nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Konus metrik rezba - Oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 15/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1)Konus metrik rezba (GOST 25229-82) 1:16 nisbatdagi konus sirtiga o‘yiladi. Ularning nominal diametri 6 mm dan 60 mm gacha bo‘lishi mumkin. Konussimon rezbalarni shartli belgilashda MK harflari, d nominal diametri va qadami qatnashishi lozim. Masalan, MK 24×1,5 - o‘ng yo‘lli, MK 24×LH - chap yo‘lli. 3.6-rasmda silindrik metrik rezbani birikmadagi ko‘rinishidan misol keltirilgan.
Dyumli rezbalar.
Silindrik dyumli rezbalar (NKTP 1260). Bu rezbalarning tashqi diametri dyumlarda (1=25,4 mm), qadami esa 1 ga to‘g‘ri keladigan o‘ramlar soni bilan belgilanadi. Dyumli rezbaning profili teng yonli uchburchaklik bo‘lib, uchidagi burchagi 550 ga teng. Amalda uchburchak uchlari tekis kesilgan bo‘lib, to‘mtoq holda bo‘ladi. Birikmada bunday rezbalarning tashqi diametri bo‘yicha ham, ichki diametri bo‘yicha ham zazor qoladi. Chizmada dyumli rezbalarning faqat tashqi
diametri ko‘rsatiladi. Masalan, 1½ bilan belgilangan rezbaning tashqi diametri
1½ (yoki 38 mm) va 1 ga 6 ta o‘ram (qadami 4,23 mm) to‘g‘ri kelgan rezbadir (3.1-jadval).
Dyumli rezba faqat eski mashina detallarini almashtirish hollaridagina ishlatiladi. Yangi mashinalar faqat metrik rezbalarda loyihalanadi.
Ayrim biriktirish detallarida GOST 6111-52 ga muvofiq profili teng tomonli uchburchak, uchidagi burchagi 600 ga teng bo‘lgan dyumli konus rezbalar ishlatiladi.
Konussimon dyumli rezbalar. (GOST 6111-52*). Bu rezbadan suv, moy, yoqilg‘i va havo o‘tadigan mashina va uskunalarning truba va naychalarini biriktirishda foydalaniladi. Profili teng tomonli uchburchak bo‘lib, uchidagi burchagi 600 ga teng va konusligi K=1:16 nisbatda bo‘ladi. Rezba belgisiga rezbaning shartli belgisi “K”, dyumda o‘lchangan (1=25,4 mm) va davlat standartiga kiradi. Masalan, K¾ GOST 6111-52*. Rezba o‘lchami chiqarish chizig‘i tokchasi ustiga yoziladi (3.1-jadval).
|
| |
Truba rezbalar - Oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 16/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1) Truba rezbalar.
Silindrik truba rezbalar (GOST 6357-81) suv-gaz trubalarida, ularni biriktiruvchi mufta, tirsak kabi qismlarda va shunga oxshash armaturalarda ishlatiladi. Silindrik truba rezba o‘zining burchak profili α=550 (profil teng yonli uchburchak) bilan xarakterlanadi. Truba rezbalarning qadami dyumli rezbalarning qadamidan maydaroq bo‘ladi (ya’ni 1 dyumga ko‘proq o‘ram to‘g‘ri keladi). Uchburchakning uchi va oyiqlari yumaloqlanadi.
Truba rezbaning shartli belgisiga: G harfi, rezbaning dyumda ifodalangan olchami (dyum «″» - belgisiz); orta diametrning aniqlik klassi (A yoki B) va rezbaning uzunligi (agar nostandart bolsa) olchamlari kiradi. Chapaqay rezbalar uchun esa, rezba belgisiga LH qoshib yoziladi. Misollar: G½ - A; G1½ LH - A; G 1½ - B - 25; G 1 ½ LH – B – 40, bu yеrda, 25, 40 – rezba uzunligi mm da, A, B – aniqlik klasslari va 1½ - rezbaning tashqi diametri olchamlari (bu еrda 1- rezba ishlangan trubaning diametri o‘lchamini ifoda qiladi va u 33,25 mm (1 dyum=33,25 mm)ga teng. Trubaning suv yoki gaz o‘tadigan ichki teshigi diametri
25,4 mm (DU=25,4 mm) bo‘ladi). 3.7-rasmda silindrik truba rezbani birikmadagi ko‘rinishidan namuna keltirilgan.
3.7-rasm
Konussimon truba rezbalar (GOST 6211-81). Bu rezbalarning profili uchburchak shaklida bo‘lib, uchidagi burchagi 550, profilining uchlari yumaloqlangan. Bu rezbadan yuqori issiqlik bosimi ostida ishlaydigan hamda katta zichlikni talab qiluvchi naycha va trubalar birikmasida foydalaniladi. Rezba ochiladigan detallarning konusligi K=1:16 nisbatda yoki konus uchidagi burchagi
=303448 ga teng bo‘ladi. Konussimon rezbaning diametri doimiy ravishda o‘zgarib turganligi sababli uning o‘lchamini asosiy tekislikdagi kesimdan olinadi. Asosiy tekislik taxminan tashqi rezba uzunligining o‘rtasidan o‘tkaziladi. Chizmada truba uchidan tekislikgacha bo‘lgan masofa ko‘rsatiladi. Asosiy tekislikdagi rezbaning diametri silindrsimon truba rezba diametri bilan bir xil bo‘lganligi sababli bunday rezbalar birikmasini tuzish mumkin.
Konussimon truba rezbalar “R” harfi bilan, jumladan, sterjendagi tashqi truba rezba “R”, tekislikdagi ichki konussimon “Rc” va teshikdagi silindrik va tashqi konussimon truba rezba “Rp” harflar bilan belgilanadi. Masalan, R ½; Rc ½; Rp ½ ko‘rinishda, agar rezbalar chapaqay yo‘nalishda bo‘lsa, o‘lcham raqami yoniga LH qo‘shib R ½LH; Rc ½LH; Rp ½LH ko‘rinishida yoziladi. Bu yеrda ½ - rezba o‘lchami yarim dyum. Konussimon rezbali birikmalar o‘lchamlari kasr ko‘rinishida ifodalanadi, kasrning suratida ichki rezbaning belgisi, mahrajda esa tashqi rezba belgisi va rezbaning o‘lchami ko‘rsatiladi. Masalan, ichki va tashqi
konussimon rezbalar birikmasining belgilanishi: GOST 6211-81.
GOST 6357-81 ga muvofiq A klass aniqlikdagi ichki silindrik truba rezba va
tashqi konussimon truba rezbalar birikmasining belgilanishi:
G
112
R
LH A
yoki
G
112
R
LH A
GOST6211-81.
|
| |
Silindrik tishli ilashmalarda ularning boshlang‘ich (bo‘luvchi) aylanalari qanday tasvirlanadi?

