nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat savollari - Yuqori kuchlanish texnikasi

155
4. ELEKTR UZATISH LINIYASINING IZOLYATSIYASI
4.1. Havo elektr uzatish liniyasining izolyatsiyasi
Havo elektr uzatish liniyalarida (HEUL) asosiy
izolyatsiyalovchi muhit
rolini elektr mustahkamligi nisbatan past bo’lgan atmosfera havosi bajaradi. Havo
elektr uzatish liniyasiga xos bo’lgan kamchiliklardan biri ifloslanish natijasida
ishchi kuchlanishda ham qoplanish va tojlanish razryadining kuzatilishi
mumkinligidir.
Ekspluatatsiya sharoitidan kelib chiqib ta’kidlash mumkinki, HEULning
barcha izolyatsiyasi
doimo ishchi kuchlanish, ichki va atmosfera o’takuchlanish,
shuningdek, har xil metrologik faktorlar ta’sirida: bosimning, temperaturaning,
havoning namligi, turli namlanish (yomg’ir, ho’l qor, tuman, muz qoplash,
shudring) bo’ladi. YUqorida qayd etilgan ta’sirlarni
hisobga olgan xolda
iste’molchilarni uzluksiz elektr energiya bilan ta’minlash uchun liniyada
bajariladigan profilaktik va ta’mirlash ishlarini bajarishni ta’minlash liniyaning
konstruktiv elementlariga bo’lgan bir nechta talablar bilan belgilanadi.
Elektr uzatish liniyasining o’tkazgichlari metal, temir – beton, yog’och va
kombinatsiyalangan tayanchlarga mahkamlanadi. Izolyatsiya xarakteristikasi
nuqtai nazaridan metall va temir – beton tayanchlar bir xil. 110
kV va undan
yuqori kuchlanishli HEUL doimo metall tayanchlarda bajariladi. 110 kV dan past
bo’lgan kuchlanishda esa yog’och va kombinatsiyalangan tayanchlar ham
qo’llaniladi.
Havo elektr uzatish liniyasiga ta’sir etadigan ichki va tashqi o’ta
kuchlanishlar tayanchlar oralig’ida yoki tayanchda izolyatsiyaning shikastlanish
xavfini tug’diradi. Tayanchlar oralig’ida izolyatsiyaning buzilishi turli fazalar va
faza bilan zaminlangan tross orasidagi havo oralig’ining
teshilishi tufayli sodir
bo’lishi mumkin. Chunki tayanchlar yaqinida o’tkazgich sirti bo’ylab
razryadlanishning rivojlanishi havoga nisbatan engil rivojlanadigan zaminlangan
metall konstruktsiyaga yoki yog’ochdan yasalgan elementlarga juda yaqin keladi.
156
Eng ko’p tarqalgan ichki o’ta kuchlanish xam liniyaning ishlash rejimini
buzmasligi uchun, uning izolyatsiyasi shunday elektr mustahkamlikka ega bo’lishi
kerakki, u oraliqning teshilish kuchlanishidan ancha katta bo’lishi kerak.
HEULning o’tkazgichlari bir - biridan va erdan havo oralig’i yordamida
izolyatsiyalanadi. Buning uchun faza o’tkazgichlari
tayanchlarga shunday
osiladiki, ular orasida va ular bilan er orasida havo bo’yicha ma’lum oraliq
saqlanadi. HEULning o’tkazgichlari ko’pincha yon tomondan, deyarli liniya
trassasiga perpendikulyar yo’nalishda esgan shamol ta’sirida zaminlangan
konstruktsiyalarga juda yaqin kelishi natijasida razryadlanish ularning sirti bo’ylab
rivojlanadi.
Tayanchlardagi izolyatsiya – izolyatorlar shodasi
va ular ushlab turuvchi
o’tkazgichlardan tayanch gavdasigacha bo’lgan havo oralig’i
S
1
dan tashkil topgan
(4.1- rasm). Bu izolyatsiya oralig’ini tanlashda liniyaning o’tkazgichlariga yon
tomondan
esayotgan
shamol
ta’sir
etganda
o’tkazgichning tyanchga
yaqinlashishini og’ish burchagi orqali hisobga olamiz. Tayanchlar oralig’ida faza
o’tkazgichlari orasidagi izolyatsiyani faza simlari oralig’idagi izolyatsiyalovchi
havo oralig’i
S
Pedagog vazifalari - Qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti

Tuzuvchi: Mirishkor tuman 1-son kasb-hunar maktabi. Beknazarov
Jamoliddin Bekturdiyevich
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotiga
kirish
(10 daqiqa)
Tashkiliy qism
1.1. O‘quvchilar bilan salomlashadi
1.2. O‘quvchilarning davomati, ularni
va auditoriyani mashg‘ulotga
tayyorligini tekshirish
1.3. O‘tilgan mavzu yuzasidan
o‘quvchilar bilimini baholaydi
(1-ilova)
Salomlashadi,
tinglaydi, savollarga
javob beradi, o‘tilgan
mavzuni gapiradi
Tayanch iboralar - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment
150 Xalqaro menejment. Darslik. T 2018
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment
|
Xulosalar - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

|
Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejmentBog'liq 150 Xalqaro menejment. Darslik. T 2018Xulosalar
1. Davlatlar xalqaro iqtisodiy integratsiyasini amalga oshirishda
keyinchalik davlatlararo kelishuvlar bilan rasmiylashtiriluvchi turli
davlatlarning kompaniyalari darajasidagi aloqalarni mustahkamlashga
intilish muhim turtki bo‘ladi. XX asr nihoyasida 100 dan ortiq davlatlarni
qamrab oluvchi 30 ga yaqin integratsion guruhlar faoliyat ko‘rsatmoqda.
2. Xalqaro iqtisodiy integratsiya milliy va xalqaro tadbirkorlik
tuzilmalari manfaatlariga javob beradi, chunki:
–
korxonalar faoliyatining geografik doiralarini kengaytirishga;
–
tovarlar, xizmatlar, kapitallar va ishchi kuchini xalqaro
ayirboshlashda chegaraviy to‘siqlarni bartaraf qilishga;
–
masshtab effekti afzalliklarini realizatsiya qilishga;
–
davlatlar o‘rtasida texnologiyalar almashish bo‘yicha bitimlar va
yangiliklar kiritish oqimining o‘sishiga;
–
integratsion guruh a’zo davlatlar kompaniyalarining ITTKIga
xarajatlarini ko‘paytirish hisobiga raqobatbardoshligini mustahkamlashga
yordam beradi.
3. Integratsiya jarayoni dinamikasining asosiy ko‘rsatkichlari:
–
mamlakatlararo tovar ayirboshlashning jami YaMMdagi ulushi;
–
integratsion guruhga a’zo mamlakatlarning umumiy tovar
aylanmasi hajmida ularning mamlakatlararo ayirboshlashining ulushi;
–
integratsion guruhga a’zo mamlakatlarning o‘zaro BXI hajmini
ularning boshqa dunyo mamlakatlariga BXI hajmi bilan solishtirish;
–
integratsion guruh ichida kompaniyalar birlashmalari sonini boshqa
davlatlar firmalari bilan qo‘shma korxonalar tashkil qilish va qo‘shilishlar
soni bilan taqqoslash.
Tayanch iboralar
Xalqaro iqtisodiy integratsiya, integratsiya jarayoni dinamikasi
ko‘rsatkichlari, preferensiyalarning umumiy tizimi, eksportni “ixtiyoriy”
cheklash, NAFTA, ASEAN, MERKOSUR.
|
| |
Jahon banki guruhi va unga kiruvchi tashkilotlar faoliyati

