nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bitiruv malakaviy ishi izboskan tuman 1-son kasb-hunar maktabi - bet 21

|
Bitiruv malakaviy ishi izboskan tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 21/21 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #248457 |
Bog'liq Shohjahon 19-gr Operatsion tizimni o\'rnatishFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
DUET-Development of Uzbekistan English Teachers*- 2-том. CD ва DVD materiallari, Toshkent.: 2008.
Michael McCarthy “English Vocabulary in use”. Cambridge University Press, 1999, Presented by British Council.
Wayne Wolf. Computers as Components, Second Edition: Principles of
Embedded Computing System Design 2rd Edition, Morgan Kaufmann, USA, 2008
Systems Thinking: Managing Chaos and Complexity, Jamshid Gharajedaghi, Butterworth Heinemann, Oxford, 1999.
Michael Henderson, Geoff Romeo. Teaching and Digital Technologies
Cambridge University Press 2015
Christian Borowski, Marius Dehé, Felix Hühnlein, Ira Diethelm. Kinder auf dem Weg zur Informatik:Wie funktioniert das Internet? In Michael Weigend, Marco Thomas, Frank Otte: Informatik mit Kopf, Herz und Hand. Münster (ZfL-Verlag) 2011. Ð. 244–253.
Elke Frey, Peter Hubwieser, Ferdinand Winhard. Informatik – Ausgabe für
Bayern und NordrheinWestfalen: Informatik 1/Schülerbuch Klasse 6 und 7: Objekte, Strukturen, Algorithmen. Eine Einführung in die Grundlagen der Informatik. Klett 2004.
|
| |
Kutubxonalarda tezkor axborot almashinuvi - bet 4

http://web-journal.ru/
Часть-20_ Том-5_
Май -2024
ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ
33
ISSN:
3030-3680
etadi. Foydalanuvchilar Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi qoshidagi 136 ta
OTM ARMlarining platformaga kiritilgan adabiyotlaridan
erkin foydalanish
imkoniyatlariga ega.
Shuni ta’kidlash kerakki, oliy ta’limi muassasasi kutubxonalarining ahamiyati
ortib bormoqda va u nafaqat kutubxona fondi ko‘rsatkichlari va obuna bo‘lgan davriy
nashrlar soni, balki axborotdan keng foydalanish bilan ham belgilanadi. Zamonaviy
oliy ta’lim muassasa kutubxonasi
murakkablik tamoyillari, an’anaviy
va elektron
resurslar turlarining
oqilona kombinatsiyasi, foydalanuvchilarning
axborot
ehtiyojlarini qondirish, o‘z faoliyatidagi dinamiklik va amaliylik bilan ajralib turadi,
bu esa korporativ institutlarning samarali rivojlanishi
va hamkorligi uchun barcha
talablarga javob beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ganiyeva Barno Ilhomovna “Axborot-kutubxona katalogi va fondi”
2.
https://uzpharmagency.uz/oz/menu/elektronnaja-biblioteka-
3.
https://www.sciencedirect.com/
4.
https://refseek.com
Rеlyatsion modеl - Reja: Ma'lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari

|
Reja: Ma'lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari
|
bet | 10/14 | Sana | 22.07.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #268264 |
Bog'liq Ma\'lumotlar bazasini boshqarish tizimlariRеlyatsion modеl jadvalli usul asosida tashkil qilinadi. Bunda tеgishli ma'lumotlar jadvalning ustun va qatorlarida joylashadi. Ustunlar ma'lumotning maydonlarini, qarorlar esa yozuvlarni ifodalaydi. Bir ustunda ma'lum sohaga tеgishli bo’lgan bir qancha ma'lumotlar joylashadi. Qatorda esa ustunlarda joylashgan ma'lumotlar ko’rsatiladi. Ustun va qator o’rtasidagi bog’lanish munosabat dеb ataladi. Har bir ustun, qator va munosabat o’z nomiga ega bo’ladi. Rеlyatsion modеldagi munosabatlar quyidagi talablar orqali hosil qilinadi: -ustun va qator kеsishgan еrda joylashgan ma'lumotlar elеmеntar hisoblanadi; -munosabatlarda ikkita bir xil qator bo’lmaydi; -ustun va qatorlarning tartibli joylashishi va nomlanishi majburiy emas. MB ni tashuvchilarda hosil qilish bosqichi fizik tuzilishni tashkil etadi. Fizik tuzilish tashqi xotiralarda ma'lumotlarni joylashtirish usullari va vositalaridan iborat bo’lib, uni natijasida ichki modеl hosil qilinadi. Ichki modеl ma'lumotning mantiqiy modеlini tashuvchilarida aks ettiradi va yozuvlarning joylanishi, aloqasi va tanlab olinishini ko’rsatadi. Ichki modеl MBBT orqali hosil qilinadi: -ma'lumotlarning mantiqiy tuzilishini saqlash; -tashqi xotiradan maksimal foydalanish; -MB ni yuritish xarajatlarini kamaytirish; -ma'lumotni qidirish va tanlash jarayonlarining tеzkorligini oshirish va boshqalar. - Ma'lumki, bir algoritm bo’yicha turli tillar yordamida ekvivalеnt dasturlarini yaratish mumkin. Shunga bog’liq holda bitta mantiqiy modеl orqali bir qancha kichik (fizik) modеllarni yaratish mumkin. Lеkin yaratilgan modеllardan biri optimal bo’ladi. Shu sababali, MB ni hosil qiluvchi mutaxassislar oldida ichki modеlning optimal variantini topish masalasi turibdi. Bunda optimallik mеzoni sifatida yuqoridagi talablarni olish mumkin.
- Saqlanayotgan ma'lumotlarning tuzilishi, ularni qidirish usullari va ifodalanish tillari fizik modеllashtirishning asosiy vositalari hisoblanadi.
- Ma'lumotlarning tuzilishini fayl yozuvlar ko’rinishida tasvirlash mumkin. Bunday holda yozuvlar maydonlardan, ularning joylanish tartibidan, turi va uzunligidan iborat bo’ladi. Ma'lumotlarni qidirish vaqtini kamaytirish maqsadida turli qidirish usullari yaratilmoqda. Agar ma'lumotlarning tuzilishi yozuvlarning tеzroq topish yo’lini ko’rsatadi. Shuning uchun ham, MB fizik tashkil qilishda ikkita tamoyilga: ma'lumotlarning tuzilishi va qidirish usullari asosida MB ni hosil qilishga rioya qilinadi. Har qanday MB fizik tashkil qilish natijasida fayllar hosil qiladi. Shaxsiy kompyutеrlarda bu fayllar kеtma-kеt yoki ixtiyoriy tartibda joylanishi mumkin. Bunday fayllarni bajarishda, ya'ni MBBT da
|
| |
Kompilyator tartibida - Reja: Ma'lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari

|
Reja: Ma'lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari
|
bet | 13/14 | Sana | 22.07.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #268264 |
Bog'liq Ma\'lumotlar bazasini boshqarish tizimlariKompilyator tartibida buyruqlar bеvosita bajarilmaydi, balki ular «exe» faylga yoziladi. Exe faylni hosil qilish jarayoni ikki bosqichdan iborat bo’ladi: boshlang’ich dasturni nazorat qilish va uni obj turga aylantirish; matn muharriri yordamida dasturni exe faylga aylantirish. Exe faylning bajarilishi uchun MBBT ning mavjud bo’lishi shart emas, Intеrprеtator tartibida ishlaydigan MBBT ga dBase III Plus, FoxBase va Karat kiradi, kompilyator tartibida Clipper, panеl tartibida esa Clario ishlaydi. MBBT foydalanuvchi bilan ma'lumotlar bazasi o’rtasidagi aloqani ta'minlovchi dastur sifatida ishtirok etadi. Uning funktsiyalari mеnyu va dasturlar ko’rinishida namoyon bo’ladi. Mеnyu tartibid MBBTning funktsiyalari ekranda tasvirlanadi. Foydalanuvchi kursorni xarakatlantirish orqali tеgishli funktsiyani aniqlashi va bajarishga chaqirishi lozim. Tizim aniqlangan funktsiyalarni bajarib bo’lgandan so’ng yana mеnyu holatiga qaytadi. Dasturiy tartibda tеgishli buyruqlar kiritiladi, dasturlar qayta ishlanadi va bajarishga chaqiriladi. Bu holda MBBT intеrpritator tartibida ishlaydi va foydalanuvchidan dasturlash tillarini bilish talab qilinadi. - XULOSA
- MBBT da foydalaniladigan dasturlash tillariga umumiy talablar bilan bir qatorda quyidagilar ham qo’yiladi:
- - tilning to’liq bo’lishi;
- - vazifalarni bajarish uchun tеgishli vositalarning bo’lishi;
- - aniqlangan ma'lumotlarni to’liq qayta ishlash va boshqalar.
- Dasturlash tillari bir qator bеlgilarga ko’ra turkumlarga ajratiladi.
- o’zgaruvchanlik;
- jarayonlilik;
- foydalanilayotgan matеmatik apparat va boshqalar
- MBBT dagi dasturlar tеgishli bo’yruqlarning to’plamidan tashkil topadi. Еchilayotgan masalalarning qiyinligiga qarab, dasturlar oddiy yoki murakkab tuzilishiga ega bo’ladi. Oddiy tuzilishga ega bo’lgan dasturlarda buyruqlar kеtma-kеt joylashadi. Murakkab tuzilishli dasturlarda esa buyruqlar modullar holatida, ya'ni asosiy modul va quyi dasturlar to’plamidan iborat bo’ladi. Ma'lumotlar bazasini hosil qilishda modullik tamoyilidan foydalanish qulay va samaralidir
|
| |
Kutubxonalarda tezkor axborot almashinuvi - bet 2

|
Kutubxonalarda tezkor axborot almashinuviBog'liq 30-33
http://web-journal.ru/
Часть-20_ Том-5_
Май -2024
ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ
31
ISSN:
3030-3680
bois bosma nashrlarni va nodir kitoblarni elektron shaklga o‘tkazish ularni kelajak
avlod uchun asrab, saqlab qolish, kengroq targ‘ib qilish uchun kutubxonalar
“Elektron kutubxona” deb nomlangan dasturlar yaratib, ularni saytlariga biriktirib
qo‘yishmoqda.
Butun dunyoda elektron kutubxona axborot texnologiyalarini joriy etishning
ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Amerika universitetlarining kutubxonalari uzoq
vaqtdan beri elektron kutubxonaga aylantirilgan. Elektron kutubxona bu shunchaki
raqamlashtirilgan kitoblar, davriy nashrlar, audio va video materiallar to‘plami emas.
Bular mavjud ma’lumotlarning barcha turlarini (telefon, radio, televidenia, kino va
bosma materiallar - kitoblar, jurnallar, gazetalar, ilmiy ishlar) birlashtirgan
korporativ taqsimlangan axborot tarmoqlari. Bunday kutubxona so‘rovga javoban
turli bilim sohalaridan ma’lumotlarni olish imkonini beradi.
Korporativ tarmoq-bu bir tashkilotning (korporatsiyaning) turli tugunlari va
bo‘linmalari o‘rtasida ma’lumotlar, resurslar va aloqa almashish uchun
mo‘ljallangan yaxlit axborot tarmog‘idir.
Korporativ tarmoq uskunalari ma’lumotlarni uzatish uchun barcha shaxsiy
kompyuterlarni bitta jismoniy vositaga ulash uchun ishlatiladi.
Korporativ tarmoqlar global yoki mahalliy bo’lishi mumkin. Hozirda dunyo
miqyosida kutubxonalar o’zlarining keng foydalanuvchilari uchun Internet global
tarmog’idan korporativ tarmoq sifatida foydalanib, unda o’z korporativ saytlarini
joylashtirmoqdalar. Bu faoliyat o‘tgan asrning 90 yillaridan boshlangan.
Korporativ veb-sayt kompaniyani taqdim etadigan, o‘z mahsulot va
xizmatlarini mijozlarga, investorlarga, hamkorlarga, potentsial xodimlarga taklif
qiladigan va ulardan hamkorlik qilish uchun arizalarni to’plashga yordam beradigan
asosiy platformadir.
Korporativ kutubxona jamoaning yaxlitligi va kompaniyaning barcha
xodimlarining yagona axborot bazasiga sodiqligining ko‘rsatkichi sifatida xodimlar
o‘rtasida o’zaro tushunishni ta’minlash uchun yagona axborot muhiti sifatida
tavsiflanadi.
Bu jarayonlar, o‘z navbatida, O‘zbekiston oliy ta’lim mussasalari kutubxonalar
faoliyatida ham o‘zgarishlarga olib keldi va natijada “Yagona ta’lim axborot
muhitini rivojlantirish” maqsadida yagona UNILIBRARY.UZ korporativ sayti
tashkil qilindi, u to‘ldirilmoqda va takomillashtirilmoqda. Portalga qo‘yiladigan
muayyan talablar quyidagilardan iborat: 24 soat davomida ishlash; axborot
resurslarining ta’limning barcha darajalariga mos kelishi; sertifikatlangan resurslarni
kiritish. Unga oliy ta’lim mussasalari kutubxonalari o‘z bosma nashrlarini elektron
|
| |
Kutubxonalarda tezkor axborot almashinuvi - bet 3

|
Kutubxonalarda tezkor axborot almashinuviBog'liq 30-33
http://web-journal.ru/
Часть-20_ Том-5_
Май -2024
ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ
32
ISSN:
3030-3680
shaklga o‘tkazib qo’shishmoqda. Chunki, kutubxonalar fondidagi asosiy kitoblar
ilgari nashr etilgan, ularni elektron shaklga o‘tkazish kerak bo‘lib, bu
raqamlashtirilgan resurslarni qayta ishlash xizmati tomonidan amalga oshiriladi. Bu
jarayonda sifatsiz skaner qilingan kitoblar ustida ishlanadi, elektron ko‘rinishda
tozalanadi, rang beriladi. Kitob, gazeta, avtoreferatlar, nodir nashrlar elektron
shaklga o‘girilib, saytga joylanib kitobxonga taqdim etilmoqda.
Natijada, ta’lim muassasalari kutubxonalarining axborot resurslari yagona
madaniy axborot-ma’rifiy makonning muhim tarkibiy qismiga aylanib bormoqda,
kutubxonalarning o‘zi esa mahalliy va global axborot-resurslaridan foydalanish
imkonini beruvchi axborot-ta’lim markazlariga aylanmoqda.
Yangi axborot texnologiyalari ta’lim muassasalarining mahalliy tarmog‘i
darajasida va global tarmoq darajasida tarmoq o‘zaro ta’sirini o‘tkazish imkoniyatini
ochdi. Ular ta’lim sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Korporativ omil shaxslararo va
kasbiy munosabatlarga tobora ko‘proq ta’sir ko‘rsatmoqda, ular o‘zaro
munosabatlarning
yangi
shakllari:
assotsiatsiyalar,
konsortsiumlar,
turli
kutubxonalar birlashmalari orqali amalga oshiriladi.
Buxoro muhandislik-texnologiya instituti axborot-resurs markazi xodimlari
tomonidan institut professor-o‘qituvchilari va talaba-yoshlarni kundalik hayot
ma‘lumotlari hamda turli savol va so‘roqlarini elektron ta‘minlash maqsadida, “Bux
MTI elektron kutubxonasi” rasmiy chat guruhi kanali faoliyat yurutub kelmoqda.
BUXMTI elektron kutubxona saytida esa 9344 nomda darsliklar, o‘quv
qo‘llanmalar, mа’ruza mаtnlari, o‘quv-uslubiy ko‘rsatmalar, badiiy adabiyotlar
joylashtirilgan.
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2022-yil 13-iyul 225-sonli buyrug‘iga
asosan ARM fondidagi o‘quv va ilmiy adabiyotlarni to‘liq elektron shaklga
o‘tkazish hamda vazirlik huzurida yagona "Elektron kutubxona" platformasiga
kiritish ishlari 2022 yil 5-avgustdan boshlandi. Hozirgi kunga qadar 11421 nomdagi
adabiyotlar nusxa oluvchi qurilmalar orqali elektron shaklga o‘tkazildi, tuzatildi,
ixchamlashtirilib PDF formatda UNILIBRARY.UZ platformasiga kiritildi.
Platformaga kiritish ishlari bo‘yicha ARM xodimlaridan 6 nafari mas’ul etib
tayinlandi. Institut professor-o‘qituvchilari va talabalar platformadan qanday
foydalanish va unga a’zo bo‘lishlari bo‘yicha video taqdimot tayyorlandi hamda
telegramm kanallariga joylashtirildi. O‘qituvchi-professorlar va talabalarning
vaqtini tejash hamda elektron resurslardan foydalanishlari uchun “Elektron
kutubxona” platformasiga kiritilgan adabiyotlarning 9774 nomda o‘quv qo‘llanma
va darsliklar, 1017 nomda ilmiy dissertatsiyalar, 630 nomda monografiyalar tashkil
|
| |
MBBTning asosiy vazifalari va xususiyatlari

