nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tutning un shudring kasalligi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I,...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T Pdf ko'rish
|
bet | 147/175 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 11,98 Mb. | | #99770 |
Bog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlariTutning un shudring kasalligi. Un shudring kasalligi Italiya, Yaponiya,
Xindiston, Birma, Madagaskar, Mozanbik, Xitoy, AQSh davlatlarida keng
tarqalgan. Kasallik qo’zg’atuvchisi Phyllactinia suffultta Sacc. zamburug’i
xisoblanib, AQSh da Uncinula geniculata Gerard, Yaponiyada Uncinula mori
Miyake turi keltirib chiqaradi. Respublikamiz sharoitida un shudring kasalligini
N.G.Zaprometov, Ye.M.Ashkinadze kabi olimlar o’rganishgan.
Kasallik asosan maxalliy navlar xasakni kasallantirib, tutning bargini va
barg bandida namayon bo’ladi. Kasallangan barglarning ostki qismida oq
rangdagi unsimon rangdagi g’ubor paydo bo’ladi. Dog’lar bargning 100 %
yuzasini qoplab olishi mumkin. Dog’ xosil bo’lgan yuzang ustki qismida jigar
rangdagi dog’lar paydo bo’lib, bargning ostida zamburug’ning jinsiy hujayralari
qo’shilib kleystotesiylarni hosil qiladi. Sporaning rivojlanishidan hosil bo’lgan
miseliy tut bargidagi og’izchalar orqali barg ichkarisiga kirib, barg orqa
tomonida unsimon oqish mog’or barg yuzasida qo’ng’ir dog’ hosil qiladi.
Kasallik yapon navlarida zaifroq namayon bo’lib, mog’or miqdorining
kamligi bilan xarakterlanadi va bagning 1-4 % yuzasini qoplab oladi xolas.Barg
yuzasida xam bargning jigar rangga kirishi ancha zaif bo’ladi.
Kleystotesiylar barg orqasida oqish rangdagi nuqtachalar tarzida ko’rinadi.
Ularning hosil bo’lishi tut daraxtining qishlash davriga to’g’ri keladi.
Kleystotesiylarda
10-40
tagacha
askosporalar
yetiladi.
Kleystotesiylar
kasallangan o’simlik qoldiqlari bilan tuproqqa tushib, iyul-avgust oylarida
sog’lom o’simliklarni kasallantiradi. Bu kasallikka Xasak, Kokuso-70, Kokuso-
13, Kenuru navlari beriluvchan, Tojikiston urug’siz tuti, Baliq tuti, O’zbekiston,
Vostok navlari chidamsiz bo’ladi.
Kasallik qo’zg’atuvchisi Phyllactinia suffultta Sacc. zamburug’i xaqiqiy
parazit xisoblanib, faqat tutni kasallantiradi va konidiyali hamda kleystokarpiya
275
shaklida ko’payish bosqichlarini o’tadi. Konidiyali bosqichida zamburug’
bargning orqa qismidan barg ustisalari orqali kirib kelib, uzun, uchki qismiga
kengaygan, ko’ndalang to’siqchali konidiya bandlarini xosil qiladi va oxirida
to’g’nog’ichsimon, noksimon ellips shaklidagi konidiyalarni xosil qiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
Ildizning oq chirishi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

279
qoladi. Kasallik kuchli tarqalgan tutzorlarda daraxtlar 3 kunda qurib qolishi
mumkin.
Kasallikka qarshi kurash uchun quyidagi tadbirlarni amalga oshirish kerak:
kasallangan daraxt tuplarini va uning qoldiqlarini daladan yig’ishtirib olib
tashlash; o’simlik qoldiqlarini yoqib tashlash va darxt o’rnini oxak xlorid
eritmasi bilan yuvib, bu joyga 3 yil davomida ko’chat ekish taqiqlanadi;
kasallangan ko’chat olib tashlangan daraxt o’rnini 60 g formalinni 1 m
2
joyga
solib ko’mib tashlanadi; daraxtdan bo’shagan joylarga g’alla ekinlarini ekish;
tuproqqa mineral o’g’itlarini qo’llash kerak; Kasallikka qarshi muxim tadbirlar
qatoriga payvant ostni kasallikka chidamli xillarini izlab topish, agrotexnik
kurash choralari xam muxim xisoblanadi
-jadval 
Mavsumdagi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

278
ketgan rizomorflarni xosil qilib, to’q jigar rangda ko’rinadi. Kasallik zamburug’
xosil qilgan rizomorflar vositasida tarqalib boshqa o’simliklarni xam zararlashi
mumkin. Kasallikning tarqalishida qalpoqchada xosil bo’lgan sporalar xam
asosiy rol o’ynaydi.
Zamburug’ning rivojlanishi uchun optimal xaraorat 20-25
0
S ni tashkil qilsa,
maksimum 35
0
S, minumum 6
0
S ni tashkil qiladi. Zamburug’ miseliysi
maksimum 26
0
S da ,minumum 8
0
S da yomon rivojlansa, 17
0
S xaroratda normal
rivojlanadi. Zamburug’ 60 % namlikda normal rivojlansa, namlik miqdori
kamayganda yomon rivojlanadi. Namlik miqdori 20% da bo’lganda 18 kun
davomida saqlanganda miseiy yana nam joyga qo’yilganda tezda rivojlangan.
Namlik miqdori 40% dan kamayganda miseliy xosil bo’lishi to’xtaydi.
Zamburug’ miseliysining po’stloq va ildiz qoldiqlaridagi bo’laklari bilan
zaralantirilganda ikki oydan keyin kasallik belgilari xosil bo’lgan.
B   irlashma - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

