O’zgaruvchan tok zanjirlarida yoyni so’ndirish

|
O’zgaruvchan tok zanjirlarida yoyni so’ndirish
|
bet | 7/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgO’zgaruvchan tok zanjirlarida yoyni so’ndirish. O’chirish apparatlarida kontaktlarni ajratibgina qolmay, ular orasida paydo bo’lgan yoyni o’chirish kerak.
O’zgaruvchan tok zanjirlarida yoy toki har yarim davrda noldan o’tadi, bu onlarda yoy o’zi o’chadi, ammo keyingi yarim davrda yana yonishi mumkin. Yoydagi tok noldan o’tishdan oldinroq nolga yaqin bo’lib qoladi, chunki tok kamayganda energiya ham kamayadi, demak, yoy temperaturasi pasayadi va termoionlanish to’xtaydi. Toksiz pauza bir necha yuz mikrosekunddan oshmaydi, ammo yoyni o’chirishda muhim rolga ega. Agar pauza vaqtida kotaktlar ajratilib, yetarli tezlik bilan elektr teshilish bo’lmaydigan masofaga siljitilsa, zanjir juda tez o’chiriladi.
Toksiz pauza vaqtida ionlanishni intensivligi keskin pasayadi, chunki termoionlanish to’xtaydi. Kommutatsiya apparatlarida. undan tashqari, yoy xududini sovutish va zaryadlangan zarralar sonini kamaytirishga qaratilgan sun’iy choralar ko’riladi.
Tok noldan o’tgandan keyin kontaktlar oralig’ini elektr mustahkamligini oshishi, asosan, katodoldi xududni mustahkamligini oshishi hisobiga bo’ladi (o’zgaruvchan tok zanjirlarida 150-250 V). Bu bilan bir vaqtda tiklanayatgan kuchlanish ut o’sadi. Agar har qanday onda utesh. > utik.-ligida oraliq teshilmasa, yoy tok noldan o’tgandan keyin yangidan yonmaydi. Agar qaysidir onda utesh. = utik. bo’lsa, oraliqda yoy qaytadan yonadi.
Shunday qilib, yoyni so’ndirish masalasi kontaktlar oralig’ini elektr mustahkamligi utesh. ular orasidagi kuchlanish utik.-dan katta bo’lishini ta’minlashdan iborat.
Kontaktlar orasidagi kuchlanishni tiklanish jarayoni aperiodik (aktiv qarshilikli zanjir bo’lsa), tebranishli (induktivlik va sig’im bo’lsa), bo’lishi mumkin. Kuchlanishni tiklanish tezligi dutik./dt qancha katta bo’lsa, oraliq teshilishi va yoyni qayta yonishini ehtimoli kattaroq. Yoyni o’chirish sharoitlarini yengillashtirish uchun o’chirilayatgan tok zanjiriga aktiv qarshiliklar kiritiladi, bunda kuchlanishni tiklanish xarakteri aperiodik bo’ladi.
1 kV-gacha bo ’lgan uzuvchi apparatlarda yoyni quyidagi so ’ndirish usullari keng qo’llaniladi:
Kontaktlarni tezlik bilan ajratish orqali yoyning uzunligini oshirish. Bunda yoy ustuni qanchalik uzun bo’lsa uni yonib turishi uchun shuncha ko’p kuchlanish kerak bo’ladi. Agar manba kuchlanishi yetarli bo’lmasa yoy so’nadi.
4.2-rasm. Uzun yoyni qisqalarga bo’lib so’ndirish.
Yoyni qator kichik qismlarga bo’lish. Agar hosil bo’lgan yoyni metall plastinkalardan yig’ilgan yoy so’ndiruvchi panjaraga tortilsa, u kichik yoylarga bo’linib ketadi. Har bir yoy o’zining katod va anod kuchlanishiga ega bo’ladi. Agar bu kuchlanishlar yig’indisi tarmoq kuchlanishidan kam bo’lsa yoy so’nadi.
4.3-rasm. Yoyni yoy so’ndirish kamerasini tor tirqishiga tortib so’ndirish.
Yoyni tor tirqishlarda so’ndirish. Agar yoy yoyga chidamli material hosil qilgan tor tirqishdayonsa, sovuq yuzaga tegish orqali intensiv sovush va zaryadlangan zarrachalarni atrof muhitga diffuziyasi sodir bo’ladi. Bu esa aksionlashish hodisasini tezlashuviga va yoyning so’nishiga olib keladi.
Yoyni magnit maydonda harakatlantirish. Elektr yoyiga tokli o’tkazgich sifatida qarash mumkin. Agar yoy magnit maydonda bo’lsa, unga kuch ta’sir etadi. Yoy o’qiga perpendikulyar yo’naltirilgan magnit maydoni hosil qilinsa, yoy ilgarilanma harakatga erishib, yoy so’ndirish kamerasi tirqishiga tortilib cho’ziladi va so’nadi.
3 va 4 usullar 1 kV-dan yuqori kuchlanishlarda ham qo’llaniladi.
|
| |