nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Gazlarda elektr toki. Reja - bet 4

|
Gazlarda elektr toki. Reja
|
bet | 4/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #248751 |
Bog'liq 1-MA\'RUZA (1)2–rasm da nomustaqil gaz razryadda elektr maydon kuchlanganligi qiymatiga bog’liq ravishda tok zichligining o’zgarishini tasvirlovchi grafik chizilgan. Grafikning Oa qismi kuchsiz elektr maydonga mos keladi. Bunday maydonlarda zaryad tushuvchilar kichik tezliklar bilan harakatlanib, ko’pincha elektrodlarga etib bormasdanoq, rekombinatsiyalashadi. Lekin elektr maydon kuchaygan sari ionlar tezligi ortib ularning rekombinatsiyalashuv ehtimolligi kamayib boradi. Bu esa tokning - 2–rasm da nomustaqil gaz razryadda elektr maydon kuchlanganligi qiymatiga bog’liq ravishda tok zichligining o’zgarishini tasvirlovchi grafik chizilgan. Grafikning Oa qismi kuchsiz elektr maydonga mos keladi. Bunday maydonlarda zaryad tushuvchilar kichik tezliklar bilan harakatlanib, ko’pincha elektrodlarga etib bormasdanoq, rekombinatsiyalashadi. Lekin elektr maydon kuchaygan sari ionlar tezligi ortib ularning rekombinatsiyalashuv ehtimolligi kamayib boradi. Bu esa tokning
- ortishiga sabab bo’ladi. Bu sohada
- j va E orasidagi bog’lanish Om qonuniga
- bo’ysunadi, ab qismda esa j ning E ga
- chiziqli bog’liqligi buziladi.
1.3. Mustaqil gaz razryad. - 1.3. Mustaqil gaz razryad.
- Tashqi ionizator ta’sir qilmasa ham, nihoyat kuchli elektr maydonlar ta’sirida zaryad tashuvchilar vujudga kelishi mumkin. Zaryad tashuvchilarning vujudga kelishini ta’minlovchi asosiy jarayonlar quyidagilardan iborat.
- 1. Zarbdan ionlanish. Oddiy sharoitlardagi gazda turli sabablar tufayli vujudga kelgan elektronlar va ionlar mavjud. Lekin ularning soni nihoyat darajada kam bo’lganligi uchun oddiy sharoitlardagi gaz amalda elektr tokni o’tkazmaydi, deyish mumkin. Kuchlanganligi E bo’lgan elektr maydonga q zaryadli tok tashuvchi (ion yoki elektron) ga qE kuch ta’sir etadi. Bu kuch ta’sirida tok tashuvchi ikki ketma-ket to’qnashuv orasida erkin bosib o’tilgan l yo’lda WkqEl (1.9)
|
| |
Ionning harakatchanligi – kuchlanganligi 1 V bo’lgan elektr maydon ta’sirida ion erishgan tezlik bilan harakterlanib, turli gazlar uchun turlicha qiymatlarga ega bo’ladi

|
Ionning harakatchanligi – kuchlanganligi 1 V bo’lgan elektr maydon ta’sirida ion erishgan tezlik bilan harakterlanib, turli gazlar uchun turlicha qiymatlarga ega bo’ladi
|
bet | 3/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #248751 |
Bog'liq 1-MA\'RUZA (1)Ionning harakatchanligi – kuchlanganligi 1 V bo’lgan elektr maydon ta’sirida ion erishgan tezlik bilan harakterlanib, turli gazlar uchun turlicha qiymatlarga ega bo’ladi. - Ionning harakatchanligi – kuchlanganligi 1 V bo’lgan elektr maydon ta’sirida ion erishgan tezlik bilan harakterlanib, turli gazlar uchun turlicha qiymatlarga ega bo’ladi.
- (1.2) ifoda bilan aniqlanuvchi tezliklar bilan tartibli harakat qiluvchi ionlar t vaqt ichida plastinalarga quyidagi zaryadlarni yetkazadi:
- QqnvStqnuESt, Q–qnv–Stqnu–ESt, (1.3)
- Bunda Q va Q– – mos ravishda manfiy va musbat zaryadlangan elektrodlarga ionlar tashib yetkazayotgan zaryad miqdorlari, q – ionning zaryadi, S – elektrodning yuzi. Elektr maydon tomonidan ko’chirilgan umumiy zaryad miqdori
- Q|Q||Q–|qn(uu–)ESt (1.4)
Birlik yuz orqali birlik vaqtda ko’chirilgan zaryad tok zichligi j ni ifodalar edi. Shuning uchun - Birlik yuz orqali birlik vaqtda ko’chirilgan zaryad tok zichligi j ni ifodalar edi. Shuning uchun
- jqn(uu–)E, (1.5)
- bu ifodadagi q, u, u– – lar ayni tajriba sharoiti uchun doimiy kattaliklardir. n esa unchalik katta bo’lmagan elektr maydonlar uchun o’zgarmas hisoblanadi. Demak, kuchsiz elektr maydonlarda (1.5) ifodadagi qn(uu–) ko’paytuvchini o’zgarmas kattalik deb hisoblash mumkin. U holda (1.5) ifoda gazlar orqali o’tuvchi elektr tok uchun Om qonunini ifodalaydi:
- jE (1.6) Endi M va N elektrodlarga berilgan kuchlanish yetarlicha katta bo’lgan holni ko’raylik. Bu holda elektr maydon ta’sirida ionlar ancha katta tezliklarga erishadi.
Ionizator ta’sirida gazning birlik hajmida birlik vaqtda n juft ion vujudga keladi, deb hisoblangan edi. U holda bir-biridan l uzoqlikda joylashgan S yuzli ikki elektrod orasidagi hajm Sl ga teng bo’lganligi uchun, bu ikki elektrod oralig’ida t vaqt ichida umumiy zaryadi - Ionizator ta’sirida gazning birlik hajmida birlik vaqtda n juft ion vujudga keladi, deb hisoblangan edi. U holda bir-biridan l uzoqlikda joylashgan S yuzli ikki elektrod orasidagi hajm Sl ga teng bo’lganligi uchun, bu ikki elektrod oralig’ida t vaqt ichida umumiy zaryadi
- QqnSlt (1.7)
- bo’lgan ionlar vujudga keladi. Bu ionlarning hammasi tok tashishda qatnashayotganligi uchun gaz orqali o’tayotgan elektr tokning qiymati to’yinish toki deyiladi va bu tuyinish tokining zichligi uchun quyidagi ifoda o’rinlidir:
- (1.8)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ionning harakatchanligi – kuchlanganligi 1 V bo’lgan elektr maydon ta’sirida ion erishgan tezlik bilan harakterlanib, turli gazlar uchun turlicha qiymatlarga ega bo’ladi
|
Termoelektron emissiya. Manfiy elektrod temperaturasi yetarlicha yuqori bo’lgan hollarda termoelektron emissiya tufayli anchagina elektronlar vujudga keladi

