nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
1 turizm va transport xizmatlarining bir-biri bilan uzviy bog’liqligi

1)TURIZM VA TRANSPORT XIZMATLARINING BIR-BIRI BILAN UZVIY
BOG’LIQLIGI
Turizmda transport xizmatlarini tashkil etish, uning mazmuni va mamlakat iqtisodiyotning rivojlanishidagi ta’sirini har
tomonlama o’rgangan chet ellik olimlardan Stephen J. P, Hall C.M, Sorupia E, Meredith, J, May A, Roberts M, Lynam, D.,
Sutch, T, Broughton, J, Lawson, S va boshqalar, Rassiyalik olimlardan Kuskov Aleksey Sergevich, Ovcharov Anton Olegovich,
Birjakov Mixail Borisovich, Kotelnikova Valeriya Yevgenevna ushbu mavzuni rivojlantirishda salmoqli hissa qo’shganlar.
Stefen Peyjning ta’kidlashicha, transport infratuzilmasining asosiy vazifasi turistik oqimlarning erkin harakatlanishi
uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishdan iborat [3].
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) ning fikricha “Transport turizmning asosiy omili bo'lib, turistlarni o'z
joyidan ko'chirishda va turli diqqatga sazovor joylarga borishini ta’minlab, turizm bozorida hudud va sayohat manzilgohlarida
ichki harakatini osonlashtirish va bog’lash vazifasini o’taydi.
Rus olimi Kuskov Aleksey Sergevichning so'zlariga ko'ra “transport infratuzilmasi transport kompleksining asosini
tashkil qiladi va yuk va yo'lovchilarni tashish uchun foydalaniladigan haqiqiy transport tarmog'ini, shuningdek, transport
vositalari va doimiy qurilmalardan samarali foydalanishni ta'minlaydigan tashkiliy tuzilmani ifodalaydi [5].
Ovcharov Anton Olegovichning fikriga ko'ra, transport infratuzilmasi ba'zi hollarda turistik va ekskursiya xizmatlarini
ko'rsatadigan turistik faoliyatning mustaqil sub'ekti bo'lishi mumkin. Transport bilan ta'minlash turistik mahsulotni tashkil
etuvchi asosiy xizmatlarning bir qismi bo'lib, transport korxonalari turizm industriyasini tashkil etuvchi o'ziga xos turistik
korxonalar sifatida qaraladi.
Birjakov Mixail Borisovich o’zining “turizm industriyasi” kitobida Transport turizm biznesining mohiyati yoki muhim
tarkibiy qismi bo'lib, transport vositalari nafaqat turistlar va sayohatchilar, shuningdek ularning yuklarini bir joydan ikkinchi joyga
tashishga xizmat qilishi, balki koʻngilochar, sport, muzey kolleksiyalari predmeti, modellashtirish, savdo vositasi boʻlishi ham
mumkin .
|
Strategik boshqaruv sohasida strategiyaning asosiy turlari

|
Strategik boshqaruv sohasida strategiyaning asosiy turlari
|
bet | 2/5 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 10,15 Kb. | | #99333 |
Bog'liq Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni-fayllar.org
Mutaxassislar to'rtta turdagi harakatlarni ajratib ko'rsatishadi: kamaytirish, jadallik, integratsiya va diversifikatsiya qilish. Birinchi tur kompaniya uzoq vaqt davomida tez sur'atda ishlayotgan bo'lsa va unumdorligini oshirish uchun taktikasini o'zgartirish kerak bo'lsa ishlatiladi. Strategik boshqaruvning turlari, o'sishni nazarda tutgan holda, alohida ko'rib chiqamiz:
Kuchli . Kompaniyaning faoliyati to'liq amalga oshirilmagan bo'lsa, bunday reja boshqalarga qaraganda yaxshiroqdir. Bozorga jiddiy kirib borish, o'z imkoniyatlarining chegaralarini kengaytirish va mahsulotni takomillashtirish kabi uchta kichik tip mavjud.
Integratsiya . Kompaniya tanlangan sektorda mustahkam o'rnatilganida ishlatiladi va u turli yo'nalishlarda harakatlanishi mumkin.
Diversifikatsiya . Ushbu parametr tanlangan sektorda kengaytirish imkoniyati mavjud bo'lmasa yoki boshqa sanoatga kirish katta istiqbol va foyda uchun oldindan belgilab qo'yilgan bo'lsa, javob beradi. Bu erda uchta kichik tip mavjud: bir xil tovarlarni qo'shish, yangi turdagi mahsulot turlarini kiritish va asosiy faoliyatga kiritilmagan ishlarni bajarish.
Bosh strategii yondashuv - bunda strategiyani boshliqning o’zi ishlab chiqadi. Bunday holda boshqaruvchi ahvolni baholashga, muqobil strategiyalarga va strategiya qismlariga kuchli ta’sir qiluvchi asosiy strategik va asosiy tadbirkor sifatida ish yuritadi.
Bosh strategii yondashuv - bunda strategiyani boshliqning o’zi ishlab chiqadi. Bunday holda boshqaruvchi ahvolni baholashga, muqobil strategiyalarga va strategiya qismlariga kuchli ta’sir qiluvchi asosiy strategik va asosiy tadbirkor sifatida ish yuritadi.
Vakolatlarni berish yondashuvi - bunda strategiyani tuzish xodimlarga yoki komissiyaga topshiriladi. Bunday holda mas’ul boshqaruvchi strategiyani ishlab chiqishni boshqalarga, asosan, strategik rejalashtirish bo’yicha personalga yoki ishonch bildirilgan xodimlardam tuzilgan maxsus komissiyaga toshpiradi.
Vakolatlarni berish yondashuvi - bunda strategiyani tuzish xodimlarga yoki komissiyaga topshiriladi. Bunday holda mas’ul boshqaruvchi strategiyani ishlab chiqishni boshqalarga, asosan, strategik rejalashtirish bo’yicha personalga yoki ishonch bildirilgan xodimlardam tuzilgan maxsus komissiyaga toshpiradi.
|
| |
Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni atamuratova begzoda 3 V gruh talabasi - bet 4

|
Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni atamuratova begzoda 3 V gruh talabasi
|
bet | 4/5 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 10,15 Kb. | | #99333 |
Bog'liq Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni-fayllar.org. Kompaniya mulkdorlar, xizmatchilar, xaridorlar, etkazib beruvchilar va jamiyat oldida mas’uliyatlidir. Kompaniyaning etkazib beruvchilar oldidagi burchi bozor munosabatlariga quriladi. Kompaniya bilan etkazib beruvchi ham sherik, ham o’zaro raqibdir. Shuning uchun ular o’rtasidagi munosabatlar aniq belgilab olinishi lozim.
. Kompaniya mulkdorlar, xizmatchilar, xaridorlar, etkazib beruvchilar va jamiyat oldida mas’uliyatlidir. Kompaniyaning etkazib beruvchilar oldidagi burchi bozor munosabatlariga quriladi. Kompaniya bilan etkazib beruvchi ham sherik, ham o’zaro raqibdir. Shuning uchun ular o’rtasidagi munosabatlar aniq belgilab olinishi lozim.
Agar strategiya kompaniyaning ahvolig’a mos bo’lmasa, raqobat ustunligi yaratilmasa, ishni yaxshilashga yaramasa, bunday strategiya g’olibona strategiya deyilmaydi. G’olibona strategiyaning uch belgisi bo’ladi:
Agar strategiya kompaniyaning ahvolig’a mos bo’lmasa, raqobat ustunligi yaratilmasa, ishni yaxshilashga yaramasa, bunday strategiya g’olibona strategiya deyilmaydi. G’olibona strategiyaning uch belgisi bo’ladi:
moslik darajasi mezoni;
raqobat kurashida ustunlik mezoni;
ish jadalligini oshirish mezoni.
Moslik darajasi mezoni.
Strategik boshqaruvning maqsadi nima?
O'tkazilgan tadqiqotlarga ko'ra, o'z ishlarida rejalashtirishni ishlatadigan firmalar muvaffaqiyatli va foydali hisoblanadi. Ishingizdagi muayyan maqsadlar mavjud bo'lmasdan raqobatli kurashda omon qoladigan biznesni topa olmaysiz. Strategik boshqaruvning asosiy vazifalari mavjud: ular muvaffaqiyatga erishish uchun kerak:
Faoliyatni tanlash va biznesni rivojlantirish yo'nalishlarini shakllantirish.
Muayyan sohada umumiy g'oyalarni qo'llash;
Yaxshi natija olish uchun rejaning to'g'ri yo'nalishi.
Tanlangan yo'nalishni muvaffaqiyatli amalga oshirish.
Natijalarni baholash, bozor holatini tahlil qilish va yuzaga keladigan o'zgarishlar.
|
| |
Strategik boshqaruv funktsiyalari

