Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Nazorat savollari
1. Boshqaruv texnologiyalarining mohiyati nimada?
2. Obyektni boshqarish jarayonining texnologik sxemasini tushuntiring.
3. Texnologizatsiyalash shakllarini tushuntiring
4. Texnologizatsiyalash obyektlariga nimalar kiritiladi?
5. Boshqaruv texnologiyasi bо‗yicha boshqaruv qarorini qabul qilish qanday
bosqichlarda amlga oshiriladi?
Tayanch iboralar: ―Texnologiya‖, boshqaruv operatsiyalari, tamoyillar, yig‗ma
texnologik tamoyillar, blok-sxemalar, tarmoq modellari, marshrutli sxemalar,
texnologik kartalar, yо‗riqnomalar, farmoyishlar, buyruqlar.
1.8. Menejment texnikasi
Menejment texnikasi - bu aqliy mehnat texnikasi, boshqaruv tizimida axborotni
qayta ishlash texnikasi, boshqaruv tizimida axborotni qayta ishlash texnikasi. Texnika
vositalari qanchalik takomillashgan bо‗lsa boshqaruv texnologiyasi, boshqaruv
mexnatini tashkil etish va butun boshqaruv jarayoni shunchalik samarali bо‗ladi.
Xisoblarga asosan, mamlakat iqtisodiyotini maqbul boshqarish uchun yil davomida
12
88
10 ta elementar arifmetik operatsiya bajarishi zarur bо‗lsa, boshqaruv apparati
xodimlari 10 ta, ya‘ni 10 ming marta kam operatsiya bajarish qobiliyatiga ega
ekanlar. Bu muammoni muvaffaqiyatli xal etish uchun boshqaruv mehnatini
takomillashtirish, axborot tо‗plash va qayta ishlashni mexanizatsiyalash va
avtomatlashtirish zarur. Boshqaruv texnikasini faqat xisoblash mashinalari bilangina
bog‗lash notо‗g‗ridir. Dastlabki texnika vositalari 100 yil burun paydo bо‗lgan
ruchka, chizg‗ichdan tortib EHM va kompyutergacha bо‗lgan texnika vositalarini
quyidagi ikki guruxga ajratish mumkin: orgtexnika va xisoblash mashinalari.
Orgtexnika vositalariga juda turli-tuman uskuna va qurollar (oddiy qurol va
vosita, axborot olish va qayta ishlash, kо‗chirish, kо‗paytirish, aloqa vositalari va
axborot uzatish, xizmat kо‗rsatish, xizmat xonalari uskunalari) kiradi. Boshqaruv
mehnati turli oddiy qurol va uskunalardan (qalam, ruchka, idora daftarlari, jadval,
grafik va boshqalar) foydalanishga asoslanadi. Eng sо‗nggi avloddagi EHM va
kompyuterlar oddiy texnika vositalari (qalam va chizg‗ich) о‗rnini tо‗liq bosa
olmaydi. Qulay, oddiy chidamli bu vositalar texnika vositalari singari juda muximdir.
Oddiy qurol va uskunalarni axborotni qayta ishlash bosqichlari bо‗yicha guruxlarga
ajratish mumkin. Bu avvalo yozuv vositalari (qalam, ruchka, mо‗yqalam, trafaret),
tasvir vositalari (grafik, diagramma, nazorat va nozirlik oynalari, marshrut
sxemalari), xujjatlar saqlash vositalari (tokcha, konvert, kartoteka, pefokarta va x.k.),
axborot qabul qilish va mustaxkamlash vositalari (tarozi, soat, xisob mashinasi,
о‗lchov vositalari, kо‗chiruvchi mashinalar), aloqa vositalari (talefon, ATS,rahbar va
dispecher kommutatori, radio aloqa, radiofon, signal uskunalari, ovoz berish
uskunalari), axborot uzatuvchilar (ovoz, nur, kartochka, oyna, metall), boshqaruv
mashinalarida qо‗llaniladigan axborot uzatuvchilar (magnit lentalari, disklar, qog‗oz).
XX asrning oxirgi о‗n yilliklari davomida informatika vositalari tizimli
menejmentning xususiyatiga, hajmiga, funksiyalariga sezilarli ta‘sir kо‗rsatdi. Ushbu
ta‘sir menejerning zamonaviy axborot texnologiyasi sohasidagi bilimlarini
chuqurlashtirishga bо‗lgan ehtiyojda namoyon bо‗lmoqda. Har biri yangi
muammolarni hal etilishida, kamida uchta davrni ajratish mumkin.
89
Ulardan birinchisi – qurilma sifatida EHM tushunchasi, ular shaklining katta
EHM, mini EHM, shaxsiy kompyuterlar va ish stansiyalari о‗zgarishi bilan bog‗liq.
Bunda, tizim menejeri EHM uchun vazifalarni qо‗yuvchi va ish beruvchi sifatida
hamda EHM foydalanuvchisi sifatida ishtirok etdi va rivojlandi. Har bir tizim
menejeri nafaqat ma‘lumotlarga ishlov berish bо‗yicha ish beruvchiga va о‗z
kompyuter ish stansiyasining faol foydalanuvchisiga, balki EHMning eng yangi
imkoniyatlarini о‗zlashtirish qobiliyatiga ega bо‗lgan mutaxassisga ham aylandi.
Ikkinchi davr EHMli tizimlarning boshqaruv tizimlari va jarayonlarining
umumiy tarkibiy tuzilishidagi tarkibiy rolini tadqiq etish va tushunish bilan bog‗liq.
Mazkur davr turli xildagi avtomatlashtirilgan kompyuter tizimlari (ABT, texnologik
tashkiliy jarayonlar, loyihalashtirish (SAPR) va h.k.)ning avj olishi va ularning
tizimli menejmentga integratsiyalashuvi bilan nihoyasiga yetdi (bizning mamlakatda
integratsiyalashgan ABT, jahon amaliyotida menejerlik axborot tizimlari (MAT).
|