nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Amir Temur maqbarasining tashqi ko’rinisi

161
2-ob’ekt. REGISTON MAYDONI
Hurmatli ekskursantlar! Siz bilan hozir turgan joyimiz ko‘hna Samarqandning
yuragi degan nomga sazovor bo‘lgan joy-Registon maydoni hisoblanadi.
«Registon» so‘zi forschadan tarjima qilinganda «reg» - qum, qumli, «iston»-joy,
makon degan ma’nolarni bildirib, «Registon» so‘zi-qumli joy deganidir. Registon
maydoni obidalariXV-XVIIasrlarda qurilgan bo‘lib,
mukammal kompozitsiyani
tashkil etadi va uchta madrasadan iborat. Ular to‘g‘ri to‘rtburchakli, sathi 75x63
metr. bo‘lgan maydonning uch tomonida joylashgan.
Registon maydoni o‘zining uchta katta peshtoqi va baquvvat arklarni ushlab
turuvchi ikki oshiyonli oynasiz devorlari bilan butun dunyodan keluvchi turistlarni
hayratga soladi.
Hurmatli ekskursantlar! Endi esa, qadimgi va bugungi Samarqandning yuragi
hisoblangan Registon maydonidagi ob’ektlarni tomosha
qilishga barchangizni
taklif qilaman! Marhamat!
ULUG‘BEK MADRASASI(1417-1420-yillar)
Ulug‘bek madrasasi peshtoqi.Hurmatli ekskursantlar!1417-1420-yillarda
aynan shu joyda olim,
matematik, astronom Mirzo Ulug‘bek Ko‘ragoniy sayi-
harakati bilan musulmon oliy o‘quv yurtiga asos solingan.
«Bu ilm binosining
asoschisi ulug‘ sulton, sultonning o‘g‘li, dunyoning va asrlarning mutaffakkiri
Ulug‘bek Ko‘ragoniy, ...balandligi osmonga qadar ikki o‘lcham, og‘irligidan yer
yuzining cho‘qqisi titraydi», degan so‘zlar madrasa peshtog‘ida yozilgan. Bu yerda
boshqa madrasalarga o‘xshab, faqat ilohiyot fanlari o‘rgatilmagan. Ulug‘bek
aniqfanlarga ko’proq qiziqqan. Birinchi darslarni Ulug‘bekning ustozi, ulug‘
astronom Qozizoda Rumiy o‘tkazgan. Birinchi mudarris (professor) etib olim
Muhammad Havodiy tayinlangan. Ulug‘bek ushbu madrasaga ta’lim berish uchun
eng mashhur ilm namoyondalarini to‘plagan. Talabalarining
soni yuztaga yetgan
va ular madrasa ichidagi 48 ta hujralarda yashashgan.
162
Ulug‘bek madrasasining saqlanib qolganqiyofasining o‘zi, o‘tmish
me’morchilik san’ati naqadar yuksak ekanligidan darak beradi. Madrasa to‘g‘ri
to‘rtburchak shaklida bo‘lib, sathi 56x81 metr. Registonga qaragan tomoni bosh
tomon bo‘lib, u «qo‘sh»
uslubidagi peshtoq, yon tomondan mahobatli
minoralardan iborat.
Peshtoqqa e’tiboringizni qaratmoqchiman!
Ulugbek davrida qurilgan bu
madrasaning asosiy ornamental bezagi sifatida biz markazda «yulduzlar»ni
ko‘rishimiz mumkin, shuningdek peshtoq «morpech» (ilon tovlanishi) naqshlari
bilan xoshiyalangan bo‘lib, bu ham o‘z navbatida sharq falsafasining bir ma’nosini
o‘zida mujassamlashtirgan.
«Har bir talaba doim yodida tutishi lozim bo‘lgan
aqida, u ham bo‘lsa har bir inson bu dunyoga keladi, komillik sari intiladi,
komillikka erishadi, ammo xohlaydimi yo‘qmi, baribir bir kunmas bir kun, qariydi
va nihoyat bu dunyoni tark etadi. Aynan shu orqali har birimiz doim faqatgina bu
dunyoda qoldiradiganimiz yaxshi nom ekanligini unutmasligimiz lozim».
Endi esa hurmatli ekskursantlar madrasaning ichiga yo‘l olamiz!
Yog‘li emulsiyalar (Emulsa oleosa)

|
Yog‘li emulsiyalar (Emulsa oleosa)Bog'liq farmatsevtik texnologiya Yog‘li emulsiyalar (Emulsa oleosa)
Hamma yog‘li emulsiyalar, agar retseptda yog‘ning nomi ko‘rsatilmagan bo‘lsa, DF ga
asosan bodom yoki unga o‘xshash o‘rik, shaftoli yog‘idan tayyorlanadi. Agar yog‘ning miqdori
ko‘rsatilmagan bo‘lsa, 100 g emulsiya tayyorlash uchun 10 g yog‘ olinadi. Emulgatorning nomi
ko‘rsatilmaganda, uni tanlash texnolog ixtiyorida bo‘ladi. Tayyorlangan emulsiyalar zarur
bo‘lganda ikki qavatli dokadan suziladi. Emulsiyalarning bir xilligini ta‘minlash maqsadida
gemogenizatorlardan o‘tkaziladi. Bunda yog‘ tomchilari bir xil katta-kichiklikda bo‘ladi. yog‘li
emulsiyalarni tayyorlashda quyidagi usullarning birini qo‘llash mumkin.
Birinchi usul. Kontinental usul. yog‘ni hovonchada ma‘lum qismdagi emulgator va shu
emulgatorni erishi, bo‘kishi uchun etadigan suv bilan aralashtiriladi. Aralashma o‘ziga xos ovoz
chiqquncha yaxshilab eziladi. SHunda qaymoqqa o‘xshash massa hosil bo‘lib, suv tomchilari
dumalamasdan,aralashib ketadi. Ovozning chiqishi yog‘ tomchilarini turg‘un ximoya parda xavo
bilan o‘rab olinib, bo‘laklarga bo‘linishidan dalolat beradi. Birlamchi emulsiya hosil bo‘lgandan
keyin, yana bir marta yaxshi aralashtirib, qolgan suvni oz-ozdan qo‘shiladi. Emulgirlash davrida
hovoncha dastasini "spiral" ravishda faqat bir tomonlama harakatlantirish kerak. yog‘ tomchilari
bu paytda ip shaklida cho‘zilib, ximoya parda bo‘laklarga bo‘linadi. Agar emulgirlash davrida
hovoncha dastasini har tomonlama harakatlantirsak, emulsiya hosil bo‘lishi ancha sustlashadi.
Hovonchaga har doim birinchi bo‘lib emulgator, keyin esa yog‘ olinadi. YUmaloklangan narsa
hosil bo‘lmasligi uchun emulgator va hovoncha quruq bo‘lishi kerak. yog‘ bilan suvning kerakli
miqdori olingan vaqtdagina emulgator emulgirlash ta‘sirini ko‘rsatadi. Agar yuqorida aytilgan
shartlarga e‘tibor berilmasa, emulsiya turg‘un bo‘lmaydi yoki butunlay hosil bo‘lmasligi
mumkin. Ayniqsa "birlamchi emulsiya" hosil bo‘lmasdan qolgan suvni qo‘shish mumkin emas.
Agar emulsiya hosil bo‘lmasa, yog‘ tomchilari suv qo‘shilgandan keyin ham ajralib chiqsa, uni
to‘grilash mumkin emas. qaytadan tayyorlash kerak.
|
| |
Teri turlari - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Teri turlari
Teri turlari: normal, quruq, yog‘li va kombinirlangan.
Normal teri kam uchraydi. Ko‘rinishi yumshoq, elastik, teshiklari (poralari) toza, juda tarang bo‘ladi. Lekin shunday teriga ham parvarish kerak. Har xil haroratni keskin o‘zgarishdan saqlab, uni tozalash va namlash zarur. Eng muhimi to‘g‘ri yuvinish, keyin silab, engil massaj qilib yuvish kerak, terini qon aylanishi va modda almashinuvi kuchayadi — yuvinish uchun yumshoq suv bo‘ladi (40 minut tindirish kerak yoki 1 litr suvga 1-2 choy qoshiq osh sodasi solinadi). Suv juda sovuq yoki o‘ta issiq bo‘lmasligi kerak, kuniga 2 marta iliq suv bilan yuvish kifoya. Sochiq bilan engil suvni shimdirilgandan keyin quyidagi tarkibni paxta tamponi bilan surtib qo‘yish mumkin: jo‘ka gulining 1 osh qoshig‘i 150 ml qaynab turgan suvga solinib, 20 minut damlanadi, suzgandan so‘ng 1-2 choy qoshiq asal qo‘shiladi — yuz terisi tarang, nafis bo‘lib, ortiqcha ko‘chmaydi. Damlamani ikki kun muzlatkichda saqlash mumkin. Bu terini jonlantiruvchi eng yaxshi vosita sanaladi.
Quruq teri — tekis, nozik, baxmal kabi silliq bo‘ladi. Bunday teriga tashqi muhitning ta’siri tez seziladi. Vaqtli ajin tushadi. Quruq teri yuvilgandan so‘ng tortishadi, tirishadi. Yumshoq suv bo‘lishi kerak — 1 litr suvga 1 choy qoshiq ichimlik soda yoki bura qo‘shiladi yoki suv 10-15 minut qaynatib olinadi.
Quruq terida teshiklari ko‘rinmaydi, lekin mayda ajinlar ham ko‘zga tashlanadi. Los’on, spirtlar surtilmaydi, chunki terining kislota-ishqor balansi buziladi.
|
Majmuayontomonida - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev

|
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev Pdf ko'rish
|
bet | 116/163 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 2,73 Mb. | | #104925 |
Bog'liq 2-y-Eks.-xizmatini-tash.-qilish.-Oquv-qollanma.-R.S.Amriddinova-N.E.Ibadullayev-va-bosh.-S-2015Majmuayontomonida. Ma’lumki, XVI asrda, Shayboniylar hukmronligi
davrida Toshkent Movarounnaxrning yirik madaniy, savdo va hunarmandchilik
markaziga aylanadi. Xuddi shu davrda Shayx Kaffol Shoshiy qabri atrofi
obodonlashtirilib, uning ustiga maqbara bunyod etiladi. Maqbara atrofi hamda Eski
shaharning Sebzor qismi shayx nomi bilan Xazrati (Xasti) Imom deb atala
boshlanadi. XVI asrning 30-50 yillarida Xazrati Imom qabristoni hududida
Baroqxon madrasasi bunyod etilib, XV-XVI asr boshlariga oid ikki maqbara biri
nomsiz, ikkinchisi Suyunxo’ja maqbarasi bilan yagona majmuaga aylantiriladi.
Abdullaxon II mablagi hisobiga Kaffol Shoshiy maqbarasi ro’parasida shu yilda
vafot etgan Shoshiy avlodi bo’lmish Shayx Boboxoji sharafiga qo’sh uslubida
maqbara bunyod etiladi. Maqbara 1939-yilda buzib tashlangan.
Xazrati Imom majmuasida binolar qurilishi XIX asrda ham davom ettiriladi.
Xususan, 1856-1857-yillarda Baroqxon madrasasi ro’parasida Qo’qon xonining
Toshkentdagi hokimi Mirza Axmad Qushbegi Muyi Muborak madrasasini, uning
yonidagi shahar jome’ masjidlaridan biri-Tilla Shayx masjidini qaytadan qurdiradi.
XVIII asr oxiri XIX asr boshlarida Kaffol Shoshiy maqbarasidan sharq
tomonda yirik Namozgoh masjidi quriladi. Obidaning eshigi ustida mayolik
pannoda usta va xattotning ismi she’riy tarzda fors tilida bitilgan. Inshoot bir necha
marta qayta ta’mirlangan.
(Ekskursantlarga tomosha qilish va rasmga tushishlari uchun 2 daqiqa vaqt
beriladi. Savollarga javob beriladi).
207
10.15-rasm.XazratiImomMajmuasi.
208
10.16-rasm.XazratiImomMajmuasi.
1
3
2
|
| |
Kombinirlangan teri - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 92/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Kombinirlangan teri tekis, tiniq, hatto qon tomirlari ham ko‘ringan bo‘lishi mumkin. Bunday teri nam tozalanadi va yaxshi oziqlantiriladi. Demak, terini doim parvarish qilish kerak, uning uchun tozalash, oziqlantirish va himoyalash lozim.
Kislotali teri mantiyasi. Epidermisni yupqa qavat kislotali mantiya qoplaydi, chunki uni rNi 4,2-5,6 ga teng (past). Lekin qo‘ltiq tagida yoki oyoq panjalari orasida rN 7 ga teng, har bir odamda rN har xil bo‘ladi.
Kislotali mantiya — qoldiq moddalar qavati, uning fiziologik funksiyasi yo‘q. Terini griboklar va bakteriyalar bilan zararlanishining oldini oladi, degan fikrlar noto‘g‘ri ekanligi isbotlangan.
Terining pHi. Mug‘uz qavatining pHi suvda eruvchan moddalar bo‘lishiga bog‘liq. Ular: tuzlar, aminokislotalar, karbamid, sut kislotasi va uning natriyli tuzi, pirrolidonkarbon kislota, uglevodlar va polipeptidlar. Ular bufer hosil qiladi va pHni 5 atrofida saqlaydi. Terini kislota va ishqor ta’siridan asraydi.
|
| |
Yog‘li terining - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Yog‘li terining g‘ovaklari kengaygan, yaltiraydi va limon po‘stlog‘ini eslatadi. Infeksiyalar ta’sirida yallig‘lanish, shamollash hodisalari yoki qizarishlar paydo bo‘ladi. Lekin yog‘li terining ijobiy jihatlari ham bor: tarang, elastik bo‘lib turadi, uzoq vaqt ajin tushmaydi. Borgan sari yoshiga qarab yog‘li teri yaxshilanadi.
Yuvinish: kuniga ikki marta sovun bilan yuvish, ertalab sovuqroq, kechqurun esa avval iliq, keyin sovuq suv bilan galma-gal yuvish tavsiya qilinadi.
Sovunli-tuzli yuvinish, uning uchun gubkaga (yoki paxta tampon) sovun surtib, ustidan tuz sepiladi va yuz terisini yo‘llariga ko‘ra artiladi. Qurigandan so‘ng yuvib tashlanadi. Bu esa terini tetiklantiradi, teshiklarini toraytiradi, tuz o‘rniga sepma (bura va soda teng miqdorda) olish mumkin. Losonlardan tog‘ rayhoni 20 g 200 ml suvda yoki aroqda etti kun damlanadi, suziladi, ishlatishdan avval 1:1 suv qo‘shib suyiltiriladi.
|
Husnbuzar (akne) - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 95/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Husnbuzar (akne). Yog‘ bezlarining shamollashiga akne yoki husnbuzar deyiladi. Asosan yoshlarda uchraydi. Agar engil formada bo‘lsa, odamning o‘zi davolashi mumkin yoki kosmetologga murojaat qilishi kerak. Og‘ir formada bo‘lsa, dermatolog ko‘rishi lozim. Husnbuzar asosan yuzda bo‘ladi. Husnbuzar nasldan-naslga o‘tadi.
Husnbuzar toshishi — yog‘ bezlarining shamollashi (vospalenie) holatining sabablari har xil mikroblardir. Yoshlarning balog‘atga etish vaqtida, jinsiy gormonlar faoliyati ishlay boshlaydi, bu esa yog‘ bezlari sekretsiyasini kuchaytiradi.
|
| |
Kosmetik vositalarga qo‘yilgan talablar, texnologiyasi

