nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 211/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
|
|
| |
-jadval - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universitetiBog'liq Ekonometrika Kaf 15.Iqtisodiy sistemologiya 10ta 4.6-jadval
Regressiya modeli sifatining asosiy mezonlari
R-squared
0. 741245
Determinatsiya koеffitsiyenti. Bu modelning ma`lumotlarga
qanchalik yaxshi mos kelishini ko‗rsatadi. R-squared ning
qiymati qanchalik 1 ga yaqin bo‗lsa, regressiya tenglamasining
tanalama ma`lumotlariga ―yaxshi sifatli to‗g`rilash‖ bo‗ladi.
Tahlil qilinayotgan Y o‗zgaruvchi umumiy variatsiyasining qaysi
ulushi ta`sir еtuvchi o‗zgaruvchilarning (
i
X
) o‗zgarishiga bog`liq
еkanligini ko‗rsatadi.
1
0
2
R
.
Quyidagi formula bilan hisoblanadi:
n
i
i
n
i
i
i
n
i
i
n
i
i
y
y
y
y
y
y
y
y
R
1
2
1
2
1
2
1
2
2
)
(
)
€
(
1
)
(
)
€
(
.
Agar
1
2
R
bo‗lsa, bu shuni bildiradiki, Y o‗zgaruvchining
barcha variatsiyasi (o‗zgarishi) ta`sir еtuvchi o‗zgaruvchilarning
o‗zgarishlari bilan asoslanadi. Ya`ni, biz ta`sir еtuvchi
o‗zgaruvchilarni berilgan qiymatlari bo‗yicha Y o‗zgaruvchining
qiymatlarini xatosiz bashorat qilish imkoniga еga bo‗lamiz.
Masalan,
74
,
0
2
R
yoki 74% ga teng bo‗lsin. Bu natijaviy
o‗zgaruvchining (Y) 74% variatsiyasi (o‗zgarishi) regressiya
modeliga kiritilgan omilli belgilarning variatsiyasiga bog`liqligini
ko‗rsatadi. Qolgan 26% regressiya tenglamasiga kiritilmagan
omilli belgilar hamda tasodifiy omillar ta`siridir.
|
| |
Graph→Categorical graph→Distribution

|
Graph→Categorical graph→DistributionBog'liq Ekonometrika Kaf 15.Iqtisodiy sistemologiya 10taGraph→Categorical graph→Distribution.
Distribution menyusidan zichlik funksiyasi grafigini tanlaymiz: Kernel
Density va keyin Options oynasida Options/Add/Theoretical Density qatorini
tanlab OK tugmachasini bosamiz (4.16-rasm).
4.16-rasm. Zichlik funksiyasi grafigini tanlash
49
Shunday qilib, biz bir vaqtda tanlangan o‗zgaruvchining zichlik funksiyasi
grafigi va normal taqsimot zichlik funksiyasining grafigini olamiz (17-rasm).
EViews dasturida tanlangan o‗zgaruvchilarning jadval qiymatlarini aks еttirish
uchun View menyusidan Spreadsheet qatorini tanlash lozim, ya`ni:
View→Spreadsheet.
Tavsifiy statistikani tahlil qilish – regression modelni tuzishning еng muhim
bosqichi hisoblanadi.
O‗rtacha qiymat va mediana qiymatini taqqoslash taqsimot xarakteri to‗g`risida
birinchi xulosani chiqarishga imkon beradi. Agar
Me
x
bo‗lsa, u holda grafikning
o‗ng tomonga surilganligini, agar
Me
x
bo‗lsa, u holda grafikning chap tomonga
surilganligini kuzatish mumkin. Asimmetriya ko‗rsatkichlari еsa qilingan farazlarni
tasdiqlashi mumkin.
Taqsimot grafiklarining vizual tahlili va keyinchalik Jak-Bera testi yordamida
taqsimotning normal taqsimotga bo‗ysunishini tekshirish iqtisodiy ko‗rsatkichlarning
qaysi qiymatlari normal taqsimot qonuniga bo‗ysunishi haqida xulosa qilishga imkon
beradi.
50
.000
.004
.008
.012
.016
.020
.024
.028
.032
-80
-60
-40
-20
0
20
40
60
80
100
120
D
e
n
s
it
y
Y
.00
.02
.04
.06
.08
.10
50
55
60
65
70
75
80
85
90
95
100
D
e
n
s
it
y
X5
.00
.04
.08
.12
.16
-4
0
4
8
12
16
20
D
e
n
s
it
y
X3
.00
.02
.04
.06
.08
.10
.12
-16 -12
-8
-4
0
4
8
12
16
20
24
28
32
36
D
e
n
s
it
y
X4
.00
.05
.10
.15
.20
.25
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
D
e
n
s
it
y
X2
.000
.004
.008
.012
.016
.020
-20
0
20
40
60
80
100
120
Kernel
Normal
D
e
n
s
it
y
X1
|
| |
Adjusted R-
squared - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

60
uchun to‗g`rilangan determinatsiya koеffitsiyentidan
foydalaniladi. To‗g`rilangan determinatsiya koеffitsiyenti
regressiya modeliga yangi o‗zgaruvchilarni kiritilgani uchun
―shtraf‖ soladi. To‗g`rilangan determinatsiya koеffitsiyenti
quyidagi formula bo‗yicha hisoblanadi:
2
2
2
2
1
1 (1
)
(1
)
1
1
adj
n
p
R
R
R
R
n
p
n
p
,
bu erda
r – bog`liq bo‗lmagan (ta`sir еtuvchi) o‗zgaruvchilar
soni;
n – kuzatuvlar soni.
r ortib borishi bilan
1
p
n
p
nisbat ham ortadi va bundan kelib
chiqqan holda
2
R
ni to‗g`rilash kamayish tomonga qarab boradi.
S. Ye. of
regression
11. 24179
Regressiyaning standart xatoligi. Mazkur qiymatni kvadratga
oshirganda regressiya qoldiqlari dispersiyasi hosil bo‗ladi. U
qiymat qanchalik kichik bo‗lsa, shuncha yaxshi.
Sum squared
resid
8846. 445
Qoldiqlar kvadratlari yig`indisi.
Log likelihood
-288. 6068
Maksimal o‗xshashlik funksiyasining qiymati.
F-statistic
40. 10532
Tuzilgan regressiya modelining statistik ahamiyatliligini, ya`ni
barcha
i
X
lar birgalikda Y ga ta`sir qilishini tekshiradi. F-
statistika quyidagi formula bilan hisoblanadi:
p
p
n
R
R
F
1
1
2
2
.
Befarqlik chizig„i - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

139
Binary variable
diskret binar o‗zgaruvchi, u 0 yoki 1 qiymatni qabul qiladi
Bozor muvozanati
bozorda taklif miqdorini talab miqdoriga teng bo‗lgan hol;
taklif chizig‗i bilan talab chizig‗i kesishgan nuqtaga
muvozanat nuqta deyiladi.
Byudjet
iste‘molchining ma‘lum vaqt oralig‗ida oladigan barcha
daromadlari yig‗indisi.
Byudjet chegarasi
(budget constraint)
«umumiy vaqt - daromad» koordinatalariga yega bo‗lgan
to‗g‗ri chiziq bo‗lib, uning yotiqlik burchagi ish haqini
ifodalaydi. (daromad 0 bo‗lganda vaqt 24 soatga teng,
ya‘ni (24, 0).
Byudjet chizig„i
byudjetni to‗liq sarflash sharti bilan iste‘molchi sotib
oladigan tovarlar kombinatsiyalarini ifodalovchi chiziq.
Byudjet chegarasi tenglamasi quyidagicha yoziladi:
R
X
P
2
2
1
1
X
P
Bu yerda: R – daromad; P
1
P
2
– 1-2-
tovarlar narxi; X
1
X
2
– sotib olinadigan 1-2-tovarlar
miqdori. Byudjet chizig‗ini befarqlik chizig‗i bilan urinish
nuqtasi iste‘molchining muvozanat holatini bildiradi.
3. Iqtisodiyot va uning tarkibiy qismlari, bog„lanishlari

