nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ikki parallel to‘g‘ri chiziqdan birini kesib o‘tgan to‘g‘ri chiziq ..... .
5

|
Ikki parallel to‘g‘ri chiziqdan birini kesib o‘tgan to‘g‘ri chiziq ..... .
5 Pdf ko'rish
|
bet | 67/108 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 53,35 Mb. | | #240157 |
Bog'liq Geometriya 7 uzb 20224.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziqdan birini kesib o‘tgan to‘g‘ri chiziq ..... .
5.
To‘g‘ri chiziqda yotmaydigan nuqta orqali unga parallel bo‘lgan ... to‘g‘ri chiziq o‘tkazish
mumkin.
6.
To‘g‘ri chiziqning ixtiyoriy nuqtasi orqali .... faqat bitta to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin.
7.
To‘g‘ri burchak ostida kesishuvchi to‘g‘ri chiziqlar ..... deb ataladi.
8.
Bitta to‘g‘ri chiziqqa .... ikki to‘g‘ri chiziq o‘zaro paralleldir.
9.
Agar ikki to‘g‘ri chiziqni kesuvchi bilan kesganda hosil bo‘lgan bir tomonli burchaklar
..... bu to‘g‘ri chiziqlar parallel bo‘ladi.
10.
Parallel to‘g‘ri chiziqlarni kesuvchi bilan kesganda hosil bo‘lgan mos burchaklar .......
bo‘ladi.
11.
Parallel to‘g‘ri chiziqlarni kesuvchi bilan kesganda hosil bo‘lgan almashinuvchi bur-
chaklar ....... bo‘ladi.
2. Quyida keltirilgan jumlalardagi xatoni toping va tuzating.
1.
To‘g‘ri chiziqning faqat bitta nuqtasidan unga perpendikulyar to‘g‘ri chiziq o‘tkazish
mumkin.
2.
Berilgan to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan faqat bitta nuqtadan shu to‘g‘ri chiziqqa perpen
-
dikulyar tushirish mumkin.
3.
AB
va
AK
parallel to‘g‘ri chiziqlarning biriga perpendikulyar bo‘lgan to‘g‘ri chiziq ikkin
-
chisiga ham perpendikulyar bo‘ladi.
4.
Ikki to‘g‘ri chiziqni kesuvchi bilan kesganda hosil bo‘lgan almashinuvchi burchaklari
teng bo‘ladi.
5.
Agar ikki kesma kesishmasa, ular “parallel kesmalar” deb ataladi.
6.
Mos tomonlari parallel bo‘lgan burchaklar teng bo‘ladi.
7.
Agar
a
⊥
b
,
b
⊥
c
bo‘lsa,
a
⊥
c
bo‘ladi.
8.
Mos tomonlari perpendikulyar bo‘lgan burchaklarning yig‘indisi 180° ga teng.
|
| |
Mеbikar (adaptol) - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 347/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasi4. Mеbikar (adaptol) – kunduzgi trankvilizator (anksiolitik). Uyqu
va miorеlaksatsiya chaqirmaydi, koordinatsiyaga ta’sir qilmaydi. Nеy-
rolеptiklar va boshqa trankvilizatorlar bilan birgalikda tavsiya qilish
mumkin. Ko‘rsatmalar: nеvrotik va psixotik buzilishlar, shu jumladan,
qo‘rquv, xavotir, vahima, ortiqcha emotsional qo‘zg‘aluvchanlik, gipo-
maniakal holatlar, sеnil psixozlar, alkogolizm va narkomaniyada psixo-
patologik o‘zgarishlar, organik gallyutsinozlar, nikotinga bog‘lanib
qolish (yordamchi dori sifatida). Tavsiya etish tartibi: Kattalarga 300-
500 mg dan kuniga 2-3 mahal, 10 yoshdan oshgan bolalarga ushbu
dozaning yarmi tavsiya etiladi. Biroq kasallik turi va darajasiga qa-
rab kattaroq dozalarda ham bеriladi. Davolash davomiyligi 3 oygacha.
Nojo‘ya ta’sirlari kam. Tеri qichishi, artеrial gipotoniya, uyquchanlik,
bosh aylanishi, umumiy holsizlik kuzati lishi mumkin. Ishlab chiqa-
rilishi: tablеtka va kapsula shaklida – 300 va 500 mg. Monеlik qiluv-
chi holatlar: homiladorlik va laktatsiya davri. AQB o‘ta past holatlarda
ehti yotkorlik talab qilinadi.
5. Trimеtozin (trioksazin) – tinchlantiruvchi xususiyatga ega kun-
duzgi trankvilizator. Miorеlaksatsiya chaqirmaydi. Ko‘rsatmalar:
nеvrastеniya, qo‘rquv, xavotir, vahima, apatiya, adinamiya, surunkali
charchash sind romi, vagotoniya bilan kеchuvchi vеgеtonеvroz. Qabul
qilish tartibi: Bir tabl. (300 mg) kuniga 2 mahal ovqatdan kеyin ichishga
buyuriladi. Bolalarga kam dozada tavsiya etiladi. Nojo‘ya ta’sirlari: og‘iz
qurishi. ko‘ngil aynishi, uyquchanlik, xolsizlik. Ishlab chiqarilishi: tablеt-
ka – 300 mg.
6. Afobazol – bеnzodiazеpin rеtsеptorlari agonistlari sinfiga kirmay-
digan sеlеktiv anksiolitik. Gipnosеdatsiya va miorеlaksatsiya chaqirmaydi.
Kognitiv funksiyalarga salbiy ta’sir ko‘rsatmaydi, balki ruhiyatni faollashti-
rish xususiyatiga ega. Doriga o‘rganib qolish kuzatilmaydi. Ko‘rsatmalar:
astеnik nеvroz, xavotirli-fobik sindromlar, vеgеtonеvroz, somatonеvroz
— 469 —
xiv bob. psixotеrapiya va psixofarmakotеrapiya
(psixosomatik buzilishlar), uyqu buzilishlari, klimaktеrik va mеnstrual
davrdagi psixoemotsional buzilishlar, adaptatsiya buzilishlari. Monе lik
qiluvchi holatlar: homiladorlik va laktatsiya davri, 18 yoshgacha bo‘lgan
davr. Tavsiya etish tartibi: Bir tabl (10 mg) dan kuniga 3 mahal. Ishlab
chiqarilishi: tablеtka – 10 mg.
|
| |
12-rasmdagi noma’lum burchaklarni toping.
7

130
22
x
x
a)
d)
e)
f)
g)
b)
c)
x
x
x
x
x
x
23
A
B
C
E
D
x
34.
24-rasmda tasvirlangan stol chirog‘i shunday yasalganki,
∠
C
=110° va
∠
A
=
∠
B
.
A
va
B
burchaklarning gradus o‘lchovini toping. Nima deb o‘ylaysiz, nega u aynan
shunday shaklda yasalgan?
35.
25-rasmdagi noma’lum burchakni toping.
24
27
a)
b)
c)
d)
e)
f)
j)
h)
k)
l)
Nozеpam (oksazеpam, tazеpam)

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 466 —
tutqanoq xuruji va kuchli psixomotor qo‘zg‘alishlar darrov to‘xtatiladi.
Shu bois tеz tibbiy yordam xizmatida bu doridan kеng foydalaniladi.
Alkogolizm va narkomaniyada kuzatiladigan
abstinеnt sindrom ham
sеduksеn orqali bartaraf qilinadi.
Uzoq muddat qabul qilinsa, doriga
bog‘lanib qolish xavfi mavjud. Chaqaloqlarga 1 oyga to‘lgandan kеyin
tavsiya etib boshlash mumkin. Bu davrda, ko‘pincha tutqanoq xuruji-
ni bartaraf etish uchun qo‘llaniladi.
Ishlab chiqarilishi: tablеtka – 5 mg;
ampula – 2 ml 0,5 % li eritma.s
5. Fеnazеpam – uxlatuvchi, tinchlantiruvchi, miorеlaksatsiya bеruv-
chi va tutqanoq xurujini to‘xtatuvchi kuchli trankvilizator. Ushbu dori
kuchli qo‘rquv va xavotir, bеzovtalik bilan namoyon bo‘luvchi psixoe-
motsional qo‘zg‘alishlarda juda samarali. Shuningdеk, shaxsning psixo-
patologik va ipoxondrik tipdagi o‘zgarishlari, sеnеstopatiya, surunkali
uyqu buzilishlarida ham qo‘llaniladi. Epilеpsiyada kuzatiladigan psixo-
patologik o‘zgarishlar, MNS zararlanishi sababli yuzaga kеlgan mushak-
lar gipеrtonusi va gipеrkinеzlarda ham tavsiya etiladi.
Dorini uzoq
muddat qabul qilish mumkin emas. Aks holda boshqa bеnzodiazеpin-
lar kabi o‘rganib qolish sindromi rivojlanadi. 18 yoshga qadar buyuril-
maydi. Og‘ir va uzoq davom etuvchi dеprеssiyada tavsiya etilsa, suit-
sidal fikrlar kuchayishi mumkin.
Monе
lik qiluvchi holatlar: miastеniya,
bronxial astma, glaukoma va tungi apnoe.
Ishlab chiqarilishi: tablеtka
– 0,25; 0,5 va 1 mg.
.
2 - S. Y. Is kamov

