"Tasdiq layman " maktabning ma’naviy-ma’rifiy ishlar - bet 38

|
"Tasdiq layman " maktabning ma’naviy-ma’rifiy ishlar
|
bet | 38/38 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 29,06 Mb. | | #104674 |
Bog'liq GEOGRAFIYA TO\'GARAK 68 SOATLI TO\'LIQUyga vazifa : O'tilganlar bo'yicha test va krassvordlar tuzib kelish
29- mashg’ulot Sana ____________
Mavzu: SIRLI OROLLAR
Mashg’ulot maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O`quvchilarni geografiya faniga bo`lgan qiziqishini oshirish.
Tarbiyaviy maqsad: Vatanimizga mehr-muhabbat hislarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi maqsad:O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o`rgatish, nutq madaniyatini o`stirish, o`z-o`zini boshqarishga yo`naltirish, hozirjavoblik, topqirlik xususiyatlarini rivojlantirish.
II,O’tgan mashg’ulot yuzasidan muloqot uyushtirish.
III. Yangi mavzu bayoni:
Dunyoda «mehmon orol», «erigan orol», «afsonaviy orol», «shox-shabba orol» borligini eshitganmisiz? ...1831-yilning yoz oylari. 0 ‘rta yer dengizining Sitsiliya orolidagi baliqchilar mayin to ‘lqinlar uzra xirgoyi qilib suzib borar ekanlar, taajjubdan yoqa tutib qoldilar! Bu nima o‘zi, nahotki, yo‘ldan adashgan bo‘lsak? Yo‘q, yo‘q, sabr qiling. Bu tush ham emas, sarob ham. Bu — orol, 18-iyul kechasi Sitsiliya janubida, dengiz o‘rtasida bexosdan paydo bo‘lgan yangi orolcha, suv yuzidan 60 metr qad ko‘tarib turibdi. Baliqchilar orolga yaqinlashdilar-u, unga qadam qo‘ya olishmadi. Qirg‘oq yonidagi suv biqillab qaynab turardi, orol bug‘ va dud ichida qolgandi. Chunki bu vulkanik orol, dengiz ostidan otilgan vulkanning suv betiga ko‘tarilib chiqqani. Bu yangi orolchaga nom ham berildi. Lekin bechora orol talash-talash bo‘lib qoldi. Mamlakatlar «meniki-meniki» deb . Dengizdagi orol. M o‘jizaviy orol. janjal boshladilar. Kunlar, haftalar o ‘tdi. Kapitalistlar zo‘ravonlik bilan orolni o‘zlariniki qilib olmoqchi bo‘ldilar. Qurolaslahani kemalarga solib, orolga tomon lashkar tortib ketdilar. Hayhot! 0 ‘zi nima gap? Yo yo‘ldan adashdilarmi, yoki ko‘z tindimi? Yo‘q, yo‘q, janoblar, siz xuddi o‘sha yerga suzib keldingiz. Ammo orol g‘oyib bo‘lgan, kechagina dengiz ostiga cho‘kib ketgan. Oradan 30 yil o ‘tdi. 0 ‘sha orol yana bir ko‘rinish berdi-yu, uch-to‘rt oydan so‘ng yana g‘oyib bo‘ldi. «Mehmonga» kelibketadigan bunday orollar yer yuzida anchagina bor. Islandiya tevaragida, ayniqsa Tinch okeanda ko‘p. «Erigan orollar» deganda, «bu qanaqasi tag‘in, orollar ham erir ekanmi?» — dersiz. Ha, shunday orollar ham bor. Laptevlar dengizida 7—8 kilometr uzunlikdagi ikki orol kashf etilgan, ularga Vasilevskiy va Semenovskiy deb nom ham berilgan edi. Bir necha yillar davomida bu ikki orol qurib ketgan. Orollarning erishi ular qazilma muzlardan — qum-loy aralashgan mangu muzlagan tuproqdan iborat bo‘lganligi tufaylidir. Yoz davrida orollarning muzi va yumshoq yotqiziqlari erib, to ‘lqin sekin-asta yuvavergan. Masalan, Semenovskiy oroli har yili 113 metrdan kamayib turgan. Shimoliy dengizdagi Gelgoland oroli 900 yil muqaddam 1000 kvadrat kilometrli kattagina orol edi. Uning qizil qum tosh jinslari yuvilaverib, hozir kichik bir qoyatoshgina qolgan. Katta daryolarda oqib kelayotgan shox-shabba, qamish va o ‘tlar to‘planib, ustma-ust qalashib, bir necha ming gektarli shox-shabba oroliga aylanadi. Bunday orollar talay yerlargacha surilib boraveradi, ba’zan tor joylarda