Mavzu: Shaxslararo munosabatlar va konfliktlar

|
Mavzu: Shaxslararo munosabatlar va konfliktlar
|
bet | 82/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgMavzu: Shaxslararo munosabatlar va konfliktlar
Shaxslararo konflikt - bu shaxslarning o'zaro munosabatlari jarayonida to'qnashuvi. Bunday to'qnashuvlar hayotning turli sohalari va sohalarida (iqtisodiy, siyosiy, ishlab chiqarish, ijtimoiy-madaniy, kundalik hayot va boshqalar) sodir bo'lishi mumkin.
Va o'zaro da'volarning turli ko'lamlariga ega: qulayjoy jamoat transportida davlat idoralaridagi prezident o'rindig'igacha; bir tilim nondan tortib, bir necha million dollarlik boylikka yetadi.
Shaxslararo konfliktning sub'ektlari o'zlarining shaxsiy yoki guruh manfaatlarini ko'zlagan (himoya qiluvchi) shaxslar (individlar)dir. Konflikt ob'ekti - o'zaro ta'sir qiluvchi shaxslarning bir-biriga mos kelmaydigan ehtiyojlari, manfaatlari, qadriyatlari, pozitsiyalari, maqsadlari va boshqalar. Istisno - bu haqiqiy bo'lmagan (ob'ektsiz) shaxslararo nizolar, bunda qarama-qarshilik sababi bir, ikki yoki undan ortiq sub'ektlarning ruhiy holatidir. Bunday konfliktda hodisa odatda konfliktning sababi (obyekti) sifatida taqdim etiladi.
Ba'zi tadqiqotchilar shaxslararo ziddiyatni "muloqot sheriklarining mos kelmaydigan istaklari, intilishlari va munosabatlari to'qnashuvi ..." deb talqin qilishadi. Bu ta'rifda, bizningcha, konflikt sub'ektlari ob'ekt bilan almashtiriladi.
Shaxslararo to'qnashuvda manfaatlar va istaklar emas, balki mos kelmaydigan manfaatlar va istaklar haqida haqiqiy shaxslar to'qnashadi. Istaklar, intilishlar va boshqalarning to'qnashuvi faqat ichki ziddiyatga xosdir. Shaxslararo konflikt nafaqat “odamlarni o'zaro salbiy idrok etish”ni emas, balki tomonlar o'rtasidagi haqiqiy qarama-qarshilikni ham nazarda tutadi.Odamlar bir-birini juda salbiy qabul qilishlari mumkin, ammo konflikt emas.Faqat bir-biriga qarshi qaratilgan harakatlar natijasida shaxslararo konflikt yuzaga keladi.
Shunday qilib, shaxslararo ziddiyat - bu ikki yoki undan ortiq shaxslarning to'qnashuvi (qarama-qarshiligi), uning sabablari mos kelmaydigan ehtiyojlar, manfaatlar, qadriyatlar, pozitsiyalar, rollar, maqsadlar va / yoki ularga erishish vositalaridir.
Boshqa ijtimoiy nizolarda bo'lgani kabi, shaxslararo ziddiyatlarda ham ob'ektiv va sub'ektiv ravishda aniqlangan sabablarni ajratish mumkin.
Ob'ektiv omillar konflikt yuzaga kelishi ehtimolini yaratadi. Masalan, bo'lim boshlig'ining paydo bo'lgan bo'sh lavozimi, agar ikkalasi ham ushbu lavozimga ariza topshirsa, ushbu bo'limning ikki xodimi o'rtasida ziddiyatga olib kelishi mumkin. Konfliktning potentsial ishtirokchilari o'rtasidagi ijtimoiy (shaxssiz) munosabatlarni, masalan, nizo boshlangan paytda shakllangan ularning maqomrollik pozitsiyalarini ham shartli ravishda ob'ektiv deb hisoblash mumkin. Sabablar ob'ektiv shartli deb hisoblanadi, ularning yuzaga kelishi shaxslararo nizoning potentsial sub'ektining irodasi va xohishiga bevosita bog'liq emas.
Shaxslararo konfliktning subyektiv omillari ziddiyatli shaxslarning individual (ijtimoiy-psixologik, fiziologik, dunyoqarash va boshqa) xususiyatlaridan kelib chiqib shakllanadi. Ushbu omillar ko'p jihatdan shaxslararo nizolarning rivojlanish dinamikasini va uning oqibatlarini belgilaydi.
