Bug’ turbinalari umarov Ikromjon Baxromjon o'g'l Umarov Ikromjon Baxromjon o\'g\'l  (1)

Международный научный журнал № 1(100), часть 1
«Научный Фокус» май, 2023
1764
BUG’ TURBINALARI
Umarov Ikromjon Baxromjon o'g'l
T.D.T.U. ni ( I.E) yo'nalishida assistant
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bug’ turbinasi, uning ishlash prinsipi, yaratilish
tarixi, keying davrda uning takomillashuvi haqida so’z boradi.
Kalit so’zlar:
D.Branko, issiqlik, elektr, Parsons, rotor, Loval, aktiv turbina, kinetic
energiya, D. Vat, quvvat, Amerika, arra quvvati, val, disk, soplo.
Bug‘ning issiqlik energiyasini bosqichma-bosqich mexanik energiyaga aylantirib
beruvchi issiqlik mashinasi bug‘ turbinasi deyiladi. Hozirgi paytda bug‘ turbinasi
zamonaviy yirik elektr stantsiyalarining yagona dvigateli hisoblanadi.
Italiyalik olim D.Branko bug‘ turbinasi modeliga hos bo‘lgan bug‘ g‘ildiragini 1629
yilda yaratgan, unda bug‘ oqimining kinetik energiyasi uyg‘otgan impulps kurakli
gildirakni aylantirishga sarflangan. Quvvati 4,4 kVt bo‘lgan birinchi bug‘ turbinasini
(reaktiv turbina) 1885 yili ingliz muxandisi Parsons yaratdi, 1913 yilda esa ,
turbinaning kuvvati 25 MVt gacha yetkazildi. Keyinchalik bug‘ turbinalarining nominal
kuvvati 60 MVt, bosimi 12,8 MPa ga yetkazildi, u kupchilik issiqlik elektr
stantsiyalarida qo‘llanilib kelinmokda. Zamonaviy turbinalarning kuvvati 1200 MVt
dan ortib ketgan. Turbina rotorining aylanishlar soni esa 2000-50000 ayl/min
oralig‘ida. Suv bug‘ining kinetik energiyasini mexanik energiyaga aylantirish
mumkinligini shved muxandisi Loval 1888 yilda (aktiv turbina) isbotladi.
Bug'ning potentsial energiyasidan va xususan uning elastikligidan foydalangan
holda ishni bajaradigan bug 'dvigatelidan farqli o'laroq, bug 'turbinasi bug' oqimining
kinetik energiyasidan foydalanadi va uni milning aylanish energiyasiga aylantiradi. Suv
bug'ining eng muhim xususiyati, hatto nisbatan kichik bosim pasayishi bilan ham, bir
muhitdan ikkinchisiga oqib chiqishning yuqori tezligidir. Shunday qilib, 5 kgf / m2
bosim ostida idishdan atmosferaga oqib chiqadigan bug 'jeti taxminan 450 m / s
tezlikka ega. 1950-yillarda bu aniqlandi samarali foydalanish bug'ning kinetik
energiyasi, periferiyadagi turbina qanotlarining aylana tezligi puflash tezligining
kamida yarmi bo'lishi kerak, shuning uchun turbina pichoqlarining radiusi 1 m
bo'lganida, taxminan aylanish tezligini saqlab turish kerak. 4300 aylanish tezligi. 19-
asrning birinchi yarmi texnologiyasi uzoq vaqt davomida bunday tezlikka bardosh
bera oladigan rulmanlarni bilmas edi. O'zingizga tayanib amaliy tajriba, D. Vatt
shunday deb hisobladi yuqori tezliklar Mashina elementlarining harakatiga printsipial
jihatdan erishib bo'lmaydi va turbinaning o'zi ixtiro qilgan bug 'dvigateli uchun
yaratishi mumkin bo'lgan tahdid haqidagi ogohlantirishga javoban u shunday javob
berdi: "Agar ularsiz qanday raqobat haqida gapirish mumkin. Xudoning yordami bilan
ishlaydigan qismlarni sekundiga 1000 fut tezlikda harakatlantirish mumkin emasmi?
Международный научный журнал № 1(100), часть 1
«Научный Фокус» май, 2023
1765
Biroq, vaqt o'tdi, texnologiya yaxshilandi va bug 'turbinasidan amaliy foydalanish
soati urdi. Ibtidoiy bug 'turbinalari birinchi marta 1883-1885 yillarda AQShning
sharqiy qismidagi arra tegirmonlarida ishlatilgan. dumaloq arralarni haydash uchun.
Bug 'eksa orqali etkazib berildi va keyin kengayib, quvurlar orqali radial yo'nalishda
yo'naltirildi. Quvurlarning har biri kavisli uchi bilan tugadi. Shunday qilib, dizayn
nuqtai nazaridan, tasvirlangan qurilma Heron turbinasiga juda yaqin edi, juda past
samaradorlikka ega edi, lekin yuqori tezlikda arra haydash uchun ko'proq mos edi.
bug' mashinasi uning o'zaro piston harakati bilan. Bundan tashqari, o'sha paytdagi
tushunchalarga ko'ra, chiqindi yoqilg'i bug'ni isitish uchun ishlatilgan - arra fabrikasi
chiqindilari.
