nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
М11 
Yarim o‘tkazgichlarda kontakt hodisalari

|
М11
Yarim o‘tkazgichlarda kontakt hodisalariBog'liq SillabusМ11
Yarim o‘tkazgichlarda kontakt hodisalari.
-Muvozanat holatdagi p-n o‘tish zona diagrammasi;
- Nomuvazanat holatdagi p-n o‘tish;
-p-n o‘tishning volt-amper xarakteristikasi;
-p-n o‘tishning teshilish turlari;
-p-n o‘tishning elektr parametrlari;
-Metall-yarim o‘tkazgich o‘tishlar.
-Geteroo‘tishlar.
2
М12
Yarimo‘tkazgich diodlar.
- To‘g‘rilovchi diodlar;
-
Diodlar
volt-amper
xarakteristikalari
va
parametrlari,
ularning
temperaturaga bog‘liqligi;
- Diod modeli. Ideal diodning matematik modeli;
- To‘g‘irlovchi diodlarning qo‘llanishi;
-Stabilitronlar. Varikaplar. Shottki barerli diodlar;
-Tunnel va o’girilgan diodlar.
- Fotoddiodlar;
- Nurlanuvchi diodlaar;
- Optronlar
4
М13
Bipolyar tranzistorlar.
- Bipolyar tranzistor (BT)lar haqida umumiy ma’lumotlar;
- BTlar ulanish sxemalari;
- n-p-n va p-n-p BTlarning tuzilishlari va ishlash printsipi;
- BT tuzilmalarining energetik diagrammalari. BTlarda elektrod toklari.
- BT elektrik modeli;
- BTlar statik xarakteristikalari;
- BTlar parametrlari;
- BTlarning qo‘llanishi.
4
М14
Ko‘p qatlamli yarimoʼtkazgich asboblar.
- Umumiy ma’lumotlar. Dinistor tuzilmasi va ishlash prinsipi;
-Tiristor tuzilmasi va ishlash prinsipi;
-Tiristor - tranzistorli ekvivalent sxemasi;
-Simistor tuzilmasi va ishlash prinsipi;
-Boshqariluvchi to‘g‘rilagichlar. Qo‘llanilish sohalari.
2
М15
Maydoniy tranzistorlar (MT).
- MTlar haqida ma’lumotlar;
- Mtlar turlari va belgilanishlari;
- p-n o‘tish bilan boshqariladigan MTlar;
- kanalli induksiyalangan va kanali qurilgan MDYa-tranzistorlarning
tuzilishi va ishlash printsiplari;
- MTlar volt-amper xarakteristikalari va parametrlari, ularning ish
rejimlariga hamda temperaturaga bog‘liqligi;
-MTlar qo‘llanilish sohalari.
-O‘YuCh MDYa tranzistor chastota va quvvat bo’yicha cheklanishlari.
4
|
| |
“pedagogs” international research journal issn: 2181-4027 sjif

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-25, Issue-2, January - 2023
20
ATAMALAR VA KASB-HUNAR SO’ZLARINING MA’NOVIY-VAZIFAVIY
XUSUSIYATLARI
Matrizayeva Sanobar Alimbayevna
302-maktab, Ona tili va adabiyot fani o’qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada kasb—hunarga oid so`zlarning
vazifaviy
uslublarda qo`llanilishi, ilmiy va rasmiy uslublardagi vazifasi haqida aytilgan.
Kalit so`zlar: kasb-hunar atamalari, gilamchilik, kashtachilik, to’qimachilik,
me’morchilik leksikasi, sohaviy me’yorlashgan atamalar, determinatsiya.
Ma’lum bo’ladiki,
tilshunoslik ilmida, tilshunoslar va boshqa mutaxassislar
faoliyatida,
aynisa,
atamalar
bobida
tildan
foydalanishdagi
vaziyatni
muvofiqlashtirish, bir xillikni yuzaga keltirish, osonlik va qulaylik yaratish, eng
muhimi, tushunarli bo’lishni ta’minlash maqsadida tavsiyalar berib boriladi. Aytaylik,
agroprom,
agroximiya, akvarel, annotatsiya, arxeolog, astronom, vacant so’zlari
o’rniga
dehqonchilik sanoati, dehqonchilik kimyosi, suv bo’yoq, muxtasar bayon,
qadimshunos, falakiyotchi, bo’sh o’rin/bo’sh lavozim kabi so’z birikmalarni ishlatish
taklifi. Ammo bu tavsiyalar qanchalik ilmiy, amaliy va me’yoriy asosga ega? Bu
variantlarning qaysi biri tilda yashab qolishi mumkin? Ularning
qaysi biri narsa va
hodisaning, predmet va tushunchaning moniyatini to’laroq ifoda etadi? Bu masalani,
qaysi variant ma’qul bo’lishidan qat’i nazar, hayotning o’zi, til elementlaridan
foydalanish jarayonini hal qiladi. Lekin bunday tavsiyalarning berilishi, tavsiya
etilayotgan varizntlarning afzallik tominlari tushuntirib berilishi mutlaqo zarur bo’lgan
faoliyatdir. Faqat shunday yo’l bilangina
tilimiz takomillashib, sayqallashib, so’z
ma’nolaridagi eng nozik imkoniyatlar ham reallashib boradi. Aytilganlarning tasdig’I
sifatida bir misol keltiramiz: psixologiya faniga oid ko’plab atamalar shu soha
mutaxassislarining tavsiyasiga binoan o’z o’rnini sharq ilmida qo’llanib kelingan
atamalarga bo’shatib berdi. Psixologiya – ruhshunoslik,
psixika-ruhiyat, psixik
protsess-ruhiy jarayon, adaptatsiya-moslashish, nerv-asab, nerv sistemasi-asab tizimi,
talent-iqtidor/iste’dod, temperament-mijoz, emotsiya-jo’shqin holat/jo’shqinlik,
xarakter-xulq.
Bundan shunday xulosa kelib chiqadiki, tildagi me’yoriy holatlarni tayinlashda
har bir tilning o’z ichki qonun-qoidalariga tayanib, ko’pchilikka ma’qul bo’lish-
bo’lmaslik jihatlari e’tiborga olinishi kerak. Kasb-hunar
leksikasi bir qancha
xususiyatlari bilan terminologik leksikadan farqlanadi. Asrlar davomida yaratiladigan
kasb-xunarga oid so’zlar ma’lumkasb-hunar kishilari orasidagina qo’llaniladi va ular
og’zaki nutq jarayonida shakllangan bo’ladi. Bu guruh so’zlarning imkoniyati bir kasb-
hunar va u bilan shug’ullanadigan kishilar doirasida chegaralangan. Shu tufayli
Klavishlarning vazifasiga qarab funksional guruhlarga bo'linishi

|
Klavishlarning vazifasiga qarab funksional guruhlarga bo'linishi
|
bet | 5/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 9,29 Kb. | | #105071 |
Bog'liq Matnli axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi-fayllar.orgKlavishlarning vazifasiga qarab funksional guruhlarga bo'linishi
Klavishlarning boshqaruvchilar — bu klavish guruhi esa alohida yoki boshqa klavishlar bilan ishlatilgan holatda aniq bir vazifani bajarishi uchun ishlatiladi;
Funksional klaviaturalar — bu klavishlar aniq bir masalalar uchun ishlatiladi. Ular aniq nomlarga ega ya’ni F1, F2, F3 va to F12 gacha;
Kirituvchi klaviaturalar — bu klavish guruhi harflar, sonlar, belgilardan tashkil topgan. Klaviaturaning asosiy qismi hisoblanadi;
O'tkazuvchi klaviaturalar — bu klavishlarni vazifasi veb sahifalarni, yoki biror word hujjatlarni tahrirlashda va ko’rishda yuqori-pastga, o’ng-chapga, bosh-oxiriga o’tkazishda va shu kabi funksial uchun ishlatiladi;
Raqamli klaviaturalar — raqamlar bilan tezroq ishlash uchun ishlatiladi;
Indikatorlar — klaviaturaning holati haqida gapiaradi ya'ni (chapdan o'ngga qarab) 1-indikator yonganda esa biz yozuv uchun katta harflardan foydalanayotganimizni bildiradi (ma'lumot uchun katta harflar (QWERTY) kichik harflar esa (qwert), buni yoqish klaviaturadgi «Shift» klavishidan foydalaniladi), 2-indikator yonsa biz raqamli klaviaturadan foydalana olishimiz mumkinligini bildiradi (buni yoqish uchun «Num Lock») dan foydalaniladi, 3-indikator «Scroll Lock» yongani haqida bildiradi ya'ni odatiy holatda o'tkazuvchi klaviaturadagi tepaga, pastga, chapga, o'ngga o'tkazuvchi klavishlar kursorni bitta-bitta sursa, «Scroll Lock» yonganda esa kursor joyida turadi lekin sahifaning o'zi tepaga, pastga va ikki yonga surila boshlaydi.
http://fayllar.org
|
| |
М7 
Sinusoidal signal ta’siridagi elektr zanjirlari xususiyatlari

