nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-ci ilin sentyabrında buraxılmış Windows 95

2
Lakin bu ƏS-nin praktiki istifadə olunması zamanı aydın olur ki, onun bir sıra mənfi cəhətləri, o cümlədən çox da böyük
olmayan işləmə etibarlılığı vardır.
1998-ci ildə istehsal edilən
Windows 98 ƏS əsasən gələcəkdə istifadə olunmaq üçün buraxılır. Burada əvvəllər ayrıca satılan
bir sıra proqram məhsullarının daxil olduğu
standart proqramlar komplekti, həmçinin kommunikasiya imkanı da genişləndirilmişdir.
Eyni konsepsiyaya malik olduqları üçün Windows 95 və Windows 98 ƏS-ləri yerinə yetirdikləri funksiyalara görə bir-birinə daha yaxın
olub, istifadəçiyə eyni interfeyslər xidməti göstərirlər.
Beləliklə, Microsoft şirkətində bir-birinin ardınca MS-DOS üzərində qurulmuş bir neçə qrafiki örtük – Windows 1.0, Windows
2.0, Windows 3.0, Windows 3.1, Windows 3.11 sistemləri buraxılmışdı. Bu qrafik örtüklər MS-DOS üzərində qurulduğundan və deməli,
MS-DOS-un idarəsi altında işlədiyindən, müstəqil ƏS-ləri deyildilər. Buna baxmayaraq Windows-un meydana gəlməsi ilə
kompyuter
istifadəçiləri üçün bir sıra yeni imkanlar yaradıldığından, onun örtük yox, mühit (Windows mühiti) adlandırılması qəbul edildi.
Microsoft şirkəti
2000-ci ilin əvvəllərində Windows NT sisteminin arxitekturası əsasında Windows sisteminin yeni versiyasını
–
Windows 2000 sistemini yaratdı. Windows 2000 sisteminin yaradılmasında Windows NT-nin təkmilləşdirilmiş texnologiyasından
istifadə edilməklə yanaşı Windows 98 sisteminin mühüm xüsusiyyətləri də nəzərə alınmışdır. Odur ki, bu ƏS rahat istifadə olunan, stabil
və təhlükəsizlik baxımından etibarlı olmaqla çox asan tənzimlənən sistemdir.
Windows 95-98 sinfindən olan ƏS-lərinin sonuncu inkişaf etdirilmiş variantı 2000-ci ildə geniş istehsala buraxılmış Microsoft
Talqin va tadqiqotlar respublika ilmiy-uslubiy jurnali №5 92 mustaqil ta’limning tashkil etilishi va uning istiqbollari aliyev Qaxramon Yusupovich

Talqin va tadqiqotlar respublika ilmiy-uslubiy jurnali №5
92
MUSTAQIL TA’LIMNING TASHKIL ETILISHI VA UNING
ISTIQBOLLARI
Aliyev Qaxramon Yusupovich
Mahammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Qarshi filiali magistri
P.M.Jalolova
TATU Qarshi filiali p.f.PhD, dotsent
https://doi.org/10.5281/zenodo.7264458
Ta’lim tizimida AKT imkoniyatlaridan keng foydalanish bugungi kunning
asosiy talablaridan biri hisoblanadi. Ta’limga texnologik yondashuv pedagogik
jarayonga faol ta’sir etuvchi va uning samaradorligi, bir butunligi va muvaffaqiyatini
belgilab beruvchi omillardan biridir. O‘zlashtirilishi murakkab bo‘lgan mavzular
bo‘yicha o‘quvchilar bilan suhbat o‘tkazish kabi talablar qo‘yiladi. Qo‘yilgan talablar
bo‘yicha axborot texnologiyalarining multimediya vositalari asosida dars jarayonini
tashkil qilish pedagog-o‘qituvchilarning ish faoliyatini osonlashtirib, o‘quv jarayonini
boshqarish, uning samaradorligini yanada ko‘tarishga erishiladi. Ma’ruzani
kompyuter yordamida taqdimot shaklida namoyish etish, seminar darsida
talabalarning javob berishi, kuzatuvchi taqdimotlar, talabalar nashri darsda maxsus
dasturiy vositadan foydalanish talabalarning o‘qish jarayoniga qiziqishini orttiradi va
ta’lim sifatini oshirishga olib keladi.
Ta’limga texnologik yondashuv pedagogik jarayonga faol ta’sir etuvchi va
uning samaradorligi, bir butunligi va muvaffaqiyatini belgilab beruvchi omillardan
biridir. Interfaol usullardan ta’lim jarayonida samarali foydalanish ham o‘ziga
nisbatan talabchanlikni oshiruvchi, faolligini ta’minlovchi, bevosita o‘zini vaziyatni
faol ishtirokchisi sifatida erkin idrok qilishiga va voqeaga real ko‘z bilan qarashga
o‘rgatadi. Bunda esa ta’limni multimedia ko‘rinishida tashkil etish maqsadga
muvofiqdir.
Xalqaro kongress markazida Prezident Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga
va O‘zbekiston xalqiga Murojaatnomasida: “Yangi O‘zbekiston — maktab
ostonasidan, ta’lim-tarbiya tizimidan boshlanadi”, degan g‘oya asosida keng ko‘lamli
islohotlarni amalga oshiramiz.
Birinchidan, yosh avlodga bog‘cha, maktab va oliygohda sifatli ta’lim-tarbiya
berishni yo‘lga qo‘yamiz, ular jismoniy va ma’naviy sog‘lom, vatanparvar insonlar
bo‘lib ulg‘ayishi uchun barcha kuch va imkoniyatlarni safarbar etamiz.
Ikkinchidan, yoshlarni zamonaviy bilim va tajribalar, milliy va umumbashariy
qadriyatlar asosida mustaqil va mantiqiy fikrlaydigan, ezgu fazilatlar egasi bo‘lgan
insonlar etib voyaga yetkazamiz,-deb ta’kidlab o‘tdilar.
|
Çox dəfəli əməliyyatlar - 1. Mühazirə Əməliyyat sistemi anlayışı