|
Termoelektron emissiya. Manfiy elektrod temperaturasi yetarlicha yuqori bo’lgan hollarda termoelektron emissiya tufayli anchagina elektronlar vujudga keladi
|
bet | 6/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #248751 |
Bog'liq 1-MA\'RUZA (1)5. Termoelektron emissiya. Manfiy elektrod temperaturasi yetarlicha yuqori bo’lgan hollarda termoelektron emissiya tufayli anchagina elektronlar vujudga keladi. - 5. Termoelektron emissiya. Manfiy elektrod temperaturasi yetarlicha yuqori bo’lgan hollarda termoelektron emissiya tufayli anchagina elektronlar vujudga keladi.
- Mustaqil gaz razryadlarning ba’zi turlari bilan tanishaylik. Oldin oddiy atmosfera bosimlaridagi gazlarda ro’y beradigan razryadlarni tekshiramiz.
- 1. Toj razryad. Razryadning bu turi vujudga kelganda elektrodlar yaqinida huddi quyosh tojiga o’hshagan nurlanish kuzatiladi. Toj razryad vujudga kelishi uchun nihoyat kuchli notekis elektr maydon mavjud bo’lishi shart. Masalan, katta kuchlanishli elektr toklarni o’tkazuvchi simlarni ko’raylik. Sim va erni kondensatorning ikki qoplamasi deb qarash mumkin.
2. Uchqunli razryad (uchqun). Kondensator qoplamalari yoki induksion g’altak chulg’amining ikki uchi orasidagi kuchlanish nihoyat katta (3106 Vm) bo’lganda gazning turtki ravishda zarbdan ionlanishi natijasida qisqa vaqtli razryad – uchqun vujudga keladi. Eng ulkan uchqun razryad – yashindir. Yashin bulutlar orasida yoki bulut bilan Yer oralig’ida katta poteptsiallar farqi vujudga kelishi natijasida paydo bo’ladi. Uchqun yaqinidagi gaz yuqori temperaturalargacha qiziydi va keskin kengayadi. Bu esa o’z navbatida tovush to’lqinlarining vujudga kelishiga sababchi bo’ladi. - 2. Uchqunli razryad (uchqun). Kondensator qoplamalari yoki induksion g’altak chulg’amining ikki uchi orasidagi kuchlanish nihoyat katta (3106 Vm) bo’lganda gazning turtki ravishda zarbdan ionlanishi natijasida qisqa vaqtli razryad – uchqun vujudga keladi. Eng ulkan uchqun razryad – yashindir. Yashin bulutlar orasida yoki bulut bilan Yer oralig’ida katta poteptsiallar farqi vujudga kelishi natijasida paydo bo’ladi. Uchqun yaqinidagi gaz yuqori temperaturalargacha qiziydi va keskin kengayadi. Bu esa o’z navbatida tovush to’lqinlarining vujudga kelishiga sababchi bo’ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Termoelektron emissiya. Manfiy elektrod temperaturasi yetarlicha yuqori bo’lgan hollarda termoelektron emissiya tufayli anchagina elektronlar vujudga keladi
|
ASOSIY VA QO'SHIMCHA ADABIYOTLAR

|
ASOSIY VA QO'SHIMCHA ADABIYOTLAR
|
bet | 14/14 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 341,49 Kb. | | #232216 |
Bog'liq BIOLOGIYANI O`QITISHDA HAMKORLIKDA O`QITISH TEXNOLOGIYASINING O`ZIGA XOS XUSUSIYATIASOSIY VA QO'SHIMCHA ADABIYOTLAR/
Asosiy adabiyotlar
1. G‘ofurov A. va boshqalar. Biologiya. O‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi uchun darslik.
“Sharq” nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati. Toshkent-2018 y.
2. Shaxmurova G.A., Azimov I.T., Raxmatov U.E., Axmadaliyeva B.SH. Biologiyadan masala va mashqlar yechish (Odam va uning salomatligi)
3.Jamila Tolipova “Biologiyani o’qitshda pedogogik texnologiyalar” Cho’lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi.Toshkent 2011.
4.Asqar Zunnunov “Pedagogika nazariyasi” Toshkent “Aloqachi” 2006
5..X.Ibragimova , SH.Abdullayeva “Pedagogika nazariyasi” Fan va texnologiya nashriyoti Toshkent 2008
6.N.N.Az.izxo'jayeva. Pedagogik texnoJogiya va pedagogik mahorat. O'quv qo'llanma. – T. 2003. TDPU.
7.N.N.Azizxo'jayeva. Ta'lim jarayoni samaradorligini oshirishda pedagogik texnologiyalar. Oliy o'quv yurti o'qituvchilari va malaka oshirish kurslari tinglovchilari uchun metodik qo'llanma. T.: 2007
8.Biologiyani o’qitish texnologiyalari va loyihalash o’quv uslubiy majmua. Farg’ona 2020.
9.TOLIPOVA J. G’OFUROV “BIOLOGIYA O’QITISH METODIKASI” “Bilim” nashriyoti 2004.
10..BMI dan na’munalar.
Qo’shimcha adabiyotlar:
1.Maktabda biologiya jurnali.
2.BO’M ishchi dastur.
Internet maʼlumotlari
1.WWW.ZIYONET.UZ
2.WWW.FIKR.UZ
|
| |
Tahlil va sintez usuli - 2 I. Bob. Hamkorlikda oʻqitish texnologiyasi

|
2 I. Bob. Hamkorlikda oʻqitish texnologiyasi
|
bet | 8/14 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 341,49 Kb. | | #232216 |
Bog'liq BIOLOGIYANI O`QITISHDA HAMKORLIKDA O`QITISH TEXNOLOGIYASINING O`ZIGA XOS XUSUSIYATI2. Tahlil va sintez usuli. Ushbu usulda o'quvchilar biologik obyektlarni olimlar tomonidan o'tkazilgan tajriba asosida o'rganadi va xulosa yasaydilar. Jumladan, «Lishayniklar» mavzusi o'rganilayotgan jarayonda o'qituvchi olimlar tomonidan o'tkazilgan tajribani bayon etishi so'ngra shu asosda muammoli vaziyatlarni vujudga keltirishi talab etiladi. Lishayniklarni dastlab olimlar bitta organizm deb qabul qilishgan va yo'sinlar bo'limiga mansub deb hisoblashgan. 1867- yili rus biology olimlar A.S.Faminsin va O.V.Baroneskiylar lishayniklar tanasida yashil suvo't - ksanoriya bo'lib, u oddiy bo'linish yo'li bilan ko'payishi, sporalari orqali tarqalishini aniqlagan. Demak, ksanoriya mustaqil hayot kechiruvchi suvo't ekan, lishayniklar qanday organizmlar, ulami qaysi bo'limga kiritish mumkin? O'quvchilar ushbu muammoli savol yuzasidan o'z fikr-mulohazalarini bildiradi.
3. O'tkazilgan tajriba natijasida u yoki bu jarayonning mohiyatini aniqlash. «Barg» mavzusini o'rganishda o'qituvchi biolog olim Van Gelmont tomonidan o'tkazilgan tajribani bayon etadi. Bundan uch yuz yil awal olim bochkaga 80 kg tuproq soldi va unga og'irligi 500 g bo'lgan tol novdasini ekkan. Tol besh yil davomida tarkibida mineral tuzlari bo'lmagan suv bilan sug'orilgan. Besh yildan keyin aniqlanishicha, tolning og'irligi 65 kgni tashkil etgan, tuproq miqdori esa 50 g kamaygan. Mazkur hodisaning sababini aniqlang. «Soxta oyoqlilar sinfi» mavzusini o'qitishda quyidagi tajribani bayon etish maqsadga muvofiq. Ikkita kolbaning birinchisiga buloq suvi, ikkinchisiga qaynatilgan suv quyildi va amyobali suyuqlik teng miqdorda solindi. Oradan bir hafta o'tgach buloq suvida amyobalar ko'payganligi, ikkinchi kolbada esa ular nobud bo'lganligi aniqlandi. Ushbu tajribaning mohiyatini tushuntiring. Biologiya o'qituvchisi o'rganilayotgan mavzu mazmuniga bog'liq holda yuqorida qayd etilgan tajribalarga monand tajribaiarning natijalarini bayon etib, ular asosida muammoli vaziyatlarni vujudga keltirishi maqsadga muvofiq.
4. Muammoli savolni ilgari surish. Ushbu usul o'quvchilarning avvalgi darslarda olgan bilimlarini yangi kutilmagan vaziyatlarda ijodiy qo'llashga zamin yaratadi. Quyida shunday savollardan namunalar keltirilmoqda:
• Nima uchun qush tuxum po'chog'i yoriqlaridan kirgan havo bilan nafas olishiga qaramasdan embrional rivojlanishining muayyan bosqichida jabra yoriqlari vujudga keladi?
• Kir yuvgan yoki o'tin yorgan kishi qo'lini ko'p ishlatishga to'g'ri keladi. Bu holatda nima uchun yelkada charchoq seziladi?
• Nima uchun shifokor qabuliga kelgan bemoming o'naqay yoki chapaqay ekanligini bilishi lozim? Biologiyani o'qitish jarayonida o'qituvchi yuqorida qayd etilgan tarzdagi muammoli savollarni o'rtaga tashlashi va o'quvchilarning awal o'zlashtirgan bilimlarini yangi vaziyatlarda ijodiy qo'llashi orqali ularda ijodiy faoliyat tajribalarini shakllantirishga e’tibor qaratishi lozim.
|
| |
MAVZUNING DOLZARBLIG - 2 I. Bob. Hamkorlikda oʻqitish texnologiyasi

