Axborot manbalari - 7-Mavzu. Korxonaning axborot resurslari

3.Axborot manbalari
Aksariyat korxonalar uchun ma’lumotga bo`lgan ehtiyoj tarkibi taxminan bir xil. Ma’lumotlar doimiy ravishda va to`liq ravishda ishlab chiqarish, biznes va boshqa faoliyat turlarini aks ettirishi kerak. Axborotning tarkibi iqtisodiy, huquqiy, texnik bo`lishi mumkin.
Axborot turlari bo`yicha guruhlanadi: rejali, tartibga soluvchi va ma’lumotnoma va buxgalteriya hisobi (Shakl).
Axborot turlari
Rejalashtirilgan ma’lumotda kelajakda bajarilishi mumkin bo`lgan harakatlar tanlovi, shuningdek texnik, iqtisodiy va operatsion-ishlab chiqarishni rejalashtirish bo`yicha ma’lumotlar mavjud.
Ma’lumotnoma ma’lumotlari buxgalteriya hisobi va rejalashtirish ma’lumotlari o`rtasidagi bog`liqlikdir. Ma’lumotnoma ma’lumotlari tarkibi ishlab chiqarish turi, mahsulotlarning nomenklaturasi va murakkabligi, ishlab chiqarish texnologiyasi va tashkil etilishi, ichki mehnat taqsimoti, ichki iqtisodiy munosabatlarning rivojlanish darajasi bilan belgilanadi.
Buxgalteriya ma’lumotlari -dastlabki ma’lumotlarni to`plash, o`zgartirish, yozib olish, kompьyuter markazlariga yoki tezkor boshqaruv uchun ma’lumotlarni qayta ishlash uchun boshqaruv blokiga, ma’lumotlarni oqim va muayyan printsiplar bo`yicha to`plash va guruhlarga ajratish, yig`ma ma’lumotlarni yaratish va hisob-kitoblarni amalga oshirish bosqichlarini o`z ichiga oladi. (tahliliy va sintetik hisob, ichki va tashqi hisobotlarni tayyorlash)
Korxonada faoliyat jarayonida katta miqdordagi tezkor ma’lumot mavjud. Masalan, elektroenergetikada, korxonaning elektr qurilmalarini tezkor-dispetcherlik nazorati bilan, elektr ulanish sxemasi, elektr jihozlarining yuklanishi, uning holati va boshqa narsalar hozirgi vaqt rejimida talab qilinadi.
Asosiy ma’lumotlar buxgalteriya hisobining barcha turlari uchun dastlabki ma’lumotlarni taqdim etadi. Boshlang`ich ma’lumotlarning ko`pligi menejerlarga to`liq tushunish, tahlil qilish va o`z ishlarida foydalanishga imkon bermaydi. O`z vazifalarini bajarishda ular qisqa sharhlar va boshqa guruhlangan ma’lumotlar bilan ishlashlari kerak. Boshqarish tizimlarida ishlatiladigan ma’lumotlar ma’lum talablarga javob berishi kerak:
Kerakli va yetarli miqdordagi va sifatli ma’lumot, sifat tomoni ustunlik qiladi.
Axborotning aniqligi. Agar ma’lumot noto`g`ri yoki taxminiy bo`lsa, jiddiy oqibatlarga olib keladigan qaror qabul qilinishi mumkin.
Axborotning tezkorligi. Boshqaruv uchun zarur bo`lgan ma’lumotlar o`z vaqtida bo`lishi kerak. Oldindan ma’lumot talab qilinmasligi mumkin. Boshqa tomondan, kechiktirilgan ma’lumotlar o`z vaqtida qaror qabul qilishga imkon bermaydi.
Axborotning to`liqligi. Barcha muammolarni samarali hal qilish uchun menejer boshlig`iga yetarli miqdordagi ma’lumotlar taqdim etilishi kerak. Qisqartirilgan (kesilgan) ma’lumotlar boshqaruv samaradorligini keskin pasaytirishi yoki hatto boshqaruv xatolariga olib kelishi mumkin. Biroq, ma’lumotlarning to`liqligi talabi uning ko`payishi bilan chegaralanishi mumkin.
Foydalilik. Qaror qabul qilish uchun aniq, aniq ma’lumot kerak, qolganlari ma’lumot shovqinini hosil qiladi. Foydali ma’lumotni shovqinlardan ajratish murakkab tahliliy ish bo`lib, ko`pincha qimmatga tushadi.
Axborotning texnologik xususiyatlari, uni joylashtirish zichligi, turli sharoitlarda tejash imkoniyati, ishlov berish tezligi, qazib olish, bosib chiqarish, taqdim etish, xizmat ko`rsatish shakli va boshqalar. Bu yerda texnik va texnologik tizimlarni takomillashtirish, terminologiyani birlashtirish, hujjatlarni tuzish va ularni taqdim etish tartibi. Axborotni boshqarish darajalari va bo`g`inlari, shuningdek, tartibga solish va ma’lumot olish, hisob-kitob va tahliliy va boshqa sohalarga ajratish kerak. Axborotning shovqinli immuniteti muhim xususiyat - bu faol va passiv aralashuvga qarshi turish qobiliyati. Yuqori shovqin immuniteti barqaror boshqaruvni, uning zaruriy maxfiyligini ta’minlaydi (tijorat va davlat sirlarini saqlash). Boshqarish tizimlaridagi ma’lumotlarning narxi doimiy ravishda oshib bormoqda, bu bizni uni olish va undan foydalanish samaradorligini doimiy ravishda oshirishga intilishga majbur qiladi.
|