nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalari

|
To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalari
|
bet | 4/4 | Sana | 08.08.2024 | Hajmi | 107,29 Kb. | | #269284 |
Bog'liq Kompyuter injineringi fakulteti tabiiy fanlar kafedrasi diskret 3. To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalari
To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalarida ikki va uch o’zgaruvchili Karno kartalaridagi usullar qo‘llaniladi. Faqatgina to‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalarida birinchi va to‘r tinchi ustunlar, birinchi va to‘rtinchi qatorlar bir-biriga qo‘shni hisoblanadi, chunki ular mos ravishda vertikal yoki gorizontal silindrlarga o‘ralsa, ushbu ustunlar yoki qatorlar bir-biriga qo‘shni bo‘lib qoladi. To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalarining to‘rtta burchagi ham bir-biriga qo‘shni hisoblanadi, chunki karta “sferaga” o‘ralsa, to‘rtta burchak bir-biriga qo‘shniga aylanadi.
Mantiqiy tarmoqlar va Karno kartalari o'rtasidagi bog'liqlik ularning umumiy maqsadi raqamli mantiqiy funktsiyalarni ifodalash va tahlil qilishda yotadi. Karno xaritalari mantiqiy sxemalarni soddalashtirish uchun ishlatilishi mumkin va soddalashtirish tugallangach, olingan mantiqiy tarmoq soddalashtirilgan ifodalar asosida amalga oshirilishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, Karno xaritalari mantiqiy tarmoqlarni loyihalash jarayonida foydalaniladigan vositadir. Ular mantiqiy funktsiyalarni soddalashtirishga yordam beradi, keyinchalik ular tegishli mantiqiy eshiklar yordamida mantiqiy tarmoqlar shaklida amalga oshirilishi mumkin.
|
| |
Ikki o‘zgaruvchili Karno kartasi - 1. Ikki o’zgaruvchili karno kartasi. Uch o’zgaruvchili karno kartalari

|
1. Ikki o’zgaruvchili karno kartasi. Uch o’zgaruvchili karno kartalari
|
bet | 3/4 | Sana | 08.08.2024 | Hajmi | 107,29 Kb. | | #269284 |
Bog'liq Kompyuter injineringi fakulteti tabiiy fanlar kafedrasi diskret 1. Ikki o‘zgaruvchili Karno kartasi
F(A,B)=ABABAB formulaga mos Karno kartasi quyidagi ko’rinishni oladi:
Yuqorida keltirilgan sxemaga muvofiq gorizontaliga, vertikaliga bir-biriga qo‘shni bo‘lgan birlar konturlarga birlashtiriladi. Har bir kontur ikkini darajalaricha birlarni (21, 22, 23,…) o‘z ichiga olishi va kontur olish jarayoni barcha birlar kontur ichida qolguncha davom ettirilishi lozim. Har bir kontur soddalashtirilgan Bul ifodasining yangi a’zosini bildiradi. Har bir konturda qatnashgan bir-birini to‘ldiruvchi o‘zgaruvchilar tushirib qoldiriladi, har bir konturdan qolgan o‘zgaruvchilarning diz’yunksiyasi olinadi. Natijada formula quyidagi soddalashgan ko‘rinishni oladi: F(A, B)= AB
2. Uch o‘zgaruvchili Karno kartalari
Uch o‘zgaruvchili Karno kartalari quyidagicha ko‘rinishda bo‘ladi:
А
|
В
|
С
|
F(A, B, C)
|
0
|
0
|
0
|
№1
|
0
|
0
|
1
|
№2
|
0
|
1
|
0
|
№3
|
0
|
1
|
1
|
№4
|
1
|
0
|
0
|
№5
|
1
|
0
|
1
|
№6
|
1
|
1
|
0
|
№7
|
1
|
1
|
1
|
№8
|
Uch o‘zgaruvchili Karno kartalarida ham ikki o‘zgaruvchili Karno kartalaridagidek gorizontaliga, vertikaliga bir-biriga qo‘shni bo‘lgan birlar konturlarga birlashtiriladi. Har bir kontur iloji boricha ko‘proq ikkini darajalaricha birlarni (21, 22, 23,…) o‘z ichiga olishi va kontur olish jarayoni barcha birlar kontur ichida qolguncha davom ettirilishi lozim. Har bir kontur soddalashtirilgan Bul ifodasining yangi a’zosini bildiradi. Har bir konturda qatnashgan bir-birini to‘ldiruvchi o‘zgaruvchilar tushirib qoldiriladi, har bir konturdan qolgan o‘zgaruvchilarning diz’yunksiyasi olinadi. Bundan tashqari uch o‘zgaruvchili Karno kartalarida 1- va 4-qatorlar bir-biriga qo‘shni hisoblanadi, chunki karta gorizontaliga o‘ralganda 1- va 4- qatorlar bir-biriga qo‘shni bo‘lib qoladi.
Masalan F(A,B,C) formula quyidagicha rostlik jadvali bilan berilgan bo‘lsin:
|
| |
rasm. Gruntlarni kimyoviy qotirish

|
rasm. Gruntlarni kimyoviy qotirish5.8 rasm. Gruntlarni kimyoviy qotirish:
a – nuqtali qotirish; b – massivlarni qotirish; 1 – in’ektor;
2 – qotirish zonasi; 3 – in’ektorning teshikli qismi.
Lyossligruntlarga 5 atm (0,5 MPa) gacha bosimda faqat suyultirilgan shisha yuboriladi, u grunt
tarkibidagi kalьtsiy tuzlari bilan reaktsiyaga kirishishi natijasida erimaydigan gelь hosil bo’ladi
(kremniyli kislota + kalьtsiy oksid gidrat – sernokisliy natriy).
5.3-jadval
Silikatlashda mustahkamlik va qotirish radiusi
Gruntlar
Mustahkamlik, MPa
Qotirish radiusi, m
Yirik donali qumlar
3.0...3,5
1,3...2,5
Mayda donali qumlar
1,5...2,0
0,8...1,0
Loy qatlam
0,4...0,5
0,3..1.0
Sog’ tuproq(lyossli)
0,6...0,8
0,3...1.0
Bu usul shaxta va tunnellar kavlashda hamda metropoliten qurilishida keng qullaniladi.
Bitumlash
qumli va kuchli yoriqli gruntlarni mahkamlash uchun, eng asosiysi ulardan suv
filьtratsiyasini to’xtatish uchun qo’llaniladi. Avvaldan burg’ilangan quduqlarga o’rnatilgan inьektorlar
orqali gruntga issiq bitum bosim ostida yuboriladi. Elektr toki bilan isitiladigan inьektorlargaissiq bitum
qozondan quvurlar orqali nasos yordamida 50...80 atm ga (5...8 MPa) yetadigan bosimda o’zatiladi.
Inьektor ikki quvurdan iborat bo’lib, uning ichki quvuribitum chiqishi uchun teshiklarga ega bo’lib, u
bitum chiqishini ta’minlash uchungruntga tashqi quvurdan ham pastroqqa tushiriladi.Bitumni bosim
ostida yuborish bir necha harakat bilan amalga oshiriladi. Birinchi marta 2...3 atm (0,2...0,3 MPa) bosim
ostida bitum yuborilganda bitumning hamma bo’shliqlariga oqib kirishiga imkon beriladi va bunda hajm
kamayib, grunt qota boshlaydi. Keyingi bosim ostida yuborishdan oldin bitum inьektorning
elektrisitkichiyordamida isitiladi. Qumli gruntlarni sovuq bitum emulьsiyasi bilan qotirish mumkin.
|
| |
Durğun dalğalar - Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika kursu. Bakı, 2016