|
1. Mühazirə Əməliyyat sistemi anlayışı
|
bet | 15/54 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #110636 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Əməliyyat sistemləri muhazire konspekti (1) Çox dəfəli əməliyyatlar
Bir dəfəlik əməliyyatlar əməliyyat sisteminin idarəsi altında yerləşən proseslər sayının dəyişilməsinə gətirib çıxa-rırlar və həmişə müəyyən resursların ayrılması və ya azad edilməsi ilə əlaqəli olurlar. Çox dəfəli əməliyyatlar isə, əksinə, əməliyyat sistemindəki proseslər sayının dəyişilməsinə gətirib çıxarmırlar və resuraların ayrılması və ya azad edilməsi ilə əlaqəli olmağa borclu olmurlar.
Bu bölmədə biz proseslər üzərində əməliyyat sisteminin çox dəfəlik əməliyyatlarının yerinə yetirilməsindəki hərəkətləri qısaca təsvir edəcəyik.
Prosesim işə salınması. “Hazır olma” vəziyyətində yerləşən proseslərdən əməliyyat sistemi sonrakı icra edilmək üçün bir proses seçir. Seçilmiş proses üçün əməliyyat sistemi onun sonrakı yerinə yetirilməsi üçün zəruri olan informa-siyanın əməli yaddaşda olmasını təmin edir. Bundan sonra, prosesin vəziyyəti “icra olunma”-ya dəyişir, həmin proses üçün registrlərin qiyməti bərpa olunurlar və prosesin əmrlər sayğacının göstərdiyi əmrə idarə ötürülür. Kontekstin bərpası üçün lazım olan bütün verilənlər əməliyyatın aparıldığı pro-sesin PCB-dən götürülürlər.
Prosesin dayandırılması. “İcra olunma” vəziyyətində olan prosesin işi hər hansı bir kəsilmənin nəticəsində dayandırılır. Prosessor avtomatik olaraq, əmrlər sayğacını və mümkün ola bilər ki, icra olunan prosesin stekindəki bir neçə regisrləri saxlayır, sonra isə həmin kəsilmənin emal olunmasının xüsusi ünvanı üzrə idarəni ötürür. Bununla da kəsilmənin emalı üzrə hardware-nın fəaliyyəti bitir. Göstərilən ünvan üzrə adətən, əməliyyat sisteminin hissələrindən biri yerləşir. O, onun PCB-də yerləşən prosesin sistem və registr kontekstlərinin dinamiki hissəsini saxlayır, prosesi “hazır olma” vəziyyətinə keçirir və kəsilmənin emalına, yəni, əmələ gəlmiş kəsilmə ilə əlaqəli olan müəyyən hərəkətlərin yerinə yetirilməsinə başlayır.
Prosesin təcrid olunması. Hesablama sistemindəki hər hansı bir hadisənin əmələ gəlməsini gözləmədən, işini davam etdirə bilmədikdə, proses təcrid olunur. Bu məqsədlə o, müəyyən sistem çağrışının köməkliyi ilə əməliyyat sisteminə müraciət edir. Əməliyyat sistemi sistem çağrışını emal edir (giriş-çıxış əməliyyatını inisialladırır, prosesi, qurğuların boşalmasını və ya hadisələrin əmələ gəlməsini gözləyən proseslər növbəsinə əlavə edir) və lazm gəldikdə, proses kontekstinin lazım olan hissəsini onun PCB-də saxlayaraq, prosesi “icra olunma” vəziyyətindən “gözləmə” vəziyyətinə keçirir.
Prosesin tədricdən azad olunması. Sistemdə hər hansı bir hadisə əmələ gəldikdən sonra, əməliyyat sistemi məhz hansı hadisənin baş verməsini dəqiq təyin etməlidir. Sonra əməliyyat sistemi həmin hadisə üçün müəyyən bir prosesin “gözləmə” vəziyyətində olmasını yoxlayır və müsbət cavab olduqda, bu hadisənin əmələ gəlməsi ilə əlaqəli olan lazımi hərəkətləri (gözləyən növbəti proses üçün giriş-çıxış əməliyyatlarını inisiallaşdırır) yerinə yetirərək, onu “hazır olma” vəziyyətinə keçirir.
|
| |
“axborot texnologiyalari”

MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NURAFSHON FILIALI
“AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI”
KAFEDRASI
KOMPYUTER INJINIRINGI
FAKULTETI IKKINCHI BOSQICH BARCHA YO‘NALISH GURUHLARI
UCHUN
“ALGORITMLARNI LOYIHALASH”
FANI
AMALIYOT QISMI
UCHUN NAZORAT
4-DEDLAYN
TOPSHIRIQ MAVZULARI
Yuqorida keltirilgan 3 ta mavzu bo‘yicha
har bir mavzuga oid
bittadan
misol ishlab, yuklaysiz! Topshiriqni
bajarishda matematik
usuldan tashqari biror bir dasturlash tilidan
foydalanishingiz alohida
inobatga olinadi. (
har ikkala usulda ishlangan bo‘lsagina
)
!
Topshiriqni bajarishga qo‘yiladigan talablar.
1. Belgilangan vaqtda yuklashingiz talab qilinadi.
2. Vazifani saytga yuklashda siz tomondan yo‘l qo‘yilgan har
qanday e’tiborsizlik inobatga olinmaydi.
3. Vazifalarni saytga yuklashda o‘zingiz haqingizda to‘liq
ma’lumotni ko‘rsatishingiz shart. Ya’ni (OTM,
fakultet, yo‘nalishingiz
nomi hamda FIO va guruhingiz).
Fan o‘qituvchisi:
S. Karimov
Periferiya qurğuları ilə qarşılıqlı əlaqə

|
Periferiya qurğuları ilə qarşılıqlı əlaqə
|
bet | 10/54 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #110636 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Əməliyyat sistemləri muhazire konspekti (1) Periferiya qurğuları ilə qarşılıqlı əlaqə
Periferiya qurğuları informasiyanın daxil edilməsi və çıxışa verilməsi üçün təyin olunmuşdur. Hər bir qurğu, adətən, öz tərkibində kontroller və ya adapter adlanan xüsusiləşdirilmiş kompüterə malik olur. Kontroller ana platasındakı kontaktlar sisteminə salındıqda, o, şinə qoşulur və unikal nömrə (ünvan) əldə edir. Bundan sonra, kontroller şin üzrə gedən siqnalları müşahidə edir və ona ünvanlanan siqnallara cavab verir.
Giriş-çıxışın istənilən əməliyyatı mərkəzi prosessor ilə kontrolller qurğusu arasında dialoqu nəzərdə tutur. Hər hansı bir proqramın tərkibinə daxil olan və giriş-çıxışla əlaqəli olan əmr ilə prosessor rastlaşdıqda, o, kontroller qurğusuna siqnalları göndərərək, onu yerinə yetirir. Bu, proqramlaşdırılan giriş-çıxış adlanır.
Öz növbəsində, xarici qurğulardakı istənilən dəyişik-liklər siqnalın qurğudan mərkəzi prosessora ötürülməsi nəticə-sində baş verir. Mərkəzi prosessorun nöqteyi-nəzərindən, bu asinxron hadisədir və onun reaksiyasını tələb edir. Bu cür hadisəni aşkarlamaqdan ötrü, prosessor, maşın tsiklləri arasında siqnalı generasiya edən qurğunun tipi barəsində informasiyaya malik olan xüsusi registri sorğu edir. Əgər siqnal baş vermişsə, o zaman mərkəzi prosessor həmin qurğu üçün spesifik olan proqramı yerinə yetirir ki, o da bu hadisəyə lazım olduğu kimi reaksiya verir (məsələn, klaviaturadan daxil olunan simvolu xüsusi buferə daxil edir). Bu cür proqram, kəsilmələrin emal olunma proqramı adlanır, hadisənin özü isə kəsilmə adlanır, çünki, o, prosessorun planlaşdırılmış işini pozur. Kəsilmələrin emalını bitirdikdən sonra, prosessor proqramın yerinə yetirilməsinə qayıdır. Kompüterin bu hərəkətləri kəsilmələrdən istifadə etməklə, giriş-çıxış adlanır.
Müasir kompüterlərdə, həmçinin, mərkəzi prosessordan yan keçərək, kontroller ilə əsas yaddaş arasında bilavasitə qarşılıqlı əlaqə imkanı olur ki, o da yaddaşa bir başa müraciət mexanizmi adlanır.
Mühazirə 5
Proseslər
Fəsildə prosesin əsasını təşkil edən anlayışlar təsvir olunur, onun vəziyyəti, əməliyyat sistemində prosesin təsvir olunma modeli və əməliyyat sistemi tərəfindən proseslər üzərində yerinə yetirilə biləcək əməliyyatlar nəzərdən keçiri-lirlər.
Bu mühazirədən başlayaraq, biz əməliyyat sistemlərinin daxili quruluşu və hərəkətlər mexanizmləri ilə tanış olacaq, onların funksiyalarını həm ayrı-ayrılıqda, həm də qarşılıqlı əlaqədə bir - bir araşdıracayıq. Əməliyyat sisteminin işini öy-rənmək üçün fundamental anlayış proseslərini, sistemlərin müəyyən hərəkətlərinin yerinə yetirdiyi əsas dinamiki obyektlər kimi başa düşməkdir. Bu mühazirə bu cür obyektlərin, onların vəziyyətlər və xassələrinin təsvirinə, he-sablama sistemlərində onların təqdim olunmasına, həmçinin də, onlar üzərində aparıla bilən əməliyyatlara həsr olunmuşdur.
|
| |
Kontekstin bir vəziyyətdən digərinə keçirilməsi

