nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari

|
Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslariBog'liq 0RJrQ3vRD3kUqmZxQjhYHPBLke8N991r3vYc3dNV
1
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BOBUR NOMIDAGI
ANDIJON DAVLAT UNIVERSITETI
Ekologiya va botanika kafedrasi
Qo`lyozma huquqida
Mamataliev Muzaffar Abduqaxxorovich
Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari
5850200- ekologiya ta`lim yo`nalishi bo`yicha bakalavr
akademik darajasini olish uchun yozilgan
BITIRUV MALAKAVIY ISHI
Ilmiy raxbar: b.f.n., dots. N.M.Naralieva
Andijon - 2014 yil
2
MUNDARIJA
KIRISH………………………………………………………………………….
I BOB. SUV RESURSLARINI O„RGANISHNING NAZARIY VA AMALIY
MASALALARI....................................................................................................
1.1. Suv resurlari nima
?
………………………………............................................
1.2. Suv resurslarining tabiiy va antropogen omillar ta`sirida sarflanishi……….
II
BOB.
O„RTA
OSIYODA
SUV
RESURSLARIDAN
FOYDALANISHDAGI
EKOLOGIK
MUAMMOLARI:
ULARNI HAL ETISHDA XALQARO HUQUQ
MEXANIZMLARINI QO„LLASH.....................................................
2.1. O‗zbekiston Respublikasini suv resurslari, va ularni xududiy taksimlanishi hamda halq
xo‗jaligidagi ahamiyati..........................................................................
2.2. O‗rta Osiyoda transchegaraviy daryolardan foydalanishda yuzaga kelgan vaziyat va uning
ekologik oqibatlari...................................................................
|
| |
12 amaliy mashg‘uloti mavzu: sql tilida index yaratish Ishdan maqsad

Muhammad al-Xorazimiy nomidagi
Toshkent Axborot Texnologiyalar Universiteti
Fan:
Ma‘lumotlar bazasi
Bajardi : Elmurodov Mahmud
Tekshirdi : Boboqulov Abbos
Toshkent 2024
12 - AMALIY MASHG‘ULOTI
Mavzu: SQL tilida INDEX yaratish
Ishdan
maqsad:
MySQL maxsus ustun qiymatlariga ega qatorlarni tezda
topish uchun indekslardan foydalanishni o‘rganish.
Masalani
qo‘yilishi:
Bu amaliy mashg‘ulotida MySQL indekslari, shu
jumladan indekslarni yaratish, indekslarni o‘chirish, jadvalning barcha indekslarini
sanab o‘tish va MySQLda boshqa muhim ko‘rsatkichlar bilan ishlanadi.
Uslubiy
ko‘rsatmalar
:
MySQL maxsus ustun qiymatlariga ega
qatorlarni tezda topish uchun indekslardan foydalanadi. Indekssiz MySQL tegishli
satrlarni topish uchun butun jadvalni skanerdan o‘tkazishi kerak. Jadval qanchalik
katta bo‘lsa, u sekinroq qidiradi.
Indekslarni yaratish(creating indexes) - sizni indeks tushunchasi bilan tanishtiradi
va jadvalning bir yoki bir nechta ustunlari uchun indeks qanday yaratilishini
ko‘rsatib beradi.
Indekslarni o‘chirish(removing indexes)- jadvalning mavjud indeksini qanday
olib tashlashni ko‘rsatib beradi.
Jadval indekslarini ro‘yxatlash(listing table indexes) - barcha indekslarni yoki
jadvalning o‘ziga xos indekslarini ro‘yxat qilish to‘g‘risida ma'lumot beradi.
Noyob indekslar(unique indexes) - ustunlarda saqlanadigan aniq qiymatlarni
ta'minlash uchun noyob indekslardan foydalanadi.
Prefiks indekslari(frefix indexses) - belgilar qatori ustuniga indeks yaratish uchun
prefiks indeksidan qanday foydalanishni ko‘rsatib beradi.
Ko‘rinmas indekslar (invisible indexes) - indeks ko‘rinishini qamrab oladi va
indeksni ko‘rinadigan yoki ko‘rinmas qilib ko‘rsatishni ko‘rsatadi.
Kichik indekslar (descending indexes) - so‘rov samaradorligini oshirish uchun
pasayadigan indekslardan qanday foydalanishni ko‘rsatib beradi.
Kompozit indekslar (composite indexes) - kompozit indekslarning qo‘llanilishini
tasvirlaydi va sizning so‘rovlaringizni tezlashtirish uchun ularni qachon
ishlatishingizni ko‘rsatadi.
Klasterli indekslar (clustered indexes) - InnoDB jadvallaridagi klasterlangan
indekslarni tushuntiradi.
Indeksning kardinalligi (index cardinatily) - indeksning kardiologiyasini
tushuntiradi va shou indekslari buyrug‘i yordamida uni qanday ko‘rishni ko‘rsatib
beradi.
FOYDALANISH INDEX (use index hint) - jadvalda satrlarni topish uchun
so‘rovlar optimallashtiruvchisiga belgilangan indekslarning yagona ro‘yxatidan
foydalanishni ko‘rsatishda USE INDEX maslahatini qanday ishlatishni ko‘rsatib
beradi.
FORCE INDEX hint - jadvaldan ma'lumotlarni tanlash uchun so‘rov
optimizatorini belgilangan indekslardan foydalanishga majbur qilish uchun FORCE
INDEX ko‘rsatmalaridan qanday foydalanishni ko‘rsatib beradi.
Quyida bazi asosiy so‘rovlar sintaksisi bilan tanishamiz:
|
Taqrizchilar - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 30/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Taqrizchilar:
|
|
P h D O.Q. Xo`jayev
|
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU UF, “Axborot
|
texnologiyalari” kafedrasi mudiri
O‘quv dasturi umumiy talablari
Dastur nomi
|
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va ofis jihojlariga texnik xizmat ko‘rsatish
|
Ajratilgan soat
|
120
|
Mavzular soni
|
21
|
Dasturning maqsadi
|
“Shaxsiy kompyuterlar arxitekturasi va texnik xizmat ko‘rsatish”– fanining maqsadi bu – shaxsiy kompyuter butlovchilari bilan tanishish, ularning asosiy ko‘rsatkichlari, zamonaviy turlari va farqlarini ajrata bilish, ularga texnik xizmat ko‘rsatish, PKni yig‘ish, eski va zamonaviy kompyuterlarni modernizatsiya qilish, PK butlovchilarini tanlash, xarakatlarini ma’lum qonun-qoida asosida mahorat va ma’lum amaliy malakalar yig‘ishni ta’minlashdir. Fanni o‘rganish natijasida O‘quvchilar shaxsiy kompyuterni ichki va tashqi qurilmalarni bilishi, ularni to‘g‘ri qo‘llay olishi, foydalanish tartibini va doimiy ish faoliyatida bo‘lishini tashkil etishlari lozim.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
kompyuter butlovchilarini maqsad va vazifalarini bilish;
tizimli plata tushunchasi va turlarini aniqlashni;
shaxsiy kompyuter komponentlarini bilish.
Qattiq disk tushunchasi, turlari, xarakteristikalari. 5. Videoadapter interfeysini bilish
PK profilaktikasini bilish.
PK nosozliklarini aniqlash va bartaraf qilishni bilish
PKni modernizatsiya qilish
BIOS bilan ishalsh standart kompyuter tizimini konfiguratsiyasi, asosiy ishchi momentlar va kalit nuqtalar;
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
Volterra modeli - Tabiatning fundamental qonunlari asosida tuziladigan modellar