Durğun dalğalar
Bir birinin əksi istiqamətində yayılan eyni amplitudlu dalğaların toplanması (interferensiyası) nəticəsində yaranan əvəzləyici dalğaya durğun dalğa deyilir.
Əks istiqamətlərdə yayılan eyni amplitudlu iki müstəvi dalğaya baxaq:
-ı nəzərə alaq.
(1)
Bu durğun dalğa tənliyidir. Ondan görürük ki, amplitud x-dən asılıdır:
Durğun dalğaların hər nöqtəsindəki rəqslərin tezliyi qarşılaşan dalğaların tezliyinə bərabərdir.
1. ; (2) olan nöqtələrdə amplitud maksimal olur: . Bu nöqtələrdə qarın nöqtələri və ya sadəcə qarınlar deyirlər.
(2)-dən qarınların koordinatlarını tapmaq olar:
(3)
2. ; (4) olan nöqtələrdə amplitud sıfır olur bu nöqtələrə düyün nöqtələri və ya düyünlər deyirlər. Bu nöqtələrdə rəqslər baş vermir. Düyünlərin koordinatlarını (4)-dən taparıq:
; (5)
(3)və (5)-dən qonşu qarınlar və düyünlər arasındakı məsafə olduğunu alırıq. Qarınla düyün arasındakı məsafə bərabərdir. Düyünlər və qarınlar həmişə eyni yerdə (nöqtədə) olurlar.
(1)-dən görünür ki, amplitud sıfır nöqtəsindən (qiymətindən) keçərkən işarəsi dəyişir, fazalar isə düyünün sağı və solunda qədər fərqlərin, düyünün müxtəlif tərəflərindəki nöqtələr əks faza ilə rəqs edirlər.
Tərpənməz olduğundan durğun dalğa enerji daşımır.
Durğun dalğalar ixtiyari dalğavari prosesdə əmələ gələ bilər. Adətən durğun dalğalar, dalğaların mühitin məhdud həcmlərində yayıldığı zaman baş verir.
Məsələn: mexaniki rəqslər üçün ucları bərkidilmiş simdə, səs rəqsləri üçün müəyyən həcmli hava sütunlarından (nəfəsli musiqi alətlərində), elektromaqnit rəqsləri üçün rəqs generatorunu elektrodlarla birləşdirən məftillərdə, şaquli səthlərin yaxınlığında və.s. durğun dalğalar alınır.
|
Potensiallar fərqi ilə sahə intensivliyi arasında əlaqə

Potensiallar fərqi ilə sahə intensivliyi arasında əlaqə
Fərz edək ki, o nöqtəsində nöqtəvi yük yerləşir, I, II və III ekvipotensial səthlərdir.
Ekvipotensial boyu yükün hərəkəti zamanı iş görülmür: A=0 (çünki Δφ=0)
I və II ekvipotensial səthləri elə yaxın götürək ki, = const olsun.
Bu halda dl yolunda müsbət q yükünü apararkən görülən elementar iş:
dA=qEdl
Digər tərəfdən bu elementar iş:
olduğundan
(1)
(-) işarəsi intensivlik vektorunun potensialın azaldığı istiqamətdə yönəldiyini ifadə edir. Bu ifadədən görünür ki, sahə intensivliyi potensialın vahid məsafədəki azalmasına bərabərdir.
Potensialın ən çox dəyişdiyi istiqamətdə, vahid məsafədə azalmasına, -ə onun qradiyenti deyilir yəni:
Deməli
Potensial qradiyenti vektorial kəmiyyət olub, potensialın artması istiqamətində yönəlir
(2)
(1)-dən alınır ki,:
Bir birindən müəyyən üzaqlıqda olan iki nöqtə arasındakı potensiallar fərqi:
Bircinsli sahədə olduğundan:
L-potensialları və olan nöqtələr arasındakı məsafədir.
Və ya
(3)
Ümümi halda . Onda
qrad
Burada
vektorial kəmiyyəti Nabl operatoru adlanır.
Fərz edək ki, radiusu r olan metal kürə q yükü ilə φ potensialına qədər elektriklənmişdir.
Bu kürənin potensialı düsturu ilə hesablanır.
Şəkildən görünür ki, yüklənmiş kürə daxilində olur. Kürənin səthindən uzaqlaşdıqda isə asılılıq
və
kimi olur.
Hər-hansı və yüklərini birləşdirən xətt üzərindəki ixtiyari nöqtəsində sahə intensivliyi və potensialı uyğun olaraq
və
kimi hesablanır.
Vahid müsbət yük A nöqtəsindən dR məsafəsinə hərəkət edərsə (şəkil) elektrik qüvvələrinin gördüyü iş
olar. Potensial isə vahid yükü sonsuzluqdan həmin kürə üzərinə gətirərkən görülən işə bərabərdi
Bu elektriklənmiş kürənin potensialıdır
|
Gruntlarni termik qotirish - 1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

doimiy elektr toki o’tkaziladi. Tokning ta’siri natijasida loy quriydi, zichlanadi va uning ko’pchish
xususiyati yo’qoladi.
Elektrokimyoviy qotirish.
Bu usul loyli va serbalchiqligruntlarda qo’llanadi. Gruntga parallelь
qatorlar bilan har 0,6...1,0m masofada temir sterjenlar yoki quvurlar qoqilib, ulardan kuchlanishi
30...100V va qotiriladigan gruntning tik ko’ndalang 1m
2
kesimiga 0,5...7 A tok kuchiga ega doimiy elektr
toki o’tkaziladi.
Elektrkimyoviy usulning o’ziga xosligi shundan iboratki, unda gruntga cho’ktiriladigan
qatorlararo metallsterjenlar (anodlar) va quvurlar(katodlar) almashtirilib tushiriladi, ulardan gruntga tok
o’tishini ko’chaytiruvchi, gruntni qotish jarayonini jadallashtiruvchi kalьtsiy xlor, natriy silikat, temir
xlori va boshqa kimyoviy qushimchalar eritmalari yuboriladi.
Bu usullarni gruntning filьtratsiya koeffitsienti kam ya’ni 0,2...2m/sut bo’lganda qo’llash
mumkin.Gruntkalьtsiy xlor eritmasi bilan to’yinganligi va so’ng bu gruntdan elektr tokini o’tkazish
natijasida, gruntda orqaga qaytmaydigan o’zgarishlar bo’ladi ya’ni ularni ko’pchishi to’xtaydi,
mustahkamlik tavsiflari oshadi.
Yer ishlarini bajarishning yer osti usullari

|
Yer ishlarini bajarishning yer osti usullari Yer ishlarini bajarishning yer osti usullari
Er ishlarini bajarishning yer osti usullari jadal harakatga ega bo’lgan transport magistrallari
kesishgan joylarda quvurlarni yotqizish zaruriyati yuzaga kelgan vaziyatlarda qo’llaniladi, bu
magistrallarni hattoki qisqa muddatga ham to’xtatib bo’lmaydi. Quvurlarni yotqizish, kollektorlar va yer
osti o’tish yo’llari, transport tunellarini qurishning bunday sharoitlarida gruntni qazishning transheyasiz
usuli qo’llanadi. Transheyasiz usul yer osti qazilmalarini yer yuzasidan gruntni ustki qismini ochmasdan
turib bajarishni, ya’ni kommunikatsiyalarni bevosita yer qa’riga yotqizishni ko’zda tutadi. Gruntlarni yer
ostida qazishning bir nechta – bosim ostida itarish, teshib o’tish, gorizontal burg’ilash kabi usullari
mavjud.
Bosim ostida itarish
diametri 700...1800 mm bo’lgan po’lat quvurlarni 80 m gacha uzunlikda
yotqizish uchun qo’llanadi. Quvurlarni bosim ostida o’tkazish qurilmasi (5.34 - rasm) bitta rama yoki bir
nechta gidravlik domkratlardan tashkil topgan bo’lib; ular quvurlarning uchiga qisib kiydirilgan flanetslar
orqali quvurning ko’ndalang tomoniga kuch beradi. Quvurning qarama-qarshi uchi pichoqli xalqa bilan
jihozlanadi, quvurning oxirgi uchiga payvandlab mahkamlangan bu pichoqli xalqa gruntning qarshiligini
kamaytirish uchun xizmat qiladi, chunki uning diametri quvur diametridan katta bo’ladi. Qoziqlar yoki
yog’och bruslar qatoridan tashkil topgan “maxsus devor” domkratlarning tayanchi sifatida xizmat qiladi.
Quvurni domkrat shtoki uzunligida birinchi marta itargandan keyin uni teskari harakatlantirib
dastlabki holatga qaytarish amalga oshirilib, qisuvchi flanets va quvurning ko’ndalang yon tomoni orasiga
domkrat shtoki uzunligiga teng bo’lgan qisuvchi patrubok (kalta quvur) o’rnatiladi va bosim ostida
itarish tsikli takrorlanadi. Patruboklar shtok uzunligiga va shtokning ikkilangan uzunligiga teng bo’ladi.
Bosim ostida itarish natijasida quvur oxiri priyamkaga yetganda, quvurga qo’shimcha ya’ni
navbatdagi quvur bug’ini (zvenosi) payvandlanadi, quvur ichidagi grunt kanatli tortgichga ega bo’lgan
kurak bilan chiqariladi yoki suv bilan yuviladi.
|
| |
rasm.Gruntni domkrat shtoki uzunligida bosim

