nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Zararli dasturiy vositalarni himoyalash usullari

|
Zararli dasturiy vositalarni himoyalash usullariBog'liq 1-mustaqil ish kiberxavfsizlik Zararli dasturiy vositalarni himoyalash usullari
1. Antivirus dasturidan foydalaning
Barcha foydalanadigan qurilmalaringizda doimo ishonchli antivirus dasturi
o’rnatilgan bo’lishi kerak. Bu sizning viruslar va boshqa zararli dasturlardan asosiy
himoyangizdir. Yangi tahdidlardan xabardor bo’lish uchun antivirus dasturini
muntazam yangilab turing. Windows tizimi Microsoft Defender deb nomlangan o’z
ichki bepul va ishonchli antivirus dasturiga ega. Microsoft Defender dasturini
sozlamalarini to’g’ri sozlash orqali qurilmangizni yanada yaxshiroq
himoyalashingiz mumkin.
2. Qurilmalaringizdagi dasturiy va apparat ta’minotini o’z vaqtida yangilab turing
Zararli dastur dasturiy ta’minotdagi zaifliklarni topadi va ular orqali
qurilmalaringizga zararlantiradi. Xakerlar va jinoyatchilar doimo ana shunday
zaifliklar ortidan izlanishdalar. Dasturiy ta’minot yaratuvchi tashkilotlar bu
zaifliklarni yangilanishlar bilan birga chiqarilgan xavfsizlik tuzatishlari bilan
bartaraf etadi. Shu boisdan, yangilanishlar o’z vaqtida o’rnatish juda muhim.
3. Havolalarni bosishdan oldin ularni tekshiring
Notanish odamlar yoki tashkilotlar tomonidan yuborilgan havolalarni hech qachon
bosmang. Shuningdek, olingan har bir havola salohiyatli xavfga ega deb hisoblang.
Hamkasbingiz, bank yoki siz foydalanayotgan ijtimoiy media xizmatidan elektron
xabar olganingizda, undagi havolani bosishga shoshilmang. Toʻliq veb-sayt
manzilini havola ustiga kursorni olib borib (ustiga bosmang) tekshiring. Shunda
qilib havolani bosish kerak yoki yo’qligini aniqlay olasiz. Shu bilan bir qatorda, sayt
haqiqiy ekanligiga amin bo’lish uchun brauzer oynasini ochib, manzilni to’g’ridan-
to’g’ri URL maydoniga kiritishingiz mumkin. Qisqartirilgan URL havolalardan
foydalanishda esa o’ta ehtiyot bo’ling. Qisqartirilgan havolaning ortidagi asl URL
havolani har doim tekshiring. Qisqartirilgan URL manzilini “dekodlash – ochib
ko’rish” uchun UnshortenIt kabi bepul onlayn xizmatidan foydalanishingiz mumkin.
4. Qalqib chiquvchi oynalarga ishonmang
Hammamiz ham Internetdan foydalanayotganimizda to’satdan qalqib chiqib,
kompyuterimiz zararlanganligi va uni himoyalash uchun zarur dasturni yuklab
olishimizni tavsiya qiladigan qalqib chiqivchi oynalarga duch kelganmiz. Bunday
tuzoqlarga ilinmang. Oqilona ish tuting.
|
| |
Axborotni foydalanuvchanligini ta’minlashda antivirus, IDS, IPS, TE

to‘plangan boy tajribaga ega. Kasperskiy laboratoriyasi barcha kategoriyali
klientlaming ehtiyojlarini hisobga oluvchi vimsdan, spamdan, xaker hujumidan
ishonchli himoyalashni ta’minlovchi keng ko‘lamli yechimlami taqdim etadi.
“Eset” kompaniyasi - vimsga qarshi dastur ta’minotini xalqaro ishlab
chiqamvchisi, kiberjinoyatchilikdan va kompyuter tahdidlaridan himoyalash
sohasidagi ekspert. Kompaniya dunyoning 180 ta mamlakatida vakillariga ega.
Ushbu kompaniya ma’lum va noma’- lum zarar keltimvchi dasturlarni detektirlash
va xavfsizlantirishga imkon bemvchi tahdidlami aniqlashning evristik usullarini
yaratish sohasining tashabbuskori hisoblanadi. Eset Nod 32 - Rossiyada vimsga
qarshi yechimlar ommabopligi bo‘yicha ikkinchi o‘rinda turadi, har bir uchinchi
kompyuter uning himoyasida.
Jozibadorlikmezonibo‘yichaekskursiyaob’ektlarinibaholashdanimagae’tiborb

98
d)
ob’ektningbetakrorligi,
binolar,
tarixiy-
madaniyyodgorliklarningo‘zigaxosliginazardatutiladi.
e)
ob’ektningtashqijilosi,
uniatrofdagibino-inshootlar,
landshaftbilanuyg‘unligiinobatgaolinadi.
5. Ekskursiyaxizmatiningasosiy ob’ektlariga to‘g‘rita’rifnibelgilang.
a)ushbuob’ektlarsizekskursiyamavzusiniyoritishmumkinbo‘lmaganob’ektlara
sosiyob’ektlarhisoblanadi.
b)
asosiyob’ektlar-
alohidaepizod,
fakt,
detallarnitushuntiribberishgayordamberadi.
d) asosiyob’ektlar- ekskursiyaishtirokchilarixohlamasako‘rsatilmaydi.
e) barcha tarixiy ob’ektlar asosiy ob’ektlardir.
6. Ekskursiyaxizmatiningqo‘shimchaob’ektlarigato‘g‘rita’rifnibelgilang.
a)
qo‘shimchaob’ektlar-
alohidaepizod,
fakt,
detallarnitushuntiribberishgayordamberadi.
b)
ushbuob’ektlarsizekskursiyamavzusiniyoritishmumkinbo‘lmaganob’ektlarqo‘shimc
haob’ektlarhisoblanadi.
d) ekskursiyadaqo‘shimchaob’ektlartushunchasimavjudemas.
e) barcha kichikhajmdagipredmetlarqo‘shimchaob’ektlardir.
Muloqotning perseptiv tomoni

