nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat uchun savollar - Ma’ruza №2 Mavzu. Mahsulotlarning sifat ko‘rsatkichlari

|
Ma’ruza №2 Mavzu. Mahsulotlarning sifat ko‘rsatkichlari
|
bet | 40/57 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #139259 |
Bog'liq maxsulotdan mavzulat obshiy royhatNazorat uchun savollar.
1. Sifat boshqaruvi haqida gapirib bering.
2. Sifat boshqaruvining ilmiy asoslar manbai nimalardan iborat?
3. Standartlashtirish nima?
4. Standartlashtirish va sifat o‘rtasidagi bog‘liqlik nimadan iborat? 5.Sifat va ishonchlilik to‘g‘risida nimalarni bilasiz?
6. Sifat va raqobatbordoshlik tushunchalarini yoritib bering.
Amaliy ish №7
Mavzu: Mahsulot sifati va uni boshqarish. Mahsulot sifati va uni boshqarish haqida ma’lumotlarni o‘rganish.
Sifat sohasidagi siyosat – yuqori rahbariyat tomonidan rasmiy shakllantirgan, tashkilotning sifat sohasidagi faoliyatiga yo‘naltirilgan va umumiy maqsadlaridir.
Sifatni boshqarishni asosiy vazifalaridan biri bo‘lib – tashkilot erishish uchun faoliyat ko‘rsatayotgan va rivojlanayotgan maqsadlarni belgilash hisoblanadi. Masalan, mahsulot sotishni oshirish marketing bo‘limi uchun maqsad hisoblanadi.
Oldinga qo‘yilgan maqsadlar nafaqat tashkilot xodimlari, balki boshqa manfaatdor tomonlar uchun ham tushunarli bo‘lishi kerak.
Boshqarishni quyi darajalari uchun maqsadlar, aniq bo‘linmalarda belgilangan ijrochilar tomonidan belgilangan muddatlarda bajarilishi kerak bo‘lgan aniq topshiriqlar shaklida belgilanishi kerak.
Sifat sohasidagi siyosatni ishlab chiqishda yuqori rahbariyat quyidagilarni hisobga olishi kerak:
tashkilot zafarlari uchun zarur bo‘lgan kelajakdagi yaxshilashlar imkoniyatlarini;
iste’molchilar qoniqishini rejalashtirilayotgan darajasini;
tashkilot xodimlarini kasbiy o‘sishlari imkoniyatlarini;
barcha manfaatdor (iste’molchilar, tashkilot xodimlari, jamoatchilik, hissadorlar, investorlar) tomonlarning ehtiyojlari va istaklarini;
zarur resurslarni;
ta’minotchilar va sheriklar hissasini.
Mahsulot yohud xizmatlarni sifatini doimiy ta’minlash tashkilotni sifat sohasidagi siyosatini asosiy yo‘nalishi bo‘lishi kerak.
Sifat sohasidagi siyosat korxona rahbari tomonidan imzolanishi kerak.
YUqori rahbariyat siyosatni tushunilishi, uni amalga oshirilishi va barcha darajalarda qo‘llab – quvvatlanishini ta’minlashi kerak.
Sifat sohasidagi hujjatlashtirilgan siyosat korxona barcha xodimlariga etkazilishi kerak.
|
| |
«Smartmedia kartasi» - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

51
XD hozirda 256 MB gacha qo‘llab-quvvatlaydi, ammo uni 8 Gb
gacha oshirish rejalashtirilmoqda. Kartalar
SmartMediadan ancha
kichikroq va og‘irligi taxminan 2 gramm.
«MultiMedia Card» ва «Reduced Size MultiMedia»
«Secure Digital»
MultiMedia Card (MMC) standarti 1997 yilda Sandisk va Siemens
tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu turdagi kartalar kichik o‘lchamlari,
pochta markasining o‘lchamiga mos keladigan va og‘irligi 1,5
grammdan kam bo‘lganligi bilan ajralib turadi: ular mobil telefonlarda
foydalanish uchun mo‘ljallangan.
Tuzilishi bo‘yicha MMC bilan bir xil,
ammo hajmi va vazni
kichikroq (grammdan kam) «Kichik o‘lchamli MultiMedia» (RS-
MMC) kartalari yaratilgan. Ko‘chma qurilmalar uchun mittilik juda
dolzarb.
Kartaning maksimal hajmi 256
MB gacha, ammo ishlashning past
tezligi va har qanday mavjud qurilmalarga
ulanish uchun adapterdan
foydalanish zarurati ushbu standartdagi kartalarni istiqbolli deb
tasniflashga imkon bermaydi.
Olinadigan xotira vositalari (flesh-kartalar)

Olinadigan xotira vositalari (flesh-kartalar) Ushbu turdagi xotira o‘z nomini texnologiyani ishlab chiquv-
chilardan biri - kompaniyadan oldi. «Flash» so‘zi ma’lumotni yozib
olish turiga ishora qiladi va, ehtimol, reklama xarakteriga ham ega edi.
Fleshli xotiraning afzalliklari elektr quvvatining mavjudligi yoki
yo‘qligi, ma’lumotni uzoq muddatli saqlash (ishlab chiqaruvchilar
ma’lumotlarning xavfsizligini 10 yil davomida kafolatlaydi, lekin
amalda bu ko‘proq bo‘lishi kerak) va yuqori mexanik ishonchlilikda,
mustaqillikda. (flesh-xotiraga asoslangan drayvlarda mexanik quril-
malar yo‘q, shuning uchun sindiradigan hech narsa yo‘q).
Kamchiliklari - bu qurilmaning yuqori murakkabligi, past tezlik
va mikrosxemalarning nisbatan yuqori narxi.
Flash-karta ishlab chiqaruvchilari uchun asosiy kurash ikki
jabhada: qisqartirish va tezlashtirish. Hozir ham kartalar tezligini optik
disklardagi drayverlar bilan solishtirish mumkin, ammo u zamonaviy
qattiq disklardan sezilarli darajada orqada.
Ko‘p sonli uskunalar - foto va video kameralar, cho‘ntak shaxsiy
kompyuterlari, mp3 pleerlar, diktofonlar va uyali telefonlar - ma’lumot
tashuvchisi sifatida flesh-kartalardan foydalanadilar. Ikkala karta
formatining evolyutsiyasi va ularning xarakteristikalari tez o‘zgarib
turadi: hajmlar oshadi, tezlik oshadi, narxlar tushadi.
«CompactFlash»
Compact Flash (CF) kartalari 1994 yilda Sandisk tomonidan
chiqarilgan va bugungi kunda bozorda yetakchi o‘rinni egallaydi: ular
eng yuqori tezlik va eng yuqori sig‘imni (12 GB gacha) ta’minlaydi.
50
Ushbu turdagi kartalar CFs birinchi o‘rinda turadigan raqamli
fotografiyani o‘z ichiga olgan turli xil ilovalar uchun juda mos keladi.
CompactFlash standarti «ochiq» dir, shuning uchun u keng
qo‘llaniladi.
Printerlar 
Printer - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

57
- qog‘oz varag‘ining maksimal hajmi A3 - A4;
- chop etish kallagidagi ignalar (pin) soni - 9 yoki 24;
- daqiqada
chop etiladigan belgilar soni;
- ulanish interfeysi - LPT yoki USB.
Inkjet printerlar
. Ushbu printerning chop etish moslamasi maxsus
siyohli idish bo‘lib, u yuqori bosim ostida
mayda nozullar orqali
qog‘ozga tushadi. Qog‘ozda shu yo‘l bilan
olingan nuqta diametri
nuqtali matritsali printerdan olingan nuqta diametridan o‘n
baravar
kichik bo‘lib, ancha yaxshi bosib chiqarish sifatini ta’minlaydi. Rangli
inkjet printerlarda qora kartrijdan tashqari qo‘shimcha ko‘k, to‘q qizil
va sariq siyoh kartrij mavjud. Asosiy xususiyatlar:
- boshqa rang palitrasini chop etish imkoniyati - qora va oq yoki
rangli tasvirlar;
- rezolyutsiya (dpi) - qog‘ozning bir dyuymidagi nuqtalar soni.
Qiymat qanchalik baland bo‘lsa, tasvir aniqroq bo‘ladi;
- daqiqada
chop etilgan varaqlar soni;
- ulanish interfeysi - LPT, USB yoki IEEE 1394.
Ma’lumotlarni kiritish / chiqarish qurilmalari

