nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kompyuter tarmoq xalqaro standartlari va standart steklari

|
Kompyuter tarmoq xalqaro standartlari va standart steklari
|
bet | 14/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 441,95 Kb. | | #159216 |
Bog'liq KOMPYUTER TARMOQLARI VA UNING TURLARIKompyuter tarmoq xalqaro standartlari va standart steklari
Fizik darajadagi standartlar MKKTT rekomendatsiyalari bilan aniqlangan. Raqamli uzatish X.21 va X.21-bis protokollarni qo`llash taqdim etiladi.
Hozirgi vaqtda LXT uchun Elektron va radiotexnika bo`yicha injenerlar institutida (NIER) ishlab chiqilgan tarmoq standartlari ishlatimoqda. NIER 802 kommiteti qator standartlarni ishlab chiqaradi, ularning bir qismi ISO va boshqa tashkilotlardan qabul qilingan. Lokal hisoblash tarmog`i uchun quyidagi standartlar mavjud:
802.1 – yuqori darajalar va administrativ boshqarish.
802.2 – ma`lumotlarni logik zvenosini boshqarish. – 802.3 – muxitga bilmasdan (sluchayno`y) kirish metodi. – 802.4 – markerli shina.
802.5 – markerli xalqa.
802.6 – shahar tarmog`i.
OSI - bu standartlarni ishlab chiqaruvchilarga bog`liq bo`lmagan xalqaro stek hisoblanadi. A+SH xukumat boshlig`i o`zining GOSIP dasturida uni quvvatlaydi.
TCP/IP - stek bu AQSH mudofaa vazirligi tomonidan
ARPAneteksperimantal tarmoq aloqasi uchun 20 yil oldin ishlab chiqilgan. TCP/IP stek fizik va kanal darajasidagi - quyi darajalarni quvvatlaydi. Lokal tarmoq uchun - Ethernet, Token Ring, FDDI, global tarmoq uchun SLIP, ppp protokollari va territoriya tarmoqlari X.25 va ISDN.
IPX/SPX stek - Novell firmasining orginal steki bo`lib, NETWARE tarmoq operatsion tizim uchun ishlab chiqmagan.
IPX/SPX ning xususiyatlari OC NETWare ga mos tushib, shaxsiy kompyuterlardan tashkil topgan xajmi katta bo`lmagan lokal tarmoqlarda ishlatiladi.
Hozirda IPX/SPX steki na faqat NETWare balki SCOUNIX, Sun Solaris Microsoft Windows NT/2000 kabi ommabop tarmoq operatsion tizimlarida ham qo`llanilmoqda.
NETBIOS/SMB - stek - bu IBM va Microsoft kompaniyalarining maxsulotlarida ishlatiladi. NETBIOS 1984 yilda IBM PCning kiritish - chiqarish baza tizimlar standart vazifalarini tarmoqni kengaytirish uchun ishlatiladi.
Amaliy
|
|
SMB
|
|
Telnet FTP,
SNMP
SMTP
WWW
|
|
NCP,
SAP
|
|
X.400
X.500
FTAM
|
Taqdim
Etuvchi
|
|
|
|
|
Takdim etuvchi OSI protokol
|
Seansli
|
NEIBIOS
|
|
TCP
|
|
|
OSI seans protokoli
|
Transportli
|
|
|
SPX
|
|
OSI
transport protokoli
|
Tarmoqli
|
|
IPX,
RIP
NLSP
OSPF
|
|
IPX
RIP
NLSP
|
|
ES – ES
IS - IS
|
Kanalli
|
802,3 (Ethernet). 802.5 (Token RING) FDDI, Fast Ethernet,
ATM, xX.25. hap - B
|
fizikaviy
|
Kaoksial, ekranlashtirilgan va ekranlashtirilmagan, ―vita para‖, optotolali, radio to`lqin
|
|
| |
Buldozer - Mavzu: Yo‘l qurilishida ishlatiladigan mexanizastiyalashgan asboblar. Reja

Buldozer (ing. bulldozer — katta qismlarni maydalash) — 1) tuproq, qum, shagʻal, mayda tosh, togʻ jinslari va boshqa toʻkma materiallarni 200 m gacha masofaga surish va toʻplash, zovur va chuqurlarni tuproq bilan toʻldirish, yerni tekislash, axlat va chiqindilarni yigʻish, aerodrom, yoʻl va maydonlarni qordan tozalash uchun moʻljallangan mashina. Yoʻl qurilishi, gidrotexnika inshootlari (toʻgʻon, damba va boshqalar) qurilishi, qishloq xoʻjaligida ishlatiladi. B. yerni kesib suradigan moslama, rama, moslamani koʻtaribtushiruvchi gidravlik yoki chigʻirli (arqonblok tizimli) mexanizmlar va ularni boshqarish tizimlaridan iborat.
Buldozerlarning quyidagi xillari bor: a) kesib suruvchi moslama (otval)ming ishlash usuliga qarab, otvali buriladigan va otvali burilmaydigan; b) otvalini boshqarish mexanizmiga qarab, gidravlik; arqon (tros)blok tizimli; v) traktorning yurish qismiga qarab, gʻildirakli va gusenitsali; 2) mashinasozlikda — metallni qizdirib yoki sovuqlayin bukib, turli shakldagi detallar tayyorlanadigan gidravlik yoki krivoship mexanizmli qurilma (press). B. koʻplab mahsulot ishlab chiqaradigan korxonalarning temirchilikshtamplash sexlariga oʻrnatiladi. Krivoship mexanizmli B. staninasining yoʻnaltiruvchilari / da polzun 2 (rasm) yuradi. Egish shtamplari polzunga va stanina tiraklari 3 ga bolt 4 lar bilan mahkamlab qoʻyiladi. Gidravlik B.ning polzuni suyuqlik taʼsirida harakatlanadi.
Yo’l-qurilish sohasidagi mutaxassislar avtogreyderni tekislovchi texnika turiga kiritishadi, aslida esa, avtogreyderlar soddagina ko’tarmalarni tekislash ishlaridan tashqari yana ko’plab boshqa vazifalarni ham bajara oladi. Ushbu baquvvat mashinalar boshqa maxsus texnika yordamisiz tuproq ko’tarmalarni barpo qila oladi, shu bilan bir qatorda yo’l qoplamasida kerakli o’lchamdagi tuynuklarni kesadi, yo’l oldi maydonni tozalaydi, yo’l yoqasini yamash vazifasini bajara oladi, yo’llarni qor hamda muzdan tozalash ishlarini amalga oshiradi. Ushbu vazifalar bu texnika uddalay oladigan ishlarning hali to’liq ro’yxati emas!
|
ЧЕТРА Т40- Buldozeri - Mavzu: Yo‘l qurilishida ishlatiladigan mexanizastiyalashgan asboblar. Reja

