nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat uchun savollar - Turon zarmed universiteti

|
Turon zarmed universiteti
|
bet | 6/89 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 458,85 Kb. | | #158634 |
Bog'liq “tasdiqlayman” O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor-fayllar.orgNazorat uchun savollar:
1. Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o'qitish texnologiyasi fanining maqsadi nima?
2. Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o'qitish texnologiyasi fanining predmeti nima?
3. Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o'qitish texnologiyasi fanining vazifalari?
2-Mavzu. Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o’qitish texnologiyasi fanining asosiy tamoyillari.
Reja:
1.”Didaktika” haqida tushuncha
2.Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o‘qitish texnologiyasi fanining asosiy
tamoyillari
≪Didaktika≫ grekcha so‘z bo'lib, ≪o'qitish≫, ≪o‘rgatuvchi≫ degan ma’nolarni anglatadi. ≪Didaktika≫ so‘zining ma’naviy tarjimasi ≪Ta’lim nazariyasi≫ demakdir.
Ta’lim nazariyasi ta’lim jarayoni tushunchasi va mohiyatini, ta’lim tamoyillarini, ta’lim mazmunini, ta’lim metodlari, shakllari va vositalari mazmunini aks ettiradi. Ta’lim nazariyasining asosiy mohiyati ta’limni tashkil etishdan iboratdir. Ta’limni tashkil etishdan asosiy maqsad yosh avlodni ilmiy bilimlar, ko'nikma va malakalar tizimi bilan qurollantirishdan iborat.
Didaktika pedagogikaning sohasi sifatida bilim, ko‘nikma va malakalarni yetkizishga oid uyushgan faoliyat qonuniyatlarini va ularni yosh avlod tomonidan
o'zlashtirilishini o'rganadi. U o'qitish jarayonini yo'lga qo'yishga oid normative talablarni ishlab chiqadi.
Jamiyatning ijtimoiy ehtiyojiga, fan va ishlab chiqarishning hozirgi darajasiga tayanib, didaktika o'zining o'rganish predmetini ishlab chiqadi, o'qitishning maqsadi (nega o'qitiladi), yosh avlodni nimaga tayyorlanadi, o'qitishning mazmuni (nimaga o'rgatiladi), o'qitishni tashkil etishning shakl va metodlari (qanday o'qitish) va uning natijalarini hisobga olish, nazorat qilish. Didaktika asosini - ta’lim prinsiplari tashkil etadi.
Prinsip - rahbar g'oya, asosiy qoida, faoliyatga, xulqqa nisbatan qo'yilgan asosiy talabdir.
Ta’lim prinsipi - ta’lim jarayoniga qo’yiladigan asosiy talabdir.
1. Ta’limning tarbiyaviy xususiyatli prinsipi.
2. Ta’limning ilmiyligi prinsipi.
3. Ta’limning tizimlilik prinsipi.
4. Ta’limning tushinarliligi prinsipi.
5. Ta’limning ko'rgazmalilik prinsipi.
6. Ta’limning ongliligi va faolligi prinsipi.
7. Ta’limning puxtaligi prinsipi.
8. Ta’limni alohidalashtirish prinsipi.
|
| |
[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2021-yil 27-oktabrda hisobga olindi, hisob raqami 43]

|
[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2021-yil 27-oktabrda hisobga olindi, hisob raqami 43]
|
bet | 14/89 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 458,85 Kb. | | #158634 |
Bog'liq “tasdiqlayman” O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor-fayllar.org[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2021-yil 27-oktabrda hisobga olindi, hisob raqami 43]
(O'z DSt 3556:2021)
O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 3-avgustdagi PQ-4796-son “O‘zbekiston Respublikasining milliy statistika tizimini yanada takomillashtirish va rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
1. “Oliy ta’limning davlat ta’lim standarti. Asosiy qoidalar” O‘zbekiston Respublikasining davlat standarti ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
Vazir A. TOShKULOV
O‘zbekiston Respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirining 2021-yil 19-oktabrdagi 35-2021-son buyrug‘iga
ILOVA
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING DAVLAT STANDARTI
Oliy ta’limning davlat ta’lim standarti. Asosiy qoidalar
O’z DSt 3556:2021
Kirish
Mazkur davlat standarti O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni va boshqa qonunchilik hujjatlari, shuningdek YUNESKO (UNESCO) tomonidan joriy qilingan “Ta’limning xalqaro standart klassifikatsiyasi” (TXSK 2011) va “TXSK: Ta’lim va kasbiy tayyorlash sohalari”ga (TXSK-S 2013) muvofiq ishlab chiqilgan.
1. Umumiy qoidalar
1. “Oliy ta’limning davlat ta’lim standarti. Asosiy qoidalar” (bundan buyon matnda Davlat ta’lim standartlari deb yuritiladi):
kadrlar tayyorlash sifatiga, ta’limning mazmuniga qo‘yiladigan umumiy talablarni;
ta’lim oluvchilar tayyorgarligining zarur va yetarli bilim darajasi hamda oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilariga qo‘yiladigan umumiy malakaviy talablarni;
o‘quv yuklamasining hajmini;
ta’lim muassasalari faoliyati va kadrlar tayyorlash sifatini baholash tartiblari hamda mexanizmini belgilaydi.
2. Davlat ta’lim standartlari o‘quv jarayonini, ta’lim muassasalari faoliyatini, kadrlar, darslik va o‘quv qo‘llanmalari tayyorlash sifatini baholashni tartibga soluvchi tegishli hujjatlarni (bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklari uchun malaka talablari, o‘quv rejalari, o‘quv dasturlari va boshqalar) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadi.
3. Davlat ta’lim standartlari oliy ma’lumotli kadrlar tayyorlashda idoraviy bo‘ysunuv va mulkchilik shakllaridan qat’iy nazar, O‘zbekiston Respublikasining davlat ta’lim standartlari asosida kadrlar tayyorlovchi barcha oliy ta’lim muassasalari uchun majburiydir.
Nodavlat ta’lim tashkilotlari mustaqil ishlab chiqilgan va litsenziyada ko‘rsatilgan o‘quv dasturlari asosida ta’lim faoliyatini amalga oshirishlari mumkin.
|
| |
Kodlash - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi n. N. Zaripov

21
Grafikaviy informatsiyani kiritish qurilmasi ishchi maydon – planshetga ega
bo`ladi, unda hujjat hamda alfavitli-raqamli informatsiyani kiritish uchun alfavitli-
raqamli va funktsional klaviaturalar joylashadi.
Planshetda ishchi organ koordinatalarini tavsiflovchi kodlarni olish usuli
bo`yicha grafikaviy informatsiyani kiritish qurilmalarini optik-mexanik, setkali va
boshqalarga bo`lish mumkin.
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Ikki xil va bir necha “rangli” tasvirlar.
2. Uzliksiz egri va to`g`ri chiziqlar.
3. Nuqtalar yoki ko`pburchaklar.
4. Ikki xil va bir necha “rangli” tasvirlar.
5. Uzliksiz egri va to`g`ri chiziqlar.
6. Nuqtalar yoki ko`pburchaklar.
R.B. Saidova - Turon zarmed universiteti

|
Turon zarmed universiteti
|
bet | 89/89 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 458,85 Kb. | | #158634 |
Bog'liq “tasdiqlayman” O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor-fayllar.orgR.B. Saidova – TZU “Maktabgacha ta’lim va sport faoliyati” kafedrasi mudiri, filologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD)
M.M.Yuldashova – TZU “Boshlang’ich ta’lim, pedagogika va psixologiya kafedra mudiri, pedagogika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD)
Fanning ishchi o‘quv dasturi “Maktabgacha ta’lim va sport ” kafedrasining 2022-yil _____________________dagi 1-son yig‘ilishida muhokama etilgan va fakultet kengashida muhokama qilish uchun tavsiya etilgan.
Kafedra mudiri ____________ f.f.b.f.d (PhD)., R.B. Saidova
Fanning ishchi o‘quv dasturi Pedagogik ta’lim va sport fakultetining 2022-yil _________________ dagi 1-sonli yig‘ilishida muhokama qilinib, tasdiqqa tavsiya etilgan.
Fakultet dekani ___________ E.Y Islomov
«KELISHILGAN»
O‘quv-uslubiy boshqarma boshlig‘i:
U.I.Qo’chqorov
_____________
“___” __________ 2022-yil
http://fayllar.org
|
| |
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi n. N. Zaripov

