nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Rossiya - N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika

132
Armaniston.
Barcha MDH mamlakatlaridagidek, Armanistonda har bir
shaxsni jamiyatda ta’lim olish huquqiga ega ekanligi va uni ijtimoiy
kelib
chiqishi, jismoniy xolatidan qatiy nazar ta’lim olish huquqini
ta’minlaydi. Shu bois oxirgi 10 yil ichida Armanistonda ijtimoiy
himoyaga muhtoj, kam ta’minlangan
oilalar farzandlari, yetim
bolalar, imkoniyati cheklangan bolalarni ijtimoiy qo‘llashga, ta’lim
olish masalasiga katta e’tibor berilmoqda. Shuningdek,
inklyuziv
ta’lim tizimini shakllantirish va rivojlantirishga oid dastlabki ishlar
olib borilmoqda.
Qo‘shimcha yordam ko‘rsatuvchi xodimlar va yordamchi xiz-
matlarni jalb qilish uchun, inklyuziv ta’limni moliyalashtirish masa-
lasi davlat tomonidan ma’qullanib, 2006 yilda inklyuziv maktablarga
qo‘shimcha mablag‘ ajratildi.
Armanistonda 49 inklyuziv maktab mavjud bo‘lib 700 ta
jismoniy, aqliy va ijtimoiy muammosi bo‘lgan bolalar ta’lim oladilar.
Bu maktablar inklyuziv ta’lim jarayonini
rivojlantirish va kengay-
tirish uchun resurs bo‘lib xizmat qiladi.
Armanistonda maxsus ehtiyojli bolalarni ehtiyojini qondirishni
davomiyligini ta’minlash maqsadida maxsus va inklyuziv ta’lim
jarayonini nafaqat asoslash, rivojlantirish uchun imkoniyat yaratishga
xukumat parlamenti tomonidan bir qator qonun va qarorlar qabul
qilingan.
Rivojlangan, ijtimoiy himoyaga muxtojligi sifatida qarashlarini
davom etishidir. Bunday eskicha yondashish davomiyligi hamma
uchun bir xil bo‘lgan yangi inklyuziv ta’lim muxitini shakllantirishda
qiyinchiliklar tug‘diradi. Jamiyatda notug‘ri stereotipni va psixologik
komplekslarni shakllanganligini yo‘q qilish va inklyuziv ta’lim
muxitini shakllantirishning eng ma’qul va to‘g‘ri yo‘li
sinfda va
sinfdan tashqarida bolalar orasida hamkorlik qilishi. Shu fanni
133
o‘qitadigan o‘qituvchi hamda shu sinfda o‘qiydigan o‘quvchilar, ota-
onalari, zaruriyat tug‘ilganda maxsus pedagoglar,
psixologlar va
ijtimoiy ishchilarning faoliyatidir. Interfaol usulda o‘zaro yordam
ko‘rsatishga asoslangan guruhlarda o‘qitish metodi.
Armaniston respublikasining ma’lumotlariga ko‘ra inklyuziv
maktablarni umumta’lim muassasalari deb qarashmaydi. Bu maktab-
larda imkoniyati cheklangan bolalar sog‘lom
bolalar bilan yonma-
yon formal o‘qiydilar. Shuning uchun ham inklyuziv maktabda
birgalikda ta’lim olish jarayonida individual mashg‘ulotga jiddiy
e’tibor
beriladi, aks xolda maxsus sharoitdagi ta’limga ehtiyoji
bo‘lgan o‘quvchilar o‘qishdan orqada qoladi.
Ozarbayjon - N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika

134
Qirg‘iziston
da inklyuziv ta’limning rivoji davlat qaramog‘idagi
maktablar va nodavlat o‘quv muassasalari bazasida bo‘ldi. Mutaxas-
sislar tomonidan umumta’lim muassasalariga nuqsonli ta’lim olishga
imkoniyat mavjud bo‘lgan bolalar qabul qilinib o‘qitila boshladi.
Qirg‘izistonda bu borada o‘qituvchilar, ota-onalar, vazirlik xodimlari
va Respublika bo‘yicha tegishli vakillar ishtirokidagi Respublika 3 ta
yirik seminar Konferensiyasi o‘tkazildi. (G.Alchieva, 2000 yil).
Qozog‘iston
da 2003 yilda “Maxsus ehtiyojli bolalarni korrek-
sion ijtimoiy va tibbiy-pedagogik qo‘llab-quvvatlash haqida”gi
Qonun qabul qilindi. Bu qonun asosida maxsus ehtiyojli bolalarni
umumta’lim muassasalarida ta’lim-tarbiya berish, korreksion peda-
gogik ish olib borish maqsadida reabilitatsion sentrlar, psixologo-
pedagogik korreksiya xonalari, maxsus maktab va maktabgacha
ta’lim muassasalari qoshida qisqa muddatli (sinflar) guruhlar tashkil
etildi. Inklyuziv maktablarga kadrlarni tayyorlash uchun oliy ta’limda
“Maxsus pedagogika”, “Maxsus psixologiya” va “Maxsus metodika”
kurslari kiritildi.
N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika - bet 42

128
➢
Ma’lumotlar bankida turli ta’limiy va rivojlantiruvchi
materiallarni to‘plash;
➢
Internet tizimi orqali mutaxassislar maslahatini uyushtirish;
➢
WEB resurs markazi foydalanuvchilari
orasida tajriba va
bilimlar almashishni tashkil qilish;
➢
Integratsiya muammolarini hal qilish vositalarini izlash. Chet
davlatlar bilan bu boradagi hamkorlik
uchun imkoniyatlar yaratish
(Y.Chen, ma’lumotlari 2000 yil).
Shunday qilib Xitoyda Internet tizimidagi elektron resurs
markaz orqali mutaxassislarning bilim va malakalaridan foydalangan
holda butun mamlakat hududidagi alohida
ehtiyojli bolalar va
shaxslarning ta’lim olish talabini qondirish imkoniyati paydo bo‘ldi.
Mazkur dastur maxsus ehtiyojli bolalarni ta’lim jarayoniga kiritish
bo‘yicha boshqa chora-tadbirlarga qo‘shimcha yordam sifatida qo‘l-
laniladi. Ayrim hollarda esa ta’lim berish va rivojlantirish imkonini
beruvchi yagona vosita bo‘lib qoldi.
Ekskursiya xizmatini tayyorlash jarayoni nimalarni o‘z ichiga oladi?

