nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Daraxt-butalarni ekish - 1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali...

|
1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish. Ishdan maqsad
|
bet | 7/8 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #274503 |
Bog'liq 1 amaliy mashg\'ulot javobi 9 nomerDaraxt-butalarni ekish
|
100 donа
|
Nd.s
|
47-01-009-02
|
Daraxt-butalarni ekishda ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-009-08) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash
0,5x0,4 o‘lchamdagi 50 % miqdorda unumdor tuproq qo‘shiladigan Daraxt ekiladigan joylarni tayyorlashda yetakchi mexanizm sifatida avtokrandan foydalaniladi va markasini tanlanadi (tanlangan mashina markasi yoziladi).
N=10 ta
Tanlangan avtokran ish unumdorligi quyidagi ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-009-03) bandiga asosan topiladi:
70.175
bu yerda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Nvaq. – 10 ta Daraxt ekiladigan joy tayyorlash uchun belgilangan vaqt me‘yori.
bajarishini aniqlaymiz
Eslatma: Faqat ish jarayonidan kelib chiqqan holda tanlab olingan yetakchi mexanizmlarda hisoblab topiladi ya’ni bu smenalar soni yoki kunlar soni xisoblanadi.
FIK va ish vaqtini aniqlaymiz:
FIKini topamiz.
Ish vaqti, t= F· = 0.128*8=1.026 soat
Bir smenada bajaradigan ish ko‘lami = = 9000 m,
Bu yerda; L – yo‘lning umumiy uzunligi,
Daraxt-butalarni ekish da ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-009-02) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash
O‘rnatilgan daraxt-butalarni sug‘orishda mexanizm sifatida suv tashuvchi mashinadan foydalaniladi va markasini tanlanadi (tanlangan mashina markasi yoziladi).
N=10 ta
Tanlangan avtokran ish unumdorligi quyidagi ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-009-02) bandiga asosan topiladi:
bu yerda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Nvaq. – 10 ta daraxt-buta uchun belgilangan vaqt me‘yori.
bajarishini aniqlaymiz
Eslatma: Faqat ish jarayonidan kelib chiqqan holda tanlab olingan yetakchi mexanizmlarda hisoblab topiladi ya’ni bu smenalar soni yoki kunlar soni xisoblanadi.
FIK va ish vaqtini aniqlaymiz:
FIKini topamiz.
Ish vaqti, t= F· = 0.029*8=0.234 soat
Topshiriq. Talabalar Toshkent shahar koʻchalaridan birini koʻkalamzorlashtirilganlik darajasini oʻrganishadi, rejadagi koʻrinishini chizishadi.
Variantlar
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish. Ishdan maqsad
|
Daraxt ekiladigan joylarni tayyorlash

|
Daraxt ekiladigan joylarni tayyorlash
|
bet | 6/8 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #274503 |
Bog'liq 1 amaliy mashg\'ulot javobi 9 nomerDaraxt ekiladigan joylarni tayyorlash
|
10 donа
|
Nd.s
|
47-01-004-08
|
Daraxt ekiladigan joylarni tayyorlashda ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-004-08) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash
0,5x0,4 o‘lchamdagi 50 % miqdorda unumdor tuproq qo‘shiladigan daraxt ekiladigan joylarni tayyorlashda yetakchi mexanizm sifatida chuqur qazuvchi traktordan foydalaniladi va markasini tanlanadi (tanlangan mashina markasi yoziladi).
N=10 ta
Tanlangan Chuqur qazuvchi traktorning ish unumdorligi quyidagi
ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-004-08) bandiga asosan topiladi:
Mashina markasi Traktor 59 kBt.(80 l.c.)
bu yerda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Nvaq. – 10 ta Daraxt ekiladigan joy tayyorlash uchun belgilangan vaqt me‘yori.
bajarishini aniqlaymiz
Eslatma: Faqat ish jarayonidan kelib chiqqan holda tanlab olingan yetakchi mexanizmlarda hisoblab topiladi ya’ni bu smenalar soni yoki kunlar soni hisoblanadi.
FIK va ish vaqtini aniqlaymiz:
FIKini topamiz.
Ish vaqti, t= F· =0.0225*8=0.18 soat
Bir smenada bajaradigan ish ko‘lami = 9000 m,
Bu yerda; L – yo‘lning umumiy uzunligi,
Daraxt-butalarni ekish ishlarini hisoblash qaydnomasi
1.3-jadval
№
|
Daraxt-butalarni ekish texnologik jarayoni
|
Ish hajmi
|
Meyoriy hujjatlar manbai
ГЭСН 47-01-004
|
O‘lchov birligi
|
O‘lchov birligi
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1
|
|
|
| |
Misal - Mühazirəçi : R. F. D. dosent Orucova Rəna Üzeyir qızı Ədəbiyyat

Misal. Tənliyi sabitlərin variyasiyası metodunun köməyi ilə həll edin:
yꞌꞌ + yꞌ = . Tənliyin sağ tərəfi kəsr-rasional ifadə oduğundan Laqramj üsulundan istifadə edilmıəsi məsləhətdidir:
I addım. Tənliyin xarakteristik tənliyini tərtib edək və onun xətti əsılı olmayan xüsusi həllərini tapaq:
k2 + k = 0, k1 = 0, k2 = 1.
Onda uyğun olaraq xüsusi həllər:
y1 = 1, y2 = e-x .
II addım. Aꞌ(x) və Bꞌ(x) funksiyalarına görə sistem tərtib edək və onun əsas determinantını hesablayaq:
ω = = = .
III addım. üçün alırıq:
= = =
İndi isə A(x) funksiyasını tapaq:
A(x) = + C1 .
Bu inteqralı ex = t; x = ln t; dx = d(ln t) = dt əvəzləmənin köməyi ilə qeyri-məlum əmsallar üsulu ilə həll edirik:
A(x) = + C1 = 1.
Bunun üçün D və P əmsallarına görə sistem tərtib edirik və həmin sistemindən D=1 və P=-1 alaraq:
A(x) = ln(ex) – ln(ex+1) + C1 = x - ln(ex+1) + C1. (1)
IV addım. alırıq:
= = · = .
Indi isə funksiyasını tapaq:
= + C2 .
Bu inteqralı e -x= t; -x = ln t; dx = d(-ln t) = - dt əvəzləmənin köməyi ilə qeyri-məlum əmsallar üsulu ilə həll edirik:
= + C2 (2)
V addım. Nəhayət tənliyin ümumi həllini tərtib edək:
Yümumi = (x - ln(ex+1) + C1) + · ( + C2) = sadələşdiriləndən sonra = x + C1 + C2 · – ln(ex+1) · .
4. Xətti bircins sabit əmsallı diferensial tənliklər sistemi.
Belə tənliklər sisteminin ümumi şəklini aşağıdakı kimi verə bilərik:
= , i = (1)
Burada – sabit ədədlər, – məchul funksiyalardır. Bu tənliklər sisteminin həlli elə
x1 = φ1(t), x2 = φ2(t), ..., xn = φn(t) (2)
funksiyalar külliyatına deyilir ki, onları sistemə yazdıqda sistemin hər tənliyi verilmiş intervalda eynilitə çevrilsin.
Həlli üçün başlanğıc şərtləri verilərsə məsələyə sistemin Koşi məsələsi deyilir. Koşi məsələsinin köməyi ilə biz n-sayda ixtiyari c1, c2,...,cn sabitlərinin xüsusi qiymətləri tapılır.
(1) sisteminin həlli üçün bir çox metodlar mövcuddur. Onlardan biri verilmış tənliklər sistemini n-tərtibli bir xətti diferensial tənliyə qətirilməsi üsuludur. Həmin üsula aid n = 2 sayda tənliklər sisteminə baxaq:
= x – 2y
= x + 3y (1)
Sisteminin ikinci tənliyini t-yə nəzərən diferensiallayaq və birinci tənliyi nəzərə alaq.
= + 3 = x – 2y + 3
İkinci tənlikdən x = – 3y (2) tapıb, burada yerinə yazaq
= – 3y – 2y +3
və ya
= 4 + 5y = 0
n = 2 tərtibli sabit əmsallı bircins tənlik alındı. Bu tənliyi həll edək:
r2 – 4r + 5 = 0, r1,2 = 2 i
Məlumdur ki, xarakteristik tənliyin kökləri olduqda bu köklərə uyğun xüsusi həllər y1 = cos, y2 = şəklində olur. Bizim baxdığımız misalda olduğundan
y1 = , y1 =
və ümumi həll
y = (c1cost + c2sint)
olar. y-ın bu qiymətini (2)-dən yazmaqla
x = – 3y = (-c1sint + c2 cost - c1cost - c2sint)
və ya
x = [(c2-c1)cost – (c1+c2)sint].
Beləliklə, verilmiş (1) sisteminin ümumi həlli
x(t) = (c2-c1)cost - (c1+c2)sint
y(t) = (c1 cost + c2 sint) (3)
düsturları ilə təyin olunmuş olur.
Mövzu 33
|
ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-001-01) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash

|
ГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-001-01) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash
|
bet | 5/8 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #274503 |
Bog'liq 1 amaliy mashg\'ulot javobi 9 nomerГЭСН 81-02-47-2020 ning (47-01-001-01) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash
Maydonni tayyorlashda yetakchi mexanizm sifatida buldozyerdan foydalaniladi va markasini tanlanadi (tanlangan mashina markasi yoziladi).
S=B*L= 9000 x 3 = 27000 m2
Tanlangan buldozerning ish unumdorligi quyidagi ГЭСН 81-02-47-2020 ning
(47-01-001-01) bandiga asosan topiladi:
bu yerda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Nvaq. – 100 m2 Maydonni tayyorlash uchun belgilangan vaqt me‘yori.
bajarishini aniqlaymiz
Eslatma: Faqat ish jarayonidan kelib chiqqan holda tanlab olingan yetakchi mexanizmlarda hisoblab topiladi ya’ni bu smenalar soni yoki kunlar soni hisoblanadi.
FIK va ish vaqtini aniqlaymiz:
FIKini topamiz.
Ish vaqti, t= F· = 0.93*8=7.5 soat
Bir smenada bajaradigan ish ko‘lami = =1000 m,
Bu yerda; L – yo‘lning umumiy uzunligi,
Daraxt ekiladigan joylarni tayyorlash ishlarini hisoblash qaydnomasi
1.2-jadval
№
|
Daraxt ekiladigan joylarni tayyorlash texnologik jarayoni
|
Ish hajmi
|
Meyoriy hujjatlar manbai
ГЭСН 47-01-004
|
O‘lchov birligi
|
O‘lchov birligi
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1
|
|
|
| |
Koʻchatlarni avtomobil yoʻllariga ekish tartibi

|
Koʻchatlarni avtomobil yoʻllariga ekish tartibi
|
bet | 4/8 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #274503 |
Bog'liq 1 amaliy mashg\'ulot javobi 9 nomerKoʻchatlarni avtomobil yoʻllariga ekish tartibi
Koʻchatlarni avtomobil yoʻllariga ekish tartibi avtomobil yoʻllarida joylashgan yashil maydon kengligiga bogʻliq.
Aholi yashash punktlaridagi yashil maydon kengligi 1,5 m gacha boʻlganda maydon markaziga 1 qator daraxtlar, kengligi 1,5 — 3,5 m gacha boʻlgan maydon markaziga 1 qator daraxtlar va periferiyaga (atrofi) butalar, kengligi 2,5 — 4 m gacha boʻlgan maydonlarda 2 qator daraxtlar shaxmat usulida ekiladi va daraxt hamda butalar kompozitsiya asosida barpo etiladi.
Aholi yashash punktlaridan tashqarida joylashgan avtomobil yoʻllarini ihotalash maqsadida yoʻlga yaqin qismiga butalar, past boʻyli daraxtlar va baland boʻyli daraxtlar ketma-ketlik tartibida zina koʻrinishida ekiladi.
Koʻchatlarning oraliq intervali faqat baland boʻyli daraxtlar ekilganda 4 m, baland boʻyli va oʻrta boʻyli daraxtlar aralash ekilganda 3 — 3,5 m, daraxt va butalar aralash ekilganda 2,5 — 3 m oraliq masofada ekiladi. Faqat butalar ekilganda oraliq masofa 1,5 — 2,5 m gacha boʻlishiga ruxsat beriladi (bunda butalarning shoxlanishiga va yon tomonga oʻsishi hisobga olinadi).
AVTOMOBIL YO‘LLARINI KO‘KALAMZORLASHTIRISH UCHUN DARAXT VA BUTALARNI EKISH.
Daraxt-butalarni ekish texnologik jaroyonlarini ishlab chiqishda ГЕСН 81-02-47-2020 ga asosan quyida keltirilgan hisob ishlari olib boriladi.
maydonni tayyorlash;
Daraxt ekiladigan joylarni tayyorlash;
daraxt-butalarni ekish;
1.8-rasm. Daraxt va butalarni ko‘chirishda qazish va yuklash
Tayyorgarlik ishlarini hisoblash qaydnomasi
1.1-jadval
№
|
Tayyorgarlik ishlarini bajarish texnologik jarayoni
|
Ish hajmi
|
Meyoriy hujjatlar manbai
ГЭСН 81-02-47-2020
|
O‘lchov birligi
|
O‘lchov birligi
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1
|
Maydonni tayyorlash
|
100 m2
|
Sm
|
47-01-001-01
|
|
| |
Toʻsuvchi devor - 1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish....

|
1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish. Ishdan maqsad
|
bet | 2/8 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #274503 |
Bog'liq 1 amaliy mashg\'ulot javobi 9 nomerToʻsuvchi devor
Obʼektiv koʻrinish
Chiziqli oʼsish
Yillik oʻzgarishi
Mavsumdagi oʻzgarish
Koʻrinishni ochish
Yer yemirilishiga qarshi va qiyalikni barqaror qilish
Qordan himoya qilish
Harakatni boshqarish
Yoʻnaltiruvchi
vazifa
Harorat oʻzgarishi
Harorat oʻzgarishi
Oʻsimlik
Temirbeton
Tuproq haroratining oʻzgarishi
Yoʻnalish oʻzgarishi
1.3-rasm. Koʻkalamlashtirishning qoʻshimcha vazifalari
1.4-rasm. Shovqindan himoya qilish ekranlarini atrof joylarga integratsiyalashuvi
Bir qancha hollarda yoʻl boʻyidagi ekinlar bir vaqtning oʻzida bir qancha vazifani bajaradi, misol uchun dekorativ va qordan himoya qilish maqsadida ishlatiladi va hk. Nima maqsadda ekilishidan qatʼiy nazar barcha koʻkalamlashtirish turlariga quyidagi umumiy talablarni qoʻyish mumkin.
Yoʻl uchun ajratilgan joyda ekinlarning joylashishi ularning vazifasi toʻliq bajarilishiga imkon berishi, manzara meʼmorchiligi talablarini toʻliq qanoatlantirishi kerak.
Chiroyli tabiat manzarasini berkitmaydigan yoʻl boʻyidagi ekinlar baʼzi obyektlarning (binolarning ochiq yon tomoni, tosh konlari va hk.) noxush koʻrinishini yopadi, chiroyli joylarga diqqatni qaratadi, yoʻl manzarasini yangi ansambllar bilan toʻldiradi.
Ekinlar mikroiqlimni yaxshilaydi, insonlar toʻplanadigan joyni shamoldan himoya qiladi, quyosh nuri, chang va shovqindan pana qiladi.
Qordan himoya qiladigan daraxtlar ekilganda ularni tabiatdagi chiroyli manzaralarni berkitib qoʻymaydigan qilib joylashtirish kerak.
Yoʻl boʻyidagi ekinlar transport vositalari harakatiga xalaqit bermasligi, harakat va yoʻl xizmati ishini qiyinlashtirmasligi kerak. Daraxtlarni yoʻl kesishadigan joylar, koʻprik, yoʻl oʻtkazgichga yaqinlashish yoʻllari koʻrinib turadigan qilib ekish kerak. Daraxt va butalarni yoʻl yoqasiga ekmaslik kerak.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish. Ishdan maqsad
|
Yo‘l uzunligi - 1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish....