54
Foydalanuvchi monitor ekranida ko‘radigan tasvirning sifati ko‘p
jihatdan nafaqat monitorning o‘ziga, balki monitorning ishlashini
boshqaruvchiga ham bog‘liq. Bunday kontroller video kontroller (video
adapter, video karta) deb ataladi. Bu video ma’lumotlarni (matn va
grafik) qayta ishlaydigan va monitorning ishlashini boshqaradigan
elektron plata. Video kartaning asosiy komponenti xotira bo‘lib, u
monitorning har bir pikselini tavsiflovchi protsessor tomonidan
uzatiladigan raqamlarni saqlaydi. Video adapterlar uchun bugungi
kunda faqat bitta turdagi xotira qo‘llaniladi - DDR (dinamik tasodifiy
kirish xotirasi). D / A konvertorlari monitor ishlashi uchun bu
raqamlarni analog signallarga aylantiradi. Videoma’lumotlarni qayta
ishlashni tezlashtirish va kompyuterning markaziy protsessorini
tushirish uchun zamonaviy video kartalar o‘zlarining video
protsessorlariga ega. Video kartani anakartga ulash yoki maxsus
ulagichga - AGP portiga - tezlashtirilgan grafik portga ulash mumkin.
Monitor uchun ulagich ham kartada mavjud. Video kartada televizor
tyuneri (televizor signalini qabul qilish uchun qurilma), ikkinchi (va
hatto uchinchi) monitor uchun video chiqishlar, antennalarni ulash
uchun ulagichlar bo‘lishi mumkin.
Laminatorlar - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

65
LAMINATSIYA QILISH UCHUN QANDAY HUJJATLAR
KERAK?
Fellowes ikki xil kenglikdagi kirish teshiklari bilan laminatorlarni
ishlab chiqaradi. Kirish qanchalik keng bo‘lsa,
laminator shunchalik
ko‘p qirrali.
A3 = Max 32sм
Barcha formatdagi
hujjatlarni A3-ga, shu
jumladan
standart
fotosuratlar va tabriknomalarni
ham o‘z ichiga
oladi
A4 Max 22см
Barcha formatdagi
hujjatlarni A4-ga,
standart fotosuratlarga va
tabriknomalarga laminatlaydi.
Xalq ta’limi tizimida boshqarish tamoyillari qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?

|
Xalq ta’limi tizimida boshqarish tamoyillari qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?
|
bet | 54/144 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 438,29 Kb. | | #116243 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating-www.hozir.org72. Xalq ta’limi tizimida boshqarish tamoyillari qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?
*a) Demokratik, ilmiylik, jamoatchilik va shaxsan mas’ullik, rejalilik, samaradorlik va tejamkorlik, ijroni tekshirish.
b) Rahbarlik va nazorat, rejalilik, ijroni tekshirish.
c) Tadbirkorlik, boshqaruv san’atiga ega bo’lish, ishni tahlil qila olish, nazorat qilish.
d) Tashkiliy-ma’muriy, sotsial-psixologik, huquqiy, bevosita ko’rsatma berish,
73. Tayanch o’quv reja o’quv soatlarining qanday hajmdagi miqd orini ifodalaydi?
*a) Minimum hajmdagi
b) Maksimum hajmdagi
c) Optimal hajmdagi.
d) O’rtacha hajmdagi
74. Qaysi bir hujjatlar ro’yxati boshqaruv hujjatlariga kiradi?
*a) Reja, qonun, buyruq, qaror, farmoyishlar
b) Akt, hisobot, qo’llanma, buyruq, qaror, farmon.
c) Reja, akt, qo’llanma, buyruq, qaror, farmon.
d) Reja, hisobot, qo’llanma, buyruq, qaror, farmon.
75. Umumta’lim maktablari uchun eng yuqori organ kaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan?
*a) Maktab pedagogik kengashi.
b) Shahar (tuman) XTB kengashi.
c) XTB kollegiyasi
d) VXTB kengashi.
76. Boshqaruvchi tizimlarni belgilang.
*a) Maktab ma’muriyati va kasaba uyushmasi
b) Direktor va ilmiy bo’lim mudiri
c) Direktor va direktor o’rinbosari
d) Direktor va maktab jamoasi
77. Maktab ichki boshqaruv tizimining qoidalarini belgilang.
*a) Boshqaruvchi va boshqariluvchi
b) Maktabdagi tashkilotlar va hamkorlik
c) Direktor va jamoa a’zolari
d) Maktab ma’muriyati va kasaba uyushmasi
78. Maktablarda sinf jurnalining to’g’ri yuritilishi nimaga asoslanadi?
*a) Xalq ta’limi Vazirligi yo’riqnomasiga
b) Davlat dasturlarining bajarilishiga
c) Rahbariyat ko’rsatmasiga
d) Tuman, shahar XTB ko’rsatmalariga
79. Bosqichli nazorat imtihonida 3 balldan kam ball to’plagan o’quvchi nima qiladi?
*a) ikki haftadan so’ng qayta imtihon topshiradi
b) Sinfda qoldiriladi.
c) kuzgi sinovga qoldiriladi.
d) Keyingi imtihonga qo’yilmaydi
|
| |
V II B O B . T E M IR B E T O N K O N ST R U K SIY A L A R

maqsad, po‘lat sterjendagi plastik deformatsiyalanish holatini, temirbeton
konstruksiyaga yuklama qo‘yilganda keskin kamaytirishdir. Bu holatda
temirbeton konstruksiyaning cho‘ziluvchi qismidagi beton siqiladi va
unga shu kuchlanishtfan yuqori bo‘lgan kuchlanish hosil bo‘lgandagina
cho‘zilishga ishlaydi.'jKonstruksiyaning cho‘ziluvchi qismidagi armatura
taranglanganda betondafyoriqlar hosil bo‘lishi keskin kamayadi.
AATTb konstruksiyalarda beton va armaturaning yuk ko‘tarish imkoni-
yatlari to‘laroq ishlatiladi hamda shuning uchun konstruksiyaning massasi
kamayadi. Buturdagi konstruksiyalar tayyorlashda yuqori markadagi beton
va mustahkamlikdagi p o ia t armaturalar ishlatish maqsadga muvofiqdir.
Gips-beton - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

o ‘rtacha zichligini kamaytirish uchun g ‘ovak to ‘ldirgichlar (keramzit,
agloporit, shlakli petnza va shu kabilar) ishlatish, kvars qumini qisman
yengil qumlar yoki yog‘och qipig‘i, qayta ishlangan lignin va shu kabilar
bilan almashtirish mumkin. Gips-betonning egilishdagi mustahkamligini
oshirish uchun yog^^fh tolasi, qo g ‘oz sanoati chiqindilari, tekstil
chiqindilari va sintetik tolalar kabi dispers armaturalovchi qo‘shimchalar
qo‘shish kerak. Kichik o ‘lchamdagi elementlar, bloklar, toshlar alohida
quyiladi. Katta o‘lchamdagi buyumlar esa uzluksiz prinsipda ishlaydigan
vibroprokat stanlarda tayyorlanadi. Gips-beton tayyorlash jarayonini
tezlashtirish uchun qolipdan yechilgan buyumlar quritish kameralarida
quritiladi.
Gipsbetonlaming o ‘rtacha zichligi to‘ldirgichlaming turiga va suvning
sarfiga bog‘liq boMib, 1000-1600 kg/m3. U siqilishidagi mustahkamligiga
ko‘ra, M25 va M50. Gips-beton binoning ichki devorlarida ishlatilgani
sababli suv shimuvchanlik va sovuqqa chidamlilik bo ‘yicha talablar
qo‘yilmaydi. U yaxlit va yig‘ma pardevor, ichi bo‘sh plitalar va bloklar
tayyorlashda ishlatiladi.
Plitalar qamish, yog‘och tolalari va xascho‘plari, po‘lat simlar, tekstil
sanoati chiqindilari, sintetik tolasimon materiallar bilan kuchaytiriladi. Ar-
matura sifatida po‘lat simlar ishlatilganda korroziyadan saqlash maqsadida
sement-kazeinli, bitumli, polimerli kompozitsiyalar bilan himoyalanadi.
Nam sharoitda gips-sement pussolan bog‘lovchilar asosida tayyorlangan
buyumlar (bloklar, toshlar, panellar) ishlatish maqsadga muvofiqdir.
Bunday betonlar ishlatilgan bino va inshootlar ichidagi nisbiy namlik 75
foizdan oshmasligi kerak. Qurilish tizimidagi gips asosidagi betonlami
ratsional sohada ishlatish keramik devorbop materiallarga bo‘lgan talabni
kamaytiradi va katta miqdorda energiya va ishchi resurslami tejaydi.
Video adapterning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat

