Qulu məHƏRRƏMLİ Kino, televiziya - bet 19

MƏSLƏHƏTÇİ (consultant) – Konkret sahəyə (tarix, texnika və s.) dair məsələlərdə mötəbər məsləhətlər verən mütəxəssis. TV-də uzun müddət diktorların danışıq (oxu) mədəniyyəti üzrə dilçi mütəxəssislərdən ibarət M.-lər olmuşdur.
MƏSULİYYƏT (responsibility) – Etika və hüquq kateqoriyası olub, şəxsiyyətin cəmiyyətə öz əxlaqi borcunun və hüquq normalarının yerinə yetirilməsi ilə səciyyələnən xüsusi sosial və əxlaqi-hüquqi münasibətini ifadə edir. M. kateqoriyası insanın öz hərəkətlərinin subyekti kimi çıxış etmək qabiliyyətinin və imkanının qarşılıqlı münasibətindən ibarət fəlsəfi-sosioloji problemi və daha konkret məsələləri əhatə edir.
|
MƏSUL REDAKTOR (editor-in-chief) – Mətbu nəşrə rəhbərlik edən baş redaktor (redaktor), yaxud onu əvəz edən şəxs; teleradio təşkilatında verilişlərin (proqramların) yayımına (efirə getməsinə) icazə verən şəxs.
|
MƏŞQ (repetition) – Hazırlıq, eləcə də kinoçəkiliş üçün ayrıca bir səhnənin, tamaşanın, konsertin, canlı efirə çıxacaq verilişin sınaq ifası.
|
MƏTBUAT AGENTLİYİ (press agency) – Məlumatları toplayan, işləyən, qəzet, jurnal, radio, TV, nəşriyyat və s. idarələri müqavilə əsasında bu məlumatlarla təmin edən təşkilat. M.a.-nin yaranması dövri mətbuatın inkişafı ilə bağlıdır.
|
MƏTBUAT XİDMƏTİ (press service) – Hər hansı dövlət təşkilatında (parlament, nazirlik və s.) və özəl qurumda KİV-ə informasiya vermək məqsədi ilə fəaliyyət göstərən struktur. M.x.-nin əsas vəzifəsi jurnalistləri müvafiq informasiyalarla, baş verən hadisələr haqqında materiallarla (məlumat, foto) təmin etmək, görüşlər, mətbuat konfransları təşkil etməkdir. Yüksək post tutan vəzifəli şəxslərin yanında bu funksiyanı mətbuat katibi həyata keçirir.
|
MƏTBUAT XÜLASƏSİ (press review) – Qəzet və jurnal səhifələrində dərc edilmiş, diqqəti cəlb edən materialların toplusundan ibarət yazı (çıxış). M.x. gündəlik, yaxud həftəlik olur.
|
MƏTBUAT KATİBİ (press secretary) – Hər hansı dövlət və hökumət qurumunun, təşkilatın ictimaiyyətlə əlaqələrini tənzimləyən, KİV üçün məlumatlar hazırlayan və yayan, mətbuat konfransları və jurnalistlərlə görüşlərə aid informasiya, press-reliz və digər sənədlər hazırlanmasını təşkil edən şəxs. M.k. bəzən press-ataşe funksiyasında çıxış edərək öz rəhbərinin mövqeyini açıqlaya bilər.
|
MƏTBUAT KONFRANSI (press-conference) – Mətbuat, radio, TV nümayəndələrinin informasiya almaq məqsədi ilə müxtəlif strukturların nümayəndələri, hər hansı hadisə barədə açıqlama verən şəxslər, o cümlədən rəsmi şəxslərlə görüş formalarından biri. M.k. hər hansı bir aktual ictimai-siyasi məsələ barədə mətbuat nümayəndələrinə məlumat (xəbər) vermək məqsədini güdür.
|
MƏTBUAT MƏRKƏZİ (press center) – Beynəlxalq tədbirlər, konfranslar, festivallar, idman yarışları, yüksək səviyyəli səfərlər zamanı qısa müddətə yaradılan və yaxud hər hansı strukturda daimi fəaliyyət göstərən informasiya xidməti. M.m. KİV, habelə tədbir iştirakçıları və ictimaiyyət üçün informasiya hazırlayır.
|
MƏTBUAT ÜÇÜN İNFORMASİYA (on the record) – İnformasiya daşıyıcısının adını və vəzifəsini birbaşa göstərməklə, yaxud natiqi və ya vəzifəli şəxsi dolayısı ilə təqdim etməklə onun dediklərinin hamısını sitat gətirməyə imkan verən razılaşdırılmış forma.
|
MƏTBUAT ÜÇÜN OLMAYAN İNFORMASİYA (off the record) – Jurnalistin yazısında, yaxud teleradio reportajında açıqlanması mümkün olmayan informasiya. Bəzi Qərb ölkələrində M.ü.o.i. reportyora hər hansı məlumatla tanışlıq və onu qiymətləndirmək üçün verilir.
|
MƏTN (text) – 1) Ədəbiyyatda və jurnalistikada müəyyən işarələr sisteminin köməyi ilə ifadə olunan bitmiş müstəqil yazı; 2) EE-də səs sırasının nisbətən geniş yayılmış növü. M. kadrarxası diktor oxusuna, dialoq və monoloqa ayrılır. Müsahibə zamanı M.-lər improvizə edilə, yaxud ssenari əsasında ifa oluna bilər. Səslənən M., bir qayda olaraq, improvizə edilir. Ssenarilər, əsasən bədii telequruluşlardan və ya real hadisələrin aktyorlar vasitəsilə canlandırılmasından ötrü yazılır. Şərh də mətnin son dərəcə geniş yayılmış növlərindəndir. Şərhlər kadrda və ya kadr arxasında oxuna bilər. Hər bir halda şərhçi ekranda baş verənləri açıqlayır, proqramın fraqmentlərini vacib məxrəcə gətirir. Kadrarxası şərh zamanı ekranda, adətən, M.-də haqqında söhbət açılan adam və ya nəsə başqa şey barədə videokadrlar göstərilir. Kadrarxası şərh çox vaxt «kadrarxası mətn» və ya «kadrarxası səs» də adlandırılır. Şərhçini (və ya danışan hər hansı başqa adamı) videolentə çəkib, uyğun şəkildə ekranda göstərirlərsə (danışdığı müddətdə), şərhi lentə almağın belə üsulu səsli sinxron və ya kadrda şərh adlanır. Təkcə çap deyil, həm də informasiyanın elektron AV vasitələrini tədqiq edən kommunikavistikada M. anlayışı yeni məna çalarları kəsb edir. M. informasiya daşıyan siqnal dozası, yaxud sənədin, proqramın, məlumatın informasiya məzmunu kimi müəyyənləşir. Kompüter texnikasının və multimedia proseslərinin inkişafı müəllif mətnlərinin sabitliyi, auditoriya qavrayışında və çoxmənalılığa yönəldən konsepsiyaların yayılması üçün zəmin yaradıb. Digər tərəfdən belə hesab edirlər ki, KİV-in yaydığı mətnlərin modifikasiyası və polisemiyası onların populyarlığının əsas şərtlərindən biridir.
