nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ultratovushli sarf o’lchagichlari AKRON – 01

|
Ultratovushli sarf o’lchagichlari AKRON – 01
|
bet | 94/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarUltratovushli sarf o’lchagichlari AKRON – 01
Sarf o’lchagich AKRON – 01 – tovush o’tkazadigan suyuqliklar sonini va sarfini o’lchashga mo’ljallangan.
Sarf o’lchagich AKRON – 01 Davlat Registorida № 200711-00 sifatida qayd qilingan.
Harakat printsipi
Sarf o’lchagich AKP – 01 ning ishlash prinsipi ultratovush to’lqinlarning oqim bo’ylab va oqimga qarshi vaqt tafovutini aniqlash.
qo’llanilishi
Sarf o’lchagich AK – 01 barcha hisoblash operatsiyalarida qo’llanilishi mumkin. Sarf o’lchagich suyuqlikning truboprovodidagi doimiy yoki tanaffusli oqimning yo’nalishini o’lchaydi.
Xususiyatlari
- Trubalar qisqartirilganda ham sarfni o’lchash imkoniyati
- Montajning tezligi va ko’rsatgichlarini qayd etish
- 2 yo’nalishli oqimni o’lchash oqim tezligini o’lchashda yuqori sezuvchanlik – 1 mm/sek
- Har bir ob’ektda 30 daqiqa ichida montaj qilish
- Arxivning mavjudligi
- Aralashtirgichdan chiayotgan signal chastotalari qabul qilingan signallardan far= =iladi.
Ultratovush uzatgich ishlab chiqarishda ko’p ishlatiladi.Misol uchun, ultratovushli difiktoskoplar mavjud.
Ulratovushli sarf o’lchagichlarning harakat printsipi
Datchiklar truba ustiga o’rnatiladi.Bu tajribani o’tkazish unchalik ko’p vaqt talab qilmaydi.
Ultratovushli sarf o’lchagichlarning ishlatilishi qator ustunliklar yaratadi.
-truboprovodlarda bosim tushmaydi va asboblarning oqimga ta`siri sezilmaydi.
Asboblarda zanglash kuzatilmaydi
Yuqori ishonchlilik ta`minlangan
O`rnatish,ko`cherish,almashtirishning oddiyligi
Bunda yetarlicha yuqori aniqlik,yaxshi eksplotatsion tavsif kuzatiladi.
Zamonaviy ultratovushli sarf o`lchagichlarda oqim tezligini o`lchashning 2 xil prinsipiga asoslangan 2 usuli qo`llaniladi.
vaqt farqini o`lchash
chastotalarning o`zgarishini o`lchash
|
| |
Термокондуктометрик газ анализаторлари

|
Термокондуктометрик газ анализаторлари
|
bet | 92/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarТермокондуктометрик газ анализаторлари
ТП туридаги газ анализаторлари бир нечта русумларда чиқарилади: ТП 1120—бинар ва кўп компонентли газ аралашмаларида водород миқдорини аниқлаш учун; ТП 7102—ҳаводаги гелий миқдорини аниқлаш учун; ТП 4102—ҳаводаги азот ва гелий миқдорини аниқлаш учун. Таҳлил қилинаётган газ тури ва ўлчаш чегараларига кўра асосий хатолик ±2,5; ±4,0; ±10% бўлади. Газ аралашмасининг ҳажмий сарфи 12см3/с, босим 70—130 кПа. Кўрсатишларни аниқлаш вақти 3 дан 110 с гача. Чиқиш сигналлари 0—5 мА; 0—100 мВ; 0—10В.
Оптик-акустик газ анализаторлари газ ва буғларнинг маълум тўлқин узунликдаги инфрақизил нурларни (0,76 дан 750 мкм гача) танлаб ютишига асосланган.
Электр-кимёвий газ анализаторлари
Электр-кимёвий усуллардан газларни ва буғларни узлуксиз тарзда автоматик таҳлил қилишда фойдаланилади. Айниқса бу усуллар ҳаводаги мавжуд заҳарли газларнинг микроконцентрациясини, тоза газлар ишлаб чиқаришда ифлослантирувчи газлар концентрациясини, шунингдек, суюқликларда эриган газлар концентрациясини аниқлаш учун кенг қўлланилади.
Кислороднинг ҳарорати ўзгарганда унинг магнит хоссаларининг ўзгариш самарасига асосланган термомагнит усули кенг тарқалган.
Оптик газ анализаторларида оптик зичлик, синдириш коэффициенти ва бошқа оптик хоссаларнинг текширилаётган компонент концентрациясига боғлиқлигидан фойдаланилади.
Gaz aralashmalari tarkibini analiz qilishning usul va asboblari.
Gaz analizatorlarini montaj oldi tekshirish.
Gaz analizatorlarini montaj kilish.
Solemerlar, plotnomerlar va konsentratomerlar.
pH-metrlar va ularni montaj qilish.
Xromatograflar va ularning ishlash prinsipi.
Shit qurilmalarini joylashtirishga bo‘lgan umumiy talablar. Maxsus xonalarga talablar.
Shitlar, pultlar va stativlar montaji. Texnologik xonalarda shitlar, pultlar va stativlar montaji ahamiyati. Maxsus xonalarda shitlar, pultlar va stativlar montaji ahamiyati.
Shitli konstruksiyaning industrial montaj usullari. Yiriklashtirilgan seksiyalarda(bloklarda) shitning montaji. Operatorlik punktlar komplekti va datchiklar punktlari komplekti montaji.
Elektr va trubali o‘tkazishlarda shitlar, pultlar va stativlarni kiritish.
Shitlar, pultlar va stativlarni nolga va yerga ulash.
Tezlik sarf o‘lchagichlari
|
| |
Yong‘oq mag‘zi va tuyalar - «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati

Yong‘oq mag‘zi va tuyalar
Bir lofchining eshagi yag‘ir bo‘lib qolibdi. Unga birov,
yong‘oq mag‘zini qo‘ying, debdi. Yong‘oq mag‘zini
qo‘ygan ekan, mag‘iz ko‘karib daraxt bo‘lib ketibdi, shig‘il
meva qilibdi. Yong‘oqlarni qoqish uchun kesak otsa, kesaklar
sira yerga tushmas emish. Bir kun chiqib qarasa, kesaklar
tarvuz tugibdi. Bir tarvuzni pichoqlagan ekan, o‘zi ichiga
tushib ketibdi. U yoq-bu yoqqa qarasa bir lofchi o‘nta
tuyani yetaklab kelayotgan emish. Nima qilib yuribsiz, deb
so‘rabdi.
— Bultur yuzta tuya yo‘qotgan edim, endi o‘ntasini
topdim. Siz nima qilib yuribsiz?
— Pichoq yo‘qotdim, — deb javob beribdi haligi lofchi.
— Yuzta tuyamni topolmayapmanu, siz pichoq topa
olasizmi, — depti keyingi lofchi.
|
Funksional imkoniyatlari - Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning...

|
Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning elektromexanik sistemalari, Sohaning texnologik o’lchashlari va asboblari
|
bet | 95/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarFunksional imkoniyatlari
oqim yo`nalishining ko`rsatilishi blan suyuqlik o`rtacha hajmiy sarfini ()
har bir oqim yo`nalishi uchun oqibboruvchi jamlamali suyuqlik hajmini()
ma`lum yo`nalishli oqim tezligini
ultratovush va suyuqlik tezligini
ishlash muddatini
Vibrasion qovushqoqlik o‘lchash vositalari
Vibratsiyalanuvchi zondli qovushqoqlikni o’lchovchi asbob
Turli qovushqoqliklarga ega suyuqlik tebranish chastotasi o’zgarishiga asoslangan chunki chastota o’lchanayotgan suyuqlik zichligiga ham bogliq. Kup modellar shu zichlikni aniqlash imkonini beradi. Bu natijalarning ishonchsizligiga olib keladi chunki tebranish chastotasi o’zgarishi zichlik o’zgarishi yoki ulchanayotgan suyuqlik qovushqoqligi natijasida hosil bulganmi yuqmi aniqlash qiyin.
