nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Fe 0 — 2e →Fe2+ Fe 2+ — e → Fe3+

|
Fe 0 — 2e →Fe2+ Fe 2+ — e → Fe3+
|
bet | 5/8 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #257861 |
Bog'liq Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari Fe 0 — 2e →Fe2+ Fe 2+ — e → Fe3+ Masalan, konsentrlangan nitrat kislota temirni osonlik bilan passiv holatga o‘tkazadi va u amalda konsentrlangan nitrat kislota bilan reaksiyaga kirishmaydi. Bunday hollarda metall sirtida zich himoya oksid pardasi hosil bo‘ladi, u metallni muhitdan ajratib qo‘yadi. Metallning passiv holatga o‘tishi, ko‘pincha, uning sirtida kislorod atomlarining xemosorbilangan qatlam hosil bo‘lishi bilan tushuntiriladi. Bunda kislorod atomlari metallning barcha sirtini yoki uning bir qismini qoplashi mumkin. Oson passivlanadigan boshqa metallar bilan legirlash, metall sirti yaqinida passivatorning konsentratsiyasini oshirish va boshqa omillar passivlanishiga yordam beradi. Metallarni korroziyadan himoya qilish Metallarning korroziyadan ximoyalashning xar-hil usullari mavjud. Bu ussularni qo`llash ximoyalanadigan metalning tabiati, ishlatilish maqsadi va o`rniga, sharoitiga bog`liq. Metallarning korroziyalanishi uzluksiz davom etadi va zarar yetkazadi. Тemirning korroziyalanishi tufayli bevosita isroflari yiliga suyuqlantirib olinadigan temirning 15— 20% ga yaqinini tashkil etishi hisoblab chiqilgan. Korroziyalanish natijasida metall buyumlar o‘zining qimmatli texnik xossalarini yo‘qotadi. Shuning uchun metall va qotishmalarni korroziyalanishdan muhofaza qilish usullari katta ahamiyatga ega. Ular nihoyatda turli- tuman bo‘lib, eng ahamiyatlilari quyidagilar. 1.Metallarning himoya sirt qoplamlari. Ular metalldan (rux, qalay, xrom va boshqa metallar bilan qoplash) va metallmasdan (lok, bo‘yoq, emal va boshqa moddalar bilan qoplash) qilinishi mumkin. Bu qoplamlar metallni tashqi muhitdan ajratib turadi. Masalan, tomga yopiladigan tunuka rux bilan qoplanadi: ruxlangan tunukadan turmushda va sanoatda ishlatiladigan ko‘pgina buyumlar tayyorlanadi. Rux qatlami temirni korroziyalashdan saqlaydi, rux temirga qaraganda ancha aktiv metall bo‘lsa ham, u oksid pardasi bilan qoplangandir. Тemir buyumlar sirtini nikel, xrom bilan qoplash korroziyalanishdan muhofaza qilishdan tashqari buyumlarning tashqi ko‘rinishini chiroyli qiladi.
|
| |
Metallar korroziyasi - Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari

|
Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari
|
bet | 4/8 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #257861 |
Bog'liq Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari Metallar korroziyasi -hammaga ma’lumki, temir buyumlar havo va nam ta’sirida zanglaydi. Buning natijasida metall qurilmalar, mashina qismlari asta-sekin yemiriladi va har xil asbob uskunalar yaroqsiz bo‘lib qoladi. Bu har yili xalq xo‘jaligiga katta zarar keltiradi. Metallarning yemirilish jarayoni korroziya (lotincha corrodere — yemirilish) deb ataladi. Korroziya—metallar va ular qotishmalarining tashqi muhit ta’siridan kimyoviy va elektrokimyoviy yemirilishidir. Yemirilishning sodir bo‘lish mexanizmiga ko‘ra, korroziyaning ikki xil—kimyoviy va elektrokimyoviy turlari bo‘ladi. Metallning tevarak-atrofdagi muhitda oksidlanib yemirilishida sistemada elektr toki paydo bo‘lmasa, bunday yemirilish kimyoviy korroziyalanish deyiladi. Bu holda metall muhitning tarkibiy qismlari—gazlar va noelektrolitlar bilan reaksiyaga kirishadi. Kimyoviy korroziyalanishning gaz muhitida korroziyalanishi deyiladigan turi, ya’ni metallarning havo kislorodi bilan birikishi katta zarar keltiradi. Тemperatura ko‘tarilganda ko‘pchilik metallarning oksidlanish tezligi juda ortib ketadi. Masalan, temirda 250—300 °C dayoq oksidlarning ko‘rinadigan pardasi hosil bo‘ladi. 600 °C va undan yuqorida metallarning sirti temirning turli xil oksidlari: FeO, Fe3O4; Fe2O3 dan iborat kuyindi qatlami bilan qoplanadi. Kuyindi temirni keyingi oksidlanishdan muhofaza qila olmaydi, chunki unda darz ketgan joylar va g‘ovaklar bo‘lib, ular metallga kislorodning o‘tishiga qarshilik qilmaydi. Shuning uchun temir 800 °C dan yuqorida qizdirilganda uning oksidlanish tezligi juda ortib ketadi. Noelektrolitlardagi kimyoviy korroziyalanishga ichki yonuv dvigatellari silindrlarining yemirilishi misol bo‘la oladi. Yonilg‘ida qo‘shimchalar — oltingugurt va uning birikmalari bo‘ladi, ular yonganida oltingugurt (IV) va (VI) oksidlarga—korrozion aktiv moddalarga aylanadi. Ular reaktiv dvigatellarning detallarini — soplo va boshqalarni yemiradi. Elektrokimyoviy korroziya eng katta zarar keltiradi. Metallning elektrolit 20 muhitida yemirilishida sistema ichida elektr toki vujudga kelsa, bunday yemirilish elektrokimyoviy korroziyalanish deyiladi. Bu holda kimyoviy jarayonlar (elektronlar berish) bilan birga, elektr jarayonlar (elektronlarning bir qismdan boshqa qismga o‘tishi) ham sodir bo‘ladi. Elektrokimyoviy korroziyalanishga misol tariqasida xlorid kislota eritmasida (ya’ni vodorod ionlari H ning konsentratsiyasi yuqori bo‘lganda) misga tegib turgan temirning korroziyalanishini keltirish mumkin. Korroziya jarayonining mohiyati. Тemir va uning qotishmalari korroziyaga eng ko‘p uchraydi. Bu jarayonning mohiyati shundan iboratki, temir atomlari kislorod, suv, vodorod ionlari ta’sirida asta- sekin oksidlanadi. Тemir va uning qotishmalari korroziyalanishini umumiy ko‘rinishda quyidagicha tasvirlash mumkin:
|
| |
MAJLIS BAYONI - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)

|
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)
|
bet | 69/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsiMAJLIS BAYONI
(Протокол)
Официальный документ, регистрирующий выступления участников собраний, заседаний и других, а также их постановления.
Оно может быть кратким (повестка дня, фамилии докладчика и выступавших в прениях, постановление) и полным (приводятся все высказывания участников).
Необходимыми частями протокола являются:
Наименование организации, учреждения.
Заглавие (наименование совещающегося органа или собрания).
Наименование документа (Протокол).
Дата.
Номер.
Место собрания.
Регистрация утверждения (при необходимости).
Фамилии председателя и секретаря.
Текст:
- список или число участников;
- повестка дня;
- заслушали;
- выступили;
- постановили.
10. Приложения (если имеются).
11. Подписи.
Протокол оформляется по данной схеме:
Tashkilot nomi
MAJLIS BAYONI
Sana.
Joyi.
Rais.
Kotib.
Qatnashdilar:
Kun tartibi:
1.
2.
3.
ESHITILDI:
Ma’ruzachi ism-familiyasi (ma’ruza ilova qilinadi).
SO’ZGA CHIQDILAR:
So’zga chiquvchilar ism-familiyasi - … .
QAROR QILINDI:
2. ESHITILDI:
Ma’ruzachi ism-familiyasi (ma’ruza ilova qilinadi)
SO’ZGA CHIQDILAR:
So’zga chiquvchilar ism-familiyasi - … .
QAROR QILINDI:
3. ESHITILDI:
Ma’ruzachi ism-familiyasi (ma’ruza ilova qilinadi)
SO’ZGA CHIQDILAR:
So’zga chiquvchilar ism-familiyasi - … .
QAROR QILINDI:
Rais Imzo I.Sh.Familiyasi
Kotib Imzo I.Sh.Familiyasi
|
| |
O’ZBEK XALQINING ASL FARZANDLARI - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha...

