III bob Korxona faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirishda strategik rejalashtirishning yo‘nalishlari

|
III bob Korxona faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirishda strategik rejalashtirishning yo‘nalishlari
|
bet | 10/12 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #234849 |
Bog'liq Begzod aka tayyorIII bob Korxona faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirishda strategik rejalashtirishning yo‘nalishlari
3.1. Korxona faoliyatini tashkil qilishda rejalashtirishning samarali yo‘nalishlari.
Iqtisodiy tahlilning mazmuni va uning oldida turgan vazifalarni hal qilish uning tarkibiy qismlari: korxonalarning moliyaviy hisobotlarini tahlil qilish va kompleks iqtisodiy tahlil doirasida konkretlashtiriladi. Darhaqiqat, iqtisodiy tahlilning o'zi tizimli ilmiy yo'nalish sifatida va amaliy faoliyatning keng tarqalgan sohasi sifatida standartlashtirilgan va majburiy moliyaviy hisobotlarning paydo bo'lishi bilan balans va daromadlar to'g'risidagi hisobotni tahlil qilish sifatida tug'ildi. Korxonaning moliyaviy hisobotini tahlil qilishdan maqsad uning moliyaviy holatini va moliyaviy natijalarini baholashdan iborat bo'lib, moliyaviy hisobotga muvofiq amalga oshiriladi va ushbu korxonaning o'tmishdagi, joriy va istiqbolli sharoitlariga nisbatan bozordagi o'rnini aniqlashga qaratilgan. mavjudlik.
Korxonaning moliyaviy hisobotini tahlil qilish jarayonida quyidagi asosiy samarali yònalishlari hal qilinadi:
korxonaning moliyaviy hisobotini o'qish va umumiy ko'rib chiqish;
korxona fondlarining umumiy tavsiflari va ularni shakllantirish manbalari;
korxonaning aylanma mablag'lar bilan ta'minlanishi va moliyaviy barqarorligini baholash;
korxonaning aylanma mablag'laridan foydalanish samaradorligini va uning tadbirkorlik faoliyatini baholash;
hisob-kitoblar holati va hisob-kitob-moliya intizomiga rioya etilishini tahlil qilish;
korxonaning to'lov qobiliyatini baholash;
belgilangan mezonlarga muvofiq balans tuzilmasi qanoatlantirilishini va korxonaning bankrotlik xavfini baholash;
pul oqimlarini tahlil qilish;
korxonaning moliyaviy natijalarini tahlil qilish va uning rentabelligini baholash;
korxonaning moliyaviy holatini umumiy baholash va uni mustahkamlash chora-tadbirlarini asoslash.
Yuqorida aytib o'tilganidek, tahlil (shu jumladan moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish) boshqaruv qarorlarini qabul qilishdan oldin amalga oshiriladi, ularni asoslaydi va ishlab chiqarishni boshqarish va uning samaradorligini ob'ektiv baholashga xizmat qiladi. Moliyaviy hisobotlarni tahlil qilishning o'ziga xosligi korxonalarning moliyaviy hisobotlarida mavjud bo'lgan ma'lumotlar, tadqiqotning maqsad va vazifalari bilan cheklangan axborot bazasida yotadi. Shuni ham ta'kidlash kerakki, moliyaviy hisobotlarni tahlil qilishning yana bir o'ziga xos xususiyati - axborotni tahlil qilish jarayonida olingan foydalanuvchilarning ancha keng doirasining mavjudligi. Korxonalarning moliyaviy hisobotlarida mavjud bo'lgan ko'pgina ma'lumotlarning ochiqligini hisobga olgan holda, tahlil tashabbuskori va shuning uchun tadqiqot natijalarining potentsial foydalanuvchisi deyarli har qanday manfaatdor shaxs bo'lishi mumkin.