М7 Sinusoidal signal ta’siridagi elektr zanjirlari xususiyatlari. -Elektr zanjirlarning chastota xususiyatlari;
- Aktiv va reaktiv qarshiliklarning farqi;
-Sig‘im va induktiv reaktiv qarshiliklarga chastota va fazaning ta’siri;
-Rezistiv va reaktiv zanjirlardagi quvvatlarni taqqoslash;
-Elektr sxemalardagi tok kuchlanishlarni faza ko’rinishini ifodalanishi va
qo‘llanilishi;
-Impedans va to‘liq elektr o‘tkazuvchanlik hamda manba turlarini
o‘zgartirish, aniqlash va qo‘llash;
-R, L va C zanjirlarning АChX va FChX larini hisoblash.
2
М8 O‘zaro induktsiyali zanjirlar; -Magnit yurituvchi kuch, magnit bog‘langan zanjirlar;
-Magnit zanjirlari uchun Kirxgof qoidalari;
-Magnit zanjirlarining asosiy qonunlari;
- Magnit zanjirlarini hisoblash;
-Transformatorlar tuzilishi va ishlash printsipi;
-Transformatorlarning xarakteristikalari va qo‘llanilishi;
-Uzatish xarakteristikalari, ikki qutbli sxemalar, parallel va ketma ketli
rezonans, quvvatni maksimal uzatish va o’zaro induksiya.
-Tebranish kontirlari, ulardagi rezonans;
2
М9 Elektr zanjiridagi o‘tkinchi jarayonlar; -Kommutatsiya qonunlari;
-Majburiy va erkin rejimlar;
-Asosiy va noasosiy boshlang’ich shartlar;
-O‘tkinchi jarayonlarni hisoblashning klassik uslubi;
-RC va RL zanjirlarda oʼtkinchi jarayonlar.
- Vaqt doimiylari, o‘tkinchi va stasionar ta’sirlar va demferlash (so’nish);
-R,L,С – zanjirlarida o’tkinchi jarayonlar.
-R, L va C elementlardan tuzilgan sodda sxemalarni loyihalash.
2
М10 Yarimo‘tkazgich asboblar ishlashining fizikaviy asoslari. -Yarimo‘tkazgichlar, ularning solishtirma elektr o‘tkazuvchanligi;
- Qattiq jism zonalar nazariyasi elementlari;
2
E va S 1 -Yarimo‘tkazgichlar elektr o‘tkazuvchanligi;
-Erkin zaryad tashuvchilarning muvozanat holatdagi konsentrasiyasi.
- Generatsiya va recombinatsiya jarayonlari, Nomuvazanat tok tashuvchilar;
- Yarimo‘tkazgichlardagi toklar.
E va S 1
 
Ta’lim natijalari - “elektronika va sxemalar 1” fanidan bakalavriatning barcha yo‘nalishlari uchun sillabus

|
“elektronika va sxemalar 1” fanidan bakalavriatning barcha yo‘nalishlari uchun sillabusBog'liq SillabusE va S 1
Ta’lim natijalari:
TN1
Passiv elementlarda elektr toki va kuchlanishi orasidagi munosabatlarni aniqlashni
o‘rganadi.
TN2
Turli xil generatorlar va oʼlchov asboblarini ishlata bilishni o‘rganadi.
TN3
Elektr zanjiridagi passiv va aktiv elementlardagi tok va kuchlanishlarni hisoblashni
o‘rganadi.
TN4
Elektr zanjir topologiyasini aniqlab va uni tahlil qilish uchun kerakli tenglamaning
minimum sonini aniqlashni o‘rganadi.
TN5
Elektr zanjirini tahlil qilish usullarini topishni o‘rganadi.
TN6
Birinchi va ikkinchi tartibli sxemalarni tushunish va matematik atamalar o‘rtasidagi
bog‘liqlikni o‘rganadi.
TN7
Laplas konvertatsiyasini vaqtinchalik va barqaror holatda elektron tahlil qilishni
o‘rganadi.
TN8
Tizim holatini vaqtinchalik va barqaror holatda simulyatsiya qilishni o‘rganadi.
Mashg‘ulotlar shakli: ma’ruza (M)
soat
М1
Elektronika va sxemalar 1 faniga kirish. Fanning maqsadi va vazifalari.
-Elektronika va sxemalar 1 fanining o‘rni va ahamiyati.
-Hozirgi zamon axborot-kommunikasiya texnologiyalariga elektronika
sohasidagi yetuk olimlarning qo‘shgan hissalari;
- Zamonaviy elektronika tarixi, rivojlanish bosqichlari va istiqbollari.
Elektrotexnika va elektronika sohalaridagi standartlar va texnik talablar.
2
М2
Elektron sxema simulyatorlari.
- Elektron sxema simulyatorlarining turlari, qo‘llanilishi va afzalliklari.
-Ma’lumotlar o’zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar
dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o’zaro ta’sirlari bilan bog‘liq
muammolar;
-Tizimlarning
muvofiqlanishi, o’zaro bog’lanishlardagi xavfsizlikka
standartlarning umumlashtiruvchi ahamiyati.
2
|
| |
Ctrl + z oxirgi chora bekor - Matnli axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi o’qituvchi: Rasuleva R

|
Matnli axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi o’qituvchi: Rasuleva R
|
bet | 4/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 9,29 Kb. | | #105071 |
Bog'liq Matnli axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi-fayllar.orgCtrl + z oxirgi chora bekor
Shift himoyasi Autorun CD-ROM (haydovchi faqat kiritilgan diskni o'qiyotganda ushlab turing)
Alt + to'liq ekran rejimiga o'ting va orqaga qayting(masalan, Windows Media Player yoki buyruq tarjimoni oynasida).
Matn bilan ishlash uchun mo'ljallangan tugmalar birikmasi
Tugmalar birikmasi tavsif
Ctrl + A hamma narsani tanlang
Ctrl + C, Ctrl + Insert Nusxa Ko'chirish
Ctrl + X, Shift + O'chirish
Ctrl + V, Shift + Insert Joylashtirish
Ctrl + ←, Ctrl + → matndagi so'zlarga o'tish. Faqat matn tahrirlovchilarida ishlamaydi. Misol uchun, brauzerning manzil satridan foydalanish juda qulay
Shift + ←, Shift + →, Shift + ↑, Shift + ↓ matnni tanlash
Ctrl + Shift + ←, Ctrl + Shift + → so'zlar bilan matnni tanlash
Home, End, Ctrl + Home
Ctrl + end matn satrining boshida-oxirida harakat qilish
Ctrl + Home, Ctrl + end hujjat boshida-oxirida harakat
Dialog oynalari bilan ishlash uchun tugmalar birikmasi
Ctrl + Tab yorliqlar orqali oldinga harakat
Ctrl + Shift + Tab Tab tablar ustida orqaga harakat
Tab imkoniyatlari orqali oldinga harakat
Alt + chizilgan xat tegishli buyruqni bajarish yoki tegishli variantni tanlash
Joriy variant yoki tugma uchun buyruqni kiriting
OK tugmalari faol variant kalitlarga kiritilgan bo'lsa, tugmani tanlash
Shift + Tab imkoniyatlari ustida orqaga harakat
Shift + Tab imkoniyatlari ustida orqaga harakat
Klaviatura tavsifi
|
| |
so’z va jumlalarni izlash va almashtirish; matnga sodda bezaklar kiritish