|
Silindrik tishli ilashmalarda ularning boshlang‘ich (bo‘luvchi) aylanalari qanday tasvirlanadi?
|
bet | 80/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1) Silindrik tishli ilashmalarda ularning boshlang‘ich (bo‘luvchi) aylanalari qanday tasvirlanadi?
O‘zaro kesishuvchi
O‘zaro ayqash
O‘zaro og‘ma qiya
O‘zaro urinma
Vaqti-vaqti bilan bo‘ladigan aylanma harakatni bir tomonlama uzatish uchun qanday mexanizmdan foydalaniladi?
Vintli
Prujinali
Xrapovikli
Shponkali
Parallel vallar orasidagi masofa ancha katta bo‘lsa, u holda qanday uzatmalardan foydalaniladi?
Tishli
Friksion
Reykali
Tasmali
Tishli g‘ildirakning chizmasida uning tishlari soni qanday tenglama yordamida aniqlanadi?
m=d/2
d=mz
b=(6...8)m
z=d/m
Tishli g‘ildirak cho‘qqilari aylanasi diametri qanday tenglama yordamida aniqlanadi?
m=d/2
da=d+2ha
d=mz
df = d-2 hf
Tishli g‘ildirak botiqlari aylanasi diametri qanday tenglama yordamida aniqlanadi?
m=d/2
da=d+2 ha
d=mz
df =d-2hf
Yetaklovchi va yetaklanuvchi vallar oralig‘i ancha katta bo‘lib, ularga yulduzchali g‘ildiraklar o‘rnatilsa, bu yulduzchali g‘ildiraklarni nima harakatga keltirishi mumkin?
Tasma
Zanjir
Chilvir
Yana bitta yulduzchali g‘ildirak
|
| |
Konussimon shtiftning konusligi K qanchaga teng?

|
Konussimon shtiftning konusligi K qanchaga teng?
|
bet | 78/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1) Konussimon shtiftning konusligi K qanchaga teng?
K=1:100
K=1:75
K=1:50
K=1:25
Shtiftlarda faskalar nima uchun ochiladi?
Shtiftni engillatish uchun
Birikmani mustahkam bo‘lishi uchun
Teshikka silliq kirishi uchun
Teshikka oson kirishi va teshik yuzasiga shikast etkazmaslik uchun
Yog‘och va plastmassalar uchun ishlatiladigan vint nima deyiladi?
Shponka
Shtift
Shplint
Shurup
Valga o‘rnatiladigan tishli g‘ildirak, shkiv kabilar aylanma harakatini ta’minlashi qanday detal yordamida amalga oshiriladi?
Vint
Bolt
Shponka
Shtift
Aylanma harakatni ilgarilanma harakatga o‘tkazishda qanday uzatmadan foydalaniladi?
Reykali
Silindr tishli
Konus tishli
Chervyakli
Turli mashina mexanizmlarida aylanma harakatlarni bir valdan ikkinchi valga o‘tkazishda qanday moslamalardan foydalaniladi?
Uzatmalardan
Shponkali birikmalardan
Shlitsali birikmalardan
Boltli birikmalardan
Ikki silindrik yoki konussimon sirtlar bir-biriga bir oz kuch ta’sirida tegib, aylanma harakat qilsa, qanday uzatish hosil bo‘ladi?
Tishli
Friksion
Shlitsali
Shponkali
Yetakchi va yetaklanuvchi vallar bir xil aylanish soni, ya’ni bir xil tezlik bilan aylanadigan bo‘lsa, u holda vallarga tishlarning soni qanday bo‘lgan tishli g‘ildiraklar o‘rnatiladi.
Turlicha
Yetaklanuvchida tishlari soni kamroq
Shesternyada tishlari soni ko‘proq
Ikkalasida ham tishlari soni baravar
|
| |
Trapetsiyasimon - Oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 17/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1)Trapetsiyasimon rezbalar (GOST 9494-81). Bunday rezbalar ilgarilanma- qaytma harakatlarni uzatuvchi vintlarda qo‘llaniladi. Rezbaning profili 3.1- jadvalda keltirilgan. Trapetsiyasimon rezbalar uchun 10 mm dan 640 mm gacha bo‘lgan diametrlar belgilangan. Bunday rezbalar bir va ko‘p kirimli hamda chapaqay va o‘naqay qilib ishlanishi mumkin. Ko‘p kirimli rezbaning muhim elementlaridan biri rezbaning yo‘lidir: t=P×n; P – rezba qadami, mm, n – kirimlar soni.
Chizmada trapetsiyasimon rezbalar quyidagicha belgilanadi: tashqi rezbalar Tr 50×4-8e GOST 24738-81, bu yеrda 50 - rezba diametri, 4 - qadami, 8e - qo‘yimlar maydoni. Ichki rezbalar uchun Tr 50×4-8H GOST 24738-81, shuning o‘zi chapaqay rezba uchun Tr 50×4LH-8e GOST 24738-81.
Ko‘p kirimli rezbalarda qo‘shimcha ravishda rezbaning yo‘li ham ko‘rsatiladi. Masalan, Tr 50×8(P4)-8H GOST 24738-81, chapaqay rezba uchun Tr50x8(P4)LH-8H GOST 24738-81, rezba belgisidagi P4 – qadamlar, rezbaning yo‘li t=8 mm, kirimlar soni n=t/p=8/4=2. 3.8-rasmda trapetsiyasimon rezbaning birikmadagi ko‘rinishidan misol keltirilgan.
3.8-rasm
Tirak rezbalar (GOST 10177-82). Bu rezbalardan kuch bir tomonga yo‘nalgan moslamalarda (domkrat, press, iskanja va shu kabi siqish vintlarida) ishlatiladi. Tirak rezbalar ham bir va ko‘p kirimli qilib tayyorlanadi. Tirak rezbalarga tegishli aniqlik klasslarini va dopusklar maydonini GOST 25096-82 belgilaydi. Tirak rezba “S” harfi bilan belgilanadi.
Tirak rezbalar quyidagicha belgilanadi: S70×10-7h GOST 10177-82, chapaqay rezba S70×10 LH-7h GOST 10177-82. Bu yеrda 70 – rezba diametri, 10- rezba qadami, 7h - qo‘yimlar maydoni. Ko‘p kirimli rezbalar belgisiga qo‘shimcha ravishda rezba yo‘li (t) kiradi. Masalan, nominal diametri d=70 mm, rezba yo‘li t=20 mm va qadami P=10 mm bo‘lgan tirak rezba quyidagicha belgilanadi: S70×20 (P10) GOST 10177-82, shuning o‘zi chapaqay rezba uchun S70×20 (P10) LH GOST 10177-82.
3.9-rasm GOST 13535-87 ga muvofiq profildagi burchagi 450 bo‘lgan, kuchaytirilgan
tirak rezbalar o‘ta katta yuklar uchun (diametri 80-200 mm gacha) qo‘llaniladi. Bu rezbalar faqat 1 kirimli (n=1) qilib tayyorlanadi va quyidagicha belgilanadi: S200×12×450 GOST 13525-87, bu yеrda 200 – rezba diametri, 12 – qadami, 450 – profildagi burchagi (ko‘rsatish shart). 3.9-rasmda tirak rezbani birikmadagi ko‘rinishidan misol keltirilgan.
|
| |
Yetaklanuvchi val yetakchi valga nisbatan sekinroq aylanishi lozim bo‘lsa, u vaqtda yetaklanuvchi valga tishlari soni qanday bo‘lgan tishli g‘ildirak o‘rnatiladi?

