nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichli monokristallar o‘stirish jarayonida kirishmalarning taqsimlanishi

|
Pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichli monokristallar o‘stirish jarayonida kirishmalarning taqsimlanishi
|
bet | 15/21 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 1,68 Mb. | | #263678 |
Bog'liq BMI-3Pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichli monokristallar o‘stirish jarayonida kirishmalarning taqsimlanishi
Pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichli monokristallarni o‘stirish jarayonida erituvchi moddani tanlash muhim ahamiyatga ega. Erituvchi modda sifatida pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichli materialning o‘zi ishlatilsa, u holda kerakli material olish uchun: asosiy materialni uni ifloslantiruvchi kirishmalardan tozalash va pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichli monokristall o‘stirish jarayonida kristall panjaraga ma’lum konsentratsiyaga ega bo‘lgan bir yoki ikkita kirishmani kiritish kerak bo‘ladi (Si) yoki (Ge).
Agar pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichli material olishda erituvchi sifatida boshqa material olinsa, avval uni shu materialda eritib keyin kristallizatsiya jarayoni o‘tkaziladi. Bu holda bor bo‘lgan har xil kirishmalar eritmada va o‘sayotgan kristallda qayta taqsimlanadi.
Qattiq jismda har qanday kirishmaning eruvchanligi, qattiq jismning tarkibi va uning qaysi fazalar, qattiq jism, suyuqlik, gaz holati bilan muvozanatda bo‘lishi va umuman sistema ozod energiyasining minimal holi bilan aniqlanadi. Ozod energiya sistema holatiga bog‘liq bo‘lgani uchun harorat o‘zgarishi muvozanatni buzadi va mavjud fazalar tarkibi ham o‘zgaradi.
Agar erituvchi moddaning o‘zi bo‘lsa, bu holda o‘stirish jarayoni bir o‘zgarmas haroratda boradi va qattiq jism tarkibi kirishmalar konsentratsiyasiga va tabiatiga bog‘lik bo‘ladi. Erituvchi boshqa moddadan bo‘lsa, u holda asosiy moddaning kristallizatsiya jarayoni har xil haroratda bo‘lgani uchun uning tarkibi haroratga bog‘lik bo‘ladi va unga mutanosib o‘zgaradi. Kirishmalarning taqsimlanish jarayoni pe’zoelektrik yarim o‘tkazgichlarning kristallanish jarayonida aniqlovchi xususiyatlardan bo‘lib, ideal eritmalar nazariyasiga asosan SHredenger tenglamasi bilan aniqlanadi.
K q ℓn (Nak/Nac) q∆MAR(1/T – 1/Toa) (1)
bu erda: Nak va Nac – kirishmalarning qattiq va suyuq holatdagi konsentratsiyalari, keyinchalik ular Ckr. va Cc. bilan belgilangan. ∆MA – sof kirishmaning yashirin erish issiqligi, Toa – sof kirishmaning erish harorati, T – eritmaning erish harorati.
Kirishmaning taqsimlanish koeffitsienti K deb, o‘stirilgan kristalldagi kirishmalar konsentratsiyasining eritmadagi kirishmalarning o‘rtacha olingan konsentrapsiyasi nisbatiga aytiladi.
K q Ckr/Cc. (2)
Kirishmaga ega bo‘lgan yarim o‘tkazgichli pe’zoelektrik eritmaning kristallanish jarayoni. Bu jarayon uch xil bo‘ladi:
1 hol. Agar o‘sayotgan kristall va suyuqlik (eritma) tarkibi bir xil bo‘lsa, taqsimlanish koeffitsienti K q 1 va o‘sayotgan kristallda tarkib bir xil bo‘ladi.
2-hol. Agar kirishma erituvchining erish haroratini oshirsa (MY: silikat vismut kristalliga kremniy yoki germaniy qo‘shilgan hol), taqsimlanish koeffitsienti K>1 va Ckr.>Cc. Bu hol uchun o‘sayotgan kristall tarkibi o‘sish jarayonida kirishma bilan boyib boradi.
|
| |
Rasm 2.5 - Мундарижа

|
Мундарижа
|
bet | 16/21 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 1,68 Mb. | | #263678 |
Bog'liq BMI-3Rasm 2.5 . Kirishmalarning taqsimlanish koeffitsientini aniqlashga doir.
3-hol. Agar kirishma erituvchining erish haroratini kamaytirsa (M: silikat vismut kristaliga kremniy (Si) yoki germaniy (Ge) qo‘shilgan hol), taqsimlanish koeffitsienti K<1 va Ckr.c.. O‘sish jarayonida kristallda kirishma miqdori kamayib boradi.
Odatda kristall o‘stirish uchun erituvchi tanlanadi. Erituvchini tanlashning 2-holi mavjud.
Erituvchi sifatida kristall tarkibiga kirmagan moddani ishlatish. Bu modda kristallga nisbatan kirishma ham bo‘lishi mumkin MU: Sn-Si, Pb-Si, Bi- Ge, Sn-Ge, In-Ge va hokazo.
Erituvchi sifatida kristall tarkibiga kiruvchi moddani ishlatish. Bu hol birikmali kristallarga xos. MU: Bi2O3 - GeO2, Bi2O3 - Bi2SiO3 (Bi12GeO20 va Bi12SiO20) hokazo. Bu hol uchun o‘sayotgan kristall tozaligi tanlab olingan komponentlar tozaligiga bog‘lik.
Eritmadan o‘stirish afzalliklarga ega bo‘lib, u o‘stirish jarayonining nisbatan pastroq haroratda bo‘lishi bilan bog‘lik. Jumladan: a) Tker. bo‘lgani uchun birikmali materiallar o‘stirilganda birikma komponentlarining parsial bosimi kamroq bo‘ladi MU: Bi2O3 - GeO2, Bi2O3 - Bi2SiO3. Kristall o‘stiralayotgan asbob-anjomlarga nisbatan (MU: o‘stirish konteynerlariga nisbatan) qo‘yiladigan shartlar birmuncha yumshaydi.
Zamonaviy elektronika elementlari plenkalarini eritmalardan o‘stirish usullari
Zamonaviy elektronika elementlarini plenkalarini eritmadan o‘stirishning ayrim usullarini qisqacha ko‘rib o‘tamiz.
1)To‘yintirilgan eritmadan yo‘naltirilgan kristallizatsiya usuli. Birikmali yarim o‘tkazgichlar o‘stirish usullaridan biri bo‘lib hisoblanadi. AV birikmali yarim o‘tkazgichli materialni o‘stirish uchun uch sohali pechdan foydalaniladi. Kvarsdan yasalgan (oldindan havosi so‘rilgan) ampulaga uchmaydigan A komponent va tozalangan uchadigan V komponenta kiritilgan. Havosi so‘rilgandan so‘ng, ampula berkitilib uch sohali pechga kiritiladi. Pechning harorati T1 dan eritmada V komponentaning ma’lum bug‘ bosimini hosil qilishi uchun T2 gacha ko‘tariladi. Uchinchi pechning harorati T3 bo‘lib, u ikkinchi pech bilan T2-T3 gradient hosil qiladi. Konteynerni ma’lum tezlikda mexanik siljitish natijasida T2-T3 gradient ta’sirida yo‘naltirilgan kristallanish jarayoni hosil qilinadi.
2) Gradientli sohali o‘stirish usuli. Bu usul asosan avval sintez qilingan epitaksial qatlamlar olish uchun ishlatiladi. O‘stirish qurilmasi konstruktiv birlashtirilgan ikki qismdan iborat bo‘ladi. O‘stirish uchun taglik vazifasini bajaradigan yarim o‘tkazgich joylashgan sohada bir jinsli harorat olish vazifasini bajaruvchi birinchi pech va yuqorida joylashgan ikkinchi pech vazifasini bajaruvchi isitish lampasi (nur qaytargichi bilan birga)dan iborat. Ikkinchi pechni yoqish natijasida yarim o‘tkazgichli taglik ustida yuqoriroq harorat hosil bo‘ladi, ya’ni avvaliga T1 bo‘lgan bo‘lsa, taglik yuzasida T2 hosil qilinadi va ayirma T2-T1 ga teng bo‘ladi va birinchi usulga oid jarayonlar hosil bo‘ladi.
1>
|
| |
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б Pdf ko'rish
|
bet | 183/194 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #272877 |
Bog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
bajarish zarurligiga qarshi qaratilgan о‘ziga xos norozilik shaklidir.
Kichik maktab yoshidagi о‘quvchilarning xarakteriga xos yosh xususiyatlariga mehribonlik,
qiziquvchanlik, tо‘g‘rilik, ishonuvchanlik kabi ijobiy xislatlar ham kiradi. Kichik maktab
yoshidagi о‘quvchilarning muhim xususiyatlaridan biri- taqlidchanlikdir. Kichik maktab yoshidagi
о‘quvchilar kattalarga, ba’zi tengqurlariga, shuning bilan birga yaxshi kо‘rgan kitoblari, kо‘rgan
filmlardagi qahramonlarga taqlid qilishga intiladilar. Bu bir tomondan shaxsiy namuna bо‘lish
orqali shaxsning ijtimoiy qimmatli xislatlarini tarbiyalash imkonini beradi, ikkinchi tomondan esa
ayrim xavfga ham sabab bо‘lishi mumkin, chunki kichik maktab yoshidagi о‘quvchi faqat ijobiy
tomonlarnigina qabul qilmaydi, balki salbiy jihatlarini ham kо‘chirib oladi.
О‘quvchilarda 3-4 sinflardan boshlab burch hissini anglash sezilarli ravishda namoyon bо‘la
boshlaydi. Bu yoshdagi burch hissi hali yetarli darajada barqaror va batamom mustaqil bо‘lmaydi.
N.B.Andrianovaning tadqiqotlariga kо‘ra anglangan burch hissi xususiyatlarining namoyon
bо‘lishi jihatidan о‘quvchilarning tо‘rtta tipga ajratish mumkin. Birinchi tipda burch hissi nisbatan
barqaror bо‘ladi va hayotiy munosabatlarning keng doirasiga tarqaladi. Ikkinchi tip burch hissining
beqarorligi bilan tavsiflanadi, bu tipda burch hissi faqat ayrim ahloqiy xatti-harakatlaridagina
namoyon bо‘ladi. Tо‘rtinchi tip sust rivojlangan burch hissiga ega, bu tipga taalluqli bolalardan
ba’zilari itoatlidirlar. Lekin ularning itoatkorligi ma’lum zaruriyat bilan bog‘liqdir.
Yuqoridagi fiklardan kо‘rinadiki kichik maktab yoshidagi о‘quvchilarda shaxs xususiyatlari,
ahloqiy sifatlar, badiiy estetik did, qiziqish, irodaviy faolliklarning rivojlanishining dastlabki davri
hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar rо‘yxati
1. Zimnyaya I.A. Pedagogicheskaya psixologiya: Ucheb. Posobiye. – Rostov : Izd-vo
«Feniks», 1997. – 480 s.
2. G‘oziyev E.G‘. Psixologiya: (Yosh davrlar psixologiyasi). О‘quv qо‘llanma. –T.:
“О‘qituvchi”, 1994, - 224 b.
3. Vigotskiy L.S. Psixologiya razvitiya rebyonka. – M.: Smisl, 2004. - 512 s
|
| |
Vоlfrаmli rudаlаrni bоyitish tехnоlоgiyasi