5. 3. Iqtisodiyot va uning tarkibiy qismlari, bog„lanishlari
Makroiqtisodiy modellarda tashqaridan belgilanadigan, ya‘ni modelda tayyor
kattalik sifatida qabul qilinadigan еkzogen o‗zgaruvchilar hamda modelni yechish
natijasida topiladigan ichki-еndogen o‗zgaruvchilar farqlanadi. Bir modelda еkzogen
hisoblangan o‗zgaruvchi (ko‗rsatkich) ikkinchi model uchun еndogen hisoblanishi
mumkin.
Mamlakat iqtisodiyoti rivojlanishini tahlil qilish, milliy iqtisodiyot
rivojlanishidagi muammolarni aniqlash hamda uni yanada rivojlantirish bo‗yicha
chora-tadbirlar ishlab chiqarish uchun bir qator iqtisodiy ko‗rsatkichlardan
68
foydalaniladi. Alohida firmalar faoliyatiga baho berishda qo‗llaniladigan
ko‗rsatkichlardan farqli tarzda bu ko‗rsatkichlar milliy iqtisodiyotning barcha
subyektlari faoliyatiga umumiy baho berish, makroiqtisodiy tahlil o‗tkazish,
mamlakat iqtisodiyotining jahon xo‗jaligida raqobatga bardoshliligi darajasini
aniqlash imkonini beradi.
Bu ko‗rsatkichlarga quyidagilar kiradi:
YAlpi ichki mahsulot (YAIM), Sof ichki mahsulot (SIM), YAlpi milliy
daromad (YAMD), Sof milliy daroimad (SMD), shaxsiy daromad (SHD), SHaxsiy
tasarrufidagi daromad (SHTD), Iste‘mol(S), Jamg‗arish (S) ko‗rsatkichlarining hajmi
va o‗sish sur`atlari;
- iqtisodiyotning tarkibiy tuzilishi;
- mamlakat еksporti va importi hajmi, tarkibi, YAIMdagi ulushi va o‗sish
suratlari;
- resurslardan foydalanishning samaradorligini xarakterlovchi ko‗rsatkichlar
(mehnat unumdorligi, fond qaytimi);
- davlat byudjeti taqchilligi, deflyator, iste‘mol baholari indeksi,
inflyatsiyaning o‗sish sur`atlari;
- ishsizlik darajasi va ishsizlar soni, aholining ish bilan bandlik darajasi;
- aholining moddiy ne‘matlar va xizmatlar iste‘moli hajmi, ularning
jamg‗armalari, ish haqining quyi miqdori va boshqalar.
Davlat byudjeti taqchilligi va inflyatsiya surati kabi ko‗rsatkichlar umumiy
makroiqtisodiy vaziyatga baho berishda qo‗llanilsa, YAIM, SIM, YAMD, SMD,
SHD, SHTD, S, S ko‗rsatkichlari milliy ishlab chiqarishning parametrlarini va
dinamikasini tahlil еtishda foydalaniladi.
Bu ko‗rsatkichlar iqtisodiyotning barcha subyektlari faoliyatlari natijasi sifatida
aniqlanib, ularni hisoblashning asosini Milliy hisobchilik tizimi(MHT) tashkil еtadi.
MHT mamlakat buxgalteriyasi vazifasini o‗tagani holda uning standartlaridan kelib
chiqqan
holda
makroiqtisodiy
ko‗rsatkichlarni
hisoblash,
mamlakatlararo
taqqoslovlarni amalga oshirish imkonini beradi.
69
Mamlakat iqtisodiyotining haqiqiy holatini o‗rganish, unga tizimli baho berish
uchun yuqorida sanab o‗tilgan barcha ko‗rsakichlardan foydalanish zarur, aks holda
bir tomonlama yondoshuvga yo‗l qo‗yilishi mumkin.
|
-daqiqa - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

80-daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot
shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1. 3D Studio Max dasturida ob’yektlar yaratish
2.Faskali parallelepiped
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Еkonometrik tenglamalar tizimi yordamida prognozlash uslubiyoti

10.7. Еkonometrik tenglamalar tizimi yordamida prognozlash uslubiyoti
Еkonometrik tenglamalar tizimi uch xilga bo‗linadi:
a) tizimga bir-biri bilan bog‗lanmagan tenglamalar kiradi. Har biri alohida
yechilib, umumiy iqtisodiy-matematik modelni bir qismi bo‗lib koladi;
b) tizimga bir-biri bilan bog„langan statistik xususiyatga еga bo„lgan
tenglamalar kiradi.
Bashoratlash usullari
Formalizatsiyalash
Evristik
Oddiy
ekstrapolyatsi
ya
O‘tacha
darajalar
sirg‘alishi
Eksponentsial
tekislash
Eng kichik
kvadra-lar
Modellash-
tirish
Statistik
modellash-
tirish
Ekspert
baholash
Mantiqiy
135
Masalan, ishlab chiqarilgan mahsulotga bir nechta omillar, ya‘ni ishchilar soni
va asosiy fondlar o‗z ta‘sir kuchini ko‗rsatadilar. O‗z navbatida, ishchilar soni aholi
soni bilan va asosiy fondlar miqdori kapital qo‗yilmalar bilan bog‗langan.
Buning natijasida еkonometrik tenglamalar tizimi quyidagi ko‗rinishda
yozilishi mumkin:
Y = f (OPF, PPP)
PPP = f(L)
OPF = f (KK),
bu yerda Y - asosiy ko‗rsatkich, RRR - ishchilar soni, OPF - asosiy fondlar hajmi, L -
aholi soni, KK - kapital qo‗yilmalar.
v) tizimga dinamik xususiyatga еga bo‗lgan tenglamalar kiradi. Bu tizimga
kiradigan tenglamalar faqatgina har biri vaqt davrida bog‗lanishi borligini
aniqlamasdan, ilgari bo‗lgan omillararo bog‗lanishini borligini ham tahlil qilish
mumkin (t-1).
Masalan, bir jarayon tahlil еtish uchun va uni asosiy ko‗rsatkichlarni prognoz
davriga hisoblash uchun berilgan ma‘lumotlar asosida, ya‘ni yalpi mahsulot (VAL),
ishchilar soni (RRR), asosiy fondlar (OPF), ish haqi fondi (ZAR), kapital qo‗yilmalar
(KV), har yili ishga kirgizadigan asosiy fondlar (OWF) kabi ko‗rsatgichlarni
tenglamalar tizimi orqali ezib chikamiz:
VAL = f(OPF, PPP)
(1)
PPP = f(VAL, ZAR)
(2)
ZAR = f(VAL, KV)
(3)
OWF = f(KV, OPF)
(4)
OPF = f(OPF(-1), KV)
(5)
KV = f(FN)
(6)
FN = f(ND)
(7)
Yukorida keltirilgan tenglamalar tizimi bir biri bilan bog‗lanib, ketma-ket
hisoblanadi, ya‘ni (7) tenglama yechilib, uni natijalari omil sifatida (6) tenglamaga
kapital quyilmalar hisoblash uchun ishlatiladi. Uz vaqtida (6) tenglamani natijalari (5)
tenglamani yechish uchun ishlatiladi.
136
Bu еkonometrik tenglamar tizimida prognoz vaqtiga bir ko‗rsatkich aniqlanib,
uni natijasi orqali kolgan asosiy ko‗rsatkichlarni aniqlash mumkin. Model
iqtisodiyotga mos bo‗lgan yulanishlarni, bog‗lanishlarni aks еttirish kerak.
|
Mustaqil ishlash uchun nazorat savollari

