Mundarija: Kirish I. Interfaol Web sahifalarni yaratish texnologiyalari

|
Mundarija: Kirish I. Interfaol Web sahifalarni yaratish texnologiyalari
|
bet | 1/2 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 142,68 Kb. | | #264303 |
Bog'liq 1 Web serverlar va ular bilan ishlash
Mundarija:
Kirish
I. Interfaol Web sahifalarni yaratish texnologiyalari
1.1 Web- serverlar
1.2. Mijoz-server tizimlarini qurish prinsiplari
II. Xulosa
III. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
KIRISH
Hisoblash texnikasi vositalarining joriy qilinishi axborotga ega bo`lish, axborot hajmi, axborotni qayta ishlash tezligi mamlakatimizninig ishlab chiqaruvchi kuchlari, fan, madaniyat, jamoatchilik unstitutlari va inson hayoti barcha jabhalarini rivojlanishida hal qiluvchi omil bo`lib qolmoqda. Axborot va ma`lumotlardan osonlik bilan foydalanish mumkin bo`lgan holda tashkil qilinishi zarur bo`lib, turmushning eng muhim resurslari sifatida qaraladi.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining asosiy g`oyalari real olamdagi o`zgarishlarni adekvat tasvirlash va foydalanuvchilarning axborot ehtiyojlarini qanoatlantirish maqsadida ma`lumotlar ma`lumotlar bazasida tashkil etilishiga muvofiq konsipsiyaga asoslanadi.
Ixtiyoriy axborot dasturiy kompleksga ega bo`lib, uning funksiyalari axborotni kompyuter xotirasida ishonchli saqlashni, ushbu dastur uchun spetsifik axborotni shakl almashtirishni bajarish va foydalanuvchilarga qulay va oson o`zlashuvchan interfeysni taqdim etishni quvvatlashdan iborat bo`ladi.
Internet tarmog`ining taraqqiyoti va keng taraqqiyoti natijasida axborot tizimlari yanada interfaol va oddiy foydalanuvchilarga ham foydalanish mumkin bo`lgan holatga keltirildi.
I. INTERFAOL WEB SAHIFALARNI YARATISH TEXNOLOGIYALARI 1.1. Web-serverlar
Web- server mijozlarning HTTP-so`rovlarini qabul qiluvchi server. Odatda mijozlar sifatida veb-brauzerlar qo`llaniladi va ularga HTTP-javoblar bilan birgalikda HTML-sahifalar, tasvirlar, fayllar, media-oqimlar yoki boshqa ma`lumotlar uzatiladi. Web- serverlar veb-saytning asosini tashkil qiladi.
Web- server deb yuqorida qayd etilgan amallarni ta`minlovchi dasturiy ta`minotni ham bu dasturiy ta`minot ishlayotgan kompyuter ham tushuniladi. Mijozlar Web- serverga yagona resurs ko`rsatuvchisi-URl-adres bo`yicha kerakli veb-sahifaga yoki serverda joylashgan boshqa resursga kirish huquqini oladi.
Yagona resurslar ko`rsatuvchisi (inglizcha URL-Uniform Resourse locator)-bu veb-resursning yagona lokatori (joylashuvini aniqlovchisi) dir. URL 1990-yil Tim Bernesli tomonidan Svetsariyaning Jenera shahridagi yadro tadqiqotlari bo`yicha Evropa kengashi tashkilotida yaratilgan. URL internetda fundamental yangilik bo`lib qoldi. Dastlab URL internetdagi resurslar (qo`shimcha fayllar) ni joylashuvini belgilash uchun mo`ljallangan[7].
Hozir URL internetda qariyb barcha resurslarini belgilash uchun qo`laniladi. URL standarti RFC 1738 hujjatida qayd etilgan. Hozir URL terminini URI terminiga joy bo`shatib bermoqda. Semantik o`rgumchak to`rining ko`plab yangi texnologiyalari URI standarticha asoslanadi. Hozir URI ning taraqqiy etishida asosiy rol jahon o`rgimchak to`ri konsorsiumiga tegishli.
Internet olamida hozirgi vaqtda 390 milliondan ortiq Web- serverlar faoliyat yuritmoqda. Ular ichida Apache kompaniyasining Apache http–serveri va MS ning IIS keng ommalashgan.