91
Аsоsiy mоlibdеnli flotatsiya vа ikki mаrtа tоzаlаshdаn so`ng 1,2 – 1,5 %
mоlibdеn sаqlоvchi mоlibdеnli bоyitmа suyuq shishа bilаn 50 – 70
0
C
hаrоrаtdа bugʻlаtilаdi. Bundа shееlitning flotatsiyalаnish qоbiliyati
o`zgаrmаydi, kаlsiy sаqlоvchi minеrаllаrniki esа (flyuоrit, kаlsiy, аpаtit) kеskin
kаmаyadi. Bugʻlаtishdаn kеyin bоyitmа tоzаlаnаdi, qаytа yanchilаdi vа
qаytаdаn bugʻlаntirilаdi. Kеyin yanа bеsh mаrtа tоzаlаnаdi.
Mis vа tеmir minеrаllаri tоzаlаsh operatsiyalаridа nаtriy sulfidi bilаn
so`ndirilаdi.
Оlingаn tаyyor mоlibdеnli bоyitmа tаrkibidа 48 % mоlibdеn, 0,1 % mis,
0,5 % vоlfrаmli sаqlаydi.
Оrаliq mаhsulоtni nazoratli flotatsiyasi vа tоzаlаsh flotatsiya chiqindilаri
quyultirishdаn kеyin mis – mоlibdеnli flotatsiyagа jonаtilаdi. Ikki mаrtа
tоzаlаngаn mis – mоlibdеnli bоyitmа nаtriy sulfidi bilаn bugʻlаtishdаn kеyin
sеlеktiv flotatsiyagа tushаdi vа undа 8 – 10 % mis vа 0,2 % mоlibdеn
sаqlоvchi misli bоyitmа оlinаdi.
Nazoratli mоlibdеnli flotatsiya chiqindilаri suyuq shishа bilаn
аrаlаshtirilgаndаn so`ng ааsоsiy shееlitli flotatsiyagа tushаdi vа ungа nаtriy
bеrilаdi. Suyuq shishа bilаn bugʻlаtilgаndаn kеyin bоyitmа ikki mаrtа
tоzаlаnаdi, kеyin yanа bugʻlаtilаdi vа uch mаrtа tоzаlаnаdi.
Fаbrikаlаrdа uch хil nаvli shееlitli bоyitmа оlish mumkin. 1- nаvli
(KMSHА) bоyitmа 63-66 % WO
3
, 2-nаvli (KMSHE) – 51 – 53 % WO
3
, оrаliq
mаhsulоt (KMSHP) – 44 – 45 % WO
3
sаqlаydi. WO
3
ning shееlitli bоyitmаgа
аjrаlishi 83 – 85 % ni tаshkil qilаdi.
WO
3
vа zаrаrli qo`shimchаlаrning miqdоrigа qаrаb vоlfrаmli
bоyitmаlаrning хаm bir nеchа turlаri оlinаdi. Vоlfrаm – gyubnеritli bоyitmа 63
% WO
3
, shееlitli bоyitmа (KSH) – 60 % WO
3
, mоlibdеn – shееlitli bоyitmа
(KMSHА) – 65 % WO
3
vа bоshqа bоyitmаlаr оlinishi mumkin.
Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi - bet 19

83
flotatsiya sхеmаsini bоyitmаni bir nеchtа tоzаlаsh (6 tаgаchа) vа kоntrоl
flotatsiyani o`z ichigа оlаdi.To`plоvchi sifаtidа kеrоsin, dizеl yonilgʻisi yoki
trаnsfоrmаtоr yogʻi, so`ndiruvchi sifаtidа suyuq shishа vа nаtriy sulfidi, ko`pik
hоsil qiluvchi sifаtidа tеrpinеоl хizmаt qilаdi. Flotatsiya so`da yordаmidа hоsil
qilinuvchi kuchsiz ishqоriy muhitdа оlib bоrilаdi.
Аgаr rudаdа оgʻir mеtаllаr (tеmir, mis, qo`rg`oshin, ruх) sulfidlаri ko`p
bo`lsа flotatsiya vа tаrtibi murаkkаblаshаdi. Bu hоldа sulfidlаrni so`ndirish
uchun jаrаyongа nаtriy sulfidi bеrilаdi.
Pоvеllit sаqlоvchi оksidli minеrаllаrdаn fаqаt kаmbаgʻаl bоyitmаlаr
оlinаdi vа ulаr gidrоmеtаllurgiya usuli bilаn mеyorigа еtkаzilаdi.
Аrаlаsh sulfid – оksidli rudаlаr mоlibdеnit vа pоvеllitni kеtmа –kеt
flotatsiyasi sхеmаsi bo`yicha bоyitilаdi.
birinchidan
, shaxsning jamiyatda o‘z o‘rnini topishi uchun zamin yaratadi,
ikkinchidan

