-rasm. Temirbetondan yasalgan vannaning yon (а) va old (б) tomondan qirqimi

|
-rasm. Temirbetondan yasalgan vannaning yon (а) va old (б) tomondan qirqimi
|
bet | 5/5 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 1,59 Mb. | | #253690 |
Bog'liq Pechlar haqida5-rasm. Temirbetondan yasalgan vannaning yon (а) va old (б) tomondan qirqimi.
1. Elektrolitni to’kish uchun mo’jallangan o’yiq; 2. Elektrolitni quyish uchun mo’ljallangan nov; 3. Аnod; 4. Каtod; 5. Каtodni osish uchun mo’ljallangan temir tirgak.
Elektroliz jarayonida misning ta’siri
Agar elektrolit eritmasiga tushirilgan tokuzatkich orqali mis anodiga musbat tok berilsa, katodga esa manfiy zaryad bog’lansa, elektr zanjiri tutashadi va elektrolit hajmidan tok o’tadi. Bunda anodda quyidagi jarayonlar yuz beradi:
1) metall ionining anoddan ajralib chiqib, ortiqcha elektronni tashqi zanjirga o’tishi kechadi:
Su ↔ Su2+ + 2e (7.13)
2) SuH2O2+ kationining gidratatsiyasi (metall ionining eritmada suv molekulasi bilan bog’lanishi);
3) kationning eritmaga o’tishi.
Katod jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:
1) Kationning eritma hajmidan katod yuziga o’tishi;
2) Kationning elektron yordamida tiklanishi:
Su2+ + 2e = Suo; (7.14)
3) Metall atomining katod kristallik tuzilishiga qo’shilishi.
Bunday sxemada mis anoddan erib, katod listiga yopishadi va katod eni o’sib boradi. Suratda ko’rsatilganidek (7.6-rasm), toza olingan 99,99% li misli katod tasmalar orqali bog’lanib, sotuvga chiqariladi.
Misli shteynlarni konverterlash
Konverterlash jarayoni pirometallurgiya texnologiyasining eng asosiy bo’limlaridan biri bo’lib, mis boyitmasi yoki misli ruda qaysi eritish pechida eritilishidan qat’i nazar, olingan mahsulot konverter dastgohiga yuklanadi. Misli shteynni konverterlashdan asosiy maqsad tarkibiga oltin, kumush va boshqa ayrim nodir metallarni biriktirgan holda, tarkibida 96–98 % mis bo’lgan xomaki mis olishdir.
Konverterlash so’zi o’zi suyuq holdagi shteyn tarkibidagi temir va oltingugurtning havo yoki kislorodga boyitilgan havoning agregatga purkash orqali oksidlanganligini bildiradi.
Misli shteynlarni konverterlash ilk bor 1866-yilda rus muhandisi V.A.Semennikov tomonidan Uraldagi Bogoslovsk va Votkinsk zavodlarida sinab ko’rildi va taklif etildi. O’sha paytda rus muhandisi konverterni vertikal holatda joylashtirib, havo purkagich furmalarini pechning ostki qismiga joylashtirgan edi. Pech tubining tez qizib qotib qolishi xomaki mis olishda ancha qiyinchiliklar tug’dirdi.
1880-yilda yana bir rus muhandisi A.A.Auerbax vertikal holatdagi konverterga yon tomondan furma purkagichlarni o’rnatishni taklif qildi va shu yo’l bilan suyuq holda mis metalini olishga muyassar bo’ldi.
100 yildan beri butun dunyo bo’yicha ko’pgina mis eritish zavodlarida ushbu taklif qilingan konverterlash usuli amalda keng ishlatib kelinmoqda. Misli shteyn asosan Cu2S hamda FeS dan hosil bo’lgan oltingugurtli birikmadir. Uning tarkibidagi mis ashyosi va boyitmasi qaysi eritish pechida qayta ishlanganligiga bog’liq holda 20 %dan 70% gacha bo’ladi. Oltingugurt 24–27 % atrofida bo’ladi. Temirning shteyn tarkibida bo’lishi misga bog’liq, ya’ni misning shteyn tarkibida ortishi temirning kamayishiga olib keladi yoki aksincha bo’lishi mumkin. Konverterlash 2 bosqichda boradi. Avval shteyn suyuq holda konverterga yuklanadi, so’ng shteyn tarkibidagi temirni oksidlab, toshqol holatiga o’tkazish uchun kvarsli yoki boshqa fluslar qo’shiladi.
