nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
§10.5.Registrlər - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması,...

|
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
bet | 15/26 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #134372 |
Bog'liq RƏQƏM TEXNİKA Aviasiya DİA üçün§10.5.Registrlər
Trigger və məntiq elementləri əsasında yığılan və rəqəmşəklində olan informasiyanı qəbul etmək, yaddaşda saxlamaq, yaxud lazım gəldikdə aşkar etmək kimi xassələrə malik olan qurğularar eg i s t r l ə r deyilir.EHM-də operativ işlənməli olan informasiyanı çox da böyük olmayan müddətlərdə yaddaşında saxlamaq üçün məhz registrlərdən istifadə olunur.Registrlərdən həmçinin avtomatik sistemlərdə, impuls sarğaclarında, siqnal bölücülərində və öıçü texni- kasında da istifadə olunur.
Registrlərikiqrupaayrılır:yığıcı(yaddaş)vəsürüşdü- r ü c ür e g i s t r l ə r. Yığıcı registrlər rəqəm şəklində olan infor- masiyanı ancaq qəbul etmək, yaddaşında saxlamaq və sonra da aşkar etmək xassəsinə malikdir. Sürüşdürücü registrlər isə rəqəmləri sağa- sola sürüşdürə bilər ki, bu da onların qiymətlərinin tərtiblərini dəyişməyə ekvivalentdir.
Şəkil10.25.Yığıcıregistrinsxemi(a)vəşərtiişarəsi(b).
Şəkil 10.25-də üçdərəcəli ikili rəqəmləri qəbul edib yaddaşında saxlamaq üçün tətbiq olunan yığıcı registrin tipik sxemi və onun şərti işarəsi göstərilmişdir (şərti işarəsində RC-nin altında qoyulan bir və ya iki istiqamətli ox, registrin bir və ya hər iki istiqamətdə sürüşdürmə xassəsinə malik olmasını göstərir).Düzbucaqlının sol tərəfində girişlər, sağ tərəfində isə çıxışlar göstərilmişdir. O, üç düz girişə malik olan triggerdən və altı ədəd “VƏ” məntiq elementindən təşkil olunmuşdur. Burada VƏ1, VƏ3, VƏ5 elementlər triggerin girişlərində, VƏ2, VƏ4, VƏ6 elementləri isə triggerlərin düz çıxış- larında qoyulmuşdur. Triggerlərin girişləri başlanğıc halda “0” vəziiyətində qoyulur.“VƏ” elementlərinin birinci girişləri olan X1,X2 və X3-ə yazmaq lazım gələn rəqəm şəklində kodlar verilir, onların ikinci girişləri isə yazmaq üçün impulslar generasiya edən generatora qoşulur.İnformasiya Y1, Y2 və Y3 konyunktorların çıxışlarından götürülür.
Sürüşdürücü registri şəkil 10.25, a-da göstərilmiş paralel regis- trin özəklərini ardıcıl qoşmaqla almaq olar.Başqa sözlə, qabaqkı özəkdəki sağ triggerin kollektorunu növbəti özəkdəki triggerin he- sablama girişi ilə birləşdirmək lazımdır.Sürüşdürücü registrin çıxışı onların tətbiqindən asılı olaraq bu və ya digər məsələlərin həllini icra edən bloklara qoşula bilər.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
Cədvəl10.3 - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması,...

|
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
bet | 13/26 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #134372 |
Bog'liq RƏQƏM TEXNİKA Aviasiya DİA üçünCədvəl10.3
Şəkil10.19.“VƏ”məntiqelementininprinsipialsxemi(a),
şərtiişarəsi(b)vəzamandiaqramları(c).
Şəkil 10.20.Rezistor-tranzistor məntiqi əsasında hazırlanan “YAXUD-YOX”məntiqelementininprinsipialsxemi(a)və
onunşərtiişarəsi(b).
Baxılan əsas məntiq elementlərindən başqa “QADAĞAN” məntiq elementlərindən də istifadə edilir.Qadağan məntiq elementi sadəhaldaicazəverilən X1 vəqadağanolunanX2girişlərinə malikdir. X2=0 olduqda elementin çıxışında alınan siqnal X1 girişinə verilən siqnalı təkrarlayır, X2=0 olduqda isə X1-ə verilən siqnalınqiymətindən asılı olmayaraq sxemin çıxışında həmişə məntiq sıfrı“0” alınır.
Bu məntiq elementləri ilə yanaşı “VƏ-YOX”, “YAXUD-YOX” və hətta “2 VƏ-YAXUD-YOX” və başqa kombinəedilmiş elementlərindəndəgenişistifadəolunur.”VƏ-YOX”elementi
prinsipial inteqral mikrosxemi (məsələn, K2LB171 tipli) və onunşərtiişarəsigöstərilmişdir.SxemmənfiməntiqPrinsipiilə işləyir.”YAXUD” məntiq əməliyyatları R1, R2və R3 rezistorları ilə həyata keçirir. Məntiq “1”-ə uyğun mənfi gərginlik X1, X2,X3 giriş- lərindən istənilən birinə verildikdə tranzistor açılır və onun çıxışında məntiq “0” alınır.
YX1X2X3LXn
YX1X2X3LXn
“YAXUD-YOX” elementi isə əməliyyatlarını həyata keçirir. Bu
əməliyyatlarıngerçəklikcədvəlləricədvəl10.4vəcədvəl10.5-də
göstərilmişdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
seysmik kəşfiyyat - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması,...

|
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
bet | 25/26 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #134372 |
Bog'liq RƏQƏM TEXNİKA Aviasiya DİA üçünseysmik kəşfiyyat deyilir.
Tibbdə xüsusi bir sonar növü istifadə olunur və ultrasəs (ultrasəs) və ya ekoskopiya adlanır. Fərqli tezliklərin səs dalğaları bədənin müxtəlif orqanlarından əks olunanda fərqli bir əks-səda yaradır. Səthi ən kiçik xarici hissəciklərdən təmizləmək üçün çox yüksək tezlikli səs dalğaları tibbdə və sənayedə istifadə olunur. Təbabətin rəqəmsallaşdırılması inkişaf etmiş ölkələrdə populyarlıq qazanmağa davam edən bir tendensiyadır. Bu da təsadüfi deyil, çünki innovasiya texnologiyaların tətbiqi yalnız profilaktik fərdiləşdirilmiş tibbin inkişafına təkan vermir, həm də idarəetmə qərarlarının qəbulunu asanlaşdırır. Rəqəmsal texnologiyaların tibbdə və digər sahələrdə istifadə edilməsinin əsas üstünlükləri aşağıdakılarla əlaqədardır:
müxtəlifməlumatlarınişlənməsinin yüksəkdəqiqliyi,işarələrin tanınması (vizual, səs və s.) və ədədi dəyişikliklərin qiymətləndirilməsi;
nəticəniəldəetməkvəqərarqəbuletməksürəti;
kütləvixəstəbaxımıüçünvacibolaniqtisadisəmərəlilik.
Müasir tibb sistemlərində bu üstünlüklər informasiya mənbələri və məlumatlarınemalı vasitələri ilə birlikdə tibbi xidmətlərinkeyfiyyət səviyyəsini xeyli yüksəldir. Üstəlik, tibb fərdiləşdirilir və ilkin diaqnoz almaq istəyən hər kəs üçün imkanları genişləndirir.
İqtisadiyyatda rəqəmsal siqnalların istifadəsi olduqca önəmli prosesdir. Hal- hazırda inkişafda olan ölkələrdə iqtisadiyyatın rəqəmsallaşdırılması daha sürətli inkişafa səbəb olacaqdır. İqtisadiyyatda elektron texnologiyalardan, elektron infrastruktur və xidmətlərdən, böyük həcmdə məlumatların təhlili və proqnozlaşdırma texnologiyalarından istifadə olunarsa, bu
istehsalpaylanması,mübadiləsi,istehlakınıoptimallaşdırmaq,
dövlətlərinsosial-iqtisadiinkişafsəviyyəsiniyüksəltməkvəs.
üçünböyükroloynayacaq. Gələcəkdərəqəmsalcihazlarınelektronikabazarında üstünlük təşkil edəcəyi ehtimalı böyükdür.
SON
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
Ardıcıl prinsipli reqistrlər - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması,...