|
so’z va jumlalarni izlash va almashtirish; matnga sodda bezaklar kiritish
|
bet | 2/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 9,29 Kb. | | #105071 |
Bog'liq Matnli axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi-fayllar.orgso’z va jumlalarni izlash va almashtirish; matnga sodda bezaklar kiritish;
matnni terib tayyorlash.
Kompyuterda turli matnli ma’lumotlarni, nashriyot mahsulotlarini tayyorlash, tahrir qilish va ularni sahifalashga xizmat qiluvchi vositalar bo’lib, imkoniyatlariga ko’ra quyidagi guruhlarga bo’linadi:
- oddiy matnli ma’lumotlarni, turli formulalarni yozish, tahrir qilish va bosmaga chiqarishga imkon beruvchi vositalar. Bularga LUX, Leksikon, PE2, Chiwriter, WD, Multi-Edit kabi dasturlar misol bo’laoladi;
- yuqori sifatli matnli ma’lumotlarni, nashriyot mahsulotlarini (reklama varaqalari, blankalar, vizit kartochkalari va h.k.) tayyorlash va ularni bosmaga chiqarishga imkon beruvchi vositalar. Bularga WinWord, Word Perfect, Word Star, XYWrite, AmiPro kabi dasturlar misol bo’laoladi;
- murakkab nashriyot mahsulotlarini sifatli tayyorlash va ularni sahifalash imkonini beruvchi vositalar. Bularga Corel Wentura, Page Maker, Ventura Publisher, Quark Xpress kabi dasturlar misol bo’la oladi.
1.Klaviaturadagi asosiy tugmalar birikmasi: Pastki + Tab-derazalar orasidagi o'tish Win + Tab - Flip 3D rejimida derazalar orasidagi o'tish Win + Up-kengaytirish windowwin + Down-tiklash / kamaytirish oyna Win + Left-ekranning chap tomoniga Oynani qo'shish Win + Right - ekranning o'ng tomoniga Oynani qo'shish Win + Shift+chap-chap monitorga o'tish Win + Shift+o'ng-o'ng monitorga o'tish Win + Home-barcha faol bo'lmagan oynalarni kamaytirish / tiklash Win + Break ( yoki Pause) - boshqaruv panelidan tizim elementini ishga tushiring (boshlash menyusidagi kompyuterni o'ng tugmasini bosganingizda xususiyatlar elementi)
|
| |
Win + Space - ish stolini ko'rsatish

|
Win + Space - ish stolini ko'rsatish
|
bet | 3/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 9,29 Kb. | | #105071 |
Bog'liq Matnli axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi-fayllar.orgWin + Space - ish stolini ko'rsatish Win + Space - ish stolini ko'rsatish Win + B-bildirishnoma maydoniga o'tish(Trey) Win + D - derazalarni siljitish yoki barcha oynalarni tiklash Win + E-Run Explorer (Explorer) Win + F-ichki Windows qidiruv dialogini ishga tushiring Win+Ctrl + f - domen kompyuter Izlash ishga tushirish Win + F1-o'rnatilgan Windows dialogini ishga tushiring: yordam va yordam Win + G-barcha oynalarning yuqori qismidagi gadjetlarni ko'rsatish Win + L-ish stantsiyasini qulflash(joriy foydalanuvchi sessiyasi) Win + M-barcha oynalarni kamaytirish Win + P-qo'shimcha ko'rsatish imkoniyatlari ko'rsatish (2 monitor ish stoli kengaytirish, va hokazo) Win + R-ishga tushirish dialog oynasi ishga tushirish Ctrl + A barcha tanlang (ob'ektlar, matn)
Ctrl + A barcha tanlang (ob'ektlar, matn)
Ctrl + C
Ctrl + Insert clipboardga nusxa ko'chirish (ob'ektlar, matn)
Ctrl + X
Shift + Delete Clipboardga (ob'ektlar, matn) kesib tashlang)
Ctrl + V
Shift + Insert clipboardga joylashtirish (ob'ektlar, matn)
Ctrl + N yangi hujjat, loyiha yoki shunga o'xshash harakatlar yaratish. Internet Explorer-da, bu joriy oynaning mazmuni nusxasi bilan yangi Oynani ochishga olib keladi.
Ctrl + s joriy hujjatni, loyihani va boshqalarni saqlang.
Ctrl + o hujjatni, loyihani va boshqalarni ochish uchun faylni tanlash dialogini chaqiring.
Ctrl + P Chop Etish
|
| |
Urganch Davlat Universiteti Axborot texnologiyalari kafedrasi 70230801 – “Kompyuter lingvistikasi” mutaxassisligi magistranti Yakubova Dilafro‘z Kadamboyevaning

|
Urganch Davlat Universiteti Axborot texnologiyalari kafedrasi 70230801 – “Kompyuter lingvistikasi” mutaxassisligi magistranti Yakubova Dilafro‘z Kadamboyevaning
|
Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 16,99 Kb. | | #131384 |
Bog'liq rahbar hulosasi Dilafruz
Urganch Davlat Universiteti Axborot texnologiyalari kafedrasi 70230801 – “Kompyuter lingvistikasi” mutaxassisligi magistranti Yakubova Dilafro‘z Kadamboyevaning “Fe’l va son so‘z turkumlariga tegishli so‘zlarni aniqlovchi dasturiy ta’minot uchun ma’lumotlar bazasini yaratish” mavzusidagi magistrlik dissertatsiyasiga ilmiy rahbar
XULOSASI
Ushbu dissertatsiya ishida o‘zbek tilidagi matnlardan fe’l va son so‘z turkumiga oid so‘zlarni aniqlovchi dasturiy ta’minot uchun ma’lumotlar bazasini yaratish algoritm va dasturlarini ishlab chiqish uchun zarur nazariy va amaliy bilimlar ko‘rib chiqilgan. Hozirda o‘zbek tilidagi matnlaridan fe’l va son so‘z turkumiga oid so‘zlarni aniqlovchi dasturlari hali to‘liq ishlab chiqilmagan, shuning uchun bu masalani yechish muhim va dolzarb hisoblanadi.
Ishni bajarish davomida quyidagilar amalga oshirilgan:
fe’l va son so‘z turkumlar o‘rganildi ;
fe’l va son so‘z turkumlari yasalish qoidalari o‘rganildi;
tub fe’l va son so‘z turkumiga oid so‘zlar bazasini yaratish;
o‘zbek tilida mavjud bo‘lgan fe’l va son so‘z turkumiga oid qo‘shimchalar bazasi yaratildi;
fe’l va son so‘z turkumi uchun chekli avtomatlar yaratildi va o‘zaro bog‘landi;
o‘zbek tili uchun qoidaga asoslangan tartiblangan chekli avtomatlar asosida Python dasturlash tilida dasturiy ta’minoti ishlab chiqild.
Yuqoridagilarni hisobga olgan holda ishni himoyaga loyiq deb hisoblayman.
Ilmiy rahbar: dots., t.f.n. Sharipov M.S
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Urganch Davlat Universiteti Axborot texnologiyalari kafedrasi 70230801 – “Kompyuter lingvistikasi” mutaxassisligi magistranti Yakubova Dilafro‘z Kadamboyevaning
|
Glossory аssembler

