nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ishqalanish sodir bo’ladi. 
Val o’qiga tik kuchlarni

Yuqorida aytib o’tilgan podshipniklarning hamma turi ham mashinasozlikda keng
ko’lamda ishlatiladi.
Sirpanish podshipniklari.
Sirpanish podshipniklari tuzilishi jihatidan olganda ajralmaydigan
va ajraladigan
podshipniklarga bo’linadi. Hozirgi vaqtda ajraladigan podshipniklardan ko’proq foydalaniladi.
Bunday podshipnikning asosiy elementi tayanch sirtiga yupqa antifriksion material qoplangan
vkladish hisoblanadi (1.1-rasm). Vkladish maxsus podshipnik korpusi yoki to’g’ridan-to’g’ri
mashina korpusiga o’rnatiladi. Sirpanish podshipniklarining ahamiyati
zamonaviy texnikada
alohida o’ringa ega. Lekin sirpanish podshipniklarida quyidagi afzalliklar bo’lganligi uchun
ayrim hollarda ulardan foydalanish ma’qul ko’riladi:
1. Кatta (1000 min
-1
gacha) chastota bilan ishlash hollarida
dumalash podshipniklariga
qaraganda ko’pga chidaydi.
2. Vallarni talab qilingan darajada aniq yo’nalishda o’rnatish imkonini beradi.
3. Ajraladigan qilib tayyorlanganligi uchun uni valning istalgan qismiga o’rnatish mumkin.
Bu ayniqsa tirsakli vallar uchun qo’l keladi.
4. Zarb bilan ta’sir qiladigan mavjud bo’lgan hollarda podshipnikdagi moy qatlami bu
kuchlarning salbiy ta’sirini kamaytiradi.
5. Dumalash podshipniklaridan foydalanish mumkin bo’lmagan agressiv muhitli sharoitda
(masalan, suvda) bemalol ishlay oladi.
6. Diametri haddan tashqari (1 m dan ortiq) bo’lgan
vallar uchun hozircha
standartlashtirilgan dumalash podshipniklari ishlab chiqarilmaydi, sirpanish
podshipniklari esa
istalgan kattalikda qilib tayyorlanishi mumkin.
15.1-rasm. Sirpanish podshipnigi – vkladish.
Podshipnikning kinematikasi - 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi

|
15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi
|
bet | 4/15 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 61,35 Kb. | | #116270 |
Bog'liq 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`r-fayllar.org (1)Podshipnikning kinematikasi. Podshipnik kinematikasini tushunish uchun ichki halqasi
aylanadigan qilib o’rnatilgan podshipnik detallari uchun to’zilgan tezliklar planidan
foydalanamiz (15.3-rasm). Unda:
60
1
1
n
D
v
m/s
2
1
0
v
v
m/s
Sharikning (yoki rolikning) o’z o’q atrofida aylanish chastotasi,
sh
sh
sh
sh
d
nD
d
v
d
v
n
2
2
60
60
1
1
0
min
-1
bo’ladi. Separatorning aylanish chastotasi sharikning val o’q atrofida aylanish chastotasiga
teng
bo’lib, quyidagicha ifodalanadi:
1
0
1
0
60
/ 2
2
c
ø
v
D
n
n
n
D
D
d
Demak, separator val bilan bir yo’nalishda uning aylanish chastotasidan ikki marta kichik
tezlik bilan aylanadi.
Shariklar halqa sirtiga aba yoy bo’yicha tegib turadi. Sharik o’qi atrofida aylanganda a va
b nuqtalarning aylana tezliklari turlicha bo’ladi. Bu degan so’z, shariklar halqa sirtida sof
dumalash bilan harakatlanmay, balki sirpanish hodisasi ham sodir bo’ladi, demakdir. Bu hol
shariklarning yeyilishiga va qo’shimcha quvvat sarflanishiga olib keladi.
Rolik sirtining har bir nuqtasi rolikning o’qida bir xil masofada joylashadi. Shuning
uchun roliklar sof dumalash bilan harakatlanadi. Demak, bu podshipniklarda bekorga
sarflanadigan quvvat sharikli podshipniklardagidan kam bo’ladi.
|
| |
podshipniklar - 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi

|
15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi
|
bet | 2/15 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 61,35 Kb. | | #116270 |
Bog'liq 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`r-fayllar.org (1)podshipniklar;
2) val o’qi bo’ylab ta’sir etuvchi kuchlarni qabul qilishga mo’ljallangan tirak
podshipniklar;
3) val o’qiga tik bo’lgan kuch bilan bir vaqtda uning o’qi bo’ylab yo’nalgan
kuchlarni ham qabul qilishga mo’ljallangan radial–tirak podshipniklar.
Dumalash podshipniklari orasida tuzilishi jihatidan eng oddiysi va arzoni sharikli radial
podshipniklardir. Ular kichik qiymatli, o’q bo’ylab yo’nalgan kuchni ham qabul qilish bilan
birga, ish jarayonida vallarning ma’lum darajada egilishidan ortiqcha shikastlanmaydi. Shuning
uchun mashinasozlikda bunday podshiniklardan keng foydalaniladi. Tayanchga tushadigan kuch
katta bo’lgan hollarda rolikli podshipniklar ishlatish tavsiya etiladi.
Ignasimon roliklardan foydalanish podshipnikning diametr bo’ylab o’lchamini
kichraytirishga imkon beradi.
Dumalash podshipniklari yuklanish qobiliyati bo’yicha etti seriyaga bo’linadi: o’ta yengil,
muhim yengil, yengil, yengil keng, o’rta, o’rta keng va og’ir; aniqlik klassi bo’yicha: 0 –normal,
6-oshirilgan, 5-yuqori, 4-muhim yuqori va 2-o’ta yuqori.
Har bir podshipnikning raqam va harflardan tuzilgan shartli belgisi bo’ladi. Bu belgining
o’ng tomonidagi birinchi ikki raqam podshipnikning ichki diametrini ko’rsatadi. Ichki diametri
20 dan 495 mm gacha bo’lgan podshipniklar uchun bu raqamlar ichki diametrning 5 ga
bo’linganiga teng qilib olingan, ya’ni bunday podshipniklar ichki diametrining haqiqiy qiymatini
topish uchun keltirilgan ikki raqamni 5 ga ko’paytirish kerak.
O’ng tomondan uchinchi raqam podshipnikning qaysi seriyali ekanligini bildiradi. Bunda
yengil seriya 2, o’rtacha seriya 3, og’ir seriya esa 4 bilan belgilanadi. Masalan, ichki diametri 50
mm bo’lgan sharikli podshipnik 210 bilan belgilangan bo’lsa, engil seriyali, 310 bilan
belgilangan bo’lsa, o’rtacha seriyali, 410 bilan belgilanganda esa og’ir seriyali ekanligi
tushuniladi.
Shartli belgining o’ng tomondan to’rtinchi raqami podshipnikning turini, beshinchi va
oltinchi raqamlari esa podshipnikning tuzilishidagi alohida xususiyatlarni ifodalaydi. Shartli
belgining oldida uchrashi mumkin bo’lgan harflar aniqlik klassini ko’rsatadi. Agar belgining
oldida harf bo’lmasa, aniqlik klassi normal deb tushuniladi.
Dumalash podshipniklari, asosan, to’rtta detaldan: sirtqi va ichki halqalar, separator va
dumalaydigan elementdan tuzilgan bo’ladi. Detallari juda mustahkam, podshipniklar uchun
mo’ljallangan maxsus po’latdan yasaladi. So’nggi yillarda dumalaydigan detallarning hamda
separatorning AG–4V stekloplastdan, tekstolitdan va kaprondan tayyorlanganligini uchratish
mumkin bo’lib koldi. Bunday detallarga ega bo’lgan podshipiiklar shovqinsiz ishlaydi va
dinamikaviy kuchlarning salbiy ta’siri deyarli sezilmaydi.
15.2-rasm. Podshipnikdagi shariklarga tushadigan yuklama.
|
| |
15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi - bet 6

