nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bipolyar tranzistorlarni statik xarakteristikalari va fizik parametrlari - bet 6

|
Bipolyar tranzistorlarni statik xarakteristikalari va fizik parametrlari
|
bet | 6/8 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #116297 |
Bog'liq 7-MA\'RUZABaza qarshiligi rB bir necha yuz Omni tashkil etadi. Yetarlicha katta baza tokida baza qarshiligidagi kuchlanish pasayishi baza va emittter tashqi chiqishlari kuchlanishiga nisbatan emitter o‘tishdagi kuchlanishni kamaytiradi. - Baza qarshiligi rB bir necha yuz Omni tashkil etadi. Yetarlicha katta baza tokida baza qarshiligidagi kuchlanish pasayishi baza va emittter tashqi chiqishlari kuchlanishiga nisbatan emitter o‘tishdagi kuchlanishni kamaytiradi.
- Kichik quvvatli tranzistorlar uchun kollektor qarshiligi o‘nlab Om, katta quvvatliklariniki esa birlik Omlarni tashkil etadi.
- Emittter soha qarshiligi yuqori kiritmalar konsentratsiyasi sababli baza qarshiligiga nisbatan juda kichik.
- Bipolyar tranzistorlarning xususiy xossalari asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilarning baza orqali uchib o‘tish vaqti va o‘tishlarning to‘siq sig‘imlarining qayta zaryadlanish vaqti bilan aniqlanadilar.
Bu ta’sirlarning nisbiy ahamiyati tranzistor konstruksiyasi va ish rejimiga, hamda tashqi zanjir qarshiliklariga bog‘liq bo‘ladi. - Bu ta’sirlarning nisbiy ahamiyati tranzistor konstruksiyasi va ish rejimiga, hamda tashqi zanjir qarshiliklariga bog‘liq bo‘ladi.
- Juda kichik kirish signallari va aktiv ish rejimi uchun bipolyar tranzistorni chiziqli to‘rt qutblik ko‘rinishida ifodalash mumkin va bu to‘rtqutblikni biror parametrlar tizimi bilan belgilash mumkin. Bu parametrlarni h–parametrlar deb atash qabul qilingan. Ularga quyidagilar kiradi: h11 – chiqishda qisqa tutashuv bo‘lgan vaqtdagi tranzistorning kirish qarshiligi; h12 – uzilgan kirish holatidagi kuchlanish bo‘yicha teskari aloqa koeffisienti; h21 –chiqishda qisqa tutashuv bo‘lgan vaqtdagi tok bo‘yicha kuchaytirish (uzatish) koeffisienti; h22 –uzilgan kirish holatidagi tranzistorning chiqish o‘tkazuvchanligi. Barcha h – parametrlar oson va bevosita o‘lchanadi.
Elektronika bo‘yicha avvalgi adabiyotlarda kichik signalli parametrlarning chastotaviy bog‘liqliklariga juda katta e’tibor qaratilgan. Hozirgi vaqtda 10 GGs gacha bo‘lgan chastotalarda normal ishni ta’minlaydigan tranzistorlar ishlab chiqarilmoqda. Bunday xollarda talab qilinayotgan chastota xarakteristikalarini olish uchun ma’lumotnomadan kerakli tranzistor turini tanlash kerak. - Elektronika bo‘yicha avvalgi adabiyotlarda kichik signalli parametrlarning chastotaviy bog‘liqliklariga juda katta e’tibor qaratilgan. Hozirgi vaqtda 10 GGs gacha bo‘lgan chastotalarda normal ishni ta’minlaydigan tranzistorlar ishlab chiqarilmoqda. Bunday xollarda talab qilinayotgan chastota xarakteristikalarini olish uchun ma’lumotnomadan kerakli tranzistor turini tanlash kerak.
- 7.2. Maydoniy transistor
- Maydoniy tranzistor. Maydoniy tranzistor (MT) deb, tok kuchi qiymatini boshqarish ychun o‘tkazuvchi kanaldagi elektr o‘tkazuvchanligikni o‘zgartirish hisobiga elektr maydon o‘zgarishi bilan boshqariladigan yarim o‘tkazgichli aktiv asbobga aytiladi.
|
| |
- texnik loyihalarga oid hujjatlar

|
- texnik loyihalarga oid hujjatlar
|
bet | 2/4 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 143,03 Kb. | | #131779 |
Bog'liq Kompleks taxlilning mazmuni va tashkil etish bosqichlari- texnik loyihalarga oid hujjatlar - - texnik loyihalarga oid hujjatlar
- - investorlar, mol yetkazib beruvchilar, xandorlar, qarzdorlar, emi-
- tentlar o'rtasida bo'ladigan munosabatlami ifodalovchi yuridik hujjatlar;
- - buxgalteriya hisobining analitik ma’lumotlari;
- - tezkor va statistik hisob ma’lumotlari;
- - buxgalteriya hisoboti;
- - nazorat organlarining dalolatnomalari, auditor va soliq inspek-
- siyalari tomonidan o'tkazilgan tekshiruv xulosalari, tijorat banklarining
- dalolatnomasi;
- - me’yoriy hujjatlar;
- - biznes-reja va hokazolar
kompleks taxlilni ishlab chiqish uchun quyidagi tashqi manbalardan ham foydalaniladi - - davlatning iqtisodiy sohadagi siyosatini ifodalovchi siyosiy xarakterdagi manbalar, masalan, tijorat faoliyati bilan shug'ullanuvchilarni soliq yukini pasaytirish orqali rag'batlantirish yoki ayrim turdagi faoliyatlarni cheklashlami keltirish mumkin - ayrim turdagi tovarlar, xizmatlarga bo'lgan talab va ehtiyojlar, kredit stavkalari foizi, chet el valyuta kursining o'zgarishi, aynm kom- paniya va tijorat banklari reytingi to'g'nsidagi ma’lumotlar;- mol yetkazib beruvchilar, xaridorlar, investorlar, kreditorlarning moliyaviy ahvoli to'g'risidagi ma’lumotlar,- rahbar lovozimdagi yuridik shaxsiaming ishbilarmonlik va shax- siy sifat ko‘rsatkichlarini ifodalovchi ma’lumotlar;- gazeta, jumal, birja byulletenlari, televideniye va radio, internet ma’lumotlari va hokazo.Tahlil manbalari guruhlarga ajratiladi, hisobotlarda aks etgan ma’lumotlar har tomonlama chuqur tekshiruvdan o‘tkazilib, so'ng m a’lumotlarga analitik ishlovlar beriladi
Korxonalar faoliyatini chuqur o’rganish uchun ko’rsatkichlar tizimidan foydalaniladi. Bularga quyidagilarni kiritish mumkin - 1.Korxonaning tashqiliy texnik holatini ifodalovchi ko’rsatkichlar; 2.Ishlab chiqarish va sotish bilan bog’liq ko’rsatkichlar; 3.Moliyaviy natijalar bilan bog’liq bo’lgan ko’rsatkichlar; 4.Korxonaning to’lovga qodirlik darajasini ifodalovchi ko’rsatkichlar va boshkalar
- Kompleks tahlil xo’jalik faoliyatining barcha tomonlari ko’rsatkichlarini to’liq qamrab olgan holda ham , alohida tomonlarining ko’rsatkichlari bo’yicha ham, alohida soxalari bo’yicha ham o’tkazilishi mumkin. Bu tahlil oldiga ko’yilgan maqsadga bog’liq bo’ladi. Masalan, xo’jalik faoliyati bo’yicha moliyaviy natijalarni o’rganish maqsad kilib ko’yilsa, aynan shu ko’rsatkichlar bo’yicha kompleks tahlil amalga oshiriladi
|
| |
kompleks tahlil qilish  usullari va ular asosida samaradorlikni baholash

