Koinot modelining kengayishi - Intellektual boshqaruv va kampyuter tizimlari fakulteti axborat tizimlari va

Koinot modelining kengayishi
1915 va 1916 yillarda Eynshteyn umumiy nisbiylik tenglamalarini nashr etdi
(ta'kidlash kerakki, bu hozirgi kunga qadar eng to'liq va har tomonlama
tekshirilgan va tasdiqlangan nazariyadir). Ushbu tenglamalarga ko'ra, Olam statik
emas, balki bir vaqtning o'zida sekinlashuv bilan kengayadi. O'zini shunday
tutadigan yagona jismoniy hodisa bu portlash bo'lib, olimlar unga "Katta portlash"
yoki "issiq Katta portlash" nomini berishgan.
Ammo agar ko'rinadigan olam Katta portlashning oqibati bo'lsa, unda bu
portlashning boshlanishi bor edi, Birinchi sabab bor edi, Konstruktor bor edi.
Avvaliga Eynshteyn bunday xulosani rad etdi va 1917 yilda harakatni to'xtatuvchi
va Olamni cheksiz vaqt davomida statik holatda ushlab turuvchi ma'lum bir "itarish
kuchi" mavjudligi haqidagi farazni ilgari surdi.
Biroq, amerikalik astronom Edvin Xabbl (1889-1953) yulduzlar va yulduz klasterlari
(galaktikalar) bir-biridan uzoqlashayotganini 1929 yilda isbotladi. Ushbu
"galaktikalarning chekinishi" umumiy nisbiylik nazariyasining dastlabki formulasi
bilan bashorat qilingan.
•
Eynshteynning koinot modeli umumiy nisbiylik nazariyasi topilmalariga
asoslangan birinchi kosmologik modelga aylandi. Buning sababi shundaki, katta
masofadagi massalarning o'zaro ta'sirini aniqlaydigan tortishish kuchidir. Shunday
ekan, hozirgi zamon kosmologiyasining nazariy yadrosini tortishish nazariyasi –
umumiy nisbiylik nazariyasi tashkil etadi.Besh yil o'tib, 1922 yilda sovet fizigi va
matematigi Aleksandr Fridman qat'iy hisob-kitoblar asosida Eynshteyn olami hech
qanday holatda turg'un, o'zgarmas bo'lishi mumkin emasligini ko'rsatdi. Fridman
buni o'zi ishlab chiqqan kosmologik printsip asosida amalga oshirdi. U ikkita
taxminga asoslanadi: koinotning izotropiyasi va bir xilligi haqida. Olamning
izotropiyasi deganda alohida yo'nalishlarning yo'qligi, olamning barcha
yo'nalishlarda bir xilligi tushuniladi. Koinotning bir xilligi deganda koinotning
barcha nuqtalarining bir xilligi tushuniladi, kuzatishlar natijasida biz hamma joyda
izotropik olamni ko'ramiz.Bugungi kunda ko'pchilik olimlar bu tamoyilga
qo'shiladilar. Zamonaviy kuzatishlar natijalari shuni ko'rsatadiki, uzoq yulduzlar va
galaktikalarning strukturaviy elementlari, ular bo'ysunadigan fizik qonunlari, fizik
konstantalari Olamning butun kuzatiladigan qismida, shu jumladanYerda ham bir
xil bo'ladi. Bundan tashqari, ma'lumki, Olamdagi materiya "topaklar" - yulduzlar,
yulduzlar tizimlari va galaktikalarda to'plangan. Ammo materiyaning kattaroq
miqyosda taqsimlanishi bir xil.
•
Fridman kosmologik printsipga asoslanib, Eynshteyn tenglamalarining boshqa,
statsionar bo'lmagan echimlari ham borligini isbotladi, ularga ko'ra koinot
kengayishi yoki qisqarishi mumkin. Shu bilan birga, bu makonning o'zini
kengaytirish haqida edi, ya'ni. dunyoning barcha masofalarining ortishi haqida.
Fridmanning koinoti radiusi va sirt maydoni doimiy ravishda oshib boruvchi sovun
pufagiga o'xshardi.
Kengayayotgan koinot modeli foydasiga dalillar 1929 yilda amerikalik astronom
Edvin Xabbl uzoq galaktikalar spektrlarini o'rganayotganda spektral chiziqlarning
qizil siljishini (chiziqlarning spektrning qizil uchiga siljishi) aniqlaganida olingan. Bu
Doppler effektining natijasi sifatida talqin qilindi - to'lqin manbai va
kuzatuvchining bir-biriga nisbatan harakati tufayli tebranish chastotasi yoki to'lqin
uzunligining o'zgarishi. Qizil siljish galaktikalarning bir-biridan uzoqlashgani sari
ortib borayotgan tezlikda uzoqlashishi natijasida tushuntirilgan. So'nggi
o'lchovlarga ko'ra, kengayish tezligining bu o'sishi har million parsek uchun
taxminan 55 km / s ni tashkil qiladi. Ushbu kashfiyotdan so'ng Fridmanning
olamning statsionar emasligi haqidagi xulosasi tasdiqlandi va kosmologiyada
kengayib borayotgan olam modeli o'rnatildi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Oris, Iissiidiology, 10-jild "Asoslarga sharhlar".
2. QadimgiYunonistonning afsona va afsonalari.
3. O. Oris, Iissiidiologiya, asoslar, 1,2,3-jildlar
4. Ibtido kitobi, 1-bob.
5. Vikipediya, “Katta portlash nazariyasi”
6. Vikipediya, M-nazariyasi.
|