nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
darajasi haqida umumlashgan yakuniy xulosa chiqarishga imkon beradigan test topshiriqlari sanaladi

|
darajasi haqida umumlashgan yakuniy xulosa chiqarishga imkon beradigan test topshiriqlari sanaladidarajasi haqida umumlashgan yakuniy xulosa chiqarishga imkon beradigan test topshiriqlari sanaladi.
*
Integrativ
Texnologik jarayonning asosiy komponenti bo‘lib, kutiladigan natijaga aynan mos keladigan o‘quv maqsadi – * Identiv o‘quv
maqsadi
Texnologik xarita nima? * pedagogic (Ta'lim – tarbiya ) jarayonni bajaruvchi yoki maolum oboektga texnik xizmat ko‘rsatuvchi
o‘qituvchilarga taqdim etiladigan barcha zarur maolumotlar, ko‘rsatmalarni o‘z ichiga olgan xujjat ma'nosini anglatadi
Texnologiya so‘zi haqida tushuncha?* texne - mahorat, sanoat, logos - tushuncha Ta'limot
Texnologiya-nima? * texnos-san’at, mahorat, logos-fan
tezligi 500 m/s. Avtomatning orqaga bergan o’rtacha kuchini toping. * 20N
The ball is …… the table. in
The clock is ….. the wall. on
There ……. many pupils in the classroom.* are
They …… clever students.*
are
TIMSS – ...? а)4 va 8-sinf ta’lim oluvchilarining matematika va tabiiy yо‘nalishdagi fanlardan о‘zlashtirish darajasini baholash dasturi
TIMSS (Trends in Mathematics and Science Study) b) bu ...?*Matematika va tabiiy fanlarni o’qitish bo’yicha xalqaro an’analar
TIMSS (Trends in Mathematics and Science Study) xalqaro tadqiqotlari o’quvchilarning o’quv yutuqlari sifatini baholash
xalqaro assosatsiyasi tomonidan har necha yilda bir marta o’tkaziladi?*4
TIMSS matematika va tabiiy fanlar bo’yicha nechanchi sinf o’quvchilari o’quv yutuqlarini baholaydi?*4-sinf va 8-sinf
TIMSS qanday fanlar bo’yicha 4- va 8- sinf o’quvchilari o’quv yutuqlarini baholash imkonini beradi? * matematika va
tabiiy fanlar
TIMSS xalqaro tadqiqotlari? *TIMSS (Trends in Mathematics and Science Study) Matematika va tabiiy fanlarni o`qtish
bo`yicha xalqaro an`analar deb nomlangan xalqaro tadqiqotlari o`quvchilarning o`quv yutuqlari sifatini baholash xalqaro
assotsiatsiyasi tomonidan har 4 yilda o`tkaziladi.
|
| |
Satrlarning funksiya va metodlari

|
Satrlarning funksiya va metodlari
|
bet | 4/6 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 261,85 Kb. | | #234227 |
Bog'liq 3 mustaqqil ishi DasturlashSatrlarning funksiya va metodlari Shunday qilib satrlar bilan ishlash haqida gapirdik, endi satrlarning funksiyalari va metodlari haqida gapiramiz. Quyida satrlarning barcha funksiya va metodlari keltirilgan. Asosiy operatsiyalar Konkatenatsiyalash (qo`shish) Satrni takrorlash (dublikat qilish) Satr uzunligi (len() funksiyasi) Indeks bo`yicha chiqarish Misoldanko`rinibturibidikiPythonmanfiyindeksbo`yichachiqarishgaruxsatetadi, lekinhisoblashqatoroxiridanboshlanadi. Kesmani ajratib olish. Kesmani ajratib olish operatori:[X:Y]. X- kesmaning boshi, Y esa –oxiri. Y raqamli belgi kesmaga kirmaydi. Jimlik holatida birinchi indeks 0 ga teng, ikkinchi indeks esa qator uzunligiga teng bo`ladi. Bundan tashqari kesmani ajratib olishda qadamni belgilash mumkin Satrlarning qo`shimcha funksiya va metodlari Metodlarni chaqirganga Pythondagi satrlar o`zgarmaydigan ketma-ketliklar darajasiga kirishini inobatga olishimiz kerak. Bu degani hamma funksiyalar va metodlar faqat yangi satrni tuzishi mumkin. Shuning uchun hamma metodlar yangi satrni qaytaradilar, va u keyin boshqa nomga ega bo`ladi. S = ‘str’; S = “str”; S = “”str””; S = “”“str”“”- Satrlarni literallari S = “s\np\ta\nbbb”- ekran bilan ishlash ketma-ketliklari S = r “C:\temp\new”- Formatlashtirilmagan satrlar S = b “byte”- Baytlar qatori S1+S2- Konkatenatsiya (qo`shish) S1*3- Satrni takrorlash S[i]- Indeks bo`yicha murojaat S[i:j:step]- Step qadamli i elementdan boshlab j elementgacha bo`lgan kesmani ajratib olish. Len(s)- Satr uzunligi S.find(str,[start],[end])- Satrdan satr ostini izlash. Satr ostining birinchi belgisini o`rinini qaytaradi, agar satrda satr osti bo`lmasa -1ni qaytaradi. 4) O’zaro boglangan sinflarni tashkil etish. Sinflar bilan ishlash xususiyatlari Sinf – bu maxsus turlar bo’lib, o’zida maydon, usullar va xossalarni mujassamlashtiradi. Sinf murakkab struktura bo’lib, ma‘lumotlar ta‘riflaridan tashqari, protsedura va funksiyalar ta‘riflarini o’z ichiga oladi. Sodda sinf ta‘rifiga misol: TPerson = class private fname: string[15]; faddress: string[35]; public procedure Show; end; Sinf ma‘lumotlari maydonlar, protsedura va funksiya usullarI deb ataladi. Keltirilgan misolda TPerson – sinf nomi, fname va faddress – maydonlar nomlari, show – usul nomi. Maydon – bu sinfga birlashtirilgan ma‘lumotlardir. Sinfga qarashli maydonlar oddiy yozuv maydoni kabi bo‗lib, ularning farqi har xil turda bo‗lishidir. Masalan, Type TchildClass=Class Fore: Integer; Ftwo: String; Fthree: Tobject; End; Maydonlarga murojaat qilish sinf xossalari va usullari yordamida amalga oshiriladi. Maydonga murojaat qilish uchun oldin sinf nomi yozilib, keyin ajratuvchi nuqta qo‗yilib maydon nomi yoziladi.
|
| |
Qo’shimcha eslatmalar - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

LABORATORIYA ISHI№6
YAKKA PLASTINA METODI BILAN ISSIQLIK
O’TKAZUVCHANLIKNI ANIQLASH
Ishning maqsadi: Haroratlar farqidan foydalanib, qurilish materiallarining
issiqlik o’tkazuvchanlik koeffitsiyentini aniqlashni o’rganish.
Kerakli jihozlar: Kalorimetrik kamera, kalorimetrik kamera uchun qurilish
materiallari, transformator, datchik-CASSY, CASSY Lab, NiCr-Ni Adapter S, Tip
K, NiCr-Ni – harorat datchigi, ulovchi simlar, muz, yupqa plastikli plyonka, PKs
Windows XP/Vista/7/8.
) Metanol va suvning har xil tarkibli aralashmasi, o‘zgarmas temperaturasi