P = F
a
K
b
K
T
; F
r
= Q; (15.11)
Кeltirilgan tengliklarda,
X – radial nagruzka koeffisienti,
Y – o’q; bo’ylab yo’nalgan nagruzka koeffisienti,
X va
Y ning qiymatlari standart jadvallaridan olinadi: ularning ayrimlari maxsus jadvalda
keltirilgan;
V – halqalarning qaysi biri aylanuvchi ekanligiga bog’lik, koeffisient (ichki halqa
aylanadigan bo’lsa,
V = 1; sirtqi halqa aylanadigan bo’lsa,
V = 1,2);
F
r
– radial nagruzka, N;
F
a
– o’q bo’ylab yo’nalgan nagruzka, N;
К
b
– nagruzka xarakterini podshipnik xizmat muddatiga ta’sirini e’tiborga oluvchi
xavfsizlik koeffisienti. Yuklanish ta’siri bir tekisda bo’lganda (kam quvvat reduktorlarda, lentali
konveyer yuritmalarida)
К
b
= 1...1, 2; nagruzka zarb bilan ta’sir etishi me’yorida bo’lganda (har
turli reduktorlar, tezliklar qutisi va shu kabilarda)
К
b
=1,3...1,8; nagruzka sezilarli darajada
keskin zarb bilan ta’sir eguvchi konstruksiyalarda (og’ir stanoklarda, prokat stanlarida, yuqori
quvvatli ventilyatorlarda)
К
b
= 2...3.
К
T
– temperaturaning podshipnik xizmat muddatiga ta’sirini hisobga oluvchi koeffisient;
temperatura 100°C gacha bo’lganda
К
T
=1; temperatura 150°C bo’lganda
К
Podshipniklarning yemirilishi va hisoblanishi

Dumalash podshipniklarini tanlash
Hozirgi vaqtda mashinalar loyihalashda dumalash podshipniklari standart tavsiyalariga
binoan ikki xil usul bilan tanlanadi. Dumalash podshipniklari tanlash usuli standartlashtirilgan
(GOST 18854–73 va 18855–73). Standartda ko’rsatilishicha valning aylanish chastotasi 1 minˉ
1
,
dan katta bo’lmagan hollarda podshipniklar
statikaviy yuk ko’taruvchanlik bo’yicha, qolgan
hollarda esa
dinamikaviy yuk ko’taruvchanlik bo’yicha tanlanadi.
Podshipniklarni statikaviy yuk ko’taruvchanlik bo’yicha tanlash uchun ularga ta’sir
etayotgan nagruzkaning ekvivalent (keltirilgan) qiymati topilib podshipniklar uchun belgilangan
standart jadvallarida keltirilgan statikaviy yuk ko’taruvchanlikning ruxsat etilgan qiymati S
o
bilan taqqoslanadi. Buning uchun quyidagi munosabatlardan foydalaniladi:
0
0
0
0
0
r
A
P
X F
Y F
P
C
, (15.5)
bu yerda
R
o
– statikaviy nagruzkaning ekvivalent qiymati (radial va o’q bo’ylab yo’nalgan
kuchlarning keltirilgan qiymati), N
;
F
r
– podshipnikka radial yo’nalishda ta’sir etadigan nagruzka, N;
F
a
– podshipnikka uning o’qi bo’ylab ta’sir etadigan nagruzka; N
;
X
o
va
Y
o
– radial va o’q, bo’ylab yo’nalgan yuklanishlar koeffisientlari. Bu
koeffisientlarning qiymati podshipniklar uchun belgilangan kataloglarda keltirilgan. Xususan:
1) Bir va ikki qatorli sharikli radial podshipniklar uchun
X
0
= 0,6;
Y
0
= 0,5.
2) Bir qatorli sharikli radial tirak podshipniklar uchun
X
0
=0,5;
Y
0
= 0,43...0,26 (kontakt
burchagi α = 18°...40° oralig’ida bo’lgan hollar uchun).
3) Bir qatorli konussimon rolikli podshipniklar uchun
X
o
= 0,5; F
0
= 0,22 ctg
.
Agar tayanchga faqat radial kuch ta’sir etsa, rolikli podshipniklar uchun
R
o
=
F
r
;
F
a
= 0
bo’ladi. Tirak va tirak radial podshipniklar uchun ekvivalent nagruzka quyidagicha topiladi:
0
2,3
Podshipnikning ishlash sharoiti - 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi

15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi
15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`r-fayllar.org (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi
|
Vkladishlar uchun ishlatiladigan materiallar