|
kompleks tahlil qilish usullari va ular asosida samaradorlikni baholash
|
bet | 3/4 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 143,03 Kb. | | #131779 |
Bog'liq Kompleks taxlilning mazmuni va tashkil etish bosqichlari kompleks tahlil qilish usullari va ular asosida samaradorlikni baholash. - Xo’jalik faoliyatini tahlil qilishda asosan quyidagi usullardan foydalaniladi: 1. Jamlash usli; 2. Ball berish usuli; 3. Nisbiy ko’rsatkichli usul; 4. Ko’rsatkichlar muhimligini inobatga olish usuli; 5. Masofa usul
Kompleks baholashning jamlash usuli - Bu usul ko’rsatkichlar bir xil mazmun va o’lchamga ega bo’lgan takdirda qo’llaniladi. Bir xil o’lchamga ega bo’lgan har bir subyektning ko’rsatkichlarini jamlab, soniga bo’lish orqali o’rtacha kompleks ko’rsatkich aniklanadi. Ushbu ko’rsatkichni o’zaro solishtirib, har bir subyektning tutgan o’rni aniklanib, subyekt faoliyatiga va shu jumladan ishlab chiqarish smaradorligiga baho berilad
Kompleks baholashning ball berish usuli. - Bu usul asosan qo’llanilayotgan ko’rsatkichlarning o’lchami har xil bo’lgan takdirda qo’llaniladi. Bunday hollarda ular mikdoriga ball berish yo’li bilan bir xil o’lchamga keltirib olinadi , ya’ni korxonaning har bir ko’rsatkich bo’yicha egallangan o’rni (bali) aniklanadi. Korxonaning har bir ko’rsatkich bo’yicha egallagan ballarini (o’rinlarini) jamlash orqali kompleks ko’rsatkich aniklanadi. Kompleks ko’rsatkich orasida eng kichik ballga erishgan korxona yukori o’rinni egallaydi.Kompleks ko’rsatkich orqali korxonalarda mavjud bo’lgan ichki imkoniyatlar aniklanadi va samaradorlikni oshirishga tasiri ko’rsatiladi..
«FAROVON» масъулияти чекланган жамиятининг моддий ресурслар таъминоти режасининг бажарилишини таҳлили
Materiallar turi
|
Materiallarga bo’lgan talab
|
Talab qoplash manbai ichki
|
Talab qoplash manbai tashqi
|
Shartnoma tuzildi
|
Shartnoma bo’yicha qoplanishi%
|
Materiallarni kelib tushishi
|
Shartnoma bajarilishi%
|
A
|
25000
|
500
|
24500
|
23300
|
95,1
|
21902
|
94,0
|
B
|
47000
|
50
|
4650
|
4420
|
95,0
|
4190
|
94,8
|
|
| |
Şəkil 5.5 - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

160
Nanokristallar
amorf halın qeyri kristallik simmetri-
yasını təyin edir. Materialın amorf halından nanokristallik hala
keçməsi kristallaşma ilə aparılır. Amorf kristallik halda yüksək
möhkəmliyə və yüksək maqnit nüfuz etmə qabiliyyətinə
malikdir. Onlar keramik, maqnit və yük keçiriciliyə malik
kompozisiya materiallarının hazırlanmasında geniş istifadə
edilir. Günəş batareyaları, süzgəclər, yağlayıcı materiallara
aşqarlar, diffuzion qaynaq işlərində, elektronikada, optikada və
emal sənayesində dünya miqyasında 70%-i nanotozlara
əsaslanmışdırlar.
Nanokristallar
dedikdə ölçüləri, təqribən, 5÷100 nm olan
və 103 -108 atomdan ibarət olan nanozərrəciklər başa düşülür.
Ümumiyyətlə, “nanokristal” termini altında makrokristallarda
mövcud olan, lakin nanoölçü diapazonundakı nizamlı quruluş
başa düşülür. Əgər nanozərrəcik mürəkkəb forma və quruluşa
malikdirsə, onu xarakterizə etmək üçün zərrəciyin xətti
ölçülərindən deyil, onun hər hansı bir quruluş elementinin
ölçülərindən istifadə edilir. Belə zərrəcikləri
nanoquruluşlar
adlandırırlar və onların xətti ölçüləri 100 nm-dən böyük
qiymətlər də ala bilər. Nanozərrəciklərin ölçülərindən asılı
olaraq onların elektrik, maqnit, optik xassələrində dəyişikliklər
baş verir, və bununla əlaqədar, onların rənglərinin dəyişməsi
müşahidə edilir. XIX əsrin ortalarında Maykl Faradey də
rəngin, maddənin tərkibindəki zərrəciklərin ölçülərindən
asılılığını müşahidə etmiş və onun aldığı qızılın kolloid
məhlulu indi də London muzeyində saxlanılır.
λ
Еq - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

42
möhkəmliyi çoxalır. Mayelərin deşilmə mexanizmi onlarda
suyun miqdarından və hansı formada olmasından asılıdır.
Bərk dielektriklərin deşilməsi
Bərk dielektrikə tətbiq olunan elektrik sahəsinin
intensivliyini müəyyən kritik qiymətə artırdıqda cərəyanın
kəskin artması, yüksək gərginlikli polyarlaşma, zərbə
ionlaşması, dielektrik itkisi və dielektrikin qızması ilə əlaqədar
ionlaşma baş verir. Nəticədə, güclü sahədə Om qanunu
pozulur. Cərəyanın sıxlığı gərginlikdən asılı olaraq
eksponensial qanunla artır, gərginlik düşür, cərəyan isə artır.
Çox güclü cərəyanın axması nəticəsində bərk dielektrik əriyir
və o cərəyanın keçdiyi yerdə kanal yaranır.
Bərk dielektriklərin üç əsas deşilmə mexanizmi müşahidə
olunur:
► İstilik deşilməsi;
► Elektrik deşilməsi;
► Elektrokimiyəvi deşilmə.
c
c - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

|
See discussions, stats, and author profiles for this publication atBog'liq Elektrotexnikimateriallar-drsvsaiti20201c
c
ε
x
=
(2.10)
Burada c
x
- dielektrik nüfuzluğu axtarılan izolyasiya
materialından hazırlanan kondensatorun tutumu;
c
0
- dielektrik kimi vakuum qəbul olunmaqla hazırlanan
kondensatorun tutumu.
İstənilən mühit üçün
1.
44
Dielektrik
nüfuzluğunun
qiyməti
kondensator
lövhələrinin formasından, onlar arasındakı məsafədən asılıdır.
Qazların dielektrik nüfuzluğu
Qazlarda molekullararası məsafənin böyük olması
nəticəsində onların sıxlığı çox aşağıdır. Ona görə də, bütün
qazların dielektrik nüfuzluğunun qiyməti kiçikdir və dielektrik
nüfuzluğu vahidə yaxındır.
Qazlarda əsasən elektron polyarlaşma ola bilər, lakin
polyar qazlar üçün də elektron polyarlaşması əsas rol oynayır.
Qazların dielektrik nüfuzluğu təzyiq və temperaturdan
asılıdır. Qazların dielektrik nüfuzluğunun temperaturadan
asılılığı onların vahid həcmdəki molekulların sayı ilə təyin
olunur. Vahid həcmdəki molekulların sayı isə təzyiqlə düz,
mütləq temperaturla tərs mütənasibdir.
Havanın dielektrik nüfuzluğuna nəmliyin təsiri aşağıdakı
kimidir:
Havanın nisbi nəmliyi,
0
50
100
Dielektrik nüfuzluğunun
qiyməti
1,00058
1, 00060
1,00064
|
| |
Dielektriklərin elektrik keçiriciliyi