|
birinchidan
, shaxsning jamiyatda o‘z o‘rnini topishi uchun zamin yaratadi,
ikkinchidanBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismbirinchidan
, shaxsning jamiyatda o‘z o‘rnini topishi uchun zamin yaratadi,
ikkinchidan
esa, uning bilimi, kuch-quvvati, imkoniyati hamda iqtidori jamiyat rivoji yo‘lida
mehnat qilishga yo‘naltiriladi.
O‘quvchi-yoshlar ijtimoiy faolliklari ta’lim-tarbiya jarayonida shakllanadi va shaxs umumiy
kamoloti ko‘rsatkichi sifatida namoyon bo‘ladi.
O‘quvchi- yoshlarning ijtimoiy faolligini shakllanganlik darajasi quyidagi mezonlar asosida
belgilanadi:
−
dunyoqarashni boyituvchi va ijtimoiy munosabatlarga oid bilimlarga ega bo‘lish;
−
ijtimoiy munosabatlarni tashkil etish jarayonida ishtirok etish;
− ta’lim mazmunini o‘zlashtirgan va ulardan amaliy faoliyatda qo‘llash borasida yetarli
ko‘nikma, malakaga ega bo‘lish;
− muammoli vaziyatlardan chiqib keta olish va uni baholay olish;
− o‘quvchi-yoshlar ijtimoiy faolligi darajasini aks ettiruvchi shaxsiy sifatlarini namoyon
etish (onglilik, g‘oyaviylik, qat’iyatlilik, mustaqillik, tashabbuskorlik, insonparvarlik, ishchanlik,
tezkorlik, erkin fikr yuritish, ijodkorlik, mas’uliyatni his etish kabi xislatlar);
− ma’lum nuqtayi nazarda tura olish
va boshqalar.
Ijtimoiy faollik mezonlari intizom talablari va ularning ahamiyati, mazmunini ochib beradi.
Ijtimoiy faollikni samarali tarbiyalashning asosiy shartlaridan biri tartibga rioya qilish bo‘lib, u
nafaqat organizmning fiziologik funksiyalariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, balki intizom talablarini
bajarish malaka va ko‘nikmalarning shakllanishiga ham yordam beradi.
Shuningdek, o‘quvchi-yoshlarda ijtimoiy faollikni oshirishda darsdagi axloqiy psixologik
muhit ham ahamiyatga ega. Darsning psixologik muhiti– bu o‘quvchi va o‘qituvchining hissiy
emotsional holatidir. Dars vaqtida o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi muloqotda xursandchilik,
|
| |
Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi - bet 24

Ruda
Elash
Maydalash
Elash
Maydalash
Elash
I sinif
II sinif
III sinif
Choktirish
Choktirish
Qalayli
boyitma
Atval
chiqindisi
Sinif
Yanchish
-1
Gidravlik siniflash
I sinif
II sinif
III sinif
IV sinif
Quyilma
Konsentratsion stolda boyitish
Chiqindi
Konsentratsion stolda boyitish
Yanchish
Siniflash
Shluzlarda boyitish
Shlam
Qalay boyitmasi
2.11-rasm. Qаlаyli rudаlаrni bоyitishning tехnоlоgik sхеmаsi
99
2.12. Nikеlli rudаlаrni bоyitish tехnоlоgiyasi
Sаnоаtdа ikki turdаgi nikеlli rudаlаr ishlаtilаdi: sulfidli mis-nikеlli vа
silikаtli mis-nikеlli.
Sulfidli mis-nikеlli rudаlаr хоl-хоlli, yaхlit vа tоmirli rudаlаrgа bo`linаdi. Хоl-
хоlli rudаlаr kаttа qаlinlikdаgi qiya yoki gоrizоntаl uyumlаrni hоsil qilаdi.
Ulаrdаgi nikеlning miqdоri 0,2-2%, mis-1,0-2,2%, kоbаlt-0,1%, plаtinа guruhi
mеtаllаri-1,5-8 g/t. Bu turdаgi rudаlаrning sаnоаt аhаmiyati judа kаttа.
Yaхlit rudаlаr хоl-хоlligа nisbаtаn yuqоrirоq miqdоrdа qimmаtbаhо
kоmpоnеntlаrgа egа: nikеl-4,5%, mis-5%, kоbаlt-0,3-0,5%, plаtinоidlаr-50 g/t
gаchа.
Tоmirli sulfidli kоnlаr оddiy vа murаkkаb tаrmоqlаnuvchi tоmirlаrgа egа
bo`lаdi. Ulаrdа: nikеl-3-4,7%, mis-0,7-11%, kоbаlt-0,2-0,5%, plаtinа vа оltin-
0,1 g/t.
Mоddiy tаrkibigа, kеyingi ishlаtilish mаqsаdlаrigа korа sulfidli mis-nikеlli
rudаlаr 90% аtrоfidа rudаli minеаrаllаrni sаqlоvchi yaхlit yoki bоy rudаlаrgа
bo`linаdi. Shu jumlаdаn ulаr bоyitishsiz togʻridаn-togʻri eritishgа tuShuvchi
15% sulfidlarni vа rudа mаssаsining 5-15% ni tаshkil etuvchi хоl-хоlli yoki
kаmbаgʻаl rudаlаrgа bo`linаdi. Bundаy rudаlаr bоyitilаdi. Sulfidli mis-nikеlli
rudаlаrdа nikеl vа misning nisbаti 2:1 dаn 1:2 gаchа tеbrаnаdi.
Silikаtli nikеlli rudаlаr nurlаsh posti uchun tipikdir vа fоizning ondаn biri
miqdоridа nikеl sаqlаydi. Nikеlning аsоsiy mаssаsi sulfidli mis-nikеlli
rudаlаrdаn оlinаdi.
Tаbiаtdа 50 tаchа nikеlli minеrаllаr uchrаydi. Nikеli minеrаllаrning аsоsiy
sаnоаt ахаmiyatigа egаlаri pеntlаndit, pirrоtin (nikеlli), nikеlin, millеrit.
Silikаtli nikеl sаqlоvchi minеrаllаrdаn sаnоаt ахаmiyatigа egаsi gаrniеrit.
Sulfidli mis-nikеlli rudаlаrdа puch tоgʻ jinslаri оlivin, dаlа shpаti vа х.k.
shаklidа uchrаydi.
Pеniylаndit (Fe, Ni)
9
S
8
31% аtrоfidа nikеl sаqlаydi. Minеrаl tеmir-nikеl
sulfididаn ibоrаt bo`lib, brоnzа-sаriq rаngli, mеtаl kаbi yaltirаydi, elеktr tоkini
o`tkаzаdi, kuchsiz mаgnit хususiyatigа egа, mo`rt.
100
Pirrоtin Fe
1-x
S x=0.1-0.2 FeS dan 14,2% gаchа qismаn tеmirgа
аlmаshinuvchi nikеl sаqlаydi. Minеrаl brо`nzа-sаriq rаngа egа, mеtаl kаbi
yaltirаydi, mаgnit хususiyatigа egа.
|
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
O‘QUVCHILARGA TA’LIM-TARBIYA BERISHDA PSIXOLOGIK YONDASHUVLAR
Babayeva Dilafruz Ramazanovna
Yunusobod tumani 122-umumta’lim
maktabi Psixologi
Annotatsiya
: ushbu maqolada o‘quvchilarga ta’lim-tarbiya berishning psixologik
yondashuvlariga oid fikrlar berilgan hamda o‘quvchi-yoshlar ijtimoiy faolligini oshirish
jarayonining pedagogik-psixologik mohiyati ochib berilgan.
Kalit so‘zlari
: ta’lim-tarbiya, psixologik xususiyatlar, ijtimoiy faolliklar.
Respublikamizning ijtimoiy hayotida islohotlarning davomiyligini ta’minlash hamda
demokratik fuqarolik jamiyatni shakllantirish yoshlarimizga, xususan, ularning ijtimoiy faolligiga
bog‘liqdir. O‘quvchi-yoshlarning ijtimoiy faolligi o‘z-o‘zidan yuzaga kelmaydi, balki muntazam
tarzda maqsadli ravishda olib borilgan pedagogik faoliyat natijasida shakllantiriladi.
O‘quvchi-yoshlar bilan olib boriladigan ta’lim-tarbiya ishlarining muvaffaqiyati ularning
yoshi va psixologik xususiyatlarini bilish hamda hisobga olishga bog‘liqdir. Bu holat burilish
hisoblangan o‘smirlik davrining alohida xususiyati bo‘lib, u ko‘proq shu davrga taalluqlidir. U
psixik jarayonlarning, o‘quvchi faoliyatlarining jiddiy ravishda qayta qurilishi bilan bog‘liqdir.
Shuning uchun o‘smirlik yoshi o‘zaro munosabat shakllarida, faoliyatni tashkil qilishda qat’iy
o‘zgarishlarni talab qiladi. O‘smirlarga ta’lim-tarbiya berishda uchraydigan qiyinchiliklar bu
yoshdagi bolalarning psixik rivojlanishi qonuniyatlari va xususiyatlarini ba’zan yetarli darajada
bilmaslik yoki inkor qilish natijasida paydo bo‘ladi. Bu davr ijtimoiy faollikni tarbiyalash uchun
ancha qo‘l keladi. Chunki bolaning katta odamga aylanish jarayonining o‘zi qiyin, bu jarayon
psixikaning, odamlar bilan bo‘lgan munosabat shakllarining jiddiy ravishda qayta o‘zgarishi hamda
hayot sharoiti va faoliyatining o‘zgarishi bilan bog‘liqdir. O‘smirlarga ta’lim-tarbiya berishdagi
qiyinchiliklar shundan iboratki, bunda o‘smir bilan bo‘ladigan munosabatlarda uning hayoti va
faoliyatini nazorat qilish shakllarini o‘zgartirish muhimdir. Ularga ta’sir qilishning qandaydir
yangi usullari va vositalarini topish lozim bo‘ladi. Bunda albatta, har bir o‘quvchi-yoshlar bilan
alohida munosabatda bo‘lish maqsadga muvofiqdir.
O‘quvchi-yoshlarning ijtimoiy faolligi ijtimoiy munosabatlar jarayonidagi ishtirok darajasiga
bog‘liq bo‘lib, shaxsning ijtimoiy borliqqa munosabatini belgilaydi. O‘quvchi shaxsining ijtimoiy
faolligi quyidagi ikki jihatdan muhim ahamiyatga ega:
|
| |
Qаlаyli rudаlаrni bоyitish tехnоlоgiyalаri

