nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
MOOC PLATFORMALARI - Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakulteti informatika kafedrasi

|
Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakulteti informatika kafedrasi
|
bet | 6/13 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #250401 |
Bog'liq Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakultMOOC PLATFORMALARI
Coursera (https://www.coursera.org/) — MOOC platformalarining yuzi hisoblanadi. Platforma 2012-yilda Stenford universitetining kompyuter fanlari professor-o‘qituvchilari tomonidan tashkil etilgan. Coursera platformasi birinchilardan bo‘lmasa-da, o‘qitish strategiyasining to‘g’ri tanlanganligi hamda tijoratga yo‘naltirilganligi bilan bugungi kunda onlayn ta’limda yetakchiga aylandi. 190 dan ziyod ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilari mana shu platforma resurslari bilan ishlaydi (1-rasm).
Kurslar: fizika, muhandislik, tibbiyot, gumanitar fanlar, matematika, biznes, informatika va boshqalar. Interfeys tili: ingliz.
Kurs tili: ingliz (asosiy) va boshqa tillar, deyarli barcha kurslarda subtitrlar mavjud.
1-rasm: Coursera platformasi ko‘rinishi
Khan Academy (https://khanacademy.org/) — platformasi boshqa MOOClardan farqli ravishda ta’limga interfaollik va o‘yin texnologiyalarini olib kirgan va o‘z davrida birinchilardan bo‘lgan mashhur loyiha. Bugungi kunga kelib platforma 36 dan ortiq tilda (o‘zbek tili ham mavjud) 10 mingdan ortiq kichik video darslar yaratgan. Platformada 100 mingdan ziyod interfaol misol va topshiriqlar joy
olgan. Khan Academy darslari 190 dan ortiq mamlakatda o‘tiladi va hozirgi kunda 74 milliondan ortiq o‘quvchi platformadan foydalanadi. Asosiy jihati shundaki, platformadan maktab fanlari dasturlari va ko‘plab darslar, shuningdek, farzandlari bilan shug’ullanishi uchun ota-onalarga mo‘ljallangan metodik qo‘llanmalar joy olgan (2-rasm).
Kurslar: matematika, informatika va dasturlash, fi zika, astronomiya, kimyo, moliya, iqtisodiyot, biologiya, tibbiyot va boshqa fanlar. Interfeys tili: bir necha tilda (o‘zbek tili ham mavjud).
Kurs tili: ingliz va boshqa tillarda. Subtitr mavjud.
2-rasm: Khan Academy platformasi ko‘rinishi
Лекториум (https://www.lektorium.tv/) notijoriy loyiha bo‘lib, o‘quv materillarini ommaviy onlayn ochiq kurslar formatida yaratadi. Shuningdek, suratga olingan videodarslarni joylashtiradi. Platforma maktab o‘quvchilari, ota-onalar, abituriyentlar, mutaxassislar uchun har xil o‘quv dastur va darslarini taqdim etadi.
Kurslar: kompyuter bilimlari, muhandis dasturlash, ingliz tili, antropologiya, arxitektura, astronomiya, astrofi zika, bioinformatika.
Interfeys tili: rus tili. Kurs tili: rus va boshqa tillarda. Subtitr mavjud.
|
| |
Kelgusi rejalar - Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakulteti informatika kafedrasi

|
Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakulteti informatika kafedrasi
|
bet | 9/13 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #250401 |
Bog'liq Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakultKelgusi rejalar
(tahlil, oʻzgarishlar)
|
O‘qituvchi o‘z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
Asosiy tushunchalar:
Onlayn kurslar, MOOC platformasi
Darsning blok-chizmasi:
|
Darsning borishi
|
Vaqt
|
Usullar
|
1
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish;
Navbatchi axboroti;
yangiliklar.
|
3 daqiqa
|
|
2
|
O‘tilganlarni takrorlash
|
7-daqiqa
|
Test, savol-javob;
|
3
|
Yangi mavzu bayoni
|
20-daqiqa
|
Ma’ruza, aqliy hujum.
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
12
daqiqa
|
savol-javob;
mashqlar bajarish;
|
5
|
Yakuniy xulosalar chiqarish,
Uyga vazifa berish
|
3 daqiqa
|
O‘qituvchi darsning yakuniy xulosalarini chiqaradi.
|
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
O‘qituvchi o‘quvchilar bilan ingliz tilida salomlashadi, navbatchi axboroti tinglanadi. Darsda ishtirok etmayotgan o‘quvchilar sinf jurnalida qayd etiladi. Kunning muhim yangiliklari aytib o‘tiladi.
Good morning boys and girls. (Assalomu alaykum bolalar.)
Glad too see you. (Sizlarni ko‘rganimdan xursandman.)
Sit down please! Let’s start our lesson. (Marhamat o‘tiring, bugungi darsimizni boshlaymiz.).
Sinf o‘quvchilari ikki guruhga bo‘linib, guruhlar nomlanadi (Internet va Ziyonet).
Darsning topshiriqlarini o‘quvchilarga tanishtiriladi.
Oʻtilganlarni takrorlash:
O‘qituvchi o‘tilgan mavzu bo‘yicha uyga berilgan vazifani so‘raydi. Uy vazifasini bajarganlar baholanadi.
Baholash tartibi: 5 ballik tizim
Baholash tartibi: 5 ballik tizim
5 ball – Note book rasmi tushirilgan nishon;
4 ball – Printer rasmi tushirilgan nishon;
3 ball – USB modem rasmi tushirilgan nishon;
2 ball – flashka rasmi tushirilgan nishon;
1 ball –CD disk rasmi tushirilgan nishon;
O‘quvchilarni darsga tayyorlash va o‘tilgan mavzuni esga olish uchun 2 guruhga test beriladi:
1. MOOC platformalari nimaga xizmat qiladi?
2. cMOOCs va xMOOCsning farqli jihatlari nimada?
3. MOOC platformalarida ta’lim olish va sertifi katga ega bo‘lish uchun pul to‘lanadimi?
4. Topshiriqqa asoslangan MOOC platformalarida o‘quv jarayoni qanday tashkil etiladi?
|
| |
-SINF DARSLIGINING “MOOC ASOSIDA MASOFAVIY TA’LIM OLISH” MAVZUSI BO‘YICHA DARS ISHLANMA

|
-SINF DARSLIGINING “MOOC ASOSIDA MASOFAVIY TA’LIM OLISH” MAVZUSI BO‘YICHA DARS ISHLANMA
|
bet | 8/13 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #250401 |
Bog'liq Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakult6-rasm: Udacity platformasi ko‘rinishi
8-SINF DARSLIGINING “MOOC ASOSIDA MASOFAVIY TA’LIM OLISH” MAVZUSI BO‘YICHA DARS ISHLANMA.
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Mooc asosida masofaviy ta’lim olish
|
Maqsad va vazifalar
|
Darsning ta’limiy maqsadi: Onlayn ta’lim haqida ma’lumot berish. Onlayn ta’lim platformalari haqida tanishtirish.
Darsning rivojlantiruvchi maqsadi: O‘quvchilarga MOOC masofaviy ta’lim platformasidan foydalanishni o‘rgatish.
|
Oʻquv jarayonining
mazmuni
|
MOOC platformasida masofaviy ta’lim olish
|
Oʻquv jarayonini
amalga shirish
texnologiyasi
|
Uslub:Aralash, kompyuterlashtirilgan, amaliy.
Shakli: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash
Vosita:Kompyuter, slaydlar, darslik, plakatlar, test kartochkalari, tarqatma materiallar, Internet tarmog’i.
Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.
Nazorat: Ogʻzaki, savol-javob, test, kuzatish.
Baholash: Ragʻbatlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan
natijalar
|
O‘quvchilar MOOC platformasida masofaviy ta’lim olish haqida ma’lumotlar oladilar.
|
|
|
| |
-rasm: Лекториум platformasi ko‘rinishi

