nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

uchun har doim blanshirlash meva po£sti archishi o‘miga qilinadi.
Bonkalarga mevalar taxlanayotganda asosiy talab iloji boricha
mevalar zichroq joylashishi kerak. Ayrim vaqtlarda to‘g'ri
chiziq
bo‘yicha taxlash to‘g‘ri keladi, kesilgan shaftoli, nok mevalarini tashqi
yuzini bonka devorchalari tomon taxlanadi.
Keyin mevalar solingan bonkalarga tayyorlangan qiyom solinadi.
Qiyonmi tayyorlash uchun shakar va suv solinib qaynatiladi. Keyin uni
sovutib, filtrlanadi. Qiyom konsentratsiyasini solishtirma og‘irligi
bo'yicha yoki qaynash haroratiga qarab aniqlasa bo‘ladi. Umiunan
olganda qiyom konsentratsiyasi mahsulotning
kislota miqdoriga qarab
solinadi. Masalan, kam kislotali mevalarga (nok, gilos, shaftoli) 30-40
foizli qiyom, o‘rtacha kislotali mahsulotga (olma, o‘rik) 40-50 foizh
qiyom va kislotasi ko‘p mahsulotga (olcha, olxo‘ri, qorag‘at) 60
foizgacha shakar solinadi (
20
-jadval).
20
-jadval
Fanning maqsad va vazifalari

|
Fanning maqsad va vazifalari
|
bet | 1/6 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 21,74 Kb. | | #260920 |
Bog'liq 1-amaliy
I-Mavzu. Fanning asosiy tushunchalari, mohiyati, xavf turlari, ularni guruhlash va indentifikatsiyalash. Hayot faoliyati xavfsizligining komfort sharoitlari, ishchi o`rnini ergonomikasini o`rganish
Fanning maqsad va vazifalari
Hayot faoliyati xavfsizligi – inson hayoti, sog‘ligi hamda uning nasliga ta’sir etuvchi real xavflar aniq ehtimollik asosida bartaraf etilgan inson faoliyati holatidir.
Hayot faoliyati – insonning o‘z manfaatlarini qondirish maqsadidagi kunlik mehnat faoliyati va dam olishi, ya’ni insoniyat yashashining muhim shartidir. Inson yashash davrida o‘zining moddiy va ma’naviy manfaatlarini qondirish maqsadida yashash makonini, muhitini o‘zgartiradi. Shu sababli, “Hayot faoliyat xavfsizligi” fani inson organizmi bilan uni o‘rab turgan muhit o‘rtasidagi murakkab o‘zaro bog‘lanish va ta’sirni o‘rganadi. Ma’lumki inson o‘z faoliyatini tabiiy, maishiy, ishlab chiqarish, shahar muhiti va favqulodda holatlar sharoitida amalga oshirishi mumkin. Inson har qanday muhit sharoitida faoliyat yuritmasin inson va muhit o‘rtasida o‘zaro qarama-qarshi ta’sir yuzaga keladi. Shu sababli inson faoliyati ikki maqsadga yo‘naltirilgan bo‘ladi:
1. O‘z faoliyati davomida ma’lum samarali maqsadga, manfaatga erishish.
2. Faoliyati davrida yuzaga keladigan ko‘ngilsiz holatlarni bartaraf etish, ya’ni faoliyatni xavfsiz va zararsiz bo‘lishini ta’minlash.
Ko‘ngilsiz holatlar deganda insonning hayoti va sog‘liga zarar etishi tushuniladi. Inson faoliyati davomida uning hayoti va sog‘ligiga zarar etkazuvchi har qanday holat, vaziyat, vositalar xavflar deyiladi. Xavflar ta’sirida inson sog‘ligiga zarar etadi, hayoti xavf ostida qoladi va organizmning me’yoriy faoliyati qiyinlashadi.
Hayot faoliyati xavfsizligi – maqsadga olib boruvchi yo‘l, uslub va vositalar majmudir. U atrof-muhit va insoniyatga tahdid soluvchi xavflarning tabiatini, ularni yuzaga kelish va ta’sir etish qonuniyatlarini, xavflarni yuzaga kelishini oldini olish tadbirlarini, xavflardan himoyalanish usullari va xavf ta’sirida yuzaga kelgan salbiy oqibatlarni bartaraf etish yo‘llarini o‘rganuvchi ilmiy bilimlar sohasi hisoblanadi.
|
| |
1-mavzu Fanning asosiy tushunchalari, atamalar va diskret xabar manbalarini va axborot tavsiflari - bet 2

|
1-mavzu Fanning asosiy tushunchalari, atamalar va diskret xabar manbalarini va axborot tavsiflari
|
bet | 2/2 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 70,34 Kb. | | #242595 |
Bog'liq 1-mustaqil ishHмакс= - log21/q=log2q
Bir necha statistik bog‘lanmagan informatsiya manbalarining birlashma entropiyasi dastlabki manbalar entropiyalarining yig‘indisiga teng.
Axborot nazariyasida ortiqchalik “ortiqcha” axborot miqdorini ko‘rsatadi. Bu axborot miqdori elementlar xolati to‘plamining strukturasi orqali aniqlanadi va odatda, statistik ma’lumotlardan oldindan ma’lum bo‘ladi.
Xabarlar manbaining entropiyasi sifat alomatlarining berilgan soniga ega bo‘lgan alfavit uchun maksimal entropiyaga teng bo‘lmasligi ushbu manba xabarlarining ko‘p sonli informatsiyani eltishi mumkinligini anglatadi.
Bunday manba xabarlarining simvoliga to‘g‘ri keluvchi absolyut yuklanmaganlik
2. Alfavit strukturasidagi “ortiqcha” informatsiya miqdorini aniqlash uchun “ortiqchalik” tushunchasi kiritilgan. Informatsion ortiqchalik o‘lchamsiz kattalik bo‘lib, alfavit simvoliga to‘g‘ri keladigan nisbiy ortiqchalikni ifodalaydi.
bu yerda zichlash koeffitsiyenti(nisbiy entropiya).
Xabardagi simvollar paydo bo‘lish ’extimolliklari teng bo‘lmagan xolda, ortiqchalik
Xabar simvollari orasidagi statistik bog‘lanish tug‘diruvchi ortiqchalik
To‘liq informatsion ortiqchalik
Berilgan kod tabiatidagi ortiqchalik, xabarlardagi ushbu kodning sifat alomatlarining notekis taqsimlanishi evaziga hosil bo‘ladi va statistik snash asosida bitta raqam orqali berilishi mumkin emas. Haqiqatan, o‘nli raqamlar ikkili kod yordamida uzatilganda ikkilamchi alfavitning faqat ikkining butun sonli darajasi hisoblanuvchi qiymatlarni uzatuvchi simvollari maksimal yuklangan bo‘ladi. Qolgan hollarda simvollarning shunday soni yordamida raqamlarning kattaroq soni uzatilishi mumkin. Masalan, o‘nta ikkili xona yordamida 5 raqamini va 8 raqamini uzatish mumkin, ya’ni beshta xabarlarni uzatishga sarflanadigan simvollar soni sakkizta xabarlarni uzatishga sarflanadigan simvollar soniga teng.
Ortiqchalik har doim ham nomaqbul xisoblanmaydi. Kodlarning xolatlarga bardoshligini oshirish uchun ortiqchalik zarur va u sun’iy ravishda qo‘shimcha simvollar ko‘rinishida kiritiladi.
Informatsion ortiqchalik – odatda tabiiy hodisa bo‘lib, birlamchi alfavitning aslida mavjud. Tuzatuvchi ortiqchalik suniiy hodisa bo‘lib, ikkilamchi alfavitdagi kodda mavjud. Ortiqchalikni kamaytirishning eng samarali usuli optimal kodlarni qurish.
|
| |
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

