nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Jami 
  

18 soat - Muhandislik dasturlash

|
Muhandislik dasturlash
|
bet | 4/6 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 36,57 Kb. | | #153309 |
Bog'liq Muhandislik dasturlash-fayllar.org
Tajriba mashg’ulоtlarni multimedia qurilmalari bilan jihоzlangan auditоriyada yarim akademik guruhga bir o’qituvchi tоmоnidan o’tkaziladi. Mashg’ulоtlar faоl va interfaktiv usullar yordamida o’tiladi, “Keys-stadi” texnologiyasi ishlatiladi, keyslar mazmuni o’qituvchi tomonidan belgilanadi. Ko’rgazmali materiallar va axborot multimedia qurilmalari yordamida uzatiladi.
Mustaqil ta’lim
4-jadval
№
|
Mustaqil ta’lim mavzulari
|
Dars soatlari hajmi
|
1-semestr
|
1
|
Matlab dasturida mantiqiy elementlar bilan ishlash.
|
6
|
2
|
Matlab dasturida irratsional tenglamalni yechish.
|
6
|
3
|
Matlab dasturida trigonometrik tenglamalarni yechish.
|
6
|
4
|
Matlab dasturida murakkab frafiklarni loyihalash.
|
8
|
5
|
Matlab dasturida chiziqli, tarmoqlanuvchi algoritmlarni dasturlash.
|
8
|
6
|
Matlab dasturida takrorlanuvchi algoritmlarni dasturlash.
|
6
|
Jami
|
40
|
2-semestr
|
7
|
Simulinkda bloklar bilan ishlash.
|
24
|
8
|
Autcad dasturida elektr sxemalarni chizish.
|
12
|
9
|
Scada tizimida datchiklar bilan ishlash.
|
12
|
10
|
Experion tizimida interfeyslar yaratish.
|
12
|
11
|
UniSim dasturida mnemosxemalarni loyihalash.
|
12
|
12
|
Simple Scada tizimida GSM aloqadan foydalanib mobil dasturlar bilan integratsiyalash.
|
12
|
Jami
|
100
|
Jami yillik
|
140
|
Mustaqil o’zlashtiriladigan mavzular bo’yicha talabalar tomonidan kompyuterda elektron shaklida refaratlar tayyorlaydi va uni taqdimotini tashkil qiladi.
Fan bo’yicha talabalar bilimini baholash va nazorat qilish mezonlari.
Baxоlash usullari
|
Ekspress testlar, yozma ishlar, оgzaki so’rоv, prezentatsiyalar.
|
Baxоlash mezоnlari
|
5 baho «a`lо»
fanga оid nazariy va uslubiy tushunchalarni tula uzlashtira оlish;
fanga оid kursatkichlarni iqtisоdiy taxlil kilishda ijоdiy fikrlay оlish;
o’rganilayotgan jarayonlar xakida mustakil mushоxada yuritish;
mexnat munоsabatlariga оid taxlil natijalarini tugri aks ettira оlish;
o’rganilayotgan jarayonga ta`sir etuvchi оmillarni aniklash va ularga tula baxо berish;
taxlil natijalari asоsida vaziyatga tugri va xоlisоna baxо berish;
o’rganilayotgan iqtisоdiy xоdisa va jarayon tugrisida tasavvurga ega bulish;
o’rganilayotgan jarayonlarni analitik jadvallar оrqali taxlil etish va tegishli karоrlar kabul qilish.
4 baho «yaxshi»
o’rganilayotgan jarayonlar xakida mustakil mushоxada yuritish;
taxlil natijalarini tugri aks ettira оlish;
o’rganilayotgan iqtisоdiy xоdisa va jarayon tugrisida tasavvurga ega bulish;
o’rganilayotgan jarayonga ta`sir etuvchi оmillarni aniklash va ularga tula baxо berish;
|
|
| |
Mavzu: Transport vositalarida ishlatiladigan texnik suyuqliklar. Reja: Tormoz suyuqliklari - bet 2

|
Mavzu: Transport vositalarida ishlatiladigan texnik suyuqliklar. Reja: Tormoz suyuqliklari
|
bet | 2/3 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #99124 |
Bog'liq 4 mavzu Transport vositalarida ishlatiladigan texnik suyuqliklarTransport vositalarini ishlatish tajribasini ko`rsatishicha yuk avtomobillari tormoz tizimining gidroo`tkazgichlaridagi tormoz suyuqligining harorati odatda 1000C dan ortmaydi. Tormozlanish jadalliligi yuqori bo`lgan sharoitlarda esa, masalan tog` yo`llarida, suyuqlik harorati 1200C ga yetishi va undan ham ortishi mumkin. Diskli tormoz tizimli yengil avtomobillar magistral yo`llarda harakatlanganda ishchi suyuqlik harorati 60-700C ga, shahar sharoitida 80-1000C ga, tog`li hududlardagi yo`llarda 100-1200C, yuqori tezlikda harakatlanayotganda yuqori jadallik bilan tormozlanganda esa 1500C ga yetishi mumkin. Ba`zi bir hollarda (maxsus mashinalar, sport avtomobillari va boshqalar) ishchi suyuqlik harorati yuqorida ko`rsatilgan miqdorlardan ham ortib ketishi mumkin. - Xo’sh Tormoz suyuqliklarining qanday hususiyatlari mavjud?
- Oquvchanlik xususiyati. Tormozlanish jarayoni odatda bir necha sekund, shoshilinch ravishda tormozlanishda esa sekundning ulushi davomida amalga oshadi. Shuning uchun haydovchi tomonidan tormoz pedaliga beriladigan kuch ishchi suyuqliklar yordamida tormoz mexanizmlariga tezlik bilan uzatilishi lozim. Bu sharoit suyuqlikning oquvchanlik hususiyati bilan ta`minlanadi va minus 400C dagi ruxsat etilgan maksimal qovushoqlik chegarasi bilan aniqlanadi. Umumiy maqsadlarda ishlatiladigan suyuqliklar uchun bu ko`rsatkich 1500 mm2/s gacha va og`ir ish sharoitlarida ishlatishga mo`ljallangan suyuqliklar uchun 1800 mm2/s gacha bo`lishi mumkin.
- Korroziyaga qarshi xususiyati. Tormoz tizimining gidrouzatmasi turli xil metallardan tayyorlangan detallar birikmasidan iborat. Shuning uchun suyuqlik tarkibida po`lat, cho`yan, alyuminiy, latun va mis materiallarni korroziyadan himoyalovchi ingibitorlar bo`lishi lozim.
Amartizator suyuqliklari. - Avtomobillarning gidravlik amortizatorlarida odatda amortizator suyuqliklaridan foydalaniladi.
- Avtomobilning amortizatorlari keng ish harorat oralig`ida ishga layoqatli bo`lishi uchun ularga quyiladigan suyuqlik past haroratda (minus 400C dan yuqori emas) qotadigan bo`lishi, qovushoqligi yuqori bo`lmasligi (200C da 30-60 mm2/s; 500C da 10-16 mm2/s; 1000C da 2,5-6 mm2/s), harorat o`zgarishi bilan juda kam o`zgaradigan darajada bo`lishi kerak.
- Bundan tashqari amortizator suyuqliklarining moylash va korroziyaga qarshi xususiyatlari yaxshi bo`lishi lozim. Shuningdek amortizator suyuqliklarini qovushoqligi yilning sovuq davrida uchraydigan ixtiyoriy haroratlarida 2000 mm2/s dan ortmasligi lozim. Amortizatorlar uchun suyuqlik sifatida yo qovushoqligi kichik bo`lgan neft moyidan (masalan,
|
| |
Toshkent davlat texnika universiteti