Ardıcıl prinsipli reqistrlər. Praktikada belə prinsiplə işləyən reqistr sxemlərinəsürüşdürücü reqistr sxemləri də deyilir. Ona görə ki, bu halda reqistrə yazılacaq ədədinkodu reqistrə ardıcıl olaraq kodun ən kiçik mərtəbəsindən başlayaraq yazılır və hər birmərtəbəyə uyğun bir takt siqnalı verilir. Ümumi şəkildə ardıcıl prinsipli reqistr sxeminiaşağıdakıkimitəsviretməkolar.
𝑄0
𝐴𝑚𝐴𝑚−1···𝐴1𝐴0
𝐶
Buüsullainformasiyanı(ədədkodunu)reqistrəyazdıqdareqistrinsonuncu1-cimərtəbədən başlayaraq əvvəlcə kodun ən kiçik mərtəbəsi (A0) ardıcıl olaraq C takt siqnalıverməklə reqistrin Pm-ci mərtəbəsində yazılır. Növbəti sinxroimpuls və ona uyğun ədədin2-ci mərtəbəsi A1 reqistrə verildikdə Pm-də yazılmış olan ədədin birinci mərtəbəsi, yəni A0Pm-1-əsürüşdürülürvəPmmərtəbəsindəA1yazılır.Beləliklə,mmərtəbəlireqistrəmmərtəbəliədədinyazılmasıüçünmədədsinxrotaktimpulsuverməklazımdır.m-citakt
impulsu verildikdə ədədinən böyük mərtəbəsi ardıcıl olaraq Pm mərtəbədə yazılır. Onunən kiçik mərtəbəsi isə (A0) Q0 çıxışından ardıcıl oxunur. m- mərtəbəli ədədin oxunmasıüçünardıcılolaraqhərədədmərtəbəsinəuyğunmədədsinxroimpulsverilirvəhərsinxroimpulsdan sonra Q0 çıxışından növbəti sinxroimpulsa uyğun ədəd mərtəbəsi oxunur.Nəhayət, m ədəd sinxroimpulsdan sonra reqistrdə yazılmış bütün mərtəbələr ardıcıl oxunurvəreqistr təmizlənmişolur.
Göründüyükimibeləprinsiplireqistrlərsxemindəyazılacaqədədancaqbiristiqamətdə sürüşdürülmüş olur. Lakin əlavə sürüşdürücü, idarəedici siqnalların köməyiləreqistrdə informasiyanı həm sağa, həm də sola sürüşdürmək mümkün olur. İnformasiyanıhəm sağa, həm də sola sürüşdürmək üçün praktiki olaraq reversiv reqistrlərdən istifadəolunur.Göstərilənprinsipli reqistrlərəsasənRS,D,JKtriggerləriüzərindəqurulur.
Sayğaclarvəonlarıntəsnifatı.Cəmləyiciikiliksayğac.
EHM+də sayğaclardan əsas etibarilə idarəetmə qurğularında istifadə olunur. Belə ki,sayğaclar impulsların sayılması, əmrlərin ünvanlarının təşkili, əməliyyatların y/yetirilməsiardıcıllığınınsayılmasıüçünistifadəolunur.Sayğaccxemləritriggerlərüzərində qurulur və sayğacınmərtəbələrinin sayıonda istifadəolunantriggerlərinsayıiləmüəyyənolunur.İşləməprinsipinəgörəsayğaclar2yerə
bölünür:Sadəvəreversivsayğaclar.
𝑦3𝑄3
𝑦2𝑄2
𝑦1𝑄1
Cəmləyicilər (SM) ədəd kod mərtəbələri üzərində hesabi əməliyyatların y\y-si üçünistifadə olunan kombinasyon sxemə deyilir.Əgər giriş operandları (verilənləri) və alınannəticə2-liks\s-nəuyğunədədlərkimitəsvirolunursa,ondabeləcəmləyicilər2-likcəmləyiciləradlanır.S\s-dənasılıolaraq2ədədincəmlənməsizamanı1taktərzindəaşağıdakı rəqəmlərintoplanmasıhəyata keçirilir:
cəmlənənmərtəbəninrəqəmi
cəmlənən mərtəbənin rəqəmi3.Qonşumərtəbəyəkeçidrəqəmi.
Girişlərin sayına görə SM+ aşağıdakı növlərə bölünür:1.Yarımcəmləyici
2.1 mərtəbəli cəmləyici3.Çoxmərtəbəlicəmləyicilər.
|
Mikroprosessor (CPU) - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması,...

|
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
bet | 22/26 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #134372 |
Bog'liq RƏQƏM TEXNİKA Aviasiya DİA üçünMikroprosessor (CPU) (Central Processing Unit) - fərdi kompyuterlərindüşünənbeyni olub ana plata üzərində yerləşir, ədədlər üzərində hesab-məntiq əməllərini və idarənihəyatakeçirir.Dahagenişdesək:
Mikroprosessor(MP)-informasiyanınçevirilməsiniverilmişproqramauyğun,cəbrvə məntiqi əməliyyatları, hesablama prosesini idarə edən və sisteminqurğularının işinikoordinasiyaedənEHM-nınmərkəziqurğusuolmaqla,rəqəmliməlumatımüəyyənalqoritmüzrəemalvəemalprosesiniidarəedənqurğulardır.
Mikroprosessor hesab-məntiq və idarə qurğusunu özündə birləşdirir. Mikroprsessorlarıəsasən Intel, AMD və Cyrix firmaları istehsal edir. Intel firması öz mikroprosessorlarınıəsasən Pentiummarkasıiləistehsaledir.
Intel firmasının mikroprosessorları aşağıdakılardır: 1) Intel - 8088; 2) Intel - 80286; 3)Intel - 80386 (SX və DX modifikasiyaları); 4) Intel - 80486 (SX. SX2. DX. DX2 və DX4modifikasiyaları);
Bumikroprosessorlaronlarınişləməimkanınauyğunartımsırasıboyuncadüzülmüşdür. Bu mikroprosessorların iş imkanları arasındakı fərq çox böyükdür. Belə ki,ənyeniPentium PromikroprosessoruiləIVMRSvəIBM RSXT kompyüterlərininəsasınıtəşkiletmiş Intel-8088mikroprosessoru arasındakı fərqbirneçəmin dəfədir.
Hal-hazırdaistehsalolunankompyüterlərinçoxuPentiummikroprosessorlarınaəsaslanır, ən güclü kompyüterlər isə Pentium Pro mikroprosessorları ilə təchiz olunur.Kompyüterdəhəddindənçoxsaydariyazihesablamalaraparmaqlazımolduqda(mühəndis hesablamalarında, riyazi məsələlərdə və s. ) həqiqi ədədlər üzərindəki riyaziəməllərin bilavasitə mikroprosessorun köməyi ilə aparılması tələb olunur. Lakin Intel-8088,80286,80386və80486SXmikroprosessorlarıbuəməlləritəkbaşınayerinəyetirməkiqtidarındadeyillər.Bunagörədəhəqiqiədədlərüzərindəriyaziəməlləraparmaqda kömək üçün mikroprosessorlara uyğun olaraq Intel - 8087, 80287, 80387 və80487SXriyazisoprosessorlarıqoşulur.Intelfirmasınınənyenimikroprosessorları(80486DX,PentiumPro)vədigərfirmalarınonlarauyğunmikroprosessorlarıhəqiqiədədlərüzərindəriyaziəməllərisərbəstyerinəyetirəbilirvəonlarasoprosessorunqoşulmasınaehtiyacyoxdur.Soprosessorxüsusitəyinatlıprosessorolub,kompyutersistemininmərkəziprosessorununimkanlarınıdahadagenişlədirir,ammaayricafunksional modulkimi verilir.Sopresessorunaşagıdakı müxtəlifnövlərivardir:
-ümumitəyinatlıriyazisoprosessor;
-giriş-çıxışsoprosessoru;
-hərhansıxırdatəyinatlıhesablamalarıyerinəyetirməküçünsoprosessorlar
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması, tədqiqi və onlardan istifadə olunması prinsiplərini əhatə edir
|
O‘zbekiston respublikаsi raqamli texnologiyalаr vаzirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali

|
O‘zbekiston respublikаsi raqamli texnologiyalаr vаzirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
bet | 1/6 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 230,5 Kb. | | #133324 |
Bog'liq ulugbek 1
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKАSI
RAQAMLI TEXNOLOGIYALАR VАZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
" Raqamli qurilmalarni loyihalash” fanidan
Mavzu: Hisoblagichlar
Bajardi: KIF KIS 2102-guruh talabasi
Ulmasov.U.U
Tekshirdi: Narkulov.A.S
Samarqand– 2024
Mavzu: Hisoblagichlar
Reja:
Hisoblagich raqamli qurilmalar
Ikkilik hisoblagichlar
To’g’ri va teskari yo’nalishda sanovchi, hamda reversiv sanoq qurilmalari.
Adabiyotlar
Hisoblagich raqamli qurilmalar tarkibiga kiradi va impulslar sonini sanaydi. Impulslar hisoblagichning kirishiga uzatiladi. Hisoblagichning ichida esa sanalgan impulslar soni o’rnatilgan kodda tasvirlanadi.
Hisoblash moduli (sig’imi) M hisoblagichlarning asosiy ko’rsatkichlaridan biridir. Hisoblash moduli hisoblagichni maksimal nechtagacha (M) sanashi mumkinligini kursatadi. Hisoblagich M ta impulg’sni sanagandan so’ng yana boshidan sanaydi.
Hisoblat modulining qiymati bo’yicha hisoblagichlar ikkilik va ikkilikda tasvirlangan (kodlangan) bo’lit i mumkin. Ikkilikda tasvirlangan hisoblagichlarning hisoblat moduli ixtiyoriy bo’ladi, lekin sanashi ikkilik kodlarda bo’ladi.
Sanash yo’nalishi bo’yicha hisoblagichlar qo’shuvchi (to’g’ri sanaydigan), ayiruvchi (teskari sanaydigan) va reversiv (sanat yo’nalit i o’zgaruvchan) bo’ladi.
Razryadlararo bog’lanish usuli bo’yicha hisoblagichlar ketma-ket, parallel va kombinatsion bo’lishi mumkin.
Hisoblagichlarning ishlash tezligi quyidagi ko’rsatkichlar bilan belgilanadi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikаsi raqamli texnologiyalаr vаzirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Məntiqifunksiyanıhəyatakeçirənelementlər

Məntiqifunksiyanıhəyatakeçirənelementlər.
Təkrarlayıcı
ƒ=𝑥 𝑥
İnkar(YOX)
1
ƒ ƒ=𝑥̅
1
&
Konyuktor(VƏ) Dizyuktor(VƏYA)
ƒ=𝑥 1
·𝑥 2
𝑥 1
𝑥 2
ƒ ƒ=𝑥 1
V𝑥2
𝑥 1 ƒ
𝑥 2
Şifferelementi.(VƏ-YOX)
ƒ=(̅𝑥̅1̅̅·̅̅𝑥̅2̅)=𝑥1|𝑥2
Pirselementi.(VƏYA–YOX)
ƒ=(̅𝑥̅1̅̅V̅̅̅𝑥̅2̅)=𝑥1↓𝑥2
𝑥1
𝑥2
𝑥1
𝑥2
İmplikator. Qadağa
ƒ=𝑥1
V𝑥2=𝑥1→𝑥2
ƒ=𝑥1
·𝑥2=𝑥1∆𝑥2
𝑥1
𝑥2
𝑥1
𝑥2
VƏ– VƏYA
ƒ=𝑥1·𝑥2V𝑥3·𝑥4
𝑥1
𝑥2
𝑥3
𝑥4
VƏ-VƏ YA-YOX
ƒ=(̅𝑥̅1̅̅·̅̅𝑥̅2̅̅V̅̅̅𝑥̅3̅̅·̅̅𝑥̅4̅)
𝑥1
𝑥2
𝑥3
𝑥4
likmodlagörəcəm.
ƒ=𝑥1·𝑥̅2V𝑥1·𝑥2=𝑥1𝑥2
m2
𝑥 1 ƒ
𝑥 2
Triggerlər.Təyinatı,növləri.
İkidayanıqlı hala malik olan və bir haldan digər hala xarici açıcı impulsun təsiri ilə sıçrayışla keçən elektron qurğulara triggerlər deyilir.Ədəbiyyatda bunlara bəzən işəsalma qurğular da deyilir.Triggerlər avtomat və elektron hesablama qurğularında düzbucaqşəkilli impulslar almaq, iki gərginliyi müqayisə etmək, ikili informasiyanı yaddaşında saxlamaq, impulsları bölmək və saymaq və.s üçün tətbiq olunur.
Trigger – kaskadlar arasında dərin müsbət əks-rabitə yaradılmış ikikaskadlı sabit cərəyan gücləndiricisindən ibarətdir. Trigger sxemlərində olan elektron cihazları (lampalar və ya tranzistorlar )açar rejimində işləyir və ümumi halda sxemə ardıcıl qoşulmuş iki elektron açarı kimi baxmaq olar. Bu vaxt birinci açarın çıxış gərginliyiikinciaçarıngirişgərginliyinivəikinciaçarınçıxış
gərginliyibirinciningirişgərginliyiniidarəedir.
Triggerin Uç=f(Ug) ötürmə xarakteristikası şəkil 10.22 c-də göstərilmişdir. Ug=U4olduqda, systembirdayanıqlı haldandigərdayanıqlı hala (CnöqtəsindənFnöqtəsinə) sıçrayışlakeçir. Buhalda çıxış gərginliyi–Uç-dan, +Uçqiymətinə qədərdəyişir.GərginliyinUg>U2qiymətinə qədərsystembuhaldaqalır.Ug=U2olandaisə systemikincidayanıqlı tarazlıqhalındanbirincidayanıqlıhala(EnöqtəsindənBnöqtəsinə)keçir.
Məlumatı yadda saxlamaprinsipinəgörəyaddaşelementləri2növəbölünür:
Statikyaddaşelementləri.
Dinamikyaddaşelementləri.
İstər statik, istərsə də dinamik YE+nin 2 dayanıqli vəziyyəti olur. Onlardan biri 0-a,digəri1-əuyğungəlir.Ən sadəhaldaEHM+dəYEkimi 2dayanıqlı vəziyyətindənbirindəolabiləntriggerlərdənistifadəolunur.
𝑆
U yğun olaraq triggerin dayanıqlı vəziyyəti kimi 1 və 0götürülürvəonunvəziyyətiçıxışsiqnalınagörəmüəyyənləşir.
Triggerin2çıxışıolur:düz 𝑄vəinvers𝑄̅
Triggerinvəziyyətibuçıxışlardakıgərginliksəviyyəsinəgörəmüəyyənedilir:əgər𝑄
çıxışındagərginlikməntiqi 0 səviyyəsinə(𝑄=0)uygundursaondatrigger0vəziyyətində,
𝑄=1olduqdaisətriggerməntiqi 1səviyyəsindəolur.
Triggerlərin adı onların girişinin növünə görə təyin edilir.Məsələn, RS-triggeri – R və Sgirişləriolantriggerdir.
Triggerin müxtəlif növ girişləri olur. Onlarin təyinatına baxaq:RS triggerində R– 0vəziyyətinəgətirmək,
S–1vəziyyətinəgətirmək üçündür.
JK universal triggerində: K – universal triggerin 0 vəziyyətinə gətirmə girişi;J –universal triggerin 1 vəziyyətinə gətirmə girişi;
D tip triggerdə D –informasiya girişi;C– sinxronlaşdırma (idarəedici)girişi.
|
Metrologiya va avtomatlashtirishning hamjihatlikdagi rivojlanishi