Vizual va qolqovuchli sath o‘lchagichlar
Sathni o‘lchashning vizual vositalari
Shuni alohida ta'kidlash mumkinki, mazkur o‘lchash vositalariga o‘lchov chizg‘ichlari, reykalar, lotli ruletkalar (silindirik sterokenli) va sath o‘lchovchi shishalar (oxirgisi ko‘roq qo‘llaniladi) kiradi. Sathni sath o‘lchovchi shishalar yordamida o‘lchash tutash idishlar qonuniga asoslangan.
Sath o‘lchagich shishaning prinsipial sxemasini ko‘rib chiqamiz (eng keng tarqalgani sababli). Sxema 22.1– rasmda keltirilgan. Ko‘rsatkich shisha 1 armatura yordamida idishning pastki va ustki qismlari bilan birlashtiriadi. 1 trubkadagi suyuqlik meniskining holatini kuzatib idishdagi suyuqlik sathining holati haqida fikr yuritiladi. Rezervuardagi va shisha trubka (nay) dagi suyuqlik teyaturalari farqiga bog‘liq bo‘lgan qo‘shimcha xatolikni bartaraf etish uchun o‘lchashdan avval sath o‘lchagich shishalar yuviladi. Bu vazifani ventil 2 bajaradi. Mexanik mustahkamligi past bo‘lgani sababli sath o‘lchagich shishalarni uzunligi 0.5 m ortiq bo‘lmaydi.
Shuning uchun, rezervuarlarda sathni o‘lchash uchun ular bir – birini to‘ldirib maqsadida bir nechta sath o‘lchagich shishalar o‘rnatiladi. Sath o‘lchagich shishalar 3 MPa bosimgacha va 300 0S haroratgacha qo‘llaniladi. Sathni sath o‘lchagich shishalar bilan o‘lchashning absalyut xatosi ±(1 – 2) mm.
Qoida bo‘yicha qaerda inson kuzatiyotgan qurilmalarda qo‘llaniladi. Yana bir qator texnik chegarashlar bor. Sarfo‘lchagich shishalar 3Mpa gacha va 300° gacha haroratlarda qo‘llaniladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning elektromexanik sistemalari, Sohaning texnologik o’lchashlari va asboblari
|
Tayanch iboralar - 2-ma’ruzalar. Avtomatlashtirish sistemalarni tarkib chizmalari

|
2-ma’ruzalar. Avtomatlashtirish sistemalarni tarkib chizmalari
|
bet | 3/3 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 152,91 Kb. | | #100420 |
Bog'liq 2-ma\'ruzaTayanch iboralar:
Tarkib sxema, algoritmik tarkib sxemasi, tashqiliy tarkib sxema, konstruktiv tarkib sxemasi, markazlashgan boshqarish punkti, markazlashmagan boshqarish punkti, bir pog‘onali boshqarish, ko‘p pog‘onali boshqarish
Nazorat savollari
ALS (SAPR) ni an’naviy usullardan qanday farqi mavjud?
Avtomatik sistemasini tuzish asoslari xususida nimalarni bilasiz?
Avtomatik sistemasining tayanch joylari miqdori qanday aniqlanadi?
Tarkib sxemalarining vazifasi, grafik ifodalanishi haqida gapirib bering.
Tarkib chizmalarning turlari haqida nimalarni bilasiz?
Funksional tarkib chizmasining vazifasi nimadan iborat?
Algoritmik tarkib chizmasining vazifasi va mazmuni haqida ma’lumot bering.
Konstruktiv tarkib chizmasi qanday holatlarda bajariladi?
Tashqiliy tarkib chizmasining mazmuni nimalardan iborat?
Tarkib chizmalarini tayyorlash uchun dastlabki ma’lumotlar nimalardan iborat?
Tarkib chizmanglarini bajarishda chiziqlar qalinligi, raqam va harflarning o‘lchamlari haqida gapirib beri.
Adabiyotlar:
Texnologik jarayonlarni boshqarish sistemalari, Yusufbekov N.R. va boshqalar, T., O‘qituvchi, 1997, 534-537 betlar.
Proyektirovaniye sistem avtomatizatsii texnologicheskix protsessov, spravochnoye posobiye, Pod red. A.S. Klyueva, 2-ye izdaniye, M., Energoatomizdat, 1990, str. 17-22.
Proyektirovaniye sistem avtomatiki, Martinenko I.I. i dr., 2-ye izdaniye, M., Agropromizdat, 1990.
|
| |
O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida raqamli texnologiyalarning ta’siri

O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida raqamli texnologiyalarning ta’siri
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
25.05.2024
Hajmi
0,56 Mb.
#254011
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida raqamli texnologiyalarning ta’siri
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
Development of the Digital Economy in Uzbekistan

International Journal of Trend in Scientific Research and Development (IJTSRD)
Special Issue on Integrated Innovation on Technical Science and Economic Development
Available Online: www.ijtsrd.com e-ISSN: 2456 – 6470
ID: IJTSRD52043 | Integrated Innovation on Technical Science and Economic Development
Page 197
Development of the Digital Economy in Uzbekistan
Boymatov Xoliyor Qurbonovich
Assistant of the Department of Agribusiness, Accounting and Digital Technologies,
Termiz Institute of Agrotechnologies and Innovative Development
ABSTRACT
Over the past four years, a revolution in the development of
information technology
has been made in Uzbekistan,
which has contributed to the expansion of digitalization
processes in many areas of the economy and the growth of
its share, which is commonly called digital.
KEYWORDS:
development, economy, commerce, culture
It is usual to include e-commerce, the Electronic Government
system, the introduction
of smart technologies into
production processes in various sectors of the economy,
service sectors, the creation of Smart City, Safe City systems
and others in the components of the digital economy.
The development of the digital
economy in the country
which is directly related to the level of development of
information and switching technologies (ICT), is usually
assessed by various indicators. These indicators include: the
share of the digital economy in GDP, the size of investments
in the ICT industry, the speed of the Internet, its coverage of
the country's territory and accessibility for use by the
population, the level
of development of e-commerce, the
share of public services in the e-government system, the
provision of organizations with specialists in the field ICT
and etc. In addition, indicators that assess the development
of information technologies are important.
For
many of these indicators, Uzbekistan has made
significant progress since 2016. Consequently,
the gross
value in the field of "information and communication" has
doubled since 2016 from 4.4 to 8.8 trillion soums. And the
volume of services has grown 2 times from 6.3 to 12.9 trillion
soums.