TOSHKENT 2004
2
UDK 681.3
Loyihalash jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari: «Muhandislik va muhandislik ishi»
sohasi ta‟lim yo„nalishlari talabalari uchun ma‟ruzalar matni. / ToshDTU; B.R. To„laev; Toshke
nt,
2004.
«Loyihalash jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari» o„quv fanidan ma‟ruzalar matnida
ALTni
yaratish printsiplari, uning tarkibi va strukturasi, ALT ta‟minoti
turlarining kompo
nentlari,
ALT klassifikatsiyasi, loyihalash
jarayonlarini formallashtirish, avtomatlashtirilgan loyihalas
hni
ta‟minlash masalalari ko„rilgan. Avtomatlashtirilgan loyihalash
tizimining texnikaviy vosita
lariga
alohida e‟tibor berilgan.
Oliy texnikaviy o„quv yurtlarining «Muhandislik va muhandislik ishi» sohasi ta‟lim
yo„nalishlari talabalari uchun mo„ljallangan.
«Ichki yonuv dvigatellari» kafedrasi.
Abu Rayhon Beruniy nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti ilmiy-
uslubiy
kengashi
qaroriga muvofiq nashr qilindi.
Taqrizchilar:
prof. Abralov M.A. (ToshDTU).
AU-urchuq moyi - Mavzu: Transport vositalarida ishlatiladigan texnik suyuqliklar. Reja: Tormoz suyuqliklari

|
Mavzu: Transport vositalarida ishlatiladigan texnik suyuqliklar. Reja: Tormoz suyuqliklari
|
bet | 3/3 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #99124 |
Bog'liq 4 mavzu Transport vositalarida ishlatiladigan texnik suyuqliklarAU-urchuq moyi) yoki ularning kremniy-organik birikmalari hamda oksidlanishga va yeyilishga qarshilik ko`rsatuvchi qo`shilmalar (masalan, AJ-12T yoki MGP-10 suyuqligi) bilan aralashmalari ishlatiladi. - AJ-12T suyuqligi - avtomobillarning teleskopik tortqi-mushtchali amortizatorlarida keng ishlatiladi. Qovushoqligi past mineral moyga kremniy-organik birikmalar, shuningdek yemirilishga va oksidlanishga qarshi qo`shilmalar qo`shib tayyorlanadi. U yuqori harorat va bosimda barqaror ishlaydi, yaxshi issiqlik va mexanik turg`unlikka ega. Bu suyuqlik zichlash detallari moy ta`siriga chidamli rezinadan tayyorlangan tizimlarda ishlatiladi. U -50 dan 600C gacha bo`lgan harorat oralig`ida amortizatorlarni ishonchli ishlashini ta`minlaydi.
- MGP-10 moyi - avtomobillarning gidravlik amortizatorlarida barcha mavsumlarda ishlatish uchun mo`ljallangan bo`lib, transformator moyi, silikon suyuqligi, hayvonot moylari, oksidlanishga va ko`pirishga qarshi qo`shilmalar aralashmasidan iborat. MGP-10 moyi teleskopik amortizatorlarning yeyilishiga qarshi turg`unligini ta`minlay olmaganligi tufayli ularni o`rniga MGP-12 moyi ishlab chiqarilmoqda. Amortizator suyuqligining asosiy hususiyatlari pastdagi jadvalda keltirilgan.
- Oynani yuvish uchun suyuqlik. Bunday suyuqliklarga NIISS-4 va toza suv kiradi.
- NIISS-4 suyuqligi. Bu izopropil spirti (massasi bo`yicha 79 foiz) bilan tarkibida 0,1 foiz yuvuvchi modda–sulfanol bo`lgan suvning aralashmasidir. Suyuqlik zaharli va yong`in jihatdan xavfli. NIISS-4 suyuqligi oyna yuvgich bakchasiga manfiy haroratlarda, albatta suv bilan aralashtirib, quyiladi, chunki toza holatda avtomobilning bo`yalgan sirtlariga zarar yetkazadi.
| | | | | | | | | | | | - Qovuqoqligi, mm2/s:
- -400C da
- -200C da
- 500C da
- 1000C da
| | | | | | | | - O`t olish harorati, 0C (yopiq idishda)
| | | | - Tormoz suyuqliklari bo’yicha ma’lumotlarga ega bo’ldingizmi?
- E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
|
| |
Королёва Светлана Юрьевна, канд филол н., доцент каф журналистики и соци

|
Королёва Светлана Юрьевна, канд филол н., доцент каф журналистики и соци
|
bet | 1/5 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 304,45 Kb. | | #123081 | Turi | Лекция |
Bog'liq 312906.pptx Королёва Светлана Юрьевна, канд. филол. н., доцент каф. журналистики и массовых коммуникаций СОЦИАЛЬНЫЕ КОММУНИКАЦИИ (ЛЕКЦИЯ 2. Общее представление о социальных сетях) Немного об ИНТЕРНЕТЕ Интерне́т (англ. Internet) — всемирная система объединённых компьютерных сетей для хранения и передачи информации. Часто упоминается как Всемирная сеть, Глобальная сеть, а также просто Сеть. 29 октября 1969 г. – проведен сеанс связи между двумя первыми узлами сети АRPANET (на расстоянии в 640 км — в Калифорнийском университете Лос-Анджелеса (UCLA) и в Стэнфордском исследовательском институте (SRI)). Чарли Клайн (Charley Kline) пытался выполнить удалённое подключение из Лос-Анджелеса к компьютеру в Стэнфорде. Успешную передачу каждого введённого символа его коллега Билл Дювалль (Bill Duvall) из Стэнфорда подтверждал по телефону. Немного об ИНТЕРНЕТЕ - 1971 г. - была разработана первая программа для отправки электронной почты. Эта программа сразу стала очень популярна.
- 1973 г. - к сети были подключены через трансатлантический телефонный кабель первые иностранные организации из Великобритании и Норвегии; сеть стала международной.
- В 1970-х гг. сеть в основном использовалась для пересылки электронной почты, тогда же появились первые списки почтовой рассылки, новостные группы, доски объявлений.
- 1988 г. - разработан протокол Internet Relay Chat (IRC), благодаря чему в интернете стало возможно общение в реальном времени (чат).
Немного об ИНТЕРНЕТЕ - 1989 г. – в Европе (страны Европейского совета по ядерным исследованиям) появляется концепция Всемирной паутины – распределительной системы, предоставляющей доступ к связанным между собой документам, расположенным на различных компьютерах, подключённых интернету (глобальной компьютерной сети).
- 1991 г. - Всемирная паутина стала общедоступна в интернете, после чего становится основным поставщиком информации.
- 1995 г. – маршрутизацией трафика интернета занялись сетевые провайдеры (ранее – суперкомпьютеры Национального научного фонда).
- В настоящее время подключиться к интернету можно спутники связи, радио-каналы, кабельное телевидение, телефон, сотовую связь, оптико-волоконные линии или электропровода. Всемирная сеть стала неотъемлемой частью жизни.
|
| |
Nazorat savollari - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti raqamli energetika

24
4.3-rasm. Avto yangilanish bayroqchasidan foydalanish
Yuqori qismda hisoblagichning nomi, u kiradigan hisoblagichlar turkumi,
axborot dolzarb bo‘lgan vaqt ham aks ettiriladi.
Hisoblagichdan oniy o‘lchashlarni olish avtomatik tarzda amalga oshiriladi.
Shuningdek,
“Avtoobnovlenie”
(“Avto yangilanish”)
bayroqchasidan foydalanish
mumkin, bu holda hisoblagichga so‘rovlar aks ettiriladigan axborotni doimiy
dolzarbligini ta’minlash bilan avtomatik yuboriladi (4.3-rasm).
Jadvalda qizil rang bilan belgilangan qiymatlar bu parametrga o‘rnatilgan
limitdan ortib ketish haqida bildiradi. Limitlarni ko‘rib chiqish, o‘rnatish yoki
qiymatlarini o‘zgartirish har bir hisoblagich uchun
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti raqamli energetika - bet 2