|
Yetaklanuvchi val yetakchi valga nisbatan sekinroq aylanishi lozim bo‘lsa, u vaqtda yetaklanuvchi valga tishlari soni qanday bo‘lgan tishli g‘ildirak o‘rnatiladi?
|
bet | 79/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1) Yetaklanuvchi val yetakchi valga nisbatan sekinroq aylanishi lozim bo‘lsa, u vaqtda yetaklanuvchi valga tishlari soni qanday bo‘lgan tishli g‘ildirak o‘rnatiladi?
Turlicha
Tishlari soni kamroq
Ikkalasiga ham tishlari soni baravar
Tishlari soni ko‘proq
Rasmdagi detallar qanday nomlanadi?
Chervyak
Reyka
Tishli g‘ildirak
Yulduzcha
Rasmdagi diametr Ø140 mm bo‘lgan aylana qanday nomlanadi?
Boshlang‘ich aylana
Tish cho‘qqilari aylanasi
Bo‘luvchi aylana
Tish botiqlari aylanasi
Aylanma harakatni ilgarilanma yoki qayta harakatga o‘zgartirish lozim bo‘lsa, u vaqtda aylanma harakat qanday uzatma yordamida bajariladi?
Silindrik
Konussimon
Reykali
Chervyakli
Rasmdagi diametr Ø130mm bo‘lgan aylana qanday nomlanadi?
G‘ildirak tishlari aylanasi
Botiqlar aylanasi
Cho‘qqilar aylanasi
Bo‘luvchi aylana
Rasmda qanday uzatma tishining profili ko‘rsatilgan?
Evolventali
Sikloidali
Novikov ilashmasi
Bu frofillar mashinasozlikda qo‘llanilmaydi.
Rasmdan shesternyaning tish botiqlari diametrini ko‘rsating.
da2
da1
d1
df1
Tishli g‘ildirakning bo‘luvchi aylanasi qanday tenglama yordamida aniqlanadi?
d (tishli g‘ildirakning bo‘luvchi aylanasi diametri) d=mz
h (Tishli g‘ildirak tishining balandligi) h=m
b (tish g‘ildiragi eni) b=m
h=2,25m
Tishli g‘ildirakni chizish nimadan boshlanadi?
d bo‘luvchi aylanani chizishdan
Tishlar cho‘qqilari aylanasidan da
Tishlar botiqlar aylanasi df
Gupchak aylanasi DCT dan
Tishli g‘ildiraklarning tashqi aylanasi da (tish cho‘qqilari) shartli qanday chiziqda tasvirlanadi?
Ingichka tutash to‘lqinsimon
Asosiy tutash yo‘g‘on
Ingichka tutash
Ingichka shtrix-punktir
Tishli g‘ildirakning tishlari botiqlari aylanasi df profilda shartli qanday chiziqda tasvirlanadi?
Ingichka tutash to‘lqinsimon
Asosiy tutash yo‘g‘on
Ingichka tutash
Ingichka shtrix-punktir
Tishli g‘ildirakning bo‘luvchi aylanasi d shartli qanday chiziqda tasvirlanadi?
Ingichka tutash to‘lqinsimon
Asosiy tutash yo‘g‘on
Ingichka tutash
Ingichka shtrix-punktir
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yetaklanuvchi val yetakchi valga nisbatan sekinroq aylanishi lozim bo‘lsa, u vaqtda yetaklanuvchi valga tishlari soni qanday bo‘lgan tishli g‘ildirak o‘rnatiladi?
|
Quvurli birikmalarda qanday detal biriktiruvchi hisoblanadi?

|
Quvurli birikmalarda qanday detal biriktiruvchi hisoblanadi?
|
bet | 76/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1) Quvurli birikmalarda qanday detal biriktiruvchi hisoblanadi?
Gayka
Bolt
Fitinglar
Shayba
Quvurlarni o‘qlari o‘zaro to‘g‘ri burchak ostida kesishadigan qilib ulashda qanday fitingdan foydalaniladi?
To‘g‘ri
Tirsakli
O‘tish
Kontrgayka
Yetakchi va yetaklanuvchi vallarning o‘qlari o‘zaro parallel bo‘lsa, u vaqtda aylanma harakat qanday tishli g‘ildiraklar yordamida uzatiladi?
Silindrik
Konussimon
Reykali
Chervyakli
Yetakchi va yetaklanuvchi vallarning o‘qlari o‘zaro kesishuvchi bo‘lsa, u vaqtda aylanma harakat qanday tishli g‘ildiraklar yordamida uzatiladi?
Silindrik
Konussimon
Reykali
Chervyakli
O‘z-o‘zidan buralib ketmaslikni ta’minlash uchun qanday rezbadan foydalaniladi?
Tirakli rezba
Yirik qadamli metrik rezba
Dyumli rezba
Mayda qadamli metrik rezba
Yetakchi va yetaklanuvchi vallarning o‘qlari o‘zaro chalmashuvchi bo‘lsa, u vaqtda aylanma harakat qanday tishli g‘ildiraklar yordamida uzatiladi?
Silindrik
Konussimon
Reykali
Chervyakli
Quvurli birikmalarda kanop tolasidan o‘ralgan moyli zichlagichlarni zichlash uchun qanday detaldan foydalaniladi?
Mufta
Tirsak
Kontrgayka
Tiqin
Muftalarning bir tomoni ikkinchi tomoniga nisbatan katta yoki kichik bo‘lsa, qanday mufta deyiladi?
To‘g‘ri
Krestli (xojli)
Tirsakli
O‘timli
|
| |
Rezbali sterjenda rezbasining kichik (ichki) d1 diametri chizmada qanday chiziqda tasvirlanadi?

|
Rezbali sterjenda rezbasining kichik (ichki) d1 diametri chizmada qanday chiziqda tasvirlanadi?
|
bet | 77/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1) Rezbali sterjenda rezbasining kichik (ichki) d1 diametri chizmada qanday chiziqda tasvirlanadi?
Ingichka tutash
Shtrix
Ingichka shtrix-punktir
Ingichka to‘lqinsimon
Normal holatlarda kallagining balandligi h rezbasining tashqi (katta) d diametriga nisbatan qanday kattalikda olinadi?
h=0,7d
h=0,8d
h=0,85d
h=0,9d
Chizmada soddalashtirib tasvirlangan boltli va shpilkali birikmalarda rezbalari qanday ko‘rsatiladi?
Butun sterjen bo‘yicha
Faqat rezbali qismlariga chiziladi
Rezbasi ko‘rsatilmaydi
Faskalari chiziladi
Buyumda o‘rnatish vintlari qanday vazifani bajaradi?
Detallarni biriktirish
Bir detalning vaziyatini ikkinchisiga nisbatan moslash
Detallarni sozlash
Detallarni surish
Biriktiriladigan detallarda birgalikda teshik ochilib, unga ularni biriktiradigan detal bosim ostida kiritilsa, qanday birikma hosil bo‘lishi mumkin?
Shpilkali
Parchinmixli
Shtiftli
Shplintli
Shtiftning birikmadagi vazifasi nimadan iborat?
Birikmaning ortiqcha yuklanishini ogohlantirish
Detallarning aylanma harakatini ta’minlash
Birikma detallarini ajratish oson bo‘lishligini ta’minlash
Detllarni bir-biriga markazlashtirish
Birikmaning sifatini yo‘qotmay detallarni ko‘p marta birikishini ta’minlashda qanday shtift afzal?
Silindrik
Prizmatik
Segmantli
Ponasimon
|
| |
Profili teng tomonli uchburchak uchidagi 60° bo‘lgan rezbani ko‘rsating