Bosim ostida itarish
usulining kichik tezligi, qisuvchi patruboklarni doimiy ravishda
almashtirish va quvur bo’laklarini o’stirib borish (ularning uzunligi domkrat
shtokining uch karra
uzunligidan ortiq bo’lmasligi yoki 3 m dan oshmasligi kerak) zarurligini inobatga olib grunt quvur
ichidan katta bo’lmagan
portsiyalarda chiqariladi, lekin domkratlar ishlayotgan vaqtda ishchilarning
quvur ichida bo’lishi ta’qiqlanadi. Gidravlik domkratlarning nasoslari yerning ko’rinadigan
sirtiga
joylashtiriladi, domkratlarning jamlangan kuchi odatda 500 t dan oshmaydi. Gruntning qarshiligi katta
bo’lgan hollarda quvurlarni itarib surishda ko’rsatiladigan katta kuchlar quvuro’tkazgich trassalarining
qayrilishiga va ularning deformatsiyalanishiga olib kelishi mumkin.
Teshish usuli
(5.35 - rasm) – konussimon uchlikka ega bo’lgan quvurlarni itarish bilan gruntni
radial zichlashtirish evaziga unda teshiklar hosil qilish metodidir. Quvurlar
ichidan gruntni chiqarib
yubormaydiganbu usuldiametri 100...400 mm bo’lgan quvurlarni yaxshi siqiluvchan gruntlarda 3 m dan
ortiq bo’lmagan chuqurlikda va o’tish uzunligi 60mgacha bo’lgan hollarda yotqizishda qo’llanadi.Teshib
o’tkazish qurilmasi porshenining yurish qismi 150...500mm oralig’ida bo’lgan gidravlik domkrat, quvur
ichiga qo’yiladigan shompoldan tashkil topadi, bu shompol kuchni domkratdan po’lat
konussimon
uchlikning nayzasi orqali quvurga uzatadi, uchlik quvurning ko’ndalang tomoniga payvandlanadi.
SHompol domkrat shtokiga bikr qilib mahkamlanadi.
– rasm. Bo’ylama kovlaydigan ko’p cho’michli ekskavatorlarni tuzilish sxemalari

Ekspluatatsion ish unumdorligini hisoblashda cho’michning to’lish koeffitsienti(0,7...0,9), ishchi
vaqtdan foydalanish koefitsienti (0,6...0,8), gruntning yumshatilish koeffitsienti (0,6....0,9), zanjirning
harakatlanish tezligini inobatga olish lozim bo’ladi.Zanjirning harakatlanish tezligiga gruntning zichligi
va uning ser namliligi ta’sir ko’rsatadi.
Zanjirli va rotorli ekskavatorlarning asosiy tasniflari (xarakteristikasi):
cho’mich sig’imi, l..................................... 20 30;
kovlash chuqurligi, m
........................... 7 gacha9gacha;
mehnat unumdorligi, m
3
/soat ..................35 55
Suv va gaz quvurlari, elektr kabellari, oqava suvlar, telefon tarmoqlarini o’tkazish uchun
mo’ljallangan
transheya kovlagichlar
ko’rib chiqilganekskavatorlarning turlarigakiradi.Zamonaviy
transheya kovlagichlar pnevmo g’ildirakli to’liq gidrostatik mashina bo’lib, qiyin sharoitlarda ishlash
uchun ular yuqori quvvatga ega va ularning maksimalь kovlash chuqurligi 1,8 m gacha.Mashina plug,
cho’mich, kesadigan disk, kabelli barabanni,surgichni va burg’ilovchi moslamalarniushlab turuvchi
sifatidagi qo’shimcha jihozlar bilan ta’minlangan.
- Rasm. To’g’ri cho’michli ekskavatorning ishlash sxemasi

Bu yerda
N
- zarur bo’lgan samosval va avtopoe’zdlar soni;
T
ts
– to’liq bir ish tsiklining
davomiyligi;
mos ravishda samosvalga gruntni ortish va to’kish hamdagruntni ortish va
ag’darishdanoldingi paytdagiekskavatorning manevrlanishdavomiyligi, min;
samosvalning
yuklangan va bo’sh holatdagi tezligi; L – gruntni tashish masofasi, km.
Samosvalga ortish davomiyligi (uzunligi) keng oraliqda o’zgarib to’radi va u kuzovga
ortiladigan grunt bilan to’lgan cho’michlar soniga, grunt turi va uning zichligiga, ortishdagi mashinaning
o’rtacha burilish burchagi va ekskavator turiga bog’liq. Qullaniladigan to’g’ri cho’michli qurilish
ekskavatorlariningcho’mich sig’imi asosan 0,15...2,5m
3
ni tashkil etadi.
Gruntlarni mexanizatsiyalashgan usullar bilan qazish

|
Gruntlarni mexanizatsiyalashgan usullar bilan qazishGruntlarni mexanizatsiyalashgan usullar bilan qazish
Er ishlarini bajarishning asosiy usuli gruntni qayta ishlashningmexanizatsiyalashgan
usulidir.Gruntning qazilishi, ko’chirilishi, joylashtirilishi, tekislanishi, zichlanishikerakli ishchi jihozlar
bilan ta’minlangan yer qazuvchi va yer qazuvchi-tashuvchimashinalar yordamida bajariladi.Mashinalar
soni, turi va markasini tanlash, yer inshootlarining fazoviy shakli hamda geometrik parametrlari, qurilish
maydonining grunt va gidrogeologik sharoitlari ishlarni bajarishning loyihaviy muddatiga bog’liq.
Er ishlarini bajarish umumiy holda uchtajarayondan tashkil topadi:
qazilmani qazish, gruntni
tashish, ko’tarmaga to’kish
, bunda asosiy jarayon gruntni qazishdan iborat bo’ladi.Qazilmalarni qazish
uchta asosiy usullar:
kesish, suv oqimi bilan yuvish
va
portlatish
usullaribilan bajariladi. Mexanik usulda
qazilganda turli mashinalarning ishchi organlari gruntga kesish yoki yorish kuchlari bilan ta’sir qiladi.
Buning natijasida gruntning ma’lum qismi massivdan ajraladi va uni surishmumkin bo’ladi. Kesish usuli
bilan grunt qazilganda yer qazuvchi, yer qazuvchi-tashuvchiva yerqazuvchi-tekislovchi mashinalar
qo’llanadi.
Er qazuvchi mashinalar –ekskavatorlar, ariq qazuvchilar gruntni cho’michpichog’i bilan uzib
ajratib, uyum (otval)gayoki yer qazuvchi mashinaga yaqin joylashtirilgan transportning bunkeriga
to’kadi.
Erqazuvchi-tashuvchi mashinalar –skreperlar va bulьdozerlar qazilmada gruntni qazish, uni
tashish va ko’tarmaga to’kish uchun mo’ljallangan. Bu mashinalar yer ishlarining barcha kompleks
jarayonini to’liq mexanizatsiyalashni ta’minlaydi.
Er qazuvchi-tekislovchi mashinalar – tirkamali va o’zi yuradigan greyderlar hamda bulьdozerlar
bo’lib, ular gruntni qazish, ko’chirish va tekislash uchun mo’ljallangan.
Gruntni suv oqimi bilan yuvib ishlash va suyultirilgan gruntni quvurlar orqali
ko’chirishdagidromonitorlar, loyqa so’rgichqurilmalar qo’llaniladi.
Er ishlarini bajarishning samarador shakli kompleks mexanizatsiyalashdir.Kompleks
mexanizatsiyalashning asosiy printsipi shundan iboratki, jarayonlar va operatsiyalarni bajarishda ishtirok
etayotgan barcha mashinalarning texnik-iqtisodiy va texnologik parametrlari bir-biriga mos kelishi kerak.
Bunda mashinalar to’plami (komplekti) tushunchasi kiritilib, bajariladigan barcha ishlab chiqarish
jarayonlari yer ishlarining
|
| |
Mavzu: Draglaynlarni ish unumdorligi. Reja: Draglayn haqida umumiy malumot. Draglayn ishchi parametrlari