Ekskursiya xizmatini tayyorlash jarayoni nimalarni o‘z ichiga oladi?
2-y-Eks.-xizmatini-tash.-qilish.-Oquv-qollanma.-R.S.Amriddinova-N.E.Ibadullayev-va-bosh.-S-2015
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Ekskursiya xizmatini tayyorlash jarayoni nimalarni o‘z ichiga oladi?
|
Jamyatda ijobiy munosabatni ishlab chiqish

137
Ijobiy namuna bo‘la oladigan insonlar obrazini yaratish.
Bolada o‘ziga ishonch va o‘zini qadrlash hissini rivojlantirishda
kattalarning qiyofasi juda muhim. Lekin juda ko‘p maxsus ehtiyojli
bolalar o‘sib, ulhayayotgan bir paytda o‘zlariga o‘xshagan
maxsus
ehtiyojli katta odamlarning uchratmaydilar va katta bo‘lish qanday-
ligini tasavvur ham qila olmaydilar. Shuning uchun ham maxsus
ehtiyojli kattalar maxsus ehtiyojli bolalarning at’limida
doimiy
ishtirok etishlari kerak. Chunki katta yoshdagi maxsus ehtiyojli
insonlar ota-onalargan farzandiga ta’lim berish muhimligini tushin-
tirish mumkin. Buning uchun esa maxsus
ehtiyojli kattalarni mak-
tablarga taklif etish kerak. Shunda ular o‘zlarining hayotda erishgan
yutuqlari haqida gapirib beradilar. Buning natijasida inklyuziv
ta’limni targ‘ib qilishda katta imkoniyat yaratiladi.
Mantiqiy o‘tishlar - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova,...

86
ettiramiz»; «kelinglar, yana bir ajoyib joyni ko‘ramiz»). Bunday rasmiy o‘tishlarni
ishlatishni inkor qilish yoki ekskursiya jarayonidagi
xatolik deb qarash ham
noto‘g‘ridir. Agar ob’ektlar orasidagi masofadan sanoqli soniyalarda o‘tilsa
(avtobusda, poyezdda, qayiqlarda) bunday o‘tishlar majburiy ishlatiladi (masalan,
«endi o‘ng tomonga qarang» yoki «endi yon tomonda joylashgan obidaga e’tibor
berishingizni so‘rayman»). Yana ob’ektlar muzey va ko‘rgazmalardagi
mavzuli
zallarda, devorlarda bir-biriga nisbatan zich joylashgani
sababli ham rasmiy
o‘tishlardan foydalaniladi. Rasmiy o‘tishlar mavzuostilar orasida «bog‘lovchi
ko‘prik» bo‘lmasada, ekskursantlarni keyingi ob’ekt bilan tanishishga yo‘naltiradi.
Mavzu bilan uyg‘unlashtirilgan mantiqiy o‘tish samaraliroqdir. Bunday o‘tish
guruhning keyingi to‘xtash joyiga harakatlanishidan oldin yoki ob’ekt
oldidagi
to‘xtash joyida tugashi mumkin. Mantiqiy o‘tishning davomiyligi bir ob’ektdan
ikkinchisiga o‘tish vaqtiga teng bo‘ladi.
Virtual nazorat - Ma'ruza Kompyuterning o'zaro ta'sirining xususiyatlari

|
Ma'ruza Kompyuterning o'zaro ta'sirining xususiyatlari Pdf ko'rish
|
bet | 12/14 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 358,14 Kb. | | #274129 |
Bog'liq Ma`ruza 2 ВЧКVirtual nazorat.
Vertolyot va samolyot uchuvchilari allaqachon haqiqiy fazoda harakat
qilishlari kerak. Ko'pgina arkada o'yinlari, shuningdek, jiddiyroq ilovalar virtual makon bo'ylab
"uchib ketish" uchun samolyot kabinasida simulyatsiya qilingan boshqaruv vositalaridan
foydalanadi. Biroq, vertolyot uchuvchilari juda tajribali va foydalanuvchilarga bunday sharoitda
oson ishlash uchun ko'p amaliyot kerak.
Ko'pgina kompyuter o'yinlarida va stol usti virtual haqiqatida (natija oddiy kompyuter
ekranida ko'rsatiladi), boshqaruv elementlarining o'zi virtualdir. Bu kokpit boshqaruvining taqlid
qilingan shakli yoki yuqoriga/pastga chap/o'ng tugmalari bo'lishi mumkin. Foydalanuvchi ushbu
virtual boshqaruv elementlarini oddiy sichqoncha (yoki boshqa 2D qurilma) yordamida
boshqaradi. E'tibor bering, bu ikki darajali bilvosita mavjudligini anglatadi. Odamlar nafaqat
bunday tizimlardan foydalanishlari, balki ularni tezda o'zlashtira olishlari inson ongining
moslashuvchanligiga hurmatdir.
3D sichqoncha
. Sichqonchaning 3D versiyalari sifatida ishlaydigan ko'plab qurilmalar
mavjud. Sichqonchani shunchaki sirt bo'ylab harakatlantirish o'rniga, siz uni ushlab, uch
o'lchamda harakatlantirishingiz, sichqonchani aylantirishingiz va oldinga va orqaga burishingiz
mumkin. 3D sichqonchada to'liq olti daraja erkinlik mavjud, chunki uning holati (uch daraja),
shuningdek, yuqoriga/pastga burchagi (pitch deb ataladi), chap/o'ng yo'nalishi (yaw deb ataladi)
va aylanish miqdori kuzatilishi mumkin. . o'z o'qi (rulo deb ataladi) (2.12-rasmga qarang).
Sichqonchaning joylashishini va yo'nalishini kuzatish uchun turli xil sensorlar qo'llaniladi:
magnit bobinlar, ultratovush yoki hatto mexanik ulanishlar, ularda sichqonchani burchak
balanslagichli chiroq kabi o'rnatiladi. 3D sichqoncha va aksariyat 3D joylashishni aniqlash
qurilmalari bilan foydalanuvchilar sichqonchani havoda uzoq vaqt ushlab turishdan stressni
boshdan kechirishi mumkin. 3D sichqonchani qo'yish hatto virtual muhitdagi harakat, ya'ni burun
sho'ng'ishi deb hisoblanishi mumkin
|
| |
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev - bet 56