7
GSM modemli ENHAT
GSM modemlarda ENHATni qurish juda qulay va bu sxemalar oson
ishlatiladi. Bunday sxema AIJ dan hisoblagichlar qanday masofada bo‘lishidan
qat’iy nazar, elektr energiyasini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimini
yaratish imkoniyatini beradi. “Altair Jr” DT hamda GSM modem o‘rnatilgan
istalgan AIJ hisoblagichlaridan ma’lumotlarni olish imkonnini beradi. Shunday
qilib, ma’lumotlarni korxona energetigining hamda yuqori pog‘onalardagi
AIJlardan ma’lumotlarni olish va tahlil qilish imkoniyati yaratiladi.
Ma’lumotlarni uzatish moduli asosidagi ENHAT
TC-485 ma’lumotlarni uzatish moduli asosidagi ENHATni qurish korxona
energetigi lokal AIJdan to‘g‘ri simli aloqali ENHAT bo‘yicha va viloyat energiya
ta’minoti korxonasi AIJ dan GSM kanali orqali hisoblagichlarda saqlanayotgan
axborotlar to‘g‘risida ma’lumotlarni olish zarur bo‘lgan hollarda optimal yechim
hisoblanadi.
Bunday hollarda korxonaga zamonaviy GSM modemlarni sotib olish zarurati
va GSM aloqaga sarflarni qilishi kerak bo‘lmaydi. Bundan tashqari, TC-485
ma’lumotlarni uzatish moduli “Energiya-9” markali hisoblagichlari bilan ishlash
uchun moslashtirilgan va qo‘shimcha sozlash ishlarini va DTni talab qilmaydi. Bu
esa o‘z navbatida bu sxemadagi ENHATni ishga tushirish xarajatlarini
kamaytiradi.
-rasm. CTK1 hisoblagich klemmalarining joylashishi

3.1-rasm. CTK1 hisoblagich klemmalarining joylashishi 3.2-jadval
CTK1 hisoblagich klemmalarining vazifasi
Kontakt
Vazifasi
Kontakt
Vazifasi
1
Kirish kuchlanishi fazasi
6
Tashqi yuklamani
boshqarish kanali
2
Kirish kuchlanishi fazasi
7
3
YUklama kuchlanishi fazasi
8
4
Kirish kuchlanishi noli
9
5
YUklama kuchlanishi noli
10
Tekshirish (telemetrik)
chiqish
11
12
Tashqi aloqa porti
13
21
3.3-jadval
CTK3 hisoblagich klemmalarining vazifasi
Kon-
takt
Vazifasi
Kon-takt
Vazifasi
1
1 - faza tok zanjirining kirishi
2,5,
8,11
Ishlatilmaydi
Kuchlanish zanjirining 1 fazasi
9
3-faza tok zanjiri chiqishi
3
1 - faza tok zanjirining chiqishi
10
Neytral (4- simli tarmoq
uchun
4
2 - faza tok zanjiri kirishi
12
Neytral (4-simli tarmoq
uchun
Kuchlanish zanjirining 2 fazasi
1314
Tekshiruv chiqishi
6
2 - faza tok zanjirinning chiqishi
15(+R,
+T)
Tashqi aloqa porti
7
3 - faza tok zanjirining kirishi
16(-R,-
T)
Tashqi aloqa porti
Kuchlanish zanjiri 3 fazasi
17,18
Ishlatilmaydi
220V 1A
3.4-rasm. Tashqi yuklamali boshqarish zanjirini ulash
3.5-rasm. «Energiya –9» CTK3-10A1HXR.VU hisoblagichini to‘g‘ridan-
to‘g‘ri ulash sxemasi
S Kon
ta
kt
lar
6
7
Kontaktor
(chulg‘am)
22
3.6-rasm. Yuklamani boshqarish zanjiriga ulash sxemasi
Yuklamani boshqarish zanjirini ulash uchun hisoblagich DB-9M 220V, 1A
turdagi chuqurchalar bilan oxirlangan kabel bilan jihozlangan.
DIQQAT! Oraliq relesiz (kontaktorsiz) boshqarish kanallariga yuklamani
ulash TAQIQLANADI!
I BOB. KRISTALLDAGI ELEKTRONLAR ENERGETIK SPEKTRINING ZONA XARAKTERI

|
I BOB. KRISTALLDAGI ELEKTRONLAR ENERGETIK SPEKTRINING ZONA XARAKTERI
|
bet | 3/52 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 1,96 Mb. | | #158642 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi m
1.1. Kristalldagi elektronlar energetik spektrining zona xarakteri
Zamonaviy elektronika qurilmalari yarim o‘tkazgichli materiallardan tayyorlanadi. Yarimo‘tkazichlar kristall, amorf va suyuq bo‘ladi. Yarim o‘tkazgichli texnikada asosan kristall yarim o‘tkazgichlar qo‘llaniladi. Odatda yarim o‘tkazgichlarga solishtirma elektr o‘tkazuvchanligi metallar va dielektriklar oralig‘ida bo‘lgan yarim o‘tkazgichlar kiradi.
Yarim o‘tkazgichlarning asosiy xususiyati shundaki, harorat ortgan sari ularning solishtirma elektr o‘tkazuvchanligi ham ortib boradi, metallarda esa kamayadi.
Yarim o‘tkazgichlarning elektr o‘tkazuvchanligi yorug‘lik bilan nurlantirish va hatto juda kichik kiritma miqdoriga bog‘liq. Yarim o‘tkazgichlarning xossalari qattiq jism zona nazariyasi bilan tushuntiriladi.
Har bir qattiq jism ko‘p sonli bir-biri bilan kuchli o‘zaro ta’sirlashayotgan atomlardan tarkib topgan. Shu sababli, bir bo‘lak qattiq jism tarkibidagi atomlar majmuasi yagona tuzilma deb, qaraladi. Qattiq jismda atomlar bog‘liqligi atomning tashqi qobig‘idagi elektronlarni juft bo‘lib birlashishlari (valent elektronlar) natijasida yuzaga keladi. Bunday bog‘lanish kovalent bog‘lanish deb, ataladi. Atomdagi biror elektron kabi valent elektron energiyasi W ham diskret yoki kvantlangan bo‘ladi, ya’ni elektron energetik satx deb, ataluvchi biror ruxsat etilgan energiya qiymatiga ega bo‘ladi. Energetik satxlar elektronlar uchun ta’qiqlangan energiyalar bilan ajratilgan. Ular ta’qiqlangan zonalar deb ataladi. Qattiq jismlarda qo‘shni elektronlar bir-biriga juda yaqin joylashganligi uchun, energetik satxlarni siljishi va ajralishiga olib keladi va natijada ruxsat etilgan energetik zonalar yuzaga keladi.
Energetik zonada ruxsat etilgan satxlar soni kristaldagi atomlar soniga teng bo‘ladi. Ruxsat etilgan zonalar kengligi odatda bir necha elektron – voltga teng (elektron – volt bu 1Vga teng bo‘lgan potensiallar farqini yengib o‘tgan elektronning olgan energiyasi). Ruxsat etilgan zonadagi minimal energiya satxi tubi (Wc), maksimal energiya esa shipi (Wv) deb ataladi. Elektronikada keng qo‘llaniladigan yarim o‘tkazgichlarning ta’qiqlangan zona kengliklari Wt (eV) quyidagiga teng: germaniy uchun – 0,67, kremniy uchun – 1,12 va galliy arsenidi uchun -1,38. Yuqoridagi ruxsat etilgan zona o‘tkazuvchanlik zonasi deb ataladi, ya’ni mos energiyaga ega bo‘lgan elektronlar, tashqi elektr maydoni ta’sirida yarim o‘tkazgich hajmida harakatlanishlari mumkin, bunda ular elektr o‘tkazuvchanlik yuzaga keltiradilar.
O‘tkazuvchanlik zonasidagi biror energiyaga mos keladigan elektronlar o‘tkazuvchanlik elektronlari yoki erkin zaryad tashuvchilar deb ataladilar. Quyidagi ruxsat etilgan zona valent zona deb ataladi.
Absolyut nol haroratda ( ) yarim o‘tkazgichning valent zonasidagi barcha satxlar elektronlar bilan to‘lgan, o‘tkazuvchanlik zonasidagi satxlar esa elektronlardan hosil bo‘ladi.
|
| |
Nazorat savollari - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti raqamli energetika

