nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Maydoniy tranzistorni statik xarakteristikalari va asosiy parametrlari

|
Maydoniy tranzistorni statik xarakteristikalari va asosiy parametrlari
|
bet | 2/10 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 178,09 Kb. | | #144526 |
Bog'liq Mavzu mdya-tranzistorlarning volt-amper xarakteristikalari va p Maydoniy tranzistorni statik xarakteristikalari va asosiy parametrlari
Zatvordagi kuchlanish UZI yordamida stok toki IC ni boshqarish stok – zatvor xarakteristikasidan aniqlanadi. Bu xarakteristika tranzistorning uzatish xarakteristikasi deb ham ataladi. 29 a-rasmda USI=const bo‗lgandagi stok zatvor xarakteristikalar oilasi IS =f (UZI) keltirilgan.
Stok – zatvor xarakteristikadan ko‗rinib turibdiki, UZI=0 bo‗lganda tranzistor orqali maksimal tok oqib o‗tadi. UZI qiymati ortishi bilan kanal kesimi tusha boshlaydi va ma‘lum UZI.BERK. qiymatga yetganda nolga teng bo‗lib qoladi va
stok toki IS deyarli nolga teng bo‗lib qoladi. Tranzistor berkiladi. USI ortishi bilan xarakteristika tikkalasha boradi, bu holat kanal uzunligining uncha katta bo‗lmagan kamayishi bilan tushuntiriladi. Stok – zatvor xarakteristika tenglamasi quyidagi qo‗rinishga ega bo‗ladi:
b–rasmda maydoniy tranzistorning chiqish (stok) xarakteris-tikalari keltirilgan. Stok xarakteristika - bu ma‘lum UZI =const qiymatlaridagi IS =f (USI) bog‗liqlik. USI ortishi bilan IS deyarli to‗g‗ri chiziqli o‗zgaradi (tekis o‗zgarish rejimi) va USI= USI.TO‘Y. qiymatiga yetganda (b nuqta) IS ortishi to‗xtaydi.
b)
– rasm.
|
| |
Kitobxonlik madaniyatini keng targʻib qilish maqsadida "Kitobxon

514.
|
Kitobxonlik madaniyatini keng targʻib qilish maqsadida "Kitobxon talaba" nomli koʻrik-tanlovining filial bosqichini
oʻtkazish..
|
Filialning kitobhon talabalariqamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar, Yoshlar yetakchisi
|
Faollar zali
|
Talabalar oʻrtasida kitobxonlik va mutolaa madaniyati keng targʻib etiladi, kitobga boʻlgan qiziqishlari yanada oshiriladi.
|
|
|
14 aprel 2025 yil
|
|
|
515.
|
Filialda “Jaholatga qarshi maʼrifat bilan” mavzusida uchrashuv va
davra suhbatlari tashkil etish
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar, Yoshlar yetakchisi
|
Faollar zali
|
Talabalar ekstremizm, radikalizm va boshqa shu kabi buzgʻunchilik ruhidagi yot
gʻoyalarning faol turlaridan ogoh boʻlishi taʼminlanadi hamda ularning buzgʻunchi mafkuralarga qarshi
immuniteti muayyan darajada mustahkamlanadi.
|
|
|
516.
|
“Zakovat” intellyektual oʻyinini tashkil etish.
|
“Zakovot”
klubi a’zolari va iqtidorli talaba-yoshlar
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar, Yoshlar yetakchisi
|
Filial belgilangan xonalarda
|
Talabalarning intellektual bilimlar oshishi, dunyoqarashi kengayib, hozirjavoblik va topqirlik mahorati
rivojlanashiga erishiladi.
|
|
|
517.
|
Talabalar turar joylarida Filial rahbariyati va talabalar uchrashuvlarini tashkil etish.
|
300 nafar talaba qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar, Yoshlar yetakchisi
|
Talabalar turar joyi
|
Talabalarning taʼlim olish jarayonidagi muammolari eshitilib, ularni bartaraf etish choralari koʻriladi.
Talabalar ilmiy va amaliy
faoliyati uchun zarur koʻrsatmalar beriladi.
|
|
|
|
Talabalar turar joylarida “Sohibqiron

|
Talabalar turar joylarida “Sohibqiron
|
bet | 178/222 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 375,68 Kb. | | #273589 |
Bog'liq ish reja yangisi (автовосстановление)511.
|
Talabalar turar joylarida “Sohibqiron Amir Temur yoshlar nigohida” mavzusida davra suhbati oʻtkazish.
|
300 nafar talaba qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari, Yoshlar yetakchisi
|
Talabalar turar joyi
|
Talaba yoshlarimizda milliy oʻzligimizni anglash, milliy qadriyatlarimizga nisbatan hurmat, milliy gʻurur tuygʻulari shakllanadi
|
|
|
11 aprel 2025 yil
|
|
|
512.
|
“Talabalarning
muzeylarga tashrifi” loyihasini amalga oshirish: Viloyatlardagi muzeylarga tashrif buyurildi
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari, Yoshlar yetakchisi
|
Hududda joylashgan muzeylar
|
Talabalarda milliy qadriyatlarimiz, tariximiz va madaniyatimizga hurmat va muhabbat hissi ortadi.
|
|
|
513.
|
“Vatan kelajagi uchun barchamiz daxldormiz” shiori ostida bugunning dolzarb mavzularida debatlar oʻtkazish.
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi.
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar, Yoshlar yetakchisi
|
belgilangan xonalarda
|
Talabalarda milliy
qadriyatlarga hurmat, mamlakat tarixiga daxldorlik hissi hamda bahs-munozara madaniyatini rivojlantirishga erishiladi.
|
|
|
|
|
| |
ADFning fosforillanishi (substratli va oksidlanishli fosforillanishi)

189
yordamchi energetik mexanizmlardir. Jumdalan, glyukozani anaerob
oksidlanishi natijasida 2 molekula sut kislotasi va 4 molekula ATF
sintezlanadi, ya’ni atigi 29,2 kkal energiya ajralib chiqadi. Filogenetik
jihatdan substratli fosforillanish ustun turadi. Ular kislorodsiz sharoitda
oddiy hayvonlarning asosiy energetik manbai hisoblangan. Ammo
energetik qiymati kam bo‘lsada, u katta ahamiyatga ega, chunki yadrosi,
mitoxondriyasi bo‘lmagan eritrotsitlarda, shuningdek, ko‘pchilik
kasalliklarda kuzatiladigan gipoksiya sharoitida hujayraning asosiy
energiya manbai bo‘lib qoladi.
Nafas olish zanjiri - Biokimyo pmd

188
erkin energiyasi -0,32V dan to +0,82V gacha o‘zgaradi. Natijada 52,7
kkal energiyani ajralishi kuzatiladi. Bu energiya birdaniga emas, balki
bosqichma-bosqich ajraladi: NAD+ – 0,32; FAD+ – 0,05; KoQ+ – 0;
sitoxromlar b– +0,04, c– +0,21, c
1
– +0,26, a – +0,29, a
3
– +0,55, O
2
–
+0,82V. ATF sintezi uchun 0,22V yoki 7,3 kkal energiya sarflanadi.
Bunday energiya to‘liq nafas olish zanjirining 3 qismida ro‘y beradi:
NAD+ bilan FAD+; sitoxromlar b va c; sitoxromoksidaza va O
2
o‘rtalarida hosil bo‘lib, 3 molekula ATF sintezlanadi. Qisqargan nafas
zanjirida birinchi bo‘lim tushib qoladi va 2 molekula ATF sintezlanadi.
Qisqa nafas zanjirida esa ATF sintezlanmaydi.
IV.Mustahkamash - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