|
MƏTNLİ ÇIXIŞ (edited speech) – Verilişdə iştirak edən şəxsin özünün hazırladığı və TV redaktorunun yoxlayıb düzəliş apardığı çıxış. M.ç., həm də verilişdə xronometraja əməl etmək üçün vacibdir.
|
MƏTN REDAKTORU (text editor) – Kompüterdə mətnli informasiyaların işlənməsi üçün təyin olunan tətbiqi proqram təminatı növü. Bu proqram mətnin fayla yazılması, simvol, sətir və mətnin yerləşdirilməsi, silinməsi, yaxud əvəz olunması, orfoqrafiyanın yoxlanması, mətnlərin müxtəlif forma və biçimlərə salınması, səhifələnməsi, mətnlərin çapı və s. funksiyaları yerinə yetirir.
|
MİKROFİLM (microfilm) – Çap materialı, əlyazma, sənəd və s. on və ya yüz dəfə kiçildilmiş surəti; kiçik həcmli film.
|
MİKROFİLMLƏMƏ (microfilming) – Çap olunmuş material, çertyoj, əlyazma və s. miniatür fotosurətinin foto və ya kino plyonkası üzərində alınması; mikrosurətalma. M. informasiyanın tutduğu həcmi xeyli azaltmağa, onu uzun müddət saxlamağa və lazım gəldikdə ondan dərhal istifadəyə imkan verir.
|
MİKROFON (microphone/mike) – Cəs rəqslərini elektrik rəqslərinə çevirən, səs dalğasını gücləndirən və məsafədən ötürən elektroakustika cihazı; M.-u (kömürlü) ilk dəfə rus alimləri M.Maxalski (1878) və P.Qolubitski (1883) bir-birindən xəbərsiz ixtira etmişlər. M. kino, TV, radio, səsgücləndirmə və səsyazma sistemlərində tətbiq olunur.
|
MİKROFON «DURNASI» (microphone boom) – Studiyalarda səsin yazılışı zamanı mikrofonun asılması və hərəkət etdirilməsi üçün tətbiq edilən qurğu. M.d. səsyazma qurğusunu istənilən istiqamətə yönəltməyə və mikrofonu geniş əhatə bucağı həddində hərəkət etdirməyə imkan verir. Sadə M.d.-nı işıq cihazları dayaqlarından istifadə etməklə də hazırlamaq mümkündür.
|
MİKROFON QOVLUĞU (sue sheet) – Verilişlərin efirə getmiş mətnləri və maliyyə sənədlərindən ibarət materialların toplandığı qovluq.
|
MİKROFONLARIN TƏSNİFATI (microphone classification) – Mikrofonların quruluşca və iş prinsipinə görə bir-birindən fərqlənməsi. Bir qayda olaraq mikrofonların iş prinsipi səs qaynağından gələn akustik dalğa dəyişmələrini qeydə almaqdan ibarətdir. Hər mikrofonun içərisində səsin güc və keyfiyyət dəyişmələrinə reaksiya verən həssas membran var. Bu membran səs dalğalarını elektrik səs dalğalarına çevirir. Ayrı-ayrı mikrofonlarda səsin elektrik cərəyanına çevrilməsinin müxtəlif prinsiplərindən istifadə olunur. Bu prinsiplər müxtəlif mikrofon tiplərinin təsnifatı üçün başlıca amillərdən sayılır. Əsasən iki tip – elektrodinamik və kondensatorlu mikrofonlar geniş yayılmışdır.
|
MİKROFONUN YÖNƏLMƏ DİAQRAMI (microphone diagram) – Mikrofonun akustik həssaslığının istiqamət baxımından səciyyələndirilməsi. M.y.d.-ndan baş çıxarmaq və videoistehsal zamanı ondan düzgün istifadə etmək ona görə lazımdır ki, insan qulağından fərqli olaraq mikrofonlar heç nəyə və heç kəsə fərq qoymur. Onlar öz həssaslıq həddi daxilində hər hansı səsə reaksiya verərək, önəmli səsi ikinci dərəcəli səsdən ayırmır. Yönəlmə diaqramına görə mikrofonlar iki səmtli, bir səmtli, kardeoid və superkardeoid növlərə bölünür. Mikrofon yalnız müəyyən bir səmtdən gələn səslərə həssas olanda və yerdə qalan bütün səsləri duymayanda bəlli seçim imkanı qazanmaq mümkündür.
|
MİKROKİNOÇƏKİLİŞ (microscopical shooting/pick up) – Mikroskop vasitəsilə görünən obyektin kinoçəkilişi. Bu minvalla çəkiliş kinoekranda təsvirə xeyli böyüdülmüş variantda, başlıcası isə çoxlu seyrçinin iştirakı ilə baxmağa imkan verir. Halbuki adi mikroskop təsvirə yalnız bir adama, həm də çox vaxt ancaq bir gözlə baxmağa imkan verir. Bundan başqa, mikroskop vasitəsilə çəkilən təsvir dəfələrlə təkrarlana və sürətləndirilmiş, yavaşıdılmış, kadr-kadr, yaxud neytrofer çəkilişlərlə çəkilə bilər.
|
MİKROSXEM (microcircuit) – TV və radiotexnikada hesablayıcı maşın, avtomatik sistem və s. sahələrdə istifadə olunan qarşılıqlı əvəzedilən modullar şəklində element, qurğu və ya onun bir hissəsi. M.-lər vahid texnoloji proseslə – qrup üsulu ilə hazırlanır.
|
MİKŞER (mixer) – Fonoqram yazılışı pultu, müxtəlif xətlərdə və kanallarda olan səsləri uyğunlaşdıran, seçən, qarışdıran, tezliyi dəyişdirən qurğu. M., adətən, dörd kanallı olur: birinci və ikinci kanallar mikrofon, monocihazlar kimi tək səsli girişlərdə, 3 və 4 kanallar isə stereo girişlərdə istifadə edilir.
|
MİKŞERLƏMƏ (mixing) – Səsyazma və translyasiya zamanı səsin səviyyəsini tənzimləmə.
|
MİKŞER PULTU (mixing console) – Bax: S ə s m i k ş e r i.
|
MİQYASIN BÖYÜDÜLMƏSİ (zooming) – Optik yayınma. Kamera yerindən tərpənmədiyi halda obyektivin mərkəz uzaqlığı dəyişdirilərək təsviri yaxınlaşdırıb-uzaqlaşdırma təsiri yaradır. Böyütmə 2-4-8-16 qat olaraq seçilə bilər. M.b. əl rejimi (manual mode) mərkəz nizamlayıcısı üçün də istifadə edilir. M.b.-ndə dəqiqləşdirərək həssaslıq qazanılır; "zoom in"-də videokameranın avtomatik dəqiqləşdirməni bir qədər gecikmə ilə icra etməsi normaldır. Ən yaxşı çıxış yolu çəkilən plana yaxınlaşdıqdan sonra kameranın dəqiqləşdirməsini gözləmək, daha sonra çəkilişi başlamaqdır. Yaxın plandan uzaqlaşanda (zoom out) dəqiqlik çox pozulmaz. M.b.-nin dərəcəsi barədə monitorun bir küncündə məlumat verilir.