|
2 I. Bob. Hamkorlikda oʻqitish texnologiyasi
|
bet | 2/14 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 341,49 Kb. | | #232216 |
Bog'liq BIOLOGIYANI O`QITISHDA HAMKORLIKDA O`QITISH TEXNOLOGIYASINING O`ZIGA XOS XUSUSIYATIMAVZUNING DOLZARBLIGI. O'qitishni demokratizatsiyalashtirish talablariga muvofiq o'quvchilarga o'quv topshiriqlarini tanlash huquqi beriladi. Shu tariqa har bir o'quvchining o'z imkoniyati va qobiliyatiga yarasha rivojlantirish imkoniyati yaratiladi. Mazkur texnologiyada bilimlarni nazorat qilish va baholash individual tarzda bajarilgan o'quv topshiriqlariga muvofiq amalga oshiriladi. Shuni qayd etish kerakki, tabaqalashtirilgan yondashuvda, o'quv topshiriqlarini tuzishda o'quvchilarning o'zlashtirishi lozim bo'lgan o'quv materiali asos qilib olinadi.
MAVZUNING MAQSADI. O'quvchilarning mavzu bo'yicha o'zlashtirishi lozim bo'lgan bilimlar va ko'nikmalar asos bo'lib, qisman izlanishli va ijodiy topshiriqlar bilimlarni rivojlantirish, chuqurlashtirish va mustahkamlashga xizmat qiladi, ya’ni o'qitish jarayonini har bir qatnashchisi uchun qiziqarli va foydali bo'lishi, shaxsning rivojlanishiga imkon yaratadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu kurs ishim yuzasidan bir qancha adabiyotlar bilan tanishib chiqdim ulardan quyidagicha ma’lumotlar oldim va ularni boshqa foydalanilgan adabiyotlar bilan taqqoslab chiqdim.Ulardan eng asosiysiga to’xtalib o’tmoqchiman: Jamila Tolipovaning “Biologiyani o’qitishda pedagogik texnologiyalar” Oliy va o’rta maxsus bilim yurtlari talabalari uchun darsligi biologiayin o’qitishda qo’llaniladigan ko’plab texnologiyalar haqida ma’lumotlar keltirilgan.Qisqacha to’xtalsam: «Biologiya» bakalavriat yo'nalishi talabalari uchun mo'ljallangan bo'lib, unda bo‘lg‘usi biologiya o‘qituvchilarining ilmiy-metodik tayyorgarligini orttirish, ularning raqobatbardoshligini ta’minlash, pedagogik faoliyat uchun zarur bo'lgan zamonaviy
metodik bilim, ko'nikma va malakalarni tarkib toptirishga imkon beradigan biologiya ta’lim jarayonida pedagogik munosabatlarni insonparvarlashtirish va demokratlashtirish, o'qitishni differensiallashtirish va individuallashtirish, rivojlantiruvchi ta ’lim, didaktik o'yin, muammoli, modulli
ta’lim, hamkorlikda o'qitish, loyihalash texnologiyalaridan foydalanish,
an’anaviy ta’lim texnologiyasini takomillashtirish masalalari o'rin olgan. O’rta ta’lim muassalarining 11-sinfi uchun biologiya darsligi (1-nashr) 2018-yilda mualliflar; G’ofurov.A, Abdukarimov.A, Tolipov.J, Ishankulov.O, Umaraliyova.M, Abduraxmonov.I tomonidan yaratilgan. Ta’lim to’g’risidagi qonun 1997-yil J.O.Tolipova Biologiyani o’qitishda pedagogik texnalogiyalar, M.Ochilov Yangi pedagogik texnalogiyalar, B.Faberman Ilg’or pedagogik texnalogiyalar, B.Xo’jayev, Sh.Olimov Yangi pedagogik texnalogiyalar kabi adabiyotlardan foydalandim.
|
| |
-modul - 2 I. Bob. Hamkorlikda oʻqitish texnologiyasi

|
2 I. Bob. Hamkorlikda oʻqitish texnologiyasi
|
bet | 7/14 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 341,49 Kb. | | #232216 |
Bog'liq BIOLOGIYANI O`QITISHDA HAMKORLIKDA O`QITISH TEXNOLOGIYASINING O`ZIGA XOS XUSUSIYATI4-modul. Biologiyani o'qitishda o'quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish, ularda ijodiy va mustaqil fikr yuritish ko'nikmalarini rivojlantirishda muammoli ta ’lim texnologiyasi asosiy o'rinni egallaydi. Muammoli ta’lim texnologiyasi o'qitishda muammoli vaziyatlarni vujudga keltirishga asoslanib, uni maqsadga muvofiq holda, darsning turli bosqichlari, jum ladan, uy vazifasini so'rash, yangi mavzuni o'rganish, o'rganilgan mavzuni umumlashtirish va yakunlashda foydalanish tavsiya etiladi. Biologiya o'qituvchisi muammoli vaziyatlarni darsning qaysi bos qichida vujudga keltirishni, muammoli savollarni berish yo'llarini awaldan belgilab olgan bo'lishi lozim. Biologiya o'qituvchisi muammoli vaziyatlarni vujudga keltirish maqsadida o'rganiladigan mavzu matnini tahlil etishi, o'quvchilarning yosh, psixologik va ergonomik xususiyatlarni e’tiborga olgan muammoli savollar zanjirini tuzishi zarur. Shuni qayd etish kerakki, o'qituvchi biologiyani o'qitishda muammoli vaziyatlarni vujudga keltirishning quyidagi bosqichlarini nazarda tutishi lozim:
— o'quvchilarning aqliy faoliyatini faollashtirish, ulaming faoliyatini o'quv topshiriqlarini hal etishga yo'llash orqali yangi bilimlarni egallashga zamin tayyorlash;
— ijodiy o'quv topshiriqlarini egallash orqali bilimlarni kengaytirish, aniqlashtirish va chuqurlashtirish;
— ijodiy o‘quv topshiriqlarini hal ettirish orqali o'quvchilarning aqliy faoliyat usullarini egallashga imkon yaratish; o‘quv materialining o'ziga xos xususiyatlari e’tiborga olingan holda muammoli vaziyatlarni vujudga keltirishning turli usullari mavjud:
1. Analogiya usuli. Ushbu usulda o'qituvchi muammoli savollami awal o'rgangan o‘quv materialiga oid bilimlarni faollashtirish yoki o‘quvchilarning hayotiy tajribalariga asoslanib vujudga keltirishi mumkin. Jumladan, 7-sinfda «Bir hujayralilar tipi», «Xivchinlilar sinfi» mavzularini o'rganishdan avval o'quvchilarning «Soxta oyoqlilar sinfi» yuzasidan o'zlashtirilgan bilimlarini faollashtirish maqsadida muammoli vaziyatlarni vujudga keltirish tavsiya etiladi. Ushbu usuldan har bir mavzuning awalgi mavzuga bog‘liq masalalarini hal etishda foydalanish mumkin.
|
| |
Ajablanarli faktlarni bayon etish orqali mustaqil fikr yuritishni vujudga keltirish