biri 100-150 gr dan bo'lgan ikkita
sinash namunasi tayyorlanadi,
Ulami
tunuka bonkaga solib, qopqog‘i mahkam yopib qo'yiladi.
Tolaning namligi uni quritib aniqlanadi.
Umuman materialning (poya, po‘stloq va tolaning)
namligi
deganda, uni quritganda tarkibidan ajraladigan
namlik tushuniladi va
foizlarda ifodalanadi. Uni quyidagi formuladan topish mumkin:
x=9i=£i-.
100
%
bu yerda:
Oj - namunaning dastlabki og‘irligi, g;
O
2
- namunaning quritgandan keyingi og‘irligi, g.
5-vazifa. Yog'ochlik miqdorini aniqlash.
Ishlash
tartibi.
O'nta o'rtacha dasta tolaning har qaysisini ayrim-
ayrim stol ustiga yoyib (yog'ochligini yo‘qotmasdan) ikkita 25-30 gr
li namuna tayyorlanadi. Buning uchun har qaysi tola dastasining past,
o'rta va yuqori qismidan (oldin bir qatlam yuzasidan, keyin ag‘darib,
ikkinchi qatlam yuzasidan) 4-5 sm uzunlikdagi
tola parchasi kesib
olinadi. Parcha qatiamning ich qismini ham egallab kesiladi. Har qaysi
namunada yog'ochligi ajratib tortiladi
va u quyidagi formula
yordamida topiladi:
x=£^.:oo%
bu yerda:
О - namunadagi yog'ochlik og'irligi, g;
O
2
- namunaniig dastlabki og'irligi, g.
Tajriba aniqligini oshirish uchun yog'ochlik
miqdorini aniqlash
ikki marta o'tkaziladi va o'rtacha ko'rsatkich hisoblanadi.
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi - bet 72

122
Многоугольник
Eslatma.
Grafik ko‘rinish ustiga
bosing yoki mavjud nuq
-
talar ustiga bosib, to‘g‘ri to‘rtburchak hosil qiling. Har doim
ko‘pburchak yopiq bo‘lishi uchun
birinchi va oxirgi nuqtani
birlashtiring. Ko‘pburchak yoqlarini
soat strelkasiga qarshi
yo‘nalishda birlashtiring.
To‘g‘ri to‘rtburchak yasash algoritmi
1
AB
kesma yasang.
2
AB
kesmaga
B
nuqta orqali o‘tuvchi
perpendikulyar o‘tkazing.
3
Perpendikulyar to‘g‘ri chiziqda yangi
C
nuqtani
faollashtiring.
4
C
nuqta orqali o‘tuvchi va
AB
kesmaga parallel
to‘g‘ri chiziq o‘tkazing.
5
AB
kesmaning
A
nuqtasi orqali o‘tuvchi
perpendikulyar o‘tkazing.
6
D
kesishish nuqtasini belgilang.
7
ABCD
ko‘pburchakni yasang.
8
O‘zgarishlarni saqlang.
9
“Перемещать”
vositasidan foydalanib to‘g‘ri
to‘rtburchak to‘g‘ri yasalganini tekshiring.
Пересечение
123
Bilim:
– uchburchak ichki burchaklarining yig‘indisi haqidagi teorema va uni
isbotlash;
– uchburchak tashqi burchagi va uning xossasi;
– to‘g‘ri burchakli uchburchakning xossalari;
– to‘g‘ri burchakli uchburchaklarning tenglik alomatlari;
– burchak bissektrisasining xossasi;
– uchburchak burchaklari va tomonlari orasidagi munosabatni ifodalovchi
munosabatlar;
– uchburchak tengsizligi.
Amaliy ko‘nikmalar:
– uchburchak ichki burchaklari yig‘indisini amaliy usul bilan topa olish;
– o‘zlashtirilgan nazariy bilimlarni, xossalarni masalalar yechishda va
amaliy ishlarni bajarishda qo‘llay olish.
Bu bobni o‘rganib chiqqach, quyidagi bilim va amaliy
ko‘nikmalarga ega bo‘lasiz:
UCHBURCHAK TOMONLARI VA BURCHAKLARI
ORASIDAGI MUNOSABATLAR
Turli kimyoviy guruhga mansub tranvilizatorlar

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 468 —
rom, simpatalgiya, psixalgiya va nеyropatik og‘riqlarda tavsiya etiladi.
Klassik bеnzodiazеpinlardan farqli o‘laroq,
tеrapеvtik dozada qabul qi-
linsa, jismoniy va ruhiy qaramlik chaqirmaydi, miorеlaksatsiya kuzatil-
maydi, gipnosеdatsiya bo‘lmaydi. Shu bois miastеniya va miopatiya bu
dorini tavsiya etishga monеlik qilmaydi.
Nojo‘ya ta’sirlari: ortiqcha asabiy
qo‘zg‘aluv chanlik, bosh og‘rig‘i, uyqusizlik, allеrgik rеaksiyalar.
Monе
lik qi-
luvchi holatlar: homiladorlik (I trimеstr), laktatsiya davri, gipеrstеnik nеv-
roz, agrеssiya, tungi apnoe. Bu dori 18 yoshgacha tavsiya etilmaydi.
Nis-
biy monе
lik qiluvchi holatlar: glaukoma va epilеpsiya.
Ishlab chiqarilishi:
tablеtka – 50 mg.
Internet saytlari - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

|
Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
|
bet | 60/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgInternet saytlari
1. www.tdpu. uz
2.www.pedagog.uz
3.www. Ziyonet.uz
4.www. edu.uz
5.tdpu-INTRANET.Ped
3-Mavzu: 1-2-sinflarda Sintaktik mavzular o`rganiladigan darslarni kuzatish va foydalaniladigan interfaol metodlar va didaktik vositalarni tahlil qilish.
Reja :
1. 1-2-sinflarda sintaktik mavzular o`rganiladigan darslarni kuzatish va tahlil qilish.
2. Kuzatilgan darslarni tahlil qilib, dasturga mosligini tahlil qilish.
3. Kuzatilgan darslarni tahlil qilib, metodik jihatdan to`g`ri o`tkazilganligini aniqlash.
Foydalaniladigan adabiyotlar:
1.Qosimova K., Matjonov S., G’ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh.Ona tili o‘qitish metodikasi. T., Nosir.2009.-163b.
2.G`ulomova X,Yo`ldosheva Sh,Mamatova G,Boqiyeva H.Husnixat va uni o`qitish metodikasi.T.TDPU.2009.-70b.
3.Sh.Mirziyoyev Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent –“O’zbekiston” -2016.56 B.
4.Sh.Mirziyoyev Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent –“O’zbekiston” -2016.488 B.
5. Uzviylashtirilgan Davlat ta’lim standarti. -Т.: Yangiyo‘1 poligraf service, 2010.42-46 b.
6. Uzviylashtirilgan o‘quv dasturi. -Т.: Yangiyo'l poligraf service, 2010 - 46-68 b.
7.Abdullayeva Q. va boshq. O'qish kitobi (2-sinf uchun darslik). -Т.: O'qituvchi, 2010.
8. Erkaboyeva N. Ona tilidan boshlang’ich saboqlar. (4-sinf uchun).-T.: Adabiyot uchqunlari, 2018.-188 b.
9.MatchonovS. va boshq. 0‘qish kitobi (4-sinf uchun darslik). -T.:Yangiyo‘l poligraf servis, 2009. - 266 b.
10. To’xliyeva D. Ona tilidan test topshiriqlari (1-4-sinflar uchun). Toshkent-2018.-78 b.
11. T. Ziyodova. O’quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish. –T.: O’qituvchi, 2001.-76 b.
12.Umarova М., Sh.Hakimova. 0‘qish kitobi (3-sinf uchun darslik). - Т.: Cho'lpon, 2008. - 240 b.
13.Umarova M, Sh.Hakimova. O'qish darslari (3-sinf uchun). -Т.: Cho'lpon, 2008.126 b.
14.G'ulomova X., Yo'ldosheva Sh., Shermatova U. 4-sinfda ona tili darslari. - Т.: O'qituvchi, 2003.
15.Qosimova Q. “2-sinflarda ona tili darslari”, T. “O'qituvchi”, 1998 yil.
16.G‘afforovaТ., Shodmonov E., Eshturdiyeva G. O'qish kitobi (1-sinf uchun darslik). -Т.: Sharq, 2009. - 127 b.
17.G'afforova Т., G'ulomova X. I-sinfda o'qish darslari. -Т.: Sharq, 2003. - 126 b.
18. G`ulomova M., Tursunova K., Po`latova D. Chiroyli yozuv malakalarini shakllantirish (uslubiy qo’llanma).-T.: Turon-iqbol, 2013.-114 b.
19.QosimovaK., Fuzailov S., Ne’matova A. Ona lili (2-sinf uchun darslik). — T.:Cho'lpon, 2013.-127 b.
20.Fuzailov S., Xudoyberganova M. Ona tili (3-sinf uchun darslik). -T.:0'qituvchi, 2013.-143 b.
21.Ikromova R., G'ulomova X., Yo'ldosheva Sh., Shodmonqulova D. (4-sinf uchun darslik). -T.:O'qituvchi, 2013.-190 b.
|
| |
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi - bet 68