Biroq, bu birinchi Amerika bug 'turbinalari keng qo'llanilmadi. Ularning
texnologiyaning keyingi tarixiga ta'siri deyarli yo'q. Bugungi kunda har qanday
dvigatel muhandisiga nomi ma'lum bo'lgan frantsuz de Laval shved ixtirolari haqida
nima deyish mumkin emas.
Shunday kilib, bug‘ turbinasi yaratilgandan so‘ng, uni takomillashtirish
tadqiqotlari davom etdi. Natijada bir, ikki va ko‘p bosqichli bug‘ turbinalari yaratildi.
Turbinadagi ish jarayoni ketma-ket kechadigan ikki bosqichdan tashkil topgan:
bug‘ning potentsial energiyasini kinetik energiyaga aylanishi va bug‘ning energiyasini
turbina valining aylanma energiyasiga aylanishi.
Turbinaning ishlash tarzi sodda. Turbinaning oqib o‘tish qismi ikkita asosiy
qismdan: soplo apparati 4 va turbinaning vali 1 ga o‘rnatilgan disk 2 dan tashkil
topgan. Diskning aylanasi bo‘ylab ishchi kuraklar 3 maxkamlangan, ular kanallar hosil
kiladi.
Turbinaning ishlash tarzi.
1-val;
2-disk;
3-ishchi kuraklar;
4-soplo
Bosimi yuqori bo‘lgan va odatda temperaturasi ham yukori bo‘lgan ishchi jism
(bug‘, gaz, suyuklik) soplo apparatiga kiradi. Soplolarda bug‘ kengayadi, uning bosimi
pasayadi va tegishlicha tezligi ortadi, ya’ni soplo apparatida bug‘ning ichki energiyasi
kinetik energiga aylanadi. Ikkinchi bosqich ishchi kuraklar hosil qilgan kanallarda
sodir bo‘ladi, bu yerda bug‘ning kinetik energiyasi diskning va u bilan bog‘langan
turbina valining harakatlantiradigan mexanik ishiga aylanadi.Turbina bosqichlariga
bug‘ qo‘zg‘almas va aylanuvchan kanallar tizimi bo‘yicha o‘tadi. Shuning uchun harakat
turiga ko‘ra bug‘ning uch xil tezligi bo‘ladi: C – absolyut tezlik; I – ko‘chma harakat
tezligi, u turbina diskining aylanma tezligiga teng; w – nisbiy tezlik. Bug‘ning soploga
kirish oldidagi, soplodan keyingi va kuraklardan keyingi parametrlari tegishlicha 0,1,2
indekslar bilan belgilanadi. Ishchi kuraklar mahkamlangan bitta diskli soplo apparati
turbinaning bosqichini hosil qiladi. Bittta bosqichdan iborat bo‘lgan turbina bir
Международный научный журнал № 1(100), часть 1
«Научный Фокус» май, 2023
1766
bosqichli turbina deyiladi. Bir necha bosqichdan iborat bo‘lgan turbinalar ko‘p
bosqichli turbinalar deyiladi.
Bug 'turbinasi - bug 'dvigatelining bir turi, unda rotor pichoqlariga ta'sir qiluvchi
bug' oqimi uning aylanishiga olib keladi. Hozirgi vaqtda bug 'turbinalari fotoalbom
yoqilg'ida ishlaydigan qozonlar yoki elektr stantsiyalari va yirik kemalar va
kemalardagi yadro reaktorlari bilan birgalikda qo'llaniladi. Bug 'turbinalari ko'p yillar
davomida sanoat kogeneratsiya zavodlarida asosiy harakatlantiruvchi sifatida
ishlatilgan. Bug 'qozonida hosil bo'lgan bug' kengayib, turbin pichoqlari orqali yuqori
bosim ostida o'tadi. Turbina aylanadi va generator tomonidan elektr energiyasini
ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan mexanik energiya ishlab chiqaradi.> Tizimning
elektr quvvati turbinaning kirish va chiqish joylarida bug'ning bosimining pasayishi
qanchalik kattaligiga bog'liq.
Uchun samarali ish bug 'turbinaga yuqori bosim va haroratda (42 bar / 400 ° C
yoki 63 bar / 480 ° C), (Sovet K-800-240 kondensatsiya turbinalari, nominal quvvati
800 MVt, dastlabki bosim 240 bar, 540 °) berilishi kerak. C). Bunday sharoitlar qozon
uskunalariga talablarni oshiradi, bu esa kapital xarajatlar va texnik xizmat ko'rsatish
xarajatlarining progressiv o'sishiga olib keladi. Texnologiyaning afzalligi qozonxonada
yoqilg'ining eng keng assortimentini, shu jumladan qattiq yoqilg'idan foydalanish
imkoniyatidir. Biroq, og'ir neft fraksiyalaridan foydalanish va qattiq yoqilg'i qozondan
chiqadigan yonish mahsulotlarining tarkibi bilan belgilanadigan tizimning ekologik
ko'rsatkichlarini pasaytiradi. Odatiy bo'lib, bug 'turbinalari elektr energiyasidan ko'ra
ko'proq issiqlik ishlab chiqaradi, bu esa o'rnatilgan quvvat uchun yuqori xarajatlarga
olib keladi.
|