nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
T/r 
Mezonlar - Pedagogik innovatsiyalar, professional

T/r
Mezonlar
Baho
1.
Olgan bilimlarini xaetda qo‘llay oladigan, ushbu fanni boshqa fanlar
bilan bog‘lay oladigan, mustaqil ish va vazifalarni to‘liq bajargan va
yangilik kiritishga intilgan, har jihatdan boshqa o‘quvchilarga o‘rnak
bo‘ladigan
5
2.
O‘quv ko‘rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan bilimlarini
xalq xo‘jaligida to‘g‘ri qo‘llay oladigan, mustaqil fikrlay oladigan,
olgan bilimlarini tushuntirib bera oladigan
4
3.
Darslarda 95%gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan, o‘quv
qurollari to‘liq bo‘lgan, adabiyotlardan foydalanishni bilgan
3
4.
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko‘nikmalarni 55%dan
kam o‘zlashtirgan o‘quvchilar
2
2-ilova
Suqrot texnikasi
1.
Tormoz bosharmasining vazifasi.
2.
Tormoz tizimlari va ularning vazifasi.
3.
Ishchi tormoz tizimining tuzilishi va
ishlashi (sxema yordamida).
4.
Tormoz mexanizmining vazifasi va turlari.
5.Kolodka va baraban orasidagi tirish anday
sozlanadi
163
40-MAVZU
Tormoz yuritmasining turlari. Mexanik, gidravlik va
pnevmatik yuritmali tormoz mexanizmining ishlashi,
tuzilishi
40.1. O‘quv mashg‘ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
O‘quv soati:
2soat
Talabalar soni: 26
та
O‘quv mashg‘uloti shakli va turi
Nazariy -to‘liq o‘quv mashg‘ulot
O‘quv mashg‘uloti rejasi
1.Mexanikaviy tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlashi.
2. Gidravlik tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlashi.
3. Pnevmatik tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlashi
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Tormoz yuritmalari.Mexanikaviy,gidravlik va
pnevmatik tormoz tizimlarining konstruksiyasi va ishlashi haqida umumiy
ma’lumot berish.
Oqitish natijasi:
Tormoz yuritmasining turlari. Mexanik,
gidravlik va pnevmatik yuritmali tormoz
mexanizmining ishlashi, tuzilishini
o‘rganadi.
Pedagogik vazifalar:
-Mexanikaviy tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlashi haqida
umumiy ma’lumotlar berish,
-Gidravlik tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlashini
o‘rgatish.
- Pnevmatik tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlash jarayoni
haqidagi ma’lumotlardan xabardor
qilish;
O‘quv faoliyatining natijalari:
Talaba:
-Mexanikaviy tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlashi haqida umumiy
ma’lumotlar berish,
-Gidravlik tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlashini o‘rgatish.
- Pnevmatik tormoz tizimining
konstruksiyasi va ishlash jarayoni haqidagi
ma’lumotlardan xabardor qilish;
O‘qitish metodlari
Topshiriq, suhbat, nima uchun, munozara
anjuman
O‘qitish vositalari
O‘quv materiali, taqdimot uchun A32
baraqlari,
markerlar,
skotch,
ekspert
varaqlar, slaydlar, kompyuter tizimi, stend,
maketlar
Oquv faoliyatining tashkil etish
shakllari
Оmmaviy, jamoaviy, guruhli, hamkorlikda
o‘qitish texnologiyalari: Mustaqil ishlash,
guruhiy ishlash, topshiriq usuli
O‘qitish shart-sharoitlari
Guruhlarda ishlashga, texnik vositalardan
foydalanishga mo‘ljallangan auditoriya.
Qaytar aloqaning usul va visitalari
Amaliy topshiriq: mashq, savol-javob
|
Xrapovikli erkin yurish muftasi

292
ulanadi. Yakorni dastlabki holatga keltirish, qaytarish prujinasi yordamida amalga
oshiriladi. Yuqorida ta’kidlangandek, bu turdagi starterlarning asosiy kamchiligi -
tepaliklarda, tog‘li joylarda yetarli darajada ishonchli ishlamasligidir.
Hozirgi zamon avtomobillari startyorlarining deyarli hammasida
shesternyani majburiy ravishda elektromagnit usulda ilashtirish va ilashuvdan
chiqarishni boshqarish uchun uzoqdan turib boshqariladigan tortish relesi
o‘rnatilgan. Elektro-magnit tortish relelari bir-biridan tuzilishi va starterga
mahkamlanish usuli bilan farqlanadi. Startyorlarning ko‘pchiligi yuritma tomonga
joylashtirilgan qopqoqdagi maxsus joyga o‘rnatilgan ikki chulg‘amli tortish
relesiga ega.
Startyorning ikki chulg‘amli relesi (27-rasmga qarang) jez vtulkaga
joylashti-rilgan tortuvchi va ushlab turuvchi chulg‘amlarga ega. Vtulkaning ichki
yuzasi bo‘ylab po‘lat yakor 4 erkin harakat qiladi. Ushlab turuvchi chulg‘am faqat
yakorni tortilgan holda saqlab turish vazifasini bajaradi. U kesim yuzasi kichik
bo‘lgan sim bilan o‘raladi, nisbatan uzoq vaqt davomida ishlaydi va ko‘proq
qiziydi. Tortuvchi chulg‘am relening asosiy kontaktlari 1 ga paralel ulanadi. Rele
tok manbaiga ulanganda tortuvchi va ushlab turuvchi chulg‘amlar birgalikda zarur
tortish kuchini hosil qiladi. Relening asosiy kontaktlari ulanishi bilan, tortish
chulg‘amining zanjiri uziladi. Tortish relesi pishang 7 vositasida yuritma
mexanizmi bilan bog‘langan. Pishangning pastki, ikkiga ayrilgan barmoqlari
yetaklash muftasi 14 ga mahkamlangan. Quvvati uncha katta bo‘lmagan
startyorlarda bir chulg‘amli tortish relesi ham ishlatilishi mumkin (masalan,
ST221).
Ichki yonuv dvigateli va ishga tushirish tizimsining tavsifnomalarini bir-
biriga rasional moslashtirishda yuritmaning starterdan dvigatelga bo‘lgan uzatish
soni
TG‘r 
Mezonlar - Pedagogik innovatsiyalar, professional

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional Pdf ko'rish
|
bet | 97/216 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 19,16 Mb. | | #252024 |
Bog'liq O\'zbekiston respublikasiTG‘r
Mezonlar
Baho
1.
Olgan bilimlarini xaetda qo‘llay oladigan, ushbu fanni boshqa fanlar
bilan bog‘lay oladigan, mustaqil ish va vazifalarni to‘liq bajargan va
yangilik kiritishga intilgan, har jihatdan boshqa o‘quvchilarga
o‘rnak bo‘ladigan
5
2.
O‘quv ko‘rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan
bilimlarini xalq xo‘jaligida to‘g‘ri qo‘llay oladigan, mustaqil fikrlay
oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera oladigan
4
3.
Darslarda 95%gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan, o‘quv
qurollari to‘liq bo‘lgan, adabiyotlardan foydalanishni bilgan
3
4.
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko‘nikmalarni 55%dan
kam o‘zlashtirgan o‘quvchilar
2
2-ilova
3-ilova
4-ilova
Klasterni tuzish qoidasi
Aqliy hujum savollari:
1.
Rul boshqarmasini tashkil etuvchi qismlari nimalardan iborat?
2.
Rul mexanizmi qanday qilib boshqarishni engillashtiriladi?
3.
Boshqarmada rul trapetsiyasini qo‘llanilish sababi nimada?
4.
Rul boshqarmasi kuchaytirgichli bo‘lganda va u ishlamay
qolsa avtomobilni boshqarib bo‘ladimi?
Savollar:
1.
Rul boshqarmasi nima vazivani bajaradi?
2.
Rul boshqarmasi qanday qismlardan tashkil topgan?
3.
Rul mexanizmi vazifasi, turlari va ishlashi qanday?
4.
Rul mexanizmi qanday qismlardan tashkil topgan?
156
1. Aqlingizga nima kelsa, barchasini yozing. G‘oyalari sifatini muhokama
qilmang faqat ularni yozing.
2. Xatni to‘xtatadigan imlo xatolariga va boshqa omillarga e’tibor
bermang.
3. Ajratilgan vaqt tugaguncha yozishni to‘xtatmang. Agarda aqlingizda
g‘oyalar kelishi birdan to‘xtasa, u holda qachonki yangi g‘oyalar
kelmaguncha qog‘ozga rasm chizib turing.
|
| |
Dasturiy ta’minotni tarqatish shaklidir

