Yog’‘larni dezodoratsiyaLASH - 1 Moylarni rafinatsiyalash va gidrogenizatsiyalash. Margarin va margarin mahsulotlari...

|
1 Moylarni rafinatsiyalash va gidrogenizatsiyalash. Margarin va margarin mahsulotlari ishlab chiqarish
|
bet | 21/51 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #157144 |
Bog'liq 1 Moylarni rafinatsiyalash va gidrogenizatsiyalash. Margarin va Yog’‘larni dezodoratsiyaLASH (DOG’LASH)
Rafinatsiya jarayonining oxirgi bosqichi dezodoratsiyalash (hidsizlanti-rish) dir, uning maqsadi -–yog’‘dagi noxush ta’m va hidni yo‘kotish hisoblanadi.
Bu ta’m va hidni yog’‘da murakkab moddalar aralashmasi hosil qiladi. Bu moddalarga erkin yog’‘ kislotalari, quyimolekulali yog’‘ kislotalari (kapril, kapron va h.k.), alifatik uglevodorodlar, tabiiy efir moylari, aldegidlar, ketonlar, oksi-kislotalar va h.k. kiradi. Hidsizlantirish vaqtida zaharli silikatlar ham yo‘qotiladi.
Hidsizlantirish jarayonining mohiyati. Dezodoratsiya suyuqliklarni haydash (distillyasiya) usullaridan biri hisoblanadi. Hidsizlantirish jarayo-ni uch bosqichdan iborat: suyuqlik qatlamidagi hid beruvchi moddalarnig’lanish qatlamiga o‘tishi; hid beruvchi moddalarningg’lanishi;g’lanish qatlamidang’langan moddalar molekulalarini yo‘qotish.
Uchuvchan moddalar sifat va miqdor jihatdan har xil tarkibli moddalarning murakkab kompleksidan tashkil topgan. Ular triglitseridlarga nisbatan ko‘proqg’ elastikligiga ega, ya’ni uchuvchanlik hosil qiladi. Hidsizlantirish samaradorligi hid beruvchi moddalar tarkibiga, uchuvchanligiga va jarayon haroratiga bog‘liq.
Haroratning ko‘tarilishi bilan hid beruvchi moddalarning uchuvchanligi vag’larning tarangligi oshadi. Agar harorat juda yuqori bo‘lsa, bu hol yog’‘larning polimerizatsiyasi va oksidlanishiga olib keladi. Harorat 2500C dan oshsa, yog’‘larni termik parchalanishi kuchayadi va yog’‘larni yo‘qotish ortadi.
Aromatik moddalarni haydashda haroratni pasaytirish uchun hidsizlantirish jarayoni vakuum ostida, ochiqg’ ta’sirida olib boriladi.
Iste’mol qilishga mo‘ljallangan yog’‘larni sifati dezodoratsiya jarayonini to‘liq va kamchiliksiz olib borishga bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun dezodoratsiya yog’‘larni tozalashdagi asosiy jarayonlardan biridir. Yog’‘larni dezodoratsiya qilishdan maqsad, yog’‘larni hid va ta’m beruvchi moddalardan tozalashdir. Bu moddalar moylarda yaxshi eriydi, hamda yuqori molekulyar massaga va pastg’ bosimiga egadir. Uchuvchan moddalarningg’ bosimlari yog’‘ kislotalariningg’ bosimiga yaqin bo‘ladi. Uchuvchan moddalarning va erkin yog’‘ kislotalarining miqdori kamligi vag’ bosimini pastligi uchun ularning eritmalari ideal eritmalar xisoblanib ularningg’ fazasi Dalton konuniga bo‘ysunadi.