91
5 - mavzu.EKSKURSIYAOB’EKTLARINITANLASHVA
BAHOLASH
5.1. Ekskursiyaob’ektlarinitasniflashningahamiyati
5.2. Ekskursiyaob’ektlarinibaholashmezonlari
5.1. Ekskursiyaob’ektlarinitasniflashningahamiyati
Ekskursiyaxizmatidaob’ektlarniko‘rsatishuningasosiyelementihisoblanadi.
Ob’ektlarningto‘g‘ritanlanishi,
soni,
ko‘rsatishketma-
ketligiekskursiyaxizmatiningsifatigata’siretadi.
Ekskursiyaxizmatiob’ektlarisifatidaquyidagilarnitanlashmumkin:
xotiramaydonlari–
mahalliyxalqhayotidagitarixiyvoqeajoylari,
jamiyatvadavlatningrivojlanishibilanbog‘liqjoylarvah.k.;
binovainshootlar,
memorialyodgorliklar-
mashhurshaxslarhayoti,
arxitekturayodgorliklari, turarjoyvajamoatjoylari, sanoatinshootlarivah.k.;
ko‘rgazmalar-
davlatvaxalqmuzeylari,
rassomchilikgalereyalari,
doimiyvadavriyko‘rgazmalarvah.k.;
arxeologiyayodgorliklari- shaharlar, qadimiykarvonsaroylar, qo‘rg‘onlar,
yo‘llar, qo‘riqxonalar, sardobalar, kanallarvah.k.;
san’atasarlari- tasviriysan’at, dekorativsan’atnamunalari, haykaltaroshlik,
bog‘larvah.k.
Demak,
ekskursiya
xizmatimavzusiniyoritishgayordamberuvchiharqandaypredmet,
joy,
shaxs,
hodisaekskursiyaxizmatiob’ektibo‘lishimumkin.
Ekskursiyaxizmatiob’ektlariniquyidagichatasniflashmumkin:
Tarkibigako‘ra–birrejali
(rassomchilikishlari,
ko‘llar,
o‘simliklar,
hayvonotbog‘lari) vako‘prejali (arxitekturaansambllari, o‘rmon, maydonlar,
ko‘chalar);
|
Ekskursiya xizmatiob’ektlari- - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev,...

|
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. TuxliyevBog'liq 2-y-Eks.-xizmatini-tash.-qilish.-Oquv-qollanma.-R.S.Amriddinova-N.E.Ibadullayev-va-bosh.-S-20157. Ekskursiya xizmatiob’ektlari-
a) asosiy va qo‘shimcha ob’ektlarga bo‘linadi.
b) asosiy va yordamchi ob’ektlarga bo‘linadi.
d) yordamchi va qo‘llaniluvchi ob’ektlarga bo‘linadi.
e) qo‘llaniladigan va nazorat qilinadigan ob’ektlarga bo‘linadi.
99
6-mavzu. EKSKURSIYA XIZMATI MARSHRUTINI TUZISH
VA SINOV EKSKURSIYASINI O‘TKAZISHTARTIBI
6.1. Ekskursiyaxizmatimarshrutinitayyorlashjarayoni
6.2. Ekskursiyaxizmatiningtexnologikxaritasinituzish
6.3. Sinovekskursiyasinio‘tkazishvaekskursiyamavzusinitasdiqlashtartibi
6.1. Ekskursiya xizmatimarshrutinitayyorlashjarayoni
Ekskursiyaxizmatimarshruti-
bumavzuniyoritishgako‘maklashuvchiekskursiyaguruhiharakatlanadiganqulayyo‘ld
ir.
Umazkurekskursiyaxizmatiuchunob’ektlarnito‘g‘riketma-
ketlikdako‘rsatishimkoniyatini,
guruhnijoylashtirishuchunmaydonchalarningmavjudligini,
ekskursantlarningxavfsizliginita’minlashniinobatgaolganholdatuziladi.
Marshrutningvazifalaridanbirihammavzunito‘liqyoritishgako‘maklashishdir.
Ekskursiyaxizmatimarshrutinituzishdaob’ektlarniko‘rsatishningmantiqiyketma
-ketliginivamavzuniyoritishdako‘rgazmaliliginita’minlashniinobatgaolish kerak.
Ekskursiyaxizmati amaliyotidamarshrutlarnituzishning 3 xilvariantimavjud:
xronologik, mavzulivamavzuli-xronologik.
Xronologiktuzilganmarshrutgamashhurinsonlarhayotivafaoliyatibilantanishtiru
vchiekskursiya mavzularimisolbo‘lishimumkin.
Mavzulituzilganmarshrutgashaharhayotidagianiqmavzularniyorituvchiekskursi
ya mavzularimisolbo‘lishimumkin. Masalan, «Samarqandningyangichako‘rki»,
«XXasrningadabiyhayoti»vash.k.
Shaharichidagibarchasharhliekskursiya xizmatimavzuli-xronologiktamoyilida
tuziladi.Xronologiyabo‘yichama’lumotlarnibayonetishketma-
ketligibundayekskursiya
xizmatidaodatda,
harbirmavzuostilarniyoritishdarioyaqilinadi.
|
| |
Maxsus namoyishlar - Ma'ruza Kompyuterning o'zaro ta'sirining xususiyatlari

Ehtimol, bir kun sizda hozirgi kitobingizga o'xshab ko'rinadigan "yumshoq" kitob bo'ladi, u
yumshoq sahifalari bilan aylantirilishi va aylantirilishi mumkin, ammo veb-saytdan yangi kitobni
yuklab olishga qaror qilganingizda mazmuni va muqovasi o'zgartirilishi mumkin. net!
Uch o'lchovli fazoda joylashishni aniqlash. Virtual haqiqat (VR) tizimlari va 3D
vizualizatsiyasining turli shakllari 20-bobda batafsil muhokama qilinadi. Ular sizdan uch
o‘lchamli fazoda harakatlanish va o‘zaro aloqada bo‘lishingizni talab qiladi. Ba'zan ular ish stoli
kompyuter tizimining oddiy boshqaruv elementlari va displeylaridan foydalanadilar, lekin 3D
ob'ektlarni ko'chirish va ular bilan o'zaro ta'sir qilish hamda 3D muhitini ko'rish imkonini
beruvchi maxsus qurilmalar ham mavjud.
Virtual haqiqat tizimlari uch o'lchovli virtual dunyoni ifodalaydi. Foydalanuvchilar ushbu
bo'shliqlarda harakat qilishlari va u erda topadigan virtual ob'ektlarni boshqarishlari kerak.
Navigatsiya faqat ma'lum bir joyga ko'chish emas, balki ma'lum bir yo'nalishni tanlashdir.
Bundan tashqari, real fazoda ob'ektni ushlaganingizda, uni shunchaki siljitibgina qolmay, balki
eshikni ochish kabi burish va burish ham amalga oshiriladi. Shunday qilib, sichqonlardan 3D
qurilmalarga o'tish odatda uchta emas, balki ikki erkinlik darajasidan oltitaga o'tishni o'z ichiga
oladi.
Konsentrlangan eritmalarni kuyultirish va suyultirish