|
-rasm: Лекториум platformasi ko‘rinishi
|
bet | 7/13 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #250401 |
Bog'liq Navoiy davlat pedagogika instituti matematika-informatika fakult3-rasm: Лекториум platformasi ko‘rinishi
EdX (https://www.edx.org/) Garvard va Massachusets texnologiya institutlari tomonidan 2012-yilda tashkil etilgan bo‘lib, dunyo bo‘yicha barcha ta’lim oluvchilar uchun yuqori sifatli kurslarni taklif etadi. Platformada Massachusets texnologiya instituti tomonidan o‘quvchilar uchun mexanika bo‘yicha kurs ochilgan. Kursning maqsadi — o‘quvchilarga fi zikaning murakkab mavzularini tushunishga yordam berish va mustaqil yechim topishga o‘rgatish. Kurs, shuningdek, o‘rta maktab o‘quvchilariga imtihonlarga tayyorgarlik ko‘rishda yaqindan yordam beradi. Laboratoriya uchun virtual laboratoriyalarning joylashtirilganligi ham kursning jozibasini yanada orttiradi. Kurslar bepul, faqat sertifi kat uchun pul to‘lanadi.
Kurslar: arxitektura, san’at va madaniyat, biologiya va hayot fanlari, biznes va menejment, kimyo, kommunikatsiya, kompyuter bilimlari, ma’lumotlar bazasi va statistika, dizayn, iqtisod va moliya, ta’lim, elektronika, tarix, til, huquq, adabiyot, matematika, gumanitar fanlar, musiqa, tibbiyot, falsafa va boshqalar.
Interfeys tili: ingliz tili Kurs tili: ingliz va boshqa tillarda. Subtitr mavjud.
4-rasm: EdX platformasi ko‘rinishi
Udemy (https://www.udemy.com/) – ma’lum bir mavzu bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni egallash uchun ajoyib vosita. Udemyda nafaqat bilim olish, balki o‘zining darslarini joylashtirish orqali daromad topish imkoniyati ham mavjud. Shu sababli, platformada 20 000 dan ortiq kurs va 4 millionga yaqin foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tgan. Kurslar pullik va bepul bo‘lib, kursni tugatganidan keyin ta’lim oluvchilarga sertifi kat rasmiylashtiriladi.
Kurslar: moliya va buxgalteriya, axborot texnologiyalari va dasturiy ta’minot, dizayn, marketing, biznes, ishlab chiqarish, sog’lom hayot, musiqa, suratga olish va boshqalar.
Interfeys tili: ingliz, rus tili va boshqa tillar.
Kurs tili: ingliz, rus va boshqa tillarda. Subtitr mavjud.
5-rasm: Udemy platformasi ko‘rinishi
Udacity(https://www.udacity.com/) Stenford universiteti professorlari Sebastyan Truno, David Stavens va Mike Sokolsky tomonidan tashkil etilgan xususiy notijorat ta’lim kompaniyasi. Udacity onlayn kurslari universitet professorlari, shuningdek yetakchi soha ekspertlari tomonidan yaratilgan.
Kurslar: kompyuter texnologiyalari, dasturlash tillari, matematika, fi zika, dizayn, tadbirkorlik va boshqalar.
Interfeys tili: ingliz tili
Kurs tili: ingliz tili va boshqalar.
|
| |
rivojlanishi natijasida milliy iqtisodning yangi tarmoqlarini vuzaga keltiradi

|
rivojlanishi natijasida milliy iqtisodning yangi tarmoqlarini vuzaga keltiradiBog'liq axborotlashtirishrivojlanishi natijasida milliy iqtisodning yangi tarmoqlarini vuzaga keltiradi.
Axborot texnologiyalari iqtisodiy masalalami hal etishda quyidagi asosiy
jarayonlami o'z ichiga oladi:
1) axborotni yig'ish va ro'yxatdan o'tkazish;
2) axborotni tartiblash, tahlil qilish va uzatish;
3) ma’lumotlarni kodlashtirish;
4) m a’lumotlarni saqlash va izlash;
5) iqtisodiy axborotni qayta ishlash;
6) axborotni chop etish va axborotdan foydalanish;
7) qaror qabul qilish, boshqaruv ta ’sirini ishlab chiqish.
Axborot xususiyatlarini o'rganish hamda inson faoliyatining turli
sohalarida foydalanish va tarqatish bilan shug'ullanadigan fan
informatika
deb ataladi. Informatikaning asosiy
vazifasi
— davlat boshqaruv organ-
larining, sanoat va tadbirkorlik hamda boshqa sohalardagi axborot ehtiyojini
qondirish uchun moddiy-texnik bazani yaratishdir.
Informatikaning asosiy uchta yo'nalishi mavjud.
Birinchi yoinalish
— axborotni uzatish, yig'ish va qayta ishlashning
texnik vositalarini rivojlantirish nazariyasi bilan bog'liq. U o'z ichiga
hisoblash komplekslarini, lokal va global hisoblash tarmoqlari, aloqa
nazariyasini olgan keng ilmiy-ommaviy sohadir.
Ikkinchi y o ‘nalish
ma’lumotlarini qayta ishlash bo'yicha har xil
amaliy vazifalami hal etish yuzasidan turli kategoriyadagi foydalanuvchilar
uchun texnik vositalar bilan samarali ishlashni tashkil qilish imkonini
beradigan, dasturiy ta ’minotni ishlab chiqishga yo'naltirilgan, matematik
va amaliy fanlar kompleksini o'z ichiga olgan dasturlashtirishdir.
Bu yo'nalishga algoritmlashtirish tillari nazariyasi, ma’lumotlami
tashkil etish, saqlash, qidirish va qayta ishlash nazariyasi, tizimli hamda
amaliy dasturlashtirish nazariyasi kiradi.
Axborot tizimini yaratishda ikkinchi yo'nalishni umumiy va amaliy
dasturiy ta ’minot deb atash qabul qilingan.
|
| |
Maxfiy axborot - Axborot texnologiyasi va tizimlari

