nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ekspluatatsion talablar - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

|
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isekspluatatsion talablar
Ichki yonuv dvigatellarida yonuvchi aralashma yonganida,
unin g kimyoviy energiyasi dastlab issiqlik energiyasiga, keyin esa
mexanik ishga aylanadi. Porshenli dvigatellarda issiqlik energiya-
sining 20–42 foizi foydali ishga aylanadi. Jumladan, karburatorli
dvigatellarda 24–30 foiz, dizel dvigatellarda 28–42 foiz va gazsi-
mon yonilg‘ida ishlaydigan dvigatellarda 23–28 foiz. Issiqlikning
qolgan qismi befoyda sarflanadi. Ish bajargan gazlar issiq holda at-
mosferaga chiqarib yuboriladi va issiqlikning bir qismini (taxminan
33 foizini) o‘zi bilan olib ketadi. Dvigatel ishlayotganida detallar
qiziydi, bu detallar suyuqlik yoki havo bilan sovitiladi, bunda ham
ko‘p miqdordagi energiya (taxminan 29 foiz) befoyda sarflanadi.
Gazlarni kiritish va siqishga, silindr-porshenli guruh, tirsakli val
podshipniklari va boshqa detallardagi ishqalanishni yengishga ham
anchagina (7–13 foiz) energiya sarflanadi (2. 1 rasm).
Karburatorli va injektori yonilg‘i sifatida, odatda, benzin ishla-
tiladi. Avtomobil benzini deganda, qaynash harorati, odatda, 40°C
dan 200°C gacha bo‘lgan uglevodorodlar aralashmasi tushuniladi.
Benzin tez bug‘lanadigan suyuq yonilg‘i bo‘lib, neftni to‘g‘ridan
to‘g‘ri haydash yo‘li bilan va kreking usulida olinadi.
Benzin tarkibida massasi bo‘yicha taxminan 85 foiz uglerod,
15 foiz vodorod va juda oz miqdorda kislorod, azot va oltingugurt
bo‘ladi. Tashqi ko‘rinishi tiniq, kam qovushoq, rangsiz yoki rangli
suyuqlik bo‘lib, o‘tkir hidga ega va normal sharoitlarda tez bug‘la-
nadi. Barcha uglevodorodlar va ularning aralashmalari kabi suvdan
yengil va suvda erimaydi, shuningdek, qoldiqsiz yonadi.
23
Yonilg‘ining yonish natijasida hosil bo‘ladigan ener
giya, 100 %
Ish bajar
gan gazlar bilan atmosferaga
chiqarib yuboriladigan ener
giya, 33 %
Sovitish tizimida sarflanadigan
ener
giya, 29 %
Indikatorli quvvat, 38 %
Dvigateldagi aerodinamik va gidravlik yo‘qotishlar uchun sarflanadigan ener
giya, 6 %
Porshen va porshen halqalari
-
ning ishqalanishini yengishga sarflanadigan ener
giya, 3 %
Dvigateldagi boshqa
ishqalanishlarni yengishga sarflanadigan ener
giya, 4 %
Samarali
quvvat, 25 %
Generator
, venti
-
lator
, suv nasosi
va isitish pech
-
kasi uzatmalarini harakatga keltirish uchun
sarflanadigan
ener
giya, 2,5 %
Transmissiya
-
da sarflanadi
-
gan ener
giya,
1,5 %
Bosh uzatma
-
da sarflanadi
-
gan ener
giya,
1,5 %
Dvigatelning salt ishlashida sarflanadigan ener
giya, 2,5 %
Avtomobilning tormozlanishida sarflanadigan ener
giya, 6 %
Yetakchi
g‘ildiraklardagi quvvat, 12 %
Shinaning harakatlani
-
shini yengishga sarfla nadigan ener
giya, 6 %
Havoning qarshiligini yengishga sarfla
nadigan
ener
giya, 6 %
2.
1-
rasm.
|
| |
qlikni aniqlash asbobi - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

28
va sirt taranglik kuchi qancha kichik bo‘lsa, yonilg‘ini to‘zitilishida
hosil bo‘ladigan tomchilarning o‘lchamlari shuncha kichik bo‘ladi.
Avtomobil benzinlarining barcha markalari sirt taranglik kuchlari
deyarli bir xil bo‘lib, 20°C haroratda 20–24 mN/m ni tashkil etadi,
ya’ni suvning sirt taranglik kuchidan 3,5 barobar kam.
2. 4- rasm. Benzin qovushoqligining haroratga bog‘liqlik grafigi:
1 – A–66 (yozgi);
2 – A–76 (qishki);
3 – A–66 (qishki).
Shunday qilib, avtomobil benzinlarining zichligi, sirt taranglik
kuchi va asosan qovushoqligi ishchi aralashma hosil bo‘lishiga
ta’sir etadi, shuning uchun aralashma tarkibini rostlovchi qismlarni
sozlashda bu ko‘rsatkichlarni inobatga olish zarur.
Shuningdek, karburatorlarni sozlashda yonilg‘ining yonish is-
siqligini ham hisobga olish lozim. Yonilg‘ining yonish issiqligi de-
ganda, 1 kg suyuq yoki 1 m
3
gazsimon yonilg‘i to‘la yonganida
ajralib chiqadigan issiqlik miqdori tushuniladi. Yonilg‘ining yonish
issiqligi qancha yuqori bo‘lsa, avtomobilning 1 km bosib o‘tadigan
masofasi yoki 1 soat ish vaqti uchun sarflanadigan yonilg‘i miqdori
29
shuncha kam bo‘ladi. Avtomobil benzinlari uchun yonish issiqligi
43500–44500 kJ/kg oralig‘ida bo‘ladi.
2. 3. Avtomobil benzinlarining bug‘lanuvchanligi
Axborot tizimlarining boshqarishdagi o`rni

|
Axborot tizimlarining boshqarishdagi o`rni
|
bet | 4/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #245865 |
Bog'liq sevarrrrrrrrrrrrrrrrrAxborot tizimlarining boshqarishdagi o`rni
Tashkiliy-iqtisodiy boshqarishning avtomatlashtirilishi, tashkiliy jarayonlarni, resurslarni, mahsulotlarni va xizmatlarni boshqarishni avtomatik qilishga yo'l qo'yuvchi tizimlar va texnologiyalardan foydalanishni anglatadi.
Bu tizimlar, ma'lumotlar analitikasi, kiberxavfsizlik, takliflarni tahlil qilish, ma'lumotlarni avtomatik ravishda to'plash va boshqalar kabi funksiyalarni o'zida jamlab turadi. Bular tashkiliy-iqtisodiy maqsadlarni amalga oshirish, boshqarish jarayonlarini soddalashtirish, takliflarni optimallashtirish va qayta ishlash qalayiralarini o'zgartirish uchun ishlatiladi.
Avtomatlashtirilgan tashkiliy-iqtisodiy boshqarish tizimlari, moliyaviy hisobotlarni avtomatik ravishda tayyorlash, ma'lumotlarni toʻplash va tahlil qilish, xodimlar bilan aloqalar va boshqalar bilan hamkorlikda ishlash va boshqarish uchun interaktiv muhit yaratish kabi vazifalarni bajaradi.
Bu avtomatlashtirish jarayonlari, tashkiliy-iqtisodiy faoliyatni samaraliroq, tezroq va aniqligini oshirishda katta ahamiyatga ega. Ularga muvaffaqiyatli implementatsiya qilish, tashkiliy boshqarishning aholiga yuqori sifatli xizmat ko'rsatish, ishlab chiqarishni soddalashtirish va iqtisodiy rivojlanishga qo'pol muhim hissa bo'ladi.
|
| |
Fizikaviy usulda tozalash - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