|
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)
|
bet | 62/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsiO’ZBEK XALQINING ASL FARZANDLARI
NUTQ USLUBLARI
Topshiriq. Matnni oqing.
SHAHIDLAR XOTIRASI MUQADDAS
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning tashabbusi bilan barhayot siymolarga ehtirom ramzi sifatida poytaxtimizda "Shahidlar xotirasi" yodgorlik majmui bunyod etildi.
Bu yerda xalqimizning asl farzandlari bo'lgan Abdulla Qodiriy, Abdurauf Fitrat, Abdulhamid Cho'lpon kabi yuzlab ulug' zotlarning ruhi poklari yod etiladigan bo'ldi. Qadr-qimmati toptalgan, hayoti poymol etilgan bu odamlar orasida, yurtimizda istiqomat qilgan deyarli barcha millat va elat vakillari bor edi.
Yurtboshimiz ta'kidlaganlariday: "Aslida biz qo'Iga kiritgan mustaqilligimiz mohiyati, o'zligimizni anglab, o'z taqdirimizni o'z qo limizga olib millatimizning qadr-qimmatini, uning sha'ni va g'ururini tiklab, asriy adolatni qaror toptirish va xalqimizning obro'-e'tiborini yanada yuksaltirish, demakdir.
Biz bugun shu tabarruk ziyoratgohda turib, ozod va erkin Vatan uchun jon bergan shahidlar ruhi oldida bosh egib, ularga o'z hurmat- ehtiromimizni bajo keltiramiz.
Vatanimiz o'g'il-qizlari bu tabarruk insonlar qoldirgan merosni o'rganadilar va ularning nomini qalblarida doimo saqlaydilar.
1-topshiriq. Matnni o'qing va ras tiliga tarjima qiling.
USMON NOSIR
Usmon Nosirning ijod davri sakkiz - to'qqiz yilgina davom etdi. Uning bizga ma'lum asarlari mana shu yillar ichida, ya'ni shoirning 16 yoshdan 25 yoshgacha davrida yaratildi. Shu yillar ichida u bir necha she'riy to'plam: "Quyosh bilan suhbat", "Safarbar satrlar", "Yurak", "Mehrim", "Atlas", "Zafar", "So'nggi kun", "Dushman" kabi dramalarini yozdi.
Usmon Nosir badiiy tarjima sohasida ham o'z mahorati va nozik poetic didini namoyish eta oldi. U N.D.Dobrolyubovning "Haqiqiy kun qachon keladi", Pushkinning "Boqchasaroy fontani", M.Yu. Lermontovning "Iblis" kabi asarlari va bir qancha she'rlarini o'zbek tiliga tarjima qildi. Geyne, Gyote, Bayron ijodidan ko'pgina namunalarni o'zbek kitobxonlari Usmon Nosir tarjimasida o'qidilar. Bu tarjimalar o'zbek adabiyotining tarjima asarlari orasida shohona namunalar bo'lib qoldi.
Shoir Turob To'la: "Usmon she'riyatga shamolday kirib keldi. Balki bo'ronday! U shunday to'polon va to'lqin bilan keldiki, uncha-muncha she'riy uslub va ijodni to's-to's qilib yubordi. Uni o'zimizda o'zbek Lermontovi, Moskva gazetalarida "Sharqda Pushkin paydo bo'ldi", deb yozishdi", -degan edi.
Usmon Nosir ham ko'pchilik zamondoshlari kabi qatag'onga uchradi. U 1944- yil 24- martda Kemerovo oblastida vafot etadi va shu yerda Pervomaysk qishlog'ida dafn etiladi.
Bargdek uzulib ketsam,
Unutmas meni bog'im,
Ishimni hurmat qilar,
Gullardan haykal qo'yar,
She'rlarim yangrab qolar,
Ming yillardan keyin ham.
Unutmas, meni bog'im.
Ha, xalq o'zining sodiq o'g'lonlarini unutmaydi.
|
| |
Telefon tarixi haqida - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi...

Telefon tarixi haqida
Dunyodagi eng birinchi telefon stansiyasi 1878-yili Amerika Qo'shma Shtatlarining Nyu-Xeben shahrida ishga tushirilgan. Rossiyada esa, dastlabki telefon stansiyalari 1882-yildan boshlab Peterburg, Moskva, Riga va Odessa kabi shaharlarda paydo bo'la boshlagan; Toshkentda birinchi telefon aloqasi Turkiston o'lkasi pochta-telegraf idorasi va shu idora boshlig'ining uyi o'rtasida o'rnatilgan. Korxonalar va aholi foydalanishiga mo'ljallangan, mijozlarni bir-birlari bilan ulash ishlari qo'lda bajariladigan birinchi telefon stansiyasi 1904-yilning 7-sentabrida foydalanishga topshirilgan.
Birinchi avtomat telefon stansiyasi Shvetsiyaning "Erikson" firmasi ishlab chiqargan mashina tizimidagi ATS bo'lib hozirgi 32/33 ATS binosida joylashgan va 1932-yilning 8-mart kuni ishga tushirilgan.
Dekadali-odimlab ishlovchi birinchi ATS 1958-yili (hozirgi 44- ATS), birinchi koordinat ATS esa, 1972-yili (hozirgi 56-ATS) ishga tushirilgan.
* * *
O'tmishdagi ko'pgina mamlakatlarda pochtachilarga katta hurmat bilan qarashgan. Misrda xat tashuvchilarga hatto haykal qo'yilgani ma'lum. Yunonistonda ular eng hurmatli insonlardan sanalardi.
* * *
O'tmishda pochtachilar o'ta rostgo'y va tezkor bo'lish bilan birga, og'zaki xatni yetkazishda ham ehtiyotkor edilar. Qadimgi elatlarning pochta stansiyalari bir-biridan besh kilometr uzoqlikda joylashgan.
Ular kecha-kunduz navbatchilik qilishardi. Stansiyadagi navbatchi pochtachilar bir-birlarini gulxan yoqib xabardor qilishgan. "Xat"ni yetkazishda choparlar bir daqiqa ham to'xtashmagan.
ISH QOG’OZLARI
ARIZA
(Заявление)
Заявление – документ, составленный на имя конкретной организации, должностного лица, содержащий какую-либо просьбу, предложение или жалобу.
Необходимыми элементами заявления являются следующие:
Наименование организации или Ф.И.О. должностного лица, кому направлено заявление.
Ф.И.О., местожительство, должность заявителя.
Наименование документа (Заявление)
Основной текст (предложение, просьба, жалоба)
Прилагаемые документы (при необходимости)
Подпись, фамилия и инициалы заявителя.
Дата подачи заявления.
Необходимые части заявления не всегда повторяются одинаково, к примеру, сотрудник, пишущий заявление на имя руководителя предприятия, где он работает, не указывает своего адреса, а лишь указывает отдел (часть), где работает и свою должность.
Части заявления располагаются следующим образом.
Kimga, yoki qayerga
ariza yozuvchining
ismi-familiyasi, manzili
ARIZA
Ariza matni
Sana imzo I.O.Familiyasi
|
Rasmiy - idoraviy uslub - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi...