35
MET uchun
KET uchun
Hisobotni rasmiylashtirish
Hisobot – ishdan maqsad, laboratoriya natijalaridan (ishni bajarish tartibi
orqali aniqlanadigan ketma-ketlikda) tashkil topishi kerak.
Hisobotda quyidagilar keltiriladi:
laboratoriya stendining sxemasi;
laboratoriya stendi elementlarining pasport ma’lumotlari;
jadvallar ko‘rinishida keltiriladigan laboratoriya asosida aniqlangan
quvvatlar va energiyalar qiymatlari;
ish natijalarini tahlil qilish va xulosalar.
-rasm. Izolyatsiyalangan atomning energetik sxemasi

|
-rasm. Izolyatsiyalangan atomning energetik sxemasi
|
bet | 9/52 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 1,96 Mb. | | #158642 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi m8-rasm. Izolyatsiyalangan atomning energetik sxemasi.
Endi atomlarni bir-biriga yaqinlashtiraylik. Ular bir-biriga yaqinlashgan sari o‘zaro ta’sirlari orta boradi. Atomlar orasi juda ham yaqin bo‘lsa, har bir atom qo‘shni atomlar hosil qilgan juda kuchli elektromagnit maydonda turgan bo‘lib, u bilan o‘z maydoni orqali ta’sirlashadi. Natijada elektronlarning energetik satxlari parchalanadi. Agar N ta atomini bir-biriga yaqinlashtirsak, elektronlarning energetik satxlari, elektronning holatlari „aynigan” bo‘lmasa, N ta energetik satxga parchalanadi. Bu, N ta energetik satxlar to‘plami energetik zonani tashkil qiladi. Atomdagi elektronlar 2(2l + 1) karrali „aynigan" holatda bo‘lsa, kristallning energetik sxemasida energetik zona 2(2l + 1) energetik satxlardan tashkil toptan bo‘lishi kerak.
Lekin, Paul prinsipiga ko‘ra, energetik zona 2(2l + 1) N energetik satxdan tashkil topgan bo‘ladi. Bulardan (2l + 1) tasi bir xil energiyani qabul qilsa, energetik zona (2l+1) karrali „aynigan" holatda bo‘ladi. Demak, qattiq jismlarda izolyatsiyalangan atomlardagi alohida energetik satxlar o‘rniga, energetik zonalar hosil bo‘lar ekan. Bu energetik zonalar bir-birlari bilan man qilingan zonalar bilan ajralgandir. Energetik zonadagi energetik satxlar orasidagi energetik oraliq eV bo‘ladi. Bundan ko‘rinadiki, energetik satxlar amalda uzluksiz spektrni berar ekan. Bu esa, o‘z navbatida, elektronni bitta zona bilan chegaralangan energetik satxlarda harakat qila olishini ko‘rsatadi. Boshqacha qilib aytganda, berilgan zonadagi elektronlar bir atomdan ikkinchi atomga o‘ta olib, hamma atomlar uchun umumiy bo‘lib qoladi. Energetik zonadagi hamma energetik satxlar elektronlar bilan to‘lgan bo‘lsa, bunday zonani to‘ldirilgan zona deb yuritiladi. Zonalarning energetik satxlar bo‘yicha elektronlarning taqsimlanishi kristallarning elektr xususiyatiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Energetik zonalarni tashkil qilgan energetik satxlarda elektronlar turishi mumkin bo‘lganligi uchun ularni ruxsat etilgan zonalar deb ham yuritiladi. Ikkita zona orasidagi energetik oraliqda elektronlarning turishi mumkin bo‘lgan energetik satxlar bo‘lmagani sababli, bunday energetik oraliqni man qilingan zona deb yuritiladi. Boshqacha qilib aytganda, elektron man qilingan zonadagi energiya qiymatlarini qabul qila olmaydi.
|
| |
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti raqamli energetika

Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti raqamli energetika
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/12
Sana
18.05.2024
Hajmi
1,53 Mb.
#241168
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti raqamli energetika
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
-rasm. Vodorodsimon atomlar uchun s- va p-holatlarda joylashgan elektronlarning to‘lqin funksiyalari

|
-rasm. Vodorodsimon atomlar uchun s- va p-holatlarda joylashgan elektronlarning to‘lqin funksiyalari
|
bet | 7/52 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 1,96 Mb. | | #158642 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi m7-rasm. Vodorodsimon atomlar uchun s- va p-holatlarda joylashgan elektronlarning to‘lqin funksiyalari.
To‘lqin funksiyalar bir-birini qoplagan paytda ulardan biri musbat, boshqasi esa manfiy (20,v). Manfiy effektiv massali elektronning harakatini – musbat zaryadli kovakning (dirka) harakati bilan o‘xshatish mumkin, bunda uning zaryadi absolyut qiymati elektronnikiga teng. Elektromagnit maydon ta’sirida bunday kovakning harakat traektoriyasi xuddi shunday elektronniki kabi bo‘ladi.
Shuningdek, elektronning musbat massasi uchun Xoll effekti bir ishoraga (normal Xoll effekti), manfiy effektiv massa uchun esa – boshqacha ishoraga (anomal Xoll effekti) o‘zgaradi. Bunda, manfiy zaryadlar plastinkaning teskari qirrasida to‘planishadi.
Shunday qilib, agar energetik zonaning quyi satxlari to‘ldirilgan bo‘lsa, elektronlar o‘zini klassik kabi tutadi. Agar yuqori satxlar to‘ldirilgan bo‘lsa, u holda kovaklar haqida so‘z boradi. Elektronlar bilan to‘ldirilmagan satxlar esa musbat zaryadlar satxi deb hisoblanadi.
Elektronning effektiv massasi –elektron energetik zonaning qaysi joyida turganligiga qarab aniqlanadi.
Brillyuen zonalari fizikaviy nuqtai nazardan, k –fazosida to‘ldirilgan birelektronli energiya satxlari zonalari chegarasini ifoda etadi. Bu zonalar chegarasida energiya uzulishlari mavjud bo‘ladi. Brillyuen zonalari –Breggi tekisliklari bilan chegaralangan sohalar bo‘lib, ularning sirtida –kuchsiz davriy potensialning ta’siri ham sezilarli bo‘ladi. Zonalarning chuqurliklarida erkin elektronlar energetik satxlariga tuzatishlar unchalik sezilmaydi.
Brillyuen zonasi chegarasining holati – kristallning tuzilishi bilan aniqlanadi. Brillyuenning har bir zonasi uch o‘lchamli fazoda – teskari panjara uchun Vigner-Zeytsning elementar yacheykasi sanaladi. r-fazoda (qandaydir bir kristall tuzilish bilan bog‘liq) qandaydir Brave panjarasidagi Brillyuenning birinchi zonasi haqida gapirilayotganda , albatta shunga mos teskari panjaraning Vigner-Zeyts yacheykasi nazarda tutiladi. K-fazosidagi sirt, to‘ldirilgan energetik satihlarni –to‘ldirilmaganidan ajratib turuvchi, - Fermi sirti deyiladi. U o‘zida doimiy energiyali sirtni nazarda tutadi. KF-radiusli sfera (kF-Fermi to‘lqin vektori) to‘ldirilgan bir elektronli satxlardan iborat bo‘lgan, Fermi sferasi deyiladi. Fermi to‘lqin vektori o‘lchamligi Ǻ-1. Elektronlarning pF=ħkF impulsi, eng yuqori energiyali bir elektronli satxlarda joylashadigan, Fermi impulsi deyiladi. EF= Ushbu energiya va bu tezlik ϑF= Fermi energiyasi va tezligi deyiladi.
|
| |
-rasm. Kristall panjaradagi mumkin bo‘lgan energetik holatlar

