nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Biologiya (2) — копия cdr - bet 185

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 185/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
AQSHda ma'lumotlarni shifrlash standarti sifatida 56 bitli kalit bilan
ishlaydigan DES(Data Encryption Standart) algoritmi 1977 yilda qabul
qilingan. Rossiya(sobiq SSSR)da unga o'xshash standart (GOST 28147-
89) sifatida 128 bitli kalit bilan ishlaydigan algoritm 1989 yilda
tasdiqlangan. Bular dastlabki axborotni 64 bitli bloklarga bo'lib alohida
yoki bir-biriga bog'liq holda shifrlashga asoslanganlar. Algoritmlarning
matematikaviy asosida axborot bitlarini aralashtirish, o'rniga qo'yish,
o'rin almashtirish va modul bo'yicha qo'shish amallari yotadi. Unda
kirish va chiqishdagi matnlarning axborot miqdorlari deyarli bir xil
bo'ladi.
Simmetrik kriptotizimni ishlashini bu kungi davrimizning Kumush
va Otabeklari orasida elektron maktublar almashish misolida ko'rib
chiqamiz. pinhona aloqaga nisbatan tajovuzkor shaxsni Homid deb
ataymiz.
Faraz qilaylikki, Otabek Kumushga pinhona maktub yo'llamoqchi.
Ular orasida aloqa boshlanguncha o'zlarining yagona o'zaro maxfiy
kalit K nusxalarini bir-birlariga berib, maktubni faqat shifrlangan shaklda
yuborishga kelishib qo'ygan edilar. Otabek Kumushga m maktubini
yozib, uni K kaliti bilan shifrlaydi. Natijada m maktubi shifrlangan matn
C ga aylanadi. So'ngra Otabek shifrlangan maktubni elektron pochta
orqali Kumushga jo'natadi. Kumush shifrlangan maktub C ni qabul qilib
olgach uni o'zidagi o'zaro maxfiy kalit K bilan uning shifrini ochib
Otabek yozgan m maktubiga aylantirib uni o'qiydi.
20-MAVZU: RAQAMLI IMZO. ELEKTRON RAQAMLI
IMZO TUSHUNCHASI (ERI). ERINI TEXNIK, TASHKILIY
VA HUQUQIY QO‘LLAB-QUVVATLASH
O‘zbekiston Respublikasining “Elektron raqamli imzo to‘g‘risida”gi
Qonuniga muvofiq, elektron raqamli imzo — elektron hujjatdagi
mazkur elektron hujjat axborotini elektron raqamli imzoning yopiq
kalitidan foydalangan holda maxsus o‘zgartirish natijasida hosil
qilingan hamda elektron raqamli imzoning ochiq kaliti yordamida
elektron hujjatdagi axborotda xatolik yo‘qligini aniqlash va elektron
raqamli imzo yopiq kalitining egasini identifikatsiya qilish imkoniyatini
beradigan imzo.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 186

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 186/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Elektron raqamli imzoning yopiq kaliti — elektron raqamli imzo
vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, faqat imzo qo‘yuvchi
shaxsning o‘ziga ma’lum bo‘lgan va elektron hujjatda elektron raqamli
imzoni yaratish uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi.
Elektron raqamli imzoning ochiq kaliti — elektron raqamli imzo
vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, elektron raqamli
imzoning yopiq kalitiga mos keluvchi, axborot tizimining har qanday
foydalanuvchisi foydalana oladigan va elektron hujjatdagi elektron
raqamli imzoning haqiqiyligini tasdiqlash uchun mo‘ljallangan belgilar
ketma-ketligi.
Mazkur Qonunga ko‘ra elektron raqamli imzodan foydalanish
sohasini davlat tomonidan tartibga solishni O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi va u maxsus vakolat bergan organ amalga
oshiradi.
Aloqa,
axborotlashtirish
va
telekommunikatsiya
texnologiyalari
sohasida
O‘zbekiston
Respublikasi
aloqa,
axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari davlat
qo‘mitasi ERIni ro‘yxatga oluvchi vakolatli davlat organi hisoblanadi.
Mazkur vazifa Qo‘mita tizimidagi «UNICON.UZ» – Fan-texnika va
marketing tadqiqotlari markazi Davlat unitar korxonasi qoshidagi
Elektron raqamli imzolar kalitlarini ro‘yxatga olish markazi tomonidan
amalga oshiriladi.
Elektron raqamli imzolar kalitlarini ro‘yxatga olish markazi elektron
raqamli imzoning ochiq kalitlari va shifrlash sertifikatlaridan quyidagi
maqsadlarda foydalanishni ta’minlash uchun mo‘ljallangan:
- uzatiladigan elektron hujjatlar va ommaviy axborot resurslarining
butunligini, shuningdek ularning ishonchli autentifikatsiya qilinishini
nazorat qilish;
- axborot o‘zaro hamkorligi sub’ektlarining yuridik jihatdan
ahamiyatli elektron identifikatsiyalash tizimini yaratish;
- tizim sub’ektlarining axborot o‘zaro ishlashida xavfsizlik va
foydalana olishning ajratilishini ta’minlash;
- axborot o‘zaro hamkorligi sub’ektlarining elektron raqamli imzo
kalitlarini boshqarish tizimini yaratish.
Kalitlarni ro‘yxatga olish markazi «Elektron raqamli imzo
to‘g‘risida»gi Qonun talablariga muvofiq vazifa va funksiyalarni
bajaradi.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 184

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 184/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
kerakli vaqtda shifrlangan matnni ochadi. Ochilgan matn asli (dastlabki
matn)ga aynan bo'lsa saqlab qo'yilgan axborotning butunligiga ishonch
hosil bo'ladi. Aks holda axborot butunligi buzilgan bo'lib chiqadi. Agar
shifrlangan matn undan qonuniy foydalanuvchiga (oluvchiga)
mo'ljallangan bo'lsa u tegishli manzilga jo'natiladi. So'ngra shifrlangan
matn oluvchi tomonidan unga avvaldan ma'lum bo'lgan shifr ochish
kaliti va algoritmi vositasida dastlabki matnga aylantiriladi.
Bunda kalitni qanday hosil qilish, aloqa qatnashchilariga bu kalitni
maxfiyligi saqlangan holda yetkazish, va umuman, ishtirokchilar orasida
kalit uzatilgunga qadar xavfsiz aloqa kanalini hosil qilish asosiy
muammo bo'lib turadi. Bunda yana boshqa bir muammo – autentifi-
katsiya muammosi ham ko'ndalang bo'ladi. Chunki:
Dastlabki matn(xabar) shifrlash kalitiga ega bo'lgan kimsa
tomonidan shifrlanadi. Bu kimsa kalitning haqiqiy egasi bo'lishi ham,
begona (mabodo kriptotizimning siri ochilgan bo'lsa) bo'lishi ham
mumkin.
Aloqa ishtirokchilari shifrlash kalitini olishganda u chindan ham shu
kalitni yaratishga vakolatli kimsa tomonidan yo tajovuzkor tomonidan
yuborilgan bo'lishi ham mumkin.
Bu muammolarni turli kriptotizimlar turlicha hal qilib beradi.
Kriptotizimda axborotni shifrlash va uning shifrini ochishda
ishlatiladigan kalitlarning bir-biriga munosabatiga ko'ra ular bir kalitli va
ikki kalitli tizimlarga farqlanadilar. Odatda barcha kriptotizimlarda
shifrlash algoritmi shifr ochish algoritmi bilan aynan yo biroz farqli
bo'ladi. Kriptotizimning ta'bir joiz bo'lsa "qulfning" bardoshliligi algoritm
ma'lum bo'lgan holda faqat kalitning himoya xossalariga, asosan kalit
axborot miqdori(bitlar soni)ning kattaligiga bog'liq deb qabul qilingan.
Shifrlash kaliti shifr ochish kaliti bilan aynan yo ulardan biri asosida
ikkinchisi oson topilishi mumkin bo'lgan kriptotizimlar simmetrik
(sinonimlari: maxfiy kalitli, bir kalitli) kriptotizim deb ataladi.
Bunday kriptotizimda kalit aloqaning ikkala tomoni uchun bir xil
maxfiy va ikkovlaridan boshqa hech kimga oshkor bo'lmasligi shart.
Bunday tizimning xavfsizligi asosan yagona maxfiy kalitning himoya
xossalariga bog'liq.
Simmetrik kriptotizimlar uzoq o'tmishga ega bo'lsa-da, ular asosida
olingan algoritmlar kompyuterlardagi axborotlarni himoyalash zarurati
tufayli ba'zi davlatlarda standart maqomiga ko'tarildilar. Masalan,
|
| |
Ko‘z surtmalari. Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan yumshoq (surtma va
shamchalar) dorilar texnologiyasi.
4
18

