Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining iqtisodiy integratsiya aloqalari

4. Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining iqtisodiy integratsiya aloqalari.
Iqtisodiy integratsiya — turli korxona va tarmoqlarning, shuningdek, mamlakatlarning ishlab chiqarish sohasida bir-biriga yaqinlashuvi, ular oʻrtasida uzviy iqtisodiy aloqalar oʻrnatilishi, mamlakatlararo yagona umumiy xoʻjalikning shakllanishi jarayoni. Iqtisodiy integratsiya butun bir mamlakatlar milliy xoʻjaliklari darajasida, shuningdek, korxonalar, firmalar, kompaniyalar, korporatsiyalar darajasida ham kuzatiladi. Iqtisodiy integratsiyalarning misoli sifatida Yevropa Ittifoqi, Sovet Ittifoqi va u parchalanganidan soʻng Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi keltirilishi mumkin.
Iqtisodiy integratsiya ishlab chiqarish-texnologik aloqalarning kengayishi va chuqurlashuvida, resurslardan hamkorlikda foydalanish, kapitallarni birlashtirishda hamda iqtisodiy faoliyatni amalga oshirish jarayonida bir-biriga qulay sharoitlarni yaratishda, oʻzaro toʻsiqlarni olib tashlashda namoyon boʻladi. Iqtisodiy integratsiya asosida mehnat taqsimoti yotadi. Mehnat taqsimoti tufayli ayrim mahsulotlar emas, balki detallar ham ixtisoslashgan korxona va tarmoqlarda ishlab chiqariladi. Shu tariqa korxona va tarmoqlar oʻzaro yaqin va muntazam iqtisodiy aloqa bogʻlaydi. Avvalo, korxonalar oʻrtasida iqtisodiy integratsiya yuz beradi va ularning birlashmasi vujudga keladi, soʻngra iqtisodiy integratsiya tarmoqlararo miqyosda yuz berib, yirik ishlab chiqarish majmualari paydo boʻladi. Bir tarmoq doirasida gorizontal integratsiya, tarmoqlararo esa vertikal iqtisodiy integratsiya yuz beradi.
Vertikal iqtisodiy integratsiyaga agrosanoat majmui misol boʻladi, u qishloq xoʻjaligi, oziq-ovqat, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, kimyo sanoati va boshqalarni oʻz ichiga oladi. Mehnat taqsimoti xalqaro miqyosda amalga oshishi bilan xoʻjalik hayoti baynalmilallashadi, moddiy mahsulot yaratishda turli mamlakatlarda korxona va tarmoqlar qatnasha boradi, binobarin, mamlakatlararo iqtisodiy integratsiya yuzaga keladi, buning natijasida mamlakatlar iqtisodiyotida ixtisoslashish yuz beradi va mamlakatlar bir-birlariga mahsulotlar va xizmatlar yetkazib beradi. Shu sababli hozirgi davrda xalqaro iqtisodiy integratsiya eng yuqori darajadagi va yetakchi integratsiya koʻrinishi hisoblanadi.
Xalqaro iqtisodiy integratsiya. Xalqaro iqtisodiy integratsiya uzoq davom etadigan koʻp bosqichli jarayon boʻlib, turli shakllarda yuz beradi.
Birinchi bosqichda turli mamlakatlar oʻrtasida erkin savdo-sotiq olib boriladigan, bojxona toʻlovlari, eksport kvotalari bekor qilingan erkin savdo zonalari tashkil etiladi. Natijada davlatlararo tovar ayirboshlashda integratsiyalashuv yuz beradi.
Ikkinchi bosqichda erkin iqtisodiy zonalar shakllanib, bu yerda ham bir necha mamlakatlar birlashadi. Bu bosqichda integratsion aloqalar savdo-sotiq bilan cheklanmasdan sanoat, bank, sugʻurta ishi va texnologiya sohasida ham yuz beradi. Bu zonalar ochiq iqtisodiy hududlar hisoblanadi, iqtisodiy aloqalar erkin va koʻp qirrali boʻlib, barcha iqtisodiyot subyektlari imtiyozlarga ega boʻladilar.
Uchinchi bosqichda umumiy bozor shakllanadi. Umumiy bozorni tashkil etgan mamlakatlarning milliy bozorlari bir-biri uchun ochiq boʻladi, amalda milliy bozorlar birlashib, mamlakatlararo umumiy bozor vujudga keladi. Bu bozorda barcha tovarlar erkin, hech bir cheklovlarsiz koʻchib yuradi. Ish kuchi, kapital va tovarlar bir mamlakatdan boshqasiga oʻtadi, qaysi mamlakatda resursni ishlatish qulay boʻlsa, u shu yerga borib joylasha oladi. Umumiy bozorda iqtisodiy chegaralar amalda bekor qilinadi, bojxona toʻlovlari, eksport kvotalari, tovar sifatiga talab minimal darajaga keltiriladi.
Umumiy bozor dastlab 1957-yildan Yevropada shakllangan (qarang Yevropa Ittifoqi).Toʻrtinchi bosqichda iqtisodiy va valyuta ittifoqi doirasida integratsiya yuz beradi. Bu yerda integratsion aloqalar savdo-sotiq va ishlab chiqarish bilan cheklanmay, moliya, pul muomalasi va bank tizimiga ham kirib boradi. Yevropa Ittifoqiga kirgan 15 mamlakatdan 12 tasida 2000—2001 yillarda umumiy pul — yevro muomalaga kiritildi, milliy pullar muomaladan asta-sekin chiqarildi, yagona soliq tizimi joriy etildi, milliy byudjetlar saqlangan holda yagona, umumiy byudjet ham tuziladigan boʻldi.
21-asr boshlaridagi integratsiyaning eng yuqori shakli boʻlgan iqtisodiy va valyuta ittifoqi mamlakatlar iqtisodiyotini yuksak darajada birlashtiradi, iqtisodiy umumiylikka ustuvorlik beradi, ammo ayrim mamlakatlar mustaqilligini maʼlum darajada cheklaydi (milliy parlamentlar va hukumatlarning bir qator vakolatlari Yevropa Ittifoqining umumiy organlariga berilgan).
Hozirgi davrda jahonning boshqa mintaqalarida ham integratsiya jarayonlari jadal bormoqda. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti, AQSH, Kanada va Meksikani birlashtirgan Shimoliy Amerika uyushmasi, Janubi-sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasi (ASEAN), Tinch okean region uyushmasi (ATES), Iqtisodiy hamkorlik tashkilotiga aʼzo mamlakatlar oʻrtasida integratsion hamkorlik kuchayib bormoqda.