Metrologiya va avtomatlashtirishning hamjihatlikdagi rivojlanishi
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
22.09.2024
Hajmi
0,7 Mb.
#271985
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Metrologiya va avtomatlashtirishning hamjihatlikdagi rivojlanishi
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
Bipolyar tranzistorlardagi kalit sxemalarni tadqiq etish

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ВА КОММУНИКАЦИЯЛАРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ ВАЗИРЛИГИ
МУХАММАД АЛ-ХОРАЗМИЙ НОМИДАГИ ТОШКЕНТ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ
“ELEKTRONIKA VA SXEMALAR 2”
fanidan
“BIPOLYAR TRANZISTORLARDAGI KALIT SXEMALARNI TADQIQ ETISH”
mavzusidagi - mustaqil ish
Bajardi:
Abdullayev Rasul
TOSHKENT 2024
Birisnchi bosqich 1895-yilda A.C.Popov tomonidan simsiz telegraf – radio ixtiro
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi

Kichik guruhlarda ishlash qoidasi
1. Talabalar ishini bajarish uchun zarur bilim va masalalarga ega bo’lmogi lozim.
2. Guruhlarga aniq topshiriqlar berilmog’i lozim.
3. Kichik guruh oldiga qo’yilgan topshiriqni bajarish uchun etarli vaqtajratiladi.
4. Guruhlardagi fikrlar chegaralanmaganligi va tazyiqqa uchramasligi xaqida ogohlantirilishi zarur.
5. Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari, o’qituvchi ularga yo’riqnoma berishi lozim.
6. Nima bo’lganda ham muloqotda bo’ling, o’z fikringizni erkin namoyon eting.
Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
Guruhlar
|
1
|
2
|
3
|
Umumiy ball
|
Baho
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
2,2 – 3 ball – a’lo
1,2 – 2 ball – yaxshi
0,5 – 1,1 ball – qoniqarli
1-guruh Dvigatelning tutab ketishi.
1-o’quv topshiriq:
2-guruh. Dvigatel suyuq aralashmada ishlashi.
3-guruh. Dvigatelni ko’zdan kechirish.
37 Mavzu. Chiqayotgan chiqindi gazlardagi tutunning ko’rinishi.
Reja:
Dvigatelning tutab ketishi.
Dvigatel suyuq aralashmada ishlashi.
Dvigatelni ko’zdan kechirish.
Dvigatelning turg’un ishlamasligi ta’minlash tizimiga havo so’rilib qolishi, yonilg’I nasosi seksiyalaridan yonilg’I notekis yetkazilib berilishi va forsunka holatining nosozligidan kelib chiqadi. Dvigatelning tutab ishlashi ( qora tutun chiqarib) ishlashi sabablari: YUBYON dan yonilg’ining erta yoki kech yetkazib berilishi sabali to’la yonmasligi, forsunkaning purkash teshigining kengayishi yoki kirlanishi natijasida purkash bosimining kamayishi, yonilg’ining kech yetkazib berilishi, forsunkaning sizib oqishi, havo filtrining kirlanishi, purkash tezligining qurum bosim bosib ketishi natijasida purkashning yomonlashishi, yonilg’ida suv to’planib qolishi.
Dvigatel quvvatining kamayishi ta’minlash tizimiga havo so’rilib qolishi, havo filtrining ifloslanishi, yonilg’ining yetarli miqdorda yetkazib berilmasligi, purkash burchagi sozligining buzilishi forsunkadan yonilg’I purkalishining yomonlashishi, YUBYON dan yonilg’ini notekis va kam yetkazib berilishi, kompressiyaning kam bo’lishi hamda tegishli (belgilangan) yonilg’idan foydalnamaslik sababidir.
Dvigatel suyuq aralashmada ishlaganda, quvvatining pasayishi aralshmaning sekin yonishi va demak, silindrda gaz bosimi pasayishi tufayli yuz beradi. Suyuq yonilg’ida ishlaganda dvigatelning qizib ketishiga sabab qilib aralashmaning sekin yonishi faqat yonish kamerasida emas, balik, butun silindr hajmida ham yuz berishini ko’rsatish mukin.
Agar dvigatelning quvvati sezilarli darajada pasaysa, yonilg’I yoki moy sarfi ko’paysa, bosimi tushib ketsa, taqillashlar paydo bo’lsa, tutun chiqa boshlasa, dvigatel bir bir tekis ishlamasa, unga tashxis qo’yiladi, bunda ushbu nuqsonlarning sabablari, rostlash va ta’mirlash ishlariga ehtiyoj bor-yoqligi aniqlanadi.
Dvigatelni ko’zdan kechirish va o’t oldirib ko’rishda moy, yonilg’I va sovutish suyuqligi sizmayotganligi tekshiriladi, oson o’t olishi va bir tekis ishlashi, tutun chiqayotganligi aniqlanadi.
|
O’qitish usullari - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 152/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XO’qitish usullari:
|
Tushuntirish, ko’rsatish, “Blits – so’rov”, “Klaster”, “Nima uchun”,Aqliy hujum. VENN diagrammasi
|
O’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
3-boskich.
Yakuniy qism (10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzuni umumlashtirib, mashg’ulotni yakunlayman. Faol qatnashgan o’quvchilar baholayman.
Uyga vazifa berish
. Uyga vazifa berib reja bo’yicha darsga yakun yasayman..
|
Tinglaydilar.
Vazifani yozib oladilar.
|
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza.
|
| |
Uyga vazifa - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 151/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov X
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
37. Mavzu: Chiqayotgan chiqindi gazlardagi tutunning ko’rinishi
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. Dvigatelning tutab ketishi
2. Dvigatel suyuq aralashmada ishlashi
3. Dvigatelni ko’zdan kechirish.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi:”Chiqayotgan chiqindi gazlardagi tutunning ko’rinishi” mavzusi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilimlarini mustahkamlash.
|
Pedagogik vazifalar:
1. Dvigatelning tutab ketishini aytib beradi.
2. Dvigatel suyuq aralashmada ishlashini ko’rsatib beradi.
3. Dvigatelni ko’zdan kechirishni o’rgatadi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
1. Dvigatelning tutab ketishini bilib oadilar.
2. Dvigatel suyuq aralashmada ishlashini ko’rib oladilar
3. Dvigatelni ko’zdan kechirishni o’rganadilar.
|
|
|
| |
0130 Bajardi: Normatov Sarvar