usullari.
saqloachi o‘simliklardan suvli ajratma olishni bilish. Yurak
glikozidlari saqlovchi o‘simliklardan suvli ajratmalar olishni
bilish. Suvli ajratmalarni sifatini baholash, qadoqlash va
rasmiylashtirishni bilish.
17
Qaynatmalar tayyorlash va
ularga
dori
moddalarni
qo‘shish usullari.
O‘simlik xom ashyosini maydalik darajasini bilish va amalga
oshirish. Qaynvatmalarni o‘simlik xom ashyosi tabiatini
hisobga olgan xolda tayyorlashni va asoslashni bilish.
Qaynatmalar tarkibigi dori moddalarni qo‘shishni bilish.
Oshlovchi moddalar saqlovchi o‘simliklardan suvli ajratmalar
olishni bilish. Saponin saqlovchi saqlovchi o‘simliklardan
suvli ajratmalar olishni bilish. Antraglikozidlar saqlovchi
o‘simliklardan suvli ajratmalar olishni bilish.
18
Shilimshiqlar
va
ularni
tayyorlash. Suyuq va quruq
ekstrakt
konsentratlardan
suvli ajratmalar tayyorlash.
Shilimshiqlar saqlovchi o‘simliklarni ajratib olishni bilish. Sarf
koeffitsientini hisobga olgan xolda shilimshiqlar tayyorlashni
bilish. Shilimshiqlarni qadoqlash va rasmiylashtirishni bilish.
Suyuq va quruq ekstrakt konsentratlardan suvli ajratmalar
tayyorlashni bilish. Ekstraktlar
va shilimshiqlar bilan
tayyorlangan suvli ajratmalarni sifatini baholashni bilish.
Biologiya (2) — копия cdr - bet 190

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 190/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
11. Skaner, raqamli fotoapparat,
videokamera yordamida hosil
qilinadigan grafika turi qaysi
javobda keltirilgan?
a) Rastrli
b) vektorli
c) fraktal
12. Obyektlarning hajm model-
larini yaratish, saqlash, ishlov
berish va EHMlar yordamida
ularni namoyish etishni tushu-
nish bu?
a) kompyuter grafikasi
b) mashina grafikasi
c) elektron grafikasi
13. Tasvirlashning grafik tili
nima?
a) fikrni ifodalashning fazoviy
tasvirlash yoki shartli ravishda
tekislikda aks ettirish usullarining
to‘plamidir
b) grafik obraz mohiyatini ochib
beruvchi belgilar to‘plami
c) chizmalar to‘plami bo‘lib, ular
o‘zaro
bof’lanishlari
bilan
birgalikda tushuniladi
14. Tasvir nushasini ekranda hosil
qiluvchi oddiy nuqta nima deb
ataladi?
a)
Kodlash
b) piksel
c) orginal
15. Grafika necha elementga
bo‘linadi?
a) 2 elementga bo‘linadi
b) 3 elementga bo‘linadi
c) 4 elementga bo‘linadi
16. Grafik qiyofa nima?
a)
nuqtalar to‘plami bo‘lib, ular
o‘zaro
farqlanishi
bilan
birgalikda tushuniladi
b)
Chizmalar to‘plami bo‘lib,ular
o‘zaro
bog’lanishlari
bilan
birgalikda tushuniladi
c) grafik rasmlar to‘plami bo‘lib,
ular o‘zaro bof’lanishlari bilan
birgalikda tushuniladi
17. Eksplikatsiya nima?
a) grafik chizma mohiyatini ochib
beruvchi shartli belgilar to‘plami
b)
grafik
tasvillashning
mohiyatini
ochib
beruvchi
belgilar to‘plami
c) grafik obraz mohiyatini ochib
beruvchi belgilar to‘plami
18. Ikki o‘lchovli grafikaning
dasturiy
ta’minoti
(x,y)
koordinata sistemasida yuza
tasvirini hosil qilish imkoniyati
qanday ko‘rinishdagi tasvir?
a) 2D ko‘rinishdagi
b)3D ko‘rinishdagi
c)4D 2 ko‘rinishdagi
19. Injenerlik grafikasining nechta
asosiy funksiyasi mavjud?
a) 3 ta
b) 2 ta
c) 1 ta
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 191

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 191/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
20. Power Point qanday qastur?
a) taqdimot grafikli dastur
b) matnlar bilan ishlovchi dastur
c) jadvallar bilan ishlovchi dastur
21. Taqdimotni yaratish bu?
a) slaydlar ketma ketligini qurish,
b) Rasmlar ketma ketligini
qo‘llash
c) To‘g’ri javob ko‘rsatilmagan
22. Power Point da slaydlarni
ko‘rish holatlari mavjud ular
qaysilar?
a)
animatsiyalar,tuzilish,
slaydlarni saralash holati, slayd
nuzilishini o‘zgarturish
b) slaydlar, tuzilish, slaydlarni
saralovchi, qaydlar uchun betlar
c) animatsiyalar, slayd tuzilishini
o‘zgarturish, slaydlarni saralov-
chi, qaydlar uchun betlar
24. Slaydnima?
a) ma’lum bir o‘lchamga ega
bo‘lgan
muloqot
varoqlari
xisoblanadi
b) ko‘rgazmani tashkil etish
c) Rasmlar ketma ketligini
qo‘llash
25. Taqdimot yaratishni nechta
turi bor?
a) 2ta
b) 3 ta
c) 4 ta
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA
MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
TOSHKENT VILOYATI KASBIY TA’LIMNI
RIVOJLANTIRISH VA MUVOFIQLASHTIRISH
BOSHQARMASI
O’
RTACHIRCHIQ TUMAN 1-SON
KASB
-HUNAR MAKTABI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN
VIZUAL-DIDAKTIK RESURSLAR
Maxsus fan o‘qituvchisi:
Djorayev.S
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Nazarova Z.A., Tureeva G.M. Maxsus dori turlari texnologiyasi . – Toshkent, 2009.- 163 b
2. Miralimov M.M. Farmatsevtik texnologiya asoslari. – Toshkent: “Fan” nashriyoti, 2007. -343 b.
3. Назарова З.А., Туреева Г.М. Технология лекарств нового поколения. – Тексты лекций. - Ташкент, 2000. – 220 с.
4. Yunusxo‘jaev A.N. O‘zbekiston Respublikasida Farmatsiya faoliyati haqida. II kitob.- Toshkent, 2001. -324 b.
5. Tиxoнov A.И., Ярных T.Г. Технология лекарств. – Xaрков, 2002. - 704 с.
6. Чуешов В.И. Промышленная технология лекарств. – Xaрков, 2002.-761с.
7. Методические указания по спецкурсу “Биофармация”. – Харьков, 1986. - 152 с.
|
Biologiya (2) — копия cdr - bet 13

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.6.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Viruslardan birlamchi himoya
Antivirus dasturlaridan foydalanish
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni yoritib
beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
6-Mavzu
Viruslardan birlamchi himoya. Antivirus dasturlaridan
foydalanish qoidalari.
|
| |
-rasm.Erkaklar do’ppisi - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R....