1991—2002 yillarda Markaziy Osiyo mamlakatlarining mintaqaviy integratsiyasini chuqurlashtirish yoʻlida jiddiy ishlar amalga oshirildi: zaruriy huquqiy va tashkiliy shart-sharoitlar yaratildi, davlatlararo kengash tuzildi, ijroiya qoʻmita, Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot banki tashkil etildi.
Yevropa integratsiyasi - bu to'liq yoki qisman Yevropada joylashgan kuchlarning sanoat , siyosiy , huquqiy , iqtisodiy (shuningdek, ba'zi hollarda ijtimoiy va madaniy ) integratsiyalashuvi jarayoni. Yevropa integratsiyasi asosan Yevropa Ittifoqi va Yevropa Kengashi orqali amalga oshiriladi. Siyosatshunoslikda Yevropa integratsiyasi kontseptsiyasini aniqlashga bir nechta yondashuvlar mavjud: hukumatlararo, institutsional va kommunikativ yondashuvlar. Hukumatlararo yondashuv tarafdorlari integratsiya jarayonida milliy davlatlarga ustuvor ahamiyat beradilar. Ularning hukumatlararo darajadagi o'zaro ta'siri natijasi umumiy institutlarning paydo bo'lishiga ta'sir qiluvchi maxsus muhitdir.
Institutsional yondashuv ( Ernst Haas ) doirasida Yevropa integratsiyasi institutlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikning milliy amaliyotini o‘zgartirish jarayoni sifatida qaraladi, bu esa ko‘plab qarorlar qabul qilish markazlari ( inglizcha ) bilan maxsus ko‘p bosqichli boshqaruv tizimini yaratishga olib keladi. boshqaruv).
Kommunikativ yondashuv Yevropa integratsiyasini turli sohalarda ularning a’zolari o‘rtasida samarali hamkorlik qilish orqali ijtimoiy hamjamiyatlarni yaratish jarayoni sifatida izohlaydi. Natijada, siyosiy omillar yangi siyosiy markazni yaratishga yo'naltirilgan xavfsizlik hamjamiyati shakllanmoqda. Ushbu siyosiy markaz ishtirokchilar ishini muvofiqlashtirishi kerak bo'ladi.
Yevropa erkin savdo assotsiatsiyasi (EFTA) Yevropa savdo bloki boʻlib, 1960-yil 3-mayda EEKga qoʻshilmagan Yevropa davlatlari uchun muqobil sifatida tashkil etilgan . EFTA hozirda to'rtta a'zo davlatga ega: Islandiya, Norvegiya, Shveytsariya va Lixtenshteyn; faqat Norvegiya va Shveytsariya taʼsischi aʼzolardir.
EFTA konventsiyasi 1960-yil 4-yanvarda Stokgolmda yetti davlat tomonidan imzolangan: Avstriya, Daniya, Norvegiya, Portugaliya, Shvetsiya, Shveytsariya va Buyuk Britaniya. Finlyandiya 1961-yilda assotsiatsiyali a'zo, 1986-yilda esa to'liq a'zo bo'ldi; Islandiya 1970-yilda, Lixtenshteyn esa 1991-yilda qo'shildi. Qayta ko'rib chiqilgan Konventsiya, Vaduz konventsiyasi 2001-yil 21-iyunda imzolangan va 2002-yil 1-iyunda kuchga kirgan. Buyuk Britaniya va Daniya 1973-yilda Yevropa hamjamiyatiga (EC) qo'shilgandan so'ng chiqib ketishdi. Portugaliya 1986-yilda EFTAni tark etdi, u ham ECga qo'shildi. Avstriya, Finlyandiya va Shvetsiya 1993-yilda Yevropa Ittifoqini almashtirgan Yevropa Ittifoqiga qoʻshilish orqali 1995-yilda EFTA aʼzoligini toʻxtatdilar.
Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti (YXHT) transatlantik hukumatlararo tashkilot boʻlib, uning maqsadi Yevropada barqarorlikni taʼminlashdir. U 1973-yil iyul oyida Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Konferentsiyasi (YeXHT) sifatida tashkil etilgan va 1995-yil yanvarida hozirgi shakliga aylantirilgan. YXHT shimoliy yarim sharning katta qismini qamrab olgan 56 ta aʼzo davlatga ega . EXHT uchta faoliyat yo'nalishini ishlab chiqadi, ya'ni Siyosiy-harbiy o'lchov , Iqtisodiy va ekologik o'lchov va Insoniy o'lchov . Ular mos ravishda nizolarning oldini olish va hal qilish mexanizmlarini targ'ib qiladi; iqtisodiy va ekologik tahdidlarni kuzatish, ogohlantirish va yordam berish; va inson huquqlari va asosiy erkinliklarini to'liq hurmat qilish.
Yevropa radioeshittirishlar ittifoqi (EBU) 1950-yil 12-fevralda tashkil etilgan ommaviy axborot vositalarining alyansidir. 2015-yil holatiga koʻra, tashkilot 56 ta mamlakatda 73 ta faol aʼzo, va yana 20 mamlakatdan 34 ta assotsiatsiyalangan aʼzolardan iborat. Aksariyat Yevropa Ittifoqi davlatlari ushbu tashkilotning bir qismidir va shuning uchun EBU milliy qonunchilik va tartibga solishga bo'ysunadi. Shuningdek , 2014-yilgi parlament saylovlari uchun Yevropa Komissiyasi raisligiga nomzodlar oʻrtasida bahslar boʻlib oʻtdi , ammo bu institutning oʻzi bilan bogʻliq emas.
1951-yilda Belgiya, Frantsiya, Italiya, Lyuksemburg, Niderlandiya va G'arbiy Germaniya 1952-yil 23-iyulda kuchga kirgan Parij shartnomasiga binoan Yevropa ko'mir va po'lat hamjamiyatiga (ECSC) po'lat va ko'mir ishlab chiqarish bo'yicha vakolatlar berishga kelishib oldilar. . Ko'mir va po'lat ishlab chiqarish Ikkinchi jahon urushidan keyin Evropadagi mamlakatlarni qayta qurish uchun muhim bo'lgan va milliy iqtisodiyotning bu sektori Birinchi va Ikkinchi Jahon urushlarida urush uchun muhim bo'lgan. Shu sababli, Fransiya 1949-yilda Germaniya Federativ Respublikasi (G'arbiy Germaniya) tashkil topganidan keyin ham o'zining po'lat kompaniyalari bilan Saarni ishg'ol qilishni saqlab qolgan edi .