|
Glossory аssembler
|
Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 13,81 Kb. | | #122382 |
Bog'liq GLOSSORY
GLOSSORY
1.Аssembler – bu tizimli qayta ishlovchi dastur boʼlib, u biron bir mashinaga muljallangan dasturlash tilida yozilgan dastur matnini obʼekt kodiga aylantirish uchun muljallangan. (Аssembler tilidagi matn direktivalar va ismlardan tashkil topadi, mashina kodi esa fakat baytlardan tashkil topadi.);
2.Аloqa redaktorlari – bu shunday tizimli qayta ishlovchi dasturki, ular Аssembler yordamida alohida olingan obʼekt modullarini yagona modulga birlashtirishga muljallangan. Аloka redaktori chegarasida barcha adres yunalishlari yagona adreslar fazasiga urnatiladi.
3.Makroprotsessorlar – bu shunday dasturlarki, ular belgili kayta ishlashga muljallangan bulib, bu jarayonda kandaydir qiska frazalarga (makrochakiriqlarga) uzun frazalar (makrokengaytmalar) mos kuyiladi. Makroprotsessorning kirishida qandaydir makrochaqiriklar olingan matn bulib, chiqishida esa – makrokengaytmalar buladi.
4.Translyatorlar (tarjimonlar) bir tilda yozilgan matnni boshqa tilga ugiradilar. Translyatorlarning kuyidagi qurinishlarini ajratib kursatish mumkin:
Kompilyatorlar:kirishida yuqori daraja tilida yozilgan dastur matni, chiqishida mashina kodlaridagi aloka redaktoriga yoki yuklovchiga uzatiladigan dastur.
Interpretatorlar:funktsiyalar boʼlinmaydilar, balki moslashtiriladilar. Interpretator tarjimani va bajarilishni qatorlab va kooperativ bajaradi. Ulardan yozilgan dasturni dialog asosida kayta ishlashda foydalanish kulay.
5. Til konvertorlari bir yuqori daraja dasturlash tilida yozilgan dastur matnini boshka yuqori daraja dasturlash tiliga aylantirish uchun muljallangan. Ular S1 dasturlash tilida yozilgan dasturni S2 dasturlash tiliga aylantirish uchun kerak.
6.Dizassembler - bu mashina kodlari ketma-ketligini assembler kurinishiga oʼzgartiradigan dastur. Izox: Ular ham baʼzi bir xarakatlar tizimini bajarilishini assembler kurinishida kurish imkonini yaratadilar.
7.Kross-tizim – bu dastur bir hisoblash mashinasida mashina kodlarida ifodalangan boshqa bir hisoblash mashinasining dasturlarini olish uchun qoʼllaniladi. Loyihalashtirilayotgan hisoblash tizimlari arxitekturasini otladka qilish uchun foydalaniladi.
|
| |
2022 boshlang‘ich sinflarda axborot texnologiyalaridan foydalanishning afzalliklari ergasheva Surayyo Yo‘ldoshevna

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 8
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
274
w
www.oriens.uz
August
2022
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN
FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI
Ergasheva Surayyo Yo‘ldoshevna
Termiz davlat universiteti Pedagogika instituti 1-bosqich magistranti
Tel:91-575-94-66.
E-mail: davat88@mail.ru
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada axborot kommunikatsion texnologiyalari ya’ni, zamonaviy
kompyuter
texnologiyalari
imkoniyatlaridan
umumta’lim
maktablarining
boshlang‘ich sinf darslarida foydalanishning afzallik va qulaylik tomonlari
yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
boshlang‘ich ta’lim, axborot, texnologiya, kompyuter, taqdimot,
dars, samaradorlik, test, animatsion, multimedia, fanlar, didaktik, pedagogik,
psixologik.
АННОТАЦИЯ
В данной статье описываются преимущества и удобство использования
информационно-коммуникационных технологий, то есть возможности
современных
компьютерных
технологий,
в
начальных
классах
общеобразовательных школ.
Ключевые слова:
начальное образование, информация, технология,
компьютер,
презентация,
урок,
эффективность,
тест,
анимация,
мультимедиа, науки, дидактический, педагогический, психологический.
KIRISH
Ta’lim tarbiya tizimining bugungi kundagi vazifasi o‘sib-ulg‘ayib kelayotgan
yoshlarni vatanparvar, zamonaviy bilim, ko‘nikma va malakalarni o‘zlashtirgan,
komillikka intiladigan barkamol avlodni voyaga yetkazishdir. Bu jarayonda
o‘qituvchining
roli
beqiyosdir.
Hozirgi
kunda
davlatimiz
tomonidan
o‘qituvchilarning darslarga ijodiy yondashishini taʼminlash, ular faoliyatiga ilg‘or
pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy qilish hamda
o‘quvchilarning dastlabki egallaydigan bilimlarning poydevori mustahkam bo‘lishi,
barcha fanlarni o‘zlashtirishga qiziqishini oshirish maqsadida zarur chora-tadbirlar
ishlab chiqilib, hayotga tatbiq etib kelinmoqda.
Shuningdek, ta’lim tizimida ilg’or xalqaro tajriba va jamiyatning zamonaviy
talablariga muvofiq sifatli ta’lim olish imkoniyatlarini yaratish, xalq ta’limi
|
Fitovirusologiya laboratoriyasi

|
Fitovirusologiya laboratoriyasiBog'liq bf05b789e909463d9cfa999803cde4ca
Fitovirusologiya laboratoriyasi
Fitopatogen viruslarning nazoratini ilmiy asoslash va joriy etish maqsadida
O
ʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 25 noyabrdagi “Biotexnologiyalarni
rivojlantirish
va
mamlakatning
biologik
xavfsizligini
ta
ʼminlash
tizimini
takomillashtirish bo
ʼyicha kompleks chora-tadbirlar” toʼgʼrisidagi PQ-4899-sonli
farmonida Fanlar Аkademiyasining mikrobiologiya institutida «Fitovirusologiya» ilmiy
laboratoriyasini tashkil etish to
ʼgʼrisidagi takliflari maʼqullangan. Ushbu qaror asosida
Mikrobiologiya institutida «Fitovirusologiya» laboratoriyasi tashkil etilgan,
laboratoriyani moliyalashtirish Innovatsion rivojlanish vazirligi tomondan loyiha
asosida qo
ʼllab quvatlanishi qarorga koʼrsatib oʼtilgan.
Fitopatogen viruslar laboratoriyasining asosiy maqsadi: O
ʼzbekiston Respublikasi
global iqlim o
ʼzgarishi sharoitida asosiy qishloq xoʼjalik ekinlarining xavfli
kasalliklarini qo
ʼzgʼatuvchi fitopatogen viruslarni aniqlash, identifikatsiya qilish, turli
hududlarda tarqalish areallarini o
ʼrganish, monitoring oʼtkazish, diagnostika usullari va
viruslardan himoyalash choralarini ishlab chiqish va ularning kollektsiyasini yaratish.
Fitovirusologiya laboratoriyaning yo
ʼnalishlari quyidagilardan iborat boʼladi:
- fitopatogen viruslar zamonaviy va sezgir diagnostika usullarini ishlab chiqish;
- fitopatogen viruslarning o
ʼsimlik fiziologiyasi va biokimyoviy xususiyatlariga taʼsirini
aniqlash;
- urug
ʼdan tarqaladigan viruslarni aniqlash, virussiz toza urugʼlar tayyorlash
texnologiyalarini ishlab chiqish;
- qishloq xo
ʼjaligi ekinlarini viruslardan himoyalash chora-tadbirlarini ishlab chiqish.
|
| |
O’zbekiton respublikasi oliy va o’rta talim vaziRLİGİ berdaq nomidagi qaraqolpoq davlat universiteti

