nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Faoliyatini tashkil etish sifatida xizmatlar va vositalar - bet 3

|
Faoliyatini tashkil etish sifatida xizmatlar va vositalar
|
bet | 3/9 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 325,86 Kb. | | #249792 |
Bog'liq 3 – mavzu ta’lim jarayoni ishtiroqchilarining raqamli faoliyati-kompy.infoAxborot-ta’lim muhitini yaratish bir qator tadqiqot ishlarida o‘rganilgan. Shuningdеk, muhitning mohiyati va tarkibiga tadqiqotchilar tomonidan turlicha yondashuvlar mavjud. Barcha tadqiqotlarda o‘qitish muhiti komponеntlarini ikki toifaga ajratiladi: subyеktlar va obyеktlar. Ta’lim jarayonining subyеktlari sifatida ta’lim oluvchilar va o‘qituvchilar tavsiflanadi. Obyеktlari sifatida esa o‘qitish vositalari va o‘quv faoliyati instrumеntlari, mеtodikalari, moddiy baza, pеdagogik faoliyatni boshqarish sohalari, kommunikatsiya usullari (tashkiliy-boshqaruv, tushuntirish-motivatsion, javob-muomala, tеxnik, emotsional) kiritiladi.
Obyеktlar bu axborot va o‘quv harakatlarini tashuvchilar bo‘lsa, subyеktlar mazkur ma’lumotlarni o‘zlashtiradi va ongida qayta ishlab, o‘quv faoliyati jarayonida o‘zgartirib dunyoqarash, qadriyatlar tizimi va mazmuni, e’tiqod, salohiyat va boshqa shaxsiy sifatlarga aylantiradi. Ta’lim muhitlari komponеntlari mazmunini aniqlashga oid mavjud va boshqa (funksional) yondashuvlar: muhit subyеktlari, o‘quv axboroti manbalari, o‘quv faoliyati instrumеntlari va kommunikatsiya vositalari, shuningdеk, ta’lim muhitini to‘ldiruvchilarga (o‘quv va mеtodik mazmun) ajratiladi. Ta’lim muhiti AKT vositalari bazasida shakllantirilsa, uni maqsadga muvofiq ishlab chiqish birinchidan, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim doirasida, ikkinchidan, yangi ta’lim ko‘rsatkichlariga erishish jihatdan — ta’lim oluvchilarning tadqiqotchilik va loyihalash ko‘nikma hamda qobiliyatlarini shakllantirishni nazarda tutadi. Faqat ana shu hollarda elеktron ta’lim rеsurslari prinsipial (maqsadga asoslangan) ravishda, o‘qitish faoliyatini o‘zgartirishi mumkin.
Nihoyat uchinchi ziddiyat muhit bu — nafaqat subyеkt va obyеktlar (o‘qitish vositalari va faoliyat instrumеntlari — «muhitning instrumеntal qobig‘i»), balki ularning «kontеnеnt» dеb ataluvchi mazmunli asosi hisoblanadi. «Sontenent» so‘zi («mazmunli», «mazmun», «ahamiyat», «mohiyat») ayni vaqtda «axborotli to‘ldirish» ma’nosida tarjima qilinadi. Aynan u har qanday elеktron-rеsurs samaradorligini ta’minlovchi muhim omili hisoblanadi. Adabiyotlar, dissеrtatsiya tadqiqotlarining tahlili ko‘rsatishicha, barcha mualliflarning ishlarida axborot ta’lim muhitining instrumеntlari, faoliyat vositalari va kommunikatsiya, axborot manbalari, shu-ningdеk, opеratsional komponеnt xususida so‘z yuritiladi, dеyarli ko‘pgina tadqiqotchilar mazmunan to‘ldirish haqida so‘z yuritmaydi.
|
| |
ANALYTICAL JOURNAL OF EDUCATION - Boshlang’ich Sinf O’quvchilarining Diqqatini Rivojlantirishning Samarali Yo’llari

|
Boshlang’ich Sinf O’quvchilarining Diqqatini Rivojlantirishning Samarali Yo’llariANALYTICAL JOURNAL OF EDUCATION
AND DEVELOPMENT
Volume: 01 Issue: 01 | 2021
ISSN: XXXX-XXXX
O’quvchilarining Diqqatini Rivojlantirishning Samarali
Yo’llari
Rasulova Klaraxon Mahmadamin Qizi, Sh. Igamberdieva
Davlat Universiteti, Chet Tillar Fakulteti, Ingliz Tili Va Adabiyoti Kafedrasi
_____________________________________________________
Annotatsiya:
Mazkur maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilarining diqqatini rivojlantirish, markazlashtirish,
diqqatini jamlash, ma’lum muddat bir maromda ushlab turishda o’yinlar va interaktiv
metodlarning ahamiyati haqida tajribalarga asoslangan holda, ma’lum darajada fikr yuritiladi.
Tayanch so’z va iboralar:
diqqatning bo’linishi, diqqatning ko'chishi, innovatsion
texnologiyalar, diqqatni rivojlantirish, diqqatni markazlashtirish, didaktik o'yinlar, diqqatning
bo'linuvchanligi, taqsimlanishi.
___________________________________________________
Mazkurmaqoladanpedagogo’qituvchilarhamdao’quvchilarinteraktivmetodlarhamdadidaktiko
quvchilardiqqatinijalbqilishusullarihaqidako’nikmalarhosilqiladilar
quvchilariningdiqqatinirivojlantirishningsamaraliyo
qituvchilargaumumiyma’lumotberish.
quvchilarinidarsjarayonigajalbqilishvaularniaqliyqobilyatinirivojlantirish
Bolaning diqqatini jamlash uchun turli interaktiv metodlarni qo’llash va dars jarayonida ushbu
metodlardan samarali foydalanish usullari.
Dars jarayonida har bir pedagog bolaning diqqatini jamlash uchun turli interaktiv metod va
Bizga ma’lumki, O’zbekistonimiz mustaqqillikga erishgandan so’ng ta’lim,sport, musiqa, san’at,
kichik biznes, meditsina, turizm va shu kabi ko’plab sohalarda kata yutuqlarga erishdi.
Prezidentimiz tomonidan yoshlarga alohida e’tibor berilmoqda.Buni birgina
yuksak e’tibor misolida ko’rishimiz mumkin.
O’zbekiston respublikasida 3-6 yoshli bolalarni maktabgaha ta’lim muassasasiga qamrab olish
yilda shu yoshdagi aholining 23,8 % ni tashkil etdi. 2017
kada maktabgacha ta’lim muassasalari soni 5138 tani tashkil etib, shundan 3065 tasi
shahar, 2050 tasi qishloq joylarda joylashgan. Ularda tarbiyalanayotgan 690975 nafar bolalardan
53%ni o’g’il bolalar tashkil etadi
1
ma’lumotlarga qaraganda, O’zbekiston aholisining 99,3 % savodxondir. Yurtimizda
ta’limning har bir bosqichini (Maktabgacha ta’lim, boshlang’ich ta’lim, o’rta ta’lim, o’rta
ta’limdan keying ta’lim, oliy ta’lim) rivojlantirish chora-tadbirlari olib borilmoqda.
publikasi davlat statistika qo’mitasi. WWW.stat.uz.
|
| |
ANALYTICAL JOURNAL OF EDUCATION - Boshlang’ich Sinf O’quvchilarining Diqqatini Rivojlantirishning Samarali Yo’llari

