nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tadqiqotning maqsadi - Intellektual roman spetsifikasi va abadiyat konsepsiyasi

Tadqiqotning maqsadi – Oskar Uayld hamda Isajon Sulton romanlarini
о‘zaro qiyoslash orqali XX asrda olamni falsafiy-badiiy uyg‘unlikda idrok etish
hosilasi о‘laroq maydonga kelgan intellektual roman janri spetsifikasini tayin etish
hamda uning milliy adabiyotdagi istiqbol tamoyillarini belgilashdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari:
intellektual roman janri spetsifikasini tayin etish;
janr genezisini aniqlash;
jahon va milliy adabiyotda adabiyotidagi tadrijini о‘rganish;
intellektual romanda mifologik va badiiy tafakkur sintezini Oskar Uayld va
Isajon Sulton romanlari materialida tadqiq etish;
intellektual romanning tarixiy va milliy kontekstdagi о‘ziga xosligini
mifologik motivlar, falsafiy-ijtimoiy g‘oyaviylik, obraz va uslub asosida
ilmiy о‘rganish;
intellektual romanda xronotop muammosini yoritish,
3
Толстой Л. Н. О литературе. М., 1956; Горький А. М. О литературе. М., 1955.Паустовский К. Г.
Оскар Уайльд // Паустовский К. Г. Собр. соч.: В 8 т. М., 1970. Т. 8. С. 7–10;
4
Қўшжонов М. Ўзбек романчилигининг ривожланиш босқичлари ва жанр хусусиятлари / Адабий
турлар ва жанрлар. Уч жилдлик. Биринчи жилд. – Тошкент: Фан, 1991. – Б. 299-382; Тўраев Д. Ўзбек
романларида бадиий тафаккур ва маҳорат муаммоси. – Тошкент: Университет, 2001; Болтабоев Ҳ. Наср ва
услуб. – Тошкент: Фан, 1992; Қуронов Д. Чўлпон насри поэтикаси. – Тошкент: Шарқ, 2004; Карим(ов) Б.
Қодирий ва герменевтик тафаккур. – Тошкент: Akademnashr, 2015; Жўраев Т. Онг оқими ва тасвирийлик. –
Тошкент: Фан, 1994; Каттабеков А. Художественное воплощение личности исторической эпохи в
современной узбекской прозе: Автореф. дисс. … д-ра филол.наук. – Тошкент: 1985; Раҳимов А. Ўзбек
романи поэтикаси: Филол. фан. д-ри … дисс. автореф. – Тошкент: 1993; Миркасымова М. Жанрово-
стилевые особенности узбекского романа 70-80-х годов (Романы А.Якубова и П.Кадырова). Автореф. дисс.
… канд. филол. наук. 1988 – Ташкент: 1986; Самандаров И. Историзм узбекских исторических романов:
Автореф. дисс. … канд. филол. наук. – Ташкент: 1992; Эргашев А.С. Ривоят ва унинг бадиий асар сюжет-
композицион тузилишидаги ўрни (А.Мухторнннг “Чинор” ва О.Ёқубовнинг “Кўҳна дунё” романлари
асосида): Филол. фан. ном. ... дисс. – Тошкент: 1993; Каримов Ҳ. Ҳозирги ўзбек насрида ҳаёт ҳақиқати ва
инсон концепцияси (70-80-йиллар): Филол. фан. д-ри … дисс. автореф. – Тошкент: 1994; Тўраев Д. Ҳозирги
ўзбек романларида бадиий тафаккур ва маҳорат муаммоси (60-80-йиллар): Филол. фан. д-ри … дисс.
автореф. – Тошкент: 1994; Искандарова О.Р. “Диёнат” ва “Қиёмат” романларида инсоний муносабатларнинг
бадиий тасвири: Филол. фан. ном. ... дисс. – Тошкент: 1995.
5
Холбеков М. Ҳаёт ҳошиясидаги битиклар ёхуд “интеллектуал роман” хусусида // «Ўзбекистон адабиёти ва
санъати» газетасининг 2013, 42-сон.
“Dorian Greyning portreti” va “Boqiy darbadar” romanlaridagi badiiy
xronotop va va ramziy-majoziylik tahlili orqali intellektual romanda
abadiyat konsepsiyasini tadqiq etish.
- nazorat ishi - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

7 - nazorat ishi
I variant
1. To‘gri burchakli uchburchakning balandligi uning gipotenuzasini 3 va 12 bo‘laklarga bo‘lgan bo‘lsa, shu balandlik uzunligini toping.
2. To‘gri burchakli uchburchak katetlarini gipotenuzasiga bo‘lgan proeksiyasi
5 va 10 ga teng bo‘lsa, shu uchburchakning katta katetini uzunligini toping.
3. Aylana tashqarisida olingan nuktadan aylanaga urinma va kesuvchi o‘tkazilgan bo‘lib, ularning yigindisi 84 sm. ga teng. Kesuvchining tashqi kesmasi urinmaning uzunligidan 9 sm qisqa. Urinmaning uzunligini hisoblang.
4. Sirkul va chizgich yordamida uzunliklari 1sm va 2 sm bo‘lgan kesmalar o‘rtasida o‘rta proporsional bo‘lgan kesmani yachang.
II variant
1. To‘gri burchakli uchburchakning balandligi uning gipotenuzasini 4 va 9 bo‘laklarga bo‘lgan bo‘lsa, shu balandlik uzunligini toping.
2. To‘gri burchakli uchburchak katetlarini gipotenuzasiga bo‘lgan proeksiyasi
5 va 15 ga teng bo‘lsa, shu uchburchakning katta katetini uzunligini toping.
3. Aylana tashqarisida olingan nuktadan aylanaga urinma va kesuvchi o‘tkazilgan. Kesuvchining uzunligi 10 sm bo‘lib , uning ichki kesmasi tashqi kesmasidan urinmaning uzunligi qadar uzun. Urinmaning uzunligini hisoblang.
4. Sirkul va chizgich yordamida uzunliklari 3sm va 4 sm bo‘lgan kesmalar o‘rtasida o‘rta proporsional bo‘lgan kesmani yasang.
|
- nazorat ishi - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

6 - nazorat ishi
I variant
1. Katetlari 9 va 12 bo‘lgan to‘gri burchakli uchburchakka tashqi chizilgan aylananing uzunlini toping.
2. Gradus o‘lchovi va radiusi 6 sm bo‘lgan aylana yoyining uzunligini toping.
3. Temir yo‘l polotnosining egilish radiusi 4 km, egilish yoyining uzunligi –
392,5 m. Egilish yoyining gradus o‘lchovini toping.
4. Tomoni 6 sm bo‘lgan teng tomonli uchburchakka ichki chizilgan doiraning юzini toping.
II variant
1. Katetlari 24 va 7 bo‘lgan to‘gri burchakli uchburchakka tashqi chizilgan aylananing uzunlini toping.
2. Gradus o‘lchovi va radiusi 6 sm bo‘lgan aylana yoyining uzunligini toping.
3. Temir yo’l polotnosining egilish radiusi 5km, egilish yoyining uzunligi –
400 m. Egilish yoyining gradus o‘lchovini toping.
4. Tomoni 9 sm bo‘lgan teng tomonli uchburchakka ichki chizilgan doiraning юzini toping.
|
- nazorat ishi - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

8 - nazorat ishi
I variant TEST
1. Daraxt soyasining uzunligi 39 m, balandligi 2,1 m bo‘lgan tik yogochning soyasi 4,2 m bo‘lsa, daraxtning balandligini aniqlang.
1) 19,5 m 2) 1,95 m 3) 195m 4) 20 m
2.Beshburchaknig katta tomoni 14 dm, perimetri esa - 46 dm. Katta tomoni
21 dm bo‘lgan unga o‘xshash beshburchaknig perimetrini toping.
1) 56 dm 2) 59 dm 3) 69dm 4) 96dm
3. Uchburchakning ikki tomoni 2 sm va 4 sm va ular orasidagi burchak . Uchburchakning юzini toping.
1)3 2)6 3)4 4)2
4. Uzunligi 250 dm bo‘lgan narvon devorga li burchak ostida qiya qilib qo‘yilgan. Devorning balandligini toping.
1) 126 dm 2) 125 dm 3) 129dm 4) 120dm
5. Uchburchakning tomonlari sm va 4 sm , ular orasidagi burchak Uchburchakning uchinchi tomonini toping.
1) 6 sm 2) sm 3) sm 4) 5 sm
6. Shkiv aylanasining uzunligi 125,6 mm. Shkiv diametrining uzunligini toping.
1) 39,95 m 2) 39,98 m 3) 399 mm 4) 399,8 mm
7. Gullar uchun qilingan klumba doira shaklida bo‘lib, uning radiusi 10,5 m. Klumbaning юzini toping.
1)346,2 2)336,2 3)345,2 4)342,2.
|
Vektorlarning skalyar ko‘paymasi va ular orasidagi burchakni toping

