nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-13- Mavzu - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar

Vaqt:80 min
|
O‘quvchilar soni:30
|
O’quv mashg’ulotining shakl va turi
|
Nazariy-amaliy
|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
1.Yurish qismining nosozliklari.
2.Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari.
|
O’quvmashg’ulotiningmaqsadi:O’quvchilardaYurish qismining nosozliklari, ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari haqidayangiilmiynazariybilimlarniyetkazishvabutushunchalarhaqidato’latasavvurhosilqilishqobiliyatinishakllantirish.
|
O‘qitishnatijasi:
|
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagog vazifalari:
O’qituvchi:
- Yurish qismining nosozliklari haqida tushuncha berish;
- Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari. haqida tushunchalarni izohlash;
Mexanizm qismlarini tuzilishi ta’riflarini keltirish;
|
O’quv faoliyatining natijalari:
O’quvchi:
- Yurish qismining nosozliklarihaqida asosiy tushunchalarini aytib beradilar;
- Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari. haqida tushunchalarni izohlaydilar;
Mexanizm qismlarini tuzilishi ta’riflaydilar;
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, BBB, tushuntirish.
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy,Jamoaviy.
|
O‘qitish vositalari
|
Darslik, ko’rgazmalar, tarqatmalar, plakatlar.
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus ko’rgazmali qurollar bilan jixozlangan o‘quv xonasi.
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi. Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
|
Mashg‘ulotni yakunlash - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 45/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Mashg‘ulotni yakunlash.
3.1. Mavzu bo‘yicha yakun qiladi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga O‘quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.2.Uyga vazifa berish.(7- ilova)
3.3..Ushbu mavzuning kelgusi kasbiy faoliyatidagi ahamiyatini belgilaydi.
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni rag’batlantiradi.
|
Savol beradilar. Eshitadi, aniqlashtiradi.
Topshiriqni yozib oladi.
|
I
Mavzu: Yurish qismining tashxislash nosozliklari, ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari.
Reja:
1.Yurish qismining nosozliklari.
2.Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari.
lova-№1
Ilova-№2
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalar
Ko’ndalang turg’unlik,Gaz taqsimlash mexanizmi,Avtomobil ,4taktli dvigatel, agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel ,silindr, porshen,tushunchalari
Ilova-№3
Baxolash mezonlari
Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
t/r
|
Mazmuni
|
Ballar
|
1
|
Mavzu to’liq ,asosiy fikr va tushunchalar to’la qonli o’zlashtirilishiga erishilsa
|
5
|
2
|
Mavzu asosan,asosiy fikr va tushunchalar qisman o’zlashtirilishiga erishilsa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa
|
3
|
Ilova-№4
Tezkor savollar.
Osmalarning vazifasi va turlari qaysilar?
Mustaqil va nomustaqil osmalarning tuzilishini aytib bering.
Ilova-№5
B/B/B Jadvali
|
| |
Tashkiliyy boshlanish - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 49/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Tashkiliyy boshlanish.
1.1. O‘quvchilar bilan salomlashadi.
1.2.O‘quvchilarni va xonani mashg‘ulotga tayyorligini tekshiradi.
1.3. Yo‘qlama qiladi.
O‘quv faniga olib kirish.
1.4.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi, maqsad, reja va o’quv faoliyat natijalarini aytadi.(Ilova-№1)
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni ro’yhxatini aytadi. (Ilova №2).
1.3.Baholash mezonlari tushuntirib o’tiladi (Ilova -№3)
|
Eshitadi, zarur axborotlarni yozib oladilar.
Yozib oladilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
|
2-bosqich.
Asosiy qismi
(60 min.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
2.1. O’quvchilare’tiborinijalbetishvabilimdarajalarinianiqlashuchuntezkorsavol-javobo’tkazadi. (ilova-4)
2.2.O’quvchilar bilimini faollashtirish maqsadida “BBB” metodidan foydalaniladi. ( Ilova №5)
Yangi o‘quv materialiga kirish.
2.3. O’quvchilarga yangi mavzuni bayon etish,mavziga oid tayanch iboralar bilan tanishtiradi.( Ilova №6)
Mavzuni mustahkamlash
2.4. Berilgan bilimlarni mustahkamlash uchun qo’shimcha topshiriq beradi.
2.5.Nazorat savollari beriladi.
|
Oldingi ta-yanch bilimlarga suyangan holda o’ylaydi, javob beradi.
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar.
Qoida va ta’riflar mazmunini muhokama qiladilar.
Savollar berib, ta’rif va qoidalarni yozib oladilar. Bajaradilar
Javob beradilar.
|
3-босқич.
Yakuniy qismi
(10 min.)
|
|
|
| |
-rasm. TICO avtomobilining orqa osmasi

1-rasm. TICO avtomobilining orqa osmasi
1-g‘ildirak; 2-orqa ko‘prik; 3-amortizator; 4-amortizator porsheni; 5, 6 – klapanlar;
7-shtok; 8-rama; 9-richag (pishang); 10-prujina;
MATIZ avtomobilining mustaqil orqa osmasining chizmasi 2-rasmda ko‘rsatilgan.
2-rasm. MATIZ avtomobilining mustaqil orqa osmasi:
1-amortizator; 2-prujina; 3-tormoz barabani; 4-teleskopik ustun.
TICO avtomobilining orqa osmasini tasviriy chizmasi 4-rasmda berilgan.
4-rasm. TICO avtomobilining orqa osmasi.
1-spiralsimon prujina; 2-amortizator; 3-ko‘ndalang shtanga; 4-turtki so‘ndirgich;
5-biriktirish richagi;
Gidropnevmatik osmalarda gidromexanik ressora va egiluvchi elastik elementlar qo‘llaniladi. 5-rasmda uning ko‘rinishi berilgan.
5-rasm. Gidromexanik ressora va egiluvchi elastik.
1-gidropnevmatik ressor; 2-cheklash sterjeni; 3-ko‘ndalang turg‘unlik stabilizatori;
4-richag; 5-kuzov holatini ta’minlovchi rostlagich; 6-rostlagich richagi; 7-ram.
Gidropnevmatik osmaning tasviriy chizmasi 6-rasmda ko‘rsatilgan.
6-rasm. Gidropnevmatik osmaning chizmasi
1-bak; 2-nasos; 3-bosim akkumulatori; 4-rostlagich (regulator); 5-pnevmiatik qism;
6-porshen; 7-menbrana; 8-suyuqlik klapani.
TICO avtomobilining orqa osmasiga kelsak, nomustaqil, gidroteskopik amortizatorli, silindrsimon prujinaga ega bo‘lib, bitta ko‘ndalang va ikkita bo‘ylama richagdan tashkil topgan. Bo‘ylama richaglar 2 kuzovga rezinametall sharnirlar 3 yordamida birikadi.
Ikki tarafga ishlaydigan amortizatorlar pastda ko‘ndalang richag kronshteyniga, yuqorida esa boltlar orqali kuzovga mahkamlanadi. Ғildirakni yuqoriga xarakatlanishi rezina bufer 8 bilan, pastga esa amortizator ichidagi bufer orqali cheklanadi. TICO avtomobilining orqa osmasi 7-rasmda ko‘rsatilgan.
|
-rasm. TICO avtomobilining orqa osmasi

