Reja: Tadbirkorlik faoliyati haqida asosiy tushunchalar

Mavzu:
Tadbirkorlik faoliyati va uning shakllari.
Reja:
Tadbirkorlik faoliyati haqida asosiy tushunchalar.
Tadbirkorlik faoliyatida biz duch keladigan soliqlar.
Tadbirkorlar uchun soliqda beriladigan yengilliklarning ahamiyati.
Õzbekistonda tadbirkorlarga berilayotgan imtiyozlar.
Tadbirkorlik - bu guruh yoki shaxslarning xizmatlarni, ishlab chiqarish usullarini sezilarli darajada yaxshilash va mavjud tovarlarni yaxshilash yoki bozorga yangi mahsulotlarni olib kirish orqali bozor imkoniyatlaridan foydalanish jarayoni. Tadbirkorlik daromad olish uchun noaniqliklarni boshqarish bilan birga biznes korxonasini boshqarish, rivojlantirish va tashkil etishga tayyorlik va qobiliyat sifatida tavsiflanadi (Li va boshq., 2018). Tadbirkorlik foyda olish uchun kapital, yer, mehnat va tabiiy resurslar bilan bog‘lanadi. Uning qarashlari tavakkalchilik va kashfiyot bilan belgilanadi, bu esa mamlakatning raqobatbardosh va doimiy o'zgarib turadigan global bozorda muvaffaqiyatga erishish uchun iqtisodiy salohiyatining ajralmas qismidir. Abdujalol bratishka, [16/03/2023 17:04]
Tadbirkorlik ahamiyatiga aholi bandligini yaratish kiradi; u malakasiz xodimlar uchun o'qitish va tajriba orttirish uchun zarur bo'lgan boshlang'ich darajadagi ishlarni ta'minlash orqali bandlikni yaratadi. U bozorlarda sotilishidan oldin sinovdan o'tkazilishi va tadqiq qilinishi kerak bo'lgan ishlab chiqish va tadqiqot xizmatlarini hamda yangi mahsulotlarni qo'llab-quvvatlaydi (Li va boshq., 2018, 708-bet). Shuning uchun tadbirkor universitetlar va muassasalar bilan rivojlanish va tadqiqotlar uchun moliya ajratadi. U jamiyat taraqqiyotiga va jamiyatga sezilarli ta'sir ko'rsatadi; bandlik bazasi katta bo'lsa, jamiyat yanada muhimroq va diversifikatsiyalangan bo'ladi.
Tadbirkorlik uni muvaffaqiyatga olib keladigan bir qancha omillar bilan tavsiflanadi. Bu omillar yangi korxona boshlash uchun tavakkal qilish qobiliyatini o'z ichiga oladi. Muvaffaqiyatsizlik xavfini oshirish kerak, ammo har bir tadbirkor baholay olishi va tavakkal qilish uchun jasoratli bo'lishi kerak. Innovatsiyalar tadbirkorlikni muvaffaqiyatga olib keladigan yana bir omil, chunki u kompaniya ochish va foyda olish uchun yangi g'oyalarni yaratadi. Boshqa omil - bu etakchilik va uzoqni ko'rish sifati, bunda muvaffaqiyatga erishish uchun yangi korxona haqida aniq tasavvurga ega bo'lishi va shu tariqa g'oyalarni haqiqatga aylantirishi va xodimlar va resurslardan foydalanishi kerak. Xodimlarni muvaffaqiyatning to'g'ri yo'liga yo'naltirishda etakchilik fazilatlari muhim ahamiyatga ega (Li va boshqalar, 2018, 708-bet). Boshqa omillar - mahsulotni bilish va moslashuvchan bo'lish; kompaniyalar o'zlari taklif qilayotgan mahsulotni bilishlari va bozordagi tendentsiyalardan xabardor bo'lishlari kerak. Mavjud bozor talabiga javob beradigan mavjud xizmat va mahsulotni bilish juda muhimdir.
Tadbirkorlik faoliyatining ahamiyatli jihatlaridan biri bu shu faoliyatdan tõlanadigan soliqqa ham boģliqdir. Soliqqa tortish davlat daromadlarining asosiy manbai bo'lib, soliq tushumlari hukumat tomonidan o'zining an'anaviy funktsiyalarini bajarish uchun ishlatiladi: yaxshi yo'llar bilan ta'minlash, qonun va tartibni saqlash, tashqi tajovuzdan himoya qilish, savdo va biznesni tartibga solish ijtimoiy va iqtisodiy qo'llab-quvvatlash. Ushbu ijtimoiy xizmatlar va infratuzilmani taqdim etish biznesning umumiy xarajatlarini kamaytirishga yordam beradi. Bu shuni anglatadiki, korxonalar ushbu xizmatlar va infratuzilmalarni o'zlari uchun taqdim etishga intilishdan ko'ra, o'z faoliyatini kengaytirishlari mumkin.