IV.Mustahkamash:Yangi mavzuni mustahkamlash savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
1-savol.Levant va Shimoliy savdo yo`llari haqida ma`lumot bering.2-savol.Marko Polo haqida ma`lumot bering. 3-savol.Tovar xo`jaligi qanday xo`jalik?
Bank-bu ... , Yarmarka – bu . . . , Birja – bu ... .
Faol o`quvchilar baholanadi.
V.Baholash: Darsda faol qatnashgan,uyga vazifa bajargan,o`tilgan va yangi mavzuni mustah kam lashda ishtirok etgan o`quvchilarbaholanadi.
VI.Uyga vazifa:16- mavzu savollariga javob yozib kelish.
Tarix fani o’qituvchisi: Sh. Allamuratov.
O’.T.I.B.D.O’: _____________
Sana: ______________
Fan: Jahon tarixi
Sinfi: 7
Mavzu: Osiyo mamlakatlarining o`rta asr shaharlari
Mavzu: Osiyo mamlakatlarining o`rta asr shaharlari
|
|
|
dekabr - Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili

|
Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili
|
bet | 87/222 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 375,68 Kb. | | #273589 |
Bog'liq ish reja yangisi (автовосстановление)13 dekabr 2024 yil
|
|
250.
|
“Besh tashabbus olimpiadasi” doirasida mini-futbol, stol tennisi, voleybol, yengil atletika, stritbol sport turlari boʻyicha talabalar oʻrtasida ommaviy sport
musobaqalarini oʻtkazish.
|
Sportga qiziquvchi talaba-yoshlar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari,
“Texnolog”sport klubi
jamoat tashkilotlari,
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Sport
zali
|
Talabalarning muayyan qismi sogʻlom turmush tarziga rioya qilishi va jismonan sogʻlom boʻlishiga erishiladi.
|
|
251.
|
“Vatan-muqaddas, uni himoya qilish sharafli burch!” shiori ostida bugunning dolzarb
mavzularida debatlar
oʻtkazish.
|
«Munozara” klubi a’zolari va qiziquvchi talaba-yoshlar
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
kafedra professor-o‘qituvchilari , tyutorlar, yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
belgilangan xonalarda
|
Talabalarda milliy
qadriyatlarga hurmat, mamlakat tarixiga daxldorlik hissi hamda bahs-munozara madaniyatini rivojlantirishga
erishiladi.
|
|
16 dekabr 2024 yil
|
|
|
|
| |
O’rta asr shaxarlari - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

|
Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish
|
bet | 110/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
O’rta asr shaxarlari. SHarq mamlakatlarida o’rta asrlarning rivojlangan davriga turli paytda: Xitoy, Yaqin SHarq va SHimoliy Afrikada - VIII asrning 2-yarmida, Yaponiyada IX-X asrlarda, Xindistonda XI-XIII asrlarda o’tganlar. Bu xol xar 1 mamlakatda ishlab chiqarish taraqqiyoti turli darajada bo’lgani bilan izoxlanadi.
SHaxarlarning taraqqiyotiga istilochilik urushlari to’sqinlik qiladi. Jumladan, Xindiston va uning shaxarlari o’rta asrlarda juda ko’p marotaba chet bosqinchilar xujumlariga uchragan. Xususan, Pratijar rojasi qo’shinlari 1018-yili Maxmud G’aznaviy qo’shinidan mag’lub bo’lganida, poytaxt Kanuja talanib, vayron qilinadi. Tinimsiz urashlar Xindiston shaxarlarini yuksalishiga to’sqinlik qiladi.
|
| |
O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini baholash mezonlari

|
O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini baholash mezonlari
|
bet | 92/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini baholash mezonlari. O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini baholash mezonlari hamma vaqt bahstalab mavzu bo‘lib kelgan. CHunki u turli adabiyotlarda turlicha yoritilgan. Biroq mavjud qarashlarni umumlashtirib aytish mumkinki, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini baholash mezonlari har bir fanning maqsad va vazifalariga, shuningdek, sinf (guruh)dagi o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasiga tayangan holda belgilanadi. SHuningdek, baholash mezonlarini ishlab chiqishda o‘quvchilarning og‘zaki javob berishlari, ko‘nikma va malakalariga alohida-alohida yondashiladi. Masalan, ximiya darsidan baholash mezonlariga o‘quvchilarning og‘zaki javoblari, amaliy topshiriqlarni bajara olishlari va amalda mavjud bilimlarini namoyish eta olishlari inobatga olinadi. Buni «4» baho misolida aniqlashtiramiz. Og‘zaki javob berishda «4» baho qo‘yiladi, agar: a) o‘rganilayotgan mavzu yuzasidan to‘g‘ri javoblar bersa; b) material mantiqiy ketma-ketlikda aniq bayon etilsa; v)o‘qituvchi talabi bilan tuzatilgan ikki-uchta unchalik ahamiyatga ega bo‘lmagan xatolarga yoki ba’zi to‘liq bo‘lmagan javoblarga yo‘l qo‘ysa.
YOzma topshiriqni bajarishda «4» baho qo‘yiladi, agar: a)masalani echishda va izohlashda muhim xato bo‘lmasa; b)topshiriqni bajarish va izohlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lmagan bir-ikki xatoga yo‘l qo‘yilsa yoki bitta izohning mohiyati ochib berilmagan bo‘lsa.
Amaliy bilimlarni namoyish etishda «4» baho qo‘yiladi, agar: a)ishni to‘liq, muhim xatolarsiz bajarsa, natija chiqara olsa; b)ishni bajarishda, tajribani tugallashda ikki-uch muhim bo‘lmagan xatolarga yo‘l qo‘ysa.
YUqoridagilardan kelib chiqib shunday xulosa chiqarish mumkin:
5»baho qo‘yiladi, agar: a) o‘quvchi dasturdagi materialni to‘liq o‘zlashtirib olgan bo‘lsa; b) o‘rganilgan mavzu bo‘yicha asosiy fikrlarni ochib bera olsa; v) egallangan bilimlarni amalda erkin qo‘llay olsa; g) o‘rganilgan mavzuni bayon qilishda, yozma ishlarda xatolarga yo‘l qo‘ymasdan, ma’lumotlarni tushuntirib bera olsa.
|
| |
Shkalalash - Pedagogika kafedrasi

|
Pedagogika kafedrasi
|
bet | 90/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Shkalalash – aniq jarayonlarni raqamlar tizimi yordamida modellashtirish..
Reyting nazoratida o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini nazorat qilishning yuqorida keltirilgan metodlari bilan birga test usulidan ham samarali foydalanilmoqda. Test so‘rovidan nafaqat o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalari darajasini aniqlash, balki 1993 yildan boshlab O‘zbekiston Respublikasida abiturientlarni oliy o‘quv yurtlariga tanlov asosida qabul qilish jarayonida ham samarali foydalanib kelinmoqda.
Test – aniq maqsad asosida, muayyan holat darajasini sifat va miqdoriy ko‘rsatkichlarda belgilashga imkon beruvchi sinov vositasi.
Pedagogik amaliyotda testning bir qator afzalliklari ko‘zga tashlanadi. Ular quyidagilardir:
1) nazorat uchun vaqtning kam sarflanishi;
2) nazariy va amaliy bilim darajasini ob’ektiv sharoitda aniqlash imkonining mavjudligi;
3) bir vaqtning o‘zida ko‘p sonli o‘quvchilar bilan nazoratni tashkil etish mumkinligi;
4) bilim natijalarining o‘qituvchi tomonidan qisqa muddatda tekshirilishi;
5) barcha o‘quvchilarga bir xil murakkablikdagi savollar berilib, ular uchun bir xil sharoitning yaratilishi.
Ta’lim tizimi uzluksiz ravishda islohotlarni amalga oshirishni talab etadigan sohadir.
Ta’lim tizimida isloxotlarni amalga oshirish jarayonida o‘qituvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini nazorat qilish va baholash ham yangicha mazmun kasb etdi. Davlat ta’lim standartlarining ishlab chiqilganligi, yangi o‘quv dasturining amaliyotga joriy etilganligi, erkin va mustaqil fikrlovchi shaxsni tarbiyalashga nisbatan yuqori talabning qo‘yilayotganligi, ta’lim amaliyotiga pedagogik texnologiyalar olib kirilayotganligi, o‘quvchilarni kasbga muvaffaqiyatli yo‘llash maqsadida psixologik va pedagogik diagnostika barcha turdagi ta’lim muassasalarida keng ko‘lamda amalga oshirilayotganligi kabi holatlar ko‘zga tashlanayotgan bir vaqtda o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini eng samarali shakl, metod va vositalar yordamida nazorat qilish hamda baholash muhim ahamiyatga ega.
O‘quvchilar bilimini baholashning besh balli tizimining eskirganligi va zamon talablariga javob bera olmagani uchun uni reyting tizimi asosida baholash uslubi bilan almashtirish davr taqozasiga aylandi. SHu o‘rinda «qanday sabablarga ko‘ra besh balli baholash mezoni o‘zini oqlamadi?» degan savolga javob berish o‘rinlidir:
|
| |
Belgilangan vaqt - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

