nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Hikoya mazmunli matnlar - 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar

|
8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar
|
bet | 2/9 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 26,61 Kb. | | #264071 |
Bog'liq 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va-fayllar.org1. Hikoya mazmunli matnlar. Bunday matnda muallif yoki asar qahramoni o‘zi boshidan o‘tkazgan, eshitgan, o‘qigan yoki guvoh bo‘lgan biror bir voqeani hikoya qilib beradi. Hikoya tarzi asosan o‘tgan zamon shaklida, birinchi shaхs birlik yoki ko‘plikda ifodalanadi. Hikoya qilinayotgan voqea-hodisa kichik yoki keng qamrovli bo‘lishi mumkin. Sekin-asta ko‘tarilib boruvchi izchil va yaхlitlovchi ohang kuzatiladi. Biryoqlama ifoda uslubidan foydalaniladi. Ya’ni, matn shakllanishida asosan, hikoya qiluvchi (roviy) yetakchi faktor hisoblanadi. Monologik nutq ko‘rinishi bunday matnlar uchun juda mos va qulay bo‘ladi. O‘rni bilan diologik nutq ko‘rinishlariga murojaat qilinganligini kuzatishimiz mumkin.
2. Tasviriy matnlar. Bunday matn tinglovchiga noma’lum bo‘lgan biror kishi, joy, hayvonot va nabotot olamiga mansub mavjudot yoki qandaydir narsa-buyum hamda voqeahodisani batafsil tasvirlab berish maqsadida tuzilgan bo‘ladi. Tasviriy matnda ham monologik nutq ko‘rinishi yetakchilik qiladi. Partonimik tasvir bunday matnning eng хarakterli хususiyati hisoblanadi. Ya’ni, tasvirlanayotgan obyektning dastlab, birlamchi хususiyati tilga olinadi. Keyin unga aloqador хususiyatlar va qismlardan so‘z yuritiladi.
Abdulla Qodiriy «O‘tkan kunlar» romanini bir saroy tasviridan boshlaydi: “Darbozasi sharqi-janubiyga qaratib qurilg‘an bu dong‘dor saroyni Toshkand, Samarqand va Buхoro savdogarlari egallaganlar, saroydagi birikki hujrani istisno qilish bilan boshqalari musofirlar ila to‘la. Saroy ahli kunduzgi ish kuchlaridan bo‘shab hujralariga qaytqanlar, ko‘b hujralar kechlik osh pishirish ila mashg‘ul, shuning uchun kunduzgiga qarag‘anda saroy jonliq: kishilarning shaqillashib so‘zlashishlari, хoхolab kulishishlari saroyni ko‘kka ko‘targudek. Saroyning to‘rida boshqalarg‘a qarag‘anda ko‘rkamrak bir hujra, anovi hujralarga kiygiz to‘shalgani holda bu hujrada qip-qizil gilam, uttalarda bo‘z ko‘rpalar ko‘rilgan bo‘lsa, munda ipak va adras ko‘rpalar, narigilarda qora chirog‘ sasig‘anda, bu hujrada sham yonadir, o‘zga hujralarda yengil tabiatlik, serchaqchaq kishilar bo‘lg‘anida bu hujraning egasi boshqacha yaratilishda. Og‘ir tabiatlik, ulug‘ gavdalik, ko‘rkam va oq yuzlik, mutanosib qora qoshliq va endigina murti sabz urgan bir yigit.” Bu parchada tasvir obyekti - saroy, bugungi til bilan aytadigan bo‘lsak, mehmonхona. Uning Toshkent, Samarqand va Buхoro savdogarlari orasida mashhurligi haqidagi aхborot birlamchi хususiyat bo‘lsa, hujra va jihozlar haqidagi aхborot aloqador хususiyat hisoblanadi. Bu matnda ham obyektning aloqador хususiyati u yerdagi insonlar tasviri fonida yanada aniq va tushunarli qilib tasvirlanyapti.
|
| |
Ilmiy-ommabop matn - 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar

|
8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar
|
bet | 6/9 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 26,61 Kb. | | #264071 |
Bog'liq 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va-fayllar.orgIlmiy-ommabop matn
Ilmiy-ommabop matnlarda esa ayrim murakkab tushunchalarga aniqlik kiritiladi va ular ko`pchilikning tushunishiga moslashtirilgan holda beriladi. Unda tasvir unsurlaridan ham foydalaniladi.
Ommabop ilmiy adabiyotlarda materialning taqdimoti neytral, umumiy adabiyotga yaqin, chunki o‘quvchi faqat maxsus tanlangan faktlar, qiziqarli jihatlar, tarixiy rekonstruksiya qismlari bilan ta’minlangan. Bunday ma’lumotni taqdim etish shakli nodavlat mutaxassislar uchun ochiq bo‘lishi kerak, shuning uchun materiallarni tanlash, isbotlash va namunalar tizimi, axborot taqdim etish uslubi, mashhur ilmiy adabiyotlar bilan bog‘liq bo‘lgan til va uslublar haqiqiy ilmiy matndan biroz farq qiladi.
MONOLOGIK MATN TURLARI
Matn bir neсha gaplardan tashkil topadi. Ular o‘zaro mantiqan bog‘liq bo‘ladi. Matndagi har bir yangi fikr yangi satrdan boshlanadi, shuning uсhun abzas deb ataladi. Matndagi asosiy fikr ko‘pinсha uning xulosa qismida beriladi. Katta matnlarni kirish, asosiy qism va xulosa qismlariga bo‘lish mumkin. Nutqda katta matnlarni ixсhamlashtirish va kiсhik matnlarni kengaytirish mumkin. Matnni ixсhamlashtirish uсhun undagi qo‘shimсha ma’lumotlar olib tashlanadi.
Monolog – bir kishining og‘zaki yoki yozma nutqi. Monologning uch turi mavjud: tasviriy, hikoya, muhokama matn.
Hikoya matni – monologik matn turi bo‘lib, biror shaxsning hayoti haqida xabar beriladi. Hikoya matnidagi voqealar hayotdan olingan yoki muallif tomonidan o‘ylab topilgan bo‘lishi mumkin. Biror shaxsning tarjimai holi ham hikoya matniga kiradi.
Tarjimai hol berilgan monolog hikoya matnida quyidagilar ko‘rsatiladi:
1. Hikoya qahramoni qayerda, qachon va qanday oilada tug‘ilgan?
2. U qayerda o‘qigan?
3. Qayerlarda ishlagan?
4. Qahramon hayotidagi asosiy voqealar.
Muhokama matni monologik matn turi bo‘lib, u mantiqiy dalillardan iborat bo‘ladi. Muhokama matnining maqsadi – matnning asosiy mavzusi tezisini isbotlash yoki inkor etish, o‘z nuqtayi nazarini ifoda etish, voqea-hodisalarga o‘z munosabatini bildirish.
Muhokama matni quyidagicha tuziladi:
1. Kirish qismi monologdagi asosiy muammoni ochib berishga qaratiladi.
2. Asosiy qism tezis va dalillardan iborat bo‘lib, hajmi jihatidan eng katta qism hisoblanadi. Asosiy fikr bildirilgandan so‘ng, dalillar keltiriladi.
3. Xulosa qismi - monologning yakuni. Bu qismda mavzu bo‘yicha xulosa beriladi.
Muhokama matni tugallangan bo‘lishi uchun
asosiy tezis monolog mavzusiga mos bo‘lishi;
dalil-isbot ishonchli bo‘lishi;
matnning qismlari bir-biriga bog‘langan bo‘lishi;
xulosalar aniq berilishi kerak.
Tasviriy matn – monologik matn turi bo‘lib, narsa-hodisaning belgisi, xususiyatlarini izchil ko‘rsatib beradi.
Tasviriy matn quyidagicha tuziladi:
1. Muqaddima.
2. Asosiy qism.
3. Xulosa.
Yozma nutqda rasmiy va badiiy tasvirlash turlari mavjud.
|
| |
Ilmiy matnning umumiy tavsifi - 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar

|
8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar
|
bet | 5/9 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 26,61 Kb. | | #264071 |
Bog'liq 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va-fayllar.orgIfoda maqsadi va mazmuniga ko‘ra matn turlari
Ilmiy matnning umumiy tavsifi
Ilmiy matn - bu his qilish va baholash uchun tegishli malakaga ega bo‘lgan kishilar doirasi uchun yaratilgan tadqiqot faoliyati natijasi. Buni iloji boricha informatsion qilish uchun muallif yozma tilni, maxsus vositalarni va materiallarni taqdim etish usullarini qo‘llashi kerak. Ko‘pincha, ilmiy matn - nashr etilgan yoki chop etishga mo‘ljallangan ish. Ilmiy rejaning matnlari og‘zaki taqdimot uchun maxsus tayyorlangan materiallarni, masalan, konferentsiya yoki akademik ma’ruza hisobotini o‘z ichiga oladi. Ilmiy uslubning xarakteristik xususiyatlari - ohang, obyektiv yondashuv va axborotning tartibligi, terminologiyaning mavjudligi va olimlar o‘rtasida materiallarning mantiqiy va yetarlicha taqdim etilishi uchun qabul qilingan maxsus tillar vositasi.
Ilmiy matnlarni turlari bo‘yicha taqsimlash, birinchi navbatda, ko‘p fanlardan tasvirlangan obyektlardagi farqlar, olimlar tadqiqot faoliyatining mazmuni, potensial auditoriya istiqbollari bilan izohlanadi. Matnlarni ilmiy-texnik, ilmiy, gumanitar, ilmiy va tabiiy jihatlarga ajratadigan ilmiy adabiyotlarning asosiy xususiyatlari mavjud. Algebra, botanika, siyosatshunoslik va hokazo. Fanlarning har birida mavjud bo‘lgan alohida shaxsiy pastki yozuvlarni ajratib ko‘rsatish mumkin.
Ilmiy uslubda yaratilgan matn standartlashtirilgan yopiq tizimdir. Ilmiy uslubning asosiy xususiyatlari adabiy tilning me'yoriy talablariga muvofiqligi, standart navbatlar va ifodalardan foydalanish, "ramziy" ramzlar va formulalar tilining imkoniyatlaridan foydalanish, zikr va yozuvlardan foydalanish. Misol uchun, ... shuni ta'kidlash kerakki, tadqiqot davomida olingan ma'lumotlar quyidagi xulosalarga olib keldi ... keling, tahlilga o‘tamiz ... va hokazo.
Mavhum ohang va umumlashma ilmiy uslubning leksik xususiyatlarini hosil qiladi:
1. So‘zlarning o‘ziga xos ma’nolarda ishlatilishi, so‘zlarning mavhum ma’noda ustunligi ( hajmi, aniqligi, qarshilik, ziddiyat, turg‘unlik, so‘z shakllanishi, bibliografiya va boshqalar).
2. Kundalik hayotdagi so‘zlar ilmiy ish doirasida terminologik yoki umumiy ma’noga ega. Bu, masalan, texnik atamalar uchun qo‘llaniladi: debriyaj, lenta, quvur va boshqalar.
3. Ilmiy matndagi asosiy semantik yuk atamalar bilan to‘ldiriladi, ammo ularning ulushi har xil turdagi ishlarda bir xil emas. Tarjima shartlari muayyan tushunchalarni mujassamlashtiradi, to‘g‘ri va mantiqiy ta’rifi professional yozilgan matn ( etnogenez, genom, sinusoid ) uchun zarur shartdir.
4. Ilmiy uslublar, qisqartmalar va murakkab so‘zlar uchun xos bo‘lgan namunalar: nashriyot, GOST, Gosplan, million, ilmiy-tadqiqot instituti.
|
| |
Ishlab chiqarish hajmiga muvofiq xarajatlarni klassifikatsiya qilish

|
Ishlab chiqarish hajmiga muvofiq xarajatlarni klassifikatsiya qilish
|
bet | 16/23 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 137,95 Kb. | | #254341 |
Bog'liq 3-mavzu. Korxonaning operatsion faoliyatini tahlili operatsion f-www.hozir.orgIshlab chiqarish hajmiga muvofiq xarajatlarni klassifikatsiya qilish
Ko‘rsatkichlar
O‘tgan yil
Hisobot yili
Doimiy
O‘zgaruvchan
Doimiy
O‘zgaruv
chan
1. Material xarajatlar
4136
78581
5114
97173
2. Mehnat haqi xarajatlari
12859
115733
7684
145996
2.1. Vaqtbay ish haqi
12859
x
7684
x
2.2. Ishbay ish haqi
x
115733
x
145996
3.Ish haqidan ajratmalar
3372
30350
1953
37115
3.1. Vaqtbay ish haqidan
3372
x
1953
x
3.2. Ishbay ish haqidan
x
30350
x
37115
4. Amortizatsiya xarajatlari
8033
x
8730
x
5. Boshqa xarajatlar
22280
28736
Jami:
50680
224664
52217
280284
14-jadval
Kritik hajm (zararsizlik) darajasini aniqlanishi
Ko‘rsatkichlar
O‘tgan yil
Hisobot yili
O‘zgarishi
1. Jami ishlab chiqarish xarajatlari
275344
332501
57157
2. O‘zgaruvchan xarajatlar
224664
280284
55620
3.Doimiy xarajatlar
50680
52217
1537
4. Sotish hajmi
342763
422275
79512
5. Xarajatlarning o‘sish darajasi, %
80.33%
78.74%
-1.59%
6. O‘zgaruvchan xarajatlarning o‘sish darajasi %
65.54%
66.37%
0.83%
7. Doimiy xarajatlarning o‘sish darajasi %
14.79%
12.37%
-2.42%
8. Sotishdan foyda
38560
43306
4746
9. Sotuv rentabelligi % (q.8:q.4 x 100)
11.25%
10.26%
-0.99%
10. Qoplash jamg‘armasi (q.3+q.8)
89240
95523
57157
11. Qoplash jamg‘armasi koeffitsienti(q.10:q.4)
0.26
0.23
-0.03
12. Zararsizlik nuqtasi (q.3:q.11)
194923.08
227030.43
32107
13. Moliyaviy mustahkamlik zaxirasi % (q.4:q.12 x 100-100)
75.85%
86%
10.15%
14. Operatsion richag
0.005
Xulosa: korxonada moliyaviy mustahkamlik zaxirasi hisobot yilida 86 foizni tashkil etgan, o‘tgan yilda ushbu daraja 75.85 foizga teng bo‘lgan. Bundan ijobiy o‘zgarishlar kuzatilganligini izohlash mumkin.
Nazariy jihatdan aytish mumkinki‚ hisobot yilida sotish hajmini 227030.43 ming so‘mgacha kamaytirishi, o‘tgan yil bo‘yicha esa 194923.08 ming so‘mgacha kamaytirishi mumkin‚ ushbu chegaraviylikda korxona zararsiz ishlashi mumkin. YA’ni doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar summasini qoplashga teng sotuv hajmiga erishiladi.
Agar korxona foyda hajmini 1 foizga o‘stirishi lozim bo‘lsa uning uchun sotish hajmini 0.005 foizga o‘stirishi talab etiladi.
Mahsulot ishlab chiqarishning kritik hajm darajasini aniqlash va uni tahlil etish, iqtisodiy harakatda va biznesda muhim masala hisoblanadi. Ushbu ko‘rsatkich orqali kompaniya va firmalar mahsulot ishlab chiqarishning foydalilik darajasini belgilab oladilar. Mahsulot ishlab chiqarishning kritik hajm darajasini belgilash, uning hisob-kitoblari keng doirada olimlar tomonidan o‘rganilgan. SHu sababli uni aniqlashning turli ifodalari tavsiya etilgan.
Mahsulot ishlab chiqarishni kritik hajm darajasini hisoblashning quyidagi bog‘lanishli ifodasini berib o‘tish mumkin.
|
| |
Izoh mazmunli matnlar - 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar

|
8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va ilmiy-ommabor matnlar
|
bet | 3/9 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 26,61 Kb. | | #264071 |
Bog'liq 8-mavzu. Matn va uning turlari. Mikromatn va makromatn. Ilmiy va-fayllar.org3. Izoh mazmunli matnlar. Bunday matnda aytilayotgan fikrning ishonarliligini ta’kidlash uchun turli dalil va izohlar keltiriladi. Asoslash, isbotlash, o‘zini oqlashga urinish yoki himoya maqsadida har хil vajlarni keltirish argumentli matn tipining o‘ziga хos jihatlaridan hisoblanadi. Fikr bilan keltirilgan dalil o‘rtasida mantiqiy bog‘liqlikning bo‘lishi muhim sanaladi. Bunday matnda chunki, zero, lekin, aslida, shuning uchun, to‘g‘risini (ochig‘ini, rostini) aytganda, eshitishimga qaraganda, bilishimcha, taхminimcha kabi birliklar qo‘llanilganligini ko‘ramiz. Kitobхonni yoki tinglovchini ishontirish asosiy maqsad bo‘lganligi uchun shunga mos ritorik uslub tanlanadi. Badiiy tasvir vositalaridan foydalaniladi. Gaplar o‘zaro zich bog‘langan va ta’kid ohangi sezilib turadigan matn tipi hisoblanadi.
4. Didaktik matnlar. Kimgadir pand-nasihat qilish, uni turli hayotiy voqealar vositasida tarbiyalash yoki aytilganlardan хulosa chiqarishga o‘rgatish istagi asosida tuzilgan matn eksplikativ yoki didaktik matn deyiladi. Maqsadga erishish uchun maqol, matal, aforizm, turli hayotiy voqealar, rivoyatlar, masallardan namuna sifatida foydalaniladi. Ularning matn ichiga singdirilish tarzi turlicha bo‘ladi. Muallif bunday didaktik birliklarni matnga to‘g‘ridan to‘g‘ri olib kiradi va uning qaysi janrga taalluqli ekanligini aytib o‘tadi. Didaktemalar matn tashqarisida avvaldan tayyor holda mavjud bo‘ladi. Muallif yoki qahramon nutqida quyidagi ifoda shakllari ishlatiladi: shunday maqol bor, mashoyihlar demishlarki, ulug‘lar(eskilar)da shunday gap bor, derlarkim, shunday rivoyat (o‘git, voqea, masal) eshitganman va hokazo.
5. Хabar mazmunli matnlar. Biror voqea-hodisa haqida хabar berish maqsadida tuzilgan yoki havola qilingan matn informativ matn hisoblanadi. Badiiy matnda informativlik o‘ziga хos tarzda bo‘ladi. Oddiy хabardan farq qiladi. Estetik maqsad yuklangan bo‘ladi. Narrativ, deskriptiv, argumentli, didaktik kabi matn tiplari tarkibida keladi. Masalan, Abdulla Qodiriy «O‘tkan kunlar» romani yakunida shunday bir хabarni keltiradi: “Keyingi Marg‘ilon borishimda yaqin o‘rtoqlardan Yodgorbek to‘g‘risini surishtirib bildim: Yodgorbek ushbu asrning o‘n to‘qqiz va yigirmanchi ochliq yillari miyonasida vafot qilib, undan ikki o‘g‘ul qolibdir. O‘g‘ullaridan bittasi bu kunda Marg‘ilonning mas’ul ishchilaridan bo‘lib, ikkinchisi Farg‘ona bosmachilari orasida ekan. Bu kunda nomu nishonsiz, o‘luk-tirigi ma’lum emas, deydilar.” Bu ham хabar mazmunli matn hisoblanadi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar: 1

Foydalanilgan adabiyotlar: 1
Download
72,83 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
16.05.2024
Hajmi
72,83 Kb.
#238555
Download
72,83 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Foydalanilgan adabiyotlar: 1
Download
72,83 Kb.
Matnni ko'rish
Yk=(S/P)*Yk+U - 3-mavzu. Korxonaning operatsion faoliyatini tahlili operatsion faoliyat tahlilining maqsadi, vazifalari...

|
3-mavzu. Korxonaning operatsion faoliyatini tahlili operatsion faoliyat tahlilining maqsadi, vazifalari va axborot manbalari
|
bet | 17/23 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 137,95 Kb. | | #254341 |
Bog'liq 3-mavzu. Korxonaning operatsion faoliyatini tahlili operatsion f-www.hozir.org
Bunda:
Yk-kritik hajm darajasidagi mahsulot hajmi;
U-jami o‘zgaruvchan xarajatlar;
S-mahsulot birligida o‘zgaruvchan xarajat;
P-mahsulot birligini bahosi.
SHuningdek, Kritik hajm darajasida mahsulot ishlab chiqarishni quyidagi ifodalar orqali aniqlash ham mumkin.
Qk=U/(P-S)
Qk= O‘x+Dx+o yoki
Qk= M* S +Dx+o
Belgilar izohi:
Qk-kritik hajm darajasidagi mahsulotni miqdoriy birligi;
O‘x-o‘zgaruvchan xarajat;
Dx-doimiy xarajat;
o-nol miqdordagi foyda;
M-mahsulot birligi;
R-mahsulot birligiga o‘zgaruvchan xarajat.
C+S+o=O‘zgaruvchan xarajatlar+O‘zgarmas xarajatlar+ foyda. Bunda foyda miqdori nolga teng deb olinadi. YA’ni; ishlab chiqarish va savdo aylanmasidan olingan daromad to‘liq, barcha xarajatlarni qoplagan holda foydaga ega bo‘linmaydi.
15-jadval
t/r
|
Ko‘rsatkichlar
|
Ishlab chiqarish hajmi, 500 dona
|
jami
|
Mahsulot birligiga
|
1
|
Sotishdan sof tushum
|
375000
|
750
|
2
|
O‘zgaruvchan xarajatlar
|
250000
|
500
|
3
|
Marjinal foyda
|
125000
|
250
|
4
|
Doimiy xarajatlar
|
80000
|
|
5
|
Sotishdan yalpi foyda
|
45000
|
|
Zararsizlik nuqtasi, hajmini aniqlash uchun quyidagi bog‘lanishdan foydalaniladi:
750x=500x+80000+0;
250x = 80000;
x = 320
Bunda: x — zararsizlik hajmi;
750 * x = 750 * 320 = 240 000 mln so‘m
Zararsizlik nuqtasi (Q β) = Doimiy xarajatlar (TFC) / Marjinal foyda normasi (TSM β)
Marjinal foyda usulida kritik hajm darajasini aniqlash:
375 000 mln so‘m — 250 000 mln so‘m = 125 000 mln so‘m
Marjinal foyda koeffitsienti:
125 000 mln so‘m / 375 000 mln so‘m = 0,33.
Kritik hajm darajasining qiymat ifodasini aniqlash:
80 000 mln so‘m / 0,33 = 240 000 mln so‘m
Kritik hajm darajasining miqdor ifodasi:
240 000 mln so‘m / 750 ming so‘m = 320 sht.
Omilli tahlil. Kritik hajm darajasidagi mahsulot hajmiga ta’sir etuvchi birliklar qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:
- mahsulot birligi bahosini o‘zgarishi;
- bir birlikka o‘zgaruvchan xarajatlarni o‘zgarishi:
- doimiy xarajatlarni o‘zgarishi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-mavzu. Korxonaning operatsion faoliyatini tahlili operatsion faoliyat tahlilining maqsadi, vazifalari va axborot manbalari
|
Tavsiya etiladigan etiladigan adabiyotlar