|
MBBTning asosiy vazifalari va xususiyatlari
|
bet | 12/14 | Sana | 22.07.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #268264 |
Bog'liq Ma\'lumotlar bazasini boshqarish tizimlariMBBTning asosiy vazifalari va xususiyatlari. Ma'lumki, MBBT dasturiy va til vositalarining to’plamidan iborat bo’lib, ular yordamida MB ni hosil qilish, yuritish, tahrirlash va boshqa vazifalarni bajarish mumkin. Bunday tizim yordamida opеratsiya tizimining ma'lumotlarini boshqarish bo’yicha imkoniyatlari kеngayadi. - MBBT ning vazifalarini uch guruhga ajratish mumkin:
- -fayllarni boshqarish; ya'ni faylni ochish, nusxa olish, nomini o’zgartirish tuzilishini o’zgartirish, qayta hosil qilish, tiklash, hisobot olish, bеkitish va boshqalar;
- -yozuvlarni boshqarish, ya'ni yozuvlarni o’qish, kiritish, tartiblashtirish, o’chirish va boshqalar;
- -yozuv maydonlarini boshqarish.
- Shuni ta'kidlash lozimki, ma'lumotlarni xarflar dastasi yordamida kiritish, hisoblash, takroriy jarayonlarini amalga oshirish, ma'lumotlarni ko’rsatuv oynasi yoki bosmaga chiqarish MBBT ning vazifalari qatoriga kirmaydi. Bu vazifalar amaliy dasturlar yordamida bajariladi. Bunday dasturlar MBBTning maxsus dasturlash tillari orqali hosil qilinadi.
- Yuqorida kеltirilgan vazifalar to’plami MBBT da uch turdagi dasturlarning bo’lishini talab qiladi: boshqaruvchi dastur, qayta ishlovchi (translyator) dastur va xizmat ko’rsatuvchi dastur. MBBT ishga tushishi bilan asosiy boshqaruvchi dastur xotirasiga yuklanadi. Boshqa dasturlar tеgishli holda ishga tushiriladi.
- MBBTni turkumlashda mantiqiy tuzilish asos qilib olingan. Shuning uchun ham tarmoqli, pog’onali va rеlyatsion MBBTlari mavjud. Rеlyatsion MBBT lari kеng tarqalgan bo’lib, ular jumlasiga dBase III Plus, FoxBase, Fox Pro, Clipper, dBase IV, Paradox va boshqalar kiradi.
- MBBT ikki tartibda: intеrprеtator va kompilyator tartibda ishlashi mumkin.
- Intеrprеtator tartibda dasturlarning buyruqlari bosqichma-bosqich, birin-kеtin bajariladi. Unda har bir buyruq nazorat qilinadi, so’ngra mashina tiliga aylantirib, bajariladi. Tеgishli amallar bajarilgandan kеyin, ular xotiradan o’chiriladi, tizim qayta ishlash bosqichiga o’tadi va kеyingi buyruqni bajarishga kirishadi, intеrpritator tartibida «Exe» kеngaytirmali fayl hosil qilinmaydi. Bunday faylini hosil qilish uchun kapilyator tartibida foydalaniladi.
|
| |
Snort uchta rejimda ishlashi mumkin

|
Snort uchta rejimda ishlashi mumkin
|
bet | 2/3 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,95 Mb. | | #119700 |
Bog'liq Tarmoq 3-amaliySnort uchta rejimda ishlashi mumkin:
1. tcpdump-ga o'xshash paketli sniffer sifatida;
2. Paket registratori sifatida;
3. Kirishni aniqlashning rivojlangan tizimi sifatida.
1. Dasturni o’rnatish
Snort dasturining asosiy sayti - http://www.snort.org
. Snort muallifi Martin Roes tomonidan GNU GPL litsenziyasi ostida tarqatiladi.
Arxivni yuklagandan so'ng uni snort-1.7 katalogiga ochish kerak:
root @lord]# tar -zxvf snort-1.7.tar.gz Libpcap-ni yuklab olgandan so'ng, uni arxivdan ochish kerak.
Libbacp katalogiga kirib va quyidagi amallarni bajariladi: root @lord]# ./configure root @lord]# make
Endi, snort kompilyatsiya qilish kerak. Buning uchun Snort joylashgan
katalogga kirib va quyidagi buyruqni bajarish lozim:
root @lord]# ./configure --with-libpcap-includes=/path/to/libpcap/ {* in my case it was :
root@lord./configure--with-libpcap-includes=/home/dood/libpcap}
root @lord]# make root @lord]# make install
Ushbu jarayondan so’ng Snort kompyuterda o'rnatiladi. Endi Snort jurnal
fayllarini saqlaydigan katalog yaratish kerak: root @lord]#mkdir /var/log/snort
Dastur qayerda o'rnatilganligini tasdiqlash uchun quyidagilarni bajarish
kerak: root @lord]# whereis snort
Snort arxitekturasi uchta asosiy tarkibiy qismga ega, ularni quyidagicha
tavsiflash mumkin:
1. Paket dekoderi: ushlangan paketlarni ma'lumotlar turi shaklida
tayyorlaydi, keyinchalik ularni aniqlash mexanizmi yordamida qayta ishlashi
mumkin. Paket dekoderi Ethernet, SLIP va PPP paketlarini qayd etishi mumkin.
2. Aniqlash mexanizmi: Snort qoidalari asosida unga "dekoder" tomonidan
yuborilgan paketlarni tahlil qiladi va qayta ishlaydi. Snortning funksionalligini
oshirish uchun o'zgaruvchan modullarni aniqlash mexanizmiga kiritish mumkin.
3. Logger/Alerter: Registrator siz o'qigan formatda paket dekoder tomonidanto'plangan ma'lumotlarni yozib olish imkonini beradi. Odatda, ro'yxatdan o'tish
fayllari katalogda saqlanadi:/var/log/Snort.
Ogohlantirish mexanizmi ogohlantirishlarni syslog, fayl, Unix soketlari yoki
ma'lumotlar bazasiga yuboradi. Odatda, barcha ogohlantirishlar faylda saqlanadi:
/var/log/Snort/alerts.
|
| |
Badiiy adabiyot san’atning qaysi turiga kiradi?

42. Qadimgi yunon faylasuflaridan qaysi biri qonunlar haqida asar yozgan?
*A) Platon
B)
Aristotel
S) Sokrat
D) Geraklit
43. Qadimgi yunon faylasuflaridan qaysi biri kategoriyalar haqida maxsus
asar yozgan?
*A) Aristotel
B) Platon
S) Geraklit
D) Diogen
44. I.Kant nimani inson ruhida tugiladigan, uni jumbushga keltiradigan
his-tuyg’u deb tushuntiradi?
*A) Ulug‘vorlikni
B) Go‘zallikni
S) Estetiklikni
D) Uyg‘unlikni
46. Ibtidoiy odamning olam uyg’unligi haqida (kosmogonik) tasavvurlari
qanday qarash shaklida bo’lgan?
*A) Yer va Osmon uyg‘unligi
shaklida
B) O‘z «Men»ini anglashida
S) Tabiatning sir-asrorini bilish shaklida
D)
Ilk diniy shaklda
46. Estetik kategoriyalarning falsafiy mazmunga ega ekanligi bu –
*A) Borliqdagi barcha narsa, hodisalarning umumiy tomonlarini,
zaruriy
bog‘lanishlarini ifodalashligi
B) Obyekt va subyekt munosabatida
S) Ilmiy ahamiyatga egaligi
D)
Estetik zavqlantirishi
47.Estetik kategoriyalarning sistemaliligi nima bilan belgilanadi?
*A) Estetik kategoriyalarning dunyoqarash tizimidagi funksiyaonal aloqadorligi
bilan
B) Estetik faoliyatning
darajasi bilan
S) Estetik ongning darajasi bilan
D) Metodologik ahamiyati bilan
Axloqiy va xulqiy go’zallikda bevosita inson xatti—xarakatlarining sababi