172
Giper bog`lanishlar o`rnatish uchun – Hyperlink;
Rasmlarni joylashtirish – Images;
Jadvallar yaratish –Table;
Animatsiya effektlari va tugmalarni joylashtirish – Media:Flash.
Ishchi
sohaga
rang
berish
uchun
sichqonchaning
o`ng
tugmasi
bosilib, hosil bo`lgan ro`yxatdan
Page Properties...
bandi tanlanadi. Oynaning
Appearance
bandiga o`tib kerakli ranglar tanlanadi.
Tovushli ma’lumotlarni joylashtirish uchun esa
Insert
—>
Media
—>
Flash
video
... ketma-ketligi tanlanadi.
Adobe Flash
dasturi vektorli grafikadan foydalanishga asoslangan
texnologiyadir.
Adobe Flash
dasturi eng samarali grafik formatlardan bo`lmasa-da,
SWF
formati foydalanuvchilarga cheklanmagan grafiklar bilan ishlash imkoniyatiga
ega bo`lib, web-sahifa va web-sayt yaratish uchun eng qulay dasturiy vositalardan
biri hisoblanadi. Ushbu dasturiy vositaning qulayligi shundan iboratki, web-sahifa
yaratish uchun barcha bezak va animatsiya effektlarini o`zida yaratish hamda hisob
ishlarini bajarish uchun dasturlash imkoniyatlariga ega. Shuningdek, u barcha
brauzerlarda ochilishi, yuklanish darajasi tezligi hamda ma’lumotlarni xatosiz
namoyish eta olishi bilan boshqa dasturiy vositalardan ajralib turadi. Jihozlar
panelining vazifalari quyidagi jadvalda aks etgan:
-rasm. Adobe Flash dasturining uskunalar satri. 
     
173

6.5.2-rasm. Adobe Flash dasturining uskunalar satri.
173
6.5-jadval. Adobe Flash dasturining uskunalar satri instrumentlari vazifasi
174
Adobe Flash
dasturining jihozlar panelida tasvirlarni chizish va
ularga rang berish hamda matnli ma’lumotlarni yozish uchun mo`ljallangan
uskunalar joylashtirilgan bo`lib, u to`rt qismdan iborat:
1.
Tools
- bu qismda to`g`ri chiziq, egri chiziq, aylana, ellips, to`rtburchak chizish,
matn yozish, belgi va shakllarni belgilash, chizilgan shakllarni o`chirish ishlarini
amalga oshirish mumkin.
2.
View
- bu qismda ishchi sohadagi tasvirlarni ko`rish va boshqarish mumkin.
3.
Colors
- bu qismda chizilgan shakllar chegarasi va sohalariga rang
berish mumkin.
4.
Options
- bu qismda ba’zi bir tanlangan jihozlar uchun qo`shimcha
parametrlarni o`rnatish elementlari joy lashtirilgan.
Qo`shimcha parametrlar bo`lmagan uskunalar uchun Options maydoni
bo`sh qoladi.
Adobe Flash
dasturida grafik obyektlarning qo`shimcha
imkoniyatlarini tahrirlash uskunasining Properties bo`limida amalga oshirish
mumkin.
Adobe Flash
dasturida yaratilgan web-sahifalarga tayyor rasmlarni
joylashtirish uchun quyidagi ketma-ketlik bajariladi:
File
—>
Import
—>
Import to stage...
yoki
Ctrl+R
tugmalarni bosish orqali
rasm joylashtirilgan joy tanlanadi va kerakli rasm belgilanib,
Открыть
tugmasi
bosiladi. Rasmning o`lchamlari Properties bo`limining
W:
va
H:
qatoridan
foydalanib o`zgartiriladi.
Adobe Flash
dasturida har xil belgi, qo`shimcha tugmalar
va
web-sahifaga
kalendar
joylashtirish
uchun
Windows
—>
Components
ketma-ketlik tanlanadi.
Web-sahifalarga mo`ljallangan animatsiyalar yaratishda
Adobe Flash
dasturidan foydalanish samarali hisoblanadi.
Adobe Flash
dasturida eng sodda
animatsiyalar yaratishni bir nechta bosqichlarda amalga oshirish mumkin.
Murakkab animatsiyalar yaratish uchun sizdan biroz vaqt talab etiladi.
Animatsiyalar yaratishda qavat
Layer
va kadrlar
Frame
dan foydalaniladi.
|
Tovushli ma’lumotlar va ular bilan ishlash

180
3.
Layer l
,
Layer 2
qatlamlari belgilanadi va
F5
tugma yordamida kerakli masofa
belgilanadi.
4.
Layer 2
qatlamining
Frame
da sichqoncha o`ng
tugmasi belgilanib,
Create
Motion Tween
qatori tanlanadi.
5.
Layer 2
qatlamidagi suvning bug`lanish belgilari yuqoriga siljitiladi.
6.5.9-rasm. Idishdagi suvning bug`lanishini
tasvirlovchi harakati
Ekran imkoniyati - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi n. N. Zaripov

23
imkoniyatining qiymati
tasvir faylida saqlanib, tasvirning yana bir xususiyati –
haqiqiy o`lchami bilan bog`liq bo`ladi.
Tasvirning haqiqiy o`lchami
piksellarda yoki uzunlik o`lchov birliklari
(millimeter,
santimetr, dyum)da o`lchanadi. U tasvir hosil qilish vaqtida
belgilanadi va tasvir fayli bilan birga saqlanadi.
Agar tasvirni ekranda ko`rish kerak bo`lsa, uning o`lchamini piksellarda
ifodalash qulay. Chunki bu holda tasvir ekranning
qanday qismini egallashini
aniqlash oson bo`ladi.
Agar tasvirni qog`ozga chop etish kerak bo`lsa, uning o`lchamini uzunlik
o`lchov birliklarida ifodalash qulay. Chunki bu holda tasvir qog`ozning
qanday
qismini egallashini aniqlash oson bo`ladi.
Tasvirning yana bir xususiyati, unda qoallanilishi mumkin bo`lgan
ranglar
miqdoridir. Ya’ni, har xil tasvirlar turli rang ko`lamiga ega bo`lishi mumkin: oqqora
shtrixli, nimrang (kulrangning oqdan qoragacha asta o`tib boruvchi tuslari)
indekslangan rangli, to`liq rangli.
Oq-qora shtrixli tasvir
. Tasvirning har bir
pikseliga bir bit axborot
ajratiladi. Ma`lumki, bir bit yordamida ikki holatni kodlash mumkin:
oq
va
qora
rang. Tasvirning bunday turi
Bitmap
deb ataladi. Bunday tasvirnng rang ko`lami bir
bit bo`ladi.
Splayn sirtlari - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi n. N. Zaripov