247
Rivojlanayotgan mamlakatlar uchun Jahon banki tashkilotlari guruhi
dunyodagi yirik moliyaviy mablag‘lar manbalaridan biri bo‘lib
hisoblanadi.
U o‘zining moliyaviy resurlarini kambag‘al mamlakatlardagi
kambag‘allik
darajasini
pasaytirish
hamda
iqtisodiy
o‘sishni
jadallashtirish, shuningdek, hayot sifatini yaxshilashga sarflaydi.
Yuqorida
qayd
etilgan
tashkilotlarning
faoliyatini
quyidagi
ma’lumotlar asosida ko‘rib chiqamiz.
Hududli diagrammalar - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 39/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikHududli diagrammalar
Hududli diagrammalari chiziqli diagrammalarga o'xshaydi, faqat maydon diagrammalarida ranglar bilan to'ldirilgan chiziqlar ostidagi bo'sh joy mavjud. Bunday diagrammalardan foydalanib, har bir ajratilgan elementlarning hissasini kuzatish qulay.
Yuzaki diagrammalar
Yuzaki diagrammalar sizga ma'lumotlarni uch o'lchamda ko'rsatishga imkon beradi. Ular bir vaqtning o'zida turli xil ma'lumotlarni ko'rish imkonini beruvchi katta ma'lumotlar to'plamlari bilan yaxshi ishlaydi.
Diagrammalarni qanday o'qish kerak?
Diagrammalarda taqdim etilgan ma'lumotlarni izohlashda yordam beradigan bir nechta turli qismlar mavjud.
Sarlavha (Заголовок)
Sarlavha diagrammada nimani tasvirlashini tasvirlaydi.
Vertikal o'q (Вертикальная ось)
Vertikal o'q (Y o'qi). Ustunlar uchun qiymatlarni ko'rsatadi. Bizning misolimizda bu adabiyotning har bir janrining savdo hajmi.
Gorizontal o'q (Горизонтальная ось)
Gorizontal o'q (X o'qi). Grafikda toifalarni ko'rsatadi. Bizning misolimizda har bir janr o'z guruhiga joylashtirilgan.
Afsona (Легенда)
Afsonada diagrammadagi har bir rang nimani anglatishini ko'rsatadi. Bizning misolimizda, afsona rangni jadvalda yil bo'yicha belgilaydi.
Ma'lumotlar qatori (Ряд данных)
Ma'lumotlar qatori- bu diagrammada ko'rsatilgan qiymatlar to'plami.
PowerPoint taqdimotida diagrammani slaydga qanday kiritish mumkin?
Jadvallar diagramma tuzish uchun ma'lumot manbai sifatida ishlatiladi.
Slaydga diagramma kiritish uchun:
1. "Вставка" yorlig'ida Диаграммани ni bosing:
2. Ochilgan dialog oynasida diagramma turini tanlang va OK tugmasini bosing:
3. Natijada biz diagramma va jadvalni olamiz. Elektron jadvalda ko'rsatilgan ma'lumotlar diagramma uchun manba hisoblanadi. Ushbu ma'lumotlar o'zingizniki bilan almashtirilishi kerak. Agar qo'shimcha ustunlar yoki qatorlar bo'lsa, ularni o'chiring:
4. Ma'lumotlaringizni kiriting. Masalan, adabiyot janrlari bilan tanishtiramiz. Barcha ma'lumotlarni kiritgandan so'ng, elektron jadvalni yopish uchun Х bosing:
Diagramma yaratishning yana bir usuli - slayd to'ldiruvchisidagi Diagramma qo'shish belgisini bosish:
|
| |
Boshqa taqdimotga slaydlardan nusxa olish

Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Diagramma va grafiklari haqida tushuncha.
2.Taqdimotga grafiklarni joylashtirish
3.Taqdimotga diagrammalarni joylashtirish
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Rezerv (Stand-By) kelishuvlari - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

243
Hozirgi kunda XVF tomonidan turli xildagi kredit instrumentlari yoki
“mexanizmlari” ishlab chiqilgan bo‘lib ulardan a’zo mamlakatlardagi
mavjud turli holatlarni bartaraf etishda foydalaniladi.
Kam daromadga ega bo‘lgan mamlakatlar
kengaytirilgan kreditlash
mexanizmi, “stend-bay” kreditlash mexanizmi va tezlashtirilgan kreditlash
mexanizmi orqali imtiyozli foiz stavkalari bo‘yicha mablag‘ olishi
mumkin. Imtiyozsiz kreditlar, asosan, “stend-bay” krediti, egiluvchan
kredit liniyasi va kengaytirilgan kreditlash mexanizmi (asosan, uzoq
muddatli ehtiyojlar uchun qo‘laniladi) to‘g‘risidagi
kelishuv orqali
beriladi. XVF, shuningdek, tabiiy ofat va urushdan keyingi qayta tiklashga
yordam berish uchun favqulodda yordam beradi. Barcha imtiyozsiz
mexanizmlar holatida Xalqaro Valyuta Fondining bozor bilan bog‘liq foiz
stavkasi amal qiladi. U “yig‘imlar stavkasi” deb ataladi hamda yirik
qarzlar bo‘yicha qo‘shimcha yig‘im undiriladi. Yig‘imlar stavkasi SDR
bo‘yicha foiz stavkasiga asoslangan bo‘lib,
asosiy xalqaro pul
bozorlaridagi qisqa muddatli stavkalar o‘zgarishini hisobga olish uchun har
hafta ko‘rib chiqiladi.
Kam daromadli mamlakatlar uchun yangi imtiyozli mexanizmlar
iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va kambag‘allikni qisqartirishga
mo‘ljallangan Trast fondi doirasida 2010-yil yanvarda tashkil etildi. Fond
tomonidan moliyalashtirish sharoitlari birmuncha imtiyozli bo‘ldi, foiz
stavkasi esa har ikki-yildako‘rib chiqiladigan bo‘ldi.
Xalqaro Valyuta
Fondi tomonidan tuzilgan barcha mexanizmlar mamlakatlardagi
kambag‘allikni qisqartirish va uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantirishga qaratilgan masalalarni hal etishga hamda makroiqtisodiy
barqarorlikka erishishga yo‘naltirilgan dasturlarni qo‘llab-quvvatlash
uchun mo‘ljallangan.
Kengaytirilgan kreditlash mexanizmi
(
Extended Fund Facility) - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