20
oksidlari, kobalt va molibden oksidlari aralashmalari) ishtirokida
vodorod bilan tozalash usulidir. Bu usul
ancha qulay usul hisobla-
nadi, chunki bunda distillatlardan osongina chiqarib tashlanadigan
uglevodorodlar hosil bo‘ladi.
Tozalanadigan yonilg‘i vodorod quvur pechda 375–415°C haro-
ratgacha qizdiriladi, aralashma katalizator to‘ldirilgan reaktorga
tushadi, bu yerda u 1–4 MPa bosim ostida gidrogenlanadi, ya’ni
vodorod bilan birikadi. Hosil bo‘lgan
oltingugurtli va boshqa gaz-
simon mahsulotlar ishqorlar yordamida chiqarib tashlanadi. Bir-
daniga tozalanayotgan distillatdan kislorodli va azotli birikmalar
ham chiqarib tashlanadi. Bu usul istiqbolli va iqtisodiy jihatdan
foydalidir, chunki bunda tozalangan yonilg‘ining sifati
va miqdori
juda yuqori bo‘ladi. Gidrotozalash dizel yonilg‘ilarini ishlab chiqa-
rishda keng qo‘llaniladi. Masalan, tarkibida 1,0–1,3
foiz oltingu-
gurt bo‘lgan dizel distillatlari tozalanganidan so‘ng tayyor mahsu-
lotlarda oltingugurtning miqdori 0,02–0,06
foizdan oshmaydi va
97–98 foiz kimyoviy barqaror yonilg‘i olinadi.
Gidrotozalash natijasida yonilg‘i tarkibidagi oltingugurt miqdori
10–20 barobargacha kamayadi.
10-Ma’ruza: sql tili yordamida ma’lumotlarni tavsiflash. Reja

10-Ma’ruza: sql tili yordamida ma’lumotlarni tavsiflash. Reja
Download
145,09 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
22.05.2024
Hajmi
145,09 Kb.
#249648
Download
145,09 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
10-Ma’ruza: sql tili yordamida ma’lumotlarni tavsiflash. Reja
Download
145,09 Kb.
Matnni ko'rish
Kinematik qovushoqlik - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

|
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isKinematik qovushoqlik suyuqlik ichki ishqalanishining so-
lishtirma koeffitsiyentidir. Davlat standartlarida aksariyat neft
mahsulotlari uchun kinematik qovushoqlik ko‘rsatiladi. Suyuqlik-
ning kinematik qovushoqligi uning dinamik qovushoqligi zich-
ligining nisbatiga teng. Kinematik qovushoqlik birligi sifatida
1 m
2
/s (10 – 6 m
2
/s = 1 mm
2
/s) qabul qilingan.
Kinematik qovushoqlikni aniqlashda turli xil viskozimetrlar-
dan, ayniqsa, Pinkevich viskozimetrlaridan (2. 2- rasm) keng foy-
dalaniladi. Bu turdagi viskozimetrlarda kinematik qovushoqlikni
aniqlash tartibi quyidagicha amalga oshiriladi.
Tajriba o‘tkazisdan oldin viskozimetr benzin yordamida yax-
shilab tozalanadi. So‘ngra asbob havoda quritiladi. Tekshirilayotgan
neft mahsuloti qog‘oz filtrlar yordamida tozalab olinadi. Tozalan-
gan neft mahsuloti o‘lchash menzurkasiga quyiladi. Neft mahsuloti
quyiladigan idishga qovushoqlikni o‘lchash abobi joylashtiriladi.
Asbobning chiqarish teshigi 5 ga rezina shlang kiritiladi, tirsakka
tiqin 6 tiqilib, asbob neft mahsuloti quyilgan idishga to‘nkariladi
va teshik 5 orqali mahsulot uning B belgisigacha tortib to‘ldiriladi.
So‘ngra asbob neft mahsuloti to‘ldirilgan idishdan chiqarib olinadi.
Tirsakdan esa tiqin olib tashlanadi.
Neft mahsuloti bilan to‘ldirilgan viskozimetr shtativga o‘rntilib,
suyuqlik to‘ldirilgan idishga joylashtiriladi (2. 3- rasm). Shlang
chiqarish teshigi 5 dan olinib, trubka 3 ga kiydiriladi. Idishdagi
suyuqlik standartda ko‘rsatilgan haroratgacha qizdiriladi va bu
haroratda neft mahsuloti bilan to‘ldirilgan viskozimetr 15 daqiqa
turishi lozim. So‘ngra shlang 8 orqali asbobning yuqorigi sharsi-
mon kengayishining 1/3 qismigacha neft mahsuloti so‘rib olinadi
va quyib yuboriladi. Neft mahsuloti naycha 4 orqali qaytib oqishni
27
boshlab A belgisiga yetganida
2. 3- rasm. Kinematik qovusho-
|
| |
Jadvallarni o‘chirish - 10-Ma’ruza: sql tili yordamida ma’lumotlarni tavsiflash. Reja

Jadvallarni o‘chirish.
Jadvalni o‘chirish imkoniga ega bo‘lish uchun, jadval
egasi (ya’ni yaratuvchisi) bo‘lishingiz kerak. Faqat bo‘sh jadvalni o‘chirish
mumkin. Qatorlarga ega bo‘lgan, to‘ldirilgan jadvalni o‘chirish
mumkin emas,
ya’ni jadval o‘chirishdan oldin tozalangan bo‘lishi kerak. Jadvalni o‘chirish
komandasi quyidagi ko‘rinishga ega:
DROP TABLE < table name >;
Masalan: DROP
TABLE Salepeople;
Jadvalni yaratilgandan so‘ng o‘zgartirish.
Jadvalni o‘zgartirish uchun ALTER TABLE komandasidan foydalaniladi. Bu
komanda jadvalga YAngi ustunlar qo‘shish, ustunlarni o‘chirish,
ustunlar
kattaligini o‘zgartirish,xamda cheklanishlarni qo‘shish
va olib tashlash
imkoniyatlariga ega. Bu komanda
ANSI standarti qismi emas, shuning
uchun xar
xil tizimlarda xar xil imkoniyatlarga ega. Jadvalga ustun qo‘shish
uchun
komandaning tipik sintaksisi:
ALTER TABLE
ADD ;
Masalan: ALTER TABLE Salepeople ADD Phone CHAR(7);
Nazorat savollari
1.
Ma’lumotlarni qo’shish, o’chirish qaysi operator orqali bajariladi?
2.
Ma’lumotlarni o’zgartirish qaysi operator orqali bajariladi?
3.
Ma’lumotlarni ximoyalash qaysi operator orqali bajariladi?
Sql da jadvallar bilan ishlash

Bundan buyon quyida keltirilgan 3 ta jadvaldan iborat ma’lumotlar bazasini
ko‘ramiz.
Jadval Sotuvchilar (Salepeople):
Snum
Sname
City
Comm
11
Peel
London
0.12
12
Serres
San Jose
0.13
14
Motika
London
0.11
SNum –
xarbir sotuvchi unikal nomeri, SName – sotuvchi nomi,
City – sotuvchi adresi ( shaxar ), Comm – sotuvchilarning o‘nli
shakldagi
komission foydasi.
Jadval Buyurtmachilar (Customers):
Cnum
Cname
City
Rating
SNu
m
21
Hoffman
London
100
11
22
Giovanni
Rome
200
13
23
Liu
SanJose
200
12
CNum – xar bir buyurtmachi unikal nomeri, CName –
buyurtmachi nomi,
City – buyurtmachi adresi ( shaxar ), Rating – buyurtmachining boshqalardan
ustunlik darajasini ko‘rsatuvchi kod ( reyting ), SNum –
shu buyurtmachiga
tayinlangan sotuvchi nomeri. Jadval Buyurtma (Orders):
Onum
AMT
Odate
CNum
Snum
38
4723.00
1990/10/05
26
11
310
1309.95
1990/10/06
24
12
ONum – xar bir sotib olish unikal nomeri, AMT –
sotib olish summasi
qiymati, ODate – sotib olish sanasi, CNum – sotib
oluvchi buyurtmachi nomeri,
SNum – sotuvchining nomeri. Misol uchun sotuvchilar jadvalini yaratishni ko‘rib
chiqamiz:
CREATE TABLE Salepeople ( SNum integer,SName char (10), City
char (10), Comm decimal );
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar - bet 22

