nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Regenerativ havo qizdirgichning listlari orasidagi masofa

|
-rasm. Regenerativ havo qizdirgichning listlari orasidagi masofa Pdf ko'rish
|
bet | 51/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq Тўплам1-rasm. Regenerativ havo qizdirgichning listlari orasidagi masofa
Yuqoridagi rasmda a,b- listlargacha bo’lgan masofa, C
н
–listlar orasidagi masofadir.
Demak, listlar orasidagi masofa qancha katta bo’lsa, issiqlik almashinish ham shuncha yuqori
bo’ladi. Quyidagi jadvalda tekis va to’lqinsimon ko’rinishdagi listlarning ayrim o’lchamlari keltirilgan.
A+b, mm
C
н
Qaydlar
0
0.9
Tekis list uchun
4.8
1.6
To’lqinsimon listlar uchun
Yuqoridagi jadvaldan tekis va to’lqinsimon listlarning o’lchamlarini hisobga olgan holda ikkala
listning issiqlik almashinish miqdorini aniqlab, solishtirildi.
Hisob- kitoblar Taxiatosh issiqlik elektr stansiyaning qiymatlari boicha amalga oshirildi. Bunda
satnsiyaning 300MVt li blogidagi havo qizdirgich uchun yuqoridagi 2ta turdagi listlar qo’yilgan holda
nazariy hisob kitob qilindi va quyidagi boshlang’ich parametrlar qabul qilindi [3].
1-Jadval.
№
Boshlang’ich parametrlar
soni
1
Qozon qurilmasidagi havo qizdirgichlar
2
2
Havo qizdirgich rotorining diametric
6830mm
3
Gaz o’tish yo’lidagi qizish yuzasi ulushi
0,458
4
Havo o’tish yo’lagidagi qizish yuzasi ulushi
0,458
5
Havo qizdirgichining issiq tomonining qizish yuzasi F
13550 mm2
6
Havo qizdirgichining sovuq tomonining qizish yuzasi F
4450 mm2
7
Issiq tomondagi listlar to’plamining umumiy balandligi
1200mm
8
Sovuq tomonning listlar to’plamining balandligi
600mm
9
Issiq tomondagi listlar to’plamining ekvivalent diametric
9,6mm
10 Sovuq tomonning listlar to’plamining ekvivalent diametric
9,86mm
11 Issiq tomondan havoning chiqishdagi harorati
140
12 Issiq tomonga havoning kirishdagi harorati
30
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 57/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.48
Решение «Тригенерация» является интересным для потребителей, у которых
существуют потребность в нагрузке холодоснабжения в виде холодной воды с температурой
+5… +15
℃
.
Энергетическая
эффективность
газопоршневых
генераторов.
Определим
экономические показатели производства электрической и тепловой энергии на ГГ компании
Aksa (Турция). Основные характеристики ГГ при 100% нагрузке приведены в табл. 1.
Таблица 1.
Технические характеристики газопоршневого генератора AKSA ACG 2000
Параметр
Показатель
Электрическая мощность N
э
, кВт
2000
Тепловая мощность N
т
, кВт (Гкал)
2000 (1,72)
Электрический КПД
ɳ
ээ
, %
45
Тепловой КПД
ɳ
тэ
, %
45
Напряжение генератора, кВ
0,4
Вид топлива
природный газ
Расход газа G
г
(при теплотворной
способности 8000 ккал/нм³), м
3
/час
425
Срок полезной службы Т
ПИ
, лет
20
По отношению комбинированного производства в энергетике (ТЭЦ, когенерационные
установки) наибольшее распространение получил балансовый («физический») метод, при
котором распределение прямых затрат на оба вида энергии осуществляется
пропорционально израсходованному топливу. Однако в ГГ тепловая энергия получается в
результате утилизации тепла выхлопных газов. Следовательно, себестоимость получаемой
электроэнергии будем рассчитывать для ТЭС [1].
Сравнительные данные экономических показателей по электрической и тепловой
энергии приведены в табл. 2.
Таблица 2.
Экономические показатели источников электрической и тепловой энергии
|
| |
C 
н - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

C
н
С
р
С
i
α
н
α
1
С
ср
α
2
К
Δt
Ԛ ккал/нм3 Δα
вп
0,9 1,4
1
15,8
19,908
0,85
16,9218
10,15868
297,5
67,16016
0,15
1,6 1,4
1
15,8
35,392
0,85
30,0832
17,90307
297,5
118,3592
0,15
Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.45
1.
Teplogeneriruyushie ustanovki: Ucheb. dlya vuzov. G. N. Delyagin, V. I. Lebedev, B. A.
Permyakov. M.: Stroyizdat, 1986.
2.
T.S.Dobryakov V.K. Migay V.N. Nazarenko I.I. Nadirov I.I.Fyodorov “Vozduxopodogrevateli
kotelnix ustanovok” Energiya 1977 g.
3.
V.K.Migay i drugie “Regenerativnie vrashayushiesya vozduxopodogrevateli” Energiya
.1971g 13-130 st
4.
Regenerativniy vrashayushiy vozduxopodogrevatel' RVP-68M instruktsiya po ekspluatatsii
08.0302.3580 I
ELEKTR TA’MINOTI TIZIMLARIDA KUCHLANISH NOSIMMETRIYASI HOSIL BO‘LISH
SABABLARI
I.Z.Ibroximov, A.A.Rasulov
Namangan Muhandislik-Texnologiya Instituti
Annotatsiya: Ushbu maqolada tok va kuchlanishlarning nosimmetrik holatlari va turlari,
ularning hosil bo‘lish sabablari hamda oqibatlari, Gost bo‘yicha meyyoriy talablar keltirib o‘tilgan.
Kalit so‘z: kuchlanish nosimmetruyasi, kuchlanish nosimmetriyasini teskari ketma-ketlik
koeffitsienti, kuchlanish nosimmetriyasini nol ketma-ketlik koeffitsienti.
Bugungi kunda sanoat ishlab chiqarish va aholi sonining keskin ortib borishi natijasida elektr
energiyasiga bo‘lgan talab ortib bormoqda. Iste’molchilarga sifatli va uzluksiz elektr energiya
yetkazib berish va shu jarayonda qo‘shimcha quvvat yo‘qotishlarini oldini olish bugungi kunda
dolzarb hisoblanadi. Elektr energiyasining sifat ko‘rsatkichi hisoblangan kuchlanishlar
nosimmetriyasining darajasining ortishi qo‘shimcha quvvat yo‘qotilishiga olib keladi. Uch fazali
tizimda kuchlanish va toklarning nosimmetriyasi elektr energiya sifatining eng muhim
ko‘rsatkichlaridan biridir. Kuchlanish va toklar nosimmetriyasining paydo bo‘lishini asosiy sababi –
elektr ta’minoti tizimining nosimmetrik ish rejimlaridir. Elektr ta’minoti tizimida har xil turdagi bir
fazali katta quvvatli elektr termik qurilmalarini keng qo‘llanilishi va uch fazali elektr yoy pechlari
nosimmetrik yuklamalarning ulushini sezilarli oshishiga olib kelmoqda.
Nosimmetriya qisqa va uzoq muddatli nosimmetriyaga bo‘linadi. Qisqa muddatli
nosimmetriya ko‘pincha elektr tarmoqlaridagi qisqa tutashuv, simlarning uzilishi va yer bilan
tutashuvi, bir fazali A.Q.U. da fazaning o‘chishi kabi avariya jarayonlari bilan bog‘langan. Uzoq
muddatli nosimmetriya elektr tarmog‘i elementlarida nosimmetriyaning bo‘lishi yoki elektr
ta’minoti tizimiga nosimmetriyali elektr iste’molchilarining ulanishidan yuzaga keladi. Ushbu
iste’molchilar qatoriga yoritish uskunalari, bir fazali elektr payvandlash qurilmalari, yoyli po‘lat
eritish pechlari, elektr shlakli qayta eritish qurilmalari, o‘zgaruvchan tokli elektr yuritgichlar kiradi.
Fazada nosimmetriyali yuklamaning bo‘lishi teskari va nol ketma-ketlik toklarini yuzaga keltiradi.
Ushbu toklar tarmoq elementlaridan oqib, tegishli teskari va nol ketma-ketlik kuchlanishning
pasayishini yuzaga keltiradi va to‘g‘ri ketma-ketlik sanoat chastotasida qo‘shilib, tarmoq
nosimmetriyasiga olib keladi.
|
Adabiyotlar ro‘yxati - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.47
4.
A.A. Abdullayev, H.Sh. Ne’matjonov, I.Z. Ibroximov. Elekt tarmoqlarida hosil bo‘layotgan
nosimmetriya koeffitsientini aniqlash. STJ FerPI, ФарПИ ИТЖ, НТЖ ФерПИ, 2022, спец.выпуск №4
ТЕХНИКО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГАЗОПОРШНЕВЫХ
ГЕНЕРАТОРОВ МОЩНОСТЬЮ ДО 2000 КВТ НА ПРИМЕРЕ ТАШКЕНТСКОГО
ГОСУДАРСТВЕННОГО ТЕХНИЧЕСКОГО УНИВЕРСИТЕТА
М.М.Кавкатбеков, Р.П.Бабаходжаев
Ташкентского государственного технического университета им. Ислама Каримова
Ф.Ф.Хасанов
Центра разработок и исследований (R&D Center) группы компаний ООО Artel
Electronics
Аннотация: В статье рассмотрены технико-экономические возможности применения
газопоршневых установок в качестве локальных источников электрической и тепловой
энергии. Описаны варианты применения когенерационных и тригенерационных технологий
на примере Ташкентского государственного технического университета. Произведен технико-
экономический расчет показателей энергоэффективности применения газопоршневых
генераторов. Рассмотрены возможности экономии тепловой и электрической энергии до 10 %
и уменьшение вредных атмосферных выбросов при сжигании природного газа до 8000 тонн
в год.
Ключевые слова - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

