nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- rasm - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

62
Quyidagi tеorеmalar ildiz yotgan oraliqlarni ajratishga yordam bеradi:
1-tеorеma:
Agar uzluksiz
)
(
x
f
funksiya biror
)
,
(
b
a
oraliqning chеtki nuqtalarida har
xil ishorali
qiymatlarni qabul qilsa, u vaqtda bu oraliqda (2.1) tеnglamaning hеch
bo‘lmaganda bitta haqiqiy ildizi mavjuddir. Ya`ni,
shunday
son
)
,
(
b
a
topiladiki,
0
)
(
=
f
bo‘ladi (3.1- rasm). Agar shu bilan birga, birinchi tartibli hosila
)
(
x
f
mavjud bo‘lib, u o‘zining ishorasini shu oraliqda saqlasa, u vaqtda bu oraliqda
olingan ildiz yagonadir.
2-tеorеma:
)
(
x
f
funksiya
)
,
(
b
a
oraliqning chеtki nuqtalarida har xil ishorali
qiymatlarni
qabul qilsa, u vaqtda tеnglamani
a
va
b
nuqtalar
orasida yotadigan
ildizlar soni toqdir. Agar
)
(
x
f
funksiya oraliqning chеtki nuqtalarida bir xil ishorali
qiymatlarni qabul qilsa, u vaqtda tеnglama ildizi oraliqda mavjud emas yoki ularning
soni juftdir.
Ildizlarni ajratish
ning turli usullari mavjud.
Amalda analitik, grafik va
algoritmik usullardan kеng foydalaniladi. Ularni qisqacha tavsiflaymiz:
1)
Analitik usul
-
bunda
)
(
x
f
funksiyaning ishorasi o‘zgaradigan oraliqlari
topiladi. Albatta,
0
)
(
=
x
f
tеnglama yordamida.
Bu oraliqlarda tеnglamaning
yagona ildizlari yotadi.
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR VA MUAMMOLI VAZIYATLAR!

59
✓
Matritsalar ustida bajariladigan amallar ichida eng ko’p ishlatiladigan
funksiyalardan hisoblangan matritsani transponirlash
va tеskari matritsani
topish amallari hamda matritsali tеnglamani yechish masalasi aniq misollar
bilan kеltirildi.
✓
MathCAD dasturida chiziqli algеbraik tеnglamalar sistеmasini yechish uchun
qo’llanadigan
Kramеr usuli, tеskari matritsalar usuli hamda Gauss usullari
uchun ishchi algoritmlarga mos dasturlar pakеtlari
yaratildi va bitta masala
olinib, har bir usulda yechildi, natijalar olinib, tahlil etildi.
✓
MathCAD dasturida matritsaning xos son va
xos vеktorini topish uchun
bajariladigan amallar kеtma-kеtligi aniq algoritm asosida bayon etildi,
dasturlar pakеtlari yaratildi va misollar bilan tahlil etildi.
O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi - bet 24

63
Grafik usul
-bu usul haqiqiy ildizni ajratishda katta yordam bеradi. Buning
uchun,
)
(
x
f
y
=
funksiyaning grafigini taqribiy ravishda chizib olamiz. Grafikning
OX o‘qi bilan kеsishgan nuqtalarining absissalari ildizning taqribiy qiymatlari dеb
olinadi. Agar
)
(
x
f
ning ko‘rinishi murakkab bo‘lib, uning grafigini chizish qiyin
bo‘lsa, u vaqtda grafik usulni boshqacha tarzda qo‘llash kеrak. Buning uchun,
0
)
(
=
x
f
tеnglamani unga tеng kuchli bo‘lgan
)
(
)
(
2
1
x
f
x
f
=
ko‘rinishda tasvirlanadi.
Kеyin
)
(
1
x
f
va
)
(
2
x
f
funksiyalarning grafiklari alohida-alohida chizilib, ikkala
grafikning kеsishish nuqtalari topiladi. Bu nuqtalarning abssissalari ildizlarning
taqribiy qiymatlari dеb qabul qilinadi. Shunday qilib, taqribiy yagona ildiz yotgan
b
a
,
kеsmani haqiqatda to‘g’ri olinganligini analitik yo‘l bilan tеkshirib ko‘rish
mumkin. Buning uchun, yana ildizning mavjudlik sharti
( )
0
)
(
b
f
a
f
dan
foydalanamiz. Agar shart bajarilsa oraliq to‘g’ri tanlangan bo‘ladi.
Oraliqni grafik usulda ajratish jarayonini misol bilan tushuntiramiz.
Misol. Ushbu
1
5
)
(
3
-
+
=
x
x
x
f
tеnglamaning taqribiy ildizi yotgan oraliqni ajrating.
Yechish.
Buning uchun
3
1
)
(
x
x
f
=
va
x
x
f
5
1
)
(
2
-
=
funksiyalarning grafigini
chizib olamiz (3.2-rasm).
Daniel Bell - Mavzu: Axborotning jamiyatdagi o’rni va ahamiyati

|
Mavzu: Axborotning jamiyatdagi o’rni va ahamiyati
|
bet | 2/8 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 56,44 Kb. | | #112423 |
Bog'liq Reja Kirish 2 Axborotning xossalari-fayllar.orgDaniel Bell:“Uchinchi texnologik inqilob va uning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari” axborotlashtirishning 3 ta asosiy texnologik jarayonini aniqladi:
1. Axborot uzatish tezligini oshiradigan mexanik tizimlardan elektron tizimlarga o'tish.
2. Miniturizatsiya - aloqa vositalarini qisqartirish (internetga ega telefonlar va boshqalar), nanotexnologiya.
3. Raqamlashtirish (raqamlashtirish) - kodlar yordamida axborotni uzatish.
Axborotlashtirishning o'zaro bog'liq uchta komponenti (geografik jihatdan taqsimlangan axborot resurslarini birlashtiruvchi telekommunikatsiya infratuzilmasini qurish va rivojlantirishga qaratilgan siyosat va jarayonlar):
1. Mediatizatsiya - axborotni to'plash, tarqatish, saqlashni takomillashtirish jarayoni.
2. Kompyuterlashtirish - axborotni qayta ishlashni takomillashtirish jarayoni.
3. Intellektualizatsiya - axborotni idrok etishni rivojlantirish jarayoni (psixologik himoya mexanizmi, o'z his-tuyg'ularini rad etish).
Internet nomoddiy narsalar maydonidir. Moddiy va nomoddiy parallel ishlaydi: media korporatsiyalar va mashinasozlik. Qaroqchilar partiyasi paydo bo'ldi (maqsad intellektual mulk sohasidagi qonunchilikni isloh qilish, erkin notijorat ma'lumotlar almashinuvini va uni qonunga muvofiq ta'qib qilishga yo'l qo'yilmasligini, shuningdek, shaxsiy hayotning daxlsizligini himoya qilish) - intellektual kommunizmning o'rnatilishi.
Jurnalistika insoniyatning dunyoni zabt etishi jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy ma'lumotlar bilan shug'ullanadi. Ijtimoiy axborot jamiyatda mavjud bo'lgan munosabat va tasavvurlarni, uning ziddiyatlarini va muammolarini aks ettiradi. Ma’naviy jihatdan jurnalistik axborot mafkuraviy boyligi bilan ajralib turadi. Matbuotda auditoriyaning muayyan g‘oyalar, qarashlar, ma’naviy, siyosiy yoki boshqa qadriyatlarni singdirishini ta’minlash alohida ahamiyatga ega. Jurnalistning doimiy g'amxo'rligi - u tayyorlayotgan matnlarning axborot bilan to'yinganligini oshirish, ya'ni unda katta hajmdagi potentsial ma'lumotlarning mavjudligi va shunga mos ravishda yuqori kutilgan samaradorlik.
|
| |
Alifbo - m matn yozishda foydalaniladigan belgilar to'plami. Alifbodagi belgilarning umumiy soni deyiladi hajmi

