nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Phrase
  
Translation - Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7

|
Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7
|
bet | 10/24 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #102138 |
Bog'liq Ergashaliyeva Yulduz contentdanPhrase
|
Translation
|
Please find attached... (my CV and cover letter).
|
Iltimos, qarang... (mening CV va muqovali xat).
|
I am attaching... (the document you requested).
|
Men... (sen/siz so‘ragan hujjatni) ilova qilyapman.
|
I am sending you... (the photo from our vacation).
|
Men senga/sizga yuboryapman... (bizning bayramimizdan fotosurat).
|
Please see... (the file attached).
|
Iltimos, qarang(lar)... (ilova qilingan fayl).
|
Closing phrase
If the letter has an initial phrase, then there will be a final one. It is written from a new line at the end of the letter, and there is always a comma after it.
At the end of a formal letter, you can use the following phrases:
Phrase
|
Translation
|
Yours sincerely/faithfully/truly,
|
Hurmat bilan,
|
Regards,
|
Hurmat bilan,
|
Sincerely yours,
|
Samimiy ehtirom bilan,
|
With best wishes,
|
Hurmat bilan, (biroz kamroq rasmiy)
|
If you have any questions, please don’t hesitate to contact me.
|
Agar sizda biron bir savol bo'lsa, iltimos, men bilan bog'laning.
|
With many thanks and best wishes,
|
Rahmat va ezgu tilaklar bilan (biroz kamroq rasmiy)
|
Kind/Best regards,
|
Hurmat bilan,
|
After the final phrase in a formal email in English, you need to write your first and last name. If you are writing on behalf of the company to your counterparty, indicate your position and the name of the enterprise. If you are writing a letter to a colleague, you can leave out this data and leave only the first and last name in the signature.
An informal letter can be completed with the following phrases:
|
| |
The summary of the Chapter III - Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7

|
Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7
|
bet | 22/24 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #102138 |
Bog'liq Ergashaliyeva Yulduz contentdanThe summary of the Chapter III.
The objective of this chapter was to investigate some typical features of language used in emails and trace up some differences and resemblances between the spoken norm of language and language of emails on the one hand, and the written norm of language and language of emails on the other. The findings have revealed that the boundaries between speech and writing against background of text-based CMC are indistinct.
On the level of lexis, lexical density, type-token ratio, frequency of words and vocabulary were analyzed. The analysis of lexical density of the particular emails as well as the relative proportion of nouns and verbs again indicates closer relationship between the spoken norm of language and language of emails. On the other hand, the analysis of the type token ratio as well as the relative proportion of adjectives in the emails shows the different outcome – the CMC texts are more akin to the written norm of language than to the spoken norm. Concerning the word frequency, the findings suggest that the emails are located somewhere between the spoken and written norm of language. However, the occurrence of the personal pronoun “I” in the first position implies closeness of the emails and speech. As far as the vocabulary of emails is concerned, the relatively high occurrence of colloquial expressions, code-mixing, interjections, discourse markers, attention signals, response forms and expletives again imply the proximity of emails to speech. As for the specific vocabulary of emails, the relatively high incidence of acronyms was revealed.
There also tended to be more politeness devices with direct request strategies (in the case of appointment and feedback requests), and comparatively fewer politeness devices with indirect request strategies. Apparently, the email medium did not make politeness features unnecessary; it is the request strategy that may have a greater impact in email as to whether or not and to what extent requests are modified syntactically and/or lexically, in attempts at preserving brevity and clarity.
Overall, our research has been that the exploration of ‘face’ as a negotiated image between interactants appears to be an appropriate point of departure for the analysis of politeness strategies. From there, the understanding of (im)politeness meaning is made with the considerations of relevant factors in the context.
|
| |
Impersonalize the speaker and the hearer: Avoid the pronouns ‘I’ and ‘you’

|
Impersonalize the speaker and the hearer: Avoid the pronouns ‘I’ and ‘you’
|
bet | 20/24 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #102138 |
Bog'liq Ergashaliyeva Yulduz contentdan7. Impersonalize the speaker and the hearer: Avoid the pronouns ‘I’ and ‘you’
In order to indicate that the speaker does not wish to impinge on the hearer, the speaker may articulate the FTA in such a way that neither the speaker nor the hearer is explicitly addressed. The speaker should thus avoid using deictic pronouns of the 1st and 2nd pr. sg. Brown and Levinson present eight substrategies how to achieve this:
1. Performatives—in common communication the speakers often avoid overtly using highest performative verbs such as in (25);
2. Imperatives—in imperatives the speakers avoid using 2nd pr. sg. as an addressee of the FTA such as in (26);
3. Impersonal verbs—agent deletion in verb forms that are intrinsically Face-threatening (dative agents in English) such as in (27) or (28);
4. Passive and circumstantial voices—agent deletion allows avoiding references. (29);
5. Replacement of the pronouns ‘I’ and ‘you’ by indefinites as in (30);
6. Pluralisation of the ‘you’ and ‘I’ pronouns (31);
7. Address term as ‘you’ avoidance—the speakers generally avoid using 2nd pr. sg. In attention-getting phrase, and replace it with honorifics such as in (32);
8. Reference terms as ‘I’ avoidance—the speaker attempts to distance his point-of-view by replacing ‘I’ with forms such as in royal/academic ‘We’ (33), or by 3rd pr. sg. Furthermore, employing remote past tense (34) or proximal demonstratives (35) may also lower the imposition conveyed by the FTA.
(25) I ask you to do this for me. > Do this for me.
(26) Take that out! compared to: You take that out!
(27) It appears/seems (to me) that...
(28) It broke. Compared to: I broke it.
(29) I expect. Compared to: It is expected.
(30) One shouldn’t do things like that. As compared with: You should do things like that.
(31) We regret to inform you...
(32) Excuse me, sir/miss. Compared to: ?Excuse me, you.
(33) King: His Majesty is not amused.
(34) I was wondering whether you could do me a little favour. / I was kind of interested in knowing if...
(35) Could I borrow a tiny bit of that/this paper?
|
| |
State the FTA as a general rule - Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7