|
Muloqotning perseptiv tomoni
|
bet | 5/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 71,15 Kb. | | #233645 |
Muloqotning perseptiv tomoni.
Muloqot jarayonida odamlar bir-birlari bilan ma’lumotlar almashib, o`zaro ta’sir ko`rsatibgina qolmay, balki bir-birlarini to`g`riroq va aniqroq anglashga, tushunishga va idrok qilishga harakat qiladilar. Bu tomon shaxsiy idrok va tushunish muammosi bilan bog`liqdir. Birgalikdagi faoliyat jarayonida shaxslarniig bir-birlarini to`g`ri tushunishlari na aniq idrok qilishlari muloqotning samarali bo`lishini ta’minlaydi. Rus psixologi A.A. Bodalev boshchiligidagi laboratoriya bir-birlarini idrok qilish mexanizmlarini aniqlash borasida qator psixologik qonuniyatlarni kuzatgan. Bunday mexanizmlarga:
identifikatsiya;
refleksiya;
stereotipizatsiya kiradi.
Identifikatsiya shunday psixologik hodisaki, bunda suhbatdoshlar bir-birlarini to`g`riroq idrok qilish uchun o`zlarini bir-birlarining o`rniga qo`yib ko`rishga harakat qiladilar.
Refleksiya muloqot jarayonida suhbatdoshning pozitsiyasidan, xolatidan turib, o`zini tasavvur qilishdir, ya’ni refleksiya, boshqa odamning idrokiga taalluqli bo`lib o`ziga birovning ko`zi bilan qarashga intilishdir.
Stereotipizatsiya odamlar ongida muloqotlar mobaynida shakllanib o`rnashib qolgan ko`nikib qolingan obrazlardan shablon sifatida foydalanish hollaridir.
Ijtimoiy stereotiplar har bir shaxsda u yoki bu guruhli kishilar haqida shakllangan obrazlardir. A.A. Bodalev va uning shogirdlari bunday stereotiplar ba’zan muloqotni to`g`ri yo`nalganligini ta’minlasa, boshqa hollarda esa undagi xatoliklarning sababi bo`lishi mumkinligini kuzatishgan. Idrok va tushunish borasidagi bunday xatoliklar kauzal atributsiya (lotinchasiga “kauza" — sabab, “atrebutsio" — bermoq, qo`shib bermoq ma’nosini bildiradi) deb ataladi.
Odamlarning bir-birlarini to`g`ri idrok etishlari ularning perseptiv, ya’ni hissiy bilish (idrok sezish) sohasiga aloqador bo`lsa, bir-birlarini tushunishi ularning tafakkur sohalariga bevosita bog`liq murakkab jarayondir. Boshqa odamni to`g`ri tushungan shaxs uning hissiy holatiga kira olgan hisoblanadi, boshqacha qilib aytganda, unda empatiya — birovlarning his kechinmalarini tushuna olish qobiliyati rivojlangan bo`ladi. Yuksak ongli, madaniyatli, “ko`pni ko`rgan" shaxsgina boshqalarni to`g`ri tushunishi, ularning mavqeida tura olishi mumkin.
|
| |
Muloqotning verbal, noverbal, paralingvistik ta’sir vositalari

|
Muloqotning verbal, noverbal, paralingvistik ta’sir vositalari
|
bet | 4/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 71,15 Kb. | | #233645 |
3. Muloqotning verbal, noverbal, paralingvistik ta’sir vositalari.
Odamlar muloqot jarayonida so`zlardan tashqari, ya’ni verbal vositalardan tashqari turli xil harakatlardan, qiliqlardan holatlardan, kulgu, ohanglar va boshqalardan ham foydalanadilar. Qiliqlar, mimika, ohanglar, to`xtashlar (pauza), hissiy holatlar, kulgu, yig`i, ko`z qarashlar, yuz ifodalari va boshqalar o`zaro muloqotning nutqsiz vositalari bo`lib, ular muloqot jarayonini yanada kuchaytirib, uni to`ldiradi, ba’zan esa nutqli muloqotning o`rnini bosadi, bunday vositalarni noverbal vositalar deyiladi.
Paralingvistik ta’sir - bu nutqning atrofidagi nutqni bezovchi, uni kuchaytiruvchi yoki susaytiruvchi omillar. Bunga nutqning baland yoki past tovushda ifodalanayotganligi, artikulyatsiya, tovushlar, to`xtashlar, duduqlanish, yo`tal, til bilan amalga oshiriladigan harakatlar, nidolar kiradi.
Demak, ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishda muloqotning barcha vositalariga, ayniqsa, nutqqa e’tibor berish kerak. Bolalarni ilk yoshlik chog`laridanoq nutq madaniyatiga o`rgatish, nutqlarini o`stirish choralarini ko`rish zarur.
Muloqotning interaktiv tomoni
Muloqotning bu xususiyati kishilarning muloqot jarayonida birgalikdagi faoliyatda bir-birlariga amaliy jihatdan bevosita ta’sir etishlarinn ta’minlaydi. Shu tufayli odamlar hamkorlikda ishlash, bir-birlariga yordam berish, bir-birlaridan o`rganish, harakatlar muvofiqligiga erishish kabi qator qobiliyatlarini namoyon etishlari mumkin. O`zaro muloqot va o`zaro ta’sir jarayonlarida shunday hatti-harakatlar obrazlari kishilar ongiga singib boradiki, ularni har bir kishi norma sifatida qabul qiladi. Muloqotga kirishgan kishilar doimo o`z xulq-atvorlarini, qolaversa, o`zgalarning xulq-atvorini nazorat qilib, harakatlarda bir-birlariga moslashadilar. Lekin gohida shaxsdagi rollarning ko`p bo`lishi rollarning ziddiyatiga olib kelishi mumkin. Masalan, pedagogning o`zi o`qitayotgan sinfda farzandi bo`lsa, dars paytida shunday ziddiyatni boshdan kechirishi mumkin, ya’ni bir vaqtning o`zida ham ota yoki ona, ham o`qituvchi rolini bajarishga majbur bo`ladi. Yoki xulqi yomon o`quvchining uyiga kelgan o`qituvchi bir vaqtning o`zida ham o`qituvchi, ham mehmon rollari o`rtasida qiynaladi.
O`zaro muloqot jarayonida bir odam ikkinchi odamga psixologik ta’sir ko`rsatadi. Bu ta’sir ikkala tomondan ham anglanishi yoki anglanmasligi mumkin. Ya’ni, ba’zan biz nima uchun bir shaxsning bizga naqadar kuchli ta’sirga ega ekanligini, boshqa biri esa, aksincha, hech qanday ta’sir kuchiga ega emasligini tushunib yetmaymiz. Bu esa pedagogikada muhim muammodir. Har bir pedagogning o`z ta’sir uslublari va ta’sir kuchi bo`ladi.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 23