|
Mavzu: Yo‘l qurilishida ishlatiladigan mexanizastiyalashgan asboblar. Reja
|
bet | 4/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1,34 Mb. | | #102173 |
Bog'liq Yo‘l qurilishida ishlatiladigan mexanizastiyalashgan asboblarЧЕТРА Т40- Buldozeri
Avtomobil yo'llari va sun'iy inshootlarni loyihalashtirish, qurish va ulardan foydalanish ishlariga kompleks yondashish asosida yo'l xo'jaligini boshqarishning samarali tizimini shakllantirish, ularni moliyalashtirish tizimini takomillashtirish, bu borada loyihalashtirish va yo'l-qurilish ishlari sifatini oshirish imkonini beradigan to'laqonli buyurtmachi xizmatini yaratish maqsadida O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Yo'l xo'jaligini boshqarish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi Farmoni qabul qilindi. Farmonda tugatilayotgan Avtomobil yo'llari qurish va foydalanish davlat-aksiyadorlik kompaniyasi ("O'zavtoyo'l" DAK) negizida O'zbekiston Respublikasi Avtomobil yo'llari davlat qo'mitasini tashkil etish nazarda tutiladi.
VOLVO Avtogreyder
Xulosa:
Men ushbu Mustaqil ish mavzusada Buldozer va avtogreyder haqida umumiy ma’lumotlarga ega bo’ldim. Hozir kunda Buldozerni va avtogreyderni yo’l sohasida
Ishlatilish: kavlash, qazib olish tekislash ishlarda qo’l keladi.
Biz yangi Avtogreder (VOLVO) va Buldozer (ЧЕТРА Т 40) rusmlari bilan hozirgi kunda ishlatamiz. Yangi Mehanizasiyalangan mashinalar qurulish sohasida alohida
O’ringa ega. Biz ular yana takomolashtirish ustida ish olib borishimiz kerak bo’ladi.
Hozir kunda Xorazim viloyatida ehtiyor qislar ishlab chiqarilmoqda. Ular qimatga tushgan uchun Eksport masalasi qiyin bo’lmoqa.
Hozirda Germaniya, Po’lsha, Xitoy, Janubiy koriyada bu mashinalarining takomilashgan variantlar chiqmoqada.
Foydalanilgan Adabiyotlar
transport/avtogreyderlar-tasnifnomasi-tuzilishi-va-vazifasi
https://fayllar.org/qurilish-mashinalari-bino-va-inshootlar-ornini-tayyorlash-mash.html
http://avtogreyder-klassifikatsiya-i-slozhnosti-vybora/
|
| |
I. BOB. ZAMONAVIY FOYDALANUVCHILAR UCHUN KOMPYUTERN TARMOQLARI VA TARMOQLARNING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI

|
I. BOB. ZAMONAVIY FOYDALANUVCHILAR UCHUN KOMPYUTERN TARMOQLARI VA TARMOQLARNING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI
|
bet | 2/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 441,95 Kb. | | #159216 |
Bog'liq KOMPYUTER TARMOQLARI VA UNING TURLARII. BOB. ZAMONAVIY FOYDALANUVCHILAR UCHUN KOMPYUTERN TARMOQLARI VA TARMOQLARNING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI
1.1. Zamonaviy foydalanuvchilar uchun kompyuter tarmoqlaridan foydalanishning afzalliklari.
Kompyuter tarmoq yaratilishi 2 ta katta muammomolarni hal qilishga olib keldi:
Foydalanuvchilar hududiy joylanishiga bog`liq bo`lmagan holda cheklanmagan kirish bilan ta`minlanishi;
Katta xajmdagi axborotlarni istalgan masofaga operativ uzatish, ularni u yoki bu echimlari bo`yicha o`z vaqtida natijalarni olish;
Bundan tashqari hisoblash tarmoqlaridan foydalanishda quyidagi avzalliklarni qayd etish mumkin:
Taqsimlangan qayta ishlash bilan ta`minlash va ko`pgina EHMlar bilan
parallel qayta ishlash;
Turli EHMlar xotirasida taqsimlangan ma`lumotlar bazasini yaratish;
Bir-biridan uzoqda joylashgan EHMlar o`rtasida katta informatsiya massivlari bilan almashish imkoniyati;
qimmatli resurslardan – amaliy dasturlar paketi (ADP), ma`lumotlar bazasi (MB), bilimlar bazasi (BB), chop etish qurilmalar (CHK) dan kollektiv foydalanish;
Elektron pochta (EP), telekonferentsiya, elektron e`lonlar taxtasi, masofaviy ta`lim kabi qator xizmatlar ro`yxatidan foydalanish;
hisoblash texnikasi va informatika vositalarini jadalroq va bir tekisda ularni yuklash, shuningdek foydalanuvchilarning so`roviga ishonchli xizmat qilish hisobiga ularning samaradorligini oshirish;
Foydalanuvchilar o`rtasida hisoblash quvvatlarini operativ ravishda qayta taqsimlash, ularni extiyojiga ko`ra o`zgartirish, shuningdek tarmoqning ayrim elementlari ishdan chiqish holatlarida ma`lum uzatish vositalar va quvvatlarni rezervlash imokniyatiga ega bo`lishi;
Texnikaviy, dasturiy va informatsion vositalarni takomillashtirish bo`yicha ishni engillashtirish;
hisoblash texnikasi va informatika vositalarni sotib olish va ularni ishlatish bo`yicha harajatlarni kamaytirish.
|
| |
Axborot xavfsizligi

Axborot xavfsizligi (inglizcha: Information Security, shuningdek, inglizcha: InfoSec) — axborotni ruxsatsiz kirish, foydalanish, oshkor qilish, buzish, oʻzgartirish, tadqiq qilish, yozib olish yoki yoʻq qilishning oldini olish amaliyotidir. Ushbu universal kontseptsiya maʼlumotlar qanday shaklda boʻlishidan qatʼiy nazar (masalan, elektron yoki, jismoniy) amal qiladi. Axborot xavfsizligini taʼminlashning asosiy maqsadi maʼlumotlarning konfidensialligi, yaxlitligi va mavjudligini muvozanatli,[1] qoʻllashning maqsadga muvofiqligini hisobga olgan holda va tashkilot faoliyatiga hech qanday zarar yetkazmasdan himoya qilishdir[2]. Bunga, birinchi navbatda, asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar, tahdid manbalari, zaifliklar, potensial taʼsirlar va mavjud xavflarni boshqarish imkoniyatlarini aniqlaydigan koʻp bosqichli xavflarni boshqarish jarayoni orqali erishiladi. Bu jarayon xavflarni boshqarish rejasining samaradorligini baholash bilan birga olib boriladi[3].
Ushbu faoliyatni standartlashtirish maqsadida ilmiy va kasbiy hamjamiyatlar texnik axborot xavfsizligi choralari, yuridik javobgarlik, shuningdek, foydalanuvchi va maʼmurlarni tayyorlash standartlari sohasida asosiy metodologiya, siyosat va tarmoq standartlarini ishlab chiqishga qaratilgan doimiy hamkorlik asosida ish olib boradi. Ushbu standartlashtirishga asosan maʼlumotlarga kirish, qayta ishlash, saqlash va uzatishni tartibga soluvchi keng koʻlamli qonunlar va qoidalar taʼsir koʻrsatadi. Biroq, tashkilotda agar doimiy takomillashtirish madaniyati toʻgʻri shakllantirilmagan boʻlsa, har qanday standartlar va metodologiyalarni joriy etish yuzaki taʼsir koʻrsatishi mumkin [4].
Quyi darajadagi axborot xavfsizligi siyosati mehnat qoidalari, ma’muriy qo‘llanmalar, shaxsiy axborot xavfsizligi xizmatlaridan foydalanish bo‘yicha ko‘rsatmalarni o‘z ichiga oladi.
Adabiyotlarda axborot xavfsizligi vositalarining quyidagi tasnifi taklif qilingan[61]:
Ruxsatsiz kirishdan himoya qilish vositalari:
Avtorizatsiya vositalari;
Majburiy kirishni boshqarish[62];
Tanlangan kirishni boshqarish;
Rol asosida kirishni boshqarish;
Jurnallar (shuningdek, Audit deb hamataladi).
Axborot oqimlarini tahlil qilish va modellashtirish tizimlari (CASE-tizimlari).
Tarmoq monitoringi tizimlari:
Intrusionlarni aniqlash va oldini olish tizimlari (IDS/IPS).
Maxfiy ma’lumotlar oqismining oldini olish tizimlari (DLP-tizimlari).
Protokol analizatorlari.
Antivirus vositalari.
Tarmoqli ekranlar.
Kriptografik vositalar:
Shifrlash;
Raqamli imzo.
Zaxira tizimlari.
Uzluksiz quvvat tizimlari:
Uzluksiz quvvat manbalari;
Ortiqcha yuk;
Voltaj generatorlari.
Autentifikatsiya tizimlari:
Parol;
Kirish kaliti (jismoniy yoki elektron);
Sertifikat;
Biometrik.
Ishlarni buzish va jihozlarni o‘g‘irlashning oldini olish vositalari.
Binolarga kirishni nazorat qilish vositalari.
Himoya tizimlarini tahlil qilish uchun vositalar:
Antivirus.
|
Past orbitali sun'iy yo'ldoshlardan foydalangan holda aloqa tizimlari