Shaxslararo nizolar yangi tanishgan va doimiy muloqotda bo'lgan odamlar o'rtasida paydo bo'ladi. Va aslida, va boshqa holatda muhimrol munosabatlarda shaxslararo idrok (shaxslararo idrok) o'ynaydi, bu shaxs tomonidan shaxsni baholash va tushunishni (noto'g'ri tushunishni) nazarda tutadi. Shaxslararo idrok etish jarayoni murakkab tuzilishga ega, uning tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat: 1) identifikatsiya - shaxsni solishtirish, yonma-yon qo'yish va u bilan o'zini tanishtirish; 2)
ijtimoiy-psixologik aks ettirish - boshqasini uning uchun o'ylash orqali tushunish; 3)
empatiya - empatiya orqali boshqa odamni tushunish; 4)
stereotiplash - har qanday narsaning sifat xususiyatlarini unga tarqatish orqali boshqasini idrok etish va baholash ijtimoiyguruh.
V ijtimoiypsixologiya Fikrlash jarayoni sub'ektlarning o'zaro aks etishini tavsiflovchi kamida oltita pozitsiyani nazarda tutadi: 1) sub'ektning o'zi, u haqiqatda bo'lgani kabi; 2) mavzu o'zini o'zi ko'rganidek; 3) mavzu boshqa tomonidan ko'rilganidek.
Subyektlar munosabatlarida biz boshqa aks ettirish predmeti tomonidan bir xil uchta pozitsiyaga egamiz. Natijada bir-birining sub'ektlarining ikki barobar, ko'zgu o'zaro aks etish jarayoni sodir bo'ladi (2-rasm).
Guruch. 2. Shaxslararo aks ettirish
Amerikalik psixoterapevt E. Bern (Fig. H) 36 strukturasi bo'yicha refleksivga o'xshash, ammo mazmunan bir oz boshqacha bo'lgan sub'ektlar o'rtasidagi o'zaro ta'sir sxemasini taklif qildi.
Ushbu sxemada konfliktning asosini o'zaro ta'sir sub'ektlarining turli holatlari tashkil etadi va uning "provokatsiyasi" kesishadi.
Guruch. 3. Tranzaksiyalar va shaxslararo idrok qilish imkoniyatlari
Xia operatsiyalari. "A" va "b" kombinatsiyalari ziddiyatli. "V" kombinatsiyasida o'zaro ta'sir sub'ektlaridan biri boshqasidan aniq ustunlik qiladi yoki homiylik pozitsiyasini egallaydi, boshqa sub'ekt "bola" rolidan mamnun. Ushbu kombinatsiyada har ikkala aktyor ham o'z pozitsiyalarini oddiy qabul qilganligi sababli nizolar yuzaga kelmaydi. Odamlar o'rtasidagi muloqotda eng samarali
"g" pozitsiyasi (B-B). Bu ikki tomonning qadr-qimmatini kamsitmaydigan, teng huquqli odamlarning muloqotidir. Ammo boshqa teng pozitsiyalar ("ota-ona" - "ota-ona", "bola" - "bola") ham ob'ektiv ravishda ziddiyatli emas.
Insonni boshqalar tomonidan adekvat idrok etishiga ko'pincha ushbu toifadagi odamlarga nisbatan allaqachon o'rnatilgan stereotiplar to'sqinlik qiladi. Masalan, odamda mansabdor shaxsni ruhi yo‘q byurokrat, qog‘ozbozlik va h.k.lar haqida oldindan tasavvurlar paydo bo‘ladi. O‘z navbatida, mansabdor shaxs o‘zi uchun nomaqbul ravishda alohida imtiyozlar qidirayotgan arizachining salbiy qiyofasiga ham ega bo‘lishi mumkin. Bu ikki shaxsning muloqotida o'zaro ta'sirlashmaydi haqiqiyodamlar, va stereotiplar ma'lum ijtimoiy turlarning soddalashtirilgan tasvirlari.