245
urush oqibatlarini bartaraf etayotgan mamlakatlar uchun favqulodda
yordam ko‘rsatadi. Favqulodda kreditlar bo‘yicha yig‘imlarning baza
stavkasi undiriladi, kreditlar 3-5 yil davomida qaytarilishi kerak.
XVFning resurslaridan foydalanish uchun mamlakat o‘zining to‘lov
balansini moliyalashtirishga bo‘lgan ehtiyojni asoslab berishi lozim.
Moliyalashtirish zaruriyatini belgilovchi mezonlar sifatida XVF mamlakat
to‘lov balansining holati, uning xalqaro zaxiralar qoldig‘i va mamlakat-
ning zaxira pozitsiyasi dinamikasidan foydalanadi. Shuningdek, to‘lov
balansi tengsizligi sabablarini bartaraf etish uchun mamlakat tomonidan
qabul qilingan chora-tadbirlar samaradorligi ham hisobga olinadi.
Mazkur usulning mohiyati shundaki

|
Mazkur usulning mohiyati shundaki
|
bet | 104/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaMazkur usulning mohiyati shundaki, obro’li ekspertlarning 102 tasini tanlash asosida va ularga 4 balli (0 dan 4 ballgacha va ularning yig’indisi 1 ga teng) shkalada 15 ta asosiy mezonlar bo’yicha mamlakat riskini baholash taklif etiladi. Ushbu usulda baholash mezonlari va ularning qiymatlari quyidagilardan iborat:
Siyosiy barqarorlik (0,12).
Xorijiy investitsiyalarga bo’lgan munosabat (0,06).
Milliylashtirilishi xavfi (0,06), agar mamlakat qonunchiligida mulkni haq to’lamasdan ekspropriatsiya qilish ko’zda tutilgan bo’lsa, 0 ball qo’yiladi.
Valyutaning devalvatsiya qilinish ehtimoli va darajasi (0,06).
To’lov balansining holati (0,06).
Biznesning byurokratlashish darajasi (0,04).
Iqtisodiy o’sish sur’ati (0,1).
Valyutaning erkin almashinuv darajasi (0,1).
Shartnoma majburiyatlarini bajarish soni (0,06).
Mehnat unumdorligi darajasi va ish haqi xarajatlari (0,08).
Yuridik va marketing maslahatlarini olish, malakali mutaxassislarni jalb qilish imkoniyati (0,02).
Aloqa va transportni tashkil qilish (0,04).
Davlat organlari va jamoat tashkilotlarining munosabatlari (0,04).
Qisqa muddatli kreditlarni olish shartlari (0,08).
Uzoq muddatli kreditlar, xususiy kapitalni olish foydalanish shartlari (0,08).
Mamlakat riskining o’rtacha tortilgan bali quyidagi formula yordamida aniqlanadi (BERI indeks):
bu erda: ki, ji — tegishli ravishda, i — omilni baholovchi mezonlarning ballardagi qiymati va vaznli koeffitsienti.
Investitsiya muhitiny baholash bo’yicha Umumjahon banki yondashuvi. Umumjahon bankining 2005 yilda chop etilgan “Hamma uchun investitsiya muhitini qanday shakllantirish mumkin” mavzuidagi jahon iqtisodiyotining rivojlanishi to’g’risidagi yillik hisobotida investitsiya muhitini baholash bo’yicha bank yondashuvining asosiy mazmuni keltirilgan.
Yuqorida ko’rib chiqilgan usullar singari ushbu yondashuvda ham mutaxassislar tomonidan beriladigan ballar yig’indisidan foydalaniladi. Umumjahon banki yondashuviga ko’ra mamlakat investitsiya muhitiga ta’sir qiluvchi omillar quyidagilardan iborat, deb hisoblanadi:
Ushbu yondashuv investitsion jozibadorlikni ta’minlashning institutsional omillariga alohida e’tibor qaratilganligi bilan ajralib turadi. Jahon banki tomonidan tahlil etiladigan investitsiya muhitiga ta’sir etuvchi omillar investitsiya riski bilan bog’liq. Ushbu uslubiyotga muvofiq mamlakatning investitsiya imkoniyatlari e’tiborga olinmaydi.
Rossiya iqtisodiy hududlarining investitsiya jozibadorligini baholashda qo’llaniladigan “Ekspert” haftanomasi uslubiyati.
|
| |
-jadval
TTXI jalb qilishni qo’llab-quvvatlaydigan retsipient-mamlakatlar tavsifi