|
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)
|
bet | 64/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsi2. Rasmiy - idoraviy uslub. Официально-деловой стиль отличается точностью и краткостью фраз, в нем широко используются конкретные речевые штампы, термины, готовые синтаксические построения, что обеспечивает точность и ясность речи. Готовые речевые формулы (shu asosida, .., ni e'tiborga olib, biz, quyida imzo chekuvchilar и т.д.) требуют повествовательно — информационный характер текста документа, употребление слов в одном значении, широкое употребление страдательного залога и повелительного наклонения глагола, видов сложного предложения.
3. Ilmiy uslub. Научный стиль употребляют для передачи точной, обоснованной, систематизированной информации о всех предметах и явлениях в природе и общественной жизни. Важным считается описание сущности предмета явления, анализ, установление причин и доказательность, изложение обоснованных результатов. Лексику данного стиля составляют специальные термины. Строго соблюдая литературные нормы в данном стиле широко используются глаголы в страдательном залоге и
предложения со сложной конструкцией.
Стиль понятный широкой общественности, с присутствием эмоциональности и образности в изложении называют ilmiy-ommabop uslub научно публицистическим. В нем специальные термины используются реже (с пояснениями).
4. Publisistik uslub. Публицистический стиль служит для отношений в политических-социальных кругах. К письменной форме данного стиля относятся публицистические статьи, фельетоны, письма, а к устной форме относят ораторство. Стиль отличается преобладанием политической активности, острого и действенного ораторства, логических рассуждений и доказательным объяснением.
5. Badiiy uslub. Художественный стиль отличается тем, что охватывает все сферы человеческой жизни, направленностью на эмоционально – эстетическое воздействие на читателя или слушателя. В данном стиле автор с целью повышения эстетического влияния произведения умело и творчески пользуется лексико – грамматическими средствами языка, разными изобразительными средствами, а также может создавать новые. Все литературные произведения создаются в этом стиле.
|
| |
Topshiriqlar - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)

|
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)
|
bet | 66/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsiTopshiriqlar:
l. Matndan savollarga javob toping.
1) Zamonaviy kompyuterlar nima deb yuritiladi ?
2) Kompyuterlardan qanday maqsadda foydalanadilar ?
3) Kompyuterning nechta avlodi yaratilgan ?
4) Qachon dastlabki kompyuter yaratilgan ?
5) Ular qanday ishlagan ?
6) 1970 yillarda kompyuterning nechanchi avlodi yuzaga kelgan ?
7) Elektr yozuv mashinalarini qachon ishlab chiqarishgan?
8) Shaxsiy kompyuterlarning xarakteri nimada?
9) U nimaga yordam beradi ?
10) Kompyuterning tarkibi qanday ?
Matn mazmunini gapirib bering.
Berilgan sonlarga savol bering.
1) 50 yil mobaynida...
2) 1970 yillarda kompyuterning...
Pochta tarixi
Aloqa ishlarida maxsus xizmatkorlar-choparlar podshoh va mahalliy hokimlarning farmoyish va xat-xabarlarini tashiganlar.Ular hukumatdan maosh olib turganlar. Choparlarning bir guruhi oliy hukmdorlarning kechiktirib bo'lmaydigan farmoyishlari va boshqa xabarlarini belgilangan yurtlar va odamlarga yetkazib turganlar. Xabarchilarning bu guruhi shuturpari (qanotli tuyalar) deb atalgan. Xabarchi choparlar tepasida muboshir(arabcha xushxabar tarqatuvchi) deb ataluvchi va saroyda hurmat -e'tiborga ega bo'lgan amir turgan.
O'tmishda xonlar va mahalliy hukmdorlar savdo karvonlaridan ham xabar /xabarchi/vositasida foydalanganlar. Savdogarlardan axborot manbai sifatida olimlar ham keng foydalanishgan.
Choparlar va savdo karvonlariga hukumat katta imtiyoz va qulayliklar yaratgan. Masalan: yo'l ustida(bir kunlik yo'l ustida (yomxonalar)forscha: xabarchi otlar saqlanadigan joy/va rabotlar/arabcha: karvonsaroy/qurdirilib, ularning tepasiga mahsus nazoratchilar/yomchilar, rabotbonlar/qo'yilgan. Ularning zimmasiga choparlar, savdogarlar va elchilarga qo'noq va oziq-ovqat berish, jo'nab ketishlarida horigan /charchagan/ va o'sallab qolgan ot-ulovini almashtirib berish va yo'lovchilarning xavfsizligini ta'minlash vazifasi yuklatilgan. Yemxona va rabotlardan tashqari, yo'l ustidagi qishloqlarning aholisi ham elchi va choparlarga qo'noq va oziq-ovqat berishga majbur etilganlar.
|
| |
Namunalar - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)

Namunalar
TATU rektori, professor S.S.Qosimovga
120-07 guruh talabasi
Ozoda Sobirjonovna Yusufjonovadan
ARIZA
Meni tahsil olayotgan fakultetdan axborot texnologiyalari fakultetiga o’tqazishingizni so’rayman.
2002.31.08 imzo O.S. Yusufjonova
TARJIMAI HOL
(Автобиография)
Автобиография – изложение тем или иным лицом о своей личной жизни и деятельности. Она не имеет жесткой формы, может быть краткой и полной. Хотя и пишется произвольно, автобиография имеет некоторые обязательные элементы:
Наименование документа.
Текст:
- Ф.И.О. автора;
- дата и место рождения;
- краткие сведения о родителях (Ф.И.О. место работы);
- образование и специальность по образованию;
- виды трудовой деятельности;
- последнее место работы и должность;
- премии и поощрения;
- участие в общественной работе;
- семейное положение;
- адрес;
3. Дата.
4. Подпись.
Topshiriq. O’qing, namunadan foydalanib, tarjimai holingizni yozing.
TARJIMAI HOL
Men, Avazbek Alisherovich Azizov, 1988-yil 22-martda Toshkent shahrida, hizmatchi oilasida tug’ildim.
Otam, Alisher Hosilovich Azizov, 1965-yilda tug’ilgan, 7-oilaviy shifoxonada shifokor bo’lib ishlaydi.
Onam, Latofat Yoqubovna Azizova, 1967-yilda tug’ilgan, 15-maktabda o’qituvchi bo’lib ishlaydi.
1995 yildan 2006 yilgacha Toshkent shahridagi 1-o’rta maktabda o’qidim. 2006 yilda Toshkent axborot texnologiyalari universitetining axborot texnologiyalari fakultetiga o’qishga kirdim.
Bir necha jamoat ishlarida ham qatnashaman,jumladan, «Kamolot» yoshlar harakati a’zosiman.
Uylanmaganman.
Mening turar joyim: 700210, Toshkent, Usmon Nosir ko’chasi, 5-uy, 27-xonadon. Tel : 272-28-61
2008 yil 14.01 (imzo) A.Azizov
|
-topshiriq. Matnga reja tuzing. Shu reja asosida uning mazmunini aytib bering.