va to‘g‘onlarda oqimni to‘sib qo‘yadi. Bir necha yuz yillar mobaynida chizilgan geografik kartalar ko‘zdan kechirilsa, g‘alati-g‘alati nomlarni o ‘qish mumkin. Masalan, eski kartalarda Gama yeri, Kompaniya yeri, Peterman yeri, Voyeykov yeri, Kennan yeri, Sannikov yeri, Andreyev yeri kabi nomlar bor. Lekin hozirgi kartalarda unday nomlar yo‘q. Ehtimol nomi o‘zgartirilgandir, deb o‘ylarsiz. Yo‘q, o‘zgartirilmagan, balki ular erib ketganmi, cho‘kib g‘oyib bo‘lganmi — aniq aytib bo‘lmaydi. Hatto shunday «Yer»lar umuman bo‘lgan-bo‘lmaganligi ham nom a’lum. Ko‘pgina ekspeditsiyalarning bu «Yer»larni obdon qidirishi natijasiz tugadi. Bizningcha, ular sarob orollar, taxminiy yerlar bo‘lsa ajab emas.
Uyga vazifa: Mavzu bo'yicha ma'lumot to'plab kelish
29- mashg’ulot Sana ____________
Mavzu: SAHROI KABIR
Mashg’ulot maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O`quvchilarni geografiya faniga bo`lgan qiziqishini oshirish.
Tarbiyaviy maqsad: Vatanimizga mehr-muhabbat hislarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi maqsad:O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o`rgatish, nutq madaniyatini o`stirish, o`z-o`zini boshqarishga yo`naltirish, hozirjavoblik, topqirlik xususiyatlarini rivojlantirish.
II,O’tgan mashg’ulot yuzasidan muloqot uyushtirish.
III. Yangi mavzu bayoni:
Sahroi Kabir yer yuzidagi eng katta cho‘l bo Afrikaning shimoliy qismida joylashgan, qit’aning 1/3 qismini egallaydi. Uning maydoni 0 ‘zbekiston hududidan 15 baravar katta. Sahroi Kabir shimoliy yarim shaming quruq passatlar zonasida bo‘lganligidan yog‘inlar nihoyat darajada kam yog‘adi, yoqqanda ham yer namlanmaydi, havosi juda quruq va haddan tashqari issiq. Taroblis shahri yaqinidagi Aziziya qishlog‘ida havoning harorati soya joyda hatto 58° ga yetgan hollar ham bo‘lgan. Quyosh nuri tushib turgan tosh va qoyalar 90° dan ham ortiq qizib suvning qaynash darajasiga yaqinlashadi. Yer betiga yaqin havo juda qizib ketishi natijasida havo harorati va xususiyatlari jihatdan bir-biridan farq qiladigan qatlamlarga ajraladi, bunday qatlamlarda yorug‘lik nuri sinishi natijasida sarob vujudga kelib, ufqda mavj urib turgan ko‘llar, ko‘m -ko‘k vohalar, shaharlar ko‘zga ko‘rinadi. Kunduzi Sahroi Kabirda jazirama issiq bo‘lsa, tunda havo sovub ketadi. Shunisi qiziqki, kunduzgi jazirama issiqqa chida. Sahroi Kabir. gan kishi tungi sovuqqa bardosh berolmaydi. Sahroi Kabirda chang va to ‘zonli kuchli shamollar, qum bo‘ronlari tez-tez bo‘lib turadi. Shamol qum zarralarini juda katta tezlikda uchirganidan yoiidagi har bir narsani yulib-yulqib, yemirib, parchalab, hatto uchirib ketadi. Jazirama issiq kunlardagi shamollar natijasida havo elektrlashib qoladi. Issiq shamol bir necha soat ichida butun bir vohaning hosilini nobud qilishi mumkin. Sahroi Kabirda quyunlar ham bo‘lib turadi. Quyun paytida qum va changlar osmonga girdob bo‘lib ko‘tariladi. Sahroi Kabirda qishloqlar kam bo‘lganligidan quyun uncha katta talofat keltirmaydi. Shamol Sahroi Kabiming chang-to‘zonlarini ba’zan minglab kilometr masofaga, hatto Yevropaga ham uchirib borishi mumkin. Sahroi Kabirda qattiq shamollar esmagan kezlarda «quruq tuman» bo‘ladi. Bunday «tuman» tufayli sal nariroqdagi buyumlar ham ko‘rinmay qoladi, hayvonlar yo‘l topolmaydilar. Sahroi Kabirda ko‘llar ham uchraydi. Lekin ular sho‘r botqoqlikdan iborat bo‘lib, yuzini qattiq tuz qatlami qoplagan bo‘ladi. Sahroi