Ko'mir va po'lat ishlab chiqarish bo'yicha milliy vakolatlarni yangi tashkil etilgan ECSC komissiyasiga o'tkazish orqali Fransiya a'zosi. EKHK davlatlari o'zaro oshkoralik va ishonchni ta'minlay olishdi. Milliy vakolatlarning uning Komissiyasi tomonidan amalga oshiriladigan "Hamjamiyat" ga o'tkazilishi 1957-yilda Bryusselda Atom energiyasi bo'yicha Yevropa hamjamiyatini (yoki Yevrotom) va Evropa Iqtisodiy Hamjamiyatini (EEC) tashkil etish to'g'risidagi Rim shartnomasiga muvofiq amalga oshirildi. 1967-yilda Birlashish shartnomasi (yoki Bryussel shartnomasi ) ECSC va Evratom institutlarini EEC institutiga birlashtirdi. Ular allaqachon Parlament Assambleyasi va Sudlarni bo'lishdi . Birgalikda ular Yevropa hamjamiyatlari sifatida tanilgan .
1987-yilda Yagona Yevropa akti (SEA) Rim shartnomasining birinchi yirik qayta koʻrib chiqilishi boʻlib, u yagona Yevropa bozori va Yevropa siyosiy hamkorligini rasman oʻrnatdi. Jamiyatlar dastlab mustaqil shaxslarga ega bo'lgan bo'lsalar ham, ular tobora integratsiyalashgan va yillar davomida hozirgi Yevropa Ittifoqi deb ataladigan narsaga aylantirilgan. Uchta hamjamiyatga asos solgan oltita davlat " ichki oltilik " nomi bilan tanilgan ("tashqi yettita" Yevropa erkin savdo uyushmasini tashkil etgan davlatlar edi ). Bular Belgiya, Frantsiya, Italiya, Lyuksemburg, Niderlandiya va G'arbiy Germaniya edi. Birinchi kengayish 1973-yilda Daniya, Irlandiya va Buyuk Britaniyaning qo'shilishi bilan amalga oshirildi. 1981-yilda Gretsiya, 1986-yilda Portugaliya va Ispaniya qo'shildi.
1990-yil 3-oktyabrda Sharqiy Germaniya va G'arbiy Germaniya qayta birlashtirildi, shuning uchun Sharqiy Germaniya yangi birlashtirilgan Germaniyada Hamjamiyatning bir qismi bo'ldi (shtatlar sonini oshirmasdan). Hamjamiyatni yaratish jarayonidagi asosiy shaxs Yevropa integratsiyasida hukmron kuch sifatida qaraladigan Yevropa Ittifoqining “asoschi otasi” hisoblangan Jan Monne edi.1973-yil 5-oktyabrdagi Evropa patentlarini berish to'g'risidagi konventsiya sifatida ham tanilgan Evropa Patent Konventsiyasi (EPC) Evropa Patent Tashkilotini tashkil etuvchi va Evropa patentlari beriladigan avtonom huquqiy tizimni ta'minlovchi ko'p tomonlama shartnomadir. 2013-yil holatiga ko'ra, Yevropa Patent Konventsiyasining 38 ta ishtirokchisi mavjud.
Yevropa patentlarini berish to'g'risidagi konventsiya birinchi marta 1973-yil 5-oktyabrda imzolangan. mas'uliyat ("kompetentsiyalar") a'zo davlatlarda saqlanib qolgan bo'lsa-da, ba'zi vakolatlar faqat Ittifoqqa jamoaviy qaror qabul qilish uchun beriladi, ba'zilari esa Ittifoqning ko'magida taqsimlanadi va ba'zilari Ittifoq tomonidan qo'llab-quvvatlanadiEECning yaratilishi erkin savdo hududini (FTA) belgilash uchun zarur bo'lgan a'zo davlatlar o'rtasida tovarlarga tariflar, kvotalar va imtiyozlarni bekor qildi . Birlashgan Qirollik Brexitdan chiqish to'g'risidagi bitimning o'tish davrida FTA qismi bo'lib qolmoqda. Ko'pgina davlatlar FTA qoidalari bilan Yevropa Ittifoqi Assotsiatsiyasi shartnomasini (AA) imzoladilar. Bular, asosan, Oʻrta er dengizi mamlakatlari (2005-yilda Jazoir, 2004-yilda Misr, 2000-yilda Isroil, 2002-yilda Iordaniya, 2006-yilda Livan, 2000-yilda Marokash, 1997-yilda Falastin milliy ma'muriyati va 1998-yilda Tunis bilan boshqa mamlakatlardan savdo-sotiqqa ega bo'lgan) ham imzolagan (masalan, 2003 yilda Chili, 2000 yilda Meksika va 2000-yilda Janubiy Afrika). Bundan tashqari, ko'plab Bolqon davlatlari FTA qoidalari bilan barqarorlashtirish va assotsiatsiya shartnomasini (SAA) imzoladilar, masalan, Albaniya (2006-yilda imzolangan), Chernogoriya (2007), Shimoliy Makedoniya (2004), Bosniya va Gersegovina va Serbiya (ikkalasi ham 2008), kuchga kirishi kutilmoqda).
2008-yilda Polsha va Shvetsiya Yevropa Ittifoqi va Armaniston, Ozarbayjon, Belorussiya, Gruziya, Moldova va Ukraina oʻrtasida erkin savdo savdosini oʻrnatishni oʻz ichiga olgan Sharqiy hamkorlikni taklif qildi. Yevropa Ittifoqi o'zining barcha a'zolari hududida yagona iqtisodiy bozorni boshqaradi va Evrozona a'zolari o'rtasida yagona valyutadan foydalanadi . Bundan tashqari, Evropa Ittifoqi Evropa iqtisodiy hududi va bojxona ittifoqi kelishuvlari orqali rasmiy ravishda Ittifoqning bir qismi bo'lmagan davlatlar bilan bir qator iqtisodiy munosabatlarga ega.
Bojxona ittifoqi Yevropa Ittifoqining Bojxona ittifoqi hududni belgilaydigan hududda olib o'tiladigan tovarlardan bojxona undirilmaydi. U Yevropa Ittifoqiga a'zo barcha davlatlarni o'z ichiga oladi . EECga a'zo davlatlar o'rtasidagi ichki tarif to'siqlarini bekor qilishga 1968-yilda erishilgan. Andorra va San-Marino uchinchi davlatlar bilan Yevropa Ittifoqi bojxona ittifoqlariga kiradi. Turkiyani Yevropa Ittifoqi Turkiya bojxona ittifoqi bog'laydi.
