Eekstraktsiyalash qurilmalarining tuzilishi

1.2.Eekstraktsiyalash qurilmalarining tuzilishi
Qattiq materiallarni ekstraktsiyalash va eritish jarayonlarini amalga oshirish uchun ishlatiladigan qurilmalarga quyidagi talablar qo’yiladi; 1) qurilmaning ish hajmi birligiga to`g’ri keladigan ekstraktning miqdori; 2) hosil bo`layotgan eritmaning kontsentratsiyasi iloji boricha yuqori bo`lishi zarur; 3) oxirgi eritma hajmi birligiga to`g’ri keladigan energiya sarfi kam bo`lishi lozim.
Ekstraktor va eritgichlar davriy va uzluksiz ishlaydigan qurilmalarga bo`linadi. Fazalarning o`zaro yo`nalishiga ko`ra, ular parallel, qarama-qarshi yo`nalishli va aralash yo`nalishli qurilmalarga ajratiladi. Suyuqlikning qattiq zarrachalar atrofini aylanib o`tish tezligini hosil qilish usuliga ko`ra, o`zgarmas, mexanik aralashtirgichi bo`lgan va mavhum qaynash qatlamli qurilmalarga bo`linadi.
Davriy ishlaydigan qurilmalarning ish unumi kichik bo`lganligi sababli ular kichik hajmli ishlab chiqarishlarda ishlatiladi. Sanoatda asosan uzluksiz ishlaydigan qurilmalardan keng foydalaniladi. ekstraktorlar va eritgichlar printsipial jihatdan bir - biridan farq qilmaydi. Agar qurilma qattiq materiallarni ekstraktsiyalash uchun ishlatilsa, ekstraktor deb ataladi, agar bu qurilma qattiq moddalarni eritish uchun ishlatilsa, bu holda eritgich deb yuritiladi.
Sanoatda qattiq materiallarni ekstraktsiyalash uchun turli apparatlar ishlatiladi. Ularni tanlashda qattiq fazaning turi (zarrachalarning o`lchami va shakli) va hosil bo`lgan ekstraktning kontsentratsiyasi yoki materialdan mahsulotning chiqishi hisobga olinadi.
1-rasm. Pnevmatik aralashtirish usuli balan ishlaydigan ekstraktor:
1- havo beruvchi truba; 2-markaziy tsirkulyatsiya trubasi; 3- qobiq.
2-rasm. Qo`zg’almas qatlamli ekstraktor:
1-ekstragentni tarqatuvchi to`siq; 2-qobiq; 3,4,5-g’alvirsimon to`siq-lar; 6- qopqoq; 7-qopqoq o’qi.
|
|
Ayrim ishlab chiqarishlarda qo`zg’almas qatlamli davriy ishlaydigan ekstraktorlar (diffuzorlar) ishlatiladi (2-rasm). Bunday diffuzorda qattiq material qo`zg’almas bo`lib, erituvchi qurilmaning yuqorigi qismidan maxsus tarqatuvchi to`siq orqali beriladi va qatlamdan fil’trlanib o`tadi. Qattiq material tarkibidan tegishli komponent suyuqlik tarkibiga o`tadi. Diffuzorning pastki qismida g’alvirsimon to`siqlar joylashgan. Qattiq material qoldig’ini qurilmadan tushirish uchun pastki qopqoq va g’alvirsimon to`siqlar qopqog’ining o’qi atrofida aylanadi. Uzluksiz ish texnologiyasini tashkil qilish uchun davriy ishlaydigan bir necha diffuzorlar (ularning soni 16 tagacha boradi) ketma-ket bir biriga ulanadi, bunda batareya hosil bo`ladi. erituvchi esa material yo`nalishiga qarama-qarshi yo`nalishda ketma-ket hamma qurilmalardan o`tadi. Batareyada tegishli issiqlik rejimini tashkil qilish uchun qo`shni diffuzorlarda issiqlik almashinish qurilmalari joylashtiriladi.
Pnevmatik aralashtirish usuli bilan ishlaydigan ekstraktorlar ham keng tarqalgan (3-rasm). Qattiq material va suyuqlik aralashmasi (suspenziya) qurilmaning pastki qismidan beriladi. Tsirkulyatsiya trubasiga siqilgan havo berib aralashmaning qurilmada yaxshi aralashuvini ta`minlash mumkin. Pnevmatik aralashtirgichli qurilmalarni davriy va uzluksiz ishlaydigan texnologik jarayonlarda ishlatish mumkin.
Qattiq va suyuq fazalarni shnekli qurilma yordamida bir-biriga qarama-qarshi yo`nalishda harakat qildirish mumkin. 4-rasmda uzluksiz ishlaydigan uchta shnekli ekstraktorning sxemasi ko`rsatilgan.
4-rasm. Shnekli ekstraktor:
1-ajratuvchi g’alvir; 2-shnek; 3- qobiq.
5 -rasmda uzluksiz ishlaydigan lentali ekstraktor ko`rsatilgan. Qattiq material qatlami ma`lum qalinlikda lentali transportyorning ustida harakat qiladi. Bunday ekstraktor bir necha qismlarga bo`linadi. Toza erituvchi (ekstragent) chap tomondagi sochib beruvchi qurilmaga uzatiladi, u harakat qilib turadigan qatlamdan o`tadi va to`yinmagan eritma sifatida qabul qiluvchi idishga tushadi. Bu to`yinmagan eritma nasos yordamida qurilmaning oldingi qismiga sochib beruvchi qurilma orqali uzatiladi va tsikl shu tarzda takrorlanaveradi. Shunday qilib qurilmaning ayrim qismlarida suyuqlik fazasi qattiq fazaga nisbattan perpendikulyar yo`nalishda beriladi. Umuman olganda fazalar bir biriga nisbatan qarama-qarshi yo`nalishda harakat qiladi. Ekstraktorning o`ng tomonidagi birinchi qismidan to`yingan eritma (ekstrakt) ajratib olinadi.
5 -rasm. Lentali ekstraktor:
1-sochib beruvchi qurilmalar; 2-bunker; 3- qobiq; 4-baraban; 5-lentali transportyor; 6-nasoslar; 7-yig’gichlar.
|