. Vkladishning tuzilishi, materiali,
qanchalik aniq, tayyorlanganligi, joylashuvi, moy uchun mo’ljallangan ariqchalarning rasmi – bularning
hammasi podshipnik ishini belgilaydigan faktorlardir.
1) vkladish sirtining rasmi sapfaning uzunlik va talab etilgan qamrov burchagi bo’yicha
2) vkladish bilan sapfa orasidagi zazor suyuqlikda ishqalanish rejimini ta’minlaydigan
3) vkladish materialining yyyeyilishga chidamliligi etarli darajada bo’lishi, biroq,
4) vkladishning tuzilishi u bilan sapfaning o’qdosh bo’lishini ta’minlashi lozim.
Uncha muhim bo’lmagan mexanizmlarda ish sirtiga yaxshilab ishlov berilgan cho’yan
vkladishlardan foydalanish mumkin. Buning uchun SChS–1, SChS–2 markali cho’yanlardan
ko’proq foydalaniladi, chunki bu cho’yanlarda grafitli yupqa qatlam hosil qilish xususiyati
bo’ladi, bu esa vkladish ishini yaxshilaydi.
hollarda foydalanish tavsiya etiladi. Odatda bunday vkladishlarning qalinligi s =
qilib olinadi.
Xozirgi vaqtda bimetall vkladishlar ko’proq ishlatiladi. Bunda vkladishning asosiy qismi
biror qattiq metalldan (po’lat yoki bronzadan) tayyorlanadi – uning ish
sirti yupqa antifriksion
material bilan qoplanadi. Antifriksion material sifatida babbitlardan foydalaniladi.
Babbitning qattiq turi bo’lsa, qoplamning qalinligi
s = 1,5 +0,001d mm
qilib, yumshoq turi bo’lganda esa
s = 0,25 +0,005 mm
qilib olinadi.
O’rtacha rejim bilan ishlaydigan podshipniklarning vkladishlari qo’rg’oshin–qalayli
bronzalardan tayyorlanadi. Bunda BrOSS–5–5–5, BrOSS–6–6–3 va Br–S–30 markali
bronzalardan foydalaniladi. Qo’rg’oshinli bronzadan tayyorlangan
vkladishlar yuqori
temperaturali muhitda ham yaxshi ishlaydi. Biroq qo’rg’oshinli bronza korroziyalanishi mumkin
bo’lganligidan metallarning korroziyalanishiga sabab bo’ladigan muhitda (suv nasoslarida)
bunday vkladishlardan foydalanish tavsiya etilmaydi. Qo’rg’oshinli bronza qoplamining qalinligi
shunday tanlanishi kerakki, ular kesib ishlangandan keyin qatlamning qalinligi 0,3...0,7 mm
oralig’ida bo’lsin.
So’nggi yillarda podshipniklar uchun
metallokeramik vkladishlar ishlatila boshladi.
Bunday materiallar hajmining 15–40 prosenti
g’ovak bo’lib, moy shimdirilgach kam
moylanadigan hollarda ham yaxshi ishlaydi.
Кo’pincha
temir-grafitli metallokeramik materialdan foydalaniladi. Bu material
1...3% grafit
bilan, qolgani
temir kukunidan iborat.
10% qalay, 1...4% grafit va qolgani misdan iborat
materiallar ham ishlatiladi.
Nazorat savollari.
1. Dumalash podshipniklari dumalash elementiga ko’ra qanday turlarga bo’linadi?
2. Dumalash podshipniklari qanday elementlardan tuzilgan?
3. Dumalash podshipniklari qanaqa seriyalarga bo’linadi?
4. Dumalash podshipniklari qanday tanlanadi?
5. Podshipniklarning vazifasini aytib bering.
6. Podshipniklarning turlarini keltiring.
7. Sirpanish podshipniklari to’risida ma’lumot bering.
8. Sirpanish podshipniklari tuzilishi jihatdan qanday podshipniklarga bo’linadi?
O’zgaruvchan rejim bilan ishlaydigan vallar uchun podshipnik tanlashning o’ziga

|
O’zgaruvchan rejim bilan ishlaydigan vallar uchun podshipnik tanlashning o’ziga
|
bet | 8/15 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 61,35 Kb. | | #116270 |
Bog'liq 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`r-fayllar.org (1)O’zgaruvchan rejim bilan ishlaydigan vallar uchun podshipnik tanlashning o’ziga
xos xususiyatlari
Ayrim hollarda podshipniklardagi nagruzka hamda tezlikning qiymati vaqt oralig’ida
o’zgarib turadi (masalan, yuk ko’tarish mexanizmlaridagi barabanlar o’rnatilgan podshipniklar).
Bunday hollarda podshipnikka ta’sir etuvchi nagruzka sifatida ish rejimini inobatga olib topilgan
ekvivalent nagruzka qiymatidan foydalaniladi. Ekvivalent nagruzka ta’siridan podshipnikning
xizmat muddati mavjud sharoitda ta’sir etayotgan haqiqiy nagruzkalarda ishlayotgan podshipnik-
ning xizmat muddati bilan bir xil bo’ladi. Boshqacha qilib aytganda, har xil miqdorda o’zgarib
turgan nagruzkalar ta’siri jihatidan bir xil bo’lgan o’rtacha nagruzka bilan almashtiriladi.
Agar ta’sir etayotgan nagruzkaning o’zgarish qonuniyati chiziqli bo’lsa, ekvivalent
nagruzkani quyidagicha aniqlash mumkin:
min
max
2
3
ýêâ
Q
Q
Q
Agar vaqt o’tishi bilan nagruzka miqdorining hamda tezlikning o’zgarib turishi deyarli
ixtiyoriy ravishda sodir bo’lsa, ekvivalent nagruzkaning qiymatini quyidagicha topish mumkin:
3
3
3
1
2
3
1
...
,
i
i
ýêâ
i
Q L Q L
Q L
Q
L
bu yerda Q
i
aylanishlar chastotasi L
i
bo’lgan holatda ta’sir etayotgan yuklama (nagruzka)
miqdori;
1
i
L
aylanishlar sonining umumiy qiymati:
1
2
1
...
i
i
L
L
L
L
Umumiy hоlаtlаr.
Podshipniklar val hamda o’qlarning shiplariga o’rnatilib, tayanch vazifasini o’taydi. Ular o’q
yoki valga qo’yilgan radial va o’q bo’yicha yo’nalgan kuchlarni qabul qiladi hamda aylanish o’qining
berilgan holatini saqlaydi. Mexanizmning foydali ish koeffisientini kamayib ketishdan caqlash uchun
podshipniklardagi ishqalanishga sarflanadigan quvvatni iloji boricha kamaytirishga harakat qilish zarur.
Mashinaning ishlash qobiliyati va chidamliligi podshiniklarning sifatiga ko’p jihatdan
boqliq. Shuning uchun podshipniklar tanlash va ish jarayonida ularni kuzatib turish masalalariga
alohida e’tibor berish lozim.
Podshipniklar ishqalanish turi va qabul qilayotgan yuklamaning turiga qarab tasniflanadi.
Aylanayotgan val yoki o’q shiplari podshipniklarda ishqalanadi. Ana shu ishqalanishning
turiga qarab, podshipniklar sirpanish podshipniklari bilan dumalash podshipniklariga
bo’linadi.
Sirpanish podshipniklarida sirpanib ishqalanib, dumalash podshipniklarida esa dumalab
|
| |
"Talaba" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?