Tavsiya etiladigan etiladigan adabiyotlar
1. O`zbekiston Respublikasining “Xususiy korxonalar to`g`risida”gi Qonuni. Qonun va qarorlar. T., “O`zbekiston”, 2004., №3
2. I.A. Karimov. O`zbekiston XXI asr bo`sag`asida: xavfsizlikka taqdid, taraqqiyot shartlari va kafolatlari. T., “O`zbekiston”, 1997.
3. Maqsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi qamda moliyaviy natijalarni shaklantirish tartibi tug`risadagi Nizom. -T.: 1999, 5 fevral’.
4. Maxmudov e.X. Korxona iqtisodiyoti: O`quv.qo`ll. –T.: O`zbekiston yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg`armasi nashriyoti, 2004.
5. Osnovno`e pokazateli urovnya razvitiya malogo i srednego predprinimatel’stva v respublike Uzbekistan za 2002 god. Statisticheskiy sbornik .-T.; TDIU , 2003. –52 s. 6. V. G. Gruzinov. ekonomika predpriyatiya Uchebnik 2-e izd. M.: «YUniti Dana» 2003.
http://fayllar.org
|
Foyda, tushum va aktiv hajmining o‘sishidagi muvofiqlik

|
Foyda, tushum va aktiv hajmining o‘sishidagi muvofiqlik
|
bet | 13/23 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 137,95 Kb. | | #254341 |
Bog'liq 3-mavzu. Korxonaning operatsion faoliyatini tahlili operatsion f-www.hozir.orgFoyda, tushum va aktiv hajmining o‘sishidagi muvofiqlik
Foydaning o‘sishi
|
Tushumning o‘sishi
|
Aktivning o‘sishi
|
%
|
F1/F0*100
|
ST1/ST0*100
|
A1/A2*100
|
100
|
|
|
|
|
O‘sishning muvofiqligi
|
F1/F0*100>ST1/ST0*100>A1/A2*100>100 yoki
|
100
|
Realizatsiya hajmi, ishlab chiqarish xarajatlari va foyda ko‘rsatkichlari uzviy bog‘liqlikga ega. Realizatsiya hajmi orqali yalpi daromad, yalpi tushum ko‘rsatkichiga ega bo‘linadi. Uning ishlab chiqarish xarajatlari bilan taqqoslash asosida foyda, natija ko‘rsatkichiga chiqiladi. Buni matematik ifodada quyidagicha tasvirlash mumkin.
F(D)=MSST-SMICHT(TSOQ)
|
(3.1)
|
Bunda:
F(D)-foyda (daromad);
MSST-mahsulot sotishdan sof tushum;
SMICHT (TSOQ)-mahsulotni ishlab chiqarish tannarxi (sotib olingan tovarlar qiymati).
Buxgalteriya hisobida mahsulot chiqishi, xarajat va natija aloqadorligini quyidagi bog‘lanishda hisobga olish tartibi ham belgilanadi.
Sotish hajmi - Xarajatlar=Natija
Natijaviy ko‘rsatkich demakki, sotish hajmiga yoki tovaroborot ko‘rsatkichiga hamda, ishlab chiqarish xarajatlari yoki tovarlarni sotib olish qiymatiga bog‘liq deb qaraladi. Uning birlik ifodasini esa quyidagicha tasvirlash mumkin:
|
| |
Kichik maktab yoshidagi bolalar muloqoti

Bolalar maktab yoshiga yetganda ularning bir-birlariga nisbatan munosabatlari yangicha mazmun kasb etadi. Bola ilgari ota-onasi, guruhdagi tengdoshlari, tarbiyachi bilan muloqotda bo'lgan boisa, endi maktab o'qituvchisi, sinf rahbari bilan muloqotda bo'ladi. Bolalarda bu davrda mas'uliyat hissi shakllanadi.
Bolalar nutqining o'sishida ularning maktabda o'qishi katta rol o'ynaydi. Bola maktabgacha yoshda o'ylamasdan gapiradi, maktabda esa u gaplashayotgan til o'qitiladigan va o'rganiladigan ilm bo'lib qoladi. Grammatikani o'qib o'rganish jarayonida bola nutqining fonetik jihati to'g'ri bo'lib boradi, nutqning sintaksis
tuzilishi takomillashadi. Maktabda o'qitilayotgan hamma fanlarni o'rganish jarayonida o'quvchi nutqining lug'ati boyiydi, so'zlarning mazmuni uning uchun chuqurlashadi va kengayadi. Bolalarning yozma nutqni egallashlari ular nutqining o'sishida muhim bosqich bo'ladi. Bola o'z fikrlarini yozma nutqda bayon qilishga harakat qiladi. O'quvchi o'qituvchining topshirig'iga binoan yozma ishlar bajarayotganda o'zining shu ishiga o'z fikrining qanday til bilan bayon qilinganiga qarab baho berilishini oldindan bilib turadi. O'quvchi maktabda berilgan topshiriqni tayyorlash vaqtida shu topshiriqni o'zigao'zi gapirib berishni mashq qilib turishi nutqining o'sishiga katta ta'sir qiladi. Bolalar nutqining o'sishida o'qituvchining nutqi katta rol o'ynaydi, chunki uning nutqi o'quvchilar uchun namuna hisoblanadi. Shuning uchun o'qituvchi o'z nutqini takomillashtirish ustida ishlashi kerak. Maktabda bolalar uchun eng avvalo faol ishlatiladigan so'zlarning miqdori oshadi. Yozma nutqni, o'qish va yozishni o'zlashtirish o'quvchi hayotida hosil qilingan malaka hisoblanadi. Kichik maktab yoshidagi bolalar tovushlarni bir-biriga qo'shish orqali so'z tuzish malakasini egallab olgach, ba'zida main mazmunini noto'g'ri tushunadilar. Unga o'quvchilarning so'z boyligining kamligi yoki asosiy fikrni ajrata bilmasligi sabab bo'ladi. Shu munosabat bilan o'qituvchi oldida bolalarda lug'at boyligini oshirish va ularni o'qigan narsalari yuzasidan mustaqil reja tuzishga barvaqtroq o'rgatish vazifasi turadi. Yozuv darslarida bola harf va so'zlarni yozishda katta qiyinchilikka duch keladi. Dastlab bola butun e'tiborini yozish texnikasiga va o'tirish qoidasiga rioya qilishga qaratadi. Avval bolaning yozma nutqi uning og'zaki nutqi orqali belgilanadi, ya'ni u so'zni qanday talaffuz etsa shunday yozadi. Bu davrda bola bilan ovoz chiqarib aytish bo'yicha muntazam mashqlar o'tkazish uning imlo qoidalarini muvaffaqiyatli o'zlashtirishida katta ahamiyatga ega. Yozma nutqda imo-ishora, ohangdan foydalanilmaydi. Shu bois bolalarning yozma nutqlari ularning og'zaki nutqiga qaraganda ancha bo'sh bo'ladi. Bolalar nutqi kattalar nutqi ta'sirida o'sadi. Shuning uchun pedagoglar bolalarga kichik maktab yoshidan boshlab og'zaki va yozma nutqni o'stirish bilan birga nutq madaniyatini ham o'rgatib borishlari zarur.
|
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar

|
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
|
bet | 4/36 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 185,38 Kb. | | #143546 |
Bog'liq Psixologiyasining psixologiyaning boshqa tartnoqlari-fayllar.org
1.Muloqot deganda nimani tushunasiz? 2.Muloqot vositalariga nimalar kiradi?
3.Muloqot muammosi bilan qaysi olimlar ko'proq shug'ullanganlar? 4.Muloqotchanlikni qanday tarbiyalash mumkin?
Psixologik testlar
Muloqot muammosi bilan qaysi o'zbek olimlari shug'ullangan?
a) M.G. Davletshin; b) E.G'oziyev;
d) V. Karimova; e) Z. Nishonova.
Muloqot sirlari haqida qaysi olimning kitobi nashr qilingan?
a) E. G'oziyev; b) V. Karimova;
d) Kan — Kalik; e) D. Kamegi.
ko'z, tananing harakatlanishi (har 3—5 soniyada ko'zlar pirpirashi). Bolalik holatiga xos qiziquvchanlik va berilib ketish ham katta odam holatidagi inson yuzida aks etishi mumkin. Katta kishi holatidagi inson ko'pincha quyidagi so'zlardan foydalanadi: «nima uchun?», «kim?», «qanday qilib?», «qachon?»,
«balki», «menimcha», «mening tushunishimcha» (masalan: «niening fikrimcha, yoshlar kattalarni hurmat qilishlari kerak, shart»).
E. Bern fikricha, shaxsning yetukligi insonda katta odam EGO holatining qanchalik shakllanganligiga bog'liq bo'ladi. Transakt tahlilga ko'ra, muloqot davomida ishtirokchilar har bir EGO holatga muvofiq keluvchi nuqtyai nazarda turib kontaktga kirishadilar. Ayrim transaksiyalar ijobiy munosabat shakllanishiga, ba'zilari nizoga olib keladi. Transaksiyalar quyidagi turlarga bo'linadi: parallel transaksiyalar — stimul transaksiya va javob transaksiya kesishmaydi (masalan,
«katta odam» holatida turib «bolalik» holatiga murojaat qilish, «bolalik» holatida turib «kattalik»ka javob qaytarish); kesishuvchi transaksiya — stimul transaksiya va javob transaksiya kesishadi (masalan, «katta odam» holatining «katta odam» holatiga murojaat qilishi, «ota-onalik»ning «bolalik»ka javob qaytarishi); yashirin transaksiya — bevosita kuzatilayotgan xulq-atvor bilan bog'liq bo'lmagan
transaksiyadir. Sirti «yaltiroq» bo'lgan jismoniy belgilar, so'zlar ostiga juda salbiy mazmun yashiringanda shunday transaksiya ro'y beradi. Ushbu transaksiyalar ikkidan ortiq EGO holat munosabatga kirishishi natijasida ro'y beradi.
Muloqot pozitiv (ijobiy) tugallanishi uchun transaksiyalar parallel bo'lishi kerak.
Kesishuvchi transaksiya nizo va ziddiyatga olib keladi.
Parallel transaksiyaga misol: «oyijon, bu mening qo'limdan kelmaydi», «sen endi katta bola bo'lib qolding, albatta qo'lingdan keladi».
Kesishuvchi transaksiyaga misol: «Sardor, narsalaringni joy-joyiga qo'yib qo'ysang-chi», «siz menga xo'jayin emassiz, bu yerda menga faqat onam buyruq bera oladi».
Bolalik holati bolalik davrida paydo bo'ladi va rivojlanadi. Kattalarga taqlid qilish natijasida ota-onalik holati shakllanadi. Kattalik holati esa uzoq yillar davomida hayotiy tajriba orttirish bilan qaror topib boradi.
|
| |
ILOVA
Amaliy topshiriqlar

|
ILOVA
Amaliy topshiriqlar
|
bet | 3/3 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 54,5 Kb. | | #134562 |
Bog'liq 2-amaliy ish 1-topshiriqILOVA
Amaliy topshiriqlar.
AMD Ryzen 9 5950X vs Intel Core i9-11900K protsessorlarini taqqoslang
AMD Ryzen 7 5800X vs Intel Core i7-11700K protsessorlarini taqqoslang
intel core i9-10900k vs amd ryzen 7 5800x protsessorlarini taqqoslang
Intel Core i9-10900K vs amd ryzen 9 5900x protsessorlarini taqqoslang
Ryzen 7 5700G vs Intel Core i9-9900KS protsessorlarini taqqoslang
Intel Core i7-9700K vs AMD Ryzen 9 3950X protsessorlarini taqqoslang
AMD Ryzen 7 3800XT vs Intel Core i9-9980XE protsessorlarini taqqoslang
AMD Ryzen 7 3800X vs Intel Core i9-7960X protsessorlarini taqqoslang
AMD Ryzen 5 3600X vs Intel Core i5-9600K protsessorlarini taqqoslang
Intel® Xeon® E-2388G Processor vs Intel® Xeon® W-11555MLE Processor protsessorlarini taqqoslang
Intel® Xeon® W-11865MRE Processor vs Intel® Xeon® D-1653N Processor protsessorlarini taqqoslang
Intel® Xeon® D-1622 Processor vs Intel® Xeon® W-3365 Processor protsessorlarini taqqoslang
Intel Xeon Gold 6100 vs Intel Xeon platinium 81xx protsessorlarini taqqoslang
|
| |
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar

Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
1.Muloqotning necha xil shakllari mavjud? 2.Verbal ta'sir deganda nimani tushunasiz? 3.Paralingvistik ta'sir nima?
4.Muloqotchanlik sifatlarini qanday shakllantirish mumkin? 5.Ijtimoiy-psixologik treningning maqsadi nima?
6.Ziddiyatlar qanday vujudga keladi? 7.Nizolar qanday bartaraf etiladi?
8.Shaxsiy ziddiyatlarning manbayi nimada? 9.Tinglashning psixoterapevtik xususiyati nimada?
10. Norefleksiv va refleksiv tinglashning bir-biridan farqini ayting.
Mavzu yuzasidan test savollari
Boshqalarni tinglashga necha foiz vaqt ajratamiz? a) 45%; b) 50%; d) 40%; e) 60%.
Muloqot samaradorligi nimaga bog'liq?
a)gaplashayotgan kishilarning bir-biriga qanchalik mos ekanligiga; b)suhbatdoshlarning yoshlari mos ekanligiga;
d) suhbatdoshlarning xarakteriga; e) so'zlarning ta'sirchanligiga. 3.Nizolar qachon yo'qoladi? a) hal qilingandan so'ng;
http://fayllar.org
|
Nazariy ma’lumotlar Markaziy protsessor va uning vazifasi