|
Tabiatning fundamental qonunlari asosida tuziladigan modellar
|
bet | 4/8 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 211,32 Kb. | | #124375 |
Bog'liq 1 mustaqil ish madellashtirish2. Volterra modeli
Ikkinchi misol sifatida, birinchi V. tomonidan taklif etilgan turlari, o'zaro klassik modelini ko'rib soni o'ttiz Volterra XX deb atalmish jismoniy shaxslar sonining davriy o'zgarishlarni tushuntirish uchun asrda, Volterra model "vahshiy-ov" . 9-
darsda o'zaro ta'sir modellarini batafsil ko'rib chiqamiz. Yirtqichlar va yirtqichlar,
masalan, quyonlar va bo'rilar ba'zi yopiq joylarda yashasin. Hares har doim etarli miqdorda mavjud bo'lgan o'simlik ovqatini iste'mol qiladi. Bo'rilar faqat
quyonlarni eyishi mumkin. Hares (o'lja) sonini x, bo'rilar (yirtqichlar) sonini y
bilan belgilaylik . Qushlar uchun oziq-ovqat miqdori cheksiz bo'lganligi sababli,
ular ularning soniga mutanosib ravishda ko'payadi deb taxmin qilishimiz mumkin: (5.16) Agar quyonlarning tug'ilish darajasi ularning o'limidan yuqori bo'lsa, e >
0. Ekspression (5.16) birinchi darajali avtokatalitik reaktsiyaga to'g'ri keladi.
Qushlarning yo'qolishi quyonning bo'ri bilan uchrashish ehtimoli bilan mutanosib bo'lsin, ya'ni. xy sonlari ko'paytmasiga mutanosib . Bimolekulyar reaktsiyalarga
o'xshashlik bilan taxmin qilish mumkin, bu erda yangi molekulaning paydo bo'lishi ehtimoli ikki molekulaning uchrashish ehtimoli bilan mutanosib, bo'rilar soni
tezroq o'sib boradi, ular quyonlar bilan tez-tez uchrashadilar, ya'ni xy ga mutanosib
. Bundan tashqari, bo'rilarning tabiiy o'limi jarayoni mavjud va o'lim darajasi ularning soniga mutanosibdir.Ushbu mulohaza o'lja quyonlari x va yirtqich bo'rilar y sonining o'zgarishi uchun tenglamalar tizimiga olib keladi .
(5.17) tenglamalar sistemasida xy o'zgaruvchilarning faza tekisligida markaz tipidagi nolga teng bo'lmagan yagona nuqta borligini ko'rsatamiz . Ushbu birlik
nuqtasining koordinatalarini (5.17) tizim tenglamalarining o'ng tomonlarini nolga tenglashtirish orqali osongina topish mumkin. Bu statsionar nolga teng bo'lmagan qiymatlarni beradi:
...
Barcha parametrlar ijobiy bo'lganligi sababli nuqta faza tekisligining musbat kvadrantida joylashgan. Ushbu nuqtaga yaqin tizimni lineerlashtirish quyidagilarni
Shakl: 5.3. Tizimning fazaviy portreti 5.17. "Markaz" tipidagi maxsus nuqta. a - tizim parametrlari: e x = 4, g xy = 0.3, e y = g yx = 0.4 b - tizim parametrlari: e x = 2, g xy = 0.3, e y = g yx = 0.4
Bu erda x , h raqamlarning statsionar qiymatlaridan chetga chiqishi :
|
| |
Chiziqli bo'lmagan regressiya tahlili

|
Chiziqli bo'lmagan regressiya tahlili
|
bet | 8/8 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 211,32 Kb. | | #124375 |
Bog'liq 1 mustaqil ish madellashtirishChiziqli bo'lmagan regressiya tahlili
Chiziqli bo'lmagan regressiya tahlili
Parametrlar bo'yicha funktsiya chiziqli bo'lmagan misol, takroriy protsedura yordamida kvadratlar yig'indisini kamaytirish kerakligini ko'rsatadi. Bu chiziqli va chiziqli bo'lmagan eng kichik kvadratlarni ajratib turadigan ko'plab asoratlarni keltirib chiqaradi. Binobarin, chiziqli bo'lmagan usulni qo'llashda regressiya tahlilining natijalarini ba'zida oldindan aytib bo'lmaydi.
Quvvat va namuna hajmini hisoblash
Bu erda, odatda, kuzatuvlar soni va modeldagi tushuntirish o'zgaruvchilar soniga nisbatan izchil usullar mavjud emas. Birinchi qoida Dobra va Xardin tomonidan taklif qilingan va N = t ^ n ga o'xshaydi, bu erda N - namuna o'lchami, n - mustaqil o'zgaruvchilar soni va t - agar model mavjud bo'lsa, kerakli aniqlikka erishish uchun zarur bo'lgan kuzatuvlar soni. faqat bitta mustaqil o'zgaruvchi. Masalan, tadqiqotchi 1000 ta bemorni (N) o'z ichiga olgan ma'lumotlar to'plami yordamida chiziqli regressiya modelini tuzadi. Agar tadqiqotchi to'g'ri chiziqni (m) aniq aniqlash uchun beshta kuzatuv kerak deb qaror qilsa, model qo'llab -quvvatlaydigan mustaqil o'zgaruvchilarning maksimal soni 4 ga teng.
|
| |
-46-mavzular - 5-sinf uchun jismoniy tarbiya fanidan dts talablari asosida uzviylashtirilgan taqim-mavzuviy ish rejaga ilova

38-46-mavzular. Futbol. (8 soat).
Tezlikni va harakat yo‘nalishini o‘zgartirib yugurish.
O‘yinchilarning harakatlanish tartibi; har xil holatlarda start olish mashqlari.To‘pni oyoq yuzi, ichki tashqi yoni bilan tepib oshirish.To‘pni oyoq yuzi va tashqi yoni bilan olib yurish. Maydonning yon tomonlaridan to‘pni o‘yinga kiritish. Burchaklardan to‘pni o‘yinga kiritish, 11 metrlik jarima (penalti) to‘pini darvozaga tepish.
Futbol qoidasi asosida ikki tomonlama o‘yin; 2 m kenglikdagi yo‘lakcha ichida to‘p bilan harakatlanish (30 metr masofa.
|
-35-mavzular - 5-sinf uchun jismoniy tarbiya fanidan dts talablari asosida uzviylashtirilgan taqim-mavzuviy ish rejaga ilova

32-35-mavzular. Voleybol (4 soat).
O‘yinning boshlash va yakunlashda partiyalar necha hisobgacha davom etish qoidalari. (1 soat). Ochkolarni hisoblash, hakamlik va musobaqalashish, o‘yinchilarning maydondagi joylashuvi va harakatlanishi.
Past va yuqori tomondan kelgan to‘pni qaytarish texnikasini bajarish; to‘pni pastdan va yuqoridan uzatish.
Nazorat ishi (1 soat)
36-37-mavzular. Gandbol (4 soat).
Bir qo‘lda to‘pni ushlash; turgan joydan to‘pni bir qo‘l bilan uloqtirish.Sakrab to‘pni uloqtirish; harakatlanib kelib to‘pni darvozaga uliqtirish. Darvozabon o‘yinini bilish (tik turish, harakatlanish, qo‘llar bilan kelayotgan to‘pni qaytarish. To‘pni yerga urib olib yurish; ikki qadamlab to‘xtash, to‘pni olib yurish.
|
Misollari  
1. Kinetik tenglamalar tovoqlar ( A . J . Lotka . Jismoniy biologiyasi

