nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-2002-yillar - Hisobo t kompyuter injiniring

|
Hisobo t kompyuter injiniring
|
bet | 2/7 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 291,14 Kb. | | #260866 |
Bog'liq 13-1 Diyor2001-2002-yillar. «Oʻzbеktеlеkom» АК tarkibiga kiruvchi Kompaniyalarni filiallar sifatida birlashtirish yoʻli bilan aksiyadorlik jamiyatlarini qayta tashkil qilish (xolding tuzilmasidan opеratorlik kompaniyasiga aylantirish). Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 27 dеkabr № 488 sonli «Oʻzbеktеlеkom» aksiyadorlik kompaniyasini xususiylashtirishga tayyorlash choralari toʻgʻrisida»gi Qarori bilan «OʻzNet» shoʻba korxonasi «OʻzNet» maʼlumotlar uzatish idoralararo tarmoq barcha fuktsiyalari va vazifalari bilan «OʻzNet» filiali sifatida «Oʻzbеktеlеkom» AKga birlashtirildi. «Oʻzbеktеlеkom» AKni xususiylashtirishga tayyorlash. Informatsion mеmorandumining yakunlanishi va mumkin boʻlgan invеstorlar oarsida uning tarqatilishi boshlanishi.
2003-yil. «Oʻzbеktеlеkom» AK Kuzatuv kеngashining 2003-yil 4-martdagi qarori bilan «Oʻzbеktеlеkom» AK Injеnеr-tеxnik markazi tashkil etildi. Faoliyat yangi turini oʻzlashtirish — CDMA-450 standartida simsiz radioulanish xizmati koʻrsatilishi. Mana shu maqsadlarda «Uzbеktеlеkom Mobayl» filiali tashkil etildi, uning asosiy vazifasi Oʻzbеkiston Rеspublikasi simsiz aloqa umumilliy tizimini rivojlantirish hisoblanadi. 2003-yildan Samarqand va Jizzax viloyatlari oʻrtasida simsiz radioaloqa tizimi ishlay boshlaydi.
2004-yil. Oʻzbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining aloqa va axborot-kommunikatsion tеxnologiyalari masalalari boʻyicha Komplеksa Qoʻmita majlisining 2004-yil 6-aprеldan va «Oʻzbеktеlеkom» AKning Kuzatuv kеngashi ot 2004-yil 26-may № 39 sonli qarori bilan «Oʻzbеktеlеkom» AK «OʻzNet» filiali «Intal Tеlеkom» filialiga birlashtiriladi. Yangi tashkil etilgan filial «UzNet» nomi bilan ataladi. 2004-yil dеkabr oyida «OʻzMobayl» filiali CDMA 450 standartini qoʻllash bilan Qoraqalpogʻiston Rеspublikasi, Xorazm, Buxoro va Navoiy viloyatlarida simsiz abonеntlik radio ulanishi tarmogʻini kеngaytirdi. Oʻzbеkiston alova va axborotlashtirish agеntligi tomonidan 2004-yilda Oʻzbеkistonning istalgan joyidan istalgan tеlеfondan oldindan pul toʻlash kartochkasi boʻyicha xalqaro soʻzlashuvlarni amalga oshirishga imkon bеruvchi sеrvisli intеllеktual xizmatlar uchun 805 nogеografik ulanish kodlari kiritildi.
|
| |
Determinik muhit nima?

359
A)
Harakatni rejalash – bu kirish axboroti (harakat vazifasi)ni
ketma-ket
keladigan vaqt bo`yicha moslashtirilgan elementar harakatlarga bo`lib chiqishdir
B)
Harakatni rejalash – bu kirish axboroti (harakat vazifasi)ni ketma-ket
keladigan tezlik bo`yicha moslashtirilgan elementar harakatlarga bo`lib chiqishdir
C)
Harakatni rejalash – bu kirish axboroti (harakat vazifasi)ni ketma-ket
keladigan tezlanish bo`yicha moslashtirilgan elementar harakatlarga bo`lib
chiqishdir
D)
Harakatni rejalash – bu chiqish axboroti (harakat vazifasi)ni ketma-ket
keladigan vaqt bo`yicha moslashtirilgan elementar harakatlarga bo`lib chiqishdir
1-mavzu. ''O‘zbek tilining sohada qo‘llanilishi'' fanini o‘qitishning maqsad va vazifalari

|
1-mavzu. ''O‘zbek tilining sohada qo‘llanilishi'' fanini o‘qitishning maqsad va vazifalari
|
bet | 1/4 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 20,51 Kb. | | #109946 |
Bog'liq 1-mavzu (3)
1-mavzu. ''O‘zbek tilining sohada qo‘llanilishi'' fanini
o‘qitishning maqsad va vazifalari
Reja:
1. ''O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi'' fanini o‘qitishdan maqsad.
2. ''O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi'' fanining vazifasi .
3. Tilning jamiyatdagi vazifalari.
''O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi'' fanini o‘qitishdan maqsad – talabalarning o‘zbek tilida soha bo‘yicha nutqiy kompetentligini oshirish; mutaxassislikka oid og‘zaki va yozma nutqida sohaviy terminlarni samarali qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirish, talabalarga soha bo‘yicha egallagan bilimlarni yozma va og‘zaki ravishda o‘zbek tilida ifoda etish malakalarini takomillashtirish; sohada qo‘llanadigan terminlar, asosiy tushunchalar va soha doirasida qo‘llaniladigan hujjatlarning rasmiylashtirilishini ta’minlash, nutq uslublari, xususan, sohada ilmiy va rasmiy uslub imkoniyatlaridan foydalanish hamda ularni amaliyotga tatbiq etish ko‘nikmasini hosil qilish. Talabalarning o‘zbek tilidan yozma nutqini takomillashtirish va savodxonlikni oshirish.
''O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi'' fanining vazifasi –
mamlakatimiz ijtimoiy hayotining barcha sohalarida davlat tilining imkoniyatlaridan to‘liq va to‘g‘ri foydalanishga erishishni ta’minlash; egallanayotgan soha bo‘yicha nazariy bilimlar, amaliy ko‘nikmalarni o‘zbek tilining yozma va og‘zaki nutqi me’yor va qoidalari asosida mukammal o‘zlashtirishga va ularga nisbatan shaxsiy munosabatni o‘zbek tili adabiy normalari ga muvofiq holda ifodalashga erishishni ta’minlashdir.
O‘zbekiston Prezidenti “O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonni imzoladi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.Hujjatdan maqsad o‘zbek tilining xalq ijtimoiy hayotida va xalqaro miqyosdagi obro‘-e’tiborini tubdan oshirish, unib-o‘sib kelayotgan yoshlarimizni vatanparvarlik, milliy an’ana va qadriyatlarga sadoqat, ulug‘ ajdodlarimizning boy merosiga vorislik ruhida tarbiyalash, mamlakatimizda davlat tilini to‘laqonli joriy etishni ta’minlash hisoblanadi.
Farmon bilan Oliy Majlisi palatalari, Madaniyat vazirligi, Yozuvchilar uyushmasi, Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi, O‘zbekiston Yoshlar ittifoqi, O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi, “Taraqqiyot strategiyasi” markazi va keng jamoatchilikning o‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan kun – 21-oktabr sanasini “O‘zbek tili bayrami kuni” deb e’lon qilish to‘g‘risidagi taklifi ma’qullangan.
Shuningdek, Vazirlar Mahkamasi tuzilmasida xodimlarining umumiy cheklangan soni 9 ta shtat birligidan iborat Davlat tilini rivojlantirish departamenti tashkil etish va uning tuzilmasi ilovaga muvofiq tasdiqlanadigan bo‘ldi.
|
| |
Teskari aloqa - Ma'ruza kirish. Reja