224 A={1,2,3,a,c}, B={2,a,b} berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.227 x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∨ y ∨ z) → x ni qiymatini topingJavob: {-1;5;8} |
"Talaba" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?
|
bet | 15/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.orgBu sahifa navigatsiya:
- 224 A={1,2,3,a,c}, B={2,a,b} berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
- 227 x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∨ y ∨ z) → x ni qiymatini toping
- Javob: {-1;5;8}
219 "Talaba" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?
Javob: 6
220 Besh nafar tomoshabinlarning beshta o‘rinni egallash imkoniyatlari (variantlari) sonini toping?
Javob: 120
221 x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, x ∨ y ∨ z ni qiymatini toping?
Javob: {1,1,1,1,1,1,1,0}
222 Agar qandaydir A tanlashni m usul bilan, bu usullarning har biriga biror bir boshqa B tanlashni n usulda amalga oshirish mumkin bo‘lsa, u holda A va B tanlashni (ko‘rsatilgan tartibda) … usulda amalga oshirish mumkin.
Javob: nxm
223 Guruh 25 nafar talabadan tashkil topgan bo‘lsin. Bu guruhda guruh sardori, guruh sardorining yordamchisi va kasaba uyushmasining guruh bo‘yicha vakilini saylash zarur. Har bir talaba bu vazifalardan faqat bittasini bajaradi deb hisoblansa, saylov natijalari uchun qancha imkoniyat mavjud?
Javob: 13800
224 A={1,2,3,a,c}, B={2,a,b} berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
Javob: {1,3,b,c}
225 n ta elementar mulohazalarning aynan yolg‘on formulasidan farqli har bir A formulasini … ga keltirish mumkin.
Javob: mukammal diz'yunktiv normal shakl
226 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, bu to‘plamlarning ko‘paytmasini toping.
Javob: {5;8;10}
227 x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∨ y ∨ z) → x ni qiymatini toping?
Javob: {1,1,1,1,0,0,0,1}
228 A={x: x∈N, (x-6)(x-2)(x+5)=0} va B={x: x∈Z, (x-8)(x+1)(x-5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va A to‘plamlarning ayirmasini toping. Javob: {-1;5;8}
229 Elementar mulohazalarning barcha qiymatlar satrida faqat "yolg‘on" qiymat qabul qiluvchi formulaga … deb ataladi?
Javob: aynan yolg‘on (doimo yolg‘on) bajarilmaydigan formulalar
230 3 ta tovuq, 4 ta o‘rdak va 2 ta g‘oz bor. Uchta parrandani shunday tanlab olingki, ular ichida tovuq, o‘rdak va g‘oz bo‘lsin. Shunday tanlashlar soni nechta bo‘ladi?
Javob: 24
1 Agar G va G/ graflarning uchlari to‘plamlari X va X/ orasida o‘zaro bir qiymatli va uchlarning qo‘shnilik munosabatini saqlaydigan moslikni (?) o‘rnatish mumkin bo‘lsa, ya'ni ?x,y?X va ularga mos bo‘lgan x/,y/?X/(x?x/, y?y/) uchun xy?U?x/ y/?U/ bo‘lsa, u holda bu graf ….deyiladi?
Javob : Izomorf #
|
| |
x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, x ↔ y ni qiymatini toping?

19 Agar mashrut boshlang‘ich uchga ham oxirgi uchga ham ega bo‘lmasa bunday marshrut … deb ataladi.21 Agar G=(X,U) grafning bo‘lagi G/=(X/, U/) uchun X/=X bo‘lsa, u holda u … deyiladi25 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (y →x) →y ni qiymatini toping27 R-munosàbàtgà tegishli juftliklàr birinchi elementlàridàn iboràt to‘plàmgà … àytilàdi |
x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, x ↔ y ni qiymatini toping?
|
bet | 17/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.orgBu sahifa navigatsiya:
- 19 Agar mashrut boshlang‘ich uchga ham oxirgi uchga ham ega bo‘lmasa bunday marshrut … deb ataladi.
- 21 Agar G=(X,U) grafning bo‘lagi G/=(X/, U/) uchun X/=X bo‘lsa, u holda u … deyiladi
- 25 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (y →x) →y ni qiymatini toping
- 27 R-munosàbàtgà tegishli juftliklàr birinchi elementlàridàn iboràt to‘plàmgà … àytilàdi
17 x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, x ↔ y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,1,0,0,0,0,1,1}
18 Ikkala chetki (boshlang‘ich va oxirgi) uchlari ustma-ust tushgan qirra (yoy), ya'ni grafning (a,a)?U elementi sirtmoq deb ataladi. Sirtmoq, odatda, yo‘naltirilmagan deb hisoblanadi. Qirralari (yoylari) orasida sirtmoqlari bo‘lgan graf … deyiladi.
Javob : psevdograf
19 Agar mashrut boshlang‘ich uchga ham oxirgi uchga ham ega bo‘lmasa bunday marshrut … deb ataladi.
Javob : ikki tomonlama cheksiz marshrut
20 To‘plam elementlari soni 3 ta bo‘lsa uning barcha xosmas qism to‘plamlari soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 2
21 Agar G=(X,U) grafning bo‘lagi G/=(X/, U/) uchun X/=X bo‘lsa, u holda u … deyiladi?
JAvob : Sugraf
22 Berilgan formulaning diz'yunktiv normal shakli (DNSH) deb, … aytiladi.
Javob : unga teng kuchli va elementar kon'yunksiyalarning diz'yunksiyalaridan tashkil topgan formulaga
25 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (y →x) →y ni qiymatini toping?
JAvob ; {1,0,1,0}
26 Maktab kutubxonasida 4 xil matematika, 2 xil fizika va 3 xil tarix faniga doir kitoblar bor. Doston turli fanga oid ikkita kitobni uyda o?qish uchun olmoqchi. U buni necha usulda amalga oshirishi mumkin?
Javob : 26
27 R-munosàbàtgà tegishli juftliklàr birinchi elementlàridàn iboràt to‘plàmgà … àytilàdi?
JAvob : R-munosàbàtning chàp sohàsi yoki àniqlànish sohàsi
28 À={2,4,5} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan ?={(x,y): x,y?A, y element x ga bo‘linadi va x=y} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
Javob : ? ={(2, 2), (4, 4), (5,5)}
29 A={x: x∈N, (x-6)(x-2)(x+5)=0} va B={x: x∈Z, (x-8)(x+1)(x-5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning yig‘indisini toping.
Javob : {-1;2;5;6;8}
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
x={1,1,1,1,0,0,0,0}, y={1,1,0,0,1,1,0,0} va z={1,0,1,0,1,0,1,0} bo‘lsa, x ↔ y ni qiymatini toping?
|
(A∪(B∩Ā))∩(Ā∪(A∩B)) ni qiymati quydagilardan qaysi biriga teng?