|
Strategik boshqaruv funktsiyalari
|
bet | 5/5 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 10,15 Kb. | | #99333 |
Bog'liq Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni-fayllar.org
Bir-biriga bog'liq bo'lgan bir nechta vazifalar qo'llaniladi va rejalashtirish asosiy hisoblanadi. Strategik boshqaruv tizimi maqsadlarni aniqlash orqali rivojlanishning yagona yo'nalishini belgilaydi. Boshqa muhim funktsiya - bu g'oyalarni amalga oshirish uchun tuzilmani yaratishni nazarda tutadigan tashkilot. Strategik boshqaruv tushunchasi motivatsiyani o'z ichiga oladi, bu o'z navbatida korxona har bir a'zosini rag'batlantirishni anglatadi. Muvaffaqiyatga erishish uchun belgilangan maqsadlarga erishish ustidan nazorat qilish muhim ahamiyatga ega.
http://fayllar.org
|
| |
Nazorat savollari - Elektron pedagogika

|
Elektron pedagogika
|
bet | 47/59 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 2,01 Mb. | | #258304 |
Bog'liq jejRqTw8mmwRceCoUoGZmp3Q5LxiI5HckWnGafj2Nazorat savollari
Adaptiv tizim va platformalar turlari haqida izoh bering.
Web tizimlar necha guruhga bo’linadi va ular qanday?
O’qitish tizimlari qanday turlarga bo’linadi?
O’qitish tizimlarining ko’pgina klassifikatsiyasi mavjud bo’lib, ular tizimning maqsad va vazifasiga, ish rejimiga qarab qanday turlarga bo’linadi?
ASOLIYA intellektual o’qitish tizimi nimani o’rgatish uchun mo’ljallangan?
PALEVAS adaptiv o’qitish tizimlari qurish texnologiyalari asosida bir qator intellektual o’qitish tizimlarini ishlab chiqildi va ular qanday tizimlar?
Individual ta’lim olishda qanday modellar qo’llaniladi?
Knewton ta'lim xizmatini izohlang.
Adaptiv o’qitish tizimlarga qo’yiladigan talablar
3.4. Adaptiv o’qitish tizimlari va flipped classroom texnologiyasi
Reja:
Flipped classroom haqida
Flipped classroom texnologiyasi
Kalit so’zlar: Flipped classroom, Adaptiv o’qitish tizimlari
O'zgartirilgan sinf modeli aralash ta'limning bir turidir.
O'zgartirilgan sinf (dars) - o'qituvchi uyda mustaqil o'rganish uchun material beradigan o'qitish modeli, yuzma-yuz darsda esa materialni amaliy mustahkamlash mavjud. Flipped learning vodkastlar, podkastlar va oldindan vodkastlardan foydalanish bilan tavsiflanadi. Tafsilotlarga kirishdan oldin, keling, asosiy tushunchalarni tushunaylik.
Podkast - bu ovoz fayli (audio ma'ruza), uni yaratuvchisi Internet orqali obuna orqali yuboradi. Qabul qiluvchilar podkastlarni statsionar va mobil qurilmalariga yuklab olishlari yoki onlayn ma'ruzalarni tinglashlari mumkin.
Vodcast (talab bo'yicha videodan, ya'ni talab bo'yicha video) podkast bilan taxminan bir xil, faqat videofayllar bilan.
Pre-vodcasting - bu maktab o'qituvchisi yoki universitet professori o'z ma'ruzasining vodcastini tuzadigan ta'lim usuli bo'lib, talabalar ushbu mavzu ko'rib chiqiladigan darsdan oldin ham mavzu haqida tasavvurga ega bo'lishlari uchun. Pre-casting usuli teskari sinf usulining asl nomidir.
O'quv jarayonida maxsus dasturlardan foydalangan holda vodkastlardan foydalanish texnologiyasi mavjud:
|
| |
Asosiy tayanch tushunchalar

|
Asosiy tayanch tushunchalar
|
bet | 4/4 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 75,86 Kb. | | #109105 |
Bog'liq Atrof-muhit M-2 (1) (Автосохраненный) Asosiy tayanch tushunchalar:
Atrof-muhitni muhofaza qilish muammolari, atrof-muhit, autekologiya, populyatsiyalar ekologiyasi, sinekologiya, ekologik tizimlar, makroekologiya, umumiy ekologiya, biologik ekologiya, geoekologiya, palekologiya, evolyutsion ekologiya, amaliy ekologiya, odam ekologiyasi, ijtimoiy ekologiya, dengiz va chuchuk suv ekologiyasi, o‘simliklar ekologiyasi, hayvonlar ekologiyasi, koinot ekologiyasi, xususiy ekologiya.
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyoti fanining manbalari haqida nima bilasiz?
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyoti fanining tarixiy shakllanishi haqida nimalarni bilasiz?
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyoti tadqiqotlar nimaga qaratiladi?
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyoti fan sifatida o‘rganishga nima sabab bo‘ldi?
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyotining nazariy va ilmiy tadqiqot uslublari nimadan iborat?
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyoti muammolarning kelib chiqish sabablarini ayting.
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyoti tushunchalarini aytib bering.
Atrof - muhit va tabiiy resurslar iqtisodiyotiga qanday omillar ta’sir ko‘rsatadi?
|
| |
1 Amaliy mashg’ulot

1 Amaliy mashg’ulot
Download
2,93 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
18.12.2023
Hajmi
2,93 Mb.
#122609
Download
2,93 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1 Amaliy mashg’ulot
Download
2,93 Mb.
Matnni ko'rish
Chatishtirilgan usul - Portlandsement ishlab chiqarish usullari

