nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
HCI- Human and Computer Interface

|
HCI- Human and Computer Interface
|
bet | 5/6 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 322,03 Kb. | | #268031 |
Bog'liq tayyorHCI- Human and Computer Interface
Inson va kompyuterning o'zaro ta'siri (HCI) foydalanuvchilarning ehtiyojlarini qondiradigan interaktiv kompyuter interfeyslarini loyihalash orqali foydalanuvchilar va kompyuterlarning o'zaro ta'sirini optimallashtirishga qaratilgan tadqiqot sohasi sifatida belgilanadi. Ushbu maqolada HCI asoslari, uning maqsadlari, ahamiyati va misollari tushuntiriladi.
Inson va kompyuterning o'zaro ta'siri (HCI) - foydalanuvchilarning ehtiyojlarini qondiradigan interaktiv kompyuter interfeyslarini loyihalash orqali foydalanuvchilar va kompyuterlarning o'zaro ta'sirini optimallashtirishga qaratilgan tadqiqot sohasi. Bu informatika, xulq-atvor fanlari, kognitiv fanlar, ergonomika, psixologiya va dizayn tamoyillarini qamrab oluvchi multidisipliner fandir.
HCI ning paydo bo'lishi 1980-yillarga to'g'ri keladi, o'sha paytda shaxsiy kompyuterlar o'sishda edi. Aynan o'sha paytda ish stoli kompyuterlari uy xo'jaliklarida va korporativ ofislarda paydo bo'la boshladi. HCI sayohati video o'yinlar, matn protsessorlari va raqamli birliklar bilan boshlandi.
Biroq, internetning paydo bo'lishi va ovozga asoslangan va Internet of Things (IoT) kabi mobil va diversifikatsiyalangan texnologiyalarning portlashi bilan kompyuterlar hamma joyda va hamma narsaga qodir bo'ldi. Texnologik kompetentsiya foydalanuvchilarning o'zaro munosabatlari evolyutsiyasiga olib keldi. Binobarin, inson va mashinaning bunday o'zaro ta'sirini insonga o'xshatib qo'yadigan vositani ishlab chiqish zarurati sezilarli darajada oshdi. Bu kognitiv muhandislik, lingvistika, nevrologiya va boshqalar kabi turli sohalarni o'z sohasiga olib keladigan HCI ni texnologiya sifatida yaratdi.
Bugungi kunda HCI kompyuter qurilmalaridan foydalangan holda foydalanuvchi tajribasini yaxshilaydigan interfaol interfeyslarni loyihalash, amalga oshirish va baholashga e'tibor qaratadi . Bunga foydalanuvchi interfeysi dizayni , foydalanuvchiga yo'naltirilgan dizayn va foydalanuvchi tajribasi dizayni kiradi.
HCI ning asosiy tarkibiy qismlari
Asosan, HCI to'rtta asosiy komponentdan iborat :
|
| |
Be intentional about how, and with whom, you activate your

11
TRENDS IN E THIC AL MARKE T ING
SALE SFORCE
By following where consumers lead on
personalized marketing, businesses can
fine-tune their outreach to drive conversations
and connections, not just wasted copy that
doesn’t prioritize the potential customer
reading it. Over time, the investments made
to market responsibly become simultaneous
investments in marketing efficiently, and
can raise both revenue and trust.
When companies employ ethical
personalization strategies, they
see results.
Responsible marketing - Trends in e thic al marke t ing

10
TRENDS IN E THIC AL MARKE T ING
SALE SFORCE
At Salesforce:
Consumers would provide better
data about themselves if marketers can provide a
more personalized experience that actually addresses
their needs. The key is communication, especially as
brands build new understandings of the consumer data
relationship. The more that communication is built into
the collection process with things like tooltips, guides,
and in-app content, the less work falls on both
marketers and consumers to facilitate it.
Collect and respect preferences:
Consent is a key part of
connecting with your customers effectively. More than one
in ten consumers are more likely to buy from companies that
have clear and understandable data privacy policies, and three
in ten are willing to share data, provided they get value in return.
When companies build ways for people to communicate what
they prefer — in terms of things like contact methods, cadence,
and types of offers they might be interested in — it creates a
better customer experience while reducing the guesswork
for marketing teams.
Deliver clear value:
Examples of clear benefits including
adding
convenience — like thanking them for community involvement by
sending a special offer. Customers are more willing to provide
data if they know how it will improve their experience. Give them
a reason or benefit for providing the data and be sure it makes
sense and is commensurate with what they’re giving up in
exchange. This is an opportunity to highlight the effort you put
into personalization by creating clear, concise explanations that
build trust.
Pre-Deployment Checklist - Quality management review procedure

|
Quality management review procedure
|
bet | 2/8 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 75 Kb. | | #597 |
Pre-Deployment Checklist
Server Name
-
What is the name of the server?
Environmental Design
-
Is this a Physical or Virtual server? (Note: If either physical server or virtual host is required, see ITD Purchasing Procedure for tender process)
-
Is this a physical to virtual conversion of an existing server [Y/N]?
Application & Operating System Selection / Design
-
What application(s) will run on the server?
-
What operating system does the application require
-
What processor(s) (GHz) does the application require?
-
What memory (RAM) does the application require?
-
What hard disk space (gigabytes) does the application require?
|
| |
Connecting to the Network

|
Connecting to the Network
|
bet | 5/8 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 75 Kb. | | #597 |
Connecting to the Network -
No server should be connected to the ITD network unless it has adhered to the ‘Installation and Patching’ guidelines outlined above.
-
Every server should have an appropriate name and a fixed IP address.
-
The appropriate VLAN is assigned
-
Define the inter-VLAN access that is required.
Enabling Services -
Only those services necessary to accomplish the task assigned to a server should be enabled. In practice this will mean disabling many services which are enabled by default. The specifics of any particular server are left to the Server Manager to determine.
-
No servers are allowed to run LDAP, DNS, DHCP, NIS+ or a Windows Domain Controller without prior coordination with Commnet.
-
Those services that are enabled should have been patched fully and secured properly before being enabled. Consult the vendor's documentation for proper security procedures for the application in question.
-
If the OS provides a stateful firewall (such as ipchains, iptables, ipfw, etc.), it should be enabled where possible, and only those ports necessary to allow the server to function should be open. If the OS does not provide a stateful firewall, consider purchasing one.
-
Services which should be restricted, such as ssh, should also have tcpwrappers or a similar program enabled to limit access to authorized personnel only.
-
ALL default passwords should be changed immediately. The Server Manager should be thoroughly familiar with the OS and all applications and what the password parameters are for each of them. Consult vendor documentation for the details.
-
Passwords should not be written down anywhere.
-
Access to administrator passwords should be limited to the smallest number of people necessary to properly maintain the server and access it in case of emergencies. Post Installation Checklist
Once server is deployed by Technology Solutions, the Application Manager must:
-
Install, configure and test the application software.
-
If data is to be backed up by Commvault:
-
Identify the data (folders, files) that need to be backed up (these are specified in the Contents of the Sub-client for the server in the Commcell Console)
-
Decide on the frequency (weekly, monthly, or quarterly – to disk or tape) of the backup (the frequency determines which Storage Policy is assigned to the Sub-client of the server in the Commcell Console).
-
Install the Commvault client on the server using this information either directly or by logging an RMS call to the Data Centre Officer, Technology Solutions. If logging an RMS call, specify the server name, the data to be backed up (list of folders, files), the required frequency of the backup (weekly, monthly, or quarterly – to disk or tape).
|
| |
Vendor Access to Servers - Quality management review procedure