42
chalanib, zanjirli reaksiyani to‘xtatadi. TEQ va TMQdan samarali
foydalanish uchun antidetonatorlar tarkibiga marganes birikmalari
kiritiladi.
Hozirgi kunda etillangan benzinlarni yuqori oktanli benzinlarga
almashtirish ustida izlanishlar olib borilmoqda. Chet elda shunday
yuqori oktanli benzinlardan trebutilmetilli efir (TBME) ishlatil-
di, u izobutenni metanol bilan ta’sir etish yo‘li bilan olingan. Efir
55°C da qaynaydi, uning oktan soni tadqiqot usuli bilan 115–135,
motor usuli bilan 98–100 ga teng. U zaharli emas, benzinda yaxshi
eriydi, suvda yomon eriydi. Benzinga 11 foizli TBME qo‘shilsa,
etillanmagan АИ–93 benzini olinadi va unga yana 15–20 foiz past
oktanli komponentlar qo‘shish mumkin. Bunda dvigatelning yur-
gizish harorati 8–12°С ga pasayadi va chiqarilgan gazning zaharli
ligi pasayadi. Efirning yonish issiqligining pastligiga (35200 kJ/kg)
qaramasdan, dvigatelning tejamkorligi pasaymaydi.
Agarda oktan soni 100 dan yuqori bo‘lsa, bu izooktanga yana
ma’lum miqdorda tetraetilqo‘rg‘oshin antidetonatori qo‘shib deto-
natsiyaga turg‘un ekvivalent aralashma hosil qilinganligini ko‘rsa-
tadi. Masalan, benzinning oktan soni 110 ga teng bo‘lsa, benzinning
detonatsiyaga chidamliligi izooktanga teng va unga qo‘shimcha
(hajmi bo‘yicha) 10 foiz tetraetilqo‘rg‘oshin aralashtirilganligini
bildiradi.
TEQ va TMQga nisbatan samarali bo‘lgan, tarkibiga marganes
birikmalari kiruvchi antidetonatorlardan ham foydalanilmoqda.
Bunday antidetonatorlar jumlasiga siklopentadiyeniltrikarbonil-
marganes C
5
H
5
Mn(CO)
3
ЦТМ va uning gamogeni metilsiklopenta-
diyeniltrikarbonilmarganes CH
3
C
5
H
4
Mn(CO)
3
МЦКМ kiradi. Ular
toza benzinlarning detonatsion chidamliligini oshirish bilan birga,
tarkibida TEQ bo‘lgan benzinlarning ham detonatsiyaga chidamli-
ligini oshiradi.
43
2. 8. Benzinning kimyoviy turg‘unligi
Benzin tarkibidagi komponentlarning kimyoviy ta’sirlashishi,
avvalambor, to‘yinmagan uglevodorodlarning oksidlanishi nati-
jasida, benzin o‘z xususiyatlarini o‘zgartirishi mumkin. Termik va
katalitik kreking usulida olingan benzinlarni tashish va saqlashda
benzin tarkibidagi olefinlar oksidlanadi va naften kislotalar hamda
smolalar hosil qiladi. Natijada ma’lum vaqt o‘tishi bilan benzin-
ning kislotaliligi ortadi va rangi dastlab sariq, keyinchalik esa och
jigarrang tusga kiradi. Shu bilan birga, benzin saqlanayotgan idish
devorlarida smolasimon moddalar qatlami hosil bo‘ladi.
Yonilg‘i tarkibidagi smolalar yonilg‘i baklariga va quruvlar
devorlariga o‘tiradi, karburatorli dvigatellar jiklorlarini berkitib
qo‘yadi. Smolali birikmalar karburatorli dvigatellar chiqarish
kollektorlarining issiq devorlarida, klapanlar va porshenlar tubida,
yonish kamerasida, porshen ariqchalarida va boshqa joylarda ham
to‘planadi. Qurumlar ko‘p to‘planganda dvigatel detallarining ye-
yilishi ortadi, yonilg‘ining yonish jarayoni yomonlashadi, yonilg‘i
sarfi ortadi, ba’zan dvigatel butunlay ishdan chiqadi.
Yonilg‘ining oksidlanish va smolalar hosil bo‘lishiga moyilligi
O`qli va vintli kompressorlar

|
O`qli va vintli kompressorlar
|
bet | 8/22 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #158609 |
Bog'liq 2..Suyuqlik va gazlarni uzatish2.31. O`qli va vintli kompressorlar
O`qli kompressorlarning qobig`i qisqa stilindrik patrubka 1 ko`rinishida tayyorlanadi (2.60-rasm) va uning ichida ishchi g`ildirak (kurakchali propeller ko`rinishida) 2 aylanadi.
Ventilyator o`qi bo`ylab to`g`ridan-to`g`ri havo harakat qiladi.
Shu sababli o`qli ventilyatorlar foydali ish koeffistienti markazdan qochma ventilyatornikidan ancha yuqori bo`ladi. Lekin, o`qli ventilyator hosil qilayotgan napor markazdan qochma ventilyator naporidan 34 marta past.
O`qli kompressor tuzilishi bo`yicha ko`p pog`onali o`qli ventilyatorlarga uxshaydi (2.61-rasm). Odatda pog`onalar soni 1020 ta bo`lishi mumkin, lekin siqilayotgan gazning temperaturasi pasaytirilmaydi.
Ishchi kurakchali 3 stilindrik rotor 2 qurilma qobig`i 1 da aylanadi. Ishchi kurakchalar qobig`da mahkamlangan qo`zg`almas kurakchalar 4 orasida aylanib harakatlanadi. Undan tashqari, qo`zg`almas kurakchalar siqilayotgan gazni bir pog`onadan ikkinchisiga yo`naltiruvchi moslama vazifasini ham bajaradi. Kurakchalar va qobiq orasidagi tirqish juda kichik (0,5 mm gacha) bo`ladi.
O`qli kompressorlar ixcham, yuqori foydali ish koeffistientiga ega va katta ish unumdorlikni (5000080000 m3/soat) ta’minlab bera oladi. Lekin, hosil qiladigan bosimi 0,5...0,6 MPa dan oshmaydi. Turbogazoduvka va turbokompressorlar juda katta hajmda gazlar uzatilishi talab etilganda qo`llash maqsadga muvofiq. Ish unumdorligi 3000...6000 m3/soat, bosimi 1...1,2 MPa (lekin 3,0 MPa dan ortmaydi).
V intli kompressorlar parallel o`qli ikkita 1 va 2 rotorlardan tarkib topgan bo`lib, qobiq 3 ichida aylanadi (2.62-rasm).
Rotor 1 bir nechta tishli (odatda 3-4 ta) stilindr ko`rinishida bo`lib, ular vintsimon chiziq bo`ylab joylashgan. Rotor 2 da esa, vintsimon chiziq bo`ylab botiqlik (chuqurlik) yasalgan va shakli rotor 1 ning tishlariga mos keladi. Rotor 1 aylanganda, vintsimon tishlar rotor 2 botiqligiga ilinganda ikki rotor bo`shlig`idagi gaz siqib chiqariladi.
Ikki pog`onali kompressorlar 0,8 MPa gacha bosim hosil qiladi; rotorning aylanish tezligi 10000 ayl/min. 0,2 MPa bosim beruvchi vintli kompressorlar foydali ish koeffistienti boshqa turdagi mashinalarnikidan katta bo`ladi.
Vintli kompressorlar ihchamligi, tez yurarligi va uzatilayotgan gazlar tozaligi bilan ajralib turadilar.
Kamchiliklari: vintli rotorlarni tayyorlash murakkab va kompressor ishlash paytida ortiqcha shovqin chiqaradi.
|
| |
Vakuum-nasoslar - Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари

|
Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари
|
bet | 9/22 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #158609 |
Bog'liq 2..Suyuqlik va gazlarni uzatish2.32. Vakuum-nasoslar
Vakuum-nasoslarni kompressorlardan konstruktiv farqini belgilovchi ko`rsatkichi, bu ulardagi siqish darajasining yuqoriligidir.
Masalan, vakuum-nasos gaz (havo)ni 0,05 atmosfera bosimida so`rib olsa (siyraklanish 95%) va uni nasosdan chiqishida 1,1 at gacha siqadi (ortiqcha bosim 0,1 at ga teng bo`lib, u turli qarshiliklarni engish uchun sarflanadi). Bu holda nasosning siqish darajasi:
ga teng bo`ladi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, bir bosqichli porshenli kompressorlarda siqish darajasi 8 dan oshmaydi.
Bunday yuqori siqish darajasi bilan vakuum-nasosning hajmiy koeffistienti va unumdorligi birdan pasayib ketadi. Shuning uchun nasosning ishchi hajmidan to`liq foydalanish uchun ««zararli bo`shliq»» bo`shlig`ini minimumga tushirishga harakat qilinadi. Shu maqsadda vakuum-nasosning ko`pgina turlarida, misol uchun, porshenli va rotor plastinali nasoslarda bosimni tekislash usuli qo`llanadi va bunda vakuum-nasoslarning uzatish koeffistienti v < 0,8...0,9 ga teng bo`ladi.
Porshenli vakuum-nasoslar. Ushbu qurilma suyuqlik va quruq mashinalarga bo`linadi. Quruq vakuum-nasos gazni uzatish uchun, suyuqlik vakuum nasoslar esa, gaz va suyuqliklarni bir vaqtning o`zida uzatish uchun ishlatiladi.
Quruq vakuum-nasoslar porshenli kompressorlardan konstruktiv tuzilish bo`yicha farq qilmaydi. Ushbu mashinalarni hajmiy koeffistentini oshirish uchun maxsus taqsimlash mexanizmi (zolotnik) bilan ta’minlangan. Ushbu mexanizm yordamida zararli bo`shliq siqish jarayoni oxirida so`rish kamerasi bilan ulanadi, bu vaqtda bosim so`rish bosimi r1 ga teng bo`ladi. r2 bosimgacha siqilgan gaz «zararli bo`shliq»dan r1 bosimli kameraga o`tadi. Shuning uchun zararli bo`shliqda gaz bosimi pasayadi va vakuum-nasos porsheni qo`zg`alishi oldidan gaz so`riladi. Tabiiyki, bu hol unumdorlikning oshishiga olib keladi.
Suyuqlik vakuum-nasosda maxsus taqsimlash mexanizmi bo`lmaydi. Ortiqcha miqdordagi suyuqlikni chiqarib tashlash maqsadida uzatish va so`rish klapanlari biroz kattalashtirilgan bo`ladi (klapandan chiqayotgan suyuqlik tezligi, gazning harakat tezligidan kichik bo`lishi uchun). Shuning uchun suyuqlik vakuum-nasoslarda «zararli bo`shlig`i» ko`proq bo`lib, quruq vakuum-nasoslarga nisbatan siyraklanish qiymati ancha kichik bo`ladi.
Quruq porshenli vakuum-nasoslar uchun elektr yuritkichlar siqish darajasining maksimal qiymatiga qarab tanlanadi, ya’ni qoldiq bosim qiymati r1=0,33 atm. (uzatish bosimi r2=1 atm bo`lishi sharti bajarilsa).
Suyuqlik vakuum-nasoslarda gaz holatining o`zgarish jarayoni izotermik bo`ladi, chunki so`rish suyuqligi bilan gaz orasida intensiv issiqlik almashinadi. Bunga sabab, suyuqlik issiqlik sig`imi, gaznikiga nisbatan juda kattaligidir.
|
| |
Markazdan qochma tipdagi kompressorlar

2.30. Markazdan qochma tipdagi kompressorlar
Dinamik kompressorlar. Bu turdagi mashinalarga asosan markazdan qochma, o`qli va oqimchali kompressorlar misol bo`ladi.
Markazdan qochma kompressorlar shu turdagi nasoslar kabi ishlash prinstipi bir xil. Ularga ventilyator, turbogazoduvka va turbokompressorlar kiradi.
Markazdan qochma ventilyatorlar shartli ravishda kichik (r103 Pa), o`rta bosimli (r=103...3103 Pa) va yuqori bosimli (r=3103...104 Pa) ventilyatorga bo`linadi.
Kichik bosimli ventilyatorning spiral ko`rinishidagi qobig`i 1 da bir nechta kurakchali ishchi g`ildiragi 2 aylanadi (2.58-rasm).
Gaz g`ildirak o`qi orqali patrubka 3 yordamida so`rib olinadi va uzatish patrubkasi 4 orqali haydash quvuriga chiqarib beradi. O`rta va yuqori bosimli ventilyatorlar ishchi g`ildiraklarining eni nisbatan keng bo`lib, kurakchalari oldinga egilgan bo`ladi.
Markazdan qochma ventilyatorlar xarakteristikasi nasoslarniki bilan bir xil bo`lib, Q, H, va N kabi parametrlar aylanishlar soni n ga bog`liq va (2.122...2.124) tenglamalardan hisoblab aniqlanadi. Ventilyatorda hosil bo`ladigan bosim N (2.125) yoki (2.80) tenglamalar yordamida aniqlanadi:
(2.122)
(2.123)
(2.124)
(2.125)
Ventilyator o`qidagi Ne quvvatni:
(2.108)
Bu erda v – ventilyator f.i.k. bo`lib, u uzatish f.i.k. v , gidravlik f.i.k. g va mexanik f.i.k. mex larning ko`paytmasi orqali topiladi.
tenglamadan aniqlanadi.
Turbogazoduvkalar. Bir bosqichli turbogazoduvkalar (2.59-rasm) yuqori bosimli ventilyatorlarning bir ko`rinishi hisoblanadi va gazlarni 3104 Pa bosimgacha siqadi. Spiral ko`rinishidagi korpus 1 da g`ildirak 2 aylanadi, g`ildirakning kurakchalarida ichkariga yo`naltiruvchi moslamasi 3 joylashgan va unda kinetik energiya potenstial energiyaga aylantiriladi. Siqilgan gaz turbogazoduvkalar patrubkasi 5 orqali chiqadi.
Ko`p bosqichli turbogazoduvkalarda bitta o`qqa bir nechta kurakchali g`ildiraklar (3-4 ta) o`rnatiladi. Bunda gaz bosqichlar orasida sovutilmaydi. Ko`p bosqichli turbogazoduvkalarda g`ildiraklar diametri o`zgarmaydi eniga esa, birinchisidan oxiriga qarab, kamayib boradi. Bu bilan har bir bosqichda siqish darajasi ortib boradi. O`qning aylanishlar soni va kurakchalar tuzilishi o`zgartirilmaydi. Turbogazoduvkalarda siqish darajasi 3-3,5 dan ortmaydi.
Turbokompressorlar tuzilishi bo`yicha xuddi turbogazoduvka konstrukstiyasi kabi, faqat ular yuqori siqish darajasini ta’minlaydi. Undan tashqari, ularda g`ildiraklar soni ancha ko`p bo`ladi. o’ildiraklar diametri va eni birinchi g`ildirakka nisbatan asta-sekin kamayib boradi. Ko`p hollarda turbokompressor g`ildiraklari sekstiyalanib, 2 yoki 3 korpusga joylashtiriladi. Har bir qobiqda g`ildiraklar diametri turlicha bo`lsa, lekin qobiq ichidagi g`ildiraklar diametri bir xil, eni esa xar xildir. Odatda, bir qobiqdan ikkinchisiga o`tayotgan siqilgan gaz maxsus sovutgichlarda temperaturasi pasaytiriladi. Turbokompressorlarda maksimal erishish mumkin bo`lgan bosim 2,53,0 MPa.
|
Nasoslarni taqqoslash - Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари

|
Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари
|
bet | 22/22 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #158609 |
Bog'liq 2..Suyuqlik va gazlarni uzatish2.25. Nasoslarni taqqoslash
Hajmiy nasoslar. Porshenli va plunjerli nasoslarning asosiy afzalligi bu ularda foydali ish koeffistientining kattaligi va kam miqdordagi, yuqori qovushoq suyuqliklarni har qanday bosimda uzatib berish xossasiga egaligidir. Lekin ularda suyuqlik uzatilishi notekisligi, klapanlarni tez ishdan chiqishi, va ularning katta o`lchamga ega bo`lishi, porshenli va plunjerli nasoslarning qo`llanishini ozgina chegaralaydi. Plunjerli nasoslarni ishlatish osonroq bo`lib, buzilishi kamroq bo`ladi.
Hajmiy nasoslar tuzilishi oddiy (shesternyali va vintli) bo`lib, suyuqlikni bir me’yorda uzatib beradi.
Markazdan qochma va o`qli nasoslar. Bu nasoslar foydali ish koeffistienti yuqori va suyuqlikni bir me’yorda uzluksiz uzatib beradi. Nisbatan sodda tuzilganligi ularni uzoq xizmat qilishini va ishonchliligini ta’minlaydi. Klapanlarning yo`qligi, ishqalanish yuzalari bo`lmasligi ifloslangan suyuqliklarni ham uzatish imkonini beradi. Elektr yuritkich bilan bevosita ulanishi nasos qurilmasining ixchamligini ta’minlaydi va uning foydali ish koeffistientini oshiradi. Kurakchali nasoslarni ushbu afzalliklari, ularning kimyo sanoatida keng ko`lamda qo`llanishiga olib keldi.
Bu nasoslarning kamchiligi: unumdorligi va bosimi kamligidir.
Oqimchali nasoslar. Ushbu nasoslarning afzalligi shundan iboratki, ularning tuzilishi ancha sodda, ifloslangan suyuqliklarni ham uzata oladi. Suv oqimchali nasoslar texnikada quduqlardan suvlarni ko`tarish uchun xizmat qiladi. Bug` - oqimchali nasoslar esa, bug` qozonlarga suv uzatish uchun yoki vakuum hosil qilishda xizmat qiladi. Oqimchali nasoslarning kamchiligi: foydali ish koeffistienti juda kichik va yuqori bosim hosil qila olmaydi.
Havoli (gazli) ko`targichlar. Bu nasoslar tuzilishi sodda va ularga ko`rsatiladigan xizmat ham oddiyligidir. Misol uchun, chuqur quduqlardan suv chiqarish, agressiv suyuqliklarni uzatishda qo`llaniladi. Havoli ko`targichlar f.i.k. past (25...35%). Lekin, nasos tarkibida harakatchan qism va detallar yo`qligi, uning eng asosiy afzalligidir.
|
| |
Diolog oyna - 2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari Mavzu rejasi

|
2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari Mavzu rejasi
|
bet | 4/7 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 23,88 Kb. | | #105973 |
Bog'liq 2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari -fayllar.orgDiolog oyna – bu foydalanuvchi bilan dastur o‘rtasidagi aloqaning bir turi bo‘lib, diolog oynada foydalanuvchi so‘rov va buyruqlarni kiritadi hamda ularga javob oladi.
Dasturning yana bitta qulayliklaridan biri bu tezkor chaqiruvlar kombinatsiyasi bo‘lib, uning yordamida biz ishlash tezligimizni ko‘p marotaba oshirishimiz mumkin. Undan foydalanish uchun klaviaturadan Windows da bo‘lsangiz Alt, Mac da bo‘lsangiz option tugmasini bosasiz. Bosishingiz bilanoq butun instrumentlar va buyruqlar bo‘ylab harflar paydo bo‘ladi. Quyidagi 2.5-rasmda ko‘rsatilgan:
Demak, biz bunda o‘zimizga kerakli bo‘lgan punktlarga yuqorisida yoki pastida ko‘rsatilgan raqam yoki harflarga klaviatura orqali chertib, ushbu punktga o‘tishimiz va bu punkt o‘z ichiga oladigan funksiyalarni ham shu usulda tanlab tezda tanlashimiz, bajarishimiz mumkin. Masalan, Alt tugmasiga chertak, bizga qaysi punktga qanday klavishni bosib, tezda o‘tishimiz haqida ma’lumot beriladi.
Demak, oldin Alt tugmasiga chertsak, biz instrumentlar tasmasining Bcтaвкa – Joylashtirish qismiga o‘tib, undagi Иллюcтpaции – Tasvirlar guruhidagi Диaгpaммa – Diagramma funksiyasini tanlamoqchimiz deylik. U holda bizga quyidagi (2.6-rasmda keltirilgani kabi) klavishlarni bosish talab etiladi. Natijada esa, 2.7- rasmda keltirilgan oyna hosil bo‘ladi. Tezkor klavishlar kombinatsiyasi Alt bilan ochiladi va yana Alt bilan yopiladi. Bu mavzuimizda oxirgi ko‘rib o‘tiladigan o‘taqulay funksiyalardan yana biri bu mini instrumentlar taxtasi. Ushbu mini instrumentlar taxtasi yozuvni tanlaganimizda paydo bo‘ladi (2.8- rasmda ko‘rsatilgani kabi). Buni amalda ko‘rish uchun bironta so‘zni belgilab olaman va kursorni uning ustida tutib turaman.
Smart Art vositalaridan foydalanish, Word Art, matn muharrirlarida jadvallar, gipermurojaat va makroslar bilan ishlash
SmartArt grafik elementi
SmartArt grafikasi yordamida siz tez va osonlik bilan ma lumotlarning vizual korinishini yaratishingiz mumkin. Turli xil vaziyatlarga mos ravishda tanlash uchun juda kop tartib tnavjud. SmartArt grafikasi Excel, Outlook, Power Point va Word dasturlarida yaratilishi mumkin.
Smart Art grafikasini kiritish va unga matn qoshish uchun quyidagi amallarni bajaring:
Qo'shish yorlig'ida, Tasvirlar guruhida SmartArt tugmachasini bosing (4. 7-rastn).
|
| |
Takrorlash uchun savollar - 2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari Mavzu rejasi