|
Ma'ruza kirish. Reja
|
bet | 18/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgTeskari aloqa deb chiqishdagi yoki biror oraliq zveno qurilmasi chiqishidagi energiyaning bir qismini uning kirishiga uzatishga aytiladi. Buning uchun sxemaga maxsus zanjir kiritiladi va u teskari aloqa zanjiri deb ataladi. Bu zanjir kuchaytirgich chiqishidagi quvvatning bir qismini uning kirishiga uzatishga hizmat qiladi. Bir bosqichni o‘z ichiga oladigan teskari aloqa – mahalliy, ko‘pbosqichli kuchaytirgichning ba’rini o‘z ichiga oladigan teskari aloqa - umumiy deb ataladi.
Teskari aloqaning mavjudligi qurilma chiqishidagi signalning, demak kuchaytirish koeffisientining ham ortishi yoki kamayishiga olib kelishi mumkin. Birinchi holatda kirish signali fazasi bilan teskari aloqa signali fazalari bir – biriga mos keladi va ularning amplitudalari ko‘shiladi – bunday teskari aloqa musbat teskari aloqa deb ataladi. Ikkinchi holatda esa fazalar teskari bo‘lib, amplitudalar bir - biridan ayiriladi – bunday teskari aloqa manfiy teskari aloqa deb ataladi.
Kuchaytirgichlarda faqat manfiy teskari aloqa (MTA) qo‘llaniladi. MTA ning kiritilishi signal kuchayishini kamaytiradi, lekin parametrlarning barqarorligi ortadi va nochiziqli buzilishlar kamayadi.
12.17 – rasmda manfiy teskari aloqali bir bosqichli kuchaytirgich sxemasi keltirilgan.
12.17 – rasm.
Bu yerda MTA emitter zanjiriga RE rezistor kiritilishi bilan amalga oshirilgan. Kirish kuchlanishi UKIR ortishi bilan emitter toki ortadi, shu sababli RE rezistorda kuchlanish pasayishi ham ortadi: , chunki baza- emitter o‘tishida kuchlanish kirish kuchlanishiga nisbatan kichik bo‘ladi .
Kirish va RE rezistordagi kuchlanishilarning o‘zgarishi bir - biriga teng deb hisoblash mumkin, ya’ni baza-emitter kuchlanishi o‘zarishi ni hisobga olmasa ham bo‘ladi.
RE orqali oqib o‘tayotgan tok RK dan ham oqib o‘tadi, demak, bu tokning o‘zgarishi kolektordagi rezistorda emitterdagi rezistordagiga nisbatan marta katta kuchlanish ortishiga olib keladi
Agar ni inobatga olsak
.
Bu ifodaga tranzistorning tokka bog‘liq bo‘lgan parametrlari kirmaydi. Shu sababli, kollektor toki emitter tokidan ancha farq qilishini hisobga olsak, MTA li kuchaytirgichning kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffisienti kam miqdorda bo‘lsa ham tok qiymatiga bog‘liq bo‘ladi
.
Kuchaytirgich kirish qarshiligi qiymati MTA hisobiga ortadi. Chiqish qarshiligi esa manfiy teskari aloqa hisobiga sekin ortadi va RK qiymatiga intiladi.
|
| |
Analog integral sxemalarning chiqish bosqichlari(quvvat kuchaytirgichlari)

|
Analog integral sxemalarning chiqish bosqichlari(quvvat kuchaytirgichlari)
|
bet | 20/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgAnalog integral sxemalarning chiqish bosqichlari(quvvat kuchaytirgichlari). Chiqish bosqichlarining vazifasi – signalning berilgan (yetarlicha katta) quvvatini buzilishlarsiz past omli yuklamaga uzatishni ta’minlash. Odatda ko‘p bosqichli kuchaytirgichlarda ular chiqish bosqichlari hisoblanadilar. Kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffisienti chiqish bosqichlari uchun ikkinchi darajali parametr hisoblanadi. Shu sababli asosiy parametrlar bo‘lib quyidagilar hisoblanadi: foydali ish koeffisienti va nochiziqli buzilishlar koeffisienti KG.
Foydali ish koeffisienti chiqish signali quvvatini manbadan tortib olinayotgan quvvatga nisbatiga teng:
, (12.22)
bu yerda Ichiq.m, Uchiq.m – chiqish kattaliklar amplitudasi, YeM – kuchlanish manbai, IO‘RT – o‘rtacha tok.
Nochiziqli buzilishlar koeffisienti chiqish signali shaklining kirish signali shaklidan farqini ifodalaydi. Bu farq bosqichning uzatish xarakteristikasining nochiziqligi sababli yuzaga keladi. Kuchaytirgich bosqichi uzatish xarakteristikalari chiqish kattaligini (IChIQ yoki UChIQ) kirish kattaligiga (IKIR yoki UKIR) bog‘liqligini ifodalaydi..
va KG kattaliklari ko‘p hollarda tranzistorning sokinlik rejimi– kuchaytirish sinfi bilan aniqlanadi. Shu sababli quvvat kuchaytirigichlarida qo‘llaniladigan kuchaytirgich sinflarini ko‘rib chiqamiz.
Uzatish xarakteristikasidagi ishchi nuqta (sokinlik nuqtasi) holatiga ko‘ra A, V, AV va boshqa kuchaytirish sinflari mavjud.
A rejimda sokinlik rejimida ishchi nuqta uzatish xarakteristikasi kvazichiziq soha o‘rtasida joylashadi (41 - rasm).
a) b)
12.20 - rasm
Kirish signalining ikkala yarim davri uzatish xarakteristikasining kvazichiziq sohasida joylashganligi sababli nochiziqli buzilishlar eng kichik (KG1%) bo‘ladi. Rasmdan ko‘rinib turibdiki, agar ;bo‘lsa, u holda (12.22)ni o‘rniga qo‘yib, quyidagini olamiz
, (ya’ni 25 %).
V rejimda sokinlik rejimidagi ishchi nuqta tranzistorning berk holatiga mos keluvchi kvazichiziq soha chegarasida joylashadi. Tranzistor faqat musbat yarim davr mobaynida ochiq holatda bo‘ladi (12.21 – rasm).
V rejimda KG 70 % atrofida bo‘ladi. (12.22) ifodaga YeM va larni qo‘yib, quyidagini hosil qilamiz
(ya’ni 78 %).
V rejimda nochiziqli buzilishlarni kamaytirish maqsadida musbat yarim davrni, ikkinchisi – manfiy yarim davrni kuchaytiradigan, ikkita kuchaytirgichdan tashkil topgan ikki taktli sxema qo‘llaniladi.
a) b)
12.21 – rasm.
AV sinfi A va V sinflari oralig‘idagi holatni egallaydi va ikki taktli qurilmalarda qo‘llaniladi. Bu yerda sokinlik rejimida bir tranzistor berk bo‘lganda, ikkinchisi ochilish arafasida bo‘ladi, lekin bu holat asosiy ishchi yarim davrni kichik inersiyaga ega bo‘lgan VAX sohasiga olib chiqishga imkon yaratadi. koeffisient A sinfiga nisbatan yuqori, KG3 % bo‘ladi.
|
| |
Emitter qaytargich - Ma'ruza kirish. Reja

