Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlari - bet 3

|
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlariBog'liq Rajabov Shahboz Xolmamat o ‘g‘li часть
1
«
Научный импульс
»
Январь
, 202
3
997
Xitoyning CGNPC kompaniyasiga sotiladigan bo‘ldi. Bugungi kunda NKMKning uran
eksportidagi asosiy savdo hamkorlari Itochu va Marubeni korporatsiyalari (Yaponiya)
hamda Nukem, Inc.(AQSh) kompaniyasi hisoblanadi.
Uran ishlab chiqarish tannarxi moddiy xarajatlari tarkibida elektr energiyasi
va kimyoviy reagentlar sarfi katta ulushga ega. 2019 yilda uran qazib olish tannarxi 557,1
ming so‘m/kg ga (62,5 dollar/kg) teng bo‘lgan. Shu bilan birga, uranning o‘rtacha yillik
sotish narxi 65,7 dollar/kg ni tashkil etgan. 2019 yil yakuniga sof foyda 105,9 mlrd so‘m,
rentabellik 5,2% ni tashkil etgan.
Uranni boyitish yadro qurolini yaratishda muhim qadamlardan biridir. Faqat uranning
ma'lum bir turi yadroviy reaktor va bombalarda ishlaydi.Ushbu turdagi uranni yanada keng
tarqalgan turidan ajratish katta muhandislik mahoratini talab qiladi, garchi buning uchun
zarur bo'lgan texnologiya o'nlab yillar davomida ishlatilgan bo'lsa ham. Vazifa uranni
qanday ajratish kerakligini aniqlash emas, balki ushbu vazifani bajarish uchun zarur bo'lgan
uskunalarni qurish va ishlatishdir.
Tabiatda turli xil bo'lgan element atomlari kabi uran atomlariga izotoplar deyiladi.
(Har bir izotop o'z yadrosida turli xil neytronlarga ega.) Uran-235, barcha tabiiy uranning 1
foizidan kamini tashkil etadigan izotop, yadro reaktorlari va yadroviy bombalarni yoqilg'i
bilan ta'minlaydi, uran-238 esa 99 foizni tashkil qiladi. tabiiy uran, yadro ishlatilmaydi.
Yadro zanjiri reaktsiyasi uran atomining parchalanishidan kamida bitta neytronni
boshqa atom egallab oladi va shunga mos ravishda uning parchalanishiga olib keladi.
Birinchi yaqinlashishda, neytron reaktordan chiqmasdan oldin 235 U atomiga "qoqilib"
ketishi kerakligini anglatadi. Bu shuni anglatadiki, uran bilan dizayn etarlicha ixcham bo'lishi
kerak, shunda neytron uchun keyingi uran atomini topish ehtimoli etarlicha yuqori. Ammo
235 U reaktori ishlayotganda, u asta-sekin yonib ketadi, bu 235 U atomining neytron bilan
uchrashish ehtimolini kamaytiradi, bu ularni reaktorlarda ushbu ehtimollikning ma'lum bir
chegarasini qo'yishga majbur qiladi. Shunga ko'ra, yadro yoqilg'isidagi 235 U ning past
ulushi zarur:
kattaroq reaktor hajmi, shunda neytron uzoqroq bo'lishi kerak
neytron va uran atomining to'qnashuvi ehtimolini oshirish uchun reaktor hajmining
katta qismini yoqilg'i sarf qilishi kerak,
tez-tez reaktorda berilgan 235 U zichligini saqlab qolish uchun yoqilg'ini yangisiga
qayta yuklash talab etiladi,
sarflangan yoqilg'ida yuqori 235 U ga teng bo'lgan ulush.
Ularni ajratishning kaliti shundaki, uran-235 atomlari uran-238 atomlaridan bir oz
kamroq bo'ladi.
Har bir uran rudasining har bir tabiiy namunasida mavjud bo'lgan oz miqdordagi uran-
235 najratish uchun muhandislar avval kimyoviy reaktsiya yordamida uranni gazga
aylantiradilar.
Keyin gaz santrifüj naychaga bir kishining yoki undan kattaroq hajmdagi silindrsimon
shaklda kiritiladi. Har bir naycha o'z o'qi bo'yicha g'oyat katta tezlikda aylanadi, og'irroq
Международный
научный
журнал
№
5
(100),
|
| |