Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

192
-
marketing - yangi bozorlar, tovarlarni bozorga chiqarish usullari, sotish
faoliyati va h.k.
-
texnik - mehnat vositalarining yangi yoki yanada takomillashtirilgan turlari;
-
texnologik - yangi materiallar, texnologik jarayonlar, ish usullari va h.k.;
-
tashkiliy — ishlab chiqarish,
boshqaruv, mehnatni tashkil etish sohasidagi
yangi yechimlar (qarorlar);
-
ijtimoiy - ijtimoiy rivojlanish darajasini va ishlab chiqarish
- xodimlarining ijtimoiy ta‘minot darajasini oshiruvchi innovatsiyalar;
-
kompleks - ishlab chiqarish tizimining turli qismlarini rivojlantirish va
takomillashtirishga nisbatan kompleks yondashuvni ta‘minlovchi yangi yechimlar.
Innovatsiyalarning ishlab chiqarish uchun ahamiyatiga qarab ularni
yirik,
о‗rtacha va mayda turlarga ajratish mumkin. Yirik texnik innovatsiyalar yirik
kashfiyotlar va ixtirolarga asoslangan bо‗lib, texnikaning
yangi avlodlarini
shakllantiradi; о‗rtacha innovatsiyalar yangi modellar va mavjud texnikaning
modifikatsiyasini yaratish uchun asos bо‗lib xizmat qiladi, shuningdek ularni qо‗llash
sohasini kengaytiradi; mayda innovatsiyalar mayda ixtirolar va ratsionalizator- lik
takliflaridan foydalanish asosida mavjud texnikaning ishlab chiqarish yoki iste‘mol
parametrlarini yaxshilaydi.
Har qanday ishlab chiqarish jarayoni kabi innovatsiya faoliyati ham о‗zining
samarali amalga oshirilishi uchun uni boshqarishni talab qiladi. Zamonaviy ishlab
chiqarishda innovatsiyalarni boshqarish - bu ishlab chiqarishning rivojlanishini
ta‘minlash, uning barcha qismlari va kichik tizimlarini takomillashtirish bilan bog‗liq
boshqaruv faoliyatining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
Innovatsiyalarni boshqarish tegishli
boshqaruv tizimini, ya‘ni innovatsiya
faoliyatini boshqarish shakllari va usullarini shakllantirishni nazarda tutadi, ular kо‗p
jihatdan amalga oshirilayotgan yangiliklarning xususiyati bilan belgilanadi. Amalga
oshirilayotgan yangiliklar ichida, pirovardida, innovatsiyalar boshqa turlarini yaratish
ishlarining mazmunini belgilab beruvchi mahsulot innovatsiyalari muhim о‗rin tutadi.
Innovatsiyani boshqarish – korxona faoliyati jarayonlarining barcha
tomonlarini yangilashni ifodalaydi. U nafaqat texnik yoki texnologik ishlanmalarni,
193
balki korxonaning barcha faoliyati tomonlarini yaxshi tomonga о‗zgarishlarini, shu
bilan birgalikda yangi bilimlarni boshqarish jarayonini о‗z ichiga oladi.
Innovatsiyani korxonalarning turli bо‗linmalaridagi ishlarning balansli holatini
takomillashtirish jarayoni sifatida kо‗rish mumkin.
Innovatsiya menejeri uchun
yangilanish jarayoni – ilmiy ishlab chiqarish xodimlarining odatiy mо‗ljallarini
yо‗qotib, faoliyatlarini yangi innovatsiya turlarini izlab topishga qaratish, har bir
ishchini yangilik manbaiga aylantirish hisoblanadi.
Innovatsiya menejeri korxona faoliyatini yangilash uchun sharoit yaratish
maqsadida kо‗p miqdordagi innovatsiya jarayonida ishtirok etuvchilarni birlashtirish
vazifasini amalga oshirishi kerak.
Innovatsiyani joriy etish doimo bozor talabiga bog‗liq. Uzoq va qisqa muddatli
dasturlarni balansli holda bо‗lishini ta‘minlash uchun, ya‘ni bozorda maqsadga
muvofiq bо‗lgan о‗z usulini aniqlash, innovatsiya salohiyatidan olinadigan samarani
oshirish uchun, innovatsiya menejeri yangi tovarlarni, xizmat kо‗rsatishni
qancha
miqdorda ishlab chiqish, modernizatsiyani amalga oshirish uchun qanday mahsulotlar
kerakligini aniqlab beradi.
Hozirgi kunda korxonalarda innovatsiya dasturining ustuvor yо‗nalishlariga:
mahsulotlarning yangilarini ishlab chiqarishga joriy etish, bozorning yangi
segmentlarini о‗zlashtirish, korxona rentabelligini oshirish (shu bilan birgalikda har
bir bо‗limlarida ham) mavjud bо‗lgan moddiy va ilmiy resurslardan optimal
foydalanish va boshqalar kiradi. Innovatsiya menejeri noyob muammolar yechimini
topa bilishi kerak.
Menejer faoliyatida andoza bо‗lib qolgan qarorlarga emas, balki hо‗jalik
holatini tez va tо‗g‗ri baholash va shu holatdan chiqib
ketishning konkret holda
optimal bо‗lgan yagona yо‗lini tanlash qobilyatiga ega bо‗lish talab etiladi.
Zamonaviy korxona xо‗jalik siklining bosqichlariga muvofiq ishlab chiqarishni
boshqarish funksiyalari bilan chambarchas bog‗liq bо‗lgan
innovatsiyalarni
boshqarish funksiyalari jumlasiga quyidagilarni kiritish lozim (4.2-rasm):
korxonaning tashqi va ichki muhitini tahlil qilish, strategiyani ishlab chiqish, ilmiy
tadkqqotlar va ishlanmalarni boshqarish, о‗zlashtirish va ishlab chiqarishni
194
boshqarish, sotuvni boshqarish. Ushbu funksiyalar amalda
zamonaviy korxonaning
innovatsion siklini, ya‘ni innovatsiyalarni yaratish va amalga oshirish ishlari
majmuini aks ettiradi.