|
-jadval
TTXI jalb qilishni qo’llab-quvvatlaydigan retsipient-mamlakatlar tavsifi
|
bet | 106/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza9.1-jadval
TTXI jalb qilishni qo’llab-quvvatlaydigan retsipient-mamlakatlar tavsifi
TTXIni qabul qiluvchi mamlakatlarning umumiy shart-sharoitlari
|
TMK maqsadlari bo’yicha tasniflangan TTXI turi
|
Retsipient-mamlakatlarning iqtisodiy tavsiflari
|
1. Siyosiy muhit:
|
A. Sotish bozorla-rini kengaytirish
|
bozor hajmi va aholi jon boshiga to’g’ri keladigan daromad;
bozorning o’sish sur’atlari;
mintaqaviy va global bozorlarga chiqish;
mamlakat iste’molchilari uchun xos bo’lgan afzalliklar;
bozorlar tarkibi;
xom-ashyo;
malakasiz kam ish haqi to’lanadigan ishchi kuchi;
malakali kadrlar;
texnologik, innovatsion va boshqa yaratilgan aktivlar (masalan, savdo markalari), shu jumladan, insonlarda, firmalar va ularning guruhlarida
mujassamlashgan;
moddiy infratuzilma (portlar, yo’llar, energiya ta’minoti, aloqa);
resurslar va aktiv qiymatining mehnat unumdorligi bilan birgalikdagi omili;
boshqa xarajatlar, masalan retsipient-mamlakatga kirish - chiqish bo’yicha transport va aloqa xarajatlari, oraliq mahsulotlarni sotib olishga sarflangan xarajatlar;
korporatsiyaning mintaqaviy tarmog’ini yaratishga yordam beradigan mintaqaviy integratsion guruhga a’zolik.
|
iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy barqarorlik;
investorning kelishi va ish olib borishini tartibga soluvchi qoidalar;
xorijiy kompaniya filiallariga bo’lgan munosabat;
bozorlarning amal qilishi va tarkibi (raqobat, birlashish va qo’shib olishlar siyosati);
TTXIni qo’llab-quvvatlash bo’yicha xalqaro bitimlar;
xususiylashtirish siyosati;
savdo siyosati (tarif va notarif to’siqlar.
|
B. Tabiiy resurs-
lardan (aktivlar-
dan) foydalanish
huquqini qo’lga
kiritish
|
2. Iqtisodiy omillar:
|
biznesni qo’llab-quvvatlash;
investitsiyalarni qo’llab-quvvatlash bo’yicha chora-tadbirlar;
investitsiyalarni rag’batlantirish;
korruptsiyaga qarshi kurash va boshqaruv samaradorligi bilan bog’liq “qo’shimcha chiqimlar” va h.k.
|
S. TTXI, savdo va
soliq siyosati o’r-
tasidagi o’zaro
bog’liqlik
|
3. Ijtimoiy soha (ikki tilli maktablar, turmush
sifati va h.k.);
|
4. Investitsiyalarga xizmat ko’rsatish
|
D.Ishlab chiqarish samaradorligini oshirish
|
|
Mamlakatning TTXI uchun jozibadorligi qulay va barqaror huquqiy rejim, xorijiy investorlarga mulkini milliylashtirish xavfidan kafolatlar berilishi va uning huquqlarini kamsitmaydigan rejim yaratilishi bilan belgilanadi. Investitsiya muhitiga ta’sir qiladigan uchinchi guruh omillarni mamlakatda shakllangan umumiy tadbirkorlik muhiti omillari (soliq tizimi, ishlab chiqarish xarajatlari darajasi, ishchi kuchi malakasi darajasi, munosib infratuzilmaning mavjudligi, ilg’or texnologiyalar va innovatsiyalardan foydalanish imkoniyatlari) tashkil qiladi.
|
| |
Asosiy tushunchalar - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 16/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaAsosiy tushunchalar:
Xalqaro kapitallar migratsiyasi — jahon iqtisodiyotining turli mamlakatlari o’rtasida egalariga qo’shimcha daromad keltiruvchi kapitalning qarama-qarshi harakatidir.
Kapitalning chetga chiqib ketishi — kapitalning bir qismini milliy aylanmadan ajratib olish va uni tegishli shakllarda xorijiy mamlakatlar iqtisodiyotiga o’tkazish jarayonidir.
Xususiy kapital — xususiy shaxslar tomonidan xorijga joylashtiriladigan yoki xorijdan qabul qilinadigan nodavlat manbalar mablag’laridir.
To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar (TTXI) - xorijiy kapitalning uzoq muddatli kiritilishi bo’lib, investor tashkil qilayotgan firma aktsiyalari yoki aktsioner kapitaliga to’la ega bo’lish yoki kamida 10 foizi xo’jalik faoliyatining ta’sirchan nazorat qilinishini ta’minlaydi.
Portfel investitsiyalar — kapitalni xorijiy korxonalar qimmatli qog’ozlariga (korxona ustav kapitalining 10% dan kam qismini) kiritish shaklida olib chiqib ketish bo’lib, investorlarga ular faoliyatini bevosita nazorat qilish imkonini bermaydi.
Jamg’arish - joriy davrdagi qayta ishlashning moddiy asosini kengaytirish orqali kelajakda aholi iste’molini oshirishga yo’naltirilgan jarayondir.
Kapital qo’yilmalar — asosiy fondlarni qayta tiklash, rivojlantirish va yangilashga yo’naltirilgan moddiy xarajatlardir.
Jamg’arma — kapital qo’yilmalar tushunchasidan kengroq bo’lib, u korxonaning asosiy fondi bilan birgalikda aylanma mablag’larni, ishlab chiqarish zaxiralarini va noishlab chiqarish fondlarini rivojlantirishga yo’naltirilgan kapital qo’yilmalarni o’z ichiga oladi.
Jamg’arish hajmi — sarflanayotgan kapital qiymatining yalpi ichki mahsulotdagi ulushidir.
Moliyaviy jamg’arish — qo’shilgan qiymat yoki daromadning asosiy va aylanma kapitalni kengaytirishga, yangilashga yo’naltirilgan qismidir.
Real investitsiyalar — xo’jalik sub’ektining operatsion faoliyatini amalga oshirish va ijtimoiy-iqtisodiy muammolarini hal qilishi bilan bog’liq aktivlarni yaratishga sarflangan kapitaldir.
|
| |
-rasm. To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar xususiyatlari