Tadbirkorlikka yengillik yaratishning yõllaridan biri ularga soliqdan imtiyoz berishdir. Soliq va soliq imtiyozlari, masalan, kashshof maqomi, soliq ta'tillari va boshqalar xorijiy investorlarni mamlakatga jalb qilishi mumkin. Bu investorlarga bunday davrlarda o'z investitsiyalarini to'liq qoplash, shuningdek, kengroq miqyosda ishlash uchun qayta investitsiya qilish imkoniyatini beradi. Bu miqyosda iqtisodlarni keltirib chiqaradi. Shunga qaramay, kapital mablag'lar korxonalarga kapital xarajatlarga sarflagan mablag'larini qaytarish imkoniyatini beradi. Bularning barchasi oxir-oqibat kengaygan iqtisodiyotga va shu bilan iqtisodiy o'sishga olib keladi.
Soliqqa tortish mamlakatning iqtisodiy o'sishida ko'p rol o'ynashiga qaramasdan, u iqtisodiy faoliyatga salbiy ta'sir ko'rsatib, iqtisodiy o'sishga ham to'sqinlik qilishi mumkin. Bu asosan yuqori soliqqa tortish, ko'p soliqqa tortish va ikki tomonlama soliqqa tortish shaklida sodir bo'ladi. Yuqori soliqqa tortish - bu hukumat korxonalar foydasiga yoki jismoniy shaxslarning daromadlariga haddan tashqari ko'p soliq solishdir. Ko'p soliqqa tortish - bir xil daromaddan bir nechta soliqlar undirilishi. Ikki tomonlama soliqqa tortish - bir xil daromad bir geografik hududdan (mamlakatdan) boshqasiga ko'chirilganda bir necha marta soliqqa tortilishi. Bularning barchasi soliq to'lovchiga investitsiya qilinadigan mablag'larning qisqarishiga olib keladi. Shunga qaramay, soliq to'lovchilar soliq to'lashdan bo'yin tovlaganlarida, hukumat zarur xizmatlarni taqdim eta olmasligi mumkin. Shunday qilib, korxonalar o'z faoliyatini moliyalashtirish uchun odatdagidan ko'ra ko'proq mablag' sarflaydilar. Ijtimoiy infratuzilma va xizmatlar xarajatlarini soliq tushumlari jamg'armasi orqali ta'minlash, odatda, korxonalar buni o'zlari uchun alohida ta'minlagandan ko'ra osonroqdir.
Abdujalol bratishka, [16/03/2023 17:04]
tenglamaning har ikki tomonini ham ko'rib chiqish muhimdir - nafaqat yig'ilgan soliqlar, balki fuqarolarning hayoti va farovonligini yaxshilash uchun pul qanday sarflanadi. Ko'pgina olimlar soliq va baxt o'rtasida kuchli bog'liqlik borligini ta'kidlaydilar. Yildan yilga dunyoning eng baxtli mamlakatlari o'ntaligiga kirgan mamlakatlar soliq stavkalari eng yuqori bo'lgan mamlakatlardir[2]. Soliq va baxt o'rtasidagi ijobiy bog'liqlik fuqarolarning davlat xizmatlaridan qoniqishi bilan to'liq vositachilik qiladi. Muxtasar qilib aytganda: fuqarolar tomonidan to'lanadigan yuqori soliqlar tufayli hukumat o'z fuqarolariga ijtimoiy imtiyozlar, sog'liqni saqlash, ta'lim, ish bilan ta'minlash va boshqalar qatorida yaxshi infratuzilma bilan ta'minlay oladi - buning natijasida fuqarolar baxtli bo'ladi.
Bundan tashqari, hukumatlar soliq to'lovchilarni ishtirok etishdan to'xtatmaydigan soliqqa rioya qilish tizimini ishlab chiqishlari muhimdir. Haddan tashqari yuqori soliq stavkalari xususiy sektorning rivojlanishini va biznesni rasmiylashtirishni to'xtatib qo'yishi mumkin. Pastroq soliq stavkalari, ayniqsa, kichik biznes uchun muhimdir. Garchi bunday hajmdagi korxonalar davlat soliq tushumlariga sezilarli qo'shmasa ham, ular iqtisodiy o'sish va bandlikka muhim hissa qo'shadi.
Bu Õzbekistonda soliq stavkalari 2023-yil holatiga kõra jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining asosiy stavkasi – 12 foiz;
dividendlar va foizlar ko‘rinishidagi daromadlar uchun foiz stavkasi - 5 foiz;
dividend va foizlar – 10%;
xalqaro yuk tashishdagi transport xizmatlarini ko‘rsatishdan olingan daromadlar (yuk tashishdan olinadigan daromadlar) - 6%;
mehnat shartnomalari va fuqarolik-huquqiy shartnomalar bo‘yicha olingan daromadlar, boshqa daromadlar - 20%.
|