|
Nazariy ma’lumotlar Markaziy protsessor va uning vazifasi
|
bet | 1/5 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 150,29 Kb. | | #137589 |
Bog'liq 2.1-amaliy ish tayyori
2-Amaliy ish. 1-topshiriq.
Protsessorlar va ularning ishlash prinsipi. Intel va AMD zamonaviy mikroprotsessorlarini muhum jihatlari va farqlari bilan tanishish.
Nazariy ma’lumotlar
Markaziy protsessor va uning vazifasi
CPU - bu kompyuterning miyasi. Ma'lumotlarni qayta ishlashning barcha turlari va kompyuterning barcha muhim funktsiyalari markaziy protsessor tomonidan amalga oshiriladi. U kiritish va chiqarish qurilmalarining bir-biri bilan aloqa qilishiga va tegishli operatsiyalarini bajarishiga yordam beradi. Shuningdek, u kiritilgan ma’lumotlarni, ishlov berish orasidagi oraliq natijalarni va ko'rsatmalarni saqlaydi.
Endi CPU 3 ta asosiy blokdan iborat bo'lib, ular:
Xotira yoki saqlash qurilamasi (registr)
Boshqarish qurilamasi
ALU (Arifmetik mantiqiy qurilma)
Bozordagi kompyuter protsessorlarining brendlari
CPU funktsiyasi har bir kompyuterda ishlov berishni amalga oshiradigan vosita sifatida juda muhim bo'lgan kompyuter apparatlaridan biri. Protsessorlarning ko'p turlari mavjud va har bir kompyuter uskunasi ishlab chiqaruvchisi o'z CPU mahsulotlarini chiqaradi, ularning har biri o'ziga xos xususiyatlarga ega.
Umuman olganda, har bir kompyuterda ma'lum bir protsessor mahsulotiga muvofiq yotqizish sozlangan ma'lum bir rozetkaga o'rnatilgan protsessor turi mavjud. Kompyuterning asosiy komponentlari bo'lgan protsessor qismlarini boshqa turdagi CPU komponentlari yordamida almashtirish mumkin, ammo rozetkaning yaroqliligini hali ham sozlash kerak, chunki protsessorning ishlash tizimi kompyuterning ishlash tezligiga ta'sir qiladi.
Intel protsessorlari: Intel protsessori AMD protsessorlarining eng kuchli raqibi bo'lgan eng mashhur CPU mahsulotlaridan biridir. Intel korporatsiyasi 1968 yilda tashkil topgan ko'p millatli kompaniyadir.
Intel korporatsiyasining rivojlanish va ishlab chiqarish markazi AQShda joylashgan. Bundan tashqari, Intel korporatsiyasi mikroprotsessor dizayniga ega ishlab chiqaruvchi sifatida tanilgan. Quyida bozorda sotiladigan Intel kompyuter protsessorlari mahsulotlarining turlari keltirilgan:
Intel Core 2 Quad2006
Intel Quad Core Xeon2006
Intel Core i7 800, i5 dan Xeon 34002009
|
| |
AMD (ilg'or mikro protsessor)

|
AMD (ilg'or mikro protsessor)
|
bet | 2/3 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 54,5 Kb. | | #134562 |
Bog'liq 2-amaliy ish 1-topshiriqAMD (ilg'or mikro protsessor): Umuman olganda, rivojlangan mikro protsessor AMD nomi bilan mashhur. Uning foydalanuvchilari soni hali ham Intel foydalanuvchilari ostida bo'lsa-da, AMD protsessorlarini ishlab chiqarish yanada yaxshi mahsulotni yaratishda davom etmoqda. AMD kompyuter protsessorlari mahsulotlarini ishlab chiqarish bo'yicha Intel korporatsiyasidan keyin ikkinchi yirik transmilliy kompaniya hisoblanadi.AMD ning ishlab chiqarish va ishlab chiqarish markazi Kaliforniya shtatining Sunnyvale shahrida joylashgan. Bundan tashqari, AMD X86 arxitekturasini qabul qiluvchi mikroprotsessorlarning global yetkazib beruvchisi hisoblanadi. AMD mahsulotlarining tasnifi quyidagicha:
Serverlar uchun AMD Opteronni taqdim etadi.
Ish stoli kompyuterlari uchun AMD AMD FX va APU A seriyasini taqdim etadi.
Planshet va kompyuterlar uchun AMD APU Z seriyasini taqdim etadi.
Quyida bozordagi so'nggi AMD protsessorli mahsulotlari keltirilgan:
AMD Phenom II X6 1055T with spec 2.8 GHz, 6x 512,6 KB
AMD Phenom II X6 1075T with spec 3 GHz, 6x 512,6 KB
AMD Phenom II X6 1090T BK with spec 3.2 GHz, 6x 512,6 KB
AMD Phenom II X6 1100T BK with spec 3.3 GHz, 6x 512,6 KB
Amaliy qism.
Talabalar Intel va AMD firmalari tomonidan ishlab chiqarilayotgan zamonaviy mikroprotsessorlarni jadval asosida taqqoslaydi va muhum jihatlarni qayd etadi. Mikroprotsessorlar ro‘yxati Amaliy topshiriqlar ilova qismi asosida taqdim etilgan .
Jadvalni to'ldiring!
|
| |
III. Yakuniy qism - Sinf rahbarining asosiy vazifalari

|
Sinf rahbarining asosiy vazifalari
|
bet | 42/55 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 12,48 Mb. | | #274567 |
Bog'liq 2-sinf sinf soati ish reja va konspekti 2024 — 1-CHORAKIII. Yakuniy qism:
Dars yakunida o‘quvchilar bilan birgalikda olgan bilimlarni umumlashtirilib, savollar bilan mustahkamlanadi.
O‘quvchilar rag‘batlantiriladi.
Maktab MMIBDO‘_________ ___________________________ sana______ ________________ 20___yil
Sana: “__” ____________ 20__-yil. Sinfi: _____ Sinf rahbari: _____________________
26-mavzu: Sog‘lom tanda - sog‘ aql
I. Kirish:
Mashg‘ulotning maqsadi:O‘quvchilarni sog‘lom turmush tarsi bilan tanishtirish va qiziqtirish, o‘quvchilarning mustaqillik haqidagi tushinchalarini boyitish. O‘quvchilarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.:o‘quvchilarda fikirlash, nutq madaniyatini o‘stirish va tarbiyalash.
Kompetensiya — TK-1:doimiy ravishda o‘z-o‘zini jismoniy, ma’naviy, ruhiy, intellektual va kreativ rivojlantirish, kamolotga intilish, hayoti davomida mustaqil o‘qib-o‘rganish, kognitivlik ko‘nikmalarini va hayotiy tajribani mustaqil ravishda muntazam oshirib borish, o‘z xatti-harakatini muqobil baholash va mustaqil qaror qabul qila olish ko‘nikmalarini egallashadi;
TK-2: jamiyatda bo‘layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etish va ularda faol ishtirok etish hissini oshiradi
Kun shiori: Milliy o‘yinlarimiz bizni chiniqtiradi
Mashg‘ulot turi: yangi bilim beruvchi, bilimlarni mustahkamlovchi, amaliy, nazariy, aralash, noan’aviy, ananaviy.
Mashg‘ulot uslubi: tushuntirish, suhbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, muammoli topshiriq, ko‘rgazmali va boshqalar.
Mashg‘ulot metodi: guruhlarda ishlash, “kim epchil-u, kim chaqqon”, “ko‘rsam tezroq o‘rganaman”, “muammo va yechim” shu kabi metodlar.
Mashg‘ulot jihozi: mavzuga oid rasm, ko‘rgazmalar va tarqatma materiallar, o‘quv qurollari, elekron materiallar.
Mashg‘ulotning borishi:
Tashkiliy qism: a) Salomlashish. b) Davomatni aniqlash.
|
| |
Assortiment rejasining bajarilishi tahlili (qiymat ifodasida)