257
qaraganda, Amir Temur Iroqdan turli hunarmandlar qatorida do‘ppido‘zlarni ham
keltirgan, shu sababli ular tikkan Do‘ppi iroqi deb nom olgan).
Har bir do‘ppi o‘zining yaratilish uslubiga ega bo‘lib,
ular bir-biridan farq
qiladi. O‘zbekistonda ommaviy bosh kiyimi asosan uch xil shaklga ega, ular
«Kuloh», «
Aroqchin», «Tusdo‘ppi» lardir.
Kuloh- konussimon erkaklar bosh kiyimidir. U asosan darveshlar bosh
kiyimidir. Uning matoxi toq uchburchak parchalaridan bichilib tikiladi. Kuloh
hozir juda kam uchraydi.
Aroqchin- sharsimon do‘ppi bo‘lib, uni asosan keksalar kiyadi.
Toshkentda
sharsimon do‘ppilar bosma, chakmato‘r, iroqi chok usullarida tikiladi.
Tus do‘ppi- keng tarqalgan yassi yuzaki do‘ppi. Ko‘pincha tus do‘ppi Chust
do‘ppi deb yuritiladi. Tus do‘ppilarning birgina klassik variantining o‘zida sakkizta
yuvelir chok uslubi qo‘llaniladi.
Do‘ppi uch qismdan iborat-
tepa (aylana va to‘rtburchak shaklida bichiladi),
kizak (gardish shaklida) va
jiyakdan tuziladi. Respublikaning turli joylarida
turlicha
bezatiladi va qismlari birlashtirilganda turlicha ko‘rinishga ega bo‘ladi.
Do‘ppining uchta turi mavjud - ya’ni
dumaloq, to‘rt qirrali dumaloq
do‘ppilar va cho‘zinchoq qalpoqchalar.
Do‘ppilar turlariga qarab ajratilgan:
erkaklar, ayollar, bolalar, qariyalar
uchun kabi turlari bor. Keksa ayollar odatda bu bosh kiyimni kiymaydilar.
Bolalarning do‘ppilari (kulohcha,
qalpoqcha, do‘ppi, kallapo‘sh) matolarining
turli-tumanligi va rang-barangligi bilan, popuk
va sharchalarining kattaligi,
kashtalari, zarlari va tumorlarining ko‘pligi bilan farqlanadi.
Biologiya (2) — копия cdr - bet 188

(2.9-ilova)
Baholash mezoni
Guruhda ishlashni baholash jadvali
Guruh
Javobning
aniqligi va
toliqligi (2-
5 ball)
Taqdim
etilgan
axborot
yaqqolligi (2-
5 ball)
Guruhning
har bir
a’zosi
faolligi (2-5
ball)
Umumiy
ball
miqdori
(2+3+4)
Baho
(5/4)
1
2
3
4
5
6
1
2
Har bir guruh mezonlar bo‘yicha ballarni jamlab, boshqa guruhlar
chiqishini baholaydi. Guruh olgan baho guruhning har bir a’zosi
bahosini belgilab beradi: 5 ball - «a’lo»; 4– «yaxshi»; 3 – «qoniqarli»; 2
ball – «qoniqarsiz».
Dars yakuni O‘qituvchi o‘tgan yangi mavzu bo‘yicha tushunmagan
savollarga javob beradi,darsni mustahkamlashdagi o‘quvchilar
javobini
muhokama qilib, o‘quvchilar bilimini baholaydi va darsni yakunlaydi.
(3.1-ilova )
Darsga faol ishtirok etgan o‘quvchilarni o‘qituvchi
baholaydi
O`quvchilar faoliyatini baholash mezonlari
86-100 % 5 baho “a`lo”
71 - 85% 4 baho “yaxshi”
55 – 70% 3 baho «qoniqarli»
(3.2-ilova)
Uyga vazifa:
O‘tilgan dars yuzasidan mustaqil ishlash uchun uyga vazifalar
beriladi
Biometriya
8-bobda 
biometrik maʼlumotlar

|
Biometriya
8-bobda
biometrik maʼlumotlar Pdf ko'rish
|
bet | 24/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikBiometriya
8-bobda
biometrik maʼlumotlar haqida bilib olasiz,
bunda texnologiyalar biometrik barmoq izlari, koʻzning toʻr
pardasini skanerlash yoki DNK kabi jismoniy xususiyatlar
hamda ovoz shablonlari yoki husnixat va imzo kabi xulq-
atvor xususiyatlariga asoslangan noyob hamda kuchli
autentifikatsiyani taʼminlashiga guvoh boʻlasiz.
KALIT SOʻZLAR
Biometriya: axborot kommunikatsiya texnologiyalarida
biometriya deganda barmoq izlari, koʻzning toʻr va rangdor
pardasi, ovoz va yuz shablonlari, qoʻl oʻlchovlari kabi
noyob shaxsiy xususiyatlarni tahlil qiladigan texnologiyalar
tushuniladi.
Hozirda biometrik tizimlardan asosan quyidagi maqsadlarda
foydalaniladi:
• verifikatsiya: shaxsning chindan ham oʻzi
gapirayotganligiga ishonch hosil qilish;
• identifikatsiya: omma orasidan biror kishini aniqlab olish;
• skrining: “qidiruv roʻyxati”da boʻlishi mumkin boʻlgan
kishini aniqlash uchun tekshirish.
Kvant kriptografiyasi
Kvant kriptografiyasi yorugʻlik xossalariga, xususan, fotonlarga
tayanadigan kalitni yaratish uchun fizikadan foydalanadi.
Foton yakka holda koʻrish uchun nihoyatda kichik boʻlgan nur
zarrasidir. Har qanday yorugʻlik fotonlardan tashkil topadi;
nafaqat koʻrish mumkin boʻlgan nur, balki radiotoʻlqinlar,
televizion koʻrsatuvlar, rentgen nurlari, ultrabinafsha nurlar va
boshqalar ham fotonlardan tashkil topgan bo‘ladi. Yuqorida
keltirilgan dasturlar orasidagi farq radiatsiya toʻlqinlarining
uzunligidadir.
Fotonlar vaznga ega emas va yorugʻlik tezligida harakatlanadi.
Ular qutblanish deb ataladigan yana bir xossaga ega boʻlib,
garchi tasavvur qilish qiyin boʻlsa-da, kvant mexanikasi orqali
maxfiy kalitni yuboruvchidan qabul qiluvchiga joʻnatish
imkonini beradi. Soʻng mazkur kalitdan internet kabi ochiq
kanal orqali yuborilgan kodlangan xabarlarni rasshifrovka
qilish(kodni ochish)da foydalanish mumkin.
|
| |
Yuqori konsentratsiyali eritmalar tayyorlash