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.11.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Tashkiliy axborotni muhofaza qilish Axborotni
qayta ishlash va uzatishning texnik vositalarini
himoya qilishni tashkil etish.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja
asosida
bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni yoritib
beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli
kichik
ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
1
1-Mavzu
Tashkiliy axborotni muhofaza qilish Axborotni qayta
ishlash va uzatishning texnik vositalarini himoya qilishni
tashkil etish.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 18

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish
bosqichlari va
vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv natijalarini
va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish shaklida
o‘tkazilishini va baholash mezomlarini ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd
etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor so‘rov
savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadi-
lar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2.
Guruhlar
ishini
baholaydilar,
o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun
vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 24

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish
maqsadida savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur
bo‘lsa
javoblarni
aniqlashtiradi,
qo‘shimchalar qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3.Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom
etishini e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga
bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni
daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich.
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 19

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.9.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha
o‘quv mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Axborotni huquqiy himoya qilish
Axborotni muhofaza qilish
Davlat tizimini tashkil etish.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni yoritib
beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli
kichik
ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
9-Mavzu
A
xborotni huquqiy himoya qilish Axborotni muhofaza
qilishning davlat tizimini tashkil etish
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 182

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 182/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Bunday parol qo'lga kirishi bilan kompyuterga odatdagi
foydalanuvchi kabi kompyuterga va tarmoqqa bildirmay kirishning turli
usullaridan foydalanadilar. Garchi bu vosita niyati buzuq kimsalar
tomonidan ishlatilsa ham bu tizim administratori uchun ham foydalidir.
Tizim administratorlari davriy tarzda bunday dasturlarni o'zlarining
shifrlangan fayllariga nisbatan o'z vaqtida bardoshi bo'sh parollarni
o'zlari topib tegishli chora ko'rib qo'yishlari lozim.
Jangovor muloqot o'rnatuvchilar(war dialer)ga nisbatan ziyrak
bo'lish lozim. Foydalanuvchilar ko'pincha tashkilot tarmog'i himoyasi
vositalarini chetlab o'tib o'z kompyuterlariga keladigan telefon
qo'ng'iroqlari qabul qilib olishga ruxsat beradilar. Ular ba'zan Ishdan
qaytish oldidan modemni ulab kompyuterni uydan turib modem orqali
unga ulanib tarmoqdan foydalanishni ko'zlab o'z dasturlarini shunga
sozlab ketadilar. Tajovuzkorlar jangovar muloqot o'rnatuvchi
dasturlardan foydalanib ko'plab telefon nomerlariga qo'ng'iroq qilib
ko'radilar va shu tariqa chetdan modem orqali kirishga yo'l qoldirgan
bunday tarmoqlarga suqulib kirib tajovuz uyushtiradilar.
Foydalanuvchilar
ko'pincha
o'z
kompyuterlarini
o'zlari
konfiguratsiyalashlari tufayli bunday kompyuterlar tajovuzlardan yomon
himoyalangan bo'ladilar va tarmoqqa tajovuz qilishga yana bitta
imkoniyat tug'diradilar. Tizim administratorlari jangovor muloqot
o'rnatuvchilardan muntazam suratda foydalanib o'z foydalanuv-
chilarining telefon raqamlarini tekshirib turishlari va unga mos qilib
konfiguratsiyalangan kompyuterlarni o'z vaqtida topib chorasini
ko'rishlari lozim. Tijoratli va bepul tarqaltiladigan jangovor muloqot
o'rnatuvchi dasturlar mavjud.
Xavfsizlikka oid tavsiyalar (security advisories)dan o'z vaqtida
xabordor bo'lib, ularga amal qilish lozim. Xavfsizlikka oid tavsiyalar –
kompyuter jinoyatlariga qarshi kurash guruhlari va dastur ishlab
chiqaruvchilar tomonidan yaqin orada payqalgan dasturning qaltis
joylari haqida e'lon qilinadigan ogohlantirishlar. Tavsiyalar juda foydali
bo'lib, o'qish uchun juda kam vaqt oladi va payqab qolingan qaltis joylar
tufayli yuzaga kelishi mumkin bo'lgan eng jiddiy xavf-xatarlardan ogoh
etadi. Ular xavf-xatarni ifodalab uning oldini olish uchun maslahatlar
beradi. Ularni qator joylardan olish mumkin. Ikkita eng foydali bo'lgan
tavsiyalar kompyuter jinoyatlariga qarshi kurash guruhi e'lon qilib
turadigan tavsiyalar bo'lib CIAC va CERT saytlaridan olish mumkin.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 30