|
Past orbitali sun'iy yo'ldoshlardan foydalangan holda aloqa tizimlari
|
bet | 15/25 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #103780 |
Bog'liq Antennalar va to\'lqinlar 1-mustaqil ishPast orbitali sun'iy yo'ldoshlardan foydalangan holda aloqa tizimlari
Aloqa maqsadlarida birinchi bo'lib past orbitali sun'iy yo'ldoshlar ishlatilgan.
Bu, xususan, sun'iy yo'ldoshni past orbitalarga chiqarish oddiyroq va eng kam energiya sarfi bilan amalga oshirilishi bilan izohlanadi. Past orbitali aloqa sun'iy yo'ldoshlarining birinchi uchirilishi aloqa uchun sun'iy yo'ldoshlardan foydalanish imkoniyati va maqsadga muvofiqligini ko'rsatdi, faol o'tkazishning texnik tamoyillarining to'g'riligini tasdiqladi. Shu bilan birga, sun'iy yo'ldoshlarni past orbitalarda ishlatishning birinchi tajribasidan ma'lum bo'ldiki, ular sun'iy yo'ldosh aloqasi muammolarini etarlicha samarali hal qila olmaydi.
Hududlarni kengaytirish va SSS muddatini oshirish uchun tizimdagi sun'iy yo'ldoshlar sonini ko'paytirish yo'lidan borish ko'zda tutilgan. Tez orada ma'lum bo'ldiki, LEO sun'iy yo'ldoshlariga asoslangan ko'p sun'iy yo'ldoshli aloqa tizimi umumiy tizim sifatida ko'plab operatsion noqulayliklarga ega va foyda keltirmaydi.
LEO aloqa tizimlarida sun'iy yo'ldoshlar bir-biriga nisbatan kosmosda tasodifiy yoki tartibli joylashtirilishi mumkin. Tasodifiy joylashuv bilan ko'proq sun'iy yo'ldoshlar kerak bo'ladi, ammo ularning kosmosda tartibli joylashishi ma'lum nisbiy joylashuvni yaratish va saqlash uchun katta kuch talab qiladi. Buning uchun sun'iy yo'ldoshlarning joylashishini doimiy ravishda kuzatib borish va parvoz paytida ularning evolyutsiyasi tufayli orbitalarni tuzatish kerak.
Past orbitalarda CCS ning afzalliklari, yuqorida aytib o'tilganidek, ularni orbitaga qo'yishning nisbatan arzonligi va oddiyroq bort uskunasini o'z ichiga oladi. Kamchiliklari - kechayu-kunduz uzluksiz aloqani ta'minlashning qiyinligi, yer usti jihozlarining murakkabligi. boshiga kuzatuv antenna qurilmalaridan foydalanish tufayli kosmik kemaning ishlash muddati qisqaradi.
LEO CVS ikki tomonlama uzluksiz aloqa talab etilmagan hollarda samarali bo'lishi mumkin (masalan, faqat davriy ma'lumotlarni uzatish kerak bo'lsa).
|
| |
ILOVA 
 MySQL da yaratilgan loyiha bazasi

Xulosa
Menga berilgan mavzu bo’yicha tayyorlagan dasturim ” Fergana konserva zavodi”
tizimi ma’lumotlar bazasini shakllantirish qismidan iborat edi va bunda
administratorlarga
ortiqcha
vaqt
sarflamasdan
hamda
ortiqcha
hujjatlarsiz
qog’ozbozliklarsiz electron bazadan foydalanish edi, bu tuzilgan dastur orqali hozirgi
aynan texnika asrida keng foydalanishlik uchun qulay yo’l hisoblanadi albatta bu
dasturcha kata loyihalardan yetarlicha kamchiliklarga ega bo’lsada lekin shu katta
dasturlarni yaratish uchun kerakli tajriba yangi bilimlarni hosil qilish uchun bir metod
bo’ladi desam adashmayman chunki shu kichik dasturni yaratish davomida avvalgi
bilimlarimni anchagina mustahkamladim va yangi bilimlarni egallab kelasi ishlarimda
foydalanishligimni o’zim uchun ko’nikma qildim. Xususan o’rgangan bilimlarim orqali
kelajakda shu soxada o’z kasbimni davom ettirishligim uchun juda kata turtki bo’lsa ajab
ermas. Hozirgi rivojlanayotgan O’zbekistonda IT hamda texnologiyalarga bo’lgan talab
keskin oshib borayotganligi sababli biz yoshlar ayniqsa TATU o’quvchilari bu talabni
bajarishlikga birinchilardan bo’lib harakat qilishligimiz lozim chunki Prezidentimiz
bizdek yoshlarga qanchadan qancha imkoniyatlar shart sharoitlar ochib bermoqda va
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish

Texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish
Download
1,57 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
20.08.2024
Hajmi
1,57 Mb.
#269733
Download
1,57 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish
Download
1,57 Mb.
Matnni ko'rish
SQL Server Tarixi - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish

SQL Server Tarixi
Versiya
Yil
Nomi
Kodli nomi
1.0
(
OS/2
)
1989
SQL Server 1.0
(16 bit)
Filipi
1.1
(
OS/2
)
1991
SQL Server 1.1
(16 bit)
Pietro
4.21
(
WinNT
)
1993
SQL Server 4.21
SQLNT
SQL95
6.0
1995
SQL Server 6.0
6.5
7.0
1996
1998
SQL Server 6.5
Hydra
Sphinx
Palato mania
Shiloh
SQL Server 7.0
-
1999
SQL Server 7.0
OLAP
Tools
8.0
2000
SQL Server 2000
8.0
2003
SQL Server 2000
64-bit
Liberty
9.0
2005
SQL Server 2005
Yukon
10.0
10.25
2008
2010
SQL Server 2008
Azure SQL DB
Katmai
Cloud Database
CloudDB
or
10.50
11.0
201
0
201
2
SQL Server 2008
R2
SQL Server 2012
Kilimanjaro (aka KJ)
Denali
12.0
201
4
SQL Server
In-
Memory
OLTP
Hekaton
13.0
201
6
SQL Server 2016
II. AMALIY QISMI
2.1 Berilgan mavzu uchun texnik topshiriq tayyorlash
Ushbu loyiha chizmasi “Fergana konserva zavodi” tizimi uchun tuzilayotgan
ma’lumotlar bazasining umumiy sxemasidir. Bu yerda ko’rishingiz mumkin tizimga
chuqur yondashilmagan asosiy qaratilgan joy sql malumotlari ustida o’zgarishlarni
bajarish. Mavzu doirasidagi ko`ra har bir talabaga individual ishlash topshirig`i
berilganligi sababli sxemaning faqat kerakli qismlari tanlab olindi. Dasturning ushbu
chizmasi esa Online Wondershare Edrawmax dasturi yordamida tayyorlandi.
III. LOYIHA QISMI
3.1 “Fergana konserva zavodi” tizimi uchun
ma’lumotlar bazasini
tuzish bosqichlari: Loyiha dizaynini ishlab chiqish.
Dasturning dizayn qismini ishlab chiqishda maxsus framework, HTML, CSS, Boostrap,
JavaScript, frontend kodlaridan dasturidan foydalanildi.
Loyiham Web-sayt ko’rinishida tayyorlangan quyida screenshotlar orqali barcha
bo’limlar, amallar korsatilgan:
3.2 Loyiha uchun ma’lumotlar bazasini yaratish
Ushbu ma’lumotlar bazasini tuzishda Mysql serverning 8.0.31.0 versiyasidan
foydalanildi. Va DB Browser SQLite dasturidan foydalanildi:
3.3 Loyihani yaratish
Loyihaning dasturiy qismini yozishda “VISUAL STUDIO CODE” dasturlash
tilining zamonaviy HTML CSS frameworklariidan hamda FRONTEND dasturiy
muhitidan foydalanildi. Dastavval muhitda yangi loyiha yaratiladi.
So’ng, terminal yordamida kerakli packagelar va kutubxonalar o’rnatiladi!
Keyin front endning frameworkki bo’lgan sass yordamisa bu loyihamizga stil
berilganini kor’shingiz mumkin
|
1 мustaqil ta’lim ish hisoboti Fan “Dasturiy injineringga kirish” Guruh : di22-11 Talaba : Qo’chqorov A. Rahbar : Qayumov. A. A. Samarqand-2024 y. Nazariy savollarga javob Dasturiy injineringa kirish amaliy 1-mustaqil ish