Kosmetik vositalarga qo‘yilgan talablar, texnologiyasi
Bugungi kunda samarali kosmetik vositalarini yaratish va assortimentini kengaytirish uchun yangi kimyoviy birikmalar ishlatilmoqda. Masalan, yangi organik sintez orqali olingan emulgator, pastalar, bo‘yovchi va hid beruvchi moddalar, xom ashyolarning yangi turlari (smolalar, plyonka hosil qiluvchilar, mumlar va h.k) SFM shular orasiga kiradi.
Zamonaviy kosmetologiyaning eng asosiy yo‘nalishi — kosmetik vositalarda BFMni ishlatish, ya’ni, vitaminlar, biogen stimulyatorlar, o‘simlik ekstraktlari, gormonlar, bakteritsid preparatlar, fermentlar, oqsil gidrolizatlar va ularning komplekslari. Bu yo‘nalish juda istiqbolli bo‘lib, kasalliklarning oldini olish va davolashda, ayniqsa, kosmetik defektlarni yo‘qotishda imkon beradi.
Agar kosmetik vositalar uzoq vaqt va doimiy ishlatilsa, unda kimyoviy moddalar epidermis orqali, soch follikullalari va yog‘ bezlarining chiqarish yo‘llari orqali so‘rilib, terida juda ko‘p o‘zgarishlar namoyon bo‘ladi, ayrim paytda butun organizmning o‘ziga ham umumiy toksik ta’siri bo‘ladi. SHuning uchun sanoat miqyosida chiqarib, tibbiyotda qo‘llanilishi uchun faqat shunday kosmetik vositalarni ishlatish uchun ruxsat beriladiki, qachon ular eksperiment va klinik tadqiqotlardan o‘tgan bo‘lib, ularning bezarar va samaradorligi isbotlangan bo‘lsa, shuningdek, MTHlar ishlab chiqilgan va tasdiqlangan bo‘lsa. Kosmetik vositalarda qo‘llanilgan komponentlar OST va DF talablariga to‘g‘ri kelishi va javob berishi kerak. Yangi kosmetik vositalari va yangi komponentlar sinalayotganda albatta preparatning zararsizligi aniqlanadi (o‘tkir va surunkali toksik xususiyati), qizartirish, yallig‘lanish, allergiya va o‘ziga xos spetsifik ta’sir ko‘rsatmasligi). Undan tashqari preparatning kanserogen va teratogen ta’sirlari to‘g‘risida ma’lumot bo‘lishi shart. Kosmetik vositalar retsepturasida yangi kimyoviy birikmalar bo‘lsa, ular umum qabul qilingan usullarda toksikologik baholanishi , ularning zaharliligi, turi va asosiy parametrlari keltirilishi lozim va shular qatorida butun retsepturaning toksikologiyasi o‘rganilgan bo‘lishi kerak.
Kosmetik vositalari sinalganda umumiy toksikologik baholanishdan tashqari yana ularning silliq teriga surtilganda (masalan krem va losonlar):
izotop usuli yoki boshqa usullar yordamida teri barerini, to‘sig‘ini moddalar o‘tkazuvchanligi;
gistologik, gistokimyo, gistoradiografiya va elektron mikroskop usullarida teri strukturasiga ta’sirini;
biokimyo ko‘rsatkichlarini;
terining va haroratga reaksiyasini o‘rganish lozim.
Kosmetik vositasining keng omma tomonidan ishlatilishi haqidagi yo‘riqnomani Farmakologiya markazi taqdim etilgan hujjatlar asosida ko‘rib chiqadi. Kosmetik mahsulotlari texnologik reglament asosida ishlab chiqariladi (texnologik talablar va retsepturasi) va albatta GOST 29189-91 O‘zRSSV tasdiqlagan SanPin №0337-16 qoidalariga rioya qilinishi kerak.
|
-MAVZU: YANGI ELEKTRON POCHTA YARATISH

16-MAVZU: YANGI ELEKTRON POCHTA YARATISH
YO‘LLARI, POCHTA RO‘YXATLARINI BOSHQARISH,
FAYLLARNI BIRIKTIRISH VA ULARNI FORMATLASH.
Rossiyadagi eng yirik bepul elektron pochta xizmati bo‘lmish
mail.ru portalida elektron pochta xizmatidan foydalanish asoslari bilan
tanishamiz.
1.
Brauzeringizda http://www.mail.ru veb sahifasiga o‘ting.
2.
Pochta qutisi ochish uchun oynaning chap tarafida joylashgan
(Pochtada ro‘yxatdan o‘tish) tugmasini bosamiz.
3.
(Yangi pochta qutisini ochish) sahifasi ochiladi. Bu sahifada yangi
ochilayotgan qutining egasi haqidagi ma’lumotlar kiritiladi.
Bunda quyidagi ma’lumotlar kiritiladi:
Ismingiz – Familiyangiz –
tug‘ilgan kun, oy va yilingiz – siz yashaydigan shahar (to‘ldirish shart
emas). Shahar nomining dastlabki harflarini kiritishingiz bilan mayl.ru
xizmati bazasiga kiritilgan shaharni va davlatlarning to‘liq nomi taklif
qilib turiladi. Taklif qilingan shaharni tanlasangiz, matn bloki avtomatik
tarzda to‘ldiriladi.
Jinsingiz (Erkak yoki Ayol)– elektron pochta manzilingiz. Bu yerga
ismingizni yoki eslab qolish uchun oson bo‘lgan, tushunarli so‘z kiritish
tavsiya etiladi. Misol uchun, ismingiz
Ibrohim
bo‘lsa, I
ibrohimjon@mail.ru yoki ibrohim82@bk.ru kabi manzillarni tanlashingiz
mumkin. Xullas, pochta qutisining nomi avvalo yozish uchun qulay
(ayniqsa, qo‘l telefoni klaviaturasida), esingizdan chiqib qolmaydigan,
tushunarli, ma’no-mazmunga ega bo‘lgan so‘z yoki jumla bo‘lishi kerak.
Elektron pochtangiz uchun kalit so‘z. Parol imkon qadar esingizdan
chiqmaydigan, birov topa olmaydigan, har qanday klaviaturada
(ayniqsa, qo‘l telefoni klaviaturasida) ham tersa bo‘ladigan harf va
raqamlar to‘plami bo‘lishi kerak.parolni takroran yozing (aniqlik uchun).
qo‘l telefoningizning raqami. Bu narsa parol esingizdan chiqib qolsa, uni
SMS xabar yordamida tiklash uchun kerak. Biroq, telefon raqamingizni
|
Biologiya (2) — копия cdr - bet 166

istalgan formatdagi fayllarni jo‘natish imkoniyati; xabarlarning yetarli
darajada tez va ishonchli yetkazib berilishi; foydalanishning osonligi va
hokazo.
Elektron pochtaning kamchiliklari: Spam (reklama va viruslarning
ommaviy ravishda tarqatilishi); xabar ba’zan bir necha kungacha
kechikib yetkazib berilishi ehtimoli; xabar hajmining chegaralanganligi,
pochta qutisiga begona odam kirib olsa, undan g‘arazli maqsadlarda
foydalish imkoniyati va hokazolar.
Hozirgi kunda kompyuterda ozmi-ko‘pmi ishlay oladigan har
qanday odam o‘ziga bepul elektron pochta qutisi ochib olib, undan
bemalol foydalanishi mumkin. Buning uchun elektron pochta xizmatini
taqdim etuvchi portallarning birida ro‘yxatdan o‘tish kifoya. Ro‘yxatdan
o‘tgach, internet tarmog‘iga ulangan har qanday kompyuter orqali
elektron pochta istagancha foydalanish mumkin. Bunday portallar juda
ko‘p.
Ularning eng mashhurlari quyidagilar:
http://mail.google.com
http://mail.yahoo.com
http://www.mail.ru
http://mail.yandex.ru
http://mail.rambler.ru
-QOʻSHIMCHA MASHGʻULOT - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