|
Boshlang’ich Sinf O’quvchilarining Diqqatini Rivojlantirishning Samarali Yo’llari ANALYTICAL JOURNAL OF EDUCATION
minut vaqt davomida birinchilardan bo’
shunday o’yinlar o’ynashni xohlashini aytd
ushbu metodni bajarish davomida ham diqqat bilan 2 ta rasmning farqini top
hamda aqliy tomondan ham didaktik o’yin sifatida bolaning aqliy faoliyati zo’riqishiga olib
kelmasligi aniqlandi.
Har bir pedagog, ayniqsa boshlang’ich sinf o’qituvchisi bolani dars jarayoniga qiziqtirish hamda
diqqatini rivojlantirishi uchun har bir o’quvchini individual qiziqishini o’rganib ular uchun
umumiy bo’lgan metoddan foydalansa, o’quvchi diqqat bilan
shuningdek darsdan kutilgan natijaga ham erishiladi.
2.“KUZATUVCHANLIK” metodi. Ushbu metodda bolalarga uyidan maktabgacha bo’lgan yo’lni
eslab, to’liq tasvirlab berish vazifasi beriladi.Bu vazifani kichik maktab yoshidagi b
bajaradi.Sinfdoshlari ishtirokchi bolaning kamchiliklarini to’ldirib turadi. Bu o’yinda bolaning
ko’rish xotirasi va diqqat uzviyligi aniqlanadi.
Yuqoridagi metod orqali ba’zi bir bolalarning diqqati hamda xotirasini rivojlantirish mumkin
albatta lekin kuzatishlarim natijasida ushbu metod bir oz bahstalab ekanligini bildim
maktabga asosan yon atrofda istiqomat qiluvchi bolalar kelishini hisobga oladiga bo’lsak,
ko’pchilik bolalarda bir xil manzaralarni tasvirlash kuzatildi, lekin bu b
natijasiz deb bo’lmaydi. Mazkur metod maxsus ta’lim tizimidagi o’quv jarayoni darslarida shu
tipda tashkil qilinmoqda eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalar diqqatini shakllantirishga qulaylik
yaratmoqda. Shuningdek, bu o’yin samarali me
topgan
3
Shunday qilib, har bir metod, har bir didaktik o’yinlarning o’z o’rni va samarasi bor albatta.
Farqatgina mahoratli pedagog o’z ishining ustasi bu metodlarni qachon va qaysi o’quvchilarga
qo’llashini bilishi zarur.
Har bir ustoz borki, o’quvchisi katta yutuqlarga erishishini, kelajakda
yaraydigan komil inson bo’lishini xohlaydi,
Zero, birinchi prezidentimiz Islom Abdug’aniyevich Karimov aytganidek:” Farzandlarimiz bizdan
ko’ra kuchli, bilimli,dono va albatta,
Buning uchun avvalo pedagog o’z ishining ustasi, o’z mutaxasisligi bo’yicha chuqur malakaga ega
bo’lishi, innovatsion texnologiyalardan dars davomi
qo’llay olishi va eng asosiysi, o’zi bilgan bilimlarni o’quvchilarga yetkaza olishi kerak.
Xulosa o’rnida shuni aytishimiz mumkinki
boshlang’ich sinf o’qituvchilar darsining ajralmas qismi bo’lishi ker
Ishonamizki, bugungi kun o’qituvchilari aynan shund
bilimini kengaytirib, har sohada rivojlangan mamlakatlar yoshlari bilan raqobatdosh bo’la
oladigan qilib tarbiyalashadi.
Mazkur maqoladan kutilayotgan natij
o’qituvchilarimiz qay sohada bo’lmasin o’quvchi talabalarga yetarli bilim va ko’nikmalarni sidqi
dildan, berishi hamda o’quvchilarni o’zi qiziqqan fandan zerikishiga turli interaktiv metod va
didaktik o’yinlardan foydalangan holda yo’l qo’ymasligi, bola diqqatini bo’linishi, ko’chishini
oldini ola bilishi zarur.
3
Boshlang’ich ta’lim jurnali.‘’Bolalar diqqatini rivojlantirishning samarali yo’llari’’ Z
|
| |
Peda - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 40/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Pedagogik imidj
|
Pedagogning ma’naviy-axloqiy qiyofasi bilan tashqi ko’rinishi o’rtasidagi o’zaro uyg’unlik va mutanosiblikdir
|
Pedagogik qobiliyat
|
Pedagogik jarayonda tarbiyachining aqliy, emotsional – irodaviy jihatlarini, tashkilotchiligini, bilimdonligini va
ularning bir-biriga bog’liqligini hamda yaxlit bir butunlik kasb etishini ifodalaydi
|
Pedagogik madaniyat
|
Tarbiyachilik burchi, mas’uliyati, qadr-qimmati,
vijdoni, axloqiy e’tiqodini nazarda tutib, uning talabchanligi, adolati, komilligi, rostgo’yligi, to’g’riligini anglatadi
|
Pedagogik mahorat
|
Tarbiyachining shunday shaxsiy (bolajonligi, hayrixohligi, insonparvarligi, mehribonligi va h.k.) va kasbiy (bilimdonligi, zukkoligi, fidoyiligi, ijodkorligi, eruditsiyasi va h.k.) fazilatlarini belgilaydigan xususiyatki, u o’z fanini chuqur va atroflicha bilishda, psixologik va metodik tayyorgarlikda, yoshlarni o’rgatish, tarbiyalash va rivojlantirishning optimal yo’llarini izlab-topib amaliy faoliyatda qo’llashida namoyon bo’ladi
|
|
|
| |
ANALYTICAL JOURNAL OF EDUCATION - Boshlang’ich Sinf O’quvchilarining Diqqatini Rivojlantirishning Samarali Yo’llari

|
Boshlang’ich Sinf O’quvchilarining Diqqatini Rivojlantirishning Samarali Yo’llariANALYTICAL JOURNAL OF EDUCATION
61
anmish
boshlang’ich
ta’limga
esa
alohida
e'tibor
ich sinflarda, bolaning ongi, dunyoqarashi,endi shakllanib
kelayotgan paytda, bolaga to’g’ri tarbiya berish, unga turli zamonaviy texnologik vositalar, rasmli
llardan foydalanib, bola diqqatini jamlash, yuqori malakadagi pedagogik
mahoratdan foydalanib, bolani darsga bo’lgan diqqatini oshirish zarur.“Boshlang’ich ta’lim
bosqichidagi diqqat turg’unligi, bo’linuvchanligi, taqsimlanishi, ko’chishi kabi xususiyatlar tez
sur’atlar bilan rivojlanib, takomillashib boradi.Eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarda diqqat bilan
eshitish analizatori vazifasining buzilganligi sababli me’yorda eshituvchi bolalardan ko’ra tarqoq
orligi kuzatiladi. Diqqatni markazlashtirish
va dars materialini o’zlashtirishga nafaqat zaif eshituvchi o’quvchilar balki, har bir o’quvchi
quvchilar diqqatini jamlash, ma’lum muddat bir ma’romda ushlab
samarasi kata bo’lib, ular kuchli ta’sirga, jalb qilish xususiyatiga ega. Hususan,
Har bir shaxsning o’zining dunyoqarashi, qiziqishi bo’lganidek, o’quvchilarning har biri o’zga bir
qat, mahoratli pedagog barcha bolaning qiziqishini e’tiborga olgan holda, interaktiv
Albatta har bir metodning o’z o’rni bor. Ushbu maqolani yozish
davomida bir necha ustazoda pedagog o’qituvchilar darslarini kuzatdim va ular foydalangan
darsdan kuzatilgan natijaga erishish
a’lim maktabiga tajriba olib borish
”B” sinf o’quvchilar bilan bir nechta
metodlarni samaradorlik darajasini aniqlashga harakat qildim. Quyida ulardan bir nechtasi
“DIQQAT MASHQI” doska bilan ishlashdan avval o’qituvchi o’quvchilarga sinf jihozlarini
aytib chiqadi. Masalan: parta, jovon, gul, rasm,shift va shu kabilar oxirida baland ovozda
Fikrimcha, mazkur metod juda ham samarali. Taqdiqotim natijasida shunga amin bo’ldimki,
uvchilari ovoz balandligi hamda talaffuzning qiziqarliligiga (goh ovozni
shbu metodni qo’llanganimda,
barcha o’quvchi e’tiborini doskaga qaratdi hamda o’qituvchidan yangi bir axborot
O’sarov Murodjon, Muhammadjonov Sanjar, Shamanova Zuhra, Yo’ldasheva Oyjamol singari bir
qaraganda ozgina o’yinqaroqligi hamda diqqatini
o’zgarishlarni kuzatdim.
quvchini e’tiborini tortish, diqqatini dars jarayoniga qaratish
6 yoshdan maktabga chiqqanligi sababli
tengdoshlariga nisbatan kichikroq hamda haddan tashqari o’yinqaroq. Tajribam jarayonida bu
o’quvchini diqqat bilan kuzatdim hamda shunday o’quvchilarni dars jarayoniga qiziqtirish
dagi xulosaga keldim; Ashurmatov Azizbek
ularni bo’yash hamda oynadan tabiat manzarasini kuzatishini bilib oldim va uning
r xil rasmli ko’rgazma olib
keldim hamda barcha o’quvchilar bilan ham ushbu “ FARQINI TOP” metodini sinab ko’rdim. 10
Boshlang’ich ta’lim jurnali.‘’Bolalar diqqatini rivojlantirishning samarali yo’llari’’ Z Mamarasulova.
|
| |
O‘qitish metodikasiga muvofiq har bir o‘quv guruhi uchun o‘quvchilarning jamoa vositasi kabi elektron auditoriyasi yoki forumlari yaratilishi (ochilishi) mumkin

