Key words and phrases - Science and innovation

Key words and phrases: laser, science, technology, production, laser invention,
processing, laser light.
Zamonaviy hayot lazerlarning fan va texnikaning deyarli barcha sohalarida, sanoatda,
qurilishda, qishloq xo‘jaligida va hokazolarda keng joriy etilishi bilan tavsiflanadi. Lazer
ixtirosi XX asr fan va texnikasining eng ajoyib yutuqlari dan biri sifatida ta’riflanadi.
Birinchi lazer o‘tgan asrning 1960-yilida paydo bo‘lgan, shu paytdan boshlab lazer
texnologiyasining jadal rivojlanishi darhol boshlandi deyilsa, mubolag‘a bo‘lmaydi.
Shubhasiz, lazerlarni qo‘llashning asosiy yo‘nalishlaridan biri mashinasozlikdir.
Hozirgi vaqtda G‘arbning aksariyat avtomobilsozlik va samolyotsozlik kompaniyalarida lazerli
texnologik komplekslar yaratilgan bo‘lib, ular yuqori aniqlik va tezlikda ishlab chiqarishga
imkon beradi: varaq materiallarini kesish, payvandlash, eng qiyin joylarda teshiklarni
burg‘ulash, katta qismlarga issiqlik bilan ishlov berish — bu ularning xizmat muddatini sezilarli
darajada oshiradi.
Lazerlarni qo‘llashning ikkinchi bir xil darajada muhim sohasi informatika bilan
bog‘liq: lazerlar lazer printerlarida, turli xil lazer ranglari va musiqa qurilmalarida to‘g‘ridan-
to‘g‘ri lazerlar va lazer disklari, masofa o‘lchagich va joylashishni aniqlash qurilmalarida va
boshqalarda ishlaydi.
SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
1276
Bulardan tashqari, nurlanishning o‘ziga xos xususiyatlari tufayli lazerlar aviatsiya va
kosmonavtika, kemasozlik, geodeziya, qurilish, o‘lchash uskunalari, golografiya, materiya
tuzilishini o‘rganish, kompyuter texnikasi, mikroelektronika, turli xil nurlanishlarni yaratish
uchun keng qo‘llanilishini e’tirof etish lozim. Hattoki, teatr va ko‘ngilochar tadbirlarda optik
effektlar, kimyoviy reaktsiyalarni amalga oshirish, izotoplarni ajratish va boshqalarda lazerdan
foydalanish juda ortib bormoqda.
Lazerlar atmosfera va dengiz sathining ifloslanishini tez va ishonchli nazorat qilish, turli
mexanizmlar qismlarining eng yuklangan joylarini aniqlash va ulardagi ichki nuqsonlarni
aniqlash imkonini beradi.
Hayotda va kundalik turmushda lazer va u bilan bog‘liq sohadagi yutuqlardan
foydalanilsa-da, ammo unga ko‘p ham ahamiyat berilmaydi. Shunday nazardan chetda qoluvchi
masalalarga: lazer ko‘rsatkichlari, lazer masofa o‘lchagich, kuzatuv tizimlari, lidarlar,
navigatsiya tizimlari, tasvirlarni retinaga proyeksiyalash, lazerli fotosuratlar va video suratga
olish kabilarni misol qilib ko‘rsatish mumkin. Lazerlar insonga dam olish vaxordiq chiqarish
uchun ham yordam beradi: konsertlar va diskotekalardagi lazer shoulari, multimediali
namoyishlar va taqdimotlar, yorug‘lik dizayni, kino ekranlarida lazerli subtitrlar, lazerli
kinoteatrlar va lazerli televizorlar bunga yaqqol namunadir.
Bugungi kunda lazerlar ishlab chiqarishda keng qo‘llaniladi, masalan, kesish,
burg‘ulash, payvandlash, qattiqlashtirish, sirtni qayta ishlash, markalash, o‘yma, mikro ishlov
berish, impulsli lazer yotqizish, litografiya, hizalama va boshqalar. Ko‘pgina hollarda, kichik
nuqtada nisbatan yuqori optik intensivlik kuchli isitishga, materialning mumkin bo‘lgan
bug‘lanishiga va plazma shakllanishiga olib keladi. Lazer nurlanishining asosiy jihatlari lazer
nurining yuqori fazoviy kogerentligi bo‘lib, bu aniq fazoviy fokuslash imkonini beradi,
shuningdek, qisqa impulslar shaklida yuqori intensiv energiyani yetkazib beradi.
Lazerli ishlov berish usullari mexanik yondashuvlarga nisbatan juda ko‘p afzalliklarga
ega. Ular, masalan, mexanik matkaplar va pichoqlarni ishlatganda paydo bo‘ladigan mexanik
kuchlanishlardan qochish uchun sifatni yo‘qotmasdan juda nozik tuzilmalar bilan ishlashga
imkon beradi. Yuqori sifatli nurli lazer nurlanishi juda nozik yoki chuqur teshiklarni burg‘ulash
uchun, masalan, nozullar ishlab chiqarish uchun ishlatilishi mumkin. Xulosa sifatida aytish
mumkinki, ishlab chiqarish jarayonlarida juda yuqori ishlov berish tezligiga tez-tez erishiladi,
jumladan, mexanik filtrlar (elak) ishlab chiqarishda ham. Bundan tashqari, xizmat muddati
mexanik asboblarning imkoniyatlaridan sezilarli darajada oshadi.
REFERENCES
1. Federov B.F Лазеры основы устройсва и пременени.
2. Karimov I. N, Nosirov M.Z. Ermatov Sh.A “Lazerlar: kecha, bugun, ertaga” Ilmiy
xabarnoma ADU-2015
3. Реди Дж. Промышленное применение лазеров. -М.:Мир.
4. Алейников В. Лазери на окиси углерода. -М.
5.
https://core.ac.uk/
6.
https://studfile.net/
|