Sutning asosiy fizik-kimyoviy xossalari va sifati

|
Sutning asosiy fizik-kimyoviy xossalari va sifati
|
bet | 3/13 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 124,58 Kb. | | #257992 |
Bog'liq Uljan Aytjanova 2.2.Sutning asosiy fizik-kimyoviy xossalari va sifati
Sut tez buziluvchan mahsulot hisoblanadi. Ko‘pincha, sut bakteriyalar taʼsirida buziladi. Sut kislotasining haqiqiy bakteriyalari (streptokokk, bolgarskaya palochka, atsidofilnaya palochka ) sut kislotasi mahsulotlari tayorlashda qo‘llaniladi. Savdoga keltirilgan sigir suti termik ishlov berilishiga ko‘ra pasterizatsiy, sterilizatsiya qilingan, qaynatib, pishirilgan, tarkibiga ko‘ra esa yog‘i olinmagan (meʼyorlashtirilgan va qayta tiklangan ), seryog‘, yog‘sizlantirilgan oqsil moddali, vitaminlashtirilgan, ionitli, yog‘i olinmay kofe yoki kakao qo‘shilgan holatda bo‘ladi.
Sutning kislotaliligi undagi tuz, oqsil, uglekislotalar, limon kislotasi va boshqalarga bog’liq bo’ladi. Sutda sut kislotasi sut bakteriyalari ta'sirida sut qandining bijgishi natijasida to’planadi. Kislotalilik Terner gradusi (°C) bilan belgilanadi va 100 sm3 sutni neytrallashda sarflangan ishqor 0,1 normali eritmasining sm3 soni bilan aniqlanadi. Kislotaliligiga qarab sutning yangiligiga baho beriladi. Yangi sog’ilgan sutning kislotaliligi 16-18 °C ni tashkil etadi. Sut zichligi-sut sifatini tasniflovchi asosiy ko’rsatkichlardan biri hisoblanadi. U bir xil hajmda suv massasidan sut massasining qancha miqdorda ko’pligini ko’rsatadi. Sutning nisbiy zichligi 1,027-1,032 oralig’ida bo’ladi. Sut zichligi sut tarkibidagi quruq moddalar (yog’, qand, oqsil) miqdoriga bog’liq. Sutdagi quruq moddalar miqdori oshganda, sutdan qaymoqni ajratish yoki unga suv qo’shishda sut zichligi oshadi.
Sutning qaynash harorati suvga nisbatan sal yuqori-100,2 °C ga teng. Isitish haroratiga qarab sutning fizik va biologik holati o’zgaradi. Ya'ni, sut 50-60 °C haroratgacha isitilganda, uning ustki qismida, asosan, yog’ va oqsildan iborat qatlam paydo bo’ladi; ba'zi bir fermentlar faoliyati o’zgara boshlaydi. 60 °C harorat ta'siriga chidamsiz bo’lgan sut oqsillari cho’kmaga tushadi. Bunday oqsillarga globulin va albuminlar kiradi.
Sutni qabul qilish va unga dastlabki ishlov berish. Yuqori sifatli xom sutdan yuqori navli sut mahsulotlari ishlab chiqarish mumkin. Sifatli xom sut deb sutning qayta ishlashga layoqatliligini aniqlovchi kimyoviy tarkibi, fizik-kimyoviy va mikrobiologik ko’rsatkichlar majmuasiga aytiladi.
Qabul qilib olingan sutga ishlov beriladi. Sutga ishlov berish quyidagi jarayonlarni o’z ichiga oladi: qabul qilish, tozalash, issiqlik ishlovi berish, sovitish, qadoqlash va ma'lum muddatda saqlash.
Sutni qabul qilishda standart. talabiga javob beruvchi kimyoviy ko’rsatkichlari va miqdori hisobga olinadi. Tarkibidagi chiqindilardan tozalash maqsadida sut filtrlanadi. Tozalash uchun har xil filtrlardan foydalaniladi: paxtali flltr-disklar, doka, sintetik materiallar, metal elak va boshqalar. Mikroorganizmlarning ko’payishini to’xtatish maqsadida tozalangan sut tezda sovitiladi. Kichik korxonalarda sutni sovitish uchun suvdan foydalaniladi. Keyingi vaqtda sutni sovitish uchun plastinkali sovitgichlar qo’llanilmoqda. Kislotaliligi 19-20 °C bo’lgan sut ma'lum muddat (6 soat) saqlanishi mumkin. Sutga issiqlik ishlovi berish 76 °C haroratda 15-20 sekund davomida olib boriladi. Issiqlik ishlovi berilgach, sut plastinkali sovitgichda 4-6 °C haroratgacha tezda sovitiladi.
Sovitilgan va harorati 10 °C dan oshmagan sut yirik sut ishlab chiqarish korxonalariga flagalar yoki sisternalarda yuboriladi.
Sutni qabul qilishda standart talablariga ko’ra sigir suti sog’lom sigirdan sog’ib olingan, sog’gandan so’ng 2 soat orasida 2°C haroratgacha sovitilib, filtrlangan bo’lishi kerak. Sutni qabul qilish vaqtida uning harorati 10 °C dan oshmagan bo’lishi lozim. Tashqi ko’rinishi va konsistensiyasi jihatidan sut bir jinsli suyuqlik, rangi sarg’ishroq-oq, cho’kmasiz, zichligi 1027 kg/m³ ga teng bo’lishi darkor.
Sutni qabul qilish vaqtida har bir partiyadan namuna olinadi va unga organoleptik jihatdan baho beriladi. Bundan tashqari sutning harorati, zichligi, tarkibidagi yog’ miqdori va kislotaliligi aniqlanadi.
|
| |