Microsoft Word dasturida Ссылки menyusida qanday uskunalar joylashgan?
Microsoft Word dasturida Главная menyusida qanday uskunalar joylashgan?
Microsoft Word dasturida Рассылки menyusida qanday uskunalar joylashgan?
Microsoft Word dasturida Вставка menyusida qanday uskunalar joylashgan?
Microsoft Word dasturida Рецензирование menyusida qanday uskunalar joylashgan?
Microsoft Word dasturida Дизайн и Макет menyusida qanday uskunalar joylashgan?
Matnlarni o‘chirish uchun qaysi klavishadan foydalaniladi?
Microsoft Word dasturida matnlarni formatlashga qanday buyruqlardan foydalaniladi?
Microsoft Word dasturida kursordan chap tarafdagi simvolni o‘chirish uchun qaysi klavishadan foydalaniladi?
MS WORD taxrirlagichi qaysi firmaning mahsuloti?
Hozirgi kunda MS WORD tahrirlagichining qaysi turlari keng tarqalgan?
MS WORD ning MS DOS uchun turlari mavjudmi?
Kolontitul nima?
MS WORD taxrirlagichidan klaviaturaning qaysi tugmalarini bosish orqali chiqib ketish mumkin?
Agar faylni diskka yozmasdan turib tahrirlagichdan chiqishingiz kerak bo‘lsa, qaysi tugmani bosasiz?
MS WORD ishga tushgandan keyin ekranda nima hosil bo‘ladi?
MS WORD oynasining eng yuqori qismida nimalar joylashgan?
WORD tahrirlagichi ishga tushganda kompyuterning o‘zi faylga qanday nom beradi?
Klaviaturaning qaysi tugmalari orqali sichqoncha o‘ng tugmasini buyruqlarini chiqarish mumkin?
Microsoft Word protsessorining asosiy vazifasi nima?
Makrosni yaratish va boshqarish - 2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari Mavzu rejasi

|
2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari Mavzu rejasi
|
bet | 6/7 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 23,88 Kb. | | #105973 |
Bog'liq 2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari -fayllar.orgMakrosni yaratish va boshqarish
Word-da umumiy vazifalarni avtomatlashtirish uchun makrolardan foydalanishingiz mumkin. Makros bu vazifani avtomatik ravishda bajarish uchun bitta buyruq sifatida to plangan buyruqlar va ko'rsatmalar to plamidir.
Tez-tez takrorlanadigan vazifalarni bajarishda vaqtni tejash uchun
bir nechta amallarni makrosga birlashtiring. Avval siz makrosni yozib olishingiz kerak. Keyin uni Tez kirish uchun asboblar panelidagi tugmani bosish yoki klaviatura yorligi yordamida boshlashingiz mumkin. Qanday qilib uni ishlatishingiz makrosni o’rnatishga bog' liq.
Tugma bilan tetiklanadigan makrosnj yozib olish. Korish menyusidan Makroslar va Makroslarni yozib olish punktlarini tanlang.
4.10-rasm. Makroslar va Makroslarni yozish punktlaridagi Korinish menyusini tanlash
4.11-rasm. Makros nomini kiritish.
Makros nomini kiriting.
Ushbu makrosni barcha yangi hujjatlarda ishlatish uchun “Ozgarishlarni saqlash” maydonida “Barcha hujjatlar”(Normal.dotm)ga o’rnatilganligiga ishonch hosil qiling (4.11-rasm).
Tugmani bosish orqali makroslni ishga tushirish uchun tugmachani tanlang.
Yangi makrosni bosing (uning nomi quyidagiga oxshash boladi: Normal.NewMacros. ), so'ngra Qo'shish tugmachasini bosing (4.12-rasm).
4.12-rasm. Tez kirish panelini sozlash oynasi
O’zgartirish tugmachasini bosing.
Tugma uchun rasmni tanlang, kerakli nomni kiriting va OK tugmasini ikki marta bosing (4.13-rasm).
4.13-rasm. Tugmalarni o'zgartirish oynasi
Endi makrosning barcha bosqichlarini yozib olishingiz kerak. Vazifaning har bir bosqichi uchun buyruqlarni tanlang yoki tugmachalarni bosing. Word siz bosgan hamma narsani va bosgan barcha tugmachalarni yozib oladi.
Yozishni to'xtatish uchun "Ko'rish" menyusida "Makrolar" va “Yozishni to'xtatish” ni tanlang (4.14-rasm).
4.14-rasm. Makroslarni yozishni to'xtatish
Tez kirish panelida makrosingiz uchun tugma paydo bo'ladi (4.15
rasm). Makrosni ishga tushirish uchun ushbu tugmani bosing.
|
| |
-rasm - 2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari Mavzu rejasi

4.7-rasm. Joylashtirish yorlig'idagi SmartArt tugmasi
I. SmartArt Rasm tanlash dialog oynasida kerakli tip va maketnii tanlang.
2. Matn kiritish uchun quyidagilardan birini bajaring:
Matn maydonida [Matn] tugmachasini bosing va tarkibni kiriting.
Matnni boshqa joydan yoki dasturdan nusxa oling, matn maydonidagi [Matn] tugmachasini bosing va keyin ko'chirilgan tarkibni joylashtiring.
Agar matn maydoni korinmasa, SmartArt grafikasining chap qismidagi oqni bosing.
Agar sizga SmartArt grafigi yaqinida yoki yuqorisida biron bir joy kabi tnatn qo'shishingiz kerak bo'lsa, Qo'shish yorlig'idagi Matn guruhiga Matn maydoni tugmachasini bosing. Agar katakchada faqat matn ko'rsatilishini istasangiz, katakchani ong tugmasini bosing, Format Fonnat yoki Fonnat Text Box-ni tanlang va so'ngra fon rangi va hoshiyasiga ega bo lmagan holda maydonni o’rnating.
SmartArt grafigini bosing va matningizni kiriting. Yaxshi natijalarga erishish nchun barcha kerakli maydonlarni qoshgandan song ushbu parametrdan foydalaning.
Shakllarni SmartArt grafikasiga qo'shing va olib tashlang: 1.Shakl qo'shmoqchi bo'lgan SmartArt elementini bosing.
2.Yangisini qoshmoqchi bo'lgan joyga eng yaqin mavjud shaklni bosing.
SmartArt vositalari yorligtining "Dizayn" korinishidagi "Rasm yaratish" guruhidagi "Shakl qoshish" tugmasi yonidagi oqni bosing (4.8-rasm).
4.8-rasm. Dizayn yorlig' i SmartArt Tools yorlig'i
Agar SmartArtning Rasmlar bilan ishlash yoki Konstruktor yorligini kormasangiz, SmartArt grafikasini tanlaganingizga ishonch hosil qiling. Konstruktor yorligini ochish uchun uni ikki marta bosishingiz kerak bolishi mumkin.
I. Quyidagilardan birini bajaring:
Tanlanganidan keyin shaklni kiritish uchun Keyin figurani tanlash komandasini tanlang.
Tanlangan shaklning oldiga shakl kiritish uchun Oldidan figurani tanlash komandasini tanlang.
Matn maydoniga shakl qo'shish uchun mavjud bo'lgan shaklni bosing, kursorni matndan oldin yoki keyin yangi shakl qo'shmoqchi bo 'lgan joyga qo'ying va Enter tugmasini bosing.
·Shaklni SmartArt grafikasidan olib tashlash uchun tegishli shaklni bosing va Ochirish (DELETE) tugmachasini bosing. SmartArt grafikasini butunlay olib tashlash uchun uning chegarasini basing va Ochirish (DELETE) tugmasini bosing43
SmartArt grafikalarida tema ranglaridan shakllarga rang o'zgarishlarini qollashingiz mumkin.
1. SmartArt grafikasini bosing.
2. Konstruktor yorlig'idagi SmartArt vositalari ostida SmartArt uslublari guruhidagi Ranglarni ozgartirish tugmachasini bosing (4.9 rasm).
4.9-rasm. SmartArt rasmlari bilan ishlash bo'limi
Smart Art uslubi - bu chiziqli uslublar, ramkalar yoki 3D effektlar kabi turli xil effektlarning kombinatsiyasi bo'lib, siz ularga professional, oziga xos korinish berish uchun SmartArt grafikalaridagi shakllarga murojaat qilishingiz mumkin.
SmartArt grafikasini bosing.
Dizayn korinishidagi SmartArt vositalari ostida SmartArt uslublari guruhida uslubni tanlang".
Boshqa SmartArt uslublarini korsatish uchun Qoshimcha tugmasini bosing.
|
Ammiakli selitra ishlab chiqarish