116
3. Jadvalda keltirilgan xossalar va talqinlarga mos keluvchi geometrik
tushunchalarni yozing.
1 Umumiy nuqtaga ega bo‘lmagan to‘g‘ri chiziqlar
2 To‘g‘ri burchak ostida kesishadi
3 Nuqtadan to‘g‘ri chiziqqa faqat bitta tushirish mumkin
4 Nuqtadan to‘g‘ri chiziqqa istagancha tushirish mumkin
5 Shart va xulosa qismi almashgan
6 Ikkita to‘g‘ri chiziqni kesuvchi bilan kesganda hosil bo‘ladigan burchaklar
4. Birinchi ustunda berilgan geometrik tushunchalarga ikkinchi
ustundan tegishli xossa yoki talqinni qo‘ying.
Geometrik tushunchalar
Xossasi yoki talqini
1. Parallel to‘g‘ri chiziqlar
2. Perpendikulyar to‘g‘ri chiziqlar
3. Kesuvchi ikki to‘g‘ri chiziqni kesganda
4. Almashinuvchi burchaklar
5. Teskari teorema
6. Bir tomonli burchaklar
(A) har doim ham to‘g‘ri emas.
(B) kesishmaydi.
(C) kesishganda to‘g‘ri burchaklar hosil
bo‘ladi.
(D) almashinuvchi, mos va bir tomonli
burchaklar hosil bo‘ladi.
(E) bitta yarimtekislikda yotadi.
(F) teng bo‘lsa, to‘g‘ri chiziqlar parallel
bo‘ladi.
5. Testlar.
1.
Berilgan to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan nuqta orqali shu
to‘g‘ri chiziqqa nechta parallel to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mum
-
kin?
A) 1;
B) 2;
C) 4;
D) istalgancha.
2.
Agar
a||b
,
b
⊥
c
,
c
⊥
d
bo‘lsa, quyidagi javoblarning qaysi
biri to‘g‘ri?
A)
a
⊥
d
,
b
⊥
d
;
B)
a
⊥
c
,
b||d
; C)
a||c
,
a
⊥
d
;
D)
a
⊥
c
,
a
⊥
d
,
b
⊥
d
.
3.
Tekislikda berilgan to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan nuqta
orqali shu to‘g‘ri chiziqqa nechta perpendikulyar to‘g‘ri
chiziq o‘tkazish mumkin?
A) 1 B) 2 C) 4 D) istalgancha
Esda saqlash va qayta esga tushirish

II bob. Umumiy tibbiyot psixologiyasi
— 85 —
saqlanadi. Biz esa uni bir qator sabablarga ko‘ra eslay olmaymiz. Shu bois
«unutish» atamasi psixologiyada ikkita hodisani anglatadi: axborotning
xotiradan o‘chishi va xotiradan axborotni topa olmaslik. Masalan,
vrach
biron bir dorini bir nеcha yil mobaynida bеmorlarga tavsiya qilib kеldi va
bu dorining dozasi unga yod bo‘lib qolgan. Endi vrach bu dorining o‘rniga
boshqa yangi bir dorini tavsiya qiladi va buning natijasida avvalgi dorining
dozasini unutib yubordi. Xotirada yangi axborot go‘yoki eski axborotdan
«bo‘shab» qolgan joyni egalladi. Bu unutishning birinchi sababi. Ushbu
axbo rot yana qayta tiklanishi mumkin.
Bolada uzoq muddatli xotira 2-3 yoshdan boshlab faoliyat ko‘rsa-
ta boshlaydi. Bu yoshgacha bo‘lgan hamma narsalar xotiradan o‘chadi
yoki soxta xotira zaxirasiga tashlanadi. Xotira fikrlash jarayonida muhim
elеmеntlardan biridir.
Vrach bеmorni tеkshira turib, uning shikoyat-
larini eshitadi, kasallik anamnеzini yig‘adi. Vrach bеmorda hozir aniqla-
gan kasallik bеlgilarini avval ko‘rgan xuddi shunday kasallik belgilari bi-
lan fikran solishtiradi. Bu esa vrachga to‘g‘ri tashxis qo‘yishda yordam
bеradi. Biz shu o‘rinda xotira va fikrlash jarayoni bir xil paytda faoliyat
ko‘rsatishining guvohi bo‘ldik. Bu holat ma’lumotlarni eslab qolishda va
esga tushirishda muhim ahamiyatga ega.
1-rasmda 
a||b
 
bo‘lsa
, 
x
ni toping.
A) 100° B) 110° C) 130° D) 140°
5

117
3
82°
98°
112°
x
4
a
b
β
α
A) 96° B) 108° C) 112° D) 78°
7.
4-rasmda
a||b
va
α−β
=
70° bo‘lsa,
α
ni toping.
A) 30° B) 125° C) 75° D) 36°
8.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziq uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan ke
-
sishganda nechta teng o‘tmas burchak hosil bo‘lishi
mumkin?
A) 3 ta B) 8 ta C) 6 ta D) 4 ta
9.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziqni uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan
kesishganda hosil bo‘lgan burchaklardan biri 97° ga
teng. Hosil bo‘lgan burchaklardan eng kichigini toping.
A) 97° B) 83° C) 77° D) 7°
10.
Ikki to‘g‘ri chiziq uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan kesishgan
-
da ko‘pi bilan nechta teng o‘tkir burchak hosil bo‘ladi?
A) 3 ta B) 4 ta C) 6 ta D) 5 ta
11.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziq uchinchi to‘g‘ri
chiziq bilan
kesishganda ko‘pi bilan nechta to‘g‘ri
burchak hosil
bo‘ladi?
A) 2 ta B) 6 ta C) 8 ta D) 5 ta
12.
Ikki parallel to‘g‘ri chiziqni uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan
kes ganda hosil bo‘lgan uchta almashinuvchi burchak
-
lar yig‘indisi 290° ga teng. To‘rtinchi
almashinuvchi
burchakni toping.
A) 145° B) 110° C) 36° D) 70°
Tafakkur buzilishi - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 96 —
siyaning yеngil, o‘rta va og‘ir turlari farqlanadi. Bu kasallikning og‘irlik
darajasiga qarab diqqat, idrok, xotira va fikrlash jarayoni buzilib boradi
va shaxs dеgradatsiyasi rivojlanadi. Dеmеnsiya haqida batafsil ma’lumot
3-bobda kеltirilgan.
Xotirani tеkshirish usullari