|
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz Pdf ko'rish
|
bet | 56/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламКлючевые слова: газопоршневой генератор, когенерация, тригенерация.
Рост потребления электрической энергии в г. Ташкент, связанный с увеличением
населения города, образованием новых производственно-промышленных предприятий, уже
привел к перегрузке существующей инженерной инфраструктуры по обеспечению
электрической энергией. Решение таких проблем обусловлено организацией локальных
источников энергии. Создание собственных генерирующих объектов обеспечит:
- бесперебойное обеспечение производственных мощностей электрической энергией и
избежания риска веерных отключений, вызванных недостатком электроэнергии в городской
системе, и возможных сбоев работы в городской инфраструктуре;
- доступ к дешевой электроэнергии собственной генерации;
- возможность получения дополнительного дохода за счет реализации избыточной
генерации электроэнергии и тепла.
Газопоршневые генераторы. Альтернативным вариантом получения бесперебойной
тепловой и электрической энергии являются газопоршневые генераторы (ГГ). Электрический
коэффициент полезного действия (КПД) электрогенераторных установок, оснащённых
двигателями внутреннего сгорания, не превышает 45%. Утилизации тепла выхлоных газов
позволит увеличить общий КПД газопоршневых установок до 90–95%.
Установки когенерации и тригенерации. Тепловая энергия, извлекаемая в результате
утилизации вторичного энергоресурса (тепла выхлопных газов и эксплуатационных
жидкостей газопоршневого двигателя), может быть получена в виде горячей воды или пара.
Для отбора тепла из систем охлаждения, смазки двигателя и отвода выхлопных газов
применяются водо-водяные и газо-водяные теплообменники, паровые котлы-утилизаторы.
Решения с применением тригенерации позволяют получить от установки три продукта:
электрическую энергию;
тепловую энергию в виде горячей воды или пара;
холод.
|
| |
Zamonaviy o’qitish vositalari va axborot texnologiyalari - bet 19

Elektr yurituvchi kuchning uch fazali simmetrik sistemalari
Uch fazali generatorning cho`lg`amlarida hosil bo`lgan elektr yurituvchi kuch (E.Yu.k.)X, Y, Z uchlaridan A, B, C boshlang`ich nuqtalarga tomon yo`nalishi musbat deb qabul qilingan. E.Yu.k. va toklarning tegishli vektor diagrammasi b - rasmda ko`rsatilgan. Manbaning har bir cho`lg`amini alohida iste’molchi bilan ulash va uchta mustaqil zanjir hosil qilish mumkin, ulardan har birining alohida toki iA, iB, iC bo`ladi.
Zamonaviy o’qitish vositalari va axborot texnologiyalari - bet 18

Uch fazali generator cho`lg`amlarini tashqi zanjirga ulashda uchburchak usulidan foydalanganda uchta o`tkazgichlar yetarli bo`ladi. O`tkazgichlar uchburchakning A,B va C cho`qqilariga ulanadi, uchburchak usulida ulanganda generatorning chiziqli kuchlanishi faza kuchlanishiga teng bo`ladi.
Uo=Uf . Shunday qilib, generator cho`lg`amlarini uchburchak usulida ulanganida o`tkazgichdagi kuchlanish tushish 1,73 marta kichik bo`ladi.
Bir-birini nisbatan 1200 da yo’nalgan uchta sinusoidal maydon hosil qilish аylanuvchan magnit mаydoni hоsil qilish. XA,YB, ZC маgnit маydonni hоsil qiluvchi g’altaklardir.
How can I protect my trademark? - 11-mavzu: intellektual kapital va intellektual mulkni shakllantirish va bоshqarish reja

|
11-mavzu: intellektual kapital va intellektual mulkni shakllantirish va bоshqarish reja
|
bet | 10/12 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 24,38 Kb. | | #102867 |
Bog'liq Mavzu intellektual kapital va intellektual mulkni shakllantiris-fayllar.orgHow can I protect my trademark?
At the national/regional level, trademark protection can be obtained through registration, by filing an application for registration with the national/regional trademark office and paying the required fees. At the international level, you have two options: either you can file a trademark application with the trademark office of each country in which you are seeking protection, or you can use WIPO’s Madrid System.
Trademarks What rights does trademark registration provide?
In principle, a trademark registration will confer an exclusive right to the use of the registered trademark. This implies that the trademark can be exclusively used by its owner, or licensed to another party for use in return for payment. Registration provides legal certainty and reinforces the position of the right holder, for example, in case of litigation.
How long does trademark protection last?
The term of trademark registration can vary, but is usually ten years. It can be renewed indefinitely on payment of additional fees. Trademark rights are private rights and protection is enforced through court orders.
What kinds of trademark can be registered?
A word or a combination of words, letters, and numerals can perfectly constitute a trademark. But trademarks may also consist of drawings, symbols, three-dimensional features such as the shape and packaging of goods, non-visible signs such as sounds or fragrances, or color shades used as distinguishing features – the possibilities are almost limitless.
Industrial Designs What is an industrial design?
In a legal sense, an industrial design constitutes the ornamental aspect of an article.
An industrial design may consist of three dimensional features, such as the shape of an article, or two dimensional feat
|
| |
What kind of protection does an industrial design right offer?