|
MİLLİ DİL (national tongue) – 1) Millətin yazılı və şifahi ünsiyyət dili, xalq dili əsasında formalaşan dil; ölkə TV-lərinin verilişlərini apardığı əsas dil; 2) Vahid yazılı və şifahi ədəbi dil normalarına əsaslanan M.d. ümumxalq ədəbi dil kimi etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bir dövlətin bütün vətəndaşları arasında ünsiyyət vasitəsidir.
|
MİMİKA (mimicry/facial expression) – Keçirilən hiss və əhval-ruhiyyəyə müvafiq olaraq üz əzələlərinin ifadəli hərəkətləri, üz əzələlərinin hərəkəti ilə daxili həyəcanı ifadə etmək bacarığı. M. insanın hisslərinin, əhvali-ruhiyyəsinin təzahür formalarından biridir. Aktyor M. vasitəsilə personajın müxtəlif ruhi vəziyyətlərini açıb göstərə bilir. M. qrimlə sıx bağlıdır. M. ekranda və səhnədə deyilən sözün təsir gücünü artırır, onun mənasının dəqiq qavranılmasına kömək edir.
|
MİNİMAL FAZA İMPULSU (minimum fase impulse) – Verilmiş amplitud spektrində maksimum enerjinin impulsun başlanğıc hissəsində toplandığı hal.
|
MİNİMAL İŞIQLANMA (minimum lighting) – Hər hansı səhnənin kameraya görümlü olmasından ötrü zəruri sayılan işıq miqdarı, yaxud işıq gücü. Kino və telekameralar insan gözü qədər iti olmadığı üçün çəkilən təsviri işıqlandırmağa ehtiyac olur. İnsan gözü kameranın ötürücü borusundan qat-qat həssasdır və təsviri görmək üçün ona az işıq lazımdır. Bu səbəbdən gözlə əla görünən səhnələr bəzi kamera üçün çox qaranlıq və ya həddindən artıq kontrastlı olur. İnsan gözü kamera ilə müqayisədə işığa fərqli reaksiya verdiyindən, işığın mexaniki üsulla ölçülməsi və düşən işığın obyekti yaxşı görmək üçün kameraya yetərli olub-olmamasının müəyyənləşdirilməsi tələb olunur. Bu məqsədlə teleistehsalda artıq çoxdan eksponometr adlı cihazdan istifadə olunur.
|
MODEL (model/pattern) – 1) Real hadisənin, prosesin, yaxud obyektin parametrlərinin asan qavranılması, yaxud asan idarə olunması üçün sadələşdirilmiş surəti (təsviri); nümunə, qəlib, sxem; bir şeyin nümunə nüsxəsi, habelə bir şeyi hazırlamaq üçün nümunə; rəssam qarşısında nümayiş olunan əşya; 2) Hər hansı janrda nümunəvi verilişə xas olan xüsusiyyətləri özündə əks etdirən tipik ekran (efir) əsəri.
|
MODEM (modem) – EHM-də istifadəçini telefon xətti vasitəsilə lokal kompüter şəbəkəsinə qoşan, yaxud ayrıca bir kompüteri qlobal şəbəkəyə birləşdirən (qoşan) qurğu. M. kompüter ilə telefon xətti arasında rabitə qurğusu olub, rəqəm elektrik siqnallarını analoq formasına, yaxud əksinə avtomatik çevirmək üçün tətbiq edilir.
|
MODERATOR (moderator) – Hər hansı problemə (mövzuya) münasibətdə bir-birinə zidd mövqe tutan adamların toplaşdığı «dəyirmi masa» tipli verilişlərin aparıcılarına bəzi Qərb ölkələrində verilən ad. M.-un əsas vəzifəsi tərəflər arasında yaranan mübahisəni səmərəli məcraya yönəltmək, vaxt balansını ədalətlə müəyyənləşdirmək, çıxış edənlərin «mövzudan uzaqlaşmasına» imkan verməməkdir. M. mübahisə və diskussiyaların iştirakçısı deyil, yalnız istiqamətləndiricisidir.
|
MODULYASİYA (modulation) – Rəqəm siqnalının analoq formasına çevrilməsi prosesi. Bu prosesin əksi isə d e m o d u l y a s i y a adlanır. Bir tonallıqdan digərinə, eləcə də məqamına görə fərqlənən eyniadlı tonallığa (məs., do majordan do minora) keçid. M. melodiya və harmoniyanı yeni çalarlarla zənginləşdirir, akkordların funksional əlaqəsini genişləndirir, musiqinin gərgin, dinamik inkişafına səbəb olur.
|
MONİTOR (monitor) – Təsvirin keyfiyyətinə, kadrın quruluşuna və s. vizual nəzarət etmək üçün studiyada qoyulan videonəzarət qurğusu, TV aparatı. Videoyazı, yaxud efirə canlı gedən verilişin təsvir keyfiyyəti M.-da izlənilir. Bəzən studiyadankənar çəkilişlərdə də M.-dan istifadə edilir. Kompüter sistemində isə M. (displey) mətn və qrafiki informasiyanın ekrana çıxarılması üçündür. Burada M. videoadapter adlanan xüsusi aparat qurğusunun idarəsi altında işləyir.
|
MONODRAM (monoplay/monodrama) – 1) Bir aktyorun ifasında oynanılan dram əsəri; 2) Bir qəhrəmanın monoloqu şəklində yazılmış dram.
|
MONOFONİK SƏSYAZMA (monophonic recording) – Bir neçə mənbədən gələn səs dalğalarını birlikdə bir daşıyıcı üzərində cəmləyən səsyazma üsulu; yazı ümumi qurğudan (məs., reproduktordan) səsləndirilir. Bu zaman müxtəlif mənbələrdən alınmış səslər sanki bir nöqtədən eşidildiyi üçün səslənmənin perspektivliyi təhrif olunur, səsin tembri dəyişir, ayrı-ayrı mənbələrə uyğun səslərin eşidilmə dəqiqliyi azalır və s. M.s. tədricən daha təkmil stereofonik səsyazma ilə əvəz olunur.
|
MONOXROMATİK İŞIQ (monochrome light/illuminance) – 400-dən 700 nm-dək spektr zonasına parçalanan görünən işıq şüalanması. Biz müxtəlif dalğa uzunluqlu işıq şüalanmasını ayrı-ayrı rənglər kimi qavrayırıq. Yalnız bir dalğa uzunluğu olan şüalanma monoxromatik adlanır. M.i.-ı, məsələn, prizmanın köməyi ilə almaq olar.
|
MONOLOQ (monologue) – 1) Kino, TV və radioda nitqin (sözün) ifadə formalarından biri; ekran -efirdə bir adamın təkbaşına danışığı; 2) Bədii əsərdə bir qəhrəmanın öz müsahibinə, səhnədəki (və ya ekrandakı) digər obrazlara, yaxud öz-özünə müraciətlə söylədiyi nitq. Dramatik əsərdə M. bəzən surətin tamaşaçılara müraciəti şəklində də olur. M. nitq forması kimi radiotamaşalar üçün səciyyəvidir.
