nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Uzluksiz ta’limni isloh qilish yo‘nalishlari

|
Uzluksiz ta’limni isloh qilish yo‘nalishlari
|
bet | 35/146 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142672 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirligi то-fayllar.orgUzluksiz ta’limni isloh qilish yo‘nalishlari
Uzluksiz ta’lim sohasidagi islohotlar quyidagilarni nazarda tutadi:
ta’lim tizimining kadrlar salohiyatini tubdan yaxshilash, tarbiyachi, o‘qituvchi, muallim va ilmiy xodimning kasbiy nufuzini oshirish;
davlat va nodavlat ta’lim muassasalarining har xil turlarini rivojlantirish;
ta’lim tizimini tarkibiy jihatdan qayta qurish, ta’lim, fan, texnika va texnologiyaning, iqtisodiyot va madaniyatning jahon miqyosidagi zamonaviy yutuqlarini hisobga olgan holda ta’lim va kasb-hunar ta’limi dasturlarini tubdan o‘zgartirish;
majburiy umumiy o‘rta ta’limdan o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limiga o‘tilishini ta’minlash;
maxsus, kasb-hunar ta’limining markazlari sifatida fan va ishlab chiqarish integratsiyalashgan yangi tipdagi o‘quv muassasalarini vujudga keltirish;
ilg‘or texnologiyalarni keng o‘zlashtirish, iqtisodiyotdagi tarkibiy o‘zgarishlar, chet el investitsiyalari ko‘lamlarining kengayishi, tadbirkorlik, kichik va xususiy biznesni rivojlantirish bilan bog‘liqyangi kasb-hunar va mutaxassisliklar bo‘yicha kadrlar, shu jumladan boshqaruv tizimi kadrlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish;
milliy mustaqillik prinsiplari va xalqning boy intellektual merosi hamda umumbashariy qadriyatlarning ustuvorligi asosida ta’limning barcha darajalari va bo‘g‘inlarida ta’lim oluvchilarning ma’naviy va ahloqiy fazilatlarini rivojlantirish;
ta’limni boshqarish tizimini takomillashtirish, ta’lim muassasalarini mintaqalashtirish;
ta’lim olishda, shuningdek bolalar va yoshlarni ma’naviy-ahloqiy, intellektual va jismoniy jihatdan tarbiyalashda oila, ota-onalar, jamoat tashkilotlari, mahallalar, xayriya va xalqaro fondlarning rolini kuchaytirish yuzasidan chora-tadbirlar ishlab chiqish hamda ularni amalga oshirish;
ta’lim jarayoni va kadrlar tayyorlash sifatiga xolis baho berish tizimini yaratish va joriy etish;
ta’lim tizimini moliyaviy, moddiy-texnika va boshqa tarzdagi resurslar bilan ta’minlash mexanizmlarini shakllantirish;
uzluksiz ta’limni fan va ishlab chiqarish bilan integratsiyalashtirishning puxta mexanizmlarini ishlab chiqish va joriy etish ;
ta’lim va ilm-fan bilan bog‘liq chet el hamda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni kengaytirish va rivojlantirish;
tub yerli millatga mansub bo‘lmagan shaxslar zich yashaydigan joylarda ular o‘z ona tillarida ta’lim olishlari uchun tashkiliy va pedagogik shart-sharoitlar yaratish;
ta’limning barcha darajalarida ta’lim oluvchilarning huquqiy, iqtisodiy, ekologik va sanitariya-gigiyena ta’limi hamda tarbiyasini takomillashtirish.
|
| |
E – elastiklik yoki Yung moduli [E

|
E – elastiklik yoki Yung moduli [E
|
bet | 30/54 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 2,27 Mb. | | #143558 |
Bog'liq MexanikaE – elastiklik yoki Yung moduli [E]=Pa.
Moddaning Yung moduli deb, shu moddadan yasalgan jismning nisbiy deformatsiyasi birga teng bolishi uchun zarur mehanikaviy kuchlanishga miqdor jihatidan teng bo’lgan fizikaviy kattalikka aytiladi.
Yung moduli moddaning turiga bogliq.
??? 1)Deformatsiya deb nimaga aytiladi? 2)Elastik deformatsiya deb nimaga aytiladi? 3)Plastik deformatsiya deb nimaga aytiladi? 4)Bosim deb nimaga aytiladi? 5)Mehanik kuchlanish birligi nima? 6)Yung moduli deb nimaga aytiladi? 7)Yung moduli nimalarga bog’liq?
Takrorlash uchun masalalar.
Qattiq jismning deformatsiyasi deb nimaga aytiladi?
Tashqi kuch ta’sirida qattiq jism tezlanishini o`zgarishi.
Tashqi kuch ta’sirida qattiq jism o`lchamlari va hajmini o`zgarishi.
Tashqi kuch ta’sirida qattiq jismning harakat yo`nalishini o`zgarishi.
Tashqi kuch ta’sirida qattiq jismning harakatga kelishi.
Bosim deb nimaga aytiladi? Bosim deb, sirtning birlik yuzasiga…
Tik ravishda ta’sir qiluvchi kuchga…
Ta’sir qiluvchi kuchga…
Ta’sir qiluvchi sirt yuzasining kuchiga nisbatiga…
Ta’sir qiluvchi kuch bilan sirt yuzining ko’paytmasiga…
…miqdor jihatidan teng bo’lgan fizik kattalikka aytiladi.
Massasi 78 kg sportchi chang’ida turibdi. Har bir chang’ining uzunligi 1,95 m, eni 8 sm. Sportchining qorga ko’rsatayotgan bosimi qanday?
2,5 kPa. B) 250 Pa. C) 12,168 Pa. D) 5 kPa.
24§. Guk qonuni.Cho`zilish diagrammasi.
Deformaciyalangan jismda xosil bo’ladigan elastiklik kuchining mutloq uzayishiga to’g’ri proporcional ekanligiga golland olimi G. Guk tajribada aniqladi.
Deformaciyalangan jismda xosil bo’ladigan elastiklik kuchi doim mutloq uzayishiga to’g’ri proporcional bo’lib ,jism zarralarining ko’chish yo’nalishiga qarama-qarshi yo’naladi. Bu xulosa Guk qonuni deb ataladi.
|
| |
Kengayish yoki ish yo‘li takti - 1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja

|
1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja
|
bet | 5/36 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 13,22 Mb. | | #149374 |
Bog'liq Ma\'ruza avt servisKengayish yoki ish yo‘li takti, ikkala klapanning yopiq xolatida tirsakli valning 360 dan 540° gacha burilishida amalga oshadi. Ishchi aralashmaning alangalanishi natijasida silindrdagi harorat va bosim tez ko‘tariladi. Gazlarning maksimal harorati esa benzinli dvigatellarda 2200...2500°S ga, dizellarda 1600...1900°S ga yetadi.
Chiqarish takti, porshenning PCHN dan YUCHN ga tomon harakatlanishi bilan boshlanadi va tirsakli valning 540...720°S gacha burilishida davom etadi. Bunda chiqarish klapani ochiq bo‘ladi. Bu takt davomida, porshen yuqoriga harakatlanib ishlatilgan gazlarni atmosferaga siqib chiqaradi va silindrni tozalaydi. Takt oxirida silindr ichida qolgan gazlarning harorati esa 600...950°S ni tashkil etadi (14g rasm).
Ikki taktli dvigatelning ish sikli porshenning ikki yurishida yoki tirsakli valning bir marta aylanishi natijasida sodir bo‘ladi. Bunda ham xuddi to‘rt taktli dvigatellar kabi ish aralashmasini silindr tashqarisida yoki ichida tayyorlanadi. Shunga qarab bu sikl bo‘yicha ishlaydigan dvigatellar karburatorli, injektorli yoki dizel bo‘lishi mumkin. Bu dvigatellarda ishlatilgan gazlarni tashqariga haydash bilan silindrni tozalash uchun yonilg‘i aralashmasi (karburatorli dvigatelda) yoki havo oqimidan (dizelda) foydalaniladi.
Dvigatelning turli silindrlarda bir xil nomli taktlarning takrorlanishidagi ketma-ketlik dvigatelning ish tartibi deb ataladi. To‘rt silindrli to‘rt taktli dvigatellarning ish tartibi 1-3-4-2 yoki 1-2-4-3 ketma-ketligida bajarilishi mumkin.
1-jadval
To‘rt taktli to‘rt silindrli ish tartibi 1-3-4-2 bo‘lgan dvigatelda taktlarning takrorlanishi
|
| |
Atrof-muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilish manbalari

|
Atrof-muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilish manbalari
|
bet | 10/14 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 60,67 Kb. | | #259041 |
Bog'liq Ekologiya va inson, atrof muhit tizimi uni muhofaza qilish yo\'ll-fayllar.orgAtrof-muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilish manbalari — moddiy nuqtai nazardan butun dunyo hamjamiyati a’zolarining atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan samarali foydalanishdagi xohish va irodalari aks etgan xalqaro huquqiy hujjatlar.
Rasman esa atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilish manbai deb xalqaro ekologik munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan huquqiy-me’yoriy hujjatlar yig‘indisiga aytiladi.
Xalqaro huquqiy hujjatlarga shartnoma, kelishuv, konvensiya, rezolyutsiya, xartiya, deklaratsiya, qaror (protokol)lar kiradi. Ayrim hollarda xalqaro-huquqiy hujjatlarga davlatlarning ichki qonunlarini ham kiritadilar, qachonki milliy qonunlar xalqaro huquq me’yorlariga nisbatan atrof-muhit muhofazasini ko‘proq ta’minlab bera oladigan bo‘lsa. Nima bo‘lganda ham milliy qonunchilik, bizning fikrimizcha, to‘lig‘icha xalqaro-huquqiy manba bo‘la olmaydi. Faqatgina ma’lum bir xalqaro huquq sub’yekti bo‘lmish davlatlar hududida ekologik talablarga ko‘proq javob beradigan normalar qo‘llanishi mantiqan to‘g‘ri deb topilgandir.
Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilishda markaziy o‘rinni rezolyutsiyalar egallaydi. Chunki BMТ Bosh Assambleyasi rezolyutsiyalarida davlatlarning xalqaro hamkorlikdagi ekologiyaga oid asosiy normalari va harakat qoidalari aks etgan. «Rezolyutsiya» lotin tilida «hal qilish», ya’ni ma’lum bir yig‘in (s’yezd, komitet, konferensiya, simpozium...)larning xulosalovchi yoki hal qiluvchi qarorlari.
Xalqaro-ekologik munosabatlarda ko‘pincha «xartiya» so‘zi ishlatiladi. Xartiya grekchada «qog‘oz», ya’ni qog‘ozga bitilgan ommaviy va siyosiy hujjat ma’nosida ishlatiladi. 1982-yil 28-oktabrda BMТ Bosh Assambleyasi 37-sessiyasida qabul qilingan «Umumjahon tabiatni muhofaza qilish xartiyasi»da xalqaro ekologik huquqning 24 prinsipi qabul qilingan va unga binoan BMТga a’zo mamlakatlar o‘zining milliy ekologik qonunlarini ularga moslashtirishlari talab etiladi.
Xalqaro huquqda amaldagi milliy qonunchilikni xalqaro huquq talablariga moslashtirish «implementatsiya» deyiladi. BMТning mustaqil sub’yekti bo‘lmish O‘zbekiston Respublikasi xalqaro hamjamiyatga dadil qadamlar bilan kirib borar ekan, huquq sohasida uning oldida 3 katta vazifa turadi: 1) mamlakatda demokratik boshqaruvni barpo etish va barqaror rivojlanishni ta’minlab beruvchi huquqiy-me’yoriy hujjatlar qabul qilish; 2) milliy qonunchilikni xalqaro prinsiplarga moslashtirish; 3) qonun me’yorlarini hayotga tatbiq qilish mexanizmini yaratish.
1990-yil 21-noyabr «Yangi Yevropa uchun Parij xartiyasi»da (1993-yil 27-noyabrdan O‘zbekiston ham qo‘shilgan) va 2000-yil Yer xartiyasida ekologik xavfsiz muhitni ta’minlash har bir ishtirokchi mamlakatning burchi ekanligi alohida ta’kidlangan.
|
| |
ilashish muftasi - 1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja

|
1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja
|
bet | 3/36 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 13,22 Mb. | | #149374 |
Bog'liq Ma\'ruza avt servisilashish muftasi
uzatmalar quttisi (taqsimlash quttisi)
kardanli uzatma
asosiy uzatma
differensial
yarim o‘qlar
Yurish qismi transport vositasini harakatini, yo‘llarda silkinish va tebranishlarni bir me’yorda ta’minlaydigan qism hisoblanadi.
Boshqaruv mexanizmi harakatlanish vaqtida yo‘nalishni o‘zgartirish, bekat va to‘xtash joylarida harakatsiz holatga keltirish uchun xizmat qiladi. Boshqaruv mexanizmi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Elektr jihozlari elektr ta’minot tizimi, avtomobildagi barcha tok iste’mol qiladigan elektr uskunalarini o‘z ichiga oladi, ular:
2-Mavzu: Dvigatelning nazorat ko‘rigi.
Reja:
1. Avtomobil dvigatellarining umumiy tuzilishi.
2. Dvigatelning nazorat ko‘rigi va uni diagnostikalash
3.Amaliy mashg ‘ulot .
Zamonaviy avtotransport vositalarida asosan ichki yonuv dvigatellari keng tarqalgan. Konstruksiyasi bo‘yicha ichki yonuv dvigatellari porshenli va rotorlilarga bo‘linadi. Avtomobillarda asosan porshenli ichki yonuv dvigatellari qo‘llaniladi. Porshenli dvigatellarda yonilg‘ining yonishi natijasida gazning kengayishida hosil bo‘lgan bosimni porshen o‘ziga qabul qiladi va to‘g‘ri chiziqli ilgarilama-qaytma yo‘nalishi bilan tirsakli valni aylanma harakatga keltiradi. Ichki yonuv dvigatelining ishlashi uchun unga havo va yonilg‘idan iborat yonuvchi aralashma bilan ta’minlash lozim.
Ichki yonuv dvigateli issiqlik energiyasini mexanik energiyaga aylantirib beradi va transmissiya orqali harakatga keltirish uchun xizmat qiladi.
Ichki yonuv dvigatel (IYOD) mexanizm va tizimlar majmuasidan tashkil topgan. Bular quyidagilar:
Yengil avtomobillarga o‘rnatilgan porshenli ichki yonuv dvigatellar quyidagi belgilari bo‘yicha turlarga bo‘linadi:
|
| |
a) Ishlatiladigan yonilg‘ining turiga qarab

|
a) Ishlatiladigan yonilg‘ining turiga qarab
|
bet | 4/36 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 13,22 Mb. | | #149374 |
Bog'liq Ma\'ruza avt servisa) Ishlatiladigan yonilg‘ining turiga qarab:
benzin yonilg‘isida ishlaydidigan (injektorli va karburatorli);
dizel yonilg‘isida ishlaydigan;
gaz yonilg‘isida ishlaydigan (suyultirilgan-propan, siqilganmetan).
b) Ish siklining amalga oshishi bo‘yicha:
ikki taktli;
to‘rt taktli; olti taktli.
v) Ish aralashmasining alangalanishi bo‘yicha:
elektr uchquni bilan alangalanadigan-karburatorli va injektorli dvigatellar;
siqish natijasida o‘z-o‘zidan alangalanuvchi-dizel dvigatellari.
g) Silindrlar soniga qarab:
uch silindrli;
to‘rt silindrli; olti silindrli;
sakkiz silindrli.
Avtomobillarda asosan to‘rt taktli dvigatelining ish siklidan foydalaniladi. Bular:
kiritish;
siqish;
kengayish (ish yo‘li); chiqarish.
Ish sikli tirsakli valning ikki marta aylanganida sodir bo‘ladi.
Kiritish takti, porshen yuqorigi chetki nuqta (YUCHN)dan pastki chetki nuqta (PCHN)ga tomon harakatlanganida amalga oshib, tirsakli valning 0 dan 180° gacha burilishiga to‘g‘ri keladi. Bu taktning boshlanishi oldidan kiritish klapani ochiladi. Silindrga yonuvchi aralashma (benzinli dvigatellarda) yoki havo (dizellarda) kiritiladi. Silindrga kiritilgan yonuvchi aralashma qizigan detallarning ta’sirida qiziydi va kiritish takti oxirida uning harorati 40°...80°S ga yetadi (14a rasm).
Siqish takti, porshenning PCHNdan YUCHN tomon siljiganida amalga oshadi va tirsakli valning 180° dan 360° gacha burilishiga to‘g‘ri keladi. Bunda kiritish hamda chiqarish klapanlari yopiq bo‘ladi. Harorat 270...650°S ga yetadi (14b rasm).
|
| |
-Mavzu: Gaz taqsimlash mexanizmlariga servis xizmat ko‘rsatish

9-Mavzu: Gaz taqsimlash mexanizmlariga servis xizmat ko‘rsatish.
Reja:
1. Gaz taqsimlash mexanizmlari.
2. Gaz taqsimlash mexanizmlariga servis xizmat ko‘rsatish.
3. Gidrokompensatorning ishlashi.
Klapanlar yuqori harorat sharoitida ishlaydi. Qizigan dvigatelda klapanning o‘z o‘rindig‘iga jips o‘rnashishi ishonchli bo‘lishi uchun klapan sterjeni bilan koromislo 10 (20 b, v-rasm) yoki turtkich 2 (21arasm) oralig‘ida katta bo‘lmagan (A=0,15….0,30 mm) tirqish nazarda tutilishi lozim. Chunki klapanlarning qizishi natijasida ularning sterjeni uzayadi. Shunda, agar tirqish bo‘lmasa, klapanning qizigan sterjeni koromisloga tiralib qolib yuqoriga emas pastga, kallagi tomon uzayadi. Natijada klapanning kallagi o‘z o‘rindig‘iga jips o‘rnashmasdan dvigatel ish jarayonining normal o‘tishini buzilishiga olib keladi. Ya’ni, ayniqsa ish yo‘li taktida yuqori harorat va bosimga ega gazlar to‘liqligicha porshenga ta’sir etmasdan qisman ochiq qolgan klapan orqali tashqariga chiqa boshlaydi. Buning oqibatida klapanning ishchi yuzasi kuyadi, dvigatel quvvati pasayadi. Tirqish me’yoridan katta bo‘lsa klapanning ochiqlik davrining qisqarishi hisobiga bunda ham dvigatelning quvvati pasayadi, uning ishlashida o‘ziga xos shovqin (taqillash) kuzatiladi. «Issiqliq» deb nomlangan bu tirqishni rostlash uchun taqsimlash mexanizmi yuritmasida rostlovchi bolt va qotiruvchi gayka o‘rnatilgan. Ayrim zamonaviy avtomobil dvigatellari gaz taqsimlash mexanizmining yuritmasida «gidrokompensator» deb nomlangan tuzilma qo‘llash bilan klapanlar tirqishsiz o‘rnatilgan. Bunday konstruksiyani qo‘llash gaz taqsimlash mexanizmining shovqinsiz ishlashini ta’minlaydi. Shuningdek, texnik qarovda tirqishni rostlash bilan bog‘liq bo‘lgan ishlar qisqaradi. Gidrokompensatorni yuritmada joylashtirish usullari turlicha bo‘lishi mumkin. Neksiya avtomobilining S2 rusumli dvigatelida gidrokompensator turtkich ichida joylashtirilgan bo‘lib, u dvigatelning moylash tizimi bilan bog‘langan (22- rasm).
22-rasm. Neksiya avtomobili S2 rusumli dvigatelining gaz taqsimlash mexanizmida gidrokompensatorning joylashtirish sxemasi:
1-taqsimlash valining mushtchasi; 2-gidrokompensator; 3-moy kanali; 4-klapan.
|
Silindrlar  
    