|
Axborot texnologiyasi va tizimlari Pdf ko'rish
|
bet | 163/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirishMaxfiy axborot
— foydalanilishi qonun hujjatlariga muvofiq cheklab
qo'yiladigan hujjatlashtirilgan axborot.
Mijoz (klient)
— vazifa, ishchi stantsiya yoki kompyuter tarmog'idan
foydalanuvchi.
Multimedia vositalari (multimedia — ko'pvositalilik)—
informati
kaning dasturiy va texnikaviy vositalari asosida audio, video, matn, grafika
va animatsiya (obyektlarning fazodagi harakati) effektlari asosida o'quv
materiallarini o'quvchilarga etkazib berishning mujassamlangan holdagi
ko'rinishi.
Operatsion tizim (OT)
— EHM zaxiralarini boshqarish, amaliy
dasturlarni chiqarish va ulaming tashqi qurilmalar, boshqa dasturlar bilan
o'zaro aloqasini amalga oshiruvchi, shuningdek, foydalanuvchining
kompyuter bilan muloqotini ta'minlovchi dasturiy vositalar yig'indisi.
229
Ommaviy axboro.
— cheklanmagan doiradagi shaxslarga mo'ljallangan
hujjatlashtirilgan axborot, bosm a, audiovizual ham da boshqa xabarlar va
materiallar.
Raqamli hisoblash mashinalari (R H M )
— diskretli ishlaydigan
hisoblash m ashinalari bo'lib, diskret, aniqrog'i raqamli shaklda taqdim
etilgan axborot bilan ishlaydi.
Serverlar
— barcha stantsiya tarmoqlaridan olingan so'rovlam i qayta
ishlash u ch u n ajratilgan ko'p kishi foydalanadigan qudratli m ik ro-E H M
lar.
Skaner
— qog'ozli tashuvchilardan avtom atik hisoblash va ShK ga
m ashinada yozilgan matnlar, grafiklar, rasmlar, chizm alarini kiritish
u chun m o'ljallangan m oslam a.
Elektron aloqa
— axborotlarni qayta ishlash va uzatishda elektron
usullardan foydalanish.
Tezaurus
— axborotdan foydalanuvchi yoki tizim ga ega bo'lgan
|
| |
Uchinchi y o ‘nalish — - Axborot texnologiyasi va tizimlari

Kibernetika — texnik, biologik. ijtimoiy va boshqa turli tizimlarda
boshqaruvning umumiy tamoyillari haqidagi fandir.
Informatika yangi axborotni ancha keng, kibernetika kabi turli
obyektlarni boshqarish vazifalarini amaliy hal etmay, o'zgartirish va barpo
etish jarayonlarini o'rganadi. Shu bois informatika haqida kibernetikadan
ancha keng fan sohasi degan tasawur hosil bo'lishi mumkin. Biroq,
boshqa jihatdan, informatika kompyuter texnikasi bilan bog'liq bo'lmagan
m uammolar yechimi bilan ifodalanmaydi. Bu, shubhasiz, uning
umumlashtiruvchi xususiyatini cheklaydi.
Kibernetika nuqtayi nazaridan axborot obyektni boshqa bir obyektda
aks ettirish jarayonini o ‘ziga mujassamlashtiradiki, bu narsa boshqaruvni
amalga oshiradi, iqtisodiyotni rejalashtirishning iqtisodiy matematik
usullaridan foydalanish, uni intensiv taraqiyot yo'liga solish imkoniyatini
beradi.
Informatika kompyuter texnikasi rivojlanishi tufayli yuzaga keldi,
unga asoslanadi va usiz mavjud bo'la olmaydi. Kibernetika kompyuter
texnikasining barcha yutuqlaridan unumli foydalansa ham, lekin obyektlarni
boshqarishning turli modellarini yaratgan holda o'z-o'zicha rivojlanaveradi.
Kibernetika va informatika tashqi jihatdan bir-biriga juda o'xshash bo'lsa
ham, lekin:
• informatika — axborot va uni qayta ishlovchi texnikaviy, dasturiy
vositalar xususiyatlariga asoslanadi;
• kibernetika esa — obyektlar modellarining konsepsiyalarini ishlab
chiqish va qurishda xususan axborotdan keng foydalanishi jihatidan
farqlanadi.
Informatika keng m a’noda insoniyat faoliyatining barcha sohalarida
asosan kompyuterlar va telekommunikatsiya aloqa vositalari yordamida
axborotni qayta ishlashi bilan bog'liq fan, texnika va ishlab chiqarishning
xilma-xil tarmoqlari birligini o'zida namoyon etadi.
Informatikani tor m a’noda o'zaro aloqador uch qism — texnik
vositalar (hardware), dasturiy vositalar (software) va algoritmli vositalar
(brainware) sifatida tasawur etish mumkin. O'z navbatida informatikani
ham umuman, ham qismlari bo'yicha turli jihatlardan: xalq xo'jaligi
tarmog'i, fundamental fan, amaliy fan sohasi sifatida ko'rib chiqish
mumkin (2.1-rasm).
Informatika
pochta aloqasining yuzaga kelishi

resurslar Moddiy ishlab sulot
motlar
Axborot
mahsuloti^
chiqarish
texnologiyasi
M oddiy_____________ Mah-
Ma’l u - _____________ Axborot
2.2-rasm. Axborot texnologiyasi moddiy resurslarni qayta ishlash
texnologiyasining analogi sifatida.
Axborot, shuningdek, resurs ham hisoblanadi. Uni qayta ishlash
jarayonini xuddi moddiy resurslarni qayta ishlash jarayoni kabi texnologiya
sifatida qabul qilish mumkin.
Axborot texnologiyasi — obyektning (axborot mahsulotining) holati,
jarayon yoki voqeaning yangi xususiyati to'g'risida axborot olish uchun
m a’lumotlarni yig'ish, qayta ishlash va uzatish vositalari va usullari
majmuyidan foydalaniladigan jarayondir.
Moddiy ishlab chiqarish texnologiyasining maqsadi — inson yoki
tizimning ehtiyojini qondiruvchi mahsulot ishlab chiqarish sanaladi.
Axborot texnologiyasining maqsadi esa axborot ishlab chiqarish bo'lib,
uni tahlil etish va uning asosida biror bir harakatga q o i urish uchun
tegishli qaror qabul qilish hisoblanadi.
Maiumki, bitta va faqat o'sha moddiy resursga nisbatan har xil buyum
yoki mahsulot olish mumkin. Axborotni qayta ishlash texnologiyasiga
nisbatan ham shunday bahoni bersa boiadi.
Moddiy va axborot texnologiyasining asosiy komponentlarini qiyoslash
2.1-jadvalda berilgan.
Nazorat va muhokama uchun savollar