82. Axloqiy va xulqiy go’zallikda bevosita inson xatti—xarakatlarining sababi
bo’lgan niyat muhim o’rniga ega. Niyatining reallika aylanishi uchun
insonda;
*A) istak , xoxish, maqsad bo‘lishi shart
B) harakat, xususiyat, bilim bo‘lishi shart
S) muhhabat, erkinligi bo‘lish kerak
D) maqsad, ijodkorlikbo‘lishishart
83. Estetik ehtiyoj nima
*A)go‘zallikka, ma‘naviy ruhiy lazzatni qondirish intilishdir.
V)moddiy go‘zallika intilish.
S)tashqi go‘zallika intilish.
D) to‘g‘ri javoblar B ,S
84. Farobiyning go’zallik masalalariga doir qarashlari qaysi asarida bayon
etilgan?
*A) ―Musiqa haqida kitob‖
B) ―Sher sanati‖
S) ―Shoirlarning sher yozish sanati qonunlari haqida‖
D) Barcha javob to‘g‘ri+
85. Estetika fanining markaziy mezoniy kategoriyasi qaysi hisoblanadi?
*A) Go‘zallik
B) Fojiaviylik
S) Ulug‘vorlik
D) Tubanlik
86. ‖Dunyoni go’zallik qutqaradi‖ degan fikr qaysi faylasufga tegishli?
*A) M.Dostoyevskiy
B) Suqrot
C) I.Kant
D) Aristotel
87. Komediya janrdagi asarlar qatorini toping
*A) ―Tanobchilar‖, ―Kelinlar qo‘zg‘aloni‖
B) ‖Mehrobdan chayon‖
C) ―O‘tgan kunlar‖
D) «kki eshik orasi»
88. ―Yumor‖ so’zining lug’aviy ma’nosi?
*A) yumor(lot-kulgu)
B) yumor(ing-kayfiyat)
C) yumor(rus-bax- S)
D) yumor- xursandchilik
89. Go’zallikni xususiyatlari –bu…?
*A) mukammallik,yoqimlilik,chiroylilik
B) hayratlantirish
C) ahamiyatlilik
D) betakror
90. Tragediya janri ifodalangan qatorni toping.
a. Tanobchilar
*b. Jaloliddin Manguberdi,M.Uluѓbek
c. O‘tgan kunlar
d. Kelinlar kuzgoloni
|
Universiteti farg’ona filiali

|
Universiteti farg’ona filiali
|
bet | 1/7 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #158853 |
Bog'liq It mutaxasisligi
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI FARG’ONA FILIALI
KOMPYUTER INJINIRINGI FAKULTETI 716 – 20- GURUH TALABASI
Ashuraliyev Ilg’orjonning
IT/Mutaxassislik tanlov
” FANIDAN BAJARGAN
MUSTAQIL ISHI
FARG’ONA – 2023-yil
Hisoblash intellekti asosida gibrid tizimlar
REJA:
Hisoblash va mantiqiy tizimlar
Gibrid intellekt tizimi
Refleks tizimi
Xulosa
1.Intelektual tizimlarining tasnifi.
Intellektual tizim (AT) - an'anaviy ravishda ijodiy deb hisoblangan, ma'lum bir mavzu sohasiga tegishli bo'lgan muammolarni hal qilishga qodir bo'lgan texnik yoki dasturiy tizim bo'lib, ular haqidagi bilimlar shu tizim xotirasida saqlanadi. Intellektual tizimning tuzilishi uchta asosiy blokni o'z ichiga oladi - bilimlar bazasi, qaror qabul qilish mexanizmi va aqlli interfeys. Intellektual tizimlar "sun'iy intellekt" nomi ostida birlashgan fanlar guruhi tomonidan o'rganiladi.
Intelektual tizim tasnifi
|
Intellektual axborot tizimi.
Xisob-mantiq tizimlari.
G ibrid intelektual tizimlar.
Reflektor intelektual tizimlar.
Neyron
Genetik
Mulmniagent
|
|
| |
Takrorlash uchun savollar

MAVZU: ESTETIKANING ASOSIY TUSHUNCHALARI.
REJA:
1. Go'zallik tushunchasi. Go'zallik va sifat; go'zallik va manfaat; go'zallik va
xunuklik. Go'zallikning san'atda namoyon bo'lishi.
2. Ulug'vorlik tushunchasi. Hayotdagi va tabiatdagi ulug'vorlik. Ulug'vorlikning
san'atda namoyon bo'lishi. Ulug'vorlik va tubanlik.
3. Fojiaviylik tushunchasi. Fojiaviylik va estetik ideal. Fojiaviylikning san'atda
namoyon bo'lishi. Fojia (tragediya) – san'at janri.
4. Kulgililik tushunchasi. Kulgili holat. Kulgililikning san'atda namoyon bo'lishi.
Kulgililik shakllari. Kulgi (komediya) – san'at janri.
Tayanch iboralar: go'zallik, xunuklik, tabiat go'zalligi, inson go'zalligi,
go'zallik va san'at, ulug'vorlik va tubanlik, tabiat ulug'vorligi, fojiaviylik, fojiaviy
to'qnashuv, fojiaviylik va nafosatli ideal, forig'lanish, fojiaviy ziddiyat, fojiaviy
qahramon, kulgili holat, hazil, mutoyiba, kinoya, istehzo.
Munosabat - Samarqand – 2015

|
Samarqand – 2015Bog'liq estetika a. i. safarov azimov sh
Munosabat falsafiy tushuncha ma'nosida o'zaro harakat va o'zaro ta'sir
demakdir. Lekin ijtimoiy hayot jabhasida namoyon bo'ladigan har qanday o'zaro
harakat, o'zaro ta'sir munosabatni anglatavermaydi. Insoniy munosabat–subyekt va
obyekt o'rtasidagi o'zaro harakat bo'lib, u yo'nalganlik mlhiyatga ega bo'ladi. Shu
ma'noda voqyelikka nafosatli munosabat subyekt bilan obyekt o'rtasidagi o'zaro
harakatning va o'zaro ta'sirining maxsus turidir.
Nafosatli obyekt nima? Aslini olganda, nafosatli bo'lmagan narsalarning
o'zi yo'q. Muayyan shart-sharoitda har qanday narsa, voqyea–xodisa nafosatli
tabiatga ega bo'lib, nafosatli munosabat va nafosatli baho obyektiga aylanib qolishi
mumkin. Lekin ular ma'lum talabalarga javob berishlari kerak: birinchidan, aniq
his-tuyg'u, sezgi–idrok qobiliyati va imkoniyatiga ega bo'lishi; ikkinchidan, u yoki
bu voqyea–xodisa insoniy aloqalar va munosabatlarga kirishib, ijtimoiy ahamiyat
kasb etishi kerak. Shundagina muayyan voqyea–hodisa nafosatli munosabat
obyektiga aylanadi, ya'ni u o'z qadrini topadi. U yoki bu voqyea-hodisa odamlarga
xizmat qilib, muayyan ijtimoiy burchni ado etish tushunchasini topish qadriyat
atamasi bilan izohlaymiz. Baholash esa voqyea-xodisalarning qadrini yoki ijtimoiy
ahamiyatini anglashning maxsus shaklidir. Insonning voqyelikka nafosatli
munosabati aslida voqyealikka baho berishning alohida turi, voqyea-xodisalarni
nafosatli qadrlash usulidir.
Borliqdagi voqyea–hodisalarning birligi va xilma-hilligi, muvofiqligi,
hamoxangligi kabi tub xossalari nafosatli obyekt asosidir. Voqyea-hodisalar,
narsalar faqat insoniy manfaatlar doiraiga kirib olgandan keyingina o'zining
nafosatli ahamiyatiga ega bo'ladi.
Nafosatli obyektning zarur tomoni, nafosatli munosabat subyektidir.
Nafosatli subyekt–o'z tarkibida jamiyatning zarur bo'laklarini biriktirgan, turli
sohalarda moddiy-ma'naviy faol ish olib boradigan ijtimoiy guruhlar hamda ayrim
shaxslardan iboratjuda murakkab ijtimoiy hosiladir.
|
| |
Abu Ali ibn Sinoning qaysi asarida Muhabbatning asosida go’zallik