Splayn sirtlari
Kompyuter grafikasida bikubik splayn sirtlari keng ishlatiladi. Xususan
Beze
va
B-splayn
sirtlari.
Beze, kubik sirtlari fazoda
16 ta nuqta bilan aniqlanadi:
P
ij
, i=1,2,3,4, j=1,2,3,4
(2.3.7)
Parametrik tenglamasi quydagi ko`rinishga ega:
bu yerda
yoki quydagi ko`rinishda:
bu yerda :
Ko`pburchak chizmasi
(2.3.8)
(2.3.9)
(2.3.10)
42
S=(S
3
,S
2
,S,1), T=(T
3
,T
2
,T,1) (2.3.11)
M
b
-
Beze matritsasi.
P
Y
, P
Z
mos sirtni aniqlovchi
u, z
koordinatalari matritsalari.
Beze sirtining xossalari:
1. Sirt qavariq kubikda yotadi;
2. Sirt sillik (uzluksiz);
3. P
11
, P
14
, P
41
, P
44
nuqtalarga tayanadi
B-splayn sirti tenglamasi quyidagicha
Bush bo`yash usullari
:
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Ko`burchaklarni oshkora berish nima?
2. Ko`pburchaklarni uchlar ro`yxatidagi ko`rsatkichlari yordamida (orqali)
berish (ifadalash) nima?.
3. Qirralarni oshkora berishi haqida ayting.
4. Splayn sirtlari haqida ayting.
(2.3.13)
(2.3.12)
Qavariq sirt chizmasi
43
5. Beze sirtining xossalarini sanab bering.
3.1. Egri chiziqlar va sirtlar uchun Brezenxli algoritmi.
Ko`pgina grafik qurilmalar rastrli, ya’ni tasvirni piksellar (rastr) to`g`ri
burchakli matritsasi (butun sonlardan tuzilgan setka) ko`rinishda ifodalaydi. Shu
sababli rastr algoritmlariga zaruriyat tug`iladi. Ammo aytish joizki ko`pgina grafik
bibliotekalarda (modul) etarlicha oddiy rast algoritmlari mavjud. Rastr (grafikasida)
setkasida asosiy tushunchalardan biri bu bog`lanishlik, ya’ni rastr chizig`ining ikki
qo`shni (yonma-yon joylashgan) piksellarning bog`lanish imkonyati. Savol: qachon
(
x
1
,y
1
) va (
x
2
,
y
2
) piksellar qo`shni deb hisoblanadi?
To`rt bog`lanishlik.
Piksellar
qo`shni deyiladi agar ularning
x
– koordinatalari yoki
y
-kordinatalari birga farq qilsa
quyidagi ko`rinishda bo`ladi, ya’ni:
Sakkiz bog`lanishlik.
Piksellar qo`shni deyiladi agar ularning
x
- va
y-
koordinatali
birdan ko`pga farq qilmasa quyidagi ko`rinishda bo`ladi, ya’ni
To`rt bog`lanishlik tushunchasi sakkiz bog`lanishdan
kuchliroq
, ya’ni ikkita to`rt
bog`lanishlik piksellar har doim sakkiz bog`lanishlik, teskarisi har doim o`rinli
emas.[5]
Rastr setkasida ixtiyoriy egri chiziq P
1
, P
2
, ..., P
n
piksellar guruhi orqali
ifodalanadi, bu erda ixtiyyoriy ikkita P
i
va P
i+1
– qo`shni piksellar. Yuqorida
(3.1.1)
(3.1.2)
To’rt bog’lanishlik
Sakkiz bog’lanishlik
44
keltirilgan ta`riflarga ko`ra egri chiziq to`rt bog`lanishlik va sakkiz bog`lanishlik
bo`lishi mumkin.
|
-modul. Kompyuter grafikasi turlari

30
elementlarni tashlab ketsa ham bo`ladi, ya’ni tasvir sifatining bir qadar
yomonlashishiga yo`l qo`ysa bo`ladi.
Ikkinchi tomondan, kompyuter alifbosida bor-yo`g`i 256 ta belgi bo`lsa, rasm
elementlari – piksellarning ranglari bir necha milliard qiymatdan birini qabul qilishi
mumkin. Boshqa tomondan eng katta rasmlarda ham ko`pi bilan bir necha million
piksel bo`lishi mumkin. Bu esa rasm lug`atini tuzish uchun keng imkoniyatlar ochib
beradi. Rasmdagi piksellar sonining kattaligi ham undan ko`plab takrorlanadigan
piksellar ketma-ketliklarini topishga imkon beradi. Misol sifatida keltirilgan osmon
o`par binoning rasmining asosiy qismini ko`m-ko`k osmon tashkil etadi.(2.2-rasm)
Unda esa takrorlanadigan piksellar juda ko`p. Natijada rasm hajmi yuz barobargacha
va undan ko`proq kamayishi mumkin.
rgbRed
– R tashkil etuvchisi 
BYTE 
rgbResevred

27
foydalaniladi. RLE algoritmi shuningdek boshqa omillashgan
rastrli grafik
formatalarida
, masalan, RSX da ham qo`llaniladi.
Endi vektor tasvirlar uchun fayllarni saqlash formatlarini ko`rib chiqamiz.
CDR
(
CorelDRAW
hujjati). CDR fayl formati - bu vektor tasvirlari yoki
CorelDRAW bilan yaratilgan grafik. Ushbu fayl formati Corel tomonidan xususiy
dasturiy ta’minot mahsulotlarida foydalanish uchun ishlab chiqildi. CDR fayllari
ko`plab rasmni tahrirlash dasturlari tomonidan qo`llab-quvvatlanmaydi. Ammo, fayl
CorelDRAW yordamida boshqa, keng tarqalgan va mashhur rasm formatlariga
eksport qilinadi. Bundan tashqari, CDR fayl Corel Paint Shop Pro dasturi tomonidan
ochilishi mumkin.
Tasvir turlari - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi n. N. Zaripov

22
harakatini to`xtash harakati uslublari va 2D tasvirlarning kvadratchalar animatsiyasi
yordamida
anʼanaviy
animatsiya
texnikasi
uchun
raqamli
voris
hisoblanadi. Kompyuter tomonidan ishlab chiqilgan animatsiyalar boshqa jismoniy
asosidagi jarayonlarga qaraganda ko`proq nazorat qilinadi, effektlarni tortish uchun
miniatyuralarni yaratadi yoki olomon sahnalari uchun qo`shimcha ishlarni bajaradi
va bu boshqa texnologiyalar yordamida amalga oshirilmaydigan tasvirlarni
yaratishga imkon beradi. Bundan tashqari, bitta grafik sanʼatkorga bunday
tarkibni aktyorlar, qimmatbaho to`siq bo`laklari yoki rekvizitlarsiz ishlab
chiqarishga ruxsat berishi mumkin. Harakatning tasavvurini yaratish uchun
kompyuter monitorida tasvir aks ettiriladi va takrorlanuvchi unga o`xshash yangi
tasvir bilan takrorlanadi, biroq vaqt o`tishi bilan (odatda 24, 25 yoki 30 kvadrat /
sekund tezlikda) rivojlangan. Bu ibora televizor va filmlar bilan harakatning
illyustikligiga qanday ega ekanligi bilan bir xildir.[4]
Kompyuter ekrani har qanday tasvirni mayda nuqtalarning majmui sifatida
aks ettiradi. Ekranning har bir shunday nuqtasi
piksel
deb ataladi. Ekrandagi
tasvirning biror qismi kattalashtirilsa, piksel rangli to`g`ri to`rtburchak shakliga
egaligini ko`rish mumkin. Piksellarning ekranda joylashishini shaxmat
doskasidagi kataklarning joylashishiga yoki rangli jadvalga o`xshatish mumkin.
Demak, piksellar majmui ekranda tasvirni hosil qiluvchi
jadval
(matritsa)ni
tashkil etar ekan. Monitor turiga qarab matritsa o`lchamlari piksellarda
640x480,
800x600, 1024x768, 1600x1200
… kabi bo`lishi mumkin.
Matritsa o`lchami ekran o`lchamiga bog`liq bo`lmaydi. Bir xil o`lchamli
ekranda matritsa o`lchami qancha katta bo`lsa, uni tashkil etuvchi nuqtalarning
o`lchami shuncha kichik bo`ladi. Ya’ni, ekrandagi tasvirning sifati ham yaxshi
bo`ladi.
Nimrang tasvir - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi n. N. Zaripov

