Deflektorlar - Kurs ishi mavzu: Lazer nurini modulyatsiya qilish Topshirdi: Masharipova Sevara Qabul qildi: Jumaboyev...

|
Kurs ishi mavzu: Lazer nurini modulyatsiya qilish Topshirdi: Masharipova Sevara Qabul qildi: Jumaboyev Beksod Urganch – 2023 Mundarija I bob. Kirish
|
bet | 7/8 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #113908 |
Bog'liq Kurs ishi. Lazer modulyatsiya qilish. SevaraDeflektorlar.
Deflektor – lazer nurining fazoviy holatini o’zgartirish uchun qurilma. Elektro – optik va akusta – optik deflektorlar optoelektronikada eng ko’p qo’llaniladi. U ko’p bosqichli qurilma. Har bir bosqich optik polarizatsiya modulatori (1) va ikki singdiruvchi kristall (2) dan iborat. Modulyator ma‟lum bir qonunga ko’ra, nurlanishning polarizatsionda silliq o’zgarishlarni ta’minlaydi. Har bir jarayonda qilingan har bir hodisa takrorlanadi. Tekshirish kuchlanishlarining kombinatsiyasiga qarab, deflektorning chiqishidagi nurning bo’shligida 2i diskret pozitsiyalarni olish mumkin (i-bosqichlar soni)
Kosmosda nur o’rinlardan umumiy son, elektr optic darajaga erishsa quyidagichatopiladi. bu yerda,N–nurning pozitsiyalar soni,
ϕ–nurning maksimal burilish burchagi, l – to’lqin uzunligi.
Bunday paneli muhim afzalligi yuqori tezlikda bo’ladi va o’tish muddati 0,1 ms ga teng bo’ladi bo’ladi. N ning qiymati oshishi bilan uning ishlash prinsipi yomonlashadi. Optimal dizayn uchun shunday berilgan N uchun eng kam ham nazorat kuch va minimal o’tish muddati taqdim etiladi. Optimallashtirishga lazer nurlarini qaratish va elektro – optik kristallarning sig’imini kamaytirish orqali erishiladi. Bu yerda modulyator sifatida litiy materiallari ishlatiladi. Qurilmada ko’plab kristallarning hom – ashyo sifati va parametrlari va umuman dizayni uchun ortib borayotgan talablarni qo’yadi
2.4 Lazer nurlanishini quvvatini oshirish usullari
Sathlarda invеrs bandlik hоlatini kеltirib chiqarish damlash dеyiladi. Damlashning bir nеcha usullari mavjud. Damlashning uzluksiz va impulsli turiga bоg’liq hоlda lazеr nurlanishi uzluksiz va impulsli bo’lishi mumkin. Nurlanish quvvatini оshirish majburiy nurlanish hisоbiga yorug’lik оqimini kuchaytirishda qatnashuvchi atоmlar sоnini оrttirish yoki nurlanish impulsi davоmiyligini kamaytirish usullari bilan amalga оshiriladi. Shulardan biri asllikni mоdullash usulidir. Yorug’lik оqimini kuchaytirishda ishtirоk etuvchi zarralar sоnini ko’paytirish uchun gеnеratsiya bоshlanishini to’хtatib, mumkin qadar “qo’zg’algan” atоmlar sоnini оrttirib, invеrs bandlik hоlatidagi zarralar sоnini ko’paytirish zarur va buning uchun gеnеratsiya bo’sag’asini “ko’tarish”, hamda asllikni pasaytirish zarur. Bu hоlatga yorug’lik оqimini yutilishini оrttirish bilan erishiladi. Bu hоlatga quyidagicha erishish mumkin. Ko’zgulardan birini o’zarо parallеllikdan birоz chiqarilsa, sistеma aslligi kеskin kamayadi, gеnеratsiya bo’sag’asi ko’tariladi. Ushbu hоlatda damlash jarayonini amalga oshirilsada generatsiya bo’sag’asi ortganligi sababli оshirilsada, gеnеratsiya bo’sag’asi оrtganligi sababli