|
Kontekstin bir vəziyyətdən digərinə keçirilməsi
|
bet | 16/54 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #110636 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Əməliyyat sistemləri muhazire konspekti (1) Kontekstin bir vəziyyətdən digərinə keçirilməsi
Bu vaxta qədər biz proseslər üzərində aparılan əməliyyatları bir-birindən asılı olmayaraq, təcrid olunmuş halda nəzərdən keçirirdik. Həqiqətdə isə multiproqram əmə-liyyat sisteminin fəaliyyəti müxtəlif proseslər üzərində yerinə yetirilən əməliyyatlar zəncirindən ibarət olur və prosessorun bir prosesdən digərinə keçirilməsi ilə müşayiət olunur.
İndi gəlin misal üçün giriş-çıxışı gözləyən prosesin təcrid olunmadan, azad edilməsinin həqiqətdə necə baş verməsinin sadə variantını nəzərdən keçirək (şək.2.5-ə bax).
Şək.2.5. Prosesin təcrid olunmadan azad edilmə əməliyyatının yerinə yetirilməsi
Prosessor tərəfindən hər hansı bir proses (şəkildə-proses 1) icra olunduqda, qurğuda əməliyyatın bitməsi barəsində siqnal verən giriş-çıxış qurğusundan kəsilmə əmələ gəlir. Yerinə yetirilən proses üzərində dayandırma əməliyyatı baş verir. Sonra əməliyyat sistemi giriş-çıxış sorğusunu inisiallaşdıran prosesi təcriddən azad edir (şəkildə proses 2) və dayandırılmış və ya planlaşdırmanın yerinə yetirilməsində seçilmiş olan (şəkildə təcriddən azad olunma seçilmişdir) yeni prosesin işə salınması həyata keçirilir. Bizim gördüyümüz kimi, giriş-çıxış əməliyyatının bitməsi barəsində informasiya-nın emal olunması nəticəsində, “icra olunma” vəziyyətində olan prosesin əvəz olunması mümkün olur. “İstifadəçinin kodu” terminindən istifadə olunması şəklin yalnız istifadəçi prosesləri ilə ümumiliyini məhdudlaşdırmır.
Prosessorun bir prosesdən digərinə korrekt çevrilməsi üçün icra olunan prosesin kontekstini saxlamaq və prosessorun keçirələcəyi prosesin bərpa olunması zəruridir. Proseslərin işləmə qabiliyətinin saxlanılma/bərpa olunmasının bu cür proseduru konteksin keçirilməsi adlanır. Kontekstin keçiril-məsinə sətf olunan vaxt faydalı işi yerinə yetirmək üçün hesablama sistemi tərəfindən istifadə olunmur və sistemin məhsuldarlığını aşağı salan qaimə xərcləri kimi olur. O, maşından maşına dəyişir və 1-dən 1000-ə qədər mikrosaniyə diapazonunda olur. Müasir əməliyyat sistemlərində qaimə xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salmaq üçün proseslərin genişləndirilmiş modelindən (threads of execution-icra olunma sapları və ya sadəcə olaraq, saplar) istifadə edirlər.
Mühazirə 8
|
| |
Elektromaqnit şüalanmasının təzyiqi

Elektromaqnit şüalanmasının təzyiqi
Elektromaqnit şüalanmasının təzyiq göstərməsi aşağıdakı kimi izah edilir;
- düşən dalğanın elektrik sahəsinin təsirilə mühitdə zəif elektrik cərəyanı yaranır. Bu cərəyanlara mühitə daxil olan dalğanın maqnit sahəsi tərəfindən Amper qüvvəsi təsir edir. Bu qüvvə yekun təzyiqi yaradır. Adətən elektromaqnit şüalanmasının göstərdiyi təzyiq çox kiçik olur. Məs. Yerə gələn günəş şüalanmasının mütləq uducu səthə göstərdiyi təzyiqi, təxminən 5 mkPa-dır.
4. Mexaniki dalğanın yayılması üçün mühit və onun rəqs edə bilən zərrəcikləri tələb olunduğu halda elektromaqnit dalğaları üçün buna ehtyac yoxdur.
Elektromaqnit dalğalarının təcrübi alınması və tətdiqləri
Müxtəlif tip elektromaqnit dalğaları aşağıdakı şkalada təsvir edilmişdir.
Qeyd edək ki,bütün tip tip e-m dalğalarının şüalandırılmasına səbəb eyni bir hadisədir-yüklü zərrəciklərin təcilli hərəkəti.
Elektromaqnit dalğalarının təcrübi alınması və tətdiqləri
Radiodalğalar naqillərdən dəyişən cərəyan axan zaman yüklü zərrəciklərin təcilli hərəkətinin nəticəsidir. Bu dalğalarda 0.1m m intervalında dəyişir. Bu dalğalar adətən LC tipli elektronika cihazları vasitəsilə şüalandırılır və radio-televiziya kommunikasiya sistemlərində istifadə olunurlar.
Bir cüt metal çubuq batareyaya birləşdirək. (a) Açar açıq olduqda cərəyan yoxdur və elektrik və maqnit sahələri də yoxdur. (b) Dərhal açarı qapasaq çubuqlar yüklənər və bu zaman cərəyan da dəyişdiyindən çubuqlar dəyişən elektrik və maqnit sahələri şüalandırar (c) çubuqlar tam yüklənəndən sonra cərəyan kəsilir elektrik sahəsi maxsimum, maqnit sahəsi isə sıfır olur.
İndi də antenna vasitəsi ilə e-m dalğasının şüalanmasına baxaq. Bu qurğuda iki çubuq dəyişən cərəyan mənbəyinə birləşdirilir. Mənbəyin təsiri ilə yüklər çubuqlar arasında irəli və geri hərəkət edərək təcil alır və antenna şüalandırır.
|
10 -мавзу. Ommaviy madaniyatning shakllanish tarixi va uning turlari: aksilmadaniyat, submadaniyat, populyar madaniyat, ekran madaniyati.

|
10 -мавзу. Ommaviy madaniyatning shakllanish tarixi va uning turlari: aksilmadaniyat, submadaniyat, populyar madaniyat, ekran madaniyati.
|
bet | 1/4 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 30,42 Kb. | | #108427 |
Bog'liq 17 мавзу
10 -мавзу. Ommaviy madaniyatning shakllanish tarixi va uning turlari: aksilmadaniyat, submadaniyat, populyar madaniyat, ekran madaniyati. (15 ta test tayyorlash)
Оммавий маданият нима ?
Популяр, яъни барчага таллуқли маданият.
Аксилмаданият, яъни маданиятга қарши муносабатлар
Кўпроқ истеъмолчилик характерига эга бўлган маданият тури
Маънавиятсизлик кўриниши
2. Оммавий маданият қачон пайдо бўлган?
XIX аср охири ва XX аср бошларида
ХХ асрда
XXI асрда
XX аср ўрталарида
Аксилмаданият нима?
Анъанавий маданиятга қарши маданият.
Маданиятсизлик
Беписандлик
Оммавий маданиятнинг кўриниши.
Субмаданият нима?
jamiyat madaniyatining keskin farqlanuvchi bir qismini anglatadi.
Кийиниш маданиятини англатади.
Муомала маданиятини англатади.
Маълум ёшлар орасида кенг тарқалган маданий муносабатларини ифода этади.
“Субмаданият” сўзи нима маънони англатади?
lotincha: sub — „ost“ va madaniyat
Юнонча: sub — „ost“ va madaniyat
Ички маданият маъносини
Грекча: sub — „уст“ va madaniyat
Оммавий маданиятнинг ҳозирги даврда мавжуд учта асосий даражасини фарқлаш мумкин. Булар қайсилар?
Кич, Мид, Арт маданиятлар;
Комикс, кич хиппинг маданиятлар;
Поп, шейк, твист маданият;
Поп,Кич, Комикс маданиятлар.
“Оммавий маданият”нинг ҳаётимизга бостириб кириб келишига қандай воситалар сабаб бўлмоқда?
Оммавий ахборот воситалари;
Компьютер технологиялари;
Мусиқа;
Бадиий адабиётнинг замонавий кўринишлари.
Zarracha badiiy-estetik qimmatga ega boʻlmagan narsa va buyumlarga yuksak andoza tusini berish – оммавий маданиятнинг қайси koʻrinishi?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
10 -мавзу. Ommaviy madaniyatning shakllanish tarixi va uning turlari: aksilmadaniyat, submadaniyat, populyar madaniyat, ekran madaniyati.
|
Mühazirə 8. RPİ sistemlərinin seçilməsi və layihələndirilməsi