4. Vektorlarning skalyar ko‘paymasi va ular orasidagi burchakni toping:
va .
5 - nazorat ishi
I variant
1. To‘griburchakli uchburchakning katetlari 40 sm va 42 sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
2. Teng tomonli uchburchakning perimetri sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
3. Tomonlari 13, 14, 15 bo‘lgan uchburchakka ichki chizilgan aylana radiusini toping.
4. Kvadratga aylanalar ichki va tashqi chizilgan .Agar tashqi chizilgan aylana radiusi sm ga teng bo‘lsa, unga ichki chizilgan aylana radiusini toping.
II variant
1. To‘griburchakli uchburchakning katetlari 20 sm va 15 sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
2. Kvadratning perimetri sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
3. Tomonlari 35, 29, 8 bo‘lgan uchburchakka ichki chizilgan aylana radiusini
toping.
4. Muntazam uchburchakka sm radiusli aylana tashqi chizilgan. Ushbu uchburchakka ichki chizilgan aylana radiusini toping.
|
- nazorat ishi - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

2 - nazorat ishi
I variant
1. ABC to‘g‘ri burchakli uchburchakda, , AC = 6 sm, AB = 9 sm, CD- balandlik. BD ni toping.
2. O‘xshash ko‘pburchaklarning mos tomonlarining nisbati 3 : 2 kabi. Ko‘pburchaklarning perimetrlarining yigindisi 145 sm. Bu ko‘pburchaklarning perimetrlarini toping.
3. Daraxt soyasining uzunligi 12,8 m, uzunligi 1,4 m bo‘lgan tik turgan yog‘ochning soyasi 2,8 m. Daraxtning uzunligini toping.
4. O‘tkir burchakli ABC uchburchakda BD va CE kesmalar N nuqtada kesishadi. EH · CH = BH · HD ekanligini isbotlang.
II variant
1. MKE to‘gri burchakli uchburchakda , , KE = 8 sm, ME = 16 sm, KD-balandlik. DM kesmani toping.
2. O‘xshash ko‘pburchaklarning mos tomonlarining nisbati 3 : 4 kabi. Ko‘pburchaklarning perimetrlarining yigindisi 147 sm. Bu ko‘pburchaklarning perimetrlarini toping.
3. Daraxt soyasining uzunligi 20,4 m. Shu paytdagi bo‘yi 1,8 m bo‘lgan odamning soyasi 2,7 m ga teng. Daraxt balandligini toping.
4. O‘tkir burchakli ABC uchburchakda BD va CE kesmalar N nuqtada kesishadi. AB · AE = AC · AD ekandigini isbotlang.
|
sinf Matematika - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

6 sinf Matematika
I. Uchta sisternada 60 tonna benzin bor. Birinchi sisternada ikkinchiga qaraganda
15 tonna ortiq, uchinchida sa ikkinchiga qaraganda 3 marta ortiq benzin bor. Ikkinchi sisternada qancha benzin bor?
Yechish:
1.Ikkinchi sisternada x tonna benzin bo’lsin, u holda birinchi sisternada
2.(x + 15) tonna, uchinchida esa (3x) tonna benzin bo’ladi. Masala shartiga ko’ra tenglama tuzamiz:
x + x + 15 + 3 x = 60
Tenglamani yechamiz: 5 x + 15 = 60; 5x = 60 – 15;
5x = 45; x = 45 : 5; x = 9
Demak, ikkinchi sisternada 9 tonna benzin bor ekan.
Javob: 9 tonna benzin. Baho: 5 ball.
Masala to’g’ri yechilgan, barcha izohlar almashtirishlar to’g’ri.
II. x + x + 15 + 3x = 60
Tenglamani yechamiz: 5x + 15 = 60; 5x = 60-15; 5x = 45;
x = 45 : 5; x = 7.
Demak, ikkinchi sisternada 7 tonna benzin bor.
Javob: 7 tonna benzin. Baho : 4 ball.
Tenglamani yechishda x ni topishda kichik xatoga yo’l qo’yilgan , shuninguchun javob noto’g’ri chiqqan.
|
– nazorat ishi - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

9 – nazorat ishi
I variant
Sonlarni o‘nli kasr ko‘rinishida yozing: а) 7 butun o‘ndan 8;
b) 78 butun юzdan 1;
c) 76 butun mingdan 32.
2. O‘nli kasr ko‘rinishida yozing: .
3. Sonlarni o‘sish tartibida yozing: 3,456; 3,465; 8,149; 8,079.
va 0,0082; 0,037; 0,0044; 0,08 sonlarni esa kamayish tartibida yozing.
4. Ifodaning qiymatini toping: а) (3,75 + 0,237) + 0,25;
b) 13,23 – 4,87 – 5,13.
5. Kasrlarni yaxlitlang: а) o‘ndan birgacha: 2,781; 3,1423;
b) юzdan birgacha: 10,081; 4,455;
c) o‘nlar gacha: 167,1; 137.
II variant
1. Sonlarni o‘nli kasr ko‘rinishida yozing: а) 8 butun o‘ndan 9;
b) 56 butun юzdan 1;
c) 37 butun mingdan 54.
2. O‘nli kasr ko‘rinishida yozing: .
3. Sonlarni o‘sish tartibida yozing: 2,456; 2,465; 7,149; 7,079
va 0,0071; 0,058; 0,0033; 0,06 sonlarni esa kamayish tartibida yozing.
4. Ifodaning qiymatini toping: а) 0,571 + (2,87 + 1,429);
b) 14,1 – 3,58 – 4,42.
5. Kasrlarni yaxlitlang: а) o‘ndan birgacha: 7,265; 6,5108;
b) юzdan birgacha:11,6385; 76,544;
c) o‘nlar gacha: 444,4; 258 .
|
- nazorat ishi - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

|
I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan necha marta kam? Yechish
|
bet | 85/91 | Sana | 02.04.2021 | Hajmi | 2,4 Mb. | | #13942 |
3 - nazorat ishi
I variant
1. A,B va O nuqtalar berilgan.O markazli va gomotetiya koeffisienti bo‘lgan gomotetiyada A va B nuqtalar o‘tadigan nuqtalarni yasang.
2. ABC uchburchakda , , BC = 7 sm. AC ni toping.
3. sinα = ekanligi ma'lum. tgα ni toping.
4. ABCD rombda , AC = 10 sm. Rombning balandligini toping.
II variant
1. C, D va O nuqtalar berilgan. O markazli va gomotetiya koeffisienti bo‘lgan gomotetiyada C va D nuqtalar o‘tadigan nuqtalarni yasang.
2. ABC uchburchakda , , BC = 8 sm. AC ni toping.
3. cosα = ekanligi ma'lum. tgα ni toping.
MCDE - rombda , , DM = 16 sm. Rombning balandligini toping.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan necha marta kam? Yechish
|
- nazorat ishi - I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan...

