avtomatika vositalarining ishlatish xususiyatlari

avtomatika vositalarining ishlatish xususiyatlari
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 10 iyul, PF-6024-son
“O’zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligini rivojlantirishning 2020 - 2030 yillarga
mo‘ljallangan konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” farmoni qabul qilingan. Ushbu
farmon bilan Suv xo‘jaligi tizimini raqamlashtirish borasida aniq vazifalar belgilangan,
jumladan:
- suvni tejash texnologiyalarini keng joriy yetish;
- joylarda avtomatlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
keng qo‘llash;
- sug‘orish tarmoqlarini yangilash va rekonstruksiya qilish yo‘li bilan
samaradorlik koeffitsiyentni 0,63 dan 0,73 gacha oshirish hisobiga, 1 mln dan ortiq
suvdan foydalanish samaradorligini oshirish;
9
-meliorativ ob’ektlarda qurilish va rekonstruksiya, ta’mirlash-tiklash ishlari
hisob
iga, 298,5 ming gektardan qayta foydalanish natijasida sho‘rlangan
maydonlarning yillik 1% ga kamaytirish;
- 2030 yilga borib nasos birliklari va dvigatellari rekonstruksiya va
modernizatsiya qilish tufayli, elektr energiyasi sarfi 8,0 mlrd. kVt. dan 6.0 mlrd kVt
gacha kamayishi kutilmoqda.
- bozor iqtisodiyoti tamoyillarini ishlab chiqish, shuningdek, 50 ta suv xo‘jaligi
ob’ektlarini davlat-xususiy sheriklik doirasida xususiy sektorga o‘tkazish.
2025-yilga kelib “Smart Water” "aqlli suv" tizimi 300 ta ob’ektda o‘rnatilishi
rejalashtirilgan bo‘lib, 2030-yilga kelib ushbu tizim bilan qamrab olingan
ob’ektlarning umumiy soni 1000 taga etkazish kutilmoqda.
Bundan tashqari, sug‘oriladigan hududlarning meliorativ holati haqida tezkor
ma’lumot olish, uzatish, kuzatish va baholash maqsadida 2020 yilda 2000 ta
quduqlarda, 2025 yilgacha - 6000 ta quduqlarda, 22030 yillargacha 7270 ta quduqlarda
geoaxborot tizimlari o‘rnatilishi rejalashtirilgan.
Shu bilan birga 2030 yilga kelib 100 ta suv xo‘jaligi ob’ektlarida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda suv resurslarini boshqarish
jarayonini avtomatlashtirish rejalashtirilgan.
Suv resurslarini samarali boshqarish, suvni tejaydigan va raqamli
texnologiyalarni joriy qilish, irrigatsiya tadbirlarini amalga oshirish, yerlarni lazer
tekislash, agrotexnik tadbirlarni o‘z vaqtida o‘tkazish hisobidan jami 4 mlrd. m3 suv
tejalgan.
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish orqali
suvni samarali boshqarish va shaffoflikni ta’minlash maqsadida, KOICA, GIZ, BMT
Taraqqiyot dasturi, Shveysariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi bilan hamkorlikda
98 ta “Aqlli suv” qurilmalari o‘rnatilgan, 10 ta yirik gidrotexnika inshootlari
avtomatlashtirilgan, 6 ta dasturiy ta’minot, mobil ilova va geoaxborot tizimlari markazi
tashkil qilingan.
Suv resurslarini prognozlashtirish, ularning hisobini yuritish va ma’lumotlar
bazasini shakllantirish tizimini takomillashtirish hamda shaffofligini ta’minlash
yo‘nalishini amalga oshirishda:
a) katta va o‘rta daryolar hamda soylarda joylashgan gidrologik postlarni
raqamli texnologiyalar asosida avtomatik uskunalar bilan bosqichma-bosqich
jihozlash, gidrologik postlar tarmog‘ini kengaytirish;
b) barcha suv ob’ektlarida suvni nazorat qilish va hisobi yuritilishini raqamli
texnologiyalar asosida takomillashtirish hamda suv resurslari bo‘yicha shaffof axborot
tizimini yaratish;
10
v) suv resurslarini prognozlashtirish, suvning hisobini yuritish va
ma’lumotlarni qayta ishlashni yaxshilash bo‘yicha quyidagi chora-tadbirlarni amalga
oshirish;
g) suv resurslarini prognozlashda geoaxborot tizimini joriy qilish, suv
zaxiralarining tezkor monitoring olib borish hamda prognoz ma’lumotlarining
ishonchliligini oshirish;
d) barcha suv ob’ektlarida suvning hisobini yuritishda ma’lumotlarni
standartlashtirish;
e) axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida suv ob’ektlari bo‘yicha
ma’lumotlarini to‘plash va ularni qayta ishlash bo‘yicha axborot tizimlarini
takomillashtirish;
j) suv ob’ektlarida raqamli texnologiyalar yordamida suvning monitoringini olib
borishni bosqichma-bosqich joriy etish, barcha manbalar va suv resurslari bo‘yicha
yagona axborot tizimini yaratish;
Suv xo‘jaligi ob’ektlarini modernizatsiya qilish, yirik suv xo‘jaligi ob’ektlarini
raqamli texnologiyalar asosida boshqarilishini tashkil etish, resurs tejaydigan
zamonaviy texnologiyalarni keng joriy qilish, sohaga xorijiy investitsiyalarni jalb
qilishni kengaytirish hamda ajratilayotgan mablag‘lardan maqsadli va samarali
foydalanishni ta’minlash yo‘nalishini amalga oshirishda:
a) suv xo‘jaligi ob’ektlarini modernizatsiya qilish, ularni ta’mirlash-tiklash