Vaqt:80 min
|
O‘quvchilar soni:30
|
O’quv mashg’ulotining shakl va turi
|
Nazariy-amaliy
|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
1.Yurish qismining nosozliklari.
2.Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari.
3.Yurish qismlari
|
O’quvmashg’ulotiningmaqsadi:O’quvchilardaYurish qismining nosozliklari, ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari haqidayangiilmiynazariybilimlarniyetkazishvabutushunchalarhaqidato’latasavvurhosilqilishqobiliyatinishakllantirish.
|
O‘qitishnatijasi:
|
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagog vazifalari:
O’qituvchi:
- Yurish qismining nosozliklari haqida tushuncha berish;
- Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari. haqida tushunchalarni izohlash;
Mexanizm qismlarini tuzilishi ta’riflarini keltirish;
|
O’quv faoliyatining natijalari:
O’quvchi:
- Yurish qismining nosozliklarihaqida asosiy tushunchalarini aytib beradilar;
- Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari. haqida tushunchalarni izohlaydilar;
Mexanizm qismlarini tuzilishi ta’riflaydilar;
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, BBB, tushuntirish.
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy,Jamoaviy.
|
O‘qitish vositalari
|
Darslik, ko’rgazmalar, tarqatmalar, plakatlar.
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus ko’rgazmali qurollar bilan jixozlangan o‘quv xonasi.
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi. Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
|
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
Download
0,82 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
15.05.2024
Hajmi
0,82 Mb.
#233997
Download
0,82 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
Download
0,82 Mb.
Matnni ko'rish
4-deadline. Sog‘liqni saqlashda it texnologiyalar. Sun’iy intellekt. Nanotexnologiyalar

4-deadline. Sog‘liqni saqlashda it texnologiyalar. Sun’iy intellekt. Nanotexnologiyalar
Download
130,04 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
27.12.2023
Hajmi
130,04 Kb.
#128644
Download
130,04 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
4-deadline. Sog‘liqni saqlashda it texnologiyalar. Sun’iy intellekt. Nanotexnologiyalar
Download
130,04 Kb.
Matnni ko'rish
Eng yomon holat uchun murakkablik

|
Eng yomon holat uchun murakkablik
|
bet | 4/5 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 147,06 Kb. | | #270626 |
Bog'liq Lecture 3Eng yomon holat uchun murakkablik - Algoritmlarni baholash ob’ektivligini oshirish uchun vaqt bo’yicha asimptotik murakkablik tushunchasi algoritm effektivligining asosiy o’lchovi sifatida qabul qilingan. Algoritmlar effktivligi termini ushbu o’lchovning sinonimi hisoblanib, asosan eng yomon holatda algoritmning bajarilish vaqtiga taalluqli
- Eng yomon holatni tahlil qilish juda muhim, chunki u algoritm ishining maksimal vaqtini tasavvur qilishga yordam bеradi. Eng yomon holatni tahlil qilganda algoritm eng ko’p ish bajaradigan kirish ma'lumotlarini topish zarur. Izlovchi algoritm uchun bu kabi kiruvchi ma'lumotlar – bu shunday ro’yxatki, unda izlangan kalit oxirida kеladi yoki umuman bo’lmaydi. Natijada N taqqoslash kеrak bo’ladi. Eng yomon holatning tahlili tanlangan algoritmga qarab dasturning ishlash vaqti uchun yuqori bahoni bеradi.
O’rtacha holat - O’rta holatning tahlili eng murakkab hisoblanadi, chunki u ko’pgina dеtallarni hisobga olishni talab qiladi. Tahlil asosini mavjud bo’lgan kiruvchi ma'lumotlar to’plamini bo’lib chiqish lozim bo’lgan turli guruhlarni aniqlash tashkil qiladi. Ikkinchi qadamda kiruvchi ma'lumotlar to’plami qaysi guruhga tеgishli bo’lish ehtimoli aniqlanadi. Uchinchi qadamda har bir guruhdagi ma'lumotlarga algoritmning ish vaqti hisoblanadi. Algoritmning bir guruhdagi hamma kiruvchi ma'lumotlar uchun ishlash vaqti bir xil bo’lishi kеrak .
- Ba'zi hollarda biz kiruvchi ma'lumotlarning har bir guruhga tushish ehtimolini bir Xill dеb taxmin qilamiz. Boshqacha aytganda, agar guruh 5 ta bo’lsa, birinchi guruhga tushish extimoli ikkinchi yoki boshqa guruhga tushish extimolidеk, ya'ni har bir guruhga tushish extimoli 0,2 ga tеng.
Ehtimolliklar - Biz algoritmlarni kiruvchi ma'lumotlarga ko’ra tahlil qilmoqchimiz, buning uchun esa u yoki bu kiruvchi ma'lumotlar to’plami qanchalik ko’p uchrashini baholashimiz kеrak. Shu bilan birga, biz kiruvchi ma'lumotlar u yoki bu sharoitlarga to’gri kеlish extimolligi bilan ishlashimizga to’g’ri kеladi. U yoki bu hodisaning extimolligi nol va bir oralig’idagi sondan iborat, 0 extimolligi hodisa hеch qachon sodir bo’lmasligi,1 extimoli esa bo’lishi mumkinligini bildiradi. Agar bizga turli kiruvchi qiymatlarning soni aniq 10 ga tеngligi ma'lum bo’lsa, ishonch Bilan aytishimiz mumkinki, har qanday bunday kirishning extimolligi 0 va 1 oralig’ida bo’ladi, barcha extimolliklarning yig’indisi 1 ga tеng, chunki ulardan bittasi amalga oshishi mumkin. Agar har bir kirishning amalga oshish extimolligi bir xil bo’lsa, ulardan har birining extimolligi 0.1 ga tеng bo’ladi
|
| |
Qo’shish formulalari - Algoritm va dasturlash tillari