|
Profili teng tomonli uchburchak uchidagi 60° bo‘lgan rezbani ko‘rsating
|
bet | 75/81 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 40,48 Mb. | | #143055 |
Bog'liq CHIZMACHILIK.2020.Valiyev (1) Profili teng tomonli uchburchak uchidagi 60° bo‘lgan rezbani ko‘rsating.
B) C) D)
Qaysi shaklda rezba to‘g‘ri tasvirlangan?
B) C) D)
Shaklda qanday rezba tasvirlangan?
Metrik rezba
Profili teng yonli trapesiya
Tirak rezba
Nostandart rezba
Rezbaning ichki diametrini aniqlang.
d3
d2
d1
d0
Bu shaklda qanday rezba tasvirlangan?
Metrik rezba
Tirak rezba
Konussimon rezba
Dyuymli rezba
Vint chizig‘i deb nimaga aytiladi?
Silindrik yoki konus sirtda tekis konturning vintsimon harakati natijasida hosil bo‘lgan sirt
Silindrning yasovchilari bo‘yicha ham ilgarilama, ham aylanma harakat qilishda nuqta hosil qilgan fazoviy egri chiziq
Nuqtaning silinrd yasovchilari bo‘yicha bir marta aylanishida ketgan masofaga
Keskin bir marta aylanib sterjenni qirqqanda hosil o‘ыlgan vintli chiziq
Mayda qadamli metrik rezbalar asosan qanday detallarga ochiladi?
Mustahkamlash darajasi shartiga ko‘ra
O‘z-o‘zidan buralib ketishga qarshi joylarda
Asosan yupqa devorli detallarda
Silindrik va konus sirtlarda
Quvurli birikmalarda qanday rezba qo‘llaniladi?
Yirik qadamli metrik rezba
Mayda qadamli metrik rezba
Tirakli rezba
*Truba rezba
|
| |
IMS komponentasi - Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja

|
Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja
|
bet | 36/56 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #259295 |
Bog'liq Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tIMS komponentasi deb uning diskret element funksiyasini bajaradigan, lekin avvaliga mustaqil mahsulot kabi montaj qilinadigan qismiga aytiladi.
Asosiy IMS konstruktiv belgilaridan biri bo‘lib asos turi hisoblanadi. Bu belgiga ko‘ra IMSlar ikki turga bo‘linadi: yarim o‘tkazgichli va dielektrik.
Asos sifatida yarim o‘tkazgichli materiallar orasida kremniy va galliy arsenidi keng qo‘llaniladi. IMSning barcha elementlari yoki elementlarning bir qismi yarim o‘tkazgichli monokristall plastina ko‘rinishida asos ichida joylashadi.
Dielektrik asosli IMSlarda elementlar uning sirtida joylashadi. Yarim o‘tkazgich asosli mikrosxemalarning asosiy afzalligi – elmentlarning juda katta integratsiya darajasi hisoblanadi, lekin uning nominal parametrlari diapazoni juda cheklangan bo‘lib ular bir - biridan izolyatsiyalanishni talab qiladi. Dielektrik asosli mikrosxemalarning afzalligi – elementlarning juda yaxshi izolyatsiyasi, ularning xossalarining barqarorligi, hamda elementlar turi va elektr parametrlari tanlovining kengligi.
Pardali va gibrid mikrosxemalar
Pardali IS – bu dielektrik asos sirtiga surtilgan elementlari parda ko‘rinishida bajarilgan mikrosxema. Pardalar past bosimda turli materiallardan yupqa paradalar ko‘rinishida cho‘kmalar hosil qilish yo‘li bilan olinadi.
Parda hosil qilish usuli va unga bog‘liq bo‘lgan qalinligiga ko‘ra yupqa pardali IS (parda qalinligi 1 – 2 mkmgacha) va qalin pardali IS (parda qalinligi 10 – 20 mkm gacha va katta) larga bo‘linadi.
Hozirgi kunda barqaror pardali diodlar va tranzistorlar mavjud emas, shu sababli pardali ISlar faqat passiv elementlar (rezistorlar, kondensatorlar va x.z.) dan tashkil topadi.
Gibrid IS (yoki GIS) – bu pardali passiv elementlar bilan diskret aktiv elementlar kombinatsiyasidan tashkil topgan, yagona dielektrik asosda joylashgan mikrosxema. Diskret komponentlarni osma elementlar deb atashadi. Qobiqsiz yoki mikrominiatyur metall qobiqli mikrosxemalar gibrid IMSlar uchun aktiv elementlar bo‘lib hisoblanadilar.
Gibrid integral mikrosxemalarning asosiy afzalligi: nisbatan qisqa ishlab chiqish vaqtida analog va raqamli mikrosxemalarning keng turlarini yaratish imkoniyati; keng nomentkaluturaga ega bo‘lgan passiv elementlar hosil qilish imkoniyati; MDYa – asboblar, diodli va tranzistorli matritsalar va yuqori yaroqli mikrosxemalar chiqishi.
|
| |
Klaviatura trenajyorini ishga tushiring?