|
MONOSKOP (monotron/monoscope) – Hər hansı bir tərpənməz təsvirin (məs., TV sınaq cədvəlinin) verilməsi üçün işlədilən TV borusu. Belə təsvirdən TV aparatlarını yoxlamaq və sazlamaq üçün istifadə edilir. Quruluşuna və iş prinsipinə görə ikonoskopa yaxındır.
|
MONTAJ (edit) – Çəkilmiş filmin, publisistik, ədəbi, musiqili və s. verilişin ayrı-ayrı hissələrinin (epizodların), parçalarının bədii və məna cəhətdən bütöv, dolğun, tam hala gətirilməsi; çəkilən təsvirlərin məqsədəuyğun şəkildə seçilərək birləşdirilməsi; filmin ardıcıl çəkilməyən səhnələrinin ssenariyə uyğun ardıcıl seçilməsindən, yəni tamaşaçılara ekranda göstəriləcək qaydada düzümündən ibarət yaradıcılıq əməliyyatı. Bu proses montajın texniki mahiyyətidir. Lakin M.-ın, həm də sırf yaradıcılıq cəhətləri var. M. filmin yaradılmasının bütün mərhələlərində – ssenaridə, operator işində və çəkilmiş materialın şərhində, təsvirin səslə birləşdirilməsi prosesində zəruridir.
Müxtəlif janrlı filmlərin M.-ında müxtəlif üsullar tətbiq olunur. Lakin kinematoqrafik təsirin bütün digər elementləri kimi M. da həmişə kino əsərinin zəruri tərkib hissəsidir. TV M.-ını iki mərhələyə ayırmaq olar: proqramın istehsal prosesindəki montajı və istehsaldan sonrakı montaj. M.-ın paralel, ardıcıl, dinamik (çevik), ritmik, çarpaz, assosiativ və s. növləri vardır.
|
MONTAJ AXTARIŞI (edit search) – Eyniadlı klavişlə idarə olunan funksiya. "Kamera" rejimində çəkilmiş materialı sürətlə nəzərdən keçirməyə imkan verir. Bundan başqa çəkilmiş sonuncu kadra qayıdış operatora çəkilişin məzmununu yada salmağa kömək edir.
|
MONTAJÇI (editor) – Videomontaj sexinin müstəqil işləyə bilən, çəkiliş qrupuna daxil olan və rejissorun rəhbərliyi altında, yaxud müstəqil fəaliyyət göstərən əməkdaşı. M. verilişin, yaxud filmin bədii-texniki cəhətdən keyfiyyətli montajına cavabdehdir. Kinoda gələcək filmin bütün pozitivləri və bütün yazılmış fonoqramları M.-nın ixtiyarında olur. O, bütün materialın sistemləşdirilməsini və mühafizəsini təşkil edir. Çəkiliş materialı istehsal sonrası montajı nəzərdə tutursa, deməli, teleekranda görünəcək hər şey montajçının əlindən keçəcək. M.-nın teleistehsalda nə dərəcədə mühüm rol oynaması onun malik olduğu peşəkarlığın, yaradıcılıq sərbəstliyinin keyfiyyət və kəmiyyətindən asılıdır. TV-də çalışan M.-ları iki qrupa ayırmaq olar: proqramları tərtib edərkən sərbəst işləməyi, yaradıcılıq prosesində qərar çıxarmağı bacaran müstəqil montajçı-sənətkar (yəni rejissor-montajçılar) və tabelikdəki montajçılar – yəni rejissorun verdiyi tapşırıqları icra edənlər.
|
MONTAJÇI TEXNİK (edit controller/technical editor) – Montaj avadanlığında yerinə yetirilən əməliyyatların texnologiyasına bütün incəliklərinə qədər yiyələnmiş texniki əməkdaş və ya mühəndis. M.t. başqalarının qəbul etdiyi qərarları gerçəkləşdirir. M.t nəyin yaxşı, nəyin pis montaj edildiyini gözəl bilir. Bədii və texniki montajlar arasındakı fərq yekun nəticə üzərində yaradıcı nəzarətin hansı səviyyədə həyata keçirilməsindən ibarətdir. Ustad montajçı belə nəzarəti özü gerçəkləşdirir, M.t. isə bu məsələdə müstəqil deyil. Ancaq tabelikdəki ixtisaslı M.t.-lərin əksəriyyətinin montajın estetik yönlərinə dair təkliflərini söyləmək imkanı var və beləliklə, tamhüquqlu şəkildə yaradıcı prosesə qoşula bilirlər.
|
MONTAJ FİLMİ (edit film/frame film) – Filmotekaların: kinoxronikanın və sənədli kinoçəkiliş materialının sistemli mühafizəsi ilə məşğul olan təşkilatın materialları əsasında hazırlanan film. Məsələn, M.Rommun «Adi faşizm» filmi tipik M.f.-nə nümunə ola bilər. M.f.-lərində təsvir materiallarının ustalıqla seçilməsi və ona münasib diktor mətni yazılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
|
MONTAJI ASANLAŞDIRMAQ QAYDALARI (simple editing rules) – Çəkiliş prosesindən sonra montajı müxtəlif üsullarla asanlaşdırmaq qaydaları. Montajı nəzərə almaqla aparılan çəkiliş zamanı əməl olunan bu qaydalara: a) planların son həddinədək qısaldılması (yəni lentin üzərində montaj üçün «ara» qalmasından ötrü hərəkətin başlanğıc və sonunun həmişə artıqlaması ilə çəkilməsi); b) ehtiyat montaj materialının çəkilməsi (montaj üçün həmişə ara planlar, yəni ətraf şəraiti, hadisə yerinin ümumi görüntüsünü, olay şahidlərinin reaksiyasını və s. əks etdirən planlar); v) neytral ümumi planların (olay yerinin ümumi ekspozisiyası, «ünvan plan» və s.) çəkilməsi daxildir.
|
MONTAJIN NÖVLƏRİ (edit types) – Verilişi efirə hazırlayarkən seçilən montaj üsullarının ən ümumi təsnifatı. Adətən, montajı iki növə ayırırlar: ardıcıl və çevik montaj. Çevik (dinamik) montaj çarpaz, paralel, assosiativ montaj biçimlərini də əhatə edir. Ardıcıl (və ya mexaniki) montajdan, bir qayda olaraq, xəbər və xəbər poetikasına söykənən informativ-publisistika proqramlarında istifadə edirlər.
|
MONTAJIN ÖNCƏDƏN DÜŞÜNÜLMƏSİ (editing decision) – Rejissor ssenarisində və çəkiliş obyektində işə başlarkən təsvirlərin gələcəkdə necə montaj olunacağının nəzərə alınması. Bu halda uzlaşdırılması heç cür mümkün olmayan fraqmentlərin çəkilməsinə yol verilmir. Xüsusən çəkiliş nöqtəsini dəyişərək hərəkəti təkrar lentə alanda montajı mümkün olmayan hallar baş verir.