B irlashma. Berilgan ikkita munosabatdan biriga va ikkalasiga ham tegishli bo’lgan kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi.
Munosabatlar uchun ikkita bir xil kortej bo'lishi mumkin emasligi sababli, birlashma jarayoni dublikatlarni olib tashlaydi. Agar bu A va B birlashtirilgan munosabatlarda to'liq mos keladigan kortejlar uchrashadigan bo'lsa, yangi munosabatlar tanasini tashkil etadigan kortejlar to'plami to'liq mos keladigan elementlarni o'z ichiga olmaydi. Natija darajasi dastlabki munosabatlar darajasiga teng bo'ladi va kardinallik dastlabki munosabatlar kardinallari yig'indisidan oshmaydi.
Relyatsion amallarni yozish qoidalari adabiyotlarda turlicha ifodalangan. Birlashma yozish uchun, qoida tariqasida, ikkita belgidan biri ishlatiladi:
UNION
Ushbu yozuv shakllarining birinchisi to'plam nazariyasida qo'llanilganiga o'xshash, ikkinchisi ma'lumotlar bazasi so'rovlari tillarida ishlatiladigan yozuvlarga yaqinroq.
Kesishma. (∩). Bir vaqtning o’zida ikkala munosabatga ham tegishli bo’lgan barcha kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi. Kesishma quyidagicha tarzida ifodalanadi:
INTERSECT
Kesishma natijasining kardinal raqami A va B munosabatlarning kardinallik qiymatining eng kichigidan ko'p bo'lmaydi, daraja esa dastlabki munosabatlar darajalariga teng.
Ayirma (–). Berilgan ikkala munosabatdan faqat birinchisiga tegishli bo’lgan kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi.
Kesishma quyidagicha tarzida ifodalanadi:
MINUS
Natijaning kardinal raqami A raqamidan ko'p bo'lmaydi, daraja dastlabki munosabatlar darajalariga teng.
Yuqorida keltirilgan ta'riflarni misollar bilan tushuntiramiz. A va B munosabatlar jadvalda ko'rsatilganidek berilgan bo'lsin. Mos ravishda 4.2 va 4.3. StudID atributi asosiy kalit sifatida belgilangan. A va B mohiyatlari ustida birlashma, kesishma, ayirma amallarining bajarilish natijalari keltirilgan.
A munosabat
StudID
|
FISH
|
Guruh
|
123
|
Axrorov S. I.
|
301
|
124
|
Salimov J. I.
|
301
|
B munosabat
StudID
|
FISH
|
Guruh
|
123
|
Axrorov S. I.
|
301
|
127
|
Ne’matov A. B.
|
302
|
A va B munosabatlar o’rtasidagi birlashma amali.
.
StudID
|
FISH
|
Guruh
|
123
|
Axrorov S. I.
|
301
|
124
|
Salimov J. I.
|
301
|
127
|
Ne’matov A. B.
|
302
|
A va B munosabatlar o’rtasidagi kesishma amali.
.
StudID
|
FISH
|
Guruh
|
123
|
Axrorov S. I.
|
301
|
A va B munosabatlar o’rtasidagi ayirma amali.
.
StudID
|
FISH
|
Guruh
|
124
|
Salimov J. I.
|
301
|
Quyidagi fikrlarga e'tibor qaratish lozim. Birinchidan, kalitlar va atribut nomlarining merosxo'rligi, natijada paydo bo'lgan munosabatlar sarlavhasini aniqlashga imkon berdi. Ikkinchidan, A–B natijasi odatda B–A natijasiga teng bo'lmaydi.
|
XMLdan foydalanish - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 84/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarXMLdan foydalanish
XML katta veb-saytlar uchun HTML hujjatlarni yaratishni osonlashtirish uchun ichki qismda ishlashi mumkin.
XML tashkilot va tizimlar o'rtasida ma'lumot almashish uchun ishlatilishi mumkin.
XML ma'lumotlar bazalarini ishga tushirish va qayta yuklash uchun ishlatilishi mumkin.
XML ma'lumotlarni saqlash va tartibga solish uchun ishlatilishi mumkin, bu sizning ma'lumotlaringizni qayta ishlash ehtiyojlarini sozlashi mumkin.
XML deyarli har qanday kerakli natijani yaratish uchun uslublar jadvallari bilan osonlikcha birlashtirilishi mumkin.
Aslida, har qanday ma'lumot turi XML hujjati sifatida ifodalanishi mumkin.
XML katta veb-saytlar uchun HTML hujjatlarni yaratishni osonlashtirish uchun parda ortida ishlashi mumkin.
XML tashkilot va tizimlar o'rtasida ma'lumot almashish uchun ishlatilishi mumkin.
XML ma'lumotlar bazalarini tushirish va qayta yuklash uchun ishlatilishi mumkin.
XML ma'lumotlarni saqlash va tartibga solish uchun ishlatilishi mumkin, bu sizning ma'lumotlaringizni qayta ishlash ehtiyojlarini sozlashi mumkin.
XML deyarli har qanday kerakli natijani yaratish uchun uslublar jadvallari bilan osonlikcha birlashtirilishi mumkin.
Aslida, har qanday ma'lumot turi XML hujjati sifatida ifodalanishi mumkin.
Belgilash tili nima?
XML - bu hujjatlarni inson tomonidan o'qiladigan va mashinada o'qiladigan formatda kodlash qoidalarini belgilaydigan belgilash tili. Xo'sh, belgilash tili nima? Belgilash - bu hujjatga qo'shilgan, uning ma'nosini ma'lum bir tarzda kuchaytiradigan ma'lumot, chunki bu qismlarni va ularning bir-biri bilan qanday bog'liqligini aniqlaydi. Aniqrog'i, belgilash tili - bu hujjat qismlarini chegaralash va yorliqlash uchun hujjat matniga joylashtiriladigan belgilar to'plami.
Quyidagi misol XML formatlashi matnning bir qismiga o'rnatilganda qanday ko'rinishini ko'rsatadi:
Hello, world!
Ushbu fragment … message> va … text> kabi belgilar yoki teglarni o'z ichiga oladi. va message> teglari XML kodining boshi va oxirini belgilaydi. va text> teglari Salom, dunyo! matnini o’z ichiga oladi.
|
| |
O'zaro munosabatlarning yaxlitligi

|
O'zaro munosabatlarning yaxlitligi
|
bet | 35/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar3.3. O'zaro munosabatlarning yaxlitligi
Yuqorida ma'lumotlarning relyatsion modelining tarkibiy qismini qarab chiqdik. Yuqorida aytib o’tilganidek, ma'lumotlar modeli yana ikkita qismga ega: ma'lumotlar bo'yicha ruxsat etilgan operatsiyalar turlarini belgilaydigan boshqaruv qismi va ma'lumotlar to'g'riligini ta'minlaydigan butunlikni cheklashlar to'plami. Ushbu bo'limda relyatsion yaxlitlik cheklovlari, keyingisida esa ma'lumotlar bilan bog'liqlik manipulyatsiyasi operatsiyalari ko'rib chiqiladi.
Har bir atribut ma'lum bir domendan olib tashlanganligi sababli, munosabatlarning har bir atributining ruxsat etilgan qiymatlari to'plami uchun domen cheklovlari deb ataladi. Bundan tashqari, ikkita muhim yaxlitlik qoidalari o'rnatildi, ular aslida ma'lumotlar bazasining barcha holatlari uchun cheklovlardir. Relyatsion modelning ushbu ikkita asosiy qoidalari subyekt yaxlitligi va havola qilingan yaxlitlik deb nomlanadi. Biroq, ushbu qoidalarni o'rganishni boshlashdan oldin, nol qiymatlar tushunchasini ko'rib chiqishingiz kerak.
Bo'sh qiymatlar
Bo'sh qiymat – Atributning qiymati hozircha ma'lum/noma'lumligini yoki ushbu kortej qabul qilinmasligini bildiradi.
Bo'sh qiymat (uni shartli ravishda NULL deb atashadi) mantiqiy "noma'lum" sifatida ko'rib chiqilishi kerak. Boshqacha qilib aytganda, bu qiymat biron bir kortej doirasiga kirmaydi yoki hali hech qanday qiymat o'rnatilmagan. NULL kalit so'zi to'liq bo'lmagan yoki g'ayrioddiy ma'lumotlarni boshqarish usuli hisoblanadi. Biroq, NULLni bo'sh sonli bo'shliq yoki bo'shliq bilan to'ldirilgan matn qiymati deb tushunmaslik kerak. Nollar va bo'shliqlar ma'lum bir qiymatni anglatadi, NULL kalit so'zi esa hech qanday qiymat yo'qligini bildiradi. Shuning uchun NULL boshqa qadriyatlardan farq qilishi kerak. Ba'zi mualliflar "NULL qiymati" atamasidan foydalanadilar, lekin aslida NULL qiymat emas, faqat uning yo'qligini bildiradi, shuning uchun "NULL qiymati" atamasidan faqat ba'zi ogohlantirishlar bilan foydalanish mumkin.
NULLning relyatsion modelida ishlatilishi munozarali hisoblanadi. Kodd [77] NULL tushunchasini ushbu modelning ajralmas qismi deb hisoblaydi, boshqa mutaxassislar esa ushbu yondashuvni noto'g'ri deb hisoblashadi, chunki etishmayotgan ma'lumot muammosi hali to'liq tushunilmagan, uning qoniqarli hech qanday yechim topilmadi va shuning uchun NULL saralashining relyatsion modelga kiritilishi erta hisoblanadi.
Endi siz munosabatlarning yaxlitligini cheklashni o'rganishni boshlashingiz mumkin.
|
| |
Normallashtirish - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 41/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarNormallashtirish atamasi ma'lumotlar bazasi texnologiyalarining kashfiyotchilari bilan bog'liq. E. Codd, D. Boyes, R. Fagin, P. Chen, R. Barker, kabilar munosabatlarning turli normal shakllarini belgilab berganlar. So'nggi paytlarda ushbu masalani yanada chuqurroq o'rganish D. Ulman, G. Molina, D. Vidoma, D. Krenke, shuningdek, rus olimlari S. Glushakov, D. Lomotko, E. Fufayev, N. Solovyov va boshqalarning asarlarida mavjud.
Relatsion ma'lumotlar bazasi - bu bir-biri bilan bog'liq jadvallar to'plami. Ma'lumotlar bazasidagi jadvallar soni va ularning tarkibi ko'plab omillarga bog'liq, ularning asosiylari:
ma'lumotlar foydalanuvchilarining tarkibi;
ma'lumotlar yaxlitligini ta'minlash (ayniqsa, ko'p foydalanuvchiga ega bo'lgan axborot tizimlarida muhim);
eng kichik hajmni ta'minlaydigan ma'lumotlarning ko'payishini yo'q qilish talab qilingan xotira va minimal ishlov berish vaqti.
Ko'plab olimlarning to'plangan tajribasi, xususan E. Codd, D. Boyes, R. Fagin, jadvallarni normallashtirish va ular o'rtasidagi aloqalarni o'rnatish usullari bilan relyatsion ma'lumotlar bazalarini loyihalashda ushbu omillarni hisobga olishga imkon beradi.
Klassik normallashtirish shakllari. Relatsion ma'lumotlar bazalarida jadvallarni yaratish va ishlatish jarayoni domendagi ma'lumotlarni tahlil qilish jarayonida odamning mantiqiy va mavhum fikrlashi bilan boshlanadi, shundan so'ng domenning axborot modeli quriladi. Ushbu jarayon asosiy va klassik yondashuvni talab qiladi, bunda barcha loyiha ishlari o'zaro bog'liqlik sxemalarining ketma-ket yaqinlashishi orqali ma'lumotlar relyatsion modeli nuqtai nazaridan amalga oshiriladi.
Umuman olganda, loyiha jarayoni, boshqalar qatori, munosabatlar sxemalarini normallashtiradi va har bir keyingi normal shakl (NF) avvalgisiga qaraganda yaxshiroq xususiyatlarga ega bo’ladi.
Nima uchun ma'lumotlar bazasini normalizatsiya qilish kerak?
Haqiqat shundaki, ma'lumotlarning ortiqcha bo'lishi turli xil anomaliyalar paydo bo'lishi uchun zarur shartlarni yaratadi, ish faoliyatini pasaytiradi va ma'lumotlarni boshqarish moslashuvchan emas va unchalik qulay bo’lmay qoladi. Bundan xulosa qilishimiz mumkinki, normallashtirish quyidagilar uchun zarur:
Anomaliyalarni yo'q qilish
Ishlashni yaxshilash
Ma'lumotlarni boshqarish qulayligini oshirish
|
| |
Tirik pillalarni pillaxonlarga topshirish

