Birinchi guruh - Motivatsiya nazariyalari

|
Motivatsiya nazariyalari
|
bet | 4/5 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 20,95 Kb. | | #159645 |
Bog'liq Motivatsiya nazariyalari-fayllar.orgBirinchi guruh omillar “gigienik omillar” deb ataladi. Agar ish joyi iflos, qorong‘i, ko‘rimsiz bo‘lsa, bu mehnatga intilishni susaytiradi. Aksincha, ish joyi toza, ergonometric nuqtai nazardan benuqson bo‘lsa, mehnatga aniq yo‘naltirilgan motivlar paydo bo‘ladi. Bu yerda pul masalasi ham muhimdir. Ammo pulga inson qadr-qimmatining o‘lchovi sifatida qarash ham xavflidir. Agar pulga intilish insonni butunlay egallab olsa, u ko‘payishga moyillik tug‘dirib, uni boshqalarga nisbatan buyukligini isbotlashga olib keladi. Natijada, kishilardan va jamoadan ajralib qoladi. Gersberg nazariyasi Maslou nazariyasiga zid emas, bil’aks uni to‘ldiradi.
Kutish nazariyasi amerikalik ruhshunos V. Vrum tomonidan 1964 yilda ishlab chiqilgan.
Uning mohiyati shundaki, motivatsiya nafaqat ehtiyojni qondirishga, , shuningdek, maqsadga erishish uchun tanlangan xohishga ham bog‘liq. Kutish nazariyasida 3 ta muhim omilning o‘zaro munosabati asosiy o‘rinni tutadi:
• mehnat harajatlari (MH) bilan natija (N) o‘rtasidagi farqni kutish (MH-N);
• natija (N) bilan rag‘batlantirish (R) o‘rtasidagi farqni kutish (N-R);
• rag‘batlantirish qiymati (Q), ya’ni qoniqishning yoki qoniqmaslikning nisbiy ko‘rsatkichi.
Har uchala omil o‘rtasidagi bog‘lanishni quyidagicha ifodalash mumkin:
Motivatsiya (M)=(MH-N)(N-R)Q.
Kutilgan narsa qanchalik qoniqishga olib kelsa, shunchalik motivatsiya kuchli bo‘ladi. Bu degan so‘z - ehtiyoj tushunchasidan tashqari rahbar murakkab, qiyin ishga, astoydil ishlaganga yaxshi haq to‘lanadigan va rag‘batlantirdigan vaziyatlarni yaratishi kerak. Kutish nazarnyasining mohiyati ham shuni taqozo etadi. Adolatlilik nazariyasiga binoan kishilar o‘zlari erishgan rag‘bat darajasini shu tizimda band bo‘lgan boshqa kishilar erishgan rag‘bat darajasi bilan qiyosiy taqqoslaydi. Dj. Adams fikricha, harajat tarkibida nafaqat xodimning mazkur ishni bajarishga sarflagan mehnati, shu bilan birga uning shu korxonada ishlagan ish staji, malaka darajasi, yoshi, sotsial mavqesi kabilar ham inobatga olinadi.
Agar barcha baholashlar va taqqoslashlar natijasida adolatsizlikka yo‘l qo‘yilmaganligi ma’lum bo‘lsa, u holda motivatsiya omillari ijobiy tomonga ishlaydi. O‘zgalarga qanday yondoshilgan bo‘lsa, unga ham xuddi shunday yondoshilsa, bu holda xodim kuchiga kuch qo‘shib, mehnat qiladi va aksincha. Ya’ni agar xodim bu yerda adolatsizlikka yo‘l qo‘yilganini sezsa, rag‘batlantirishda tengsizlik bo‘lgan bo‘lsa, u holda korxonada asabbuzarlik holati vujudga kelib, ixtiloflarning sodir bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Adolat tarozisi buzilgan bo‘ladi.
Kimki qo‘lidan keladiganidan ortiqchasiga intilsa, u adolatdan mahrumdir.
Toki kishilar mehnatiga, qobiliyatiga, bilim-zakovatiga yarasha taqdirlanmas ekanlar, ular unumdorlikni, intensivlikni oshirishga harakat qilmaydilar. Korxonada hamjihatlik muhiti qaror topmaydi. Motivlashtirishda X (iks) va Y (igrik) nazariyalari ham alohida o‘rinni tutadi.
Bu nazariyalarning muallifi amerikalik ruhshunos D. Mak Gregor bo‘lib, u boshqaruvchi va xodimlarning mehnatga bo‘lgan munosabatini ifodalaydi.
|
| |