Boshqa holda taxlil natijasi geksametilentetramin eritmasining konsentratsiyasi 18%
ekanligini ko‘rsatdi. Eritma konsentratsiyasi me‘yorida (20%) bo‘lguncha geksametilentetramin
qo‘shish talab etiladi. Hisob quyidagi formula buyicha olib boriladi:
X =
A(
C −
B) = 1000
x (20 −18) = 2000 = 23,7
100(
d −
B)
100
x1,042 − 20
84,2
bu erda:
X– eritmaga qo‘shish kerak bo‘lgan moddaning miqdori,g da;
A– tayyorlangan eritmaning miqdori, ml da;
B– talab etilgan eritma konsentratsiyasi, % da;
C– amaldagi konsentratsiyasi, % da;
d– eritma zichligi, g/ml da.
Demak, 18% li eritmani me‘yoriga keltirish uchun eritma ustiga 23,7g
geksametilentetramin qo‘shish lozim. Eritmalar konsentratsiyasi tog‘irlangandan so‘ng, yana bir
marta filtrlanib (chunki quruq modda qo‘shiladi) tahlil qilinadi.
7 - Ma‘ruza.
MAVZU 7.
Murakkab miksturalar. Dori moddalarni xususiyatidan kelib chiqib
«Gid portfeli»ni tahlash - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R....

87
hikoyasini ishonchli qilishga yordam beradi. Ko‘rgazmali
vositalarning yana bir
muhim vazifasi ob’ekt haqida tomoshaviy tasavvur uyg‘otishidadir. «Gid
portfeli»da fotosuratlar, geografik xaritalar, jadvallar, rasmlar, mahsulot namunalari
va boshqalar kiritiladi. Bunday «portfel»lar odatda har bir mavzu uchun alohida
taxlanadi. Ular doimo gidning qo‘lostida bo‘lib, o‘tmish va kelajakka bo‘ladigan
«sayohat»ni qiziqarli va foydali o‘tkazishga yordam beradi.
«Portfel»ning ko‘rgazmali vositalari ekskursiya mavzusidan kelib
chiqib,foydalanishga qulay bo‘lishi,lekin son jihatdan ko‘p bo‘lmasligi kerak.Aks
holda ular ekskursantlarni asosiy ob’ektlardan chalg‘itib, e’tiborini susaytiradi.
Ko‘rgazmali vositalarni tanlab olishda quyidagi mezonlar inobatga olinadi:
-
ulardan foydalanishning zaruriyati va maqsadliligi;
-
ilmiy
ahamiyati, ya’ni qanchalik ushbu ko‘rgazmali vosita ekskursiya
xizmatini boyitishi, ko‘rsatish va hikoyani ko‘rgazmali
va tushunarli qilishi
mumkin;
-
jozibadorligi;
-
aniqligi;
-
saqlanganlik holati.
Fotosuratlar, xarita sxemalar, reproduksiyalar 18x24smo‘lchamli karton asosli,
aniq va tiniq bo‘lishi, avtobusda ko‘rsatishga mo‘ljallangani esa 24x30smga
kattalashtirilishi zarur.Ijodiy guruh yangi ekskursiya mavzusini tayyorlashda
to‘plangan ko‘rgazmali vositalardan mavzuni yoritishga gidga yordam beradigan
eng yorqinlarini tanlaydi va marshrutda ularni ko‘rsatish
metodikasini tekshirib
olishadi. Keyin «portfel»dagi vositalarni qo‘llash bo‘yicha tavsiyalarni uslubiy
ishlanmaga kiritishadi.
«Portfel»dagi har bir ko‘rgazmali vositaga eslatma qog‘ozi birkitiladi va
ro‘yxatiga aniqlik kiritiladi. Muzeylar, ko‘rgazmalar, arxivlar«portfel» vositalarini
tanlashga katta yordam qiladi.
Suvsiz eritmalar sifatini baholash

|
Suvsiz eritmalar sifatini baholashBog'liq farmatsevtik texnologiya Suvsiz eritmalar sifatini baholash. Suvsiz eritmalar sifatini baholashda avval ularning
xujjatlari (retsept, pasport), yorlig‘i, rangi, hidi, mexaniq zarrachalarning bor-yukligi tekshiriladi.
Glitserinli va moyli eritmalarning umumiy og‘irligi, spirtli eritmalarning esa hajmi tekshiriladi.
MAVZU 9.
Tomchilar dori shakli sifatida, ularning tasnifi,
texnologiyasi va sifatini baholash.
Ma‘ruza maqsadi: tomchi dori turi, tomchilarning texnologiyasi, ichish va sirtga
qo‘llaniladigan tomchilar bilan tanishib chiqish.
Reja:
1.Tomchilar, tarifi, tasnifi.
Quloq, burun tomchilari
Tish tomchilari
Tayanch atama va iboralar: Davlat farmakopeyasi, erituvchi, eritmalar, 582 buyruq,
konsentrlangan eritmalami quyultirish va suyultirish, tomchi dozator.
Tomchilar deb, chin va kolloid eritmalardan iborat tomchi holida dozalanadigan suyuq dori
turiga aytiladi. Tomchili dozalash — bu dori turining yagona farqlanuvchi belgisi hisoblanadi.
Mustaqil guruh sifatida ajralishiga sabab, tarkibidagi dori moddalar shunday konsentratsiyalarda
beriladiki, bir martalik doza unda bir necha tomchilardan iborat bo‗ladi. Shu sababli tomchilarni
retseptda 10 ml.gacha bo‗lgan miqdorda yoziladi. Tomchilar suyuq dori turlari retsepturasida
muhim o‗rin egallaydi (25 % gacha). Tom chilar ichishga va sirtga mo‗ljallanganbo‘ladi.
Tomchilar ex tempore tayyorlanadi va yana dorixonaning ichki ishlab chiqarish mahsuloti
ham hisoblanib, ular haqiqatan ham standart bo‗lib ketgan. Oz hajmda beriladigan tomchilar
ayrim xususiyatlarga ega bo‗lib, bular suzish jarayonida kuzatiladi. Shunisi muhimki, eritma
konsentratsiyasi va uning miqdori suzilganda kamaymasligi.
Shuning uchun modda eritilayotganda 3 qism suvni olib qolish kerak. So‗ngra
tayyorlanayotgan eritma paxta tampon orqali o‗tkazilayotganda, tampon avvaldan ivitib olinadi,
filtrlash tugagandan so‗ng, qolgan erituvchi bilan yuviladi. Shisha filtrlar ishlab chiqilgandan
so‗ng, farma- tsevt ishi birmuncha yengillashadi. Asosiy e‘tibor tomchi- larni kerakli hajmgacha
dozalashdir. Qulay va sodda dozator DJ-10 ishlab chiqilgan bo‗lib, 10 ml suyuq dori turlarini
qadoqlashga mo‗ljallangan. U tik turuvchi asosdan, prujinali shtokdan, ushlovchi — kronshteyn,
uchlik nasadka chiquvchi va kiruvchi klapanlardan iborat, «Rekord» turidagi 5—10 ml.li
dozator. Dozani o‗zgartirish uchun moslamaning oxirida to‗g‗rilovchi vint bo‗lib, uning
yordamida porshenning harakati boshqariladi. Uchlik - nasadkaning boshqa bir uchiga cho‗zma
naycha kiygizilib, boshqa naycha uchiga naycha mahkamlab, qadoqlanadigan suyuqlik quyila-
digan idishga uchi solib qo‗yiladi. Dozatorga kerakli miqdor suyuqlik tortib olinib, so‗ngra
dozator porshenini oxirigacha olib boriladi, uchlik-nasadka klapani yordamida suyuqlik
dozatordan flakonga quyiladi, so‗ngra dozator tortib olinadi.
|
| |
- Ma‘ruza - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