|
O‘qitish metodikasiga muvofiq har bir o‘quv guruhi uchun o‘quvchilarning jamoa vositasi kabi elektron auditoriyasi yoki forumlari yaratilishi (ochilishi) mumkin
|
bet | 7/9 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 325,86 Kb. | | #249792 |
Bog'liq 3 – mavzu ta’lim jarayoni ishtiroqchilarining raqamli faoliyati-kompy.info O‘qitish metodikasiga muvofiq har bir o‘quv guruhi uchun o‘quvchilarning jamoa vositasi kabi elektron auditoriyasi yoki forumlari yaratilishi (ochilishi) mumkin.
Bunday modullarga quyidagilarni kiritish mumkin:
§ ayrim fanlar bo‘yicha o‘quv guruhining Chat (on-line auditoriyalar - seminarlar maslahatlar);
§ fanlar bo‘yicha telekonferensiyalar (forumlar) (on-line auditoriyalar - seminarlar maslahatlar);
§ e’lonlar taxtasi;
§ tarqalish varag‘i;
§ yakka tartibda (tariflanadigan) maslahatlar tizimi.
O‘quv yurtining VVdagi bunday modullar soni o‘qituvchilar ehtiyojlari va ular tomonidan amalga oshiriladigan o‘qitish metodikasi bilan belgilanishini ta’kidlab o‘tish kerak.
O‘qituvchi-konsultant (yoki tyutor) o‘z bilimlarini namoyish qilish, texnologik, tashkiliy, ijtimoiy-iqtisodiy va ijtimoiy-psixologik jihatdan maksimal pedagogik natijalarni olish kerak. Taqsimlangan kafedra. ATMda an’anaviy kafedradan farqli bo‘lgan virtual kafedralarning ishlash sharoitlarining shartlari o‘zgarishi mumkin. Ushbu shartlarni aniqlash uchun mamlakatimiz universitetlari kafedralari va xorijiy xuddi shunday kafedralarning tashkiliy, metodik va ilmiy faoliyatini, shuningdek kafedraning ergatitik tizimi kabi kafedraning faoliyatini ta’minlaydigan axborotning tipi, tarkibi va xarakteristikasining tahlilini o‘tkazish zarur.
Taqsimlangan kafedra quyidagi auditoriya va auditoriyadan tashqari o‘quv ishlarning barcha turlarini amalga oshirishi mumkin:
ma’ruzalar, shu jumladan potokli auditorida;
tarmoq klasslarida ma’ruzalar;
tele va videokonferensiyalar rejimida;
ma’ruza-prezentasiya;
amaliy mashg‘ulotlar, shu jumladan barcha texnologik muhitda seminar va laboratoriya mashg‘ulotlari, o‘quv-mashg‘ulot klasslari va firmalardagi o‘quv mashg‘ulotlari;
talabalar, aspirantlar, doktorantlar, tinglovchilarning mustaqil (yakka tartibda bajariladigan) ishlarni tashkil qilish, shu jumladan kurs ishi va dimplom loyihasini bajarish, ma’lumotlar bazasi va o‘quv-metodik adabiyot bilan ishlash, referatlar, kurs ishlari va diplomni loyihalarini resenziyalash, atamalar lug‘atini shakllantirish;
elektron pochta va boshqa telekommunikasiyadan foydalanib o’quv guruhlar konferensiyasini, elektron pochta va telekommunikasiyadan foydalanib kurs mavzularini o‘zlashtirishda (ChAT) o‘qitiladiganlarning noshakliy muloqatini tashkil qilish;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘qitish metodikasiga muvofiq har bir o‘quv guruhi uchun o‘quvchilarning jamoa vositasi kabi elektron auditoriyasi yoki forumlari yaratilishi (ochilishi) mumkin
|
Termin O’zbek til - bet 36

|
Termin O’zbek til
|
bet | 36/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Muloqot
|
1) kishilarning o’zaro aloqasi, bir-birlariga ta’sir ko’rsatishlari kishilar o’rtasidagi aloqani tiklash va rivojlantirish jarayoni; 2) kishilarning bir-birlariga ta’sir ko’rsatishi asosida ular o’rtasida ro’y beradigan axborot almashinuvi
|
Muloqot jarayonida axborot almashish vositalari
|
Shaxslararo muloqot jarayonida axborot almashinuvini ta’minlovchi moddiy va nomoddiy narsa, omillar (og’zaki va yozma nutq, paralingvistik va ekstralingvistik tizimlar, muloqotning tashkiliy ko’lami va vaqti, ko’z qarashlar yordamida tashkil etiladigan aloqa, belgilarning optik-kinetik tizimi (mimika, pantomimika, jestlar – gavda, qo’l va oyoq harakatlari))
|
|
|
| |
Bo’g’in ustida ishlash - Fonetika va grafika asoslarini o'rgatishda pedagogik texnologiyalarni qo'llash