|
Portlandsement ishlab chiqarish usullari
|
bet | 5/5 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #114656 |
Bog'liq MavzuChatishtirilgan usul
Bu usul yoqilg‘i sarfini xo‘l usulga nisbatan 20 — 30% ga kamaytirish
mumkin. Bu xom-ashyoviy aralashma xo‘l usulda tayyorlanadi, kuydirish jarayoni
esa kuruq usulda olib boriladi, ya’ni shlam maxsus asboblarda suvsizlanadi, so‘ng
kuydirishga pechga jo‘natiladi. Biroq elektr quvvati sarfi ortib boradi.
Shuningdek, asosida xom-ashyoviy aralashmani nurlantirish yoyuvchi
radiatsion - kimyoviy usul ustida ham bosh qotirilmoqda.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Mirziyoyev M.M. Milliy taraqqiyot yoʻlimizni qati’yat bilan davom ettirib,
yangi bosqichga koʻtaramiz, “Oʻzbekiston” 2017 yil.
2. Qosimov E. Qurilish ashyolari. T., Mehnat, 2004.
3. Tulaganov A.A. i dr. Nanotexnologii v proizvodstve sementa i betona. T.,
2008. -44 s.
4. Sultanov A.A., Tulaganov A.A., va boshq. Qurilish materiallari va materiallar
texnalogiyasi. Darslik. Samarqand. 2013. 495 b.
5. Maxmudova N.A. Bog‘lovchi moddalar T., TAQI, o‘quv qo‘llanma 2012. -
118 b.
6. Mikulskiy V.G., Saxarov G.P. i dr. Stroitelnыe materialы (Materialovedenie.
Texnologiya konstruksionnыx materialov). Uchebnoe izdanie. –M.: Izdatelstvo
Assotsiatsii stroitelnыx vuzov, 2007. -520 s.
7. Sovremennoe vыsotnoe stroitelstvo. Monografiya. M.: GUP “ITS
Moskomarxitekturы”, 2007.-440 s.
8. Sovremennoe zdanie. Konstruksii i materialы. Kollektiv avtorov. 2006. 620 s.
9. Samoylov V.S. Spravochnik stroitelya. M., Adelant, 2002.
10. Xvorostuxina S.A. Uteplenie kvartirы i doma sovremennыmi materialami.
RIPOL klassik. 2011. -256 s.
11. Lыsenko U.I., i dr. Sovremennыe otdelochnыe i oblisovochnыe materialы:
Uchebno-spravochnoe posobie. – Rostov n/D: “Feniks”, 2003. -448 s., sv. ill.
12. A.Hamidov – Qurilish materiallari va buyumlari. –T.: “Fan va texnologiya”,
2014, 344 bet
|
| |
Quruq usul - Portlandsement ishlab chiqarish usullari

|
Portlandsement ishlab chiqarish usullari
|
bet | 4/5 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #114656 |
Bog'liq MavzuQuruq usul
Eng tejamkor usul xom – ashyoviy unni separatorlar bilan birgaliqda yopiq siklda
ishlab, bir vaqtda to‘yib xam qurituvchi tegirmonlarda tayerlashdir. Bunday
tegirmonlarda agar xom – ashyoning namligi 8-10% dan oshmasa foydalaniladi. Bu
usulda xom – ashyoviy moddalar (ohaktosh, gil va boshqalar) maydalashdan keyin
qurgitiladi va sharli tegirmonda №008 – elakda 6-10% qoldiq qolguncha birgalikda
tuyuladi. Xom-ashyoviy unni quyidagilarda kuydirishadi:
1. Oldindan xom-ashyoviy unga issiqlik ishlovi beriladi va kalta aylanma
pechlarda kuydiriladi.
107
a) Siklonli issiq almashtirgichlardan chiqqan gazlar bilan modda 800-850oC ga
cha issitiladi va qisman karbonsizlanadi (30-40%);
b) konveyerli kalsinatorlarda (SaO ga to‘yintiruvchi moslamalar) pechlardan
chiqadigan issiqlik hisobiga moddalar kuydiriladi.
2. Xom-asheviy un granula (dumaloq) shaklida avtomatik shaxta pechlarda
kuydirish mumkin. Quruq usulda ishlab chiqarishda sementni konveyerli kalsinatorlar
bilan birgalikda ishlovchi aylanuvchi (“lepol” pechlari), shuningdek shaxta
pechlarida kuydirish mumkin. Bu va boshqa xollarda uni kuydirishdan avval xomashyoviy un shakklanadi va o‘lchamlari 5—10 dan 20 — 30 mm gacha bo‘lgan
dumaloq zarrachalar granulalar olinadi. Buning uchun likobchasimon
granulyatorlardan foydalaniladi. Shaxta pechlarida xom —ashyoviy dumaloq
zarrachalar (granullalar) avval tarqayotgan tutun gazlar bilan quritiladi. So‘ngra ular
pastga, balandroq haroratli zonaga ko‘cha borib, 400 — 500oS gacha qizigach,
ulardagi mineralli gillar suvsizlanadi. Karbonsizlanish, ya’ni SO2 ning ajralishi va
uning uglerod bilan ta’sirlashib SO hosil qilishi bilan birgalikda keladi.
Bu esa G‘ye2O3 yoki G‘yeO tiklanuvchi reaksiya uchun qulay bo‘lgan muhitni
yaratadiki, u klinkerning sifatini yomonlashtiradi. Bugungi kunda qaynayotgan
qatlamda kuydirish texnologiyasi ishlab chiqarilmoqdaki, bu usulda shakllangan yoki
mayda shakldagi xom-ashyoviy aralashmani qatlami orasidan pastga va tepaga tezligi
1,5-3 m/s bo‘lgan issiq gazlar surib o‘tiladi. Bunda granulalar doimiy harakatda
bo‘ladigan va intensiv ravishda gaz (1350-1450oS haroratda) va moddalar orasida
issiqlik almashish ro‘y beradi, bu sharoitda o‘lchami 2-5 mm bo‘lgan granullarni
(shakllangan zarrachalar) kuydirish jarayoni 30-40 min tugatiladi, hamda baland
sifatli sementlar olinadi.
Hozirgi zavodlarda ohaktosh va gilni ham maydalash, ham quritishni
birlashtirib sharli tegirmonlarda o‘tkazilmoqa.
|
| |
Xo‘l usul - Portlandsement ishlab chiqarish usullari

|
Portlandsement ishlab chiqarish usullari
|
bet | 3/5 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #114656 |
Bog'liq MavzuXo‘l usul
Bu usul agar xom – ashyo mayda bo‘lsa xamda katta namlikka ega bo‘lsa
qo‘llaniladi va qo‘yidagi texnologik rejada o‘tib boradi.
Yumshoq jinslar (gil va bur) valik maydalagichda (valkovaya drobilka) da 10
sm o‘lchamli bo‘lakchalarga maydalanadi va so‘ngra loyqorg‘ichda suv bilan
ivitiladi, qorishtiriladi. Suyuq oquvchan modda — shlam ko‘rinishidagi xom
ashyoviy aralashma 35 — 45% namlikka ega bo‘ladi, Loyqorg‘ich — diametri 10m
102
va balandligi 2,5 — 3,5 m li dumaloq temirbeton rezervuar bo‘lib, ichi cho‘yan
plitalar bilan qoplangan bo‘ladi. Qorg‘ichning o‘rtasida gilni maydalash uchun po‘lat
xaskash maxkamlangan krestovina aylanadi. Gil qorg‘ichga suv bilan birgalikda
uncha katta bo‘lmagan qismlar bilan solib turiladi.
Xaskashlar katta bo‘laklarni o‘lchamlari 3 — 5 mm dan katta bo‘lmagan
mayda donachalarga bo‘ladi, ular esa suvda osongina erib ketadilar. Hosil bo‘lgan
shlam maydalangan ohaktosh bilan birgalikda tuyish uchun surgichlar bilan xom
ashyoviy tegirmonning sarflovchi bunkerlariga o‘tkaziladi. Agar karbonat xom —
ashyosi sifatida bo‘rdan foydalanilsa, u holda uni avval (maydalangandan so‘ng) gil
bilan birgalikda qorg‘ichda qoriladi, so‘ngra esa tegirmonda tuyiladi.
Gilning yirik, erimagan donachalari idishning tubida yig‘ilib qoladi va vaqti
— vaqti bilan chiqarib tashlanadi. Xom —ashyoviy aralashmaning ikkinchi
komponenti — ohaktosh — ikkita boskichda maydalanadi (6.1-rasm): birinchisi
lunjli, ikkinchisi bolg‘ali toshmaydalagichda maydalanadi va tashuvchi qurilmalar
yordamida gilli shlam bilan birgalikda tuyish uchun xom — ashyoviy aralashmaning
komponentlari o‘rtasida aniq nisbatni saqlab turishga imkon beruvchi avtomatik
boshqaruvchisi bo‘lgan uzluksiz ishlab turuvchi tarozli dozatorlar orqali sharli
tegirmonga yo‘naltirilgan.
Tegirmonda tuydirilgandan so‘ng shlam gorizontal va vertikal
shlambasseynlarga surib o‘tkaziladi. Bu shu bilan bog‘langanki,
xom — ashyo bir jinsli bo‘lmasligi tufayli uning kimyoviy tarkibi o‘zgarishi
mumkin, sementning sifati esa kuydiriladigan xom ashyoviy aralashmaning
kimyoviy tarkibiga bog‘liq. Tegirmondagi shlam avval birinchi vertikal basseynga
uzatiladi. Boshqacha tarkibli shlam esa ikkinchi vertikal basseynga uzatiladi. Bu
ikkala idishdagi shlamning aniq kimyoviy tarkibini bilgan holda talab etiladigan
shlamning tarkibini hisoblab topish mumkin.
|
| |
Nazorat savollari - 1-amaliy ish Topshiriq

