Akbar Ro’ziyev Shamol energiyasi resurslari

Akbar Ro’ziyev
Shamol energiyasi resurslari
REJA
Mintaqaviy shamol resurslari
Kompyuterni modellash
Shamol energiyasi qurilmalari
Mintaqaviy shamol resurslari
Shamol energetikasini ishlab chiquvchilar shamoldan olinadigan
energiyaga va bu joylashuvga qarab qanday o'zgarishiga juda qiziqishadi.
Shamol hamma joyda uchraydi va potentsial loyiha ob'ektlarini tanlashni
arzon va boshqariladigan jarayonga aylantirish uchun hudud bo'ylab
"shamol resursi" ning nisbiy hajmini ko'rsatish juda foydali. Shamol
resursi odatda shamol tezligi yoki energiya zichligi sifatida ifodalanadi va
odatda, olinadigan energiya shamol fermasini rivojlantirish uchun etarli
bo'lmagan chegara qiymati bo'ladi.
Ko'pgina shamol energiyasi manbalarini o'rganish yuqori darajadagi nazariy manbadan
boshlanadi, bu esa cheklovlar deb ataladigan narsalarni hisobga olgan holda asta-sekin
kamayadi. Bular shamol energetikasini ishlab chiquvchi uchun mavjud bo'lgan maydonni
qisqartirishga moyil bo'lgan fikrlardir. Masalan, ular geografik chegaralangan tabiat
qo'riqxonalari, shamol tezligi iqtisodiy jihatdan foydali bo'lmagan hududlar yoki mos
bo'lmagan erlar bo'lishi mumkin. Rivojlanish uchun potentsial bo'lgan hududlar energiya
resurslari yig'ilgan hududdan ketma-ket olib tashlanadi.
Potentsial energiya resursining turli baholarini ishlab chiqish uchun mavjud bo'lgan
maydon bo'yicha taxminlarga ko'ra hisoblash mumkin. Cheklovsiz resurs ko'pincha "nazariy"
resurs deb ataladi; texnik cheklovlarni ko'rib chiqish "texnik" resursni baholashga olib keladi;
rejalashtirish, ekologik va ijtimoiy masalalarni ko'rib chiqish "amaliy" deb ataladigan resursni
baholashga olib keladi. Bunday tadqiqotlar shamol energiyasining kirib borishi nisbatan past
bo'lgan 1980 va 1990-yillarda keng tarqalgan bo'lib, biroq voqealar tufayli biroz o'tib ketdi,
chunki hozirda shamol energiyasining kirib borishi ko'plab Evropa mamlakatlarida sezilarli
darajada.
Kompyuterni modellash
Kengroq miqyosda shamol tezligini kompyuter dasturlari yordamida modellashtirish
mumkin, ular balandlik, topografiya va er yuzasi qoplami kabi parametrlarning shamolga
ta'sirini tavsiflaydi. Ushbu modellar ma'lum joyda ba'zi qiymatlar bilan astarlangan bo'lishi
kerak va odatda bu rol mahalliy meteorologik stantsiya o'lchovlari yoki ob-havo bilan bog'liq
boshqa qayd qilingan ma'lumotlar orqali bajariladi yoki milliy ob-havo xizmatlari tomonidan
qo'llaniladigan raqamli ob-havo bashorati modellaridan olinadi.
Odatda, ushbu shamol xaritasi dasturlari hudud bo'ylab o'rtacha shamol tezligining
(belgilangan balandlik uchun) grafik tasvirini oladi. Bu "shamol atlasi" ko'rinishida bo'lishi
mumkin, bu tekis, bir xil relefdagi shamol tezligini ifodalaydi va mahalliy topografiyani
hisobga olgan holda, ob'ektga xos shamol tezligini bashorat qilish uchun tuzatishlarni
talab qiladi. Ba'zi hududlarda er va er qoplamining ta'sirini o'z ichiga olgan "shamol
xaritalari" mavjud bo'lishi mumkin. Shamol atlaslari va shamol xaritalari dunyo
darajasidan mahalliy hukumat mintaqasigacha bo'lgan juda keng miqyosda ishlab
chiqarilgan va katta hudud bo'ylab shamol resursining eng yaxshi bahosini ifodalaydi.