|
-rasm. Kristall panjaradagi mumkin bo‘lgan energetik holatlar
|
bet | 6/52 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 1,96 Mb. | | #158642 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi m5-rasm. Kristall panjaradagi mumkin bo‘lgan energetik holatlar.
Rasmdan ko‘rinib turganidek, cos ning qiymatlari 1 dan –1 gacha oraliqdagi qiymatlarnigina olishi tufayli, faqat shu oraliqda joylashgan sohalar (1.17) ning yechimlarini o‘z ichiga oladi (chiziqlangan sohalar) mazkur oraliqdan tashqaridagi sohalar (1.17) ning yechimlari bo‘lmaydi.Shunday qilib, k ning binobarin, E ning qiymatlari muayyan oraliqda ruxsatlangan bo‘lib, ular orasidagi sohalar taqiqlangan bo‘lar ekan. Demak, Kronig - Penni modeli bir o‘lchovli (bir yo‘nalishli) davriy potensial maydonida harakatlanayotgan elektronning energiyalari ruxsatlangan va taqiqlangan sohalar (oraliqlar, zonalar)dan iborat bo‘lishligini ko‘rsatadi.
Elektronning davriy maydondagi harakatini qanchalik erkin harakatga olib kelish masalasini ko‘rib chiqamiz. Erkin elektronning harakati shu bilan xarakterlanadiki, uning to‘liq energiyasi kinetik energiyaga teng:
E= (1.21)
Impulsni quyidagicha yozishimiz mumkin:
p=hK
bu yerda, K= ( L-metall kubsimon bo‘lagining qirrasi uzunligi ).
To‘lqin soni k= . Bu formulani oldingisi bilan tenglashtirib va λ ni uznlik birligi deb qabul qilib, quyidagini yozish mumkin : K=
U holda, p= yoki:
P= (1.22)
ushbu ifoda o‘rinli.
(1.22) ni (1.21) ga qo‘yib, erkin elektronning energiyasi uchun ifodani hosil qilamiz :
E= ( (1.23)
6-rasm. Elektronning effektiv massa sxemasi.
m*= –bu ifoda elektronning effektiv massasini ifodalaydi.
Elektronning effektiv massasi –energetik zona chegarasi yaqinida joylashgan elektron tezlanishi bilan, unga ta’sir etayotgan kuch orasidagi proporsionallik koeffitsienti sanaladi. Kristall panjaralardagi turli elektronlar bilan ish ko‘rishga to‘g‘ri keladi, bular s-holatdagi elektronlar bo‘lishi mumkin, r-holatda joylashgan elektronlar bo‘lishi mumkin.
Effektiv massa haqiqiy massadan farq qilib, zarraning energetik zonasini, inertsion va gravitatsion xossalarini aniqlashga yordam bermaydi.
Effektiv massa tushunchasini kiritish bilan biz kristallardagi davriy maydonda elektronni o‘rtacha tezlik bilan harakat qiladi deb ko‘rishimiz mumikin. Ya’ni, kristallarda elektronning energiyasi kvazi impulsi bilan (bu yerda electron impulsi klassik mexanikada ko‘riladigan elektron impulsidan farq qiladi, shuning uchun uni impulsga o‘xshash- kvazi impuls deb yuritamiz ) quyidagicha bog‘langan deb qarasak bo‘ladi:
=
Demak, m ni m* bilan aralshtirmasak,elektronning davriy maydondagi harakatini hisobga olgan bo‘lar ekanmiz. Lekin effektiv massa tushunchasi elektronlar uchun energetik zonaning yuqori qismida, teshiklar uchun esa zonaning pastki qismidagina ishlatish mumkin emas.
|
| |
-AMALIY 
MASHG’ULOT - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti raqamli energetika

6-AMALIY
MASHG’ULOT.
MAGISTRAL
ELEKTR
TARMOQLARI
POG‘ONASIDAGI
ENHATDA
ELEKTR
ENERGIYA
IS’TEMOLINI
HISOBLASH VA TAHLIL QILISH………………………………………..……34
7-AMALIY MASHG’ULOT.
KORXONA
ELEKTR TARMOQLARIDA VA
MAISHIY
ISTE’MOLCHILAR(MI)
POG‘ONALARIDAGI
ENHATDA
ELEKTR ENERGIYA IS’TEMOLINI HISOBLASH VA TAHLIL QILISH...…36
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
…………………………….………….39
Muharrir: Sidikova K.A.
Musahhih: Adilxodjayeva Sh.M.
Bosishga ruxsat etildi 10.12.2018 y. Bichimi 60x84 1/16.
Shartli bosma tabog‘i 2,5. Nusxasi 50 dona. Buyurtma №100
TDTU bosmaxonasida chop etildi. Toshkent sh., Talabalar ko‘chasi 54.
Gyandja zilzilasi Gyandja zilzilasi

|
Gyandja zilzilasi Gyandja zilzilasi
|
bet | 3/3 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 159 Kb. | | #118757 |
Bog'liq Zilzila sabablariGyandja zilzilasi Gyandja zilzilasi — hozirgi Ozarbayjon hududining Gyandja shahri yaqinidagi 1139-yili 30-sentabr kuni boʻlgan 11 ballik zilziladir. Oqibatda 230 ming kishi halok boʻldi, 8 ta koʻl hosil boʻldi (Geygel ko'li). Bu zilzila tarixdagi eng falokatli 5 zilzilalar toifasiga kiradi.
Buyuk Xitoy zilzilasi Buyuk Xitoy zilzilasi Shensi provinsiyasida 1556-yil 23-yanvar kuni sodir boʻlgan. Salkam 830 000 kishi halok boʻldi. Epetsentr Vey daryosi vodiysida boʻlib, Xuasyane shahri butkul yoʻq boʻldi. 20 mlik yoriqlar paydo boʻldi, 500 kmlik hududga zilzila taʼsir koʻrsatdi. Zilziladan soʻng ancha vaqt aftershok holati kuzatildi.
Messina zilzilasi Messina zilzilasi (ital. Terremoto di Messina) 1908-yil 28- dekabr kuni soat 5:20 da Sitsiliya va Appenin yarimoroli oʻrtasida 7.8 magnitudada sodir boʻldi. 3 m lik tsunami yuzaga keldi. Halok boʻlganlar soni turli maʼlumotlarga koʻra 200 minggacha boʻlgan.
Foydalanilgan adabyot
Abdullabekov K. N., Zilziladan saqlanish mumkinmi? T., 1992; Karimov F. X., Zemletryaseniye, M, 1993; Otaboyev X., Zilzila T., 1988. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000- yil Umarov Gʻ. — „HAYOT FAOLIYATI XAVFSIZLIGI“ fanidan MAJMUA, Samarqand Yormatov Gʻ.Y. va boshqalar. Hayot faoliyati xavfsizligi. -T.: „Aloqachi“ , 2009 yil. — 348 b. Nigmatov I., Tojieyv M.X. — „Favqulodda vaziyatlar va fuqaro Adabiyotlar muhofazasi“ Darslik.-T.: Iqtisod-moliya. 2011. −260 b. Qudratov A. va b. — „Hayotiy faoliyat xavfsizligi“.Maʼruza kursi. „Aloqachi“ - T.: 2005. −355 b
Xulosa:Men zilzila sabablarida shuni bilib oldim ularning kuchi va tektonik zilzilalar,zilzilalar tarix haqida ko’pgina malumotlarga ega boldim
|
| |
Resurslarni rejalashtirishning mohiyati Jizzax politexnika instituti