104
to’g’ri keladi. Oqibatda ertalabdan idishlarga solingan pillalar toshirilgunga qadar
(kech soat 16-17 largacha) kamida 7-8 soat yopiq idishlarda saqlanadi. Biz ushbu
masalaga oydinlik kiritish maqsadida pillalarni turli idishlarda solib topshirish
vaqtida idish ichidagi haroratning o’zgarishi va uni pilla sifatiga qanday ta’sir
etishini o’rgandik.
Tirik pillalarni yuqorida qayt etilgan turli idishlarga solib topshirishda (ularda
havo almashinish juda pasayishi tufayli) pilla qobig’i pachoqlanib dog’li pillalar
ko’payib, navsiz pillalar miqdori ortib boradi. Ayniqsa pillalar havo kirmaydigan
(yon tomonlarida teshigi bo’lmagan) polietilen qoplar va choy yashiklarda solinsa,
ularni qabul punktlariga olib borilgunga qadar, pillalar namlanib yumshoq bo’lib
qoladi va yo’lda (transportda) olib borilayotgan davrda, hamda pillaxonada tortish
va topshirish uchun kutish chog’ida pillalar ezilib, pachoq va dog’li pillalar
miqdori ko’payadi.
Shuning uchun tirik pillalar terilib, pillaxonaga topshirish uchun olib borishda
qanor, qop, choy yashiklari, polietilen xaltalar va boshqa talabga javob
bermaydigan idishlarda solib topshirish va tashish tavsiya etilmaydi. Bularning
o’rniga tirik pillalarni solish, tashish va pillaxonada saqlash uchun mo’ljallangan
maxsus yashiklar va savatlardan foydalanish maqsadga muvofiq bo’lib, idish
ichida harorat va namlikni ortib ketishiga, pillalarni ortiqcha ezilishiga, pachoq
bo’lishiga hamda dog’li pillalar miqdorining ko’payib ketishiga yo’l qo’yilmaydi.
Shuningdek navli pillalar miqdori va sifatiga salbiy ta’sir ko’rsatmasligi aniqlandi.
Tanlash - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 39/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarTanlash. Berilgan jadvaldagi ma’lum shartni qanoatlantiruvchi barcha kortejlardan iborat yangi jadval hosil qiladi. Bu algebraik cheklanish hisoblanadi.
Shart =, >, < va boshqa taqqoslash amallari orqali beriladi. Tanlash amalining ko’rinishi quyidagicha bo’ladi:
A WHERE
Tanlash amali uchun bitta domendagi X va Y atributlari aniqlanishi kerak va θ operatori buning uchun mantiqiy bo'lishi kerak. Atributlardan biri yoki ikkalasining o'rniga konstanta qiymatni ko'rsatish mumkin.
Quyidagi berilgan A munosabat asosida Guruh raqami 302 ga teng bo’lgan kortejlarni topish talab qilinsin.
“Talaba” munosabati
StudID
|
FISH
|
Guruh
|
123
|
Axrorov S. I.
|
303
|
124
|
Jonibekov A. B.
|
302
|
122
|
Salimov J. I.
|
302
|
TALABA [Guruh = 302]
θ – tanlash amalining ta'rifini kengaytiraylik. θ -tanlovi uchun taqqoslash sharti mantiqiy biriktiruvchilar bilan bog'langan oddiy taqqoslashlarning ixtiyoriy sonini o'z ichiga olishi mumkin deb fikr yuritish mumkin. Agar kerak bo'lsa, qavslardan ham foydalanish mumkin.
Mantiqiy biriktiruvchilar uchun alternativ yozuv shakllari ham qo'llaniladi, ulardan biri matematik mantiqda qabul qilinganga yaqin, ikkinchisi ma'lumotlar bazasi so'rovlari tillarida yozuv shakliga yaqinroq:
“EMAS” yoki NOT tarzida yoziladi;
“VA” ?, yoki AND
“YOKI”, yoki OR.
Quyidagicha ifodani yozish mumkin:
TALABA WHERE ((Guruh = 302) AND (StudID<124))
Yoki xuddi shu yozuvni quyidagi ko’rinishda yozamiz:
TALABA [Guruh=302 & StudID < 124]
Natijada quyidagi kortej natija sifatida olinadi:
<123, Salimov J. I., 302>
|
| |
“Zinama-zina” metodida oziqa miqdorini ipak qurtini yoshlari