|
Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7
|
bet | 21/24 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #102138 |
Bog'liq Ergashaliyeva Yulduz contentdan8. State the FTA as a general rule
The eighth strategy allows the speaker to imply that he does not wish to impinge on the hearer with an FTA, instead he states it as a general social rule or obligation hence making it seem that the FTA is merely forced by the circumstances. While personal pronouns are avoided in the utterance such as in (36), a schoolteacher might use pronoun we in referring to a child and further extending it as a classroom rule (37):
(36) Passengers will please refrain from flushing toilets on the train;
(37) We don’t sit on tables, we sit on chairs, Johnny.
9. Nominalize
P. Brown and S. Levinson claim that by removing actor of a speech act and making them attribute, the utterance does not only become more formal but at the same time we lower the weightiness of the FTA towards the Face of the speaker as well as the hearer. They illustrate this situation with a scale of nominalization both in the noun and verb phrase in (38) to (40).
(38) You performed well on the examinations and we were favourably impressed/that impressed us favourably.
(39) Your performing well on the examinations impressed us favourably/was impressive to us.
(40) Your good performance on the examinations impressed us favourably/made favourable impression on us.
10. Go on-record as incurring a debt, or as not indebting the hearer
In the final strategy, the speaker expresses his indebtedness to the hearer in order to redress an FTA. See (41) for an example of a request and (42) for an offer.
(41) I’d be eternally grateful if you would...
(42) It wouldn’t be any trouble; I have to go right by there anyway.
Email is one of the most important communication tools at workplaces today, and it might become as important for home usage in the future. However, as these studies show there is still room for improvements of email technology.
Email is still a young medium and the question whether it will continue to grow and how it will change interaction and communication among people is still in the hands of researchers, designers, and most of all: users.
|
| |
Be pessimistic - Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7

|
Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7
|
bet | 19/24 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #102138 |
Bog'liq Ergashaliyeva Yulduz contentdan3. Be pessimistic
In using the third strategy, the speaker explicitly doubts conditions for achieving his wants and thus redresses the hearer’s negative Face. Linguistic means employed in this strategy is subjunctive (15), negation (16) or pessimistic hedges:
(15) Could/Would/Might you do X?
(16) I don’t imagine/suppose there’d be any chance/possibility/hope of you ... . 4. Minimize the imposition, Rx
We have previously indicated that choice of the output strategy depends on the weightiness of an FTA, three factors that determine the weightiness are social distance between the speaker and addressee, relative power of participants and rank of imposition. The forth strategy aims at minimizing the imposition and thus decrease the weightiness of the FTA. The speaker may achieve this by delimiting a precise extent of the FTA (17) and also make any amount appear as almost insignificant (18).
(17) I just want to ask you if I can borrow a tiny bit of paper.
(18) Just a second. (c.i. a few minutes)
5. Give deference
The fifth strategy implies that in order to lower the risk by doing FTA, the speaker should give deference in a way to humble and abase himself, while raise the hearer, or in other words, attempt to enhance the hearer’s positive Face. Comrie (1976) cited in P. Brown and S. Levinson introduces three main types of honorifics that are present in a communicative situation: speaker–addressee, speaker–referent and speaker–bystander. Brown and Levinson also add the category of speaker–setting.
There is a complex system in which honorifics can refer directly to the addressee such as address sir in (19) but also others that provide inferences linked to the hearer indirectly such as in (20).
(19) Excuse me, sir, but would you mind if I close the window?
(20) We look forward very much to dining/eating with you.
6. Apologize
When the speaker apologizes for doing an FTA he signals his reluctance to impinge on the hearer’s negative Face. P. Brown and S. Levinson introduce four different ways how to redress the FTA: Admit the impingement (21), Indicate reluctance (22), Give overwhelming reasons (23) and Beg forgiveness (24).
(21) I’m sure you must be very busy, but...
(22) I hate to intrude/impose, but...
(23) I can think of nobody else who could...
(24) I’m sorry to bother you...
|
| |
Skanerlarning dasturiy ta’minoti