Revision No.
|
Date
|
Approved by:
|
Details of Change
|
1
|
Apr ‘08
|
GY / KOM
|
Initial Release
|
2
|
Jun ‘08
|
Kim O’Mahony
|
Updated question 8 of checklist to include link to server inter-zone access requirement form. Included Q9 re licence.
|
3
|
Jan ‘09
|
Kim O’Mahony
|
Included question in the Pre-installation checklist (Network & Sec section): ‘If this is a web server, has the server gone through vulnerability scanning?’
|
4
|
Mar ‘09
|
Kim O’Mahony
|
Added Q.11 to the Pre-Installation checklist: “Has the server register (Master ITD Server List) been updated?”
|
5
|
12 May ‘09
|
Kim O’Mahony
|
Updated pre-installation checklist questions and also outlined details of server post-installation checklist.
|
6
|
23 Feb ‘10
|
GY / KOM
|
Revised list of pre-installation checklist questions to include question re virtual server and also section on Data Infrastructure.
|
7
|
10 May ‘10
|
GY / KOM
|
Revised list of pre-installation checklist questions to include question re server maintenance / warranty.
|
8
|
13 Sept ‘10
|
Kim O’Mahony
|
Included new question on post-installation checklist: ‘What is the name of the server?’
|
9
|
27 Oct ‘11
|
Kim O’Mahony
|
Updated to revise pre and post deployment questions after Server Deployment procedure change
|
Post-Installation Checklist

|
Post-Installation Checklist
|
bet | 6/8 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 75 Kb. | | #597 |
Once the server has been deployed, the following must be completed by the Application Manager.
1. Log a call to Technology Solutions to ensure that:
-
The server is backed up by Commvault (if required), having identified the data for backup and specified the backup frequency and appropriate storage policy.
-
The server is added to the Master ITD Server List?
-
The server been registered in WSUS?
-
The server been registered in Forefront?
-
The server been set up in Password Manager Pro?
-
The operating system is licensed.
-
If a physical server, that the server is covered by warranty or under maintenance.
2. Log a call to CommNet to ensure that:
-
The server has been set up in What’s Up Gold? Please state what is to be monitored.
-
If this is a web server, that the server has gone through vulnerability scanning?
-
What is the name of the server?
-
Has the Storage Policy been selected and set up in CommVault?
-
Has data been identified for backup and set up on CommVault?
-
Has the server been added to the Master Server List?
-
Has the server been set up in Password Manager Pro?
-
If this is a web server, has the server gone through vulnerability scanning?
This information is sent to the Quality Officer as part of the Change Control procedure.
|
| |
Data Infrastructure - Quality management review procedure

|
Quality management review procedure
|
bet | 3/8 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 75 Kb. | | #597 |
Data Infrastructure
-
Does the server require SAN connectivity [Y/N]?
-
If yes, please state if a LUN has been allocated [Y/N].
-
If yes, please state the disk space required (FC or SATA).
-
If yes, please state whether the server is to be mirrored.
Network & Security (VLAN) Design:
-
What VLAN is to be assigned?
-
Define the inter-VLAN access required. Complete the attached form and return with this Pre-Deployment Check List email: http://www2.ul.ie/pdf/449600964.doc (Form to be completed in consultation with CommNet ) and IP address assigned and recorded.
Backup of Data
-
Does the server need to be backed up?
Other
-
If this is a rebuild of an existing server, has the application data been backed up to a location off the server?
|
| |
Access Logging - Quality management review procedure

|
Quality management review procedure
|
bet | 7/8 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 75 Kb. | | #597 |
Access Logging -
All servers should have access logging enabled.
-
Logs should be checked regularly (at least weekly) for unusual access attempts.
-
Remote logging (sometimes called sysloging) should be enabled.
Remote Access to Servers -
If it is determined to be necessary, remote access to servers should be highly restricted.
-
The use of encryption for remote access is not optional. SSH and VPN should be used.
-
Remote host access should be limited by single IP or by the smallest IP range possible.
-
Special attention must be given to remotely accessible machines. Host-based intrusion detection should be installed, logging should be increased, accounts on the server should be limited to responsible administrators only and the server should be syslogged.
|
| |
The Making of - Trends in e thic al marke t ing

1 3
TRENDS IN E THIC AL MARKE T ING
SALE SFORCE
Generative AI & Responsibility
Pairing the power of technology with Salesforce’s passion for trust, our principles for responsible
generative AI development aim to keep our values at the core of our approach to innovation.
Accuracy:
We need to deliver verifiable results
that balance accuracy, precision, and recall in the
models by enabling customers to train models on
their own data. We should communicate when there
is uncertainty about the veracity of the AI’s response
and enable users to validate these responses. This
can be done by citing sources, explainability of why
the AI gave the responses it did (e.g., chain-of-thought
prompts), highlighting areas to double-check (e.g.,
statistics, recommendations, dates), and creating
guardrails that prevent some tasks from being fully
automated (e.g., launch code into a production
environment without a human review).
Safety:
As with all of our AI models, we should
make every effort to mitigate bias, toxicity, and
harmful output by conducting bias, explainability,
and robustness assessments, and red teaming.
We must also protect the privacy of any personally
identifying information (PII) present in data used for
training and create guardrails to prevent additional
harm (e.g., force publishing code to a sandbox rather
than automatically pushing to production).
Honesty - Trends in e thic al marke t ing

14
TRENDS IN E THIC AL MARKE T ING
SALE SFORCE
Guided by research and continually refined
to reflect what we learn from consumers,
our approach to AI acknowledges the need
for powerful marketing tools that work in
practice — not just on paper. And we’re not
the only ones. Marketing organizations are
well aware of the benefits and continue to
invest in AI applications that augment the
customer journey — like resolving customer
identities and driving next-best offers in
real time.
68% percent of marketers
say they have a fully defined
AI strategy, up from 60% in
2021 and 57% in 2020.
1
That practice is something brands can share.
Though competition can drive innovation,
it’s clear that the task of re-imagining an
entire industry won’t fall on any single
company alone. Part of our commitment to
supporting consumer needs is sharing what
we learn with others, and learning in turn
from the research and experience of
Installation and Patching

|
Installation and Patching
|
bet | 4/8 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 75 Kb. | | #597 |
Installation and Patching
A separate VLAN has been set aside for the purpose of building new servers. Only this VLAN should be used until all patches have been applied.
-
Has all documentation (licenses, vendor-supplied documents, etc.) been sealed in a lockable plastic bag with details of the server name, server manager and contact details. This documentation to be located in a fire-proof safe.
-
Has the OS been properly installed and configured and all relevant security patches and anti-virus software applied?
-
Have all "network application" services not essential to the prime function of the server have been disabled – (HTTP, telnet, FTP, SMTP, DNS, etc?
-
Have all the services been patched to current levels?
-
Has a viable plan been designed to maintain the server properly, (including consistent regular patching of the OS and all applications)?
-
Has ITD’s password policy been adhered to?
-
Has the server been correctly labelled?
-
Define the backup / DR policy
-
Define the power requirements of the server. Every server should be plugged in to an Uninterruptible Power Supply (UPS).
|
| |
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov - bet 141