|
-rasm. To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar xususiyatlari
|
bet | 11/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza1.3-rasm. To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar xususiyatlari
XVF, IXTT (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti) hamda BMT milliy schyotlari tizimidagi ta’riflarga muvofiq, TTXI tarkibiga quyidagilar kiritiladi:
kompaniyalarning o’z kapitalini xorijga chiqarishi;
to’g’ridan-to’g’ri investor xorijiy korxonadan olgan foydasini uning foydasiga qayta moliyalashtirishi;
kapitalning bosh firma va uning xorijiy korxonalari o’rtasida ichki korporativ o’tkazmalari.Iqtisodiy adabiyotda to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning tor va keng ma’nodagi ta’riflari ajratiladi.
TTXIning tor ma’nodagi ta’rifi IHTT tomonidan berilgan bo’lib, bu yo’nalishning bazaviy metodologiyasi kapital harakatini erkinlashtirish kodeksida bayon etilgan: mustahkam iqtisodiy munosabatlarni o’rnatish hamda korxona ustidan nazorat xuquqini qo’lga kiritish maqsadida kapital va resurslarning transchegaraviy harakati qamrab olinadi. Bunday yondashuv asosida investor sifatida mazkur mamlakatning norezidentlari va xorijlik rezidentlar maydonga chiqishlari mumqin.
Har ikkala toifalar uchun to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar hosil bo’lishining quyidagicha yo’nalishlari ko’rsatiladi:
100 foizlik xorijiy mulkchilikka asoslangan korxona, shu’ba kompaniyasi yoki bo’linmasini tashkil etish yoki bo’linmasini tashkil etish yoki kengaytirish;
mavjud korxonani to’liq mulkchilikka sotib olish;
yangi yoki harakatdagi korxonada ishtirok etish;
5 yil va undan ko’p muddatga qarz berish.
TTXIning keng ta’rifi Jahon banki tomonidan berilgan “MIGA” (Ko’p tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi)ni ta’sis etish haqidagi shartnomada ilk bor tilga olingan; u shuningdek, ikki taraflama kafolatlash shartnomalari uchun ham xosdir. Bunday yondashuvda to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarga kapital (yoki resurslar)ning harakatlanishi shakllarigina emas, balki aktivlarning boshqa turlari ham kiritiladi: har xil turdagi mulk va mulkiy xuquqlar, noaktsiyador turdagi investitsiyalar (subbitimlar, boshqaruv shartnomalari, franchayzing, litsenzion bitimlar, mahsulot taqsimoti va h.k.lar ham shular jumlasidan) ham kiradi.
To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalash shakllari va usullariga tegishli turlicha talqinlarning berilishi jiddiy muammolarni keltirib chiqardi (masalan, NAFTA va ASEAN ta’riflari shular jumlasidandir) va amaliy muammolarni hal qilishda qator variantlar-optsiyalarning vujudga kelishiga sabab bo’ldi. Bu xalqaro investitsiyalash masalalari bo’yicha muzokaralardagi, iqtisodiy diplomatiyadagi munozarali muammolardan biridir.
|
| |
Tasnif mezoni - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 10/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaTasnif mezoni
|
Shakllari
|
Kelib chiqish manbalariga ko’ra
|
- Davlat
- Xususiy
- Xalqaro
- Aralash
|
Chetga chiqarish shakli bo’yicha
|
- Pul
- Tovar
|
Foydalanish xususiyatiga ko’ra
|
- Tadbirkorlik
- Ssuda
|
Maqsadiga ko’ra
|
- To’g’ridan-to’g’ri
- Portfel
- Xalqaro qarzlar
- Bank depozitlari
|
Sub’ektlar bo’yicha
|
- Makrodaraja
- Mikrodaraja
|
Muddatiga ko’ra
|
- O’ta qisqa muddatli (3 oygacha)
- Qisqa muddatli (1 yilgacha)
- O’rta muddatli (1 yildan 5 - 7 yilgacha)
- Uzoq muddatli (5 -7 yildan 40 -45 yilgacha)
|
Oqimlar yo’nalishlari bo’yicha
|
- Tovarlar va xizmatlar oldi-sotdisiga valyuta-kredit va hisob-kitob xizmatlarini ko’rsatish
- Asosiy va aylanma kapitalga xorijiy investitsiyalar
- Qimmatli qog’ozlar va turli moliyaviy instrumentlar bilan operatsiyalar
- Valyuta operatsiyalari
- YaIM bir qismining rivojlanayotgan mamlakatlarga yordam va davlatlarning xalqaro tashkilotlarga badallari shaklida byudjet orqali qayta taqsimlanishi
|
Yuqorida qayd etib o’tilgan xususiyatlar va ishtirok etish maqsadlarining qanchalik amalga oshishiga bog’liq holda, tadbirkorlik kapitalini chetga chiqarishning ikki turi ajratiladi: to’g’ridan-to’g’ri va portfel investitsiyalar (PI).
TTXI — bu xorijiy kapitalning uzoq muddatli kiritilishi bo’lib, investor tashkil qilayotgan firma aktsiyalari yoki aktsioner kapitaliga to’la ega bo’lish yoki kamida 10 foizi xo’jalik faoliyatining ta’sirchan nazorat qilinishini ta’minlaydi (1.3-rasm).
a) xorijiy investorning investitsiya kiritilayotgan ob’ekt ustidan to’liq egalik qilishi;
b) xorijiy investor tomonidan investitsiya kiritilayotgan ob’ekti ustav kapitalining 10% dan kam bo’lmagan qismi ustidan nazorat o’rnatishi;
v) xorijiy investorning investitsiya kiritilayoggan ob’ektlari boshqarishda samarali qatnashishi.
|
| |
Moliyaviy investitsiyalar - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 17/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaMoliyaviy investitsiyalar — mulkka egalik qilish va mulkdan daromad olish bilan bog’liq bo’lgan aktsiya, obligatsiya va boshqa qimmatbaho qog’ozlar orqali qo’yilmalar kiritishdir.
Investitsiya normasi — investitsiyalar hajmining yalpi ichki mahsulotga bo’lgan nisbatidir.
2-mavzu: Jahon xo’jaligida to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning o’rni
2.1. To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning nazariy asoslari
2.2. To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning ahamiyati
2.3. TTXIning tarkibi va rivojlanish dinamikasi
2.4. Milliy iqtisodiyotning barqaror o’sishini ta’minlash va tarkibiy o’zgarishlarni amalga oshirishda xorijiy investitsiyalar o’rnining ortib borishi
2.1. To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning nazariy asoslari
XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab kapitalni chetga chiqarishni asoslab beruvchi yangi ilmiy nazariyalar paydo bo’ldi. Ushbu nazariyalar quyidagi yo’nalishlarda namoyon bo’ladi (2.1-jadval).
kapitalni chetga chiqarishning zamonaviy sabablarini asoslash. Ushbu turdagi tahlillar mikroiqtisodiy qonuniyatlar asosida amalga oshirildi;
jahon kapital oqimlarining o’zaro bog’liqliklarini umumlashtirish. Ushbu yo’nalish jahon bozorining globallashuv sharoitidagi kapital oqimining rivojlanishi qonuniyatlariga asoslanadi.
XX asrning 60-yillarida kompaniyalarning bunday faoliyatini talqin qilishda ikkita nazariy yondoshuv qo’llanilgan:
1) TMKning bozorda boshqa firmalar oldida raqobat afzalliklarini ta’minlab beruvchi sanoatni tashkil etish;
2) xalqaro kapital oqimlari yo’nalishlarini asoslab berish.
XX asrning 70-yillarida sanoatni tashkil etish nazariyasi doirasida olib borilgan tadqiqotlar Amerika TMKi tomonidan amalga oshirilgan to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning (TTXI) afzalliklarini aniqlash va baholashga asosiy e’tibor qaratdilar. Menejment texnikasi, innovatsiyalarga bo’lgan qobiliyat va mahsulotlar differentsiyasi kabi omillar TMKning raqobat afzalliklariga kiritildi.
Ushbu nazariya bilan bir vaqtning o’zida kompaniyalarning xorijdagi faolligining moliyaviy jihatlariga qiziqish uyg’ondi. Natijada TTXI oqimini firmalarning tashkiliy xususiyatlari orqali tushuntirishga asoslangan yangi nazariy yo’nalish paydo bo’ldi.
Dastlab, kapitalni chetga chiqarishda korporatsiyaning raqobat afzalliklarini asoslashga qaratilgan nazariyalarni ko’rib chiqamiz. Ushbu afzalliklarni retsipient mamlakatda yaqqol ko’rish mumkin. Bu turdagi tadqiqotlar mantiqan monopolistik raqobatga ega bozor qoidalariga asoslanadi. Kimning tovari raqib mahsulotiga nisbatan biron-bir afzallikka ega bo’lsa, o’sha g’olib chiqadi. Ushbu yo’nalishdagi nazariyalar ichidan quyidagilarni alohida ajratish mumkin: mahsulotning hayotiylik tsikli nazariyasini, M.Porterning raqobatbardoshlik nazariyasi va J.Danningning eklektik paradigmasi.
|
| |
Talabalar soni: 26 –30 gacha

Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.CorelDraw grafik muxarriri interfeysi
2. Uskunalar paneli
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Diagramma maketini qanday o'zgartirish mumkin?