|
Ajablanarli faktlarni bayon etish orqali mustaqil fikr yuritishni vujudga keltirish
|
bet | 9/14 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 341,49 Kb. | | #232216 |
Bog'liq BIOLOGIYANI O`QITISHDA HAMKORLIKDA O`QITISH TEXNOLOGIYASINING O`ZIGA XOS XUSUSIYATI5. Ajablanarli faktlarni bayon etish orqali mustaqil fikr yuritishni vujudga keltirish. «Odam va uning salomatligi»ni o'qitishda, «Immunitet» mavzusini o'rganishda o'qituvchi tomonidan quyidagi faktni bayon etilishi o'quvchilami mustaqil fikr yuritish, o'zlashtirgan bilimlari asosida hayotiy tajribalarga ega bo'lishiga zamin tayyorlaydi.
• O'tgan asrda Atlantika okeani orollarining biriga Yevropadan chechak yuqtirgan kishi kelishi natijasida chechak epidemiyasi tarqalgan. Orolda yashovchi 7 ming kishidan faqat, oltmish besh yil avval shu kasallik bilan og'rigan 98 nafar qariya omon qolgan. Ushbu fakt yuzasidan fikr bildiring.
• 1967- yili yosh jarroh Kristian Barnard birinchi bo'lib, yurakni bemorga ko'chirib o'tkazgan. Jarohlik amaliyoti juda mohirlik va steril holatda o'tkazilganligiga qaramasdan, bemorning hayotini saqlab qolish imkoniyati bo'lmagan. Aytingchi, xirurg Kristian Barnard nimada xatoga yo'l qo'ygan?
• Quyida keltirilayotgan ikkita faktning bir-biri bilan uzviy bog'liqligini isbotlang. O'rmonda yirtqich qushlarning yo'qotilishi boshqa qushlar sonining ortishiga olib keldi. Keyinchalik mazkur qushlar soni keskin kamayib ketgan. Ushbu holatning sababini izohlang.
6. Olimlaming fikrlari asosida muammoli vaziyatlarni vujudga keltirish:
• Taniqli geograf va sayohatchi A.Gumboldt «Odamga o'rmon hamrohlik qiladi, cho'l kuzatib qo'yadi», degan fikrni aytgan. Olimning bu fikrini izohlang.
7. Bitta fakt yuzasidan qarama-qarshi fikr bildirish orqali muammoli vaziyatlarni vujudga keltirish. Ushbu usulda o'qituvchi o'rganilayotgan jarayon yuzasidan qaramaqarshi faktlarni bayon etish orqali o'quvchilami mustaqil fikr yuritishga undaydi. Masalan, quyidagi faktlar yuzasidan o'z fikringizni bayon eting. Ma’lumki, odam jismoniy ish bajarganda arterial qon bosim muayyan darajada ortadi.
1-o'quvchi: «Odam jismoniy ish bajargan muskullar tom onidan ajratilgan modda qon tomirlarning torayishiga olib keladi. Shu sababli qon bosim ortadi».
2-o'quvchi: «Odam jismoniy ish bajarganda bosh miya muskullarga signal yuboradi va ular muayyan ish bajaradi. Shu bilan birgalikda ushbu signal qon tomirlarga ham boradi, ular qisqarishi natijasida qon bosim ortadi». Ushbu bahsda qaysi o'quvchining fikri haqiqatga yaqinligini aniqlang. Biologiya o'qituvchisi o'rganiladigan mavzuning o'ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda yuqorida qayd etilgan usullardan o'z o'rnida foydalanishi o'quvchilarning mustaqil va ijodiy fikr yuritish ko'nikmalarini rivojlantirish, hayotiy tajribalami egallash, o'zlashtirgan bilimlarini yangi vaziyatlarda qo'llash orqali bilim olish usullarini egallashni nazarda tutgan holda ta ’lim-tarbiya jarayonining samaradorligini orttirishga zamin tayyorlaydi.
Muammmoli dars («Aqliy hujum») quyidagi bosqich asosida tashkil etiladi.
|
| |
Biprizmadagi Frenel tajribasi - 1- ma’ruza: to’lqin optikasi. Reja: Yoruglik nurining tabiati. Tayanch so’z va iboralar

|
1- ma’ruza: to’lqin optikasi. Reja: Yoruglik nurining tabiati. Tayanch so’z va iboralar
|
bet | 10/10 | Sana | 16.07.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #267736 |
Bog'liq Fizika 2 1-mavzuBiprizmadagi Frenel tajribasi
6.14 – rasm. Biprizmadagi Frenel tajribasi.
Biprizma – uch tomonli shisha prizmadan iborat bo‘lib, uning tomonlari orasidagi bitta burchagi 180o ga yaqin bo‘ladi (6.14 – rasm).
M manbadan yorug‘lik to‘lqinlari biprizmaga tushganda, biprizmaning chap tarafidan yorug‘lik to‘lqinlari o‘ng tomonga og‘ib ekranning AA¢ nuqtalari orasiga yo‘naladi. Biprizmaning o‘ng tarafi yorug‘lik to‘lqinlarini chap tarafga og‘dirib, ekranning VV¢ nuqtalari orasiga yo‘naltiradi. Yorug‘lik nurlarining orqaga qaytganlari M1 va M2 mavhum tasvirlarni hosil qiladi va ekranda yorug‘lik to‘lqinlarining interferentsiyasi manzarasi kuzatiladi.
Yupqa tiniq plastinkada yorug‘lik interferentsiyasi.
Parallel yorug‘lik to‘lqinlari dastasi a - burchak ostida d qalinlikdagi yupqa plastinkaning MN yuqori qirrasiga tushsin (6.15 - rasm). AM nur b - burchak ostida sinib, past qirraning S nuqtasidan qaytib, N nuqtada yana sinib, NP yo‘nalishda tashqariga chiqadi.
6.15 – rasm. Yupqa tiniq plastinkadagi yorug‘lik interfertsiyasi.
Ikkinchi DN nur N nuqtaga tushib, a burchak ostida qaytib, u ham NP yo‘nalishda tarqaladi. Ikkala nur kogerent bo‘lib, optik yo‘llar farqiga ega bo‘ladidir, shu sababli ular interferentsiya manzarasini hosil qiladilar.
Bu ikkala nur orasidagi geometrik yo‘l farqi
ga teng. O‘z navbatida MS= ga teng, DN esa quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
,
chunki, dir.
ekanligini hisobga olsak,
tenglikka ega bo‘lamiz.
Interferentsiya manzarasi faqat geometrik yo‘llar farqiga bog‘liq bo‘lmay, to‘lqinlarning fazalar farqi va muhitning xususiyatiga ham bog‘liqdir. Birinchi nur S nuqtada kichik zichlikli muhitdan (havo yoki vakuumdan), N nuqtada esa zichligi katta bo‘lgan muhitdan qaytadi, nur fazasi sakrab o‘zgarib, yo‘llar farqi ga oshadi. U holda optik yo‘llar farqi
ga teng bo‘ladi. Optik yo‘llar farqi ml ga teng bo‘lsa, qaytgan yorug‘lik nurlari kuchayadi va kuchayish sharti quyidagicha bo‘ladi:
yoki
Optik yo‘llar farqi ga teng bo‘lsa, qaytgan yorug‘lik nurlari susayadi va susayish sharti quyidagicha bo‘ladi.
yoki
6.16 - rasmdaoralarida ponaga o‘xshash yupqa havo qatlami bor bo‘lgan shisha plastinka keltirilgan. Plastinkalar yuqoridan yoritilganda yorug‘lik nurlari ponaning ikki sirtidan qaytadi, natijada parallel yorug‘ va qorong‘i tasmalardan iborat interferentsiya manzarasi kuzatiladi. Bu yerda kuzatiladigan yorug‘ tasmalar bir xil qalinlik chiziqlari deb ataladi.
6.16 – rasm. Bir xil qalinlik ko‘rinishdagi interferentsiya manzarasini kuzatish.
|
| |
Moliya bozorining oʻziga xos xususiyati toʻgʻri keltirilgan javobni aniqlang