137
XULOSA
Iqtisodiy tizimli tahlilning asosiy vazifalari bo‗lib, funksiya ko‗rinishida
ifodalangan iqtisodiy ko‗rsatkichlarning bog‗lanishini o‗rganish hisoblanadi.
Iqtisodiyotda ekstremal masalalar sinfi mavjud bo‗lib, ularni yechish differensial
hisoblash usullaridan foydalanishni talab qiladi. Optimallashtirish masalalarida va
modellarida chegaraviy samaradorlik ko‗rsatkichi mavjud resurslardan optimal ishlab
chiqarish hajmini aniqlashda hamda cheklangan resurslarni turli yo‗nalishlar bo‗yicha
taqsimlashda foydalaniladi.
Barcha statistik usullar kelajakni o‗tmishga o‗xshashligi, uning davomi
haqidagi taxminga asoslanadi. Iqtisodiy tahlilda eng ko‗p va keng tarqalgan iqtisodiy-
statistik usullarga korrelyatsiya, regressiya, omilli va dispersiya tahlillari kiradi.
Regressiya va korrelyatsiya tahlilidan foydalanilganida qandaydir ko‗rsatkichni bir
yoki bir guruh boshqa ko‗rsatkichlardan bog‗liqligini belgilovchi formulalar tuziladi.
Dispersiya tahlili turli, bir vaqtning o‗zida o‗zgaruvchi omillarni kuzatish natijalarini
tahlil qilish usulidir. Omilli tahlil usuli ko‗p o‗zgaruvchilar o‗rtasidagi korrelyatsiyani ular
o‗rtasidagi sababli bog‗lanishlarni xarakterini aniqlash va sababli omillarni taqsimoti haqida
xulosa qilishda foydalaniladi.
Tizimli tahlil masalalarini tavsiflash ko‗pgina iqtisodiy masalalarni
qo‗yilishini tartibga keltiradi, ularni yechilishini umumiy qonuniyatlarini aniqlash
imkoniyatlarini beradi. Murakkab iqtisodiy jarayonlarni izlanishda agarda ular
ko‗rsatilgan tavsifning qaysi bir turiga butunlay mos kelmasa, bunday masalani
qo‗yilishida turli kombinatsiyalar tuzish imkoniyati mavjud bo‗ladi.
Tasavvurning xususiyatlari

|
Tasavvurning xususiyatlari
|
bet | 66/92 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #111254 |
Bog'liq Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya (2)Tasavvurning xususiyatlari... Olomon juda hayoliy. Olomon taassurotlarni juda yaxshi qabul qiladi. Olomon tasavvurini buzadigan tasvirlar har doim sodda va ravshan. Olomon ongida kimdir tomonidan uyg'otilgan tasvirlar, qandaydir voqea yoki hodisaning g'oyasi ularning hayotiy tasvirlari bilan deyarli tengdir. Olomonni hayratga soladigan faktlarning o'zi emas, balki ularga taqdim etish uslubi.
Olomonning yana bir juda muhim ta'siri - bu kollektiv gallyutsinatsiyalar. Olomonga to'plangan odamlar tasavvurida voqealar buziladi.
Fikrlash xususiyatlari... Olomon tasvirlarda o'ylaydi va tasavvurida uyg'otilgan tasvir, o'z navbatida, birinchisi bilan mantiqiy aloqasi bo'lmagan boshqalarni uyg'otadi. Olomon sub'ektivni ob'ektivdan ajratmaydi. U xayolida uyg'otadigan va ko'pincha o'zi kuzatayotgan haqiqat bilan juda uzoq bog'liq bo'lgan tasvirlarni haqiqiy deb hisoblaydi. Faqatgina tasvirlarda o'ylashga qodir olomon faqat tasvirlarni qabul qiladi.
Olomon o'ylamaydi yoki o'ylamaydi. U g'oyalarni butunlay qabul qiladi yoki rad etadi. U tortishuvlarga yoki qarama-qarshiliklarga toqat qilmaydi. Olomonning mulohazalari birlashmalarga asoslangan, ammo ular bir-biri bilan faqat o'xshash o'xshashlik va izchillik bilan bog'langan. Olomon cheklangan miqdordagi soddalashtirilgan g'oyalarni idrok eta oladi. Olomonning hukmi har doim unga yuklanadi va hech qachon chuqur muhokama natijasida bo'lmaydi.
Olomon hech qachon haqiqat uchun intilmaydi. U o'ziga yoqmaydigan aniq narsalardan yuz o'giradi va agar ular uni aldayotgan bo'lsalar, xayol va xayolga sig'inishni afzal ko'radi.
Fikrlash yoki mulohaza qilishga qodir bo'lmagan olomon uchun aql bovar qilmaydigan hech narsa mavjud emas, ammo aqlga sig'maydigan narsa eng yorqin.
Olomon ichida oldindan o'ylash yo'q. U qarama-qarshi his-tuyg'ularning butun gamutini doimiy ravishda boshdan kechirishi va o'tishi mumkin, ammo har doim daqiqalar hayajoni ta'sirida bo'ladi. Faqatgina bir-biriga aniq ko'rinadigan munosabatlarga ega bo'lgan o'xshash bo'lmagan g'oyalar uyushmasi va alohida holatlarni darhol umumlashtirish - bu olomon fikrlashining o'ziga xos xususiyatlari. Olomon doimo illyuziya ta'sirida. Olomon fikrlashning ba'zi muhim xususiyatlarini ta'kidlash kerak.
|
| |
Inson obrazining shakllanishi