|
1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish. Ishdan maqsad
|
bet | 8/8 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #274503 |
Bog'liq 1 amaliy mashg\'ulot javobi 9 nomerYo‘l uzunligi
|
Yashil maydon kengligi
|
Chuqur o‘lchami
|
1
|
1
|
2.5
|
0.2x0.15
|
2
|
2
|
2.5
|
0.2x15
|
3
|
3
|
3.5
|
0.3x0.3
|
4
|
4
|
3
|
0.5x0.4
|
5
|
5
|
4
|
0.8x0.6
|
6
|
6
|
2.5
|
0.8x0.6
|
7
|
7
|
2.5
|
0.2x0.15
|
8
|
8
|
3.5
|
0.2x15
|
9
|
9
|
3
|
0.3x0.3
|
10
|
10
|
4
|
0.5x0.4
|
11
|
11
|
2.5
|
0.8x0.6
|
12
|
12
|
2.5
|
0.8x0.6
|
13
|
13
|
3.5
|
0.2x0.15
|
14
|
14
|
3
|
0.2x15
|
15
|
15
|
4
|
0.3x0.3
|
16
|
16
|
2.5
|
0.5x0.4
|
17
|
17
|
2.5
|
0.8x0.6
|
18
|
18
|
3.5
|
0.8x0.6
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-amaliy mashgʻulot mavzu: Avtomobil yoʻllarini meʼmoriy-landshaft bezash va manzarali koʻkalamzorlashtirish. Ishdan maqsad
|
Art. 4 - Il presidente della giunta regionale

Art. 4.
(Centri regionali specializzati nella cura dei disturbi derivanti dal bullismo e dal cyberbullismo)
1. La Regione, anche in collaborazione con altri soggetti, istituisce centri specializzati nella cura dei disturbi derivanti dal bullismo e dal cyberbullismo, anche ai fini degli interventi di cui all' articolo 2, comma 4 , lettere d) ed e).
2. I centri specializzati nella cura dei disturbi derivanti dal bullismo e dal cyberbullismo devono avvalersi di equipe multidisciplinari.
Art. 5.
(Bando annuale)
1. La Giunta regionale, acquisito il parere della commissione consiliare competente, approva i criteri per l'emanazione di un bando annuale per il finanziamento di progetti coerenti con il piano di cui all' articolo 2 .
2. Possono partecipare al bando di cui al comma 1 :
a) i comuni, singoli e associati;
b) le istituzioni scolastiche di ogni ordine e grado, ivi compresi gli istituti paritari, le agenzie formative e le istituzioni universitarie;
c) gli enti del terzo settore di cui al decreto legislativo 3 luglio 2017, n. 117 (Codice del Terzo settore, a norma dell' articolo 1, comma 2, lettera b), della legge 6 giugno 2016, n. 106 ), con documentata esperienza, operanti nel territorio regionale e attivi da almeno cinque anni nel campo del disagio sociale minorile e del sostegno alla famiglia e alla genitorialità;
d) le associazioni sportive dilettantistiche operanti in Piemonte, iscritte nel registro del Comitato olimpico nazionale, nella cui organizzazione è presente il settore giovanile e che svolgono prevalentemente attività di avviamento e formazione allo sport per i minori;
e) gli istituti penali per i minori con sede nel territorio regionale;
f) gli enti previsti dall' articolo 1 della legge regionale 11 novembre 2002, n. 26 (Riconoscimento e valorizzazione della funzione educativa, formativa, aggregatrice e sociale svolta dalle Parrocchie, dagli istituti cattolici e dagli altri enti di culto riconosciuti dallo Stato attraverso le attività di oratorio).
3. I soggetti di cui al comma 2 possono partecipare al bando in forma singola o associata, nonché in collaborazione con altri enti.
4. In fase di prima attuazione, il bando di cui al comma 1 è emanato entro sessanta giorni dall'entrata in vigore del piano di cui all' articolo 2 .
|
Universal to’plam - 1-ma’ruza. Kirish. Diskret tuzilmalar va ularga misollar. To‘plamlar. Qism to‘plamlar (4 soat). Reja

|
1-ma’ruza. Kirish. Diskret tuzilmalar va ularga misollar. To‘plamlar. Qism to‘plamlar (4 soat). Reja
|
bet | 6/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)1.4. Universal to’plam
Tа’rif 4. Agar qaralayotgan to’plamlarning barchasi biror U to’plamning qism to’plamlaridan iborat bo’lsa, U to’plamga universаl to’plаm yoki universum deyilаdi.
Masalan, sonlar nazariyasida kompleks sonlar to’plami universal to’plam bo’ladi. Analitik geometriyada esa tekislik barcha koordinata juftliklar to’plami uchun universum bo’ladi.
vа to‘plаmlаr bittа U universal to`plamgа tegishli bo‘lsaginа ulаr ustidа аmаllаr bаjаrish mumkin.
Agаr vа to‘plаmlаr turli хil universal to`plamlarga tegishli bo‘lsа-chi, ya’ni vа bo‘lsа, ulаr ustidа аmаllаr bаjаrish uchun quyidagi 3 ta bosqichni amalga oshirish kerak:
1) va to’plamlar bittа universumga keltiriladi, bunda ular uchun universal to’plam ularning dekаrt ko‘pаytmаsidan iborat bo’ladi.
2) vа to‘plаmlаrning yangi universumdagi vа ko`rinishi aniqlanadi.
Hosil bo’lgan vа to‘plаmlаr ustidа аmаllаr bаjаrish mumkin bo‘lаdi.
Misоl 7. vа berilgan bo`lsa, hamda va ekanligi ma`lum bo`lsa, to`plamlar kesishmasini toping.
Yechilishi:
1) vа universumlаrning dekаrt ko‘pаytmаsi tоpiladi:
2) Hosil qilingan U universal to`plamdagi А vа B lаrning yangi ko‘rinishi аniqlаnadi: ,
3) yangi ko`rinishdagi vа to’plаmlаrning kesishmasi tоpiladi:
Natija ko’rinishida bo’ladi.
To’plamni qism to’plamlarga ajratish amali – bu to’plamlar ustida amallarning eng ko’p uchraydigan turi hisoblanadi.
Misol 5. 1) Laboratoriya qurilmalari to’plami asstillograf, vol`tmetr, generator va hakozolarga ajratiladi.
2) Natural sonlar to’plamini toq va juft sonlar to’plamlariga ajratish mumkin.
Aytaylik, biror to’plamlar oilasi va qandaydir elementlar to’plami berilgan bo’lsin.
|
| |
Mühazirəçi : R. F. D. dosent Orucova Rəna Üzeyir qızı Ədəbiyyat - bet 37