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti 2023 – yil 5-dekabr kuni oʻtkaziladigan

|
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti 2023 – yil 5-dekabr kuni oʻtkaziladigan
|
Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 13,22 Kb. | | #132971 |
Bog'liq KONFERENSIYA (sho\'balar)
DENOV TADBIRKORLIK VA PEDAGOGIKA INSTITUTI
2023 – YIL 5-DEKABR KUNI OʻTKAZILADIGAN
“AXBOROT TEXNOLOGIYALARI SOHASIDAGI INNOVATSIYALAR VA IT PARKNING OLIY TA’LIMDAGI OʻRNI” MAVZUSIDAGI RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANINING
1-SHOʻBASI
“AXBOROT XAVFSIZLIGI SOHASIDA INNOVATSIYALAR VA SUNʻIY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI”
DENOV TADBIRKORLIK VA PEDAGOGIKA INSTITUTI
2023 – YIL 5-DEKABR KUNI OʻTKAZILADIGAN
“AXBOROT TEXNOLOGIYALARI SOHASIDAGI INNOVATSIYALAR VA IT PARKNING OLIY TA’LIMDAGI OʻRNI” MAVZUSIDAGI RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANINING
2-SHOʻBASI
“ IQTISODIYOT TARMOQLARI VA IJTIMOIY SOHADA, DAVLAT BOSHQARUVI TIZIMIDA INNOVATSION AXBOROT TEXNOLOGIYALARI”
DENOV TADBIRKORLIK VA PEDAGOGIKA INSTITUTI
2023 – YIL 5-DEKABR KUNI OʻTKAZILADIGAN
“AXBOROT TEXNOLOGIYALARI SOHASIDAGI INNOVATSIYALAR VA IT PARKNING OLIY TA’LIMDAGI OʻRNI” MAVZUSIDAGI RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANINING
3-SHOʻBASI
“INNOVATSION AXBOROT TEXNOLOGIYALARI YO‘NALISHIDA UZLUKSIZ TA’LIM SIFATINI OSHIRISH BO’YICHA MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
DENOV TADBIRKORLIK VA PEDAGOGIKA INSTITUTI
2023 – YIL 5-DEKABR KUNI OʻTKAZILADIGAN
“AXBOROT TEXNOLOGIYALARI SOHASIDAGI INNOVATSIYALAR VA IT PARKNING OLIY TA’LIMDAGI OʻRNI” MAVZUSIDAGI RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANINING
4-SHOʻBASI
“IT PARKLARNING OLIY TA’LIMDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI”
|
| |
Nazorat va hisob - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 11/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarNazorat va hisob - boshqariladigan tizim m a ’lum m aqsadga e rish ish g a q a ra tilg an inson faoliya tining sabablari va mexanizmini o ‘rganadi. Undash kishilar faolligi bilan ular ega bo'lgan ta jrib an in g moslashishi natijasida shaxsiy va guruhiy extyojlarni qondirishga qaratilgandir. (74-b.)
Buyruq - bu ra h b a rn in g q o ‘l o stidagi xodimlardan m a ’lum va zifani b a ja rish n i yozma yoki o g ‘zaki rav ish d a ta lab qilishidir. Buyruq faqat chiziqli m en ejm en t tizimi rahbari tomonidan beriladi.
Farmoyish - xodimlardan ayrim ishlab chiqarish va xo'jalik masalalarini hal etishni talab qilishdir. Farmoyish boshliq o'rinbosarlari, xizmatlar boshliqlari tomonidan ular ega bo'lgan vakolatiar doirasida beriladi. (91-b)
Inson faoliyati m a ’lum rag'b atlan tiru v ch i omillarga asoslangan bo'lib, m a ’lum maqsadga erishishga qaratilgandir. Rag'batlantiruvchi omil - m aq sad m u n o s a b a ti in so n faoliyati o 'z a g id ir. Umumiy m a ’noda rag 'b a tlan tiru v ch i omil - bu insonni faoliyat y u ritish uchun undovchi omil bo'lib, maqsad esa inson uni amalga oshirishi n a tijasida erishishni xohlagan narsadir. R ag 'b a tlan tiru v ch i omil kishi xulqining ichki kuchidir. Psixologiyada uzoq va qisqa rag'batlantiruvchi
omil ajratiladi. Agar inson faoliyatini rag 'b a tlan tiru v ch i omil va o'z oldiga q o'ygan maqsad yaqin kelajakka mo'ljallangan bo'lsa, u qisqa muddatli, ag a r ula r uzoq istiqbolni qamrab olsa, uzoq muddatli deyiladi. Rag 'b a tlan tiru v ch i omil darajasi bilan insonning mehnatga, y u tu q va muvaffaqiyasizlikka n isbatan bo'lgan munosabati u z viy bog'liqdir. Faqa t uzoq muddatli rag 'b a tlan tiru v ch i omil m eh n a tg a ijodiy m u n o sab a td a bo'lish manbaidir. (93-94-b)
R ah b a rg a x os b o 'lg a n m u h im x u su s iy a t k ish ila r fao liy a tin i
rag'batlantiruvchi omillarni yaxshi bilish, har bir kishini u yoki bu vazifani bajarishga qiziqtira olishdir. Bu, ayniqsa, u yoki bu korxonaga ishga kirib, ularni kelajakda nima kutishini bilish lozim bo'lgan yoshlar bilan ishlashda muhimdir. (94-b.)
Mehnat unumdorligiga - psixologik omil, xodimlar va rahbar, shuningdek, xodimlar o 'rta sid ag i o 'z a ro m u n o sab a tla r ham k a tta ta ’sir ko'rsatadi. Ularning kayfiyati, mehnat faolligi, m ehnat natijalari bu omilga bog'liq bo'ladi.
Boshqaruvning samaradorligi asosan rah b a r o'z vazifasini qanchalik muvaffaqiyatli bajarishi bilan bog'liq bo'ladi. Hozirgi davr menejeri mehnat va boshqaruvni tashkil e tish n in g yangi ilmiy va texnikaviy yechimlari, usullarini qo'Iiashi, ishlab chiqarish imkoniyatlarini iqtisodiy ravishda kengaytirishi lozim. Menejer ham tashkilotchi, ham tarbiyachi, ham izlanuvchi, ma’muriyatchi sifatlariga ega bo'lishi kerak. (101-b.)
|
| |
Modellashtirish - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 10/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslar Modellashtirish - bugungi vaqtga kelib kelajak variantlarini ko'rishning va alternativ qarorlarning potensial oqibatlarini obyektiv solishtirishga imkon beradigan aniqlashning yagona tizimlashtirilgan usuli. (15-b.)
Model - bu voqelikni ko'rsatish shaklidir. Odatda, model voqelikni soddalashtiradi yoki uni abstrakt ravishda ko'rsatadi. Modellar murakkab voqelikni tushinishni osonlashtiradi. (36-b.)
…tizim - bu jismlarning tabiatini belgilovchi tarkibiy unsurlardan tashkil topgan birikmasidan iborat. (48-b.)
Qonun - falsafiy kategoriya bo'lib, borliq voqealarining barqaror, takrorlanuvchan aloqasi va munosabatini, hodisalar yuz berishining aniq ta rtib d a bo'lishiga olib keluvchi tomonlarini aks ettiradi. Q o n u n la rn i bilish riv o jla n ish n in g o b y ek tiv y o 'n a lish la rin I aniqlash, amaliy vazifalarni hal etish imkonini beradi. Shu sababli iqtisodiyotni boshqarish q o n unlarni bilish, ularni amalda ustalik bilan qo'Jlay oJishga asoslanishi kerak.
Tamoyil - bu faoliyat yuritish, xulqning asosiy qoidasi, yetakchi g 'o y ad ir.
M en e jm en t mexanizmi sxemasini quyidagicha ifodalash mumkin:
Q o n u n la r ---------T am o y illa r ---------- U su lla r --------- Uslu b la r (64-b.)
Menejment operatsiyalari - rahbar va boshqaruv apparatining oddiy harakatlari bo'lib, ularning tartibi va birikishi natijasida boshqaruv jarayoni tashkil topadi. (71-b.)
M a rk e tin g - bu k o rx o n a n i i s t e ’m o lch i b ilan b o zo r o rq a li b og'lovchi en g muhim bozor m u n o sab a tla ri va ax b o ro t oqimlari to'plamidir. M a rk e tin g tarkibiga: bozorni o 'rg an ish , is te ’molchilar buyurtmalariga ko'ra tovarlar turlarini rejalashtirish, tovarlarni bozorga chiqarish, reklama, tovar va xizmatlarni ishlab chiqarishdan is te ’molchiga y e tk a z ish bilan bog'liq tadbirkorlik faoliyati kiradi.