Yevrozona Yevropa Iqtisodiy va Valyuta Ittifoqining (EMU) uchinchi bosqichi sifatida yevro valyuta ittifoqini qabul qilgan Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlarni nazarda tutadi. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqidan tashqaridagi ba'zi davlatlar EMUga tegishli bo'lmaganiga qaramay, yevroni o'z valyutasi sifatida qabul qildilar. Shunday qilib, hozirda yevrodan jami 25 ta davlat, jumladan, 19 ta Yevropa Ittifoqi davlatlari va 6 ta Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lmagan davlatlar kiradi.
Yevro hududi 1999-yil 1-yanvarda yevroning rasmiy sotuvga chiqarilishi bilan vujudga keldi. Jismoniy tangalar va banknotalar 2002-yil 1-yanvarda muomalaga kiritildi. Dastlabki a'zolar Avstriya, Belgiya, Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Irlandiya, Italiya, Lyuksemburg, Niderlandiya, Portugaliya va Ispaniya edi. Gretsiya 2001-yil 1- yanvarda yevroni qabul qildi. Sloveniya 2007-yil 1-yanvarda, Kipr va Malta 2008-yil 1-yanvarda, Slovakiya 2009-yil 1-yanvarda, Estoniya 2011-yil 1- yanvarda, Latviya 2014-yil 1-yanvarda a'zo bo'lgan.
Yevropa Ittifoqidan tashqarida Andorra, Monako, San-Marino va Vatikan shaharlari bilan rasmiy qabul qilish, shu jumladan o'z tangalarini chiqarish huquqi to'g'risida shartnomalar tuzilgan. Chernogoriya va Kosovo yevro ishga tushirilganda bir tomonlama ravishda qabul qilindi. Yevropa yagona bozori 1992-yilda Maastrixt shartnomasi bilan tuzilganidan beri Yevropa Ittifoqining asosiy maqsadi yagona bozorni tashkil etish va qoʻllab-quvvatlashdir. Bu Yevropa Ittifoqining ichki bozorida tovarlar, xizmatlar, kapital va odamlarning erkin harakatlanishini ta'minlash bilan bog'liq bo'lgan to'rtta asosiy erkinlikni kafolatlashga intiladi. Birlashgan Qirollik Brexitdan chiqish bo'yicha kelishuvning o'tish davrida yagona bozorning bir qismi bo'lib qoldi.
Yevropa iqtisodiy hududi (EEA) kelishuvi Norvegiya, Islandiya va Lixtenshteynga Yevropa Ittifoqiga kirmasdan Yevropa yagona bozorida ishtirok etish imkonini beradi. To'rtta asosiy erkinlik amal qiladi. Biroq, baliqchilik va qishloq xo'jaligida ba'zi cheklovlar mavjud. Shveytsariya Yevropa Ittifoqi bilan Shveytsariya-Yevropa Ittifoqi ikki tomonlama shartnomalari orqali bog'langan bo'lib , uning mazmuni EEA kelishuvidan farq qiladi.Moliyaviy ittifoq Yevropa Ittifoqining oxir-oqibat moliyaviy ittifoqqa aylanishi mumkinligi haqida uzoq vaqtdan beri spekülasyonlar mavjud .
2009-yilda boshlangan Yevropa qarz inqirozi ortidan , ehtimol, qandaydir moliyaviy ittifoqqa olib keladigan yaqinroq fiskal aloqalarni o'rnatish talablari ko'paydi; odatda qisqa muddatda aql bovar qilmaydigan deb hisoblansa-da, ayrim tahlilchilar fiskal ittifoqni uzoq muddatli zarurat deb bilishadi. Hukumatlar muvofiqlashtirish zarurligini ta'kidlar ekan, bu borada moliyaviy ittifoq yoki uyg'unlashtirish haqidagi gaplarni rad etishdi. Yevropada mavjud bo'lgan transmilliy energiya tuzilmalari:
Energiya hamjamiyati Atom energiyasi bo'yicha Yevropa hamjamiyati,
Elektr energiyasini uzatish tizimi operatorlarining Yevropa tarmog'i,
Gazni uzatish tizimi operatorlarining Yevropa tarmog'i,
Yevropada mavjud bo'lgan transmilliy standartlashtirish tashkilotlari:
Yevropa telekommunikatsiya standartlari instituti (ETSI);
Yevropa standartlashtirish qo'mitasi (CEN);
Elektrotexnika standartlashtirish bo'yicha Yevropa qo'mitasi (CENELEC);
Yo'naltiruvchi materiallar va o'lchovlar instituti (IRMM)Evropada aviatsiya bilan bog'liq uchta asosiy muassasa mavjud:
Yevropa fuqaro aviatsiyasi konferensiyasi (ECAC);
Yevro nazorati;
Yevropa umumiy aviatsiya hududi (ECAA)Ijtimoiy va siyosiy integratsiya.
ERASMUS dasturi ( Universitet talabalarining malakasini oshirish uchun Yevropa regioni Action ) akademik hamjamiyatning erkin harakatini rag'batlantirish va qo'llab - quvvatlashga intiladi . U 1987 yilda tashkil etilgan. Jami 33 davlat (shu jumladan Yevropa Ittifoqining barcha davlatlari, Islandiya, Lixtenshteyn, Norvegiya, Shveytsariya va Turkiya) ishtirok etadi.
Yevropada joylashgan bir qancha ko‘p millatli tadqiqot institutlari mavjud.
Yevroforum hamkorligida :
Yevropa kosmik agentligi;
Yevropa molekulyar biologiya laboratoriyasi;
Yevropa termoyadroviy rivojlanish kelishuvi;
Yevropa janubiy rasadxonasi;
Zarrachalar fizikasi;
CERN;
Yevropa sinxrotron nurlanish qurilmasi;
O'rta masofali ob-havo prognozlari bo'yicha Yevropa markazi.
Yevropa oliy taʼlim hududi (EHEA) Yevropadagi taʼlim tizimlarini integratsiyalashga qaratilgan. Shunday qilib, darajalar va o'qish muddatlari o'zaro tan olinadi. Bu Boloniya jarayoniga rioya qilish orqali va Yevropa Kengashining Lissabonni tan olish konventsiyasiga muvofiq amalga oshiriladi .
