nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bell-Lapadula - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 24/40 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 138,67 Kb. | | #125256 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalariBell-Lapadula va Biba modeli
12.6-rasm. Bell-Lapadula va Biba modeli tahlili
BLP modeli konfidentsiallikni ta’minlash uchun Biba modeli butunlikni ta’minlash uchun qo‘llaniladi
Mantiqiy va fizik foydalanishlarni boshqarish. Foydalanishni boshqarishning mantiqiy vositalari infrastruktura va uning ichidagi tizimlarda mandat, tasdiqlash, avtorizatsiya va majburiyatlar uchun foydalaniladi. Ushbu komponentlar tizimlar, ilovalar, jarayonlar va axborot uchun foydalanishni boshqarish choralarini qo‘llaydi. Shuningdek, foydalanishni boshqarishning mazkur usuli dastur, operatsion tizim, ma’lumotlar bazasida ham qo‘llanilishi mumkin. Fizik foydalinishni boshqarish mexanik ko‘rinish bo‘lib, qulflanuvchi xonadan fizik foydalanishga o‘xshatish mumkin. Foydalanishni boshqarishni aslida mantiqiy va fizik turga ajratishning o‘zi noaniq hisoblanadi. Masalan, fizik nazoratlash odatda dasturlar, kartadagi chipiar va dasturiy ta’minot orqali ishlovchi elektrik qulflar orqali ishlaydi. Ya’ni, bu o‘rinda fizik foydalanishga mantiqiy deb ham qarash mumkin.
13. . Ma’lumotlarni fizik himoyalash: Fizik xavfsizlik, uning zaruriyati, fizik xavfsizlikka ta’sir qiluvchi omillar, tab’iy tahdidlar, sun’iy tahdidlar, fizik xavfsizlikni nazoratlash, boshqa fizik xavfsizlik choralari, ogohlik / o’qitish.
Ma’lumotlarni fizik himoyalash: Fizik xavfsizlik, uning zaruriyati,
fizik xavfsizlikka ta’sir qiluvchi omillar, tab’iy tahdidlar, sun’iy
tahdidlar, fizik xavfsizlikni nazoratlash, boshqa fizik xavfsizlik
choralari, ogohlik / o‘qitish.
13
14
Kompyuter tarmoqlari va tarmoq xavfsizligi muammolari.
Tarmoq turlari, tarmoq topologiyalari, OSI modeli, tarmoqqa
quyiladigan talablar, TCP/IP modeli, tarmoq vositalari. Zaiflik,
tahdid, hujum, ichki tahdid, tashqi tahdid, razvedka hujumlari, kirish
hujumlari, zararli hujumlar, xizmatdan voz kechishga undash
(Denial of service, DOS) hujumlari.
14, 26
15
|
| |
Falsafa fanidan

|
Falsafa fanidan
|
bet | 1/3 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 152,01 Kb. | | #267348 |
Bog'liq 3 MUSTAQIL ISH (2)
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
FARG`ONA FILIALI
FALSAFA FANIDAN
Mustaqil ish
Mavzu: Olamni virtual va vizual estetik idrok etishning farqlari
Guruh:715-22
Bajardi:Bohodirov.A
Tekshirdi:
Farg`ona-2024
REJA:
1.Dunyoni estetik idrok etishning mohiyati 2.Estetikaning zamonaviy yondashuvlari 3.Estetik tarbiyada ijodning o‘rni.
4.Xulosa
Bugungi murakkab va tahlikali zamonda, milliy, mintaqaviy va global miqyosda kechayotgan jarayonlar, hamda, mamlakatitmizda olib borilayotgan ijtimoiy va iqtisodiy sohalardagi chuqur islohatlar davrida, fanlarning, shu jumladan, klassik fanlarning fundamental nazariy asoslarini bilmasdan turib jamiyat barqarorligiga erishish mumkin emas. Insoniyatning taraqqiyoti ta’lim va ilm-fanning yuqori darajada rivojlanganligi bilan belgilanadi. Estetik tafakkur taraqqiyotining tarixi, nazariyasi va amaliy jihatlarini shakllanish, ularni samarali va taalluqli ta’lim tizimiga oqilona tadbiq etish bugungi kunda davr talabiga aylanib bormoqda, chunki kishida estetik faoliyat paydo bo‘lishi bilan asta-sekin go‘zallik, nafosat, ulug‘vorlik, uyg‘unlik kabi ijobiy fazilatlar yuzaga keladi va estetik faoliyat davomida inson go‘zallik va nafosat qonuniyatlarini yaratadi, o‘zlashtiradi va ularga amal qila boshlaydi. Zamonaviy G‘arb estetikasida ta’kidlanadiki: “Estetika bu insonlar uchun suv va havodek zarur bo‘lgan bizni fikrlashga undaydigan mahorat, did, saviya va fahmimizni oshiradigan fandir. Agar insonda estetik salohiyat did farosat bo‘lmasa u dunyo go‘zalliklarini ko‘ra olmaydi. Hozirgi kunda estetika ilmi jamiyatning ma’naviy-tarbiyaviy, ijtimoiy-iqtisodiy sahalariga ham keng ta’sir ko‘rsatmoqda. Jamiyatda vujudga kelayotgan yangi talablar, g‘oyalar va estetik ehtiyojlar, innovatsiyalar, fan va texnika yutuqlari, yangi ifoda usullari, yangicha fikrlash tarzi buning yorqin ifodasidir.
|
| |
XULOSA - Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt

|
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 6/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #242159 |
XULOSA
Ming yilliklar davomida kriptografiyadan davlat qurilishida, harbiy va diplomatiya aloqasini muhofazalashda foydalanib kelingan bo‘lsa, axborot asrining boshlanishi bilan kriptologiya jamiyatda, xususiy sektorda foydalanish uchun ham zarur bo‘lib qoldi. Qariyb 35 yildan buyon kriptologiyada keng miqyosda ochiq tadqiqotlar olib borilmoqda. Hozirgi kunda konfidensial axborot (masalan, yuridik hujjatlar, moliyaviy, kredit stavkalari to‘g‘risidagi axborotlar, kasallik tarixi va shunga o‘xshash)larning talay qismi kompyuterlararo odatdagi aloqa kanallari orqali uzatilmoqda. Jamiyat uchun bunday axborotning konfidensialligi va asl holda saqlanishi zaruratga aylangan. Kriptografiya tarixida birinchi muhim voqyea simmetrik kriptotizimlarning birinchi marta Davlat standarti maqomiga ega bo‘lishi bo‘lsa, keyingi o‘n yilliklarning muhim kashfiyoti kriptologiyaga yangicha yondashuvlarni boshlab bergan oshkora kriptografiyaning yuzaga kelib uning muttasil rivojlanib borayotganligidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида. Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПФ-4947- сон фармони. Тошкент, 2017 йил 7 феврал. 2. Хасанов П.Ф., Исаев Р.И., Хасанов Х.П., Назарова М.Х. Ахмедова О.П. Ахборотнинг криптографик муҳофазаси тарихи (Дастлабки ва формал криптография даври) // Aloqa dunyosi. – Тошкент, 2005, №1 (4). – 32-37 -бетлар.
3. Ахмедова О.П. Параметрлар алгебраси асосида носимметрик криптотизимлар яратиш усули ва алгоритмлари // Номзодлик диссертация иши, Тошкент-2007.
4. Бабаш А.В., Шанкин Г.П. История криптографии. Часть I. – Москва: Лори Гелиос АРВ, 2002. – 240 с.
5. Бабаш А.В., Шанкин Г.П., Криптография – Москва: Лори Гелиос АРВ, 2002. – 512 с. 6. Арипов М.М., Пудовченко Ю.Е. Основы криптологии – Ташкент: 2004. – 136 с.
|
| |
Razvedka hujumlari - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 28/40 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 138,67 Kb. | | #125256 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalariRazvedka hujumlari. Razvedka hujumlari asosiy hujumni oson amalga
oshirish maqsadida tashkilot va tarmoq haqidagi axborotni to‘playdi va bu
hujumchilarga mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan zaifliklarni aniqlash imkonini
beradi.
Razvedka hujumining asosiy maqsadi quyidagi toifaga tegishli ma’lumotlarni
yig‘ish hisoblanadi:
- tarmoq haqidagi;
- tizim haqidagi;
- tashkilot haqidagi.
Razvedka hujumlarining quyidagi turlari mavjud:
Aktiv razvedka hujumlari. Aktiv razvedka hujumlari asosan portlarni va
operaesion tizimni skanerlashni maqsad qiladi. Buning uchun, hujumchi maxsus
dasturiy vositalardan foydalangan holda, turli paketlarni yuboradi. Masalan, maxsus
dasturiy vosita router va 137 tarmoqlararo ekranga boruvchi barcha IP manzillarni
to‘plashga yordam beradi.
Passiv razvedka hujumlari. Passiv razvedka hujumlari trafik orqali axborotni
to‘plashga harakat qiladi. Buning uchun hujumchi sniffer deb nomlanuvchi dasturiy
vositadan foydalanadi. Bundan tashqari, hujumchi ko‘plab vositalardan foydalanishi
mumkin.
Kirish hujumlari. Mo‘ljaldagi tarmoq haqida yetarlicha axborot
to‘planganidan so‘ng, hujumchi turli texnologiyalardan foydalangan holda tarmoqqa
kirishga harakat qiladi. Ya’ni, tizim yoki tarmoqni boshqarishga harakat qiladi. Bu
turdagi hujumlar kirish hujumlari deb ataladi. Bularga ruxsatsiz foydalanish, qo‘pol
kuch hujumi, imtiyozni orttirish, o‘rtada turgan odam hujumi va boshqalarni misol
sifatida keltirish mumkin.
Parolga qaratilgan hujumlar. Parolga qaratilgan hujumlar nishondagi
kompyuter tizimi uchun nazoratni qo‘lga kiritish yoki ruxsatsiz foydalanish
maqsadida amalga oshiriladi. Parolga qaratilgan hujumlar maxfiy kattaliklarni
o‘g‘irlashni maqsad qiladi. Buning uchun turli usul va vositalardan foydalaniladi.
Keng tarqalgan hujumlarga quyidagilar misol bo‘la oladi:
lug‘atga asoslangan hujum;
qo‘pol kuch hujumi yoki barcha variantlarni to‘liq tanlash hujumi;
gibrid hujum (lug‘atga va qo‘pol kuch hujumlariga asoslangan);
Rainbow jadvali hujumlari (oldindan hisoblangan keng tarqalgan
parollarning xesh qiymatlari saqlanuvchi jadvallar).
O‘rtada turgan odam hujumi. O‘rtada turgan odam (Man in the middle attack,
MITM) hujumida hujumchi o‘matilgan aloqaga suqilib kiradi va aloqani uzadi.
Bunda nafaqat tomonlar o‘rtasida almashinadigan ma’lumotlarga, balki, soxta
xabarlarni ham yuborish imkoniyatiga ega bo‘ladi. MITM hujumi yordamida
hujumchi real vaqt rejimidagi aloqani, so‘zlashuvlarni yoki ma’lumotlar almashinuv
jarayonini boshqarishi mumkin.
|
| |
Vijener shifrlash tizimi - Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt

|
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 4/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #242159 |
Fransuz kriptografi Bleyz de Vijener qadimda eng mashhur bo‘lgan ko‘p alifboli tizimlarga asos solgan. Bu tizim uning sharafiga Vijener tizimi deb atalgan. Vijener tizimi ham Sezar tizimiga o‘xshash bo‘lib, unda kalit qadam-baqadam o‘zgaradi. Shifrmatn hosil qilish va uni dastlabki matnga o‘girishda Vijener kvadratidan foydalaniladi [4.1-rasm]. Har bir ustun 0,1,2,..,25 kalitli Sezar tizimi kabi qaralishi mumkin. Shifrlash uchun dastlabki matn harflari kvadrat jadval satridan Sezar tizimi kalitini esa kvadrat jadval ustunidan o‘qiladi.
Kalitlar odatda kalit so‘zi atamasi bilan ifodalanadi. Masalan, dastlabki matnda ODAMGA so‘zi kalit so‘z CRYPTO yordamida shifrmatn birinchi harfi O–satr va C-ustunga tegishli katakda joylashgan Q harfi bo‘ladi. Shunday qilib, shifrmatn bo‘lagi QUYBZO shaklini oladi. Bu yerda kalit so‘zining davri 6 ga teng bo‘lib, odatda ko‘p harfli xabarlarni shifrlashda davriy ravishda takrorlanadi. Masalan, agar xabar 15 harfdan iborat bo‘lsa, kalit so‘zi CRYPTOCRYPTOCRY ko‘rinishida bo‘ladi. Shifrmatnni dastlabki matnga o‘girishda satr va ustunlarning o‘rni o‘zaro almashtirilgan kvadratdan foydalanish kifoyadir [17].
Vijener kvadratini to‘ldirish tartibi ham aslida kalitning bir qismi bo‘lib xizmat qiladi. Shuning uchun Vijener kvadrati sifatida oson eslab qolinadigan kvadratlardan foydalanilgan. Bular orasida admiral Frensis Byufort kvadrati mashhurdir [17].
Uning satrlari bo‘lib teskari tartibda yozilgan Vijener kvadrati satrlari xizmat qiladi. Bu tizim shamol tezligini aniqlovchi shkalani yaratgan admiral Frensis Byufort sharafiga nomlangan.
Agar Vijener kvadratida birinchi ustun va birinchi satr, satr va ustunlarni ko‘rsatsa, Byufort kvadratida esa bu vazifani birinchi satr va oxirgi ustun bajaradi. Shunday qilib, CRYPTO xabarini shifrlashda kriptotizimning birinchi harfi ikki kvadratdan quyidagicha hosil bo‘ladi:
|
| |
Risklarni boshqarish va sug‘urta

|
Risklarni boshqarish va sug‘urta
|
bet | 19/40 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 138,67 Kb. | | #125256 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari2.
Risklarni boshqarish va sug‘urta
Risklarni boshqarish o‘zining mohiyati bo‘yicha har qanday iqtisodiy tizim (jarayon)ning zaruriy tarkibiy qismi hisoblanadi. Risk hajmi olinadigan daromad bilan bevosita proporsionaldir. Bundan ko‘rinib turibdiki, har qanday xo‘jalik yurituvchi subyektning, tizimning faoliyatini samaradorligi to‘laligicha risklarni boshqarish jarayonini qanchalik samarali tashkil qilinganligiga bog‘liq.
Riskni boshqarish (risk-menejment) – ko‘p bosqichli jarayon bo‘lib, uning maqsadi noqulay holatlar yuzaga kelganda obyektning ko‘rishi mumkin bo‘lgan zararlarini kamaytirish yoki kompensatsiyalash hisoblanadi.
Riskni boshqarishning quyidagi asosiy bosqichlari mavjud (2-rasm):
> risk obyektining tahlili;
> riskni aniqlash;
> riskni baholash;
> riskka ta’sir etish usullarini aniqlash;
> qaror qabul qilish;
> riskka bevosita ta’sir o‘tkazish;
> boshqarish jarayoni natijalarini nazorat va tahrir qilish.
Risk tahlili – boshlang‘ich bosqich bo‘lib, uning maqsadi obyektning hozirgi vaqtdagi tarkibi, xususiyatlari haqida, kelajakda uning holatini o‘zgarishi haqida zarur axborotlarni olish hisoblanadi.
Riskni aniqlash bosqichi obyektning mavjud risklarini tavsifini, ya’ni ularning sifat jihatlari va ta’rifini nazarda tutadi.
. Riskni boshqarish jarayonining umumiy sxemasi
Baholash – bu aniqlangan risklarning miqdoriy tavsiflarini aniqlash: ehtimolligi va ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlar hajmi. Mazkur bosqichda noqulay holatlarning rivojlanish ssenariylari jamlamasi shakllanadi; zarar ko‘rish ehtimolligini taqsimlash funksiyalari quriladi.
Aniqlash va baholash o‘zaro uzviy bog‘liq hisoblanadi va har doim ham ularni alohida mustaqil qismlarga ajratish imkoni bo‘lmaydi. Undan tashqari, riskni boshqarish jarayoni qarama-qarshi yo‘nalishda borishi ham mumkin: baholashdan aniqlashga, misol uchun, zarar ko‘rib bo‘lingadan keyin uning sabablarini aniqlashda.
|
| |
5-maruza elektr pechsozlikda qo‘llaniladigan materiallar, Qizdirgich elementlar. Reja