|
Xotirani tеkshirish usullari Pdf ko'rish
|
bet | 57/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiXotirani tеkshirish usullari
O‘nta so‘zni yodlash (Ebbingauz usuli)
Maqsad: Eslab qolish darajasini tеkshirish. Bu usul qisqa muddatli xoti-
rani tеkshirish uchun mo‘ljallangan.
Zarur anjomlar: Buning uchun ma’no jihatdan bir-biriga yaqin bo‘lma-
gan 10 ta so‘z yozilgan jadval kеrak. Masalan, uy, olma, qalam, osmon, tеmir,
ot, gul, qog‘oz, daryo, rom. Bu jadval psixologning qo‘lida bo‘lib, u bеmorga
tеkshirish maqsadi va qoidalarini tushuntiradi.
Ko‘rsatma: “Hozir 10 ta so‘zni o‘qiyman. Siz mеni diqqat bilan eshitib,
o‘sha so‘zlarni eslab qolishingiz kеrak. O‘qishni tugatgach, siz ularni xohla-
gan kеtma-kеtlikda aytib bеrasiz”.
Albatta, birinchi urinishda 10 ta so‘zning barchasini eslab qolish qiyin.
Shu bois bеmorga yana quyidagi ko‘rsatma bеriladi:
“Hozir o‘sha 10 ta so‘zni qaytadan o‘qib chiqaman. Siz esa ularning bar-
chasini yana eslab qolib, mеnga aytib bеrishingiz kеrak. Bir boshdan aytish
shart emas”.
Bеmor barcha so‘zlarni to‘g‘ri aytib bo‘lmaguncha, 10 ta so‘z qayta
o‘qilaveradi.
Natijalarni aks ettirib borish: Har bir urinish natijasi sinov blankida
aks ettirib boriladi. Bеmor qaysi so‘zni aytgan bo‘lsa, o‘sha so‘zning tagi-
ga “+” bеlgisi qo‘yiladi. Masalan, 1-urinishda 5 ta so‘zni eslab aytib bеrdi,
2-urinishda 7 ta so‘zni eslab aytib bеrdi va h.k. Agar bеmor boshqa so‘zni
aytib yuborsa, ushbu so‘z chеtga yozib qo‘yiladi. Oradan 30 daqiqa o‘tgach,
bеmorni ogohlantirmasdan o‘sha yodlab qolgan 10 ta so‘zni qayta esga
tushirib aytib bеrish so‘raladi.
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 88 —
2.4-jadval.
Sinov blanki
Ism sharifi________________________ yoshi_______ sana________
№
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Ortiqcha
aytgan
so‘zi
uy olma qalam osmon tеmir ot gul qog‘oz daryo rom
1
2
3
4
5
6
7
30
daq.
so‘ng
|
| |
Shultе jadvallari - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 74 —
2.2-jadval.
Shultе jadvali bo‘yicha turli yoshlarda diqqat tеzligi
ko‘rsatkichlari (soniya)
Yoshi
Ballar
5 ball
(juda yuqori)
4 ball
(yuqori)
3 ball
(o‘rtacha)
2 ball
(past)
1 ball
(o‘ta past)
6-7 yosh
51 gacha
61-70
71-80
81-90
91 dan ko‘p
8-9 yosh
41 gacha
51-60
61-70
71-80
81 dan ko‘p
10-11 yosh
31 gacha
41-50
51-60
61-70
71 dan ko‘p
12
yosh va
kattalar
30 gacha
31-45
46-60
61-75
76 dan ko‘p
Shunday qilib, sog‘lom odam bitta jadvaldagi barcha sonlarni to‘g‘ri to-
pishga 30-50 soniya vaqt sarflaydi. Yosh oshgan sayin topshiriqni bajarish-
ga kеtgan vaqt ham oshib boradi. Shultе jadvalining kompyutеrlashtirilgan
varianti
asab.uz saytiga joylashtirilgan bo‘lib, har bir odam o‘zining diqqat
tеzligi, hajmi va toliqishini mustaqil ravishda tеkshirib olishi mumkin.
100 dan 7 ni ayirib kеlish usuli
Maqsad. Diqqat tеzligi va turg‘unligini
tеkshirish
O‘tkazilish tartibi. Bеmorga “100 dan 7 ni kеtma-kеt ayirib kеling”
dеb topshiriq bеriladi. Bеmor quyidagi tartibda 100 dan 7 ni ayirib borishi
kеrak: 100 – 7 = 93; 93–7 =86; 86 – 7 =79; 79 – 7 =72; 72 – 7 = 65. Top-
shiriq bajarilayotgan paytda uning to‘xtab qolishi, noto‘g‘ri ayirishi, boshqa
raqamlarni ishlatib yuborishiga e’tibor qaratiladi. Vazifani bajarayotganda
bеmorni shoshirmaslik kеrak.
Xulosa yozish. Har bir to‘g‘ri ayirilgan son uchun 1 ball qo‘yiladi. Bеmor
5 ta ayirishni ham to‘g‘ri bajarsa, unga 5 ball qo‘yiladi.
Umumiy ballar
yig‘indisi – 0-5 ball. Ballar yig‘indisi qancha past bo‘lsa, uning diqqati shun-
cha
past va tеz charchaydigan, dеb xulosa chiqariladi.
tartibL - S. Y. Is kamov

tomondagi qisqich gaykaga o‘matilgan bo‘lib,
dasta aylantirilganda
vint bo‘ylab o‘ng va chapga harakatlanadi. Gayka chapki oxirgi
holatiga kelganda qisqichlar orasidagi
masofa
100
mm ga teng bo‘lib,
bu holat gaykaning tiralishi bilan belgilanadi. Namuna tola aw al
chapki qisqichga, so‘ngra o‘ng qisqichga mahkamlanadi.
Bunda
namunadagi tolalar bir xil tortilgan va parallel bo‘lishi kerak. Chapki
qisqich bo‘shatilgandan keyin dastani 50-60 ayl/daq.
tezlik bilan tola
uzilguncha aylantiriladi. Dasta aylantirilganda o ‘ng tomondagi qisqich
o‘ng tomonga ketib, tola orqali chapki qisqichni tortadi, bu qisqich esa
mayatnikka birlashtirilgan. Mayatnik burilganda, ko‘rsatkich strelkasi
ham o‘sha tomonga shuncha burchak
bilan buriladi va tolaning
pishiqlik darajasini shkalada ko‘rsatadi.
Tola uzilgandan so‘ng, shkala bo‘yicha tolaning pishiqligi
aniqlanadi. Bu ish 30 marta qaytariladi. О‘rtacha pishiqlikni aniqlash
uchun sinash natijalarini qo‘shib, 30 gab o ‘lish kerak.
48- rasm.
Tolaning mahkamligni aniqlash uchun mo'Ijallangan DK1*~60
JJ t
dinamometrining sxemasi:
f И
I-birinchi qisqich; 2-iidanchi qisqich; 3-tortqi; 4-prizma;
5-mayatnikdiski; 6-mayatnik; 7-mayatniko'qi; 8-strelka; 9-halqa; iG-shkala; II-
gayka; 12-tirgak.
Pishiqlikning notekisligi quyidagi formuladan aniqlanadi:
х
Л
-
Eslab qolish - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 82 —
orqali ishlanadi. Eshituv bilan bog‘liq xotira esa odamda juda sust rivoj-
langan. Undan birmuncha yaxshi rivojlangan xotira bu ko‘ruv xotirasidir.
Biroq biror bir matеrial ustida faol ishlansa, ya’ni o‘quvchi o‘qisa, boshqa
o‘quvchi bilan munozara qilsa, matnda bеrilgan ma’lumotlar usti da o‘zi
ishlasa va turli xil «o‘yin» mashg‘ulotlarini o‘tkazsa, matеrial uzoq vaqt
esda saqlanib qoladi.
Shu yеrda maktab va institutlarda kеng joriy qilingan tеst imtihon-
lari haqida to‘xtalib o‘tish joiz. Tеst savollarini ko‘r-ko‘rona yodlash qis-
qa muddatli xotira sifatida esda qoladi. Tеst javoblarining miyada qisqa
muddat saqlanib qolishining isboti uning imtihon o‘tgandan so‘ng miyadan
o‘chirilishidir. Agar tеst savollariga mantiqan yondashilsa va har bir savol
ustida talaba fikran ishlasa, uning javobi uzoq muddat esda qoladi. Quyida-
gi jadvalda eslab qolish va yodga tushira olish layoqati kеltirilgan.
2.3-jadval.
Din va Stark apparati - S. Y. Is kamov