229
IV-bob. Neft va gaz quvurlari o‘tkazuvchanlik qobiliyatini pasayishi
sabablari va qarshi kurashish usullari…………………………….
54
IV.1. Konlarda qo‘llaniladigan quvur uzatkichlar tasnifi………………….
54
IV.2. Neft quvurlarining ifloslanishi va ularning oldini olish usullari……..
55
IV.3. Gaz uzatkichlardagi suyuq va gidratli tiqinlar, ularning oldini olish
va bartaraf qilish usullari……………………………………………..
56
V-bob. Quvur uzatgichlarning texnologik hisoblari………………………
59
V.1. Quvurlarni texnologik hisobi bo‘yicha qisqacha ma’lumotlar……...
59
V.2. Neft quvurlarining gidravlik hisobi……………………….…….
62
V.2.1. Murakkab neft quvurlari tizimi gidravlik hisobi…………….………
66
V.3. Gaz quvurlarining texnologik hisobi………………………..………
67
V.3.1. Murakkab gaz quvurlarini hisoblash..................................................
NEFT EMULSIYALARI - - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov,...

227
Adabiyotlar ro‘yxati
1. Лутошкин Г.С. Сбор и
подготовка нефти, газа и воды на промыслах.
Учебник для вузов. - М.: Недра, 2005.
2. Хафизов A.Р., Пестрецова Н.Б. Сбор и подготовка нефти и газа.
Учебное пособие. - Уфа: ЮКОС, 2002.
3. Лутошкин Г.С. Сборник задач по сбору и подготовке нефти, газа и
воды на промыслах. - М.: Недра, 2001.
4. Akramov B.SH., Sidiqxujaev R.K. Neft va gaz quduqlarini ishlatish.
Darslik. - Toshkent: Fan va texnologiya, 2002.
5. N.R.Yusupbekov,
B.I.Muhamedov,
Sh.M.G‘ulomov
Texnologik
jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish 2012.
6. Каличенко В.А., Уваров Н.В., Дойников В.В. Справочник инжинера
по
контрольно-измерительным
приборам
и
автоматике.
Учебно-
практическое пособие, Инфра-Инженерия, Москва 2016.
III.5. Moddalar sarfini o‘lchashning zamonaviy

|
III.5. Moddalar sarfini o‘lchashning zamonaviyBog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,III.5. Moddalar sarfini o‘lchashning zamonaviy
usullari va vositalari
Tuzilmaviy shakllari va harakat rejimlarining xilma–xilligi bilan farqlanuvchi,
murakkab va tarkibi bo‘yicha o‘zgaruvchi gazli, suyuq (suv, neft, kondensat) va
qattiq (qum va boshqa mexanik qorishmalar) fazalar aralashmasidan iborat
moddaning sarflanishi o‘lchanayotganda bunday oqim sarfini oldindan separatsiyasiz
o‘lchash murakkab ilmiy–texnik muammo hisoblanadi. Hatto separatsion vositalari
ham kam samarali bo‘lgan hollarda ham yuqori gaz omiliga ega yuqori tezlikli
oqimlarni o‘lchashda alohida qiyinchiliklar vujudga keladi.
III.10-rasm. Oqim o’lchash o’zgartkichi
45
Sarflarni o‘lchash (rasxodametriya) sohasida o‘tkazilgan ko‘p yillik tadqiqotlar
mazkur muammoni hal etish yo‘lini taklif etishga imkon beradi. O‘lchashning ishlab
chiqilgan va patent olingan yangi spektrometrik uslubi asos bo‘lib xizmat qildi. U
yuqori gazli omilli yuqori tezlikli oqimlar sharoitida samaralidir. Bu uslub mahsulotni
yig‘ishning o‘tkazish quvuri tizimida fluktuatsion jarayonning (bosim fluktuatsiyasi)
spektral fazalarning oqimda sarflanishi to‘g‘risidagi axborot manbai sifatida
foydalanishga asoslanadi.
Spektrometrik uslubning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, bunda fazalar sarfini
ko‘p fazali oqimda fluktuatsion jarayonning quvvati spektrining chastotaviy
komponentlari bo‘yicha hisoblashdir. Bosim fluktuatsiyasini hisoblash maxsus
oqimni o‘lchash o‘zgartkichi bilan amalga oshiriladi (III.10– rasm).
O‘lchash o‘zgartkichining asosiy elementlari maxsus 1 konstruksiyali
toraytiruvchi qurilma ko‘rinishidagi oqim shakllantirgich va bosim fluktuatsiyasi
datchigi hisoblanadi. Toraytiruvchi qurilma quyidagilarga imkon beradi:
qurilmaning chiqishida fazalar sarfi o‘zgarishlarining keng oraliqlarida
ma’lum muntazam tuzilma oqimini shakllantirish;
gidrodinamik tizimda quvvatning chastotaviy spektrining berilgan axborot
xossalariga ega fluktuasiya jarayonini uyg‘otish.
Fluktuatsiya jarayonini qayd etish pezokeramik sezgir elementli datchik orqali
amalga oshiriladi. Ishlangan o‘lchash o‘zgartkichidan foydalanilganda datchikning
chiquvchi elektr signali o‘ziga xos chastotaviy spektrga ega bo‘lib, unda turli fazalar
sarfining ta’sir sohalari ajratilishi mumkin.
Axborot o‘lchash tizimining umumlashtirilgan sxemasi. Spektrometrik uslubni
amalga oshiruvchi axborot–o‘lchash tizimi (AO‘T) ning umumiy tuzilmasi sxemasi
III.11–rasmda keltirilgan. Unga o‘lchash moduli (O‘M), harorat datchigi (HD), bosim
datchigi (BD), aloqa liniyasi (AL) va axborot–o‘lchash qurilmasi (AO‘Q) kiradi.
|
| |
III.13–rasm. GFK turidagi - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A....