|
Moliya bozorining oʻziga xos xususiyati toʻgʻri keltirilgan javobni aniqlang
|
bet | 1/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 16,21 Kb. | | #231178 |
Bog'liq Moliya bozori
Moliya bozori
Moliya bozorining oʻziga xos xususiyati toʻgʻri keltirilgan javobni aniqlang. +bu bozor pul mablagʻlari oqimini jamgʻaruvchidan qarz oluvchiga tomon yoʻnaltiruvchi bozor institutlari jamlanmasidir;
Moliyaviy instrumentlardan foydananish asosida moliyaviy vositachilar orqali vaqtincha boʻsh pul mablagʻlarini qayta taqsimlash yuz beradigan bozor qanday nomlanadi? +moliya bozori;
Moliya bozorining funksiyalari notoʻgʻri keltirilgan javobni aniqlang. +kapitalni jamlashda qatnashmasligi;
Moliya bozorlarida investorlar oʻz kapitallarini qay tartibda joylashtiradi? +vositachilar orqali;
Moliya bozorining asosiy vositachilar qatori notoʻgʻri keltirilgan javobni belgilang. +emitentlar;
Qarz majburiyati yoki ulush munosabatini yuzaga keltiruvchi moliyaviy aktiv – bu … +moliyaviy instrument;
Instrumentlari muomalada boʻlish muddatiga koʻra moliya bozori qanday turdagi bozorlarga ajratiladi? +pul bozori va kapital bozori;
Kontinental modelida bozordagi moliyaviy vositachi funksiyalari kim tomonidan bajariladi? +tijorat banklari;
Qaysi mamlakatlar iqtisodiyotini moliyalashtirishda asosan qimmatli qogʻozlar bozori orqali moliyalashtirish usulidan foydalaniladi? +Amerika qoʻshma shtatlari, Buyuk Britaniya;
Islom modelining shakllanish sababi toʻgʻri keltirilgan javobni aniqlang. +neft eksportidan yuqori daromad kelishi sababli;
Quyidagi bozorlarning qay birida qisqa muddatli hamda likvidlilik darajasi yuqori boʻlgan qimmatli qogʻozlar bilan savdo qilinadi? +pul bozorida;
Pul bozoridagi qimmatli qogʻozlarning asosiy xususiyatlari notoʻgʻri keltirilgan javobni aniqlang. +ularning amal qilish muddati asosan bir yildan uzoq boʻladi;
Qanday omillar pul bozorining jozibadorligini taʼminlaydi? +qisqa muddatli qimmatli qogʻozlar boʻyicha bitimlar tuzilishi;
Quyidagilarning qay biri pul bozorining likvidlilik darajasini taʼminlovchi vositachilar hisoblanadi? +investitsiya kompaniyalari;
|
| |
Gazlarda elektr toki. Reja - bet 7

|
Gazlarda elektr toki. Reja
|
bet | 7/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #248751 |
Bog'liq 1-MA\'RUZA (1)3. Ey razryad (elektr yoyi). Agar 3–rasmda tasvirlangan elektrodlarni bir-biriga tegizsak va elektr tok o’tkazsak, elektrodlarning bir-biriga tegib turgan uchlari qiziydi. So’ng ularni bir-biridan bir oz uzoqlashtiraylik. Katod. bo’lib hizmat qiluvchi elektrod juda ko’p termoelektronlar chiqaradi. Bu termoelektronlar elektrodlar oralig’idagi gazni ionlashtiradi. Natijada elektrodlar orasida yoy shaklidagi kuchli (ko’zni qamashtiradigan darajada yorug’) shu’la paydo bo’ladi. Buni elektr yoyi yoki Petrov yoyi deyiladi. Elektr yoyi uchqundan farqli o’laroq, uzluksiz davom etadi. - 3. Ey razryad (elektr yoyi). Agar 3–rasmda tasvirlangan elektrodlarni bir-biriga tegizsak va elektr tok o’tkazsak, elektrodlarning bir-biriga tegib turgan uchlari qiziydi. So’ng ularni bir-biridan bir oz uzoqlashtiraylik. Katod. bo’lib hizmat qiluvchi elektrod juda ko’p termoelektronlar chiqaradi. Bu termoelektronlar elektrodlar oralig’idagi gazni ionlashtiradi. Natijada elektrodlar orasida yoy shaklidagi kuchli (ko’zni qamashtiradigan darajada yorug’) shu’la paydo bo’ladi. Buni elektr yoyi yoki Petrov yoyi deyiladi. Elektr yoyi uchqundan farqli o’laroq, uzluksiz davom etadi.
- Tajribalar asosida yoy razryad unchalik
- katta bo’lmagan kuchlanishlarda (40 V)
- sodir bo’lishi aniqlandi. Lekin tok kuchi
- katta (3000 A) bo’lishi mumkin.
1.4. Plazma. - 1.4. Plazma.
- Yuqori darajada ionlashgan, lekin kichik makroskopik hajmda elektroneytral bo’lgan gaz plazma deb ataladi. Agar gazning barcha molekulalari ionlashgan bo’lsa, ya’ni ionlashganlik darajasi birga teng bo’lsa, to’liq ionlashgan plazma deyiladi. Boshqa hollarda qisman ionlashgan plazma bilan ish ko’rilayotgan bo’ladi. Plazmani ikki usul bilan hosil qilish mumkin:
- 1. O’ta yuqori temperaturalargacha qizdirilgan gaz molekulalari o’zaro to’qnashuvi tufayli ionlanish sodir bo’ladi. Masalan, T10000 K da har qanday jism plazma holatida bo’ladi. Barcha yulduzlar, xususan Quyosh ham, ana shunday yuqori temperaturali plazmadan iboratdir.
|
| |
Qaytish qonuni - 1- ma’ruza: to’lqin optikasi. Reja: Yoruglik nurining tabiati. Tayanch so’z va iboralar

|
1- ma’ruza: to’lqin optikasi. Reja: Yoruglik nurining tabiati. Tayanch so’z va iboralar
|
bet | 2/10 | Sana | 16.07.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #267736 |
Bog'liq Fizika 2 1-mavzuQaytish qonuni. Qaytgan nur tushuvchi nur va tushish chegarasiga o‘tkazilgan perpendikulyar bilan bir tekislikda yotadi, qaytish burchagi tushish burchagiga teng bo‘ladi:
, (1)
Sinish qonuni. Tushuvchi nur singan nur va tushish nuqtasida ikki muhit chegarasiga o‘tkazilgan perpendikulyar bilan bir tekislikda yotadi, tushish burchagining sinusini sinish burchagi sinusiga nisbati berilgan muhitlar uchun o‘zgarmas kattalik hisoblanadi:
, (2)
bu yerda n21 – ikkinchi muhitning birinchi muhitga nisbatan nisbiy sindirish ko‘rsatkichidir. Ikki muhitning nisbiy sindirish ko‘rsatkichlari ularning absolyut sindirish ko‘rsatkichlarining nisbatiga tengdir:
, (3)
Muhitning absolyut sindirish ko‘rsatkichi elektromagnit to‘lqinning vakuumdagi tezligining muhitdagi fazaviy tezligiga nisbatiga tengdir:
, (4)
bu yerda ga teng, e va m – muhitning dielektrik va magnit singdiruvchanligidir. Sinish qonunini quyidagicha qayta ifodalash mumkin:
, (5)
Agarda, yorug‘lik katta sindirish ko‘rsatkichli n1 muhitdan o‘tib kichik sindirish ko‘rsatkichli n2 muhitda, misol uchun, shishadan suvga o‘tib tarqalsa, u holda
6.2 - rasm. Har xil sindirish ko‘rsatkichli muhitlar chegarasida sinish hodisasi.
bo‘lib, singan nur normaldan uzoqlashadi va i2 sinish burchagi i1 tushish burchagidan katta bo‘ladi (6.2 – rasm).
Tushish burchagi oshishi bilan sinish burchagi asta-sekin osha boradi va qandaydir chegaraviy tushish burchagi qiymatida (i1 - icheg. chegaraviy burchakda) sinish burchagi ga tenglashadi. i1 = icheg. holatda tushayotgan nur to‘liq qaytadi (6.3 - rasm).
Demak, tushish burchagining icheg. qiymatlarida to‘la qaytish hodisasi kuzatiladi. Chegaraviy tushish burchagi shartdan topiladi.
, (6)
To‘la qaytish hodisasi, yorug‘lik optikaviy zich muhitdan zich bo‘lmagan muhitga o‘tganda, kuzatiladi.
|
| |
f.Yorug‘lik to‘lqinlarining interferentsiyasi

