resession uzilish - Mavzu: Tovarlar va xizmatlar bozorida makroiqtisodiy muvozanat modeli Reja: Kirish

|
Mavzu: Tovarlar va xizmatlar bozorida makroiqtisodiy muvozanat modeli Reja: Kirish
|
bet | 12/13 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 288,5 Kb. | | #263515 |
Bog'liq Tovarlar va xizmatlar bozorida makroiqtisodiy muvozanat modeli Ishlab chiqarishning haqiqiy va potentsial hajmi o’rtasidagi
YaIMni to’liq bandlilikning noinflyatsion darajasiga qadar o’stirish uchun jami talab (jami xarajatlar) ko’paytirilishi zarur bo’lgan miqdor retsession uzilish deyiladi (chizma).
Ishlab chiqarishda to’liq bandlikka erishish va retsession uzilishni yo’qotish uchun jami talabni rag’batlantirish va muvozanatli yalpi daromadning o’sishini ta’minlash lozim. Yalpi daromadning o’sishi ΔU quyidagiga teng bo’ladi:
ΔU=Retsession uzilish miqdori x Avtonom xarajatlar multiplikatori miqdori
YaIMni to’liq bandlikning noinflyatsion darajasigacha pasaytirish uchun yalpi talab (yalpi xarajatlar) kamayishi zarur bo’lgan miqdor inflyatsion uzilish deyiladi.
Agarda, ishlab chiqarish haqiqiy hajmi (Uo) potentsial (U*) hajmidan ko’p bo’lsa, yalpi xarajatlar ortiqcha hisoblanadi. Yalpi talabning ortiqchaligi iqtisodiyotda inflyatsiya jarayoniga olib keladi. Boshqacha aytganda yalpi talab hajmining yalpi taklif hajmidan qisqa muddatda katta bo’lishi oqibatida haqiqiy va potentsial YaIM hajmlari o’rtasida inflyatsion uzilish ro’y beradi (18-chizma). Bu uzilishni bartaraf qilish uchun yalpi xarajatlarni kamaytirish, boshqacha qilib aytganda yalpi talabni cheklash zarur.
E Y=E
E1=C+I+G+Xn
A E E2=E1-ΔE
inflyatsion
uzilish B
45
Y* Y0 Y
chizma. Ishlab chiqarishning haqiqiy va potentsial hajmi o’rtasidagi inflyatsion uzilish
Grafikda bu jarayon jami muvozanatli yalpi daromad hajmidagi (ΔU) qisqarishni anglatadi va u quyidagicha bo’ladi:
ΔU= -Inflyatsion uzilish miqdori x Avtonom xarajatlar multiplikatori miqdori.
Keynsning makroiqtisodiy muvozanat modeli yalpi talab- yalpi taklif modelini qisqa muddatli makroiqtisodiy siyosat maqsadlarida aniqlashtirgan bo’lib, uning xususiy holi hisoblanadi. Yalpi talab va yalpi taklif modelidan farqli o’laroq bu modelda narxlar darajasi va ish haqi o’zgarmas miqdorlar hisoblanadi. Ayni shu sababga ko’ra tovar moddiy zahiralarining o’sishi qisqa muddatda makroiqtisodiy muvozanatga erishishni belgilovchi omil bo’ladi.
Xulosa
Shunday qilib, biz Keyns yangi yondashuvni taklif qilganini, ishlab chiqarish va bandlikni tartibga solishning yangi nazariyasini ishlab chiqqanini ta'kidlaymiz. U zamonaviy sharoitlarda ko'payish jarayonining asosiy parametrlari o'rtasidagi buzilgan nisbatlar avtomatik ravishda tiklanmasligini, bozorni tartibga soluvchilar muvozanatni ta'minlashga qodir emasligini ko'rsatdi.
Keyns, ijtimoiy boylik oshgani sayin, samarali talabni ta'minlash muammosi tobora murakkab va dolzarb bo'lib borayotganiga e'tibor qaratdi. Odamlar ko'proq va ko'proq daromadlarini tejashga moyil. Omonatni jamg'arish bilan aniqlash haqiqiy amaliyotga mos kelmaydi. Saqlangan pul avtomatik ravishda ijtimoiy mahsulotning to'plangan qismiga kirmaydi. Omonat va investitsiyalarni alohida ko'rib chiqish kerak. Agar tejash investitsiyalardan kam bo'lsa, unda bu o'sishni sekinlashtiradi; agar tejash sarmoyadan ko'proq bo'lsa, unda natija shubhasiz boshqacha bo'ladi.