52
Gaz I kameraga kirganda uning bosim kuchi diafragmani o‘ng tomonga suradi,
II kamera toraya boshlaydi va undagi gaz miqdori bir porsiya bo‘lib, teshik
5 orqali
sarfga o‘tadi. Diafragma o‘ngga surilib ma’lum
oraliqqa kelganda, richag
6 pastki
klapanlarni berkitadi.
Endi gaz II kameraga yig‘iladi va diafragmani chapga surib
I
kameradagi
gazni teshik 5 orqali sarfga chiqaradi. Diafragma ma’lum oraliqqa
surilganda richag
6 endi yuqori klapanlarni yopadi, gaz
I kamerada yig‘iladi.
Shunday qilib, kameralardan teng miqdoragi gaz
porsiyalari ma’lum sikl bo‘yicha
sarfga chiqib
turadi. Richagning har bir sikldagi harakati
hisoblagich
7 ko‘rsatkichida hisoblanib turadi.
Ko‘p miqdordagi suv sarfini o‘lchashda
asosan spiralsimon parrakli
tezlik hisoblagichlar
ishlatiladi.
Suyuqlikni parrakka uzatish usuliga ko‘ra
qanotli hisoblagichlar bir sharrali va ko‘p sharrali bo‘ladi.
III.14-rasmda bir sharrali (
a) va ko‘p sharrali (
b) hisoblagichlar sxemasi
ko‘satilgan. Bu hisoblagichlarda suyuqlik asbobning parraklariga tangensial ravishda
yo‘naltiriladi. Parrakli hisoblagichlar agressiv bo‘lmagan
oqimda ishlasa va oqim
harorati 30°C dan oshmasa, ularning parragi plastmassadan tayyorlanadi. Oqim
harorati 90°C dan yuqori bo‘lsa, parraklar jezdan tayyorlanadi.
Nazorat savollari:
1.Quduqdan olinayotgan mahsulot qanday qilib o‘lchanadi?
2.Gaz miqdori qanday qurilmalar yordamida o‘lchanadi?
3.Mahsulot miqdorini o‘lchashda qo‘llaniladigan qanday
avtomatik qurilmalarni
bilasiz?
4.Dina – Stark apparati yordamida nima aniqlanadi?
5.O‘lchashning zamonaviy usullari.
6.Modda sarfi va miqdorini o‘lchashusullari.
а
б
Suyuqlik va sochiluvchan moddalarning sathini o'lchash Rеjа

Suyuqlik va sochiluvchan moddalarning sathini o'lchash Rеjа
Suyuqlik va sochiluvchan moddalarning sathini o'lchash
Rеjа:
1. Sаth hаqidа tushunchа.
2. Sаth o’lchаgichlаrning klаssifikаtsiyasi.
3. Qаlqоvichli sаth o’lchаgichlаr.
4. Gidrоstаtik sаth o’lchаgichlаr.
5. Sоchiluvchаn mоddаlаr sаth o’lchаgichlаri.
Tayanch iboralar: Sath, signalizator, gidrostatik sath o`lchagich, siqimli sath o`lchagich
Sanoatning barcha tarmoqlarida texnologik jarayonlarning borishida moddaning sathini bir xilda saqlash asosiy o'rin tutadi. Asosan omborxonalarda keladigan xom-ashyolarni, tayyor mahsulotlarni saqlashda ularning sathini doimiy saqlab yoki tekshirib turish talab etiladi.
Ishlash usuliga ko'ra sath o'lchagichlar quyidagilarga bo'linadi: Ko'rsatish oynasi, qalqovichli, gidrostatik, elektrik, radioizotopli, ultratovushli va vaznli sath o'lchagichlar.
Suyuqlikning sathini o'lchashda asosan ko'rsatish oynasi, qalqovichli hamda gidrostatik sath o'lchagichlar qo'llaniladi.
Sathni o'lchashda qo'llaniladigan tuzilishi jihatidan eng sodda asbob ko'rsatish oynasi hisoblanib, bug' qozonlarida hamda turli xil sig'imlarda tozalangan suyuqliklar sathini o'lchashda ishlatiladi. U sathi o'lchanayotgan suyuqlik solingan idish bilan birlashtirilib, trubka sath o'lchov birligida darajalangan shkalaga ega.
QALQOVICHLI SATH O'LCHAGICHLAR
Qalqovichli sath o'lchagichlar turli xil suyuqliklar sathini o'lchashda keng qo'llaniladi. Qalqovichli sath o'lchagichlar o'z navbatida ikki turga bo'linadi:
- qalqovichi doimiy qalqib turuvchi sath o'lchagich;
- qalqovichi doimiy cho'kib turuvchi sath o'lchagich.
Birinchi turdagi sath o'lchagichlarda (22- rasm) yumshoq trosning bir tomoniga qalqovich 1, ikkinchi tomoniga esa uni tortib turish uchun yuk osilgan. Yukning yon tomoniga ko'rsatgich 4 o'rnatilgan bo'lib, sathning o'zgarishiga qarab reykali shkala bo'ylab harakatlanadi. Trosning harakati esa 3 roliklar yordamida boshqariladi.
1-rasm. Qalqovichli sath o'lchagich.
Ikkinchi turdagi sath o'lchagichning sxemasi 23- rasmda keltirilgan bo'lib, u sath o'zgarishini masofaga uzatishi bilan oldingilaridan farq qiladi. Qalqovich vazifasini esa silindr shaklidagi metall trubka bajaradi. Qalqovichi doimiy cho'kib turuvchi sath o'lchagichning ishlashi metall trubkaning suyuqlikka cho'kish chuqurligiga qarab uning og'irligining o'zgarishiga asoslangan.
Sathi o'lchanayotgan suyuqlik solingan idish 1 ga richag mexanizmi 4 orqali o'tgan yumshoq tros 3 ga metall trubka 2 osilgan. Idishda suyuqlikning sathi o'zgarsa, metall trubkaning trosga beradigan og'irlik kuchi o'zgarib, richag mexanizmi yordamida sterjenli torsion trubka 5 ni burilishga olib keladi. Torsion trubkaning burilish burchagi suyuqlik sathining o'zgarishiga proporsionaldir. Sterjen uchiga o'rnatilgan to'siq asbob ishlashi uchun beriladigan siqilgan havo yo'lini berkitadi (suyuqlik sathi ko'paygan holatda). Pnevmatik qurilma 7 dan beriladigan siqilgan havo bir paytning o'zida shkalasi о'lchov birliklarida darajalangan o'lchov asbobi 8 ga uzatiladi.
2- rasm. Qalqovichi doimiy cho'kib turuvchi sath o'lchagich.
|
KORROZIYABARDOSHLIK - - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov,...

N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov
|
Asboblarning asosiy tavsiflari - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov,...

50
Mikroprosessorli ommaviy sarf o‘lchagich. Neft mahsulotlarining massasini
ularni qabul qilib olish va sotish operatsiyalarida hisobga olishning mavjud usullari
odatda, bilvosita o‘lchashlarga asoslangan. Bu hol o‘lchash aniqligini oshirishga
imkon bermaydi. Massani bevosita o‘lchashning qo‘llanilayotgan usullari texnologik
emas, chunki u maxsus qo‘shimcha operatsiyalarni kiritishni talab qilib, ba’zan
mahsulotni jo‘natish uchun ketadigan vaqtga o‘lchovdosh vaqt kiritilishini talab
etadi.
Bevosita to‘kish yoki quyish texnologik jarayonlari vaqtida amalga
oshiriladigan suyuq neft mahsulotlarining sarfini aniq og‘irlik hisobi tizimi juda katta
unumdorlik bilan ishlatilmoqda. Tizim natijalarga ishlov berish va jarayonni
boshqarish uchun tenzometrik o‘lchash uslublarini va mikroprosessor texnikasini
qo‘llanishga asoslangan. Sarfning og‘irligini o‘lchash sitemasining ishlash prinsipi
neft mahsulotlari oqimining ayrim porsiyalarini ketma–ket tortib olishdan iboratdir.
Uzluksiz oqimni ta’minlash uchun mahsulotni topshirishda qurilmaning chiqishida
yoki mahsulotning qabul qilishda (qo‘yishda) qurilmaning kirishida oqim ikki
chiziqqa (liniyaga) ajratiladi. Bunda chiziqlardan biri bo‘yicha mahsulot qurilma
chiqishiga qarab oqayotganda ikkinchi chiziqda o‘lchash amalga oshiriladi. Shuning
uchun tizim oqayotgan mahsulotning istagan miqdorini o‘lchash uchun qo‘shimcha
vaqt sarflamasdan bevosita texnologik operatsiyalarda foydalanilishi mumkin.
IV.2. Neft quvurlarining ifloslanishi va ularning oldini olish usullari

