TIBBIYOTNING ASOSIY YO'NALISHIDAGI BIOTEKNOLOGIYA

Diagnostik tibbiy biotexnologiyalar kimyoviy (diagnostik moddalar
va ularning metabolizm
parametrlarini aniqlash) va fizik (organizmning fizik maydonlarini aniqlash) ga bo'linadi.
Inson tanasining fizik maydonlarini aniqlash katta diagnostik ahamiyatga ega. Fizik diagnostika
kimyoviy diagnostikaga qaraganda arzonroq va tezroq, shuning uchun kelajakda ularning roli oshadi.
Ilgari diagnostik kimyoviy biotexnologiya to'qimalarda va biologik suyuqliklarda diagnostik
ahamiyatga ega bo'lgan moddalarni aniqlash bilan cheklangan. Keling, ushbu
yondashuvni statik deb
ataymiz. Hozirgi vaqtda diagnostika qiziqtiradigan moddalarning hosil bo'lish va parchalanish tezligini
aniqlash bilan bir qatorda ushbu moddalarning sintezi va parchalanishini amalga oshiradigan
fermentlarning faolligini aniqlashdan foydalanadi. Keling, ushbu yondashuvni dinamik deb ataymiz. Va
nihoyat, diagnostika diagnostik moddalar almashinuviga ma'lum funktsional ta'sirlarning ta'sirini
baholashni boshladi. Ushbu yondashuvni funktsional deb atash mumkin. Bu tananing zaxira
imkoniyatlarini aniqlashga imkon beradi.
Qadimgi davrlarda o'simliklar va minerallar bemorlarni davolash uchun ishlatilgan. So'nggi ikki
asrda sintetik kimyoviy moddalar va antibiotiklar keng tarqaldi.
Nisbatan yaqinda individual biologik faol birikmalar farmakologiyada qo'llanila
boshlandi va
ularning optimal kompozitsiyalari yaratildi, shuningdek, ba'zi fermentlarning o'ziga xos faollashtiruvchilari
va ingibitorlari ishlatildi. Antibiotiklarga alternativa - patogen mikroflorani saprofit mikroflorasi bilan
siljishi (mikrobial antagonizm yordamida).
Davolashning dorivor usullaridan tashqari zamonaviy tibbiyotda aromatlar (aromaterapiya),
mexanik effektlar (massaj) va fizikaviy maydonlarning ta'siri (fizioterapiya) ham qo'llaniladi. Jismoniy
maydonlar turli xil kasalliklarni davolashda ishlatilishi bilan qiziq. Hozirda eng katta qiziqish termal
effektlar, lazer nurlanishi va millimetr diapazonidagi elektromagnit nurlanish bilan bog'liq.
Zamonaviy tibbiyotning eng dolzarb muammolari yurak-qon tomir kasalliklari (birinchi
navbatda
ateroskleroz), saraton, allergiya, qarish va virusli infektsiyalarga (shu jumladan OITS) qarshi kurashdir.
Yaqinda aterosklerozga qarshi kurashning samarali vositalari paydo bo'ldi. Ushbu dorilarni keng
qo'llash umrni sezilarli darajada uzaytirishga olib kelishi kerak deb ishoniladi.
Bir qator mutaxassislarning fikriga ko'ra, onkologik kasalliklar muammosiga o'simta hujayralarini
tanlab yo'q qilishga imkon beradigan immunologik usullar yordamida erishiladi. Saraton muammosini hal
qilish umr ko'rish davomiyligini oshirishi kerak.
Allergik kasalliklar muammolarini hal qilish immunologiyaning rivojlanishi va yallig'lanish kabi
tibbiyotning fundamental muammosini o'rganishda aniqlanadi. Virusli infektsiyalarga
qarshi kurashda
insoniyat hali ham izlanishda, nafaqat OITS bilan. Bakterial infeksiya bilan samarali kurashish mumkin
bo'lgan kimyoviy terapiya va antibiotiklar viruslarga qarshi samarali emas. Virusli infektsiyalarga qarshi
kurashda sezilarli yutuqlarga ega bo’linishi, viruslarning molekulyar biologiyasini rivojlantirishdir,
xususan, viruslarning o'ziga xos uyali retseptorlari bilan o'zaro ta'sirini o'rganish orqali erishish mumkin
deb taxmin qilinadi.