Apache HTTP-serverining paydo bo`lishi internet tarmog`ining taraqqiyotining stumillashtirib turishi asosiy vosita hisoblanadi. Apache Netspage Communications ( hozirgi vaqtda SUN JAVA system veb server) firmasining veb serveriga muqobil bepul birinchi Web- server hisoblanadi. Dastur ko`plab platformalar: Unix, FreeBSD, Linux, Solaris, Novell Netware, MacOSX, MS windows va boshqalarda ishlaydi. Apache ochiq dastur kodi bilan bepul tarqatiladigan dasturiy ta`minot bo`lib, jahonning turli burchaklaridagi dastur tuzuvchilarning dasturni yaxshilash jarayonida qatnashishini va qo`shimcha ustkurma ishlab chiqaruvchilar va ular yordamida aniq bir maqsad uchun mo`ljallangan maxsus funksiyani bajarish imkonini beradi.
Loyiha mualliflari loyiha nomini tasodifan o`ylab topilmaganligini ta`kidlashadi. Buning ikkita sababi bor edi. Birinchi sababi shuki, Amerikaning mahalliy aholisi Apache Hindu qabilasiga hurmat yuzasidan berilgan bo`lib, bu qabila vakillarining chidamliligi va jangovar san`ati butun dunyoga mashhur. Ikkinchi sababi shuki, dastlab loyiha NCSA http mavjud veb –serveriga ko`p sonli seriali “natr” ( yamoq ) lar sifatida ishlab chiqilgan.
Dasturning birinchi versiyasi 1994 yilda Robert Makkul tomonidan chiqarilgan. U chiqarilgandan so`ng, keyinchlik mashhur bo`lib ketgan Apache Group komandasi tashkil qiladi. Ikkinchi versiyasi birinchisidan sezilarli farq qilardi. U 2002-yilda chiqarilgan. Modulli tuzilishga egaligi, dasturchilar uchun yangi API, IP v6 ni quvvatlashi va no Unux (masalan, windows) platformalarni quvvatlash yaxshilanganligini sababi internet tarmog`idagi eng ko`p ishlatiladigan httpd–serverga aylandi. Hozirgi vaqtda 2008 yil 19-yanvarda chiqarilgan 2.2.8-versiyasi so`ngi versiyasi hisoblanadi.
Apache Web- serveri yadrosi modulli strukturaga ega bo`lib,dasturiy tuzuvchiga loyiha maqsadini aniqlagangan so`ng, o`zi ishlatish uchun rejalashtirgan dastur vositalarini ishlatish bilan bir qatorda boshqarish o`chirib qo`yish mumkin. Yadroning bunday arxitekturasi dasturiy mahsulotni yanada havfsiz tez bajarilishi ta`minlaydi. Web- server interpretatorlarning turli modullarini quvvatlaydi. Masalan: Perl,Puthon,php,tcl va boshqalar. Bundan tashqari veb dasturchi xavfsizlik va kriptografiya modullaridan foydalanish mumkin. Apache ga aytenfikatsisiyani quvvatlash sozlangan, SSL shifrlash protokoli ishlangan,proksi-modul va hisobot yaratuvchi modul mavjud. Bundan tashqari Web- serverning imkoniyatlariga og`ir siqish tashqi moduli keladi.
Qulay konfigratsiya adminstratorga bir vaqtning o`zida bir necha tugunlarga xizmat ko`rsatish uchun bir nechta Web- serverdan foydalanish imkoniyati administratorga qulaylik tug`diradi. Hozirgi vaqtda Apache ishlab chiqaruvchilar uchun mo`ljallangan turli yechimlar to`plamiga kiradi. Mas, Novell Net Wareda IBM WebSper kabi odatdagi Web- server hisoblanadi. Server xususiy yechimlarni tashkil etish uchun Oracle va Borland dan foydalaniladi. Apache ni yana turli murakkablikdagi boshqa masalalarni hal etish uchun ham qo`llaniladi. Masalan, fayllar almashishishda. Foydalanuvchi o`zining shaxsiy kompyuterida dasturning nushasini o`rnatadi. Hujjatlarni aniq bir papkaga joylashtirish orqali Web- server tomonidan yaratilgan sahifaga kirgan barcha foydalanuvchiga ochiq ko`rinadigan qiladi.