|
Algoritm va dasturlash tillari
|
bet | 5/5 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 147,06 Kb. | | #270626 |
Bog'liq Lecture 3 - Algoritmlarni tahlil qilganda biz ba'zi kattaliklar yig’indisini qo’shishimizga to’g’ri kеladi. Aytaylik, bizda sikli algoritm bor. Agar sikl o’zgaruvchisi 5 qiymatini olsa, sikl 5 marta bajariladi, agar uning qiymati 20 ga tеng bo’lsa 20 bo’ladi. Agar sikl o’zgaruvchisi M ga tеng bo’lsa, sikl M marta bajariladi. Agar sikl o’zgaruvchisi 1 dan N gacha hamma qiymatlarga o’tsa, sikl bajarilishining jami soni 1 dan N gacha bo’lgan hamma natural sonlar yig’indisiga tеng bo’ladi. Yig’indi bеlgisining pastki qismida o’zgaruvchi yig’indining boshlang’ich qiymati, yuqori qismida esa – oxirgi qiymati turibdi. Bunday ifodalanish bizni qiziqtirgan yig’indi bilan qanday bog’liqligi tushunarli.
- Agar biror qiymat shu kabi yig’indi ko’rinishida yozilsa, natijani boshqa shu kabi ifodalar bilan solishtirish mumkin bo’lishi uchun uni soddalashtirish kеrak.
O’sish tеzliklari - Algoritm bilan bajariladigan jarayonlar sonini aniq bilish algoritmlarni tahlil qilishda muhim rol o’ynamaydi. Kiruvchi ma'lumotlarning hajmi ko’payganida bu sonning o’sish tеzligi muhimroq hisoblanadi. U algoritmning o’sish tеzligi dеb ataladi.
- Algoritm murakkabligining o’sish tеzligi muhim rol o’ynaydi va biz o’sish tеzligi formulasi kata ustunlikka ega hadi bilan aniqlanishini ko’rdik. Shuning uchun biz sеkin o’sadigan kichik hadlarga e'tibor qaratmaymiz. Barcha kichik hadlarni olib tashlab, murakkablikning o’sish tеzligi hisoblanuvchi algoritm yoki funktsiyaning tartibiga ega bo’lamiz. Algoritmlarni ular murakkabligining o’sish tеzligiga qarab guruhlarga ajratish mumkin. Biz 3 toifani kiritamiz: murakkabligi mazkur funktsiya kabi tеz o’suvchi algoritmlar, murakkabliklari o’sha tеzlikda o’suvchi algoritmlar va murakkabligi bu funktsiyadan sеkin o’suvchi algoritmlar.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Informatika va informatsion texnologiyalar, M.Aripov va boshqalar. Oliy o‘quv yurti talabalari uchun darslik. Toshkent-2019 y.
- Axborot texnologiyalari, M.Aripov va boshqalar. Oliy o‘quv yurti talabalari uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent-2019 y.
- Delphi tilida dasturlash asoslari, Sh.Nazirov. Toshkent-2018 y.
3- darsimiz tugadi
|
| |
Tashkiliyy boshlanish - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 140/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Tashkiliyy boshlanish.
1.1. O‘quvchilar bilan salomlashadi.
1.2.O‘quvchilarni va xonani mashg‘ulotga tayyorligini tekshiradi.
1.3. Yo‘qlama qiladi.
O‘quv faniga olib kirish.
1.4.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi, maqsad, reja va o’quv faoliyat natijalarini aytadi.(Ilova-№1)
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni ro’yhxatini aytadi. (Ilova №2).
1.3.Baholash mezonlari tushuntirib o’tiladi (Ilova -№3)
|
Eshitadi, zarur axborotlarni yozib oladilar.
Yozib oladilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
|
2-bosqich.
Asosiy qismi
(60 min.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
2.1. O’quvchilare’tiborinijalbetishvabilimdarajalarinianiqlashuchuntezkorsavol-javobo’tkazadi. (ilova-4)
2.2.O’quvchilar bilimini faollashtirish maqsadida “Aqliy hujum” metodidan foydalaniladi. ( Ilova №5)
Yangi o‘quv materialiga kirish.
2.3. O’quvchilarga yangi mavzuni bayon etish,mavziga oid tayanch iboralar bilan tanishtiradi.( Ilova №6)
Mavzuni mustahkamlash
2.4. Berilgan bilimlarni mustahkamlash uchun qo’shimcha topshiriq beradi.
2.5.Nazorat savollari beriladi.
|
Oldingi ta-yanch bilimlarga suyangan holda o’ylaydi, javob beradi.
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar.
Qoida va ta’riflar mazmunini muhokama qiladilar.
Savollar berib, ta’rif va qoidalarni yozib oladilar. Bajaradilar
Javob beradilar.
|
3-босқич.
Yakuniy qismi
(10 min.)
|
|
|
| |
File menyusi tarmoq topologiyasini tavsiflovchi faylni saqlash va ochish buyruqlarini o’z ichiga oladi;
 
Edit

|
File menyusi tarmoq topologiyasini tavsiflovchi faylni saqlash va ochish buyruqlarini o’z ichiga oladi;
Edit
|
bet | 10/19 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #137865 |
Bog'liq 61b198dd982d63.85766431File menyusi tarmoq topologiyasini tavsiflovchi faylni saqlash va ochish buyruqlarini o’z ichiga oladi;
Edit menyu ostisi ishchi maydondagi tasvirni tahrirlash imkonini beruvchi buyruqlarini o’z ichiga oladi;
Options menyu ostisi ishchi maydon sozlamalari uchun xizmat qiladi;
View menyu ostisi foydalanuvchi interfeysi parametrlarini sozlash buyruqlaridan iborat;
Tools menyu ostisi qurilmalarning qo’shimcha modelini yaratish imkonini beruvchi buyruqlardan iborat;
Extensions menyu ostisi yordamchi dasturlarga ruxsat berishni ta’minlash imkonini beradi;
Help menyu ostisi ma’lumotnomaga murojaat qilish, o’quv materiallarni ko’rish yoki Cisco Packet Tracer dasturining joriy versiyasini ko’rish imkonini beruvchi buyruqlardan iborat.
Menyular satri ostida yuqori uskinalar paneli joylashgan.
Yuqori uskunalar panelida joylashgan tugmalarining birinchi qatori Cisco Packet Tracer dasturi bosh menyular satrining eng ko’p qo’llaniladigan buyruqlaridan tashkil topgan yorliqlardan iborat:
New – yangi model yaratish;
Open – modelni fayldam yuklash;
Save – modelni faylga saqlash;
Print – modelni printerdan chop qilish;
Activity Wizard – modelni soddalashtirish bo’yicha ko’rsatma yaratish;
Copy – modelning belgilangan qismini buferga nusxalash;
Paste – buferdagi ma’lumotni model oynasiga qo’yish;
Undo – modelga kiritilgan oxirgi o’zgartirishni bekor qilish;
Redo – Undo yordamida bekor qilingan o’zgartirishni tiklash;
Zoom In – tasvirni kattalashtirish;
|
| |
Laboratoriya ishi №4 - M. A. Sattarov, D. Q. Bekmuratov kompyuter

|
M. A. Sattarov, D. Q. Bekmuratov kompyuter
|
bet | 12/19 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #137865 |
Bog'liq 61b198dd982d63.85766431 Laboratoriya ishi №4
Mavzu: Cisco Packet Tracer dasturi yordamida tarmoq ishini modellashtirish va tadqiq qilish.
Ishning maqsadi: Cisco Packet Tracer dasturi yordamida tarmoq ishini modellashtirish va tadqiq qilishni o’rganish. Marshrutizatorni soddalashtirilgan sozlamalarini o’rganish.
Qisqacha nazariy ma’lumot.
Faqat kommutatorlar yordamida katta kompyuter tarmoqlarini qurishdagi asosiy to’siq tarmoqqa ulangan qurilmalarning soni oshishi bilan birgalikda keng uzatishli trafik hajmining tez suratda o’sishi hisoblanadi, demak bunday tarmoqlar yagona keng uzatishli domenni o’zida aks ettiradi. Ushbu muammoni yechish
uchun tarmoqni tarmoq ostilariga bo’lish va ularni yagona tarmoqqa marshrurtizatorlar yordamida birlashtirish kerak.
Marshrutizator ko’p vazifali qurilmani o’zida nomoyon etadi, uning vazifalariga marshrutlash jadvalini shakllantirish, marshrutni aniqlash, buferlash, o’tkazilayotgan paketlarni fragmentlash va filtrlash, tarmoq interfeyslarini qo’llab- quvvatlash kiradi. Marshrutizator OSI modelining tarmoq sathidagi bog’lanishlarni ta’minlaydi.
Marshrutizatorlar bir xil yoki ma’lumot uzatish muhitlari turli xil bo’lgan kompyuter tarmoqlarini bog’lash imkonini beradi.
Laboratoriya ishini bajarish uchun uslubiy ko’rsatma
Laboratoriya ishini bajarishdagi asosiy vazifalar:
Marshrutizator parametrlarini model oynasida sozlash.
Laboratoriya ishining bajarilishi
Marshrutizator parametrlarini model oynasida sozlash.
Kompyuter tarmog’ining oddiy modelini yaratish uchun marshrutizator portlari ishining ba’zi parametrlarni sozlash talab etiladi. Ushbu holatda Cisco Packet Tracer Cisco IOS operatsion tizimi buyruqlaridan foydalanmasdan, marshrutizator modeli oynasidagi Config bo’limidan foydalanib portlarni soddalashtirilgan rejimda sozlashga o’tish imkonini beradi.
Ammo, eslatib o’tish joizki, sozlashlarning bunday usulidan faqat modellarda foydalanish mumkin, real qurilmalarda esa parametrlarni sozlash faqat Cisco IOS bilan amalga oshiriladi.
|
| |
Marshrutizatorli tarmoq modeli