Belgilangan vaqt.
1.
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2.
|
O`tilgan mavzuni takrorlash
|
12 daqiqa
|
3.
|
Yangi mavzu bayoni
|
14 daqiqa
|
4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
I.Tashkiliyqism: Salomlashish, davomat aniqlanadi ,sinf tozaligi kuzatiladi, o`quvchilar bugunning Jahonda va O`zbekistondagi siyosiy yangiliklari bilan tanishtiriladi.
II.O`tilgan mavzuni takrorlash: O`qituvchi o`tilgan darsni uyga vazifasini tekshiradi, o`tilgan mavzuni mustahkamlash uchun taqqoslash jadvali to`ldiriladi, bunda o`quvchilar doskada Yevropa va Markaziy Osiyo shaharlarining ko`rinishlarini O`zbekiston tarixi darsligi bilan taqqoslab ishlaydilar.
Shaharlarning shakllanishi
|
Yevropa
|
Markaziy Osiyo
|
Xo`jalik taraqqiyoti
|
|
|
Shaharlari hayoti
|
|
|
Shaharlar ko`rinishi
|
|
|
Hunarmandchilik
|
|
|
Doskada va daftarda topshiriqni bajargan o`quvchilar rag`batlantiriladi.
III.Yangimavzubayoni: Reja:1.Tovar xo`jaligining paydo bo`lishi. 2.Sharq mamlakatlari bilan savdo. 3.Savdogarlar va bozorlar. 4.Banklar,yarmarkalar va birjalar.
Tovar xo`jaligi bozorda sotish uchun mahsulot ishlab chiqaradigan xo`jalikdlr. Tovar xo`jaligining rivojlanishi natural xo`jalikning ahamiyatini tobora pasaytirgan. G’arbiy Yevropada XIII-XV asrlarda: Ispaniya, Italiya, Janubiy Fransiyani dengiz orqali Vizantiya xamda Osiyo mamlakatlari bilan bog’laydigan Levant, shimolda Boltiq dengizi orqali London, Bryugge, Lyubek, Novgorod shaxarlarini bog’laydigan SHimoliy savdo Yo’llari xarakatda bo’lgan.
Levant-O’rta dengizning sharqidagi Suriya, Falastin, Turkiya, Yunoniston va Kiprning umumiy nomi. Ular orqali dunyo savdo Yo’llaridan biri-Levant o’tgan.
SHimoliy savdo Yo’li bo’ylab joylashgan Germaniyaning 70 dan ziYod katta-kichik shaxarlari Ganza shaxarlar ittifoqiga kirgan.
Ganza-XIV-XV asrlardagi shimoliy nemis shaxarlarining savdo va Siyosiy ittifoqi. Uning bosh shaxri Lyubek. Yevropaning shimolidagi savdoda etakchi bo’lgan Ganza, qit’aning boshqa xududlari orasidagi savdoda xam vositachilik qilgan.
Levant Yo’lida joylashgan Venetsiya va Genuyalar kuchli dengiz floti tuzib, ularning savdodagi raqobati ba’zida urushlarga xam aylangan.
Mol ayirboshlash va savdoning o’sishi shaxarlarda bozorlar qurilishiga extiyoj tug’diradi. jumladan, Londondagi 1-Yopiq bozor Blekuelxoll 1397-yili qurib bitkazilgan. Bozorlar ma’lurn buyumlar Yoki maxsulotlarni sotishga ixtisoslasha borgan. Tuluza (Fransiya)da 1203-yili g’alla bozori ishga tushadi. SHaxarda boshqa bozorlar xam bo’lib, birida vino, boshqasida mo’yna, teri, poyabzallar sotilgan.
|
y o ‘naltirgich; 12-prujina ilgagi

^ 4
3 6 7 8 9
10
10.23-rasm. Yomg 'irlatgich
uskunasini harakatga
keltiruvchi mexanizm:
1-hisoblagich; 2 ,1 1-korpus;
3-harakatlanuvehi tutgich (serga);
4-qopqoq; 5-valcha;
6-richag; 7-sharikli podshipnik,
8-rezinali zichlagich; 9,14-stakan;
10-quvur bog‘Iagich;
12-manjet; 13-vaI; 15-prujina;
16-qo‘sh tilli moslama;
17-maxsus tishli g ‘ildirak.
Bunday ish jihozlari, g ‘ildirakli yoki zanjirli traktorlaiga o‘rnatiladi.
Shunday mashinalarning transport va ish holatidagi ko‘rinishi
10.24,
a, b-rasmlarda ko‘rsatilgan.
10.24-rasm. Yomg ‘irlatib
sug ‘oruvchi mashina:
-rezina taglik; 10-jo‘mrak; 12-xartum; 13-tirkagich; 14-konsolli balka

|
-rezina taglik; 10-jo‘mrak; 12-xartum; 13-tirkagich; 14-konsolli balka Pdf ko'rish
|
bet | 100/189 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 10,96 Mb. | | #142869 |
Bog'liq Melioratsiya mashinalari6-rezina taglik; 10-jo‘mrak; 12-xartum; 13-tirkagich; 14-konsolli balka;
15-bog‘lagich; 16,20-rezina quvurlari; 17-suzuvchi klapan; 18-gidrotsilindr;
19-suv nasosi; 21-orqa balka; 22-konsoldagi suv quvuri; 23-traktor; 24-aylanali
quvur; 25-to‘sin; 26-bog‘lagich; 27-ko‘taruvchi mexanizm.
Mashinadagi
suvning
harakatlanish yo‘nalishi
10.9-rasmda
ko‘rsatilgan. Ariq 9 dagi suv nasos 3 orqali tortib olinib, aylana
shaklidagi quvur 5 ga yuboriladi, undan suv, fermaning pastki qismdagi
quvur 7 ga tarqaladi. Tarqatuvchi quvurlarga ulangan purkagichning suv
quvurlari suvni purkagich 8 ga bosim ostida beradi.
10.9-rasm. Suvning harakatlanish
sxemasi:
1-purkagichning suv quvuri; 2-suv so‘ruvchi
quvur; 3-suv nasosi; 4-rezina quvur; 5-aylana
shaklidagi quvur;
6-klapan; 7-fermadagi suv tarqatuvchi quvur;
8-suv purkagich; 9-ariq.
163
Traktorning orqa qismidagi QOV ga markazdan qochma suv nasosi
o ‘zining reduktori bilan ulanadi. Nasosning reduktor bilan birgalikdagi
sxemasi 10.10-rasmda keltirilgan.
10.10-rasm. Markazdan qochma suv nasosi va uning harakat maribai:
1-mufta; 2,18-sharikli podshipniklar; 3-muftani qo‘shgich; 4-val; 5-
yetaklovchi val; 6-reduktorning korpusi; 7-yetaklovchi tishli g ‘ildirak;
8-stakan; 9-kronshteyn; 10-rezinali tutkich; 11-nasosning ish g ‘ildiragi;
12-nasosning korpusi; 13-himoya halqasi; 14-so‘ruvchi kallak; 15-
himoya vtulkasi; 16-nasosning vali; 17- rolikli podshipnik; 19-
yetaklanuvchi tishli g ‘ildirak; 20-moy idishi.
Mashina bir o ‘tishda maydonni o ‘rtacha 120 m. kenglikda
yomg‘irlatib, sug‘oradi. Demak, mashinadan samarali foydalanish uchun
maydonning o ‘rtacha har 120 m. oralig‘ida parallel joylashgan suv
ariqlari
bo‘Iishi
lozim.
Agar konsol
yordamida tarqatiladigan
yom g‘irlarni uzundigini 120 m va o ‘rtacha enini 12 m deb olsak, uning
o ‘rtacha sug‘orish maydoni 1440 m2 ni tashkil qiladi.
Maydonni sug‘orish, uning o ‘rtacha yom g‘irlatish jadalligi
darajasiga ham katta e ’tibor berish zarur. Yomg‘irlatish jadalligi, suv
sarfining miqdori va mashina bilan sug‘orish maydon yuzasini o ‘z
ichiga oladi.
Q o‘sh konsolli yom g‘irlatib sug‘oruvchi mashinaning dala
sharoitidagi ish holati 10.11-rasmda ko ‘rsatilgan.
164
|
| |
Ma’rakada o’tirib-turishin ko’ring