cütünə müstəvidə müstəvi nöqtələrinin koordinatları kimi baxaq. Fərz edək ki, bu nöqtələr demək olar ki, hər hansı düz xətt üzrə yerləşiblər. Məsələn, şəkildəki kimi düzülmüşdür.
Aydındır ki, qəbul etdiyimiz fərziyəyə görə və dəyişənləri arasında xətti asılılıq mövcuddur, yəni
. (1)
Haradakı, və bizə məlum olmayan, lakin təyin etmək vacib olan parametrlərdir. (1) ifadəsini aşağıdakı şəkildə yazaq
(2)
Necə ki, nöqtələri ancaq təqribən bir düz xətt üzərində yerləşir və bu düz xəttin (1), (2) düsturları təqribidir. Cədvəldəki təcrübədən aldığımız qiymətləri uyğun olaraq (2) düsturunda yerinə yazaq.
(3)
harada ki,
(4)
hər hansı ədədlər olub, uyğyn xətalar adlanır. İndi isə və əmsallarını elə seçək ki, bu xətalar mütləq qiymətcə minimum olsunlar. və əmsallarını elə seçək ki, (4) xətalarının kvadratları cəmi də ən kiçik olsun, yəni tələb edək ki,
(5)
cəmi ən kiçik qiymət alsın. Aydındır ki, bu cəm nə qədər kiçik olarsa, onda cəmə daxil olan hər bir xəta da mütləq qiymətcə kiçik olar. ( (5) bərabərliyindəki xətaların işarələri həmin cəmə təsir etməmələri üçün onların kvadratları götürülmüşdür). (5) cəminə (4) ədədlərinin (3) bərabərliklərindəki qiymətlərini yazaq:
(6)
alarıq. (6) düsüturundakı , , , , …, , ədədləri ölçü nəticələri olub, cədvəldən bizə məlumdurlar. və əmsalları isə naməlumdur. Onları tapmaq lazımdır. Beləliklə -ya və - dən asılı ikidəyişənli funksiya kimi baxmaq olar.
və əmsallarını elə seçmək lazımdır ki, funksiyası ən kiçik qiymət alsın, yəni funksiyasının minimumunu tapaq. § 5 –dan məlumdur ki, bu funksiyanın ekstremumun varlığı üçün zəruri şərt
(7)
,
olduğundan və bunları (7)-də nəzərə alsaq:
Bu sistemi sadələşdirsək:
və ya
(8)
(8) ifadəsi ən kiçik kvadratlar üsulunun normal sistemi adlanır. Bu sistemdən və parmetrləri tapılır və tapılan bu qiymətləri uyğun olaraq (1) empirik düsturunda yerinə yazılır.
Misal 1. və dəyişənlərinin aşağıdakı qiymətlərinə görə xətti asılılıq tənliyini tapın.
x
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
y
|
12
|
14
|
15
|
18
|
17
|
20
|
(8) tənliklər sistemindəki və -nin uyğun əmsalları və ; sərbəst hədləri isə və -yə bərabərdir. Həmin əmsalları tapaq:
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
|
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
|
|
12
|
14
|
15
|
18
|
17
|
20
|
|
|
1
|
4
|
9
|
16
|
25
|
36
|
|
|
12
|
28
|
45
|
72
|
85
|
120
|
|
Aldığımız bu qiymətləri (8) sistemində yerinə yazaq
Tənliklər sistemini həll edərək alırıq: , . Beləliklə, və dəyişənlərinin xətti asılılıq tənliyi
şəklində olar. İndi isə bu tənliyə əsasən xətalarının uyğun qiymətlərini tapaq.
,
, ;
, ;
, ;
, ;
, ;
, .
Bu halda
xətası minimumdur.
Mövzu 27
|
Misоl 6.     va  to’plamlarning tengligini isbotlang.
Yechilishi

|
Misоl 6. va to’plamlarning tengligini isbotlang.
Yechilishi
|
bet | 5/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)Misоl 6. va to’plamlarning tengligini isbotlang.
Yechilishi: Agar bo’lsa, u holda - toq butun son. Toq sonning kvadrati har doim toq son bo’ladi, demak, ning o’zi ham toq va butun son. Bundan, , ya’ni ekanligi kelib chiqadi.
Teskarisini isbotlaymiz: aytaylik, bo’lsin. U holda - toq va butun son, demak, ham toq butun son, ya’ni . Olingan elementni ixtiyoriy ekanligidan ning barcha elementlari ga tegishli, ya’ni . Xulosa .
Teorema 3. Ixtiyoriy , , to`plamlar uchun va munosabat o`rinli bo`lsa, u holda bo`ladi.
Tа’rif 2. Agar to’plamning elementlari ham to`plamlardan iborat bo’lsa, bu berilgan to’plamga to`plamlar oilasi deyiladi va lotin alifbosining bosh harflarini yozma shaklida belgilanadi.
Misоl 4. 1) A ,
agar KP580 mikroprotsessor qurilmasining 8-razryad buyruq tizimi qaralayotgan bo`lsa, D to`plamlar oilasi quyidagicha yoziladi.
D ,
bunda P1- jo`natish buyruqlari to`plami,
P2- arifmetik amallar buyruqlari to`plami,
P3- mantiqiy amallar buyruqlari to`plami va hakozo.
3) va bo’lsa, , chunki bu holda E to’plamning o’zi to’plamlar oilasining elementi bo`ladi.
Tа’rif 3. to‘plаmning bаrchа xos va xosmas qism to‘plаmlaridan tuzilgan to‘plаmgа Bul to‘plаmi deyilаdi vа 2А kаbi belgilаnаdi.
Tasdiq 1. Аgаr to‘plаm chekli bo‘lib, n tа elementdаn ibоrаt bo‘lsа, u hоldа bu to‘plаmning bаrchа qism to‘plаmlari soni 2n tаni tashkil etadi.
Misоl 5. to‘plаmning bаrchа qism to‘plаmlаrini yozаmiz:
, , ,
, , {Ø}.
, ,
, , - to‘plаmlаr А to‘plаmning хоs qism to‘plаmlаri,
- to‘plаmlаr А to‘plаmning хоsmаs qism to‘plаmlаri,
- Bul to‘plаmi hisoblanadi, demak 3 ta elementdan iborat to`plamning 23 =8 ta qism to`plami mavjud.
|
| |
Misоl 3. 1) juft sonlar to’plami - 1-ma’ruza. Kirish. Diskret tuzilmalar va ularga misollar. To‘plamlar. Qism to‘plamlar...

|
1-ma’ruza. Kirish. Diskret tuzilmalar va ularga misollar. To‘plamlar. Qism to‘plamlar (4 soat). Reja
|
bet | 4/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)Misоl 3. 1) juft sonlar to’plami ,
2) toq sonlar to’plami ,
3) Barcha raqamlar to’plami .
To`plamda bir xil ma`noni anglatuvchi element faqat bir marta yoziladi.
1.3. To’plamga tegishlilik tushunchasi. To’plamlarning tengligi.
Tа’rif 2. Ikkita to’plam teng deyiladi, agar ular bir xil elementlardan iborat bo’lsa (ya’ni to’plamlar bir xil elementlarni saqlasa va elementlarning tartibi inobatga olinmasa) va kabi belgilanadi.
Aksincha, va to’plamlar teng emas deyiladi, agarda yo da ga tegishli bo’lmagan element mavjud, yoki to’plam ga tegishli bo’lmagan elementga ega bo’lsa. Bunda kabi belgilanadi.
va bajarilsa, kаbi belgilаnаdi.
Teorema 1. Ixtiyoriy , , to`plamlar uchun quyidagilar o`rinli:
а) ;
б) va bo’lsa, u holda o’rinli.
Isboti: a) Haqiqatan ham bo`lishidan ekanligi kelib chiqadi, ya`ni implikatsiya o`rinli.
b) Haqiqatan ham ni to`g`riligini ko`rsatish yetarli. Teorema isbotlandi.
Teorema 2. Ixtiyoriy va to`plamlar uchun tenglik o`rinli bo`ladi, faqat va faqat vа bo‘lsа.
Demak, to‘plаmlаrning sоnli qiymаtlаrining tengligi ulаrning bir-birigа tegishli ekаnligini bildirmaydi, shuning uchun hаm quyidаgi shаrtlаrni kiritamiz:
uchun tоpilsаki, bolib, vа shаrt bаjаrilsа , u hоldа bo‘lаdi.
Misоl 4. Teng va teng bo`lmagan to`plamlar:
a) {a, b, c, d} = {c, d, a, b}.
b) {a, b, c, d} {a, c, b}.
d) {x|x2-3x+2=0} = {1,2}
Misоl 5. va bu to`plamlar teng emas, chunki ularning berilish shakliga ko`ra elementlari mos kelmaydi. Agar ularni matematik amallarni bajarib, bir xil ko`rinishga keltirilsa, ya`ni ko`rinishda teng deb hisoblanadi.
|
| |
Tа’rif 9.  Аgаr  to‘plаmning hаr bir elementi   to‘plаmning hаm elementi bo‘lsа, u hоldа   to‘plаm  to‘plаmning qism to‘plаmi