|
1-amaliy ish Topshiriq
|
bet | 2/3 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 347,57 Kb. | | #127624 |
Bog'liq Nph470cKOZBwBG48WHEqiqyqI9Dq1FgyNazorat savollari
Axborot xavfsizligi nima
Axborot xavfsizligi siyosati deganda nimani tushunasiz?
Foydalanishlarni boshqarish deganda nimani tushunasiz?
Nazorat savolarga Javoblar
1. Axborot xavfsizligi (inglizcha: Information Security, shuningdek, inglizcha: InfoSec) — axborotni ruxsatsiz kirish, foydalanish, oshkor qilish, buzish, oʻzgartirish, tadqiq qilish, yozib olish yoki yoʻq qilishning oldini olish amaliyotidir. Ushbu universal kontseptsiya maʼlumotlar qanday shaklda boʻlishidan qatʼiy nazar (masalan, elektron yoki, jismoniy) amal qiladi. Axborot xavfsizligini taʼminlashning asosiy maqsadi maʼlumotlarning konfidensialligi, yaxlitligi va mavjudligini muvozanatli,[1] qoʻllashning maqsadga muvofiqligini hisobga olgan holda va tashkilot faoliyatiga hech qanday zarar yetkazmasdan himoya qilishdir[2]. Bunga, birinchi navbatda, asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar, tahdid manbalari, zaifliklar, potensial taʼsirlar va mavjud xavflarni boshqarish imkoniyatlarini aniqlaydigan koʻp bosqichli xavflarni boshqarish jarayoni orqali erishiladi. Bu jarayon xavflarni boshqarish rejasining samaradorligini baholash bilan birga olib boriladi.
2.Mahalliy xavfsizlik siyosatini batafsil ko'rib chiqamiz. Dastlab, oldinga qo'yilgan maqsadlar va vazifalar to'g'risida tushuncha berish kerak. Bu erda amalga oshirilayotgan barcha ishlar nafaqat ma'lumotlarning tarqalishi faktlarini tekshirish uchun, balki kompaniyaning o'ziga xos xavf-xatarlarini minimallashtirish va natijada uning daromadlarini oshirish uchun zarurligini aniq tushunishingiz kerak. Barcha kerakli himoya choralarini joriy qilish uchun uni yuqori ma'muriy xodimlar (direktor, ularning kengashi, bosh menejeri) tasdiqlashlari kerak. Axborot xavfsizligi siyosati har doim foydalanuvchiga qulaylik va xavfni kamaytirish o'rtasida ma'lum bir kelishuvdir. Uni yaratishda siz ikkita asosiy fikrga e'tiboringizni qaratishingiz kerak.
|
| |
Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni atamuratova begzoda 3 V gruh talabasi - bet 3

|
Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni atamuratova begzoda 3 V gruh talabasi
|
bet | 3/5 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 10,15 Kb. | | #99333 |
Bog'liq Strategiyani ishlab chiqishga yondashuvning mazmuni-fayllar.org) Qo’shma (kollaboratsion) yondashuv - avvalgi ikki yondashuv o’rtasidagi oraliq variant. Bunday usulning eng kuchli tomoni shundaki strategiyani ishlab chikish kimlarga topshirilgan bo’lsa, uni o’shalarni o’zlari bajarishlari kerak bo’ladi.
) Qo’shma (kollaboratsion) yondashuv - avvalgi ikki yondashuv o’rtasidagi oraliq variant. Bunday usulning eng kuchli tomoni shundaki strategiyani ishlab chikish kimlarga topshirilgan bo’lsa, uni o’shalarni o’zlari bajarishlari kerak bo’ladi.
Tashabbusli yondashuv. Bunday yondashuvda boshqaruvchi kelishilgan strategiyani ishlab chiqish uchun strategiya detallarini ishlab chiqishdan ham, «g’oyalar generatorlari» guruhini boshqarishdan ham manfaatdor emas. Bil’aks, boshqaruvchi oqilona strategiyani ishlab chiqish, himoya qilish va hayotga tadbiq etish uchun menejerlarni o’zlari safarbar etadi. Strategiyani ishlab chiqish uchun boshqaruvchilar foydalanishlari mumkin bo’lgan to’rtta asosiy yondashuvning birortasi ham eng yaxshi yondashuv sifatida yuzaga chiqmaydi.
Tashabbusli yondashuv. Bunday yondashuvda boshqaruvchi kelishilgan strategiyani ishlab chiqish uchun strategiya detallarini ishlab chiqishdan ham, «g’oyalar generatorlari» guruhini boshqarishdan ham manfaatdor emas. Bil’aks, boshqaruvchi oqilona strategiyani ishlab chiqish, himoya qilish va hayotga tadbiq etish uchun menejerlarni o’zlari safarbar etadi. Strategiyani ishlab chiqish uchun boshqaruvchilar foydalanishlari mumkin bo’lgan to’rtta asosiy yondashuvning birortasi ham eng yaxshi yondashuv sifatida yuzaga chiqmaydi.
Kompaniya egasi tomonidan boshqariladigan kichik kompaniyalarda strategiyani ishlab chiqish norasmiy amalga oshiriladi. Yirik firmalar strategiyani har yili ishlab chiqishga moyildir. Strategiyani belgilashning tashkiliy jarayonida boshqaruvchilar shaxsan qatnashadilar. Strategiya avvalo ma’naviy jihatdan sog’lom bo’lishi kerak. Kompaniyaning har bir harakati axloq-odob, ma’naviyat doirasida bo’lishi talab etiladi.
Kompaniya egasi tomonidan boshqariladigan kichik kompaniyalarda strategiyani ishlab chiqish norasmiy amalga oshiriladi. Yirik firmalar strategiyani har yili ishlab chiqishga moyildir. Strategiyani belgilashning tashkiliy jarayonida boshqaruvchilar shaxsan qatnashadilar. Strategiya avvalo ma’naviy jihatdan sog’lom bo’lishi kerak. Kompaniyaning har bir harakati axloq-odob, ma’naviyat doirasida bo’lishi talab etiladi.
|
| |
-chizma. Diagonal masshtab, 50 mm = 1 mm (Berilgan masshtab = 
). 
Proportsional masshtablar