|
Misollari
1. Kinetik tenglamalar tovoqlar ( A . J . Lotka . Jismoniy biologiyasi
|
bet | 2/8 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 211,32 Kb. | | #124375 |
Bog'liq 1 mustaqil ish madellashtirishMisollari
1. Kinetik tenglamalar tovoqlar ( A . J . Lotka . Jismoniy biologiyasi
Elements, 1925) Gipotetik kimyoviy reaktsiya Lotka tomonidan tekshirildi:
Model juda sodda va tizimning statsionar holatining barqarorligini linearizatsiya usuli bilan o'rganishni qo'llashning yaxshi tasviri bo'lib xizmat qiladi.Bu modda Aytaylik , A , ma'lum bir hajmining ortig'i . Molekulalar bir ma'lum bir doimiy stavkasi bilan modda molekulalari aylantirildi X (nol-tartibi reaktsiya). Modda X modda aylanishi mumkin Y, va bu reaksiya tezligi katta, katta modda konsentratsiyasi hisoblanadi Y - ikkinchi-tartib reaktsiya. Diagrammada bu Y belgisi ustidagi orqa o'q bilan aks ettirilgan . Y molekulalari , o'z navbatida, qaytarilmas ravishda parchalanadi, natijada B moddasi hosil bo'ladi (birinchi darajali reaktsiya).
Reaktsiyani tavsiflovchi tenglamalar tizimini yozamiz:
(5.13)
Bu erda x , y , B - kimyoviy tarkibiy qismlarning kontsentratsiyasi. Ushbu tizimning dastlabki ikkita tenglamasi B ga bog'liq emas , shuning uchun ularni alohida ko'rib chiqish mumkin. Tizimning statsionar echimini ko'rib chiqing:
Ushbu shartlardan biz muvozanat kontsentratsiyasini bog'laydigan algebraik tenglamalar tizimini olamiz :
(5.14)
Maxsus nuqta koordinatalari:
...
Keling, ushbu statsionar holatning barqarorligini Lyapunov usuli bilan o'rganib chiqamiz. Biz o'zgaruvchilarning muvozanat konsentratsiyasidan chetlanishlarini tavsiflovchi yangi x , h o'zgaruvchilarni kiritamiz :
...
Yangi o'zgaruvchilardagi chiziqli tizim:
(5.15)
E'tibor bering, x , h o'zgaruvchilarning statsionar qiymatlaridan chetlanishlar belgini o'zgartirishi mumkin, x , y kontsentratsiyalar bo'lgan asl o'zgaruvchilar esa
faqat ijobiy bo'lishi mumkin. (4.3) tizimning xarakterli tenglamasini yozamiz:
yoki
...
Xarakterli tenglamaning ildizlari:
...
Tizimning fazaviy portreti (5.13) shakl. 5.1.
|
| |
Shakl: 5.1 - Tabiatning fundamental qonunlari asosida tuziladigan modellar

|
Tabiatning fundamental qonunlari asosida tuziladigan modellar
|
bet | 3/8 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 211,32 Kb. | | #124375 |
Bog'liq 1 mustaqil ish madellashtirishShakl: 5.1. Tizimning fazaviy portreti 5.13.
- doimiy diqqat ,
- barqaror tugun.
Qachon radikal ifoda salbiy, va birlik nuqta fokus bo'lib, qarama-qarshi munosabatlar bilan tugun. Ikkala holatda ham yagona nuqta barqaror, chunki xarakterli tenglamaning ikkala ildizining haqiqiy qismi salbiy. Shunday qilib, yuqorida tavsiflangan kimyoviy reaktsiyada tezlik konstantalarining nisbatiga qarab o'zgaruvchilarning o'zgaruvchan har xil rejimlari mumkin. Agar tarkibiy qismlar kontsentratsiyasining susaygan tebranishlari bo'lsa , at - kontsentratsiyalarni statsionarlarga tebranishsiz yaqinlashtirish.
Shakl: 5.2 Tizim uchun parametrlar tekisligi 5.14.
a - barqaror fokus sohasi; b - barqaror tugunning maydoni
Parametrlarning nisbati tenglamalar tizimining birlik nuqtasi turining o'zgarishiga mos keladi (5.13). Parametrlar tekisligini ko'rib chiqamiz, bu erda k 2 konstantasining qiymatlari abssissa bo'ylab, k 0 k 1 ko'paytma esa ordinat bo'ylab chizilgan . K 0 k 1 = 4 k 2 2 parabolasi rasmda ko'rsatilganini ajratadi. 5.2 parametrlar tekisligi ikki sohaga - barqaror tugunlarga va barqaror fokuslarga. Bu yoki boshqa parametrlarni orqali olingan va tebranish rejimlari moddalar vibrationless konsentrasiyalarda o'zgartirish mumkin x va y , va tizimi bosqichi portret, o'z navbatida, (a) yoki bir tugunni (b), navbati bilan, shakl 5.1 da ko'rsatilgan fokus bo'ladi a, va 5,1 b .Moddalarning doimiy kontsentratsiyasi bo'lsa x va y tizimida tashkil etilgan , bu modda konsentratsiyasi ortib borayotgani kursi tashkil olib keladi B tizimi (5.13) uchinchi Tenglama: ... Aslida bunday tizimni amalga oshirish mumkin emasligi aniq, chunki unda t ® ¥ da B moddasining konsentratsiyasi cheksizlikka intiladi. Biroq, Lotka reaktsiya tizimi kabi tizim yanada murakkab kimyoviy tizimning bo'lagi bo'lishi mumkin. Biz tekshirgan tenglamalar x va y tarkibiy qismlarining xatti-harakatlarini to'g'ri tavsiflaydi , agar x moddalarining oqishi (uning tezligi doimiy va k 0 ga teng ) katta "suv omboridan", va y moddalarning katta "suv omboriga" chiqishi ( B qiymati) juda katta). Ushbu taxminlarga ko'ra, qisqa vaqt oralig'ida ( B idishini to'ldirishda sezilarli o'zgarish davri bilan taqqoslaganda ), bizning ko'rib chiqishimiz qonuniydir.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 9/9 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 246,78 Kb. | | #240996 |
Bog'liq Yer osti suvlaridan unumli foydalanish1123123123123Foydalanilgan adabiyotlar.
Asosiy adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. -T.: O‘zbekiston, 2008
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. Dehqon va fermer xo‘jaliklarida chorva mollari sonini ko‘paytirishni rag‘batlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. №842 21.04.2008
3. O‘zbekistonda atrof-muhitning holati va tabiiy resurslardan foydalanish: faktlar va raqamlar. Statistik to‘plam. -Toshkent, 2010.
4. O‘zbekiston Iqtisodiyoti axborot va tahliliy sharh. Iqtisodiy tadqiqotlar markazi. -Toshkent, 2010.
5. O‘zbekiston tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi. Milliy ma’ruza. Atrof tabiiy muhit muhofazasi va tabiiy resurslardan foydalanishning holati. 2010.
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. O‘zbekiston Respublikasida suvdan foydalanish va suv iste’moli tartibi to‘g‘risidagi Nizomni tasdiqlash haqida//O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami. -Toshkent, 2013. -12-son, 155-modda.
Qo’shimcha adabiyotlar
7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida.
07.02.2017. PF-4947.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni. Qishloq va suv xo‘jaligi davlat boshqaruvi tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
17.04.2018. PF-5418-son
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlabchiqaruvchilarga mexanizatsiya va servis xizmatlarini ko‘rsatish samaradorligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida. 30.05.2018
10. Mirziyoyev Sh.M. Qishloq xo‘jaligi xodimlari kuniga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutq. www.president.uz. 08.12.2018
Internet saytlar.
www.agro.uz - Qishloq xo‘jaligi vazirligi sayti
www.edu.uz - Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi sayti
www.lex.uz -qonun hujjatlari sayti
www.ziyonet.uz - Ziyonet ta’lim portali
www.samvmi.uz- Samarqand veterinariya meditsinasi instituti sayti
http://fayllar.org
|
| |
Vektor list forward listga oid misollar Guruh : 610-23 Bajardi: Abdulxayev Diyorbek Tekshirdi : Normo’minov Akbarjon Tartib raqam No=2

Vektor list forward listga oid misollar Guruh : 610-23 Bajardi: Abdulxayev Diyorbek Tekshirdi : Normo’minov Akbarjon Tartib raqam No=2
dasturlash dedline 28 aprel
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Vektor list forward listga oid misollar Guruh : 610-23 Bajardi: Abdulxayev Diyorbek Tekshirdi : Normo’minov Akbarjon Tartib raqam No=2
|
II.ASOSIY QISM - Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi...

