Geshtalt psixologiya - bet 2

|
Geshtalt psixologiya
|
bet | 2/10 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 62,29 Kb. | | #130109 |
Bog'liq Geshtalt psixologiya-fayllar.orgGestalt psixologiyasining asosiy qoidalari. Gestalt psixologiyasi tushunchasi.
Gestalt psixologiyasining kontseptsiyasi va asosiy g'oyalari.
Gestalt psixologiyasi- Avstriya va nemis psixologiyasining yaxlitligini saqlash muammosini hal qilishda eng samarali variantga aylangan fan. Gestalt psixologiyasining asosiy namoyandalari M. Vertgeymer, V. Koler va K. Koffka, K. Levin fanni strukturalizmga qarshi turish uchun yaratdilar.
Ular gestalt psixologiyasining quyidagi g'oyalarini ilgari surdilar:
Gestalt psixologiyasining predmeti ongdir, uni tushunish yaxlitlik tamoyiliga asoslanishi kerak;
Ong - bu hamma narsa bir-biri bilan o'zaro ta'sir qiladigan dinamik bir butunlik;
Ongni tahlil qilish birligi gestalt, ya'ni. integral obrazli tuzilish;
Gestaltlarni o'rganishning asosiy usuli - o'z idrokining mazmunini bevosita va ob'ektiv kuzatish va tasvirlash;
Idrok sezgilardan kelib chiqmaydi, chunki ular haqiqatda mavjud emas;
Vizual idrok - psixikaning rivojlanish darajasini aniqlashga qodir bo'lgan, o'ziga xos qonuniyatlarga ega bo'lgan eng muhim psixik jarayon;
Tafakkurni sinov va xato natijasida hosil bo'lgan ma'lum bilim va ko'nikmalar yig'indisi sifatida ko'rib bo'lmaydi. Shunday qilib, fikrlash - bu sohani real vaqtda tizimlashtirish orqali muammoning shartlarini aniqlash va hal qilish jarayoni. O'tmishda to'plangan tajriba muammoni hal qilishda hech qanday ta'sir ko'rsatmaydi.
Gestalt psixologiyasi aqliy sohadan iborat yaxlit tuzilmalarni tadqiq etgan, eng yangi eksperimental usullarni ishlab chiqqan fan. Gestalt psixologiyasi vakillari ushbu fanning predmeti shubhasiz psixikani o'rganish, barcha kognitiv jarayonlarni tahlil qilish, shaxs rivojlanishining dinamikasi va tuzilishi deb hisoblashgan. Bu fanni o‘rganishga metodologik yondashuv psixik maydon, fenomenologiya va izomorfizm tushunchalariga asoslanadi. Ruhiy gestaltlar o'xshash jismoniy va psixofizik xususiyatlarga ega, ya'ni. miya yarim korteksida sodir bo'ladigan jarayonlar tashqi dunyoda sodir bo'ladigan va biz tomonidan tajriba va fikrlarda amalga oshirilgan jarayonlarga o'xshaydi. Har bir inson o'z tajribalarini amalga oshirishga va bu vaziyatdan chiqish yo'lini topishga qodir. Hozirgi vaqtda idrokning deyarli barcha xususiyatlari tadqiqot tufayli ochilgan. Qiymati ham isbotlangan bu jarayon tasavvur, fikrlash va boshqa kognitiv funktsiyalarni shakllantirish va rivojlantirishda. Bunday fikrlash turi to'liq jarayon ijodiy fikrlashning eng muhim mexanizmlarini ochib berishga imkon beruvchi atrofimizdagi dunyo haqidagi majoziy g'oyalarni shakllantirish.
Gestalt psixologiyasining paydo bo'lishi va rivojlanishi tarixi.