55
Video tezlatgichlarning ikki turi mavjud - tekis (2D) va uch o‘lchovli
(3D) tezlashtirish.
5. Ikkinchi monitorni ulash imkoniyati.
NVidia, Asustek, Gigabayte va boshqalar kabi kompaniyalarning
video adapterlari modellari keng tarqalgan.
Klaviaturalar
Klaviatura
— shaxsiy kompyuterga alfanumerik (belgili)
maʼlumotlar va boshqaruv buyruqlarini kiritish uchun moʻljallangan
klaviatura qurilmasi. Monitor va klaviatura kombinatsiyasi eng oddiy
foydalanuvchi interfeysini ta’minlaydi. Klaviaturaning tizim blokining
orqa panelida o‘z porti [1] mavjud.
Bu mikrosxema kompyuterning
asosiy platasida tizim bloki ichida joylashgan.
Standart klaviaturada funktsional jihatdan bir necha guruhlarga
bo‘lingan 100 dan ortiq tugmalar mavjud (2.4-rasm). Maxsus
kalitlarning o‘ziga xos maqsadi bor.
Raqamli klaviatura kompyuter klaviaturasining o‘ng tomonida
joylashgan. Agar Num Lock indikatori yoqilgan bo‘lsa, har bir tugma
o‘zida ko‘rsatilgan raqamni bosib chiqaradi. Boshqa rejimda bu kursor
tugmalari. /, *, - va + tugmalari tegishli arifmetik belgilarni bildiradi.
Alfanumerik tugmalar guruhi belgilar ma’lumotlarini
va harflar
bilan terilgan buyruqlarni kiritish uchun mo‘ljallangan. Har bir kalit bir
nechta rejimlarda (registrlarda) ishlashi mumkin va shunga mos
ravishda bir nechta belgilarni kiritish uchun ishlatilishi mumkin. Kichik
harflar (kichik harflarni kiritish uchun) va katta (katta harflarni kiritish
uchun) o‘rtasida almashish SHIFT tugmachasini bosib ushlab turish
(suzuvchi almashtirish) orqali amalga oshiriladi.
Agar korpusni qattiq
almashtirish kerak bo‘lsa, CAPS LOCK tugmasidan foydalaning.
Agar ma’lumotlarni kiritish uchun klaviatura
ishlatilsa, ENTER
tugmasini bosish orqali paragraf yopiladi. Bu avtomatik ravishda yangi
satrda matn kiritishni boshlaydi. Agar klaviatura buyruqlar kiritish
uchun ishlatilsa, ENTER tugmasi buyruq kiritishni yakunlaydi va
bajarilishini boshlaydi.
56
2.4-rasm. Klaviatura zonalari
Turli tillar uchun milliy alifbo belgilarini ma’lum harf-raqamli
tugmachalarga belgilashning turli sxemalari mavjud.
Bular klaviatura
tartibi deb ataladi. Turli xil sxemalar o‘rtasida almashinish dasturiy
tarzda amalga oshiriladi - bu operatsion tizimning funksiyalaridan
biridir. Shunga ko‘ra, almashtirish usuli kompyuterning qaysi
operatsion tizimida ishlayotganiga bog‘liq. Masalan, Windows tizimida
bu maqsadda quyidagi kombinatsiyalardan foydalanish mumkin: chap
tugma ALT + SHIFT yoki CTRL + SHIFT.
Boshqa operatsion tizim
bilan ishlaganda, kommutatsiya usulini almashtirishni amalga
oshiradigan dasturning yordam tizimi yordamida o‘rnatish mumkin.
Zamonaviy Windows klaviaturalariga yangi tugmalar qo‘shildi.Quvvat
tugmalari faqat zamonaviy klaviaturalarda mavjud va barcha operatsion
tizimlarda ishlatilmaydi.
V. Kislorod tashuvchi xossaga ega bo‘lgan I.E (emulsiyalar)

V. Kislorod tashuvchi xossaga ega bo‘lgan I.E (emulsiyalar)
Bunday turdagi emulsiyalar (sun’iy qon) muhim axamiyatga ega.
1. AQSH da emulsiya turdagi kislorod tashuvchi IE ishlab chiqilgan (sun’iy qon). Bunda bu I.E ko‘p komponentli emulsiya bo‘lib, tarkibida moyli fazaga kiritilgan gemoglobin emulsiyasi, uz navbatida NaCl izotonik eritmasida emulgirlanadi suv/moy/suv turdagi emulsiya xosil bo‘ladi.
Moyli faza bu erda membrana vazifasini bajaradi va uning satxidan O2 va SO2 almashadi. Gemoglobin O2 bog‘lab uni to‘qimalarga etkazadi.
Emulgator sifatida Tvin 80, polioksietillangan spirt qo‘llanilgan.
Emulgator sifatida Tvin 80, polioksietillangan spirt qo‘llanilgan.
Perftoruglerodlar (PFU) asosida olingan kislorod tashuvchi IE
PFU asosiy afzalligi- kislorod va CO2 eritish, yuqori inertlik. Lekin ular suvda mutloq erimaydi, t.u. emulsiya xolatida ishlatiladi.
Emulsiya tomchisi – bu erda eritrotsit modeli sifatida ko‘riladi. Ftoruglerod bu erda gemoglobin vazifasini, emulgatorning qatlami esa- eritrotsitning membranasini modeli.1979 y SSSR da PFU asosida PERFTORAN qon o‘rinbosari yaratildi (F.Beloyarsev). 1984 y ishlatishga ruxsat etildi va klinika sinovlaridan o‘tdi. Preparat emulsiya shaklida bo‘lib, zarrachalar diametri 130 marta eritrotsitlardan kichik. Och xavo rang suyuqlik.
1997 y polimerlangan odam gemoglobini asosida Gelenpol IE
ishlab chiqildi va klinikalarda sinaldi.
VI. Kompleks ta’sirga ega bo‘lgan IE.
|
Kadarlar tayyorlash milliy Dasturi modeli ko’rsatilgan qatorni belgilang?

