Prokatkani ish unumi - Metallarga ishlov berish texnologiyasi

Prokatkani ish unumi
t/soat
Bunda, А- ish unumi, t/s
G- quyma og‘irligi
Т- prokat ritmi
Ikki va to‘rt jo‘vali stanlarning asosan metalni issiq holda yoyish uchun ishlatiladi. Uch jo‘vali stanlarda o‘rtacha val ishqalanish hisobiga aylanadi.Olti, sakkiz, o‘n ikki va yigirma jo‘vali ko‘p jo‘vali stanlarda ikkita ishchi jo‘va bo‘lib, list lentalarni sovuq holda yoyish uchun xizmat qiladi.
Universal stanlarda jo‘valar vertikal va gorizontal joylashgan bo‘lib, bunda zagotovka ham uzunasiga, ham ko‘ndalangiga yoyiladi.
Sim prokat stanlarda diametri d=5-9 va katta diametrli simlar olinadi. Kichik diametrdagi simlar cho‘zish yo‘li bilan olinadi. Sim prokat stanlari to‘xtovsiz ishlaydi va tezligi 20-30 m/sek. Simlar 200 kg li buntga o‘raladi.
Profil olish jarayoni ancha murakkab operatsiyalar bo‘lib, bunda prokatning profilini ko‘ndalang kesimi yuzini mustahkamligiga qarab zagotovka birin-ketin 7-14 martagacha kalibrlardan o‘tadi. Ular shaklga yaqinlashtiruvchi, dag‘al va toza kalibrdir. Shvellerni kalibrlash jarayoni 15-rasmda ko‘rsatilgan va bir nechta shaklga yaqinlashtiruvchi kalibrlardan iborat.
15-rasm. qo‘shtavr kalibrlash etaplari.
Po‘latpazlik sexlarida quymalar temperaturasi 800-8500 Сda prokat sexining qizdirish bo‘limiga tushadi va unda 1300-13500 С li pechlarda qizdiriladi. Qizdirilgan quymalar kranlar yordamida rolganga qo‘yiladi. Rolgan roliklardan iborat bo‘lib, quymani yoyish uchun blyuming yoki slyabingga uzatadi. Blyuming va slyabinglar o‘z navbatida quymani o‘lchamlari 350X350 dan to 150X150 mmga keltirilganidan so‘ng list prokat staniga yoki to‘xtovsiz ishlaydigan tayyorlovchi stanga uzatiladi. Bunda o‘lchami (50X50) keltirilib, berilgan uzunlikda qirqilib skladlarga topshiriladi.
Shunday qilib hozirgi prokat ishlab chiqarishi ikki sikldan iborat bo‘lib, quyma zagotovka va tayyor mahsulotidir. Prokat ishlab chiqarish texnologiyasi 16-rasmda ko‘rsatilgan.
16-rasm. Prokat ishlab chiqarish texnologiyasi.
Listlarni prokatka qilish. Hozirgi paytda listlarga talab tobora o‘sib bormokda, shu talabni qondirish uchun to‘xtovsiz va yarim to‘xtovsiz ishlaydigan stanlar mavjud bo‘lib, bitta stan yiliga 1 mln tonnagacha list chiqarishi mumkin.
Yupqa listlarni chiqarish uchun to‘xtovsiz ishlaydigan stanlar bo‘lib, kletda jo‘valar toza va dag‘al bo‘lib, toza kletdan o‘tganda listlar yuzasi toza bo‘ladi.
Listlarning yoyishda uni yuzini tozaligi katta rol o‘ynaydi. Zagotovka qizdirilganda uni yuzida oksidlar hosil bo‘ladi. Shuning uchun uni yuzini tozalash kerak. Tozalash uchun list yuzalarini 15-20 % li H2SО4 bilan ishlob berilib tozalanadi, yuviladi va quritiladi.
Trubalar xalq xo‘jaligini turli sohalarida keng ishlatiladigan material hisoblanadi.
Vazifasiga ko‘ra trubalar uglerodli, legirlangan konstruksion po‘latlardan va rangli metall qotishmalaridan yoyish, payvandlab va presslash usullari bilan olinadi.
Ishlab chiqarish usuliga qarab chokli va choksiz trubalar bo‘lishi mumkin.
Chokli trubalar uchun boshlang‘ich material - po‘lat listlardan tayyorlangan trubani yoyilmasi asosida kesib olingan zagotovka bo‘lib, uni maxsus qurilmalarda list yoyish stanlarida bukiladi va choklari payvandlanadi. Choklarni payvandlashni ikki usuli bo‘lib, birinchi usulda truba zagotovkasi qirralari maxsus qurilmalarda 1300-13500 С qizdirilib havo yoki kislorod berilib qirralari ulanadi. Bu usul bilan diametri 75-165 mmli trubalarni olish mumkin.
