Yo„nalishni boshqa tomonga yo„naltirish

Yo„nalishni boshqa tomonga yo„naltirish. Kompyuterlarda yo‗nalish
jadvallari odatda statik hisoblanadi, chunki tarmoq administratori tomonidan
konfiguratsiyalanadi, marshrutizatorlarda esa dinamik hisoblanadi, chunki
yo‗nalish axborotlari bilan almashish protokollari yordamida avtomatik tarzda
shakllanadi. Shuning uchun vaqt o‗tishi bilan, tarmoq topologiyasi o‗zgarganda
kompyuterlarning yo‗nalish jadvallari eskirishi mumkin. Bundan tashqari bu
jadvallar odatda kam axborotga ega, masalan, faqat bir nechta
marshrutizatorlarning manzili.
Kompyuterlar xatti-xarakatini tuzatish uchun marshrutizator ―yo‗nalishni
boshqa tomonga yo‗naltirish‖ (Redirect) deb nomlanuvchi ICMP protokolining
xabarini ishlatishi mumkin.
ICMP protokolini boshqa tomonga yo‗naltirish mexanizmi, kompyuterlarga
uning lokal marshrutizatorlarining faqat IP-manzillarini konfiguratsiya fayllarida
asrashga imkon beradi. Boshqa tomonga yo‗naltirish xabarlari yordamida
marshrutizatorlar kompyuterga, qaysi marshrutizatorga u yoki bu tayinlangan
tarmoq uchun paketlarni jo‗natish zarurligi to‗g‗risida unga kerakli axborotni xabar
qilib turadi, ya‘ni marshrutizatorlar kompyuterga, yo‗nalish jadvallarining ularga
kerakli qismini uzatishadi.
Marshrutizator ―yo‗nalishni boshqa tomonga yo‗naltirish‖ xabariga
keyinchalik foydalaniladigan IP manzil va o‗z ma‘lumotlar maydonining birinchi
64 bitli dastlabki paket sarlovhasini joylashtiradi.
Paket sarlovhasidan qurilma qaysi tarmoq uchun ko‗rsatilgan
marshrutizatordan foydalanish kerakligini bilib oladi.
80
3.4. IP – telefoniyada qo‘llaniluvchi standartlar va protokollar
Ma‘lumot uzatish tarmoqlari orqali telefon so‗zlashuvlarini tashkil etishning
samarali usuli, IP texnologiyasining ilovalaridan biri - IP telefoniya hisoblanadi. U
eng iqtisodiy - foydali usul bo‗lib, uning asosida foydalanuvchiga telefon
so‗zlashuvlar uchun kam bo‗lgan xarajatlarni talab etuvchi telefon xizmatlari taklif
etiladi.
IP ga asoslangan tarmoqlarda barcha ma‘lumotlar: ovoz, matn, video,
kompyuter dasturlari yoki boshqa turdagi barcha axborotlar paketlar ko‗rinishida
uzatiladi. Ushbu tarmoqdagi barcha kompyuter va terminallar o‗zining noyob
manziliga ega. Uzatiladigan paketlar mazkur sarlovhada ko‗rsatilgan manzil
asosida qabul qiluvchiga jo‗natiladi. Ma‘lumotlar bir vaqtning o‗zida ko‗pgina
foydalanuvchilar va jarayonlar orasida bitta shu tarmoq orqali uzatilishi mumkin.
IP tarmoqda muammolar yuzaga kelsa, shikastlangan joyni ma‘lumotlar aylanib
o‗tishi mumkin. Bu vaziyatda IP protokol signali uchun kanal ajratilishini talab
etmaydi.
IP tarmoq orqali ovozlarni uzatish jarayoni bir necha bosqichdan iborat:
Dastlab ovoz raqamlanadi. Keyin raqamlangan ma‘lumotlar fizik hajmni
kamaytirish maqsadida taxlil etiladi va ko‗rib chiqiladi. Odatda shu bosqichda
ortiqcha tanaffuslar va fon shovqinlari yo‗qotiladi hamda jipslashtiriladi.