KALIT SOʻZLAR
Ustunlar: bir-biriga tutashgan va vertikal ravishda yuqoridan
pastga yoki pastdan yuqoriga yoʻnalgan kataklardan iborat.
Matematik operatorlar
Matematik operatsiyalar muayyan tartibda bajarilishi kerak.
Toʻgʻri javob olish uchun esa qavslar toʻgʻri qoʻllanishi zarur.
Yonma-yon joylashgan qoʻshish-ayirish belgilariga ega barcha
d “Jami baholar” ustunining yoniga “Foiz” ustunini qoʻshing.
e “Jami baholar” va “Baho” ustunlarini oʻchirib tashlang.
f Jasur G‘aniyevga aloqador maʻlumotlar berilgan 4-qatorni
oʻchirib tashlang. Chunki hozir u maktabdan ketgan.
g G1 sinfida boshqa sinfdan kelgan oʻquvchi Javohir
Tohirovning ma’lumotlarini joylashtiring. Uning baholari:
4, 6, 2, 7, 4, 5, 7, 2, 4, 5 (maʼlumotlarni aniq kiritishni
unutmang).
h 1-qator ustiga 1-chorakni koʻrsatuvchi yangi qatorni
qoʻshing.
i D1 dan N1 gacha boʻlgan kataklarni birlashtiring va hosil
boʻlgan katakni qalin va markazga tekislangan qilib
formatlang.
j Butun elektron jadvalni formatlang, undagi barcha
yozuvlar qora rangda boʻlsin.
20.01-amaliy topshiriq
Bu bobdagi amaliy vazifalarni bajarish uchun kompakt-
diskdagi “Asset.xlsx” faylidagi maʼlumotlar modelidan
(elektron jadvaldan) foydalaning.
a Oʻquvchilarning butun semestr davomidagi test
sinovlaridan toʻplagan baholarini tahlil qilib, ularning
yakuniy natijasini izohlovchi 20.01-rasmdagiga oʻxshash
modelni ishlab chiqing.
b Bir nechta doʻstlaringizning ismlarini yozib, ularning oʻn
hafta davomidagi baholarini (faraziy maʼlumotlar) kiriting.
c Oʻquvchilar qaysi sinfda oʻqiganini koʻrsatuvchi ustun
qoʻshing (20.02-rasmga qarang).
20.02-rasm. Ustun qoʻshish.
20.01-rasm. Oʻquvchilarning oʻn haftalik davrdagi baholarini koʻrsatadigan maʼlumotlar modeli.
Biologiya (2) — копия cdr - bet 164

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 164/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Ko`pchillik manzillar, manzilgohlash sxemasi bo`yicha krititilishi
mumkin buni adresli kenglik deyiladi.
Adresli kenglik - yassi (chiziqli) yoki ierarxik bo`ladi. Chiziqli (YASSI)
adresli kengik hech qanday strukturalashtirilmagan, ierarxik adreslash
sxemasida, ular bir - biriga kiritilgan (taxlangan) guruhchalar ko`rinishida
bo`lib, adres doirasini ketma - ket qisqartirib, oxirida alohida tarmoq
interfeysini aniqlaydi.
Belgili manzilgohlash odamlarga qulay, ammo formatning
o`zgaruvchanligi va katta uzunligi hisobiga ularni tarmoqdan uzatilishi
uncha tejamli emas. Manzillarni bir turdan ikkinchisiga o`tkazish uchun
maxsus yordamchi protokollar ishlatiladi. Bunday protokollarni -
manzillarga ruxsat etish protokollari deyiladi.
Ierarxik sonli manzillarning turli tarmoq IP va IPX manzillaridir.
Bularda ikki darajali ierarxik bo`lib, manzil katta qism - tarmoq
nomerli (tartibli) va kichik - uzel nomeri (tartibi) ga bo`linadi. Bunday
bo`linish tarmoqlar orasida faqatgina tarmoq tartibiga asoslangan
xabarlarni uzatish mumkin, uzel tartibi esa, xabar uzatilgach kerakli
tarmoqga etkazish uchun ishlatiladi.
Zamonaviy tarmoqlarda uzellarni manzilgohlash uchun bir
vaqtning o`zida yuqorida ko`rsatilgan sxemalardan foydalaniladi.
Tarmoq texnologiyasi Ethernet - hisoblash tarmog`ini tuzish uchun
etarli, kelishilgan standart (andoza) bayonnoma va ularni bajaruvchi
dasturiy apparat vositalarining to`plamidir. Bu to`plam minimal vosita
to`plami bo`lib, ular yordamida ishga qobiliyatli tarmoq tuzish mumkin.
Ayrim vaqtlarda tarmoq texnologiyasi deb ham ataydilar, Ethernet
asosida istalgan tarmoqning bazasi tuziladi.
Ma`lumotlarni taqsimlovchi muhitga uzatuvchi tasodifiy kirish usuli
asosiy tamoyini tashkil etadi. Ethernet standartida elektr aloqalarining
topologiyasi qat`iy belgilangan, kompyuterlar taqsimlovchi muhitga
―umumiy shina‖ strukturasiga mos ravishda ulanadi. Shinaning vaqt
bo`yicha taqsimlanishi yordamida ikkita kompyuter ma`lumotlar bilan
olmashadi. Aloqa yo`liga kirishni boshqarish Ethernetning maxsus
kontroleri bo`lgan - tarmoq adapteri orqali amalga oshiriladi.
koaksial kabel
Rasm 9. Ethernet tarmoq.
Ethernet tarmoq shunday tuzilganki, ma`lumotlarni uzatuvchi
taqsimlaydigan muhitni kadrni tushishida barcha tarmoq adapterlari bir
|
| |
GIPS ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYALARI

|
GIPS ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYALARIBog'liq Gips ishlab chiqarish uchun jagʻli maydalagichni hisoblash Mirabbos3.3. GIPS ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYALARI
Gips-toshni, asosan, shaxtali va aylanma xumdonlarda yoki bugʻlash qozonlarida
pishiriladi. Shaxtali xumdonlariga gips-tosh 70…300 mm yiriklikda solinadi, aylanma
xumdonlarga 15 mm gacha boʻlgan yiriklikda, bugʻlash qozonlariga esa 25…50 mm
yiriklikda solinadi: qozonlarda pishirganda esa gips-tosh kukun qilib tuyilgan holda
solinadi. Gips-toshni pishirish usuli eng avval xom ashyoning xususiyati, olinadigan
mahsulotga boʻlgan talabga qarab tanlanadi.
Gips-tosh bolgʻali maydalagichlarda yoki poʻlat sharli (zoldirli) tegirmonlarda
maydalanadi. Agar uni kukun darajasigacha tuyish kerak boʻlsa, avval quritib keyin
maydalanadi. Gips-toshni quritish, tuyish va pishirishni shaxtali yoki gʻildirakli
tegirmonlarda bajarish mumkin.
Amalda gipsni qaynovchi deb ataluvchi qozonlarda pishirib olish usuli keng
tarqalgan. Poʻlat silindr va vertikal oʻqqa oʻrnatilgan qorgichdan iborat boʻlgan qozonga
kukun qilib tuyilgan gips solinadi. Qozonning diametri boʻylab toʻrtta isitgich trubalari
oʻtkazilgan. Ular solinayotgan xom gipsni pishiradi va tayyor maxsulot qozon tagidagi
gʻalvir orqali gips yigʻuvchi bunkerga tushadi. Qozonning 2 m³ xajmining ish unumi 2
soatda 1000 kg ga teng. Gips kukunining qozonda pishish vaqti 1….1,5 soat.
YArim suvli gipsning tarkibida 38,63% CaO, 55,16% SO
₃ va 6,21% N₂O bor.
MDX dagi koʻpgina ilmiy tadqiqot muassasalari fosfogips chiqindilaridan
foydalanish masalasi ustida tadqiqot ishlari olib bormoqdalar. Armaniston Respublikasi
FA Umumiy anorganik kimyo institutining VNIIStrom (Rossiya) bilan xamkorlikda ishlab
chiqqan fosfogipsdan texnikaviy gips ishlab chiqarish metodi-suyuq muhitlarda
qoʻshilmalar ishtirokida (jarayon «tashabbuschi»lari) bosim ostida fosfogipsni
digidratatsiyalashga asoslangan boʻlib, olingan a-yarim molekula suvli gips filtirlanadi,
issiq suvda chayib quritiladi (sxemaga qarang).
Gips ishlab chiqarish sxemasi
Imzo
Sana
TDTU OF 5320400
11D
– 20KT Xudoyberdiyev M.
Varoq
30
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 165