Tok va kuchlanish bir xil qonuniyat asosida o‘zgaradi. Zanjirda
faqat aktiv
qarshilik bo‘lganda zanjirdagi tok va kuchlanishlar bir xil qonuniyat asosida
o‘zgaradi. Bu zanjirda tok kuchi va kuchlanishlarning fazalari bir xil degani.
Bunday zanjirda quvvat hamisha musbat bo‘ladi
Aktiv elementli zanji (a), zanjirda kuchlanish, tok kuchi va quvvatning o‘zgarish
diagrammasi (b) va zanjirning vektor diagrammasi (v).
X
L
= ω L - g‘altakni induktiv qarshiligi.
Shunday qilib induktiv elementli zanjirda tok
I
=
I
m
cos
t qonuniyat bilan
o‘zgaradi. Ya’ni kuchlanish tokdan 90° orqada qoladi.
Elektr zanjirga ulanadigan asboblarni bir-biriga bog’liq bo’lmagan holda ulash va
uzish zarur bo’lgan hollarda ketma-ket ulash yaramaydi. Masalan, ketma-ket ulash
uydagi xonalarni yoritish uchun yaroqsizdir. Chunki bir vaqtda hamma xonalardagi
lampalarni yoqish shart emas. Biz bittasini o’chirganimizda ketma-ket ulangan
boshqalarini ham o’chirib qo’yamiz. Ketma-ket ulash rozetkalarni va
boshqa
asboblarni ulash uchun ham yaroqsizdir. Elektr asboblarni zanjirga alohida ulash
va uzish kerak bo’lgan hamma hollarda
O‘rin almashtirish akslantirishi - 3-Ma’ruza. Mavzu: Kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi Reja

|
3-Ma’ruza. Mavzu: Kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi Reja
|
bet | 6/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #146637 |
Bog'liq 3. Kriptografiyaning asosiy tushunchalariO‘rin almashtirish akslantirishi
Ochiq matn belgilarining o‘rni biror qoidaga ko‘ra o‘zaro almashtiriladi. Bunda ochiq matnga ishtirok etgan belgilar shifrmatnga ham ishtirok etib, faqat ularning o‘rni almashgan holda bo‘ladi.
Nazorat savollari
Kriptografiya ma’nosi nima?
Kriptografiya rivojlanish bosqichlarini ayting.
Qadimgi shifrlash qanday amalga oshirilgan?
O‘rta asrda shifrlash turlarini ayting.
Zamonaviy shifrlash usullari nimadan iborat?
Kriptografiyada asosiy tushuncha qaysilar?
Simmetrik kirptotizim nima?
Assimetrik kriptotizimlar tushunchasi ayting.
Stenografiya nima
Kodlash va shifrlash farqi nimadan iborat?
Hesh funksiya nima uchun qo‘llaniladi?
|
| |
Kriptografiyaning asosiy tushunchalari

|
Kriptografiyaning asosiy tushunchalari
|
bet | 3/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #146637 |
Bog'liq 3. Kriptografiyaning asosiy tushunchalariKriptografiyaning asosiy tushunchalari
Kriptologiya - “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati;
Kriptografiya – “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan shug‘ullanadi;
Kriptotahlil – “maxfiy kodlar”ni buzish bilan shug‘ullanadi;
Kripto – yuqoridagi tushunchalarga (hattoki bundanda ortig‘iga) sinonim bo‘lib, kontekst ma’nosiga ko‘ra farqlanadi.
Shifrlash – jarayonida ham ma’lumot boshqa formatga o‘zgartiriladi, biroq uni faqat maxsus shaxslar (deshifrlash kalitiga ega bo‘lgan) qayta o‘zgartirishi mumkin bo‘ladi.
Shifrlashdan asosiy maqsad ma’lumotni maxfiyligini ta’minlash bo‘lib, uni qayta o‘zgartirish ba’zi shaxslar (deshifrlash kalitiga ega bo‘lmagan) uchun cheklangan bo‘ladi.
Shifr yoki kriptotizim ma’lumotni shifrlash uchun foydalaniladi.
Haqiqiy shifrlanmagan ma’lumot ochiq matn deb atalib, shifrlashning natijasi shifrmatn deb ataladi.
Haqiqiy ma’lumotni qayta tiklash uchun shifrmatnni deshifrlash zarur bo‘ladi.
Kalit kriptotizimni shifrlash va deshifrlash uchun sozlashda foydalaniladi.
2.1.rasm Shifrlash sxemasi
Shifrlash va deshifrlash masalalariga tegishli bo‘lgan, ma’lum bir alfavitda tuzilgan ma’lumotlar matnlarni tashkil etadi.
Alfavit - axborotni ifodalash uchun foydalaniladigan chekli sondagi belgilar to‘plami.
Misollar sifatida:
• o‘ttiz oltita belgidan (harfdan) iborat o‘zbek tili alfaviti;
• o‘ttiz ikkita belgidan (harfdan) iborat rus tili alfaviti;
• yigirma sakkizta belgidan (harfdan) iborat lotin alfaviti;
• ikki yuzi ellik oltita belgidan iborat ASSII kompyuter belgilarining alfaviti;
• binar alfavit, ya’ni 0 va 1 belgilardan iborat bo‘lgan alfavit;
• sakkizlik va o‘n oltilik sanoq sistemalari belgilaridan iborat bo‘lgan alfavitlarni keltirish mumkin.
Kodlash – ma’lumotni osongina qaytarish uchun hammaga (hattoki hujumchiga ham) ochiq bo‘lgan sxema yordamida ma’lumotlarni boshqa formatga o‘zgartirishdir.
Kodlash ma’lumotlardan foydalanish qulayligini ta’minlash uchun amalga oshiriladi va hamma uchun ochiq bo‘lgan sxemalardan foydalaniladi.
Masalan, ASCII, UNICODE, URL Encoding, base64.
Aksariyat hollarda foydalanuvchilar ma’lumotni shifrlash va kodlash tushunchalarini bir xil deb tushuniladi.
– Aslida esa ular ikki turlicha tushunchalardir.
2.2.rasm. ASCII kodlash standarti
|
| |
Xesh funksiya quyidagi xususiyatlarga ega