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni
daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 183

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 183/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Xavfsizlik bilan bog'liq hodisalarni tekshirish guruhi muntazam
faoliyat olib borishi lozim. Har qanday tarmoqda ham xavfsizlik billan
bog'liq hodisalar sodir bo'lib turadi(yolg'on trevoga bo'lsa ham).
Tashkilot xizmatchilari avvaldan u yo bu holda nima qilishni
bilishlari shart. Qaysi hollarda huquqiy-himoya organlariga murojaat
qilish kerak, qaysi hollarda kompyuter jinoyatlariga qarshi kurash
guruhini chaqirish va qaysi hollarda tarmoqni Internetdan uzib qo'yish
kerak va ahamiyatli serverning qulfi buzilganda nima qilish kerak. CERT
AQSH doirasida bu borada maslahatlar beradi. FedCIRC AQSH jamoat
va davlat tashkilotlariga maslahatlar berish uchun mas'uldir. Harbir
davlatda bunday maslahat olish joylari bo'lishi maqsadga muvofiqdir.
Kompyuter tajovuzlariga oid qo'shimcha ma'lumotlar tajovuz
uyushtirish mo'ljallangan ayrim dasturlarga bag'ishlangan quyidagi
maqola dan topilishi mumkin.
Kompyuter xavfsizligi bo'yicha umumiy axborot quyidagi
manzillardan olinishi mumkin:
NIST Computer Security Resource Clearinghouse
Federal Computer Incident Response Capability
Center for Education and Research in Information Assurance and
Security
Carnegie Mellon Emergency Response Team
Bugungi kunda axborot xavfsizligini ta'minlashda an'anaviy
qo'llanilib kelingan yondoshuvlar va vositalar yetarli bo'lmay qoldi.
Bunday sharoitda axborot himoyasining eng ishonchli va sinalgan usuli
bo'lgan kriptografiyaning ahamiyati yanada oshdi. Quyida Internet va
Intranetda axborot himoyasining kriptologiya yo'nalishi haqida batafsil
to'xtalamiz.
5. SIMMETRIK VA NOSIMMETRIK KRIPTOGRAFIK TIZIMLAR
Kriptografik tizim, yo qisqacha, kriptotizim shifrlash ham shifrni
ochish algoritmlari, bu algoritmlarda ishlatiladigan kalitlar, shu kalitlarni
boshqaruv tizimi hamda shifrlanadigan va shifrlangan matnlarning
o'zaro bog'langan majmuasidir.
Kriptotizimdan foydalanishda matn egasi shifrlash algoritmi va
shifrlash kaliti vositasida avvalo dastlabki matnni shifrlangan matnga
o'giradi. Matn egasi uni o'zi foydalanishi uchun shifrlagan bo'lsa (bunda
kalitlarni boshqaruv tizimiga hojat ham bo'lmaydi ) saqlab qo'yadi va
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 20

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish
bosqichlari va
vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv natijalarini
va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish shaklida
o‘tkazilishini va baholash mezomlarini ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi.
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd
etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor so‘rov
savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2.
Guruhlar
ishini
baholaydilar,
o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun
vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 21

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.10.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Federal qoidalar: qonunlar, qoidalar, standartlar.
Mahalliy qoidalar: qoidalar, buyruqlar, ko'rsatmalar.
Axborotga egalik huquqini tartibga solishda
me'yoriy-huquqiy bazaning vazifalari.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni yoritib
beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv
qo‘llanma,
proektor,
slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
10-Mavzu
Federal qoidalar: qonunlar, qoidalar, standartlar. Mahalliy
qoidalar: qoidalar, buyruqlar, ko'rsatmalar. Axborotga
egalik huquqini tartibga solishda me'yoriy-huquqiy
bazaning vazifalari.
|
| |
Rigid suhbatdosh - Muloqotda psixologik ta’sir masalalari Reja: Kirish

|
Muloqotda psixologik ta’sir masalalari Reja: Kirish
|
bet | 3/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 71,15 Kb. | | #233645 |
Rigid suhbatdosh esa uning aksi. Bunday shaxs qatiyatli, dadil bo`lsa ham,
bir faoliyat turidan ikkinchisiga ko`chishi juda qiyin, u ma’lum muddatni
talabqiladn.
Dominant va tobe toifali shaxslar
Dominant tip muloqot jarayonida sira ham boshqalardan past kelishni
xohlamaydi, savol berilsa, xohlasa javob beradi, bo`lmasa, indamasligi ham
mumkin. U doimo suhbatdoshga ta’sir ko`rsatishi, uning bo`ysunishini xohlaydi. Unda egoizm hissi kuchli,
Tobe tipli shaxs esa suhbatdoshning qarashlariga moslashadi, doimo yon
berishga tayyor, shuning uchun u kam janjallashadi, lekin yomon ko`rib qolgan odami bilan umuman gaplashmaydi. Suhbat sharoitidagina u asta-sekin o`zining dadilligini ko`rsatishi, ochiq gaplashishi, ba’zan e’tirozlar bildirishi mumkin
Mavzu yuzasidan qisqacha xulosa:
Ushbu mavzuda shaxsning ijtimoiy munosabatlarda mavqei, roli,
ustanovkalari, talablar tizimi, ijtimoiylashuvi xususiyatlari, muloqot davomida
namoyon bo`ladigan turli toifalari to`g`risida ma’lumot va tushunchalar berilgan.
Muloqotning kommunikativ tomoni deyilganda, uning shaxslararo axborotlar, bilimlar, g`oyalar, fikrlar almashinuvi jarayoni sifatidagi vazifalari nazarda tutiladi. Bu jarayonning asosiy vositasi bo`lib til xizmat qiladi. Til shaxslar o`rtasida aloqa vositasi bo`lib, uning yordamida kishilar bilgan ma’lumotlari va hokazolarni bir-birlariga yetkazadilar. Ma’lumki, aloqa vositasi sifatida nutqning asosan 2 turi farqlanadi: yozma nutq hamda og`zaki nutq. Og`zaki nutqning o`zi dialogik va monologik turlarga bo`linadi.
Dialogik nutqning mazmuni, uning xarakteri, davomiyligi muloqotga kirishgan shaxslarning shaxsiy qarashlariga, qiziqishlariga, bir-birlariga bo`lgan munosabatlariga, maqsadlariga bevosita bog`liq bo`ladi
Monologik nutq esa bir kishining boshqa kishiga yoki kishilar guruhiga nisbatan murojaati bo`lib, uning psixologik tuzilishi, fikrlarning mantiqan tugal bo`lishi, gapirayotgan paytda grammatik qonun-qoidalarga rioya qilish kerakligi kabi shartlari mavjud
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 25