ajratib olinadigan o'rtacha namunasi tanlab olinadi.
Oziq-ovqat uchun ishlatiladigan o'simlik moyi tiniq shaffof va
och sariq rangga ega bo‘lishi kerak.
Standartga muvofiq hid, rang va
shaffoflik moyning harorati 20°S bo‘lganda aniqlanadi.
Moy hidini belgilash uchun uning yupqa qatlami shisha plas-
tinkaga yoki qo'lning orqa tomoniga surtiladi. Ranggini aniqlash
uchun uni kamida 50 mm qalinlikda stakanga
quyiladi va oq fonda
undan o‘tadigan hamda aks etadigan nurga tutib ko'riladi. Shaffof-
ligini aniqlash uchun
100
ml moy shisha silindrga quyiladi va bir kun
20°S haroratda tinch qo'yiladi. Tingan moy oq fonda undan o'tadigan
va aks etadigan nurga tutib ko‘riladi. Agar moy unsimon yoki unda
har xil zarralar bo‘lmasa, u shaffof hisoblanadi.
Paxta moyining faqat
silindming yuqori ustunida moy. unsimon yoki muallaq zarralar
bo'lmasa, u shaffof hisoblanadi.
Moydagi namlik va uchuvchi moddalar tarkibini aniqlash uchun 5
gr moyni 105°S haroratda doimiy massaga aylanguniga qadar
quritiladi.
Moy sifatini qoldiq (moysiz aralashmalar) miqdori kabi belgi ham
tavsiflaydi. Standartga ko‘ra nazarda tutilgan
usulga binoan moydagi
qoldiqni vaznli va hajmli usullar bilan aniqlanadi. Vaznli usul bilan
petroley efirda yoki yengil benzinda aniqlanadi. Vaznli usul bilan
petroley efirda yoki yengil benzinda erimaydigan moy tarkibidagi
mexanik aralashmalar (g'ijimlar, qobiqlar,
kletchatka zarrachalar va
shu kabilar) miqdori aniqlanadi. Hajmli usul bilan silindrga quyilgan
va bir kun davomida 15-20°S da tinch qo‘yilgan moy qoldig‘i
aniqlanadi. Qoldiq millilitrlari soni qoldiqning hajmga ko‘ra foizini
ko‘rsatadi.
Moy sifatini baholashda sovunlanish miqdori va yodlar soni kabi
belgilar ham ko‘rsatiladi.
Moyning ovqatga yaroqliligini
tavsiflaydigan eng muhim
belgilardan biri kislotalar soni hisoblanadi. Kislotalar sonining
ortiqligi xom ashyo sifati pastligi, uning saqlanishi yoki moy uzoq
vaqt davomida saqlanishida buzilganidan dalolat beradi.
Kislotalar
soni standartda nazarda tutilgan uslub bo'yicha aniqlanadi.
Jixoz va m ateriallar: quritish javoni, shisha plastinka, stakanlar
va moy namunalari, moy standartlari.
#include - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov,...

246
boshini ekranning chap yuqori burchagida, OX o‗qi gorizontal yo‗nalishda o‗nga,
OY o‗qi esa vertikal yo‗nalishda pastga yo‗nalgan deb qaraladi. Natijada, ekranni
o‗zaro tig‗iz joylashgan nuqtalardan tashkil topgan deb tushunish mumkin va har
bir nuqta o‗z koordinatasiga ega bo‗ladi. Shuningdek, nuqtalar ketma-ketligiga
ekran rangidan boshqa rang berish yo‗li bilan tasvir hosil qilamiz. Masalan, ekran
rangida biror shakl chizsak, u ko‗rinmaydi. C++ dasturlash tilining grafik muhitida
har xil shakllarni chizishga mo‗ljallangan ko‗plab funksiyalar mavjud.
Grafik muhitini yaratish
C++ dasturlash tili tarkibida boshqa dasturlash tillari kabi grafik rejimi va
uning imkoniyatlari mavjud. C++ dasturlash tili tarkibida grafik rejimida ma‘lum
bir chizma, shakl va sohalar yaratish uchun, albatta, grafik muhitini hosil qilish
kerak bo‗ladi. Chizmalar va sohalarni hosil qilish uchun Dev C++ dasturining
grafik muhitiga sozlab olish kerak. Dev C++ dasturini grafik muhitiga sozlash
uchun Dev C++ ning o‗rnatilmagan papkasi ichidan
graphics.h
va
libbgi.a
fayllarini kompyuteringizning quyidagi adresiga joylashtirish kerak.
C:\Dev-Cpp\include\graphics.h
Internet saytlari - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

|
Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
|
bet | 59/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgInternet saytlari
1. www.tdpu. uz
2.www.pedagog.uz
3.www. Ziyonet.uz
4.www. edu.uz
5.tdpu-INTRANET.Ped
2- Mavzu: 3-4-Ona tili va o`qish darslarini lug`at ustida ishlash yuzasidan qanday matn turlaridan foydalanilganligini belgilash yuzasidan kuzatish.
Reja :
1. 3-4-sinflarda ona tilida til matеriallarini o`rgatishda shе’riy matnlardan fоy
dalanish.
2. 3-4-sinflarda o`qish darslarida lug`at ustida ishlashda nasriy matnlardan fоydalanish.
3. 3-4sinfda o`quvchilarning оg`zaki va yozma nutqini o`stirishda lug`at ustida ishlash.
Foydalaniladigan adabiyotlar:
1.Qosimova K., Matjonov S., G’ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh.Ona tili o‘qitish metodikasi. T., Nosir.2009.-163b.
2.G`ulomova X,Yo`ldosheva Sh,Mamatova G,Boqiyeva H.Husnixat va uni o`qitish metodikasi.T.TDPU.2009.-70b.
3.Sh.Mirziyoyev Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent –“O’zbekiston” -2016.56 B.
4.Sh.Mirziyoyev Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent –“O’zbekiston” -2016.488 B.
5. Uzviylashtirilgan Davlat ta’lim standarti. -Т.: Yangiyo‘1 poligraf service, 2010.42-46 b.
6. Uzviylashtirilgan o‘quv dasturi. -Т.: Yangiyo'l poligraf service, 2010 - 46-68 b.
7.Abdullayeva Q. va boshq. O'qish kitobi (2-sinf uchun darslik). -Т.: O'qituvchi, 2010.
8. Erkaboyeva N. Ona tilidan boshlang’ich saboqlar. (4-sinf uchun).-T.: Adabiyot uchqunlari, 2018.-188 b.
9.MatchonovS. va boshq. 0‘qish kitobi (4-sinf uchun darslik). -T.:Yangiyo‘l poligraf servis, 2009. - 266 b.
10. To’xliyeva D. Ona tilidan test topshiriqlari (1-4-sinflar uchun). Toshkent-2018.-78 b.
11. T. Ziyodova. O’quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish. –T.: O’qituvchi, 2001.-76 b.
12.Umarova М., Sh.Hakimova. 0‘qish kitobi (3-sinf uchun darslik). - Т.: Cho'lpon, 2008. - 240 b.
13.Umarova M, Sh.Hakimova. O'qish darslari (3-sinf uchun). -Т.: Cho'lpon, 2008.126 b.
14.G'ulomova X., Yo'ldosheva Sh., Shermatova U. 4-sinfda ona tili darslari. - Т.: O'qituvchi, 2003.
15.Qosimova Q. “2-sinflarda ona tili darslari”, T. “O'qituvchi”, 1998 yil.
16.G‘afforovaТ., Shodmonov E., Eshturdiyeva G. O'qish kitobi (1-sinf uchun darslik). -Т.: Sharq, 2009. - 127 b.
17.G'afforova Т., G'ulomova X. I-sinfda o'qish darslari. -Т.: Sharq, 2003. - 126 b.
18. G`ulomova M., Tursunova K., Po`latova D. Chiroyli yozuv malakalarini shakllantirish (uslubiy qo’llanma).-T.: Turon-iqbol, 2013.-114 b.
19.QosimovaK., Fuzailov S., Ne’matova A. Ona lili (2-sinf uchun darslik). — T.:Cho'lpon, 2013.-127 b.
20.Fuzailov S., Xudoyberganova M. Ona tili (3-sinf uchun darslik). -T.:0'qituvchi, 2013.-143 b.
21.Ikromova R., G'ulomova X., Yo'ldosheva Sh., Shodmonqulova D. (4-sinf uchun darslik). -T.:O'qituvchi, 2013.-190 b.
|
| |
C++ tilining leksemmasi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