Emitter qaytargich. Kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffisienti birga yaqin bo‘lgan, kirish signal qutbini o‘zgartirmaydigan va katta kirish va kichik chiqish differensial qarshilikka ega bo‘lgan kuchaytirgichlar – qaytargich deb ataladi.
Emitter qaytargich klassik sxemasi 12.22 – rasmda keltirilgan. Tranzistorga o‘zgarmas kirish kuchlanishi berilganda (A rejim), emitter zanjirida RE rezistorda kuchlanish pasayishini yuzaga keltiruvchi o‘zgarmas tok oqib o‘tadi. Chiqish kuchlanish Uchiq shunday o‘rnatiladiki, baza – emitter kuchlanishi ga teng bo‘lsin.
Ukir kirish signali kattalikka ortadi (kamayadi) va emitter tokini ortishiga (kamayishiga) olib keladi. Natijada UChIQ chiqish kuchlanishi qiymatga ortadi (kamayadi). Bu vaqtda chiqish kuchlanishi kirish kuchlanishi kabi ortadi, kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffisienti esa quyidagiga teng bo‘ladi
.
12.22 – rasm.
Emitter qaytargichning kirish qarshiligi UE sxema va tok bo‘yicha MTA sxemalari kirish qarshiligidan farq qilmaydi va quyidagiga teng bo‘ladi
.
Chiqish qarshiligi rChIQ (RE orqali amalga oshirilgan) 100 % manfiy teskari aloqa hisobiga kamayadi. Bu holat shu sababli sodir bo‘ladiki, chiqish kuchlanishining har bir kuchayishi emitter tokini oshiradi, demak baza toki ham ortadi. Unga esa RG qarshilik ko‘rsatadi. Lekin baza zanjiridagi tok emitter zanjiridagi tokka nisbatan marta kichik bo‘ladi, shu sababli chiqish qarshiligi
.
Emitter – baza soha qarshiligini ham hisobga olsak, u holda
.
Mikroelektronikada FIK juda kichik bo‘lganligi sababli A sinfi qo‘llanilmaydi. V va AV sinfiga mansub ikki taktli kuchaytirigichlar ancha ommabop hisoblanadi. Va biz ularni o‘rganishga o‘tamiz.
Adabiyotlar
Imomnazarov A.T. elektromexanik tizimlarning elementlari. Oliy o’quv yurtlari uchun darslik, - Toshkent.:, “Ta’lim”, 2009., -185b.
Imomnazarov A.T. sanoat korxonalri va fuqarolik binolarining elektr jihozlari, - Toshkent.:, “ILM ZIYO”, 2006., -185b.
Бойко В.И. и др., Схемотехника электронных систем. Микропроцессоры и микроконтроллеры. Учебник,-С-Петербург.:, БХВ 2004.
Браславский И.Я. Асинхронный полупроводниковый электропривод с параметрическим управлением. –М.:, Энергоатомиздат, 1998.
|
Quvvat kuchaytirgichi - Ma'ruza kirish. Reja

|
Ma'ruza kirish. Reja
|
bet | 23/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgQuvvat kuchaytirgichida bo‘ladi, ya’ni kirish signali manbai bilan muvofiqlashgan bo‘ladi.
va kuchaytirgich yuklama qarshiligi qiymatlari nisbatlarini kuchlanish kuchaytirgichi (<<), tok kuchaytirgichi (>>) va quvvat kuchaytirgichi () ga ajratish mumkin.
Bundan tashqari, o‘zgarmas tok kuchaytirgichi parametri bo‘lib nol dreyfi hisoblanadi. Nol dreyfi bu barqarorlikni buzuvchi ta’sirlar (kuchlanish manbai qiymatining tebranishi, temperatura va boshqalar) natijasida kuchaytirgich elementlari ish rejimlarining o‘zgarishi bo‘lib, natijada kuchaytirgich chiqishida soxta signal yuzaga keladi.
Kuchaytirgich odatda signalni kuchaytirishdan tashqari uning shaklini ham o‘zgartiradi. Kirish va chiqish signallari shaklining normadan og‘ishi – buzilishlar deb ataladi. Ular ikki turda bo‘lishi mumkin: nochiziqli va chiziqli.
Barcha kuchaytirgichlar volt – amper xarakteristikalari (VAX) nochiziqli bo‘lgan tranzistorlardan tashkil topadi. Bipolyar tranzistor VAX to‘g‘ri chiziq emas, balki eksponenta shakliga ega. Shu sababli, sinusoidal shaklga ega bo‘lgan kirish signali kuchaytirilganda, chiqishdagi signal shakli qisman sinusoidal ko‘rinishga ega bo‘ladi. Chiqish signali spektrida kirish signalida mavjud bo‘lmagan boshqa chastotaga ega bo‘lgan tashkil etuvchilar (garmonikalar) paydo bo‘ladi. Bu turdagi buzilishlar nochiziqli deb ataladi.
Agar kuchaytirgich uzatish xarakteristikasi matematik funksiya ko‘rinishida ifodalangan bo‘lsa, nochiziqli buzilishlarni analitik usulda hisoblash mumkin. Uzatish xarakteristikasi (13.1 - rasm) deganda o‘zgarmas chastotadagi chiqish signali amplitudasi ning kirish signali amplitudasi ga bog‘liqligi tushuniladi. Nochiziqli buzilishlar koeffisienti ko‘p hollarda berilgan uzatish xarakteristikasidan grafik usulda aniqlanadi.
Chiziqli buzilishlar esa tranzistor parametrlarining chastotaga bog‘liqligidan aniqlanadi. Kuchaytirgichning chastota xususiyatlari amplituda-chastota xarakteristikasi (AChX) dan aniqlanadi. AChX deganda kuchaytirish koeffisientining chastotaga bog‘liqligi tushuniladi. Ideal AChX gorizontal chiziq hisoblanadi. Real AChX esa kamayuvchi sohalarga ega bo‘ladi. 13.2 – rasmda normallashtirilgan AChX keltirilgan. Bu yerda K0 – nominal kuchaytirish koeffisienti, ya’ni kuchaytirish koeffisienti o‘zgarmas bo‘lgan chastota sohalari. Odatda chastota buzilishlarining ruxsat etilgan koeffisient kattaligi 3 dB dan oshmaydi. kattaligi kuchaytirgichning o‘tkazish polosasi deyiladi.
13.1 – rasm. 13.2 – rasm.
|
| |
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali «tasdiqlayman»

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali «tasdiqlayman»
|
bet | 1/4 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 123 Kb. | | #105533 |
Bog'liq IPI KUNDALIK - Aslam
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
«TASDIQLAYMAN»
TATU Samarqand filiali
O‘quv ishlar bo‘yicha
direktori o‘rinbosari
____________ D.K.Yakubjanova
«____»__________2023 yil
Kompyuter injiniringi fakulteti
DASTURIY INJINIRINGI KAFEDRASI
MAGISTRANTI
XOLBOYEV ASLAM MUXIDDINOVICH
ILMIY-PEDAGOGIK ISH
KUNDALIGI
2023 va 2024 o‘quv yillari
Magistrant uchun ilmiy-pedagogik ish to‘g‘risida.
“Magistratura to‘g‘risidagi nizom” da nazariy bilimlarni ish bilan bog’lash va mustahkamlashga katta e’tibor berish zarurligi uqtirilgan. Chunki bu tadbir talabalar bilim saviyasini, ma’naviy barkamolligi va har tomonlama etuk mutaxassis bo‘lib yetishishida muhim ahamiyatga egadir. Bu vazifalarni amalga oshirishda ilmiy-pedagogik ish ham katta rol o‘ynaydi.
Pedagogik ish jarayonida magistrant professor-o‘qituvchi olimlar bilan bevosita ilmiy-pedagogik hamkorlik qilish, pedagogik faoliyatlari va tajribalarni bevosita o‘rganish, ularning rahbarligida nazariy va amaliy mashg’ulotlar o‘tkazish, shuningdek dekanat va kafedra ishlarining tashkil etishiga oid me’yoriy hujjatlar bilan tanishish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ilmiy-pedagogik ishning maqsadi:
Magistrantni ilmiy pedagogik kasbga bo‘lgan qiziqishini oshirish va ularda ilmiy izlanish g’oyalarini shakllantirish.
Magistrantni tarbiyaviy faoliyatlarga jalb etish, ular tomonidan ta’limning tarbiyaviy uslublarini o‘zlashtirishni ta’minlash.
Yangi pedagogik va informatsion texnologiyalarni o‘zlashtirish hamda tadbiq qilish.
Mustaqil o‘qitishning tashkiliy va o‘quv-uslubiy ta’minotini o‘rganish .
Ma’ruzalar matnlari, amaliy hamda labaratoriya mashg’ulotlari bo‘yicha uslubiy ishlanmalar tayyorlash rejalari, dasturlari va texnalogik xaritalarini tuzish.
Magistrantlarga 2 yillik ta’lim muddatida ilmiy-pedagogik ishini o‘tish uchun quyidagi miqdordagi haftalar ajratilib, bu faoliyat _60_ soat auditoriya va _180_ soat mustaqil jami 240 soatlar miqdoridagi yuklama bilan aniqlanadi.
№
|
Faoliyat
turi
|
I-kurs (haftalar)
|
II-kurs (haftalar)
|
Jami
|
I semestr
|
II semestr
|
IIIsemestr
|
IVsemestr
|
1
|
Kredit
|
2
|
2
|
4
|
|
8
|
Haftalar soni
|
15
|
15
|
15
|
|
45
|
Rahbar bilan ishlash soati
|
15
|
15
|
30
|
|
60
|
Mustaqil ishlash soati
|
45
|
45
|
90
|
|
180
|
|
| |
AVTONOM INVERTORLAR - Ma'ruza kirish. Reja