|
(A∪(B∩Ā))∩(Ā∪(A∩B)) ni qiymati quydagilardan qaysi biriga teng?
|
bet | 12/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org178 (A∪(B∩Ā))∩(Ā∪(A∩B)) ni qiymati quydagilardan qaysi biriga teng?
JAvob : B
179 A={1,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A kesishma B ni toping?
JAvob :{3}
180 Trànzitivlik shàrti shàrti shàrti to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni toping?
JAvob : xRy va yRz dan xRz ekanligi kelib chiqsa
181 Savatda 6 ta anor, 5 ta nok va 7 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 210
183 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (y →x) →y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,1,0}
184 "Kitob" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?
JAvob : 12
185 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ↔ y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,0,1}
186 ¬x ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : x|x
187 A={x: x∈Z, (x-1)(x+2)(x+5)=0} va B={x: x∈Z, (x-2)(x+1)(x+5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
JAvob : {-2;-1;1;2}
188 5 ta tovuq, 4 ta o‘rdak va 3 ta g‘oz bor. Uchta parrandani shunday tanlab olingki, ular ichida tovuq, o‘rdak va g‘oz bo‘lsin. Shunday tanlashlar soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 60
191 Kitob javonida matematikadan 12 ta, chet tilidan 14 ta va ona tilidan 16 ta kitob turibdi. Javondan bitta kitobni necha usulda tanlash mumkin?
JAvob : 42
192 Bo‘sh to‘plam den nimaga aytiladi?
JAvob : birorta ham elementi yo‘q to‘plamga.
193 A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
JAvob : {1,3,4,5}
194 1,3,5,7 raqamlardan foydalanib, nechta turli ikki xonali son tuzish mumkin?
JAvob : 12
195 Savatda 3 ta anor, 5 ta nok va 4 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 60
|
| |
III.III.Kompyuter grafikasi

|
III.III.Kompyuter grafikasi
|
bet | 10/15 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 161,5 Kb. | | #134934 |
Bog'liq GINS SXMIII.III.Kompyuter grafikasi.
31-amaliy mashg‘ulot. CAD/CAE/CAM. AutoCAD dasturi haqida umumiy ma‘lumot.
32-amaliy mashg‘ulot. Foydalanuvchining interfeysi va uning elementlarini o’rnatish. Buyruqlar va ularning opsiyalarini kiritish usullari.
33-amaliy mashg‘ulot. AutoCAD grafik muharririda matnlar bilan ishlash, birqatorli va ko‘p qatorli matnlarni hosil qilish. Matn xususiyatlarini sozlash.
34-amaliy mashg‘ulot. O‘lcham qo‘yish asboblar panelidagi barcha buyruqlarni misollar yordamida o‘zlashtirish. O‘lcham stillarini sozlash.
35-amaliy mashg‘ulot. Xususiyat asboblar paneli tarkibidagi ob‘ekt chizig‘ining turi, rangi va qalinligini o‘rnatish. Qatlam tuzish. SLOI asboblar paneli bilan tanishish. Qatlam tuzish.
36-amaliy mashg‘ulot. Ob‘ekt nuqtasining koordinatalarini kiritish usullari. Standart asboblar paneli tarkibidagi buyruqlar haqida ma‘lumot.
37-amaliy mashg‘ulot. Chizma limitlari. Holatlar qatori buyruqlari. SHAG, SETKA, ORTO rejimlari.
38-amaliy mashg‘ulot. O‘chirish va ob‘ektlarni real vaqtda katta-kichik qilish buyruqlari. Massiv buyrug‘idan foydalanish.
39-amaliy mashg‘ulot. Chizish asboblar panelidagi barcha buyruqlarni misollar yordamida o‘zlashtirish.
40-amaliy mashg‘ulot. Shtrix va gradient buyrug‘i. Detallarga qirqim berish va bo’yash.
|
| |
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping

|
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping
|
bet | 10/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org146 A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping.
JAvob : {2}
147 Bir o‘quvchida qiziqarli matematikaga oid 9 ta kitob, ikkinchi o?quvchida esa 12 ta badiiy kitob bor. Ular necha xil usul bilan birining bitta kitobini ikkinchisining bitta kitobiga ayirboshlashi mumkin?
Javob : 108
148 To‘plam elementlari soni 3 ta bo‘lsa uning barcha xosmas qism to‘plamlari soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 2
150 ¬(x∧y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∨¬y
151 Universal to‘plam deb nimaga aytiladi?
JAvob: Biror to‘plamning xos qismi deb qaralmagan har bir to‘plamni universal to‘plam deyiladi.
152 "AKA" so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
JAvob : 3
153 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∨ y) →y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,1,1}
154 À={2,3,4,5,6,7,8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan ℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x=3} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : ℘={(3, 3), (3, 6)}
155 ¬(x∨y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∧¬y
156 A={x: |x-2| < 3, x ∈N} to‘plamning eng katta elementini toping.
JAvob : 4
157 Savatda 3 ta anor, 5 ta nok va 4 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 60
158 0,1,2,3,4,5 raqamlari yordamida nechta turli raqamli to‘rt xonali son tuzish mumkin?
Javob : 300
159 Savatda 4 ta anor, 5 ta nok va 6 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
Javob : 120
160 A={x: |x-4| < 8, x ∈N} to‘plamning elementlari sonini aniqlang.
JAvob : 11
161 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
JAvob : {7}
|
| |
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧y) → y ni qiymatini toping?

165 "Sirtqi" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin169 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∧y ni qiymatini toping173 4 ta turli xatni 4 ta turli konvertga necha xil usulda joylash mumkin176 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) ↔y ni qiymatini toping |
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧y) → y ni qiymatini toping?
|
bet | 11/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.orgBu sahifa navigatsiya:
- 165 "Sirtqi" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin
- 169 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∧y ni qiymatini toping
- 173 4 ta turli xatni 4 ta turli konvertga necha xil usulda joylash mumkin
- 176 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) ↔y ni qiymatini toping
162 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧y) → y ni qiymatini toping?
Javob : {1,1,1,1}
163 x∨(y∧z) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
Javob : (x∨ y) ∧ (x ∨ z)
164 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, C va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
JAvob : {2;7}
165 "Sirtqi" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?
JAvob : 8
166 A={1,2,3} va A={1,2,3} to‘plamlarning dekart (to‘g‘ri) ko‘paytmasida aniqlangan ℘ munosabat berilgan ya'ni ℘={<2,1>,<2,3>,<1,3> } quyidagi javoblarning qaysi birida munosabat nomi to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : teng emas
168 Chorvador 10 ta qo?y va 15 ta echki sotmoqchi. Xaridor bitta qo?y va bitta echki olmoqchi. U necha xil usulda sotib olishi mumkin?
Javob : 150
169 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∧y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,0,0}
170 A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan. A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini elementlar sonini toping.
Javob : 4
172 Turli qirralardan tashkil topgan marshrutga … deb ataladi.
JAvob : zanjir
173 4 ta turli xatni 4 ta turli konvertga necha xil usulda joylash mumkin?
JAvob : 24
174 ¬(x↔y) ifodani MKNSH si qaysi javobda keltirilgan?
JAvob : (x ∨ y) ∧ (¬x ∨¬y)
175 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (y → x) → y ni qiymatini toping?
JAvo : {1,0,1,0}
176 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) ↔y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,1,0,1}
177 À={2,3,4,5,6,7,8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x≤4} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : ℘={(2,2), (2,4), (2,6), (2,8), (3,3), (3,6), (4,4), (4,8)}
|
| |
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x∧y ni qiymatini toping?