Boloniya deklaratsiyasi 1999-yilda 29 ta mamlakat, hozirda barcha Yevropa Ittifoqi a'zolari yoki nomzodlari (keyinroq qo'shilgan Kipr bundan mustasno) va to'rtta EFTA mamlakatidan uchtasi: Avstriya, Belgiya, Bolgariya, Chexiya, Daniya, Estoniya, Finlyandiya, Fransiya tomonidan imzolangan. Germaniya, Gretsiya, Vengriya, Islandiya, Irlandiya, Italiya, Latviya, Litva, Lyuksemburg, Malta, Niderlandiya, Norvegiya, Polsha, Portugaliya, Ruminiya, Slovakiya, Sloveniya, Ispaniya, Shvetsiya, Shveytsariya va Buyuk Britaniya.
2001-yilda Xorvatiya, Kipr, Lixtenshteyn va Turkiya qo'shildi. 2003-yilda Albaniya, Andorra, Bosniya va Gertsegovina, Muqaddas Taxt ( Yevropa Kengashining doimiy kuzatuvchisi), Shimoliy Makedoniya, Konvensiyani Rossiya va Serbiya imzoladi. 2005-yilda Armaniston, Ozarbayjon, Gruziya, Moldova va Ukraina. 2007-yilda Chernogoriya qoʻshildi.
Nihoyat, 2010-yilda Qozogʻiston ( Yevropa Kengashiga aʼzo emas ) qoʻshildi. Bu jami 47 ta aʼzo davlatni tashkil etadi. Monako va San-Marino Evropa Kengashining konventsiyani qabul qilmagan yagona a'zolaridir. Qo'shilish huquqiga ega bo'lgan, ammo qo'shilmagan boshqa Yevropa davlati Belarusiyadir.
Yevropa sog'liqni sug'urtasi kartasi (yoki EHIC ) bepul chiqariladi va EEA mamlakatlari va Shveytsariyaning qonuniy ijtimoiy ta'minot tizimi tomonidan sug'urtalangan yoki sug'urtalangan har bir kishiga boshqa a'zo davlatda bepul yoki arzon narxlarda davolanishga imkon beradi. , agar ularning tashrifi paytida bunday davolanish zarur bo'lsa (masalan, kasallik yoki baxtsiz hodisa tufayli) yoki ularda buyrak dializi kabi parvarish qilishni talab qiladigan surunkali kasallik mavjud bo'lsa Yevropa bemorlari uchun Smart Open Services nomi bilan ham tanilgan epSOS loyihasi bemorlarning erkin harakatlanishini rag‘batlantirishga qaratilgan.
Bu tibbiyot mutaxassislariga boshqa davlatdagi bemorlarning maʼlumotlariga elektron kirish, barcha ishtirok etgan mamlakatlarda retseptlarni elektron tarzda qayta ishlash yoki boshqa Yevropa Ittifoqi davlatida kutish roʻyxatidagi bemorga davolanish imkonini beradi.
Loyiha Yevropa Ittifoqi va 23 ta Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlat va 3 ta Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlmagan 47 ta aʼzo muassasa tomonidan boshlangan. Ularga milliy sog'liqni saqlash vazirliklari, milliy vakolat markazlari, ijtimoiy sug'urta institutlari va ilmiy muassasalar, shuningdek, texnik va ma'muriy boshqaruv organlari kiradi. Yevropa Ittifoqidagi viza siyosati
Yevropa Ittifoqidan tashqarida bo'lgan ba'zi Yevropa davlatlari bilan vizasiz rejim kelishuvlariga ega va bu kabi kelishuvlarni boshqalar bilan muhokama qiladi; Armaniston, Rossiya, Ukraina, va Moldova. Turkiyaga tegishli masalalar ham muhokama qilingan. Irlandiya Yevropa Ittifoqida mustaqil viza siyosatini yuritadi. Bir qator ko'p millatli harbiy va tinchlikparvar kuchlar mavjud bo'lib, ular oxir-oqibat Evropa Ittifoqi qo'mondonligi ostidadir va shuning uchun kelajakdagi Yevropa Ittifoqi armiyasining yadrosi sifatida qaralishi mumkin. Bu korpuslar tarkibiga Yevropa Ittifoqining 26 ta davlati qoʻshinlari kiradi – Daniya bundan mustasno, ularning qoʻshilish toʻgʻrisidagi shartnomasida qatnashishdan voz kechish bandi boʻlgan va umumiy mudofaa siyosatida ishtirok etishga majbur boʻlmagan, ammo 2022-yilda oʻz pozitsiyasidan voz kechishga qaror qilgan, va hozirda hech qanday jangovar guruhda qatnashmaydigan Malta, Norvegiya va Turkiya.
Keyinchalik, G'arbiy Yevropa Ittifoqining (WEU) imkoniyatlari va funksiyalari Yevropa Ittifoqiga, uning ishlab chiqilayotgan umumiy tashqi va xavfsizlik siyosati (CFSP) va Yevropa xavfsizlik va mudofaa siyosati (ESDP) doirasida o'tkazildi.
Berlin Plus kelishuviga ko'ra, Yevropa Ittifoqi Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) bilan ham yaqin aloqalarga ega. Bu NATO va YeI oʻrtasida 2002-yil 16-dekabrda tuzilgan kelishuvlarning keng qamrovli toʻplamidir. Ushbu kelishuv bilan Yevropa Ittifoqiga xalqaro inqiroz sharoitida mustaqil harakat qilmoqchi boʻlgan taqdirda, NATO aktivlaridan foydalanish imkoniyati beriladi. o'zi harakat qilishni xohlaydi - "birinchi rad etish huquqi". Darhaqiqat, ko'plab Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlar NATOning 28 a'zosi orasida. Bryussel shartnomasi NATOga asos solgan.
Shimoliy Atlantika shartnomasi 1949-yilda Vashingtonda imzolangan. U beshta Bryussel shtatlarini, shuningdek, AQSh, Kanada, Portugaliya, Italiya, Norvegiya, Daniya va Islandiyani o'z ichiga olgan.
1952 yilda Gretsiya va Turkiya ittifoqqa qo'shildi, 1955-yilda G'arbiy Germaniya ham xuddi shunday qildi. 1982-yilda Ispaniya a'zo bo'ldi.
1999-yilda Vengriya, Chexiya va Polsha NATOga a'zo bo'ldi. Nihoyat, Bolgariya, Estoniya, Latviya, Litva, Ruminiya, Sloveniya va Slovakiya 2004-yilda qo'shildi. 2009-yilda Xorvatiya va Albaniya qo'shildi.
2008-yilda Ukraina va Gruziya ham oxir-oqibat a'zo bo'lishlari aytilgan edi. Shunday qilib, NATOning 28 ta davlatidan 21 tasi 27 ta Yevropa Ittifoqi aʼzosi, yana ikkitasi EEA aʼzosi, yana biri Yevropa Ittifoqiga nomzod, shuningdek, Yevropa Ittifoqi Bojxona ittifoqi aʼzosi.