5-maruza elektr pechsozlikda qo‘llaniladigan materiallar, Qizdirgich elementlar. Reja
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
19.01.2024
Hajmi
0,93 Mb.
#141129
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
5-maruza elektr pechsozlikda qo‘llaniladigan materiallar, Qizdirgich elementlar. Reja
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt - bet 5

|
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 5/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #242159 |
Gomomorf shifrlashning maqsadi shifrlangan ma'lumotlarni shifrini hal qilmasdan hisoblash imkonini berishdir. Shifrlangan ma'lumotlarni hisoblash g'oyasi birinchi bo'lib 1978 yilda Rivest, Adleman va Dertouzos tomonidan taklif qilingan.
Eurocrypt 2010 da van Dijk va boshqalar. butun sonlar ustida to'liq gomomorf shifrlash sxemasini (DGHV deb qisqartirilgan) tasvirlab berdi. Bu kontseptual jihatdan oddiy, lekin ochiq kalit hajmi katta. DGHV sxemasi taklif qilingandan so'ng, ochiq kalit hajmi kichikroq bo'lgan DGHV sxemalarining ko'plab variantlari taklif qilindi. Ushbu maqolada biz DGHV sxemasining variantiga nisbatan ancha kichikroq ochiq kalit (qisqartirilgan) bilan ko'p shifrlangan matnli hujumni taqdim etamiz.
), Govinda Ramaiah va Vijaya Kumari tomonidan CNC 2012 da taklif qilingan. Ko'p shifrli matnli hujum, tajovuzkor ma'lum miqdordagi shifrlangan matnlarni qo'lga kiritganda, sxemalarning xavfsizligini ko'rib chiqadi. Bu tajovuzkor to'liq homomorf shifrlashning ko'pgina amaliy ilovalarida (hatto ochiq kalitli sxemalar uchun ham) etarli darajada shifrlangan matnlarni osongina olishi odatiy hodisa. Tavsiya etilgan parametrlarning barcha to'rtta guruhi uchun
, agar biz faqat beshta shifrlangan matnni olsak, ochiq matnlarni muvaffaqiyatli tiklashimiz mumkin. Bizning hujumimiz faqat ikkita kichik o'lchamli panjarada LLL algoritmini ikki marta qo'llashi kerak va ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, tekis matnlarni bir necha soniya ichida tiklash mumkin.
1991 yilda Feigenbaum va Merritt E(x) shifrlash funksiyasini loyihalash mumkin bo'lgan muammoni qo'ydi. +y) va E(x.y) ni E(x) va E(y) dan hisoblash oson. 2009 yilda Gentri ijobiy javobni taklif qildi va nazariy jihatdan bunday shifrlash funktsiyasini qurish imkoniyatini ko'rsatdi. So'nggi bir necha yil ichida gomomorf shifrlash sxemalari
Tibbiyot ilovalar, bulutli hisoblash, ko'p partiyaviy hisoblashlar, saylov va ovoz berish protokollari kabi ko'plab turli kriptografik protokollarga katta qiziqish uyg'otdi (qo'shimcha ilovalar uchun ga qarang). Shu sababli, ilovalar va ilovalarni yaxshilash uchun gomomorf shifrlash sxemalari keng ko'lamda o'rganildi. Ko'pgina klassik tizimlar qisman gomomorfdir. Masalan, RSA multiplikativ gomomorf, Goldwasser-Micali sxemasi va ElGamal esa qo'shimcha gomomorf. Boneh, Goh va Nissi birinchi bo'lib ixtiyoriy sonli qo'shimchalarni, lekin bir ko'paytirishni amalga oshirishga qodir bo'lgan sxemani tuzdilar. 2009 yilda Gentri to'liq gomomorf shifrlashni yaratdi.
|
| |
Tarmoqlararo - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

Tarmoqlararo ekran texnologiyasi
Tarmoqlararo ekran (TE) - maxsus kompleks tarmoklararo ximoya bo’lib, braundmauer yoki firewall deb ham yuritiladi. TE umumiy tarmokni ikki qismga: ichki va tashqi tarmokga ajaratadi. Ichki tarmok tashkilotning ichki tarmog’i - ximoyalanuvchi tarmok va tashqi tarmok global tarmok - Internet. Umumiy xolda TE ichki tarmokni tashqi tarmokdan bo’ladigan xujumlardan ximoyalaydi (13.1 - rasm).
TE bir vaqtning o’zida ko’plab ichki tarmok uzellarini ximoyalaydi va quyidagilarni amalga oshiradi:
tashqi tarmoqdagi foydalanuvchilardan ichki tarmoq resurslarini himoyalash. Bu foydalonuvchilar xakerlar, masofadan foydalonuvchilar, sheriklar va h. lar bo’lishi mumkin.
ichki tarmok foydalonuvchilarini tashqi tarmoksha bo’lgan murojaatlarini chegaralash. Masalan, ishchilarga faqat ruxsat berilgan saytlargagina foydalonishga ruxsat berish.
15.1 - rasm. TE ulanish sxemasi
TElarning hozirgi kunga qadar aniq tayinlangan klassifikasiyasi mavjud bo’lgan emas. Umumiy xolda ularni quyidacha klassifikasiyalash mumkin:
OSI modelining funksional sathlari bo’yicha:
paket filterlari – tarmoq sathida ishlaydi;
ekspert paketi filterlari – transport sahida ishlaydi;
ilova proksilari – ilova sathida.
foydalanilgan texnologiyasi bo’yicha:
bajarilishiga ko’ra:
apparat-dasturiy;
dasturiy.
ulanish sxemasiga ko’ra:
yagona tarmok ximoyasi sxemasi;
ximoyalangan yopiq va ximoyalanmagan ochiq tarmok segmentli sxema;
bo’lingan ximoyalangan yopiq va ochiq segmentli tarmok hamda sxema.
Paket filteri turidagi TE o’tuvchi axborotni analiz qilishda quyidagi kriteriyalardan foydalonadi:
Vositachi moduliga asoslangan TE quyidagi funksiyalarni bajaradi:
uzatilayotgan axborotni to’g’riligini tekshirish;
xabarlar oqimini filterlash va o’zgartirish, masalan, virusga qarshi tekshirish va shaffof shifrlash;
ichki tarmok resursidan foydalonishni cheklash;
tashqi tarmok resursidan foydalonishni cheklash;
tashqi tarmokdan so’ralgan malumotlarni keshlash;
foydalonuvchini identifikasiyalash va autentifikasiyalash (13.2 - rasm);
chiquvchi xabar paketlari uchun ichki tarmok manzilini o’zgartirish;
hodisalarni ro’yxatga olish, nazoratlash va analiz qilish.
TE korporativ tarmokdagi barcha xavfsizlik muammolarini barataraf eta olmaydi. Yuqorida keltirilgan imkoniyatlaridan tashqari tarmokda TE hal eta olmaydigan taxdidlar ham mavjud bo’lgan. Bu cheklanishlar quyidagilar:
o’tkazish qobilyatini cheklashi mumkin. Barcha xabarlar oqimi TEdan o’tganligi sababli, tarmokning o’tkazish qobiliyati kamayadi;
viruslarga qarshi ximoyani madadlamaydi. TE vositasi yuklanuvchi turidagi viruslarni ximoyalay olmaydi;
Internetdagi zararli kontentlardan ximoyalay olmaydi (masalan, Java appletlari);
foydalonuvchi yoki tizim ma’murini xatosidan yoki bilimini etishmasligidan ximoyalay olmaydi;
TE faqat bo’ladigan mavjud bo’lgan xujumlarni bloklaydi. Yangi turdagi xujumni qaytara olmaydi.
|
Mobil operatsion sistema haqqinda