|
Ma'ruza kirish. Reja
|
bet | 38/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgAVTONOM INVERTORLAR. Asinxron motorlarning tezligini stator chulg‘amiga berilayotgan kuchla- nish (yoki tok) chastotasini o‘zgartirib tezligi rostlanadigan avtomatlashtirilgan elektr yuritmalardagi TChO‘ avtonom invertorlarining ko'prik kuch sxemali turlari keng qo'llaniladi.
30.6-rasmda kuch sxemasi shartli ko'prik sxema bo‘lgan avtonom invertorning kuch sxemasi keltirilgan bo‘lib, undagi V1- V6 yarimo’tkazgichlarni ochish va yopish jarayonlarini boshqarish boshqaruv signallari orqali amalga oshiriladi, ya’ni yarimo‘tkazgichlar toliq boshqariluvchan deb qaraladi. Kalit rejimida ishlaydigan tranzistorlar va sun’iy kommutatsiya zanjirli tirislorlar to‘liq boshqariluvchan yarimo'tkazgichlar deyiladi.
30.6- rasm. Ko ‘prik kuch sxemali avtonom invertorning sxemasi.
Invertorga aktiv yuklanish ulangan holni ko‘rib chiqamiz. 30.6- rasmdagi tiristorlarning tartib soni kuchlanishlar diagrammasidagi tiristorlarning navbatma-navbat ochilishiga mos keladi (30.7- rasm).
Sxemadagi tiristorlarning qayta ulanishi chiqish kuchlanishi chastotasi davrining har 1/6 qismida sodir bo‘ladi. Bunday ishchi sxemaning ikki ish rejimi bolishi mumkin; tiristor chiqish kuchlanishi chastotasining 1/2 davri oralig‘ida ulangan bo‘lishi, ya'ni tiristorlarning o'tkazuvchanlik burchagi λ = 180°; tiristor chiqishi kuchlanishi chastotasining 1/3 davri oraligida ulangan bo‘lishi, ya'ni λ = 120°. Birinchi holda bir vaqtning o‘zida birdaniga uchta tiristor tok o'tkazsa, ikkinchi holda esa ikkita tiristor bir vaqtning o'zida tok o'tkazadi.
30.7-a, b rasmlardagi kuchlanishlar diagrammasi invertorning chiqish qismiga aktiv yuklanish ulangan hol uchun to‘g‘ri bo'lib, agar yuklanishning xarakteri aktiv-induktiv bo‘lsa, u holda elektromagnit jarayonlarning kechishi ancha murakkab boladi va ularning tahlilini asoslashda barcha turdagi avtonom invertorlarni kuchlanish avtonom invertorlari (KAI) va tok avtonom invertorlari (TAI) guruhlarga bolib qarash maqsadga muvofiq bo'ladi.
30.7-rasm. Tiristorlarning o‘tkazuvchanlik burchaklari λ = 180° (a) va λ = 120°(b) bo'lgandagi avtonom invertorning kuchlanishlar diagrammasi.
Nazorat savollari.
Boshqariluvchi o ‘zgaruvchan tok o‘zgartirgichlariga qanday o 'zgartkich-
lar kiradi?
O'zgaruvchan tok kuchlanish rostlagichi qanday asosda ishlaydi?
Elektromashina chastota o ‘zgartkichi qanday elektr mashinalardan tashkil topgan?
Avtonom invertorlar qanday vazifani bajaradi?
Avtonom invertorlami boshqarish tizimlari qanday asosda shakllanadi?
Adabiyotlar
Imomnazarov A.T. elektromexanik tizimlarning elementlari. Oliy o’quv yurtlari uchun darslik, - Toshkent.:, “Ta’lim”, 2009., -185b.
Imomnazarov A.T. sanoat korxonalri va fuqarolik binolarining elektr jihozlari, - Toshkent.:, “ILM ZIYO”, 2006., -185b.
Бойко В.И. и др., Схемотехника электронных систем. Микропроцессоры и микроконтроллеры. Учебник,-С-Петербург.:, БХВ 2004.
Браславский И.Я. Асинхронный полупроводниковый электропривод с параметрическим управлением. –М.:, Энергоатомиздат, 1998.
|
| |
Norealistik - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova...

47
• konstruktiv nizo ziddiyatlarni aniqlash, ularni hal qilish, ilgari
harakat qilish, rivojlanishga turtki bo‗ladi.
A.Kozerning fikricha, nizo faqat ijobiy yoki faqat salbiy oqibatga ega
bo‗lmaydi, balki bir paytning o‗zida ham salbiy, ham ijobiy oqibatga ega
bo‗lishi mumkin. Nizo ijtimoiy o‗zaro ta‘sir shakli sifatida ijtimoiy struk-
turani shakllantirish, standartlashtirish va qo‗llab-quvvatlash vositasi hi-
soblanadi.
Arastu, Gobbs, Gegel, Veber, Darendorf kabi mutafakkir va siyosat-
chilarning ko‗plab asarlarida nizolar me‘yordan chetga og‗ish emas, balki
ijtimoiy munosabatlar me‘yori, jamiyatning normal holati deb ta‘riflanadi.
Nizolar nazariyasi nizoni ijtimoiy rivojlanish manbayi, ijtimoiy
dunyoni o‗zaro kurashayotgan jang maydoni deb qaraydi.
Hokimiyat egalari uni saqlab qolishga, boshqalar esa vaziyatni o‗zgar-
tirishga intiladi. Darendorfning fikricha, rollar tarkibi ayni bir paytning
o‗zida ham hamkor, ham nizoli manfaatlarni keltirib chiqaradi.
Sotsiolog Jon Reks ijtimoiy tartib taqsimoti ustidan nazorat o‗rnatuvchi
ayrim guruhlarning shaxsiy hokimiyatini himoya qilishning ongli natijasi,
degan xulosaga keladi.
Har qanday ijtimoiy tizim resurslarni cheklash bilan to‗qnashadi va
ularni taqsimlash mexanizmiga ega bo‗ladi:
– iqtisodiy taqsimot;
– hokimiyat munosabatlari iqtisodiy taqsimot tizimidagi har qanday
tartibsizlikning oldini oladi;
– qadriyatlar hokimiyat taqsimotining qonuniyligini himoya qiladi;
– diniy e‘tiqod va marosimlar qadriyatlarga qat‘iy bo‗ysunish mahsuli
sifatida namoyon bo‗ladi.
Integratsiya va ijtimoiy tartib taqsimot jarayonining natijasi hisob-
lanadi.
Sotsiologik tadqiqot usullari - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа...

89
To‗plamning kerak bo‗lgan ma‘lumot xarakteri va uni to‗plash usuliga
qarab so‗rovlar ikki turga bo‗linadi:
1. Anketa so‗rovi.
2. Intervyu.
Savol berilishi mumkin bo‗lgan odamlar yoki potensial respondent-
larni qay darajada qamrab olishiga qarab so‗rovlar yana ikki turga bo‗li-
nadi:
1. Yalpi so‗rovlar.
2. Tanlab o‗tkaziladigan so‗rovlar.
Bulardan tashqari, ochiq va yopiq so‗rovlar, yuzma-yuz va sirtdan so‗-
rov singari turlari ham mavjud.
Sotsiologiyada keng qo‗llaniladigan usullardan biri
intervyu bo‗lib, u
anketa bilan ko‗p umumiylikka ega. Anketada savollar yozma tarzda beril-
sa, intervyuda og‗zaki savollar beriladi. Intervyu respondent bilan bevosita
muloqotni taqozo qiladi. Intervyuning oddiy suhbatdan farqi yana shunda-
ki, suhbatdoshlar bir-birini qiziqtirgan masalalalar to‗g‗risida gap yuritsa,
intervyu jarayonida faqat bir tomon — tadqiqotchi savol va respondent
javob beradi. Intervyu bilan oddiy suhbat o‗rtasida tafovut yana shunda
ko‗rinadiki, suhbatdoshlar, odatda, tanish odamlar bo‗ladi, intervyu esa de-
yarli ikki notanish odamning suhbatidir.
mikrodarajada - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R. Umarova...