Tirsakli valning aylanishi

Silindrlar Tirsakli valning aylanishi
Ma\'ruza avt servis
3-Mavzu: Dvigatelning diagnostikalash. Reja: 1. Dvigatel kompressiyasi bo‘yicha, moyning kamayishi bo‘yicha diagnostikalash. 2. Siqilgan havoning silindrdan chiqib ketishi bo‘yicha diagnostikalash. 3. Shovqin va tebranishlar bo‘yicha diagnostikalash. Porshen PCHN dan YUCHNga harakatlana boshlaganda birinchi takt boshlanadi. Bu paytda kiritish va chiqarish darchalari ochiq. Nasos yordamida kiritish darchasi orqali silindrga yonilg‘i aralashma yoki havo kiritiladi, ular esa silindr ichida qolgan gazlarni atmosferaga chiqarib yuboradi va porshen tepasidagi bo‘shliqni to‘ldiradi; yuqoriga harakatlanayotgan porshen o‘z devorlari bilan kiritish, so‘ngra chiqarish darchalarini to‘sadi. Shu vaqtdan boshlab siqish takti boshlanadi va porshen YUCHNga yetay deganda siqish kamerasiga o‘t oldirish shami bilan elektr uchquni beriladi (karburatorli, injektorli dvigatelda) yoki yokilg‘ining mayda zarrachalari forsunka yordamida purkaladi (dizelda), natijada siqish kamerasidagi zarad alangalanadi. 15-rasm. NEXIA avtomobilining dvigatel qirqimi. 1-moy to‘kish krani; 2-moy saqlagich; 3-moy filtri; 4-suv nasosi; 5-chiqarish quvuri; 6-kiritish quvuri; 7-injektor; 8-yonilg‘i kanali; 9-resiver; 10-silindrlar blokining kallagi; 11-taqsimlash valining podshipnikining qopqog‘i; 12-taqsim- lash vali; 13-karterning shamollatish shlangi; 14-klapanning tirqishini to‘g‘rilovchi shayba; 15-klapan suxarisi; 16-turtkich; 17-klapan prujinasi; 18,19-klapanning yo‘naltiruvchi vtulkalari; 20-klapan; 21-o‘t oldirish shami; 22-silindrlar blokining kallagi; 23-porshen; 24-kompressor halqa; 25-moy sidirgich halqa; 26-porshen barmog‘i; 27-silindrlar bloki; 28-shatun; 29-tirsakli val; 30-shatun qopqog‘i; 31-moy sathini o‘lchagich; 32-moy qabul qilgich. Download 13,22 Mb.
|
Uzluksiz ta’lim tizimi va turlari

|
Uzluksiz ta’lim tizimi va turlari
|
bet | 36/146 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142672 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirligi то-fayllar.orgUzluksiz ta’lim tizimi va turlari
Maktabgacha ta’lim
Umumiy o‘rta ta’lim
O‘rta-maxsus, kasb-xunar ta’limi
Oliy ta’lim
Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim
Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash
Maktabdan tashqari ta’lim
Uzluksiz ta’lim tizimining faoliyat olib borishi davlat ta’lim standartlari asosida, turli darajalardagi ta’lim dasturlarining izchilligi asosida ta’minlanadi va quyidagi ta’lim turlarini o‘z ichiga oladi:
maktabgacha ta’lim;
umumiy o‘rta ta’lim;
o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi;
oliy ta’lim;
oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim;
kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash;
maktabdan tashqari ta’lim.
Kadrlar tayyorlash milliy modelining o‘ziga xos xususiyati mustaqil ravishdagi to‘qqiz yillik umumiy o‘rta hamda uch yillik o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limini joriy etishdan iboratdir. Bu esa, umumiy ta’lim dasturlaridan o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi dasturlariga izchil o‘tilishini ta’minlaydi.
Umumiy ta’lim dasturlari: maktabgacha ta’lim, boshlang‘ich ta’lim (I-IV sinflar), umumiy o‘rta ta’lim (I-IX sinflar), o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limini qamrab oladi.
Maktabgacha ta’lim. Maktabgacha ta’lim bola sog‘lom, har tomonlama kamol topib shakllanishini ta’minlaydi, unda o‘qishga intilish hissini uyg‘otadi, uni muntazam ta’lim olishga tayyorlaydi. Maktabgacha ta’lim bola olti-yetti yoshga yetgunicha davlat va nodavlat maktabgacha tarbiya bolalar muassasalarida hamda oilalarda amalga oshiriladi. Maktabgacha ta’lim maqsadi va vazifalarini ro‘yobga chiqarishda mahallalar, jamoat va xayriya tashkilotlari, xalqaro fondlar faol ishtirok etadi.
Maktabgacha tarbiyani rivojlantirish uchun quyidagilarni amalga oshirish lozim bo‘ladi:
malakali tarbiyachi va pedagog kadrlarni ustuvor ravishda tayyorlash;
maktabgacha ta’limning samarali psixologik-pedagogik uslublarini izlash va joriy etish;
bolalarni oilada tarbiyalashni tashkiliy, psixologik, pedagogik va uslubiy jihatdan ta’minlash;
zamonaviy o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar, texnik vositalar, o‘yinchoqlar va o‘yinlar yaratish hamda ularni ishlab chiqarish;
maktabgacha yoshdagi bolalarni xalqning boy madaniy-tarixiy merosi va umumbashariy qadriyatlar asosida ma’naviy-ahloqiy jihatdan tarbiyalash uchun shart-sharoitlar yaratish;
maktabgacha muassasalarning har xil turlari uchun turli variantlardagi dasturlarni tanlab olish, maktabgacha tarbiyaning barcha massalalari bo‘yicha malakali konsultatsiya xizmati ko‘rsatish imkoniyatini yaratish;
maktabgacha tarbiya va sog‘lomlashtirish muassasalari tarmog‘ini qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish mexanizmini ishlab chiqish.
|
| |
Маданият муассасалари - Тошкент давлат миллий рақс ва хореография олий мактаби хореография санъати факультети