|
f.Yorug‘lik to‘lqinlarining interferentsiyasi
|
bet | 8/10 | Sana | 16.07.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #267736 |
Bog'liq Fizika 2 1-mavzu
Faraz qilaylik, ikkita monoxromatik yorug‘lik to‘lqinlari bir-birining ustiga tushib, fazoning belgilangan nuqtasida bir xil chastotali to‘lqinlarni qo‘zg‘atsin:
va
X – deganda to‘lqinlarning Ye elektr va N magnit maydonlari kuchlanganliklarini tasavvur etamiz. Ye va N vektorlar bir-biriga perpendikulyar bo‘lgan tekisliklarda tebranadilar, elektr va magnit maydonlari kuchlanganliklari esa, superpozitsiya printsipiga bo‘ysunadilar. Berilgan nuqtadagi natijaviy tebranish amplitudasi quyidagiga tengdir:
The optical lenses used in quality cameras and binoculars are usually given a thin, non-reflective coating.
Optik linzalar sifatli kamera va durbinlar uchun foydalaniladi, odatda ular yupqa holatda teskari ravishda qavat-qavat qilib qo’yiladi.
To‘lqinlar kogerent bo‘lgani uchun, vaqt bo‘yicha o‘zgarmas qiymatga ega bo‘ladi, shu sababli natijaviy to‘lqin jadalligi quyidagicha ifodalanadi:
, (1)
bu yerda I ~A2. Cos (j2 - j1) > 0 bo‘lgan nuqtalarda to‘lqin jadalligi I >I1 + I2 ga teng. Cos (j2 - j1) < 0, bo‘lgan nuqtalarda to‘lqin jadalligi I<I1 + I2 ga teng.
Demak, ikkita kogerent yorug‘lik to‘lqinlari biri-birining ustiga tushganda yorug‘lik oqimining fazoviy qayta taqsimlanishi kuzatilib, ayrim nuqtalarda to‘lqin jadalligining maksimumi, boshqa nuqtalarda minimumi kuzatiladi. Bu hodisa yorug‘lik to‘lqinining interferentsiyasi deb ataladi.
This coating improves the transmission of light through a lens, which in turn improves image quality.
Bu qavat qilib qo’yish ko’rsatishni yaqinlashtiradi, linzalar oraliq rasmni sifatli qilib ko’rsatib beradi.
Nokogerent to‘lqinlar uchun fazalar farqi j2 - j1 uzluksiz o‘zgarib turadi, vaqt bo‘yicha Cos (j2 - j1 ) ning o‘rtacha qiymati nolga teng bo‘lganligi uchun, natijaviy to‘lqin jadalligi barcha yerda bir xil bo‘ladi, I1 =I2 bo‘lganda 2I1 ga teng bo‘ladi.
Yorug‘lik to‘lqinlarining interferentsiyasini kuzatish uchun kogerent yorug‘lik to‘lqinlariga ega bo‘lish kerak. Kogerent yorug‘lik to‘lqinlarini olish uchun bir manbadan chiqqan to‘lqinni ikkita to‘lqinga ajratish usulidan foydalaniladi. Bu ikki to‘lqin harxil optik yo‘l bosib, biri-birining ustiga tushganda interferentsiya manzarasi kuzatiladi.
Masalan, belgilangan 0 nuqtada to‘lqin ikkita kogerent to‘lqinlarga ajralgan bo‘lsin. Interferentsiya manzarasi kuzatiladigan M nuqtagacha birinchi to‘lqin n1 sindirish ko‘rsatgichiga ega bo‘lgan muhitda S1 yo‘l bosadi, ikkinchi to‘lqin esa n2 sindirish ko‘rsatkichiga ega bo‘lgan muhitda S2 yo‘l bosadi.
|
| |
b.Geometriyaviy optika elementlari

|
b.Geometriyaviy optika elementlari
|
bet | 3/10 | Sana | 16.07.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #267736 |
Bog'liq Fizika 2 1-mavzu6.3 – rasm.Ikki muhit chegarasida nurning to‘la qaytishi.
Yorug‘likning tarqalish qonunlarini yorug‘lik nurlari tushunchalari orqali o‘rganiladigan optika bo‘limi geometriyaviy optika deb ataladi.
Yorug‘lik nurlari deb, to‘lqin sirtlariga normal bo‘lgan chiziqlar bo‘yicha tarqaladigan yorug‘lik energiyalari oqimiga aytiladi.
Linzalar deyilganda, ikkita sirt bilan chegaralangan tiniq jismlar tushuniladi. Ikkita sirtdan biri, odatda, sferik yoki tsilindrik,ikkinchisi–sferik yoki yassi bo‘lishi mumkin. Bu sirtlar yorug‘lik nurini sindirib, buyumlarning optik tasvirini shakllantirishi mumkin. Odatda linzalar shisha, kvarts, kristall va plastmassa moddalaridan tayyorlanadi.
6.4 – rasm. Linzalarning turlari.
Tashqi ko‘rinishiga qarab linzalar: ikki tarafi qavariqli, yassi qavariqli, ikki tarafi botiqli, yassi botiqli, bir tarafi qavariq-ikkinchisi botiqli, bir tarafi botiq ikkinchisi qavariqli bo‘lishi mumkin (6.4 - rasm).
Optik xususiyatlariga qarab linzalar yig‘uvchi va sochuvchi linzalarga bo‘linadi.
Sochuvchi linzalar ko’pincha ikki tomonlama botiq bo’lib, qum soat shaklida bo’ladi.
Sirt radiuslariga nisbatan qalinligi kichik bo‘lgan linzalar yupqa linzalar deb ataladi. Linzalarning sirtlari egriligi markazidan o‘tuvchi to‘g‘ri chiziq linzaning bosh optik o‘qi deb ataladi. Bosh optik o‘qda yotuvchi va undan yorug‘lik nuri o‘tganda sinmaydigan nuqta linzaning optik markazi deb ataladi.
Linza oynaning oddiy qismi, plastik yoki ,bitta yuzasi yoki ikkala yuzasi ham qiyshiq bo’lgan) boshqa shaffof material bo’lishi mumkin.
Linza sirtlari egrilik radiuslarini (R1 va R2), linzadan buyumgacha (a) va uning tasvirigacha (b) bo‘lgan masofalar bilan bog‘liqlikligini ko‘rsatuvchi nisbat – yupqa linzaning ifodasi deb ataladi. Bu ifodani keltirib chiqarish uchun eng qisqa vaqt talab qilinadigan usuldan foydalaniladi, ya’ni yorug‘lik nuri traektoriyasini bosib o‘tish uchun eng minimal vaqt talab qilinadigan traektoriya olinadi.
|
| |
How do such coatings work? - 1- ma’ruza: to’lqin optikasi. Reja: Yoruglik nurining tabiati. Tayanch so’z va iboralar

|
1- ma’ruza: to’lqin optikasi. Reja: Yoruglik nurining tabiati. Tayanch so’z va iboralar
|
bet | 9/10 | Sana | 16.07.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #267736 |
Bog'liq Fizika 2 1-mavzuHow do such coatings work?
Bular qanday ishlab beradi?
Agarda O nuqtada tebranish fazasi wt bo‘lsa, M nuqtada birinchi to‘lqin tebranish, ikkinchi to‘lqin esa tebranish hosil qiladilar. Buerda , , mos ravishda birinchi va ikkinchi to‘lqinlarning fazaviy tezliklaridir.
M nuqtada to‘lqinlar hosil qilgan tebranishlar fazalari farqi
ga teng bo‘ladi. Berilgan muhitda Sn = L yorug‘likning optik yo‘l uzunligi deb ataladi, esa optik yo‘l farqi deb ataladi.
Agarda optik yo‘llar farqi vakuumda butun to‘lqin sonlariga teng bo‘lsa
, (2)
fazalar farqi ± 2mp ga teng bo‘ladi va M nuqtada ikkala to‘lqin hosil qilgan to‘lqinlar bir xil fazada bo‘ladilar. Bu esa interferentsiya maksimumini kuzatish shartinibildiradi. Agarda optik yo‘l farqi:
, , (3)
bo‘lsa, u holda ga teng bo‘ladi va M nuqtada ikkala to‘lqin xosil qilgan tebranishlar bir-biriga qarama-qarshi fazada bo‘ladi. Bu ifoda interfertsiyaning minimumini kuzatish sharti bo‘lib xizmat qiladi.
This will become clear as we explore the phenomena of interference and diffraction.
Iterferensiya va difraksiya topilganda, ular tasvirni aniq qilib ko’rsatadigan bo’ldi.
g.Yorug‘lik to‘lqinlarining interferentsiyasini kuzatish usullari
Yung usuli
M manbadan chiqqan monoxromatik yorug‘lik to‘lqini S tor tirqishli 1 ekranga tushadi (6.12 - rasm) va undan o‘tib S1 va S2 tirqishli 2 ekranga o‘tadi. Bu ikki tirqish ikkita kogerent to‘lqinlar manbai hisoblanadi. S1 va S2 tirqishdan chiqqan kogerent to‘lqinlar E ekranda bir-birini ustiga
6.12 – rasm. Yorug‘lik to‘lqinlari interferentsiyasini kuzatishning Yung usuli.
6.13 – rasm. Yung usulidagi interferensiya manzarasi.
tushib VS sohada interferentsiya manzarasini hosil qiladi. VS sohadagi yoritilganlik taqsimoti 6.13 - rasmda keltirilgan.
|
| |
Qiyshiqlik yorug’lik nurlarining linza orqali o’tayotganda burilishiga sabab bo’ladi