lazеr nurlanishi sоdir bo’lmaydi. So’ngra ko’zguni o’zarо parallеl jоylashtirsak, rеzоnatоr aslligi kеskin оrtadi. Invеrs bandlik hоlatida ko’p sоnli zarralar jamg’arilganligi sababli lazеr nurlanishi quvvati kеskin оrtadi. Bu usulga lazеr gеnеratsiyasini bоshqarish usuli-asllikni mоdullash usuli dеb ataladi. Nurlanish impulsining davоmiyligi lazеr nurlanishi natijasida invеrs bandlik hоlat enеrgiyasi kamayib, gеnеratsiya bo’sag’asi energiyasiga ham tasiri yetguncha vaqtga bog’liq bo’ladi, bоg’liq bo’lib, sеkundni tashkil etadi. Qisqa davоmiylikka ega bo’lgan impulsni Kеrr yachеykasi yordamida оlish mumkin. Bu rеzоnatоr ko’zgulari оrasiga Kеrr qutblagichni jоylashtirib amalga оshiriladi. Qutblagich bеlgilangan qutblanishli nurlanishnigina gеnеratsiya hоlatini ta’minlaydi, Kеrr yachеykasi shunday jоylashtiriladiki, unga tashqi manbai kuchlanishi qo’yilganda u bеlgilangan qutblanishli nurlanish. Lazеrda damlash jarayoni bоshlansa, Kеrr yachеykasidan kuchlanish оlinadi va shu оnda katta quvvatli lazеr nurlanishi sоdir bo’ladi.
Lazer 2 xil ish rejimiga ega. Agar unda uzluksiz energiya manbaidan foydalanilsa, uzluksiz ingichka nur hosil qilish mumkin. Agar manba impulyeli energiya Qattiq jismlardan tayyorlangan Lazer.da (mas, yoqutli L.da) 0,05% gacha xrom (Sg3+) ionlari (aktivator) qoʻshilgan alyuminiy oksid (A12O3) dan tayyorlangan kizil kristall shisha tayoqcha ishlatiladi. Bunda yoqut silindr shaklida boʻlib, yoqut oʻqining ikki uchiga optik rezonator hosil qiluvchi koʻzgular joylashtirilgan. Impulsli lampadan chiqayotgan yorugʻlik tebrantirishni vujudga keltiradi. Lampaning yorugʻligi yoqutga tushganda, xrom ionlari lampadan chiqayotgan radiatsiya spektrining yashil va sarik, qismlarini yutib "uygʻongan" aktivlashgan holatga oʻtadi. Natijada nurlanishga tayyor aktiv muhit hosil boʻladi va yoqutning oʻqi boʻylab koʻzguga tik yoʻnalgan jala shaklida koʻpayib boruvchi yorugʻlik kvantlari paydo boʻladi. Yoqutli Lazerlarda generatsiyalanayotgan yorugʻlikning quvvati 20 kVt gacha yetadi. Ularning f.i.k. 0,1% dan 10% gacha. Lazer nuri generatsiyasi aktivatorning energiya sathlari orasidan oʻtishiga bogʻliq. Unda hosil boʻlgan infraqizil nurning toʻlqin uzunligi l>.=0,69 mkm. Qattiq jismli L.lardan neodim L.ida aktiv modda vazifasini neodim (Nd3+) ionlari qoʻshilgan shisha (CaWO4) tayoqchadan foydalaniladi. Bu Lazer L.=1,06 mkm li infraqizil nur chiqaradi.
Lazerlarning ishlash prinsiplari Lazerlarningishlash prinsipida faol moddaning atom tuzili-shi juda muhimdir. Muhit atomlarining qo'zg'algan (g'alayonlangan) holatida, metastabil holatida yoki g'alayonlangan holatda “uzoq vaqt turish” hususiyati bo'lishi . Oddiy muhitdan yorug'lik o'tsa u yutiladi va intensivligi kamayadi. faol muhitda esa yorug'lik tarqalishida u kuchayishi va intensivligini ortishi kuzatiladi. Bunday muhitlarfaol yoki zarralarning energetik sathlar bo'yicha inversli (teskari) muhit deyiladi. Optik kvant generatori (OKG) yoki lazer faol muhit, qo'zg'atuvchi (tebrantiruvchi) qurilma va rezonatordan iborat bo’ladi.