1.6-chizma. Diagonal masshtab, 50 mm = 1 mm (Berilgan masshtab =
).
Proportsional masshtablar.
Bir masshtabdan to‟g‟ridan-to‟g‟ri boshqa bir masshtab qurish mumkin.
Shu sababli yangi masshtab
oldingisiga proportsional. Shunga doir masala 1.7-chizmada keltirilgan. Yangi masshtab boshqa bir
original
masshtabning nusxasidir, lekin
marta kattaroqdir. Masshtablarning proportsionalligi AB
chiziqning BC chiziqqa proportsional o‟zgartirilishi natijasida hosil qilingan.
1.7-chizma. 7:4 nisbatda proportsional kattalashtirilgan masshtab.
1
1 topshiriq.
1. (a) 1-chizmada ko‟rsatilgan oddiy kalitning to‟liq o‟lchamdagi chizmasi chizilsin.
1
K. Morling “Geometric and Engineering Drawing” Elsevier Ltd. Great Britain-2010. 3-8
O‟lchamlar mm da
1-chizma.
(b) Kalitni berilgan
oddiy masshtabga mos ravishda kattalashtirilgan chizmasi qurilsin. Kalit
qayta chizilmasin.
Janubiy hudud imtihon komissiyasi savoli(savollar aniq standart birliklarda qo‟yilgan)
2. 10 mm dan 1200 mm gacha bo‟lgan uzunliklar uchun 50 mm = 300 mm oddiy masshtab
qurilsin. Bu
masshtabdan foydalangan holda, peremetri 1200 mm bo‟lgan uchburchak chizilsin va
tomonlari mos ravishda 3:4:6 nisbatda bo‟lsin. Har bir tomoni bo‟ylab eng yaqin 10 mm uzunlik olinsin.
Oxford mahalliy imtihon komissiyasi savoli (savollar aniq standart birliklarda qo‟yilgan;
ma‟lumot uchun 2 bo‟limga qaralsin, 1 bo‟limga emas).
3. 2-chizmada tekislikdagi oddiy shakl berilgan va AG asosda joylashgan chizmaga o‟xshash
proportsional chizma chizilsin. Barcha burchaklar chizmada ko‟rsatilgandek bo‟lishi shart.
Tomonlarning o‟lchami va joylashuvidagi uzunligi CD tomoni bilan bog‟liqdir.
Oxford mahalliy imtihon komissiyasi savoli (savollar aniq standart birliklarda qo‟yilgan;
ma‟lumot uchun 2 bo‟limga qaralsin, 1 bo‟limga emas).
O‟lchamlar mm da
4. 1 m da 40 mm ko‟rsatadigan diagonal masshtab quring. Masshtab 10 mm da boshlansin va 5
m oraliqni o‟z ichiga olsin. 4 m 780 mm oraliqni ajratib ko‟rsating.
5. 10 mm dan 8 m gacha va m o‟lchov birligini qo‟llagan holda 1 m dan 25 mm li diagonal
masshtab quring. Shu masshtabda 4 m 720 mm uzunlikda AB asosdagi ABCD to‟rtburchak quring va
BC 3 m 530 mm, AD = 4 m 170 mm, burchak ABC = 120 ° va burchak ADC = 90 ° bo‟lsin. Ikkita
diagonallarning uzunligini o‟lchang va aniqlang va perpendikulyar balandligini 10 mm uzunlikga
keltiring. Barcha burchaklar geometric jihatdan qurilsin.
Oxford mahalliy imtihon komissiyasi savoli (savollar aniq standart birliklarda qo‟yilgan;
ma‟lumot uchun 2 bo‟limga qaralsin, 1 bo‟limga emas).
6. To‟liq o‟lchamiga nisbatan 10 marta katta bo‟lgan diagonal masshtab quring. Masshtabdan
foydalanib AB tomoni 17,4 mm, BC tomoni 13,8 mm, AC tomoni 11 mm bo‟lgan
ABC uchburchak
qurilsin.
-chizma. Haqiqiy masshtab 30 mm = 10 mm (berilgan masshtab = 3/1) 
Diagonal masshtablar

1.3-chizmada ABC uchburchak ko‟rsatilgan. AB tomoni taxminan 10 mm uzunlikda va BC
tomoni teng 10 bo‟lakka bo‟lingan. Bu teng 10 bo‟lakdan AB chiziqga
nisbatan parallel chiziqlar
o‟tkazilgan va 1dan 10 gacha raqamlangan.
1.3-chizma. AB to‟g‟ri chiziqni teng 10 bo‟lakga qanday qilib ajratish chizmasi.
Bu yerda shu narsa aniqki, 5-5 chiziq AB chiziqni yarmini tashkil etadi. Shu kabi 1-1 chiziq
AB chiziq uzunligining
va 7-7 chiziq esa AB chiziq uzunligining
qismini tashkil etadi (Agar siz
buni isbotini xohlasangiz bu matematikadagi o‟xshash uchburchaklarda qo‟llanilgan).
Uchburchakdagi 1-1 dan 10-10 gacha ko‟tarilib borgan sayin chiziqlar uzunligi 1 mm dan ortib
boradi. Agar AB chiziqning uzunligi 1 mm tashkil etsa, u holda undagi har bir chiziq
mm dan ortib
boradi. Shu yo‟l bilan kichik uzunlikdagi chiziqlarni ham juda kichik uzunliklarga bo‟lish
va buni
osonlik bilan bajarish mumkin.
Quyida diagonal masshtabga oid uchta misol keltirilgan.
Bu masshtab buyumning haqiqiy o‟lchamidan ikki marta katta chizilishi kerak bo‟lgan
chizmada qo‟llaniladi va chizma chizuvchi 0.1 mm aniq masshtabli o‟lchamda bajara olishi kerak
bo‟ladi. Eng uzun haqiqiy o‟lcham 60 mm ga teng. Bu uzunlik 10 mm dan oltita intervalga bo‟linadi.
Birinchi interval 10 ta teng bo‟lakka ajratiladi, har biri 1 mm kenglikda (masshtablangan) bo‟ladi. Har
bir 1 mm intervallar diagonaliga 10 ta teng bo‟laklarga ajratiladi (1.4-chizma).
1.4-chizma. Diagonal masshtab 20 mm = 10 mm (Berilgan masshtab = 2/1)
Diagonal masshtabni qurish, 30 mm = 1 mm, 4 mm 10 mm deb olinsin (1.5-chizma).
Masshtab uzunligi = 4 × 30 mm = 120 mm
Birinchi bo‟linma 4 × 30
mm uzunlikda
Ikkinchi bo‟linma 10 × 100 mm uzunlikda
Diagonal bo‟linma 10 × 10 mm uzunlikda
1.5-chizma. Diagonal masshtab, 3 sm = 1 m.
Diagonal masshtabni qurish, 50 mm = 1 mm, 3 mm uzunlik 0.01mm deb o‟qilsin (1.6-chizma).
Masshtab uzunligi = 3 × 50 mm = 150 mm
Birinchi bo‟linma 3 × 50 mm uzunlikda
Ikkinchi bo‟linma 10 × 0.1 mm uzunlikda
Diagonal bo‟linma 10 × 0.01 mm uzunlikda
CHIZMACHILIK ASBOBLARI VA ULARNI QO‘LLASH

resfeydori va hokozo) ulanib ishlatiladi.
5; 13
Krontsirkul (aylana
pero-resfeydori).
– kichkina radiusli aylana, doira va shunga o„xshash shakllarni
tush bilan chizishda qo„llaniladi Krontsirkulning bir oyoqchasida
igna, ikkinchi oyoqchasiga aylana pero-resfeydori ulanib
ishlatiladi.
6
Krontsirkul
qalamo‟rnat-gichi
– kichkina radiusli aylana, doira va shunga o„xshash shakllarni
qalam bilan chizishda qo„llaniladi.
Krontsirkulning bir
oyoqchasida igna, ikkinchi oyoqchasiga esa qalamo„rnatgichni
ulanadi.
7; 9; 12
O„lchash sirkuli
– chiziqli o„lchamlarni q„yishda qo„llaniladi. Ikkala oyoqchasiga
ham igna o„rnatilib ishlatiladi.
8
Resfeder
- chizmanihg chiziqlarini tush bilan bo„yashda ishlatiladi. Bo„yash
vaqtida resfederni 7-8 mm olchamda tushga botirib olib ishlatish
maslahat beriladi, sababi, chizmani tush bilan bo„yalib
ketish
xavfining oldini olinadi.
1.4-chizma
Berilgan masshtab - 1 Amaliy mashg’ulot

