nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
bo‘ladi;
- o ‘qituvchining IT sohasida malakasi va ijodkorligi oshadi

|
bo‘ladi;
- o ‘qituvchining IT sohasida malakasi va ijodkorligi oshadiBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyatibo‘ladi;
- o ‘qituvchining IT sohasida malakasi va ijodkorligi oshadi;
- o ‘qituchining ilmiy saloyati va ilmiy darajasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi;
- o ‘quvchilar bilish faoliyatining rivojlanishi va takomillashuvida sezilarli o ‘zgarishlar
bo‘ladi, ta’lim samaradorligini oshirishga yordam beradi;
- o ‘quvchilarning fanga va o‘qishga bo‘lgan qiziqishi, ma’naviy-ma’rifiy tafakkuri,
estetik did shakillanishi, tasavvurining boyishi, tashabbuskorlik va ijodkorlik
sifatlarining oshishiga yordam beradi;
Xulosa o ‘rnida shuni aytish kerakki, iSpring dasturining o‘zida 6 turdagi
interaktiv dasturiy maxsulotlar tayyorlashga qodir. Biz birgina test misolida bu
dasturning imkoniyati bilan sizni qisman tanishtirdik. Bugungi kunda IT sohasida
minglab ta’lim uchun samarali bo‘lgan dasturiy ta’minotlar mavjud. Biz pedagoglar
ham ta’lim sifatini oshirish, mamlakatimizning har tomonlama rivojlanishi uchun
yetuk kadrlarni raqobatbardosh qilib tayyorlashda IT texnologiylarini mukammal
o ‘rganib, uni ta’lim tizimiga jadallik bilan olib kirishimiz muhim deb hisobliymiz. Zero
rivojlangan xorij ta’lim tizimi tajribasini puxta o‘rganmay, zamonaviy axborot
texnologiyalarini fanlarga joriy qilmay, pedagog kadrlarimizni zamonaviy dasturiy
ta’minotlar bilan qurollantirmay turib biz ta’lim sifatiga erisha olmaymiz.
ADABIYOTLAR
1. “Ta’lim to’g ’risida”gi qonun, O’RQ-637-son, Toshkent 2020 yil.
2. А. А. Абдукодиров, Р. Ишмухамедов, А. Пардаев. Таълимда инновацион
технологиялар (таълим муассасалари педагог-укитувчилари учун амалий
тавсиялар).-Т.:Истеъдод, 2008 yil.
3. T. Madumarov, M. Kamoldinov “Innovasion pedagogik texnologiya asoslari va
uni ta’lim tarbiya jarayonida qo’llash”, T. “Talqin”, 2012 yil.
|
| |
Tarmoq topologiyasi - I. To’plamning

IPTV tarmog’ida komponentlar va tarmoq elementlari
Tarmoq segmentlari modullarini funksional darajada tashkil qilish.
Foydalanuvchi domeni va tarmoq operatori domeni
Birrangli va ko‘prangli tarmoqlar
Birrangli tarmoqlardagi
ko‘prangli tarmoqlar
ASOSIY VA QO‘SHIMCHA O‘QUV ADABIYOTLAR HAMDA AXBOROT MANBALARI
Asosiy adabiyotlar
SH.M.Mirziyoev. O‘zbekiston Respublikasining kelgusi rivojlanishi bo‘yicha xarakat strategiyasi. PF-4947, 7.02.2017y.
SH.M.Mirziyoev. “Toshkent axbopot texnologiyalapi univepcitetining faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” ga qarori. PQ-2834, 15.03.2017.
Wang, Kondi, LuthraandCi: 4GWirelessVideoCommunications, April 2009, 978-0-470-77307-9
Cai, SHenM.C. Jeruchim, PhilipBalabanandK.Samshanmugam. “Simulationofcommunicationsystems,” Plemumpress, NewYOrk, 2007.
M.Law and W.DavidKelton ,” SimulationModellingandanalysis,” McGraw Hill, New YOrk, 2008.
K.Hayes, “ModellingandAnalysisof computer communicationnetworks,” Plenumpress, NewYOrk,1984.
Banks, J.S.Carson, NelsonandD.M.Nicol, “Discrete –Eventsystemsimulation,” PrenticeHall
Internet saytlari
www.gov.uz – O‘zbekiston Respublikasi xukumat portali.
www.lex.uz– O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
http://ru.wikipedia.org/ - Texnologii besprovodnыx setey, 2012 g.;
http://sdlrobotiss.com/ - Spravochnaya po «Umnomu domu», 2011 g.;
http://www.telemultimedia.ru/ - Internet-jurnal po shirokopolosnыm setyam i multimediynыm texnologiyam, 2008 g.;
http://houseslever.ru/ - Kozachenko V. F., «Perspektivnaya mikroprotsessornaya elementnaya baza i opыt razrabotki sovremennыx sistem upravleniya elektroprivodami i silovыmi preobrazovatelyami energii», 2010 g.;
http://samlib.ru/s/sibirjanin_i/dust.shtml - Sibiryanin I., «Umnaya pыl i sverxchelovek», 2009 g.
PEDAGOGIK INNOVATSIYALAR, KASB-HUNAR TA’LIMI BOSHQARUV HAMDA PEDAGOG KADRLARNI QAYTA TAYYORLASH VA ULARNI MALAKASINI OSHIRISH INSTITUTI
100095, Toshkent sh, Olmazor tumani, Ziyo kо‘chasi, 76-uy Tel: +99871-246-90-38 / Veb-sayt: www.ipitvet.uz /
|
I. To’plamning - bet 9

|
I. To’plamning
|
bet | 9/38 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 2,79 Mb. | | #153585 |
Bog'liq Kompyuter tarmoqlari s1yGWkaSavol va topshiriklar
Shaxsiy kompyutеrning tashkiliy kismlarini aytib bеring.
Kompyutеrning dasturiy ta'minoti dеganda nima tushuniladi?
Kompyutеrning apparatli ta'minoti dеganda nima tushuniladi?
Intеrfеys nima? Kanday intеrfеyslarni bilasiz?
Kanday dasturlar amaliy dastular dеyiladi? Ularga misol kеltiring.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari
M.Allamova
“ ” 2021 yil NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI № 5
Guruhlar
|
Dars o’tiladigan
sana
|
|
|
|
Mavzu(nomi): Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni
|
O’quv mashg’ulot shakli va turi
|
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash to’g’risidagi bilim (ko’nikma)larni shakillantirish(mustahkamlash.).
|
O’qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirishnatijasida o’quvchida shakllanadigan asosiy bilim ,ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagogik vazifalar.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash bilan tanishtirish.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash tasnifini berish.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash tushuntirish.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash ochib berish va boshqa.
|
O’quv faoliyat natijalari.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash ko’rsatadilar.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash tasniflaydilar.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash aytib beradilar.
Ma'lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta'minlash tartibli ravishda izohlab beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli - kichik ma’ruza, namoish, «aqliy hujum», munozara
|
O’qitish vositalari
|
O’UM, tarqatma materiallar, slaydlar, proektor, kompyuter, klaster , T-sxema.
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoa va guruhlarda ishlash
|
|
|
| |
Gandimiyon
shartnomasi - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