|
Dasturiy ta’minotni tarqatish shaklidir
|
bet | 25/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunDasturiy ta’minotni tarqatish shaklidir.
21. Raqamli ta’lim resurslarini ishlab chiqishda Ochiqlik didaktik talabi to‘g‘ri keltirilgan qatorni belgilang.
Ta’lim oluvchining yoshi va individual xususiyatlariga muvofiq materialni taqdim etishning kognitiv murakkablik darajasini aniqlash zarurligini anglatadi.
22. Raqamli etikaning asosiy tamoyillari to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang:
Xavfsizlik. Maxfiylik. Hurmat. Ishonchlilik. Mualliflik huquqi. Ko‘p madaniyatlilik. Shaxsiy javobgarlik.
23.Pedagogik dizayn – bu ...
... onlayn ta’limni tashkil etishning asosiy usullaridan biri hisoblanib, kontentni aniq strategiyali, maqsadli va natijalarni tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘lgan kursga aylantirish imkoniyatini beradi.
25.Agar mahsulot inson tomonidan o‘z vazifalarini bajarish jarayonida yaratilgan bo‘lsa (masalan, o‘qituvchi masofaviy o‘qitish kursini ishlab chiqqan bo‘lsa), unda u qaysi huquqqa tegishli bo‘ladi
shaxsiy huquqlar muallifga, nomulkiy huquqlar ish beruvchiga
26). MOOC (Massive Open Online Course (ommaviy ochik onlayn kurs) lar asosan qaysi turdagi ma’lumotlardan iborat?
Videma’ruzalar
29). Axborotni izlashda raqamli ta’lim rerusrlarining Dasturlash komponenti nimani nazarda tutadi?
dasturiy ta’minotni loyihalash va ishlab chiqishga qaratilgan dasturlar uchun asosiy komponent hisoblanadi.
31. O‘zbekistonda innovatsiyalar yaratish uchun davlat buyurtmasi –bu:
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga innovatsion loyihani bajarish uchun topshiriq
32. Silikon vodiysi otasi nomini olgan olim..
Stenford universiteti prorektori Fredrik Terman hisoblanadi
33). Tadbirkorlik universiteti(TU) missiyasi:
o‘qish; ta’lim; ilmiy-tadqiqot; innovatsion; tadbirkorlik; ishlab chiqarish.
34). Kelajak universiteti sifatida nafaqat talim, ilm-fan va innovatsiya, ko‘proq darajada - sotsiumning barcha tuzilmalari bilan integratsiyalashuv, inson kapitalining uning butun umri davomidagi rivojlanishi bilan birga borishi qaysi universitet shakliga xos?
|
| |
Tinglovchilar - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 791/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunTinglovchilar bilimiga murojaat. Onlayn kurs tinglovchilarning mavjud bilimlarini yangi ma’lumotlar bilan bog‘lashga yordam beradi.
41
|
Merrillning o‘quv materiallari taqdimotining xilma-xilligi tamoyili
to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
|
O‘quv materiallari taqdimotining xilma-xilligi. Onlayn kurs tinglovchilari e’tiborini jalb qilishi va ma’lumotni yaxshiroq eslab qolishlari uchun yangi bilimlarni taqdim etishning turli usullaridan (ma’ruzalar, hikoyalar, videofilmlar, infografika) foydalanishi kerak.
|
42
|
Merrillning Qo‘llash tamoyili to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
|
Qo‘llash. Tinglovchilar mashg‘ulot jarayonida yangi bilimlarni mustaqil ravishda qo‘llashlari kerak.
|
43
|
Merrillning integratsiya tamoyili to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
|
Integratsiya. Onlayn kurs bo‘yicha bilimlar tinglovchilarning faoliyatiga singib ketishi, amalda qo‘llanilishi kerak.
|
44
|
Raqamli etika — bu ...
|
Raqamli etika — bu onlayn muhitda o‘zini tutish qoidalari va tamoyillari to‘plamidir. Raqamli etika bizga Internetda va boshqa raqamli muhitda nima qilish mumkin va nima qilish mumkin emasligini tushunishga yordam beradi.
|
45
|
Raqamli etikaning asosiy tamoyillari to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang:
|
|
|
| |
shaxsiY KOMpYuterLarninG asOsiY

130
131
Kompyuterning asosiy qurilmalari:
Monitor
– bu televizor, ya’ni kompyu-
63- rasm.
Monitor.
terdagi
ma’lu motlarni ekranda tasvirlov-
chi qurilma. Monitorlar rangli, oq-qora
va suyuq-kristalli turlarga ega. O‘lchami
televizorlarnikiga o‘xshash:
14, 15, 17,
19,21 dyuymli va hokazo. 15 dyuymli
monitorlar kengroq tarqalgan. 17–21
dyuymli monitorlar, odatda, grafika bilan
shug‘ullanuvchilar
uchun qulaydir.
Protsessor
kompyuter ishini ta’minlaydi va boshqaradi, shu ning
uchun, odatda, uni «kompyuter» deb ham atashadi. U quyidagi
qismlardan tashkil topadi:
1. Mikroprotsessor
– kompyuter ishlashini ta’minlaydigan
va kompyuter qurilmalari ishini boshqaradigan qurilma. U kom-
pyuterning ishlash tezligini aniqlaydi. Kompyuterlar mikroprotses-
sor turi bilan farqlanadi. hozirgi kunda mikroprotsessorning turli
xillari mavjud: Intel, Pentium.
2. Operativ xotira
– kompyuterning vaqtinchalik xotirasi u
kompyuter ishlayotgan paytda ma’lumotlarni saqlaydigan qurilma.
Kompyuter imkoniyatlari operativ xotira hajmiga bog‘liq bo‘ladi.
Operativ xotira hajmi qanchalik katta bo‘lsa, kompyuter shuncha-
lik ko‘p ma’lumotlar ustida turli amallarni bajara olish imkoniga
ega bo‘ladi.
3. Doimiy xotira
– ma’lumotlar doimiy saqlanadigan maxsus
qurilma. Xotira hajmi qancha katta bo‘lsa, kompyuter shunchalik
ko‘p ma’lumotlarni saqlash imkoniga ega bo‘ladi.
eLeKtrOn xOtira daftarchaLari