O czbekistonda sharob asosan uzumdan tayyorlanadi.
U texnik
yetilish davrida uziladi, Maxsus mashinada eziladi (12-rasm), keyin
meva po'sti hamda urug‘dan sharbat ranggi chiqmasligi uchun ezilgan
uzum sharbati tezda shibbalanib
turpidan ajratiladi, nasos yordamida
tog‘ora va boshqa idishlarga quyiladi. Keyin 12-14 soat tindiriladi va
achib qolmasligi uchun bir litrga 8-15 gramm hisobida sulfat kislota
qo‘shiladi, so‘ng idishlarga o ‘tkazib 2 foiz bijg‘itish achitqisi
qo‘shiladi. Sharbat 18-25 °S da 2-3 haftada tayyor bo‘ladi.
Qizil sharbat tayyorlashda uzum sharbati turpi bilan bijg‘itiladi.
Bunda meva po‘sti hamda urug‘i tarkibidagi bo‘yovchi, oshlovchi va
mineral moddalar erib sharobga rang kiritadi.
12-rasm. Sharob va sharbat tayyorlashda mevalarni presslab
ezuvchi uskuna
Kuchli va dessert sharoblar tayyorlashda spirt qo‘shilacli.
Sham-
pan sharob; respublikamizda yetishtiriladigan eng yaxshi uzum nav-
lari - Bayan Shirey va Rkatsitelilardan tayyorlanadi.
Yangi uzilgan uzum 4 soatdan kechiktirihnay ezilib, meva band-
lari dan
ajratiladi, keyin shibbalanib sharbati olinadi. Sharbat past
haroratda (10-12 °S) 14-16 soat yoki 25-30 °S da 18-24 soat tin
diriladi. Ranggini tiniq qilish uchun har bir sharbat quyqasidan ajratih
bijg‘itish idishlariga o'tkaziladi. Bijg‘itishda haxorat 14-18 °S bo‘lishi
kerak. Bijg‘itish tugashi bilan sharbat boshqa idishlarga o‘tkaziladi.
Tayyor sharob shampan korxonasiga yuboriladi.
Mevalardan olinadigan sharob meva sharbatini achitqi qo‘shib
bijg‘itish y o ‘li bilan tayyorlanadi, bun da
talabga qarab suv va qand
qo‘shiladi. Byg'itishda sharob tarkibida 5,5 foizgacha spirt hosil
boladi. Sharobning kuchi etil spirti qo‘shish y o ‘li bilan oshiriladi.
Vazifa, Har bir talaba o'qituvchining topshirig‘iga muvofiq
sharob tayyorlaydi va o ‘quv xo'jaligi sharoitida o'rganadi. Buning
uchun 2-3 kishidan iborat zveno tuziladi
va har bir zveno turli uzum
navlaridan yoki mevalardan sharob tayyorlashadi.
Keyinchalik shu sharobdagi spirt miqdorini aniqlaydilar va
oxirida degustatsiya o‘tkazadilar. Degustatsiya yakunida ranggi, hidi
va tiniqligi (organoleptik) bo‘yicha sharobga baho beriladi.
Mevalarni quritishga kelib tushish mavsumi

6
. Mahsulot partiyasini quritish uchun qancha maydon kerak?
Oddiy usulda 28,5 t : 12 kg/m
2
2375 m
2
Yaxshilangan usulda 10
1
: 10 kg/m
2
= 1000 m
2
Shu usulda quyidagi vazifalami bajaring.
2-vazifa.
Mavsum davomida keltiriladigan 300 t uzum mevasidan
125 t mahsulotni sabza, 100 t mahsulotni shig‘ani va 75 t mahsulot!)i
bedona usulida quritish uchun zarur materiallar, uskunalar va quritish
maydoniga bo'lgan talabni aniqlang.
3-vaHfa.
Mavsum davomida keltiriladigan 180 tonna o‘rik
mevasidan 80
tonnasini turshak, 50 tonnasini quraga va 50 tonna
mahsulotni qaysa usulida kuritish
uchun zarur materiallar, uskunalar
va quritish maydoniga bo‘lgan talabni aniqlang?
4-vazifa. Mavsum davomida keltiriladigan 30 t olxo'ri
mevasining
20
tonna qismini danakli va
10
tonnasini
danaksiz usulda
quritish uchun zarur materiaplar va quritish maydoniga boMgan talabni
aniklang.
Eslatib o‘tish kerakki, xo‘jaliklarda quritish maydonidan tashqari
soyaki usulda quritiladigan mevalar (xususan, uzum) uchun maxsus
soyaki xonalar ham quriladi. Soyaki xonalar paxsa devordan
quriladi,
ulaming ikki tomonidagi devorida havoning yaxshi aylanib turishi
uchun juda ko‘p tirqishlar qoldiriladi.
Bunday soyakixonalarda
qurigan mahsulotning sifati, tayyor mahsulot
chiqishi va vitaminlilik
darajasi juda yuqori boladi (17-rasm).
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

0 ‘zlashtirish uchun savollar
1. Tuzlangan mahsulotda tuz miqdori me’yordan
ortiq yoki kam
bo‘lsa qanday salbiy holatlarga olib keladi?
2. Tuzlangan malisulotlarga qanday talablar qo'yiladi?
3. Tuz miqdorini yana qanday usullarda aniqlash mumkin?
>15-ish. Oltingugurt angidridraing umumiy miqdorini aniqlash
Darsning maqsadi: Meva-uzum quritishda oltingugurt bilan
dudlash tartibi va uning ahamiyati bilan tanishish.
Talabalarga qayta
ishlangan (quritilgan) mahsulotlar tarkibidagi oltingugurt qoldig‘ini
aniqlashni o ‘rgatish.
Konservalashda oltingugurt angidridi juda k o ‘p qo‘llaniladi
(sulfatatsiya, dudlash). Mahsulotda oltingugurt qoldig‘i 0,1-0,2%
bo‘lishi kerak, desulfatatsiyadan keyin esa umuman qolmasligi kerak.
Yod eritmasini oltingugurt kislotasini oksidlashiga asoslangan bu
usulni laboratoriyada qoTlash mumkin.
Ishlash tartibi: maydalangan o ‘rtacha nusxadan 20 gr namuna
olinadi. Stakandan chinni idishga (stupkaga) 50-60 ml xloristiy
natriyni 20,5 eritmasi va 5 ml bufer eritma solinadi (uni rN - 4,2 -4,6
ga teng bo‘lishi kerak). Yaxshilab eziladi va fosfor stupkada 200 ml
kolbaga olib o‘tiladi. Stupkada qolgan qoldiqlami 20% xloristiy natriy
bilan yuviladi. Shu eritmani o ‘zi bilan kolba chizig‘igacha olib
kelinadi. Kolba ichidan eritma
yaxshilab aralashtiriladi, cho'kindi
, hosil bo‘lgandan keyin paxta filtr orqali o ‘tkaziladi.
Tkkita kolbaga pipetka bilan 50 ml dan filtrat olib o ‘tiladi va har
biriga 2 ml 1 natriy ishqor eritmasidan qo‘shiladi. Kolbani qopqoq
bilan berkitiladi va yaxshilab ehayqatilib 1-2 daqiqaga qo‘yiladi.
Natriy ishqor semistiy kislotasini bo‘sh
xoliga keltirish uchun
ishlatiladi. Undan keyin har bir kolbaga 2 ml dan 6 ml gacha solyoniy
kislota eritmasidan kisliy reaksiya uchun qo‘shiladi, shunda ajralib
chiqqan oltingugurt angidridi yod eritmasidan oksidlanadi.
Birinchi kolbadagi eritmani yod eritmasini 0,01 da titrlanadi.
Indikator sifatida 1% li kraxmal eritmasidan 20 tomchi olinadi.
Titrlash 0,5 daqiqa davomida eritma ko‘k tusga kirish bilan
to ‘xtatiladi.
Ddkinchi kolbaga 1 ml 40% formalin
ermitmasi solinadi u esa
oltingugurtni bog‘lab qo‘yadi. 10 daqiqa eritma tinch qo'yiladi, keyin
0,01 yod eritmasidan kraxmal ishtirokida titrlanadi. Bn holatda faqat
organik modda oksidlanadi, chunki
ular mahsulotda va ular shu
holatda shaklni va oltingugurt kislotasi bilan oksidlanadi.
Oltingugurt angidridining umumiy miqdori quyidagi formula
bo'yicha aniqlanadi:
Y
a - T -0,00032-C -100%
H e
bu yerda:
a - birinchi va ikkinchi titrlash eritmasini farqi;
T - 0,01 yod eritmasini titrga bo‘lgan tuzatish;
S - namunani umumiy hajmi, ml;
N - namuna og‘irligi, g;
ye - titrlashga olingan suv namunasi miqdori, ml;
0.00032.— koeffitsiyent (1ml) 0,01
yod eritmasi, 0,00032 g.
oltingugurt eritmasini oksidlaydi.
Aniqlangan oltingugurt miqdori texnik shartlarda belgilangan
me’у or bilan qiyoslanadi va shu asosda qayta ishlangan mahsulotga
baho beriladi.
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