Tashkil etish - bu boshqariluvchi tizimning texnikaviy, iqtisodiy, ijtimoiy va boshqa kichik tizimlarni tartibga solish jarayonidir. Tashkil etish maqbul uzilmalar tashkil etish, tizim tarkibiy qismlari o'rtasidagi qismlari to'g'risida qoidalarni yaratishi, lavozim majburiyatlari, barqaror iqtisodiy normativlarni belgilashni qamrab oladi.
Tartibga solish (koordinatsiya qilish) - bu m en e jm en tn in g b a rcha boshqa vazifalari uning texnikaviy, iqtisodiy, ijtimoiy, tashkiliy masalalarini, hamda boshqaruvchi tizimidagi turli-tuman aloqalarni muvofiqlashtirish jarayonidir. Bu o 'z a ro uzviylikni o 'rn a tish , belgilangan m e ’yor va normativlardan ch ek lanishla rning oldini olishdir. (73-b.)
R a g 'b a tla n tirish - bu man fa a tla rn i va k e n g d em o k ra tla sh tirish,
inson omili faolligini oshirish asosida m a n fa a tla r v ositasida boshqarishdir. (73-74-b.)
|
| |
Rag'batlantirish - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 13/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarRag'batlantirish - tashkilot oldida turgan masalani yechishda kishining urinishi, harakati, matonati va halolligiga maqsadli yondashish.
Reyting - biror narsani biron bir sinfga, razryadga yoki toifaga kirishini aniqlash, baholash.
Tashxis - obyektning texnik, iqtisodiy, ijtimoiy, moliyaviy holatini tahlil (tadqiq) qilish. Uning «nozik jihatlari»ni aniqlash va optimal qaror qabul qilish uchun olib boriladi. (182-b.)
Valijonov R. va boshq. Menejment asoslari: Kasb-hunar kollejlari uchun darslik / R. Valijonov, O. Qobulov, A. Ergashev. – T.: “Sharq”, 2002.—208 b.
…menejment bu — boshqaruv ya’ni resurslarni, odamlarni boshqarish va uning asosiy maqsadi — olinadigan foydani ko‘paytirish. (5-b.)
Iyerarxiya — quyi mansabdorlikni yuqori mansabdorlarga bosqichma-bosqich bo‘ysunishi
Korporatsiya — ma’lum kasbga oid mutaxassislar uyushmasi, masalan: hunarmandlar, olimlar. (21-b.)
Boshqarish subyekti — boshqaruvchi harakatini amalga oshirayotgan organ
yoki shaxsni ifodalaydi. Bog‘liq ravishda tashkilotning o‘zi bir vaqtning o‘zida boshqarish obyekti va subyekti bo‘lishi mumkin. (54-b.)
Boshqarish — boshqalarni ham yutuqqa olib kelish demakdir, ularning muvaffaqiyati umumiy maqsadlarga erishishga xizmat qiladi. Tamoyilga ko‘ra har bir tashkilot rivojlanishning uch fazasini o‘taydi: boshlang‘ich, tashkiliy, integratsion. (69-70-b.)
Qaror — rahbar mehnatining asosiy mahsulidir. Bu direktiv akt bo‘lib, qo‘yilgan maqsadlarga erishish uchun o‘nlab, yuzlab, ba’zan esa ko‘p minglab kishilarning birgalikdagi harakatlarini tashkil qiladi, yo‘lga solib turadi va rag‘batlantiradi. Ana shuning uchun ham ularning asoslangan, balanslashgan va ta’sirchan bo‘lishiga tobora katta talablar qo‘yilmoqda. (79-b.)
Rejalashtirilgan qaror – texnikaviy, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish ilmiy asoslangan taxminning, ishga tanqidiy yondashishning, konstruktiv izlanishning natijasidir. Bu, odatda, qiyosiy va omil analizlarining, har taraflama asoslash va hisoblab chiqishlarining mahsulidir. U nazariy bilimlarga va ilg‘or tajribaga asoslanadi. (80-b.)
Boshqarish – boshqalarni o‘zing to‘g‘ri deb hisoblagan narsani bajarishga undash emas, bu aniq maqsad sari boshqalarni harakatga qo‘zg‘ashdir. (85-b.)
|
| |
Axborot - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 12/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarAxborot - bu boshqaruv apparati faoliyatining ham dastlabki nuqtasi, ham natijasidir, shuningdek, amalga oshirilayotgan harakatlar mavjudligi sh a rti, m u stah k am lash usulidir. Axborot hajmi ortishi bilan b o sh q a ru v ax b o ro tin in g sifat k o 'rs a tk ic h la rig a b o 'lg an talab ham ortib boradi. (107-b.)
Axborot tizimi - hujjatlar axborot oqimlari, aloqa kanallari va menejment obyektining texnikaviy vositalarini qamrab oluvchi murakkab axborot majmuidir. M en e jm en t obyektin ing qandaydir bir qismi bo'yicha axborot yig'indisi kichik tizimni tashkil etadi. (109-b.)
Boshqaruv uslubi - bu ma’lum bir rahbarning menejment jarayonida qo'llovchi o'ziga xos va o'zgarmas usul hamda harakatlari yig'indisidir. Mutlaqo o'xshash kishilar bo'lmagani kabi, vazifalar ko'pligi sababli, mutlaqo bir xil boshqaruv uslubi ham bo'lmaydi. Rahbar faqat o'ziga xos xususiyat va sifatlar vositasida faqat o'ziga xos, mansub uslubda ish yuritadi. Bu ma’noda uslub rahbarni nafaqat shaxs sifatidagi xususiyatlarini, balki faoliyati xususiyatlarini ifodalaydi. (120-b.)
Marketing - insonning ayirboshlash vositasida talab va ehtiyojni qondirishga qaratilgan faoliyatidir. Marketing tarkibiga bozorni o'rganish, iste’molchi buyurtmasiga ko'ra mahsulotlar assortimentini rejalashtirish, bozorni egallash, reklama, tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqaruvchidan iste’molchiga yetkazib berish bilan bog'liq tadbirkorlik faoliyati kiradi.
Unumdorlik ko'rsatkichi bo'yicha menejment - bu samarali boshqaruv deganidir. Barqaror yuqori unumdorlikni t a ’minlash barcha menejment vazifalari va biriktiruvchi jarayon - kommunikatsiya, qaror qabul qilish va peshqadamlikni ta ’minlashga taalluqlidir. (168-b.)
Marketing - korxona yoki firma menejment faoliyatining bozorga yo'nalishini ta ’minlovchi usullar tizimi. Xaridorlarning real talab va ehtiyojlarini hamda korxonaning ishlab chiqarish imkoniyatlarini o'rganadi. (179-180-b.)
Monitoring - tizim yoki obyekt holatini kuzatish, baholash, bashorat qilish, uning faoliyatini nazorat qilish. Monitoring korxonaga mos holda korxona faoliyatining turli sohalariga oqib keluvchi jarayonlar haqidagi ishonchli va vaqtidagi axborotlar boshqaruv apparatini to'liq ta ’minlashi uchun chiqarilgan.
