I. A. Filipova - bet 29

154
Allen JR, West DM Sun'iy intellekt bo'yicha global shartnomalar bo'yicha muzokaralar olib borish
vaqti keldi, 24/03/2021. URL: https://www.brookings.edu/blog/techtank/2021/03/24/it-is-time-to-
negotiate-global-treaties-on-artificial-intelligence/ (kirish 12/10/2021) .
155
Avtonom qurollar: ICRC yangi qoidalarni talab qiladi. Xalqaro Qizil Xoch Qo'mitasining rasmiy
sayti, 03.08.2021. URL: https://www.icrc.org/ru/document/avtonomnoe-oruzhie-mkkk-vystupaet-
za-novye-pravila (kirish sanasi: 12/10/2021).
156
Haddan tashqari shikast etkazuvchi yoki beg'araz ta'sir ko'rsatishi mumkin bo'lgan ayrim turdagi
an'anaviy qurollardan foydalanishni taqiqlash yoki cheklash to'g'risidagi BMT Konventsiyasi (Nyu-
York,
10.10.1980),
o'zgartirish
va
qo'shimchalar
bilan
//
GARANT.
URL:
https://base.garant.ru/2540385 (kirish sanasi: 12/10/2021).
80
Ma'ruza 5. Sun'iy intellektni milliy tartibga solish asoslari
Dars rejasi:
1. Rossiyada sun'iy intellektni tartibga solish.
2. AQShda sun'iy intellektni tartibga solish.
3. Xitoyda sun'iy intellektni tartibga solish.
4. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida sun’iy intellektni tartibga solish.
5. Dunyoning boshqa mamlakatlarida sun'iy intellektni tartibga solish asoslari.
1. Rossiyada sun'iy intellektni tartibga solish
2016 yilda Rossiya Federatsiyasi hukumati "Milliy texnologiya tashabbusini
amalga oshirish to’risida" qaror qabul qildi.
157
. Qaror bilan texnologiyalarni
rivojlantirish sohasida “yo’l xaritalari”ni (ya’ni rejalarini) ishlab chiqish va amalga
oshirish qoidalari tasdiqlandi. Mazkur Qoidalarning ilovasida “yo’l xaritalari”ni
amalga oshirish bo’yicha chora-tadbirlarning asosiy yo’nalishlari ko’rsatilgan.
Birinchi ikkita yo’nalish: Rossiya kompaniyalarining jahon bozorlarida ustuvor
mavqeini ta'minlaydigan ilor texnologiyalarni yaratish va ilgari surish va ilor
texnologik echimlardan foydalanishdagi to’siqlarni bartaraf etish maqsadida me'yoriy-
huquqiy bazani bosqichma-bosqich takomillashtirish.
2017 yilda yana ikkita hujjat chiqarildi: Rossiya Federatsiyasi Prezidentining
"2017-2030 yillarda Rossiyada axborot jamiyatini rivojlantirish strategiyasi
to’risida"gi
farmoni.
158
va
Rossiya
Federatsiyasi
Hukumatining
"Rossiya
Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti dasturini tasdiqlash to’risida" qarori.
159
. Dastur
Axborot jamiyatini rivojlantirish strategiyasini amalga oshirishga qaratilgan bo’lib, u
yuqori texnologiyali biznesni rivojlantirish yo’lidagi to’siqlarni bartaraf etish va yangi
to’siqlar paydo bo’lishining oldini olishni o’z ichiga oladi.
2018 yilda Rossiya Federatsiyasi Prezidentining "Rossiya Federatsiyasining
2024 yilgacha bo’lgan davrda rivojlanishining milliy maqsadlari va strategik vazifalari
to’risida" gi farmoni e'lon qilindi.
160
, Rossiyada texnologik rivojlanishni jadallashtirish
157
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2016 yil 18 apreldagi 317-sonli "Milliy texnologiya
tashabbusini amalga oshirish to'g'risida" gi qarori // Rossiya Federatsiyasi qonunchiligi to'plami.
2016. No 17. m. 2413.
158
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2017 yil 9 maydagi 203-sonli "Rossiya Federatsiyasida 2017
- 2030 yillarda axborot jamiyatini rivojlantirish strategiyasi to'g'risida" gi farmoni // Rossiya
Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2017 y. 20-modda. 2901.
159
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2017 yil 28 iyuldagi qarori. No 1632-r "Rossiya
Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" dasturini tasdiqlash to'g'risida" // Rossiya Federatsiyasi qonun
hujjatlari to'plami. 2017 yil. 32-modda. 5138 (o‘z kuchini yo‘qotgan).
160
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 07.05.2018 yildagi farmoni. 204-son "Rossiya
Federatsiyasining 2024 yilgacha bo'lgan davrda rivojlanishining milliy maqsadlari va strategik
vazifalari to'g'risida" // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2018 yil. 20-son. 2817.