96
Sulfid vа silikаt – kаssitеritli rudаlаr ko`p oхshаshliklаrgа egа vа bir-biridаn
fаqаt sulfidlаrning vа silikаtlаr (хlоrit vа turmаlin) ning miqdоri bilаn fаrq
qilаdi. Rudаlаrdа sulfidli minеrаllаrning аsоsiy qismi аrsеnоpirit,gаlеnit, pirit,
mаrkаzit, pirrоtin, sfаlеrit vа хаlkоpirit ko`rinishidа nаmоyon bo`ladi.
Silikаt –kаssitеritli rudаlаr sulfidlаrning miqdоri
kаmligi vа kаttа miqdоrdа
хlоrit vа turmаlin sаqlаshi bilаn хаrаktеrlаnаdi. Kvаrs- kаssitеritli rudаlаrdа
kvаrs miqdоri оrtiq, dаlа shpаti vа slyudаning miqdоri kаttа.
Tub kоnlаr rudаlаridаgi qаlаyning miqdоri 0,3-1% chеgаrаdа tеbrаnаdi,
sоchmа kоnlаr rudаlаridа esа 0,01-0,04%. Sоchmа kоnlаr rudаlаridа qаlаyning
miqdоri tub kоnlаr rudаlаridаgigа nisbаtаn аnchа kаm bo`lishigа qаrаmаy,
qumlаrni qаzib оlish vа bоyitish аrzоnligi tufаyli qаlаyni sоchmа kоn
rudаlаridаn аjrаtib оlish аvzаlrоq.
Qаlаyli tub kоnlаr rudаlаri vа qumlаri
fаqаt gravitatsiya usullаri
cho`ktirish, konsentratsion stоldа, оgʻir suspеnziyalаrd, shlyuzlаrdа vа vintli
sеpаrаtоrlаrdа bоyitilаdi.
Qаlаy sаqlоvchi sоchmа kоnlаr rudаlаri
nisbаtаn sоddа gravitatsiya
sхеmаlаri bo`yichа bоyitilаdi. Bundаy sхеmаlаr оdаtdа qumlаrni
dеzintеgrаtsiyalаsh vа yuvish hаmdа ulаrni cho`ktirish mashinаlаri,
konsentratsion stоl vа vintli sеpаrаtоrlаrdа bоyitishni o`z ichigа оlаdi.
Birlаmchi bоyitish cho`ktirish mаshinаlаridа аmаlgа оshirilib,
хоmаki
bоyitmа оlinаdi vа uni qаytа tоzаlаsh konsentratsion stоllаrdа bаjаrilаdi.
Qаlаyli tub kоnlаr rudаlаri
murаkkаbrоq sхеmа bo`yicha
bоyitilаdi.(150 rаsm Yegоrоv) Ikki bоsqichdа mаydаlаngаn rudа elаsh оrqаli
uchtа sinfgа аjrаtilаdi. Yirik sinflаr(II vа III) cho`ktirish mаshinаsigа tushаdi
vа bоyitmа оrаliq mаhsulоt vа tаshlаb yubоrilаdigаn chiqindi оlinаdi. Mаydа
sinf (I) gidrаvlik klassifikatsiyagа tushаdi.
Оrаliq mаhsulоtlаr osimtаlаr yuzаsini оchish
uchun qаytа yanchilаdi vа
ulаr hаm gidrаvlik klassifikatsiyagа tushаdi. Gidrаvlik klassifikatsiyaning хаr
qаysi sinfi аlоhidа-аlоhidа konsentratsion stоllаrdа bоyitilаdi. Konsentratsion
stоllаrning оrаliq mахsulоtlаri tоzаlаnаdi. Bаrchа stоllаr tаyyor
97
mахsulоt(bоyitmа)vа chiqindi bеrаdi. Tоzаlаsh stоllаrining
chiqindilаri qаytа
yanchishdаn so`ng аvtоmаtik konsentratsion shlyuzlаrgа tushаdi vа ulаr hаm
tаyyor bоyitmа vа shlаmlаrni bеrаdi. Shlаmlаr оtvаlgа jo`nаtilаdi yoki
qаytаdаn bоyitilаdi.
Bundаy sхеmаlаr bo`yicha оlinаdigаn qаlаyli bоyitmаlаr ulаr tаrkibidаgi
qаlаyning miqdоrini оshirish uchun qаytа tоzаlаnаdi.
Qаlаyli bоyitmаlаrni qаytа tоzаlаsh usullаri ulаrning mоddiy vа
grаnulоmеtrik tаrkibi bilаn аniqlаnаdi. Qаytа tоzаlаshdа
bоyitmаdаn zаrаrli
qo`shimchаlаr chеtlаshtirilаdi, nаtijаdа qаlаyning miqdоri bеlgilаngаn
chеgаrаgаchа ko`tаrilаdi.
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б Pdf ko'rish
|
bet | 185/194 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #272877 |
Bog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
tanib, ularni o‘qiy olmasligi mumkin. Yozish ko‘nikmasini hosil qilish uchun boshqa faoliyat
turlari, ya’ni yozish jarayonida partada to‘g‘ri o‘tirish, ruchkani barmoqlar orasida tutish, daftarni
qiyalikda qo‘yish kabilar ham o‘rgatiladi. O‘qish va yozish ko‘nikmasi takomillashtirila borib,
malakaga aylantiriladi. Malakaning shakllanishi uchun bir faoliyat bir necha bora takrorlanishi
lozim. Yozish malakasida o‘quvchi ruchkani qanday ushlash, qanday yurgizish haqida o‘ylab
o‘tirmay, so‘z va gaplarni yoza boshlaydi. Demak, o‘qish va yozish malakasi harakatning o‘ylab
o‘tirmay amalga oshirilish jarayonidir. Malaka o‘qitishning keyingi bosqichlarida mustahkamlanib,
avtomatlashish darajasiga yetkaziladi. O‘qish va yozish kishi nutq faoliyatining turi bo‘lib,
u nutqqa oid malakadir. O‘qish malakasi ham, yozish malakasi ham nutq faoliyatining boshqa
turlari bilan, ya’ni og‘zaki hikoya qilish, o‘zgalar nutqini eshitish orqali anglash, ichki nutq bilan
uzviy bog‘liq holda shakllanadi. Maktabda o‘qitishning muvaffaqiyati savod o‘rgatishning qanday
tashkil etilganligiga bog‘liq.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Qosimova Q. “2-sinflarda ona tili darslari”, T. “O‘qituvchi”, 1998
2. G‘afforova T., G‘ulomova X. “1-sinfda o‘qish darslari”. T.:Sharq, 2003. 126 b.
3. H.Bakieva, N.Ahmedova, N.Azizova, D.Nosirova, B.Teshaboeva, U.Ismoilova,
B.Egamberdieva. “Savodga o‘rgatish darslari”.-T.: “Extremum- Press”, 2014. -119 b.
4. Safarova R., G‘ulomov M., Inoyatova M. “Savod o‘rgatish darslari”. 1- sinf o‘qituvchilari
uchun metodik qo‘llanma.-T.: “Tafakkur”, 2012.-141 b.
5.www.ziyonet.uz.
193
Май 2021 10-қисм
Тошкент
O‘QISH DARSLARINI TASHKIL ETISHDA MULTIMEDIA ILOVALI METODIK
QO‘LLANMALARDAN FOYDALANISH
|
| |
Nazorat savollari - Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi

111
5-BОB. ОLTIN VА KUMUSH QОTISHMАLАRI VА
MINЕRАLLАRI
Хоzirgi kundа оltin vа kumushning judа koʻp qоtishmаlаri mаvjud. Ulаr
yaхshi oʻrgаnilgаn. Bu qоtishmаlаr kаttа аmаliy аhаmiyatgа egа.
5.1.Оltin qоtishmаlаri
Оltin kumush bilаn birinchi turdаgi uzluksiz
qаttiq eritmаlаr qаtоrini
mаvjud qiluvchi qоtishmаlаr hosil qilаdi. Au-Ag qаttiq eritmаsi sаriq-yashil
rаng kаsb etаdi. Mоddаlаr 50% dаn аrаlаshgаndа
qоtishmа rаngi оch sаriq
tusgа kirаdi. Оltin vа kumush qоtishmаsi «yumshоq» vа yaхshi bоlgʻаlаnish
хususiyatigа egа. Оltin vа pаllаdiy qоtishmаsi hаm kumush-оltin qоtishmаsi
kаbi chеksiz eritmа qаtоrini tаshkil etаdi. Shu bоisdаn hаm Rа(pаllаdiy) tish-
prоtеz tехnikаsidа ishlаtilаdi.
Оltin mis qоtishmаsi 2-tur
хоlаt diаgrаmmаsigа хоs, uzluksiz eritmа
qаtоrini hosil qilаdi. Bu eritmаdа eriy оlish minimumi 884º C dа 18% Su gа
tеng. Аu-Su qоtishmаsi qizil-sаriq tusgа kirаdi. Tish-prоtеz
tехnikаsidа kеng
ishlаtilаdi. Аu-Su qоtishmаsi Аu gа qаrаgаndа qаttiq vа mustахkаmdir. Mis
оdаtdа оltin vа kumush pullаrigа qаttiqlik bеrish vа ishlаtilgаndа yеmirilib
kеtishdаn аsrаsh uchun liggаturа sifаtidа qoʻshilаdi.
Оltin bilаn qoʻrgʻоshin qоtishmаsi, «vеrkblеy» Ya`ni оltin- qoʻrgʻоshin
аrаlаshmа eritmаlаridаn оltinni kоpеlyasiya (qoʻrgʻоshinni bugʻlаntirib
хаydаsh) yo`li bilаn rаfinаsiya (tоzаlаsh) uchun аmаliy аhаmiyatgа egа.
Оltin-qoʻrgʻоshin qоtishmаsi 2 tа kimyoviy birikmаlаr Аu
2
Pb vа АuPb
2
.
Аu-Pb qоtishmа 15% Pb dа evtеtik qоtishmа hosil qilаdi. Qoʻrgʻоshin
оltin
kristаllаri оrаsidа erimаy qоtаdi vа Shu bоisdаn bu qоtishmа moʻrt boʻlаdi.
Tахminаn 700-800
S dа PbО sifаtidа bu qоtishmа tаrkibidаn qoʻrgʻоshin uchib
аjrаlаdi.
1.Аmаliy pirоmеtаllurgiya jаrаyonidа qoʻrgʻоshin erigаn хоldа оltinni
oʻzidа «yutib» toʻplаy оlаdigаn kоllеktоrgа аylаnаdi.
Qoʻrgʻоshin erigаn хоldа оltinni 14,8% gаchа Аu toʻplаy оlаdi.
112
Оltin surmа dоnоgrаmmа sistеmаsi 25%
Pb dа evtеktikа hosil etib,
460
C dа eriydi. Оltin tаrkibidаgi surmа, оltingа yomоn хislаt bеrаdi, qоtishmа
sifаtini buzаdi. Surmаli оltin pаst nаvli хisоblаnаdi. Оltin vа qаlаy АuSn
2
vа
AuSn
4
birikmаlаrini hosil qilib 250 vа 309
0
C dа eriydi.
Оltin-ruх birikmаsi
kаttа аhаmiyatgа egа. Bu qоtishmаning Au
3
Zn, AuZn, AuZn
3
kimyoviy
birikmаlаri mаvjud. Оltin vа simоb qоtishmаsi
kаttа fаzаviy vа аmаliy
аhаmiyatgа egа. Bu birikmа аsоsidа оltinni аmаlgаmаlаsh yoʻli bilаn rudаlаr
tаrkibidаn аjrаtib оlish kаshf etilgаn.
Оltin-simоbning uchtа AuHg
2
, Au
2
Hg,
Au
3
Hg birikmаsi mаvjud.
Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish va

Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish va
Download
2,93 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/12
Sana
18.01.2024
Hajmi
2,93 Mb.
#140200
Download
2,93 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish va
Download
2,93 Mb.
Matnni ko'rish
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
QARAQALPAQ AYTÍSLARÍNDA KIYIM-KENSHEK ATAMALARÍŃÍŃ
QOLLANÍLÍWÍ
Álimbetova N.
Qanlıkól rayonlıq 23-ulıwma bilim
mektebinıń qaraqalpaq tili hám
ádebiyatı páni muǵallimi
Patullaeva G.
Ájiniyaz atındaǵı NMPI
Qaraqalpaq tili kafedrası oqıtıwshısı
Qaraqalpaqstan Respublikası
Qaraqalpaq aytısları awızeki dóretpelerdiń ishinde óziniń kórkemliligi, tillik ózgeshelikleri
menen ajıralıp turadı. Onıń leksikasına itibar bersek, onda xalqımızdıń ótmish dáwirine tiyisli
derekler, kún-kóris jaǵdayı, úrp-ádet hám dástúrleri, basqa xalıqlar menen mádeniy hám ádebiy
baylanısları óz sáwlesin tapqan til birlikleri bar ekenligin ańlaymız. Solardıń qatarında gónergen
sózler dáwir koloritin, kartinasın ashıp beriwshi til birlikleri esaplanadı. Olardı aytıs tilinde kóplep
ushıratıwǵa boladı.
Hár bir xalıqtıń milliy kiyimi – sol xalıqtıń qaysı milletten ekenin, onıń milliy mádeniyatın
kórsetetuǵın tiykarǵı belgi. Xalıqtıń milliy kiyimlerinde onıń mádeniyatı, talantı, sheberligi
kórinedi hám ol milliy kiyimler menen basqa xalıqlardan ayrılıp turadı. Sonıń menen birge kiyim-
kenshekler arqalı adamlardıń kún-kóris jaǵdayı da málim dárejede belgili boladı. Máselen, jarlı,
kún-kórisi tómen adamlar ayaq kiyimlerden tıshtaban, sharıq kiyse, bay hám hámeldarlardıń
balaları aq pushta etik, zer gewish kiygen. Bunday buyımlardıń barlıǵı ótmish dáwir kartinasın
ashıp beriwshi dereklerden sanaladı.
Kiyim-kenshekler hár bir dáwirde óz zamanına say ózgeriske ushırap, ayırımları qollanıwdan
shıǵıp qalıp otırǵan. Mine, usınday qollanıwdan shıǵıp qalǵan buyımlardıń atamaları tilimiz
leksikasında gónergen sózler qatarınan orın iyeledi.
Bas kiyim atamaları:
bórik, sáwkele, shaqmaqı qurash, hám t.b. Bórik sózi DLT miynetinde de
bas kiyim maǵanasın bildirgen: Boshsiz bork bolmas [1].
Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózliginde bul sózge tómendegishe túsinik beriledi: «Hár túrli
teriden tigilgen bas kiyim, malaqay, tumaq, qurash, telpek, degeley» [2]. Malaqay, tumaq, qurash,
telpek, degeley – bulardıń hámmesi ulıwmalastırıp aytqanda er adamlardıń bas kiyimleri.
Aytıslar tilinde bul bas kiyimler atamalarınıń tómendegi mısalda jumsalǵanlıǵın kórsek boladı:
|
| |
Главная 
Пом - Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish va

