ISHSIZLIKNING IQTISODIY OQIBATLARI

|
ISHSIZLIKNING IQTISODIY OQIBATLARI
|
bet | 4/8 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 63,63 Kb. | | #259874 |
Bog'liq Ishsizlik va uning turlariISHSIZLIKNING IQTISODIY OQIBATLARI
Ishsizlik ham ishsizlar, ham oila a'zolari uchun fojeadir. Ishsizlikning oqibatlari moddiy boyliklar chegarasidan tashqariga chiqadi. Uzoq ishlamay qolganda, malaka yo'qoladi va kasbi bo'yicha kasbni topish imkonsiz. Vaziyat manbai yo'qligi o'z-o'zini hurmat qilish, axloqiy tamoyillar va boshqa salbiy oqibatlarga olib keladi. Ruhiy, yurak-qon tomir kasalliklari, o'z joniga qasd qilish, qotillik va yuqori ishsizlik darajasi o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlik mavjud. Ommaviy ishsizlik katta siyosiy va ijtimoiy o'zgarishlarga olib kelishi mumkin.Ishsizlik jamiyat rivojlanishiga to'sqinlik qiladi, uni oldinga siljiydi. Ishsizlikning ijobiy va salbiy ijtimoiy va iqtisodiy oqibatlarini o'ylab ko'ring.
Ishsizlikning ijtimoiy oqibatlari
Ishsizlikning salbiy oqibatlari:
mehnat faoliyati qisqarishi;
jamiyatda kuchlanish kuchaygan;
aqliy va jismoniy kasalliklarning ko'payishi;
jinoiy vaziyatning kuchayishi;
ijtimoiy farqlashni mustahkamlash.
Ishsizlikning ijobiy ta'siri:
dam olish vaqtini oshirish;
ish joylarini tanlashni kengaytirish;
mehnatning muhimligini oshirish;
ish joyining qiymatini oshirish.
Ishsizlikning iqtisodiy oqibatlari
Ishsizlikning salbiy oqibatlari:
treningning devalvatsiyasi;
ishlab chiqarishni qisqartirish;
malakalarning yo'qolishi;
ishsizlik nafaqalari uchun xarajatlar;
turmush darajasining pasayishi;
milliy daromad ishlab chiqarish etishmasligi;
soliq tushumlarining kamayishi.
Ishsizlikning ijobiy ta'siri:
Vaqt ta'lim va qayta o'qishni oshirishga qaratilgan;
iqtisodiyotni tarkibiy qayta tiklash uchun ishchilar stoku;
hosildorlik va mehnat zichligi rag'batlantiriladi;
Raqobat mehnatkashlar o'rtasida mahoratni oshirishga yordam beradi.
Psixologik oqibatlar
ishsizlikning salbiy oqibatlari ishsizlik - ishsizlikning noan'anaviy salbiy ta'siri - depressiya, g'azab, kamsitilish hissi, nafrat, nafrat, alkogolizm, ajralishlar, giyohvandlik, o'z joniga qasd qilish, juftlar va bolalarni jismoniy yoki psixologik ekspluatatsiya qilish guruhiga tegishlidir. Shuni ta'kidlash joizki, insonning tutgan pozitsiyasi qanchalik yuqori bo'lsa va vaqt o'tishi bilan ko'proq vaqt o'tgan bo'lsa, ishning etishmasligi bilan bog'liq tajriba qanchalik ko'p bo'lsa.
Ishsizlik mamlakatning iqtisodiy taraqqiyoti to'g'risida xulosa chiqarishning muhim belgisidir va bu muammoni bartaraf qilmasdan, iqtisodiyotning samarali faoliyatini tartibga solish mumkin emas. Tarkibiy ishsizlikning sabablaridan biri sanoatning texnologik yutuqlari. Bu ko'pincha ishlab chiqarishda bo'ladi . Robotlar malakasiz ishchilarni almashtirmoqdalar. Agar ular bir xil sanoatda ishlashni davom ettirmoqchi bo'lsalar, bu ishchilar kompyuter operatsiyalarida ta'lim olishlari kerak. Ular robotlarni o'zlari ishlagan ishni qanday boshqarishni bilishadi.