65. Abu Ali ibn Sinoning qaysi asarida Muhabbatning asosida go’zallik
yotishi ifodalangan?
*A) ―Ishq risolasi‖
B) ―Qush risolasi‖
S) ―Yusuf qissasi‖
D. ―Mezonul-afzon‖
66. Go’zallik hammaga hyech qanday manfaatsiz, shundayligicha, o’zining sof
shakli bilan yoqishi zarur bo’lgan narsa-hodisadir, so’zlari muallifikim?
*A) Immanauyel Kant
B) Fridrix Shiller
S) Fridrix Shelling
D) Fridrix Hyegel
67. ―Avesto‖ da go’zallik tushunchasi qanday tavsiflanadi?
*A) Ahloqiy va estetik tamoyillar birligida
B) Mazmun va shakl birligida
S) Makon va zamon birligida
D) Aql va ruh birligida
68. ―Avesto‖ da ezgulik, haqiqat va go’zallik timsoli sifatida kimni
tasvirlaydi?
*A) Ahuramazda
B) Ahiraman
S) Mitra
D) Mey
69. Qaysi qatorda go’zallik mezoniy tushunchasining hususiyatlari
keltirilgan?
A) qulaylik, manfaatdorlik, yoqimlilik, chiroylilik.
B) manfaatdorlik, fidoiylik, maftunkorlik,
S) chiroylilik, maftunkorlik
D) to‘g‘ri javob yo‘q
70. Go’zallik qachon inson tomonidan qadriyatga aylanadi?
*A) his qilinishi va amaliy hayotda amal qilinishi
B) hisqilish orqali
S) amaliy hayotda namoyon bo‘lish orqali
D) to‘g‘ri javob yo‘q
71. Insondagi go’zallik uning qanday hususiyatlari bilan belgilanadi?
*A) hulqi, odobi, ahloqiy fazilatlari bilan
B) tashqi ko‘rinish bilan
S) hulqi, odobi
D) his tuyg‘ulari bilan
72. Go’zallik ilohiy ijod maxsuli, uni inson tafakkuri tushunib yetishga ojizlik
qiladi, go’zallikni ko’rinib turuvchi shakli memorlik, miniatura sanati va
|
Islom dining mukaddas kitobi Qur’oni Karim sura va oyatlarida Allox

|
Islom dining mukaddas kitobi Qur’oni Karim sura va oyatlarida AlloxBog'liq estetika a. i. safarov azimov sh
31. Islom dining mukaddas kitobi Qur’oni Karim sura va oyatlarida Allox
taolo nimaning timsoli- mukammal zot sifatida qayd etiladi?
*A. Xamma javoblar to‘g‘ri;
B) Ezgulik;
V) Go‘zallik;
D) Xaqiqat;
32. Abu Nasr Forobiy fikricha, inson Xudo bilan qanday munosabatda fozil
bo’la oladi?
*A) Jisman va ruxan uyg‘unlikka erishgan paytdagina;
B) Ruxan va kalban uyg‘unlikka erishgan paytdagina;
V) Ong va qalb uyg‘unligiga erishilgan paytdagina;
D) Jisman va qalban uyg‘unlikka erishgan paytdagina;
33. Sharqda «Al muallimi soniy»(ikkinchi muallim) Nomini olgan mutafakkir
bu-?
*A) Abu Nasr Forobiy;
B) ristotel;
V) Abu Ali Ibn Sino;
D) Abu Rayxon Beruniy.
34. Estetik his-tuyg’ular, didlar ko’p jihatdan nimaga bog’liq?
*A) estetik tarbiyaga;
B) estetik faoliyatga;
C)estetik qarashlar.
D) barcha javoblar to‘g‘ri
35. Quyida keltirilganlarning qaysi biri jamiyat badiiy hayotining asosini
tashkil etadi?
*A) Badiiy ijod
B) Estetik did
S) Axloq
D) Badiy did
36. Quyidagilarning qaysi biri san’atning sintetik (qorishiq) tuzimiga kiradi?
*A) Teatr, Kino
B) Badiiy adabiyot
S) Musiqa
D) Me‘morchilik
37. Quyidagi san’at turlarining qaysi biri fazo (makon) o’lchovlari asosida
ijrok etiladi?
*A) Me‘morchilik
B) Musiqa
S) Badiiy adabiyot
D) Qo‘shiq
38. «Ommaviy madaniyat» uchun qaysi san’at turi asosiy vosita bo’lib xizmat
qiladi?
*A) Zamonaviy estrada
B) Badiiy adabiyot
S) Tasviriy san‘at
D) Teatr
39. Kim birinchi bo’lib dinni sosiologik jihatdan o’rgangan?
*A) O.Kant
B) M.Veber
S) Z.Freyd
D) Ye.Dyurkgeym
|
| |
Nafosatli munosabat - Samarqand – 2015

barcha nafosatli
qarashlar va nazariyalariga, nafosatli did va his bo'g'inlariga
taalluqlidir.
Nafosatli anglash yoxud ong ijtimoiy hayot in'ikosi bo'lib, jamiyat hayotida muhim
o'rin tutadi, unga har tomonlama ta'sir o'tkazadi. Jamiyat taraqqiyotida biror jabha,
narsa, zarra yo'qki, ular nafosatli did, orzu qarashlardan chetda qolgan bo'lsin.
Nafosatli ong moddiy ishlab chiqarish va ma'naviy boylik yaratishdan oziq
olibgina qolmay, ayni chog'da ularga jumladan, siyosat, axloq-odob, din, falsafa,
fan sohalariga ham bevosita ta'sir o'tkazadi.
Nafosatli anglash ijtimoiy ongning maxsus shakli sifatida nafosatli faoliyat bilan
uzviy bog'liq bo'lib, nafosatli faoliyat jarayonida shakllanadi va qaror topadi.
Nafosatli ong aslida nafosatli faoliyat mahsulidir.
Nafosatli ong badiiy ong bilan chambarchas bog'liq.
Ular bir-biriga yaqin
tushunchalar bo'lsada, aynan bir ma'noni anglatmaydi. Nafosatli ong voqyelikni
butun borlig'icha idrok etib, qayta ishlash jarayonida vujudga kelsa, badiiy ong
san'atni yaratish va idrok etish jarayonida namoyon bo'ladi. Badiiy ong badiiy
asarlar tizimida ifodalansa, nafosatli ongning aks etish ko'lami ancha keng bo'lib, u
odamlarning
mehnat faoliyatida, uning natijalarida, moddiy va ma'naviy
qadriyatlarda o'z ifodasini topadi.
Nafosatli ongning ijtimoiy ong shakli sifatidagi ko'rinishidan yakka odam
nafosatli ongi ko'rinishi farq qiladi. Yakka odam nafosatli ongi-aniq bir shahs ongi,
ma'naviy dunyosining bir qismi bo'lib, keng ma'noda u ham ijtimoiy mazmun kasb
etadi, ya'ni ijtimoiy hayot jarayonida shakllanib, rivojlanib, jamiyat mahsuliga
aylanadi.
Nafosatli ongning turg'un va uyg'un qismlari – bular
nafosatli hislar,
Takrorlash uchun savollar

