nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-ilova
Mustahkamlash uchun savollar

|
-ilova
Mustahkamlash uchun savollar
|
bet | 27/58 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 24,82 Mb. | | #269908 |
Bog'liq ТЕХНОЛОГИК ХАРИТА 1-КУРС3-ilova
Mustahkamlash uchun savollar
1. Irsiyat nima?
2. O‘zgaruvchanlikka ta’rif bering.
3. Gibridologik usul haqida gapiring.
4. G. Mendelning I qonunini aytib bering.
5. G. Mendelning II qonuni haqida gapiring.
6. G. Mendel no‘xat o‘simligining necha juft muvofi q belgilarini nasldan naslga
o‘tishini kuzatdi?
7. Diduragay chatishtirishning mohiyatini tushuntirib bering.
8. Diduragay chatishtirishda F2 da fenotip bo‘yicha qanday nisbatlarda ajralish ro‘y beradi?
9. Poliduragay chatishtirish deb nimaga aytiladi?
10. Qanday qilib poliduragay chatishtirishda hosil bo‘ladigan turli gametalar,
genotiplar va fenotiplar soni hisoblanadi?
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar: 4-ilova
1-masala. Ota-onasi qora ko‘zli (A) bo‘lgan, ko‘k ko‘zli (a) yigit, otasi qora ko‘zli, onasi ko‘k ko‘zli ayolga uylangan. Ushbu nikohdan ko‘k ko‘zli o‘g‘il farzand tug‘ildi. Ota-ona va farzandning genotiplarini aniqlang.
2-masala. G‘o‘za tolasining qo‘ng‘ir rangi gomozigota holatdagi gen bilan ifodalanadi. Ushbu genning retsessiv alleli oq rangni yuzaga keltiradi. Geterozigota holdagi individlarda tolasi novvotrangda bo‘ladi. Qo‘ng‘ir tolali bilan oq tolali g‘o‘za navlari chatishtirilganda Fi da 1800 ta o‘simlik olingan. Shundan nechtasining tolasi novvotrangda bo‘ladi?
3-masala. G‘o‘za o‘simligida hosil shoxi cheklanmagan va cheklangan tipda, tola rangi esa qo‘ng‘ir va oq bo‘ladi. Shoxning cheklanmagan tipda bo‘lishligi cheklangan tipda bo‘lishligi ustidan to‘liq, tolaning qo‘ng‘ir rangda bo‘lishligi esa oq rangi ustidan to‘liqsiz dominantlik qiladi.
1) Cheklanmagan shoxli, qo‘ng‘ir tolali g‘o‘za o‘simliklari cheklangan shoxli, oq tolali o‘simliklar bilan chatishtirilganda F1 da olingan o‘simliklarning hammasi cheklanmagan shoxli va novvotrang tola bergan. F1 o‘simliklari o‘z-o‘ziga chatishtirilib, keyingi avlod olinsa, ularning fenotipi qanday bo‘ladi? Fenotipik sinfl arning nisbatini aniqlang.
2) F1 da olingan o‘simliklar cheklangan shoxli va oq tolali o‘simliklar bilan
chatishtirilsa, keyingi avlodda olingan o‘simliklarning genotipi va fenotipini
aniqlang.
4-masala. Odamlarda polidaktiliya va o‘naqaylik dominant belgilardir. Otasi 6 barmoqli, onasi har ikkala belgiga nisbatan sog‘lom oiladan chapaqay va barmoqlari soni normal bola tug‘ildi. Bu oilada yana qanday fenotipli bolalar tug‘ilishi mumkin?
5-masala. Shaftoli mevasining tuklar bilan qoplanganlgi silliqligi ustidan, meva eti oq rangda bo‘lishi sariqligi ustidan dominantlik qiladi.Tajribada ikkala belgi bo‘yicha geterozigotali o‘simlik bilan tukli oq mevali o‘simlik chatishtirilgan. Avlodda olingan 96 ta o‘simlikdan 75% i mevasi tukli va rangi oq, 25% I mevasi tukli va rangi sariq bo‘lgan. Olingan o‘simliklardan nechtasi ikkinchi belgi bo‘yicha gomozigotali dominant bo‘ladi? 5-ilova
|
| |
-mavzu. Ishlab chiqarish omillari bozori

Kouz teoremasi. Operatsion xarajatlar.
15-mavzu. Ijtimoiy ne’matlar va umumiy resurslar
Sof ijtimoyi ne’mat. Sof xususiy ne’mat. Sof ijtimoiy mahsulotga talab. Sof
xususiy ne’matga bo‘lgan umumiy talab. Bozor ojizligi. Mahsulotlarning turli xil
turlari.
Ijtimoiy ne’matlar. Ijtimoiy ne’matlarning xususiyatlari. Ijtimoiy
ne’matlar: mudofaa tizimi, fundamental ilmiy tadqiqotlar, qashshoqlikka qarshi
kurashish. Xarajatlar va daromadlarni tahlil qilish. Umumiy resurslar. Umumiy
resurslarning yangi muammolari. Bozor iqtisodiyotida davlatning roli.
Barcha yo‘nalishlar uchun (60410100 Buxgalteriya hisobi va audit(tarmoqlar bo‘yicha), 60610700 Sun’iy intellekt, 60610200 Axborot tizimlari va texnologiyalari (moliya-bank tizimida) yo‘nalishlardan tashqari) Fan/modul kodi - bet 9

3.
VI. Ta’lim natijalari / Kasbiy kompetensiyalar
Talaba bilishi kerak:
Fanni o‘zlashtirish natijasida talaba:
zamonaviy bozor iqtisodiyotining ishlashi va rivojlanishining nazariy
asoslarini; talab va taklif modeli asosida taqchil resurslarning taqsimlanish
mexanizmini; raqobatlashgan va raqobatlashmagan bozorlarning asosiy
xususiyatlari va firmalarning ushub bozordagi harakat qilish qoidalari haqida
tasavvur va bilimga ega bo‘lishi;
(bilim)
talaba bozordagi talab va taklif to‘g‘risidagi statistik ma’lumotlar
asosida bozorni tahlil qilish va xulosalar chiqarish; statistik ma’lumotlar
asosida talab va taklif funksiyalarini tuzsh va ular asosida bozordagi holatni
tahlil va prognoz qilish bo‘yicha
ko‘nikmalariga ega bo‘lishi;
(ko‘nikma)
talaba bozor iqtisodiyotini ishlash va rivojlanish mexanizmi to‘g‘risida;
taqchil resurslarni taqsimlanish tamoyillari to‘g‘risida; talab va taklif asoslari
to‘g‘risida; raqobatlashgan va raqobatlashmagan bozorlar to‘g‘risida aniq
malakalariga ega bo‘lishi kerak. (malaka)
4. VII. Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
ma’ruzalar;
interfaol keys-stadilar;
seminarlar (mantiqiy fiklash, tezkor savol-javoblar);
guruhlarda ishlash;
taqdimotlarni qilish;
individual loyihalar;
jamoa bo‘lib ishlash va himoya qilish uchun loyihalar.
5. VIII. Kreditlarni olish uchun talablar:
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to‘la o‘zlashtirish, tahlil natijalarini
to‘g‘ri aks ettira olish, o‘rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada
yuritish va joriy, oraliq nazorat shakllarida berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish,
yakuniy nazorat bo‘yicha yozma ishni topshirish.
Barcha yo‘nalishlar uchun (60410100 Buxgalteriya hisobi va audit(tarmoqlar bo‘yicha), 60610700 Sun’iy intellekt, 60610200 Axborot tizimlari va texnologiyalari (moliya-bank tizimida) yo‘nalishlardan tashqari) Fan/modul kodi