O’ZBEKİTON RESPUBLİKASİ OLİY VA O’RTA TALİM VAZİRLİGİ
BERDAQ NOMİDAGİ QARAQOLPOQ DAVLAT
UNİVERSİTETİ
MENEJMENT VA MARKETING ASOSLARI
(5540500 To’qimachilik sanoati maxsulotlari texnologiyasi sohasi buyicha talabalar
uchun) fanidan
MARUZALAR MATNİ
Худайназарова Г.
NUKUS – 2007
KİRİSh
Respublika ijtimoiy-siyosiy hayotidagi tub o’zgarishlar, boshqarishning mamuriy
buyruqbozlik tizimidan bozor munosabatlariga o’tishi kishilar hayoti o’zgarishiga sabab bo’ldi,
shaxs erkinligi,
tadbirkorlik, ijodchilik masalalarini ilgari surdi.
Respublika demokratiyaning umuminsoniy tamoyillariga asoslanib, ularga muvofiq eng
muhim qadriyat — inson, uning hayoti, erkinligi, izzati, qadr-qimmati
va boshqa huquqlariga
og’ishmay amal qilib kelmoqda. Jamiyatdagi, iqtisodiyotdagi o’zgarishlarni muvaffaqiyatli amalga
oshirish uchun insonlarning ijtimoiy qarashlarini o’zgartirish, ular yangi bilimlarni o’zlashtirishi
uchun imkoniyat yaratish lozim. Bu bilimlarning muhim qismi - menejment mahorati va ilmini
egallash hisoblanadi.
Tor manoda menejment (boshqarish) kishilarga vazifani bajarish, o’zga
kishilarning
mehnati, zakovati, fel atvori sabablaridan foydalangan holda qo’yilgan maqsadga erishish
qobiliyati; shuningdek, ishlab chiqarishni uning samaradorligini oshirish va foyda olish maqsadida
boshqarish
usullari, vositalari va shakllaridir. Menejment inson bilimining biznesni qanday amalga
oshirishni tushunishgagina emas, balki turli vaziyatlarda hatoga yo’l qo’ymaslikka erishishga imkon
yaratuvchi sohani ifodalaydi.
XXI asrda menejment yanada rivojlantiriladi, u global muammolarni hal qilishda o’zining
ahamiyatini
oshirib boradi, ayniqsa inson omilini rivojlantirishda fan amaliyotda katta o’rin
egallaydi.
Bozorning maqsadi - ijtimoiy yo’naltirilgan iqtisodiyotni, samarali boshqarish tizimlarini
shakllantirish, ishlab chiqarishni istemolchilar ehtiyojlariga javob berishga qaratish fuqarolarning
iqtisodiy erkinligiga erishish mehnatsevarlik,
ijodkorlik va tashabbuskorlik, yuqori samaradorlikni
rag’batlantirish uchun sharoit yaratishdir.
Bozor mexanizmi, bir tomondan, mehnat, moddiy, moliyaviy omillardan mutanosib
foydalanish
uchun imkon bersa, ikkinchi tomondan ishlab chiqarishning moslanuvchan, fan-texnika
taraqqiyoti yutuqlarini tez o’zlashtiruvchi bo’lishini talab qiladi.
Bozor jamiyat rivojlanishining barcha bosqichlarida nima ishlab chiqarish, qanday ishlab
chiqarish va kim uchun ishlab chiqarish zarurligi masalalarini hal etishga qaratilgandir.
Bozor munosabatlari sharoitida xo’jalik mexanizmini chuqurroq
tushunish va ishni ilmiy
asosda tashkil etishga yordam beruvchi boshqarish ilmini egallash umumiy ehtiyojga aylanadi.
Menejment asoslari va xo’jalik yuritish mexanizmini bilish har bir rahbar, muhandis, iqtisodchi,
tadbirkor, sotsiolog va huquqshunos, yani iqtisodiyot uchun zarurdir.
1-amaliy mashg’ulot Eskizlarni chizish uchun mаtеriаl vа хоm аshyolаrni tanlashni o’rganish

|
1-amaliy mashg’ulot Eskizlarni chizish uchun mаtеriаl vа хоm аshyolаrni tanlashni o’rganish
|
bet | 1/4 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 54,28 Kb. | | #148829 |
Bog'liq 1-amaliy mashg\'ulot
1-amaliy mashg’ulot
Eskizlarni chizish uchun mаtеriаl vа хоm аshyolаrni tanlashni o’rganish
Reja:
1. Eskizlarni chizish uchun mаtеriаl vа хоm аshyolаrni o’rganish
2. Eskizlarni chizish uchun mаtеriаl vа хоm аshyolаrni tanlashni o’rganish
Dizaynerga murojat qilinganda, uning ijodiy faoliyatini boshlashdan avval, unga ijod qilishi uchun material va jihozlar zarurligi hamda foydalanilish turlicha bo'lishini kuzatish.mumkun. Tavsiyalarga ko‘ra ish bir necha oddiy qog‘oz va oddiy qalamlardan boshlanishi maqsadga muvofiqdir. Ish tasvimi qog‘ozga to‘g‘ri va chiroyli tarzda joylashtirishdan boshlanadi, so‘ng har bir narsani o'zaro joylashishi, ular orasidagi masofalar nisbatlar aniqlanadi. Bunda qalam yengil, qog'ozga ortiq darajada bosmasdan ishlatilishi kerak. Rasmning samarali natijasiga qo‘Ini ishlatish texnikasi, rasm chizish tezligi, qalamni bosish darajasi ta’sir ko'rsatadi, Bu bo‘limda kostyumning kreativ grafikalarini yaratish uchun dizaynerga zarur bo‘lgan materiallar ro‘yxati keltirilgan.
Dizaynerlar tomonidan qo’llaniladigan zamonaviy materiallar modelni aniqroq tavsiflashga, mato teksturasini ifodalashga va rasmni yanada tushunarli, hamda ko‘rgazmali bo‘lishiga imkon yaratadi. Zamonaviy libos namunalarini chizishda turli vositalar qo’llaniladi. Bunda dizayn sohasidagi professional mutaxassislar tomonidan odatda qo’llaniladigan materiallar ham berilgan. Ishda plastik vositalar qanchalik ko‘p ishlatilsa, loyiha eskizlari ham shuncha boyitilgan bo‘ladi.
1.1. Dizaynerning ish joyi
Etyudnikdan har yerda foydalanish mumkin, ammo dizayner uchun uning talablariga mos tashkillashtirilgan aniq maxsus ish joyi bo‘lishi zarur. Ranglar bilan ish olib borish jarayonida, ish joyi tabiiy yorugiik manbai bilan ta’minlangan bo‘lishi, bunda yorug'lik derazadan yoki harakatli kunduzgi lampalar (nurning to'liq spektr) orqali yetkazilishi va tanlangan joy e’tiborni bir yerga jamlashga imkoniyat yaratishi kerak, Ish jarayonida dizayner uchun stol va kresloni mustahkamligi, hamda qulayligi ta’minlanishi muhimdir.
Ko‘pgina dizaynerlar qiya yuzada chizishni xush ko‘radilar. Bunday vaziyatda tirgakli chizmachilik doskadan foydalanish mumkin. A2 yog‘och doska ham foydalanish uchun eng yaxshi ish quroli bo’lib, faqat katta hajmdagi joyni egallaydi. Eng kichik o'lcham A3 formatdir.
|
| |
Moliyaviy munosabatlar – bu pul mablag’larining harakati bilan bog’liq ravishda vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir

|
Moliyaviy munosabatlar – bu pul mablag’larining harakati bilan bog’liq ravishda vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir
|
bet | 2/3 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #140336 |
Bog'liq 24.фискал сиёсатMoliyaviy munosabatlar – bu pul mablag’larining harakati bilan bog’liq ravishda vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir
.
Moliyaning asosiy belgilari
Moliyaviy ta’minlash .
1. Bunda moliya takror ishlab chiqarishni iqtisodiy jarayonlarni va tadbirlarni moliyaviy resurslar bilan ta’minlaydi
Taqsimlash
2. Bu vazifasi orqali moliya milliy daromadning bir qismini soliqlar, renta, boj to’lovlari, aktsizlar va boshqa yig’inlar shaklida birlamchi taqsimlaydi hamda ijtimoiy-madaniy ehtiyojlar, daromadlar darajasini ushlab turish, mudofaa, boshqarish, atrof-muhitni muhofaza qilish maqsadlari uchun qayta taqsimlaydi.
Rag’batlantirish
3. Bunda moliya iqtisodiy faollikni soliq imtiyozlari, subsidiya, dotatsiya va subventsiyalar yordamida rag’batlantiradi.
Nazorat qilish
4.Bu vazifa moliyaviy resurslardan foydalanish va moliyaviy intizomga rioya qilish moliyaviy muassasalar nazorati ostida bo’lishini anglatadi.
Ijtimoiy himoya
5.Moliyaning bu vazifasi jamiyat a’zolarining yordamga muhtoj qatlamlarini ijtimoiy himoyalash va qo’llab quvvatlashga qaratiladi.
- pul va unga tenglashtirilgan moliyaviy aktivlar shaklida ifodalanadi.
- ekvivalent ayirboshlashsiz va qaytarilishsiz taqsimlanadi.
- YaMM (YaIM, milliy daromad)ni omilli daromadlar va maxsus fondlarga taqsimlaydi hamda qayta taqsimlaydi.
Moliyaning vazifalari
Korxonalar
moliyasi
Turli mulkchilikka asoslangan
korxonalar, firmalar, tashkilot
va muassasalar moliyasi
Tarmoqlar
moliyasi
Tarmoq xususiyatiga ega bo’lgan birlashma
va uyushmalar (kompaniya, kontsern,
korporatsiya, qo’mita va h.k.) moliyasi.
Davlat
moliyasi
Davlat byudjeti:
respublika moliyasi
boshqaruvning quyi bo’g’inlari
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Moliyaviy munosabatlar – bu pul mablag’larining harakati bilan bog’liq ravishda vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir
|
Raqobat ustunligi: Qanday qilib yuqori natijalarga erishish va ularning barqarorligini ta'minlash

Machine Translated by Google
1985 yil
"Alpina Digital"
Raqobat ustunligi: Qanday
qilib yuqori natijalarga erishish va
ularning barqarorligini ta'minlash
Maykl Porter
Machine Translated by Google
Raqobatbardoshlikni tahlil qilish bo'yicha klassik ish. Bugungi bozorda raqobatdosh ustunlikka
qanday erishish mumkin? Muallifning so'zlariga ko'ra, kompaniya buni tasodifan qo'lga
kiritmaydi, lekin mahsulotni yaratish uchun barcha mumkin bo'lgan harakatlarni
muvofiqlashtirish natijasida, kitobda asosiy raqobatbardoshlikni olish strategiyalarini ishlab chiqish
ko'rsatilgan afzalliklari - xarajatlarni minimallashtirish va mahsulotni farqlash, shuningdek ularni
amalda samarali qo'llash. Muallif kompaniya menejerlarini tegishli sohalardagi faoliyatga
alohida e'tibor qaratishga chaqirib, faqat shu yo'l bilan ular uzoq vaqt davomida o'z
afzalliklarini saqlab qolishlari mumkinligini isbotlaydilar universitetlar va mutaxassisliklar.
© Porter M., 1985
© Alpina Digital, 1985
ISBN 978-5-9614-4334-9
ISBN 978-5-9614-4334-9
Raqobat ustunligi: Qanday qilib yuqori natijalarga erishish va
uning barqarorligini ta'minlash / M. Porter - Alpina Digital,
1985 yil
Porter M.
Machine Translated by Google
Tarkib
4
M. Porter. "Raqobat ustunligi: qanday qilib yuqori natijalarga erishish va uning barqarorligini ta'minlash"
6
47
11
48
42
Muqaddima
Kirish 1.
Raqobat strategiyasi: asosiy tushunchalar
44
Tarmoqlarning tarkibiy tahlili
Umumiy raqobat strategiyalari
Kitob sharhi I
qism: Raqobat ustunligi asoslari
23
38
2. Qiymat zanjiri va raqobatdosh ustunliklar
Qiymat zanjiri
42
Faoliyatning asosiy turlari
Yordamchi faoliyat turlari Faoliyat
turlarining toifalari Kirish qismining
oxiri.
14
50
55
17
Machine Translated by Google
© Maykl E. Porter, 1985
© Maykl E. Porter, Kirish, 1998 Birinchi
bo'lib Simon & Schuster Inc bo'limi The Free Press tomonidan nashr
etilgan. © Rus tilida nashr, tarjima, dizayn. Alpina Publisher MChJ, 2016 yil
Tarjimon E. Kalinina Ilmiy
muharrir O. Nijelskaya Texnik
muharrir N. Lisitsyna Korrektor N.
Baranovskaya Kompyuter
maketi A. Fominov
|
Sinov birligi miqdori - “elektronika va sxemalar 1” fanidan bakalavriatning barcha yo‘nalishlari uchun sillabus

|
“elektronika va sxemalar 1” fanidan bakalavriatning barcha yo‘nalishlari uchun sillabusBog'liq SillabusSinov birligi miqdori:
6
Baholash shakli:
Imtixon (test)
Fan tili:
O‘zbek
Dastur mualliflari:
Xayitov Zokir Turaboyevich
E-mail:
zokir.xayitov@bk.ru
Telefon raqami:
(99) 777-28-01
Tashkilot:
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti Nurafshon filiali, “Axborot texnologiyalar” kafedrasi
Kurs haqida qisqacha ma’lumot (QM)
QM1
Kursning nazariy kontseptsiyalari asosan oʼrganiladigan barcha kontseptsiyalarga
erishish uchun sekin-asta murakkablashib boradigan mashq va laboratoriya ishlarini
bajarish orqali oʼrganiladi. Sxemalar va elektronika fanini Elektr zanjir nazariyasi va
Elektronikaning asosiy mavzularidan iborat bo‘lib, bular axborot kommunikatsiya
texnologiyalari yoʼnalishlari bo‘yicha mutaxassisi yaxshi bilishi kerak boʼlgan
asosiy tushunchalardan iborat.
Ikkita asosiy tematik mavzular kursning tuzilgan bo‘limlariga mos keladi:
1. Elektr zanjirlar nazariyasi. Kurs asosi. Qonunlar. Teoremalar. Vaqtinchalik va
barqaror holatlar. Sinusoidal barqaror holat. Chastota xususiyatlari.
2. Elektronika va yarimoʼtkazgichlar, diodlar, bipolyar tranzistorlar, maydoniy
tranzistorlar, integral mikrosxemalar, operatsion kuchaytirgichlarni tahlil qilish
usullari.
O‘qish birinchi navbatda o‘qituvchilardan va keyingi navbatda talabalardan faollik
bilan mashq va laboratoriya ishlarini bajarishga asoslanadi. Laboratoriya ishlari
talablariga koʼra laboratoriya haqidagi ko‘rsatmalar mashg‘ulotlar boshlanishidan
avval taqdim etiladi va bu ularga Elektron laboratoriya stendiga yetib borishlaridan
oldin elektr zanjiri va elektronika nazariyasi haqida bilish imkonini beradi.
Kursga qo‘yiladigan boshlang‘ich talablar
1.
Ushbu kursni o‘zlashtirish uchun talabalar Fizika kursining elektr qismidan
ma’lumotlarga ega bo’lishi kerak.
|
| |
(viloyat, shahar, tuman, mahalla) moliyasi

