Darsning vazifalari - Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami

Darsning vazifalari:
-
ishlab chiqarishdagi texnologik jarayon haqida umumiy tushuncha berish;
-
mahsulotlarni ishlab chiqarishi bevosita texnologik jarayonlarni tashkil
etilishi va amalga oshirilishiga bog`liq ekanligini tushuntirish.
Dars tipi:
Yangi bilimlar berish.
Dars turi:
nazariy.
Darsda qo`llaniladigan o`qitish metodlari:
ma`ruza, suhbat, tushintirish.
Fanlararo bog`lanish:
texnika, texnologiya. Matematika, informatika, fizika,
iqtisodiy bilim asoslari va b.
Dars jihozi:
tarqatma materiallar, kompyuter, proyektor, ekran, ishlab chiqarish
sohalariga oid slaydlar, ko`rgazmalar va h.
Darsning borishi :
I.
Tashkiliy qism.
II.
O`tilgan darsni so`rash va baholash:
1.
O`zbekistonda xalq xo`jaligini rivojlantirish haqida gapiring.
2.
Sanoat ishlab chiqarishi haqida gapring.
3.
Qurilishda.moddiy ishlab chiqarish asoslari haqida gapiring.
4.
Sanoat va qurulish ishlab chiqarishining bir-biriga bog`liqligi haqida
gapiring.
III.
Yangi mavzuni bayon qilish.
Reja:
1.
Ishlab chiqarish texnologiyasi va uning asosiy mazmuni.
2.
Texnologik jarayon va uning tarkibi, xususiyatlari.
3.
Texnologik harakat, usul va operatsiya.
4.
Mexanik, kimyoviy, biologik va energetik usullar hamda ularni qo`llash
texnologik jarayonlari.
5.
Ishlab chiqarish jarayonining tarkibiy sxemasi.
Texnologiya deganda mahsulot olish jarayonida ishlatiladigan xomashyo,
material yoki yarim tayyor mahsulotlarni qayta ishlab tayyorlash, ularning holatini,
xossalari va shaklini o`zgartirish usullari majmui tushuniladi. Odatda texnologiya
muayyan ishlab chiqarish bilan bo`g`lanadi. Masalan, sulfat kislota olish, po`lat
eritish, non yopish, poyabzal tayyorlash va hakozolarning texnologiyasi bir-biridan
farqlanadi.
Juda ko`p texnologik jarayonlar mavjud bo`lib, ularning har biri o`z strukturasi va
xususiyatlariga ega. Lekin bir qancha texnologik jarayonlar uchun umumiy bo`lgan
qator usullarni ham ajratish mumkin. Ana shunday umumiy (ba`zan asosiy deb
ataladigan) usullarga mexanik, kimyoviy, biologik va energetik usullar kiradi.
Mexnik (fizik-mexanik) usul mehnat predmetiga mexanik ta`sir etuvchi chunonchi
mareriallarni kesish, qirqish, detallarni vintlah, mix parchinlar bilan biriktirish,
presslash va hakozolar orqali amalga oshadigan texnologik jarayonlarni o`z ichiga
oladi.
Kimyoviy usul bilan mehnat predmetlari kimyoviy reaksiyalar hisobiga o`zgaradigan
texnologik jarayonlar amalga oshiriladi.Bu usul faqat bevosita kimyo sanoatida
emas, balki xalq xo`jaligining boshqa tarmoqlarida, masalan, elektrotexnika
sanoatida ayrim elektroizolyatsion va o`tkazgich materiallar tayyorlashda, qishloq
xo`jaligida zararkunandalarga qarshi kurashishda, mashinasozlikda metallarni
korroziyadan saqlashda ham keng qo`llanadi.
Biolodik usullar mehnat predmeti jonli organizmlarda ro`y beradigan biokimyoviy
jarayonlar ta`sirida o`zgarishi bilan xarakterlanadi, Biologik usullar sanoatning bir
qancha tarmoqlarida ,masalan, oziq-ovqat, kimyo, yengil sanoatda keng tarqalgan,
shuningdek, ular metallurgiyada ham o`rin olgan bo`lib, maxsus akteriyalar
yordamida rudadan ayrim metallarni (mis, marganes, xrom va b) ajratib olish yo`llari
topilmoqda.
Energetik usullar energiyaning elektr, yadro va boshqa turlaridan bevosita
foydalanishda amalda oshiriladigan texnologik jarayonlarni o`z ichiga oladi.
Masalan, mis va alyuminiy elektroliz yo`li bilan olinadi (buni fizika va kimyo
darslarida bilib olish mumkin), ko`p detallar yuqori chastotali toklar bilan
mustahkamlanadi va h.
Bir qator materiallarni ishlash texnologiyasi yuqorida ko`rib chiqilgan asosiy
usullar kombinasiyatsiga tayanadi.
Kombinatsiyalashgan usulning misoli sifatida metallga himyolovchi va dekorativ
qoplamalarni elektrokimyoviy metod bilan surtishni ko`rsatish mumkin. Detallarga
elektrofizik usulda ishlov berish ham kombinatsiyalashgan usulga kiradi. Buning
namunasi materiallarni elektronlar tutami bilan ishlash (payvandlash, kesish)dir.
Texnologik operasiyalardan tashkil topadi. Texnologik operatsiya- texnologik
jarayonning tugallangan qismi bo`lib, uni ishchi ( yoki ishchilar guruhi) uzluksiz
bitta ish o`rnida bitta buyumni tayyorlash ( zagotovka, detal yig`ish birligi va h)
bo`yicha bajariladi.
|