Navbatdagi bosqichda qabul qilingan ma‘lumotlar ketma-ketligi paketlarga
bulinadi va unga qabul qiluvchining manzil-axborot protokoli hamda
xatolarni tuzatishga doir qo‗shimcha ma‘lumotlar qo‗shiladi. Shu vaqtda paketni
bevosita tarmoqqa uzatilishidan avval, uning tashkil topishi uchun kerakli
miqdordagi ma‘lumotlarni vaqtincha to‗planishi yuz beradi.
Qabul qilingan paketlardan axborotlarni ajratib olish ham bir necha
bosqichlardan iborat: Ovoz paketlari qabul qiluvchi terminaliga yetib kelgach,
avval uning ketma-ketlik tartibi tekshiriladi. IP-tarmoq yetkazish muddatini
kafolatlamaydi, tartib raqami yuqori bo‗lgan paketlar avvalroq borishi va ular
orasidagi intervallar ham o‗zgarib turishi mumkin. Dastlabki ketma-ketlikni va
81
sinxronlashtirishni tiklash uchun paketlarni vaqtincha to‗planishi yuz beradi. Lekin
ba‘zi paketlar uzatish davrida yo‗qotilishi yoki jo‗natilishga ajratilgan vaqtdan
o‗tishi mumkin. Odatda qabul qiluvchi terminal yo‗qolgan yoki kechikkan
paketlarni qayta so‗rashi mumkin. Ovozlarni uzatish usuli ushlanishlarga tanqidiy
qaraydi. Olingan paketlar asosida yo‗qolganlarni taxminan tiklaydigan
approksimatsiya algoritmi yoqiladi yoki bu yo‗qolishlar e‘tiborga olinmay,
bo‗shliqlar ma‘lumotlar bilan tasodifiy to‗ldiriladi.
Bunday shakldagi ma‘lumotlar ketma-ket dekompressiyalanadi va qabul
qiluvchiga ovoz axborotlarini tashuvchi audio-signalga bevosita aylantiradi.
Shunga asoslanib, qabul qilingan axborot dastlabki vaziyatdagi axborotga mos
kelmasligi mumkinligini ta‘kidlash lozim.
IP telefoniyaning tuzilishi paketli kommutatsiya tarmog‗ida multimediani
amalga oshirishga mo‗ljallangan terminal qurilma, jihozlar va tarmoq xizmatlari
tasvirini o‗z ichiga olgan. Telekommunikatsiya sohasini standartlashtirish
tomonidan ishlab chiqilgan H.323 standartidan foydalanish asosida tashkil topgan.
H.323 standartidagi terminal qurilma va tarmoq jihozlari mavjud vaqt ko‗lamida
ma‘lumotlarni, so‗zlarni va video axborotlarni uzatishi mumkin. H.323 terminallari
orasida aloqani ta‘minlaydigan tarmoq murakkab topologiyali segment va ko‗p
segment xususiyatiga ega bo‗lishi mumkin. H.323 terminali shaxsiy kompyuterlar
bilan ulanishi yoki avtanom qurilma sifatida amalga oshirilishi mumkin. So‗z
almashish ta‘minoti – H.323 standartidagi qurilma uchun majburiy vazifadir.
H.323 tavsiyasida 4 ta birikma keltirilgan:
- terminal;
- makon nazoratchisi (Gatekeeper);
- yo‘lak;
- ko‗p nuqtali konferensiyalarni boshqarish qurilmasi.
Sanab o‗tilgan barcha birikmalar H.323 deb nomlanuvchi makonni tashkil
etgan. Bitta makon nazoratchisi bir necha yakuniy qurilmalardan iborat bo‗lib,
nazoratchi makondagi barcha yakuniy qurilmalarni boshqaradi. H.323 terminali
boshqa H.323 terminallar bilan yoki ko‗p nuqtali konferensiyalarni qurilmasi bilan
82
birga harakat qilib, mavjud vaqt ko‗lamida jo‗natmalarni uzatishi va qabul qilishi
mumkin bo‗lgan tarmoqdagi yakuniy nuqtalar sifatida gavdalanadi. Yuqoridagi
vazifalarni ta‘minlash uchun terminal o‗z ichiga quyidagilarni qamrab oladi.
- audio qurilmalar (mikrofon, akustika tizimi, telefon miksheri, akustik
exolarni pasaytirish tizimi);
- video qurilmalar (monitor, videokamera);
- tarmoq interfeys qurilmasi;
- foydalanuvchining interfeysi.