Suv va metanol aralashmasida tezlikni o‘lchaganda o‘garmas ishchi temperatura
298
o
K bo‘lishi tavsiya etiladi. (a vazifa) toza suyuqlikda tezlikning temperaturaga
bog‘liqligi (b va c vaziga) aniqlanganda 293
0
Kdan 323
0
K gacha 5 K oraliqda
o‘lchang.
Bunga parallel ravishda suyuqlikning nisbiy zichligini ham aniqlang (bu
hisoblash uchun kerak). Buning uchun “vzveste” toza va quruq pikpometr; uni tajriba
suyuqligi bilan to’ldiring; оyoqchani maхkamlang va uni tеrmоstatning suvli
«vanna»sida taхminan 15 min muvоzanat хоlatiga o’tkazing va tashki tоmоnini
quruqlab, yana «vzvеstе» pikmоmеtr 2 marta «vzvеdyannоmu» pikmоmеtr massalari
farqli va pikmоmеtr хajmidan kеlib chiqqan хоlda suyuklik zichligini aniqlash
mumkin. Тrubka va pikmоmеtrni qayta to’ldirishdan оldin yaхshilab bo’shating va
tоzalang.
p*r 
Tushuvchi jismning og`irligi p

|
p*r
Tushuvchi jismning og`irligi pBog'liq Fizik praktikum 2023-2024p*r
Tushuvchi jismning og`irligi p
m*g ga teng.
Tekis tezlanuvchan harakat bilan tushganda ipning tarangligi
p
1
m(g-a) topilgan chiziqli tezlanish. Demak yukning tushish vaqtidagi kuch
momenti quyidagicha ifodalanadi:
M
1
p
1
*r
m (g-a)
r
. (5).
Qandaydir h
1
> h
2
balandlikka ko`tariladi. Bunda sistema E
n
mgh
2
potensial
energiyaga ega bo’ladi.
Sistemaning yo`qotgan potensial energiyasi ishqalanish kuchini yengish
uchun bajarilgan ishga teng bo`ladi, ya'ni:
mgh
1
- mgh
2
= F
ишк
(h
1
+h
2
): F
ишк
=mg
2
1
2
1
h
h
h
h
(6)
Harakat tekis tezlanuvchan bo`lgani uchun:
t
а
0
; h=
2
2
at
(7).
t
h
1
2
;
t
h
2
2
1
(8).
Bo`lib, (6), (7), (8) formulalarni (2) ga qo’yib quyidagini hosil qilamiz:
J=mr
2
(g
2
t
2
)
1
)
(
2
1
1
2
h
h
h
h
(9).
(9) – formula inersiya momentining hisoblash formulasi.
Ishni bajarish tartibi.
1. Shkifning diametri o`lchanadi va uning radiusi hisoblanadi.
2. Ipni shkifga o`rab, yuk qo`yilgan maydoncha h
1
balandlikka (150sm)
ko`tariladi.
3. Maydonchaga m yuk qo’ygan holda harakatga keltiriladi va tushish vaqti
aniqanadi.
4. Yuk taglikka urilib qaytgandan so`ng, qaytib chiqish h
2
balandligi aniqlanadi
va olingan ma'lumotlar jadvalga yozilib boriladi.
5. m yukchani boshqa balandlikka ko`tarib (170-180 sm) yana tajriba takrorlanadi.
6. Maydonchaga m
2
yuk qo’yilgan holda tajriba ikkala balandlik uchun ham
qaytariladi, har bir hol uchun olingan natijalar jadvalga yozilib, (9) formula
bo`yicha sistemaning inersiya momenti hisoblanadi.
7. O`lchashning absolyut xatoligi aniqlanadi.
8. Olingan ma'lumotlar quyidagi jadvalga kiritiladi.
№
m
R
T
h
1
h
2
J
J
1.
2.
3.
O’rt.
Sinov savollari.
1. Inersiya momenti va kuch momenti haqida tushuncha bering.
2. Aylanayotgan qattiq jism uchun dinamikaning asosiy
(2) qonunini tushuntiring.
3. Energiyaning balans formulasini yozing.
4. Aylanayotgan qattiq jismning kinetik energiyasi.
5. Hisoblash formulasini chiqarish.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA‘LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
NAVOIY DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
FIZIKA-TEXNOLOGIYA FAKULTETI
FIZIK PRAKTIKUM FANIDAN
LABORATORIYA ISHI №2
MAVZU: G’ILDIRAKNING INERSIYA MOMENTINI
|
| |
Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan - bet 4

(v
) /
(1/T) = 1.799·10³K (H2O) Ba
(v
) /
(1/T) = 1.134·10³K (СH3OH)
Bu qiymatlarini (10) tеnglamadagi kattaliklar bilan almashtirib,enеrgеtik
barеrlarni kuzatish mumkin.
Е = 14.8 kJ · molֿ¹ (H2O) i Е = 9.4 kJ· molֿ¹ (CH3OH).
Enеrgеtik barеrlar n ning lit. qiymatidan fоydalanish оrqali kuzatiladi, ya’ni Е =
15.9 kJ · molֿ¹, bundan tashqari Е = 11.1 kJ · molֿ¹.
Moddalarning ichki qarshiligi tufayli, suyuq va gazsimon moddalar har hil
tezlikka ega bo‘ladi.
Modda strukturasi va temperaturasining funksiyasi bo‘lgan tezlikni tajriba
yordamida aniqlash mumkin, masalan o‘rganiluvchi suyuqlik to‘ldirilgan probirkada
sharning erkin tushish darajasini o‘lchash yordamida.
Vazifa.
Tezlikni o‘lchang:
Ishni bajarish tartibi - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

Ishni bajarish tartibi:
1. Ma’lum nomerli prujina va m massali yukni tanlab oling. Prujinani
shtativga iling va unga tanlangan yukni osing.
2. Mayatnikni idishdagi suyuqlikka tushiring.
3. Yuqoridagi mashqning 3-5-bandlarida qayd etilgan usul bilan mayatnikning
suyuqlikdagi tebranishlarining T davrini toping. .
4. Boshlang’ich amplitudani a
1
= 50 mm ga teng qilib olib, yukni quyib
yuborish bilan bir vaqtda sekundomerni yurgizing. Kuzatishni davom ettirib,
tebranish amplitudasi boshlang’ich amplitudaning taxminan 0,1 qismiga teng ,
bilgyncha, ya’ni 𝑎
2
= 0.1𝑎
1
bolguncha ketgan vaqtni toping.
5. (2) munosabatdan x sinish koeffitsientini toping.
6. β va T ning qiymatlari ma’lum deb xisoblab, λ=βT formuladan
so’nishning logarifmik dekrementi λ va r=2λm/T formuladan muxitning
ishqalanish koeffitsientini xisoblab toping.
7. Prujinaga boshqa yuklarni osib, yuqoridagi 2-6-bandlarda qayd etilgan
vazifalarni bajaring.
8.Tajriba natijalarini 3-jadvalga kiriting.
TEBRANISHLAR USULI BILAN ANIQLASH (SUYUQLIKNING ICHKI

LABORATORIYA ISHI №2
G’ILDIRAKNING INERSIYA MOMENTINI TEBRANISHLAR
USULI BILAN ANIQLASH (SUYUQLIKNING ICHKI ISHQALANISH
KOEFFITSIENTINI VISKOZIMETR YORDAMIDA ANIQLASH).
Ishning maqsadi: Suyuqlikning ichki ishqalanish koeffitsintini viskozimetr
yordamida aniqlashni tajribada o’rganish.
Kerakli jihozlar: viskozimetr, ichki ishqalanish koeefitsenti o’lchanayotgan
suyuqlik, maxsus vanna,
elektron termostat, tok manbai.
Nazariy qism.
Suyuqlikning dinamik tеzligi suyuqlikning ikki qatlarini
harakatga kеltiruvchi
kuch bilan aniqlanadi. Qatlamlar А yuzaga ega va bir-biri
bilan dw tеzlikda dx ga
ajraladi.
d
d
A
F
(1)
Dinamik qоvushqоqlik bilan suyuqlik zichligi o’rtasidagi alоqadan kеlib chiqqan
hоlda kinеmatik qоvushqоqlikni V(2) tоpish mumkin. Dinamik qоvushqоqlikni tеskari
qiymati
(3) bilan bеlgilanadi.
v
(2)
1
(3)
r radiusli shar qismi suyuqlikda F kuch va
qоvushqоqlik ta’sirida w o’zgarmas
tеzlik bilan harakatlanadi.
r
F
6
(4)
(suyuqlikda tushish qоnuni)
Sharga ta’sir qiluvchi natijaviy kuch erkin tushish tеzlanishi g va m faktik massa
ko’paytmasiga tеng. m
1
shar
tеzligi va
2
suyuqlik zichligi
farqi оrqali aniqlanishi
mumkin.
Suv-mеtanоl sistеmasi qоvushqоqligi rasmda w massaning «tyagi»
yordamida
ko’rsatilgan. (o’zgarmas tеmpеratura). (T=298K) 1-rasm
Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan - bet 7