|
Nazorat va muhokama uchun savollarBog'liq axborotlashtirishNazorat va muhokama uchun savollar
1. Yetuk mutahassislarni yetishtirishda „Axborot tizimlari va texnologiyalari
fanining ahamiyati nimalardan iborat?
2. „Axborot tizimlari va texnologiyalari44 fanining maqsad va vazifalari
nimalardan iborat?
3. Axborotlashtirish jarayoni deganda nimani tushunasiz?
4. Axborotlashgan jamiyatni shakllantirish muammolari.
5. Axborot madaniyati deganda nimani tushunasiz?
6. Axborotlashgan jamiyatni shakllantirish va takomillashtirish muammolari
bo‘yicha qaysi chet el va o‘zbekistonlik olimlar izlanishlar olib borganlar?
7. 0 ‘zbekiston Respublikasi axborotlashtirish milliy tizimini shakl-
lantirishning huquqiy bazasini yaratish uchun qanday qonunlar qabul qilingan?
8. Qaysi dasturda axborot texnologiyalarini rivojlantirishning ustivor
yo‘nalishlari belgilab berilgan?
9. 0 ‘zbekiston Respublikasida yangi iqtisodiy axborot tizimini yaratish
zaruriyati nimalardan iborat?
10. Axborot-kommunikatsiya bozorining jamiyat iqtisodidagi rolini gapirib
bering.
11. Axborot mahsulotlari va xizmatlariga nimalar kiradi?
2-BOB. AXBOROT TEXNOLOGIYASI - INFORMATIKANING
TARKIBIY QISMI
2.1. Iqtisodiy informatika axborot infratuzilmasining
qismi sifatida
Bozor munosabatlarini shakllantirish bo‘yicha olib borilayotgan tub
islohotlarni amalga oshirish, eng avvalo xodimlarning iqtisodiy bilimiga
bog‘liqdir. Kishilarda iqtisodiy tafakkurni shakllantirmasdan turib, chuqur
o‘zgarishlar qilib bo‘lmaydi. Bu borada iqtisodiy informatikaning tarkibiy
qismi bo‘lgan zamonaviy axborot texnologiyalarini qo‘llash davr talabidir.
Axborot texnologiyalari
(AT) — bu axborot jarayonlarini (axborotni
yig‘ish, saqlash, izlash, qayta ishlash, uzatish va h.k) turli xil vositalar
yordamida boshqarishni tashkil etish usullaridir.
Axborot texnologiyalari informatikaning predmeti hisoblanadi hamda
boshqaruv amaliyotini o4kazish, ishlab chiqarishni boshqarish, ilmiy
izlanishlar va iqtisodiyotda korxonalaming tashkil topishi, ularning texnik
28
|
| |
„Barkam ol avlod yili" davlat dasturini ishlab chiqish va am alga

|
„Barkam ol avlod yili" davlat dasturini ishlab chiqish va am alga Pdf ko'rish
|
bet | 165/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirish5. „Barkam ol avlod yili" davlat dasturini ishlab chiqish va am alga
o sh irish b o 'y ic h a tashkiliy ch ora-tad b irlar to'g'risida: O 'zb ek isto n
R espublikasi Prezidentining Farm oyishi. 2009-yil 9-dekabr. G 'G ' X alq
so'zi. № 238. 2009-yil 10-dekabr.
6. O 'zbekiston Respublikasi Prezidentining „Axborot texnologiyalari
sohasida kadrlar tayyorlash tizim ini takomillashtirish to'g‘risida"gi Qarori.
G 'G ' „X alq so 'zi" , 2005-yil 3 -iyu n .
7. O 'zb ek iston Respublikasi Prezidentining „B ozor islohotlarini
chuqurlashtirish va iqtisodiyotni yanada erkinlashtirish sohasidagi ustuvor
yo'nalishlar am alga oshirilishini jadallashtirish chora-tadbirlari to 'g '
risidagi" Farm oni. G 'G ' Xalq s o 'z i, 2005-yil 15-iyun.
8. „Q ishloq taraqqiyoti va farovonligi yili" Davlat dasturi. O'zbekiston
Respublikasi Prezidentining Qarori. 2009-yil 26-yanvar. N P Q -1046.
9. O'zbekiston Respublikasi banklari to'g'risida elektron to'lovlar tizimi
bo'yicha hisob-kitoblar yuritish to'g'risida N izom (yangi tahrir). -Т.: 2004-
yil 2-m ay.
10. Markaziy Bankning „Вапк-M ijoz" dasturiy kom pleks bilan o p e
ratsiyalar o'tkazish bo'yicha metodik tavsiyalar" to'g'risdagi Nizom i. № 555.
2003-yil 27-dekabr.
11. O 'zbekiston Respublikasi Vazirlar M ahkam asining „K om pyuter-
la s h t ir is h n i y a n a d a r iv o jla n tir is h va a x b o r o t - k o m m u n ik a t s iy a
texnologiyalarini joriy qilish chora-tadbirlari to'g'risida" gi 2 0 0-son li
qarori. G 'G ' „Xalq so'zi" 2002-yil 8-iyul.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
231
1 2 .1 .A. Karimov. Asosiy vazifamiz — Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz
|
| |
Elektron raqamli imzoning haqiqiyligini tasdiqlash

gishliligini va elektron hujjatda buzilishlar yo'qligini tekshirishning ijobiy
natijasi.
Informatika
— kompyuterlar yordami va ularni qo'llash muhiti vo
sitasida axborotni yangilash jarayonlari bilan bog'liq inson faoliyati sohasi.
Ishchi stansiyalar
— muayyan turdagi (grafik, muhandislik, nashriyot
va boshqalar) ishlarni bajarishga ixtisoslashtirilgan bir kishi foydalana
digan qudratli mikro EHM lar.
Kibernetika
— texnik , biologik, ijtimoiy va boshqa turli tizimlarda
boshqaruvning umumiy tamoyillari haqidagi fan.
Klaviatura
— son bilan ko'rsatiladigan, matnli va boshqariluvchi
axborotni ShKga qo‘l yordamida kirishi uchun mo'ljallangan moslama.
Qobiq
— biror bir dastur va foydalanuvchi o'rtasidagi qatlam yoki
boshqa dastur ustida usqurtma bo'lgan dastur.
Masofaviy ta’lim
— o'qitishning universal shakli sifatida, yangi
axborot va telekommunikatsiya texnologiyalariga, texnik vositalarning
keng spektrlaridan foydalanishga asoslangan bo'lib, o'quvchilar tomo
nidan o'qitish darslarini erkin tanlash, o'qituvchi bilan muloqot qilish
imkoniyatlarini ta’minlaydi.
M a’lumotlar bazasi
— axborot ishlari uchun, ya’ni o'zaro bog'langan
katta hajmdagi axborotlarni saqlash, o'zgartirish, qayta ishlash, hisobotlami
olish uchun maxsus tizim, u mashinadan tashqari axborot ta’minotining
tizimlari yordamida hosil qilinadi.
M a’lumotlar bazasini boshqarish tizimi
— dasturiy va til vositalarining
to'plamidan iborat bo'lib, ular yordamida MB ni hosil qilish, yuritish,
tahrirlash va boshqa vazifalami bajarish mumkin.
m a’lumotlar jamlanmasi - Axborot texnologiyasi va tizimlari