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Fan o‘qituvchisi: Bo’riyev Bobur
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.12.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Axborotni kriptografik himoya qilish usullari
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish
shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv
qo‘llanma,
proektor,
slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar
aloqaning
yo‘l
va
vositalarining yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
1
2-Mavzu
Axborotni kriptografik himoya qilish usullari
|
| |
Qand o’rnini bosuvchi shirinlashtirgichlarni qo’llash asoslari

Qand o’rnini bosuvchi shirinlashtirgichlarni qo’llash asoslari:
Bolalar uchun tayyorlanadigan dorilarni ta'mini yaxshilash maqsadida qand o’rnini bosuvchi shirinlashtirgichlar ham tеxnologiya amaliyotida kеng qo’llaniladi. Olinadigan shirinlashtirgichlar miqdori qandga bo’lgan shirinlik ekvivalеntiga nisbatan quyidagi tеngalama bo’yicha hisoblanadi:
P= S/Ksh
Bu еrda P – olinadigan shirinlashtirgich miqdori, g; S – qand miqdori, g; Ksh – shirinlik koeffitsiеnti. Zamonaviy qand o’rnini bosuvchi moddalar va shirinlashtirgichlarni tasnifi va ularning ta'rifi 4-5-ilovalarda kеltirilgan.
|
Tarkibida 3% gacha quruq moddalar saqlagan murakkab miksturalarni tayyorlash

Dorixonada konsentrlangan eritmasi bo‘lmagan quruq
dorivor moddalar mikstura
tarkibining 3% ni tashqil kilsa, u holda ularni retseptda ko‘rsatilgan suv yoki boshqa suyuqlikda
eritib olinadi. Mikstura hajmini aniqlayotganda quruq modda egallagan hajm hisobga olinmaydi.
Rp: Sol. Hexamethylentetramini 3% - 100 ml
Ammonii chloridi 1,0
Liquoris ammonii anisati 3 ml
M.D.S. 1 desert qoshiqdan kuniga 3 mahal ichilsin.
Pasporti:
Geksametilentetramin eritmasi (1:10) 3x10=30 ml
Ammoniy xlorid 1,0
Novshadil-arpabodiyon tomchisi 3 ml
Tozalangan suv 100ml - 30 ml = 70 ml
Umumiy hajm 103 ml.
Tayyorlash texnologiyasi: yordamchi idishda 1,0 g ammoniy xlorid 70 ml tozalangan
suvda eritiladi. Eritma bemorga beriladigan idishga suzib solinadi.
Ustiga byuretka
moslamasidan 30 ml 10% li geksametilentetramin eritmasidan quyiladi. Tayyor miksturadan 5—
8 ml olib stakanga solinadi va 3 ml novshadil arpabodiyon tomchisi qo‘shib aralashtiriladi va
shisha idishga solinadi. Tayyor miksturaga tegishli yorliqyopishtiriladi.
Tarkibida 3% dan ko‘p quruq modda saqlagan murakkab miksturalarni tayyorlash
Bunday miksturalarni tayyorlashda albatta o‘lchov idishlaridan foydalanish lozim yoki
quruq modda eriganda egallagan hajmni hisobga olib tayyorlanadi.
Rp.: Magnii sulfatis 20,0
Tincturae Valerianae
Tincturae Convallariae ana 6 ml
Aquae purificatae 200 ml
M.D.S. 1 osh qoshiqdan kuniga 2 mahal ichilsin.
Pasporti:
Magniy sulfat 20 g; (X.O.K. magniy sulfat= 0,5 g ml)
Valeriana nastoykasi 6 ml
Marvaridgul nastoykasi 6 ml
Tozalangan suv 190 ml 200 –( 20 x 0,5) = 190 ml
Umumiy hajmi 190 q 10 q 6 q 6 = 212 ml
Tayyorlash texnologiyasi: 200 ml li ulchov kolbasi (yoki silindr) ga 20,0
magniy sulfat,
100 ml gacha tozalangan suv solib eritiladi. Eritma hajmi 200 ml gacha etkazilib bemorga
beriladigan idishga suziladi. Shu idishga 6 ml dan marvaridgul va valeriana nastoykalaridan
solinadi. Miksturani o‘lchov kolbasini ishlatmay ham tayyorlash mumkin.
Magniy sulfatning
hajm oshish koeffitsienti 0,50 ml/g ga teng, demak 20 g magniy sulfat eriganda 20 x 0,5 = 10 ml
hajmni egallaydi. Bundan olinadigan tozalangan suv miqdori 190 ml ekanligi kelib chiqadi.
Tayyor bo‘lgan miksturaga tegishli yorliqlar yopishtiriladi.
Konsentrlangan eritmalarni tayyorlash, ularni suyultirish va quyultirish 
usullari
4
8