3-topshiriq

|
-topshiriq. Matnga reja tuzing. Shu reja asosida uning mazmunini aytib bering.
3-topshiriq
|
bet | 63/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsi2-topshiriq. Matnga reja tuzing. Shu reja asosida uning mazmunini aytib bering.
3-topshiriq.Matnni o'qib, o'rganib, so'zlab berishga tayyorlaning.
CHO’LPON
Asl ismi-sharifi Abdulhamid Sulaymon o'g'li Cho'lpon 1983- yilda Andijonda tug'ilgan. O'zbek shoiri, tarjimoni va san'atshunos olimi. Cho'lpon - uning adabiy taxallusi. U avval madrasada, keyin rus-tuzem maktabida ta'lim olgan.
Cho'lpon bir qator ro'znomalarda xizmat qilgan. O'zbekiston badiiy studiyasi va boshqa tashkilotlarda yuqori lavozimlarda ishlagan.
Cho'lpon ajoyib shoir, mohir tarjimon va adib edi. 1929-yilda uning «Kecha va kunduz» romani bosilib chiqdi.
1927- yildan Cho'lponga hujum boshlandi. O'zbekiston madaniyat xodimlari 2- qurultoyida uni zaldan haydab chiqarishdi.
1937- yili shoir qatl qilindi. Istiqlol yillarida o'zbek xalqining munosib farzandi oqlanib qadr-qimmat topdi.
4-topshiriq. Matn yuzasidan savollar tuzib, o'zaro suhbatlashing,
NUTQ USLUBLARI
(Стили речи)
В узбекском языке как и в русском различают пять стилей речи.
1. So'zlashuv uslubi. Разговорный стиль отличается сравнительно вольностью выбора и использования языковых единиц. Этот стиль по своим особенностям делится на: литературный разговорный стиль и простой разговорный стиль, просторечие.
Adabiy so'zlashuv uslubi. Литературный разговорный стиль является распространенным и приемлемым для всех отраслей видом общенародного литературного языка. Он используется в повседневном общении, обучение, воспитание и агитационная работа осуществляется в этом стиле, также в этом стиле создается художественная литература.
Og'zaki so'zlashuv uslubi. Просторечие характеризуется использованием в процессе речевого общения элементов литературного языка и диалекта. В этом стиле проявляется не соответствие норме порядка слов в предложении (kecha konsert bo'ldi klubda); больше переносных, образно -эмоциональных средств(gayrat qil, shalvirama; Alini qarang, og'zi qulog'ida), будучи в диалогической форме, в них употребляется много неполных предложений и жестов(Кеlyapti (navbatchi), Ketdimi? - На.) повторов(Kelib-kelib shu gapni topdingmi?); проявляется свободное произношение (na'lat (la'nat), harqattan (haqiqatan)), Просторечие широко используется в художественной литературе для индивидуализации речи персонажа.
|
| |
-topshiriq. Barcha nutq uslublariga xos matnlar tanlang. Ularni o'zaro solishtiring.


SOHAGA OID MATNLAR

|
-topshiriq. Barcha nutq uslublariga xos matnlar tanlang. Ularni o'zaro solishtiring.
SOHAGA OID MATNLAR
|
bet | 65/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsi1-topshiriq. Barcha nutq uslublariga xos matnlar tanlang. Ularni o'zaro solishtiring.
SOHAGA OID MATNLAR
Kompyuterlar avlodi
Dunyoda juda ko’p kompyuterlar yaratilmoqda. 1980- yilning o’rtalariga kelib jahon parkidagi kompyuterlarning jami soni 10 millionga yetgan bo’lsa, 1990 yilga kelib ular soni 100 mln. ga yetdi. Turli firmalarning har xil nomdagi kompyuterlari hayotga tobora mustahkamroq kirib bormoqda.
Super EHM tezkor, murakkab kompyuter hisoblanadi. U sekundiga 800 mln. amalni bajara oladi. Katta EHM-uchinchi avlod kompyuterlari bo’lib, sekundiga 10 mln. gacha amal bajaradi.
Kichik EHMlar mini va makro EHM, shaxsiy kompyuter va mikrokalkulyatorlarga bo’linadi.
Tekshirishlar natijasi minimashinalar bir xil qiyinchilikdagi masalalarni o’nlab marta tezroq yechishi mumkinligini ko’rsatadi.
Kompyuterlar inson aqliy mehnatini yengillashtirishga yordam beradigan texnik qurilma. U uchta blok: xotira, protsessor, kiritish-chiqarish qurilmalaridan iborat.
Kompyuterlar haqida
Zamonaviy kompyuterlarni shaxsiy kompyuterlar deb yuritiladi. Chunki undan foydalanuvchilar axborot uzatadilar. Kompyuterlar insonlarga nima qilish kerakligini ko'rsatadi.
Tarixan qisqa vaqt ichida , yani 50 yil mobaynida elektron hisoblash mashinasi [ EHM ] ning 6 ta avlodi yaratildi. Dastlabki kompyuterlar 1940- yillarda yaratila boshlaqan. Ular katta, elektr quvvatini ko'p olqan. Amallarni bajarish tezligi past edi. 1970-yillarda kompyuterlarning 4-avlodi paydo bo'la boshladi. Ularda 10000 tacha element birlashtirilgan mikrosxema qo'llangan.
1981-yil avgustda elektron yozuv mashinalari ishlab chiqarishga o'tildi. Shaxsiy kompyuterlar yaratildi. U barcha sohalarda qo'llanilmoqda. Chunki, o'nlab qiyin masalalarni yechishda tez hal qilib berishi bilan xarakterlanadi.
Kompyuter insonning mehnatini yengillashtirib beradigan qurilma. Ular 3 ta tarkibiy qism: sistemali blok, monitor, klaviatura [ axborot kiritish ] va tashqi qurilma [ printer, plotter va videoko'zgu] dan iborat.
|
| |
Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari - bet 2

|
Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari
|
bet | 2/8 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #257861 |
Bog'liq Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari Metallarning korrozion jarayonlar kechishi natejasida masalalari kamayadi , zaruriy texnologik xossalari; mexanik mustahkamligi; plastikligi; qattiqligi kabi xossalari uzgaradi. Korroziya detallarning va mexanizmlarning ish qobiliyatining pasayishi va va ishdan chiqishiga olib keluvchi asosiy yemiruvchi omillardan biri hisoblanadi . Korroziya natijasida yo’qotishlarni bevosita va bilvosita usullarga bo’lish mumkin. Bevosita korroziyadan yo’qotishga buymlarni 5 himoyalash uchun qilinadigan sarf – xarajatlar va metallning ish qobiliyatini yuqotish natijasida tuliq ishdan chiqishi hozirgi vaqtda yiliga 10- 15% ini tashkil etadi . Bilvosita korroziyadan yuqotishga jihozlarning ish unumdorligi kamayishi natijasida ishlab chiqarilayotgan maxsulot sifati va xajmi kamayishi , hamda metallarning sarfining oshishi kiradi. Neft va gaz sanoatida korroziya natijasida ko’pgina jihozlarning ish unumdorligini kamayishi va ishdan chiqishi kuzatiladi. Ayniqsa quvurlar, jumraklar va rezervuarlar shular jumlasidandir. Metallarning korroziyaga qarshilik korsatish qobiliyati korroziyabardoshlik deyiladi. Metall va ularning qotishmalari har xil haroratli sharoitlarda va har xil tashqi muhitlarda turlicha korroziyabardoshlikka ega boladi. Shuning uchun korroziyaga qarshi ximoyalash O’zbekistonda mashinasozlik rivojlanishi uchun muhim hisoblanadi. Asosi maqsad - metal va qotishmalarining ichki va tashqi muhitlarga bog’liq ravishda korroziyaga uchrashi va ulardan ximoyalanishi usullarini tadbiq qilishni o’z oldiga maqsad qilib quyadi. Korroziyaga qarshi himoya usullari konstruksion, texnologik va foydalanish davridagi tadbirlarga bulinadi va uning usullari korrozion eksperimental tadqiqotlar asosida ishlab chiqiladi. Respublikamiz iqtisodiyotini liberallashtirish va modernizatsiya qilish, ishlab chiqarish samaradorligini yanada oshirish, iqtisodiyot tarmoqlarini jadal yangilash masalalariga etibor xozirlash ayniqsa jahon, moliyaviy iqtisodiy inqirozining salbiy oqibatlaridan saqlanish davrida dolzarb masalaga aylanib bormoqda. - Bu borada amalga oshirilayotgan ishlar quyidagi meyoriy xududiy hujjatlar negizida bajarilmoqda: O`zbekiston Respublikasi prezidentining 2014-2015 yillarda ishlab chiqarishni modernizasiya qilish, texnikaviy texnologik qayta jixozlash bo`yicha eng muhim loyihalarni turi to`g`risidagi qarori: O`zbekiston Respublikasi prezidentining 2013-2015 yillarda O`zbekiston Respublikamiz rivoji va jahonda yanada obro`ga ega bo`lishi uchun faqat o`z 6 kuchimizga, o`z salohiyatimizga tayanib ish ko`rishimiz kerak. O`zimiz xarakat qilmasak chetdan kelib birov yordam bermaydi, degan deyarli xar bir ommaviy chiqishimizda mano-mazmuni singib ketgan davatkor so`zlar bugungi kunda hayotimizda amal ko`rsatish vaqti keldi.
|
| |
Kuch transformatorlari tuzilishi