Natijada oltingugurtli temir oksidlanib, toshqol holatiga o’tadi, temir oksidi va boshqa toshqol tarkibiga kiruvchi oksidlar shteyn tarkibining zichligidan ancha past bo’lganligi uchun pechning yuqori qismiga chiqadi. Bu hosil bo’lgan toshqol pechdan egik holatda cho’michlarga suyuq holda quyiladi va qayta ishlashga jo’natiladi. Temir sulfidining oksidlanishi natijasida hosil bo’lgan oltingugurt sulfat kislota olish sexiga jo’natiladi. Shu bilan temir va boshqa oksidli birikmalarning pechdan chiqarib tashlanishi boyitilgan mis sulfidining (oq matt) hosil bo’lishi orqali konverterlash jarayonining birinchi bosqichiga yakun yasaladi.
Ikkinchi bosqichda yarim oltingugurtli misning (Cu2S) to’liq oksidlanishi va metall holiga aylanishi yuz beradi. Ikkinchi bosqichda ham texnologik oqova gaz tarkibida oltingugurt oksidining tarkibi mis sulfidining oksidlanishi hisobiga 10 %gacha, goho undan ham ortiq bo’ladi.
Hozirgi kunda ko’pgina zamonaviy metallurgiya sanoatida, asosan, gorizontal holatdagi konverterlar ishlatib kelinmoqda. Jumladan, Olmaliq mis eritish zavodida ham gorizontal konverterlar ishlatilmoqda. Shuning uchun ham gorizontal konverterlar va ularning tuzilishi haqida fikr yuritiladi.
Asosan, amaliyotda sig’imi 40, 75, 80 va 100 tonna, uzunligi 6–10 m, diametri 3–4 m hamda furmalar soni 32 tadan 62 tagacha bo’lgan konverterlar keng ishlatilmoqda.
Gorizontal konverterlar silindrsimon egiluvchan aparat bo’lib, jarayon uzlukli ravishda olib boriladi. Tashqi g’ilofi 20 – 25 mm qalinlikdagi po’lat listdan qoplangan bo’lib, uning diametri 3 – 4 metr, uzunligi 10 metrgacha bo’ladi. Ichki qismi to’liq olovbardosh, xromomagnezitli g’isht bilan terib chiqilgan. G’ilof bilan o’tga chidamli g’isht oralig’iga olovbardosh qumli ashyo quyiladi. Buning sababi, harorat oshgan sari terilgan g’isht kengayishi va o’zining hajmini o’zgartirishi mumkin. Konverter to’rt juft soqqali g’ildirakchalar ustida joylashgan bo’lib, elektrodvigatel va reduktor yordamida egilish uchun g’ilofning har ikkala tomoniga g’ishtli g’ildirakchalar o’rnatilgan bo’ladi. Shuning uchun ham konverter gorizontal o’q atrofida egilishi va yarim aylana holigacha aylanishi mumkin. Konverterning orqa tomoniga havo purkash uchun furmalar o’rnatilgan bo’ladi. Konverterga bo’g’zi orqali suyuq holda shteyn quyiladi va hosil bo’lgan toshqol, xomaki mis hamda oqova texnologik gazlar ham bo’g’iz orqali chiqadi.
quyida konverterga taalluqli ayrim texnologik ko’rsatkichlar keltirilgan:
Furmalardagi solishtirma
purkash sarfi, m3(sm3.min) 0,5–1,2
purkash bosimi, MPa 0,1–0,12
furmadan purkalanuvchi
purkash tezligi, m3/s 100–150
koeffitsiyenti, % 95–98
purkash ostida konverterning ishlash vaqti,% 65–80
havo sarfi, m3
1 tonna shteyn uchun 1250–1750
1 tonna xomaki mis uchun 2100–5800
konverter toshqolining chiqishi, % 30–80
konverter toshqolining tarkibida, %:
mis 1,2–3,0
kremnezem 20–28
temir 50–55
misning olinishi, %: (o’tishi)
xomaki misga 87–92
konverter toshqoliga 3–6
qaytarmalarga 4–6
hokazo yo’qotishlarga 0,5–0,8
Anod pechi yoniga o’rnatilgan bo’lib, suyuq eritmani aylanma “karusel” qolip orqali quyish agregati.
Pechning hajmi 200–250 t bo’lsa, quyish mashinasining ishlab chiqish unumdorligi bir soatda 40 t tashkil qiladi va quyish davri 5–6 soatga cho’ziladi.
Quyidagi rasmda qoliplarga quyib qattiq holda olingan anodli mis ko’rsatilgan. Bo’yi 1 m gacha, og’irligi esa 350 kg gacha bo’lgan ushbu mis qotishmasining tarkibida 99,8 % gacha mis bo’ladi.
Anod pechidan olingan qattiq holdagi misli anod qotishmasining umumiy ko’rinishi.
|
| |