8-jadval
Eritmalar tayyorlashning og‘irlik usul jadvali
Dori
moddalarning nomlari
Hajm oshish
Eritmalar
Eritmalarning
koeffisiyenti mg/g
konsentrasiyasi, %
zichligi, kg/m
3
Amidopirin
0,9
5
1,0032
Ammoniy
xlorid
-
20
1,0551
Analgin
0,68
-
-
Antipirin
0,85
-
-
Barbital natriy
0,64
10
1,0350
Geksametilentetramin
0,78
10
1,0212
Glyukoza
0,64
50
1,1857
Kaliy brom
0,27
20
1,1438
Kaliy yod
0,25
20
1,1478
Kaltsiy xlorid
0,58
50
1,2066
Kodein fosfat
-
10
1,0321
Kofein-benzoat natriy
0,65
10
1,0341
Magniy
sulfat
0,50
50
1,2206
Natriy benzoate
0,60
10
1,0381
Natriy brom
0,29
20
1,1488
Natriy gidrokarbonat
0,3
5
1,0331
Natriy salisilat
0,59
10
1,0301
Natriy xlor
0,33
-
-
Xloralgidrat
0,57
20
11,0860
Demak, 1000,0 kalsiy xlorid suvda eritilganda eritma hajmi 580 ml ga oshadi.
Bundan
50% — 2000,0 ml eritma tayyorlash uchun (2000—580)=1420 ml, eritma zichligi (1,21) hisobga
olinganda ham (2000x1,21=2420) 2420-1000=1420 ml suv olinadi.
Yuqori konsentratsiyali eritmalar aseptik sharoitda, yangi xaydab olingan tozalangan suvda
tayyorlanadi va filtrlanadi. Bunday eritmalarni tayyorlashda ishlatiladigan idish-anjomlar, filtr
qogoz va boshqa yordamchi moddalar sterillangan bo‘lishi lozim.
YUqori darajali eritmalarni
ogzi yaxshi maxkamlanadigan shisha idishlarda, xavo harorati 18-22°S dan oshmaydigan salqin
xonalarda saqlash tavsiya etiladi. YUqori konsentratsiya yoki foizli eritmalarni dorixonda ish
hajmi hisobga olingan holda kerakli miqdori hisoblanib tayyorlanadi. Eritma solingan idishga
uning nomi va darajasi, seriya raqami, tayyorlangan kuni va taxlil soni yozilgan xatlar yopishtiri-
ladi.
Jo’natuvchi
Qabul qiluvchi - Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J.,...

sarlavhasini tahlillaydi va ishlatadi. So‘ngra bu sarlavhani chiqarib tashlab,
axborotni yuqori sathga uzatadi.
OSI modelida protokollarning ikki xili farqlanadi
. Ulanishni o‘rnatishli
(connection oriented) protokollarida ma’lumotlarni almashishdan avval uzatuvchi
va qabul qiluvchi ulanishni o‘rnatishi va ehtimol, ma’lumotlar almashishida
ishlatiladigan protokolning ba’zi parametrlarini tanlashi lozim. Muloqot
tugaganidan so‘ng ular ulanishni uzib tashlashlari lozim. Ulanishni o‘rnatishga
asoslangan o‘zaro aloqaga misol sifatida telefonni ko‘rsatish mumkin.
Protokollarning ikkinchi guruhi – oldindan ulanishni o‘rnatishsiz
(connection less) protokolidir. Bunday protokollarni datagrammali protokollar ham
deb yuritiladi. Uzatuvchi axborotni u tayyor bo‘lganida uzatadi. Oldindan ulanishni
o‘rnatishsiz aloqaga misol sifatida xatni pochta qutisiga tashlashni ko‘rsatish
mumkin. Kompyuterlarning uzaro aloqasida protokollarning ikkala xili ishlatiladi.
Ilovalar

FAN DASTURI - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Ilovalar
FAN DASTURI
методик бирлашмалари фаолиятини мувофиқлаштирувчи кенгашнинг 20 йил «__» ______ даги «__» -сон мажлис баёни билан маъқулланган
Фаннинг ўқув дастури Тошкент фармацевтика институтида ишлаб чиқилди
Тузувчилар:
Тақризчилар:
Нуритдинова А.И.
Комилов Хн.М
|
Ўз РССВ ДВТТСНК ББ, мутахассисларининг малакасини ошириш бўйича бўлим бошлиғи, ф.ф.н, доц.
Биотехнология кафедраси мудири, проф
|
Фаннинг ўқув дастури Тошкент фармацевтика институтининг марказий услубий кенгашида муҳокама қилинган.
(2011 й - сонли баённома).
Кириш
Талабаларга гомеопатик, педиатрия, гериатрия, косметология ва ветеринария амалиётида қўлланиладиган дори турлари технологиясини, дори туридан доривор моддани ажралиб чиқишини бошқарувчи системалар, таъсири олдиндан белгиланган ва узайтирилган ҳамда, йўналтирилган ҳолда аъзо, тўқима ва ҳужайраларга етказишини таъминловчи дори воситаларига оид билимларни бериш мақсадида “Махсус дори турлари технологияси” фани таълим дастурига киритилди.
|
Jami
65 - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

7
Shamchalar texnologiyasida qo‘llaniladigan yangi asoslar
haqida.
4
8
Geterogen tipdagi surtmalar texnologiyasi. Hozirgi kunda
pastalarning YUDT orasida tutgan o‘rni.
4
9
Surtma dorilarni tayyorlashda o‘zbek olimlarining taklif etgan
asoslari haqida axborot.
3
10
Emulsion va absorbtsion asoslarning boshqa turdagi asoslardan
farqi va afzalliklari
3
11
Dorixonalarda hozirgi kunda eng ko‘p tayyorlanayotgan
linimetlar haqida axborot
4
12
Aseptika sharoitini yaratishni o‘ziga xos tomonlari va
muommalari.
4
13
Bacterial filtr yordamida filtrlash, dori tayyorlashda bakteritsid
lampalarni qo’llanilishi.
3
14
Stabilizator qo’shib tayyorlanadigan in’yeksion eritmalar
tayyorlash.
4
15
Oquvchan parli sterilizatorlar. Sterilizator S-60. Avtoklav
tuzilishi.
3
16
Hab dorilar tayyorlashda ishlatiladigan yordamchi moddalar.
4
17
Zaharli,
gidrofob,
kompleks
birikma
hosil
qiluvchi,
oksidlanuvchi moddalar bilan hab dorilar tayyorlash.
4
18
Qiyinchilik tug’diradigan retseptlar algoritmi.
4
Mustaqil ta’lim - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

3
Dorilarni og‘irlik bo‘yicha dozalarga bo‘lish. Maydalash va
aralashtirish asbobi. Elaklar va maydalik darajasi. Hovoncha
o’lchamларининг maydalash jarayoniga ta’siri.
4
4
Dorixona sharoitida kukunlar tayyorlashning alohida hollari.
4
5
Dorivor moddalarni terapevtik samaradorligiga ta’sir etuvchi
omillar.
4
6
Dorilarni hajm bo‘yicha dozalarga bo‘lish. Standart tomchi
o’tkazgichlar. Pipetka, byuretka va boshqa o’lchov asboblari.
4
7
Eritmalar texnologiyasida qo’llaniladigan asbob uskunalar,
ishlash prinsipi.
4
8
Eruvchanlik haqida tushuncha. DF bo’yicha eruvchanlikni
aniqlash.
4
9
Tozalangan suv. Distillyator haqida tushuncha.
4
10
Suyuqliklarni qadoqlovchi asboblar.
3
11
Suyuq dori turlari. SDSh uchun dorixat yozish.
Sirtga
qo‘llaniladigan suyuq dori turlari va erituvchilar.
3
12
Suvli eritmalar, tavsifi, tasnifi, tayyorlanish bosqichlari. Ichish
uchun ishlatiladigan suyuq dori turlari.
4
13
Byuretka moslamasi. Konsentrlangan eritmalarni tayyorlash
usullari va murakkab miksturalar tayyorlash.
3
14
Byuretka moslamasida qo’llaniladigan konsentratlar ro’yxati.
3
15
Standart farmakopeya suyuqliklarini tayyorlash. Rasmiy suvli
eritmalar og’irligi va og’irlik-hajm konsentratsiyasi orasida
bog’liqlik.
3
16
Suspenziyalar texnologiyasida ishlatiladigan stabilizatorlar, tabiiy
va sun’iy stabilizatorlar haqida.
4
17
Suspenziyalar
texnologiyasida
ishlatiladigan
yordamchi
moddalar.
3
18
Birlamchi emulsiyalarni tayyorlash usullari.
3
Ўқув фаннинг мақсади ва вазифалари