1) tashqi foydalanuvchilar :
davlat organlari (korxona egasi davlat boʻlgan hollar bundan mustasno), ushbu maʼlumotlarga asosan tarmoqlar va hududlardagi iqtisodiy vaziyatni baholash, davlat va munitsipal korxonalar faoliyatini nazorat qilish hamda moliyaviy siyosatni ishlab chiqish uchun zarur boʻladi;
soliq, huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlar korxonalar tomonidan amaldagi qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish va byudjetga to‘lovlar bo‘yicha majburiyatlarni bajarish;
- potentsial investorlar - aniq korxonalarning aktsiyalarini sotib olish imkoniyati to'g'risida qaror qabul qilish va boshqa investitsiya qarorlarini tanlash uchun;
- korxonalarning biznes sheriklari - shartnomalar tuzish masalalarini hal qilish va boshqalar;
- banklar - korxonalarning kreditga layoqatliligini baholash va ularni kreditlash shartlarini aniqlash;
- fond birjalari - korxonalar aksiyalarini kotirovkaga kiritish masalalarini hal etish va ularning reytingini aniqlash;
- hakamlik sudlari va korxonalarning to'lovga layoqatsizligi bo'yicha federal idora - bankrotlik to'g'risida qaror qabul qilish va reabilitatsiya tartib-qoidalarini tayinlash;
- mustaqil auditorlar - korxonalar faoliyati bo'yicha xulosalar tayyorlash;
2) o'zlari investitsiya qilgan mablag'lardan foydalanish samaradorligi va tavakkalchiligini baholash uchun moliyaviy hisobotlarni tahlil qiladigan korxona aktsiyadorlari va boshqa mulkdorlari ;
3) xo'jalik faoliyati samaradorligini oshirish yo'llarini topish, optimal boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish va boshqalar uchun moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish ma'lumotlaridan foydalanadigan korxonaning boshqaruv xodimlari (rahbarlari).
Boshqaruv funktsiyasi sifatida tahlil rejalashtirish bilan chambarchas bog'liq. Masalan, ichki foydalanuvchilar uchun moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish moliyaviy rejani tuzish uchun ma'lumot tayyorlash, rejalashtirilgan ko'rsatkichlarni baholash va asosliligini, rejalashtirilgan ko'rsatkichlarning bajarilishini tekshirishning asosiy nuqtalaridan biridir. Korxonaning moliyaviy rejasini tasdiqlash mohiyatan rejalashtirilgan vaqt oralig'ida ishlab chiqarishni rivojlantirishga qaratilgan boshqaruv qarorini qabul qilishni anglatadi. Tashqi foydalanuvchilar nuqtai nazaridan, moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish asosida, masalan, tanlangan korxonaning investitsion jozibadorligini aniqlash, uning biznes hamkori sifatida ishonchliligini baholash mumkin.
Moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish ham moliyaviy menejmentning muhim tarkibiy qismi bo'lib, uning doirasida analitik tadqiqotlar ma'lumotlari asosida korxonaning moliyaviy strategiyasi va taktikasi ishlab chiqiladi. Qoida tariqasida, korxonaning moliyaviy strategiyasini ishlab chiqishda tahlil ikkita asosiy yo'nalishda amalga oshiriladi: ichki va tashqi. Birinchisi, kompaniyaning o'z va qarz mablag'larini (asosiy va aylanma) boshqarish samaradorligini ko'rib chiqadi. Ikkinchi yo'nalish doirasida korxona faoliyatiga bog'liq bo'lmagan tashqi omillar, masalan, etkazib beruvchilarning tovarlari va xizmatlari narxlarining o'zgarishi, soliq stavkalari, bank kreditlari bo'yicha stavkalar va boshqalar tahlil qilinadi.
Shunday qilib, umuman iqtisodiy tahlil va uning ajralmas qismi sifatida moliyaviy hisobot tahlili xo'jalik yuritish tizimining uning samaradorligini oshirishga va boshqaruv qarorlarini asoslashga, shuningdek, korxona boshqaruvining sifat darajasi ustidan nazoratni ta'minlashga qaratilgan muhim elementlari hisoblanadi.