35
İşci vəziyyətdə bütün dielektriklər elektrik sahəsinin
mühiti olurlar. Bu prosesi izah etmək üçün istənilən qurğunun
məsələn, elektrik maşını, transformator, elektrik aparatı, məftil,
kabel və s. cərəyan keçən, yəni işçi rejimdə olan hissəsinə
nəzər yetirək. Cərəyan göstərilən hissədən keçdikdə onun
ətrafında E>0 olan elektrik sahəsi yaranır.
Qazların elektrik keçiriciliyi - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

Qazların elektrik keçiriciliyi Elektrik sahə gərginliyinin kiçik qiymətlərində qazların
elektrik keçiriciliyi həddindən artıq kiçik olur. Qazlarda cərəyan
ionlar və ya sərbəst elektronlar olduqda yarana bilər.
Qazın neytral molekullarının ionlaşması ya xarici
amillərin təsiri ilə, ya da qazın özünün elektrik sahəsində
ionlaşmış hissəciklərinin qaz molekulları ilə, toqquşması
nəticəsində (zərbə ionlaşması) yarana bilər. Qaz molekullarını
ionlaşdıran xarici amillərə misal olaraq qısa dalğalı
ionlaşdırıcıları (kosmik, radioaktiv və rentöen şüalarını)
göstərmək olar. İstilik mənbələri də qaz molekullarının
ionlaşmasında mühüm rol oynayır. İonlaşmaya təsir göstərən
daxili amil xarici elektrik sahəsinin təsiri hesabına baş verən
zərbə ionlaşmasıdır.
Qazlarda keçiricilik xarici ionizatorun təsiri ilə yaranmışsa
qeyri-sərbəst ,
zərbə ionlaşması nəticəsində yaranmışsa
sərbəst keçiricilik adlanır.
Qazlarda zərbə ionlaşması o zaman baş verir ki, elektrik
sahəsinin təsiri altında yüklü hissəciklərin əldə etdiyi kinetik
enerji kifayət qədər böyük qiymətlərə çatır. Qazlarda zərbə
ionlaşması hesabına yaranan elektrik keçiriciliyi müstəqil
keçiricilik adlanır. Müstəqil elektrik keçiriciliyi zəif sahələrdə
zərbə ionlaşması olmadığına görə aşkar olunmur.
38
(A)
kr U d
U
U (V)
Gərginliyin artması zamanı cərəyan yalnız ionlaşma kənar
amillərin təsiri altında baş verənə qədər sabit qalır. Zərbə
ionlaşması əmələ gələnə kimi müstəqil elektrik keçiriciliyi
yaranır və cərəyan yenidən gərginliyin artması ilə artmağa
başlayır.
Жадвал маълумотлари шуни кўрсатадики, “А” хомашё турига тузилган

|
Жадвал маълумотлари шуни кўрсатадики, “А” хомашё турига тузилган
|
bet | 4/4 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 143,03 Kb. | | #131779 |
Bog'liq Kompleks taxlilning mazmuni va tashkil etish bosqichlariЖадвал маълумотлари шуни кўрсатадики, “А” хомашё турига тузилган - Жадвал маълумотлари шуни кўрсатадики, “А” хомашё турига тузилган
- ташқи шартнома 95,1 (23300:24500х100) фоизга, “Б” тури бўйича 95,0 фоизга
- бажарилган холос. Корхонани ички ва ташқи манбалар бўйича хомашёга
- бўлган талаби “А” хомашёси бўйича 95,2 (23300+ 500/250) фоизга,
- “Б” хомашёси бўйича эса 95,1 (4420 +50/4700) фоизга таъминланган. Материалларни етказиб бериш режаси 10,4 фоизга бажарилмаган.
- ( 21902+500/25000)*100 =89,6 фоиз; 100-89,6=10,4
- Заҳира ҳолатини таҳлил этиш учун белгиланган меъёр билан заҳирани
- кундалик сарфи таққосланиб хомашё, ёқилғи ва бошқа ресурсларни
- ортиқчалиги ёки етишмаслиги аниқланади
- Комплекс иқтисодий таҳлилда оптимал ҳажмдаги буюртма ва
- заҳираларни аниқлаш муҳим ўрин тутади. Заҳираларни бошқариш энг зарур
- ва масъулиятли ҳисобланади. Корхонанинг барча якуний натижалари
- заҳираларни оптималлаштиришга боғлиқ. Заҳираларни самарали бошқариш
- сармояларни айланишини тезлаштиради ва унинг даромадлилигини оширади,
- заҳираларни сақлаш ҳаражатларини камайтиради, хўжалик айланмаидан
- сармояларни бўшашини таъминлайди.
Etiboringiz uchun raxmat
|
| |
Şəkil 5.2 - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

156
Şəkil 5.4
Metal nanoborucuqlar
Metal nanoborucuqların elektrik keçiriciliyi olduqca
böyükdür. Hesablamalar göstərir ki, onların kvadrat-
santimetrindən milyard amper cərəyan keçə bilər. Mis
məftillərin hər kvadrat-santimetrində milyon amper cərəyan
keçdikdə ayrılan Coul istiliyi naqili əridir. Nanoborucuqların
yüksək keçiriciliyə malik olmasının səbəbi onlarda
elektronların səpildiyi defektlərin sıxlığının az olmasıdır.
Nanoborucuqlar həm də böyük istilik keçiriciliyinə malikdir.
Şəkil 2.18 - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

54
eni 12÷750 mm olur. Kondensator kağızlarının kiçik qalınlığı
onlardan hazırlanan kondensatorun xüsusi tutumunun yüksək
olmasını təmin edir.
Kartonlar
kağızlardan qalınlıqlarının çox olmaları ilə
fərqlənirlər. Kartonlar havada işləmək üçün ЭB markalı, yağda
işləmək üçün isə ЭM markalı hazırlanılır. ЭB markalı
kartonlar, nisbətən, bərk və elastiki hazırlanır, elektrik
maşınlarında yuva izolyasiyası kimi tətbiq edilir. ЭM markalı
isə yumşaq olmaqla yağ transformatorlarında tətbiq olunur.
Elektrik izolyasiya kartonları
= 0,3...3
mm
qalınlıqda
olmaqla ağac və pambıq sellülozundan istehsal edilir.
Sellüloz əsaslı karton.
Karton kağızından əsasən
qalınlığının böyük olması ilə fərqlənir. Elektroizolyasiya
kartonları iki növə ayrılır; yağda və havada işləyən kartonlar.
Yağda işləyən karton, qalınlığı 1-6 mmintervalında,
maxsimum 3x4m formatda vərəq şəklində buraxılır. Onlar
sulfat sellülozundan və ya sulfat sellülozu ilə pambıq
sellülozunun qatışığından alınır.
-modda - Oila va xotin-qizlar