Ўқув фаннинг мақсади ва вазифалари
Фаннинг мақсади талабаларга таъсири йўналтирилган ва узайтирилган дори турларини яратиш асослари, тузилиши, таъсир этиш механизмлари, ҳамда гомеопатик, махсус педиатрик ва геритрик, косметология ва ветеринария амалиётида қўлланиладиган дори турлари технологиясининг назарий ва амалий асосларига оид билимларни беришдан иборат.
Фаннинг вазифаси гомеопатик, ёшига қараб бериладиган, косметология ва ветеринария амалиётида ишлатиладиган дори турлари, полимер доривор пардалар технологиясини ҳамда таъсири узайтирилган ва йўналтирилган дори турлари тузилиши, таъсир механизмларига оид маълумотларни ўзлаштиришдан иборат.
|
-ob’ekt.Usta Turg’uboy Mirzaahmedovyaratgan

253
Marg‘ilonning atlasi bor, shoni bor,
Yurtga manzur oltin ipak koni bor.
Kelsa, mehmon xushlaydi, bag‘rin ochib,
Tandir to‘la patir, gijda noni bor.
Mustaqillikdan so‘ng atlasning «Marg‘ilon», «Navro‘z», «Paxta-oy»,
«Rasadxona» kabi yangi-yangi turlari yaratilib, 200 dan ortiq go‘zal nusxalar
ishlab chiqarilmoqda. Shulardan 1967 yili korxona o‘zining «2-O‘z» va «174»
artikulli atlaslari bilan Kanadaning Monfealp shahrida o‘tkazilgan xalqaro
ko‘rgazmada oltin medal bilan mukofotlangan.
(Ekskursantlarga dastgohda o’tirib ishlab ko’rishlari uchun 5 daqiqa vaqt
beriladi. Usta Turg’uboy Mirzaahmedov bilan savol-jvob o’tkaziladi).
axborotni himoya qilishning kriptografik usullari

axborotni himoya qilishning kriptografik usullari keng ishlatilmoqda, bunda boshlang‘ich axborot Shunday o‘zgartiriladiki, buning nati-
jasida axborot kerakli vakolatlarga ega bo‘lmagan Shaxslarga tanishish va ishlatish uchun
mumkin bo‘lmay qoladi.
Boshlang‘ich axborotga ta’sirni ko‘rinishi bo‘yicha kriptografik o‘zgartirishni quyidagi
usullari mavjud: Shifrlash, stenografiya, kodlash,
zichlashtirish.
SHifrlash jarayoni boshlang‘ich axborot ustida orqaga qaytadigan matematik, man-
tiqiy va boshqa o‘zgartirishlarni o‘tkazishdir, buning natijasida Shifrlangan axborot har-
flarning, raqamlarning, boshqa belgilarning tartibsiz to‘plami ko‘rinishiga egadir. Axborot-
ni Shifrlash uchun o‘zgartirish algoritmi va kalit ishlatiladi. Odatda, ma’lum bir Shifrlash
algoritmi uchun o‘zgartirish algoritmi o‘zgarmas hisoblanadi. SHifrlash algoritmi uchun
boshlang‘ich qiymatlar bo‘lib Shifrlash uchun axborot va Shifrlash kaliti xizmat qiladi. Ka-
lit boshqaruvchi axborotni o‘z ichiga oladi, u Shifrlash algoritmini amalga oshirishda ish-
latiladigan operandlar kattaliklarini va algoritmning ma’lum qadamlarida o‘zgartirishlarni
tanlashni aniqlaydi.
Stenografiya usullari nafaqatgina saqlanayotgan yoki uzatilayotgan axborotni ma’nos-
ini berkitib qolmasdan, balki yopiq axborotni saqlash yoki uzatish omilini ham yashirish
imkonini beradi. Stenografiyani usullarini barchasini asosida yopiq axborotni ochiq fayllar
ichida niqoblash yotadi (masalan, MS DOS OT da EOF (ctrl Q Z) uning belgisi matnli faylni
oxirida joylashadi. OT ning standart qurilmalari EOF belgisiga etib
kelganda o‘qishni to‘xtatadilar va yopiq faylga murojaat qilib bo‘lmaydi).
Stenografiya vositalari yordamida matn, tasvir, nutq, raqamli imzo,
Shifrlangan xabar niqoblanishi mumkin. Stenografiyani va Shifrlashni
kompleks ishlatish maxfiy axborotni payqash va ochish masalasini echishni
murakkabligini ko‘p marotaba oshiradi. KT larida stenografiyani amaliy ishlatish endigina
boshlanmoqda, lekin o‘tkazilgan tadqiqotlar uning istiqbolligini ko‘rsatmoqda. KT larida
multimediya fayllarini qayta ishlash stenografiya oldida deyarli cheklanmagan imkoni-
yatlarni ochib beradi.
Axborotni
kodlash jarayonini mazmunini boshlang‘ich axborotni
(gaplar, so‘zlar) ma’noviy tuzilishlarini kodlar bilan almashtirish hisoblanadi.
Kodlar sifatida harflarning, raqamlarning, raqamlar va harflarning birlashmalari ish-
latishi mumkin. Kodlashda va teskari o‘zgartirishda maxsus jadvallar yoki lug‘atlar ish-
latiladi. Kamchiligi - kodlaydigan jadvallarni saqlashni va tarqatishni zarurligidir, ularni,
27
ushlab olingan xabarlarning qayta ishlashning statistik usullari bilan kodlarni ochishdan
saqlanish uchun, tez-tez almashtirish kerakdir. Kodlash usulini ma’noviy tuzilishlari chek-
langan to‘plamli tizimlarda (masalan, ABT ning buyruqli liniyalarida) qo‘llash maqsadga
muvofiqdir.
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev - bet 137

255
Ba’zida bu motiv bir vaqtning o‘zida bir nechta timsollarni, masalan, qo‘yning
buralgan shoxlari va bir-biridan tarmoqlangan juft o‘simlik jingalalarini eslatadi.
Qadimgi an’analarga ko‘ra o‘zbek qizlari, bo‘lajak kelinchaklar seplari
uchun har xil kashtachilik buyumlarini o‘zlari tayyorlashlari shart bo‘lgan.
Kashtalar qanchalik nozik, chiroyli bo‘lsa, qayliq shunchalik yuqori baholangan.
O‘rta Osiyoda kashtachilik juda keng tarqalgan bo‘lib, oilada har bir ayol kashta
tikishni bilishi kerak bo‘lgan. Shuning uchun har bir oila o‘zi uchun kirpech,
so‘zana, dorpech, oynaxalta, choyxaltalarni o‘zlariga tikkanlar. Bezak
buyumlarning turlaridan: so‘zana, choyshab, zardevor, gulko‘rpa, parda, belbog‘
(yostiq ustiga yopiladigan), do‘ppi, ko‘ylak, dastro‘mol, joynamoz, nimcha, maxsi
kovush, xaltacha va boshqalar badiiy did bilan bezatilgan. O‘tmishda bu kashtalar
oq va malla matolarga tikilgan. Keyinchalik shoyi baxmalga tikiladigan bo‘ldi.
(Ekskursantlarga kashtaning bitta gul nusxasini qo’lda tikib ko’rishlari
uchun 5 daqiqa vaqt beriladi).
4-ob’ekt.Do‘ppido‘zlik namunalari
Hurmatli ekskursantlar! Do‘ppido‘zlik san’ati kashtado‘zlikning ajralmas
qismidir. Do‘ppilarga kashtado‘zlik usullari namunalaridan foydalanilgan.
O‘zbek milliy an’anaviy kiyimlari orasida ko‘rinishi jihatidan kichkina, lekin
eng qadimiy, ko‘p, keng tarqalgani, bu umriboqiy-o‘zbek do‘ppisidir. U erkaklar,
ayollar va bolalar milliy kiyimining ajralmas tarkibiy qismi hisoblanib, xalqning
hayot tarzi va an’analariga chuqur kirib borgan.
Do‘ppi-yengil bosh kiyimi bo‘lib, islom tarixi va aqidalariga ko‘ra katta
yoshdagi mo‘min-musulmonlar odatda boshyalang yurmaganlar. Yilning issiq
fasllarida uyda, ko‘cha-kuyda, mehmondorchilik va ishxonalarda do‘ppi, qalpoq,
kallapo‘sh deb har joyda har xil ataladigan bosh kiyim kiyishgan.Dastlab Eronda
va turkiy xalqlarda rasm bo‘lib, keyin boshqa xalqlarga o‘tgan. XIII asrda
Rossiyada ham paydo bo‘la boshlagan.
|
-Ma’ruza