|
Marshrutizatorli tarmoq modeli
|
bet | 13/19 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #137865 |
Bog'liq 61b198dd982d63.85766431 Marshrutizatorli tarmoq modeli
Misol sifatida, ketma-ket aloqa kanaliga ulangan ikki marshrutizatordan iborat tarmoqni ko’ramiz (4.1-rasm).
4.1-rasm. Ikki marshrutizator va ikki kompyuterdan iborat tarmoq.
Quyidagi harakatlarni amalga oshiring:
Cisco Packet Tracer dasturini ishga tushiring.
Tarmoqqa birlashtirish kerak bo’lgan qurilmalarni Cisco Packet Tracer dasturi ishchi sohaga joylashtiring:
Ishchi sohaga ikkita PC0 va PC1 shaxsiy kompyuterlarni joylashtiring.
Ishchi sohaga Router-PT tipidagi ikkita Router0 va Router1 marshrutizatorlarni joylashtiring.
Ishchi sohaga joylashtirilgan qurilmalarni bir biri bilan bog’lang:
PC0 ni Router0 marshrutizatorining FastEthernet0/0 portiga kross kabel bilan ulang.
PC1 ni Router1 marshrutizatorining FastEthernet0/0 portiga kross kabel bilan ulang.
Router0 marshrutizatorning FastEthernet1/0 porti va Router1 marshrutizatorning FastEthernet1/0 portini kross kabel bilan bog’lang.
PC0 kompytuternini sozlang: IP manzil 192.168.1.1, niqob 255.555.255.0, shlyuz 192.168.1.254.
PC2 kompytuternini sozlang: IP manzil 192.168.2.1, niqob 255.555.255.0, shlyuz 192.168.2.254.
Router0 marshrutizatorini sozlang:
Ishchi sohadan Router0 marshrutizatorini tanlang.
Router0 oynasidan Config bolimiga o’ting va FastEthernet0/0 tugmasini bosing.
FastEthernet0/0 interfeysi uchun port holatini On, IP-manzili
192.168.1.254, niqob 255.255.255.0 deb belgilang.
Config bolimida FastEthernet1/0 tugmasini bosing.
FastEthernet1/0 interfeysi uchun port holatini On, IP-manzili
|
| |
Topshiriqlar - M. A. Sattarov, D. Q. Bekmuratov kompyuter

|
M. A. Sattarov, D. Q. Bekmuratov kompyuter
|
bet | 18/19 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #137865 |
Bog'liq 61b198dd982d63.85766431Topshiriqlar
Cisco Packet Tracer-da ikkinchi variantdan foydalanib Wi-Fi yaratish va sozlash.
Cisco Packet Tracer-da uchinchi variantdan foydalanib Wi-Fi yaratish va sozlash.
Haqiqiy uskunada ikkita kirish nuqtasi (birinchi marta Wi-Fi foydalanish) o'rtasida ko'prikni sozlash.
Wi-Fi-kirish nuqtasini sozlash
Wi-Fi ko’prikni sozlash.
Laboratoriya ishi №6 Mavzu: ADSL modemni o’rnatish va sozlash.
Ishdan maqsad: ADSL modemni o’rnatish va uni sozlashni o’rganish.
ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line — assimmetrik raqamli abonent liniyasi) — mavjud kanal o'tkazish qobiliyati chiquvchi va kiruvchi trafik o'rtasida assimetrik ravishda taqsimlanadigan modem texnologiyasi. Ko’pchilik foydalanuvchilarda kiruvchi trafik hajmi chiquvchinikiga qaraganda ancha yuqori, demak chiquvchi trafik tezligi ancha past. Bir rangli tarmoqlar va video aloqa tarmoqlarining keng tarqalishi bunday cheklovdan foydalanishning ko’payishiga olib keldi.
ADSL texnologiyasi bo’yicha ma’lumotlarni uzatish oddiy analog telefon liniyalari orqali abonent qurilmasi – ADSL modem va foydalanuvchining telefon liniyasi ulangan ATS da joylashgan kirish multipleksori (ing. DSL Access Multiplexer, DSLAM) yordamida amalga oshiriladi, DSLAM esa ATS ning o’zaiga ulanadi. Natijada, ular orasida telefon tarmog’iga xos cheklovrasiz kanal paydo bo’ladi. DSLAM ko’p sonli DSL abonentlari liniyalarini yagona yuqori tezlikka ega bo’lgan magistral tarmoqqa multiplekslaydi.
Shuningdek ular ATM tarmoqlariga PVC (doimiy virtual kanal, ing.
Permanent Virtual Circuit) kanallari orqali ulanishlari ham mumkin.
Eslatib o’tish joizki, dail-up-modemlaridan farqli ravishda, ikkita ADSL- modem bir biri bilan bog’lana olmaydi.
ADSL standartlari
|
| |
Topshiriq variantlari - M. A. Sattarov, D. Q. Bekmuratov kompyuter