24
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Kompyuter grafikasi qanday turlarga bo`linadi ?
2.Animatsion,
namoyish, bezatilgan, kommertsiya, injener
va ilmiy grafikalarni
xarakterlovchi xususiyatlari nimalardan iborat ?
3. Grafik tasvirning asosiy turlari qanaqa ?
4. Grafiklarning asosiy ko`rinishlari qanaqa ?
5. Kompyuter grafikasining asosiy qo`llanish sohalari qanaqa?
6. Rastrli tasvirlar qanday asosiy xarakteristikalariga ega?
7. Tasvir shaklda taqdim etilgan malumotlarning qanday turlarini bilasiz?
1.6. Tasvirlarni saqlashni tashkil etish
Grafik xabarlarni saqlash grafik tizimida qanday displeydan foydalanayotgani
bilan aniqlanadi. Agar vektorli displeydan foydalanilgan bo`lsa, u holda tasvirni har
bir nuqtasiga ikkita son to`g`ri keladi, ya’ni Z va U koordinatalari. Shunday qilib,
vektorli displeyda ko`rsatish uchun mo`ljallangan tasvirni kiritish bu kompyuter
xotirasiga qandaydir sonlar ketmaketligini yozish demakdir, ya’ni Z va U ni qiymati.
Grafik xabarlarni saqlash tizimini o`ziga xos xususiyati, bu mashina xotirasi hajmini
kattaligidir. Hozirgi vaqtda habarni saqlovchi magnit diskasi va magnit tasmasi keng
qo`llanilmoqda. Magnit diskasi va tasmasiga xabarlarni yozish va o`qish magnitli
kallak yordamida magnitafonga o`xshash yoziladi. Hozirgi qurilmalarida yozishni
ko`ndalang zichligi 1 mm va 8 - ta yo`lga, uzunligi – 160 bit/mm ga etadi. Shaxsiy
kompyuterlar uchun asosiy tashqi xotira to`plovchi
qurilma egiluvchi magnit
diskasidir. Bu arzon tez ishlaydigan va kichik gabaritli qurilma xabarlarni to`plovchi
diametri 19,8 sm li egiluvchi plastmassa plastinka bo`lib, o`nga magnit qatlami
qoplangan va himoyalovchi plastinka konvert ichiga joylashtirilgan. Habarlarning
magnit diskasining bir tomonga yoki ikki tomonga yozish mumkin. Bitta diskada
125 kbaytdan 500 kilobaytgacha xabarlar saqlash mumkin. Lekin, bu chegara emas.
Intensiv ravishda
optikaga asoslangan
xabarlarni to`plovchi disketalar
rivojlanmoqda. Ularda grafik ma’lumotlar yozish va o`qish
lazer nuri yordamida
25
amalga oshiriladi. Optik xotirada saqlab qoluvchi qurilma odatdagi magnit diskali
xabarlarni to`plovchi disketalardan 100 marta ortiqdir. Diametri 50 - 405 mm
bo`lgan optik disklarni habarlar sig`imi 4 Gbaytga yetadi.
Hozirgi vaqtda, optik habarlarni tasmali tizimini 600 Gbayt xajmligi mavjud.
Bunday hajmli ma’lumotlar yozuv stolining tumbasidan kattaroq qurilmaga
joylashadi va 250 mln standart mashina yozuvi betiga ekvivalentdir. Uzunligi 250
m kengligi 4 mm va qalinligi 12 mm, bo`lgan tasma uncha katta bo`lmagan
kasetaga joylashadi. Hozirgi
vaqtda ensiklopediyalar, lug`atlar va kitoblarni optik
diskalarga ko`chirish uchun texnik imkoniyatlar mavjud.
Hozirgi paytda rastr va vektorli tasvirlar uchun ko`plab
fayllar formatlari
ma`lum. Quyida rastr tasvirlar uchun fayllarni saqlash formatlarini ko`rib chiqamiz.
BMP faylning sarlavhasi
BITMAPFILEHEADER
deb ataladi. Undan faylning
umumiy tasnifi (holatining bayoni) joylashtiriladi. Sarlavha quyidagi maydonlarga
ega:
WORD
Micro-ATX standarti - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi...

Micro-ATX standarti. Micro-ATX tizimli platasining standarti birinchi marta Intel kompaniyasi tomonidan 1997-yilning dekabrida ATX platasining kichiklashtirilgan ko‘rinishi deb taqdim qilingan. Micro-ATX standarti ATX standarti bilan mos keladi, shuning uchun micro-ATX tizimli platani to‘liq o‘lchamli ATX g‘ilofida foydalanish imkonini beradi. Micro-ATX va ATX standarti tizimli platalarining asosiy farqlari quyidagilar:
305 mm (12 dyuym) yoki 284 mm (11,2 dyuym) o‘rniga kengligi 244 mm (9,6 dyuym) gacha kichiklashtirilgan;
razyomlar soni kamaytirilgan;
kichiklashtirilgan ta’minot bloki (SFX/TFX form-faktori).
Elektr ta’minoti bloki
Ketma-ket va parallel razyomlar,
VSB shinasi klaviatura, tovush
kartasi razyomi
Protsessor ATX tizimi platasi
2.4-rasm. ATX tizimli plata.
Tizimli plata Protsessor ta’minotirazyom
razyomi qismi Xotira moduli razyomi
Orqa panel razyomi
Qattiq va egiluvchan magnit
disk jamlagichlar razyomi
AGP razyomi
PCI razyomi
2.5-rasm. Micro-ATX standartli tizimli plata.
To‘liq o‘lchamli ATX platasining (12×9,6 dyuym yoki 305×244 mm) o‘lchami yoki mini-ATX (11,2×8,2 dyuym yoki 284×208 mm) o‘lchamiga nisbatan micro-ATX standartili tizimli plataning maksimal o‘lchami 9,6×9,6 dyuymgacha (244×244 mm) bo‘ladi.
Micro-ATX tizimi uchun SFX/TFX nomini olgan ta’minot bloki ishlab chiqarilgan.
Micro-ATX bilan ATX ning mos tushishi quyidagilarni bildiradi:
bir xil – 20 kontaktli ta’minot razyomidan foydalanishni;
kiritish-chiqarish razyomlarining standart joylashganligini;
mahkamlash vintlarining bir xil joylashganligini.
Micro-ATX standartli plata asosida yaratilgan tizim quyidagi o‘lchamlarga ega: balandligi 304,8 yoki 355,6 mm (12 yoki 14 dyuym), kengligi 177,8 mm (7 dyuym), uzunligi 304,8 mm (12 dyuym) va micro-tower yoki desktop sinfiga mansub bo‘lgan g‘ilofga mos keladi. Micro-ATX tizimli plata 2.5-rasmda ko‘rsatilgan.
|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi n. N. Zaripov - bet 24