1996 yil aprelida Apache jahon tarmog`idagi eng ommaviy HTTP-serveri bo`ldi. Biroq 2006 noyabrga kelib Apache dasturiy ta`minotida ishlovchi Web- serverlar kamayib ketdi, barcha Web- serverlarning qariyb yarmi MS Internet Informatsion Service ga o`tib ketdi. 2008 yil mayigacha bo`lgan ma`lumotlarni tahlil qilib Apache Web- serverida ishlovchi tugunlar barcha tugunlarning 52% ini tashkil qilganligini ko`rish mumkin.
MS Internet Information Server ommaviyligiga ko`ra ikkinchi hisoblanadi. NetCraft kompaniyasi tomonidan to`plangan ma`lumotlarga asoslansak IIS Web- serveri jami tugunlarning 35% iga xizmat qiladi.
IIS 7.0 versiyasining chiqarilishi 2001 yil Windows NT 4.0 tarkibida chiqarilgan 1-versiyasining 10 yilligiga to`g`ri keldi.4 yildan so`ng IIS5.0 internetda eng keng tarqalgan server bo`ldi,biroq bir necha oy o`tishi bilan birga mashhur cherv viruslari-CodeRed va Nimdaning qurboniga aylandi. Windows Server 2003 tarkibidagi 6-versiyasi barcha urinishlar xavfsizlikni ishonchlilikni va samaradorlikni oshirishga qaratilgan jiddiy qayta ishlangan versiyasi hisoblanadi. Shundan boshlab IIS 6.0 o`zini yuqori darajada himoyalagan Web- serverlar ekanligini yuqori ishonchlilik xavfsizlikni ta`minlovchi ekanligini ko`rsatib kelmoqda. U ishlab chiqarishdan buyon uzoqlashgan rejimda foydalanish mumkin bo`lmagan xavfsizlik bo`yicha xatolikni to`g`rilovchi bittayangilash chiqarildi.
IIS 7.0 II6 asosiy kodidan tezlik, ishonchlilik va xavfsizlikni meros qilib olib uni yuqori darajada kengayadigan va boshqaradigan Web- server platformasiga aylantirishi, zamonaviy veb-dasturlarni etarlicha quvvat bilan bajaruvchi vositaga aylantirishi lozim edi. Natijada IIS ning eng katta miqdordagi arxitektura yangiliklarini jamlagan istiqbolli MS versiyasi yaratildi.
IIS ning asosida to`liq modulli versiyasi yotib, o`zida kompakt versiyaga birlashtirilgan, dastur topologiyasida keraklicha optimallashgan 40 dan ortiq kompanentalarini jamlagan. Bu kompanentalar yangi kengayuvchanlik qatlamida yaratilgan bo`lib, dastur tuzuvchilarga serverning istalgan funksiyasini mashina kodida yoki MS.Ner Frame Work yordamida kengaytirish imkonini beradi.
IIS 7.0 bajarish, boshqaruv va ishchi kompanentalari kengaytirishni taklif qilish bilan birga konkret ehtimollarga mos ravishda kompleks yechimlarni yaratishni yengillashtiradi. IIS 7.0 ning xizmatlarni boshqaruvchisi 1.5.2-rasmda tasvirlangan.
1.5.2-rasm
IIS platformasida IIS 6 ga nisbatan serverni boshqarish va foydalanish bilan bog`liq ko`plab muammolarni hal etadi. U tugunlarni boshqarishda huquqlarni to`liq ta`minlovchi va yakunda veb-dasturlarni xcopy dan foydalanib yechishni reallashtiradigan prinsipial jihanda yangi sozlash tizimiga ega.
Boshqaruv va diagnostik kompanentalaridan iborat yangi API interfeyslari yoyish, adminstrasiyalash va serverning nosozliklarini bartaraf etish protseduralarini oldingilaridan sodda va qulay ko`rinishga olib keldi.
IIS Web- serveri, veb-dasturlar yaratishning bir nech xil turli texnologiyalarni quvvatlaydi.
-ASP.Net Windows tizimlari uchun bugungi kunda veb-dasturlar va veb-xizmatlar yaratishning asosiy vositasi hisoblanadi. ASP.Net ni quvvatlash IIS 6.0 dan kiritilgan. Undan oldingi versiyalari uchun alohida NetFrameWork ni ko`chirib olib o`rnatiladi.