Kabiming yeri to‘zon — «tuproq», qum va toshloqdan iborat, to‘zon — «tuproq»li yerlarda oyoq tizza baravar «tuproq»qa botib ketishi mumkin. Sahroi Kabiming ko'proq qismini qumli cho‘llar ishg‘ol qilgan, ayrim joylarda qumlar zichlashib qattiq qatlamga aylangan boshqa joylarida balandligi 100—200 metr keladigan ko‘chib yumvchi qum tepaliklar bor. Sahroi Kabir quyosh nurida qo‘ng‘ir-qizg‘ish, sarg‘ishtillarangda tovlanadi. Sahroi Kabiming katta qismi toshloqdan iborat. Toshloq cho‘llar qirrali toshlar yoki mayda shag‘al bilan qoplangan, bunday cho‘llarda tuyalarning, hatto mashinalarning ham yurishi qiyin.
Uyga vazifa : Yangi mavzu bo'yicha ma'lumot to'plab kelish
30 mashg’ulot Sana ____________
Mavzu: ZIRAVORLAR OROLI
Mashg’ulot maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O`quvchilarni geografiya faniga bo`lgan qiziqishini oshirish.
Tarbiyaviy maqsad: Vatanimizga mehr-muhabbat hislarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi maqsad:O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o`rgatish, nutq madaniyatini o`stirish, o`z-o`zini boshqarishga yo`naltirish, hozirjavoblik, topqirlik xususiyatlarini rivojlantirish.
II,O’tgan mashg’ulot yuzasidan muloqot uyushtirish.
III. Yangi mavzu bayoni:
Zanjibar oroli maijonlardan hosil bo‘lgan, maydoni 1600 kvadrat kilometr. Orolning nomi «zanjibar» so‘zidan olingan bo‘lib, «qoralar diyori» degan m a’noni bildiradi. Zanjibar orolining tub xalqi suaxililardir. Orolga keyinchalik arablar, shuningdek, hindlar, eroniylar va yevropaliklar ko‘chib kelgan. www.ziyouz.com kutubxonasi Zanjibar oroli qullar bilan savdo qilishda dunyoga dong chiqargan. 1859-yilda orolda 19000 qul sotilgan. Qul sotish va olish uchun Zanjibar bozoriga turli mamlakatlardan qulfurushlar kelgan. Orolning iqlimi tropik o ‘simliklar o ‘sishi uchun juda qulay. Hamma joyda kokos palmalarini uchratish mumkin. Zanjibar orolida 3,5 million tup kokos yong‘og‘i daraxti bor. Orolda kiyik, lemur va qoplonlar, ulkan toshbaqalar, ilon va kaltakesaklar hamda kishining diqqatini o‘ziga jalb etadigan chiroyli, rang-barang qushlar ko‘p. Zanjibar oroli qalampirmunchoq yetishtirishi bilan olamga mashhur. Qalampirmunchoq daraxtining asl vatani Molukka orollaridir; bu daraxt Zanjibar oroliga XVIII asr oxirida keltirilgan. Hozir orolda 20 ming gektar maydonga qalampirmunchoq ekiladi. Dunyoda ishlab chiqariladigan qalampirmunchoq moyining 80 foizini Zanjibar beradi. Zanjibarda apelsin, limon va mandarin, ananas, banan, non daraxtlari juda ko‘p, katta-katta maydonlarga mango, tariq, sholi, batat va maniok kabi o'simliklar ekiladi. Oroldagi aholining asosiy qismi qishloqlarda yashaydi. Har bir qishloq markazida majlis o‘tkaziladigan uy va masjid bor. Zanjibar nomi bilan yuritiladigan shaharda shaharga xos minoralar va masjidlar ko‘p. Bu yerda uylar toshdan qurilgan. Har bir uyning atrofmi bog‘-rog‘lar o ‘rab olgan. Uyning kishi diqqatini jalb etadigan asosiy va go‘zal qismi — eshigidir. Qimmatbaho pishiq yog‘ochlardan qilingan eshiklarga, gulga, dengiz toiqinlariga, baliqlarga o‘xshatib xilma-xil naqshlar ustalik bilan o ‘yilgan. Uy eshigining ko‘rkamligiga qarab zanjibarliklarning moddiy ahvoliga baho berish qiyin emas. 0 ‘ymakor eshiklar Zanjibarning an’anaviy san’atidir. Eshiklar boshqa san’at turlari kabi, zanjibar xalqining shon-shavkati hisoblanganidan uni oroldan tashqariga chiqarishmaydi.