Bo’g’in ustida ishlash
Bo’g’in murakkab tushuncha bo’lgani uchun boshlang’ich sinflarda uning qoidasi berilmaydi. Dasturga ko’ra, o’quvchilarda so’zni bo’g’inlarga bo’lish ko’nikmasini shakllantirish vazifasi talab etiladi. O’quvchilar so’zni bo’g’inlarga bo’lishda so’zda nechta unli bo’lsa, shuncha bo’g’in bo’ladi, degan tushunchaga asoslanadilar. Bu tushunchani ular savod o’rgatish davridayoq hosil qiladilar. Bolalar yozilgan so’zdan dastlab unli harfni topadilar, keyin so’zda nechta unli bo’lsa, uni shuncha qism (bo’g’in)ga bo’ladilar.
I sinfda o’quv yilining birinchi yarmida og’zaki va yozma tarzda bo’g’inlarga bo’lish, shuningdek, o’qituvchi topshirig’iga ko’ra, muayyan bo’g’inli so’z tanlash mashqlari har kuni o’tkaziladi. So’zni bo’g’inlarga to’g’ri va tez bo’lish ko’nikmasini hosil qilish 1-sinfda o’tkaziladigan muhim mashqlar qatoriga kiradi. O’quvchilar o’qish va yozish jarayonini egallashda mana shu ko’nikmaga tayanadilar. O’zbek grafikasida bo’g’in tamoyili yetakchi tamoyil hisoblanadi. O’quvchi so’zni to’g’ri yozish uchun uni avval bo’g’inlarga bo’ladi. Bo’g’inlardagi tovushlarning o’zaro bir-biriga ta’sirini aniqlaydi, undosh va unli tovushlarni ifodalash uchun zarur harflardan foydalanadi. O’quvchi quyidagicha muhokama yuritadi:
Dasturga ko’ra, tutuq belgili (ma’no, sun’iy kabi) so’zlarni bo’g’inga bo’lish va ko’chirishda tutuq belgisi har doim birinchi bo’g’inda bo’lishi, katta, ikki kabi ikkita bir xil undoshli so’zlarni bo’g’inga bo’lganda ikkita bir xil undoshning biri oldingi bo’g’inda qolishi, ikkinchisi keyingi bo’g’inga o’tishi (kat-ta, ik-ki kabi) o’quvchilarga 2-sinfdayoq o’rgatiladi.
Adabiyotlar:
O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi qonuni. // Barkamol avlod O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T.: SHarq, 1997.
Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi. // Barkamol avlod O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T.: SHarq, 1997.
Umumiy o’rta ta’limning davlat ta’lim standartlari va o’quv dasturi // O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining axborotnomasi, 7-maxsus son. T.: SHarq, 1999.
Boshlang’ich ta’lim bo’yicha yangi tahrirdagi davlat ta’lim standarti // Boshl. ta’l. jurnali. Toshkent, 2005. №5. 5, 6, 8-9-betlar.
Boshlang’ich ta’lim bo’yicha yangi tahrirdagi o’quv dasturi // Boshl. ta’l. jurnali. Toshkent, 2005. №5. 21- 33 – betlar.
Zunnunov va boshq. Adabiyot o’qitish metodikasi. T.: O’qituvchi, 1992.
Rafiev. Lotin yozuviga asoslangan o’zbek alifbosi va imlosi. T.: 2003.
Fulomov. Ona tili o’qitish printsiplari va metodlari. T.: O’qituvchi, 1992.
|
Termin O’zbek til - bet 37

|
Termin O’zbek til
|
bet | 37/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Muloqot madaniyati
|
1) muloqot jarayonini axloqiy me’yorlar, ijtimoiy talablarga muvofiq tashkil etish asosida suhbatdoshni tushuna olish ehtiyoji va qobiliyatiga egalik;
2) pedagogik madaniyatning tarkibiy elementlaridan biri
|
Multimedia
|
Bir necha ko’rinishdagi: elektron shakldagi grafik, matnli, raqamli, ovozli, musiqali, video, audio, fotografiya, harakatlanuvchi obrazlar (animatsiyalar) va boshqa axborotlarni uzatuvchi kompyuter texnologiyalari uchun taalluqli umumiy tushuncha
|
Multimedia mahsulotlari
|
O’zida AKTning dasturiy va texnik imkoniyatlari asosida audio, video, matn, grafika va animatsiya effektlari asosida o’quv materialini tinglovchilarga yetkazib berilishini mujassamlashtirgan ishlanma (mahsulot)lar
|
|
|
| |
Pedag - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 41/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Pedagogik muomala
|
Kasbiy faolligining bir ko’rinishi bo’lib, ta’lim- tarbiyada shu jarayon ishtirokchilarining o’zaro ta’sir va hamkorligini aks ettiradi
|
Pedagogik nazokat(takt)
|
Tarbiyachining pedagogik maqsadga muvofiq, foydali, qimmatli harakatlarining o’lchovi, me’yori va ta’sir vositasining chegarasi sifatida xarakterlanadi
|
Pedagogik texnika
|
Pedagogning nafaqat ta’lim–tarbiya jarayonida, balki butun kasbiy faoliyatida zarur bo’lgan umumiy pedagogik bilim va malakalari majmuidir. Pedagogik texnika – o’qitish, ta’sir ko’rsatish, ta’lim tarbiya oluvchilarga o’z his-tuyg’ulari, bilimlari, axloqiy fazilatlarini uzatish texnologiyasini ifodalaydi
|
|
|
| |
Jufti yo’q, jarangli undoshlar - Fonetika va grafika asoslarini o'rgatishda pedagogik texnologiyalarni qo'llash

|
Fonetika va grafika asoslarini o'rgatishda pedagogik texnologiyalarni qo'llash
|
bet | 4/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 66 Kb. | | #231820 |
Bog'liq FONETIKA VA GRAFIKA ASOSLARINI O\'RGATISHDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO\'LLASHJufti yo’q, jarangli undoshlar: l, m, n, r, ng, y
Jufti yo’q jarangsiz undoshlar: q, h
Bolalar jufti yo’q jarangli undosh tovush so’zning oxirida kelganda ham alifbodagi xuddi shu harf yozilishini, ya’ni talaffuzi doim yozilishiga mos kelishini bilib olishlari yetarli. Jufti bor jarangli undosh tovushlar so’z oxirida kelganda, bunday moslik bo’lmaydi, ya’ni ko’pincha uning jarangsiz jufti talaffuz qilinadi (maktap, ozot kabi). Bunday so’zlar o’zbek tilida ko’p bo’lgani uchun I sinfdanoq o’quvchilarni ularning ayrimlari bilan tanishtirish zaruriyati tug’iladi. Dasturga ko’ra, I sinf o’quvchilari b va d jarangli undoshi so’z oxirida kelganda, uning jarangsiz jufti p va t talaffuz qilinishi bilan va bunday so’zlarning yozilishini qanday tekshirish bilan tanishtiriladi. Ularning talaffuzi va yozilishini tekshirishda fonetikaga asoslaniladi. O’quvchilar fonetik bilimlariga asoslangan holda, jufti bor jarangli undoshlarning yozilishini quyidagicha tushuntiradilar:
– Kitob so’zi oxirida jufti bor undosh tovushni eshityapman, shuning uchun so’zni tekshirish kerak. SHu undoshdan keyin unli tovush eshitiladigan so’z tanlayman: kitobi. Kitobi so’zida b tovushi eshitilyapti, shuning uchun kitob so’zida b harfini yozaman.
Bunday muhokama yuritish uchun o’quvchilar quyidagi bilim va ko’nikmalarni egallashlari kerak:
1. Jufti bor jarangli va jarangsiz undosh tovushlarni ajratish.
2. So’z oxirida kelgan jufti bor jarangli undosh tovushning jarangsiz jufti eshitilishi, shuning uchun bunday so’zlarni tekshirish kerakligini bilish.
3. Undosh tovush unli tovushdan oldin kelganda, boshqa tovush bilan almashmasligini bilish. Undosh tovushdan so’ng unli tovush kelgan so’z tekshiruvchi so’z bo’la olishini bilish.
4. Tekshiruvchi va tekshiriluvchi so’zdagi undosh harfni taqqoslash (kitobi – kitob, maqsadi – maqsad, maqsadga).
SHunday qilib, o’quvchilar qanday so’zlar tekshirishni talab qilishi va uning sababini, qanday so’zlar tekshiruvchi so’z hisoblanadi va nima uchunligini bilishlari zarur.
O’qituvchi qanday so’zlar tekshirishni talab qilishini tushuntirish uchun jufti bor jarangli va jarangsiz undosh tovushi bo’lgan so’zlar ustida kuzatish o’tkazadi: maktabim – maktab, tuzi – tuz kabi.
O’quvchilar yozilishi talaffuzidan farq qiladigan so’zlarni va so’zdagi jarangsiz undosh tovush o’ziga mos harf bilan ifodalanishini taqqoslash bilan so’zning oxirida jufti bor undosh tovush kelsa, u so’z tekshirishni talab qilishiga ishonadilar. Tekshirishga tayangan holda, yozishga imkoniyat yaratish uchun o’quvchilar tekshiruvchi so’zni tekshiriladigan so’zdan doim oldin yozadilar: avlodi – avlod, kitobi – kitob.
|
| |
Prezent - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 42/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Prezentatsiya
|
(taqdimot; lot. “praesentatio” – taqdim etish) – muayyan mavzu yoki muammo bo’yicha o’quv (ilmiy, amaliy) xarakterdagi materiallarning ish qog’ozlari (oddiy yoki vatman qog’ozlar) hamda axborot-kommunikatsion vositalar (kompyuter, proyektor, protsesor va b. qurilmalar) yordamida taqdim etilishi
|
Psixologik kompetentlik
|
Pedagogik jarayonda sog’lom psixologik muhitni yarata olish, talabalar va ta’lim jarayonining boshqa ishtirokchilari bilan ijobiy muloqotni tashkil etish, turli salbiy psixologik ziddiyatlarni o’z vaqtida anglay olish va bartaraf eta olish
|
|
|
| |
Termin O’zbek til - bet 43