Motivatsiya - insonni aniq maqsadlarga erishish va o'z ehtiyojlarini qondirish uchun harakatga undovchi amaldagi ichki va tashqi kuchlar majmui. (180-b.)
|
| |
Qaror ishlab chiqish - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 22/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarQaror ishlab chiqish - rahbar faoliyatida ijodiy jarayondir. U odatda quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi:
— maqsad qo‘yish va ishlab chiqish;
— muammoni o‘rganish;
— qabul qilinayotgan qarorning mumkin bo'lgan oqibatlari hamda samaralilik mezonlarini tanlash va asoslash;
— qaror variantlarini ko‘rib chiqish;
— qarorni ijrochilarga yetkazish;
— qaror bajarilishini nazorat qilish.
Boshqarish qarori deganda muammoli vaziyatni hal qilishga yo'naltirilgan akt: alternativ (ikki va ko‘p variantdan birini tanlash) tanlab olish tushuniladi. (87-b.)
Boshqarish qarorlari quyidagicha klassifikatsiyalanadi:
- muddati va oqibatlari bo‘yicha; uzoq, o‘rta va qisqa muddatli qarorlar;
- qabul qilish chastotasi bo‘yicIu*: bir martalik, takrorlanuvchi;
- qamrovi bo‘yicha: umumiy, qisqa ixtisoslashgan;
- tayyorlash shakli bo‘yicha: yagcma, guruhli va jamoaviy;
- muddatining qat’iyligi bo‘yicha: konturli, strukturalangan va algoritmik. (87-88-b.)
Boshqarish qarorlari samarali bolishi uchun quyidagi omillarni hisobga olish zarur:
— qaror qabul qilishda ierarxiyaga amal qilish;
— maqsadli funksiyalararo maqsadli guruhlarda foydalanish to‘g‘ri gorizontal aloqalardan foydalanish.
Qaror samarali bolishi uchun tashkilot maqsadi va hal qilinadigan vaziyatlarda quyidagi talablarga javob berishi kerak:
— samaralilik;
— tejamlilik;
- o‘z vaqtidalik;
- asoslanganlilik;
- haqqoniylik.
Qaror samaraliligini quyidagi talablarni bajarilishi ta’minlaydi:
- to‘liqlik;
- motivlanganlik;
- stressga qat’iyligi va mustahkamligi;
- boshlang‘ich g‘oyani aks etish chuqurligi;
- kelishganlik;
- aniqlik;
- qayishqoqlik. (89-90-b)
Boshqarish qaroriarini qabul qilish. Qaror - rahbar mehnatining asosiy mahsulidir. Bu direktiv akt bo‘lib, qo‘yilgan maqsadlarga erishish uchun o‘nlab, yuzlab, ba’zan esa ko‘p minglab kishilarning birgalikdagi harakatlarini tashkil qiladi, yo‘lga solib turadi va rag‘batlantiradi. (90-b.)
Rejalashtirilgan qaror — texnikaviy, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish ilmiy asoslangan taxminning, ishga tanqidiy yondashishning, konstruktiv izlanishning natijasidir.
|
| |
Motivlashtirish - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 43/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarMotivlashtirish – bu ruhiy omil bo‘lib, shaxs faoliyatining manbai, sababi, dalili va har xil turli ehtimollaridir. U xodimlarni jonli mehnat faoliyatiga rag‘batlantiruvchi kuchli vositadir.
Boshqacha qilib aytganda, motivlashtirish – kishilar faoliyatini ruhiy yo‘llar bilan maqsadga muvofiq yo‘naltirishdir. U muayyan ehtiyojlarni qondirish bilan bog‘liq. Ehtiyoj esa sabablarda namoyon bo‘ladi. (457-b.)
Ehtiyoj odamlarni harakatga intiltiruvchi, qo‘zg‘atuvchi motivdir.
Eng muhim xilma-xil ehtiyojni qondirish uchun xilma-xil faoliyat va uni muvofiqlashtiruvchi boshqaruv talab qilinadi. Ehtiyoj orqali kishilarni motivlashtirish jarayonini quyidagi chizmada ifodalash mumkin.
(488-b.)
(495-b.)
Demotivlashtirish – bu motivlashtirishga teskari harakat qilish, imkon boricha bilar-bilmas holda xodimlarning tashabbusini bo‘g‘ish, ular bilan hisoblashmaslik, ularni doimo qo‘rquv va ikkilanish holatida o‘zini tutishga majbur etish kabi nomaqbul xatti-harakatlar majmuasidir. (512-b.)
Boshqaruv tizimida rahbarlar tomonidan o‘z qo‘li ostidagi xodimlarga o‘zi javobgar bo‘lgan vazifalarni hal etish yoki ishlarni amalga oshirish huquqini berib qo‘yishi boshqaruv vakolatlari deb yuritiladi. Vakolatlarni topshirib qo‘yish tuvayli rahbar boshqa ishlarning talayginasini bajarish, istiqbolli va eng asosiy masalalarga diqqat-e’tiborini ko‘proq jalb etish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ayni chog‘da u umiy rahbarlik va umumiy nazaratni o‘z qo‘lida saqlab qoladi.
Vakolat shaxsga emas, lavozimga beriladi. (517-b.)
Vakolat – bu vakillik huquqi bo‘lsa, mas’uliyat – bu biror ish , xatti-harakat oqibati, natijasi uchun bo‘lgan javobgarlikdir. Demak, vakolatni mas’uliyat bilan adashtirmaslik kerak, chunki vakolatlar boshqa odamlar ishini boshqarish huquqini nazarda tutadi. Boshqa tomondan, bu ikki tushuncha bir-biri bilan chambarchas bog‘liqdir. Ya’ni vakolatli shaxs qabul qilgan qarorlari, u qarorlarning tog‘ri yoki noto‘g‘ri ekanligi, ishchan yoki ishchan emasligi to‘g‘risida yuqori rahbariyatga hisobot berishi kerak. U shularga mas’uldir va javobgardir.
Mas’uliyat qanchalik yuqori bo‘lsa, uni ta’minlash mexanizmi ham shunchalik yuqori bo‘ladi. Odatda ikki turdagi mas’uliyatni ajratishadi:
- umumiy mas’uliyat;
- funksional mas’uliyat.
|
| |
Qaror qabul qilish - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 41/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarQaror qabul qilish – zaruriyati mavjud holatning bo‘lishi lozim bo‘lgan holat bilan mos tushmasligi natijasida yuzaga keladi.
Qaror qabul qilish – imkoniyatining muqobil yo‘llari bo‘lganda vujudga keladi va rahbar ulardan birini, eng maqbulini tanlaydi. (349-b.)
Qaror qabul qilish – bu tashkilot rahbarining tashkilot oldidagi maqsadga erishish uchun o‘z vakolati va omilkorligi doirasida qarorning mavjud variantlaridan eng maqbulini tanlash jarayonidir. (350-b.)
Strategik qaror maqsadga erishishda muhim ahamiyatga ega. U yuqori boshqaruv orgonlari tomonidan tub va istiqbolli dasturlarni ishlab chiqish maqsadlarida qabul qilinadi. (354-b.)
Taktik qarorlar maqsadga erishishning vosita va usullari xususidagi joriy, tezkor qarorlardir.
Umumiy qarorlar bir xil muammoga daxldor bo‘lib, barcha bo‘g‘inlar uchun birdek amal qiladi. Maslan, ish kuning boshlanishi va tugashi, tushlik vaqti, ish haqini to‘lash muddatlari va boshqa tanaffuslar.
Maxsus qarorlar tor doiradagi muammoga taalluqli bo‘lib, korxonaning muayyan bir bo‘limi yoki bir guruh xodimlari yuzasidan qabul qilinadi. (355-b.)
Model – bu boshqaruv oldida turgan vazifani hal etish chizmasidir. (365-b.)
Strategiya grekcha (“strategos”) so‘z bo‘lib, “general san’ati” degan ma’noni bildiradi.
Istiqbolni aniq bashorat, tasavvur qilish uchun strategiya zarurdir.