Kuch transformatorlari tuzilishi
Download
259,46 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
16.05.2024
Hajmi
259,46 Kb.
#237364
Download
259,46 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kuch transformatorlari tuzilishi
Download
259,46 Kb.
Matnni ko'rish
-mavzu. Avtotransformatorlarning tuzilishi va ish rejimlariniig xususiyatlari

24-mavzu. Avtotransformatorlarning tuzilishi va ish rejimlariniig xususiyatlari 1.
Avtotransformatorlarni ishlash prinsipi va vazifasi.
2.
Avtotransformatorlarni ulanish sxemasi va ularning parametrlari.
3.
Avtotransformatorlarni afzalliklari va qo‘llanish sohalari.
4.
Avtotransformatorni namunaviy kuvvati.
Keyingi o‘n yillar ichida davlatimizda va chet davlatlarda katta quvvatli
avtotransformatorlardan keng foydalanilmoqda. Bu ularning transformatorlarga qaraganda qator
afzalliklarga ega bo‘lishi bilan tushuntiriladi.
Bir fazali avtotransformator ikkita elektr bog‘langan chulg‘am OB va OS ga ega (8.6- rasm).
Chulg‘amning B va S qisqichlar orasida joylashgan qismi ketma-ket, S va 0 orasidagi qismi esa
umumiy chulg‘amlar deb yuritiladi.
Avtotransformator kuchlanishni pasaytirish rejimida
ishlaganda ketma-ket chulg‘amdan tok
I B o‘tib magnit oqim
hosil qiladi va bu oqim umumiy chulg‘amda
I 0 tokni vujudga
keltiradi. Ikkilamchi chulg‘amning yuklanish toki
I C ,
chulg‘amning galvanik (elektr) bog‘lanishi sababli o‘tuvchi
I B tok bilan shu chulg‘amlarning magnit bog‘lanishidan hosil
bo‘lgan
I 0 toklar yig‘indisiga teng:
I C = I B + I 0 ; bundan
I 0 = I C – I B. Avtotransformatorning nominal quvvati sifatida
o‘zaro avtotransformatorli bog‘lanishga ega bo‘lgan
tomonlardan birining nominal quvvati (o‘tuvchi quvvat)
qabul qilingan.
Avtotransformatorning
birlamchi
tomonidan
ikkilamchi tomoniga uzataladigan to‘la quvvat uning
o‘tuvchi quvvati deb yuritiladi.
Agar
avtotransformatorning
chulg‘amlari
qarshiligidagi yo‘qotishni hisobga olmasak, u holda
qo‘yidagini yozish mumkin:
(8.6)
Ifodaning o‘ng tomonini o‘zgartirib quydagi tenglikni hosil qilamiz.
.
(8.6)
Bunda
- birlamchi chulg‘amdan ikkilamchisiga magnit yo‘li bilan o‘tayotgan
transformator quvvati;
C B U I S
- transformatsiyasiz, galvanik bog‘lanish hisobiga birlamchi
chulg‘amdan ikkilamchi chulg‘amga o‘tayottan elektr quvvat.
Elektr quvvat umumiy chulg‘amni yuklamaydi, chunki
tok OC chulg‘amini chetlab, ketma-
ket chulg‘amdan chiqish joyi C ga o‘tadi.
.
C C B B I U I U S
B C B C B B C C B B B I U I U U I U U U I U S
Т B C B S I U U
)
(
B I 8.6- rasm. Bir fazali
avtotransformator
chulg‘amlarining sxemasi.
Nominal rejimdagi o‘tuvchi quvvat avtotransformatorning nominal quvvati
S = S nom bo‘ladi,
transformator quvvati esa - tipik quvvat deb yuritiladi:
T tip
Kuch transformatorlari tuzilishi - bet 2

Salt ishlashdagi
ΔR
c
va qisqa tutashishdagi
ΔR
k
isroflar transformatorning qanchalik darajada
tejamli ishlashini bildiradi. Salt ishlashdagi isroflar po‘latning o‘ta magnitlanishi hamda uyurma
toklarni hosil bo‘lishidan kelib chiqadigan isroflar yig‘indisidan iborat.
Qisqa tutashuv isrofida chulg‘amlardan yuklama toki o‘tganda hosil bo‘ladigan isroflar,
transformator chulg‘amlari va tuzilishidan kelib chiqadigan qo‘shimcha isroflar kiradi. Sochilish
magnit maydonlari chulg‘amning chekka o‘ramlari hamda transformator tuzilishlari (bak devorlari,
yarmo balkalari va hokazolar) da uyurma toklar hosil qilib, qo‘shimcha isroflarni keltirib chiqaradi.
Ularni kamaytirish uchun chulg‘am ko‘p tomirli transpozitsiyalangan simdan tayyorlanib, bak
devorlari esa magnit shuntlari bilan ekranlanadi (to‘siladi).
Transformatorlarning chulg‘amlari, odatda, yulduz
Y,
chiqarilgan neytralli yulduz
Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari - bet 3

|
Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari
|
bet | 3/8 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #257861 |
Bog'liq Metallar korroziyasiga qarshi kurashish usullari Mamlakatimizda mehnat resurslaridan tabiiy va meniral xom-ashyo boyliklaridan yer osti boyliklaridan tabiiy moddalardan oqilona foydalanish o`z teritoriyasida iqtisodiy va ijtimoiy madaniy taraqiyotni kompleks ravishda rivojlantirish, muassasa va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish, mexnat xavfsizligini atrof muhit muhofazasini axolining extiyojlarini taminlash masalalari dolzarbdir. Bugun xalq milliy ongining o`sishi mamlakatimizning milliy davlat ijtimoiy rivojlanishining xozirgi zamon darajasi yangilanish va qo`shni davlatlar bilan o`rtadagi aloqa xamda vakolatlarni yanada aniqroq belgilanishi talab etilmoqda. O`zbekiston tabiiy va xom –ashyo resurslariga boy. Bularning xammasi yer, suv, o`rmon va yer osti boyliklari respublikamiz va xalqimizning ajralmas bo`lagi, mulki bo`lishi kerak, lekin anashu tabiiy boyliklardan o`ylamay netmay tez o`sib borayotgan axolining extiyojarini qondirish juda murakkab masaladir. O`zbekiston zamini ostidag`oyat katta boyliklar yashirinib yotibdi. Respublika xali juda ko`p yillar mobaynida xom-ashyolardan foydalanish imkoniyatlari bor Metallar korroziyasi - metallarning atrofidagi muxit bilan kimyoviy yoki elektrokimyoviy taʼsirlashuvi oqibatida yemirilishi. Asosan 3 bosqichdan iborat: reaksiyaga kirishuvchi moddalarning fazalar chegarasiga ;reaksiya zonasiga kelishi; reaksiya; reaksiya mahsulotining reaksiya zonasidan chetlashishi. Bu bosqichlarning har biri, oʻz navbatida, elementar bosqichlardan iborat. Metallar korroziyasi kimyoviy va elektrokimyoviy xillarga boʻlinadi. Kimyoviy Metallar korroziyasi metallarning oksidlanishi va oksidlovchi komponentning qaytarilishidan iborat. Bunday korroziya elektr oʻtkazmaydigan agressiv mu-hitda sodir boʻladi. Elektrokimyoviy Metallar korroziyasi metallarning elektr toki utkazadigan suyuq muhitda — elektrolitlar eritmasida yemirilishi. Bunda metall zarralari elektrolit eritmasida eritmaga oʻtadi. Metallar korroziyasi yemirilish harakteriga kura, quyidagi turlarga boʻlinadi: tekis, mahalliy, kristallitlararo va korrozion darz. Korroziya natijasida har yili yigʻilgan va inson ishlatadigan barcha metallarning 1—1,5% i yoʻqoladi. Metallarni korroziyadan saqlash uchun baʼzi tadbirlar koʻriladi (mas, legirlovchi elementlar: xrom, nikel va boshqa qoʻshiladi).
|
| |
Kuch transformatorlari tuzilishi - bet 5