|
Kadarlar tayyorlash milliy Dasturi modeli ko’rsatilgan qatorni belgilang?
|
bet | 45/144 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 438,29 Kb. | | #116243 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating-www.hozir.org18. Kadarlar tayyorlash milliy Dasturi modeli ko’rsatilgan qatorni belgilang?
*a) Shaxs, davlat va jamiyat, uzluksiz ta’lim, ishlab chiqarish, fan.
b) davlat va jamiyat
c) uzluksiz ta’lim
d) Shaxs, davlat va jamiyat
19. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi monitoringi nimani anglatadi?
*a) Milliy dastur bajarilishini kuzatishni, baholash va prognoz qilish
b) Milliy dastur bajarilishini nazorat qilish
c) Milliy dastur bajarilishini kuzatish va baholash
d) Milliy dastur bajarilishini taxlil qilish
20. Kadrlar tayyorlash milliy Dasturining maqsadi nima
*a) Jaxon ta’lim standartlariga javob bera oladigan kadrlarni tayyorlash
b) Malaka oshirish
c) Qayta tayyorlovdan o’tkazish
d) Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ishlab chiqish va ularni qo’llash
21. Kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga oshirishda xal qiluvchi omilni aniqlang.
*a) Pedagogik kadrlar salohiyati;
b) Moddiy negiz;
c) Reyting tizimi;
d) javoblar noto`g`ri
22. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi monіtoringi nimani anglatadi?
*a) Milliy dastur bajarilishini kuzatish, baholash va prognoz qilish;
b) Milliy dastur bajarilishini nazorat qilish;
c) Milliy dastur bajarilishini kuzatish va baholash;
d) Milliy dastur bajarilishini tahlil qilish;
23. Kadrlar tayyorlash milliy dasturining maqsadi nimaga qaratilgan?
*a) Barcha javoblar to’g’ri .
b) ta’lim sohasini tubdan isloh qilish,
c) uni o’tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlar va sarqitlardan to’la xalos etish ,
d) rivojlangan demokratik davlatlar darajasida , yuksak ma’naviy va axloqiy talablarga javob beruvchi yuqori malakali kadrlar tayyorlash Milliy tizimini yaratishdir.
24. O`zbekistonda maktab ishlari kimning nazoratida turadi?
*a) O`zbekiston Respublikasi Prezidenti nazoratida
b) Vazirlar Mahkamasi
c) Davlat nazoratida
d) O`zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi.
|
| |
Oson oksidlanuvchi moddalar eritmalarini turg‘unlashtirish

Oson oksidlanuvchi moddalar eritmalarini turg‘unlashtirish.
Bu gurux moddalariga, qator steroidlar, vitaminlar, antibiotiklar, gormonlar va (aldegid, fenil gurux saqlaydigan, efirlar ):
askorbin kislotasi, vikasol, natriy salitsilat, salyuzid, eruvchan streptotsid, sulfatsil-natriy, tiamin xlorid, adrenalin gidrotartrat, etilmorfin gidroxlorid, fenotiazin xosilalari, novokainamid va boshqa dorivor moddalar kiradi.
Oksidlanish jarayoni-engil oksidlanuvchi moddalarga formula tarkibida xarakatchan vodorod atomlarini saqlaydigan moddalar kiradi. SHu vodorod atomlari sensibillovchi omillar ( nur, xarorat va boshq.) molekuladan ajralib ( otrыvayutsya) erkin radikallarni xosil bo‘lishiga asos bo‘ladi natijada autooksidlanish jarayoni boshlanadi.
Engil oksidlanuvchi dorivor moddalarning oksidlanish mexanizmi asosida Bax-Englerning perekis nazariyasi hamda Semenovning shohlangan zanjir reaksiyasi nazariyalari yotadi.
Quyidagi jadvalda dorilarda asosiy oksidlanishning misollari keltirilgan
|
-rasm. Yopmalarning segmentli (a) va qiya kergisiz

Qishloq xo‘jalik inshootlari - silos chuqurlari, minoralar, uzumzor ta-
yanchlari, molxona maxsus buyumlari, issiqxona karkaslari M200-M300
betonlardan tayyorlanadi.
Gidrotexnik inshootlar qurilishida temirbeton plitalar, to‘sinlar,
qobiqlar, yuqori diametfdagi quvurlar, svaylar va shu kabilar ishlatiladi.
Ular M 200-M 500 o g ^ ^ b eto n d a n arm aturalangan holda ishlatiladi.
Konstruksiyalarga suv o ‘tkazmaslik va sovuqqa chidamlilik bo‘yicha
yuqori talablar qo‘yiladi.
Gidromelioratsiya qurilishida temirbetondan suv ta’rmoqi va kollektor
tizimi quvurlari, yig‘ma quduq, kanal qoplama plitalari, sug‘orish lotoklari
va shu kabilar tayyorlanadi. Bosimsiz quvurlar kanalizatsiya va kollektor
tarmoqlarida ishlatiladi, diametri 300-1200 mm. Ular M300 betondan
tayyorlanadi hamda suv o ‘tkazmaslik va korroziyaga chidamlilik talablari
qo‘yiladi. Yuqori bosimda (W 6-W 12) ishlaydigan quvurlar avvaldan
taranglangan armaturalar va to ‘rlar bilan armaturalanadi. Ular yuqori
bosim ostida ishlaydigan suv uzatish tizimlari ishlatiladi.
PEG asosida polioksidin - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

PEG asosida polioksidin 1,5% eritma yaratilgan. U uzoq ta’sir etish vaqti bilan va qonning reologik xossalariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi bilan ajralib turadi.
III DEZINTOKSIKATSION INFUZION ERITMALAR
Organizmda turli sabablarga ko‘ra(ovqatdan zaxarlanish, dizenteriya, dispepsiya, salmonellyoz, infeksion kasalliklar, jigar va buyrak faoliyatini etishmovchiligi) toksinlar yig‘iladi SHuning uchun dezintoksikatsiyalash muxim. PVP—ta’sir mexanizmiga kura toksinlarni bog‘lab organizmdan chiqarish xossasiga ega.
PVP(s.m.m.20000-40000 ) asosan I.E kerakli qovushqoqligini ta’minlaydi.Lekin M.M 20000gacha bo‘lgan PVP (past molekulali) organizmda toksinlarni bog‘lab tez chiqib ketishini ta’minlaydi.
Vakillari:
|
-rasm. Ustunga moMjallangan poydevor

g ‘ovak to‘ldirgichli betonlar, gaz va ko‘pikbetonlar, yirik g‘ovakli betonlar,
ikki va uch qatlamli konstruksiyalar asosida tayyorlanadi. Plita va panel
og‘ir betondan, o‘rtasiga yengil samarali issiqlik izolyatsiyasi materiallari
qo‘yib, uch qatlamli holda tayyorlanadi. Ulami isitiladigan sanoat binolari
qurilishida ishlatish maqsadgamuvofiq. Issiqlik izolyatsiyasi sifatida yarim
bikr mineral paxta, ko‘pikli polimer plitalar, arbolit va shu kabilar ishlatiladi.
M onolit temirbeton konstruksiyalar

zo‘riqtirilgan temirbeton konstruksiyalar, dinamik kuchlanishlar ta’sirida
ishlaydigan poydevor va shu kabilar tayyorlanadi.
Massiv inshootlar (to ‘g ‘onlar, gradirnyalar, poydevorlar) ishchi
choklar bilan bloklarga ajratiladi, chunki harorat va kirishish ta’siridan
hosil bo‘ladigan deformatsiyalanish qurilish yaxlitligiga ziyon yetkazishi
mumkin.
Beton qorishmasi qatlam-qatlam holda quyiladi va ichki titratkichlar
yordamida zichlashtiriladi. U qolipga quyilgach, toki beton loyihadagi
mustahkamlikka erishguncha parvarishlanadi. Bunda sement gidratatsiyasi
ta’minlanishi uchun harorat va nisbiy namlikni zarur ko‘rsatkichlarida
ushlab turish kerak.
0 ‘zbekistonning quruq issiq iqlim sharoitida monolit beton quyish
alohida tadbirlami amalga oshirishni taqozo etadi. Bunda beton qorishma-
sini tashish, qoliplash, ayniqsa, parvarishlash ishlariga alohida ahamiyat
berish zarur. Avtomobil yo ‘llari, aerodrom qoplama va sh.k. lari yuzasi
katta temirbeton monolit konstruksiyalami qurishda betonni parvarishlash
uchun to‘shalma materiallar (polietilen, polipropilen plyonkasi va b.) yoki
plyonka hosil qiluvchi polimerlar (etiaol loki, gelpolimerlar) ishlatiladi.
Monolit betonlash qishki mavsumda baj ari lganda beton qorishmasini va
qotayotgan betonni muzlashdan saqlash asosiy masaladir. Monolit betonni
muzlashdan asrashning turli usullari mavjud. Betonning issiqlik izolyatsi
yasi maieriallari bilan vaqtinchalik o‘rab qo‘yish, beton qorishmasi tarkibi
dagi suvning muzlash haroratini pasaytiruvchi qo‘shimchalar kiritish, «ter-
mos» usuli shular jumlasidandir.
Issiqlik izolyatsiyasi materiallari sifatida yarim bikr mineral plita,
shisha paxta to ‘shamalari, gidioizolyatsiya qoplamali arbolit, ksilolit
plitalari, g‘ovak, to‘ldirgichlar va shu kabilar ishlatiladi. Xususiy hollarda
ishlatiladigan «termos» usuliga binoan quyilgan beton kotistruksiyaga
maxsus egiluvchan m ateriallardan yasalgan «ko‘ylak» kiydiriladi va
qoplamaning oraliq bo‘shlig‘iga qizdirilgan bug‘ yoki havo yuborib
turiladi. «Termos» usuli serxarajat va texnik tomonidan amalga oshirish
murakkab bo‘lgan usul hisoblanadi.
Yig‘ma temirbeton konstruksiyalar