Barcha yo‘nalishlar uchun (60410100 Buxgalteriya hisobi va audit(tarmoqlar bo‘yicha), 60610700 Sun’iy intellekt, 60610200 Axborot tizimlari va texnologiyalari (moliya-bank tizimida) yo‘nalishlardan tashqari) Fan/modul kodi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Barcha yo‘nalishlar uchun (60410100 Buxgalteriya hisobi va audit(tarmoqlar bo‘yicha), 60610700 Sun’iy intellekt, 60610200 Axborot tizimlari va texnologiyalari (moliya-bank tizimida) yo‘nalishlardan tashqari) Fan/modul kodi
|
-mavzu. Raqobatlashgan bozorlardagi firmalar faoliyati

taklifi. Qisqa va uzoq muddatlarda talabdagi o‘zgarishlar. O‘rtacha uzoq muddatli
xarajat va uning hususiyatlari. Tarmoqning muvozanat holati. Tarmoqning taklifi.
Xarajatlari o‘sayotgan tarmoqning taklif chizig‘i. Xarajatlari o‘zgarmas bo‘lganda
tarmoqning taklif chizig‘i. Xarajatlari kamaygan tarmoqning taklif chizig‘i.
Tarmoqning kengayish mexanizmi. Firmaning samarali hajmi. Ishlab chiqarish
ko‘lami. Samarali ishlab chiqarish ko‘lami. Samarasiz ishlab chiqarish ko‘lami.
O‘zgarmas samarali ishlab chiqarish ko‘lami.
12-mavzu. Nomukammal bozorlarda firmalar faoliyati
Monopol bozorlarda ishlab chiqarish. Monopol bozorlarda narxlar. Monopol
bozorlarda ishlab chiqarish va narxlar o‘rnatishdagi qarorlar. Monopoliyalarda
chekli daromad. Monopolist foydasi. Monopoliyada foydani maksimallashtirish.
Narx
diskriminatsiyasi.
Monopoliyaga
qarshi
qonunchilik.
Davlatning
monopoliyalarga qarshi siyoati: Sherman qonuni, Kleyton qonuni. Monopolistik
raqobat tushunchasi. Monopolistik raqobat bozorining xususiyatlari. Turli
mahsulotlar bilan raqobat. Qisqa muddatli davrdagi monopolistik raqobatdosh
korxona. Uzoq muddatli muvozanat. Monopolistik raqobat va jamiyat farovonligi.
Monopolistik raqobat bozorida tovar narxi va ishlab chiqarish hajmini aniqlash.
Monopolistik raqobat bozori samaradorligi.
-mavzu. Mavhumlik va tavakkalchilik

|
-mavzu. Mavhumlik va tavakkalchilikBog'liq Mikroiqtisodiyot8-mavzu. Mavhumlik va tavakkalchilik
Mavhumlik va tavakkalchilik. Ehtimollik tushunchasi. Ehtimolning turlari.
Mavhumlik sharoitida tanlash. Tavakkalchilikning vujudga kelish sabablari.
Tavakkalchilik o‘lchovi. Kutiladigan miqdor. Chetlanish. Tavakkalchilikka bo‘lgan
munosabat. Tavakkalchilikka moyillik. Tavakkalchilikka moyil bo‘lmagan holat.
Tavakkalchilikka befarqlik. Tavakkalchilikni pasaytirish yo‘llari. Korxonalarning
faoliyat sohalarini va ishlab chiqaradigan mahsulotlar turini kengaytirish
(diversifikatsiyasi). Sug‘urta qilish. Tavakkalchilikni qo‘shish. Tavakkalchilikni
taqsimlash. Assimetrik axborotlashgan bozor. Mahsulot sifati noaniqligi. Ma’naviy
tavakkalchilik. Bozordagi assimetrik axborotlarni yo‘qotish yo‘llari. Bozor
signallari. Auksionlar. Olib sotarlik va uni iqtisodiyotdagi o‘rni.
9-mavzu. Ishlab chiqarish nazariyasi va uning modellari
Ishlab chiqarish funksiyasi tushunchasi. Izokvanta tushunchasi. Izokvantalar
xaritasi va uning xususiyatlari. Izokvantaning yotiqlik burchagi. Qisqa va uzoq
muddatlardagi ishlab chiqarish. Bir o‘zgaruvchan omil (mehnat) asosida ishlab
chiqarishni tashkil etish. O‘zgaruvchi omilning yalpi o‘rtacha, chekli mahsulotlari
va ular o‘rtasidagi bog‘liqlik. Kapitalning chekli mahsuloti. Mehnatning chekli
mahsuloti. Ishlab chiqarish omillari chekli mahsuldorligining kamayish qonuni.
Ishlab chiqarish omillarining o‘zaro almashuvi. Chekli texnologik almashtirish
normasi. Izokosta tushunchasi. Izokosta tenglamasi. Ishlab chiqarish omillari
sarfini minimallashtirish.
10-mavzu. Ishlab chiqarish xarajatlari
Ishlab chiqarish jarayonidagi har qanday xarajatning chekli mahsuloti. Kamayib
boruvchi chekli mahsulot. Umumiy xarajat egri chizig‘i. Xarajatning turli
o‘lchovlari. Xarajat egri chiziqlari va ularning shakllari. U-shaklidagi o‘rtacha
umumiy xarajat. Samarali hajm. Chekli xarajat va o‘rtacha umumiy xarajat
o‘rtasidagi bog‘liqlik. Qisqa muddatli va uzoq muddatli davrdagi xarajatlar. Qisqa
muddatli va uzoq muddatli davrdagi o‘rtacha umumiy xarajatlar o‘rtasidagi
bog‘liqlik.
|
| |
III. Amaliy mashg‘ulotlari buyicha ko‘rsatma va tavsiyalar

52. Hozirgi zamon bozor iqtisodiyotida asimmetrik axborotlar muammolari.
53. Bozor faoliyatida narx ustidan nazoratning amalga oshirilishi.
54. Bozor iqtisodiyoti sharoitida tavakkalchilikni boshqarishning nazariy
asoslari.
55. Investitsiya faoliyatida tavakkalchilikning o‘rni.
56. Korxonalarda ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish masalalari.
57. Raqobatlashgan bozor va uning xususiyatlari.
58. Monopoliyaga qarshi faoliyatni tartibga solishning asosiy yo‘nalishlari.
59. Tashqi ta'sirlar va hozirgi vaqtda ularga qaratilgan davlat siyosati.
60. Bozor iqtisodiyotida talab va taklif.
61. Raqobatlashgan monopol bozor va uning ustun jihatlatlari, kamchiliklari.
62. Firma foydasini aniqlash va uni maksimallashtirish.
63. Bozor muvozanati va uning iqtisodiy ahamiyati.
64. Elastiklik talab va taklifining bozor mexanizmlarida qo‘llanilishi.
65. Asimmetrik axborotlashgan bozorlar.
66. Tavakkalchilikni pasaytirish yo‘llari.
67. Xo‘jalik sub'yektlarinig faoliyatiga ta'sir yetuvchi tashqi omillarga davlatning
ta'siri.
68. Monopol bozorlar va ularning xususiyatlari.
69. Raqobatlashgan bozorlar, ularning boshqa bozorlardan farqi.
70. Monopol raqobatlashgan bozorlarning xususiyatlari.
71. Xaridorlar to‘laydigan soliqlarning bozor sharoitiga ta'siri. Soliq yukini
taqsimlashda tahlil qilish usuli.
72. O‘rtacha uzoq muddatli xarajat va uning xususiyatlari. O‘zbekistondagi
mehnat bozorining hozirgi holati.
73. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida kapital bozorining o‘rni.
74. O‘zbekistonning pul-kredit siyosati.
75. O‘zbekistonning budjet-soliq siyosati.
76. Qisqa va uzoq muddatli davrlardagi ishlab chiqarishning o‘ziga xos
xususiyatlari.
77. Ishlab chiqarish texnologiyalarining mehnat unumdorligiga ta'siri.
-mavzu. Mikroiqtisodiyotning asosiy kategoriyalari