|
Konsentrlangan eritmalarni tayyorlash, ularni suyultirish va quyultirish
usullari
4
8 Pdf ko'rish
|
bet | 414/436 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,28 Mb. | | #149752 |
Bog'liq farmatsevtik texnologiya 7
Konsentrlangan eritmalarni tayyorlash, ularni suyultirish va quyultirish
usullari
4
8
Byuretka qurilmasidan foydalanib konsentrlangan eritmalar, galen
preparatlari, 3% va undan ko‘p quruq moddalardan foydalanib miksturalar
tayyorlash.
4
9
Kimyoviy va shartli nomlar bilan keltirilgan farmakopeya suyuqliklarni
suyultirish usullari.
4
10
Uchuvchan
va
uchuvchan
bo‘lmagan
erituvchilarda
eritmalar
tayyorlashning xususiy texnologiyasi.
4
11
Sirtga va ichish uchun mo‘ljallangan tomchilar tayyorlash texnologiyasining
o‘ziga xos tomonlari, sifatini baholash.
4
12
Chekli va cheksiz bo‘kuvchi yuqori molekulami birikmalar texnologiyasini
o‘ziga xos tomonlari. Kolloid eritmalar texnologiyasi.
4
13
Gidrofil moddalaridan suspenziyalar tayyorlashning xususiy texnologiyasi,
ularning sifatini baholash.
4
14
Kuchli va kuchsiz gidrofob xususiyatga ega moddalardan suspenziyalar
tayyorlash. Sifatini baholash.
4
15
Moyli va urug‘li emulsiyalar tayyorlash xususiy texnologiyasi, ular bilan
bog‘liq hisoblar.
4
16
Suvli ajratmalar. Damlamalar tayyorlash, damlamalarga dori moddalarini
qo‘shish usullari.
4
17
Qaynatmalar tayyorlash va ularga dori moddalarni qo‘shish usullari.
4
18
Shilimshiqlar
va
ularni
tayyorlash.
Suyuq
va
quruq
ekstrakt
konsentratlardan suvli ajratmalar tayyorlash.
4
Jami
72
6-semestr
1
Oddiy va murakkab fitoichimliklar tayyorlash, sifatini baholash.
4
2
Juvalash usuli bilan shamchalar tayyorlash. Tayoqchalar, ularni hisoblash
va sifatini baholash.
4
|
| |
Quyish usulida shamcha tayyorlash. Shamchalarga dori moddalarni 
qo‘shish qoidalari. 
4
4

3 Quyish usulida shamcha tayyorlash. Shamchalarga dori moddalarni
qo‘shish qoidalari.
4
4 Gomogen surtma dorilar (eritma, qotishma) tayyorlash.
4
5 5% gacha va undan ko‘p dori moddasini saqlagan suspenzion surtma
dorilar tayyorlash. Sifatini baholash.
4
6 Pastalar. Rux pastasi, salitsil-rux pastasi va boshqa pastalar tayyorlash va
sifatini baholash.
4
7 Moy/suv va suv/moy tipidagi emulsion surtma dorilar tayyorlash. Sifatini
baholash usullari.
4
8 Kombinirlangan tipdagi surtma dorilar tayyorlash qoidalari, sifatini
baholash.
4
9 Linimentlar.
Gomogen
va
suspenzion
linimentlarning
xususiy
texnologiyasi, sifatini baholash.
4
10 Emulsion va kombinirlangan tipdagi linimentlarni tayyorlash, ularning
sifatini baholash.
4
11 Aseptika. Oson oksidlanadigan, termolabil va turg‘un bo‘lmagan moddalar
saqlagan in’eksion eritmalarning xususiy texnologiyalari.
4
12 Kuchli asos va kuchsiz kislota, kuchli kislota va kuchsiz asosdan tashkil
topgan tuzlardan in’eksion eritmalar tayyorlash.
4
13 Izotonik konsentratsiyani Vant-Goff, Raul usullari va natriy xlor bo‘yicha
4
ekvivalenti yordamida hisoblash.
14 Infuzion eritmalarning xususiy texnologiyasi (Ringer, Ringer-lokk, Filatov,
Disol, Trisol va boshqa eritmalar.
4
15 Ko‘z tomchilari, namlamalari texnologiyasining o‘ziga xos tomonlari,
ularning sifatini baholash.
4
16 Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan poroshoklar, eritmalar texnologiyasi va
ularni sifatini baholash.
4
SIRTGA MO‟LJALLANGAN TOMCHILAR - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Streptotsid 90 % li etanolda eritiladi, kerak bo‗lsa bir bo‗lak paxtada suziladi,
paxta etanolda
namlangan bo‗lishi kerak, so‗ngra 3 % vodorod peroksid qo‗shiladi
16
.
Rp.: Natrii hydrocarbonatis 0,4
Glycerini 10,0
M.D.S. 3 tomchidan kuniga 2 mahal o‗ng quloqqa
Natriy gidrokarbonatning glitserindagi eruvchanligi 1:25. Natriy gidrokarbonatni to‗liq
eritish uchun hovonchada uni glitserin bilan ezg‗ilanadi. Suzilmaydi.
Rp.: Phenolipuri 0,5
Glycerini 10,0
M.D.S. 5 tomchidan kuniga 3 mahal iliq
holda chap quloqqa
Kristall fenolni bemorga beriladigan shishacha glitserin bilan solib, qizdirilgan holda eritiladi
(issiq suvli idishga solinadi). Yaxshi eriydi. Suzilmaydi. Fenol ishlatishda ehtiyotkorlik talab
qilinadi.
Rp.:Mentholi 0,05
Phenylii salicylatis 0,25
Solutionis Adrenalini hydrochloridi 1:1000gtt XX
Olei Vaselini 10,0
Mentholi 0,05
M.D.S.
Burun tomchisi
Mentol va fenilsalitsilat iliq moyda (40—50°C) birin- ketin eritiladi. So‗ngra adrenalin
gidroxlorid eritmasi qo‗shiladi. Suzilmaydigan mayin suspenziya hosil bo‗ladi
Rp.:Chlorali hydrati
Camphorae aa 3,0
Mentholi 0,3
M.D.S. Tish tomchisi
Bu retsept tish tomchisi sifatida keng qo‗llaniladi. Uni shishacha komponentlarni bir - birida
qizdirib, aralashtirish yo‗li bilan olinadi (shishacha issiq suvga solinadi).
Bu dori turi evtetik
aralashma hisoblanadi.
Biologiya (2) — копия cdr - bet 180