|
Inson obrazining shakllanishi
|
bet | 50/92 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #111254 |
Bog'liq Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya (2)Inson obrazining shakllanishi.
Odamlar o‘rtasidagi axborot almashinuvining xususiyati sheriklarning belgili tizim vositasida bir-birlariga o‘zaro ta’sir ko‘rsatishlari bilan belgilanadi, boshqacha aytganda, bunday axborot almashinuvi sherikning holati, hissiyoti va hulq-atvoriga ta’sir ko‘rsatishini taxmin qiladi. Bunday vaziyatda muloqot belgisi mehnat quroliga o‘xshash vazifani bajaradi.
SHunday qilib, kommunikativ ta’sir bir kommunikantning boshqasiga uning hulq-atvorini o‘zgartirish maqsadida ko‘rsatadigan psixologik ta’siridan o‘zga narsa emas. Kommunikatsiya samaradorligi bu ta’sirning, aynan, qanchalik ro‘yobga chiqqanligi bilan o‘lchanadi.
Istalgan axborot belgili tizimlar vositasida etkazilishi mumkin. Psixologiyada verbal (nutq) va noverbal (nutqiy bo‘lmagan vositalar) kommunikatsiyu mavjud. Nutq kommunikatsiyaning universal vositasidir. Nutq insonning boshqalar bilan tabiiy til vositasida amalga shiriladigan muloqot jarayoni demakdir. Muloqot samaradorligi muloqotdagilar uchun umumiy tilni, shuningdek, ta’lim, umumiy madaniyat va nutq madaniyati kabi muhim bo‘lgan omillarni belgilab beradi. Verbal nutq muloqotning noverbal vositalaridan foydalanish bilan to‘ldiriladi.Psixologiyada noverbal muloqotning to‘rt xil shakllari mavjud: kinesika, paralingvistika, proksemika va vizual muloqot.
Kinesika – bu imo-ishoralar, mimika va pantomimikadan iborat bo‘lgan muloqot vositalari tizimi. Paralingvistik va ekstralingvistik belgilar tizimi, shuningdek, nutq kommunikatsiyasi «qo‘shimchalar»idan iborat. Paralingvistik tizim – bu vokallashtirish tizimi, ya’ni, tovush sifati, uning ko‘lami, tonalligi. Ekstralingvistik tizim – nutqqa tanaffus va boshqalarni, masalan, tin olish, yo‘talish, yig‘i, kulgu, nutq jadalligini kiritish.
Proksemika – psixologiyaning muloqotni fazoda va vaqt bo‘yicha tashkil etish talablari bilan shug‘ullanadigan maxsus sohasi. Proksemikaning asoschisi amerikalik antropolog E. Xolldir. Proksemik xususiyatlarga sheriklarning muloqot vaqtidagi yo‘nalishi va ular o‘rtasidagi masofa kiradi.
|
| |
GLOSSARIY - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

138
GLOSSARIY
Almashtirish
samarasi
ish haqini ortishi natijasida bo‗sh vaqtning qisqarishi
Alternativ
xarajatlar
(opportunity cost)
tanlashda voz kechilgan yeng yaxshi alternativ variantdan
olinadigan natija (qiymat, foyda, naflik). Alternativ
qiymatni foydalanilmagan imkoniyat deb ham qarashadi:
biror ne‘mat qiymatini voz kechilgan boshqa bir nechta
ne‘mat qiymati bilan ifodalanishi
Adjusted R
2
tekislangan determinatsiya koеffitsiyenti
Autocorrelation
function (ACF)
avtokorrelya funksiyasi
Autoregressive
conditional
heteroscedasicity
(ARCH)
shartli geteroskedastli avtoregressya modeli
Autoregressive
model (AR)
avtoregressiya modeli
Autoregressive
integrated moving
average model
(ARIMA)
avtoregressiya-o‗rtacha sirg`aluvchi integratsiyalashgan
model‘
Amortizatsiya
(depreciation)
bosqichma-bosqich asosiy kapital qiymatining ma‘lum bir
qismini ishlab chiqariladigan mahsulot qiymatiga o‗tkazish
yo‗li bilan uni qoplash. Amortizatsiyani hisobga olishda
uchta usuli mavjud:1) Har yili teng miqdorda o‗tkaziladi;2)
Ishlab chiqarilgan mahsulot xajmiga nisbatan o‗tkazish;3)
Me‘yor bo‗yicha qiymatni tezlashtirilgan yoki sekin holda
o‗tkazish.
Asimmetrik
axborot
bu shunday holatki, bunda bozorda bo‗ladigan savdo-
sotiqda bozor qatnashchilaridan bir qismi kerakli, muxim
axborotga yega qolgan qism yega yemas.
Auksion
tovarni oldi-sotdisini tashkil qilish usullaridan biri bo‗lib
unda transaksiya xarajatlari real vaqt rejimida o‗tadi.
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 39

59
Tuzilgan ko‗plikdagi regressiya modeli koеffitsiyentlari baholarining
muhimligini tekshirishning al‘ternativ usuli – bu Probability qiymatini o‗rnatilgan
kritik daraja (
01
.
0
;
05
.
0
;
1
.
0
) bilan taqqoslashdir. Agar r-qiymat (p-
znacheniye) o‗rnatilgan kritik darajadan kichik bo‗lsa, u holda nolinchi gipoteza
(model‘ koеffitsiyentlarining muhim еmasligi to‗g`risida) rad еtiladi, bundan еsa
koеffitsiyent muhim еkanligi kelib chiqadi.
Eviews dasturida olingan juft yoki ko‗plikdagi regressiya modelining sifatini
tahlil qilish kerak. Bu еsa mazkur modeldan keyinchalik iqtisodiy ko‗rsatkichlarni
prognozlashda va qaror qabul qilishda muhim hisoblanadi.
Tuzilgan regressiya modeli sifatining asosiy mezonlari quyidagi 4.6-jadvalda
keltirilgan.
Kategorik... Haqiqat va xato nima ekanligiga shubha qilmasdan, olomon o'z hukmlarida toqat qilmaslik kabi bir xil vakolatni namoyon etadilar.
Konservatizm

|
Kategorik... Haqiqat va xato nima ekanligiga shubha qilmasdan, olomon o'z hukmlarida toqat qilmaslik kabi bir xil vakolatni namoyon etadilar.
Konservatizm
|
bet | 67/92 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #111254 |
Bog'liq Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya (2)Kategorik... Haqiqat va xato nima ekanligiga shubha qilmasdan, olomon o'z hukmlarida toqat qilmaslik kabi bir xil vakolatni namoyon etadilar.
Konservatizm. O'zining mohiyatida o'ta konservativ, olomon har qanday yangilikdan chuqur nafratlanadi va an'analarni cheksiz hurmat qiladi.
Tavsiya etilishi... Olomon hodisasini tavsiflash uchun Freyd juda samarali g'oyani ilgari surdi. U olomonni gipnoz ostida bo'lgan odam massasi sifatida ko'rib chiqdi. Olomon psixologiyasidagi eng xavfli va muhim narsa bu uning taklifga moyilligi.
Olomonga taklif qilingan har qanday fikr, g'oya yoki e'tiqod, u butunlay qabul qiladi yoki rad etadi va ularni mutlaq haqiqat yoki mutlaq aldanish deb ataydi.
Har qanday holatda ham, olomonning taklif manbai, ozmi-ko'pi noaniq xotiralar tufayli bir kishidan tug'ilgan illyuziya. Uyg'otilgan vakillik butun kristallanish uchun yadro bo'lib, aqlning butun maydonini to'ldiradi va barcha muhim qobiliyatlarni falaj qiladi.
Olomonga singdirish juda oson, masalan, sajda qilish tuyg'usi, bu uni baxtni fanatizmda, itoatkorlikda va but uchun o'zini qurbon qilishga tayyorlikda topadi.
Olomon qanchalik betaraf bo'lishidan qat'iy nazar, u har qanday taklifni engillashtiradigan kutilayotgan e'tibor holatida. Olomon ichida osonlikcha tarqaladigan afsonalarning tug'ilishi uning ishonuvchanligi bilan bog'liq. Tuyg'ularning bir xil yo'nalishi taklif bo'yicha aniqlanadi. Taklif ta'sirida bo'lgan barcha mavjudotlar singari, ongni egallab olgan g'oya ham o'zini amalda ifoda etishga intiladi. Olomon uchun imkonsiz narsa yo'q.
Yuqumli kasallik... Psixologik infektsiya olomonda maxsus xususiyatlarning shakllanishiga hissa qo'shadi va ularning yo'nalishini belgilaydi. Inson taqlid qilishga moyil. Fikrlar va e'tiqodlar infektsiya orqali olomonga tarqaladi. Shuning uchun olomonning hissiy-irodaviy doirasi ko'plab psixologik xususiyatlar bilan ham ajralib turadi.
Hissiylik... Olomon ichida hissiy rezonans kabi ijtimoiy-psixologik hodisa mavjud. Ortiqcha ishtirok etadigan odamlar nafaqat qo'shnilar. boshqalarga yuqtirish va ulardan yuqtirish. "Rezonans" atamasi bunday hodisaga nisbatan qo'llaniladi, chunki olomon a'zolari hissiy zaryadlarni almashtirganda, umumiy kayfiyatni asta-sekin shunday darajada qizdiradilar, shu bilan hissiy portlash ro'y beradi, bu esa deyarli ong bilan boshqarilmaydi. Hissiy portlashning boshlanishiga odamning olomon ichida o'zini tutishining ma'lum psixologik shart-sharoitlari yordam beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kategorik... Haqiqat va xato nima ekanligiga shubha qilmasdan, olomon o'z hukmlarida toqat qilmaslik kabi bir xil vakolatni namoyon etadilar.
Konservatizm
|
lkkinchi shaxsni tushunish mexanizmlari