7. 7. eLeKtrOn xOtira daftarchaLari elektron xotira daftarchalari (organizer
– «organayzerlar»)
ixcham kompyuterlarning «yengil toifa»siga tegishlidir (bu toifaga
ulardan tashqari kalkulatorlar, elektron tarjimonlar va b. kiradi);
ularning og‘irligi 200 grammdan oshmaydi. Orga nayzerlar foyda-
lanuvchi tomonidan dasturlashtirilmaydi, lekin kerakli ma’lumot-
larni yozish va uni tahrirlash mumkin bo‘lgan (ichiga sozlangan
matn muharriri bor) keng sig‘imli xotiraga ega; xotirada ishbilar-
monlik xatlari, bitim matnlari, shartnomalar, kun tartibi va ishbilar-
monlik uchrashuvlarini saqlash mumkin
. Organayzerlarda ichki taymer va ish to‘g‘risida kerakli vaqtda
tovushli eslatish imkoniyati bor. Ruxsat etilmagan murojaatlardan
ma’lumotlarni, odatda, parol bo‘yicha himoya qilish imko niyati
bor.
Kompyuterga ulash uchun hajm va uncha katta bo‘lmagan
mono xrom suyuq kristalli displey bor. Akkumulatordan tok quv-
vatini kam iste’mol qilishi hisobiga zaryadlanmasdan ma’lumot-
larning 5 yilgacha saqlanishini ta’minlaydi. Baxtga qarshi,
ko‘pchilik orga nayzerlar rus tilida dasturlanmagan, dasturni rus-
chaga o‘tkazishning esa imkoni yo‘q.
Nazorat savollari: 1. Davlatimiz tomonidan axborot-kommunikatsion texnologiyalarini
yanada rivojlantirish borasida olib borilayotgan ishlar haqida so‘zlab be-
ring.
2. EhMlarning yaratilish tarixi va avlodlarini sanab bering.
3. Axborot-kutubxonalarda shaxsiy kompyuterlardan foydalanishning
roli va ahamiyati haqida gapirib bering.
4. Shaxsiy kompyuterlarning asosiy qurilmalari nimalardan iborat?
5. Shaxsiy kompyuterlarning qo‘shimcha qurilmalarini ta’riflang.
6. Shaxsiy kompyuterlar va ularning turlarini aytib bering.
7. Ixcham (portativ) kompyuterlar va ishchi stansiyalar haqida gapirib
bering.
8. Nouybuk va netbuk kompyuter-yon daftarchalari sinflariga izoh
bering.
144
145
9. Cho‘ntak kompyuterlar haqida ma’lumot bering.
10. Elektron kotiblar qanday kompyuterlar turiga kiradi?
11. Elektron xotira daftarchalariga izoh bering.
Trekbol - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

Trekbol
(Treck Ball) – istalgan yo‘nalishda aylanuvchi, 15–20
mm diametrli plastmassa shardir (qo‘zg‘almas o‘rnatilgan, to‘nta-
rib qo‘yilgan sichqonchani eslatadi). Ichiga sozlangan va tashqi
trekbollar ish latiladi. Ichiga sozlangani klaviatura blokida yoki
displeyning yuza tekisligida ekranning yonida joylashishi mumkin.
136
137
Tashqi trekbol lar kompyuterga kabel bilan yoki infrakizil simsiz
kanal bo‘yicha ulanadi.
Trekpoynt
(Track Point) rezina tipli klaviaturadagi max sus egi-
luvchan tugmacha bo‘lib, uning kerakli yo‘nalishga egilishi kur-
sorni displey ekranida siljitadi.
Trekpad
(Treck Pad yoki Touch Pad) uncha katta bo‘lmagan
planshet bo‘lib, klaviatura blokida joylashgan va yupqa plyonka
ostida simlar tarmog‘iga ega. Bu simlar yengil bosilganida bosa-
yotgan obyektning, masalan, barmoqning siljish yo‘nalishini qabul
qiladi. Qabul qilingan signal kursorni boshqarish uchun ishlatiladi.
Ixcham kompyuterlarda sensorli ekranlar ham qo‘llaniladi, ular-
da ularning yuzasiga tegish kursorning tegishli joyga siljishini yoki
ekranga chiqarilgan menyu bo‘yicha jarayonni tanlashni amalga
oshiradi.
Ko‘tarib yuriladigan ehMlarning asosiy tiplari.
Ko‘tarib
olib yuriladigan kompyuterlar juda rang-barangdir: qo‘pol va
og‘ir (15 kg gacha) ixcham ishchi stansiyalardan to 100 g gacha
og‘irlikdagi miniaturali elektron yozuv kitobchasigacha mavjud.
ixcham ishchi stansiyalar.
Ixcham ishchi stansiyalar – eng quv-
vatli va yirik ko‘tarib yuriladigan ShKdir. U ko‘pincha chamadon
ko‘rinishda tayyorlanadi va «nomadic» – «ko‘chmanchi» nomiga
ega. Ularning tavsiflari qo‘zg‘almas ShK – ishchi stansiyalarning
tavsiflariga o‘xshashdir: ko‘pin cha RISC tipidagi, 300 MHz gacha
taktli chastotali kuchli mikroprotsessorlar, 64 Mbayt gacha sig‘imli
tezkor xotira, gigabaytli diskli yig‘uvchilar, tezkor interfeyslar va
4 Mbaytgacha bo‘lgan videoxotirali videoadapterlar.
Aslini olganda, bu oddiy tarmoqdan ta’minlanuvchi ishchi stan-
siyalardir, lekin konstruktiv jihatdan ko‘tarib olib yurishga qulay
korpusga yig‘ilgan va barcha ko‘tarib olib yuriladigan ShKlar kabi
VGA sinfidan yuqori bo‘lmagan tekis suyuq kristalli videomoni-
torga egadir. Nomadic, odatda, modemlarga ega va hisoblash
tarmog‘ida ishlash uchun aloqa kanallariga tezda ulanishi mumkin.
Bu tipdagi ixcham kompyuterlar ko‘chma taqdimotlar uchun, ay-
niqsa, multimedia vositalari mavjud bo‘lganda, samarali ishlati lishi
138
139
mumkin, lekin ish stolida joyni tejashga imkon berib, qo‘zg‘almas
variantda ham muvaffaqiyatli ishlatilishi mumkin.
|
Klaviatura - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

132
133
69- rasm.
Kompyuterlarning bir tarmoqqa ulanishi.
Planshet
– kompyuterga biror chizma
70- rasm.
Multimedia.
va tasvirni maxsus qalam yordamida kiri-
tuvchi moslama.
Mikrofon
– ovoz yoki quyni kom-
pyuterga uzatuvchi moslama.
Disketa
– ma’lumotlarni bir kom-
pyuterdan ikkinchisiga o‘tkazish uchun
va ma’lumotlarni saqlash uchun mo‘ljal-
langan dastlabki magnitli moslama.
o‘z-o‘zini nazorat qilish, baholash, aks ettirishga qaratilgan RTR uchun etakchi hisoblanadi