Ushbu format oldindan taniqli barqarorlik va yomon fayllar muvofiqligi uchun
ma`lum, ammo CorelDRAW yordamida juda qulay. Ushbu versiyalarning fayllari
vektor va raster tasvirlar uchun alohida siqishni ishlatadi, shriftlar ko`milishi
mumkin, CDR fayllari 45x45 metrli katta ish maydoniga ega va ko`p tarmoqli
ishlaydi.
Ai (AdobeIllustraror). Adobe Illustratorda yaratilgan vektor tasvir fayli; rastr
ma’lumotlar o`rniga nuqta bilan bog`langan yo`llar yoki chiziqlar; obyektlar, ranglar
va matnlarni o`z ichiga olishi mumkin. AdobeIllustraror hujjatlari fotoshopda
ochilishi mumkin, ammo tasvir "rastrlashtirilgan" bo`ladi, ya’ni u vektor tasviridan
bitmapga aylanadi. AdobeIllustraror formati PostscriptPage ta`rifi tili (PDL) ning
pastki qismini tuzilgan faylga qamrab oladi va rasmiylashtiradi. Bunday fayllar
Postscript printerda namoyish etilishi uchun mo`ljallangan, biroq ular tasvirning
raster versiyasini ham o`z ichiga olishi va shu bilan oldindan ko`rishni ta`minlashi
mumkin. PostScript o`zining to`liq qo`llanilishida kuchli va murakkab bir tildir va
ikki o`lchovli chiqish qurilmasida namoyish etilishi mumkin bo`lgan har qanday
narsani aniqlay oladi, AdobeIllustraror formati an`anaviy grafik ma’lumotlarni
saqlash uchun moslangan: chizmalar, chizmalar va dekorativ yozuvlar. Shunga
qaramay, AdobeIllustraror fayllari juda murakkab bo`lishi mumkin. PostScriptning
kuchi, asosan, operatsiyalar ketma-ketligini belgilash va oddiy sintaksis yordamida
28
ularni birlashtirish qobiliyatiga bog`liq. Adobe Illustrator fayllaridagi bu yashirin
murakkablik ba`zan (lekin har doim ham emas) eng kam darajaga tushiriladi.
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR 1. Tasvirlarga raqamli ishlov berish nima?
2. Tasvirlarga raqamli ishlov berishning kelib chiqishi.
3. Tasvirlarga raqamli ishlov berishni qo`llash sohalari.
4. Tasvirlarga raqamli ishlov berishning asosiy bosqichlari.
Shaxsiy kompyuterning konstruksiya elementlari

|
Shaxsiy kompyuterning konstruksiya elementlari
|
bet | 11/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgShaxsiy kompyuterning konstruksiya elementlari
Foydalanuvchining kompyuterlari sodda konstruksiyali ishlab chiqarilishida quyidagi asosiy bloklar mavjud deb qabul qilinadi:
tizimli blok;
monitor;
tashqi qurilmalar (printer, skaner); – klaviatura.
Monitor (axborotni vizuallashtirish qurilmasi) va klaviatura (boshqarish va simvolli axborotni kiritish qurilmasi) ko‘pincha terminal yoki displey deb nomlanuvchi yagona qurilma sifatida qaraladi.
Tizimli blok. Tizimli blok g‘ilofi turli shaklda, masalan, yassi quti (mini tower case) yoki minora ko‘rinishida (big tower case) bo‘lishi mumkin. Ba’zi tizimli bloklar monitor ichiga joylashtirilgan bo‘lishi mumkin. Ayrim tizimli bloklarning (masalan, serverlarning) konstruksiyalari yon tomoni tor bo‘lgan modul ko‘rinishida tayyorlanishi mumkin.
1.4-rasmda tizimli bloklarning uchta asosiy ko‘rinishlari ko‘rsatilgan: «a» – yassi quti ko‘rinishida; «b» – minora ko‘rinishida va «d» – korpus ichiga joylashtiriladigan yon tomoni tor bo‘lgan modul ko‘rinishida. Ular tashqi panellarida jamlagichlar uchun ajratilgan bo‘limlarga (1), elektr ta’minot bloklarining chiqishlariga (2) hamda turli ulanish elementlariga, elektr ta’minotini qo‘shish (yoqish) tugmalari, indikatorli yorug‘lik diodlari va razyomlarga ega.
Tizimli blok tarkibiga, odatda, tizimli plata, elektr ta’minot bloki, diskli jamlagichlar, qo‘shimcha qurilmalar uchun razyomlarni va tashqi qurilmali adapterlari yoki kontrollerli kengaytirish platalari kiradi.
O‘z navdatida tizimli platada (ko‘pincha ona plata deb yuriti ladi – motherboard) quyidagilar joylashadi:
mikroprotsessor;
tizimli mikrosxemalar (chipsetlar);
takt impulslar generatori;
TXQ va DXQ modullari (mikrosxemalar);
CMOS-xotira mikrosxemalari;
klaviatura, QMDJ va EMDJ adapterlari;
uzilish kontrollerlari; – taymer.
|
| |
Elektr ta’minot manbayining bir kalitli ichki razyomining mavjudligi

|
Elektr ta’minot manbayining bir kalitli ichki razyomining mavjudligi
|
bet | 15/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgElektr ta’minot manbayining bir kalitli ichki razyomining mavjudligi. ATX spetsifikatsiyasi tarkibida elektr ta’minot manbayining osonlik bilan o‘rnatiladigan va noto‘g‘ri o‘rnatish mumkin bo‘lmagan bir kalitli razyomi mavjuddir. Bu razyom tizim platasiga 3,3 V kuchlanishni yetkazib beruvchi kontaktlarga ega. ATX spetsifikatsiyasiga yordamchi quvvat (3,3 va 5V) razyomlari nomini olgan ikkita qo‘shimcha ta’minot razyomi va elektr energiyani noyob spetsifikatsiyaga qaraganda katta miqdorda iste’mol qiladigan tizimlarda qo‘llaniladigan ATX12V razyomi kiritilgan.
Protsessor va xotira modulining siljishi. Protsessor va xotira moduli elektr ta’minot manbayi yonida joylashgan va bitta ventilator yordamida sovutiladi. Bu o‘z o‘rnida protsessor uchun maxsus ventilatordan foydalanishga ehtiyoj qoldirmaydi. Katta passiv issiqlik qaytargich uchun ham joy bor. Protsessorni va issiqlik qaytargichni o‘rnatish uchun ajratilgan joyning balandligi taxminan 70 mm (2,8 dyuym) dir.
Kiritish-chiqarish ichki razyomlarining joylashuvi. Bu razyomlar egiluvchan va qattiq diskli jamlagichlar uchun bo‘lib, jamlagichlar ichki kabellarining uzunligini kamaytirish uchun shu jamlagichlarning yonida joylashgan bo‘ladi.
Yaxshilangan sovutish tizimi. Protsessor va xotira qurilmasining konstruksiyasi joylashtirilishi shunday amalga oshirilganki, u butun tizimni maksimal sovutish imkonini beradi. ATX spetsifikatsiyasida g‘ilof ichida havoning bosimini kamaytirishga olib keladigan purkash kabi ishlaydigan ventilator afzal ko‘rilgan. Ko‘pchilik ishlab chiqaruvchilar ATX ta’minot blokini tizimdan havoni so‘rib oluvchi ventilator bilan birgalikda ishlab chiqaradilar, ya’ni manfiy bosimli konstruksiyani taklif qiladilar.
Narxning pasayishi. ATX konstruksiyasida bitta yagona ta’minot razyomi ishlatiladi. Diskli jamlagichlarning ichki kabellarini qisqartirish mumkin. Buning hammasi sezilarli darajada nafaqat tizimli plataning, balki g‘ilof va elektr ta’minotining ham narxini pasaytiradi.
2.4-rasmda ATX tizimining qopqog‘i yechilgan holda stol ustida turgan ko‘rinishi keltirilgan. Amalda tizimli plata diskyurituvchilarni o‘rnatish uchun mo‘ljallangan bo‘laklar bilan to‘silib qolmaydi. Bu o‘z o‘rnida tizimning turli xil komponentlaridan va shina razyoml aridan erkin foydalanishni ta’minlaydi. Kengaytirish razyomlari nisbat an kalta tarafi bilan parallel joylashgan bo‘lib, protsessor, xotira razyomlarining qismiga va kiritish-chiqarish razyomlariga halaqit bermaydi.
Mini-ATX sxemasi ham xuddi shunday g‘ilofga joylashtiriladi: – ATX platasi 305×244 mm (12×9,6 dyuym) o‘lchovlarga ega; – mini – ATX platasi – 284×208 mm (11,2×8,2 dyuym).
|
| |
Maxsus dasturiy ta‘minot yordamida yuklanuvchi СD yaratish