|
Diagramma maketini qanday o'zgartirish mumkin?
|
bet | 41/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikDiagramma maketini qanday o'zgartirish mumkin?
PowerPoint-da oldindan tayyorlangan diagramma maketlari mavjud. Ular nomlar, belgilar, ma'lumotlarning joylashishi bilan farqlanadi. Diagrammadagi barcha elementlarni qulay joylashtirish uchun eng yaxshi variantni tanlash uchun turli xil sxemalar tayyorlanadi. Shunday qilib, diagramma tartibini o'zgartirish uchun:
1. O'zgartirmoqchi bo'lgan diagrammani sichqonchaning chap tugmasi bilan bosing. Diagramma tanlangandan so'ng, Dizayn yorlig'i paydo bo'ladi.
2. “Конструктор” yorlig‘ida “Экспресс макет” tugmasini bosing:
3. Ko'rsatilgan maketlar ro'yxatida keraklisini tanlang va darhol natijani oling:
Diagramma stilni qanday o'zgartirish mumkin?
PowerPoint-da uslubni, ya'ni diagrammalarning ko'rinishini o'zgartirish vositalari mavjud.
1. Diagrammani tanlang, Конструтор yorlig'iga o'ting:
2. Diagramma stillar guruhida o'zingizga yoqqanini tanlang:
Kerakli uslubni tanlang va natijani ko'ring:
Xulosalar
Biz PowerPoint-ning barcha grafik imkoniyatlarini ko'rib chiqdik. Diagrammalar yordamida vizualizatsiya yaratish uchun qancha vositalar mavjudligini ko'rdik.
Internernet resurslari.
1.https://presentation-creation.ru/powerpoint-lessons/1320-powerpoint-chart.html
2.https://txt.uz
NAZORAT UCHUN SAVOLLAR
1.Diagrammalar nima uchu mo`ljallangan?
2.Grafikda ma'lumotlar qanaqa ko`rinishda ko`rsatiladi.
3.Diagrammalarni qanday o'qish kerak?
4.Diagramma turlarini yoriting.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
11-Mavzu Power Point dasturida animatsiya va tovushlardan foydalanib, taqdimotlar yaratish.
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 37/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha PowerPoint tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
|
| |
-rasm. Ssuda kapitali xususiyatlari

|
-rasm. Ssuda kapitali xususiyatlari
|
bet | 13/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza1.5-rasm. Ssuda kapitali xususiyatlari
Kapitalning ssuda shaklidagi migratsiyasi deganda kapitalning barcha xalqaro harakatlanishi tushunilib, quyidagi turdagi to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar va to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalar bundan mustasno:
davlat va xususiy zayomlar;
boshqa mamlakatlarning obligatsiyalari, xorijiy kompaniyaning veksellari va trattini sotib olish;
qarzlar bo’yicha to’lovlar;
banklararo depozitlar;
rivojlanishga rasmiy yordam.
Xalqaro valyuta fondi yana bir guruh — “boshqa investitsiyalar”, guruhini ajratadi. Bu guruh asosan xalqaro zayomlar va bank depozitlaridan tashkil topadi. Ular ba’zida portfel, ba’zida to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalar tarkibida bo’lishi mumkin. Bayon qilingan sxemada zamonaviy investitsiya amaliyotiga tegishli bo’lgan ikkita holat mavjud.
Birinchidan, u mutlaqo mantiqqa mos keladi va valyuta-kredit munosabatlari pozitsiyasida ishlay oladi. Biroq savdo-iqtisodiy aloqalaridan investitsiyalarga bog’liq turli operatsiyalar kelib chiqadi. Ular orasidagi turli-tuman servis, marketing, boshqaruv, texnologik va boshqa operatsiyalarga berilgan tasnifga mos tushmaydigan investitsiyaviy huquqlarni yuzaga keltiradi. Ular xorijiy investorga mulkchilik huquqini berishni ko’zda tutmaydi, biroq muntazam daromad olish huquqini beradi (royalti, rentals va h.k.)
Ikkinchidan, bayon qilingan sxemada barcha shakllar bir ma’noli bo’lib, bir chiziqqa tortilgandek tuyuladi. Biroq ilgari olingan va taqsimlangan foydaning qayta taqsimlanishi emas, balki haqiqiy ishlab chiqarishni boshqarish nuqtai nazaridan investitsiyalarning qanday shakllari muhimroq, degan masala dolzarb hisoblanadi.
1.5. Investitsiya normasi va unga ta’sir etuvchi omillar
Jamg’arish normasi barqaror iqtisodiy o’sishning asosiy ko’rsatkichi bo’lib xizmat qiladi.
Jamg’arish — bu joriy davrdagi qayta ishlashning moddiy asosini kengaytirish orqali kelajakda aholi iste’molini oshirishga yo’naltirilgan jarayondir. Bozor iqtisodiyotida jamgarish funktsiyasini tadbirkorlik, fermer yoki ular tomonidan belgilangan yuridik homiy shaxslar amalga oshiradi. Ular qatoriga menejerlar, ma’muriyat, mehnat jamoasining kengashi, aktsiyadorlik jamiyati kengayishi, davlat boshqaruv organlari va xo’jalik faoliyatini olib borish xuquqini olgan shaxslarni kiritish mumkin.
|
| |
O’tish iqtisodiyoti mamlakatlarida jalb kilinayotgan TTXIga ta’sir qiluvchi omillarni quyidagicha guruhlash mumkin

|
O’tish iqtisodiyoti mamlakatlarida jalb kilinayotgan TTXIga ta’sir qiluvchi omillarni quyidagicha guruhlash mumkin
|
bet | 107/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaO’tish iqtisodiyoti mamlakatlarida jalb kilinayotgan TTXIga ta’sir qiluvchi omillarni quyidagicha guruhlash mumkin:
siyosiy vaziyat;
tadbirkorlikka ko’maklashuvchi chora-tadbirlar;
iqtisodiy o’sish sur’atlari;
iqtisodiy siyosat;
korruptsiya darajasi.
Ushbu omillar TTXIning iqtisodiyotga jalb etilishi yoki chetga chiqib ketishiga sabab bo’ladi va uning hajmiga ta’sir ko’rsatadi.
Har qanday TMK investitsiya ob’ektini quyidagi uch omildan kelib chiqqan holda aniqlaydi:
a) retsipient-mamlakat yuritayotgan siyosat;
b) ushbu mamlakatlar hukumatlarining investitsiyalarni qo’llab-quvvatlash faoliyati;
v) mamlakat iqtisodiyotining umumiy holati tavsifi (9.1-jadval).
Turli omillarning TTXI oqimiga ta’siri investitsiyalarning asosiy maqsadi, turi, tarmog’i, tashkil etilayotgan korxona hajmi va investorning strategiyasiga bog’liq. Turli maqsadlardan kelib chiqib, investorning strategiyasi va qabul qiluvchi mamlakat ko’zlayotgan maqsadga bog’liq holda investitsiyalarni joylashtirish uchun turli ob’ektlar tanlanadi.
YuNKTAD mutaxassislari tomonidan tayyorlangan 9.2-jadvalda o’tish iqtisodiyoti mamlakatlarida TTXI oqimlarini tartibga solib turuvchi yoki rag’batlantiruvchi iqtisodiy omillar umumlashtirilgan shaklda berilgan. Ko’rsatkichlarning uch guruhga bo’linishi nisbiydir. Masalan, ikkinchi guruh omillar — “siyosiy omillar” - haqiqatda faqat iqtisodiy sabablarni: makroiqtisodiy barqarorlik, valyutaning konvertatsiyalanishi, xususiylashtirish sur’atlari va boshqalarni aks ettiradi. Uchinchi guruh omillari esa “biznesga ko’maklashish” qator siyosiy omillarni, shu jumladan, “siyosiy muhit” va “mamlakat imidji” kabilarni o’zida mujassamlashtirib, retsipient-mamlakat uchun xos xususiyatlar bo’lib, ularni tahlil qilish, mazkur mamlakat TTXIning oqib kelishi uchun tegishli shart-sharoitni yaratishni istaydimi, degan savolga javob beradi.
|
| |
O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish

1
O‘ZBЕKISTON RЕSPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
A.L. HAQBERDIYEV
KON KORXONALARINI
ELEKTRLASHTIRISH
O‘zbеkiston Rеspublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta‘lim vazirligi
tomonidan o‘quv qo‘lanma sifatida tavsiya etilgan
TOSHKЕNT – 2022
2
UO‘K: 622.05(075.8)
KBK 31.363ya73
H23
A.L.Haqberdiyev. Kon korxonalarini elektrlashtirish. O‘quv qo‘llanma.
–T.: «Innovatsion rivojlanish nashriyot–matbaa uyi», 2022, 280 bet.
ISBN 978–9943–7684–2–0
O‘quv qo‘llanma kirish, 11 ta bob, adabiyotlar ro‘yxati hamda mundarijadan tashkil topgan.
Birinchi bobda kоnchilik kоrхоnаlаrining elektr tа’minоti keltirilgan.
Ikkinchi bobda konchilik korxonalarining elektr yuklamalari va ularni hisoblash to‘g‘risida
ma’lumotlar keltirilgan.
O‘quv qo‘llanmani qolgan boblarida kоn kоrхоnаlаri elektr tа’minоti tizimidа qisqа tutаshuv
jаrаyoni,
kоnchilik kоrхоnаlаri elektr tа’minоti tizimidа releli himоyalаr vа аvtоmаtlаshtirish,
elektr
tа’minоti tizimidа kuchlаnishni rоstlаsh,
kоn kоrхоnаlаri elektr uskunаlаri,
yer оsti kоn kоrхоnаlаrini
elektrlаshtirish,
оchiq kоn kоrхоnаlаrini elektrlаshtirish,
boyitish fabrikalarining elektr ta’minoti va
elektrlashtirish,
kоn kоrхоnаlаridа elektr хаvfsizlik,
kоnchilik kоrхоnаlаri elektr хo‘jаligining energetik
ko‘rsаtkichlаri vа ishlаtishni tаshkillаshtirish
to‘g‘risida tushunchalar keltirilgan.
O‘quv qo‘llanma “Kon korxonalarini elektrlashtirish” fanidan tasdiqlangan dastur asosida
yozilgan bo‘lib, “Konchilik elektrmexanikasi” va “Texnologik mashinalar va jihozlar (konchilik)”
ta’lim yo‘nalishi talabalariga darslik sifatida tavsiya etiladi.
***
Учебное пособие состоит из введения, 11 частей содержания, списка использованной
литературы.
В первой части даются общие сведения об электроснабжении горных предприятий.
Во второй части приведены электрические нагрузки горных предприятий.
В остальных частях учебного пособия отражены процессы короткого замыкания в
электрических сетях горных предприятий, релейная защита и автоматизация в системах
электроснабжения
горных
предприятий,
регулирование
напряжения
в
системах
электроснабжения, электрические оборудования горных предприятий, электрификация
подземных горных предприятий, электрификация открытых горных предприятий,
электрификация и электроснабжения обогатительных фабрик, электробезопастность горных
предприятий, энергетические показатели электрического хозяйства горных предприятий и
организация их работы.
Учебное пособие написан на основе утверждённой учебной программы предмета
“Эксплуатация и ремонт горного электромеханического оборудования” и рекомендовано в
качестве учебника для студентов обучающихся по образовательным направлениям “Горная
электромеханика” и “Технологические машины и оборудования (горное)”.
|
Faskali parallelepiped - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 213/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikFaskali parallelepiped
EDIT MESH modifikatorining ancha katta darajadagi potensiali ―siqib chiqarish‖
ya‘ni, poligonlarni o‘stirish imkonini beruvchi EXTRUDE buyrug‘ini ozlashtirishi
bilan korinib qoladi.
Toroidal tugunni hosil qilish uchun quyidagi ishlarni amalga oshirish zarur:
1 Create (yaratish) buyruqlar panelidagi Geometry (geometriya) ob`ektiga kiramiz, natijada ob`ektga ta`luqli tugmalari ro`yxatidan Extended Primitives (sozlangan sodda shakllar) tanlanadi va Torus Knot (torondal tugun) tugmasini bosing. Bu bo`lim yordamida fazoda jismlarning butun bir oilasini siljitish, shaklini, truba kondalang kesimi o‘lchamini o`zgartirib yasash mumkin.
2 Diametri bo`yicha cho`zilgan toroidal tugunni yasash uchun Creation Metod (yaratish usuli) majmuasi o`ragichini Diametr (Diametr) holatida o`rnating.
3 Asosidagi egri chiziq aylana shaklini olishi uchun Ease Curoe (Asos egri chizig`i) o‘lchamidagi Circle (aylana) ulagichni o`rnatish mumkin.
4 Worp Cound (Sinishlar soni) ni 3 ga va Warp Heigh (sinishlar balandligi)ni bering. Bu qiymatlarning miqdori asos egri chizigi radiusining ulushlarida beriladi.
5 Tugunning boshlang`ich nuqtasi joylashish kerak bo`lgan Perspective proyeksiyasi ixtiyoriy oynasining nuqtasida IM ni bosish va asos egri chizig`ini tortib, kursomi suring. Aylana radiusini shunday tarzda belgilab, IM ni qo`yib yuboring.
Kursorni asos egri chizig`i markaziga yoki markazidan bir qancha masofaga siljiting va LM ni bosing. Bu bilan tugun trubkasi ko`ndalang kesimi radiusi berilgan bo`ladi. Base Curve (Asos egri chizig`i) bo`limidagi Radius (Radius) parametri miqdori asos egri chizig aylanasi radiusining Cross Section (kesim) bo`limidagi Radius (radius) parametri esa - tugun trubkasi kesimi radiusining o`zgarishini aks ettiradi.
6 Tugma trubkasining ko`ndalang kesimi shaklini aylanadan Elliptikka o`zgar-
tiring. Buning uchun, Eleppsning katta va kichik yarim o`qlari nisbatalarini
boshqaruvchi, Cross Section (kesim) bo`limidagi Eccentricity (eksskptrisitet) miq-
dori sozlanadi.
Yasalgan toroidal tugun 11-rasmda ko`rsatilgan ko`rinishga ega bo‘ladi.
Asos egri chizig i uch o`lchamli tugun shakliga ega bo‘lishi uchun Base coure (Asos egri chizig i) bo`limidagi Knot (tugun) ulagichni o`rnatish kerak.
-Cross Section -Radius: 118,035 Sides: fl2 Eccentricity:! 1,0 Twist: 10,0 Lumps: |0,0
Lump Height: j 0,0 Lump Offset: 10,0
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2023 yil
|
| |
Mashg‘ulot yakuni - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
Kompyuter grafikasi darslik
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba 55-Mavzu Obyektni mashtablash, konteks o’zgartirishdan foydalanish. Reja
1. 3D Studio Max dasturida ob’yektlar yaratish 2.Faskali parallelepiped Ob‘yekt toifalari. 3 Ds max dasturi yordamida ob‘yektni bir necha toifalarga ajratish mumkin: -Geometry (Geometriya) -Shapes (Shakllar) -Lights (Youg‘lik manbai) -Camers (Kameralar) -Helpers (Yordamchi ob‘yektlar) -Space Wars (deformasiya hajmlari) -Systems (qo‘shimcha qurilmalar). 3D-MAX dasturi orqali standart sodda geometrik shakllarni ixtiyoriysini qurish mumkin.Biz quyida misol tariqasida paralellopipedning panjarali (karkasli) qurilishini ko`rib o`tamiz. Buning uchun Create (yaratish) buyruqlar panelidagi Geometry (geometriya) ob`ektiga kiramiz, natijada ob`ektga ta`lluqli tugmalari ro`yxatidan Extended Primitives (sozlangan sodda shakllar) tanlanadi va Object Type (ob`ekt turi) Compound Objects - article Systems Patch Grids MURBS Surfaces Dynamics Objects ro`yxatidan oddiy 7 qulay turlariga mos keluvchi yozuvli tugmalar paydo bo`ladi. So`ngra Chamfer Box (paralellopiped) tugmasi tanlanadi. Buyruq panelining quyi qismida uch yozuv:Creation Method (yaratish usuli), Keybo`rd Entry (klavia-turali kiritish) va Parameters (parametrlar) paydo bo`ladi. Sichqonchaning chap tugmasi bilan Perspective proyeksiyasi oynasini tanlang va tugmani qo`yib yubor- masdan, parallelepiped asosini chizish uchun kursorni diagonal bo`yicha tortib boramiz, Parameters (parametrlar) da length (uzunligi) va Width (kengligi) parametrlar miqdorining o`zgarishini kuzating). Asos uzunligi va kengligini o`rnatish uchun sichqon tugmasini qo`yib yuborish mumkin. Paralellopiped balandligini berish uchun sichqoncha korsatgichini yuqorida qo‘yib yuborilgan nuqtada kursorni joylashtirish va sichqonchaning chap tugmasini bosib, so‘ngra kursorni biror masofa yuqoriga siljiting va yana chap tugmasini bosish kerak bo`ladi. Hozir siz o`lchagan masofa, 450 burchak bilan qirqiluvchi faska kengligiga teng bo`ldi. Faska balandligini shuningdek Fillet (faska) parametric yordamida ham berish mumkin. Faska sirtini siliqlovchi Smooth (silliqlash) reji- mini ulagach, natijada, yasalgan parallelepiped ko`rsatilgan ko`rinishga ega bo`lishi kerak. Biz segmentlar soni birga teng bo`gan paralellopiped hosil qildik. Segmentlar sonini o`zgartirish uchun Lengs Segs (uzunligiga ko`ra segmentlar) va Width Segs (kengligiga ko`ra segmentlar) parametrlarni ko`rsatish mumkin. Segmentlar sonini oshirish ob`ektining turli qobig`ini tahrirlash uchun zarur bo`ladi. Faska chega- rasida segmentlar sonini Fillet Segs (faska bo`yicha segmentlar) o`zgaruvchisi yordamida berish mumkin. Odatdagi BOX ni asos qilib oliob va unga biroz segmentlar qo‘shib, hatto uchlarini oddiy siljitish bilan qiziqarli ob‘ekt hosil qilish mumkin. Download 39,74 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
-rasm. Taqsimotning nazariy va еmpirik grafiklari