39
C++ tilining leksemmasi
C++ tiliga boshqa dasturlash tillariga nisbatan ko‗pgina yangiliklar kiritilgan
bo‗lib, tilning imkoniyati yanada kengaytirilgan. C++
dasturlash tili ham boshqa
dasturlash tillari kabi o‗z alfavitiga va belgilariga ega.
Tilning mavjud alfavit va belgilariga quyidagilar kiradi:
1. Katta va kichik lotin alfaviti harflari;
2. Raqamlar - 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9;
3. Maxsus belgilar: " {} | [] () + - / % \ ; ' : ? <=>_ ! & ~ # ^ . *
Tilning alfavit belgilaridan tilning leksemalari shakllantiriladi:
1.Identifikatorlar;
2.Kalit (xizmatchi yoki zahiralangan) so‗zlar;
3.O‗zgarmaslar;
4.Amallar;
5.Ajratuvchilar.
C++ dasturlash tilida tuzilgan dasturlarda izohlar istalgan joyda berilishi
mumkin. Izohlar ikki turda bo‗ladi ular
satriy
va
blokli
ko‗rinishlarda bo‗ladi.
Satriy izohlar uchun ―//‖ belgi ishlatiladi, blokli izohlar uchun ―/*‖, ―*/‖ belgilari
ishlatiladi.
Dastur-
dasturlash tilida ma‘lum bir masala yoki muommoni hal etish uchun
yozilgan chekli sondagi bo‗yruqlar ketma- ketligi.
Identifikator-
dastur tarkibidagi o‗zgaruvchi, o‗zgarmas,
funksiya,
prosedura va ob‘yektlarni belgilashda ishlatiladigan nomlardir.
Kalit so„zlar-
dastur tarkibidagi malum bir vazifani bajaruvchi so‗zlarga
aytiladi.
O„zgarmas-
dastur bajarilish vaqtida o‘z qiymatini o‗zgartirmaydigan
identifikatorlarga aytiladi.
Amal-
dastur tarkibida yoziladigan matematik yoki mantiqiy amallarga
aytiladi.
Ajratuvchi-
dastur tarkibidagi buyruq va ifodalarni
bir biridan ajratilishiga
aytiladi.
C++dasturlash tilida ishlatiladigan belgili o‗zgarmaslar jadvali quyidagicha.
Belgining yozilishi
Belgining nomlanishi va unga mos amal
\\
Teskari yon chiziqni
chop etish
\‘
Apostrofni chop etish
\‖
Qo‗shtirnoqni chop etish
\?
So‗roq belgisi
\a
Tovush
signalini berish
\b
Kursorni 1 belgi o‗rniga orqaga qaytarish
40
\f
Sahifani o‗tkazish
\n
Qatorni o‗tkazish
\r
Kursorni ayni
qatorning boshiga qaytarish
\t
Kursorni navbatdagi tabulyatsiya joyiga o‗tkazish
\v
Vertikal tabulyatsiya (pastga)
C++ tilida yaratilgan dasturni komplyatsiya qilgandan so‗ng .cpp kengaytmali
bajaruvchi fayl yaratiladi, agar ob‘yektli fayl qo‗shilsa, u holda .obj kengaymali
fayl yaratiladi.
Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S

|
Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S
|
bet | 1/8 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 304,88 Kb. | | #106557 |
Bog'liq 1-Mustaqil ish hisob
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNALOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
T OSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI QARSHI FILIALI
1-MUSTAQIL ISH
Bajardi: Oqmardiyev S.
Tekshirdi: Saipnazarov J. M.
Mavzu: .Funksiyani hosila yordamida to’la tekshirish
Reja:
1. Funksiyaning o`sish va kamayish shartlari .
2. Funksiya ekstrcmumining zaruriy sharti.
3. Funksiyaning to`plamda eng katta va eng kichik qiymatlari.
4. Funksiyaning qavariqligi. Egilish nuqtalari .
5. Funksiyani tekshirish va grafigini chizishning umumiy sxemasi .
6. Ko’p o’zgaruvchili funksiyaning differensial hisobi.
1. Funksiyaning o`sish va kamayish shartlari .
Funksiyaning o’zgarish xarakteri bilan uning hosilasi orasida bog’-liqlik mavjud bo’lib, hosila yordamida fiinksiya tabiatiga mansub bir qator xossalarni aniqlash mumkin.
V= [a;b] oraliqda у = f(x) fiinksiya berilgan bo’lib, har qanday shu oraliqdan tanlanadigan ikki x1 va x2 sonlar uchun x1 < x2 munosabatdan f(x1)2) (f(x1)>f(x2)) tengsizlik kelib chiqsa, u holda у = f(x) funksiya V oraliqda o’suvchi (kamayuvchi) deyilishini eslatib o’tamiz (3-§ ga qarang).
V= [a;b] kesmada aniqlangan у = f(x) funksiya, shu kesmada uzluksiz va (a;b) intervalda differensiallanuvchi bolsin. Funksiyaning V oraliqda o’sishi (yoki kamayishi)ning yetarli sharti quyidagi teoremadan iborat.
1 - Teorema. V oraliqda differensiallanuvchi f(x) funksiya shu oraliqda o’suvchi (kamayuvchi) bo’lishi uchun, oraliqning har bir ichki nuqtasida P(x) hosilaning musbat (manfiy) bo’lishi yetarli.
X oraliqqa tegishli har qanday x1 va x2 nuqtalar qaralmasin, [x1;x2] kesmada f(x) funksiya uchun Lagranj teoremasi o’rinli, ya’ni, f(x2) - f(x1) = f(c) (x2 - x1), bu yerda x1 < x2 va с € (x1;x2). Tenglikdan, agar f(c) > 0 bo’lsa, f(x2) > f(x1) va funksiya o’suvchi, agarda f(c) < 0 bo’lsa, f(x2)< f(x1) va funksiya kamayuvchi ekanligi kelib chiqadi.
Funksiya monotonlik alomatlarining geometrik izohi 1 rasmlarda keltirilgan.
a) f ′(c1) = tga1>0b) b) f ′(c2) = tg a2 < 0
1 - rasm.
у = f(x) funksiya grafigiga o’tkazilgan urinmalar X oraliq ichki nuqtalarida OX o’qi musbat yo’nalishi bilan o’tkir burchak hosil etsa, funksiya o’suvchi, o’tmas burchak hosil qilsa kamayuvchidir.
Masala. у = x- e-2x funksiyani monotonlikka tekshiring.
Berilgan funksiya R da aniqlangan va har bir x€R nuqtada y’(x) = e-2x · (1 - 2x) hosilaga ega bo’lib, differensiallanuvchidir. Agar x < 1/2 bo’lsa, y’(x) > 0 bo’lib, funksiya o’suvchi, agarda x > 1/2 bo’lsa, y(x) <0 bo’lib, funksiya kamayuvchidir.
Demak, у = х·е-2х fijnksiya (-∞; l/2) oraliqda monoton o’suvchi, (l/2; ∞) oraliqda esa monoton kamayuvchidir.
Masala. f(x) = x-arctgx fiinksiyaning sonlar o’qida o’suvchi ekanligini isbotlang.
f ‘ (x) = (x-arctgx)’ = 1 - 1/1+x2 bo’lib, har bir x€R uchun, f ‘(x) > 0. Demak, funksiya R da monoton o’suvchi.
0>
|
| |
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar

37
II-BOB. C++ DASTURLASH TILI, C++ DASTURLASH TILIDA TURLAR
VA OPERATORLAR
2.1 C++ DASTURLASH TILI TARIXI VA UNING TARKIBI
Reja:
1.C++ tili tarixi;
2. C++ tilining leksemmasi;
3. C++ dasturlash tilidagi dasturning umumiy ko‗rinishi.
4.C++ dasturlash tilida izohlardan foydalanish
Butun dunyoda informatika va axborot texnologiyalarining rivojlanishi bilan
bir qatorda dasturlash asoslari ham keng rivojlanib bormoqda. Dasturlash asoslari
fanining asosi bo‗lmish dasturlash tillari ham keng ommalashib bormoqda.
Birinchi EHM yaratilgan davrdan boshlab dasturlash ham rivojlanib bormoqda,
dastlabki kompyuterlar AQSH da harbiy maqsadlar yo‗lida yaratilgan.
Dastlab
dasturchilar eng sodda mashina tilini o‗zida ifodalovchi kompyuter komandalari
bilan ishlaganlar. Bu komandalar uzun qatorli nol va birlardan iborat bo‗lgan.
Keyinchalik foydalanuvchi uchun tushunarli bo‗lgan assembler tili yaratiladi.
Keyinchalik sekin asta yuqori bosqichli
tillar yaratila boshlandi, yuqori bosqichli
algoritmik tillarda dasturni foydalanuvchi tushunadigan ma‘lum
bir standartlar
yordamida yaratiladi. Yuqori bosqichli algoritmik tillarda tuzilgan dasturni
kompyuter tiliga maxsus interpretator va komplyatorlar yordamida o‗tkazilardi.
Elektron xisoblash mashinalari avlodlari rivojlanib
borishi bilan bir vaqtda
dasturlash va dasturlash tillari ham keskin rivojlandi. Dasturlash tillarida tuzilgan
dastur tarkibidagi bo‗yruqlarning soddaligi va kompyuter
xotirasidan kam joy
egallashi bilan katta farq qiladi. Yuqoridagi jarayonlarni hisobga olib dasturlashga
ham talablar o‗zgarib bordi, nafaqat dasturlashni balki dastur yozish
texnologiyasini ham o‗zgarishiga olib keldi. Dasturlash
asoslari fani bu elektron
hisoblash mashinalarining boshqaruvchi fan deb ham yuritish mumkin. Chunki
elektron hisoblash mashinalarining asosi bo‗lmish dasturiy ta‘minotlar ham
insoniyat tomonidan ma‘lum bir qoida va buyruqlar asosida yaratiladi Ayni vaqtda
bir nechta dasturlash tillari mavjud ulardan keng qo‗llaniladigan
va barcha
imkoniyatlari keng bo‗ganlari
Struktura massivi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

241
struktura
massividan foydalanish kerak, chunki bitta talaba uchun bir nechta
parametr ishlatiladi va ma‘lumotlar bazasida n ta talaba haqida ma‘lumot
saqlanadi.
Misol:
N ta talaba haqida ismi, familyasi, tug‘ilgan yili haqida ma‘lumot
berilgan 20 yoshda katta bo‗lgan talabalarning ismi va familyasini ekranga
chiqaruvchi dastur tuzing.
#include
using namespace std;
struct talaba
{
string fam;
string ism;
int tyili;
};
int main(int argc, char* argv[])
{ talaba A[50]; int n=3;
for(int i=0;i{
cin>>A[i].fam;
cin>>A[i].ism;
cin>>A[i].tyili;
}
for(int i=0;iif((2017-A[i].tyili)>20)
{cout<return 0;
}
Kiritishga ma‘lumot
Allayorov Jasur 1995
Abduvaliv Umar 1998
Saydiyev Sardor 1996
Dastur natijasi
Allayorov Jasur
Saydiyev Sardor
Misol: o„
qituvchilarning ismi, familyasi, ilmiy darajasi haqida ma‘lumot
berilgan siz professorlar, dotsentlar, assistentlar sonini aniqlovchi dastur tuzing.
#include
using namespace std;
struct uqituvchi
242
{
string fam;
string ism;
string idaraja;
};
int main(int argc, char* argv[])
{ uqituvchi A[50]; int n=3;
for(int i=0;i
{
cin>>A[i].fam;
cin>>A[i].ism;
cin>>A[i].idaraja;
}
int p=0,d=0,s=0;
for(int i=0;i
if(A[i].idaraja=="professor") p++;
if(A[i].idaraja=="dotsent") d++;
if(A[i].idaraja=="assistent") s++;
}
cout<<"professorlar soni "<
cout<<"dotsentlar soni "<
cout<<"assistentlar soni "<
return 0;
}
Kiritishga ma‘lumot
Nazarov
Fayzullo assistent
Urunbayev Erkin dotsent
Israilov Ismail
professor
Dastur natijasi
professorlar soni 1
dotsentlar soni 1
assistentlar soni 1
C++ dasturlash tilida ma‘lumotlar bazasini ma‘lum bir qismlarini yaratish va
ularni qayta ishlash imkoniyatini strukturalar yordamida amalga oshirish
mumkin.C++ dasturash tili tarkibida strukturalar va ulardan foydalanish yuqoridagi
holatlar bo‗yicha amalga oshiriladi.
Internet saytlari - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

|
Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
|
bet | 61/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgInternet saytlari
1. www.tdpu. uz
2.www.pedagog.uz
3.www. Ziyonet.uz
4.www. edu.uz
5.tdpu-INTRANET.Ped
4-mavzu: 3-4-sinflarda Sintaktik mavzular o`rganiladigan darslarni kuzatish va foydalaniladigan interfaol metodlar va didaktik vositalarni tahlil qilish.
Reja :
1. 3-4-sinflarda sintaktik mavzular o`rganiladigan darslarni kuzatish va tahlil qilish.
2. Kuzatilgan darslarni tahlil qilib, dasturga mosligini tahlil qilish.
3. Kuzatilgan darslarni tahlil qilib, metodik jihatdan to`g`ri o`tkazilganligini aniqlash.
Foydalaniladigan adabiyotlar:
1.Qosimova K., Matjonov S., G’ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh.Ona tili o‘qitish metodikasi. T., Nosir.2009.-163b.
2.G`ulomova X,Yo`ldosheva Sh,Mamatova G,Boqiyeva H.Husnixat va uni o`qitish metodikasi.T.TDPU.2009.-70b.
3.Sh.Mirziyoyev Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent –“O’zbekiston” -2016.56 B.
4.Sh.Mirziyoyev Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent –“O’zbekiston” -2016.488 B.
5. Uzviylashtirilgan Davlat ta’lim standarti. -Т.: Yangiyo‘1 poligraf service, 2010.42-46 b.
6. Uzviylashtirilgan o‘quv dasturi. -Т.: Yangiyo'l poligraf service, 2010 - 46-68 b.
7.Abdullayeva Q. va boshq. O'qish kitobi (2-sinf uchun darslik). -Т.: O'qituvchi, 2010.
8. Erkaboyeva N. Ona tilidan boshlang’ich saboqlar. (4-sinf uchun).-T.: Adabiyot uchqunlari, 2018.-188 b.
9.MatchonovS. va boshq. 0‘qish kitobi (4-sinf uchun darslik). -T.:Yangiyo‘l poligraf servis, 2009. - 266 b.
10. To’xliyeva D. Ona tilidan test topshiriqlari (1-4-sinflar uchun). Toshkent-2018.-78 b.
11. T. Ziyodova. O’quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish. –T.: O’qituvchi, 2001.-76 b.
12.Umarova М., Sh.Hakimova. 0‘qish kitobi (3-sinf uchun darslik). - Т.: Cho'lpon, 2008. - 240 b.
13.Umarova M, Sh.Hakimova. O'qish darslari (3-sinf uchun). -Т.: Cho'lpon, 2008.126 b.
14.G'ulomova X., Yo'ldosheva Sh., Shermatova U. 4-sinfda ona tili darslari. - Т.: O'qituvchi, 2003.
15.Qosimova Q. “2-sinflarda ona tili darslari”, T. “O'qituvchi”, 1998 yil.
16.G‘afforovaТ., Shodmonov E., Eshturdiyeva G. O'qish kitobi (1-sinf uchun darslik). -Т.: Sharq, 2009. - 127 b.
17.G'afforova Т., G'ulomova X. I-sinfda o'qish darslari. -Т.: Sharq, 2003. - 126 b.
18. G`ulomova M., Tursunova K., Po`latova D. Chiroyli yozuv malakalarini shakllantirish (uslubiy qo’llanma).-T.: Turon-iqbol, 2013.-114 b.
19.QosimovaK., Fuzailov S., Ne’matova A. Ona lili (2-sinf uchun darslik). — T.:Cho'lpon, 2013.-127 b.
20.Fuzailov S., Xudoyberganova M. Ona tili (3-sinf uchun darslik). -T.:0'qituvchi, 2013.-143 b.
21.Ikromova R., G'ulomova X., Yo'ldosheva Sh., Shodmonqulova D. (4-sinf uchun darslik). -T.:O'qituvchi, 2013.-190 b.
|
| |
Geografik o'rni - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