|
I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan necha marta kam? Yechish
|
bet | 86/91 | Sana | 02.04.2021 | Hajmi | 2,4 Mb. | | #13942 |
4 - nazorat ishi
I variant
1. Uchburchakning юzi 30 . Agar AB = 10 sm, bo‘lsa, AC tomonini toping.
2. CDM uchburchakda CD = 10 sm, , bo‘lsa, CM tomonini toping.
3. ABC uchburchakda BC = 0,5 sm, AB = 0,6 sm, . Bu uchburchakning AC tomonini toping.
4.Vektorlarning skalyar ko‘paymasi va ular orasidagi burchakni toping:
va .
II variant
1. Uchburchakning yuzi 60 . Agar AС = 15 sm, bo‘lsa, AВ tomonini toping.
2. ABC uchburchakda AB = 4 sm, , . AC tomonni toping.
3. ABC uchburchakda AC = 15 sm, BC = 10 sm, . Bu uchburchakning AC tomonini toping.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I poyezd 4 soatda 336 km, avtobus 3 soatda 126 km yo’l bosdi. Avtobusning tezligi poyezd tezligidan necha marta kam? Yechish
|
Quritilgan sut mahsulotlari ishlab chiqarish texnologik sxemasi

|
Quritilgan sut mahsulotlari ishlab chiqarish texnologik sxemasi
|
bet | 6/6 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 1,45 Mb. | | #150735 |
Bog'liq 8- ma’ruza. Achitilgan va ivitilgan sut mahsulotlari texnologiyasiQuritilgan sut mahsulotlari ishlab chiqarish texnologik sxemasi.
Quritilgan sut mahsulotlari ishlab chiqarish texnologik liniyasining sxemasi:
1-oraliq idish; 2-markazdan qochma nasos; 3- pasterizasiyalash qurilmasi; 4-pasterizasiyalangan sut uchun idish; 5-vakuum bug‘latish qurilmasi; 6-quyultirilgan sut uchun idish; 7-quyultirilgan sut uchun nasos; 8-gomogenizator; 9- quyultirilgan gomogenlangan sut uchun idish; 10-rotasion nasos; 11-quritish uskunasi; 12-joylash va qadoqlash liniyasi; 13- quruq sutni qoplarga joylash va qadoqlash avtomati
4 m3 sig'imli sut saqlash idishining sxemasi:
1 - sut sathini ko'rsatkichi; 2 - uch yo’lli kran; 3 - yuvish moslamasi; 4 - yuqori satx datchigi; 5 - chiroq; 6 - kronshteyn; 7 - korpus; 8 - tovon; 9 - lyuk; 10 - aralashtirish moslamasi; 11 - nasos
25 m3 sig’imli sut saqlash idishining sxemasi:
1 - tayanch; 2 – sut o’tkazgich quvuri; 3 – yerga ulash bolti; 4— perexodnik; 5.24 - uch yo’lli klapanlar; 6 - lyuk qopqog'i; 7 - elektr jihozlari; 8 - narvon; 9 - tashqi korpus; 10 - elektron satx indicator datchigi; 11 - alyuminiy idish; 12 - yuqori chegara satx datchigi; 13 - quloq; 14 - yuvish boshchasi; 15 - sut o’tkazgich quvur liniyasi; 16 - qoplama; 17 - elektr shkafi; 18— ko‘rish oynasi; 19— filtr; 20 - chiroq; 21 - termometr datchigi; 22— lyuk qopqog'ini bloklash moslamasi; 23 - nasadka; 25— markazdan qochma nasos; 26 - o'tish krani; 27 – to’kish trubkasi; 28 - pastki chegara satx datchigi.
|
| |
Pishloqlarda uchraydigan nuqsonlar

|
Pishloqlarda uchraydigan nuqsonlar
|
bet | 2/6 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 1,45 Mb. | | #150735 |
Bog'liq 8- ma’ruza. Achitilgan va ivitilgan sut mahsulotlari texnologiyasi Pishloqlarda uchraydigan nuqsonlar. Pishloqlarda uchraydigan nuqsonlar sifatsiz xom ashyoni qo‘llash, ishlab chiqarish texnologiyasining, tashish va saqlash qoidalarining buzilishi oqibatlarida kelib chiqadi. Pishloqlarda uchraydigan nuqsonlarni uch guruhga bo‘lish mumkin: ta’m va hid ko‘rsatkichlari nuqsonlari; konsistensiyasi, g‘ovakligi va rangida bo‘ladigan nuqsonlar; tashqi ko‘rinishida bo‘ladigan nuqsonlar.
Ta’m va hid ko‘rsatkichi nuqsonlarini ko‘rib chiqamiz.
Shakllanmagan ta’m. Bu nuqson pishloqning yaxshi yetilmaganligi sababli, unda ta’m beruvchi moddalarning kerakli darajada hosil bo‘lmaganligidan vujudga keladi. Buning asosiy sababi pishloqni past haroratda va havoning nisbiy namligiga ham past bo‘lgan sharoitda saqlash hisoblanadi.
Ta’msiz pishloq. Pishloq muzlatilganda bu nuqsonning paydo bo‘lishi kuzatiladi.
Pishloqqa xos bo‘lmagan ta’m va hid. Bu nuqson pishloqni ishlab chiqarishda texnologik rejimlarning buzilishdan kelib chiqadi. Shu sababli pishloqlarni ishlab chiqarishda texnologik rejimlarga qat’iy rioya qilinishi talab etiladi.
Yemish ta’mi. Bu nuqson chorva molariga o‘tkir hid tarqatuvchi sarimsoq, yovvoyi piyoz va karam singari sabzavotlardan yemish sifatida foydalanganda vujudga keladi.
Nordon ta’m. Bu nuqson asosan yaxshi yetilmagan pishloqlarda uchraydi. Nordon ta’mning paydo bo‘lishining asosiy sababi pishloq haroratning pastligi tufayli yaxshi yetilmaganligi, yoki fermentni me’yordan ko’p qo‘llash hisoblanadi.
Achchiq ta’m. Bu ta’m pishloqqa yemishlardan o‘tishi, yoki yaxshi tozalanmagan past navli osh tuzidan foydalangan hollarda vujudga keladi. Shuningdek, kasal mollarning sutidan foydalanda ham bu nuqsonning paydo bo‘lishini keltirib chiqaradi.
Salo ta’mi. Bu nuqson asosan qobig‘i bo‘lmagan yoki qobig‘i jarohatlangan pishloqlardagi yog‘ga havo kislorodi va quyosh nuri ta’sirida vujudga keladi. Shuningdek, sut kislotali bijg‘ish borgan pishloqlarda ham bu ta’m yaqqol sezilib turadi.
Mog‘or ta’mi. Bu nuqson asosan yumshoq pishloqlarda uchraydi. Nuqsonning vujudga kelishida asosiy sabab mog‘or bakteriyalari ishlab chiqaradigan lipaza fermenti ta’sirida yog‘larning parchalanishi hisoblanadi.
Chirigan ta’m. Bu nuqsonni bakteriyalar keltirib chiqaradi. Agar sut ichak tayoqchalari va chirituvchi bakteriyalar bilan ifloslangan bo‘lsa, bakteriyalarning rivojlanishi oqsillarning parchalanishini keltirib chiqaradi. Natijada pishloqda chirigan ta’m paydo bo‘ladi.
|
| |
Ammiak ta’mi va xidi - Мавзу: Pоliz mahsulоtlari va navlari bilan tanishish