|
0130 Bajardi: Normatov Sarvar
|
bet | 1/8 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #160923 |
Bog'liq Электроника
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Elektronika va sxemalar fanidan
MUSTAQIL ISH
Mavzusi: Yarim o‘tkazgichlarning elektr xususiyatlari
Guruh: 0130
Bajardi: Normatov Sarvar
Tekshirdi: Sattorov
Toshkent – 2024
Mavzusi: Yarim o‘tkazgichlarning elektr xususiyatlari
Reja:
Kirish
Asosiy qism
1. Yarim o‘tkazgichlarning elektr xususiyatlari
2. Donor aralashmali yarim o‘tkazgichlar
3. Akseptor aralashmali yarim o‘tkazgichlar
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Zamonaviy elektronika sohasi jahon fani va texnikasida salmoqli o‘rinni egallaydi. Ular asosida ishlab chiqarilayottan asboblar va qurilmalar miqdori tez ko‘payib, ularning turli soxalarga tatbiqi kengayib bormoqda. Xozir zamonaviy elektronika elementlari qo‘llanilmayotgan insoniyat faoliyati soxalarini alohida ko‘rsatish qiyin — ular avtomatikada, telemexanikada, radioelektronikada, elektron-xisoblash texnikasida va boshqa qator soxalarda keng ishlatilayotir.
Quyosh energiyasini elektr energiyasiga aylantirishdek muxim dunyoviy muammoni echishda ham elektronika elementlarining ahamiyati juda kattadir. Hozirda unumli foydalanilayotgan fotoelementlar, jumladan, quyosh batareyalari va kichik energetikaga mansub boshqa elementlarni takomillashtirishdan tashqari, yarimo‘tkazgichlarga asoslangan katta energetika — ancha qudratli quyosh elektrstansiyalarini yaratish loyixalari xam o‘rtaga tashlanmoqda, zero quyosh energiyasidan foydalanish inson va tabiatga ziyon keltirmaydi.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda elektronika sanoati rivojlana borishi bilan birgalikda bu soxadagi ilmiy tadqiqot ishlari xam avj olib bormoqda. SHu tufayli yarimo‘tkazgichlar fizikasi va yarimo‘tkazgichlar asosida tayyorlanadigan asboblar, qurilmalar va mikrosxemalar hamda mikroelektronika elementlari bo‘yicha yuqori ixtisosli mutaxassislarni etishtirishga extiyoj katta. Ana shunday kasbni egallashga intilayotgan yoshlar safi tobora kengayib bormokda. Bu talabni qondirish maqsadida O‘zbekistonning deyarli barcha oliy o‘quv yurtlarida mazkur soxa bo‘yicha mutaxassislar tayyorlanmoqda.
|
| |
Nazmiddin Sirojiddinov Rustem O’g’li

|
Nazmiddin Sirojiddinov Rustem O’g’li
|
bet | 1/3 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #130149 |
Bog'liq Nazmiddin Sirojiddinov Rustem ogli Xayot Xavfsizligi 1-Topshiriq 021-20 O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Energiya ta’minlash tizimlari” kafedrasi
“HAYOT FAOLIYATI XAVFSIZLIGI”
Fanidan
TOPSHIRIQ № 1
Bajardi:
4-bosqich Kompyuter Injiniringi fakulteti ‘Kompyuter Injiniringi’ ta’lim yo‘nalishi
4-bosqich 021-20 - guruh
Nazmiddin Sirojiddinov Rustem O’g’li
Talabaning F.I.Sh.
Qabulqildi: Saidova Gulchexra
Toshkent 2023
“Hayot faoliyati xavfsizligi” fandan
Variant : 12 , 78
Elektr toki urishining turlari
78-Nolinchi o‘tkazgichning qayta erga ulanishining vazifasi (sxemalar, formulalar)
Variant No 12 Savol No 12
Savol : Elektr toki urishining turlari.
Elektr toki urishining asosiy turlari
Moddiy omillar (radioaktiv nurlanish, kimyoviy moddalar va boshqalar) ta'siridan farqli o'laroq, elektr tokining ta'siri ko'p qirrali va o'ziga xos shakl bilan tavsiflanadi. Inson tanasidan o'tayotganda u mexanik, termal, biologik va elektrolitik tirik va tirik bo'lmagan moddalar uchun xos bo'lgan fizikaviy va kimyoviy jarayonlar guruhiga tegishli bo'lgan harakatlar. Oqibatlari termal ta'sir elektr toklari - bu tananing ayrim qismlarining kuyishi, yurak, qon tomirlari, miya va boshqa organlarning harorati keskin ko'tarilib, u yo'lda bo'lgan organlarning hayoti uchun muhimdir. Oxir oqibat inson tanasi ko'plab jiddiy funktsional kasalliklarga duch keladi. Elektrolitik xususiyatlari elektr toklari uning qobiliyatida namoyon bo'ladi organik suyuqliklar va qonning parchalanishi, bu ularning fizik-kimyoviy xususiyatlarining o'zgarishiga olib keladi. Natijada biologik ta'sir tirnash xususiyati paydo bo'ladi, so'ngra mushak va asab to'qimalarining qo'zg'alishi. Ushbu jarayon o'pka va yurak mushaklarini o'z ichiga olgan majburiy mushaklarning qisqarishi bilan tavsiflanadi. Oqimning biologik ta'sirining natijasi yurak mushaklarining fibrilatsiyasi, yurakning to'liq ushlab turilishi, inson nafas olish tizimining ishlamay qolishi bo'lishi mumkin. Mexanik harakatlar yorilib ketishi, tabakalanishi yoki shunga o'xshash to'qima shikastlanishiga olib keladi (qon tomirlari devorlari, o'pka to'qimalari, mushak to'qimalari va boshqalar). Bunday salbiy oqibatlar elektrodinamik ta'sir va to'qima suyuqligining haddan tashqari qizib ketishi natijasida paydo bo'lgan bug'ning juda tez shakllanishi natijasidir.
Elektr toki urishi
|
| |
Shaxsiy kompyuterlar, serverlar, periferiya uskunalarining dasturiy ta'minotini o‘rnatish va xizmat ko‘rsatish o‘quv amaliyotidan