|
IV.2. Neft quvurlarining ifloslanishi va ularning oldini olish usullariBog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,
IV.2. Neft quvurlarining ifloslanishi va ularning oldini olish usullari
Neft koni hududidan o‘tgan tashlama quvur va neft yig‘uvchi kollektorlarning
ifloslanishi quyidagi sabablar natijasida sodir bo‘ladi:
- neft bilan quduq ustiga chiqadigan qattiq zarrachalar oqimining tezligi
yetarli darajada bo‘lmagan taqdirda neft uzatkich quvurlarga cho‘kadi va ularning
o‘tkazuvchanligini pasaytiradi;
- ba’zi bir termodinamik sharoitlarda neft, gaz va suvning birgalikda oqishida
ulardan turli tuzlar va parafin cho‘kishi mumkin;
- quvur uzatkichlarning korroziyasi natijasida ularning ichki devorlarining
buzilishidan hosil bo‘lgan zarralar oqimning tezligi pasaygan vaqt cho‘kishi mumkin.
Neft – gaz oluvchi tashkilotlar quvur devorlarida parafin cho‘kishini oldini
olish va hosil bo‘lgan parafinni yo‘qotish uchun turli usullarni qo‘llashadi.
Bularning eng asosiylari quyidagilar:
- neft – gaz yig‘ishning germetizatsiyalashgan tazyiqli (0,981 – 1,47 MPA)
tizimini qo‘llash;
- bug‘ haydovchi qurilmalar (BHQ) yordamida parafinlashgan quvurlarga bug’
haydaladi va bu bug‘ parafinni eritadi.
Parafinning quvur devorlariga yotishini oldini olish maqsadida quvur
uzatkichlarning ichki devorlaridagi g‘adir – budirliklarni kamaytirish maqsadida
laklar, epoksid yelimlar va shisha plastiklar bilan qoplanadi;
- sirt faol moddalarni qo‘llash. Bunda SFM larning sarfi 10 – 12 g/t ni tashkil etadi;
- issiqlikni ushlab turuvchi qoplamalar (teploizolyatsiya) dan foydalanish;
- rezina sharlardan (torpeda) foydalanish. Bular quduq ustidan tashlama quvurlar
orqali yuborilib, guruxiy o‘lchagich qurilmalardan (GO’Q) olinadi.
Mana shu oltita usuldan ko‘proq birinchi va ikkinchisi qo‘llaniladi.
56
IV.3. Gaz uzatkichlardagi suyuq va gidratli tiqinlar, ularning oldini
|
| |
III.14 – rasm. Bir sharrali (f) va

III.14 – rasm. Bir sharrali (f) va
ko‘p sharrali (b) hisoblagichlar.
53
III- bob bo’yicha xulosa
Bu bo’limda quduq mahsulotini o‘lchash, quduq mahsulotini o‘lchashning
an’anaviy usullari, neft tarkibidagi suv miqdorini o‘lchash, quduq mahsulotini
o‘lchashning zamonaviy usullari modda sarfi va miqdorini o‘lchash, bosimlar farqi
o‘zgaruvchan sarf o‘lchagichlar, elektromagnit sarf o‘lchagichlar, ultratovushli,
issiqlik va ionli sarf o‘lchagichlar ultratovushli, moddalar sarfini o‘lchashning
zamonaviy usullari va vositalari, suyuqlik va gazlar miqdorini o‘lchash haqidagi
ma’lumotlar keltirilgan.
54
IV-bob. Neft va gaz quvurlari o‘tkazuvchanlik qobiliyatini pasayishi
sabablari va qarshi kurashish usullari
IV.1. Konlarda qo‘llaniladigan quvur uzatkichlar tasnifi
Har qanday neft va gaz konida quduqlardan chiqqan mahsulotni tayyorlash
qurilmalarigacha yetkazish uchun har xil turdagi quvurlar ishlatiladi. Bu quvurlar
o‘zidan o‘tkazayotgan mahsuloti, bosimi, vazifasi, gidravlik sxemasi, qurilishi kabi
omillarga qarab turli tuman bo‘ladi.
Neft va gaz konlarida qo‘llaniladigan quvur uzatkichlarning quyidagi umumiy
tasnifi mavjud:
A) o‘tkazayotgan mahsuloti bo‘yicha: neft quvurlari, gaz quvurlari, neft-gaz
quvurlari, kondensat quvurlari, suv quvurlari, reagent quvurlari.
B) bajaradigan vazifasiga qarab: yo‘naltiruvchi quvurlar, yig‘uvchi quvurlar.
Yo‘naltiruvchi quvurlar quduqdan birinchi gurux o‘lchagich qurilmalarigacha
bo‘lgan masofada ishlatiladi. Birinchi gurux o‘lchagich qurilmalaridan neftni yig‘ish
va tayyorlash qurilmalarigacha bo‘lgan masofada yig‘uvchi quvurlar ishlatiladi.
V) ishchi bosimiga qarab:
- kuchli bosimli quvurlar, bosimi 6 MPa dan yuqori;
- yuqori bosimli quvurlar, bosimi 2,5 – 6,0 MPa;
- o‘rta bosimli quvurlar, bosimi 1,6 – 2,5 MPa;
- past bosimli quvurlar, bosimi 1,6 MPa dan past.
Odatda o‘rta, yuqori va kuchli bosimli quvurlar tazyiqli, past bosimli quvurlar
tazyiqsiz quvurlar deb ataladi. Tazyiqli quvurlarda mahsulot quvurni to‘liq to‘ldirib
oqadi, tazyiqsiz quvurlarda quvur ishi to‘liq bo‘lmagan holda oqishi mumkin.
G) gidravlik tarxi bo‘yicha: oddiy quvurlar, murakkab quvurlar.
Oddiy quvurlar bir xil diametrga ega bo‘lib, unga boshqa quvurlar ulanmagan
bo‘ladi. Murakkab quvurlarning diametri har xil bo‘lishi hamda quvurlarga boshqa
quvurlar ulangan bo‘lishi mumkin.
D) qurilishi bo‘yicha: yer osti quvurlari, yer usti quvurlari, havodan o‘tkazilgan
quvurlar, suv osti quvurlari.
55
Bu tasnif konlarda ishlatiladigan neft va gaz yig‘ish, tayyorlash tizimidagi
quvurlarga taalluqli bo‘lib, uzoqqa uzatuvchi quvurlarga tegishli emas.
|
Тугунов П.И. Типовые расчёты при проектировании и эксплуатации 
нефтебаз и нефтепроводов. - М.: Недра, 2004. 
8