|
Мавзу: Pоliz mahsulоtlari va navlari bilan tanishish
|
bet | 3/6 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 1,45 Mb. | | #150735 |
Bog'liq 8- ma’ruza. Achitilgan va ivitilgan sut mahsulotlari texnologiyasiAmmiak ta’mi va xidi. Juda kuchsiz ammiak ta’mi ba’zi bir pishloqlar uchun ijobiy ko‘rsatkich hisoblanadi. Agar pishloqda bu ta’m juda o‘tkir bo‘lsa, unda bu ko‘rsatkich nuqson hisoblanadi. Bu ta’m asosan yuqori harorat va namlikda yetiltirilgan pishloqlarda paydo bo‘ladi. Konsistensiyasi, g‘ovakligi va rangida uchraydigan nuqsonlarga quyidagilar kiradi.
Uqalanuvchan konsistensiya. Bu nuqson pishloq hamirida nordonlik oshib ketgan hollarda vujudga keladi. Nordonlik esa kalsiyning kazeindan ajralib chiqishi natijasida ortadi.
Pishloqlarning yorilishi (Svish). Bu pishloq asosan yumaloq Gollandiya pishloqlarida kuzatiladi. Unda pishloqning ichida yoriq paydo bo‘ladi. Bu nuqsonning paydo bo‘lishiga asosiy sabab kuchli darajada gaz ajralib chiqishi va tayyorlash texnologiyasiga rioya qilmaslik hisoblanadi.
Qattiq rezinasimon konsistensiya. Bu nuqson pishloq hamiri juda mayda bo‘laklansa, yuqori haroratda qizdirilganda, pishloq hamirida sut kislotasi miqdori kam bo‘lgan hollarda vujudga keladi.
«Kur» pishloq. Bu nuqson pishloqlarga g‘ovaklikning yo‘qligi yoki kamligidan dalolat beradi. Bu nuqson sut kislotasi va propion kislotasi bakteriyalarining rivojlanishi uchun qulay sharoit bo‘lmaganda gazlarning ajralib chiqishi natijasida vujudga keladi.
Shuningdek, pishloq ishlab chiqarish uchun pasterizasiyalangan sut qo‘llanilib unga tomizgilar qo’shmagan hollarda ham pishloqlarda g’ovaklik hosil bo‘lmaydi. Past haroratda yetiltirish, tuz miqdorining ko‘pligi va pishloq hamirining xaddan tashqari nordonligi ham gaz hosil bo‘lishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Pishloqlarning ko‘pchishi. Bu nuqson gaz hosil qiluvchi bakteriyalarning xaddan tashqari rivojlanishi natijasida vujudga keladi. Bunday nuqsonli pishloqlarning xajmi kattalashib, ichida katta g‘ovaklar hosil bo‘ladi. Ko‘pchilik hollarda pishloq yorilib ketadi. Pishloq hamirining och rangda bo‘lishi. Bu nuqson asosan qishda tayyorlangan pishloqlarda uchraydi. Bu nuqsonning kelib chiqishiga asosiy sabab sutda tabiiy bo’yoq moddalarining xususan karotinning yetarli darajada bo‘lmasligidir.
Bir tekis bo‘lmagan rang. Bu nuqson bo’yoq hamirida tuzning va bo’yoq moddalarining bir tekis tarqalmasligi natijasida vujudga keladi. Pishloqlarning tashqi ko‘rinishida uchraydigan nuqsonlar pishloq shaklida va qobig‘ida uchraydigan nuqsonlar tarzida namoyon bo‘ladi. Pishloqlarni podvallarda yetiltirish jarayoniga qo‘yganda nazorat qilmaslik, saqlaganda va tashiganda ehtiyot choralarini ko‘rmaslik oqibatida pishloq deformasiyaga uchrashi, shaklining qisman o‘zgarishi va boshqa nuqsonlar kuzatiladi.
Kam g’ovaklik. Bu nuqson pishloq ishlab chiqarish uchun nordonligi yuqori bo‘lgan sutdan foydalanish yoki pishloqlarni past haroratda yetiltirgan holatlarda vujudga keladi.
|
| |
Fulleren va nanonaychalarni bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish yo‘li bilan oluvchi qurilma sxemasi

|
Fulleren va nanonaychalarni bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish yo‘li bilan oluvchi qurilma sxemasi
|
bet | 4/5 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 20,61 Kb. | | #155954 |
Bog'liq Katta hajmli nanomateriallar olish usullariFulleren va nanonaychalarni bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish yo‘li bilan oluvchi qurilma sxemasi
Fulleren va nanonaychalarni bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish yo‘li bilan oluvchi qurilma sxemasi
Nanonaycha va fullerenlarni bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish (o‘tqazish) usulida olish, oxirgi vaqtda shiddat bilan rivojlanmoqda, chunki bu usul namuna sirtida juda ko‘p bir xil nanonaychalarni olish imkonini beradi. Bu esa nanonaycha va fullerenlarni katta miqyosda olish yo‘llarini ochadi va ular asosida turli nanomahsulotlar ishlab chiqaruvchi yirik sanoat yaratishni ta’minlaydi.
Fulleren va uglerodli nanonaychalarni bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish orqali olishning barcha usullarida bayon qilinishicha, oxirgi materialda amorf grafit, ya’ni qurum, katalizatorlar bilan olinganda esa metallar zarralari hosil bo‘ladi. Olingan mahsulot tozaligini oshirish uchun, turli tozalov usullari qo‘llaniladi – mexanik usullar (elash, ultratovush bilan ishlov berish, sentrifuga) va kimyoviy usullar (kimyoviy faol moddada yuvib tozalash, isitish va boshqa) qo‘llaniladi. Bugungi kunda fullerenlar va nanonaychalarni amalda (bir necha litrgacha) barcha uglerodli gazlardan (masalan, oddiy tabiiy gazdan) makroskopik miqdorda olish mumkin.
Nanoolmoslar olish Hozirgi kunda olmos nanozarralarini olishning bir qancha usullari mavjud. Ular orasida keng tarqalganlari quyidagilar:
tabiiy olmosdan fizik usullarda nanozarralar olish;
o‘ta yuqori bosim va temperaturalarda sintez qilish yo‘li bilan olish;
elektron - va ion – nurli usullar bilan olish, bunda uglerodli material elektron yoki argon ionlari oqimi bilan nurlantiriladi;
yuqori temperatura va bosimli uglerod bug‘ini kimyoviy cho‘ktirish bilan olish.
Quyidagi rasmda 10000С li gaz holatidagi ugleroddan olmos nanozarrasining tug‘ilish va o‘sish jarayonlari tasvirlangan
Mis taglikka joylashtirilgan o‘zak olmos kristallarining a) 0 min, b)15min, v) 30 min, g) 60 min vaqtdan so‘nggi holatlari.
|
| |
Lazerli bug‘latish usuli bilan fullerenlar va nanonaychalar oluvchi qurilma sxemasi

|
Lazerli bug‘latish usuli bilan fullerenlar va nanonaychalar oluvchi qurilma sxemasi
|
bet | 3/5 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 20,61 Kb. | | #155954 |
Bog'liq Katta hajmli nanomateriallar olish usullariLazerli bug‘latish usuli bilan fullerenlar va nanonaychalar oluvchi qurilma sxemasi
Lazerli bug‘latish usuli bilan fullerenlar va nanonaychalar oluvchi qurilma sxemasi
Bundan tashqari lazerli bug‘latish metodi ham mavjud. Metodga ko’ra, lazer yordamida bug‘langan grafit sovutilgan kollektorga o‘tirib qoladi. Grafit maxsus kvars naychali pechga joylashtiradi. Grafitning termik changlanishi natijasida hosil bo‘lgan maxsulotlar issiq joydan olib ketiladi va sovutilgan kollektorning yuzasiga o‘tirib qoladi. Olingan cho‘kmada grafit nanozarralaridan tashqari fullerenlar va nanonaychalarni topish mumkin.
Bu metodning asosiy afzalligi olinayotgan nanonaycha xarakteristikalari lazer nurlanishi parametrlariga juda sezgirligidir. Xususan, nanonaycha diametri lazer nuri quvvatiga bog‘liq. Bu esa oldindan belgilangan, kerakli tuzilishga ega bo‘lgan nanonaychalar olish imkonini beradi. Usulning kamchiligi uning nisbatan past unumdorligi va keng ko‘lamlarda qo‘llash qiyinligidir.
Uglerodli nanonaychalar olishning bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish metodi ham mavjud. U qulay va ommabop turi uglerodli gazni issiq metal katalizator yuzasiga termokimyoviy cho‘ktirishga (o‘tqazishga) asoslangan. Bu usul uglevodorodlarni katalitik parchalash usuli degan nomni ham oldi.
Uglerodli nanonaychalar olishning bug‘dan kimyoviy cho‘ktirish metodi ham mavjud. U qulay va ommabop turi uglerodli gazni issiq metal katalizator yuzasiga termokimyoviy cho‘ktirishga (o‘tqazishga) asoslangan. Bu usul uglevodorodlarni katalitik parchalash usuli degan nomni ham oldi.
Uglerodli gaz aralashmasi (odatda atsetilen С2Н2 yoki metanning СН4 azot bilan aralashmasi) 700-1000°С temperaturadagi pechkaga kiritilgan kvars naycha orqali o‘tkaziladi. Kvars naycha ichida sopoldan qilingan idishchada metal kukunidan qilingan katalizator joylashgan. Gaz atomlarining metal atomlari bilan kimyoviy reaksiyaga kirishi natijasida uglevodorodning parchalanishi katalizator sirtida ichki diametri 10nm gacha va uzunligi bir necha o‘n mikron bo‘lgan fulleren va nanonaychalarning hosil bo‘lishiga olib keladi. Nanonaychaning geometrik o‘lchamlari katta darajada jarayon borishi shartlariga (vaqti, temperuturasi, bosimi va bufer gazining turi va x.k), hamda katalizatorning dispersiyalanish darajasi va naviga bog‘liq.
|
| |
-TEOREMA - Mavzu: ratsional kasrlar