Bozor munosabatlarining rivojlanishi bilan moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish ham marketing funktsiyalaridan biriga aylanadi (tovar va moliya bozorlari kon'yunkturasini tahlil qilish). Boshqa tomondan, moliyaviy hisobot tahlilining o'zi korxonaning marketing faoliyatini boshqarish funktsiyasini bajaradi, chunki korxonaning marketing strategiyasini ishlab chiqish tahlil natijalariga asoslanadi.
Yuqorida aytilganlar umuman iqtisodiy tahlilning roli va, xususan, kompaniyani boshqarish jarayonida moliyaviy hisobotlarni tahlil qilishning barqaror o'sishidan dalolat beradi. Yangi iqtisodiy sharoitda korxonani boshqarish faqat menejerning sezgi va professionalligiga asoslanishi mumkin emas (garchi bu ham boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonida juda muhim nuqtadir). Korxonani boshqarish aniq hisob-kitoblarga, korxonaning iqtisodiy faoliyatini ham, uning tashqi muhitini ham chuqur va har tomonlama tahlil qilishga asoslanishi kerak. Analitik tadqiqotlarga e'tibor bermaslik rejalashtirish va boshqarishda xatolarga olib keladi, moddiy moddiy yo'qotishlarga olib keladi.
Korxonani samarali moliyaviy boshqarish faqat xo'jalik yurituvchi sub'ektning barcha moliyaviy oqimlari, jarayonlari va munosabatlarini rejalashtirishda mumkin.
Hozirgi sharoitda moliyaviy rejalashtirishni keng qo'llash zarurati bilan bir qatorda korxonalarda undan foydalanishni cheklovchi omillar ham mavjud. Ulardan asosiylari:
jamiyat hayotining barcha sohalarida ro‘y berayotgan global o‘zgarishlar bilan bog‘liq bozordagi noaniqlikning yuqori darajasi (ularning oldindan aytib bo‘lmaydiganligi rejalashtirishni qiyinlashtiradi);
jiddiy moliyaviy ishlanmalarni amalga oshirish uchun moliyaviy resurslarga ega bo'lgan korxonalarning kichik ulushi;
mahalliy biznes uchun samarali huquqiy va me'yoriy-huquqiy bazaning yo'qligi.
Xo'jalik yurituvchi sub'ekt uchun moliyaviy rejalashtirishning qiymati quyidagilardan iborat:
ishlab chiqilgan strategik maqsadlarni aniq moliyaviy ko'rsatkichlar shaklida o'zida mujassamlashtiradi;
ishlab chiqarish rejasida belgilangan rivojlanishning iqtisodiy nisbatlarini moliyaviy resurslar bilan ta'minlaydi;
raqobat muhitida korxona loyihasining hayotiyligini aniqlash imkoniyatlarini beradi;
tashqi investorlardan moliyaviy yordam olish vositasi bo'lib xizmat qiladi.
Rejalashtirish, bir tomondan, moliya sohasidagi noto'g'ri harakatlarning oldini olish bilan, ikkinchi tomondan, foydalanilmagan imkoniyatlar sonining kamayishi bilan bog'liq.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida boshqaruv amaliyoti yakka tartibdagi korxona rivojlanishini uning egalari manfaatlaridan kelib chiqqan holda va bozordagi real vaziyatni hisobga olgan holda rejalashtirishning muayyan yondashuvlarini ishlab chiqdi.
Korxonada moliyaviy rejalashtirishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
ishlab chiqarish, investisiya va moliyaviy faoliyat uchun zarur moliyaviy resurslar bilan ta‘minlash;
kapitalni samarali qo'yish yo'llarini belgilash, undan oqilona foydalanish darajasini baholash;
mablag‘lardan tejamkorlik bilan foydalanish hisobiga foydani oshirish uchun xo‘jalik ichidagi zaxiralarni aniqlash;
byudjet, banklar va pudratchilar bilan oqilona moliyaviy munosabatlarni o'rnatish;
aksiyadorlar va boshqa investorlar manfaatlariga rioya qilish;
korxonaning moliyaviy holati, to'lov qobiliyati va kreditga layoqatliligini nazorat qilish.