|
Mobil operatsion sistema haqqinda
|
bet | 3/8 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 25,31 Kb. | | #102723 |
Bog'liq 1-ЛекцияMobil operatsion sistema haqqinda
Mobil operatsion sistema (mobile OS) — smartfonlar, planshetler, PDA yamasa basqa mobil apparatlar ushın operatsion sistema. Eger noutbuklarni mobil apparatlar dep klassifikaciyalaw múmkin bolsa -de, ádetde olarda isletiletuǵın operatsion sistemalar mobil esaplanbaydı, sebebi olar daslep úlken statsionar kompyuterler ushın islep shıǵılǵan bolıp, olar dástúriy túrde arnawlı „mobil“ funksiyalarǵa mútajlik sezmagan hám olarǵa mútajlik sezmagan. Bul parq eki gibrid bolǵan bazi bir jańa operatsion sistemalarda xiralashgan
Mobil operatsion sistemalar jeke kompyuter operatsion sistemasınıń funksionallıǵın mobil hám qolda isleytuǵın apparatlar : sensorlı ekran, uyali, Bluetooth, Wi-Fi, GPS-navigatsiya, kamera, videokamera, sóylewdi anıqlaw, dawıs penenjazıw úskenesi, muzıka pleyeri, NFC hám infraqızıl aralıqtan basqarıw úskeneleri menen birlestiradi.
Portativ mobil baylanıs quralları (mısalı, smartfonlar) eki operatsion sistemanı óz ishine aladı. Paydalanıwshılardıń óz-ara tásirlashishining tiykarǵı programmalıq támiynat platformasi radiotexnikaga xızmet kórsetiwshi ekinshi dárejeli, real waqıtta real waqıtta isleytuǵın operatsion sistema menen toldırıladı. Izertlewler sonı kórsetdiki, bunday tómen dárejedegi operatsion sistemalar mobil apparattı basqarıwdı óz zimmalariga alıwları múmkin bolǵan zıyanlı baza stanciyalarına salıstırǵanda zaif bolıp tabıladı. Mobil apparatlar ushın zamanagóy operatsion sistemalar: Android, Kai OS, Lineage OS, Fire OS, Flyme OS, iOS, Sailfish OS, Tizen, Remix OS. Gónergen, házirde qollap -quwatlanmaydigan programmalıq platformalar: Windows 10 Mobile, Symbian, Windows Mobile, Palm OS, webOS, Maemo, MeeGo, LiMo, BlackBerry OS, Firefox OS, Ubuntu Touch, Bada OS penenhám basqalar.
Mobil operatsion sistema sizdiń smartfonıńızdı, planshetińizdi hám sanalı tozıw apparatların quwatlaydı
Hár bir kompyuterde ornatılǵan operatsion sistema (OS) bar. Windows, OS penenX, MacOS penen, Unix hám Linux dástúriy operatsion sistemalar bolıp tabıladı. Eger sizdiń kompyuterińiz noutbuk bolsa -de, mobil apparatńız bolsa -de, bul dástúriy operatsion sistemalardan birinde isleydi. Biraq, bul parıqlanıw ılaylılanıp atır, sebebi planshetlerdiń múmkinshilikleri noutbuklarnikiga uqsas bolıp qaladı. Mobil operatsion sistemalar, atap aytqanda smartfonlar, planshetler hám tozıw apparatları ushın mólsherlengen, olar biz menen birge júrgizetuǵın mobil apparatlar bolıp tabıladı. Eń ataqlı mobil operatsion sistemalar - Android hám iOS penen, biraq basqalar - BlackBerry OS, webOS penen hám watchOS.
|
| |
IOS sisteması - Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar....

|
Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar. Zamanagóy mobil operatsion sistemalar. Mobil qosımsha tariypi
|
bet | 6/8 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 25,31 Kb. | | #102723 |
Bog'liq 1-ЛекцияIOS sisteması
Bul iPhone, iPad, iPod Touch hám Apple Tv apparatları ushın mobil operatsion sistema. Bul ápiwayı sistemadan shólkemlesken bolıp, ol paydalanıwshılardı óz jumısından minnetdar etetuǵın bir qansha qosımshalardı óz ishine aladı. Ol Android operatsion sistemasınan keyin ekinshi iri mobil operatsion sistema kompaniyası esaplanadı. Bul ápiwayı sistema hám isletiw júdá ańsat. Dúnyada millionlap paydalanıwshılar bul túrdegi apparatlardı qıdırıp atırlar, sebebi olardıń kóp qırlılıǵı hár túrlı qosımshalarǵa ruxsat beredi. Úskene júdá nátiyjeli hám wazıypalar demde atqarıladı. Kompaniya hár jılı sistemanı jańalaydı hám bazi bir túrdegi jańalıqlardı keltiretuǵın versiyalar alınadı.Sistema iPhone OS penendep atalǵan, ol tek Apple tárepinen islep shıǵarılǵan apparatlarda paydalanıw ushın jaratılǵan. Keyinirek ol 2008 jılda chiqa baslaǵan sensorlı telefonlarǵa maslastırildi. Sistema júdá uqsas hám Mac OS penenX sistemasınan málim qurallardı aladı, bul kompaniyanıń Macbook kompyuterleri ushın háreket buyrıǵı. Daslep, sistema tek audio apparatlar ushın maslastırildi, keyinirek ol sensorlı telefonlarǵa maslastırildi. 2008 jılǵa kelip olar etakchi boldı hám óz jańalıqları menen bazarda revolyuciya qılıwdı. Keyinirek Samsung kompaniyasınıń Galaxy SII hám SII sıyaqlı basqa apparatları payda boldı, bul bolsa Apple háreketlerin sheklep qoydı.
Windows Phone
Bul mobil operatsion sistema Microsoft kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan, házirde ol WS penendep ataladı, ol Windows Mobile mobil operatsion sistemasınıń miyrasxorı esaplanadı. Bul sistema kompyuterlerde isletiletuǵın Windows sistemasına júdá uqsas interfeyske iye. Ol Skype, OneDrive hám Xbox menen baylanıslı hár qıylı qosımshalar hám modullardı usınıs etedi. Bul Google-dıń Android hám iOS-den keyin úshinshi operatsion sisteması bolıp, ol bazarda 2015-jıl ortalarında, Windows Phone-ni turaqlı túrde almastırǵanda payda bolǵan. Bul málim resurslar hám qurallar alınǵan Windows 10 jeke kompyuterleri ushın operatsion sistema menen baylanıslı edi. Keyinirek olar WSda qollanılǵan.Onıń dizayni júdá jón hám paydalanıwshılarǵa sensorlı baylanıs járdeminde tez hám ańsat jalǵanıw imkaniyatın beredi. Bul túrdegi mobil operatsion sistemalardı Windows dúkanı arqalı mobil telefonlar ushın satıp alıw múmkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar. Zamanagóy mobil operatsion sistemalar. Mobil qosımsha tariypi
|
BlackBerry operatsion sisteması - Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám...