Muhitni g'alayonlangan (uyg'ongan, qo'zg'algan) holatga keltirish (aktivlashtirish) qo'zg'atuvchi qurilma yordamida qo'zg'otib amalga oshiriladi. Qattiq jismli lazerlarda qo'zg'atish yoki optik tazyiq kuchli yorug'lik yordamida bajariladi. Gazli lazerlar elektr razryadi (uchqun)dan foydalaniladi. yarimo'tkazgichli lazerlar faol muhit ishchi qismi p-n o'tish orqali elektronlar oqimi (elektr toki) ni o'tkazishga asoslanib ishlaydi. Invers bandli muhit nurlanishi
intensivligini oshirishda rezonatorlar (ikkita yaqin shaffof ko'zgular) dan foydalaniladi.
Tarqalayotgan fotonlarning faol muhit orqali ko'p marta o'tishi rezonator yordamida amalga oshiriladi. Lazerlarda ular tutib qoluvchi va kuchaytiruvchi vazifasini bajarad
Kеrr yachеykasining inеrtligi kichik ekanligidan uning yordamida davоmiyligi sеkundli impuls оlish mumkin. Bayon etilgan yorug’lik quvvatini оshirish usullari qurilmalarini kеtma-kеt jоylashgan tizimi (kaskadi) ni qo’llab, yanada kichik davоmiylikdagi nurlanish impulsini оlish mumkin. Bu usulda davоmiyligi nanоsеkundga еtadi, nurlanish quvvati esa va undan оrtiq bo„lishi mumkin. Lazеr nuri quvvatini оshirishga Pоkkеlsning elеktrооptik effеktidan fоydalanib erishish mumkin. Bayon etilgan usullardagi lazеr nurlanishi оlish rеjimi aslligini mоdullash usulidagi gеnеratsiya rеjimi dеyiladi. Aslligi vaqt o’tishi bilan o’zgarmaydigan lazеrning ishlash sharоiti erkin gеnеratsiya rеjimi dеyiladi.
Xulosa
Modulyatsiya jarayoni to’rtta usulda amalga oshiriladi:
Birinchi usuli, chiziqli kod ketma – ketligi (LSC) bilan optic tashuvchining bevosita modulyatsiya qilish;
Ikkinchi usuli, signali LPC yordamida o’zgartiriladigan maxsus modulyator yordamida tashuvchini modulyatsiya qilish;
Uchinchi usuli, oraliq tashuvchi yordamida modulyatsiya, keyinchalik optik tashuvchini bevosita modulyatsiya qiladi;
To’rtinchi usuli, tashuvchi va modulyator yordamida modulyatsiya qilish. Shunday qilib, optik tashuvchining parametrlari to’g’ridan to’g’ri modulyatsiyalangan va pastki tashuvchisi bilan birinchi marta oraliq mikroto’lqinli to’lqin modulyatsiyalanganda, so’ngra optik tashuvchini modulyatsiya qilganda modulyatsiya o’rtasida farqlanadi. Modulyatsiya ikki xil bo’lishi mumkin ya’ni ichki va tashqi. Optik tashuvchini ichki modulyatsiya qilish usuli bir qator muhim kamchiliklarga ega:
lazerning vatt – amper xarakteristikasining chiziqli bo’lmaganligi sababli electron kompensatsiya sxemalarini talab qiladi;
lazer nurlanish spektriga va alohida bo’shliq rejimlarining amplitudalariga ta’sir qiladi;
maxsus modulyatorlarda qo’llaniladigan amplitude va fazali modulyatsiyaga asoslangan boshqa progressive kodlash usullaridan to’liq foydalanishga imkon bermaydi;
to’lqin uzunligini optik bo’linish multipleksatsiyasiga ega tizimlar uchun qulay emas, bu yerda bir vaqtning o’zida bir tashuvchi orqali ma’lumot uzatish uchun bir nechta asosiy tarmoqli signal manbalari ishlatiladi.