Moliyaviy reja xo'jalik yurituvchi sub'ektning tadbirkorlik rejasini moliyaviy resurslar bilan ta'minlashga mo'ljallangan va korxona iqtisodiyotiga katta ta'sir ko'rsatadi. Bu bir qator holatlarga bog'liq. Birinchidan, moliyaviy rejalarda tadbirlarni amalga oshirish uchun rejalashtirilgan xarajatlarni real imkoniyatlar bilan taqqoslash amalga oshiriladi va tuzatish natijasida moddiy va moliyaviy balansga erishiladi.
Ikkinchidan, moliyaviy rejaning moddalari korxonaning barcha iqtisodiy ko'rsatkichlari bilan bog'liq bo'lib, tadbirkorlik rejasining asosiy bo'limlari: mahsulot ishlab chiqarish va xizmatlar, fan va texnikani rivojlantirish, ishlab chiqarish va boshqaruvni takomillashtirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish bilan bog'liq. , kapital qurilish, moddiy-texnika ta'minoti, mehnat va kadrlar, foyda va rentabellik, iqtisodiy rag'batlantirish va boshqalar Shunday qilib, moliyaviy rejalashtirish moliyalashtirish ob'ektlarini tanlash, moliyaviy resurslarni yo'naltirish orqali xo'jalik yurituvchi sub'ekt faoliyatining barcha jabhalariga ta'sir qiladi va ratsional ravishda o'z hissasini qo'shadi. mehnat, moddiy va moliyaviy resurslardan foydalanish.
Moliyaviy rejalashtirish amaliyotida quyidagi usullardan foydalaniladi: iqtisodiy tahlil, normativ, balans hisob-kitoblari, pul oqimlari, ko'p o'lchovli usul, iqtisodiy va matematik modellashtirish.
Iqtisodiy tahlil usuli tabiiy va tannarx ko'rsatkichlari harakatining asosiy qonuniyatlarini, tendentsiyalarini, korxonaning ichki zaxiralarini aniqlash imkonini beradi.
Normativ usulning mohiyati shundan iboratki, avvaldan belgilangan normalar va texnik-iqtisodiy me'yorlar asosida xo'jalik yurituvchi sub'ektning moliyaviy resurslarga va ularning manbalariga bo'lgan ehtiyoji hisoblab chiqiladi. Bunday standartlar soliqlar va yig'imlarning stavkalari, amortizatsiya stavkalari va boshqalardir.Xo'jalik yurituvchi sub'ektning standartlari ham bor - bular bevosita korxonada ishlab chiqilgan va u tomonidan ishlab chiqarish-xo'jalik faoliyatini tartibga solish, moliyaviy resurslardan foydalanishni nazorat qilish uchun qo'llaniladigan standartlardir. resurslar va kapitalni samarali investitsiya qilish uchun boshqa maqsadlar.
Mablag'larga bo'lajak ehtiyojni aniqlash uchun balans usulini qo'llash kelajakda ma'lum bir sanaga balansning asosiy moddalari bo'yicha mablag'lar va xarajatlarning kelib chiqishi prognoziga asoslanadi. Bundan tashqari, sanani tanlashga katta ta'sir ko'rsatish kerak: u korxonaning normal ishlashi davriga to'g'ri kelishi kerak.
Pul oqimlari usuli moliyaviy rejalarni tayyorlashda universal bo'lib, zarur moliyaviy resurslarni olish hajmi va vaqtini bashorat qilish vositasi bo'lib xizmat qiladi. Pul oqimini bashorat qilish nazariyasi ma'lum bir sanada kutilayotgan mablag'lar tushumiga va barcha xarajatlar va xarajatlarni byudjetlashtirishga asoslanadi. Bu usul balans usulidan ko'ra ko'proq ma'lumot beradi.