cademic Research in Educational Sciences
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
Ikkinchi qadamda kerakli test turini Вопрос bo ‘lim idan tanlaymiz. M isol
uchun верно/неверно turi. Shunda dastur oynasi quydagicha k o ‘rinishga keladi (4 -
rasm)
Ushbu oynaning вопрос oynachasiga savol kiritilib, unga k o ‘ra ответ
oynasiga ikkita javob kiritib, savolga mos to ‘g ‘ri javobni tanlab qo ‘yiladi. Dastur
oynasining o ‘ng qism ida rasm kiritish, ovoz q o ‘shish, video q o ‘shish rasm belgili
tugm achalar mavjud. M azkur tugm achalar yordam ida fayllardan tasvir, formula,
ovoz, videolar tanlab savollar ham tuzish imkoniyati mavjud. Shu tarzda har xil test
turlaridan tanlab, ijodiy yondashgan holda o ‘quvchi yoshlarga interaktiv testlarni
yaratish mumkin (5-6-7-8-rasmlar).
Q * 0
У
yetarli 
qo‘llanilmayapti desak bu ham to‘g ‘ri bo‘ladi. Axborot texnologiyalaridan foydalanish

|
yetarli
qo‘llanilmayapti desak bu ham to‘g ‘ri bo‘ladi. Axborot texnologiyalaridan foydalanishBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyatiyetarli
qo‘llanilmayapti desak bu ham to‘g ‘ri bo‘ladi. Axborot texnologiyalaridan foydalanish
o ‘quvchining bilim olishida shunchalar muhimki, bugungi avlodlarimiz IT olamida,
internet asrida ulg‘aymoqda va yashamoqda. Ularning dunyoqarashiga mos manbaalar:
jumladan, zamonaviy ko‘rinishdagi interaktiv va kreativ axborot texnologiyalarini
tayyorlash hamda uzatish juda dolzarb masaladir. Bugungi karantin cheklovlari ushbu
masalani nechog‘lik dolzarbligini yana bir bor ko‘rsatib o ‘tdi.
Tasviriy san’t darslarini va ushbu fandan o ‘quvchilarning mustaqil ta’lim
olishida dars ishlanmalarini turli dasturiy ta’minotlar, animatsiyalar hamda ta’lim
kontentlaridan foydalanib shakllantirish davr talabi bo’lib qolmoqda. Dasturiy
ta’minotlar, zamonaviy ta’lim kontentlari, axborot texnologiyalardan foydalanish
haqida bilimlarni bo’lajak o’qituvchilar avvalo pedagogika oliy o ‘quv yurtlarida
egallashlari kerak. Bu bilimlarni “Tasviriy san’at va muhandilik grafikasi” ta’lim
yo ‘nalishi o ‘quv rejasidagi Axborot texnologiyalari fani hamda “O’qituvchilarni qayta
tayyorlash va ularning malakasini oshirish markazlari”da chuqur va puxta o ‘rgatish
muhim hisoblanadi.
cademic Research, Uzbekistan
Page 74
www.ares.uz
Academic Research in Educational Sciences
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
ADABIYOTLAR T AHLILI VA METADOLOGIYA
Ushbu masalalarni hal etishda biz o‘z tajribamizdan kelib chiqib quyida iSpring
dasturiy ta’minotida tasviriy san’at fanidan interaktiv test tuzish, uning afzalliklari
hamda undan kutiladigan natijalar haqidagi ma’lumotlarni taqdim qilmoqchimiz.
Elektron axborot ta’lim resurslarini yaratishda keng ishlatilib kelinayotgan
|
| |
cademic Research, Uzbekistan - Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish va

|
Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish vaBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyaticademic Research, Uzbekistan
Page 7 3 ______________________ www.ares.uz
cademic Research in Educational Sciences \
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
rivojlangan asrimizda pedagogik kadrlardan axborot texnologiyalardan foydalanib
ta’limni tashkil etish dolzarb masala bo’lib qolmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoev ilm-ma’rifat va texnologiyalar rivojiga alohida
ahamiyat qaratib: “Taraqqiyotga erishish uchun, raqamli bilimlar va zamonaviy
axborot texnologiyalarini egallashimiz zarur va shart. Bu bizga yuksalishning eng
qisqa yo ‘lidan borish imkoniyatini beradi” deb ta’kidlagan edi. Darhaqiqat ta’lim
tizimining kelajagini raqamli texnologiyalarsiz rivojlantirib bo’lmaydi. 2020-yilni
“Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili” deb elon qilinishi ham bejiz
emas.
Ayrim o ‘rta umumta’lim maktablarida tasviriy san’at fanini o ‘qitishda ham
axborot texnologiyalar qo‘llanilib kelinadi. Afsuski, bu jarayon o ’quvchilarning ta’lim
olishida emas o ’qituvchilarning xujjatlarini rasmiylashtirilishi hamda o ’quvchilarga
dars jarayonida video materiallar ko’rsatish uchungina xizmat qilmoqda. Mustaqil
ta’lim olish kompetensiyalarini takomillashtirish shuningdek, auditoriya va sinfda
o ‘tiladigan mashg‘ulotlar o ’quvchi -yoshlarning yetuk ijodkor bo‘lib voyaga
yetishishlarida yetarli emasligini e ’tiborga olib, ularni ko‘proq mustaqil ta’lim olishi,
mustaqil ijod qilishiga o ‘rgatish muhimdir.
Shuni ta’kidlash kerakki, bugungi kunda o ‘quvchilarning mustaqil talimini
to‘g ‘ri tashkil qilish va boshqarish mexanizmlari to’liq ishlab chiqilmagan. O’quvchi-
yoshlarnilarning mustaqil bilim olish faoliyatida axborot texnologiyalari
|
| |
dasturiy ta’minotlardan biri iSpring dasturi hisoblanadi [http:// www. ispringsolutions

|
dasturiy ta’minotlardan biri iSpring dasturi hisoblanadi [http:// www. ispringsolutionsBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyatidasturiy ta’minotlardan biri iSpring dasturi hisoblanadi [http:// www. ispringsolutions.
com]. iSpring dasturida test tuzishni bayon etishdan oldin, elektron axborot ta’lim
resurslariga nimalar kirishini ko‘rsatib o ‘taylik. Elektron axborot ta’lim resurslariga
fan bo‘yicha yaratilgan elektron darslik, o‘quv qo‘llanma, metodik ko‘rsatmalar,
multimediyali vositalar, ma’lumotnomalar, lug‘atlar, gipermatnlar, elektron testlar va
topshiriqlar hamda shunga o ‘xshash o ’quvchining mustaqil bilim olishini ta’minlovchi,
o ‘rganishga qiziqish uyg‘otuvchi resurslar kiradi.
Yuqorida keltirilgan resurslarga qo‘shimcha sifatida pedagogik dasturiy
vositalar, video va audio ma’ruzalar, virtual laboratoriya stendlari, intreaktiv
plakatlarni kiritish mumkin.
Odatda, taqdimotni o ‘tkazishga tayyorlanish jarayonida aksariyat hollarda
Microsoft PowerPoint dasturiy ta’minotidan foydalaniladi. Ammo bunday taqdimotlar
faqat mazkur mahsulot formatidagina bo‘lishi mumkin (ppt, pptx). Internet
texnologiyalarining rivojlanishi va masofali ta’lim turining paydo bo‘lishi natijasida
taqdimot fayllarini internet brauzerining o ‘zida onlayn ko‘rish uchun flash (swf)
formatida yoki HTML 5 texnologiyasi asosida yaratilgan fayl bo‘lishi kerak.
Hozirgi kunda PowerPoint dasturida tayyorlangan taqdimotdan flash-rolik
shakllantirish imkoniyatini beruvchi dasturlar yaratilgan. Mahsulot iSpring deb
nomlanadi va iSpring Freye, iSpring PRO va iSpring Presenter kabi variantlarga ega
[http://www.ispringsolutions.com]. Mustaqil ekspertlarning fikriga ko‘ra, bugungi
kunda mazkur mahsulot tezligi, bir formatdan boshqa formatga konvertatsiyalash sifati
va optsiyalar soniga ko‘ra eng yaxshilaridan biri hisoblanadi. iSpring nafaqat flash-
taqdimotlarni yaratishga, balki ta’lim jarayonida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan roliklar
|
| |
Соответствие (mos keltirish) - savollarni javoblariga mos keltirib