|
o‘z-o‘zini nazorat qilish, baholash, aks ettirishga qaratilgan RTR uchun etakchi hisoblanadi
|
bet | 30/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchuno‘z-o‘zini nazorat qilish, baholash, aks ettirishga qaratilgan RTR uchun etakchi hisoblanadi.
30). EDX akademik bepul masofaviy ta’lim platformasiga kim tomonidan asos solingan?
Garvard universiteti, Massachuset texnologiya instituti va Berklidagi Kaliforniya universiteti tomonidan
31). Tadqiqot universiteti g‘oyasi (muallifi bo‘lib nemis olimi V.Fon Gumbold hisoblanadi) -
universitetda yuqori malakali (elita) ilmiy kadrlarni universitet olimlari tomonidan olib boriladigan intensiv ilmiy ishlarga jalb etish (ularni ta’lim jarayonidayoq) orqali tayyorlash jarayoniga mo‘ljal olish.
33). Ikkinchi akademik tadbirkorlik XX asrning boshida va o‘rtalarida gumanitar fanlar yo‘nalishlarida qo‘llaniladigan qaysi universitetga o‘kazilgan
Stenfordga
34). Zamonaviy universitetlarning o‘zgarishini aniqlovchi ko‘pgina modellar bo‘lishiga qaramasdan asosiy trendlar bo‘lib...
universitet 1.0 dan universitet 3.0 ga o‘tishi hisoblanadi.
35). Tadbirkorlik universiteti shunisi bilan farqlanadiki, bunda:
g‘oyalar va tadqiqot natijalari mahsulotlarda va xizmatlarda o‘z aksini topadi.
36). Adabiyotlarda va muomalada oxirgi paytlarda "tadbirkorlik universiteti" qanday nom bilan atalmoqda?
universitet 3.0
37). Akademik spin-off- bu:
universitetga taalluqli bo‘lgan texnologiyalar asosida universitet xodimlari yoki bitiruvchilari tomonidan yaratiladigan shu’ba tashkilot.
38). Ixtiro va innovatsiya tushunchalarining farqi
ixtiro faqat texnika olamida yaratilsa, innovatsiya ham texnika va ham biznes olamida yaratiladi hamda amalda joriy etiladi.
39). Tadbirkorlik universitetlarining asosiy mezonlari -
yaratilgan startaplar, ular tomonidan yaratilgan ish o‘rinlari, innovatsion infratuzilmaning mavjudligidan iborat bo‘lishi lozim.
40). Birinchi akademik tadbirkorlikka o‘tish qaysi texnologiya institutida ro‘y berdi
Massachusets
41). IMRAD – bu ilmiy maqola tuzilishining bir muncha keng tarqalgan abbreviaturasi bo‘lib
|
| |
viii bOb. axbOrOt-KutubxOna

146
147
Muammolar ma’lumotning yo‘qligidan yuzaga keladi. hozir
bunday muammolar tug‘ilishi mumkin emas. Chunki yordamga
kompyuterlar keldi. Kompyuter haqida ko‘p gapirsa bo‘ladi. Bu-
gun kompyuterlar haqida jajjigina do‘stlarimiz ham bog‘chada
o‘zaro gaplashishadi.
Kompyuter yordamida siz ma’lumotni bir necha daqiqada
topishingiz mumkin. U ma’lumotni dunyoning ixtiyoriy nuqtasidan
bir pasda ekraningizda namoyon qiladi. Kompyuter ekranidan du-
nyo axborot olamiga olib kiradi. Istalgan dunyo kutubxonalarining
axborot bazasiga kirish va foydalanish mumkin.
Dunyoning eng oxirgi yangiliklari bilan tanishish, tarix sahi-
falariga sayohat qilish yoki boshqa ma’lumotlarni qisqa vaqt ichida
olish imkoniyati muvjud.
Buning uchun siz kompyuterning tugmachasini bosishingiz va
sizni qiziqtirayotgan mavzuni tanlashingiz yetarlidir. Bir necha
daqiqada ma’lumot ko‘z oldingizda namoyon bo‘ladi. Bu mo‘jizani
eslatadi. Mana shu mo‘jiza
B10.1.5 General Storage - FAQs

|
B10.1.5 General Storage - FAQs
|
bet | 151/188 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #429 |
B10.1.5 General Storage - FAQs B10.1.5.1 Current storage FAQs
See http://www.microsoft.com/winlogo/hardware/.
B10.1.5.2 DELETED
Related requirement deleted.
B10.1.5.3 DELETED B10.1.5.4 Updated at B10.1.4.6 B10.1.5.5 Updated at B10.1.4.3 B10.1.5.6 Updated at B10.1.4.8 B10.1.R General Storage - Future Requirements
Announcement of additional future requirements will be published at http://www.microsoft.com/winlogo/hardware/.
B10.2 ATA/ATAPI Controllers/Devices
All general requirements in B1.0 are included by reference.
All bus-specific requirements in B2.0 are included by reference.
All general storage requirements in B10.1 are included by reference.
B10.2.1 ATA/ATAPI Controllers/Devices - Windows Compatibility B10.2.1.1 DELETED B10.2.2 ATA/ATAPI Controllers/Devices - Industry Standards
Note: This list provides complete titles and web locations for references cited. The listing of a reference here does not imply that complete compliance with that reference is a Windows Logo Program requirement.
B10.2.2.1 ATA/ATAPI-5 Standards
Global Engineering Documents at http://global.ihs.com/.
|
| |
B2.5.2 PCI Controllers/Devices - Industry Standards

|
B2.5.2 PCI Controllers/Devices - Industry Standards
|
bet | 75/188 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #429 |
Note: This list provides complete titles and web locations for references cited. The listing of a reference here does not imply that complete compliance with that reference is a Windows Logo Program requirement.
B2.5.2.1 PCI Bus Power Management Interface Specification, Revision 1.1 or later B2.5.2.2 PCI Bus Power Management Interface Specification for PCI-to-CardBus Bridges
Details are cited in PCCard-19 of PC Card and CardBus Guidelines, Version 1.1.
http://www.pcisig.com/specifications/pci_to_pci_bridge_architecture
B2.5.2.5 PCI-X Specification, Revision 1.0
http://www.pcisig.com/specifications/pci_x
http://www.pcisig.com/specifications/pci_x
B2.5.2.7 PCI Hot-Plug Specification, Revision 1.0
http://www.pcisig.com/specifications/pci_hot_plug
|
| |
ineternetda ishlashni nimadan boshlash kerak?

154
155
da modem qurilmasidan tashqari maxsus dastur (protokol)dan ham
foydalaniladi. Bunda ushbu dastur yordamida Internetga ulangan-
da telefon liniyasi band qilinadi, seans tugaganidan so‘ng telefon
tarmog‘i bo‘shatiladi va undan boshqa foydalanuvchi foydalanishi
mumkin. Internetga ulanishni amalga oshiruvchi dasturning yutug‘i
shundaki, ular Internetga to‘g‘ridan to‘g‘ri ulanishga imkon beradi.
Telefon liniyasi orqali «Chaqiruv» bo‘yicha Internetga bog‘la-
nish Internet xizmatlarini taqdim etuvchi provayder bilan mijoz
o‘rtasida amalga oshiriladi. Bunda foydalanuvchi mantiqiy nom
(login) va maxfiy belgi (parol) yordamida Internetga to‘g‘ridan
to‘g‘ri ulanadi.
Bu bog‘lanishning eng sifatli usuli bo‘lib juda qimmat baho-
lanadi. Siz server yordamida boshqa mahalliy kompyuterlarni In-
ternetga bog‘lashingiz mumkin. har bir kompyuter Internetning
barcha imkoniyatlaridan to‘la foydalanishi mumkin.
77- rasm.
CD ROM - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