Stereotiplar murakkab ijtimoiy tushunchalar va hodisalarni idrok etish (o'zlashtirish) usuli sifatida shaxsning sotsializatsiyasi jarayonida ham, umumlashtirish sifatida ma'lumotlarning etishmasligi sharoitida ham shakllanadi. shaxsiytajriba jamiyatda yoki ma'lum bir joyda qabul qilingan individual va ko'pincha oldindan o'ylangan tushunchalar ijtimoiymuhit... Stereotiplarga misol qilib, "barcha sotuvchilar ...", "barcha erkaklar ...", "barcha ayollar ..." kabi bayonotlar bo'lishi mumkin.
Shakllangan, ehtimol noto'g'ri, boshqa birovning qiyofasi shaxslararo o'zaro ta'sir jarayonini jiddiy ravishda buzishi va mojaroning paydo bo'lishiga yordam berishi mumkin.
Shaxslar o'rtasida kelishuvga erishish yo'lidagi to'siq bir raqibda boshqasiga nisbatan shakllangan salbiy munosabat bo'lishi mumkin. Munosabat - sub'ektning shunga muvofiq harakat qilishga tayyorligi, moyilligi. Bu sub'ektning psixikasi va xulq-atvorining ma'lum bir yo'nalishi, kelajakdagi voqealarni idrok etishga tayyorligi. U ma'lum bir shaxs (guruh, hodisa va boshqalar) haqidagi mish-mishlar, fikrlar, mulohazalar ta'siri ostida shakllanadi. Masalan, tadbirkor ilgari boshqa firmadagi hamkasbi bilan muhim biznes shartnomasini tuzish uchun uchrashuvga yozgan. Uchrashuvga tayyorgarlik ko'rish jarayonida u bo'lajak sherikning ishbilarmonlik va axloqiy fazilatlari haqida uchinchi shaxslarning salbiy sharhlarini eshitdi. Ushbu sharhlarga asoslanib, tadbirkor salbiy munosabatni shakllantiradi va uchrashuv o'tkazilmasligi yoki kutilgan natijalarni bermasligi mumkin.
Konfliktli vaziyatlarda salbiy munosabat raqiblar o'rtasidagi bo'linishni chuqurlashtiradi va shaxslararo nizolarni hal qilish va hal qilishni qiyinlashtiradi.
Ko'pincha shaxslararo nizolarning sabablari noto'g'ri tushunishdir ("bir odamni boshqasi tomonidan noto'g'ri tushunish"). Bu narsa, fakt, hodisa va boshqalar haqidagi turli xil g'oyalar bilan bog'liq.
D. “Biz tez-tez, - deb yozadi M. Molts, boshqalar ham xuddi shunday faktlar yoki holatlarga xuddi biz kabi munosabatda bo'lishini kutamiz, xuddi shunday xulosalar chiqaramiz, biz inson haqiqiy faktlarga munosabat bildirmasligini unutamiz, lekin ularning ular haqidagi fikrlar ”37. Odamlar har xil g'oyalarga ega, ba'zan diametrik ravishda qarama-qarshidir va bu haqiqatni butunlay tabiiy hodisa sifatida qabul qilish kerak, boshqalarning g'oyalarini e'tiborsiz qoldirmaslik kerak, lekin ularni tushunishga harakat qiling yoki hech bo'lmaganda e'tiborga oling, ularning g'oyalarini yagona to'g'ri deb hisoblamaslik kerak. ularni boshqalarga yuklamang.
Shaxslararo o'zaro ta'sirda muhim rol o'ynaydi individualfazilatlar raqiblar, ularning shaxsiy hurmati, o'z-o'zini aks ettirish, bag'rikenglikning individual chegarasi, tajovuzkorlik (passivlik), xatti-harakatlar turi, ijtimoiy-madaniy farqlar va boshqalar "shaxslararo muvofiqlik" va "shaxslararo nomuvofiqlik" tushunchalari mavjud. Muvofiqlik aloqa va qo'shma faoliyatda sheriklarni o'zaro qabul qilishni nazarda tutadi. Mos kelmaslik - ijtimoiy munosabatlar, qiymat yo'nalishlari, qiziqishlar, motivlar, xarakterlar, temperamentlar, psixofizik reaktsiyalar, o'zaro ta'sir sub'ektlarining individual psixologik xususiyatlarining mos kelmasligi (qarshiligi) asosida sheriklarning o'zaro rad etishi (antipatiyasi).