|
Mühazirə 8. RPİ sistemlərinin seçilməsi və layihələndirilməsi
|
bet | 10/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrMühazirə 8. RPİ sistemlərinin seçilməsi və layihələndirilməsi
RPİ sistemlərinin seçilməsi və layihələndirilməsi kons kret istehsal şəraitində dəzgahda yerinə yetirilən emal prosen sinin xüsusiyyətlərinin, həmçinin layihələndirilən RPİ dəzgaz hının hazırlanan hissələrin keyfiyyəti, məhsuldarlıq və onların hazırlanması maya dəyərinə görə nail olduğu ən yaxşı göstəricilərinın nəzərə alınması ilə həyata keçirilməlidir.
RPİ dəzgahlarının layihələndirilməsinin əsas ümumiləşdirilmiş mərhələləri aşağıdakılardır:
verilmiş RPİ dəzgahının sonrakı layihələndirilməsinin əsası kimi hissələrin hazırlanması texnoloji proseslərinini işlənməsi;
RPİ dəzgahının qurulmasının optimal variantının onun prinsipial və tərtibetmə həlləri ilə seçilməsi;
RPİ sisteminin seçilməsi, hesablanması və layihələndinrilməsi;
işçi və köməkçi gedişlərin məqsədli mexanizmlərinin hesablanması və layihələndirilməsi;
layihələndirilən RPİ dəzgahının gözlənilən texniki - iqtisadi göstəricilərinin (məhsuldarlığı, dəqiqliyi, işində etibar lılığı, maya dəyəri) dəqiqləşdirilməsi.
RPİ sisteminin layihələndirilməsi zamanı yerinə yetiri lən funksiyaları aparat və proqram təminatı arasında elə bö lüşdürmək lazımdır ki, bu zaman aşağıdakı tələblərin optimal vəhdətini almaq mümkün olsun:
kiçik maya dəyəri və yığcam quruluş;
məlumatların işlənməsində yüksək sürət və yüksək çek viklik;
genişləndirilməsinə uyqunlaşmaq imkanları, xidmət və ona qulluqetmədə rahatlıq;
yeni texnikadan istifadə edilməsi və maksimum mümkün etibarlılıq.
İdarəetmə sistemlərinin özlərinin layihələndirilməsi altı əsas mərhələdən ibarətdir.
1 - ci mərhələ - texniki - iqtisadi əsaslandırma. Bu mərhələnin məqsədi sifarişçinin mövqeyindən hazırlanan idan rəetmə sistemi üzrə verilmiş idarəetmə sisteminin əsas funksis yaları və texniki xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirən təkliflərin dürüst ifadə edilməsidir.
|
| |
Oshkor bo'lish podkasti

|
Oshkor bo'lish podkasti
|
Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 15,27 Kb. | | #146831 |
Bog'liq Oshkor bo\'lish podkasti
Oshkor bo'lish podkasti
“Xullas, bu siz uchun ajoyib yil bo’ldi” , Marselo o’zining ajoyib inglizcha nutqida boshladi.
“O , ha . Juda ko’p sayohat bo’ldi” , dedi Nora , rok yulduzidek gapirishga harakat qilib.
“Endi, agar men Pottersville albomi haqida so’rasam….. Qo’shiq so’zlarining hammasini siz yozdingiz, shundaymi? “
“Asosan , ha “, Nora taxmin qildi , qo’lidagi kichik va tanish krotga qarab.
“Ularning hammasini u yozdi” , gapga aralashdi Joanna.
Marselo bosh irg’ab qo’ydi, boshqa yigit esa tirjaygancha, komputer orqali ovoz balandligini tekshirayotgan edi.
“Menimcha, “Feathers”(“Patlar”) mening sevimli qo’shig’im” , dedi Marselo ichimliklar kelganda.
“Sizga yoqqanidan xursandman”
Nora bu intervyudan chiqish yo’lini o’ylab ko’rdi. Bosh og’rig’imi? Yomon oshqozonmi yoki?
“Ammo men siz bilan gaplashishni xohlagan narsa bu – siz ozod qilishga qaror qilgan birinchi narsa. “Stay out of my life”(“Hayotimdan chetda qoling”). Bu shaxsiy bayonotdek tuyuldi.”
Nora majburan tabassum qildi. Qo’shiq matnlari hamma narsani haqiqatdan ham so’zlardi.
“Shubhasiz , bu yerda (ingliz tilida qanday aytilardi) …..ga tegishli yoki yo’qligi haqida ba’zi taxminlar bor.
“Cheklash buyrug’i?” taklif qildi Joanna , yordamlashib.
“Shunday! Cheklash buyrug’I”
“Xo’p, men hamma narsani qo’shiqda ko’rsatishni afzal ko’raman. Menga bu haqda gapirish juda qiyin.”
“Ha tushunaman. Siz yaqinda Rolling –Stone dagi intevyuyingizda sobiq yigitingiz Dan Lord haqida biroz gapirib berdingiz va unga qarshi cheklash buyrug’ini berilishi qanchalik qiyin ekanligini ta’kidladingiz. U sizni kuzatib yurgandan keyin uyingizga bostirib kirishga urinmadimi? Keyin u “Beautiful Sky” (Chiroyli osmon) qo’shig’I matnini yozdi deb jurnalistlarga aytib o’tdingiz.
“Jesus”(Iso)
Nora ko’z yoshlari va kulgusi chorrahasida turib qoldi va negadir u buni uddaladi
“Men buni u bilan haliyam birga bo’lgan paytimda yozgandim. Lekin bu unga yoqmadi. U mening bu guruhda ekanligimni yoqtirmasdi. Dan bundan narfatlanardi . U akamni yomon ko’rardi. U Ravidan nafratlanardi. Dan asl a’zolardan bo’lgan Ellani yomon ko’rardi.Nima bo’lmasin, u juda rashkchi edi.
Bu juda jumboqli edi . Bir hayotda, o’zi orzu qilgan hayotda Dan o’zi bilan ishqiy munosabatda bo’lgan Nora bilan turmush qurishdan zerikdiki, uning muvaffaqiyatini ko’rolmay shu hayotda uning uyiga bostirib kirdi.
“U ahmoq”, dedi Nora. Men yomon shaxslar uchun portugalcha haqoratli so’zlarni bilmayman.
“Cabrao. Bu kimdir ahmoq ekanligini anglatadi”.
“Yoki tentak” , deb qo’shib qo’ydi yosh yigit.
“Ha, u cabrao. U butunlay boshqa odam bo’lib chiqdi. Bu g’alati. 6
|
| |
Work Zero Offset (hissənin koordinat başlanğıcının korreksiyası)