Keyns nazariyasida ish haqining pasayishi yalpi talabni, shu jumladan investitsiya talabi kabi tarkibiy qismni kamaytirish omilidir. Uning iqtisodiy rivojlanish modelida yalpi milliy mahsulotning darajasi va o'sish sur'atlarini aniqlaydigan samarali talab hajmi aniqligini hisobga olgan holda, Keyns qattiq maoshni va milliy iqtisodiyotda yuqori bandlikka erishishga qaratilgan iqtisodiy siyosat yuritishni yoqlab chiqdi. J. M. Keyns ushbu shart sharoitida mahsulot narxining o'sishiga qaramay, muomalada katta miqdordagi pulning mavjud bo'lishining tarafdori edi, chunki pul massasining o'sishi ish haqi va bandlikning oshishiga yordam beradi. Uning fikricha, byudjet taqchilligi, pul massasining o'sishi va inflyatsiya, bandlikning yuqori darajasi va milliy daromadlar darajasining barqaror o'sishi uchun maqbul narxdir.
Keyns kam moliyalash kontseptsiyasining asoschisidir yoki iqtisodiyotga pulni sun'iy ravishda quyish, xarajatlarning umumiy oqimiga qo'shimcha ravishda "yangi pul" ni yaratish va shu bilan talabning etishmasligi, ish bilan ta'minlash va milliy daromadning o'sishini tezlashtiradi.
Keynsning fikriga ko'ra, davlatning iqtisodiy siyosatining asosiy strategik yo'nalishi investitsiya faoliyatini qo'llab-quvvatlash, jamg'armalarning kapital qo'yilmalarga maksimal darajada aylanishini rag'batlantirish bo'lishi kerak. Kapitalistik iqtisodiyotning asosiy zaif tomonlarini - investitsiyalarga moyillik yo'qligini bartaraf etish uchun davlat nafaqat tadbirkorlarning investitsion faoliyati uchun eng qulay shart-sharoitlarni yaratishga (foiz stavkalarining pasayishi, inflyatsiya narxlari o'sishini moliyalashtirishning etishmasligi va hokazo), balki to'g'ridan-to'g'ri investorning funktsiyalarini olishga majburdir.
Keyns, shuningdek, sof soliqlar va davlat xaridlari hajmini tartibga soluvchi fiskal siyosatni talabning pasayishini qoplaydigan va "iste'mol qilishga moyillik" ni faollashtiradigan eng muhim choralar deb ataydi. Keyns rivojlanishining nazariy ahamiyati shundan iboratki, Keynsning g'oyalari va takliflari, uning terminologiyasi, metodologik yondoshuvi va makroprosessiyalar tahlili zamonaviy ilm-fan arsenaliga kiritilgan va Keyns maktabining tarafdorlari tomonidan chuqurlashtirilib, chuqurlashtirilib, raqiblari tomonidan tanqid qilinib o'zgartirilmoqda. Keyns ta'limoti iqtisodiy siyosatga shubhasiz va kuchli ta'sir ko'rsatdi. Zamonaviy kapitalizm mamlakatlarida davlat iqtisodiyotga turli shakllarda, shu jumladan bandlik va iqtisodiy o'sishni ta'minlash uchun Keyns retseptlaridan foydalanadi. Keyns nazariyasi 30-yillarning ikkinchi yarmidan 70-yillarning boshlarigacha dominant pozitsiyani egalladi. O'zgargan iqtisodiy vaziyat, inflyatsiya jarayonlarining keskinlashishi ishlab chiqarish turg'unligi bilan birgalikda iqtisodiy tartibga solishning yangi vositalari va usullarini izlashni talab qildi.
Keyns nazariyasining tobora tanqid qilinishiga qaramay, u faqat "tabiiy" kuchlarning harakatlariga tayanmasdan, samarali siyosatni ishlab chiqishda yordam beradi.
|
| |