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 180/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
tajovuzlarning oldini oladi. Internet muhit bilan birlashgan Intranetda
axborot oqimini va resurslarni eng ishonchli himoyalash vositasi–
nosimmetrik va simmetrik kriptotizimlardan birgalikda foydalanishdir.
Kompyuterlarni xavfsizlik nuqtai-nazaridan savodxonlarcha
konfiguratsiyalash kerak. Kompyuterda amal tizimlari yangitdan
o'rnatilganda ko'pincha tajovuzlarga qaltis bo'ladilar.Buning sababi
amal tizimi dastlab o'rnatilganda barcha tarmoq vositalaridan
foydalanishga ruhsat beriladi va ulardan to'g'ri foydalaniladi deb
bo'lmaydi. Bu tajovuzkor uchun mashinaga tajovuz uyushtirishda ko'p
usullardan foydalanishga yo'l ochadi. Shuning uchun barcha zarur
bo'lmagan tarmoq vositalari kompyuterdan uzib qo'yilishi lozim.
Dasturiy ta'minotga tuzatishlarni operativ kiritishni tartibga
solish(Patching). Kompaniyalar bot-bot o'z dasturlarida topilgan
xatolarni yo'qotish uchun tuzatishlar kiritib boradilar. Agar bu xatolar
tuzatilmasa tajovuzkor undan foydalanib dasturingizga va u orqali
kompyuteringizga tajovuz uyushtirishi mumkin. Tizim administratorlari
avvalo o'zlarining eng zarur tizimlaridagi dasturlarga tuzatishlarni
o'rnatib zarur xostlarni himoyalashlari zarur. Chunki tuzatishlar tez-tez
yuzaga kelib turadi va ularni barcha kompyuterlarda o'rnatib chiqishga
ulgurmay qolish mumkin. Odatda tuzatishlar faqat dastur ishlab
chiqargan korxonadangina olinishi shart.
Intranet-tarmoq xavfsizligida uchratilgan defektlarni albatta
tuzatish.
Shuning bilan birga quyida keltirilgan boshqa himoya vositalaridan
ham foydalanishlari zarur.
Tajovuzni payqash vositalari (Intrusion Detection)dan foydalanish
lozim. Tajovuzni payqash tizimlari tajovuzlarni operativ payqab
aniqlaydilar. Tarmoq ichkarisidan bo'ladigan tajovuzlarni payqash
uchun ular brandmauer orqasiga qo'yiladi, branmauerga bo'ladigan
tajovuzlarni aniqlash uchun esa- uning oldiga o'rnatiladi. Bunday
vositalar turli imkoniyatlarga ega. Quyidagi saytdan bu xaqda
qo'shimcha ma'lumotlar olish mumkin.
http://www.icsa.net/services/consortia/intrusion/educational_mate
rial.shtml
Viruslar va "troyan ot" dasturlarini o'z vaqtida payqashga intilish
kerak. Harqanday tarmoqning xavfsizligi uchun virusga qarshi dasturlar
|
| |
Enigma kriptografik shifrlash qurilmasi

Enigma shifrlash mashinasi maxfiy xabarlarni shifrlash va parolini ochish uchun
ishlatiladigan ko'chma shifrlash mashinasidir.
Aniqroq aytganda, "Enigma" - bu
1920-yillardan beri ishlatib kelinayotgan, elektromexanik rotatsion mashinalarning
butun oilasi."Enigma" tijorat maqsadlarida, shuningdek dunyoning ko'plab
mamlakatlaridagi harbiy va davlat xizmatlarida ishlatilgan,
ammo Ikkinchi Jahon
urushi paytida fashistlar Germaniyasida eng ko'p qo'llanilgan. Ikkinchi Jahon urushi
davrida qaysar kurash nafaqat deyarli butun dunyo jabhalarida olib borildi. Shifrlash
xizmatlari bilan bir-birlariga qarama-qarshi bo'lganlar. Berlin muhandisi
Artur
Sherbius kriptografiya tarixida ixtiro qilgan birinchi avtomatik shifrlash
mashinasini
yunoncha "Enigma" so'zi, ya'ni
"Riddle" deb atagan. Bunday baland
ismga qaramay, u bilan ishlash juda oddiy edi: matn klaviaturada terilgan va to'liq
avtomatik ravishda shifrlangan. Qabul qiluvchi tomonda o'zlarining Enigma
mashinasini shunga o'xshash rejimga o'rnatish kifoya
edi va kodogramma ham
avtomatik ravishda parolini ochdi. Ammo xabarlarning parolini ochishda "jumboq"
ni hal qilish uchun dushman sozlamalarni almashtirish tizimini bilishi kerak edi va
ularning almashinuvi oldindan aytib bo'lmaydigan edi.
Ushbu mashinaning haqiqatan ham bebaho afzalligi operativ ma'lumotlarni
real vaqtda qabul qilish va uzatish qobiliyatidir. Shu bilan birga, uzluksiz soatlab
ishlashni talab qiladigan va deyarli muqarrar xatolar bilan bog'liq bo'lgan
signal
jadvallari, shifr bloklari, transkodlash jurnallari va boshqa kriptografik
komponentlardan foydalanish bilan bog'liq yo'qotishlar to'liq bartaraf
etildi
Enigmaning shifrlash usuli quyidagi rasmda berilgan.
Reflektor Chap
g‘ildirak
O‘rta
g‘ildirak
O‘ng
g‘ildirak
Statik
g‘ildirak
A
A A A A A A A
B
B B B B B B B
C
C C C C C C C
Biologiya (2) — копия cdr - bet 181