S
S
.
(8.8)
Magnit o‘tkazgichning o‘lchamlari ham os holda uning og‘irligi nominal quvvatning bir qismini
tashkil etuvchi transformator (tipik) quvvati orqali aniqlanadi:
(U
U ) I
1
1
tip
B
C
B
B
C
foy
nom
B
B
B
BC
S
U
U
k
S
U
I
U
n
.
(8.9)
bunda
-transformatsiya koeffitsienti;
k
foy
-
foydalilik yoki tipik quvvat
koeffitsienti.
(8.9) ifodadan ko‘rinadiki,
kuchlanish
ga qancha yaqin bo‘lsa,
k
foy
shuncha kichik va
tipik quvvat nominal quvvatga shuncha yaqin bo‘ladi. Bundan, avtotransformatorning o‘lchamlari,
og‘irligi, aktiv materiallarni sarflash, nominal quvvati bir xil bo‘lgan transformatorga nisbatan
kamayadi degan xulosa kelib chiqadi.
Yuqoridagilardan ko‘rinadiki, ketma-ket chulg‘am quvvati:
(U
) I
KK
B
C
B
tip
S
U
S
.
(8.10)
umumiy chulg‘am quvvati:
0
1
(I
I )
U
(1
)
S
um
C
C
C
B
C
C
nom
foy
tip
BC
S
U
I
U
I
k
S
n
.
(8.11)
Shunday qilib, yana shuni qayd qilish mumkinki, avtotransformatorning chulg‘ami va magnit-
o‘tkazgichi, ayrim hollarda hisobiy quvvat deb yuritiluvchi tipik quvvatga hisoblanadi. B va S
qisqichlarga qanday quvvat keltirilishiga qaramay, ketma-ket va umumiy chulg‘amni
tip
S
dan ortiq
yuklash mumkin emas. Bu xulosa, avtotransformatorning kombinatsiyalangan ish rejimlarini
ko‘rishda ayniqsa muhimdir. Bunday rejimlar avtotransformatorning chulg‘amlari bilan faqat magnit
orqali bog‘langan uchinchi chulg‘am mavjud bo‘lgandagina kelib chiqadi.
Avtotransformatorning uchinchi chulg‘ami (PK chulg‘ami) yuklamani ta’minlash, aktiv yoki
reaktiv quvvat manbalari (generatorlar va sinxron kompensatorlar) ni ulash, ayrim hollarda esa faqat
uchinchi garmonik toklarni kompensatsiyalash uchun qo‘llaniladi. PK chulg‘amining nominal quvvati
avtotransformatorning pasport ma’lumotlarida ko‘rsatiladi.
Avtotransformatorning yuqori va o‘rta kuchlanish chulg‘amlarining quvvatlari uning nominal
quvvatiga tengdir. Past kuchlanish cho‘lg‘amining quvvati esa, tipik quvvatga teng bo‘lib, u nominal
quvvatga nisbatan kichik. Shu sababli avtotransformatorni ishlatishda chulg‘amlarini o‘ta
yuklanishigi yo‘l qo‘yilmaslik uchun uning rejimlari tekshirilib turiladi.
Avtotransformatorning aynan shu quvvatdagi transformatorlarga nisbatan
avzalligi
qo‘yidagilardir:
materiallar kam sarflanadi (mis, po‘lat, izolyasiya materiallari);
og‘irligi va o‘lchamlari kichik bo‘lganligi uchun transformatorlarga nisbatan katta nominal
quvvatli avtotransformatorlar yaratish imkonini beradi;
yo‘qotishlar kam bo‘lib, FIK katta;
sovitish sharoitlari ancha yengil.
Avtotransformatorlarning kamchiliklari:
neytralini yerga mustahkam ulash zarurati bir fazali
qisqa tutashuv tokining ortishiga olib keladi;
kuchlanishni rostlash jarayoni murakkab;
C
B
BC
U
U
n
/
В
U
С
U
YuK va O‘K chulg‘amlari elektrik bog‘lanishda bo‘lganligi sababli atmosfera
o‘takuchlanishlarining o‘tish xavfi tug‘iladi.
|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 1/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.
I CHORAK Matematika 5 - sinf
1 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. Sonlarni raqamlar bilan yozing: 60 million 5 ming 40.
2. АС kesma chizing va unda К nuqtani belgilang. АК va КС kesmalarni o‘lchang.
3. Koordinata nurida (son nuruda) 995 va 1003 sonlari orasida yotuvchi natural sonlarni yozing.
4. Metrlarda ifodalang: 3 km, 2 km 300 m, 1 km 50 m, 5 km 205m.
5. Qaysi biri katta: 6 m 42 sm mi yoki 640 sm? Javobini belgi yordamida yozing.
II variant
1. Sonlarni raqamlar bilan yozing: 7 million 37 ming 8.
2. ВD kesma chizing va unda E nuqtani belgilang. BE va DE kesmalarni o‘lchang.
3. Koordinata nurida (son nuruda) 996 va 1006 sonlari orasida yotuvchi natural sonlarni yozing.
4.Millimetrlarda ifodalang: 2 sm, 5sm 8mm, 4 dm, 1 dm 3 sm.
5. Qaysi biri katta: 3 km 870 m mi yoki 3880 m? Javobini belgi yordamida yozing.
2 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1.Koordinata nurida qo‘shishni tasvirlang: 4 + 3.
2.Qo‘shishning guruhlash qonunini qo‘llab amallarni bajaring:
71 + 39 999) + 10 001.
3.Qulay usul bilan hisoblng: (6112 + 1596) – 496.
4. Berilgan matodan har biriga 2 m dan sarflab, 17 ta bolalar plashi tikish mumkin. Shu matodan har biriga 4 m dan sarflab, 8 ta kattalar plashi tikish mumkinmi?
5.Uzunlikka, balandlikka va nayza bilan sakrash, bo’yicha musobaqada 42 sportchi qatnashdi. Balandlikka 13 ta sportchi, uzunlikka 22 ta sportchi, qolganlari esa nayza bilan sakradi. Nayza bilan sakrovchilarning sonini topish ifodasini tuzing va uni hisoblang.
II вариант
1.Koordinata nurida qo‘shishni tasvirlang: 4 + 5.
2.Qo‘shishning guruhlash qonunini qo‘llab amallarni bajaring:
99 + (4801 + 15 200).
3.Qulay usul bilan hisoblng: (8593 + 1407) – 999.
4.Maktab bog’idan o’quvchilar olma terib, har biriga 25 kg dan yashiklarga joyladilar. 875 kg olmani joylash uchun 40 ta yashik yetadimi?
5. Xaydovchi ertalab avtomobilga 115 litr benzin quydi. Bu benzinning 47 litrini tushlikkacha, 55 litrini tushlikdan so’ng sarfladi. Qancha litr benzin qolgan? Ifoda tuzing va uning qiymatini toping.
|
| |
A d a b i y o t l a r - 7-Mavzu: Oqova suvlarni tozalash usullari reja