|
Termin O’zbek til
|
bet | 43/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Raqamli video lavhalar
|
O’quv moduli (o’quv fani) bo’yicha bilim, ko’nikma va malakalarni o’zlashtirishga yordam beradigan ma’lumotlarni o’z ichiga olgan 3D o’lchamdagi zamonaviy o’quv manbai
|
Samimiylik
|
Atrofdagi kishilar bilan munosabatda sofdillik, vijdonlilik ifodalanadigan shaxsiy sifat
|
Ta’lim innovatsiyalari
|
Ta’lim sohasi yoki o’quv jarayonida mavjud muammoni yangicha yondashuv asosida yechish maqsadida qo’llanilib, avvalgidan ancha samarali natijani kafolatlay oladigan shakl, metod va texnologiyalar.
|
Texnologik kompetentlik
|
Kasbiy-pedagogik bilim, ko’nikma va malakani boyitadigan ilg’or texnologiyalarni o’zlashtirish, zamonaviy vosita, texnika va texnologiyalardan foydalana olish
|
Tyutor
|
( Tutorem-lotincha) ustoz, murabbiy vazifasini bajaradi. Ba’zi hollarda ma’ruzasi bilan tinglovchi orasidagi bog’lovchi rolini ham bajaradi. Bunda ma’ruzachi tomonidan berilgan bilimlarni keng egallashda maslahatchi va ustoz rolini bajaradi
|
|
|
| |
Termin O’zbek til - bet 38

|
Termin O’zbek til
|
bet | 38/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Novatsiya (yangilanish)
|
Faoliyat qisqa muddatli, yaxlit tizim xususiyatiga ega bo’lib, faqatgina tizimdagi ayrim elementlarni o’zgartirishga xizmat
|
Nutq apparati
|
Nutqni hosil qilishda ishtirok etuvchi organlar
|
Nutq madaniyati
|
o’z fikrini nutq yordamida mantiqli, to’g’ri, obrazli, aniq va ifodali yetkazib berish malakalarining o’zlashtirilganlik darajasi
|
Nutq texnikasi
|
Nutqni tinglovchi yoki ta’lim oluvchiga yetkazishda qo’llaniladigan vositalar majmui
|
Nutq hosil qiluvchi organlar
|
Nutqni hosil qilish jarayonida ishtirok etuvchi organlar (o’pka, ikkita bronx, traxeya, kekirdak, bo’g’iz, hiqildoq, halqum, tishlar, burun bo’shlig’i, lablar)
|
|
|
| |
Termin O’zbek til - bet 39

|
Termin O’zbek til
|
bet | 39/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Nutqli (yoki tovushli) nafas olish
|
(fonatsion, yunon. “phono” – “tovush”) nafasning nutq jarayonidagi olinishi
|
Pantomimika
|
Bu gavda, qo’l, oyoq harakatidir. Tarbiyachi mashg’ulotda o’quv ma’lumotlarini bayon qilar ekan, gavda holati orqali ma’lumotlarning obrazini chizadi, bolalar bundan zavqlanadilar, ichki his-tuyg’ulari, ularning tashqi hissiyotlari bilan qo’shilib butun borliq ma’lumotlar mazmunini o’zlashtirishga qaratiladi.
|
Pedagogik ijod
|
Pedagog (tarbiyachi) ning mahorat pillapoyalaridan ko’tarilishida yaratuvchanlikni, tashabbuskorlikni, pedagogik uddaburonlikni va tadbirkorlikka eltuvchi yo’lni, bu yo’ldagi qiyinchiliklardan qo’rqmaslikni anglatadi
|
|
|
| |
Jarangli va jarangsiz undosh tovushlar, ularning yozuvda ifodalanishi

Jarangli va jarangsiz undosh tovushlar, ularning yozuvda ifodalanishi
O’quvchilarga jarangli va jarangsiz undosh undoshlar ham tovushlar talaffuzini kuzatishga asoslanib tanishtiriladi. Bunda jufti bor jarangli va jarangsiz undoshlar ajratiladi. Kuzatishda o’quvchilar faol qatnashishi va ularga jufti bor jarangli undosh bilan jarangsiz undoshlarni ajratish qanchalik muhim ekanini yaqqol ko’rsatish uchun faqat bitta undosh tovush bilan farqlanadigan baqir – paqir, gul – kul, dil – til, zina – sina, joy – choy kabi so’zlardagi tovushlarni taqqoslash maqsadga muvofiq. Bunda o’qituvchi o’quvchilar diqqatini b-p, v-f, g-k, d-t, z-s, j-ch tovushlari biri jarangli, ikkinchisi jarangsiz undoshdan iborat tovush juftlarini hosil qilishiga qaratadi, ularning talaffuzidagi farqni amaliy tushuntiradi (jarangli undosh tovushlarda shovqin va qisman ovoz qatnashadi, jarangsiz undoshlarda esa faqat shovqin eshitiladi). Xattaxtaga quyidagicha yozib qo’yiladi:
Jufti bor jarangli undoshlar: b, v, g, d, z, j, җ, g’
Jufti bor jarangsiz undoshlar: p, f, k, t, s, ch, sh, x.
Jufti yo’q jarangli va jufti yo’q jarangsiz undoshlar bilan ham o’quvchilar har xil fonetik sharoitda tovushlarni talaffuz qilishni kuzatish jarayonida tanishtiriladi. Buning uchun o’quvchilar so’z oxirida yoki unli tovushdan oldin kelgan ko’l, bilim, otam, olmos; quyon, bino; shifoner, fabrika; tong, singil; qo’y, kiyik kabi so’zlardagi jarangli undoshning talaffuzini taqqoslaydilar va l, m, n, r, ng, y jarangli undosh tovushlar talaffuz qilinganda, ovoz va shovqin eshitilishini, ya’ni jarangli undosh tovush ekanini, bularning jarangsiz jufti yo’qligini (jufti yo’q jarangli undosh tovush ekanini) bilib oladilar. Xuddi shunga o’xshash usulda o’quvchilar q, h undoshlari talaffuz qilinganda, faqat shovqin eshitilishini, jarangsiz undosh tovush ekanini, jarangli jufti yo’qligini (jufti yo’q jarangsiz undosh tovush ekanini) bilib oladilar. Kuzatish natijasi xattaxtaga quyidagi ko’rinishda yoziladi (yoki kartonda tayyorlangan ko’rgazma ko’rsatiladi):
|
Kognit - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 10/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Kognitiv
|
Shaxsning mustaqil fikrlash jarayoni
|
Kognitivta’lim
|
Alohida iqtidorli bolalarga ta’lim-tarbiya
|
Kommunikativlik
|
Shaxslaro rasidagi o’zaro axborot almashinuv, aloqa, munosabat
|
Kompetentsiya
|
U yoki bu soha bo’yicha bilimdonlik
|
Kompyuter
|
Muayyan dastur bo’yicha ishlaydigan avtomatik qurilma
|
Kompyuterlashtirilgan o’qitish texnologiyasi
|
Kompyuter vositasida amalga oshiriladigan ta’lim tizimi
|
Kreativlik
(ijodiylik)
|
Qandaydir yangi, betakror narsa yarata olish layoqati badiiy shakl yaratish, fikrlash, g’oya va yechimga olib keluvchi aqliy jarayon
|
Kuzatish metodi
|
Obyektiv borliqdagi narsa-hodisalarni tizimli, uzluksiz, batartib, mukammal idrok qilish jarayoni
|
Kurs
|
(lot. Kursus–yugurish, harakat)
1) oliy va o’rta maxsus o’quv yurtlarida o’quv davri, bosqichi;
2) biror fan va ilm sohasining muayyan doiradagi tugallangan bayoni
|
Ko’nikma
|
O’quvchi yoki talabaning o’zlashtirgan bilimlari asosida muayyan amaliy harakatni bajara olish faoliyati
|
Loyihalash metodi
|
Pedagogikaning pragmatik yo’nalishiga asoslangan holda, ta’lim jarayonida o’quvchilarga beriladigan amaliy topshiriqlarni loyihalash va ularni o’quvchilarning bajarishlari jarayonida bilim va ko’nikmalarini namoyon qilishlarini ta’minlovchi ta’lim shakli
|
|
|
| |
Pedagogik - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 15/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Pedagogik loyihalash
|
Pedagogik jarayonning yaxlit mazmuni va uning tarkibiy qismlarini bosqichma-bosqich muayyan uzviylikda rejalashtirish
|
Pedagogik maqsad
|
Pedagogik faoliyatning prognoz qilingan natijalari
|
Pedagogik muammo
|
(grek.problema–topshiriq,vazifa)–ta’limoluvchi tomonidan bilim va tajribalari asosida tegishli vaziyatda yuzaga kelgan qiyinchilik va ziddiyatlarni hal etish zarurligini anglash hodisasi
|
Pedagogik taksonomiya
|
O’quv maqsadlarining tasniflanishi,o’quvfani bo’yicha xususiy maqsadlarning aniq belgilanishi
|
Pedagogik tizim
|
1) ma’lum pedagogik kontseptsiya,nazariya va yondashuvlarning mualliflar tomonidan pedagogikam amaliyotga joriy etishdagi izchillik;
2) o’quvchi shaxsining shakllanishiga ta’sir ko’rsatadigan pedagogik prinsip, vosita, usul va metodlar yig’indisi
|
|
|
| |
Ma’lu - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 12/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Ma’lumotlarning ierarxik modeli
|
Ma’lumotlarning izchil tizimini ifodalovchi loyihalar
|
Ma’ruza
|
O’quv materialiga oid biror masala, ilmiy, siyosiy mavzularning izchil,tartibli, og’zakibayoni
|
Metod
|
Ta’lim jarayonida taqdim etilgan amaliy va nazariy bilimlarni egallash, o’zlashtirish, o’rgatish, o’rganish, bilish uchun xizmat qiladigan yo’l-yo’riqlar, usullar majmui
|
Metodologiya
|
Tadqiqotchining nazariy-amaliy pedagogik faoliyatini tashkil etish tamoyillari ,uamal qiladigan me’yoriy-huquqiy, nazariy-falsafiy yondashuvlar, qonuniyatlar, qarashlar yig’indisi
|
|
|
| |
Termin O’zbek til - bet 22

