Asosiy vositalarni baholash

|
Asosiy vositalarni baholash
|
bet | 3/7 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 58,76 Kb. | | #124447 |
Bog'liq INVESTITSIYA (2) Asosiy vositalarni baholash
Asosiy vositalar rejalashtirilgan va hisobga olinadi, jismoniy va tannarx bo'yicha.
Natural ko'rsatkichlar asosiy fondlarning texnik holatini rejalashtirish va hisobga olish, korxona va tarmoqlarning ishlab chiqarish quvvatlarini hisoblash, asbob-uskunalar balansini tuzish uchun ishlatiladi. Asosiy vositalarning fizik ko'rsatkichlari korxona pasportlarida mavjud bo'lib, ular mehnat qurollarining batafsil texnik tavsiflarini, ishlab chiqarish quvvatlarini, eskirish darajasini va boshqalarni o'z ichiga oladi. Binolar uchun tabiiy ko'rsatkichlar qurilish birliklarining soni, ularning umumiy va foydalanishga yaroqli maydoni kvadrat metr, hajmi kub metr va boshqalar; ishlaydigan mashinalar va uskunalar uchun - turi, turi va standart o'lchamlari bo'yicha birliklar soni, ularning nominal quvvati, unumdorligi va boshqalar. Ayrim korxonalarning pasportlari asosida sanoatning moddiy-texnik bazasi to'g'risidagi ma'lumotlarni o'z ichiga olgan sanoat pasporti tuziladi [7, s. 60].
Asosiy vositalarni qiymati bo'yicha rejalashtirish va hisobga olish amortizatsiya to'lovlarini hisoblash va turli iqtisodiy ko'rsatkichlarni hisoblash uchun ularning umumiy hajmini, dinamikasini, tarkibi va tuzilishini turlari bo'yicha aniqlash uchun amalga oshiriladi.
Asosiy vositalarni baholash quyidagi hollarda amalga oshiriladi:
To'liq original narxda;
To'liq almashtirish narxida;
Amortizatsiya chegirib tashlangan dastlabki yoki almashtirish qiymati bo'yicha;
Aralash (kitob) qiymatida;
Amortizatsiya kamaytirilgan balans qiymatida
Dastlabki xarajat bino va inshootlarni qurish va asbob-uskunalarni sotib olish, tashish va o'rnatish bo'yicha haqiqiy xarajatlarni o'z ichiga oladi. Ushbu smeta asosiy vositalarni yaratish va amortizatsiya to'lovlarini aniqlash xarajatlarini hisoblash uchun ishlatiladi. Tarixiy qiymati bo'yicha asosiy vositalar foydalanishga topshirilgan paytdagi balansda hisobga olinadi.
Qayta tiklash qiymati - bu qurilish materiallari va ehtiyot qismlari, mashina va uskunalar uchun zamonaviy narxlarda, ish haqining amaldagi darajasidan va qurilish
ishlab chiqarishining boshqa shartlaridan kelib chiqqan holda transport tariflari bo'yicha asosiy vositalarni qayta ishlab chiqarish xarajatlari. O'zgartirish qiymati har xil xizmat muddatiga ega bo'lgan mavjud asosiy vositalarni yagona narxlarda baholash uchun ishlatiladi, bu asosiy vositalarning alohida elementlarini va dinamikasini solishtirish va ularning tuzilishini tahlil qilish imkonini beradi. Qayta tiklash qiymati asosiy vositalarni qayta baholash natijasida belgilanadi.
Qoldiq qiymat - dastlabki (almashtirish) qiymati va amortizatsiya summasi o'rtasidagi farq sifatida belgilangan hisoblangan qiymat.
Aralash (buxgalteriya balansi) qiymati - oxirgi qayta baholashgacha foydalanishga topshirilgan asosiy vositalarni tiklash qiymati va keyingi yillarda joriy qilingan aktivlarning dastlabki qiymatidan iborat. U balansda asosiy vositalarni hisobga olish uchun ishlatiladi.
Tugatish qiymati - jismoniy yoki ma'naviy eskirish va eskirish tufayli yo'q qilingan asosiy vositalarni sotishdan olinishi mumkin bo'lgan summa.
Sug'urta qiymati - bu asosiy vositalarning shikastlanish, yo'qolishi yoki nobud bo'lish xavfi bilan tasdiqlangan sug'urta bahosining yig'indisidir. Sug'urta qiymati korxona mulkini sug'urtalash shartnomasi asosida belgilanadi [9, s. 68].
Iqtisodiy ko'rsatkichlarni hisoblash uchun mablag'larning o'rtacha yillik qiymati aniqlanadi. Hisoblash asosiy vositalarning kiritilishi va likvidligini hisobga olgan holda boshlang'ich tannarx asosida quyidagi formula bo'yicha amalga oshiriladi:
ОФс.г
= ОФн
+ ОФв − 𝑛1
12
− ОФ𝑛 − 𝑛2, (1)
12
bu yerda OFs.g - asosiy vositalarning o'rtacha yillik qiymati; Fn - yil boshidagi asosiy vositalarning qiymati;
FV - joriy qilingan asosiy vositalarning qiymati; OFl - asosiy vositalarning tugatish qiymati;
n1 - asosiy vositalar ishga tushirilgan paytdan boshlab oylar soni; n2 - asosiy vositalar chiqarilgan kundan boshlab oylar soni;
|
| |