Ular ishlatilish sohasiga k o‘ra to ‘rt asosiy guruhga bo‘linadi:
jam oat binolari, sanoat binolari, injenerlik inshootlari, maxsus buyum va
konstruksiyalar.
7.2.1. Jam oat binolari uchun konstruksiyalar
Poydevor va binolarning yer osti qismi uchun temirbeton bloklar,
svaylar va boshqalar ishlatiladi. Poydevor bloklari M200, M250 va M1300
markali og‘ir betonlardan tayyorlanadi. Armatura sifatida silliq po‘lat
to ‘rlar ishlatiladi. Podval devorlarining bloklari M100 va M150 og‘lr
betondan uzunligi 2500 mm. gacha, eni 500 mm.gacha va balandligi 700
mm. o ‘lchamlarda tayyorlanadi.
Bloklarning yon tom onida podval devorlarini montaj qilishda
foydalaniladigan va bloklarni m onolitlashda ishlatiladigan maxsus
o ‘yiqlar (pazlar) qoldiriladi. Montaj ishlari tugagach, o ‘yiqlar sementli
qorishmalar bilan to‘Idiriladi. Svaylar ko‘ndalang kesimi 300x300 mm
kvadrat shaklda va uzunligi 6-12 m. bo‘ladi. Ular M300 markali og‘ir
betondan tayyorlanadi. Svay poydevorlari bino bo‘sh va botqoqsimon
yerlarga qurilganda yeming toshloq qattiq qatlamigacha maxsus uskuna
yordamida qoqiladi. Bunda binoning yumshoq yerda cho‘kishining oldi
olinadi.
Antioksidantlar(A) - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

Antioksidantlar(A)- oksidlanish jarayonlarni oldini oluvchi yoki skinlashtiruvchi yordamchi moddalar bo‘lib.
A-ning tasnifi
Ta’siri bo‘yicha antioksidantlar:
1) bevosita 2) bilvosita tasniflanadi.
Ta’sir etish mexanizmi bo‘yicha:
1. asil antioksidantlar. Ular erkin radikallarni bog‘lab, oksidlanish jarayonni ingibirlaydi, ularga : alkilgallatlar,BOA, BOT, tokoferollar.
2. qaytaruvchilar - past oksidlanish-kaytarish potensialiga ega bo‘lgan moddalar
-oltingugurtning noorganik birikmalari : sulfitlar, pirosulfitlar;
- oltingugurtning organik birikmalari-gidrosulfid guruxni saqlovi ( SH)-tiomochevina, tioglikol kislota va boshk;
-spirtlar ( xlorbutanol);
- akorbin kislota;
- fenollar ( gidroxinon, pirogallol);
3. manfiy (otritsatelnыe) katalizatorы ( antioksidantnqe sinergistы)
-ular metallar ionlarini bog‘lab ( kompleks) oksidlanish reaksiyalarni ketishiga to‘sqinlik qiladi.
|
partiyasining soni) - 1 мъаруза ўЎҒғҚқҲҳ

135
kodko‗rinishidagi kodlashtirilgan informatsiyaning aniqligi 10000000 belgiga bitta
xatolikni tashkil qiladi.
Shtrix kodlar – ma‘lumotni tezroq kiritish usuli. Xattoki oddiy yorug‗lik nero
(svetovogo nera) yordamida shtrix kodlar bir xil informatsiyani qo‗lda kiritishga
ketadigan vaqtdan kam vaqtda skanerlashtiriladi. Zamonaviy skanerlar ma‘lumot
kiritish jarayonini bundan ham tezlashtiradi.
Shtrix kodlashtirishning xatolarining sonini kamaytirishdan tashqari boshqa
avfzallik tomonlari bor: informatsiyani tez va kam xarajat bilan yig‗ish, aloqaning
effektivligiga, informatsiyani topish va saqlash. Bu informatsiyani ko‗proq ishlab
chiqarish va aniqligini oshirishda, operaseyalar grafigi va yetkazib berishni
yaxshilaydi, bundan tashqari ishlab chiqarish vaqt sarfini kuch, odam, resurslari,
materiallar va pullarni qisqartiradi va tejaydi.
quyuq qorilgan b o ‘yo q - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

12.2-rasm. Moyli bo‘yoqlar uchun pigmentlar va
tayyorlangan moyli bo‘yoqlar.
12.4.2. Loklar
Loklar
- tabiiy yoki sun’iy sm olalam ing bog‘lanuvchi eritgichlardagi
eritm asidan iborat. Biron yuzaga lokning yupqa qatlam i yuritilganda
eritgich bug‘lanadi va rangsiz, yaltiroq yoki yaltiramaydigan mustahkam
parda hosil qiladi.
Parda hosil qiluvchi m oddaning turiga qarab loklar m oysm olali,
moysiz sintetik, bitum, spirt loklari va niroloklarga boMinadi.
M oy-sm o la li lo k la r -
sin tetik sm olalarnin g quriydigan m oylar
bilan aralashtirilgan organik eritgichlardagi eritm asi. Ular ichki tashqi
k o n stru k siy alarn in g moy b o ‘yo q lari, y o g ‘och va m etallni qoplash,
em allam i suyultirish va shpaklyevkalarni tayyorlash uchun ishlatiladi.
/oAVar-moche vino-formaldegidlism olalar asosida tay
yorlanadi. Ular parket pollar, yog‘och payraxali plitalar va duradgorchilik
buyum larini qoplash uchun m o‘ljallangan. Perxlorvinil loklar qurilish
konstruksiyalarini atmosfera faktorlari ta’siridan himoyalash uchun xizmat
qiladi. M oysiz sintetik loklar, asosan, perxlorvinil sm olasini organik
erituvchilarda eritib olinadi. Ular rangsiz, 20°S haroratda 2 soatda quriydi.
M oysiz sintetik loklar moyli b o ‘yoqlar ustiga surtish, qurilish buyumlarini
atm osfera m uhitidan him oyalashda ishlatiladi.
Karbamid-formaldegid polimeri asosida olingan moysiz sintetik loklar
parket pollarni, yog‘och-tolali va y og‘och payrahali plitalami, duradgorlik
buyumlarini qoplash uchun qoMlaniladi.
Jadval 1. Dorilarda asosiy oksidlanishning misollari