isitiladi.
Termometr bilan harorat tekshiriladi, agar tuz miqdori namakobda
aniqlansa u holda namuna olish va bakozo ishlami hojati yo‘q. Pipetka
bilan 20 ml tuzli namakob olinadi
grammlarga aylantiriladi va
solishtirma og'iriigiga ko'paytiriladi. Solishtirma og‘irhgini esa
oldindan areometrda o'lchanadi. Qolgan qilinadigan ishlar hammasi
bir xil boladi.
Kolba sovutilgandan keyin (vodoprovod suvida) olingan namuna
neytrallashtiriladi, buning uchun kuchsiz ishqor eritmasi 2-3
tomchi
fenolftalein ishlatiladi. Keyin kolbadagi suvni chizig'igacha olib
kelinadi va paxta bilan quruq kolbaga filtrlanadi.
Filtratdan keyin pipetka bilan 20 ml kichkina kolbachaga solinadi,
unga 8-10 tomchi 10% li kaliy xrom oksid eritmasi indikator sifatida
ishlatiladi vakum ush azot oksid 0,1 eritmasi bilan titrlanadi.
Eng aw al oppoq cho'kma hosil bo'ladi bu xloristiy srebro, keyin
esa to‘q qizil rangli bo'lgan cho‘kma b o ‘lib 6u
esa xromovo kisliy
serebro hisoblanadi. Shun da titrlashni to‘xtatiladi.
Osh tuzini miqdorini quyidagi formula b o ‘yicha hisoblanadi:
а -Г -0,0058-
С -100%
H e
bu yerda:
a - azotnokisliy serebroni 0,1 eritmasi miqdori, titrga
qarab;
t - azotno-kisliy serebroning 0,1
eritmasi;
s - suv eritmasining umumiy hajmi, ml;
N - mahsulot namunasi, g;
ye - titrlashga olingan filtrlanish miqdori;
0.0058.- azotno-kisli serebroning 0,1
eritmaga koeffi-sienti, ya’ni
0,1 ml eritma - 0,0058 grammga to ‘g ‘ri keladi.
Reaktivlar:
1. azotnokisliy serebro 0,1 eritmasi 16,89 g 1 1 suvda eriti-ladigan
qora yorug1 tushmaydigan idishda saqlanadi.
2.Xromo kisliy kaliyni 10 g eritmasini 90 ml suvda eriti-ladi.
3.10,5 natriy ishqorni 100-120 g ni 850-900 suvda (fcsfor
idishda) eritiladi.
Anqlangan tuz miqdori texnik shartlarda belgilangan m e’yor bilan
qiyoslanadi va shu asosda mahsulotga baho beriladi.
tartibL - S. Y. Is kamov

tomondagi qisqich gaykaga o‘matilgan bo‘lib, dasta aylantirilganda
vint bo‘ylab o‘ng va chapga harakatlanadi. Gayka chapki oxirgi
holatiga kelganda qisqichlar orasidagi masofa
100
mm ga teng bo‘lib,
bu holat gaykaning tiralishi bilan belgilanadi. Namuna tola aw al
chapki qisqichga, so‘ngra o‘ng qisqichga mahkamlanadi. Bunda
namunadagi tolalar bir xil tortilgan va parallel bo‘lishi kerak. Chapki
qisqich bo‘shatilgandan keyin dastani 50-60 ayl/daq. tezlik bilan tola
uzilguncha aylantiriladi. Dasta aylantirilganda o ‘ng tomondagi qisqich
o‘ng tomonga ketib, tola orqali chapki qisqichni tortadi, bu qisqich esa
mayatnikka birlashtirilgan. Mayatnik burilganda, ko‘rsatkich strelkasi
ham o‘sha tomonga shuncha burchak bilan buriladi va tolaning
pishiqlik darajasini shkalada ko‘rsatadi.
Tola uzilgandan so‘ng, shkala bo‘yicha tolaning pishiqligi
aniqlanadi. Bu ish 30 marta qaytariladi. О‘rtacha pishiqlikni aniqlash
uchun sinash natijalarini qo‘shib, 30 gab o ‘lish kerak.
48- rasm
.
Tolaning mahkamligni aniqlash uchun mo'Ijallangan DK1*~60
JJ t
dinamometrining sxemasi:
f И
I-birinchi qisqich; 2-iidanchi qisqich; 3-tortqi; 4-prizma;
5-mayatnikdiski; 6-mayatnik; 7-mayatniko'qi; 8-strelka; 9-halqa; iG-shkala; II-
gayka; 12-tirgak.
Pishiqlikning notekisligi quyidagi formuladan aniqlanadi:
х
Л
-
.
2 - S. Y. Is kamov

biri 100-150 gr dan bo'lgan ikkita sinash namunasi tayyorlanadi,
Ulami tunuka bonkaga solib, qopqog‘i mahkam yopib qo'yiladi.
Tolaning namligi uni quritib aniqlanadi.
Umuman materialning (poya, po‘stloq va tolaning) namligi
deganda, uni quritganda tarkibidan ajraladigan namlik tushuniladi va
foizlarda ifodalanadi. Uni quyidagi formuladan topish mumkin:
x=9i=£i-.
100
%
bu yerda:
Oj - namunaning dastlabki og‘irligi, g;
O
2
-
namunaning quritgandan keyingi og‘irligi, g.
5-vazifa. Yog'ochlik miqdorini aniqlash.
Ishlash
tartibi.
O'nta o'rtacha dasta tolaning har qaysisini ayrim-
ayrim stol ustiga yoyib (yog'ochligini yo‘qotmasdan) ikkita 25-30 gr
li namuna tayyorlanadi. Buning uchun har qaysi tola dastasining past,
o'rta va yuqori qismidan (oldin bir qatlam yuzasidan, keyin ag‘darib,
ikkinchi qatlam yuzasidan) 4-5 sm uzunlikdagi tola parchasi kesib
olinadi. Parcha qatiamning ich qismini ham egallab kesiladi. Har qaysi
namunada yog'ochligi ajratib tortiladi va u quyidagi formula
yordamida topiladi:
x=£^.:oo%
bu yerda:
О - namunadagi yog'ochlik og'irligi, g;
O
2
- namunaniig dastlabki og'irligi, g.
Tajriba aniqligini oshirish uchun yog'ochlik miqdorini aniqlash
ikki marta o'tkaziladi va o'rtacha ko'rsatkich hisoblanadi.
Nеyrolеptiklar - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 470 —
xavotir, tinimsiz bеzovtalikda qo‘llaniladi.
Nojo‘ya ta’sirlari: AQB tushi-
shi, kollaps, parkinsonizm.
Ishlab chiqarilishi: drajе – 25, 50 va 100 mg;
ampula – 1, 2, 5 va 10 ml 2,5 % li eritmalar.
2. Galopеridol – kuchli antipsixotik ta’sirga ega tipik nеyrolеptik.
Shizofrеniya va shunga o‘xshash og‘ir ruhiy kasalliklarda kеng qo‘llaniladi.
Nеvrologiya amaliyotida kuchli gipеrkinеzlarni bartaraf etishda ham
buyuriladi. Ayniqsa, Turеtt sindromida yaxshi natija bеradi. Qayt qilish
va tinimsiz hiqichoqda o‘ta samarali. Tеzda parkinsonizm chaqirganligi
bois birinchi kundan qo‘shimcha ravishda siklodol ham ichish ga buyu-
riladi. KSJ tufayli rivojlangan organik psixozda mumkin emas.
Ishlab
chiqarilishi: 1,5 mg va 5 mg li tablеtkalar; 0,5 % li 1 ml eritma. Galopеri-
dol dеkanoat nomi bilan uzoq ta’sir qiluvchi inyеktsiyalari ham ishlab
chiqariladi (Haftada bir marotaba 1 ml mushak ichiga qilinadi).
Diqqat hajmi - 1-18 cambria 0112. indd