Takrorlash uchun savollar: 1. Qadimgi Shumerdagi dastlabki nafosatli g'oyalar qanday kelib chiqqan?
2. Shumerliklarning «Gilgamesh» dostonlar turkumi bilan bobilliklarning shu
nomdagi eposi orasida qanday farq bor?
3. Qadimgi Misrda qaysi san'at turlari vujudga kelgan?
4. Misrliklar nafosatli qarashlarini qay yo'sinda ifodalaganlar?
5. «Avesto»ning nafosatli mohiyati nimada ko'rinadi?
6. Qadimgi Hindistonda nafosatli tafakkur qay tarzda ifoda topgan?
7. Qadimgi Xitoyda nafosat borasidagi dastlabki ta'limotlar nimalarga
asoslangan?
8. Suqrot va Aflotun g'oyalari qadimgi dunyo mumtoz nafosatshunosligida
qanday o'rin tutadi?
9. Nima uchun Arastu ijodi qadimgi dunyo mumtoz axloqshunosligining
cho'qqisi hisoblanadi?
10.
Qadimgi Rum nafosatshunosligi qaysi mutafakkirlar ijodida ko'rish
mumkin?
11.
Edmund Byork ulug'vorlikni qanday tushunadi?
12.
Kant nafosatshunosligini asosiy tamoyillari nimalarda ko'rinadi?
13.
Shillerning «Insonnning nafosat tarbiyasi to'g'risida maktublar»
asarining mohiyati nimada?
14.
Shelling nafosatshunosligi haqida nimalar bilasiz?
15.
Hyegelning nafosat ilmi asosida qanday qarashlar yotadi?
16.Vladimir Solovyov nafosatshunosligini qanday tushunasiz?
17.
Lev Tolstoy san'at haqida qanday fikrlar bildiradi?
18.
Nitsshe nafosatshunosligining o'ziga xosligi nimada?
19.
Freydning ruhiy tahlil nafosatshunosligi ilgari surgan g'oyalar
nimalarga asoslanadi?
20.
Sartr san'atni qanday tushunadi?
ESTETIKA FANINING ATOQLI VAKILLARI:
Shaxs go’zalligining muhim mezoniy o’lchovlaridan biri bu –

B) Inson ruhini
junbushga keltirishi
S) Kishini qurquvga solishi
D)
Ilohiylikni ifodalashi
61. Quyidagilardan qaysi biri fojiaviylik tushunchasining muhimbelgisi
hisoblanadi?
*A) Voqyelikning
chuqur ziddiyatlarini, ijtimoiy munosabatlarni ifoda etishi.
B) Qonunning buzilishini
S) Ijtimoy hayotdagi ziddiyatlarning
hal etilganligi
D) O‘limning muqarrarligini ifoda etishi
62. Qadimgi yunon faylasufi Aflotunning fikriga ko’ra asl go’zallik his
etiluvchi narsalar dunyosida bo’lmaydi, balki u nimalar olamiga talluqli
bo’ladi deb tariflaydi?
*A) G‘oyalar
B) Talimotlar
S) Qarashlar
D) To‘g‘rijavob yo‘q
63. Qadimgi yunon faylasuflaridan qaysi biri o’z tadqiqotlarining markaziga
go’zallik tushunchasini qo’yadi?
*A) Suqrot
B) Aflotun
S) Arastu
D) Pifagor
64. Abu Nasr Farobiyning fikriga ko’ra, ―boyning boyligini bezab,
kambag’alning kambag’alligini yashiradigan‖ narsa bu?
*A) ichki go‘zallik
B) tashqi go‘zallik
S) ulug‘vorlik
D) go‘zallik
Ulug’vorlik-bu? - Samarqand – 2015

97. Estetika qaysi so’zdan olingan va qanday ma’noni anglatadi.?
*A) yunonchadan olingan bo‘lib ‘‘sezish‘‘, ― hissiy bilishga talluqli‘‘ ma‘nosini
anglatadi.
B) arabchadan bo‘lib ‗‘go‘zallik‘‘ degan ma‘noni anglatadi.
S) arabchadan olingan bo‘lib ‗‘nafosat‘‘degan ma‘noni anglatadi.
D) yunonchadan olingan bo‘lib ‗‘go‘zallik‘‘ nafosat‘‘ degan ma‘noni anglatadi.
98. Estetika so’zini fan sifatida birinchi bo’lib kim iste’molga kiritgan ?
*A) Olmon faylasufi Aleksandir Boumgarten.
B. Arastu .
C) Suqrot.
D) Platon
99. Estetika nechanchi asrda mustaqil fan sifatida shakllana boshladi?
*A)XVIII asrning 2 yarmida.
B) XV asrning 2 yarmida.
C) XIX asrning 2 yarmida.
D) XX asrning 2 yarmida.
100. San’at asarlarini yaratish bilan bog’liq faoliyat estetikada…
a) tarbiyaviy
jarayon deb ataladi;
*b) badiiy ijod jarayoni
deb yuritiladi;
c) oddiy bilish deb nomlanadi;
d) hissiy bilish deb aytiladi.
Bu qurilma insonning til bilish darajasini oshirish va kundalik hayotdagi

Bu qurilma insonning til bilish darajasini oshirish va kundalik hayotdagi
Download
1,6 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
27.06.2024
Hajmi
1,6 Mb.
#265975
Download
1,6 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Bu qurilma insonning til bilish darajasini oshirish va kundalik hayotdagi
Download
1,6 Mb.
Matnni ko'rish
qismidan sovuq adsorbent kiritiladi, pastki qismidan issiqlik

qismidan sovuq adsorbent kiritiladi, pastki qismidan issiqlik ta‘minlanadi. Gaz qurilmaning o‘rta qismiga beriladi. Odatda qurilma 40 – 50 ta terelka bilan jihozlangan bo‘lib, ular absorbciya va desorbsiya bo‘limlari o‘rtasida tahminan teng taqsimlangan. Gaz vasuyuq faza ko‘p pog‘onali to‘qnashuv natijasida gazni og‘ir qismi absorbentga yutiladi va pastga to‘yingan absorbent oqib, qaynoq bug‘ orqali desorbsiyalanadi. Natijada fraksiyalanuvchi kolonna yuqorisidan C1–C2, kolonna pastki qismidan esa to‘yingan absorbent bilan C3–C4 uglevodorodlari chiqariladi. Fraksiyalovchi absorberdagi bosim odatda 12– 20 atm da saqlanadi. Bosim oshirilishi bilan gaz komponentlari yutilishi ortadi, ammo propanni yutilishi kamayadi va bu vaqtda etanni absorbsiyasi ma‘lum darajada ko‘payadi.
orzular, qarashlar va nazariyalar

Nafosatli his-tuyg'ular shakli, namoyon bo'lishi va amal qilish jihatidan
subyektiv tabiatga ega bo'lib, inson dunyosining bir qismini, subyektiv voqyelikning
bir bo'lagini tashkil etadi. Nafosatli his-tuyg'ularning mazmuni insonning muayyan
maqsadga yo'nalitirilgan faoliyatida yorqinroq namoyon bo'ladi.
Nafosatli his-tuyg'ular kechinmalar bilan qorishiq holda namoyon bo'ladi,
ya'ni, alohida ko'rinishdagi kechinmalar jarayoni sifatida sodir bo'lad i. Subyekt
bilan obyektning qo'shilib ketishi, subyektning obyekt bag'rida «erib ketishi»
kechinmali his-tuyg'uning o'ziga xos belgisidir. Nafosatli kechinma subyektning
alohida faolligi, xususan, hayol, tasavvuf kila bilash kuchi bilan belgilanadi.
Nafosatli kechinmaning yakuni – nafosatli lazzatlanishdir. Nafosatlanish
insonning umumiy, doim ijobiy bo'lgan sezgi holati, ya'ni uning narsalardan,
voqyea va hodisalardan ta'sirlanishidir.
arab grafikasida o’z aksini topgan so’zlari muallifi?