2007-yil 22-mayda Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlar Yevropa kosmik agentligining (ESA) yondashuvini Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lgan alohida davlatlar bilan birlashtirish orqali Yevropada kosmik faoliyat uchun umumiy siyosiy asos yaratishga kelishib oldilar. Biroq, ESA hukumatlararo tashkilot bo'lib, Yevropa Ittifoqi bilan rasmiy organik aloqaga ega emas; haqiqatan ham bu ikki muassasa turli a'zo davlatlarga ega va ular turli qoidalar va tartiblar bilan boshqariladi.
ESA 1975-yilda kosmik faoliyat bilan shug'ullanuvchi ikkita Yevropa tashkiloti - ELDO va ESRO birlashishi natijasida yaratilgan.. Belgiya, Daniya, Frantsiya, Germaniya, Italiya, Niderlandiya, Ispaniya, Shvetsiya, Shveytsariya va Buyuk Britaniya 10 ta asoschi a'zolar edi. Irlandiya 1975-yil 31-dekabrda qo'shildi. 1987-yilda Avstriya va Norvegiya a'zo davlatlar bo'ldi. Finlyandiya 1995-yilda, Portugaliya 2000-yilda, Gretsiya va Lyuksemburg 2005-yilda, Chexiya 2008-yilda va Ruminiya 2011- yilda a'zo bo'lgan.
Hozirgi vaqtda unga 20 ta a'zo davlat mavjud: 2004- yilgacha Yevropa Ittifoqiga a'zo barcha davlatlar, shuningdek Chexiya, Norvegiya, Polsha, Ruminiya, Shveytsariya. Bundan tashqari, Kanada 1979- yildan beri tuzilgan bir qator hamkorlik shartnomalari boʻyicha Hamkorlik qiluvchi davlatning alohida maqomiga ega.
2007-yilda Yevropa Ittifoqining siyosiy istiqboli 2014 -yilga kelib ESAni YeI agentligiga aylantirishi kerak edi. ESA yaqin yillarda 2004- va 2007-yillarda Yevropa Ittifoqiga qoʻshilgan mamlakatlar bilan kengayishi mumkin.
Hozirda deyarli barchasi Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlar ESA bilan bog'lanishning turli bosqichlarida. Polsha 2012-yil 19-noyabrda qoʻshildi. Vengriya va Estoniya ESA konventsiyasini imzoladilar. Latviya va Sloveniya Yevropa hamkorlik davlati (PECS) rejasini amalga oshirishga kirishdi. Slovakiya, Litva va Bolgariya Yevropa hamkorlik davlati (ECS) shartnomasini imzoladilar. Kipr, Malta va Xorvatiya ESA bilan hamkorlik shartnomasini imzoladilar.
Ittifoqiga a'zo davlatlarning kichik guruhi ba'zilaridan voz kechish o'rniga, barcha Yevropa shartnomalariga qo'shildi. Ular Yevropa integratsiyasi uchun federal modelni ishlab chiqishga yordam beradi. Bu ko'p tezlikli Yevropa kontseptsiyasi bilan bog'liq bo'lib, u erda ba'zi mamlakatlar asosiy ittifoqni yaratadi; va Yevropa hamjamiyatlarining asoschi a'zo davlatlari bo'lgan ichki oltita murojaatlarga qaytadi.
Hozirgi vaqtda rasmiy Yevropa Yadro federatsiyasini (konfederatsiya ichidagi federatsiya) tashkil etish, federatsiya shartnomasi muhokama qilingan har bir vaziyatda to'xtatildi. Buning oʻrniga “Ichki Yevropa”da mavjud Yevropa integratsiyasi nazarda tutilganidan koʻra koʻproq hududlarni boshqaradigan millatlararo institutlar yaratilgan.
Yevropa Ittifoqining 27 ta a'zosi orasida 17 ta davlat barcha integratsiya bitimlarini imzoladi: Avstriya, Belgiya, Finlyandiya, Estoniya, Frantsiya, Germaniya, Gretsiya, Italiya, Latviya, Litva, Lyuksemburg, Malta, Niderlandiya, Portugaliya, Slovakiya, Sloveniya va Ispaniya. Ko'rib chiqilayotgan kelishuvlarga iqtisodiy integratsiyaning beshinchi bosqichi yoki EMU , Shengen kelishuvi va Erkinlik, xavfsizlik va adolat hududi (AFSJ) kiradi. Shunday qilib, Yevropa Ittifoqining 27 ta mamlakati orasida 19 tasi Yevrozonaga qo'shildi va 22 tasi Shengenga qo'shildi. 24 tasi AFSJ bo'yicha voz kechish huquqiga ega emas. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqiga kirmaydigan ba'zi davlatlar ushbu tashabbuslarning bir nechtasiga qo'shildilar, garchi ba'zida Bojxona ittifoqi, Umumiy bozor (EEA) kabi pastroq bosqichda bo'lsalar yoki hatto bir tomonlama ravishda yevroni qabul qilishdi va Shengenda ishtirok etishdi, yoki imzolagan davlat sifatida yoki de-fakto.
Shunday qilib, Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lmagan oltita davlat yevroni qabul qildi (to'rttasi YeI bilan kelishuv orqali va ikkitasi bir tomonlama), to'rtta Yevopa Ittifoqiga a'zo bo'lmagan davlat Shengen kelishuviga rasman qo'shildi. Har bir davlatning Yevropa Ittifoqi tomonidan ilgari surilgan turli kelishuvlarga a'zoligi holati ko'rsatilgan. Unda 47 ta davlat, shu jumladan 27 ta Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlat, 7 ta nomzod davlat, 3 ta EEA aʼzosi va Shveytsariya, YeI bilan yumshoq aloqaga ega 3 ta davlat (masalan, SAA yoki ishtirok etish toʻgʻrisidagi bitimlar), 4 ta davlat va Buyuk Britaniya roʻyxati keltirilgan va Armaniston alohida holatlar sifatida.