1-rasm
5. Mayatnikning N mapta (N=40-50) to’la
tebranishiga ketgan vaqtni
sekundomer yordamida aniqlang.
1. T=t/N munosabatdan mayatnikning tebranish davrini xisoblang.
7. Mayatnikning erkin tebranishlari davriy chastotasini
𝜔 = 2𝜋/𝑇 va 𝜔
0
=
√
𝑅
𝑚
1
ifodalardan foydalanib hisoblang. Tajribada aniqlangan va ma’lum
natijalarni bir-biri bilan taqqoslang.
E s l a t m a. Prujinaning bikrligi
𝑘 = 𝑝 /𝛥𝑙 dan topiladi.
8. 3-6 bandlarda qayd etilgan vazifalarni
qolgan yuklar va prujinalar
uchun xam bajaring.
9. Xar bir prujina uchun
𝑇
2
va
𝜔
2
0
qiymatlarni xisoblang.
10. Tajribada topilgan natijalarni 1-jadvalga kiriting.
11.
𝑇
2
va
𝜔
2
0
larning yukning massasiga bog’liqlik
grafigini chizing va
uni taxlil qiling.
1-jadval
2 - t o p sh i r i q: Prujinali mayatnik xususiy tebranishlarining prujina
bikrligiga bog’liqligini irganish. Prujinali mayatnik
T xususiy tebranishlar
davrining prujina bikrligiga bog’liqligini quyidagicha ifodalash mumkin:
bunda T - tebranish davri; R- prujinaning
bikrlik koeffitsienti; m- prujinaga
osilgan yukning massasi.
Turli prujinalarga ma’lum massali yukni osib va mayatniklarni tebrantirib,
tajribada ularning xar birining T tebranish
davrlarini topish va
dan xar bir prujina uchun bikrlik koeffitsientini xisoblash mumkin.
Nazorat savollari - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

5. Prujinaniig bikrlik koeffitsienti tajribada qanday topiladi?
Uning fizik
ma’nosini tushuntiring.
6.Tebranishlarning sinish koeffitsientini aniqlash tajribasini tushuntiring.
LABORATORIYA ISHI №4
ERKIN TUSHISH TEZLANISHINI FIZIK MAYATNIK
YORDAMIDA ANIQLASH. ERKIN TUSHISH TEZLANISHINI
AG’DARMA MAYATNIK YORDAMIDA ANIQLASH. (SUYUQLIKNING
SIRT TARANGLIK KOEFFITSIENTINI TOMCHI USULI BILAN
ANIQLASH).
Ishning maqsadi: Suyuqlikning sirt taranglik koeffitsiyentini aniqlashni
o’rganish. Sirt taranglik koeffitsiyentini hamma suyuqliklarda bir
xil emasligini
tajribada aniqlash.
Qo‘shimcha adabiyotlar - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

Qo‘shimcha adabiyotlar
16.
Mirziyoev Shavkat Miromonovich. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali
marosimiga bag‘ishlangan Oliy Majlis palatalarining qo‘shma majlisidagi nutq /Sh.M.Mirziyoev.
– Toshkent.: O‘zbekiston, 2017. - 56 b.
17.
Mirziyoyev Shavkat Miromonovich. Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik –
har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. Sh.M. Mirziyoev. – Toshkent.:
O‘zbekiston, 2017. – 104 b.
18.
2022 - 2026 yillarga mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi PF-60-son farmoni.
19.
M.O‘lmasova va b. Fizikadan praktikum. Mexanika va molekulyar fizika. Toshkent,
“O‘qituvchi”, 1996.
20.
J.A.Toshxonova, I.Ismoilov va b. Fizikadan praktikum. Mexanika va molekulyar fizika.
Toshkent, “O‘qituvchi”, 1996.
21.
G.X.Xoshimov, R.Ya.Rasulov, N.X.Yuldashev. Kvant mexanika asoslari. Toshkent.:
“O‘qituvchi”, 1995.
22.
B.F.Izbosarov, I.R.Kamolov, D.I.Kamolova, U.R.Bekpo’latov, G.I.Sayfullayeva, S.T. Barakayeva.
Umumiy fizika fanidan laoratoriya ishlari (Mexanika). Tilsim nash, 2023.-212 b.
|
Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan - bet 6

pallacha va boshqa yordamchi aslaxalardan tashkil topgan. Qurilmani ishga
tushirish uchun shtativ sterjeniga, ma’lum balandlikda gorizontal xolda ilgak
maxkamlanadi. Yig’ilgan qo’yilmaning ilgagiga pallachali prujina osiladi va
pallachaga yuk quyiladi. Shundan sing, yukli prujinani pastga qarab bir necha
santimser tortib quyib yuborilgach, shu onda sekundomerni xam ishga 6
tushiriladi. Agar elektromagnitli prujina va tixtatish sistemasi qo’llanilsa,
natijalarning aniqligi ortadi. Shtativ stolga qattiq qotirilsa, yaxshi natija olinadi.
Tayanch kompetensiyalar nechta? - bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan...

|
bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan va induviduallashtirilgan yangi global ta’lim texnologiyasidirTayanch kompetensiyalar nechta?
*
6 ta
Tayanch kompetensiyalarni belgilang* Axborot bilan ishlash, Kommunikativ , Matematik savodxonlik, fan va texnika
yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish, Umummadaniy , Ijtimoiy faol fuqarolik , Shaxs sifatida o‘z-o‘zini
rivojlantirish kompetensiyalari
Tebranish davri T bo’lgan matematik mayatnikka tashqi kuch ta’sir qilganda rezonans yuzaga kelishi uchun tashqi ta’sir
chastotasi v nimaga teng bo’lishi kerak?* v=1/T
Temperament sо‘zining ma’nosi? а)qismlarning nisbati.
Temperament tipi… tug‘ma lekin о‘zgaruvchan.
Temperament va xarakter munosabati:* O’zaro bog’liq, ammo aynan bir xil emas
Temperaturalari teng bo`lgan suyuqlik va gaz molekulalari orasidagi masofa bir xilmi?* Bir xil emas. Suyuqliklarda masofa
gazlardagiga nisbatan katta
teng bo’lsa, shu arqon massasi (kg) qancha keladigan yukli chanani siljita oladi? * 500
Teng yuridik kuchga ega bo`lgan me’yoriy - huquqiy hujjatlar o`rtasida tafovut bo`lgan taqdirda qanday hujjat qoidalari amal qiladi?*
Test topshiriqlari tahsil oluvchilar tomonidan o‘rganilgan ob’ektlarning xususiyatlarini boshqa ob’ektga ko‘chirish, mazkur
ob’ektlarni taqqoslab, keyingi ob’ektning o‘ziga xos xususiyatlari haqida xulosa chiqarish, qisman izlanish olib borishni
talab etadi. Tahsil oluvchilar tomonidan mazkur darajadagi test topshiriqlariga javob berishda avval o‘zlashtirilgan
bilimlar yangi vaziyatlarga ko‘chiriladi.
*
Qisman-izlanishli daraja
Test topshiriqlarining qiyinlik darajasi mezonlari kaysi.*Reproduktiv daraja; Produktov daraja; Qismanb)izlanishli daraja; Ijodiy
(kreativ) daraja.
Testlar integral mazmun, shakl, qiyinchilik darajasi bo‘yicha o‘sib boruvchi, ta’lim muassasasi bitiruvchisining tayyorgarlik
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan va induviduallashtirilgan yangi global ta’lim texnologiyasidir
|
Abstrakt sinflar tashkil etish va ulardan foydalanish usullari