4-TEOREMA: Agar R(x)=Qm(x)/Pn(x) ratsional kasrning maxraji x1,2=a±bi qo‘shma kompleks sonlar juftligidan iborat oddiy ildizga ega bo‘lsa, unda R(x) kasrning (4) yoyilmasida bitta
ko‘rinishdagi III tur eng sodda ratsional kasr qatnashadi.
Masalan, (13) tenglikka asosan,
ko‘rinishdagi yoyilma o‘rinli bo‘ladi.
5-TEOREMA: Agar R(x)=Qm(x)/Pn(x) ratsional kasrning maxraji uchun x1,2=a±bi qo‘shma kompleks sonlar s karrali ildizi bo‘lsa, unda
Pn(x)=(x2+px+q)sLn–2s(x) [Ln–2s(x1,2)≠0, p=–2a, q=a2–b2]
tenglik o‘rinli bo‘ladi va R(x) ratsional kasrning chiziqli yoyilmasida
ko‘rinishdagi bitta III tur va s–1 ta IV tur eng sodda ratsional kasrlar qatnashadi.
Masalan, P4(x)=(x2+9)3(x–5)=0 tenglama uchun x=±3i uch karrali kompleks ildiz, x=5 esa oddiy haqiqiy ildiz bo‘lgani uchun ushbu ratsional kasr quyidagi ko‘rinishdagi yoyilmaga ega bo‘ladi:
.
Demak, yuqoridagi 2–5- teoremalardan
to‘g‘ri ratsional kasrning (6) yoyilmasidagi eng sodda ratsional kasrlarning turlari va sonlari aniqlanadi. Ammo (6) yoyilmani to‘liq aniqlash uchun unga kiruvchi eng sodda ratsional kasrlarning suratlaridagi Ak , Bk koeffitsiyentlarni ham aniqlash kerak bo‘ladi. Bu masala noma’lum koeffitsiyentlar usuli deb ataluvchi usulda hal qilinishi mumkin.
http://fayllar.org
|
Mavzu: Katta hajmli nanomateriallar olish usullari Ma’ruzachi: Mamirov Abduvohid Muhammadamin o’g’li - bet 5

|
Mavzu: Katta hajmli nanomateriallar olish usullari Ma’ruzachi: Mamirov Abduvohid Muhammadamin o’g’li
|
bet | 5/5 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 20,61 Kb. | | #155954 |
Bog'liq Katta hajmli nanomateriallar olish usullariNanotexnologiyalar rivojlanishi natijasida nanometr o‘lchamli olmos olishga qiziqish paydo bo‘ldi. Almazoid – makroskopik olmosning eng kichik zarralari, g‘ishtchalari mavjudligi to‘g‘risida g‘oya ilgari surildi, bu zarra olmosning tetraedrik tuzilishini to‘liq takrorlaydi deb taxmin qilindi.
Nanotexnologiyalar rivojlanishi natijasida nanometr o‘lchamli olmos olishga qiziqish paydo bo‘ldi. Almazoid – makroskopik olmosning eng kichik zarralari, g‘ishtchalari mavjudligi to‘g‘risida g‘oya ilgari surildi, bu zarra olmosning tetraedrik tuzilishini to‘liq takrorlaydi deb taxmin qilindi.
Bunday elementar g‘ishtchalar - almazoidlar quyidagicha nomlarga ega bo‘ldi: adamantan (С10Н16), diamantan (С14Н20), va triamantan (С18Н24). Almazoidlarda uglerod atomlari bir-birlari bilan kovalent bog‘langan bo‘lib, zarra sirtidagi atomlarning bo‘sh bog‘lari vodorod atomlari bilan “band”. Ko‘p vaqt bu birikmalar hayoliy deb xisoblangan, chunki ularni atrof muhitdan ajratib ham, termokimyo usullar bilan ham sintez qilib ham bo‘lmasdi. 1957-yili u tabiatda topildi - almazoidni xom neftdan ajratib olindi.
Almazoidlar kristali turli fazoviy tuzilishga ega bo‘lishi mumkin, lekin barchasining asosiy xarakteristikalari bir xil: Yung moduli 1050 GPa dan katta, suyulish temperaturasi 18000С dan yuqori, zichligi 3500 kg/m3. Shuning uchun almazoiddan qilingan har qanday ob’ekt po‘latdan qilinganga nisbatan ancha katta qattiqlikka va yuqori suyulish temperaturasiga ega bo‘lib, boshqa materiallardan juda yengil bo‘ladi.
Almazoidlar kristali turli fazoviy tuzilishga ega bo‘lishi mumkin, lekin barchasining asosiy xarakteristikalari bir xil: Yung moduli 1050 GPa dan katta, suyulish temperaturasi 18000С dan yuqori, zichligi 3500 kg/m3. Shuning uchun almazoiddan qilingan har qanday ob’ekt po‘latdan qilinganga nisbatan ancha katta qattiqlikka va yuqori suyulish temperaturasiga ega bo‘lib, boshqa materiallardan juda yengil bo‘ladi.
Almazoid – uglerod atomlari huddi olmosdagi uglerodlardek joylashgan, tetraedrik fazoviy panjara hosil qiluvchi uglevodorod zarrachasidir. Bugun kimyogarlar kerakli sharoitlarda va kerakli zichlikdagi turli moddalarni probirkada aralashtirib, murakkab molekulyar komplekslar olishga muvaffaq bo‘lmoqdalar. Nima uchun nanostrukturalarni inson va kompyuter nazoratida oddiy mexanik usulda yig‘sa bo‘lmaydi? Agar kerakli natijaga probirka yordamida erishiladigan bo‘lsa, bunday vazifani nanomanipulyatorlar bajargani afzal emasmi? Molekulyar mexanosintez g‘oyasi juda sodda, u avtomobillar yig‘uvchi robotlashgan fabrikani eslatadi: nanomanipulyator atomni olib yig‘ilayotgan ob’ekt sirtiga biriktiradi.
E’tiboringiz uchun rahmat !!!
|
| |
Eng sodda ratsional funksiyalar va ularni integrallash. Q