Mavzu: Gomeopatiya amaliyotida ishlatiladigan qattiq dori turlari

|
-Ma’ruza
Mavzu: Gomeopatiya amaliyotida ishlatiladigan qattiq dori turlari
|
bet | 50/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
5-Ma’ruza
Mavzu: Gomeopatiya amaliyotida ishlatiladigan qattiq dori turlari
(trituratsiyalar, granulalar, tabletkalar)
Ma’ruza maqsadi: Gomeopatik trituratsiyalar, gomeopatik granulalar, gomeopatik tabletkalarni tayyorlash va sifatini tekshirish usullarini o‘zlashtirish, gomeopatik qatiq dori turlarini tayyorlashdagi texnologik jarayonlarni o‘rgatish.
Tayanch atama va iboralar: gomeopatik trituratsiyalar, gomeopatik granulalar, gomeopatik tabletkalar
Reja:
1. Gomeopatiya amaliyotida ishlatiladigan qattiq dori turlari - trituratsiyalar, granula va tabletkalarni ahamiyati.
2. V.Shvabe qo‘llanmasining 7,8 va 9-bandlari bo‘yicha gomeopatiya trituratsiyalarini tayyorlash texnologiyasini o‘ziga hosligi. Gomeopatiya trituratlarini sifatini baholash va saqlash.
3. Gomeopatiya amaliyotida qo‘llaniladigan granulalarning ta’rifi, granulalarni tuyintirish qoidalari. Gomeopatiya granulalarini sifatini baholash va saqlash.
4. Gomeopatiya amaliyotida qo‘llaniladigan tabletkalar texnologiyasini o‘ziga hosligi.
|
| |
Dorixonada tayyorlanadigan suyuq dorilarga retsept yozilishi va konsentratsiyasini

|
Dorixonada tayyorlanadigan suyuq dorilarga retsept yozilishi va konsentratsiyasiniBog'liq farmatsevtik texnologiya Dorixonada tayyorlanadigan suyuq dorilarga retsept yozilishi va konsentratsiyasini
belgilash usullari
Bir xil tarkibdagi eritmalarning yozilish turi har xil bo‘lishi mumkin.
Rp: Solutionis Natrii benzoatis 1% — 200 ml
Natrii hydrocarbonatis 2,0
Misce. Da Signa. 1 osh qoshiqdan kuniga 3 mahal ichilsin.
Rp: Natrii benzoatis
Rp: Solutionis Natrii benzoatis 2,0-200 ml
Natrii hydrocarbonatis 2,0
M.D.S. 1 osh qoshiqdan kuniga 3 mahal ichilsin.
Yozilish uslubidan kat‘i nazar eritma og‘irlik-hajm usulida tayyorlanadi. Chunki umumiy
hajm har uchala holda ham 200 ml gacha bo‘lishi shart.
OG‘IRLIK-HAJM USULIDA DORI TURLARINI TAYYORLASH
Og‘irlik-hajm usuli bilan suyuq dorilar tayyorlashda dori modda tortib olinib, erituvchi
bilan belgilangan hajmgacha yetkaziladi. Eritma darajasini (1:2, 1:5, 1:10) nisbatda belgilaganda
ko‘rsatilgan hajmda qancha modda borligi tushuniladi. Masalan, 2:100 nisbati 100 ml hajmda 2,0
modda borligini ko‘rsatadi. Buni tayyorlash uchun esa 2,0 modda olib, 100 ml gacha erituvchi
solish kerak. Konsentratsiya protsent hisobida berilgan bo‘lsa, 100 ml hajmdagi moddani gramm
miqdori deb yoki ma‘lum bir hajmdagi protsent miqdor deb tushuniladi. Og‘irlik-hajm usuli
bilan eritmalar tayyorlanganda byuretka, pipetka, menzurka, silindr va shunga o‘xshash hajm-
o‘lchov asboblari hamda oldindan tayyorlab qo‘yilgan yuqori darajali eritmalar (konsentratlar)
dan foydalaniladi.
Yuqori darajali eritmalar shu dori moddani dorixatda ko‘rsatilishi mumkin bo‘lgan
darajasidan yuqori darajada tayyorlangan "ishchi" eritmalar hisoblanib, ularni suyultirib,
dorixatda ko‘rsatilgan miqdorga keltiriladi.
Yuqori darajali eritmalar nomenklaturasi individual dorixatga bog‘liq bo‘lib, u har bir
dorixona sharoiti, joylanishi va kategoriyasiga qarab o‘zgarib turishi mumkin. Dorixonalarda
ko‘p ishlatiladigan yuqori darajali eritmalar O‘zbekiston Soglikni Saqlash vazirligi tomonidan
tasdiklangan buyruq ilova ro‘yxatida keltirilgan.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 189

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 189/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O'quvchilarning bilimlarini nazoratdan o'tkazish uchun test
topshiriqlari va tarqatma savollar
1. Kompyuter grafikasi o‘tgan
asrning
nechanchi
yillarida
paydo bo‘ldi?
a) 80-yillarida
b) 70-yillarida
c) 90-yillarida
2. Kompyuter grafikasining
qo‘llanish sohalari qaysi bandda
to‘liq ko‘rsatilgan?
a) arhitektura, meditsina, dizayn
b) ekalogiya, arhitektura
c) matematika,informatika
3. Kompyuter grafikasi necha
turga bo‘linadi?
a) 2 turga
b) 3 turga
c) 4 turga
4. Rastrli grafikada tasvirlar ….
a) Vergullar yordamida tashkil
etiladi
b) Nuqta(piksel)lar yordamida
tasgkil etiladi
c)Nuqta va vergullar yordamida
tashkil etiladi
5. Vektorli grafikada tasvirlar……..
a) Chiziqlar yordamida nashkil
etiladi
b) Nuqta(piksel)lar yordamida
tasgkil etiladi
c)Nuqta va vergullar yordamida
tashkil etiladi
6. Fraktal grafikaning asosiy
elementi qaysi?
a) chiziq
b) nuqtalar (piksellar)
c) dasturlash va formulalar
7. Rastrli grafika xosil qilish
dasturlarini aniqlang?
a) Adobe Photoshop, Corel Draw
b) Adobe Photoshop, Paint
c) Corel Draw, Maya
8. Vektorli grafika xosil qilish
dasturlarini aniqlang?
a)Adobe Photoshop, Corel Draw
b) Adobe Photoshop, Paint
c) Flash, Corel Draw
9. Matematik tenglamalar bilan
hosil qilinadigan grafika turiga ...
grafika deyiladi?
a) Rastrli
b) vektorli
c) fraktal
10. rasmni kattalashtirganda ham
uning sifati o‘zgarmaydigan
grafika turiga … grafika deyiladi?
a) Rastrli
b) vektorli
c) fraktal
|
| |
Axborotni huquqiy muhofaza qilish deganda