43
mumkin:
1) oddiy birgalikda ishtirok etish;
2) axborot almashuv;
3) hamkorlikdagi faoliyat;
4) teng faollik (ijtimoiy ta‘sir, hamkorlik, raqobat, nizo va
hokazo).
Bern ta‘kidlaganidek, ―Bir guruhda bo‗lgan odamlar beixtiyor bir-
birlari bilan so‗zlashadilar, yoki bir-birlarining borligidan xabardor-
liklarini bildiradilar. Bu esa o‗zaro munosabatni vujudga keltiradi‖.
O‗zaro ta‘sir natijasida bir odamning biron bir muammoga nisba-
tan bergan qayta javobi boshqa odamning javobiga yaqin bo‗lsa, kishi-
larning xulq-atvori ham o‗xshash bo‗la boradi va u ijtimoiy ta‘sirni
anglatadi.
Ijtimoiy ta‘sir muammosi bilan bog‗liq konformlik va ishontirish
yoki suggestiyani ajratib ko‗rsatamiz.
Konformlik – bu guruhning ta‘siriga berilish, boshqa shaxslar ta‘-
sirida o‗z xatti-harakatini o‗zgartirish, atrofdagilar bilan nizoga kirish-
maslik uchun ongli ravishda ularga yon bosish.
-yilning avgustida - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh....

44
1798-yilda Misrga qilingan yurish Napoleonni
siyosiy hokimiyatni
egallashga chorladi.
1799-yil 9-noyabr davlat to‘ntarishi. Direktoriya hokimiyati xalq
orasida obro‘ga ega emasdi, «yangi boylar»
ham Direktoriyani yoq-
tirishmas edi. Gazetalar «Kuchli hokimiyat o‘rnatish!» talabini bosh
sahifalarida yorita boshladi. Shunday sharoitda hokimiyatga qarshi
fitna uyushtirildi. Fitnachilar Misrdan
qaytgan Napoleondan asosiy
kuch sifatida foydalanishga qaror qildilar, Bonapart ham bunga rozilik
bildirdi. Yig‘ilish o‘tkazayotgan Oqsoqollar
kengashi va Beshyuzlar
kengashi yirik qo‘shin tomonidan o‘rab olindi. Qo‘rqib ketgan
Oqsoqollar kengashi taklif qilingan idora usuli – Konsullikni darhol
tasdiqlashdi. Beshyuzlar kengashi ham bu qarorni tasdiqladi. Kon-
sullik uch kishidan iborat ijroiya hokimiyati bo‘lib,
ulardan har biri
«Fransuz Respublikasining konsuli» unvoniga ega bo‘ldilar. Saylangan
uch konsuldan biri Napoleon Bonapart edi.
Konsullar respublikaga sadoqat to‘g‘risida qasamyod qabul qil-
dilar.
Fransiyadagi burjua inqilobi nihoyasiga yetdi. Bu inqilob butun
dunyo tarixi uchun ham ma’lum ma’noda burilish nuqtasi bo‘ldi. U
olg‘a surgan «Ozodlik, Òenglik, Birodarlik!» g‘oyalari butun dunyo
xalqlarining keyingi rivojiga arzigulik ta’sir ko‘rsatdi.
Shuningdek, inqilob tarixi ko‘plab xalqlar uchun katta saboq
ham bo‘ldi. Uning ayovsiz qirg‘inlari, barcha muammolarni hal
etishning vositasi sifatida terrorning qo‘llanilishi, siyosiy muxolif-
larning jismoniy yo‘q qilinishi kabilar ham inqilob keltirgan dah-
-yili Jejudo orolida dehqonlar va baliqchilarning qo‘zg‘oloni bo‘lib
o‘tdi.
XIX asrning o‘rtalarida

|
-yili Jejudo orolida dehqonlar va baliqchilarning qo‘zg‘oloni bo‘lib
o‘tdi.
XIX asrning o‘rtalarida Pdf ko'rish
|
bet | 116/133 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 7,71 Mb. | | #109812 |
Bog'liq jahon tarixi 8 uzb1813-yili Jejudo orolida dehqonlar va baliqchilarning qo‘zg‘oloni bo‘lib
o‘tdi.
XIX asrning o‘rtalarida Koreyadagi ichki vaziyat xalq g‘azabining oshib
borishi bilan xarakterlanadi.
1863-yili Koreyada hokimiyatni tevongun, ya’ni hokim nomi bilan
mashhur Li Xa In egalladi.
Biroq Koreya hukmron tabaqalarining zamon talablariga mos iq-
tisodiy islohotlarni o‘tkazmaganligi, mamlakatni tashqi dunyodan aj-
ratib qo‘yganligi Koreya iqtisodiyotining nochor ahvolda qolaverishi-
ga sabab bo‘ldi.
Bu esa, oxir-oqibat, Koreyaning Yaponiya mustamlakasiga ayla-
nib qolishiga olib keldi.
Mustamlaka yillarida iqtisodiy o‘sishning yuqori darajasi ta’-
minlandi, hozirgi zamon koreys madaniyati shakllandi, zamonaviy
sanoatning asoslari yaratildi, o‘rtacha umr darajasi ikki marta
oshdi, zamonaviy boshlang‘ich ta’lim keng joriy qilindi. Ayni
paytda mustamlaka hokimiyati tomonidan koreyslarni kamsitishga
qaratilgan avtoritar siyosat olib borilishi milliy-ozodlik harakatiga
sabab bo‘ldi.
1. XIX asr boshlarida Koreyada yuz bergan qo‘zg‘olonlarning sababini tushuntirib
bering.
2. Koreyaning zaiflashishida missionerlar qanday rol o‘ynadi?
3. Koreyada hokimiyatni hokim Li Xa In qachon egallagan?
4. Qanday omillar Koreyaning iqtisodini nochor ahvolga solib qo‘ydi?
Badiiy-tarixiy asar bilan ishlashga doir topshiriq
n.ziyouz.com saytidan Chingiz Aytmatovning «Chingizxonning oq buluti»
qissasini ko‘chirib olib o‘qing va taassurotlaringizni daftaringizga yozing.
XIX asr Koreya davlati tarixiy jarayonlarini klaster shakliga keltiring.
http://eduportal.uz
142
30-mavzu: 1800–1870-YILLARDA USMONIYLAR
|
| |
Raqamli texnologiyalarning rivojlanish sharoitlarida amaliy

Raqamli texnologiyalarning rivojlanish sharoitlarida amaliy
Download
0,72 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
29.05.2024
Hajmi
0,72 Mb.
#256997
Download
0,72 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Raqamli texnologiyalarning rivojlanish sharoitlarida amaliy
Download
0,72 Mb.
Matnni ko'rish
-yili AQSH harbiy-dengiz floti Yaponiyani ochilishga majbur qildi.
1858-yili