|
Work Zero Offset (hissənin koordinat başlanğıcının korreksiyası)
|
bet | 28/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrWork Zero Offset (hissənin koordinat başlanğıcının korreksiyası). Hər bir alətin hissənin vəziyyəti haqqında verilənlərə malik olması üçün daxil edilmiş qiymətlər cədvəlini əks etdirir. Hər bir ox üçün qiymətləri vermək olar. Sütunlar
arasında keçid üçün ox işarəli klavişlərdən və ya Work Zero (işçi sıfır) –da isə Page Up / Down (səhifə yuxarı / aşağı) klavişlərindən istifadə etmək olar.
Alətin hissənin vəziyyətini “bilməsi” üçün hər bir alətin hissənin səthinə toxunmasını yerinə yetirmək lazımdır.
Bundan əlavə, qiyməti rəqəm daxil etmək və F1 və ya F2 klavişini basmaqla və ya daxil edilmiş rəqəmlərin mövcud qiymətlərə Write / Enter (yazma / daxil etmə) klavişi ilə əlavə edilməsi də təyin etmək olar.
Cari komandalar ekranı
Aşağıda sadalananlar idarəetmə sisteminin cari komandalar səhifələridir. Current Commande (cari komandalar) klavişini basın və Page Up / Down (əvvəlki səhifə / növbəti səhifə) klavişlərindən istifadə etməklə səhifələri vərəqləyin.
Bu səhifələr aşağıdakılardır: Proqram Command Check Display (cari komandaların yoxlanması ekranı), Current Display Command (cari komandalar ekranı), Operation Timers Display (işçi taymerlər displeyi), Macro Variables Display (makrodəyişənlər ekranı), Active Codes (aktiv kodlar), Positions Display (koordinat displeyi), Maintenance (texniki xidmət), Tool Life Display (alətin xidmət vaxtı), Tool Load Monitor and Display (alətin yüklənməsinə nəzarət), Axis Load Monitor (oxun yüklənməsinə nəzarət).
Sazlama / “Qrafik ekran” funksiyası
Sazlamalara keçid Setng / Graph (sazlama / qrafika) klavişini basmaqla həyata keçirilir. Sazlamalarda bir neçə xüsusi funksiyalar vardır ki, bunların köməyi ilə dəzgahın hərəkət tərzini dəyişirlər.
Qrafiki ekrana keçid üçün Setng / Graph (sazlama / qrafika) klavişini iki dəfə basmaq lazımdır. Qrafika – bu hissənin emalı proqramının oxların yerdəyişməsi olmadan və proqramlaşdırmada mövcud ola bilən səhvlərdən hissəyə və ya alətə zərər gətirmədən əyani sınaq işləməsidir. Bu funksiya hətta sınaq işləməsi reyimindən də faydalıdır. Belə ki, dəzgahın işə salınmasına qədər hissənin bütün korreksiyalarının, alətin korreksiaysı və yerdəyişmə hədlərinin yoxlanması yerinə yetirlir. Bu əhəmiyyətli dərəcədə sazlama prosesində zərbələrin alınması imkanını azaldır.
|
| |
EOB – Bu “Blokun sonu” simvoludur. Ekranda vergüllü nöqtə şəklində (;) təsvir olunur və proqram sətrinin sonunu işarə edir.
()