A d a b i y o t l a r
1. Qudratov O. Sanoat ekologiyasi. T.: T va ESI, 1999, 183 b.
2. Охрана окружающей среды. Под ред. С.Б. Белова. М.: Высшая школа,
1991 319с.
3. Rafiqov A.A. Geoekologik muammolar. T.:O’qituvchi, 1997, 112 b.
4. Xolmuminov J. Ekologiya va qonun. T.:Adolat, 2000.
Nazorat savollari
1. Gidrosfera deganda, siz nima tushunasiz?
2. Suvning boshqa tabiiy resurslaridan farqi
nimada va uning kundalik
hayotimizdagi ahamiyati nimada?
3. Respublikamizning asosiy suv manbalarini sanab o’ting?
4. Respublikamizda qancha oqar suv mavjud?
5. Amudaryo va Sirdaryoning uzunligi, suv yigish maydoni va yillik suv hajmi
haqida nimalarni bilasiz?
6. Bir kishi bir sutkada shaxsiy gigiena va maishiy
kommunal zaruriyatlari
uchun qancha suv ishlatiladi?
7. Rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda bir sutkada bir kishi uchun
qancha suv
sarflanadi?
8. Qishloq xo’jaligi tarmoqlariga yiliga qancha suv sarflanadi?
7. Respublikamiz suv resurslari qancha maydondagi
yerlarni uzlashtirishga
etarli?
7-Mavzu: Oqova suvlarni tozalash usullari reja

7-Mavzu: Oqova suvlarni tozalash usullari reja
Download
183,11 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
12.02.2024
Hajmi
183,11 Kb.
#155212
Download
183,11 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
7-Mavzu: Oqova suvlarni tozalash usullari reja
Download
183,11 Kb.
Matnni ko'rish
Suvni tozalash usullari - 7-Mavzu: Oqova suvlarni tozalash usullari reja

Agar suv tarkibida radioaktiv moddalar borligi aniqlansa, u dezaktivatsiyalanadi (q.
Dezaktivatsiya). Agar suvda noxush hid bo’lsa, faollashgan kumir, ozon, kaliy
permanganat yoki xlor ko’sh oksid bilan ishlanadi (q. Sorbsiya).Oqova
suvlar
(sanoat korxonalari, maishiy korxonalar va turar joylardan chiqadigan iflos suvlar)
va yog’in suvlarni tozalash masalalari tabiatni mahofaza qilishning muhim bir qismi
hisoblanadi. Oqova suvlar tarkibidagi balchiq, kolloid va erigan moddalar
tindirgichlarda cho’ktiriladi, zararli moddalar biologik usullarda zararsizlantiriladi
(q. Biologik suzgich, Suvni zararsizlantirish), korxonalardan
chiqayotgan suvlar
tozalash inshootlarida tozalanadi. Suvni tozalashning fizikkimyoviy, termik va
boshqa usullari ham bor.Tabiiy suvlarni sanoatda qo’llanadigan usullar yordamida
mikroorganizmlar, tuzlar va gazlardan butkul tozalashning imkoni yo’q. Shu sababli
ularning ichimlik suvidagi miqdori belgilangan ma’lum me’yordan ko’p bo’lmasligi
talab etiladi. Masalan, ichimlik suvining 1 ml dagi mikroorganizmlarning umumiy
soni 100 tadan oshmasligi, ichak tayoqchalari guruhi bakteriyalarining soni 3 tadan
oshmasligi shart. Suvning umumiy qattiqligi 7 mmol/l gacha, quruq qoldiq 1000
mg/l gacha, vodorod ko’rsatkichi — r-n 6,0 dan 9,0 gacha bo’lishi kerak. Ayrim
hollarda ichimlik suvining qattiqligi 10 mmol/l gacha, quruq qoldiq 1500 mg/l
gacha, temir va marganets ionlarining miqdori tegishlicha 1 va 0,5 mg/l gacha
bo’lishiga ruxsat etiladi. Xalq xo’jaligida va aholi sog’lig’ini saqlashda juda muhim
tadbir hisoblanadi.
O’zbekiston shahar va tumanlarida suv ta’minoti markazlashtirilgan. Aholiga
beriladigan ichimlik suvi yuqorida
aytilgan usullarda tozalanadi, sanitariya
ko’rigidan o’tkazib turiladi. Bu ish bilan shahar va tuman sanitariyaepidemiya st -
yalari (SES) shug’ullanadi. Yirik sanoat va maishiy korxonalarning oqova suvlari
mahalliy tozalash inshootlarida tozalab chiqariladi. Yuqorida aytilgan usullarga
yana bir usulni qo’llasak suv tarkibidagi ko’p mikroorganizmlardan xolos bo’lar
edik. Suv tarkibida mikroorganizmlarni kamayishi xisobiga bir qancha kassaliklarni
bartaraf etgan bo’lamiz. Bu usulda kumush nanozarrachalarida foydalaniladi. Suv
tarkibini tozalash mobaynida kumush nanozarrachalari yuborilsa kumushning
antibakterial xusussiyati xisobiga bir qancha mikroorganizmlar o’ladi.
Oqova
suvlarni zararsizlantirishning anerob usuli ishlab chiqarish oqova suvlarini
biokimyoviy tozalashda hosil bo`lgan cho`kmani bijg`itishda ishlatiladi. Bundan
tashqari,
undan
kuchli
konsentrlangan
tarkibida
bijg`itish
jarayonida
anaerobbakteriyalar yordamida parchalanadigan organik moddalar bo`lgan oqova
suvlarning tozalash birinchi bosqichi sifatida ham foydalaniladi. Bijg`itish jarayoni
metan tenklarda olib boriladi. Metantenk-germetik yopiq, mahkamlangan rezervuar
bo`lib, u bijg`itilmagan cho`kmani kirgizishga va chiqarishga mo`ljallangan
moslamalar bilan jihozlangan.
3-amaliy mashgulot. Vodorod olishning muqobil turini ishlab chiqish - bet 4