|
What kind of protection does an industrial design right offer?
|
bet | 11/12 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 24,38 Kb. | | #102867 |
Bog'liq Mavzu intellektual kapital va intellektual mulkni shakllantiris-fayllar.org What kind of protection does an industrial design right offer?
In principle, the owner of a registered industrial design or of a design patent has the right to prevent third parties from making, selling or importing articles bearing or embodying a design which is a copy, or substantially a copy, of the protected design, when such acts are undertaken for commercial purposes.
ures, such as patterns, lines or color.
Geographical Indications What is a geographical indication?
A geographical indication (GI) is a sign used on products that have a specific geographical origin and possess qualities or a reputation that are due to that origin. In order to function as a GI, a sign must identify a product as originating in a given place.
In addition, the qualities, characteristics or reputation of the product should be essentially due to the place of origin. Since the qualities depend on the geographical place of production, there is a clear link between the product and its original place of production.
For what type of products can geographical indications be used?
Geographical indications are typically used for agricultural products, foodstuffs, wine and spirit drinks, handicrafts, and industrial products.
Trade Secrets What kind of protection does a trade secret offer?
Depending on the legal system, the legal protection of trade secrets forms part of the general concept of protection against unfair competition or is based on specific provisions or case law on the protection of confidential information.
Oʻzbekistonda ixtirolar, foydali model, sanoat namunasiga nisbatan qoʻyiladigan patent olish huquqini vujudga keltiradigan talablar hamda patent idorasining bunday hujjatni berish tartibi mamlakatning „Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari toʻgʻrisida“gi qonuni (1994-yil 6-may) da belgilab berilgan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING
QARORI
|
| |
Bozorni segmentlash - • Основные стратегические варианты

Bozorni segmentlash - bozorni har biri uchun alohida tovarlar yoki
marketing kompleksi talab qilinishi mumkin bo‘lgan xaridorlarning aniq
guruhlariga bo‘lish, taqsimlash.
Bozorni tadqiq etish - 1) muntazam ravishda ishlab chiqarish
bozorlarini (ishlab chiqarishni takomillashtirish uchun), ularning mavjud va
potenцial iste’molchilar ehtiyojini qondirish uchun tovar va xizmatlar ishlab
chiqarishni ta’minlash qobiliyatini tadqiq etish. Tadqiqotlar sotuv bozori,
ishchi kuchi bozori, kapital bozori, hamda xomashyo va materiallar bozorini
qamrab oladi; 2) bozori sigimi, salohiyati, raqobatchilik muhiti va narx
tavsifnomalari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni olish uchun bitta yoki bir nechta
bozorlarning sifat va miqdoriy tahlili.
Bozorning raqobatchilik haritasi - 1) raqobatchilarini bozorda egallab
turgan o‘rniga ko‘ra tasniflash; 2) bozorda raqobatchining o‘rnini nazorat
qilish imkonini beruvchi raqobatchilar ulushini taqsimlash. Aniq tovar
bozorlarida raqobatchilarning o‘rnini talil qilish natijasida aniqlanadi.
Brending - marketing kommunikatsiyalari tizimining firma stili va
uning elementlarini ishlab chiqish, firmani raqobatchilardan ajratib turuvchi
o‘ziga xos imidjini yaratish sohasi
Gorizontal diversifikatsiya - firma assortimentini ayni paytda ishlab
chiqarilayotgan mahsulotlar bilan bog‘liq bo‘lmagan, biroq mijozlarning
qiziqishini uyg‘otishi mumkin bo‘lgan mahsulotlar bilan to‘ldirish.
Demping - tovarni o‘rtacha bozor narxidan arzon, ba’zida hatto o‘z
tannarxidan arzon narxda sotish. Ko‘pchilik garb mamlakatlarida milliy ishlab
chiqaruvchilar foydasini himoya qiluvchi va aksari hollarda boshqa
164
mamlakatlardan raqobatning kuchli emasligi sababli arzon narxda tovar olib
kirishni ta’kiklovchi antidemping qonunlar amal qiladi.
Sanasi holatiga samiyev fayzbek alijon o‘G‘LI

2023-12-21 12:41:49
1
O’zbekiston
Respublikasi
Ichki ishlar
vazirligi
№ 4299-9165-83ec-3d5e-c554-0118-5352
Hujjat yaratilingan sana: 2023-12-21
Ariza raqami: 106639800
Hujjat berilgan: SAMIYEV FAYZBEK ALIJON O‘G‘LI
JShShIR: 51507055310028
Fuqaro doimiy yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risida
QAYD VARAGʻI
21.12.2023 -
sanasi holatiga
SAMIYEV
FAYZBEK
ALIJON O‘G‘LI
15.07.2005
ERKAK
Familiyasi
Ismi
Sharifi
Tug‘ilgan sanasi
Jinsi
Shaxsni tasdiqlovchi hujjatning seriyasi va
raqami
AD2234463
Doimiy yashash manzili
Qo‘shimcha ma’lumotlar
Kadastr: 20:11:02:01:04:0166
Hudud:
БУХОРО ВИЛОЯТИ
Tuman (shahar): ҒИЖДУВОН ТУМАНИ
Manzil:
Зарангари МФЙ, Зарангари кучаси, 166-уй
Doimiy ro‘yxatga olingan sanasi: 25.09.2019
Rasmiylashtirgan bo‘linma nomi:
Kelish bandi:
Qayerdan keldi:
Vaqtinchalik yashash manzili
Mazkur hujjat Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 15 sentyabrdagi 728-son qaroriga
muvofiq Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida
shakllantirilgan elektron
hujjatning nusxasi bo‘lib, davlat organlari tomonidan ushbu hujjatni qabul qilishni rad
etishlari qat’iyan taqiqlanadi. Hujjat haqiqiyligini repo.gov.uz veb-saytida hujjatning
noyob raqamini kiritib yoki mobil telefon yordamida QR- kodni skaner qilish orqali
tekshirish mumkin.
4383
• Основные стратегические варианты - bet 41