-ASP-senariy asosida dinamik veb-sahifalar yaratishning eskirgan texnilogiyasi. IIS 3.0 dan boshlab Web- server tarkibiga kirutilgan.
-CGI-dinamik veb-sahifalar yaratishning standart texnologiyasi.
ISAPI-Windows tizimlari uchun IIS ning barcha kompanentalarida to`liq foydalanish imkonini beruvchi kuchli texnologiya.
CGI va ISAPI yordamida IIS Web- serverga veb-dasturlarni quvvatlovchi vositalar, masalan, PHP va Perl ulanishi mumkin.
IIS 7.0 dagi qiziqarli va istiqbolli yangiliklardan biri IIS Media Pack hisoblanadi. Ikkita qo`shimcha bepul modul Web- serverni zamonaviy media-eshittirish asbobiga aylanishga imkon berdi. MS ning yangi texnologiyalari media ma`lumotlar raqamli oqimini optimallashga va savodli boshqarishga imkon beradi. Server quyidagi formatli ma`lumotlarni eshittirishga imkon beradi: ASF, AVI, FLV, MLV, MOV, MP3, MP4, FM, RHVM, WMA, WMV.
Yana bir yangilik Silverlight, Silverlight2, Silverlight3 yangi texnologiyalarini quvvatlash moslanganligidir. Bu yangi texnologiya internetda ma`lumotlarni turli platformalarda ishga tushirish imkonini beradi. U to`yingan,bizual o`ziga tortadigan, turli brauzerlarda, qurulmalarda, operatsion sistemalarda ishlaydigan veb-sahifalar yaratish imkonini beradi.
2.2. Mijoz-server tizimlarini qurish prinsiplari
Mijoz-server tizimlarini dastirlash uchun ikki xil yondoshuv mavjud:
-2 bo`g`imli arxitektura asosida qurish;
-3 bo`g`imli arxitektura asosida qurish;
2 bo`g`imli arxitektura mijoz va server qismidan iborat bo`ladi. Qoidaga binoan server qismi MB serveri ko`rinishida bo`lib, unda umumiy ma`lumotlar joylashadi. Mijoz qismi esa MB serveri bilan bog`lanadigan, unga so`rovlar yuboradigan va javoblar oladigan dasturlardan iborat. Bunday tizimlar local tarmoqlarda, ya`ni mijoz qismini o`rnatish qiyinchilik tug`dirmaydigan tarmoqqa qo`llaniladi. Shuningdek bunday arxitekturaga ega tizimlar xavfsizroq sanaladi, chunki ma`lumotlarni uzatishda boshqalarga noma`lum bo`lgan xos protokollardan foydaniladi.
Katta auditoriyaga mo`ljallangan axborot tizimlarini yaratishda 2 bo`g`imli arxitekturani qo`llashda muammo tug`iladi. Birinchidan, foydalanuvchiga mijoz qismi bo`lishi shart, ikkinchidan-tajribasiz foydalanuvchi mijoz qismini foydalanish uchun sozlay olmaydi. Shunung uchun so`ngi yillarda 3 bo`g`imli arxitektura asosida ishlaydigan dasturlar yaratilmoqda.
3 bo`g`imli arxitektura ham 2 qismdan iborat: mijoz va server qismlari. Biroq, bu arxitekturaning server qismi dasturlar serveri va ma`lumotlar bazasi serverlaridan iborat bo`ladi. Mijoz vazifasini veb-brauzer bajaradi. Bunday tizim foydalanuvchi uchun juda oddiy hisoblanadi. Foydalanuvchi dastur serveri manzilini bilishi va component brauzer bo`lishi kifoya. Barcha ma`lumotlar grafika (jpg, gif, flash), CSS va JavaScript qo`llanilgan html-belgilash ko`rinishida taqdim etiladi. Mijoz serverga so`rovlarni uzatish CGI-interfeys vositalar yordamida amalgam oshiriladi. Dasturlar serveri MB serveri bilan konkret axborot tizimi qanday vositalar asosida qurilganligini e`tiborga olgan holda boshqa interfeysdan foydalanib muloqot qiladi. Bu arxitekturaning kamchililiga ma`lumot almashinuvida hammaga ma`lum protokollardan foydalanish kiradi. Buzg`unchilar mijoz so`rovlarini o`rganish, tekshirish orqali tizimni buza olishi mumkin. 3 bo`g`imli arxitektura 1.5.3-rasmda tasvirlangan.