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 181/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
himoyaning ajralmas qismidir. Ular kompyuter ishini nazorat qilib zarar
keltiruvchi dasturlarni topib beradilar. Ular tufayli yuzaga keladigan
yagona muammo shundaki, himoya maksimal samara berishi uchun ular
tarmoqning barcha kompyuterlariga o'rnatilgan bo'lishlari va muntazam
yangilanib turilishlari shart. Buning uchun ko'p vaqt ketadi, lekin aks
holda vosita kutilgan samarani bermaydi. Kompyuterdan foydalanuv-
chilarga buni qanday amalga oshirishni o'rgatib qo'yish kerak, ammo
faqat ularga bu ishni to'la topshirib qo'ymaslik zarur. Virusga qarshi
dasturlar bilan bir qatorda pochta serverida elektron xatlarga ilovalarni
skanerlash ham lozim. Bu yo'l bilan foydalanuvchilar kompyuteriga yetib
borishi mumkin bo'lgan viruslarning yo'li to'siladi.
Bardoshi bo'sh joylarni skanerlab turish lozim. Bunday skanerlovchi
dasturlar aniq biror turdagi tajovuzlarga qaltis (bardoshi bo'sh)
kompyuterlarni topish uchun tarmoqni skanerlaydi. Ular qaltis joylar
haqida kattagina ma'lumotlar bazasiga ega bo'lib, undan u yo boshqa
kompyuterda qaltis joy bor-yo'qligini topishda foydalaniladi. Tijoratli va
bepul skanerlar mavjud. Tizim administratorlari davriy tarzda bunday
dasturlarni o'zlarining tarmoqlariga nisbatan o'z vaqtida bardoshi bo'sh
kompyuterlarni o'zlari topib tegishli chora ko'rib qo'yishlari lozim.
Alohida qurilmalarni himoyasidagi zaif bo‘g‘inlarni payqab olish
uchun qaltislik darajasini baholash lozim.
Tarmoq topologiyasini aniqlash va port skanerlarini ishga solib
turish lozim. Bunday dasturlar tarmoq qanday tuzilganligi, unda qanaqa
kompyuterlar ishlashi, har bir mashinada qanday xizmatlar bajarilishii
haqida to'la manzarani ochib beradi. Hujumkorlar bu dasturlarni qaltis
kompyuterlar va dasturlarni aniqlash uchun ishga soladilar. Tarmoq
administratorlari ham bunday dasturdan ularning tarmoqlarida qanday
dasturlar qaysi kompyuterlarda ishlayotganini aniqlashtirish uchun
foydalanadilar. Noto'g'ri konfiguratsiyalangan kompyuterlarni topib
ularga tuzatishlar kiritish uchun bu yaxshi vositadir.
Parol ochuvchilar (Password Crackers)ni ishlatib turish lozim.
Xakerlar ko'pincha parollar bilan shifrlangan fayllarni o'g‘irlash
uchun kompyuterlarning bardoshi bo'sh joylaridan foydalanishga
intiladilar.
So'ngra parol ochuvchi maxsus dasturlarni ishga soladilar va ular
orqali shu shifrlangan fayllardagi bardoshi bo'sh parollarni topib
oladilar.
|
| |
Vazifa - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

6. Vazifa. Yumshoq dori turilarini biosamaradorligini agar-agar geliga to‘g‘ri diffuziya usuli bilan aniqlash.
5 % salitsil kislotasining surtmasi turli asoslarda tayyorlanadi:
1. Vazelin
2. Vazelin-lanolin (1:1)
3. PGS li emulsion asos
Aniqlanishi: avval 30ml 2% agar-agar geli tayyorlanadi. Buning uchun idishga 0,6 g agar-agar solinib, ustiga xona haroratidagi tozalangan suv quyiladi va 30 daqiqaga bo‘kish uchun qoldiriladi. So‘ng 1-2 daqiqa qaynatib, suv bilan hajmi 30 ml gacha etkaziladi. Sovutilgan agar geliga 1 ml 1% temir (III) xlorid indikatori solinadi, aralashtiriladi va Petri idishi yoki bir xil diametrli probirkalarga iliq xolda quyiladi. So‘ng muzlatgichga 10-15 daqiqaga qo‘yiladi va turli asoslardagi 5% salitsil kislotasi surtmalaridan 2 g dan probirkadagi 2% agar geli ustiga solinadi va 0,5; 1; 2 soat mobaynida salitsil kislotaning diffuziya tezligi millimetrli shkala yordamida bo‘yalgan maydonini o‘lchash yordamida aniqlanadi.
7. Vazifa. Petri idishiga 3-5 mm qalinlikda 2% agar geli quyiladi va sovuganidan keyin bir xil chuqurcha hosil qilib 2 g dan 5% salitsil kislotasining surtmasi solinadi va 0,5, 1, 2 soatdan so‘ng bo‘yalgan maydon hajmi o‘lchanadi. Olingan natija bo‘yicha chizma chiziladi va diffuziya koeffitsenti (K) quyidagi tenglama orqali hisoblanadi:
U
K = -------- ;
X
Bunda : U - diffuziya chuqurligi mm,
X - diffuziya vaqti,soat,
K - diffuziya koeffitsenti
Ikki xil aniqlash usullari orqali olingan natijalar solishtiriladi.
|