Shaxsiy biologik ritmlarning ("biologik soat") farqlari (mos kelmasligi) ko'pincha shaxslararo qarama-qarshiliklar va nizolar asosida yotadi. Bir turdagi odam ertalab faolroq bo'ladi. Ularni "larks" deb atash odat tusiga kirgan. Boshqa turdagi odamlar tushdan keyin cho'qqiga chiqadi. Agar ushbu turlarning har biri boshqasining xususiyatlarini hisobga olmasa, ularning o'zaro ta'siri turli xil nizolar bilan to'la bo'ladi. Ayniqsa, ko'pincha bunday nizolar yaqin odamlar: turmush o'rtoqlar, qarindoshlar, do'stlar va boshqalar o'rtasida sodir bo'ladi.
Shaxslararo nomuvofiqlik hissiy ziddiyatga (psixologik qarama-qarshilikka) olib kelishi mumkin, bu shaxslararo qarama-qarshilikning eng qiyin va hal qilinishi qiyin bo'lgan shaklidir. Bunday konfliktni hal qilishning qiyinligi shundaki, qarama-qarshiliklarning paydo bo'lishi uchun haqiqiy sabab yo'qdek tuyuladi va mojaro hech qanday sababsiz yuzaga keladi. Bunday qarama-qarshilikning sababi o'zaro salbiy baho va bir-birining raqiblarini o'zaro idrok etmaslikdir.
Shaxslararo qarama-qarshilikni rivojlantirishda atrofdagi ijtimoiy, ijtimoiypsixologik muhitning ta'sirini ham hisobga olish kerak. Masalan, xonimlar ishtirokidagi janoblar o'rtasidagi nizolar ayniqsa shafqatsiz va murosasizdir, chunki ular (nizolarning sabablari nima bo'lishidan qat'iy nazar) raqiblarning sha'ni va qadr-qimmatiga ta'sir qiladi.
Boshqa odamlar bilan muloqot qilishda inson birinchi navbatda o'zining shaxsiy manfaatlarini himoya qiladi va bu juda normaldir. Natijada yuzaga keladigan nizolar maqsadlarga erishish yo'lidagi to'siqlarga munosabatdir. Va konflikt predmeti ma'lum bir shaxs uchun qanchalik muhim ekanligi, uning konfliktga munosabati ko'p jihatdan uning moyilligi va taxmin qilingan nizoda ma'lum bir tarzda harakat qilishga tayyorligiga bog'liq bo'ladi. U tomonlarning maqsadlari, umidlari va hissiy yo'nalishini o'z ichiga oladi.
Ammo shaxslar o'zaro nizolarga duch keladilar, nafaqat shaxsiy manfaatlarini himoya qiladilar. Shuningdek, ular alohida guruhlar, muassasalar, tashkilotlar, mehnat jamoalari, butun jamiyat manfaatlarini ifodalashlari mumkin. Bunday shaxslararo to'qnashuvlarda kurashning shiddati va murosaga kelish imkoniyati asosan vakillari konflikt subyekti bo'lgan ijtimoiy guruhlarning qarama-qarshi munosabatlari bilan belgilanadi.
Shaxslararo konfliktlarning eng xarakterlisi quyidagi turlardir. 1.
Mos kelmaydigan ehtiyojlar, istaklar, manfaatlar, maqsadlar, qadriyatlar va boshqalar tufayli yuzaga keladigan nizolar 2.
Umumiy ehtiyojlar, manfaatlar, maqsadlar va boshqalarga erishishning "mos kelmaydigan" vositalarining ziddiyatlari 3.
Cheklangan moddiy resurslar (pul, kvartira, er uchastkasi, kurortga imtiyozli vaucher va boshqalar) bo'yicha nizolar. 4.
Hukmronlik to'qnashuvi (hokimiyat munosabatlari) bir sub'ektning o'z irodasini (hokimiyatini) boshqasiga (boshqalarga) yuklash istagida va ikkinchisining (boshqalarning) bo'ysunishni istamasligi yoki o'rnatilgan chegaralarga qarshi chiqish istagida namoyon bo'ladi. kuch vakolatlari (oilaviy nizolar, armiyada hazing). 5.
Maqom pozitsiyalarining to'qnashuvi yoki shaxslar bir xil ijtimoiy maqomga da'vo qilganda yoki ular o'zlari va raqiblari egallagan maqomlarni etarli darajada baholamaganlarida, masalan, bola ota-onaning, fuqaroning - mansabdor shaxsning vakolatiga e'tiroz bildirganda yuzaga keladi. 6.