|
Xesh funksiya quyidagi xususiyatlarga ega
|
bet | 5/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #146637 |
Bog'liq 3. Kriptografiyaning asosiy tushunchalariXesh funksiya quyidagi xususiyatlarga ega:
– Bir xil kirish har doim bir xil chiqishni (xesh qiymat deb ataladi) taqdim etadi.
– Bir qancha turli kirishlar bir xil chiqishni taqdim etmaydi.
– Chiqish qiymatdan kiruvchi qiymatni hosil qilishning imkoniyati mavjud emas (bir tomonlamalik).
– Kirish qiymatini o‘zgarishi chiqishdagi qiymatni ham o‘zgarishiga olib keladi.
Xesh funksiya asosida ma’lumot butunligini tekshirish
Bunga asosan yuboruvchi xabarning xesh qiymatini hisoblaydi va uni qabul qiluvchiga xabar bilan birgalikda yuboradi. Qabul qiluvchi dastlab xabarning xesh qiymatini hisoblaydi va qabul qilingan xesh qiymat bilan solishtiradi. Agar har ikkala xesh qiymat teng bo‘lsa, u holda ma’lumotning butunligi o‘zgarmagan, aks holda o‘zgargan deb topiladi.
2.4.Rasm. Xesh funksiya sxemasi
Kriptografik akslantirishlar
Odatda kriptografiyada ma’lumotlarni shifrlashda (deshifrlashda) quyidagi ikki turdagi akslantirishshlardan foydalaniladi.
– Ulardan biri o‘rniga qo‘yish (substitution) akslantirish bo‘lsa,
– ikkinchichi o‘rin almashish (permutation) akslantirishidir.
O‘rniga qo‘yish akslantirishi
O‘rniga qo‘yish akslantirishida, ochiq matn belgilari bir alfavitdan olinib, unga mos shifrmatn boshqa bir alfavitdan olinadi
Sodda ko‘rinishda olingan o‘rniga qo‘yish akslantirishi asosida shifrlash uchun olingan matn quyida keltirilgan. Ushbu sodda shifrlash usuli Sezar nomi bilan mashhur.
• Masalan, agar ochiq matn “HELLO” ga teng bo‘lsa, unga mos holda shifrmatn “KHOOR” ga teng bo‘ladi.
• Mazkur holda shifrmatn alifbosi ochiq matn alifbosidan 3 ga surish natijasida hosil qilingan va shuning uchun shifrlash kalitini 3 ga teng deb qarash mumkin.
O‘rniga qo‘yish akslantirishi
• O‘rniga qo‘yish akslantirishida ochiq matndagi belgilar shifrmatnda bo‘lmasligi mumkin.
• Biroq, ochiq matndagi belgilarning takrorlanish chastotasi shifrmatndagi belgilarda ham bir xil bo‘ladi (ko‘p alifboli o‘rniga qo‘yish usullari bundan mustasno).
• Masalan, yuqoridagi misolda ochiq matndagi “L” harfining takrorlanish chastotasi 2 ga teng. Uning o‘rniga qo‘yilgan shifrmatndagi “O” harfining ham takrorlanish chastotasi 2 ga teng. Bu holat ochiqmatndagi qolgan belgilar uchun ham o‘rinli.
|
| |
Kriptografiya va steganografiya - 3-Ma’ruza. Mavzu: Kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi Reja

|
3-Ma’ruza. Mavzu: Kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi Reja
|
bet | 4/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #146637 |
Bog'liq 3. Kriptografiyaning asosiy tushunchalariKriptografiya va steganografiya
Stenanografiya – bu maxfiy xabarni soxta xabar ichiga berkitish orqali aloqani yashirish hisoblanadi.
Boshqa so‘z bilan aytganda steganografiyaning asosiy g‘oyasi – bu maxfiy ma’lumotlarning mavjudligi haqidagi shubhani oldini olish hisoblanadi.
Kriptografiyada esa jo‘natuvchi faqat ochiq matn ko‘rinishidagi xabar yuborishi mumkin, bunda u xabarni ochiq tarmoq (masalan, Internet) orqali uzatishdan oldin shifrlangan matnga o‘zgartiradi.
Ushbu shifrlangan xabar qabul qiluvchiga kelganida esa yana oddiy matn ko‘rinishiga qaytariladi.
Umumiy holda ma’lumotni shifrlashdan asosiy maqsad (simmetrik yoki ochiq kalitli kriptografik tizimlar asosida farqi yo‘q) – ma’lumotni maxfiyligini qolganlardan sir tutishdir.
2.3.rasm. Steganografiyalash sxemasi
Kriptografiyaning asosiy bo‘limlari
Simmetrik kalitli kriptografiya.
– Ma’lumotni shifrlashda va deshifrlashda yagona kalitdan (simmetrik kalitdan) foydalaniladi.
– Shuning uchun ham simmetrik kalitli kriptotizimlarni
bir kalitli kriptotizimlar ham deb yuritiladi.
– Bundan kelib chiqadiki, simmetrik kalitli
shifrlash algoritmlaridan foydalanish uchun
har ikkala tomonda bir xil kalit mavjud bo‘lishi zarur.
Assimetrik kriptografiya
ma’lumotni shifrlash qabul qiluvchining ochiq kaliti bilan amalga oshirilsa, uni deshifrlash qabul qiluvchining shaxsiy kaliti bilan amalga oshiriladi.
– Shuning uchun ham ochiq kalitli kriptotizimlarni
– ikki kalitli kriptotizimlar deb ham yuritiladi.
Xesh funksiyalar
– Ma’lumotni xeshlash uning butunligini kafolatlash maqsadida amalga oshirilib, agar ma’lumot uzatilish davomida o‘zgarishga uchrasa, u holda uni aniqlash imkoni mavjud bo‘ladi.
– Xesh-funksiyalarda odatda kiruvchi ma’lumotning uzunligi o‘zgaruvchan bo‘lib, chiqishda o‘zgarmas uzunlikdagi qiymatni qaytaradi.
– Zamonaviy xesh funksiyalarga MD5, SHA1, SHA256, O‘z DSt 1106:2009 larni misol keltirish mumkin.
|
| |
Parallel tarmoqlanishdagi qarshilik

3. Parallel tarmoqlanishdagi qarshilik.
Fizik hodisalarni o’rganishda ikkita usuldan
foydalaniladi: hodisa maxsus tajribalar asosida o’rganiladigan eksperimental usul
va tajribalarning natijalariga tayangan holda olingan bilimlarni tahlil qilish asosida
o’rganadigan nazariy usul.
Shu vaqtgacha biz asosan birinchi usuldan foydalanib keldik. Parallel tarmoqlanish
qarshiligini topish uchun esa nazariy usuldan foydalanamiz.
Tajribadan ma’lumki, parallel tarmoqlanishdagi tok kuchi uning ayrim
tarmoqlaridagi tok kuchlari yig’indisiga teng (2-formulaga qarang).
Tarmoqlarning har biri qarshilikka ega. Bu qarshiliklarni
R
1
, R
2
, R
3
, …, R
n
bilan
belgilaymiz. Bundan tashqari, hamma tarmoq uchlaridagi kuchlanish bir xil
ekanligi bizga ma’lum (1-formulaga qarang).
Parallel tarmoqlanishning qarshiligini topish uchun butun tarmoqqa Om qonunini
qo’llaymiz:
I = U / R.
Endi esa Om qonunini tarmoqlarning har biriga qo’llaymiz:
I
1
= U / R
1
; I
2
= U / R
2
; I
3
= U / R
3
; …, I
n
= U / R
n
.
Tarmoqlardagi tok kuchi qiymatlarini va parallel tarmoqlanishdagi tok kuchi
qiymatini (2) formulaga qo’yib,
U / R = U / R
1
+ U / R
2
+ U / R
3
+ … + U / R
n
tenglikni hosil qilamiz. Tenglikning o’ng va chap qismlarini U ga bo’lib,
1 / R = 1 / R
1
+ 1 / R
2
+ 1 / R
3
+ … + 1 / R
n
parallel ulashdan - Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy...