136
137
langan Personal Computer Card International As-sociation). Deyar-
li hamma PCMCIA kartalar (hozir ular, odatda, qisqacha PC kar-
talar yoki PC Card deb atalmoqda) Plug @ Play («Ula va o‘yna»)
texnologiyasini qo‘llaydi. Ular qo‘shimcha platalar o‘rnatilganida
ShK uzilishini yoki uning qandaydir qo‘shimcha sozlanishini talab
qilmaydi.
PC Card uchun uch tipdagi gabarit o‘lchamlar belgilangan:
Ture 1, Ture 2 va Ture 3.
Birinchi ikkita tipik o‘lchamlar kengligi 54 mm va uzunligi
85,5 mm bo‘lgan platalarni aniqlaydi, 1-tipning kalinligi 3,3 mm,
2- tipniki esa o‘rtasida 5 mm va chetlarida 3,3 mm. 3- tipdagi PC
Card qalinroq – 10 mm va shuning uchun birinchi ikki tipdagi kar-
talarni o‘rnatish uchun mo‘ljallangan hajmlarga o‘rnatilmaydi.
PC Card modemlar, faks-modemlar, tarmoqli va interfeysli
adapterlar; uyali va peyjingli aloqa nazoratchilari, statik, dinamik
va flesh-xotira; qattiq disklar, tovush kartalari va boshqalar vazi
-
falarini bajaradi.
TeEQQlari bilan bir qatorda, ixcham kompyuterlarda stol-
liga nisbatan yanada intensivroq DEKQ va flesh-xotira platalari
qo‘llanilmoqda, so‘ngisi ixcham ShKlarda ko‘pincha diskli xotira
o‘rnida ishlatiladi.
Klaviatura ko‘pincha ozgina qisqartirilgan: 84–86 ta tugma (stol
usti ShKlarda 101 ta), lekin to‘liq klaviaturani ulash uchun hajm
ham bor; ba’zi bir modellarda klaviatura yig‘iladigan bo‘ladi. Mi-
niatur kompyuterda klaviatura shunchalik kichkinaki, tugmachani
bosish uchun maxsus ko‘rsatkich tayoqcha ishlatiladi.
Grafik axborot manipulatori (ko‘rsatuvchi qurilma) sifatida,
odatda, sichqoncha emas, balki trekbol, trekpoynt yoki trekpad ish-
latiladi.
B2.6.3 USB Controllers/Devices - Quality

B2.6.3 USB Controllers/Devices - Quality
WHQL Test Specification References:
Chapter 9: USB Test Specification
See B1.3.
B2.6.3.1 Pass all applicable WHQL tests
This includes USB 1.1 Chapter 9 and Chapter 11 tests:
B2.6.3.1.2 Serial number, if implemented, is unique. B2.6.3.1.3 Hub correctly reports the number of ports accessible by the user.
See “USB Controllers,” “USB Hubs,” and device-specific and system-specific topics in the HCT documentation.
B2.6.3.2 - See B2.6.3.1 B2.6.4 USB Controllers/Devices - Windows Experience B2.6.4.1 Devices comply with USB power management requirements
Devices must comply with the power management requirements in the Universal Serial Bus Specification, Revision 1.1.
B2.6.4.2 DELETED B2.6.4.3 USB host controller can wake the system
The USB host controller must support wakeup capabilities from S1, and S3 states. If the system contains multiple USB host controllers, all host controllers integrated on the system board (that is, not add-on cards) are required to support wakeup from S1, and S3.
B2.6.4.4 Devices and drivers support maximum flexibility of hardware interface options B2.6.4.4.1 Devices and drivers provide multiple alternate settings.
Devices and drivers must provide multiple alternate settings for each interface where any alternate setting consumes isochronous bandwidth.
B2.6.4.4.2 Devices and drivers must not use isochronous bandwidth for alternate setting 0.
Devices must consume bandwidth only when they are in use.
B2.6.4.5 Devices meet requirements in related USB device class specifications
A USB device or driver that fits into one of the USB device class definitions must comply with the related USB device class specification.
The host controller providing USB 1.1 functionality must comply with the specifications for either OpenHCI: Open Host Controller Interface Specification for USB, or Universal Host Controller Interface (UHCI) Design Guide, Revision 1.1.
See B2.6.1.1
B2.6.4.6 Hub and devices that support USB 2.0 comply with USB 2.0 Specification
If a USB hub or device supports USB 2.0, it must comply with the Universal Serial Bus Specification, Revision 2.0. Host controllers providing USB 2.0 functionality must comply with the Enhanced Host Controller Interface Specification for Universal Serial Bus 2.0.
B2.6.4.7 DELETED
This requirement does not apply for hubs integrated into USB keyboards or into mobile systems. To minimize USB power consumption requirements, bus-powered hubs must provide ports that can be individually power switched.
This requirement does not apply for hubs integrated into USB keyboards.
Mobile PC Note: This requirement does not apply for hubs integrated into mobile systems.
|
axborotlarni ko‘rsatkichlari bo‘yicha qidirish

162
163
tomosha qilish yoki kompyuterga ko‘chirib olish uchun, avvalo,
keraklisini qidirib topish zarur.
Musiqa va video materiallari ustida ham grafik (rasm) material-
lar kabi uning nomi yoki izohi bo‘yicha qidiruv olib borish mumkin.
Bunda musiqa va filmlarni qidirib topish uchun qidiruv tizimi may-
doniga materialning nomi yoki uning izohiga taalluqli biror jumla
kiritiladi va qidiruv tizimi ishga tushiriladi. Shundan so‘ng qidiruv
tizimi tomonidan kiritilgan jumlaga mos keluvchi musiqa va vi -
deo materiallar joylashgan veb saytlarning ro‘yhati shakllantirila-
di. Ro‘yxatdagi veb saytlar foydalanuvchi tomonidan birin-ketin
ko‘rib chiqiladi va kerakli materiallar kompyuterga saqlab olinadi.
internet explorer dasturidan chiqish

170
171
Masalan, quyidagi so‘rov:
abc + ABCD – mm + «Sahifa»
abc, Abc, ABC (shunga o‘xshash) va
ABCD so‘zlari bo‘lgan.
mm, MM (va shunga o‘xshash) so‘zlari bo‘lmagan hamda «sahifa»
jumlasi bo‘lgan barcha sahifalarni topish, yoki qidiruv sistemala-
r idan foydalanish mumkin. Masalan, juda qulay va taniqli Yahoo
sistemasidan foy dalanishingiz mumkin. Buning uchun manzillar
maydoniga www. yahoo. com manzilini kiritib
Enterni bosish ke-
rak.
So‘rov natijalari ro‘yxat shaklidagi ilovalar va ularning kichi-
kroq tavsifi bo‘ladi. Unda ma’lumotlar bo‘limlarga, bo‘limlar esa
bo‘linmalarga bo‘lingan bo‘ladi.
Masalan, yangi kitoblar bilan tanishmoqchi bo‘lsangiz, kerakli
satrga sichqoncha tugmachasini bosishingiz yetarli. Ekranda ki-
toblar ro‘yxatining qisqacha tavsifi bilan keltiriladi.
Sahifaning o‘rtasida bo‘sh yo‘l joylashgan bo‘lib, bu
Search tug-
machasi maydonidir. Unda mavzu nomini kiritish va qidiruv nati-
jasini olish mumkin. Pastda esa shu informatsion ombori bo‘limlari
nomlari keltiriladi.
Masalan,
Arts Architecture and Photography bo‘ linmalaridan
iborat. Bu bo‘linmalarda qidiruv sahifasi, tematik qidiruv sistema-
si, Yahoo ilovalari, sport, ob-havo va boshqalar bor.
B10.1.3 General Storage - Quality

|
B10.1.3 General Storage - Quality
|
bet | 149/188 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #429 |
WHQL Test Specification References:
Chapter 10: ATA/ATAPI Test Specification
B10.1.3.1 Pass all WHQL tests - See B1.3.
See “Storage Controllers and Devices” in the HCT documentation.
B10.1.3.2 - See B10.1.3.1, B10.1.4.7 B10.1.3.3 - See B10.1.3.1 B10.1.4.1 DELETED – See B1.4.4 B10.1.4.2 Bootable controller supports El Torito No Emulation mode; option ROM supports INT 13h Extensions
SCSI host adapters with boot ROMs must support the current No Emulation mode of the “El Torito”–Bootable CD-ROM Format Specification, Version 1.0 and the BIOS Boot Specification, Version 1.01.
The INT 13h Extensions ensure correct support for high-capacity drives, and consistent drive-letter mapping between real mode and protected mode. Support for the fixed-disk access subset of INT 13h Extensions must be provided in the system BIOS and in any option ROMs for storage devices that include BIOS support. The INT 13h Extensions are defined in the “Layered Block Device Drivers” section of the Windows DDK.
The intent of the requirement for media status notification is for devices to support the commands of the implemented bus interface so the operating system can detect when a media event has taken place. The requirements for removable storage devices are defined in the following table; they apply either to single LUN devices or to devices that are part of a Multiple LUN device.
A CD-R/RW drive must support the following Get Event/Status Notification commands:
Operational Change Request/Notification
External Request
Media Request
Device Busy
The following list shows the required specifications for implementing media status notification, depending on device type.
|
| |
Zahiriddin muhammad bobur nomidagi