Oddiy masshtablar
Bu yerda ikki xil masshtab mavjud bo‟lib, bular oddiy va diagonal masshtablardir.
Oddiy
masshtab sodda masshtablar uchun qo‟llanilgan bo‟lib bir necha turlarga bo‟linmaydi.
Har qanday masshtabni qurishda, birinchi navbatda masshtab uzunligini tanlash kerak. Unda
aniq uzunlik chizmadagi eng katta uzunlikdan ancha uzunroq bo‟ladi. 1.1-chizmada 20 mm = 100 mm
bo‟lgan juda oddiy masshtab ko‟rsatilgan.
1.1-chizma. Oddiy masshtab 20 mm = 100 mm yoki 1 mm = 5 mm
Eng katta haqiqiy o‟lcham 500 mm, shu sababli masshtabning umumiy uzunligi 500/5
mm yoki
100 mm. Birinchi 100 mm qismi teng 10 bo‟lakka bo‟linadi va har bir bo‟lak 10 mm dan qilib
belgilanadi. Bu bulinishlar har bir bo‟lakning nimani bildirishini ko‟rsatib beradi.
Siz ishlatayotgan masshtab uchun bir xil standartdagi chizma asboblaridan
foydalanishingiz
kerak. Ularni qo‟llashdan oldin, ularni sizga kerak bo‟lgan o‟lchov sistemasida ekanligiga ishonch hosil
qilishingiz kerak.
1.2-chizmada boshqa bir oddiy masshtab ko‟rsatilgan. Chizmadagi masshtab haqiqiy
o‟lchamiga nisbatan uch marta katta chizilgan chizmalarda qo‟llaniladi.
30 mm = 10
mm oddiy masshtab tuzishda, 50 mm uzunlik 1 mm deb o‟qiladi (1.2-chizma).
Uzunlik masshtabi = 30 × 5 = 150 mm
Birinchi bo‟linma 5 × 10
mm uzunlikda
Ikkinchi bo‟linma 10 × 1 mm uzunlikda
Varoq o’lchamlari. Formatning GOST 9327-60 bo‘yicha belgilanishi

FORMATLAR
Barcha chizma va konstruktorlik hujjatlari GOST 2301-68 bilan
belgilangan formatlarda
bajariladi.
GOST – Davlat umumittifoq standarti.
2 – standart klassi;
3 – klassifikatsiya guruhining kodi;
01 – guruhdagi standartning tartib raqami;
-68 – standartning ro‟yxatga olingan yoki qayta tasdiqlangan yili;
Formatlar shartli A harfi va 0, 1, 2, 3, 4 raqamlari bilan belgilanadi. Masalan, А4 (210x297)
o‟lchami birlik format sifatida belgilangan va boshqa formatlar ushbu А4
ning qisqa tomonini ikkiga
ko‟paytirish natijasida hosil qilinadi. Formatni chizma chizishga tayyorlash ramka (hoshiya) chizig‟ini
chizish va asosiy yozuv uchun joy ajratishdan boshlanadi. Ramka asosiy yozuvi (osnovnaya nadpis) А4
formatining qisqa, qolgan formatlarda esa uzun pastki o‟ng tomoniga joylashtiriladi.
Foydalanishni boshqarish - 1-amaliy ish Topshiriq

|
1-amaliy ish Topshiriq
|
bet | 3/3 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 347,57 Kb. | | #127624 |
Bog'liq Nph470cKOZBwBG48WHEqiqyqI9Dq1Fgy3. Foydalanishni boshqarish
Hozirda tizimlarda obyektlarni boshqarish uchun turlicha usullar mavjud bo’lib, ularga quyidigalarni misol keltirish mumkin:
diskresion foydalanishni boshqarish usuli (Discretionary access control, DAC);
mandatli foydalanishni boshqarish usuli (Mandatory access control, MAC);
rolga asoslangan foydalanishni boshqarish usuli (Role-based access control, RBAC);
attributlarga asoslangan foydalanishni boshqarish usuli (Attribute-based access control, ABAC).
Foydanilgan adabiyotlar ro‘yxati
https://ipb.ru/doc/about/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%2022.04.2016.pdf (murojat vaqti:8.01.22).
https://www.ccb.ru/download/doc/ITSec.pdf (murojat vaqti:8.01.22).
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 4/4 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 1,5 Mb. | | #107274 |
Bog'liq bahodir-21Foydalanilgan adabiyotlar
1.O’zbekiston Respublikasining Konstitusiyasi. Toshkent, ,,O’zbekiston", 1992 y.
2. Barkamol avlod - O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. Toshkent «SHarq",1998 y.
3.O’zbekiston Respublikasini Mehnat kodeksi Toshkent, 1996 y.
4.O’zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to’g’risida”gi Qonuni Toshkent, 1993 y.
5.V.S.Alekseev, E.O.Murodova, I.S.Davыdova. Bezopasnost jiznedeyatelnosti «Prospekt» Moskva-2006 g.
6.O.Qudratov, T.G’aniev. Hayotiy faoliyat xavfsizligi. Toshkent. «Mehnat»-2004.
7.H.E.G’oipov. Mehnat muhofazasi. Toshkent. «Mehnat»-2000.
8.O’.R.Boynazarov. Hayot faoliyat xavfsizligi. Ma’ruza matnlari to’plami. Qarshi-2000.
9. G’.E.YOrmatov. Hayot faoliyat xavfsizligi (Ma’ruza matnlari to’plami), Toshkent-2003
10. Bezopasnost jiznedeyatelnosti. Pod obщey redaksiey doktora texn. nauk, professora S.V.Belova. Moskva, «Visshaya shkola» 2003.
|
| |
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 1/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafe
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG’LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI
TOSHKENT FARMATSEVTIKA INSTITUTI
DORI TURLARI TEXNOLOGIYASI KAFEDRASI
MAXSUS DORI TURLARI TEXNOLOGIYASI
510000 – Sog‘liqni saqlash ta’lim sohasi,
5510500-Farmatsiya va 5111000-Kasb t’alimi
bakalavriat ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun
Toshkent -2018
Maxsus dori turlari texnologiyasi fanidan tuzilgan o’quv-uslubiy majmua O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 20___y.____________dagi “____” sonly buyrug’i bilan tasdiqlangan fan dasturi asosida ishlab chiqilgan.
Tuzuvchilar:
Yo.S. Karieva
|
Dori turlari texnologiyasi kafedrasi mudiri, farmatsevtika fanlari doktori, professor
|
N.S. Fayzullaeva
|
Dori turlari texnologiyasi kafedrasi dotsenti, farmatsevtika fanlari nomzodi, dotsent
|
N.H. Aripova
|
Dori turlari texnologiyasi kafedrasi assistenti
|
Sh.F. Iskandarova
|
Dori turlari texnologiyasi kafedrasi dotsenti, farmatsevtika fanlari doktori, dotsent
|
Taqrizchilar:
М.A.Mamatxanova
|
O`zR FA O’simlik moddalar kimyosi instituti katta ilmiy xodimi, texnika fanlari nomzodi
|
V.R. Haydarov
|
Dori vositalarining sanoat texnologiyasi kafedrasi mudiri farm.f.n., professor
|
Fanning O‘quv-uslubiy majmuasi soha uslubiy kengashining
2018yil________dagi -son yig‘ilishida muhokama qilingan va tasdiqlashga tavsiya etilgan.
Soha uslubiy kengash raisi M.A.Tojiev
Fanning O‘quv-uslubiy majmuasi institut Markaziy uslubiy kengashning
2018 yil ___ ______ dagi -son yig‘ilishida muhokama qilingan va tasdiqlashga tavsiya etilgan.
Markaziy uslubiy kengash raisi T.A.Nabiev
Fanning O‘quv-uslubiy majmuasi institut Kengashining 2018 yil ___ ______ dagi -son yig‘ilishida muhokama qilingan va tasdiqlangan
Kengash ilmiy kotibi F.X.Tuxtaev
Mundarija
|
| |
II. O’quv fanining maqsadi va vazifalari