Parallel ulashda tok bir nechta tarmoqqa ajralib ketadi va o’rtasida
bir necha
orolcha bo’lgan daryoni eslatadi. Parallel ulash haqida
gapirilganda, odatda,
quyidagi ikki atamadan: “parallel tarmoqlanish” va “parallel tarmoqlanish tuguni”
atamalaridan foydalaniladi.
1. Iste’molchilarni parallel ulashda elektr kuchlanish.
Parallel ulashda hamma
asboblar aynan bir tok manbaiga ulangani uchun ularda kuchlanish bir xil bo’ladi.
Buni quyidagicha yozishimiz mumkin:
U = U
1
= U
2
= U
3
= … = U
n
.
(1-formula)
2. Iste’molchilar parallel ulangan zanjirdagi tok kuchi.
59-rasmda tasvirlangan
elektr zanjirni yig’amiz. Ampermetrlarning ko’rsatishlarini kuzatib, quyidagi
xulosaga kelish mumkin:
zanjirning tarmoqlanmagan qismidagi tok kuchi uning
ayrim tarmoqlaridagi tok kuchlarining yig’indisiga teng:
I = I
1
+ I
2
.
Agar
bizda ikkita emas, balki
n
ta iste’molchi bo’lsa, u holda tarmoqdagi tok
kuchi
n
ta iste’molchidan o’tayotgan tok kuchlarining yig’indisiga teng bo’ladi:
I = I
1
+ I
2
+ I
3
+ … + I
n
. (2-formula)
6-Amaliy ish Mavzu: Xotira turlari va xususiyatlari Ishdan maqsad

6-Amaliy ish Mavzu: Xotira turlari va xususiyatlari Ishdan maqsad
Download
236,46 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
24.05.2024
Hajmi
236,46 Kb.
#252077
Download
236,46 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
6-Amaliy ish Mavzu: Xotira turlari va xususiyatlari Ishdan maqsad
Download
236,46 Kb.
Matnni ko'rish
- rasm. Muvofiqlashtiruvchi blok orqali moslashtirib uchta simni tortish: 1 -

32
2.4.10-Rasm.Tortish qisqichlar: a
- ponali NK;NKK pona-kovish; b
- boltli; v -bosimlangan; g -
simlarni qirqish talab
qilinmaydigan d bosimla-ngan; e
- po‗lat troslar uchun
bosimlangan; 1 - tana; 2 - po‗latli
anker
2.4.11-rasm.
Ushlab turuvchi: a) -
berk; b)-biriktiruvchi
qisqichlar;v)- tebra-
nib chiqaruvchi.
2.4.12-rasm.
Biriktiruvchi qisimlar:
a)-siqib
montaj
qilinadigan, cho‗zinchoqli;
b)
-
burab
montaj
qilinadigan, cho‗zinchoqli;
v) - momentli simlar uchun
bosimlanadigan,
cho‗zinchoqli; g) - bu ham
po‗lat
alyuminli
simlar
uchun.
Havo liniya simlarini ulash.
20-35 kV bo‗lgan
kuchlanishlarda
quyidagicha bajariladi: a) ankerli burchak turdagi tugundagi tayanch;
qisqichlari bilan ankerli va ponali shoxobilanishli; aylanma ulanishli,
siqish usulida o‗rnatilgan; ustma-ust
termitpatronlarda tugunli, har xil
ko‗ndalang kesimli va turli simlar - siqqich apparatda zichlash; b) osma
simlarda ulanuvchi cho‗zinchoqli (ovalnbiy) qisqichlar bilan, o‗rab
o‗rnatish usuli bilan. 20 kV dan yuqori HL larida bajarilishi kerak: a)
ankerli burchak
turdagi shleyfli tayanchlar, 240 mm
2
po‗latalyuminli
simlar va yuqorilarini termitli patronlar yordamida va energiya portlash
bilan zichlash; 500 mm
2
po‗latalyuminli va yuqorilarini ulab zichlovchilar
yordamida; alyumin qorishmali simlarini - ustma-ust tugunli siqib yoki
cho‗zinchoqli ajratgichlar bilan o‗rab olib o‗rnatilish usulida; b) osma
simlarda: 185 mm
2
po‗latalyuminli va po‗lat arqonlar 50 mm
2
gacha
cho‗zinchoqli ulanishli; o‗rab o‗rnatilish usulida; po‗lat alyuminli 240-400
mm
2
simlarni bosimli ulab siqish bilan, bo‗ylamasiga o‗rnatib
zichlash
usulida va energiya portlash bilan zichlash yordamida; 500 mm
2
po‗lat
alyuminli simlarni ulab siqish bilan, bo‗ylamasiga o‗rnatib zichlash usulida
2.4.10- rasmda tortish qisqichlar, 2.4.11- rasmda ushlab turuvchi
qisqichlar, 2.4.12-rasmda biriktiruvchi qismlar keltirilgan.
Bosimli
siqishdan keyin, ulanish siqilishda yoriq yo‗qligi tekshiriladi, agar yoriq
33
bo‗lsa siqilgan er kesib tashlanadi va yangitdan ulanadi.
Yoriq yo‗q bo‗lsa siqilish o‗lchami tekshiriladi,
bu siqilish M,
omburlarda cho‗ziq yuzali qilib bosimlab biriktirishga ruxsat etilgani
jadvalda keltirilgan belgi bilan, qisqichda aniqlanadi. Og‗ishi belgilangan
±10 mm dan ko‗p bo‗lmasligi kerak.
Elektr uzatish sim va yashindan himoyalovchi troslar montaji

31
2.4.8-rasm. a) -Bir vaqitda uchchala simni tortish uchun moslama; b)-Ponali montaj
siqqichli: 1- tana; 2 -planka; 3 -pona
Barabanlarni simlar bilan maxsus aravachalarga o‗rnatiladi, ular
yordamida bir vaqtning o‗zida bir nechta sim va troslar taqsimlanishi
bajariladi. Simlarni barabanlardan taqsimlash traktor va avtoyuritmalar
yordamida odatda bitta ankerli tayanchdan boshqasiga olib boriladi. Bu
holatda quyidagi talablar bajarilishi kerak.
Simlarni
(arqonlarni)
er
bo‗ylab
taqsimlash,
odatdagidek
harakatlanuvchi aravachalarda olib boriladi.
Simlarni taqsimlash va tortish, arqonlarni bevosita po‗lat traverslarda
va ilgaklarda bajarishga ruxsat byerilmaydi.
МОДУЛЬ - download

Qidiruv: МОДУЛЬ
Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Bluetooth модуль ва Arduino Uno орасидаги маълумотларни иккита йўналишли алмашлаш усулини ўрганиш. Маълумотларни узатиш учун асосда ётадиган назарий маълумотларни ўрганиш
1,07 Mb.
3
o'qib
Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Bluetooth модуль ва Arduino Uno орасидаги маълумотларни иккита йўналишли алмашлаш усулини ўрганиш. Маълумотларни узатиш учун асосда ётадиган назарий маълумотларни ўрганиш
379,71 Kb.
2
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Bob bo‗yicha nazorat savollari - Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov...

Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek Ergashboy o‘g‘li
Andijon mashinasozlik instituti mualliflar Maxsudov Moxirbek To
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek Ergashboy o‘g‘li
|
-MODUL. ELEKTR USKUNA VA JIHOZLARNI ISHLATISH

285
15.3 Transformatorlarning ish rejimini tekshirish. Transformatorlar
ishonchli ishlashini ta‘minlash………………………….………………177
16
Podstansiya kommutatsion apparatlarini ishlatish
16.1 Ajratgichni ishlatish. Bo‗lgich va qisqa tutashtirgichlarni nazorat
qilish…………………………………………………………………….182
16.2 Elegazli bo‗lgich va qisqa tutashtirgichlarni ishlatish. Yuklamani
o‗chirgichlar ishlatishini kuzatish……………………………………….186
16.3 Kam hajmli moyli o‗chirgichlarni ishlash ishonchligini ishlash
ishonchligini ta‘minlash…………………………………………………187
16.4 Elegazli o‗chirgichlarda elektr yoyini so‗ndirish operatsiyasi……191
-rasm. Obyektning balandligini o‗lchash: 1- quticha ko‗rinishdagi o‗lchov