H.323 terminali H.245, Q.931, RAS, RTP va H.450 protokollar oilasini
ta‘minlashi hamda G.711 audio kodlashni qo‗llash lozim. Ovozlarni an‘anaviy
kommutatsiya kanallari o‗rniga IP tarmog‗i orqali uzatish texnologiyasi, yulaklar
o‗rnatish orqali konfiguratsiyani inobatga oladi. Yulak (полоса) axborotni
jipslaydi va IP paketga aylantiradi. IP tarmoqqa yuboradi, qarama-qarshi
tomondagi yulak aks xarakatlarni amalga oshiradi, ya‘ni chaqiriq paketlarini
o‗qiydi va taqsimlaydi. Natijada oddiy telefon apparati chaqirishni hech bir
muammosiz qabul qiladi. Axborotlarni bunday o‗zga tus olishi, dastlabki ovoz
signalini ortiqcha ko‗paytirmasligi kerak. Uzatish rejimi mavjud vaqt ko‗lamida
abonentlar o‗rtasidagi axborot almashinuvini saqlab qolishi kerak. Yulaklarning
asosiy vazifalari:
- IP va telefon tarmoqlari o‗rtasida fizik interfeysni amalga oshirish;
- abonent signalini shakllantirish va o‗rnatish;
- abonentlarni bog‗lash;
- abonent signallarini ma‘lumotlar paketiga aylantirish va yana qaytarish;
- signal va ovoz paketlarini tarmoq orqali uzatish;
- aloqani uzish.
TCP/ IP tuzilmasida yulak vazifalarining asosiy qismi qo‗llanish jarayonida
amalga oshadi. Chaqiriqlarni boshqarish vazifasini makon nazoratchisi boshqaradi.
Makon nazoratchisining vazifalari:
- taxallus (psivdonim) manzillarni transport manzillariga aylantiradi;
- ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilab berilgan aloqa uchun yetarli
83
bo‗lgan chastota yulaklari miqdori va boshqa qirralariga ega avtorizatsiyali
chaqiriq asosida tarmoqqa kirishni nazorat etish:
- o‗tkazish palasalarini nazorat qiladi;
- makonlarni boshqaradi.
Makon nazoratchisi yuqorida sanab o‗tilgan barcha vazifalarni faqat o‗zida
ro‗yxatga olingan terminal, yulak va boshqaruv qurilmalariga nisbatan amalga
oshiradi.
IP manzil, telefon raqami yoki belgilar qatoriga qo‗yilgan nom (elektron
pochta manziliga xos) asosida amalga oshirilishi mumkin. Makon nazoratchisi
oson esda qoladigan, qo‗yilgan nomlardan foydalanish imkonini berib, chaqiruvni
soddalashtiradi. Makon nazoratchisi vazifalari yulaklarga kiritilishi mumkin.
Konferensiyalarni boshqarish serveri (MCU – Multipoint Control Unit) uch
va undan ortiq H.323 terminallari aloqasini ta‘minlaydi. Konferensiyada ishtirok
etayotgan barcha terminallar MCU bilan bog‗lanishni o‗rnatadi. Server ko‗pgina
manzillarga yo‗llanilishi kerak bo‗lgan konferensiya zahiralarini boshqaradi, ovoz,
videoni ko‗rib chiqadi, audio va video oqimni aniqlaydi. H.323 tuzilmasi doirasida
ko‗p nuqtali konferensiyalarni boshqarish tizimi o‗rnatilishi bo‗yicha ikkita
yondashuv bor:
1. Ko‗p nuqtali konferensiyani markazlashgan holda boshqarish;
2. Ko‗p nuqtali konferensiyalarni markazlashmagan holda boshqarish.
Birinchi guruh konferensiyaning barcha ishtirokchilari boshqalariga ko‗p
manzilli (guruhli) axborotlarni uzatadilar. Bu tarmoqning ba‘zi sigmentlarida
jo‗natmalar to‗planib qolishini oldini olish imkonini beradi. Lekin bunday
konferensiyani boshqarish noqulaylik yaratadi. Markazlashgan usul qo‗llanilgan
yakuniy qurilmalarda signallar MCU tizimida uzatadi. Bu esa uni uzatilishini
ta‘minlaydi.