X iva xonligiga qarashli A m udaiyoning
o ‘ng sohili, unga q o ‘shni yerlarning barcha-
si, bu joylarda yashaydigan o'tro q va chor-
vador aholisi bilan xo n tasarrufidan chiqdi.
A m udaiyo
b o ‘ylab
erkin
harakatlanishi
uchun R ossiya kem alariga keng huquq beril-
di. R ossiyalik savdogarlar ham da ularning
m ollari uchun xon v a m ahalliy hokim lar
jav o b g ar boMadigan boMdi. U lar xonlikda
erkin yurish, boj toMovlarisiz savdo qilish
huquqini qoMga kiritdilar.
G andim iyon shartnom asida: «A m udaiyoning chap qirg‘og ‘idagi ruslar
uchun zarur v a qulay boMgan yerga ular o ‘zlarining
pristanlarini
qurish
huquqiga ega. X onlik ushbu pristanlarning saqlanishi va xavfsizligi uchun
javobgar. U lar uchun jo y n in g tanlanishi, 0 ‘rta Osiyodagi rus oliy hokim iya-
tining tasdiqlashiga bogMiq», — deb k o ‘rsatib q o ‘yildi.
Shartnom aga binoan X iva xonligi 2 m illion 200 m ing rubl m iqdoridagi
tovonni 20 yil davom ida to 41 ashi belgilandi. X onlik xazinasida yetarli dara-
ja d a pul boMmaganligi uchun bu tovon aholidan yigMb olinadigan boMdi.
G andim iyon shartnom asi X iva xonligining R ossiya im periyasiga tobe-
ligini, xonning davlat boshligM darajasida boshqa davlatga b o ‘ysunganligini
k o ‘rsatuvchi hujjat boMdi. Shartnom a shu bilan birga xonlik aholisini ju d a
ogMr ahvolga solib q o ‘ydi. Tovon bilan birga yangi soliq v a m ajburiyatlarni
to Mash xalqning zim m asiga tushdi. Q olaversa, xonlik hududining uch ba-
ravar qisqarishi xonlikning davlat sifatida nom igagina m avjudligini, aslida
m ustaqilligini yo 'q o tg an protektoratga aylanganligini k o ‘rsatardi.
A tam alar izohi
Kontributsiya
— magMub davlatning g ‘olib davlat foydasiga pul toMovi.
Pristan (ruscha — kelib to ‘xtamoq) —
daryolar sohilida qayiqlar, kem alar
to ‘xtaydigan, m axsus jihozlangan jo y — bandargoh.
To‘ra 
— yuqori tabaqaga mansub kishi. X iva xonligida xon qarindoshlari 
va yaqinlariga beriladigan unvon.
Vassal

l l - § . X IV A X O N L IG I U ST ID A N R O SSIY A IM PER IY A SI
PR O T E K T O R A T IN IN G 0 ‘RN A TILISH I
R ossiya im periyasi 0 4rta O siyoda istilochilik yurishlari
natijasida bosib olingan hududlarda dastlab m ustahkam
o 4rnashib oldi. X iva xonligiga qarshi olib boriladigan
harbiy yurishga besh yil tayyorgarlik k o 4rdi. Y urish
uchun bunday uzoq tayyorgarlik k o 4rishning asosiy sa
babi A. B ekovich-C herkasskiy boshchiligidagi q o 4shinning magMubiyatga
uchraganligi (1717) b o 4Isa, boshqa yana bir sabab 1839-yilda V. Perovskiy
boshchiligidagi q o 4shinlam ing X iva xonligigacha yetib borolm ay orqaga
qaytib ketganligi b o 4ldi. X onlikni bosib olish Rossiya im periyasi uchun
A m udaryoni q o 4lga kiritish edi. A m udaryoni egallash birinchi navbatda suv
m anbasi, suv orqali savdo aloqalari, daryoning quyi oqim idagi tekisliklarda-
gi serhosil yerlardan foydalanish im koniyatlariga ega b o 4lish hisoblangan.
Rossiya im periyasi tom onidan 0 4rta Osiyo istilo qilinishining uchinchi
bosqichi (1873—1879-yillar) davom ida X iva xonligining istilo etilishi ham
am alga oshirildi. H ujum g 4arbda M ang4ishloq, shim olda O renburg, sharqda
T urkiston v a jan u b d a K rasnovodsk kabi to 4rt harbiy okrugdan olib borildi.
B unda 12 m ingdan ortiq askar, 4600 ot v a 20 m ing tuyadan iborat harbiy
q o 4shin ishtirok etgan. B u q o 4shinga K. P. K aufm an boshchilik qildi. Maz-
kur k o 4p sonli harbiy q o 4shin 1873-yil fevralda o 4zlari o 4m ashgan jo y lari —
Toshkent, O renburg, M an g 4ishloq v a K rasnovodskdan deyarli bir vaqtda
y o 4lga chiqdi. X iva xonligiga olib boruvchi y o 4llarning yom onligi, dastlab
25 daraja sovuqda, keyin 40 darajadan yuqori haroratda yoT yurish ju d a
qiyin kechdi. B undan tashqari choT larda 60 darajagacha jaziram a boTishi,
suvsiz dashtlardagi yoTlar tufayli harbiy q o 4shin m anzilga yetm asdanoq
saflari siyraklashib bordi. U ning
k atta qism i y o 4lda kasalga chalindi,
bir qism i halok b o 4ldi v a bir qism i
orqaga qaytib ketdi. X ivaga 7,5 m ing
kishigina yetib bordi. K rasnovodsk
v a M ang4ishloqdan X iva tom on
yurgan q o 4shinlar jaziram a issiq va
suv yetishm asligidan aziyat chek-
kanligi, holdan toyganligi sababli
y o 4lning yarm idan ortga qaytishga
m ajbur boTdi. F aqatgina Toshkent,
36
Am udaryo bo‘lim i... tashkil etildi. Turkiston general-gubernatorligi

Am udaryo bo‘lim i... tashkil etildi. Turkiston general-gubernatorligi m arkazi — ... Savol va topshiriqlar 1. Turkiston viloyati nim a uchun harbiy asosda tashkil qilingan?
2. Turkiston viloyati nim a sababdan Turkiston general-gubem atorligiga ay-
lantirildi?
3. Turkiston general-gubem atorining vakolatlari im periyaning boshqa gene-
ral-gubem atorlaridan qanday farq qilgan?
4. Turkiston general-gubem atorligi hududi v a boshqaruvi haqida nim alam i
bilib oldingiz?
9-§. BUXORO A M IRLIG IG A QARSHI HARBIY HARAK ATLARNING BOSHLANISHI Toshkent shahri bosib olingandan so‘ng podsho hu
kum atining kelgusidagi rejasi xonliklam i navbat bi
lan bosib olish edi. Barcha harbiy harakatlar Tosh
kent shahri dan turib tashkil qilindi va boshqarildi.
Shu m aqsadda, eng a w a lo , xonliklam ing birlashm asligiga qaratilgan siyosat
olib borildi. Y a’ni m ustam lakachilar o ‘zlarining asosiy qoidasi hisoblangan
«B o‘lib tashla, hukm ronlik qil» shioriga amal qilishga kirishdi.
Podsho hukum ati 0 ‘rta Osiyodan M. Chem yayevni Sankt-Peterburg-
ga chaqirib oldi va uning o ‘m iga Turkiston viloyatining gubematori qilib
F. Rom anovskiyni tayinladi. F. Rom anovskiy 1866-yilda Buxoro amirligi
Rossiyaga qarshi um shga tayyorlanayotganligini bahona qilib, unga qarshi
harbiy yurish boshlashga imperatordan m xsat so‘radi. Hukumat tomonidan
bu tak lif qabul qilingach, u Sirdaryoning o ‘rta oqimidagi hududlam i egal-
lashga kirishdi. Birinchi jan g 1866-yil 8-mayda Erjar qishlog‘i yaqinida
boMib, kuchlar harbiy jihatdan teng b o ‘lm aganligi uchun amir qo‘shinlari
Buxoro amirligi- ni bosib olishning boshlanishi
magMubiyatga uchradi. F. R o
m ano vskiy Buxoro q o 4shini-
ni ta ’qib qilishni to 4xtatib,
avval Q o 4qon xonligi bilan
B uxoro am irligi o ‘rtasida jo y -
lashgan - Toshkent, Q o 4qon,
B alx v a Buxoro bilan b o g 4-
lovchi X o 4jan d g a qarab ha-
rakat boshladi.
Turkiston viloyati harbiy
Xiva xonligiga - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