65
5-bob. MARKETING DASTURI
5.1. Marketing dasturi haqida tushuncha
Tor ma’noda marketing dasturi (biznes reja) hujjat bo‘lib, korxonaning
bozorda aniq faoliyat ko‘rsatish tamoyilini ifodalaydi. Marketing dasturi
kengroq ma’noda esa korxona imkoniyatlarini bozor talablariga
moslashtirishga yo‘naltirilgan tahlil, rejalashtirish va nazorat qilish jarayoni
deb qaraladi. Marketing dasturlari qisqa muddatli(bir yilgacha), o‘rta
muddatli (5 yilgacha) va uzoq muddatli (10 yilgacha va undan ko‘proq)
bo‘ladi. Ular umumiy shaklda yoki korxonaning maxsus faoliyatlariga
mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin.
Marketing dasturi bu korxonani umumxo‘jalik faoliyatini direktiv
rejasini tuzish uchun strategik tavsiyanomadir va yuqori boshqarish bo‘g‘ini
uchun qaror qabul qilish asosidir. Marketing dasturining asosiy mazmuni, bu
korxonaning o‘tgan davrdagi faoliyat natijalari bo‘lib, unda maqsadli bozor
rivojlanishining qisqa tahlili va bashorati, firmaning asosiy rivojlanish
maqsadi, bozordagi xulq-atvorining strategik yo‘li, tovar, narx, sotish va
rag‘batlantirish siyosatining chora-tadbirlari, marketing tadqiqotlari
mazmuni, xarajatlar smetasi, marketing harakatlari samaradorligini oldindan
baholash, marketing dasturini amalga oshirish bo‘yicha nazorat chora-
tadbirlari va harakatlari beriladi.
Marketing dasturi marketing kompleksi tadqiqotlari va firmani o‘z
imkoniyatlarini baholash asosida tuziladi. Dastur tavsiyali xarakterga ega
bo‘lsada, kompaniyani strategik rejalashtirishda zarur bosqich sifatida
ko‘riladi. Firmalar faoliyatining zamonaviy sharoitda marketing dasturi
kompaniyani yuqori boshqaruv bo‘g‘ini (joriy rejalashtirish, direktiv rejalar,
strategik dasturlar, strategiyani tanlash) darajasida asoslanib boshqaruv
qarorlarini qabul qilish uchun zarurdir.
Marketing dasturining strategik yo‘nalishi bozordagi mavqei va
korxonaning bog‘liqlik holatidan kelib chiqqan holda o‘z ichiga turli
variantlarni oladi.
Strategiyalar diversifikatsiyasi, tadbirkorlik faoliyatini segmentatsiyalash,
hujum va himoya strategiyalari bo‘lishi mumkin.
Marketing dasturini ishlab chiqishda ko‘p variantlilik tamoyillari
ishlatiladi. Xizmatni tuzilishiga binoan marketing dasturi va rejasining bir
necha variantlari: ikki yoki uch, ya’ni minimal, optimal va maksimal turlari
bo‘ladi. Masalan, Yaponiya firmalari marketing dasturi va rejasining minimal
variantini nazarda tutib, uni amalga oshirishda haqiqiy muvaffaqiyatga
iqtisodiy va ijtimoiy hamda psixologik samarani olishni maqsad qilib
66
erishadi. Shuningdek dasturni o‘rtacha yoki optimal variantlari keng
tarqalgan.
Quyidagi rasmda marketing majmui dasturining jarayoni keltirilmoqda.
|
• Основные стратегические варианты - bet 35

4.1-rasm. Marketingning qo‘llanilish sohasi bo‘yicha asosiy turlari Iste’mol tovarlari xizmati marketingi ishlab chiqaruvchi bilan iste’mol
o‘rtasida bevosita aloqaning mavjudligi bilan ajralib turadi. Xizmatlarning
ko‘pchilik qismi kompleks xarakterga ega. Masalan, mehmonxonalar, jamoat
ovqat joylari, ekskursion xizmat, yodgorlik tovarlari sotish va hokazolar
paydo bo‘lishi yalpi turistik mahsulot tushunchasi bilan bevosita bog‘liqdir.
Shu sababli ko‘rsatish sohasida marketing juda katta yo‘nalishga ega.
4.2. Makromarketing va mikromarketing Marketingning tarkibiy tuzilishi haqida fikr yuritilganda uning tarkibida
mikromarketing, mikromarketing turlari mavjudligini alohida ta’kidlash
zarur. Bu tushunchalarni fanga birinchi marta F. Kotler 1972-yilda kiritdi va
ularni xo‘jalik faoliyati bilan shug‘ullanadigan tashkilotlar bilan bir qatorda
foyda olish bilan bog‘liq bo‘lmagan madaniyat, ijtimoiy, siyosiy va shunga
o‘xshash tashkilotlarga nisbatan ham qo‘lladi.
Mikromarketing-korxonaning ishlab chiqarishni shakllantirish, tovar va
xizmatlarning tayyorlovchidan iste’molchi yoki foydalanuvchiga borish
oqimini boshqarish bilan bog‘liq bo‘lgan faoliyatdir. Uning asosiy vazifasi
talabni qondirish va ayni paytda korxona oldiga qo‘ygan maqsadlarga
erishishdir. Boshqacha aytganda, bu ijtimoiy-iqtisodiy jarayon bo‘lib,
mahsulot yoki xizmatlarga bo‘lajak talab tarkibini o‘rganish, shuningdek, bu
Marketing korxonaning bozorda (iste’molchiga) yo‘naltirilgan strategik boshqaruvi sifatida Xalqaro marketing
Ichki milliy marketing
Iste’mol tovarlari marketingi
Ishlab chiqarish vositalari marketingi
Xizmatlar marketingi
Ishlab chiqarish xizmatlari
Iste’mol xizmatlari
56
talabni, taklifni shakllantirish iste’molchiga axborot berish yo‘llari bilan
qondirish maqsadini ko‘zlaydi.
Shunday qilib, mikromarketing korxona darajasidagi bozor faoliyatidan
iboratdir.
-rasm. Ichki omillar (mikromuhit omillari)

58
Eksport marketingi yangi xorijiy sotish bozorlarini quyidagicha tadqiq
qilish, firma mahsulotlarini sotish uchun xorijiy sotish xizmatlarini tashkil
qilishni ko‘zda tutadi. Import marketingi yuqori samarali xaridorlarni
ta’minlash uchun bozor tadqiqotlarining alohida shakllarini ko‘zda tutadi.
Ilmiy-texnik marketing xaridning ilmiy-texnik faoliyat natijalari:
patentlar va litsenziyalarni sotish va xarid qilish qismidagi marketing
tadqiqotlari, fan-texnika taraqqiyoti yo‘nalishlarini o‘rganish, tegishli
tomonlar patent huquqlari masalalari va boshqalar bilan bog‘liq.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri marketing kiritish marketingi o‘z ichiga xorijiy
faoliyatni tadqiq qilish, yangi korxona ishining imkoniyatlari (biznes-reja
turlari), uning sotish faoliyatini chuqur va har taraflama tahlil qilishni, hamda
kompaniya manfaatlari va korxona qurilgan mamlakat qonunini hisobga
olgan holda tashqi bozorda sotish tadqiqotlarini o‘z ichiga oladi.
Xalqaro marketing, tashqi iqtisodiyot, tashqi savdo marketingi deb ham
ataydilar, mahsulotni xorijda qurilgan milliy korxonalarda sotishni ko‘zda
tutadi. U ishlab chiqarish, sotish vazifalarining juda kattaligi bilan farqlanadi,
asosan ko‘p sonli mamlakatlar hududlarini qamrab oluvchi transmilliy
kompaniyalarga javob beradi.
Notijorat faoliyati sohasidagi marketing asosan alohida tashkilot yoki
alohida shaxsga nisbatan jamoaning ijobiy fikrini yaratish masalalari bilan
bog‘liq.
Ijtimoiy marketingni qo‘llashning eng muhim sohasi rivojlanadigan
mamlakatlarda oilani rejalashtirish, qariyalar va kasallarga e’tiborni jalb
qilish ayrim ijtimoiy zaruratlarga xayriya qilishga tayyorlikni rivojlantirishdan
iborat.
Nazorat va mulohaza savollari

163
IZOHLI LUG‘ATLAR
«
Reklama piramidasi» - asosiy iste’molchilar doiralarining birikuvi,
ularning reklama qilinayotgan tovarni xarid qilishga tayyorligi. O‘sib borish
tartibiga ko‘ra quyidagi bosqichlarga taqsimlanadi: bexabarlik,
xabardor
bo‘lish, moyillik, afzal qurish, xarid qilish, qayta xarid qilish.
Bozor - 1) talab va taklif uchrashadigan joy, bu yerda ishlab chiqarilgan
mahsulotning jamoatchilik sezayotgan ehtiyojga mos kelish darajasi
aniqlanadi,
mazkur
tovarning
boshqa
raqobatchi
tovarlar
bilan
raqobatbardoshligi
taqqoslanadi; 2) tovar, xizmat va boshqa mulk turlari
bilan almashish sohasi; 3) iste’molchilar guruhi; 4) mazkur tovarning barcha
xaridorlari; 5)
tashkillashtirilgan savdo joyi; 6) tovar va xizmatlarni olish
manbai; 7) qandaydir mahsulot yoki xizmatlarning
virtual yoki tabiiy aks
ettirilgan mavjud yoki potenцial xaridorlari va sotuvchilari majmui; 8) birja.
Bozor segmenti - taklif etilayotgan bitta
mahsulot turi va marketing
kompleksiga bir xilda munosabatda buluvchi iste’molchilar guruhi majmui.
Nazorat va mulohaza uchun savollar