Ko'p o'lchovli hisob-kitoblar usuli rejalashtirilgan hisob-kitoblarning muqobil variantlarini ishlab chiqishdan iborat bo'lib, ulardan maqbulini tanlash uchun, tanlash mezonlari boshqacha belgilanishi mumkin.
Masalan, bir stsenariyda ishlab chiqarishning davom etayotgan pasayishi, inflyatsiya va milliy valyutaning zaiflashuvi, boshqasida esa foiz stavkalarining oshishi va natijada global iqtisodiy o‘sishning sekinlashishi hisobga olinishi mumkin. va mahsulot narxining pasayishi.
Iqtisodiy va matematik modellashtirish usullari moliyaviy ko'rsatkichlar va ularni belgilovchi asosiy omillar o'rtasidagi munosabatlarning yaqinligini miqdoriy jihatdan ifodalash imkonini beradi.
Moliyaviy rejalashtirish jarayoni bir necha bosqichlarni o'z ichiga oladi.
Birinchi bosqichda oldingi davr uchun moliyaviy ko'rsatkichlar tahlil qilinadi. Buning uchun korxonalarning asosiy moliyaviy hujjatlari - buxgalteriya balansi, foyda va zararlar to'g'risidagi hisobot, pul oqimi to'g'risidagi hisobotdan foydalaning.
Ular moliyaviy rejalashtirish uchun muhimdir, chunki ular korxonaning moliyaviy natijalarini tahlil qilish va hisoblash uchun ma'lumotlarni o'z ichiga oladi, shuningdek, ushbu hujjatlarning prognozini tuzish uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Va. Bu bosqichdagi murakkab tahliliy ishlarni bajarishga moliyaviy hisobotlar shakli va rejalashtirilgan moliyaviy jadvallarning mazmunan bir xilligi ma’lum darajada yordam beradi.
Korxona balansi moliyaviy rejalashtirish hujjatlariga kiritiladi, buxgalteriya balansi esa rejalashtirishning birinchi bosqichida dastlabki asos hisoblanadi. Shu bilan birga, G'arb kompaniyalari tahlil qilish uchun, qoida tariqasida, ichki foydalanish uchun eng ishonchli ma'lumotlarni o'z ichiga olgan ichki balansdan foydalanadilar. Odatda nashr qilish uchun tuziladigan tashqi balans, bir qator sabablarga ko'ra (soliq solish, zahira kapitalini yaratish va boshqalar) kamaytirilgan foyda miqdorini ko'rsatadi.
Ikkinchi bosqich uzoq muddatli moliyaviy rejalar bilan bog'liq bo'lgan va ilmiy asoslangan biznes-reja tarkibiga kiritilgan balans prognozi, daromadlar to'g'risidagi hisobot, pul oqimi (pul oqimi) kabi asosiy prognoz hujjatlarini tayyorlashni o'z ichiga oladi. korxonaning.
Uchinchi bosqichda prognoz moliyaviy hujjatlarning ko'rsatkichlari joriy moliyaviy rejalarni tuzish yo'li bilan aniqlanadi va konkretlashtiriladi.
To'rtinchi bosqichda operatsion moliyaviy rejalashtirish amalga oshiriladi.
Moliyaviy rejalashtirish jarayoni rejalarni amalda bajarish va ularning bajarilishini nazorat qilish bilan yakunlanadi.
Moliyaviy rejalashtirish (tayinlash mazmuni va vazifalariga qarab) uzoq muddatli, joriy (yillik) va operatsion bo'linishi mumkin.
Uzoq muddatli moliyaviy rejalashtirish kengaytirilgan takror ishlab chiqarishning eng muhim ko'rsatkichlari, nisbati va sur'atlarini belgilaydi, korxona maqsadlariga erishishning asosiy shakli hisoblanadi.