|
Abstrakt sinflar tashkil etish va ulardan foydalanish usullari
|
bet | 6/6 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 261,85 Kb. | | #234227 |
Bog'liq 3 mustaqqil ishi DasturlashAbstrakt sinflar tashkil etish va ulardan foydalanish usullari Abstract kalit so'zi bilan yaratilgan sinflar abstrakt sinflar deb nomlanadi. Abstract sinflar abstakt metodlar (tanasi yozilmagan metod) yoki abstrakt bo'lmagan metodlardan (tanasi yozilgan metod) tashkil topgan bo'ladi.Abstrakt class quyidagicha e'lon qilinadi:abstract class A{}Tanasi (implementation) yozilmagana va abstract kalit so'zi bilan yaratilgan metod — abstrakt metod deyiladi.abstract void funksiya(); // tanasi yo'q va asbtraktAbstrakt metodi bor bo'lgan abstrakt classga misol: abstract class Motosikl{ abstract void run();} class Honda extends Motosikl{ void yurmoq(){System.out.println("Yurmoqda...");
4)Abstrakt sinflar tashkil etish va ulardan foydalanish usullari.
} public static void main(String args[]){Motosikl obj = new Honda(); obj.yurmoq(); } }Natija:Yurmoqda...Yuqoridagi misolda Honda classi bitta abstrakt metodi (yurmoq) bor bo'lgan Motosikl abstarkt classidan nasl olayapti va uning abstrakt classi tanasini realizatsiya qilayapti. Amaliyotda abstrakt class bir nechta sinflar uchun ota class vazifasini bajaradi va abstrakt metodlar turli bola sinflarda turlicha realizatsiya qilinadi. Shuningdek abstrakt class konstruktor, tanasi bor metod, ma'lumotlar va hattoki main() metodga ega bo'lishi mumkin. Quyidagi misolga qarang: abstract class Motosikl{Motosikl(){System.out.println("Motosikl yaratildi");} abstract void yurmoq(); void tezlikOshirish(){System.out.println("tezlik oshirildi");}} class Honda extends Motosikl{void yurmoq(){System.out.println("yurmoqda...");}} class MainClass{ public static void main(String args[]){Motosiklobj = new Honda(); obj.yurmoq(); obj.tezlikOshirish(); } }Natija:
|
| |
Biologik ekskursiyalarni tashkil etish va o'tkazish reja - bet 3

|
Biologik ekskursiyalarni tashkil etish va o'tkazish reja
|
bet | 3/3 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 41,5 Kb. | | #244211 |
Bog'liq Biologik ekskursiyalarni tashkil etish va o\'tkazish rejaAbduqodir Shakuriy. jadidlar pedagogikasini Abduqodir Shakuriy siymosisiz tasavvur qilish qiyin. Chunki u o’z zamonasining yetuk olimi, maorif fidoyisi edi. A.Shakuriy o’qish, o’qitish uslubidagi yangilikning ahamiyati shundaki, birinchidan u o’sha davrda mavjud bo’lgan eski o’qitish usullarini qo’llamaydi. Ikkinchidan maktabda kichik yoshdagi o’g’il va qiz bolalarni birga o’qitish uslubini joriy qildi. Uchinchidan, bolalarni ona tilisida o’qitilishiga qa’tiy rioya qildi, chet tillarni o’rganishga da’vat etdi. To’rtinchidan, yangi usul maktablari uchun juda sodda, tushunarli tilda darsliklar tuzib, ularni nashr etdi. Beshinchidan o’z maktablariga mehnat va musiqa darsliklarini kiritdi. U o’z o’quvchilariga qishloq xo’jaligi va bog’dorchilikka oid ishlar bilan tanishtirdi. Bu mashg’ulotlar uchun maktab dasturidan alohida soatlar ajratdi. Bu so’zlar Shakuriyning pedagogik faoliyatiga berilgan eng qisqa, ayni paytda batafsil ta’rifdir.
Jadidlarning ta’lim-tarbiya haqidagi qarashlari va harakatlar natijasida. O’rta Osiyoda jumladan O’zbekistonda dunyoviy ilmlar tabiat fanlari, fan texnikaga, tabobatga oid ilmlarni rivojlanishiga turtki bo’ldi. Jadidlarning ta’lim tarbiya to’g’risidagi qarashlari shu bilan harakterliki, ular ajdodlarimizning bu boradagi qimmatli fikrlari ilgor, zamonaviy qarashlar bilan uyg’unlashtirdilar. Shu bois ularning pedagogik qarashlari ijtimoiy zaminga asoslangani bilan hanuzgacha o’z ahamiyatini saqlab kelmokda.
|
| |
: Ichma ich joylashgan rekursiv jarayonlarni tashkil etish

|
: Ichma ich joylashgan rekursiv jarayonlarni tashkil etish
|
bet | 2/6 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 261,85 Kb. | | #234227 |
Bog'liq 3 mustaqqil ishi Dasturlash 2: Ichma ich joylashgan rekursiv jarayonlarni tashkil etish. Bizgаchа еtib kеlgаn intuitiv mа’nоdаgi аlgоritm erаmizdаn аvvаlgi III- аsrdа Еvklid tоmоnidаn tаklif qilingаn. Ushbu аlgоritm judа mаshhur bo’lib, XX-аsr bоshlаrigаchа «аlgоritm» so’zining o’zi «Еvklid аlgоritmi» mа’nоsidа ishlаtilib kеlindi. Bоshqа mаtеmаtikа mаsаlаlаrni bоsqichli еchishni tаsvirlаsh uchun esа «usul» so’zidаn fоydаlаnilgаn. Zаmоnаviy аlgоritmlаr nаzаriyasi rivоjidаgi bоshlаng’ich nuqtа dеb, nеmis mаtеmаtigi Kurt Gyodеlning ilmiy ishini ko’rsаtib o’tish mumkin (1931 y. Simvоlik mаntiqlаrning to’lаmаsligi to’g’risidаgi tеоrеmа). Ushbu ishdа bа’zi mаtеmаtik muаmmоlаrni qаysidir sinfgа tааlluqli аlgоritmlаr yordаmidа hаl etib bo’lmаsligi ko’rsаtib bеrilgаn. … 1936 yildа Аlgоritmlаr nаzаriyasi bo’yichа birinchi fundаmеntаl ilmiy ishlаr bir-biridаn аlоhidа tаrzdа Аlаn Tyuring, Аlоiz CHyorch vа Emil Pоstlаr e’lоn qildilаr. Ulаr tоmоnidаn tаklif etilgаn Tyuring mаshinаsi, Pоst mаshinаsi vа CHyorchning lyamdа-hisоblаnuvchаnlik usuli аlgоritm fоrmаlizmining ekvivаlеnt shаkllаridir. Ulаr tоmоnidаn tаklif etilgаn tеzislаr аlgоritm intuitiv tushаnchаsi vа fоrmаl tizimlаrning ekvivаlеntligini tа’kidlаb bеrdi. Аlgоritmik еchimsiz muаmmоlаrning fоrmulirоvkаsi vа isbоti ushbu ishlаrning muhim nаtijаsi bo’ldi. 1950- yillаrdа Аlgоritmlаr nаzаriyasi rivоjlаnishigа rus mаtеmаtiklаri Kоlmоgоrоv vа Mаrkоvlаri z hissаlаrini qo’shdilаr. 60-70-yillаrgа kеlib Аlgоritmlаr nаzаriyasi fаnidа quyidаgi mustаqil yo’nаlishlаr аjrаlib chiqdi: - Klаssik аlgоritmlаr nаzаriyasi(fоrmаl tillаr tеrminlаridа mаsаlаlаrni ifоdаlаsh, еchimli mаsаlа tushunchаsi, 1965 yildа Edmоnds tоmоnidаn tа’riflаngаn PqNP muаmmоsi, NP to’liq mаsаlаlаr sinfining оchilishi vа tеkshirilishi); - Аlgоritmlаrning аsimptоtik аnаlizi nаzаriyasi(аsimptоtik bаhоlаsh usullаri, аlgоritmlаrning murаkkаbligi, аlgоritmlаrni bаhоlаsh kritеriylаri vа hokazo). Ushbu yo’nаlish rivоjigа Knut, Ахо, Хоpkrоft, Ulmаn, Kаrp kаbi оlimlаr o’z hissаlаrini qo’shdilаr; - hisоblаsh аlgоritmlаrining prаktik аnаlizi nаzаriyasi(аlgоritmlаrning mеhnаttаlаbligi оshkоr funksiyasini tоpish, funksiyalаrning chеgаrаviy аnаlizi, rаsiоnаl аlgоritmlаrni tаnlаsh mеtоdikаsi). Ushbu yo’nаlish rivоjlаnishigа sаbаb bo’lgаn ilmiy ish D.Knutning “Isskustvо prоgrаmmirоvаniya dlya EVM” kitоbidаn ibоrаt. Algoritm – berilgan natijaga erishish uchun qilinishi kerak boʻlgan aniq koʻrsatmalar ketma-ketligi. Algoritm keng maʼnoda faqat kompyuterga oid atama boʻlmay, balki unda berilgan koʻrsatmalarni bajara oluvchi har qanday narsaga oiddir. Algoritm, algorifm – maʼlum bir turga oid masalalarni yechishda ishlatiladigan amallarning muayyan tartibda bajarilishi haqidagi aniq qoida (dastur). Kibernetika va matematikaning asosiy tushunchalaridan biri. O‘rta asrlarda sanoqning o‘nli tizimi bo‘yicha to‘rt arifmetik amal bajariladigan qoidani Algoritm deb atashgan.
|
| |
Baajardi Baxriddinov Sh. Tekshirdi Zohidov. J - bet 3