95
PILLALARNI TERISh, TOPShIRISh VA NAVLARGA AJRATISh
Mashg’ulotning maqsadi: Talabalarni navli,
navsiz va nuqsonli tirik
pillalarning aralashmasi, tirik pillalarni tashish va saqlashda hamda ko’zdan kechirish
va tortishda ishlatiladigan jihozlar bilan tanishtirish.
Topshiriqlar:
1. Tut
ipak qurti pillasiga qo’yiladigan standart talablarni o’rganish.
2. Topshiriladigan pillalarni standart talabga ko’ra
navlarga ajratishni
o’rganish.
3. Pilla g’umbagini o’ldirish va quritish qachon va qaysi joylarda bajarilishi,
pillani saqlash va sanoat korxonalariga topshirish tartibi bilan tanishish.
4. Kuzatilgan obyektning rasmini ish daftariga chizib olish.
Kerakli materiallar va jihozlar: Uslubiy qo’llanmalar
, navli, navsiz va
nuqsonli tirik pillalarning aralashmasi, pilla quritiladigan yashiksimon KSK-4,5 va
Sk-150, K-1, "Yamato" tipidagi quritgichlarning umumiy ko’rinishi
tasvirlangan
rangli jadvallar.
Asosiy tushunchalar: Pilla terish vaqtida avvalo dastadagi nobud bo’lgan
qurtlar va po’stidagi qora dog’lari ko’rinib turgan pillalar
- qora pachoq pillalar
olib tashlanadi. Dastavval sukchakning pastki qavatlaridagi, keyin o’rta va yuqori
qavatlaridagi pillalar teriladi. Ular yopishgan xas-cho’pdan tozalab.
Uch guruhga
bo’linadi: navdor, ya’ni benuqson pillalar, brak pillalar va qora pachoq pillalar.
-rasm. Ipak chiqaruvchi bezniig siquvchi apparat naychasi

107
Pillaning tuzilishi. Ipak qurti pilla o’rab bo’lgandan keyin po’st tashlaydi
va g’umbakka aylanadi.
Yetilgan pilla, pilla qobig’idan, g’umbak va ipak
qurtining g’umbakka aylanish davrida tashlagan terisidan tuzilgan bo’ladi.
Pillaning tashqi ko’rinishi turli xilda bo’lib, asosan rangi, shakli,
katta-
kichikligi va donadorligi bilan farq qiladi. Pillalarning rangi nihoyatda xilma-
xil: oq kul rang, tovlanadigan oq (marvarid rang), sariq, pushti, ko’kimtir,
sarg’ish va boshqa ranglarda bo’ladi. Bular ipak
qurti gemolimfasiga tut
bargidan kirib turuvchi pigmentlarga - bo’yoq moddalarga bog’liq bo’lib,
zotlarning xarakterli belgilaridir. Ammo bir zotning pillalari tovlanishi
jihatidan turlicha bo’lishi mumkin. Sanoatbop pillalarning rangi sof oq bo’lishni
talab qiladi, chunki ularni turli xil rangga bo’yash qulay.
Pillalarning shakli, katta-kichikligi hamda vazni ularning tabiiy belgilari
hisoblanadi, ammo ipak qurtining rivojlanish sharoiti
va qisman dastaning
xususiyatlariga qarab bu belgilar turlar va zotlar ichida ham o’zgarishi mumkin.
Pillalar shakli jihatidan sharsimon (yumaloq) tuxumsimon (oval), duksimon va
silindr shaklida bo’lishi mumkin. Tuxumsimon va silindr shaklidagi
pillalarning beli salgina yoki juda ingichka bo’lishi mumkin.
Pilla qobig’i tashqi qavatlarining xususiyatlaridan biri uning donadorligidir.
Donadorlik pilla qobig’ining asosiy qismi o’rala boshlash vaqtida ko’proq ipak
chiqarilib
yuzaga keladi, natijada pilla sirtida donadorlik hosil qiluvchi
do’mboqchalar paydo bo’ladi. Do’mboqchalarning katta-kichikligi chuvalgan
qavatdagi ipak tolalarining oralig’iga, sakkizliklarning
kengligiga va ipak
tolasining yo’g’on-ingichkaligiga bog’liq. Beli ingichka pillalarning uzunligi
(bo’yi) yo’g’onligi yarim sharlarning ko’ndalang kesimining eng katta va
ingichka joyi kesimi eng kichik bo’lgan joylaridan o’lchanadi. Pillalarning katta-
kichikligi qurtning zotiga bog’liq bo’lib, ko’pincha
boqish sharoiti ham katta
ta’sir qiladi. Ozuqaga to’ymagan qurtlar kichik pilla o’raydi. Urg’ochi pillalar
erkak pillaga nisbatan yirikroq bo’ladi.
Pillalarni dastalardan terib olish vaqtiga kelib, tirik pilladagi pilla
qobig’ining vazni 10-24% ni tashkil etadi. Erkak qurtlarda urg’ochilarga
108
nisbatan pilla qobig’i
birmuncha ortiqroq bo’ladi. G’umbagi o’ldirilgan va
havoda quritilgan pillalarning qobig’i pilla vaznining 43-50% ini tashkil etadi.
Pillalarning biologik va ayniqsa, texnologik xossalariga
irsiyatdan tashqari
pilla o’rash sharoiti-harorat, namlik, yorug’lik, aerasiya, dastalarning miqdori
va sifati ham katta ta’sir etadi.
Partiyadagi qurtlarning hammasi bir vaqtda pilla o’rashga kirishmaydi

102
Pillalarni guruhga ajratish
1. Navlar aralashmasi.
2. Nuqsonli /qo’shaloq, shakli o’zgargan, qobig’i yupqa, dog’li va boshqa
nuqsonlari bo’lgan/ pillalar.
3. Qora pachoq pillalar.
Pilla terilib navlarga ajratilgan kuni pilla qabul punktlariga jo’natiladi. Agarda
jo’natishni iloji bo’lmasa, ularni salqin xonalarda, maxsus so’rilarda, qalinligi 10
sm xolatda yoyib qo’yib saqlash kerak. Chunki qalin holatda saqlaganda, pillalar
qizib ketib, namligi ortadi va g’umbaklari shikastlanadi, oqibatda pillalarning sifati
buziladi.
Atomiklik - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 81/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarAtomiklik. Atomiklik har qanday tranzaksiya faqat to'liq (butun) amalga oshirilishini kafolatlaydi. Agar ketma-ketlikda bajarilgan operatsiyalardan biri bajarilmasa, butun operatsiya bekor qilinadi. Bu yerda "orqaga qaytarish" tushunchasi kiritiladi. Bular ketma-ketlikda ma'lum o'zgarishlar ro'y beradi, lekin natijada ularning barchasi bekor qilinadi ("orqaga qaytariladi") va natijada foydalanuvchi hech qanday o'zgarishlarni ko'rmaydi.
Izchillik. Bu shuni anglatadiki, har qanday tugallangan tranzaksiya (tranzaksiya oxiriga yetgan tranzaksiya) faqat haqiqiy natijalarni beradi. Masalan, pulni bitta hisobdan boshqasiga o'tkazishda, agar pul bitta hisobdan chiqqan bo'lsa, u boshqasiga o'tishi kerak (bu tizimning izchilligi). Debit va kredit - bu ikki xil operatsiyalar, shuning uchun birinchi operatsiya xatosiz o'tadi, ikkinchisi shunchaki bo'lmaydi. Shuning uchun ushbu xususiyatni hisobga olish va tizimning muvozanatini saqlash juda muhimdir.
Izolyatsiya. Har bir operatsiya boshqalardan ajratilgan bo'lishi kerak, ya'ni, uning natijasi boshqa parallel bitimlar bajarilishiga bog'liq bo'lmasligi kerak. Amalda, izolyatsiyaga erishish juda qiyin narsadir, shuning uchun bu yerda "izolyatsiya darajalari" tushunchasi kiritiladi (bitim to'liq izolyatsiya qilinmagan).
Chidamlilik. Ushbu konsepsiya, agar biz tranzaktsiya tugaganligi to'g'risida tasdiq olgan bo'lsak, unda tizimdagi nosozliklar (masalan, elektr uzilishi) sababli ushbu tranzaksiya natijasida yuzaga kelgan o'zgarishlar qaytarilmasligi kerak.
Blokirovka. Kichik tranzaksiyalardan foydalanganda server tranzaksiya amalga oshirilganda ma'lumotlarni blokirovka qilishiga bog'liq.
Bloklash - ma'lum bir ma'lumotlarni qayta ishlash operatsiyalarini vaqtincha cheklash. Qulfni jadvalning bitta qatoriga ham, butun ma'lumotlar bazasiga ham qo'llash mumkin. Qulflar serverda qulflash menejeri tomonidan boshqariladi, bu ularning qo'llanilishini va nizolarni hal qilishni boshqaradi. Tranzaktsiyalar va qulflar bir-biri bilan chambarchas bog'liq. Tranzaktsiyalar ACID talablari bajarilishini ta'minlash uchun ma'lumotlarga qulflanadi. Qulflardan foydalanmasdan, bir nechta operatsiyalar bir xil ma'lumotlarni o'zgartirishi mumkin.
Qulflash - bu ketma-ket jarayonlarni boshqarish usuli bo'lib, unda ma'lumotlar bazasi ob'ekti operatsiyadan xabarsiz o'zgartirilishi mumkin emas, ya'ni obyektga boshqa operatsiyalar tomondan kirish blokirovka qilinadi, bu esa obyektga oldindan aytib bo'lmaydigan o'zgarishlarni istisno qiladi. Bloklashning ikki turi mavjud:
|
| |
Normalizatsiya qilinmagan shakl yoki normal nolinchi shakl (UNF)