137
harbiy xizmatda bo‘lish imtiyozidan mahrum bo‘ldilar. Yevropacha
shakldagi yangi qo‘shinni tuzish boshlandi.
Fransiyadan harbiy mutaxassislar taklif etildi. Qo‘shin Yevropadan
sotib olingan zamonaviy qurollar bilan qayta qurollantirildi. Garchand
qo‘shin yevropacha andoza asosida tuzilgan bo‘lsa-da, uning maf-
kurasi yaponcha bo‘lib qolaverdi. Chunonchi, qurolli kuchlarda xiz-
mat qiluvchilar ongiga o‘z davlatining manfaatlariga sodiqlik, impe-
ratorga muhabbat va o‘limni nazar-pisand qilmaslik g‘oyalari izchillik
bilan singdirildi. Bu xususiyatlar «yaponcha milliy ruh»ning qirralari,
belgilari deb hisoblandi.
Bundan tashqari, yaponlar ongiga Yaponiyaning quyosh xudosi
Amaterasu xohishiga ko‘ra paydo bo‘lganligi, shuning uchun ham bu
davlat Osmon va Yer kabi abadiy mavjudligi, imperatorga xudo Ama-
terasudek mehribonlik xos ekanligi, uning hech qachon nohaq bo‘li-
shi mumkin emasligi ta’kidlandi. Imperatorga sodiqlik vatanparvar-
likning oliy namunasi ekanligi, yaponlarning boshqalardan ustunligi,
millatning ulug‘ vazifasi kabi g‘oyalar ham undan-da kam bo‘lmagan
sabr-bardosh bilan singdirila borildi. Ayni paytda G‘arb davlatlari
siquviga qarshi turmoq uchun barcha Osiyo davlatlari Yaponiya impe-
ratori hokimiyati ostiga birlashishi lozimligi haqidagi g‘oyalar ham
esdan chiqarilmadi.
Bu g‘oyalarni yoshlar ongiga singdirishda ibodatxona, qo‘shin va
maktablar faoliyatiga katta e’tibor berildi. Bu g‘oyalar kelgusida
Yaponiyaning Osiyo qit’asida olib borgan keng ko‘lamli bosqinchilik
urushlarini mafkuraviy jihatdan tayyorlash jarayonida muhim rol o‘y-
nadi.
1854-yilda ...
Amaterasu – bu ...
1867-yil ...
Yaponlar ongiga ... sabr-bardosh bilan singdirila borildi.
manfaat tamoyilini - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti R....

46
rish bilan bog‗liq ijtimoiy guruhlarning manfaatlari o‗rtasidagi angla-shil-
movchiliklar shu ma‘noda siyosiy tusga ega bo‗lishi ham mumkin. Bu kabi
yirik guruhlar birlamchi (bevosita ishtirokchilari), ikkilamchi (keyinchalik
aralashuvi) va uchlamchi (bartaraf etish tarafdorlari) bo‗lishlari mumkin.
Ijtimoiy nizolar yuzaga chiqishidan oldin ko‗pincha yashirin tarzda kecha-
digan nizo vaziyati bo‗lib, u biror-bir tashqi voqea, ta‘sir orqali ochiq tusga
kirishi mumkin. Ba‘zan qonunning buzilishi shu narsaga sabab bo‗ladi.
Umuman olganda, ijtimoiy nizolar turli shakllarda kechadi. Masalan,
manfaatlar nizolari jamiyatdagi mavjud milliy daromadni taqsimlash, so-
liqning hajmi, ijtimoiy ta‘minot kabi muammolar yuzasidan kelib chiqadi.
Qadriyatlar nizolari esa, jamiyatning turli tabaqalari o‗rtasida, ba‘zan av-
lodlar o‗rtasida kelib chiqadigan ko‗ngilsizliklardir. O‗z-o‗zini belgilash ni-
zolari shaxs o‗zini yashab turgan jamiyati va davlati bilan emas, balki biror-
bir alohida, ajrim holdagi (etnik, diniy va h.k.) bilan ko‗proq tarzda mujas-
samlashtirishidan kelib chiqishi mumkin. Masalan,
mamlakatimizda faoli-
yati oshkor bo‗lib qolgan ba‘zi bir diniy ekstremistik to‗da a‘zolari o‗zlarini
O‗zbekiston davlati, o‗zbek jamiyati bilan emas, qandaydir ―xalifalik‖,
―amirlik‖ bilan mujassamlashtirib yurishgan ekan. El-yurt qadrini bilmagan
bunday kimsalar endi sharmisor bo‗lib, tavba-tazarru qilishmoqda.
Siyosiy nizolar shunisi bilan farq qiladiki, ular ayrim olingan guruhlar,
toifalar o‗rtasidagi emas, balki siyosiy hokimiyat subyektlari o‗rtasida
vujudga keluvchi anglashilmovchiliklardir. Ular aslida siyosiy munosabat-
larning shunday holatiki, bunda turli tomonlar va kuchlar hokimiyat uchun
nokonstitutsiyaviy asosda kurash olib boradilar. Shu o‗rinda demokratiya
me‘yorlari siyosiy nizolarning oldini olishda katta ahamiyatga ega.
Nizolar quyidagi turlarga bo‗linadi:
kognitiv (kishilarning nuqtayi na-
zari kurashi)
shaxslararo,
shaxslar va guruhlararo ijtimoiy nizo (turli ij-
timoiy hamjamiyatlar – sinflar,
millatlar, davlatlar, ijtimoiy institutlar
to‗qnashuvi) ga o‗sib o‗tishi mumkin.
Nizolar realistik va norealistik bo‗lishi mumkin.
Realistik nizolar aniq
natijalarga erishishga qaratilgan bo‗lib, ular ishtirokchilarning ba‘zi bir
noto‗g‗ri talablari yoki muayyan imtiyozlarning
nohaq taqsimlanishi va
resurslarning cheklanishi (hokimiyat, boylik, hudud) bilan vujudga keladi.
Iqtisodiy taraqqiyotning yangi xususiyatlari

138
asoslarda turli firmalarga sotildi yoki ijaraga berildi. Davlat tadbir-
korlikni har tomonlama rag‘batlantirdi va qo‘llab-quvvatladi. Meydzi
islohotlari tarixga «Meydzi inqilobi» nomi bilan kirgan.
XIX asr, ayniqsa, uning ikkinchi yarmi Yaponiyada kapita-
lizmning shiddatli rivojlanish davri bo‘ldi. U Meydzi inqilobidan
so‘ng an’anaviy sivilizatsiya mamlakatlari ichida birinchi bo‘lib
industrial taraqqiyot yo‘liga kirdi, kapitalistik taraqqiyot uchun
sharoit yaratildi, konstitutsiya qabul qildi, siyosiy partiyalar paydo
bo‘la boshladi, huquqiy davlatning belgilari namoyon bo‘ldi.
Modernizatsiya – zamonaviylashtirish.
Eksterritorial huquq – chet el fuqarolarining shaxsi, uy-joyi va mol-mulki
daxlsizligi hamda mahalliy davlat sudining ularni sud qila olmasligi.
1. Nima sababdan AQSH va Yevropa davlatlari uchun Yaponiyani «ochilish»ga
majbur etish zarur edi?
2. Yaponiyada syogun hokimiyati qay tariqa ag‘darildi?
3. Imperator Musuxito o‘tkazgan islohotlar haqida nimalarni bilib oldingiz?
4. Meydzi islohotlarining Yaponiya taraqqiyotidagi o‘rniga baho bering.
Ijodiy ish topshirig‘i
Yaponlar ongiga sabr-bardosh bilan singdirilib borilgan g‘oyalarni tahlil qiling
va daftaringizga yozing. Zamonaviy Yaponiya rivojlanishida «Yaponcha milliy
ruhning qirralari» mavzusida esse yozing.
Internet vositasida
XIX asrda Yaponiya davlatiga virtual sayohat uyushtiring va
Yaponiya modernizatsiyasining belgilarini ustun holatga keltirib, daftaringizga yozing.
Mavzuga aloqador «Syogun» badiiy filmini ko‘ring va xulosa chiqaring.
shatli reallik bo‘ldi - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