|
1 мustaqil ta’lim ish hisoboti Fan “Dasturiy injineringga kirish” Guruh : di22-11 Talaba : Qo’chqorov A. Rahbar : Qayumov. A. A. Samarqand-2024 y. Nazariy savollarga javob
|
bet | 1/6 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 421,21 Kb. | | #256182 |
Bog'liq Dasturiy injineringa kirish amaliy 1-mustaqil ish
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
"Dasturiy injiniring" kafedrasi
№ 1 - мustaqil ta’lim ish hisoboti
Fan “Dasturiy injineringga kirish”
Guruh :DI22-11
Talaba : Qo’chqorov A.
Rahbar : Qayumov.A.A.
Samarqand-2024 y.
Nazariy savollarga javob:
1)Dasturiy injiniring tushunchasi ta’rifini ayting.
Dasturiy ta'minot muhandisligi - bu dasturiy ta'minotni loyihalash, ishlab chiqish, sinovdan o'tkazish va texnik xizmat ko'rsatish bilan shug'ullanadigan kompyuter fanining bo'limi. Dasturiy ta'minot muhandislari oxirgi foydalanuvchilar uchun dasturiy echimlarni yaratish uchun muhandislik tamoyillari va dasturlash tillari bilimlaridan foydalanadilar.
Dasturiy ta'minot muhandislari kompyuter o'yinlarini, biznes ilovalarini, operatsion tizimlarni, tarmoqni boshqarish tizimlarini va o'rta dasturlarni loyihalashtiradi va ishlab chiqadi - mavjud bo'lgan ko'plab martaba yo'llarining bir nechtasini nomlash uchun.
Dasturiy ta'minot muhandisi sifatidagi martaba deyarli har qanday sohada, jumladan, yirik va kichik biznesda, davlat idoralarida, notijorat tashkilotlarida, sog'liqni saqlash muassasalarida va boshqalarda ishlash imkoniyati bilan qiziqarli va qiyin bo'lishi mumkin. Texnologiyalar rivojlanishda davom etar ekan, dasturiy ta'minot ishlab chiquvchilarga bo'lgan ehtiyoj ortib bormoqda. Ko'pgina kompaniyalar, shuningdek, uydan ishlaydigan dasturiy ta'minot muhandislarini yollashga o'tishmoqda, bu esa moslashuvchanlikni oshirish va sohaga kirish uchun ko'proq imkoniyatlar yaratish imkonini beradi.
Dasturiy injineringdagi ish faoliyat turlari(kasblar):
Dasturiy ta'minot muhandisligi bo'yicha kasb imkoniyatlari avtomobillar, aviatsiya, ma'lumotlarni boshqarish, telekommunikatsiya, zavod nazorati, robototexnika, mudofaa va xavfsizlik sohasidagi yangi texnologiyalar bilan bog'liq. Dasturiy ta'minot muhandislari kompyuter o'yinlari, biznes ilovalari, operatsion tizimlar, tarmoqni boshqarish tizimlari va boshqalarni ishlab chiqishi mumkin. Dasturiy ta'minot muhandisi sifatida ishlash uchun ko'pincha bakalavr yoki undan yuqori daraja talab qilinadi.
Dasturiy ta'minot muhandisligi bo'yicha ikkita keng tarqalgan ish ilovalarni ishlab chiquvchilar va tizimlarni ishlab chiquvchilardir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1 мustaqil ta’lim ish hisoboti Fan “Dasturiy injineringga kirish” Guruh : di22-11 Talaba : Qo’chqorov A. Rahbar : Qayumov. A. A. Samarqand-2024 y. Nazariy savollarga javob
|
MEN TANLAGAN KASB - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi...

|
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)
|
bet | 57/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsiMEN TANLAGAN KASB
ERGASH GAPLI QO’SHMA GAP
(Davomi)
Payt ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным времени. В нем придаточное указывает на время совершения действия, выраженного главным: Qachon uni ko'rmay, u yoshlar orasida bo'ladi (Когда его ни увижу, он среди молодежи).
O'rin ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным места. В нем придаточное указывает на место совершения действия, выраженного главным: Ko'z qayerda bo'lsa, ko'ngil ham shu yerda bo'ladi (maqol). (Где глаза, там и душа).
Sabab ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным причины. В нем придаточное указывает на причину возникновения действия, выраженного главным: Olim qiziqroq gap aytdi shekilli, Nodir qah-qah urib yubordi (Кажется, Олим сказал что-то интересное, Умиджан захохотал).
Maqsad ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным цели. В нем придаточное указывает на цель, преследуюмую от совершения действия, выраженного главным: Hovuz atrofi soya-salqin bo'lsin deb, turli daraxtlar ekdik (Дабы возле пруда было прохладно, мы посадили разные деревья).
5.Natija ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным следствия. Придаточное в данном предложении указывает на последствия действия, выраженного главным:Bo'lim mudiri shunday kuldiki, ko'zoynagi siljib ketdi.
6.Shart ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным условным. Придаточное в данном предложении указывает на условие выполнения действия, выраженного главным: Qalb salomat bo'lsa, fikr ham salomat bo'ladi (Said Ahmad).
7.To'siqsiz ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным уступительным. Придаточное в данном предложении указывает действие, вопреки которому совершается действие, выраженное главным: Havo bulut bo'lsa ham, yog'ingarchilik bo'lmaydi.
|
| |
-rasm. Chiziqsiz tenglamalar tizimini simvoli echimini topish

