K - Kapital - Ishlab chiqarish omillari bozori Reja

K - Kapital
С/r N1
C W L r K
KB B
KA A
K M
N
0 L LB LA
С/W
L - Mehnat
10.9-rasm. Izokosta
C C
W va r
nuqtalarni tutashtiruvchi chiziq (1) tenglamani ifodalovchi
izokostani beradi. Izokostaning har bir nuqtasiga mos keluvchi resurslar sarfi kombinatsiyasining qiymati umumiy xarajat C ga teng. Masalan, A va B nuqtalar uchun quyidagi tenglikni yozish mumkin:
C W LA r KA W LB r KB .
Agar nuqta
0 N1 N2
uchburchak ichida yotsa, shu nuqtaga mos resurslar
kombinatsiyasini olganda, firma o`z byudjetini to`liq sarflamaydi. Masalan
M nuqta uchun (1)-tenglama quyidagicha yoziladi:
(1) tenglama firmaning har bir umumiy xarajati uchun grafikda alohida izokosta bilan ifodalanadi. Agar firmaning umumiy xarajatlari ikki
variantda bo`lsa, ya′ni
C1 va C2
hamda
C1 C2
bo`lsa, ushbu umumiy
xarajatlar uchun izokostalar grafikda quyidagicha joylashadi (10.10-rasm).
K
0 L
10.10-rasm. Izokostaning joylashuvi
Firma byudjetining o`sishi yoki resurslar narxining pasayishi izokostani o`ngga siljitadi, byudjetning qisqarishi va resurslar narxining oshishi izokostani chapga siljitadi.
K C W L
(1)-tenglamani quyidagi ko`rinishda yozamiz:
r r
(3).
(3)-tenglamadan kelib chiqadiki izokostaning burchak koeffitsienti
quyidagiga teng:
K W
L r
(4).
W
Izokostaning burchak koeffitsienti
r
shuni ko`rsatadiki, agar
firma r narxda
W
r birlik kapital sotib olish uchun bir birlik mehnat
sarfidan voz kechsa (W so`m iqtisod qiladi), ishlab chiqarishdagi umumiy xarajat qiymati o`zgarmaydi.
Masalan, agar ish haqi 200000 so`m, kapitalga ijara haqi 50000 so`m bo`lsa
K W 200000 сум 4
yoki
K 4L.
L r 50000 сум
Demak, firma umumiy xarajatni o`zgartirmasdan bir birlik mehnatni 4 birlik kapital bilan almashtirishi mumkin.
Endi firmaning umumiy xarajatlari cheklanganda maksimal mahsulot ihlab chiqarishga erishish masalasini grafik usulda echilishini ko`rib chiqamiz.
K
K
L L
10.11-rasm. Ishlab chiqaruvchining muvozanat nuqtasi
Ishlab chiqaruvchi Q3 miqdorda ishlab chiqara olmaydi, nimaga
deganda uning byudjeti Q3 miqdordagi mahsulotni ishlab chiqarish uchun
kerak bo`lgan resurslarni sotib olishga etmaydi. Q1 ham maksimal ishlab
chiqarish hajmi bo`la olmaydi, chunki bu holatda ishlab chiqaruvchi o`z byudjetini to`liq sarflamaydi, demak u ishlab chiqarishni oshirishi mumkin.
Q2 miqdordagi mahsulot berilgan byudjetda eng maksimal mahsulot
ishlab chiqarish hajmi hisoblanadi. E nuqtada Q2 izokvanta bilan izokosta
chizig`i C kesishadi va ushbu E nuqta ishlab chiqaruvchining muvozanat holatini ifodalaydi.
E nuqtada izokvanta ham, izokosta ham bir xil yotiqlikka ega ekanligidan va izokvantaning yotiqligi chekli texnologik almashtirish
normasi bilan o`lchanishi
MRTS K
L
MPL
MPK
va izokostaning
yotiqligi
K W
L r
ga tengligini hisobga olsak, muvozanat E nuqta
uchun quyidagi tenglik o`rinli bo`ladi:
MPL W
(6)-munosabatni
MPK r
quyidagicha yozamiz:
MPL MPK
(7)- tenglik ishlab chiqaruvchining
W r
muvozanat holatini belgilovchi shart bo`lib hisoblanadi.
Muvozanat shart (7) shuni ko`rsatadiki, cheklangan xarajatda maksimal ishlab chiqarishga erishilganda ishlab chiqarish omillari uchun sarflangan har bir qo`shimcha so`m bir xil miqdordagi qo`shimcha mahsulot ishlab chiqarishni ta′minlaydi.
Agar ishlab chiqarish omillaridan birining narxi oshsa, masalan ishchi kuchi narxi oshsa firma, bunday o`zgarishga ishlab chiqarish jarayonida ishchi kuchini kapital bilan almashtirish bilan javob beradi. Bunday holat quyidagi grafikda keltirilagan (10.12-rasm).
|