|
Skanerlarning dasturiy ta’minoti
|
bet | 22/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari Skanerlarning dasturiy ta’minoti
Kompyuterlarning barcha qо’shimcha qurilmalari kabi skanerlar ham dasturiy ta’minotsiz ishlamaydi. Skanerlarning dasturiy ta’minotini shartli ravishda ikki turga ajratish mumkin, ya’ni:
Skaner drayveri – bu skanerni kompyuter bilan bog’lovchi dasturdir. Har bir skanerning о’zini drayveri bо’ladi va skaner harid qilinganda unig hujjatlari bilan birga CD-disk bо’ladi. Bu diskda skanerdan foydalanish bо’yicha ma’lumotlar kelritilgan PDF fayllar va skaner drayver dasturi bо’ladi. Skaner qurilma ulanish simlari orqali kompyuterga ulangandan sо’ng bu diskdan skanerning drayver dasturi о’rnatiladi, aks holda skaner ishlamaydi.
Hujjatlarni skaner qiluvchi dasturiy ta’minot. Hujjatlarni skaner qiluvchi dasturiy ta’minot 3 turga bо’linadi:
Kichik hajmdagi axborotlarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minot;
Katta hajmdagi axborotlarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minot;
Maxsus masalalarni yechishga qatatilgan axborotlarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minot;
Kichik hajmdagi axborotni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotlar asosan uy va ofislarda ishlatiladi. Bunday dasturlar turkumiga TWAIN standartiga mos keluvchi va skaner qilish funksiyasiga ega dasturlarni kiritish mumkin. TWAIN (Toolkit Without An Interesting Name) standarti – bu skanerlar, raqamli kameralar
kabi tasvirga olish qurilmalari va dasturlar о’rtasidagi о’zaro aloqani aniqlovchi standart bayonnoma (protocol) va interfeysdir.
Kichik hajmdagi axborotni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotga misol qilib, quyidagi dasturlarni keltirish mumkin.
“ABBYY FineReader”
“Adobe PhotoShop”
“Cognitive Cuineiform”
“Microsoft Photo Editor”
“ACDSEE”
Katta hajmdagi axborotni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotlar asosan sanoatlarda saknerdan foydalanishga mо’ljallangan. Bunda bir skaner 50000dan ortiq hujjatlarni skaner qilishi mumkin. Bunday dasturlar ISIS (ISISImage and Scanner Interface Specification) standarti bо’yicha yaratiladi. Bunday dasturlarga misol tariqasida quyidagilarni keltirish mumkin:
“Kofax Ascent Capture”;
“Captiva InputAccel”.
Maxsus masalalarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotlar skanerlarda hujjatlarni yuqori sifatli skaner qilishda ishlatiladi. Bu dasturlar standartlar asosida emas balki, skaner qurilmalar asosida, ya’ni ularning ishlash prinsipi bо’yicha ishlab chiqariladi. Ularga misol qilib:
“ПланСкан BSC-2”
“RZ ProScan Book (Minolta PS7000 edition)”
“Zeutschel OmniScan” kabilarni keltirish mumkin.
|
| |
Multimediyali kompyuterlarda bo’ladigan qo’shimcha qurilmalar Ovoz kartasi

|
Multimediyali kompyuterlarda bo’ladigan qo’shimcha qurilmalar Ovoz kartasi
|
bet | 23/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariMultimediyali kompyuterlarda bo’ladigan qo’shimcha qurilmalar Ovoz kartasi (ovoz platasi, ovoz adapteri) - bu audio signallarni kompyuter
xotirasiga kiritish-chiqarish uchun mo’ljallangan qo’shimcha qurilma hisoblanadi. Ovoz kartasi analogli tovush signalini kompyuterga uzatiladigan raqamli signalga o’zgartiradi va aksincha.
Ovoz kartalari loyihaviy tuzilishiga ko’ra 3 turga bo’linadi:
Bosh plataga integrallashgan ichki ovoz kartasi;
Bosh plataning kengaytirish slotiga o’rnatiladigan ichki diskret ovoz kartasi;
Tashqi ovoz kartasi.
1.31-rasm. Ovoz kartalari: a) tashqi; b) integrallashgan ichki; c) diskret ichki.
Odatda ofis kompyuterlarida bosh plataga integrallashgan ovoz kartalaridan foydalaniladi. Multimediyali kompyuterlarda esa bosh plataning kengaytirish slotlaridan biriga joylashtirilgan ichkli diskret yoki tashqi ovoz karatalari o’rnatiladi. Chunjki bu turli ovoz kartalari audio ma’lumotlarni sifatini saqlagan holda kompyuter hotirasiga kiritadi. Ular yordamida san’atkorlar ijro etadigan kuy va qo’shiqlar yoziladi.
TV tyunerlar – bu kompyuterning tizimli blokiga o’rnatiladigan qurilma bo’lib, u televizor signalini qabul qiladi va uni shaxsiy kompyuter monitorida ko’rish uchun dekoderlaydi. Bundan tashqari, tashqi televizor tyunerlari ham mavjud, ular kompyuterning USB portlariga ulanadi.
Ichki turdagi televizor tyunerlari to’g’ridan-to’g’ri tizim blokiga o’rnatiladi, televizion ko’rsatuvlarni faqat kompyuter ishlayotganida ko’rish mumkin. Uning ishlashini ta’minlash uchun drayverlarni va ba’zi dasturlarni o’rnatishni talab qiladi.
Shuningdek radio signallarni qabul qiluvchi va kompyuter orqali radio eshittishlarni taklif qiluvchi FM tyunerlar ham mavjud.
a) b)
1.32-rasm. TV tyunerlar: a) TV tyuner; b) TV/FM tyuner
Tovush tizimlari va kolonkalar. Tovush tizimlari - bu sabbuferlar (kuchaytirgichlar) bо’lib, ular о’zlariga bir necha tovush kalonkalarini birlashtirgan holda tovush eshitishlarni boshqaradi. Kolonkalar esa tovush eshitish qurilmalari hisoblanadi. Ular passiv va aktiv turlarga bо’linadi. Passiv kalonkalar tovush kartalarining ichki ovoz kuchaytirgichlari hisobiga ishlaydi. Aktiv kalonkalar о’zlarining tovush kuchaytirgichlariga ega bо’ladi, shuning uchun ularda tovush eshitilishi kuchliroq va sifatliroq bо’ladi.
a) b)
1.33-rasm. Kolonkalar: a) Aktiv kolonka; b) Passiv kolonka
Mikrafon – bu qurilma ovozli ma’lumotlarni kompyuter xotirasiga kiritish qurilmasi bо’lib, u ovoz kartasi qurilmasiga ulanadi.
1.34-rasm. Defender MIC-117 markali mikrofon
|
| |
Disk yurituvchilar va ularning turlari

