Maktabgacha ta’lim tashkilotida o‘yin faoliyatning etakchi turi sifatida

4.6.Maktabgacha ta’lim tashkilotida o‘yin faoliyatning etakchi turi sifatida
Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra (K. Groos, V SHtern, F. Bontendayk, J. Piaje, E.Erikson, L. Vыgotskiy, D.B. Elьkonin i dr.), o‘yin kichik bolalar hayotining muhim qismi bo‘lib, o‘yin bilan rivojlanish uzviy bog‘liq jarayonlardir. Ekspertlarning fikricha, «O‘yin bolalarga bilim doirasi va harakat ko‘nikmalarini rivojlantirish, ularni qurshab odamlar dunyosi va undagi o‘zining o‘rnini anglash uchun zarur» (Frost i YAkob, 1995g.). O‘yin jarayonida bolalar hamkorlik qilishga o‘rganadi, qoidalar bilan tanishadi va yangilarini ishlab chiqadi, o‘ziga va boshqalarga baho berishi ko‘nikmalarini rivojlanadi, shaxsiy, jismoniy, intellektual va ijtimoiy muammolarni hal etadi.
«Ilm yo‘li»variativ dasturi kuzatish va izlanish, tajriba o‘tkazish va loyihaviy faoliyat kabi muhim turlarlarning ahamiyatini inkor etmagan holda, faoliyatning etakchi turi – o‘yinga pedagoglarning diqqat-e’tiborini jalb etadi. Aynan o‘yin jarayonida ma’lum darajada faoliyatning mazkur turlarining barchasida albatta ishtirok etadi.
4.7.Inklyuziv ta’lim tamoyillari
Inklyuziv ta’lim – ta’lim-tarbiyaning mutlaqo yangi tizimi. Bu hol pedagog tomonidan ta’lim jarayoninini tashkil etishda har bir bolaning fiziologik va ruhiy rivojlanishi, ayniqsa, o‘ziga xos bolalarning individual xususiyatlarini e’tiborga olinishini anglatadi
«Ilm yo‘li» variativ dasturi mualliflarining nazarida, maktabgacha ta’lim tashkiloti ta’lim-tarbiya vazifasini amalga oshirish bilan birgalikda, bola hayotiy faoliyatining asosiy sohasi hamdir. SHu munosabat bilan, mazkur dasturda aynan pedagog har bir bolaning ichki imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish huquqini ta’minlashi lozim degan g‘oyani ilgari suradi.
Bu jarayonda bolalarning zaif toifasiga alohida e’tibor talab etiladi. Jamoada bolalar bir-biri bilan o‘zaro aloqa bog‘lashga, jinsi, irqi, millati, madaniyati, tili, e’tiqodi, yoshi, alohida talab-ehtiyojlari, oilaning tuzilishi va uning ijtimoiy-iqtisodiy holatidan qat’i nazar, boshqa kishilar bilan do‘stona munosabatlar o‘rnatishga o‘rganadi.
«Ilm yo‘li» variativ dasturi inklyuziv ta’limning quyidagi tamoyillariga tayanadi:
Insonning qadr-qimmati uning qobiliyati va erishgan yutuqlari bilan belgilanmaydi;
Har bir inson his etish va fikr yuritishga qodir;
Har bir inson muloqot yuritishga va uning fikrlari e’tirof etilishiga haqlidir;
Barcha kishilar bir-biriga ehtiyoj sezadi;
CHinakam ta’lim muayyan o‘zaro munosabatlar doirasidagina amalga oshirilishi mumkin;
Barcha insonlar qo‘llab-quvvatlashga va tengdoshlar bilan do‘st bo‘lishga ehtiyoj sezadi;
Ta’lim olayotganlar uchun ijobiy yutuqlarga erishish qo‘lidan kelmaydigan ishdan ko‘ra, uddalay oladigan ishda ko‘proq namoyon bo‘ladi;
Rang-baranglik inson hayotini boyitadi;
Bir-birimizdan farq qilishimiz va har birimiz individual shaxs ekanimizni tan olish;
Rivojlantiruvchi dasturlarning individuallashuvini ta’minlash, ya’ni dasturlarni har bir bolaning birgalikdagi faoliyat doirasidagi talab-ehtiyojlari hamda maktabgacha ta’lim tashkiloti va majburiy bir yillik maktabga tayyorlov guruhlarning umumiy maqsadlarini e’tiborga olgan holda tuzish;
Ta’lim-tarbiya jarayonida bolalarning o‘qishini, ularning rivojlanishi va maktabgacha ta’lim tashkiloti hayotida faol ishtirokini qo‘llab-quvvatlash borasida qimmatli uslubiy tajriba to‘plash;
Barcha bolalar bir xil taqdirlanishi lozim;
YOsh xususiyatlariga mos bo‘lgan umumiy o‘quv rejasidan foydalana olish imkoniyatini yaratadigan ta’limning differensiyallashgan strategiyalariga tayanish;
Maktabgacha ta’lim tashkiloti va qisqa muddatli guruhlarni bolaning talab-ehtiyojlariga uzluksiz moslashuvini ta’minlash;
bolalarni bir yillik majburiy maktabga tayyorlash bo‘yicha guruhlar va maktabgacha ta’lim tashkilotining bolaning talab-ehtiyojlariga doimiy moslashtirilishini ta’minlash.
Inklyuziv ta’lim prinsipialь jihatdan yangicha tizim bo‘lib sanaladi. Bu shuni anglatadiki, bunda pedagoglarga ta’lim jarayonini tuzib chiqishda alohida olingan bolaning, ayniqsa, notipik rivojlanishga ega bolalarning fiziologiyasi va psixikasi rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘ladigan individual o‘ziga xosliklarini hisobga olishlari kerak bo‘ladi
|