Chiziqli buzilishlarning sinflari

Chiziqli buzilishlarning sinflari
Liniyadagi filtr va kuchaytirgichlar sababli yuzaga kelgan AChBlar acosiy hisoblanadi. Filtrlar natijasida hosil bo'lgan buzilishlar ekspluatatsiya qilish davrida o'zgarmaydi. Ularning parametrlari o'zgarmas bo'lgan amplitudaviy sozlagichlar yordamida birlashtiriladi. Liniyaning amplituda chastotaviy buzilishi ob-havo sharoitiga, kuchaytirgichlarda esa manba ta'minotining kuchlanishiga va havo haroratiga bog'liq. Shuning uchun bu buzilish o'zgaruvchan hisoblanadi va uni o'zgaruvchan amplitudaviy sozlagich yordamida me'yorlashtirish mumkin, ya'ni chastotaviy xarakteristikani ekspluatatsiya qilish jarayonida sozlagichlar yordamida o'zgartirish mumkin. Bu sathni avtomatik boshqarish qurilmasi (SABQ) yordamida amalga oshiriladi. Amplitudaviy sozlagich va o'zgaruvchan amplitudaviy sozlagichlar AChBlarning barchasini yo'qota olmaydi. Bunday qoldiq buzilishlarga sozlash natijasida yuzaga kelgan farqli buzilishlar deyiladi. Bu qoldiq buzilishlar trakt bo'ylab chiziqli qonun bo'yicha yig'ilada va unga tez-tez paydo bo'luvchi yoki tizimli buzilishlar deyiladi. Buzilishlarni to'g'rilash uchun bir nechta kuchaytiruvchi uchastkalardan keyin magistral sozlagichlar ulanadi. Sozlagich elementlarining parametrlari natijasida hosil bo'luvchi buzilishlar (lampalar tufayli) tasodifiy deb hisoblanadi va ularni to'g'rilash uchun gormonik sozlagichlar qo'llaniladi.
Avtomatik sath boshqarish (ASB)
qurilmasi
Havo aloqa liniyasi va kabelli aloqa liniyalarining parametrlari doimiy emas. Atrof muhit haroratining o'zgarishi va tuproq haroratining o'zgarishi havo aloqa liniyalarida va kabelli aloqa liniyalarida so'nishni o'zgarishiga olib keladi. Uzoq masofali aloqa liniyalarida so'nishning o'zgarishi, ko'chaytirgich uchastkalarida yig'ilib katta qiymatlarni hosil bo'lishiga olib keladi. Liniyadagi so'nishning oshishi, qoldiq so'nishni (aqold) oshishiga olib keladi, bundan tashqari foydali signalning uzatish sathini oshishiga sababchi bo'ladi.
Liniyadagi so'nishning kamayishi qoldiq so'nishni kamayishiga va generatsiyani yuzaga kelishiga olib keladi. Bundan tashqari oraliq stantsiyalarning chiqishida signalni uzatish sathi oshadi. Oxirgi va oraliq stantsiyalarda kuchayishning o'zgarishi (ta'minot manbai kuchlanishining o'zgarishi, eskirishi, lampalarning o'zgarishi) qoldiq so'nishni o'zgarishiga olib keladi. Yuqoridagilardan shunday xulosa qilish mumkinki, aloqani me'yorida ta'minlash uchun (havo aloqa liniyalari va kabelli aloqa liniyalari bo'yicha) traktning yuqorida ko'rsatilgan barcha parametrlarini to'g'rilash lozim. Buning uchun bir qator choralar ko'riladi. Shular jumlasiga quyidagilar kiradi:
ta'minot manbai ko'chlanishini mo''tadillashtirish;
chuqur teskari manfiy aloqaga ega bo'lgan ko'chaytirgichlarni qo'llash;
kichik amplituda chastotaviy buzilishlarni vaqt bo'yicha sekin o'zgarishini to'g'rilash uchun kosinusoidal filtrlarni qo'llash;
zanjirli uchastkalardagi oxirgi va oraliq stantsiya kuchaytir- gichlaridagi so'nish va AChBlarni o'zgarishini to'g'rilash uchun avtomatik sath boshqarish qurilmalarini (ASQ) joylashtirish lozim.
ASB qurilmalari quyidagilarga bo'linadi:
uzluksiz nazorat qiluvchi tizim;
liniya trakti uchastkalarini nazorat tizimi;
Nazorat chastotasi bo'yicha ASB tizimi uzluksiz nazorat tizimlaridan
hisoblanadi. Nazorat chastota bo'yicha ASB tizimining tuzilish sxemasi 3.8- rasmda ko'rsatilgan.
■i 1
rasm. Bir chastotali ASB tizimi.
NChG- nazorat chastota generatori: Rnch- nazorat chastota sathi;
(Rnch- const), (Rnch < Rs)
AQ- ajratuvchi qurilma; Kuchayt.- kuchaytirgich: NChF- nazorat chastota filtri;
NChK- nazorat chastota kuchaytirgichi;
SQ- sozlashtiruvchi qurilma:
O'AS- o'zgaruvchan amplitudaviy sozlagich;
Е- etalon generator;
NKQQ- nazorat kanali qabul qilgichi.
