2-Mustaqil ish Kiberhuquq va kiberetika sohasida halqaro qonunchilik

2-Mustaqil ish Kiberhuquq va kiberetika sohasida halqaro qonunchilik
2-Mustaqil ish
Kiberhuquq va kiberetika sohasida halqaro qonunchilik.
Kiberhuquq va kiberetika fanining maqsadi axborot xavfsizligini ta’minlash sohasidagi
me’yoriy, nazariy va amaliy izlanishlar natijalari bilan tanishtirish. Axborot tizimlarini,
resurslarni himoyalangan texnologiya asosida qurish, himoyalanadigan axborotga nisbatan
bo‘ladigan taxdidlarga zamonaviy yondashuvga asoslangan holda tahlil qilishga doir bilimlar va
uquvlar hosil qilishga asos tayyorlaydi hamda mutaxassislik fanlarini muvaffaqiyatli o‘rganish
uchun zarur bo‘lgan kasbga doir tushunchalar, ta’riflar, iboralar, me’yoriy-huquqiy xujjatlar,
qonunlar va standartlarni qo‘llashga oid bilimlarni shakllantiradi. Kiberetika – kompyuterlar
nimaga dasturlangan bo’lsa hamda bu alohida insonlarga va umuman jamiyatga qanday ta’sir
qilishi, foydalanuvchilarni axloqini qamrab oladigan kompyuterga taalluqli etikani falsafa
sohasidir. Kiberhuquq va kiberetika deganda tabiiy yoki sun’iy xarakterdagi tasodifiy yoki
qasddan qilingan ta’sirlardan axborot va uni qo‘llab-quvvatlab turuvchi infratuzilmaning
himoyalanganligi tushuniladi. Bu nuqtai nazardan ijtimoiy munosabatlarga ta’sir ko'rsatish
jarayoniga axborot ahamiyatiga molik funksiyalar majmuini: huquq sohasida tartibga solish
maqsadlarini belgilash; keluvchi huquqiy va boshqa axborotlarni olish hamda idrok etish, uni
ro'yxatdan o'tkazish, saqlash va qayta ishlash; ma’lum yuridik qaror, hujjat qabul qilish; ijtimoiy-
huquqiy axborotni berish va undan foydalanishni amalga oshirish deb qarash mumkin. Bunda
chinakam axborot faqat huquq normalari hamda ularning amal qilishi haqidagi ma’lumotlarga
emas, iqtisodiy va huquqiy mexanizmlarning o'zaro ta’siri haqidagi ma’lumotlarga, qonun
chiqaruvchi organlar, korxonalar, birlashmalar, fuqarolar va boshqalarning faoliyati haqidagi
ma’lum yuridik ma’lumotlarga ham taalluqli bo'lishini qayd etib o'tish kerak. O'zbekistonda
jamiyat hayotining huquq sohasini axborotlashtirish davlat siyosati darajasiga ko'tarilgan. Davlat
nodavlat tuzilmalarning ishtirokida hokimiyat va boshqaruv organlarining faoliyatiga eng yangi
axborot texnologiyalari, kompyuter tizimlari va tarmoqlari, avtomatlashtirilgan ish joylari,
ekspert va maslahat tizimlarini joriy etish bo'yicha chora-tadbirlar majmuini izchil amalga
oshirmoqda. MDHga a’zo davlatlar o'rtasidagi ijtimoiy-iqtisodiy aloqalarning kengayishi va
chuqurlashishiga har bir mamlakatning huquqiy hujjatlari haqidagi tezkor, to'liq va to'g'ri
ma’lumotlaming mavjud emasligi to'sqinlik qilib turibdi. Milliy qonunchiliklarning jadal o'sishi,
ular o'rtasida tuzilgan ko'p tomonlama va ikki tomonlama bitimlar sonining
ko'payib borayotgani, shuningdek milliy qonunchiliklarning rivojlanishi bilan bog'liq obyektiv
qiyinchiliklar bu muammoni yanada murakkablashtirmoqda. 1994-yil 28-oktabrda
Parlamentlararo Assambleya Kengashining qarori (№ 54) bilan Davlatlararo huquqiy axborot
almashish tizimi konsepsiyasi tasdiqlandi. Konsepsiya Tizimning vazifalari va tuzilmasini
huquqiy rasmiylashtiradi, uni tashkil etishning asosiy prinsiplarini ifoda etadi. MDH AAAT
umumiy tizim bo'lib, barcha turdagi axborotlarni qamrab oladi. AAATning axborot negizini
ma’muriy-boshqaruv axborotlari, huquqiy, iqtisodiy-statistik, iqtisodiy-jug'rofiy, ilmiy-texnik
axborotlar va ommaviy axborot vositalarining xabarlari tashkil etadi. MDHga a’zo davlatlarning
yagona huquqiy axborot maydonini vujudga keltirish jarayoni tugallangani yo‘q. Huquqiy
axborotlar milliy tizimlarini yaratish jarayoni ham davom etadi. O'zbekiston Respublikasi
Prezidentining qator farmonlari ana shu masalaga bag'ishlangan. Jahon axborot maydonini
yaratish kishilik taraqqiyotining hozirgi bosqichida insoniyat oldida turgan ulkan vazifalardan
biridir. Xalqaro huquqiy axborotlar maydoni ana shu jahon axborot maydonining bir qismi
bo'lishi lozim. Xalqaro kompyuter tarmoqlari jahonning deyarli barcha mamlakatlarini qamrab
olishi zarur. Bu jahon iqtisodiyoti, siyosati, biznesi, ijtimoiy munosabatiar, shartnomalar tuzish,
to'lovlami amalga oshirish va boshqa sohalarda yangi imkoniyatlar ochadi. Jahondagi ilg'or
mamlakatlarning axborot yig'ish, qayta ishlash va uzatish yagona jahon uyali axborot
tarmog'ining zamonaviy telekommunikatsion aloqa vositalari kommutatsiya kanallariga ega
davlat aloqasi, yo'ldoshli aloqa tizimlari, yer osti aloqa tizimlari, ko'chma va statsionar
obyektlarga ega radioaloqa hamda hujjatlar almashish tizimlaridan foydalanadi.
|