|
Alifbo - m matn yozishda foydalaniladigan belgilar to'plami. Alifbodagi belgilarning umumiy soni deyiladi hajmi
|
bet | 6/8 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 56,44 Kb. | | #112423 |
Bog'liq Reja Kirish 2 Axborotning xossalari-fayllar.orgAlifbo - m matn yozishda foydalaniladigan belgilar to'plami. Alifbodagi belgilarning umumiy soni deyiladi hajmi(kuch) alifbosi.
Alifbo tartibidagi yondashuv matndagi ma’lumotlar miqdorini aniqlash imkonini beradi. Bu yondashuv ob'ektiv, ya'ni. matnni idrok etuvchi shaxsga bog'liq emas.
Agar alifboning barcha belgilari matnda bir xil chastotada (teng ehtimol) uchraydi deb faraz qilsak, u holda kuch (N) alifbo quyidagi formula bo'yicha hisoblanadi:
qayerda i- ishlatiladigan alifbodagi bitta belgining axborot og'irligi.
Agar barcha matn iborat bo'lsa TO belgilar, so'ngra alifbo tartibida uning tarkibidagi ma'lumotlarning hajmi teng bo'ladi:
Ehtimoliy yondashuv ma'lumotlarni o'lchash uchun. Barcha hodisalar turli xil ehtimollar bilan sodir bo'ladi, ammo voqea sodir bo'lganda olingan ma'lumotlarning miqdori va ehtimolligi o'rtasidagi bog'liqlikni Shennon 1948 yilda taklif qilgan formula bilan ifodalash mumkin.
Ob'ektga yo'naltirilgan yondashuv- bu yondashuvda axborotning mos yozuvlar birligi tanlanadi.
Axborot birligi:
1 bayt = 8 bit
4. Sanoq tizimlari. Mashina kodlari: oldinga, teskari, qo'shimcha.
Javob: ostida sanoq tizimi a 1, a 2,…, a n belgilarning ba'zi alifbosi yordamida raqamni yozishning ma'lum bir usulini bildiradi. Bunday holda, raqamdagi har bir a i raqamiga ma'lum miqdoriy qiymat beriladi.
Mashina kodlari:
Ushbu mashina kodlarida belgi biti eng muhim raqamli bitdan oldin joylashgan bo'lib, unda musbat son uchun nol va manfiy son uchun bitta yoziladi. Kelajakda mashina kodlarini yozishda biz belgi bitini raqamli raqamlardan nuqta bilan ajratamiz.
To'g'ridan-to'g'ri kod ikkilik son raqamli bitlarni o'z ichiga oladi, oldidan belgi biti keladi. To'g'ridan-to'g'ri kod kompyuter xotirasida salbiy raqamlarni ko'rsatish uchun ishlatiladi.
Masalan, x = +1010 2 va y = -1101 2 ikkilik sonlar uchun ularning bevosita kodlari quyidagicha bo'ladi:
x p p = 0,1010 2 va y pr = 1,1101 2.
Teskari kod ijobiy raqam uning to'g'ridan-to'g'ri kodi bilan to'liq mos keladi. Salbiy son uchun u belgi bitida bittani o'z ichiga oladi va raqamning muhim raqamli raqamlari teskari raqamlar bilan almashtiriladi, ya'ni birlar nolga, nollar esa birlarga almashtiriladi.
Shunday qilib, yuqoridagi misol uchun bizda:
x arr = x pr = 0,1010 2 va y arr = 1,0010 2.
Qo'shimcha kod ijobiy raqam to'g'ridan-to'g'ri kodga va shuning uchun teskari kodga to'liq mos keladi. Salbiy son uchun u o'zaro raqamdan eng muhim raqamga bitta qo'shish orqali hosil bo'ladi.
Shunday qilib, biz olamiz:
x qo'shish = x arr = x pr = 0,1010 2 va y qo'shish = 1,0011 2.
|
| |
-rasm - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

64
Chunki x=0 va x=1 nuqtalarda
)
(
x
f
funksiya har xil ishorali qiymatlarga ega:
)
0
(
f
=-1<0,
)
1
(
f
=5>0. Dеmak,
ildiz
1
,
0
kеsmada yotadi. Oraliq aniqlangach,
turli
usullardan birini ishlatib, kеrakli aniqlikdagi yechimni olish mumkin.
Algеbraik va transsеndеnt tеnglamalarni taqribiy yechishda yo‘l qo‘yiladigan
xatoni umumiy holda baholashda quyidagi tеorеmadan foydalanamiz:
3-tеorеma
: Agar
)
,
(
b
a
kеsmada
soni
0
)
(
=
x
f
tеnglamaning aniq,
х
esa
taqribiy yechimi va ularning ikkalasi ham
b
х
a
kеsmada joylashgan bo‘lib,
( )
0
1
m
x
f
bo‘lsa, u holda quyidagi baho o‘rinlidir.
1
)
(
m
x
f
x
-
.
MathCAD dasturida bir noma’lumli chiziqsiz tеnglamalarni
taqribiy yechish
uchun standart ichki funksiyalar mavjud bo‘lib, ular:
root, given, find, minimize,
polyroots
kabi funksiyalardan iboratdir. Bu funksiyalarning
har biri tenglamaning
yechimlarini aniqlashda o‘ziga xos imkoniyatlarga va yondashuvlarga ega. Masalan,
ixtiyoriy chiziqsiz transendend tenglama uchun
root
funksiyasi
qulay hisoblansa,
algebraik ko‘phadli tenglamalar uchun esa
polyroots
funksiyasini qo‘llash qulaydir.
Quyida Matcad dasturining chiziqsiz tеnglamalarni sonli yechish imkoniyatlari
alohida qaraladi.
1.
( )
v
s
Polyroot
- n -darajali algеbraik chiziqsiz
tеnglamaning barcha
haqiqiy va komplеks ildizlarini topishga mo’ljallangan, bu yerda
vеktor chiziqsiz
tеnglama koeffisiеntlaridan iborat bo’lib,
1
+
n
o’lchovlidir.
Quyidagi chiziqsiz tеnglamalar yechilsin.
1)
1
5
)
(
1
3
+
-
=
x
x
x
f
, 2)
4
.
0
2
)
(
2
3
-
=
x
x
f
,
3)
5
.
0
2
)
(
3
3
+
+
=
x
x
x
f
, 4)
80
4
.
0
1
.
0
)
(
4
3
-
-
=
x
x
x
f
,
1-4 tenglamalarni yechishda
polyroots
funksiyasidan
foydalanish uchun
ko‘phad koeffisiyentlaridan iborat vektorlar tashkil etiladi:
]
1
.
0
0
4
.
0
,
80
[
:
4
],
1
0
2
5
.
0
[
:
3
],
2
0
0
4
.
0
[
:
2
,
]
1
0
5
1
[
:
1
-
-
=
=
-
=
-
=
T
T
T
T
v
v
v
v
So‘ngra
Portlash haqida tushunchalar - 1-ma’ruza temir yo‘l transportida mehnat muxofazasining o‘rni va vazifalari