Orenburg y o ‘nalishidan yoMga chiqqan q o ‘shinlar 1873-yil m ay oyida Xiva
xonligi chegaralariga yetib keldi. YoM qiyinchiliklaridan
tashqari ularga
yoMda kichik guruhlar hujum qilib, tinkasini quritgan. Rossiya imperiyasi
qo4shinlari bilan Xiva xonligi qo‘shinlari o ‘rtasida m ay oyida Hazorasp
qal’asi, Q o‘n g ‘irot, X o ‘jayli, M ang‘it shaharlari
va X iva shahri yaqinida
janglar boMib o ‘tdi. Tom onlam ing kuchlari teng emasligi, katta talafotlar-
ga qaramasdan, xivaliklarga nisbatan podsho hukum ati qo‘shinlari
yaxshi
qurollangani bois xonlik him oyachilari m ag‘lubiyatga uchradi.
1873-yil m ay oyining o ‘rtalariga kelib m ustam lakachi hukum atning
asosiy qo‘shinlari X ivaga yetib keldi. Ulaming X ivaga qilingan birinchi
hujum i him oyachilar tom onidan qaytarildi. Bu jangda ikki tomon ham kat
ta talafotlar k o ‘rdi. Hujumga boshchilik qilgan general Veryovkin yarador
boMdi. Podsho hukum ati qo ‘shinlari katta talafot k o ‘rgani
bois chekinib, fon
K aufm an boshchiligidagi kuchlam i kutishga m ajbur boMdi.
Xivaga yetib kelgan K. P. Kaufman boshchiligidagi qo‘shin yana shahar -
ga hujum qildi. Am m o bu safar ham podsho hukum ati qo ‘shinlari shaham i
egallay olmadi. 29-m ay kuni shaham ing Hazorasp darvozasining dushman-
larga ochib berilishi xonlik poytaxtining egallanishiga olib keldi. Shundan
so‘ng K. P. K aufm an m uzokara olib borish y o ‘lini tanladi.
K. P. Kaufman Xivani bosib olgandan so‘ng
xon xazi-
nasini
kontributsiya
(tovon) evaziga m usodara qilib,
xazina bilan birga qadimiy qoMyozmalar, xonning taxti
va toji, tanga zarb qiladigan tarng4a
va zarb tasviri, qo 4n g ‘irot sulolasi xon-
larining hokim iyati ramzlari va boshqa qoMga kiritilgan m oddiy boyliklar-
ni Sankt-Peterburgga j o ‘natdi. K. P. Kaufm an Xivani egallagandan so‘ng
X iva xonligi bilan m uzokaralar o 4tkazish uchun Gandim iyon qishlog‘idagi
qarorgohiga bordi. U taklif etgan sulh shartnomasini X iva xoni M uham
m ad Rahim xon
II
1873-yil 12-avgustda im zolashga m ajbur boMdi.
Ushbu
shartnom a X iva xoni R ossiya imperiyasi tobeligiga o ‘tganligini k o ‘rsatardi.
Shartnomaning birinchi moddasida: «Sayid Rahim Bahodirxon o ‘zini Bu-
tun R ossiya im peratorining sodiq xodimi deb tan oladi. U qo‘shni hukm-
dorlar va xonlar bilan har qanaqa bevosita do‘stona m unosabatlardan va
ular bilan biron-bir savdo yoki boshqa shartnom alar tuzishdan voz kecha-
di ham da Rossiyaning 0 ‘rta Osiyodagi oliy hokim iyati
ruxsatisiz ularga
qarshi hech qanday jangovar harakatlam i am alga oshirmaydi», — deb yozib
qo‘yilgan edi. Bu bilan X iva xoni mustaqil ravishda tashqi dunyo, hatto
yaqin qo‘shnilari bilan ham aloqa o ‘m atish im konidan mahrum etildi.
Faqat
ular bilan Rossiya imperiyasi roziligi bilangina aloqa qila oladigan boMdi.
Q ‘zingizni sinang! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

qal’asi mustamlakachilar tomonidan egallandi. Podsho hukumati qo‘shinlari
Urgutdan so‘ng Kattaqo‘rg‘on shahrini bosib olishga kirishdi.
Rossiya imperiyasining harbiy yurishlariga qarshi Kitob hokimi Jo‘rabek
va Shahrisabz hokimi Bobobek boshchiligida Samarqandda kurash olib boril-
di. Bu ikki xalq harakati rahbarlari o‘z qo‘shinlari bilan 1868-yil 2-iyunda
samarqandlik qo‘zg‘olonchilar bilan birga Rossiya imperiyasi qo‘shinlari gar-
nizoni joylashgan qal’aga hujum qilishdi. Qamalda qolgan qo‘shin yordam
so‘rab general-gubemator fon Kaufmanga chopar yuboradi. 6-iyunda yordam-
chi kuchlar yuborildi. Qal’ani egallash uchun 4-iyundan 7-iyungacha shiddatli
janglar davom etdi. Unda ikki tomon ham ko‘plab talafot ko‘rdi. 8-iyunda
qamalda qolganlarga harbiy kuchlar yetib keldi, shundan so‘ng xalq himoya
chilari Samarqanddan chiqib tog‘ tomonga chekinishga majbur boTadi.
Podsho hukumati tomonidan yangi bosib olingan hu-
dudlarda Samarqand va Kattaqo‘rg ‘on boTimlaridan
iborat Zarafshon okrugi tuzildi. Unga general Abra
mov boshliq qilib tayinlandi. Zirabuloq jangidan keyin
Amir Muzaffar o‘z magTubiyatini tan olib, fon Kauf-
manning Turkiston general-gubematorligining yangi chegaralari haqidagi tak-
lifini qabul qilishga m ajbur boTdi. Bu bilan Rossiya imperiyasi istilochilik
yurishlarining ikkinchi bosqichi yakunlandi.
Fon Kaufinan 1868-yil 28-iyunda Samarqandda Amir Muzaffar bilan Bu
xoro amirligini Rossiya imperiyasining protektoratiga aylantirgan shartnomani
imzoladi. Unda amir urash boshlanishida aybdor ekanligi, abadiy do‘stlik
belgisi sifatida Rossiya qo‘shinlarining harbiy xarajatlari uchun 500 ming
rabl toTanishi e’tirof etildi. Shartnomaga ko‘ra bosib olingan Toshkentdan
Samarqandgacha boTgan barcha hudud — X o‘jand, 0 ‘ratepa, Panjikent, Jiz-
zax, Samarqand, Kattaqo‘rg‘on shaharlari Rossiya imperiyasi ixtiyoriga o‘tdi.
Amir o ‘z ixtiyorida qolgan hudud
lam i boshqarishda Turkiston gene-
ral-gubematorining ko ‘rsatmalariga
rioya etish majburiyatini oldi. Siyo
siy qaramligi uchun tarixchilar to
monidan Buxoro hukmdori vassal
deb ham yuritiladi. Rossiya savdo-
garlariga amirlikda erkin savdo qi-
lishiga sharoit yaratib berish va ular-
ni himoya qilishni o‘z zimmasiga
oldi. Rossiyalik savdogarlarga savdo
shahrisabz hokimi
Kitob hokimi
Bobobek.
Jo‘rabek.
Buxoro harbiy qo shinlari

o ‘qqa tutilganligi
natijasida vayron qilinib, dushman tom onidan egallandi.
Hujum natijasida 2 m ing nafardan k o ‘proq aholi halok boMdi.
Rossiya imperiyasining harbiy qo‘shinlari 0 ‘ratepani egallagandan so‘ng,
12-oktabrda navbatdagi harakat Jizzaxga boshlandi. T o‘xtovsiz otishmalar
natijasida shahar devorlari vayron qilinib, ikki kecha-kunduz davom etgan
jangdan so‘ng 1866-yil 18-oktabrda Jizzax
shahri ham podsho hukum ati
qoMiga o ‘tdi. Uni bosib olish uchun boMgan jangda har ikkala tomondan
6 m ingdan k o ‘proqkishi halok boMdi. Bu shahar him oyasida Buxoro amirligi-
dan yordam ga chiqqan kuchlar kechikib keldi. U lar him oyachilarga hech
qanday yordam bera olmasdan orqaga qaytishdi. Podsho hukum ati Jizzaxda
3
m ing askar, 300 kazak va 12 to ‘pdan iborat harbiy kuchlarini qoldirdi.
1864—1866-yillar davom ida bosib olingan hududlam i o ‘z ichiga oluvchi
Sirdaryo viloyati tashkil qilindi.
Pul va pul haqidagi nazariyalar hozirgi zamon pulining tabiati Reja