Jadval 1. Dorilarda asosiy oksidlanishning misollari 17
Soddalashtirilganda oksidlanish jarayonlarni quyidagi reaksiya yordamida ifodalash mumkin: 18
O2 RH RN Bu erda: R. alkil radikal
RH R..RO2. ROOH R.RO2-.perekis radikali
RH – oksidlanuvchi ob’ekt
ROOH- gidroperekis
R + (kat) ► R'
RN + 02 ► RO 2
RO2 + RH—► ROOH + R-
2RO2 ► ROOR + 02
R' + RO' 2 ► R02R
2R' ► R2,
Bu jarayon katalizatorlari- metal ionlari izlari.
Engil oksidlanuvchi dori moddalarini turg‘unlashtirish yo‘llari:
- antioksidantlar kiritish
- nurlardan ximoyalash
- muxitni рH meyorlashtirish
- O2 miqdorini kamaytirish.
Ayrim preparatlarni oksidlanish kislorodning kichik (izlari) bo‘lganda xam kuzatiladi. Shunda sistemaga maxsus yordamchi moddani kiritish zarurligi kuzatiladi. Antioksidantlar va kompleks xosil qiluvchilar.
Farmatsevtika amaliyotida oksidlanish jarayonini susaytirishning turli usullari mavjud. Masalan, antioksidant qo‘shib oksidlanishni oldini olish usuli.
|
Barcha davlatlar xalq xo„jaligi taraqqiyoti tizimida

136
Standartlashtirish ishlarini xalq-xo‗jaligi taraqqiyotida ahamiyati oshib borar
ekan, keyingi yillarda boshka xalqaro va xududiy uyushma va tashkilotlarning paydo
bulishiga olib keldi. Masalan 1953 yilda oltita Yevropa mamlakatlari ko‗mir va pulat
bo‗yicha iqtisodiy mafakiyatni ko‗zlab (Fransiya, Belgiya, Gollandiya, Italiya,
Luksinburg) po‗lat bo‗yicha muvofiklashtirish xayati tuzildi.
Yevropa iqtisodiy hamjamiyati mamlakatlari vakillari, Yevropa erkin savdo va
umumbozor hayati vakillari ishtirokida 1961 yil mart oyida bo‗lib o‗tgan yig‗ilishida
Yevropa standartlarini muvofiqlashtirish qo‗mitasi tuzildi.
Bu qumita tarkibida sanoatning eng muxim tarmoqlari:
Metalurgiya, qurilish, to‗qimachilik, neft, kemasozlik, bo‗yicha ishchi guruxlar
belgilandi.
Shu tariqada standartlashtirishning halq-xo‗jaligida tutgan o‗rni salmoqli
rivojlanib Yevropa butun dunyoga jadal kirib bordi. Standartlashtirishdan AQSh va
Yaponiya mamlakatlari o‗ta samarali foydalanib XX asrning ikkinchi yarimida halq-
xujaligi eng yuqari ko‗rsatkichga erishtilar.
Standartlashtirishning halq xo‗jaligi rivojiga tasiri kuchayib borishi natijasida
Janubiy Koreya, Turkiya, Xinjistonva ayniqsa Chin mamlakatida iqtisodietdagi
keskin yuksalishlarni kuzatish munkin.
Demak, Stanlartlashtirishning xalq xo‗jaligidatutgan o‗rni mavjud va bu o‗rin
tobaro eni, bo‗yi va balandlik bo‗yicha xajmiy kengayib barmoqda.
O„zbekiston texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimining tuzilmasi

103
ta‘sirlardan muhofaza qilishda mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligiga doir
majburiy talablarga taalluqli ishlarning bajarilishini tashkil etadi va ta‘minlaydi;
Davlat va xo‗jalik boshqaruvi organlari o‗z vakolatlari doirasida ―Texnik
jihatdan tartibga solish to‗g‗risida‖gi Qonunda belgilangan vazifalarni amalga
oshiradi.
Qonunda texnik reglamentlarni ishlab chiqish jarayoni ushbu soha ekspert
kengashlariga yuklatilgan. Ishlab chiqilgan texnik reglament loyihalarini
ekspertizadan o‗tkazishni esa vakolatli davlat organlari huzurida tashkil etiladigan
ekspert komissiyalari bajaradi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasida me‘yoriy xujjatlarni to‗plash va ular
to‗g‗risida ma‘lumotlarni yetkazish masalalarni tizimli ravishda hal etish maqsadida
davlat fondi tashkil qilindi.
Joriy etilayotgan tizimni shakllantirish uchun, O‗zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining 2010 yil 10 maydagi 86-sonli ―Texnik jihatdan tartibga
solish to‗g‗risida‖gi O‗zbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirishni davom
ettirish chora-tadbirlari haqida‖gi qarori bilan quyidagilar tasdiqlandi:
1.
―Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalari
to‗g‗risidagi Nizom‖;
O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi
Davlat va
xo‗jalik
boshqaruv
organlari
Sog‗likni
saqlash
vazirligi
Davlat
arxitektura va
qurilish
qumitasi
Davlat
tabiatni
muhofaza
qilish
qumitasi
―O‗zstandart‖
agentiligi
Me‘yoriy
hujjatlar
davlat
fondi
Texnik jihatdan tartibga solish
sohasida ekspert komissiyalar
Texnik jihatdan
tartibga solish
sohasida ekspert
kengashlar
Standartlashtirish bo‗yicha texnik
qumitalar, standartlarni ishlab
chiqadigan tashkilotlar
-rasm. Texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimi

4.1.1-rasm. Texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimi
104
2.
―Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning davlat
fondini shakllantirish va yuritish tartibi to‗g‗risidagi nizom‖;
3.
―2010-2013 yillar uchun texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturi‖.
4.1.2 Texnik jihatdan tartibga solish tizimining asosiy prinsiplari O‗zbekiston Respublikasining «Texnik jihatdan tartibga solish to‗g‗risida»gi
Qonuniga binoan texnik jihatdan tartibga solishning asosiy prinsiplari belgilangan,
bular:
texnik reglamentlarni qo‗llashning majburiyligi, chunki texnik reglament bir
turdagi mahsulot, ish va xizmatlar xavfsizligiga majburiy talablarni o‗rnatuvchi
normativ hujjat hisoblanadi;
texnik reglamentlarni qo‗llashning bir xilligi, ya‘ni texnik reglament
O‗zbekiston Respublikasining butun hududida barcha yuridik va jismoniy shaxslar
tomonidan qo‗llaniladi;
texnik reglamentlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi milliy va
xalqaro normativ hujjatlarga muvofiqligi.
Ta‘rif bo‗yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar
tarkibiga quyidagilar kiradi:
texnik reglamentlar;
standartlashtirish bo‗yicha normativ hujjatlar;
sanitariya, veterinar-sanitariya, fitosanitariya qoidalari va normalari;
shaharsozlik, ekologiya normalari va qoidalari;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi boshqa hujjatlar;
texnik reglamentlarning, ularni ishlab chiqish, qabul qilish va e‘lon qilish
tartibi to‗g‗risidagi axborotning ochiqligi.
«O‗zstandart» agentligiga, yuridik va jismoniy shaxslarning so‗rovlariga ko‗ra:
amaldagi, ishlab chiqilayotgan va qabul qilingan texnik reglamentlar
to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni;
mahsulot, ish va xizmatlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi
normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash tartib-taomili to‗g‗risidagi
ma‘lumotlarni;
O‗zbekiston Respublikasining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi
xalqaro tashkilotlarga a‘zoligi va xalqaro shartnomalardagi ishtiroki to‗g‗risidagi
ma‘lumotlarni;
105
qabul qilingan va ishlab chiqilayotgan texnik reglamentlar va texnik
jihatdan tartibga solish sohasidagi boshqa normativ hujjatlarni e‘lon qilishning rasmiy
manbalari to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni taqdim etish yuklatilgan.
IV- MODUL. TEXNIK JIHATDAN TARTIBGA SOLISH HAMDA