to‘rsimon model). Bozorning muvozanatli holatini tanlash yo‘llari.
4-mavzu. Talab va taklif elastikligi
Elastiklik tushunchasi. Elastiklik koeffitsienti. Talabni narxga ko‘ra elastikligi.
Talab funksiyasi uchun elastiklik koeffitsientini hisoblash. Yoysimon elastiklik.
Elastik va elastik bo‘lmagan talab.
Absolyut elastik va absolyut elastik bo‘lmagan talab. Talab elastikligiga ta’sir
qiluvchi omillar. Talabning iste’molchi daromadiga ko‘ra elastikligi. Kesishgan
talab elastikligi. Kesishgan talab elastikligi koeffitsientini hisoblash. Elastiklik
nazariyasining amalda qo‘llanilishi. Sotuvchi daromadini talab elastikligiga ko‘ra
tahlil qilish.
-Mavzu: Amaliy mashg’ulot-4. Genlarning birikkan holda irsiylanishi va jins bilan bog’liq holda irsiylanishiga doir masalalar yechish

Vaqti: 80 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni:
|
O‘quv mashg‘ulot shakli va turi
|
Amaliy- yangi bilimlarni egallash va egallangan bilim bo‘yicha mustahkamlash o‘quv mashg‘uloti.
|
O‘quv mashg‘ulot rejasi
|
1. Irsiyatning xromosoma nazariyasi
2. Genlarning birikkan holda irsiylanishi va jinsga bog’liq holda irsiylanish
3.Jinsni aniqlashning xromosoma nazariyasi
4. Genlarning birikkan holda irsiylanishiga va jinsga bog’liq holda irsiylanishiga doir masalalar yechish
|
O’quv mashg‘ulotning maqsadi: Genlarning birikkan holda irsiylanishi,T.Morgan tajribalari. Jinsga bog’liq holda irsiylanish,Jinsni aniqlashning xromosoma nazariyasi. Genlarning birikkan holda irsiylanishi va jins genetikasiga doir masalalar yechish va ularning amalga oshirilishi to’g’risidagi bilim ko’nikmalarni shakllantirish.
|
O’qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirish natijasida o’quvchida shaklllanadigan asosiy bilim,ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagogik vazifalar
|
O‘quv faoliyatining natijalari:
|
1. Irsiyatning xromosoma nazariyasi bilan tanishtirish
2.Genlarning birikkan holda irsiylanishi va jinsga bog’liq holda irsiylanishini
tarkibiy qismlariga tasnif berish
3.Jinsni aniqlashning xromosoma nazariyasi xossalarini tushuntirish.
4.Genlarning birikkan holda irsiylanishiga va jinsga bog’liq holda irsiylanishiga doir masalalarni keng yoritib ochib berish.
|
1. Irsiyatning xromosoma nazariyasini ko’rsatadilar
2. Genlarning birikkan holda irsiylanishi va jinsga bog’liq holda irsiylanishini tarkibiy qismlarini tasniflaydilar
3.Jinsni aniqlashning xromosoma nazariyasi xossasini aytib beradilar
4.Genlarning birikkan holda irsiylanishiga va jinsga bog’liq holda irsiylanishiga doir masalalarni tartibli ravishda izohlab beradilar.
|
O‘qitish metodlari
|
Axborotli -ma’ruza, tushuntirish, namoyish
|
O‘qitish vositalari
|
Mavzu matni, slaydlar, proektor toifalash jadvali, klaster usuli, mavzuga oid plakatlar.
|
O‘quv faoliyatining tashkil etish shakllari
|
Guruhli , juftlikda, yakka tartibda
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan xona
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Og‘zaki nazorat: savol-javob, tezkor so‘rov, test,berilgan masalalarni bajarish, bajarilgan o’quv topshiriqlarni baholash.
|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

2-bosqich
Asosiy
(65 daqiqa).
|
Tayanch bilimini faollashtirish.
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
2.Mavzu nomi,rejasi maqsad va natijalari bilan tanishtiradi.
3. Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi;
4.O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarni baholash mezoni va ko’satkichlari bilan tanishtiradi(1-ilova).
Ta’lim oluvchilar bilimini faollashtirish
5.Tezkor so’rov, savol-javob orqali bilimlarini faollashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni
6. Nazariy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muofiq o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi.Asosiy holatlarni yozdiradi.
7.Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharhlar bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi(2-ilova)
Yangi o’quv materialini mustahkamlash:
8.Mustahkamlash uchun savollar beradi(3-ilova)
9.Tayanch bilimlarini aniqlash va rivojlantirish maqsadida “Blits- so‘rov” dan foydalaniladi. (4-ilova)
10.Mavzuning kasbiy faoliyatdagi ahamiyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
|
Uy vazifasini taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar.
Mavzu nomi va rejasini yozib oladi va diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Tinglaydilar.
Slaydga e’tibor qaratadi va yozib oladilar
Erkin fikrini bayon etadilar .
Qo’shimcha savollarga javob beradilar.
|
Fan/modul uchun mas’ullar - Barcha yo‘nalishlar uchun (60410100 Buxgalteriya hisobi va audit(tarmoqlar bo‘yicha),...

|
Barcha yo‘nalishlar uchun (60410100 Buxgalteriya hisobi va audit(tarmoqlar bo‘yicha), 60610700 Sun’iy intellekt, 60610200 Axborot tizimlari va texnologiyalari (moliya-bank tizimida) yo‘nalishlardan tashqari) Fan/modul kodiBog'liq Mikroiqtisodiyot7.
Fan/modul uchun mas’ullar:
I.A.Bakiyeva
−
TMI “Iqtisodiy xavfsizlik” kafedrasi iqtisod fanlari
nomzodi, professor v.b.
Asosiy adabiyotlar
1. E.Ergashev., Bakieva I.A., Fayziev Sh.Sh., Shermuxamedov B.U.
“Mikroiqtisodiyot.Makroiqtisodiyot” Darslik. T: “Iqtisod-Moliya”, 2019. 629 b.
2. Bakieva I.A., Xo‘jaev H.S., Muxitdinova M.S., Fayziev Sh.Sh.
“Mikroiqtisodiyot” o‘quv qo‘llanma. T: “O‘FMJN”, 2018.437 b.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Shavkat
Mirziyoevning Oliy Majlis va Oʼzbekiston xalqiga
Murojaatnomasi // Xalq so‘zi gazetasi. 2022 yil 21 dekabr.
2. Mirziyoev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi . – T.: O‘zbekiston, 2021.
- 457 b
3. Mirziyoev Sh.M. Miziyonomika – T.: O‘zbekiston, 2021. – 99 b.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 21 maydagi PF-5723-son
farmoni.
Axborot manbaalari
1. www.gov.uz – O‘zbekiston Respublikasi xukumat portali.
2. www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari
milliy bazasi.
3. www.mineconomy.uz (O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi)
4. www.mehnat.uz (O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy
muhofaza qilish vazirligi)
5. www.mf.uz (O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi)
6. www.stat.uz (O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi)
7. www.ima.uz (O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligi)
8. www.academy.uz (Fanlar akademiyasi)
8.
Taqrizchilar:
I.Xotamov
−
TDIU, “Fundamental iqtisodiyot” kafedrasi mudiri,
iqtisod fanlari nomzodi, dotsent. (turdosh OTM)
R.Salaxodjayev
−
“ERGO ANALYTICS” MCHJ direktori
(kadrlar
buyurtmachisi)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Barcha yo‘nalishlar uchun (60410100 Buxgalteriya hisobi va audit(tarmoqlar bo‘yicha), 60610700 Sun’iy intellekt, 60610200 Axborot tizimlari va texnologiyalari (moliya-bank tizimida) yo‘nalishlardan tashqari) Fan/modul kodi
|
-mavzu. Iste’molchilar, ishlab chiqaruvchilar va bozor samaradorligi