Ikkinchi usul bilan diametri 540-1620 mmgacha, qalinligi 5-20 mm bo‘lgan gaz, suv trubalari elektr yoyli payvandlash bilan olinadi.
Bu usul bilan mustahkam chokli trubalar olish mumkin.
Chokli trubalarni olish uch bosqichdan iborat:
Truba zagotovkasini qirqish stanlarida qirqish va zagotovkani list qayirish stanlarida egib, truba holiga keltirish;
Truba qirralarini payvandlash;
Payvandlangan trubani kalibrlab, list qayirish stanlarida truba zagotovkasini birin-ketin stankalardan o‘tkazib olinadi.
17-rasm. List qayirish stanlarida truba zagotovkasini olish
Truba qirralarni payvandlash elektr yoyi bilan yoki gazli payvandlash bilan bajariladi.
Truba qirralarini issiq holda payvandlab biriktirishlarda zagotovka maxsus pechlarda 1300-13500 С qizdirilib, havo yoki kislarod purkalib biriktiriladi.
Ba’zan issiqlik bilan payvandlashning maxsus konveyyer tipidagi ustanovkalarda ham bajarish mumkin.
Bunda truba zagotovkasi konus teshikdan o‘tkazilib, truba shakliga keltiriladi. Zagotovka pech kamerasiga yo‘naltirilib, kameraga kislorod yoki havo oqimidan o‘tkazilib, truba choki payvandlanadi va so‘ng kalibrlanadi.
18-rasm. Trubani issiq holda payvandlash sxemasi
1.Zagatovkasi
2..List qayirish konusi
3.Pech 4.Kislarod trubasi
5.Tayyor truba 5.Тайёр труба
6.Труба загатовкаси
Bundan tashqari elektrokontaktli elektroinduksion usullar bilan ham truba qirralarni payvandlash mumkin. Bu usullarda payvandlash flyus ostida bajariladi.
Keyingi vaqtda spiral chokli trubalar ham olinmokda. Bunda ham truba zagotovkasi kesib olingan po‘lat list polosalar bo‘lib, polosalar spiral shaklida burilib, truba shakliga keltiriladi va flyus ostida avtomatik elektr yoyli payvandlash bilan chok payvandlanadi. Bunda chok bir tekislikda bo‘lmaganligi uchun uning mustahkamligi yuqori bo‘ladi.
19-rasm. Spiral chokli truba
Katta bosim sharoitida ishlaydigan trubalar (neft, gaz, suv qazib chiqaraladigan) issiq holda olinadi.
Yoyib olingan choksiz trubalarni tashqi diametri 25-800 mm, devorining qalinligi 2.7-75 mm, uzunligi esa 4-12 metr bo‘ladi.
Choksiz trubalar uchun boshlang‘ich material bo‘lib, og‘irligi 0.6-3 t, diametri 250-600 mm bo‘lgan olti qirrali va yumaloq kesimli po‘lat qo‘ymalar ishlatiladi.
Choksiz truba olish ikki bosqichdan iborat bo‘lib, birinchi bosqichda zagotovkani teshish stanlarida yoyilib, qalin devorli gilza shakliga keltiriladi va ikkinchi bosqichda gilza piligrim stanlarda yoyilib so‘ng kalibrlanadi.
Teshish stanlarida bir-biriga qiya o‘rnatilgan bir tomonga siljuvchi jo‘valar orasida yoyilib, dorn orqali o‘tkaziladi. Jo‘valarning qiyaligi 40 301- 60 301 burchakli bo‘lib, ular zagotovkani aylanma va ilgarilanma harakatini ta’minlaydi.
20-rasm. Teshish sxemasi
станини эскизи.
1.Zagotovka
2.Jo‘va
3.Dorn
4.Gilza
dж=900-1300 mm
n=100-180 ayl/m
n=60-120 ayl/m
Piligrim stanlari dual tipida bo‘lib, jo‘valar hosil qilgan ariqchalarni radiusi o‘zgaruvchanligidir-kalibrlari o‘zgaruvchan profilli bo‘ladi. Bunday stanlarda diametri 605 mm va uzunligi 30 m gacha bo‘lgan trubalar olinadi.
Piligrim stanlari jo‘valarda bandajlar bilan mustahkamlangan bo‘ladi.
21-rasm. Gilzani yoyish
1.Bandaj
2.Jo‘va
3.Dorn
4.Truba
5.Gilza
Truba zarur uzunlikda yoyilgandan so‘ng ular kerakli uzunlikda har xil usullar bilan kesilgan bo‘ladi.
Tayyor trubani shaklini, profilini o‘lchamlarini moslash uchun kalibrlovchi stanlarda kalibrlanadi.
Rangli metallar ham po‘lat singari yoyilib, har turli prokat mahsuloti, listlar va trubalarni olish mumkin.