|
Ma’rakada o’tirib-turishin ko’ring
|
bet | 206/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023 Ma’rakada o’tirib-turishin ko’ring. (Maxtumquli)
4. O’qituvchining shaxsiy intilishi, munosabati pedagogik mahorat tarkibiy qismlari orasida muhim o’rinni egallaydi. Uning bunday shaxsiy munosabati unda tegishli bir qolipdagi fikrlar sistemasi mavjudligi bilan izohlanadi, shu tufayli u ko’p hollarda deyarli avtomatik ravishda ta’sirlarga javob bera oladi. Chunonchi, o’quvchilar bilan albatta xushmuomalada bo’lish, dilkashlik o’quvchi shaxsiga prinsipial yondashishning yuqori darajada bo’lishi, o’zining birorta ham o’quvchisi yomon emasligi, buning ustiga ishonchsiz bo’lishi mumkin emasligiga ishonch kabilar.
Lekin bunday bir qolipdagi fikrlar salbiy rol o’ynashi ham mumkin. Masalan, hamkasbi o’quvchilar bilan haqiqatda noto’g’ri munosabatda bo’lganda unga qarshi turish o’rniga, uni himoya qila boshlaydi.
O’qituvchining xohish-istagi haqqoniylik va insonparvarlik xarakterida bo’lsagina bunday chekinishlarga yo’l qo’ymasligi mumkin bo’ladi.
Pedagogik faoliyat va mahorat
Pedagogik faoliyat - yoshlarni hayotga, mehnatga, Vatan mudofaasiga tayyorlash uchun xalq oldida, davlat va jamiyat oldida javob beradigan, bolalarga ta’lim-tarbiya berish ishi bilan shug’ullanadigan va bu ishga maxsus tayyorlangan kishilarning mehnat faoliyatidir.
Maktab o’qituvchilarining faoliyati respublikamizda buyuk davlat-jamiyatni quruvchi va unda yashab mehnat qiluvchi yetuk, erkin fikrlovchi inson shaxsini shakllantirishga qaratilgan. O’qituvchining barkamol avlodni tarbiyalash va unda yangi insonga xos sifatlarni tarkib toptirish vazifasi eng oliyjanob, yuksak va shu bilan birga eng sharafli va murakkab vazifadir. Har bir tarbiyalanuvchi o’z xulq-atvoriga, xarakteriga ega. Ularni o’qitish va tarbiyalashda ularning ana shu o’ziga xos xususiyatlarini hisobga olish nihoyatda murakkabdir. Bunga insonlar o’rtasida ijtimoiy munosabatlarning murakkabligini o’zida akz ettiruvchi maxsus usullardan foydalaniladi. Pedagogik faoliyatga tayyorgarlik ko’rayotgan yoshlar uning ana shunday xususiyatlarini bilishlari lozim.
O’qituvchilik ixtisosining bu xususiyatlari uning professiogrammasida o’z ifodasini topadi: 1) O’qituvchining shaxsiy xususiyatlari; 2) O’qituvchining pedagogik-psixologik tayyorgarligiga qo’yiladigan talablar; 3) Maxsus tayyorgarlikning hajmi va tarkibi: 4) Ixtisosga oid metodik tayyorgarlik mazmuni.
Pedagogik mahoratning asosiy poydevorini kasbga doir bilimlar tashkil etadi. Bunday bilimlar mazmuni esa o’qitilayotgan fan mazmuni, metodikasi, pedagogikasi va psixologiyasiga doir bilimlarni o’z ichiga oladi.
Shuning uchun ham O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunida (44-modda): “Tegishli ma’lumot, kasb tayyorgarligi, boy va yuksak axloqiy fazilatlarga ega bo’lgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shug’ullanish huquqiga ega”, deb ta’kidlangan.
“Ta’lim to’g’rida”gi Qonun talablarini bajarish pedagogik faoliyat samaradorligini oshirishni, demak, bo’lajak o’qituvchilarda pedagogik mahoratni shakllantirishni talab etadi.
|
| |
Birinchidan - Pedagogika kafedrasi

|
Pedagogika kafedrasi
|
bet | 91/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Birinchidan, O‘zbekiston Respublikasining «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» ta’limni dekmokratik va insonparvarlik tamoyillari asosida rivojlantirishni nazarda tutadi. Besh balli baholash tizimi qattiqo‘llikni, o‘qituvchining mustabidligi hamda uning ta’lim jarayonida yakka hukmronligini ta’minlashga xizmat qilib kelgan.
Demak, ushbu jarayonda talab va amaldagi holat bir-biriga muvofiq kelmaydi.
Ikkinchidan, baholash mezoni o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida ixtiloflarni keltirib chiqarishga emas, aksincha, o‘zaro faol hamkorlik, bir-birini tushuna olishlari uchun xizmat qilishi lozim.
Uchinchidan, baholash mezoni faqatgina o‘quvchilar tomonidan bilim, ko‘nikma va malakalarning o‘zlashtirilish darajasini nazorat qilish uchungina emas, balki ta’limni tashxis etishning faol ko‘makchisiga aylanishi zarur.
Baholashning besh balli tizimi birdan beshgacha farqlanuvchi dastlabki baholar qo‘yish tartibini bildirib, mohiyati esa baholarning o‘rtasidan kelib chiqqan holda choraklik (yillik) o‘zlashtirish natijalarini aniqlash tartibidan iborat.
Masalan, o‘quvchi biror o‘quv fanidan uchta nazorat ishini 3, 4 va 5 ga bajargan, joriy nazorat bo‘yicha ham shunday natijalarni qayd etgan bo‘lsa, unga chorak uchun «4» baho qo‘yiladi. Bu esa joriy, oraliq va yakuniy nazorat paytida yaxshi tayyorgarlik ko‘rgan o‘quvchining ijobiy baholanishi o‘rniga, chorak yoki yil oxirida muayyan mavzudan «5» bahoga berilgan javoblarining mutlaqo inobatga olmasligiga sabab bo‘ladi..
Reyting tizimida o‘zlashtirish natijasi nazoratning ko‘rsatilgan barcha shakllardan o‘tish jarayonida to‘plangan ballarni qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi. Har bir nazorat turi uchun 10 balldan taqsimlanganda (o‘quv fani uchun 100 ball hisobida) unga 7, 5, 8, 7 ball qo‘yilsa, o‘quvchining chorak yoki yarim yillik uchun to‘plagan bali 27 ballni tashkil etadi, bu esa 55 foizdan kam, shuning uchun u etarlicha reyting balini to‘plamaguncha va barcha nazorat shaklidan o‘tmagancha attestatsiya qilinmaydi. Demak, reyting ti-zimi olingan baho bilan egallangan bilim o‘rtasida tafovut kelib chiqishining oldini oladi.
Reyting tizimi yana bir qator afzalliklarga ega, chunonchi:
ta’lim jarayonida baholash tizimi imkoniyatlarini kengaytirish;
o‘quvchi bilimini eng adolatli mezonlar yordamida aniqlash;
ta’limni standartlashtirish jarayoni uchun zarur imkoniyatlarni ochib berish;
ta’lim standartlarida ko‘zda tutilgan o‘quv dasturiga kirgan majburiy ixtiyoriy mavzularning to‘laligicha o‘zlashtirilishi;
o‘quvchilarda o‘z ustida mustaqil ishlash intilish, erkin fikr yuritish, bilimlarni egallashga nisbatan izchil yondashuv yuzaga keladi;
o‘quvchilarda yomon baho olishga bo‘lgan qo‘rquv yo‘qolib, uning o‘rniga bilimlarni ixtiyoriy o‘zlashtirish, mavjud kamchilik va nuqsonlarni bartaraf etish yo‘lida mustaqil ishlash imkoniyati yaratiladi. Boshqacha aytganda, qo‘rquv o‘rniga intilish, rejalashtirish, harakat qilishga ehtiyoj tug‘iladi, o‘rganishga nisbatan qiziqish ortadi.
|
| |
Oksidlanishli fosforillanish mexanizmi

