Quvvat kuchaytirgichlari

QUVVAT
KUCHAYTIRGICHLARI
TAYYORLADI: JO’RAQULOV FARRUX
REJA:
1. Quvvat kuchaytirgich
2. Kuchaytirgichlar
3. Quvvat kuchaytirgichlarning
sxemadagi ko’rinishi
Quvvat kuchaytirgich - bu manbadan keladigan kichik elektr signalini kuchliroq signalga aylantirish
uchun mo'ljallangan maxsus elektron qurilma. Axir, elektroakustik transduser qurilmalarini, masalan,
eshitish vositalarini yoki karnaylarni boshqarish uchun buzilishsiz kuchli manba signali kerak va manba
ko'pincha kerakli signal kuchini ta'minlay olmaydi yoki uni istalmagan ta'sirlar bilan buzadi.
Quvvat kuchaytirgichi o'zining paneli va boshqaruv tizimiga ega bo'lgan mustaqil alohida qurilma bo'lishi
mumkin yoki u ba'zi qurilmalarning ichki elementi bo'lishi va gibrid zanjirga lehimlanishi mumkin. Bu
qurilma har qanday tovushni mustahkamlash zanjiridagi eng oxirgi
bo‘g‘indir.
Quvvat kuchaytirgichni
qoʻllash sohasi bilan farqlash mumkin. Odatda foydalanishning
ikkita asosiy yo'nalishi mavjud: maishiy va professional. Bundan tashqari, ularni
bajarish sxemalari bo'yicha bir tomonlama va surish-tortishish quvvat
kuchaytirgichlariga bo'lishingiz mumkin. Chiziqli kuchaytirish rejimi deb ataladigan bir
davrli ish. Bu rejimda oqim
toʻliq aylanish uchun tranzistor orqali oʻtadi.
Quvvat kuchaytirgichi eng keng chastota diapazonidagi tovush signallarini qayta ishlab
chiqaradigan har qanday qurilma yoki qurilmada mavjud. Dastlab o'qiladigan asosiy
signal odatda unchalik ahamiyatsiz kuchga ega bo'lganligi sababli, uni boshqa
qurilmalarga uzatish uchun kuchaytirgichlardan foydalanish kerak. Bunday qurilmalarni
har qanday mobil telefon, magnitafon, kompyuter va noutbuklarda, hatto gaplasha
oladigan bolalar o'yinchoqlarida ham (karnaylari bor) topish mumkin. Bunday maishiy
texnikada maishiy kuchaytirgichlar ham qo'llaniladi. Bunday qurilmalarning maqsadi
elektr signalini o'rtacha odam qulog'i idrok eta oladigan tovush diapazoni qiymatlariga
(odatda 15 dan 22 kilogertsgacha) kuchaytirishdir. Shuni ta'kidlash kerakki, yosh bilan
diapazon sezilarli darajada kamayadi (uning yuqori chegarasi asosan tushadi),
eshitish sezgirligi pasayadi - va ko'pchilik keksa odamlar 16-17 kilogerts dan yuqori
chastotadagi tovushlarni idrok eta olmaydi.
Kuchaytirgichlar - bu signalning kuchini yaxshilash yoki ko'paytirish uchun
elektronikada ishlatiladigan qurilmalar. Talablarga qarab kuchaytirgichlar
signalning kuchlanishini yoki signal oqimini yoki signal kuchini oshirish
uchun ishlatiladi. Odatda kuchaytirgichlar - kirish porti, chiqish porti va
quvvat manbai porti bo'lgan 3 ta port qurilmasi. Kuchaytirgichning umumiy
ishlashi - bu quvvat manbaidan quvvat sarf qiladigan chiqishda kirish
signalining kuchaytirilgan versiyasini ishlab chiqarish. Voltaj, oqim yoki
quvvat kabi xususiyatlarning chiqish signali va kirish signali o'rtasidagi
nisbat Gain deb nomlanadi. Masalan, chiqish kuchlanishi va kirish voltaji
o'rtasidagi nisbat GAIN kuchaytirgichining kuchlanish kuchayishi
hisoblanadi
Kuchlanish
= V
chiqib
/ V.
yilda
va shunga o'xshash GAIN
kuch
= P
chiqib
/
P.
yilda
. Kuchaytirgichning chiziqli ishlashi uchun, aksariyat hollarda talab
qilinganidek, ishlash qiymatlari ishlash hududida doimiy bo'lishi kerak.