|
(viloyat, shahar, tuman, mahalla) moliyasi
|
bet | 3/3 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #140336 |
Bog'liq 24.фискал сиёсат(viloyat, shahar, tuman, mahalla) moliyasi
Sug’urtaviy
moliya
ijtimoiy sug’urta
shaxsiy sug’urta
mol-mulk sug’urtasi
tibbiy sug’urta
Ijtimoiy
tashkilotlar
moliyasi
-Ijtimoiy, siyosiy va ma’rifiy ishlar bilan
shug’ullanuvchi tashkilot, muassasa va jamiyatlar
- kasaba uyushmalari
- siyosiy partiyalar
- yoshlar uyushmalari
- xotin-qizlar tashkiloti
- faxriylar kengashi
- diniy tashkilotlar
- ijodiy uyushmalar
- sport jamiyatlari
- ilmiy-ma’rifiy jamiyatlar
Maxsus va
xayriya fondlar
«Mahalla», «Navro’z», «Orol»,
«Iste’dod», «Ekosan» va boshq.
Byudjetdan
tashqari
moliya fondlari
- pensiya fondi
- bandlik xizmati fondlari
- tabiatni muhofaza qilish fondi
- tarixiy yodgorliklarni saqlash fondi
- tadbirkorlarga ko’maklashish fondlari
va boshqalar
Davlat byudjeti tuzilishi
Daromadlar
Byudjet mablag’larining
shakllanish manbalarini
aks ettiradi
Xarajatlar
Byudjet mablag’larining
taqsimlanish
yo’nalishlarini ko’rsatadi
Fiskal siyosat ko’rsatkichlari
Yillar
|
Davlat byudjeti daromadlari, mlrd. so’m
|
Davlat byudjeti xarajatlari,
mlrd. so’m
|
Davlat byudjeti kamomadi, YaIM ga nisbatan %
|
2001
|
1266,9
|
1313,8
|
-1,0
|
2003
|
2342,1
|
2376,9
|
-0,4
|
2005
|
3433,3
|
3420,0
|
+0,1
|
2006
|
4485,5
|
4388,4
|
+0,4
|
2010
|
13596.7
|
13386,9
|
+0,3
|
2012
|
21297,3
|
20910,7
|
+0,4
|
2013
|
26261,5
|
25907,0
|
+0,3
|
2014
|
31729,5
|
31419,6
|
+0,2
|
2015
|
36492,7
|
36289,8
|
+0,1
|
Davlat
krediti
Qo’shimcha
pul emissiyasi
Tashqi
qarz
Bunda davlat qarz oluvchi (kreditor) sifatida chiqadi, ya’ni davlat zayom obligatsiyalarini chiqarish orqali iqtisodiyot sub’ektlarining moliyaviy resurslarini jalb qiladi.
Bunda Markaziy bank muomalaga tovar hajmining ko’payishi bilan qoplanmagan qo’shimcha pul massasini chiqaradi. Pul massasining o’sishi jamiyat real boyligining ko’payishi bilan birga bormasligi tufayli inflyatsion jarayon kuchayadi
Xalqaro kredit rivojlangan sharoitda davlat o’ziga zarur moliyaviy resurslarni milliy chegaradan tashqaridagi manbaalardan jalb qilishga harakat qiladi. Tashqi qarzlar milliy daromadning foiz to’lovlari shaklida chetga chiqib ketishiga sabab bo’ladi.
Davlat qarz majburiyatlarini to’lash vaqtini kechiktirish usullari:
qisqa muddatli majburiyatlarini, o’rta va uzoq muddatli zayomlarga almashtirish
qisqa muddatli majburiyatlarini ancha yuqori foiz bo’yicha yangi,
uzoq muddatli zayomlar chiqarish hisobiga sotib olish
LAFFER EGRI CHIZIG’I O‘zbekistonda soliq yuki darajasining o‘zgarishi (YAIMga nisbatan foizda) Yuridik shaxslar foyda solig‘i stavkasining o‘zgarish dinamikasi Jismoniy shaxslar daromad solig‘i stavkalarining o‘zgarishi dinamikasi Ish haqi tarzidagi daromadlarga nisbatan yagona ijtimoiy to‘lov stavkasining pasaytirilishi
ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАХМАТ !
|
| |
1-mavzu : Tebranma harakatlar Mavzu rejasi - bet 8

|
1-mavzu : Tebranma harakatlar Mavzu rejasi
|
bet | 8/11 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 1,91 Mb. | | #147644 |
Bog'liq 1-mavzuMayatnikning sharchasiga ikkita kuch ta’sir qiladi: og’irlik kuchi P=mg va ipning taranglik T kuchi. Muvozanat vaziyatda P=T bo’ladi. Lekin, mayatnik biror kichik burchakka (5o7o), og’ganda P va T bir to’g’ri chiziqda yotmaydi. U holda natijaviy F kuch bo’ladi.
Og’irlik kuchining tashkil etuvchisi bo’lgan F kuchning qiymati (moduli):
F = - mg sin . (8.3)
«
x
-» ishora F kuchi siljishga qarama-qarshi yo’nalgan ekanligini bildiradi.
Bu kuch ta’sirida sharcha l radiusli aylana yoyi bo’ylab muvozanat vaziyati tomon harakatlanadi.
. (8.4)
(8.4) ifoda matematik mayatnik tebranishining differensial tenglamasidir. Bu tenglamaning echimi:
yoki (8.5)
ekanligi tabiiydir.
Kichik tebranishlarda matematik mayatnik muvozanat vaziyati atrofida
(8.6)
doiraviy chastota bilan tebranma harakat qilar ekan. Matemanik mayatnikning tebranish davri:
. (8.7)
(8.7)dan ko’rinadiki T mayatnik uzunligi l ga va g ga bog’liq bo’lib, tebranuvchi moddiy nuqta massasiga va tebranish amplitudasiga bog’liq emas.
b) Fizik mayatnik deb, inersiya markazi bilan ustma-ust tushmaydigan qo’zg’almas gorizantal o’q (nuqta) atrofida tebranma harakat qila oladigan qattiq (har qanday) jismga aytiladi (8.2-rasm).
Agar, osilish o’qidagi ishqalanish kuchini hisobga olmasak, kuch ta’sirida tebranish sodir bo’ladi.
Manfiy ishora kuchning chetlanishga ( ≈ sin) ga qarama - qarshi yo’nalgan ekanligini bildiradi. ta’sirida, mayatnikni muvozanat vaziyatiga qaytaruvchi
|
. (8.8)
ga teng kuch momenti vujudga keladi; bunda l - osilish o’qiga nisbatan Tebranishlar kichik bo’lganligi uchun sin deb olsak, fizik mayatnik tebranishining differensial tenglamasi:
kuchning elkasi.
(8.9)
|
Bu yerda (8.10)
Ma’lumki, bu tenglamaning echimi Asin(t0) yoki Acos(t0) dir. Fizik mayatnikning tebranishi davri
(8.11)
formula bilan aniqlanadi. Bunda fizik mayatnikning keltirilgan uzunligi bo’lib, 10.4- rasmda ko’rsatilgan O va O' nuqtalar orasidagi uzunlikka teng. 0' nuqta shunday hususiyatga egaki, agar O nuqtadagi o’qni OC chiziqning davomidagi O' nuqtaga ko’chirilsa, fizik mayatnik tebranish davri o’zgarmaydi. Fizik mayatnikning ham tebranish davri, mayatnikning massasiga va tebranish amplitudasiga bog’liq emasdir.
Har qanday real tebranishlarda, tebranishlarning energiyasi ishqalanish kuchlarini yengishi hamda tebranish sodir bo’layotgan muhitning qarshilik kuchlari (muhit zarrachalarini tebratish) ni engish uchun sarflanib boradi. Natijada tebranishlar so’nadi. Muvozanat vaziyatidan chiqarilgan sistemalarni tashqi kuchlar ta’sirisiz, ichki kuchlar ta’siridagi tebranishlariga so’nuvchi (erkin) tebranishlar deb ataladi. Prujinali va matematik mayatniklarning tebranishlari so’nuvchi tebranishlarga misol bo’ladi. Tajribalarning ko’rsatishicha, kichik tezliklar uchun muhitning qarshilik kuchi, shu jumladan ishqalanish kuchi ham, tezlikka mutanosib (proporsional) bo’lib, harakat yo’nalishiga nisbatan teskari yo’nalgan bo’ladi:
|
| |
Natijaviy siljish - 1-mavzu : Tebranma harakatlar Mavzu rejasi