|
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x∧y ni qiymatini toping?
|
bet | 16/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org2 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x∧y ni qiymatini toping?
Javob : {1,0,0,0}
3 To‘plam elementlari odatda lotin yoki Grek alifbosining … harflari bilan belgilanadi?
Javob : kichik
4 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va C to‘plamlarning ayirmasini toping.
Javob : {1;3;6}
5 Bir o‘quvchida qiziqarli matematikaga oid 7 ta kitob, ikkinchi o?quvchida esa 9 ta badiiy kitob bor. Ular necha xil usul bilan birining bitta kitobini ikkinchisining bitta kitobiga ayirboshlashi mumkin?
Javob : 63
6 Bir mamlakatda 4 ta shahar bor ekan: A, B, C va D. A shahardan B ga 5 ta yo?l, B shahardan C ga 4 ta yo?l olib borarkan. A dan D ga 6 ta yo?l, D dan C ga 3 ta yo?l bilan borish mumkin ekan. A shahardan C shaharga necha xil yo?l bilan borish mumkin?
Javob : 38
7 R⊂An munosàbàtgà À to‘plàmdàgi … deyilàdi?
Javob : n o‘rinli munosàbàt (predikàt)
8 A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
Javob : {1;3;7}
9 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va C to‘plamlarning ayirmasini toping.
Javob : {6}
10 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x↔y ni qiymatini toping?
Javob : {1,0,0,1}
11 "RAYHON" so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
JAvob : 720
13 A to‘plam n ta elementdan iborat bo‘lsa, uning barcha qism to‘plamlari soni nechta bo‘ladi?
Javob : 2n
14 To‘plam elementlari va tushunchalar orasidagi bog‘lanishga … deyiladi?
Javob : munosabat
15 "Matbuot tarqatuvchi" do‘konida 5 xil konvert va 4 xil marka sotilmoqda. Konvert bilan markani necha usulda sotib olishimiz mumkin?
JAvob : 20
16 "Matbuot tarqatuvchi" do‘konida 6 xil konvert va 4 xil marka sotilmoqda. Konvert bilan markani necha usulda sotib olishimiz mumkin?
JAvob : 24
|
| |
A to‘plamdagi uning B qism to‘plamiga kirmay qolgan hamma elementlardan tuzilgan qism to‘plam …. deb ataladi?

198 A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning yig‘indisini toping.201 A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa, A kesishma B ni toping204 Tepalikdagi buloqqa 5 ta yo‘l olib boradi. Sayyoh necha xil usulda buloqqa borishi va qaytishi mumkin206 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) → y ni qiymatini toping |
A to‘plamdagi uning B qism to‘plamiga kirmay qolgan hamma elementlardan tuzilgan qism to‘plam …. deb ataladi?
|
bet | 13/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.orgBu sahifa navigatsiya:
- 198 A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning yig‘indisini toping.
- 201 A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa, A kesishma B ni toping
- 204 Tepalikdagi buloqqa 5 ta yo‘l olib boradi. Sayyoh necha xil usulda buloqqa borishi va qaytishi mumkin
- 206 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) → y ni qiymatini toping
196 A to‘plamdagi uning B qism to‘plamiga kirmay qolgan hamma elementlardan tuzilgan qism to‘plam …. deb ataladi?
JAvob : B ning A to‘plamgacha to‘ldiruvchisi
197 Ikkala chetki (boshlang‘ich va oxirgi) uchlari ustma-ust tushgan qirra (yoy), ya'ni grafning (a,a)?U elementi sirtmoq deb ataladi. Sirtmoq, odatda, yo‘naltirilmagan deb hisoblanadi. Qirralari (yoylari) orasida sirtmoqlari bo‘lgan graf … deyiladi.
JAvob : psevdograf
198 A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning yig‘indisini toping.
JAvob : {1;3;5;6;7;8;10}
199 Talabaning kiyimlar javonida 3 xil galstuk, 2 xil ko?ylak va 2 xil shim bor. Talaba 1 ta galstuk, 1 ta ko?ylak, 1 ta shimni necha xil usulda kiyishi mumkin?
JAvob : 12
200 Berilgan elementar mulohazalar (o‘zgaruvchilar) yoki ularning inkorlari diz'yunksiyalaridan tashkil topgan formulaga … deb ataladi.
JAvob : shu o‘zgaruvchilar elementar diz'yunksiyasi
201 A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa, A kesishma B ni toping?
Javob : {2,3}
202 Agar berilgan elementar mulohazalarning har biri elementar diz'yunksiya ifodasida faqat bir marta qatnashsa, bu ifoda shu … deb ataladi.
Javob: elementar mulohazalarga nisbatan to‘liq elementar diz'yunksiya
203 Agar orgrafning istalgan ikkita uchini har bir yo‘nalishda tutashtiruvchi faqat bittadan yoy mavjud bo‘lsa, u holda unga ... deb ataladi.
Javob: to‘la orgraf
204 Tepalikdagi buloqqa 5 ta yo‘l olib boradi. Sayyoh necha xil usulda buloqqa borishi va qaytishi mumkin?
Javob: 25
205 x va y mulohazalarning ekvivalensiyasi deb … qiymat qabul qiladi?
Javob: shunday yangi x?y mulohazaga aytiladiki, bu yangi mulohaza x va y mulohazalar bir hil qiymat qabul qilganda "chin", boshqa hollarda esa "yolg‘on"
206 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) → y ni qiymatini toping?
Javob: {1,1,1,1}
207 À={2,3,4,5,6,7, 8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan ℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x≤2} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
Javob: ℘={(2,2), (2,4), (2,6), (2,8)}
|
| |
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping

|
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping
|
bet | 22/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org146 A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping.
JAvob : {2}
147 Bir o‘quvchida qiziqarli matematikaga oid 9 ta kitob, ikkinchi o?quvchida esa 12 ta badiiy kitob bor. Ular necha xil usul bilan birining bitta kitobini ikkinchisining bitta kitobiga ayirboshlashi mumkin?
Javob : 108
148 To‘plam elementlari soni 3 ta bo‘lsa uning barcha xosmas qism to‘plamlari soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 2
150 ¬(x∧y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∨¬y
151 Universal to‘plam deb nimaga aytiladi?
JAvob: Biror to‘plamning xos qismi deb qaralmagan har bir to‘plamni universal to‘plam deyiladi.
152 "AKA" so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
JAvob : 3
153 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∨ y) →y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,1,1}
154 À={2,3,4,5,6,7,8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan ℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x=3} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : ℘={(3, 3), (3, 6)}
155 ¬(x∨y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∧¬y
156 A={x: |x-2| < 3, x ∈N} to‘plamning eng katta elementini toping.
JAvob : 4
157 Savatda 3 ta anor, 5 ta nok va 4 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 60
158 0,1,2,3,4,5 raqamlari yordamida nechta turli raqamli to‘rt xonali son tuzish mumkin?
Javob : 300
159 Savatda 4 ta anor, 5 ta nok va 6 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
Javob : 120
160 A={x: |x-4| < 8, x ∈N} to‘plamning elementlari sonini aniqlang.
JAvob : 11
161 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
JAvob : {7}
|
| |
-amaliy mashg‘ulot - Termiz muhandislik-texnologiya instituti