Strategiya – bu:
- istiqbolni tadqiq qilish, turli ssenariyalarni tahlil qilish san’ati;
- istiqbolda raqobat kurashida afzallik beruvchi g‘oya;
- korxonanaing umumfaoliyat (fondi, quvvati, xarajati, foydasi va hokazo)ni nazorat qiluvchi keng qamrovli tizimdir. (399-b.)
Maxsus strategiya bu sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan turli holatlarni, masalan, korxonaning bankrotlik holatini bartaraf etish maqsadida uzoq muddatga tuziladigan strategiyadir.
Funksional strategiya korxonanaing bo‘lim va xizmatlari oldidagi vazifalarni amalga oshirish yo‘llarini ifodalaydi. Bu ishchi strategiyadir.
|
| |
Менежментнинг энг замонавий тамойилларидан бири

|
Менежментнинг энг замонавий тамойилларидан бири
|
bet | 38/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarМенежментнинг энг замонавий тамойилларидан бири – демократик тамойил ҳисобланади. Бу тамойилда ташкилотнинг барча ходимлари бошқарув фаолиятида иштирок этадилар. (85-б.)
Тейлор илмий бошқарувда дастлаб тўртта тамойилни илгари сурди:
1. ишнинг иқтисодий усулларини жорий қилиш;
2. профессионал танлов ва кадрларни ўқитиш;
3. кадрларни жой-жойига рационал қўйиш;
4. маъмурият билан ишчиларнинг ҳамкорлиги. (86-б.)
(86-б.)
(89-б.)
(90-б.)
Режалаштириш - бу башорат ва келажакка тайёрланиш. (97-б.)
Мотивлаштириш - аниқ мақсадли йўналиши бор инсоннинг фаолиятга қизиқиши, ҳиссиёти ва туйғуларини уйғотиш бўйича бошқарув фаолияти тури. (98-б.)
Мониторинг деганда, қонунларда, ҳукумат ва вазирлик қарорларида белгиланган вазифалар ижросининг бажарилишини назорат қилиш, кузатиш ва таҳлил этиш асосида таълим-тарбия жараёнини ривожлантириш, истиқболини башорат қилиш тушунилади. Кўриниб турибдики, мониторинг кенг маънодаги тушунча. Шу туфайли унинг мақсадини ҳам аниқлаб олиш лозим.
Мониторингнинг мақсади ташкилот ва бошқарув органларининг мазкур соҳага доир қабул қилинган ҳукумат қарорларини амалга ошириш, бошқарувни такомиллаштириш, раҳбар ходимларнинг билим сифатини ошириш билан боғлиқ иннавацион фаолиятларини ўрганиш, таҳлил этиш ва ҳамда бу борада муассасалар, жамоаларга амалий ёрдам беришдан иборатдир. (211-б.)
Назорат – бу бошқарув функцияси бўлиб, у натижаларнинг миқдор ва сифатини баҳолайди, қайд қилади ва ташкилот учун зарурий қарорларни қабул қилишда дастак бўлиб хизмат қилади.
Назоратнинг 3та тури мавжуд:
- дастлабка назорат;
- жорий назорат;
- якуний назорат.
Назорат ўз ўрнида сифатга ҳам таъсир кўрсатади. Топшириқнинг хусусиятига қараб, назорат турларидан фойдаланиш мумкин. Агар ходим ўз ишини яхши уддалай олса унда, фақат якуний назоратдан фойдаланса бўлади. Аксинча бўладиган бўлса, яъни топшириқ янги бўлиб, уни ходим уддалай олишига менежер ишонмаса назоратнинг барча турларидан фойдаланиш керак. (212-б.)
Файзуллаева Н.С. Таълим тизимида стратегик бошқарувнинг амалий жиҳатлари // Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар. – 2012. – № 5. – Б. 1-5.
(3-б.)
Илмий адабиётларда “стратегия” тушунчасининг мазмунига берилган кўп сонли таърифларга дуч келиш мумкин. Бу мазкур тушунча жуда серқирра
эканлиги билан изоҳланади:
• стратегия – пировард натижага эришиш воситаси;
• стратегия ташкилот фаолиятининг барча асосий жиҳатларини бир бутунга бирлаштиради;
• стратегия ташкилотнинг узоқ муддатли имкониятларини белгилайди.
Стратегик бошқарув таълим муассасаларининг бўлғуси муаммолари ва имкониятларини прогноз қилишнинг асосий усули ҳисобланади. Таълим муассасаларини бошқаришда педагогик ходимлар ҳамда талабалар фаолиятига таъсир кўрсатувчи, шунингдек, муассаса фаолиятини такомиллаштиришда муҳим аҳамият касб этувчи асосий жараёнлардан бири қарор қабул қилиш ва унинг бажарилишини таъминлаш жараёни ҳисобланади. (4-б.)
Шарифхўжаев М., Абдуллаев Ё. Менежмент // дарслик. – Тошкент. “Ўқитувчи”, 2001. – 704 б.
|
| |
Boshqaruv funksiyalari - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 40/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarBoshqaruv funksiyalari:
- rejalashtirish;
- tashkil qilish;
- tartibga solish va muvofiqlashtirish;
- nazorat;
- rag‘batlantirish (motivlashtirish). (76-b)
Boshqaruv usullari – bu xodimlar va umuman ishlab chiqarish jamoalariga ta’sir ko‘rsatish usullari bo‘lib, bu usullar qo‘yilgan maqsadlarga erishish jarayonida mazkur xodimlar va jamoalarning faoliyatini uyg‘unlashtirishni nazarda tutadi.
Boshqaruv usullari ishlab chiqarish yoki xizmat ko‘rsatish jarayonidagi mavjud munosabatlardan obyektiv tarzda kelib chiqadi. (168-b.)
Menejer – bu maxsus tayyorgarlik ko‘rgan, boshqarishning sir-asrorlari, qonun-qoidalarini puxta egallagan malakali mutaxssisdir. Menejer bu yollanma boshqaruvchi bo‘lib, alohida ijtimoiy qatlamga mansub bo‘ladi. (202-b.)
Boshqaruv uslubi – bu boshqaruv jarayonida yuzaga chiqadigan muammolarni hal qilish usullari, yo‘llari majmuidir.
Ish uslubi – bu boshqaruv funksiyalarini samarali bajarish maqsadida biror-bir orgonning yoki rahbarning bo‘ysunuvchilarga aniq va nisbatan barqaror ta’sir ko‘rsatishusuli va yo‘llari majmuidir. (203-b.)
Rahbarning ish uslubi – bu boshqaruv jarayonida u yoki bu masalani hal qilishda uning o‘ziga xos yondashishidir.
…metod – bu tamomila obyektiv, rahbarga bog‘liq bo‘lmagan va mustaqil tushunchadir. (204-b.)
Rahbarlik uslubi, belgisi va bo‘ysunuvchilarga nisbatan munosabatiga qarab, barcha rahbarlarni quyidagi uch turga ajratish mumkin:
- avtokratik rahbarlar;
- liberal rahbarlar;
- demokratik rahbarlar. (205-206-b.)
Rahbar madaniyati deganda rahbar odobi va iqtidori o‘rtasidagi dialektik bog‘lanish tushuniladi. Bu bog‘lanish quyidagi fazilatlar majmuida o‘z aksini topadi:
Rahbar madaniyati = odob+iymon+insof+adolat+iqtidor. (223-b.)