20
yaratish, taqsimlash va himoyalash usullarini ishlab chiqish zaruriyatini tug‘diradi. Maxfiy
va qimmatbaho axborotlarga ruxsatsiz kirishdan himoyalash eng muxim vazifalardan biri
sanaladi. Kompyuter egalari va foydalanuvchilarning mulki huquqlarini himoyalash - bu
ishlab chiqarilayotgan axborotlarni jiddiy iqtisodiy va boshha moddiy hamda nomoddiy
zararlar keltirishi mumkin bo‘lgan turli kirishlar va o‘g‘irlashlardan himoyalashdir. Hozirgi
kunda xavfsizlikning bir qancha yo‘nalishlarini qayd etish mumkin. (1- rasm)
Axborot xavfsizligi deb, ma’lumotlarni yo‘qotish va o‘zgartirishga yo‘naltirilgan tabiiy
yoki sun’iy xossali tasodifiy va qasddan ta’sirlardan xar qanday tashuvchilarda axborot-
ning himoyalanganligiga aytiladi. Ilgarigi xavf faqatgina konfidensial (maxfiy)
xabarlar va
xujjatlarni o‘g‘irlash yoki nusxa olishdan iborat bo‘lsa, hozirgi paytdagi xavf esa kompyut-
er ma’lumotlari to‘plami, elektron ma’lumotlar, elektron massivlardan ularning egasidan
ruxsat so‘ramasdan foydalanishdir.
Bulardan tashqari, bu
xarakatlardan moddiy foyda
olishga intilish ham rivojlandi.
AXBOROTNI HUQUQIY MUHOFAZA QILISH

|
AXBOROTNI HUQUQIY MUHOFAZA QILISHBog'liq Axborot xavfsizligiAXBOROTNI HUQUQIY MUHOFAZA QILISH
Axborot xavfsizligiga kirish
Tez rivojlanib borayotgan kompyuter axborot texnologiyalari bizning kundalik xayo-
timizning barcha jabhalarida sezilarli o‘zgarishlarni olib kirmoqda. Xozirda “axborot tus-
hunchasi” sotib olish, sotish, biror boshqa tovarga almashtirish mumkin bo‘lgan maxsus
tovar belgisi sifatida tez-tez ishlatilmoqda. SHu bilan birga axborotning bahosi ko‘p xollar-
da uning o‘zi joylashgan kompyuter tizimining bahosida bir necha yuz va ming barobarga
oshib ketmoqda. Shuning uchun tamomila tabiiy xolda axborotni unga ruxsat etilmagan
xolda kirishdan, qasddan o‘zgartirishdan, uni o‘g‘irlashdan, yo‘qotishdan va boshqa jinoiy
xarakterlardan himoya qilishga kuchli zarurat tug‘iladi.
Ammo, jamiyatning avtomatlashtirishning Yuqori darajasiga intilishi uni foydalanil-
adigan axborot texnologiyalarning xavfsizligi saviyasiga bog‘liq qilib qo‘yadi. Haqiqatan,
kompyuter tizimlarining keng ko‘lamda ishlatilishi doimo o‘sib boruvchi axborot xajmini
ishlash jarayonlarini avtomatlashtirishga imkon bersada, bu jarayonlarni agressiv ta’sir-
larga nisbatan ojiz qilib qo‘yadi va, demak, axborot texnologiyalardan foydalanuvchilar
oldida yangi muammo-axborot xavfsizlik muammosi ko‘ndalang bo‘ldi.
Xavfsizlik muammosi, aslida, yangi muammo emas, chunki xavfsizligini ta’minlash xar
qanday tizim uchun, uning murakkabligi, tabiatidan qat’iy nazar, birlamchi vazifa hisobla-
nadi. Ammo, himoyalanuvchi ob’ekt axborot tizimi bo‘lsa, yoki agressiv ta’sir vositalari
axborot shaklda bo‘lganda, himoyaning mutloq yangi texnologiyalarini va usullarini yarat-
ishga to‘g‘ri keladi.
Ma’lumotlarni himoyalovchi usullar xamda xakerlarga qarshi xarakat vositalar
majmuasini belgilash maqsadida kompyuter xavfsizligi atamasi ishlatila boshlandi. Ma’lu-
motlarni ishlovchi taqsimlangan tizimlarning paydo bo‘lishi xavfsizlik masalasiga yangicha
yondashishning Shakllanishiga olib keldi. Ma’lumki, bunday tizimlarda tarmoqlar va kom-
munikatsion uskunalar foydalanuvchilarning terminallari bilan markaziy kompyuterlar
o‘rtasida ma’lumotlar almashishga xizmat qiladi. Shu sababli ma’lumotlar uzatiluvchi tar-
moqlarni ximoyalash zaruriyati tug‘ildi va shuning bilan birga tarmoq xavfsizligi atamasi
paydo bo‘ldi.
Axborotning muximlik darajasi qadim zamonlardan ma’lum. Shuning uchun ham
qadimda axborotni himoyalash uchun turli xil usullar qo‘llanilgan. Ulardan biri – sirli
yozuvdir. Undagi xabarni xabar yuborilgan manzil egasidan boshqa Shaxs o‘qiy olmagan.
Asrlar davomida bu san’at – sirli yozuv jamiyatning Yuqori tabaqalari, davlatning
elchixona rezidensiyalari va razvedka missiyalaridan tashqariga chiqmagan. Faqat bir
necha o‘n yil oldin hamma narsa tubdan o‘zgardi, ya’ni axborot o‘z qiymatiga ega bo‘ldi
va keng tarqaladigan mahsulotga aylandi. Uni endilikda ishlab chiqaradilar, saqlaydilar,
uzatishadi, sotadilar va sotib oladilar. Bulardan tashqari uni o‘g‘irlaydilar, buzib talqin
etadilar va soxtalashtiradilar. Shunday qilib, axborotni himoyalash zaruriyati tug‘iladi.
|
| |
Gomeopatik granulalar va tabletkalar texnologiyasi

|
Gomeopatik granulalar va tabletkalar texnologiyasi
|
bet | 53/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Gomeopatik granulalar va tabletkalar texnologiyasi
Gomeopatiya granulalari bu – ichish uchun mo‘ljallangan qattiq dozalarga bo‘lingan dori turi. Gomeopatiya granulalari turli gomeopatiya dori moddalari eritmalarini yoki ularning aralashmalarini tayyor qand granulalarga shimdirish (to‘yintirish) usuli bilan olinadi. Demak, gomeopatiya granulalari texnologiyasi dori moddani suvli yoki spirtli eritmalaridan qand granulalarini adsorbsiya qilishga asoslangan bo‘ladi. V.Shvabe qo‘llanmasida keltirilishi bo‘yicha qand granulalari toza, oliy navli shakarqamish shakaridan tayyorlanadi. Ular tozalangan suvda hech qanday qoldiqsiz erib ketishi kerak. Granulalar obakilash usulida konditer fabrikalarida yoki farmatsevtik zavodlarda olinadi. Granulalarni gomeopatik suyultirilgan eritmalar (dilyusiyalar) bilan bir hil to‘yintirish uchun ular ma’lum kattalikda bo‘lishi kerak. Shuning uchun qand granulalari kata-kichikligi bo‘yicha saralanadilar. Qand granulalari massasi va diametrini o‘lchami bo‘yicha 2-jadvalda keltirilgan nomerlaga tasniflanadilar.
2-jadval
To‘yintirish uchun mo‘ljallangan birlamchi granulalarni tasnifi
Granulalar
№
|
1,0 grammdagi granulalar soni
|
Granulalarni hisoblash uchun olinadigan tortma massasi, g
|
1- ta granula massasi, g
|
Granulalarni o‘rtacha diametri, mm
|
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
|
470-530
220-280
110-130
70-90
40-50
22-28
10
5
3
2
|
0,1
0,2
0,4
0,6
1
2
5
10
15
25
|
0,002
0,004
0,0083
0,0125
0,022
0,04
0,1
0,2
0,33
0,5
|
1,4
1,7
2,2
2,5
3,0
3,7
5,0
6,3
7,4
8,5
|
Granulalarni nomerini aniqlash uchun granulalar ma’lum teshik diametriga ega elakdan o‘tkaziladi yoki har bir nomerga tegishli granulalar o‘rtacha og‘irligi jadvalda keltirilgan miqdor bo‘yicha (masalan, 1 grammdan) tortib olinadi va granulalarni soni sanab chiqiladi.Granulalar raqam bo‘yicha bir-biridan farqlanadi. Ko‘pincha 4-va 5- raqamdagi granulalar ishlatiladi.
|
| |
VPN-server server - Biologiya (2) — копия cdr