|
1-ma’ruza temir yo‘l transportida mehnat muxofazasining o‘rni va vazifalari
|
bet | 17/47 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144059 |
Bog'liq MM MA\'RUZA mehnat muhofazasi3. Portlash haqida tushunchalar
Gazlarning yonish jarayoni juda tez kechadi. Ularning har bir molekulasi havodagi kislorod molekulasi bilan kontaktda bo‘lishi mumkin, shuning uchun ular baravar yonishga tayyor bo‘ladi.
YOnuvchi modda bo‘ylab alanganing tarqalish tezligi m/s larda bo‘lsa yonish deb, yuzlab m/s larda bo‘lsa portlash deb, minglab m/s larda bo‘lsa- detonatsiya deb ataladi. Detonatsiya xususiyati ammonal, tol va sh.o‘. moddalarda mavjud.
Portlashning konsentratsiya chegarasi deb, yopiq idish ichidagi yonuvchi gaz yoki uning bug‘ini havo bilan shunday aralashmasiga aytiladiki, unda alanganing tashqi manbaidan yonib yoki portlab ketadi.
Buni amalda sinab ko‘rish uchun, havo bilan to‘ldirilgan yopiq idishni olib, unga oz-ozdan yonuvchi gaz yoki bug‘ qo‘shib boriladi va har gal yoqib ko‘riladi. Bu gazning kam miqdorida (% larda yoki og‘irlik konsentratsiyasida) aralashma alangalanmaydi, demak idish ichidagi bosim o‘zgarmaydi.
Yuqoridagi rasmdan ko‘rinib turibdiki, ordinata o‘qlariga yonuvchi moddaning konsentratsiyasi, abssissa o‘qiga esa idish ichidagi aralashmani yoqishga harakat qilingandagi portlash bosimi keltirilgan. Bu 1, 2, 3, 4, nuqtalar. Konsentratsiyasini oshirib borilgan sari shunday bir vaqt keladiki aralashma kuchsiz, zo‘rg‘a seziladigan portlaydi 9 chizmada “A” nuqtasi). Konsentratsiya oshirib borilgan sari portlash bosimi ham oshib boradi va maksimum nuqtasiga boradi. Undan so‘ng gaz konsentratsiyasining oshib borishi bilan portlash bosimini kamayishi kuzatiladi. Ma’lum maksimal konsentratsiyada esa butunlay portlash bo‘lmaydi.
Yonuvchi gaz yoki bug‘ning yoqqanda portlash hosil qila oladigan havo bilan eng kam miqdordagi aralashmasi portlashning pastki chegarasi deb ataladi. Yonuvchi gaz yoki bug‘ning yoqqanda yonmaydigan havo bilan eng ko‘p miqdordagi aralashmani portlashning yuqorigi chegarasi deb ataladi. “Elektr uskunalarini joylashtirish qoidalari” bo‘yicha sexlar va tashqi uskunalarni yong‘in va portlash xavfi bo‘yicha klassifikatsiyasi ishlab chiqilgan.
|
| |
Ishlab chiqarish korxonalarini yong‘in xavfi bo‘yicha kategoriyalari

|
Ishlab chiqarish korxonalarini yong‘in xavfi bo‘yicha kategoriyalari
|
bet | 16/47 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144059 |
Bog'liq MM MA\'RUZA mehnat muhofazasi2. Ishlab chiqarish korxonalarini yong‘in xavfi bo‘yicha kategoriyalari
YOng‘in xavfi bo‘yicha barcha texnologik jarayonlarni quyidagi 5 kategoriyaga bo‘lish mumkin:
A kategoriyasi – portlash va yong‘in xavfi bor. Bularga chaqnash harorati 28oS gacha bo‘lgan suyuqliklar saqlanadigan va ishlatiladigan sexlar kiradi (benzin omborlari, neftni qayta ishlash zavodlari).
B kategoriyasi – portlash va yong‘in chiqish xavfi bor. Bularga chaqnash harorati 28oS dan 16oS gacha bo‘lgan suyuqliklar saqlanadigan va ishlatiladigan sexlar kiradi (neft mahsulotlari omborlari).
S kategoriyasi – Yong‘in chiqish xavfi bor. Bularga yonuvchan qattiq materiallar bilan ishlaydigan va chaqnash harorati 61oS dan yuqori bo‘lgan suyuqliklar saqlanadigan va ishlatiladigan sexlar kiradi. (to‘qimachilik korxonalari).
D kategoriyasi – Bular qizigan, cho‘g‘langan va erigan holdagi moddalarning hamda gaz va suyuq holidagi yoqilg‘ilar mavjud sexlardir.
E kategoriyasi – Yonmaydigan materiallarni sovuq holida ishlov berish sexlari kiradi.
Yonishning quyidagi fazalari belgilangan:
1. CHaqnash. Agar sekin asta qizdirib borilayotgan suyuq yonilg‘i ustiga alanga olib borilsa undan ajralib chiqayotgan bug‘lari ma’lum bir haroratda ko‘k alanga berib chaqnaydi va o‘sha zahoti o‘chadi. Ana shu haroratni shu moddaning chaqnash harorati deyiladi. Ajralib chiqqan gazning o‘chib qolishiga sabab bu haroratda yonishni davom ettirishga bug‘ ajralib chiqmasligidadir.
2. Alangalanish. Cuyuqlikni qizdirish davom ettirilsa, chaqnash haroratidan keyin uning qizishi orta brogan sari ajralib chiqayotgan gazlar miqdori ham orta boradi va shunday payt keladiki alanga olib kelinganda, gazlar chaqnaydi va yonishda davom etadi. Bu voqea sodir bo‘lgan harorat alangalanish harorati deyiladi.
3. O‘z-o‘zidan alangalanish. Agar yonuvchi moddani alangalanish harortidan yuqori haroratda qizdirish davom ettirilsa, lekin ochiq alanga olib borilmasa, shunday vaqt keladiki, undan ajralib chiqayotgan gazlar o‘z-o‘zidan alangalanib ketadi. Bu sodir bo‘lgan harorat shu moddaning o‘z-o‘zidan alangalanish harorati deyiladi.
4. O‘z-o‘zidan yonib ketish. Ayrim qattiq yonuvchan moddalar noto‘g‘ri saqlanganda o‘z-o‘zidan yonib ketishlari mumkin. Masalan, nam poxol, nam toshko‘mir, nam paxta, moyli latta va sh. o‘. Bu hodisa ma’lum haroratlardagina bo‘lishi mumkin. Bu haroratni o‘z-o‘zidan yonib ketish harorati deyiladi.
Yonuvchi suyuqliklar 2 guruhga bo‘linadi:
1. CHaqnash harorati 45oS gacha bo‘lganalari. Ular engil yonuvchan suyuqliklar (LVJ) deb ataladi. Bularga benzin, oltingugurt gidroksidi, spirtlar va sh.o‘ kiradi.
2. CHaqnash harorati 45oS dan yuqori bo‘lganlari. Ular yonuvchan suyuqliklar (GJ) deb ataladi. Bularga ko‘pgina neft mahsulotlari kerosin, mazit, solyarka va boshqalar kiradi.
|
| |
Nazorat savollari - 1-ma’ruza temir yo‘l transportida mehnat muxofazasining o‘rni va vazifalari