Gestalt psixologiyasi tushunchasi birinchi marta 1890 yilda X. Erenfels tomonidan idrok jarayonlarini o‘rganishga kiritilgan. Ushbu jarayonning asosiy xususiyati sifatida transpozitsiya xususiyati alohida ajratilgan, ya'ni. transfer. 19-asrning boshlarida Leyptsig maktabi yaratildi, bu erda aslida tuyg'u bilan singib ketgan murakkab sifat yagona tajriba sifatida belgilandi. Tez orada gestaltistlar psixologiya doirasidan tashqariga chiqa boshlaydilar, shuning uchun 1950-yillarga kelib, fashizm paydo bo'lishi bilan gestalt psixologiyasiga bo'lgan keskin istakning namoyon bo'lishi susayadi. Bu fan psixologiya fanining shakllanishi va rivojlanishi jarayoniga katta ta'sir ko'rsatdi. Va 1978 yilga kelib, "Gestalt nazariyasi va uning ilovalari" nomi ostida Xalqaro Psixologik Jamiyat tuzildi, unga butun dunyodan quyidagi vakillar kirdi: Germaniya (Z. Ertel, G. Portele, M. Stadler, K. Guss), AQSh ( A. Lachins, R. Arnxaym, M. Vertxaymerning o'g'li Maykl Vertgeymer) va boshqalar, Finlyandiya, Italiya, Avstriya, Shveytsariya.
Gestalt psixologiyasining asosiy g'oyalari, faktlari va tamoyillari.
Gestalt psixologiyasining eng muhim vakillaridan biri faylasuf Maks Vertgeymerdir. Uning ishi vizual idrokni eksperimental tarzda o'rganishga bag'ishlangan. Uning tadqiqoti davomida olingan ma'lumotlar idrokga (keyinchalik boshqa psixologik jarayonlarga) yondashish uchun asos yaratdi va assotsiatsiyani tanqid qilishni rag'batlantirdi. Shunday qilib, tushuncha va obrazlar shakllanadigan yaxlitlik tamoyili psixika shakllanishining asosiy tamoyiliga aylandi. Tadqiqot va idrok etish idrok qonunlarini, keyinchalik gestalt qonunlarini ochishga imkon berdi. Ular butun tanadagi qo'zg'atuvchilarning o'zaro ta'sirida, individual tasvirlarni o'zaro bog'lash, tuzilish va saqlash jarayonida aqliy jarayonlarning mazmunini ochishga imkon berdi. Shu bilan birga, ob'ektiv tasvirlarning korrelyatsiyasi statik, harakatsiz bo'lmasligi kerak, balki bilish jarayonida o'rnatilgan munosabatlarni o'zgartirish orqali aniqlanishi kerak. Vertgeymerning keyingi eksperimental tadqiqotlari figuraning barqarorligi va uning mukammalligi bog'liq bo'lgan ko'plab omillar mavjudligini aniqlashga imkon berdi. Bunga rangning umumiyligi, qatorlarni qurishda ritm, yorug'likning umumiyligi va boshqalar kiradi. Bu omillarning harakati asosiy qonunga bo'ysunadi, unga ko'ra harakatlar elektrokimyoviy jarayonlar darajasida barqaror holatlarga intilish sifatida talqin qilinadi.
Pertseptiv jarayonlar tug'ma deb hisoblanganligi sababli, bosh miya po'stlog'i faoliyatining xususiyatlarini tushuntirishda psixologiyani tushuntirish faniga aylantirib, zarur ob'ektivlik paydo bo'ladi. Muammoli vaziyatlarni, shuningdek ularni hal qilish usullarini tahlil qilish Vertgeymerga fikrlash jarayonlarining bir necha bosqichlarini ajratishga imkon berdi:
Har bir insonning ijodiy kuchlarini safarbar qilish, yo'naltirilgan keskinlik hissi paydo bo'lishi;
Mavjud vaziyatning yagona imidjini yaratish uchun vaziyatni tahlil qilish va muammoni bilish;
Mavjud muammoni hal qilish;
Qaror qabul qilish;
Amalga oshirish bosqichi.
Vertgeymer tajribalari tizimli munosabatlarni idrok etishning odatiy usullarining salbiy ta'sirini aniqladi. Chop etilgan nashrlarda ijodiy fikrlash (uning mexanizmlari) tahlili va fandagi ijodkorlik muammolari ko'rib chiqiladi.
Gestalt psixologiyasi: predmeti, usuli, tadqiqot sohalari, asosiy tushunchalari.
Butunlik muammosi gestalt psixologiyasining asosiy muammosidir. Mavzu - aqliy yaxlitlik. "Gestalt" atamasini birinchi marta Enfeis kiritgan.
Usul fenomenologikdir.
Ta'lim yo'nalishlari:
Idrok (tuzilmani shakllantirish omillari va qonuniyatlari; izomorfizm printsipi)
Yaxlitlik tamoyillari:
1. yaxlitning ortiqcha yig'indisi - u tarkibiy qismlarning yig'indisiga kamaymaydi. Bu yaxlitlikni tashkil etuvchi elementlar o'z xususiyatlarida o'zgarishi mumkinligiga asoslangan edi. Agar o'zgarishlar butunning tuzilishiga taalluqli bo'lmasa, ular butunning sifatini o'zgartirmaydi.
