-jadval - 18-mavzu. Nobank moliya-kredit muassasalari

|
18-mavzu. Nobank moliya-kredit muassasalari
|
bet | 2/9 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 169,5 Kb. | | #99024 |
Bog'liq 18-mavzu. Nobank moliya-kredit muassasalari18.1-jadval
Davlat fondlari, nodavlat mikromoliyalashtirish tashkilotlari va kredit kooperativlarining asosiy xarakteristikasi
|
|
NMMT
|
Kooperativlar
|
Davlat fondlari
|
Yuridik shakli, maxsus qonunchilik
|
Notijorat tashkiloti sifatida ro‘yxatdan o‘tadi
|
Kooperativlar to‘grisidagi qonunchilik bo‘yicha faolityat ko‘rsatadi.
|
Budjet qonunchiligi bo‘yicha ishlaydi. Davlat ta’sis etgan yoki sezilarli bo‘lmagan nodavlat tashkilotlari ishtirokidagi fondlar
|
Asosiy xizmatlari
|
Asosiy maxsuloti-mikrokredit. sug‘urta. jamg‘arma xizmatlari ko‘rsatadigan shakllari mavjud
|
A’zolaridan jamg‘armalar qabo‘l qilish, ularga mikrokreditlar berish, mikrolizing va mikrosug‘urta xizmatlari ko‘rsatish.
|
Asosiy maxsuloti mikrokredit
|
Qarzdorlarga munosabat
|
Mijozlarga qarz
|
Kreditlar kooperativ a’zolariga beriladi.
|
Mijozlarga qarz
|
Moliyalashti-rish manbasi
|
O‘z mablaglari,
donorlar mablag‘lari, depozitlar, tijorat banklari qarzlari yoki qimmatbaho qog‘ozlar chiqarish orqali qarzlari
|
A’zolari mablag‘larini mobilizatsiya qilish, donorlar mablag‘lari
|
Asosan davlat budjeti va budjetdan tashqari davlat fondlari mablag‘lari
|
Xizmat oluvchilar qamrovi
|
Kapitali hajmi, amaliyot xarajatlari va texnologik imkoniyatlari bilan chegaralangan
|
Kooperativga a’zo bo‘lganlar doirasi
|
Mablag‘lari hajmi, texnologik imkoniyatlari va maqsadli yo‘nalishlari bilan chegaralangan
|
Nobank kredit tashkilotlari faoliyati past riskli hisoblanadi.
Nobank kredit tashkilotlari faoliyati Markaziy bank tomonidan Tijorat banklari faoliyati kabi qattiq nazorat qilinmaydi
Nobank kredit tashkilotlarining resurs bazasi quyidagi manbalardan tashkil topadi:
a)Ustav kapitali
b)Boshqa tashkilotlarga berilgan moliyaviy yordam
c)O‘zining a’zolaridan jalb qilingan pul mablag‘lari
d)Tijorat banklarining kreditlari
e)Sof foyda
f)Foyda hisobidan shakllantirilgan zaxiralar
g)O‘tgan yillarning taqsimlanmagan foydasi
Nobank kredit tashkilotlarining aktiv operatsiyalari ularning faoliyati yo‘nalishlariga mos ravishda shakllanadi. Masalan: Kredit uyushmalari o‘zlariga a’zo bo‘lgaan subyektlarni kreditlash maqsadida tashkil etiladi. Shu sababli kredit uyushmalari bitta aktiv operatsiyaga ega.U ham bo‘lsa kredit operatsiyasidir.
Mikrokredit tashkilotlari aholining iqtisodiy lekin kambag‘al qatlamlariga kredit beradi. Mikrokredit tashkilotlarining asosiy aktiv operatsiyasi bu kichik summada, past foiz stavkasida kredit berish operatsiyasidir.
Faktoring kompaniyasi jo‘natilgan tovarlar va ko‘rsatilgan xizmatlar bo‘yicha debitor qarzdorlarini inkassatsiya qilish bilan shug‘ullanadi. Ular Tovar hujjatlarini 2 ta shart asosida regress huquqi bilan va regress huquqisiz sotib oladi.
Tovar hujjatlari regress huquqi bilan sotib olingan to‘lovchi to‘lovga noqobil bo‘lib qolganda faktoring kompaniyasiga to‘lovni mol etkazib beruvchiga undirish huquqi saqlanib qoladi.