|
M. A. Sattarov, D. Q. Bekmuratov kompyuter
|
bet | 15/19 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #137865 |
Bog'liq 61b198dd982d63.85766431
Cisco Packet Tracer dasturi yordamida 5 ta L2 kommutator va 15 ta kompyuterlarni 3 ta L3 kommutator orqali 5 ta lokal tarmoqlarni bog’lang.
Cisco Packet Tracer dasturi yordamida 7 ta L2 kommutator va 36 ta kompyuterlarni 4 ta L3 kommutator orqali 7 ta lokal tarmoqlarni bog’lang.
Cisco Packet Tracer dasturi yordamida 3 ta WiFI router va 26 ta kompyuterlarni 2 ta L3 kommutator orqali 3 ta lokal tarmoqlarni bog’lang.
Cisco Packet Tracer dasturi yordamida 5 ta L2 kommutator va 30 ta kompyuterlarni 1 ta WiFi Router orqali 5 ta lokal tarmoqlarni bog’lang.
Laboratoriya ishi №5
Mavzu: Simsiz tarmoqlarni tashkil etish va uni sozlash. WiFi routerni o’rnatish va sozlash.
Ishdan maqsad: Simsiz tarmoqni tashkil etish va uni sozlashni o’rganish. Cisco Packet Tracer dasturi yordamida simsiz tarmoqni sozlashni va tarmoqning immitatsion modelini yaratishni o’rganish.
Qisqacha nazariy ma’lumot
Ushbu darsda laboratoriya IEEE 802.11 standartiga muvofiq simsiz LAN texnologiyasini o'rganamiz. IEEE standarti Elektr va elektron muhandislar instituti (Institute of Electrical and Electronic Engineers) tomonidan ishlab chiqilgan. Bu yerdan u o'z nomini oldi. Ushbu standart mahalliy cheklangan tarmoqlarini aniqlaydi; shuning uchun TCP / IP modeli sharhlar uchun so'rovlarda Ethernet tarmog'ini aniqlamaydi, lekin IEEE hujjatlarini bildiradi. Barcha ishlar Cisco Packet Tracer-da amalga oshiriladi.
Simsiz tarmoq tushunchasi
Ko'pgina foydalanuvchilar simsiz LAN xizmatlarini va qurilmalarini muntazam ravishda ishlatib turadi (Wireless LAN — WLAN). Hozirgi vaqtda noutbuklar, planshetlar, smartfonlar kabi ko'chma qurilmalardan foydalanish tendentsiyasi o'sib bormoqda. Bundan tashqari, "aqlli uy" tushunchalari faol ravishda ishlab chiqilmoqda, ularning aksariyat qurilmalari "havo orqali"
bog'lanadi. Shu munosabat bilan barcha gavjum joylarda simsiz ulanishga ehtiyoj bor edi: ish joyida, uyda, mehmonxonada, kafeda yoki kitob do'konida. WLAN tarmog'i orqali ulangan simsiz qurilmalar soni ortib borishi bilan, simsiz tarmoqlarning ommaviyligi oshdi.
Quyida Sankt-Peterburgdagi Nevskiy Prospektidagi "Kitoblar uyi" da tarmoqning soddalashtirilgan sxemasi keltirilgan.
Tashrif buyuruvchilarning noutbuklari simsiz ulanish nuqtasi (точка доступа) deb nomlangan WLAN qurilmasi bilan ishlashadi. Kirish nuqtasi kompyuter kabi mijozlar qurilmasidan ramkalar (brauzer oynasida boshqa HTML hujjatlari bilan birga ko'rsatilishi mumkin bo'lgan individual, to'liq HTML hujjatlarni) yuborish va qabul qilish uchun radiokanaldan foydalanadi. Bundan tashqari, kirish nuqtasi do'konni ta'minlovchi qurilmalar bilan bir xil Ethernetga ulangan, shuning uchun mijozlar va xodimlar uzoq veb-saytlarda ma'lumot qidirishlari mumkin.
|
| |
Dasturlash tillari va ularning turlari

|
Dasturlash tillari va ularning turlari
|
bet | 2/5 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 147,06 Kb. | | #270626 |
Bog'liq Lecture 3 - Kompyuterga bog’liq bo’lmagan tillar ham ikkita turga bo’linadi:
1.Protsеduraga mo’ljallangan tillar 2.Muammoga mo’ljallangan tillar Protsеduraga mo’ljallangan tillar - Protsеduraga mo’ljallangan tillar turli masalalarni еchish algoritmlarini tavsiflashga mo’ljallangan; shuning uchun ular ko’pincha oddiy qilib “algoritmik tillar" dеb ataladi. Ushbu tillar еchilayotgan masalalar xususiyatlarini to’la hisobga oladi va kompyuterning turiga dеyarli bog’liq emas. Bu xildagi tillar tarkibi kompyuter tiliga qaraganda tabiiy tilga, masalan, ingliz tiliga yaqinroq. Hozirgi kunda hisoblash, muhandis-tеxnik, iqtisodiy, matnli va sonli axborotlarni taxlil qilish va boshqa masalalarni еchish tillari malum.
Masalan: FORTRAN tili 1954 yili ishlab chiqilgan bo’lib, formulalar translyatori dеgan manoni anglatadi va ilmiy va muhandis - tеxnik masalalarni hisoblashlarda qo’llaniladi. - Masala еchimining algoritmi ishlab chiqilayotgan davrda asosan uch xil turdagi algoritmlardan foydalanib, murakkab ko’rinishdagi algoritmlar yaratiladi. Algoritmning asosiy turlariga chizig’li tarmoqlanadigan va takrorlanadigan ko’rinishlari kiradi. Murakkab masalalarning еchimini olish algoritmlari yuqoridagi turlarining barchasini o’z ichiga olishi mumkin. Chiziqli turdagi algoritmlarda bloklar biri kеtidan boshqasi joylashgan bo’lib, bеrilgan tartibda bajariladi. Bunday bajarilish tartibi “tabiiy tartib” dеb ham yuritiladi. Yuqorida ko’rib o’tilgan birinchi misol chiziqli turdagi algoritmga misol bo’ladi. Amalda hamma masalalarni ham chiziqli turdagi algoritmga kеltirib еchib bo’lmaydi.
Algoritm tahlili tushunchasi Algoritm tahlilini, qo’yilgan masalani ushbu algoritm bilan еchish qancha vaqt talab qilishi darajasi dеb tasavvur qilish mumkin. Har bir qaralayotgan algorimtni N o’lchovli boshlang’ich ma'lumotlar massividagi masalalarning qanchalik tеz еchilishi bilan baholaymiz. Masalan, saralash algoritmi N ta qiymatdan iborat ro’yxatni o’sish tartibida joylashtirish uchun qancha taqqoslash talab qiladi
|
| |
largest = a  if b > largest then

|
largest = a if b > largest then
|
bet | 3/5 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 147,06 Kb. | | #270626 |
Bog'liq Lecture 3largest = a largest = b end if return a if s > largest then largest = s end if if d > largest then return largest Boshlang’ich ma'lumotlarning sinflari Algoritmni tahlil qilishda kiruvchi ma'lumotlarni tanlash uning bajarilishiga ta'sir qilishi mumkin. Aytaylik, ba'zi saralash algoritmlari, agar kirish ro’yxati saralangan bo’lsa, juda tеz ishlashi mumkin, boshqa algoritmlar shunday ro’yxatda uncha yaxshi bo’lmagan natijani ko’rsatadi. Tasodifiy ro’yxatda esa natija buning tеskarisi bo’lishi mumkin. Shuning uchun biz ma'lumotlarning bir kirish ro’yxatidagi algoritmlar harakatini tahlil qilish bilan chеgaralanmaymiz. Biz algoritmni ham eng tеz, ham eng sеkin ishlashini ta'minlovchi ma'lumotlarni qidiramiz. Bundan tashqari, barcha mavjud ma'lumotlar to’plamidagi algoritmlarning o’rtacha samarasini ham baholaymiz. Xotira bo’yicha murakkablik - Biz asosan algoritmlarning vaqt bo’yicha murakkabligini muhokama qilamiz, ammo ish bajarish uchun u yoki bu algoritmga qancha xotira kеrakligi haqida ham aytish mumkin. Kompyutеr xotirasi (ham ichki, ham tashqi) hajmi chеgaralangan. Kompyutеrlar rivojlanishining dastlabki bosqichlarida bu tahlil uslubiy xaraktеrga ega edi. Barcha algoritmlar chеgaralangan xotira еtarli yoki qo’shimcha maydonni talab qiluvchi algoritmlarga bo’linadi. Ko’pincha dasturchilar xotirasiga ega va tashqi qurilmalar talab qilmaydigan sеkin ishlovchi algoritmni tanlashar edi.
- Kompyutеr xotirasiga bo’lgan talab juda katta edi, shuning uchun qaysi ma'lumotlar saqlanib qoladi
Bo’limning nomlanishidan ham ko’rinib turibdiki, algoritmlar uchun eng yaxshi holat bu qisqa vaqt ichida amalga oshiriladigan algoritmning ma'lumotlar jamlanmasi. Bunday jamlanma algoritm eng amal bajaradigan qiymatlar kombinatsiyasini ifodalaydi. Agar biz izlash algoritmini tеkshirsak, izlangan qiymat birinchi algoritm tеkshirayotgan katakka yozilgan bo’lsa ma'lumotlar to’plami eng yaxshi hisoblanadi. Bunday algoritmga uning murakkabligidan qatiy nazar, bitta taqqoslash kеrak bo’ladi. Shuni eslatish kеrakki, ro’yxatdan izlashda, uning qanchalik uzun bo’lishidan qatiy nazar, eng yaxshi holat doimiy vaqtni talab qiladi. Umuman, eng yaxshi holatda algoritmni bajarish vaqti kichik yoki doimiy bo’ladi, shuning uchun biz bunday tahlilni kam o’tkazamiz.
|
| |
WI-MAX texnologiyasi - O’rnatilgan tizimlarda wifi. Reja: Simsiz lokal tarmoq texnologiyalari Wi-Fi texnologiyasi