10-rasm. Byuretka moslamasi UB -16
Konsentrlangan eritmalar (O‘zSSVning 582 sonli buyrug‘i asosida) og‘irlik — hajm
usulida aseptik sharoitda yangi xaydalgan, tozalangan suvda tayyorlanadi. Ularni tayyorlashda
olchov idishlaridan (ulchov kolbasi) foydalaniladi. Agar ulchov idishi bo‘lmasa olinishi lozim
bo‘lgan suv miqdorini eritma zichligi yoki dori moddasining hajm oshish koeffitsientidan
foydalanib hisoblanadi. Tayyorlangan eritma filtrlanib tulik kimyoviy taxlildan o‘tkaziladi.
Eritma zichligi buyicha olinadigan suv miqdorini hisoblash:
1 l 20% li geksametilentetramin eritmasini tayyorlash uchun qancha tozalangan suv
kerak bo‘ladi?
Eritmani tayyorlash uchun olinadigan geksametilentetramin miqdori hisoblanadi:
20 gr-100ml
X -1000 ml x=200 gr
Eritma zichligi 1,042 g/ml. Hisoblashda 1 l 20% li geksametilentetramin eritmasining
massasi:
1,042 g/ml . 1000 ml = 1042 g ekanligi asos qilib olinadi.
Tozalangan suv =842 g (ml)1042 g - 200 g = 842 g(ml) miqdorda suv talab etiladi.
Dori moddasining hajm oshish koeffitsenti buyicha olinadigan suv miqdorini hisoblash:
200 *0,78 ml/g = 156 ml (200 g geksametilentetramin eriganda egallagan hajm).
1000 ml - 156 ml = 844 ml tozalangan suv kerak.
miksturalar tarkibiga kiritish qoidalari

Miksturaning umumiy hajmi retseptda keltirilgan suyuqliklar hajmi yigindisidan iborat
bo‘ladi. Konsentrlangan eritma miqdorini hisoblash uchun dorivor modda miqdorini 1 g
preparatga to‘g‘ri keladigan konsentrat hajmiga (1:2, 1:5, 1:10, 1:20) ko‘paytirish kerak.
12
582 sonli bo‘yruqqa binoan : agar retseptda erituvchi miqdori aniq ko‘rsatilgan bo‘lsa;
Tozalangan suv miqdori miksturaning umumiy hajmidan ishlatilgan konsentratlar,
galen, novogalen preparatlari hajmlarini ayirib tashlab hisoblanadi.
Rp: Natrii hydrocarbonatis
Natrii salicylatis ana 2,0
Tincturae Valerianae 5 ml
Sirupi sacchari 10 ml
Aquae purificatae 180 ml
M. D. S. 1 osh qoshiqdan kuniga 3 mahal.
Hisoblash:
Natriy gidrokarbonat eritmasi (1:20) 2x20=40 ml
Natriy salitsilat eritmasi (1:10) 2x10=20 ml
Valeriana nastoykasi 5 ml
qand sharbati 10 ml
Tozalangan suv miqdori (180 ml q 5 ml q 10 ml) - (40 ml q 20 ml q 5 ml q 10 ml) = 120
ml yoki 180 ml - (40 ml q 20 ml) = 120 ml
Umumiy hajmi 180 q 5 q 10 = 195 ml
Tayyorlash texnologiyasi: bemorga beriladigan idish tozalangan suv bilan chayib olinadi
va unga byuretka moslamasidan 120 ml suv, 40 ml 5% li natriy gidrokarbonat, 20 ml 10% li
natriy salitsilat eritmasi solinadi. Pipetka erdamida 10 ml qand sharbati va 5 ml valeriana
nastoykasi ulchab olinadi. qand sharbatini og‘irlik buyicha ulchash mumkin, bunda uning
zichligini hisobga olib (1,3 g/ml) 13 g tortib olinadi.
Agar erituvchi miqdori chegaralgan, ya‘ni ―gacha-ad‖ so‘zi belgilangan bo‘lsa,
Rp: Natrii benzoatis 2,0
Natrii hydrocarbonatis 1,0
Elixiris pectoralis 3 ml
Sirupi sacchari 10 ml Aquae
purificatae ad 100 ml
M.D.S. 1 desert qoshiqdan kuniga 3 mahal.
Pasporti:
Natriy benzoat eritmasidan (1:10) 2*10=20 ml
Natriy gidrokarbonat eritmasidan (1:20)
1*20=20 ml
qand sharbati 10 ml
Kukrak eliksiri 3 ml
Tozalangan suv 100 - (20q20q3q10)=47
ml Umumiy hajm 100 ml
Tayyorlash texnologiyasi: oldindan tozalangan suv bilan chayilgan shisha idishga byuretka
moslamasidan 47 ml tozalangan suv, 20 ml 10%li (1:10) natriy benzoat eritmasi, 20 ml 5%li
(1:20) natriy gidrokarbonat eritmasi solinadi. Ustiga pipetkada 10 ml qand sharbati va 3 ml
kukrak eliksiri solinadi. Miksturaga tegishli erlik epishtiriladi.
Кунига 3 маҳал пичоқ учида тил остига