Odam genomining dekodlanishi va hayvonlarni klonlashdagi yutuqlar tibbiyotda ajoyib istiqbollarni
ochmoqda. Biroq, bu erda hamma narsa juda oddiy emas. Muayyan genning tuzilishini bilish etarli emas,
shuningdek uning faoliyati qanday tartibda bo’lishini ham bilishingiz kerak. Eukaryotik genom faoliyatini
tartibga solish sohasidagi intensiv ish, genetik muhandislik usullarini takomillashtirish bilan birgalikda
diabet kabi kasalliklarni davolashda hal qiluvchi yutuqlarni ta'minlashi kerak.
Tibbiyotdagi yana bir inqilob, ildiz hujayralari deb ataladigan, ya'ni. boshqa turdagi hujayralar, shu
jumladan asab hujayralaridir.
Ildiz hujayralari tushunchasi birinchi marta Rossiyada o'tgan asrning boshlarida paydo bo'lgan.
Gistolog A.N. Maksimov, gemotopoz jarayonini o'rganib, ularning mavjudligi to'g'risida xulosaga keldi.
Ildiz hujayralari tanadagi har qanday hujayralarni paydo qilishi mumkin - ikkala teri hujayralari, asab
hujayralari va qon hujayralari.
Ildiz hujayralarini ajratish va to'qima madaniyatida etishtirish mumkin.
Turli xil hujayra turlarini
ishlab chiqarish qobiliyati ildiz hujayralarini tanadagi eng muhim restorativ zaxiraga aylantiradi, bu esa
turli holatlar tufayli yuzaga keladigan nuqsonlarni almashtirish uchun ishlatiladi.
Ildiz hujayralari barcha turdagi to'qimalarning hujayralariga aylanishi mumkin: qon hujayralari, ichki
organlar, mushak va suyak to'qimalari, teri, neyronlar va boshqalar. Uning rivojlanishining dastlabki
bosqichlarida inson tanasi deyarli butunlay ildiz hujayralaridan iborat, asta-sekin
ixtisoslashuvga ega
bo'lgan, ya'ni ulardagi organlar va to'qimalardan hosil bo'ladi.
Shunday qilib, ildiz hujayralari, birinchi navbatda, tanaga qurilish materialidir. Ular, shuningdek,
organizmning tiklanish jarayonlarida bevosita ishtirok etadilar va qarish
jarayonini sekinlashtirishi
mumkin. Har qanday organ va to'qimalarning hujayralariga aylanish qobiliyati tufayli ildiz hujayralari
"birinchi yordam" rolini o'ynaydi: agar tanada biron bir muammo bo'lsa, u erda ildiz hujayralari yuboriladi
va natijada yo'qolgan organ hujayralarining o'rnini bosadi kasallik yoki zarar etkazish va uning
funktsiyalarini tiklash. Yoshga qarab, ildiz hujayralari soni kamayadi va organizmning tiklanish qobiliyati
pasayadi.
Endi tibbiyot fanining etakchilari tibbiy genetika va immunologiya hisoblanadi. Agar 20-asr
biotexnologiyasi individual genlar va oqsillar bilan ishlagan bo'lsa, u holda hozirgi asrning biotexnologiyasi
genlar va oqsillarning birlashishi hisoblanadi. Bugungi kunga qadar genlar va ularni tartibga solish usullari,
ularning patologik jarayonlarda ifodalanishi o'zgarishi to'g'risida juda ko'p ma'lumotlar to'plangan.
Kasalliklarda gen ekspressionidagi o'zgarishlarni tahlil qilishning tubdan
yangi yondashuvlari ishlab
chiqildi, bu saraton, diabet va yurak-qon tomir kasalliklari kabi murakkab patologiyalarda ishtirok etadigan
yangi genlarni tezda kashf etish imkonini beradi. Genomikaning rivojlanishi tufayli farmakologik vositalar
ta'sirining aniq maqsadlarini tanlash uchun yangi imkoniyatlar paydo bo'ldi.
Yuqumli kasalliklarni tahlil qilishda, sud tibbiyotida va boshqalarda qo'llanila boshlangan kasallik
paytida gen ekspressionining o'zgarishini tahlil qilishga asoslangan diagnostika tizimlari alohida o'rin
tutadi. Genomlarning o'zaro ta'sir mexanizmlarini aniqlash xost hujayralari bo'lgan ko'plab patogenlar yangi
avlod vaktsinalarini yaratish istiqbollarini ochadi.
Tibbiy genetika nafaqat genetik nogiron bolalarning tug'ilishiga genetik maslahat berish orqali
xalaqit bera olmaydi