|
Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixiBog'liq jahon tarixi 8 uzbshatli reallik bo‘ldi.
Òermidor – Fransiyada inqilob yillari qabul qilingan yangi taqvimda oyning
nomi.
Konvent – ba’zi mamlakatlarda alohida vakolatlarga ega bo‘lgan vakillik organi.
Direktoriya – burjua inqilobi davrida Fransiyada hokimiyatni kollegial bosh-
qaruv shakli, ijroiya hokimiyati.
Konsul – Fransiyada burjua inqilobi yillari joriy qilingan ijroiya hokimiyatining
uchta rahbaridan biri.
Òerror (qo‘rqinch, dahshat) – raqiblarni yo‘qotish yoki qo‘rqitish, aholi
o‘rtasida vahima keltirib chiqarish.
1. 1795-yilgi xalq qo‘zg‘oloni qay tariqa boshlandi?
2. 1795-yilgi Fransiya konstitutsiyasi qanday asosiy qoidalarni joriy qildi?
http://eduportal.uz
45
3. Qaysi omillar Napoleon Bonapart obro‘sining oshishini ta’minladi?
4. Buyuk fransuz burjua inqilobining tarixiy ahamiyati nimalardan iborat?
Ijodiy ish topshirig‘i
«Fransuz burjua inqilobining ahamiyati shundan iboratki, ...» mavzusida esse
yozing.
Internet vositasida fransuz burjua inqilobi davriga virtual sayohat uyushtiring va
mavzuda o‘rganilgan materiallar asosida tarixiy voqelikni tahlil qiling.
9-mavzu: XVI–XVIII ASRLARDA GERMANIYA
IMPERIYASI
Iqtisodiy ahvol. Germaniya iqtisodiy taraqqiyotda Angliya, Gol-
landiya va Fransiya kabi davlatlardan orqada edi. Hatto, XVI asrning
ikkinchi yarmidan iqtisodiy tushkunlik ham boshlandi. Bu, avvalo,
Germaniyaning 300 dan ortiq mayda-mayda knyazlik (davlat)larga
bo‘linib ketganligi oqibati edi. Siyosiy tarqoqlik yagona ichki bozor-
ning vujudga kelishiga imkon bermadi.
O‘rta asrlarda qaysi jangdan keyin Germaniyaga vengerlarning bosqinlari
to‘xtaydi?
Bundan tashqari, bu davrda dengiz savdo yo‘llarining Atlantika
okeaniga ko‘chganligi oqibatida Germaniya orqali o‘tadigan savdo
yo‘llari o‘z ahamiyatini ham yo‘qotdi. Holbuki, XVI asr o‘rtalarigacha
Shimoliy Italiya va uning vositachiligida butun Sharqning G‘arbiy
Yevropa bozorlari bilan aloqalari Germaniya yerlaridan o‘tardi.
Germaniyaning xalqaro miqyosdagi iqtisodiy roli – uning mis
ishlab chiqarish bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egallab kelganligi
bilan belgilanar edi. Mis savdoda asosiy vosita hisoblanardi. Biroq
Amerikadan Yevropaga oltin va kumushning katta miqdorda keltiri-
lishi Germaniya misining ahamiyatiga jiddiy putur yetkazdi. Shu-
ningdek, nemis sanoat mahsulotlari chet davlatlar sanoat mahsulotlari
bilan raqobat qila olmadi. Chunki Germaniyada manufaktura ishlab
chiqarishi faqat shahar bilan cheklanib qolgan edi. U qishloqqa yoyil-
madi, ya’ni natural xo‘jalik munosabatlari hukm surgan qishloq xo‘ja-
http://eduportal.uz
|
| |
-yilgi Konstitutsiya va Direktoriya

43
berildi. Ijro hokimiyati Oqsoqollar kengashi tayinlaydigan besh kishi-
dan iborat Direktoriyaga topshirildi.
Shu bilan birga, 1795-yilgi
Konstitutsiya inqilobning barcha antifeodal yutuqlarining qonuniy-
ligini tasdiqladi.
1795-yil aprelda ...
1795-yilning avgustida ...
«Xalq, uyg‘on! Payt keldi!» – ...
Yangi Konstitutsiya monarxiya tarafdorlarini kuchaytirib yubordi.
Ular Konventga qarshi isyon ko‘tardi. Artilleriya yordamida isyon-
chilarni tor-mor qilgan general Napoleon Bonapart Konventning xa-
loskoriga aylandi.
Direktoriyaning urushlari. General Bona-
part. Hokimiyatga kelgan yirik burjuaziya
o‘zga yurtlarni bosib olishdan manfaatdor edi
va Direktoriya davridagi
Fransiyaning urush-
lari bosqinchilik xarakteriga ega bo‘ldi.
Reynning so‘l qirg‘og‘i va Belgiya Fransiya-
ga qo‘shib olindi, Gollandiya esa qaram res-
publikaga aylantirildi.
Bosib olingan yerlarda
fransuzlar feodal tartiblarni bekor qildi. Am-
mo bosib olingan yerlar talandi, harbiy o‘lja sifatida oziq-ovqat va
san’at asarlari yuklangan karvonlar Parijga kelib turardi.
Bu urushlarga boshchilik qilgan
Napoleon Bonapartning mamla-
katda obro‘si juda baland edi. Ayniqsa, Italiyaga qarshi qilingan
yurish va uning bo‘ysundirilishi Napoleonni juda mashhur qilib
yubordi. Bosib olingan yerlarda Napoleon feodal qaramlikni yo‘q
qildi, cherkov va ibodatxonalarni ba’zi bir yig‘imlardan
mahrum etdi,
ma’lum darajada inson huquqlarini mustahkamlaydigan yangi qonun-
larni joriy qildi.
Napoleonning g‘alabalari jamiyatda armiyaning obro‘sini oshirdi.
Napoleon aynan Italiyada o‘zini shunchaki general emas,
xalqning
taqdiriga ta’sir o‘tkazishga qodir bo‘lgan buyuk shaxs sifatida his
qildi. Keyin, 1798-yili Misrga qilingan yurish Napoleonni siyosiy
hokimiyatni egallashga chorladi.
Iqtisodiy rivojlanish - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

52
buyuk rus olimi M.V. Lomonosov tashabbusi bilan Moskva universiteti
tashkil qilindi. Bu davrdagi Rossiya fanining muvaffaqiyatlari Moskva
universiteti va M.V. Lomonosov faoliyati bilan bog‘liq.
Shu yillari rus geografiya fani katta muvaffaqiyatlarga erishdi.
Osiyo bilan Amerika o‘rtasidagi Bering bo‘g‘ozi kashf etildi. Laptevlar
ekspeditsiyasi Shimoliy Muz okeanini Murmanskdan to Chukotka-
gacha o‘rganib chiqdi. S.I. Chelyuskin Osiyoning eng shimoliy chek-
kasini kashf etdi. Hozir bu yer Chelyuskin burni deb ataladi.
Shu davrda texnika taraqqiyotida ham katta muvaffaqiyatlarga eri-
shildi. I.I. Polzunov, I.P. Kulibin kabi olimlar ko‘plab texnik ixtiro-
larni amalga oshirdi. Rossiyalik olimlar va kashfiyotchilar tomonidan
yaratilgan mashinalar jahon fani va texnikasi yutuqlarining oldingi
qatorida turardi. Ammo qoloq, krepostnoy Rossiyada bu mashinalarga
talab yo‘q, ular deyarli qo‘llanilmas edi.
Ijodiy ish topshirig‘i - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

49
10-mavzu: XVI–XVIII ASRLARDA ROSSIYA IMPERIYASI
Rus yerlarining birlashishi. Oltin O‘rdaga qaramlikdan ozod
bo‘lgan Rus yerlarining Moskva atrofida birlashish jarayoni XVI asr
boshlarida nihoyasiga yetdi. Markazlashgan davlat tashkil topdi va u
endi
«Rus», «Rossiya» deb ataldi.
Kiyev Rusi davlatiga qachon va kim tomonidan asos solingan?
1547-yili taxtga o‘tirgan Ivan IV Rossiya tarixida birinchi bor
podsholik tojini kiydi va «sar» deb ataldi. Rusda hukmdorlar ilgari
«Buyuk knyaz» deb atalar edi. Ivan IV ga podsholik unvonining
berilishi uni G‘arbiy Yevropa qirollari bilan tenglashtirdi. Ivan IV
ichki siyosatining asosiy maqsadi dvoryanlar tabaqasini kuchaytirish
orqali boyarlar mavqeyini zaiflashtirishga qaratildi. Shu maqsadda
1549-yili u birinchi bor erkin aholi turli toifalari vakillarining yig‘i-
lishini –
Zemstvo soborini chaqirdi.
Ivan IV Zemstvo soborida boyarlar hokimiyatini keskin qoraladi.
Sobor yangi qonunlar to‘plami –
Sudebnik tuzish haqida qaror qabul
qildi. Unga ko‘ra, bundan buyon dvoryanlarni jinoyat va nojo‘ya qil-
mishlari uchun boyarlar sudiga berish taqiqlandi. Dvoryanlardan ming
nafariga Moskva uyezdidan yer-mulk ajratib berildi. Davlat lavozim-
larini faqat zodagon naslidan bo‘lgan kishilar egallashi tartibiga ham
chek qo‘yildi.
Boyarlar uchun aholidan yig‘iladigan soliqlar bekor qilindi. Joy-
larda mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari –
zemstvolar tuzildi.
Sudebnik krepostnoy dehqonlarning bir yer egasidan boshqasiga o‘ti-
shini yiliga bir kun – 26-noyabr bilan cheklab qo‘ydi.
-yili Britaniya va uning Amerikadagi sobiq mustamlakalari
o‘rtasida Parij sulhi