|
Disk yurituvchilar va ularning turlari
|
bet | 12/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari
Disk yurituvchilar bu electron-mexanik qurilma bo’lib har xil formatli kompakt disklar bilan ishlaydi, ya’ni bu disklarga ma’lumotlarni yozadi va o’qiydi.
Hozirgi kunda CD, DVD, Blu-Ray Disc kabi disklar formati mavjud. Bu disklar bir-biridan o’zlari saqlaydigan ma’lumotlar sig’imi bilan o’zgaradi.
Kompyuter texnika va texnologiyasini rivojlanishining 1970-yillariga kelib ma’lumotlarni saqlash vositalari yaratishda sakrash sodir bo’ldi. Bu yillarda alyuminiy qoplamali shaffoflikka ega bo’lgan polikarbonatdan tayyorlangan disk ixtiro qilindi. Polikarbonat disklarni asosini tashkil etib, ularni tashqi ta’sirlardan himoya qildi, alyuminiy qoplama spiral shaklida iz qilib chizib chiqildi. Bunda ma’lumotlarni o’qish va yozish prinsipi o’sha paytlardagi radiolarning gramplastinkasiga o’xshar edi. Alyuminiy qoplamaga nur tushiriladi. Bu ingichka nur alyuminiy qoplamadan qaytib maxsus yorug’likni qabul qiluvchilarga kelib tushadi. Kelib tushgan nurlarning o’zgarishiga nol va birlar mos qo’yiladi. Keyin Morze alifbosi tamoyilida ular musiqalarga, filmlarga rasmlarga va har xil matnli rasmlarga qayta ifodalanadi.
Disk yurituvchilar deganda ma’lumotlarni kompakt disklarga yozish va o’qish qurilmalari tushiniladi. Ular CD-ROM, DVD-ROM hamda Blue-Ray kabi kompakt disklar bilan ishlaydi.
Kompakt disk yurituvchilarining quyidagi turlari mavjud:
CD-ROM (Compact disc read-only memory) disk yurituvchisi – bu CD formatli kompakt disklardagi ma’lumotlarni o’qishga mo’ljallangan electron mexanik qurilma hisoblanadi. Ishlash printsipi ko’ra disk sirtidan aks etuvchi lazer nuridan foydalanib ma’lumotlarni o’qiydi. Magnit disklardan juda yuqori zichlikda yozilishi bilan farq qiladi. Standart diskdagi ma’lumotlarning hajmi 650 Mb bo’lib, bu taxminan 333 ming sahifa matniga yoki 74 daqiqali yuqori sifatli ovoz yozuviga to’g’ri keladi.
CD-RW disk yurituvchi – CD-R/RW formatli kompakt disklarga ma’lumotlarni yozadi va о’qiydi;
DVD/CD-RW disk yurituvchi – DVD kompakt disklarni о’qish va CD-R/RW diskglarga yozish qurilmasi;
DVD-RW disk yurituvchi – DVD kompakt disklarni о’qish va yozish qurilmasi;
DVD-RW DL disk yurituvchi – ikki qatlamli DVD disklarga yozish va o’qish;
Blu-Ray (BD-ROM) disk yurituvchi – bu to’lqin uzunligi 405 nm "ko’k" (aslida binafsha rang) lazerdan foydalanishga asoslangan optik muhitning ilg’or texnologiyasidir. Lazer to’lqin uzunligini qisqartirish DVD-ROM bilan taqqoslaganda trekning kengligini yarmiga qisqartirish va ma’lumotlarning yozilish zichligini oshirishga imkon berdi. Himoya qatlami qalinligining olti marta pasayishi bir necha qayd etiladigan qatlamlarda o’qish / yozish operatsiyalarining ishonchliligini oshirdi. Bunda disklarning sig’imi 27-30 Gb bo’ladi.
HD DVD-ROM disk yurituvchisi – HD DVD formatli disklarni o’qish qurilmasi. Bu format 2008 yil fevral oyida yopildi;
HD DVD / DVD-RW disk yurituvchisi –DVD-R, DVD + R, DVD-RW, DVD
+ RW, CD-R, CD-RW kabi formatlardagi disklarga yozadi va o’qiydi.
|
| |
Be conventionally indirect - Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7

|
Chapter I. Theoretical foundations and approaches to the study of politeness 7
|
bet | 18/24 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #102138 |
Bog'liq Ergashaliyeva Yulduz contentdanBe conventionally indirect
The first strategy of negative politeness offers a solution to the speaker’s desire to utter his wants on-record and at the same time leave an “out” to the hearer by being indirect; the speaker hence uses expressions which are contextually unambiguous, however due to conventionalized language allow him to be indirect. One of the most prominent ways to employ this strategy is to use an indirect speech act. For instance in (1) we have a speech act whose illocutionary force is that of a request, even though the syntactical form is that of a question. We may also notice the insertion of sentence-internal please that indicates that the speaker meant the utterance as a request.
Can you please pass the salt?
Brown and Levinson assert that there is a degree of politeness in the expression of indirect speech acts; in general the more output strategies the speaker uses in his request, the more effort he allocates on trying to save the hearer’s Face—see examples (2)-(7) for illustration:
(2) There wouldn’t I suppose be any chance of your being able to lend me your car for just a few minutes, would there?
(3) Could you possibly by any chance lend me your car for just a few minutes?
(4) Would you have any objections to my borrowing your car for a while?
(5) I’d like to borrow your car, if you wouldn’t mind.
(6) May I borrow your car please?
(7) Lend me your car.
2. Question, hedge
The second output strategy deals with the speaker’s desire not to coerce the hearer. P. Brown and S. Levinson define “hedge” (8) as a “particle, word, or phrase that modifies the degree of membership of a predicate or noun phrase in a set; it says of that membership that it is partial, or true only in certain respect”107:
(8) A swing is sort of a toy.
G. Lakoff108 cited in P. Brown and S. Levinson109 says that a hedged performative (verb) can modify the force of a speech act (9).
(9) I suppose/guess/think that Harry is coming.
The speaker can equally hedge illocutionary force of a speech act such as in (10), or Gricean Maxims, where the speaker might try to avoid taking full responsibility for the communicated message, for instance see (11) for a hedge on Quality maxim. Brown and Levinson further list number of hedges on illocutionary force (12), felicity conditions (13) and volitional acts predicated in speech acts (14).
(10) Do me a favour, will you?
(11) To the best of my recollection...
(12) That’s just how it is, in fact/in a way/I shouldn’t be surprised/don’t you agree etc.
(13) Close the window, if you can/if it closes, if you want etc.
(14) Would you close the window, if I may ask you/if you don’t mind? etc.
|
| |
Bosh plata elektron qurilmasi