|
-mavzu. Iste’molchilar, ishlab chiqaruvchilar va bozor samaradorligiBog'liq Mikroiqtisodiyot
5-mavzu. Iste’molchilar, ishlab chiqaruvchilar va bozor samaradorligi
Iste’molchilar. Iste’molchilarning ortiqchaligi. Iste’molchi ortiqchaligini
o‘lchashda talab egri chizig‘idan foydalanish. Minimal narx va iste’molchi
ortiqchaligi. Ishlab chiqaruvchilarning xarajatlari. Ishlab chiqaruvchilarning
xarajatlari va sotishga tayyorlik. Ishlab chiqaruvchilar ortiqchaligi. Ishlab
chiqaruvchi ortiqchaligini hisoblashda taklif chizig‘idan foydalanish. Maksimal
narxlar va ishlab chiqaruvchilar ortiqchaligi. Bozor samaradorligi va bozor
kamchiliklari.
6-mavzu. Iste’molchi tanlovi va muvozanati
Iste’mol nazariyasida ne’mat tushunchasi. Iste’molchi tanloviga ta’sir qiluvchi
omillar. Naflik tushunchasi. Iste’molchi ehtiyojini qondirish darajasi. Naflik
funksiyasi. Umumiy naflik, chekli naflik, chekli naflikning kamayish qonuni.
Befarqlik egri chizig‘i. Befarqlik egri chiziqlari xaritasi va uning xususiyatlari.
Chekli almashtirish normasi. Budjet chegarasi va uning o‘zgarishi. Budjet
tenglamasi. Budjet chizig‘i. Budjet chizig‘i yotiqlik burchagi. Iste’molchi tanlovi
masalasi. Naflikni maksimallashtirish. Iste’molchi tanlovi masalasi yechilishini
grafik yordamida tahlil qilish. Iste’molchi muvozanati.
7-mavzu. Daromad va almashtirish samarasi
«Daromad-iste’mol» chizig‘i. Normal tovarlar. Past toifali, oliy toifali va
birlamchi ehtiyoj tovarlar. Engel egri chiziqlari. «Narx-iste’mol» chizig‘i. Normal
va Giffen tovarlari uchun talab chizig‘i. Normal tovar uchun daromad samarasi va
almashtirish samarasi, umumiy samara. Past toifali tovarlar uchun daromad
samarasi va almashtirish samarasi. Almashtirish samarasini va daromad samarasini
amalda qo‘llash. Past toifali tovarlar. O‘rnini bosuvchi va to‘ldiruvchi tovarlar.
|
| |
Matematik funksiyalar - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

48
II BOB.
ELEKTRON JADVALAR
48
Matnli funksiyalar.
MS Excel dasturi matnli
ma’lumotlarni qayta ishlash imkoniyatini beruvchi turli
funksiyalardan foydalanish imkoniyatiga ham ega. Matnli
funksiyalar faqat matnli ma’lumotlarni qayta ishlash
bilan chegaralanib qolmay, ularda sonli ma’lumotga ega
kataklar bilan ishlash imkoniyati ham mavjud. Ulardan
eng ko‘p foydalaniladiganlariga to‘xtalib o‘tamiz.
“ПСТР” funksiyasi
dan katakdagi matnli satrning
belgilangan qismidan ma’lum miqdordagi belgilarni ajratib
olib, ularni yangi katakka yozish uchun foydalaniladi.
Bunda so‘zlar orasidagi bo‘sh joy (probel) ham bitta belgi
hisoblanadi.
Funksiya sintaksisi:
= ПСТР (“Katak manzili”, “Son1”, “Son2”)
Bu yerda: “Katak manzili” – qayta ishlanishi kerak bo‘lgan matnli satr joylashgan katak
manzili;
“Son1” – kesib olinadigan birinchi belgining joylashgan o‘rni;
“Son2” – kesib olinadigan matnning uzunligi.
“СЦЕПИТЬ” funksiyasi - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

“СЦЕПИТЬ” funksiyasi.
MS Excel katakdagi tarkibni birlashtirish uchun biriktirish operatori
bilan bir satrda “СЦЕПИТЬ” matn funksiyasi yordamga keladi. U belgilangan kataklar
qiymatlarini bitta katakka ketma-ketlikda joylashtiradi.
Funksiya sintaksisi:
= СЦЕПИТЬ (Matn1; Matn2;...)
49
49
UYGA VAZIFA
Yuqoridagi misoldan, kataklardagi matnli ma’lumotlar birlashtirilganda, so‘zlar orasida bo‘sh
joy qolmasligini ko‘rish mumkin. Bo‘sh joy qoldirish uchun formulaning ko‘rinishini biroz
o‘zgartirishning o‘zi kifoya. Buning uchun (“”) belgisidan foydalaniladi, formulaga ixtiyoriy
matn, tinish belgisi qo‘shilganda esa ular qo‘shtirnoqqa olinadi.
AMALIY FAOLIYAT
1. “СТЕПЕНЬ” funksiyasi yordamida 8 dan 12 gacha bo‘lgan sonlarning 3 va 4-daraja
qiymatlarini hisoblab, natijalar aks etgan elektron jadval yarating.
2. “ДЛСТР” funksiyasidan foydalanib, ismingiz va otangiz ismida qancha belgi
mavjudligini aniqlang (oradagi bo‘sh joy hisoblanmasin).
3. “ПСТР” funksiyasi yordamida ismingiz va otangiz ismi yozilgan bitta katakdagi
matndan ismingizni ajratib olib, uni alohida katakda hosil qiling.
x+y
xy
+sin
2
(
x
)-cos
2
(
x
)
4. Berilgan ifoda qiymatini toping:
Bunda
x
uchun qiymatlarini A2,
y
qiymatlarni esa B2 katakka joylashtiring.
Matematik formulalarda “КОРЕНЬ”, “SIN” va “COS” funksiyalaridan foydalanish tavsiya
etiladi.
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR
1. MS Excel dasturida funksiya tushunchasini ta’riflang.
2. Dasturda qanday funksiya sinflari mavjud?
3. Matematik va matnli funksiyalar vazifalarini tushuntiring.
4. “СЖПРОБЕЛЫ” funksiyasidan qanday masalalarni hal etishda foydalaniladi?
5. “СЦЕПИТЬ” funksiyasidan qanday masalalarni hal etishda foydalaniladi?
1. Mashg‘ulot vaqtida tanlab olingan funksiyalar va ulardan foydalanish yuzasidan
ma’lumot to‘plang.
|
Samira
22
5 - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