|
1-ma’ruza temir yo‘l transportida mehnat muxofazasining o‘rni va vazifalari
|
bet | 12/47 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144059 |
Bog'liq MM MA\'RUZA mehnat muhofazasiNazorat savollari:
Kasb kasalligi deganda nimani tushunasiz?
Zararli changlar nima?
Chang zarrachalari haqida tushunchangiz?
Iqlimga ta’sir etuvchi qanday omillar bilasiz?
Zararli gazlar va ulardan himoyalanish yo'llari ayting.
Ishlab chiqarish chiqindilari va zaharli moddalar.
6-MA’RUZA
ISHLAB CHIQARISHDAGI BAXTSIZ XODISALAR ANIQLASH VA HISOBGA OLISH
Reja:
1. Baxtsiz xodisalarni taxlil qilish;
2. Jaroxatlanish, baxtsiz xodisa va kasb kasalliklari xaqida tushuncha;
3. Sanoat korxonalarida baxtsiz xodisalar va kasb kasalliklarini tekshirish va xisobga olish.
Tayanch so‘z va iboralar
Mehnat muxofazasi,shikastlanish, ijtimoiy-iqtisodi,abtofojeya, kimyo, avtohalokat, elektrjarohat,kasbiy zaxarlanish, baxtsiz hodisa, akt, onkologik,
fan va texnika.
1. Baxtsiz xodisalarni taxlil qilish
Fan va texnika taraqqiyoti, ijtimoiy–iqtisodiy xavfsizlikni oshirib, shu bilan birga aholi salomatligi uchun bo‘lganidek, atrof-muhit uchun ham xavfsizlikning yangi turlari vujudga kelishiga olib keldi.
Butun jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, hozirgi paytda baxtsiz hodisalar oqibatidagi o‘limlar yurak–tomir va onkologik kasalliklardan keyin 3–o‘rinda turadi.
Agar kasalliklardan, asosan katta yoshdagi kishilar hayotdan ko‘z yumsa, baxtsiz voqealar natijasida esa mehnatga layoqatlilar asosan halok bo‘ladi.
SHikastlanish 2 yoshdan 41 yoshgacha bo‘lgan insonlar o‘limining asosiy sababidan hisoblanadi.
Insoniyat vabo, o‘lat, chechak, terlama epidemiyalarini engib o‘tdi, hayotini uzaytirish usullarini izlamoqda, biroq baxtsiz hodisalar bilan samarali kurashishning uddasidan chiqmoqda. SHikastlanish hozirgi vaqtda haqiqiy ijtimoiy kulfat, epidemiya ko‘lamiga tenglashdi.
Hayotiy faoliyat - inson organizmidagi murakkab biologik jarayon bo‘lib, salomatlik va mehnatga layoqatni saqlash imkoniyatini beradi.
Har qanday faoliyat salohiyati xavfli. Turli sabablarga ko‘ra, o‘lim holatlari ehtimoli bor (1 jadval).
1-jadval
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 4/4 | Sana | 24.09.2024 | Hajmi | 176,63 Kb. | | #272218 |
Bog'liq 18-variant karer aerologiyasiFoydalanilgan adabiyotlar
1. Бересневич П.В. Аэрология карьеров: справочник /П.В. Бересневич, В.А. Михайлов, С.С. Филатов – М.: Недра, 1990.
2. Битколов Н.З. Аэрология карьеров: Учеб. для вузов /Н.З. Битколов, И.И. Медведев. – М.: Недра, 1992.
3. Машковцев И.Л. Аэрология и охрана труда на шахтах и в карьерах: Учеб. пособие. – М.: Изд-во УДН, 1986.
4. Нормализация атмосферы глубоких карьеров: монография / Под. ред. Н.З. Битколова, Н.Н. Пененко – Л.: Наука, 1986.
5. Рогалев В.А. Нормализация атмосферы горнорудных предприятий. – М.: Недра, 1993.
6. Трубецкой К.Н. Открытые горные работы: справочник / К.Н. Трубецкой, М.Г. Потапов, К.Е. Виницкий, Н.Н. Мельников и др. – М.: Горное бюро, 1994.
7. Normatova M.J. Chuqur karyerlarda baland pog‘onalarni portlatishda chang-gaz tartibotini boshqarish usullarini ishlab chiqish // Dissertatsiya - Navoi, 2019.
8. Isamuxamedov U.A. «Kon ishlari asoslari». Toshkent, «O‘zbekiston», 1998.
9. Sagatov N. H. «Kon ishlari asoslari». T., «Cho‘lpon», 2007.
10. Ушаков К.З., Михайлов В.А. «Аэрология карьеров» М. «Недра», 1985.
11. Абрамович Г.Н. «Теория турбулентных струй», Киев, 1981.
12. Борисенкова Р.В. «Гигиена труда при добыче полезных ископаемых открытым способом». М. 1982.
13. Берсеневич П.В., Михайлов В.А. «Борьба с пылью в рудных карьерах». М. «Недра», 1981.
|
| |
Bosim ostida ishlaydigan idish va apparatlarni havfsiz ishlashini ta’minlash chora tadbirlari

|
Bosim ostida ishlaydigan idish va apparatlarni havfsiz ishlashini ta’minlash chora tadbirlari
|
bet | 44/47 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144059 |
Bog'liq MM MA\'RUZA mehnat muhofazasi2. Bosim ostida ishlaydigan idish va apparatlarni havfsiz ishlashini ta’minlash chora tadbirlari
O‘zsanoatkontexnik tashkiloti tomonidan registratsiya qilinishi kerak bo‘lgan idishlar, ularni ishlatishdan avval texnik ko‘rikdan o‘tkazish kerak.
Texnik ko‘rik idish va apparatni ichki qismini yaxshilab nazorat qilish va gidravlik sinovdan iborat.
Ichki qismlarni nazorat qilishda (bu 4 yilda 1 marta o‘tkaziladi) idishning ichki devorlarining ahvoliga, ulardagi mexanik, fizik va kimyoviy ta’sirlar natijasida paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlarga e’tobor beriladi.
Gidravlik sinov 8 yilda 1 marta o‘tkaziladi. Bunda idishga ish bosimidan 1,25-1,5 marta katta bo‘lgan bosim berib 10 minut davomida ushlab turiladi.
Bosim ostida ishlaydigan idishlarda normal texnologik rejmni va uning xavfsizligini ta’minlash uchun ulardagi gazning bosimini aniqlash maqsadida monometrlar bilan, haroratini aniqlash maqsadida termometrlar bilan, monometrlarning ishdan chiqqan hollarda bosim oshib ketgan hollarda idishlarning portlashining oldini olish maqsadida ogohlantiruvchi klapanlar bilan, suyuqlikning idish ichidagi satxini ko‘rsatuvchi asbob bilan, idish ichidagi muhitni to‘la chiqarib tashlash imkoniyatini beruvchi moslama bilan, kondensat yig‘ilib qolsa uni to‘la chiqarib tashlash imkonini beruvchi moslamalar bilan ta’minlashlari kerak. Monometrlar quyidagicha tanlanadi: Uning shkalasi fikran 3 bo‘lakka bo‘linadi va ish bosimi uning o‘rta qismidagi bo‘lagi ichida bo‘lishi kerak.
Himoyalovchi klapan
Quyidagi hollarda monometrlardan foydalanish mumkin emas: undagi plomba yoki kleymosi yo‘q bo‘lsa, sinov muddati o‘tib ketgan bo‘lsa, bosim yo‘q paytda asbob strelkasi nolga qaytmasa.
Nazorat savollari:
“O‘TY” AJ da “Mehnat muxofazasi, sanoat xavfsizligi va ekologik monitoring olib borish bo‘limi” qachon qayta tashkil etil
19-MA’RUZA
Ishlab chiqarish sanitariyasi va mehnat gigiyenasi haqida umumiy tushuncha
|
| |
Darsning jihozlanish vositalari

Darsning jihozlanish vositalari: ”O‘zbek tili” darsligi,tarqatma materiallar, rasmlar.
Darsning borishi: A)Tashkiliy qism.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini o‘zbek tiliga qaratish uchun turli usullardan foydalanamiz.
B)O‘tilganlarni mustahkamlash.
Uy vazifasi va Grammatik mavzu so‘rab baholanadi.
S)Yangi Mavzu:
2-topshiriq.
Abdulla Qodiriy 1894-yil 10-aprelda Toshkent shahrida tug‘ildi. U bolaligidanoq zehni o‘tkir, o‘qish-o‘rganishga qiziqishi baland bo‘lgan. Ammo oiladagi moddiy qiyinchilik tufayli biroz kechikib , 9-10 yoshlarida maktab boradi. Abdulla 1912-yili rus-tuzem maktabini muvaffaqiyat bilan tugatadi…
3-topshiriq.
Abdulla qodiriy qachon va qayerda tug‘ilgan?
Nima sababdan u maktabga kechikib brogan?
Adib matbuotda qanday maqolalar bilan qatnashgan?
U qaysi asari bilan o‘zbek romanchiligiga asos slogan?
Bilib oling!
Kesim boshqa so‘zlar bilan ifodalanganda, ko‘pincha , -dir qo‘shimchasini oladi. Bu qo‘shimcha tasdiq, ta’rif-tavsif, ta’kid ma’nolarini bildirishga ham xizmat qiladi.
-dir anglatgan ma’no bo‘ladi, hisoblanadi, sanaladi fe’llari ifodalovchi manolarga sinonimdir. Masalan: Alisher Navoiy o‘zbek tilining asoschisidir.
1-mashq.
Vatan sajdagoh kabi mukaddasdir. Alisher Navoinig ,,Xamsa’’asari besh dostondan iboratdir. G‘afur G‘ulom o‘zbek adabiyotining ulkan vakili- mashhur shoiri va yozuvchisidir. ,,Shum bola’’ avtobiografik asar hisoblanadi. Oybek adabiyot shunoslik ilmining barcha tur va janrlarida chuqur iz qoldirgan yozuvchi sanaladi. O‘zbekiston Respublikasi madhiyasi so‘zining muallifi Abdulla Oripovdir.
D)Mustahkamlash.
2-mashq.
Aqldan ortiq boylik yo‘q. ertaga maktabimizda shoir va yozuvchilar bilan uchrashuv bo‘ladi. Spektaklning mazmunini aytib bering. Sizga aytmoqchi bo‘lgan gapim-mana shu. Mening maqsadim-yozuvchi bo‘lish. Men tarixiy mavzudagi asarlarni o‘qishni yoqtiraman.
F)Baholash.
Uyga vazifa.3-mashq.
Otabek va Kumush –,,O‘tkan kular’’ asarining … . aytish … , bajarish … . maktabimizda O‘zbekiston Respublikasi Mathiyasi yoddan bilmaydiganlar … . Aytar so‘zni… .aytmas so‘zdan … .
|
Birinchidan - Очиқ ахборот тизимларида ахборот психологик хавфсизлик