|
Oksidlanishli fosforillanish mexanizmi Pdf ko'rish
|
bet | 109/273 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 4,12 Mb. | | #249242 |
Bog'liq Sobirova-R.A-biokimyoOksidlanishli fosforillanish mexanizmi
Ko‘pchilik olimlarni qanday qilib oksidlanish bilan bir vaqtning
o‘zida fosforillanish mumkinligi qiziqtirgan. Shu sababli bir necha xil
nazariyalar ishlab chiqilgan: kimyoviy, konformatsion va xemiosmotik
nazariyalar shular jumlasiga kiradi.
1. Kimyoviy nazariyaga
ko‘ra nafas zanjirida elektronlarning
tashilishi natijasida ajralib chiqayotgan energiya avval qandaydir
makroergik moddada to‘planadi, so‘ng ular fermentlarga o‘tadi va
oxirida o‘z energiyasini ATFga beradi. Ammo shu vaqtgacha oraliq
modda topilmagan.
2. 1964-yili Boyyer
konformatsion nazariyani
yaratdi. Uning
fikricha mitoxondriyalarda oksidlanish va fosforillanish elektronlarni
tashishda ishtirok etuvchi fermentlarning konformatsion o‘zgarishlari
bilan kechadi. 1970-yilda Grin energiyalangan mitoxondriyalar
kristalarining shaklini keskin o‘zgarishini aniqlab, yuqorida aytilgan
fikrni tasdiqlaydi.
3. 1961-yilda x
emiosmotik nazariyani
Mitchel taklif etdi, 1972-
yilda bu nazariyani V.P. Skulachev eksperimental isbotlab berdi. Bu
nazariyaga ko‘ra nafas olish va fosforillanish bir-biri bilan mitoxondrial
membranada H
+
elektrokimyoviy potensiallari bilan bog‘liqdir
(51-rasm).
Mitoxondrial membrana bo‘yicha elektronlarni tashilish jarayonida
H
+
gradiyenti hosil bo‘ladi. Bu mitoxondrial membrana yuzasiga
nisbatan perpendikulyar yo‘nalgan bo‘ladi. Bu mitoxondriyaning ichki
yuzasidan ichki va tashqi membranalar orasida vodorod ionlarining
to‘planishi natijasida hosil bo‘ladi. Buning natijasida membrananing
ichki yuzasi manfiy, tashqi yuzasi esa musbat zaryadlanadi.
Membrananing tashqi yuzasini musbat zaryadlanini kristallarda
joylashgan H-ATF-azani faollanishiga va proton kanallari orqali H
+
ni
ichkariga kirishi natijasida ADF va Fn dan ATF sintezlanadi.
|
| |
-rasm. Qo 'sh konsolli yom g irlatib sug 'oruvchi mashinaning dala

o‘rnatilib, bir joyda turib yoki harakat davomida m a’lum burchak
ostidagi sektor yoki uning to iiq aylanishi hisobiga doira shaklidagi
yuzani sug‘orishi mumkin.
Bu uskuna uchta suv purkagichdan iborat boMib, uning umumiy
ko‘rinishi
I0.12-rasmda keltirilgan. Bosim ostidagi suv quvurining
rezbali teshigiga vtulka 20 dagi rezba orqali bogianadi. Bosim ostidagi
suv, uskunaning asosiy (uzoqqa otuvchi) 15 va yordamehi (yaqinga
otuvchi) 13,17 purkagichlariga beriladi. Uskunaning kor-pusi 18 ga
o ‘rnatiigan o ‘q 8 ning yuqori qismiga fiksator 10 mahkamlangan.
Fiksator prujina 5 ni ushlab turadi va bu prujina, koromislo 14 ni
harakatini boshqaradi, Koromislo 14 o ‘q 8 ga qo‘zg‘aluvchan qilib
Piridinga bog‘liq bo‘lgan degidrogenazalar

Piridinga bog‘liq bo‘lgan degidrogenazalar . NAD va NADF
ularning kofermenti hisoblanadi. Bu kofermentlar tarkibiga vitamin PP
hosilasi – nikotinamid kiradi. Tuzilishi jihatdan NAD va NADF
185
dinukleotid hisoblanadi. Ular nikotianamid va adenilat kislotadan tashkil
topgan. NADF, NADdan farqli ravishda adeninnukleotid ribozasining
uchinchi uglerod atomida qo‘shimcha fosfat kislota qoldig‘ini oladi.
Bu kofermentlar ko‘pchilik oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarda
ishtirok etadi. Bunda substratdan ajralib chiqayotgan 2 ta vodorod
atomining bittasi to‘liq nikotinamid tarkibiga kirib, ikkinchisi esa
vodorod ioni sifatida muhitga o‘tadi.
Hujayrada NAD miqdori NADFga nisbatan ko‘pdir. Uning taxminan
60% mitoxondriyada, 40% esa sitoplazmadadir. NADga bog‘liq bo‘lgan
degidrogenazalar asosan mitoxondriyalardagi nafas olish zanjirida
proton va elektronlar tashilishida ishtirok etadi va aerob
degidrogenazalar hisoblanadi. NADF ko‘proq sitoplazmadadir va unga
bog‘liq bo‘lgan degidrogenazalar proton va elektronlarni biosintetik
reaksiyalarda tashiydi hamda anaerob degidrogenazalar hisoblanadi.
Ko‘pchilik piridinga bog‘liq bo‘lgan degidrogenazalar ikki valentli
metall ionlari bilan kuchli bog‘langandirlar. Ular kofermentni
apoferment bilan bog‘lanishini ta’minlaydilar.
Flavinga bog‘liq bo‘lgan degidrogenazalar prostetik gruppa sifatida
FAD yoki FMN tutishadi. Ularning asosiy tarkibiy qismi bo‘lib vitamin
B
2
– riboflavin hisoblanadi. Piridinga bog‘liq bo‘lgan
degidrogenazalardan farqli o‘laroq, flavinga bog‘liq bo‘lgan
degidrogenazalar bir va undan ko‘p FAD va FMN tutadilar, oqsil qismi
bilan kuchli bog‘langandir va murakkab oqsil – flavoproteidni hosil
qiladi.
Ubixinon yoki koenzim Q mitoxondriyalarning lipid qismidan ajratib
olingan bo‘lib xinon halqasi va uzun izoprenoid zanjiridan iborat. FAD
va FMNdan proton va elektronlar oldin semixinon radikalini hosil qiladi,
so‘ng esa ikkinchi elektronni qo‘shib olib to‘liq qaytarilgan shaklga
o‘tadi. Ubixinondan elektronlar sitoxromlarga o‘tkaziladi, protonlar esa
tashqi muhitga o‘tadi.
Sitoxromlar . Hayvonlar va o‘simliklar mitoxondriyalarining ichki
membranasida 5 xil sitoxromlar bor: b, c, c
1
, a
1
va a
3
, tashqi
membranasida - b5, endoplazmatik to‘rda esa b
5
va P
450
. Barcha
sitoxromlar gemoglobin va mioglobinga o‘xshash temir-porfirin
prostetik gruppasini tutadi. Ammo ulardan farqli sitoxromlarning
funksional faol holati, temir valentligining qaytar o‘zgarishi bilan
bog‘liqdir. Shu asosda ular nafas olish zanjirida elektronlar tashiydilar.
Boshqa sitoxromlardan farqli ravishda sitoxrom C mitoxondriyalar ichki
186
membranasining tashqi tomonida joylashgan. Sitoxromoksidaza 2
molekula sitoxrom a1, 4 molekula sitoxrom a3 va 2 atom mis tutadi.
Sitoxromoksidaza yog‘ tutuvchi gemoproteid hisoblanadi va
elektronlarni kislorodga uzatadi hamda o‘z-o‘zini oksidlash xususiyatiga
egadir.
zararsizlantirilishining ikkinchi bosqichi