|
Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar. Zamanagóy mobil operatsion sistemalar. Mobil qosımsha tariypi
|
bet | 7/8 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 25,31 Kb. | | #102723 |
Bog'liq 1-ЛекцияBlackBerry operatsion sisteması
Bul smartfonlar menen baylanıslı bazarǵa kirgen birinshi mobil operatsion sistemalardan biri edi. Ol 2010 jılda Research Ín Motion (RIM) kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan bolıp, ol jańa ayrıqshalıqlardı usınıs etdi. Gáp sonda, qalǵan mobil operatsion sistemalar menen básekilesiw kerek edi.Eger BlackBerry sisteması aldınǵı jıllarda smartfonlar bazarında etakchi hám innovator bolsa -de, telefon modelin BlackBerry operatsion sisteması menen ornatdı, bul paydalanıwshılar tárepinen túrli versiyalarında keń qabıllandı. Bul versiyalar uyali telefon modeli ushın mólsherlengen hár qıylı operatsion sistemalarǵa iykemlesedi. Bul qarıydarlarǵa innovciyalıq hám nátiyjeli qosımshalarǵa iye sanalı telefonlardı alıw imkaniyatın beredi. Keyinirek, mobil sensorlı apparatlardıń payda bolıwı menen BB sisteması arqa otırǵıshqa o'tirdi.
RIM kompaniyası korporativ bazarǵa mólsherlengen BlackBerry 6 operatsion sistemasın jaylastırıwǵa háreket etdi. Sensorlı BlackBerry -dıń bazi bir versiyaları bul BB6 operatsion sisteması menen shıǵarıldı, lekin paydalanıwshılardıń unamlı juwabın almadı.Islep shıǵıwshılar modul hám háreketlerdi social tarmaqlar hám operativ xabarlar menen maslastırıw ushın tek multimediya bólegine mólsherlengen operatsion sistemanı islep shıǵıwǵa itibar qaratdılar. Házirshe paydalanıwshılar kutilgan juwaptı beriwmegen.
Simbyan OS
Bul birden-bir interfeysti islep shıǵıw ushın birlestirilgen mobil operatsion sistemalardıń bir bólegi edi. Nokia, Sony Ericsson, Samsung, Siemens, BenQ, Fujitsu, Lenovo, LG hám Motorola menen bir qatarda tiykarǵı eksponent retinde burınları úlken tásir kórsetken innovciyalıq sistemanı islep shıǵıwǵa múmkinshilik berdi. Sistema Palm hám Microsoft smartfonları sıyaqlı apparatlar menen básekilasha alatuǵın terminallar ushın operatsiyalardı usınıw maqsetinde islep shıǵılǵan. Sumian Ol bir neshe fayllar menen bir waqıtta atqarılatuǵın bir qatar kodlardı toplaydı. Bul súwretler, maǵlıwmatlar faylları hám basqalarǵa tiyisli. Sistema tuwrınan -tuwrı mobil apparatda saqlanadı, bul sistemanıń batareya quwatsızligidan qaramastan, maǵlıwmatlardı saqlawǵa múmkinshilik beredi. Sumian menen programmalar mobil apparatlar ushın Java hám visual Basic -ga tiykarlanǵan programmalastırıw tilleri arqalı ámelge asıriladı. Sistema apparatlarǵa iykemlesedi, lekin kutilgan tásir kórsetpedi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar. Zamanagóy mobil operatsion sistemalar. Mobil qosımsha tariypi
|
Firefox OS - Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar....

|
Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar. Zamanagóy mobil operatsion sistemalar. Mobil qosımsha tariypi
|
bet | 8/8 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 25,31 Kb. | | #102723 |
Bog'liq 1-ЛекцияFirefox OS
Bul mobil operatsion sistema Linux sistemasınıń modullarına tiyisli HTML5 tiykarındaǵı programma kriteryaların saqlaydı. Ol Mozilla korporatsiyasi tárepinen uyali telefonlar sistemasın rawajlandırıw boyınsha innovciyalıq joybarlar menen baylanıslı basqa kompaniyalar menen birgelikte islep shıǵılǵan.
Bul HTML5 qosımshalarına ruxsat beriw ushın mólsherlengen, bul veb -kontent jaratıw ushın isletiletuǵın til. Bunnan tısqarı, audio hám video, sonday-aq, rawajlanǵan multimediyali qosımshalardı usınıs etedi. JavaScript hám Open Web API sıyaqlı qurallardan paydalanıń. Bul sistema Raspberry Pi hám basqa sanalı telefonlar sıyaqlı mobil apparatlarǵa ornatildi, ol Android menen sáykes keledi.2013 jılda Mozilla tárepinen ámelge asırılǵan bul mobil operatsion sistemanıń dúnya boylap jumısqa túsiriliwi Lotin Amerikası hám Batıs Evropa mámleketlerinde óz ornın iyelewge háreket etdi, bul erda smartfonlar bazarı júdá ósip barıp atır. LG Electronics, ZTE, Huawei hám TCL Corporation sıyaqlı kompaniyalar bul operatsion sistemanı 2104 jıldan baslap mobil apparatlarına ornatıwǵa wáde beriwdi.
Ubuntu Touch
Ekenin aytıw kerek, ol Linux sistemasına tiykarlanǵan. Bul Linux-ga tiykarlanǵan mobil operatsion sistema. Ol Canonical Ltd tárepinen islep shıǵılǵan, ol 2014 jılda shıǵarılǵan hám tiykarınan planshetler, netbuklar hám kishi kóshpeli apparatlarda isletiledi. Bul Android sistemasına júdá uqsas hám basqa mobil operatsion sistemalarǵa júdá uqsas ayrıqshalıqlarǵa iye, onı bazarda qabıllaw júdá sheklengen.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kirisiw. Mobil qosımshalardıń rawajlanıw tariyxı. Dáslepki mobil apparatlar hám mobil qosımshalar. Zamanagóy mobil operatsion sistemalar. Mobil qosımsha tariypi
|
Evristikalıq sa’wbetlesiw metodı

|
Evristikalıq sa’wbetlesiw metodıBog'liq Vaxabov X, Gaypova R, Tursinov M. Geografiyanı oqıtıw metodikası
Evristikalıq sa’wbetlesiw metodı.
Bunda tiykarg’ı itibar oqıwshılardı
ko’birek o’z betinshe bilim alıwg’a, o’z u’stinde islewge u’yretiwden ibarat.
Kartinalar, h’a’r tu’rli h’u’jjetler, qurallar tiykarında ma’seleler h’a’m sorawlar
oqıwshılar dıqqatına usınıladı.
Bunday usılda oqıtıw, ko’binese AQSh, Ullı Britaniya, Jan’a Zelandiya,
Batıs Evropa ma’mleketlerinde ken’ tarqalg’an.
Tarqatpa kartochkalar usılında h’a’r tu’rli sızılmalar, kesteler, kartalar h’a’r
tu’rli qa’teliklerge jol qoyılıp du’ziledi h’a’m tarqatıladı, oqıwshılar jol qoyılg’an
sol qa’telerdi o’z betinshe tabıwları talap etiledi. Ha’r tu’rli mısallar h’a’m
ma’selelerdi sheshiw oqıwshılardın’ sabaqqa bolg’an qızıg’ıwshılıqların
asıratug’ın bolg’anlıg’ı sebepli olardan ken’ qollanıladı.Sonın’ menen birge
oqıwshılarda isbilermenlik, shaqqanlıq pazıyletlerin qa’liplestiriw ushın da
ko’birek mısallar h’a’m ma’selelerden paydalanıladı. Tayar o’nimdi qay jerde
satıwda transport qa’rejetlerin anıqlaw, miynet resurslarınan o’nimli paydalanıw
sıyaqlı mısal h’a’m ma’seleler sheshimisiz a’melge aspaydı.
Statistikalıq derekler menen islesiw, kartografiyalıq qollanbalardan
paydalanıw, matematikalıq modellestiriw ken’ tarqalg’an oqıtıw usılları
esaplanadı. A’sirese diskussiya, tartısıwlar rawajlang’an ma’mleketler geografiya
ta’liminde ken’ tarqalg’an.
SORAW HA’M TAPSIRMALAR
1. A’yyemgi ma’mleketlerde qaysı alımlar geografiya pa’nin h’a’m oqıtıw
metodikasının’ rawajlandırıwg’a u’lken u’les qosqan?
2. Orta a’sirlerde geografiyanı h’a’m metodikanın’ rawajlanıwına u’lken
u’les qosqan alımlardı aytıp berin’.
3. İlimiy geografiyalıq izertlewler da’wirinde oqıtıw metodikası boyınsha
qanday sabaqlıqlar jaratılg’an?
4.Oberlender geografiya metodikasında qanday metodlarg’a ajıratılg’an?
5. XX a’sirde shet ellerdin’ qaysı ma’mleketlerinde geografiya ta’limi jaqsı
rawajlang’an?
|
| |
III-BAP. O’ZBEKSTANDA GEOGRAFİYa TA’LİMİNİN’ RAWAJLANIWI