|
Mavzu: Draglaynlarni ish unumdorligi. Reja: Draglayn haqida umumiy malumot. Draglayn ishchi parametrlari
|
bet | 1/4 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 14,76 Kb. | | #108923 |
Bog'liq Mavzu Draglaynlarni ish unumdorligi. Reja-fayllar.org (1)
Mavzu: Draglaynlarni ish unumdorligi. Reja
Mavzu:Draglaynlarni ish unumdorligi.
Reja:
1.Draglayn haqida umumiy malumot.
2.Draglayn ishchi parametrlari.
3.Draglayn ish unumdorligi
4.Xulosa.
5.Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Draglayn davriy ishlovchi ekskavator bo‘lgani uchun uning 1tn konstruksiyasiga to‘g‘ri keladigan unumdorligi uzluksiz ishlovchi ekskavatorlarnikiga nisbatan kam bo‘ladi. Ammo uning qo‘llanish soxasi juda kengdir.
Draglayn bilan yarim qoya tog‘ jinslarini oldindan burg‘ulab portlatib yumshatilganidan keyin qazib olish mumkin. Draglaynning ishchi organi – cho‘michli kanat osilgan strela hisoblanadi. Draglaynlarning ishlash prinsipi shundan iboratki, ekskavator tortuvchi kanat bilan cho‘michni tortib qazish joyi yuza qatlamini kirkadi, cho‘mich chuqurlashib tishlari bilan tog‘ jinsiga botadi.
Zich tog‘ jinslarini qazib olishda cho‘michning orqa qismi ko‘taruvchi kanat yordamida biroz ko‘tariladi va qazish joyi bilan cho‘mich tishi orasidagi burchak kattalashtiriladi. Bu esa, o‘z navbatida cho‘michning tog‘ jinsiga botishini osonlashtiradi. Ishchi sikl – ekskavatorning burilish bilan bir vaqtda cho‘michni qazish joyiga tushirishi, undan keyin cho‘michni to‘ldirish, qazish joyidan ko‘tarish va buralish bilan birga bo‘shatish joyiga bo‘shatishlardan iboratdir.
To‘ldirilgan cho‘mich gorizontal holatda tortuvchi kanat yordamida ushlab turiladi. Ish vaqtida ekskavator dumaloq – aylanuvchi platformaga tayanadi va shuning uchun xam ekskavatorning og‘irligidan qat’iy nazar yerga bo‘ladigan solishtirma bosim kam bo‘ladi va bu ekskavatorning to‘kilgan tuproq va ag‘darmalar ustlarida samarali ishlash imkonini beradi.
Draglaynlarning qazib olish texnologiyasi va parametrlari. Draglaynlarning asosiy texnologik parametrlari - cho‘mich sig‘imi, ekskavator o‘lchamlari, uning massasi, yerga beruvchi solishtirma bosimi, zabt etish qiyaligidan iboratdir. Ishchi parametrlari esa qo‘yidagilardan iborat:
cho‘michlash radiusi-Rch;
cho‘michlash chuqurligi-Nr;
yuklash radiusi-Rr;
yuklash balandligi-Nr.
draglayn - ekskovator turgan sathdan pastda joylashgan gruntlarni,
shuningdek namligi yuqori bo‘lgan gruntlarni ishlash uchun mo‘ljalangan.
Ekskavator–draglaynlar bir kovshlidan shunisi bilan farq qiladiki,
ularning cho‘michi katta belkurakli tipda bo‘lib, o‘qda kanatlarda osilgan
bo‘ladi. Draglayn o‘zi turgan joyning pastki qismini qaziydi, shu sababli
konning yuqori maydonida ishlaydi.
|
| |
İntensivlik vektorunun seli. Vakuumda elektrik sahəsi üçün

İntensivlik vektorunun seli. Vakuumda elektrik sahəsi üçün Qauss teoremi.
Qüvvə xətlərinə perpendikulyar qoyulmuş səthdən keçən qüvvə xətlərinin sayına bu səthdən keçən intensivlik vektorunun seli (sadəcə intensivlik seli) deyilir və
bərabərdir.
Əgər müstəvi səthin normalı qüvvə xətləri ilə bucağı təşkil edərsə:
(1)
Burada
Sahə bircinsli olmadıqda ()səthi çox kiçik elementar götürməklə, bu səthin əhatə etdiyi kontur daxilində sahəni bircinsli hesab edərək (1) düsturunu belə şəkildə yazmaq olar:
Bu halda istənilən S səthindən keçən intensivlik seli belə olacaqdır:
Götürülən səth qapalı olanda isə: (2) Sferik səthin mərkəzində yerləşmiş q yükünün bu səthdə yaratdığı sahə intensivliyi olduğundan, nəzərə alaraq ki En=E, intensivlik seli: (3)
Burada
Sferanın səthinin sahəsidir.
Hesablamalar göstərir, ki nəticə istənilən qapalı səth üçün doğrudur.
Qapalı səth daxilində yükləri olarsa, həmin səthi kəsən intensivlik seli
(4) olacaqdır.
və (4) tənliklərinin müqayisəsindən alarıq:
(5)
Qauss teoremi müəyyən hallarda sahənin intensivliyini hesablamaq üçün çox əlverişli üsuldur.
Elektrik dipolu. Dipolun elektrik sahəsi.
Bir birindən müəyyən l məsafədə yerləşən qiymətcə bərabər olan əks işarəli iki nöqtəvi yüklər sisteminə elektrik dipolu deyilir. Yükləri birləşdirən düz xəttə dipolun oxu deyilir. Mənfi yükdən müsbət yükə istiqamətlənmiş və modulu yüklər arasındakı məsafəyə bərabər olan vektorial kəmiyyətə dipolun qolu deyilir.
Dipolun +q yükünün qoluna hasilinə dipolun elektrik momenti deyilir:
Elektrik momenti dipolun oxu boyunca müsbət yükə doğru yönəlir.
Dipolun oxunun davamında, onun oxunun orta nöqtəsində məsafədə yerləşən nöqtəsində elektrik sahəsinin intensivliyini tapaq.
Bu halda və vektorları dipol oxu boyunca yönəldiyindən onların həndəsi cəmi cəbri cəmi ilə üst- üstə düşür.
. Şəkildən görünür ki, və
Onda və olur.
Deməli
r>>l olarsa
və ya olur. (1)
2).Dipolun oxunun mərkəzinə çəkilmiş perpendikulyar üzərindəki B nöqtəsində elektrik sahəsinin intensivliyini tapaq.
Şəkildən görünür ki,
olduğundan . Onda -dən alırıq ki, .
Burada və olduğundan
alırıq.
r>>l olarsa . Onda (2)
(1) və (2) ifadələrinin müqayisəsindən görünür ki, dipoldan böyük məsafədən dipolun elektrik sahəsinin intensivliyi dipol momenti ilə düz, dipoldan olan r məsafəsinin kubu ilə tərs mütənasibdir, yəni E~.
Dipolun əhatəsinin digər nöqtyələri üçün -in analoji çəkilmələri göstərir ki, dipolun sahəsi şəkildəki kimidir.
|
Mövzu № 25 - Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika kursu. Bakı, 2016