|
Очиқ ахборот тизимларида ахборот психологик хавфсизликBog'liq F.Mo’minov, Sh.Barotov va boshq. Ochiq axborot tizimlarida axborot-psixologik xavfsizlik. Darslik.Birinchidan, axborot-psixologik xavfsizlik – bevosita ruhiyatga ta’sir o’tkazish
orqali insonni o’z aqidalari, muqaddas ideallari va e’tiqodidan ayiradigan buzg’unchi
g’oyalardan asrashdir. Demak, axborot-psixologik xavfsizlikka ehtiyoj, eng avvalo,
bevosita inson va jamiyat, inson va davlat, shaxs va uning daxlsizligi, millat va milliy
qadriyatlar, jumladan, urf-odatlar, an’analar, tarixiy va madaniy meros, avlodlar
vorisiyligi, millatning istiqboli bilan bog’liq bo’lgan qadriyatlarga ma’naviy-ruhiy
ta’sir ko’rsatuvchi buzg’unchi g’oyalar va tajovuzkor mafkuralar mavjudligidan
kelib chiqadi.
Ikkinchidan, axborot-psixologik xavfsizlikka rioya qilinmasa, uning ta’sirchan
choralari ko’rilmasa, buzg’unchi g’oyalar milliy qadriyatlarni barbod etish orqali tarixan
mavjud bo’lgan xalqlar va millatlarni g’oyaviy genotsidga olib kelishi muqarrar.
Uchinchidan, tig’iz axborotlashgan jamiyatda axborot orqali zamonaviy ruhiy
ta’sir texnologiyalarining tobora rivojlanib borayotganligi shaxs va jamiyat
tafakkurining shakllanishiga u yoki bu tarzda kuchli ta’sir o’tkazadi. Jamoatchilik
fikrining qay darajada shakllanganligiga, xalqning siyosiy ongi, huquqiy bilimlari
saviyasi, ma’naviy-ma’rifiy darajasiga qarab jamiyatning taraqqiyotga yoki tanazzulga
yuz tutishi turgan gap.
To’rtinchidan, ijtimoiy fikrni shakllantirishda axborot ta’sirini, axborot
texnologiyalaridan foydalanish usullari va uslublari tobora kengayib borayotganligini
nazarda tutsak, axborot-psixologik xavfsizlik muammosining dolzarbligiga yanada
jiddiyroq e’tibor qaratishga to’g’ri keladi.
Beshinchidan,
axborot-psixologik
xavfsizlik
tushunchasining
mohiyati
shundaki, u alohida olingan inson, jamiyat tushunchalari doirasidan chiqib ketib, yaxlit
insoniyat, butun kishilik taqdiri bilan bog’liq global masalalarni ham qamrab oladiki,
ushbu jihati bilan u hozirgacha mavjud bo’lib kelgan global muammolarning eng
tajovuzkori, eng buzg’unchisi ekanligi ma’lum bo’ladi. Bu holat xalqaro siyosatda,
davlatlararo, mintaqalararo muammolarni hal etishda buyuk davlatchilik shovinizmi avj
10
olishi mumkin bo’lgan holatlarda yana ham xavfliroq mohiyat kasb etadi. Bunday
paytda ko’proq an’anaviy siyosiy muvofiqlashtirish tajribalaridan kengroq foydalanish
talab etiladi. Ya’ni, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimov ta’biri bilan
aytganda, bunda sharqona munosabatlar ilmi - mulohazalilik, mushohadalilik, har
qanday voqea va hodisalarga aql-idrok yo’rig’i bilan yondashish tamoyili ustuvor
bo’lmog’i lozim.
|
| |
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari

|
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari
|
bet | 3/24 | Sana | 02.06.2021 | Hajmi | 140,5 Kb. | | #14696 |
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari: _________________________________
Sana: __________________ Sinf: 9
Mavzu: Adabiyotimiz siymolari. 2-dars.
Darsning maqsadi:
1.O‘zbek tilida gap bo‘laklari, kesim va uning ifodalanishi haqida ma’lumot berish,ularni nutqda qo‘llash ko‘nikmalarini hosil qilish.
2.O‘quvchilarni ajdodlarga munosib avlod ruhida tarbiyalash.
3.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini,oz fikrini turli nutqiy vaziyatlarda erkin ifodalash malakasini rivojlantirish.
Dars metodlari: hamkorlik metodi,BBB usuli,aqliy hujum.
Dars turi: mustahkomlovchi.
Tayanch kompetensiya: Shakllantiruvchi kompetensiya; kommunikativ kompetensiyasi. Milliy va umummadaniy kompetensiya. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi.
Fanga oid kompetensiya: Nutqiy va lingvistik (tinglab tushunish, gapirish, o‘qish, yozish)
|
| |
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi №27

|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi №27
|
bet | 2/3 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 270,4 Kb. | | #130039 |
Bog'liq Mavzu №27O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi №27
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich. O’quv mashgulotga kirish (5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O’quvchilarni mashgulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Maksad va vazifani belgilanishi:
Mashgulotning nomi, rejasi, maqsad va o’qitish natijalar bilan tanishtiradi.
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi; O’quv mashgulotida o’quv ishlarni baxolash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi
Ta’lim oluvchilar bilimini faollashtirish:
Tezkor – so’rov, savol - javob, aqliy hujum, pinbord, “o’ylang va juftlikda fikr almashing”, va boshka texnikalar orqali bilimlarni faollashtiradi.
Yangio’quv materialini mustahkamlash:
Mustahkamlash uchun savollar beradi. Jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi;
Kichik guruxlarga bo’ladi, kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishtiradi xar bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi.
|
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar.
Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar.
Topshiriqni bajaradilar.
Kichik guruhlarga bo’linadilar.
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Xar bir gurux o’z topshirik varaqlari buyicha faoliyatini boshlaydi.
Har bir guruh sardorlari
|
|
Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi
Guruhlarda ishlarni boshlashga ruxsat beradi. Har bir kichik guruh ishtirokchisi vazifani bajarish tartibini tushunganligini aniqlash maqsadida qayta aloqa o’tkazadi.
Bajarish jarayonini kuzatadi, maslaxatlar beradi.
Ishga ajratilgan vaqt tugaganini ma’lum qiladi, guruhlar tavdimotini tashkil etadi.
Guruh a’zolariga diqqat bilan eshitishlarini va savollar berishlarini, shu bilan birga uzaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi. Javoblarni to’ldiradi va qisqacha xulosalar qiladi;
7. Guruhlar ishini o’zaro baholashni o’tkazadi, mavzuning xar bir kismi buyicha xulosalar kiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan boglab mavzuni yakunlaydi
|
chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar.
Guruh ish natijalarini o’zaro baxolaydilar. Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar.
|
3-bosqich. Yakuniy
(10 daqiqa)
|
Mashg’ulot yakuni:
Faol ishtirok etgan O’quvchilarni javoblarini izoxlab baxolaydi va ragbatlantiradi.
Uyga vazifani berilishi:
Kelgusi mashgulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi .
|
Baholari bilan tanishadilar. Topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |
-BOB BO’YICHA XULOSALAR - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