|
Maxsus dasturiy ta‘minot yordamida yuklanuvchi СD yaratish
|
bet | 5/48 | Sana | 29.12.2020 | Hajmi | 3,57 Mb. | | #13008 |
Maxsus dasturiy ta‘minot yordamida yuklanuvchi СD yaratish. Yuklanuvchi СD yaratish uchun maxsus dasturiy ta’minotdan foydalaniladi. Hozirgi vaqtda ko‘pincha СD-ROM/RW/DWD bilan ishlaydigan Nero dasturidan foydalaniladi. Nero dasturi foydalanuvchiga disklarga yozish, formatlsh, obrazlar hosil qilish, faylarni har xil formatda yozish va boshqa ko‘pgina imkoniyatlarni bajarish uchun qulayliklarga ega.
2.3 Yuklanuvchi disketa va disk bilan ishlash
Yuklanuvchi disketa yoki disk bilan ishlash uchun BIOSni disketadan yoki diskdan boshlang‘ich yuklanishini sozlash zarur.
Yuklanish jarayoni qanday o‘tadi – uning davomida BIOSda belgilangan tartibda (qattiq disk, kompakt disk yoki Floppy-disk yurituvchi) asosiy yuklanish uskunalar so‘roq qilinadi. Operatsion tizimda uskunani topamiz va uni o‘sha yerdan yuklaymiz. Tartibni o‘zimizga qulay qilib almashtirishimiz lozim. Buning uchun BIOSning Boot sequence bo‘limidan foydalanamiz.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус,...

|
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
bet | 48/48 | Sana | 29.12.2020 | Hajmi | 3,57 Mb. | | #13008 |
Foydalanilgan adabiyotlar
Л. М. Гольденберг, В. А. Малев. – Цифровые устройства и микропроцессорные системы. Москва «Радио и связь» 1992.
И. Л. Прагер. – Основы вычислительной техники. – Москва Высшая школа 1973.
Л. И. Шеголева, А. Ф. Давыдов. – Основы вычислительной техники и программирования. Ленинград Энергоиздат Ленинградское отделение 1981.
И. А. Орлов, В. Ф. Корнюшко. – Основы вычислетельной техники и организация вычислительных работ. – Москва Энергоатомиздат 1984.
П. Наслэн. – Основы цифровой вычислительной техники. – Государственное Энергетическое издательство, Москва 1962.
Н. П. Сергеев, Н. П. Вашкевич. – Основы вычислительной техники. – Москва «Высшая школа» 1988.
А. Beletskiy. Avtorlik materiallari va o‘quv-metodik qo‘llanmalar.
А. Beletskiy “Модернизация и ремонт ПК ”.
С. К. Ганиев. Электрон хисоблаш машиналари ва системалари. – Т «Укитувчи» 1990.
Аmaliy matematika, dasturlash va kompyuterning dasturiy ta’minoti: Оliy o’quv yurtlari uchun qo’llanma/ Т.Х. Хоlmatov, N.I. taylaqov -Т.: Меhnat, 2000.-304 b.
Hisoblash matematikasi va dasturlashdan laboratoriya ishlari: [Оliy o’quv yurtlari uchun qo’llanma]. -Т.: O’qituvchi, 1993.-176 b.
Beysic dasturlashtilidan misol va masalalar to’plami. Q.Yusupov, А. Sayfuddinova -Т.: "Shu’la" маrkazi, 1994.-52b.
IBM РС kompyuterlariga C tili: O’quv qo’llanma/ А.А. Оbidov, Т.М.Маgrupov; ТDTU.-Т..-1993.-82 b.
www.ixzbt.com Internet sahifasi.
www.award.com sahifasi.
DVD издание “ Супер ДВД библиотека” 2004 г.
http://www.tula.net internet sahifasi.
Узгариш -2010
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
Ona plata - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bet | 12/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgOna plata. Kompyuterlarning ona plata arxitekturasi funksional jihatdan boyitilib va asosiy protsessorning unumdorligi oshishi bilan doimiy ravishda mukammallashtirib boriladi. Bu uning eng muhim qismi, kompyuterning yuragi bo‘lib, uning elektron tarkibiy qismini tashkil qiladi. U yoki bu ishlab chiqaruvchilar tomonidan yaratilgan standartlashtirilgan ona plata modeli unda qo‘llanilgan mikrosxemalar to‘plami va elementlarning joylashish topologiyasi bilan belgilanadi.
Standartlashtirilgan g‘ilof shakliga qarab, o‘lchami bo‘yicha turli ona platalar ishlab chiqariladi. Shaxsiy kompyuterlar uchun eng keng tarqalgan ona plata formatlari AT, ATX (305×244 mm o‘lchamli), mikro ATX (244×244 mm) va FlexATX (229×191 mm).
Zamonaviy ona platalarning asosini tashkil etuvchilari, uning g‘ilofiga joylashtirilgan bo‘ladi: protsessor razyomlari, kengaytirish slotlari bilan magistral liniyalari, apparat xotira modullarining razyomlari, chipset mikrosxemalari uchun razyomlar. Bu konstruktiv elementlar yuqori darajali birlashtirish bilan apparat pog‘onasidagi
a) b) d)
1.4-rasm. Tizimli blokning konstruksiyasi.
asosiy elektron tashkil etuvchilarni birlashtiradi. Ko‘pincha ona platalarda audio va video vositalarning elektron tashkil etuvchilari joylashtiriladi.
Tashqi qurilmalarning tizimli blokka ulanishi, razyomlari tizimli blokning old yoki orqa panellarga joylashtirilgan, tashqi inter feys vositalari yordamida tashkil qilinadi. Masalan, sichqoncha ko‘rinishidagi boshqaruv qurilmasini ulash uchun COM-port, bosmaga chiqarish qurilmasi uchun LPT-port ishlatiladi.
Hozirgi kunda o‘nlab firmalar tuzilishi, ular tomonidan qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan protsessor turlari va ularning taktl ash chastotalari hamda ishchi kuchlanishlarning kattaliklari bilan farqlanuvchi, turli xil tizimli bloklarni katta miqdorda ishlab chiqarmoqdalar.
Tizimli platalar har xil turdagi tizimli, lokal va tashqi shinalarning interfeyslarini quvvatlaydi. SHK ning ishlash samaradorligi qo‘llanuvchi shinalar tarkibiga va bu shinalar uchun mo‘ljallangan platadagi mavjud slotlar miqdoriga bog‘liqdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
Mavzu-BIOS parametr-larini sozlash