|
1-mavzu : Tebranma harakatlar Mavzu rejasi
|
bet | 6/11 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 1,91 Mb. | | #147644 |
Bog'liq 1-mavzuNatijaviy siljish
x=x1+x2=(A1+A2)sin(wt+j)=Asin(wt+j). (7.12)
Natijaviy tebranishdagi x, A, j kattaliklar vektor-diagramma usuli bo’yicha aniqlanadi. (7.4-rasm).
ω
N atijaviy A ham w tezlik bilan aylanadi, chunki ikkala vektor ham bir xil burchak tezlik bilan aylangani uchun ular orasidagi burchak (fazalar farqi) j2-j1 vaqt o’tishi bilan o’zgarmay qoladi. Bundan natijaviy tebranishning chastotasi ham w ga teng ekanligi kelib chiqadi.
B inobarin, A1 va A2 larning X o’qidagi proeksiyalari x1 va x2 ham (7.7) dagi qonuniyatlar bo’yicha garmonik ravishda o’zgaradi. A vektorining moduli 7.5-rasmdagi parallellogrammga kosinuslar teoremasini qo’llab topiladi:
A2=A21+A22-2A1A2cos[p-(j2-j1)]=A21+A22+2A1A2cos(j1-j2) (7.13)
Natijaviy vektorning boshlang’ich fazasi OBD uchburchakdan topiladi:
. (7.14)
(9.10) va (9.11) formulalar natijaviy tebranma harakatning A ni va j topishga hamda uning tenglamasini
x = A sin(wt+j) (7.15)
ko’rinishda yozishga imkon beradi. (7.13) tenglamani analiz qilib, bir tomonga yo’nalgan garmonik tebranishlarni qo’shishda quyidagi hollar mavjud bo’lishini ko’ramiz:
1) (j1-j2)=2np bo’lsa, A2=A21+A22+2A1A2=(A1+A2)2,
A=A1+A2 bo’ladi, ya’ni amplituda oshadi.
2) j1-j2=(2n+1)p bo’lsa, A2=A21+A22 – 2A1A2=(A1-A2)2,
A=A1 –A2 bo’ladi, ya’ni amplituda susayadi.
3) j1-j2=(2n+1)p bo’lib, A1=A2 bo’lsa, A=0 bo’ladi, ya’ni amplitudalar bir-birini to’liq so’ndiradi.
6. Agar A1=A2=A bo’lib doiraviy chastotalari bir-biridan kam farq qilsa, bu tebranishlarning qo’shilishidan tepkili tebranish (titrash) (bienie) hosil bo’ladi. Bu tebranish garmonik bo’lmaydi, chunki u (7.11) tenglamaga mos kelmaydi. Biroq shartga ko’ra ekanligini nazarga olib, garmonik deyish mumkin: uning doiraviy chastotasi , davri va amplitudasi A'=2 Acos t bo’ladi. Tenglamasi esa
x = x1+x2 = 2Acos t × Sin t bo’ladi.
Tepkili tebranishning A’ si vaqt o’tishi bilan davriy ravishda juda sekin o’zgaradi. Amplituda tebranishlarining doiraviy chastotasi juda kichik, shuning uchun juda katta bo’ladi. Ayrim vaqtlarda amplitudalar qo’shilib 2A bo’lib kuchayib ketsa, ayrim vaqtda ular qarama-qarshi fazada uchrashib bir-birini to’la so’ndiradi.
7. O’zaro tik, chastotalari bir xil bo’lgan tebranishlarning tenglamasi:
x=A1cos(wt+j1),
y=A2cos(wt+j2) . (7.13)
Qo’shiluvchi tebranishlarning yo’nalishlari sifatida OX va OY o’qlarini olamiz, (9.13) tenglamlar ustida bir qator matematik amallar bajarib, t ni yo’qotsak, moddiy nuqta (jism) natijaviy harakati tenglamasini hosil qilamiz:
(7.14)
Bu tenglamani quyidagi hollar uchun muhokama qilaylik:
1) (j2-j1)=0 ya’ni j1=j2=j bo’lsa, (9.14) tenglama quyidagicha ko’rinishni oladi:
yoki bunda . (7.15)
Bu to’g’ri chiziqni tenglamasidir. Mazkur to’g’ri chiziq koordinata boshidan o’tadi (9.5 - rasm), uning OX o’qi bilan hosil qilgan burchagining tangensi ga teng: .
|
| |
‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi chirchiq davlat pedagogika universiteti ‘quv dasturi

0 ‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
CHIRCHIQ DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
0 ‘QUV DASTURI
Bilim sohasi:
500 000- Tabiiy fanlar, matematika va statistika
Ta’lim sohasi:
530 000-Fizika va tabiiy fanlar
Ta’lim yo‘nalishi:
60530500-Fizika
Chirchiq-2024
Fan kodi
AY 1606
0 ‘quv yili
2026-2027
Semestr
6
Kreditlar
6
Fan tun
Majburiy
Ta’liin tili
0 ‘zbek/rus
Haftadagi dars soatlari
6
Auditoriya
Mustaqil
Jami
Fanning nomi
mashg‘ulotlari
ta’lim (soat)
yuklama
1
.
(soat)
(soat)
A tom y a d ro si va ele m e n ta r
90
90
180
zarra la r fizik asi
2
.
I. Fanning mazmuni
Fanni o‘qitisIidan maqsad
- talabalarda, bo‘Iajak fizika o‘qituvchisiga
zarur bo‘lgan darajada atom tuzilishiniva atom modellari, vodorod atomining
Bor nazariyasi, shuningdek vodorod atomining spektral seriyalari, toMqin -
zarra dualizmi. Geyzenberg tengsizliklari hamda kvant mexanikasining asosiy
tenglamasi bo‘lgan Shryodinger tenglamasi, vodorod atomining kvant
nazariyasi, kvant sonlari, elektronning orbital magnit momenti, spini, to‘la
mexpnik va magnit momentlari. Pauli prinsipi, davriy sistemaning to‘ldirish
nazariyasi
xaqida
fenomenologik
bilim,
ko‘nikma
va
malakalarni
shakllantirishdir.
Fanning vazifasi
- talabalarga atom fizikasiga doir amaliy va
laboratoriya mashg‘ulotlarida o‘zlashtirilgan barcha mavzular bo‘yicha
masalalar yechish, laboratoriya ishlarini tashkil qilish, o‘tqazish va hisob kitob
islilarini bajarib, ularga doir xulosalar chiqara olislt, fizikaviy qonuniyatlarini
munosabatlari to‘g‘ri aniqlash kabi vazifalarni o‘rgatishdan iborat.
|
Mexanik va elektromagnit tebranishlar

|
Mexanik va elektromagnit tebranishlar
|
bet | 1/6 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 13,21 Kb. | | #116006 |
Bog'liq Mexanik va elektromagnit tebranishlar-genderi.org (3)
Mexanik va elektromagnit tebranishlar
Mexanik va elektromagnit tebranishlar
Fizika II. 1 – ma’ruza
FIZIKA KAFEDRASI
2018
K.P.Abdurahmanov, V.S.Xamidov, M.F.Raxmatullaeva Ma’ruza rejasi *Tebranma jarayonlar to‘g‘risida tushuncha. *Garmonik tebranma harakat kinematikasi va dinamikasi. *Garmonik tebranma harakat energiyasi. *Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va elektromagnit tebranish konturi. *Tebranishlarni qo‘shish. Tebranma jarayonlar
Boshlang‘ich uzatilgan energiya hisobiga, keyinchalik tebranish
tizimiga tashqi ta’sir o‘tmasdan sodir bo’ladigan tebranishlar erkin yoki xususiy tebranishlar deb ataladi.
Davriy o’zgaradigan tashqi ta’sir ostida sodir bo’ladigan tebranishlar majburiy tebranishlar deb ataladi.
Vaqt bo’yicha aniq
qaytariladigan harakat yoki jarayonlar tebranma jarayonlar deb ataladi.
Garmonik tebranishlar
Garmonik tebranishlarda tebranuvchi kattaliklar vaqt o‘tishi bilan sinus yoki kosinius qonuniyatlariga bo’ysungan holda o’zgaradi.
Garmonik tebranishning tenglamasi
A – tebranish amplitudasi – tebranuvchi kattalikning maksimal qiymati,
- doiraviy yoki siklik chastota.
Tebranish davriga teskari bo’lgan kattalik, birlik vaqt ichidagi to’la tebranishlar sonini belgilaydi va u tebranishlar chastotasi
deb ataladi.
Tebranish fazasi berilgan vaqt momentidagi tebranuvchi kattalikning qiymatini belgilaydi.
φ t = 0 vaqt momentidagi tebranishning boshlang’ich fazasi:
(t+) t vaqt momentidagi tebranish fazasi.
|
| |