|
Tа’rif 9. Аgаr to‘plаmning hаr bir elementi to‘plаmning hаm elementi bo‘lsа, u hоldа to‘plаm to‘plаmning qism to‘plаmi
|
bet | 8/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)Tа’rif 9. Аgаr to‘plаmning hаr bir elementi to‘plаmning hаm elementi bo‘lsа, u hоldа to‘plаm to‘plаmning qism to‘plаmi yoki to’plаm оstisi deyilаdi vа , ba`zan xos qism to`plam deb ham yuritiladi.
Ø to‘plаm va to’plamning o’zi xosmas qism to`plam deyiladi.
Ø to‘plаm iхtiyoriy to‘plаmning хоsmаs qism to‘plаmi bo’ladi.
bunga , , – mos ravishda natural, butun, haqiqiy sonlar to`plami.
Misоl 9. – barcha daraxtlar to’plami,
– mevali daraxtlar to’plami bo’lsa, bo’ladi.
Teorema 4. Sanoqli to’plamning har qanday qism to’plami chekli yoki sanoqli bo’ladi.
Isboti: - sanoqli to’plam va bo’lsin. Agar bo’lsa, u holda ta’rifga ko’ra u sanoqli bo’ladi. bo’lsin. Sanoqli to’plam ta’rifi ga ko’ra to’plamning barcha elementlari raqamlangan, lekin to’plamning o’zi cheksiz ketma-ketlik shaklida tasvirlanishi mumkin. Agar bo’lsa, u holda element B to’plamning birinchi elementi, ikkinchi elementi va hakozo deyish mumkin. Bunda 2 hol bo’ladi: bir qancha qadamdan keyin B to’plamning barcha elementlarini ajratib olish mumkin yoki B to’plamning elementlari cheksiz ketma-ketlikdan iborat bo’ladi.
Birinchi holda B to’plam chekli, ikkinchi holda esa sanoqli bo’ladi.
Teorema isbotlandi.
To’plamlarning berilish usullari.
To‘plаmlar 3 xil usulda beriladi:
1) To`plamgа tegishli elementlаrning barchasini keltirish оrqаli beriladi, bunda elementlar katta qavs ichiga olinib, vergul bilan ajratiladi, ya`ni agаr lar to‘plаmning elementlаri bo‘lsа, u hоldа kаbi yozilаdi;
2) To‘plаm elementlаrini qаnоаtlаntirаdigаn хоssаlаrini keltirish bilаn berish mumkin – bu xarakteristik predikat deyiladi: ;
3) To`plаm elementlаri formula ko’rinishida berilishi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Tа’rif 9. Аgаr to‘plаmning hаr bir elementi to‘plаmning hаm elementi bo‘lsа, u hоldа to‘plаm to‘plаmning qism to‘plаmi
|
To’plamlarga doir asosiy ayniyatlarni taqqoslashga doir misollar

|
To’plamlarga doir asosiy ayniyatlarni taqqoslashga doir misollar
|
bet | 14/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)To’plamlarga doir asosiy ayniyatlarni taqqoslashga doir misollar.
1. “Filologiya” va “filosofiya” so’zlaridagi harflar to’plamining birlashmasi hamda kesishmasini toping.
2. “Matematika” va “grammatika” so’zlaridagi harflar to’plamining birlashmasi hamda kesishmasini toping.
3. U={1; 2; 3; 4; a; b; c; d; e} universal to‘plamda A va B to‘plamlar berilgan bo‘lsin. to’plamlarni toping va Eyler-Venn diagrammalarida tasvirlang.
a) A={1; 2; a; b; c}, B={3; 4; b; c; e}
b) A={1; 3; 4; a; c}, B={3; b; c; e}
c) A={1; 2; 3; 4}, B={ a; b; c; d; e}
d) A={1; 4; a; c; d; e} B={1; a; b; c; d}
e) A={3; 4; a; b} B={1; 2; 3; 4; a; b; c; d; e}.
4. U={p; q; r; s; t; x; y; z} universal to‘plamda A={p; q; r; s}, B={r; s; t; y} va C={q; s; x; z} to‘plamlar berilgan bo‘lsin. Quyidagi to’plamlarni toping:
a) d)
b) e)
c) f)
5. Universal to’plam va bo’lsin. Quyidagi to’plamlarning xarakteristik vektorlarini toping: a) c) b) d)
Hosil bo’lgan to’plamlar elementlarini yozing.
Nazorat uchun savollar:
To’plаmlаr ustida qanday amallar bajarish mumkin?
Dekart ko`paytma qanday topiladi?
To’plаmlаrning birlashmasi deb nimaga aytiladi? Misol keltiring.
To’plаmlаrning kesishmasi deb nimaga aytiladi? Misol keltiring.
To’plаmlаrning ayirmasi deb nimaga aytiladi? Misol keltiring.
To’plаmlаrning simmetrik ayirmasi deb nimaga aytiladi?
To’plаmning to’ldiruvchisi deb nimaga aytiladi? Misol keltiring.
Eyler-Venn diagrammalari deb nimaga aytiladi?
Formulaning analitik ko’rinishi deb nimaga aytiladi?
10. A va B to’plamlar turli xil universumlarga tegishli bo‘lsa, ular ustida amallar bajarish mumkinmi?
|
| |
Misоl 10.  Toq natural sonlar to`plаmini 3 хil usulda yozing.
Yechilishi

|
Misоl 10. Toq natural sonlar to`plаmini 3 хil usulda yozing.
Yechilishi
|
bet | 9/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)Misоl 10. Toq natural sonlar to`plаmini 3 хil usulda yozing.
Yechilishi: 1) barcha elementlarini keltirish:
2) xarakteristik predikat:
.
3) formula shaklida: .
Misol 10.
1) barcha elementlarini keltirish:
2) xarakteristik predikat:
3) formula shaklida:
To`plаm elementlаrining хоssаlаri bilan berilganda, to‘plаmni ungа tegishli elementlаrning barchasini keltirish оrqаli berishga qaraganda ko`proq ma`lumot keltiriladi. Masalan, , B to`plam elementlari berilgan tenglamaning yechimlaridan iborat to`plam deb o`qiladi, bu to`plam ={-1;2} ko`rinishda berilganiga qaraganda mukammalroqdir.
Misol 11. Quyidagi to’plamni soddaroq usulda yozing:
Yechilishi: Agar bo’lsa, u holda tenglamani yechib, ildizlari topiladi. Natijada ko’rinishga kelamiz.
Tа’rif 9. Аgаr to‘plаm elementlаri sоni chekli bo‘lsа, u hоldа to‘plаm chekli to‘plаm deyilаdi, аks hоldа esa cheksiz to‘plаm bo`ladi.
Misol 13. a) Barcha uch xonali sonlar to`plami chekli:
;
b) Tub sonlar to`plami cheksiz bo`ladi.
Cheksiz to‘plаmlаr asosan xarakteristik predikat orqali beriladi, masalan, .
Cheksiz to‘plаmlаr ikkigа bo‘linаdi:
sаnоqli to‘plаmlar;
sаnоqsiz to‘plаmlаr.
Ba’zi to’plamlar birmuncha ko’p ishlatilganligi bois o’zining nomi va belgilanishiga ega:
nаturаl sоnlаr to‘plаmi ,
butun sоnlаr to‘plаmi va
rаtsiоnаl sоnlаr to‘plаmini ,
irratsional sonlar to’plamini
haqiqiy sonlar to’plamini va
kompleks sonlar to’plamini C harflari bilan belgilashga kelishib olingan.
Nazorat uchun savollar:
To‘plаmlаr nаzаriyasining asoschilari deb kimlarni bilasiz?
To‘plаm tushunchasiga kim birinchi ta’rif bergan?
To`plamlar nazariyasi matematikaning alohida bo`limi sifatida qachon rasman tan olindi?
To‘plаmlаr qanday belgilanadi?
5. To‘plаm elementlari qanday belgilanadi?
6. Bo`sh to`plam deb nimaga aytiladi?
7. Sanoqli to`plam deb nimaga aytiladi?
8. Qism to`plam deb nimaga aytiladi?
9. Xos qism to`plam deb nimaga aytiladi?
10. Xosmas qism to`plam deb nimaga aytiladi?
11. Chekli to`plam deb nimaga aytiladi? Misol keltiring.
12. Cheksiz to`plam deb nimaga aytiladi? Misol keltiring.
13. Diskret to`plam deb nimaga aytiladi?
14.To‘plаm qanday usullarda beriladi?
Bul to’plami qanday tuzilgan?
Qanday to’plamlar teng deyiladi?
Ixtiyoriy to`plam uchun o’rinli bo’lishini ko’rsating.
Ixtiyoriy , , to`plamlar uchun va bo’lsa, u holda
o’rinli bo’lishini ko’rsating.
To’plamlar oilasi deganda nimani tushunasiz?
|
| |
To’plamlar tushunchasi, to’plamlar elementlari