Pul va pul haqidagi nazariyalar hozirgi zamon pulining tabiati Reja
Download
461,24 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
21.05.2024
Hajmi
461,24 Kb.
#248873
Download
461,24 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Pul va pul haqidagi nazariyalar hozirgi zamon pulining tabiati Reja
Download
461,24 Kb.
Matnni ko'rish
I. To’plamning - bet 7

Vaqt: 80 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni
|
O’quv mashg’ulot shakli va turi
|
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
Shaxsiy kompyutеrning tashkiliy kismlari
Kompyutеrning apparatli ta'minoti
Kompyutеrning dasturiy ta'minoti
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Apparat va dasturiy ta'minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni ta'minlash to’g’risidagi bilim (ko’nikma)larni shakillantirish(mustahkamlash.).
|
O’qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirishnatijasida o’quvchida shakllanadigan asosiy bilim ,ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagogik vazifalar.
Apparat va dasturiy ta'minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni ta'minlash bilan tanishtirish.
Apparat va dasturiy ta'minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni ta'minlash tasnifini berish.
Apparat va dasturiy ta'minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni
ta'minlash tushuntirish.
|
O’quv faoliyat natijalari.
Apparat va dasturiy ta'minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni ta'minlash ko’rsatadilar.
Apparat va dasturiy ta'minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni ta'minlash tasniflaydilar.
Apparat va dasturiy ta'minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni ta'minlash
aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli - kichik ma’ruza, namoish, «aqliy hujum», munozara
|
O’qitish vositalari
|
O’UM, tarqatma materiallar, slaydlar, proektor, kompyuter, klaster , T-sxema.
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoa va guruhlarda ishlash
|
O’qitish shart-sharoiti
|
Texnik vositalar bilan ta’minlangan auditoriya
|
Qautar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki nazorat, savol-javob
|
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
O‘qituvchi-psixologning ikkinchi mehnat funktsiyasi quyidagilar orqali amalga oshirilishi ker-
ak:
- nogironlarni qo‘llab-quvvatlash, asosiy umumiy ta‘lim dasturlarini o‘zlashtirishda qi-
yin-chiliklarga duch keladigan talabalarni qo‘llab-quvvatlash, rivojlantirish va ijtimoiy moslashuv
so-hasidagi ta‘lim jarayoni sub‘ektlariga psixologik ta‘lim berish;
- nogironlarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha ta‘lim faoliyatini olib boradigan ta‘lim muas-sasala-
ri va tashkilotlarida xulq-atvorining buzilishi va rivojlanishida nuqsonlarning psixologik profilak-
tikasi, asosiy umumiy ta‘lim dasturlarini o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga duch keladigan o‘quvchi-
lar, rivojlanish va ijtimoiy moslashuv;
- asosiy umumiy ta‘lim dasturlarini o‘zlashtirishda qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan,
rivojlanish va ijtimoiy moslashuv va nogironligi bo‘lgan shaxslarga psixologik maslahat berish;
- asosiy umumiy ta‘lim dasturlarini o‘zlashtirishda qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan,
rivojlanish va ijtimoiy moslashuv va nogironligi bo‘lgan shaxslarga psixologik maslahat berish;
- asosiy umumiy ta‘lim dasturlarini o‘zlashtirishda qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan o‘qu-
vchilarning xatti-harakatlari va rivojlanishidagi buzilishlarni, rivojlanish va ijtimoiy mo-slashuvni
va nogironlarni psixologik tuzatish;
- asosiy umumiy ta‘lim dasturlarini o‘zlashtirishda qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan
o‘quvchilarning xususiyatlari, rivojlanish va ijtimoiy moslashuv va nogironlar psixologik diag-
nostikasi.
Foydalangan adabiyotlar:
1. Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. - Qarshi.: Nasaf, 2000.
2. Tolipov O‘., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalaming tadbiqiy asoslari.
-Т.: 2005.
3. Avliyakulov N. X., Musayeva N. N. Pedagogik texnologiya. Oliy o‘quv yurtlari uchun dars-
lik.
|
| |
The list of used literature - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

34
Май 2021 10-қисм
Тошкент
BOSHLANG’ICH SINF O’QUVCHILARINI TEXNIKA VA TEXNOLOGIYA BILAN
TANISHTIRISH
Shadmonova Gavxar Saparovna.
Navoiy viloyati, Zarafshon shahri
13-AFCHO’IM boshlang’ich sinf o’qituvchisi
Annotatsiya
: ushbu maqolada o’quvchilarni zamonaviy olam, texnika va texnologiya bilan
tanishtirish haqida so’z boradi.
Kalit so’zlar
: texnika, texnologiya, pedagogik, psixologik, AKT
Pedagogik va psixologik tadqiqotlarda shu narsa ta‘kidlanmoqdaki, AKT o‘quvchilarning
nazariy, ijodiy va refleksiv tafakkuri rivojlanishiga katta ta‘sir etadi. O‘quvchining xotirasida u
yoki bu hodisa, jarayonning obrazli ifodalanishi o‘quv materialini boyitib, uning ilmiy jihatdan
o‘zlashtirilishiga yordam beradi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ta‘lim jarayoniga
joriy etilishidan asosiy maqsad - aynan zamonaviy axborot muhiti uchun xarakterli bo‘lgan o‘quv
faoliyatlarining yangi turlarini paydo bo‘lishidir. Ma‘lumki, boshlang‘ich ta‘lim - ta‘lim tizimining
poydevori hisoblanib, o‘quvchilarni o‘qitish sifati unga bog‘liq bo‘ladi va bu boshlang‘ich maktab
o‘qituvchisi zimmasiga katta mas‘uliyat yuklaydi. Uzoq vaqt davomida ta‘lim tizimida boshlang‘ich
maktab «ko‘nikmalar maktabi» bo‘lib keldi, ya‘ni o‘quvchi keyingi ta‘lim olish uchun o‘qish,
yozish, hisoblash kabi asosiy ko‘nikmalarni o‘zlashtirishi kerak bo‘lgan ta‘lim bosqichi sifatida
qaralgan. Bugungi kunda boshlang‘ich maktab boshqacha tasavvur etiladi. Bugungi kunda u ta‘lim
tizimida bolaning birinchi tajribasi - ta‘lim olish kuchlarini sinash joyi bo‘lib qolishi kerak. Ushbu
bosqichda faollikni, mustaqillikni rivojlantirish, idrok etish faolligini saqlab qolish va bola ta‘lim
dunyosiga shaxdam kirib borishi uchun sharoitlar yaratish, uning salomatligini va emotsional
xususiyatlarini mustahkamlash muhim. Bugungi kunda o‘quvchilarning aynan mana shu sifatlari
ta’lim jarayoniga AKT’ni joriy etish bilan rivojlanayotganligining guvohi bo‘lmoqdamiz. АKTdan
foydalanilganda ta’limda shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvni amalga oshirish oson bo‘lib qoldi,
butun o‘quv jarayonini samarali tashkil qilish imkoniyati paydo bo‘ldi. Dars jarayonida tayyor
multimediali mahsulotlar va kompyuter ta’limi dasturlaridan, o‘quv va sinfdan tashqari ishlarda
Internet tarmog‘i vositalaridan foydalanib, multimediali ta’lim dasturlari va taqdimotlar, loyihalar
yaratildi. Axborot texnologiyalarini barcha o‘quv fanlarda qo‘llash mumkin. Darslarda o‘quv va
o‘yin dasturlaridan foydalanish katta samara beradi. Ona tili va Rus tili darslarida savodxonlikni
oshirish bo‘yicha mashqlar yordam beradi, bunda bolalar kompyuterlarda turli xildagi amaliy
topshiriqlarni bajaradilar. Boshlang‘ich sinflar o‘quvchilari uchun turli didaktik materiallar
to‘plamidan foydalanib, ko‘rgazmali-mashq, nazorat-mashqlari va test sinovlari modullari kiritilgan
aralash kompyuter dasturlarini tayyorlash mumkin. Unga fanga oid qoidalarni joriy o‘rganish va
umumlashtirilgan takrorlash uchun uchta variantlarda berilgan grammatika-orfografik mavzular
bo‘yicha boy va turli-tuman materiallardan foydalanish yaxshi samara beradi.
Savol va topshiriqlar - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