81
va texnologik innovatsiyalarni joriy qiluvchi korxonalar sonining umumiy sonining
50% gacha ko’payishini ta'minlaydi.
2019 yilda Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2017 yildagi yuqorida
ko’rsatilgan qarori Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Strategik rivojlanish
kengashi tomonidan "Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" Milliy
dasturining pasportini tasdiqlaganligi sababli o’z kuchini yo’qotdi.
161
. Milliy dastur
ushbu o’quv qo’llanmasining birinchi mavzusida sanab o’tilgan federal loyihalarni o’z
ichiga oladi (dastlab 6 ta loyiha mavjud edi, ular orasida Raqamli texnologiyalar va
raqamli muhitni tartibga solish va 2020 yilda ular ettinchi federal loyiha - Sun'iy
intellekt" bilan to’ldirildi).
Huquqiy tartibga solish sohasidagi "Rossiya Federatsiyasining raqamli
iqtisodiyoti" Milliy dasturining maqsadi 2024 yilgacha raqamli iqtisodiyotni
rivojlantirish bilan boliq holda yuzaga keladigan munosabatlarni har tomonlama
huquqiy tartibga solish konsepsiyasini amalga oshirishdan iborat. Shu nuqtai nazardan,
"Raqamli muhitni tartibga solish" federal loyihasi eng katta qiziqish uyotadi.
162
raqamli
iqtisodiyot yo’lidagi to’siqlarni bartaraf etishga qaratilgan qonunchilik tashabbuslarini
bosqichma-bosqich ishlab chiqish va amalga oshirishni nazarda tutadi.
Yuqorida sanab o’tilgan dasturiy xarakterdagi harakatlar Rossiyada sun'iy
intellektni huquqiy tartibga solishni yaratishga ta'sir ko’rsatdi.
Sun'iy intellektni to’ridan-to’ri tartibga solish asoslari Rossiya Federatsiyasi
Prezidentining "Rossiya Federatsiyasida sun'iy intellektni rivojlantirish to’risida"gi
farmoni bilan belgilanadi.
163
. Mazkur farmon bilan “2030 yilgacha boʻlgan davrda
sunʼiy intellektni rivojlantirish milliy strategiyasi” tasdiqlandi, bu haqda oʻquv
qoʻllanmaning ikkinchi mavzusida batafsil yoritilgan.
Strategiya sunʼiy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va qoʻllash bilan
bogʻliq holda yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishning yaxlit
tizimini shakllantirish va faoliyatini taʼminlashga qodir boʻlgan normativ-huquqiy
bazani bosqichma-bosqich yaratishni nazarda tutadi. 2024-yilgacha Strategiyada
nazarda tutilgan muammolarni hal etish va chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun
zarur huquqiy shart-sharoitlarni yaratish, 2030-yilga qadar esa sunʼiy intellekt sohasida
huquqiy tartibga solishning moslashuvchan tizimini, shu jumladan, aholi xavfsizligini
kafolatlaydigan va maqsadli sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirishni
rabatlantirish uchun yaratilishi kerak. Buning uchun maʼmuriy toʻsiqlarni bartaraf
etish, sunʼiy intellekt asosida ishlab chiqilgan texnologik yechimlarni standartlashtirish
va muvofiqligini baholashning yagona tizimlarini yaratish,
161
Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi strategik rivojlanish va milliy loyihalar bo'yicha
Kengash Prezidiumi tomonidan tasdiqlangan "Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" milliy
dasturining pasporti, 2018 yil 24 dekabrdagi 16-sonli protokol.
162
"Raqamli
muhitni
tartibga
solish"
federal
loyihasi,
2019.
URL:
https://digital.gov.ru/ru/activity/directions/862/ (kirish sanasi: 10.12.2021).
163
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2019 yil 10 oktyabrdagi 490-sonli "Rossiya Federatsiyasida
sun'iy intellektni rivojlantirish to'g'risida"gi Farmoni // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari
to'plami. 2019 yil. 41-modda. 5700.
82
2020-yilda hukumat Sun’iy intellekt va robototexnika texnologiyalarini tartibga
solish konsepsiyasini tasdiqladi.
164
. Kontseptsiyaning maqsadlari:
- iqtisodiyotning turli sohalarida texnologiyalarni yaratish va qo’llash
imkoniyatlarini ta'minlash maqsadida Rossiyaning tartibga solish tizimini
o’zgartirishning asosiy yondashuvlarini aniqlash;
- sun'iy intellekt va robototexnika texnologiyalarini ishlab chiqish va qo’llash
bilan boliq holda yuzaga keladigan yangi ijtimoiy munosabatlarni huquqiy tartibga
solish asoslarini shakllantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish;
- bunga to’sqinlik qilayotgan huquqiy to’siqlarni aniqlash, ularni bartaraf etish.