64
2. Karimov I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada
chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi:
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining
qo‘shma majlisidagi ma’ruzasi. -T.: O‘zbekiston, 2010.–56 b.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimovning 2010-yilda
mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2011-yilga
mo‘ljallangan eng muhim ustuvor yo‘nalishlarga bag‘ishlangan O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi “Barcha reja va
dasturlarimiz Vatanimiz taraqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz farovonligini
oshirishga xizmat qiladi” mavzusidagi ma’ruzasini o‘rganish bo‘yicha o‘quv-
uslubiy majmua. – T.: Iqtisodiyot, 2011. – 377 b.
4. Qosimova M.S., Yusupov M., Ergashxodjaeva Sh.J. Marketing.
Darslik. – T.: TDIU, 2010. – 224 bet.
5. Соловьев Б.А., Мешков А.А., Мусатов Б.В. Маркетинг: Учебное
пособие. -M.: Инфра-М, 2010. – 336 c.
6. Котлер Ф. Основы маркетинга: Учебное пособие. –M.: Изд. дом
«Вильямс», 2010. – 656 c.
7. Басовский Л.Е. Маркетинг: Учебное пособие. – M.: Инфра-М,
2010. – 219 c.
8. Бронникова Т.С. Маркетинг: теория, практика: Учебное пособие.
–М.: КНОРУС, 2010, -208с.
Qisqa xulosalar - • Основные стратегические варианты

63
Marketingni qo‘llash sohalari va obyektlariga
muvofiq quyidagi
holatlarga ko‘ra guruhlanadi: ichki; tovarlar bo‘yicha; eksport; import; ilmiy-
texnik; to‘g‘ridan-to‘g‘ri mablag‘ (investitsiya) kiritish marketingi;
xalqaro
marketing; notijorat faoliyati sohasidagi marketing; ijtimoiy g‘oyalar
marketingi.
Marketingni boshqarish jarayoni bosqichlari quyidigilardan tuzilgan:
1. Bozor imkoniyalari tahlili;
2. Maqsadli bozorni tanlash;
3. Marketing kompleksini ishlab chiqish;
4. Marketing chora-tadbirlarini hayotga tatbiq etish.
Marketingni tashkil qilish - korxonada bir necha yo‘nalishda amalga
oshiririlishi mumkin:
1. Funksional - bunda javobgarlik taqsimot, sotish, ta’minot
va tovar
harakatini tashkil qilish doiralariga tushadi.
2.
Tovarlar tamoyili bo‘yicha tashkil etish. Unda funksional
tamoyillarga, yana bir tovar markasi uchun boshqaruvchilar qo‘shiladi.
3.
Bozor tamoyili bo‘yicha tashkil etish. Unda funksional tamoyillariga,
yana bir hudud bozorlari va iste’molchilar turi bo‘yicha
boshqaruvchilar
qo‘shiladi.
Marketingni boshqarish jarayoni, tashqi va ichki sohasi va

59
tuzilishining dinamik barqarorligi, evolyutsiya o‘zgarishlari va tashqi muhit
bilan o‘zaro ta’siri tushuniladi. Bu maqsad marketing faoliyat ko‘rsatayotgan
sohalarda belgilangan darajadagi foyda olishga yo‘naltirilgan
barcha
faoliyatni boshqarishdir.
Marketingni boshqarish jarayoni bosqichlari to‘rt bosqichdan iborat:
bozor imkoniyalari tahlili;
maqsadli bozorni tanlash;
marketing kompleksini ishlab chiqish;
marketing chora-tadbirlarini hayotga tatbiq etish.
Bozor imkoniyatlari tahlilida marketing tadqiqotlari marketing
axboroti, marketing muhiti,
bozorning tuzilishi, ulgurji va chakana savdo
holati tahlili olib boriladi.
Maqsadli bozorni tanlashda esa:
- talab hajmi o‘lchovi,
- bozorni segmentlash jarayonlari ko‘rib chiqiladi.
Marketing kompleksini ishlab chiqishda esa tovar ishlab chiqarish,
ishlab chiqarilgan tovarga narx o‘rnatish, tovarlarni
tarqatish usullari va
sotishni rag‘batlantirish, ishlab chiqarishning kommunikativ siyosati ustida
ishlar olib boriladi.
Keyingi bosqichda esa rejalashtirish tizimi,
shuningdek, strategik va
taktik rejalashtirish jarayoni va marketing faoliyatinngi nazorat turlari,
korxonaning tashkiliy tizimi kabilar to‘liq yoritib beriladi.
Marketing muhiti deganda firma korxona yoki uning yuqori
tashkilotlar
faoliyatiga ta’sir ko‘rsatuvchi ijtimoiy, iqtisodiy siyosiy va huquqiy omillar
majmui tushuniladi, marketing ichki va tashqi muhitlar farqlanadi.
Ichki muhitni
shakllantiruvchi omillar, firma rahbariyati tomonidan
nazorat qilinadigan - texnologik jarayon, moliyaviy ahvoli, tashkiliy tuzilishi,
bozorni tanlash va boshqalar bilan bog‘liqdir. Nazorat qilinadigan omillarni
tashkilot va uning marketing xizmati boshqaradi. Ana shu omillardan
marketing xizmati tomonidan nazorat qilinmaydiganlaridan
ayrimlarini oliy
rahbariyat boshqaradi.
Quyidagi rasmda marketing tomonidan nazorat qilinadigan ichki omillar
keltirilmoqda (4.5- rasm).
Nazorat:
kundalik;
vaqti-vaqti bilan
Maqsadli bozorni
tanlash (segmentni):
hajmi bo‘yicha;
tavsifnomalari bo‘yicha
Firma
Kommunikatsiya siyosatining mohiyati

157
jamoat transportidagi turli yozuvlar, savdo binolarini reklama jihatidan
bezash) tayanadilar. Reklama- bu ommani xabardor qilish usulidir.
Iste’molchilar bilan yaqin aloqa o‘rnatishda ommaviy axborot vositalari unga
yordam qiladi.
Savdo reklamasining o‘ziga xos xususiyati xaridorni chorlash va
chiqarishdan iborat. Shu bilan birga, savdo reklamasi aholi salomatligi
yo‘lida tovarlarning ayrim turlarini iste’mol qilishni ko‘paytirish maqsadida
ularga ta’sir o‘tkazish vositasidir.
Xalqning turmush darajasi osha borishi, savdoga bo‘lgan talablar
kuchayishi va ko‘pincha yangi talablar qo‘yilishi reklama bilan bog‘liqdir,
chunki savdo xalq iste’molini qondirish jarayonidir.
Reklama savdo madaniyatini oshirishga ko‘maklashmog‘i lozim.
Reklama yaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa, xaridorlar o‘zlariga zarur tovarlarni
tez topib, oson va ko‘p vaqt sarflamay sotib oladigan bo‘ladilar. Shu tariqa
tovarni sotish tezlashadi, savdo xodimlari mehnatining samaradorligi ortadi,
muomala chiqimlari kamayadi.
Savdo reklamasi alohida hammaga ma’lum bo‘lgan ba’zi bir tovarlar
to‘g‘risida foydali ma’lumotlar berish, shu tovarlarning xususiyatlari,
qimmatli jihatlari, ularni ishlatish usullarini tushuntirishi kerak.
Zamonaviy o’qitish vositalari va axborot texnologiyalari - bet 20

