AMALIY MASHG’ULOT № 5 - Maxsulot tayorlash texnologiyasi

|
Maxsulot tayorlash texnologiyasi
|
bet | 41/45 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #155758 |
Bog'liq Majmua maxsulot texnologiya va dizaynAMALIY MASHG’ULOT № 5
MAVZU: REZINA, SHISHA MATERIALLARDAN FOYDALANIB TURLI HIL FORMADAGI BUYUMLAR, MODELLARINI TAYYORLASHNI O‘RGANISH.SHISHADAN TAYYORLANGAN MAXSULOTLARGA MEXANIK VA TERMIK ISHLOV BERISHNI O‘RGANISH.
REZINA, SHISHA MATERIALLARIDAN FOYDALANIB TURLI XIL FORMADAGI BUYUMLAR MODELARINI TAYYORLASHNI O`RGANISH
Reja:
Rezina, shisha materiallaridan foydalanib turli xil formadagi buyumlar modelarini tayyorlashni o`rganish
Rezina buyumlar
Shisha buyumlar
Texnika shishasi ishlab chiqarish texnologiyasi
Rezina materiallari. Rezina – sintetik va tabiiy kauchukning ximiyaviy o’zgarishi (vulkanizatsiya qilingan) natijasida hosil bo’lgan mahsulotidir. Vulkanizatsiyalovchi moddalar bilan reaksiaga kirishgan kauchuklar ichki ximiyaviy o’zgarishga duch keladi va natijada rezina hosil bo’ladi.
Vulkanizatsiyalovchi modda sifatida oltingugurt ishlatiladi. Agar vulkanizatsiya yuqori temperatura ta’sirida olib borilsa – issiqlayin vulkanizatsiya, aksincha esa sovuqlayin vulkanizatsiya deyiladi.
Oltingugurtning miqdori rezinaning elastikligiga ta’sir etadi. Masalan: 1-3% oltingugurt bo’lgan rezina muloyim, 30% oltingugurt bo’lgan rezina esa qattiq hisoblanadi.
Vulkanizatsiyalanmagan kauchukni organik eritgichlar (benzin, benzol) da eritib yelimlar olish mumkin.
Umuman olganda, rezina turli komponentlar aralashmasidir. Shuning uchun ham uning xossasi komponentlarning miqdoriga bog’liq. Rezina komponentlariga kauchuk,vulkanizatsiyalovchi modda, vulkanizatsiyani tezlatgichlar, faollashtirgichlar, to’ldirgichlar, ishqalanib yeyilishini kamaytiruvchi moddalar, yumshatgichlar va bo’yoqlar kiradi.
To’ldirgichlar rezina buyumlarga kerakli fizik-mexanik xossalar berish uchun qo’shiladi. Ular kukunsimon yoki gazlama ko’rinishida bo’lishi mumkin (qurum, kaolin, marganets, korbanat, bo’r, tal’k).
Eskirish natijasida fizik-mexanik xossalar tiklanmaydigan darajada o’zgaradi, bunga yo’l qo’ymaslik uchun vazelin, vosk, parafin, aromatik aminlar qo’shiladi. Yaxshiroq aralashishini ta’minlash uchun stearin, olein kislotalari, kanifol, parafin, qarag’ay smolasi kabi yumshatgichlar qo’shiladi.
Buyumlar tayyorlashda avval xom rezina olinadi. Xom rezina 145-1500S gacha qizdirilib, vulkanizatsiyalanadi. Issiqlayin vulkanizatsiya suv bug’lari bilan to’yintirilgan atmosferada maxsus qozonlarda uncha katta bo’lmagan bosim ostida yoki suvda yo qaynoq havoda o’tkaziladi.
Agar rezina buyumlar metall qoliplarda shakllantirilsa, shakl berishni vulkanizatsiya bilan birlashtirish maqsadida press qoliplar qizdiriladi. Kauchuk vulkanizatsiyalanganda vulkanizatsiyalovchi moddalar bilan reaksiyaga kirishishi natijasida elastik rezina buyumlar olinadi. Kislotaga chidamli, moy va issiqlik ta’siriga chidamli rezina xillari mavjud.
Zamonaviy mashinasozlikda rezinadan tayyorlangan vositalardan keng foydalaniladi. Masalan, avtomobil shinalari, har xil jipslovchi vositalar, amortizatorlar, harakat uzatuvchi vositalar, shlanglar va hokazolar (11-rasm). Rezinalardan uskuna va qurilmalarni tashqi muhitdan muhofaza qilishda, elektr simlari sirtini qoplashda (kabellarni izolyatsiyalashda) ham keng foydalaniladi.
Bizga ma’lum bo’ldiki, kauchukni vulkanizatsiyalab rezina mahsuloti olinadi. Kauchuklarga turli qo’shimchalarni qo’shish bilan yorug’lik va radiatsiya nuriga chidamli arzon rezinasimon mahsulot olinadi. Bu yo’l bilan maxsus sharoitlarga chidamli rezinalarni ham olish mumkin.
Keyingi vaqtlarda sintetik kauchuk ishlab chiqarish juda keng rivojlangan. Masalan, natriybutadiyen (SKB), butadiyen – stirol (SKS), polixrolopen, butadiyen – nitril (SKN) kabi sintetik kauchuklar o’z tuzilishiga ko’ra katta molekulyar massaga ega bo’lgan chiziqli polimerlardir. Me’yordagi temperaturada sintetik kauchuklar yuqori elastiklik holatda bo’lib, -400S dan -700S gacha temperatura oralig’ida shishasimon holatga o’tadi.
Ishlatilish sohasiga ko’ra, rezina oddiy va maxsus turlarga bo’linadi. Oddiy maqsadlarda qo’llaniladigan rezinalarga tabiiy kauchuk (NK) hamda SKB, SKS, SKN sintetik kauchuklar kiradi. Bunday rezinalar yuqori mustahkamlik va elastiklikka ega bo’lib, gaz va suvni o’zidan o’tkazmaydi. Ulardan kamarlar, qo’lqoplar, transportyorlar lentasi, kabel qobig’i, dempfer vositalari va shunga o’xshash boshqa buyumlar tayyorlanadi. Ularning: zichligi 910-920 kg/m3 mustahkamligi 15-34 MPa dan oshmaydi, nisbiy cho’zilishi 70% bo’lib, ishlash temperaturasi -800S dan 1300S gachadir.
Maxsus sharoitlarda ishlatiladigan rezinalarga nayrit, SKN, tiokol, SKT hamda issiqlik va ximiyaviy muhitga chidamli rezinalar (SKF) kiradi. Lekin bu rezinalar -400S dan -550S gacha temperatura oralig’ida mo’rt bo’lib, benzin va benzol ta’siriga kam chidamlidir.
Maxsus rezinalarning zichligi 98-190 kg/m3 ni tashkil qilib, mustahkamligi esa ishlash sharoitining temperaturasiga bog’liq. Masalan, nayrit va SKN uchun mustahkamlik 20-26 MPa ga, ishchi temperatura esa 100-1300S ga, hatto 1700S ga teng.
Mashinasozlikda ishlatiladigan rezinalar bir necha guruhga bo’linadi: germetiklar, tebranish va tovushni yutadigan, zarbiy kuchning ta’sirini yumshatadigan, kuch uzatadigan, ishqalanish juftlari tayyorlanadigan, egiluvchan va hokazo.
|
| |