|
EOB – Bu “Blokun sonu” simvoludur. Ekranda vergüllü nöqtə şəklində (;) təsvir olunur və proqram sətrinin sonunu işarə edir.
()
|
bet | 23/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrBu sahifa navigatsiya:
- Qeyd
EOB – Bu “Blokun sonu” simvoludur. Ekranda vergüllü nöqtə şəklində (;) təsvir olunur və proqram sətrinin sonunu işarə edir.
() – dairəvi mötərizələr istifadəçi şərhlərindən RPİ proqramının komandalarını ayırmaq üçün istifadə olunur. Qeyd: Proqram mətninin RS-232 portu vasitəsilə proqramın qəbul edilməsi prosesində yolverilməz sətirləri dairəvi mötərizələrə
salınır və proqrama daxil edilir.
I - sağa maili xətt Block Delete (Blokun ləğv edilməsi) funksiyasında və makrosların ifadəsində istifadə olunur. Əgər bu simvol blokda birincı dayanırsa və blokun silinməsi funksiyası qoşulmuşsa, onda belə blok emal zamanı yerinə yetirilməyəcəkdir. Bu simvolun digər təyinatı isə - makrosların ifadələrində arifmetik (hesabi) bölmə əməliyyatıdır.
[]- kvadrat mötərizələr makrofunksiyalarda istifadə olunur. Makroslar roqram təminatının əlavə vasitələridir.
Rejimlər klavişləri
Rejimlər klavişləri RPİ dəzgahının işçi vəziyyətini dəyişir. Rejim düyməsini basdıqdan sonra bu düymə ilə bir sırada yerləşmiş klavişlərdən istifadə etmək olar. Cari rejim cari pəncərədən sağda yuxarı sətirdə əks olunur.
Edit (redaktə etmək) – Redaktə etmə rejiminin seçilməsi. Bu rejim idarəetmə sisteminin yaddaşında proqramın redaktə edilməsi üçün istifadə olunur. Redaktə etmə rejimində iki redaktə etmə pəncərəsi vardır: bir pəncərə cari aktiv proqram üçün, ikinci pəncərə isə fon (birrəngli) redaktə etmə üçündür. İki pəncərə arasında keçid EDİT (redaktə etmə) klavişini basmaqla yerinə yetirilir. Qeyd: aktiv proqramda bu rejimin istifadə edilməsi zamanı F1 klavişini basmaqla ortaya cıxan
söyləmələr (fikrinə salmalar) menyusuna daxil olmanı həyata keçirmək olar.
Insert (daxil etmək) – Bu klavişi basmaqla proqramda kursorun yerləşdiyi yerə komandanı daxil edirlər. Bundan başqa bu klaviş mübadilə buferindən mətni kursorun yerləşdiyi yerə daxil edir, eləcə də proqramda kod bloklarının surətini çıxarma üçün istifadə edilir.
Alter (dəyişdirmək) – Bu klavişi basan zaman seçilmiş komandanın və ya daxil edilmiş komanda ilə mətnin və ya mətnin dəyişdirilməsi (əvəz edilməsi) baş verir. Bundan əlavə, bu klaviş seçilmiş dəyişənlərin qiymətlərini mübadilə buferindən mətn ilə əvəz edir və ya seçilmiş blokun yerini dəyişir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
EOB – Bu “Blokun sonu” simvoludur. Ekranda vergüllü nöqtə şəklində (;) təsvir olunur və proqram sətrinin sonunu işarə edir.
()
|
Z Axis Part Zero Line - Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat
|
bet | 30/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrZ Axis Part Zero Line (Z oxu üzrə hissənin sıfır nöqtəsi xətti) – Funksiya qrafik ekranın sağ yuxarı küncündə cari alətin uzunluğu və Z oxu üzrə hissənin carı korreksiyasının vəziyyəti cəmini ifadə edən horizontal qeydin Z oxu zolağında təsvir olunmasından ibarətdir. Sütünun kölgələnmiş hissəsi proqramın işləməsi zamanı Z oxunun yerdəyişmə dərinliyini göstərir. Bu funksiyanın köməyi ilə proqramın yerinə yetirilməsi zamanı alətin kəsən tilinin vəziyyətini hissənin sıfır nöqtəsinə nisbətən müşahidə etmək olar.
Control Status (idarəetmə sisteminin halı) – Ekranın aşağı sol hissəsi idarəetmə sisteminin halını əks etdirir. Bu digər ekranların axırıncı dörd sətrindən heç nə ilə fərqlənmir.
Position Pane (vəziyyət pəncərəsi) – Vəziyyət pəncərəsində hissənin real emalı zamanı olan kimi oxların yerləşmə vəziyyətləri təqdim olunur.
F3 / F4 – Bu klavişlər modelləşdirmə sürətinin idarə edilməsi üçün istifadə olunur. F3 sürəti azaldır, F4 isə sürəti artırır.
Tarix və vaxt
İdarəetmə sistemi saatlar və təqvim funksiyasına malikdir. Tarix və vaxta baxmaq üçün CURNT COMDS (cari komandalar) klavişini, sonra isə Page Up / Down Help (arayış səhifə yuxarı / aşağı) klavişini ekranda tarix və vaxtın əks
olunmasına qədər basmaq lazımdır.
Korrektə etmək üçün Emergensy Stop (qəza dayandırılması) klavişini basmaq, cari tarixi (AA-GG-İİİİ formatında) və ya cari vaxtı (SS:DD formatında) daxil etməli, sonra isə Write / Enter (yazma / daxil etmə) klavişini basmaq lazımdır. Sonda qəza dayandırılması atılmasını yerinə yetirmək lazımdır.
Əlavəetmələr ilə arayış / Kalkulyator funksiyaları
Əlavəetmələr ilə arayış menyusunu çağırmaq üçün HELP / CALC ( arayış / kalkulyator) klavişini basmaq lazımdır.
Əgər HELP / CALC ( arayış / kalkulyator) klavişini basan zaman ortaya çıxan söyləmələr menyusu meydana gəlirsə, onda ikinci dəfə bu klavişi basmaqla əlavəetmələr menyusuna daxil olmaq olar. Ox işarəli kursorun köməyi ilə əlavəetmələr arasında hərəkət etmək olar. Write / Enter (yazma / daxil etmə) klavişini basmaqla əlavəetmələri seçmək olar, CANCEL (ləğv etmə) klavişini basmaqla bir səviyyə geri əlavəetmələrə qayıtmaq olar.
Əlavəetmələrə G- və M-kodları, funksiyalar, göstəricilər, kalkulyator, funksional klavişlər, triqonometriya üzrə funksiyalar haqqında arayışlar, çevrə üzrə interpolyasiya haqqında arayış, “çevrə-düz xətt” toxunanı kalkulyatoru, “çevrə-çevrə” toxunanı kalkulyatoru, burğu/yivaçan cədvəli, burğu stolu haqqında məlumatlar daxildir.
|
| |
- ci mərhələ - Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat
|
bet | 11/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələr2 - ci mərhələ - layihələndirilən idarəetmə sisteminin texniki tapşırığının (TT) işlənməsi. Texniki tapşırıqda ilkin texniki tələbləri təmin edən idarəetmə sisteminin yaradılması imkanı əsaslandırılır. İdarəetmə sisteminin işlənməsi üçün:
onun təyinatı,
tətbiq sahəsi,
istismar şərtləri,
idarəetmə sisteminin texniki verilənləri (məlumatları) və s. əsas kimi göstərilir:
lazımi elmi - tədqiqat,
təcrübə - konstruktor,
layihə və montaj - sazlama işlərini planlaşdırırlar.
Layihə işlərir nin aparılması üçün zəruri olan materialların hazırlanması həyata keçirilir.
Bu mərhələdə ümumi halda aşağıdakı işləri yerinə yeti rirlər:
ilkin texniki tələbləri təmin edən idarəetmə sistemlərinin yaradılması imkanını və məqsədəuyğunluğunu əsaslandırs maq üçün idarəetmə (dəzgah və ya dəzgahlar qrupunu) obz yektinin ilkin araşdırılması həyata keçirilir;
layihəqabağı elmi - tədqiqat işləri aparılır, onların ger dişində bir daha dəzgahın idarə olunmasının ən mürəkkəb məsələləri tədqiq olunur və onların həlli üsulları seçilir. Bu zaman idarəetmə sisteminin struktur sxemi tərtib edilir, riyazi modelləri qurulur, informasiya axınları təhlil edilir, idarəetmə meyarları (kriteriyaları) və məhdudiyyətlər yaradılır, idarəete mə sistemində reallaşdırılması nəzərdə tutulan funksiyaların məzmunları müəyyən edilir və s.;
idarəetmə sisteminin eskiz hazırlanması işləri yerinə yetirilir. Bu zaman idarəetmə sisteminin funksional və alqoritmik strukturlarının işlənməsi, idarəetmə və nəzarət, tənzimlənmənin əsas alqoritmlərinin sintezi, texniki vasitələrin seçilməsi, idarəetmə sisteminin ümumi proqram təminatının işlənməsi, müvafiq fondlardan alqoritmik və proqram modullarının, tətbiqi proqramlar paketlərinin və kitabxanaların seçilməsi və. s. bu kimi işlər aparılır. Eskiz hazırlanması işlərini yerir nə yetirdikdən sonra texniki - iqtisadi əsaslandırmaya, lazım gələrsə, düzəlişlər edilir.
|
| |
Spindle Jog - Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat
|
bet | 25/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrSpindle Jog (şpindelin yaxınlaşdırılması) – 98 sazlama parametri ilə verilmiş sürətlə şpindeli fırladır (şpindelin yaxınlaşdırılmasının fırlanma sürəti).
Turret FWD (Revolver başlıq irəli) – alətlərlə revolver başlığı irəli növbəti alətə fırladır. Əgər daxil etmə sətrində Tnn daxil etsək, onda revolver başlıq nn alətinə irəli yerini dəyişdirəcəkdir.
Turret REV (Revolver başlıq geriyə) - alətlərlə revolver başlığı geriyə əvvəlki alətə fırladır. Əgər daxil etmə sətrində Tnn daxil etsək, onda revolver başlıq nn alətinə geri yerini dəyişdirəcəkdir.
Handle Jog (itələmə verişinin əl çarxı) – İtələmə verişinin əl çarxının hər bir bölgüsünə itələmə verişi rejimini 0001, .1-0.0001 düym ( vtnhbr – 0.001 mm) təyin edir. Sınaq işləməsi üçün .1 düym/dəq təşkil edir.
.0001/.1, 001/1., 01/10., .1/100. – Birincı rəqəm (surət) düym ölçmə rejimində itələmə verişinin əl çarxının hər bir çıqqıltısına verişin miqdarını müəyyənləşdirir.
Zero Ret (sıfır nöqtəsinə qayıtma) – Zero Return (sıfır nöqtəsinə qayıtma) reyimi seçilir. Bu rejim oxlarln vəziyyətini dörd müxtəlif qrup üçün əks etdirir: Operator (operator), Work G54 (hissə), Machine (dəzgah) və Dist to go (qalmış yerdəyişmə). Bu qruplardan hər birinə iriləşdirilmiş formatda (ölçüdə) baxmaq üçün Page Up və ya Page Down (əvvəlki səhifə / növbəti səhifə) klavişlərini basmaq lazımdır.
All Axes (bütün oxlar) – Bütün oxları dəzgahın koordinat başlanğıcına qaytarır. Klavişin fəaliyyəti Power Up / Restart (Qoşulma / yenidən işə salınma) klavişi ilə analojidir. Ancaq bir fərq mövcuddur. Bu da ondan ibarətdir ki, bu halda alətin dəyişdirilməsi baş vermir. İlkin vəziyyətin təyin edilməsi üçün istifadə oluna bilər. Bu Toolroom torna dəzgahları, köməkçi şpindellı dəzgahlar və ya HAY üçün tətbiq edilən deyildir.
Origin (ilkin vəziyyət) – Seçilmiş ekran və taymeri sıfra quraşdırır.
Singl Axis (bir ox) – Bir oxu dəzgahın koordinat başlanğıcına qaytarır. Oxun hərfi ilə olan lazım olan oxu basmalı, sonra isə Singl Axis (bir ox). Bir oxun ilkin vəziyyətə qaytarılması üçün istifadə oluna bilər.
HOME G28 (ilkin vəziyyət) – Dəzgahın bütün oxlarını sürətləndirilmış veriş rejimində dəzgahın koordinat başlanğıcına qaytarır. HOME G28 (ilkin vəziyyət) –i bir oxun ilkin vəziyyətə qaytarılması üçün istifadə etmək olar. Bunun üçün
oxun hərfi ilə olan lazım olan oxu basmalı, sonra isə HOME G28 (ilkin vəziyyət) klavişini. Diqqət! Bu komandanın yerinə yetirilməsi zamanı istənilən mümkün toqquşmalar haqqında xəbərdarlıq verilmir.
|
| |
List Proq (proqram siyahısı) – İdarəetmə sistemində saxlanılmış proqram siyahısını əks etdirir.
Select Prog