Işıq mənbəyi qarşısında bir yarıq qoysaq, ekran üzərində bu yarığın işıqlı əksi alınır. Işıq düzxətli yayıldığından qaranlıqla işığın sərhəddini həndəsi yolla tapmaq olar. Lakin yarığın enini kiçiltdikdə (-dək) işıqla qaranlığın ekranda olan sərhəddi yayılır və ekranda bir birini əvəz edən işıqlı və qaranlıq halqalar alınır və onlar hətta həndəsi qaranlıq yerinə də keçirlər. Bu hadisəyə, yəni bircins mühitdə işığın düz xətt üzrə yayılmasından kənara çıxmasına difraksiya deyilir.
Difraksiya hadisəsi işığın dalğa təbiətli olmasını təsdiq edən hadisələrdən biridir.
Hüygens-Frenel prinsipinə görə dalğa səthi üzərində olan hər bir nöqtə yeni dalğa mənbəyinə çevrilib ətrafa elementar sferik dalğalar buraxır və yeni əmələ gəlmiş dalğanın səthi həmin elementar toxunanı olur. Bu ikinci elementar dalğalar koherentdirlər.
Tutaq ki, S işıq mənbəyindən işıq (AB) ekranda olan dairəvi yarıqdan keçərək DC ekranına düşür. Hüygens-Frenel prinsipinə görə yarığın hər bir nöqtəsi yeni dalğa mənbəyi olaraq özündən elementar dalğalar buraxır. Bu dalğalar koherent olduğundan interferensiya edəcəkdir.
Yarıqdan keçən dalğa səthini müəyyən hissələrə Frenel zolaqlarına bölək. Frenel zolaqlarının sərhədi M nöqtəsindən və.s. məsafələrdədirlər.
Qonşu zolaqların uyğun nöqtələrindən M nöqtəsinə ikinci elementar dalğalar yollar fərqi ilə gəlirlər və interferensiya edərək bir birini söndürürlər. Ona gərə M nöqtəsindəki işıqlanma, qonşu zolaqların yaratdığı sıfra bərabərdir.
DD yarığında cüt sayda zonalar yerləşərsə M nöqtəsində interferensiya minimumu, tək sayda zonalar yerləşərsə M nöqtəsində interferensiya maksimumu alınar.
M nöqtəsi ətrafında işıqlı və qaranlıq dalğalar yaranır.
Təbii şəraitdə difraksiya hadisəsinə yağışdan sonra havada olan su damcılarında (göy qurşağı), şaxtalı havada kiçik buz dənələri olduqda rast gəlmək olur.
Mantiq to’rlarini minimallashtirish

Mantiq to’rlarini minimallashtirish.
Mantiqiy to‘rlar Bul o'zgaruvchilarning diskret tanlanmalardan iborat bo'lib, ularning har biriga Bul funktsiya tayinlangan (har bir o'zgaruvchi uchun har xil bo'lishi mumkin), bu o'zgaruvchilarning qism to'plamidan ma'lumotlarni oladi va o'zgaruvchining holatini aniqlaydigan ma'lumotlarni chiqaradi.
Agar biror bir murakkab sxema berilgan bo‘lsa, unga mos formulani yoyib, mantiq qonunlariga asosan soddalashtirib, soddalashgan formulaga mos sxemani qayta tuzilsa, hosil bo‘lgan soddalashgan sxema boshlang‘ich sxemaning vazifasini bajaradi.
Bu amaliyotga minimallashtirish deyiladi.
Mukammal diz’yunktiv normal shakllarni minimallashtirishda Bul ifodalarida bir-biriga qo’shni hadlarni topish va bu hadlarni birlashtirish katta mehnat talab qiladi. Bu esa soddalashtirishda analitik usulning kamchiligi hisoblanadi.
Amaliyotda mantiq funktsiyalarini minimallashtirish uchun mantiqiy o’zgaruvchilar soni kamroq bo’lsa, jadval usuli birmuncha qulay hisoblanadi.
Jadval usulining ustunligi:
1) birlashtiriladigan hadlarni izlash oson;
2) topilgan hadlarni birlashtirish oson;
3) funktsiyaning barcha minimal shakllarini topish mumkin.
Jadval usullari quyidagilar: Karno kartalari, Veych, Venn diagrammalari, yechimlar daraxti hisoblanadi.
Ushbu mavzuda biz Karno kartalari metodi bilan tanishamiz.
1953 yil Moris Karno Bul ifodalarini soddalashtirish va grafik tasvirlash tizimini ishlab chiqqanligi haqida maqola e’lon qildi.
Hozirda bu metod Karno kartalari metodi deb yuritiladi. Karno kartalarining quyidagi turlarini ko’rib chiqamiz:
Karno kartalari
Bul algebrasi Djorj Bul tomonidan (1815-1864) rivojlantirilib, 20-asrning 30-yillarida raqam
li mantiqiy sxemalarda qo‘llanilgan edi. Raqamli electron qurilmalarni konstruksiyalash bilan shug‘ullanadigan mutaxassislar Bul algebrasini chuqurroq o‘rganishi lozim.
Karno kartalari – Bul ifodalarini soddalashtirishning eng amaliy usuli hisoblanadi. Undan tashqari Veych, Venn diagrammalari, jadval usullari mavjud. 1953 yil Moris Karno Bul ifodalarini soddalashtirish va grafik tasvirlash tizimini ishlab chiqqani haqida maqola e’lon qildi.
|
Müəssisələrdə əməyin mühafizəsi xidmətləri və nəzarət