|
Termin O’zbek til
|
bet | 22/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Audio va video vizual materiallar
|
O’quv axborotlarini kompyuter texnologiyasi yordamida ovozli va vizual shaklda qabul qilinishini ta’minlovchi materallar
|
Vatanni sevish
|
Ona yurtiga, ota-onasiga va yoru do’stlariga sadoqatli bo’lish va e’tiqod qilish; mustaqil respublikamiz konstituttsiyasi va qonunlari, davlatimiz ramzlari, milliy urf-odatlar va umuminsoniy qadriyatlarga sodiqlik
|
Video animatsiyalar
|
Chizilgan (rasmli) yoki kichik hajmli obraz (hajmiy, qo’g’irchoq yoki o’yinchoqli obyekt) larni harakatga keltirish va bu harakatning har bir bosqichini ketma-ket suratga olinganligini ifodalovchi elektron tasvirlar
|
|
|
| |
Predmet - Termin O’zbek til

Predmet
|
Inson faoliyati va bilishi jarayonida obyektiv borliqdan alohida ajratib olingan yaxlit hodisa yoki tushuncha
|
Produktiv o’zlashtirish darajasi
|
nostandart,maxsuldor mashqlarni tezkor bajarish
|
Reproduktiv
|
O’zlashtirish darajasida birturdagi masala yoki mashqlarni namunaga qarab yechish usuli
|
Refleksiya
|
Fikrlash,o’z-o’zini nazorat qilish
|
Savodxonlik
|
Muayyan soha bo’yicha bilimga egalik
|
Sinergetika
|
grekcha“senergos”so’zidan olingan bo’lib, “hamdo’stlik”, “hamkorlik” kabi tushunchalarning ilmiy tildagi ifodasi.
2) majmualar nazariyasi
|
Sinkveyn
|
Fransuz tilida «besh qator» ma’nosini bildiruvchi pedagogik strategiya
|
Sintez
|
Sintez olingan natijalarni umumlashtirishdan iborat pedagogik ilmiy tadqiqot metodi
|
Subyekt
|
Obyektiv dunyoni biluvchi, uni o’zining ehtiyoj va qiziqishlariga moslab o’zgartiruvchi shaxs
|
|
Tabaq - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 17/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Tabaqalashtirilgan ta’lim
|
Umumiy o’rtata’lim maktablari o’quvchilarining qobiliyatlarini hisobga olgan holda alohida o’quv rejasi va dasturlar asosida olib boriladigan ta’lim turi
|
Tasnif
|
Umumiy belgilariga ko’ra predmet, hodisa yoki tushunchalarning guruhlar, bo’limlar va toifalar kesimida taqsimlanishi
|
Ta’lim
|
O’quvchi va talabalarga bilim berish,ularni tarbiyalash, rivojlantirish ko’nikma va malakalar hosil qilish jarayoni,yoshlarni hayotga va mehnatga tayyorlashning asosiy vositasi
|
Ta’lim vositasi
|
Muayyan o’qitish metodi yoki usullaridan muvaffaqiyatli foydalanish uchun zarur bo’lgan yordamchi o’quv materiallari
|
|
|
| |
Matnning lingvistik tahlil qilish Reja - bet 2