Normalizatsiya qilinmagan shakl yoki normal nolinchi shakl (UNF)
Odatda bu forma alohida oddiy ma'lumotlar bazasi sifatida ajratilmaydi.
Shunday qilib, ma'lumotlar bazasining bir nechta oddiy shakllari mavjud va normallashtirish jarayoni ma'lumotlar bazasini doimiy ravishda ma'lum bir normal shaklga keltirishimizdan iborat.
Relyatsion nazariyaga ko'ra jadvallardagi qatorlar raqamlanmasligi kerak, ya'ni qatorlar tartibi, xuddi ustunlar tartibi ahamiyatsiz bo'lgani kabi, ahamiyatga ega emas. Masalan, ustunlar tartibini yoki qatorlar tartibini o'zgartirsak, hech narsa o'zgarmasligi kerak, bu hech narsaga ta'sir qilmasligi kerak. Shunday qilib, munosabat nazariyasiga ko'ra, biz ma'lum bir satr yoki ustunga uning soni bo'yicha murojaat qila olmaymiz.
Agar jadvallaringiz ushbu printsiplarga rioya qilsa, ma'lumotlar bazasini normalizatsiya qilishga o'tishingiz mumkin.
Kichik bir misolni ko'rib chiqaylik.
Tartib raqam
|
A
|
B
|
1
|
Anvar
|
Ergashev
|
2
|
Baxtiyor
|
Salimov
|
3
|
Olim
|
Ashirov
|
4
|
Islom
|
Kenjayev
|
Ammo, bunday jadvallarni relyatsion deb atash mumkin emas, chunki ular ikki o'lchovli ma'lumotlar massivlari bilan raqamlangan. Agar biz satrlarni almashtirsak, unda bizning raqamlashimiz buziladi.
Relyatsion nazariyaga ko'ra, jadvallardagi ma'lumotlar hech qanday tarzda saralanmaydi va 2-tartib tartibidagi satrdan yoki ikkinchi ustundan ma'lumotlarni olishimiz kerak deb ayta olmaymiz.
Shuning uchun jadvalimizni normallashtirishni boshlash uchun biz hech bo'lmaganda tartib raqami bilan ustunni o'chirib tashlashimiz va ustunlar tartibini e'tiborsiz qoldirishimiz kerak. Masalan, ularga ko'proq to'g'ri nomlar berish orqali bu ishni amalga oshirish mumkin.
|
HDAda nosozliklar yuzaga kelganda diskdan ma'lumotni tiklash

Foydalanuvchi tomonidan o'chirilganidan keyin HDD
ma'lumotlarini tiklash: agar siz tasodifan kerakli fayllarni o'chirib
tashlagan bo'lsangiz, buni aniqlaganingizdan so'ng darhol kompyuterni
o'chiring, olib tashlang
qattiq disk
va diskdan ma'lumotni tiklash uchun
uni mutaxassisga o'tkazing. Kerakli ma'lumotlarni o'chirib
tashlaganingizdan so'ng, diskka kirish qanchalik kam bo'lsa, uni
yo'qotmasdan tiklash ehtimoli shunchalik yuqori bo'ladi. Bizning
mutaxassislarimiz ma'lumotlarni qayta tiklaydi
qattiq disk
har qanday
fayl tizimi bilan - FAT12, FAT16, FAT32, NTFS (MS Windows);
NNWFS, NSS (Novel Netware); HFS, HFS+ (
Apple Mac
OS); Ext2,
Ext3, Ext4 (Linux); UFS, UFS2 (Unix BSD).
to'liq va muvaffaqiyatsiz formatlashdan keyin qattiq diskdan
ma'lumotlarni qayta tiklash, shuningdek,
vositaning mantiqiy
tuzilishining buzilishi: bu holda, boshlashdan oldin
qattiq
tiklanish
disk, shuningdek, ommaviy axborot vositalari bilan ishlashni
minimallashtirish kerak.
Agar xizmat bo'limi shikastlangan bo'lsa, diskdan ma'lumotlarni
tiklash: Bunday nosozliklar bo'lsa, HDD BIOS-da noto'g'ri ko'rsatiladi
yoki umuman ko'rsatilmaydi. Bunday holda, ma'lumot ishlashga imkon
beruvchi maxsus dasturiy ta'minot va
apparat tizimlari yordamida
tiklanadi
qattiq disk
ishlab chiqaruvchi darajasida. Faqat bu holatda
xizmat bo'limidagi xatolarni to'liq tuzatish va yo'qolgan yoki
shikastlangan ma'lumotlarni qayta tiklash mumkin. Biz har qanday
o'lchamdagi va shakl faktoridagi qattiq diskdan ma'lumotlarni qayta
tiklashimiz mumkin (1,3''; 1,8''; 2,5''; 3,5'').
Pillalarga dastlabki ishlov berish mexanizmlari va texnologiyalarini pilla

119
jarayonlar maxsus ishlab chiqilgan yashiklarda bajariladi. Bunda bir necha bor
pillalarni yerga to’kish,
sholchalarga solib tashish, ularni kuraklar yordamida
ag’darib turishdek qo’lda bajariladigan og’ir mehnatdan pillaxona ishchilari ozod
etiladi. Bu yashiklarda pillalar qobig’ining ezilishiga va ularning sifati buzilishiga
yo’l qo’yilmaydi.
Marg’ilon ipak kombinatida va ayrim pillaxonalarda qo’yidagi yashiklar
ishlatiladi:
1. Taxtadan
yasalgan karkasli yashiklar, ulchami:- 0,6x0,5x0,4 (bo’yi, eni,
balandligi) atrofi qanor kop matosi bilan o’rab yasalgan. Yashikning og’irligi 4 kg
bo’lib, ichiga 20 kg pilla sig’adi. Ammo bunday yashiklar ko’rimsiz va
chidamsizdir.
2. Dyuralyuminiyning tunukasidan yasalgan, atrofi teshikli yashiklar xam
ishlatildi. Uning o’lchami: 0,6x0,5x0,4 bo’lib, og’irligi 7 kg va unga ham 20 kg
pilla sig’adi. Havo almashuvi yaxshilanishi maqsadida yashikning atroflari 8 mm
diametirda 1992 teshik qilingan. Teshiklar orasidagi masofa 20
mm ni tashkil
etadi. Bu yashiklarning qovurg’asi karkasi po’lat uchburchaklardan yasalgan. (gost
13737 - 80).
Qishloq va suv xo’jaligi ministirligining ipakchilik bosh boshqarmasiga
qarashli pillaxonalarda 1984 yilgacha qo’yidagi asbob anjomlar ishlatilgan (1984
yilga kelib yangi texnologiya to’liq joriy etilgan):
1. Atrofi setkali, kovurg’asi 6-8 sm qalinlikda simdan yasalgan yashiklar.
Uning o’lchami: bo’yi 622x eni 480x balandligi 400 mm bo’lib 18-20
kg pilla
sig’adi. Bunday yashiklarda havo to’liq aylanib unga solingan pilllar qizimaydi.
2. Zagruzchik - pillalarni yashiklarga solish moslamasi
Punktlarda zvenolardan qabul qilib olingan tirik pillalarni urintirmay yashiklarga
solish uchun maxsus moslama yaratilgan. Uning yordamida setkali yashiklar
to’ldiriladi va tagliklarga terib qo’yiladi. Moslamaning o’lchami 2100 x 1400 x1050
mm bo’lib TU 37-7.00000000 raqam bilan rasman tasdiqlangan. U metaldan katta
yashiksimon ko’rinishda yasalgan bo’lib, kovurg’asi
temir burchakdan, atrofi
tunikadan va oldi tomonidan setkali yashiklarga pillalar to’g’ri tushadigan qilib ikkita
120
tarnov qilingan.
Moslamaning yana bir qulay yeri shundaki unga tirik pillalar solingandan
so’ng, ular tarnovdan
tushirilayotgan paytda, saralanmay qolgan 1-2ta dog’li va
navsiz pillalarni terib olish imkoniyati mavjuddur. Bunday moslama qabul
punktlarida bitta toroziga bitta bo’lishi ko’zda tutilgan.
AQLIY HUJUM SAVOLLARI - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