|
Müəssisələrdə əməyin mühafizəsi xidmətləri və nəzarətBog'liq M asir d vrd istehsalatda h r hans s viyy d q bul edil n q ra4.8. Müəssisələrdə əməyin mühafizəsi xidmətləri və nəzarət
Əməyin mühafizəsi işinin təşkili və əməyin mühafizəsi üzrə qanunvericiliyin tələblərinə
əməl edilməsinə nəzarətin həyata keçirilməsi üçün, iqtisadiyyatın bütün sahələrində işçilərin sayı
50 nəfərdən çox olduqda əməyin mühafizəsi xidmətləri yaradılır.
Əməyin mühafizəsi xidmətinin tərkibinə əmək qanunvericiliyini, əməyin mühafizəsi
normalarını mükəmməl bilən mütəxəssislər daxil edilir. Bir min nəfərdən çox işçinin çalışdığı
müəssisələrdə sənaye-sanitariya laboratoriyası təşkil olunur, habelə əməyin gigiyenası üzrə
həkim vəzifəsi təsis edilir. İşçilərin sayı əlli nəfərdən çox olan müəssisələrdə əməyin mühafizəsi
üzrə mühəndis vəzifəsi, işçilərin sayı beş yüz nəfərdən artıq olduqda isə müəssisə rəhbərinin
(baş mühəndisinin) əməyin mühafizəsi üzrə müavini təsis edilir.
Qeyd edilən xidmətin mütəxəssisləri əmək mühafizəsi qaydalarına və normalarına əməl
olunmasına nəzarət etmək, aşkara çıxarılmış pozuntuların aradan qaldırılması barədə vəzifəli
şəxslərə icrası məcburi olan göstərişlər vermək, habelə əməyin mühafizəsi haqqında
qanunvericiliyi pozan şəxslərin intizam məsuliyyətinə cəlb edilməsi barədə işəgötürənə
təqdimatlar vermək hüququna malikdirlər.
Əməyin mühafizəsi xidmətinin mütəxəssisləri öz vəzifələrinə aid olmayan işlərin yerinə
yetirilməsinə cəlb edilə bilməzlər. Onlar vəzifə borclarını düzgün və keyfiyyətli yerinə
yetirilməməyə görə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyətə cəlb olunurlar.
İşəgötürən əməyin mühafizəsi xidmətini yalnız əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına
dövlət nəzarətini həyata keçirən orqanın razılığı ilə yenidən təşkil və ya ləğv edə bilər.
Müəssisələrdə əməyin mühafizəsi normalarının, qaydalarının, habelə əməyin mühafizəsinə
dair normativ – hüquqi aktların tələblərinin yerinə yetirilməsinə, əmək qanunvericiliyinə əməl
olunmasına dövlət nəzarəti Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Dövlət Əmək
Müfəttişliyi tərəfindən aparılır.
Əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarətini həyata keçirən orqan və onun
vəzifəli şəxslərinin, öz səlahiyyətləri daxilində, qəbul etdikləri qərarlar hökmən icra olunmalıdır.
Bu qərarlardan, ancaq qanunla müəyyən olunmuş qaydada məhkəməyə şikayət verilə bilər.
Əməyin mühafizəsi üzrə qanunvericiliyə əməl edilməsinə ictimai nəzarəti əmək
kollektivinin müvəkkil etdiyi şəxslər və həmkarlar ittifaqları təşkilatlarının nümayəndələri
həyata keçirirlər.
Əməyin mühafizəsi üzrə əmək kollektivinin müvəkkil etdiyi şəxsin, həmkarlar ittifaqları
təşkilatının nümayəndəsinin iş yerlərində əməyin mühafizəsi vəziyyətini maneəsiz yoxlamaq,
aşkara çıxarılmış pozuntuların aradan qaldırılmasını vəzifəli şəxslərdən tələb etmək, habelə
təqsirkar şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsi barədə işəgötürən qarşısında məsələ qaldırmaq
hüququ vardır.
İşəgötürən əməyin mühafizəsi üzrə müvəkkilinə, öz vəzifələrini yerinə yetirmək üçün, hər
həftə, orta əmək haqqı ödənilməklə, iş vaxtında iki saata qədər vaxt ayırmalıdır.
|
| |
Silikatlash (kimyoviy usul) - 1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

loyli, lyossli gruntlarda qo’llash mumkin, u mustahkamlikni, suv o’tqazmaslikni
va gruntning umumiy
turg’unligini oshirish imkonini beradi. Bu usulni quruq va suvga to’yingan gruntlarda ham qo’llash
mumkin, hattoki uni filьtratsiya koeffitsienti yuqori ya’ni 2 dan 80 m/sut gacha bo’lganda ham qo’llash
mumkin. Gruntga ketma-ket 15 atm (1,5MPa) bosim ostida suyultirilgan
shisha va kalьtsiy xlor
qorishmasi
yuboriladi, bular kimyoviy reaktsiya natijasida erimaydigan modda (kremniy kislota geli)
hosil qilib, tabiiy gruntni o’ziga birlashtirgan yagona yaxlit modda hosil qiladi (5.8 –rasm).
Xuddi tsementlashdagidek, inьektorlar ichki diametri 19...38 mm, va devor qalinligi 5 mm dan
kam bo’lmagan po’lat quvurlardan tayyorlanadi. In’ektorning pastki teshikli qismi 0,5-1,5
m uzunlikka
ega. Bosim ostida
yuborish uchun nasoslar, har qaysi o’rnatilgan inьektorga qorishmani 1 dan 15 l/min
gacha o’zatishini hisobga olib tanlanadi.
5.7-rasm. Zaminlarni tsementlash:
a – inьektorni botirish; b – qorishmani bosim ostida yuborish;
v – filьtratsiyaga qarshi pardani hosil qilishda qorishmani bosim ostida yuborish ketma – ketligi; g
– tsementlash sxemasi pasayib boruvchi zonalar bilan;
d – tsementlash sxemasi yuqorilab boruvchi zonalar bilan;
1 – otboyniy (to’qmoqli) bolg’a; 2 – bosh qismi (kallak);
3 – uzaytirgich quvur; 4 – uchlikli teshikli qism; 5 – quvur;
6 – domkratlar; 7 – qorishma uzatkich; 8 – tsementlanish zonalari;
9 – quduqlar; 1 – , 2 – , 3 – balandlik buyicha tsementlash zonalari
Mayda kukunsimon qumlarda, fosfor kislotali va suyultirilgan shishaliqorishmani 5atm (0,5MPa)
bosimda gruntga yuborish qulayroq bo’lib, reaktsiya natijasida erimaydigan gelь hosil bo’ladi(kremniy
kislotasi i fosfornokisliyli natriy).
Natriy silikat va qotirgichdan iborat bir qorishmali qotirishsust drenlovchi va filьtratsiya
koeffitsienti 0,3m/sut dan kam bo’lgan gruntlarda qo’llaniladi. Qotirilgan
gruntning mustahkamligi
0,3...0,6MPa atrofida bo’ladi.
-rasm. Gruntni oqizib yuvib joylashtirish

To’kilmalarning atrofidagi yer do’ngliklari suvning bir marta yuvilishi uchun 1,0...1,5 m
balandlikda tiklanadi, yuvilishning o’zi esa joylashtirilayotgan gruntning drenajlanuvchanlik qobiliyatiga
bog’lik ravishda 20 dan 100 sm gacha qalinlikda bajariladi. Suvning yuvilayotgan to’kilmadan tezroq
oqib ketish
jadalligini oshrish uchun
chiqarib tashlovchi quduqlar
quriladi, ulardagi tiniq (aralash
gruntdan bo’shagan) suv to’kilmaning chegarasidan tashqariga yo’naltiriladi.
Grunt qatlamlarining
yuvilish me’yoriga qarab quduqlar o’z balandligi bo’yicha o’stirilib boriladi.
Oqizib yuvish usuli orqali to’kilmalarni barpo etish gruntning sezilarli darajadagi zichligini
ta’minlaydi, shu tufayli uni sun’iy ravishda
zichlashtirish talab etilmaydi, to’kilmalarga esa balandlik
bo’yicha keyingi tabiiy cho’kishiga katta bo’lmagan zahirani beriladi (qumli
loy va loyli qum gruntlar
uchun 1,5%, qumli gruntlar uchun esa 0,75 %).
Wi Fi Salom sizlar bilan: Nishanov. A reja: 1 Wi Fi o’zi nima ?