Zamonaviy sharoitda uzoq muddatli moliyaviy rejalashtirish bir yildan uch yilgacha bo'lgan vaqtni qamrab oladi. Uzoq muddatli rejalashtirish korxonaning moliyaviy strategiyasini ishlab chiqish va moliyaviy faoliyatni prognozlashni o'z ichiga oladi.
Moliyaviy strategiya moliyaviy faoliyatning uzoq muddatli maqsadlarini aniqlash va ularga erishishning eng samarali usullarini tanlashni o'z ichiga oladi.
Prognozlash (yunoncha pgognosis - oldindan ko'rish) - bu korxonaning uzoq muddatli istiqboldagi mumkin bo'lgan moliyaviy holatini o'rganish. Bu muqobil moliyaviy ko'rsatkichlar va parametrlarni ishlab chiqishni o'z ichiga oladi, ulardan foydalanish bozordagi vaziyatning paydo bo'lgan (lekin oldindan bashorat qilingan) tendentsiyalari bilan moliyaviy holatni rivojlantirish variantlaridan birini aniqlashga imkon beradi. korxona.
Ilg'or moliyaviy rejalashtirish natijasi uchta asosiy moliyaviy hujjatlarni ishlab chiqishdir:
foyda va zarar to'g'risidagi hisobot prognozi;
pul oqimlari prognozi;
balans prognozi.
Ushbu hujjatlarni tuzishdan asosiy maqsad korxonaning rejalashtirish davri oxiridagi moliyaviy holatini baholashdan iborat.
Korxonaning xo'jalik faoliyatini joriy rejalashtirish uchta hujjatni ishlab chiqishdan iborat: pul oqimlari rejasi, foyda va zararlar to'g'risidagi hisobot rejasi va balans rejasi.
Joriy moliyaviy reja bir yilga teng muddatga tuziladi. Bu yil davomida bozor konyunkturasining mavsumiy tebranishlari asosan tekislanganligi bilan izohlanadi. Bundan tashqari, bunday muddat hisobot davri uchun qonuniy talablarga mos keladi.
Yillik moliyaviy reja har chorakda yoki oyda bo'linadi, chunki yil davomida mablag'larga bo'lgan ehtiyoj sezilarli darajada o'zgarishi va har qanday chorakda (oyda) moliyaviy resurslarning etishmasligi bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, yillik rejaning qisqa muddatlarga bo‘linishi pul oqimlari va chiqimlarining sinxronligini kuzatish va kassadagi bo‘shliqlarni bartaraf etish imkonini beradi.
Doimiy moliyaviy rejalashtirish jarayonini yillik pul oqimlari rejasini tuzish misolida ko'rish mumkin. Bu, aslida, bir yilga tuzilgan, choraklarga bo'lingan moliyalashtirish rejasidir. Naqd pul oqimi rejasi pul oqimlarini aks ettiradi: pul mablag'larini sarflashning barcha yo'nalishlarini o'z ichiga olgan kirish va chiqish. Daromadlar bo’limida mahsulotlarni (ishlarni, xizmatlarni) sotishdan, asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarni sotishdan tushgan tushumlar, sotuvdan tashqari operatsiyalardan olingan daromadlar va yil yoki chorak davomida olinishi kutilayotgan boshqa daromadlar aks ettiriladi. Zarur bo'lganda, qarz mablag'lari jalb qilinadi, aktsiyalar va / yoki obligatsiyalar chiqariladi. Xarajat qismida - sotilgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarish tannarxi, soliq to'lovlari miqdori, uzoq muddatli kreditlarni to'lash,
Korxonaning moliyaviy muvaffaqiyatini ta'minlash uchun operatsion reja zarur. Shuning uchun uni tuzishda korxona faoliyati sohasidagi iqtisodiy rivojlanish tendentsiyalari, inflyatsiya, texnologiyadagi mumkin bo'lgan o'zgarishlar va ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish to'g'risidagi ob'ektiv ma'lumotlardan foydalanish kerak.
|
| |