Darsga bo‘lgan talablar, dars turlari va ularning tuzilishi

|
Darsga bo‘lgan talablar, dars turlari va ularning tuzilishi
|
bet | 51/150 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 5,55 Mb. | | #255011 |
Bog'liq Xalqaro innovatsion universitet pedagopgika fanlari kafedrasi pe8.3. Darsga bo‘lgan talablar, dars turlari va ularning tuzilishi.
Dars - o‘qituvchilar va o‘quvchilar faoliyatini tashkil etishning shakli bo‘lib, u bolalarni o‘qitish, tarbiyalash va kamol toptirish vazifalarini amalga oshiradi. Dars o‘qitishni tashkil etishning o‘zgarmas shakli emas. O‘quv amaliyoti va pedagogik tafakkur doimo uni takomillashtirish yo‘llarini izlaydi. Bu soxada ko‘pgina islohatlar amalga oshirilmoqda.
Turli-tuman fikr va mulohazalarni hisobga olgan holda dars quyidagi umumiy didaktik talablarga javob berishi lozim:
1. Har bir dars ma’lum bir maqsadni amalga oshirishga qaratilgan va puxta rejalashtirilgan bo‘lmog‘i lozim.
2. Har bir dars mustahkam g‘oyaviy-siyosiy yo‘nalishga ega bo‘log‘i lozim.
3. Har bir dars turmush bilan, amaliyot bilan bog‘langan bo‘lmog‘i, shuningdek xilma xil usul, uslub va vositalardan unumli foydalangan holda olib borilmog‘i lozim.
4. Darsga ajratilgan har bir soat va daqiqalarni tejab, undan unumli foydalanmoq zarur.
5. Dars o‘qituvchi va o‘quvchilarning faolligi birligini ta’minlamog‘i lozim.
6. Darsda o‘quv materialining mazmuniga oid ko‘rsatmali qurollar, texnik vositalar va kompyuterlardan foydalanish imkoniyatini yaratmoq lozim.
7. Darsda har bir o‘quvchining individual xususiyatlarini ham hisobga olish maqsadga muvofiqdir.
Ta’lim tizimida eng ko‘p qo‘llaniladigan dars turlari quyidagilar:
Yangi bilimlarni bayon qilish darsi (ma’ruza).
O‘tilgan materiallarni mustahkamlash darsi.
O‘quvchilarning bilim, malaka va ko‘nikmalarini tekshirish va baholash darsi.
Takrorlash – umumlashtiruvchi va kirish darslari.
Aralash dars (yuqoridagi dars turlarining bir nechtasini birga qo‘llanishi). Har bir dars turining ma’lum tuzilishi va xususiyatlari bor, bu narsa o‘qituvchining o‘quv materialini to‘g‘ri va samarali tushuntirishiga, mustahkam esda qoldirishga, takrorlashga va uning o‘zlashtirishini nazorat qilib borishiga yordam beradi. Maktablarimizda eng ko‘p qo‘llaniladigan dars turlaridan biri – yangi bilimlarni bayon qilish darsidir. Bu dars turi quyidagicha tuziladi:
а) yangi bilimlarni bayon qilish;
b) yangi bilimlarni mustahkamlash;
v) yangi bilimlar ustida ishlash;
g) yangi bilimlarga bog‘liq holda uy vazifalari topshirish.
Demak, dars boshdan – oyoq bir dars turi bilan olib borilmaydi, balki shu darsda yangi bilimni bayon qilish bilan birga uni mustahkamlash (savol-javob), yangi bilimlar ustida mashq o‘tkazish (masala va misollar yechdirish, grafik ishlari olib borish), uyga vazifa (boshqa bir dars elementi-tushuntirish, yo‘l-yo‘riqlar ko‘rsatish va h. k) kabi boshqa elementlarning bo‘lishi ham mumkin. Shunga qaramay, darsdan ko‘zlangan maqsad o‘quvchilarga yangi bilim berishga qaratilgan bo‘lsa, butun didaktik usullar shunga buysundiriladi. Shuning uchun ham bunday dars yangi bilim berish darsi deb ataladi.
Dars tuzilishi u yoki bu dars turining tuzilishini, uning qismlarini anglatadi. Biroq, dars turlari tuzilishidagi har qanday qism – didaktik usul, dars tuzilishi bo‘lavermaydi. U o‘qitish usuli bilan bog‘langandagina dars tuzilishini tashkil qiladi. YA’ni dars tuzilishining o‘zgarishi bilanoq dars olib borish usuli ham o‘zgaradi. Darsning tuzilishi qo‘yilgan maqsadlarga, o‘rganilayotgan materialning mazmuniga, ta’limning darsda qo‘llanadigan metodlari va usullariga, o‘quvchilarning tayyorgarlik va kamolat darajasiga, darsning o‘quv jarayonidagi o‘rniga bog‘liqdir.
Dars tuzilishini biridan ikkinchisiga o‘tishi va shu orqali darsning shakli hamda usullarining o‘zgarishi dars bosqichi deb yuritiladi. Masalan, aralash dars turining tuzilishi:
uy vazifalarini so‘rash, tekshirib ko‘rish;
yangi materiallarni bayon qilish;
yangi materiallarni mustahkamlash;
uy vazifalarini topshirishni o‘z ichiga oladi. Bunda:
a) uy vazifalarini ko‘rish suhbat (savol-javob), misol va masalalar ishlatish yo‘li bilan olib borilishi mumkin. Bu dars tuzilishining birinchi qismi, darsning birinchi bosqichi;
b) yangi materiallarni bayon qilish jarayonida o‘qituvchi tushuntirish, hikoya qilish, maktab ma’ruzasi, suhbat kabi usullardan foydalanish mumkin. Bu – dars tuzilishining ikkinchi qismi, darsning ikkinchi bosqichi;
v) yangi materiallarni mustahkamlash jarayonida suhbat, mashq qildirish, kitob bilan ishlash usullaridan foydalanish mumkin. Bu – dars tuzilishining uchinsi qismi, uchinchi bosqichi;
g) uy vazifalarini topshirish jarayonida tushuntirish. Suhbat usulidan foydalanish mumkin. Bu – dars tuzilishini to‘rtinchi qismi, darsning to‘rtinchi bosqichidir. Yuqorida ko‘rib o‘tilgan dars turlarining hammasi o‘z tuzilishiga ega bo‘lganidek, ma’lum bosqichlarga ham ajraladi.
Takroriy-umumlashtiruvchi dars, odatda, dasturning ma’lum bir qismi yoki yirik mavzu o‘tib bo‘lganidan keyin o‘tkaziladi. Bunda o‘tilgan materiallarni takrorlash – qayta esga tushirish va mustahkamlash maqsadida o‘tilgan mavzularni qamrab olgan va bir-biriga bog‘liq bo‘lgan savollar orqali umumlashtirish nazarda tutiladi.
|
| |