|
Bosh plata elektron qurilmasi
|
bet | 10/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari
Bosh plata (inglizchada motherboard, mainboard) - bu shaxsiy kompyuterning asosiy qismlari: markaziy protsessor, tezkor xotira kontrolleri, tezkor xotiraning (RAM) o’zi, doimiy xotira (ROM), asosiy kirish-chiqish interfeyslarining kontrollerlari va boshqa shu kabi electron qurilmalar o’rnatilgan murakkab ko’p qatlamli elektron platadir. Qoidasiga ko’ra, bosh plata qo’shimcha kontrollerlarni ulash uchun ulagichlarni (uyalarni) o’z ichiga oladi, ular uchun odatda USB, PCI va PCI-Express kabi shinalar ishlatiladi.
1.14-rasm. Bosh plata electron qurilmasi
Bosh plata nima? – degan savolga shu tarzda javob berish mumkinki, bu qo’shimcha kengaytirish kartalarini o’rnatish uchun ulagichlarga ega va kompyuterning barcha elektron sxemalarining mexanik asosi bo’lib xizmat qiladigan asosiy kompyuter qurilmasidir. Bosh plata tufayli kompyuter tizimining tarkibiy qismlarining to’liq o’zaro ta’siri ta’minlanadi.
Bosh plataning qiymatini baholasah mumkin emas, kompyuter tizim blokining barcha tarkibiy qismlari bosh plata tufayli bir-biri bilan o’zaro ta’sirlashadi, qattiq diskdagi ma’lumotlar RAMga kelib tushmasdan protsessorda qayta ishlash mumkin emas, grafik adapter esa bosh platasiz kompyuter tizimidan hech narsa ololmaydi va natijada monitorga xech nima uzatolmaydi. Sichqoncha va
klaviatura kabi eng oddiy kirish qurilmalari ham bosh platadagi ulagichlar orqali ma’lumot almashadi.
Ehtimol, avvallari kompyuterning umumiy ishlash samaradorligi faqatgina protsessorga bog’liq bo’lgan bo’lsa, hozir vaziyat o’zgargan. Endilikda kompyuterlarning tezligi na faqat markaziy protsessorga bailki bosh plataning imkoniyatlariga, uning shinalarining o’tkazish qobiliyatiga, tezkor xotiraning hajmi va chastotasiga, zamonaviy PCI-Express x16 va video kartalar o’rnatiladigan uyaning maksimal ishlash qobiliyatiga va boshqalarga bo’g’liq.
Bosh platalarda form-faktor (shakl-shamoyili) deb nomlanuvchi parameter mavjud bo’lib, u kompyuter uchun bosh plataning o’lchamini, uning kompyuter korpusiga o’rnatiladigan joylarini, bosh plata shinalari interfeysini, kiritish/chiqarish portlarini, markaziy protsessor o’rnatiladigan joyni (soketini) va operativ xotiraning ulanish joylarini, shuningdek elektr ta’minotini ulash uchun ulagich turini aniqlaydigan standart hisoblanadi.
Hozirgi zamonaviy form-faktorlarda kompyuterni sovutish tizimiga qo’yiladigan talablar ham aniqlangan. Kompyuter yig’ishda tizimli blok form- faktori bilan bosh plata form faktorini bir-biriga mos kelishini hisobga olish zarur. Aks holda bosh platani tizimli blokning korpusiga mahkamlab bo’lmaydi.
Hozirgi kunda quyidagi turli form-faktorli bosh platalar ishlatiladi:
|
| |
Gazak uchun buterbrodlar (kanapelar)

75
bezaladi. Gazak uchun buterbrodlarga ishlatiladigan nonni qovurmay ishlatish ham
mumkin.
17-18- mavzu : O'zbek milliy oshxonasining rivojlanish tarixi, uning
taomlari, tasnifi hamda taomlarning tayyorlanishdagi o'ziga xos
xuxusiyatlari. amaliy mashg'ulot: “tvorogli”, “murabboli” blinchiklar
tayyorlash tartibi va dasturxonga tortish.
Darsning maqsadlari :
Ta’limiy:O‘quvchilarga blinchiklar tayyorlash tartibi va dasturxonga tortish
haqida ma‘lumot berish.
Tarbiyaviy: O‘quvchilarga ―Tvorogli ‖ ―Murabboli‖ blinchiklar tayyorlash
tartibib va dasturxonga tortishni bilish.
O’quv dastur – - Pazandachilik asoslari