|
Кунига 3 маҳал пичоқ учида тил остига
|
bet | 52/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Кунига 3 маҳал пичоқ учида тил остига
Сана: 10.10.05й Сер.101005 Таҳлил 10.10.05 Имзо
Ayrim quruq dori moddalardan trituratsiyalar o‘ziga hos tartib bo‘yicha tayyorlanadi. Ularni tayyorlanishi V.Shvabe qo‘llanmasining xususiy maqolalarida keltirilgan.
Masalan:
Phosphorus 7X trit 10,0 g
Ushbu trituratsiyani tayyorlash uchun
Fosfor 1X dan 4X suyultirish darajasigacha1 og‘irlik qism olinadi va unga 99 og‘irlik qism 90% etil spirtida suyultiriladi. 5X 60% etil spirtda va 6X va undan yuqori suyultirish darajalari 45% etil spirtida suyultiriladi. So‘ng ulardan trituratsiyalar V.Shvabe qo‘llanmasining 8-bandi bo‘yicha tayyorlanadi.
Trituratsiyalardan eritmalar tayyorlash
Trituratlardan eritmalar tayyorlash uchun bir og‘irlik qism uchinchi yuzlik shkalasi bo‘yicha suyultirilgan (3S) dorivor moddaning quruq trituratsiyasi 79 og‘irlik qism tozalangan suvda eritiladi. Hosil bo‘lgan eritma hajmi 2/3 qismgacha to‘ladigan shisha idishga filtrlab o‘tkaziladi, eritma ustiga 20 og‘irlik qism 90% etil spirti qo‘shiladi va o‘n marta tepadan pastga qattiq chayqatiladi.
Hosil bo‘lgan eritma turtinchi yuzlik shkalasidagi suyultirish darajasiga (4S ) to‘g‘ri keladi. Keyingi suyultirishlar uchun bir og‘irlik qism to‘rtinchi yuzlik suyultirish darajasiga ega eritma va 99 og‘irlik qism 45% spirt bilan aralashtirib, o‘n marta chayqatiladi. Bunda beshinchi yuzlik suyultirish (5S) darajasidagi eritma hosil bo‘ladi. Keyingi yuzlik suyultirishlar avvalgi suyultirishdan bir og‘irlik qism olinib, 99 og‘irlik qism 45% spirtni aralashtirish va o‘n marta chayqatib, eritish bilan amalga oshiriladi.
|
| |
Ma’ruzaning qisqacha matni - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari...