№
|
Fan (modul) mavzulari va mustaqil ta’lim
|
Mashg‘ulot turi va soat
|
O‘rganish natijalari (learning outcomes)
|
O‘rganish natijalarini baholash
|
O‘rgatiladigan bilimlar
|
Shakllantiriladigan ko‘nikmalar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
1
|
OTga kirish huquqlari, boshqarish va farqlash.
|
A
|
6
|
Shaxsiy kompyuterlar, serverlar, periferiya uskunalarining dasturiy ta’minotini o’rnatish va xizmat ko’rsatish bo’yicha umumiy va professional kompetensiyaga ega bo’lish.
|
Mavzu bo`yicha bajargan ishiga qarab baholash
|
shaxsiy kompyuter, server, talablar va foydalanuvchi tomonidan hal qilinadigan vazifalar uchun zamonaviy dasturiy konfiguratsiyani tanlay olish;
|
- shaxsiy kompyuter, server, talablar va foydalanuvchi tomonidan hal qilinadigan vazifalar uchun maqbul dasturiy konfiguratsiyani tanlash va o‘rnatish;
|
Mustaqil ta’lim: OTga kirish huquqlari, boshqarish va farqlash
|
|
2
|
2
|
BIOS Setup dasturini ishga tushirish va sozlash
|
A
|
6
|
Shaxsiy kompyuterlar, serverlar, periferiya uskunalarining dasturiy ta’minotini o’rnatish va xizmat ko’rsatish bo’yicha umumiy va professional kompetensiyaga ega bo’lish.
|
Mavzu bo`yicha bajargan ishiga qarab baholash
|
shaxsiy kompyuterlar va serverlar uchun operatsion tizimlar boshqaruvi va foydalanuvchi interfeysi; brauzerlar va qidiruv veb-saytlari bilan ishlash; shaxsiy kompyuterlar va serverlarning amaliy dasturiy ta’minotlari; BIOS va u bilan bog‘iq tushunchalar, parametrlarini o‘zgartirish; ish faoliyatini tashxislash, muammolarni bartaraf etish usularini bilish;
|
- shaxsiy kompyuterlar va serverlarda operatsion tizimlarni o‘rnatish va boshqarish, shuningdek foydalanuvchi interfeysini sozlash; - qidiruv veb-saytlari orqali ma'lumotlarni qidirish, saralash va tahlil qilish; - shaxsiy kompyuterlar va serverlarning amaliy dasturlarini o‘rnatish va sozlash; - BIOS ni to‘g‘rilash va yangilash; - ma'lumotlarni zahiralash va tiklash; - ish faoliyatini tashxislash, muammolarni bartaraf etish va noto‘g‘ri ishlashning oldini olish;
|
|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 1/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
SAMARQAND VILOYATI KASBIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH VA MUVOFIQLASHTIRISH HUDUDIY BOSHQARMASI
PAYARIQ TUMAN 2-SON KASB-HUNAR MAKTABI
“Tasdiqlayman”
Payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
direktori ___________S.Umarov
“_______” _____________2022 yil
O’QITISH MATERIALLARI
TO’PLAMI
Tayyorlov yo’nalishi : 0711400 – Avtomobilsozlik va traktorsozlik
0711200 – Payvandlash texnologiyasi va jihozlari
0720700-Yengil sanoat buyumlari konstruksiyasini ishlash texnologiyasi
Kasb yoki mutaxasisliklar nomi: - 30711404– Avtomobil elektr jixozlariga xizmat ko'rsatish chilangari
-30711402-Avtomobil shassisiga texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash
-30711201-Payvandlovchi (elektrgazpayvandlash ishlari)
30720702-Tikuvchilik
O‘qitish materiallari: Biologiya fanidan
Pedagogik kengashning 2022 yil 31-avgustdagi “ 1 ”-sonli yig’ilishida o’quv jarayoniga qo’llashga tavsiya etildi.
O’qitish materiallari to’plamini “Aniq va tabiy fanlar” kafedrasining 2022 yil 30 avgustdagi “ 1 ”-sonli yig’ilishida muhokama etildi va ma’qullandi.
Kafedra mudiri: Boymurodov Muxammad _________________
Biologiya fani o’qituvchisi: Musаevа Surаyyo _______________
Payariq 2022 yil
To’plamning muallifi tog’risida ma’lumot.
O’qituvchining ismi sharifi: Musаevа Surаyyo Mаmаrаsulоvnа
Ma’lumoti: Oliy
Mutaxassisligi: Biologiya
Pedagogik ish staji: 10 yil.
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
1-amaliy ish Mavzu: Mexaniz

|
1-amaliy ish Mavzu: Mexaniz
|
bet | 1/3 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 93,14 Kb. | | #154289 |
Bog'liq 1-amaliy ish
1-amaliy ish
Mavzu: Mexanizm zvenolarining qo’zǵaluvchanlik darajasini aniqlash. Mexanizm zvenolarining turli vaziyatlarini planini tuzish.
Tayanch so’z va iboralar: mexanizm, mashinalar,richagli, kulachokli, tishli, friktsion, vintli, ponali, gidravlik, pnevmatik,egiluvchu zvenoli: tasmali va zanjirli, eletr mexanizmlar, erkinlik darajasi,sharli sharnir,kinematik juft, zveno, sinf,guruh.
O‘zlashtiriladigan bilimlar: Mexanizm zvenolarining qo’zǵaluvchanlik darajasini aniqlash, mexanizm zvenolarining turli vaziyatlarini planini tuzish uchun texnologik xaritalar tuzish va unga oid ma’lumotlar.
Ishdan maqsad: Mexanizm zvenolarining qo’zǵaluvchanlik darajasini aniqlash, mexanizm zvenolarining turli vaziyatlarini planini tuzish uchun texnologik xaritalar tuzish va unga oid ma’lumotlarni tahlil qilish va o‘rganish.
Ishni bajarish tartibi:
1. Mexanizm zvenolarining qo’zǵaluvchanlik darajasini aniqlash.
2. Mexanizm zvenolarining turli vaziyatlarini planini tuzish
3. Bajariladigan ishlar yuzasidan yozma hisobot tayyorlash.
Mexanizmlarning turli vaziyat planlari.
Mexanizmlarning har xil vaziyatlarini topishdan avval, mexanizm masshtabi tо‘g‘risida tо‘xtab о‘tishga tо‘g‘ri keladi. Kо‘pincha, mexanizmlar ma’lum masshtab asosida chiziladi. Bundan maqsad, mexanizm zvenolarining uzunlik о‘lchovlari juda kichik bо‘lsa, ularni kattalashtirib, katta bо‘lsa, kichraytirib chizishdan iboratdir.
Masalan, aviatsiya dvigatelining O1AB aksial krivoship-shatunli mexanizmi berilgan bо‘lsin.
Bu mexanizm zvenolarining uzunlik о‘lchovlari quyidagicha:
|
| |
Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari

|
Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
|
bet | 150/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XGuruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
Guruhlar
|
1
|
2
|
3
|
Umumiy ball
|
Baho
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
2,2 – 3 ball – a’lo
1,2 – 2 ball – yaxshi
0,5 – 1,1 ball – qoniqarli
1-o’quv topshiriq:
1-guruh Dvigatelning buzilishi.
2-guruh. Dvigatelning turg’un ishlamasligi
3-guruh. Dvigatel quvvatining kamayishi.
36 Mavzu. Dvigatel to’liq quvvatga erisha olmayapti.
Reja:
Dvigatelning buzilishi.
Dvigatelning turg’un ishlamasligi.
Dvigatel quvvatining kamayishi.
Dvigatelning buzilishi va unda yuzaga keluvchi nosozliklarning oldini olish maqsadida avtotransport korxonalarida kompleks profilaktik tadbirlar bajariladi. Bu ishlar TS vaqtida va zamonaviy avtomobillar uchun davriy xizmat ko’rsatish vaqtidagi dvigatel bo’yicha mahkamlash, sozlash va moylash ishlaridair. Xizmat ko’rsatish davrida asosiy e’tibor mahkamlash va sozlash ishlariga qaratiladi. Mahkamlash ishlarini bajarishdan maqsad- dvigatel birikmalari qotirilganligi va jipsligini tekshirishdan iborat.
Dvigatelni ishga tushirishning qiyinlashishiga asosiy sabab – yonilg’Ining yonish kamerasiga kam miqdorda uzatilishidir.
Tizimga havo kirib qolishi, filtrlovchi elementlarning ifloslanishi, past yoki yuqori bosimli tonilg’I nasosi (YUBYON) noszligi, plujer juftining yeyilishi oqibatida bosimning kamayishi va forsunka purkagich kallagi teshigining yeyilishi yoki uni qurum to’sib qolishi natijasida yonilg’ining purkalishi yomonlashadi.
Dvigatelning turg’un ishlamasligi ta’minlash tizimiga havo so’rilib qolishi, yonilg’I nasosi seksiyalaridan yonilg’I notekis yetkazilib berilishi va forsunka holatining nosozligidan kelib chiqadi. Dvigatelning tutab ishlashi ( qora tutun chiqarib) ishlashi sabablari: YUBYON dan yonilg’ining erta yoki kech yetkazib berilishi sabali to’la yonmasligi, forsunkaning purkash teshigining kengayishi yoki kirlanishi natijasida purkash bosimining kamayishi, yonilg’ining kech yetkazib berilishi, forsunkaning sizib oqishi, havo filtrining kirlanishi, purkash tezligining qurum bosim bosib ketishi natijasida purkashning yomonlashishi, yonilg’ida suv to’planib qolishi.
Dvigatel quvvatining kamayishi ta’minlash tizimiga havo so’rilib qolishi, havo filtrining ifloslanishi, yonilg’ining yetarli miqdorda yetkazib berilmasligi, purkash burchagi sozligining buzilishi, forsunkadan yonilg’I purkalishining yomonlashishi, YUBYON dan yonilg’ini notekis va kam yetkazib berilishi, kompressiyaning kam bo’lishi hamda tegishli (belgilangan) yonilg’idan foydalnamaslik sababidir.
Dvigatel suyuq aralashmada ishlaganda, quvvatining pasayishi aralshmaning sekin yonishi va demak, silindrda gaz bosimi pasayishi tufayli yuz beradi. Suyuq yonilg’ida ishlaganda dvigatelning qizib ketishiga sabab qilib aralashmaning sekin yonishi faqat yonish kamerasida emas, balik, butun silindr hajmida ham yuz berishini ko’rsatish mukin.
|
| |
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli Fan nomi: Qiziqarli kimyo va olimpiada masalalarini yechhish Mavzu: Biokimyodan olimpiada masalalarini yechish

|
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli Fan nomi: Qiziqarli kimyo va olimpiada masalalarini yechhish Mavzu: Biokimyodan olimpiada masalalarini yechish
|
bet | 1/2 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 24,47 Kb. | | #265661 |
Bog'liq dars ishlanma 1
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Fan nomi: Qiziqarli kimyo va olimpiada masalalarini yechhish
Mavzu: Biokimyodan olimpiada masalalarini yechish.
Vaqti: 2 soat
|
Talabalar soni:
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi:
|
Amaliy mashg’ulot
|
Dars rejasi (o’quv mashg’ulotining tuzilishi):
|
Aminokislotalar mavrusiga doir olimpiada masalalarini yechish.
Oqsillar mavzusiga doir olimpiada masalalarini yechish.
|
O’quv mashg’uloti maqsad:
|
Talabalarda biokimyo fanidan tuzilgan olimpiada masalalarini yechish ko’nikmalarini hosil qilish va yechish metodikasini o’rgatish.
|
Pedagogik vazufalari:
-talabalarning oldingi mashg’ulotlarda o’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarini mustahkamlash;
|
O’quv faoliyati natijalari:
-Talabalarning biokimyo va masalalar yechish metodikasi fanlaridan olgan bilimlarini umumlashtirish.
|
Ta’lim ususlari:
|
Amaliy mashg’ulot, aqliy hujm.
|
Ta’lim shaklli:
|
Yakka tartibda ishlash, masalalr yechish.
|
Ta’lim vositalari:
|
O’quv dasturi, ma’ruza mashg’ulotlar matni, darslik, o’quv qo’llanmalar, uslubiy qo’llanmalar, masalalar to’plami.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli Fan nomi: Qiziqarli kimyo va olimpiada masalalarini yechhish Mavzu: Biokimyodan olimpiada masalalarini yechish
|
O'quv dasturiga qo'yiladigan talablar

O'quv dasturining nomi
|
Fizika
|
Ajratilgan soat
|
60
|
Mavzular soni
|
30
|
Dasturning maqsadi
|
O‘quvchilarni fizikaning asosiy qonunlari;
nazariy va amaliy masalalarni echish uchun zarur bo‘lgan fizikaviy tushunchalar bilan tanishtirishdan;
yangiliklarni mustaqil o‘rganib, uning tadbiqlarini o‘zlashtira olishga o‘rgatishdan;
o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini o‘stirishdan;
ijodiy izlanishlarga va injenerlik masalalarni fizikaviy bilimlarni shakllantirish.
|
O’zlashtirish (o’qitish) natijalari
|
avtotransportda fizika dasturiga oid fizik hodisalarni, qonunlarni, effektlarni nazariy jihatdan mukammal o‘rganish;
o‘qish davomida nazariy bilimlarni tajribalar o‘tkazish orqali mustahkamlash va chuqurroq bilimga ega bo‘lish;
olingan nazariy va tajriba bilimlarga asoslanib, fizikaning hamma qismlariga oid masalalarni yecha olish darajasini egallash.
|
Bilimlar
|
umumiy fizika va elektrotexnika dasturlariga oid fizik va elektrotexnika hodisalarni, qonunlarni, effektlarni nazariy jihatdan mukammal bilishi;
o‘qish davomida nazariy bilimlarni tajribalar o‘tkazish orqali mustahkamlash va chuqurroq bilish;
olingan nazariy va tajriba bilimlariga asoslanib, fizika va elektrotexnikaning maxsus qismlariga oid masalalarni yecha olishi.
|
Ko'nikmalar
|
dasturlariga oid fizik va elektrotexnika hodisalarni, qonunlarni, effektlarni nazariy jihatdan mukammal bilishi va ulardan foydalana olishni;
nazariy bilimlarni tajribalar o‘tkazish orqali mustahkamlash va chuqurroq bilimga va tasavvurga ega bo‘lishi;
nazariy va tajriba bilimlariga asoslanib, fizika va elektrotexnikaning maxsus qismlariga oid masalalarni yecha olish darajasini egallashi kerak.
|
O‘quv rejasiga muvofiq o‘zaro bog‘liq bo‘lgan fanning nomi
|
Texmexanika, matematika, fizika, kimyo,
|
O‘qitishning tashkiliy shakli
|
N - nazariy ta'lim;
A - amaliy mashg'ulotlar;
NA - nazariy va amaliy mashg'ulotlar birgalikda tashkil etiladi;
MH - Maxsus xonada darslar.
|
Dasturga qo‘yilgan talab
|
Majburiy
|
O‘qitish tili
|
Guruhda o'qitish tili asosida
|
Baholash tartibi
|
Baholash amaldagi tartib asosida amalga oshiriladi
|
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
|
Yozma, og'zaki, savol-javob, test, amaliy topshiriq
|
Tebranma dinamika