|
II. O’quv fanining maqsadi va vazifalari
|
bet | 2/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 119,5 Kb. | | #123974 |
Bog'liq Namunaviy dastur 2023-2024 noyabr Maxsus fanlarni o\'qitish metodikasiII. O’quv fanining maqsadi va vazifalari
Fanni o’qitishning maqsadi o’rta maxsus, kasb-hunar o’quv yurtlarida telekommunikasiya va informatika yo’nalishidagi maxsus fanlardan dars beradigan bo’lg’usi pedagoglarga kasbiy ta’lim metodikasini o’rgatishdan iborat.
Fanning asosiy vazifalari - kasb ta’limi maqsadi, vazifalari, mazmuni, metodlari, vositalari, shakllari va texnologiyalari kabilarni o’rgatishdir.
III. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg’ulotlari)
1-mavzu. Maxsus texnika fanlarni o’qitish fani oldididagi umumiy masala va muammolar
Maxsus fanlarni o’qitish metodikasi asoslari: maxsus fanlarni o’qitish maqsad va vazifalari, maxsus fanlarni o’qitishning asosiy savollari; maxsus fanlarni o’qitishda didaktik prinsiplar.
2- mavzu. Maxsus texnik fanlaridan ta’lim berishning didaktik prinsiplari
O’zbekiston Respublikasi uzluksiz ta’lim tizimi, informatika va axborot texnologiyalariga oid maxsus fanlar va ularni o’qitish tizimi;
3-mavzu. Maxsus fanlari o’qitishda texnik va dasturiy vositalar
Maxsus fanlarni o’qitishning texnik va dasturiy ta’minot
4-mavzu. Ta’limni o’qitish sifatlarini nazoratlash metodlari
Maxsus fanlarni o’qitish sifatlarini nazoratlash metodlari.
5-mavzu. Dars turlarning mazmuni
Kasb-hunar kollejlari va akademik liseylar uchun namunaviy o’quv rejalari. Kalendar rejalar – o’qituvchi uchun rejalashtirish vositasi sifatida
6- mavzu. Maxsus fanlarni (informatika va axborot texnologilari) o’qitish metodlari
Informatika va axborot texnologiyalariga oid kasblari va ularning qisqacha tavsifi (ta’lim maqsadlarini, kasblar orasidagi bog’lanishlarni va h.k. aniqlash).
7-mavzu. Ma’ruza o’qitishning ilg’or turi
Maxsus fanlar bo’yicha ma’ruzalarni tashkil qilish: talabalarni faollashtirish uchun o’qitish shakl, usul va vositalari.
|
| |
) D.D.Ivanenko bilan E.N.Gapon yadro tuzilishining proton-neytron

21
3) Izotop, izobar va izoton, izoelektron tushunchalariga ta’rif berish va misollar
keltirish:
Proton bilan neytronlarni yadroda tutib turuvchi kuchlar yadro kuchlari deyiladi.
Bitta elementning yadro zaryadlari bir xil, lekin massa sonlari turlicha bo‘lgan
atom turlari
izotoplar
deyiladi.
( )
( )
Tabiiy elеmеntlar orasida massa sonlari o‘zaro tеng, lеkin yadro zaryadlari
har xil bo‘lgan elеmеntlar –
izobarlar dеb ataladi.
Atomlar yadrosida nеytronlar soni bir xil bo‘lgan zarrachalar
izotonlar dеb
ataladi. Еlektronlar soni bir xil bo‘lgan atom (molekula yoki ion) zarrаchalar
izoelektronlar deb ataladi.
Izotonlarga misollar:
( )
( )
( )
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
Masalalar yechish
1-mаsаlа. Vоdоrоdning 3 хil izоtоpi (
1
H;
2
D;
3
T) vа kislоrоdning
17
O vа
18
O li
izоtоpidаn nechа хil suv mоlekulаsi hоsil bo ‘lаdi?
Yechish: Hоsil bo‘lgаn suv mоlekulаlаri sоnini аniqlаsh uchun quyidаgi jаdvаl
tuzib оlinаdi:
) Ushbu qoidalarni izohlash

15
Klechkovskiy qoidasiga muvofiq, a) elektronlar bosh kvant soni va orbital kvant
sonining yig‘indisi (n+l) ortib borish tartibida joylashadi.
b) agar 2 va undan ortiq orbitallarda (n+l) bir-biriga teng bo‘lsa, unda bosh kvant
soni kichik bo‘lgan orbital oldin to‘ladi.
Yuqoridagilarga asosan elektron orbitallarining energiyalari qiymatiga ko‘ra
joylashtirsak, quyidagi qator yuzaga keladi:
1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f < 5d < 6p < 7s < 5f < 6d
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
a) kimyoviy rebusda qaysi element yashiringanligini toping va bu elementlar qaysi
oilaga kirishini aniqlang
b) Mavzuga doir testlar bajarish:
1. Tartib raqami 36 ga teng bo‘lgan elementda nechta to‘lgan pog‘ona va
pog‘onachalar bor?
A) 3 va 8 B) 3 va 7 C) 2 va 6 D) 3 va 6.
Tartib raqami 20 ga teng bo‘lgan elementda nechta to‘lgan pog‘ona va 
pog‘onachalar bor? 
A) 2 va 6 B) 2 va 7 C) 3 va 6 D) 2 va 8. 
3

16
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
§1 10-betdagi 6-7 testlarni yechib kelish. To‘plam masalalarini
ishlash.
3-MAVZU:
Davriy sistemaning tuzilishi
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Davriy sistemaning yaratilish tarixi, unga asos qilib olingan element
xususiyatlari, shuningdek, davriy qonunning eski va yangi ta’rifi, davr va
guruhlarda xossalarning o‘zgarishlari haqida ilmiy tushunchalar berish.
IXK2-kimyoga doir nazariy qonunlarni moxiyatini anglash.
Kimyoviy elementlar
davriy qonunini tushuntira oladi.
b) Tarbiyaviy:
Bilimning nechog‘lik ulug‘vorligini davriy sistemaning kashf
etilishi bilan izohlash. Mantiqiy fikrlashga chorlash. Ekologik, estetik tarbiya
berish.
c) Rivojlantiruvchi:
Kimyo sohasidagi buyuk kashfiyotlar haqidagi bilimlarni
rivojlantirish.
TK1- Kommunikativ kompetensiya elementlari
-
kimyoviy
elementlar va ular birikmalarining nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy
tillarda bilish qobiliyatini shakllantirish.
) Davriy qonunning yaratilishi uchun dastlabki harakatlar haqida