Uch simli sxemada iste’molchi yulduz usulida ulanganda bitta fazada simning uzulishi shu fazada kuchlanish va tokning mutlaqo bo`lmasligiga olib keladi. Iste’molchining boshqa ikkita fazasi liniya kuchlanishiga ketma – ket ulangan bo`lib qoladi.A fazada sim uzilganda (a – rasm)B va Cketma – ket ulangan.
INTERNET: DIGITAL ERADA MADANIY O'ZGARISH

INTERNET: DIGITAL ERADA MADANIY O'ZGARISH
Maqsad
Raqamli davrda amalga oshirilgan madaniy o'zgarishlarning ma'nosini tushunish.
Kompyuter inqilobi va uning oqibatlari
Aloqa jamiyati deb ataladigan buzilish madaniy tushunchalarda, ta'limda, rivojlanishda, hayotda tub o'zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Bu informatika, axborot va kommunikatsiyalar birlashadigan, yozuv o'rnini ko'rinmas va nomoddiy belgilarning yangi to'dasi egallab turgan jamiyatdir, bu bizni bilim va axborot sivilizatsiyasiga olib boradi.
Axborot va bilim orqali navigatsiyaning yangi jamiyati madaniyat, bilim, multimedia va virtual narsalar bilan to'ldirilgan.
Raqamlashtirilgan telematika tufayli yuzaga kelgan kognitiv inqilob allaqachon texnik va ijtimoiy o'zgarishlarni keltirib chiqarmoqda, ammo u shunchalik radikal mutatsiyalarni keltirib chiqarmaydiki, ularni inson tomonidan tanib bo'lmaydi va boshqara olmaydi.
Aslini olganda, insoniyat tarixi davomida doimiy bo'lib kelgan texnologik evolyutsiyaga duch kelganda vahima qo'yish yoki bezovtalanish oqilona emas. Kompyuter inqilobi o'z davridagi yozuv, bug' mashinasi, telefon va bosma nashrlardan muhimroq emas.
Yangi multimedia galaktikasi bilim va madaniyatga erishish shunchalik oson bo'lgan sohani yaratadiki, u o'zining afzalliklaridan ko'ra paydo bo'ladigan yangi savollar, masalan, kirish imkoniyati bo'lmaganlarning kelajagi haqidagi savol tufayli yanada inqilobiy bo'ladi. bu elektron hashamatga. Bir tomondan, biz haqiqiy ma'lumotlar okeani va navigatsiya vositalari, turli
madaniyatlar vakillari bilan muloqot qilish va interaktivlik imkoniyatlariga duch kelamiz, lekin boshqa tomondan, biz foydalanishga qodir bo'lganlarning katta mas'uliyatini yodda tutishimiz kerak. ular, ularning mustaqillik darajalari.
Tarmoqqa kirishni nazorat qilish qayerda amalga oshirilishi va ommaviy axborot vositalaridan ijtimoiy foydali foydalanish uchun
qanday choralar ko'rish mumkinligi haqida o'ylashimiz kerak.
Bular faqat yangi texnologiyalarning bir nechta savollari. Ular inson aql-zakovati uchun yangi inqilobni yaratish, tasavvur qilish va qayta ixtiro qilish, insoniyat taraqqiyotiga hissa qo'shishni da'vo qilmoqda.
|
ÿ Sarlavha va URL - Birlashgan Millatlar Tashkilotining

ÿ Sarlavha va URL
Til
Mamlakat
Qisqacha tavsif (asl tilda va ingliz tilida)
ning darajalari
ta'lim
(quyidagi
YUNESKO
tasnifi)
Maqsad
foydalanuvchilar guruhlari
Global ta'lim uchun ittifoq
http://www.global- Learning.org/en/index.php3
Ingliz
AQSH
Global ta'lim ittifoqi o'rtasidagi strategik hamkorlikdir uchta ta'sischi tashkilot: Schools Online, World Links for Rivojlanish (WorLD) va Xalqaro Ta'lim va
Resurs tarmog'i (I* EARN). Bu hamkorlik uchun yaratilgan texnologiya va Internetga kirishdagi tengsizliklarni bartaraf etish va
butun dunyo bo'ylab ko'proq talabalar uchun ta'lim imkoniyatlarini taqdim etish.
Alyans kompyuter markazlari va internetni tashkil etmoqda Afrika, Lotin Amerikasi va Yaqin Sharqdagi maktablarda ulanish.
1-5
Administratorlar
Katta 6 ko'nikmalarni qo'llash
http://www.surfline.ne.jp/janetm/big6info.htm
Ingliz
Yaponiya
Mayk Eyzenberg va Bob Berkovitzning Big6 Skills™ va milliy
Axborot savodxonligi standartlari Amerika tomonidan ishlab chiqilgan
Maktab kutubxonachilari uyushmasi (AASL) va assotsiatsiyasi Ta'lim va kommunikatsiya texnologiyalari (AECT) tashkil etish
Internetdagi tadqiqotlarga kirish.
0-6
O'qituvchilar
Aprender sin distancias
http://uoc.terra.es/articles/ josep_maria_duart.html
ispancha
Ispaniya
Internet aloqa va axborot vositasiga aylandi
zamonaviy ta'lim jarayonini o'zgartiradigan muhit. Yoshroq
odamlar buni asosiy ta'limning bir qismi sifatida qabul qilishadi, kattalar esa
odamlar ko'pincha o'zgarishlarga moslashishda qiyinchiliklarga duch kelishadi.
2-6
Administratorlar
AskERIC
http://www.askeric.org/
Ingliz
AQSH
AskERIC - bu shaxsiylashtirilgan Internetga asoslangan xizmat ko'rsatish
ta'limga qiziqqan har bir kishi uchun ta'lim ma'lumotlari
dunyo. Endi u ERIC Clearinghouse bilan birga uning tarkibiy qismi hisoblanadi
Sirakuza universiteti qoshidagi Sirakuza axborot instituti.
AskERIC tarkibiga quyidagilar kiradi: Savol-javob xizmati, Resurs
To'plam, Savollar arxivi, Dars rejalari, ERIC ma'lumotlar bazasi, pochta jo'natmalari
Ro'yxatlar.
1-6
O'qituvchilar,
ma'murlar
.
Asinxron ta’lim tarmoqlari (ALN)
http://www.aln.org/
Ingliz
AQSH
Asinxron ta'lim tarmoqlari (ALN) o'z-o'zini o'rganishni birlashtiradi boshqalar bilan sezilarli, tezkor, asinxron interaktivlik. ALNda
o'quvchilar kompyuter va kommunikatsiya texnologiyalari bilan ishlashda foydalanadilar masofaviy ta'lim resurslari, shu jumladan murabbiylar va boshqa o'quvchilar, lekin bir vaqtning o'zida onlayn bo'lish shartisiz. Eng
113
umumiy ALN aloqa vositasi World Wide Web hisoblanadi.
4-6
Talabalar,
o'qituvchilar,
ma'murlar
114
Machine Translated by Google
|
Toifa
  