105
PILLALARNI MORFOLOGIK BELGILARI
Mashg’ulotning maqsadi: Talabalarni tirik pillalarning morfologik tuzilishi,
shakli, rangi, ko’rinishi bilan tanishtirish.
Topshiriqlar:
1. Tut ipak qurti pillasining morfologik belgilarini o’rganish uchun har xil
shakldagi pillalarni olib, tashqi tuzilishi bilan tanishish.
2. Turli xil katta-kichiklikdagi pillalarning og’irligi, hajmi, erkak va urg’ochi
pillalarning o’rtacha og’irligini aniqlashni o’rganish.
3. Tirik pillani olib uzunasi bo’yiga kesib, pillaning ichki tuzilishi hamda pilla
qobig’ining tuzilishi, g’umbakning joylashishi va qurtning g’umbakka
aylanishi
oldidan tashlagan po’sti bilan tanishish.
4. Kuzatilgan obyektning rasmini chizish.
Kerakli materiallar va jihozlar: Uslubiy qo’llanmalar, kichik va katta
yoshdagi qurtlarni boqish uchun agrotexnika qoidalari: qurt boqish maydoni,
qurtlarni
oziqlantirish, sarflanadigan barg miqdori, qurtlik davrining yoshlari
bo’yicha davom etishi kabi jarayonlar aks ettirilgan jadvallar.
Asosiy tushunchalar: Pilla ipak qurti g’umbagining
tashqi muhit
ta’sirlaridan va dushmanlaridan saqlovchi mudofaa qatlamdir. Pilla qobig’i
g’umbakni harorat va namlikni keskin o’zgartirishdan ham saqlaydi va suvni
o’tkazmaydi.
Tut ipak qurti lichinkalik davrining oxirgi (beshinchi yoshining keyingi)
kunlarida oziqqa to’ygach barg yemay qo’yadi va ichagidagi suyuq
moddalarning qoldiqlarini chiqarib tashlaydi.
Natijada qurtning hajmi
kichiklashadi, rangi och sarg’ish rangga kiradi va pilla o’rash uchun joy qidira
boshlaydi. Bunday qurtlar oziqqa "to’ygan" va "yetilgan" qurtlar deb ataladi.
Qurt p i l l a o ’ r a s h uchun qulay joy topgandan keyin dastavval
"o’rmoncha" yasaydi. Bunda qurt avval bo’shliq hosil qiladigan novdachalarni
ipak tolalari bilan bir-biriga tutashtiradi. Bunda ipak qurti oldindan o’rab
qo’ygan ipak qavatiga soxta
oyoqlari yordamida tayanib, boshi bilan tebranma
106
harakat qiladi va ipak tolalarini sakkizliklar yoki sinusoidal egri chiziqlar
shaklida taxlaydi. Bir jarayon seriya yoki "paket" deb ataladi. Hap bir paketda
15-25 ta sakkizliklar bo’ladi. Ipak qurti bitta paketni yasab bo’lgandan
keyin
boshini bir oz ko’tarib, ipak chiqarishni to’xtatmasdan, boshini pastga tushirib
yangi paket yasay boshlaydi.
To’rtinchi ipak o’rash davrida ipak qurti oxirgi,
pillaning ichki qavatini
hosil qiladi. Bu qavat noto’g’ri shakldagi xalqalar ko’rinishida o’raladi. Ipagini
tortib bo’lmaydigan g’ovak parda hosil bo’ladi. G’umbakning boshi turadigan
joyda bu parda yana ham g’ovakroq tuzilgan bo’lib, asosiy qobiqdan bir oz
qochibroq turadi.
Yangi milliy o‘quv dasturi(MO‘D) mo‘dning ijobiy tomonlari 02 mo‘dga kiritilgan kompetensiyalar 03 04 mo‘dni amalga oshirish yo‘llari baholash

|
Yangi milliy o‘quv dasturi(MO‘D) mo‘dning ijobiy tomonlari 02 mo‘dga kiritilgan kompetensiyalar 03 04 mo‘dni amalga oshirish yo‘llari baholash
|
bet | 1/7 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 17,81 Mb. | | #116787 |
Bog'liq BIOLOGIYA MO‘D TAQDIMOT
UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING MILLIY O‘QUV DASTURI
BIOLOGIYA
01
YANGI MILLIY O‘QUV DASTURI(MO‘D)
MO‘DNING IJOBIY TOMONLARI
02
MO‘DGA KIRITILGAN KOMPETENSIYALAR
03
04
MO‘DNI AMALGA OSHIRISH YO‘LLARI
BAHOLASH
05
06
XALQARO MIQYOSDA OLINGAN METODIKALAR
Ilg‘or tajribaga ega bo‘lgan milliy va xorijiy ekspertlarni ta’lim mazmunini takomillashtirishga jalb etildi Ilg‘or xorijiy tajribalar, xalqaro baholash dastur talablari va spiralsimon o‘qitish metodologiyasi asosida 21 asr ko‘nikmalarini rivojlantirish O‘qitishning samarali metodologiyasi joriy etiladi XALQARO TAJRIBALAR O‘RGANILDI
YUNISEF TASHKILOTI VA RTM HAMKORLIGIDA XALQARO EKSPERT METYU GOLDI-SKOTT BILAN O‘TKAZILGAN SEMINARDAN LAVHALAR
BIOLOGIYA
UMUMIY O‘RTA TA’LIMNING MILLIY
O‘QUV DASTURI
O‘QITUVCHI KITOBIDA HAR BIR MAVZUNI O‘QITISHDA AMALIY KO‘NIKMALARNI RIVOJLANTIRISH IMKONINI BERUVCHI ILG‘OR METODLAR BERILADI
NAZARIYA BILAN AMALIYOT O‘ZARO
UYG‘UNLASHTIRILGANLIGI
MAVZULAR SPIRALSIMON O‘RGANILADI
SТEАМ -FANLARARO INTEGRATSIYA TA'MINLANGANLIGI
O‘QUVCHI FAOLIYATI NATIJALARIGA
QO‘YILADIGAN TALABLAR SINFLAR KESIMIDA BERILADI
MILLIY BAHOLASH TIZIMI YARATILADI
- Chiziqli o‘qitishga asoslangan bo‘lib, STEM, STEAM, CLIL, ARIZ, TRIZ ... metodologiyalar qo‘llanilmagan;
- Nazariya (80%) ni o‘qitish-yodlatishga yo‘naltirilgan, o‘qituvchi kitobi va o‘quvchi daftarlari mavjud emasligi tufayli o‘quv natijalari pastligicha qolgan;
- o‘quvchi bilimlari hajmi baholangan (summativ formatda), oliy ta’limga kirishda baholar inobatga olinmagan, xalqaro baholash dasturlariga mos emas.
AMALDAGI DASTUR
- Biologiya mazmuni spiralsimon o‘qitiladi, yangi Science fani kiritiladi, variativ dasturlar asosida tanlash imkoniyati yaratiladi;
- O‘quvchilarning individual qobiliyatlari asosida hayotiy ko‘nikmalar shakllantirilib, muvaffaqiyatli bo‘lishga o‘rgatiladi;
- Baholashning yangi tizimi joriy etilib, o‘quvchilar bilimi va amaliy ko‘nikmalar samarali formatlarda baholanadi.
MO‘D
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yangi milliy o‘quv dasturi(MO‘D) mo‘dning ijobiy tomonlari 02 mo‘dga kiritilgan kompetensiyalar 03 04 mo‘dni amalga oshirish yo‘llari baholash
|
A
C - Tarkib Nanotubalar va ularning hosilalari va uglerodning kimyoviy xossalari