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 165/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
vaqtning o`zida bu kadrni qabul qiladi. Kadrning boshlang`ich
maydonning birida joylashgan manzilni vazifasini taxlil qiladilar va bu
manzil agar ularning shaxsiy manzili bilan mos tushsa, kadr tarmoq
adapterining ichki buferiga joylashadi. Shunday qilib, manzilchi -
kompyuter unga tegishli bo`lgan ma`lumotlarni oladi. Ayrim xollarda
ikkita yoki undan ortiq kompyuterlar, tarmoq bo`sh deb, axborotlarni
uzatadi, bunday holda tarmoq bo`yicha uzatilayotgan ma`lumotlarni
to`g`ri kelishiga to`sqinlik qiladi - bunday xolat kolliziya deb ataladi.
Ethernetning asosiy afzalligidan biri shundaki uning tejamkorligidir.
Bu tarmoqlarni tuzish uchun har bir kompyuter uchun bittadan
tarmoq adapteri va kerakli uzunlikdagi koaksial kabelli bitta fizik
segment kerak xalos. Bundan tashqari Ethernet tarmog`ida etarli
darajada muhitga kirish, manzilgoxlash va ma`lumotlarni uzatish
algoritmi oddiy tuzilgan, shuni ham aytish joizki Ethernet tarmog`ini
kengaytirilishi yaxshiligi, ya`ni yangi uzellarni ulashni engilligi uning
afzalligini yana bir bor oshiradi.
Kompyuter tarmog`ining strukturalari Lokal va global (katta)
tarmoqlarni strukturalashtirish sabablardan biri bu shundan iboratki, 10
– 30 dan ortiq kompyuterlar ko`pincha topologiyaning umumiy shina,
xalqa, aylana, yulduz turlarning biri bilan bog`lanadi. Bunday
bog`lanishda tarmoq kompyuterlari, boshqa kompyuterlarga kirishda
bir xil xuquqga ega bo`ladi.
Albatta bunday bir xil struktura kompyuterlarga xizmatni va tarmoq
ekspluatatsiyasini engillashtiradi. Biroq, katta tarmoqlarni tuzishda
aloqaning bir xil strukturasining afzalligi uning kamchiligiga aylanib
qoladi. Bunday tarmoqlarda namunaviy strukturani ishlatish turli
cheklanishlarga olib keladi:
* uzellar orasidan uzunlikni cheklash;
* tarmoqdagi uzel sonini cheklash;
* tarmoq uzellari bilan paydo bo`ladigan trafik intensivligini
cheklash. Masalani Ethernet texnolgiyasi bo`yicha ingichka koaksial
kabel bilan 185 metr uzunlikdagi kabelni ulaydi, unga 30 tadan ortiq
bo`lmagan kompyuterlar ulanadi. Biroq, agar kompyuterlar o`zaro
axborotlar bilan almashayotgan bo`lsa, ayrim hollarda kabelga ulangan
kompyuter sonini 20 gacha, yoki 10 taga kamaytiriladi; buning, sababli
har bir kompyuterga tarmoqning umumiy o`tkazuvchanlik qobiliyati
|
| |
a Kelasi yilda qanday maqsad(lar)ga erishmoqchisiz?
b

esa ular maʼlumotlaringiz odatdagidan xavfsizroq boʻlishiga
sizni ishontirib, bunga ruxsatingizni olishadi. Ma’lumotlardagi
xatoga misol, qazo qilgan odamga kredit toʻlashi haqida
bankdan xabar kelishining davom etishi. Bu turlicha yuz
bergan boʻlishi mumkin: maʻlumotlar bazasining (xakerlik yoʻli
bilan) buzilishi orqali undagi maʼlumotlar oʻgʻirlangan yoki
sotilgan, soʻng odamlar tomonidan tekshirilmay masofadan
turib skanerlangan. Ayrim maʼlumotlar bazalarida juda katta
hajmdagi maʼlumotlar borligi sabab hammasining haqiqiyligini
tekshirish mushkul.
Formula va funksiyalardan foydalanish
Formulalar ham,
funksiyalar ham elektron jadvalda
hisoblash ishlarini bajaradi. Ayrim hisob-kitoblarni bir xil natija
berishi uchun formula yoki funksiyadan foydalanib amalga
oshirish mumkin. Masalan, baʼzi raqamlarni qoʻshishni. Yonma-
yon turgan raqamlarni qoʻshadigan boʻlsangiz, SUM kabi
funksiyadan foydalanishingiz mumkin. Masalan =SUM(A1:D1).
Bunda A1 dan D1 gacha
diapazondagi kataklar raqamlari
qoʻshiladi. Buning muqobili oʻlaroq, xuddi shu natijani olish
uchun bu raqamlarni A1 + B1 + C1 + D1 tariqasida bir-biriga
qoʻshish mumkin. Agar yuzlab
kataklarni qoʻshish va ular bir-
biriga tutash boʻlsa, yuzlab kataklarning har birini formulaga
kiritish uchun koʻp vaqt sarflamay, SUM funksiyasidan
foydalanish maqsadga muvofiq boʻladi. AVERAGE yoki
COUNTIF kabi funksiyalar qoʻllanishi qiyin boʻlgan matematik
amallar bilan ishlashni osonlashtiradi. Chunki bu funksional
imkoniyatlar funksiya ichiga oʻrnatilgan. Bundan tashqari, “
fx”
vositasi hisob-kitoblaringiz uchun zarur boʻlgan funksiyalarni
tanlash va argumentlarni tahrirlash orqali formulani
tahrirlashga imkon beradi.
Metallurgiya va kimyoviy texnologiyalar - bet 15

Imzo
Sana
TDTU OF 5320400
11D
– 20KT Xudoyberdiyev M.
Varoq
41
- xomashyo va tayyor mahsulotlarni saqlash qoidalarining buzilishi;
- mashina va apparatlarning aspiratsiya hamda changli havoni tozalash tizimlarining
qoniqarsiz ishlashi;
- elеktr uskunalarining notoʻgʻri oʻrnatilganligi va notoʻgʻri ishlatilishi;
- ishlab chiqarish sеxlarida va korxona hududida oʻtirgan changlarni tozalash ishlari
qoniqarsiz tashkil etilishi;
-ishlab chiqarish sеxlarida va korxona hovililarida alanga bilan bogʻliq ishlarni notoʻgʻri
olib borish;
- oʻt oʻchirish va xabar bеrish vositalarining tеxnik jihatdan qoniqarsizligi;
- korxona ishchi va xizmatcxilarining hamda koʻngilli oʻt oʻchirish komandalarining
tayyorligi qoniqarsiz ekanligi.
Yonish jarayoni toʻxtashi uchun oksidlanish-tiklanish ekzotеrmik zanjir rеaktsiyasi
tuzilishi kеrak. Bu rеaktsiyada toʻxtashning fizik hamda kimyoviy usullari qoʻllaniladi.
Fizik usullari: alangani yonuvchi modda yuzasidan uzib tashlash, yonuvchi modda yuzasi
haroratini alangalanish haroratidan pasaytirish, oksidlovchi modda (kislorod)
konsеntratsiyasini kamaytirish (koʻpincha yonmaydigan gazlar kontsеntratsiyasini
oshirish hisobiga) va yonuvchi modda bilan oksidlovchini bir-biridan ihotalash. Kimyoviy
usullar yonish rеaktsiyasini tormozlash hisobiga amalga oshiriladi.
-mavzu. Steril dori turlari, ularda ishlatiladigan erituvchilar. Aseptika va aseptik blok