Ular anemometriya o'lchovlarining o'rnini bosmaydi, aksincha ular tergovga e'tibor
qaratishga xizmat qiladi va joyida o'lchovlar qayerda amalga oshirilishini ko'rsatadi.
Tekshiruvlarning keyingi bosqichi sifatida nazariy shamol turbinalari shamol tezligi
qiymatlarini tarmoqli ma'lumotlar to'plami sifatida o'z ichiga olgan geografik model
ichida tanlangan oraliqda joylashtirilishi mumkin. Bu odatda geografik axborot tizimida
(GIS) hisoblanadi. Texnologiyani energiya birliklariga aylantirish samaradorligi bo'yicha
taxminlardan foydalangan holda, belgilangan maydonga mos keladigan energiya
bahosini olish mumkin. Bu odatda yiliga Y energiya birligi shamol energiyasi
potentsialiga ega bo'lgan X mintaqasi sifatida ifodalanadi.
Shamol energiyasi
qurilmalari
Havo oqimi ham, istalgan harakatlanuvchi jism ham harakat energiyasiga ega bo‘ladi.
Bu kinetik energiya shamol g‘ildiragi yoki boshqa ishchi organ yordamida mexanik
energiyaga o‘zgartiriladi.
Shamol qurilmalarining vazifasiga ko‘ra mexanik energiya ijrochi mexanizmlar
(generatorlar, kompressorlar, elektrolizlar va boshqalar) yordamida elektr, issiqlik,
mexanik, shuningdek, siqilgan havo energiyasiga o‘zgartirilishi mumkin. Havo oqimi
kinetik energiyasini mexanik energiyaga o‘zgarishi uchun turli turdagi shamol
dvigatellaridan foydalanish mumkin.
Shamol energiyasini elektr energiyasiga o‘zgartiradigan asosiy mexanizm shamol
turbinasi hisoblanadi. U boshqa turbinalarga qaraganda ko‘proq detallar soniga ega.
Shamol vtulkaga mahkamlangan parraklarni aylantiradi va ular birgalikda aylanadi.
Shunday qilib, parraklar va vtulka birgalikda rotorni tashkil qiladi. Shuningdek, turbinani
parraklarini aylantiradigan va to‘xtatadigan kontaktlar mavjud. Generator aylanadi va
elektr energiyani ishlab chiqaradi. Generator, kontroller va boshqa qurilmalar parraklar
orqasidagi qutiga joylashtiriladi. Anemometr shamol tezligini aniqlaydi va bu axborotni
kontrollerga uzatadi
Arg‘imchoqsimon shamol dvigateli modeli; A aylanish yo‘nalishi, 1 vertikal o‘q, 2
gorizontal plankalar, 3 buriladigan parraklar, 4 parraklar o‘qi.
Shamolning tezligi 15-23 km/soatga yetganida shamol agregati aylana boshlaydi, tezlik
100 km/soatda ortganida mexanizmni shikastlanishlardan saqlash uchun ular avtomatik
ravishda to‘xtaydi. Shamol agregatlarining ba’zi bir modellari shamol kuchiga bog‘liq
bo‘lmagan holda o‘zgarmas tezlik bilan aylanadi. Ba’zi bir yangi modellarning tezligi
shamol bilan aylanadi. Ba’zi bir yangi modellarning tezligi shamol tezligi bilan birga
o‘zgaradi, bu ularni samaraliroq bo‘lishini ta’minlaydi.
Shamol agregatlarida asosan 2 yoki 3 ta parraklar bo‘ladi. Katta bo‘lmagan turbinalar 100
kVt gacha elektr energiyasi ishlab chiqaradi.
|