|
Zahiriddin muhammad bobur nomidagi
|
Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 27,5 Kb. | | #263343 |
Bog'liq kirish (2)
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BOBUR NOMIDAGI
ANDIJON DAVLAT UNIVERSITETI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMPYUTER INJINIRINGI FAKULTETI
KOMPYUTER INJINIRINGI KAFEDRASI
5330501-Kompyuter injiniringi ta’lim yo‘nalishi bitiruvchisi
No‘monjonova Odinaxon Otabek qizining
"Ma’lumotlar ustida statistik matematika amallarini numpy yordamida oson bajarish"
MAVZUSIDAGI
BITIRUV MALAKAVIY ISHI
Ilmiy rahbar: B.Ro‘zimov
Andijon-2024
Mundarija:
Kirish ………………………………………………………………………….....3
I-BOB.Mashinali o`qitishda sinflashtirish algoritmlari…………………...…4
1.1. Mashinali o`qitish uchun zaruriy kutubxonalar va dasturiy muhitlar……..4
1.2. Overfitting, Underfitting va model generalization tushunchalari nima.......6
1.3. Sinflashtirish va sinflashtirish algoritmlarining turlari…………………..…8
1.4. Sinflashtirish modelini baholash…………………………………………...12
1.5. Sinflashtirish algoritmiga doir misollar…………………………………...17
II-BOB. Zamonaviy dunyoda ma’lumotlar va ularga ishlov berish……….19
2.1. Zamonaviy dunyoda ma’lumotlarning ahamiyati………………….……..20
2.2.Ma’lumotlarning turlari va Big data tushunchalari…………………..........21
2.3. Ma’lumotlarni dastlabki qayta ishlashi va uning muhimligi…………….....22
III-BOB. Numpy moduli va uning imkoniyatlari……………………………23
3.1.Numpy modulidan foydalanish……………………………………………..23
3.2.Numpy yordamida turli xil statistik funksiyalarni qo’llash………………...26
3.3.Chiziqli regressiya, ko`p o`zgaruvchili regressiya………………………....28
Xulosa…………………………………………………………………………..41
Foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………………....43
|
| |
2. avtOMatLashtiriLGan - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

12. 2. avtOMatLashtiriLGan
axbOrOt-KutubxOna tarKibi
har qanday axborot-kutubxona muassasa sifatida aniq bo‘lim-
lardan tashkil topadi. har bir bo‘lim bajaradigan ishlar avvaldan
238
239
belgilab qo‘yiladi. Bunda axborot-kutubxonaning bosh maqsa-
di kitobxonlarga kerakli adabiyotlarni berish va axborot xizma-
ti ko‘rsatishdir. Agarda bu ishlardan biri bajarilmasa yoki chala
bajarilsa, ish sifati pasayib ketadi, kutubxonachilarning faoliyat
ko‘rsatishi qiyinlashadi, kitobxonlar esa kerakli axborotlarni tezda
ololmaydilar, zarur xizmat turlaridan ham foydalana olishmaydi.
Demak, axborot-kutubxona faoliyatining samaradorligi uning
tarkibidagi bo‘limlarda ishning to‘g‘ri taqsimlanishiga bog‘liq
bo‘ladi.
Avtomatlashtirilgan kutubxona (AK) – bu kutubxona ishini
tashkil etishning ilg‘or shakli hisoblanadi. AK xizmat ko‘rsatish
imkoniyatlarini kengaytirib, kitobxon larga tezkorlik bilan xizmat
ko‘rsatishni ta’minlaydi.
har qanday tizim shunday qismlardan iboratki, ularsiz tizim
faoliyat ko‘rsata olmaydi. Agarda tizim qismlaridan biri bo‘lmasa
yoki qoniqarsiz ishlasa, u holda tizim o‘z oldiga qo‘yilgan bosh
vazifani bajara olmaydi.
AK tizimining qismlari yoki uni tashkil etuvchilari nimalardan
iborat? Tizim faoliyatini ta’minlab turuvchi quyidagi qismlarni
ajratib ko‘rsatish mumkin:
til taminoti
– AKda ishlatiladigan til vositalari majmuyi. TT
o‘z ichiga atamalar, tushunchalar, yuqori darajadagi tillarni, kod-
lashtirish tillarini va bibliografik axborot tavsifini oladi.
axborot ta’minoti
– axborot massivlari majmuyi, bibliografik
axborotlar tasnifi va kodlashtirish, bib liografii formatlar, ma’lumot-
lar bazasi.
Axborot va til ta’minotini bir-biridan ajratish mumkin emas. Bu
ikkalasini axborot til ta’minoti sifatida birlashtirish mumkin.
texnik ta’minot
– axborot-kutubxona jarayonlarini mexanizat-
siyalashtirish va avtomatlashtirishga mo‘ljallangan texnik vositalar
(shaxsiy kompyuterlar, orgtex nika, serverlar, printerlar va h. k.)
majmuyi.
Axborot-kutubxonaning texnik ta’minoti o‘z ichiga texnik vo-
sitalar kompleksi (EhM, tashqi qurilmalar, terminallar, abonent
punktlari, aloqa vositalari)ni oladi. Bu vositalar yordamida kutub-
238
239
xonada axborotlar yig‘iladi, saqlanadi, qayta ishlanadi, qidiriladi
va uzatiladi. Bulardan tashqari, adabiyotlarni jo‘natish va qabul qi-
lishga mo‘ljallangan texnik qurilmalar ham texnik ta’minot tarkibi-
ga kiradi.
|
deytefon aloqada - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

230
231
xii bOb. axbOrOt-KutubxOna
MuassasaLarini avtOMatLashtirish
12. 1. hozirgi kunda axborot-kutubxona muasasalarini avtomatlash-
tirish holati.
12. 2. Avtomatlashtirilgan axborot-kutubxona tarkibi.
12. 3. Axborot-kutubxonalarni avtomatlashtirish.
Mavzuning maqsadi
: axborot-kutubxona muassasalarini avtomat-
lashtirish ahamiyati, axborot-kutubxonalarni avtomatlashtirish, avtomat-
lashtirilgan axborot-kutubxonaning tarkibi, audiopochta, videokonferen-
siyalar tashkil etish kabi bilimlarni yetkazish va ulardan mustaqil foyda-
lanishga o‘rgatishdan iborat.
hosting xizmati va axborotlarni joylashtirish