Agar tovar hujjatlari regress huquqisiz sotib olinsa , to‘lov riski to‘liq ya’ni 100 % faktoring kompaniyasining zimmasida qoladi. Chunki to‘lovchi to‘lovga noqobil bo‘lib qolganda faktoring kompaniyasi to‘lovni undirish bo‘yicha mol etkazib beruvchiga murojaat qila olmaydi.
O‘zbekiston Respublikasida faktoring kompaniyalari mavjud emas. Faktoring operatsiyalarini tijorat banklari bajaradi. Ammo ular tovar hujjatlarini regress huquqi bilan sotib olish mumkin emas. Bundan tashqari, O‘zbekiston banklari faktoring operatsiyalarini amalga oshirilayotganda bu operatsiyalarning buxgalteriya hisobini yuritmaydi. Xolbuki taraqqiy etgan mamlakatlarda faktoring kompaniyalari faktoring operatsiyalarining buxgalteriya hisobini ham yuritadi.
Lizing kompaniyalari uzoq muddatli kreditlar bozorida tijorat banklari bilan raqobat qila oladi . Ular bahosi yuqori va uzoq muddat foydalaniladigan tovarlarni uzoq muddatli ijaraga beradi. Lizing shartnomalarining o‘rtacha muddati 3-5 yilni tashkil qiladi. Ammo lizing kompaniyalarining zaif jihati bor, ya’ni lizing kompaniyalarida resurslar etishmaydi. Ular faoliyatini asosan o‘z mablag‘lari hisobidan moliyalashtirishga majbur. Shu sababli ular tijorat banklarining uzoq muddatli kreditlarini keng ko‘lamda jalb qiladilar.
O‘zbekiston Respupblikasida lizing operatsiyasi bilan tijorat banklari va lizing kompaniyalari shug‘ullanadi. Asosiy muammo shundaki, to lizing obyekti lizing-oluvchi tomonidan qabo‘l qilib olinmagunga qadar tijorat banklari lizing kreditiga foiz hisoblay olmaydi.
Kliring uylari (palatalari) nobank kredit tashkiloti hisoblanadi va ular chek va hosilaviy qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha o‘zaro hisob-kitoblarni amalga oshiradi.
Kliring palatasi har bir ishtirokchi bankka schotlar ochadi. Bu schotlar mazmuniga ko‘ra aktiv-passiv schotlar hisoblanadi, ya’ni bu schotlar debitli qoldiqqa ham ega bo‘lishi mumkin, kreditli qoldiqqa ham ega bo‘lishi mumkin. Kliring palatasi bir ish kuni mobaynida barcha hisob-kitoblarni amalga oshiradi va ish kuni so‘nggida har bir bankka uning hisob raqamidan ko‘chirma beradi. Agar bank ko‘chirmani debitli qoldiq bilan olgan bo‘lsa , demak unga to‘la berishadi.
Ko‘pchilik mamlakatlarda nobank kredit tashkilotlari faoliyati Markaziy bank tomonidan tartibga solinadi va nazorat qilinadi. Ammo Angliya, Germaniya, Luksemburg kabi mamlakatlarda nazorat funksiyasiga ega emas. Shu sababli ushbu mamlakatlarda nobank kredit tashkilotlarining faoliyati moliya bozorining regulyatori tomonidan nazorat qilinadi. Nazorat jarayonida nobank kredit tashkilotlarining ustav kapitalining minimal miqdoriga nisbatan talablar qo‘yiladi.
O‘zbekiston Respublikasida lombard ochish uchun minimal ish haqining 40 baravarining miqdorida pul mablag‘lari kerak. Mikrokredit tashkiloti uchun 100 ming evro ekvivalenti miqdorida pul mablag‘lari kerak. Iqtisodiy adabiyotlarda olimlarnig bir guruhi “Mikrokredit tashkilotlarining faoliyati nazorat qilinmasligi kerak” degan fikrni ilgari surishadi. Kredit uyushmalari taraqqiy etgan mamlakatlarda tijorat banklari bilan raqobat qila oladigan darajada shakllangan kredit muassasalari hisoblanadi. Ular o‘z a’zolaridan depozitlar qabo‘l qilish huquqiga ega. Shu sababli ularning faoliyati nazorat organlari tomonidan qattiq nazorat qilinadi.
|
| |