Turg‘unlashtirish tushunchasi. In’yeksion eritmalarning noturg‘unlik sabablari: moddalarni
oksidlanishi, gidroliz, izomerizatsiya, mikroflora ta’siri. Fizikaviy usullar bilan turg‘unlashtirish.
Kimyoviy usullar bilan turg‘unlashtirish. Stabilizatorlar tushunchasi, ularga qo‘yiladigan talablar,
tasnifi, ta’sir etish mexanizmi. A.S.Prozorovskiy va N.A.Kudakova tasnifiga ko‘ra in’yeksion dori
turlarini turg‘unlashtirish. Kuchli asos va kuchsiz kislota, kuchli kislota va kuchsiz asosdan tashkil
topgan tuzlardan in'yeksion eritmalar tayyorlash va turg‘unlashtirish. Oson oksidlanadigan
moddalarning in’yeksion eritmalarini turg‘unlashtirish. Antioksidantlar tushunchasi, tasnifi.
Kompleks usulida stabilizatsiya qilish.
KALIT SOʻZLAR - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 351/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikKALIT SOʻZLAR
Formula: kataklar diapazoniga kirmasa ham, kataklar bilan
bajariladigan arifmetik yoki matematik amallar. Masalan,
qoʻshilayotgan kataklar yonma-yon emasligi sababli SUM
funksiyasidan foydalanish imkonsiz boʻlgan holatda ularni
qoʻshishingiz mumkin.
Funksiya: kataklar, diapazonlar, ustunlar yoki qatorlar
guruhlarida amalga oshiriladigan, AVERAGE yoki SUM kabi
maxsus arifmetik yoki matematik amallar.
Diapazon: bir nechta satr va ustunlardan tashkil topgan
va kataklar bir-biriga tutash joylashgan elektron jadvaldagi
kataklar guruhi. Masalan, bir diapazonda A1 dan qatorlar
boʻylab F1 gacha va vertikal ravishda A1 dan A9 gacha
joylashgan kataklar boʻlishi mumkin. Diapazondagi soʻnggi
nuqta F9 boʻladi. Shuning uchun, yuqori chap = A1, yuqori
oʻng = F1, quyi chap = A9 va quyi oʻng = F9.
Nomlangan katak yoki diapazon: elektron jadvaldagi har
bir katak birlamchi nomga ega. Masalan, E7 – “E” ustunidagi
va “7” qatoridagi katak. Ayrim funksiya va formulalardan
foydalanar ekansiz, katak yoki kataklar guruhi nomini
qayta nomlashingiz kerak boʻlishi mumkin. Masalan,
poyabzal oʻlchamlariga oid kataklar diapazoni boʻlsa va
maʼlum oʻlchamdagi narxlarni hisoblash uchun elektron
jadval yaratayotgan boʻlsangiz, LOOKUP funksiyasidan
foydalanishingizga toʻgʻri kelishi mumkin. Lekin nomlangan
katak yoki kataklar diapazoniga havola berishingiz kerak
boʻladi. Bu holatda bunday kataklarni “Poyabzal oʻlchamlari”
deb nomlashingiz mumkin.
Kataklar: matnlar, raqamlar yoki belgilar kabi maʼlumotlarni
kiritish, formulalar va funksiyalar yordamida hisob-kitoblarni
amalga oshirish uchun ishlatiladigan elektron jadvallardagi
kichik toʻrtburchak bloklar.
20.02-SAVOL
Mamlakatimizda maʼlumotlarni muhofaza qilishning
yoʻllari haqida biroz izlanib koʻring.
Maʻlumotlarning notoʻgʻri kiritilishi oqibatida odamlar hayoti
xavf ostida qolishi mumkin boʻlgan holatlarda maʼlumotlar
modeliga xato maʼlumotlar kiritilishining jiddiyligini
baholang. Maʼlumotlarni kiritishdagi xatolarini kamaytirish
uchun qoʻllasa boʻladigan usullarni oʻrganib chiqing.
|
| |
Metallurgiya va kimyoviy texnologiyalar - bet 12

Imzo
Sana
TDTU OF 5320400
11D
– 20KT Xudoyberdiyev M.
Varoq
34
N — quvvat, kVt, m — tuzilish koeffitsiyenti, 0,56—0,60 ga teng; a — maydalash
kamerasining uzunligi, m; H — qoʻzgʻalmas plita balandligi, m; S — jagʻning pastki
zonadagi yoʻli, m; r — val ekssentrisiteti, m; n — valning aylanishlar soni, ayl/s.
Asosiy maydalash energetika qonunlari asosida chiqarilgan bogʻliqliklar uchinchi
guruh formulalar jumlasiga kiradi.
Kichik oʻlchamli maydalagichlar uchun ishlab chiqarilgan mahsulotga sarflanadigan
energiyaning solishtirma normasi — 2,2 kVt soat/t, oʻrtacha oʻlchamli maydalagichlar
uchun — 1,3 kVt soat/t gacha, yirik o ʼlchamli maydalagichlar uchun — 1,1 kVt soat/t
gacha.
Jagʻli maydalagichlarda maydalanganda poʻlat sarfi maydalovchi va qoplama plitalarning
ishqalanishidan aniqlanadi va ular yasalgan materialning pishiqligiga ham da m
aydalanadigan m aterialning qattiqligiga bogʻliq boʻladi. Plitalar marganesli poʻlatdan
tayyorlanganda poʻlat sarfi 0,05—0,03 kg, toblangan choʻyandan tayyorlanganda 0,01—
0,1 kg (11 maydalangan mahsulot uchun). Jagʻli maydalagichlarning tavsifi 1-va 2 -
jadvallarda koʻrsatilgan.
• Bir qancha kompyuterlar orasida katta hajmdagi fayllarni 
oson almashish imkoniyatini yaratadi.
•

|
• Bir qancha kompyuterlar orasida katta hajmdagi fayllarni
oson almashish imkoniyatini yaratadi.
• Pdf ko'rish
|
bet | 59/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslik• Bir qancha kompyuterlar orasida katta hajmdagi fayllarni
oson almashish imkoniyatini yaratadi.
• U avtomatik ravishda ma’lumotlar nusxasini yaratish uchun
avvaldan sozlanish imkoniyatiga ega; shu bilan birga nusxa
hosil qilish jarayonini amalga oshirish esingizdan chiqsa
ham, unga hech qanday zarar yetmaydi.
• U maʼlumotlarni tezkorlik bilan arxivlash imkonini beradi.
Disk formatlangandan keyin Mac kompyuteridan
shaxsiy kompyuterlarga yoki shaxsiy kompyuterdan Mac
kompyuterlariga oʻtkazish tavsiya etilmaydi. Bu uning yagona
kamchiligi sifatida koʻrilishi mumkin.
Magnit tasmali diskovod va tasmalar
Magnit tasmalar maʼlumotlarni magnitli disklarning
maʼlumot saqlash usuliga oʻxshash tarzda saqlaydi. Yagona
farq shundaki, maʼlumotlar disk yuzasi boʻylab tarqatilmaydi,
balki uzun tasmada saqlanadi.
Magnit tasmali diskovod
tasmani oʻqish/yozish golovkasi atrofida harakatlantiruvchi
qurilmadir (3.03-rasmga qarang).
3.03-rasm. Magnit tasma koʻrsatilgan maʼlumotlar kartrijining
ichki qismi.
Tasmaga/dan magnit disklar kabi oʻqish/yozish golovkasi
yordamida yoziladi va oʻqiladi. Lekin disk qurilmada oʻqish/
yozish golovkasi maʼlumotlarga kirish uchun toʻgʻri pozitsiyada
harakatlanadi. Magnit tasmani o‘quvchi qurilmada esa
oʻqish/yozish golovkasi harakatlanmaydi, tasma uning
yonidan harakatlanadi. Bu tasmaning eng uchida joylashgan
maʼlumotlarga yetib borish uzoq vaqt oladi, chunki barcha
maʼlumot oʻqib chiqilishi talab etiladi.
3.01-SAVOL
Diskovod qattiq diskdagi muayyan faylni topish uchun
qaysi qurilmadan qay tarzda foydalanadi?
Magnit
tasma
35
3-bob: Xotira qurilmalari va ma’lumot almashish vositalari
|
| |
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