|
MONTAJ İMPULSU (edit pulse) – Elektron montaj impulsu. Mexaniki montaj prosesinin asanlaşdırılması üçün yoxlama cığırına yazılan TV siqnallarının cüt sahələrinin sönən kadr impulsu (SKİ).
|
MONTAJ KADRI (edit film/frame grabbing) – Filmin tərkib hissəsi, ayrıca montaj parçası. M.k. çəkiliş zamanı hərəkətsiz, yaxud yerini dəyişən kinoçəkiliş aparatının köməyi ilə lentə alınan hərəkətin bu və ya digər məqamından ibarətdir. Hər bir M.k. özünün məzmununa, süjet ardıcıllığına, kompozisiyasına və ritmik quruluşuna görə onunla əlaqədar olan və müxtəlif vaxtlarda, müxtəlif nöqtələrdən çəkilən digər montaj kadrları ilə üzvi surətdə bağlanır.
|
MONTAJ KEÇİDLƏRİ (edit transition) – Hadisənin yeri haqqında informasiya bildirən ünvan planından sonra standart montaj üsuluna uyğun olaraq hər hansı detalın iri planına keçilməsi.
|
MONTAJ OLUNMUŞ MATERİAL (rrerecorded material) – Montaj edilərək yayım və ya nümayişlər (dinlənmək) üçün hazır vəziyyətə gətirilmiş videofonoqramlar.
|
MONTAJ OTAĞI (editing room) – Montaj prosesini aparmaq üçün xüsusi montaj avadanlığı ilə təchiz olunmuş yer.
|
MONTAJ PARÇASI (framesnatch) – Filmin montajı zamanı ayrı-ayrı məqamları əks etdirən bloklar. M.p.-nın vəhdət halında birləşdirilməsi vasitəsilə ekranda baş verən hadisələrin məntiqi ardıcıllığı və fasiləsizliyi təmin olunur.
|
MONTAJ RİTMİ (editing rhythm) – Ardıcıl montaj zamanı keçidlərin müəyyən ahəngə, ritmə uyğunlaşdırılması. Adətən, bu ritmi göstərilən hadisənin ahəngi (ya iştirakçıların hərəkətləri, ya da dialoqla) müəyyənləşdirir. Dinamik montajda ritm hadisəyə nisbətdə kənar amillərdən daha çox asılıdır. M.r.-ni daha çox yayılmış iki üsul – musiqiyə və zamana görə montaj üsulları müəyyən edir: a) Musiqi əsasında montajda musiqi əsərinin ritminə və ya melodiyasına uyğun olaraq əlaqəli və ya əlaqəsiz planların bir-birinə calağı – yapışdırılması əsas tutulur. Belə montaj zamanı plandan-plana keçid musiqisinin ölçüsünə, ahənginə tam uyğun şəkildə, heç bir əyintisiz həyata keçirilir. Daha maraqlı montaj çözülmələrində plan keçidləri melodik biçimə, musiqi tempinin və ya səslənmə intensivliyinin dəyişməsinə uyğun olaraq gerçəkləşdirilir; b) Zamana görə montaj deyəndə isə planın davametmə müddətini məzmuna görə yox, zaman kəsiyinə görə müəyyənləşdirmək üsulu nəzərdə tutulur. Məsələn, ayrılıqda hər planı iki saniyə sürən bir silsilə keçid etmək olar, yaxud həmin planları musiqinin ölçüsünə görə montaj etmək də mümkündür. Bu zaman müxtəlif uzunluqlu planların bir-birini əvəzləyib təkrar etməsi montajın ritmini müəyyənləşdirəcək.
|
MONTAJ SIÇRAYIŞI (jump cut) – Buna "qaçan kadr" da deyilir. Rakursuna və çəkiliş bucağına görə oxşar olan, ancaq yüz faiz üst-üstə düşməyən eyni obyektin iki planının bir-birinin ardınca yapışdırılması zamanı özünü göstərən montaj təhrifi. M.s. görüntülər arasında kəskin keçidləri xatırladır. Çünki bir plandan digərinə keçərkən çəkiliş obyektinin vəziyyəti qəflətən, kəskin şəkildə dəyişir və görüntü sanki sıçrayır. Kəskin keçid və ya montaj «tullanışları» o vaxt baş verir ki, montaj planının orta hissəsi kəsilir və planın əvvəli ilə axırı bir-birinə yapışdırılır. Planın əvvəlində və sonunda kadrdakı çəkiliş obyektinin ölçüsü və vəziyyəti eyni olmayanda seyrçiyə elə gəlir ki, obyekt ekranın bir hissəsindən digər hissəsinə «tullanıb». Dərhal gözə çarpdığı üçün belə tullanma və sıçrayışlardan qaçmaq lazımdır. Hərəkətin kadr məkanında inkişaf axarını pozduğundan belə sıçrayışlar montaj yanlışlığı kimi qavranılır. Çəkilən obyekt qəfildən, həm də heç bir səbəbsiz ekranın digər küncündə peyda olursa, ardıcıl montaj effekti itir.
|
MONTAJ STOLU (editing block/point) – Kinofilmin, TVR verilişinin montaj işlərinin aparılması üçün xüsusi qurğu. M.s.-nun həm peşəkar kino, həm də kino həvəskarları üçün nəzərdə tutulan çoxsaylı konstruksiyaları mövcuddur.
|
MONTAJ VƏRƏQİ (edit decision list) – Bir montaj seansı ərzində yerinə yetirilməsi nəzərdə tutulan bütün montaj əməliyyatlarının siyahısı. Çox vaxt yubadılmış şəkildə və real zaman miqyasında icra olunmuş montaj əməliyyatlarını calaşdırmaq üçün istifadə olunur. M.v.-ndə audio və videosıra tam əksini tapır, uyğun taym-kodlar göstərilir.
|
MORZE KODU (Morze code) – Şərti siqnallar sistemi. Sistemdə hər bir hərf və ya işarəyə qısamüddətli (nöqtə) və nöqtədən 3 dəfə uzunmüddətli (tire) cərəyan impulslarının müəyyən kombinasiyası uyğun gəlir. Hər bir hərfi (işarəni) ayıran cərəyansız interval qısamüddətli cərəyan impulsuna bərabər olur. M.k. Morze əlifbasının sinonimi kimi də işlədilir.
|
MOTİV (motif/motive) – 1) Verilişdə əsas götürülən, yaxud hərəkəti sərtləndirən hadisə; musiqidə kiçik, incə, birgə vurğu ilə birləşdirilmiş notlar qrupu. Musiqi, sənət əsəri mövzusunun əsas ünsürü; insanın tələbatını təmin etməyə yönəlmiş hərəkəti şərtləndirən düşünülmüş meyl. Tələbat əsasında yaranan M. çox və ya az dərəcədə adekvat inikasdan ibarətdir; 2) Mövcud maddi və mənəvi tələbatın ödənilməsi üçün insanı hər hansı fəaliyyətin icrasına yönəldən və təhrik edən amillər.
|
MOTTO (motto) – Reklamda istifadə olunan ən yaddaqalan ifadə, populyarlaşan deviz, şüar. Məs., "Azərsell"in reklamında "Bir azdan hamı danışacaq!" ifadəsi, "Koka-Kola"nın reklamındakı "Həyatın ləzzəti" şüarı M. sayıla bilər.