30
riёziy), Ta’biyiy geografiya (Jug’rofiya ta’biyiy), Tariyxıy geografiya (Jug’rofiya
tariyxiy), Siyasiy geografiya (Jug’rofiya siёsiy) h’a’m t.b.
«Geografiya qashan payda bolg’an» bo’liminde geografiyanın’ qısqasha
rawajlanıw tariyxı to’mendegi basqıshlarg’a bo’linip ajıratıladı: qa’dimgi h’a’m
orta a’sirler, ullı geografiyalıq ashılıwlar h’a’m h’a’zirgi basqısh. Ha’r bir
basqıshta geografiyalıq bilimlerdin’ rawajlanıwı teren’ analiz etilgen.
«Tu’rkstan danıshpanları» bo’liminde Tu’rkstanlı alımlardın’ geografiyag’a
qosqan u’lesi ko’rsetilgen. Bul bo’limde Tu’rkstan tariyxında tilge alınbag’an
ilimpazlar da ushıraydı.
«Geografiyanın’ u’yreniwdin’ paydası» bo’liminde geografiya pa’ninin’
ku’ndelik turmısta h’a’m bilimlendiriwde ju’da’ a’h’miyetli ekenligin mısallar
menen ko’rsetip berilgen.
«Geografiyanı u’yreniw musılmanlarg’a tiyis» bo’liminde musılman alımları
shıg’armalarına tayang’an h’alda geografiyalıq bilimlerdin’ a’h’miyeti ashıp
berilgen.
«Do’gerek; Karta; Plan» bo’liminde gorizont (ko’k jiyek) tın’ tiykarg’ı
h’a’m aralıq ta’repleri, karta h’a’m plan h’aqqında bilimler sisteması berilgen.
Kartanın’ Bexbudiy ajıratqan tu’rleri h’a’zirgi tu’rlerine sa’ykes keledi. (ulıwma
karta, tematikalıq, topografiyalıq).
«Din h’a’m a’det» bo’liminde din geografiyası, xalıqlar geografiyası
h’aqqında aytıp o’tilgen. Ulıwma alg’anda, bul sabaqlıq ju’da’ u’lken a’meliy
a’h’miyetke iye bolıp,ol u’lke geografiyasının’ rawajlanıwında da u’lken
a’h’miyetke iye bolıp esaplanadı. Onın’ h’a’r bir bo’limi analizge ılayıqlı.
5 Mektep geografiyasının’ mazmunının’ quramlı bo’limleri

|
5 Mektep geografiyasının’ mazmunının’ quramlı bo’limleriBog'liq Vaxabov X, Gaypova R, Tursinov M. Geografiyanı oqıtıw metodikası3. 5 Mektep geografiyasının’ mazmunının’ quramlı bo’limleri
Mektep geografiyası mazmunı bilim, ko’nlikpe h’a’m du’nya-qaras ideyaların
o’z ishine aladı.
Bilim
-sırtqı du’nyanı, obektiv qorshag’an ortalıqtı sanamızda ko’rsetiliwinin’
jazba h’a’m awız eki forması bolıp, teoriyalıq h’a’m empirikalıq bilimlerge
bo’linedi.
Teoriyalıq bilimler-
zat h’a’m qubılıslardın’ a’h’miyetin, olar arasındag’ı
baylanıslardı ko’rsetedi. Teoriyalıq bilimler-bul ulıwmalasqan bilimler bolıp,
olarg’a teoriyalar, nızamlar, nızamlıqlar, sebep h’a’m aqıbetler, tu’sinikler kiredi.
Empirikalıq bilimler-
geografiyalıq qorshag’an ortalıq h’a’m qubılıslardın’
sırtqı o’zgesheliklerin ko’rsetedi. Og’an ko’rinisler h’a’m da’liller fakt kiredi.
Ha’zirgi waqıtta geografiyada teoriyalıq bilimlerdin’ salmag’ın ashıp beredi.
Geografiya kurslarının’ h’a’mmesinde ulıwma tu’sinikler (relef formaları, klimat
tu’rleri, ekonomikalıq rayonlar, miynettin’ geografiyalıq bo’liniwi) sebep h’a’m
aqıbetler tiykarg’ı orın tutadı.
Teoriyalıq
bilimler.
Tu’sinik
-du’nyanın’
adam
sana
seziminde
su’wretletug’ın bir forması. Tu’sinikler abstrakt sana sezim na’tiyjesinde payda
boladı. Tu’sinik bilimnin’ tiykarg’ı birligi esaplanıp, ulıwma h’a’m anıq
tu’siniklerge bo’linedi.
Ulıwma tu’sinikler
–
degende o’z aldına qubılıslar h’aqqında emes, ba’lkim
ulıwma bir tu’rdegi atamag’a iye bolg’an qubılıslar tu’siniledi. Ma’selen, da’ryalar,
tawlar, xalq xojalıg’ı tarmag’ı, ekonomikalıq rayon. Ulıwma tu’siniklerdin’
o’zgesheligin anıqlag’anda, h’a’mme qubılıslar ushın ulıwma bolg’an qa’siyetler
(belgiler, sıpatlar) ashıp beriledi. Ma’selen: Geosinklinallar-jer qabıg’ının’
h’a’reketshen’ bo’limlerine aytıladı. Ulıwma tu’sinikler geografiya kurslarının’
ilimiy tiykarın quraydı. Mektep da’stu’rinde to’mendegi ulıwma tu’siniklerdi
38
ko’riwimiz mu’mkin: quyash radiatsiyası,h’awa massası, miynet resursları,
urbanizatsiya h’a’m.t.b.
|
| |
4. Jergilikli ko’rgizbeli qurallardın’ ulıwma geografiyalıq tu’siniklerdin’

189
h’a’diyselerdin’ ulıwmalasqan belgi h’a’m de qa’siyetleri h’aqqındag’ı pikirlerdi so’z
ja’rdeminde ta’riyplewshi tu’sinikke ulıwmalasqan tu’sinik dep ataladı. Ma’selen:
«Qaraqalpaqstan klimatı» h’a’m «xalqının’ tıg’ızlıg’ı».
Geografiyalıq bilim tiykarların ta’riplewshi ulıwmalasqan h’a’m quramalı
tu’siniklerdi basqıshpa-basqısh o’zlestirip barıw za’ru’r. Ha’r bir sabaqta usınday
tu’siniklerdin’ a’h’miyetli elementleri h’aqqında pikir almasıwlar ju’rgiziw maqsetke
muwapıq boladı.
Geografiyalıq ta’lim na’tiyjeliligin asırıw h’a’m bul jolda jergilikli ko’rgizbeli
qurallardan paydalanıwda pa’n oqıtıwshısınan to’mendegi sha’rtlerge muwapıq is
ju’rgiziwi lazım:
1. Geografiya oqıtıwshısı pa’nnin’ obekti h’a’m predmeti h’aqqında anıq
mag’lıwmatqa iye bolıwı za’ru’r.
2. Ta’biyiy geografiya baslang’ısh kursında oqıtıwshı sol pa’nnin’ bag’darları
h’a’mde olardın’ maqsetlerin biliwi, oqıw protsessinin’ tuwrı sho’lkemlestiriliwi.
3. Jergilikli ko’rgizbeli qurallar ta’biyiy obekt, qubılıslar a’h’miyetin obrazlı
tu’rde ashıp beriliwin ta’miyinleydi.
4. Oqıwshılarg’a ma’mleketlik bilimlendiriw standartları, sonday-aq da’stu’r
tiykarında pedagogikalıq texnologiyanı qollap jergilikli ko’rgizbeli qurallar
ja’rdeminde ta’lim-ta’rbiya beriw ta’lim na’tiyjeliligin ta’miyinleydi, h’a’mde
geografiyalıq bilimlerdi ken’eytiriw h’a’m bayıtıwdın’ maqul jolı esaplanadı.
O’zbekstanda geografiya ta’limin ta’rtipke salıw da’wiri