|
Baajardi Baxriddinov Sh. Tekshirdi Zohidov. J
|
bet | 3/6 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 261,85 Kb. | | #234227 |
Bog'liq 3 mustaqqil ishi Dasturlash"Bu qoidalarni matematikaga 9-asrda al-Xorazmiy kiritgan. Yevro-pada bunday qoidalar uning tugilgan yurtiga nisbatan lotinchalashtirilgan (Algoritmus yoki Algorithmus shaklida "algorizm" deyilgan), keyinchalik "algoritm"ga aylangan" (akad. A. N. Kol-mogorov). Fanda "Yevklid algoritmi", "G‘iyosiddin Koshiy algoritmi", "Laure algoritmi", "Markov algoritmi" deb ataluvchi A.lar maʼlum. A. tushunchasi tobora kengayib borib, kibernetikaning nazariy va mantiqiy asosi hisoblangan A.lar nazariyasi paydo bo‘ldi. Oʻzbekiston Respublikasi da bir necha ilmiy tadqiqot muassasalari va hisoblash mar-kazlarida A.dan foydalanish sohasida samarali ishlar olib borilmoqda. Mas, O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi "Kibernetika" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida, O‘zbekistondagi bar-cha universitetlarda, Toshkent davlat texnika untida, Oʻzbekiston Respublikasi Makroiqgisod va statistika vazirligi qoshidagi Hisoblash markazi va boshqa muassasalarda olib borilayotgan ishlar bunga misol bo‘la oladi. 3) Satrlar bilan ishlash. Satrlar bilan ishlash Satrlar – bu belgilar ketma-ketligi. Ko'p hollarda satrlar so'zlar jamlanmasidan tashkil topadi. Pythonda satrlar bilan ishlash juda qulay. Bir qancha satr literallari mavjud. Ularni ko`rib chiqamiz Apostrof va qo`shtirnoqdagi satrlar Apostrof va qo`shtirnoqdagi satrlar bir narsa. Uni ikki xil variantda keltirilishiga sabab literallarga apostrof va qo`shtirnoq belgilarini maxsus xizmatchi belgilardan foydalanmasdan kiritish mumkinligi deb hisoblanadi. Ko`p qatorli satrlar Pythonda satrlarni apostrof(‘) va qo`shtirnoqdan foydalanib hosil qilish mumkin. Apostrof (bir tirnoq(')) yoki qo'sh tirnoqni(") 3marta takrorlash orqali esa ko'p qatorlik satrlarni xosil qilish mumkin. Milsol uchun: Satr konstantalarini birlashtirish uchun ularni yonma-yon joylashtirishning o'zi kifoya. Python avtomat ularni birlashtiradi. Misol uchun: "Ismingiz" "kim?" avtomat "Ismingiz kim?" ga aylanadi. Eslatma: Bir tirnoq va qo'sh tirnoqdagi satrlar bir-biridan hech ham farq qilmaydi.
|
| |
Yong‘inga xavfli zonalar - Respublika bo`yicha yong`inlar sodir bo`lishi va ularda ko`riladigan zararlar to`G`risida...

|
Respublika bo`yicha yong`inlar sodir bo`lishi va ularda ko`riladigan zararlar to`G`risida statik ma'lumotlar tahlili reja
|
bet | 5/5 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 89,55 Kb. | | #120983 |
Bog'liq Respublika bo`yicha yong`inlar sodir bo`lishi va ularda ko`riladYong‘inga xavfli zonalar
Yong‘inga xavfli zonalar – bu binoning yoki ochiq maydonning yonuvchi moddalar saqlanadigan maydoni. Ular 4 sinfga bo‘linadi: YO-I, YO-II, YOIIа va YO-III.
YO-I sinfdagi zona – gaz va bug‘larining 61oС dan yuqori haroratda portlash ehtimoli bor suyuqliklar saqlanadigan binolar;
YO-II sinfdagi zona – yonishga moyil chang va gazlar ajralib chiqadigan ishlab chiqarish binolari;
YO-Ila sinfidagi zona – qattiq va tolasimon yonuvchi materiallar ishlatiladigan ishlab chiqarish binolari;
YO-III zona – qattiq yonuvchi materiallar ishlatiladigan yoki saqlanadigan hamda bug‘larining portlash harorati 61oС dan yuqori bo‘lgan suyuqliklar ishlatiladigan yoki saqlanadigan ishlab chiqarish binolari va maydonlari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Respublika bo`yicha yong`inlar sodir bo`lishi va ularda ko`riladigan zararlar to`G`risida statik ma'lumotlar tahlili reja
|
Materiallarning yonish va portlash bo‘yicha tasnifi

|
Materiallarning yonish va portlash bo‘yicha tasnifi
|
bet | 4/5 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 89,55 Kb. | | #120983 |
Bog'liq Respublika bo`yicha yong`inlar sodir bo`lishi va ularda ko`riladMateriallarning yonish va portlash bo‘yicha tasnifi
Barcha qurilish materiallari yonish xususiyati bo‘yicha quyidagi uch turga bo‘linadi:
yonmaydigan materiallar – tashqi yong‘in manbasi ta’sirida yonmaydi;
qiyin yonuvchi materiallar – tashqi manba ta’sirida yonib, manba olingach mustaqil yonmaydi;
уоnuvchi materiallar – tashqi yong‘in manban olingach, mustaqil yonish xususiyatiga ega bo‘ladi.
Tez yonuvchi va yonuvchi suyuqliklar bug‘lanish natijasida portlovchi aralashma muhit hosil qiladi. Bundan tashqari ayrim changlarning havo bilan aralashmasi ham portlashga xavfli hisoblanadi.
UIar yonish va portlash xavfliligi bo‘yicha portlashga xavfli (aerozol holatida) hamda yonishga xavfli (aerogel) turlarga bo‘linadi va quyidagi to‘rt sinfga ajratiladi:
1-sinf – portlashga o‘ta xavfli changlar, alangalanishning pastki chegarasi – 15 g/m3.gacha bo‘lgan muhit;
2-sinf – alangalanishning eng pastki chegarasi 16 dan 65 g/m3 gacha bo‘lgan, portlashga xavfli muhit;
3-va 4-sinflar – alangalanishning pastki chegarasi 65 g/m3 dan yuqori bo‘lgan yonishga xavfli muhit. III sinfdagi changlarning alangalanish harorati 250oС, IV sinfga taalluqli changlarniki esa 250oС dan yuqori.
Yong‘inning oldini olish tizimi
Ishlab chiqarishni portlash, yonib-portlash va yong‘in xavfliligi bo‘yicha kategoriyalari
lshlab chiqarish unda ishlatiladigan yoki saqlanadigan materi- allarning yonish xususiyati bo‘yicha 6 ta kategoriyaga ajratiladi: А, В,D,E,F,G.
А kategoriya – ishlab chiqarish, portlash-yonishga xavfli ishlab chiqarish bo‘lib, unga bug‘larining alangalanish harorati 28oС dan kam bo‘lgan va havo tarkibida 10% gacha portlashga xavfli havo yoki materiallar bo‘lgan hamda suv, kislorod, havo yoki o‘zaro ta’sirda alangalanuvchi materiallar ishlatiladigan ishlab chiqarish kiradi.
В kategoriya – portlash-yonishga xavfli ishlab chiqarish. Bunga bug‘larning alangalanish harorati 28 dan 61oС gacha bo‘lgan suyuqliklar, havo tarkibida 10% gacha portlashga xavfli siqilgan gaz, changlar bo‘lgan, shuningdek, 5% gacha pastki portlash miqdori Npv 65 g/m3 bo‘lgan changlar mavjud ishlab chiqarishlar kiradi.
kategoriya – yonishga xavfli ishlab chiqarish, alangalanish harorati 61oС dan yuqori bo‘lgan suyuqliklar ishlatiladigan va Нрv 65 g/m3 miqdordagi yonuvchi chang, gazlar mavjud havo muhiti bo‘lgan, shuningdek, qattiq yonuvchi materiallar ishlatiladigan ishlab chiqarish.
kategoriya – yong‘inga xavfli ishlab chiqarish. Yonmaydigan materiallarga issiqlik yoki alanga ta’sirida ishlov berish qo‘llaniladigan ishlab chiqarish.
kategoriya – yong‘inga va portlashga xavfsiz ishlab chiqarish. Bunda yonmaydigan materiallarga sovuq holatda ishlov beriladi (yig‘ish, ajratish, yuvish sexlari).
kategoriya – portlashga xavfli ishlab chiqarish. Yonuvchi gaz va bino hajmining 5% miqdorida portlashga moyil changlar bo‘lgan ishlab chiqarish. Bunday muhitda yong‘insiz portlash sodir bo‘lishi mumkin.
|
| |
Tahsil oluvchilarning bilim darajasi kanday aniklanadi?