101
―Standartlashtirish to‗g‗risida‖gi qonuni almashtirishi o‗tish vaqti tugashi bo‗yicha
standart va texnik reglamentlarni tayyorlash, qabul qilish va qo‗llash bilan aloqador
masalalarni hal etilishi ―O‗zstandart‖ Agentligi ishlab chiqqan ―Texnik jihatdan
tartibga solish to‗g‗risidagi‖ qonun loyihasida nazarda tutilgan. Belgilangan o‗tish
davomida amaldagi qonuniy aktlarga almashtiriluvchi texnik reglamentlarni ishlab
chiqish rejalashtirilgan. Texnik reglamentlar O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi tasdiqlagan yillik dastur bo‗yicha ishlab chiqiladi.
O‗zbekiston Respublikasining ―Texnik jihatdan tartibga solish to‗g‗risida‖gi
Qonunida ―texnik normalashtirish‖ davlat vazifasi O‗zbekiston standartlashtirish,
metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi va O‗zbekiston Respublikasi amaldagi
qonunchiligiga muvofiq boshqa davlat boshqaruvi idorlari, shuningdek, MDH boshqa
davlatlari biriktirilmoqda.
O‗zbekiston Respublikasining ―Texnik jihatdan tartibga solish to‗g‗risida‖gi
Qonuni loyihasi bilan bir qatorda hozirgi vaqtda ―O‗zstandart‖ agentligi amaldagi
O‗zbekiston Respublikasining ―Mahsulotlari va xizmatlarni sertifikatlashtirish
to‗g‗risida‖gi Qonunini o‗z navbatida almashinuvchi va muvofiqlikni baholash
hamda tasdiqlashning asosiy protseduralarini aniqlovchi ―Texnik jihatdan tartibga
solish sohasida muvofiqlikni baholash to‗g‗risida‖gi qonun loyihasini ishlab
chiqmoqda.
―Texnik jihatdan tartibga solish to‗g‗risida‖gi Qonunda quyidagi atamalar va
ta‘riflar keltirilgan:
ARALASH O‘RTOQLIK - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 55/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ARALASH O‘RTOQLIK — hamkorlikda faoliyat qilish uchun ular o‘rtasidagi shartnomaga asosan tuzilgan bir necha fuqarolar va (yoki) yuridik shaxslar birlashmasi. A.o`. haqiqiy a’zolar va omonatchi a’zolarni o‘z ichiga oladi.
ARBITRAJ – 1) xo‘jalik sohasidagi hakamlik sudi; 2) turli bozorlardagi qandaydir aktivlar (mahsulot, qimmatli qog‘oz, depozit, valuta va h.k.) qiymati, kursi o‘rtasidagi farqlardan foyda olish maqsadida amalga oshiriladigan operatsiya, bitim; 3) davlat korxonalari, tashkilotlar va muassasalar o‘rtasidagi mulkiy bahslarni yechish uchun davlat organi. Davlat arbitrajida quyidagi masalalar ko‘rilishi mumkin: shartnomaviy yetkazib berish yoki qarzlarni undirib olishni bajarmaganlik masalalari bo‘yicha korxonalar va xo‘jalik tashkilotlarining bir-birlariga da’volari; o‘sha bozorda, ammo keyingi davrda yoki boshqa bozorlarda tovarlarni (kontraktlarni) eng foydali narx bo‘yicha qayta sotish yo‘li bilan daromadlarni olish maqsadi bo‘lgan faoliyati; bahslar vositachi sudya(arbitr) tomonidan yechiladigan hakamlar sudi va h.k.
ARBITRAJ BITIM — 1. Bir vaqtning o‘zida bitta bozorning o‘zidan chet el valutasi, qimmatli qog‘ozlar yoki tovarlarni sotib olish va ularni (eng yuqori baho bilan) boshqa bozorda sotish; 2. Har bir birja markazlarida har bir baholar darajasidan foydalanishga asoslangan foydali birja bitimi (“spot” yoki muddatli).
ARBITRAJ OPERATSIYALARI – bir paytning o‘zida turli bozorlarda mavjud bo‘lgan mahsulotlar, qimmatli qog‘ozlar, valuta va depozitlar narxlari yoki kurslari o‘rtasidagi farqdan foyda ko‘rish maqsadida amalga oshiriladigan operatsiyalar.
ARBITRAJ SUDI — savdo-sanoat palatasida doimo amal qiluvchi ijtimoiy tashkilot. U tashqi iqtisodiy va fan-texnika aloqalarini amalga oshirishda shartnoma va fuqarolik huquqiy munosabatlaridan kelib chiquvchi bahslarni yechish uchun tuzilgan.
ARBITRAJLASHTIRISH — foyda olishga yo‘naltirilgan va biron narsani bitta bozorda past bahoda xarid qilish yo‘li bilan amalga oshiriladigan hamda ushbu tovarni boshqa bozorda eng yuqori narx bilan qayta sotadigan faoliyat.
|
| |
ANTIMONOPOL QONUNCHILIK - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 51/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ANTIMONOPOL QONUNCHILIK – 1) iqtisodiyotda yakka hukmronlik mavqeiga ega bo‘lgan biror bir faoliyat turiga qarshi davlatning kurash siyosatidan iborat; 2) A.q. monopolistik birlashmalar trest, konsern va hokazolar shaklida paydo bo‘lgan XIX asrdayoq ularning jamiyatning ishlab chiqaruvchi kuchlari taraqqiyotiga to‘siq ekanligini anglagan holda Yevropa mamlakatlarida trestlarga qarshi qonunlar qabul qilingan edi. Bunday qonunchilik muttasil rivojlanib va takomillashib bormoqda. Masalan: 1980 - yili AQShda trestlarga qarshi “Sherman qonuni” qabul qilindi. Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida shu yo‘lga o‘ta boshlagan deyarli barcha mamlakatlarda, jumladan O‘zbekistonda ham, antimonopol qonunchilik yaratilgan. Antimonopol qonunlar orqali davlat ayrim yirik firmalarning boshqa firmalarga nisbatan monopolistik imtiyozlarini cheklab turadi. 1992 - yili O‘zbekistonda ham “Monopol faoliyatni cheklash to‘g‘risida” va 1996 yilda “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida” qonunlar qabul qilingan. Bundan tashqari ba’zi davlatlarda, shu jumladan O‘zbekistonda ham, antimonopol faoliyatni amalga oshirish uchun maxsus tuzilmalar ham yaratilgan.
ANTIMONOPOL QONUNLAR — bozorda xo‘jalik oboroti ishtirokchilari, davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining qonun yo‘li bilan mustahkamlangan eng muhim qoidalari. A.q. asosiy maqsadi xalq xo‘jaligida raqobatni rivojlantirish uchun qulay shart-sharoit va rag‘batlantirishni ta’minlash, qonun asosida markaziy hokimiyat organlari monopolistik xatti-harakatlarni, xo‘jalik oboroti ishtirokchilari diktatorligini istisno qilish yo‘lidagi aktivlashtirish bilan bog‘liq bo‘lgan barcha to‘siqlarni olib tashlash hamda monopolistik harakatlarni tartibga solishda sof raqobat qoidalarini tuzishidagi huquqiy tartibotni aniqlashdan iboratdir.
ANTIMONOPOL SIYOSAT — ishlab chiqarishni monopollashtirishga qarshi va tovar ishlab chiqaruvchilar o‘rtasida raqobatni rivojlantirishga yo‘naltirilgan davlatning kompleks tadbirlari (tegishli qonunlar, soliq olish tuzimi, denatsionalizatsiya, mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish, kichik korxonalar tuzishni taqdirlash va h. k.).
|
| |
- 1 мъаруза ўЎҒғҚқҲҳ

110
korxonaning bevosita buyurtmasi bo‗yicha tayyorlanadigan buyumlar, xomaki
mahsulotlar, moddalar va ashyolarning tarkibiy qismlari;
-alohida birlik yoki arzimagan bir to‗p tarzida har zamonda ehtiyoj
tug‗ilganda ishlab chiqariladigan texnologik jihatdan qurollanish vositalari, o‗lchash
vositalari bilan sinash vositalari bundan mustasnodir;
-onda-sonda ishlab chiqariladigan mahsulot.
1 мъаруза ўЎҒғҚқҲҳ - bet 67