raqamlar avval qavs ichiga olinishi kerak. Soʻng ularning
yigʻindisi yoki farqi shu tartibda koʻpaytirilishi yoki boʻlinishi
mumkin. Dastlab qo‘shish va ayirish, keyin ko‘paytirish va
bo‘lish amalga oshirilishi kerak.
4-qatorda hech qanday qavs ishlatilmagan (20.03-rasm) va
faqat oxirgi katak 100 ga boʻlingan.
Aslida esa biz bungacha
5-qatorda boʻlgani kabi barcha qatorlardagi sonlar yigʻindisini
100 ga boʻlishni istagan edik. Siz qoʻshmoqchi boʻlgan barcha
raqamlaringizni qavs tashqarisidagi raqamga,
masalan
100ga boʻlishini istasangiz, ularni qavs ichiga olishingiz kerak
(5-qatorga qarang). Buning muqobili sifatida siz 100 ga
boʻlinishidan avval qoʻshilishi kerak boʻlgan
sonlarni qavslar
yordamida toʻplaydigan SUM kabi funksiyadan foydalanishingiz
mumkin (4-qatorga qarang).
Nisbiy va mutlaq havola
Agar siz katta maʼlumotlar modeli bilan ishlayotgan
boʻlsangiz, har bir alohida holat uchun
formula va funksiyalar
kiritish noqulaylik tugʻdirishi mumkin. Bunday holatda
birinchi formulani oʻzingiz qoʻlda kiritishingiz, keyingilarini
takrorlashingiz yoki nusxalashingiz mumkin.
Elektron jadval
dasturi har bir satr yoki ustunga keyingi maʼlumotlar toʻplamini
kiritmoqchi ekaningizni taxmin qiladi va formula yoki
funksiyani qoʻllashda shu maʼlumotlar toʻplamiga murojaat
qiladi. Bu nisbiy havola yordamida amalga oshiriladi (20.04-
rasm).
20.03-SAVOL
a Foizlarni hisoblash
uchun qaysi qatorda formuladan,
qaysi birida funksiyadan foydalanilgan?
b Formula va funksiya oʻrtasidagi farqni tushuntiring.
4-qatordagi formulani to‘g‘rilang. Unda qanday xato
boʻlganini tushuntiring.
20.02-amaliy topshiriq
20.03-rasm. Formulalar va funksiyalarda qavslardan foydalanish.
20.04-rasm. Formulalar va funksiyalarni takrorlashda nisbiy havoladan foydalanish.
Foydalanilgan adabiyotlar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Nazarova Z.A., Tureeva G.M. Maxsus dori turlari texnologiyasi.- Toshkent, 2009.- 163 b.
2. Nazirov Z.N. Gomeopatiya.-Toshkent, 2001.- 120 b.
3. Miralimov M.M. Farmatsevtik texnologiya asoslari. - Toshkent: “Fan” nashriyoti, 2007. - 343 b.
4, Технология лекарственных форм. Кондратьева Т.С. taxriri ostida.- Moskva, 1991.- 434 b.
5. Назарова З.А., Туреева Г.М. Технология лекарств нового поколения. – Тексты лекций. – Ташкент, 2000. – 220 с.
6. Yunusxo‘jaev A.N. O‘zbekiston Respublikasida Farmatsiya faoliyati haqida. - II kitob. – Toshkent, 2001. - 312 b.
7. Tиxoнov A.И., Ярных T.Г. Технология лекарств. – Xaрков, 2002.-704 с.
8. Чуешов В.И. Промышленная технология лекарств. – Xaрков, 2002.-761 с.
|
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish

Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish:
Test nazorat savollari
1. Mikrokapsula bu:
a. ta'siri yo’naltirilgan yangi dori shakli
b. qattiq, suyuq, gazsimon moddalarni kichik zarrachalari polimеr qobiq bilan o’ralgan yangi dori turi
v. dorivor moddalar saqlovchi sun'iy zarrachalar
g. dorivor moddalarni to’qimalarga yo’naltiruvchi dori turi
d. 3-nchi avlod dori turlari
2.Mikrokapsulalar o’lchami:
a. 1 dan 500 mkm gacha
b. 0,1 dan 200 mkm gacha
v. 100 mkm gacha
g. 500 dan 1000 mkm gacha
d. 1mkm gacha
3. Mikrokapsula farmatsiyada qachon qo’llana boshlangan?
a. 50 - yilgacha
b. 70 - yillardan
v. IX asrda
g. 50 - va 60 - yillar boshida
d. endi paydo bo’ldi
4.Mikrokapsula tarkibidagi ta'sir etuvchi modda mikrokapsulaning nеcha foizini tashkil etadi?
a. 15 % gacha
b. 100 % gacha
v. 50 % ni
g. 15-99 %
d. 10 % ni
5. Mikrokapsula olinishda qobiq hosil qiluvchilar:
a. suvda eruvchan
b. suvda erimaydigan
v. moyda eruvchan
g. suvda eruvchan va erimaydigan, mum, lipidlar va ichakda
eriydigan birikmalar, ya'ni to’rt guruhga bo’linadi
d. moyda erimaydigan
6. Mikrokapsulalar olish usullari:
a. ultratovush yordamida
b. dispеrgirlash
v. fizikaviy, fizik-kimyoviy va kimyoviy
g. suyuqliq bilan aralashtirish
d. oddiy usullar
7. Koatsеrvatsiya so’zi nimani bildiradi?
a. suv yoki moy tomchilarini bir joydagi yig’indisi
b. emulgirlash
v. gеtеrogеn suyuq tizim
g. emulsiya hosil bo’lishi
d. zarrachalar bilan mikrokapsula qoplanishi
8. Murakkab koatsеrvatsiyaning ta'rifi:
a. polimеrlarning salbiy va ijobiy zaryadlari bo’lishi
b. pH ning o’zgarishi
v. muhitni ta'siri
g. haroratning ta'siri
d. rеaktsiyalar natijasi
9.Nanokapsula bu:
a. kattaligi 1 mkm kichik bo’lgan mikrokapsulalar
b. 0,1 mkm dan 10 mkm gacha bo’lgan mikrokapsulalar
v. 0,1 dan 200 mkm gacha bo’lgan mikrokapsulalar
g. 1-10 mkm li mikrokapsulalar
d. 10mkm dan kichik bo’lgan mikrokapsulalar
10.Nanokapsulalar ishlatilishi:
a. parеntеral dori turlarida
b. pеroral dori turlarida
v. liposomalarda
g. tashqi dori turlarida
d. tayyor mahsulot sifatida
11. Mikrosfеralar bu:
a. yadro qismi dori modda va qobiq qismi monomolеkulyar polimеrli ta'siri uzaytirilgan dori turi
b. mikrokapsulalardan farqi yo’q
v. katta-kichikligi bilan farq qiladigan mikrokapsulalar
g. oshqozon muhitga chidamli mikrokapsulalar
d. kimyoviy rеagеntlarga turg’un mikrokapsulalar turi
12. Mikrokapsulalardan qaysi dori turlari olinadi?
a. spansula, mеdula, “rеtard” tablеtkalari, brikеtlar, surtmalar, rеktal kapsulalari, malhamlar, in'еktsion eritmalari, ko’z tomchilari.
b. surtmalar, rеktal kapsulalari, malhamlar.
v. spansula, mеdula, “rеtard” tablеtkalari, brikеtlar.
g. in'еktsion va infuzion eritmalari, ko’z tomchilari.
d. poroshoklar, spansula, mеdula, “rеtard” tablеtkalari, trituratsion tablеtkalar, brikеtlar, surtmalar, rеktal kapsulalari, malhamlar, in'еktsion eritmalari, ko’z tomchilari.
|
-semestr
1-mavzu. Yumshoq dori turlari. Shamchalar, ishlatildigan asoslar, umumiy