|
3-amaliy mashgulot. Vodorod olishning muqobil turini ishlab chiqish
|
bet | 4/6 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 1,12 Mb. | | #153985 |
Bog'liq 3-amaliy m-t VEKoʻmirni gazlashtirish-vodorod olishning eng qadimgi usuli hisoblanadi. Birinchi gaz generatori 1840-yillarda Buyuk Britaniyada qurilgan. Koʻmirdan vodorod ishlab chiqarish suv va koʻmirning termal parchalanishi bilan bogʻliq koʻmir uchun energiya manbai va kimyoviy reagent sifatida ishlatiladi bir vaqtning oʻzida suv bugʻlari va kislorod-bugʻ-kislorod reformatsiyasi bilan harakat qiladi. Bu barcha tarmoqlar birliklarning katta quvvatlari va energiya oqimlarida cheklovlar yoʻqligi bilan tavsiflanadi. Koʻmirni gazlashtirish jarayonining asosiy reaktsiyalari:
C+O2↔ CO2
C+2H2O↔ CO2+2H2
C+H2O↔ CO+H2
C+CO2↔ 2CO.
Koʻmirni gazlashtirishning koʻplab usullari mavjud, ulardan Lurgi, Koppers-Totzek va Vinkler jarayonlari klassik hisoblanadi, chunki ular uzoq vaqt davomida ishlatilgan. Ular bir-biridan farq qiladi: termodinamik parametrlar, gaz generatoriga koʻmir eikazib berish hajmi va printsipi, shilaklarni olib tashlash usuli. Asosan, temir-bug ʼusuli bilan vodorod ishlab chiqarishning koʻp bosqichli jarayoni klassik usullardan farq qiladi:
Fe3O4+CO↔ 3FeO+CO2
Fe3O4+H2↔ 3FeO+H2O.
Barcha koʻrib chiqilgan usullar avtotermik reaktsiyalardir.gazlashtirish, CO2-akseptor usulida, CaO ning karbonat angidrid bilan reaktsiyasi tufayli allotermik issiqlik taʼminoti amalga oshiriladi, keyin kaltsiy karbonat regeneratorda termal parchalanadi:
CaO+CO2↔ CaCO3
CaCO3↔ CaO+CO2
Sintez-gaz ishlab chiqarish, shuningdek, biomassa va sanoat chiqindilarini qayta ishlashga asoslangan boʻlishi mumkin, bu bir vaqtning oʻzida ekologik muammolarni hal qilishga yordam beradi. Termokimyoviy ishlov berish jarayonida uning biomassasi kislorodsiz 770-1070°K haroratgacha isitiladi, natijasida vodorod, metan va uglerod oksidi hosil boʻladi (4.2-jadval). Sintez gazidan vodorodni olish uchun quyidagi usullar qoʻllaniladi: chuqur sovutish, adsorbsiya, yutilish, membranalar orqali diffuziya, kataliz va elektrokimyoviy konversiya.
4.2-jadval
|
| |
6-mavzu: media maydon tuzilishi va ta`siri. Reja: Axborotlashgan jamiyat va media maydon tushunchasi

6-mavzu: media maydon tuzilishi va ta`siri. Reja: Axborotlashgan jamiyat va media maydon tushunchasi
Download
448,18 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
15.02.2024
Hajmi
448,18 Kb.
#157197
Download
448,18 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
6-mavzu: media maydon tuzilishi va ta`siri. Reja: Axborotlashgan jamiyat va media maydon tushunchasi
Download
448,18 Kb.
Matnni ko'rish
26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja

26-modul: Metallarni bolg‘alash
Reja:
1.
Bolg’lash texnologiyasi.
2.
Bolg’alash asbob va uskunalari.
3.
Erkin bolg’lash usullari.
Bоlg’аlаsh usulidа аsоsаn plаstik хоlаtgаchа
qizdirilgаn mеtаllаr turli
аsbоblаr bilаn zаrblаb yoki prеsslаb kutilgаn shаkl vа o’lchаmdаgi mаhsulоt
lаrgа аylаntirilаdi.
Mеtаllаrni erkin bоlg’аlаsh usuli mехаnizаsiyalаshtirish dаrаjаsigа qаrаb
dаstаki vа mаshinаlаrdа bоlg’аlаsh hаmdа prеslаsh turlаrigа аjrа-tilаdi.
Dаstаqi bоlg’аlаshdа mаydа pоkоvkаlаr оlinib, tеmirchi qizdirilgаn
mеtаllning bir uchini qisqich bilаn
qisgаn хоldа sаndоngа quyib, bоlg’аchа
bilаn urib bоsqоn bilаn urish jоyini shоgirdigа qo’rsаtаdi. Оpеrаsiya-lаrni
bаjаrishdа turli аsbоblаrdаn (sumbа, zubilо, to’qislаgich vа bоshqаlаr)
fоydаlаnilаdi. Bu usuldа оlingаn mаhsulоt
pаkоvkа
dеyilаdi. Uning sifаti tеmirchi
mаlаkаsigа bоg’liq bo’lib, ish unumdоrligi judа pаstdir. SHu sаbаbli bu usuldаn
tuzаtish ustахоnаsidа fоydаlаnilаdi.
Bоlg’аlаsh аsbоb vа uskunаlаri.
Mеtаllаrni
erkin
bоlg’аlаshdа
fоydаlаnilаdigаn uskunаlаrgа bоlg’аlаr vа prеsslаr kirаdi. Bоlg’аlаrdа хоmаki
dеtаlgа dinаmik zаrb kаttаrоq tеzlikdа (6-7m/s) bеrilsа, prеsslаrdа esа sеkin
stаtik tеzliqdа (0,1-0,3 m/s) bеrilаdi.
Bоlg’аlаsh usqunаlаrining
kоnstruksiyasi оddiy, iхchаm, оsоn
rоstlаnаdigаn bo’lib, ulаrni bоshqаrish qulаy.
Sаnоаtdа ko’prоq tаrqаlgаn bоlg’аlаrgа bug’-хаvо, pnеvmаtik, rеssоrli
bоlg’аlаr kirsа, prеsslаrgа gidrаvlik vа friksiоn turlаri kirаdi.
Ulаrning qаysi
biridаn fоydаlаnish оlinuvchi pоkоvkа mаtеriаligа, хiligа vа mаssаsigа bоg’liq.
Mаsаlаn, mаydа pоkоvkаlаr оlishdа pnеvmаtik bоlg’аlаrdаn, o’rtаchа pоkоvkаlаr
оlishdа bug’-хаvо bоlg’аlаridаn, yirik pоkоvkаlаr оlishdа gidrаv-lik prеsslаrdаn
fоydаlаnilаdi.
Erkin bоlg’аlаsh quyidаgi аsоsiy jаrаyonlаrdаn ibоrаt:
1) CHo’ktirish.
Bu оpеrаsiyadа zаgоtоvkаning bo’yini kichrаytirib,
uning хisоbigа
ko’ndаlаng kеsim o’lchаmlаri kаttаlаshtirilаdi.
Хоmаki dеtаlning bir jоyiniginа cho’ktirilsа, buni mахаlliy cho’ktirish
dеyilаdi.
2) CHo’zish.
Bu jаrаyondа хоmаki dеtаlning ko’ndаlаng kеsimini kichrаytirish хisоbigа
bo’yi uzаytirilаdi. Uning bir qismini cho’zishgа mахаlliy cho’zish dеyilаdi.
3) Tеshish.
Bu jаrаyondа хоmаki dеtаldаn mа’lum хаjmdаgi mеtаll tеshgich bilаn
siqib chiqаrilib, tеshik оchilаdi. Аgаr оchilаdigаn tеshik bo’yli bo’lsа, аvvаl
хоmаki dеtаlning bir
tоmоnidаn chuqurchа qilinib, kеyin оrqа tоmоnidаn tеshik
оchilаdi. Оdаtdа diаmеtri 50 mm dаn kichik tеshiklаr оchish qimmаtgа tushаdi.
4) Bukish.
Bu jаrаyondа хоmаki dеtаl turli mоslаmаlаr yordаmidа zаrur kоnturgа
bukib o’tkаzilаdi.
5) Burаsh.Bu jаrаyondа хоmаki dеtаlning bir qismi ikkinchi qismigа nisbаtаn
mа’lum burchаkkа burilаdi.
6) Kеsish.Bu jаrаyondа хоmаki dеtаlning bir qismi
ikkinchi qismidаn kеsib
аjrаtilаdi. Bundа хоmаki dеtаlning bir qismini tаshqi yoki ichki kоnturi buyichа
uyib tushirish mumkin.
7) Pаyvаndlаsh.Bu jаrаyondа zаrur tеmpеrаturаgаchа qizdirilgаn kаm uglеrоdli
po’lаt
mаhsulоtlаrni ustmа-ust quyib, qiya yuzlаri bo’yichа pаyvаndlаsh
uchun ulаr bоlg’а yoki prеss оstidа siqilаdi.