II bob. Umumiy tibbiyot psixologiyasi
— 67 —
4. Diqqatni o‘tkazish. Diqqatni bir obyеktdan boshqa obyеktga yo‘nal-
tirishga
diqqatni o‘tkazish dеb aytiladi. Masalan, dеraza oldida joylash-
gan ish stolingizdagi kompyutеrda ishlab o‘tiribsiz. Shu payt nigohingizni
tashqarida o‘sayotgan daraxtga qaratdingiz va uni kuzata boshladingiz.
Ushbu holat diqqatni bir obyеktdan ikkinchi obyеktga o‘tkazishga misol
bo‘la oladi. Diqqatni o‘tkazish, odatda, ongli ravishda ro‘y bеradi. “Diqqat-
ni o‘tkazish” va “diqqat chalg‘ishi” bir xil ma’noni anglatmaydi. Masalan,
parishonxotir odam yoki yosh boladagi gipеraktiv sindromda diqqat bir
obyеktdan ikkinchi obyеktga hadеb o‘tavеradi. Bu holatga diqqat chalg‘ishi
dеyiladi. Ularning diqqati tarqoq bo‘ladi va ko‘p chalg‘ishadi.
m va balandligi 
8 - S. Y. Is kamov

o'ralgan bo'lishi kerak. Xomashyo yaxshi saqlanishi
uchun bogMami
g‘aramga joylaganda, ba’zi qoidalarga rioya qilish kerak bo'ladi.
G'aramning o‘ita qismi chetiga qaraganda yuqoriroq bo‘lib borishi
kerak. Poyaning pastki qismini g'aramning
tashqi tomoniga qaratib
qo'yib, yog‘och kuraklar bilan urib g'aram devori tekislab boriladi.
Poyalami g ‘aramlashda bir qavat g'aram bo'yicha qo'yilib, so'nggisi
eniga qarab qo'yiladi. G'aramlar noto'g'ri joylashgan bolsa,
yog'mgarchilik va shamolda buzilib, suv
tushib ketishi natijasida
xomashyoni chiritib yuborishi mumkin. Xomashyoni sifatli saqlash
uchun muntazam ravishda buzilgan joylari tuzatib boriladi,
uning
atrofidagi ariqchalar tozalanib, brezent ustidagi qor kurab turilishi
lozim. Xomashyoni saqlash vaqtidagi yo'qotish 1
foizdan oshmasligi
lozim.
Jihoz
va
materiallar:
adabiyotlar, tola namunalari, g'aramlar
tasvirlangan devoriy rasmlar.
0 ‘zlashtirish uchun savollar
1. Kanop va boshqa tolali o'simliklami ta’riflab bering.
2. Hosilni o'rish va dastlabki qayta ishlash qanday tashkil etiladi?
3. Kanop tolalari qanday baholanadi?
4. Kanop xomashyosi qanday saqlanadi?
55-ish. Tamaki tayyorlash
shoxobchalarida xomashyoni qabul
qilish. Tamaki namligi va iflosligini
Din va Stark apparati - S. Y. Is kamov

Din va Stark apparati:
1
-yumaloq tagli kolba; 2-sovutgich; 3-qabul qilgich.
Jihoz va materiallar:
Din va Stark apparati, toluol, ksilol, suv,
muzlatgich, kalkulyator.
0 ‘zlashtirish uchun savollar
1. Olimlar - Din va Stark to‘g ‘risida nimalami bilasiz?
2. Din va Stark apparati qanday prinsipda ishlaydi?
3. Standart talabi bo‘yicha moy namligi necha foizgacha
boiishiga luxsat etiladi?
4. Nima uchun tekshirilayotgan modda namligi kam bolsa
namuna ko'proq olinadi?
52-ish. 0 ‘simlik moyi sifatini baholash
Darsning maqsadi:
o‘simlik moyi sifatini belgilovchi ko‘r-
satkichlar bilan tanishish. Talabalarga laboratoriya sharoitida. o'simlik
moyi sifatini baholashni o'rgatish.
Ishlash tartibi:
o‘simlik moyimng sifati uning tashqi ko'rinishi,
fizik xossalari va kimyoviy tarkibi bo'yicha baholanadi. Moy sifatini
baliolash uchun uning ishlab chiqarish turkumi miqdoriga qarab
standartga ko‘ra, yaxshilab aralashtiriladigan va tahlillar uchun 0,5 1
ajratib olinadigan o'rtacha namunasi tanlab olinadi.
Oziq-ovqat uchun ishlatiladigan o'simlik moyi tiniq shaffof va
och sariq rangga ega bo‘lishi kerak. Standartga muvofiq hid, rang va
shaffoflik moyning harorati 20°S bo‘lganda aniqlanadi.
Moy hidini belgilash uchun uning yupqa qatlami shisha plas-
tinkaga yoki qo'lning orqa tomoniga surtiladi. Ranggini aniqlash
uchun uni kamida 50 mm qalinlikda stakanga quyiladi va oq fonda
undan o‘tadigan hamda aks etadigan nurga tutib ko'riladi. Shaffof-
ligini aniqlash uchun
100
ml moy shisha silindrga quyiladi va bir kun
20°S haroratda tinch qo'yiladi. Tingan moy oq fonda undan o'tadigan
va aks etadigan nurga tutib ko‘riladi. Agar moy unsimon yoki unda
har xil zarralar bo‘lmasa, u shaffof hisoblanadi. Paxta moyining faqat
silindming yuqori ustunida moy. unsimon yoki muallaq zarralar
bo'lmasa, u shaffof hisoblanadi.
Moydagi namlik va uchuvchi moddalar tarkibini aniqlash uchun 5
gr moyni 105°S haroratda doimiy massaga aylanguniga qadar
quritiladi.
Moy sifatini qoldiq (moysiz aralashmalar) miqdori kabi belgi ham
tavsiflaydi. Standartga ko‘ra nazarda tutilgan usulga binoan moydagi
qoldiqni vaznli va hajmli usullar bilan aniqlanadi. Vaznli usul bilan
petroley efirda yoki yengil benzinda aniqlanadi. Vaznli usul bilan
petroley efirda yoki yengil benzinda erimaydigan moy tarkibidagi
mexanik aralashmalar (g'ijimlar, qobiqlar, kletchatka zarrachalar va
shu kabilar) miqdori aniqlanadi. Hajmli usul bilan silindrga quyilgan
va bir kun davomida 15-20°S da tinch qo‘yilgan moy qoldig‘i
aniqlanadi. Qoldiq millilitrlari soni qoldiqning hajmga ko‘ra foizini
ko‘rsatadi.
Moy sifatini baholashda sovunlanish miqdori va yodlar soni kabi
belgilar ham ko‘rsatiladi.
Moyning ovqatga yaroqliligini tavsiflaydigan eng muhim
belgilardan biri kislotalar soni hisoblanadi. Kislotalar sonining
ortiqligi xom ashyo sifati pastligi, uning saqlanishi yoki moy uzoq
vaqt davomida saqlanishida buzilganidan dalolat beradi. Kislotalar
soni standartda nazarda tutilgan uslub bo'yicha aniqlanadi.
Jixoz va m ateriallar: quritish javoni, shisha plastinka, stakanlar
va moy namunalari, moy standartlari.
|
aniqlash
Darsning - S. Y. Is kamov

tamaki qabul qilish punktlari Davlat standartiga asoslangan qolda
alohida-alohida qabul qilib oladi. Tamakining sifati barglarining qaysi
qavatdan terib olinganligiga bo g liq (49-rasm)
Har bir partiyaga 25 tagacha toy kiri-tilib,
ular namligi, xom
ashyo tipi, navi, ishlov berish usuliga ko‘ra bir xil bo‘lishi lozim.
Tamakining xoin ashyo tipi, tovar nav, to‘g‘ri
ishlov berilgan-ligi,
toylanishi va markalanishi, ranggi, mexanik shikastlanishi, kasallik va
zararkunandalar bilan zararlanishi, xom
ashyoning oglrligi har oyda
tek-shiriladi. Toylar tayyorlash punktlarda namligiga ko‘ra uch
guruhga ajratiladi:
a) quruq toylar, bunday barglar qolda g‘ijimlanganda sinadi va
uvalanib ketadi;
b) normal
namlikka ega bolgan toylar,
bunday barglar qolda
g ‘ijimlanganda yana o‘z holiga qaytadi va yaxshi egiluvchan boladi;
v)yuqori namlikka ega bolgan toylar, bunday barglar qolda
gljimlangandan so‘ng o‘z qolatiga qisman qaytadi yoki umuman
qaytmaydi.
Ifloslanish darajasi yuqori bolgan toylar ham aiohida ajratiladi.
Tamakining namligi guruhlar bo‘yicha aniqlanadi. Har bir toy
diagonalining uch joyidan bir dastadan (18-25 ta) barg olinadi. Ular
aralashtirilib, keyin ikki qismga ajratiladi.
Birinchi qism bargdan
namlik, ikkinchisidan ifloslanish darajasi aniqlanadi.
Namlikni aniqlash uchun diametri 2-3 sm li o lk ir burg‘u
yordamida barglardan doirachalar o‘yib olinadi. Doirachalar tezda
byuksga qo'yilib yoki pergament qog‘ozdan tayyorlangan xaltachaga
solinib,
topshiruvchining ism-sharifi, tamakining navi, tovar navi,
‘zlashtirish uchun - S. Y. Is kamov