58
II BOB.
ELEKTRON JADVALAR
58
17-dars. MA’LUMOTLARNI TANLASH VA
SARALASH
TAYANCH TUSHUNCHALAR
Ma’lumotlar ombori
–
jadvaldagi turli ma’lumotlar
jamlanmasi.
Jadvaldagi ma’lumotlar bilan ishlash jarayonida ularni
qandaydir shartlar asosida ajratib olish yoki qandaydir
ketma-ketlik asosida tartiblashga to‘g‘ri keladi. Bunday
vazifalarni bajarishda “Сортировка и фильтр”
buyrug‘i imkoniyatlaridan foydalanish tavsiya etiladi.
Elektron jadvalda saralash va tartiblash ishlarini
amalga oshirish uchun jadvaldagi ustun ma’lumotlarini kiritishda quyidagilarga e’tibor berish
lozim:
*
jadvalning har bir ustuni nomlangan, ya’ni sarlavha qo‘yilgan bo‘lishi;
*
barcha ustunlargi ma’lumotlar bitta turda bo‘lishi;
*
bitta satrdagi barcha ma’lumotlar bitta obyektning turli xossalarini ifodalashi.
Tartiblash
– ma’lumotlarni qiymatlari bo‘yicha o‘sish yoki kamayish tartibida joylashtirishdir.
Tartiblash uchun qandaydir ustundagi ma’lumotlar o‘sish yoki kamayish tartibida
joylashtirilganda, ular to‘liq satr bo‘yicha qayta joylashadi. Sonli va vaqtga doir ma’lumotlarni
o‘sish va kamayish tartibida, matnli ma’lumotlarni esa alifbo tartibida yoki teskari alifbo
tartibida joylashtirish mumkin.
Ma’lumotlarni tartiblashni “Главная”, “Данные” menyulari hamda katakning kontekst
menyusi orqali amalga oshirish mumkin:
1) tartiblash uchun kerakli ustunning ixtiyoriy katagi belgilab olinadi;
2) “Главная” – “Сортировка и фильтр” – “Сортировка по возрастанию” yoki
“Сортировка по убыванию” buyruqlari tanlanadi;
3) satrlar tanlangan mezon asosida avtomatik ravishda qayta tartiblanadi.
Bundan tashqari, “Настраиваемая сортировка…” buyrug‘i yordamida tartiblash
parametrlarini o‘zgartirish imkoniyati ham mavjud. Unda bitta ustundagi ma’lumotlarni bir
necha mezonlar asosida tartiblash mumkin.
Diagramma quyidagi elementlardan tashkil topadi

56
II BOB.
ELEKTRON JADVALAR
56
UYGA VAZIFA
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR
Jadvalni tahlil qiling. Vertikal ustunlardan iborat gistogramma yarating. Tayyor grafikka
diagramma va uning o‘qlari nomini joylashtiring.
2.
Sinf o‘quvchilarining 12
nafari algebra, 8 nafari tarix, qolganlari
esa ingliz tili fanlari
bo‘yicha to‘garaklarga qatnaydi. Sinf o‘quvchilari jami soni 35 ta bo‘lsa, doiraviy
diagramma yordamida to‘garak qatnashchilarini fanlar kesimida tasvirlab bering.
1. Diagramma qanday muammolarni hal etishda yordam beradi?
2. Diagramma yaratish uchun uning turini tanlashda nimalarga ahamiyat beriladi?
3. Funksiya grafigini yasashdan avval qanday jadval yaratish kerak?
1. Binoning boshlangich narxi 300 mln so‘m. Bu qiymat yiliga 5 %
dan kamayib borsa,
1, 2, 3, ... 12-yillar oxiriga kelib qanchani tashkil etadi? Natijalarni hisoblang,
yillar va
qiymatlar o‘rtasidagi bog‘lanishni grafik tarzda ifodalang.
2.
y
= cos
x
funksiyaning qiymatlar jadvalini tayyorlang. x funksiyaning argumenti bo‘lib,
u –2 dan 4,6 gacha 0,2 qadam bilan ortib boradi. Funksiya grafigini chizing.
II BOB. 
ELEKTRON JADVALAR

53
53
Elektron jadvaldagi ma’lumotlarni tahlil etishda
samarali ko‘rinishlardan biri ularni diagramma
ko‘rinishida ifodalashdir.
Dastur jadvaldagi sonli
ma’lumotlarni bir necha ko‘rinishdagi diagrammalar
orqali ifodalash imkoniyatini beradi.
Diagramma
– sonli
ma’lumotlarning o‘zaro taqqoslangan holda grafik ko‘rinishda
tasvirlanishi.
MS Excel dasturida bir necha
xil diagramma turlaridan
foydalanish mumkin. Ularning foydalanuvchilar orasida keng
tarqalgan turlari bilan tanishamiz.
1.Gistogramma
– elektron jadval ma’lumotlarini taqdim
etishning ma’lumotlar qiymatlarini taqqoslash uchun gorizontal
yoki vertikal ustunlardan iborat eng oddiy usullaridan biri.
Elektron jadvaldagi qandaydir ma’lumotlar
asosida gistogramma
yaratish kerak bo‘lsa, ular belgilanadi va gistogrammaning ma’qul
topilgan turi tanlanadi.
3. Mantiq deganda nima tushuniladi? “Kompyuter” va “mantiq” tushunchalarini nima
bog‘laydi?
UYGA VAZIFA
1. Mashg‘ulot vaqtida tanlab olingan funksiyalar, ulardan
foydalanish yuzasidan
ma’lumot to‘plang.
2. 3-masaladagi ma’lumotlarni “Daryolar” mavzusi uchun almashtiring va mashg‘ulot
topshiriqlarni bajaring.
MA’LUMOTLARNI SARALASH - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

MA’LUMOTLARNI SARALASH
Berilgan jadvaldagi ma’lumotlarni qandaydir shartlar asosida saralab, yangi jadval yaratish
“Главная” – “Фильтр” buyrug‘i yordamida amalga oshiriladi.
Filtr
– berilgan shartga javob beruvchi ma’lumotlardan tashkil topgan jadvalni ifodalash
imkoniyatini beruvchi buyruq.
59
59
Filtrni joylashtirish “Данные” – “Фильтр” buyruqlari yordamida ham amalga oshiriladi. Filtr
buyrug‘i tanlangach, Excel jadvalining har bir ustuni sarlavhasi o‘ng qismida belgisi hosil
bo‘ladi.
Saralash amali bajarilganda, tartiblash amali kabi satrlarning joylashuvi o‘zgarmaydi, faqat
saralash shartlarini qanoatlantirmagan satrlar vaqtinchalik ko‘rinmay qoladi. Saralashdan
keyin hosil qilingan jadvalni formatlash, tahrirlash va chop etish mumkin.
Matnli va sonli ma’lumotlarn saralash uchun bir necha shartlar mavjud: aniq qiymat asosida
filtrlash; aniq qiymatga ega ma’lumotlarni ajratib olish. Deylik, sinf o‘quvchilari bir necha
turdagi sport to‘garaklariga qatnashadi. Ular orasidan futbol to‘garagiga qatnashuvchi
o‘quvchilar ro‘yxatini shakllantirish lozim.
Bajarish tartibi:
1) filtlash buyrug‘ini “Sport to‘garagi” deb nomlangan katakka
joylashtiring. Filtr buyrug‘ini tanlang. Katakning o‘ng qismida
belgisi paydo bo‘ladi;
2) ochilgan ro‘yxatdan “Выделить все” katakchasidagi belgini olib
tashlang;
3) “Futbol” katakchasini belgilang.
“BIR NECHA SHARTLAR” ASOSIDA FILTRLASH
Filtrlashda murakkab shartlarni amalga oshirish
uchun “Пользовательский автофильтр” oynasidan
foydalaniladi. Oyna “начинается с..., заканчивается
на..., содержит..., не содержит...” matnli filtrlardan,
shuningdek, “первые 10…” va “выше (ниже)
среднего”dan boshqa deyarli barcha sonli filtrlardan
foydalanilganda hosil bo‘ladi.
Deylik, kitoblari soni 10 tadan ko‘p va 20 tadan kam
bo‘lgan o‘quvchilar ro‘yxatini shakllantirish lozim.
Bajarish tartibi:
1) jadvalni hosil qilish. Xohishga ko‘ra, unga sinfdoshlar
haqida ma’lumot kiritish ham mumkin;
2) filtlash buyrug‘ini “Uyidagi kitoblar soni” deb nomlangan
katakka joylashtirish. Filtr buyrug‘ini tanlash. Katakning
o‘ng qismida belgisi paydo bo‘ladi. Ushbu belgi
tanlanganda, ro‘yxat paydo bo‘ladi;
|
II BOB. 
ELEKTRON JADVALAR