Oʻtkazish - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

Toifa
|
Oʻtkazish kengligi
|
Qoʻllanilishi
|
3
|
16 MGts gacha
|
Ethernet, Token-Ring, telefon
|
4
|
20 MGts gacha
|
Ethernet, Token-Ring, telefon
|
5
|
100 MGts gacha
|
Ethernet, ATM, FE, Token-Ring, telefon
|
6
|
200/250 MGts gacha
|
GigaEthernet, Ethernet, ATM, FE, Token-Ring,
|
7
|
600 MGts gacha
|
GigaEthernet, Ethernet, ATM, FE, Token-Ring
|
1.2.4-jadval.
Kabel tizimi
|
Qoʻllanilishi
|
Talab
|
Gorizontal
|
Qavat/joylashuv chegarasi boʻyicha qurilmalar birlashuvi
|
Turlanish, ishonchlilik, universallik
|
Vertikal
|
Bino boʻylab birlashuv
|
Sigʻim, ishonchlilik
|
Kampus tarmoq
|
Hisoblash kompyuter tarmogʻining bino boʻylab birlashuvi
|
Sigʻim, ishonchlilik
|
Gorizontal kabel aloqa tizimi quyidagilardan tashkil topgan:
Aloqa kabeli
Rozetkalar
Patch-panel (koʻp sonli portlardan iborat rozetkalar)
Patch-cord (vilkalar(konnektor) orqali aktiv va passiv qurilmalarni birlashtiruvchi kabellar)
Boshqa qurilmalar (ustun va krosslar)
Kabellarni qirqish, ishlov berish va konnektorga mahkamlashda maxsus asbob – “Siquuvchi ombur” dan foydalaniladi. (1.2.3-rasm.)
1.2.3-rasm. Siquvchi asbob RJ-45
Patch-cord kabellarni tayyorlash uchun juftli oʻrama kabellarida qanday bajarilishini koʻrib chiqamiz. Dastlab bu turdagi kabellarning ulanish qoidalarini bilishimiz zarur. Internet uchun kompyutyerdan HUB ga RJ-45 (8P8C) juftli oʻrama kabelining mos keluvchi rangli simlar tuzilmasi (lan): (1.2.4-rasm. A, B)
1.2.4-rasm. A variant – lan kabel
1.2.4-rasm. B variant – utp kabel
Kompyutyerda kompyuterga boʻlsa: (2.5-rasm.)
1.2.5-rasm.
CAT5 kategoriyali (100 Mbit/s gacha tezlikda) oʻrama juftli kabellarda signallarning uzatilishida faqat ikki juft simlargina ishlatiladi. Bir jufti signal qabul qilish uchun, ikkinchisi esa kompyuter tarmoq kartasiga RJ-45 razyomli oʻrama juftli kabellar orqali Hub, swich yoki router qurilmalariga signal joʻnatish uchun foydalaniladi. (1.2.6-rasm.)
1.2.6-rasm. Kompyuterning tarmoqqa ulanish tuzilmasi
WINDOWS OT lokal tarmoqni sozlash va ishlatish uchun juda qulay. Tarmoq bilan ishlashdan avval, agar Sizning kompyuteringiz lokal tarmoqqa ulanmagan boʻlsa, sozlash ishlari olib boriladi. Kompyuter tarmoqda ishlashi uchun uni sozlash jarayoni quyidagicha:
Avvalo kompyutyerda tarmoq plata (karta) borligiga ishonch hosil qilish darkor. RJ-45 razʻyomiga maxsus konnektor orqali kabellar ulanadi.(1.2.7-rasm).
|
Analog maʻlumotlar kanallari - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 24/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)Analog maʻlumotlar kanallari. Analog kanallarning eng keng tarqalgan turi - umumiy telefon kanallari (ovoz chastotasi kanallari). Tonal chastotadagi kanallarda tarmoqli kengligi 0,3 ... 3,4 kHz boʻlib, u odam nutqining spektriga mos keladi.
Ayrim maʻlumotlarning tovush chastotasi kanallari orqali uzatilishi uchun alohida signal va analog chiziqlarning xususiyatlariga mos keladigan signal konvertorlariga ehtiyoj bor. Bundan tashqari, ikkilik signallarni bevosita 0,3 ... 3.4 kHz tarmoqli kengligi boʻlgan telefon kanali orqali uzatish tezligi 3 kbit/s dan oshmasligi kerak. Haqiqatan ham, bitta bitni uzatish ikki voltli singnaldan va bir differentsial TVning davomiyligini talab qiladi:
= (3 ... 4)/(6,28 FB), bu yerda FB passbandning yuqori chastotasi.
Keyin uzatish tezligi B dir< 1/(2 ТВ).
Kommunikasion kanalning oʻtkazish qobiliyati
Maʻlumot qanday va qaysi tezlikda uzatilishi koʻp omillarga bogʻliq. Maʻlumot uzatish kanallari bilan tanishgan holda maʻlumot uzatishga taʻsir qiluvchi omillarni koʻrib chiqaylik. Quyidagi asosiy omillarni bilish zarur:
uzatish oʻlchovlari: chastota va eng yuqori-eng past chastotalar
farqi;
liniyalarning tuzilishi: nuqtaga-nuqta (point-to-point) va koʻp
nuqtali;
parallel va ketma-ket uzatish;
uzatish yoʻnalishlari: simpleks, yarim dupleks va toʻliq dupleks;
uzatish rejimi: asinxron va sinxron;
paketlar kommutatsiyasi;
protokollar;
multipleksirlash.
Uzatish paremetrlari: chastota va eng yuqori-eng past chastotalar
farqi.
Uzatish sifati ikkita oʻzgaruvchiga bogʻliq: chastota va chastotalar farqi. Buralma juftli telefon simi 4000 Gts chastotada bir sekundda bor yoʻgʻi 1 kbayt maʻlumotni uzata oladi. 100 MGts chastotali koaksial kabel shu vaqt ichida 10 Megabayt, 200 trln. Gts chastotali optik tolali kabel 1 gigabayt maʻlumotni uzata oladi.
|
| |
Liniyalarning tuzilishi: nuqtaga-nuqta va koʻp nuqtali