Kontseptsiya sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish uchun inson,
jamiyat, davlat, shuningdek, rivojlanish manfaatlari muvozanatiga asoslangan
texnologiyalarni rivojlantirish uchun qulay bo’lgan tartibga solish muhitini yaratish
zarurligidan kelib chiqadi. kompaniyalar va iste'molchilar. Kontseptsiyada muvozanat
haqidagi oyalar hali ham sezilarli darajada farqlanishi va bu muammo ekanligini
ta'kidlaydi.
Konsepsiyaning birinchi bo’limi - Umumiy qoidalar - tartibga solish vazifalari
nomlanadi. Ular oldingi dasturiy hujjatlarda belgilangan vektor bilan mos keladi va
sun'iy intellektdan foydalanish bilan boliq munosabatlarni huquqiy tartibga solish
uchun asoslarni yaratishni o’z ichiga oladi. Tartibga solish vazifalari, shuningdek,
sun'iy intellekt tizimlarini ishlab chiqish va joriy etishga to’sqinlik qiluvchi huquqiy
to’siqlarni aniqlashni o’z ichiga oladi.
Tartibga solish tamoyillariga quyidagilar kiradi:
- tartibga solish uchun asos sifatida texnologiya rivojlanishini rabatlantirish;
- tavakkalchilikka asoslangan, fanlararo yondashuvga asoslangan tartibga
soluvchi ta'sir, agar sun'iy intellekt va robototexnika texnologiyalaridan foydalanish
jamoatchilik bilan aloqalar ishtirokchilariga zarar yetkazishning ob'ektiv yuqori xavfi
bo’lsa, cheklovchi normalarni qabul qilishni nazarda tutadi;
- o’z-o’zini tartibga solish vositalaridan foydalanishni kengaytirish, kodekslarni
shakllantirish, sun'iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va qo’llashning axloqiy
qoidalari va boshqalar.
Konsepsiyada texnologiyalarni rivojlantirish asosiy axloqiy me’yorlarga
asoslanishi va quyidagilarni o’z ichiga olishi zarurligi ta’kidlangan: inson farovonligi
va xavfsizligi, uning asosiy huquqlarini himoya qilish ustuvorligi; sun'iy intellekt
tizimi tashabbusi bilan shaxsga zarar yetkazishni taqiqlash; shaxs oldida javobgarlik
(tizimning zarur avtonomiya darajasini hisobga olgan holda, bu mumkin bo’lgan
darajada) va boshqalar.
Konsepsiyani amalga oshirish natijasida 2024 yilgacha sun’iy intellekt va
robototexnika sohasida me’yoriy-huquqiy hujjatlar ishlab chiqilishi va qabul qilinishi,
164
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2020 yil 19 avgustdagi 2129-r-sonli "2024 yilgacha bo'lgan
davrda sun'iy intellekt texnologiyalari va robototexnika sohasidagi munosabatlarni tartibga solishni
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi qarori // Qonun hujjatlari to'plami. Rossiya
Federatsiyasi. 2020 yil. 35-modda. 5593.
83
texnologiyalarni rivojlantirish uchun qulay normativ-huquqiy muhit yaratilishi kerak.
Ishning asosiy yo’nalishlari:
- sun'iy intellekt texnologiyalari va robototexnikasini rivojlantirishni moliyaviy
rabatlantirish bo’yicha tartibga solish chora-tadbirlarini kengaytirish;
- ushbu texnologiyalarni soddalashtirilgan joriy etish mexanizmlarini yaratish;
- qonunchilikni rivojlantirishning tarmoq miqyosidagi muammolarini hal etish;
- sun'iy intellekt va robototexnika texnologiyalarini joriy etishda sanoat
to’siqlarini bartaraf etish;
- sun'iy intellektni rivojlantirish uchun ma'lumotlar aylanishi rejimini
takomillashtirish;
- bu sohada texnik jihatdan tartibga solish tizimini takomillashtirish;
- xalqaro miqyosdagi aktlarni ishlab chiqishda ishtirok etish.
Ko’rib turganingizdek, Konsepsiyada tartibga solishning umumiy tamoyillari va
muayyan tarmoq yondashuvlarini taqsimlash haqida aytilgan. Bu shuni anglatadiki,
kelgusi yillarda sun'iy intellektdan foydalanish bilan boliq munosabatlarni tartibga
solishga qaratilgan qonunlar soni ko’payadi, qonunlar, xususan, ma'lumotlarga kirish,
uchuvchisiz transport vositalari, tibbiyot sohasi va boshqalar bilan boliq bo’ladi qonun
paketlari .
Sun'iy intellekt bilan boliq muammolarni tartibga solishga qaratilgan birinchi
Rossiya qonuni 2020 yil 24 apreldagi 123-FZ-sonli "Sun'iy intellektni rivojlantirish va
amalga oshirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish maqsadida maxsus tartibga
solishni o’rnatish bo’yicha eksperiment o’tkazish to’risida" Federal qonuni edi.
