ERITMANING pH QIYMATINI ANIQLASH - Reja: I. Kirish bufer sistemalar haqida ma’lumot II. Asosiy qism

ERITMANING pH QIYMATINI ANIQLASH
.PH nima va u nimani anglatadi? pH suvli eritmaning vodorod ionining kontsentratsiyasining logaritmik o'lchovidir : pH = -log [H + ] log 10 taglik logaritma va [H + ] litrda mollarda vodorod ionining kontsentratsiyasi pH 7 ning quyi pH qiymati kislotali va 7 dan katta pH qiymati asosiy bo'lgan suvli eritmaning kislotali yoki asosli ekanligini tasvirlaydi. 7-pH qiymati neytral hisoblanadi (masalan, toza suv). Odatda, juda kuchli kislotalar salbiy pHga ega bo'lishiga qaramay, pH qiymatlari 0 dan 14 gacha , juda kuchli asoslar pH 14 dan yuqori bo'lishi mumkin."PH" atamasi birinchi marta Daniya biokimyosi Soren Piter Lauritz Sorensen tomonidan 1909 yilda tavsiflangan. PH - "V'' vodorodning kuchi uchun qisqartirilgan, bu erda "p" nemis so'z uchun kuch, potenz va H vodorod uchun element belgisi. .Nima uchun pH o'lchovlari muhim.Suvdagi kimyoviy reaktsiyalar eritmaning kislotali yoki ishqoriy ta'siridan ta'sniflanadi. Bu nafaqat kimyo laboratoriyasida, balki sanoat, pazandalik va tibbiyotda ham muhimdir. pH inson hujayralarida va qonda ehtiyotkorlik bilan boshqariladi. Qonning normal pH qiymati 7,35 dan 7,45 gacha. Bir pH birligining o'ndan biriga ko'ra o'zgarish o'limga olib kelishi mumkin. Tuproqning pH qiymati o'simliklar o'sishi va o'sishi uchun muhimdir. Tabiiy va texnogen ifloslantiruvchi moddalardan kelib chiqqan kislotali yomg'ir tuproq va suvning kislotaliligini o'zgartirib, tirik organizmlarga va boshqa jarayonlarga katta ta'sir ko'rsatadi.Kundalik hayotda ko'p reaktsiyalar pH dan ta'sirlanganligi uchun uni qanday hisoblash va o'lchashni bilish foydalidir.PH o'lchovi qanday o'lchanadi . PH o'lchashning bir nechta usullari mavjud.
Masalan: Eng keng tarqalgan metod pH metridir, bu pH sezgir elektrod (odatda shisha ishlab chiqarilgan) va mos yozuvlar elektrodini o'z ichiga oladi.Kislota-tayanch ko'rsatkichlari turli pH qiymatlariga javoban rangi o'zgartiradi. Lakmus qog'oz va pH qog'ozi tez, nisbatan noto'g'ri o'lchov uchun ishlatiladi. Bu ko'rsatkichlar bilan ishlov berilgan qog'ozli chiziqlar.Namunaning pH qiymatini o'lchash uchun rang o'lchash vositasidan foydalanish mumkin. Agar shisha misol bilan to'ldirilgan bo'lsa va reagent pHga bog'liq bo'lgan rang o'zgarishini hosil qilish uchun qo'shiladi. Rang pH qiymatini aniqlash uchun grafikka yoki standartga nisbatan taqqoslanadi.Haddan tashqari pH o'lchashdagi muammolar
Laboratoriya sharoitlarida juda kislotali va asosiy echimlar topilishi mumkin. Tog'-kon sanoati - odatdagidek kislotali suvli eritmalar ishlab chiqaradigan vaziyatning yana bir misolidir. Shaffof elektrotlar ishlatilganda, Nernst qonuni ushbu sharoitda aniq bo'lmaganligi sababli, 2,5 va undan yuqori pH qiymatlarini 10,5 atrofida o'lchash uchun maxsus metodlarni qo'llash kerak. Ioni kuchlanish o'zgarishi elektrod potensialinita'sir qiladi. Maxsus elektrodlar ishlatilishi mumkin, aks holda pH o'lchovlarini eslab qolish muhim, oddiy echimlardagi kabi aniq bo'ladi.
pH eritmadagi gidroksoniy ionlarining (H3O+) molyar konsentratsiyasi manfiy logarifmi (10 asosda) p[H] ga yaqindir, biroq teng emas; past pH gidroksoniy ionlari konsentratsiya yuqoriligini, baland pH esa past konsentratsiya pastligini bildiradi. Bu manfiy logarifm oʻnlik nuqtadan keyingi xonalar soniga mos keladi, masalan, 0.1 molyar HCl pHi 1 atrofida, 0.0001 molar HCl pHi esa 4 ga yaqin boʻlishi kerak (chunki 0.1 va 0.0001 larning 10 asosli logarifmlari mos ravishda -1 va -4 ga teng). Sof (ionsizlashgan) suv neytral boʻlib, juda kuchsiz kislota yoki asos, deb qaralishi mumkin, zero uning pHi 25 °C da 7, yoki 0.0000001 M H+ dir.[2] pH chegarasi yoʻq, u 0 dan past yoki 14 dan baland boʻla oladi,[3] biroq suvli eritmada u suvning kislotaligi va asosligi bilan cheklanadi. Suvli eritma pHi baland boʻlishi uchun unda siyrak vodorod ionlarini bogʻlab oluvchi asos eritilishi lozim. Suvdagi vodorod ionlari solvatatsiyani hisobga olish uchun oddiygina H+ yoki gidroksoniy (H3O+) yoki yuqoriroq turlar (msl., H3O+) deb yozilish mumkin, biroq bularning bari bir xil maʼnoni bildiradi. Yer sirtidagi aksariyat chuchuk suv havzalari karbonat angidrid erishi tufayli ozgina kislotalidir;[4] va ularning pHi 7 dan past.
pHning p[H]dan farqi faollik faktoridadir. Bu vodorod ionlarining eritmaning boshqa komponentlari bilan aloqa qilish tendensiyasini bildiradi, qaysiki boshqa hodisalar bilan birgalikda pH metr ishlatishda elektr potensialga taʼsir etadi. Natijada pH eritmaning ionli kuchliligi tufayli oʻzgaradi: masalan, 0.05 M PH eritmasi qoʻshilgan kaliy xlorid (bu tuz na kislotali, na asosli ekanligiga qaramay) tufayli pH 0.5 birlikka oʻzgarishi mumkin.
Vodorod ioni faollik koeffitsientini oʻlchash uchun termodinamik jihatdan oson metod mavjud emas,
shuning uchun bu koʻrsatkich nazariy hisoblashga asoslanadi. Shuning uchun pH shkalasi amaliyotda pHlari xalqaro kelishuv bilan aniqlangan standart eritmalar majmuiga bogʻlab qoʻyilgan. Asosiy pH standart qiymatlari Bates-Guggenheim konvensiyasidan (talaffuzi: Beyts-Guggenhaym) foydalanib, vodorod gaz elektrodi yordamida aniqlangan.
Kimyoda pH (talaffuzi: pe-hash; ingl. potential Hydrogen - "potensial vodorod") suvli eritmaning kislota yoki asosligi oʻlchovidir. Sof suv neytraldir, uning pHi 25 °C haroratda 7.0 ga yaqin. pHi 7 dan kichik eritmalar kislotali, 7 dan katta eritmalar esa asoslidir. pH oʻlchovlar tibbiyot, biologiya, kimyo, agronomiya, okeanshunoslik, tabiatshunoslik, muhandislik va boshqa sohalarda juda muhimdir.
|