|
Axborot texnologiyasi va tizimlari Pdf ko'rish
|
bet | 164/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirishm a’lumotlar jamlanmasi.
Telekommunikatsiya
— kom pyuter tarmoqlari va zam onaviy texnik
aloqa vositalari negizida m a’lum otlam i masofadan uzatish.
U zel — tarm oqning uzatish vositasiga ulangan har qanday qurilm a.
O'xshashli hisoblash mashinalari ( 0 ‘H M )
— uzluksiz ish lovch i
hisoblash m ashinalari bo'lib, uzluksiz (o'xshashli) shaklda, ya’ni biror
bir fizik kattalik (ham m adan ko'proq elektr kuchlanishi) qiym atlarining
uzluksiz qatori ko'rinishida taqdim etilgan axborot bilan ishlaydi.
Fayl
— axborot tashuvchi mashinaga taqdim etilgan m a’lum otlam ing
nom langan yig'indisi.
Foydalanuvchi interfeys
— foydalanuvchining dasturiy yoki E H M
bilan o'zaro ta ’siridagi dasturiy va apparat vositalari.
Shaxsiy kompyuterlar (ShK)
— hammaboplik va qo'llashda universallik
talablarini qoniqtiruvchi bir kishi foydalanadigan m ikro EH M lar.
Zamonaviy axborot texnologiyalari
— shaxsiy kom pyuterlar va
telekommunikatsiya vositalaridan foydalangan holda foydalanuvchi ishining
do'stona interfeysli axborot texnologiyasi.
1. O'zbekiston Respublikasininig „Axborotlashtirish to‘g‘risida“gi Q o
nuni. G 'G ' „X alq so'zi", 2004-yil 11-fevral.
2. O'zbekiston Respublikasining „Elektron hujjat aylanishi to'g'risida"
gi Q on u n i. G 'G ' „Xalq so'zi" , 2 0 0 4 -y il 30-aprel.
3. O 'zbekiston R espublikasining
„Elektron tijorat to'g'risida“gi
Q on u n i, G 'G ' „Xalq so'zi" , 2 0 0 4 -y il 21-m ay.
4. O 'zbekiston Respublikasining „Elektron raqamli im zo to'g'risida"
gi Q on u n i, G 'G ' „Xalq so'zi" , 2 0 0 3 -y il 12-dekabr.
|
| |
Reja Infografikani yaratish texnologiyalari

Reja Infografikani yaratish texnologiyalari
Download
144,81 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
13.01.2024
Hajmi
144,81 Kb.
#136244
Download
144,81 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Reja Infografikani yaratish texnologiyalari
Download
144,81 Kb.
Matnni ko'rish
Axborotni taqdim etish tizimining rivojlanishi

Kommunikatsiya tizimining rivojlanishi. Axborot texnologiyasining
rivojlanishi axborotni taqdim etish tizimidan tashqari, axborot kom
munikatsiya vositalarini takomillashtirish bilan bogMiq edi. Ular axborotning
nomoddiy tashuvchisi, ya’ni nutq paydo boMgandan so‘ng yuzaga kelgan.
Buni axborot texnologiyasining rivojlanishi tarixidagi ilk „portlash" deb
baholash mumkin edi. Taraqqiyotning keyingi fazasi — qog‘oz kashf
qilingunga qadar axborotning moddiy tashuvchi vositalari o‘zgarib bordi.
Ya’ni, so'zlami toshga o‘yib yozish orqali birinchi marta axborotni ko‘z
bilan ko'rib qabul qilish imkoniyati yuzaga keldi. Eramizdan awalgi
to'rtinchi ming yillikda awaliga loydan, so'ng yog'ochdan yasalgan tab-
lichkalarga yozishga o'tildi va bu axborot-kommunikatsiyalarga dinamik
mazmun kasb etdi. Papirusning kashf etilishi axborot tashish vositasining
hajmini oshirdi va unga bo'yoq qo'llash imkoniyati mavjudligi bois ahamiyati
ham oshib bordi. Pergamentning paydo bo'lishi (eramizdan awalgi III
asr) bilan esa yangi axborot „portlashi" ro'y berdi: axborotning eng
maqbul tashuvchisi — kitob yuzaga keldi (IV asr).
Axborot texnologiyasining qog'oz fazasi V asrdan boshlanadi. Bu
paytda qog'oz (II asrda Xitoyda kashf etilgan) Yevropa mamlakatlarining
sanoat ishlab chiqarish obyektiga aylangan edi. Shundan keyingi davr
axborot texnologiyasi rivojlanishida katta rol o'ynadi. Shundan so'ng savdo
va hunarmandchilik rivojlangach shahar pochtasi, XV asrdan boshlab esa
xususiy pochta (G'arbiy Yevropa), XVI-XVII asrlarda markaziy qirollik
pochtasi (Fransiya, Shvetsiya, Angliya va boshqalar) yuzaga keldi. Ushbu
barqaror kommunikatsiya tufayli axborot faoliyatiga yanada ko'proq odamlar
jalb etilmoqda va u yirikroq mintaqalami qamrab olmoqda.
Germaniyada kitob chop etilishining kashf etilishi (XV asr o'rtasida)
axborot texnologiyasi rivojlanishi jarayonida kashfiyot bo'ldi. Bu hoi unga
ommaviylik olib keldi. Mohiyatan bu tabiatshunoslikda ilmiy-texnik
taraqqiyotning yangi bosqichi bo'lib qoldi. Ilmiy-texnik atamaning paydo
bo'lishi axborot texnologiyasida sifat o'zgarishini, ko'p nusxada kitob,
jurnal, gazeta, geografik harita, texnik chizmalaming chop etilishi esa
miqdor o'zgarishini keltirib chiqardi.
XIX asr oxiridagi texnik inqilob bilan bog'liq axborot texnologiyasi
rivojlanishidagi yangi bosqich barqaror xalqaro kommunikatsiya shakli
sifatida
Amaliy qism - O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnalogiyalar vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy

|
O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnalogiyalar vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy
|
bet | 3/4 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #250518 |
Bog'liq 3-deadline 615-22Amaliy qism:
13-Amaliy mashg‘ulot: Graflarni ko‘ruv algoritmlarini ishlab chiqish.
Ishdan maqsad. Ushbu amaliyot ishida talabalar binar daraxtlar tushunchasi bilan tanishib chiqishi va inorder preorder hamda postorder ko‘rinishdagi tartiblar bilan tanishib chiqishlari kerak
Qo‘yilgan masala. Talabalar topshiriq variantiga mos ravishda binar darxtlar ustida berilgan amallar bilan ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari kerak.
Ish tartibi:
Tajriba ishi nazariy ma’lumotlarini o‘rganish;
Berilgan topshiriqning algoritmini ishlab chiqish;
C++ dasturlash muhitida dasturni yaratish;
Natijalarni tekshirish;
Hisobotni tayyorlash va topshirish.
Ularni bosib o‘tishning faqat bitta mantiqiy usuli bo‘lgan chiziqli ma’lumotlar tuzilmalaridan (Array, bog‘langan ro‘yxat, navbat, stek va boshqalar) farqli o‘laroq, daraxtlar turli yo‘llar bilan o‘tishi mumkin. Quyida daraxtlardan o‘tishning odatda foydalaniladigan usullari keltirilgan(8-rasm).
8-rasm. Daraxtda ko’ruv amalini bajarish.
Chuqurlikdagi birinchi o‘tish joylari:
Inorder (chap, ildiz, o‘ng): 4 2 5 1 3
Oldindan buyurtma berish (Ildiz, chap, o‘ng): 1 2 4 5 3
Postorder (chap, o‘ng, ildiz): 4 5 2 3 1
Birinchi yoki darajadagi buyurtmaning kengligi: 1 2 3 4 5
Amaliy qism:
14-Amaliy mashg‘ulot: Berilgan grafni mantiqiy tasvirlash usullari.
Ishdan maqsad. Ushbu amaliyot ishida talabalar Grafning asosan matritsali usuli bilan tanishib chiqishi kerak
Qo‘yilgan masala. Talabalar topshiriq variantiga mos ravishda graf ustida berilgan amallar asosan bog‘langan ro‘yhatlar bilan ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari kerak.
Ish tartibi:
Tajriba ishi nazariy ma’lumotlarini o‘rganish;
Berilgan topshiriqning algoritmini ishlab chiqish;
C++ dasturlash muhitida dasturni yaratish;
Natijalarni tekshirish;
Hisobotni tayyorlash va topshirish.
Graflar, bir nechta ob’ektlar yoki elementlarning aloqadorliklarini ifodalaydigan tuzilmagan ma’lumotlarni tasvirlash uchun keng foydalaniladigan ma’lumotlarni ifodalaydigan turlaridan biridir. Graflarni mantiqiy tasvirlash uchun quyidagi usullar o‘rin oladi:
Grafik: Grafik tasvirlash usuli ob’ektlar yoki elementlarni ko‘rsatish uchun grafiklarni (chiziq, nuqtalar, ko‘rsatkichlar) ishlatadi. Bu usulni foydalanish bilan, graflarni ko‘rish oson va o‘qituvchi bo‘ladi. Grafiklar orqali grafiklarni tushunish va tahlil qilish oson bo‘ladi.
Matritsa: Grafni matritsa yordamida tasvirlash usuli, grafni yagona matritsa ichida ifodalaydi. Ushbu matritsada elementlar (qatlar) va ularning aloqadorliklari (to‘plamlar) ko‘rsatiladi. Bu usul tahlil qilish uchun qulay bo‘lib, matritsalar orqali grafni aniqlash, algoritmlarni yaratish, va grafni tushuntirish osonlashadi.
Amaliy qism:
|
| |
Amaliy qism - O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnalogiyalar vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy

|
O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnalogiyalar vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy
|
bet | 2/4 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #250518 |
Bog'liq 3-deadline 615-22Amaliy qism:
12-Amaliy mashg‘ulot: Heap tree ko‘rinishidagi binary daraxtlar bilan ishlash algoritmlari.
Ishdan maqsad. Ushbu amaliyot ishida talabalar Heap tree ko‘rinishidagi binary daraxtlar bilan ishlash algoritmlari bilan tanishib chiqishlari kerak
Qo‘yilgan masala. Talabalar topshiriq variantiga mos ravishda Heep tree darxtlar ustida berilgan amallar bilan ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari kerak.
Ish tartibi:
Tajriba ishi nazariy ma’lumotlarini o‘rganish;
Berilgan topshiriqning algoritmini ishlab chiqish;
C++ dasturlash muhitida dasturni yaratish;
Natijalarni tekshirish;
Hisobotni tayyorlash va topshirish.
Heap tree(bosh daraxt), qulaylik va tezlik bilan ko‘p miqyosli ma’lumotlarni o‘z ichiga olish uchun ishlatiladi. Quyidagi algoritmlar bosh daraxtlar bilan ishlash uchun bazi asosiy operatsiyalardir:
Qo‘shish (Insertion): Yangi elementni bosh daraxtga qo‘shish uchun quyidagi qadamlar bajariladi:
Elementni daraxtning oxiriga qo‘shing.
Agar yangi element bosh daraxt qoidaga zarar yetkazmasa (ya’ni, bosh daraxtning barcha qoidalariga qarshi holda to‘g‘ri o‘tsa), unda bosh daraxtni tiklash uchun qoida alohida boshqaruvchiga o‘tkazing (masalan, “heapify_up” funksiyasiga).
O‘chirish (Deletion): Bosh daraxtning eng yirik elementini (o‘rniga bosh elementni) o‘chirish uchun quyidagi qadamlar bajariladi:
Bosh elementni o‘chirib, daraxtning oxiridagi eng kichik elementni bosh
elementning o‘rniga ko‘chirish.
Agar daraxtning oxiridagi element bosh daraxtning barcha qoidalariga qarshi
holda to‘g‘ri o‘tkazmasa, unda daraxtni tiklash uchun “heapify_down” funksiyasiga qarshi holda barcha qoidalarga to‘g‘ri o‘tsa qadamlar bajariladi.
Bosh daraxtni tiklash (Heapify): Bosh daraxtning tuzilishi qoidalariga mos keladigan holatga keltirish uchun “heapify” funksiyasi ishlatiladi. Buni ikki turdagi funksiyalar amalga oshiradi:
heapify_up: Bu funksiya yangi elementni bosh daraxtga qo‘shishdan so‘ng
uning o‘zi bosh daraxtni tiklash uchun ishlatiladi. Element bosh daraxtni ustiga chiqsa, u o‘rniga yo‘qotiladi va uning o‘zi bilan bir o‘rin pastdagi elementni solishtirib olish uchun qoidalar bilan solishtiriladi.
heapify_dow: Bu funksiya o‘chirilgan elementning o‘rnini to‘g‘ri olish uchun ishlatiladi. O‘chirilgan element bosh daraxtning oxiri bilan solishtirilib, qoidalarga mos kelishi va barcha qoidalar bilan to‘g‘ri o‘tish qoidalariga amal qilish uchun barcha qoidalarga solishtiriladi.
|
| |
-Amaliy mashg‘ulot: Graflarda eng qisqa yo‘lni aniqlash algoritmlari va dasturlarini tuzish

|
-Amaliy mashg‘ulot: Graflarda eng qisqa yo‘lni aniqlash algoritmlari va dasturlarini tuzish
|
bet | 4/4 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #250518 |
Bog'liq 3-deadline 615-2215-Amaliy mashg‘ulot: Graflarda eng qisqa yo‘lni aniqlash algoritmlari va dasturlarini tuzish.
Ishdan maqsad. Ushbu amaliyot ishida talabalar graflarda eng qisqa yo‘lni aniqlash algoritmlari bilan tanishib chiqishi kerak.
Qo‘yilgan masala. Talabalar topshiriq variantiga mos ravishda graflarda eng qisqa yo‘lni aniqlash algoritmlarini tuzish ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari kerak.
Ish tartibi:
Tajriba ishi nazariy ma’lumotlarini o‘rganish; Berilgan topshiriqning algoritmini ishlab chiqish; Grafni tuzish va eng qisqa yo‘lni topish.
Natijalarni tekshirish;
Hisobotni tayyorlash va topshirish.
Graflarda eng qisqa yo‘lni aniqlash (shortest path problem) algoritmlari va dasturlari ma’lumotlar tarmoqida eng qisqa yo‘lni topish uchun ishlatiladi. Bu algoritm va dasturlar, aloqadorliklarni tahlil qilish, tarmoqni tuzish, va boshqalar kabi turli sabablarni muvaffaqiyatli yechish uchun ishlatiladi. Quyidagi ikkita eng mashhur yo‘lni aniqlash algoritmi bilan tanishasiz:
1. Dijkstra algoritmi:
Dijkstra algoritmi grafdagi eng qisqa yo‘lni aniqlash uchun ishlatiladi. Bu algoritm aloqadorliklar va ularga bo‘lgan masofalarni hisoblash orqali eng qisqa yo‘lni topadi. Algoritm boshlanishi tug‘ilgan tug‘ilgan nuqta va qo‘ng‘iroqning saqlanishi yoki uni qiyoslash bilan boshlanadi. Algoritmi dasturiy til bilan tuzish mumkin.
Amaliy qism:
|
| |
Tuzuvchi:
  