Abdiquddusov O., Rashidov H. Kasb-hunar ta’limi pedagogikasi.O‘quv qo‘llanma. – T: O‘MKHTTKMOvaUQT instituti, 2009. - 120 b.
Muslimov N.A., Mullaxmetov R.G. Kasb tanlashga yo‘llash. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2007. - 165 b.
Olimov Q.T. Kasb ta’limi uslubiyati. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2006. - 164 b.
Xakimova M.Kasbiy pedagogika. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2007. - 193 b.
Xasanboyev J., Sariboyev H., Niyozov G., Hasanboyeva O., Usmonboyeva M. Pedagogika. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2006. - 158 b.
Xasanboyev J., To‘rakulov X., Xaydarov M., Xasanboyeva O., Usmonov N. Pedagogika fanidan izohli lug‘at. – T.: Fan va texnologiya, 2009.
Kurbanov SH.YE., Seytxalilov YE.A. Ta’lim sifatini boshkarish. - T.: Shark, 2006. – 592 b.
-modda. Ta’lim to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik

|
-modda. Ta’lim to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
|
bet | 126/146 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142672 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirligi то-fayllar.org34-modda. Ta’lim to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
Ta’lim to‘g‘risidagi qonun xujjatlarini buzishda aybdor bo‘lgan shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.
29.08.1997 y.
N 464-I
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI KADRLAR TAYYORLASH
MILLIY DASTURI
Mazkur Dasturga O‘zR 09.04.2007 y. O‘RQ-87-son Qonuniga
muvofiq o‘zgartirishlar kiritilgan
Umumiy qoidalar
1. Muammolar va kadrlar tayyorlash tizimini tubdan islox qilish omillari
2. Milliy dasturning maqsadi, vazifalari va uni ro‘yobga chiqarish bosqislari
3. Kadrlar tayyorlashning Milliy modeli
4. Kadrlar tayyorlash tizimini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari
5. Dasturni ro‘yobga chiqarishga doir tashkiliy chora-tadbirlar
UMUMIY QOIDALAR
O‘zbekiston Respublikasi inson huquqlari va erkinliklariga rioya etilishini, jamiyatning ma’naviy yangilanishini, ijtimoiy yo‘naltirilgan bozor iqtisodiyotini shakllantirishni, jahon hamjamiyatiga qo‘shilishni ta’minlaydigan demokratik huquqiy davlat va ochiq fuqarolik jamiyati qurmoqda.
Inson, uning har tomonlama uyg‘un kamol topishi va farovonligi, shaxs manfaatlarini ro‘yobga chiqarishning sharoitlarini va ta’sirchan mexanizmlarini yaratish, eskirgan tafakkur va ijtimoiy xulq-atvorning andozalarini o‘zgartirish respublikada amalga oshirilayotgan islohotlarning asosiy maqsadi va harakatlantiruvchi kuchidir. Xalqning boy intellektual merosi va umumbashariy qadriyatlar asosida, zamonaviy madaniyat, iqtisodiyot, fan, texnika va texnologiyalarning yutuqlari asosida kadrlar tayyorlashning mukammal tizimini shakllantirish O‘zbekiston taraqqiyotining muhim shartidir.
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi "Ta’lim to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi qonunining qoidalariga muvofiq holda tayyorlangan bo‘lib, milliy tajribaning tahlili va ta’lim tizimidagi jahon miqyosidagi yutuqlar asosida tayyorlangan hamda yuksak umumiy va kasb-hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, ijtimoiy-siyosiy hayotda mustaqil ravishda mo‘ljalni to‘g‘ri ola bilish mahoratiga ega bo‘lgan, istiqbol vazifalarini ilgari surish va hal etishga qodir kadrlarning yangi avlodini shakllantirishga yo‘naltirilgandir.
Dastur kadrlar tayyorlash milliy modelini ro‘yobga chiqarishni, har tomonlama kamol topgan, jamiyatda turmushga moslashgan, ta’lim va kasb-hunar dasturlarini ongli ravishda tanlash va keyinchalik puxta o‘zlashtirish uchun ijtimoiy-siyosiy, huquqiy, psixologik-pedagogik va boshqa tarzdagi sharoitlarni yaratishni, jamiyat, davlat va oila oldida o‘z javobgarligini his etadigan fuqarolarni tarbiyalashni nazarda tutadi.
|
| |
Maktabdan tashqari ta’lim - Тошкент давлат миллий рақс ва хореография олий мактаби хореография санъати факультети

|
Тошкент давлат миллий рақс ва хореография олий мактаби хореография санъати факультети
|
bet | 40/146 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142672 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirligi то-fayllar.orgMaktabdan tashqari ta’lim. Bolalar va o‘smirlarning ta’limga bo‘lgan, yakka tartibdagi, ortib boruvchi talab-ehtiyojlarini qondirish, ularning bo‘sh vaqtini va dam olishini tashkil etish uchun davlat organlari, jamoat tashkilotlari, shuningdek boshqa yuridik va jismoniy shaxslar madaniy estetik, ilmiy, texnikaviy, sport va boshqa yo‘nalishlarda maktabdan tashqari davlat va nodavlat ta’lim muassasalarini tashkil etadilar.
Maktabdan tashqari ta’limni rivojlantirish, uning tuzilmasi va mazmun-mundarijasini takomillashtirish vazifalarini hal etish uchun quyidagilarni amalga oshirish kerak:
ta’lim berish va kamol toptirishga yo‘naltirilgan xizmatlar ko‘rsatuvchi muassasalar tarmog‘ini kengaytirish va bunday xizmatlar turlarini ko‘paytirish;
milliy pedagogik qadriyatlarga asoslangan va jahondagi ilg‘or tajribani inobatga oluvchi dasturlar va uslubiy materiallar ishlab chiqish;
o‘quvchilarning bo‘sh vaqtini tashkil etishning, shu jumladan ommaviy sport va jismoniy tarbiya-sog‘lomlashtirish tadbirlarining, bolalar turizmining, xalqhunarmandchiligining mavjud turlari va shakllarini takomillashtirish, milliy turlari va shakllarini tiklash hamda amaliyotga joriy etish.
O‘z-o‘zini nazorat va muhokama qilish uchun savollar:
Uzluksiz ta’limni tashkil etish va rivojlantirish prinsiplari.
Uzluksiz ta’limni islox qilish yo‘nalishlari.
Uzluksiz ta’lim tizimi va turlari.
Tavsiya etilgan adabiyotlar:
Abdiquddusov O., Rashidov H. Kasb-hunar ta’limi pedagogikasi.O‘quv qo‘llanma. – T: O‘MKHTTKMOvaUQT instituti, 2009. - 120 b.
Muslimov N.A., Mullaxmetov R.G. Kasb tanlashga yo‘llash. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2007. - 165 b.
Olimov Q.T. Kasb ta’limi uslubiyati. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2006. - 164 b.
Xakimova M.Kasbiy pedagogika. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2007. - 193 b.
Xasanboyev J., Sariboyev H., Niyozov G., Hasanboyeva O., Usmonboyeva M. Pedagogika. O‘quv qo‘llanma. –T.: 2006. - 158 b.
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 10/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #119547 |
Bog'liq Biznesni tashkil etish va yuritishO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchining
|
O’quvchining
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish
|
1.1.Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o’quv natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2.O’tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi. Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert texnikasini qo’llab mavzuning qolgan rejalarini o’rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
|
Tinglaydilar
|
2. Asosiy bosqich.
|
2.1. O’tilgan darsni mustaxkamlash
2.2.Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim jihatlarini ko’rsatib o’tadi (1-ilovalar). Zarur bo’lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo’shimchalar qiladi, o’zgartirish kiritadi.
2.3.Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo’ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o’rganish shaklida o’tkazilishini va baholash mezomlarini ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo’yicha ma’ruza matnini tarqatadi va unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo’yicha FSMU texnologiyasi bo’yicha guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo’yicha guruhlarga tezkor so’rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan foydalaniladi (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo’linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
.
|
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quvchi mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
|
O’z- o’zinio’zaro baholashni o’tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Mavzu №-__6__:Marketing tadqiqotlarini o’tkazish bosqichlari. Marketing tadqiqot rejasini ishlab chiqish.
|
| |
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