Uyga vazifa : Yangi mavzu bo'yicha ma'lumot to'plab kelish
31- mashg’ulot Sana ____________
Mavzu: ULKAN YONG‘OQ OROLI
Mashg’ulot maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O`quvchilarni geografiya faniga bo`lgan qiziqishini oshirish.
Tarbiyaviy maqsad: Vatanimizga mehr-muhabbat hislarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi maqsad:O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o`rgatish, nutq madaniyatini o`stirish, o`z-o`zini boshqarishga yo`naltirish, hozirjavoblik, topqirlik xususiyatlarini rivojlantirish.
II,O’tgan mashg’ulot yuzasidan muloqot uyushtirish.
III. Yangi mavzu bayoni:
Hind okeanida, Madagaskar orolining shimoli sharqiy tomonida joylashgan Seyshal orollari ko‘ndalang kesimi 35 santimetr, uzunligi 50 santimetr, aylanasi bir metr keladigan bahaybat yong‘og‘i bilan dunyoga mashhurdir. Tropik iqlimli bu orolda seyshal palmasi, kokos palmasi, kofe, какао va paxta kabi issiqsevar o‘simliklar yetishtiriladi. 122 www.ziyouz.com kutubxonasi Seyshal palmasi noyob o ‘simlikdir. Seyshal palmasining tanasi to ‘g‘ri bo‘lib, balandligi 25—30 metr, diametri 30 santimetrga boradi. Barglari yelpig‘ichsimon, uzunligi 3—4 metr. Bu daraxt 30 yoshga yetgach gullaydi. Mevasi — yong‘og‘i 10 yilda yetilib pishadi, yong‘og‘ining po‘sti ko‘kimtir zaytun rangida bo‘ladi, bir dona yong‘og‘ining og‘irligi 10—15 kilogramm, ayrimlariniki 25 kilogrammgacha boradi. 0 ‘tmishda seyshal yong‘og‘i «baxt ramzi» hisoblangan. Baxt va daromadni qo‘lga kiritish maqsadida bir dona seyshal yong‘og‘ini qimmatbaho buyumlarga, hatto bir kema molga almashlab olgan kishilar ham bo‘lgan.
Uyga vazifa : O'tilganlar bo'yicha harita bilan ishlash
32- mashg’ulot Sana ____________
Mavzu: TOSHBAQA OROLI
Mashg’ulot maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O`quvchilarni geografiya faniga bo`lgan qiziqishini oshirish.
Tarbiyaviy maqsad: Vatanimizga mehr-muhabbat hislarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi maqsad:O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o`rgatish, nutq madaniyatini o`stirish, o`z-o`zini boshqarishga yo`naltirish, hozirjavoblik, topqirlik xususiyatlarini rivojlantirish.
II,O’tgan mashg’ulot yuzasidan muloqot uyushtirish.