|
Klaviatura trenajyorini ishga tushiring?
|
bet | 36/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
2. Klaviatura trenajyorini ishga tushiring?
З. Klaviatura trenajorining toshbaqa bosqichini tanlang va yaxshi baho olishga harakat qiling?
4. Klaviatura trenajorining o’rdak bosqichini tanlang va yaxshi baho olishga harakat qiling?
5. Klavtren dasturi qanday dastur?
3. Yangi mavzu bayoni:
Hisob-kitob ishlarini bajarishda kompyuter insonga juda yaxshi yordamchidir. Hozirgi kunda hisob-kitoblarni bajarishga yo`naltirilgan ko`plab maxsus dasturlar ishlab chiqarilgan. «Kalkulyator» dasturi shular jumlasidan bo`lib, u oddiy kalkulyatorning vizual (ko`rinishli) nusxasidan foydalanish imkoniyatini beradi.
Kalkulyator qanday ishga tushiriladi? Windows kalkulyatorini sichqoncha yordamida ishga tushurish quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi (rasmga qarang):
|
| |
VI. Darsning rejasi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 56/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
VI. Darsning rejasi:
1. Tashkiliy qism (2 minut).
2. O’tilgan mavzuni so’rash (15 minut): Yozma, og’zaki savol-javob.
3. Yangi mavzu bayoni (15 minut).
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash (8 minut).
5. O’quvchilarni baholash (3 minut)
6. Uyga vazifa berish (2 minut).
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashaman, davomatni aniqlayman, agar darsda qatnashmayotgan o’quvchi bo’lsa, sababli yoki sababsiz ekanligini aniqlab jurnalga qayd etib, mavzuga oid plakatlarni ilib qo’yaman.
2. O’tilgan mavzuni so’rash: O’quvchilarga o’tilgan mavzu bo’yicha darslikdagi savollar orqali murojaat etiladi va baholanadi.
|
| |
) Pusk tugmasi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 37/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
1) Pusk tugmasi tanlanadi.
2) Pusk menyusi ro`yxatidan Programmalar (Программы) bo`limi tanlanadi.
3) Programmalar bo`limidan Standartniye (Стандартные) bo`limi tanlanadi.
4) Standartniye bo`limidan Kalkulyator (Калькулятор) bo`limi tanlanadi.
Natijada Windows ish stolida quyidagi ko`rinishdagi kalkulyator namoyon bo`ladi. Ko`rib turganingizdek, bu kalkulyator ko`rinishi oddiy kalkulyatordan farq qilmaydi.
Kalkulyator qanday tashkil etilgan? Kalkulyatorda sarlavha satri, menyular satri, sonlarni aks ettirish ekranchasi va quyidagilar bor:
1) raqamlar yozilgan tugmachalar;
2) arifmetik amallar: «+» — qo`shish, «—» — ayirish, «х» — ko`paytirish, «/» — bo`lish;
3) boshqa amallar: «sqrt» kvadrat ildiz chiqarish, «%» — foiz hisoblash,
«l/х» — teskari sonni hisoblash, «+/—» — son ishorasini almashtirish,
«,» — sonni butun va kasr qismga ajratish, «=» amalni bajarish;
|
| |
c) Rivojlantiruvchi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 35/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
c) Rivojlantiruvchi: O'quvchilarni kompyuterda kalkulyatordan foydalanish ko`nikmasini hosil qilish.
III. Dars turi: Yangi bilim beruvchi
IV. Dars usuli: Interfaol usullardan foydalanilgan an’anaviy dars.
V. Darsning jihozi: Kompyuterlar va ularni qurilmalari, videoproyektor, darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
VI. Darsning rejasi: 1. Tashkiliy qism (2 minut).
2. O’tilgan mavzuni so’rash (15 minut): Yozma, og’zaki savol-javob.
3. Yangi mavzu bayoni (15 minut).
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash (8 minut).
5. O’quvchilarni baholash (3 minut)
6. Uyga vazifa berish (2 minut).
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashaman, davomatni aniqlayman, agar darsda qatnashmayotgan o’quvchi bo’lsa, sababli yoki sababsiz ekanligini aniqlab jurnalga qayd etib, mavzuga oid plakatlarni ilib qo’yaman.
2. O’tilgan mavzuni so’rash: O’quvchilarga o’tilgan mavzu bo’yicha darslikdagi savollar orqali murojaat etiladi va baholanadi. 1. Klaviatura trenajorida shug`ullanishimizdan asosiy maqsad?
|
| |
) Tahrir - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 58/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
2) Tahrir menyusining Faylga nusxalash (Копировать в файл) bo`limiga kiriladi (2- rasm);
3) fayl nomi kiritilib (masalan, «epizodi») Saqlash (Сохранить) tugmasi tanlanadi yoki «Enter» klavishi bosiladi ;
4) natijada «epizodi» faylida kiyikning oq fonli ko`rinishi hosil bo`ladi.
Bir nechta rasmdan yangi rasm hosil qilish uchun quyidagi ketma- ketlikdagi amallar bajariladi:
1) paint dasturi ishga tushiriladi;
2) Tahrir menyusining Fayldan olib qo`yish (Вставить из файла) bo`limiga kiriladi (5- rasm);
3) kerakli fayl (birinchi rasm) tanlanib Ochish (Открыть) tugmasi tanlanadi yoki «Enter» klavishi bosiladi (6- rasm);
4) ochilgan rasmni ishchi maydonning kerakli joyiga joylashtiriladi va o`lchami zaruratga qarab o`zgartiriladi;
5) Huddi birinchi rasm kabi ikkinchi (uchinchi va hokazo) rasmlar birinchi rasm ustiga fayldan ochiladi;
6) keyingi joylashtirilgan rasmlarning oq foni avval joylashtirilgan rasmlarning bir qismini to`sib qo`yadi. Bu kamchilikni bartaraf etish uchun Rasm (Рисунок) menyusining Shaffof bo`lmagan fon (Непрозрачный фон) amali inkor etiladi. Natijada oq fon shaffof fonga o`tadi;
7) hosil bo`lgan shaffof fonli rasmni ishchi maydonning kerakli joyiga joylashtirib, kerakli o`lchamga keltiriladi va saqlab qo`yiladi.
|
| |
Paint dasturida rasmga matn joylashtirish mumkinmi?

|
Paint dasturida rasmga matn joylashtirish mumkinmi?
|
bet | 57/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
1. Paint dasturida rasmga matn joylashtirish mumkinmi?
2. Paint dasturida rasmga matn joylashtirish uchun qaysi uskunadan foydalaniladi?
3. Rasmni biror qismidan nusxa ko’chirish uchun qanday amallar bajarish kerak?
4. Belgilangan qismlar ustida qanday amallar bajarish mumkin?
5. Paint dasturini ishga tushiring va rasm chizing?
6. Bufer nima?
7. Rasmlar ustida burish amalini bajarish mumkinmi?
3. Yangi mavzu bayoni:
Bir necha rasmning bo`laklarini birlashtirib yangi mazmundagi rasm hosil qilish mumkin. Buning uchun avval rasmlarning kerakli qismlarini ajratib olib alohida fayllarda saqlash maqsadga muvofiq bo`ladi. Paintda rasmning istalgan qismini belgilab olib biror nom bilan saqlab qo`yish imkoniyati mavjud. Bu vazifa quyidagi ketma- ketlikda amalga oshiriladi:
1) rasmning kerakli qismi uskunalar panelining yoki uskunasi yordamida belgilanadi (1- rasm);
|
| |
c) Rivojlantiruvchi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 41/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
c) Rivojlantiruvchi: O'quvchilarni paint dasturi bilan ishlash ko`nikmasini hosil qilish.
III. Dars turi: Yangi bilim beruvchi
IV. Dars usuli: Interfaol usullardan foydalanilgan an’anaviy dars.
V. Darsning jihozi: Kompyuterlar va ularni qurilmalari, videoproyektor, darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
VI. Darsning rejasi:
1. Tashkiliy qism (2 minut).
2. O’tilgan mavzuni so’rash (15 minut): Yozma, og’zaki savol-javob.
3. Yangi mavzu bayoni (15 minut).
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash (8 minut).
5. O’quvchilarni baholash (3 minut)
6. Uyga vazifa berish (2 minut).
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashaman, davomatni aniqlayman, agar darsda qatnashmayotgan o’quvchi bo’lsa, sababli yoki sababsiz ekanligini aniqlab jurnalga qayd etib, mavzuga oid plakatlarni ilib qo’yaman.
2. O’tilgan mavzuni so’rash: O’quvchilarga o’tilgan mavzu bo’yicha darslikdagi savollar orqali murojaat etiladi va baholanadi.
1. Kalkulyator qanday dastur?
|
| |
c) Rivojlantiruvchi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 46/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
c) Rivojlantiruvchi: O'quvchilarni paint uskunalar paneli va undan foydalanish ko`nikmasini hosil qilish.
III. Dars turi: Yangi bilim beruvchi
IV. Dars usuli: Interfaol usullardan foydalanilgan an’anaviy dars.
V. Darsning jihozi: Kompyuterlar va ularni qurilmalari, videoproyektor, darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
VI. Darsning rejasi:
1. Tashkiliy qism (2 minut).
2. O’tilgan mavzuni so’rash (10 minut): Yozma, og’zaki savol-javob.
3. Yangi mavzu bayoni (10 minut).
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash (18 minut).
5. O’quvchilarni baholash (3 minut)
6. Uyga vazifa berish (2 minut).
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashaman, davomatni aniqlayman, agar darsda qatnashmayotgan o’quvchi bo’lsa, sababli yoki sababsiz ekanligini aniqlab jurnalga qayd etib, mavzuga oid plakatlarni ilib qo’yaman.
2. O’tilgan mavzuni so’rash: O’quvchilarga o’tilgan mavzu bo’yicha darslikdagi savollar orqali murojaat etiladi va baholanadi.
|
| |
Darsni mustahkamlash va yakunlash