Rossiya Federatsiyasining ta'sis etuvchi sub'ekti - federal Moskva shahridagi
texnologiyalar va "Shaxsiy ma'lumotlar to’risida" Federal qonunining 6 va 10-
moddalariga
kiritilgan
o’zgartirishlar.
165
.
Ushbu
qonun
sun'iy
intellekt
texnologiyalarini ishlab chiqish va joriy etish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish
maqsadida eksperimental huquqiy rejimni o’rnatish bo’yicha besh yillik tajribani
nazarda tutadi.
Ikkinchi qonun - "Rossiya Federatsiyasida raqamli innovatsiyalar sohasidagi
eksperimental huquqiy rejimlar to’risida" 2020 yil 31 iyuldagi 258-FZ-sonli Federal
qonuni.
166
. Bu “tartibga soluvchi qum qutilari”ni joriy etish imkonini beradi, ular
doirasida hali qonun bilan yetarlicha tartibga solinmagan istiqbolli texnologiyalarni
ishlab chiqish mumkin. Istiqbolli texnologiyalar, Rossiya Federatsiyasi Hukumatining
2020 yil 28 oktyabrdagi 1750-sonli “Raqamli innovatsiyalar sohasida eksperimental
huquqiy rejimlar doirasida qo’llaniladigan texnologiyalar ro’yxatini tasdiqlash
165
2020 yil 24 apreldagi 123-FZ-sonli "Rossiya Federatsiyasi sub'ekti - Moskva Federal shahrida
sun'iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va joriy etish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish
bo'yicha maxsus nizomni belgilash bo'yicha tajriba o'tkazish va unga o'zgartirishlar kiritish
to'g'risida" "Shaxsiy ma'lumotlar to'g'risida" Federal qonunining 6 va 10-moddalariga // Rossiya
Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2020 yil. 17-modda. 2701.
166
"Rossiya Federatsiyasida raqamli innovatsiyalar sohasidagi eksperimental huquqiy rejimlar
to'g'risida" 2020 yil 31 iyuldagi 258-FZ-sonli Federal qonuni // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari
to'plami. 2020. № 31. 1-qism. m. 5017.
84
to’risida”gi qaroriga muvofiq.
167
, bu o’quv qo’llanmaning birinchi mavzusida aytib
o’tilgan juda "uchdan-uch" raqamli texnologiyalardir. Raqamli innovatsiyalar
sohasidagi eksperimental huquqiy rejimlar reestri (moliyaviy bozordagi raqamli
innovatsiyalar bundan mustasno) Rossiya Iqtisodiy rivojlanish vazirligi tomonidan
yuritiladi va uning rasmiy veb-saytida joylashtiriladi.
168
.
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2019 yil 10 oktyabrdagi 490-son qarori
bilan tasdiqlangan Sun'iy intellektni rivojlantirish milliy strategiyasiga muvofiq, milliy
darajada sun'iy intellekt sohasidagi axloqiy tamoyillarni shakllantirish ko’zda tutilgan
- bu sun'iy intellektga oid qonunchilikni ishlab chiqish vektorini aniqroq belgilaydi.
2021-yil noyabr oyida Rossiya Federatsiyasi hukumati ko’magida Moskvada bo’lib
o’tgan “Sun’iy intellekt etikasi: ishonchning boshlanishi” xalqaro forumi choida
Sun’iy intellekt sohasidagi milliy axloq kodeksi imzolandi.
169
. Ushbu hujjat sun'iy
intellekt sohasidagi alyans, Rossiya Federatsiyasi hukumati huzuridagi Tahlil markazi
va Rossiya Iqtisodiy rivojlanish vazirligi tomonidan tayyorlangan. Kodeks "Sun'iy
intellekt" federal loyihasi va 2017-2030 yillarda Axborot jamiyatini rivojlantirish
strategiyasining bir qismiga aylandi. Kodeksning birinchi bo’limida quyidagi
tamoyillar keltirilgan:
1) Sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirishning asosiy ustuvor yo’nalishi
inson va shaxsning manfaatlari va huquqlarini himoya qilishdan iborat;
2) Sun'iy intellektni yaratish va undan foydalanishda mas'uliyatni bilish kerak;
3) Sun'iy intellekt tizimlaridan foydalanish oqibatlari uchun javobgarlik doimo
shaxs zimmasiga tushadi;
4) Sun'iy intellekt texnologiyalari o’z maqsadiga muvofiq qo’llanilishi va
odamlarga foyda keltiradigan joyda amalga oshirilishi kerak;
5) Sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish manfaatlari raqobat
manfaatlaridan yuqori;
6) Sun'iy intellekt texnologiyalarining rivojlanish darajasi, ularning
imkoniyatlari va xatarlari to’risida axborot berishda maksimal shaffoflik va
haqqoniylik muhim ahamiyatga ega.