2. butunning transpozitsiyasi (gestalt ko‘chirilgan shaklda ham tanib bo‘lib qoladi)
Gestalt psixologiyasi 1920-yillarning boshlarida Germaniyada assotsiativ psixologiyaning barcha turlarining atomizmi va mexanizmiga qarshi reaktsiya sifatida paydo bo'ldi. Ta'sischilar: M. Vertgeymer, V. Köhler, K. Koffka - Berlin maktabi vakillari; va, albatta, o'z maktabiga asos solgan K. Levinning hissasi juda katta.
“Gestalt” tushunchasini Erenfels “Shakl sifati haqida” (1890) maqolasida sezgilarni o‘rganishga kiritgan.
1912 yil - harakatni idrok etish haqidagi maqola. Bu yil Gestalt psixologiyasining tug'ilgan kuni. Vazifa eksperimentlarning tavsifi emas, balki izomorfizm printsipi, ko'p yo'nalishli kuchlarning ta'siri asosida talqin qilishdir, ularning asosi gestaltlardir.
1918 yil - Koehler maymunlar bilan tajriba o'tkazdi. Bu ham gestalt psixologiyasining boshlanishi. Maymunlar va odamlarning tafakkuri, aql-zakovati har xil ekanligi aniqlandi. Agar hayvon hal qilish shartlari va vositalarini bir butunga birlashtirsa, bir muncha vaqt o'tgach, tushuncha paydo bo'ladi (yechim uchun ulanishlarni to'satdan aniqlash).
1920 yil - Kohler tovuqlar bilan tajriba o'tkazdi. U tovuqning individual ta'sirlarga emas, balki vaziyatning elementlari o'rtasidagi yaxlit munosabatlarga ta'sir qilishini ko'rsatdi. Gestalt psixikaning asosiy xususiyatidir.
Koffka - rivojlanishni gestalt nuqtai nazaridan tushuntirish: dastlab dunyo gestalt, lekin gestaltlar bir-biri bilan aloqa qilmaydi va o'z-o'zidan mukammal emas.
20 - "Psixologik tadqiqotlar" jurnali. Psixologiyaning tarqalishi. Gestalt psixologiyasining asosiy tamoyillari shakllantirilgan.
1926 yil - Levin "Niyatlar ..." kitobini nashr etdi.
Butun psixologiyaning kashshoflari Leyptsig maktabi olimlari - F. Kryuger, I. Volkelt, F. Sander (XX asrning 10-yillari oxiri - 30-yillarning oxiri). Ularning psixologiyasining asosiy tushunchasi tuyg'u bilan singib ketgan yaxlit tajriba sifatidagi murakkab sifat tushunchasidir. Ular buni ishlab chiqmadilar - ular ba'zi uslubiy qiyinchiliklardan qo'rqishdi.
Gestalt psixologiyasining tarixi M. Vertgeymerning "Harakatni idrok etishning eksperimental tadqiqotlari" (1912) asarining nashr etilishi bilan boshlanadi, unda idrok qilish aktida alohida elementlarning mavjudligi haqidagi odatiy g'oya shubha ostiga qo'yilgan. Bu ishida u zohiriy harakat (stroboskopik harakat) ta'sirini tasvirlab bergan. Juda qiziqarli.
Shundan soʻng darhol Berlinda Vertgeymer atrofida Berlin Gestalt-psixologiya maktabi shakllandi: M. Vertxaymer, K. Koffka (1886-1941), V. Kyoler (1887-1967), K. Levin (1890-1947). Tadqiqot idrok, fikrlash, ehtiyojlar, ta'sirlar, irodani qamrab oldi. Umuman olganda, gestaltistlar psixologiya chegarasidan jiddiy ravishda chiqib ketishdi → va keling, haqiqatning barcha jarayonlarini Gestalt qonunlari bilan belgilaymiz!
Gestalt psixologiyasining markaziy muammosi yaxlitlik muammosi va eski, assotsiativ va yangi, xulq-atvor, psixologiyaning elementarizmi va mexanizmidan farqli o'laroq, yaxlit yondashuvdir.