228
MUNDARIJA
Kirish……………………………………………………………...
4
I-bob. Neft konlarini ishlashni kompleks loyihalashtirishning asosiy
talablari…...……................................................................................
5
I.1. Kon jixozlarini ishlatish loyihasini tuzish haqida qisqacha
ma’lumotlar…………………………………………………………..
5
I.2. Neft konlarini ishlatishni kompleks sxemalari va loyihalarini tuzish
uchun kerakli boshlang‘ich ma’lumotlar……………………………
7
I.3. Neft, gaz va suvni yig‘ish va tashish sxemalarini loyihalashtirishda
qo‘yiladigan asosiy talablar………………………………………….
11
II-bob. Konlarda neft, gaz va suvni yig‘ish tizimlari……………………..
14
II.1. Konlarda neft, gaz va suvni yig‘ish tizimlari to‘g‘risida umumiy
ma’lumotlar………………………………………….………………
14
II.2. Konlarda qo‘llaniladigan neft, gaz va suvni yig‘ish tizimlari,
ularning yutuq va kamchiliklari……………………………….……
III.12–rasm. Datchiklar ulangan UVR–011 ultratovush vaqt impulsli

48
Sarf o‘lchagich o‘tkazish quvurining tashqi tomonidan montaj qilinadigan
ikkita elektroakustik o‘zgartkichni va mikroprosessor negizida ishlab tayyorlangan
elektron blokni o‘z ichiga oladi.
MikroEHM amalga oshiradigan o‘lchashlar sikli ultratovush impulsi nurlanish
yo‘nalishlaridan birini (masalan, oqim bo‘yicha) tanlashdan boshlanadi, bunga qabul
– uzatish kommutatorini tegishli holatga o‘rnatish yo‘li bilan erishiladi.
Bunda EP
2
signalni uzatadi, EP
1
esa uni qabul qilib oladi.
Qabul qilingan signal kommutator orqali foydali signalni ajratish sxemasiga
keladi, u yerda kuchaytiriladi va boshqa tovushlardan filtrlanadi. Shu yerning o‘zida
signalning mavjudligi yoki yo‘qligi to‘g‘risida qaror qabul qilinadi, bu
ultratovushli
tebranishlar yo‘qolib qolganda xato o‘lchashlarning kelib chiqishining oldini oladi,
masalan o‘tkazish quvurini bo‘shatishda. Signalning tarqalish vaqtini aniqlash vaqt
oraliqlarini o‘lchash blokida amalga oshirilib, uning chiqishida
t
T
baho
mikro EHM
ga kelib tushadi. So‘ngra mikroEHM buyrug‘iga ko‘ra nurlanish yo‘nalishi qarama–
qarshisiga o‘zgaradi va
t
T
signalning tarqalish vaqtining tavsiflangan o‘lchash tartibi
endi oqimga qarshi takrorlanadi. Shu bilan o‘lchash sikli tugallanadi, mikroEHM esa
ifodaga muvofiq suyuqlik sarfining joriy qiymatini hisoblaydi.
V
ПD
S
Q
G
2
900
m
3
/soat
(III.5)
bu yerda
S
G
– tezliklarning profiliga bog‘liq bo‘lgan gidrodinamik koeffitsiyentiga
teskari proporsional bo‘lgan xatolik.
Datchiklar ulangan UDI–011 ultratovushli Dopler sarf o‘lchagichi. Asbob
o‘tkazish quvurining tashqi tomonida joylashgan ikkita EP (III.12–rasm) ni va kvars
generatori,
quvvat kuchaytirgichi, kvadratur qabul qilgich (priyomnik), fazoviy
detektor (FD), qabul qilingan signal spektrining og‘irlik markazini baholash sxemasi
bilan hosil qilingan elektron blokni, shuningdek, mikroprotsessor negizida ishlangan
mikroEHM ni o‘z ichiga oladi.
Mazkur asbobda qabul qilingan signalning kvadratur demodulyatsiyasi prinsipi
amalga oshirilgan bo‘lib, u suyuqlik harakatining yo‘nalishini aniqlashga imkon
beradi.
49
Quvvat kuchaytirgichining
chiqishidan kelayotgan,
w
0
chastotali uzluksiz
tebranishlar bilan uyg‘otiladigan EP
1
truboprovod o‘qiga burchak ostida nazorat
qilinayotgan muhitga nurlanuvchi ultratovushli to‘lqinni vujudga keltiradi.
Qabul
qilingan tebranishlar qabul qilgich (priyomnik) ka uzatiladi.
UVI–011 va UDI–011 sarf o‘lchagichlarning asosiy xarkteristikalari (tavsiflari)
III.1–jadvalda keltirilgan. Ikkala asbob qo‘llanishga ruxsat etilgan o‘lchash texnikasi
vositalarining Davlat riestriga kiritilgan. Asboblarni ishlatishning davomiyligi
yig‘indisi hozirgi vaqtga kelib 4000 sutkadan ortiqni tashkil etadi.
Uning chiqishida dopler chastotali kvadratur signal ajralib chiqib,
u bir
tomondan FD ga keladi, ikkinchi tomondan spektrning og‘irlik markazini baholash
sxemasining kirishiga keladi. Δ wst ning son qiymati mikroEHM ga kelib tushadi, u
yerda (III.4) va (III.5) munosabatlarga muvofiq sarf
Q ning qiymatini hisoblash
amalga oshiriladi.
V.3. Gaz quvurlarining texnologik hisobi

