MANOMETRIK TERMOMETRLAR - Mavzu: Temperaturani o’lchash Reja

|
Mavzu: Temperaturani o’lchash Reja
|
bet | 4/9 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #261566 |
Bog'liq Mavzu Temperaturani o’lchash RejaMANOMETRIK TERMOMETRLAR.
Manometrik termometrlarning ishlash usuli geometrik yopiq hajm ichiga joylashtirilgan termometrik moddalarning (gaz, suyuqlik va kondensatsion suyuqlik), hajmi o'zgarmagan holda bosimining o'zgarishi, ular kiritilgan muhit temperaturasiga bog'liqligiga asoslangan.
Geometrik hajmning qanday modda bilan to'ldirilganligiga qarab, manometrik termometrlar gazli, suyuqlikli va kondensatsion (tez bug'lanuvchi suyuqlik) bo'lishi mumkin. Har birining ishlash usuli gazli manometrik termometr bilan bir xil.
Manometrik termometr (4- rasm) sezgir element - termoballon 1, bosim o'zgarishini uzatuvchi kapillyar (trubka nay) 2, manometrik prujina 3, tishli uzatma 4, o'lchov o'zgarishining ko'rsatkichi 5 hamda ko'rsatish darajasi 6 dan iborat.
Sezgir element - termoballon temperaturasi o'lchanishi kerak bo'lgan muhitga tushirilganda, muhit temperaturasining o'zgarishiga mos ravishda geometrik hajm (termoballon, kapillyar nay, trubkali prujinalar) ichidagi termometrik moddalar (gaz, suyuqlik yoki bug') ning bosimi o'zgaradi. Bu o'zgarish miqdori asbob ko'rsatkichining harakati bilan aniqlanadi.
4 – rasm. Manometrik termometr.
Hajm o'zgarmaganda manometrik termometrlarda bosimning temperatura o'zgarishiga bog'liqligi quyidagi tenglama orqali aniqlanadi:
(6)
6
bu yerda: Pt va Po - lar t va t0 temperaturalardagi ishchi moddalarning bosimi;
- bosimning temperatura koeffitsiyenti.
Gazli termometrlarda bosimning temperatura koeffitsiyenti gazlar hajmiy kengayishining termik koeffitsiyentiga teng:
( 7)
suyuqlikli asboblar uchun esa
(8)
bu yerda: -suyuqlik hajmiy kengayishining termik (issiqlik) koeffitsiyenti;
— suyuqlikning siqilish koeffitsiyenti.
(6) - tenglamadan ko'rinib turibdiki, sezgir element - termoballonning qizish temperaturasi qancha yuqori bo'lsa, termometr sistemasidagi bosim shuncha katta bo'ladi.
Asbobni darajalash jarayonida shkala temperatura o'lchov birligida (graduslarda) darajalanadi.
Manometrik termometrlarda ishchi modda sifatida quyidagilar qo'llaniladi:
suyuqlikli termometrlarda: simob- temperaturani o'lchash chegarasi -30°C
dan +550°C, ksilol (-40°C dan +400°C), metil spirti (-40°C dan +150°C) gacha;
gazli termometrlarda: azot yoki geliy -130°C dan +350°C gacha
chegaradagi temperaturani o'lchash uchun;
d) kondensatsion termometrlarda: xlormetil -20° S dan +100° S gacha, xloretil
20°C dan 170°C gacha, benzol 90°C dan 200°C gacha chegarada temperaturani o'lchash uchun qo'llaniladi.
Barometrik bosimning (tashqi muhit ta'sirining) manometrik termometr ko'rsatishiga ta'sirini kamaytirish uchun manometrik sistemani to'ldirishda boshlang'ich bosim hosil qilinadi va uning qiymatini tenglamadan aniqlash mumkin:
(9)
bu yerda: P = Pt - Po - termometrik sistemada temperatura t0 dan t gacha o'zgarganda bosimning o'zgarish.
Termometrik sistemasi gaz va suyuqlik bilan to'ldirilgan termometrlarning o'lchov aniqligi: 1; 1,6; 2,5; simob bilan to'ldirilgan termometrlarning o'lchov aniqligi: 0,6; 1; 1,6; kondensatsion termometrlarning o'lchov aniqligi:1; 1,6; 2,5; 4.
|
| |