Zamonaviy sharoitlarda inson resurslarini boshqarishning tutgan o‗rni va strategiyasi. Inson
resurslarini boshqarish nazariyasining mohiyati va ularning rivojlantirilishi. ―Inson
resurslarini boshqarish‖ fanining predmeti, mazmuni va mohiyati.
Inson resurslarini boshqarishning g‗arbiy modellari. Inson resurslarini boshqarish va
personalni boshqarish: o‗xshashligi va farqi. Inson resurslarini boshqarishga ta‘sir etuvchi
omillar. Inson resurslarini boshqarish xususiyatlari. Inson resurslarini boshqarish
bosqichlari. Inson resurslarini boshqarish strategiyasi. Intellektual kapital: nazariya va
uning amaliy ahamiyati. Inson resurslarini boshqarish mezonlari
2017 — 2021 yillarda O‗zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor
yo‗nalishi bo‗yicha harakatlar stratyegiyasini «faol tadbirkorlik, innovatsion g‗oyalar va
texnologiyalarni qo‗llab-quvvatlash yili»da amalga oshirishga oid davlat dasturi,―Kadrlar
tayyorlash milliy dasturi‖dan kelib chiqib fanning predmeti, maqsad va vazifalari.
10-Mavzu Sensor imkoniyati (resolution) - bet 7

|
10-Mavzu Sensor imkoniyati (resolution)
|
bet | 7/7 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #133793 |
Bog'liq 10-MavzuShuningdek, aksariyat shun’iy yo‘ldoshlar qo‘shni orbitalarining tasvirga olish kengliklarini ma’lum bir darajada ustma-ust qoplashi va geografik kenglikning ortishi bilan tasvirga olish kengligini ham ortib borishi hisobiga Yer yuzasining ayrim maydonlari tez-tez qayta tasvirga olinadi. Ayrim sun’iy yo‘ldosh sensorlari, masalan IRS-1C panxromatik sensor boshqariladigan, ya’ni agar zarur bo‘lsa bu sensor nadirdan tashqari maydonlarni ham tasvirga tushirish mumkin. Bu esa o‘simliklarning o‘sish davrini yoki favqulotda vaziyatlarni tasvirga olish imkoniyatini oshiradi. Bu sun’iy yo‘ldosh tizimlarining sensorlari boshqa sun’iy yo‘ldosh o‘tayotgan maydonni bir kundan besh kungacha oraliqda tasvirga olishi mumkin. IRS-1D ko‘p spektrli sensorning davriy imkoniyati 24 kun va panxromatik sensorning davriy imkoniyati esa 5 kun (....260 nadirdan tashqari ko‘rinish bilan), shuningdek ko‘pspektrli sensorning kengligi 142 km va panxromatik sensorning kengligi esa 70 km. Shunday qilib sensorning davriy imkoniyati sun’iy yo‘ldosh yoki sensorning imkoniyatlari, ustma-ust tushish kengligi, geografik kenglik va orbita kabi bir nechta omillarga bog‘liq. - Shuningdek, aksariyat shun’iy yo‘ldoshlar qo‘shni orbitalarining tasvirga olish kengliklarini ma’lum bir darajada ustma-ust qoplashi va geografik kenglikning ortishi bilan tasvirga olish kengligini ham ortib borishi hisobiga Yer yuzasining ayrim maydonlari tez-tez qayta tasvirga olinadi. Ayrim sun’iy yo‘ldosh sensorlari, masalan IRS-1C panxromatik sensor boshqariladigan, ya’ni agar zarur bo‘lsa bu sensor nadirdan tashqari maydonlarni ham tasvirga tushirish mumkin. Bu esa o‘simliklarning o‘sish davrini yoki favqulotda vaziyatlarni tasvirga olish imkoniyatini oshiradi. Bu sun’iy yo‘ldosh tizimlarining sensorlari boshqa sun’iy yo‘ldosh o‘tayotgan maydonni bir kundan besh kungacha oraliqda tasvirga olishi mumkin. IRS-1D ko‘p spektrli sensorning davriy imkoniyati 24 kun va panxromatik sensorning davriy imkoniyati esa 5 kun (....260 nadirdan tashqari ko‘rinish bilan), shuningdek ko‘pspektrli sensorning kengligi 142 km va panxromatik sensorning kengligi esa 70 km. Shunday qilib sensorning davriy imkoniyati sun’iy yo‘ldosh yoki sensorning imkoniyatlari, ustma-ust tushish kengligi, geografik kenglik va orbita kabi bir nechta omillarga bog‘liq.
|
| |
10-Mavzu Sensor imkoniyati (resolution) - bet 2

|
10-Mavzu Sensor imkoniyati (resolution)
|
bet | 2/7 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #133793 |
Bog'liq 10-MavzuBir turdagi obyektdan ma’lumot olish uchun o‘sha obyektning o‘lchamlari imkoniyat katakchalarining o‘lchamiga teng yoki katta bo‘lishi kerak. Agarda obyektimkoniyat katakchalarining o‘lchamidan kichik bo‘lsa katakchaning ichidagi barcha obyektlarning o‘rtacha yorug‘ligi ma’lumot sifatida qabul qilinadi va natijada bizga zarur bo‘lgan obyekt haqida ma’lumot olish imkoni bo‘lmaydi. Shunga qaramasdan, agarda kichik obyektlarning qaytaruvchanligi imkoniyat katakchasidagi boshqa obyektlardan ancha katta bo‘lsa yoki sub-piksel (piksel ichidagi piksel) imkoniyatini bersa ulardan ham ma’lumot olish mumkin. - Bir turdagi obyektdan ma’lumot olish uchun o‘sha obyektning o‘lchamlari imkoniyat katakchalarining o‘lchamiga teng yoki katta bo‘lishi kerak. Agarda obyektimkoniyat katakchalarining o‘lchamidan kichik bo‘lsa katakchaning ichidagi barcha obyektlarning o‘rtacha yorug‘ligi ma’lumot sifatida qabul qilinadi va natijada bizga zarur bo‘lgan obyekt haqida ma’lumot olish imkoni bo‘lmaydi. Shunga qaramasdan, agarda kichik obyektlarning qaytaruvchanligi imkoniyat katakchasidagi boshqa obyektlardan ancha katta bo‘lsa yoki sub-piksel (piksel ichidagi piksel) imkoniyatini bersa ulardan ham ma’lumot olish mumkin.
- Ushbu bobning boshida ta’kidlab o‘tganimizdek aksariyat masofadan zondlash tasvirlari tasvirning eng kichik qismi bo‘lgan tasvir elementi matritsasi yoki piksellardan tashkil topgan. Tasvir piksellari kvadratlardan iborat va tasvirning ma’lum bir maydonini ifodalaydi. Agarda sensorning fazoviy imkoniyati 20 m bo‘lsa va ushbu sensordan olingan tasvir to‘liq imkoniyatda tasvirlansa, har bir piksel yerdagi 20 m ґ 20 m maydonni ifodalaydi. Faqatgina katta obyektlar ko‘rinadigan tasvirlar past imkoniyatdagi tasvirlar deb ataladi. Yaxshi yoki yuqori imkoniyatdagi tasvirlarda kichik obyektlar ham ko‘rinadi (1-rasm).
1-rasm. Fazoviy imkoniyat kamaysa ma’lumotlar batafsilligi kamayadi
Spektrli imkoniyat (Spectral resolution) - Spektrli imkoniyat- masofadan zondlash asbobi ma’lumot oladigan elektromagnit spektrning ma’lum to‘lqin uzunlik intervallarining soni va hajmini bildiradi. Bundan oldingi bobda biz obyektning turli to‘lqinuzunliklarini qaytaruvchanligi yoki taraluvchanligini xarakterlovchi spektrli sezuvchanlik yoki spektrli qaytaruvchanlik egri chiziqlarini o‘rgandik. Tasvirdagi obyekt va tafsilotlarning turli sinflari ularning ma’lum to‘lqin uzunligi oraliqlarida sezuvchanligini taqqoslash orqali farqlanadi. Suv va vegetatsiyani tashkil qilgan sinflar katta to‘lqin uzunliklaridan iborat ko‘rinuvchi va yaqin infraqizil oraliqlaridan foydalanib ajratib olinadi. Boshqa ayrim sinflar masalan, tog‘ turlarini bu kabi katta to‘lqin uzunliklari orqali farqlash oson emas va ajratib olish uchun boshqa to‘lqin uzunliklari oraliqlarida taqqoslab ko‘rish talab etiladi. Shuning uchun bizga yuqori spektrli imkoniyatga ega sensorlar kerak bo‘ladi.
|
| |
bitli va 8bitli tasvirni taqqoslasak ularning radiometrik tiniqligiga bog‘liq tafsilotlarni ajratish darajasidagi katta farqni ko‘rishimiz mumkin (3-rasm)