|
Tahsil oluvchilarning bilim darajasi kanday aniklanadi?Tahsil oluvchilarning bilim darajasi kanday aniklanadi?
*
test topshiriqlari orqali nazorat qilingan va olingan natijalarni tahlil
etish orqali ularning mazkur fan bo‘yicha DTS bilan me’yorlangan bilim, ko‘nikma va malakalarni egallaganlik darajasi
aniqlanadi.
Tajribalarning turlar nechaga bo’linadi?.*7
Talabalar aqliy faoliyatini fizika o'rganish jarayonidagi bosqichlari qaysi javobda to'g'ri ko'rsatilgan:* fakt, model, xulosa,
eksperiment
Talim muasasasining yuridik shaxs huquqlari va ta’lim faoliyati bilan shug`ullanish huquqiga ega bo`ladi Ta’lim to’g’risidagi
qonunning nechanchi moddasida ko’rsatilgan?* 6 moddasi
ta'lim natijalarini monitoring qilish - bu:* bilimlarni, ko'nikmalarni, malakalarni o'zlashtirish va ma'lum kompetentsizalarni
rivojlantirish natijalarini tekshirish;
Ta'lim texnologiyasi qanday elementlar to‘plamidan iborat?* Ta'lim beruvchi, tahsil oluvchi, Ta'lim maqsadlari va natijalari, Ta'lim
mazmuni, Ta'lim metodlari, shakllari, vositalari va baholash
Ta'lim texnologiyasi turlarini belgilang? * Muommali, shaxsga yunaltirilgan, masofaviy, modulli;
Ta'limda ananviylikdan noananaviylikka qarab borish nima deyiladi?* innovasiya
Taqdimotga (prezentatsiy yangi slayd qоshish uchun qanday amalni bajarish kerak? * Главная-Создать слайд menyu amalini yoki
Ctrl+M
Tarbiya bu.........?aniq maqsad asosida yosh avlodni har tomonlama о‘stirish, uning ongi, xulq-atvori va dunyoqarashini tarkib toptirish
jarayoni
Tarbiya metodlari qaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan?*Ijtimoiy ongni shakllantiruvchi, odatlantiruvchi va mashqlantiruvchi,
rag’batlantiruvchi va jazolovchi
Tayanch kompetensiya turlari...* Axborot bilan ishlash, Kommunikativ, Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan
xabardor bo‘lish hamda foydalanish, Umummadaniy, Ijtimoiy faol fuqarolik, Shaxs sifatida o‘z-o‘zini rivojlantirish
kompetensiyalari
|
| |
IPv6 paket formati - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

65
4
Versiyalar
4
Imtiyoz
24
Oqim belgisi
16
Ma‘lumotlar o‗lchami
8
Keyingi
sarlovha
8
Qadamlarning
cheklangan soni
128
Jo‗natuvchining manzili
128
Qabul qiluvchining manzili
Ma‘lumotlar (Data)
...
3.2-rasm. IPv6 paketining formati
―Versiya‖ maydoni Internet protokoli versiyasining 4 bitlik kod raqami.
Imtiyozning 4 bitlik ―Imtiyoz‖ maydoni IPv6 sarlovhasida jo‗natuvchiga paketlarni
yetkazishning nisbiy ustuvorligini identifikatsiyalash imkonini beradi.
Imtiyozlarning qiymatlari ikki diapazonga bo‗linadi. 0 dan 7 gacha kodlar trafik
ustuvorligini berish uchun foydalaniladi. U uchun jo‗natuvchi
ortiqcha yuklanish
ustidan nazoratii amalga oshiradi (misol uchun, ortiqcha yuklanish signaliga
javoban TCP oqimini pasaytiradi). 8 dan 15 gacha bo‗lgan
qiymatlar trafik
ustuvorligini aniqlash uchun foydalaniladi. U uchun ortiqcha yuklanish signaliga
javoban oqimni pasaytirish amalga oshirilmaydi.
Misol uchun, doimiy (turg‗un)
chastota bilan yuboriladigan ―real vaqt‖ paketlari ko‘rinishida.
―Oqim belgisi‖ – oqim belgisining 24 bitlik kod maydoni IPv6 sarlovhasida
jo‗natuvchi tomonidan paketlarni ajratish uchun foydalanilishi mumkin. Ular
uchun marshrutlashtiruvchida maxsus qayta ishlash talab etilmaydi. Misol uchun,
nostandart QoS yoki ―real-time‖ xizmati kabi.
Ma’lumotlar o‘lchami - belgisiz 16 bitlik son. O‗zida ma‘lumotlar
66
maydonining oktetlardagi uzunlik kodini tashiydi va u paket sarlovhasidan so‗ng
keladi. Agar kod 0 ga teng bo‗lsa, u holda ma‘lumotlar maydoni uzunligi jumboq
ma‘lumotlar maydonida yozilgan bo‗ladi va u o‗z navbatida
opsiyalar zonasida
saqlanadi.
Keyingi sarlovha – 2 bitlik ajratuvchi. IPv6
sarlovhadan keyin bevosita
keluvchi sarlovha turini identifikatsiyalaydi. IPv4 protokoli ishlatadigan
qiymatlardan foydalanadi.
Qadamlarning chegaralangan soni (paketning maksimal yashash vaqti) – 8
bitlik belgisiz butun son. Paket o‗tuvchi har bir qurilmada bittaga kamayadi.
Qadamlar nolga teng bo‗lganda paket yo‗q qilinadi.
IPv4 dan farqli o‗laroq, IPv6 qurilmalari paketlarning
maksimal yashash
vaqtini belgilanishini talab etmaydi. Shu sababli IPv4 ―time to live‖ (TTL)
maydoni IPv6 uchun ―hop limit‖ – qadamlarning chegaralangan soni deb
nomlangan. Amaliyotda unchalik ko‗p bo‗lmagan IPv4 ilovalar TTL bo‗yicha
cheklovlardan foydalanadilar.
―Jo‗natuvchi manzili‖ va ―Qabul qiluvchining manzili‖ maydonlariga
manzil uzunligi IPv4 ga nisbatan uzun bo‗lganligi uchun 128 bit ajratilgan.
Nomlanishi 
Vazifasi - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