|
II BOB.
ELEKTRON JADVALAR Pdf ko'rish
|
bet | 36/153 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 27,94 Mb. | | #244031 |
Bog'liq 10-sinf yangiII BOB.
ELEKTRON JADVALAR
50
Statistik funksiyalar
– o‘rganilayotgan hodisa
tendensiyasi va prognozini aniqlash uchun ma’lumot
to‘plash, tartibga solish, umumlashtirish va tahlil qilish
maqsadida foydalaniladigan operatorlar.
Dasturning so‘nggi versiyalari imkoniyatlari statistika
sohasidagi professional dasturlardan deyarli farq
qilmaydi.
2. 1-masaladagi ma’lumotlarni boshqa sonlar oralig‘i uchun to‘ldiring va mashg‘ulot
topshiriqlarini bajaring.
3. Wikipedia.org saytidan tarixiy insonlar haqida ma’lumot yuklab oling va
“СЖПРОБЕЛЫ” funksiyasi yordamida keraksiz bo‘sh joylarni o‘chiring.
14-dars. ELEKTRON JADVALLAR DASTURIDA
TURLI FUNKSIYALARNI QO‘LLASH
TAYANCH TUSHUNCHALAR
Statistika
– monitoring
jarayonida foydalaniladigan
hisob-kitob amallari.
“МАКС” funksiyasi
belgilangan argumentlarning eng kattasini topish imkonini beradi.
Funksiya sintaksisi:
= МАКС (1 argument; 2 argument;…)
51
51
“СРЗНАЧЕСЛИ” funksiyasi
oldingi funksiyaga o‘xshash, undan faqat ma’lum shartga javob
beradigan katakdagi ma’lumotlarninggina o‘rta arifmetik qiymatini hisoblashi bilan farq qiladi.
Shart sifatida katta, kichik, ma’lum qiymatga ega bo‘lmagan katak qiymatlari kabilardan
foydalanish mumkin.
Funksiya sintaksisi:
=СРЗНАЧЕСЛИ (1 argument; 2 argument;…;shart;[kataklar_diapazoni])
Mantiqiy funksiyalar
formulalardagi shartlarning bajarilish natijasi to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri
ekanligini ko‘rsatish uchun ishlatiladi. Bunda shartlar o‘ta xilma-xil bo‘lishi mumkin, ammo
mantiqiy funksiyalar natijasi faqat ikkita: shart bajariladi (TRUE) yoki shart bajarilmaydi
(FALSE) qiymatlarini qabul qiladi.
“И” funksiyasi
bir nechta shartlar orasidagi bog‘lanishni amalga oshirish uchun ishlatiladi.
Funksiya bilan bog‘liq barcha shartlar bajarilgandagina, u rost (“True”) qiymatni qabul qiladi.
Agar kamida bitta argument yolg‘on (“False”) qiymatni qabul qilsa, “И” funksiyasi ham yolg‘on
qiymatni qabul qiladi. Funksiya 1 dan 255 gacha argumentni o‘z ichiga olishi mumkin.
|
| |
PROTOTIP SHAKLLARI - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

PROTOTIP SHAKLLARI
Qog‘ozli prototip
– mahsulot ko‘rinishining qo‘lda chizilgan namunasi.
Raqamli prototip
ishlab chiqaruvchilarga mahsulotning virtual modelini yaratish imkonini
beradi. Bu esa alohida komponentlar qanday ishlashini ko‘rishga imkoniyat yaratadi.
3D prototip
– tezkor prototiplash jarayonida qo‘llaniladigan mahsulotning 3D namunasi.
Qog‘ozli prototip
Raqamli prototip
3D prototip
192
192
VI BOB.
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI
TAYANCH TUSHUNCHALAR
Veb-sayt
– axborotlarni qandaydir
mavzu doirasida jamlagan hamda
gipermurojaatlar orqali bog‘langan
veb-sahifalar majmui. Veb-
sahifalar majmui serverda veb-
sayt manzili nomi bilan saqlanadi.
Yaxshi ishlab chiqilgan prototip loyihani yakuniy
shaklda taqdim etish, vaqtni tejash va ishni
boshlashdan avval ham tuzatishlar kiritish imkonini
beradi.
Prototipga sarflangan vaqt kelajakda yaxshi samara
beradi, chunki ish yakunida paydo bo‘ladigan
g‘oyalarni kamaytiradi. Prototipsiz ishga tushirilgan
sayt yarmini ishga tushgandan sо‘ng qayta
о‘zgartirish kerak bo‘ladi. Prototip holatida loyihani
tuzatish uchun 30 minut vaqt sarflansa, tayyor mahsulotni tuzatish uchun bundan 10
marta ko‘p vaqt talab qilinadi. Shuning uchun aksariyat dizaynerlar veb-sayt dizaynini
ishlab chiqishda prototiplash jaryonidan foydalanadi.
Veb-saytlar, odatda, ikkita asosiy qismdan tashkil topadi:
1)
Front-end
qismi saytning hammaga ko‘rinib turgan old tomon ko‘rinishi bo‘lib, brauzer
orqali ko‘rish mumkin bo‘lgan sahifa dizayni (sahifa o‘lchami, rasm, audio, videolar
joylashuvi va h. k.)ni tashkil etadi. Unda:
– sahifaning grafik dizayni asosida moslashuvchan sayt maketi ishlab chiqiladi;
– HTML, CSS va JavaScript tillari yordamida sayt jonlantiriladi;
– maqsadli auditoriyaga mos sayt tuzilmasini taqdim etish ishlari amalga oshiriladi.
2)
Back-end
qismi Front-endning aksi, ya‘ni saytning orqa yoki ichki tomoni bo‘lib,
bunda veb-sahifalarni dinamik va interfaol qilishda server sahnasi ortida ishlaydigan
dastur va skriptlar tushuniladi. Saytdagi ma‘lumotlarning serverga yuborilishi, ularning
qayta ishlanishi va foydalanuvchiga qaytarib jo‘natilishi – bularning barchasi backend
dasturchilari mehnati natijasi hisoblanadi. Unda:
– axborotni loyihalashtirish;
– formalarni qayta ishlash;
– ma‘lumotlar bazasini dasturlash;
– PHP, JSP, Ruby, ASP.NET, Java kabi dasturlash tillaridan foydalangan holda boshqa
server tomonidagi veb-ilovalarni boshqarish ishlari amalga oshiriladi.
AMALIY MASHG‘ULOT
1. Prototiplash vositalari imkoniyatlari bilan tanishib chiqing va jadvalni to‘ldiring.
|
Adobe Premiere Pro dasturi