Eng sodda ratsional funksiyalar va ularni integrallash. Quyidagi ko‘rinishdagi to‘g‘ri ratsional kasrlarni qaraymiz:
I. , II. ,
III. , IV. .
Bunda A, B, a, p, q–haqiqiy sonlar, k=2,3,4, .... , va x2+px+q kvadrat uchhad haqiqiy ildizlarga ega emas, ya’ni uning diskriminanti D=p2 – 4q<0 deb olinadi.
3-TA’RIF: Yuqorida kiritilgan RI(x) – RIV(x) mos ravishda I–IV tur eng sodda ratsional kasrlar deb ataladi.
Eng sodda ratsional kasrlarni integrallash masalasini qaraymiz.
I va II turdagi oddiy kasrlarni integrallash jadval integrallariga oson keltiriladi:
;
.
III turdagi eng sodda RIII(x) ratsional kasrning integralini hisoblash usuli oldingi paragrafda (I3 integral) ko‘rilgan edi. Shunday bo‘lsada, bayonimizni to‘liq bo‘lishi va hisoblashlarni so‘ngi nuqtasigacha yetkazish maqsadida , bu usulni biz qarayotgan
hol uchun yana bir marta eslatamiz:
=
.
Endi IV turdagi eng sodda RIV(x) kasrning integralini hisoblaymiz:
.
Bu yerdagi
,
integrallarni hisoblaymiz:
;
.
Bu tenglikdagi oxirgi integralga bo‘laklab integrallash formulasini qo‘llaymiz. Buning uchun integral ostidagi ifodani
ko‘rinishda bo‘laklaymiz. Bu holda du=dt va
bo‘lgani uchun , bo‘laklab integrallash formulasiga asosan, ushbu tenglikni hosil qilamiz:
.
Natijada Jk integralni hisoblash uchun
formulani hosil etamiz.
Bu yerdan Jk integralni hisoblash uchun ushbu
(4)
rekkurent formula o‘rinli ekanligini ko‘ramiz. Bu rekkurent formula bo‘yicha Jk integralni hisoblash xuddi shu ko‘rinishdagi, ammo k parametrining qiymati bittaga kichik bo‘lgan Jk–1 integralni hisoblashga olib keladi. O‘z navbatida Jk–1 integralni hisoblash Jk–2 integralga keltiriladi va bu jarayon quyidagi J1 jadval integrali hosil bo‘lguncha davom ettiriladi:
.
Jk integral uchun hosil qilingan ifodaga t va σ o‘rniga ularning
qiymatlarini qo‘yib, bu integral javobini topamiz.
Misol sifatida IV turdagi ratsional kasrning ushbu integralini hisoblaymiz:
. (5)
Bunda J2 quyidagi integralni ifodalaydi:
.
Oxirgi integralni yuqorida ko‘rsatilgan usulda bo‘laklab integrallaymiz:
.
Demak ,
.
J2 integralning bu qiymatini I uchun hosil qilingan (5) tеnglikka qo‘yib, berilgan I integral javobini topamiz :
.
Shunday qilib, I–IV turdagi eng sodda ratsional kasrlar elementar funksiyalarda integrallanuvchi va ularning integrallari logarifmik, arctg(ax+b) ko‘rinishdagi teskari trigonometrik funksiyalar hamda ratsional kasrlar orqali ifodalanadi.
0>
|
Tozalash vositalari - Ning to’garak ish rejasi 2023-2024-O’quv yili

|
Ning to’garak ish rejasi 2023-2024-O’quv yili
|
bet | 74/74 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 26,75 Mb. | | #110626 |
Bog'liq TEXNOLOGIYA 5-9 SINF QIZLAR TO\'GARAK (3)Tozalash vositalari.
Shoyi va sintetik kiyim-kechaklar tegishli yuvuvchi moddalar eritmasida ivitiladi. Ivitilgandan so‘ng, yuvish oldidan yaxshi-lab siqish kerak. Aksariyat kir yuvish mashinalari bir yo‘la 1 kg dan 4 kg gacha kirni yuvishga mo‘ljallangan. Yuvuvchi moddalar - gazlamalarni yuvish uchun mo‘ljallangan moddalar; sovundan tashqari sintetik, yog‘li kiyimni yuvuvchi va suv yumshatkichlariga bo‘linadi. Tabiiy yog‘larning hosilasi bo‘lgan kir sovun yog‘li narsalarni yuvuvchi moddalarning asosiy komponenti hisoblanadi. Sovun issiq (80° va undan yuqori bo‘lgan haroratda) va yumshatilgan suvda kiryuvganda samarali natija beradi. Jun, tabiiy va sun’iy ipak gazlamadan tikilgan kiyimlarni sovun bilan yuvib bo‘lmaydi. Sintetik yuvuvchi moddalar yuvishni tezlashtiradi va osonlashtiradi, ularni har qanday qattiqlikdagi suvda kiryuvish-da ishlatish mumkin.
IV.Yangi mavzuni mustahkamlash:
Mustahkamlash uchun savollar va topshiriqlar:
Kiyimlarni tozalash vositalariga nimalar kiradi?
Tabiiy tolalali matolar qanday tozalanadi?
Sintetik tolali matolar qanday tozalanadi?
V. Darsni yakunlash:
Darsda faol qatnashgan o‘quvchilarni baholash, o‘quvchilarda shakllanishi mumkin bo‘lgan kompetensiyalarni tushuntirish, o‘quvchilarda shakllangan kompitentlikni to‘g‘ri yo‘naltirish.
VI.Uyga vazifani e’lon qilish: Yangi mavzuni to‘liq takrorlash. Yangi mavzu asosida amaliy ishni yakunlash.
MMIBDO‘_________________________________(F.I.SH) __________ (imzo)
|
| |
Ko’rildi:_________MMIBDO’

|
Ko’rildi:_________MMIBDO’
|
bet | 3/74 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 26,75 Mb. | | #110626 |
Bog'liq TEXNOLOGIYA 5-9 SINF QIZLAR TO\'GARAK (3)Ko’rildi:_________MMIBDO’:___________
Sana_________
3- Mavzu: Kashtachilikda xavfsizlik texnikasi va sanitariya - gigiyena qoidalari va kerakli asbob- moslamalar.
To’garakning maqsadi: O’quvchilarni xalq hunarmandchiligiga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, malaka va ko’nikmalarini shakllantirish.
To’garakning jihozlari: Ko’rgazmali rasmlar ,bukletlar.
Mashg’ulotning borishi: XAVFSIZLIK TEXNIKASI VA SANITARIYA-GIGIYENA QOIDALARI.
1. Ish o’rniga yorug’lik oldi yoki chap tomonidan tushishi;
2. Kashta tikayotganda to`g`ri va boshni sal oldinga egib o`tirish;
3. Kashta tikayotganda ish o`rnini ko`rib, ortiqcha narsalar bo`lsa yig`ishtirib so`ngra tikishni boshlash;
4. Tikish tugagach ya'ni hamma asboblarni joy-joyiga qo`yish;
5. Kashta tikayotganda igna, qaychi, ilgak va angishvona bilan ishlaganda ehtiyot bo`lishi kerak.
6. Qaychining og`zi ochiq qolmasligi, biror kishiga uzatganda uning uchidan ushlab uzatish lozim.
7. Ignani og`ziga olib borish, ko`ylakka ilib olish, har yerga tashlash, ipsiz qoldirish eng yomon odat. Ignani doimo ip o’ramiga qadab qo`yish kerak.
KASHTA TIKISH ASBOBLARI VA MOSLAMALARI:
Qo`lda kashta tikish uchun o`ziga xos asboblar bo`ladi. Kashtachilikda ignalar, angishvona, qaychi, santimetr lenta, ilmoqli va ilmoqsiz bigizlar hamda chambarak ishlatiladi.
Kashtachilikda oq, kul rang, och sariq, och malla rangli surp, bo`z, karbos, shoyi, baxmal, chit yoki satin kabi matolar ishlatiladi. Bunday matolarda naqshlar chizilganda yaxshi ko`rinadi, rangli iplarning aksariyati unga mos tushadi.
Gul, rasm, naqshlar chizish uchun chizg`ichlar, yumshoq va qattiq qalamlar, daftar, albom, o`chirg`ich, millimetrlangan qog`oz, nusxa ko`chiradigan qog`oz va shaffof qog`ozlar kerak bo`ladi.
Kashta tikish chambaraklari:
To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash:
1.Kahstachilikda xavfsizlik texnikasi va sanitariya qoidalarini aytib bering?
Uyga vaziga: Kashtachilikdagi asbob va moslamalarda ishlashda xavfsizlik texnikasini o’rganish.
|
| |
Ko’rildi:_________MMIBDO’