194
Yangi tug‘ilgan bolalar va chaqaloqlarda jigarning kse-
nobiotiklarning zararsizlantirish qobiliyati yetilmagan bo‘ladi. Masalan:
bir oylik bolalarda konyugatsiyalovchi glyukuroniltransferaza,
atsetilovchi va deatsetillovchi fermentlarning faolligi katta yoshdagilarga
nisbatan to‘rt-besh marotaba past bo‘ladi. Shuning uchun, bolalar
organizmida hosil bo‘lgan zaharli moddalarning va berilgan dorivor
moddalarning metabolizmi sust kechadi. Shu sababli bolalarga tavsiya
qilinadigan dorilarning miqdori ularning yoshiga qarab belgilanadi.
Katabolizmning umumiy yo‘llari

195
Birinchi bosqichda
uglevodlardan – geksozalar, glyukoza, fruktoza,
galaktoza: oqsillardan – aminokislotalar; yog‘lardan glitserin va yog‘
kislotalari hosil bo‘ladi. Bu jarayonlarda ajraladigan energiya miqdori
deyarli ko‘p emas va ozuqa moddalar umumiy energiyasining taxminan
0,6-1% ini tashkil qiladi.
Ikkinchi bosqichda
monosaxaridlar va glitserin piruvatga aylanadi,
yog‘ kislotalari esa – atsetil-KoA ga, aminokislotalar – piruvatga, a-
ketoglutaratga, atsetoatsetat, suksinat va atsetil-KoA ga aylanadi. Bu
bosqichda ozuqa moddalardagi taxminan 30% energiya ajralib chiqadi.
Uchinchi bosqichda
hosil bo‘lgan 4 ta oxirgi mahsulot: atsetil-KoA,
a-ketoglutarat, suksinat limon kislotasi siklida CO
2
va H
2
O gacha
parchalanadi. Natijada ozuqa moddalardan qolgan 60-70% energiya
ajralib chiqadi.
1 molekula glyukozani parchalanishi misolida olib qaralsa, jami 38
molekula ATF sintezlanadi, bundan 1-bosqichda – 2 molekula pirouzum
kislotasi va 8 molekula ATF sintezlanadi; 2-bosqichda – 2 molekula
atsetil-KoA, 2 molekula CO
2
va 6 molekula ATF sintezlanadi; 3-
bosqichda – 4 molekula CO
2
va 24 molekula ATF hosil bo‘ladi.
«4»baho qo‘yiladi, agar - Pedagogika kafedrasi

|
Pedagogika kafedrasi
|
bet | 93/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023«4»baho qo‘yiladi, agar: a) o‘quvchi o‘rganilgan mavzuning mohiyatini bilsa; b) o‘qituvchining savollariga qiynalmasdan javob bera olsa; v) egallangan bilimlarni amaliyotda qo‘llay olsa; g) og‘zaki javob berishda jiddiy xatolarga yo‘l qo‘ymasdan, o‘qituvchining qo‘shimcha savollari bilan xatolarini to‘g‘rilay olsa hamda yozma ishda uncha jiddiy bo‘lmagan xatoga yo‘l qo‘ysa qo‘yiladi.
«3»baho yiladi, agar: a) o‘quvchi o‘rganilgan mavzuni o‘zlashtirgan, lekin mustaqil tushuntirib berishda o‘qituvchining aniqlashtiruvchi savollariga ehtiyoj sezsa; b) savollarning mantiqiy tuzuilishini o‘zgartirib berganda, javob berishga qiynalsa; v) yozma ishda xatolari bor bo‘lsa.
«2» baho qo‘yiladi, agar: a) o‘quvchi o‘rganilgan mavzu haqida tushunchaga ega, biroq mavzuni o‘zlashtirmagan, b) yozma ishda qo‘pol xatolarga yo‘l qo‘ysa qo‘yiladi.
Nazorat uchun savollar
Mustahkamlash uchun savollar:
Ta’lim metodlari nima va ular qanday turkumlanadi?
Ta’lim metodlariga qanday pedagogik talablar qo’yiladi va ularni izohlang?
Ta’limning og’zaki metodlari nima va ularga qaysilar mansub?
Ta’limning ko’rsatmali metodlariga qaysilar mansub va ularni pedagogik asoslang?
Ta’limning amaliy metodlari nima va uning qanday turlari mavjud?
Muammoli ta’lim metodi nima va uning mazmunini asoslang.
Ta’limning yana qanday metodlari mavjud va nima uchun turli nomlar bilan aytiladi?
Nima uchun o’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalari hisobga olib baholab
Mutaxassisligingizga oid darslikdagi biror mavzu asosida noan’anaviy shakldagi mashg’ulot uchun ishlanma tuzing (Turli interfaol usullardan foydalanib).
An’anaviy va noan’anaviy ta’lim shakllariga munosabatingizni yozma bayon eting.
Ta’lim olganliknini tashxis etish nima? Uning mohiyati haqida gapirib bering.
Ta’limni baholash yoki tekshirishdan tashxisning o‘rtasidagi farq nimalarda ko‘rinadi?
Nazorat va tekshirish tushunchalarini izohlab bering.
Tekshirish tizimi qanday bo‘g‘inlardan tashkil topadi?
Nazorat tekshirishdan tashqari o‘z ichiga qanday tushunchalarni oladi? Ular haqida ma’lumot bering.
O‘quvchilarning o‘zlashtirish natijalarini hisobga olishda nimalarga e’tibor berish lozim?
Ta’lim jarayonida nazorat qilish va hisobga olishning vazifalari nimalardan iborat?
Ta’lim olganlikni nazorat qilish va tashxislash tamoyillariga ta’rif bering?
O‘quv faoliyati natijalarini nazorat qilishning qanday turlari mavjud.
Nazoratning shakllari haqida ayting
O‘quvchilar faoliyatini nazorat qilishning qanday metodlarini bilasiz? Ularning har biri haqida ma’lumot bering.
Reyting tizimi nima? U qanday afzalliklarga ega?
Qaysi sabablarga ko‘ra besh balli baholash mezoni o‘zini oqlamadi?
O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini baholash mezonlarini tushuntirib bering.
|
| |
Jigarning turli moddalarni zararsizlantirishdagi ahamiyati