|
Wi Fi Salom sizlar bilan: Nishanov. A reja: 1 Wi Fi o’zi nima ?
|
bet | 1/8 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #113050 |
Wi Fi Salom sizlar bilan: Nishanov. A Reja: 1) Wi Fi o’zi nima ? 2) Tarixi 5) Evalyutsiasi Wi Fi – o’zi nima? Wi-Fi (Wireless Fidelity) — ingliz tildagi soʻzlar qisqartmasidan tashkil topgan boʻlib, „simsiz vafolik“ maʼnosini anglatadi. Wi-Fi texnologiyasi hozirgi kunga kelib kompyuter olamida eng perspektiv kompyuter tarmoq tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Wi-Fi texnologiyasi deb raqamli maʼlumotlarni radiokanallar orqali joʻnatish turlaridan biridir. Ushbu texnologiya yaratilishida avvalo korporativ foydalanuvchilar uchun moʻljallangan boʻlib, kabelli tarmoqni oʻrnini egallashi bashorat qilingandi. Bizga maʼlumki albatta kabelli tarmoqli kompyuter tarmogʻini yaratish uchun bir necha ming kabel tarmogʻini qoʻlda oʻrnatish hamda maxsus tarmoq topologiyasini oʻrnatish talab qilinishini bilamiz. Wi-Fi — radiochastotalarning qisqartirilgan boshqaruv chastotalarida ishlovchi simsiz maʼlumot almashinish standartlashtirilgan texnologiyasi. Odatda Wi-Fi tarmogʻi orqali WLAN (Wireless Local Area Network — Simsiz Lokal Tarmoq) tarmoqlar yaratiladi. Ushbu tarmoqda albatta yuqori radiotoʻlqinlar orqali aloqa tashkil qilinuvchi hamda maʼlumot almashinishini koʻrish mumkin boʻladi. Bu tizim kabelli tarmoqni kengayishi yoki unga alternativ sifatida bitta ofis, butun bir bino yoki bir maydon territoriyasida ishlatiladi. Wi-Fi texnologiyasi minglab kabel tarmogʻini tushirish kabi mablagʻli jarayon uchun mablagʻlaringizni tejash bilan birga, oʻrnatishni oddiyligi esa murakkab texnik oʻrnatish jarayonlariga vaqtni iqtisod qilinishini bu tarmoqni boshqa tarmoqlardan ustun qilib qoʻyadi. Simsiz tarmoqlar radiochastotalardan foydalanishiga sabab radiotoʻlqinlar bino yoki umuman ofislardagi devor yoki shunga oʻxshagan toʻsiqlardan ham oʻtib ketaveradi va umuman hech narsa unga toʻsiq boʻla olmaydi(masofadan tashqari albatta!). Simsiz tarmoqlar oʻz-oʻzidan kabelli tarmoqlardan ishonchliroq hisoblanadi.
|
| |
Buxoro davlat universiteti

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS
TA’LIM VAZIRLIGI
BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
Fizika –matematika fakulteti
“Fizika” kafedrasi
5140200 - “Fizika” ta’lim yo’nalishi bo’yicha bakalavr darajasini olish uchun
Ramazonova Nozima Ibrohimovnaning
“ISP – 51 Markali Spektrograf yordamida vodorodning nurlanish spektrini o’rganish”.
BITIRUV MALAKAVIY ISHI
“Ish ko’rildi va himoyaga Ilmiy rahbar:_______ o’qituvchi M.S. Mirzayev
ruxsat berildi” “_____” ___________2017 y.
Kafedra mudiri _____f-m.f.n. B.E.Niyazxanova Taqrizchi: _______Hayitov D.E
“____” __________2017 y. “_____” __________2017 y.
“Himoya qilishga ruxsat berildi”
Fakultet dekani __________ prof. SH.M. Mirzayev
“_______” ______________ 2017 y. Buxoro-2017y.
MUNDARIJA
|
Elektron nəzəriyyəsinə əsasən Om qanununun izahı

Elektron nəzəriyyəsinə əsasən Om qanununun izahı
Fərz edək ki, L uzunliqlu qapalı dövrənin naqildə E intensivlikli elektrik sahəsi var.
Hər bir sərbəst elektrona sahə tərəfindən qüvvə təsir edir. Bu qüvvənin təsirindən elektronlar istiqamətlənmiş sürət alaraq kristallik qəfəsin ionları arasında bir zərbədən digərinə qədər təcili ilə hərəkət edir və sürətləri -dan -dək dəyişir. Burada -elektroun sərbəst qaçış məsafəsini getdiyi zamandır.
(1)
Deməli
olduğundan alırıq
(2)
Cərəyan sıxlığının ifadəsində (2)-ni nəzərə alaq
(3)
Burada sabit temperaturda verilmiş naqil üçün sabit bir kəmiyyətdir və naqilin xüsusi keçiriciliyi adlanır. Onda
və ya (4)
Bu Om qanununun diferensial formasıdır.
, - xüsusi müqavimətdir.
Bu ifadələri (4)- də yerinə yazaq
və ya
Burada naqilin müqaviməti olduğundan alırıq.
Buradan
Birinci baxışda elə gəlir ki, əgər cərəyanı n dəfə artırsaq müqavimət də n dəfə azalar, halbuki Om qanununa görə I-ni n dəfə artırmaq üçün -ni də n dəfə artırmaq lazımdır. Ona görə də cərəyan şiddətinin dəyişməsi R-i dəyişdirə bilməz, yəni
Metalların əksəriyyəti üçün
- müqavimətin termik əmsalı.
Metalların istilik keçiriciliyi ilə elektrik keçiriciliyi arasında əlaqə
Metallarda istilik keşiriciliyi əsasən sərbəst elektronlar vasitəsi ilə baş verir. Elektron nəzəriyyəsinə görə metallarında istilikkeçirmə əmsalarını qazlar istilikkeçirmə əmsalı kimi hesablamaq olar.
Bir elektonun orta enerjisi (1)
Vahid həcmdəki elektron qazının orta enerjisi
Deməli elektron qazın vahid həcminin istilik tutumu olacaqdır.
Bir elektronun istilik tutumu isə (2)
Molekulyar fizika kursundan məlumdur ki, qazın istilikkeçirmə əmsalı:
(3)
Bu ifadəni - elektrik keçiriciliyinə bölək.
(4)
və (2)-ni nəzərə alaq
(5) Videmen-Fraus qanunu.
Deməli metalların istilikkeçirmə əmsalının xüsusi elektrik keçirmə əmsallarına olan nisbət, onların növündən asılı olmayıb, ancaq mütləq temperaturdan asılıdır.
Bu münasibəti təcrübi olaraq Videman və Frans tərəfindən təsdiq edilmişdir. (5) düsturunu Drude almışdır.
|
Laboratoriya ishlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar

|
Laboratoriya ishlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
|
bet | 2/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 29,39 Kb. | | #229886 |
Bog'liq 5-modul talab2.4. Laboratoriya ishlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Tajriba mashg‘ulotlari uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
Oddiy elektr energiyani uzatish tizimining uch fazali qisqa tutashuv rejimida ishlab turishini tadqiq etish
Transformatorda ikkilamchi cho‘lg‘amning uch fazali qisqa tutashuv paytida o‘tkinchi jarayonlarni tadqiq etish
Sinxron gneratorda uning shinalarida uch fazali qisqa tutashuv paytida o’tkinchi jarayonlarni tadqiq etish
Kuchli nosinxron Motorni to’g’ridan to’ri ishga tushurish oqibatida oddiy tizimning o’tkinchi jarayonlarni tdqiq etish
Elektr energiyani uzatishning oddiy tizimi o’lchamlarining tarmoqdagi zarbali tokka tasirini aniqlash
Nosimmetrik ishlash rejimi buzilganda elektr energoyani uzatish oddiy tizimini ishlab turushini tadqiq etish
Elektr tizimining satatik turgunligiga tizim parametrlarining tasirini taxlil qish
Elektr tizimining satatik turgunligiga tizim parametrlarining tasirini taxlil qish
Elektr tizimining dinamik turgunligiga uzatilayotgan aktiv quvvatning tizim parametrlarining qisqa tutashuv turi va vaqtning tasirini taxlil qilissh
Elektr tizimining dinamik turgunligiga quvvatning tizim parametrlarining qisqa tutashuv turi va vaqtning tasirini taxlil qilish
Turli yuklamalarning va kompleks yuklamali turgunning static xarakteristikasini olish stati tugunligini tekshirish va rtostlash effektini aniqlash
2.5. Kurs ishi (loyixasi ) buyicha ko’rsatma va tavsiyalar
Kurs ishi fanining qismini qamrab oladi .
Kurs ishi simmetrik va nosimmetrik qisqa tutashuvlar xolatlarini analitik va maxsus amaliy usullar bilan xisoblash , sxemadagi toklar taqsimlanishi , turgunlardagi kuchlanishlarni aniqlash va ularning vector diagrammalarini qurish xamda elektr energetic sistemaning o’qtituchi tomonidan tanlab berilgan qismi uchun static va dinamik turg’unliklarniu xisoblash kabi masalalar to’plamini o’z ichiga oladi
|
| |
Fan o’qitilishining natijalarida (shakllanadigan kompensatsiyalar )