|
Ko’rildi:_________MMIBDO’
|
bet | 4/74 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 26,75 Mb. | | #110626 |
Bog'liq TEXNOLOGIYA 5-9 SINF QIZLAR TO\'GARAK (3)Ko’rildi:_________MMIBDO’:___________
Sana_________
4- Mavzu: Kashtachilikda rang tanlash.
To’garakning maqsadi: O’quvchilarni xalq hunarmandchiligiga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, malaka va ko’nikmalarini shakllantirish.
To’garakning jihozlari: Ko’rgazmali rasmlar ,bukletlar,rangli iplardan namunalar.
Mashg’ulotning borishi:
Kashta tikish rang bilan chambarchas bog`liq. Iplarni tanlashda ranglarning yo`g`onlashuvini, ular bir-biriga qanday ta'sir etishini bilish zarur. O`zaro mos ranglarni tanlashda berk spektr qatori ranglaridan iborat ranglar doirasi asos qilib olinadi.
Agar uch qirrali shisha prizmadan nur tarami o`tkazilsa, u tarkibiy qismlarga bo`linib ko`rinadi, rangli yo`l-spektr hosil bo`ladi.
Tabiatda ranglarning bunday qo`shilishini ko`pincha kamalakda, quyosh nuri shudring zarralaridan o`tishida ko`rish mumkin. Ko`zga ko`rinadigan spektr uzluksiz o`zgara boradigan qizil, to`q sariq, sariq, yashil, zangori, ko`k, binafsha ranglar qatoridan iborat. Bu ranglar bir-biridan oraliq tuslar gammasi bilan ajralgan bo`ladi. Agar spektr ranglarini o`sha tartibda doiraga joylashtirilsa, ko`k- binafsha va qizil ranglar orasida to`q qizil rang bo`ladi.
Kashta tikish uchun kashta gul, rasm bo`lishi zarur. Naqsh- arabcha tasvir gul degan ma'noni anglatadi. Kashtado`zlik san'atida har bir millatning o`ziga xos eng ko`p qo`llaydigan naqshlari bo`ladi. O`zbek kashtalarida o`simliksimon, geometrik hamda gul naqshlari ko`p bo`lsa, rus kashtachiligida geometrik, o`simliksimon shakllar, gullar, qush va mevalar ko`p tasvirlanadi, qozoq va qirg`iz kashtachiligida esa ko`proq hayvonlar, shox va tuyoqlarni eslatuvchi elementlar tasvirlanadi.
To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash:1.Kahstachilikda rang tanlash usullari qanday?
Uyga vaziga: Kashtachilikda rang tanlashni o’rganish.
|
| |
V.Uyga vaziga - Ning to’garak ish rejasi 2023-2024-O’quv yili

|
Ning to’garak ish rejasi 2023-2024-O’quv yili
|
bet | 9/74 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 26,75 Mb. | | #110626 |
Bog'liq TEXNOLOGIYA 5-9 SINF QIZLAR TO\'GARAK (3)V.Uyga vaziga: Kashta tikishni o’rganish.
Ko’rildi:_________MMIBDO’:___________
Sana_________
11- Mavzu: Cho’qima kashta tikish.
I.To’garakning maqsadi: O’quvchilarni xalq hunarmandchiligiga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, malaka va ko’nikmalarini shakllantirish.
II.To’garakning jihozlari: Kerakli asbob va moslamalar, igna,qaychi,rangli iplar, matolar,chambarak ko’rgazmali rasmlar ,bukletlar.
III.Mashg’ulotning borishi: Kashta kiyimlar va buyumlarni bezashda katta ahamiyatga egadir. Kashta tikishni bilish orqali, kiyimlarni yangilab olish, ko‘pgina kerakli buyumlarni: salfetkalar, panno, fartuk, yostiq jildlarini, yaqin kishilarga sovg‘alarni bezash va tayyorlash mumkin.
Kashta tikish - qiziqarli va ijodiy ish bo‘lib, u insonga ko‘p quvonch keltirishi, bo‘sh vaqtida ermak bo‘lishi, insonni nafosat olamiga olib kirishi mumkin. Kashta tikish usullarini o‘zlashtirayotganda hamma narsa birdaniga yaxshi chiqmasligi mumkin, chunki kashtachilik sabr- toqatli, e’tiborli, tartibli bo‘lishni talab etadi. Chidamli bo‘lish lozim. Kerakli malakalar egallagan sayin ish asta-sekin osonlasha boradi.
Kashta tikish san’atining ko‘p asrlik tarixi bor. Arxeologik topilmalarda yozilishicha, qadimdan uy-ro‘zg‘or buyumlarini - sochiqlar, to‘r hoshiya, dasturxonlar, bayram va kundalik kiyimlar, peshbandlar, bosh kiyimlar va boshqa narsalarni kashtalar tikib bezatilgan. Kashta tikish usullari, gullari, ranglarning mujassamlanishi avloddan- avlodga o‘tib takomillashib bordi. Sekin-asta eng yaxshi kashtalar tanlanib qoldi va milliy xususiyatlari bilan xarakterli betakror kashta namunalari yaratildi. Xalq ustalari kashta tikib bezagan buyumlar chiroyli gullari bilan, ranglarining bir-biriga mosligi, to‘la mutanosibligi, bajarish usullarining professional aniqligi bilan ajralib turadi. Kashta tikilgan har bir buyum amaliy vazifasiga to‘g‘ri keladi.
Mamlakatimiz muzeylarida xalq kashtachiligining ko‘p namunalarito‘plangan, ayniqsa XIX asr kashtalari eng yaxshi saqlanib, shu kunlargacha etib kelgan.
Kashtachilikda ishlatiladigan chok namunalaridan foydalanib kiyimlarni, uy-ro‘zg‘or va xona anjomlarini bezatish mumkin. Bu vaqtda albatta havfsizlik qoidalariga amal qilish zarur, ya’ni kashta tikishda to‘g‘ri o‘tirish, yorug‘likni chap tomondan tushib turishi, asbob- moslamalardan to‘g‘ri foydalanish kerak.
Cho’qima kashta rasmi qo’shish
|
| |
Ko’rildi:_________MMIBDO’

|
Ko’rildi:_________MMIBDO’
|
bet | 5/74 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 26,75 Mb. | | #110626 |
Bog'liq TEXNOLOGIYA 5-9 SINF QIZLAR TO\'GARAK (3)Ko’rildi:_________MMIBDO’:___________
Sana_________
5- Mavzu: To’qish haqida ma’lumot.
To’garakning maqsadi: O’quvchilarga to’qish haqida ma’lumotlar berish;
To’garakning jihozlari: Ko’rgazmali rasmlar ,bukletlar,to’qilgan buyumlardan namunalar;
Mashg’ulotning borishi:
To’qish avvalo kishilar hayotida zaruriyat tufayli paydo bo’lgan.Qadimda ular turmushda o’zlariga kerakli bo’lgan narsalarni oddiy materiallardan foydalanib tayyorlaganlar. To’qish yillar davomida rivojlanib borib,haqiqiy san’at darajasiga ko’tarildi. To’qilgan narsalar issiq,pishiq va chidamlidir. Siz ham biroz mehnat,chidam bilan ip va ilgak yordamida chiroyli narsalar to’qib,yaqin kishilaringizni xursand qilishingiz mumkin.
Buyumlarni qo’lda to’qish uchun kegay yoki ilgak kerak bo’ladi. Kegay va ilgak bilan ishlashda xavfsizlik texnikasi qoidasini esda tuting va ishni tugatib,asboblarni maxsus g’ilofga solib qo’yishni unutmang. Buyumlarni asosan jun ip,jun aralashgan ip, ipak ip,paxta ip,quyon va echki tivitidan yigirilgan hamda xom iplardan to’qish mimkin. Kiyim-kechaklar bo’sh chiyratilgan ipdan,dasturxon,salfetka,yoqa,sumka,yoping’ich kabi buyumlar esa puxta pishitilgan ipdan to’qiladi.
Aziz o’quvchilar, qo’lda buyum to’qish ham eng qadimgi hunarlardan biri hisoblanadi. To’quvchilik kasbini egallash orqali qizlarimizni hayotga tayyorlashdek muhim vazifa bajariladi. Qo’lda buyum to’qish xozirda ommaviy rivojlangan bo’lib , u kishini mehnatsevarlikka, sabr toqat bilan buyum yaratishga va badiiy ijodkorlikka o’rgatadi.
Qo’lda to’qish – qadimgi, eng yaxshi lekin eskirmaydigan hunarlardan biri. Qo’lda to’qilgan buyumlar dastgohda to’qilgan buyumlardan ham chiroyliroq bo’lishi mumkin.
To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash:
1.To’qish haqida nimalarni bilasiz?
Uyga vaziga:To’qish haqida yangi ma’lumotlar to’plash.
Ko’rildi:_________MMIBDO’:___________
Sana_________
6- Mavzu: To’qish uchun ishlatiladigan asbob va moslamalar.
To’garakning maqsadi: O’quvchilarga to’qish haqida ma’lumotlar berish;
To’garakning jihozlari: Ko’rgazmali rasmlar ,bukletlar,to’qilgan buyumlardan namunalar;
Mashg’ulotning borishi:
|
| |
IV.To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash

|
IV.To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash
|
bet | 8/74 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 26,75 Mb. | | #110626 |
Bog'liq TEXNOLOGIYA 5-9 SINF QIZLAR TO\'GARAK (3)IV.To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash:
1.Kahstachilikda xavfsizlik texnikasi va sanitariya qoidalarini aytib bering?
2. Xalq hunarmandchiligining qanday turlarini bilasiz?
V.Uyga vaziga: Kashta tikishni o’rganish.
Ko’rildi:_________MMIBDO’:___________
Sana_________
10- Mavzu: Kashtachilik buyumlaridan namunalar tikish.
I.To’garakning maqsadi: O’quvchilarni xalq hunarmandchiligiga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish, malaka va ko’nikmalarini shakllantirish.
II.To’garakning jihozlari: Kerakli asbob va moslamalar, igna,qaychi,rangli iplar, matolar,chambarak ko’rgazmali rasmlar ,bukletlar.
III.Mashg’ulotning borishi: Kashta kiyimlar va buyumlarni bezashda katta ahamiyatga egadir. Kashta tikishni bilish orqali, kiyimlarni yangilab olish, ko‘pgina kerakli buyumlarni: salfetkalar, panno, fartuk, yostiq jildlarini, yaqin kishilarga sovg‘alarni bezash va tayyorlash mumkin.
Kashta tikish - qiziqarli va ijodiy ish bo‘lib, u insonga ko‘p quvonch keltirishi, bo‘sh vaqtida ermak bo‘lishi, insonni nafosat olamiga olib kirishi mumkin. Kashta tikish usullarini o‘zlashtirayotganda hamma narsa birdaniga yaxshi chiqmasligi mumkin, chunki kashtachilik sabr- toqatli, e’tiborli, tartibli bo‘lishni talab etadi. Chidamli bo‘lish lozim. Kerakli malakalar egallagan sayin ish asta-sekin osonlasha boradi.
Kashta tikish san’atining ko‘p asrlik tarixi bor. Arxeologik topilmalarda yozilishicha, qadimdan uy-ro‘zg‘or buyumlarini - sochiqlar, to‘r hoshiya, dasturxonlar, bayram va kundalik kiyimlar, peshbandlar, bosh kiyimlar va boshqa narsalarni kashtalar tikib bezatilgan. Kashta tikish usullari, gullari, ranglarning mujassamlanishi avloddan- avlodga o‘tib takomillashib bordi. Sekin-asta eng yaxshi kashtalar tanlanib qoldi va milliy xususiyatlari bilan xarakterli betakror kashta namunalari yaratildi. Xalq ustalari kashta tikib bezagan buyumlar chiroyli gullari bilan, ranglarining bir-biriga mosligi, to‘la mutanosibligi, bajarish usullarining professional aniqligi bilan ajralib turadi. Kashta tikilgan har bir buyum amaliy vazifasiga to‘g‘ri keladi.
Mamlakatimiz muzeylarida xalq kashtachiligining ko‘p namunalarito‘plangan, ayniqsa XIX asr kashtalari eng yaxshi saqlanib, shu kunlargacha etib kelgan.
Kashtachilikda ishlatiladigan chok namunalaridan foydalanib kiyimlarni, uy-ro‘zg‘or va xona anjomlarini bezatish mumkin. Bu vaqtda albatta havfsizlik qoidalariga amal qilish zarur, ya’ni kashta tikishda to‘g‘ri o‘tirish, yorug‘likni chap tomondan tushib turishi, asbob- moslamalardan to‘g‘ri foydalanish kerak.
IV.To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash:
1.Kahstachilikda xavfsizlik texnikasi va sanitariya qoidalarini aytib bering?
2. Xalq hunarmandchiligining qanday turlarini bilasiz?
|
| |
TO’QUVCHILIKDA XAVFSIZLIK TEXNIKASI VA SANITARIYA-GIGIYENA QOIDALARI

|
TO’QUVCHILIKDA XAVFSIZLIK TEXNIKASI VA SANITARIYA-GIGIYENA QOIDALARI
|
bet | 6/74 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 26,75 Mb. | | #110626 |
Bog'liq TEXNOLOGIYA 5-9 SINF QIZLAR TO\'GARAK (3)TO’QUVCHILIKDA XAVFSIZLIK TEXNIKASI VA SANITARIYA-GIGIYENA QOIDALARI.
1. Ish o’rniga yorug’lik oldi yoki chap tomonidan tushishi;
2. To’qiyotganda to`g`ri va boshni sal oldinga egib o`tirish;
3.To’qishdan oldin, ish o`rnini ko`rib, ortiqcha narsalar bo`lsa yig`ishtirib so`ngra to’qishni boshlash;
4. To’qish tugagach, ya'ni hamma asboblarni joy-joyiga qo`yish;
5. To’qiyotganda kegay, qaychi, ilgak va angishvona bilan ishlaganda ehtiyot bo`lishi kerak.
6. Qaychining og`zi ochiq qolmasligi, biror kishiga uzatganda uning uchidan ushlab uzatish lozim.
7. Kegayni og`ziga olib borish, ko`ylakka ilib olish, har yerga tashlash, ipsiz qoldirish eng yomon odat. Kegayni doimo ip o’ramiga qadab qo`yish kerak.
Kryuchokda to’qish qadimda ilma tikish deb yuritilgan bo’lib, u eng oson va qiziqarli qo’l xunaridir.
Kryuchokda to’qishni spitsaga nisbatan tezroq va mashaqqatsiz o’rganib olish mumkin.
Kryuchokda to’qilgan buyum ham cho’ziladi. Shuning uchun barcha turdagi iplarni ishlatish mumkin.
Kryuchok va spitsalarning ham ninalar kabi nomerlari bo’ladi va bu nomerlar bu asboblarning diametrini ya’ni yo’g’on yoki ingichkaligini bildiradi.
Shuning uchun ipning holatiga qarab kryuchok moslanadi. Ip qanchalik yo’g’on bo’lsa kryuchok yoki spitsaning nomeri ham shunchalik katta bo’ladi.
To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash:
1.To’qish haqida nimalarni bilasiz?
Uyga vaziga:To’qish uchun asbob va moslamalardan foydalanishni o’rganish.
Ko’rildi:_________MMIBDO’:___________
Sana_________
7- Mavzu: To’qish choklarini o’rganish.
To’garakning maqsadi: O’quvchilarga to’qish haqida ma’lumotlar berish;
To’garakning jihozlari: Ko’rgazmali rasmlar ,bukletlar,to’qilgan buyumlardan namunalar;
Mashg’ulotning borishi:
Kegayda to’qishni bajarish tartibi:
Petlyani chap qo’lning bosh va ko’rsatkich barmoqlari orasiga qisib olinadi.
Kryuchokni o’ng qo’l bilan ushlab petlyaga kiritiladi va ipni ilib olib petlyaga kiritib birinchi zanjir petlya hosil qilinadi.
Ana shunday petlyalardan bir nechtasini to’qib zanjir hosil qilinadi .
To’qishning bir nechta turlari mavjud bo’lib, bular quyidagilardan iborat.
1. Chala ustuncha
2. Xomaki petrlyali to’la ustuncha
3. Hurpaygan ustuncha
4.Yassi ustuncha
5. Qobariq ustuncha
Bunday to’qish turlari yordamida bir necha xil gulli va shaklli to’qishlarni amalga oshirib buyumlar to’qish mumkin.
Shuni aytish kerakki xozirda qo’lda to’qish yanada ommalashib bormoqda va to’qish bilan ko’plab yoshlar shug’ullanmoqda.
To’qish uchun maxsus o’quv kurslari ochilgan, kitoblar, albomlar chiqarilmoqda.
Qo’lda to’qish uchun ilmoqli nina ya’ni kryuchok, ilmoqsiz nina ya’ni spitsalardan
hamda turli xil tolali va rangli iplardan foydalaniladi.
To’garak mashg’ulotida o’tilgan bilimlarni mustahkamlash:
1.To’qish haqida nimalarni bilasiz?
Uyga vaziga:To’qish uchun asbob va moslamalardan foydalanishni o’rganish.
|
| |