22-rasm. Davriy prokat mahsulotlarini ko‘ndalang kesimi
Sanoatni yanada rivojlanishi detal va zagotovkalarga bo‘lgan talabni sezilarli oshishiga olib keldi. Ayniqsa, metalldan foydalanish koeffitsiyentini oshirish, metalni chiqitga chiqarishni kamaytirish, ish unumini oshirish uchun ko‘prok bolg‘alab olinadigan zagotovkalarni ixchamlashtirish uchun davriy prokat chiqarilmokda. Davriy prokatlash yo‘li bilan uzunligi bo‘yicha ko‘ndalang kesimi har xil bo‘lgan zagotovkalar, sharlar, shatun zagotovkasi va boshqalar olinadi.
Davriy prokatda ko‘ndalang va vintli yoyish usuli bilan olib boriladi. Ko‘ndalang yoyishda zagotovka ikkita bir tomonga aylanadigan jo‘valar orasidan o‘tadi.
Bunda jo‘valar maxsus qurilmalar yordamida oralardagi masofalarni o‘zgartiradilar. Qurilma shup bilan birikkan bo‘lib, kopiroval lineykaga mahkamlangan. Lineyka esa tortqiga mahkamlangan.
23-rasm. Davriy prokatni yoyish
Cho‘zish zagotovkani asta torayib boruvchi asbob teshigidan tortib o‘tkazib, deformatsiyalab shaklini o‘zgartirish jarayonidir. Plastik deformatsiyalab shaklini o‘zgartirish operatsiyasi bo‘yicha cho‘zishda zagotovkani ko‘ndalang kesimi kichrayib, uzunligi esa uzayadi. Bunda buyumni o‘lchamlari aniq berilgan geometrik shaklli, toza yuzali bo‘lib chiqadi (24-rasm).
24-rasm. Cho‘zish sxemasi
Cho‘zish asosan sovuq holda bajariladi. Rangli metallar va ularning qotishmalari, past va yuqori uglerodli po‘latlar hamda legirlangan po‘latlar sovuqlayin cho‘zib ishlash mumkin. Issiq holda cho‘zish juda kam hollarda bajariladi. Cho‘ziladigan po‘lat simlarining o‘lchami 1-1,6mm.
Cho‘zish natijasida olinadigan buyumlar kesimi 25- rasmda keltirilgan.
25-rasm. Cho‘zib olingan kesimlar
Cho‘zish yo‘li bilan har xil kesimdagi simlar va trubalar olinadi. Cho‘zish quyidagi hollarda bajariladi:
Ingichka, diametri 0.002-5 mm gacha bo‘lgan simlarni prokat usuli bilan olib bo‘lmaganli tufayli ularni cho‘zish orqali olinadi;
Cho‘zish yo‘li bilan yupqa devorli trubalar olinadi;
Diametri 100 mm gacha bo‘lgan har xil profili prokat usuli bilan olingan buyumlarni o‘lchamlari normallash va tozalash uchun cho‘zish qo‘llaniladi;
Fason kesimni buyumlar olish uchun ham cho‘zish dan foydalaniladi.
Cho‘zish uchun boshlang‘ich material bo‘lib prokat yo‘l bilan olingan har xil kesimli prokat mahsuloti xizmat qiladi.
Cho‘zishda material asta-sekin torayib boruvchi teshikdan o‘tishi natijasida deformatsiyalanadi. Cho‘zishda cho‘zish koeffitsiyenti:
bunda -cho‘zish koeffitsiyenti;
l0- zagotovkani cho‘zguncha uzunligi, мм;
l1- zagotovkani cho‘zgandan so‘ngi uzunligi, мм;
F0-zagotovkani cho‘zguncha ko‘ndalang kesimi yuzi, мм2;
F1- zagotovkani cho‘zilgandan keyingi ko‘ndalang kesimi yuzi, мм2.
Nisbiy cho‘ziluvchanlik
*100% .
26-rasm. Voloka kesimi.
buyum har safar cho‘zilganda =1.15-1.40 ga teng. Volokani ko‘ndalang kesim yuzi 26-rasmda ko‘rsatilgan.
I.Kirish zonasi. II.Deformatsiyalash zonasi. III.Kalibrlash zonasi. IV.Chiqish zonasi
Cho‘zish kuchi ishlayotgan materialning holati va xususiyati, shakli, asbobning turi, ishqalanish shartiga va boshqalarga bog‘liq bo‘lib, uning miqdori
Р=К*F1*G, кг
Bunda : К-koeffitsiyent bo‘lib, uning qiymati 0.5-0.7 ga teng;
F1-buyumni volokadan chiqqanidan ko‘ndalang kesimi yuzi;
G- buyumni cho‘zilgandan keyingi mustahkamlik chegarasi, kg/mm2 .
|