|
Adobe Premiere Pro dasturi Pdf ko'rish
|
bet | 46/153 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 27,94 Mb. | | #244031 |
Bog'liq 10-sinf yangiAdobe Premiere Pro dasturi
– hozirgi kunda eng ko‘p foydalanishda bo‘lgan
mashhur professional videomuharrirlardan biri. Dastur aksariyat hollarda
Gollivud filmlarini ishlab chiqaruvchi mutaxassislar tomonidan ishlatiladi.
Dastur ko‘plab turli funksiyalarni hamda maxsus effektlarni o‘z ichiga oladi.
Adobe Premiere Pro videotahrirlash dasturining asosiy sifat va funksiyalari
quyidagilardan iborat:
• real vaqtda ishlash rejimining
mavjudligi;
• ko‘p tilli interfeys;
• Adobe kompaniyasi tomonidan
yangilanib turishi va qo‘llab-
quvvatlanishi;
• ranglar bilan ishlashning aniqligi;
• videoni yuqori sifatda tahrirlash va
ovoz yozish;
• chiziqli bo‘lmagan tahrirlash
funksiyasining mavjudligi;
• barcha turdagi xilma-xil filtr va effektlar;
• multitrek rejimining mavjudligi;
• bir qancha formatlarni qo‘llab-quvvatlay olishi;
• videoni turli manbalardan olish qobiliyati;
• montaj vaqtida freymlarni qirqish funksiyasi;
• animatsiya, sarlavha va boshqa funksiyalar;
• bir vaqtning o‘zida har xil sifatli video ketma-ketliklardan foydalanish.
Pinnacle Studio
– Corel kompaniyasining eng mashhur videomuharrir dasturi. Dastur
yuqori aniqlikdagi videofayllarni, audio va fotosuratlarni qayta ishlash, tahrirlash, effektlar,
o‘tishlar, filtrlar, tayyor loyihani turli formatlarda CD, DVD, Blue-Ray vositalarida yozish hamda
boshqa turli qo‘shimcha funksiyalarga
ega.
Dasturning afzalliklari:
• video yoki audio ulangan qismlar
o‘rtasida tekis o‘tishlarni ta’minlash;
• 2000 dan ortiq effektlar;
• aniq va qulay interfeys, ko‘p funksiyali
vaqt chizig'i;
• plagin to‘plamlari;
• 3D format bilan ishlash;
• video va audiofayllar bilan ishlashni osonlashtiruvchi ommaviy axborot vositalarida yozib
olish uchun “aqlli” vositalar to‘plamining mavjudligi.
|
| |
PROTOTIP TURLARI - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

191
Hikoyalar taxtasi
mahsulotni hikoya shaklida tasvirlaydi
hamda undan foydalanish, foydalanuvchi mahsulot bilan
qanday munosabatda bo‘lishini tasavvur
qilishga yordam beradi.
Diagrammalar
bir nechta kichik qismlar yordamida mahsulot
turli jihatlarini tasavvur qilishga, prototipni optimallashtirishga
yordam beradi. Prototipning bu turida
mind map
asosida
g‘oyani rivojlantirish va mahsulot turli elementlarini aniqlash
mumkin.
Animatsiya
– mahsulot qanday ishlashini tasavvur qilish uchun
chizilgan hamda ketma-ketlikda joylashtirilgan tasvirlar majmui.
Agar mahsulot mobil ilova bo‘lsa, foydalanuvchining bir ekrandan ikkinchisiga qanday o‘tishini
jonlantirish mumkin. Bu manfaatdor tomon yoki foydalanuvchilarga mahsulotning funksional
imkoniyatlari haqida tasavvurga ega bo‘lishda yordam beradi.
Yuqori aniqlikdagi prototiplar
interfaol va yuqori funksionallikka ega bo‘lib, ishlab chiqilgan
dizayn elementlarining aksariyati haqiqiy mahsulotga yaqinroq bo‘ladi.
Interfaol interfeysli maketlar
eskizlarning to‘liqroq
ko‘rinishi bo‘lib, o‘zida mahsulot uchun tanlangan ranglar
sxemasi, tipografiya va boshqa vizual elementlarni aks
ettiradi. Ular maxsus onlayn xizmatlar yordamida ishlab
chiqiladi.
Fizik modellar
– mahsulotning yakuniy ko‘rinishi, shaklini
aks ettiruvchi model.
Kiruvchi ma’lumot - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

190
190
VI BOB.
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI
53–54-darslar. VEB-SAYT PROTOTIPINI ISHLAB
CHIQISH
TAYANCH TUSHUNCHALAR
Prototip
(yun.
protos
– birinchi,
typos
– namuna) – ishlab
chiqiladigan mahsulot namunasi,
modeli, maketi yoki oddiy
simulyatsyasi.
Har qanday mahsulotni ishlab chiqishda prototipning
ahamiyati katta hisoblanadi. U foydalanuvchi
yoki manfaatdor tomonlar mahsulotga qanday
munosabatda bo‘lishini bilish, takomillashtirilishi
lozim qismlarni aniqlash va sifatli mahsulot yaratish
imkonini beradi.
Prototip tushunchasi
Prototip
mahsulotning arzon namunasi bo‘lib, u
mahsulot nuqsonlarini aniqlash, xususiyatlarini sinab ko‘rish va takomillashtirishga yordam
beradi.
Prototiplar mahsulot haqida manfaatdor tomon, sherik yoki mijozlar qimmatli fikrlarini
to‘plash imkoniyatini beradi. So‘ngra olingan ma‘lumotlardan ularning talablariga javob
beruvchi mahsulotni ishlab chiqishda foydalaniladi.
Prototip ishlab chiqishning afzalliklari:
• foydalanuvchi/manfaatdor tomonlarning mahsulot namunasi haqidagi fikrlarini
to‘playdi va ulardan mahsulot funksionalligini oshirishda foydalaniladi;
• omma e’tiboriga havola qilishdan oldin kamchilik va muammolarini aniqlash hamda
yaxshilanishi kerak bo‘lgan qismlarni to‘g‘rilash orqali keraksiz xarajatlarni kamaytirishga
yordam beradi;
• jamoa hamkorligi va ish samaradorligini oshiradi;
• foydalanuvchiga mahsulot ishchi modeli bilan muloqot qilish imkoni beriladi;
• mavhum g‘oyani moddiy mahsulotga aylantirishga yordam beradi;
• mahsulot g‘oyasi zaif ekanligi va uni ishlab chiqish qimmatga tushishini aniqlaydi.
Fanning maqsadi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija
|
bet | 4/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданикиFanning maqsadi–
Texnologiya sohasida bilimli, zukko, og‘zaki va yozma savodxonligi yetuk mutaxassisni tayyorlash uchun talabalarda iqtisodiy til bilimlarini – so‘z va terminlarni qo‘llash, gap va matnlarni to‘g‘ri va mantiqli tuzish, nutqiy etiket va notiqlik mahorati bo‘yicha bilim, ko‘nikma va malakani shakllantirishdir.
Fanning vazifasi –
talabalarga texnologiya sohasidagi so‘z va terminlarning shakllanish va qo‘llanish, yasalish va kirib kelish xususiyatlarini, matnlarning tuzilishi, matnga so‘z va termin tanlash, matnni tahrir qilish – kengaytirish va qisqartirish, matn va hujjatlarni to‘g‘ri yozish, dastlabki ilmiy ishlarni yozishga o‘rgatish, nutq turlari, nutqiy faoliyat, nutqninig kommunikativ sifatlari, nutqiy etiket, nutqning tarkibiy qismlari, nutq tuzish usullarini o‘rgatishdan iborat.
O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasida muloqot tushunchasiga quyidagicha ta’rif berilgan: MULOQOT– tilning fikr ifodalash va almashish jarayonlarida amal qilishi, tilning alohida ijtimoiy faoliyat turi sifatidagi muayyan yashash shakli. Muloqot deganda uning og’zaki (ovozli) va yozma ravishda namoyon bo’lishidagi jarayonlar, ya’ni so’zlash jarayoni va uning natijasi (xotirada saqlangan yoki yozuvda qayd etilgan nutqiy fikrlar, asarlar) tushuniladi.
Har bir kishining muloqoti individual, o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’ladi; vahohlangki, asosiy til unsurlari – lug’at tarkibi va grammatik qurilishi yakka shaxslargagina tegishli bo’lmay, umumnikidir, ya’ni muayyan til jamoasiga umuman taalluqli bo’ladi. Muloqot kishi tafakkuri, uning ongi bilan chambarchas bog’liqdir. Muloqotda kishining o’y – fikrlari shakllanadi va mavjud bo’ladi. Muloqot tufayli va Muloqot asosida borliqni umumlashgan holda mavhumiy aks ettirish, individuallik doirasidan chiqib, jamoatchilik mahsuliga aylanadigan mantiqiy tushunchaviy fikrlash mumkin bo’ladi. Muloqot kishi ruhiyatining boshqa jihatlarini, uning sezgilari, idroki, xotirasi, o’y – hayollari, hissiyoti, irodasi va boshqaning namoyon bo’lishi va amal qilishida, kishi ongining rivojlanishida ham katta ahamiyatga ega.
|
| |
-topshiriq - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija
|
bet | 6/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданики2-topshiriq. Matnni o’qing. Matnni so’zlab bering.
Muloqotning texnologiyadagi o‘rni
Texnologik muloqot shaxsiy va ijtimoiy muloqotga nisbatan rasmiyligi bilan xarakterlanadi. Har qanday texnologiyaning muvaffaqiyati gʻoyatda yaroqli va samarali muloqotga bogʻliq boʻladi. Bu muloqot bozorda, tashkilotlar va ishchilarning turli xil guruhlari, turli kasb egalari va ishchilari, xaridorlar va sotuvchilar, xizmat ta’minotchilari va mijozlar, savdo va tashkilot xodimlari hamda matbuot xodimlari oʻrtasida ham sodir boʻladi. Bu kabi barcha muloqotlar texnologiyaga oʻz ta’sirini oʻtkazadi. Diqqat bilan qilingan bu kabi muloqot maqsadli manfaatlarga koʻmaklashadi.Muloqot har qanday soha vakili uchun hayotiy kuch manbaidir. Har qanday sohada asosiy muammo samarali muloqot jarayonidir. Odatda, boshqaruv muammosi yetarli darajada boʻlmagan muloqotga sabab boʻladi. Buyruqlarni notoʻgʻri talqin etish jiddiy xatolarni keltirib chiqaradi. Muloqotdagi asosiy muammo talqin etilgan ma’no boʻlib, uni soʽzlovchi koʽzda tutmagan boʻlishi mumkin. Soʻzlovchi va tinglovchi alohida ikki shaxsligi, ularning oʻz cheklovlari mavjudligini va ular oʻrtasidagi xabarda ma’no buzilishi mumkinligini anglab yetish shart.
Insonlar ish jarayonida bir-birlari bilan muloqot qilishlari ichki muloqot hisoblanadi. Bu bir jamoada ishlash va umumiy maqsadlarni anglab yetish uchun qilinadi. Muloqot rasmiy yoki norasmiy boʻlishi mumkin. Ichki muloqot yuzma-yuz va yozma muloqotni oʻz ichiga oladi. Xabar, hisobot, ofis buyruqlari, aylanma farmoyish, faks, videokonferensiya, yigʻilish va shu kabilar ichki muloqot namunalaridir.
Muloqot - hayotiy kuch manbaidir. Hech qanday soha samarali muloqot tizimi mavjud boʻlmaganda rivojlana olmaydi.
Mavzu topaman!!!
3-topshiriq. Namunaga asoslanib har bir harfga bittadan texnologiyaga oid so‘zni keltiring. Namuna:
|
| |
OʻQUV MATERIALLARI - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija

OʻQUV MATERIALLARI
AMALIY MASHGʻULOT MATERIALLARI
1-MAVZU:“O‘ZBEK TILINING SOHADA QO‘LLANISHI” FANINING MAZMUNI VA VAZIFALARI.
1-topshiriq. Matnni o‘qing. Mazmunini so‘zlab bering.
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishib, demokratik huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati qurish yo‘lidan borayotgan bugungi kunda dunyo andozalari darajasidagi bilimdon, zukko, har tomonlama yetuk pedagogik mutaxassis kadrlarni tayyorlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bu esa ta’lim andozalariga yangi, zamonaviy fanlarni kiritish orqali amalga oshiriladi.
“Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” va “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun talablaridan kelib chiqqan holda Andijon davlat universitetida bakalavrlarga “O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi”fani kiritildi. Bu fanni o‘qitishdan maqsad har bir ta’lim yo‘nalishining bakalavrida nutq asoslarini shakllantirish, sohaviy til, sohaviy atamashunoslik,sohaviy matnlarni yaratishni o‘rgatishdan iboratdir. Shunga ko‘ra universitet talabalari uchun “O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi”modulining kiritilishi maqsadga muvofiq bo‘ldi.
Mazkur fan talabalarga muloqot va uning turlari, texnologik ta’limda samarali muloqot tashkil qilish yo‘llari, matnlar, ularning turlari, har bir matnda aks etishi lozim bo‘lgan ma’lumotlar, axborotlar, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy-ma’naviy hayotimizga oid hamda o‘rganayotgan mutaxassisliklariga doir terminlar,ularni tanlashdagi o‘ziga xos xususiyatlarni o‘rgatish uchun mo‘ljallangan.
“O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi”fani texnologik nazariya va ta’limning boshqa sohalari bilan chambarchas bog‘liqdir. Bakalavr o‘z mutaxassislik fanlari bilan bir qatorda soha tili va uslubi,sohaviy terminologiya va atamashunoslik, ish yuritish va hujjatchilik to‘g‘risida mukammal bilimga ega bo‘lmasdan turib, o‘z fikrini pedagogika sohasiga qo‘yiladigan talablar asosida aniq va ravshan ifoda eta olmaydi. Shunga ko‘ra, bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilari soha tilining o‘ziga xos xususiyatlaridan puxta xabardor bo‘lmog‘i lozim. Bakalavrlar o‘z ixtisosligidan kelib chiqqan holda, O‘zbekiston Respublikasida ta’lim texnologiyasini yuksaltirishga, uni jahonda munosib o‘rin egallashiga hissa qo‘shadi, chet mamlakatlarda va yurtimizda davlatimiz manfaatini himoya qiladi, kuch-qudratini namoyish etadi. Shunga ko‘ra, bo‘lajak texnologlar davlat tili – o‘zbek tilini mukammal, aniq va ravshan egallashlari shart. Shuning uchun, dasturda sohaviy til bilimlariga alohida urg‘u berildi.
Mazkur o‘quv modulining o‘qitilishi muayyan amaliy yo‘nalishga ega bo‘lib, bakalavr soha tili bo‘yicha nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarni, o‘z sohasiga oid so‘zlarni va hujjatlarni to‘g‘ri yozish malakasini hosil qilishni ko‘zda tutadi.
|
V BOB. 
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI

189
189
189
189
52-dars. NAZORAT ISHI
1. Quyida berilgan kortejdagi barcha elementlar bir xil ekanligini aniqlovchi dastur tuzing:
Kiruvchi ma’lumot
Chiquvchi ma’lumot
tuple1 = (45, 45, 45, 45)
True
2. Lug‘atdagi barcha elementlar ko‘paytmasini topish dasturini tuzing. Lug‘at elementlari
soni, lug‘at kaliti va qiymati foydalanuvchi tomonidan kiritiladi.
3. Lug‘at elementlari orasidan eng katta va eng kichik qiymatlarni topish dasturini
tuzing. Lug‘at elementlari soni, lug‘at kaliti va qiymati foydalanuvchi tomonidan kiritiladi.
4. Lug‘atda takror keluvchi qiymatlarni o‘chirish dasturini tuzing. Lug‘at elementlari soni,
lug‘at kaliti va qiymati foydalanuvchi tomonidan kiritiladi.
5. Berilgan lug‘at bo‘sh yoki bo‘sh emasligini aniqlovchi dastur tuzing. Lug‘at elementlari
soni, lug‘at kaliti va qiymati foydalanuvchi tomonidan kiritiladi.
6. Qiymatlari 2 ta harfli ro‘yxatdan iborat lug‘at berilgan. Ushbu harflardan foydalanib,
turli kombinatsiyalar hosil qilish dasturini tuzing. Lug‘at elementlari soni, lug‘at kaliti va
qiymati foydalanuvchi tomonidan kiritiladi.