|
MOZAİK GÖRÜNTÜ (mosaic screendisplay) – 1) Eyni, yaxud müxtəlif materiallardan düzəldilən təsvir, naxış; təsvirin ekranda mozaika şəklində göstərilməsi. Videokameralarda "fade out/in" işi mozaika təsviri ilə də etmək mümkündür; 2) Hər hansı verilişdən, filmdən dinamik fraqmentlər göstərilməsi.
|
MOZAİK VERİLİŞ (insulating mosaic) – Məzmun, məna və formaca bir-biri ilə bağlanmayan ayrı-ayrı kiçik süjet, çıxış, müsahibə və digər təsviri materiallar toplusundan ibarət olan veriliş növü. Məs., «Xəbərlər», yaxud «Səhər» tipli proqramlar M.v.-ə aiddir.
|
MÖTƏBƏR İNFORMASİYA (authoritative information) – Etibarlı mənbələrdən alınan, məzmunu və mahiyyəti şübhə doğurmayan informasiya. Belə informasiyanın çap olunması və ya səsləndirilməsi (göstərilməsi) sosial məsuliyyət nəzəriyyəsinin mühüm prinsiplərindən biri sayılır.
|
MÖTƏBƏRLİK (reliability) – Fakta, yaxud rəyə etimad. Adətən, informasiya mənbəyinə etimadla şərtlənir – tamaşaçı məlumatın haradan alındığını və mühakimənin kimə məxsus olduğunu bilmək istəyir.
|
MÖVZU-TEMA (subject/topic) – Sənətkarın hər hansı əsərində qoyduğu və müəyyən həyati material əsasında aşkara çıxardığı əsas məsələlərin məcmusu; əsərin bədii məzmununun əsas məqamı. M.t. süjetlərdə, motivlərdə, epizodlarda işlənib hazırlanır.
|
MULTİ DİSK PROQRAMI (multi disk program) – Tək diskli "CD player"lərdə çoxlu disk proqramı. Diskləri tək-tək çıxararaq istənilən mahnılardan qarışıq kompozisiya düzəltmək mümkündür.
|
MULTİFİD (multifeed) – Eyni zamanda Yerin Süni Peykinin (YSP) bir neçə TV-nin verilişlərini qəbul edib ötürməsinə imkan verən sistem.
|
MULTİMEDİA (multimedia) – 1) Rəqəmli səs, təsvir, mətn və qrafika kimi ünsürlərin eyni anda istifadə edilməsi sistemi. Kinoda, tamaşalarda, mühazirələrdə və kommunikasiyanın başqa sahələrində, yaxud təzahürlərində informasiyanın ötürülmə vasitələrini bildirir. Kommunikasiyanın elektron-informasiya vasitələrində müasir inteqrasiya proseslərinin nəticələrini müəyyənləşdirir; 2) Geniş interaktiv qavranış imkanları olan və müxtəlif məqsədlərlə istifadə edilən informasiyaların toplanması, işlənməsi, bir formadan başqa formaya keçirilməsi üçün mürəkkəb çoxfunksiyalı sistemlərin əmələ gətirilməsi. Avropa Şurası ekspertlərinin hazırladığı sənədlərdə M. termini daimi və dəyişkən obrazların, səsin və məlumatın saxlanmasına, tirajlanmasına, eləcə də keyfiyyətini itirmədən ötürülməsinə kömək edən rəqəmli formada birləşdiyini bildirən anlayış kimi izah olunur. M. sözü, həmçinin kompüterlərə, proqramlara və s. aid edilir.
|
MULTİMEDİA XİDMƏTLƏRİ NƏQLİ (media object transfer – MOT) – Hazırda DAB çərçivəsində multimedia xidmətlərinin nəqli üçün təklif edilən protokolun adı. WWW üçün istifadə edilə bilər. MOT protokol xidmətləri informasiyanı subkanal daxilində (paket rejimində) və yaxud audiokadrın PAD baytları ilə həyata keçirir.
|
MULTİPLİKASİYA (animation) – Kinoda ardıcıl yerləşdirilmiş şəkillərin çəkilişi. Şəkillər elə bir ardıcıllıqla yerləşdirilir ki, onlar çəkilib ekranda nümayiş etdirilərkən fiqurlar (personajlar) hərəkətə gəlir, «canlanır».
|
MULTİPLİKASİYA FİLMİ (animated film/cartoon) – Rəsmli (qrafik multiplikasiya), yaxud həcmli obyektlərin (kuklalar və s.) ardıcıl hərəkət etdirilməsi ilə çəkilən kino sənəti növü. Bax: M u l t i p l i k a s i y a k i n o s u.
|
MULTİPLİKASİYA KİNOSU (animated cinema) – Müasir kino sənəti, multiplikasiya filmlərinin növü. M.k. rəsmlərin, yaxud həcmli obyektlərin ardıcıl hərəkət etdirilməsi ilə çəkilir. M.k.-nda fantastika, bədii, uydurma mühüm yer tutur. Gerçəkliyi əks etdirmənin xüsusi bədii şərtilik forması olan qrafik multiplikasiya fantastik hadisə və əhvalatların təsviri üçün özünəməxsus ifadə vasitələrinə malikdir. Əhvalatı göstərmək cəhətdən qrafik multiplikasiya ilə ayaqlaşa bilməyən həcmli multiplikasiyada personajların təsviri xarakteristikası daha dolğun verilir. Qrafik multiplikasiyanın əsasını 1908-ci ildə fransız karikaturaçı rəssamı E. Kol qoymuşdur.
|
MULTİSTANDART (multi standard) – Videonun PAL, SECAM, NTSS standartlarını özündə cəmləşdirmə xüsusiyyəti.
|
MUMLAMA (mummification) – İstismar prosesində filmi lentdə əmələ gələn sürtülmələrdən qorumaq üçün kinolentin emulsiyalı təbəqəsinin parafinlə örtülməsi.
|
MUSİQİ (music) – AV sənət sahələrinin ifadə vasitələrindən biri; gerçəkliyi bədii səs obrazları vasitəsilə təsvir edən və insan psixikasına aktiv təsir göstərən incəsənət növü; hər hansı verilişin, filmin AV strukturunun mühüm akustik elementi. İnsanların emosional vəziyyətinin konkret və inandırıcı ifadəsinə nail olan bu sənət TV-də, kinoda və radioda mühüm rol oynayır. M.-nin söz, hərəkət və s. ilə sintez təşkil etməsi onun imkanlarının genişlənməsinə səbəb olur. M. TV proqramının nisbətən süni – sonradan tapılan qurama elementlərindəndir. Lakin M.-nin ekranda təbii görünməsinin əsas səbəbi odur ki, kino və TV bizi videosırasının musiqili müşayiətinə alışdırıb. M.-dən istifadə teleseyrçilərin lap çoxdan alışdığı şərtilikdir. M. ovqat yaratmaq və ya müəyyən ovqatı vurğulamaq üçün istifadə edilir. M. vasitəsilə hadisənin yer və zamanını bildirən vacib məlumatı da çatdırmaq mümkündür. Məsələn, M. ilə müşayiət olunmayan səhra, yaxud fəza görüntüsü adi, yüksüz bir təsvirdir. Ancaq uyğun M. fonu verməklə həmin görüntünü konkret məkana, yaxud elmi-fantastik biçimli kosmik mənzərəyə çevirmək olar. Tematik baxımdan da teleproqramlarda tez-tez istifadə edilən M. verilişlərin başlıqlarında və keçidlərdə də işlədilir. Kinoda isə M. tətbiqi səciyyə daşıyır.