III. Yangi mavzu bayoni:
Galapagos orollari 1535-yilda kashf etilgan. Tinch okeanning sharqiy qismida, Janubiy Amerika yaqinida ekvatorning xuddi o‘zida joylashgan Galapagos orollarida juda katta toshbaqalar behisob ko‘p. Shu boisdan orolga shunday nom berilgan («Galapaga» ispancha so‘z boiib, «katta toshbaqa» degan m a’noni bildiradi.). Dastlabki davrlarda orollarda odamlar yashamagan, shu tufayli ulardagi hayvonot dunyosining tinchligini hech kim buzmagan. Keyinchalik orollarga dengiz sayyohlari kela boshlaydi, ba’zi mamlakatlardan odamlar ko‘chib keladi. Kelgindilar orollardagi hayvonlarni nobud qila boshlaydi, ularning ba’zi turlarini butunlay qirib tashlaydi. Galapagos orollariga Janubiy Amerikaning Ekuadar mamlakatidan ko‘chib keluvchilar keltirgan uy hayvonlari (echki, it, cho‘chqa) ham hayvonot olamiga putur yetkazgan. Galapagos orollarining hayvonot olami o ‘ziga xos, dunyoda yagona, yer yuzining boshqa joylaridagiga zero o‘xshamaydi. Ana shu noyob hayvonot dunyosini 1957-yildan boshlabgina muhofaza qilishga kirishildi. Bu yerlardagi ulkan toshbaqalar ham muhofaza qilinmoqda va ko‘paytirilmoqda. Galapagos orolidagi toshbaqalar shunchalik kattaki, ularning kosasi ustiga ko‘rpacha yozib, bemalol chordana qurib o‘tirish mumkin. Bunday toshbaqaning og‘irligi 400 kilogramm, kosasining uzunligi bir yarim metr keladi. Bu toshbaqalarning go‘shti ovqatga iste’mol qilinadi va yog‘i juda qadrlanadi. Bu bahaybat toshbaqalar bir necha oylab yemay-ichmay yashay oladi. Toshbaqa ishqibozlarining ta’rificha, ular bamisoli «tirik konserva». Ulami kemalarga toidirib olib ketilaverganligining boisi ham shu. So‘nggi 300 yil mobaynida 10 milliondan ortiq toshbaqa iste’mol qilib yuborilgan. Orollardagi aholi toshbaqa yog‘ini eritish bilan ham shug‘ullanishardi. Toshbaqalar muhofaza qilina boshlagach, bunday ishlar barham topdi. Galapagos orollaridagi ajoyib hayvonlardan yana biri — iguana (ulkan kaltakesak)lardir. Iguanalaming uzunligi bir yarim metrga yaqin. Ular ko‘p vaqtini suvda o‘tkazadi va suv o ‘tlari bilan oziqlanadi. Galapagosda pingvinlar ham bor. Pingvinlar ekvator kengliklarida, faqat shu orollarda yashaydi. Oroldagi pingvinlar soni mingtadan ortadi. Pingvinlar bu orollarga Antarktidadan sovuq Peru oqimi bilan kelib qolgan bo‘lishi ehtimol. Bu yerdagi hayvonot dunyosining yana bir namunasi — uchmaydigan qorabuzov qushidir; uning ko‘zlari yam-yashil boiib, chaqnab turadi. Qorabuzovning pati jigarrang; u doimo qanotlarini yozgan holda yuradi, qanotlaridan yugurganda ham, suzganda ham foydalanmaydi. Shokilaga
o ‘xshash qanotlar yurganda va sakraganda unga gavda muvozanatini saqlash uchun yordam beradi, xolos. Galapagosda odamdan hayiqmaydigan dengiz mushuklari ham yashaydi.
Uyga vazifa : O'tilganlar b'oyicha harita bilan ishlash
33- mashg’ulot Sana ____________
Mavzu: ZILZILA OQIBATLARI
Mashg’ulot maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O`quvchilarni geografiya faniga bo`lgan qiziqishini oshirish.
Tarbiyaviy maqsad: Vatanimizga mehr-muhabbat hislarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi maqsad:O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o`rgatish, nutq madaniyatini o`stirish, o`z-o`zini boshqarishga yo`naltirish, hozirjavoblik, topqirlik xususiyatlarini rivojlantirish.
II,O’tgan mashg’ulot yuzasidan muloqot uyushtirish.