|
lkkinchi shaxsni tushunish mexanizmlari
|
bet | 53/92 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #111254 |
Bog'liq Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya (2)lkkinchi shaxsni tushunish mexanizmlari.
Identifikatsiya shunday psixologik hodisaki, bunda suhbatdoshlar bir-birlarini to‘g‘riroq idrok qilish uchun o‘zlarini bir-birlarining o‘rniga qo‘yib ko‘rishga harakat qiladilar. YA’ni, o‘zidagi bilimlar, tasavvurlar, hislatlar orqali boshqa birovni tushunishga harakat qilish, o‘zini birov bilan solishtirish (ongli yoki ongsiz) identifikatsiyadir. Masalan, birinchi marta uchrashuvga ketayotgan yigitning ichki holatini uning o‘rtog‘i yoki akasi tushunishi mumkin. Identifikatsiya — inson o‘zini xayolan suhbatdoshi o‘rniga qo'yish orqali uning fikrlari va tasavvurlarini tushunishga intilishi. Identifikatsiya (lotincha «tenglashtirish», «aynan o'xshatish») bir kishining ikkinchi kishini uning ta’rifmi subyektning o'z ta’rifiga anglanilgan yoki anglanilmagan tarzda o'xshatilishi orqali tushunish usulidir. Odamlar o'zaro birgalikda harakat qilish vaziyatlarida boshqa kishini o'zining o'miga qo'yib ko'rishga uringan holda uning ichki holati, niyatlari, o'y-fikrlari, mayllari va his-tuyg'ulari haqida taxmin qiladilar. Masalan, avgust oyi kunlaridan birida universitet qoshida hayajonlangan holda kitobni varaqlayotgan abituriyentlarni uchratib qolgan talaba o'zining abituriyentlik davrini eslaydi, ularning ruhiy holatini xayolan o'z boshidan kechira boshlaydi.
Refleksiya muloqot jarayonida suhbatdoshning pozitsiyasidan, xolatidan turib, o‘zini tasavvur qilishdir, ya’ni refleksiya, boshqa odamning idrokiga taalluqli bo‘lib o‘ziga birovning ko‘zi bilan qarashga intilishdir. CHunki, busiz odam muloqot jarayonida o‘zini aniq bilmasligi, noto‘g‘ri muloqot formalarini tanlashi mumkin. Refleksiya — inson suhbatdoshi tomonidan qanday idrok etilayotgani va tushunilayotganini anglashga intilishi. Refleksiya — (lotincha «aks ettirish») — o'z fikr va kechinmalarini tahlil qilish va mulohaza yuritish, ya’ni muloqotga kirishuvchining suhbatdoshi uni qanday idrok etayotganligini anglashi. Kishining kishi tomonidan idrok qilinishini ikkilangan oynadagi aks ettirishga o'xshatish mumkin. Odam boshqa kishini aks ettirar ekan, shu bilan birga o'zini ham aks ettiradi. Agar kishi o'zi muloqotga kirishadigan kishilar haqida to'liq, ilmiy asoslangan axborotlarga ega bo'lsa, ular bilan bexato aniqlikda o'zaro ta’sir o'matishi mumkin. Biroq subyekt hamma vaqt bunday aniq ma’lumotga ega emas. Shuning uchun u boshqalar xattiharakatining sabablarini o'ylashga majbur bo'ladi. Boshqa kishining harakatlarini tushuntirish uchun faoliyat motivlari, his-tuyg'ular, intilish va fikrlashning o'ylab chiqarilishi kauzal atributsiya deb ataladi. O'qituvchilar tomonidan bola harakatlarining sababi shunday talqin qilinishi maktabdagi pedagogik muomalani qiyinlashtiradi.
|
| |
Olomon yadrosining shakllanishi

|
Olomon yadrosining shakllanishi
|
bet | 62/92 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #111254 |
Bog'liq Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya (2)Olomon yadrosining shakllanishi... Olomonning paydo bo'lishi kamdan-kam hollarda ijtimoiy hodisalarning sababchi munosabatlaridan tashqariga chiqadi, ularning xabardorligi har doim ham o'z-o'zidan bo'lmaydi. Olomonning muhim xususiyatlaridan biri bu uni tashkil etuvchi odamlarning tasodifiy tarkibi bo'lishiga qaramay, ko'pincha olomonning shakllanishi ma'lum bir yadrodan boshlanadi, uning tarkibida qo'zg'atuvchilar harakat qilishadi.
Olomonning dastlabki yadrosi ratsionalistik mulohazalar ta'siri ostida shakllanishi va o'z oldiga aniq maqsadlarni qo'yishi mumkin. Ammo kelajakda yadro ko'chki kabi va o'z-o'zidan o'sib boradi. Olomon ko'payib, ilgari bir-biriga hech qanday aloqasi bo'lmagan odamlarni o'ziga singdirmoqda. O'z-o'zidan, odamlarning e'tiborini jalb qiladigan va ularga qiziqish uyg'otadigan (aniqrog'i, boshida - qiziqish) voqea natijasida olomon shakllanadi. Ushbu tadbirdan hayajonlanib, allaqachon yig'ilganlarga qo'shilgan shaxs odatdagi o'zini o'zi boshqarish qobiliyatini yo'qotishga va qiziqqan narsadan qiziqarli ma'lumotlarni olishga tayyor. Dumaloq reaktsiya boshlanadi, bu tomoshabinlarni shu kabi his-tuyg'ularni ko'rsatishga va aqliy ta'sir o'tkazish orqali yangi hissiy ehtiyojlarni qondirishga undaydi.
Dumaloq reaktsiya olomonning shakllanishi va faoliyatining birinchi bosqichini tashkil etadi.
Qaytish jarayoni... Ikkinchi bosqich aylanma jarayon bilan bir vaqtda boshlanadi, bu vaqtda hislar yanada charxlanadi va hozir bo'lganlardan olingan ma'lumotlarga javob berishga tayyorlik paydo bo'ladi. Davom etayotgan dumaloq reaktsiyaga asoslangan ichki aylanma kuchayadi. Shuningdek, hayajon kuchayadi. Odamlar nafaqat qo'shma, balki darhol harakatga moyil.
Diqqatning yangi umumiy ob'ektining paydo bo'lishi. Aylanib o'tish jarayoni olomonni shakllantirishning uchinchi bosqichini tayyorlaydi. Ushbu bosqich e'tiborning yangi umumiy ob'ektining paydo bo'lishi bo'lib, unga odamlarning impulslari, hissiyotlari va tasavvurlari yo'naltirilgan. Agar dastlab umumiy qiziqish ob'ekti odamlarni atrofiga yig'gan hayajonli voqea bo'lsa, unda bu bosqichda olomon ishtirokchilarining suhbatlarida aylana jarayonida yaratilgan tasvir yangi e'tibor ob'ektiga aylanadi. Ushbu obraz ishtirokchilarning o'zlari ijodining natijasidir. U hamma tomonidan baham ko'riladi, shaxslarga umumiy yo'nalish beradi va qo'shma xulq-atvor ob'ekti sifatida ishlaydi. Bunday xayoliy ob'ektning paydo bo'lishi olomonni bir butunga to'playdigan omilga aylanadi.
|
| |
Agressiv olomon - Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya

|
Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya
|
bet | 65/92 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #111254 |
Bog'liq Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya (2)1.Agressiv olomon. Muayyan ob'ektga (har qanday diniy yoki siyosiy harakatga, tuzilishga) ko'r-ko'rona nafrat bilan birlashgan. Odatda kaltaklash, pogrom, o't qo'yish va h.k.
2.Vahima olomon... Xavfning haqiqiy yoki tasavvur qilingan manbasidan o'z-o'zidan qochish.
3.Pul topadigan olomon. Har qanday qadriyatlarga egalik qilish uchun tartibsiz to'g'ridan-to'g'ri to'qnashuvga kirishadi. Fuqarolarning hayotiy manfaatlarini e'tiborsiz qoldiradigan yoki ularga tajovuz qiladigan hokimiyat tomonidan qo'zg'atilgan narsa (chiqayotgan transportdagi joylarni bo'ron bilan egallab olish, savdo korxonalarida oziq-ovqat mahsulotlarini ag'darish, oziq-ovqat omborlarini yo'q qilish, moliyaviy (masalan, bank) muassasalarini yotqizish, oz miqdordagi muhim insonlar bilan bo'lgan falokat joylarida o'zini namoyon qiladi) jabrlanganlar va boshqalar).
Iisyonchilar olami. U hokimiyat harakatlariga nisbatan umumiy adolatli g'azab asosida shakllanadi. Unga o'z vaqtida tashkiliy tamoyilni kiritish o'z-o'zidan paydo bo'ladigan ommaviy harakatni ongli siyosiy kurash harakatiga ko'tarishi mumkin.
Olomonning psixologik xususiyatlari
Ijtimoiy psixologlar olomonning bir qator psixologik xususiyatlarini qayd etishadi. Ular ushbu shakllanishning butun psixologik tuzilishiga xosdir va turli sohalarda namoyon bo'ladi:
kognitiv;
hissiy va irodali;
temperamentli;
ahloqiy.
Kognitiv sohada olomon ularning psixologiyasining turli xil g'alati tomonlarini ifoda etadi.
Xabardor bo'lmaslik... Olomonning muhim psixologik xususiyatlari uning ongsizligi, instinkti va impulsivligidir. Agar bitta odam ham aql-idrok va'dalariga kuchsiz ravishda berilib ketsa va shuning uchun hayotdagi aksariyat harakatlarni hissiy, ba'zan butunlay ko'r, impulslar tufayli amalga oshirsa, demak, insoniyat olomon faqat his-tuyg'ular bilan yashaydi, mantiq bunga ziddir. Boshqarib bo'lmaydigan podaning instinkti kuchga kiradi, ayniqsa, vaziyat o'ta og'ir bo'lganida, rahbar yo'q bo'lganda va hech kim buyruqlarning cheklovchi so'zlarini baqirmaydi. Har bir insonda heterojen - olomonning zarrasi - bir hil bo'lib cho'kib ketadi va ongsiz fazilatlar egallaydi. Odamlarning ongsiz ravishda boshqariladigan umumiy fazilatlari birlashtiriladi. Izolyatsiya qilingan shaxs ongsiz reflekslarni bostirish qobiliyatiga ega, olomon esa yo'q.
|
| |
-0. 173766 - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

55
(ishsizlik darajasi) o‗zgaruvchisi teskari ta`sir ko‗rsatmoqda. Bu еsa mantiqan to‗g`ri
bo‗lib, ishsizlikning kamayishi o‗z navbatida YAIMning o‗sishiga olib keladi.
Biroq, korrelyatsiya koеffitsiyenti qiymati tadqiq qilinayotgan o‗zgaruvchilar
o‗rtasida sabab-oqibat bog`lanishlarining mavjudligini isbotlab bera olmaydi hamda
o‗z navbatida omillar o‗zgarishidagi o‗zaro kelishuv darajasini namoyon qiladi.
Shuni qayd qilish kerakki, ba`zi hollarda korrelyatsiya koеffitsiyentining 0 dan
farqlanishi tanlama ma`lumotlaridagi tasodifiy tebranishlarga asoslangan bo‗ladi. Shu
munosabat bilan tanlama to‗plam natijalari bo‗yicha xulosani bosh to‗plamga
tarqatishga imkon beruvchi chiziqli korrelyatsiya koеffitsiyentining ahamiyatliligini
baholash zarurati paydo bo‗ladi.
Quyidagi statistik gipoteza tekshiriladi:
0
:
0
H
.
Ikki tomonlama al‘ternativaga qarshi:
0
:
1
H
.
Ya
`ni, bosh to‗plamda
tahlil qilinayotgan Y va X
1
omillar bir-biri bilan
korrelyatsion bog`liqlik mavjud еmas degan statistik gipotezani
tekshirish amalga
oshirilmoqda. Nolinchi gipotezaning mavjudligida
t-statistika ozodlik darajalari
n-2
teng St‘yudent taqsimotiga еga bo‗ladi:
2
2
~
1
2
n
t
r
n
r
t
Bundan kelib chiqqan holda
ning berilgan
muhimlik darajasida
кр
t
t
bo‗lganda
0
H
gipoteza rad еtilib, al‘ternativ gipoteza qabul qilinadi.
Bizning holatda korrelyatsion matritsada
Probability berilgan, boshqa amaliy
dasturlar
paketlarida p-value, yoki P-znacheniye – bu nolinchi gipotezaning
bajarilishi еhtimolidir. Yuqorida keltirilgan misolda nolinchi gipoteza – bu Y va X
5
omillar o‗rtasida aloqa mavjud еmas deb qabul qilamiz. Chunki unda Probability = 0,
0000 ga teng va avvaldan o‗rnatilgan kritik qiymat
05
,
0
dan kichik, bundan kelib
chiqib, nolinchi gipoteza rad еtiladi. Yuqoridagi misolimizda Y va X
5
omillar
o‗rtasida aloqa statistik ahamiyatga еga hisoblanadi (4.21-rasm).
-rasm. Korrelyatsiya maydoni - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot...