|
MUSİQİ ƏLAVƏLƏRİ (musical fill in) – Vizual keçidləri müşayiət etmək və ya hansısa nüansı vurğulamaq üçün musiqi.
|
MUSİQİ ƏSASINDA MONTAJ (edit rhythm) – Bax: M o n t a j r i t m i.
|
MUSİQİ İFASI (musical perform/sounding) – Musiqi əsərlərinin səsləndirilməsi. M.i. solo halında (bir ifaçı ilə), kamera-ansamblı (iki və yaxud bir neçə bərabər hüquqlu ifaçı ilə) və böyük ifaçılar qrupu halında, adətən, dirijorun rəhbərliyi altında müşayiət edilən kütləvi ifadır (xor, orkestr). Musiqinin xarakterinə görə M.i. vokal (oxuma), instrumental (müxtəlif musiqi alətlərində çalmaq) və vokal-instrumental (opera və oratoriya və s.) ifaya bölünür. TV və radionun musiqi proqramlarından M.i.-nın hər üç formasından istifadə edilir.
|
MUSİQİLİ FİLM (musical film) – Musiqinin mühüm məna və kompozisiya funksiyalarını yerinə yetirdiyi, habelə janr və üslubi xarakteristikasını müəyyənləşdirdiyi TV, yaxud kino əsəri.
|
MÜƏLLİF HÜQUQU (copyright) – Ədəbiyyat, elm və incəsənət əsərlərinin yaradılması, istifadəsi və nümayişi ilə əlaqədar münasibətləri nizamlayan mülki hüquq anlayışı. Elektron mediadan istifadənin genişlənməsi və müəlliflik anlayışına bir qədər mücərrədlik gətirən postmodernist konsepsiyaların peyda olması şəraitində M.h.-nun gerçəkləşdirilməsi bir qədər çətinləşib. M.h. haqqında mövcud qanuna görə, müəllifin: a) əsəri qanunun yol verdiyi bütün üsullarla – öz adı ilə, şərti adla (ləqəblə) və ya ad göstərmədən (adsız) dərc etdirmək, təkrar dərc etdirmək və ya yaymaq hüququ; v) əsərinə toxunulmazlıq hüququ; c) əsərdən digər şəxslərin istifadəsi üçün haqq almaq hüququ var. Bəzi hallarda çap olunmuş əsərin qəzet, kino, radio, TV-də təkrar olunmasına, elmi və tənqidi işlərdə, tədris və siyasi-maarif nəşrlərində dərc edilməsinə müəllifin razılığı olmadan və haqq ödənilmədən də yol verilir. Dərc olunmuş əsərin ifa edilməsinə, qrammofon vallarında buraxılmasına və s. müəllifin razılığı tələb olunmur, lakin bunun üçün müəyyən haqq (pul) verilir.
|
MÜƏLLİF HÜQUQUNU QORUMA İŞARƏSİ (copyright royalty sign/pip) – Bu işarə ilə filmin, verilişin, yaxud nəşrin müəllif hüququ ilə qorunduğu bildirilir. İşarə kiçik dairəyə alınmış © hərfi ilə diqqətə yetirilir. Bu işarədən sonra telekompaniyanın adı, yaxud müəllif və nəşrin tarixi göstərilir. Məs., © Azərbaycan televiziyası 2001, yaxud kitab nəşrində: © Q.M.Məhərrəmli, 2002.
|
MÜƏLLİF QONORARI (fee) – Burada: filmin ssenarisinə görə, yaxud efirə getmiş veriliş, süjet, çıxış üçün ödənilən pul; Elm, ədəbiyyat və incəsənət əsərlərindən istifadəyə görə əsərin müəllifinə, yaxud hüquqi varisinə verilən haqq.
|
MÜƏLLİFLİK (authorship) – Konkret şəxsin (fərdi müəlliflik), yaxud bir qrup şəxsin (kollektiv müəlliflik) müvafiq qaydada qeydiyyata alınmış mətn formasında təqdim olunan orijinal əsərinin (kitabın, verilişin, məqalənin, ssenarinin, fotoqrafiyanın, rəsmin, filmin və s.) mövcudluq faktı. M.-in tanınması, qanuni M. mətnlərinin saxlanması, onların nümayişi şərtləri, çap edilməsi, KİV-də yayılması hüquq sisteminin köməyi ilə tənzimlənir.
|
MÜƏLLİF ŞƏRHİ (author`s comment) – Çəkilən kadrların mənasını açan, məzmunu dolğunlaşdıran, tamaşaçının müstəqil tuta bilmədiyi fikirlərə aydınlıq gətirən şərh. Təsvir həmişə konkret olduğuna görə M.ş. tamaşaçılara bu konkretliyin arxasında duran ümumi, tipik cəhətləri açmaqda kömək göstərməlidir. M.ş.-ndə toxunulan problemin izahı, qiymətləndirilməsi və müəllifin qənaəti öz əksini tapmalıdır.
|
MÜƏYYƏN İNİKAS ZONASI (defined display area) – Ekranda videomətnin təsvirinin yer tutduğu düzbucaqlı hissə. Məqsəddən asılı olaraq bu zonanın ölçüləri və formatı dəyişə bilər.
|
MÜQAYİSƏ (comparison) – Burada: obyektlər arasındakı oxşarlıq və ya fərq əlamətini (yaxud hər ikisi birlikdə) müəyyən etmək məqsədi ilə onların bir-birilə tutuşdurulması, fərqləndirilməsi; cisim və hadisələrin mövcud oxşar və fərqli cəhətlərinin müəyyən edilməsindən ibarət fikri proses.
|
MÜLAHİZƏ (assumption/supposition/hypothesis) – Hər hansı hadisə, fakt, şəxs, yaxud EE (və ya sənət) əsəri haqqında müəyyən arqumentlərə əsaslanmaqla söylənilən rəy, fikir; müasir formal məntiqdə müəyyən dildə verilən təklif. Onun həqiqiliyinə (həqiqidir, yalandır) və ya modallığına (ehtimaldır, mümkündür, mümkün deyil, zəruridir və s.) verilən qiymətlərlə əlaqədar nəzərdən keçirilən variant.
|
MÜLKİYYƏTİN CƏMLƏŞDİRİLMƏSİ (multiple ownership rule) – Burada: teleradio yayımı ilə bağlı qurumların mülkiyyətinə və yayım fəaliyyətinə müəyyən məhdudiyyət qoyulması. ABŞ-da qüvvədə olan qanuna görə bir şirkətin, yaxud bir şəxsin mülkiyyətində olan stansiyaların sayı hər üç kateqoriyada: amplitud modulyasiyalı səsli yayım, tezlik modulyasiyalı səsli yayım və TV yayımında 12-dən çox ola bilməz.