Fotodetektorlar radiatsiya intevsivligiga reaksiyaga kirishgani uchun, modulyatsiyaning eng oddiy turi radiatsiya intevsivligi modulyatsiyasidir. Boshqa turdagi modulyatorlardan foydalanganda signalni intensivlik moduliga aylantirish kerak. Lazer nurlanishining modulyatsiyasi tashqi yoki ichki bo„lishi mumkin. Ichki yarim supero’tkazuvchilar lazerlarda modulyatsiya nasos rejimini o’zgartirish orqali amalga oshiriladi. Bu juda oddiy va samarali, lekin lazer nurlanishining parametrlarida ba’zi bir buzilishlarga olib keladi. Izchil optoelektronikning modulyatsiya qurilmalar elektr-optikal, magneto-optik va fotoeffektda ishlatiladi. Elektro-optik ta’siri tashqi elektr maydon ta’sirida bir moddaning optik anizatropi paydo bo’lishi bilan ifodalanadi. Natijada bu dielektrik doimiy va modda o„zgarishi sinishi indeksiga ajraladi. Modulyatsiya qilingan parametrning o’zgarish qonuni, odatda, uzatilgan ma’lumotlarga mos keladi. Axborotni lazer nurlanishiga kiritish turli yo’llar bilan mumkin. Axborot signali bilan nurlanish intensivligini, chastotasini, fazasini va polarizasyonini modulyatsiya qilish mumkin. Amplitudali modulyatsiyadan eng ko’p foydalanish – qurilishning soddaligi uchun mos qurilmalar. Modulyatsiya qurilmalariga quyidagilar kiradi:
1.Modulatorlar – lazer nurlanishining bir yoki bir nechta parametrlarini vaqt ichida ma‟lum bir qonunga muvofiq o’zgartirish uchun asboblar.
2.Deflektorlar – lazer nurining o’rnini o’z vaqtida o’zgartirish uchun asboblar.
3.Spatio – vaqtinchalik modulyatorlar – lazer nurlarining intensivligi, fazasi yoki polirizatsiyasining fazoviy taqsimotini vaqt ichida o’zgartirish uchun asboblar. Har bir modulyatsiya qurilmasing o’z vazifa bor va ular yuqorida aytib o’tilgan. Yorug’lik jarayonini modulyatsiya qilish jarayoni ko’plab lazer sohalarida muhim ro’l o’ynaydi bunga misol qili yarimo’tkazgichli inshootlarda modulyatsiya jarayonini afzalligini aytishimiz mumkin. Yarimo’tkazgichli inshootlarda nurlanish intensivligini modulyatsiya qilish printsipi ham amalga oshiriladi. Yarimo’tkazgichdagi nurlanishning intensivligi eksponent tarzda pasayadi, modulyatsiya chuqurligi 0,6 – 0,7 ga, yutilish koeffitsiyenti 10 marta o’zgarganda erishiladi. Yarimo’tkazgich modulyatorlari erkin tashuvchilar tomonidan singishi asoslangan, tashuvchisi zichligi tashuvchisi quyish orqali sozlanishi, n – p nuqtasi. Bunday modulyatorlarning afzalligi past ish kuchlanishlari, dizaynning soddaligi, ishonchliligi va yuqori ishlab chiqarish qobiliyati yuqoriligidir. Kamchiliklari esa modulyatsiya paytida tashuvchi konsentratsiya o’zgarishining strukturaning boshqa elektrofizik parametrlariga ta’sirini o’z ichiga oladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kurs ishi mavzu: Lazer nurini modulyatsiya qilish Topshirdi: Masharipova Sevara Qabul qildi: Jumaboyev Beksod Urganch – 2023 Mundarija I bob. Kirish
|