|
O’zbekstanda geografiya ta’limin ta’rtipke salıw da’wiriBog'liq Vaxabov X, Gaypova R, Tursinov M. Geografiyanı oqıtıw metodikasıO’zbekstanda geografiya ta’limin ta’rtipke salıw da’wiri.
Usı da’wirde
geografiya ta’liminin’ rawajlanıwında 1934-jıl 16-mayda shıqqan «Baslang’ısh
h’a’m orta mektepte geografiyanın’ oqıtılıwı h’aqqında» atlı qararı u’lken
a’h’miyetke iye boldı. Usı qararda h’a’r bir klasta geografiya predmetin oqıtıw
boyınsha usınıslar berilgen:
III h’a’m IV klasslarda geografiyalıq atamalardı bekkem u’yreniwge
u’lken itibar berilgen;
V klass ushın ta’biyiy geografiya boyınsha berilgen bilimler h’a’m
da’stu’rler oqıwshılardın’ jasın esapqa alg’an jag’dayda a’piwayılastırılıp
ko’rsetilgen;
VI klass oqıw da’stu’ri materikler h’a’m geografiyalıq ta’biyiy
sharayattı u’yreniwge bag’darlang’an;
VII klass da’stu’rinde ma’mlekettin’ ulıwma ta’biyiy geografiyasının’
qaldırılıwı h’a’m oqıw materialların an’satlastırıwdan ibarat boldı. Usı qarardan
son’ geografiya sabaqlıg’ına ajıratılg’an saatlar sanı 15- saatqa jetkizildi. Sol
waqıttag’ı 7 jıllıq mekteplerdin’ VI h’a’m VII klassları ushın da kiritilgen.
Usı basqıshta jan’a da’stu’r tiykarında qatar oqıw qollanbalar h’a’m
sabaqlıqlar tayarlandı h’a’m baspadan shıqtı. 1936-jılı 5-klass ushın A.S.Barkov
h’a’m A.A.Polovinkinlerdin’ «Ta’biyiy geografiya», 6-klass ushın G.İ.İvanovtın’
«Du’nya materikleri ta’biyiy geografiyası» h’a’m basqa da klasslar ushın
sabaqlıqlar baspadan shıqtı.
Usı basqıshta mektepler ushın atlaslar h’a’m metodikalıq qollanbalar
baspadan shıg’a basladı h’a’m olar o’zbek tiline awdarma qılındı. 1939-jılı
N.P.Arxangelskiy
ta’repinen
«Baslang’ısh
mekteplerde
geografiyadan
ko’rsetpeler» h’a’m F.A Ushinov ta’repinen «Geografiyalıq materiallar» atlı
metodikalıq jumıslar baspadan shıqtı.
Geografiyalıq atamalar tarawında da qatar qollanbalar baspadan shıqtı.
1935-jıl
O.İbroximov
ta’repinen
«Geografiyalıq
atamalar»,
1940-jılı
M.X.Bektemirov h’a’m S.Saydrasulovlar ta’repinen «Qısqasha russha-o’zbekshe
geografiya terminleri so’zligi» baspadan shıqtı.
|
| |
Jergilikli ko’rgizbeli qurallar - janlı ko’re alıw obekti

187
Bunın’ ushın oqıtıwshı, birinshiden o’z u’lkesin jaqsı biliwi, baqlaw obektlerin
tuwrı tan’lay alıwı, oqıwshılar jetekshiligin asıra alıwı h’a’mde baqlaw na’tiiyjesinde
oqıwshılarda ju’zege kelgen pikirlerdi ulıwmalastırıp, olardı sabaq protsesinde a’meliy
bilimler menen baylanıstıra alıwı za’ru’r.
Usı kurs dawamında oqıwshılardın’ baslang’ısh klasslarda alg’an ulıwma
geografiyalıq ko’nlikpe h’a’m tu’sinikleri ken’eyedi, bekkemlenedi.Oqıwshılarda bilim
anıq bir sistema tiykarında o’zlestirilip, ko’nlikpe h’a’m tu’sinikleri
izbe-izlik payda
etiledi.
Oqıwshılarda bar ko’nlikpeler salıstırılıp, ulıwmalastırılıp, analiz etiledi, belgili
sistemag’a salınadı na’tiiyjede anıq geografiyalıq ko’nlikpeler payda boladı. Demek,
geografiya sabag’ın sho’lkemlestiriwde ko’rgizbeli metodtın’ a’h’miyeti ju’da’ joqarı
eken.
Ta’biyiy geografiya baslang’ısh kursı tiykarların o’zlestiriw to’mengi klasslarda
iyelegen geografiyalıq tu’siniklerine tayanıladı. Olar tiykarında
bir qatar jeke
geografiyalıq ko’nlikpe h’a’m tu’sinikler payda etiledi. Ma’selen: Qaraqalpaqstan
Respublikasının’ geografiyalıq ornı, shegaraları, relefi, paydalı qazılmaları, klimatı,
ta’biyat zonaları, o’simlik h’a’m h’aywanat du’nyası h’aqqında ko’nlikpe h’a’m
tu’sinikler qa’liplestiriledi.
Ta’biyiy geografiya baslang’ısh kursı boyınsha do’gereklerdi sho’lkemlestiriwde
jergilikli ko’rgizbeli qurallardan orınlı h’a’m unamlı paydalanılsa, h’a’r
bir tema
boyınsha anıq mag’lıwmatlardın’ beriliwine erisilse go’zlengen maqsetke erisiw
mu’mkin.
Ko’rgizbeli metod ja’rdeminde oqıwshı bilmegen, ele an’lap
jetpegen obekt
h’a’m qubılıslar h’aqqında jeterli mag’lıwmatqa iye boladı.
Ko’rgizbeli metodtan paydalanıwda oqıwshılardı o’z betinshe alıp barıp atırg’an
ko’nlikpelerdin’ qa’liplesiwine o’z aldına a’h’miyet beriw lazım. Bul oqıwshılarda o’z
betinshe alıp barıp atırg’an ko’nlikpelerdi qa’liplestiredi.
Na’tiyje ornında sonı aytıw kerek:
- geografiya ta’limi protsessinde jergilikli ko’rgizbeli qurallardan paydalanıw
oqıwshılarg’a teren’ bilim beriw menen birge olarg’a emotsional ruwxıy ta’sir
ko’rsetedi. Olarda belgili mag’lıwmatlardı jıynaw protsessi tezlesedi, oqıwshılardın’
belsendiligin asıradı.
- oqıwshılarda ta’biyiy geografiya baslang’ısh kursında jergilikli ko’rgizbeli
qurallar h’aqqında tu’sinik h’a’m anıqlıqlar payda etiledi.
- ta’biyiy geografiya baslang’ısh kursı sabaqlıqlarında oqıwshılardın’
jergilikli
ko’rgizbeli quralları h’aqqında bilim h’a’m ko’nlikpeler menen qurallandırıwı lazım.
188
Olardın’ imkaniyatların jeterli da’rejede u’yreniw h’a’mde oqıw protsessin
rejelestiriwde esapqa alıw kerek.
I. Bilim alıwdın’ tiykarg’ı derekleri boyınsha

44
8. Zamanago’y xabar texnologiyalarınan paydalanıw;
9. Pedagogikalıq texnologiyalardan paydalanıw.
II. Didaktikalıq maqsetleri boyınsha:
1. Jan’a bilimlerdi u’yreniw;
2. Bilimlerdi bekkemlew;
3. Bilim h’a’m ko’nlikpelerdi tekseriw metodları.
III. Juwmaq shıg’arıw metodları boyınsha
:
1. Analitikalıq
2. Sintetikalıq
3. İnduktiv
4. Deduktiv
IV. Pikirlew iskerligi h’a’m bilim alıw aktivligi qa’siyetleri boyınsha:
1. Da’lilli ko’rgizbeli metod;
2. Reproduktiv yaki alıng’an bilimlerdi qayta tiklew metodı;
3. Mashqalalı bayan metodı;
4. Mashqalalı ta’lim metodı;
5. Ustirtin izleniwshen’ metodı;
6. İzleniwshen’ metod;
S.T.Shapovalenko h’a’mme usıllardı u’sh toparg’a bo’ledi:
1. Awızeki metodlar;
2. Ko’rgizbeli metodlar;
3. A’meliy metodlar;
Bunnan basqa geografiyadag’ı usıllardı ja’ne eki toparg’a bo’liwimiz
mu’mkin:
1. Jan’a bilim alıw metodları;
2. Alıng’an bilimlerdi qayta tiklew metodları;
SORAW HA’M TAPSIRMALAR
1. Oqıtıw metodı dep nege aytıladı?
2. Oqıtıw metodların da’slep kim klassifikatsiyalag’an?
3. Konstruktiv metod h’aqqında so’ylep berin’.
4. A.Polovinkin h’a’m V.Budinovlar qanday sabaqlar jazg’an?
5. O’zbekstanda geografiyanı oqıtıw metodikası boyınsha kim ta’repinen sabaqlıq
jazılg’an?
6. Oqıtıw metodları ko’binese nege tiykarlanıp klassifikatsiyalang’an?
7. Didaktikalıq maqsetlerine qaray oqıtıw metodları qanday toparlarg’a bo’linedi?
Vaxabov X., Gaypova r., Tursinov m - bet 131