Muhim nuqtalar:
1. Psixologiya fanining predmeti va metodi haqida yangi tushuncha: dunyoning sodda tasviridan boshlash, reaksiyalarni qanday bo‘lsa shunday o‘rganish, tahlil qilinmagan tajribani o‘z yaxlitligini saqlagan holda o‘rganish muhimdir. Ushbu tuzilmada individual elementlar ajralib turadi, ular aslida mavjud. Ammo ular ikkinchi darajali bo'lib, bu butunlikda o'zlarining funktsional ahamiyati bilan ajralib turadi. Butunni elementlarga bo'lib bo'lmaydi, chunki keyin u mavjud bo'lishni to'xtatadi.
2. Analitik introspeksiya usulini tanqid qilish. Gestaltistlar tahlilning davomi, dastlab idrok beradi, deb hisoblashgan to'liq rasm. Analitik introspeksiyaga kuzatuvchi tomonidan o'z idrokining mazmunini, tajribasini to'g'ridan-to'g'ri va tabiiy tasvirlashga qaratilgan yana bir fenomenologik usul qarshi edi. Introspektiv psixologiyadan farqli o'laroq, sub'ektlar idrok ob'ektini o'zlari bilganlaridek emas, balki uni ko'rganlaridek tasvirlashlari kerak edi. bu daqiqa. Ushbu tavsifda hech qanday element yo'q.
3. Fenomenologik metod yordamida o‘tkazilgan tajribalar yordamida ko‘rish sohasi elementlari bir qator omillarga bog‘liq holda pertseptiv tuzilishga birlashishi aniqlandi. Bu omillar - elementlarning bir-biriga yaqinligi, elementlarning o'xshashligi, izolyatsiyasi, simmetriyasi va boshqalar. Yaxlit tasvir dinamik tuzilma ekanligi va tashkilotning maxsus qonunlariga muvofiq shakllantirilishi ishlab chiqilgan. → Idrokning ba'zi qonunlarini shakllantirish (men buni tasvirlamayman, chunki men buni hamma yaxshi eslaydi deb o'ylayman):
Shakl va fonni farqlash qonuni; (ko'rish sezgilarini ob'ektga ajratish - fonda joylashgan figura)
Homiladorlik qonuni (barcha mumkin bo'lgan pertseptiv alternativalarning eng oddiy va eng barqaror figurasini idrok etish tendentsiyasining mavjudligi.)
Butunga qo'shilish qonuni (kuchaytirish) (aniq, ammo to'liq bo'lmagan tuzilmalar har doim aniq geometrik butunlikka to'ldirilgan.)
4. Bu fenomenologiya izomorfizm tamoyilidan foydalangan holda tushuntirildi. → Tuzilmalar aqliy faoliyat natijasi emas. Ruhiy dunyo - bu miyaning tegishli jarayonlarini dinamik tashkil etishning aniq tizimli takrorlanishi.
5. Tafakkurni eksperimental o'rganish (Kohler, Vertheimer, Dunker & Mayer). Köhlerning fikricha, aqlli yechim shundan iboratki, maydonning ilgari bir-biriga bog'lanmagan elementlari muammoli vaziyatga mos keladigan qandaydir strukturaga birlasha boshlaydi. Maydonning muammoga mos ravishda tuzilishi, hal qilish uchun zarur bo'lgan barcha elementlar hayvonni idrok etish sohasida bo'lishi sharti bilan, ixtiyoriylik (idrok) natijasida birdaniga sodir bo'ladi. Vertgeymer ushbu tamoyilni inson muammolarini hal qilish uchun kengaytiradi → fikrlashning asosiy bosqichlarini ajratib ko'rsatadi:
Mavzuning paydo bo'lishi → shaxsning ijodiy kuchlarini safarbar qiladigan "yo'naltirilgan keskinlik" tuyg'usining paydo bo'lishi;
Vaziyatni tahlil qilish, muammodan xabardorlik → vaziyatning yaxlit tasvirini yaratish;
Muammoni hal qilish → asosan ongsiz, garchi dastlabki ongli ish zarur bo'lsa;
Insight → yechim uchun g‘oyaning paydo bo‘lishi;
Bajarish bosqichi.