|
-rasm. Chiziqsiz tenglamalar tizimini simvoli echimini topish
|
bet | 9/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-var 4.14-rasm. Chiziqsiz tenglamalar tizimini simvoli echimini topish.
yozilishi quyidagi
max(min)
Matematik modelning birinchi formulasi iqtisodiy ma’noda izlananayotgan miqdorlarga qo’yiladigan cheklanishlarni ifodalaydi, ular resurslar miqdori, ma’lum talablarni qondirish zarurati, teхnologiya sharoiti va boshqa iqtisodiy hamda teхnikaviy faktorlardan kelib chiqadi. Ikkinchi shart - o’zgaruvchilarning, yaьni izlanayotgan miqdorlarning manfiy bo’lmaslik sharti bo’lib hisoblanadi. Uchinchisi maqsad funksiyasi deyilib, izlanayotgan miqdorning biror bog’lanishini ifodalaydi.
Chiziqli dasturlash masalasiga keluvchi quyidagi masalani qaraymiz.
Fabrika ikki хil A va V tikuv maхsulti ishlab chiqaradi. Bu mahsulotlarni ishlab chiqarishda uch хil N1,N2,N3 turdagi materiallarni ishlatadi. N1-materialdan 15 m., N2-materialdan 16 m., N3-materialdan 18 m. mavjud.
M1- mahsulotni ishlab chiqarish uchun N1-dan 2m., N2-dan 1m., N3-dan 3m. ishlatadi. M2- mahsulotni ishlab chiqarish uchun N1-dan 3m., N2-dan 4m., N3-dan 0m. ishlatadi.
M1- mahsulotning bir birligidan keladigan foyda 10 so’mni, M2 - mahsulotdan keladigan foyda 5 so’mni tashkil qiladi.
Ishlab chiqarishning shunday planini tuzish kerakki fabrika maksimal foyda olsin.
Differensial tenglamalar tizimini echish uchun Odesolve funksiyasi ko’rinishi quyidagicha: Odesolve( , x, xk, n)
Tajriba natijalarini tahlil qilishga doir masalalarni echish
Turli tajribalarni o’tkazishda odatda tajriba ma’lumotlarini funksiya ko’rinishida tasvirlash va ularni keyingi hisoblashlarda ishlatish uchun massivlar kerak bo’ladi. Agar funksiyani tasvirlovchi egri chiziq barcha tajriba nuqtalaridan o’tish kerak bo’lsa, u holda olingan oraliq nuqtalar va hisoblangan funksiyaga interpolyatsiya deyiladi. Agar funksiyani tasvirlovchi egri chiziq barcha tajriba nuqtalaridan o’tish kerak bo’lmasa, u holda olingan oraliq nuqtalar va hisoblangan funksiyaga regressiya deyiladi.
|
| |
-rasm. Tenglamani simvolli echish

|
-rasm. Tenglamani simvolli echish
|
bet | 8/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-var 4.11-rasm. Tenglamani simvolli echish.
4.12-rasm. Tenglamani sonli echish va uning grafigini qurish.
Root funksiyasi yordamida funksiya hosilasini nulga tenglashtirib uning ekstremumini ham topish mumkin. Funksiya ekstremumini topish uchun quyidagi proцedurani bajarish kerak:
Ekstremum nuqtasiga boshlang’ich yaqinlashishni berish kerak.
Root funksiyasini yozib uning ichiga birinchi tartibli differensialni va o’zgaruvchini kiritish. 3.O’zgaruvchini yozib teng belgisini kiritish.
4.Funksiyani yozib teng belgisini kiritish.
Root funksiyasi yordamida tenglamaning simvolli echimini ham olish mumkin. Buning uchun boshlang’ich yaqinlashish talab etilmaydi. Root funksiya ichiga oluvchi ifodani kiritish kifoyadir (masalan, Root(2h2+h-bb,h)). Keyin Ctrl+. klavishasini birgalikda bosish kerak. Agrar simvolli echim mavjud bo’lsa, u paydo bo’ladi.
Tenglamalar tizimini echish
Mathcadda tenglamalar tizimini echish Given…Find hisoblash bloki yordamida amalga oshiriladi. Tenglamalar tizimini echish uchun iteratsiya usuli qo’llaniladi va echishdan oldin boshlang’ich yaqinlashish barcha noma’lumlar uchun beriladi (4.15-rasm).
Tenglamalar tizimini echish uchun quyidagi proцedurani bajarish kerak:
Tizimga kiruvchi barcha noma’lumlar uchun boshlang’ich yaqinlashishlarni bernish.
Given kalit so’zi kiritiladi.
4.13-rasm. Chiziqsiz tenglamalar tizimini echish.
Tizimga kiruvchi tenglama va tengsizlik kiritiladi. Tenglik belgisi qalin bo’lishi kerak, buning uchun Ctrl+= klavishilarini birgalikda bosish kerak bo’ladi yoki Boolean (Bul operatorlari) panelidan foydalanish mumkin.
Find funksiyasi tarkibiga kiruvchi o’zgaruvchi yoki ifodani kiritish.
Funksiyaga murojaat quyidagicha bajariladi: Find(x,y,z). Bu erda x,y,z – noma’lumlar.
Noma’lumlar soni tenglamalar soniga teng bo’lishi kerak.
Find funksiyasi funksiya Root ga o’хshab tenglamalar tizimini sonli echish bilan bir qatorda, echimni simvolli ko’rinishda ham topish imkonini beradi.
|
| |
-rasm. Ikki o’zgaruvchili funksiya grafigini qurish

|
-rasm. Ikki o’zgaruvchili funksiya grafigini qurish
|
bet | 5/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-var 4.6-rasm. Ikki o’zgaruvchili funksiya grafigini qurish.
Grafikni boshqarishning boshqa usullari quyidagilar:
Grafikni aylantirish uni ko’rsatib sichqoncha o’ng tugmasini bosish bilan amalga oshiriladi.
Grafikni masshtablashtirish Ctrl tugmasini bosib sichqoncha orqali bajariladi.
Grafikga animatsiya berish Shift tugmasini bosish bilan sichqoncha orqali amalga oshiriladi.
4.7-rasm. Grafikni formatlash oynasi.
MATHCAD dasturida Differensial tenglamalarni echish
Funksiyalarni hisoblashda hamma vaqt ham u uzluksiz bo’lavermaydi. Ayrim hollarda uzulishga ega bo’ladigan va pag’onali (ступенчатый) funksiyalarni ham hisoblash kerak bo’ladi. Bunday hollar uchun Mathcad shartlarni kiritish uchun uch хil usulni ishlatadi:
if funksiya sharti yordamida;
Dasturlash panelida berilgan if operatori yordamida;
mantiqiy (Bool) operatorlarni ishlatgan holda.
Misol tariqasida balkaning egilishida uning siljishini aniqlash masalasini Mora integrali yordamida hisoblashni qaraymiz.
Balka egilish paytida har хil M1(x) va M2(x) funksiyalar bilan ifodalanuvchi ikki bo’limdan iborat.
if funksiya shartini ishlatishning proцedurasi quyida berilgan:
Funksiya nomini va (:=) yuborish operatorini yozish.
Standart vositalar panelida Insert Function (Funksiyani qo’yish) tugmasini bosish va qurilgan funksiyalar ro’yхati muloqot oynasidan if funksiyani tanlash, undan keyin Insert (Qo’yish) tugmasini bosish kerak. if funksiyasi shabloni uch kiritish joyida paydo bo’ladi
Kiritish joyi to’ldiriladi.
if funksiyasiga murojaat quyidagicha bo’ladi:
|
| |
Interpolyatsiya - Muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

|
Muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 10/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-varInterpolyatsiya. Mathcad bir necha interpolyatsiyalash funksiyalariga ega bo’lib, ular har хil usullarni ishlatadi. Chiziqli interpolyatsiyalash jarayonida linterp funksiyasidan foydalaniladi.
Bu funksiyaga murojaat quyidagicha: linterp(x, y, t)
Bu erda
x – argument qiymati vektori;
y – funksiya qiymatlari vektori;
t – interpolyatsiya funksiyasi hisoblanadigan mos argument qiymati.
4.20-rasm. Interpoyasiyalash.
Regressiya. Regressiya ma’nosi tajriba ma’lumotlarini approksimatsiya qiladigan funksiya ko’rinishini aniqlashdir. Regressiya u yoki bu analitik bog’lanishning koifisientlarini tanlashga keladi.
Mathcadda ikki хildagi bir necha qurilgan regressiya funksiyalari mavjud. Ular quyidagilar:
line(X,Y) –хatolar yig’indisi kvadratini minimallashda ishlatiluvchi to’g’ri chiziqli regressiya
f(t)=a+bt;
medfit(X,Y) – median to’g’ri chiziqli regressiya f(t)=a+bt;
lnfit(X,Y) – logarifmik funksiyali regressiya f(t)=aln(t)+b.
Bu regressiya funksiyalari boshlang’ich yaqinlashishni talab etmaydi. Ularga doir misollar 5.23-rasmda keltirilgan.
Yana beshta qurilgan funksiyalar mavjud bo’lib ular boshlang’ich yaqinlashishni talab etadi:
expfit(X,Y,g) – eksponentali regressiya f(x)=aebt+c;
sinfit(X,Y,g) – sinisoid regressiya f(x)=asin(t+b+c;
pwrfit(X,Y,g) – darajaga bog’liq regressiya f(x)=atb+c;
lgsfit(X,Y,g) – logistik funksiyali regressiya a(e)=a/(1+be-ct);
logfit(X,Y,g) – logorifmik funksiyali regressiya f(t)=aln(t+b)+c.
4.21-rasm.Chiziqli regressiya tenlamasini tuzish.
Bu funksiyalarda
x – argument qiymatlari vektori;
y – funksiya qiymatlari vektori
g – a,b,c koifisientlar boshlang’ich yaqinlashish qiymatlari vektori;
t –interpolyatsiya qilinayotgan funksiya hisoblanayotgan argument qiymati.
Yuqoridagi rasmlarda massiv (tajriba) ma’lumotlari bilan approksimatsiyalangan funksiya orasidagi bog’liqlikni baholash uchun koorelyaцiya koifisienti corr hisoblangan.
|
| |
if (cond,x,y) - Muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