300
5.5
-7,0
160
-6,0
6.0
-6.5
6.5
100
190
4.5
-7,5
5.0
-2,0
3.5
-8,0
uglerod soni (= 10j)
-1,5
4.0
3.0
70
-3,0
-3.5
40
-2.5
2009).
Vodorodning SWCNTs bilan bog'lanishi vodorodni saqlashda potentsial qo'llanilishi
tufayli ko'plab eksperimental va nazariy qiziqishlarni keltirib chiqardi (Dillon va boshq.
1997;
Dinadayalane va Leszczynski
2009;
Dinadayalane va boshq.
2007b;
Kaczmarek
va boshq.
2007;
Nikitin va boshq.
2005;
Ormsby va King
2007;
Yang va boshqalar
2006c;
Zhang va boshqalar
2006) .
Olimlar SWCNTlarda vodorod adsorbsiyasi mexanizmi
haqida bilim olishga harakat qilishdi. Ular Energetika Departamentining (DOE) atrof-muhit
haroratida og'irligi 6,5% bo'lgan maqsadiga erishish uchun hayotiy nanotuba asosidagi
vodorod saqlash materialini loyihalashga harakat qilishdi (Dillon va boshq.
1997;
Dinadayalane) .
SWCNTs uchun kovalent funktsionalizatsiya bir xil radiusli fullerenlarga nisbatan kamroq
qulaydir (Chen va boshq.
2003).
-orbitalning noto'g'ri joylashishi SWCNTlarda
kuchlanishning asosiy manbai bo'lishi mumkin. Ham kreslo, ham zigzag SWCNTs uchun
piramidallanish burchagi va -orbital noto'g'ri hizalanish burchagi quvur diametrining
oshishi bilan kamayadi ( 40-
rasm;
Niyogi va boshq.
2002).
Quvurlarning xususiyatlarini o'zgartiruvchi SWCNTlarning kovalent funktsionalizatsiyasi
so'nggi bir necha yil davomida tadqiqotning qiyin sohasiga aylandi (Bettinger
2006;
Hirsch
2002;
Niyogi va boshq.
2002;
Vostrowski va Hirsch
2004).
Quvurlarni funksionallashtirish
selektiv ilovalar uchun uglerod nanotuba asosidagi materiallarni ishlab chiqarish uchun
istiqbolli hisoblanadi (Bettinger
2006;
Cho va boshq.
2008;
Denis va boshq.
51
39-rasm HOMO-LUMO energiyalarining o'zgarishi va HOMO-LUMO energiya bo'shlig'ining kolba uzunligi
(5,5) kreslo SWCNT
(C10jH20) ga oshishi bilan (Matsuo va boshq. (2003) ma'lumotnomasi ruxsati bilan
qayta nashr etilgan ). Mualliflik huquqi 2003 Amerika Kimyo Jamiyati )
Uglerodning asosiy strukturaviy, elektron va kimyoviy xossalari...
LUMO (eV)
HOMO / LUMO bo'shlig'i (eV)
HOMD (eV)
-rasm - Tarkib Nanotubalar va ularning hosilalari va uglerodning kimyoviy xossalari

a
b
(8,0) SWCNT
2
8
n = 9
Halqa o‘lchamidagi nuqson (n)
n = 7 n = 8
4
Kamchiliksiz n = 7
n = 8
n = 8
(8,0)
n = 9
Kamchiliksiz n = 7
10
n = 8
(5,5)
n = 9
n = 7
(5,5)
(5,5) SWCNT
(8,0)
6
(5,5)
0
n = 9
(8,0)
(5,5)
(8,0)
Uglerodning asosiy strukturaviy, elektron va kimyoviy xossalari...
61
49-rasm (a) nuqsonsiz va nuqsonli (5,5)
(yuqori panel) ning to'liq bo'shashgan konstruktsiyalari va
) uchun n-a'zoli uglerod halqalarining
f
(5,5) va (8,0) LDA va GGA yordamida hisoblangan ( (a) dagi rasmlar va
(b) uchun ma'lumotlar olingan
(8,0)
(pastki panel) GGA hisob-kitoblari bilan olingan SWCNTs.
Kulrang sharlar va
tayoqchalar ugleroddir
Nishidate va Hasegawa ruxsati bilan
(2005).
Mualliflik huquqi 2005 yil American Physical tomonidan
mos ravishda 1,5 Å dan qisqa atomlar va bog'lar. Uglerod halqasining nuqsonlari ( qizil
rangda berilgan) hisoblanadi
Jamiyat)
qalin doiralar bilan ko'rsatilgan .
(b) nuqson hosil bo'lish energiyasi
(En
GGA
LDA
toza SWCNT
(Etot); ya'ni, En
PW91). Spin-polyarizatsiyalangan proyektor kengaytirilgan to'lqin (PAW) yilda amalga oshirildi
Har birining atomlari soni
zichlik yaqinlashuvi (LDA) va umumlashtirilgan gradient yaqinlashuvi (GGA:
Etot .
toza tuzilishdagi mos bog'lanish va bu bog'lanishning reaktivligi bog'liq
ishlatilgan (Nishidate va Hasegawa
2005).
SWCNTlarda SWDning yo'nalishi bo'yicha (Dinadayalane va Leszchinski)
Ikki yettiburchak (7-7 halqa sintezi) tomonidan taqsimlangan har doim ham reaktivdan kam bo'lishi shart emas
Hisob-kitoblar uchun VASP kodi ishlatilgan va davriy chegara sharti edi
f
nuqsonli SWCNT mos keladigan SWCNT bilan bir xil. Hisoblash
f
nuqsonli SWCNT
(En tot) va uning umumiy energiyasi o'rtasidagi energiya farqi
Kamchilikni shakllantirish energiyasi
(En) n-a'zoli halqalar sifatida hisoblangan
2007b).
(5,5) kresloda va (8,0) zigzag SWCNTlarda ( 49a-
rasm).
Ular ikkalasini ham mahalliy ishlatishgan
D En
Nishidate va Xasegava
n D 7 (yetburchak),
n D 8 (sakkizburchak) va
n D 9 (enneagon) bilan n
a’zoli top-logik halqa nuqsonlarining hosil bo‘lish energiyalarini hisoblab chiqdilar.
eV)
n,
Kamchilikni shakllantirish energiyasi (Mas
so’rilarda saqlashga fraksion o’rash deb ataladi. Buning uchun qurt dastaga