68
q=0,326·10
-2
·
D2,5·√P
1
2
-P
2
2
/λ
ish
·Δz
o’r
·т
o’r
·ℓ.
bu yerda
q – quvurning o`tkazuvchanlik qobiliyati, mln. m
3
/sut, (20
o
va 760
mm.sim.ust da);
D – quvurning ichki diametri, m da;
P
1
va
P
2
– gazning boshlang`ich
va oxirgi bosimi,
Pa da; λ - ish gidravlik qarshilik
koeffitsiyenti; Δ – gazning havoga
nisbatan zichligi;
Z
o’r
- gaz quvuri uzunligi bo`yicha gazning o`rtacha yuqori
siqiluvchanlik koeffitsiyenti;
T
o’r
– quvur uzunligi bo`yicha haydalayotgan gazning
o`rtacha harorati, K; ℓ -gaz quvurining hisoblanayotgan uzunligi, m.
Gidravlik qarshilik koeffitsiyenti quyidagi umumiy formula orqali aniqlanadi:
λ
ish
=0,067(158/Re+2k
e
/D)-0,2
bu yerda
Re – Reynolds soni;
k
e
– quvurning ekvivalent g`adir – budurligi.
Reynolds soni quyidagicha aniqlanadi.
Re=18,1·g Δ/Dμ
2
bu yerda
μ
2
– gazning dinamik qovushqoqligi, gazning quvur bo`yicha oqish rejimiga
ko`ra (
Re=2000 – 3000) bo`lganda
λ
ish
=0,067(158/Re+2k
e
/D)-0,2=0,1844/Re-0,2
Kvadrat rejimda gidravlik qarshilik koeffitsiyenti
Re soniga bog`liq bo`lmaydi.
U holda quyidagicha topiladi.
λi
sh
=0,067(2·k
e
/D)-0,2
Gidravlik qarshilik qiymati quvurning yangi eskiligiga
va uning qismining
g`adir – budirlik ko`rsatkichlariga hamda oqish rejimiga, bir rejimdan boshqa
rejimiga o`tishlariga bog`liq bo`lgan holatiga
va boshqalar hisobga olinib,
λ ish
qiymati aniqlanadi.
Yuqoridagi keltirilgan ifodalarni hisobga olib, kompressor orasidagi masofa
quyidagi ifoda yordamida hisoblanadi.
Kvadrat rejimda, kompressorlar orasidagi masofa quyidagicha aniqlanadi.
69
ℓ=(А·d
ich
-2,6)
2
/Δт
o’r
·z
o’r
·P
1
2
-P
2
2
/g
2
O`tish rejimida kompressorlar orasidagi masofa
ℓ=(А′·d
ich
-2,6)
2
/Δт
o’r
·z
o’r
·λ·P
1
2
-P
2
2
/g
2
bu yerda
ℓ - kompressor stansiyasi orasidagi hisobli oraliq, km.
A=1,67·10
-6
gφYe (kvadrat rejimda);
A′q0,33Ä·10
−
6
gφYe (o`tish rejimda)
g – gaz oqish
rejimini kvadrat rejimidan
farq qilishini ko`rsatuvchi koeffitsiyent, kvadrat rejimda
gq
1
ga teng.
Ψ –
quvur tagi
xalqalarini hisobga oluvchi koeffitsiyent. Agar xalqalar bo`lsa
φ = 1 ga teng.
Ye –
quvur ichki yuzasini hisobga oluvchi koeffitsiyent. Yangi quvurlarni oxiridagi bosim
tegishlicha quyidagi ifodalar orqali hisoblanadi.
Kvadrat rejimida:
2
6
,
2
2
'
'
2
ich
r
o
r
o
bosh
ox
d
A
l
q
Z
T
p
P
O`tish rejimida:
2
6
,
2
'
2
'
'
2
ich
r
o
r
o
bosh
ox
d
A
l
q
Z
T
P
P
Quvurda gazlar harakatlanganda bosim pasayib boradi. Quvurni boshidan
uning uzunligining istalgan nuqtasidagi bosimning o`zgarishi quyidagi ifoda orqali
aniqlanadi:
l
x
P
P
P
Px
2
2
2
1
2
1
bu yerda
P
x
– quvurni boshidan
x uzoqlikda joylashgan nuqtadagi bosimi.
Gaz quvurini uzunligi bo`yicha kompressorlar
soni quyidagi ifoda orqali
aniqlanadi:
;
l
L
n
dona
bu yerda
L–quvurning umumiy uzunligi, km;
ℓ - kompressorlar orasidagi masofa, km.
III.11–rasm. Quduqlardan foydalanish rejimini nazorat qilish

47
0
2
)
(
n
n
C
a
f
V
(III.4)
kelib chiqadi, ya’ni dopler siljishi kattaligi sochgich tezligi
V ga to‘g‘ri
proporsional ekan. Bu yerda
C
p
– EP prizmaning materialidagi ultratovushning
tezligi: α
p
– vertikal bilan o‘tkazish quvuri devoriga ultratovush tebranishlari suvi
yo‘nalishlari orasidagi burchak, u EP prizma burchagiga teng.
Real sharoitlarda hajmiy sochilish signallarining shakllanishida fazoda
tasodifan joylashgan turli xil tabiatga ega sochuvchilarning to‘plami ishtirok etadi.
Bu holda «dopler siljishi» tushunchasi qabul qilingan energiyaning taqsimlanishini
sochgichlarning real tezliklari funksiyasi sifatida aks ettiruvchi «dopler spektri»
konsepsiyasi bilan almashadi. Real hisob–kitoblarda (III.4) munosabatdan
foydalanish mumkin bo‘lishi uchun
Δw ning spektri og‘irlik markazini tushunish
yetarli.
Datchiklar ulangan UVI–011 ultratovush vaqt impulsli sarf o‘lchagich. III.12–
rasmda datchiklar ulangan UVI–011 ultratovush vaqt impulsli sarf o‘lchagichning
tuzilishi sxemasi keltirilgan.
Bajariladigan ish nomi - O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

Plevral punksiya o`tkazish texnikasi
|
20,0 shpris 5,0 shpris.
0,5% novakain eritmasi.
Qisqich
Spirt.
Yo`d
Probirkalar nabori
Paxta sharchalar
Pinset.
Rezina naycha “drenaj" uchun
Kollodiy va kleyonkali flakon
7-10 smli punksiya ignasi
Steril lotok .
|
1.Bemorga muolaja maqsadi tushuntiriladi.
2.Qo`l yuviladi va quritiladi. Qo`l zararsizlantiriladi va steril xalat,qalpoq,niqob va qo`lqop kiyiladi.
3.Kerakli jihozlar tayyorlab olinadi.
4.Hamshira muolaja vaqtida vrachga yordam beradi va bemor ahvolini kuzatadi . Bemor yara bog`laydigan honaga olib kiriladi, stulga teskari o`tqaziladi va teshiladigan tomon qarshisiga egilish so`raladi.
5.Shifokor bemorni ko`zdan kechirib, tukilatib va eshitib ko`rib hamda rentgenoskopiyaga asoslanib , teshiladigan soha aniqlanadi. Asosan 7-8-9 qovurg`alar orasi kurak chizig`iga to`g`ri keladi.
6.Teshiladigan joy spirtdagi yod eritmasi bilan belgilanib qo`llar operatsiyaga tayyorlangandek tayyorlanadi
7.Igna 10-15 smli pezina naycha bilan tutashtiriladi va naycha qisqich bilan qistirib qo`yiladi.
8..Operatsiya maydoniga spirtdagi yod eritmasi va spirt bilan surtiladi.
10.Mahalliy anesteziya uchun ,5% novakain teriga, teri ostiga plevraga yuboriladi.
11.. Terini bir oz pastga tortib turib chap qo`lning 2- bamog`i ko`krak qafasiga tik holda qovurg`aning yuqoti chekkasiga qo`yiladi va shu barmoq bo`ylab igna kiritiladi. Igna plevral bo`shliqqa kirganligini qarshilikning to`satdan kamayishidan bilsa bo`ladi
12.Naychaga havosi chiqarilgan shpris ulanadi va chap qo`l bilan uning kanyulaga tutashgan joyidan ushlab turamiz
13.Qisqich bo`shatiladi, shpris porsheni orqaga tortiladi va unga tushayotgan suyuqlik punksiyaning muvaffaqiyatli o`tganidan dalolat beradi
14.Olingan suyuqlik probirkalarga quyiladi va mikroskopiya uchun surtmalar qilinadi Funksiya tugagandan so`ng igna chaqqonlik chiqarib olinadi, kollodiy chiqarib olinadi ho`llanib , qo`lda ushlanib turgan steril paxta bo`lakchalari zudlik bilan teshikka bosiladi
|
-Terini pastga tortishdan maqsad punksiyadan bo`lgan teshikdan plevra bo`shlig`iga havo kirishiga yo`l qo`ymaslik
- Qovurg`aning yuqori chekkasi teshilishiga sabab chunki pastki chekkasi bo`ylab nervlar joylashgan
|
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