|
Pazandachilik asoslari
|
bet | 16/53 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 219,59 Kb. | | #149983 |
Bog'liq Pazandachilik asoslari-fayllar.orgO’quv dastur – davlat ta‘lim standartiga asoslanib tuziladigan davlat hujjati
bo‘lib, unda ma‘lum bir o‘quv fani bo‘yicha o‘qitiladigan bilim hajmi va ta‘lim
mazmuni ifodalanadi. U 6 oyga yoki 1 yilga istiqbolli tuziladi
Kalendar - mavzu rejasini tuzish vaqtida mehnat ta‘limi o`qituvchisi o`quv
ishlab chiqarish ishlari ro`yxatiga qanday mehnat ob‘yektlari kiritilishi lozimligini
oldindan bilishi kerak. Demak, kalendar mavzu rejasi o`qituvchi tomonidan o`quv
ishlab chiqarish ishlari ro`yxati belgilangan bir vaqtda tuzib chiqilishi lozim.
Chunki bu rejalashtirilayotgan har ikkala hujjat bir-biriga chambarchas bog‘liqdir.
Mehnat ta‘limi bo`yicha operator dasturi asosida o`qituvchining mashg‘ulotga
tayyorlanishida, ayniqsa dars rejasini tuzib chiqishda mehnat ob‘yektlarini
tanlashda va mashg‘ulotlarni zarur narsalar bilan boyitishda uning ishini ancha
osonlashtiradi. Mehnat ta‘limi bo`yicha kalendar-mavzu rejasi dastur asosida yarim
yilga mo`ljallab tuzib chiqiladi. Reja mehnat o`qituvchilarining metod
birlashmasida ko`rib chiqilishi, unga tuzatishlar kiritilib, mulohazalar hisobga
olinishi kerak.
Kalendar - mavzu rejasida amaliy-laboratoriya ishlarining ro`yxati albatta
berilishi lozim, zarur asbob - uskunalar, materiallar, hujjatlar ana shu ro‘yxatga
muvofiq ravishda tayyorlanadi.
Dars reja - har bir fan o‘qituvchisi tomonidan har bir mavzu yuzasidan
tuziladi. Dars reja o‘quv dastur asosida tuziladi.
Mehnat ta‘limida yo‘llanmalardan foydalaniladi. Yo‘llanma – mehnat
faoliyati usullarini tushuntirish va ko‘rsatish hamda mehnat faoliyatlarini to‘g‘ri va
xavfsiz bajarish bo‘yicha tasavvur hosil qilishga va o‘quvchilarning amaliy
faoliyatlarini to‘g‘ri yo‘naltirishga qaratiladi. Yo‘llanma darsning qismi
(elementi)dir. Yo‘llanmada shunday ko‘rsatmalar bo‘lishi kerakki, o‘quvchi ular
yordamida o‘z faoliyatlarini nazorat qila olishi kerak.
Kirish, joriy va yakuniy yo‘llanmalar bir-biridan farq qiladi. Kirish
yo‘llanmasida
boshlang‘ich
ma‘lumotlar
beriladi,
joriy
yo‘llanmada
o‘quvchilarning amaliy topshiriqlari bajartiriladi hamda yakuniy yo‘llanmada
bajartirilgan topshiriqlar izohlanadi.
|
| |
Ikkinchi bob bo’yicha xulosalar

78
XOTIMA
O‘quvchilarga bozor itisodiyoti qonunlari hamda talablari asosida sifatli
raqobatbardosh iste‘mol
mollari talablari asosida mehnat mahsulotlari
yetishtirilgan va yetishtirilgan mahsulotlarni yetkazish vositalarini o‘rgatish, ish
boshqaruvchanlik usullari, homiylik, ishbilarmonlik sifatlarini shakllantirib borish
va rivojlantirish edagog o‘qituvchilarning asosiy vazifalaridandir.
Pazandachilik asoslarini o‘rganishda turli sohalarning xalq hunarmandchiligi
tarmoqlari:
nonvoychilik,
milliy
oshpazlik,
qandolatchilik
va
boshqa
yo‘nalishlarining asoslarini ham egalladilar.
O‘quvchilar pazandachilik asoslari orqali yangi texnik texnologiyalar
yordamida taom tayyorlashlari, oshpazlik va ofitsantlik kasblari bilan tanishadilar,
taomlar pishgach ularni sifatini qanday aniqlashni, uni dasturxonga tortishni,
so‘ngra idish-tovoqlarni yig‘ishtirib qo‘yishni bunda sanitariya gigiyena
qoidalariga amal qilishni o‘rganadilar.
Plyonkali skanerlar - Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti

|
Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti
|
bet | 21/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariPlyonkali skanerlar faqat shaffof originallarni skaner qilishga mо’ljallangan. Shaffof originallar – bu foto-plyonka negativlari, slayd-plyonkalar va boshqa shu kabi shaffof yuzali materiallarga yozilgan axborotlar hisoblanadi. Bu turli skanerlar asosan foto-studiyalarda va foto-laboratoriyalarda ishlatiladi.
Qо’l skanerlarining asosiy ustunligi ularni foydalanuvchilar doimo о’zi bilan olib yurishi mumkinligidir. Bu skanerlar qо’lda original ustidan yuritib chiqish orqali skaner qilinadi. Ularni skaner qilish sifati unchalik yuqori emas, lekin noutbuk yoki planshetlar bilan birgalikda ishlatib yurish uchun keraklicha yetarli hisoblanadi.
Kompyuterlarning har bir qо’shimcha qurilmalarining о’zini xarakteristikalari mavjud. Foydalanuvchilar shu xarakteristikalarga qarab ularni yaxshi yoki yomon ekanligi haqida hulosa qilishadi. Shunga kо’ra skanerlar ham о’ziga tegishli xarakteristikalar ega:
Skanerlarning mumkin bо’lgan nuqtalar soni (ruschada “Разрешение”, inglizchada “Resolution) – bu bir kvadrat dyumdagi nuqtalar soni bilan belgilanadi. Bu mumkin bо’lgan nuqtalar soni qancha kо’p bо’lsa skaner shuncha yaxshi hisoblanadi. Chunki nuqta soni qancha kо’p bо’lsa bu nuqtalar orqali ifodalangan tasvir sifati shuncha yuqori bо’ladi. Kо’pincha, sanoatda ishlatiladigan skanerlarning mumkin bо’lgan nuqtalar soni 200-300 dpi bо’ladi.
Ranglar razryadligi – bu ranglar sonini bildiradi. Agar rang bir razryadli bо’lsa unda ikkita rang – oq va qora bо’ladi va bir razryadli skanerlar faqat oq-qara rangli skaner qiladi. Skanerlar 8, 16 va 24 razryadli bо’lishi mumkin. 8 razryadli skanerlar nimrang-kulrang skaner qiladi, 16 va 24 razryadli skanerlar RGB ranglar modeli ranlari bilan rangli skaner qiladi. Bosmahonalarda 36 bitli rangli skanerlar ishlatiladi. Ular yuqori darajada sifatli rangli skaner qilish imkoniyatiga ega.
Skaner qilish vaqti – bu bir minutda nechta varoqni sakner qilish bilan о’lchanadi. Skaner qilish tezligi qancha katta bо’lsa, shuncha yaxshi bо’ladi.
Skaner qilinadigan hujjatning formati – bu original qog’ozning о’lchami bilan belgilanadi, masalan, A3, A4 formatlar singari.
Ma’lumotlarni uzatish interfeysi – skanerlarning kompyuterga USB, COM portlar, WI-FI, SCSI kartalar va boshqalar orqali ulanishini bildiradi. Hozirda USB va WI-FI ulanish yaxshi hisoblanadi.
Skaner harid qilayotganda yuqorida keltirilgan xarakteristikalarga amal qilish lozim. Bunda skaner nima maqsad uchun harid olinayotgani ham skaner tanlashda muhim о’rin egallaydi.
|
| |
Yangi mavzu bayoni - Pazandachilik asoslari