III. Yangi mavzu bayoni:
Messina zilzilasi. 1908-yil 28-dekabr. Sisiliya orolining shimoli sharqiy qismidagi Messina shahri chuqur uyquda. Erta tongda shahar xalqi qattiq zilziladan uyg‘ondi... Bir necha minut ichida dahshatli zilzila Messina shahrini va uning atrofini vayronaga aylantirdi... Zilzila natijasida dengizda paydo bo‘lgan bahaybat to iq in zilziladan nimaiki omon qolgan bo‘lsa barchasini xarob qildi. Sohilning bir qismi dengizga cho‘kib ketdi. Zilzila ketidan ko‘p joylarda yong‘in chiqib, xarobalarni ular tagida qolib ingrashayotgan odamlar bilan birga kuydirib yubordi. Zilzila vaqtida imorat bosib qolganlarni kovlab olish va ularga yordam berishda ishtirok etgan bir kishi bunday hikoya qiladi: «28-dekabr ertalab soat 5 dan 25 minut o‘tganda katta rus paroxodi Messina bo‘g‘oziga yaqinlashib keldi. Birdaniga paroxod titrab, chayqala boshladi. Bir necha lahza shunday davom etdi. Paroxoddagilar buning sababini tushuna olmadilar. Bo‘g‘ozga kirgach paroxod to ‘xtashga majbur boidi, chunki nariroq borishning iloji yo‘q edi: bo‘g‘ozning hamma tomoni yemirilgan; to‘ntarilgan bochkalar, qayiqlar, yog‘ochtaxta, mebellar y o in i to‘sib qo‘ygan, ular orasida ahyonahyonda odamlar ham ko‘rinib qolar, ular yordam so‘rab baqirar va yolvorib iltijo qilardi. Messina tepasidan buralib-buralib osmonga koiarilayotgan alanga tong qorong‘uligida uzoqdan ko‘rinardi. Zilzila oqibatlari. Men paroxod matroslari bilan qayiqda Messinaga yetib kelganimda tong yorishgan edi. Shaharda bor-yo‘g‘i 30 tacha uy qolgan, ular ham yemirilib yaroqsiz holga kelgan. Ba’zi joylarda ko‘p qavatli binolarning faqat bitta-yarimta devori qaqqayib qolgan, xolos. Xarobalar orasidan yurib borar ekanmiz, ilgari qayerda ko‘cha bo‘lganligini ham bilolmasdik. Xullas ko‘chalar ham yo‘q, uylar ham yo‘q, Messina ham yo‘q!!! Har tomondan ingragan ovozlar kelardi... Yomg‘ir yog‘ib turibdi. Messina o‘lim talvasasida. Yong‘in o‘chayotgan joylarda baqirgan ovozlar ham, ingrash ham eshitilmasdi... Ingrash va baqirish ovozi kuchayayotgan tomonga qarasak, yemirilgan bino ichidagi kattakon tosh devor bo‘lagi yonida yarim yalang‘och kishilar bir zontik ostida g‘uj bo‘lib o‘tirishibdi. Bu ota-ona va ikki bola — bir oila ekan. «Biz bilan yuringlar, sizlarga kiyim-bosh va ovqat beramiz» degan taklifimizga ona: «Ikkala bolamni bosib qolgan bu uyni tashlab hech qayoqqa ketmaymiz, shu yerda o‘lganimiz ma’qul» deb javob berdi. ... Darhaqiqat, bolalarning ovozi shu shkaf ichidan kelayotgan ekan. Shkafni ochsak ichida uch va besh yashar — ikkita o‘g‘il bola bilan olti yashar qizchaning oxirgi bir apelsinni talashayotgani m a’lum boidi. Ularning birontasi ham jarohatlanmabdi. Messina zilzilasi benihoya ko‘p kishi halok bo‘lgan, beqiyos katta talofat keltirgan dahshatli zilzilalardan biridir. Bu zilzila vaqtida 160 ming kishi halok bo‘lgan. Chili zilzilasi. 1960-yil 21-may ertalab Chilining Sant Yago shahridan janubda kuchli zilzila boiib, binolar quladi, yerlar yorilib ketdi, aloqa simlari uzildi, juda katta yonginlar chiqdi.
Uyga vazifa : Mavzu bo'yicha qo'shimcha ma'lumotlar to'plab kelish
34- Mashg’ulot Sana ____________
Mavzu: ENG -ENG –ENG
Mashg’ulot maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O`quvchilarni geografiya faniga bo`lgan qiziqishini oshirish.