|
Matnning lingvistik tahlil qilish Reja
|
bet | 2/8 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 144,48 Kb. | | #241098 |
Bog'liq Karimova Sayyora Badiiy nutq yozma formada nomoyon bo`ladi. Uning og`zaki ko`rinishi esa (aktyor yoki biron kimsa tomonidan o`qilgani) yozma formaga nisbatan ikkilamchi yoki bevosita xarakterga ega. Bu forma matn o`qiyotgan shaxs bilan chambarchas bog`liq bo`lib, uning o`zgarishi bilan u xam o`zgaradi. Badiiy nutqning birligi yoki boshqacha qilib aytganda mezoni- bu tugal xabar ifodalovchi bir butun, badiiy jixatdan nixoyasiga yetgan asardir. Tildagi mavjud xar qanday funktsional uslub tomonidan ifoda etilayotgan xabar kabi badiiy asar matnni ham nutq aktining birin-ketin keluvchi tanlam majmuasi deb qarash mumkin. Bu esa o`z navbatida bir qator obektiv va subektiv, shaxsga aloqador bo`lgan faktorlar bilan izohlanadi. Tilga olib o`tilgan faktorlarning tasiri ko`proq ikki xil nutq doirasida, yani xar kungi og`zaki va badiiy nutqda namoyon bo`ladi. Bu ikki xil nutqning birinchisi, situasiya bilan, norasmiyligi bilan xarakterlansa, ikkinchi g`oyaviy-estetik yo`nalishi va asr xamoxangligi bilan xarakterlanadi. Badiiy ijod-bu borliqni inson tomonidan aloxida olingan maxsulidir. Badiiy nutq stilistikasi ya'ni uslubi uchun muallif tomonidan ishlayotgan til vosita va to`qimalarning o`ziga xosligi, individualligini hamda ularni qay yo`sinda namoyon bo`lishi muximdir. - Badiiy nutq stilistikasi ya'ni uslubi uchun muallif tomonidan ishlayotgan til vosita va to`qimalarning o`ziga xosligi, individualligini hamda ularni qay yo`sinda namoyon bo`lishi muximdir.
- Matnning lingvistikasi uchun esa, matnni tashkil etuvchi kategoriyalar va ularning tarkibi hamda bu kategoriyalarni matn ichidagi o`zaro hamkorligi va ma'lum maqsadga yo`naltirilganligi, matnning tipologiyasini yaratish, qolaversa, bu tipologiya ichida badiiy matnni o`rnini aniqlash kabi masalalar muximdir.
- Matn tilshunoslik, tabiatshunoslik, umuman filologiya fanining tekshirish ob'ekti sanaladi. Bir matn tilshunoslik fani nuqtai-nazaridan tekshirilar ekan, diqqat adabiy til yaruslari-leksik, fonetik, morfologik va sintaktik birliklaridan qay darajada foydalanganliklariga qaratiladi.
- Adabiyotshunoslik nuqtai nazaridan esa matnning janr xususiyatlari shakl va mazmun syujet va kompozisiya, uslub va uslubiy vositalardan foydalangan xolda matnda davr ruxini obrazlar va til shakllari vositasida qanday aks ettirilganligi tahlil qilinadi.
|
| |
Mill - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 13/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
| Milliy model
|
“Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ning o’zagini tashkil etuvchi yaxlit tizim
|
Modellashtirish
|
O’quv materiallari yoki ta’lim mazmunini yaxlit tizimga keltirish
|
Modul
|
O’quv axborotining mantiqiy bo’lakka bo’lingan qismi, ushbu qism mantiqan yaxlit va tugallangan bo’lib, uning o’zlashtirilishini nazorat qilish mumkin bo’ladi
|
Modulli ta’lim
|
Modullashtirilgan o’quv dasturi asosida tashkillashtiriladigan o’qitish jarayoni
|
Modulli o’qitish
|
O’qitishning izchil tizim asosida amalga oshiriladigan turi
|
Monitoring
|
Muayyan voqelikni tekshiruvchi, nazorat etuvchi va uning natijalarini umumlashtiruvchi jarayon
|
Muammo
|
O’quv jarayonida hal qilinishi lozim bo’lgan masala, vazifa
|
Muammoli vaziyat
|
Individ yoki guruh faoliyatiga kuchli ta’sir ko’rsatuvchi holat
|
Mustaqil ta’lim
|
Insonning o’zi tanlagan vositalar va adabiyotlar yordamida avlodlar tajribasini, fan va texnika yutuqlarini o’rganishga yo’naltirilgan shaxsiy harakatlari jarayoni
|
Nazorat
|
O’qitishning barcha bosqichlarida natijalar sifatini nazorat qilish, ta’lim oluvchilarning bilim, ko’nikma, malakalari hamda ularning shaxsiyatini aniqlash jarayoni
|
| |
STATISTIK METOD - Matnning lingvistik tahlil qilish Reja

|
Matnning lingvistik tahlil qilish Reja
|
bet | 7/8 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 144,48 Kb. | | #241098 |
Bog'liq Karimova SayyoraSTATISTIK METOD - Statistik tahlil tilning barcha qatlamlarida birdek qo'llanishi sababli universal uslub hisoblanadi. Bu uslub transformatsion tahlil kabi tushuntirish qobiliyatiga ega bo'lmasa-da, nutqda til elementlari va til hodisalarining ishlatilish darajasini aniq ko'rsatib beradi. Hozirgi zamon tilshunosligi til hodisalarini faqat sifat tomonidan emas, balki miqdor jihatidan ham chuqur o'rganishni taqozo etadi. Ma'lumki, miqdor o'zgarishi sifat o'zgarishi bilan uzviy bog'liqdir.
Til va nutq hodisalarining ishlatilish darajasi bir xil emas. Til hodisalarining statistik xususiyati lug'aviy ma'lumotlarga asoslanadi. Tillardagi so'z turkumi miqdor jihatdan o'rganilganda otlar lug'at tarkibining 50-60 %, fe'l 20-25 %, qolgan so'z turkumlari taxminan 15-20 % ni tashkil etishi aniqlangan. - Til va nutq hodisalarining ishlatilish darajasi bir xil emas. Til hodisalarining statistik xususiyati lug'aviy ma'lumotlarga asoslanadi. Tillardagi so'z turkumi miqdor jihatdan o'rganilganda otlar lug'at tarkibining 50-60 %, fe'l 20-25 %, qolgan so'z turkumlari taxminan 15-20 % ni tashkil etishi aniqlangan.
Nemis tilidagi otlarda jins kategoriyasi borligi ma'lum. Uchta jinsning bu tildagi nisbati quyidagicha:
feminin jinsdagi otlar - 45 %
maskulin jinsdagi otlar - 38 %
neytral jinsdagi otlar - 17 %
Ma' no komponentlarini tahlil qilish metodi (definitsion tahlil) - Keyingi yillar ichida so'zning ma'no anglatish jihatini mayda elementar ma'no anglatuvchi birliklarga bo'lib o'rganish rivojlandi. So'zning lug'aviy ma'nosini bu tarzda o'rganish tilshunoslikda ma'no koinponentlarini tahlil qilish uslubi nomini oldi.
- Ushbu uslub azaldan ko'p ma'noli so'zlarning o'zaro ma'nosini farqlashda leksikografiya sohasida ma'lum darajada qo'llanib kelingan.
- Tilshunoslar bu uslubdan XX asrning 50-60-yillariga kelib, sintaksisda ham foydalana boshladilar.
- So'zning ma'nosini farqlovchi semalar yig'indisidan tashkil topadi. Sema - so'zning eng kichik ma'no birligidir.
Masalan:
ayol – odam, qiz – odam,
ayol jinsiga taalluqli ayol jinsiga taalluqli
yoshi katta yoshi katta emas
|
| |
Matnning lingvistik tahlil qilish Reja - bet 5

|
Matnning lingvistik tahlil qilish Reja
|
bet | 5/8 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 144,48 Kb. | | #241098 |
Bog'liq Karimova Sayyora
1. Gapning bosh bo’laklari (ega va kesim ), ikkinchi darajali bo’laklari (to’ldiruvchi , aniqlovchi , hol )ajratiladi
2. Gap bo’laklari vazifasida qaysi so’z turkumi keltirilayotganligi aniqlanadi
2. Gap bo’lagi vazifasida kelayotgan so’zlarning grammatik shakllari (morfologik kategoriyalar ) izohlanadi
Tarixiy – qiyosiy metod qiyosiy – tarixiy tilshunoslik asoslanadigan birlamchi metod hisoblanadi .Bu metod dunyo tillarining rang – barangligi , ular o’rtasidagi o’xshash va farqli jihatlarni qiyoslash asnosida shakllandi . - Tarixiy – qiyosiy metod qiyosiy – tarixiy tilshunoslik asoslanadigan birlamchi metod hisoblanadi .Bu metod dunyo tillarining rang – barangligi , ular o’rtasidagi o’xshash va farqli jihatlarni qiyoslash asnosida shakllandi .
- Ushbu metod quyidagi masalalarni hal etadi :
1 . Tillarning o’ziga xos xususiyatlarini va boshqa tillar bilan o’xshash jihatlarini qiyoslash natijasida ularni qarindosh yki qarindosh emasligini aniqlash .
2 . Qarindosh deb topilgan tillarni o’zaro qiyoslab o’rganib , ular uchun umumiy bo’lgan ginetik asosni aniqlash ; bu taxlit o’rganishda retrospektiv qiyoslash usulidan foydalanish . Bunda tillarning hozirgi holatini qiyoslashdan tarixiy ko’rinishlariga qarab boriladi
3 . Tillarning tadrijiy taraqqiyoti o’rganiladi , ya’ni tilning hozirgi holatigacha bo’lgan taraqqiyot yo’lini qiyosan tahlil qilish mumkin . Bunday qiyoslash prospektiv qiyoslash deyiladi . Bunda tarixiy yozma yodgorliklar boshlang’ich manba sifatida xizmat qiladi .
Tarixiy-qiyosiy
metod
Substitutsiya-metodi , almashtirish usuliga asoslanadi . Nutqdagi ma’lum bir o’rinda turgan til birliklari va boshqa muqobili bilan almashtirilib , hosil bo’lgan uslubiy Substitutsiya-metodi , almashtirish usuliga asoslanadi . Nutqdagi ma’lum bir o’rinda turgan til birliklari va boshqa muqobili bilan almashtirilib , hosil bo’lgan uslubiy o’zgarishlar tahlil qilinadi . Bu metod yordamida sinonim , antonym , omonim so’z larning lug’aviy ma’no tizimida tutgan o’rni belgilanadi .
|
| |
Malaka - Termin O’zbek til