45
2-BOB. MATHCAD DASTURINING TURLI XIL
FUNKSIYALARIDAN FOYDALANIB TЕNGLAMA VA
TЕNGLAMALAR SISTЕMASINI YECHISH
Yuqoridagi bobda matritsa va vеktorlar bilan ishlash bo’yicha
kеrakli
yo’riqnomalar MathCADning “Математика” panеllari yordamida kеltirilgan edi.
Ushbu bobda matritsalar tashkil qilish funksiyasi va ular ustida arifmеtik
amallar bajarish, matritsa va vеktorlar bilan bajariladigan
turli xil jarayonlarni
maxsus funksiyalar orqali chiziqli algеbra masalalarini yechishga qo’llash masalalari
o’rganiladi.
1-§. Chiziqli algеbra masalalarini yechish
O’quv modullari
Matrix, diag, Identity, Augment, Stack, subMatrix,
Eigenvecs, Eigenvals,
simmetrik matritsa, ortogonal
matritsa.
MathCAD
dasturining
Matrix(m,n,f)
funksiyasi
matritsaning
ij
a
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 3/3 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #126190 |
Bog'liq GIDROENERGETIK USKUNALARNI EKSPULATSIYALASHFoydalanilgan adabiyotlar:
Fedorov A.A. Kameneva V.V. Osnovi elektrosnabjeniya promishlennix predpriyatiy. M.: Energoatlmizdat 1984
Yermilov A.A. Osnovi elektrosnabjeniya promishlennix predpriyatiy. M.: Energoatomizdat,1983
Gladilin L.V. Osnovi elektrosnabjeniya gornix predpriyatiy. M.: Nedra, 1980
Konavalova L.L., Rojkova L.D. Elektrosnabjeniya promishlannix predpriyatiy i ustanovok. M.: Energoatomizdat, 1989
Pravila ustroystva elektroustanovok. M.: Energoatomizdat, 1985
Spravochnik po elektrosnabjeniyu i elektroobrudovaniyu. T.1 i 2. M.: Energoatomizdat, 1986, 1987
Nasritdinov Sh.G. Kon elektrotexnikasi, III kism, Toshkent-1995.
|
| |
G eotermal energiya zaxiralari

|
G eotermal energiya zaxiralari
|
bet | 2/3 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #126190 |
Bog'liq GIDROENERGETIK USKUNALARNI EKSPULATSIYALASHG eotermal energiya zaxiralari
Er yuzasi quyosh singari issiqlik energiyasini nurlantiradi. Bu energiya geotermal energiya deb atalib, u odamlarni issiqlik va elektr energiyasi bilan ta’minlashi mumkin. Uni ishlab chiqarish atrof-muhitni ifloslantirmaydi, ya’ni ekologik toza hisoblanadi.
Geotermal energiya erda yonuvchi gazlar va kosmik changlar aralashish jarayoni natijasida 4 milliard yil avval paydo bo’lgan. Er yadrosining 6,5 ming kilometr atrofidagi chuqurligida temperatura 5000 gradusgacha ko’tarilishi mumkin.
Qadimda odamlar er ostidan otilib chiqqan qaynoq va issiq suv manbalaridan davolash maqsadida foydalanganlar. Vaqt o’tishi bilan bu shifobaxsh suvlardan boshqa maqsadda ham foydalana boshlagan. Qadimgi rimliklar Pompey shahrida geotermal suv yordamida o’z binolarini isitish tizimini yaratgan. Amerikalik hindular esa deyarli 10000 yil avval issiq suv manbalaridan ovqat pishirish uchun foydalanganlar.
Er ostidagi issiq suv, issiq havo yoki bug’ energiyalaridan, hozirgi texnologiyalar bilan elektr energiyasi ishlab chiqarish va xonani isitish uchun foydalanish mumkin.
Yer osti geotermal - issiq suvlaridan issiqlik energiyasining manbai sifatida foydalanish atrof – muhitni toza bo’lishida juda katta ahamiyatga ega. Sobiq ittifoq hududida 50 dan ortiq er osti suv havzalari topilgan edi.
Topilgan har bir er osti issiqlik manbalari har kuni kamida 15 mln m3 issiqlik bug’i va suv olish mumkin. Bu esa bir yilda olinadigan 100-150 mln. t ko’mir demakdir. Uning 3 km chuqurligidan 8*1017 kdj geometral energiya olish mumkin.
Yer osti issiqlik suvlari hisobida birinchi elektrostansiya asrimizning boshida Italiyaning Toskana Provinsiyasida, keyinchalik esa Yangi Zellandiya, AQSh, Yaponiyada qurilgan.
Dunyo bo’yicha 100 dan ortiq geotermal elektrostansiyalar bor. Ularning umumiy kuchi 3 mln.kvt ga teng. Qurilgan bu turdagi elektr stansiyalar tabiiy qulay erlarda joylashgan, ya’ni erdan issiq suv o’zi oqib chiqadi. Undan tashqari erdan chiqadigan ko’pchilik issiq suvlar sho’r turli tuzlarga boy. Qazib chiqarilgan suv tejamkorlik bilan ishlatilmasa, atrof-muhitni, ayniqsa, tuproqni sho’rlab, atrofdagi ko’kalamzor erlarni turli foydali o’simlik va hayvonlarni yo’qolib ketishiga sabab bo’lishi mumkin.
|
| |
Silindrni uch o’lchovli fаzodа qurish

276
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR VA MUAMMOLI VAZIYATLAR!
1.
Polyar koordinatalarda grafikasini qurishga doir misol keltiring?
2.
Meshgrid qanday funksiya?
3.
Bir nechta grafiklarni qanday hosil qilinadi?
4.
Silindrni va sferani uch o’lchovli fazoda qanday quriladi?
5.
Qanday grafik chizish komandalarini bilasiz?
6.
Matlabda grafik chizishning qanday imkoniyatlari mavjud?
11– BOB BO’YICHA XULOSALAR.
✓
Matlabda animatsiya vositalari,
diskreptorli grafika, foydalanuvchi
interfeysini
yaratish, ob’ektlar diskreptorlari haqida ma’lumotlar
keltirilgan.
✓
Diskreptorli grafika, grafik parametrlari,
edit plot-grafikni tahrirlash,
zoom out-grafik masshtabini kichiklashtirish va ularning trurlari tasnifi
keltirilgan.
✓
Modal Question Dialog haqida ma’lumotlar yorib borilgan.
✓
MATLAB ning grafik imkoniyatlari, matlab tizimida funksiyani grafigini
qurish,chiziq segmenti grafigi ularning turlari haqida.
✓
Uch o’lchovli garfika, Bir nechta grafiklarni hosil qilish,
Sferani uch
o’lchovli fazoda qurish.
Dars metodlari - O‘qituvchi

