Yog’ochlarda uchraydigan nuksonlar

|
Yog’ochlarda uchraydigan nuksonlar
|
bet | 12/34 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 2,97 Mb. | | #239477 |
Bog'liq uymakorlik2Yog’ochlarda uchraydigan nuksonlar. Tegishli sanoat korxonalarida hosil qilinadigai yoki tayyorlanadigan yog’och materiallar hamma vaqt ham yuqori sifatli bulavermaydi.
Yog’och materiallarning sorti (navi), sifati, texnik xossalarini pasaytiruvchi, ishlatish sohalarini cheklovchi, xizmat muddatini qisqartiruvchi, ishga yaroqsiz holga keltiruvchi tabiiy holda mavjud bulgan yoki keyinchalik hosil bulgan bu xil kamchiliklar yoki ko‘rinishlar yog’ochlarning nuqsonlari deyiladi.
Yog’ochlarda uchraydigan ko‘pchilik nuqsonlar, asosan, usish davrida hosil bulib, ba’zan esa material tayyorlash, tashish, saqlash, undan foydalanish vaqtida ham sodir buladi.
Yog’och materiallarda tabiiy mavjud bulgan va keyinchalik sodir buladigan nuqsonlar — butoqlar, yog’och rangining buzilishi, chirish, turli yoriqlar, hasharotlar bilan shikastlanish shular jumlasidandir.
II-BOB. “Yogʻoch oʻymakorligi ” fanini o‘qitishda innovatsion ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning amaliy asoslari.
Innovatsion ta’lim texnologiyalarining nazariy asoslari Yog’och o‘ymakorligida o‘lchov asboblarning ahamiyati.
Yog’och materiallardan tayyorlanadigan buyumlarning aniq va yaxshi sifatli chiqishi duradgorning ish malakasiga va shu bilan birga, nazorat-o‘lchov hamda rejalash asboblaridan o‘rinli, to‘g‘ri foydalana olishlariga bog‘liq. Yogʻoch oʻymakorligi da masshtabli chizg‘ich, go‘niya, porsi go‘niya, vintli porsi cho‘niya, xatkash kabi nazorat-o‘lchov va rejalash asboblaridan foydalaniladi Masshtabli chizg‘ich yordamida Yog’och materiallarning, tayyor detal va buyumlarning o‘lchamlari o‘lchanadi va rejalash ishlari bajariladi. Masshtabli chizg‘ich yordamida rejalashda baza yuzasidan boshlab kerakli o‘lchamlar belgilanadi. Bu belgilar ustiga chizg‘ich o‘rnatilib qalam yoki chizg‘ich bilan reja chiziladi. Masshtabli chizg‘ich yordamida egri chiziqlarni ham rejalash mumkin. Buning uchun egrichiziq o‘rniga uning egriligiga qarab har er-har erga mix qoqib olinadi. So‘ngra chizg‘ichni qirrasi shu mixlar bo‘yicha egib o‘tqiziladi va qalam bilan reja chiziq chiziladi.
Yogʻoch oʻymakorligi nazorat-o‘lchov asboblari:
I-masshtabli chizg‘ich; II-a-oddiy yog’och go‘niya; 1-kunda; 2-chizg‘ich; b-metall chizg‘ichli go‘niya; III-a-bir cho‘pli; b-ikki cho‘pli xatkash; 1-kunda; 2-xatkash; 3-pona; 4-chizg‘ich; IV-porsi go‘niya; 1kunda; 2-chizg‘ich; V-vintli go‘niya; 1-kunda; 2-chizg‘ich; VI-sirkul; VII-kronsirkul; VIII-nutromer.
Go‘niya yogʻoch oʻymakorligi da randalangan sirtlarning bir-biriga nisbatan go‘niyaviyligini, taxta qirqimlarining go‘niya asosida arralanganligini, buyum qismlarining go‘niyaviy (to‘g‘ri burchak hosil qilib) biriktirilganligini va sirtlarga to‘g‘ri burchak hosil qilib reja chiziq chizish, reja chiziqlarning qolgan tomonlarga simmetrik ko‘chirish maqsadda ishlatiladi.