Ma’ruzaning qisqacha matni:
Pediatriya amaliyotida bolalarning yoshi kuyidagi davrlarga bo‘linadi:
1. Yangi tug‘ilganlik davri - 3 oygacha
2. Emizikli davri - 3 oydan 1 yilgacha
3. Maktabdan oldingi davri - 1 dan - 4 yoshgacha
4. Maktabgacha bo‘lgan davri - 4dan - 7 yoshgacha
5. Boshlang‘ich sinf yoshdagi davri - 7dan 12 yoshgacha
6. Yuqori sinf yoshdagi davri - 12 yoshdan 16 yoshgacha
Bolalar organizmining o‘ziga xosligi
1. Dorilarni so‘rilish bosqichida:
- o‘zgarishlar oshqozonda xloridvodorod kislotaning konsentratsiyasi nisbatan past bo‘lishi bilan bog‘lik.
1 oygacha bo‘lgan bolalarda oshqozon pH=5,8,
1 yil yoshdagi bolalarda pH=4,5 atrofida bo‘ladi. (Katta odamlarda pH=1,5-1,8 bo‘ladi);
- Gidroksillash va demetillash jarayonlarni kechishi sust;
2) Qon aylanishning tezligi
- chaqaloqlarda -12 soniya, katta odamlarda – 22 s.;
- Gematoentsefalik to’siq o’tkazuvchan;
|
) O‘pkada xavo aylanish tezligi - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 57/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
3) O‘pkada xavo aylanish tezligi nisbatan yukori -
chaqaloqlarda nafas xarakati - 40-60 daqiqada
katta odamlarda - 15-18 daqiqani tashkil etadi, bu
esa dorolarni tez ta’sir ko’rsatishiga sabab bo’ladi;
4)Buyraklar faoliyati mukammal emas;
Buyraklarni kontsentratsion faolligi kattalarga nisbatan 50% past;
Dori maddalarni oqsillar bilan bog’lanishi kamligi sababli, qonda biofaol moddalar kotsentratsiyasi nisbatan kam bo’ladi;
5) Bolalar organizmida suvning miqdori 20% ko’p. Shu sababli suvda eruvchan moddalar organizmda taqsimlanishi nito’g’ri bo’lishiga olib keladi;
6) Bolalar terisi moddalarni tez so’rib olishi sababli, sitrga ishlatiladigan dori maddalar rezorbtiv ta’sir ko’rsatadi;
7) Emotsional ta’sirchanligi yuqori sababli, ular og’riq, noxush ta’m, rang va hidga o’ta sezgir bo’ladilar;
|
| |
QATTIQ DORI MODDA ERITMALARI - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Qattiq dori moddalarning aksariyati kristall moddalardir. Kristall moddalarning erishi bir
vaqtda sodir bo‘ladigan 2 ta jarayondan iborat. Bu solvatatsiya (gidratatsiya)
va kristall
panjaralari emirilishdir.
Bu hol quyidagi natriy xlor misolida keltirilgan. Natriy xlorid ionlari qutbli suv
molekulalari bilan birgalashib Na(q) ioni suv molekulasining manfiy qutbiga Cl(-)
anioni esa
suvning musbat qutbiga karatilgan bo‘lib, suvning qutbli molekulalari sekin-asta Na(q) va (-)Cl
ionlari orasiga kirib, ularni kristall panjarasidan ajratadi.
Erish jarayonining jadalligi, erituvchi molekulasi bilan eriydigan
modda zarrachalari
orasidagi boglanish kuchi bu zarrachalarning o‘zaro boglanish kuchidan yuqori va yoki past
bo‘lishiga bog‘liq. Boshqa erituvchilarga nisbatan suvning qutblik xususiyati ancha yuqori.
Suvning ana shu xususiyati qutbli moddalarni ionlarga bo‘ladi va ularni
kristall panjarasidan
ajratadi. Moddalar erishida eritmalar isishi yoki sovishi hollari uchraydi. Eritmaning isishi
undagi energiyaning sarflanishini ko‘rsatsa, sovishi esa energiya sarf bo‘lishini bildiradi. Bu
xodisa
qattiq jismning suyuqlanishi, ya‘ni kristall panjarasi buzilishida albatta ma‘lum bir
energiya sarf bo‘lishini ko‘rsatadi. Natriy xlorid tarkibidagi natriy va xlor ionlari uni erishigacha
kristall panjara boglamlari orqali bir-biri bilan boglangan. Bu boglam bo‘ginlarida ionlar faqat
aylanma va tebranma harakatga ega bo‘ladi. Modda erigandan so‘ng esa bu ionlar butun eritma
bo‘ylab harakat qiladi va buning uchun esa kinetik quvvat sarflanadi. Bu kinetik quvvat eritma
harorati sovishi hisobiga to‘planadi. Kristall panjaradagi ionlarning bir-biri bilan bog‘liqligi
qanchalik kuchli bo‘lsa, ular eriganda eritma harorati shunchalik pasayadi.
Modda eritilganda
eritma harorati ko‘tarilishi solvatatsiya jarayoni hisobiga bo‘ladi. YA‘ni erituvchi molekulalari
bilan eruvchi modda molekulalarining birikishi (tezligi) hisobiga. Erituvchi
molekulasi kristall
modda ionlari va molekulalari bilan oson biriksa va bu jarayon qanchalik kuchli bo‘lsa, erituvchi
va eruvchi modda molekulalari shunchalik oson va tez harakatga keladiki, bu harakat natijasida
eritma harorati ko‘tariladi.
Eritma haroratining ko‘tarilishiga sarf bo‘lgan energiyani /q/ modda va erituvchi orasidagi
solvatatsiya energiyasi bilan /q/ kristall panjara parchalashga /-S/ ketgan energiya yigindisi deb
karash kerak.
Texnologiyalar vazirligi muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-
XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI QARSHI FILIALI
KOMPYUTER INJINIRING FAKULTETI
KI-12-22 GURUH TALABASINING
“Kiberxavfsizlik asoslari “
FANIDAN
Mustaqil ish-1
Bajardi: G’iyosov.D
Qabul qildi: Elmurodova.B
QARSHI 2023
REJA:
1. Kiberxavfsizlikka oid milliy va xorijiy me’yoriy – huquqiy xujjatlar tahlili
2. Axborotni himoyalashning kriptografik usullari
3. Enigma shifrlash mashinasi va uning bardoshliligi
4. Axborotni foydalanuvchanligini ta’minlashda antivirus, IDS, IPS, TE
vositalarning o’rni
5. Zararli dasturiy vositalarni klassifikatsiyasi va himoya usullari
6. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari xavfsizligiga bo’ladigan tahdidlar
Kiberxavfsizlikka oid milliy va xorijiy me’yoriy – huquqiy xujjatlar tahlili
Axborot xavfsizligini ta’minlashning xuquqiy
me’yorlari
Xavfsizlikning huquqiy ta’minoti
Xalqaro huquqiy
me’yorlar
Milliy huquqiy
me’yorlar
❖Bitimlar
❖Shartnomalar
❖Litsinziyalar
❖Patentlar
❖Mualliflik huquqlari
❖Konstitutsiya
❖Farmonlar
❖Kodekslar
❖Amal
|
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 58

Har bir tashkilot samarali fizik xavfsizlikni amalga oshirish uchun talab
qilingan fizik xavfsizlik siyosatini va muolajalarini amalga oshirishi zarur.
Xususan,
tashkilot
fizik
xavfsizligining
siyosati
o‘zida
quyidagilarni
mujassamlashtiradi:
- xodimlarning huquq va vazifalari;
- foydalanishlarni boshqarishning nazorati;
- qaydlash va audit.
Fizik xavfsizlik muolajalari o‘z ichiga quyidagilarni oladi:
- qulflash tizimini boshqarish;
- suqilib kirish insidentlarini qaydlash;
- tashrif buyuruvchilarni boshqarish;
- konfidensial materiallarni yo‘q qilish;
- qog‘ozdagi axborot uchun toza stol siyosatini va axborotni ishlashda toza
ekran siyosatini amalga oshirish.
-Ma’ruza

Mavzu: Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga mo‘ljallangan dori turlaritexnologiyasi

|
-Ma’ruza
Mavzu: Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga mo‘ljallangan dori turlaritexnologiyasi
|
bet | 55/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
6-Ma’ruza
Mavzu: Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga mo‘ljallangan dori turlaritexnologiyasi
Ma’ruza maqsadi: Pediatriya amaliyotida ishlatiladigan suyuq va qattaq dori turlari texnologiyasini va bolalarga mo‘ljallangan dorilarni ta’mini yaxshilash asoslarini o‘zlashtirish. Tayyorlangan dori turlarni sifati, jihozlanishi, saqlash muddati va sharoitiga ahamiyat berish.
Tayanch atama va iboralar: pediatriya amaliyoti, zamonaviy suyuq va qattaq dori turlari, yordamchi moddalar, ta’mini yaxshilovchi asoslar, dorilarni sifatini baholash
Reja:
Bola organizmini rivojlanishidagi o‘ziga xos anatomo-fiziologik xususiyatlari va bolalarga mo‘ljallangan dori turlarni yaratish zarurligi.
Bolalarga mo‘ljallangan dori turlarni tasnifi, ta’rifi, ularga qo‘yiladigan talablar.
Bolalarga beriladigan dori turlarda qo‘llaniladigan yordamchi moddalarga qo‘yiladigan talablar va ularni dori vositalarni biosamaradorligiga ta’siri. Korrigentlarni qo‘llashdagi nazariy va amaliy asoslari.
Bolalarga mo‘ljallangan suyuq va qattiq dori turlari texnologiyasi, sifatini baholash, jihozlash, saqlash va berishdagi o‘ziga xosligi.
Farmatsevtika sanoatida ishlab chiqariladingan bolalar uchun mo‘ljallangan tayyor dorilarni nomenklaturasi.
Bolalar uchun mo‘ljallangan dorilarni takomillashtirish istiqbollari.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 16