2021 yil dekabr oyi oxirida Sun'iy intellekt sohasidagi milliy axloq kodeksi
imzolanganidan keyin Federatsiya Kengashi ushbu hujjatning bir qator qoidalarini
167
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2020 yil 28 oktyabrdagi 1750-sonli "Raqamli innovatsiyalar
sohasidagi eksperimental huquqiy rejimlar doirasida qo'llaniladigan texnologiyalar ro'yxatini
tasdiqlash to'g'risida"gi qarori // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2020 yil 44-modda.
7003.
168
Raqamli
innovatsiyalar
sohasidagi
eksperimental
huquqiy
rejimlar
reestri.
URL:
https://www.economy.gov.ru/material/directions/gosudarstvennoe_upravlenie/normativnoe_regulir
ovanie_cifrovoy_sredy/eksperimentalnye_pravovye_rezhimy/reestr_eksperimentalnyh_pravovyh_r
ezhimov/ (kirish sanasi: 5/02/).
169
Sun'iy intellekt sohasidagi axloq kodeksi, 11/12/2021. URL: https://www.aiethic.ru/code (kirish
sanasi: 12/10/2021).
85
Rossiya qonunchiligiga kiritish masalasini ko’tardi. Variantlar qanday taklif
qilinadi
170
:
- sun'iy intellektning ishlashi bo’yicha asosiy qoidalarni alohida federal qonunda
birlashtirish yoki ularni "Axborot, axborot texnologiyalari va axborotni himoya qilish
to’risida" Federal qonuniga kiritish.
171
;
- "Rossiya Federatsiyasida majburiy talablar to’risida" Federal qonuniga sun'iy
intellekt xavfini baholash qoidalarini kiritish
172
;
- "Davlat va kommunal xizmatlar ko’rsatishni tashkil etish to’risida" Federal
qonunida yuridik ahamiyatga ega bo’lgan masalalarni hal qilishda, davlat va
kommunal xizmatlarni ko’rsatishda sun'iy intellektdan foydalanish qoidalarini
birlashtirish.
173
.
Rossiya parlamentida muhokama qilingan robotlar haqidagi qonun loyihalari.
Birinchi bunday qonun loyihasi 2016 yilda tayyorlangan. Qonun konsepsiyasini
Grishin Robotics investitsiya fondi asoschisi, Mail.RuGroup direktorlar kengashi raisi
Dmitriy Grishin taklif qilgan. Kontseptsiya robotlar reestrini yaratishni va robotlar
yaratuvchilari va egalarining javobgarlik chegaralarini cheklashni o’z ichiga oladi, bu
esa potentsial investorlarning xatarlarini kamaytirishi, rivojlanishga investitsiyalarni
rabatlantirishi mumkin edi. Kontseptsiya Rossiya Federatsiyasi Fuqarolik Kodeksiga
o’zgartirishlar kiritishni nazarda tutgan bo’lib, uning birinchi qismida maxsus yagona
davlat reestrida ro’yxatga olingan murakkab robotlar bo’lgan "robot agentlari"
maqomini tartibga soluvchi bob paydo bo’lishi kerak edi. Kontseptsiyaga ko’ra, qonun
robotga nisbatan qo’llaniladi, agar u reestrga kiritilgan bo’lsa. Robot egasining qarori
bilan ixtiyoriy ro’yxatdan o’tish ko’zda tutilgan, uning yo’qligi robotning harakatlarini
egasining harakatlari deb hisoblash imkonini beradi.
Taniqli rus huquqshunoslari darhol kontseptsiyaning ishlab chiqilmagani haqida
gapirishdi. Masalan, 2005 yildan 2014 yilgacha Rossiya Federatsiyasi Oliy arbitraj
sudining raisi bo’lgan Anton Ivanov Rossiya Federatsiyasi Fuqarolik Kodeksiga "robot
agent" maqomini kiritishni ta'kidladi. robotlarning fuqarolik huquqi sub'ektlari sifatida
tan olinishi, bunday robot yuridik shaxsning tashkiliy birligidan tashqari barcha
xususiyatlariga ega. Robotlarning huquq sub'ekti sifatida tan olinishi ularning fuqarolik
muomalasida ishtirok etishi uchun ong va irodaga ega ekanligini nazarda tutadi.
Kontseptsiyaning mohiyati robotning harakatlari uchun egasining javobgarligini
170
Federatsiya Kengashi AI etikasi masalalarini qonunlarga kiritishni taklif qiladi // RBC, 22/12/2021.
URL: https://www.rbc.ru/technology_and_media/22/12/2021/61c1ef2b9a79478e39e8aa85 (kirish
sanasi: 01/05/2022).