|
Fan o’qitilishining natijalarida (shakllanadigan kompensatsiyalar )
|
bet | 4/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 29,39 Kb. | | #229886 |
Bog'liq 5-modul talabFan o’qitilishining natijalarida (shakllanadigan kompensatsiyalar )
Fanni o’zlashtirish natijasida talaba :
‧ O’tkinchi jarayonlar vaqtida qisqa tutashuv lar haqida tasavvurga ega bo’lishi kerak;
‧ Qisqa tutashuv toklarini yechish usullari Sistemaning turg’nlik tekshirini bilik va ulardan foydalana olish;
‧ Elektr sistemalari podstansiyalari elektr tarmoqlari va elektr energetika sistemalari va ular elementlari parametrlari tuzulishi va ishlash prinsiplari to’g’risida ko’nikmalariga ega bo’lish kerak
‧ Elektr Tarmoq elementlarining alamashtirish sxemalarini tuzish va tarmoqlarning normal xolatini xisoblash asoslari bilish malakalariga ega bo’lishi kerak
Talim texnologiyalari va metodlari
‧ maruzalar;
‧ inter faol keys-stadilar;
‧ seminarlar (mantiqiy fikrlash , tezkor savol javoblar);
‧ guruxlarda ishlash ;
‧ taqdimotlarni qilish;
‧ individual loyixalar;
‧ jamoa bo’lib ishlash va ximoya qilish uchun loyixalar .
Kreditlarni olish uchun talablar
Fanga oid nazariya va uslubiy tushunchalarni to’la o’zlashtrish taxlil natijalarini to’ri aks ettira olish o’rganilayotgan jarayonlar xaqida mustaqil moshoxada yurutish va joriy oraliq nazorat shakillarida berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish yakuniy nazorat bo’yicha yozma ish toshirish.
|
| |
Reja: Ma’lumotlar bazasi modеllari. Mohiyat-aloqa modеli

Reja: Ma’lumotlar bazasi modеllari. Mohiyat-aloqa modеli
Download
147,56 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
13.01.2024
Hajmi
147,56 Kb.
#136561
Download
147,56 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Reja: Ma’lumotlar bazasi modеllari. Mohiyat-aloqa modеli
Download
147,56 Kb.
Matnni ko'rish
Test. Argos. Uz platformasidagi savollar

|
Test. Argos. Uz platformasidagi savollar
|
bet | 1/4 | Sana | 21.08.2024 | Hajmi | 13,94 Kb. | | #269763 |
Bog'liq Axborot texnologiyalari TEST.ARGOS.UZ PLATFORMASIDAGI SAVOLLAR
Axborot texnologiyalari
1. Axborotni eng kichik o'lchov birligi.
Javob: bit
2. O'zbekiston so'zini axborot o'lchovi
Javob: 11 bayt
3. Web dizayn matnini axborot o'lchovi
Javob: 10 bayt
4. Insonga o'zi uchun tabiiy muxit: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalardan foydalanib, kompyuter bilan muloqatda bo'lishga imkon beruvchi texnik va dasturiy vositalar majmui.
Javob: Multimedia vositalari
5. Mobil aloqa vositalari yordamida axborot almashish quyidagilar
Javob: Bluetooth, SMS va MMS
6.Bir bayt necha bitga teng?
Javob: 8 bit
7. Bulutli texnologiyalar nima?
Javob: Bulutli texnologiyalar bu Internet-foydalanuvchiga Internet-xizmat sifatida kompyuter resurslari taqdim etiladigan ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari
8.Maxfiy axborot nima?
Javob: Har bir inson eng kamida bir marta hayotida bunday "maxfiy ma'lumotlar", deb bir muddat bilan duch keldi. Bu qoida, odamlar juda kichik doira kabi, xususan qiymati va taniqli ma'lumotlar yig'indisi hisoblanadi
9.Qaysi sanoq sistemasida 21+24=100 tenglik o’rinli
Javob: Yechish: x – qidirilayotgan sanoq sistemasini asosi bo‘lsin. U holda 100x = 1·x2 + 0·x1 + 0·x0, 21x = 2·x1 + 1·x0, 24x = 2·x1 + 4·x0 bo‘ladi. Demak, x2 = 2x + 2x + 5 yoki x2 - 4x - 5 = 0 bo‘ladi. Bu tenglamaning musbat yechimi x=5 bo‘ladi. Demak, sonlar beshlik sanoq sistemasida berilgan ekan.
|
| |
Şəkil 13.9. İşçi tutumun ölçülmə sxemi

Şəkil 13.9. İşçi tutumun ölçülmə sxemi:
a) damarlar arası tutumun b) ayrıca damarın tutumunun
Ölçmə zamanı kabelin digər damarları və örtüyü ( ekranı ) torpaqlanır. Xəttin sonunda naqillərin ucu açıq qalmalıdır. Ölçmə həddi elə seçilməlidir ki, cihazın göstərişi minimum xətaya yol versin. Ölçülən tutum mikrofaradmetrin şkalasından oxunur və işçi tutum hesablanır.
Kabelin damarlar arası tutumu naqilin diametrindən asılıdır və onun norma qiymətləri cədvəl 3- də verilmişdir:
Cədvəl 3
Kabelin markası
|
Naqilin diametri mm
|
Kabelin damarlar arası tutumu nF
|
MKS
|
1 x 4 x 1,2
|
26+ 0,8
|
TZQ TZB
|
0,9
|
33,5
|
TPP, TPV
|
0,32 ; 0,4
|
45 + 5
|
TQ
|
0,4 ; 0,5
|
50 + 8
|
Parametrlərin ölçülən nəticələrinin emalı
Istehsalatda ölçmələr müxtəlif temperaturlarda aparıldığı üçün onun nəticəsi norma qiymətindən fərqlənir. Ona görə də 1 km uzunluğa malik bircins dövrələrdə ölçmənin nəticəsi +20o C – yə uyğun hesablanır və norma qiyməti ilə müqayisə edilir.
1. Ölçmə müxtəlif temperaturlarda aparıldığı üçün şleyf müqavimətinin qiyməti +20o C – yə aşağıdakı düsturla hesablanır:
( 13.8 )
Burada α – müqavimətin temperatur əmsalı, t – kabelin qoyulduğu torpağın ölçmə anındakı temperaturudur. Məs: mis naqil üçün α = 0,0039; alüminium və bimetal naqil üçün α = 0,004; polad naqil üçün α = 0,0046 götürülür.
2. Rabitə dövrəsinin kilometrik müqaviməti təyin olunur:
Om / km. ( 13.9 )
3. Rabitə dövrəsinin izolyasiya müqaviməti +20o C – yə uyğun hesablanır:
MOm ( 13.10 )
Burada αiz – izolyasiyanın temperatur əmsalı olub, kağız – kordel kabel üçün αiz= 0,06 götürülür.
4. İzolyasiya müqavimətinin kilometrik qiyməti hesablanır:
Riz (km ) = Riz (20) l (13.11 )
5. İşçi tutumun kilometrik qiyməti aşağıdakı kimi hesablanır:
( 13.12 )
burada C iş.öl – dövrənin işçi tutumunun ölçülən qiymətidir.
Alınan qiymətlər norma qiyməti ilə müqayisə edilir və rabitə dövrəsi haqqında rəy söylənilir.
Qeyd: Bəzi hallarda kabel rabitə xətti qeyri – bircins və müxtəlif diametrli bir neçə hissədən ibarət olur. Bu vaxt rabitə xəttinin ekvivalent uzunluğu təyin olunur:
( 13.13 )
kəsrin surətində naqilin ən böyük diametri yazılır.
|