33 Savol va topshiriqlar 1. Nikoh shartnomasini fuqarolik huquqidagi
boshqa shartnomalar bilan taqqoslang va ni-
koh shartnomasiga kiritilishi lozim bo‘lgan
hamda kiritilishi mumkin bo‘lmagan shartlar-
ning o‘zaro farqini tahlil qiling.
2. Nikoh shartnomasida nikoh tugatilganidan
keyingi davr nazarda tutiladimi?
3. Nikohni tegishli tartibda qayd qilmay turib
er-xotin bo‘lish mumkinmi?
4. Nima uchun nikoh shartnomasi faqat shaxsan
tuzilishi zarur bo‘lgan bitimlar tarkibiga kiradi?
lingan taqdirda, Oila kodeksining 42-43-moddalarida
belgilanganidek, ma’muriy tartibda (FHDY organi orqa-
li) nikohdan ajratiladi.
Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish or- ganlarida nikohdan ajratish. Nikohdan ajralishning
sud bilan birga ma’muriy tartibi mavjud. Mazkur tartib
er-xotinlik munosabatlarini bekor qilishning nisbatan
oddiy va soddalashtirilgan tartibi hisoblanadi. Bunda ni-
koh fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organida
ajratiladi va sud jarayoni bo‘lmaydi.
Nikohdan ajratish to‘g‘risidagi arizani qabul qilgan
fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organlari ariza
berilgan kundan uch oy o‘tgandan keyin ajralishni ras-
miylashtiradi va ularga nikohdan ajra
lish to‘g‘risidagi
guvohnomani beradi. Shu vaqtdan boshlab nikoh tu-
gallangan hisoblanadi va sobiq er-xotin yangi nikohdan
o‘tish huquqini oladi. Uch oylik muddat er-xotinning
yarashib ketishi uchun imkoniyat yaratish maqsadida
belgilanadi.
34 Jinoyat huquqining maqsadi, vazifasi va tamoyillari 7-§
Bugun darsda quyidagilar bilan tanishasiz: II bo‘lim. JINOYAT HUQUQI Î
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi jinoyat
huquqining asosiy manbayi.
Î
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi.
Jinoyat kodeksining vazifalari va prinsiplari.
Nikohning tugatilish asoslari

|
Nikohning tugatilish asoslariBog'liq Davlat va huquq asoslari. 11-sinf (2018, N.Ismatova, O.Karimova)Nikohning tugatilish asoslari.
Nikohdan ajratish tartibi
Qonun hujjatlarida nikohni tugatish, bekor qilish
va nikohdan ajratish to‘g‘risida normalar mavjud. Bun-
da nikohni tugatish umumiy va keng ma’no kasb etadi.
Nikohning tugatilishi deganda ma’lum yuridik faktlar
tufayli er-xotin o‘rtasida vujudga kelgan nikoh huquqiy
munosabatlarining tugallanishi tushuniladi. Nikoh tu-
gatilgan paytdan boshlab nikoh shartnomasining amal
qilishi ham tugaydi. Agar nikoh shartnomasida nikoh
tugatilganidan keyingi davr uchun nazarda tutilgan
majburiyatlar ko‘rsatilgan bo‘lsa, ular yuridik kuchi-
ni yo‘qotmaydi. Vafot etish yuridik fakt bo‘lib, er-xo-
tin o‘rtasidagi nikoh munosabatini bekor qiladi. Er-xo-
tindan biri vafot etgan yoki sud tartibida vafot etgan
deb e’lon qilingan hollarda ular o‘rtasidagi nikohning
huquqiy munosabati tugallanadi.
Oila kodeksida nikohdan ajralish uchun aniq asoslar
ko‘rsatilmagan va buning iloji ham yo‘q, chunki er yoki
xotin keltirgan asos ayrim hollarda nikohdan ajratish
uchun yetarli deb topilsa, boshqa hollarda ajratish uchun
asos bo‘la olmaydi. Shuning uchun Oila kodeksida ni-
kohdan ajralishning sud amaliyoti quyidagicha belgilan-
gan: «Agar sud er va xotinning bundan buyon birgalikda
yashashiga va oilani saqlab qolishga imkoniyat yo‘q deb
topsa, ularni nikohdan ajratadi».
Oila kodeksining
43-moddasiga
muvofq, agar
er-xotindan biri:
– sud tomonidan
bedarak yo‘qol-
gan deb topilsa;
– sud tomonidan
ruhiyati buzilishi
(ruhiy kasalligi
yoki aqli zaifligi)
sababli muomala-
ga layoqatsiz deb
aniqlansa;
– sodir qilgan
jinoyati uchun
uch yildan kam
bo‘lmagan mud-
datga ozodlikdan
mahrum qilingan
bo‘lsa, o‘rtada
voyaga yetmagan
bolalari bor-
yo‘qligidan qat’i
nazar, er-xotindan
biri ning arizasiga
ko‘ra ular fuqaro-
lik holati dalolat-
nomalarini yozish
organlarida ni-
kohdan ajratiladi.
|
| |
Bevosita xarajatlar mahsulotlarni yetishtirishda bevosita qatnashadi. Masalan, xomashyo, yoqilg‘i va boshqalar

|
Bevosita xarajatlar mahsulotlarni yetishtirishda bevosita qatnashadi. Masalan, xomashyo, yoqilg‘i va boshqalar
|
bet | 3/3 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #136978 |
Bog'liq Abbosbek Ne\'matullayev Qishloq xo\'jaligi menejmentiBevosita xarajatlar mahsulotlarni yetishtirishda bevosita qatnashadi. Masalan, xomashyo, yoqilg‘i va boshqalar. Bilvosita xarajatlar esa mahsulot yetishtirishda bevosita ishtirok etmasada, korxonada mahsulot yetishtirish uchun zarur hisoblanadi. Masalan, korxonani boshqarish xarajatlari, ombor xo‘jaligi xarajatlari va hokazo. Tannarx deganda mahsulotning bir birligini (kg, dona, litr) ishlab chiqarish uchun sarflangan xarajatlar nazarda tutiladi. Uni aniqlash uchun xarajatlarning umumiy summasi shu xarajatlar yordamida ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga taqsimlanadi. Korxonalarda tannarx quyidagi formula yordamida aniqlanadi: Bunda: T – mahsulot, ish yoki xizmatning tannarxi; X – qilingan xarajatlarning summasi; YM – yalpi yetishtirilgan mahsulot, jami bajarilgan ish, ko‘rsatilgan xizmatlar miqdori. Korxonalarda mahsulotlar tannarxining quyidagi turlari aniqlanadi: - reja tannarxi; - ishlab chiqarish tannarxi; - to‘liq tannarxi. Reja tannarxi korxonalarda tuziladigan turli rejalarda aks ettiriladi. Bunda, odatda korxonada amalga oshirilishi rejalashtirilayotgan xarajatlar summasi ishlab chiqarilishi rejalashtirilayotgan mahsulot miqdoriga bo’linadi. Korxonalarda xarajatlarni oqilona, maqsadga muvofiq sarflashga harakat qilish, ya’ni moddiy, pul va mehnat xarajatlarini tejash, shu orqali yetishtiriladigan mahsulotlarning, bajariladigan ish va xizmatlarning tannarxlarini pasaytirishga erishish lozim. Buning uchun: 1) korxonada mavjud bo‘lgan barcha ishlab chiqarish vositalaridan yil davomida tadbirkorlik bilan oqilona, samarali foydalanish; 2) xarajatlarni tejaydigan yangi texnika, samarali texnologiyalarni joriy etish natijasida ishlab chiqarish jarayonlarining yuqori darajada mexanizatsiyalashganlik, avtomatlashganlik darajasini oshirib, mehnat unumdorligini yuksaltirish; 3) Korxonalarda xodimlarning mahsulot tannarxini pasaytirishdan moddiy manfaatdorligini ta’minlovchi iqtisodiy mexanizmlarni joriy etish; 4) Korxonaning ixtisoslashuvi va joylashuvini to’g’ri tashkil etish; 5) Korxonalarning boshqa korxonalar bilan o’zaro aloqalarini to’g’ri tashkil etish va hokazo. E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT! E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
|
| |
Jinoyat tarkibining birinchi elementi