|
MÜRƏKKƏB QAVRAYIŞ (complex perception) – Hər hansı bir obyektin qavranılmasında bir neçə analizatorun iştirak etdiyi və bunların hamısının eyni dərəcədə əhəmiyyətə malik olduğu zaman əmələ gələn qavrayış. Ekranda danışan natiqi dinlədikdə onun nitqi ilə birlikdə üzünün və əl-qolunun ifadəli hərəkətlərini də qavrayırıq. Səsli kino-şəklə tamaşa etdikdə də belə olur: burada eşitmə və görmə analizatorlarının birlikdə iştirak etməsi sayəsində M.q. əmələ gəlir.
|
MÜSTƏQİL MONTAJ SƏNƏTÇİSİ (independent editor) – Montaj texnikasını və montaj texnologiyasını dərindən bilməklə yanaşı, teleproqramın yekun variantını seçmək prosesində məsul qərar çıxarmaq səlahiyyəti olan şəxs. M.m.s.-nə qısa məzmun yazılmış kağız, çəkilmiş materialla dolu onlarca kaset verilir, o, bunların hamısından təyin edildiyi verilişin xarakteri və tipinə uyğun gələn süjet hazırlamalıdır. M.m.s. hansı musiqi və səs effektlərini seçmək, yekun varianta hansı fonoqram fraqmentləri və çəkiliş planları artırmaq və hətta süjeti bütövlükdə necə qurmaq haqqında müstəqil qərar çıxara bilər. Ancaq bir qayda olaraq, proqramın quruluşçusu və ya rejissoru bu zaman son söz demək hüququnu özündə saxlayır.
|
MÜSTƏQİL RƏQƏMLİ YADDAŞ SİSTEMİ (digital storage technology) – İnformasiyanın saxlanması üçün komponent avadanlıq. TV üçün avadanlıq istehsal edən firmaların tətbiq etdiyi zəruri məhsullar siyahısına daxildir.
|
MÜŞAHİDƏ (observation) – Burada: jurnalistin fakt və hadisə barədə məlumat almaq metodlarından biri; qavrayışın çox mühüm və xüsusi növü olub, hər hansı bir fəaliyyət sahəsində müəyyən plan üzrə cərəyan edən davamlı və müntəzəm qavrayış. Təlim işində, elmi-tədqiqat işlərində, bədii yaradıcılıqda, bir sözlə, insan fəaliyyətinin bütün növlərində M. müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. M., həm də psixologiyada geniş yayılmış tədqiqat üsullarından biri sayılır. M. vasitəsilə insanın psixikasını, onun fəaliyyət, hərəkət və işlərini, danışıq və münasibətini, rəftar və davranışını müəyyən məqsədlə izləyib öyrənmək mümkündür.
|
MÜŞTƏRƏK REKLAM (team advertisement) – İstehsalçı şirkətin və satış üzrə agentin (dilerin), yaxud eyni malın istehsalı və ya satışı ilə məşğul olan bir neçə şirkətin birgə maliyyələşdirdiyi reklam. Bu cür reklam, bir qayda olaraq, malın imicini yüksəltməyə xidmət edir.
|
"MÜŞTƏRİ-SERVER" TEXNOLOGİYASI (client-server technology) – Orta və böyük kompüter bazasında son dövrlərdə hesablama proseslərinin mərkəzləşdirilmiş idarəetmə sxemini əvəz edən yeni texnologiya. Məlumdur ki, şəbəkədə istənilən iki obyektin qarşılıqlı əlaqəsi zamanı iki tərəf iştirak edir: müəyyən resurs (xidmət, servis) imkanlarını ayıran tərəf və bu resurslardan istifadə edən tərəf. Birinci tərəf s e r v e r, ikinci tərəf isə m ü ş t ə r i adlanır. Bu tərəflərin qarşılıqlı münasibətini əks etdirən M.s.t.-nın müsbət cəhəti onun daha canlı olması, hesablama sisteminin etibarlılığı, informasiyanın işlənməsinin yüksək operativliyindədir.
|
MÜZİK-HOLL (music-holl) – Estrada teatrı növü. M.-h. müxtəlif janrlı (estrada, sirk, balet, musiqi) kiçik nömrələrdən ibarət olub musiqili estrada konserti, yaxud vahid süjetli estrada tamaşası xarakteri daşıyır. M.-h. 18-ci əsrin əvvəllərində İngiltərədə formalaşmış, sonralar başqa ölkələrdə də geniş yayılmışdır.
|
MÜZİKL (musical) – TV-də sintetik tamaşa növü. M.-də dialoqlar, musiqi, ifa və xoreoqrafiyadan ibarət dramatik süjet TV sənətinin spesifik vasitələri ilə ifadə olunur; əsasən komediya xarakterində olan musiqili səhnə əsəri; musiqili komediya. M.-də estrada və məişət musiqisinin, xoreoqrafiya, dram və opera sənətinin müxtəlif ifadə vasitələrindən istifadə olunur. M. janrının formalaşması 19-cu əsrin sonunda ABŞ-da səhnə sənətinin inkişafı ilə bağlıdır. M. inkişaf mərhələlərində müzik-holl və revü, folklor elementləri ilə zənginləşmiş, cazın təsirinə (xüsusilə "suinq" üslubu) məruz qalmış, mövzu dairəsi genişlənmişdir.
|
MÜZİK-VİDEO (music-video) – Məşhur ifaçıların estrada səhnəsində oxuduğu, diqqəti cəlb edən və dəbdə olan mahnıların kasetlərə köçürülmüş video yazısı. Müvafiq yazı diqqəti təkcə mahnının özünün populyarlığına deyil, həm də müğənnilərin onu qeyri-adi geyimlərdə, dəbdəbəli tərzdə təqdimatına yönəltmək məqsədi daşıyır. Bu zaman müğənnilərin geyiminin parlaq kosmetika və ən yeni dəbdə saç düzümü ilə ahəngdarlığı da nümayiş etdirilir.
|
N
|
NAQİLLƏ VERİLİŞ (wired broadcasting) – Səsli veriliş sistemi; radio verilişindən fərqli olaraq səs (nitq, musiqi) ayrıca veriliş və ya telefon məftilləri şəbəkələrində yayılan elektrik rəqsləri vasitəsilə dinləyicilərə (abonentlərə) verilir. Əsasən radiotranslyasiya şəbəkəsi ilə ötürülür.
|
NAQİLLİ RADİOYAYIM (line-wired radio) – İnformasiya siqnallarının kabellə yayılması.
|
NATURA (nature/model) – Rəssamın, kino və fotoçəkilişinin təsvir predmeti olan real gerçəklik. Rəssamlıqda N. o deməkdir ki, əsər yaddaş və ya təsəvvür əsasında deyil, göz önündən predmetin çəkilməsi ilə başa çatır və sənətin N.-dan rəsm növü də buradan götürülmüşdür.
|
|