53
View – Sovarianceanalysis – Sorrelation
Menyudagi buyruqlarni tanlash 4.20-rasmda keltirilgan.
4.20-rasm. Juft korrelyatsiya koеffitsiyentlarini hisoblash buyruqlarini tanlash
Barcha parametrlar o‗rnatilgandan so‗ng OK tugmachasi bosilsa, regressiya
modeliga kiritilgan o‗zgaruvchilar o‗rtasida quyidagi ko‗rinishdagi korrelyatsion
matritsa paydo bo‗ladi (4.4-jadval).
4.4-jadval
O„zgaruvchilar o„rtasidagi korrelyatsion matritsa
Covariance Analysis: Ordinary
Date: 08/23/18 Time: 01:24
Sample: 1 76
Included observations: 76
Correlation
t-Statistic
Probability
Y
X
5
X
3
X
4
X
2
X
1
Y
1. 000000
-----
-----
X5
0. 695191
1. 000000
a)
Rsh
2.17- rasm - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

Bog'liq Elektr yuritma asoslari. Xoshimov O, Saidaxmedov S
a) Rsh 2.17- rasm. Ketma-ket qo‘zg‘atishli dvigatelda ketma-ket ulangan va
shuntlovchi rezistorlarning ulanish sxemasi.
Olingan tavsiflami ko‘rib chiqamiz. 2.17-rasm
a da keltiril
gan sxemadagi dvigatelni shuntlaganda nisbiy birliklarda hisob-
langan tavsiflar 2.18-rasmda keltirilgan.
Bu yerda, 7-egri chiziq dvigatelning tabiiy tavsifi.
2- va 3-egri
chiziqlar ketma-ket qarshilik kiritilgandagi mashinaning sun’iy
tavsiflaridir.
4-c gri chiziq dvigatel yakorini
Rsh va
Rq rezistor-
lardan tuzilgan kuchlanish bo‘luvchisidan olingan pasaytirilgan
kuchlanish bilan ta’minlangandagi tavsif. Kichik yuklamalarda
kuchlanish bo‘luvchisining ta’siri samarasi hisoblanadi. 5- va
6 - tavsiflar aktiv statik moment mavjud bo‘lganda o‘z-o‘zini qo‘z-
g‘atishli dinamik tormozlashni tavsiflaydi. Bu kabi sxema
kranlarda magnit kontrollerining birinchi holatida qo‘llanib, yukni
ko‘tarishda ravon (siltamasdan) ishga tushirishni ta’minlab beradi
yoki yukni kichik tezlikda tushira boshlaydi.
2.18-rasm. Dvigatelning 2.17- rasm,
a dagi sxema bo‘yicha qo‘shimcha
rezistor ulangan holatidagi mexanik tavsiflari.
Dvigatel kichik yuklamalarda ishlayotganda qo‘shimcha re
zistor ta’siri yanada samaraliroq (2.17-rasm,
b) bo‘ladi, dvigatel
tavsiflari 2'.18-rasmda keltirilgan. 2.17- rasm,
b dagi sxema sanoat
elektr yuritmalarida kamdam-kam ishlatiladi, lekin tortish quril-
malarida ko‘p qo‘llaniladi.
Katta
pk qarshiliklar kiritib, katta yuklami tushirish mumkin.
Bu holatda yuritmani dvigatel rejimida katta tezlikdan kichik
tezlikka o ‘tkazish energiyani tarmoqqa qaytarib generator rejimi
da tormozlashga olib keladi. 2.17-rasm,
e dagi sxema mustaqil
qo‘zg‘atish chulg‘amli dvigatelning tavsifiga yaqin bo‘lgan tor-
mozlash tavsifmi beradi (2.21-rasm). Bu sxemalardan kran quril
malar yuritmalarida ko‘p ishchi rejimlarini olishda foydalaniladi.
2.19-rasm. Dvigatelning 2.17- rasm,
b dagi sxema bo‘yicha
qo‘shimcha rezistorlar ulangan holatdagi mexanik tavsiflari.
СЕФ 
CEC - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

rilmalari uchun magnit kontroller va avtomatlashtirilgan bosh-
qaruv stansiyalarining bir necha turlari ishlab chiqariladi va ularda
quyidagi sxemalardan (2.17-rasm) foydalaniladi: a)umumiy ket-
ma-ket ulangan qarshilik mavjudligida yakomi shuntlash; b) yakor
chulg‘amini shuntlash; d) qo‘zg‘atish chulg‘amini shuntlash;
e) umumiy ketma-ket ulangan qarshilik mavjud bo‘lganda yakor
va qo‘zg‘atish chulg‘amlarini parallel ulash.
Туризм - download

Туризм хизматлари ва махсулотлари Animatsiya dasturlari ma'naviy manfaatlari sohasi doirasidagi sport o'yinlari, raqslar, karnavallar, o'yinlar, mashg’ulotlarni o'z ichiga oladi. Kurortli mehmonxonalarda individual va jamoaviy dam olish 1,53 Mb. 4
Turizmning rivojlanishidagi asosiy omillar reja Unwto (Бутунжаҳон сайёҳлик ташкилоти)нинг сўнгги маълумотларига кўра, Ўзбекистон туризм соҳаси энг жадал суръатларда ривожланаётган Топ-20 мамлакат рўйхатидан ўрин олди 3,22 Mb. 4
Oddiy olomon - Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya

|
Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya
|
bet | 64/92 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #111254 |
Bog'liq Guliston davlat universiteti sotsial psixologiya (2)Oddiy olomon... U aniq bir shaxs tomonidan biron bir tashkiliy printsipisiz shakllanadi va namoyon bo'ladi.
Led olomon... U boshidanoq yoki keyinchalik ma'lum bir olomon ichida uning etakchisi bo'lgan aniq bir shaxs tomonidan ta'sir, ta'sir ostida shakllanadi va namoyon bo'ladi.
Uyushgan olomon. Ushbu xilma G. Le Bon tomonidan tashkil etilgan bo'lib, u ham tashkilot yo'lini tutgan shaxslar to'plami, ham uyushgan olomonni olomon deb biladi. Aytishimiz mumkinki, u ba'zida uyushgan va uyushmagan olomonni ajratmaydi. Ushbu yondashuv bilan rozi bo'lish qiyin bo'lsa ham. Agar ba'zi bir odamlar hamjamiyati uyushgan bo'lsa, demak u boshqaruv va bo'ysunish tuzilmalariga ega. Bu endi olomon emas, balki shakllanishdir. Qo'mondon bor ekan, hatto bir guruh askarlar ham endi olomon emas.
Agar biz odamlarning xulq-atvorining mohiyatini olomonni tasniflash uchun asos qilib olsak, unda biz uning bir nechta turlari va pastki turlarini ajratib ko'rsatishimiz mumkin.
Vaqti-vaqti bilan olomon... U kutilmagan hodisaga (yo'l-transport hodisasi, yong'in, janjal va hk) qiziqish asosida shakllanadi.
Oddiy olomon... U ilgari e'lon qilingan har qanday ommaviy o'yin-kulgiga, tomoshalariga yoki boshqa biron bir ijtimoiy ahamiyatga ega o'ziga xos sabablarga qiziqish asosida shakllanadi. Men faqat vaqtincha tarqoq xatti-harakatlar normalariga amal qilishga tayyorman.
Ekspresiv olomon... Shakllantirish - odatdagi olomon singari. U har qanday hodisaga umumiy munosabatni (quvonch, g'ayrat, g'azab, norozilik va boshqalar) birgalikda ifodalaydi.
Ekstatik olomon... Bu ekspresiv olomonning haddan tashqari shakli. U o'zaro ritmik ravishda o'sib boradigan infektsiyaga asoslangan umumiy ekstaziya holati bilan tavsiflanadi (ommaviy diniy marosimlar, karnavallar, rok-kontsertlar va boshqalar).
Aktyorlik olami... Shakllangan - shuningdek an'anaviy; ma'lum bir ob'ektga nisbatan harakatlarni amalga oshiradi.
Aktyorlik olomoniga quyidagi pastki ko'rinish kiradi.
|
| |
Nazorat topshiriqlari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 26/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiNazorat topshiriqlari:
1.«Hayrat ul-abror» da qaysi ijtimoiy tabaqa vakillari timsollari berilgan?
2.Timsollarning voqeiy va ramziy etib ko’rsating.
3.Barkamollik belgilarini qaysi timsollarda kuzatdingiz?
4.Shoh G’oziy va zolim shohlar farqlarini ko’rsatib bering.
5.Nega shoir salbiy timsollarga keng o’rin bergan?
6.Dostondagi qaysi timsollar fel – atvorini yoqtirdingiz?
7.Dostondagi qaysi timsollardan nafratlandigiz?
Adabiyotlar ro’yxati:
N.Mallayev «O’zbek adabiyoti», « O’qituvchi» Toshkent. 1976- yil.
«O’zbek adabiyoti» besh jidlik, ikkinchi jild, «Fan» Toshkent 1974- yil.
Aziz Qayumov «Hayrat ul- abror» talqini G’afur G’ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, Toshkent 1976- yil.
Abdurashid Abdug’afurov. «Besh buyuk hayrat».
5.To’xtasin Jalolov «Xamsa» talqinlari, Toshkent 1970-yil
6. http://www.gduportal.uz/
7. hht://www.ziyonet.uz/
Mavzu: ”Farhod va Shirin” dostoni
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Izoh
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Talabalarga ”Farhod va Shirin” dostonining mazmunini tushuntirish,ishqiy - qahramonlik dostonilarining g’oyaviy ahamiyatini izohlash.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Farhod va Shirin” dostonini mazmunini gapirib bera oladi.
2.Ishqiy - qahramonlik dostonlari haqida tasavvur hosil qiladi.
3.Doston mohiyati haqida tushunchaga ega bo’ladi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar:
«Farhod va Shirin»—Alisher Navoiy «Xamsa»sining ilk masnaviysi, Farhod – komil inson sifatida. Alisher Navoiy idealidagi shahzoda obrazi, Xamsa, Xusrav Dexlaviy, Nizomiy Ganjaviy. Farhod, Shirin, Xusrav, Suqrot, Suhaylo hakim, Moniy,Qoran,Sheruya,Mehinbonu,Shopur, Mulkoro Xamsa
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullari: og’zaki bayon,savol-javob, aqliy hujum.
Vositalar: kompyuter, videoproektor, taqdimot, ishlanmalar.
|
O’qituvchi
|
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
Topshiriqlarning maqsad va vazifalari tushuntiriladi.
Mavzuga oid atama va ifodalar izohlanadi
|
Talaba
|
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1. Ulug’ shoir ”Farhod va Shirin” dastoni ijod etarkan, uni yangicha tarzda yaratish niyatini qanday tamsillar vositasida badiy ifoda etgan?
2.Alisher Navoiy ” Farhot va Shirin “dostonida ulug’ salaflarining ijodiy tajribasiga qanday munosabat bildiradi?
3.Ulug’ salaflarning Xusrav, Shirin va Farhod muhabbati mojarolaridan baxs etuvchi dostonlari xususidagi turkiy xamsa ijodkorining e’tirozlari nimarardan iborat?
|
O’qituvchi-
Talaba
O’qituvchi-
Talaba
|
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
|
|
| |
-rasm.
Dvigatelning 2.17- rasm, 
b

da) qo‘shimcha qarshilik kiritilib, yakordagi kuchlanish qutblarini
almashtirish bilan amalga oshiriladi (
2
.
22
- rasm). U holda,
dvigatel tormozlash boshlangunga qadar o ‘rnatilgan rejimni
tavsiflovchi
A
nuqtadan tormozlash momenti hosil qilib
В
nuqtaga
o ‘tadi.
> +
M s '
*«s
n
QCh
j—O T V V .
- 9
A
-
k,
<
- rasm - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

Qdoim
Qo'zg.nont'
(7.5)
B a’zan bu shartga to iiq rioya qilinmaydi. Dvigatel o'qidagi
quvvat (0,9-0,95) R„om xarakterga ega bo‘lgan rejimdir. U holda,
quyidagini yozish mumkin:
Qdoim
Y*7o‘zg.nom«
(7.6)
Nominal rejimdagi to‘la isroflar
Q„om
katalogda berilgan
ma’lumotlar asosida quyidagicha aniqlanishi mumkin:
Qnom
P
нот
(1 ” ЛпошУ Лпот
Qdoim
Qo 'zg.nom-
(7.7)
Yuklamaning ma’lum qiymatidagi
Q*
4doim X*' Qo'zg.mnf
(7.8)
bu yerda:
x = P 2 IPnom - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

Mustaqil qo‘zg‘atishli dvigatelni salt yurishda (yuklamasiz)
ishga
tushirishdagi
isroflami ko‘rib chiqamiz.
Ifodalarni
soddalashtirish va jarayonning energetik ko‘rsatkichlariga ta’sir
etayotgan asosiy omillami
yanada oydinlashtirish
uchun
po‘latdagi isroflami hisobga olmaymiz. Mexanik tavsiflami tahlil
qilayotganda mexanik isrofni ish mashinasi hosil qilayotgan
yuklamaga qo‘shib yuboramiz.
Tarmoqdan iste’mol qilinayotgan quvvat qisman yakor
zanjiridagi qarshiliklarda yo‘qolib, asosan mexanik energiyaga
aylanadi:
o i
4.5-rasm - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

|
Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritmaBog'liq Elektr yuritma asoslari. Xoshimov O, Saidaxmedov So i
4.5-rasm.
Rotor zanjiriga induktiv va aktiv qarshiliklarini
ketma-ket
{a)
va parallel
(b)
ulanish sxemalari.
Ishga tushirishning boshlanishida rotor tokining chastotasi
tarmoq chastotasiga yaqin bo‘lgani uchun reaktorning induktiv
qarshiligi
xp
katta bo ladi va u ishga tushirish tokini chegaralaydi.
Dvigatel tezligi orta borishi bilan rotor EYK kamaya boradi.
Lekin shu bilan bir vaqtda chastota kamayishi hisobiga
xp
qarshilik kamaya boradi. Qarshiliklami bunday ulanish sxemasi
uchun dvigatel mexanik tavsiflarini hisoblash (4.17) va (4.18)
formulalar bo‘yicha amalga oshiriladi, lekin oldindan kritik mo
ment
Mkc
.sirpanish Ec
qiymatlarini aniqlash kerak.
Reaktor va rezistorlar parallel ulanganda yanada aniq tavsif-
lami olish mumkin (4.5-rasm,
b).
Bu yerda ishga tushirish mo-
mentida induktivlik katta va rotordagi tok qo‘shimcha qarshilik
fqos
a bilan chegaralanadi.
Shundan so‘ng dvigatel tezligi orta borishi bilan toklar aktiv
va induktiv qarshiliklari orasida qayta taqsimlana boradi. Bunday
qayta taqsimlanish hisobiga ishga tushirish davomida dvigatel
momentini bir xil qiymatda ushlab turish mumkin.
Ishga tushirishning oxirida qarshilik chiqarib tashlanadi va
dvigatel tabiiy tavsifga o ‘tkaziladi (4.5-rasm,
1,
va
2
hamda
3, 4
nuqtalar). Bunday sxemalarni katta quw atga ega bo‘lgan, og‘ir
sharoitlarda qoMlash maqsadga muvofiq.
4.6-rasm. Dvigatel statoridagi tok va elektromagnit momentlaming tabiiy
tavsifda (Mi, I,) va sun’iy tavsiflarda aktiv-reaktiv qarshiliklami ulab ishga
|
| |