2.4.15-rasm. Obyektning balandligini o‗lchash: 1- quticha ko‗rinishdagi o‗lchov
asbobi; 2- nazorat qilish teshigi; shishadagi: yuqorigi-3 va pastki-4 belgilar.
Osma simlar osilish o‗qini aniqlash uchun dastlab tayanchdagi simlar
osilish balandligini, keyin simning pastki osilish nuqtasidan yyergacha
bo‗lgan sim osilishi va qabul qilib olingan ko‗rsatgichlar nisbati topiladi.
Bundaay asbobda o‗lchash xatoligi 3...4% ni tashkil qiladi, bu to‗la
qo‗llash mumkinligini ko‗rsatadi.
36
Havo liniyani ishlatishga qabul qilish.
HL larda qurilish ishlari oxiriga еtkazilgach pudratchi yozma shaklda
buyurtmachiga HL ni ishga topshirishga tayyorligi va kuchlanishga
ulanishi mumkinligi haqida xabar beradi. Buyurtmachi ishchi komissiya
tuzadi, bu komissiya buyurtmachi vakili (rais), pudratchi, loyiha tashkiloti,
davlat nazorat tashkiloti vakillaridan tashkil topgan bo‗ladi.
Ishchi komissiya:
loyihadagi bajarilgan qurilish-montaj ishlar hajmi, smetadagi,
me‘yoriy hujjatlar bo‗yicha, qurilish-montaj ishlar bajarilishi to‗g‗ri
kelishini tekshiradi;
HLni atroflicha berk ishlarni ora-sira holatda qarab chiqiladi;
bajarilgan ishlar sifati tekshiriladi va ularga baho byeriladi;
ko‗pincha HL Zaminlash qurilmalar qarshiliklarini ulchagan
protokollari, o‗lchash protokllari tuziladi;
HL ni nazorat qilishdagi aniqlangan nuqsonlar va kamchiliklarga
ro‗yxat tuziladi;
Pudratchi ishchi komissiyaga quyidagi hujjatlarni tag‗dim etadi:
qurilish-montaj ishlari bajarilishida qatnashgan yollanma tashkilotlar
(subpodryadchiklar) ro‗yxati;
to‗plamli ishchi chizmalar bilan HL loyihasi;
HL pasporti;
barcha tayanchlar nomyerlari va HL ning uch liniyali chizmasi bilan
fazalar raglanishi; simlar va troslar montaji va HL qurilish bo‗limi ishchi
jurnallari;
HL kesishgan va o‗tishlar o‗lchamlari va nazorat qilishga, aloqador
tashkilotlar vakillari bilan pudratchi birga to‗zgan protokollar;
HL Zaminlash qurilmalari o‗lchov protokollari;
Ishchi komissiya HL ni ishlatishga qobo‗l qilishda, aniqlangan
nuqsonlar va kamchiliklarni pudratchi tomonidan bartaraf qilgani haqida
akt tayyorlaydi:
HL ni ishlatishga qabul qilish uchun qabul komissiyasini tayinlanadi,
bo‗larga pudratchi qo‗shimcha akt va hujjatlarni taqdim etadi:
tasdiqlangan loyiha-smeta hujjatlari;
ishchi komissiyaning HL ni Qabul qilish haqidagi aktlar;
HL trassasiga ajratilgan er hujjatlari;
HL qurilishining haqqiy narxi, loyihada tasdiqlab qayd qilinganga
to‗g‗ri kelishi haqidagi ma‘lumotnoma.
Qabul komissiya taqdim etilgan hujjatlarni tekshiradi, ishchi
komissiya aktlarini ko‗rib chiqadi, HL ni ko‗zdan kechiradi, ularning
loyihaga mos kelishini, bajarilgan ishlar sifatini aniqlaydi, ishchi
37
komissiya ko‗rsatgan nuqsonlar va kamchiliklar bartaraf etilganini
tekshiradi va HL ishga tushirishga tayyorligini aniqlaydi.
|
-rasm. A- qoziqli izolyatorlar: a) - 0,38 kVHL uchun ТФ; b) -6-10 kVHL uchun

30
2.4.7-rasm. Montaj bo‗lagi yordamida shodalarni osish: a)- ПРМ umumiy bo‗laginmg
ko‗rinishi; b) - shodalarni ko‗tarish va mahkamlash prinsipial sxemalari; 2- shodalar
ishchi holati; 3 - tayanchga shodalar ildirilgandan keyin montaj qilingan bo‗laginmg
ishchi holatga o‗tishi.
Shodani shunday holatda ko‗tariladiki, montaj bo‗limini bo‗sh еlkasi
tayanchga mahkamlangan odatdagi qisqichga to‗g‗ri
kelsin va bu holatda
montaj bo‗limi 90° ga buriladi va shoda o‗zining ishchi holatida tayanchga
osilib qolgan bo‗ladi.
Barcha armatura elementlari shplintlanadi va talablariga mos
ravishda har bir qism inlariga qulflar o‗rnatiladi.
-rasm. Tayanchlarni o‗rnatish: a) - trassa bo‗ylab tayyor tashilgan yoki

28
yordamida bajariladi.
Poydevor va izolyatorlar montaji.
6-35 kV HL metal tayanchlar temir-beton poydevorlarga yoki
qoziqlarga
o‗rnatiladi.
Ularni
o‗rnatish
ishlari
temir-beton
konstruksiyalarini va HL loyiha ishchi matyeriallari qonun qoida (QQ) va
ko‗rsatmalarga (K) mos ravishda bajariladi.
Qurilish ish unumdorligi va
sifati yuqori bo‗lishi uchun yig‗ma poydevorlarni ko‗proq qo‗llash tavsiya
etiladi.
Yig‗ma va to‗g‗ri burchakli poydevorlar tagiga chuqurlar qazishda
bir ko‗rakli, zanjirlarda harakatlanuvchi E-652 turdagi ekskavatordan
foydalanish mumkin va ular yuklarni ko‗tarib tushuruvchi kran sifatida
tayanchlar montajida foydalaniladi. Ekskavator ko‗ragiga 0,65 m
3
va eng
chuqur qazishi 5560 mm.
Odatdagi еrlarni portlatib chuqurlar qazish
usulida olib borilishi
mumkin. Agar kerak bo‗lsa bir vaqtning o‗zida kiritgichlar botiriladi va
erlash elektrodlar Poydevorni o‗rnatishda ruxsat etilgan joylashtirish
kiritgichlarga mahkamlanadi.Qurilish ish unumdorligi va sifati yuqori
bo‗lishi uchun yig‗ma poydevorlarni ko‗proq qo‗llash tavsiya etiladi.
Ruxsat etilgan chegarali yig‗ma
poydevorlarni va qoziqlarni
o‗rnatish 2.1- jadvalda ko‗rsatilgan.
Yirik beton poydevor tagiga bostirilgan, anker boltlar og‗ishi, loyiha
o‗lchamlaridan oshmasligi kerak: boltlar o‗qlari orasidagi gorizontal
masofa bo‗yicha, bir oyoqli tayanchlarni mahkamlash uchun o‗rnatiladigan
masofa ±10 mm; anker boltlar yuqorigi belgilanishlari ular orasidagi farq
20 mm. Poydevorlar o‗rnatilish, chuqurligi qatiy loyiha bo‗yicha qabul
qilinadi.
2.4.1- jadval
Geometrik o‗lchamlari
Tayanchlar uchun ruxsat
etilgan
Mustaqil
turuvchilar
Tortilishi
Chuqurlar tag satx HL larining farqlanishi
10 mm
10 mm
Rejadagi poydevorlar o‗qlari oralig‗idagi
masofa
±20 mm
±50mm
Vertikalli belgilanishlar bilan poydevorlar yuqori qismlari
orasidagi farq
20 mm
20 mm
Poydevorlar tayanchlari bo‗ylama o‗qlari og‗ish burchagi
10 301
±10301
U ko‗rinishdagi anker boltning og‗ish o‗qlar burchagi
-
±20301
Rejadagi poydevorlar markazining siljishi
-
50mm
Hozirgi davrda temir-beton tag zinalar ko‗rinishidagi yoki
zamburug‗ shaklli temir-beton kiritgichlar keng qo‗llanilmoqda.
29
Poydevorlar montaji, yuqorida ko‗rsatilgani kabi bajariladi. Yig‗ma
temir- beton poydevorlarni montaj qilishda alohida turuvchi va tortib
turuvchi tayanchlarda ruxsat byerilganlari ko‗rsatgichlariga
mos ravishda
olib boriladi.
Izolyatorlar montaji. Izolyator va liniya armaturalari davlat
standartlariga mos keladigan talablarga va texnik shartlarga javob
beradigan bo‗lishi kerak. Ularni qo‗llash qo‗idagicha tekshiriladi: liniya
armaturalari va izolyatorlar partiyasiga ishlab
chiqarish korxona pasporti
borligi, izolyatorlar yuzalarida yoriqlar yo‗qligi, kemtik, siniqlar, emal
qatlam jarohatlari va yana po‗lat artmaturalarning sementlangan yoki
farforga nisbatan buralishi;
liniya armauralarida yoriqlar, rezbalari va
ruhlangan yuzalar kemtik va jarohati, ezilgan izlari yo‗qligi tekshirishdan
o‗tkaziladi (2.4.6- rasm).
-MODUL. 
ELEKTR - Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek...