IP telefoniyani joriy etilishidagi eng muhim muammolardan biri -
xizmatlarni yuqori sifatda ta‘minlashdir.
IP tarmoqlarda belgilangan QoS xizmatlari sifatini ta‘minlash masalalari
bilan telekommunikatsiya sohasini standartlashtiruvchi xalqaro tashkilotlar
84
shug‗ullanadilar.
Tarmoq zahiralariga maxsus talablar bilan so‗z jo‗natmalarini uzatish
zarurati xizmatlar sifatini ta‘minlovchi ko‗plab texnologiya va protokollarni ishlab
chiqilishiga sabab bo‗ldi.
QoS mexanizmlari quyidagi vazifalarni amalga oshirilishini ta‘minlashlari
lozim.
- tarmoq zahiralarini boshqarish (o‗tkazish yulaklari, tarmoq qurilmalarini
boshqarish amalga oshiriladi, global tarmoqda ishlash imkoniyatidan foydalaniladi
va boshqalar);
- tarmoq zahiralaridan samaralari foydalanish (iqtisodiy samaradorlikni
oshirish maqsadida jo‗natmalarni nazorat etish imkonini beruvchi menejment va
tarifikatsiya);
- o‗ziga xos xizmatlar (QoS)ning ko‗rsatkichlarini boshqarish va nazorat
qilish, xizmat operatorlari uchun o‗z mijozlariga turli pog‗onadagi xizmatlarni
ta‘minlash imkonini beradi;
- to‗liq integrallashgan tarmoq uchun asos yaratish (tarmoqda QoS
mexanizmlaridan foydalanish kelajakda integral multimedia tarmog‗ini yuzaga
kelishiga olib keladi).
Tayinlanish xususiyatiga muvofiq paketli kommutatsiya tarmoqlaridagi so‗z
xizmati sifatini yaratuvchi mexanizmlarni uch guruhga bo‗lish mumkin:
- har bir tarmoq elementidagi QoS mexanizmi (masalan, navbatlarni tashkil
etish vazifasi, jo‗natmalarni yo‗naltirish kabilar);
- QoS mexanizatsiya signalizatsiyalari tarmoqdagi tarmoq elementlari
orasida ochiq sifatni ta‘minlaydi;
- tarmoq jo‗natmalarini boshqarish va administratorlash uchun QoSni
ta‘minlaydigan hisob, boshqaruvi va usul vazifalari.
An‘anaviy kommutatsiya tarmoqlari ovoz spektrlarining signallarini uzatish
uchun yetarlicha eliment signallarini kafolatlangan o‗tkazish yo‘lagi bilan uzatadi.
Paketli kommutatsiya tarmog‗i kafolatlangan o‗tkazuvchanlik xususiyatini
ta‘minlamaydi, chunki aloqa nuqtalari orasida kafolatlangan yo‗lni ta‘minlamaydi.
85
E-mail singari paketlarni kelish tartibi va oraliq vaqtining ahamiyati bo‗lmagan
ilovalarda ma‘lum bir paketlar orasidagi ushlanish vaqti muhim ahamiyat kasb
etmaydi. IP telefoniya ma‘lumot uzatishning sohalaridan biri bo‗lib, unda
zamonaviy kodlash usullari va axborotlarni uzatish hamda kanallarni
o‗tkazuvchanlik xususiyatlarini o‗sishi asosida ta‘minlanadigan signallarni uzatish
dinamikasi muhim bo‗lib, bu IP telefoniyani an‘anaviy telefon tarmoqlari bilan
samarali raqobat qilish imkoniyatini beradi.
Quyidagilar IP telefoniyaning asosiy sifatlarini tashkil etuvchilari hisoblanadi:
- tushunarlilik – so‗zlarni sofligi va aniqligi;
- exo - o‗zining so‗zlarini eshitish;
- daraja - so‗zning balandligi.
Signallashuv sifatlariga:
- chaqiruvni o‗rnatilishi - samarali ulanish tezligi va bog‗lanish vaqtini
o‗rnatilishi;
- chaqiruvni yakunlanishi - yakun vaqti va uzilish tezligi;
- DTMF- ko‗p chastotali raqamlarni terish signallarini aniqlash va belgilash.
IP telefoniya sifatiga ta‘sir ko‗rsatuvchi omillarni ikki guruhga bo‗lish
mumkin:
|