Emosional holatni boshqarish

|
Emosional holatni boshqarish
|
bet | 213/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Emosional holatni boshqarish. Boshlovchi pedagog birinchi marta o’zini juda ishonchsiz sezadi. O’ziga qarab turgan ko’zlarning taz’yiqi natijasida uni titroq bosadi, nutqi uzuq-yuliq, pala-partish, o’zini yo’qotib qo’yadi. (chunki u o’z ustidan kulishlaridan qo’rqadi). Bularning barchasi o’qituvchidan bo’lajak mashg’ulot oldidan o’zini ruhiy fiziologik jihatdan tayyorlashni, muloqot paytida o’z emosional holatini boshqara bilishni talab etadi.
O’z-o’zini boshqarish qobiliyatini aniqlash uchun B.M.Cherniy tuzgan testdan foydalanish mumkin:
“Ha yoki yo’q” so’zlari bilan hissiyot-holatingizga tegishli bo’lgan savollarga javob bering:
- Har doim xotirjam, toqatlimisiz?
- Sizning ta’bingiz har doim tuzukmi?
- Auditoriyada mashg’ulot o’tayotganda, unga diqqat va saranjomlik sizni tark etmaydimi?
- Siz o’z his-hayajoningizni boshqara olasizmi?
- Siz o’z o’rtoqlaringiz va yaqinlaringizga nisbatan diqqat e’tiborli va mehribonmisiz?
- Siz o’rganish kerak bo’lgan materialni yengil o’zlashtira olasizmi?
- Sizda o’zingiz xalos bo’lishni istagan salbiy odatlar yo’qmi?
- Siz qaysidir vaziyatda o’zimni noto’g’ri tutdim, deb afsuslanasizmi? “Ha va yo’q” javoblarini hisoblab, xulosa chiqarish mumkin. Agar barcha javoblar ijobiy bo’lsa, vazminlik, o’z-o’zini boshqara bilish, yoki o’ziga ortiqcha baho berishni ko’rsatadi. Agar barcha javoblar yoki ularning ayrimlariga salbiy javob to’g’ri kelsa, bu kishining notinchligi, o’ziga ishonchsizligi, o’ziga tanqidiy qarashidan dalolat beradi. Aralash javoblar (“Ha” ham “yo’q” ham) o’z nuqsonlarini ko’ra bilishni ko’rsatadi, bu esa o’z-o’zini tarbiyalash tomon birinchi qadamdir.
O’z-o’zini boshqarish usullari sifatida quyidagilarni keltirish mumkin:
- yaxshilik, mehribonlik va optimizimni tarbiyalash;
- o’z xulq-atvorini nazorat qilish (mushak zo’riqishi, harakat tezligi, nutq, nafas olish);
- faoliyatda dam olish (mehnat, musiqa, kitobxonlik, yumor, imitasion o’yinlar).
Navbatdagi usullar organizmning faoliyatini nazorat qilishga asoslanadi. Xususiy qayg’urishlar chuqurligini o’zgartirish mumkin. Buning uchun tashqi ta’sir zarur bo’ladi. Bunga nazoratni nimaga qaratish lozim? Albatta mimika, suyak muskullari, nutq tezligi, nafas olishni mo’tadillashtirish lozim bo’ladi.
Jismoniy va ruhiy jihatdan organizmni bo’shashtirish uchun autogen mashqlar (psixik o’z-o’zini boshqarish) o’ziga xos psixofizik gimnastik mashqlar bo’lajak o’qituvchi uchun nafas olish va nutq ohangini tarbiyalashda xizmat qiluvchi mashqlar qatoridan joy olmog’i lozim. Psixik o’z-o’zini boshqarish o’z tarkibiga relaksasiya (bo’shashuv holati) va kasbiy zarur bo’lgan sifatlarni egallash uchun o’z-o’zini ishontirish formulalaridan foydalanishni qamrab oladi. Buning uchun chordona qurgan holda maxsus formulalar yordamida og’irlik va issiqlik sezgisini organizm a’zolari - qo’l-oyoqda hosil qilish, muskullarni bo’shashtirish, tinchlanishni mashq qilish mumkin. Shundan so’ng quyidagi formula asosida quyidagilarni ovoz chiqarib aytib o’z-o’zini u yoki bu faoliyatda safarbar etish mumkin:
“Men xotirjamman. Darsimni yaxshi o’tyapman. Talabalar yaxshi tinglashyapti. O’zimni erkin his etyapman. Men darsga yaxshi tayyorlanganman. Dars qiziqarli. Talabalarning barchasini bilaman va ko’ryapman. Men darsni yaxshi o’taman. Mening darsimga talabalar qiziqishadi. Men o’zimga ishonaman, kuchliman. Men o’zimni yaxshi tuta olaman. Ruhiyatim yaxshi. O’qitish qanday yaxshi. Talabalar meni hurmat qilishadi, tinglashadi va mening talablarimni ijro etishadi. O’qituvchilik kasbi menga yoqadi. Men - o’qituvchiman!”.
Biroq pedagogik faoliyatning boshida ro’y beradigan qiyinchiliklarni yengib o’tish uchun katta bardosh, iroda, sabr-toqat talab etilishini yoddan chiqarmaslik lozim.
|
| |