78. Xitoy estetikasida ‖shan‖, ―mey‖ atamasi qanday ma’noni bildiradi?
*A) Go‘zal, ezgu
B) Yaxshi, yomon
S) Kuy, musiqa
D) Qo‘shiq, matn
79. ―Qur’on‖dagi ,,Qissalarning eng go’zali‖ deya ta’riflangan sura qanday
nomlanadi?
*A) ‖Baqara‖
B) ―Imron‖
S) ―Niso‖
D) ―Yusuf‖
80. Inson-butun bir olam ―Faqat undagi asosiy tuyg’u-…bo’lsa bas,, (F.M.
Dostoyeviskiy)
*A) his-tuyg‘u
B) faraz
S) qobiliyat
D) olijanoblik
81. ,,Aslida muhabbat-go’zalikni ma’qullashdir‖ degan fikr mualifi kim?
*A) Farobiy
B) Quronda aytilgan
S) Horasiya aytgan
D) Ibnsino ,,Ishq risolasi‖da aytilgan
Estetik kategoriyalarning ma’naviyat fenomeni sifatida sistemalashishi

54. Nemis faylasufi I.Kant estetikasida qaysi kategoriya asosiy hisoblanadi?
*A) Maqsadga muvofiqlik
B) Mutlakruh
S) Eprioriya
D) Agnostisizm
55. Estetik tarbiyaning asosiy vositalarini ko’rsating.
A) hammasi to‘g‘ri.
B)
badiiy adabiyot;
S) mehnat;
D) San‘at
56. Jamiyat go’zalligi bu –
*A) Uning sohalarining o‘zaro uyg‘unlikda rivojlanishi
B) G‘oyalarning ruyobga chiqishi
S) Ziddiyatlarning mutanosiblashishi
D)
Qonunning ustivorligi
pastdan qayta tiklangan absorbent sovitilgan holda absorberga

|
pastdan qayta tiklangan absorbent sovitilgan holda absorberga
|
bet | 4/11 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,38 Mb. | | #266070 |
Bog'liq propan va butan ajratib olish mustaqil ishpastdan qayta tiklangan absorbent sovitilgan holda absorberga
qaytariladi. Absorbsiya jarayoni harorati qancha past bo‘lsa,
absorbentlarni yutish qobiliyati shuncha yuqori bo‘ladi.
Absorbsiyada yutilayotgan gazlar miqdori bosim oshishi va
harorat pasayishi bilan ortadi. Gaz komponentlarining molyar og‘irligi
qancha katta bo‘lsa, xuddi o‘sha suyuqlikka shuncha ko‘p hajmda
yutiladi.
Gazlarni benzinsizlatirishning absorbsion-desorbsion jarayonining
prinsipialsxemasi 1.26-rasmda tasvirlangan. Dastlabki (xomashyo) gaz I
absorber 1 ning quyiqismiga uzatiladi. Gaz yuqoriga ko‘tarilish chog‘ida
absorber tarelkalaridan pastga oqayotgan absorbent bilan kontaktlashib,
modda almashinish natijasida gazdagi maqsadli komponentlar
suyuqlikka o‘tadi. Tozalangan gaz II absorberning yuqorigi qismidan,
to‘yingan absorbent IV esa quyi qismidan chiqariladi.
To‘yingan absorbent gidravlik turbina 7 ga yetkazilib, nasos 3 ni
harakatlantirib, foydali ish bajaradi. Natijada uning bosimi absorbsiya
bosimidan desorbsiya bosimiga qadar pasayadi. So‘ngra, to‘yingan
absorbent qizdirgich 5 da qizdiriladi va desorber 6 ning yuqorigi qismiga
uzatiladi. Desorber 6 ning quyi qismiga qaynoq desorbsiyalovchi agent
(o‘tkir suv bug‘i) VI kiritiladi. To‘yingan absorbent qizishi natjasida
desorbsiya jarayoni sodir bo‘ladi. Bug‘langan maqsadli komponentlar V
desorberning yuqorigi qismi orqali, regenerirlangan absorbent esa quyi
qismi orqali chiqariladi. Regenerirlangan absorbent issiqlik almashtirgish
5 da issiqligi rekuperatsiyalangach nasos 3 yordamida oraliq sig‘im 4
va sovutkich 2 orqali absorber 1 ga qayatriladi.
Gazlarni tozalashda 1 m3
gazdagi og‘ir uglevodorodlar miqdori 200
|
| |
chiqariladi


Quyi haroratli rektifikatsiyalash jarayonini quyi haroratli

|
chiqariladi
Quyi haroratli rektifikatsiyalash jarayonini quyi haroratli
|
bet | 3/11 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,38 Mb. | | #266070 |
Bog'liq propan va butan ajratib olish mustaqil ishchiqariladi
Quyi haroratli rektifikatsiyalash jarayonini quyi haroratli
kondensatsiyalashdan farqi, ya`ni QHR jarayoni ancha quyi haroratda
boradi va rektifikatsion kolonnaga ikki fazali aralashma: sovitilgan va
uglevodorodli kondensat kiritiladi. Kolonna yuqorisidan
benzinsizlantirilgan gaz, pastidan esa metansizlantirilgan kondensat
chiqariladi, kondensatdan etan ikkinchi kolonna –
deetanizatorda ajratiladi (1.24-rasm).
Bu eng samarali usullardan biri sanaladi. Jarayon
(kompressorlarda) siqilgan va quritilgan gazni kondensat bilan qo‘shib,
fazalar almashinuvi natijasida dastlabki aralashma bo‘linishi uchun
rektifikatsion kolonnaga kiritilishiga asoslangan
Absorbsiyalash usuli
Benzinsizlantirishning absorbsiyalash usuli suyuq neft
mahsulotlarida gaz komponentlarining turli eruvchanligiga asoslangan
jarayon bo‘lib, absorberlardao‘tkaziladi. Absorbsion usulning
mohiyati gazlar aralashmalaridagi og‘ir uglevodorodlarning
suyuq yutuvchilar (absorbentlar)ga yutilishiga asoslangan.
Bunday yutuvchilar sifatida kerosin, dizel distillyati yoki, moy ishlatilishi
mumkin.Gazlarni benzinsizlantirishning absorbsion usulida yutilayotgan
uglevodorodlar absorbent bilan kimyoviy birikma hosil qilmay,
desorbsiyada absorbentdan oson ajraladi.
Mazkur usulda gaz va yutuvchining faol kontaktini ta‘minlash
maqsadidaabsorberning balandligi bo‘yicha ko‘ndalang
to‘siqlar–barbotajli tarelkalarga joylashtirilgan. Gaz oqimini pastki
tarelkadan yuqorigacha ko‘tarilishida uningtarkibidagi og‘ir
uglevodorolar asta–sekin absorbentga yutiladi va absorber
yuqorisidan to‘yingan absorbent chiqariladi. To‘yingan absorbent
desorbsiyalash orqali desorber yuqorisidan gazli benzin chiqariladi,
|
| |
propanli fraksiya pastdagisi depropanlashgan fraksiya. Yuqoridagi

|
propanli fraksiya pastdagisi depropanlashgan fraksiya. Yuqoridagi
|
bet | 10/11 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,38 Mb. | | #266070 |
Bog'liq propan va butan ajratib olish mustaqil ishpropanli fraksiya pastdagisi depropanlashgan fraksiya. Yuqoridagi
mahsulotni havoli kondensator sovutgich 29 da kondensatsiyalangandan
va oхirgi sovutgichda sovutilgandan keyin ishqoriy tozalashga duchor
qilib qurilmadan chiqarib yuboriladi. Pastdagi mahsulotni deprotonizator
16 dan debutanizator 17 ga yetkazib beriladi. Kolonna 17 ning
rektifikatsiya bo‘lib butan va izobutan aralashmasi, qoldiq bo‘lib esa
debutanlashgan yengil benzin hisoblanadi. Dektifikatni kondensator–
sovutgich 30 da kondensatsiyalaydilar, so‘ngra ajratish uchun
deizobutanizator 18 ga yuboriladi.Kolonna 17 dagi qoldiq depentanizator
20 ga o‘tadi. Butanli kolonna 18 butanlar aralashmasini normal butan
va izobutanga ajratish uchun хizmat qiladi, kolonna 20 (depentanizator)
esa pentanlarning gazli benzinni ajratish uchun mo‘ljallangan
pentanlarni esa denzopentanizator 21 da rektifikasiyalanadi.
Depentalizatorning pastdagi mahsuloti–gaz benzinini (C6 va undan
yuqori )qurilmadan chiqarib yuboriladi.
Agar gaz metanga boy bo‘lsa, bu hol masalan termik
kreking va kokslanishga хos unda bayon etilgan GFQ uncha
yaramaydi. Bu holda birinchi kolonna (deetanizator) ning sug‘orish
idishiga metanning yuqori parsial bosimi tufayli gazning hatto qisman
kondensatsiyalanishga erishib bo‘lmaydi. Kolonna faqat bug‘latgichday
ishlaydi va gazni fraksiyalash sхemasiga metan-etanli
fraksiyani dastlabki adsorbsion ajratib chiqarish nuqtasini kiritish zarur,
ya‘ni gazni adsorbsion –rektifikatsion sхema bo‘yicha ajratish.
Ko‘pgina zavodlarda gazlarni ajratish sxemasiga fraksiyalovchi
absorber-desorber qurilmasi (1.31-rasm) keltirilgan. Absorber-desorber
deb nomlanuvchiqurilmamujassamlovchi kolonna bo‘lib, yuqori
|
| |
dan 300 gr gacha bo‘lganda absorbsion usul yanada samaraliroq sanaladi