171
2006 yil 27 iyuldagi 149-FZ-sonli "Axborot, axborot texnologiyalari va axborotni himoya qilish
to'g'risida" Federal qonuni) // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2006. № 31. I qism. m.
3448.
172
"Rossiya Federatsiyasida majburiy talablar to'g'risida" 2020 yil 31 iyuldagi 247-FZ-sonli Federal
qonuni // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2020. № 31. I qism. m. 5006.
173
2010 yil 27 iyuldagi 210-FZ-sonli "Davlat va kommunal xizmatlarni ko'rsatishni tashkil etish
to'g'risida" Federal qonuni // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2010 yil. 31-modda.
4179.
86
cheklash edi. Bu holda qarzlarni undirish faqat robotning mulkiga nisbatan qo’llanilishi
mumkin edi. Bundan tashqari,
174
.
2021-yilda Federatsiya Kengashining Iqtisodiy siyosat qo’mitasi rahbari Andrey
Kutepov boshchiligida yana bir qonun loyihasi – “Robotlar aylanmasi sohasidagi
munosabatlarni huquqiy tartibga solish to’risida”gi qonun loyihasi ishlab chiqildi.
Qonun loyihasida robot tushunchasi (“raqamli texnologiyalar yutuqlari mahsuloti, ikki
yoki undan ortiq tarkibiy qismlardan iborat bo’lib, unga o’rnatilgan kompyuter dasturi
yordamida boshqariladi”), robotlarning turlari, robotlarning xavf sinflari aniqlangan.
robot va odam o’rtasidagi munosabatlar tamoyillari o’rnatiladi va o’rnatiladi. Hujjat
qurollardan foydalanish bo’yicha mustaqil qaror qabul qilishga qodir robotlar
muomalasini taqiqlaydi.
Loyiha robotlarning ikki turini ajratishni taklif qiladi:
1) fuqarolik (kichik turlar: sanoat, xizmat ko’rsatish, tibbiy, ta'lim va ilmiy);
2) xizmat (harbiy va huquqni muhofaza qilish organlari).
Qonun loyihasida mavjud bo’lgan robotlarning potentsial xavf darajasiga ko’ra
tasnifi to’rtta sinfni o’z ichiga oladi: birinchi (yuqori), ikkinchi (o’rta), uchinchi (past)
va to’rtinchi (xavfli bo’lmagan robotlar). 1, 2 va 3-sinfdagi robotlarni xavfning
kuchayishi manbalari sifatida tasniflash taklif etiladi. Atribut mezonlari Rossiya
Federatsiyasi hukumati tomonidan belgilanishi kerak.
Loyiha quyidagilarni yaratishni nazarda tutadi:
1) muomalaga ruxsat etilgan robotlar modellari va ularning tarkibiy qismlarining
davlat kadastri. Robotlar - ortib borayotgan xavf manbalari kadastrga majburiy
kiritilishi kerak;
2) robotlar va ularning modullari muomalasi sohasida faoliyat yurituvchi
subyektlarning davlat reestri (robotlarni ishlab chiqish, ishlab chiqarish, sinovdan
o’tkazish, ularga texnik xizmat ko’rsatish, ta’mirlash, eksport va import qilish bilan
shuullanuvchi davlat organlari, jismoniy va yuridik shaxslar - xavfning kuchayishi
manbalari).
175
.
Balki bu qonun loyihasi qonunga aylanmasligi mumkin, lekin bu boradagi qonun
loyihalarini muhokama qilish albatta davom etadi.
Sun'iy intellektga oid boshqa qonunlar loyihalari ham tayyorlanmoqda, xususan,
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2021 yil noyabr oyida bo’lib o’tgan "Sun'iy
intellekt olamiga sayohat" yillik konferentsiyasi yakunlari bo’yicha ko’rsatmalari
ro’yxatiga muvofiq.
176
, Rossiya Federatsiyasi hukumati Rossiya Federatsiyasi Federal
Majlisining Davlat Dumasi bilan birgalikda Rossiya Federatsiyasi qonunchiligiga
o’zgartirishlar kiritish to’risidagi federal qonunlar loyihalarini tayyorlashni
174
Ivanov A. Androidlar elektr qo'ylarni orzu qiladimi? 2017 // Zakon.ru, 15.02.2017. URL:
https://zakon.ru/blog/2017/2/15/mechtayut_li_androidy_ob_elektroovcah
(kirish
sanasi:
20.04.2020).
175
Federatsiya Kengashi Rossiya Federatsiyasida robot va odam o'rtasidagi munosabatlarni
tavsiflovchi
qonun
loyihasini
ishlab
chiqdi
//
TASS,
20/12/2021.
URL:
https://tass.ru/obschestvo/13243537 (kirish sanasi: 01/05/2022).