|
Termin O’zbek til
|
bet | 11/44 | Sana | 17.04.2021 | Hajmi | 198,78 Kb. | | #14238 |
Malaka
|
O’quvchi yoki talabada muayyan o’quv materiali va kasbni chuqur o’zlashtirish natijasida xosil bo’lgan avtomatlashgan maxorat
|
Mantiqiy izchillik
|
Pedagogik bilim va tushunchalarning uzviy bog’langan tadrijiy tizimi
|
Matematik model
|
Matematik timsollar, belgilar va hodisalar sinfining taxminiy namunasi, bayoni
|
Matematika fani
|
(yunon.mathematike,mathema-bilim,fan)–aniq mantiqiy mushohada, hisoblash amallari bilan shug’ullanadigan fan
|
Mashq
|
Biror faoliyatni puxta o’zlashtirish yoki sifatini yaxshilash maqsadida uni ko’p marta takrorlash
|
Ma’lumot
|
Shaxsning o’qish,o’rganish natijasida o’zlashtirgan bilim, ko’nikmalari hajmi,yo’nalishi va darajasi
|
|
|
| |
Hozirgi kunda ma'no komponenti uslubining ikki ko'rinishi mavjud

|
Hozirgi kunda ma'no komponenti uslubining ikki ko'rinishi mavjud
|
bet | 8/8 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 144,48 Kb. | | #241098 |
Bog'liq Karimova SayyoraHozirgi kunda ma'no komponenti uslubining ikki ko'rinishi mavjud: - Hozirgi kunda ma'no komponenti uslubining ikki ko'rinishi mavjud:
- 1. So 'zning lug 'aviy ma 'nosini tahlil qilish. 2. Ko'p pog'onali definitsion tahlil (KPDT) Ularning o'zaro farqi quyidagicha:
- 1. So'zning asosiy ma'nosi (umumiy farqlovchi semalar) ushbu so'zning lug'aviy ma'nosida eksplitsit, ya'ni ochiq va aniq ifodalangan bo'lsa, bunda definitsion tahlilning birinchi turidan foydalanamiz.
- blackhead — a stupid person Bu yerda blackhead so'zining izohi bu so'zning insonga taalluqli ekanligi (person leksemasi - eksplitsit izoh) va bu insonning aqlan ojiz (stupid) ekanligini ko'rsatib turibdi.
- 2. KPDT asosan farqlovchi semalarni aniqlashda keng qo'llaniladi. Agar so'zning ma'nosi lug'aviy ma'no izohida aniq bo'lmasa, ya'ni implitsit (yashirin) tarzda ifodalangan bo'lsa, unda biz ko'p pog'onali uslubdan foydaiangan holda til birligining semantik belgilarini aniqlaymiz:
- calf-stupid, silly, raw-indesent, morally offensive-unpleasant, disgusting Ushbu so'zning farqlovchi stilistik semasi KPD tahlilining 4 pog'onasidagina aniqlanadi.
|
| |
Distributiv metod til birliklarining nutq jarayonida boshqa bir birliklar bilan birika olish imkoniyatini tahlil etadi . Distributivsiyani “ sintaktik imkoniyat “ sifatida izoh –

|
Distributiv metod til birliklarining nutq jarayonida boshqa bir birliklar bilan birika olish imkoniyatini tahlil etadi . Distributivsiyani “ sintaktik imkoniyat “ sifatida izoh –
|
bet | 6/8 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 144,48 Kb. | | #241098 |
Bog'liq Karimova SayyoraDistributiv metod til birliklarining nutq jarayonida boshqa bir birliklar bilan birika olish imkoniyatini tahlil etadi . Distributivsiyani “ sintaktik imkoniyat “ sifatida izoh – - Distributiv metod til birliklarining nutq jarayonida boshqa bir birliklar bilan birika olish imkoniyatini tahlil etadi . Distributivsiyani “ sintaktik imkoniyat “ sifatida izoh –
- lash mumkin . Masalan , biror so’z , morfema , fonemaning boshqa so’z , morfema, fonema bilan munosabatga kirish imkoniyati shu birliklarning distributsyasi deyiladi .
- Distributsiyaning morfologik , sintaktik va leksik – semantik turlari mavjud .
- Morfologik distributsiya bir turkumdagi so’zning boshqa turkumdagi so’z bilan munosabatga kira olishidir : sifat bilan ot , ravish bilan fe’l .
Bevosita ishtirok etuvchilarga ajratish metodi - Bu uslub tilning ikki planli birliklari bor bo'lgan yaruslarga birdek xizmat qiladi Bevosita ishtirokchilarga ajratish uslubi o'z ishini sintaktik qatlamda boshlab, morfologik yarusgacha davom etadi. Bu uslubga asosan har qanday butunlik, xususan, gap hokim va tobelik munosabatida bo'lgan qismlardan iboratdir va ular bevosita bo'ysunish-iyerarxiya prinsipiga amal qiladi. Gap avval ikki ishtirokchi qismga va so'ngra har bir ishtirokchi qism yana ikki ishtirokchi qismlarga ajratiladi. Bu ish to oxirgi ikki eng kichik ma'no anglatuvchi birlik aniqlanguncha davom etadi.
- Masalan:
Transformatsion metod - Bu uslub zamonaviy uslublar ichida eng mukammali hisoblanadi. Chunki u tildagi sintaktik jarayonlarni tushuntirish imkoniga egadirj
- Transformatsion uslub ta'limotiga binoan tilning sintaktik tuzilishi asosida elementar yadro gaplar yotadi. Bu elementar sintaktik strukturalarning o'zgarishi yangi turdagi mukammalroq strukturalarning (sintaktik birliklarni: so'z birikmalari, gaplarning) yuzaga kelishiga sabab bo'ladi. Har bir murakkab gap boshqa bir elementar (yadro) gapning o'zgarishi natijasidir. Bu uslub go'yo til paydo boigan vaqtdan boshlab, tilning to hozirgacha bo'lgan rivojlanish bosqichlarini o'z ichiga oladi. Ba'zi olimlarning fikrich'a, tillarning rivojlanish bosqichlarini bolalar nutqi misolida ko'rish mumkin.
- Bolalar nutqini o'rganish shuni ko'rsatadiki, ular dastlab ayrim tovushlarni, ularning kombinatsiyasini, ayrim so'zlarni, so'z birikmalarini va keyinchalik sodda elementar gaplarni talaffuz qila boshlaydilar. Shundan so'ng asta-sekin bog'langan qo'shma gaplarni (parataksis), keyinchalik esa, ergashgan qo'shma gaplarni (gipotaksis) ishlata boshlaydilar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Distributiv metod til birliklarining nutq jarayonida boshqa bir birliklar bilan birika olish imkoniyatini tahlil etadi . Distributivsiyani “ sintaktik imkoniyat “ sifatida izoh –
|