88
Hozirgi kunda standartning yangi nushasi tayyorlanmoqda. Bunda H.323 –
yulaklararo aloqani tashkil etish va faksimil aloqa tarmog‗i paketlarini yaratilishi
tasvirlanadi. Zamonaviy telefon aloqasida keng tarqalgan,
ikkinchi chaqiruv
haqidagi ogohlantirish va ma‘lumot rejimi vazifalari haqida ham gap bormoqda.
Yangi standart nushasi telefon bilan bog‗liq vazifalardan tashqari,
tarifikatsiya
maqsadida seans ko‗rsatkichlarini inobatga olish imkonini beradigan usullar, IP-
manzillar o‗rniga abonent ismlaridan foydalanish
uchun sharoit yaratadigan
kataloglar qo‗shiladi.
H.323 standarti turli xildagi tarmoqlarda multimediya-aloqalarini tashkil
etadigan H.32x ko‗rsatmalar oilasiga mansub, bular:
- H.320 - qisqa yo‘lakli raqamli kommutatsiya tarmoqlari;
- H.321 – keng yo‘lakli ISDN va ATM tarmoqlari;
- H.322 – o‗tkazish yo‘lagi kafolatlangan paketli tarmoqlar;
- H.324 – umumiy foydalanishdagi telefon tarmoqlari.
H.323 standartini ishlab chiqilishining asosiy maqsadlaridan biri,
boshqa
turdagi tarmoqlar bilan multimediya aloqalarini ta‘minlash hisoblanadi. Bu vazifa
ma‘lumotlarni to‘plash va signallarni uzatishni ta‘minlovchi yulaklar yordamida
bajariladi. Standartga moslik sharti bilan turli imkoniyatdagi
qurilmalar bir - biri
bilan birga xarakatlanishi mumkin. Masalan, video ma‘lumotli terminallar audio
konferensiyalarda ishtirok etishi mumkin.
Boshqa standartlar majmui multimediali aloqa uchun H.323 tavsifi istalgan
ko‗rinishdagi ko‗p nuqtali bog‗lanishdan «nuqta-nuqta» bog‗lanishgacha
ishlatiladi. Bu standartlarning asosiy komponentlari 3.5 - jadvalda keltirilgan.
H.323 standarti ohirgi qurilmalarni boshqa standart bilan bog‗liqligini
aniqlaydi. Telefon tarmoqlarida kommutatsiya kanallari va kommutatsiya paketlari
kesishmasida paydo bo‗ladi. H.323 tarmoq standarti boshqa turdagi H.32x tarmoq
bilan bog‗liqdir.
IP protokoli - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

59
IP-protokolida tarmoqlararo xizmatlarni ta‘minlash uchun to‗rtta asosiy
mexanizm qo‗llaniladi: xizmat ko‗rsatish turi, paket yashash vaqti, sarlovhaning
nazorat yig‗indisi, qo‗shimcha imkoniyatlar.
Xizmat ko‗rsatish turi tarmoqlararo deytagrammaning uzatilishida talab
etiladigan sifatni ko‗rsatishi uchun foydalaniladi.
Paketning yashash vaqti tarmoqdagi paketning mavjud bo‗lish vaqtining
yuqori chegarasini ko‗rsatadi. Ushbu ko‗rsatkich jo‗natuvchi tomonidan beriladi va
paketning marshrut nuqtalari bo‗ylab xarakatlanishiga ko‗ra kamayib boradi.
Paketning vaqti qabul qilib oluvchiga yetib borguniga qadar nol bo‗lsa, u holda
ushbu paket yo‗q qilinadi.
Sarlovhaning nazorat yig‗indisi undagi ma‘lumotlarning himoyasini
ta‘minlaydi. Agarda modul sarlovhada xatolikni aniqlasa, ushbu paket uni
aniqlagan modul tomonidan yo‗q qilinadi.
Qo‗shimcha imkoniyatlar ayrim qo‗shimcha xizmatlar bajarilishini
ta‘minlaydi. Masalan, ma‘lumotlarni himoyalash va maxsus marshrutlashtirish
usullari.
IPv4 protokoli
IPv4 protokoli o‗tgan asrning 70-yillarida ishlab chiqilgan. 2
32
ta
manzillarini taqdim eta olish imkoniga ega bo‗lgan ushbu protokol bir qancha
kamchiliklarga ega. Eng asosiysi, manzillar soni barcha ehtiyojlarni qondirish
uchun kamlik qiladi. Bundan tashqari xavfsizlik masalalari ushbu protokolda
ko‗rib chiqilmagan.
“A” sinf manzillari - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

63
“B” sinf manzillari. ―B‖ sinf tarmoqlari manzilning katta bitlarida 10
qiymatlar bilan belgilanadi. Manzildagi birinchi ikkita oktet (0 dan 15 ga qadar
bitlar) tarmoq manzillarini ifoda etish uchun xizmat qiladi, qolgan ikkita oktet esa,
ushbu tarmoqlardagi xost raqamlarini ifoda etadi. 16384 ta tarmoqning har birida
65534 ta xostga ega bo‘lamiz. Misol uchun, ―B‖ sinfi manzilidagi 172.16.0.1,
tarmoq manzili - 172.16, xost raqami - 0.1.
“C” sinf manzillari. ―C‖ sinf tarmoqlari manzildagi katta bitlar 110
qiymatlari bilan aniqlanadi. Birinchi uchta oktet (bitlar 0 dan 23 ga qadar) tarmoq
raqamlarini ifoda etish uchun foydalaniladi, so‗nggi oktet esa (bitlar 24 dan 31 ga
qadar) tarmoqdagi xostlar raqamini o‗zida ifoda etadi. Shunday qilib, 2 097 152 ta
tarmoqqa ega bo‗lamiz. Ularning har birida 254 ta xost bo‗ladi. Misol uchun C
sinfi tarmog‗idagi 192.11.2.1 manzilni olaylik. Undagi 192.11.2 tarmoq manzilini
o‗zida ifoda etadi. Tarmoqdagi xostning raqami esa – 1.
“D” sinf manzillari. ―D‖ sinf tarmoqlari IP – manzilning birinchi to‗rtta
bitlarida 1110 qiymatlari bilan belgilanadi. ―D‖ sinfining manzil kengligi
qurilmalar to‗plamini manzillash uchun foydalanuvchi, guruhli IP – manzillarni
ifoda etish uchun zahiralashtirilgan. Bu mazkur paketning manzil maydonida
ko‗rsatilgan raqam bilan guruhni tashkil etuvchi bir nechta qurilmalarga darhol
yetkazilish lozimligini anglatadi.
1 mavzu: Kirish. Avtomatlashtirilgan axborot tizmlari. Ma`lumotlar bazasiga qo`yiladigan talablar (2 soat)

|
1 mavzu: Kirish. Avtomatlashtirilgan axborot tizmlari. Ma`lumotlar bazasiga qo`yiladigan talablar (2 soat)
|
bet | 1/3 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #100939 |
Bog'liq Презентация 1 1 MAVZU: Kirish. Avtomatlashtirilgan axborot tizmlari. Ma`lumotlar bazasiga qo`yiladigan talablar.. (2 soat) Axborot tizmlari tushunchasi - Ko`pgina masalalarni yechish asosida axborotlarni qayta ishlash yotadi. Axborotlarni qayta ishlashni yengillashtirish maqsadida avtomatlashtirilgan axborot tizimlari yaratiladi.
- Avtomatlashtirilgan axborot tizimlari deb shunday tizimlarga aytiladiki, ularning tarkibida texnik vositalar, jumaladan shaxsiy kompyuterlar ishtirok etadi. Axborot tizimlari deb keng ma`noda axborotlarni qayta ishlaydigan ixtiyoriy tizimni tushunish mumkin. Tadbiq etish sohasiga qarab axborot tizimlarni ishlab chiqarish, ta`lim, sog`liqni saqlash, harbiy va boshqa soha tizimlariga ajratish mumkin.
- Axborot tizimlarini maqsadli ishlatilishiga qarab
- bir qancha kategoriyalarga bo`lish mumkin.
- Ma`lumot beruvchi tizim
- Qidiruv tizimi
- Boshqaruv tizimi
- va boshqa tizimlar. Bularning barchasi avtomatlashtirilgan axborot tizimi bo`la oladi.
- Axborot tizimlari asosida ma`lumotlar bazasi(MB) yotadi. MB deganda ma`lumotlarni shunday o`zaro bog`lanishi tushiniladiki, u mashina xotirasida saqlanib, maxsus ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimi dasturtiy vositasi yo`rdamida to`ldirilishi, o`zgartirilishi va takomillashtirilishi mumkin.
Aniq ma’lumotlarni (masalani) hal qilishda inson real dunyoni u yoki bu sohasi bilan cheklanadi. Bunday hollarda faqat ba’zi bir ob’ektlarni o‘rganishgina qiziqish uyg‘otadi. Bunday ob’ektlarni majmuasini predmet soxa deyiladi. - Aniq ma’lumotlarni (masalani) hal qilishda inson real dunyoni u yoki bu sohasi bilan cheklanadi. Bunday hollarda faqat ba’zi bir ob’ektlarni o‘rganishgina qiziqish uyg‘otadi. Bunday ob’ektlarni majmuasini predmet soxa deyiladi.
- Ob’ekt – bu ixtiyoriy predmet, xodisa, tushuncha yoki jarayondir.
- Ma’lumot – bu uni ma’nosiga e’tibor bermay qaraladigan ixtiyoriy simvollar to‘plamidir.
- O‘zaro bog‘langan ma’lumotlar ma’lumotlar tizimi deyiladi.
- Barcha ob’ektlar atributlari bilan xarakterlanadi. Masalan, ob’yekt sifatida fakultet, kutubxona, kompyuter va boshqalarni qarash mumkin.
|
| |
Nazorat savollari - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

