Nazorat savollari - Abu rayhon beruniy nomidagi toshkent davlat texnika universiteti

Nazorat savollari:
1 .Ochiq va yopiq ABS tenglamalari o‘zaro qanday farq qiladi?
Laplas o‘zgartirishining qanday xossalarini bilasiz?
Uzatish funksiyasi nima?
Uzatish funksiyasi qanday aniqlanadi?
4
0
Ill BOB. AVTOMATIK BOSHQARISH SISTEMALARINING CHASTOTALI VA VAQT XARAKTERISTIKALARI
Oddiy ta’sirlar
Superpozitsiya prinsipiga asosan chiziqli avtomatik boshqarish sistemalar xossalarini eng oddiy tipik ta’sirlar bilan o'rganish kifoyadir. Bunday ko‘rinishdagi tipik ta’sirlar sifatida eng awalo, quyidagi ta’sirlar nazarda tutiladi [3, 4]:
garmonik signal: eJ(<0 ,+
) yoki sm(w-t+
birlik pog‘onasimon ta’sir (birlik funksiya):
[0 agar.t ^0
1 .(0 "
agar..t > 1
birlik impuls funksiyasi
3.1-rasm.
(birlik impuls):
at
[0- 0
= i od"a^CBr"'t = 0
Yuqoridagidan kelib chiqqan holda aytish mumkinki, birlik impuls - kengligi nolga intiluvchi, amplitudasi esa cheksizlikka intiluvchi va yu- zasi birga teng bo'lgan eng qisqa signaldir.
Endi yuqorida ko‘rib o'tilgan ta’sirlar berilgan paytda qanday xarakteristikalar olinishi haqida fikr yuritamiz.
4
1
Chiziqli zvenoning chastotali xarakteristikalari
Dastlab zvenoning kirishiga x(t)=xm.sinco t ko‘rinishidagi garmonik signal berilganda, uning chiqishida olinadigan xarakteristikalami ko‘rib chiqamiz.
Bu holda chiqishdagi signal faza siljishiga (Д<р) ega boMadi va uning o'zgarishi quyidagi formula orqali ifodalanishi mumkin: y(t)=ymsin(co-t+cp). Kirishdagi signalning kompleks amplitudasi xm =xm va chiqishdagi signalning kompleks amplitudasi esa Ут=Уяе'9 ifodalari orqali aniqlanadi. i
Shu o‘rinda zveno xossalarini xarakterlovchi va uzatish funksiyasiga o'xshash boMgan kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti tushunchasini kiritib o‘tish maqsadga muvofiq boMadi.
Zveno (yoki sistema)ning kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti W(jco) deb kirishga sinusoidal ta’sir x(t) = Xm.sinco t berilgan holda, chiqishdagi signal kompleks amplitudasining kirishdagi signal kompleks amplitudasiga nisbatiga teng boMgan kattalikka aytiladi [8, 10]. Ko‘rib chiqilayotgan holat uchun kompleks kuchaytirish koeffitsiyentini aniqlash formulasi quyidagicha boMadi:
' W(jco) = 4s- = —eJV = A(a)eMl0) (ЗЛ)
Xm Xm
bu yerda, A(co) - kompleks kuchaytirish koeffitsiyentining amplitudasi;
- kompleks kuchaytirish koeffitsiyentining fazasi (chastota funktsiyasi).
Kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti uzatish funksiyasi ifodasida p ni jo ga o‘zgartirish orqali topiladi:
w{p) = %E\^wU (3.2)
D{p) D(ja) v '
Chastota 0 dan oo gacha o‘zgarganda W(jco) vektori kompleks sonlar tekisligida buriladi va bu burilish natijasida uning uchi tomonidan chiziladigan grafik amplituda- faza xarakteristikasi bilan xarakterlanadi.
Chastota (oo) 0 dan oo gacha o‘zgarganda kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti vektori W(jo>) oxirining geometrik nuqtalar to'plami
4
2
kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti chastotaviy godografi yoki
amplituda-faza xarakteristikasi deyiladi.
ft)
Agar 03—> boMsa, u holda W(jco) ->0 bo‘ladi, ya’ni K(jco) hadning umumiy darajasi doimo D(j-oo) hadnikidan kichik.
W(jco) ifodasini tashkil etuvchi hadlarni amplituda chastota A(co) va <р(<в) faza - chastota xarakteristikalariga, shu bilan bir qatorda haqiqiy chastota xarakteristikasi P(ct>) va mavhum chastota xarakteristikalariga Q(co) ajratish mumkin [3,4].
3.2 - rasmda amplituda chastota xarakteristikasi (AChX) - A(eo) va faza chastota xarakteristikasi (FChX) -
Absissalar o‘qi bo‘yicha xarakteristika qancha uzun bo‘lsa, chasto-
taning o‘tkazish polosasi
ЦсоН
■ rasm. Logarifmik chastota xarakteristikalari
shuncha katta va zveno kamroq inersion boMadi.
Amplituda chastota xarakteristikasi A(eo) logarifmik masshtabda ham tasvir- lanishi mumkin, bu ikkita sababga ko‘ra ancha qulay :
1) A(eo) grafigini oddiy siniq chiziqlar ko‘rinishida tasvirlash imkoniyati paydo bo'ladi;
o‘zaro ketma-ket ulan-
4
3
gan bir nechta zveno xarakteristikalarini ko'rilganda ko‘paytma yig‘indi bilan almashtiriladi:
It
(3.3)
Kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti amplitudasi logarifmini o'lchash detsibellarda amalga oshiriladi (Detsibel = 0,1 bel). Bel - quwat bo‘yicha kuchaytirish koeffitsiyenti o‘nli logarifmni o‘lchov birligi hisoblanadi.
Quwat amplituda kvadratiga proporsional bo‘lgani uchun IgA2 =2IgA belda; IQlgA - detsibelda o‘lchanadi.
Logarifinik — amplituda xarakteristikasi (LAChX) — L(co)=20 1g(co) ifoda asosida aniqlanadi.
Agar A(co)=l bo‘lsa, xarakteristika L(co)=0 boMadi, ya’ni grafik absissalar o‘qini kesib o‘tadi. Chastota cheksizlikka intilsa (co—►»), L(co) ham cheksizlikka, A(o) esa nulga intiladi, ya’ni:
Barcha chastota xarakteristikalarini quyidagicha o‘zaro bog'liq' likda yozish mumkin:
W (ja) = A(jco) ■ ej(a))\
(3.5)
W(ja}) = P{co) + jQ{®)-
(3.6)
A(o>) = ylP2(co) + Q2(a>)-,
(3.7)
jP(w) = A(w)cos(a>);
(3.8)
(3.9)
Q((o) = /i(e>)sin(
(3.10)
4
4
Shunday qilib, chastota xarakteristikalari zveno kirishiga garmonik signal berish orqali olinadi va ular orasida o‘zaro bog‘liqlik mavjud bo‘ladi.
0>
|