Voltaj kuchaytirgichlari, agar iloji bo'lsa, chiqishda minimal oqim bilan kirish
voltajini kuchaytiradigan qurilmalar. Texnik jihatdan, yuqori kuchlanish
kuchaytirgichi kuchaytirgich kuchlanish kuchaytirgichidir, ammo u past oqim
kuchiga ega bo'lishi yoki bo'lmasligi mumkin. Ushbu xususiyatlar tufayli
kuchaytirgichning quvvat kuchi ham past bo'ladi. Transistorlar va op amperlar,
to'g'ri tebranish va boshqa sharoitlarni hisobga olgan holda, asosiy kuchlanish
kuchaytirgichlari sifatida ishlaydi. Voltaj kuchaytirgichlarining asosiy qo'llanilishi
shovqin va zaiflashuvga kamroq ta'sir qilish uchun signalni kuchaytirishdir.
O'tkazilgan signallar kuchini yo'qotganda va deformatsiyaga uchraganida,
transmitterdagi kuchlanish kuchayishi ta'sirni minimallashtiradi va qabul qilgich
signalni oqilona aniqlik bilan ushlab turishi va izohlashi mumkin bo'ladi.
Ideal kuchlanish kuchaytirgichlari cheksiz kirish empedansiga va nol chiqish
empedansiga ega. Amalda, chiqish empedansiga nisbatan yuqori kirish
empedansiga ega bo'lgan kuchaytirgich yaxshi kuchlanish kuchaytiruvchisi sifatida
qabul qilinadi.
Quvvat kuchaytirgichlari, agar iloji bo'lsa, kirish voltajiga nisbatan chiqish
voltajining minimal o'zgarishi bilan kirish quvvatini kuchaytirish uchun qurilmalar.
Ya'ni, quvvat kuchaytirgichlari yuqori quvvatga ega, ammo chiqish voltaji
o'zgarishi yoki o'zgarmasligi mumkin. Quvvat kuchaytirgichlarining kuchaytirgich
samaradorligi har doim 100% dan past. Shu sababli, quvvatni kuchaytirish
bosqichlarida yuqori issiqlik tarqalishi kuzatiladi. Quvvat kuchaytirgichlari
yuklarning katta kuchini talab qiladigan qurilmalarda qo'llaniladi. Ko'p bosqichli
kuchaytirgichlarda kuchni kuchaytirish oxirgi bosqichda amalga oshiriladi. Ovoz
kuchaytirgichlari va chastotali kuchaytirgichlar yukni etarli darajada etkazib berish
uchun oxirgi bosqichda quvvat kuchaytirgichlaridan foydalanadilar. Servo dvigatel
tekshirgichlari, shuningdek, dvigatellarni boshqarish uchun quvvat
kuchaytirgichlaridan foydalanadi. Quvvat kuchaytirgichlari kuchaytirishda
ishlatiladigan kirish signalining qismiga qarab bir necha sinflarga bo'linadi. A, B,
AB va C sinflari analog zanjirlarda, D va E sinflari kommutatsiya zanjirlarida
qo'llaniladi.
Zamonaviy elektronikada aksariyat quvvat kuchaytirgichlari yarimo'tkazgichga asoslangan
komponentlar bilan qurilgan, vakuum trubkasi (valfli) kuchaytirgichlar hali ham aniqlik,
chastotaga javob berish va chidamlilik asosiy talab bo'lgan muhitda qo'llaniladi. Masalan,
gitara kuchaytirgichlari sifatli klapanlardan, harbiy texnika esa kuchli elektromagnit
impulslarga chidamliligi uchun klapanlardan foydalanadi.
Chiqish kaskadi ikki bosqichdan iborat. Birinchi bosqich UE
ulangan VT8 tranzistor asosida hosil qilingan bo„lib, unga yuklama
toki bo„yicha ketma-ket manfiy TA zanjiri kiritilgan. Ikkinchi
bosqich VT10 va VT11 komplementar tranzistorlarda hosil qilingan
AB sinfiga mansub ikki taktli quvvat kuchaytirgichdan iborat.
Yuqori chastotalarda har bir kaskad fazani siljitadi. Ma‟lum
chastotalarda manfiy TAli Oklarda natijaviy faza siljishi 3600 ga
teng bo„lib, kuchaytirgich turg„unligini yo„qotadi. Turg„unlikni
oshirish uchun VT8 tranzistor kollektor o„tishini shuntlovchi ichki
yoki tashqi SKOR kondensator ulanadi.
Hozirgi kunda OKlarning turli seriyalari ikki va uch kaskadli
sxemalar asosida ishlab chiqarilmoqda.
Ular kirish quvvatini
kuchaytirish uchun
ishlatiladi. Ko`p kaskadli
kuchaytirgichlarni ohirgi
kaskadi asosan quvvatni
kuchaytirib beradi (5-rasm).
Quvvat kuchaytirgichlarni
ishlash prinspi an`anaviy
kuchaytirgichlarni ishlash
prinspidan farq qilmaydi.
|