hamda qurish va rekonstruksiya qilish ishlarini tizimli amalga oshirish, irrigatsiya
tizimi va sug‘orish tarmoqlarida suvning yo‘qolishini kamaytirish, suv inshootlarining
texnik holatini yaxshilash va ishonchliligini oshirish:
irrigatsiya tizimi va sug‘orish tarmoqlarini modernizatsiya qilish,
betonlashtirish va filtratsiyaga qarshi boshqa tadbirlarni amalga oshirish, ularning bir
qismini bosqichma-bosqich quvurli va suvni boshqarishga qulay bo‘lgan boshqa
tizimlarga o‘tkazish;
gidrouzel va boshqa yirik gidrotexnika inshootlarini rekonstruksiya qilish va
ta’mirlash, yirik gidrouzellar va irrigatsiya tizimini raqamli texnologiyalar asosida
avtomatlashtirilgan boshqaruvga o‘tkazish;
lotok tarmoqlarini qayta tiklash, lotoklarni mahalliy iqlim sharoitiga mos
kompozit va polimer materiallar asosida ishlab chiqarishni joriy qilish;
suv iste’molchilarining bosh suv olish joylarini suvni boshqarish va hisobga
olish vositalari bilan bosqichma-bosqich jihozlash;
b) suv xo‘jaligi nasos stansiyalarining energiya samaradorligini oshirish va
foydalanish
xarajatlarini
kamaytirish,
shuningdek,
nasoslarni
foydali
ish
koeffitsiyentni oshirish:
nasos stansiyalarni bosqichma-bosqich modernizatsiya qilish, shu jumladan,
eskirgan nasos, elektrodvigatel va transformatorlar hamda ularning boshqaruv tizimini
11
energiya tejamkor uskunalarga almashtirish, muqobil energiya manbai, shu jumladan,
quyosh batareyalaridan foydalanishni yo‘lga qo‘yish, bosimli quvurlarni kapital
ta’mirlash va yangilash;
nasos stansiyalarida raqamli texnologiya asosida elektr energiyasi iste’moli va
suv sarfining «onlayn» rejimida monitoringini olib borish;
suv xo‘jaligiga xalqaro moliyaviy institutlar va xorijiy davlatlarning kredit va
grant mablag‘lari, shuningdek, to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarni jalb qilish, davlat
budjeti xarajatlarini kamaytirish;
suv xo‘jaligi ob’ektlari texnik holatini uchuvchisiz uchish apparatlari
yordamida o‘rganish, loyiha-qidiruvi ishlarini raqamlashtirish hamda sifatini
yaxshilash;
irrigatsiya va melioratsiya ob’ektlarini qurish va rekonstruksiya qilish bo‘yicha
loyiha-qidiruv ishlarini ilmiy-amaliy kuzatuvini ta’minlash va sifatini yaxshilash;
suv xo‘jaligi ob’ektlarining modernizatsiyalash va qurishga, ilmiy-tadqiqot,
tajriba-konstruktorlik ishlanmalarga va ilg‘or texnologiyalarni joriy etishga
xarajatlarni ko‘paytirish.
Suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish, suvdan foydalanish va
suv iste’moli hisobini yuritishda «Smart Water» («Aqlli suv») va shu kabi raqamli
texnologiyalarni joriy qilish yo‘nalishini amalga oshirishda:
a) Suv xo‘jaligini davlat tomonidan boshqarish tizimini takomillashtirish,
bunda har bir davlat va jamiyat organlarining suv resurslarini barqaror boshqarish va
ulardan samarali foydalanishni ta’minlash bo‘yicha vazifalari, funksiyalari va
vakolatlarini aniq belgilash;
b) barcha suv resurslarini nazorat qilish va hisobini yuritishda, suvdan
foydalanishni rejalashtirish va uni tezkor boshqaruvini tashkil etishda «Smart Water»
(«Aqlli suv») texnologiyasini bosqichma-bosqich joriy etish;
v) suv va suvdan foydalanishga doir ma’lumotlar bazalarini hamda monitoring
tizimlarini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish hamda suv resurslarining
avtomatlashtirilgan idoralararo axborot tizimini yaratish;
g) suv xo‘jaligi ob’ektlari kadastrini geoaxborot tizimlaridan foydalangan
holda yuritish tizimini tashkil etish;
d) suv xo‘jaligida uchuvchisiz uchish qurilmalaridan foydalangan holda suv
ob’ektlarini masofadan nazorat qilish hamda suvdan foydalanishning monitoringini
yuritish ishlarini takomillashtirish va ularning tezkorligini oshirish;
e) sug‘oriladigan yerlarning suv bilan ta’minlanganlik darajasi, ekinlarni
joylashtirish va cho‘llanish jarayonlari, shuningdek suvdan foydalanish
samaradorligini baholashda masofadan zondlash texnologiyasining imkoniyatlaridan
foydalanish;
12
j) suv resurslaridan foydalanishni rejalashtirish va integrallashgan boshqarish
hamda inson va atrof muhitga ta’sirini baholash bo‘yicha samarali gidrologik
modellarni ishlab chiqish;
z) qishloq xo‘jaligi ekinlarini suv resurslarining prognoziga va ajratilgan suv
olish limitiga muvofiq joylashtirish hamda suvning samaradorligini oshirish.
Shu bilan birga, ushbu Konsepsiyada ko‘zda tutilgan suv sohasidagi islohotlar
va ustuvor yo‘nalishlarni amalga oshirish uchun har uch yilda «Suv resurslarini
boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirish strategiyasi» ishlab chiqiladi va uni
amalga oshirish choralari ko‘riladi.
|