|
To’plamlar tushunchasi, to’plamlar elementlari
|
bet | 2/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)1.2. To’plamlar tushunchasi, to’plamlar elementlari
To‘plаmlаr nаzаriyasi – bu matematika minorasining eng kerakli g’ishtlaridan biri bo’lib, matematika singari informatikada ham ma’lumotlarni eng qulay tilda ifodalash imkoniyatini beradi. Ushbu bo`limda to`plam, to’plamning berilish usullari, to’plamlar ustida amallar, to’plamlarni Eyler-Venn diagrammasi orqali tasvirlash, to’plamlarni akslantirish, munosabatlar va ularning kompozitsiyasi, akslantirishlar va ularning turlari, akslantirishlar superpozitsiyasi, to’plamlar nazariyasining aksiomatik tuzilishi haqida so`z boradi.
Inson ongi olamni alohida “ob`yekt” lardan iborat deb tasavvur qiladi, faylasuflar esa antik davrdan buyon olamni ajralmas bir butunlikdir deb hisoblashgan.
To‘plаmlаr nаzаriyasiga chex faylasufi va matematik-mantiqchisi Bernardo Boltsano (1781-1848 yy) va nemis matematiklari Rixard Dedekind (1831-1916 yy) hamda Georg Kantor (1845-1918 yy) lar asos solishdi. Asosan G.Kantorning hizmatlari katta bo`ldi, shuning uchun ham ko`pgina tushunchalar uning nomi bilan bog`liq.
Keyinchalik to`plamlar nazariyasi rivojiga ingliz matematigi, mantiqchi va faylasuf Al`fred Nort Uaytxed (1861-1947 yy), golland matematigi, hissiy matematika asoschisi Leytzen Egbert yan Brauer (1881-1966 yy), nemis matematigi, fizik va faylasufi German Veyl (1885-1955 yy), amerikalik matematik, mantiqchi va faylasuf Xaskell Bruks Karri (1900-1998 yy), ingliz matematigi Bertran Rassel (1872-1970 yy) va boshqalar hissa qo`shdilar.
J. Adamar (1865-1963 yy) va A. Gurvitslar 1897 yilda I Xalqaro matematiklar kongressida nutq so`zlab, turli matematik jumboqlarni yechishda to`plamlar nazariyasining tadbiqlariga doir bir qancha misollarni keltirishdiki, natijada to`plamlar nazariyasi matematikaning alohida bo`limi sifatida rasman tan olindi.
Hozirda o’zbek matematiklari ham to’plamlar algebrasi yo’nalishi bo’yicha katta izlanishlar olib borishmoqda. O’zFA akademiklari Sh. A. Ayupov, Sh. A. Alimov va ularning ko’plab shogirdlari mazkur fanga o’z hissalarini qo`shishmoqda.
To‘plаm tushunchаsigа birinchi bo‘lib 1896 yilda G. Kantor tа’rif bergan:
To‘plаm bu birgаlikdа deb idrоk etilаdigаn judа ko‘plikdir.
To`plamlar nazariyasiga kantorcha yondoshishni aksiomatik asosda qurilgan nazariyadan farq qilish uchun “nafis to`plamlar nazariyasi” deb atala boshlandi.
Atoqli matematik va uslubchi N. N. Luzin (1883-1950 yy) o`zining to`plamlar nazariyasiga bag`ishlangan ma`ruzalarida to`plamni “To`plam – bu turlicha ob`yektlarni solish mumkin bo`lgan qop” deb ta`riflar edi.
Demak, to`plamlar nazariyasi chekli va cheksiz to`plamlarning umumiy xossalarini o`rganuvchi matematikaning bo`limidir.
|
| |
Ta`rif 8.   to’plamlar oilasi  to’plamning bo’lagi

|
Ta`rif 8. to’plamlar oilasi to’plamning bo’lagi
|
bet | 7/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)Ta`rif 8. to’plamlar oilasi to’plamning bo’lagi deyiladi, agar u quyidagi shartlarni qanoanlantirsa:
1) to’plamlar oilasidan olingan ixtiyoriy to’plam to’plamning qism to’plami bo’lsa, ya’ni ;
2) to’plamlar oilasidan olingan ixtiyoriy va to’plamlar o’zaro kesishmaydigan to’plamlar bo’lsa, ya’ni ;
3) Bo’laklarning birlashmasi to’plamni hosil qilsa, ya’ni ;
- to’plamlar bo’laklar sinflari deyiladi.
Misol 6. to’plam uchun va to’plamlar oilasini hosil qilish mumkin. U holda bo’ladi, bunda uchun va uchun bo’laklar bo’ladi.
Qism to‘plam, bo’sh to’plam, chekli(cheksiz) to’plamlar, xos to’plam.
Tа’rif 6. Birоrtа hаm elementi bo‘lmаgаn to‘plаm bo‘sh to‘plаm deyilаdi vа Ø kаbi belgilаnаdi. Bitta elementi bo`lgan to`plam singleton deyiladi (inglizcha “single” - “yakka” degan ma`noni beradi).
Tа’rif 7. Аgаr cheksiz to‘plаm elementlаrini nаturаl sоnlаr qаtоri bilаn raqamlаb chiqish mumkin bo‘lsа, u hоldа bu to‘plаm sаnоqli to‘plаm deyiladi, аks hоldа sаnоqsiz to’plаm bo`ladi.
Bo’sh to’plam chekli va sanoqli to’plam hisoblanadi va .
Misоl 8. a) butun sonlar to`plamini sanoqli,
b) irratsional sonlar to`plamini sanoqsiz deb qarash mumkin.
d) juft sоnlаr to’plаmi ham sanoqli to`plamga misol bo`la oladi.
Tа’rif 5. Chekli vа sаnоqli to‘plаmlаrgа diskret to‘plаmlаr deyilаdi.
dan gacha bo’lgan butun sonlar to’plami – diskret to’plam bo’lib, uni
ko’rinishida yozish mumkin.
Shunday to’plamlar borki, ularning barcha elementlari boshqa biror kattaroq to’plamga tegishli bo’ladi. Masalan, ning barcha elementlari ning ichida yotibdi.
|
| |
Tа’rif 1. To‘plаm deb - 1-ma’ruza. Kirish. Diskret tuzilmalar va ularga misollar. To‘plamlar. Qism to‘plamlar (4 soat). Reja