12-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi huzuridagi Oila va xotin-qizlar qoʻmitasining xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
|
Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat dasturlarini, hududiy dasturlarni va qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi; xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlariga olib keladigan sabablar hamda shart-sharoitlarni aniqlash boʻyicha tadbirlarda ishtirok etadi va bunday holatlarni bartaraf etish yuzasidan amaliy choralar koʻradi; xotin-qizlarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish markazlarida ijtimoiy reabilitatsiya qilishga hamda oʻz joniga qasd qilishning oldini olishga doir tadbirlar oʻtkazadi; xotin-qizlarga nisbatan tazyiq oʻtkazganligi va zoʻravonlik sodir etganligi uchun profilaktik hisobda turadigan shaxslar bilan yakka tartibdagi profilaktika tadbirlarini oʻtkazishda ishtirok etadi; nizoli vaziyatlarni profilaktika qilishga, tazyiq va zoʻravonlikning oldini olishga doir dasturlar hamda uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi. xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi tegishli vakolatli organlar va tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.
|
13-modda. Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, nodavlat notijorat tashkilotlarining va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilishda ishtirok etishi
|
Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat dasturlarini, hududiy hamda boshqa dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etishi; xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilishga doir tadbirlarni amalga oshirishda davlat organlariga koʻmaklashishi; xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik ijrosi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishi; xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni hamda mazkur sohada huquqni qoʻllash amaliyotini takomillashtirish yuzasidan takliflar kiritishi; xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qilishi mumkin.
|
Shunday qilib, yuqoridagi barcha davlat va nodavlat notijorat tashkilotlari oilada tazyiq va zoʻravonlikning oldini olish va ularga qarshi kurashish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshiradilar, xotin-qizlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini huquqiy va ijtimoiy-iqtisodiy himoya qilish kafolatlarini taʼminlaydilar, xotin-qizlarning jamiyatdagi oʻrnini mustaxkamlash chora-tadbirlarini koʻradilar, bu esa, oʻz navbatida, oilada maʼnaviy-axloqiy muhitni shakllantirish, yosh avlodni barkamol etib tarbiyalash uchun shart-sharoit yaratishga xizmat qiladi.
|
Şəkil 2.12 - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

Şəkil 2.12. Dielektriklərdə elektrik sahəsinin paylanması: 1 - keçiricinin izolyasiyası; 2 - ətraf hava; 3 - keçirici hissə Şəkildən göründüyü kimi, bu elektrik sahəsi həm
göstərilən qurğunun izolyasiyasında (1) və onun ətrafındakı
yaxşı izolyasiya hesab olunan havada (2) paylanır. Bildiyimiz
kimi hava adi şəraitdə bir sıra elektrik qurğularını əhatə edərək
onlar üçün etibarlı izolyasiya rolunu oynayır. Beləliklə, işci
rejimdə dielektriklər qurğunun özünün izolyasiyası kimi və
onu əhatə edən hava olmaqla elektrik sahəsinin mühiti olurlar,
yəni işçi rejimdə dielektriklər həmişə elektrik sahəsinin mühiti
olurlar.
Dielektrikdə elektrik keçiriciliyi ilə əlaqədar yaranan
cərəyan sızma cərəyanı da adlanır. Texniki dielektriklərdə
qiymətcə çox kiçik birbaşa elektrik keçiricilik cərəyanı olur.
36
Dielektrikdən keçən tam cərəyan absorbasiya cərəyanı ilə
birbaşa cərəyanın cəminə bərəbər olur və sızma cərəyanı ( I
sız
)
adlanır.
b . bir ab sıı I I I + = (2.5)
sıı I ab I b bir Ι
Şəkil 2.13. Dielektrikdən kecən sızma cərəyanının zamandan asılılığı qrafiki Bərk dielektriklərdə 2 növ sızma cərəyanı yaranır: həcmi
(I
v
) və səthi (I
s
). Tam sızma cərəyanı
I
sız
=I
v
+I
s
(2.6)
Polyarlaşma prosesləri qurtardıqdan sonra dielektrikdə
yalnız birbaşa cərəyan axır (şəkil 2.13).
Polyarlaşma prosesi nəticəsində maddələrdə yüklərin
zamana görə yerdəyişməsi dielektriklərdə tarazlıq halı yaranana
qədər polyarlaşma cərəyanı və ya yerdəyişmə cərəyanı yaradır.
Elektron və ion polyarlaşmasında elastik bağlı yüklərin
yerdəyişmə cərəyanı çox qısa müddətli olduğundan onu cihazla
qeyd etmək mümkün olmur.
37
Relaksasiya
polyarlaşmasının
müxtəlif
növlərində
müşahidə olunan yerdəyişmə cərəyanı absorbsiya cərəyanı (İ
ab
)
adlanır.
Sabit gərginlikdə absorbasiya cərəyanı öz istiqamətini
dəyişməklə, yalnız gərginlik qoşulduqda və ya açıldıqda
müsahidə olunur. Dəyişən gərginlik isə bu cərəyan materialın
elektrik sahəsində oluduğu bütün müddət ərzində mövcuddur.
Maye dielektriklərin elektrik keçiriciliyi

39
Т
а
А
exp
(2.7)
Burada, A və a mayeni xarakterizə edən
sabit
kəmiyyətlərdir.
Qazlardan fərqli olaraq mayelərdə cərəyanın gərginlikdən
asılılığında doymuş hissə olmur (şəkil 2.15).
I
kr
E
E
Şəkil 2.15.
Maye dielektrikdə cərəyanının elektrik sahə
gərginliyindən
asılılığı qrafiki
Bərk dielektriklərin elektrik keçiriciliyi
Bərk
dielektriklərin
elektrik
keçiriciliyi
həm
dielektriklərin özünün, həm də təsadüfi qarışıqların ionları,
bəzi materiallarda isə sərbəst elektronların olması hesabına
yaranır. İon keçiriciliyində maddənin elektrodlara keçməsi
müsahidə olunur. Elektron keçiriciliyində bu hadisə müşahidə
olunmur. Mayelərdə olduğu kimi, bərk dielektriklərdən cərəyan
keçdikdə onda olan qarışıqların ionları elektrodlara keçərək
qismən yox olur və müəyyən müddətdən sonra bu hadisə
ticəsində, keçiricilik və cərəyan azalır.
Həcmi və kristal nanoquruluşlu materiallar

157
gətirən quruluş elementleri nizamsızlıqla yanaşı, həm də heç
bir simmetriyaya malik deyil. Belə materiallar kompakt, sürətli
bərkimə, qazla atomlaşdırma və qalvanik üsullarla alınır.
Kompakt üsulu ilə
Cu - Fe
nanoquruluşlu ərinti
almaq
üçün, əvvəlcə tərkibi
Fe
85
Cu
15
-
dən ibarət olan mis va dəmir
tozu qarışığı 15 saat ərzində otaq temperaturunda kürə
dəyirmanında qarışdırılır. Sonra alınmış material əvvəlcə
volfram karbid ştampında 24 saat ərzində 10
9
Pa
təzyiqdə, otaq
temperaturunda, bundan sonra isa 400
0
C
-
də 30 dəqiqə ərzində
870
MPa
təzyiq altında sıxılır. Alınan materialın sıxlığı
ilkin
məsaməsiz materialın sıxlığının 99,2%-ni təşkil edir. Onu
təşkil edən zərrəciklərin ölçüsü 20-70
nm
arasında dəyişsə də,
əksəriyyətinin ölçüsü 40
nm
ətrafında olur. Bu yolla alınmış
həcmi nanoquruluşlu materialın dağılması 2,8.10
9
Pa
mexaniki
gərginliyə uyğun gəlir ki, bu da zərrəciklərinin ölçüsü 50-100
mikron olan dəmirinkindən 5 dəfə boyükdür. Nanokristal
metalların və ərintilərin əldə edilməsi onların tətbiq sahələrinin
genişlənməsinə imkan yaradır.
Nanoquruluşlu materialların alınması üçün tətbiq edilən
sürətlə bərkimə üsulunun mahiyyəti isə aşağıdakı kimidir.
Metal yüksək tezlikli qızdırıcı vasitəsilə xüsusi körükdə
əridilərək müəyyən istiqamatdə ətrafa püskürdülür və bu ərinti
seli daxildə soyudulan, inert qaz atmosferində fırlanan
diyircəyin üzərinə buraxılır. Bu proses nəticəsində qalınlığı l0
və 100
mkm
olan zolaq və ya lent formalarında material alınır.
Alınmış həmin bu materialın quruluşu körüyün ölçüsündən,
forsunkadan diyircəyə qədər olan məsafənin qiymətindən,
körükdəki ərintinin təzyiqindən və metal diyircəyin fırlanma
sürətindən asılıdır. Bu üsulla tərkibi 85-94% alüminiumdan və
Y,Ni,Fe
əlavələrindən ibarət ərinti əldə edilir.
158
Nanoquruluşlu materialları qalvanik üsulla almaq üçün
CuSO
4
- göy daş məhluluna iki elektrod daxil edərək, həmin
elektrodlara gərginlik verilir. Bu zaman mənfi yüklü
titan el-
ektrodu üzərində nanoquruluşlu mis qatı əmələ gəlir. Bu üsul
ilə qalınlığı 2
mm
olan mis lövhə alına bilir və həmin lövhədəki
mis nanozərrəciklərinin ölçüsü 27
nm
tərtibində olur.
İstilik deşilməsi - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