|
dan 300 gr gacha bo‘lganda absorbsion usul yanada samaraliroq sanaladi
|
bet | 5/11 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,38 Mb. | | #266070 |
Bog'liq propan va butan ajratib olish mustaqil ishdan 300 gr gacha bo‘lganda absorbsion usul yanada samaraliroq sanaladi.
Adsorbsion usul
Benzinsizlantirishning adsorbsiyalash usuli C 3H8+ yuqori
uglevodorodlar miqdori 50 dan 100 g/m3 gacha bo‘lgan neft gazlarini
qayta ishlashda qo‘llaniladi. U adsorbentlar yuzasiga bug‘lar va gazlarni
yutilishiga asoslangan. Adsorbentsifatida odatda aktivlangan ko‘mirdan
foydalaniladi. Bunda adsorbent gazdagi og‘ir uglevodorodlar asta–
sekinlik bilan to‘yinadi. Yutilgan uglevodorodlarni haydash va
adsorbentni qayta tiklash uchun o‘ta qizdirilgan suv bug‘i bilan ishlov
beriladi. Adsorbentdan haydalgan suv va uglevodorod bug‘lari
aralashmasi sovitiladi va kondensatsiyalanadi hamda olingan beqaror
benzin osongina suvdan ajratiladi. Adsorbsiyalash qurilmalari barpo etish
xarajatlarining qimmatligi bilan tavsiflanadi (1.28-rasm).
Adsorbsiyalash jarayonlari qo‘llanilishidagi kamchiligi ularning
davriy ishlashidir.
Gaz xomashyosi separator (chang tutkich) 1 dan o‘tkazilish
orqali, tomchilisuyuqliklar va mexanik qo‘shimchalardan
tozalangach, quritish vabenzinsizlantirish uchun adsorber 15ga
jo‘natiladi. Quritilgan va benzinsizlantirilgan gaz adsorberdan
magistral quvuruzatkichga uzatiladi. Bu vaqtda adsorber 16
regeneratsiya va sovish siklida bo‘ladi. Belgilangan davrgachaishlagan
adsorber 15 ni regeneratsiyaga o‘tkazish sovutish sikli tugatilgan
adsorber 16 ni desorbsiyadan adsorbsiyaga o‘tkazish bilan birgalikda
amalga oshiriladi. Regeneratsiyalash uchun gaz separator 1 dan keyin
rostlash shtutseri 19 gacha olinib, o‘choq 14 ga yo‘naltiriladi. O‘choq
14 da 180 – 200C gacha qizdirilgan regeneratsiya gazi desorbsiya
sikliga o‘tkazilgan adsorber 15 ga adsorbentni regeneratsiyalash uchun
|
| |
fraksiyasi 12-kolonnada suv bilan yuvilgandan keyin kompressor

|
fraksiyasi 12-kolonnada suv bilan yuvilgandan keyin kompressor
|
bet | 8/11 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,38 Mb. | | #266070 |
Bog'liq propan va butan ajratib olish mustaqil ishfraksiyasi 12-kolonnada suv bilan yuvilgandan keyin kompressor
yordamida siqilib qayta ishlashga yuboriladi.
Desorberni pastki qismidan yengil uglevodorodlarga ajratilgan
mahsulot 13- nasos bilan issiqlik almashtirgich 14 ga uzatiladi va u
15- propan kolonnasiga beriladi. Bu kolonnada propan – propilen
uglevodorodlari C 4 va undan yuqori uglevodorodlardan ajratiladi.
Kolonnani pastki qismi harorati T= 140 −180 ℃, bosimi P= 16−17
atm. teng. Kolonnani yuqori qismidan propan – propilen fraksiyasi 16-
sovutkich kondensatorga tushadi, bunda u 20 −25 ℃ gacha sovitilib va
17-yig‘gichga keladi. Kolonnani yuqori qism harorati 40 ℃ haroratda
ushlab turish uchun propan – propilen fraksiyasini bir qismi 8-nasos
yordamida kolonnaga yuboriladi. Pastki qismidan esa chiqayotgan
mahsulot butan – butilen, pentan fraksiyalarini olish uchun ajratiladi.
Absorbsiya va rektifikatsiya su`niy sovutkich ishlatmasdan
propan – propilen fraksiyasini 80 – 85C bo‘lib – 90 – 95 %, pentan –
98 % dan yuqori miqdorda olish mumkin. Etan–etilen fraksiyasidagi
etilenga talab katta bo‘lganiuchun ularni ajratishga e`tibor berilmoqda.
Uglevodorod qismlarga ajratiladigan gaz 35–45 atm. bosim ostida
1-issiqlik almashtirgichdan o‘tib, 2-metan kolonnasiga keladi. Bunda CH
4 va H 2 boshqa uglevodorodlardan ajraladi.
CH4 va H2 fraksiyasi kolonnani yuqori qismidan chiqib, etan –
ammiakli 3-sovutkich sistemasidan o‘tib, 1-issiqlik almashgichga keladi.
Kolonnani yuqori qismidagi harorat va bosim: T=98 −100 ℃,
pastki qismi P= 38 −42 atm. Kondensat etan–etilen va boshqa
uglevodorodlar kolonnani pastki qismidan chiqib, 4-etan kolonnasiga
o‘tadi. Bu kolonnada bosim P= 25−30 atm. Harorat yuqori qismida
T=−5 (−10)℃, pastki qismi T= 86− 95 ℃. Kolonnani yuqori
|
| |
uzatilib, suv bug‘i va suyuq uglevodorodlarga to‘yingan holda

|
uzatilib, suv bug‘i va suyuq uglevodorodlarga to‘yingan holda
|
bet | 6/11 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,38 Mb. | | #266070 |
Bog'liq propan va butan ajratib olish mustaqil ishuzatilib, suv bug‘i va suyuq uglevodorodlarga to‘yingan holda
sovutkich 17 ga uzatiladi.
Yo‘ldosh gazlarni fraksiyalarga ajratish
Neftdan ajralib chiqgan gazlar (yo‘ldosh gazlar)ni fraksiyalarga
ajratish jarayonini amalga oshirishdan maqsad, neftni qayta ishlashda
chiqayotgan gaztarkibidagi yengil uglevodorodlarni alohida komponent
holida ajratib olish yoki yuqori tozalikdagi uglevodorod fraksiyasini
ajratib olish.
Mazkur jarayonga xomashyo sifatida neftni qayta ishlash
tizimlaridan ajralib chiqayotgan gaz fraksiyalari yoki stabilizastion
kolonnalarda ajratib olinayotgan yengil uchuvchi fraksiyalardan tashkil
topgan suyuqlik fazasi beriladi.
To‘yingan gazlarni fraksiyaga ajratishda quyidagi mahsulotlar
olinadi:
1. Etan fraksiyasi – piroliz jarayoni uchun xom ashyo va
moylarni
deparafinastiya qilishda sovituvchi agent sifatida qo‘llaniladi;
2. Propan fraksiyasi – piroliz jarayoni uchun xom ashyo, yoqilg‘i
yoki sovituvchi agent sifatida qo‘llaniladi;
3. Izobutan fraksiyasi - sintetik kauchuk ishlab chiqarishda
xom ashyo
sifatida qo‘llaniladi;
4. Butan fraksiyasi – yoqilg‘i gaz yoki sintetik kauchuk ishlab
chiqarishda xom ashyo sifatida qo‘llaniladi. Qish mavsumida avtomobil
benziniga benzin bug‘ining talab qilingan bosimini hosil qilishni
osonlashtirish maqsadida, ma‘lum miqdorda aralashtiriladi.
5. Izopentan fraksiyasi – izopren kauchugi ishlab chiqarish uchun
xom ashyo, yuqori oktan sonli benzinga komponent sifatida kullaniladi.
6. Pentan fraksiyasi – izomerizastiya va piroliz jarayonlari uchun
xom ashyosifatida kullanadi.
To’yinmagan gazlarni fraksiyalashda quyidagi mahsulotlar
|
| |