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv natijalarini
va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini o‘rganib
kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maq-sadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shim-chalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish shaklida
o‘tkazilishini va baholash mezomlarini ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi.
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd
etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor so‘rov
savollari
beriladi.
Nima
uchun
texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2.
Guruhlar
ishini
baholaydilar,
o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun
vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 17

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.8.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Dasturlarni kompyuter viruslaridan himoya qilish
choralari.
Axborot ob'ektlarining qiymatini aniqlash
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja
asosida
bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli
kichik
ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
8-Mavzu
Dasturlarni kompyuter viruslaridan himoya qilish
choralari. Axborot ob'ektlarining qiymatini aniqlash
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 11

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.5.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Kompyuter viruslari.
Viruslardan himoya qilish
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja
asosida
bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
5-Mavzu
Kompyuter viruslari va viruslardan himoya qilish
muammolari
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 22

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv natijalarini
va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd
etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor so‘rov
savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2.
Guruhlar
ishini
baholaydilar,
o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun
vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 12

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi.
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga
qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich.
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
|
| |
Hikoya va individual matn - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R....

85
Individual matndan foydalanish texnikasi.Gidma’ruzachikabiekskursiya
xizmatijarayonida
o‘ziningindividualmatnidanfoydalanishimumkin.
Undanfoydalanishqulay
bo‘lishi
uchunhikoyaning
«mag‘zi»ni
maxsuskartochkalarga
yozib
qo‘yish
tavsiya
etiladi(masalan,
sitatalar,
tarixiysanalar). Har bir mavzuosti bo‘yicha bir nechta kartochkalar to‘ldiradi
(asosiy savollar soniga qarab). Ekskursiya xizmati jarayonida gid kartochkalarni
to‘liq o‘qimasdan faqatgina ko‘z tashlab, hikoyaning mazmunini eslab olish uchun
foydalanadi. Agar ekskursiyajarayonida ob’ektlar orasida tanaffus katta bo‘lsa, gid
kartochkaga yana bir marotaba ko‘z tashlab, hikoya ma’lumotlarini eslab olishi
mumkin. Sitatalar,
badiiy asarlardan parchalar, adabiy montaj usulining asosi
hisoblanib, ular kartochkaga qarab to‘liq o‘qilishi mumkin.
Kartochkafoydalanishuchunqulaybo‘lishiuchun unchalikkattabo‘lmaganhajm,
oddiy oq qog‘ozning 1\4 qismi bo‘lib, ko‘p marotaba ishlatishga qo‘l keladigan
qilib tayyorlanadi. Kartochkalar mavzuostilarni yoritilishi
ketma- ketligiga qarab
raqamlanadi va ekskursiyadan oldin taxlanadi. Kartochkalar gidning qo‘lida turadi,
gidning bilimiga bo‘lgan ishonchini orttiradi. Kartochkadan foydalanish har bir
gidning o‘z ixtiyori bo‘lib, tajriba oshishi bilan unga bo‘lgan ehtiyoj ham
yo‘qoladi.
Biologiya (2) — копия cdr - bet 187

Kalitlarni ro‘yxatga olish markazi tomonidan tayyorlanadigan
elektron raqamli imzo kalitining sertifikati ITU-T X.509, RFC3279,
RFC3280 xalqaro tavsiyalarida belgilangan formatdan foydalanadi.
Dasturiy ta’minot o‘z ichiga Sertifikatlashtirish markazi va
ma’muriy boshqaruvni oladi. Sertifikatlashtirish markazining serveri ERI
kalitlarini ro‘yxatga olish markazi funksiyalarining kompleksini
ta’minlaydi va ERI ochiq kalitlari sertifikatlarining muhofazalangan
saqlash joyidan iborat. Ma’muriy boshqaruvning dasturiy ta’minoti o‘z
funksiyalarini bajarishlari uchun Kalitlarni ro‘yxatga olish markazini
uzoqdan turib boshqarilishini ta’minlaydi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA
MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
TOSHKENT VILOYATI KASBIY TA’LIMNI
RIVOJLANTIRISH VA MUVOFIQLASHTIRISH
BOSHQARMASI
O’RTACHIRCHIQ TUMAN 1-SON
KASB-HUNAR MAKTABI
KASBGA KIRISH FANIDAN
BAHOLASH VOSITALARI
Maxsus fan o‘qituvchisi:
Djorayev.S
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
O‘quv moduli davomida o‘tkazilgan mavzular bo‘yicha o‘quvchilar
tomonidan o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar ichki nazorat bo‘yicha
amaldagi tartib asosida baholanadi. Baholash usullari yozma, og‘zaki,
savol-javob, test, amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv
elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat
savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishi lozim.
Baholash tizimi:
Joriy baholash mezonlari
A’lo bahoga:
bajargan ishining nazariy va amaliy ahamiyatini, maqsadi va
vazifasini atroflicha tushungan bo‘lsa;
vazifani mustaqil ijodiy yondashib bajara olsa;
chizgan xaritalarining mazmunini tushunsa, to‘g’ri bayon qilib
bersa;
voqea-hodisalar tafsilotlarini, chegaralarini buzmay to‘g’ri
tasvirlasa;
ishni belgilangan muddatda va puxta tayyorlab topshirsa.
Yaxshi bahoga:
bajargan ishining nazariy va amaliy ahamiyatini. maqsadi va
vazifasini tushungan bulsa;
vazifani mustaqil bajara olsa;
chizgan xaritalarining mazmunshsh tushunsa, to‘g’ri bayon qilib
bersa;
voqea-hodisalar tafsilotlarini, chegaralarini buzmay to‘g’ri
tasvirlasa;
ishni belgilangan muddatda topshirsa.
O‘rta bahoga:
bajargan ishining nazariy va amaliy ahamiyatini,maqsadi va
vazifasi haqida umumiy tasavvurga ega bo‘lsa;
vazifani mustaqil bajara olmay, ayrim yordamga muhtoj bo‘lsa;
|
Biologiya (2) — копия cdr - bet 15

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.7.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Virusga qarshi mudofaa tizimini yaratish
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish
shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv
qo‘llanma,
proektor,
slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va
vositalarining yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
7-Mavzu
Virusga qarshi mudofaa tizimini yaratish
|
| |