|
Qiyshiqlik yorug’lik nurlarining linza orqali o’tayotganda burilishiga sabab bo’ladi
|
bet | 4/10 | Sana | 16.07.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #267736 |
Bog'liq Fizika 2 1-mavzuQiyshiqlik yorug’lik nurlarining linza orqali o’tayotganda burilishiga sabab bo’ladi.
Yorug‘lik nurining linza orqali o‘tgan ikkita traektoriyasini ko‘rib chiqamiz (5 - rasm). Bosh optik o‘qdan o‘tuvchi, A va V nuqtalarni tutashtiruvchi AOV va linzaning yuqori qirrasidan o‘tuvchi ASV nurlarni ko‘rib chiqamiz. OV traektoriyani nur t1 vaqtda bosib o‘tadi:
6.5 – rasm. Yorug‘lik nurining linza orqali o‘tishi.
bu yerda – nisbiy sindirish ko‘rsatkichidir. Nur AOV traektoriyani bosib o‘tish uchun t2 vaqt sarflaydi
t1 = t2 ga teng bo‘lgani uchun, quyidagi ifodaga ega bo‘lamiz:
, (1)
agarda, yupqa linza uchun , ekanligini hisobga olsak, quyidagi ifodalarni keltirib chiqarish mumkin:
Bu tengliklarni (2.1) ifodaga qo‘ysak linzalarning umumiy ifodasiga ega bo‘lamiz:
, (2)
Ammo, juda yupqa linzadan o’tishdagi burilish juda murakkab bo’ladi.
Yupqa linzalar uchun , bo‘lgan holda quyidagi linza ifodasini keltirib chiqarish mumkin:
bu yerda va ga tengdir.
U holda , (3)
yupqa linzaning ifodasiga ega bo‘lamiz.
Yupqa linzalarning qalinligi diametriga nisbatan juda ingichka bo’lganligi uchun ham ularni yupqa deb atash mumkin.
Linzaning qavariq sirti egriligi radiusi musbat, botiq sirt egriligi radiusi manfiy hisoblanadi. Agarda, buyumdan linzaning optik markazigacha masofa cheksiz bo‘lsa, linzaga tushayotgan nurlarni parallel deb hisoblash mumkin (6 - rasm), u holda
va bu holatga mos masofa b = 0F = flinzaning fokus masofasi deb ataladi:
6.6 – rasm. Buyum linzadan cheksizlikda bo‘lganda nurlarning tarqalishi.
Fokus masofa linzaning nisbiy sindirish ko‘rsatkichi va egriliklar radiuslariga bog‘liqdir. Agarda, b = ¥ bo‘lsa, ya’ni tasvir cheksizlikda bo‘lsa, linzadan chiqayotgan nur bir-biriga parallel bo‘lib tarqaladi (6.6 - rasm) va a = f ga tenglashadi.
, (4)
kattalik linzaning optik kuchi deb ataladi va uning o‘lchov birligi – dioptiriy hisoblanadi.
6.7 – rasm. Linzadan tasvir cheksizlikda bo‘lganda nurlarning tarqalishi.
1 – dioptiriy – fokus masofasi 1 m ga tengbo‘lgan linzaning optik kuchidir: 1 dioptiriy = 1/m.
Musbat optik kuchga ega bo‘lgan linzalar yig‘uvchi, manfiy optik kuchga ega bo‘lganlari esa sochuvchi linzalar deb ataladi.
Linzaning fokusidan o‘tuvchi, bosh optik o‘qqa perpendikulyar bo‘lgan tekislik – linzaning fokal tekisligi deb ataladi.
|
| |
-rasm.Ular linzadan shunday sinib o’tadiki, ularlinzaning orqa tomonidagi fokal nuqtada kesishadi

|
-rasm.Ular linzadan shunday sinib o’tadiki, ularlinzaning orqa tomonidagi fokal nuqtada kesishadi
|
bet | 5/10 | Sana | 16.07.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #267736 |
Bog'liq Fizika 2 1-mavzu6.8-rasm.Ular linzadan shunday sinib o’tadiki, ularlinzaning orqa tomonidagi fokal nuqtada kesishadi.
Odatda, yig‘uvchi linzadan farqli, sochuvchi linzalarda mavhum fokuslar mavjud bo‘ladi (6.9 - rasm).
6.9 – rasm. Sochuvchi linzada yorug‘lik nurining tarqalishi.
Linzaning optik kuchi ifodasidan foydalanib linzaning ifodasini quyidagicha yozish mumkin:
Sochuvchi linzalar uchun f va b masofalar manfiy hisoblanadi.
Linzalarda buyumning tasviri quyidagi nurlar orqali amalga oshiriladi:
· linzaning optik markazidan o‘tuvchi nur;
· bosh optik o‘qqa parallel yo‘nalgan nur (bu nur linzadan singanda linzaning ikkinchi fokusi orqali o‘tadi);
· linzaning birinchi fokusi orqali o‘tadigan nur (bu nur linzada singandan so‘ng, linzaning bosh optik o‘qiga parallel bo‘lib chiqadi).
Botiq yupqa linzadagi fokal nuqtalarning roli esa aksincha:
6.10 - rasmda yig‘uvchi linza orqali tasvirni tuzish usuli keltirilgan. Tasvir va buyumning chiziqli o‘lchamlari nisbati linzaning chiziqli kattalashtirishi deb ataladi.
6.10 – rasm.Yig‘uvchi linzada tasvirni hosil qilish.
Yorug‘lik nuri va uning manbalari jadalligini o‘lchash bilan shug‘ullanadigan optikaning bo‘limi – fotometriya deb ataladi. Fotometriyada quyidagi kattaliklar ishlatiladi:
· energetik kattaliklar – optik nurlanishning energetik parametrlarini tavsiflaydilar;
· yorug‘lik kattaliklari – yorug‘likning fiziologik ta’sirini tavsiflaydilar.
Boshida linzaning fokusi tomon yo’nalgan yorug’lik nurlari esa linza tomonidan tashqari tomonga yo’naltirib yuboriladi va linza o’qiga parallel harakatlanadi.
Energetik kattaliklar
1. Fe – nurlanish oqimi, nurlanish energiyasining (W) nurlanish vaqtiga (t) nisbatiga aytiladi:
Nurlanish oqimining o‘lchov birligi Vattdan (Vt) iborat.
2. Yoritish yoki nurlanish qobiliyati Re – sirtning Fe nurlanish oqimini shu sirtning ko‘ndalang kesimi yuzasiga nisbatiga teng:
ya’ni sirtning nurlanish oqimi zichligini bildiradi.
Nurlanishning birligi Vt/m2 dan iborat.
3. Yorug‘likning energetik kuchi Ie - nuqtaviy nurlanish oqimi Fe ni, shu nurlanish tarqalayotgan teles burchakka (w) nisbatiga tengdir:
Yorug‘likning energetik kuchi birligi bir steradian burchakka to‘g‘ri kelgan bir Vattli nurlanish oqimini bildiradi (Vt/sr).
4. Energetik ravshanlik Ve - nurlayotgan sirt elementi yorug‘ligi energetik kuchini DIe, nurlanish yo‘nalishiga perpendikulyar bo‘lgan tekislikdagi element yuzasi proektsiyasiga nisbatiga teng kattalik bilan o‘lchanadi:
Energetik ravshanlik birligi Vt/sr.m2 ga tengdir.
5. Energetik yoritilganlik Ee - yoritiladigan birlik yuzaga tushayotgan nurlanish oqimiga teng kattalikdir. Uning birligi Vt/m2 dir.
|
| |
Moliyaviy rejalashtirish turlari