1.5.3-rasm.
Mijoz-server dasturlarini quyidagilarni hisobga olish lozim:
- yaratilayotgan axborot tizimi qanday foydalanuvchilarga mo`ljallangan;
- xavfsizlikka qanday talab qo`yiladi.
Agar axboror tizimi ko`pchilik uchun mo`ljallangan bo`lsa 3 bo`g`imli arxitekturadan foydalanish lozim.
Agar axborot tizimi tashkilot ichida qo`llanilsa, unga chekli sondagi foydalanuvchilar ro`xsat olsa, maksimal himoyalangan va xavfsiz tizim yaratish talab etilsa 2 bo`g`imli arxitekturadan foydalanish maqsadga muofuq.
XULOSA
Predmet sohasi o`rganildi. Natijalar asosida loyiha axborot tizimlarida ma`lumotlarni tasvirlashning yangi strukturasi ishlab chiqildi. Har bir ma`lumot bo`limining modellari yaratildi; amallarni bajarish va qayta ishlash funksiyasini bajaruvchi mavjud ma`lumotlar nazoratchisi qo`yilgan talablar asosida optimallashtirildi; ma`lumotlarni kiritish, chiqarish va qayta ishlash uchun yangi veb-shakllar va dizayn elementlari yaratildi.
Bajarilgan ishning natijasi sifatida to`laqonli axborot tizimlari yaratildi, va ular yordamida resurs foydalanuvchilari o`rtasida bog`lanish vositalarini yaratadigan ixtiyoriy materialni chop etish imkonini beradigan adminstratirlashda qulay va moslashuvchan, foydalanuvchiga intuitiv-tushunarli, keyinchalik rivojlantirishga va kengaytirishga tayyor dasturiy tizim yaratildi.
Universitet uchun yaratilgan internet resursida universitet ma`muriy tuzulmasi kafedralar va fakultetlari universitet manzili abiturentlar uchun foydali ma`lumotlar va boshqa ko`plab eng so`ngi yangiliklarni olish imkoniyatini beradi.
Qo`llanilgan tizim zarur qoida yangi bo`limlarini qo`shish imkonini beradi. Axborot texnologiyalari markazi xodimlari mustaqil ravishda saytni yangilay olishga imkon beradigan resursning funksional elementlarini to`laqonli bayoni yaratildi.
Universitet veb-resursi ham axborot strukturasi tomonidan ham sahifalarni aks ettirishning texnik amalgam oshirish tomonlari bo`yicha katta o`zgarishni amalgam oshirgan.
MBT ga o`tish statik sahifalarni chiqarishni bekor qilish imkoniyatini beradi va saytda dinamik qismlarni joylashtirish imkonini berdi. Ko`rinish berish uslubi va grafik andoza yaratildi.
Ixtisoslashtirilgan bo`limda predmetga oid eng so`ngi yangiliklarni internet tarmog`i orqali omlayn tanishish imkonini berdi. Ko`plab foydalanuvchilar adabiyot qidirib ovora bo`lmasligi uchun kutubxonalarga borishi uchun yo`l sarf harajatlari va boshqa noqulayliklarni bartaraf etish maqsadida ushbu ishlar amalga oshirildi.
Bajarilgan ishlari tahlil qilib yaratilgan veb-saytlarining rivojlanishning bir necha yo`llarini taklif qilish mumkin. Ko`plab foydalanuvchilar o`zlari uchun zarur bo`lgan predmet sahifasiga bo`lgan talablarni saytda yozib qoldirishlari mumkin. Bu talablar o`rganilib chiqilib fanlarga oid elektron ma`lumotlarni rivojlantirib borish imkoniyati mavjud. Universitet hayoti bilan barcha qiziquvchilar veb-resursda berilgan ma`lumotlar bilan qanoatlanishi
Bajarilgan ish yakunlarini xulosalab aytish mumkinki, veb-saytini rivopjlanishga ikkala tizim ham qo`l keladi. Minglab tayyor shablonlar va ochiq dasturlariy kodli platforma ishlab chiqaruvchiga kelajakdagi istalgan maqsad, g`oya va loyihalarni amalga oshirish imkoniyatini taqdim etadi.
|
| |