|
Соответствие (mos keltirish) - savollarni javoblariga mos keltiribBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyati5. Соответствие (mos keltirish) - savollarni javoblariga mos keltirib
qo‘yishorqali javob berish;
6. Порядок (tartib) - javobni kerakli tartibga keltirib javob berish;
7. Ввод числа (sonni kiritish) - satrga savol javbiga mos sonni kiritib javob
berish;
8. Пропуски (tushirib qoldirilgan) -tushirib qoldirilgan so‘zlarni kerakli joyga
qo‘yib yozish;
9. Вложенные ответы (jamlagan javoblar)-jamlangan javoblar ichidan to‘g ‘ri
javobni tanlash orqali javob berish;
10. Банк слов (so‘zlar ombori) - s o ‘zlar omboridan kerakli so‘zlarni to‘g‘ri
ketma - ketlikda qo‘yish orqali javob berish. Bunda so‘zlar omboriga so‘zlarni ham
kiritish kerak bo‘ladi.
II. Активная област (faol soha) -rasmda faol sohani tanlab javob beriladi.
Bunda rasmning biror sohasini tanlash kerak bo‘lgan savol kiritiladi. Test tuzishda ana
shu testlar turini tanlab unga mos savollar berib, javobini ham kiritish kerak bo‘ladi (2-
rasm).
cademic Research, Uzbekistan
Page 77
www.ares.uz
cademic Research in Educational Sciences
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
2-rasm
Birinchi qadam biz ko‘rib turganimizdek dasturda hamma so‘zlar ruschada
berilgan. Ularni o ‘zbekchaga o‘tkazib olishimiz ham mumkin. Dasturni ishchi
oynasida Test bo‘limidan Плеер bandini tanlaymiz. Shunda oyna ochiladi (3-rasm).
Oynaning chap bo‘lmidan Надписи bandini tanlaymiz. Сообщение/кнопка ustuniga
tegmagan holda Сообщения ustuni (ikkinchi ustun)ga berilgan so‘zlarni o ‘zbek tiliga
tarjima qilib kiritib tahrirlashimiz mumkin. Natijada testimiz o ‘zbekcha ko‘rinishga
keladi
( ;
|
| |
• ikki, uch, to‘rt yoki besh javobli yopiq test topshiriqlari: ulardan biri to‘g ‘ri

|
• ikki, uch, to‘rt yoki besh javobli yopiq test topshiriqlari: ulardan biri to‘g ‘riBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyati• ikki, uch, to‘rt yoki besh javobli yopiq test topshiriqlari: ulardan biri to‘g ‘ri,
ikkitasi haqiqatga yaqinroq turdagi topshriqlar;
• bir necha to‘g‘ri javobli yopiq test topshiriqlari;
• ochiq test topshiriqlari;
• o‘xshashlikni aniqlashga yo‘naltirilgan topshiriqlar;
• to‘g ‘ri ketma-ketlikni aniqlashga mo‘ljallangan topshiriqlarni yaratish
imkoniyati.
NATIJALAR
Interaktiv testlarni iSpring QuizMaker dasturi yordamida tuzish uchun
kompyuterga iSpring Suite dasturi bilan Adobe Flash (operatsion tizim razryadiga
ko‘ra 32 va 64 bitli) dasturi o ‘rnatilishi talab etiladi. Dastur o ‘rnatib bo‘lingach Пуск
menyusidan Все программы bo‘limida iSpring Suite tanlanadi va natijada 1-rasmdagi
oyna paydo bo‘ladi. Test bo‘limiga kirib новый тест bo‘limi tanlanadi.
cademic Research, Uzbekistan
Page 76
www.ares.uz
cademic Research in Educational Sciences
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
Ishchi oynaning Добавит тест bo‘limidan test yaratish amali boshlanadi. Ushbu
bo‘limda pedagogik testlar turlarining 11dan 14 ta gacha turi keltirilgan ularni
kerakligini tanlab test tuzishimiz mumkin. Sizning ijodkorligingiz va kreativ
yondashuvingiz 14 turdagi testning 50 dan ortiq turli interaktiv shakllarini tuzish
imkoniyatini beradi. Ular quyidagilar:
I. Верно/неверно (to‘g ‘ri/mto‘g ‘ri) test turi -bunda savol berilib to‘g‘ri yoki
noto‘g ‘ri javobini tanlanadi;
2. Одиночный выбор (bitta javobni tanlash) - bir necha variatdan kerakli
javobni tanlash;
3. Множественный выбор (bir necha javobni tanlash);
4. Ввод строки (satr kiritish) - javobni satrga kiritish yo‘li bilan javob berish;
|
| |
A. Abduqodirov, A. Pardaev “Masofali ta’lim nazariyasi va amaliyoti”, Toshkent

4. A. Abduqodirov, A. Pardaev “Masofali ta’lim nazariyasi va amaliyoti”, Toshkent
2010 yil.
5. A. R. Maraximov, S. I. Raxmonqulova «Internet va undan foydalanish asoslari».
O’quv qo'llanma.Toshkent 2001 yil.
6. http://www.ispringsolutions.com
7. www.ispring.ru
8. B. Boymetov, Qalamtasvir, darslik, Musiqa nashriyoti, Toshkent 2006 yil.
9. T. Qo’ziyev, A. Egamov,T. Qanoatov, A. Nurqobilov. Rangtasvir 5-9 sunflar.
“San’at” jurnali nashriyoti, Toshkent 2003 yil.
10. X. E. Sultnov, Rangtasvir, o ’quv qo’llanma, 2019 yil.
cademic Research, Uzbekistan
Page 83
www.ares.uz
cademic Research in Educational Sciences \
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
11. X. X. Muratov, Qalamtasvir, o ’quv qo’llanma, Toshkent IJOD-PRINT-2020
yil.
REFERENCES
1. “Ta’lim to’g ’risida”gi qonun, O’RQ-637-son, Toshkent 2020 yil.
2. А. А. Абдукодиров, Р. Ишмухамедов, А. Пардаев. Таълимда инновацион
технологиялар (таълим муассасалари педагог-укитувчилари учун амалий
тавсиялар).-Т.:Истеъдод, 2008 yil.
3. T. Madumarov, M. Kamoldinov “Innovasion pedagogik texnologiya asoslari va
uni ta’lim tarbiya jarayonida qo’llash”, T. “Talqin”, 2012 yil.
4. A. Abduqodirov, A. Pardaev “Masofali ta’lim nazariyasi va amaliyoti”, Toshkent
2010 yil.
5. A. R. Maraximov, S. I. Raxmonqulova «Ше
1
^ va undan foydalanish asoslari».
O’quv qo'llanma.Toshkent 2001 yil.
6. http://www.ispringsolutions.com
7. www.ispring.ru
8. B. Boymetov, Qalamtasvir, darslik, Musiqa nashriyoti, Toshkent 2006 yil.
9. T. Qo’ziyev, A. Egamov,T. Qanoatov, A. Nurqobilov. Rangtasvir 5-9 sunflar.
“San’at” jurnali nashriyoti, Toshkent 2003 yil.
10. X. E. Sultnov, Rangtasvir, o ’quv qo’llanma, 2019 yil.
11. X. X. Muratov, Qalamtasvir, o ’quv qo’llanma, Toshkent IJOD-PRINT-2020
yil.
cademic Research, Uzbekistan
Page 84
www.ares.uz
|
-tajriba. Nitrobenzol va nitrotoluolni hosil qilish