Havo aloqa liniyalarida qonun bo'yicha ikki chastotali ASB qurilmalari qo'llaniladi. ASB qurilmalari, oraliq va qabul qiluvchi stantsiyalarda o'rnatiladi. O'AS qabul qiluvchi qismdagi kuchaytirgichning teskari aloqa zanjiriga ulangan. NChG uzatish traktiga tizimning liniya spektri bilan birgalikda yuborish uchun nazorat chastota ishlab chiqaradi. Buning uchun liniya traktiga nazorat chastota toklari yuboriladi. Nazorat chastota liniya spektrining chekkasidan yoki liniya spektrining o'rtasidan tanlanadi. Nazorat chastotaning sathi o'zgarmas bo'lishi shart, chunki u qayerda (qaysi punktda) nazorat qilinayotgan bo'lsa, bu sathning o'zgarishi faqatgina liniyadagi so'nishni o'zgarishiga bog'liq bo'lishi mumkin.
Nazorat chastota toklarining manbai, maxsus nazorat chastota generatori (NChG) hisoblanadi va u ajratuvchi qurilma (AQ) orqali kuchaytirgich (Kuchayt.) kirishiga ulangan. Kuchaytirgichga oshiqcha yuk bo'lmasligi uchun nazorat chastota sathi signal sathidan past bo'lishi lozim. Sozlash amalga oshiriladigan punktlarda kuchaytirgich chiqishiga, parallel holda nazorat kanali qabul qilgichi ulanadi. Bu qurilma tor oraliqli filtr va nazorat chastota kuchaytrgichidan iborat.
Ajratilgan va kuchaytirilgan nazorat chastota toki, etalon signal bilan solishtirishni amalga oshiruvchi, solishtiruvchi qurilma (SQ)ga beriladi. Signal sathi etalon qiymatdan ojsa, SQ chiqishida ayirma toklari hosil bo'ladi. Bunday signalni me'yorga keltirish uchun O'AS so'nishni shunday o'zgartirsinki, nazorat chastota signali chiqishda taxminan kerakli bo'lgan qiymatga teng bo'lsin.
Ko'rinib turibdiki, bu tizimda faqatgina nazorat chastota kuchaytirgich chiqishida nominal qiymatdan farqli bo'lsagina sozlash jarayoni amalga oshadi.
Nazorat chastota bo'yicha ASB qurilmasiga quyidagicha talablar qo'yilgan:
sozlovchi qurilma oddiy bo'lishi;
chidamliligi yuqori bo'lishi;
ta'minot qiymatiga talabi kichik bo'lishi;
juda kichkina farqqa ega bo'lgan natijada ham, uni sozlash chegarasi
yuqori bo'lishi;
nazorat chastota tasodifan yo'qolgan taqdirda ham, sozlagichlar o'zining qobiliyatini saqlashi shart.
Tuproq xarorati bo'yicha ishlovchi nazorat tizimini qo'llaganda kabeldagi so'nish o'zgarishini, tuproq xaroratini nazorat qilish orqali aniqlash mumkin. Bunday tizimlar acosan kabelli aloqa liniyalarida ishlatiladi. Kabel xaroratining o'zgarishi va uning so'nishi orasida bir xil bog'lanish mavjud bo'lganligi tufayli, kabeldagi so'nishning o'zgarishi haqidagi axborotni, kabel yotqizilgan tuproqning harorati bo'yicha bilsa bo'ladi, bunday nazorat tizimiga tuproq xarorati o'zgarishi bo'yicha ishlovchi ASB tizimi deyiladi.
KUCH
rasm. Tuproq xaroratining o'zgarishi bo'yicha ishlovchi ASB qurilmasi.
Bu yerda: RID- issiqlik datchigi. Bu sozlovchi element hisoblanib, kabel yotqizilgan chuqurlikda joylashgan. Shunday qilib, tuproq xaroratining o'zrgarishi bo'yicha ishlovchi ASB qurilmasi, tuproq xaroratiga bog'liq holda so'nishni sozlaydi. Issiqlik datchigi tuproqqa joylashganligi tufayli vaqtning har qanday laizasida kabel qanday xaroratga ega bo'lsa, u ham xuddi shunday haroratga ega bo'ladi. Bunday qurilmaning afzalligi shundan iboratki, u oddiy tuzilishga ega va chidamli, kamchiligi esa, sozlash farqi anchagina katta, chunki ASB zanjiri ulanmagan va sozlash natijalari sozlagichga teskari ta'sir ko'rsata olmaydi (qayta teskari aloqa zanjiri orqali sozlay olmaydi). Bunday qurilmalar faqatgina nazorat chastotalari bo'yicha ishlovchi ASB qurilmalari bilan birgalikda ishlashi mumkin.
|