Lipofil, gidrofil va difil asoslar nomenklaturasi. Surtmalarga retsept yozish usullari. Surtmalar
tayyorlashning asosiy qoidalari. Gomogen surtmalar tasnifi: eritma-surtma, qotishma-surtma va
ekstraksion surtmalar. Gomogen surtmalarning xususiy texnologiyasi.
4-mavzu. Geterogen surtmalar. Suspenzion surtmalar. Pastalar. Mualliflik tarkiblari.
Suspenzion surtmalar ta’rifi, xususiy texnologiyasi. Suspenzion surtmalarning ofitsinal
tarkiblari. Dorivor moddalarnimiq doriga qarab ularni suspenzion surtmalar tarkibiga kiritish
qoidalari. Pastalar, ta'rifi, tasniflanishi (dermatologik, tish davolovchi va tish pastalari).
Pastalarning umumiy texnologiyasi. Bugungi kunda pastalarning YuDT orasida tutgan o`rni.
Pastalarning mualliflik tarkiblari.
Mustaqil bajarish uchun vazifalar

Bajarish uchun topshiriqlar:
9.1. Oddiy koatsеrvatsiya usuli bo’yicha vitamin R (rutin)ni moyli suspеnziyasidan mikrokapsulalar olish:
Tarkib: Rutin 12,0
Kungaboqar moyi 10,0
Jеlatin 10,0
Natriy sulfat suvsizlantirilgan 20,0
Formalin 50,0
Tanin 5,0
Tozalangan suv еtarli miqdorda
Tеxnologiya:
1. Rutinning moyli suspеnziyasini tayyorlash. Buning uchun 50,0 mlli shisha idishda 10,0 g kungaboqar moyi 12,0 g rutin kukuni bilan aralashtiriladi.
2. Jеlatinning 10%li suvli eritmasini tayyorlash uchun 10,0 g jеlatin 90 ml tozalangan suvda 40 daqiqa bo’ktiriladi (80S haroratda). So’ng 400S gacha isitilib, eritma hajmi tozalangan suv bilan 100 ml ga еtkaziladi.
3. Natriy sulfatning 20% suvli eritmasini tayyorlash uchun 20,0 g oldindan suvsizlantirilgan natriy sulfat kukuni 100ml hajmli o’lchov kolbasiga solinadi va ustiga 80 ml suv solinib, erigunicha suv hammomiga qo’yiladi, so’ng suzib, suv bilan bеlgisigacha еtkaziladi.
4. Jеlatin koatsеrvatini olish uchun 10% jеlatin eritmasiga tomchilab, oldindan suv hammomida 40-500S gacha isitilgan, 70 ml 20% natriy sulfatning suvli eritmasi solinadi.
5. Rutin suspеnziyasini jеlatin koatsеrvatida dispеrgirlash: 22,0 g moydagi rutin suspеnziyasi (1,2:2) tomchilab jеlatin koatsеrvatiga qo’shiladi, bunda aralashtirish tеzligi 1 soatda 140 marta, muhit harorati 40+10 S.
Sistеmani sovutish: Aralashma sеkin-asta 300 S gacha sovutiladi. So’ngra harorat tеz 8-100 S ga sovuq suv yordamida sovutiladi va shu haroratda 50 daqiqa ushlanadi.
6. Mikrokapsulalar qobig’ini mustaќkamlash uchun aralashmaga 50 ml 37% formaldеgid eritmasi solinadi (80 S, muhit pH = 9,8) va 1 soatga qoldiriladi. So’ngra aralashmaga 50ml 10% tanin eritmasi tomchilab solinadi (80S) va 1 soat davomida daqiqasiga 100 marta aylanish tеzlikida aralashtiriladi.
7. Mikrokapsulalar tеshiklari diamеtri 100 mkm bo’lgan elakda tozalangan suv bilan ortiqcha koatsеrvatdan xoli bo’lguncha yuviladi.
Quritish: ochiq havoda olib boriladi.
Mikrokapsulalar sifatini baholash (granulomеtrik tarkib, sochiluvchanlik, parchalanishi, ta'sir etuvchi moddani ajralib chiqish tеzligi).
Jihozlash: pеnitsillin flakonlarga.
|
Sanoat sanitariyasi. Ushbu ishlab chiqarish uchun normalar

Imzo
Sana
TDTU OF 5320400
11D
– 20KT Xudoyberdiyev M.
Varoq
45
ifloslangan havo toʻgʻridan-toʻgʻri binodan chiqariladi. Bundan tashqari, ustaxonada
mahalliy shamollatish amalga oshiriladi, uning toʻsiqlari apparatlar yaqinida joylashgan.
Shamollatish sanoat korxonalarini loyihalash uchun sanitariya meʼyorlari talablariga
javob beradigan zarur gigienik havo sifatlarini taʼminlashning samarali vositasidir.
Yongʻin uchastkasida mehnat sharoitlarini tavsiflash uchun ishlab chiqarish
mikroiqlimi muhim ahamiyatga ega – ishlab chiqarish xonasining cheklangan
maydonidagi meteorologik omillarning fizik xususiyatlarining qiymatlari toʻplami.
Bunday omillarga havo harorati, namlik, gazlarning tezligi, atmosfera bosimi kiradi.
Metallurgiya ustaxonasi uchun oxirgi omil muhim emas, ammo bu yerda yana bir muhim
omil – termal nurlanish mavjud. CH 245-71 sanitariya meʼyorlari ishlab chiqarish
binolarining meteorologik sharoitlari uchun standartlarni belgilaydi. Shunday qilib, otish
maydoni uchun havo haroratining ruxsat etilgan qiymati 19 – 20 °C; havoning nisbiy
namligi – 75% dan oshmasligi kerak; havo tezligi – 0,5 m/s dan oshmasligi kerak.
-mavzu. Emulsion surtmalar texnologiyasi. Asoslarining emulgirlovchi xususiyatlari

|
-mavzu. Emulsion surtmalar texnologiyasi. Asoslarining emulgirlovchi xususiyatlari Pdf ko'rish
|
bet | 397/436 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,28 Mb. | | #149752 |
Bog'liq farmatsevtik texnologiya 5-mavzu. Emulsion surtmalar texnologiyasi. Asoslarining emulgirlovchi xususiyatlari
Emulsion surtmalar ta’rifi. Surtma asoslarining emulgirlovchi xususiyatlari. Moy-suv va
suv/moy tipidagi emulsion surtmalar texnologiyasi. Emulsion surtmalar tarkibiga dorivor
moddalarni kiritish qoidalari. Emulsion surtmalar texnologiyasini takomillashtirish yo’llari va
sifatini baholash.
6-mavzu. Kombinirlangan surtmalar. Dori moddalarning xususiyatlaridan kelib chiqib
mo‘tadil texnologiya ishlab chiqish qoidalari. Surtmalar sifatini baholash
Kombinirlangan surtmalar ta’rifi. Kombinirlangan surtmalar texnologiyasini tarkibiga
kiruvchi dorivor moddalarning fizik-kimyoviy xususiyatlaridan kelib chiqqan holda belgilash.
Surtmalar
tayyorlashda
konsentratlar
va
yarimfabrikatlar. Surtmalar sifatini belgilovchi
ko‘rsatkichlarni aniqlash usullari. Surtmalarni qadoqlash,
saqlash va texnologiyasini
takomillashtirish.
7-mavzu. Linimentlar dori shakli sifatida, umumiy texnologiyasi. Gomogen linimentlar
tayyorlash va sifatini baholash
Linimentlar ta'rifi. Linimentlarni
dori
shakli
sifatida
afzallik
va
kamchiliklari
Linimentlarning tibbiy tasnifi, fizik-kimyoviy tasnifi hamda dispersiologik tizim turi bo‘yicha
tasnifi. Linimentlarda dispers muhit sifatida qo‘llaniladigan suyuqliklar. Linimentlarning xususiy
texnologiyalari. Eritma tipidagi linimentlarni tayyorlanishi.
8-mavzu. Geterogen linimentlarning xususiy texnologiyasi, sifatini baholash.
Linimentlarning farmakopeya tarkiblari
Geterogen linimentlar ta'rifi va tasnifi.
Suspension linimentlar
ta’rifi, zamonaviy
nomenklaturasi (Vishnevskiy linimenti va b.).Emulsion linimentlar ta’rifi, vakillari (ohakli va
uchuvchan
linimentlar). Kombinirlangan linimentalar ta’rifi, tayyorlash texnologiyasi.
Linimentlarning sifatini baholash, saqlash va texnologiyasini takomillashtirish yo‘llari.
|
| |