176
"Sun'iy intellekt olamiga sayohat" konferentsiyasi natijalari bo'yicha ko'rsatmalar ro'yxati,
16/12/2021. URL: http://www.kremlin.ru/acts/assignments/orders/67375 (kirish sanasi: 01/05/2022).
87
jadallashtirishi shart, buning natijasida davlat organlari sunʼiy intellektdan foydalangan
holda texnologik yechimlarni ishlab chiquvchi tashkilotlarga shaxsiy maʼlumotlarning
xavfsizligi va maxfiyligini taʼminlash sharti bilan anonimlashtirilgan maʼlumotlar
toʻplamidan foydalanish imkoniyatini taqdim etishga ruxsat berilsin.
Qonun osti hujjatlari soni ham ortib bormoqda. Masalan, 2021 yil oxirida
Rossiya Federatsiyasi hukumati raqamli transformatsiya sohasidagi tarmoq strategik
yo’nalishlarini tasdiqlash to’risida bir qator buyruqlar chiqardi:
- Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 22 oktyabrdagi 2998-r-sonli
"Davlat boshqaruvini raqamli transformatsiyalash sohasidagi strategik yo’nalishni
tasdiqlash to’risida"gi qarori.
177
, bu o’quv qo’llanmaning 6-mavzusida batafsilroq
muhokama qilinadi;
- Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 21 dekabrdagi 3744-r-sonli
"Rossiya Federatsiyasi transport sanoatini 2030 yilgacha raqamli transformatsiya qilish
sohasidagi strategik yo’nalishni tasdiqlash to’risida"gi qarori.
178
;
- Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 21 dekabrdagi 3759-r-sonli "Fan
va oliy ta'limni raqamli transformatsiyalash sohasidagi strategik yo’nalishni tasdiqlash
to’risida"gi qarori.
179
;
- Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 28 dekabrdagi 3924-r-sonli
"Yoqili-energetika kompleksini raqamli o’zgartirish sohasidagi strategik yo’nalishni
tasdiqlash to’risida"gi qarori.
180
;
- Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 29 dekabrdagi 3971-r-sonli
"Rossiya Federatsiyasining agrosanoat va baliqchilik tarmoqlarini raqamli o’zgartirish
sohasidagi strategik yo’nalishni tasdiqlash to’risida"gi qarori. 2030 yilgacha"
181
va
hokazo.
Masalan, yuqorida sanab o’tilgan hujjatlardan biri - Rossiya Federatsiyasi
Hukumatining "Rossiya Federatsiyasining transport sanoatini 2030 yilgacha raqamli
177
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 22 oktyabrdagi 2998-r-sonli "Davlat boshqaruvini
raqamli transformatsiyalash sohasidagi strategik yo'nalishni tasdiqlash to'g'risida"gi qarori. URL:
https://legalacts.ru/doc/rasporjazhenie-pravitelstva-rf-ot-22102021-n-2998-r-ob-utverzhdenii/
(kirish sanasi: 01/11/2022).
178
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 21 dekabrdagi 3744-r-sonli "Rossiya Federatsiyasi
transport sanoatini 2030 yilgacha raqamli transformatsiya qilish sohasidagi strategik yo'nalishni
tasdiqlash to'g'risida" gi qarori. URL: https://legalacts.ru/doc/rasporjazhenie-pravitelstva-rf-ot-
21122021-n-3744-r-ob-utverzhdenii/ (kirish sanasi: 01/11/2022).
179
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 21 dekabrdagi 3759-r-sonli "Fan va oliy ta'limni
raqamli transformatsiyalash sohasidagi strategik yo'nalishni tasdiqlash to'g'risida"gi qarori. URL:
https://legalacts.ru/doc/rasporjazhenie-pravitelstva-rf-ot-21122021-n-3759-r-ob-utverzhdenii/
(kirish sanasi: 01/11/2022).
180
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 28 dekabrdagi 3924-r-sonli "Yoqilg'i-energetika
kompleksini raqamli o'zgartirish sohasidagi strategik yo'nalishni tasdiqlash to'g'risida"gi qarori. URL:
https://legalacts.ru/doc/rasporjazhenie-pravitelstva-rf-ot-28122021-n-3924-r-ob-utverzhdenii/
(kirish sanasi: 01/11/2022).
181
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2021 yil 29 dekabrdagi 3971-r-sonli "Rossiya
Federatsiyasining agrosanoat va baliqchilik tarmoqlarini raqamli o'zgartirish sohasidagi strategik
yo'nalishni tasdiqlash to'g'risida" gi qarori. 2030”. URL: https://legalacts.ru/doc/rasporjazhenie-
pravitelstva-rf-ot-29122021-n-3971-r-ob-utverzhdenii/ (kirish sanasi: 01/11/2022).