18
1) Qatorda litiy Li dan ftor F ga tomon nisbiy atom massalari ortishi bilan metallik
xossalarining asta-sekin susayishi va metallmaslik xossalarining kuchayishi
kuzatiladi.
2) Litiy Li dan uglerod C ga tomon borganda nisbiy atom massalarining qiymati
ortishi bilan elementlarning kislorodli birikmalaridagi valentligi 1 dan 4 ga qadar
ortib boradi. Vodorodli birikmalardagi valentligi uglerod C da 4 dan ftor F da 1 ga
qadar kamayadi.
3) Natriy Na elementidan (tartib raqami 11) boshlab oldingi qator elementlar
xossalarining takrorlanishi kuzatiladi.
4) Kaliydan (tartib raqami 19) boshlab, tipik ishqoriy metalldan tipik metallmas
galogenga qadar xossalarining asta-sekin o‘zgarishi kuzatiladi.
4) Mendeleyevning bashoratlari:
Hali kashf etilmagan 29 element uchun bo‘sh katakchalar qoldirildi. Davriy qonun
va davriy sistema asosida D.I.Mendeleyev o‘sha vaqtda hali kashf etilmagan yangi
elementlar bor, degan xulosaga keldi; ulardan 3 tasining xossalarini batafsil bayon
qildi va ularga shartli nomlar berdi –
ekabor, ekaalyuminiy va ekasilitsiy. D. I.
Mendeleyev har qaysi elementning xossasini atom analoglarining xossalariga
asoslanib aniqladi. Berilgan elementni davriy sistemada o‘rab turgan elementlarni
u
analoglar deb atadi.
Galliy – 1875-yilda Lekok de-Buabodran,
skandiy – 1879-
yilda Nilson va
germaniy – 1886-yilda Vinkler tomonidan kashf etildi.
Dars turi: 
yangi bilim beruvchi 
Dars uslubi

17
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni so‘rash:
“Test tarqatmalari”bilan ishlash.(2 variantda)
1) Galliy atomi valent elektronlarining kvant sonlarini aniqlang.
A) n=4; 4; 4 l=0; 0; 1 m=0; 0; -1 m
s
=
;
B) n=4; 4; 4 l=1; 1; 1 m=-1; +1; -1 m
s
=
;
C) n=3; 3; 3 l=1; 1; 2 m=0; 0; -1 m
s
=
;
D) n=3; 3; 4 l=2; 2; 2 m=-2; -1; 0 m
s
=
;
E) n=4; 4; 3 l=3; 3; 2 m=-3; -2; -1 m
s
=
;
2) Elektron bulutning shaklini qaysi kvant son belgilaydi?
a) bosh b) orbital c) magnit d) spin e) bosh va orbital
3) Pog‘onachalardagi energetik holatlar(orbitallar) sonini qaysi kvant son
belgilaydi?
a) bosh b) orbital c) magnit d) spin e) bosh va orbital
4) Elektronning xususiy holatini qaysi kvant son belgilaydi?
a) bosh b) magnit c) spin d) orbital e) bosh va orbital
3. Yangi mavzuni tushuntirish:
Jаvоb - Boshqarmasi

22
5. O‘quvchilarni baholash.
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
§3 23-betdagi test topshiriqlarini bajarib kelish.
5-MAVZU:
Yadro reaksiyalari. α-yemirilish, β-yemirilish.
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Atom yadrosidagi proton va neytronlarning o‘zaro ta’sirida
kuzatiladigan asosiy jarayonlar haqida ma’lumot berish. Elektron qulash, pozitron
qamrash, pozitron ajralish, elektron ajralishlar haqida ilmiy tushunchalar berish
IXK1- Kimyoviy tushuncha va atamalarni tushinish -
Tabiatda uchraydigan
elementlarning deyarli barchasi izotoplarning aralashmasi ekanligi bilish.
Yemirilishlar natijasida turli kimyoviy elementlarning izotoplari, izobarlari hosil
bo‘lishini tenglamalar yozish orqali isbotlash malakasini rivojlantirish
b) Tarbiyaviy:
Yadro reaksiyalari natijasida hosil bo‘ladigan zarracha va atomlarga
tegishli raqamlarni aniqlashni o‘rgatish jarayonida matematika fani bilan
bog‘liqlikni amalga oshirish, iqtisodiy, ekologik va mehnat tarbiyasini berish.
) Kimyoviy bog‘lanishlarning asosiy tavsifi

27
Bog‘lanish tartibi - O‘zaro kimyoviy bog‘ hosil qilgan atomlar orasida hosil
bo‘lgan bog‘lanishlar
bog‘lanish tartibi deyiladi. U birlamchi, ikkilamchi
(qo‘shbog‘), uchlamchi (uchbog‘) va ba’zi hollarda to‘rtlamchi bo‘lishi mumkin.
Bog‘lanishlar tartibi ortishi bilan bog‘ning barqarorligi ortadi, uzunligi qisqaradi.
Kimyoviy bog‘lanish turlari haqida ma’lumot berish
NEM qiymati ayirmasi farqi -0,4 gacha bo‘lsa bog‘ – qutubsiz;0,4 dan 1,8
gacha bo‘lsa -bog‘ qutubli; 1,8 dan yuqori bo‘lsa bog‘ - ionli bog‘lanish bo‘ladi.
Nisbatan erkin elektronlarning metall ionlari bilan o‘zaro ta’sirlashuvi natijasida
hosil bo‘ladigan bog‘lanish
metall bog‘lanish deyiladi. Metall bog‘lanish suyuq
Hg dan tashqari barcha metallarga xos.
Biror molekulaning vodorod atomi bilan boshqa molekulaning kuchli elektrmanfiy
element (O, F, N) atomi orasida yuzaga keladigan bog‘lanish
vodorod bog‘lanish
deb ataladi.
Fan o’qitilishining natijalari (shakillanadigan kompetensiyalar)

|
Fan o’qitilishining natijalari (shakillanadigan kompetensiyalar)
|
bet | 5/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 119,5 Kb. | | #123974 |
Bog'liq Namunaviy dastur 2023-2024 noyabr Maxsus fanlarni o\'qitish metodikasiFan o’qitilishining natijalari (shakillanadigan kompetensiyalar)
Fanni o’zlashtirish natijasida talaba:
O’rta maxsus,kasb – hunar ta’lim jarayoni va uning qonuniyatlarini; o’rta maxsus, kasb – hunar ta’limi tamoyillarini; pedagogik maqsadlar va prinsiplari asoslari haqida tassavvurga ega bo’lishlari kerak;
Maxsus fanlarni o’qitish texnologiyalarini tanlashni; maxsus fanlar bo’yicha o’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarni nazorat qilish va baholashni; maxsus fanlardan o’quv jarayonida ta’lim vositalaridan foydalanish uslubiyotini; maxsus fanlardan o’qituvchi va o’quvchi faoliyatini tashkil etishni bilishi va qo’llayolishi kerak;
Maxsus fanlardan darsdan tashqari mashg’ulotlarni rejalashtirish va tashkillashtirish yo’llarini; maxsus fanlar o’qituvchisining uslubiy ishlarini tashkil qilishni; maxsus fanlar darsini innovasion texnologiyalar yordamida tashkillashtirishni; maxsus fanlardan tajriba va amaliy mashg’ulotlarni o’tkazish metodikasini ishlab chiqish va qo’llash bo’yicha ko’nikmalarga ega bo’lishi shart.
|
Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
Ma’ruzalar;
Interfaol keys-stadilar;
Seminarlar (mantiqiy fikirlash, tezkor savol-javoblar);
Laboratoriya mashg’ulotlari;
Gruhlarda ishlash;
Taqdimotlar qilish;
Individual loyihalar;
Jamoa bo’lib ishlash va himoya qilish uchun loyihalar.
|
|
Kreditlarni olish uchun talabalar:
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to’la o’zlashtirish, tahlil natijalarini to’g’ri aks ettira olish, o’rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada yuritish va joriy, oraliq nazorat shakillarida berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish, yakuniy nazoratni topshirish.
|
|
|
|
| |