|
List Proq (proqram siyahısı) – İdarəetmə sistemində saxlanılmış proqram siyahısını əks etdirir.
Select Prog
|
bet | 26/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrList Proq (proqram siyahısı) – İdarəetmə sistemində saxlanılmış proqram siyahısını əks etdirir.
Select Prog (proqramı seçmək) – Proqram siyahısında se çilmiş proqram cari proqram olur. Nəzərə almaq lazımdır ki, carı proqram proqram siyahısında soldan “A” işarəsi ilə qeyd edilmişdir.
Send (göndərmək) – RS-232 ardıcıl portu ilə proqramın göndərilməsini həyata keçirir.
Recv (qəbul etmək) - RS-232 ardıcıl portu ilə proqramın qəbul edilməsini həyata keçirir.
Erase Proq (proqramı silmək) – List Proq (proqram siyahısı) rejimində kursor vasitəsilə seçilmiş proqramı silir və ya MDI (verilənlərin əl ilə daxil edilməsi) rejimində proqramı tamamilə silir.
Rəqəm klavişləri
Rəqəm klavişləri idarəetmə sisteminə rəqəm və xüsusi simvolları daxil etməyə imkan verir.
Cancel (ləğv edilmə) – “Ləğv edilmə” klavişi axırıncı daxil edilmiş simvolun ləğv edilməsi üçün istifadə olunur. Space (probel, ara, boşluq) – məlumatlar sahəsində və ya proqramlarda yerləşdirilmiş şərhlərin üslublaşdırılması (formatlaşdırılması) üçün istifadə edilir.
Write / Enter (yazma / daxil etmə) – Universal daxil etmə klavişi.
- (minus işarəsi) – mənfi rəqəmlərin daxil edilməsi üçün istifadə olunur.
.(onluq nöqtə) – onluq kəsrlərin daxil edilməsi üçün istifadə edilir.
Ekran koordinatları
Ekranın mərkəzi üzrə aşağıda vəziyyət pəncərəsində dörd nöqtəyə nisbətən (Operator (operator), Work (iş), Machine (dəzgah) və Distance-to-go (qalmış yerdəyişmə)) oxların cari vəziyyətləri təqdim olunur. Vəziyyət pəncərəsini aktivləşdirmək üçün Posit (vəziyyət) klavişini basmaq və displeydə mövcud vəziyyətlərə baxmaq üçün bu klavişi bir də təkrar basmaq lazımdır. Pəncərənin aktivləşdirilməsi zamanı oxun təqdim olunmasını dəyişmək olar. Bunun üçün tələb olunan qaydada oxun hərfi ilə olan klavişi, sonra isə Write / Enter (yazma / daxil etmə) klavişini basmaq lazımdır. Məsələn, “X” klavişini bassaq, yalnız ekranda X oxu əks olunacaqdır. “XZ” klavişinin basılması isə göstərilmiş qaydada oxların ekranda əks olunmasına gətirəcəkdir. Eləcə də daha böyük koordinat displeyləri mövcuddur. Bu displeylər Curnt Comds (cari komandalar) klavişini basmaqla və sonra Page Up (əvvəlki səhifə) və ya Page Down (növbəti səhifə) klavişlərini bu koordinat displeylərinin ekranda görünənə qədər basılması ilə çağırılır.
|
| |
Operator Display (operatorun ekranı)

|
Operator Display (operatorun ekranı)
|
bet | 27/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrOperator Display (operatorun ekranı). Bu ekran operator tərəfindən yerinə yetirilən bütün oxların itələmə verişi məsafəsinin baxılması üçün istifadə olunur. Dəzgahın birinci dəfə işə salınması istisna olmaqla, dəzgahın koordinat başlanğıcından oxların faktiki məsafəsini əks etdirmir. Oxların ilkin vəziyyətinə təyin olunması üşün oxun hərfini daxil etməli və Origin (ilkin vəziyyət) klavişini basmaq lazımdır.
Work Display (hissənin ekranı). Dəzgahın koordinat başlanğıcına nisbətən deyil, hissəyə nisbətən koordinat oxlarını (X,Y və Z) əks etdirir. Təchiz etməni qoşan zaman hissənin ekranı avtomatik olaraq hissənin korreksiyasının G54 qiymətlərini göstərir. Bu vəziyyəti yalnız hissənin korreksiyasının G55-G59, G110-G129 qiymətini daxil etməklə və ya proqramda G92 komandasını yazmaqla dəyişmək olar.
Machine Display (dəzgahın ekranı). Dəzgahın koordinat başlanğıcına nisbətən oxların vəziyyətini təqdim edir.
Distance To Go (qalmış yerdəyişmə). Oxların verilmiş və faktiki vəziyyətləri arasındakı fərqi təsvir edir.
Korreksiya ekranı Bu ekran iki korreksiya cədvəlindən ibarətdir. Birinci
korreksiya cədvəli – Tool Geometry / Wear (alətin həndəsəsi / yeyilmə), ikinci korreksiya cədvəli isə - Work Zero Offset (hissənin koordinat başlanğıcının korreksiyası) adlanır. Rejimdən asılı olaraq, bu cədvəllər displeyin iki ayrı – ayri pəncərələrində görünə bilərlər, və ya bir pəncərədə yerləşə bilərlər. İstənilən halda, iki cədvəl arasında keçid OFFSET (korreksiya) klavişi vasitəsi ilə yerinə yetirilir.
Tool Geometry / Wear (alətin həndəsəsi / yeyilmə). Bu səhifədə alətlərin nömrəsi və alətin uzunluğunun həndəsəsi göstərilmişdir. Alətin həndəsəsi cədvəlinin birincı sütununda kursorun yerləşdiyi zamanı alətin yeyilməsi cədvəlinə daxil olmanı həyata keçirmək üçün kursorun sol klavişini basın.
Bu sahələrə verilənlərin yazılması üçün ədədi daxil edin və F1 klavişini basın. Mənfi qiymətin yerləşdirilməsi üçün ədədi daxil edin və F2 klavişini basın. Write / Enter (yazma / daxil etmə) klavişini basmaqla daxil edilmiş rəqəm cari qiymətə əlavə ediləcəkdir. Səhifədə bütün rəqəmləri silmək üçün Origin (ilkin vəziyyət) klavişini basın. Bu zaman, məsələn torna dəzgahı belə bir sual ekranda əks etdirəcəkdir: “Zero All (Y/N)” (hamısını sıfra çevirməli? Bəli/ Xeyr). Əgər Y basırıqsa, verilənlərin sıfra çevrilməsinə, və ya N basırıqsa, bütün qiymətlərin dəyişikliksiz qalmasına nail oluruq.
|
| |
Graphics (Qrafika) rejimində iş - Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat
|
bet | 29/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrGraphics (Qrafika) rejimində iş. Proqramın qrafikada işə salınması üçün, ilk növbədə, bu proqramın yüklənməsi və idarəetmə sisteminin MEM (yaddaş), MDİ ( verilənlərin əl ilə daxil edilməsi) və ya Edit (redaktə etmə) reyimlərindən birinə gətirilməsi lazımdır. MEM (yaddaş) və ya MDİ ( verilənlərin əl ilə daxil edilməsi) rejimində qrafiki rejimi seçmək üçün Setng / Graph (sazlama / qrafika) klavişini iki dəfə basmaq lazımdır. Edit (redaktə etmə) reyimində modelləşdirmə prosesinin başlanması üçün aktiv proqramın redaktə etmə pəncərəsinin seçilməsindən sonra Cycle Start (tsiklin işə salınması) klavişini basmaq tələb olunur.
Qrafiki ekran bir neçə daxil olma funksiyalarına malikdir.
Key Help Area (klavişin təsvir edilmə sahəsi) – Qrafikanın display pəncərəsinin sol aşağı hissəsi funksional klavişlərin təsvirindən ibarətdir. Burada verilmiş anda mümkün funk sional klavişlər sadalanır və onlardan istifadə etmək üçün qısa izahat verilir.
Locator Window (axtarıcı pəncərə) – Pəncərənin aşağı sağ hissəsində modelləşdirmə zamanı alətin cari vəziyyəti göstərilməklə stolun səthinin ümumi sahəsi təsvir olunur.
Tool Path Window (alətin trayektoriya pəncərəsi) – Ekranın mərkəzində X və Y oxlarında yuxarıdan görünüşü təqdim edən böyük pəncərə yerləşir. Bu pəncərədə emalın modelləşdirilməsi prosesində hərəkət edən alətin trayektoriyası
göstərilmişdir. Sürətləndirilmiş yerdəyişmə qırıq (punktir), veriş hərəkəti isə nazik bütöv xətlər ilə işarələnmişdir. (Qeyd: Sürətləndirilmiş yerdəyişmə trayektoriyasını 4 sazlaması ilə kəsib götürmək olar). Burğulama üçün istifadə olunan standat tsikllər X işarəsi ilə qeyd olunur. Qeyd. Burğulamanın nişan nöqtələrini 5 sazlaması ilə götürmək olar.
Adjusting Zoom (miqyasın tənzimlənməsi) – Böyütmə zonasını təyin edən düzbucaqlının (miqyaslama pəncərəsi) təsviri üçün F2 klavişini basmaq lazımdır. Page Down (növbəti səhifə) ox işarəsini miqyaslama pəncərəsinin ölçüsünü
azaltmaq və Page Up (əvvəlki səhifə) ox işarəsini miqyaslama pəncərəsinin ölçüsünü artırmaq üçün istifadə edin. Kursorun ox işarəsini miqyaslama pəncərəsinin tələb olunan vəziyyətdə yerdəyişməsi üçün istifadə edin və Write/Enter (yazma / daxil etmə) klavişini miqyaslamanı qurtarmaq və alətin trayektoriyası pəncərəsinin miqyasının dəyişdirilməsi üçün basın. Axtarıcı pəncərə (ekranın aşağı sağ hissəsi) alətin trayektoriyasında böyüdülmüş zonaları təsvir etməklə stolun bütün səthini göstərir. Alətin trayektoriyası pəncərəsi miqyaslama zamanı açılır, alətin trayektoriyasına baxış üçün proqram təkrar işə salınmalıdır.
Qrafikadan proqramın redaktə edilməsinə sonradan qrafikaya qayıtmaqla keçərkən seçilmiş miqyas saxlanılır. Alətin hərəkət trayektoriyasının böyüdülməsi üçün F2 klavişini və sonra isə Home (ilkin vəziyyət) klavişini basmaq lazımdır.
|
| |
O‘tkazuvchan materiallarni