93
3-topshiriq. Qurtlarni pilla o’rash davrida o’ziga xos parvarishlash
xususiyatlarini o’rganing.
4-topshiriq. Pilla o’rashda foydalanadigan dasta turlarini (tabiiy hamda sun’iy)
tayyorlash va dasta qo’yish usullari hamda qancha dasta
Blits - so`rov savollari:
1. O`zbekistonda ipak qurti qaysi muddatda boqiladi?
2. Qurtxonalarni qaerda tashkil qilish mumkin?
3. Bir quti ipak qurtini boqish uchun qancha barg talab qilinadi?
4. Qurtxonalarda havoning harorati va nisbiy namligi qancha bo`lishi kerak?
5. Bir quti ipak qurti uchun qancha dasta talab qilinadi?
1-yoshda
tut bargini
berilishi
6-7 kg
8-Amaliy Topshiriq Guruh

|
8-Amaliy Topshiriq Guruh
|
Sana | 09.07.2024 | Hajmi | 374,18 Kb. | | #267069 |
Bog'liq 8-amaliy
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
8-Amaliy Topshiriq
Guruh: CSF001 -1
Bajardi: Abdusalomov Faxriddin Tekshirdi: Karimov Abduqodir
8-Amaliy Topshiriq
Mavzu: Maxsus dasturiy vositalar yordamida ma’lumotlarni qayta tiklashni o’rganish.
Ishdan maqsad: Talabalarda ma’lumotlarni xavfsiz o’chirish, ularni maxsus dasturiy vositalar yordamida qayta tiklash haqida bilim va ko’nikmalarni shakllantirish.
Ma’lumotlarni qayta tiklash uchun Recuva dasturi ishga tushuriladi va skanerlanuvchi qurilma ko’rsatiladi.
Asosiy oyna
Qayta tiklash uchun skanerlanuvchi qurilma va fayllar turlari belgilanadi va skanerlash boshlanadi.
skanerlash natijalari
|
| |
Sonli maydon - Mavzu: ms accessda shakllar bilan ishlash reja I. Kirish II. Asosiy qism

|
Mavzu: ms accessda shakllar bilan ishlash reja I. Kirish II. Asosiy qism
|
bet | 3/15 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 280 Kb. | | #137393 |
Bog'liq Mavzu ms accessda shakllar bilan ishlash reja I. Kirish II. AsoSonli maydon (числовое поле)-haqiqiy sonlarni saqlashga mo،ljallangan.
Sana/vaqt maydoni (поле дата/время) - kalendar, sana va joriy vaqtni saqlovchi maydon.
Pulli maydon (денежное поле)- pul mablag’larning sonlardagi qiymati saqlanadigan maydon, undagi ma’lumotlar sonli maydon ma’lumotlaridan pullarga xos xususiyatlari borligi bilan farq qiladi va pulga oid amallarni bajarishda foydalanuvchiga yanada qulaylik tug’diradi.
Hisobchi maydon (счетчик)- qaydlarni tartib bilan raqamlash uchun ishlatiladigan sonlar maydoni.
OLE ob’ekti maydoni (поле объекта OLE)- bog’lash va joriy etish (L&E) texnologiyasi bilan o’rnatiluvchi ob’ektlarning yorliq yoki ko’rsatgichlarini saqlashga mo’ljallangan tabiiy maydon. Tabiiyki, bunday ob’ektlar MB fayli tarkibida, biroq baza jadvalidan boshqa joyda saqlanadi.
Gipermurojaat maydoni (поле “гиперссылка”) – Internet Web-ob’ektlarining URL manzillarini saklashga mo’ljallangan maxsus maydon. Undagi kaydlar gipermurojaatlardan iborat.
Urniga kuyish ustasi (мастер подстановок) – bu ob’ektni sozlash tufayli klaviaturadan emas, sichkoncha yordamida ma'lumotlarni yoyiluvchi ro’yxatdan tanlab olish yo’li bilan maydonga ma’lumotlar kiritishni avtomatlashtirish mumkin.
MBBT (Ma’lumotlar bazalarini boshkarish tizimi)ga murojaat etuvchilarni shartli ravishda ikki guruhga bo’lish mumkin: bu-foydalanuvchilar guruhi va loyihalovchilar guruhi. Loyihalovchilar MBga ehtiyojmand foydalanuvchilarning talablarini inobatga olgan holda MB jadvalining tuzilmasini yaratish va yahshilash ustida ishlaydi.
MBBTga murojaat etuvchilarning foydalanuvchilar guruhi vakillari loyihalanib bo’lgan MBni to’ldirish va ularni istifoda qilish bilan band bo’ladilar. Umuman olganda, foydalanuvchilar MB tuzilmasini boshqarishga, o’zgartirishga haqli emaslar, ular, odatda, faqat o’z funksional vazifalariga taalluqli ma’lumotlarga kirish huquqiga egadirlar xolos.
|
| |
MB maydonlarining xossalari - Mavzu: ms accessda shakllar bilan ishlash reja I. Kirish II. Asosiy qism

|
Mavzu: ms accessda shakllar bilan ishlash reja I. Kirish II. Asosiy qism
|
bet | 2/15 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 280 Kb. | | #137393 |
Bog'liq Mavzu ms accessda shakllar bilan ishlash reja I. Kirish II. AsoMB maydonlarining xossalari
MBning maydonlari baza tuzilmasiini belgilashi bilan bir qatorda, muayyan maydonga tegishli katakchalarga yozilib boruvchi ma’lumotlar uchun umumiy bo،lgan xossani ham aniqlab beradi. Maydon xossasi tushunchasi MBga oid iboralar ichida etakchi o،rin tutadi. Shu boisdan, maydon xossalarining asosiylarini qisqacha tavsiflab o،tamiz.
Maydon nomi (имя поля) - baza bilan avtomatik amallar bajarilayotgan paytda mazkur maydonning ma’lumotlariga qay tarzda murojaat etish kerakligini ta’minlovchi xossa. Maydon nomlari jadval ustunlarining sarlavhalari sifatida ishlatilishi mumkin.
Maydon turi (тип поля) - berilgan maydon tarkibidagi ma’lumotlarning turini bildiradi.
Maydon o’lchami (размер поля)- berilgan maydon katakchalariga sigishi mumkin bo،lgan ma’lumotlarning maksimal uzunligini belgilovchi xossa.
Maydon formati (формат поля) - maydonga tegishli katakchalaridagi ma’lumotlarni formatlash usulini aniqlab beradi.
Ma’lumot kiritish niqobi (маска ввода) – bu xossa ma’lumotlarni kiritishning avtomatlashtirish vositasi bo،lib, maydonga kiritiladigan ma’lumotlarni qanday shakl orqali bajarilishini aniqlaydi.
Imzo(подпис) - jadvalda maydonga mos ustunning sarlavhasini aniqlovchi xossa. Agar imzo alohida ko،rsatilmasa, uning o،rnini “maydon nomi” egallaydi.
Oldindan berilgan qiymat (значение по умолчанию) -ma’lumotlar kiritishning avtomatlashtirilgan vositasi bo،lib, bunda maydon katakchalariga avtomatik yozilib qoluvchi qiymat anglanadi.
MB maydonlarning turlari.
Maydon turlari deganda odatda baza jadvalining maydonlariga kiritiladigan ma’lumotlar turlari tushuniladi.
Maydon turi bu alohida bayon etishni talab etuvchi maydon xossasi bo،lib, uning ko،rinishlari quyidagilardan iboratdir:
Matnli maydon (текстовое поле)-chegaralangan, ko،pi bilan 255 ta belgiga teng o،lchamdagi biror qolipga solinmagan matnlarni saqlashga mo’ljallangan maydon.
Memo maydoni (поле Мемо)-katta hajmli, belgilari miqdori 2562-1 sonidan ko،p bo،lmagan matnlarni saqlashga mo،ljallangan. Bunda matn aslida maydonda emas, balki MB ning boshqa joyida saqlanadi, bu хolat foydalanuvchiga bilinmasligi mumkin.
|
| |