O‘simlik hujayra va to‘qimalarini o‘stirish uchun ozuqa muxitini tayyorlash

|
O‘simlik hujayra va to‘qimalarini o‘stirish uchun ozuqa muxitini tayyorlash
|
Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 5,07 Kb. | | #135668 |
Bog'liq O‘simlik hujayra va to‘qimalarini o‘stirish uchun ozuqa muxitini-fayllar.org
O‘simlik hujayra va to‘qimalarini o‘stirish uchun ozuqa muxitini tayyorlash
O‘SIMLIK HUJAYRA VA TO‘QIMALARINI O‘STIRISH UCHUN OZUQA MUXITINI TAYYORLASH
O‘simlikdan ajratilgan hujayra va to‘qmalar o‘stiriladigan oziqa muhitda o‘simliklarga kerakli hamma makroelementlar: azot, fosfor, kaliy, kaltsiy, oltingugurt, magniy, temir va mikroelementlar: bor, rux, mis, kobalt, marganets, yod, molibden, shuningdek vitaminlar, uglevodlar, karbon suvlar, fitogormonlar bo‘lishi kerak. Ba’zi bir oziqa muhitlari tarkibida esa kazein gidrolizati va ayrim aminokislotalar bo‘lishi kerak. Bundan tashqari, oziqa muhiti tarkibiga, hujayralarning temirga bo‘lgan ehtiyojini turli rn ko‘rsatgichlarda qondirish uchun EDTA (etilendiamin-tetrasirka kislotasi) yoki uning natriyli tuzi kiritilishi kerak. Ajratilgan hujayra va to‘qmalar o‘stiriladigan oziqa muhitning asosiy tarkibiy qismini uglevodlar tashkil qiladi, chunki hujayra va to‘qmalar avtotrof oziqlanish qobilyatiga ega emas. Ko‘pigcha uglevod manbai sifatida saharoza yoki glyukozaning 20-40 g/l eritmasi qo‘llaniladi. Uglevodli oziqa manbai sifatida polisaharidlar ishlatilmaydi, chunki ba’zi to‘qmalar, asosan o‘smalar faol gidrolitik fermentlarga (amilaza va boshqalar) ega bo‘lib, kraxmal eritmasi bor oziqa muhitlarida o‘sishi mumkin. O‘sish regulyatorlari hujayralar dedeffrentsirovkasi va hujayra to‘qmalari induktsiyasi uchun zarurdir. SHuning uchun kallusli to‘qmalar olishda oziqa muhitlari tarkibiga auksin (hujayra dedifferentsirovkasini yuzaga keltiruvchilar) va tsitokinin (dedifferentsiyalangan hujayralarning bo‘linishini induktsiya-lovchi) kiritish kerak. Poya morfogenizi induktsiyasida oziqa muhiti tarkibida auksinning miqdori kamroq bo‘lishi yoki umuman bo‘lmasligi mumkin. Ikkala gormonlarga yoki ularning bittasiga nisbatan avtonomlik shu hujayralarning gormon ishlab chiqarish qobilyatiga bog‘liq. Auksin manbai sifatida oziqa muhitlarda 2,4 dixlor fenoksisirka kislotasi (2,4-D) 1-10 mg/ml; indolil sirka kislotasi (ISK) 1-30 mg/l; α- naftil sirka kislotasi (NSK) – 0,1-2 mg/l kabilar ishlatiladi. Ko‘pincha 2,4-D ishlatiladi. ISK 2,4 –D ga nisbatan 30 marta kam faollikka egadir. Kallusning rivojlanishi uchun ko‘pincha auksinning yuqori miqdori ishlatiladi, to‘qma keyingi qayta ekilganda auksinning miqdori bir necha marta kam bo‘lganda ham o‘sishda davom etaveradi. Sun’iy oziqa muhitlarida tsitokinin manbai sifatida kinetin, 6-benzilaminopurin (6-BAP) va zeatin (0,001-10 mg/l) qo‘llaniladi. To‘qmalarning o‘sishida va orgonogenez induktsiyasida 6-BAP kinetinga nisbatan yuqori faollikni namoyon qiladi. Ba’zi oziqa muhitlari tarkibiga adenin kiradi.
Auksin va tsitokininlardan tashqari ba’zi oziqa muhitlari tarkibiga gibberal kislotasi (GK) qo‘shiladi. Oziqa muhitida GKning bo‘lishi shart bo‘lmasa ham, ba’zi hollarda u izolyatsiyalangan to‘qmalarning o‘sishini tezlashtiradi. Birlamchi kallus induktsiyasini va uning o‘sish faoliyatini tezlashtirish uchun oziqa muhitiga o‘simlik ekstraktlari yoki sharbatlari qo‘shiladi. Kokos suti – kokos yong‘ogi suyuq endospermi o‘sish tezligini oshirish xususiyatiga ega. Qattiq oziqa muhitni tayyorlashda dengiz suv o‘tlaridan olinadigan polisaharid, agar-agardan foydalaniladi. “Bacto agar” nomli bakterial agarda keraksiz qo‘shimchalarning miqdori kamroq nobud bo‘ladi. Bunday agarlarni qattiq oziqa muhit tayyorlashda tozalamasdan ishlatish mumkin. Odatda qattiq oziqa muhiti tayyorlashda 5-7% agardan foydalaniladi. Vaqtdan unumli foydalanish uchun makro-, mikrotuzlar va vitaminlarning eritmalari yuqori miqdorda boshlang‘ich eritma holda tayyorlanib, ularni ko‘p marta suyultirib ishlatish mumkin. Kontsentrlangan eritmalar muzlatgichda saqlanadi, vitaminli eritmalar minusli haroratda saqlanadi. Makrotuzlar eritmalari 10-20 marta ko‘p miqdorda, mikrotuzlar eritmalari 100-1000 marta ko‘p miqdorda, vitaminlar eritmalari esa 1000 marta ko‘p darajali miqdorda tayyorlanadi. Har xil turlarga mansub o‘simliklar hujayralari, to‘qmalari va organlarini o‘stirishda turli tarkibdagi oziqa muhitlaridan foydalaniladi. Ko‘pincha Murasige-Skuga (4-jadval), Uayt, Gamborga (V-5) oziqa muhitlari ishlatiladi. Murasige-Skuga oziqa muhitlaridan turli modifikatsiyalar bilan apikal meristemalar o‘stirishda va o‘simliklarni mikroko‘paytirishda foydalanish mumkin.
Ishning borishi. Kartoshka va qulupnayning apikal meristemalarini o‘stirish uchun moslashtirilgan (modifikatsiya-langan) Murasige-Skuga oziqa muhitlarini tayyorlash. Oziqa muhitlari tarkibi 4-5 jadvallarga berilgan. Avvalo makro, mikrotuzlar va vitaminlarning boshlang‘ich eritmalarini tayyorlash kerak. Odatda, Murasige va Skuga oziqa muhitlari quyidagi birikmalardan tayyorlanadi.
404-GURUH TUROBOV QILICHBEK
http://fayllar.org
|
| |