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq Axborot xavfsizligiVPN-server server
vazifasini o‘tovchi, kompyuterga o‘rnatiluvchi dasturiy yoki das-
turiy-apparat kompleksidan iborat. VPN-server tashqi tarmoqlarning ruxsatsiz foydala-
nishidan serverlarni himoyalashni hamda alohida kompyuterlar va mos VPN-mahsulot-
lari orqali himoyalangan lokal tarmoq segmentlaridagi kompyuterlar bilan himoyalangan
ulanishlarni tashkil etishni ta’minlaydi. VPN-server VPN-mijozning server platformalari
uchun funksional analog hisoblanadi. U avvalo VPN-mijozlar bilan ko‘pgina ulanishlarni
madadlovchi kengaytirilgan resurslari bilan ajralib turadi. VPN-server mobil foydalanu-
vchilar bilan ulanishlarni ham madadlashi mumkin.
VPN xavfsizlik shlyuzi
. (Security gateway) ikkita tarmoqqa ulanuvchi tarmoq qurilma-
si bo‘lib, o‘zidan keyin joylashgan ko‘p sonli xostlar uchun shifrlash va autentifikatsiyalash
vazifalarini bajaradi. VPN xavfsizligi shlyuzi shunday joylashtiriladiki, ichki korporativ tar-
moqqa atalgan barcha trafik u orqali o‘tadi. VPN xavfsizligi shlyuzining adresi kiruvchi
tunnellanuvchi paketning tashqi adresi sifatida ko‘rsatiladi, paketning ichki adresi esa
shlyuz orqasidagi muayyan xost adresi hisoblanadi. VPN xavfsizligi shlyuzi alohida dastur-
iy echim, alohida apparat qurilmasi, hamda VPN vazifalari bilan to‘ldirilgan marshrutiza-
torlar yoki tarmoqlararo ekran ko‘rinishida amalga oshirilishi mumkin.
Axborot uzatishning ochiq tashqi muhiti ma’lumot uzatishning tezkor kanallarini (In-
ternet muhiti) va aloqaning sekin ishlaydigan umumfoydalanuvchi kanallarini (masalan,
telefon tarmog‘i kanallarini) o‘z ichiga oladi. Virtual xususiy tarmoq VPNning samarador-
ligi aloqaning ochiq kanallari bo‘yicha aylanuvchi axborotning himoyalanish darajasiga
bog‘liq. Ochiq tarmoq orqali ma’lumotlarni xavfsiz uzatish uchun inkapsulyasiyalash va
tunnellash keng ishlatiladi. Tunnellash usuli bo‘yicha ma’lumotlar paketi umumfoydal-
anuvchi tarmoq orqali xuddi oddiy ikki nuqtali ulanish bo‘yicha uzatilganidek uzatiladi.
Har bir “jo‘natuvchi-qabul qiluvchi” juftligi orasiga bir protokol ma’lumotlarini boshqa-
sining paketiga inkapsulyasiyalashga imkon beruvchi o‘ziga xos tunnel-mantiqiy ulanish
o‘rnatiladi.
Tunnellashga binoan, uzatiluvchi ma’lumotlar porsiyasi xizmatchi hoshiyalar bilan
birga yangi “konvert”ga “joylash” amalga oshiriladi. Bunda pastroq sath protokoli paketi
yuqoriroq yoki xudi shunday sath protokoli paketi ma’lumotlari maydoniga joylashtiriladi.
Ta’kidlash lozimki, tunnelashning o‘zi ma’lumotlarni ruxsatsiz foydalanishdan yoki buz-
ishdan himoyalamaydi, ammo tunnellash tufayli inkapsulyasiyalanuvchi dastlabki pa-
ketlarni to‘la kriptografik himoyalash imkoniyati paydo bo‘ladi. Uzatiluvchi ma’lumotlar
konfidensialligini ta’minlash maqsadida jo‘natuvchi dastlabki paketlarni shifrlaydi, ularni,
yangi IP- sarlavha bilan tashqi paketga joylaydi va tranzit tarmoq bo‘yicha jo‘natadi
|
| |
Rezident qorovullaridan - Biologiya (2) — копия cdr

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq Axborot xavfsizligiRezident qorovullaridan
foydalanuvchi usuli hisoblash mashinasining asosiy xotirasi-
da doimo saqlanuvchi va boshqa programmalar xarakatini kuzatuvchi programmalarga
asoslangan. Bu metodning, jiddiy kamchiligi sifatida yolg‘on-dakam trevogalar foizining
ko‘pligidir.
Programmani vaksinatsiyalash
deganda uning yaxlitligini nazorat qilish maqsadi-
da maxsus modulning yaratilishi tushuniladi. Fayl yaxlitligining xarakteristikasi sifatida
odatda nazorat yig‘indisidan foydalaniladi. Vaksinatsiyalangan faylning zaxarlanishi so-
dir bo‘lsa nazorat moduli nazorat yig‘indisining o‘zgarishini aniqlaydi va bu xususida foy-
dalanuvchini ogohlantiradi. Viruslarga qarShi apparat-programm vositalardan foydalan-
ish usuli viruslardan himoyalanishning eng ishonchli usuli hisoblanadi. Hozirda Shaxsiy
kompyuterlarni himoyalashda maxsus kontrollerlar va ularning programm ta’minotidan
foydalaniladi. Kontroller umumiy Shinadan foydalana oladi va Shu sababli disk tizimsiga
bo‘lgan barcha murojaatlarni nazorat qiloladi. Kontrollerning programm ta’minotida ish-
lashning oddiy rejimida diskning o‘zgartirilishi mumkin bo‘lmagan qismlari xotirlanadi.
17
Viruslarga qarshi apparat-programm vositalar quyidagi afzalliklarga ega:
- doimo ishlaydi;
- ta’sir mexanizmidan qat’iy nazar barcha viruslarni aniqlaydi;
- virus ta’siri yoki malakasiz foydalanuvchi ishi natijasidagi ruxsatsiz xarakatlarni
tuxtadi.
Bu vositalarning kamchiligi sifatida ularning shaxsiy kompyuter apparat vositalariga
bog‘liqligini ko‘rsatish mumkin.
Viruslar ta’siri oqibatlarini yo‘qotish jarayonida viruslar
-
ni yo‘qotish, hamda virus bo‘lgan fayllar va xotira qismlarini tiklash amalga oshiriladi.
Viruslarga qarshi programmlar yordamida viruslar ta’siri oqibatlarini yo‘qotishning ikki
usuli mavjud. Birinchi metodga binoan tizim ma’lum viruslar ta’siridan so‘ng tiklanadi.
Virusni yo‘qotuvchi programmani yaratuvchi virusning stukturasini va uning yashash ma-
konida joylashish xarakteristkalarini bilishi shart. Ikkinchi metod noma’lum viruslar bilan
zaxarlangan fayllarni va yuklama sektorini tiklashga imkon beradi. Fayllarni tiklash uchun
tiklovchi programma fayllar xususidagi viruslar yo‘qligidagi axborotni oldindan saqlashi
lozim. Zaxarlanmagan fayl xususidagi axborot va viruslar ishlashining umumiy prinsiplari
xususidagi axborotlar fayllarni tiklashga imkon beradi.
|
| |