|
Mavzu-BIOS parametr-larini sozlash
|
bet | 129/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.org13.2.Mavzu-BIOS parametr-larini sozlash.
Rreja:
Apparat komponentlarini sozlashning dastlabki bosqichlarida ikkita masala hal qilinadi. Birinchi masala – qurilmalarning o‘zar o aloqasining ishonchliligiga va xatosizligiga erishish va bu ko‘rsatk ichlarni saqlash. Ikkinchi masala – optimal unumdorlikka erishish. Dastlabki sozlashning mohiyati – tizimli plataning interfeyslarini sozlashdan iborat. U BIOS SETUP dasturiy vositalari tomonidan bajariladi.
BIOS SETUP vositalari – bu kompyuterni sozlashning eng zo‘r vositalaridan biri. BIOS tizimi hajmi qat’iy chegaralangan doimiy xotira qurilmasida saqlanadi.
Oldindan tayyorgarlik ko‘rish. BIOS SETUP vositalari yordamida bajariladigan sozlashlar eng quyi pog‘onaga tegishlidir. Shu sababli bunga barcha dasturiy vositalar ta’sirchandir. BIOS SETUPning ba’zi bir ko‘rsatkichlarining o‘zgarishi kompyuterning ishonchli ishla shini kamaytiradi yoki umuman kompyuterni ishdan chiqaradi. BIOS ning optimal sozlanishini saralash – bu xavfsiz interfaol jarayon emas.
«Bo‘sh» kompyuter uchun BIOS SETUP ni sozlash uncha xavfli emas. Agar ishlab turgan tizimda BIOS SETUP ko‘rsatkichlari o‘zgartirilsa, kompyuterda mavjud bo‘lgan barcha axborot tahdid ostida qolishi mumkin. Ishlab turgan kompyuterni BIOS SETUP vositasi yordamida sozlashdan oldin zarur bo‘lgan ma’lumotlarni tashqi ma’lumot tashuvchilarga (yoki lokal tarmoqning tarmoq diskiga) zaxirali nusxalashni bajarish kerak.
Alohida sozlashlarni yoki o‘zaro aloqador sozlash guruhini o‘zgartirishlarni mustaqil bosqich sifatida qarash kerak. Har bir bosqichni bu sozlashlar tizimga qanday ta’sir ko‘rsatganini tekshirish bilan tugatish lozim. Ba’zi bir o‘zgartirishlarning oqibatlari darhol ko‘rinmaydi. O‘zgartirishlar haqidagi protokolni bir necha kun saqlash maqsadga muvofiq bo‘ladi. Agar muammolar hosil bo‘lsa, ularni ma’lum joyda to‘xtatish va tuzatish imkoni bo‘ladi.
|
| |
Tovush platasi va akustik tizimlar

|
Tovush platasi va akustik tizimlar
|
bet | 127/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgTovush platasi va akustik tizimlar. Har qanday multimediyali kompyuterda tovush platasi va tashqi akustik tizimlar bo‘lishi shart. Windows da tovush platasi uchun API DirectX qo‘llanmasi bo‘lishi zarur. PCI – Express interfeysli tovush platasini tanlash tavsiya etiladi. ShK uchun turli kichik va ko‘zga tashlanmaydiganidan to yuqori sifatli ovoz chiqarib beruvchilariga qadar akustik tizimlar uchraydi. Bir qator tizimlar o‘z ichiga quyi chastotali kuchayt irgich va Dolby 5.1/6.1/7/1 hajmli tovush standartli apparatli qo‘llanmalarni oladi.
Yordamchi komponentlar. Tizimni to‘liq yig‘ib bo‘lish uchun yordamchi komponentlar, uncha katta bo‘lmagan detallar kerak bo‘ladi. Ular kompyuterning to‘liq jihozlanib bo‘lishiga yordam beradi.
Issiqlikni qaytaruvchi elementlar (IQE). Zamonaviy protsessorl arning ko‘pchiligi o‘zidan katta issiqlik ajratadi. Bu issiqlik bartaraf etilishi kerak, aks holda kompyuterning bir maromda ishlay olmasligi yoki to‘xtab qolishi yuz berishi mumkin. IKE larning ikki turi mavjud: passiv (PIQE) va aktiv (AIQE).
Passiv issiqlikni qaytaruvchi elementlar (PIqE) – bu protsessorga ulanuvchi yoki yopishtiriluvchi (o‘rnatiluvchi) metall (odatda, aluminiy) bo‘laklaridir. Ular protsessor elementlaridan chiqa yotgan issiqlikni tarqatishga yordam berib, radiator vazifasini o‘taydi. PIQE sinmaydi. Ba’zan PIQE va protsessor o‘rtasidagi havo almashinishini yaxshilash uchun issiqlik o‘tkazuvchi surma yordamida havo tirqishlarini bartaraf etish kerak. Bu issiqlikni maksimal darajada qaytarish imkonini beradi.
Aktiv issiqlikni qaytaruvchi elementlar (AIQE) – bu ventilatorlardir. Ular PIQEga nisbatan sifatliroq sovitishni ta’minlaydi, biroq qo‘shimcha elektr energiyasini talab etadi va yuqori ishonch lilikka ega emas. Ventilatorlarda ko‘pincha arzon mexanizmlardan foydalaniladi, shuning uchun ham ular tez buzil adi, bu esa protsessorning tez qizib ketishiga va tizimning ishdan chiqishiga olib keladi.
Ta’minot blokidagi va protsessordagi ventilatorlar ko‘p hollard a yuqori tezlikdagi tizimlarda yetarli darajadagi sovitishni ta’minlab bera olmaydi. Hech bo‘lmasa bitta qo‘shimcha ventilator bilan jihozlang an tizimli bloklarni olish tavsiya etiladi. Odatda, u blokning old qismiga joylashtirilgan bo‘lib, tashqaridan havoni tortib oladi va uni tizimli plataga yo‘naltiradi. Ayrimlarida diskli jamlagichlar bo‘limining yonida yana bitta ventilator joylashgan bo‘lib, u ham sovitish uchun mo‘ljallangan.
Kabellar. Barcha elementlarni kompyuterlarga ulash uchun ma’lum miqdorda kabellar kerak bo‘ladi. Bunda, ta’minot kabellari, magnitli diskli jamlagich kabellari, CD va DVD-ROM jamlagichlari kabellari va ko‘pgina boshqa kabellar nazarda tutiladi.
|
| |
Kiritish-chiqarish portlari - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi...