|
Darsni mustahkamlash va yakunlash
|
bet | 40/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash:
Kalkulyator yordamida hisoblang: a) 45+34 b) 28/4 d) 12*3 e) 81/3
f)56+24 g) 111/3 h) 99+11 i) 25*4
5. O'quvchilarni baholash: Faol qatnashgan o’quvchilarni baholash va ularni jurnalga qayd etish.
6. Uyga topshiriq: 35-bet 1-2-3-mashqlarni bajarish.
O`qituvchi Yunusov D
Ko’rib chiqdim
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: __________ A. Kuldasheva
-Sinf. 9-dars.
I. Mavzu: Paint dasturi haqida
II. Maqsad:
a) Ta’limiy: Paint dasturi haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy: Kompyuterning qurilmalariga, xavfsizlik texnikasiga qanday munosabatda bo’lishni o’rgatish.
|
| |
Darsni mustahkamlash va yakunlash

|
Darsni mustahkamlash va yakunlash
|
bet | 34/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash:
1. Klaviatura trenajyorini ishga tushiring?
2. Klaviatura trenajyorining toshbaqa bosqichini tanlang va “5” baho olishga harakat qiling?
3. Klaviatura trenajyorining o’rdak bosqichini tanlang va “5” baho olishga harakat qiling?
5. O'quvchilarni baholash: Faol qatnashgan o’quvchilarni baholash va ularni jurnalga qayd etish.
6. Uyga topshiriq: 33-bet 2-3-4-mashqlarni bajarish.
Ko’rib chiqdim
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: __________ A. Kuldasheva
-Sinf. 9-dars.
I. Mavzu: Kompyuterdagi kalkulyatordan foydalanish
II. Maqsad:
a) Ta’limiy: Kompyuterda kalkulyatordan foydalanish haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy: Kompyuterning qurilmalariga, xavfsizlik texnikasiga qanday munosabatda bo’lishni o’rgatish.
|
| |
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari

Paintda rasmlarni qayta ishlash ko`nikmasini hosil qilish. III. Dars turi: Yangi bilim beruvchi IV. Dars usuli
darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari
Download
3,99 Mb.
bet
55/75
Sana
01.04.2021
Hajmi
3,99 Mb.
#13848
1
...
51
52
53
54
55
56
57
58
...
75
Bu sahifa navigatsiya:
Paintda rasmlarni qayta ishlash ko`nikmasini hosil qilish. III. Dars turi: Yangi bilim beruvchi IV. Dars usuli
darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
__________ __________
Sana: __. ________ . 201_ yil
5-Sinf. 13-dars.
Sana: ___________ ____________
I. Mavzu: Paintda
rasmlarni qayta ishlash
II. Maqsad:
a) Ta’limiy:
Paintda
rasmlarni qayta ishlash
haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy:
Kompyuterning qurilmalariga
, xavfsizlik texnikasiga qanday munosabatda bo’lishni o’rgatish.
c) Rivojlantiruvchi:
O'quvchilarni
Paintda rasmlarni qayta ishlash
ko`nikmasini hosil qilish.
III. Dars turi:
Yangi
bilim beruvchi
IV. Dars usuli:
Interfaol usullardan foydalanilgan an’anaviy dars.
V.
Darsning jihozi:
Kompyuterlar
va ularni qurilmalari
,
videoproyektor
,
darslik,
tarqatma materiallar
, slaydlar.
Download
3,99 Mb.
1
...
51
52
53
54
55
56
57
58
...
75
Download
3,99 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari
Download
3,99 Mb.
Tayanch so`zlar va iboralar - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova...

16
qobig`i», mulkchilik huquqlari nazariyasi, optimal shartnoma nazariyasi ijtimoiy
tanlov nazariyasi, konstitutsiyaviy iqtisodiyot, axborot xarajatlari, axborot
nazariyasi, transaksiya xarajatlari nazariyasi, yangi iqtisodiy tarix, o`yinlar
nazariyasi, to`liqsiz ratsionallik nazariyasi, kelishuvlar iqtisodiyoti.
Takrorlash uchun savollar
1. Hozirgi iqtisodiy ta’limotlarining yirik yo`nalishlarini ayting.
2. Institutsionalizmning boshqa yo`nalishlardan farqini ayting.
3. «Eski» institutsionalizm vakillarining qarashlarini sharhlang.
4. Instiutsionalizmning asosiy nazariyalariga tarif bering.
5. Mulkiy va shartnomaviy munosabatlarga oid nazariyalarni sharhlang.
6.
“Eski” va “yangi” institutsional maktablarning prinsipial farqini
ayting.
7.
Neoinstitutsional iqtisodiy nazariyani (neoinstitutsionalizmni)
rivojlantirish uchun nima asos bo`lib xizmat qildi?
8.
Neoinstitutsional nazariyaning asosiy qoidalari qanaqa? Ularning
neoklassik nazariyaning bazaviy asoslaridan farqi nimada?
9.
Neoinstitutsional nazariyada nima tahlilning bazaviy birligi
hisoblanadi?
10.
Neoinstitutsionalizmning asosiy yo`nalishlarini sanab bering.
Bozor konstitutsiyasi normalari - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova...

|
O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»Bog'liq institutsional iqtisodiyot 1 1 13.3. Bozor konstitutsiyasi normalari
Bozor konstitutsiyasi
– bozorda bitimlarni amalga oshirish va unda
muvozanatga erishish imkonini beruvchi xatti-harakatlarning o`zaro shartlangan
normalari yig`indisini tashkil etadi. Bozorlardagi barqaror muvozanat bozor
normalaridan foydalanishning natijasi hisoblanadi Bozor konstitutsiyasining
asosida yotuvchi birinchi norma –
murakkab utilitarizm
normasi bo`lib, u nafaqat
individni o`zining foydaliligini oshirishga yo`naltirishni, balki uning olinadigan
foyda bilan o`zining samarali faoliyati o`rtasidagi aloqani anglab yetishini nazarda
tutadi.
Ya’ni, murakkab utilitarizm
– individ tomonidan o`z foydaliligining
samarali faoliyat asosida oshirilishidir.
Murakkab utilitarizm normasi individning ehtiyojlar darajasi va samarali
faoliyati o`rtasidagi nomuvofiqlikni istisno etadi. Ba’zan, bunday nomuvofiqlik
yuqori ishlab chiqarish salohiyatiga va yuqori mehnat samaradorligiga ega
bo`lmagan mamlakat aholisi o`rtasida yuqori iste’mol standartlarining tarqalishida
yuzaga keladigan «nomuvofiq kutishlar inqiloblari» asosida yotadi. Ushbu
vaziyatda asosan ommaviy axborot vositalari orqali yuz beradigan yangi iste’mol
standartini qabul qilish jamiyatda hukmronlik qiluvchi samarali faoliyat modeliga
taalluqli bo`lmaydi.
Bundan tashqari, qulay sharoitlar mavjud bo`lganida oddiy utilitarizm
foydalilikni oshirishni rentani qidirishga aylantirishni nazarda tutadi. Mukammal
raqobat vaziyatidan har qanday chetga chiqish, almashish (tariflar, kvotalar) uchun
cheklovlar o`rnatilishi oddiy utilitarizm sa’y-harakatlarini rentani qidirishga yoki,
boshqacha aytganda, foydaga samarasiz yo`naltirilishga aylantiradi. Individning
rentani ko`paytirishga intilishini normativ cheklash sifatida murakkab utilitarizm,
ya’ni individ tomonidan boshqalar ziyoniga emas, balki faqat o`z faoliyati
hisobidan yutuqqa erishish mumkinligining tan olinishi muqobil variant
hisoblanadi.
Agar utilitarizm normasi individning maqsadli funksiyasini belgilasa,
|
| |
Institutlar
Siyosiy soha - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova...