Vaqt 160 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni ___ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy : O’quv amaliyoti
|
O’quv mashg’uloti rejasi, tuzilishi
|
Nafas olish a’zolari kasalliklarida uchraydigan kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar
Bronxial astma xuruji, qon tuflash
O‘pkadan qon ketishda shoshilinch yordam ko‘rsatishda hamshiraning o‘rni
|
O’quv mashg’uloti maqsadi: Nafas olish a’zolari kasalliklarida uchraydigan kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar bilan tanishtirish
|
O’qitish natijalari
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirish natijasida o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetensiya
|
Pedagogik vazifalar:
Nafas olish a’zolari kasalliklarida uchraydigan kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar haqida tushuncha berish
Bronxial astma xuruji, qon tuflash haqida tushuntirish
O‘pkadan qon ketishda shoshilinch yordam ko‘rsatish texnikasini tushuntirish
|
O’quv faoliyat natijalari:
Nafas olish a’zolari kasalliklarida uchraydigan kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar haqida aytishadi
Bronxial astma xuruji, qon tuflash haqida aytishadi
O‘pkadan qon ketishda shoshilinch yordam ko‘rsatish texnikasini o`rganishadi
|
O’qitish usullari
|
Tushuntirish, ko’rsatish, yo’riqnoma
|
O’qitish vositalari
|
Yozuv taxtasi, yo’riqli texnologik xarita,
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Jamoaviy, guruhli, yakka tartibli
|
O’qitish sharoiti
|
O’quv amaliyot xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Bajarilgan ishlarni tekshirish, og’zaki savol-javob, hisobatlar
|
Mezonlar  
  
Baho - O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 19/33 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 364,88 Kb. | | #105668 |
Bog'liq terapiya amaliyMezonlar
|
Baho
|
1
|
Olgan bilimlarini ishlab chiqarishda qoʻllay oladigan, ushbu fanni boshqa fanlar bilan bogʻlay oladigan, mustaqil ish va vazifalarni toʻliq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har jihatdan boshqa ta’lim oluvchilarga oʻrnak boʻladigan
|
5
|
2
|
Oʻquv koʻrgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan bilimlarini sogʻliqni saqlashdagi oʻrnini toʻgʻri tushungan, mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera oladigan
|
4
|
3
|
Darslarda 95% gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan, oʻquv qurollari toʻliq boʻlgan, adabiyotlardan foydalanishni bilgan
|
3
|
4
|
Ta’lim standartlarida belgilangan bilm va koʻnikmalarni 55% dan kam oʻzlashtirgan ta’lim oluvchilar
|
2
|
Izoh: oʻquv dasturining mantiqan tugallangan boʻlimi boʻyicha oʻquvchi albatta baholanadi va natijasi oʻtish balidan (3 ball) past boʻlganda qayta nazorat belgilanadi.
Yo`riqli texnologik xarita
(O`quv amaliyoti uchun)
Kasb kodi va nomi: 50910203-Hamshiralik ishi
O`quv amaliyot nomi: Terapiyada hamshiralik ishi
Mavzu : O‘pkaning tiriklik sig‘imini aniqlash. Plevra punksiyasi uchun kerakli ashyo, bemorlarni tayyorlash va uni o‘tkazishda amaliyot hamshirasining ishtiroki
Maqsad : Plevra punksiyasi uchun kerakli ashyo, bemorlarni tayyorlashni o`rganish
|
| |
Mezonlar  
  
Baho - O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 23/33 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 364,88 Kb. | | #105668 |
Bog'liq terapiya amaliyMezonlar
|
Baho
|
1
|
Olgan bilimlarini ishlab chiqarishda qoʻllay oladigan, ushbu fanni boshqa fanlar bilan bogʻlay oladigan, mustaqil ish va vazifalarni toʻliq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har jihatdan boshqa ta’lim oluvchilarga oʻrnak boʻladigan
|
5
|
2
|
Oʻquv koʻrgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan bilimlarini sogʻliqni saqlashdagi oʻrnini toʻgʻri tushungan, mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera oladigan
|
4
|
3
|
Darslarda 95% gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan, oʻquv qurollari toʻliq boʻlgan, adabiyotlardan foydalanishni bilgan
|
3
|
4
|
Ta’lim standartlarida belgilangan bilm va koʻnikmalarni 55% dan kam oʻzlashtirgan ta’lim oluvchilar
|
2
|
Izoh: oʻquv dasturining mantiqan tugallangan boʻlimi boʻyicha oʻquvchi albatta baholanadi va natijasi oʻtish balidan (3 ball) past boʻlganda qayta nazorat belgilanadi.
Yo`riqli texnologik xarita
(O`quv amaliyoti uchun)
Kasb kodi va nomi: 50910203-Hamshiralik ishi
O`quv amaliyot nomi: Terapiyada hamshiralik ishi
Mavzu : Nafas olish a’zolari kasalliklarida uchraydigan kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar (bronxial astma xuruji, qon tuflash, o‘pkadan qon ketish)da shoshilinch yordam ko‘rsatishda hamshiraning o‘rni
Maqsad : Shoshilinch holatlarda yordam ko`rsatishni o`rganish
|
| |
Bajariladigan ish nomi - O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 24/33 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 364,88 Kb. | | #105668 |
Bog'liq terapiya amaliyBajariladigan ish nomi
|
Kerakli jihozlar
|
Bajarish algoritmi
|
Izoh
|
Bronxial astmada yordam choralari
|
Dori moddalari
Shprits
Spirt
Paxta
Qo`lqop
|
Беморни тинчлантириш ва кисиб турган кийимларини ечиб, тоза хаво билан таъминлаш, бошни баланд килиб ёткизиш.
Адреналин 0,1% - 0,3-0,5 т/о га.
Астмопент, Салбутомол, Новодрин, Беротек, ингаляторларидан хидлатиш.
Эуфиллин 2,4% - 10,0 К Глюкоза 40% - 10,0 К 0,05% - 0,5 Строфантин в/и га.
Гепарин 5000 ед, суткалик доза 20000 бирликгача м/о га.
Навокаин 0,5% - 10,0 в/и га.
Преднизолон 3 соатда 60 мг дан в/и га.
Сульфокамфокаин 10% - 2,0 т/о га.
5% Глюкоза 3-4 литргача, Реополиглюкин 400,0 в/и га.
Кислородни 70% ли спирт оркали бериш.
Оёкка ванна килиш. 12.4% - сода 200,0 в/и га томчилаб куйиш, кукрак кафасини вибрацион массаж килиш.
Димедрол 1% ли 2,0 в/и га
Курсатилган тиббий ёрдам натижа бермаса, шифохонага ёткизиш.
|
|
Mavzu: №7 Yurak qon tomir a’zolari kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarni namoyish va tahlil qilish. Muzli xaltacha, grelka, issiq oyoq vannalarini tayyorlash va qo‘yish.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt 160 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni ___ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy : O’quv amaliyoti
|
O’quv mashg’uloti rejasi, tuzilishi
|
Yurak qon tomir a’zolari kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarni namoyish va tahlil qilish.
Muzli xaltacha
Grelka
Issiq oyoq vannalarini tayyorlash va qo‘yish.
|
O’quv mashg’uloti maqsadi: Yurak qon tomir a’zolari kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarni namoyish va tahlil qilish. Muzli xaltacha, grelka, issiq oyoq vannalarini tayyorlash va qo‘yish bilan tanishtirish
|
O’qitish natijalari
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirish natijasida o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetensiya
|
|
|
| |