Tarbiyaviy maqsad: Vatanimizga mehr-muhabbat hislarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi maqsad:O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o`rgatish, nutq madaniyatini o`stirish, o`z-o`zini boshqarishga yo`naltirish, hozirjavoblik, topqirlik xususiyatlarini rivojlantirish.
II,O’tgan mashg’ulot yuzasidan muloqot uyushtirish.
III. Yangi mavzu bayoni:
... Shimoliy yarim sharda eng past temperatura Sharqiy Sibirdagi Oymyakon va Verxoyansk rayonlarida kuzatilgan — simob ustuni minus 68, Grenlandiyada minus 67 gradusga tushgan. Bu yerlarni «Shimoliy yarimshardagi sovuqlik qutbi» deb atasa boiadi. Yer yuzida eng past temperatura — minus 89 gradus — Antarktidadagi «Mirniy» stansiyasida 1960-yilning avgust oyida qayd etilgan. Bu — planetamizning «sovuqlik qutbi». Antarktida markazida yillik o‘rtacha temperatura minus 56,6 gradus — bu eng past o‘rtacha temperaturadir. Gavayi orollarida (Tinch okean) va Cherrapunji shahrida (Hindistonning sharqiy chekkasi) yillik o‘rtacha yogin miqdori 12000 millimetrga yetadi. Bu Toshkentdagiga nisbatan deyarli 30 marta ko‘p. Cherrapunjida «yogin qutblari» bor desa boiadi. 1860-yil avgustdan 1861-yil iyuligacha, ya’ni bir yil davomida Cherrapunjida 27230 millimetr yogin yoqqan. Bu Toshkentdagi yillik yog‘indan 73 martaba ko‘pdir. 1961-yil iyul oyining o‘zidagina o ‘sha yerda 9300 millimetr yog‘in yog‘diki, u Toshkentda yil mobaynida tushadigan yog‘indan 25 martaba ko‘p hajmni tashkil etgan. Dunyoda eng kam yog‘in joy Chili mamlakatidagi Arika shahridir. U yerga yiliga bor-yo‘g‘i bir millimetr yomg‘ir tushadi. Demak, «quruqlik qutbi»ning o‘zginasi! Yer yuzida shunday joylar ham borki, bir necha yil mobaynida yog‘in bo‘lmaydi. Chilining Ikiks shahri aholisi 14 yil davomida bir tomchi ham yog‘in ko‘rmagan. Sudanning Vodi Xalfa shahrida esa 19 yil mobaynida surunkasiga yog‘in tushmagan. Yevropa qit’asida eng kam yomg‘irli joy — Volga daryosining Kaspiyga quyilishidagi Astraxan shahri. U yerga atigi 163 millimetr yog‘in yog‘adi. Avstraliyadagi shaharlardan birida 1958-yil fevral oyida 24 soat mobaynida tinmay sel yog‘ib, miqdori 890 millimetrga yetdi — bu, Toshkentda yil bo‘yi yog‘adigan yog‘in miqdoridan 2,5 marta ko‘pdir. Yava orolida yilning 322 kunida momaqaldiroq gumburlab turadi. Dunyoda eng chuqur ko‘l — Baykal. Uning eng chuqur botig‘i 1741 metr. Mariana botig‘i — okeanlar ichidagi eng chuqur botiq hisoblanib, u Tinch okeanida 11022 metr chuqurlikda joylashgan. Bu — «chuqurlik qutbi» hisoblanadi. Jomolungma — yer yuzidagi eng yuqori tog‘ cho‘qqisi. U dengiz yuzidan 8842 metr balandlikda — ya’ni «Balandlik qutbi»dir. Kommunizm cho‘qqisi. Balandligi 7495 metr (Ayting-chi, u qaysi tog‘da qad ko‘targan?). Dunyodagi eng baland poytaxt — Janubiy Amerikada Boliviya mamlakatining markazi La-Pas shahridir. U dengiz sathidan 3700 metr balandlikda, tog‘lar orasida joylashgan. .
Hindistonning Cherrapundja qishlog'i-dunyodagi eng kop yog'in yog'adigan joy
Uyga vaziva : Xarita bilan ishlash
|
| |