Rol to'qnashuvlarini taxminan uchta kichik turga bo'lish mumkin: 1)
ikki yoki undan ortiq shaxslar ijtimoiy guruhda bir xil rolni bajarishga intiladi yoki boshqasiga rol yuklaydi; 2) boshqa shaxs tomonidan rolning bajarilishini noto'g'ri baholash; 3)
ikki yoki undan ortiq mos kelmaydigan rollarni va / yoki etarli bo'lmagan ijtimoiy rolni bajarish. 7.
Egalik to'qnashuvi bir-biri bilan yaqin munosabatda bo'lgan shaxslar (do'stlar, ota-onalar - bolalar, turmush o'rtoqlar, sevishganlar) uchun odatiy holdir, bunda bir yoki ikkala sub'ekt yakka o'zi boshqasiga egalik qilishni va tasarruf qilishni xohlaydi38. sakkiz.
Raqobat yoki raqobat to'qnashuvi ikki yoki undan ortiq shaxslar bir-biri bilan u yoki bu faoliyat turida, shuningdek, kuch, go'zallik, boylik, aql-zakovat, jasorat va boshqalarda raqobatlashsa, raqobat va raqobat ziddiyatli o'zaro ta'sirlarni o'z ichiga olgan holda kuzatiladi. to'qqiz.
Haqiqiy bo'lmagan ziddiyat. Yuqorida aytib o'tilganidek, bunday konflikt qandaydir ob'ekt (ob'ekt) haqida emas, balki konflikt sub'ektlaridan birining yoki ikkalasining ruhiy holatining etarli emasligi sababli yuzaga keladi. Bu erda ziddiyat maqsadga erishish vositasi emas, balki maqsaddir. o'n.
Psixologik mos kelmaslik to'qnashuvi - bu raqiblar tomonidan bir-birini salbiy baholash va bir-birini idrok etish. Bunday mojaroning xavfi shundan iboratki, nomuvofiqlik ma'lum vaqt davomida shaxslarning munosabatlarida o'zini namoyon qilmasligi mumkin - u ongsiz darajada mavjud bo'lishi mumkin, ammo ma'lum, murakkab vaziyatda shafqatsiz shaxslararo munosabatlarni keltirib chiqarishi mumkin. ziddiyat.
Konfliktli vaziyatning sabablariga, raqiblar tomonidan ko'zda tutilgan manfaatlar va maqsadlarga, qarama-qarshi kuchlar muvozanatiga, tomonlarning qarama-qarshi xatti-harakatlariga qarab, shaxslararo nizo quyidagi turdagi oqibatlarga olib kelishi mumkin: 1.
) nizolarni hal qilishdan qochish, agar tomonlardan biri yuzaga kelgan qaramaqarshiliklarni sezmasa. Bunday xatti-harakat tomonlardan birining kuchli ustunligi bilan ham, u bilan ham bog'lanishi mumkin budaqiqa yuzaga kelgan qarama-qarshiliklarni hal qilish uchun imkoniyatlar etarli emas; 2) tomonlardan biri unga qo'yilgan da'volarga rozi bo'lganda (lekin hozircha) yoki o'zini oqlashga harakat qilganda, qarama-qarshiliklarni yumshatish. Bunday xatti-harakatlar normal munosabatlarni saqlab qolish istagi yoki nizo predmeti tomonlardan biri uchun ahamiyatli emasligi bilan bog'liq bo'lishi mumkin; 3)
murosaga kelish - har ikki tomonning o'zaro yon berishlari. Imtiyozlar hajmi, qoida tariqasida, qarama-qarshi kuchlarning muvozanatiga bog'liq; 4)
konsensus - muammoning o'zaro maqbul echimini topish. Bunday holda, tomonlar raqiblardan sherik va ittifoqchilarga aylanishi mumkin; 5)
keskinlikning kuchayishi va ziddiyatning keng qamrovli qarama-qarshilikka aylanishi. Bunday ziddiyatli xatti-harakatlar murosasiz kurashga o'zaro munosabatdan kelib chiqadi; 6)
ziddiyatni bostirish uchun kuch ishlatish, bir yoki ikkala tomon kuch bilan (kuch qo'llash tahdidi) qarama-qarshilik natijasining u yoki bu versiyasini qabul qilishga majbur bo'lganda.
|
| |