|
Tebranma dinamika
|
bet | 1/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 322,09 Kb. | | #107682 |
Bog'liq TEBRANMA DINAMIKA (2)
TEBRANMA DINAMIKA
REJA
1.Tebranma harakat haqida tushuncha
2.Garmonik tebranma harakat kinematikasi va dinamikasi
3. Garmonik tebranma harakat energiyasi
4. Erkin mexanik tebranishlar
5. Tebranishlarning so’nish koeffisiyenti
6. So’nishning logarifmik dekrementi va tizimning aslligi.
1.1. Tebranma harakat haqida tushuncha
Vaqt o’tishi bilan takrorlanuvchi harakat yoki fizik jarayonlar tebranishlar deb ataladi. Tabiatda va texnikada tebranma harakatlar keng tarqalgandir. Misol uchun soat mayatnigining tebranishi, o’zgaruvchan elektr toki va boshqalar. Shuning uchun tebranma harakatlarning fizik tabiatiga qarab ularni mexanik, elektromagnit tebranishlar va boshqalarga ajratish mumkin. Ammo tebranma harakat yoki jarayonlar turli bo’lishiga qaramay, ularning barchasi umumiy qonuniyatlar asosida yuzaga keladi.
Jism yoki fizik jarayon muvozanat vaziyatiga ega bo’lishi zarur va uni shu holatidan chiqarish va avvalgi vaziyatiga qaytaruvchi kuchlar mavjud bo’lishi kerak. Agar jism dastlab olgan energiyasi hisobiga muvozanatdan chiqib, tashqi kuch yo’q holatida o’z tebranishlarini ancha vaqt amalga oshirib tursa, bunday tebranishlar erkin yoki xususiy tebranishlar deb ataladi. Ular orasida eng sodda ko’rinishi garmonik tebranishlardir.
1.2. Garmonik tebranma harakat kinematikasi va dinamikasi
Garmonik tebranishlarda tebranuvchi kattaliklar vaqt o’tishi bilan sinus yoki kosinus qonuniyatlariga bo’ysungan holda o’zgarishi kuzatiladi:
, (1.2.1)
bu yerda u – tebranuvchi kattalik, A - tebranuvchi kattalikning amplitudasi (maksimal siljishi), - doiraviy yoki siklik chastota, t = 0 vaqtdagi tebranishning boshlang’ich fazasi, . t – vaqtdagi tebranish fazasi.
Garmonik tebranuvchi tizimning ayrim holatlari tebranish davri deb ataluvchi - T vaqtdan so’ng takrorlanib turadi. Bu davr ichida tebranish fazasi 2 ga o’zgaradi, ya’ni:
Bu yerdan tebranish davri quyidagiga teng bo’ladi:
, (1.2.2)
Tebranish davriga teskari bo’lgan kattalik, birlik vaqt ichidagi to’la tebranishlar sonini belgilaydi va u tebranishlar chastotasi deb ataladi:
, (1.2.3)
Chastota birligi Gers bilan o’lchanadi va 1 Gers - 1 sekund davomida 1 sikl tebranish bo’lishini ko’rsatadi.
|
| |
Dvigatellarning vazifasi va tasniflanishi Dvigatel - bet 4

|
Dvigatellarning vazifasi va tasniflanishi Dvigatel
|
bet | 4/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 202 Kb. | | #235616 |
Bog'liq Divigatelni ovozi, chiqaqyotgan tutun rangi, begona shovqin, titrash va nazorat o’lchov asboblarining ko’rsatkichlari bo’yicha tashxis qo’yishVa= Vn · i,
bunda: i — dvigatelning silindrlar soni.
Siqish darajasi — silindrning to‘la hajmini siqish kamerasining hajmiga nisbati bilan aniqlanadi:
16
Siqish darajasi o‘lchov birligi yo‘q son bo‘lib, porshen PChN dan YuChN ga yetganida ishchi aralashmaning hajmi necha marta kamayishini ko‘rsatadi. Siqish darajasi qancha ko‘p bo‘lsa, siqish takti oxiridagi ishchi aralashmaning harorati va bosimi shuncha katta bo‘ladi.
Ish sikli — silindr ichida ketma-ket bajariladigan jarayonlar majmuasi natijasida yoqilg‘i energiyasini mexanik ishga aylantirishni ta’minlaydi.
taktli dvigatellarda ish sikli tirsakli valning ikki marta aylanishida sodir bo‘ladi (porshenni to‘rt marta bir chekka nuqtadan ikkinchisiga borib kelganida), 2 taktli dvigatellarda esa tirsakli valning bir marta aylanganida (porshen ikki marta borib kelganida) ish sikli to‘liq sodir bo‘ladi.
Takt — dvigatel ish siklining bir qismi bo‘lib, porshenni bir chekka nuqtadan ikkinchi chekka nuqtaga harakatlanishi vaqtida bajariladi, ya’ni takt porshenni bir martadagi to‘liq yo‘lida sodir bo‘ladi.
|
| |
Периодическое издание «Экономика и социум»

|
Периодическое издание «Экономика и социум»
ЭЛЕКТРОННОЕ НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКОЕ
ПЕРИОДИЧЕСКОЕ ИЗДАНИЕ
«Экономика и социум»
http://www.iupr.ru
ISSN 2225-1545
УДК 004.02:004.5:004.9 Свидетельство о регистрации
средства массовой коммуникации
ББК 73+65.9+60.5 Эл № ФС77-45777
от 07 июля 2011 г.
Редакционный совет:
Абдувохидов Ф.М., доктор фил.наук в области искусствоведения (PhD),
Аллаяров С.Р., доктор философии по экономическим наукам (PhD),
Арысланбаева З.Е., доктор филологических наук (PhD), доцент,
Ахмедов Б.А., доктор философии педагогических наук (PhD),
Вестов Ф. А., кандидат юридических наук, профессор,
Екабсонс А.В., доктор философии по филологическим наукам(PhD),
Ёрматов Ф.Ж., кандидат исторических наук(PhD), доцент,
Зарайский А.А., доктор филологических наук, профессор,
Ирисметов Б.М., доктор филологических наук (PhD), доцент,
Калимбетов Х.К., доктор экономических наук, доцент,
Кобилов А.У., кандидат экономических наук(PhD),
Кудияров К.Р., доктор экономических наук, (PhD),
Нишонова О.Д., доктор филологических наук (PhD), доцент,
СмирноваТ.В., доктор социологических наук, профессор,
Федорова Ю.В., доктор экономических наук, профессор,
Постюшков А.В., доктор экономических наук, профессор,
Саттаров А.У., кандидат географических наук, доцент,
Сулайманов И.О., кандидат экономических наук,
Тилакова М.А., доктор философии по педагогическим наукам (PhD),
Туйчиев Г.У., кандидат медицинских наук, доцент,
Тягунова Л.А., кандидат философских наук, доцент,
Хидоятова З.Ш., кандидат биологических наук,
Шошин С.В., кандидат юридических наук.
|
| |