43
Qismi boşalmaların təsiri ilə gedən müxtəlif proseslər
dielektriklərin çox birləşmələri ilə bitişik hissəsində onu
dağıdır.
Səthi deşilmə
müxtəlif elektroizolyasiya
konstruksiya-
larında istismar vaxtı pis ətraf mühit şəraitində yarana bilər.
Səthi deşilmədə bərk dielektrikin elektrik möhkəmliyi
pozulmur, lakin onun səthində keçirici kanalın yaranması
izolyatorun işçi gərginliyini azaldır. Səthi deşilmənin qarşısını
almaq üçün bərk dielektrik səthi boyunca boşalma məsafəsinin
uzunluğunu artırmaq lazımdır.
2.6. Dielektrik nüfuzluğu
Dielektrik nüfuzluğu
- (
) dielektrik mühitində yerləşən
iki nöqtəvi yük arasında təsir edən qüvvənin həmin yüklər
boşluqda yerləşdiyi hala nəzərən neçə dəfə azaldığını göstərir.
Bu kəmiyyət dielktrikləri xarakterizə edən çox
vacib bir
parametrdir. Dielektrik nüfuzluğu dielektrikdə baş verən
polyarizasiya prosesi ilə əlaqədardır.
Nisbi dielektrik nüfuzluğu bərabər ölçülü iki
kondensatorun tutumları nisbəti ilə xarakterizə olunur:
0
Nanokristallik materiallar - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

159
ardan təşkil olunublar. Bütün
bioloji makromolekullar
quruluş etibarı ilə molekulyar klasterlərdir;
►Liqandsız qaz klasterləri (liqand latınca “ligare” sözündən
götürülüb, “birləşdirmək” mənasını verir, yəni liqand hər
hansı bir mərkəzlə-akseptorla birləşmiş atom, ion və ya
molekuldur): bunlara liqandla stabilləşməyən metallik və
qeyri-metallik klasterlər aiddir;
►Kolloid klasterləri (kimyəvi reaksiyalar vasitəsilə maye
fazada əmələ gələn liofil–hidrofil, yəni suda həll olan, və
liofob–hidrofob, suda həll olmayan klasterlər); bunlar,
əsasən, yapışqan formada olurlar;
►Matris klasterləri (bir-birindən izolə olunmuş və bərk
matris üzərində “becərdilmiş” , “yaradılmış” klasterlər);
►Bərk nanoklasterləri (bərk fazada müxtəlif çevrilmələr
nəticəsində yaranan klasterlər).
Adi suyun tərkibində də hətta nanoklasterlər mövcuddur.
Bərk cismin kristal quruluşunu atom və
ionlar deyil,
atomlardan ibarət olan klasterler əmələ gətirir.
Tisková zpráva číslo: 014 Datum - bet 2

Hyundai již uskutečnil značný počet zkušebních jízd na dálnicích a během stovek tisíc ujetých kilometrů shromáždil velké množství dat pro další vylepšování provozních vlastností vozidel v režimu autonomní jízdy.
„Hyundai vyvíjí techniku pro autonomní jízdu, aby mohl nabízet nejvyšší úroveň bezpečnosti v kombinaci s mimořádným komfortem, který naši zákazníci očekávají,“ řekl Jinwoo Lee, vedoucí Centra pro inteligentní bezpečnostní techniku společnosti Hyundai Motor Group.
Exteriér a interiér nyní použitých vozidel s funkcí autonomní jízdy se podobá sériově vyráběným modelům Hyundai. Jejich výbava však zahrnuje různé kamery a senzory LIDAR. Rozšíření výbavy sériově vyráběných vozidel o nezbytný počet senzorů umožnilo realizovat funkci zcela autonomní jízdy, čímž se společnost o další krok přiblížila k cíli zavést tuto techniku do své obchodní nabídky.
Funkce autonomní jízdy vyžaduje zpracovávání vysokého objemu dat, k čemuž je zapotřebí mimořádný výpočetní výkon. Elektromobil s palivovými články vyrábí potřebnou elektrickou energii reakcí vodíku s kyslíkem, a je tedy optimálním druhem vozidla pro tyto druhy testů.
Elektricky poháněné SUV NEXO s palivovými články ujede na jednu náplň palivových nádrží téměř 800 km (interní cíl v kombinovaném jízdním cyklu EU). Doplnění paliva trvá přibližně pět minut. NEXO se může pochlubit mimořádnou účinností systému pohonu 60 %, odolností srovnatelnou s vozidly poháněnými spalovacím motorem a objemem zavazadlového prostoru 839 litrů.
Koncern Hyundai Motor Group, jehož součástí jsou společnosti Hyundai Motor a Kia Motors, připravuje uvedení systému autonomní jízdy úrovně 4 (dle normy SAE) na trh v „chytrých“ městech do roku 2021. Hyundai také plánuje nabízet techniku zcela autonomní jízdy do roku 2030.
Hyundai Motor Czech s.r.o.
Siemensova 2717/4
155 00 PRAHA 5
www.hyundai.cz
|
|
|
|
|
Ta'limning zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari ma’ruza mashg’uloti texnologiyasi