|
bitli va 8bitli tasvirni taqqoslasak ularning radiometrik tiniqligiga bog‘liq tafsilotlarni ajratish darajasidagi katta farqni ko‘rishimiz mumkin (3-rasm)
|
bet | 5/7 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #133793 |
Bog'liq 10-Mavzu2bitli va 8bitli tasvirni taqqoslasak ularning radiometrik tiniqligiga bog‘liq tafsilotlarni ajratish darajasidagi katta farqni ko‘rishimiz mumkin (3-rasm). - 2bitli va 8bitli tasvirni taqqoslasak ularning radiometrik tiniqligiga bog‘liq tafsilotlarni ajratish darajasidagi katta farqni ko‘rishimiz mumkin (3-rasm).
- 2bitli tasvirda 0 – 3 gacha to‘rtta raqamli qiymat (22 = 4) mavjud. Darajalar soni 8 bitga ortsa, biz 28raqamli qiymat soniga yoki 256 (0-255) ga erishamiz, bu esa tasvir haqida ko‘proq ma’lumot beradi. Landsat-1 qaytga energiyaning 6- bit aniqlikda yozadi (0 dan 63 gacha 26 qiymatlar soni). Landsat-4 va -5 Thematik Mapper sensori ma’lumotni 8 bitda (0 dan 225 qiymatgacha) yozadi. Shu sababli Landsat-1 ga nisbatan Landsat-4 va Landsat-5 Thematic Mapper sensorining radiometrik imkoniyati rivojlangan.
3-rasm. a) 8 bitli tasvir, b) 2 bitli tasvir
Tasvirni vizual qayta ishlashda yuqori radiometrik imkoniyat har doim ham yuqori sifatli tasvir ma’nosini anglatmaydi. Chunki insoniyat oq-qora fotosurat yoki masofadan zondlangan tasvirdagi kulrang tusdagi ranglarni taxminan 40-50 turini farqlay oladi. Demak, biz 6 bitli (64 turli) yoki 8 bitli (256 turli) radiometrik imkoniyat tasvirdagi farqlarni ajrata olmaymiz. Tasvirni kompyuter yordamida raqamli qayta ishlashda to‘liq radiometrik oraliq ishlatilishi va yaxshiroq natija olinishi mumkin. Insoniyatga nisbatan kompyuterlar tasvirdagi barcha radiometrik turlarni farqlay oladi. - Tasvirni vizual qayta ishlashda yuqori radiometrik imkoniyat har doim ham yuqori sifatli tasvir ma’nosini anglatmaydi. Chunki insoniyat oq-qora fotosurat yoki masofadan zondlangan tasvirdagi kulrang tusdagi ranglarni taxminan 40-50 turini farqlay oladi. Demak, biz 6 bitli (64 turli) yoki 8 bitli (256 turli) radiometrik imkoniyat tasvirdagi farqlarni ajrata olmaymiz. Tasvirni kompyuter yordamida raqamli qayta ishlashda to‘liq radiometrik oraliq ishlatilishi va yaxshiroq natija olinishi mumkin. Insoniyatga nisbatan kompyuterlar tasvirdagi barcha radiometrik turlarni farqlay oladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
bitli va 8bitli tasvirni taqqoslasak ularning radiometrik tiniqligiga bog‘liq tafsilotlarni ajratish darajasidagi katta farqni ko‘rishimiz mumkin (3-rasm)
|
Asosiy adabiyotlar - Moliya bozori va moliyaviy texnologiyalar

|
Moliya bozori va moliyaviy texnologiyalar
|
bet | 9/9 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 50,17 Kb. | | #107079 |
Bog'liq MOLIYA BOZORI FAN DASTURIAsosiy adabiyotlar
Elmirzayev S.E. va boshqalar. “Moliya bozori”. Darslik.-T.: “Iqtisod-moliya”, 2019. -324 b.
S.Elmirzayev va boshqalar. “Birja ishi”. Darslik. – T.: “Iqtisod-moliya”, 2019. – 224 b.
Mishkin F.S., Eakins S.G. Finncial markets and institutions.-9th edition. –Pearson, 2018. – 694p.
Qo‘shimcha adabiyotlar
Эскиндаров М.А., отв. ред. Звонова Е.А. Международный финансовый рынок. –Учебник и практикум для бакалавриат и магистратуры. — Москва : Издательство Юрайт, 2018. — 453 с.
А.Табернакулов,Я.Койфман. Блокчейн на практике. – М.: «Альпина Паблишер», 2019 – 260 б.
А.А.Лебедева. Цифровые технологии в финансовой сфере (на примере криптовалют). Неизбежность или осознанный выбор Российской Федерации: монография. Москва: Проспект, 2019. 120 с.
Скиннер, Крис. Человек цифровой. Четвертая революция в истории человечества, которая затронет каждого / Крис Скиннер; пер. с англ. О. Сивченко; (науч. Ред. К.Щеглова). М.: Манн, Иванов и Фербер, 2019. 304 с.:ил.
Axborot manbalari
www.lex.uz (O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi)
http://www. ziyonet.uz (Axborot ta’lim tarmog‘i)
www.gov.uz (O‘zbekiston Respublikasi xukumat portal)
www.tradingeconomics.com (Iqtisodiy ko’rsatkichlar manbasi)
www.uzse.uz (Toshkent Respublik Fond Birjasi rasmiy sayti)
www.openinfo.uz (Yagona korporativ axborot portali)
Fan/modul uchun ma’sular:
F.M.Ollokulova - TerDU, “Moliya va moliyaviy texnologiyalar” kafedrasi dotsenti v.b., PhD
|
Taqrizchilar:
B.E.Tashmurodova – TMI, “Korporativ moliya va qimmatli qog`ozlar” kafedrasi mudiri iqtisod fanlari doktori, professor.
L.V.Bo`ronova – TerDU, “Iqtisodiyot” kafedrasi mudiri, dotsent v.b, PhD
|
|
| |
V. Kurs ishi bo’yicha ko’rsatma va tavsiyalar