hosting xizmati va axborotlarni joylashtirish. Foydalanuvchi
veb sahifalarini Internet provayderi (hosting provayderi) serverida
joylashtirish va joriy qilish amali hosting deb ataladi. Hosting so‘zi
to‘laqonli ikki tomonlama aloqa bilan ta’minlangan tarmoqdagi
kompyuterni bildiruvchi host so‘zidan olingan. hosting xizmati
pulli va tekin hamda oddiy va mukammallashgan bo‘lishi mumkin.
hosting xizmati quyidagi imkoniyatlarni taqdim etishi zarur:
1) axborot makoni;
2) Internet kanalining o‘tkazish qobiliyati (kengligi);
3) fayllarni boshqarish usullari;
4) standart skriptlar to‘plami;
5) server tomonidan dasturlash mumkinligi;
6) serverda ma’lumotlar bazalaridan foydalanish;
7) bir yoki bir necha pochta qutilarini tashkil etish;
8) uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash.
proksi xizmati, anonim proksilar va ularning vazifalari, ijobiy va salbiy tomonlari. Proksi – kompyuter tarmog‘i xizmati-
dir. Bunda proksi xizmati orqali kompyuter tarmoqlari mijozlariga
boshqa tarmoq xizmatlaridan bevosita foydalanish imkoni beriladi.
Mijoz avval proksi serverga ulanadi va u orqali boshqa serverda
joylashgan biron-bir resursga murojaat qiladi. Bunga misol tariqa-
sida shuni keltirish mumkinki, ko‘pgina hollarda kompyuter tar-
moqlaridagi bir guruh foydalanuvchilar yagona Internetga ulangan
kompyuter orqali kompyuter xizmatlaridan foydalanishadi.
Ba’zi hollarda mijoz so‘rovi yoki server javobi proksi server
tomonidan muayyan maqsadlarda o‘zgartirilishi yoki to‘xtatilishi
mumkin. Proksi server, shuningdek, mijoz kompyuterini ba’zi tar-
moq hujumlaridan himoyalashga imkon beradi.
anonim proksi serverlar (anonymous proxy servers).
172
173
Anonim proksi serverlar ba’zi manzillarni berkitish yoki biror huj-
jatlarni olishda o‘zini oshkor qilmaslik imkonini beradi.
WWW. uz milliy axborot qidiruv tizimi

164
165
WWW. UZ katalogi foydalanuvchilari o‘zlariga kerak bo‘lgan
saytni reja bo‘yicha (iqtisod, OAV, madaniyat va boshqalar) qidirish
orqali tezroq topishlari mumkin. Katalog har kuni qidiruv tizimin-
ing faol foydalanuvchilari tomonidan yangi saytlar bilan boyitib
boriladi.
Shu bilan birga, WWW. UZning har bir foydalanuvchisi «Top-
reyting» bo‘limiga kirib, barcha ro‘yxatga olingan saytlar reytingini
ko‘rishi, «Jamlangan statistika» bo‘limida esa ularning statistikasi
bilan tanishib chiqishi mumkin.
Ma’lumotlarni to‘plash - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

218
219
Ma’lumotlarga ishlov berish. Ma’lumotlardan axborot-ku-
tubxona faoliyatida axborot yaratish uchun quyidagi namunaviy
operatsiyalardan foydalaniladi:
– tasniflash yoki guruhlash. Dastlabki ma’lumotlar, odatda, bir
yoki bir nechta belgidan iborat bo‘lgan kodlar shaklida bo‘ladi.
Obyektlarning muayyan belgilarini ifodalovchi bu kodlardan yo-
zuvlarni identifikatsiya qilish va guruhlash uchun foydalaniladi;
– saralash, uning yordamida yozuvlarning ketma-ketligi tartibga
solinadi;
– arifmetik va mantiqiy operatsiyalarni o‘z ichiga oladigan hi-
soblashlar. Ma’lumotlar ustida bajariladigan bu operatsiyalar yangi
ma’lumotlarni olish imkonini beradi;
– yiriklashtirish yoki agregatlash. Bu ma’lumotlarning miq-
dorini kamaytirish uchun xizmat qiladi va yakuniy yoki o‘rtacha
qiymatlarni hisoblash shaklida amalga oshiriladi.
Ma’lumotlarni saqlash. Ko‘plab ma’lumotlarni keyinchalik
ulardan shu yerning o‘zida yoki boshqa darajalarda foydalanish
uchun operatsion faoliyat darajasida saqlab qolish zarur bo‘ladi.
Ularni saqlash uchun ma’lumotlar bazasi yaratiladi.
hisobotlarni (hujjatlarni) yaratish. Ma’lumotlarga ishlov
berish axborot texnologiyasida axborot-kutubxona xodimlari va
rahbariyat, shuningdek, tashqi boshqaruv uchun hujjatlar yaratish
zarur bo‘ladi.
Buning ustiga, bunday hujjatlarni axborot-kutubxona faoliyati
va o‘tkazilgan tadbirlar munosabati bilan bir marta yoki davriy
ravishda har oy, yil choragi yoki yilning oxirida tayyorlash kerak
bo‘ladi.
Oziq beruvchi baland tanali, buta va intensiv tutzorlar

242
tutlarga xech qanday shakl berilmaydi, sababi ipak qurtini boqish davrida vaqt
yetishmaydi, so’ngra barg qirquvchini o’zi bilmaydi, nechta novda va qancha
balandlikda qoldirib qirqishni shuning uchun eng yaxshisi yakka qator qilib,
baland tanali tutzorlardagi tutlarni ekilgandan boshlab shakl berish kerak, ana
shunda 6 kallakli 2 yarusli, 12 kallakli 3 yarusli tutlar o’stirishi mumkin.
Bunday shakl berilgan tutlar kuchli bo’ladi, kassallan-maydi, barg hosili
sifatli va mo’l bo’ladi.
Demak, birinchi yoki ikkinchi yili 3 ta shoxda 2 tadan novda qoldirib,
qolganini yulib olib ipak qurti uchun foydalaniladi, kelgusi yili bunday tutlarni
shu holatda qoldirilsa, 6 kallakli bo’ladi, agarda yana shakl berish davom
ettirilsa, 6 ta novda yana 2 tadan baquvvat o’sgani qoldirilsa 3 yarusli 12 kallakli
tut bo’ladi. Xozirgi paytda respublikamizda shakl berilgan tutlar qancha bor desa,
biron kishi aniq ayta olmaydi, har bir viloyatda barmoq bilan sanay oladigan
darajada mavjud. Demak tutlarga shakl berishni har bir xo’jalikda 1 yoki 2 ta
kishi shug’ullansa yetarli.
Mashhur internet qidiruv tizimlari

164
165
Bundan tashqari, Internet tarmog‘ida ma’lum sohada ishlaydigan
ixtisoslashgan qidiruv tizimlari ham mavjud. Bulardan eng omma-
boplari:
«Ktotam» – insonlar to‘g‘risidagi axborotlarni qidirishga
mo‘ljallangan yangi turdagi axborot qidiruv tizimi. Bunda kishilar-
ni ismi, sharifi, familiyasi, kasbi, lavozimi va unvoni bo‘yicha ham-
da tashkilot va boshqa kishilar orqali topish mumkin.
«tagoo» – musiqalarni qidirishga mo‘ljallangan qidiruv tizimi.
Boshqa qidiruv tizimlariga nisbatan ushbu tizim o‘zining kengay-
tirilgan musiqa bazasidan va boshqa saytlarning MP3 resruslaridan
qidirib ularning ro‘yxatini shakllantiradi. So‘rovda musiqa nomini,
uning ijrochisini hamda albom nomlarini ham kiritish mumkin.
«truveo» – Internetning turli resurslaridagi videomateriallarni
qidirishga ixtisoslashgan axborot qidiruv tizimi. Bu tizim orqali on-
layn video hamda teledasturlar namoyishlarini ham qidirib topish
mumkin.
«Kinopoisk» – filmlar to‘g‘risidagi axborotlarni qidirish tizimi.
Qidiruv vaqtida filmning nomi, chiqqan yili, janri, ishlab chiqqan
davlat nomi, kompaniya nomi, aktyorlar ismlari hamda rejissyorlar
va senariy mualliflari ism-shariflaridan ham foydalanish mumkin.
«ebdb» – elektron kutubxonalardan kitoblarni qidirishga ixti-
soslashgan axborot qidiruv tizimi. Ushbu saytning ma’lumotlar ba-
zasida elektron ko‘rinishda tarqatiladigan adabiyotlarning ko‘plab
turlari to‘plangan. Qidiruv natijalari kitob nomlari bo‘yicha guruh-
lanadi.
«ulov-umov» – rezume va vakant joylarni qidirish tizimi. Bun-
da qidiruv jarayonida karyera va ishga bag‘ishlangan hamda ijti-
moiy tarmoq va boshqa saytlar vakansiyalari tekshiriladi va ro‘yxa-
ti shakllantiriladi.
2. teLeKOMMuniKatsiOn - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