klaviaturani ulash (mini – DIN tipli);
sichqonchani ulash (mini – DIN tipli);
ikkita ketma-ket portlar (16550A tipli bufer bilan);
parallel portlar (EPP/ECP tipli);
ikki yoki to‘rtta USB port (agar siz videoma’lumotlarni tahrirlash bilan shug‘ullanmoqchi bo‘lsangiz, FireWire portlarini ham qo‘shing);
video razyomi (shart emas);
plataning o‘ziga joylashtirilgan (integrallashtirilgan) tarmoq adapteri (10/100 Ethernet yoki 10/100/1000 Ethernet uchun);
audio/o‘yinli razyom (MIDI/djoystik, radiokarnay va mikrofon);
ATA – 100/133 yoki Serial ATA ni qo‘llay oluvchi ikkita ATA port (birlamchi va ikkilamchi); – disk yurituvchi kontrolleri.
Ba’zi tizimli platalarda parallel/ketma-ket portlar va sichqoncha porti o‘rniga faqat USB portlar ishlatiladi. Ko‘pgina Micro-ATX tizimli platalarda plataning o‘ziga joylashtirilgan tovush va video adapterlar mavjud bo‘ladi.
BIOS SETUP interfeysi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bet | 130/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgBIOS SETUP interfeysi. SETUP vositalarini faollashtirish uchun kompyuterni yuklashning dastlabki bosqichida klaviaturadan aniq bir tugmani (ko‘pincha DELETE tugmasini) bosish kerak. Uni kompyuter o‘zini testlayotgan vaqtda bosish qulaydir.
SETUP vositasi interfeysi ko‘p pog‘onali menyu ko‘rinishida bajarilgan (9.2-rasm). Uning oyna ko‘rinishi BIOS versiyasiga bog‘liq. Yuqori pog‘ona menyusining bandlari kursorni boshqarish tugmalari bilan tanlanadi. ENTER tugmasini bosganda aniq sozlashlarni va
9.2-rasm. BIOS SETUP dasturining asosiy menyusi.
navbatdagi pog‘onaning menyusini saqlagan keyingi pog‘onaning menyusi ochiladi.
Ko‘rsatkichlarning qiymati PAGE UP va PAGE DOWN tugmalari yordamida o‘zgartiriladi, yuqori pog‘onaning menyusiga qaytish uchun esa ESC tugmasidan foydalaniladi.
Yuqori pog‘onadagi menyu tarkibiga standart sozlashlarni saralash va ularni saqlashni (yoki uni rad etishni) ta’minlovchi buyruqlar kiradi. Bu buyruqlarni tasdiqlash uchun Y tugmasini, undan keyin esa ENTER tugmasini bosish kerak. ENTER yoki ESC tugmalari darhol bosilganda buyruq bekor qilinadi. BIOS ning har xil versiyalarida buyruqning aniq ifodalanishi farqlanadi.
LOAD BIOS DEFAULTS, Load Fail-Safe Defaults (BIOS ning standart qiymatlarini yuklash, ishonchli yuklanishning muhimligi). Bu buyruq sozlashning standart to‘plamini qayta tiklaydi. Agar kompyuterning qurilmalari ravon ishlasa, tizimning ishlash xususiyati konfiguratsiyadan va o‘rnatilgan qurilmalarning tavsiflaridan qat’iy nazar ta’minlanadi.
LOAD SETUP DEFAULTS, Load Optimized Defaults (SETUP ning standart qiymatlarini yuklash, optimal qiymatlarini yuklash). Bu buyruq boshqa sozlashlarning standart to‘plamini yuklaydi.
SAVE & EXIT SETUP (O‘zgarishlarni saqlash va chiqish). Bu buyruq SETUP vositalarining ishini kiritilgan o‘zgarishlarni saqlash bilan tugatadi. Bu buyruqning ekvivalenti menyuning yuqori pog‘onasidagi klaviaturadan F10 tugmasini bosishdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT AMALIY FANLAR UNIVERSITETI
“MATEMATIKA VA KOMPUTER INJINIRING”
KAFEDRASI
“DASTURLASH” fanidan
KURS ISHI
Mavzu: ___________________________________________________________
______________________________________________________________
______________________________________________________________
Bajardi: ___________________ guruhi talabasi
___________ __________________________
Qabul qildi: ___________ __________________________
Toshkent – 20__ y.
TOSHKENT AMALIY FANLAR UNIVERSITETI
“MATEMATIKA VA KOMPUTER INJINIRING”
Kafedrasi
“DASTURLASH” fanidan
kurs ishi bo`yicha berilgan
texnik topshiriq
«Tasdiqlayman»
“Matematika va komputer injiniring”
kafedrasi mudiri __________ dots. _____________ ___ _______ 20___ y.
Variant ___
Mavzu: _____________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
1. Kurs ishini topshirish muddati: _______________________________
2. Kurs ishini bajarish uchun boshlang’ich ma’lumotlar: Adabiyotlar, nazariy ma’lumotlar, grafik muharrirlar. _______________________________
3. Tushuntiruv yozuvi tarkibi: Kirish, mavzu bo’yicha nazariy ma’lumotlar, amaliy qismda berilgan topshiriq varianti bo`yicha grafik ishlanmalar, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati, ilova. _______________________________
|
Mavzu: Yangilanayotgan O`zbekiston: milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari

|
Mavzu: Yangilanayotgan O`zbekiston: milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari
|
bet | 1/4 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,76 Mb. | | #243959 |
Bog'liq mustaqil ish O`zbekistonning eng yangi tarixi MAVZU:Yangilanayotgan O`zbekiston:milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari
Bajardi: Qulbekova Sevinch
Reja: - 2017-2021 yillarda O'zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo'nalishi bo'yicha Harakatlar strategiyasining ishlab chiqilishi, hayotga joriy etilish va uning ahamiyati.
- 2017-2021 yillarda O'zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirishbo'yicha Harakatlar strategiyasi va unda belgilangan ustuvor yo'nalishlar.
- Xavfsizlik, millatlararo totuvlik va diniy bag'rikenglikni ta'minlash hamda chuqur o'ylangan, o'zaro manfaatli va amaliy tashqi siyosat sohasidagi ustuvor yo'nalishlar
1. 2017-2021 yillarda O'zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo'nalishi bo'yicha Harakatlarstrategiyasining ishlab chiqilishi, hayotga joriy etilishi va uning ahamiyati. - 2017-2021-yillarda O'zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo'nalishi bo'yicha Harakatlar strategiyasi o'rta muddatli istiqbolda davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlarini belgilab bergan eng muhim dasturiy hujjat hisoblanadi. 2017-yilda Harakatlar strategiyasini amalga oshirish da alohida e'tibor "Inson manfaatlari hamma narsadan ustun" degan tamoyil va "Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga xizmat qilishi kerak" degan ezgu g'oyaning, eng avvalo, xalq bilan to'g'ridan-to'g'ri muloqot o'rnatish hamda fuqarolar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarining real himoya qilinishini ta'minlash orqali hayotga amaliy tatbiq etilishiga qaratildi.
- Harakatlar strategiyasini "Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yilida amalga oshirishga oid Davlat dasturi doirasida 30 dan ortiq qonunlar hamda 900 dan ortiq qonunosti hujjatlarining qabul qilinishi keng ko'lamli islohotlat iqtisodiyot va ijtimoiy sohani jadal rivojlantirish, xalq farovonligini yuksaltirishning mustahkam huquqiy poydevori bo'lib xizmat qildi.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Virtual qabulxonasi va Xalq qabulxonalari, shuningdek, har bir davlat organida tashkil etilgan fuqarolarning murojaatlari bilan ishlash bo'yicha maxsus bo'linmalar aholi bilan ishlashning sifat jihatidan yangi samarali tizimini shakllantirishga xizmat qildi.
|
| |