88
transformatsiyalash sohasidagi strategik yo’nalishini tasdiqlash to’risida"gi qarori -
yangi texnologiyalarni joriy etishni nazarda tutadi. yo’l harakati tahlili va transport
yo’nalishlarini optimal qurish texnologiyalari, shuningdek, "Yo’lovchilar va yuklar
uchun uchuvchisiz uchish apparatlari", "Avtonom navigatsiya" loyihalarini amalga
oshirish. Rossiya Federatsiyasi hukumati allaqachon Rossiya Federatsiyasi Davlat
Dumasiga avtonom navigatsiyani tartibga solishga qaratilgan qonun loyihasini taqdim
etgan.
182
.
Ko’rinib turibdiki, nafaqat huquqiy, balki me'yoriy-texnik jihatdan tartibga
solish ham rivojlanmoqda. Bunga misol qilib, Rosstandartning (Texnik tartibga solish
va metrologiya federal agentligi) milliy standartlarni (GOSTlar) tasdiqlash to’risidagi
buyruqlarini keltirish mumkin.
Rosstandartning 2019 yil 20 dekabrdagi 1429-sonli buyrui GOST R 58776-2019
"Odamlarning xatti-harakatlarini kuzatish va niyatlarini bashorat qilish vositalari.
"Atamalar va ta'riflar" to’ridan-to’ri sun'iy intellekt sohasidagi birinchi standartdir.
2021 yil oxiriga kelib, ushbu sohada bir qator GOSTlar tasdiqlandi, jumladan:
- GOST R 59277-2020 “Sun'iy intellekt tizimlari. Sun’iy intellekt tizimlari
tasnifi”;
- GOST R 59276-2020 “Sun'iy intellekt tizimlari. Ishonchni ta'minlash usullari.
Umumiy holat";
- GOST R 59385-2021 “Axborot texnologiyalari. Sun'iy intellekt. Vaziyatli
video tahlili. Shartlar va ta’riflar”;
- GOST R 59391-2021 “Xulq-atvorni kuzatish va odamlarning niyatlarini
bashorat qilish vositalari. ildirakli transport vositalari uchun sun'iy intellekt
texnologiyalaridan foydalanadigan apparat va dasturiy ta'minot. Foto va videoyozuv
vositalarining tasnifi, maqsadi, tarkibi va xususiyatlari va boshqalar.
Amaliy sun'iy intellekt texnologiyalari, ta'lim, soliqni saqlash, transport, savdo,
qurilish, davlat boshqaruvi va boshqalarda sun'iy intellekt uchun standartlar ishlab
chiqilmoqda. Masalan, 2022-yil 1-martdan boshlab taʼlimda sunʼiy intellektdan
foydalanishning uchta standarti amal qiladi: GOST R 59895-2021 “Taʼlimda sunʼiy
intellekt texnologiyalari. Umumiy qoidalar va terminologiya”, GOST R 59899-2021
“Umumiy taʼlimda moslashuvchan taʼlim uchun sunʼiy intellekt algoritmlari bilan
taʼlim mahsulotlari. Texnik talablar”, GOST R 59900-2021 “Sun’iy intellekt tizimlari.
Ta'limda sun'iy intellekt tizimlarini sinovdan o’tkazish uchun dastlabki
ma'lumotlarning nazorat namunalariga standart talablar. "Sun'iy intellekt" ustuvor
yo’nalishi bo’yicha istiqbolli standartlashtirish dasturiga muvofiq
183
.
182
48133-8-sonli "Rossiya Federatsiyasining Savdo yuk tashish kodeksiga va Rossiya
Federatsiyasining ayrim qonun hujjatlariga o'zgartishlar kiritish to'g'risida" gi qonun loyihasi. URL:
https://sozd.duma.gov.ru/bill/48133-8 (kirish sanasi: 01/11/2022).
183
"Sun'iy intellekt" ustuvor yo'nalishi bo'yicha 2021-2024 yillarga mo'ljallangan istiqbolli
standartlashtirish
dasturi,
22/12/2020.
URL:
https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://xn----dtbhaacat8bfloi8h.xn--
p1ai/sites/default/files/2021-02/%D0%98%D0
%98+%D0%94%D0%9A+%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%
D1%82%D0%B8%D0% B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F.pdf (kirish 10.12.2021).
89
Sun'iy intellekt bo’yicha Rosstandart texnik qo’mitasi (№ 164) tomonidan ishlab
chiqilgan standartlarga qo’shimcha ravishda, tegishli sohadagi standartlar Kiber-fizik
tizimlar bo’yicha texnik qo’mita tomonidan tayyorlanmoqda. Rosstandart Kiber-fizik
tizimlar qo’mitasi (№ 194) "aqlli" ishlab chiqarish sohasida dastlabki milliy
standartlarni ishlab chiqish bilan band. Dastlabki standartlar ushbu asosda milliy
standartni keyinchalik ishlab chiqish uchun uni qo’llash amaliyoti jarayonida tajriba
orttirish uchun cheklangan muddatga qabul qilinadi.
|