41
Jinoyat tarkibining ikkinchi elementi jinoyatning
obyektiv tomonidir. Jinoyatning obyektiv tomonini atrof
muhitda biron muayyan o‘zgarishga olib keladigan va
sabab bo‘ladigan shaxsning aqliy va irodaviy xatti-ha-
rakati tashkil qiladi. Ushbu elementning zaruriy belgisi
qilmish (harakat yoki harakatsizlik) hisoblanadi. Qil-
mish orqali jinoyat sodir etiladi.
Jinoyat tarkibining uchinchi elementi jinoyat
subyekti, ya’ni jinoyat sodir etgan jismoniy shaxsdir.
Jinoyat subyekti faqat qilmish uchun javob bera oladi-
gan, ya’ni jinoyat to‘g‘risidagi qonunlarda ko‘rsatil-
gan ma’lum yoshga yetgan va aqli raso shaxs bo‘lishi
mumkin.
Ijodiy faoliyat - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

29
Er va xotin nikoh shartnomasiga ko‘ra birgalik-
dagi umumiy mulkning qonunda belgilangan tartibi-
ni o‘zgartirishga, er va xotinning barcha mol-mulkiga,
uning ayrim turlariga yoxud er va xotindan har birining
mol-mulkiga nisbatan birgalikdagi, ulushli yoki alohida
egalik qilish tartibini o‘rnatishga haqlidir.
Nikoh shartnomalari, odatda, davlat ro‘yxatidan
yoki boshqa maxsus ro‘yxatdan o‘tkaziladigan mulklar-
ga nisbatan tuziladi. Nikoh shartnomasida qayd qilin-
magan mulklarga nisbatan umumiy birgalikdagi mulk
rejimi saqlanib qoladi. Nikoh shartnomasida nazarda
tutilgan huquq va majburiyatlar muayyan muddat bilan
cheklanishi yoki muayyan shart-sharoitning yuzaga ke-
lishini ham nazarda tutishi mumkin.
Notarial shakl shartnomaning ishonchliligini angla-
tadi, taraflarning o‘zaro munosabatlariga aniq-ravshan-
lik kiritadi, nikoh shartnomasi tuzilganligi fakti va uning
mazmuni bo‘yicha nizolar vujudga kelishi imkoniyatini
istisno etadi. Nikoh shartnomasini tasdiqlashdan oldin
notarius yuridik faktlarning zaruriy tarkibini tekshiradi.
U tomonlarning shaxsi, huquq layoqati, muoma-
la layoqatini, ularning biridan ikkinchisiga o‘tayotgan
Nikoh shartno-
masini notarial
tasdiqlash uning
qonuniyligini
kafolatlaydi.
Huquq tarixidan - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

26
Nikohdan ajralgan er va xotinning umumiy
mol-mulkni bo‘lish to‘g‘risidagi talablariga nisbatan
uch yillik da’vo muddati qo‘llaniladi.
Er va xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lishda
hamda ularning shu mol-mulkdagi ulushlarini aniqlash-
da, agar er va xotin o‘rtasidagi
nikoh shartnomasida
bosh qacha hol nazarda tutilmagan bo‘lsa, er va xotin-
ning ulushlari teng deb hisoblanadi.
Savol va topshiriqlar
1. Er va xotinning
umumiy mol-mulki qanday
bo‘linadi?
2. Nikohdan ajralgan er va xotinning umumiy
mol-mulkni bo‘lish to‘g‘risidagi talablariga
da’vo muddati necha yilni tashkil qiladi?
3. Er va xotinning umumiy mol-mulki ular ni-
kohda bo‘lgan davrda bo‘linishi mumkinmi?
Fikringizni asoslang.
4. Er va xotinning
umumiy mol-mulki hisobi-
dan o‘rtadagi voyaga yetmagan bolalar nomi-
ga qo‘yilgan omonatlar er-xotinning umumiy
mol-mulkini bo‘lish paytida e’tiborga olinadimi?
Ijodiy faoliyat
M. turmush o‘rtog‘i T. bilan nikohdan ajratish va ularning birgalik-
dagi mol-mulklarini bo‘lib berish haqida da’vo arizasi bilan sudga mu-
rojaat qiladi. М. o‘z arizasida keltirilgan mol-mulklar ro‘yxati
qatori-
da ularga nikoh to‘ylariga T.ning ota-onasi tomonidan sovg‘a qilingan
yumshoq mebellar to‘plami va gilam borligini ko‘rsatadi.
Hadya shartnomasi tuzilmagan bo‘lsa-da, T. ota-onasi tomonidan
to‘ylariga sovg‘a qilingan buyumlarni o‘ziniki, deb qarshilik bildirdi.
Siz nima deb o‘ylaysiz, kimning talabi qonuniy?
Fermer xo‘jaligi
yoki deh-
qon xo‘jaligi
a’zolari ning
birgalikdagi
mulki bo‘lgan
mol-mulkka
nisbatan er
va
xotinning
egalik qilish,
foydalanish va
tasarruf etish
huquqlari «Fer-
mer xo‘jaligi
to‘g‘risida»gi va
«Dehqon
xo‘jaligi
to‘g‘risida»gi
qonunlar bilan
tartibga solinadi.
27
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksida nazarda tutilgan
asoslar bo‘yicha nikoh shartnomalarining qonunga muvofqligiga e’tiroz
bildi rish, nikoh shartnomasini to‘liq yoki qisman haqiqiy emas, deb e’ti-
rof qi lish mumkin. Shartnoma shartlari O‘zbekiston
Respublikasi Oila
kodeksining 31-moddasi talablariga zid bo‘lgan taqdirda, sud er-xo-
tindan birining talabi bo‘yicha nikoh shartnomasini to‘liq yoki qisman
haqiqiy emas, deb e’tirof qilishi mumkin. Er-xotin qonunda yo‘l qo‘yi-
ladigan barcha mul kiy-shartnomaviy munosabatlarga o‘zaro kirishishga
haqlidir. Er-xotindan birining huquqlarini cheklab qo‘yishga
qaratilgan
shartnomalar haqiqiy emas.
Ekologik ji- - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