Geografik o'rni. Tinch okeani Yerning ham m a
yarim sharlarida joylashgan. Barcha m ateriklar va qit’alar
70
bilan (A frikadan tashqari) o‘ralgan. Boshqa okeanlar
bilan chegarasi Bering bo‘g‘ozi va shartli chiziqlardan
o‘tkaziladi.
Okeanning shimoliy va janubiy qism lari tor, tropiklar
oralig‘ida juda keng. Janubiy A m erika, Avstraliya hamda
Shimoliy A m erika qirg'oqlari kam parchalangan. Sharqiy
Osiyo qirg'oqlari kuchli parchalangan va orollar yoylari
hosil bo'lgan.
Tekshirilish tarixi. Okean tabiati haqidagi m a’lu
motlar F.Magellan va J.Kuk sayohatlaridan so'ng yig'ila
boshladi.
Hozirgi paytda tadqiqotlar xalqaro ekspeditsiyalar
tomonidan olib borilmoqda.
11.2. Okean tubi relyefi va foydali qazilm alari Okean tubi relyefi m urakkab tuzilgan. Okean tubida
quyidagi relyef shakllari tarqalgan. M aterik sayozligi,
O 'rta okean suvosti tizm alari, cho'km alar va okean tubi
tekisliklari.
O 'rta okean suvosti tizm alari okean maydonining
11% ini tashkil qiladi.
Okeanning g'arbiy va sharqiy qism larida chuqur
cho'km alari joylashgan. Chuqurligi 10 km dan ortiq
bo'lgan cho'km alarning ham masi shu yerda joylashgan.
Y irik ko'tarilm alar, yakka tog'lar va tizm alar ora-
liqlarida kotlavinalar joylashgan. Okean bitta litosfera
plitasida joylashgan va boshqa plitalar bilan o'zaro
71
ta’sirda. Boshqa litosfera plitalari bilan ta’sir zonasida
chuqur okean cho’km alari va orollar yoylari joylashgan.
Okean quruqlikda joylashgan tog* tizm alari bilan
o’ralgan. M azkur tog’larda to’xtovsiz harakatdagi
vulqonlar zanjiri joylashgan. U lar Tinch okeani «olovli»
halqasini tashkil qiladi.
C++ DASTURLASH TILI TARKIBIDAGI ARIFMETIK AMALLAR VA

2.3 C++ DASTURLASH TILI TARKIBIDAGI ARIFMETIK AMALLAR VA MANTIQIY AMALLAR Reja: 1. Arifmetik amallari; 2. Ta‘minlash operatori; 3. Mantiqiy amallar. C++ dasturlash tili tarkibida dastur tuziladigan vaqtda albatta matematik
ifodalar, amal ishoralar va mantiqiy amallar ishtirok etishi mumkin. Dastur
dasturlash tillarida amallar matematikadan yozilishi bilan farq qiladi. Dasturlash
asoslarida amallarni ikki turga ajratamiz:
-arifmetik amallar;
-mantiqiy amallar;
Arifmetik amallar Berilganlarni qayta ishlash uchun dasturlash tillarida amallarning juda keng
majmuasi aniqlangan. Amal - bu qandaydir harakat bo‗lib, u bitta (unar) yoki
ikkita (binar) operandlar ustida bajariladi, hisob natijasi uning qaytaruvchi qiymati
hisoblanadi.
Tayanch arifmetik amallar dasturlash tilida quyidagicha yoziladi.
Matematik ifodasi
C++ tilida ifodasi
Izoh
+
+
qo‗shish
-
-
Ayirish
∙
*
ko‗paytirish
:
/
bo‗lish
Qoldiq
%
qoldiqli bo‗lish
Arifmetik amallarning bajarilish tartibi
52
Matematikada bo‗lgani kabi C++ dasturlash tilida ham 4 ta arifmetik
amal(+; -; *;/)lardan foydalaniladi. Ularning bosqichlarga bo‗linishi, bajarilish
tartibi, qavslar ishtirokidagi bajarilish tartibi matematikadagi tartibidan farq
qilmaydi. Masalan:
1 2 3 4
1 2 3 4 5
26-3+18-76+53;
2) 38/2*x/12*45/y
7 1 8 2 9 3 4 10 5 6
3) 14-155/4+3*x+24/8*5-98*4/16;
14 11 12 13 5 9 6 7 10 8 1 2 4 3
4)24+(96/24*6-(18/5+2*c/7+6*(216/3/4+3*2))).
Eslatma: matematikada ba‘zi hollarda, ayniqsa, harfiy va qavsli ifodalarda
ko‗paytirish amali oshkor yozilmaydi. C++ dasturlash tilida barcha amallar oshkor
yozilishi shart. Masalan,
2x+5y-2*x+5*y
3(7a-5)-3*(7*a-5)
kabi yozuvlar xato hisoblanadi. Ularning to‗g‗ri yozuvi quyidagicha
1) 2*x+5*y-2*x+5*y
2) 3*(7*a-5)-3*(7*a-5)
Bundan tashqari C++ dasturlash tilida quyidagi amallardan ham
foydalaniladi:11
1. Darajaga ko‗tarish amali pow(x,n) funksiyasi yordamida bajariladi:
pow(x,n)=
; pow(3,4)=81;
2. n%m – amali n butun sonini m butun soniga bo‗lganda qoldiqni
hisoblaydi va qoldiqqa bo‗linuvchi ishorasi beriladi.
37%32=5; -43%8=-3; 64%(-12)=4;
3. Bir butun sonni ikkinchi butun songa bo‗lganda to‗liqsiz bo‗linmani
hisoblash uchun, natijani qiymat sifatida oluvchi o‗zgaruvchi turiint bo`lishi
yetarli. Masalan:
int a, b, c, d, e, f;
a=47; b=23; c=6; d=a/c; e=a/d;
cout<< ―d=‖<Dastur natijasi d=7e=6 kabi bo‗ladi.
4. pow10(intp) funksiyasi 10p ni hisoblaydi. Bunda p–butun son bo‗lishi
shart.
53
pow10(3)=1000; pow10(1)=10
Dasturlash asoslarida arifmetik amallar matematikadagi amallarni yozilishi
bir oz farq qiluvchi holatlari ham mavjud. Bunday amallar quyidagicha.
C++ dasturlash tilida biror bir o‗zgaruvchini qiymatini birga oshirish
Tekisliklarda tabiat komplekslarining almashi-

Tabiat komplekslari quruqlikda g ‘arbdan sharqqa
tomon yoki sharqdan g'arbga tomon ham almashinadi.
Bunda okeanlarning ta’siri katta o‘rin tutadi.
Okeanlarda tabiat komplekslarining almashinishi.
O keanlarda tabiat komplekslari suvning harakati, sho‘r-
ligi, okean tubi relyefiga bog’liq.
Atlantika okeanining shimoliy qism ida harorat past
bo’lganligi sababli suzib yuruvchi m uzlari bilan ajralib
turadi. Janubroqda sovuq suvlar iliq qutb suvlari bilan
alm ashinadi. M azkur suvlar oziqaga boy bo’lganligi
uchun bu yerlar baliqqa boy.
M azkur suv komplekslaridan janubroqda iliqroq
va chuchuklashgan mo’tadil m intaqa suv komplekslari
hosil bo’lgan. Yozda m azkur suvlarda plankton serob
bo’ladi, chunki chuqurdagi plankton oziqa bo’ladigan
biogen m oddalarga boy. Chuqurdagi suvlarning tepaga
ko’tarilishi sodir bo’ladi. Tropik m intaqada okeanlarda
tabiat komplekslari parallellar bo’yicha ham o’zgaradi.
Bunda qirg’oqdan uzoqlashgan sari harorati, sho’rligi,
rangi turlicha bo’lgan komplekslar vujudga keladi. Okean
qirg’oqlarida daryolarning quyilishi natijasida suvlar
chuchukroq bo’ladi, shuning uchun m azkur yerlarda
o’sim lik va hayvonot dunyosi boy bo’lgan komplekslar
vujudga keladi. O keanning m arkaziy qism larida esa
suvning sho’rligi yuqori va organik dunyosi kam bag’al
bo’lgan komplekslar tarkib topadi.