Ikkinchi sabab, Shimoliy Amerika erkin savdo shartnomasi kabi savdo shartnomalari . NAFTA birinchi navbatda savdo cheklovlarini olib tashlagach, ko'plab zavodlar Meksikaga ko'chirildi. Ular o'zlarining sobiq xodimlarini ishlash uchun joysiz qoldirib ketishdi. Shartnoma mamlakatdagi ishsizlikning asosiy sabablaridan biri bo'ldi .
Misollar
Texnologik o'zgarishlar gazeta sanoatida tarkibiy ishsizlikni keltirib chiqardi.
Veb-ga asoslangan reklama reklamachilarni gazeta reklamalaridan uzoqlashtirdi. Onlayn-media ommaviy axborot vositalari mijozlarni jismoniy gazetalardan uzoqlashtirdi. Gazeta xodimlari, masalan, jurnalistlar, printerlar va yetkazib berish marshrutlari xodimlari ishdan bo'shatildi. Ularning ko'nikmalari qog'ozni tarqatish uslubiga qaratildi. Ular xuddi shu sohada ishlash uchun avvalgi yangi ta'lim olishlari kerak edi. nRivojlanayotgan bozor iqtisodiyotidagi fermerlar tarkibiy ishsizlikning yana bir misolidir. Erkin savdo global oziq-ovqat kompaniyalari o'z bozorlariga kirishiga imkon berdi. Bu kichik fermerlarni ishdan bo'shatdi. Ular global kompaniyalarning arzon narxlarida raqobatlasha olmadilar. Natijada, ular shaharlarni ish qidirishda boshladilar. Ushbu tizimli ishsizlik qayta o'qitilguniga qadar mavjud edi, ehtimol ular zavod ishlarida. Moliyaviy inqiroz strukturaviy ishsizlikning yomonlashuvi 2008 yildagi moliyaviy inqiroz rekord darajadagi ishsizlik darajasini yaratdi. 8,3 milliondan ortiq ish o'rinlari yo'qoldi. 2009 yilga kelib ishsizlik darajasi 10,1 foizgacha ko'tarildi. Odatda biznes aylanish jarayonining kengayish bosqichini boshqaradigan uy-joy haydovchilikning to'lqini bilan bostirilgan. Natijada, ishsizlarning qariyb yarmi olti oy yoki undan ortiq vaqt mobaynida ishsiz edi. Qobiliyatlari va tajribasi eskirganligi sababli, davriy ishsizlik, tizimli ishsizlikka olib keldi. U eng keksa ishsiz kishiga eng ko'p tegdi. Yosh ishchilar ishsiz bo'lish ehtimoli ko'proq bo'lishiga qaramasdan, ular uzoq vaqt davomida bunday yo'l tutishmagan. Ular kam ish haqi to'lanadigan ishni topdilar yoki maktabga qaytib, ishchi kuchini butunlay tark etdilar. Ularning ishsizlik muddati 19,9 hafta ichida etarlicha yomon bo'lgan, ammo ishsizlarnikiga qaraganda kam. 55 yoshdan 64 yoshgacha bo'lganlar 44,6 hafta yoki deyarli bir yil davomida ishlamaganlar. 65 yoshdan oshganlar ish topgunga qadar 43,9 hafta ish topdilar. Ko'pchilik undan voz kechdi. Ularni erta pensiyaga majburlashdi. Nega katta yoshdagilar tizimli ishsizlik tufayli yoshroqlarga qaraganda ko'proq ta'sir ko'rsatdilar? Besh sabab bor edi: Qadimgi ishchilar gazetalar kabi sohalarda yangi ish joylariga ega bo'lishlari ehtimoldan holi bo'lgan. Maktabga qaytib ketish ehtimoli kamroq edi. Ular o'zlarining uylariga ega bo'lganlari sababli yangi ish topishga qodir emaslar. Depressiv uy-joy bozori ular sotishga harakat qilsalar, ular pulni yo'qotish ehtimoli ko'proq bo'lishi mumkin yoki pulning yuqoriligidan pastroq bo'lgan ipotekaga tushib qolishlari mumkin. Ko'pchilik kam haq to'lanadigan ishni qilishga tayyor emas edi. Qadimgi ishchilar, yoshi kamsitilganligini bilishmaydi.
|
| |