Ekologik ji-
noyatlar – atrof
tabiiy muhitga
ijtimoiy xavfli
zarar yetkaza-
digan ijtimoiy
xavfli qilmishlar
yig‘indisi.
124
Î
tabiiy resurslardan foydalanganlik uchun belgi-
langan to‘lovni, shuningdek atrof muhitni iflos-
lantirganlik va unga zararli ta’sir ko‘rsatishning
boshqa turlari uchun kompensatsiya to‘lovlari
to‘lashdan bosh tortganlikda;
Î
tabiatni muhofaza qilish obyektlarini qurish re-
jalarini, tabiatni muhofaza qilishga doir boshqa
tadbirlarni bajarmaslikda;
Î
atrof tabiiy muhitni tiklash, unga bo‘ladigan
zararli ta’sir oqibatlarini bartaraf etish va tabiiy
resurslarni takror ishlab chiqarish choralarini
ko‘rmaganlikda;
12-modda. Insonning yashash uchun qulay
atrof tabiiy muhitga ega bo‘lish huquqi va bu
muhitni saqlab qolish borasidagi burchi
O‘zbekiston Respublikasi aholisi o‘z salomatligi
va kelajak avlodning salomatligi uchun qulay tabiiy
muhitda yashash, o‘z salomatligini atrof muhitning
zararli ta’siridan muhofaza qilish huquqiga ega.
Ana shu maqsadda O‘zbekiston Respublikasi
aholisi tabiatni muhofaza qilish bo‘yicha jamoat
tashkilotlariga birlashish, atrof tabiiy muhitning
ahvoli hamda uni muhofaza qilish yuzasidan
ko‘rilayotgan chora-tadbirlarga doir axborotlarni
talab qilish va olish huquqiga ega.
O‘zbekiston Respublikasi aholisi tabiiy
resurslardan oqilona foydalanishi, tabiat boyliklariga
ehtiyotlik bilan munosabatda bo‘lishi, ekologiya
talablariga rioya etishi shart.
O‘zbekiston Respublikasining
«Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida»gi Qonuni
O‘tgan asr-
ning o‘rtala-
rida atmosfera
tarkibida CO
2
ning miqdori
0,02% bo‘lsa,
hozirgi vaqtda
bu raqam 0,03%
gacha oshgan.
Tashqi muhitga
chiqariladigan
CO
2
ning 31% ni
AQSh, 18% ni
MDH mamlakat-
lari, 7% ni Xitoy,
5,4% ni Ger-
maniya, 4,7% ni
Yaponiya, 3% ni
Fransiya chiqa-
rib tashlamoqda.
Qolgan 31% esa
boshqa mam-
lakatlarning
hisobiga to‘g‘ri
keladi.
125
Î
tabiatni muhofaza qilish ustidan davlat nazorati-
ni amalga oshirayotgan idoralarning ko‘rsatma-
larini bajarmaganlikda;
Î
tabiatni muhofaza qilish obyektlari va muhofaza
etiladigan tabiiy hududlarning huquqiy rejimini
buzganlikda;
Î
atrof tabiiy muhitga zararli ta’sirni hisobga olish
qoidalarini buzganlikda;
Î
chiqindilarni, kimyolashtirish vositalarini,
shuning dek radioaktiv va zararli kimyoviy mod-
dalarni saqlash, tashish, ulardan foydalanish, ular-
ni zararsizlantirish va ko‘mib yuborish vaqtida ta-
biatni muhofaza qilish talablarini buzganlikda;
Î
atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish sohasidagi
davlat nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor
shaxslarning obyektlarga borishiga, ayrim shaxs-
lar va tabiatni muhofaza qilish jamoat tashkilot-
lariga esa o‘z huquq va vazifalarini ro‘yobga
chiqarishlariga to‘sqinlik qilganlikda;
Î
atrof tabiiy muhitning holati va uning resurslari-
dan foydalanish to‘g‘risida o‘z vaqtida va to‘g‘ri
axborot berishdan bosh tortganlikda aybdor
bo‘lgan shaxslar O‘zbekiston Respublikasining
qonunlariga binoan intizomiy, ma’muriy, jinoiy
va boshqa yo‘sindagi javobgarlikka tortiladilar.
|
Er va xotin mol-mulkining

28
uni tuzgan shaxslar tomonidan ham, boshqa manfaatdor
shaxslar tomonidan ham e’tiroz bildirilishi mumkin.
Nikoh shartnomasida er-xotin oila xarajatlarini bir-
galikda ta’minlash va amalga oshirish, bir-birining da-
romadlarida ishtirok qilish bo‘yicha o‘z huquqlari va
majburiyatlarini belgilab olish, nikoh bekor qilingan
taq
dirda er-xotinning har biriga beriladigan mulkni
tayinlash, shuningdek, nikoh shartnomasiga er-xotin-
ning mulkiy munosabatlariga taalluqli boshqa qoidalarni
kiritish huquqiga egalar.
Nikoh shartnomasi faqat shaxsan tuzilishi mumkin
bo‘lgan bitimlar tarkibiga kiradi, shartnoma vakillar
orqali tuzilishi mumkin emas.
Nikoh shartnomasi — nikoh bekor qilingandan so‘ng
kimga qanday mulk tegishli bo‘lishini aniq belgilab be-
radi. Unda er-xotin o‘rtasida birgalikda orttirilgan mulk
chegaralari belgilanadi, nikoh bekor qilingandan so‘ng
do‘stona munosabatlar imkoniyati saqlanib qoladi.
Nikoh shartnomasining shakli va mazmuni
Nikoh shartnomasi yozma shaklda tuzilishi va nota-
rial tartibda tasdiqlanishi lozim.
Nikohni tegishli
tartibda qayd et-
tirmasdan turib,
er-xotin bo‘lib
yashash ularning
mulkini er-xotin-
ning birgalikdagi
umumiy mulki
deb topish uchun
asos bo‘lmaydi.
Nikohdan sud tartibida ajratish

|
Nikohdan sud tartibida ajratishBog'liq Davlat va huquq asoslari. 11-sinf (2018, N.Ismatova, O.Karimova)32
Nikohdan sud tartibida ajratish. Oila kodeksi
nikoh
dan ajralishning asosiga qarab, buning quyidagi
tartibini belgilaydi:
1) er-xotinlar o‘rtasidagi mulkiy nizolar mavjud
bo‘lgan hollarda (masalan, mol-mulkni bo‘lish, er-xotin-
lar o‘rtasidagi hamda voyaga yetmagan bolalarga mod-
diy ta’minot bilan bog‘liq bo‘lgan holatlar yuzasidan
(aliment undirish masalasida) va boshqalar) sud tartibi-
da ajratiladi;
2) nizo bo‘lmagan taqdirda, jumladan, agar:
a) er-xotin o‘rtasida voyaga yetmagan farzandlari
bo‘lmasa va ular ajralishga o‘zaro rozi bo‘lgan;
b) taraflar (er yoki xotin) sud tomonidan bedarak
yo‘qolgan, ruhiy kasalligi yoki aqli zaifligi sababli muo-
malaga layoqatsiz deb topilgan;
d) sodir etgan jinoyati uchun eri yoki xotini uch yil-
dan kam bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qi-
Ijodiy faoliyat
Z. va A. erta turmush qurishdi. Nikohga kirishish vaqtida ikkovi
17 yosh da bo‘lishgan. Z. 16 yoshligidan emansipatsiyaga ega bo‘lib,
tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanib kelar edi. Shu sababli Z. nikoh-
ga kirishish vaqtida A.ga nikoh shartnomasi tuzishni taklif qildi.
Z. va A. nikoh shartnomasi tuzish va uni rasmiylashti-
rish maqsadida notarial idoraga murojaat qilganla-
rida, notarius ularning hali voyaga yetmaganlikla-
rini, notarial tasdiqlangan bitim tuzish uchun ular
hali yoshligini, yana ikki yildan so‘ng kelishlari
mumkinligini ta’kidlab, nikoh shartnomasini no-
tarial tasdiqlashni rad etdi.
Notariusning harakatlari to‘g‘rimi?
Nikohdan
ajralish ariza
beruv chilarning
yashash joyidagi
Fuqarolik holati
dalolatnomalarini
yozish organiga
ariza berilgan
kundan boshlab
uch oy muddat
o‘tgach qayd
etiladi.
|
| |
V bo‘lim. PROTSESSUAL HUQUQ