Shunday qilib, ushbu jadval ko'pgina Yevropa davlatlarida qo'llaniladigan Yevropa Ittifoqi qonunlarining ba'zi tarkibiy qismlarini umumlashtiradi. YeIga aʼzo davlatlarning ayrim hududlari ham qoʻllaniladigan Yevropa Ittifoqi qonunlari boʻyicha alohida maqomga ega. EFTA a'zo davlatlarining ba'zi hududlari, ba'zi Yevropa davlatlarida bo'lgani kabi, qo'llaniladigan Yevropa Ittifoqi qonunlari bo'yicha ham alohida maqomga ega. Maxsus maqomga ega hududlarga ega bo'lmagan a'zo davlatlar uchun Yevropa Ittifoqi qonuni to'liq qo'llaniladi, bundan mustasno Yevropa Ittifoqi va davlatlarda himoya moddasi bo'yicha voz kechish yoki muqobil ravishda ayrim davlatlar kengaytirilgan hamkorlikda ishtirok etadi.
Yevropa Ittifoqi a'zolarining bir qismi o'rtasida. Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqining ayrim agentliklarida, Yevropa oliy taʼlim hududi, Yevropa tadqiqot hududi va Erasmus Mundus dasturlarida Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlgan ayrim aʼzolar va Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlmagan davlatlarning ishtirok etmasligining turli misollari mavjud. Integratsiya jarayonining aniq yakuni yo'q.
Yevropa Ittifoqining mumkin bo'lgan yakuniy siyosiy shakli yoki konfiguratsiyasi haqidagi munozara ba'zan finalité politique (frantsuzcha "siyosiy maqsad") bo'yicha bahs deb ataladi. Yevropa Ittifoqining integratsiyasi va kengayishi Yevropa siyosatidagi asosiy masalalar boʻlib, ularning har biri Yevropa, milliy va mahalliy darajada. Integratsiya milliy suverenitet va madaniy o'ziga xoslik bilan ziddiyatli bo'lishi mumkin va yevroskeptiklar qarshi.
Yevropa Ittifoqining sharqida Belarus, Qozog'iston va Rossiya davlatlari tashkil etishni boshladilar. 2015-yilda Yevroosiyo Ittifoqiga, keyinchalik unga Armaniston va Qirgʻiziston qoʻshildi. Moldova va Tojikiston kabi mintaqadagi boshqa davlatlar ham qoʻshilishi mumkin. Shu bilan birga, postsovet hududidagi bahsli davlatlar Abxaziya , Artsax , Janubiy Osetiya va Dnestryanı o'zaro yaqinroq integratsiya qilish uchun Demokratiya va Millatlar huquqlari uchun hamjamiyatni yaratdilar. Armaniston kabi Sharqiy Yevropaning ayrim davlatlari ham Yevropa Ittifoqi, ham Yevroosiyo ittifoqi bilan hamkorlik qilishni tanladi.
2017-yil 24-fevralda Tigran Sarkisyan, Yevroosiyo iqtisodiy komissiyasi raisi Armanistonning pozitsiyasi Yevropa Ittifoqi va Yevroosiyo ittifoqi bilan hamkorlik qilish va ishlashdan iborat ekanligini aytdi . Sarkisyan qoʻshimcha qilishicha, Armaniston Yevroosiyo Ittifoqining bir qismi boʻlsa-da, Armaniston va YeI oʻrtasida Yevropa Ittifoqining yangi assotsiatsiya shartnomasi tez orada yakunlanadi.
Sharqiy Yevropadagi bir qancha davlatlar iqtisodiy va siyosiy aloqalarni rivojlantirish maqsadida YeI bilan hamkorlik qilmoqda. 2003-yilda tashkil etilgan Yevronest Parlament Assambleyasi parlamentlararo forum boʻlib, unda Yevropa parlamenti va Ukraina, Moldova, Belarus, Armaniston, Ozarbayjon va Gruziya milliy parlamentlari aʼzolari ishtirok etib , Yevropa Ittifoqi bilan yaqinroq siyosiy va iqtisodiy aloqalarni yoʻlga qoʻyadilar. Bu davlatlar Yevropa Ittifoqining Sharqiy hamkorlik dasturida ishtirok etadi. Qora dengiz iqtisodiy hamkorlik tashkiloti va Demokratik Tanlov Hamjamiyati Yevropa integratsiyasi, barqarorlik va demokratiyani rivojlantirish uchun tashkil etilgan boshqa tashkilotlardir.
2002-yil 12- yanvarda Yevropa parlamenti Armaniston va Gruziya kelajakda Yevropa Ittifoqiga kirishi mumkinligini ta'kidladi. Hozirda Gruziya Kavkazda Yevropa Ittifoqiga aʼzolikka faol intilayotgan yagona davlatdir.
Yevropa xavfsizlik shartnomasi 2008-yilda Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedev Rossiya tashqi siyosatining yangi kontseptsiyasini e'lon qildi va Yevro-Atlantika va Yevroosiyo hududida "Vankuverdan Vladivostokgacha" umumiy makonni yaratishga chaqirdi.
2009-yil 5-iyunda Berlinda u barcha Yevropa, MDH davlatlari va Qoʻshma Shtatlarni oʻz ichiga oladigan yangi butun Yevropa xavfsizlik paktini taklif qildi.
2009-yil 29-noyabrda Yevropa Xavfsizlik Shartnomasining loyiha versiyasi paydo boʻldi. Fransiya prezidenti Sarkozi Medvedevning g'oyalari haqida ijobiy gapirdi. Yevropa va Rossiya o'rtasida xavfsizlik va iqtisodiy aloqalarni yanada yaqinlashtirishga chaqirdi. Ukraina prezidenti Viktor Yanukovich ham Yevropa, Ukraina va Rossiyaning integratsiyalashuvini kuchaytirishga chaqirdi. Boshqa tomondan, AQSh Davlat kotibi Xillari Klinton va NATO rahbari Anders Fog Rasmussen, bunday yangi kelishuv kerak emasligini aytdi.
Rossiyalik huquqshunos olim Oleg Kutafin va iqtisodchi Aleksandr Zaxarov 2002-yilda MDH va Yevropa uchun yagona huquqiy makon kontseptsiyasini ishlab chiqdilar. Bu g'oya 2003-yilda Moskva yuridik forumi rezolyutsiyasida to'liq o'z ifodasini topgan. Forumda 20 dan ortiq davlat, shu jumladan MDHning 10 ta davlati vakillari qatnashdi. 2007-yilda MDH Xalqaro huquqshunoslar ittifoqi va Advokatlar xalqaro ittifoqi (Hamdo'stlik) Yevropa va postsovet mamlakatlari uchun yagona huquqiy makon konsepsiyasini qat'iy qo'llab-quvvatlovchi rezolyutsiyalarni qabul qildilar.
Konsepsiyada shunday deyilgan: "Shubhasiz, Rossiya va MDHning boshqa mamlakatlari oʻz qonunchiligini takomillashtirish uchun Yevropa huquqining kontinental huquqiy oilasiga yoʻnaltirilgan boʻlishi kerak.