24
(institutsional matritsa) tomonidan belgilab beriladi. Institutsional o`zgarishlar
sezilarsiz tarzda kechishi ham, yoki o`zgarishlar, jamiyatdagi mavjud ijtimoiy-
iqtisodiy tizimning tezda takomillashuviga olib kelishi ham mumkin.
Institutsional o`zgarishlar eski va yangi institutlar o`rtasidagi o`zaro
bog`liqlik xususiyati ham katta rol o`ynaydi. D.Nort bog`liqlikning quyidagi
turlarini ta’kidlaydi [46]:
Birinchisi – rivojlanishning avvalgi yo`liga bog`liqlik – chuqur aloqa, yangi
institutlarning faqatgina eski institutlar negizida paydo bo`lishini ta’minlovchi
yangi institutlarning eski institutlarga kuchli bog`liqligi.
Ikinchisi – mutlaq yangi institutlarning paydo bo`lishiga bo`shliq mavjudligi
orqali belgilanadigan nisbatan kamroq.
Bog`liqlikning ushbu ikki xili evolyutsion xususiyatga ega, chunki eski
institutlardan yangi institutlarga o`tishda izchillikka amal qilinadi. Evolyutsion
o`zgarishlar jiddiy iqtisodiy larzalar sodir bo`lmagan va ularning jahon ishlab
chiqarishidagi ulushi ustun bo`lgan bozor iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlarning
institutsional tizimlariga xosdir. Izchilligiga qaramay evolyutsion o`zgarishlar sifat
jihatdan ilgari siljishlarni istisno etmaydi – miqdoriy-sifat o`zgarishlar dialektikasi
o`z kuchida qoladi.
D.Nort tomonidan ajratilgan bog`liqlikning uchinchi xili – eski va yangi
institutlar o`rtasida yaqqol aloqa (bog`liqlik)ning mvjud emasligi – inqilobiy
xususiyatga ega. Inqilobiy o`zgarishlar jamiyat rivojlanishining avvalgi o`zgarish
chizig`iga amal qilishni nazarda tutmaydi va tafakkur tarzi odatlari va
an’analarining tubdan o`zgarishi bilan kuzatiladi.
Hatto iqtisodiy tizim samaradorligining oshishiga xizmat qiluvchi inqilobiy
o`zgarishlar ham aholining ko`plab guruhlari uchun jiddiy ijtimoiy oqibatlarni
keltirib chiqarishi mumkin. Bunga bir yaqqol misol tariqasida XV-XVIII asrlarda
Angliyada ro`y bergan agrar sohadagi tub burilishlar bilan bog`liq institutsional
o`zgarishlarni keltirish mumkin.
Nazorat savollari - Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja

|
Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja
|
bet | 35/56 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #259295 |
Bog'liq Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tNazorat savollari
1. MT deb nimaga aytiladi va nima uchun uni unipolyar tranzistor deb ham atashadi?
2. MTlarning turlarini keltiring.
3. MTlarning kanali, zatvori, istoki, stoki va asosini qanday tushunasiz?
4. p-n o‘tish bilan boshqariluvchi MT ishlash prinsipini tushuntiring.
5. Asosga nisbatan zatvordagi va istokdagi kuchlanishlar o‘zgarganda kanal geometriyasi qanday o‘zgaradi?
6. MT tokiga zatvordagi va istokdagi kuchlanishlar qanday ta’sir ko‘rsatadi?
7. MTlarning ulanish sxemalarini aytib bering.
8. MT qanday ish rejimlarda ishlashi mumkin?
9. MTlarning VAXlarini keltiring.
10. MTlar asosiy parametrlarini ayting va ular qanday topiladi?
16- mavzu. INTEGRAL SXEMALAR.
Reja:
Umumiy ma’lumotlar
Yarimo‘tkazgichli IMSlar yaratilishi texnologik jarayon va operatsiyalar.
BTlar asosidagi IMS larni tayyorlash.
MDYa tranzistorlar asosidagi IMSlarni tayyorlash.
16.1 Umumiy ma’lumotlar
Integral mikrosxemalar elektr asboblarning sifat darajasidagi yangi turi bo‘lib elektron qurilmalarning asosiy negiz elementi hisoblanadilar.
Integral mikrosxema (IMS) elektr jihatdan o‘zaro bog‘langan elektr radiomateriallar (tranzistorlar, diodlar, rezistorlar, kondensatorlar va boshqalar) majmui bo‘lib, yagona texnologik siklda bajariladi, ya’ni bir vatqning o‘zida yagona konstruksiya (asos)da ma’lum axborotni qayta ishlash funksiyasini bajaradi.
IMSlarning asosiy xossasi shundaki, u murakkab funksiyalarni bajarish bilan birga kuchaytirgich, trigger, hisoblagich, xotira qurilmasi va boshqa funksiyalarni ham bajaradi. Xuddi shu funksiyalarni bajarish uchun diskret elementlarda mos keluvchi sxemani yig‘ish talab qilinardi.
IMSlar uchun ikki asosiy belgi mavjud: konstruktiv va texnologik. Konstruktiv belgisi shundaki, IMSning barcha elementlari asosiy asos ichida yoki sirtida joylashadi, elektr jihatdan birlashtirilgan va yagona qobiqga joylashtirilgan bo‘lib, yagona hisoblanadi. IMS elementlarining hammasi yoki bir qismi va elementlararo bog‘lanishlar yagona texnologik siklda bajariladi. Shu sababli integral mirosxemalar yuqori ishonchlilikka va kichik tannarxga ega.
Hozirgi kunda yasalish turi va hosil bo‘ladigan tuzilmaga ko‘ra IMSlarning uchta prinsipial turi mavjud: yarim o‘tkazgichli, pardali va gibrid. Har bir IMS turi konstruksiyasi, mikrosxema tarkibiga kiradigan element va komponentlar sonini ifodalovchi integratsiya darajasi bilan xarakterlanadi.
Element deb biror elektroradioelement (tranzistor, diod, rezistor, kondensator va boshqalar) funksiyasini amalga oshiruvchi IMS qismiga aytiladi va u kristall yoki asosdan ajralmagan konstruksiyada yasaladi.
|
| |
Rasmiy va norasmiy normalar va ularning shakllanishi