51
o‗zgaruvchilar bo‗yicha guruh yaratiladi (yuqorida ko‗rsatilgani kabi), masalan, Y va
X
1
bo‗yicha (
Strl tugmachasini bosib o‗zgaruvchilarni tanlaymiz va sichqonchaning
o‗ng tugmachasini
bosib menyuni ochamiz hamda Open→as Group qatorini
tanlaymiz).
Ochilgan
oynadan View→Graph→Scatter→Fit Line→Regression Line ni
tanlaymiz va OK tugmachasini bosamiz (4.18-rasm).
4.18-rasm. O„zgaruvchilar o„rtasida korrelyatsion bog`liqlikni aniqlash
Buning natijasida korrelyatsiya maydoni va regressiya chizig`iga еga bo‗lamiz.
Shu
narsa muhimki, ordinatalar o‗qida bog`liq o‗zgaruvchi
Y ning qiymatlari,
abstsissalar o‗qida еsa X
1
, X
2
, X
3
, X
4
, X
5
bog`liq bo‗lmagan o‗zgaruvchilarning
qiymatlari joylashishi lozim. Natijalar quyidagi 4.19-rasmda keltirilgan.
Bog`liqlik zichligi darajasini tushunish uchun natijaviy o‗zgaruvchi
Y va
bog`liq bo‗lmagan o‗zgaruvchilar (
X
i
) o‗rtasida chiziqli korrelyatsiya koеffitsiyentlari
hisoblanadi. U quyidagi formula orqali amalga oshiriladi:
y
x
n
i
i
n
i
i
n
i
i
i
y
x
xy
y
y
x
x
y
y
x
x
Y
X
corr
1
2
1
2
1
)
(
)
(
)
)(
(
)
,
(
52
0
20
40
60
80
100
120
0
20
40
60
80
100
X1
Y
0
20
40
60
80
100
120
2
3
4
5
6
7
8
9
10
X2
Y
0
20
40
60
80
100
120
2
4
6
8
10
12
14
16
18
X3
Y
Y va
X
1
o‗rtasida to‗g`ri aloqa
mavjud (zich aloqa mavjud,
chunki nuqtalar regressiya
chizig`iga yaqin joylashgan)
Y va
X
2
o‗rtasida to‗g`ri aloqa
mavjud (zich aloqa mavjud)
Y va
X
3
o‗rtasida to‗g`ri
aloqa mavjud (zich aloqa
mavjud)
0
20
40
60
80
100
120
0
4
8
12
16
20
24
28
32
X4
Y
0
20
40
60
80
100
120
56
60
64
68
72
76
80
84
X5
Y
Y va
X
4
o‗rtasida teskari aloqa
mavjud (kuchsiz aloqa)
Y va
X
5
o‗rtasida to‗g`ri aloqa
mavjud (zich aloqa mavjud)