Fuqarolik huquqi tizimi Rossiya va boshqa MDH davlatlari qonunchiligini uygʻunlashtirishda muhim rol oʻynaydi. MDH davlatlari va Yevropa hamjamiyatini, balki umumiy huquqning barcha qadriyatlarini ham ayrim qonunlar va normalarga tatbiq etilishi mumkin boʻlgan mavzularda oʻrganish kerak.Yagona huquqiy makon va yagona qonun ustuvorligi makonini joriy etish taklif etiladi. Yevropa va MDH to'rt bosqichda amalga oshiriladi:
MDH mamlakatlari qonunchiligida EK tanlab olingan huquqiy standartlarni qabul qilish bo'yicha milliy darajadagi rivojlanish rejalari;
Yevropa va MDH mamlakatlari uchun tijorat va korporativ huquq sohasida yagona huquqiy makonni rivojlantirish maqsadida qonunchilikni uyg'unlashtirish bo'yicha chora-tadbirlarni ilgari surish;
MDH davlatlarining sud amaliyotini qonun ustuvorligi tamoyillariga muvofiqlashtirish va MDH davlatlarida qonun ustuvorligining asosiy talablarini Yevropa Ittifoqi huquqiy standartlari bilan muvofiqlashtirish.
Rerich pakti (rus mutafakkiri Nikolay Rerich tashabbusi bilan tuzilgan va 1935-yilda Vashingtonda suveren davlatlarning 40% tomonidan imzolangan badiiy va ilmiy muassasalar va tarixiy yodgorliklarni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi xalqaro shartnoma ) gʻoyalarini MDH mamlakatlari huquqi va Yevropa huquqiga rivojlantirish.
Xulosa
Kurs ishimni yozishda shuni xulosa qilishim mumkinki, Jahon xo'jaligida rivojlanishning zamonaviy tendensiyalari globallashuv va integratsiyalashuv jarayonlarida namoyon bo'lmoqda. Hozirgi kunda dunyoda 20 dan ortiq integratsion birlashmalar faoliyat ko'rsatayotgan bo'lib, ular jahonning barcha mamlakatlarini o'z ichiga qamrab olgan. Ushbu integratsion birlashmalar ichida Yevropa Ittifoqi eng katta yutuqlarga erishgan.
O'tgan asrning 50-yillaridan so'ng ro'y bergan tarixiy, ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy voqealar G'arbiy Yevropada integratsion guruhlarning tarkib topishiga zamin yaratdi. Yevropa lttifoqining tashkil topishida 1951-yilning aprelida Ko'mir va po'lat bo'yicha Yevropa birlashmasini (KPYeB) ta'sis etish haqida Parij shartnomasi imzolanishi muhim bosqich bo'ldi.
1957-yilning martida Yevropa lqtisodiy Hamjamiyatini (YeIH) tashkil etish to'g'risidagi Rim shartnomasining imzolandi. YelHga olti mamlakat - Belgiya, Niderlandiya, Lyuksemburg. GFR. Fransiya va ltaliya a'zo bo'lib kirdi. 1969-yilda Gaaga shahrida (Niderlandiya) bo'lib o'tgan majlis Vel tarixida ikkinchi bosqich tugab, uchinchi bosqich boshlanganligidan dalolat beradi.
Yevropa lttifoqining tashkil topishida 1986-yilda imzolangan yagona Yevropa Akti (YaYeA) ham muhim rol o·ynadi. Yevropa hamjamiyatiga a 'zo 12 ta davlat rahbarlari tomonidan inson resurslari va ish lab chiqarish tovarlarining. kapital va axborot vositalarining erkin harakatlanishi uchun davlat chegaralarini 1993-yil 1-yanvardan ochish to'g'risidagi bitimi imzolandi.
1991-yilda Gollandiyaning Maastrixt shaxrida Yevropa Kengashining sessiyasida Yevropa lttifoqi to'g'risida Maastrixt shartnomasining matni ma'qullandi va u 1992-yilning 7-fevralida a'zo mamlakatlar tomonidan imzolandi. Bu shartnoma 1993-yilning 1-noyabridan kuchga kirdi va YeIH Yevropa Ittifoqi (YEl) degan nom oldi. Hozirgi kunda Yel o'z tarkibida 27 ta davlatni birlashtirgan. Yelga a'zo 27 ta davlatda jahon mamlakatlari aholisining 10-15 % is'tiqomat qiladi, ya'ni 470 mln. kishidan ortiq aholi, jahon savdosining esa 35-40 % to'g'ri keladi.
Valyuta ittifoqi tomon harakat uch bosqichda (1990-1993-yillar tayyorgarlik. 1994-1998-yillar tashkiliy ishlar. 1999-2002-yillar yakuniy) amalga oshirildi. 2002-yilning o‘rtalariga kelib G'arbiy Yevropaning 12 ta davlati o‘z milliy valyutalarini emissiya qilishni to‘xtatdi. Yel ning zamonaviy bosqichi G'arbiy Yevropada iqtisodiy ittifoqni yaratishga qaratilgan bo'lib, u XX-XXI asrlar bo‘sag'asiga to'g'ri kelgan edi.
Yevropa Ittifoqining integratsiyalashuv strategiyasini o'rganish va tahlil qilish boshqa integratsion birlashmalar (erkin bozor iqtisodiyotni barpo etishga harakat qilayotgan mamlakatlar), shu jumladan, O'zbekiston uchun ham yana ahamiyat kasb etadi. Yevropa Ittifoqi doirasida integratsion jarayonlar nafaqat chuqurlashib bormoqda, balki ayni vaqtda uning tarkibi ham kengayib, rivojlanib bormoqda.
Iqtisodiy integratsiya jarayonlarida jahon mamlakatlarining keng ishtirok etishi milliy xo'jaliklarning rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Chunki ushbu jarayonlar a'zo mamlakatlarning mintaqaviy hamkorligi hamda o'zaro savdo-iqtisodiy va investitsion munosabatlarining kengayishiga ko·maklashadi. Shu sababli. boshqa milliy davlatlar singari O'zbekistonda ham mintaqaviy integratsion jarayonlarda keng ishtirok etishga bo'lgan e'tibor kattadir. Ushbu vazifalarni muvaffaqiyatli amalga oshirishda Yevropa Ittifoqi singari katta tajribaga ega bo'lgan integratsion guruhning rivojlanish xususiyatlarini va zamonaviy tendensiyalarini o'rganish hamda uning ijobiy tomonlaridan samarali foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
|