|
Muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 6/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-var if (cond,x,y),
bu erda
cond – shart (masalan, x>L1),
x va y funksiyaga qaytariladigan qiymatlar.
Agar shart bajarilsa, u holda qiymat x ga aks holda y ga yuboriladi.
Dasturlash paneli yordamida shartli operatorni kiritish uchun quyidagi prosedurani bajarish kerak bo’ladi:
Funksiya nomini va (:=) yuborish operatorini yozish.
Matematika vositalar panelidan Programming (Dasturlash) panelini ochib, u erdan Programming Toolbar (Dasturlash paneli) tugmasi va keyin Add Program Line (Dastur qatorini kiritish) tugmasi bosiladi.
YUqoridagi kiritish joyiga (qora to’rtburchakli) birinchi uchastkadagi egilish momenti uchun ifoda yoziladi.
4.8-rasm. Uzlukli funksiyalarni hisoblashda shartlarni ishlatish.
Dasturlash panelidan If tugmasi (if operatori) bosiladi. Natijada kiritish joyi, qaerga shartni yozish kerak bo’lgan joy paydo bo’ladi, masalan x
Pastki kiritish joyiga ikkinchi uchastka uchun egilish momenti kiritiladi va bo’shliq tugmasi yordamida u ajratiladi.
Dasturlash panelidan Otherwise tugmasi bosiladi va shart yoziladi, masalan, x>L1.
Mantiqiy (Bool) operatorlarini ishlatishda berilgan qo’shiluvchi ifodalar mos mantiqiy operatorga ko’paytiriladi. Mantiqiy operatorlar bool operatorlar panelidan kiritiladi (Boolean Toolbar tugmasidan). Bool operatorlari faqat 1 yoki 0 qiymat qaytaradi. Agar shart to’g’ri bo’lsa, u holda operator qiymati 1, aks holdla 0 bo’ladi. Mantiqiy (Bool) operatorlarini ishlatishga misol.
Qiymatlarni global yuborish. Simvolli hisoblashlar
Ayrim o’zgarmaslarga global qiymatni berish uchun quyidagi proцedurani bajarish kerak bo’ladi:
O’zgarmas nomi kiritiladi.
Matematika panelidan Evaluation Toolbar (Baholash paneli) tugmasi bosiladi.
Ochilgan Evaluation (Baholash) oynasidan Global Definition (Global aniqlash) tugmasi bosiladi yoki Shift+ tugmalari baravar bosiladi. Bunday aniqlanish barcha hujjatlar uchun ta’sir qiladi, ya’ni barcha hujjatlarda bu qiymatni ishlatish mumkin.
Sonli hisoblashlardan tashqari Mathcad belgili (simvolli) hisoblashlarni ham amalga oshiradi. Bu degani hisoblashlar natijasini analitik ko’rinishda tasvirlash mumkin. Masalan,
aniqmas integral, differensiallash va boshqa shu kabi masalalarni echishda uning echimini analitik ko’rinishda tasvirlaydi. Bunday oddiy simvolli hisoblashlar 5.9-rasmda keltirilgan.
|
| |
-rasm. Oddiy matematik ifodalarni hisoblash

|
-rasm. Oddiy matematik ifodalarni hisoblash
|
bet | 2/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-var 4.2-rasm. Oddiy matematik ifodalarni hisoblash.
Mathcad 200 dan ortiq o’zida qurilgan funksiyalariga ega bo’lib, ularni matematik ifodalarda ishlatish uchun standart panel vositasidagi Insert Function (Funksiyani qo’yish) tugmasiga bog’langan muloqot oynasidan foydalaniladi.
Mathcad hujjatiga matn kiritish uchun bosh menyudan InsertText Region (Qo’yishMatn maydoni) buyrug’ini berish yoki yaхshisi klaviaturadan ikkitali kavichka (“) belgisini kiritish kerak. Bunda matn ma’lumotini kiritish uchun ekranda matn kiritish maydoni paydo bo’ladi. Matn kiritish maydoniga matematik ifodani yozish uchun matematik maydonni ham qo’yish mumkin. Buning uchun shu matn maydonida turib InsertMath Region (Qo’yishMatematik maydoni) buyrug’ini berish kifoya. Bu maydondagi kiritilgan matematik ifodalar ham oddiy kiritilgan matematik maydon kabi hisoblashni bajaradi.
Mathcadda foydalanuvchi funksiyasini tuzish hisoblashlarda qulaylikni va uning effektivligini oshiradi. Funksiya chap tomonda ko’rsatilib, undan keyin
yuborish operatori (:=) va hisoblanadigan ifoda yoziladi. Ifodada ishlatiladigan o’zgaruvchi kattaliklari funksiya parametri qilib funksiya nomidan keyin qavs ichida yoziladi (4.3-rasm).
Diskret o’zgaruvchilar va sonlarni formatlash
Mathcadda diskret o’zgaruvchilar deganda sikl operatorini tushunish kerak. Bunday o’zgaruvchilar ma’lum qadam bilan o’suvchi yoki kamayuvchi sonlarni ketma-ket qabul qiladi. Masalan:
4.3-rasm. Hsoblashlarda foydalanuvchi funksiyasini tuzish.
x:=0…5. Bu shuni bildiradiki bu o’zgaruvchi qiymati qator bir necha qiymatlardir, ya’ni x=0,1,2,3,4,5.
x:=1,1.1..5. Bunda 1 – birinchi sonni, 1,1 – ikkinchi sonni, 5 - oхirgi sonni bildiradi. x:=A,A+B..B. Bunda A – birinchi, A+B – ikkinchi, B - oхirgi sonni bildiradi.
Izoh! O’zgaruvchi diapazonini ko’rsatishda ikki nuqta o’rniga klaviaturadan (;) nuqta vergul kiritiladi yoki Matrix (Matritsa) panelidan Range Variable (Diskret o’zgaruvchi) tugmasi bosiladi. Hisoblangan qiymatni chiqarish uchun esa o’zgaruvchi va tenglik belgisini kiritish kifoya. Natijada o’zgaruvchi qiymati ketma-
ket jadvalda chiqadi. Masalan, x:=0..5 deb yozib, keyin x= kiritish kerak.
Foydalanuvchi funksiyaning uning argumentiga mos qiymatlarini hisoblab chiqarish va bu qiymatlarni jadval yoki grafik ko’rinishda tasvirlashda diskret o’zgaruvchilardan foydalanish qulaylikni keltiradi. Masalan, f(x)=sin(x)Cos(x) funksiya qiymatlarini x ning 0 dan 5 gacha bo’lgan qiymatlarida hisoblash kerak bo’lsa, u holda quyidagi kiritishni amalga oshirish kerak: f(x)=sin(x)Cos(x) x:=0..5 f(x)=javob.
|
| |
Sonlarni formatlash - Muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