385
Sitoxrom P-450ning bir qancha o‘xshash shakllari bo‘lib, ular
substratlarga monandligi, spesifikligi bilan farqlanadilar.
Gepatotsitlarda bu jarayonlar endoplazmatik to‘r (EPT)da ro‘y
beradi. Jigarning bu faoliyatini o‘rganish Yaponiya olimlari T. Omuza
va S. Sato (1964) jigardan EPT ni ajratib olishga muyassar
bo‘lganlaridan so‘ng rivojlangan.
EPTning donador va silliq turlari tafovut qilinadi. Donador EPT
oqsil sintezida faol ishtirok etadi. Silliq EPT organizmga tushgan begona
moddalarni zararsizlantiradi (dori-darmonlar, zaharlar, ba’zi endogen
substratlar, xolesterin, o‘t kislotalari, to‘yinmagan yog‘ kislotalar, steroid
gormonlar, prostaglandinlar).
Membrana yuzasiga ribosomalarning joylanishi EPTni kimyoviy
va fermentativ tarkibini deyarli o‘zgartirmaydi. Ammo, donador
membrana maxsus funksiyaga ega bo‘lib, oqsil sintezi markaziga
aylanadi. Silliq EPT ning donador EPT dan asosiy farqi unda NADFH-
sitoxrom P-450-reduktaza fermenti faollikka ega bo‘lib, gidroksillash
reaksiyalarini amalga oshiradi. Mikrosomal sistemasining asosiy
gidroksillash sistemasiga sitoxrom P-450 va NADFH-sitoxrom P-450-
reduktaza kiradi (T. Omuza, 1964; R. Estabook, 1971). Mikrosomalarda
gidroksillash reaksiyasi monooksigenaza fermentlari ishtirokida amalga
oshiriladi. Bu reaksiya sitoxrom R-450 ishtirokida quyidagi bosqichlarda
boradi:
-jadval
Sut emizuvchilar jigarining kimyoviy tarkibi

384
4. Boshqa a’zolar uchun zarur bo‘lgan moddalar sintezida, ya’ni
glyukoza, keton tanachalar va qon plazmasi oqsillarining sintezlanishida.
5. Organizmda modda almashinuvi jarayonlarida hosil bo‘ladigan
va tashqi muhitdan organizmga tushgan zaharli moddalarni
zararsizlantirishda.
6. Metabolizm natijasida hosil bo‘lgan ayrim moddalarni
(xolesterin, o‘t kislotalari, o‘t pigmentlari va boshqa moddalar) ichakka
ajratib turishda.
7. Qon aylanishini boshqarishda, ya’ni qopqa vena sistemasini
umumiy qon aylanish sistemasi bilan bog‘lashda.
8. Qon yaratuvchi markaziy a’zo sifatida (embrionlarda).
9. Qonning ivish jarayonini fibrinogen, protrombin va geparin
ishlab chiqarish yo‘li bilan boshqarishda;
10. Provitaminlarni vitaminlarga aylantirishda;
11. Temirni tashuvchi transferrin va ferrintinlarni sintezi va boshqa
vazifalarni bajarishda ishtirok etadi.
Jigarning tuzilishi va shakli jihatidan yetarli rivojlanmasligi undagi
fermentlar faolligining pasayishiga va metabolik jarayonlarning
o‘zgarishiga olib keladi. Bu holat bola organizmida giperbilirubinemiya,
giperfenilalaninemiya, gipoproteinemiya, gipoprotrombinemiya,
gipoglikemiya va galaktozemiya kelib chiqishiga olib keladi. Aytib
o‘tilgan o‘zgarishlarning kelib chiqish mexanizmlarini keyingi
sahifalarda batafsil yoritib o‘tamiz.
Jigarning karbonsuvlar almashinuvida tutgan o‘rni

Jigarning karbonsuvlar almashinuvida tutgan o‘rni Karbonsuvlar almashinuvining asosiy jarayonlari jigarning
parenximatoz hujayralarida amalga oshadi. Ular karbonsuvlar
almashinuvini boshqarish va qondagi glyukoza miqdorini bir me’yorda
saqlashda ishtirok etadilar.
Ovqat mahsulotlari bilan organizmga tushgan karbonsuvlarning
ortiqcha miqdori jigarda glikogenga aylanadi. Jigardagi glikogen sintezi
ATF energiyasini sarflash bilan boradi. Bolalar organizmiga sut tarkibida
kirgan galaktoza faqat jigarda glyukozaga aylanadi.Glyukozaning
glikogenga aylanishi jigardan tashqari mushaklarda ham amalga oshadi.
Shuning uchun glyukoza yuborish bilan jigarning glikogen sintezlash
qobiliyatini tekshirish aniq ma’lumot bermasligi mumkin. Bu holatda
galaktoza yuborish bilan jigarda glikogensintezini tekshirish
gepatotsitlar faoliyati haqida ko‘proq axborot beradi.
Chunki galaktoza faqat sog‘lom jigar hujayralaridagina glikogenga
aylanishi mumkin. Jigarda glikogen faqat monosaxaridlardangina emas,
balki karbonsuvlar almashinuvining oraliq mahsulotlari bo‘lgan sut
kislotasidan ham hosil bo‘ladi. Bu metabolitik yo‘l Kori yoki glyukoza
– laktat halqasi deb nomlanadi. Jigar hujayralari faoliyatining buzilishi
qonda sut kislotasining 20-40 mg% gacha oshib ketishiga olib keladi
(sog‘lom odamlarda 10-20 mg% ga teng). Sut kislotasidan glyukoza
glyukoneogenez bo’yicha hosil bo’ladi (106-rasm).
Glyukoneogenez deb uglevod bo‘lmagan moddalardan glyukoza sinteziga aytiladi .
Bu moddalarga sut kislotasidan tashqari aminokislotalar, yog‘
kislotalar va boshqa moddalar kiradi. Glyukoneogenez glikoliz qanday
yo‘l bilan borsa, shu yo‘lga teskari yo‘nalishda borib, ayrim qaytmas
reaksiyalari bilan undan farqlanadi:
1. Piruvatning fosfoyenolpiruvatga aylanishi, piruvatkarboksilaza
va fosfoyenolpiruvatdekarboksilaza fermentlari ishtirokida.
391
2. Fruktoza-1,6-difosfatni fruktoza-6-fosfatga aylanishida.
3. Glyukoza-6-fosfat glyukoza-6-fosfataza fermenti ta’sirida
H
3
PO
4
ni ajratib glyukoza hosil bo‘lishi bilan boradi.
Asosiy qism - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahorat Pdf ko'rish
|
bet | 100/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilAsosiy qism: Mamlakatimizda olib borilayotgan yangilanish jarayoni keskin ichki va tashqi
mafkuraviy tahdidlar, murakkab va jiddiylashgan ma’naviy kurash sharoitida amalga oshirilmoqda. Shu
sababli davlat va mamlakatimiz hukumati farzandlarimizning g’oyaviy tarbiyasiga ustuvor yo‘nalish sifatida
e’tibor berib kelmoqda.
Mazkur masala xususida Prezident o‘zining qat’iy fikrlarini bayon etar ekan “biz yoshlar tarbiyasi
bo‘yicha o‘zimizga xos va ta’sirchan, bugungi kunga hamohang usullarni izlab topishimiz kerak”, deb
ta’kidladi. Ta’kidlash zarurki yoshlarni tarbiyalash jarayonida g’oyaviy tarbiya juda muhim o‘rin tutadi.
Bugungi kunda uzluksiz ta’lim tizimida uyg’unlashgan ravishda g’oyaviy tarbiyani yo‘lga qo‘yish,
yoshlarning g’oyaviy qarashlarini shakllantirish, sog’lom e’tiqod, siyosiy ong‚ tarixiy xotirani singdirishga
qaratilgan yaxlit tarbiyaviy jarayoni yo‘lga qo‘yish borasida katta ishlar amalga oshirilmoqda.
Biroq shu bilan birgalikda yoshlarga g’oyaviy tarbiya berishning mohiyatini doimiy ravishda
takomillashtirib borish talab etiladi. Qayd etish zarurki, yosh avlodga g’oyaviy tarbiya berish jarayonida ular
yashaydigan muhit, yaratilgan shart-sharoit va ijtimoiy munosabatlar jarayonini hisobga olishni taqozo etadi.
G’oyaviy tarbiya umumbashariy va milliy an’analar tamoyili asosiga quriladi-ki, bu tamoyil yoshlarda
ijtimoiy-siyosiy hayotda ro‘y berayotgan voqea va hodislarga xolis baho bera olishga qaratilgan mustahkam
g’oyaviy qarashni shakllantirishni taqazo qiladi. G’oyaviy tarbiyaning yana bir muhim jihati dahldorlik
tamoyili bo‘lib, u voqea va hodisalarga butun xalq manfaatlari nuqtayi nazaridan baho berishni aks ettiradi.
Ma’lumki, g’oyaviy tarbiya bugun jamiyat talab etayotgan ma’naviy tarbiyaning asosiy tarkibiy
qismini tashkil etadi. G’oyaviy tarbiyani tashkil etish fidoiylik fazilatining yaxlit ko‘rinishini aks ettirib,
vatanparvarlikni o‘zida namoyon etadigan jihat ekanligini doimo yodda saqlash zarur. G’oyaviy tarbiya
asosida qaror topgan kuchli e’tiqodni oddiy ta’sir vositalari bilan chalg’itib yuborish mumkin emas. Zero,
g’oyaviy e’tiqod shaxsning ichki his-tuyg’ulariga aylangan bilimlar tizimidir. Yoshlarda tarkib topgan
https://buxdu.uz
|
| |
Adabiyotlar - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