|
Ammiakli selitra ishlab chiqarish
|
bet | 1/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #101731 |
Bog'liq ammiak ishlab chiqarish 204xtf Sadullayeva Z - Ammiakli selitra ishlab chiqarish
- REJA
- 1.Ammak haqida tushuncha
- 2. Ammiak sintezining nazariy asoslari
- 3. O`rtacha bosimda ammiak ishlab chiqarish texnologik sxemasi.
Ammiak — NH3, azotning vodorod bilan hosil qilgan eng oddiy birikmasi; oʻtkir hidli, rangsiz, zaharli gaz, kaynash temperaturasi 33,35 °C, suyuqlanish temperaturasi — 77,7 °C. Bir litr ammiakning ogʻirligi 0,7713 g, suvda yaxshi eriydi. Ammiakning suvdagi eritmasi kuchsiz asos. U tabiatda sof holda nihoyatda oz miqdorda uchraydi, azotli organik moddalarning parchalanishidan hosil boʻlib turadi. Ammiak toshkoʻmirni quruq haydashda qoʻshimcha mahsulot sifatida olinadi, ammo, asosan, azot bilan vodoroddan sintetik usulda hosil qilinadi: - Ammiak — NH3, azotning vodorod bilan hosil qilgan eng oddiy birikmasi; oʻtkir hidli, rangsiz, zaharli gaz, kaynash temperaturasi 33,35 °C, suyuqlanish temperaturasi — 77,7 °C. Bir litr ammiakning ogʻirligi 0,7713 g, suvda yaxshi eriydi. Ammiakning suvdagi eritmasi kuchsiz asos. U tabiatda sof holda nihoyatda oz miqdorda uchraydi, azotli organik moddalarning parchalanishidan hosil boʻlib turadi. Ammiak toshkoʻmirni quruq haydashda qoʻshimcha mahsulot sifatida olinadi, ammo, asosan, azot bilan vodoroddan sintetik usulda hosil qilinadi:
- N2 + 3H2⇄2NH3
- reaksiya faollovchi oksidlar (Al2O3, K2O, CaO, SiO2, MgO) yordamida suyuqlantirilgan Fe3O4-dan qaytarish usuli bilan olingan temir (katalizator) ishtirokida, 300-1000 atm bosim va 500-550 °C temperaturada olib boriladi. Laboratoriyada ammoniy tuzlaridan olinadi. Ammoniy tuzlari, mas, (NH4)2SO4, NH4NO3 ishqoriy metall tuzlariga oʻxshaydi, lekin ishqorlar taʼsir etganida Ammiak ajralib chiqadi. Ammiakning suvdagi eritmasi novshadil spirtdir. Ammiak asosan nitrat kislota olishga sarflanadi. Ammiak ham, ammoniy tuzlari singari qishloq xoʻjaligida oʻgit sifatida ishlatiladi. Undan sovituvchi vosita sifatida ham foydalaniladi. Ammiak Oʻzbekistonda — Chirchiq, Fargʻona va Navoiy kimyo kombinatlarida sintez qilinadi, buning uchun lozim boʻlgan azot havodan, vodorod esa Buxoro tabiiy gazidan konversiya usuli bilan olinadi.
|
| |
Microsoft Office Word matn muharriridagi asosiy oynaning interfeys elementlari

|
Microsoft Office Word matn muharriridagi asosiy oynaning interfeys elementlari
|
bet | 2/7 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 23,88 Kb. | | #105973 |
Bog'liq 2-ma’ruza. Matn muharirlari, ularning vazifasi va imkoniyatlari -fayllar.orgMicrosoft Office Word matn muharriridagi asosiy oynaning interfeys elementlari
2.1-rasmda korinib turganidek, Microsoft Office Word oynasi interfeysining asosiy elementlari:
2.1-rasm. Word asosiy oynasi interfeysi elementlari
Tez kirish asboblar paneli tez-tez ishlatiladigan bu ru lar va funktsiyalarga tezkor kirishni sozlash imkonini beradi Tasma - bu sarlavha satri bilan hujjatni tahrirlash oynasi o'rtasida joylashgan dastur oynasining maydoni bolib, unda hujjat tarkibi bilan ishlash uchun zarur bolgan buyruqlar (piktogramma) mavjud.
Kontekstli buyruqlar. Hujjatingizda jadval, rasm yoki boshqa obyektni tanlaganingizda, ek:randa qo'shimcha yorliqlar paydo boladi.
Hamkorlik. Fayllarni boshqalar bilan bolishish uchun bulut hisobingizga kiring.
Oddiy navigatsiya. Katta va murakkab hujjatlar bilan ishlash uchun yon paneldan foydalaning. Agar kerak bo'lsa, uning o'lchamini ozgartirish mumkin.
Mini asboblar paneli yordamida formatlash. Bir zumda formatlash uchun har qanday sichqoncha tugmasi bilan matnni yoki obyektni bosing.
Tasmani korsating va yashiring. Qoshimcha ekran maydoni kerakmi? Okni bosish orqali siz kengaytirishingiz mumkin.
Holat satrining yorliqlari. Hujjatda navigatsiya qilish, statistik ma lumotlarni korish yoki matn terilishini tekshirish uchun holat satrining ko'rsatkichlarini bosishingiz mumkin. Holat satri – joriy hujjat haqidagi ma lumotlarni aks ettiradi.
Ko'rish rejimini ozgartiring. Vaziyat satridagi tugmachalarni bosib, korish parametrlari o'rtasida almashtirishingiz mumkin. Sahifani kattalashtirish uchun masshtab slayderidan foydalanishingiz mumkin.
|
| |
Rotorli kompressorlar - Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари

|
Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари
|
bet | 6/22 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #158609 |
Bog'liq 2..Suyuqlik va gazlarni uzatish2. 29. Rotorli kompressorlar
2.55-rasmda plastina-shiber tipidagi rotorli kompressorlar ko`rsatilgan. Og`ir rotor 2 ning aylanishida, ko`ndalang ariqlarda joylashgan plastina 3 lar erkin harakat qilishadi. Rotor 2 ning ariqchalarida radial yo`nalishda oson sirpanadigan plastinalar bo`lib, ular rotor bilan qobiq orasidagi o`roqsimon bo`shliqni bir necha qismga, ya’ni yacheykaga bo`lib turadi. Plastinalar aylanishi natijasida ular orasidagi bo`shliqqa gaz patrubka 5 dan so`rib olinadi. Plastinalar orasidagi hajm kamayishi bilan gazning bosimi ortadi va u uzatish trubasi 6 orqali haydash quvuriga uzatiladi. Rotorli kompressor vali bevosita elektr yuritkich bilan ulanishi mumkin. Bunday hollarda kompressor ixcham va engil bo`ladi.
S uv halqali rotorli kompressorlar (2.56-rasm). Stator 1 ga eksstentrik holatda uzunligi bir xil rotor 2 joylashtirilgan. Ishga tushirishdan avval kompressorning yarmi suv to`ldiriladi.
Rotor aylanganda suv chetga sochilib, bir xil qalinlikdagi suvdan iborat bo`lgan halqa 4 hosil bo`ladi. Rotor parraklari va suv halqalari orasida yacheykalar hosil bo`ladi. Rotor aylanishining birinchi yarmida yacheyka kattalashsa, ikkinchi yarmida kamayadi. Bunda patrubok 5 orqali gaz so`rilsa, siqilgan gaz patrubok 6 orqali uzatiladi. Shunday qilib, suv halqalari kompressorda porshen vazifasini bajaradi, chunki ushbu halqa yordamida A,B,V,G,D ishchi kameralarning hajmi o`zgartiriladi. Demak, suv halqali kompressorda hosil qilinadigan bosim katta bo`lmagani uchun, undan gazoduvka yoki vakuum – nasos sifatida foydalanish mumkin.
Ikki parrakli rotor kompressorlar (gazoduvkalar). Qobiq 1 da ikkita parallel vallarda ikkita rotor 2 aylanadi (2.57-rasm). Ularning biri elektr yuritkich yordamida aylantirilsa, ikkinchisi tishli uzatma yordamida aylanadi. Rotor 2 lar o`zaro, hamda qobiq devori bilan zich joylashgan bo`lib, kamerani ikki qismga ajratib turadi. Birinchi kameraga patrubok 3 orqali gaz so`rib olinsa, boshqasida esa patrubka 4 orqali siqilgan gaz haydash quvuriga uzatiladi.
Rotorli kompressorlar bosimi 1,0 MPa va unumdorligi 5000...6000 m3/soatgacha bo`lganda qullanadi. Rotorli kompressorlarning kamchiligi: tayyorlash murakkab, tez ishdan chiqadi, rotor plastinalari juda tez ediriladi, ishlaganda ko`p shovqin tarqatadi va ekspluatastiyasi qimmat.
|
| |
macOS operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri

|
macOS operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri
|
bet | 10/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....macOS operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri:
1. Paydalanıwshı interfeysi: macOS óziniń estetik hám paydalanıw ushın qolay interfeysi menen belgili. Dock, Finder, hám Mission Control sıyaqlı qurallar sistemada háreketleniwdi ańsatlashtiradi.
2. Integraciya: macOS Apple ekotizimining bir bólegi bolıp, iPhone, iPad, Apple Watch sıyaqlı basqa Apple qurılmaları menen jetilisken integraciya etedi. Bul integraciya Handoff, Continuity, AirDrop sıyaqlı funksiyalar arqalı ámelge asıriladı.
3. Joqarı qawipsizlik: macOS sistema qawipsizligin támiyinlew ushın bir qansha funksiyalardı usınıs etedi, atap aytqanda, Gatekeeper, Filevault, hám XProtect. Sonıń menen birge, App Store arqalı qosımshalardı júklep alıwda qawipsizlik qadaǵalawınan ótken programmalardı tańlaw múmkin.
4. Isenimlilik hám turaqlılıq: macOS Unix bazasına tiykarlanǵan bolıp, bul sistemanıń turaqlı hám isenimli islewin támiyinleydi.
5. Kóp wazıypalilik: macOS paydalanıwshılarǵa bir neshe qosımshalardı bir waqtıniń ózinde isletiw imkaniyatın beredi hám joqarı ónimlilikti támiyinleydi.
6. Apple qosımshalari: macOS bir qatar aldınan ornatılǵan qosımshalar menen birge keledi, mısalı, Saparı (veb-brauzer), Mail (elektron pochta klienti), Photos (súwretler menejeri), iMovie (video redaktorlaw), hám GarageBánt (muzıka jaratıw).
macOS mudamı óziniń paydalanıw ushın qolaylıǵı hám kúshli funksional múmkinshilikleri menen Apple ónimleri paydalanıwshıları arasında ataqlı bolǵan. Bul operatsion sistema jańa texnologiyalar hám innovatsiyalar menen turaqlı túrde jańalanıp baradı.
Linux: Ashıq kodlı hám biypul tarqatiletuǵın OS. Onıń kóplegen tarqatpaları (distribyutsiyalari) ámeldegi, mısalı, Ubuntu, Fedora, Depian hám basqalar.
Linux — bul Unixga tiykarlanǵan ashıq kodlı operatsion sistema bolıp tabıladı.
3-su`wret
Linuxning yadrosı (kernel) 1991 jılda Linus Torvalds tárepinen jaratılǵan hám házirgi kúnde mińlaǵan programmistler tárepinen qollap -quwatlanadı hám rawajlantiriladi.
|
| |
Linux operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri

|
Linux operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri
|
bet | 11/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Linux operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri:
1. Ashıq kodli: Linux ashıq kodlı programmalıq támiynat bolıp, bul onıń kodın kóriw, ózgertiw hám tarqatıw múmkinligin ańlatadı. Bul programmistlerge sistemanı óz mútajliklerine maslastırıw imkaniyatın beredi.
2. Maslasıwshanlıq hám sazlaw múmkinshilikleri: Linux paydalanıwshılarǵa sistemanı óz qálewlerine kóre sazlaw múmkinshiligin beredi. Hár qıylı grafik interfeysler (mısalı, GNOME, KDE) hám buyrıq qatarı interfeysi arqalı paydalanıw múmkin.
3. Qawipsizlik: Linux qawipsizlik ilajları menen ataqlı. Fayl sisteması ruxsatnamaları hám kúshli paydalanıwshı menejmenti sistemanı viruslar hám zıyanlı programmalardan qorǵaw etedi.
4. Turaqlılıq hám isenimlilik: Linux kóbinese serverlerde isletiledi, sebebi ol júdá turaqlı hám uzaq múddetli islew ushın isenimli.
5. Kóp wazıypalilik: Linux kóp wazıypalı sistema bolıp, bir waqtıniń ózinde bir neshe programmalardı jumısqa túsiriw hám olardan nátiyjeli paydalanıw imkaniyatın beredi.
6. Túrli distribyutsiyalar: Linuxning kóplegen distribyutsiyalari ámeldegi, atap aytqanda, Ubuntu, Fedora, Depian, CentOS, hám Arch Linux. Hár bir distribyutsiya óziniń arnawlı qásiyetleri hám maqsetlerine iye.
7. Jámiyetshilik qollap -quwatlovi: Linux kúshli hám aktiv jámiyetshilikke iye bolıp, paydalanıwshılar bir-birine járdem berediler, hújjetler jazıwadı hám jańalanishlarni birgelikte islep shıǵıwadı.
Linuxning qollanılıw tarawları:
- Serverlar: Linux serverler ushın júdá ataqlı, sebebi ol isenimli, qawipsiz hám kem resurs talap etedi.
- Superkompyuterlar: Eń kúshli superkompyuterlarning kóbisi Linuxni isletedi.
- Jeke kompyuterler: Linux jeke kompyuterlerde de isletiliwi múmkin, ásirese texnikalıq qánigeler hám programmistler arasında ataqlı.
- veb-serverla: Kóplegen veb-serverler Linuxda isleydi, sebebi ol Apache, Nginx sıyaqlı veb-server programmaların nátiyjeli qollap -quwatlaydı.
- IoT hám embeddied sistemalar: Linux kishi hám kirisiw múmkinshiligi sheklengen qurılmalarda da isletiledi, mısalı, routerlar, televizorlar hám basqa xojalıq texnikada.
Linuxning ashıq kodlı hám maslasıwshılıǵı onı kóplegen túrli programmalastırıw hám texnikalıq tarawlarda keń qollanılıwına alıp kelgen.
Android: Mobil qurılmalar ushın Google tárepinen islep shıǵılǵan OS. Ol tiykarlanıp smartfon hám planshetlerde isletiledi. Android — bul Google tárepinen islep shıǵılǵan hám basqarılatuǵın, ashıq kodlı operatsion sistema bolıp, tiykarlanıp mobil qurılmalar, planshetler, smartfonlar hám basqa smart qurılmalar ushın mólsherlengen.
4-su`wret
Android operatsion sisteması Linux yadrosı tiykarında qurılǵan hám jáhán boylap eń kóp isletiletuǵın mobil operatsion sistema esaplanadı.
|
| |
Ona tili darslarida badiiy matn ustida ishlash metodikasini takomillashtirish

Ona tili darslarida badiiy matn ustida ishlash metodikasini takomillashtirish
Download
403,88 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
02.12.2023
Hajmi
403,88 Kb.
#109830
Download
403,88 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ona tili darslarida badiiy matn ustida ishlash metodikasini takomillashtirish
Download
403,88 Kb.
Matnni ko'rish