|
Ta'limning zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari ma’ruza mashg’uloti texnologiyasi
|
Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 15,16 Kb. | | #246743 |
Bog'liq 20vord
Ma‟ruzalar olib borishda texnalogik xaritaning ahamiyati.
TA'LIMNING ZAMONAVIY AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
MA’RUZA MASHG’ULOTI TEXNOLOGIYASI
Vаqti –2 sоаt
|
Tаlаbаlаr sоni: 30 nаfаr
|
O’quv mаshg’ulоtining shаkli
|
Vizuаl mа’ruzа
|
Mа’ruzа mаshg’ulоtining rеjаsi:
|
1. Tа’limning zаmоnаviy vositalаri.
2. Mаtеmаtikа fаnlаrini o‘qitishdа zаmоnаviy ахbоrоt-kоmmunikаtsiya tехnоlоgiyalаri.
3. Multimеdiyali dаrslаr аsоsidа mаtеmаtikа tа’limi sаmаrаdоrligini оshirish.
|
O’quv mаshg’ulоtining mаqsаdi: Tа’limning zаmоnаviy vositalаri. Zаmоnаviy ахbоrоt-kоmmunikаtsiya tехnоlоgiyalаri,multimеdiyali dаrslаr аsоsidа mаtеmаtikа tа’limi sаmаrаdоrligini оshirish.bilan tanishtirish.
|
Pеdаgоgik vаzifаlаr:
1. Tа’limning zаmоnаviy vositalаri bilan tanishtiradi.
2.Mаtеmаtikа fаnlаrini o‘qitishdа zаmоnаviy ахbоrоt-kоmmunikаtsiya tехnоlоgiyalаrining o‘rnini yoritadi.
3.Multimеdiyali dаrslаr аsоsidа mаtеmаtikа tа’limi sаmаrаdоrligini оshirish imkoniyatlarini tushuntiradi.
|
O’quv fаоliyatining nаtijаlаri:
Tаlаbа:
1. Tа’limning zаmоnаviy vositalаri haqida tasavvurga ega.
2.Mаtеmаtikа fаnlаrini o‘qitishdа zаmоnаviy ахbоrоt-kоmmunikаtsiya tехnоlоgiyalаrining o‘rnini biladi.
3 Multimеdiyali dаrslаr аsоsidа mаtеmаtikа tа’limi sаmаrаdоrligini оshirish imkoniyatlarini haqida tasavvurga ega.
|
O’qitish uslubi vа tехnikаsi
|
Vizuаl mа’ruzа, bаyon qilish, insеrt tехnikаsi
|
O’qitish vоsitаlаri
|
Oquy adabiyoti‘, prоyеktоr, kompyuter.
|
O’qitish shаkli
|
Jаmоаdа, yakka ishlаsh.
|
O’qitish shаrt-shаrоiti
|
Prоyеktоr, kоmpyutеr bilаn jihоzlаngаn аuditоriya
|
|
|
|
MA’RUZA MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Bоsqichlаr,
vаqti
|
Fаоliyat mаzmuni
|
o’qituvchi
|
tаlаbа
|
1-bоsqich.
Kirish
(10 min.)
|
1.1.Mаvzuni, uning mаqsаdi, o’quv mаshg’ulоtidаn kutilаyotgаn nаtijаlаr mа’lum qilinаdi (1-slayd).
|
1.1. Eshitаdi, yozib оlаdi.
|
2-bоsqich.
Аsоsiy
(60 min.)
|
2.1. Tа’limning zаmоnаviy vositalаri bilan tanishtiradi (2-4-slaydlar).
2.2.Mаtеmаtikа fаnlаrini o‘qitishdа zаmоnаviy ахbоrоt-kоmmunikаtsiya tехnоlоgiyalаrining o‘rnini yoritadi.
2.3.Multimеdiyali dаrslаr аsоsidа mаtеmаtikа tа’limi sаmаrаdоrligini оshirish imkoniyatlarini tushuntiradi (5-7-slaydlar).
|
2.1. Sаvоllаr bеrib, аsоsiy jоylаrini yozib оlаdi.
2.2.Eshitаdi.
2.3.Eslаb qоlаdi, yozаdi.
|
3-bоsqich.
Yakuniy
(10 min.)
|
3.1. Mаvzugа yakun yasаydi vа tаlаbаlаr e’tibоrini аsоsiy mаsаlаlаrgа qаrаtаdi.
3.2. Navbatdagi ma’ruza mavzusini e’lon qiladi. Yangi mavzuga insеrt tехnikаsi asosida tayyorlanib kelishni vаzifа qilib bеrilаdi (8-slayd,1-ilova).
|
3.1.Eshitаdi, аniqlаshtirаdi.
3.2.Tоpshiriqni yozib оlаdi.
|
|
| |
Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A

Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A
Download
5,58 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/47
Sana
17.11.2023
Hajmi
5,58 Mb.
#100483
Download
5,58 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A
Download
5,58 Mb.
Matnni ko'rish
Axborot o‟lchov birliklari

trillion)
Petabyte
PB
250 yoki 1,024 terabytes (taxm. 1
quadrillion)
Exabyte
EB
260 yoki 1,024 petabytes (taxm. 1
quintillion)
O‟zbekiston Respublikasining “Axborotlashtirish to‟g‟risida” gi
Qonuni
Asosiy tushunchalar (3 – modda)
Ushbu Qonunda Quyidagi asosiy tushunchalar qo‟llaniladi:
axborotlashtirish – yuridik va jismoniy shaxslarning axborotga bo‟lgan
ehtiyojlarini qondirish
uchun axborot resurslari, axborot texnologiyalari hamda
axborot tizimlaridan foydalangan holda sharoit yaratishning tashkiliy ijtimoiy –
iqtisodiy va ilmiy – texnikaviy jarayoni;
axborot resursi – axborot tizimi tarkibidagi elektron shakldagi axborot,
ma‟lumotlar banki, ma‟lumotlar bazasi;
axborot resurslarinig yoki axborot tizimlarining mulkdori - axborot
resurslariga yuki axborot
tizimlariga egalik qiluvchi, ulardan foydalanuvchi va
ularni tasarruf etuvchi
yuridik yoki jismoniy shaxs;
axborot resurslarinig yoki axborot tizimlarining egasi – qonun
bilan yuki
axborot resurslarining, axborot tizimlarining mulkdori
tomonidan belgilangan
huquqlar doirasida axborot resurslariga yuxud axborot tizimlariga egalik qiluvchi,
ulardan foydalanuvchi va ularni tasarryf etuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs;
Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A - bet 47

Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A
Download
5,58 Mb.
Pdf ko'rish
bet
47/47
Sana
17.11.2023
Hajmi
5,58 Mb.
#100483
1
...
39
40
41
42
43
44
45
46
47
Bog'liq
амалий iIAKT (2)
Download
5,58 Mb.
1
...
39
40
41
42
43
44
45
46
47
Download
5,58 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A
Download
5,58 Mb.
Pdf ko'rish
axborot texnologiyasi – - Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A

- supеr kompyuterlar (Super Computer);
- katta kompyuterlar (Mainframe Computer);
- mini kompyuterlar (Minicomputer);
- shaxsiy kompyuterlar (PC-Personal Computer);
- bloknot (notlbook) kompyuterlar.
Supеr kompyuterlar - juda katta tеzlikni talab qiladigan va katta hajmdagi
masalalarni yеchish uchun mo‟ljallangan bo‟ladi.
Bunday masalalar sifatida
ob-havoni global prognoziga oid masalalarni, uch o‟lchovli fazoda turli
oqimlarning kyеchishini o‟rganish masalalari, global
informatsion sistеmalar va
hokazolarni kеltirish mumkin. Bu kompyuterlar bir sеkundda 10 trilliardlab amal
bajaradi. Xususan, bu kompyuter yadro sinovlarini va eskirayotgan yadro
qurollarini modеllashtirishda qo‟llaniladi. Shuni qayd qilish lozimki, supеr
kompyutеrlarning ma'lum yo‟nalish masalalarini yеchishga
qaratilgan turlari ham
mavjud.
СИСТЕМА IBM s Blue Gene/L в Национальной Лаборатории Lawrence
Livermore - самый быстрый supercomputer в мире и мочь выполнить 596
триллионов действий плавающей точки в сукунду
Katta kompyuterlar (Mainframe Computer)- fan va tеxnikaning turli
sohalariga oid masalalarni yеchishga mo‟ljallangan. Ularning amal bajarish tеzligi
va xotira hajmi supеr kompyuterlarnikiga qaraganda bir-ikki pog‟ona past. Bularga
misol sifatida AQShning CRAY (krеy), IBM 390, 4300, IBM ES G‟ 9000,
Frantsiyaning Borrous 6000, Yaponiyaning M1800 rusumli kompyuterini va
boshqalarni misol qilib kеltirish mumkin.
Mini kompyuterlar (kichiq kompyuterlar) hajmi va bajaradigan amallar tеzligi
jihatidan katta kompyuterlardan kamida bir pog‟ona pastdir.
Shuni aytish joizki,
ularning gabariti (hajmi) tobora ixchamlashib, hatto shaxsiy kompyuterdеk kichiq
joyni egallaydiganlari yaratilmoqda. Bunday kompyuterlar turkumiga ilk bor
yaratilgan PDP-11 (Programm Driver Processor - dasturiy boshqaruv protsеssori)
turkumini, ilgari harbiy maqsadlar uchun ishlatilgan (maxfiy hisoblangan) VAX,
SUN turkumli kompyuterlar, IBM 4381, Hewlett Packard firmasining HP 9000 va
boshqalar minikompyuterga misol bo‟la oladi.
Shaxsiy kompyuterlar
hozirda korxonalar, muassasalar, oliy o‟quv yurtlarida
kеng tarqalgan bo‟lib, ularning aksariyati IBM rusumiga mos kompyuterlardir.
-amaliy mashg‟ulot - Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A