Adabiyotlar
1. Ulrike Halsband Bilingual and multilingual language processing. // Journal of Physiology Paris -
Paris 99 (2006) 355–369
2. Hamraeva E. Ikki tilli bolalarga rus tilini oʻqitishning ontinguistika jihati. –Moskva, 2016.
3. Aldoshina M. Koʻp madaniyatli ta’lim asoslari. – “Direct-Media” nashriyoti, 2014.
4. Batens Beardsmore, H. Bilingual ta’limning Yevropa modellari. -Angliya: “Klivdon”, 1993.
5. Beyker, C. Ikki tilli va bilingual ta’limning asosiy masalalari. -Angliya: “Klivdon”, 1949.
6. Жинкин Н.И. Язык - речь - творчество. Избранные труды. -М.: “Лабиринт”, 1998. - 365 с.
7. G’ulomova R.R. Akademik litsey talabalarining ingliz tili darslarida sotsiolingvistik
kompetensiyalarini shakllantirish metodlari. Magistr akademik ilmiy darajasini olish uchun yozilgan
dissertatsiya.
8. Blyagoz Z. Bilingualizm nazariya va amaliyotda. –Maykop: “Agu”, 2014.
9. Zur V. Methodik des Unterrichts ikki tilli Tsvaygen. Zeitschrift fuer Fremdsprahforschung, 1992.
3 1/92, 8-30
10. Christ I. Bilingualitaet in der Schule. Notwendigkeit im Europa der Zukunft? Grensoverschrijdend
talenoderwijs, № 1, Gyote-Institut, 1992.
https://buxdu.uz
3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
77
11. D. Koen, A. Ikki tilli ta’limning sotsiolingvistik yondashuvi. -Rouli, Mass: “Newbury House”,
1975.
12. Derbisheva Z. Qirg’izistondagi til holati sharoitida ikki tilli va koʻp tilli ta’lim. -Bishkek. Vestnik
RUDN, bir qator ta’lim masalalari: tillar va mutaxassislik, № 5, 2015-yil.
13. Gudschinsky S. Yozilmagan tilni qanday oʻrganish kerak. Nyu-York: “Xolt, Raynxart va
Uinston”, 2012.
14. Hamidullina I. (2016) Rossiya va chet eldagi maktablarda ikki tilli ta’lim. -Qozon Federal
universiteti.
15. Hamrayeva E. (2017) Rus tili ikki tilli bolalarni oʻqitish nazariyasi va metodikasi. –Peterburg:
Gertsen nomli RGPU nashriyoti.
16. Kudryavtseva E. Koʻp madaniyatli va hayot davomida ikki tilli ta’lim asoslari. –Moskva, 2016.
17. Ostapova Z. Komi respublikasi bolalar bog’chalarida tilga choʻmish texnologiyasidan foydalanish
tajribasi. –Syktyvkar, 2016.
18. Schukin A. Chet til sifatida rus tilini oʻqitish metodikasi. –Moskva, 2003.
19. Wode H., Burmeister P. Erfahrungen aus der Praxis bilingualen Unterrichts. Heft 2. -Universitet
Kiel, 1991.
https://buxdu.uz
|
(79) 2021 - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahorat Pdf ko'rish
|
bet | 101/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yil3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
79
g’oyaviy e’tiqod ularning faoliyatlarini to‘g’ri o‘zanga yo‘naltirib turadi. Ijtimoiy hayotdagi (ayniqsa
ijtimoiy tarmoqlarda ro‘y berayotgan) hodisalarga baho berishda kuchli mafkuraviy qalqon vazifasini
bajaradi.
G’oyaviy e’tiqod shaxsning yurish-turishiva faoliyatini boshqarib, inson xatti-harakatlari va
faoliyatining motivi sifatida namoyon bo‘ladi. Qat’iy g’oyaviy e’tiqodga ega bo‘lgan kishilar har qanday
murakkab vaziyatda, har qanday sharoitda to‘g’ri yo‘l topa oladilar, o‘z bilim va e’tiqodlariga tayangan
holda ijtimoiy munosabatlarning keskin jarayonida undan mohirona foydalana oladilar. G’oyaviy e’tiqodni
shakllantirish yoshlarning ilm va bilimni ongli ravishda o‘zlashtirishga bo‘lgan ishtiyoqini oshiradi.
Mazkur masalaning mohiyati xususida Prezident Shavkat Mirziyoyev yoshlarga murojaatida “O‘z
tajribamdan kelib chiqib, sizlarga aytadigan maslahatim shu: ilmni qadrlang! Bir soniya vaqtingiz ham bekor
o‘tmasin! Yoshlik – umrning bebaho davri. Ilm va bilim – o‘tda yonmaydigan, suvda cho‘kmaydigan, hech
kim sizdan tortib ololmaydigan boylik ekanini unutmang!”, deb ta’kidladi. Demak, yoshlarni avvalo aniq,
ilmiy asoslangan bilimlar bilan qurollantirish talab etiladi. Albatta, yoshlarga yaratilgan keng imkoniyatdan
to‘g’ri foydalangan holda bilim va ilm olishga sobitqadamlik bilan intilishlari zarur. Ular olgan bilimlarni
chuqur o‘zlashtirishlari,haqqoniy va astoydil egallashlari hamda har qanday vaziyatda qat’iy turib intilishni
kuchaytirishlari kerak. Agar yoshlarning bilimlari sayoz, mavhum yoki xato bo‘lsa, bu holat ularning xulosa
chiqarishlariga, yuz berayotgan voqea va hodislarga xolisona baho berishlariga to‘sqinlik qiladi.
Shu tarzda, bilim olishga asoslangan g’oyaviy tarbiya yosh avlodda mustahkam g’oyaviy e’tiqod,
sog’lom dunyoqarash, ilmga intilish, yuksak ma’naviy fazilatlar, ijtimoiy faollikni tarkib toptirib, mafkuraviy
tahdidlarning har qanday ko‘rinishiga nisbatan murosasizlikni shakllantiradi.
|
| |