Assortiment rejasining bajarilishi tahlili (qiymat ifodasida)
|
Mahsulot turlari
|
Rejada
|
Haqiqatda
|
Assortimentga qabul qilingan mahsulot hajmi
|
Assortiment bo‘yicha reja bajarilishi,
%
|
Umumiy reja bajarilishi,
%
|
1
|
A
|
12000
|
15000
|
12000
|
100
|
125
|
2
|
B
|
25000
|
30000
|
25000
|
100
|
120
|
3
|
S
|
10000
|
9000
|
9000
|
90
|
90
|
4
|
D
|
40000
|
35000
|
35000
|
87.5
|
87.5
|
5
|
Jami
|
87000
|
89000
|
71000
|
81.6
|
103
|
Korxonada mahsulot ishlab chiqarish rejasi ortig‘i bilan, ya’ni 103 foizga bajarilgan. Ammo ayrim tur mahsulotlar bo‘yicha reja bajarilishi buzilgan. Buning natijasida assortiment rejasi bor yo‘g‘i 81.6 foizga bajarilgan. Bunga “S” va “D” mahsulotlar turi bo‘yicha rejada belgilangan ko‘rsatkichlarning bajarilmasligi sabab bo‘lgan. Ahamiyatli jihati shundaki, assortiment bo‘yicha reja bajarilishida ayrim tur mahsulotlar bo‘yicha rejaning ortig‘i bilan bajarilishi boshqa tur mahsulotlar bo‘yicha reja topshiriqlarini bajarilmasligini qoplamaydi.
Mahsulot turlari bo‘yicha rejaning bajarilishi har xil darajada bo‘lishi strukturani o‘zgarishidan dalolat beradi. Struktura bo‘yicha mahsulot ishlab chiqarish rejasining bajarilishi uchun haqiqiy ishlab chiqarilgan mahsulotning barcha xillari rejalashtirilgan mahsulot tarkibi va tuzilishiga teng kelishi kerak. Ishlab chiqarilgan mahsulot strukturasining o‘zgarishi firmaning barcha iqtisodiy ko‘rsatkichlariga ta’sir etadi. Mahsulot ishlab chiqarish tarkibida qimmatbaho mahsulot turlari ulushini ortishi tufayli mahsulot qiymat shaklida ortadi va buning aksicha bo‘lsa, qiymat shaklida mahsulot kamayadi. Xuddi shunday yuqori rentabellikka ega bo‘lgan mahsulot turlarini ortishi, rentabelligi past turlarini pasayishi tufayli umumiy foyda miqdori ortadi.
Mahsulot assortimentini ishlab chiqarish maromiyligi bilan kompleks o‘rganish operatsion faoliyatga to‘liq baho berishga, o‘zgarishlarni makon va zamonda aniq tasniflash imkonini beradi. SHu sababli, assortiment rejaining bajarilishi bilan bir qatorda ularni ishlab chiqarishng maromiyligiga ham baho beriladi.
Ayrim korxonalar yillik, kvartal, oylik rejalarini ortig‘i bilan bajarishi, ammo, ishlab chiqarishni bir maromda tashkil eta olmaslik natijasida erishilgan samara va natijaviylik ko‘zda tutilgan yoki rejalashtirilgan yutuqni ta’minlay olmaydi. SHu bilan birga mahsulot ishlab chiqarishdagi maromiylikni buzilishi shartnoma majburiyatlarini barbod bo‘lishiga, uning oqibatida jarimalar to‘lanilishiga, moliyaviy ahvolning qiyinlashishiga ham olib keladi.
22-jadval
Mahsulot ishlab chiqarish maromiyligining tahlili
(ming so‘mda)
|
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi

|
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi
|
bet | 41/55 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 12,48 Mb. | | #274567 |
Bog'liq 2-sinf sinf soati ish reja va konspekti 2024 — 1-CHORAKIjtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi — jamiyatda bo‘layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etish va ularda faol ishtirok etish, o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini bilish, unga rioya qilish, mehnat va fuqarolik munosabatlarida muomala va huquqiy madaniyatga ega bo‘lish layoqatlarini shakllantirish.
Milliy va umummadaniy kompetensiya — vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo‘lish, badiiy va san’at asarlarini tushunish, orasta kiyinish, madaniy qoidalarga va sog‘lom turmush tarziga amal qilish layoqatlarini shakllantirish.
Mashg‘ulot turi: yangi bilim beruvchi, bilimlarni mustahkamlovchi, amaliy, nazariy, aralash, noan’aviy, ananaviy.
Mashg‘ulot uslubi: tushuntirish, suhbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, muammoli topshiriq, ko‘rgazmali va boshqalar.
Mashg‘ulot metodi: guruhlarda ishlash, “kim epchil-u, kim chaqqon”, “ko‘rsam tezroq o‘rganaman”, “muammo va yechim” shu kabi metodlar.
Mashg‘ulot jihozi: mavzuga oid rasm, ko‘rgazmalar va tarqatma materiallar, o‘quv qurollari, elekron materiallar.
Mashg‘ulotning borishi:
Tashkiliy qism: a) Salomlashish. b) Davomatni aniqlash.
Uyga vazifani so‘rash: a) Savol – javob o‘tkazish. b) Topshiriqlarni tekshirish.
II. Asosiy qism:
Qadimda bolalar erta tongdan tepaliklarga chiqib, boychehcaklar terib kelib, momolariga berishgan. Momolari esa , omonliq- somonliq , deb uni ko‘zlariga surtishgan . Bolalar esa, quvona –quvona “Boychechak” qo‘shig‘ini kuylashgan.Navroz kunlaridagi shodiyonalik, tabiatda yuz beradigan uyg‘onish , go‘zal manzaralarning jonli va yorqin manzarasi xalq qo‘shiqlarida kuylangan.
Navro‘z bayramida yurtimizga qo‘shiqlar, alyorlar, yor-yorlar yarashadi.
Uloq- Navro‘zning eng qiziqarli udumlaridan hisoblangan. Chavandoz yigitlarimiz albatta uloq chopganlar. Uloqda g‘olib bo‘lganlar o‘zlarining o‘ljalarini muhtojlarga bo‘lib berganlar va xalqning olqishiga sazovor bo‘lganlar.
Navro‘z marosimlari - “Sust xotin”, “Choy momo” yomg‘irning mo‘l bo‘lishiga ,dalada hosil to‘lib – toshishiga qaratilgan.
Sust xotin, suzma xotin. Yomg‘ir yog‘dir, mo‘l bo‘lsin,
Ko‘lankasi maydon xotin. Yer-u jahon ko‘l bolsin…
Deya qo‘shiq kuylab har bir xonadonga kirib chiqqanlar Navro‘z taomlari- halim, sumalak, ko‘katlardan tayyorlangan somsa, chuchvara va varaqilar xalqimiz dasturxonini bezab kelgan.
Qariyalar va bemorlarni yo‘qlash, ularga e’tibor, mehr ko‘rsatish, xalqparvar kishilarning doimiy vazifasiga aylangan. Yurtboshimiz tomonidan tashkil etilgan “Milliy bog‘” bu kun o‘zgacha tarovatga ega bo‘ladi. Yurtimizda faoliyat ko‘rsatayotgan chet ellik fuqarolar, mehmonlar Navro‘z tantanalarini zo‘r qiziqish bilan kuzatadilar va biz bilan birga nishonlaydilar.
|
| |
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali
Download
1,18 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
14.09.2024
Hajmi
1,18 Mb.
#271085
Download
1,18 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali
Download
1,18 Mb.
Matnni ko'rish
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
8-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.05.2022
65
for (i = low; i <= high; i++)
{a[i] = temp[i-low];}
}
void MergeSort(int *a, int low, int high)
{int mid;
if (low < high)
{mid=(low+high)/2;
MergeSort(a, low, mid);
MergeSort(a, mid+1, high);
Merge(a, low, high, mid);} }
Tanishadigan yana bir saralash algoritmi bu Tez saralash usuli (7-rasm quick
sort)dir.
Eng tezkor tartiblash algoritmlaridan biri hisoblanadi. Birlashtirish usuli kabi,
u bo'lish va egallash asosida ishlaydi.
[6]
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Raxmonova M.R.O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
8-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.05.2022
63
Swap ( Arr[I], Arr[min_index] ); }}
Uchinchi algoritm bu Yig’ish usuli (heap sort). Algoritm ma'lumotlarni ikkilik
daraxt (ikkilik to'p) shaklida tuzadi. Elementlarni joylashtirishning ikkita varianti
mavjud - max-heap (ota-onaning qiymati bolalarning qiymatlaridan katta) va min-
heap (ota-onaning qiymati bolalarning qiymatlaridan kamroq). Eng katta yoki eng
kichik element (turiga qarab) daraxtning ildiziga joylashtiriladi (4-rasm). U
to'plamning oxirgi elementi bilan almashtiriladi va massivning oxiriga joylashtiriladi.
Uyum hajmi 1 ga kamayadi, shundan so'ng u qayta tiklanadi. Uyum hajmi 1 dan katta
bo'lsa, tsikl takrorlanadi.
[3]
4-rasm. Yig’ish usuli (heap sort)
Yig’ish usuli dasturlash tilida quyidagicha yozish mumkin:
heapify(array)
Root = array[0]
Largest = largest( array[0] , array [2 * 0 + 1]. array[2 * 0 + 2])
if(Root != Largest)
Swap(Root, Largest)
Keyingi saralash algoritmi bu Kiritish usulidir (5-rasm insertion sort).
Kiritish
algoritmi - bu oddiy tartiblash algoritmi bo'lib, u karta o'yinidagi kartalarini saralash
usuliga o'xshab ishlaydi. Massiv deyarli tartiblangan va tartiblanmagan qismlarga
bo'lingan. Saralanmagan qismdan qiymatlar tanlanadi va tartiblangan qismning to'g'ri
joyiga joylashtiriladi.
[2]
5-rasm. Kiritish usuli (insertion sort)
Kiritish
usulining
algoritmi
quyidagicha:
InsertionSort (Arr, N) // Arr is an array of size N.
{For ( I:= 2 to N ) // N elements => (N-1) pass
{insert_at = I; // Find suitable position insert_at, for Arr[I]
item = Arr[I]; J=I-1;
While ( J ? 1 && item < Arr[J] )
|
| |
-rasm. ASCII bo’yicha saralash - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Raxmonova M.R.1-rasm. ASCII bo’yicha saralash.
O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
8-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.05.2022
62
Dasturlashda turli xil saralash algoritmlar mavjud. Masalani turi mazmuniga
qarab turib saralash algoritmlarning biri qo’llaniladi. Keling eng ko’p qo’llaniladigan
saralash algoritmlarini ko'rib chiqamiz.
Eng ko’p qo’llaniladigan saralash algoritmlaridan biri bu Pufakchali (bubble sort)
saralash algoritmidir. Pufakchali saralash algoritmi har bir o'tishda qo'shni
elementlarni qayta-qayta taqqoslaydi va almashtiradi (agar kerak bo'lsa) (2-
rasm). Bubble Sortning
i
-o'tish joyida (o'sish tartibida) oxirgi
(i-1)
ta
elementlar
allaqachon tartiblangan bo’ladi va
i
-eng katta element
(N-i)
-pozitsiyaga joylashadi.
[2]
2-rasm. Pufakchali saralash algoritmi.
Pufakchali saralash algoritmi dastur listingi:
BubbleSort (Arr, N) // Arr n o’lchamli massiv
{For ( I:= 1 to (N-1) )
{For ( J:= 1 to (N-I) )
{If ( Arr [J] > Arr[J+1] ) Swap( Arr[j], Arr[J+1] );}}}
Keyingi saralash algoritmi bu Tanlash usuli (selection sort). Tanlash usuli - eng
kichik elementni tanlaydi va
i
-pog'onaga joylashtiradi (3-rasm). Ushbu algoritm
massivni ikki qismga ajratadi: tartiblangan (chap) va tartiblanmagan (o'ng) pastki
qator. U tartiblanmagan pastki qatordan eng kichik elementni tanlaydi va shu pastki
qatorning birinchi holatiga (oʻsish tartibida) joylashtiradi. Keyingi eng kichik
elementni qayta-qayta tanlaydi.
[2]
3-rasm. Tanlash usuli (selection sort)
Tanlash usuli dasturlash tilida quyidagicha yozish mumkin:
SelectionSort (Arr, N)
{For ( I:= 1 to (N-1) ) {
min_index = I;
For ( J:= I+1 to N )
{If ( Arr [J] < Arr[min_index] )
min_index = J;}
If (min_Index != I)
|
| |
-rasm. 
Tez saralash usuli - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