74
Yopiq buterbrodlar (sandvichlar). Oq baton non qobig‘i tozalanib,
ko‘ndalangiga ikkiga bo‘linib, uzunasiga 0,5 sm qalinlikda yupqa kesiladi. Non
ustidan sariyog‘ surtilib, ustidan yupqa kesilgan mahsulot (go‘sht, baliq, baliq
uvuldurug‘i yoki pishloq va hokazo) qo‘yib, ustidan sariyog‘ surtilgan ikkinchi
non bo‘lagi bilan berkitilib, yengil bosib qo‘yiladi va kengligi 7-8 sm qilib
kesiladi. Sandvichlar 2 yoki 3 qavatli yoki aralash mahsulotli qilib tayyorlanadi.
Bunday usulda tayyorlangan buterbrodlarga bug‘doy uni bulochka-nonchalari
bilan tayyorlanadigan dorojniy buterbrodlar kiradi. Buning uchun noncha
ko‘ndalangiga o‘rtasidan kesilib, bir cheti o‘zaro ilinadigan holda qoldirilib,
kesilgan yuzaga yupqa sariyog‘ surtilib, noncha orasiga yupqa kesilgan mahsulot
qo‘yiladi. Mahsulot bilan birga yangi yoki konservalangan, achchiq bo‘lmagan
qalampir, ko‘k piyoz va boshqalar yupqa kesib qo‘yilishi mumkin. Mahsulot
sifatida pishloq, kolbasa, qovurilgan yoki pishirilgan go‘sht, kotlet va boshqalar
ishlatiladi.
Sho’r karam salati - Pazandachilik asoslari

72
«Markaz» salati. Parranda go‘shti pishirilib, go‘shti ajratilib yupqa va tilim-
tilim shaklida kesiladi. Pishirilgan kartoshka, sho‘r bodring tilim-tilim, salat bargi
yirikroq qilib to‘g‘raladi. Tilim-tilim kesilgan parranda go‘shti, kartoshka, bodring,
tuz, mayonez va «Yujniy» sardaklari aralashtiriladi. Likobcha yoki salat idishiga
salat bargi terilib, ustiga salat uyub solinadi, atrofi yupqa kesilgan parranda go‘shti,
pallacha kesilgan pishgan tuxum, qisqichbaqa bo‘yni yoki krivetka, bodring,
ko‘katlar bilan bezaladi. Salat smetanali mayonez yoki oq sardak bilan tayyorlansa
ham bo‘ladi.
Baliq salati. Pishirilgan kartoshka, yangi yog‘i sho‘r bodring tilim-tilim yoki
kubik shaklida to‘g‘ralib, ishlovdan o‘tgan ko‘k no‘xat bilan birga mayonez,
«Yujniy» sardagi aralashtirib tayyorlanadi. Pishirib yupqa kesilgan baliq
bo‘laklarini ham qo‘shsa bo‘ladi. Likobcha yoki salat idishiga salat bargi yoyilib,
ustiga uyub salat solinadi, atrofi baliq, bodring, pomidor, ko‘kat bilan bezaladi. Bu
salatni laganda tarqatsa ham bo‘ladi. Buning uchun lagan o‘rtasiga uyub salat
solinadi. Atrofi sabzavotlar bilan bezaladi va salat sardagi quyiladi. Undan qolgan
mahsulot kesilib, to‘p-to‘p qo‘yilib bezab tarqatilishi ham mumkin. Krablardan va
treska jigaridan ham xuddi shu usulda salatlar tayyorlanishi mumkin.
«Bahor» salati - Pazandachilik asoslari

70
ko‘k yoki bosh piyoz to‘g‘ralib qo‘yiladi, ko‘kat bilan bezalib, ustidan tuz, murch,
salat sardagi yoki smetana quyib beriladi. Salatni piyozsiz tarqatish ham mumkin.
Piyozli sho’r bodring salati. Ishlovdan o‘tgan sho‘r bodring tilim-tilim
shaklida to‘g‘ralib, mayda to‘g‘ralgan bosh yoki ko‘k piyoz, dog‘langan o‘simlik
yog‘i bilan aralashtirib, likobcha yoki salat idishiga uyib solinib, ko‘kat bilan
bezaladi.
Rivojlantiruvchi - Pazandachilik asoslari