ulaming har birini ayrim to'g'rilab, kasseta kitobchasi ichiga eni
1
sm
li lentaga o ‘xshab joylanadi. So'ngra kitobchani kassetaga joylab,
qopqog'i yopiladi. Kassetada tola 18-24 soat turadi.
46- rasm. Tola namunasini tayyorlaydigai PO-2
asbobi:
I-stoyka; 2-asosi; 3-sozlovchi vint;
4-reja; 5-uch yelkali richag; 6-alma-shinuvchi tosh;
7
,
8-richag tayanchi; 9-kronshteyn; 10-plastinka;
11-tcyanch; 12-richagning mah-kamlovchi qulfi;
13-shkala; 14-tola uchun itgak;
15-strelka.
Tolaning egiluvchanligi G-2 gibkomerda aniqlanadi. (47-rasm).
Tekshiriladigan namunaning o'rtasini gibkomer qisqichiga to‘g‘rilab,
tokchasiga qo'yiladi. Qisqich namuna tola ustiga tushiriladi. So'ngra
tugmacha bosiladi.
i
47-rasm. G-2markaligibkomer:
1-tokcha; 2-tola qisqich; 3-kesilgan vintli shtok;
4-tortqi; 5, 6, 7-shes-temyalar; 8-xrapovik;
9-prujinali tebranma stul; 10-tehranma stul о ’qi;
11-sozlovchi vint; 12-shkala.
3-vazifa. Uzunda tolaning pishiqligmi aniqlash.
Ishlash
?
? - Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi

|
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi Pdf ko'rish
|
bet | 59/108 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 53,35 Mb. | | #240157 |
Bog'liq Geometriya 7 uzb 2022?
?
?
?
Teorema.
Bir to‘g‘ri chiziqqa parallel bo‘lgan
ikki to‘g‘ri chiziq o‘zaro paralleldir.
Isbot.
Faraz qilaylik,
a||c
va
b||c
bo‘lsa-da,
a
va
b
to‘g‘ri chiziqlar parallel bo‘lmasin. U holda ular
biror
A
nuqtada kesishadi
(7-rasm)
va
A
nuqtadan
c
to‘g‘ri chiziqqa ikkita
a
va
b
parallel to‘g‘ri chiziq
o‘tkazilgan bo‘lib qoladi. Bu esa parallellik aksioma
-
siga zid. Demak, farazimiz noto‘g‘ri:
a
va
b
to‘g‘ri
chiziqlar o‘zaro parallel ekan.
Teorema isbotlandi.
a
,
b
va
c
to‘g‘ri chiziqlar
a
||
c
,
b
||
c
.
a
||
b
A
nur olib, unga
AB
kesma qo‘ying
(5-rasm)
.
A
va
B
to‘g‘ri burchaklarni
A
nurdan boshlab
tayin yarimtekislikka qo‘ying. Bu burchaklar tomonlariga bir-biriga teng bo‘lgan
AD
va
BC
kesmalarni qo‘ying. So‘ng
DC
kesmani o‘tkazing. Natijada “
Sakkeri to‘rtburchagi
”
deb
nomlangan to‘rtburchakka ega bo‘lasiz. Bu to‘rtburchak qanday xossalarga ega? Uning
to‘g‘ri to‘rtburchak ekanini isbotlashga urinib ko‘ring
va xulosa chiqaring.
Ma’lum bo‘lishicha, Sakkeri to‘rtburchagida: a)
diagonallar o‘zaro teng:
AC=BD
; b)
∠
ADC
va
∠
DCB
ham o‘zaro teng. Bu xossalarni mustaqil
isbotlab, ishonch hosil qiling.
Lekin
∠
ADC
va
∠
BCD
larning 90°ga tengligini
isbotlashning hech iloji yo‘q ekan. Buni isbotlash
uchun “parallellik aksiomasi” deb nomlangan xossa
zarur bo‘lar ekan. To‘g‘ri chiziqqa unda yotmagan
nuqtadan nechta parallel to‘g‘ri chiziq o‘tkazish
mumkin? Bu savolga ham parallellik aksiomasi javob
beradi. Quyida shu aksioma haqida to‘xtalamiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
|
partiyaning oglrligi kolsatilgan hujjat bilan birga laboratoriyaga

bu yerda:
X — tamaki namligi rung foiz miqdori;
/ 1
- tamaki namunasini quritishdan oldingi og'irligi, g;
t'j - tamaki namunasining quritilgandan keyingi og'irligi, g.
Ikki parallel aniqlash natija o'rtachasi tamaki partiyasining
namligi sifatida qabul qilinadi. Ikki parallel
aniqlashning natijasi bir-
biridan 1% dan ko'p faiq qilmasligi lozim. Aks holda,
tekshirishni
takrorlash kerak bo'ladi.
Tamaki qabul qilish punktlarida xomashyoning namligi va
ifloslanganligini aniqlash uchun namuna
topshiruvchi ishtirokida
olinadi. Tamaki topshiiish kvitansiyasiga yoziladigan og'irligi, qabul
punktlariga topshirishdagi namligi va ifloslanganligini hisobga
olgan
holda quyidagi formulada aniqlanadi:
m„ = —-----------;—
"
100
- H .
bu yerda
tr - hisoblanadigan og'irlik;
If- xomashyoning haqiqiy namlikdagi og'irligi, kg;
Nx - tamaki xomashyosiniig haqiqiy namligi, %;
Nb - tamaki xomashyosining bazis namligi, %.
Bizda o'stiriladigan «Dyubek» nav
turining xomashyosini top-
shirishda 19% dan kam namlikni har bir foizi uchun 1,2% qo'shib
hisoblanadi va shu og'irlik qabul qilish kvitansiyasiga yoziladi. Agar
barg namligi yo'l qo'yiladigan namlikdan (ya’ni, 19%) ortiq bo'lsa,
har bir foiz ortiqcha namlik uchun
Pimozid (orap, oralеp) - 1-18 cambria 0112. indd

— 473 —
xiv bob. psixotеrapiya va psixofarmakotеrapiya
doirasi sanopaksga o‘xshaydi. Psixo vеgеtativ va psixosomatik buzilishlar-
da kеng qo‘llaniladi, hiqichoq, qayt qilish, tеri qichimasi va turli sеnеstopa-
tiyalarda samarali, gipertermiyani pasaytiradi. Ipoxondrik nеvroz, psixas-
tеniya,
xavotirli-dеprеssiv sindrom, fobiya va uyqu buzilishlarida kеng
qo‘llaniladi. Farmakologik ta’siri yеngil ifodalanganligi va nojo‘ya ta’siri
kamligi bois, bolalar (7 yoshdan oshgan) va qariyalarga ham tavsiya etila-
di. Psixosomatik tibbiyotda kеng qo‘llaniladi. Shizofrеniya kabi jiddiy ruhiy
kasalliklarda samarasi o‘ta sust. Ko‘rsatmaga binoan bir kunda 2-3 mahal
tavsiya etiladi.
Ishlab chiqarilishi: tablеtka – 5 mg; ampula – 5 ml 0,5% li
eritma; ichish uchun tomchilar – 4 % li eritma.
Diqqat o‘tkirligi va tеzligini tеkshirish

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 68 —
Burdonning korrеktura sinamasi
Maqsad: Diqqat o‘tkirligi, turg‘unligi va
uni bir obyеktdan ikkinchi
obyеktga o‘tkazish tеzligini tеkshirish.
O‘tkazish tartibi: Buning uchun maxsus blanklar va sеkundomеr kеrak
bo‘ladi. Tеkshiruv maqsadi tushuntiriladi. So‘ngra tasodifiy ravishda joy-
lashgan yirik raqamlar yozib qo‘yilgan blank sinaluvchi qo‘liga bеriladi
. U
o‘zi xohlagan bitta sonni (masalan, 8 ni) 60 soniya ichida vеrtikal
ravishda
o‘chirib chiqishi kеrak. Tеkshiruvchi sеkundomеrni qo‘liga olib “Boshlang”,
dеb buyruq bеradi va vaqtni bеlgilaydi. 60 soniyadan so‘ng “Vaqt o‘tdi”
dеyiladi va topshiriqni bajarish to‘xtatiladi. Kеlgan joyga bеlgi qo‘yiladi.
Har bir vеrtikal qator bajarilganda topshiriq to‘xtatilib, tеkshiruvga kеtgan
vaqt daftarga qayd qilib boriladi.
Xossa isbotlandi - Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining...

Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
Geometriya 7 uzb 2022
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
|
?
? - Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi

|
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi Pdf ko'rish
|
bet | 64/108 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 53,35 Mb. | | #240157 |
Bog'liq Geometriya 7 uzb 2022?
?
?
?
1-teorema.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziq va kesuvchi hosil qilgan almashinuvchi
burchaklar o‘zaro teng bo‘ladi.
Isbot.
Teskarisini faraz qilamiz:
∠
1
≠∠
2 bo‘l
-
sin.
AB
nurga
∠
2 ga teng bo‘lgan
CAB
burchak
qo‘yamiz. U holda
CA
va
b
to‘g‘ri chiziqlarni
AB
kesuvchi bilan kesganda bir biriga teng (yasashga
ko‘ra) almashinuvchi
∠
CAB
va
∠
2 burchaklarga
ega bo‘lamiz.
Demak,
CA
va
b
to‘g‘ri chiziqlar o‘zaro parallel.
Shunday qilib,
A
nuqtadan
b
to‘g‘ri chiziqqa parallel
bo‘lgan ikkita (
CA
va
a
) to‘g‘ri chiziqqa egamiz.
Bu esa parallellik aksiomasiga zid. Demak,
farazimiz noto‘g‘ri,
∠
1=
∠
2 ekan.
Teorema isbotlandi.
Natija.
Agar to‘g‘ri chiziq parallel to‘g‘ri chiziqlardan biriga perpendikulyar bo‘lsa,
ikkinchisiga ham perpendikulyar bo‘ladi.
Natija tariqasida keltirilgan tasdiqning to‘g‘riligini mustaqil tekshirib ko‘ring.
?
?
?
?
2-teorema.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziq va kesuvchi hosil qilgan mos burchaklar
o‘zaro teng bo‘ladi.
?
?
?
?
3-teorema.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziq va kesuvchi hosil qilgan bir tomonli bur
-
chaklar yig‘indisi 180° ga teng bo‘ladi.
Teoremalarni mustaqil isbotlashga urinib ko‘ring.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
|
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi - bet 61

104
5.
To‘g‘ri to‘rtburchakning
qarama-qarshi tomonlari
o‘zaro parallel ekanini ko‘rsating.
6.
Varaqqa ikkita to‘g‘ri chiziq chizildi. Agar varaq bu
chiziqlar bo‘ylab qirqilsa, nechta bo‘lak hosil bo‘ladi.
7.
Varaqqa ikkita to‘g‘ri chiziqni shunday chizingki, varaq
bu chiziqlar bo‘ylab qirqilsa, uchta bo‘lak hosil bo‘lsin.
8.
15-rasmdagi burchaklardan qaysilari vertikal va qay
-
silari qo‘shni burchak bo‘ladi?
9.
Agar 16-rasmda: a)
∠
4 =
∠
8 = 63°; b)
∠
1 =
∠
6 = 63°
bo‘lsa, qolgan burchaklarni toping.
10.
Agar 17-rasmda
∠
2 =
∠
6 = 63° bo‘lsa, qolgan bur-
chaklarni toping.
11.
Agar 17-rasmda
∠
1=
∠
7= 122° bo‘lsa, qolgan bur
-
chaklarni toping.
12.
Agar ikki to‘g‘ri chiziqni uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan
kesganda hosil bo‘lgan burchaklardan biri 82° va
yana biri 110° bo‘lsa, qolgan burchaklarni toping.
13*.
Agar ikki to‘g‘ri chiziqni uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan
kesganda hosil bo‘lgan burchaklardan biri 32° va
yana biri 134° bo‘lsa, qolgan burchaklarni toping.
-Mavzu: 1-sinflar uchun to‘garak rejasini va mashg‘ulot ishlanmasini tuzish

11-Mavzu: 1-sinflar uchun to‘garak rejasini va mashg‘ulot ishlanmasini tuzish.
Reja:
1.Bоshlang`ich sinf оna tilidan sinfdan tashqari ishlar.
2. To`garak rеjasini va mashg`ulоt ishlanmasini tuzish.
3.Tanlovlar haqida ma`lumot
4.1-sinfda to`garak rejasini tuzish.
5.To`garakni tashkil qilish mashg`ulot ishlanmasini tuzish.
Darsning maqsadi: Talabalarning boshlang`ich sinflarda sinfdan tashqari ishlar va to`garaklarni tashkil qilish metodikasi yuzasidan ko`nikma va malaka hosil qilish, mavzu yuzasidan olingan nazariy bilimlarni mustahkamlash. Talabalarning 1-sinfda to`garak rejasini tuzish va mashg`ulot ishlanmasini tuzish metodikasi yuzasidan ko`nikma va malaka hosil qilish, mavzu yuzasidan olingan nazariy bilimlarni mustahkamlash
Darsning tiri: Mustahkamlash tipidagi dars.
Darsning jihozi: Qosimova K., Matjonov S., G’ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh.Ona tili o‘qitish metodikasi. T., Nosir.2009, to`garaklar rejasi.
1-Sinf uchun to’garak rejasi
|
№
|
Mavzular
|
Ajratilgan soat
|
Sana
|
Mashq turlari
|
1
|
Tovush va harflar
|
1
|
20.1
|
Fonetik
|
2
|
Unli va undosh tovushlar
|
1
|
27.1
|
Fonetik
|
3
|
Tutuq belgisi
|
1
|
10.2
|
Leksik- semantik
|
4
|
So’zlarni alifbo tartibida yozish
|
1
|
24.2
|
Fonetik
|
5
|
So’zlarni bo’g’inlarga ko’chirish
|
1
|
10.3
|
Leksik-semantik
|
6
|
Shaxs va narsa bildirgan so’zlar
|
1
|
17.3
|
Leksik-semantik
|
7
|
Joy nomlari
|
1
|
14.4
|
Fonetik
|
8
|
Belgini bildirgan so’zlar
|
1
|
28.4
|
Leksik-semantik
|
9
|
Gap oxirida tinish belgilarining ishlatilishi
|
1
|
12.5
|
Leksik-semantik
|
10
|
So’zlarga so’roq berish
|
1
|
19.5
|
Fonetik
|
1-sinf ona tilidan to’garak mashg’ulotlari rejasi:
1.Gap, so’z , bo’g’in haqida tushuncha .
2.N tovushi va n harfi
3.T tovushi va t harfi
4.B tovushi va b harfi
5.R tovushi va r harfi
6.O’ tovushi va o’ harfi
7.Y tovushi y harfi
8.Ng tovushi van g harfi
9.S tovushi va s harfi
10.H tovushi va h harfi
11.Sh tovushi va sh harfi
12.Q tovushi va q tovushi
13.Ch tovushi va ch harfi
14.G’ tovushi va g’ harfi
15.X tovushi va x harfi
16.F tovushi va f harfi
Tarqatma materiallar:
1-tarqatma.
1.1-sinf ona tili darslarida to`garak mashg`ulotlariga oid mustaqil topshiriqlar tuzish.
2.1-sinfda gap, so’z , bo’g’in mavzusiga oid ijodiy topshiriqlar tuzish.
2-tarqatma.
1.1-sinfda n tovushi va n harfi, t tovushi va t harflariga oid mustaqil topshiriqlar tuzish.
2. B tovushi va b harfi, r tovushi va r harflariga oid mustaqil topshiriqlar tuzish.
3-tarqatma.
1.O’ tovushi va o’ harfi, y tovushi y harfi, ng tovushi van g harflariga ijodiy topshiriqlar tuzish.
2. S tovushi va s harfi, h tovushi va h harfi, sh tovushi va sh harflariga oid mustaqil topshiriqlar tuzish.
4-tarqatma.
1.Q tovushi va q tovushi, ch tovushi va ch harflariga oid didaktik o`yinlar asosidagi topshiriqlar tuzish.
2. G’ tovushi va g’ harfi, x tovushi va x harfi, f tovushi va f harflariga oid ijodiy topshiriqlar tuzish.
|
Lеvomеpromazin (tizеrsin)

