Motivatsiyaning boshlang‘ich va klassik nazariyalari. Gotorn tadqiqotlari

|
Motivatsiyaning boshlang‘ich va klassik nazariyalari. Gotorn tadqiqotlari
|
bet | 2/12 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 300,5 Kb. | | #109103 |
Bog'liq Xodimlarni rag‘batlantirish va motivatsiyalash usullari2.1. Motivatsiyaning boshlang‘ich va klassik nazariyalari. Gotorn tadqiqotlari.
Motivatsiya - bu insonni maqsadga erishish uchun faoliyatga undash jarayonidir. Motivatsiyaning inson o‘zini tutishiga ta’siri ko‘plab omillarga bog‘liq, u individual holat va motivlar ta’sirida hamda inson bilan teskari aloqa ta’sirida o‘zgarishi mumkin.
Motiv - bu insonning ma’lum bir harakatlarga undaydigan, uning ichki va tashqi harakatlantiruvchi kuchlaridir.
Motivatsiya jarayonini to‘rtta asosiy bosqichga ajratish mumkin:
ehtiyojning paydo bo‘lishi (ochlik, chanqoqlik, boshqa insonga intilish, bilim olish istagi va h.k.)
ehtiyojlarni qondirish strategiyasini ishlab chiqish va yo‘llarini qidirish (pitssa sotib olish yoki kafeda tushlik qilish, qiziqib qolgan inson bilan tanishish yoki emotsiyalarini kamaytirish, OO‘YUga o‘qishga kirish yoki mustaqil ta’lim bilan shug‘ullanish)
faoliyat taktikasini belgilash va harakatlarni bosqichma-bosqich amalga oshirish (tez yoki sekin harakatlanish, vositalar topish, harakat yo‘llarini belgilash, imkoniyatlarni baholash, qarorni tanlash va h.k.)
ehtiyojning qondirilishi va moddiy yoki ma’naviy mukofot olish.
Ehtiyojlar - organizm, shaxs va ijtimoiy guruhning hayotiy faoliyatini saqlash va rivojlantirish uchun ob’ektiv kerakli bo‘lgan narsalarga zaruriyat.
Ehtiyojlarni qondirishda rag‘batlar katta ahamiyatga ega hisoblanadi.
Rag‘batlar deb insonni harakatlantirishga undash yoki uning o‘zini tutishi sababi tushuniladi.
Motivatsiya nazariyalarining vujudga kelishi. XIX asrdagi mehnat sharoitlari: 12-14 soatlik ish kuni, 6 va 7 kunlik ish haftasi, tor sexlar va yomon xavfsizlik texnikasi, kam ish haqi, ishchilar xuquqiy himoyasining yo‘qligi hozirgi kunda daxshatli bo‘lib ko‘rinadi. SHunga qaramay ish beruvchilar o‘z xodimlari motivatsiyasi muammolariga deyarli duch kelmasdi. Qashshoqlik va ishsizlik shunchalik keng yoyilgan ediki, kishilar har qanday ishga rozi edilar.
Motivatsiyaning klassik nazariyalari shartli ravishda uchga ajratilishi mumkin:
boshlang‘ich nazariyalar;
mohiyatga asoslangan nazariyalar;
protsessual nazariyalar.
Motivatsiyaning boshlang‘ich nazariyalari. “X”, “Y” va “Z” nazariyasi.
“X” nazariyasi quyidagilarga asoslanadi:
insonning motivida biologik ehtiyojlar asosiy o‘rinni egallaydi;
oddiy inson ishni tug‘ma yoqtirmaslik xususiyatiga ega va ishdan qochishga intiladi. SHuning uchun mehnatni normalash lozim, ishni tashkil qilishning eng yaxshi usuli konveyer usulidir;
Ishlashni xohlamaganligi sababli insonlarning asosiy ko‘pchiligi faqat majburlash yo‘li bilan kerakli harakatlarni amalga oshirishi va ishlab chiqarish uchun zarur kuchni sarflashi mumkin;
o‘rtacha inson o‘zi boshqarishlarini ma’qul ko‘radi, o‘ziga javobgarlikni olmaslikni istaydi, nisbatan past ambitsiyalarga ega bo‘ladi va xavfsiz holatda bo‘lishni istaydi. Mehnatning sifati past, shuning uchun rahbariyat tomonidan doimiy nazorat talab qilinadi.
«Y» nazariyasi «X» nazariyasining antipodi bo‘lib, tamomila boshqa insonlar guruhiga yo‘naltirilgan.
“Y” nazariyasi quyidagilarga asoslanadi:
insonlar motivida ijtimoiy ehtiyojlar va yaxshi ishlash istagi oldingi o‘rinda turadi;
ishda fizik va hissiy kuch sarflash inson uchun uyin-qulgiga sarflash kabi odatiy hol hisoblanadi;
ishyoqmaslik insonning tug‘ma xususiyati emas;
tashqi nazorat va jazolash xavfi insonni faoliyatga undaydigan asosiy rag‘batlar emas;
tashkilot maqsadlariga nisbatan javobgarlik va majburiyat ish mehnat natijasida olingan mukofot miqdoriga bog‘liq;
odatiy tarbiyalangan inson o‘ziga javobgarlikni olishga tayyor va shunga intiladi.
O‘z tajriba va bilimlaridan foydalanishga intilish ko‘plab insonlarga xos bo‘lsada, sanoatlashgan jamiyat insonning intelektual salohiyatidan kam foydalanadi
“Z” nazariyasi quyidagilarga asoslanadi:
insonlar motivida ijtimoiy va biologik ehtiyojlar uyg‘unlashadi;
insonlar guruhlarda ishlashni va qaror qabul qilishning guruhli usullarini ma’qul ko‘rishadi;
mehnat natijalari uchun individual javobgarlik bo‘lishi lozim;
baholashning aniq usullari va ko‘rsatkichlari asosida mehnat natijalarini norasmiy nazorat qilish maqsadga muvofiqroqdir;
korxonada kadrlarning doimiy rotatsiyasi, doimiy mustaqil ta’lim mavjud bo‘lishi lozim;
insonlarni ma’lum yoshga etganidan keyin lavozim bo‘yicha ko‘tarishga asoslangan sekin karera tizimi ma’qulrok;
ma’muriyat xizmatchi haqida doimo qayg‘uradi va unga uzoq muddatli yoki bir umrli karerani ta’minlab beradi;
inson har qanday jamoaning asosi, aynan u korxonaning muvaffaqiyatini ta’minlaydi.
Motivatsiyaning klassik nazariyasi – mehnat faolligining yagona rag‘bati pullar deb hisoblaydigan nazariya.
|
| |