193
10-keste
Hawa-rayı o’zgeriwin bildiriwshi jergilikli belgiler
№
Jergilikli belgiler
Hawa-rayının’ jag’dayı
1
Quyash batıp atırg’anda batıstın’ qızıl tu’ske
kiriwi
Hawa ashıq boladı
2
Tu’nde h’a’m ku’ndiz h’awa rayının’ keskin parıq
qılıwı.
Hawa ashıq boladı.
3
Tu’nde h’a’m ku’ndiz h’awa rayı derlik parıq
qılmawı.
Jawıngershilik boladı.
4
Qarlıg’ashlardın’ aspanda ba’lent ushıwı
Hawa ashıq boladı.
5
Qarlıg’ashlardın’ jer bawırlap ushıwı
Jawın jawadı
6
Gu’lxan tu’tininin’ aspang’a tik ko’teriliwi
Hawa rayı ashıq boladı
7
Gu’lxan tu’tinnin’ jer bawırlap ketiwi
Jawın jawadı
8
Qumırsqalardın’ jer betine shıg’ıw
Hawa rayı ashıq boladı
9
Qumırsqalar inlerinen shıg’a almasa
Jawın jawadı
10
Jawın qurtının’ jer betine shıg’ıwı
Jawın jawadı
11
Pal h’a’rrenin’ toda bolıp ushıwı
Hawa ashıq h’a’m ıssı boladı
12
Pal h’a’rreler o’z inlerinen shıqpasa
Jawın jawadı
13
Aspanda ko’p sanlı juldızlardın’ bolıwı
Hawa rayı ashıq boladı
Ekskursiya waqtında oqıtıwshının’ jol-jobaları, ma’sla’h’a’ti h’a’m ko’rsetpeleri
tiykarında (tiykarg’ı itibar olardın’ o’z betinshe jumıs alıp barıwına qaratıladı)
to’mendegishe ko’rgizbeli qurallar tayarlaydı (10-keste).
Ekskursiya waqtında oqıwshılar «ku’ndelik baqlaw da’pteri»n toltıradı.
Bul tema boyınsha sho’lkemlestirilgen shınıg’ıwda oqıtıwshı ta’repinen
oqıwshılardın’ «geografiyalıq so’zlik» da’pterin jazıp barıwlarına itibar qaratıwı
maqsetke muwapıq esaplanadı. Oqıwshılar berilgen temanın’ a’h’miyetin tu’sinse,
o’zlestirgen bilimleri bekkem boladı.
Oqıtıwshı oqıwshılar itibarına to’mendegi kesteni usınıwı mu’mkin. Ta’jiriybe-
sınaw jumısların alıp barıwıwda ulıwma bilim beretug’ın orta mekteplerdin’ 5-klass
oqıwshıları menen «Jer qabıqlarının’ o’z-ara ta’siri» temasın u’yreniwde de sabaqtın’
belgili reje tiykarında sho’lkemlestiriliwine itibar qarattıq. To’mende usı reje h’aqqında
so’z ju’ritemiz.
2-ma’ruza. Mobil texnologiyalarning dasturiy ta’minoti reja: Mobil operatsion sistemalar haqida

Tayanch iboralarAndroid, iOS, WindowsPhone,BlackBerry OS,CyanogenMod,Cyanogen OS, Fire OS,Flyme OS, Firefox OS,SailfishOS,Tizen,Ubuntu Touch. |
2-ma’ruza. Mobil texnologiyalarning dasturiy ta’minoti reja: Mobil operatsion sistemalar haqida
|
bet | 1/6 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 151,2 Kb. | | #126024 |
Bog'liq 003 - Mobil Texnoligiyalar - 3-MaruzaBu sahifa navigatsiya:
- Tayanch iboralar
- Android, iOS, WindowsPhone,BlackBerry OS,CyanogenMod,Cyanogen OS, Fire OS,Flyme OS, Firefox OS,SailfishOS,Tizen,Ubuntu Touch.
2-MA’RUZA. MOBIL TEXNOLOGIYALARNING DASTURIY TA’MINOTI
Reja:
Mobil operatsion sistemalar haqida.
Android OS haqida.
Apple iOS OS haqida.
Windows Mobile OS haqida.
Tayanch iboralar: mobil operatsion sistema, Android OS, Apple iOS, Windows Mobile, Google
Street View, i‘mWatch, iTunes.
Mobil qurilmalar uchun mobil operatsion sistemalar ishlatiladi. Mobil operatsion sistemalar–bu mobil qurilmalar (smartfonlar, tabletlar, PDA va boshqa mobil qurilmalar)ni boshqarish uchun mo‗ljal- langan sistemalar hisoblanadi. Mobil operatsion sistemalar ikkita asosiy platforma, ya‘ni
―user-facing‖ dasturiy ta‘minot platformasi va qurilmalarni boshqarish uchun mo‗ljallangan quyi sathdagi ―real-time‖ operatsion sistemaidan iborat bo‗ladi.
Mobil operatsion sistemalar personal kompyuterlarning operatsion sistemalari funksiyalarini o‗zida uyg‗unlashtirib (biriktirib), mobil va cho‗ntak qurilmalar uchun: sensorli ekran, sotali aloqa, Bluetooth,Wi-Fi,GPS-navigatsiya, kamera, videokamera, nutqni tanishi, diktafon, musiqali pleer va infraqizil masofali boshqarishni amalga oshiradi.
Mobil qurilmalar uchun zamonaviy operatsion sistemalar quyidagilardir: Android, iOS, WindowsPhone,BlackBerry OS,CyanogenMod,Cyanogen OS, Fire OS,Flyme OS, Firefox OS,SailfishOS,Tizen,Ubuntu Touch.
Bugungi kunda ishlatilmayotgan va eskirgan operatsion sistemalar quyidagilardir: Symbian, Windows Mobile,Palm OS,webOS,Maemo,MeeGo,LiMo.
So‗nggi bir necha yillardan beri, mobil divayslar sanoati shunchalik ulkanlashib kettiki, Internet- dan umumiy foydalanish va faollik bo‗yicha hattoki kompyuterlar bozorini ham egallab bormoqda. Bu albatta mobil vositalardagi ustunlik, hamda ma‘lumotlar tarmog‗i bo‗yicha muntazam aloqa tezligi sababidandir.
Xuddi kompyuterlar o‗tmishidagi singari, mobil operatsion sistemalari ishlab chiqaruvchilari orasida ham yakka liderlik uchun kurash boshlanib ketdi. Eng talabgor operatsion sistemalar ro‗yxati- dan Android, iOS va Windows Phonelar turli sanoat ishtirokchilari tomonidan kiritilgan.
Keling bugungi kunda eng ko‗p tarqalgan va ommalashib borayotgan operatsion sistemalar bilan tanishib chiqaylik.
|
| |
Tema: Elektron keste menen isleytug`in programmalar mu`mkinshilikleri ha`m bir-birinen ayirmashilig`i

Tema: Elektron keste menen isleytug`in programmalar mu`mkinshilikleri ha`m bir-birinen ayirmashilig`i
Download
98,6 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
21.12.2023
Hajmi
98,6 Kb.
#125708
Download
98,6 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tema: Elektron keste menen isleytug`in programmalar mu`mkinshilikleri ha`m bir-birinen ayirmashilig`i
Download
98,6 Kb.
Matnni ko'rish