|
V. Kurs ishi bo’yicha ko’rsatma va tavsiyalar
|
bet | 7/9 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 50,17 Kb. | | #107079 |
Bog'liq MOLIYA BOZORI FAN DASTURIV. Kurs ishi bo’yicha ko’rsatma va tavsiyalar
Kurs ishi uchun tavsiya etiladigan mavzular:
Moliya bozorini tartibga solish
Moliya bozorining fundamental tahlili.
Moliya bozorining texnik tahlili.
Moliya bozori risklari va portfelni boshqarish.
Hisob-kitob-kliring palatasi faoliyati.
Moliya bozorida banklar va nobank kredit institutlari
Birjalar va ularning rivojlanish tendentsiyalari.
Tovar birjalari faoliyat mexanizmi.
Xorijiy mamlakatlarda tovar birjalari faoliyat mexanizmi.
Fond birjalari faoliyati nazariy va tashkiliy-huquqiy asoslari.
Qimmatli qog’ozlarni chiqarish, davlat ro’yxatidan o’tkazish, joylashtirish va ularning muomalasi.
Fond birjalari faoliyat mexanizmi.
Xorijiy mamlakatlardagi fond birjalari faoliyat mexanizmi.
Valyuta birjasi faoliyatining nazariy va tashkiliy-huquqiy asoslari.
Xorijiy mamlakatlardagi valyuta birjalari faoliyat mexanizmi.
Moliya bozori va moliyaviy texnologiyalarning nazariy asoslari.
Hosilaviy qimmatli qog’ozlar bozori
Ipoteka qimmatli qog’ozlar bozori
Xorijiy valyuta bozori
Xalqaro qimmatli qog’ozlar bozori
Qimmatbaho metallar bozori
“Toshkent” RFB faoliyat mexanizmi.
Xorijiy mamlakatlardagi fond birjalari faoliyat mexanizmi.
Birja ishining zamonaviy tendensiyalari va muammolari.
Birja bitimi tushunchasi, tasnifi va tavsifi.
Birja bitimlarini amalga oshirish bosqichlari.
Birja ishi mexanizmining tuzilmasi va tarkibiy qismlari, me’yoriy xujjatlari.
Listing va delisting tartibi. Birja savdosini tashkil etish.
Xalqaro integrallashgan fond birjalari faoliyatining xususiyatlari.
Birja indeksining ahamiyati va zarurligi.
Moliyaviy risklarni hisoblash va minimallashtirish muammolari.
Birja bitimi tushunchasi, tasnifi va tavsifi
Birja bitimlarini amalga oshirish bosqichlari
Birja ishi mexanizmining tuzilmasi va tarkibiy qismlari, me’yoriy xujjatlari
Listing va delisting tartibi. Birja savdosini tashkil etish
Xalqaro integrallashgan fond birjalari faoliyatining xususiyatlari
|
|
| |
-mavzu. Moliya bozori risklari va portfelni boshqarish

|
-mavzu. Moliya bozori risklari va portfelni boshqarish
|
bet | 4/9 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 50,17 Kb. | | #107079 |
Bog'liq MOLIYA BOZORI FAN DASTURI 12-mavzu. Moliya bozori risklari va portfelni boshqarish
Moliya bozori risklari: mohiyati, asosiy turlari va baholash usullari. Bozor risklari. Fond riski. Foiz riski. Valyuta riski. Tizimli risk va uni aniqlash indikatorlari. Portfel nazariyasi: Markovitsgacha va undan keyingi baholash usullari. Indeksga bog‘liq portfel samaradorlik mezoni. Moliya bozori risklarini pasaytirish va oldini olish imkoniyatlari.
13-mavzu. Fond birjalari va fond bozori ishtirokchilari
Fond birjasi funksiyalari va tashkiliy tuzilmasi. Fond birjasi faoliyat prinsiplari. Fond birjasi infratuzilmasi va birja savdolari ishtirokchilari. Investitsiya vositachisi, investitsiya maslahatchisi, investitsiya fondi, investitsiya aktivlarini ishonchli boshqaruvchi, tranfer- agent, qimmatli qog‘ozlarning birjadan tashqari savdosi tashkilotchisi, dilerlar, market-meykerlar va brokerlar. Fond birja savdolari mexanizmi. Birja auksioni turlari. Qimmatli-qog‘ozlar depozitariysi faoliyat mexanizmi. Hisob-kitob-kliring palatasi. Toshkent RFB. YeLSIS- SAVDO.
14-mavzu. Moliya bozorida banklar va nobank kredit institutlari
Moliya bozorida banklarning ishtiroki. Tijorat banklari emitent sifatida. Banklar tomonidan muomalaga chiqariladigan moliyaviy intrumentlar. Banklar moliyaviy vositachilar va savdo tashkilotchilari sifatida. Banklarning faol investor sifatidagi faoliyati. Moliya bozorida nobank kredit institutlari. Pul bozorida nobank kredit institutlari faoliyat mexanizmi. Mikrokredit tashkilotlari va lombardlarning moliya bozoridagi faoliyati xususiyatlari.
15-mavzu. Investitsiya va pay fondlari
Investitsiya fondlarining iqtisodiy mohiyati va yuzaga kelishi. Investitsiya fondlarining bozor sharoitidagi ahamiyatli jihatlari. Xorijiy amaliyotda investitsiya fondlari tashkiliy tuzilmasi. Mamlakatimizda kollektiv investitsiyalash amaliyotining tashkiliy- huquqiy asoslari. Investitsiya fondlarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartibi. Investitsiya fondlari investitsiya portfelini diversifikatsiyalash. Mamlakatimizda investitsiya fondlari faoliyatining amaliy jihatlari. Pay fondlari tashkiliy jihatlari va faoliyat tartibi.
|
| |
Moliya bozorida banklar va nobank kredit institutlari

|
Moliya bozorida banklar va nobank kredit institutlari
|
bet | 6/9 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 50,17 Kb. | | #107079 |
Bog'liq MOLIYA BOZORI FAN DASTURIMoliya bozorida banklar va nobank kredit institutlari Investitsiya va pay fondlari Moliya bozorini tartibga solish
IV. Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar
Mustaqil ta’lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:
Moliya bozori va moliyaviy texnologiyalarning nazariy asoslari.
Kriptovalyutalar bozori va blokcheyn texnologiyalar.
Davlat qimmatli qog‘ozlar bozori.
Xalqaro qimmatli qog‘ozlar bozori.
Qimmatbaho metallar bozori.
Moliya bozorini tartibga solish.
Moliya bozori tahlili.
Moliya bozori risklari va portfelni boshqarish.
Fond birjalari va fond bozori ishtirokchilari.
Moliya bozorida banklar va nobank kredit institutlari.
Investitsiya va pay fondlari.
Birjalar va ularning rivojlanish tendensiyalari.
Tovar birjalari faoliyat mexanizmi.
Xorijiy mamlakatlarda tovar birjalari faoliyat mexanizmi.
Fond birjalari faoliyati nazariy va tashkiliy-huquqiy asoslari.
Qimmatli qog‘ozlarni chiqarish, davlat ro‘yxatidan o‘tkazish, joylashtirish va ularning muomalasi.
“Toshkent” RFB faoliyat mexanizmi.
Xorijiy mamlakatlardagi fond birjalari faoliyat mexanizmi.
Valyuta birjasi faoliyatining nazariy va tashkiliy-huquqiy asoslari.
Xorijiy mamlakatlardagi valyuta birjalari faoliyat mexanizmi.
Fond bozori indekslarini baholash.
O‘zbekiston moliya bozorining holati va uning samaradorligi tahlili.
Fond bozorining savdo tizimlari faoliyati tahlili.
Elektron savdo tizimlarining rivojlanish tendensiyalari.
O‘zbekistonda valyuta bozorining shakllanishi va uning faoliyati.
O‘zbekiston qimmatli qog‘ozlar bozorini jahon moliya bozoriga integratsiyalashuvi masalalari.
O‘zbekiston iqtisodiyotida investitsiya munosabatlari.
Tijorat banklarining O‘zbekiston moliya bozoridagi roli.
Birja ishining nazariy asoslari.
Birjadagi bitim va operatsiyalar.
Birja ishi mexanizmi.
Birja ishi transparentliligi.
Birja ishi risklari muammolari.
Birja ishini tashkillashtirishning metodologik asoslari.
Mustaqil o‘zlashtiriladigan mavzular bo‘yicha talabalar tomonidan referatlar, mavzular bo‘yicha prezentatsiyalar tayyorlash va o’rnatilgan tartibda taqdim etish tavsiya etiladi.
|
| |