  
S. Ahmatova

|
Tuzuvchi:
S. Ahmatova
|
bet | 10/18 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 21,83 Kb. | | #252488 |
Bog'liq Ma\'lumotlar tuzilmasi va algoritmlar variantlar
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
1. Abstrakt sinf nima va uning asosiy xususiyati nima?
2. Dastur deganda nima tushunasiz?
3. Yarimstatik ma’lumotlar tuzilmasi nima va unga nimalar kiradi?
4. Kutubxona yadrosi qanday elementlardan iborat?
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
|
| |
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov

|
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
|
bet | 17/18 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 21,83 Kb. | | #252488 |
Bog'liq Ma\'lumotlar tuzilmasi va algoritmlar variantlarAxborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 28
1. Bir o‘lchovli massivlarni initsializatsiya qilish usullarini ko‘rsating.
2. Vorislik deganda nima tushunasiz?
3. UML ning o‘zаrо munоsаbаtlаri
4. Dinamik ma’lumotlar tuzilmasi deb nimaga aytiladi?
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
1. Ko‘p o‘lchovli massiv ta’rifi xususiyatlarini keltiring.
2. Polimorfizm nima? Polimorfizmning qanday ko‘rinishlari mavjud?
3. Ma’lumotlar deganda nima tushunasiz?
4. Chiziqli bir bog‘lamli ro‘yxatlar ustida amal bajarish algoritmlari qanaqa?
|
| |
Tuzuvchi:
  


  
S. Ahmatova

|
Tuzuvchi:
S. Ahmatova
|
bet | 12/18 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 21,83 Kb. | | #252488 |
Bog'liq Ma\'lumotlar tuzilmasi va algoritmlar variantlar
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 20
1. Iteratorlar tiplarini ko‘rsating.
2. Ma’lumotlarning qanday toifalarini bilasiz?
3. Daraxt nima? Uning o‘ziga xos xususiyatlarini aytib bering.
4. Ketma-ket qidiruvga misol bilan tushuntiring.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
|
| |
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari

|
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
|
bet | 16/18 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 21,83 Kb. | | #252488 |
Bog'liq Ma\'lumotlar tuzilmasi va algoritmlar variantlaryakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 26
1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘shish usuli g‘oyasi nimadan iborat?
2. Struktura toifasi qanday beriladi?
3. Testlash deganda nimani tushunasiz?
4. Bir o‘lchovli massivlarni initsializatsiya qilish usullarini ko‘rsating.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 27
1. Massiv tushunchasi?
2. Inkapulyatsiya nima?
3. UML asoslari
4. Ko‘p o‘lchovli massiv ta’rifi xususiyatlarini keltiring.
Tuzuvchi:
|
|
S. Ahmatova
|
|
|
“Tasdiqlayman”
|
|
| |
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga

|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
|
bet | 13/18 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 21,83 Kb. | | #252488 |
Bog'liq Ma\'lumotlar tuzilmasi va algoritmlar variantlarDasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 21
1. Qidiruv vazifasi nimadan iborat?
2. Butun toifadagi ma’lumotlar ustida qanday amallarni bajarish mumkin?
3. Binar daraxtlar nima?
4. Binar qidiruvning mazmun va mohiyati nimadan iborat?
Tuzuvchi:
|
|
S. Ahmatova
|
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 22
1. Ketma-ket qidiruvga misol bilan tushuntiring.
2. Ma’lumotlarning BOOL toifasida qanday amallar mavjud?
3. Daraxt ko‘ruvi nimadan iborat?
4. Xeshlash usuli deb nimaga aytiladi?
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
| |
Foydalaniladigan interfeys

ularning himoyasiga qaratadi. Axborotni himoya qilishning apparat-dasturiy
usuli nisbatan keng tarqalgan. Xususan, axborotni uzatish va manzil bo'yicha
yetkazib berish, abonentlarning umumiy foydalanish tarmog'ida (telefon,
telegraf) m a’lumotlarni shifrlash va uni ochish jarayonida axborotning
saqlanib qolishiga kafolat beradigan xususiyatlari bo'yicha tanlangan aloqa
tizimlaridan foydalanish shular jumlasiga kiradi. Albatta, bunda foyda
lanuvchilar umumiy texnik vositalar, shifrlash algoritmlari va hokazolar
borasida kelishib olishlari kerak.
Axborot almashinuvi va boshqaruvining tezkorligiga, xususan, ax
borotni zudlik bilan qayta ishlashga nisbatan boigan talabning kuchayishi
nafaqat lokal, shuningdek, bank, soliq, ta’minot, statistik boshqarishning
ko‘p darajali va taqsimlangan tizimlarini yaratishga olib keldi. Ularning
axborot ta’minotini avtomatlashtirilgan ma’lumotlar banki amalga oshiradi.
Mazkur ma’lumotlar bankida tegishli ko‘p darajali iqtisodiy obyektlarning
tashkiliy-funksional strukturasi axborot massivlarini mashinaviy yuritishni
hisobga olgan holda tuziladi.
Zamonaviy axborot-kommunikatsiyalar texnologiyalarida ushbu
muammoni ma’lumotlami qayta ishlashning taqsimlangan tizimi hal etadi.
Bunda u m a’lumotlar bazalarining turli darajalari o'rtasida axborot al
mashinuvi uchun mo'ljallangan aloqa kanallaridan foydalanadi. Ma’
lumotlar bazasini boshqarishning dasturiy vositalari murakkablashuvi
hisobiga iqtisodiy hisob-kitob va boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish
chog'ida tezlik oshadi, axborotni muhofaza qilish va uning haqqoniyligi
ta’minlanadi. Tashkiliy boshqaruvning ko'p darajali taqsimlangan kom-
pyuter-axborot tizimlarida axborot bilan tezkor ishlash muammosini ham,
boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish va qabul qilish paytidagi iqtisodiy
ahvolni tahlil qilish muammosini ham bir xilda muvaffaqiyatli hal etish
mumkin.
Horijiy mutahassislar axborot texnologiyalari rivojlanishining beshta
asosiy tendentsiyalarini ajratib ko'rsatadi:
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga

|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
|
bet | 11/18 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 21,83 Kb. | | #252488 |
Bog'liq Ma\'lumotlar tuzilmasi va algoritmlar variantlarDasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 18
1. Funksiya shablonlari qanday hosil qilinadi?
2. Algoritm deganda nima tushunasiz?
3. Stek va uning xususiyatlari?
4. Iteratorlar tiplarini ko‘rsating.
Tuzuvchi:
|
|
S. Ahmatova
|
|
|
|
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
1. Kutubxona yadrosi qanday elementlardan iborat?
2. Ma’lumotlar tuzilmasi klassifikatsiyasi va foydalanuvchi dasturidagi klassifikatsiyasi qanday?
3. Navbat nima va dasturda qanday ifodalanadi?
4. Qidiruv vazifasi nimadan iborat?
|
| |
Kruskal algoritmi - O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar

|
O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar
|
bet | 2/2 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 337,56 Kb. | | #253425 |
Bog'liq Algoritmlarni loyihalash 25.05(Maruza)Kruskal algoritmi.
Ushbu algoritm 1956 yili Kruskal tomonidan ishlab chiqilgan.
Faraz qilamiz, V = {1, 2, .... n} tugunlar to‘plamidan iborat va E qirralar to‘plamida aniqlangan s narx funksiyasi bilan berilgan G=(V, E) bog‘langan graf bo‘lsin. Kruskal algoritmida G graf uchun minimal narxli daraxtlar skeletini qurish G grafning faqat n ta tugunlaridan tashkil topgan va qirralari bo‘lmagan T=(V, ø) grafdan boshlanadi. Shunday qilib, har bir tugun bog‘langan (o‘zi-o‘zi bilan) komponent hisoblanadi. Algoritm bajarilishi vaqtida bog‘langan komponentlar naboriga ega bo‘lamiz, asta-sekin birlashtirib daraxtlar skeletini tashkillashtiramiz.
Asta-sekin o‘suvchi bog‘langan komponentlarni qurishda E to‘plamdan qirralar ularning narxi o‘sishi tartibida navbatma-navbat tekshiriladi. Agar navbatdagi qirra turli komponentlardagi ikkita tugunni birlashtirsa, u holda bu qirra T grafga qo‘shiladi. Agar bu qirra bitta komponentning ikkita tugunini birlashtirsa, u tashlab yuboriladi, chunki uning bog‘langan komponentga qo‘shilishi sikl hosil bo‘lishiga olib keladi. G grafning barcha tugunlari bitta komponentga tegishli bo‘lsa, T minimal narxli daraxtlar skeletini qurish bu graf uchun tugaydi.
Bo'lib tashla va hukmronlik qil" nimani anglatadi
Dasturlashda, bo'lib tashla va hukmronlik qil — bu algoritmik paradigma bo'lib, bu paradigmaning asosiy g'oyasi algoritmik masalalarni bosh masalaga o'xshash kichik qismlarga bo'lib tashlab, ularni rekursiv hal qilishdan iborat.
Bu paradigmada masala qismlarga bo'linganligi sababli, qism masalalar bosh masalaga qaraganda kichikroq bo'lishi va bu bo'linish to'xtashi uchun asos holat bo'lishi kerak (Rekursiya esingizga tushib ketmadimi?). Barcha turdagi bo'lib tashla va hukmronlik qil algoritmlari 3 ta bosqichdan iborat bo'ladi:
Bo'lib tashlash bosqichi. Bunda bosh masala huddi shu masalaga o'xshash kichikroq masalalarga bo'lib chiqiladi.
Hukmronlik bosqichi. Asos holatimizga mos kelib qolgan qism masalalar huddi u kabi yechiladi.
Birlashtirish bosqichi. Bu bosqichda yechilgan kichik qism masalalar qaytib birlashtirib chiqiladi va bu bosh masala yechimi bo'ladi.
Shu sababli, bo'lib tashla hukmronlik qil paradigmasini 3 ta jumla bilan eslab qolish mumkin: bo'lib tashla, hukmronlik qil, birlashtir. Boshida tushunish ozroq qiyin bo'lishi tabiiy, shuning uchun bu paradigma g'oyasini tasvirlab berishga harakat qilamiz.
1-masala
Belgilardan iborat massiv berilgan. Massivni Quick sort algoritmi bo’yicha saralang
2-masala. Butun sonlardan iborat bir o’lchovli massiv berilgan. “Bo’lib tashla va hkmronlik qil” prinsipidan foydalanib eng katta qiymatini toppish dasturini tuzing.
Int a[]={23,45,34,14,25,43,53,26,33}
Max_element = 53
3-masala. Quyidagi graf uchun Xasislik algoritmlaridan foydalanib eng kichik daraxtni hosil qiling.
|
| |
xalq xo‘jaligi tarmog‘i sifatida

2.1-rasm. Informatikaning tarmoq, fan, amaliy fan sohalari
sifatida tuzilishi.
ahamiyati shundaki, xalq xo'jaligining boshqa tarmoqlari mehnat sama
radorligi ko‘p jihatdan unga bog‘liqdir.
Bundan tashqari, bu tarmoqlar
me’yorida rivojlanishi uchun informatikaning o‘zida mehnat samaradorligi
ancha yuqori sur’atlarda o‘sib borishi lozim, chunki hozirgi davrda ja
miyatda axborot ko'proq so'nggi iste’mol predmeti sifatida namoyon
bo'lmokda: odamlarga dunyoda ro'y berayotgan voqealar,
ularning kasbiy
faoliyatiga doir predmet va hodisalar, fan va jamiyatning rivojlanishi haqida
axborot zamr.
Informatika
fundamental fan sifatida,
qanday tuzilmaga ega bo'lishi
lozim, qanday ishlaydi, uning uchun qanday qonuniyatlar xos ekanligini
aniqlashdir. Yevropada informatika sohasida quyidagi asosiy ilmiy yo'na-
lishlarni ajratib ko'rsatish mumkin: tarmoq tuzilmasini ishlab chiqish,
kompyuterli integratsiyalashgan jarayonni
ishlab chiqarish, iqtisodiy va
tibbiy informatika, ijtimoiy sug'urta va atrof mu-hit informatikasi, pro
fessional axborot tizimlari.
Informatikada fundamental tadqiqotlar maqsadi istalgan axborot
tizimlari haqida umumlashtirilgan axborotni olish,
ularning qurilishi va
ishlashining umumiy qonuniyatlarini aniqlashdir.
31
Informatika amaliy fan sohasi sifatida quyidagilar bilan shug'ullanadi:
a) axborot jarayonlaridagi qonuniyatlarni o'rganish (axborotni yig'ish,
qayta ishlash, tarqatish);
b) inson faoliyatining turli sohalarida kommunikatsion-axborot mo
dellarni yaratish;
d) aniq bir sohalarda axborot tizimi va texnologiyalarini ishlab chiqish
va ularning hayotiy bosqichini, ularni ishlab chiqarish,
ishlashni va
hokazolarni loyihalash, ishlab chiqish bosqichlari uchun tavsiyalar
tayyorlash.
Demak, informatikaning bosh vazifasi axborotni yangilash, uslub va
vositalarni ishlab chiqish va axborotni qayta ishlashning texnologik jara
yonlarini
tashkil etish, ulardan foydalanishni ishlab chiqishdir.
Informatikaning asosiy vazifalari quyidagilarni o'z ichiga oladi:
• istalgan xususiyatdagi axborot jarayonlarini tadqiq etish;
• axborot jarayonlarini tadqiq etishdan olingan natijalar negizida
axborotni qayta ishlaydigan axborot tizimini ishlab chiqish va yangi
texnologiyani yaratish;
• jamiyat hayotining barcha sohalarida kompyuter texnikasi va
texnologiyasidan samarali foydalanishning ilmiy va muhandislik muam
molarini yaratash, tatbiq etish va ta’minlashni hal etish.