57
3.
MA’LUMOT UZATISH TARMOQLARIDA TARMOQ POG‘ONASI
PROTOKOLLARI
3.1. Tarmoq pog‗onasi protokollari. IPv4 va IPv6 manzillash
Tarmoq pog‗onasi quyidagilarni ta‘minlaydi:
- foydalanayotgan tarmoq va fizik muhitlarni kommutatsiyalash;
- marshrutizatsiyalashga bog‗liq bo‗lmagan transport tarmoq pog‗onasi
uchun axborotlarni uzatishni ta‘minlovchi tarmoq ulanishlarini o‗rnatish;
- faol holda tutish va uzish vositalarini yetkazib berish;
- ma‘lumot oqimlarini boshqarilishini ta‘minlash;
- paketlar jo‗natilishi ketma – ketligini tartibga solish;
- shoshilinch ma‘lumot uzatilishini ta‘minlash;
- xatolarni topish va tuzatilishini ta‘minlash.
Tarmoq pog‗onasining ma‘lumotlarini paketlar deb atash qabul qilingan.
Tarmoq pog‗onasida 2 xil protokol ishlaydi.
1.
Tarmoq protokollari – tarmoq orqali paketlarni xarakatini yo‗lga
qo‗yadi;
2.
Marshrutlash
protokollari
–
marshrutizator
tarmoqlararo
bog‗lanishlar topologiyasi to‗g‗risida axborot to‗playdi.
Tarmoq pog‗onasi vazifalariga quyidagilar kiradi:
- murakkab tarmoqlarning qurilmalari o‗rtasidagi paketlar
uzatilishi;
- biron bir me‘zon asosida paketlarni uzatish uchun eng muqobil
marshrutni aniqlash;
- kanal pog‗onasi protokollarini moslashtirish (murakkab
tarmoq
miqyosida).
Uchinchi pog‗onada bajariladigan tarmoq protokoli ma‘lumot paketlari
marshrutini tanlashda qo‗llaniladi
1980-yillarning birinchi yarmida yaratilgan va keyinchalik TCP/IP
nomini
olgan axborot uzatish modelining protokoli yaratilgan. TCP/IP stek protokoli to‗rt
58
pog‗onali tuzilishga ega bo‗lib, har bir pog‗onada o‗zining protokollari mavjuddir.
Bu protokol orqali manzillashdan nafaqat internet tarmog‗i elementlarini
manzillashni
amalga oshirish mumkin, balki lokal tarmoqda ham
foydalanuvchilarga yagona manzillar berish mumkin.
Manzillash orqali tarmoq
foydalanuvchilari bir-biridan farqlanadi va paketlar aniq belgilangan
foydalanuvchiga yetib borishi kafolatlanadi. Oldin shaxsiy kompyuterlar soni kam
bo‗lgan va ularni manzillashda muammo bo‗lmagan,
ammo shaxsiy
kompyuterlarning va boshqa tarmoq qurilmalarining sonini keskin ortishi
manzillashda muammolarni vujudga keltirdi. IP protokollarining to‗rtinchi IPv4 va
oltinchi IPv6 versiyalari mavjud bo‗lib, ular turli xususiyatlarga ko‗ra bir-biridan
farqlanadi. Barcha tarmoqning asosiy tuzilishi IPv4
ga asoslangan, ammo ushbu
protokol taqdim etayotgan manzillar soni hozirgi ehtiyojlarni qondira olmaydi.
Internet tarmog‗i shu darajada rivojlanmoqdaki, u taqdim etayotgan xizmat turlari
ham ko‗payib bormoqda. Internet buyumlari, ya‘ni masofadan boshqaruv tizimlari,
―aqlli uy‖ kabi zamonaviy imkoniyatlarni ta‘minlash uchun IPv6ni qo‗llashdan
boshqa iloj qolmadi. ―Xalqaro simsiz tadqiqot‖ forumi a‘zolarining baholashicha
2017-2020 yillarda internet buyumlarining soni 7 trln.ni
tashkil etadi va bir
foydalanuvchiga to‗g‗ri keladigan o‗rtacha miqdorda Internet buyumlarining soni
3000-5000 tani tashkil qilar ekan [1]. Hozirda IPv4 manzillari yakunlangani uchun
IPv6 protokolini tarmoqda qo‗llash ustida global miqyosda ish boshlangan.
Studies in economics and education in the modern world

PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
184
TCP/IP STEKIDA MA’LUMOT PAKETLARNI UZATISH
TAMOYILLARI VA ULARNING TAHLILI
Xamdamov Utkir Rahmatullayevich
1
Boymirzayev Abbos Shavkatjon o’g’li
2
1
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU professori , texnika fanlari doktori.
2
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU telekommunikatsiyada boshqaruv
tizimlarining apparat va dasturiy ta‟minoti kafedrasi magistranti
Maqolada TCP/IP stekida ma‟lumot paketlarini uzatish haqida bo‟lib,
tarmoqda
paketlar uzatilish bosqichlari,shuningdek TCP/IP stekidan
ayni paytda qayerlarda
foydalanishimiz va undagi asosiy protokollar ko‟rib chiqilgan.Bundan tashqari
TCP/IP stekining ishlash prinsipi va bu prinsip asosida
uzatilayotgan paketning
qismlari tafsilotlari bilan tahlil qilib chiqilgan.
Tayanch so’z va iboralar: TCP/IP, paket, freym,datagram,qatlam,OSI,
UDP, FTP,HTTP,MTP, ESC, VER, HLEN, fleg, treyler
Ключевые слова и фразы: TCP/IP, пакет, кадр, дейтаграмма, уровень,
OSI, UDP, FTP, HTTP, CMTP, ESC, VER, HLEN, флаг, трейлер
Key words and phrases: TCP/IP, packet, frame, datagram, layer, OSI,
UDP, FTP, HTTP, CMTP, ESC, VER, HLEN, flag, trailer
Kirish. TCP/IP modeli uzatishni boshqarish protokoli/Internet
protokoli
modelidir . Ushbu model ma'lumotlarning samarali va xatosiz uzatilishini nazorat
qilish uchun maxsus ishlab chiqilgan tarmoq domenining bir qismidir. Model to'rt
qavatli arxitektura ishlaydi, bunda har bir qatlam ma‟lumotlarni
uzatish uchun
zaruriy protokollarga asoslanadi, bu esa ma'lumotlarni
tarmoq orqali samarali
uzatish uchun eng maqbul tuzilmaga o'zgartiradi.
Mazkur tadqiqotda TCP/IP stekini umimiy tuzilishi,
tarmoqda paketlar uzatilish
bosqichlari,shuningdek TCP/IP stekidan ayni paytda qayerlarda foydalanishimiz va
undagi asosiy protokollar o‟ganib chiqilgan.Bundan tashqari TCP/IP stekining