|
-tajriba. Nitrobenzol va nitrotoluolni hosil qilish
|
bet | 96/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”1-tajriba. Nitrobenzol va nitrotoluolni hosil qilish.
Ikkita probirka olib, ularning har biriga 1 ml konts. nitrat kislota 2 ml konts. sulfat kislotadan solib, ohista aralashtiring. Har ikkala probirkani suv bilan sovutib turgan holda, birinchisiga tomchilatib 1 ml benzol, ikkinchisiga 1 ml toluol qo’ying. Probirkani yana 3-4 daqiqa suv bilan sovutib turgandan so’ng, aralashmalarni suvli stakanchalarga qo’ying. Suvning yuqori qismida moysimon mahsulotlarni ajralib chiqishini kuzating. Hidlarga e’tibor bering. Reaktsiya tenglamalari asosida kuzatilgan hodisalarni izohlang.
NO2
H2SO4
+. HNO3 + H2O
CH3 CH3
+ H2O
NO2
Mustaqil ishlash uchun savollar va mashqlar.
Alifatik va aramatik nitrobirikmalar haqida tushuncha bering.
Alifatik va aramatik nitrobirikmalar izomeriyasini tushuntiring.
Nitrobirikmalar qanday kimyoviy xossalarni nomoyon etadi.
330 gr nitrobenzol olish uchun qancha benzol va nitrat kislota zarur bo’ladi?
246 gr nitrobenzoldan 150 gr anilin hosil bo’ladi. Reaktsiyaning unumli (%) ni aniqlang?
6 - LABORATORIYa IShI
Mavzu: Aminobirikmalar va ularning xossalari.
Nazariy qism.
Ammiak molekulasidagi bir yoki bir necha vodorod atomning uglevodorod radikaliga almashinishi natijasida hosil bo’lgan birikmalar aminlar deyiladi.
Uglevodorod radikali bilan almashgan vodorod atomning soniga qarab, birlamchi, ikkilamchi va uchlamchi aminlar bo’ladi.
H -N-H H-N-R R-N-R’’ R-N-R’’
H H H R’’’’
ammiak birlamchi ikkilamchi uchlamchi
amin amin amin
Bu erda R, R1, R11- lar uglevodorod radikallari yoki S6N5.
Aminlarning dastlabki vakillari metil-, dimetil-,trimetil aminlar gaz moddalar, o’rta a’zolar suyuq yuqori a’zolar qattiq moddalardir. Ularning molekulyar og’irligi ortib borishi bilan suvda eruvchanligi kamayib boradi. Suvda yomon eriydi.
Kimyoviy xossalari jihatidan ammiakka o’xshaydi ya’ni kislotalar bilan birikib, ammoniy tuzlariga o’xshash tuzlar hosil qiladi. Ular ishqorlar ta’sirida parchalanib, ammiak ajralib chiqadi. Aminlarning suvli eritmalari lakmusni ko’kartiradi. Ammiakdan farq qilib, aminlar havoda yonish xususiyatiga ega.
Birlamchi aminlarga nitrat kislota ta’sir ettirilganda erkin holda azot va apirt hosil qiladi. Ikkilamchi aminlar nitrozaminlar hosil qiladi.
Alifatik aminlar asosan galloidalkillarga ammiak ta’sir ettirib (Goffman reaktsiyasi) va nitrobirikmalarni qaytarish orqali olinadi.
Aromatik birlamchi aminlarning dastlabki vakili anilin suyuq, qolganlari qattiq moddalardir, suvda yomon eriydi. Ikkilamchi, uchlamchi aromatik aminlar kristall moddalardir.
Aromatik aminlarga nitratkislota ta’sir ettirilsa, diazobirikmalar hosil bo’ladi. Agar gologenlar ta’sir ettirilsa, aromatik aminlarning uchgoloidli hosilalarini olish mumkin, shuningdek aromatik aminlar oson oksidlanadi.
Ikkilamchi va uchlamchi aromatik aminlar ham o’ziga xos kimyoviy xossalarni nomoyon qiladi.
Amaliy qism.
|
| |
т (Резервная копия) Olimpiada Tasviriy-2020 (backup) - iSpring QuizMaker

cademic Research in Educational Sciences \
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
maktabi nomi yoki raqmi, nechanchi sinfda o ‘qishi v.k), Test natijasini biror
serverga yuborish yoki o ‘qituvchining elektron pochtasiga yuborish kabi k o ‘plab
sozlamalarni to ‘g ‘rilash imkoniyati mayjud. Buning uchun yana Свойства
b o ‘lim iga kiramiz va o ‘zim izga kerakli testim iz uchun mos sozlamalarni amalga
oshiramiz (9-rasm).
T o‘rtinchi qadam dastur oynasining Главная b o ‘limidan Публикатсия
bandini tanlaymiz. Yaratgan testim izni to ‘rt xil k o ‘rinishda yaratishim iz mumkin.
Web sahifa, iSpring Online, LMS, W ord sahifasi. Undan keyin test formatini
HTML, exe, Zip arxivni tanlashimiz, tester nomi, q o ‘llanish ko ‘lami, saqlanadigan
o ‘rni, fayl nomi va flesh-rolik xususiyatlarini tanlab Publikovat tugmasini bosamiz
(10-rasm).
|~*| ж 0
У
’ (Резервная копия) Olimpiada Tasviriy-2020 (backup) - iSpring QuizMaker
I
tayyorlashda, xususan, ularga turli shakldagi so‘rovlar, elektron testlarni ham kiritgan

|
tayyorlashda, xususan, ularga turli shakldagi so‘rovlar, elektron testlarni ham kiritganBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyatitayyorlashda, xususan, ularga turli shakldagi so‘rovlar, elektron testlarni ham kiritgan
holda o ‘zaro interaktiv bog‘lanish imkoniyatini ham beradi.
iSpring dasturining quyidagi imkoniyatlari mavjud:
• taqdimot fayllarini bir necha (exe, swf, html) formatlarda konvertatsiyalash
imkoniyati;
• taqdimot kontentiga tashqi resurslarni (audio, video yoki flash fayllarni)
kiritish imkoniyati;
• taqdimot kontentini muhofaza qilish: parol yordamida ko‘ra olish, taqdimotga
«himoya belgi»si qo‘yish, taqdimotni faqat ruxsat etilgan domenlardagina
«aylantirilishi»;
cademic Research, Uzbekistan
Page 75
www.ares.uz
Academic Research in Educational Sciences
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
• video qo‘shish va uni animatsiyalar bilan sinxronlashtirish;
• elektron test(nazorat)larini yaratish va natijalarini elektron pochtaga yoki
masofaviy o ‘qitish tizimiga (LMS) uzatib berish imkoniyatini beradigan interaktiv
matnlar yaratish uchun vosita o‘rnatilgan (Quiz tugmachasi);
• masofaviy o ‘qitish tizimida foydalanish uchun SCORM/AICC — mos
keluvchi kurslarini yaratish;
• taqdimot dastur darajasida aylantirish uchun ActionScript API;
• videotasvirni yozish va uni taqdimot bilan sinxronlashtirish;
• YouTube tarmog‘iga joylashtirilgan roliklarni taqdimot tarkibiga kiritish
imkoniyati.
iSpring Kinetics dastur imkoniyatlari elektron ta’lim texnologiyalari resurslari
ichiga kiruvchi elektron nazorat turlarini yaratish uchun iSpring QuizMaker dasturini
keltirish mumkin. iSpring QuizMaker quyidagi asosiy imkoniyatlari mavjud:
• tarmoqlangan testlar yaratish (adaptatsiyalashtirilgan testlar) imkoniyati;
|
| |
Куйидаги - download

|
Qidiruv: Куйидаги | Ш а р т н о м а №01/И-17 «Ижарага бериш тугрисида» «Ижарага берувчи» деб аталиб ва “Jayxun avto trans” мчж устав асосидаги рахбари Курамбаев Даврон Сапарбаевич бундан кейинги бандларда «Ижарачи» деб аталиб харакатдаги ушбу шартномани куйидаги мазмунда туздилар 21,21 Kb. 3 | o'qib |
1
| |