224
225
lishda ham (poludupleks rejim) ishlay oladi. Modemlar konstruksi-
yasiga ko‘ra tashqi qurilma sifatida bo‘lishi yoki kompyuter ichiga
o‘rnatilgan bo‘lishi mumkin. Undan tashqari, bugungi kunda sim-
siz ishlaydigan flesh modemlar ham mav-
84- rasm. flesh modem.
jud bo‘lib, ular ma’lum bir masofada ax-
borotlarni bir nuqtadan ikkinchi nuqtaga
uzatish qobiliyatiga ega.
Axborot texnologiyasi boshqa har
qanday texiologiyalar kabi quyidagi ta-
lablarga javob berishi kerak:
– axborotga ishlov berishning barcha jarayonini bosqichlar
(fazalar), operatsiyalar, amallarga bo‘lishning yuqori darajasini
ta’minlash;
– maqsadga erishish uchun zarur bo‘lgan elementlarning barcha
to‘plamini ishga solish;
– doimiy xarakterga ega bo‘lish. Texnologik jarayonning bos-
qichlari, amallari va operatsiyalari standartlashtirilgan va unifi-
katsiyalashtirilgan bo‘lishi mumkin, bu axborot jarayonlarini maq-
sadli boshqarishni samarali amalga oshirish imkonini beradi.
Nazorat savollari - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

220
221
jo‘natuvchi, xabar (axborotning o‘zi), ka nal (axborotni uzatish
vositasi) va qabul qiluvchi. Ana shu tarkibiy qismlar bir-biri bilan
hamohang ishlashi, axbo rot ma’nosini yo‘qotmasligi kerak. Ax-
borot almashi nuv jarayonida har ikki tomon (jo‘natuvchi va qabul
qiluv chi) faol rol o‘ynaydi. Agar rahbar qo‘l ostidagilarga topshiriq
bersa, shuning o‘zi axborot almashish boshlandi degan gap. Ax-
borot almashish samarali bo‘lishi uchun xodim o‘z rahbariga top-
shiriqni qanday tushungani haqida xabar berishi, rahbar esa undan
nimalar kutishini aytishi kerak. Topshiriqning o‘zi qanday qo‘yili-
shi (to‘g‘rirog‘i, axborot) va axborotni uzatish vositasi muhim aha-
miyatga ega. Agar bir tomon axborotni taklif etsa, ikkinchi tomon
uni hech qanday to‘siqsiz qabul qilsa, axborot almashgan hisobla-
nadi. Shuning uchun kommunikatsiya jarayoniga juda katta e’tibor
berish kerak. hozirgi paytda eng muhim kom munikatsiya vositasi
sifatida kompyuterlar xizmat qilmoqda. Bozor munosabatlariga
o‘tilishi kompyuterlashtirish ahamiyatini keskin oshirib yubordi.
Xalqaro amaliyot iqtisodni kompyuterlar yordamida boshqarishni
afzal ko‘rmoqda. Kompyuterlar yordamida axborot to‘planadi, das-
turlar tuziladi, ma’lumotlar banki hosil qilinadi. Barcha axborotlar
tez tayyorlanadi va tarqatiladi.
Kommunikatsiya – signalning uzatuvchidan qabul qiluvchiga
biror vosita orqali uzatilishidir. Signal esa, o‘z navbatida, ma’lu-
mot va axborotdan tashkil topgan xabardir. Signal, albatta, biror-bir
aloqa vositasi yordamida uzatiladi. Yuboruvchi va qabul qiluvchi
o‘rtasida signal tashuvchi har qanday narsa aloqa vositasi hisobla-
nishi mumkin. Insonlar so‘zlashganda, gapirayotgan kishi (yubo-
ruvchi) signallarni yuborishda aloqa vositasi sifatida havodan foy-
dalanadi.
Ma’LuMOtLarGa ishLOv berish

218
219
– ma’lumotlarga ishlov berish bo‘yicha axborot-kutubxonada
zarur masalalarni bajarish. har bir axborot-kutubxona o‘zining
faoliyati to‘g‘risidagi ma’lumotlarga ega bo‘lishi va bunday ma’lu-
motlarning axborot-kutubxonada saqlanishi qonun bilan belgilab
qo‘yilgan, ulardan axborot-kutubxonada nazoratni ta’minlash va
saqlab turish vositasi sifatida foydalanish mumkin. Shuning uchun
har
qanday axborot-kutubxonada, albatta, ma’lumotlarga ishlov
berishning axborot tizimi bo‘lishi va tegishli axborot texnologiyasi
ishlab chiqilgan bo‘lishi shart;
– faqat yaxshi tuzilgan va ular uchun algoritm ishlab chiqilishi
mumkin bo‘lgan
masalalarni hal qilish;
– ishlov berishning standart protseduralarini bajarish.
Mavjud standartlar ma’lumotlarga ishlov berishning namunaviy
protseduralarini belgilab beradi va barcha turdagi tashkilotlar
uchun ularga rioya qilishni belgilab qo‘yadi;
– ishlarning asosiy hajmini imkon qadar kam odam ishtirokida
avtomatik
rejimda bajarish;
– mufassal ma’lumotlardan foydalanish. Axborot-kutubxona
faoliyati to‘g‘risidagi yozuvlar taftish o‘tkazishga imkon beradigan
darajada mufassal xarakterga ega. Taftishlar jarayonida axborot-
kutubxona faoliyati xronologik tartibda faoliyatining boshlanish
davridan oxirgi davrigacha va oxirgi davridan boshlanish davriga-
cha tekshiriladi;
– voqealarning xronologiyasiga
diqqatni qaratish;
– muammoni hal qilishda boshqa darajadagi mutaxassislar to-
monidan yordam berilishini talab qilish.
Ma’lumotlarga ishlov berishda ATning asosiy tarkibiy qismlari
quyidagilar hisoblanadi:
-rasm. Tut qalamchasini tayyorlash tartibi

236
tut qalamchalarini bahorda shira harakati boshlanguncha qadar tayyorlangani
ma’quldir.
Qalamchalarni ekish oldidan ko’mib qo’yish. Xibbimov ma’lumoti
bo’yicha (1979), mart oyining birinchi o’n kunligida qalamcha tayyorlanadigan
ona tutzordan bir yillik novdalar qirqib olinib ular ochiq yerga o’tkazishga qadar
uch-to’rt hafta davomida nam tuproqka 50-60 sm chuqurlikda ko’milib saqlanadi.
Bu esa qalamchalarni ekish muddati, qachon tuproqning harorati 18-20 S’ ni
tashkil etganida ma’qul bo’ladi.
Tut qalamchalari yotiq holatda va qiya qilib ekiladi. qalamchalarni yotiq
holatda ekish uchun ularning uzunligi 30-40 sm, qiya qilib ekilganida 15-20 sm
bo’lishi kerak. qalamchalar yerga ekilgandan keyin 10-15 kun o’tgach kesilgan
pastki qismida qadoq hosil bo’la boshlaydi. qalamchalarning kambiy to’qimasi-
dan dastlabki sariq rangdagi ingichka ildizchalar hosil bo’ladi.