|
Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. ABog'liq амалий iIAKT (2)2-amaliy mashg‟ulot
Zamonaviy axborot texnologiyalari
.
Ishning maqsadi:Yagona portal maqsad va vazifalari,
My.gov.uz nima? U
qanday vazifani bajaradi?
Yagona portal davlat organlari tomonidan ko'rsatiladigan, shu jumladan
pulli asosda ko'rsatiladigan interaktiv davlat xizmatlaridan erkin foydalanishning
yagona nuqtasi hisoblanadi.
yagona portalning asosiy vazifalari;
-
foydalanuvchilarga davlat organlariga to'g'ridan-to'g'ri murojaat qilish
uchunimkoniyat berish;
-
foydalanuvchilarni axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari sohasidagi
boshqa loyihalar bilan
integratsiyalash;
-
foydalanuvchilarni davlat organlari bilan o'zaro hamkorligi samaradorligini
oshirish;
-
davlat organlariga murojaat qilinganda foydalanuvchilar uchun
byurokratik to'siqlarni qisqartirish va ularni bartaraf etish;
«Elektron hukumat» tizimini yanada rivojlantirish va davlat boshqaruviga
zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishda ko'maklashish. Yagona
portal zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish asosida interaktiv
davlat xizmatlari olishda foydalanuvchilarning shart-sharoitlarini rivojlantirish
va imkoniyatlarini kengaytirish uchun mo'ljallangan.
Yagona portal orqali interaktiv davlat xizmatlaridan foydalanish
Yagona
portal,
foydalanuvchilarga
davlat
organlari
tomonidan
ko'rsatiladigan bir tomonlama, ikki tomonlama va tranzaktsion shakldagi
interaktivdavlat xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini beradi.Interaktiv
davlat xizmatlari Yig'ma reestri (keyingi o'rinlarda Yig'ma reestr deb ataladi)
2013-2020
yillarda O‟zbekiston Respublikasining Milliy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish kompleks dasturini amalga
oshirishni muvofiqlashtirish bo‟yicha Respublika komissiyasi tomonidan
tasdiqlanadi.Yig'ma reestrga kiritilgan interaktiv davlat xizmatlari majburiy
tartibda Yagona portal orqali berilishi kerak.
|
| |
Va innovatsiya vazirligi termiz davlat universiteti milliy libos va san

Va innovatsiya vazirligi termiz davlat universiteti milliy libos va san
Download
0,69 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/21
Sana
14.09.2024
Hajmi
0,69 Mb.
#271166
Download
0,69 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Va innovatsiya vazirligi termiz davlat universiteti milliy libos va san
Download
0,69 Mb.
Matnni ko'rish
O‘zbekiston Respublikasining «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi Qonuni, «Xalq 
so‘zi» gazetasi, 2004 yil, 11-fevral. 
2

O‘zbekiston Respublikasining «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi Qonuni, «Xalq
so‘zi» gazetasi, 2004 yil, 11-fevral.
2.
O‘zbekiston Respublikasining «Elektron tijorat to‘g‘risida»gi Qonuni, «Xalq
so‘zi» gazetasi, 2004 yil, 21-may.
3.
O‘zbekiston Respublikasining «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» to‘g‘risidagi
Qonuni. Oliy ta‘lim. Me‘yoriy hujjatlari to‘plami: Mualliflar jamoasi. – T.: SHarq ,
2001, 672-b.
4. N.V.Makarova// “Informatika”//Toshkent-“talqin”-2005
5. B.Elboyev// “Operatsion tizimlar tizimlar haqida qo’llanma”//Samarqand- 2020
6. E.G’aniyev, D.Jomurodov, I.Mo’minov// “Zamonaviy
kompyuterlarni
boshqarish”// Toshkent-“Fan va texnologiya”-2004
7. A.A.Kaxxarov, YU.SH.Avazov, U.A.Ro’ziyev// “Kompyuter
tizmlari va
tarmoqlari”// Toshkent-“Fan va texnologiya”-2019
8. R.X.Alimov, O’.T.Xayitmatov, A.F.Xakimov, G.T.Yo’lchiyeva, O.X.Azamatov,
U.A.Otajonov// “Axborot tizimlari”// Toshkent-2013
9. “Ta’lim jarayonlariga raqamli texnologiyalar va zamonaviy usullarni joriy etishda
ta’lim sifatini boshqarish muammolari” mavzusida
xalqaro-ilmiy anjuman
materiallari// Qo’qon-2022
Internet saytlari
www.uzbekdevs.uz
www.step-up.uz
Tarmoq operatsion tizimi - Va innovatsiya vazirligi termiz davlat universiteti milliy libos va san

18
boshqarish ancha oddiy bo`lib, foydalanuvchilar o`rtasida resurslarni taqsimlashni,
tarmoqqa murojaat qilishni va boshqa vazifalarni boshqarishni o`z ichiga oladi. LAN
Tastic tizim bir turli tarmoq operatsion tizimida birinchi bo`lib hisoblanadi. Bu
qisqartirilgan rejimda ishlovchi bir turli tarmoqdagi foydalanuvchilar uchun juda
qulay bo`lib, katta bo`lmagan xabarlarni kompyuterlararo uzatishga va umumiy
fayllar yoki qurilmalarni taqsimlangan vaqt rejimida ishlashga olib keladi.
Artisoft firmasi bu tarmoq OTni yanada takomillashgan versiyasini tayyorlayapti,
qaysiki u kiritish – chiqarish operatsiyalarini yuqori ishlashini ta`minlovchi bazaviy
ma`lumotlar bilan samarali ko`p foydalanish uchun mo`ljallangan. Bir hisoblash
tarmoqlari uchun shuningdek Windows for Work Groups, Personal Netware, Power
LAN tarmoq OTlari ishlatiladi.
Kompyuter tarmog`ining mantiqiy strukturasi