Dezodoratsiyaning muhim belgisi bo‘lib, berilayotgan ochiqg’ va dezodoratsiya vaqti hisoblanadi. Bu omillar o‘z navbatida dezodoratordagi bosimga, dezodoratsiyalanayotgan moyning miqdoriga, hamda hid beruvchi moddalarning boshlang‘ich va oxirgi konsentratsiyalariga bog‘liq. Ochiqg’ qurilmaga barbatyor, aralashtirgich va boshqag’ taqsimlagich moslamalar orqali beriladi. Bu suyuqlikni intensiv aralashtirishni ta’minlaydi, o‘ta qizib ketishni kamaytiradi. Mayda pufakcha ko‘rinishida haydalgang’ yog’‘ bilang’ yog’‘li ko‘pik holidagi aralashma hosil qiladi. Shu sababli hidli moddalar yog’‘ tomchisidan uning yuzasiga diffuziyalanadi va suv bilan aralashadi. Natijada dezodoratsiya jarayoni tezlashadi va osonlashadi. Ko‘pgina dezodoratorlarda hidli moddalarni yo‘qotish jarayoni plyonkali qatlamda olib boriladi. Dezodoratsiyada bosimni kamayishi bilan hid beruvchi moddalarning qaynash harorati va ochiqg’ sarfi kamayadi. Chuqur vakuum otilib chiqayotgang’ pufakchalarini maydalanish imkonini beradi; bunda pufakcha ishchi yuzasining oshishi bilan uning hajmi kengayadi. Natijadag’lanish koeffitsienti oshadi. Vakuum dezodoratsiyalash davomiyligiga, yog’‘ sifatiga vag’ sarfiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Tayyor mahsulot sifatiga ta’sir qiladigan boshqa omillardan biri dezodoratsiya jarayonining borish sharoiti va qurilmani konstruksiyasi hisoblanadi. Har bir moy va yog’‘ turi uchun alohida optimal dezodoratsiyalash harorati mavjud. Bu narsa hid beruvchi moddalar tarkibiga bog‘liq. Tarkibida past molekulyar massali hid beruvchi moddalar bo‘lgan kokos, palma yadro va shunga o‘xshash moylarni haydash harorati kungaboqar moyi, salomas va boshqa yog’‘larnikiga nisbatan past bo‘ladi.
Dezodoratorlar albatta izolyasiyalangan bo‘lishi kerak, chunki hid beruvchi moddalarg’lari kondensatsiyalanmasligi va dezodoratsiyalangan moyga qaytmasligi kerak. Yog’‘larni oksidlanishini kamaytirish uchun dastlab yuqori bo‘lmagan haroratda deaeratsiya qilinadi.
Dezodoratsiyalangan yog’‘ni barqarorligini oshirish uchun unga anti- oksidantlar yoki sinergistlar, asosan limon kislotasi qo‘shiladi. Ular metallarni aktivligini kamaytiradi va katalizator kabi oksidlashini oldini oladi.
Ba’zi xollarda hid va ta’mni yog’‘da qaytadan paydo bo‘lishi kuzatiladi. Agar dezodoratsiya jarayoni texnologik rejimga to‘la rioya qilgan holda olib borilsa, hid va ta’mni qaytadan paydo bo‘lishi yuz bermaydi. Barcha sharoitlar to‘g‘ri olib borilganda dezodoratsiyalangan yog’‘ benuqson organoleptik ko‘rsatkichlarga ega bo‘ladi.
Yog’‘lardagi individual uchuvchan moddalarning va erkin yog’‘ kislotalarining miqdori aniq bo‘lmaganligi uchun hisoblashda, suyuqlik fazasi (yog’‘) ikkita komponentdan tashkil topgan deb qabul qilinadi, ya’ni uchglitserid va erkin stearin kislotasi. Shuning uchun stearin kislotaning kamayishi bo‘yicha dezodoratsiya jarayoni nazorat qilinadi. Tajribaga qaraganda dezodoratsiya qilingan yog’‘da stearin kislotasini miqdori 0,02 % -gacha bo‘lsa, u holda yog’‘ hidsizlangan hisoblanadi.
|
| |