|
O’rnatilgan tizimlarda wifi. Reja: Simsiz lokal tarmoq texnologiyalari Wi-Fi texnologiyasi
|
bet | 2/2 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 1,23 Mb. | | #259511 |
Bog'liq 4-MUSTAQIL ISH3. WI-MAX texnologiyasi
Wi-MAX texnologiyasi har qanday, shu jumladan zich shahar imoratlari sharoitlarida ishlashga, aloqa yuqori sifati va malumotlar uzatish katta tezligini ta’minlashga imkon beradi. Wi-MAX texnologiyasidan simsiz ulanish nuqtalarini tashkil qilib, kompaniyalar bo’limlari o’rtasida tarmoqni tashkil qilib va ilgari ananaviy texnologiyalar sababli imkoni bo’lmagan boshqa masalalarni hal etib “oxirgi nuqta” keng polosali ulanishlarni yaratish uchun foydalanish mumkin.Wi-MAX texnologiyasi yuqori tezliklarda Internetga ulanishni, Wi-Fi tarmoqlariga qaraganda keng zonalarni qoplash va ishonchlilikni ta’minlashga imkon beradi.
Wi-MAX texnologiyasi -bu butun shahar hududida tashkil qilinadigan keng polosali simsiz ulanish tarmog’i, resiverdan baza stantsiyasigacha masofa esa kilometrlar bilan o’lchanadi. Wi-MAX qayd etilgan, mobil va harakatdagi ulanish senariylarini ta’minlaydi. Aloqa bilan ta’minlash masofasi-60 km, ulanish tezligi — 60 Mbit/s gacha. Wi-MAX texnologiyasi ishlash prinsiplari: Wi-MAX sistemasi ikki asosiy qismdan iborat.
- Wi-MAX baza stansiyasi
- Wi-MAX qabul qilgich
3-rasm. Wi-MAX stansiyalararo aloqa tarmog’i
XULOSA
Xulosa qilib shuni ta’kidlash kerakki, simsiz aloqa texnologiyasi rivojlanishi natijasida qimmat bo’lgan simli va sun’iy yo’ldoshli aloqa tizimlaridan kam foydalanilib, iqtisodiy jihatdan tejamkorlikka erishish mumkin. Bunday texnologiyalarni qo’llash orqali foydalanuvchi mobil va statsionar holatda, ixtiyoriy geografik muhitda ham aloqa almashinuvini va boshqa aloqa xizmatlaridan samarali foydalana oladi va vaqtdan ham, iqtisodiy jihatdan yutuqqa erishiladi. Shularni e’tiborga olib, biz ham Wi-Fi, WiMax va Wi-Bro texnologiyalarining ochilmagan qirralarini o’rganish, ularni qo’llash choralarini topish, parametrlarini optimallashtirish va yangi ko’rinishdagi tarmoq topologiyalarini loyihalashtirisholdimizga qo’yilgan dolzarb va muhim masaladir.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Qosimov S.S “Axborot texnologiyalari” texnik oliy o’quv yurtlari uchun uslubiy qo’lanma. Toshkent.: “Aloqachi” 2006
- Ключев, А.О., Ковязина Д.Р., Кустарев, П.В., Платунов, А.Е. Аппаратные и программные средства встраиваемых систем. Учебное пособие.А.О. Ключев, П.В. Кустарев, А.Е. Платунов. СПб.:СПбГУ ИТМО, 2010. 290с.
- Tammy Noergaard Embedded Systems Architeccture A Comprehensive Guide for Engineers and Programmers. Newnes 2013. 653p.
- Платунов А. Е, Постников Н. П. Высокоуровневое проектирование встраиваемых систем. – СПб.: НИУ ИТМО, ч.2, 2013. – 172 с.
- Гончаровский О.В. Проектирование встроенных управляющих систем реального времени: учеб.пособие. Пермь: Изд-во. Перм. нац. исслед.политехн. ун-та, 2013.-165с.
Foydalanilgan saytlar
- https://en.wikipedia.org/wiki/Linux_on_embedded_systems
- https://en.wikipedia.org/wiki/Embedded_system
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
D. Passey. technology enhancing: analyzing use of information and communication
technology by primary and secondary school publis with learners framework. The
curriculum journal.Vol,16,No.2,jun, pp 139.166.2006
2.
J. Voogt and H. pelrum (2005). ICT and curriculum change. An interdisciplinary
journal an humans in ICT environement; Vol,2, October 2005, 157-175.2005.
3.
M .Dilmaghani. Information technology in educational programs of the countries,
The monthly growth of
educational technology, No. 5, February,2003
4.
M.Rawat.kumar and S.H.Rawat.kumar. ICT
based learning environment; DRTC,
S. Maki. information
technology in education,To tehran: investment Gulf News.
2009.
5.
A .Kirkwood and L .Price. Learners and learning in the twenty-first century.
6.
Studies
in higher education, vol,30.NO,3.June 2005, pp.257-274.2005.
Bangalore.2006.
Kengaytirilgan o'qitish metodikasi

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
http://web-journal.ru/
19-son_1-to’plam_Aprel -2024
96
ISSN: 3030-3621
Raqamli axborot texnologiyalarining ta'limdagi eng muhim afzalliklaridan biri
bu o'quv tajribalarini shaxsiylashtirish qobiliyatidir. Adaptiv ta'lim platformalari
talabalarning kuchli va zaif tomonlarini baholash, tarkibni mos ravishda moslashtirish
va maqsadli fikr-mulohazalarni taqdim etish uchun ma'lumotlar tahlili va sun'iy
intellekt algoritmlaridan foydalanadi. Ushbu shaxsiylashtirilgan
yondashuv nafaqat
talabalarning faolligini oshiradi, balki turli xil o'quv uslublari va afzalliklariga rioya
qilish orqali o'quv natijalarini yaxshilaydi.
Hamkorlikdagi ta'lim muhitlari:
Raqamli axborot texnologiyalari jismoniy chegaralardan oshib, talabalar va
o'qituvchilar o'rtasida hamkorlik va aloqani osonlashtiradi.
Onlayn forumlar,
munozarali kengashlar va hamkorlikdagi hujjatlar talabalarga real vaqt rejimida
mazmunli muloqot qilish, fikr almashish va loyihalarda
hamkorlik qilish imkonini
beradi. Virtual sinflar va veb-konferentsiya vositalari o'zaro aloqalarni yanada
rivojlantiradi, hamjamiyat tuyg'usini yaratadi va tengdoshlarga o'rganish tajribalarini
rivojlantiradi. Bundan tashqari, raqamli hamkorlik vositalari
talabalarga guruh
loyihalarida birgalikda ishlash, tadqiqotlar o'tkazish va muammolarni birgalikda hal
qilish, ularni ish joyida va undan tashqarida hamkorlikka
tayyorlash imkoniyatini
beradi.
Resurslar va ma'lumotlarga kirish

Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
http://web-journal.ru/
19-son_1-to’plam_Aprel -2024
97
ISSN: 3030-3621
Xulosa:
Raqamli axborot texnologiyalarini ta'limda qo'llash o'qitish va o'qitish
amaliyotini o'zgartirdi, o'qituvchilarga dinamik o'quv muhitini yaratish va talabalarni
raqamli asrda muvaffaqiyatga tayyorlash imkoniyatini berdi. Kengaytirilgan o'qitish
metodikasidan shaxsiylashtirilgan o'quv
tajribalari, hamkorlikdagi o'quv muhiti va
resurslar va ma'lumotlarga kirishgacha raqamli texnologiyalar ta'lim tajribasini
boyitish uchun cheksiz imkoniyatlarni taqdim etadi. Ta'limda raqamli innovatsiyalarni
qabul
qilishni davom ettirar ekanmiz, barcha talabalar raqamli asrda muvaffaqiyat
qozonish imkoniyatiga ega bo'lishlarini ta'minlash uchun tenglik, inklyuzivlik va
texnologiyadan mas'uliyatli foydalanishga ustuvor ahamiyat berish kerak.
RADIATSIYA DOZASI QUVVATINI O`LChAYDIGAN

RADIATSIYA DOZASI QUVVATINI O`LChAYDIGAN
DP-3B ASBOBI
Radiatsiya dozasi quvvatini o`lchaydigan DP-3B asbobi harakatdagi ob'еktlar yordamida radiatsion razvеdka o`tkazilayotgan vaqtda, joylardagi gamma-nurlanishning ekspozitsion dozasi quvvatini o`lchash uchun mo`ljallangan.
DP-3B asbobi to`plamiga quyidagilar kiradi: o`lchash pulti, dеtеktirlovchi blok, biriktiruvchi kabеl moslamalari bilan, elеktr toki kabеli, dеtеktirlovchi blok va o`lchash pultini mahkamlash uchun dastak, ehtiyot qismlar va formulyar.
Asbobni ishga tayyorlash va ishga yaroqli ekanligini tеkshirib ko`rish:
1. Poddiapazonlar pyerеklyuchatеli dastasi XI holatiga qo`yiladi, bunda yoruqlik indikatsiya lampasi yonadi va elеktron sxеma qizigandan so`ng lampochka o`chadi.
2. “TЕKShIRISh” TUGMASI bosiladi, bunda mikroampyermеtr strеlkasi yuqori shkala bo`yicha 0,4-0,8 bo`limlariga kеlishi, xabar byeruvchi lampochka esa charaqlab yonishi kyerak. Poddiapazon pyerеklyuchatеli dastasi qolgan holatlarda X10, X100,500 bo`lganida, lampochkaning charaqlab yonishi va mikroampyermеtrning ko`rsatishi kamayishi kyerak. Shundan so`ng pyerеklyuchatеl dastasi X1 ga qo`yiladi va asbob ishga tayyor hisoblanadi.
Joylardagi gamma-nurlanishning ekspozitsion dozasi quvvati o`lchanayotgan vaqtda pyerеklyuchatеl dastasi holati X1, X10 va X100 da bo`lganida mikroampyermеtr shkalasining yuqori ko`rsatkichlari hisobga olinadi va poddiapazonning tеgishli koeffitsiеntiga ko`paytiriladi. Agar pyerеklyuchatеl dastasi 500 bеlgi holatiga qo`yilgan bo`lsa, unda hisoblash mikroampyermеtrning pastki shkalasiga qarab hisob qilinadi.
|
Ionlovchi nurlanishning qoldiq dozalari

Ionlovchi nurlanishning qoldiq dozalari
Nurlanish olingan-dan so'ng o'tgan vaqt, haftalarda
|
Haftalar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
10
|
1 1
|
12
|
13
|
14
|
Nurlanishning qoldiq
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dozasi, dastlabki
|
90
|
75
|
60
|
50
|
42
|
35
|
30
|
25
|
20
|
17
|
J5
|
13
|
1 1
|
10
|
nurlanishga nisbatan
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Keltirilgan 20-jadvaldan ko'rinib turibdiki, nurlanish ta'siriga uchragan odam tanasidagi qayta tiklanish jarayoni asta-sekinlik bilan amalga oshadi. Agar katta quvvatli qayta tiklanish jarayonlarini so'ndiruvchi nurlanish (350-400 rad) olinmagan bo'lsa, portlashdan keyin o'tgan bir oy mobaynida qabul qilingan umumiy nurlanishning boshlang'ich dozasiga nisbatan 50 %i kamayar ekan. Odam tanasi olgan nurlanish ta'siridan butunlay forig' bo'Iishi uchun maxsus va o`zoq muddatli davolash amallari bajarilishi shart.
Mabodo. bir marta nurlanishga duchor bo'lgan odam ikkinchi marta ham nurlanish ta'siriga uchrasa, u holda dastlabki nurlanishning qoldiq dozasini va ikkinchi galda olgan nurlanish dozasini birgalikda qo'shib, kerakli amallarni bajarish talab qilinadi.
Odamlarning zararlangan joylarda olgan taxminiy nurlanish dozasini quyidagi tenglama orqali aniqlash mumkin:
o'rtacha
D = xt,
К • „
so nish
bu yerda: R0.rlach, - dozaning o'rtacha quvvati bo'lib, Rentgen/ soatlarda ifodalanadi.
Kso.njsh - odamlarni joylashish sharoitlariga bog'liq bo'lgan
ionlovchi nurlanish dozasining so'nish koeffitsiyenti.
t - odamlar nurlanish ta'sirida bo'lgan vaqtlari.
Nurlanish dozasining o'rtacha quvvati quyidagi tenglama yordamida hisoblanadi:
Rl + Rnihoya
R. . = ,
2
bu yerda: R, - nurlanish dozasining dastlabki ish boshlash vaqtidagi
quvvati; (Rentgen/soatlarda belgilanadi)
R - nurlanish dozasi quvvatining ish tugagandan (zararlangan joydan chiqish oldida) keyingi natijasi; 2 - yo'lovchilar soni.
Dastlabki ma'lumotlar: sanitar guruhi (drujinasi) nurlanish dozasining quvvati R} (boshlang'ich) 25 Rentgen/soat bo'lgan inshootda tibbiy yordamni amalga oshirmoqda. Ish boshlangandan 1 soat o'tgach, nurlanish dozasining quvvati 18 Rentgen/soatni tashkil qildi; 2 soat o'tgandan keyin R, - nurlanish dozasining quvvati 12 Rentgen/soatga, 3 soat o'tgach esa, R, - 9 Rentgen/soatga teng bo'ldi. Zararlangan joyda xizmat vazifalarini ado etayotgan sanitar guruhining shaxsiy tarkibi 3 soat ish bajarish mobaynida qancha umumiy nurlanish dozasini qabul qilgan (K.o.n.sh) ?
Y e с h i s h: dastavval nurlanish dozasining o'rtacha quvvati R . | ha quyidagi tenglama asosida hisoblab chiqiladi: Кш^ь + *1+^ + ^ 25+18+12+9
R incha = = 16 Rentgen/soat
4 4
So'ngra sanitar guruhining odamlari 3 soat mobaynida qancha miqdorda nurlanish dozalari quvvatini qabul qilganliklari aniqlanadi. Buning uchun hisoblab chiqilgan nurlanish dozasi quvvatining o'rtacha miqdori - 16 rentgen/soat nurlanish dozasini so'nish koeffitsiyentiga taqsimlanadi:
R ., . 16x3
|
nazariy va amalii asoslari