|
O‘tkazuvchan materiallarni
|
bet | 1/4 | Sana | 28.08.2024 | Hajmi | 73 Kb. | | #269989 |
Bog'liq 3-amaliy ish
O‘tkazuvchan materiallarni elektr xarakteristikasiga solishtirma qarshiligini va unga teskari kattalik solishtirma o‘tkazuvchanlikni; kontakt potensiallar farqi va termoelektr yurituvchi kuchni (termo E.Yu.K.); metallardan elektronlarni chiqish ishini kiritish mumkin.
Solishtirma o’tkazuvchanlik simenslarda ifodalanadi (Sm/m) va 𝜎 = 𝑞2𝑛0
2𝑚𝑣t
formula yordamida aniqlanishi mumkin, bu yerda q – elektron zaryadi (1,6 ·10– 19Кl); n0 – metallni hajmi birligidagi erkin elektronlar soni; λ – panjarani ikkita tuguni orasidagi masofa, bunda erkin elektronlar bir biri bilan to‘qnashishidagi o‘rtacha masofa; m – elektron massasi; vт – erkin elektronni issiqlik harakatini o‘rtacha tezligi.
Erkin elektronlarni konsentratsiyasi va ularni xaotik issiqlik harakati tezligi ma‘lum haroratda turli metallarda juda kam farq qiladi, shuning uchun solishtirma o‘tkazuvchanlik asosan erkin elektronlarni o‘tkazgichdagi yugurish yo‘lini o‘rtacha uzunligiga bog‘liq. Issiqlik tezligi o‘tkazuvchi materialning strukturasi bilan aniqlanadi. Masalan, kristall panjarasi eng tartibga keltirilgan toza metallar uchun solishtirma qarshiligi kichik, panjarada defektlarni bo‘lishi va aralashmalar mavjudligi ρ ni oshishiga olib keladi. Shunday qilib, o‘tkazgichlarni solishtirma qarshiligi ρ = ρтепл + ρост, bu yerda ρтепл – asosan panjarani issiqlik tebranishlariga asoslangan solishtirma qarshilik, ρост – kristall panjarada defektlar mavjudligi bilan bog‘liq solishtirma qarshilik.
Metallar uchun harakterli bo‘lgan solishtirma qarshilikni haroratga bog‘liqligi 22 - rasmda keltirilgan.
Debay haroratidan Θ yuqoriroq haroratlarda u metallar uchun 400...8000С ga teng solishtirma qarshilik chiziqli ortadi va u asosan panjarani issiqlik tebranishlarini oshishiga bog‘liq. Past haroratlar sohasida (kriogen) solishtirma qarshilik deyarli haroratga bog‘liq bo‘lmaydi, faqat ρост bilan aniqlanadi.
|
| |
Kursorun klavişləri - Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası fənni haqqında ümumi məlumat
|
bet | 22/31 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #135892 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Cihazqayırmada kompyuter texnologiyası mühazirələrKursorun klavişləri
Kursorun klavişləri idarəetmə sisteminin sahələri və ekran üzrə yerdəyişməyə imkan verir və RPİ proqramının redaktə edilməsi üçün tətbiq edilir.
Home (İlkin vəziyyət) – Bu düymə kursoru ekranın kənar yuxarı vəziyyətinə yerini dəyişir. Redaktə etmə zamanı bu proqramın kənar sol blokudur.
Up / Down Arrows (ox işarəsi yuxarı / aşağı) – Kursoru yuxarı / aşağı bir element, blok və sahə üzrə yerini dəyişir.
Page Up / Down (əvvəlki səhifə / növbəti səhifə) – Ekranların keçidinə və proqramın səhifə üzrə səhifələnməsi uçun istifadə edilir.
Left Arrow (ox işarəsi sola) – ayrica redaktə olunan elementin seçilməsi üçün istifadə olunur, kursorun sola yerini dəyişir. Sazlama parametrinin variantlarının baxılması üçün istifadə edilir və böyüdülmüş təsvir etmə pəncərəsini qrafika rejimində sola yerini dəyişir.
Right Arrow (ox işarəsi sağa) – proqrama baxarkən ayrıca redaktə olunan elementin seçilməsi üçün istifadə olunur, kursorun sağa yerini dəyişir. Sazlama parametrinin variantlarının baxılması üçün istifadə edilir və böyüdülmüş təsvir etmə pəncərəsini qrafika rejimində sağa yerini dəyişir.
End (son) – Bu düymə kursoru ekranın ən aşağı elementinə yerini dəyişir. Redaktə etmə rejimində bu proqramın axırıncı blokudur.
Hərf klavişləri
Hərf klavişləri hərfləri və bəzi xüsusi simvolları daxil etməyə imkan verir. Bəzi xüsusi simvolları daxil etmək üçün öncə Shift klavişini basmaq lazımdır.
Shift (registr) – Registr klavişi klaviaturanın əlavə simvollarına daxil olma imkanı verir. Əlavə simvollar soldan yuxarıda bəzi hərf və rəqəm klavişləri ilə işarələnmişdir. Bu simvolları verilənlərin daxil edilməsi sətrinə daxil etmək üçün ardıcıl olaraq Shift klavişini və simvollu klavişi basmaq lazımdır. Üstündən keçmə üzrə mətn baş hərflər ilə daxil edilir, sətri simvolların daxil edilməsi üçün isə Shift kalvişini basıb saxlamaq lazımdır.
Əgər idarəetmə sistemində beşinci ox yerləşdirilmişdirsə, əl ilə yerdəyişmə üçün B oxunun seçilməsi “B” düyməsinin basılması, sonra isə Handle Jog (itələmə verişi) yolu ilə həyata keçirilir.
|
| |