6. K. Levin (1890-1947) asarlari.
Levin shuni ko'rsatdiki, inson faoliyatining har qanday shaklida, xoh u harakat, tafakkur, xotira bo'lsin, uning asosi niyat - kvazi ehtiyojdir. Kvazi- prefiksi Levin ehtiyoj haqidagi tushunchasini psixologiyada allaqachon o'rnatilgan va asosan biologik, tug'ma ehtiyojlar bilan bog'liq bo'lgan tushunchadan ajratish uchun kerak. Kvazi-ehtiyoj - sub'ektning o'zi tomonidan qo'yiladigan yoki boshqa birovdan, masalan, eksperimentatordan kelib chiqadigan biron bir istak, bajarishga, qandaydir maqsadni amalga oshirishga moyillik. U hozirgi sharoitda qabul qilingan niyatlar, maqsadlar bilan bog'liq holda shakllanadi va shaxsning faoliyatini yo'naltiradi. Kvazi-ehtiyoj shaxsda keskinlik tizimini yaratadi. Ushbu kuchlanish tizimi zaryadsizlanishga moyildir. Detente, Levinning fikricha, ehtiyojlarni qondirishdir. Shuning uchun K. Levin nazariyasi nomi - "shaxsning dinamik nazariyasi". Ehtiyojlarni bartaraf etish muayyan vaziyatda amalga oshiriladi. Bu holatni Levin psixologik soha deb atagan.Psixologik sohadagi har bir narsa o'zining jismoniy xususiyatlari bilan emas, balki sub'ektning ehtiyojlariga qandaydir munosabatda namoyon bo'ladi. Aynan ehtiyoj bir ob'ektning rag'batlantiruvchi xususiyatga ega bo'lishini, o'ziga jalb qilishini, ijobiy valentlikka ega bo'lishini, ikkinchisi esa bunday rag'batlantiruvchi xususiyatga ega emasligini, salbiy valentlikka ega ekanligini belgilaydi.
Kvazi-ehtiyojlar bilan bog'liq holda, Levin maqsadni belgilash va maqsadga yo'naltirilgan xatti-harakatlar muammosini o'rganib chiqdi. Ushbu tadqiqotlar psixologiyaga maqsadlarga erishish bilan bog'liq xatti-harakatlarni tavsiflovchi eng muhim tushunchalar majmuasini kiritdi: shaxsning maqsadli tuzilishi va maqsadli darajalari, shu jumladan real va ideal maqsadlar, intilishlar darajasi, muvaffaqiyatga erishish va istak. muvaffaqiyatsizlikka yo'l qo'ymaslik uchun va boshqalar.
Levin psixologiyani bir qancha yangi metod va uslublar bilan boyitdi:
a. uzilgan harakat bo'yicha tajribalar (M. Ovsyankina);
b. tugallanmagan va tugallangan harakatlarni yodlash bo'yicha tajribalar (B. V. Zeigarnik);
c. almashtirish tajribalari (K. Lissner va A. Mahler);
d. da'volar darajasini aniqlash uchun tajribalar (F. Hoppe);
e. to'yinganlik tajribalari (A. Karsten) va boshqalar.
6. Gestalt psixologiyasi psixoterapevtik amaliyot sohasida qo'llanilgan. Uning tamoyillari asosida psixoanaliz bilan birgalikda F. Perls Gestalt terapiyasiga asos soldi.
“Menga ayting va men unutaman. Menga ko'rsating va men eslayman. Menga siz bilan qo'ng'iroq qiling, men tushunaman. Konfutsiy (Xitoyning qadimgi mutafakkiri va faylasufi).
Ehtimol, har bir kishi psixologiyani hayot hodisalari tizimi sifatida biladi, lekin uni ozchilikni isbotlangan bilimlar tizimi sifatida biladi va faqat u bilan har xil ilmiy va amaliy muammolarni hal qiladiganlar biladi. "Psixologiya" atamasi birinchi marta 16-asrda ilmiy foydalanishda paydo bo'lgan va psixik va ruhiy hodisalarni o'rganish bilan shug'ullanadigan maxsus fanni bildirgan. 17-19-asrlarda psixologlarning tadqiqotlari doirasi sezilarli darajada kengayib, ongsiz ruhiy jarayonlarni (ongsiz) va shaxsning tafsilotlarini qamrab oldi. Va 19-asrdan beri psixologiya ilmiy bilimlarning mustaqil (eksperimental) sohasidir. Odamlarning psixologiyasi va xulq-atvorini o'rganar ekan, olimlar insonning biologik tabiatida ham, uning individual tajribasida ham ularning tushuntirishlarini izlashda davom etmoqdalar.
Gestalt psixologiyasi nima?
|
| |