kuzlangan maksadlar deb tushunmok. kerak. Ma’lumki, xar bir ukuv fani tegishli didaktik maksadlar
majmuasi (DMM)ni kuzda tutadi. Ta’lim jarayonnning asosiy shakli bulgan darslar x.am shu didaktik
maksaddarning ma’lum kismini amalga oshiradi. Mazkur maksadlar modulning umumiy maksadini
tashkil etadi. Dars davomida ushbu maksadni amalga oshirish ukuvchilarning
ukuv-bilish faoliyati
orkali vujudga keladi. Bir dars davomida ukuvchilarniyag ukuv-bilish faoliyati bir emas, balki bir
necha ukuv faoliyati elementlaridan tashkil topadi. Modulli dasturlardan
urin olgan xar bir ukuv
faoliyati elementi (UFE) modulnint umumiy mak.sadidan kelib chikkan xolda xususiy didaktik
maksadni kuzda tutadi. Shu tarika modulli dasturlarda xususiy didaktik maksadlar (XDM) modulning
umumiy maksadi (MUM)ni tashkil etsa, modulli dars boshka darslar bilan
birgalikda mazkur ukuv
fanidan kuzda tutilgan didaktik maksadlar majmuasi (DMM)ni amalga oshiradi.
Kichik modul — pedagogik texnologiya tarkibidagi eng kichik birlikni ifodalaydi. Amalda
bunday kichik modulni boshqa kichik modullarga ajratish mumkin emas, deb H`isoblanadi.
Rivojlantiruvchi ta’lim texnologiyasining etakchi tamoyillari

1)
ta’lim muassasasining maksadi xamda ukituvchining metodik faoliyati mazmunini
aniklashtirish;
2)
ukuv predmeti (bulim)ning maksadi, ukituvchining metodik faoliyati mazmunini
aniklashtirish;
3)
ushbu modul (ukuv unsuri)ning maksadi va uning ukuvchilar
faoliyatidagi aloxida
modulga xam, uning tashxis kilinadigan oxirgi natijalariga xam utkaziladi.
R e j al a s h t i r i s h n i n g a n ’ a n a vi y me t o d l a r i d a n ta’lim texnologiyasiga utish keng
kulamdagi ishlarni amalga oshirishni takozo kiladi. Jumladan, metodik majmualar yaratish,
ta’lim jarayonini didaktik, metodik va tashkiliy jixatdan ta’minlash nazarda tutiladi. Modul
texnologiyasini ishlab chikish tartibi kuyidagi ketma — ketlikdan
iborat boskichlarni uz
ichiga oladi (6 — shakl):
6 –shakl. Modul texnologiyasining asosiy tamoyinlari
Pedagogik texnologiyani ishlab chikishning analitik boskichida «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»
va Kadrlar tayyorlash milliy modeli, ukuv predmetlari buyicha davlat ta’lim standartlari, ularda ilgari
surilgan royalar asosida chikariladigan xulosalar, yosh avlodning barkamol shaxe etib shaklantirishga
yunaltirilgan ta’lim
mazmunini, shuningdek, tegishli mashkulotning umumiy, anik mak.sadiga erishish
uchun ta’limning tashkiliy shaklini tanlash xisobga olinadi.
Pedagogik texnologiyani amaliyotga tadbik. etishning kontseptual boskichida ta’lim kontseptsiyalari,
ta’lim tizimi boskichlarida nazarda tutilgan asosiy goyalar, umumiy xulosalar xisobga olinadi.
Modulning
tarkibiy tuzilishi umumiy urta ta’lim, akademik litsey, kasb-xunar kolleji, bakalavriyat, magistratura,
umuman, sotsiumning tarkibi sifatida ifodalanadi. Bu ayniksa, boskichli ta’lim tizimining aloxida unsurlari
uchun xarakterlidir.
Pedagogik texnologiyani amaliyotga tadbik etishning maksadli boskichida ta’lim muassasasi
(umumiy
urta maktab, akademik litsey, kasb —xunar kolleji, institut yoki universitet) ning uzok
muddatga muljallangan maksadi, ta’lim soxalari va shu blokdagi aloxida olingan ukuv predmeti
tarkibidagi anik, bir blokning ifodalanishi xisobga olinadi.
Pedagogik texnologiyani amalda kullashning mazmunli boskichida ta’lim soxalari, shuningdek, shu
blok tizimidagi ukuv predmetlari mazmunini tanlash tamoyillari va mezonlari aniklanadi. Bloklar
xamda ular tarkibidagi
aloxida unsurlarning, ya’ni, anik ukuv indentifikatsiyasi ukuv predmetlari
mazmunini tashkil etadigan yirik mavzularda aks etishi kerak.
maksadli
Jarayonli
Mazmunli
Modul
texnologiyasi
analitik
kontseptual
Pedagogik texnologiyani amalda kullashning jarayonli boskichida ukituvchining vazifalari,
shuningdek, ukuvchilarning ukuv faliyatini bajarishga yunaltirilgan ta’lim turi, ta’lim metodlari
namoyon buladi. Bu jarayonda ukituvchi va ukuvchi urtasidagi uzaro munosabatlarning demokratik
tamoyil, samarali usul, tashkiliy shakl va ta’lim vositalarining tanlanishiga aloxida urgu beriladi.
Birlamchi modul - Pedagogik texnologiyalar

shuningdek,
bitta emas, bir nechta u`zaro bo
ғ
liq fikrlarni tushuntirish jarayonini bir butun
H`olda bigga modul deb H`isoblash H`am mumkin. Shu tartibda eng kichik — birlamchi modulni
ajratishda asosiy shart shu modul tarkibida H`amma zarur elementlar, albatta, saqlanishi va ularni
istalgan boshqa vaqtda, boshqa joyda, boshqa tegishli tayyorgarlikka ega bu`lgan mutaxassislar va
u`qituvchilar tomonidan oldindan ku`zda tutilgan darajada bajarish imkoniyatini saqlashdan iborat.
Shunday tartibda belgilangan modulni eng kichik yoki birlamchi modul deb ataladi. Shunday
birlamchi modullarni zarur bu`lgan H`ollarda tartib sonlar bu`yicha belgilash uchun
„1-modul"; «2- modul» ku`rinishidagi yozuvlar bilan ajratib ku`rsatish yoki „modul"
su`zini yozmasdan, faqat tartib soni belgilanadi.
Yuqorida aytilganlardan ku`rinib
turibdiki, pedagogik texnologiya jarayonidagi modullar
ta’lim mazmuni, vositalari va usullarining xar biriga tegishli tarkibiy elementlarni tashkil qiladi.
Bunda ta’lim mazmuni modullari — urgatilayotgan axborotning
tarkibini tashkil qiluvchi
birliklarni; ta’lim vositalari modullari — shu vositalarning birliklarini; ta’lim usullari modullari —
shu usullarni amalga oshirish faoliyati davomida bajariladigan H`arakatlarni tashkil qiluvchi
birliklarni ifodalaydi.