21
F.Xayekning ta’kidlashicha, norasmiy normalar “qandaydir o`tmishdagi voqealar
bilan belgilanadi, lekin qandaydir tuzilma yoki model (institutsional matritsa)ning
ongsiz tarzda o`zini o`zi tashkil etishi jarayonining tarkibiy qismi sifatida
shakllanadi”
6
.
Boshqacha aytganda, norasmiy institutlar – bu shartlilik, o`zini o`zi
qo`llab-quvvatlovchi, uchinchi tomon (davlat)ning aralashuvisiz, o`z o`zidan
bajariladigan qoidalardir. Ta’kidlash lozimki, “evolyutsiya” atamasidan
foydalanilsa-da, tabiiy tanlash nazariyasi izchil institutsional o`zgarishlarga
nisbatan hamma vaqt ham qo`llanilmaydi. Chunki eng “yaxshi” institut hamma
vaqt ham yashovchan bo`lmaydi. Ikkinchi tomondan, institutlarning bir holatdan
ikkinchi holatga doimiy ravishda o`tishi hamma vaqt ham tashqi omillar ta’siri
ostida kechmaydi. Ba’zi bir institutlar normativ tarzda mustahkamlanib norasmiy
turdan rasmiy institutlarga aylanadi,
boshqalari esa, rasmiy institutlar sifatidagi
avvalgi ahamiyatini yo`qotib va huquqiy tizimdan chiqarilgan holda norasmiy
ko`rinishga ega bo`lishi mumkin.
Amaliyot shuni ko`rsatmoqdaki, ko`p holatlarda norasmiy normalar
jamiyatda “tartibni” ta’minlashda rasmiy qoidalarga qaraganda g`oyat katta rol
o`ynaydi. Bunga qator omillar xizmat qiladi:
1. Har qanday jamiyatda faoliyatning alohida sohalari rasmiy qoidalar
mavjud bo`lmaganda faqat norasmiy normalar bilan tartibga solinadigan vaziyatni
kuzatish mumkin. Xo`jalik yuritishning jamoa shakli paydo bo`lishi davrida
urug`doshlik va ular a’zolari o`rtasidagi munosabatlar yoki mafiya (kriminal)
guruhlar o`rtasidagi
munosabatlar, O`zbekistonda mahallada yashovchi aholi
orasida keng tarqalgan odatlar va qoidalar bunga misol bo`lib xizmat qiladi.
Qoidalarga zarurat hamma vaqt, bittadan ko`p sub’ekt mavjud bo`lib, ular
o`rtasida qandaydir munosabatlar yuzaga kelgan taqdirda, tug`iladi. Bunda
sub’ektlarning turli guruhlaridagi qoidalar bir xil bo`lishi ham, bir-biridan yaqqol
farq qilishi ham mumkin. Alohida oila yoki alohida jamoa doirasidagi
munosabatlar ana shunday qoidalarga eng oddiy misol bo`lib xizmat qiladi. Oila
doirasidagi munosabatlar norasmiyligicha qoladi,
jamoaning qarindoshlar
bo`lmagan a’zolari o`rtasidagi munosabatlar esa, aksariyat hollarda shartnoma yoki
boshqa hujjat ko`rinishida (fuqarolik kodeksida davlat doirasida) rasmiy tarzda
mustahkamlandi.
2. Norasmiy normalar jamiyatda rasmiy qoidalarga qaraganda ancha oldin
paydo bo`lib, ko`p jihatdan rasmiy, qonunchilik bilan mustahkamlangan normalar
uchun asos bo`lib xizmat qildi. Norasmiy normalarning
rasmiy qoidalar sifatida
mustahkamlanishiga istalgan mamlakatning tarixida ko`plab misollarni uchratish
mumkin.
Tahrir menyusi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 39/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
Tahrir menyusi sichqonchaning chap tugmasini bir marta bosish yordamida ochiladi. U Nusxalash (Копировать) va Joylashtirish (Вставить) amallaridan iborat. Amallar yonida, mos ravishda, Ctrl+C va Ctrl+V tezkor klavishalar juftligi ko`rsatilgan. Klavishlar juftligidan qanday foydalanishni avvalgi darslarda ko`rib o`tilgan.
Ko`rinish menyusi kalkulyatorning Oddiy (Обычный) va Muhandislik (Инженерный) ko`rinishlaridan birini tanlash imkonini beradi. Odatda, sondagi raqamlarni guruhlarga ajratish sonning qiymatini aniqlash uchun qulay bo`ladi. Ko`rinish menyusining Guruhlardagi raqamlar soni (Количество цифр в группе) amali shu imkoniyatni berish uchun kiritilgan.
Ma`lumot menyusi yordamida kalkulyatorning barcha imkoniyatlari, qanday ishlatilishi va kim tomonidan ishlab chiqarilganligi haqidagi ma`lumotlarni olish mumkin. Quyida sichqoncha va yordamchi klavishlar orqali kalkulyatorni ishlatishga doir misollar keltirilgan. Bunda Num Lock indikatori yonib turgan bo`lishi lozim.
|
| |
lektron hisoblash - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 58/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orglektron hisoblash
mashinalari uchun yaratilgan dasturlar va ma’lumotlar bazalarining huquqiy
himoyasi to‘g‘risida
»gi Qonunida EHM uchun yaratilgan dasturlar va
ma’lumotlar bazalarining huquqiy himoyasi borasidagi munosabatlar yoritilgan.
Ushbu Qonun EHM uchun yaratilgan dasturlar va ma’lumotlar bazalarini
106
mualliflik huquqi obyektlari sirasiga kiritadi. Qonunda vazifasi va
afzalliklaridan qat’iy nazar, obyektiv shaklda ifodalangan, bosib chiqarilgan
hamda bosib chiqarilmagan, muallif (hammualliflar) ijodiy faoliyatining natijasi
bo‘lgan, EHM uchun yaratilgan har qanday dasturlar va ma’lumotlar bazalariga
nisbatan mualliflik huquqi tatbiq etilishi belgilab qo‘yilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 29 avgust 1996 yilda qabul
qilingan 257 sonli qaroriga binoan 1997 yil 1 martdan boshlab joriy etilgan
O‘zbekiston Respublikasi
Fuqarolik Kodeksining
«
Хizmat va tijorat siri
» nomli
98-moddasida quyidagilar bayon etilgan:
Fuqarolik qonun hujjatlari xizmat yoki tijorat siri bo‘lgan axborotni,
basharti bu axborot uchinchi shaxslarga noma’lumligi sababli haqiqiy yoki
nisbiy tijorat qimmatiga ega bo‘lgan, qonun yo‘li bilan undan erkin bahramand
bo‘lish mumkin bo‘lmagan hamda axborot egasi uning maxfiyligini saqlashga
doir choralar ko‘rgan hollarda himoya etadi.
Axborotning maxfiyligini ta’minlash borasida davlat manfaatlari 1993 yil 7
mayda qabul qilingan № 848-XII sonli «
Davlat sirlarini saqlash to‘g‘risida
»gi
Qonunda to‘liq o‘z aksini topgan Unda O‘zbekiston Respublikasining davlat
sirlari, deb davlat tomonidan qo‘riqlanadigan va maxsus ro‘yxatlar bilan
chegaralab qo‘yiladigan alohida ahamiyatli, mutlaqo maxfiy va maxfiy harbiy,
siyosiy, iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va o‘zga xil ma’lumotlar hisoblanishi
ta’kidlangan. Shuningdek mazkur qonunda «Davlat sirlarini saqlashning
huquqiy asosi», «Davlat sirlarining kategoriyalari», «Axborotlarni davlat
sirlariga mansub deb topish», «Davlat sirlarini saqlash tizimi», «Axborotlarni
maxfiylashtirish muddatlari», «Davlat sirlarini saqlash borasidagi burch, ularni
oshkor etganlik yoki qonunga xilof ravishda maxfiylashtirganlik uchun
javobgarlik» nomli moddalar alohida yoritilgan.
O‘zbekiston Respublikasi «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi Qonuniga
muvofiq
ravishda
yuridik
va
jismoniy
shaxslarning
informatsion-
kommunikatsion texnologiyalari va Internet tarmog‘idan foydalanishlarida
107
xavfsizlikni ta’minlash, kompyuter xavfsizligi tahdidlarining oldini olish va
bartaraf etishni yanada takomillashtirish maqsadida 2005 yil 5 sentabrdagi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-167-sonli Qaroriga ko‘ra
|
| |