Qaror – bu bajarilishi lozim bo‘lgan ishning aniq bir yo‘lini tanlab olishdir. Boshqacha qilib aytganda, qaror – bu u yoki bu yo‘lni tanlab olishda bir to‘xtamga yoki muayyan bir fikrga kelishdir.
|
| |
Menejment - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 39/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarMenejment – bu inglizcha so‘z bo‘lib, Ingliz tilining Oksford lug‘atida berilgan ta’rifga binoan u:
- boshqaruv hokimiyati va san’ati;
- resurslarni boshqarish bo‘yicha alohida mohirlik va ma’muriy ko‘nikmalar tushuniladi.
Boshqacha so‘z bilan aytganda, menejment – bu boshqaruv, ya’ni resurslarni, odamlarni boshqarish, samarali faoliyat olib borish va foyda olish, uni ko‘paytirish jarayonidir. Shu nuqtai nazardan boshqaruv – bu o‘ziga xos yuksak san’at va mahoratni talab qiluvchi tanlov, shu tanlov asosida qaror qabul qilish va uning bajarilishini nazorat qilishdir. (5-b.)
Boshqaruv – bu tanlov, qaror qabul qilish va uning bajarilishini nazorat qilish jarayonidir. (7-b.)
…obyekt – bu:
- bizdan tashqarida va bizning ongimizga bog‘liq bo‘lmagan holda mavjud bo‘lgan borliq, voqelik, moddiy dunyo, mavjudot;
- kishi faoliyati, diqqat-e’tibori qaratilgan hodisa, narsa, shaxs;
- xo‘jalik yoki mudofaa ahamiyatiga ega bo‘lgan korxona, qurilish, ayrim uchastka va sh.k.
Demak, obyekt tushunchasi mikro voqelikdan (kishi va uning faoliyatidan) tortib, to makro voqelik (moddiy dunyo, jamiyat) darajasigacha bo‘lgan ma’noni o‘z ichiga oladi. (8-b.)
…menejment nazariyasi va amaliyoti turli davrlarda o‘ziga xos ko‘rinishlarda shakllangan:
- 50-60-yillarda boshqaruvning diqqat markazida tashkiliy tarkibi turgan;
- 60-70-yillarda strategik rejalashtirish vujudga keldi;
- 80-yillardan boshlab g‘arb firmalarida strategik rejalashtirishdan strategik boshqaruvga o‘tiladi. (17-b.)
Maqsad – bu muddao, murod, ya’ni u yoki bu niyatga erishmoq uchun ko‘zda tutilgan mushtarak orzu. Aynan, shu maqsad kishi faoliyatini o‘z orzularini ulashishiga yo‘naltiradi. (59-b.)
“Maqsadlar shajarasi” – bu maqsadlar bilan ularga erishish vositalari o‘rtasidagi aloqaning grafik tasviridir. Bosh maqsad – 1-darajali kichik (asosiy) maqsadlar – 2-darajali kishik maqsad va hokazolardan tashkil topadi. (67-b.)
|
| |
Сардорлик - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 36/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarСардорлик — бу шахсга ва одамлар гуруҳига таъсир эта олиш қобилияти бўлиб, мақсадларга эришиш учун уларни ишлашга ундай олишдир. (196-197-б.)
Турли хилдаги ҳолатий андозалар раҳбарга эгилувчан ёндашиш кераклигини англашга ёрдам беради. Ҳолатни аниқ баҳолаш учун, раҳбар бўйсунувчиларнинг ва ўзининг қобилиятини, масаланинг табиатини, эҳтиёжини, ваколати ва маълумот сифатини жуда яхши кўра билиши лозим. Раҳбар мулоҳазани қайта баҳолашга, агар керак бўлса мос равишда ўз одатини ҳам ўзгартиришга доим тайёр бўлиши керак. (205-б.)
Пардаев О.М. Менежмент. Ўқув қўлланма. – T.: IQTISODIYOT DUNYOSI, 2019. – 261 б.
Инглиз тилидаги “менежмент” сўзи келиб чиқиши илдизлари бўйича грекча “манус” атамасидан олинган бўлиб, бу сўзнинг маъноси - “қўл, куч” деб таржима қилинган. Дастлабки вақтларда бу атама ҳайвонларни ва асосан отларни бошқариш санъати тушунчасини берган. Бу ерда отларни бошқаришга урғу берилишининг сабаби, тарихдан маълумки, мозийда дунёнинг барча халқларида отлар инсонлар ҳаётида асосий стратегик куч бўлган.
“Менежмент” атамасининг тушунчаси, мазмуни ва моҳияти менежментнинг замонавий назарияси ва амалиётида алоҳида ишчи (ходим), ишчилар гуруҳи ва бутун ташкилотга раҳбарлик жараёни тушунилади. Бу жараённинг субъекти – менежер ҳисобланади. (10-б)
Бугунги ҳаётимизда “менежмент” сўзи одамларни ва ташкилотни бошқариш илмида, амалиётида тўғри қарорлар қабул қилиш, раҳбарлик қобилиятига эга бўлиш, ходим ва жамоага мос келувчи самарали бошқарувни ташкил қилиш каби маъно ва мазмунларини билдиради. (10-11-б.)
Инглиз тилидаги “менедж” (“manade”) атамаси даврлар ўтиши билан трансформацияланди, ўзининг мазмуни ва моҳиятига рақобат шароитларида ишни (бизнесни) юритиш, ишни ташкил этиш, меҳнат қилишда юқори натижаларга эришишни бошқариш таркибларига қўшиб борди.
Менежмент – бу олдинга қўйилган вазифаларни инсонпарварлик ва иқтисодий йўллар билан ечишда одамлар ва ишлаб чиқаришни илмий-амалий бошқариш, раҳбарлик қилиш усулидир.
Менежмент – бу даромад олиш мақсадида маҳсулотлар ва хизматларни сотиш, ишлаб чиқаришни ташкил қилиш ва башоратлаш, жорий ва истиқболни режалаштириш тизимидир. (11-б.)
Менежмент - бу ишни, объектларни бошқариш санъати, бу – бошқарувнинг самарали тамойиллари ёрдамида профессионал малакаларга, қобилиятга эга бўлиш, қўйилган мақсадларни муваффақият билан бажариш жараёнларида, одамлар билан бўладиган муносабатларда қаттиқ маъмурий қарорлардан воз кечувчи усуллардан фойдаланган ҳолда, уларни муҳофаза қилувчи бошқарув тизимидир (Қосимов F.М. Менежмент. – Т.: ―Ўзбекистон‖, 2002. – 312 б.: Друкер, Питер Ф. Энциклопедия менеджмента. Пер. с англ. – М.: Издательский дом «Вильяме», 2004. – 432 с.) (11-12-б.)
|
| |
Pnevmo ta’minot sxemasini tanlash

3. Pnevmo ta’minot sxemasini tanlash
Pnevmota’minot tizimini loyihalashda quyidagi masalalar yechiladi:
Siqilgan havo manbai tanlanadi;
Pnevmo qabul qilgichlarning havo sarfi aniqlanadi;
Pnevmota’minot sxemasi tanlanadi;
Havo o’tkazgich tarmog’i hisoblanadi;
Kerakli aparatura va truboprovodli armature tanlanadi;
Bosh loyihalovchi uchun avtomatlashtirilgan siqilgan havoni loyihalash tizimini ta’minlovchi topshiriq tuziladi.
Pnevmota’minot sxemalarini ishlab chiqishda quyidagilarni hisobga olish kerak:
Aloqa liniyasining minimal tortishida tarmoqning ratsional kofiguratsiyasi;
Ko’zdan kechirish va ta’mirlash uchun alohida uchastkalarni tarmoqdan o’chirish va qolgan qismlarning normal ekspluatatsiya qilinishini ta’minlash imkoniyati;
Tozalash imkoniyati.