134
Ma‘lumotni kodlashtirish uchun simvollar, shtrixlar va oraliqlarning ma‘lum bir
joylashish kengligi ishlatilgan.
Rasmli sonning har bir qismi yoki ma‘lumotning har bir turi kodlashtirilishi
shtrix kod shaklida yozilishi mumkin (Masalan, buyurtma soni yoki tovar
Texnikaviy shartlarning tuzilishi, bayon etilishi va rasmiylashtirilishi O’zDst

108
Kelishib olish yoki xulosa uchun taqdim etilgan texnikaviy shartlar loyihasi
tashkiloti berilgandan keyin 15 kun ichida ko‗rib chiqilishi kerak.
Texnikaviy shartlar loyihasi kelishib olingan kelishuvchi tashkilot rahbarining
«kelishildi» yozuvi yoki alohida xujjat (qabul komissiyasining akti, xati, bayonnoma
va h.k.) ostiga qo‗yadigan imzosi bilan rasmiylashtiriladi, shu bilan birga
«Kelishildi» grafi ostiga sana va hujjat raqami yozib qo‗yiladi.
Texnikaviy shartlarga doir o‗zgartirishlar texnikaviy shartlar uchun belgilangan
tartibda kelishiladi. Texnikaviy shartlarga doir o‗zgartirishlarni, agar bu o‗zgarishlar
texnikaviy shartlarni kelishib olgan tashkilotlarning manfaatlariga dahl qilmasa, faqat
buyurtmachi (iste‘molchi) bilan kelishiladi.
Texnikaviy shartlarning amal qilish muddati cheklanishini bekor qilish muddati
tugashidan kamida 6 oy muqaddam tasdiqlanmog‗i kerak.
Ishlab chiqarilishi to‗xtatilgan mahsulotning texnikaviy shartlarini bekor
qilmaslikka, balki ulardan ishlatilayotgan mahsulotning ehtiyot qismlarini tayyorlash
va tuzatish uchun foydalanishga yo‗l qo‗yiladi. Shu bilan birga texnikaviy shartlar
nomi yozilgan varaqqa «Tuzatish maqsadlari uchun» deb yozib, amal qilish muddati
cheklovi bekor qilinadi.
Suvli bo‘yoqlar - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

K ukun bo‘y oqlar
qattiq polim erlar, kukun to ‘ldirgich, pigm entlar
va modifitsirlovchi q o ‘shimchalardan iborat dispers quruq qorishmalardir.
Ularning dispersligi 1 0 - 1 0 0 m2/kg, o ‘ta sochiluvchan xususiyatga ega.
K ukun b o ‘yoqlar tom chi-suyuq holatidan quruq eritm a holatiga
m axsus apparatlar yordam ida o ‘tkaziladi. Kukun bo ‘yoqlar yuzalarga
surtilganda m onotilizatsiyalanadi, y a ’ni m aterial zarrachalari birlashib
va qotib kimyoviy muhitlarga chidamli qoplam a hosil qiladi. B og‘lovchi
sifatid a term oreaktiv (epoksid, poliefir, poliuretan) va term oplastik
(polietilen, polivinilxlorid, poliamid) polimerlar ishlatiladi. Quruq b o ‘yoq
qorishm alari keng oraliqdagi haroratda va vaqt davom ida shakllanadi.
Q uruq bo ‘yoq tarkiblari m axsus p istolet yordam ida qizdirilgan holda
qoplanadi. Ular yuqori mustahkamlik, zichlik, suv va korroziya muhitiga
chidam liligi bilan oddiy b o ‘yoqlardan farqlanadi. Hozirgi kunda quruq
b o ‘yoq tarkiblarini ishlatish keng tarqalgan. Ulam i tashish, saqlashtejam li,
ishlatish esa ju da qulaydir.
K eram ik m ikrosferali bo ‘yoq!ar.
C hoksiz issiqlik izolyatsiyasi
m ateriallari (C hllM ) m ikrodarajada havo to ‘ldirilgan o ‘ta yupqa devorli
keram ik m ikrosferalar asosida olingan yangi materialdir. C hllM lar oq
va rangli, ch o‘ziluvchan, polim er bog‘lovchilarga keramik mikrosferalar
Standartlashtirishning iqtisodiy samaradorligini

113
uskunalari, ishchi va mahsuldor xayvon, ko‗p yillik ekinlar, o‗rmonzorlar va suvli
yerlar).
Keltirilgan xarajatlar – Tannarx va me‘yoriy foyda yig‗indisidan iborat.
Ishlab chiqarish fondlari – Ishlab chiqarish vositalari, asosiy fondlar va aylanma
fondlarni o‗z ichiga oladi.
Kapital mablag‗larning iqtisodiy samaradorlik hisobiy koeffitsienti – yillik
tejamning standartni ishlab chiqish va joriy etishga bir yilga keltirilgan xarajatlariga
nisbati.
Mahsulotning tannarxi – Mahsulotni ishlab chiqarish va sotish xarajatlari.
Kapital mablag‗larning qoplanish muddati – qo‗shimcha kapital mablag‗ -
xarajatlarning yillik tejamga nisbati.
Vaqt omili – Turli vaqtlardagi xarajatlarni keltirish koeffitsienti yordamida bir,
xisobiy yilga keltirish.
iqtisodiy samaradorlik – Iqtisodiy natijalarga erishish maqsadlari va vositalarini
bir butun qilib birlashtiruvchi, maqsadga yunaltirilgan tizimlarning mukammal
ishlashini ifodalovchi tushuncha.
Tejam – Boyliklarni tejab-avaylab sarflaganda olinadigan foyda.
Iqtisodiy samara – Topshiriqdagi maqsadga erishishga ketgan xarajatlarni
chiqargandan keyin qolgan tejam.
Standartlaltirishning samaradorligini aniqlash yangi texnikani joriy etishdan
ko‗riladigan iqtisodiy samarani aniqlash umumiy formulalariga asoslangan. Umumiy
holda hisoblarda to‗rtta asosiy ko‗rsatkich qo‗llaniladi:
I Kapital mablag‗lar. Kapital mablag‗larning yillik hajmining o‗zgarishi ΔK
quyidagi formula bo‗yicha aniqlanadi:
,
1
2
Dasturiy ta’minotni qo‘llab-quvvatlash

137
uchun hozirgi holat kuzatiladi, arxiv arizalarini ko‘rib chiqish va ularni
tartibga rioya qilish uchun baholash mumkin.
Keyinchalik murakkab vazifalar texnik
mutaxassislar tomonidan
to‘g‘ridan – to‘g‘ri obyektga-shaxsiy chiqish vaqtida yoki serverga yoki
ofis kompyuteriga masofadan ulanish rejimida hal qilinadi. Masofaviy
ish formati hududiy tarvaqaylab tuzilgan korxonalar uchun maqbuldir:
ofislar, savdo nuqtalari, go‘zallik salonlari,
tibbiy klinikalar va
boshqalar.
Kompyuter topshiriqlarini topshirish
Kompyuter texnikasini ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish
odatda autsorsing xizmatlari kontekstida ko‘rib chiqiladi. IT
funksiyasini topshirish-barqaror ishlaydigan IT infratuzilmasi shaklida
kerakli natijani olishning oddiy, qulay va arzon usuli.
Kompyuter
tizimlarini
tashqi
manbalarga
uzatish
va
ta’mirlashning afzalliklari:
1. Ishning yuqori sifati va uni nazorat qilish imkoniyati (reglament
shartnomada ko‘rsatilgan);
2. Davlatning o‘z texnik
mutaxassislarini saqlab qolish;
3. IT xodimlarining malakasi va tajribasi;
4. Kompyuter tizimlari va dasturiy ta’minot holatini doimiy
monitoring qilish;
5. Hisoblash va ofis uskunalari bilan bog‘liq muammolarni tezkor
hal qilish;
6. HelpDesk tizimida maslahat
va texnik yordam olish;
7. Favqulodda ta’mirlash ehtimolini kamaytiradigan muntazam
profilaktika ishlari.