|
Termiz muhandislik-texnologiya instituti
|
bet | 11/15 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 161,5 Kb. | | #134934 |
Bog'liq GINS SXM41-amaliy mashg‘ulot. Bloklar va atributlar hosil qilish.
42-amaliy mashg‘ulot. Tahrirlash asboblar panelidagi barcha buyruqlarni misollar yordamida o‘zlashtirish.
43-amaliy mashg‘ulot. Ob‘ektlarni bog‘lash asboblar paneli. Tutashma elementli buyumlarni chizish. Chizmalarni fayllarda saqlash va ochish. Chizmalarni printer yoki plotter yordamida chop etish.
44-amaliy mashg‘ulot. 3D oʻlchamli ishchi fazoda ishlash.
45-amaliy mashg‘ulot. Modellashtirish asboblar panellaridagi barcha buyruqlami misollar yordamida o’zlashtirish. Mashinasozlik detallarini modellashtirish.
Amaliy mashg’ulotlar multimedia qurilmalari bilan jihozlangan auditoriyada bir akademik guruhda bir professor-o’qituvchi tomonidan o’tkazilishi zarur. Mashg’ulotlar faol va interaktiv usullar yordamida o’tilishi, mos ravishda munosib pedagogik va axborot texnologiyalar qo’llanilishi maqsadga muvofiq.
Chizma geometriya va muhandislik grafikasi fanining bbo‘linmalari bo‘yicha pozitsion, metric, asosiy, namunaviy va kompleks masalalar yechish. Muhandislik grafikasi bo‘yicha mashinasozlik va qurilish byumlarining chizmalarini standart va qoidalar asosida yaratishni o‘rganish, chizma chizish malakasini oshirish. Binolarning planini yaratish, fasad ko‘rinishlarini chizish, binoning profil qirqimini chizish, balandlik o‘lchamlarini qo‘yish. Oraliq o‘lchamlarini tartibi bilan chizish. Bino planini turli masshtabda chizish. Kompyuter grafik dasturlarini o‘rganish bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlarida tarqatma material va kompyuter bilan muloqat shaklini ta`minlash.
|
| |
Aniqlangan - 15-ma’ruza. Mavzu. Dumalash va sirpanish podshipniklari. I. Mа`ruzа rеjаsi

Rfv
d
Rf
W
2
, J/s (15.8)
bu yerda
R – podshipnikka ta’sir etayotgan kuch, N;
2
d
v
– aylana tezlik, m/s.
Bu issiqlik moy oqimi, val va podshipnik korpusi vositasida olib ketiladi.
Кo’pchilik podshipniklar uchun moy oqimi vositasida
olib ketiladigan issiqlik
chetlatiladigan issiqlikning asosiy qismi hisoblanadi. Bu issiqlikning miqdori:
W
Q
=
CQ
t J/s (15.9)
bo’ladi, bu yerda
Q – podshipnik orqali o’tadigan moy miqdori m
3
/s;
t – podshipnik
orqali o’tish natijasida
moy temperaturasining ortishi,
°C; S – moyning solishtirma hajmiy
issiqlik sig’imi,
j/m
3
grad; mineral moylar uchun S = 1,72 · 10
6
j/m
3
. grad qilib olish mumkin.
Val va podshipnik korpusi orqali olib ketiladigan issiqlik miqdorini aniq, topish qiyin.
Shuning uchun tajriba yuli bilan aniqlangan koeffisient vositasida hisobga olinadi.
Ajralib chiqayotgan issiqlik
W hamda
olib ketilayotgan issiqlik W
Q
larning tengligidan
foydalanib, podshipnik korpusi vositasida chetlatiladigan issiqlik ham e’tiborga olingani holda
t
topiladi:
dl
K
Q
C
Rfv
t
bu yerda
К = (10...16) – tajriba yuli bilan aniqlangan issiqlik uzatish koeffisienta,
Vt/m
2
·grad.
Topilgan
t ning qiymatidan foydalanilib, moyning podshipnikka kirish oldidagi va undan
chiqqandan keyingi temperaturasi aniqlanadi:
.
2
,
2
ур
чик
ур
кир
t
t
t
t
t
t
Odatda,
moyning turiga qarab,
t
kip
= 35°...45°C va t
chiq
=80... 120°C bo’lishi tavsiya
etiladi. Agar bu talab qanoatlantirilsa, hisoblash tugatiladi. Aks holda qabul qilingan
parametrlarga o’zgartirish kiritilib, hisoblash takrorlanadi.
5-variant “Galstuk-babochka” tahlil usuli

|
5-variant “Galstuk-babochka” tahlil usuli
1- amaliy ish
Mavzu: Risklarni baholash usullari
5-variant
“Galstuk-babochka” tahlil usuli
"Galstuk-babochka" tahlilini o‘tkazish orqali biz xavfli hodisalar va
ularning oqibatlarini oldini olish , yumshatish yoki kutilayotgan
hodisalarni kuchaytirish, tezlashtirishga yo‘naltirilgan xavfli voqealar va
to‘siqlarning asosiy yo‘llarini aniq ko‘rsatadigan oddiy diagramma
kiritamiz (tekshirilayotgan voqea ijobiy bo‘lgan taqdirda).
Nosozliklarni tahlil qilish
Nosozliklarni tahlil qilish usuli nomaqbul hodisaga olib keladigan
omillarni aniqlash va tahlil qilish uchun foydalaniladi. O‘rganilgan
omillar ular yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ketma-ketlikda joylashtiriladi
va mantiqiy bog‘liqdir. Ushbu omillar turli xil uskunalarning ishlamay
qolishi bog‘liq hodisalar bo‘lishi mumkin, masalan, kompyuter dasturiy
ta'minoti xodimlarning xatolari yoki boshqa
hodisaga ko‘ra ishdan chiqdi.
|
| |
VII. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)