|
-yili Britaniya va uning Amerikadagi sobiq mustamlakalari
o‘rtasida Parij sulhiBog'liq jahon tarixi 8 uzb1783-yili Britaniya va uning Amerikadagi sobiq mustamlakalari
o‘rtasida Parij sulhi imzolandi. Sulhga muvofiq, Buyuk Britaniya
Amerika Qo‘shma Shtatlarining tuzilganligini, uning mustaqilligi,
ozodligi va suverenitetini tan oldi.
Urush tugadi. Oldinda esa davlatni jipslashtirish, uning iqtisodiy
ahvolini yaxshilash vazifasi turardi.
1787-yilgi Konstitutsiya. Inqilobning muvaffaqiyatli yakunlanishi
amerikaliklarga Mustaqillik Deklaratsiyasida ifodalangan orzu-umid-
lari va g‘oyalarini konstitutsiyada aks ettirish imkonini berdi. Deyarli
barcha shtatlar o‘z konstitutsiyalariga ega bo‘ldi.
Ammo mamlakatda shtatlarni yagona qonun asosida birlashtirish,
ularni boshqarish, yagona iqtisodiy tizimni shakllantirish kabi muam-
molar mavjud edi. Ularni hal etish uchun 1787-yilning mayida Fila-
delfiyada ish boshlagan Federal Konvent yig‘iniga shtatlardan say-
langan vakillar sifatida ko‘zga ko‘ringan arboblar to‘plandi. Ular orasi-
da Jorj Vashington, Jeyms Uilson, Benjamin Franklin, Jeyms Me-
dison, Aleksandr Gamilton kabi mashhur kishilar – «Amerikaning
otalari» bor edi.
http://eduportal.uz
58
XIX asrning 70-yillarida AQSH
1783-yili ...
1787-yilning may oyida ...
B. Franklin, J. Adams va J. Jeylar faoliyati – ...
Fikr-mulohaza va tortishuvlar uzoq davom etdi. Bahslar, aso-
san, Kongress, federal hukumat va Oliy sudning maqomi hamda
shtatlar bilan markaziy hokimiyat o‘rtasidagi munosabatlar xusu-
sida bordi. Natijada, 1787-yil 17-sentabrda AQSH Konstitutsiyasi
qabul qilindi.
Konstitutsiya AQSHda Respublika tuzumini o‘rnatdi. Ijro hoki-
miyatini boshqarish uchun 4 yil muddatga saylanadigan va keng vako-
latlarga ega bo‘lgan AQSH prezidenti lavozimi joriy qilindi. 1789-yili
bo‘lib o‘tgan saylovlarda Jorj Vashington AQSHning birinchi pre-
zidenti etib saylandi.
http://eduportal.uz
|
| |
Muqaddas Rim imperiyasi okruglari

47
lanishi ham uning qoloqlik botqog‘iga botib qolaverishiga katta ta’sir
ko‘rsatdi. O‘ttiz yillik urush natijasiga ko‘ra, Yevropada siyosiy gege-
monlik Fransiyaga o‘tdi.
Germaniya esa iqtisodiy va siyosiy tanazzulga yuz tutdi. Siyosiy
parokandalik yanada kuchaydi.
XVI asrning ikkinchi yarmidan – ...
O‘ttiz yillik urush – ...
1524–1526-yillarda – ...
XVI asr o‘rtalarigacha – ...
Siyosiy tuzum. Germaniya rasman
yagona imperiya hisoblanar,
uni, nomiga bo‘lsa-da, imperator boshqarardi. Aslida esa uning birligi
faqat qog‘ozda edi.
1806-yilgacha «Muqaddas Rim imperiyasi» deb atalgan bu impe-
riyada, hatto yagona fuqarolik ham yo‘q edi.
Aholi imperiyaning
emas, balki knyazliklarning fuqarolari edi.
Gabsburglar sulolasidan bo‘lgan Germaniya imperatori o‘zining
Avstriyadagi yerlaridan tashqarida hech qanday real hokimiyatga ega
emasdi. Imperiya Reyxstagi esa amalda barcha knyazliklarga majburiy
bo‘lgan yakuniy qarorlar qabul qila olmasdi.
Qabul
qilgan taqdirda ham, u amalda bajarilmasdi. Bunday sha-
roitda har bir knyazlik nafaqat ichki ishlarda,
balki tashqi siyosatda
ham mustaqillikka intilardi.
Germaniyaning xalqaro ahvoli. Ichki siyosiy tarqoqlik XVII asrning
ikkinchi yarmida Germaniyani Yevropaning kuchli davlatlari qo‘lida
qo‘g‘irchoqqa aylantirib qo‘ydi. Fransiya oxir-oqibatda Strasburg
shahri va Reyn daryosining chap qirg‘oq yerlarini egallab oldi.
1683-yili Germaniya knyazliklari Òurkiya
bosqiniga qarshi kura-
shish uchun tarixda birinchi marta yakdil qaror qabul qildilar va
milliy-ozodlik qo‘shinini tuzdilar. Shu yili Vena ostonalarida usmo-
niylarning qo‘shini tor-mor keltirildi. Germaniyaning bu g‘alabasi
Markaziy Yevropani usmoniylar bosqinidan saqlab qoldi.
Iqtisodiy hayot sotsiologiyasi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа...

60
sodiyot namoyon bo‗ladi.
Hozirgi davrdagi iqtisodiy hayotning ma‘lum konsepsiyalarsiz, maf-
kuraviy
maqsadlarga asoslanmasdan, tasavvur qilib bo‗lmaydi. Shunga
ko‗ra, I.Karimovning O‗zbekiston Respublikasining
bozor iqtisodiyotiga
o‗tishining 5 tamoyilidan biri bo‗lgan iqtisodiyotning siyosatdan ustun
bo‗lish tamoyili iqtisodiy hayotning ma‘muriy buyruqbozlik mafkurasidan
holi bo‗lishi
va uning, erkinlashtirishni ko‗zda tutadi. Bizda bozor iqti-
sodiyotiga o‗tish tamoyillari ma‘lum konsepsiyalarga, g‗oyaviy yo‗na-
lishlarga asoslangan holda mavjud bo‗ladi, rivojlanadi.
Iqtisodiy hayot
inson ma‘naviy hayoti bilan uzviy bog‗liqdir. Zero O‗zbekiston Respub-
likasi Prezidenti I.A.Karimov ta‘kidlaganidek: ―O‗zbekistonda qabul qilin-
gan o‗ziga xos islohot va modernizatsiya modeli orqali biz o‗z oldimizga
uzoq va davomli milliy manfaatlarimizni amalga oshirish vazifasini qo‗yar
ekanmiz, eng avvalo, ―shok terapiyasi‖ deb atalgan usullarni bizga chetdan
turib joriy etishga
qaratilgan urinishlardan, bozor iqtisodiyoti o‗zini o‗zi
tartibga soladi, degan o‗ta jo‗n va aldamchi tasavvurlardan voz kechdik.
Ma‘muriy-buyruqbozlik tizimidan boshqaruvning bozor tizimiga o‗tish
jarayonida tadrijiy yondoshuvni, “
Yangi uy qurmasdan turib, eskisini