Arralangan yoki
r andalangan sirtlarning birbiriga nisbatan go‘niyaviyligini tekshirish hamma vaqt “bet” yoki
“yordamchi bet” ga nisbatan olib boriladi. Sirtlarning birbiriga nisbatan go‘niyaviyligini tekshirishda go‘niya kundasi “bet” yoki
“yordamchi bet” ga jips tutilib, so‘ngra go‘niya chizg‘ichi
tekshiriladigan sirt (qirra yoki qirqim)ga tushiriladi. Chizg‘ichning sirtga jips tegish yoki tegmasligiga qarab sirtlarning to‘g‘ri arralangan yoki randalanganligi haqida xulosa chiqariladi.
Go‘niya yordamida randalangan taxta chetlarining go‘niyaviyligini tekshirishda chizg‘ichni sirt bo‘ylab surmasdan, balki sirtning har er-har eriga ko‘tarib ko‘chirish yo‘li bilan tekshiriladi. Aks holda, chizg‘ich qattiq Yog’ochdan tayyorlanishiga qaramasdan, ishqalanib eyiladi va go‘niyaviyligi (to‘g‘ri burchakliligi) buziladi. Shuning uchun vaqt-vaqti bilan go‘niyaning to‘g‘ri burchakliligi tekshirib turiladi. Buning uchun nazorat go‘niya asosida randalangan taxtaning “bet”iga tekshiriladigan go‘niya lineykasining ichki qirrasi bo‘yicha reja chizig‘i chizib, shu reja chizig‘i bo‘yicha chizg‘ichni ag‘darib tutiladi. Bu vaqtda chizg‘ichning ichki qirrasi reja chizig‘iga parallel yoki u bilan ustma-ust tushsa, go‘niya to‘g‘ri burchakli, tekshirish uchun yaroqli, aks holda yaroqsiz hisoblanadi. Chizg‘ich tashqi qirrasining to‘g‘riligi ham shu tariqa tekshiriladi.
Go‘niya yordamida reja chizig‘ini qolgan tomonlarga olib o‘tishda ko‘chirish tartibiga rioya qilinadi. Reja chizig‘i birinchi navbatda baza yuzalariga chizilib (“bet” va “yordamchi bet”lar rejalash baza yuzasi hisoblanadi), ular orqali qolgan tomonlarga olib o‘tiladi. Masalan, “bet”dagi reja chizig‘i taxtaning ikki cheti (qirrasi) ga ko‘chirilib, orqa tomonga “yordamchi bet” orqali ko‘chiriladi. Reja chizig‘i hech qachon orqa tomon orqali olib o‘tilmaydi.
Porsi go‘niya. Buyum qismlarining porsi usulida biriktirishda (sur’at ramkasi qismlari, eshik, deraza romlarining chaspaklari, javon, shkaf kabilarning karnizlari, umuman chorabzal randalar yordamida gul chiqarilgan qismlarni biriktirishda) rejalash porsi go‘niya yordamida bajariladi. Porsi go‘niya chizg‘ichi kundaga 450 burchak hosil qilib o‘rnatiladi.
Porsi go‘niya yordamida rejalash go‘niya yordamida rejalash singari bajariladi, bunda faqat “yordamchi bet” ga nisbatan “bet”larga reja chiziq chiziladi. Porsi chiziqlari boshqa tomonlarga ko‘chirilmaydi.
Vintli porsi go‘niya chizg‘ichi kundaga vint yordamida qotiriladi, vintni bo‘shatish yo‘li bilan chizg‘ichni kundaga nisbatan ixtiyoriy burchakka burib o‘rnatish mumkin. Shuning uchun vintli porsi go‘niya yordamida bir-biriga turli xil burchaklar hosil qilib biriktiriluvchi qismlar rejalanadi.
Vintli porsi go‘niya yordamida chiziladigan reja chiziqlari faqat
“bet”larga chiziladi.
Xatkash - aniq o‘lchamli qilib arralash, randalash, o‘yish-teshish ishlarini bajarishda Yog’och materiallarning turli tomonlariga ularning qirralariga parallel qilib reja chiziqlari chizishda ishlatiladigan rejalash asbobi.