|
Moliyaviy rejalashtirish turlari
|
bet | 2/5 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 264 Kb. | | #263048 |
Bog'liq 1. Moliyaviy rejalashtirishning ahamiyati va vazifalari
Moliyaviy rejalashtirishni bir qancha mezonlarga ko'ra tasniflash mumkin. Ammo, qoida tariqasida, tashkilotda moliyaviy rejalashtirish ushbu faoliyatni amalga oshirish vaqtiga qarab segmentlarga bo'linadi.
Ushbu yondashuv juda keng tarqalgan, chunki ko'pchilik xo'jalik yurituvchi sub'ektlar (xususiy kompaniyalar, davlat idoralari yoki, masalan, banklar) vaqtni belgilashda o'z oldilariga maqsadlar qo'yadilar.
Jahon va Rossiya menejmenti maqsadlarga bo'lingan usuldan foydalanadi:
Uzoq muddat;
o'rta muddatli;
qisqa muddatga.
Agar biz uzoq muddatli maqsadlarni ko'rib chiqsak, u holda biz 1-5 yilga mo'ljallangan strategik moliyaviy rejalashtirishni nazarda tutamiz.
Joriy moliyaviy rejalashtirish doirasidagi o'rta muddatli maqsadlar 1 yildan ortiq bo'lmagan muddatga belgilanadi.
Qisqa muddatli maqsadlarga kelsak, bu erda korxonaning operatsion moliyaviy rejalashtirishidan foydalaniladi. Ushbu maqsadlarga erishish uchun vaqt oralig'i haftalar yoki oylar bilan hisoblanishi mumkin.
Muammolarni hal qilish uchun oraliq davrlar va tegishli moliyaviy rejalashtirish mezonlari mavjudligini o'z ichiga olgan tadqiqot yondashuvlarini eslatib o'tish kerak. Hozirgacha mutaxassislar biznes vazifalarini davriylashtirishning universal va umume'tirof etilgan to'plamini ishlab chiqmaganlar. Bundan tashqari, ushbu davrlarning har biri o'rtasidagi chegaralar haqida konsensus yo'q. Zamonaviyning mantiqiy va ob'ektiv qonuniyatlarini asos qilib olish korporativ boshqaruv, biz bu chegaralarni o'rnatishga harakat qilamiz.
Pullar harakati prognozi kapitalga bo'lgan ehtiyojni aniqlash, korxonani moliyalashtirish strategiyasini ishlab chiqish, shuningdek uning foydalanish samaradorligini baholash uchun mo'ljallangan2.
|
| |
Purple and Yellow Professional Annual Report Presentation

Purple and Yellow Professional Annual Report Presentation
Download
9,95 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
09.12.2023
Hajmi
9,95 Mb.
#114119
Download
9,95 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Purple and Yellow Professional Annual Report Presentation
Download
9,95 Mb.
Matnni ko'rish
3-mavzu: Strategik moliyaviy rejalashtirish

|
3-mavzu: Strategik moliyaviy rejalashtirish
|
bet | 1/4 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 497,05 Kb. | | #122542 |
Bog'liq 3-мавзу (2) 3-mavzu: Strategik moliyaviy rejalashtirish. Reja: - Strategik moliyaviy rejalashtirish xaqida tushuncha.
- Strategik moliyaviy rejalashtirishning turlari.
- Strategik moliyaviy rejalashtirish uchun qo’yiladigan qadamlar.
- Strategik moliyaviy rejalashtirish - bu biznes uzoq va qisqa muddatlarda o'z maqsad va vazifalariga javob berishiga ishonch hosil qilish uchun o'z moliyasini qanday nazorat qilishini aniqlash amaliyotidir. Agar biznes yaxshi moliyaviy rejalashtirishga ega bo'lsa, u biznes faoliyatining barcha jabhalarini olib boradi.
Strategik moliyaviy rejalashtirish nimani o'z ichiga oladi? -Strategik moliyaviy rejalashtirish egalariga har tomonlama qamrab oluvchi rejani yaratishga imkon beradigan biznes operatsiyalarini baholashning umumiy tasvirini o'z ichiga oladi. Quyida strategik rejalashtirishning keng qamrovli ifodasi keltirilgan: -U uzoq muddatli mablag'larga e'tibor qaratadi va strategik istiqbolni hisobga oladi. -Bu uzoq muddatda firmaning iqtisodiy samaradorligini, o'sishini va mavjudligini oshiradi. Yana aktsiyadorning boyligini oshirishga harakat qiladi. -U moslashuvchan va hozirgi vaqtga mos ravishda tuzilishi mumkin. -Bu biznesga moliyaviy maqsadlariga erishishda yordam berish uchun strategiyalarni ko'rib chiqadigan va moslashtiradigan rivojlanayotgan jarayon. -U tashkiliy muammolarni hal qilishda qo'llaniladigan ko'p qirrali va ilg'or metodologiyani qabul qiladi. -Bu moliyaviy menejerlarga aktivlar va ko'chmas mulkka investitsiyalar, shuningdek ularni moliyalashtirish bilan bog'liq strategik qarorlar qabul qilishda yordam beradi. - 1. Pul oqimlarini rejalashtirish
- Bu moliyaviy rejalashtirishning asosiy elementlaridan biridir. Siz o'zingizning biznesingizning qisqa muddatli va uzoq muddatli xarajatlarini rejalashtirilgan pul oqimiga nisbatan baholashingiz kerak. Ba'zida favqulodda xarajatlar ro'y beradi, bu sizning moliyaviy rejalaringizga salbiy ta'sir qiladi. Bu sizning pul oqimingizni to'g'ri rejalashtirishingizning sabablaridan biridir. Agar siz biznesingizning bu jihatiga e'tibor bermasangiz, bankrot bo'lishingiz mumkin.
|
| |
Huquqiy asoslari - Purple and Yellow Professional Annual Report Presentation

KORRUPSIYANING NEGA PAST DARAJADA
EKANLIGI SABABLARI
Tahlilchilar Urugvaydagi
korruptsiy
darajasi pastligiga
bir qancha sabablarni keltirib
o'tishdi. Birinchidan, u odatda
Lotin Amerikasidagi o'rtacha
daromaddan
yuqori
daromadga ega,
ammo aholi
jon
boshiga YaIM yoki xarid
qobiliyati
pariteti hisobga
olinsa,
u Chili va Argentina
bilan tenglashadi.
Bundan tashqari, Urugvay kichik,
bir hil mamlakat bo'lib, uning
aholisining 40% poytaxti
Montevideoda istiqomat qiladi.
Korruptsiyaga qarshi kurashish
federal yoki kontinental
demokratik davlatlarga
qaraganda, odatda yirik shahar
markazlarida osonroq. Bundan
tashqari, Urugvay kuchli
institutsional asoslarni
ta'minlagan jonli demokratik
tizimni muvaffaqiyatli o'rnatdi,
biroq saylov kampaniyasini
moliyalashtirish bilan bog'liq ba'zi
muammolar siyosiy partiyalarni
korruptsion ta'sirlarga qarshi
himoyasiz qiladi.
Aholining 87 foizini tashkil
etuvchi pensiyalarni joriy etish
va ishsizlik darajasini
pasaytirish kabi ijtimoiy
inklyuziya siyosati ham
korruptsiyani kamaytirishda
muhim rol o'ynadi.
Urugvay siyosiy partiyalari
korruptsiya xavotirlarini
yo'qotgan mijozizmdan
qochishdi. Bundan tashqari,
davlat loyihasida xarajatlar
odatda qat'iydir, shuning uchun
diskretsion siyosat imkoniyati
juda cheklangan.