Zahiralash talablariga ko’ra, taqsimlovchi kollektor va ta’minot manbai, ta’minot tarmog’i sxemasi, radial va radial ikkilamchi ta’minot bilan magistralli halqa magistral bo’ladi.
Magistral sxema bir – biriga yaqin joylashgan pnevmopryomniklar manbaga nisbatan uzoq joylashgan siqilgan havo sxemasida qo’llaniladi.
Normal tashqi muhitdagi ishlab chiqarish binolaridagi pnevmota’minot tarmoqlarini GOST 3262 – 75 asosida tayyorlangan rux bolan qoplangan po’lat suvgaz o’tkazgichli quvurlar ishlatiladi. Agressiv muhitli ishlab chiqarish binolarida ushbu agressiv muhitga chidamli bo’lgan truboprovodlardan foydalaniladi yoki quvurlarning himoyasi uchun kerakli choralar ko’riladi.
8.1 jadvalda pnevmatik asbobdagi taxminiy siqilgan havo sarfi keltirilgan.
Pnevmota’minot tizimiga qoyiladigan asosiy talablar shundan iboratki, bu tizimlar ta’minotning kerakli ishonchliligini ta’minlash, siqilgan havoning mos keluvchi sifati, xizmat ko’rsatishning qulay va tejamkorligidan iborat.
Avtomatlashtirilgan pnevmota’minot sxemalarida 2 ta asosiy zveno farqlanadi:
Ta’minot tarmog’i – asosiy kollektordan taqsimlovchi kollektorgacha bo’lgan aloqa liniyalari;
Individual tarmoq – taqsimlovchi kollektordan pnevmopryomnikgacha bo’lgan aloqa liniyasi.
|
7.2-rasm. Individual pnevmotarmoq va manbani tuzishga misol:
1-manba tarmog’i, 2- individual tarmoq
|
Har bir pnevmotarmoqdagi trubaning ichki diametric quyidagi taqribiy formula orqali hisoblanishi mumkin:
Hisoblashlar natijasiga qaramasdan radial va magistral ta’minot tarmoqlar quvurlarining ichki diametric 20 mmdan kam bo’lmasligi kerak.
Taqsimlovchi kollektorning ichki diametric siqilgan havo truboprovod diametridan 1 marta kata bo’lishi kerak.
Siqilgan havoni avtomatlashtirish vositalari va asboblaridagi berilgan bosimni avtomatik ushlab turish va pasaytirish uchun pnevmotarmoq sxemalarida individual reduktorlardan foydalaniladi. Yetarli o’tkazish xususiyatiga ko’ra 1 ta individual reduktorni bir – biriga yaqin joylashgan asboblar guruhiga qo’llashga ruxsat beriladi. Biroq, bunday hollarda umumiy reduktor o’rnatilayotgan asboblar bir xil nazorat tizimiga taaluqli bo’lishi yoki avtomatik rostlash imkoniyati bir xil bo’lishi kerak.
7.2 – jadvalda pnevmota’minot sxemalarini loyihalash amaliyotida keng qo’llaniladigan reduktorlarning texnik xarakteristikasi keltirilgan.
|
Foydalanilgan adabiyotlar - Olmaliq-2024 Arena simulyatsiya muhiti haqida tushuncha bering Reja

|
Olmaliq-2024 Arena simulyatsiya muhiti haqida tushuncha bering Reja
|
bet | 3/3 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #134256 |
Bog'liq Arena simulyatsiya muhiti haqida tushuncha beringFoydalanilgan adabiyotlar.
- Andoza:Kitobdan iqtibos
- ↑ Chen. 01/18/technology/personaltech/metaverse-gaming-definition.html „Metaverse haqida nima shov-shuv?“ (en-US). The New York Times. Qaraldi: 31-yanvar 2022-yil.
- ↑ Jump up to:3,0 3,1 3,2 Kaplan Andreas M.; Haenlein Michael (2010). „Ikkinchi hayot ertaklari: Virtual ijtimoiy olamlar va qanday qilib. ulardan foydalanish“. Business Horizons. 52-jild, № 6. doi:10.1016/j.bushor.2009.07.002.
- ↑ Jump up to:4,0 4,1 4,2 Aichner, T. and Jacob, F. (Mart 2015). „Korporativ darajasini oʻlchash Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish“. International Journal of Market Research. 57-jild, № 2. 257–275-bet. doi:10.2501/IJMR-2015-018. S2CID 166531788.
- ↑ Jump up to:5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Bloomfield, Robert J. (2007). „Oʻqish uchun dunyolar: taklifnoma - real biznesni (va huquq va siyosatni) oʻrganish uchun virtual dunyolar va Sotsiologiya va....)“. SSRN 988984.
- ↑ Biocca & Levy 1995, ss. 40–44 ref>
[Begault 1994]
|
| |
Korxonaning asosiy maqsadi - 1-mavzu : “Marketing” fanining predmeti, mazmuni va vazifalari. Мarketingni rivojlanish...

kо‘rsatishni yaxshilash, tovarning iste’molni qondirish darajasini doimiy nazorat qilish
birinchi о‘rin ga chikadi.
6.
Xaddan tashkari yukori bulgan talab. Bozordagi talabni qondirish mumkin bulgan
darajadan talab darajasi yukori bо‘ladi. Bu holda marketingning vazifasi - talabning
vaqtinchalik yoki doimiy ravishda pasaytirish yо‘lini izlab topishdir. Bu vaziyatda
narxlarni kutarish orqali, talabni qisqartirishga qaratilganrag‘batlantirishlar, servisni
pasaytirish va boshqa choralar yordamida xaddan tashkari yukori bulgan talabni
kamaytirishga harakat kilinadi. Bu vaziyatda marketingning maqsadi - talabni butunlay
yо‘qqilish emas, balki fakatgina uning darajasini pasaytirishdan iborat.
7.
Noratsional talab. Tovarga bulgan talabga karshi harakatqilish, soglikka zararli tovarlarga
talabni kamaytirish aniqmaqsadli harakatlarni talab kiladi, sigaretlar, spirtli ichimliklarning
tarqalishiga karshi turli tadbirlar utkaziladi. Marketing vazifasi mahsulot zarari tug‘risida
ma’lumotlar tarqatish , narxlarni kutarish va tovarlarga egalik qilishni cheklashlar orqali,
iste’molchilarni uz odatlaridan voz kechishga ishontirish.
Shunday qilib, talabning 8 holatiga tuxtalib о‘tdik. Mana shu xolatlarning xar biriga tug‘ri
keladigan
marketing
turlari
mavjuddir.
Konversion marketing - 1-mavzu : “Marketing” fanining predmeti, mazmuni va vazifalari. Мarketingni rivojlanish evolyusiyasi...

natijasida tovar taklifi talabga tug‘ri kelmaydi. Shuning uchun sinxromarketingning strategiyasi
talab va taklif meyorini tekislashdan iborat.
Talab firmaning imkoniyatlariga aniq javob beradi, talabning bir tekisda bо‘lishiga erishish kerak.
Bu sharoitda
Qullab-quvvatlovchi marketing turidan foydalaniladi. Qullab-quvvatlovchi
marketing - tovarlar va xizmatlar assortimentini tuldirish, yangilash va narxlarni pasaytirish orqali
mavjud bulgan talab va ehtiyoj darajasini saklab kolishga imkon beradi.
Talab xaddan tashkari yukori, talabni pasaytirishga erishish lozim. Bu xolatda
Demarketing
turidan foydalaniladi. Demarketing maqsadi narxni kutarish, servisni qisqartirish yо‘li bilan
talabni vaqtinchalik yoki surunkasiga pasaytirishdan iborat.
Nosoglom talab soglik uchun zararli bulgan tovarlarga nisbatan paydo bо‘ladi. Bunda
Qarama