Mashg’ulot vaqti-2 soat
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
| O’zbekistonda Start-up loyihalari qanday rivojlanmoqda?
Start-up loyihalari
O’zbekistonda Start-up so’rovining asosiy natijalari:
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma,slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Bir silindrli benzinli ichki yonuv dvigateli

|
Bir silindrli benzinli ichki yonuv dvigateli
|
bet | 9/36 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 13,22 Mb. | | #149374 |
Bog'liq Ma\'ruza avt servisBir silindrli benzinli ichki yonuv dvigateli.
a) stakan ko‘rinishi; b) ko‘ndalang kesimi.
1-silindrlar kallagi; 2-silindr; 3-porshen; 4-porshen halqalari; 5-porshen barmog‘i;
6-shatun; 7-tirsakli val; 8-moxovik; 9-posangi; 10-taqsimlash vali; 11-taqsimlash valining turtkisi; 12-koromislo; 13-klapan; 14-o‘t oldirish shami.
Silindrlar blokinng kallagi silindrlarning tepasini yopadigan qopqoq hisoblanadi. Zich yopilishini ta’minlash uchun ularning yuzalariga tekis ishlov beriladi. Silindrlar blokining kallagi murakkab konstruksiyaga ega bo‘lib, porshen YUCHN ga yetganda uning tepasida yonish kamerasi hosil bo‘ladi (17-rasm). Yonish kamerasining shakli, klapanlarning joylashuvi va soni, sovitish tizimining turi, shuningdek silindrlar kallagiga yondirish o‘t oldirish shamini yoki forsunkani o‘rnatilishiga bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun yonish jarayonining effektivligini oshirish maqsadida yonish kamerasi turli shaklda ishlanadi. Deyarli barcha benzinli dvigatellarning silindrlar kallagi yaxlit holda quyib tayyorlanadi.
Porshenlar. Silindrda sodir bo‘ladigan ish siklining barcha jarayonlari porshen vositasida bajariladi. Ish sharoitida, ayniqsa siqish va ish yo‘li taktlarida yuqori bosimga va harorata ega bo‘lgan gazlar ta’sirida porshen qiziydi va yediriladi, bundan tashqari, unda massasidan uzluksiz o‘zgaruvchan inersiya kuchlari vujudga keladi.
Porshen xalqalari yuqori harorat va bosimga ega bo‘lgan gazlar, shuningdek o‘zgaruvchan qiymatga ega bo‘lgan inersiya kuchlari ta’sir etadigan og‘ir ish sharoitida ishlaydi. Porshen xalqalari ko‘pincha maxsus cho‘yandan, ayrim xollarda po‘latdan ham tayyorlanadi. Porshen halqalari vazifasiga ko‘ra kompression va moy sidirgich bo‘ladi. Kompression halqalar silindr va porshen oraliqlarini zichlashtiradi hamda silindrda hosil bo‘lgan gaz bosimini karterga o‘tishidan salaydi (18-rasm).
Moy sidirgich xalqalar silindr devoridagi ortiqcha moylarni sidirib ularni yonish kamerasiga o‘tishini cheklab turadi.
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 12/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #119547 |
Bog'liq Biznesni tashkil etish va yuritishO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchining
|
O’quvchining
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish
|
1.1.Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o’quv natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2.O’tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi. Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert texnikasini qo’llab mavzuning qolgan rejalarini o’rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
|
Tinglaydilar
|
2. Asosiy bosqich.
|
2.1. O’tilgan darsni mustaxkamlash
2.2.Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim jihatlarini ko’rsatib o’tadi (1-ilovalar). Zarur bo’lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo’shimchalar qiladi, o’zgartirish kiritadi.
2.3.Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo’ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o’rganish shaklida o’tkazilishini va baholash mezomlarini ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo’yicha ma’ruza matnini tarqatadi va unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo’yicha FSMU texnologiyasi bo’yicha guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo’yicha guruhlarga tezkor so’rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan foydalaniladi (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo’linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
.
|
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quvchi mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
|
O’z- o’zinio’zaro baholashni o’tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Mavzu №-__7__:Shaxsiy biznes faoliyatini ochishda marketing tadqiqotlarini o’tkazish usullari.Segmentastiya va bozorni segmentlash.Marketing tadqiqoti orqali biznes faoliyatini takomillashtirish.
|
| |
Mavzu №-__9 - Biznesni tashkil etish va boshqarish fanidan

Mashg’ulot vaqti-2 soat
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
| Innovatsion tadbirkorlikning iqtisodiyotda tutgan o’rni.
Tadbirkorlik faoliyatiga innovastion ishlanmalarni joriy etish
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor,slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Ta’lim sohasida davlat siyosatining asosiy tamoyillari - bet 2