36
ta`minlaydi. Axborotlarni retranlyatsiya uchun uzatish muhitiga xohlagan turli
kabellar ishlatilishi mumkin. Bunday tarmoq uzellarni
ketma-ket xizmat qilishi
uning tezligini pasaytiradi, bitta uzelning ishdan chiqishi esa, xalqaning ishini
buzadi va axborot uzatish traktini saqlash uchun maxsus chora qabul qilishni talab
qilinadi.
SHina topologiyasi – oddiy topologiya bo`lib hisoblanadi.
Unda uzatish muhiti
sifatida koaksial kabel ishlatishi bilan bog`liq.
Tarmoqning uzatish uzelidan ma`lumotlar shina bo`yicha ikki tomonga tarqaladi.
Axborot barcha uzelarga kelib tushadi, lekin axborotni qaysi biriga adreslangan
bo`lsa, faqat usha uzel qabul qiladi. Xizmat qilish parallel tartibda olib boriladi.
UZEL 5
UZEL 6
UZEL 7
Rasm 13. SHinali tarmoq topologiyasi.
LXT ning shinali topologiyasi yuqori tezlikni ta`minlaydi. U alohida uzellarning
buzilganligiga bog`liq bo`lmaydi. YUlduzsimon ko`rinishdagi topologiya
markaziy
uzelga asoslangan bo`lib, unga pereferiyali uzellar ulanadi. Har bir pereferiyali uzel
o`zining alohida markaziy uzel bilan aloqa yo`liga ega. Barcha axborotlar,
retranlyatsiya qiluvchi, tarmoqdagi informatsion oqimini marshrutlaydigan,
qayta
ulaydigan markaziy uzel orqali uzatiladi.
UZEL
1
UZEL
2
UZEL
Л 3
UZEL
4
37
YUlduzsimon topologiyasi LXT uzelarini bir-biri bilan o`zaro aloqasini
qisqartirilishga olib keladi va soddaroq tarmoq adapterlarini qo`llashga imkon
beradi.
Rasm 14 YUlduzsimon tarmoq topologiyasi.
YUlduzsimon topologiyada LXT ning ishlash qobiliyati butunlay markaziy uzelga
bog`liq bo`ladi. Tarmoqni logik strukturalash asosan o`rta va katta tarmoqlar uchun
taaluqlidir. Bunda tarmoqning turli fizik segmentlari orasidagi uzatilayotgan trafikni
qayta taqsimlash muammosi echiladi. Katta tarmoqlarda
axborot oqimi bir xil
bo`lmaydi: tarmoq ko`p (mo`l) ishchi guruh tarmoqchalar, bo`limlardan, korxona
filiallaridan tashkil topgan. Ayrim hollarda axborotlarni intensiv almashuvi
kompyuterlar
aro kuzatilsa, va lokal ishchi guruhlaridan tashqarida joylashgan
kompyuter resurslarining kichik qismiga murojaat etiladi.
SHina, xalqa, yulduzli tarmoq topologiyalarida fizik segmentni bitta taqsimlaydigan
muhit deb qaralishi katta tarmoqdagi axborot oqimi strukturasiga to`g`ri kelmaydi.
Masalan, umumiy shinali tarmoqda istagan kompyuterning o`zaro xarakati har doim
axborotni almashtirishni egallagan, shuning uchun tarmoqda kompyuter sonini
ko`paytirishda shina tor joy bo`lib qoladi. Bitta bo`lim kompyuterlar boshqa bo`lim
UZEL 1
UZEL 2
MARKAZIY
UZEL
UZEL 3
UZEL
4
38
kompyuterinini almashini kutib qoladi. Logik strukturalashtirishda mostlar,
kommutator, marshrutizator va shlyuzlar ishlatiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Va innovatsiya vazirligi termiz davlat universiteti milliy libos va san

4
Kompyuterdan turli masalalarni hal qilishda foydalanish mumkin. Axborot
almashish uchun magnit va kompakt disklardan foydalanish yoki boshqa
kompyuterlar bilan umumiy tarmoqqa ulanish kerak bo'ladi.
Kompyuterlarning o'zaro axborot almashish imkoniyatlarini beruvchi qurilmalar
majmuyiga kompyuter tarmoqlari deyiladi.
Tarmoqning asosiy imkoniyatlari tarmoqqa ulangan kompyuterlar va axborot
ashyolariga bog'liq.
Axborot ashyolari deganda arxiv, kutubxona, fondlar, ma'lumotlar ombori va boshqa
axborot tizimlaridagi hujjatlar yig'indisi tushuniladi.
Tarmoqdagi kompyuterlarda saqlanayotgan axborot ashyolariga ushbu tarmoqqa
ulangan boshqa kompyuterlar yordamida kirish mumkin. Kompyuterlarni tarmoqqa
ulash usullari ko'rsatilgan.
Kompyuterlar soniga qarab, tarmoqlar lokal, mintaqaviy va global tarmoqlarga
bo'linadi.
Foydalanuuvchi sahifasi - Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A

28
Dasturlarni qo‟shish va o‟chirish
Boshqaruv uskunasida Dasturlarni qo‟shish va o‟chirish
dan foydalangan
holda yangi ilovalarni yoki oyna komponentlarini qo‟shish, o‟chirish
mumkin
bo‟ladi.
8-rasm
. Boshqaruv uskunasida Dasturlarni qo‟shish va o‟chirish
Boshqaruv uskunasidagi har bir buyruq bosilganida
ushbu buyruqga xos
bo‟lgan xususiyatlarni/amallarni ko‟rsatuvchi dialog oynasi paydo bo‟ladi.
Boshqaruv uskunasi katalogini ochish uchun quidagilar bajariladi:
1 Start tugmasi bosiladi va Sozlamalar kiriladi.
2 Paydo bo‟lgan menyudan Boshqaruv uskunalari tanlanadi.
3 Dasturlarni qo‟shish va o‟chirish funksiyasi
tanlanganida quyidagi
dialog oynasi paydo bo‟ladi 9-rasmda ko‟rsatilgan.
9-rasm
. Dasturlarni qo‟shish va o‟chirish funksiyasi muloqot oynasi
29
1. ―
CD yoki Floppi
‖
tugmasi
bosilganida quyidagi
10-rasmda
keltirilgan
muloqot oynasi hosil bo‟ladi.
10-rasm
. Dasturni CD yoki Floppidan o‟rnatish muloqot oynasi
2.
―
Keyingisi
‖
tugmasi bosilganida quyidagi 11-rasmda keltirilgan
muloqot
oyna paydo bo‟ladi
11-rasm
. Dastur o‟rnatilishi muloqot oynasi
3.
Siz o‟rnatmoqchi bo‟lgan dasturni ko‟rib chiqing. Ya„ni siz o‟rnatmoqchi
bo‟lgan dastur joylashgan o‟rin yo‟lini kiriting.
4.
―
Tugatish‖ tugmasini bosing.
Rasulev. A. X, O‟ngboyeva. D. O‟, Tadjibayeva. D. A - bet 5

Axborot tushunchasi.
“Axborot” so‟zi lotincha “informatsion” so‟zidan olingan bo‟lib,
qutilayotgan yoki bo‟lib o‟tgan voqеa, xodisalar to‟g‟risidagi ma'lumotlarni
bildiradi.
Kundalik turmushda xar bir mutaxassis turli xil axborotlar bilan ish yuritadi.
Axborot tushunchasi bir qancha fanlarda turlicha izoxlangan. Masalan:
Falsafada
axborot inson ongiga ta'sir etib, ob'еktiv rеallikni aks ettiruvchi va
xarakatlantiruvchi katеgoriya sifatida ishlatiladi. Kibеrnеtikada, informatika fanida
axborot voqеa - xodisa to‟g‟risidagi bilimlarni
oshirish yoki noaniqlikni
kamaytirish mеzoni sifatida qo‟llaniladi.
Kompyutеrlarni
ishlatish
faoliyatida
esa
axborotdan
boshqarish
funktsiyalarini amalga oshiruvchi ob'еkt sifatida foydalaniladi. Axborot
tushunchasi ma'lumot tushunchasi bilan uzviy bog‟langan,
lеkin xar qanday
ma'lumot axborot bo‟lavеrmaydi.
Masalan: olma dеsak, bir nеcha xil ma'noni tushunish mumkin:
qizil olma
dеganda, mеvaning ma'lum bir rangi tushuniladi, dеmak barcha ma'lumotlar
axborotga aylanishi uchun voqеa - xodisa to‟g‟risidagi
butun xususiyatlarni
ifodalashi lozim.
Hozirgi kunda barcha axborotlarni nisbiy xolda quyidagi turlarga ajratish
mumkin:
1.
Tеxnik axborot
2.
Agrobiologik axborot
3.
Siyosiy axborot
4.
Huquqiy axborot
5.
Iqtisodiy axborot va boshqalar.
Axborotning turlari o‟zaro bog‟lik bo‟lib, bir-birini to‟ldirib boradi. Bu
axborotlar ichida iqtisodiy axborot asosiy xisoblanib, ular xajmining 80% ni tashkil
qiladi.
Barcha axborotlar quyidagi xususiyatlarga ega:
1.
Uzluksiz xosil bo‟lish.
2.
Xarf rakamlarda ifodalanish.
3.
Diskrеt xaraktеrdaligi.
4.
Yig‟ish, uzatish, qayta ishlash va
boshqa amallarni bajarish
mumkinligi.