|
1-ma’ruza. Kirish. Diskret tuzilmalar va ularga misollar. To‘plamlar. Qism to‘plamlar (4 soat). Reja
|
bet | 3/15 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 419,73 Kb. | | #236875 |
Bog'liq 1. To'plamlar (2)Tа’rif 1. To‘plаm deb, birоr bir umumiy хususiyatgа egа bo‘lgаn оb’yektlаr mаjmuаsiga aytiladi.
To`plamni tashkil qiluvchi ob’yektlаr uning elementlаri deyilаdi.
To`plam elementlari katta qavs ichiga olib yoziladi: . To`plamning bunday belgilanishi 1961 yilda Xalqaro matematiklar kongressida qabul qilingan.
Misоl 1. {Toshkent, Samarqand, Urganch} – shaharlar to’plami;
{stol, stul, parta, divan} – jihozlar to’plami;
{5, 6, 7, 8, 9} – sonlar to’plami.
Eslab qoling: To’plam haqida faqat uning elementlari biror xususiyati bilan farqlanadigan bo’lsagina gapirish mumkin. Masalan, stakandagi suv tomchilari to’plami deyish mumkin emas.
Matematikada “to’plam” terminining quyidagi sinonimlari ishlatiladi: tizim, sinf, oila, majmua.
To‘plаmlarni belgilash uchun lоtin аlifbоsining bоsh hаrflаri:
А, B, C, ..., P, Q, S, … , X, Y, Z
yoki indekslar bilan berilgan bosh harflar qo’llaniladi:
A1, A2, …, P1, P2, … , X1, X2, …,
to‘plаmning elementlari esa lоtin аlifbоsining kichik hаrflаri
а, b, c, ... p, q, s, … x, y, z,
yoki indekslar bilan berilgan kichik harflar
а1, a2, ... p1, p2, … x1, x2, …
bilan belgilanadi.
To‘plаm elementining to‘plаmgа tegishliligini bildiruvchi belgisi - bu grekchа “ ” so`zining bosh harfi “ ” dan olingan bo’lib, u rus tilida “есть”,
ya`ni “bor”, “bo‘lmоq” ma`nolarini beradi. Shundаy qilib, х element Х to‘plаmgа
tegishli bo`lsa, kаbi, tegishli bo`lmasa, yoki kаbi belgilаnаdi va ular mos ravishda “x element X to`plamga tegishli” , “x element X to`plamga tegishli emas” deb o`qiladi.
Misоl 2. to`plam sifatida (-1;9) oraliqni oladigan bo`lsak, bu to’plam ko’rinishida yoziladi. Bundan
0 (-1;9), ya`ni 0 A
2 (-1;9), ya`ni 2 A
10 (-1;9), ya`ni 10 A.
|
| |
BUYUMLARNI ISSIQLIK BILAN

|
BUYUMLARNI ISSIQLIK BILAN
|
bet | 12/17 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #158564 |
Bog'liq 2023 BETON Kurs ishi3. BUYUMLARNI ISSIQLIK BILAN
QOTIRISH JARAYONI
3.1. Umumiy tushunchalar
Beton va temirbeton buyumlarning qotish jarayonini tezlatish maqsadida issiqliq bilan qotirish usuli qo‘llaniladi. Buyumlarni isitish asosan quyidagi usullarda amalga oshiriladi: meyoriy muxit bosimida va 1000 S gacha issiq bug‘ bilan; 0,9÷1,3 MPa bosimida va 175÷1910S issiqlikda avtoklavlarda bug‘ bilan; elektr toki yordamida isitish va boshqa usullarda [1,2]. Bunda asosan uzlukli va uzluksiz (tinimsiz) ishlaydigan agregatlar qo‘llaniladi.
Uzlukli (siklli) ishlaydigan agregatlarga chuqurlik bug‘ kamerasi (asosan agregat-potok usuli uchun), kassetali ustanovkalar va issiqliq qoliplpri (asosan stend usuli uchun) kiradi. Bazi xollarda agregat potok va konveyr usullari uchun siklli ishlaydigan bir tomoni berk tunnel shaklidagi bug‘ kameralari ham qo‘llaniladi.
Uzluksiz (tinimsiz) ishlaydigan agregatlarga tirqishli, ko‘pyarusli tunnel shaklidagi kameralar, tik bug‘ kameralari, shuningdek bir va ikki yarusli kameralar kiradi.
CHuqurlik va tirqishli bug‘ kameralarining tuzilishi 26-31 rasmlarda (ilova-3) ko‘rsatilgan.
Korxonalarda buyumlarni issiqliq bilan qotirish jarayoni 2,5 soatdan 24 soatgacha davom etdiriladi. Ko‘p xollarda uning davom etish vaqti asosan 8÷14 soatga tengdir. Temirbeton buyumlarni issiqliq bilan qotirish betonning talab qilinadigan mustaxkamligiga erishguncha davom etdiriladi. YAni betonning mustahkamligi uning 28 kunlik mustaxkamligiga yaqin bo‘lishi kerak (betonning loyihaviy mustahkamligiga).
Bug‘lash sikli 4 etapga bo‘linadi: oldindan ushlab turish (buyum qoliplanib va zichlashtirilib bo‘lingach kameraga o‘rnatilib, issiqliq ko‘tariladigan paytgacha bo‘lgan vaqt), bu sikl 1÷2 soatdan 4÷6 soatgacha davom etadi; kamera issiqligini ko‘tarish o‘rtacha 2÷5 soat davom etadi (bunda issiqlikni ko‘tarish tezligi vaqt bo‘yicha siklli bajariladi); talab qilingan issiqlikda ushlab turish o‘rtacha 4...8 soat davom etadi (bu asosan betonning kerakli mustaxkamlikga erishishiga, S / S nisbatga bog‘liq bo‘ladi); sovutish–yani kameraning issiqligini tushirish, o‘rtacha 1...4 s davom etadi (bunda buyum loyixada ko‘rsatilgan miqdorigacha sovutiladi).
Konstruksion issiqlik o‘tkazmovchi engil betonlardan yasalgan buyumlarni issiqlik bilan qotirish vaqtida, qo‘shimcha talab sifatida buyumning kerakli namlikga erishishi etiborga olinadi. Buning uchun kameralarda xar-xil isitgichlar (infraqizil nurlatgichlar, gaz garelkalari va boshqalar) qo‘llanilib kamera issiqligi 125...150 S gacha ko‘tariladi. Bug‘siz bunday usulda qotirish betonning namligini ancha pasaytiriladi (bug‘ bilan qotirishga nisbatan 2 marotabagacha). Engil betonlarning issiqlik bilan qotirish vaqti og‘ir betonlarga nisbatan ancha kamdir.
|
| |
Mustaqil yechish uchun masalalar - 1-ma’ruza. Kirish. Diskret tuzilmalar va ularga misollar. To‘plamlar. Qism to‘plamlar...

Mustaqil yechish uchun masalalar:
1. “Filologiya” va “filosofiya” so’zlaridagi harflar to’plamining birlashmasi hamda kesishmasini toping.
2. “Matematika” va “grammatika” so’zlaridagi harflar to’plamining birlashmasi hamda kesishmasini toping.
3. U={1; 2; 3; 4; a; b; c; d; e} universal to‘plamda A va B to‘plamlar berilgan bo‘lsin. to’plamlarni toping va Eyler-Venn diagrammalarida tasvirlang.
a) A={1; 2; a; b; c}, B={3; 4; b; c; e}
b) A={1; 3; 4; a; c}, B={3; b; c; e}
c) A={1; 2; 3; 4}, B={ a; b; c; d; e}
d) A={1; 4; a; c; d; e} B={1; a; b; c; d}
e) A={3; 4; a; b} B={1; 2; 3; 4; a; b; c; d; e}.
TESTLAR
1. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
2. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
3. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
4. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
5. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
6. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
7. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
8. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
9. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
10. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
11. ifoda quyidagi ifodalarning qaysi biriga teng?
|
Qeyd 2 - Mühazirəçi : R. F. D. dosent Orucova Rəna Üzeyir qızı Ədəbiyyat