|
Liniyalarning tuzilishi: nuqtaga-nuqta va koʻp nuqtali
|
bet | 25/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1) Liniyalarning tuzilishi: nuqtaga-nuqta va koʻp nuqtali.
Liniyalar tuzilishi, yoki Aloqa liniyalari orqali uzatishning ikki turi mavjud: nuqtaga-nuqta va koʻp nuqtali.
Nuqtaga-nuqta. Bu usulda maʻlumot junatuvchi va qabul qiluvchi qurilmalar bevosita bir-biriga ulanadi. Masalan, terminal va markaziy kompyuter shunday ulanadi. Bu xususiy (alohida foydalanuvchiga tegishli boʻlgan) maʻlumotni saklangan xolda bitta qurilmadan ikkinchisiga uzatish usulidir. Bunaqa liniya jamoaviy yoki xususiy boʻlishi mumkin.
Koʻp nuqtali. Bu yagona liniya boʻlib, bir nechta kommunikatsiya qurilmalarini bitta kompyuterga ulaydi. Bunaqa liniyada, koʻpincha, bitta qurilma, masalan, terminal, xoxlagan paytda maʻlumotni uzata (qabul qila) oladi.
Ketma-ket va parallel ulash
Maʻlumot ikki xil usulda uzatiladi: ketma-ket va parallel signallar yigindisi kurinishida.
Maʻlumotni ketma-ket uzatish. Bu usulda bitlar bitta-bitta, biri ikkinchisida keyin uzatiladi. Ketma-ket uzatish koʻpincha buralma juftli telefon liniyalari orqali amalga oshiriladi. Bu usul koʻpgina liniyalarda, modemlar, sichkonchalarda xam qoʻllaniladi. Kompyuterga ulanuvchi modem kartasi(platasi) odatda ketma-ket portga ulanadi.
Maʻlumotni parallel uzatish. Bunday uzatishda maʻlumot qismlarga ajratilib, bu qismlar alohida liniyalar orqali bir vaqtda uzatiladi. Parallel liniyalarda ketma-ket liniyalarga nisbatan maʻlumot ancha tez uzatiladi. Ammo bu usulda kabel uzunligi 15 fut (5 metr) gacha bulishi mumkin, xolos. Shuning uchun bu usulda maʻlumot, masalan, protsessordan printerga uzatiladi.
Maʻlumot oqimi yoʻnalishlari
Ikkita maʻlumot almashinish uchun ulangan kompyuterlar o’rtasida maʻlumot almashinish uch xil usulda amalga oshiriladi: simpleks, yarim dupleks va toʻliq dupleks.
Simpleks uzatish. Bunday uzatish turida maʻlumot faqat bir tomonga qarab oqadi. Bunga anʻanaviy televideniyeni misol keltirish mumkin: maʻlumot doim uzatish stantsiyasidan televizion antennalarga uzatiladi. Teskari yoʻnalishda xech qanday signallar uzatilmaydi. Baʻzi kompyuterlashgan maʻlumot yiguvchi qurilmalar xam shu printsip asosida ishlaydi (masalan, yer qimirlashi parametrlarini ulchaydigan seysmograf). (2.11-rasm.)
|
| |
Shannon - Xartli - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 23/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)Shannon - Xartli teoremasi - C kanal sigʻimini taʻkidlaydi, qoʻshimchani hisobga olgan holda analog aloqa kanali orqali oʻrtacha qabul qilingan signal quvvati S yordamida oʻzboshimchalik bilan past darajadagi xato tezligi bilan uzatilishi mumkin boʻlgan maʻlumotlarning eng yuqori chegarasini nazariy jihatdan yaratadi.
Bu yerda
C - kanalning oʻtkazish qobiliyati sekundiga bit, aniq uzatish tezligining nazariy yuqori chegarasi (baʻzan F bilan belgilanadi maʻlumot uzatish tezligi), xatolarni tuzatish kodlari bundan mustasno;
B - Bu gertsdagi kanalning oʻtkazish qobiliyati (tarmoqli uzatish signali mavjud boʻlganda oʻtish kanalining oʻtkazish qobiliyati)
S - qabul qilingan signalning tarmoqli kengligi boʻyicha oʻrtacha kuchi (modifikatsiyalangan uzatish tashuvchisi, odatda C deb nomlanadi), vattlarda (yoki voltlarda kvadrat bilan oʻlchanadi);
N - vattlarda (yoki voltlarda kvadratlarda) oʻlchanadigan oʻrtacha shovqin va shovqin kuchi;
S/N - bu signal signalidan shovqin nisbati (SNR) yoki qabul qilgichdagi shovqin va shovqinlarga aloqa signalining shovqin-shovqin koeffitsienti (CNR) (log-desibel emas, balki chiziqli quvvat nisbati sifatida koʻrsatilgan).
Kanal (aloqa kanali) - bitta tomonlama maʻlumotlarni uzatish vositasi. Kanalning namunasi radio aloqasi vaqtida bitta transmiterga ajratilgan chastota diapazoni boʻlishi mumkin. Muayyan chiziqda bir necha aloqa kanallarini yaratish mumkin, ularning har biri uchun oʻz axborotlari uzatiladi, yaʻni chiziq bir necha kanallar orasiga boʻlinadi. Maʻlumotlar liniyasini ajratishning ikkita usuli bor:
har bir kanal maʻlum bir vaqt kvantini va chastotani taqsimlash (FDM - Chastotani ajratish usuli), bu yerda kanalning maʻlum bir chastota diapazoni taqsimlangan vaqtni koʻpaytirish (aks holda vaqtni taqsimlash yoki TDM).
Maʻlumotlar havolasi - ikki tomonlama maʻlumotlar almashinuvi vositalari, shu jumladan DCE va maʻlumotlar liniyasi. Axborotning elektr signallari bilan koʻrsatilishiga qarab, analog va raqamli maʻlumotlar uzatish kanallarga bo’linadi.
Analog kanallarda amplituda, chastota, faza va kuadratura- amplituda modulatorlar vosita va signallarning parametrlariga mos kelish uchun ishlatiladi. Raqamli kanallar maʻlumotlar uzatish uchun oʻz-oʻzini sinxronlashtirish kodlaridan, shuningdek, analog signallarni uzatish uchun pulse-width modulatsiyasidan foydalanadi.
Birinchi PD tarmoqlari analog boʻlib, chunki ular umumiy telefon texnologiyasidan foydalanganlar. Ammo kelajakda raqamli aloqa ulushi
tobora oʻsib bormoqda (ular E1/T1, ISDN, Frame Relay tarmoqlari raqamli chiziqlar va boshq.).
|
| |
TA'LIMDA INTERNETDAN - Birlashgan Millatlar Tashkilotining

TA'LIMDA INTERNETDAN FOYDALANISH KO'lami va istiqbollari. MUHOKAZA UCHUN MATERÿALLAR
ixtiyoriy harakat, • qadriyatlar,
inson etukligi, • shaxsiy imkoniyatlar, • madaniy ijodkorlik, •
jamiyatni tartibga solish, • ijtimoiy o'zgarishlarda ishtirok etish va moslashish.
Ta'lim maqsadlarini shakllantirishga harakat qiling.
48
INTERNET: TA’LIM OLISH VOSITASI
Maqsad
L.Vigotskiyning Internetdagi aloqa va aloqalarni ifodalovchi konstruktiv ta'limning ma'nosini ochish.
Internetning ta'lim dasturlari ba'zi o'rganish nazariyalari bilan qo'llab-quvvatlanadi. Internetga kirish bilan, butun gipermatn materiali o'rganish vositasi ekanligi darhol aniqlanadi. Boshqacha qilib aytganda, matnlarning bu ulkan guruhlari va multimediya kontekstlari chiziqli o'qish uchun yaratilgan emas, balki ular remissiya qilish, turli qismlarni aloqa qilish yoki boshqa matnlar bilan bog'lanish uchun ulanishlardan foydalanadilar. Ya'ni, bu vosita; kodlangan va ro'yxatdan o'tgan, axborotni uzatuvchi va sabab yoki oqibat bo'lishidan qat'i nazar, uzatish bilan birga keladigan yoki olingan boshqa jarayonlarni o'z ichiga olgan asbob.
Ammo, agar ilgari ba'zi o'rganish nazariyalarining vositalarining xususiyatlari va tamoyillari qabul qilingan va ifodalangan bo'lsa, bunday imkoniyat insoniy o'rganish uchun bo'ladi.
Garchi Internet ushbu nazariyalarning ba'zilari tamoyillari uchun ayniqsa mos bo'lsa-da, shuni aytish kerakki, aloqa atrofida ishlab chiqilgan texnologik resurslar guruhida ularning hech biri ta'lim maqsadlarida yaratilmagan. Ularning deyarli barchasi ijtimoiy hayot, dam olish, ishlab chiqarish tizimlari va iqtisodiyotning eng umumiy jihatlari bilan bog'liq holda yaratilgan.
Shunga qaramay, yangi texnologiyalar odamlarga konstruktiv, ijodiy, o'zini o'zi tartibga soluvchi, faol va interaktiv dunyoda yashashga yordam beradi va o'z-o'zini o'rganishni rag'batlantiradi.
|