|
Ta’lim sohasida davlat siyosatining asosiy tamoyillari
|
bet | 2/6 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 7,4 Mb. | | #99973 |
Bog'liq Jumayeva MuniraUmuman olganda globallashuv davrida ta'lim-tarbiya jarayoni zamon kuyayotgan talablarga javob berishi, undan orqada kolmasligi muhim ahamiyatga ega. Bu mamlakatimizda belgilangan demokratik jamiyat qo‘rish vazifalarini amalga oshirishda xal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ta'lim soxasidagi yutuqlar taraqqiyotning kaliti bo‘lsa, tarbiya soxasidagi o‘ziga xoslik O‘zbekistonni mustaqil taraqqiyot yo‘lidan rivojlanishini kafolatlab beradi. - Umuman olganda globallashuv davrida ta'lim-tarbiya jarayoni zamon kuyayotgan talablarga javob berishi, undan orqada kolmasligi muhim ahamiyatga ega. Bu mamlakatimizda belgilangan demokratik jamiyat qo‘rish vazifalarini amalga oshirishda xal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ta'lim soxasidagi yutuqlar taraqqiyotning kaliti bo‘lsa, tarbiya soxasidagi o‘ziga xoslik O‘zbekistonni mustaqil taraqqiyot yo‘lidan rivojlanishini kafolatlab beradi.
“Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” dasturidan yoshlarimizni sog‘lom va barkamol etib tarbiyalash masalasi alohida o‘rin egallashi tabiiydir. Bu borada farzandlarimiz uchun zarur sharoitlar yaratish, yangi-yangi ta'lim-tarbiya, madaniyat, san'at va sport maskanlarini barpo etish, yosh oilalar uchun o‘y-joylar qurish, yoshlarni ish bilan ta'minlash, ularni tadbirkorlik sohasiga keng jalb etish bo‘yicha boshlangan ishlarimizni yangi yuksak bosqichga ko‘taramiz. Biz ta'lim va tarbiya tizimining barcha bug‘inlari faoliyatini bugungi zamon talablari asosida takomillashtirishni o‘zimizning birinchi darajali vazifamiz deb bilamiz” deb alohida ta'kidladilar. - “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” dasturidan yoshlarimizni sog‘lom va barkamol etib tarbiyalash masalasi alohida o‘rin egallashi tabiiydir. Bu borada farzandlarimiz uchun zarur sharoitlar yaratish, yangi-yangi ta'lim-tarbiya, madaniyat, san'at va sport maskanlarini barpo etish, yosh oilalar uchun o‘y-joylar qurish, yoshlarni ish bilan ta'minlash, ularni tadbirkorlik sohasiga keng jalb etish bo‘yicha boshlangan ishlarimizni yangi yuksak bosqichga ko‘taramiz. Biz ta'lim va tarbiya tizimining barcha bug‘inlari faoliyatini bugungi zamon talablari asosida takomillashtirishni o‘zimizning birinchi darajali vazifamiz deb bilamiz” deb alohida ta'kidladilar.
- Davlatimiz rahbari Sh.Mirziyoev o‘zining “Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik - har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak” asarida ta'lim va ilm-fan, davlatning yoshlarga doir siyosatini amalga oshirish, ta'limning yangi, zamonaviy usullarini, jumladan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish sohasidagi ishlar axvoli Tanqidiy tahlil qilib, bir qator vazifalarni amalga oshirishga e'tibor qaratdilar.
|
| |
Xodimlarni tashkiliy qiziqtirish usullari

|
Xodimlarni tashkiliy qiziqtirish usullari
|
bet | 10/12 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 300,5 Kb. | | #109103 |
Bog'liq Xodimlarni rag‘batlantirish va motivatsiyalash usullari Xodimlarni tashkiliy qiziqtirish usullari
Қизиқтириш усулларининг гуруҳлари
|
Қизиқтириш усуллари
|
Ходимлар меҳнатининг сифатини ошириш
|
Меҳнатнинг ташкил этилишини яхшилаш.
Меҳнатнинг мазмундорлигини ошириш.
Вазифаларни оқилона белгилаш.
Касбий ривожланиш ва ўқиш.
Меҳнат шароитларини яхшилаш, иш жойларини жиҳозлаш.
Биноларнинг безатилиши.
|
|
|
Ходимларнинг лавозимда ўсишини бошқариш
|
Ходимларнинг касбий ривожланиши ва ўсишини лойиҳалаш, мотивлаш ва назорат қилиш.
Касбий маҳоратнинг зарур даражасига эришиш.
Ижодкорлик ва ташаббускорликни рағбатлантириш.
Ходимлар фаолиятининг натижаларини, касбий фазилатларини баҳолаш.
|
Ходимларни
бошқарувга жалб
қилиш
|
Ўзини ўзи бошқарувчи мустақил жамоаларни шакллантириш.
Ходимларнинг муаммоларни ҳал этувчи гуруҳларга ихтиёрий бирлашувини рағбатлантириш.
Тайёрланаётган қарорлар муҳокамасига имкон бериш.
Иш жойлари ва операцияларни тез-тез ўзгартириб туриш.
Ёндош касбларни ўрганиш.
Ваколатлар ва ишларни бошқа ходимларга ўргатиш.
Муқобил алоқани ташкил қилиш.
Меҳнатнинг чеклаб қўйилишини камайтириш.
Ресурслар (асбоб-ускуна, материаллар) тасарруфига имкон бериш.
|
|
Ходимларнинг корхонага эгалик қилишда (мулкка эгаликда) ҳиссадорлик асосида қатнашуви.
Ғояларнинг кўриб чиқилиши ва мукофотланиши.
|
Мусобақанинг ташкил этилиши
|
Касбий танловлар.
Касбий маҳорат кўриклари.
Мутахассисларнинг маҳорат мактаблари.
Тезкор турнирлар.
Ишчи гуруҳлари, бригадалари, бўлимлар, бўлинмаларнинг катта натижаларга эришишлари учун ўтказиладиган мусобақалар.
|
|
|
|
Tashkiliy qiziqtirishning jadvaldagi usullari xodimlarning tashkilotdagi o`z mehnatidan mamnunlik tuyg`usini o`zgartirishga qaratilgan.
Bo`sh vaqtning tanqisligi zamonaviy xodim uchun muhim muammodir.
Shu sababli bo`sh vaqt bilan qiziqtirish – bandlik vaqtini o`zgartirish hisobiga xodimning fe`l-atvorini tartibga solishdir. Bo`sh vaqt bilan qiziqtirishning mohiyati xodimga shaxsiy hayoti, sog`ligi va dam olishga xalaqit qilmagan tarzda kasbiy manfaatlarini ro`yobga chiqarish imkoniyatini yaratib berishdan iborat(4-jadval).
4-jadval.
|
| |
Ikkinchi taktda - 1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja

|
1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja
|
bet | 7/36 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 13,22 Mb. | | #149374 |
Bog'liq Ma\'ruza avt servisIkkinchi taktda porshen YUCHN dan PCHN ga harakat qiladi. Bunda siqish taktining oxirida boshlangan yonish jarayoni davom etadi, natijada silindrda ko‘p miqdorda issiqlik ajraladi va gazlar bosimi ta’sirida porshen PCHN tomon harakatlanadi. Bu vaqtda silindrda kengayish takti ketadi.
Porshenning harakatlanishi vaqtida u o‘z devorlari bilan chiqarish darchasini ochishi bilanoq bosimga ega bo‘lgan ishlatilgan gazlar tashqariga chiqa boshlaydi. So‘ngra kiritish darchalari ochilib, silindrga nasos yordamida yangi zarad (yonilg‘i aralashmasi yoki havo) yuboriladi, u esa ishlatilgan gazlar bilan qisman aralashib ularni chiqarish darchalari orqali tashqariga siqib chiqaradi. Keyingi siklda shu jarayonlar yana ketma-ket takrorlanadi.
Rotorli dvigatellarda yonilg‘ining yonishi natijasida kengaygan gazlar bosim bilan rotorga ta’sir etib uni aylantiradi. Hozirgi vaqtda, rotorli dvigatellar, ayrim kamchiliklari tufayli avtomobillarda kam qo‘llanilmoqda. Rotorli dvigatellar o‘z navbatida gaz turbinali va rotorporshenlilarga bo‘linadi.
Ekspluatatsiya jarayonida detallarning tabiiy yeyilishi, to‘satdan ishdan chiqishi va ish qobiliyatini yo‘qotishi natijasida silindr porshen guruhi (SPG), krivoship shatun mexanizmi (KSHM) va gaz taqsimlash mexanizmi (GTM), boshqa birikma va agregatlarda turli nosozliklar paydo bo‘ladi.
KSHM ning asosiy nosozliklariga silindrlar, porshen halqalari va ariqchalari, porshen bortmasi devori va teshiklari, shatun kallagi vtulkalari, tirsakli val bo‘yinlari vkladishlarining yeyilishi va porshen halqalarining qurum bosib qolishi kiradi. Asosiy buzulishlar va ishdan chiqishlarga esa porshen halqalarining sinishi, silindr yuzasining yeyilishi, porshenning tiqilib qolishi, podshipniklarning erishi, silindr bloki va uning kallagida darzlar hosil bo‘lishi misol bo‘la oladi.
KSHM nosozligining alomatlariga silindrdagi kompressiyaning yo‘qolishi va shovqin bilan ishlashi, gazlarning ko‘p miqdorda karterga o‘tib ketishi va moy quyish bo‘g‘izidan quyuq tutun chiqishi misol bo‘la oladi.
GTM ning asosiy nosozliklariga turtkich va uning vtulkalari, klapan tarelkalari va o‘rindiqlari, shesternyalari, gaz taqsimlash valining tayanch bo‘yinlari va mushtchalarining yeyilishi, klapan va koromisla orasidagi tirqishning buzilishi kiradi. Ishdan chiqishlarga esa klapan prujinalari elastikligini yo‘qotishi va sinishi, gaz taqsimlash shesternyasining sinishi, klapanlarning kuyishi va boshqalar kiradi. Gaz taqsimlash mexanizmining shovqin bilan ishlashi nosozlik alomatlaridan biri hisoblanadi.
|
| |
Dvigatel ishchi hajmi, litr - 1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja

|
1- mavzu: Kirish. Avtomobil agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari. Reja
|
bet | 2/36 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 13,22 Mb. | | #149374 |
Bog'liq Ma\'ruza avt servisDvigatel ishchi hajmi, litr
|
Litraji
|
1,2 litrgacha
|
Mikro litrajli
|
1,2 litrdan 1,8 litrgacha
|
Kichik litrajli
|
1,8 litrdan 3,5litrgacha
|
O‘rta litrajli
|
3,5 litrdan yuqori
|
Katta litrajli
|
MDH davlatlarida ishlab chiqarilayotgan yengil avtomobillarning dvigatel hajmiga qarab sinflanishi quyidagicha:
Dvigatel ishchi hajmi, litr
|
Modellarining boshlanishi
|
1,2 litrgacha
|
11XX
|
1,2 litrdan 1,8 litrgacha
|
21XX
|
1,8 litrdan 3,5litrgacha
|
31XX
|
3,5 litrdan yuqori
|
41XX
|
Avtomobil – bu agregatlar, mexanizmlar va tizimlar yig‘indisidan iborat murakkab mashinadir.
Avtomobillarning konstruksiyalari turlicha bo‘lishi mumkin, lekin ularning ko‘pchiligining mexanizm va tizimlarining ishlash prinsipi, tuzilishi bir-biriga o‘xshash.
U tuzilishiga ko‘ra quyidagilardan tashkil topgan:
Agregat–bir necha tuzilmalarni bir butun qilib birlashtirgan qurilma.
Tizim–bitta umumiy vazifani bajaruvchi qismlar yig‘indisi (masalan, ta’minlash tizimi, moylash va sovutish tizimlari va boshqalar).
Mexanizm–harakatni ma’lum tartibda uzatuvchi va o‘zgartiruvchi tuzilma.
Uzel–mashinada ma’lum mustaqil vazifani bajaruvchi bir necha detallar birikmasi.
Detal–mashina va mexanizmlarning yig‘ish operatsiyalarisiz tayyorlangan ayrim qismi.
Avtomobilning asosiy qismlari quyidagilardan iborat:
dvigatel
transmissiya
yurish qismi
boshqaruv mexanizmi
elektr jihozlari qo‘shimcha jihozlar.
Dvigatelda yonish jarayonida hosil bo‘lgan issiqlik energiyasi ta’sirida tirsakli valni harakatga keladi, undan keyin transmissiya orqali harakat yurish qismining elementi bo‘lgan yetakchi g‘ildirak uzatiladi va ... avtomobil harakatlanadi. Avtomobil harakatlanish vaqtida haydovchi rul boshqarmasi va tormoz tizimidan foydalanadi (boshqaruv mexanizmi), chiroqlarni yoqadi (elektr jihozlari) va albatta haydovchi o‘rindiqda o‘tirganida xavfsizlik kamarini taqadi (qo‘shimcha jihozlar). Bularning hammasi kuzovga mustahkam qilib mahkamlanadi.
Avtomobilning umumiy tuzilishi.
1-dvigatel; 2-old o‘q; 3-old osma; 4-old tormoz mexanizmi; 5-old g‘ildirak;
6-ilashish muftasi; 7-uzatmalar qutisi; 8- kardan uzatma; 9- asosiy uzatma; 10,11-orqa o‘q; 12-orqa ko‘prik; 13-orqa tormoz mexanizmi; 14-orqa g‘ildirak;
15-rul chambaragi; 16-rul mexanizmi; 17-rul vali; 18-rul trapetsiyasi; 19-kuzov.
Dvigatel – bu agregat hisoblanib, yonilg‘ining yonishi natijasida hosil bo‘lgan issiqlik energiyasini mexanik energiyaga aylantirib beradi (burovchi moment shaklida).
Transmissiya – burovchi moment va uzatishlar sonini o‘zgartirgan holda yetakchi g‘ildiraklarga harakatni uzatadi. Ular quyidagilardan iborat:
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 16/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #119547 |
Bog'liq Biznesni tashkil etish va yuritishO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchining
|
O’quvchining
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish
|
1.1.Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o’quv natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2.O’tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi. Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert texnikasini qo’llab mavzuning qolgan rejalarini o’rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
|
Tinglaydilar
|
2. Asosiy bosqich.
|
2.1. O’tilgan darsni mustaxkamlash
2.2.Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim jihatlarini ko’rsatib o’tadi (1-ilovalar). Zarur bo’lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo’shimchalar qiladi, o’zgartirish kiritadi.
2.3.Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo’ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o’rganish shaklida o’tkazilishini va baholash mezomlarini ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo’yicha ma’ruza matnini tarqatadi va unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo’yicha FSMU texnologiyasi bo’yicha guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo’yicha guruhlarga tezkor so’rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan foydalaniladi (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo’linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
.
|
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quvchi mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
|
O’z- o’zinio’zaro baholashni o’tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
|
| |