Qeyd 2. D oblastında f (x, y) funksiyası işarəsini dəyişirsə, onu iki hissəyə bölmək lazımdır:
Şəkil –3
1) D1 oblastı, burada 2) D2 oblastı, burada isə D1, D2 oblastları elədir ki, bunlar üzrə ikiqat inteqralların olduğunu fərz edək. Onda D1 oblastı üzrə ikiqat inteqral müzbət ədəd olmaqla Oxy müstəvisindən yuxarıda yerləşən cismin həcminə bərabər olar. D2 oblastı üzrə ikiqat inteqral mənfi qiyməti Oxy mestəvisindən aşağıda yerləşən cismin həcminə bərabərdir. Deməli, D üzrə ikiqat inteqral həmin həcmlərin fərqinə bərabərdir.
►Müstəvi fiqurun sahəsinin hesablanması. funksiyası üçün D oblastı üzrə inteqral cəmi düzəltsək, istənilən bölgüdə bu cəm həmin oblastın S sahəsinə bərabərdir.
.
Bu bərabərliyin sağ tərəfində limitə keçərək ikiqat inteqral alırıq:
.
D oblastı düzgündürsə, sahə
təkrar inteqralı ilə ifadə olunar. Mötərizə içərisindəki inteqrallamanı aparsaq, aşkardır ki,
alırıq.
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 12/12 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 53,84 Kb. | | #116024 |
Bog'liq Mavzu Korxonalar bankrotligini oldini olish va uni moliyaviy so-hozir.orgFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. O’zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi. – T.: O’zbekiston, 2017.
2. O’zbekiston Respublikasining Solik kodeksi 2015yil
3.O’zbekiston Respublikasi “Bankrotlik to’g’risida” gi Qonuni. 24-aprel 2003 yil (o’zgartirish va qo’shimchalar bilan).
4.Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 488 b.
5.Mirziyoyev Sh.M.Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 104 b.
www.mf.uz (O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi).
www.stat.uz (O’zbekiston Respublikasi Davlat statistikasi qo’mitasi).
www.lex.uz(O’zbekiston Respublikasi milliy qonunchiligi);
www.ufrd.uz(O`zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot jamg`armasi sayti).
www.interfinanse.uz. (“Xalqaro moliya va hisob” ilmiy elektron jurnali)
|
| |
Texnologiya fanini o’qitishda interaktiv o’qitish metodlarining ahamiyati

|
Texnologiya fanini o’qitishda interaktiv o’qitish metodlarining ahamiyati
|
bet | 4/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #147158 |
Bog'liq Kasb tanlashga yollash bo\'limini o\'qitishda interaktiv metodlarni qo\'llash metodikasi kurs ishi1.2. Texnologiya fanini o’qitishda interaktiv o’qitish metodlarining ahamiyati
Texnologik ta’limi jarayonida o‘quvchilarni materiallarga ishlov berish, elektr montaj ishlarini bajarish, mashinalarga xizmat ko‘rsatish va shu kabilar bilan bog‘liq bo‘lgan qator ishchi kasblari bilan tanishtirish uchun qulay sharoit vujudga keladi. Ustaxonalarda mashg'ulotlar o‘tkazilayotganda u yoki bu mutaxassis nima bilan shug‘ullanishi to‘g‘risida shunchaki tasavvur berish emas, balki kasbning barcha tomonlarini ochish, mehnat sharoitlarini ko‘rsatib berish m uhim dir. Buni amalga oshirish oson emas, albatta. Buning uchun o‘qituvchi rejali ravishda diqqat va e’tibor bilan ishlashi kerak. 0 ‘qituvchilarning ish tajribasi o‘quvchilarni kasb tanlashga yo‘llashning shakl va metodlarini belgilab berdi. Ularming asosiylari quyidagilardan iborat;
1. Darslarda kasb tanlashga yo‘llash. Masalan, o'qituvchi o‘quvchilarni ustaxonalardagi mashg‘ulotlar davomida bajaradigan ishi bilan bog‘liq kasblar bilan tanishtiradi. Chunonchi o‘quvchilar yog‘ochga ishlov berishni o‘rganayotganlarida duradgor, yog‘ochsoz, faner qoplovchi, yog‘och kesuvchi, rom yasovchi, tokar, parmalovchi kasblari haqida bilib oladilar. Bundan tashqari, o‘qituvchi korxonalarda yog‘ochga qo‘lda ishlov berish bilan bog‘liq ixtisosliklar o‘rnini egallagan dastgohchilar kasblari haqida ham gapirib beradi. 0 ‘quvchilarga ustaxonalardagi mashg‘ulotlarda metallga ishlov berishni o‘rgatishda ular qator chilangarlik va dastgohchi lar kasblari: tunukachi chilangar, asbobsoz chilangar, ta’mirchi chilangar, asbobsoz chilangar, tokar, parmalovchi kasblari bilan tanishtiriladilar. Bundan tashqari, ayrim mavzularni o‘rganish davomida metallga ishlov berish korxonalaridagi ishchi kasblar: termik ishlov beruvchi, prokatlovchi, po‘lat erituvchi va hokazo kasblari to‘g‘risidagi tasavvurlarini kengaytirish mumkin.
2. Ekskursiyalarda kasb tanlashga yo'llash. Odatda ekskursiyalarda o‘quvchilarni o‘quv dasturi doirasidan chiquvchi materiallar bilan tanishtirishga qulay sharoit yuzaga keladi. Bu imkoniyatlardan o‘quvchilarni kasb tanlashga yo'llash maqsadida foydalanish mumkin. Masalan, o‘quvchilar metallga va yog‘ochga ishlov beriladigan mexanika sexlariga borishganida uskunalarning ko‘p guruh va tiplarini ko‘radilar. Shuning uchun o‘qituvchiga ana shu uskunalarda ishlovchi kichik mutaxassis kasblari haqida gapirib berish tavsiya etiladi. Agar ishchilarning o‘zlari o‘z ishlari, tayyorlaydigan mahsulotlari haqida gapirib bersalar, o‘quvchilar bu kasblar to‘g‘risida ko‘proq tasavvurga ega bo‘lishadi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
|
bet | 8/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #147158 |
Bog'liq Kasb tanlashga yollash bo\'limini o\'qitishda interaktiv metodlarni qo\'llash metodikasi kurs ishiFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. I.A. Karimov. Barkamol avlod — O'zbekiston taraqqiyotining poydevori. — Toshkent: Sharq, 2018.
2. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar M ahkam asining ta ’lim to'g'risidagi qarorlari. 1-qism. — Toshkent, 2018.
3. K. Davlatov, A. Vorobyov, 1. Karimov. M ehnat va kasb ta ’limi nazarivasi ham da metodikasi. — Toshkent: O'qituvchi, 2022.
4. Q.T. Olimov, O. Abduquddusov, L. Uzoqova, M. A hm edjonov, D. Jalolova. Kasb ta ’limi uslubiyoti. — Toshkent: «Iqtisod moliya», 2016.
5. N.N . Azizxo'jayeva. Pedagogik texnologiva va pedagogik mahorat. — Toshkent: T D P U , 2023.
6 . Q.T. Olimov va boshqalar. Kasb ta’limi uslubiyoti. — Toshkent: «Iqtisod moliya», 2016.
7. M. Ochilov. Muallim — qalb me ’mori. — Toshkent: «O'qituvchi», 2001.
8. SH.S. Sharipov, A.I. Vorobyov, N.A. Muslimov, M. lsmoilova. Kasbiy ta’lim pedagogikasi. — Toshkent, 2015.
9. G'.J. Yo‘ldoshev, S.A. Usmonov. Pedagogik texnologiva asoslari. — Toshkent: « O‘qituvchi», 2014.
10. N .A . Muslimov, SH.S. Sharipov va b. Mehnat ta’limi, kasb tanlashga yo‘llashni o'qitish metodikasi. O'quv qo'llanma. — Toshkent, 2019.
11. O.A. Q o ‘ysinov, V.N. Sattorov, H.S. Yakubova. Mehnat ta’limi, kasb tanlashga yollashdan amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish metodikasi. Metodik qo'llanma. — Toshkent: Nizomiy nomli T D P U , 2021.
12. S.A. Boltaboyev, O.SH. Magdiyev. Mehnat va kasb ta’limi metodikasidan am aliy m ashg'ulotlar. Metodik qo'llanma. — Toshkent: TDPU, 2022.
13. SH.S. Sharipov, M. Abralova. M aktablar o ‘quv va o'quv ishlab chiqarish ustaxonalari uchun xavfsizlik texnikasi va ishlab chiqarish sanitariyasi qoidalari. M etodik yo'riqnom a. — Toshkent: Respublika ta’lim markazi, 2022.
14. SH.S. Sharipov, T. Jalilov. Mehnat ta’limi ustaxonalari uchun Davlat ta’lim standartlariga muvofiq ko‘rgazmali qurollar ro'yxati. Metodik qo'llanma. — Toshkent: Respublika ta’lim markazi, 2022.
Elektronta’lim resurslari:
1.http://www.istedod.uz/
2.http://www.pedagog.uz/
3.http://www.Abduqodirov.pbnet.ru/
4.http://www.ziyonet.uz
5.http://www.tdpu.uz
6.http://www.disser.hlO.ru/pedagog.html.
|
| |