Qurilish qorishmalari texnologiyasi

|
Qurilish qorishmalari texnologiyasi
|
bet | 1/4 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #273734 |
Bog'liq Xudoynazarov Xudoynazar 20
S172-20 QMBKICh guruh talabasi Xudoynazarov Xudoynazarning “Qurilish qorishmalari texnologiyasi” fanidan Mustaqil ishi
Tabiiy to‘ldiruvchilarga misollar keltiring
Режа:
1. To ’Idiruvchilarni ishlab chiqarish uchun xom ashyo bazasi.
2. Qum ishlab chiqarish texnologiyasi
3. Shag ’al ishlab chiqarish texnologiyasi
4. Chaqiq tosh ishlab chiqarish texnologiyasi
Mayda va yirik tabiiy zich to ’Idiruvchilar betonlar uchun eng ko ’p ishlatiladigan maxsulotdir. Ular oddiy va yuqori mustahkam og ’ir betonlar, shuningdek maxsus betonlar uchun ishlatiladi.
1 To’ldiruvchilarni ishlab chiqarish uchun xom ashyo bazasi.
To’ldiruvchilarni ishlab chiqarishda asosiy xomashyo bazasini zich tabiiy tog’ jinslari asosidagi toshlar tashkil etadi. Kelib chiqishi bo’yicha tog’ jinslari uchta sinfga bo’linadi: otqindi, cho’kindi va metomorfik.
Otqindi tog ’ jinslari erigan magmaning qotishidan yuzaga keladi. Ularning tarkibi va xususiyati magmaning qotish sharoitidan kelib chiqadi. Ichki (intruziv) otqindi jinslar magmaning sekin qotishidan yuzaga keladi va donador-kristal tarkibga ega bo’ladi. Tashqi (effuziv) otqindi jinslar magmaning tashqi yuzada juda tez qotishidan yuzaga keladi, bunda kristallanishi to’liq sodir bo’lmaydi va shishasimon yopiq kristalli tarkibga ega bo’ladi. Kimyoviy tarkibiga ko’ra otqindi tog’ jinslari bo’linadi:
1.Nordon (SiO2-65% ko’p) 2. O’rta (SiO2-55-65%)
3. Asosiy (SiO2-55% dan kam)
Nordon otqindi tog’ jinslariga donador kristall tarkibli ichki tog’ jinsi granitlar kiradi. Tog’ jinsini hosil qiluvchi minerallar quyidagilar: dala shpati (asosan ortoklaz K2OAhO3-6SiO2)- 70% gacha; kvars (kristall kremnezem- SiO2)-20% dan ko’p; slyudalar (muskovit, biotit) va boshqalar - 5%gacha.
Granit otqindi tog’ jinsi sifatida to’ldiruvchilar olishda eng ko’p ishlatiladi. Granitning zichligi 2600-2700 kg/m3 ni tashkil etadi. Suv shimuvchanligi 0,5% dan oshmaydi. Siqilishga mustahkamligi 100MPa dan yuqori, ba’zan 200-250MPa ga etadi. Rangi qizg’ish yoki kulrang.
O’rta otqindi tog’ jinslariga ichki jinslar (diorit, sienit) va tashqi (andezit, traxit) jinslar misol bo ’ladi. Andezit va traxit ishqorlar bilan aktiv bog’lanadi, shu sababli ularni sementli betonlarda qo’llash chegaralangan. Andezit va traxit kislotaga bardoshli to’ldiruvchi sifatida ishlatiladi. Diorit va sienit esa granitdan tarkibida kvars yo’qligi bilan ajralib turadi. Diorit va sienit tabiatda kam uchraydi. Diorit to’q yashil tusga ega, sienit esa yorqin yashil rangga ega. Dioritning siqilishdagi mustaxkamlik chegarasi 250MPa gacha, sienitniki esa 180MPa gacha bo’ladi.
Asosiy otqindi tog’ jinslariga ichki yuzaga kelgan tog’ jinslari gabbro va tashqi bazalt va diabaz kiradi. Bu tog’ jinslari yuqori mustahkamligi (siqilishga mustaxkamligi - 300-500MPa) va yuqori zichligi (3000 kg/m3 dan yuqori) bilan ajralib turadi.
Cho ’kindi tog’ jinslari mavjud tog’ jinslarining tabiatda buzilishidan yuzaga keladi. Ya’ni suv, shamol, harorat o’zgarishi, kimyoviy va biokimyoviy emirilishlar natijasida paydo bo’ladi. Cho’kindi tog’ jinslari asosida qum va shag’al yuzaga keladi va ular beton uchun eng arzon to’ldiruvchilar hisoblanadi.
Kvars qumlar deb tarkibida kvars miqdori 60% dan ko’p bo’lgan qumlarga aytiladi. Tarkibida 50% gacha dala shpati donalari bo’lgan qumga kvars- dalashpati qumi deyiladi.
Ko’p miqdorda qazib olinadigan qum va shag’al konlari allyuvial kelib chiqishga ega. Ular daryo o’zanlarida hosil bo’ladi. Shu narsa ma’lumki, oqimning tezligidan kelib chiqib suv katta yoki kichik tog’ jinsi donalarini bir joydan ikkinchi joyga oqizishi mumkin. Shu sababli suv oqimi qum va shag’alni bir joyga yig’ishi bilan bir qatorda uni yuvadi va navlarga ajratadi.
Shamol ta’sirida (cho’l shamoli) vujudga keladigan Eoll (barxan) qumlarni betonlarda qo ’llash chegaralangan. Chunki bu qumlar juda mayda bo’lib, donalari o’ta silliq yuzaga ega, bu esa ularning sement toshida birikishini yomonlashtiradi.
To’ldiruvchilar ishlab chiqarishda asosiy o’rinni karbonatli cho’kindi jinslarohaktosh va dolomitlar egallaydi. Ohaktoshlaming asosiy mineral tashkil qiluvchisi bu kalsit SaSÜ3 hisoblanadi. Kristall ohaktoshlarning zichligi-2700 kg/m2 3 va siqilishga mustahkamligi 200 MPa gacha bo’ladi.
Ohaktoshlar portlandsement toshidagi ishqorli muhitga chidamli bo’lib, betonda u bilan yaxshi bog’lanadi va u och kulrang yoki sariq ranga ega.
Dolomitning asosiy mineral tashkil etuvchisi esa SaSO3 ■ MgSO3. Bu tog’ jinsi xam o’ta zich va mustahkam bo’lishi mumkin.
Metamorfik tog’ jinslari otqindi yoki cho’kindi tog’ jinslarining erning chuqur qismida yuqori bosim va xarorat ta’sirida o’zgarishidan yuzaga keladi. Metamorfik tog’ jinslaridan to’ldiruvchilar ishlab chiqarishda gneyslar ishlatiladi. Gneyslar granitdan qavatma qavat joylashuvi bilan farq qiladi. Marmarlar esa ohaktoshlarning perekristallizatsiyasi jarayonida yuzaga keladi, kalsit kristallaridan iborat bo’ladi. Mustahkamlik chegarasi yuqori (300MPa gacha) bo’ladi, tabiatda turli ranglarda uchraydi, maydalashda qirrali yuzali donalar olinadi va beton uchun og’ir to’ldiruvchi sifatida ishlatiladi.
O’zbekistonda beton uchun to’ldiruvchilar olishda yaroqli tog’ jinslarining tabiiy xom ashyo ba’zasi katta miqdorda mavjud bo’lib, ularning barchasidan hali to’liq foydalanilgan emas.
|
| |