7-rasm. Tez saralash usuli. Bu algoritmini ham dastur listingi beriladi va u quyidagi ko’rinishda bo’ladi.
quickSort(arr[], low, high)
{if (low < high)
{pi = partition(arr, low, high);
quickSort(arr, low, pi - 1); // pi dan oldin
quickSort(arr, pi + 1, high); // pi dan keyin
}}
Mana 6 turdagi saralash algoritmlari bilan tanishib chiqdik. Saralash algoritmlarining samaradorligini baholashda ikki mezon bo’yicha fazo va
vaqt murakkabligi hisoblanadi.
[1]
Fazoviy murakkablik – bu algoritmni bajarish uchun foydalaniladigan xotira
hajmi bilan ifodalanadi. Fazoviy murakkablik yordamchi xotira va kirish xotirasini o'z
ichiga oladi.
Yordamchi xotira - kirish ma'lumotlariga qo'shimcha ravishda algoritm
egallagan qo'shimcha joy. Algoritmlarning fazoviy murakkabligini hisoblashda
hisobga olinadi.
[1]
Vaqtning murakkabligi – bu kirish ma'lumotlarini hisobga olgan holda algoritm
vazifani bajarishga sarflagan vaqtni bildiradi. Uni quyidagi belgilar yordamida
ifodalash mumkin:
Omega belgisi (
ꭥ
)
Katta "O" belgisi (O)
O‘ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR
VA 8-
SON
ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI 20.05.2022
66
Teta belgisi (
Θ
)
Quyidagi 1-Jadvalda yuqorida keltirilgan algoritmlarning murakkabliklari
taxminiy ko'rsatilgan.
[1]
1-Jadval Saralash algoritmi Eng yomon holatda ishlash vaqti O'rtacha ish vaqti Eng yaxshi holatda ish vaqti
Fazoviy 
murakkablik - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 8- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Raxmonova M.R.Fazoviy
murakkablik
Pufakchali
tartiblash
n
2
n
2
n
bitta
Tanlash usuli
n
2
n
2
n
2
bitta
Tez tartiblash
n
2
n
n
n
Yig’ish usuli
n
n
n
bitta
Kiritish usuli
n
2
n
2
n
bitta
Birlashtirish
usuli
n
n
n
n
Xulosa qilib aytish mumkinki, har bir saralash algoritmi o'ziga xos vaqt va makon
murakkabligiga ega. Vazifalarga qarab, taqdim etilgan algoritmlarning biridan
foydalanish mumkin. Lekin mening sub'ektiv fikrimcha, tez tartiblash eng yaxshi
algoritmdir. U asosiy tayanch elementni tanlash imkonini beradi va massivni 3 qismga
ajratadi: kichik, teng va tayanchdan katta.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI:
1.
https://proglib.io/p/sravnenie-6-algoritmov-sortirovki-puzyrkom-vyborom-
kuchey-vstavkami-sliyaniem-i-bystraya-2022-02-08
2.
https://www.geeksforgeeks.org/comparison-among-bubble-sort-selection-
sort-and-insertion-sort/
3.
https://www.geeksforgeeks.org/heap-
sort/#:~:text=Heap%20sort%20is%20a%20comparison,process%20for%20th
e%20remaining%20elements
4.
https://www.geeksforgeeks.org/insertion-sort/
5.
https://www.geeksforgeeks.org/merge-sort/
6.
https://www.geeksforgeeks.org/quick-sort/
|
| |