Xatkashlar bir cho‘pli, ikki cho‘pli va ko‘p chizg‘ichli bo‘lishi mumkin. Ikki cho‘pli xatkashlar bir cho‘plisiga qaraganda ishlatishga qulay. Ko‘p chizg‘ichlixatkashlar ko‘p tirnoqli birikmalarni rejalashda ishlatilib, ular har bir birikma uchun maxsus tayyorlanadi.
Xatcho‘pli xatkashlarni ishga sozlishda pona bo‘shatilib, cho‘plar kundadan kerakli o‘lchamda chiqariladi. Uning aniq o‘lchamda chiqarilishini ta’minlash uchun masshtabli chizg‘ich yordamida kundadan cho‘pning chizg‘ich-mixgacha 7bo‘lgan oraliq o‘lchanadi. Chizg‘ichlar o‘lchamga sozlangandan so‘ng cho‘plar kundaga pona yordamida qotirilib, o‘lchamlar qayta tekshiriladi.
Bir cho‘pli va ikki cho‘pli xatkashlardan foydalanib rejalashda eni 7-8 sm atrofida bo‘lgan taxtalarga reja chiziladi. Undan enlik taxtalar masshtabli chizg‘ich yordamida rejalanadi.
Xatkash yordamida rejalashni to‘g‘ri tashkil etish uchun chizg‘ichmixning cho‘pdan oz-ko‘p chiqishiga mos ravishda xatkashni surish yo‘nalishiga qarab kundani shu yo‘nalish bo‘yicha ma’lum burchakka burib tutiladi. Kunda Yog’ochga tik tutib surilsa, chizg‘ich-mix Yog’ochga qadalab, uni surish qiyinlashadi, reja to‘g‘ri chiqmaydi.
Sirkul. Yogʻoch oʻymakorligi da faneralar bilan ishlashda taxtalardan doiraviy, egri chiziqli buyumlar tayyorlashda, Yog’och ishlaydigan tokarlik dastgohlarida detal va buyumlarning o‘lchamini yo‘nilgan sirtlarga tushirishda sirkul yordamida rejalash ishlari bajariladi.
Yog’och ishlanadigan tokarlik dastgohlarida metall sirkuldan, taxta va fanerlarni rejalashda o‘quvchilar sirkulidan foydalanish mumkin.
Sirkul yordamida o‘lchamlarni ko‘chirish ishlari ham bajariladi, sirkulni o‘lchamga sozlashda masshtab chizg‘ichidan foydalaniladi.
Kronsirkul va nutromer. Yog’och ishlanadigan tokarlik dastgohlarida tayyorlanadigan buyumlarning tashqi va ichki diametrlarini o‘lchashda, shuningdek, o‘lchamga sozlashda kronsirkul va nutromerdan foydalaniladi. Kronsirkul va nutromerni o‘lchamga sozlash va ular yordamida olingan o‘lchamlarni hisoblash masshtabli chizg‘ich yordamida bajariladi.
Sirkul, kronsirkul, nutromer kabi asboblar bilan bajariladigan ishlarni universal nazorat-o‘lchov va rejalash asbobi hisoblangan shtangensirkul yordamida bajarish ham mumkin.
Shtangensirkul detallarni ±0,02 dan ±0,1 mm gacha aniqlik bilan o‘lchashga imkon beradigan asbob.
Mikrometr yupqadetallarni yoki arra polotnolarini ±0,002 dan ±0,1 mm gacha aniqlik bilan o‘lchash uchun ishlatiladi.
Rejalashning mohiyati shundaki, bunda chizmada ko‘rsatilgan o‘lchamlarni (qo‘shimcha ishlov berish uchun qoldiriladigan qo‘yimni ham hisobga olgan holda) ishlanadigan detal, brus yoki material sirtiga ko‘chiriladi. Reja chiziqlarini reysmus yoki bigiz yordamida, yo bo‘lmasa, qalam yoki bo‘r, ko‘mir (grafit) surkalgan kanop yordamida chizish mumkin.
Asbob va andaza yordamida yog’ochni shunday rejalash kerakki, rejalanadigan taxta (brus)dagi nuqsonli joylar keyingi ishlash vaqtida arralab tashlanadigan bo‘lsin.
|
| |