128
noyat ishlarining tez va to‘g‘ri tekshirilishi, asosli, qo-
nuniy va odilona hal qilinishini kafolatlaydi.
Protsessual huquq yuridik shaxslarning manfaatlari-
ni himoyalashga ham xizmat qiladi. Jinoyat ishida gu-
mon qilinuvchi shaxs va ayblanuvchining tegishli eng
muhim protsessual huquqi himoyalanish va himoya-
chining yordamidan foydalanishdan iborat.
Umumqabul qilingan xalqaro huquq prinsiplarining
protsessual qonun hujjatlarida e’tirof etilishi
Insonlarning siyosiy huquq va erkinliklarini ta’min-
lovchi muhim xalqaro huquqiy hujjat 1966-yil 16-de-
kabrda BMT tomonidan qabul qilingan Fuqarolik va
siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro Pakt hisoblanadi.
Mazkur Pakt 5 qism, 53 moddani o‘z ichiga oladi.
Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqa-
ro Pakt birinchi navbatda barcha fuqarolarning siyosiy
huquqlarini, davlat va jamiyat ishlarini boshqarishda
ishtirokini ta’minlab beradi.
Mazkur Paktning 14-moddasi uchinchi qismi hamda
Inson huquqlari va asosiy erkinliklarini himoya qi-
lish to‘g‘risidagi Yevropa Konvensiyasining 6-moddasi
Jinoyat sodir
etganlikda aybla-
nayotgan har bir
shaxsning ishi
sudda qonuniy
tartibda, oshkora
ko‘rib chiqilib,
uning aybi
aniqlanmaguncha
u aybdor hisob-
lanmaydi. Sudda
ayblanayotgan
shaxsga o‘zini
himoya qilish
uchun barcha
sharoitlar ta’min-
lab beriladi...
Davr xarajatlari - 6-mavzu: qishloq xo’jaligi infratuzilmasining turlari va ahamiyati

|
6-mavzu: qishloq xo’jaligi infratuzilmasining turlari va ahamiyati
|
bet | 2/3 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #136978 |
Bog'liq Abbosbek Ne\'matullayev Qishloq xo\'jaligi menejmentiDavr xarajatlari mahsulotlarni ishlab chiqarish jarayoniga bevosita bog‘liq bo‘lmay, balki xo‘jalikning faoliyatini sohalar bo‘yicha tashkil etish, ularni boshqarish, mahsulotlarni sotish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlardan iboratdir. Davr xarajatlari quyidagi turlarga bo‘linadi: - mahsulotlarni sotish bilan bog‘liq bo‘lgan barcha xarajatlar; - ma’muriy xarajatlar, ularga tarmoqni, korxonani boshqarish bilan bog‘liq bo‘lgan barcha xarajatlar; - boshqa operatsion xarajatlar, jumladan, loyihalarni tuzish bilan bog‘liq xarajatlar va hokazo. Moliyaviy faoliyat bo‘yicha xarajatlarga barcha turdagi kreditlar bo‘yicha, mol-mulkning ijara haqi to‘lovlari hamda qimmatli qog‘ozlarni chiqarish, sotish, tarqatish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlar kiradi. Favqulodda xarajat va zararlar esa korxonalarning odatdagi faoliyatidan chetga chiquvchi hodisalar yoki operatsiyalar natijasida vujudga keladigan va ro‘y berishi kutilmagan odatdan tashqari xarajatlar kiradi. Masalan, zilzila, sel kabi tabiiy ofatlar natijasida ko‘rilgan zararlar. Korxonalarda amalga oshiriladigan xarajatlarni ayrim belgilariga ko’ra turkumlash mumkin. Jumladan, korxonalardagi xarajatlarni o‘zgaruvchan va doimiy xarajatlarga bo‘lish mumkin. Doimiy xarajatlar ishlab chiqarilayotgan mahsulot hajmiga bog‘liq bo‘lmagan holda amalga oshiriladi. Masalan, ijaraga olingan asosiy vositalarga to‘lanadigan ijara haqi, asosiy vositalarning amortizatsiya summasi va boshqalar doimiy xarajatlar tarkibiga kiradi. O‘zgaruvchan xarajatlar ishlab chiqariladigan mahsulot hajmining o‘zgarishi bilan bevosita bog‘liqdir. Ishlab chiqariladigan mahsulotlar miqdorining ko‘payishi o‘zgaruvchan xarajatlar ko‘proq sarflanishini taqozo etadi. Ularga xomashyo, mehnatga to‘lanadigan ish haqi, elektroenergiya xarajatlari va boshqa xarajatlar kiradi. Korxonalarda xarajatlar mahsulot yetishtirish jarayonida bevosita hamda bilvosita sarflanadigan xarajatlarga ham turkumlanadi.
|
| |
Er va xotinlardan har birining mulki

25
Er va xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lish
Er va xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lish er va
xotindan birining talabiga ko‘ra, ular nikohda bo‘lgan
davrda ham, nikohdan ajralishgandan keyin ham,
shuningdek, kreditor er va xotindan birining umumiy
mol-mulkdagi ulushiga undiruvni qaratish uchun umu-
miy mol-mulkni bo‘lish talabi bilan arz qilgan hollarda
amalga oshirilishi mumkin.
Er va xotinning
umumiy mol-mulki er va xo-
tin o‘rtasida o‘zaro kelishuv asosida bo‘lib olinishi
mumkin. Er va xotinning xohishi bilan ularning umumiy
mol-mulkni bo‘lish to‘g‘risidagi o‘zaro kelishuvi nota-
rial tartibda tasdiqlanadi.
Nizo tug‘ilgan hollarda er va xotinning umumiy
mol-mulkini bo‘lish, shuningdek, er va xotinning bu
mol-mulkdagi ulushini aniqlash sud
tartibida amalga
oshiriladi.
Oilaviy munosabatlar tugatilganda sud er va xotin
alohida yashagan davrda orttirgan mol-mulkni ulardan
har birining shaxsiy mulki deb topishi mumkin.
Voyaga yetmagan bolalar ehtiyojini qondirish uchun
olingan buyumlar (kiyim-bosh, poyabzal, maktab va
sport jihozlari,
musiqa asboblari, bolalar kutubxonasi
va boshqalar) bo‘linmaydi hamda bolalar er va xotindan
qaysi biri bilan yashasa, unga kompensatsiyasiz beriladi.
Er va xotinning umumiy mol-mulki hisobidan o‘rta-
dagi voyaga yetmagan bolalar nomiga qo‘yilgan omonat-
lar o‘sha bolalarga tegishli hisoblanib, er-xotinning umu-
miy mol-mulkini bo‘lish paytida e’tiborga olinmaydi.
Er va xotinning
umumiy mol-mulki ular nikoh-
da turgan davrda bo‘lingan taqdirda, er va xotin mol-
mulki ning bo‘linmay qolgan qismi, shuningdek, er va
xotin tomonidan ular nikohda turgan davrda orttirilgan
mol-mulk keyinchalik ularning birgalikdagi umumiy
mulkini tashkil qiladi.
Birlashgan Mil-
latlar Tashkiloti
Bosh Assamble-
yasining
1993-yil
20-sentabrda
bo‘lib o‘tgan
yig‘ilishida
1994-yildan
boshlab, har yili
15-may kunini
Xalqaro Oila kuni
sifatida
nishon-
lashga qaror
qilindi. Bu qarorni
qabul qilishdan
maq sad barcha
taraqqiyparvar va
tinchlikparvar in-
soniyat diqqatini
inson o‘z
umrini
o‘tkazadigan, o‘z
orzu umidlari,
baxt-u saodatini
hamda tinchligini
ta’minlaydigan
maskan — oila-
ning mustah-
kam bo‘lishiga
qaratish dir.