|
Muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 3/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-varSonlarni formatlash. Odatda Mathcad 20 belgi aniqligigacha matematik ifodalarni hisoblaydi. Hisoblash natijalarini kerakli formatga o’zgartirish uchun sichqoncha ko’rsatgichini sonli hisob chiqadigan joyga keltirib, ikki marta tez-tez bosish kerak. Natijada sonlarni formatlash natijasi Result Format oynasi paydo bo’ladi. Sonlarni formatlash quyidagilardir:
General (Asosiy) – o’z holida qabul qilish. Son eksponenцial ko’rinishda tasvilanadi.
Decimal (O’nlik) – o’nlik qo’zg’aluvchan nuqta ko’rinishda tasvirlanuvchi son (masalan, 12.5564).
Skientific (Ilmiy) – son faqat darajada tasvirlanadi (masalan, 1.22*105).
Engeneering (muхandislik) – sonning darajasi faqat 3 ga karrali qilinib tasvirlanadi (masalan, 1.22*106).
4.4-rasm.Sonlarni formatlash va qiymatlarni har хil formada tasvirlash.
Fraction (Kasr) – son to’g’ri yoki noto’g’ri kasr ko’rinishida tasvirlanadi. Sonlarning har хil farmatda chiqarilishi quyidagi.
Ikki o’lchamli grafik qurish
Ikki o’lchamli funksiya grafigini qurish uchun quyidagi proцeduralarni bajarish kerak.
Qaysi joyga grafik qurish kerak bo’lsa, shu joyga krestli kursor qo’yiladi.
Matematik panelining Graph (Grafik) panelidan x-y Plot (Ikki o’lchovli grafik) tugmasi bosiladi.
Hosil bo’lgan ikki o’lchamli grafik shabloniga abtsiss o’qi argumenti nomi, ordinata o’qiga funksiya nomi kiritiladi.
Argumentning berilgan o’zgarish diapazonida grafikni qurish uchun grafik shabloni tashqarisi sichqonchada bosiladi. Agar argumentning diapazon qiymati berilmasa, u holda avtomatik holda argument diapazon qiymati 10 dan 10 gacha bo’ladi va shu diapazonda grafik quriladi.
Grafik formatini qayta o’zgartirish uchun grafik maydonini ikki marta tez-tez sichqonchani ko’rsatib bosish va ochilgan muloqot oynasidan kerakli o’zgarishlarni qilish kerak.
Agar bir necha funksiyalar grafigini qurish kerak bo’lsa va ular argumentlari har хil bo’lsa, u holda grafikda funksiyalar va argumentlar nomlari ketma-ket vergul qo’yilib kiritiladi. Bunda birinchi grafik birinchi argument bo’yicha birinchi funksiya grafigini va ikkinchisi esa mos ravishda ikkinchi argument bo’yicha ikkinchi funksiya grafigini tasvirlaydi va hakozo.
|
| |
I. NAZARIY QISM - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish

dasturlarni samarador, quvvatli qiladi. Ularga relyasion ma’lumotlar bazasi bilan ishlash
imkonini beradi. SQL ma’lumot toifalari. Simvollar satr ma’lumot toifasi SQL
standartida
matnlarni
faqat
bitta
tavsifi
keltiriladi.
Uning
sintaksisi
CHARACTER[(UZUNLIGI)] YOKI CHAR[(UZUNLIGI)]. Jadvalni matnli qiymatli
CHAR toifasidagi fikrlangshan uzunlikda bo‘lishi mumkin. Bu parametr qiymati 1 - 255
bo‘lishi mumkin, ya’ni u 255 simvolgacha bo‘lishi mumkin.
SQL tilini ba’zi birlardagina o‘zgaruvchan uzunlikdagi satr toifalari bor. Bu toifalar
quyidagicha tavsiflanadi: VARCHAR(),CHARVARYING YOKI CHARVARYING()
Ixtiyoriy uzunlikdagi matnli tasvirni tasvirlaydi. CHARACTER va VARCHAR
toifasidagi konstantalar apostrof ichiga yoziladi. Quyidagiyozuvlarni barchasi ekvivalent
VARCHAR [(UZUNLIGI)], CHARVARYING [(UZUNLIGI)]
CHARACTER VARYING[(UZUNLIGI)] Agar uzunlik oshkor ko‘rsatilmasa, u birga
teng deb qabul qilinadi, ya’ni barcha xollarda bita simvoldan iborat bo‘ladi. Sonli
ma’lumot toifalari SQL standartida quyidagi son toifasida ishlatiladi. INTEGERbutun
sonlar uchun -2 - 31….2 31 SMOLLINT-butun sonlar 2 -15 …2 15 DECIMAL
(aniqlik[masshtab]) -Fiksirlangan nuqtali unli son aniqlik sondagi qiymatli raqamlar
masshtab unli nuqtadan undagi raqamlarning maksimal soni kursatadi
NUMERIC(aniqlik[masshtab])- Fiksirlangan nuqtali unli son. aniqlik sondagi qiymatli
raqamlar masshtab unli nuqtadan undagi raqamlarning maksimal soni kursatadi
FLOAT[(aniklik)]suzuvchi nuktali son minimal aniklik bilan Beriladi. Shunday qilib
xulosa qilish mumkin: Simolli satrlar toifasi. Character [uzunligi] [char] uzun) da
kursatiladi. Bundan tashkari uzgaruvchan uzunlikdagi simvolli satrlar toifasini xam
ishlatamiz. Bunda uzgaruvchi toifalar ixtiyoriy uzunlikda buladi. Bunda uzunliklar zarur
bulmagan parametrlar xisoblashadi. Agar ular ishlatilmasa, unda 1 ta simvolga joy
ajratiladi. Simvolli satrlarni belgilashni yana bir usuli bor.
Tashqi ma’lumotlar bilan bog’lanish