|
VII. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)
|
bet | 13/15 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 161,5 Kb. | | #134934 |
Bog'liq GINS SXM3.
|
VII. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)
Fanni o‘zlashtirish natijasida talaba:
- fazoning markaziy va ortoganal proyeksiyalshga asoslangan muayyan grafik modellarini hosil qilish hamda usullariga doir ilmlarni mukammal egallash, nazariyalari haqida tasvvur va bilimga ega bo‘lishi;
- grafik modellarda fazoviy shakllar, hamda ularning munosabatlariga oid masalalarni mustaqil yecha oladigan darajaga erishish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi;
- standartlar va konstruktorlik hujjatlariga asosan chizmalarni o‘qish, tuzish hamda grafik tasvirlash muommalari bo‘yicha echimlar qabul qilish malakasiga ega bo‘lishi kerak.
|
4.
|
VIII.Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
ma’ruzalar;
interfaol keys-stadilar;
seminarlar (mantiqiy fikrlash, tezkor savol-javoblar);
guruhlarda ishlash;
taqdimotlarni qilish;
individual loyihalar;
jamoa bo‘lib ishlash va himoya qilish uchun loyihalar.
|
5.
|
IX. Kreditlarni olish uchun talablar:
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to‘la o‘zlashtirish, tahlil natijalarini to‘g‘ri aks ettira olish, o‘rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada yuritish va joriy, oraliq nazorat shakllarida berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish, yakuniy nazorat bo‘yicha test topshirish.
|
6.
|
X. Foydalanilgan adabiyotlar.
1.Asosiy adabiyotlar.
1. J.D.Avazov. Muhandislik va kompyuter grafikasi. Oliy o’quv yurtlari uchun darslik.-T.: «Lesson Press», 2022. -273 b.
2.A.A.Karimov. Chizma geometriya.–T.: «Fan va texnologiya», 2017.208 b.
3.Alimova D.Q., Qarimova V.N., Azimov A.T. Chizma geometriya Texnika oliy o'quv yurtlari uchun darslik.-T.: «Barkamol fayzmedia», 2018. -173 b.
4.P.Ismoilov, D.Jo’rayev. Muhandislik va kompyuter grafikasi. O’quv qo’llanma. “Surxon-nashr” 2022.
5.S.S.Saydaliyev. Chizma geometriya va muhandislik grafikasi. O’quv qo’llanma. –T.: «Toshkent» 2017. -339 b.
6.D.U.Sabirova, A.T.Azimov, V.T.Mirzaraimova, V.N.Karimova. Chizma geometriya va muhandislik grafikasi. 0‘quv qo‘llanma. —T.: “Fan va texnologiya”, 2019. -170 b.
|
|
| |
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping

|
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping
|
bet | 71/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org146 A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping.
JAvob : {2}
147 Bir o‘quvchida qiziqarli matematikaga oid 9 ta kitob, ikkinchi o?quvchida esa 12 ta badiiy kitob bor. Ular necha xil usul bilan birining bitta kitobini ikkinchisining bitta kitobiga ayirboshlashi mumkin?
Javob : 108
148 To‘plam elementlari soni 3 ta bo‘lsa uning barcha xosmas qism to‘plamlari soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 2
150 ¬(x∧y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∨¬y
151 Universal to‘plam deb nimaga aytiladi?
JAvob: Biror to‘plamning xos qismi deb qaralmagan har bir to‘plamni universal to‘plam deyiladi.
152 "AKA" so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
JAvob : 3
153 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∨ y) →y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,1,1}
154 À={2,3,4,5,6,7,8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan ℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x=3} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : ℘={(3, 3), (3, 6)}
155 ¬(x∨y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∧¬y
156 A={x: |x-2| < 3, x ∈N} to‘plamning eng katta elementini toping.
JAvob : 4
157 Savatda 3 ta anor, 5 ta nok va 4 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 60
158 0,1,2,3,4,5 raqamlari yordamida nechta turli raqamli to‘rt xonali son tuzish mumkin?
Javob : 300
159 Savatda 4 ta anor, 5 ta nok va 6 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
Javob : 120
160 A={x: |x-4| < 8, x ∈N} to‘plamning elementlari sonini aniqlang.
JAvob : 11
161 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
JAvob : {7}
|
| |
Texnologik sxema bayoni - Ishlab chiqarish G=55000 t/y bo’lgan ekstrabenzin ishlab chiqaruvchi

5.Texnologik sxema bayoni
ELOU AVT -1,2,3,4 qurilmalaridan BQX-185
0
C bo'lgan xom ashyo, E-11 tindirish
idishga kiradi, u yerdan N-1,1a nasos bilan olinadi va T-4 issiqlik almashtirgich orqali
so’riladi, u yerda T-2 bug’li qizdirgichdan chiqadigan fraktsiyaning (95-185
0
C) issiqligi
bilan isitiladi, so'ngra X-3 isitgichning trubalar aro bo'shlig’iga kiradi va u yerda issiqlik
tufayli 120-130
0
C gacha qiziydi. Unday keyin K-1 kalonnaning 21,25,27-tarelkalariga
beriladi . K-1 da 60 ta tarelka bo’lib , hammasi qalpoq tipidagi tarelkalar hisoblanadi.. K-
1 ning yuqorisidagi xarorat 70-96
0
C(343-369K), pastidagi harorat 135-160 °C ushlab
turiladi bosim 20-40 kgc/sm2 K- 1 kalonnasi fraksiyalarida parchalanish ro’y beradi , K-
1 ning yuqori qismidan BQX- 70 °C fraksiyasi chiqib XV-4 sovutgichda xavo orqali , X -
4 sovutgichida suv orqali 40 °C gacha sovutilib kondensatsiyalanadi keyin E-1 orosheniya
yig’gichiga tushadi , K-1 da ajratilgan gazlar E-9 ga yuboriladi unda kondensatsiyalanib
N-13, -13A nasoslari orqali parkga jo’natiladi , E-1 dan ajralgan suvlar E-12 ga tushirib
yuboriladi , E-1 ning satxi 50 °C ushlanadi, ortganda BQX-70 °C fraksiyasi parkga
yuboriladi keyin suyuqlik N-2,2A nasoslari orqali orosheniya sifatida K-ning yuqori
qismiga beriladi , K-1 kolonnasining yuqori qismidagi xarorat 80-90 ushlanadi bu
haroratda BQX -70 °C fraksiyasining sifati yaxshi chiqadi K-1 kolonnasing ostidan
chiqayotgan BQX 70-180 °C fraksiya T-1 o’tkir bug’li qizdirgich -rebolyerga tushadi
, qizdirilgan BQX 70-180 °C fraksiya K-2 kolonnasining 21.25.27 tarelkalariga
beriladi , K-2 kolonnasidagi rektifikatsiya jarayoni natijasida BQX 70-195 gradus
fraksiyasining BQX70-95 va BQX 95-180 °C fraksiyalariga ajralishi yuz beradi, BQX 70-
95 °C fraksiya buglari K-2 kolonnasining yuqorisidan chiqib XV-5 va X-5 ga tushadi va
40°C gacha sovitilib E-2 orosheniya yig’gichga tushadi k-2 ning yuqorisidagi xarorat 100-
112 jj pastidagi xarorat 135-152 °C ushladadi bosim 1.3-2.5 kgc/sm2 ushlanadi ,E-2 dagi
fraksiya N-3.3A nasoslari orqali bir qismi K-1 kolonnasiga orosheniya sifatida beriladi ,
qolgan qismi ekstraksiya blokiga yuboriladi BQX 95-180 °C fraksiyasi K2 kolonnasining
ostki qismidan chiqib K2 reboylerga tushadi u yerdan
suyuq qism T4 issiqlik
almashtirgichga tushadi va o’zining issiqligini xam hom-ashyoga berib X-1 xavoli
sovitgichga o’tadi .
|