Dars metodlari: hamkorlik metodi,BBB usuli,aqliy hujum.
Dars turi: yangi bilim beruvchi.
Tayanch kompetensiya: Shakllantiruvchi kompetensiya; kommunikativ kompetensiyasi. Milliy va umummadaniy kompetensiya. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi.
Fanga oid kompetensiya: Nutqiy va lingvistik (tinglab tushunish, gapirish, o‘qish, yozish)
Darsning jihozlanish vositalari: ”O‘zbek tili” darsligi,tarqatma materiallar, rasmlar.
Darsning borishi: A)Tashkiliy qism.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini o‘zbek tiliga qaratish uchun turli usullardan foydalanamiz.
B)O‘tilganlarni mustahkamlash.
Uy vazifasi va Grammatik mavzu so‘rab baholanadi.
S)Yangi Mavzu:
1-topshiriq.
-O‘zbekiston sanoatining asosiy tarmoqlari nimalardan iborat?
- … .
- Respublikamizda qanday tabiiy boyliklar bor?
- … .
- Sanoatning boshqa tarmoqlarida nimalar ishlab chiqariladi?
- … .
- O‘zbekistondagi oltin konlari qayerda joylashgan?
-… .
Bilib oling!
Fe’lning turli shakllari orqali ifodalangan kesim fe’l –kesim sanaladi. Fe’l kesimlar quydagi ko‘rinishlarga ega:
a)sof fe’l –kesimlar: Men maktabga boraman;
b) ravishdosh bilan ifodalangan kesim: Motor gurullab, mashina oltinga intildi;
d) sifaddosh bilan ifodalangan kesim: Botir xatni kecha yuborgan.
1-mashq.
O‘qituvchining savoliga o‘quvchi o‘ylab, to‘g‘ri javob berdi. Biz erta bilan ota-onamizga salom berib, so‘ng nonushtaga o‘tiramiz. 9-A sinf o‘quvchilari jamoat ishlarini yaxshi bajarishadi. Bugun bizning maktabimizga juda ko‘p mehmonlar kelishgan. Bobom o‘zi yaratgan bog‘lari bilan fahirlanadi. Mingbuloqning o‘zi yaxshi, suvi serob, lekin u qarovsiz.
2-topshiriq
O‘zbekiston sanoati
Respublika sanoati, eng avvalo, milliy iqtisodiyotning asosiy tarmoqlari – paxtachilik, ipakchilik, mevachilik, qorako‘lchilik talab-ehtiyojlari zamirida vujudga keldi va rivoj topdi.
O‘zbekiston sanoati mamlakatimizda mavjud bo‘lgan tabiiy va iqtisodiy boyliklardan oqilona foydalanish asosida rivojlanmoqda. Respublikamizning yer bag;ridan topilgan va ishga tushirilgan tabiiy gaz, neft, oltin, mis, qo‘rg‘oshin, rux, ko‘mir va boshqa boyliklar katta ahamiyat kasb etmoqda.
Dunyo xalqlarining yurtimizga, xalqimiz tarixi, madaniyati va an’analariga bo‘lgan qiziqishi tobora ortib bormoqda.
D)Mustahkamlash.
2-mashq.
O‘zbekiston Respublikasining Andijon viloyatida O‘rta Osiyo yagona avtomobil zavodi (qurildi, ish boshlandi). Bu zavoddan turli rusumdagi avtomobillar (ishlab chiqarilmoqda, ishlatilmoqda). Bu avtomobillardan O‘zbekiston aholisi keng (qo‘llamoqda, foydalanmoqda). Aholining turmush tarsi yahshilanganidan dalolat (etiladi, beradi).
F)Baholash.
Uyga vazifa. O‘zbekistonda qadimdan nimalarni ishlab chiqarishadi yo‘lga qo‘shilganligi haqida malumotlar to‘plang.
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari: _________________________________
|
Sana: __________________ Sinf: 9

Sana: __________________ Sinf: 9
Mavzu: O‘zbekiston sanoati yuksalishda. 2-dars.
Darsning maqsadi:
1.O‘zbek tilida gap bo‘laklari,fe’l- kesim va uning ifodalanishi haqida ma’lumot berish,ularni nutqda qo‘llash ko‘nikmalarini hosil qilish.
2.O‘quvchilarni Vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, O‘zbekiston sanoati yuksalishida munosib hissa qo‘shishga chaqirish.
3.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini,oz fikrini turli nutqiy vaziyatlarda erkin ifodalash malakasini rivojlantirish.
Dars metodlari: hamkorlik metodi,BBB usuli,aqliy hujum.
Dars turi: mustahkomlovchi.
Tayanch kompetensiya: Shakllantiruvchi kompetensiya; kommunikativ kompetensiyasi. Milliy va umummadaniy kompetensiya. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi.
Fanga oid kompetensiya: Nutqiy va lingvistik (tinglab tushunish, gapirish, o‘qish, yozish)
Darsning jihozlanish vositalari: ”O‘zbek tili” darsligi,tarqatma materiallar, rasmlar.
|
Median(A) - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

279
Odesolve
–oddiy diffеrеnsial tеnglamalar sistеmasini sonli yechish uchun
mo’ljallangan.
Oddiy
differensial tenglama
–noma’lum funksiya faqat bitta o’garuvchiga bog’liq
bo’lgan differensial tenglama.
ORIGIN
–massiv elеmеntlarini tartibini boshqarish uchun o’rnatilgan funksiya.
Parabolalar formulasi (Simpson)
–yopiq tipdagi tugunlar bilan Nyuton-Kotеsning
sonli intеgrallash formulasi.
Pdesolve
–xususiy hosilali differensial tenglamalarni yechadi.
Rank(A)
–A matritsaning rangini hisoblaydi .
Relax-
elliptik tipdagi xususiy hosilali differesial tenglamani yechadi.
Rkadapt (u, x1, x2, m, D)
– birinchi tartibli oddiy diffеrеnsial tеnglama yoki birinchi
tartibli
n
ta oddiy diffеrеnsial tеnglamalar sistеmasi uchun Koshi masalasini
bеrilgan kеsmada to’rtinchi tartibli Rungе-Kutta usulini qo’llab, intеgrallash
qadamini avtomatik tanlash yo’li bilan yechadi.
Rkfixed (y, x1, x2, m, D)
–birinchi tartibli oddiy diffеrеnsial tеnglama yoki birinchi
tartibli
n
ta oddiy diffеrеnsial tеnglamalar sistеmasi uchun Koshi masalasini
bеrilgan kеsmada to’rtinchi tartibli Rungе-Kutta usulini qo’llab, intеgrallash qadami
o’zgarmas bo’lgan hol uchun yechadi.
Root
( )
(
)
-
x
x
F
,
( )
0
=
x
F
chiziqsiz tеnglamani bеrilgan aniqlikda itеrasion usullar
yordamida yechadi.
tenglamaga qo’yganda uni ayniyatga 
aylantiradigan har qanday differensiallanuvchi funksiyaga aytiladi. 
Find(x, y, z…)

278
Gausning kvadratura formulasi–
algеbraik ko’phadga nisbatan eng yuqori
aniqlikdagi tartibda intеgrallash formulasi.
Global o’zgaruvchilar
–dasturning ixtiyoriy yerida foydalanish mumkin bo’lgan
o’zgaruvchi.
Grafik soha
–shaklni yaratish, chizma ob`еktlarini o’zgartirish mumkin bo’lgan
soha.
Ikki qadamli itеratsiya usuli
– usul, boshlangich shart va u asosida olingan yechim
orasidagi farqni topish.
Integral
– cheksiz kichik sonlar yig’indisi sifatida qaraladigan butun miqdor.
Integrallash
–berilgan funksiyaning yoki matematik ifodaning integralini topish,
aniqlash.
Koshi masalasi
–berilgan differensial tenglamani boshlangich shart asosida xususiy
yechimini topish.
Last(v)
– v vеktor komponеntasining oxirgi nomеrini aniqlaydi.
Length(v)
–v vеktor komponеntasining elеmеntlar sonini aniqlaydi.
Lentali matritsa
– barcha nolga tеng bo’lmagan elеmеntlari bosh diagonal atrofida
joylashgan matritsa.
MathCAD
– kompyutеr matеmatika sistеmasi.
Matlab
–matеmatik hisoblashlarni matritsaviy opеrasiyalarga asoslangan holda
avtomatlashtirish.
Matеmatik modеl
–jarayonni matematik munosabatlar yoki tenglanalar bilan
tasvirlangan ifodasi.
Max(A)
–A matritsa (vеktor)ning eng katta elеmеntini aniqlaydi.
Mean(A)
– A matritsa (vеktor) ning o’rta qiymatini hisoblaydi
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari

|
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari
|
bet | 5/24 | Sana | 02.06.2021 | Hajmi | 140,5 Kb. | | #14696 |
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari: _________________________________
Sana: __________________ Sinf: 9
Mavzu: Adabiyotimiz siymolari. 3-dars.
Darsning maqsadi:
1.O‘zbek tilida gap bo‘laklari, kesim va uning ifodalanishi haqida ma’lumot berish,ularni nutqda qo‘llash ko‘nikmalarini hosil qilish.
2.O‘quvchilarni ajdodlarga munosib avlod ruhida tarbiyalash.
3.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini,oz fikrini turli nutqiy vaziyatlarda erkin ifodalash malakasini rivojlantirish.
Dars metodlari: hamkorlik metodi,BBB usuli,aqliy hujum.
Dars turi: mustahkomlovchi.
Tayanch kompetensiya: Shakllantiruvchi kompetensiya; kommunikativ kompetensiyasi. Milliy va umummadaniy kompetensiya. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi.
Fanga oid kompetensiya: Nutqiy va lingvistik (tinglab tushunish, gapirish, o‘qish, yozish)
|
| |
Sana: __________________ Sinf: 9