284
9.4
AVM avtomatik uzgichlar montaji…………...…………………..127
9.5
A-3100 avtomatik uzgichlar montaji. AP-50 avtomatik uzgichlar
montaji…………………………………………………………………..128
10
Elektr motorlar montaji.
10.1 Elektr matorlar haqida umumiy ma‘lumotlar………….………….134
10.2 Elektr matorlarni tashish. Tayyorlov ishlari………………………137
10.3 Elektr matorlar montajini bajarilish. ……………………………...137
11
Yerga zaminlagichlar montaji.
11.1 Zaminlash haqida ma‘lumotlar…………………………………...143
11.2 Zaminlash qurilmalar turlari. Zaminlash qurilmalar montajining
bajarilishi………………………………………………………………..145
11.3 Bino ichida oʻrnatilgan qurilmalarni zaminlash…………………..148
-rasm. Kuch kabellarining ko‗ndalang kesimi: a - dumaloq va segmentli ikki tolali

39
uchun qo‗llaniladi. Ekranlar yarim o‗tkazgichli qog‗ozlardan va alyumin
yoki mis yassi tasmadan (falgasidan) tayyorlanadi.
To‗ldirgichlar kabel qismlari tuzilishini bo‗shliqlarini bartaraf qilib
zich berkitish maqsadida kerakli ko‗rinish berish va kabel tuzilishining
mexanik mustahkamligini oshirish uchun zarur. To‗ldiruvchilar sifatida
qog‗oz tasmalardan yoki kabel to‗qimasidan, plastmassalar ipidan yoki
rezinalar qo‗llaniladi.
Qobiqlar, alyuminli, qo‗rg‗oshinli, toblangan po‗lat tasmali,
plastmassali va yonmaydigan rezinali (nayritli) kabel qobiqlari kabelning
ichki qismlarini namdan, kislotalardan, gazlardan va boshqalardan emirilib
ketishdan himoya qiladi.
Himyalovchi qoplama. Kabel qobig‗i tashqi ta‘sirdan va kimyoviy
yoki mexanik ta‘sirdan emirilib ketishi mumkin, shu sababli, ularni
kimyoviy qoplama bilan qoplanadi. Bularga yostiqcha, zirxlangan qoplama
va tashqi qoplamalar kiradi. Kabellarning tuzilishiga qarab bir, ikki yoki
uch kimyoviy qoplamalar qo‗llaniladi. Yostiqcha shimdirilgan kabel
to‗qimasidan
va
boshqa
shunga
teng
keladigan
tasmadan,
mustahkamlangan qog‗ozdan, bitum to‗plamli yoki bitumdan tayyorlanadi.
Kabel qobig‗ini mexanik jarohatlanishdan ishlatilish sharoitiga
muvofiq po‗lat tasma yoki zirxlangan similar bilan o‗raladi.
Kabel zirxini zanglashlardan saqlash uchun uning yuzasi
(tashqarisidan) qoplama bilan qoplanadi, bu qoplama kabelning qatlamidan
yoki shisha to‗qimadan, bitum to‗plami bilan shimitilgan va bitum
zichlangan polivinilxloridli yoki polietilenli shlangdan tayyorlangan
bo‗ladi.
MUNDARIJA 
Kirish - Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek...

283
5.4
Kichik hajmli moyli uzgichlar montaji. Elegazli uzgichlar haqida
umumiy ma‘lumotlar………………...…………………………………...82
5.5
Elegazli uzgichlar montaji. Kuch uzgichlarning yuritmalari haqida
ma‘lumotlar……………………………………………………………….83
5.6
Uzgich
yuritmalariga
qoʻyiladigan
talablar.
Uzgichlar
kontaktlarining bir vaqtda ulanib- ajralishini rostlash……………………85
6
Podstansiya himoya va oʻlchov transformatorlar montaji
6.1
Oʻlchov transformotorlari………………………………………….90
6.2
Naychali razryadniklar. Vintilli razryadniklar…………..…………92
6.3
Nochiziqli oʻta kuchlanishni cheklagichlar. Betonli reaktorlar…....96
-rasm. Kabel joylashtirgich: 1 - yordamchi pichoq; 2 - kabel barabani; 3 -

46
tortishga ruxsat beriladi.
Kabellarni joylashtirishda yig‗ma kabellar tizimi keng qo‗llanila
boshladi, ular yuqori tokchali (polkali) tayanchlarga mahkamlash
imkoniyatiga ega va payvandlashni talab qilmaydi. Bunday tizimlar montaj
joyida alohida qismlardan yig‗iladi. Payvandlangan
kabel tizimlari keng
qo‗llaniladi. Kabellar bevosita tizim tokchalariga payvandlangan
jo‗yalarga (lopatok), tokchalar ustiga kameralar ichiga o‗rnatiladi.
Kabellarni to‗g‗ri gorizontal obyektlarda joylashtirishda, to‗xtatish va
ulanish muftalari ikki
tomonlama bukilgan еrlarida, yo‗l burilishlarida,
bevosita uch muftalarida oxirgi nuqtalarida, fermalarga,
qoplamalarga
yotqiziladi. Devorlarga qattiq mahkamlanishi zarur. Vertikal yotqizilishda
har 1000-2000 mm da kabel qattiq mahkamlanadi. Burilishlarda bukilishga
bir tekis mahkamlanadi va bukilish radiusi oldingi holatida qoladi, va bu
bino tashqarisida ham shunday qoladi (3.2.6, 3.2.7, 3.2.8 - rasmlar).
Qurilish po‗lat obyektlarining olovga
chidamligini oshirish uchun
kabel yotqizilgan joyga yaqin joylashgan obyektlarda saqolvchi shishib
turuvchi qoplama EVM-2 bilan qoplanadi.
Bu qoplama obyektlar olovga chidamliligi 0,25 dan 0,75 soatga oshadi.
Kabel yo‗llarini loyihalashda borgan sari muammolarni samarali
echishda EVM lar yordamida, kabelni tejash va kabel yo‗li o‗tishda barcha
sharoitlarini hisobga olgan holda bajarilishi yo‗lga qo‗yilmoqda.