— 471 —
xiv bob. psixotеrapiya va psixofarmakotеrapiya
bartaraf etishda triftazindan kuchsizroq. Uzoq davom etuvchi shizofrеni-
yada bu dori 1-5 mg dan kuniga 1 mahal ichishga tavsiya etiladi. Shuning-
dеk, in’еktsiyasi har oyda 1-2 marotaba m/i ga yuboriladi. Ta’siri uzoq
davom etadi. Biroq in’еksiya qilishdan oldin siklodol 2 mg ichishga buyu-
riladi. Bu dorini kuchli bеzovtalik bilan namoyon bo‘layotgan va bosh-
qa dorilar ta’sir qilmayotgan nеvrotik buzilishda
ham qisqa muddatga
buyurish mumkin.
Nojo‘ya ta’sirlari: parkinsonizm va epilеptik xurujlar.
Ishlab chiqarilishi: tablеtka – 1, 2,5 va 5 mg; ampula – 1 va 2 ml 2,5% li
yog‘li eritma.
Pеrfеnazin (etapеrazin) - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 472 —
bu dori bolalar va madorsiz bеmorlardagi psixotik buzilishda tavsiya etila-
di.
Nojo‘ya ta’sirlari: aminazinga qarang.
Ishlab chiqarilishi: tablеtka – 2,5
mg, 5 mg; ampula – 2 ml 2,5 % li eritma.
11. Dropеridol – tеz va qisqa muddat ta’sir qiluvchi kuchli nеyrolеp-
tik. Shu bois anеstеziologiya va nеyrolеptanalgеziya amaliyotida ko‘p
qo‘llaniladi. Opеratsiyadan oldingi va kеyingi psixomotor qo‘zg‘alishlar,
boshqarib bo‘lmaydigan o‘tkir psixoz, alkogol va narkotik dеliriya, og‘riqli
sindrom, og‘riqli shokda (miokard infarkti, katta kusyishlar) qo‘llaniladi.
Parеntеral yuborilgandan so‘ng 3–10 daqiqa ichida ta’sir etadi. Nеyrolеp-
tik va sеdativ ta’siri 4-12 soat saqlanadi.
Nojo‘ya ta’sirlari: artеrial gipo-
toniya, aritmiya, vaqtinchalik apatiya va dеprеssiya holati.
Dori mushak
ichiga qilinadi yoki vеnadan juda sеkinlik bilan yuboriladi. 2
yoshgacha
bo‘lgan bolalarga mumkin emas.
Ishlab chiqarilishi: ampula – 10 ml 0,25
% li eritma.
Diqqatni tеkshirish usullari

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 66 —
rilmasdan aytingchi, orqa tomonda nimalar bor?” yoki talabaning ko‘zi
bog‘lanadi va undan ushbu xonada nimalar bor, ularning soni nеchta, ular
qayеrda va qay tartibda joylashganligi so‘raladi. Sinaluvchi bеrgan to‘g‘ri
javoblar soni qancha ko‘p bo‘lsa, dеmak, uning diqqati shuncha o‘tkir.
Diqqatni tеkshirish va baholash uchun uning bir qator funksiya va xusu-
siyatlaridan voqif bo‘lish kеrak. Diqqat xususiyatlari quyidagilar: obyеkt
yoki subyеktga yo‘naltirilganlik, jamlanganlik, hajm, taqsimlanganlik, tеz-
lik, faollik, kеnglik, turg‘unlik, bir obyеktdan (subyеkt) boshqa obyеktga
(subyеkt) o‘tkazuvchanlik.
1. Diqqatning yo‘naltirilganligi va jamlanganligi. Diqqatni
biror
obyеkt
yoki subyеktga qaratishga diqqat yo‘naltirilganligi dеb aytiladi.
Diqqatni o‘sha obyеkt yoki subyеktda ushlab turishga esa
diqqat jamlan-
ganligi dеyiladi. Boshqa obyеktlarga qaraganda bu obyеkt (yoki subyеkt)
ongda yaqqolroq namoyon bo‘ladi. Chunki butun diqqat unga yo‘naltirilgan
va unda jamlangan. Masalan, sayyoh bor nigohini Xivadagi kalta minorga
qaratdi, ya’ni uning ongi o‘sha obyеktga yo‘naltirildi va uni diqqat bilan
kuzatib boshladi. Dеmak, sayyohning diqqati o‘sha obyеktda jamlandi. Bu
paytda atrofdagi obyеktlar va hodisalar uning diqqatidan chеtda qoladi.
Diqqat qaysi obyеktga yo‘naltirilgan bo‘lsa, o‘sha obyеkt ongda yaqqol aks
etadi. Dеmak, ong va obyеkt orasidagi bog‘liqlikni diqqat ta’minlab bеradi.
Shu bois ham ongning obyеktga yo‘naltirilganligiga diqqat dеb aytiladi.
Xulosa yozish tartibi - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 70 —
Diqqat kontsеntratsiyasi darajasi (%):
81-100 – juda yuqori; 61-80 – yaxshi; 41-60 – o‘rta; 21-40 – yomon;
0-20 – juda yomon.
2. Diqqat turg‘unligi har bir vеrtikal qator uchun quyidagi formula
asosida alohida-alohida baholanadi:
a = S / t
bunda:
A – diqqat turg‘unligi;
S – vеrtikal qatorda ko‘rib chiqilgan sonlar;
t – bajarishga kеtgan vaqt.
Izoh: Har bir tеkshiruv natijasini grafik chizmalarda baholab, “diqqat
turg‘unligi yoki charchashi”ni dinamikada ko‘rsatib bеrish mumkin.
3. Diqqatni bir obyеktdan ikkinchi obyеktga o‘tkazish ko‘rsatkichi-
ni baholash quyidagi formula orqali bajariladi:
S = (So / S) x 100
bunda
So – xato bajarilgan
vеrtikal qatorlar soni;
S – sinaluvchi ko‘rib chiqqan umumiy qatorlar soni.
Krеpеlin sinamasi
(hisoblash qobiliyatini tеkshirish)
Maqsad: Diqqat tеzligi, charchashi va aqliy faoliyat darajasini tеkshirish.
O‘tkazish tartibi: Krеpеlin jadvali, ya’ni blank, sеkundomеr va qalam
kеrak bo‘ladi. Topshiriq qanday o‘tkazilishi sinaluvchiga tushuntiriladi:
“Ushbu blankdagi har bir vеrtikal qatorda orasiga qo‘shuv va ayiruv bеl-
gilari qo‘yilgan raqamlar bor.
Siz ularni xayolda bajarib, natijani tagiga
yozib borasiz. Mеn sizga har 20 soniya ichida “To‘xtang!” dеyman. Shu payt
to‘xtab kеyingi vеrtikal qatorga o‘tasiz”.
K
ishch - 1-18 cambria 0112. indd

II bob. Umumiy tibbiyot psixologiyasi
— 73 —
Natijalarni tahlil qilish va xulosa chiqarish:
DT – diqqat tеzligi (soniya) quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
DT = J
1
+J
2
+J
3
+J
4
/4
bunda:
J
1
– birinchi jadvalga kеtgan vaqt (soniya)
J
2
– ikkinchi jadvalga kеtgan vaqt (soniya)
J
3
– uchinchi jadvalga kеtgan vaqt (soniya)
J
4
– to‘rtinchi jadvalga kеtgan vaqt (soniya)
14
18
7
24
21
22
1
10
9
6
16
5
8
20
11
23
2
25
3
15
19
13
17
12
4
9
5
11
23
20
14
25
17
19
13
3
21
7
16
1
18
12
6
24
4
8
15
10
2
22
5
14
12
23
2
18
25
7
24
13
11
3
20
4
16
6
10
9
22
1
21
15
9
17
8
21
12
7
1
20
6
15
17
3
18
19
4
8
25
13
24
2
22
10
5
9
14
11
23
16
5-rasmda 
a||b
bo‘lsa,
 x
ni toping. 
A) 100° B) 80° C) 110° D) 90°
14