Sana: __________________ Sinf: 9
Mavzu: Takrorlash
Darsning maqsadi:
1.O‘zbek tilida olingan BKM larni mustahkamlash
2.Vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.
3.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini,oz fikrini turli nutqiy vaziyatlarda erkin ifodalash malakasini rivojlantirish.
Dars metodlari: hamkorlik metodi,BBB usuli,aqliy hujum.
Dars turi: mustahkomlovchi
Tayanch kompetensiya: Shakllantiruvchi kompetensiya; kommunikativ kompetensiyasi. Milliy va umummadaniy kompetensiya. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi.
Fanga oid kompetensiya: Nutqiy va lingvistik (tinglab tushunish, gapirish, o‘qish, yozish) Darsning borishi: A)Tashkiliy qism.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini o‘zbek tiliga qaratish uchun turli usullardan foydalanamiz.
B)O‘tilganlarni mustahkamlash.
Uy vazifasi va Grammatik mavzu so‘rab baholanadi.
S)Yangi Mavzu:
1-mashq. Do‘stlik haqida
Hech bir inson do‘st va o‘rtoqlarsiz yashay olmaydi.Qiziqishi , intilishi , didi sizniki bilan bir xil bo‘lgan insonlar do‘st hisoblanadi.Do‘st va o‘rtoqlaringiz ko‘p bo‘lgani yaxshi .Do‘stlar bilan birga bo‘lganingizda o‘zingizni dadil tutasiz,chunki birgalikda barcha qiyin ishlarni amalga oshirasiz.
Jamlikni ifodalovchi so‘zlar
Otlar sonlar olmoshlar
Xalq ikkovi hamma
Aholi ikkalasi barcha
Olomon oltovi bari
Omma uchovi ba’zilar
2-mashq
Onam bilan opam – ikkovlari dorixonada ishlaydilar.Sen bilan men – ikkalamiz sport musobaqasida ishtirok etar ekanmiz.Bog‘ning turli joylarida har xil: nok , o‘rik , olma , jiyda va hokazo anchagina.Karam , sholg‘om , sabzi-piyoz , meva – cheva – hamma narsa muhayyo.
3-mashq
O‘rik , olma , gilos, olcha , shaftoli – mevalar.
Kartoshka , pomidor , piyoz, sabzi – sabzavotlar.
Kitob , daftar , qalam , ruchka – o‘quv qurollari.
G‘isht , taxta , mix , bo‘yoq – qurilish qurollari.
Ko‘ylak , do‘ppi , ro‘mol , poyabzal – kiyimlar.
D)Mustahkamlash . 4-mashq
Sirli olam
Atrofga nazar tashlasak,olam sirlarga to‘ladek tuyuladi.Bir yining to‘rt faslga bo‘linishi , fasllar ketma-ketligi , ularning bir-birini to‘ldirib borishining o‘zi g‘aroyib emasmi? Kun va tunning mavjudlugi , hatto inson hayotida ham qiyinchiliklardan keyin kun kabi yaxshiliklar kelishi ham sirli tuyulmaydimi ? Ha , haqiqatan ham, bu olamda sirli holatlat va g‘aroyib voqealar ko‘p bo‘ladi.Masalan: Navro‘zda kun vat un tenglashadi,tundrada oyning o‘n besh kuni yorug‘ ,o‘n besh kuni qorong‘u bo‘ladi, Peterburgda biro y davomida oydin tunlar kuzatiladi, uzoq Shimolda biro y davomida uzluksiz faqat tun bo‘lishi yoki sirli tushlar , ular ko‘pincha hayotda ham aks etadi.Bularning sababi nimada? Kelajakda olimlar o‘z ixtirolarida bunday sirli hodisalarning sababini kashf etarlar.Ammo dunyo yaralibdiki , bunday jumboqlarni hali hech kim tagiga yeta olmagan.Xullas , biz yashayotgan olam sirlarga to‘lib-toshib yotibdi.
F)Baholash
E)Uyga vazifa . Takrorlash
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari: _________________________________
|
O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari

O‘quv-tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari: _________________________________
Sana: __________________ Sinf: 9
Mavzu: O‘zbekiston sanoati yuksalishda. 1-dars.
Darsning maqsadi:
1.O‘zbek tilida gap bo‘laklari,fe’l- kesim va uning ifodalanishi haqida ma’lumot berish,ularni nutqda qo‘llash ko‘nikmalarini hosil qilish.
2.O‘quvchilarni Vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, O‘zbekiston sanoati yuksalishida munosib hissa qo‘shishga chaqirish.
3.O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini,oz fikrini turli nutqiy vaziyatlarda erkin ifodalash malakasini rivojlantirish.
|
Darsning jihozlanish vositalari

Darsning jihozlanish vositalari: ”O‘zbek tili” darsligi,tarqatma materiallar, rasmlar.
Darsning borishi:
A)Tashkiliy qism. O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqini o‘zbek tiliga qaratish uchun turli usullardan foydalanamiz.
B)O‘tilganlarni mustahkamlash.
Uy vazifasi va Grammatik mavzu so‘rab baholanadi.
S)Yangi Mavzu:
1-topshiriq.
Zahiriddin Muhammad Bobur
Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijon shahrida dunyoga keldi. Bobur o‘rta asr Sharq madaniyati, adabiyoti va she’riyatida o‘ziga xos o‘rin egallagan. U adib, shoir, olim, bo‘lish bilan birga, yirik davlat arbobi va sarkarda hamdir. Bobur keng dunyoqarashi va mukammal aql-zakovati bilan Hindistonda Boburiylar sulolasiga asos solib, mamlakat tarixida uning davlat arbobi sifatida nomi qolgan. U o‘zining “Boburnoma” asari bilan jahonning mashhur tarixnavis olimlari qatoridan ham joy oldi. Uning navis g‘azal va ruboiylari turkiy she’riyatning eng nodir durdonalari hisoblanadi.
Bilib oling!
Gapda kesimni izohlab keluvchi gap bo‘laklari muhim o‘rin tutadi. Bu gap bo‘lagi vazifasida sifat, sifatdosh, ravishdoshlardan tashqari u, bu, o‘sha, shu kabi ko‘rsatish olmoshlari, barcha, hamma, har qaysi, hech qachon kabi jamlash- belgilash olmoshlari faol qo‘llanadi. Masalan: Bu taqdim etilgan yangi asar. Har qaysingiz bittadan she’r aytasiz. Nizomiy Ganjaviy, Xusrav Dehlaviy, Alisher Navoiy – hammalari “Xamsa” yaratganlar.
1-mashq.
Alisher Navoiy ulug‘ shoir, olim, mutafakkir, tarixchi hamdir.
Avvalo, she’riyatning mohiyatini anglash lozimdir.
“Xamsa” Alisher Navoiyning shoh asari hisoblanadi.
Ruboiy to‘rt misradan iborat she’riy janr hisoblanadi.
2-mashq.
Odami ersang demagil odami
Oniki yo‘q xalq g‘amidin g‘ami.
Bilmaganni so‘rab o‘rgangan olim,
Orlanib so‘ramagan o‘ziga zolim.
Yaxshilik qo‘lingdan kelmasa,
Yomonlik ham qilma.
Haq yo‘linda kim senga bir harf o‘qitdi ranj ila,
Aylamak oson emas haqqin ado ming ganj ila.
D)Mustahkamlash. 3-topshiriq.
Boburni faqat bitta xona o‘ziga tortar edi. Mudarrisning kutib o‘tirganiga qaramay, bobur yaxshi ko‘rgan kitoblari qo‘yilgan shu xonaga burildi. Kitoblar orasidan “Xamsa”ni olar ekan, uzoq Hirotda yashayotgan Alisher Navoiyni xayol ko‘zi bilan ko‘rib turganday bo‘ldi…
F)Baholash.
Uyga vazifa.
Zahiriddin Muhammad Bobur haqida qo‘shimcha ma’lumotlarga tayanib , kichik matn tuzing.
|