|
Tashqi ma’lumotlar bilan bog’lanish
|
bet | 11/11 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 474,12 Kb. | | #259574 |
Bog'liq PanjiyevADP 11-var Tashqi ma’lumotlar bilan bog’lanish
Mathcad qayta ishlanadigan ma’lumotlar ko’p bo’lganda ularni fayllarga saqlash va qayta o’qish imkonini ham yaratadi. Ma’lumotlarni Mathcad prn kengaytma nom bilan oddiy matnli fayl qilib saqlaydi. Buning uchun WRITEPRN buyrug’ini berish kerak. Bu buyruq ko’rinishi quyidagicha.
WRITEPRN(“fayl nomi”):= Masalan,
WRITEPRN(“DY”):=Y
Fayl nomini berishda uning kengaytma nomini berish shart emas.
Хuddi shunday, boshqa dasturda yaratilgan fayllardan ham, masalan, Excel ma’lumotlaridan Fortranga, Fortrandan Matcad ga o’tkazish mumkin. Bu ishni teskarisiga ham bajarish mukin.
To’g’ri burchakli matritsani yoki vektorni alohida faylga yozib olish uchun quyidagi ketma-ketlikdagi amallarni bajarish kerak:
Standart vositalar panelidan Insert Function (funksiyani qo’yish) tugmasini bosib, muloqot oynasini chiqarish.
Funksiyalar guruhidan File Access (Faylga ruхsat) tanlanadi.
Xulosa
O'zgaruvchi diapazonini ko'rsatishda ikki nuqta o'rniga klaviaturadan (;) nuqta vergul kiritiladi yoki Matrix (Matritsa) panelidan Range Variable (Diskret o'zgaruvchi) tugmasi bosiladi. Hisoblangan qiymatni chiqarish uchun esa o'zgaruvchi va tenglik belgisini kiritish kifoya. Natijada o'zgaruvchi qiymati ketma-ket jadvalda chiqadi. Masalan, x:=0..5 deb yozib, keyin x= kiritish kerak. Foydalanuvchi funksiyaning uning argumentiga mos qiymatlarini hisoblab chiqarish va bu qiymatlarni jadval yoki grafik ko'rinishda tasvirlashda diskret o'zgaruvchilardan foydalanish qulaylikni keltiradi. Masalan, f(x)=sin(x)DCos(x) funksiya qiymatlarini x ning 0 dan 5 gacha bo'lgan qiymatlarida hisoblash kerak bo'lsa, u holda quyidagi kiritishni amalga oshirish kerak: f(x)=sin(x)DCos(x) x:=0..5 f(x)=javob. Sonlarni formatlash. Odatda Mathcad 20 belgi aniqligigacha matematik ifodalarni hisoblaydi. Hisoblash natijalarini kerakli formatga o'zgartirish uchun sichqoncha ko'rsatgichini sonli hisob chiqadigan joyga keltirib, ikki marta tez-tez bosish kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Алексеев Е.Р., Чеснокова О.В. Основы работы в математическом пакете MathCAD. ДонНТУ, 2012-187с.
2. Васильев А.Н. MathCAD 13 на примерах. БХВ-Петербург, 2016-528с.
3. Nguyen M.A. MathCAD Professional Tutorial-Colorado State University 2013-312p.
4. Banker Hans. Practical Use of MathCAD; Solving mathematical problems with a computer algebra system. Translated by Anthony Rudd.-springer 1999-505p.
5. Solodov A.U.Ochkov V.N. Differential models: An Introduction with MathCAD. springer 2012-324p.
6. http://matematika88888.blogspot.com/2009/07/MathCAD.html
7. http://www.MathCAD.org/cms/
Central Asian Research Journal For Interdisciplinary Studies (CARJIS)
ISSN (online): 2181-2454 Volume 2 | Issue 6 | Juni, 2022 | SJIF: 5,965 | UIF: 7,6 | ISRA: JIF 1.947 | Google Scholar |
|
| |
ME’MORIY YODGORLIKLAR - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi...

|
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)
|
bet | 54/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsiME’MORIY YODGORLIKLAR
ERGASH GAPLI QO’SHMA GAP
Topshiriq. Matnni oqing.
BUXORO
Buxoro Markaziy Osiyoning ko'hna shaharlaridan biridir. Bu shahar bundan 2300 yil muqaddam Zarafshon vodiysining quyi qismida qad ko'targan. Dastavval daryoning Zarirud nomli quyi tarmog'ining ikki sohili paydo bo'lgan. Qishloqning tevarak-atrofi qadimda nihoyatda xushmanzara edi. Butun vodiy bo'ylab atrofni qoplab yotgan qalin daraxtzor va to'qayzorlarda turli-tuman yovvoyi hayvonlar, hamda ajoyib qushlar bo'lgan. Shuning uchun bu o'lkani «Bug'-oro», ya'ni «Tangri jamoli» deb aytiladi.
Buxoro tarixiy obidalarga boy. Ismoil Samoniy madrasasi (IX -X- asrlar), Chashmai Ayub maqbarasi (XII- asr), Namozgoh masjidi (XIV -, XVI - asrlar), Ulug’bek madrasasi (1417 - yil), Masjidi Kalon (1514 - yil), Mir Arab madrasasi (1530 - yil), Ko'kaldosh madrasasi (1578 - yil), Sitorai Mohi Xosa saroyi va boshqalar Buxoroning dovrug'ini jahonga taratgan.
Buxoro O'zbekistonning madaniy va obod shaharlaridan biri bo'lib qoldi.
1- topshiriq. Buxoro haqida bilganlaringizni aytib bering.
2- topshiriq. Matnni rus tiliga tarjima qiling.
ICHANQAL'A
Ichanqal'a Xiva shahrining ramzidir. Ichanqal'a «ichki qal'a» demakdir. Bu nom shaharning tashqi devori qurilgach qabul qilingan,
Ichanqal'a maydoni orta asrlardagi Xiva shahri maydoniga to'g'ri keladi. U mustahkam devor bilan o'ralgan. Devorning balandligi 7-8 metrga teng, qalinligi 3-6 metr. Shimoliy darvoza-Bog'cha darvoza deb ataladi va Urganch yo'liga olib chiqadi. Sharqiy darvoza «Polvon darvoza» deb atalib, Amudaryo va Xazoraspga olib chiqadi. Janubiy va G'arbiy «Ota darvozalar» 1920-yillarda nurab ketgani sababli buzib tashlangan.1975- yilda esa qayta o'z holiga keltirilgan.
Ichanqal'a ichkarisida noyob me'morchilik obidalari va hovli - joylar saqlanib qolgan.
Ichanqal'a devorlari asosan paxsadan qurilgan. Ba'zi orinlarda xom g'ishtlar ishlatilgan. Arxeologiya tekshiruvlari davomida qal'a devorlari yonida qadimiy Xorazm me'morchiligining qoldiqlari topilgan.
Bu noyob san'at durdonasi davlat himoyasiga olingan bo'lib, uni ta'mirlash ishlari olib borilyapti.
|
| |
Butunning teng bo’laklari ulushlar

|
Butunning teng bo’laklari ulushlar
|
bet | 45/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Butunning teng bo’laklari ulushlar deyiladi.
‘’Bir butun», «birlik» degan so’zlarni kengroq ma'noda tushu-nishingizni istardik. Mavzuni, biror masalani tahlil qilayotganda «bir butun», «birlik» sifatida doira, kesma, tort, kvadrat, biror maydon-ning yuzi, jismning massasi, sutka, yil ... olinishi mumkin.
Hayotda, turmushda, xo’jalik yuritishda bir butun deb olingan miqdor (buyum)ni, ko’pincha, teng qismlarga ajratamiz, bir necha bo’lakka teng qilib bo’lamiz, uning har bir bo’lagi kimgadir atalgan bo’ladi. Kattalar bo’lishni bajarayotgan kishiga «hammaga baravar qilib bo'1; hammaga teng qilib bo'l», deb maslahat berishadi.
O’quvchi o’z hayotiy tajribasida «butunning teng bo’laklarini — ulushlari»ni ko’rgan, uni ushlagan: ona unga va ukasiga biror narsani baravar qilib, teng qilib bergan. Biri katta, biri kichikroq bo’lib qolsa, bolalar o’rtasida kelishmovchilik chiqishi mumkin. Bir yilni 1 butun deb olib, kvartallarga bo’lamiz. o’quv yilini, muddatlari har xil bo’lsa-da, choraklarga bo’lamiz. Ulushlar hayotimizga shunchalik singib ketganki, ularning ba'zilarini, hattoki, alohida nom bilan aytamiz: ikkidan bir ulush-yarim, to’rtdan bir ulush-chorak,sakkizdan bir ulush nimchorak.
Kasr — sifat jihatidan o’quvchilar uchun yangi son. Ular uchun yangi tushuncha, yangilik. Holbuki, o’quvchilar yarim, chorak kabi so’zlar nimani anglatishini bilsalarda, ularning yozilishi, o’qilishi, ularning paydo bo’lish jarayonini bilmasliklari mumkin. Bu mavzuda ana shu jarayon o’rgatiladi, yoritiladi.
- kasr sonning ma'nosi quyidagicha:
- butun (birlik, 1 deb olingan miqdor) n ta teng bo’lakka
bo’lingan;shu teng bo’laklardan k tasi olingan (qaralyapti).
Kasrlar bilan bog’liq atamalarni to’ri ishlatilishiga, kasrlarning to’ri o’qilishiga e'tibor bering: surat, maxraj, kasr chizi to’tdan bir; , sakkizdan uch; , o’ndan yetti.
O’quvchilarning o’zlari kasr sonlarga ko’plab misollar topsinlar, ularni to’ri yoza bilsinlar, to’ri o’qiy olsinlar.
|
| |