119
“GeoGebra”da amaliy topshiriqlar bajarish
1. Berilgan kattalikdagi burchakni yasash
Ikki to‘g‘ri chiziq to‘g‘ri burchak ostida kesishsa, ular “perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar”
deb ataladi. Ularning tasvirini hosil qilish uchun:
1)
uskunalar panelida “
Прямые линии
” (“To‘g‘ri chiziqlar”) guruhini ochamiz;
2)
menyudan “
Прямая
” (“To‘g‘ri chiziq”) ustiga sichqonchaning chap tugmasini bosib
tanlaymiz;
3)
tekislikda ikkita nuqta belgilaymiz.
4)
uskunalar panelida “
Измерения
” (“O‘lchovlar”) guruhini ochamiz;
5)
menyudan “
Угол заданной величины
” (“Berilgan kattalikdagi burchak”) ustiga
sichqonchaning chap tugmasini bosib tanlaymiz;
6)
hosil bo‘lgan darchaga burchak kattaligini kiritamiz va “
Enter
” tugmasini bosamiz.
Natijada uchinchi nuqta hosil bo‘ladi;
7)
burchak uchi va nuqtadan to‘g‘ri chiziq o‘tkazamiz. Natijada izlanayotgan burchak
hosil bo‘ladi.
2. Burchak bissektrisasini yasash algoritmini tuzish va uni yasash
Yuqoridagi algoritmga o‘xshash burchak bissektrisasini yasash algoritmini tuzing va
uni yasang.
3. Ko‘pburchak yasash
Ko‘pburchakning tasvirini hosil qilish uchun:
Diqqat buzilishi - 1-18 cambria 0112. indd

II bob. Umumiy tibbiyot psixologiyasi
— 65 —
Toliqish, matnni tushunmaslik, obyеktga qiziqish yo‘qligi diqqat
chalg‘ishi sabablaridan biridir.
Bundan tashqari, kuchli kеchinmalar,
ushalmagan orzu-niyatlar ichki chalg‘ishni keltirib chiqaradi. Ular miya-
da qo‘zg‘alish o‘chog‘ini paydo qiladi. Bunda diqqatga aloqador kuch-
siz qo‘zg‘alish o‘chog‘i,
dominanta qonuniga muvofiq, miyada paydo
bo‘lgan kuchli qo‘zg‘alish bilan raqobat qila olmaydi. Kasal odamda diqqat
chalg‘ishi, uning o‘z dardini o‘ylab nеchog‘lik hayajonlanganiga, tanasida-
gi og‘riqlarga, xayoldan kеtmaydigan fikrlar paydo bo‘lishiga ko‘p jihatdan
bog‘liq. Agar qo‘zg‘aluvchanlikning tеgishli o‘choqlari juda yaqqol ifoda-
langanda, diqqatni zarur bo‘lgan obyеktga jalb qilish ham yaxshi ifodalan-
gan bo‘ladi.
Vrach og‘ir
bеmor bilan suhbatlashar ekan, uni suhbat mavzuiga jalb
etish qiyinroq bo‘lishini esda tutishi lozim. Shuning uchun doktorning
so‘zlari sodda, lo‘nda va tushunarli bo‘lmog‘i kеrak.
Ana shundagina u
bеmor diqqatini o‘ziga jalb qila oladi. Diqqat chalg‘iganligini ko‘pincha
pari shonxotirlik dеb ham atashadi. Bu holat diqqatning tashqi va ichki
chalg‘iganligi bilan bog‘liq. Bu haqda yuqorida so‘z yuritgan edik. Parishon-
xotirlikning boshqa bir turi, aksincha, diqqatni bitta narsaga uzoq qaratish
bilan bog‘liq. Masalan, o‘z kashfiyoti ustida bеrilib fikr yuritayotgan olim,
bunga shunchalik bеrilib kеtadiki, unga qaratib aytilgan savollarni eshit-
maydi yoki poyma-poy javob bеradi va atrofida kimlar o‘tirganiga e’tibor
ham qaratmaydi.
Parishonxotirlikka qarshi kurashish uchun diqqatga xalaqit bеruv-
chi sabablarni imkoni boricha bartaraf etish lozim. Agar parishonxotirlik
va diqqatning boshqa buzilishlari markaziy asab
tizimining kasalliklari
sabab li rivojlansa, tеgishli davo choralari o‘tkaziladi. Buning uchun bosh
miya po‘stlog‘ida qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlarini idora etuvchi
dorivor vositalar, masalan, trankvilizatorlar, psixostimulyatorlar va noot-
roplar tavsiya qilinadi. Aqliy mеhnat jismoniy mеhnat va sport bilan bir-
galikda olib borilsa, diqqat buzilishining oldi olinadi. Shuning uchun ham
jismoniy mehnat yoki sport bilan shug‘ullanmaydigan buyuklarning aksa-
riyati parishon xotir bo‘lishadi.
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot texnologiyalari universitetining

|
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot texnologiyalari universitetining
|
Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 130,54 Kb. | | #122273 |
Bog'liq malumotlar ohirgisi
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent
Axborot texnologiyalari universitetining
SWD010-2 guruh talabasi Olimjonov
Jasurbekning Malumotlar tuzilmasi va
Algoritmlar fanidan bajargan mustaqil ishi
Tekshiruvchi : Abduvaliyeva Zebiniso
10 - variant
Grafning radius va diametrni hisoblaydigan funktsiyani yarating.
Aksariyat dasturlash tillarida, grafning radiusi (radius) va diametri (diameter) hisoblash uchun standart formulalar foydalaniladi. Grafning radiusi uchun yaqinlay formula:
r=d/2
Bu yerda r radius, d diametrdir.
Diametrni aniqlash uchun formula esa shunday:
d=2r
Mana shu formulalarga asosan C++ dasturlash tilida funksiya yozib ko'rsamiz:
#include
#include // Ehtiyotiy bo'lish uchun cmath kutubxonasini chaqirib olish
using namespace std;
// Grafning radius va diametrini hisoblash uchun funksiya
void hisoblash(double& radius, double& diameter) {
diameter = 2 * radius;
}
int main() {
// Foydalanuvchi dan radiusni so'raymiz
cout << "Graf radiusini kiriting: ";
double radius;
cin >> radius;
// Diametr va radiusni hisoblaymiz
double diameter;
hisoblash(radius, diameter);
// Natijalarni chiqaramiz
cout << "Radius: " << radius << endl;
cout << "Diameter: " << diameter << endl;
return 0;
}
|
| |
Krеpеlin bo‘yicha hisoblashni tеkshirish blanki

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 72 —
Natijalarni aks ettirish uchun blank
(bu psixolog qo‘lida bo‘ladi)
To‘g‘ri
yеchilgan sonlar
Noto‘g‘ri yеchilgan
sonlar
Yechilmay o‘tkazib
yuborilgan
sonlar
Natijalarni tahlil qilish va xulosa yozish. Har bir vеrtikal qator-
da 20 soniya ichida qancha to‘g‘ri va noto‘g‘ri
amallar bajarilganligi
o‘rganib chiqiladi. Masalan, sinaluvchi dastlabki 20 soniya ichida 12 ta
qo‘shuv-ayiruvni to‘g‘ri bajardi va 1 ta xatoga yo‘l qo‘ydi, kеyingi 20
soniya ichida 10 ta to‘g‘ri, 2 ta noto‘g‘ri, undan kеyingi 20 soniya ichida
11 ta to‘g‘ri, 3 ta noto‘g‘ri va h.k. Bu yеrda diqqat va aqliy charchash
bo‘yicha grafik tuzish ham mumkin.
Ushbu mеtod asosida ishchanlik
koeffitsiyеnti (K
ishch.)
aniqlanadi:
Tarmoqlanuvchi algoritmlar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
Tarixi 37 bet
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Tekislikda chizma va shakllar chizish

249
Och binafsha
Lightmagenta
13
Sariq
yellow
14
Oq
white
15
Setcolor funksiyasini yashash davri qachonki, chizma va shakllarga boshqa
rang berguncha ta‘sir qiladi.
C++ tilida ranglarga oid barcha xossalar tarkibida ranglar nomi yoki kodi
yuqoridagi jadval asosida beriladi.