76
aralashma hosil bo‘lguncha aralashtiriladi va xamir tayyor bo‘lishidan avval
eritilgan yog‘ solinadi. Qorilgan xamir issiq joyga qo‘yib 3-4 soat achitiladi. Bu
vaqt ichida xamir bir necha marta aralashtirib havosi chiqariladi. Tayyorlanayotgan
mahsulot g‘ovakligini oshirish uchun xamirga tuxum oqini yaxshilab ko‘pirtirib
qo‘shish mumkin. Ba‘zi hollarda blin xamirini qorishda yarim bug‘doy, yarim
grechka unidan foydalanish ham mumkin. Oladya xamiri blinga nisbatan quyuqroq
qoriladi va eritilgan yog‘ qo‘shilmaydi. Shu sababdan 1 kg undan oladya xamiri
qorilsa 1 1, blin xamiri uchun esa 1,5 1 suyuqlik ishlatiladi. Ba‘zi hollarda blin
xamiri uchun grechixa uni o‘rniga manna yormasi ham ishlatiladi.
Blin. Oshirilgan blin xamiri diametri 15 sm bo‘lgan cho‘yan tovada asosiy
usulda ikki yoqlama qovuriladi. Qizib turgan tovaga yog‘ surtilib, ma‘lum
o‘lchovga ega bo‘lgan qoshiq yordamida oladya uchun tayyorlangan xamirdan
qalinligi 3 mm qilib quyiladi va ikki yoqlama qizg‘ish qobiq hosil bo‘lguncha
qovuriladi. Tayyor blin ustma-ust issiq holda taqsimchaga yoki qopqoqli
baranchikka qo‘yiladi. Tarqatishda blin uchun alohida idishda eritilgan sariyog‘
yoki smetana; uvuldurug‘ idishida esa osetr yoki keta balig‘i uvuldurug‘i;
taqsimchada semga, seld, dudlangan osetr baliqlari beriladi. Maxsus blin
tayyorlaydigan oshxonalarda usti ochiq blin tovarlaridan foydalaniladi.
Un 72 g, tuxum 4 g, shakar 3 g, oshxona margarini 3 g, tuz 1,5 g, xamirturush
3 g, xamir uchun suv 115 g, qovurish uchun yog‘ 5 g. Sof og‘irligi 150 g.
Oladya. Osti qalin cho‘yan tova qizdirilib yog‘ solinadi, blinga nisbatan
qalinroq qilib doira shaklida, tayyor xamirdan suvda ho‘llangan qoshiq yordamida
uzib olib quyiladi va ikki yoqlama qizg‘ish qobiq hosil bo‘lguncha qovuriladi.
77
Tayyor xamirni qandolatchilik qopchig‘idan chiqarib ham quyish mumkin.
Oladyalar ikki tomonida qobiq hosil qilib ba‘zan ko‘p yog‘da ham qovuriladi.
Qovurilgan oladyalarning qalinligi 5-6 mm dan oshmasligi kerak. Tarqatishda
porsiyasiga 3 donadan solinib, ustidan shakar yoki shakar uni yoki asal, murabbo,
smetana solib beriladi.
Klaviatura va monipulyatorlar

|
Klaviatura va monipulyatorlar
|
bet | 15/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari Klaviatura va monipulyatorlar
Клавиатура – bu kompyuter xotirasiga alfavit raqamli ma’lumotlarni kiritishga mо’ljallangan qurilma.
Standart holda klaviaturadagi tugmalar soni 101 tadan 105 tagacha bо’lishi mumkin. Lekin hozirda asosan multimediyali kaviaturalar ishlab chiqarilmoqda. Ularda qо’shimcha bir qancha tugmalar kiritilgan. Klaviatura harfli tugmalarning
joylanishiga kо’ra ingliz (QWERTY) va fransuz (AZERTY) standartlariga bо’linadi.
1.19-rasm. QWERTY standari ko’rinishidagi klaviatura
Klaviaturadagi barcha tugmalarni shartli ravishda tо’rtta guruhga ajratiladi:
Alfavit-raqamli va belgili tugmalar. Bularga bо’sh joy, 0-9gacha raqamlar, A-Z lotin alifbosi harflari, А-Я kiril alifbosi harflari, tinish belgilar, xizmatchi tugmalar, amal belgilari "+", "-", "/" kabi tugmachalar kiradi. Alfavit-raqamli va belgili tugmalar guruhiga tegishli tugmachalarning asosiy vazifasi belgili ma’lumotlarni va harflar orqali teriladigan buyruqlarni kiritishdan iborat. Har bir tugmacha ikki rejimda – quyi registr va yuqori registrlarda ishlaydi, shunga kо’ra bir necha belgilarni kiritish imkoniyatiga ega. Quyi registrdan yuqori registrga о’tish uchun “Shift” tugmasi bosib turiladi, yoki “Caps Lock” tugmasi bosib qо’yiladi. Til standartlarini о’zgartirish klaviaturalarda har xil bо’lishi mumkin. U foydalanuvchi tomonidan belgilanadi. Kо’p hollarda о’ng Alt+Shift yoki ikkita Shift yoki о’ng Ctrl+Shift tugmalarni birgalikda bosish orqali bajariladi.
Funksional tugmachalar. Bular F1, F2, F3 .. F12 – bu tugmalar maxsus buyruqlar va amallarni bajarish tugmalari bо’lib, ular har xil dasturlarda har xil vazifalarni bajaradi.
Yо’nalish tugmalari. Bu guruhga kursorni harakatga keltiruvchi tugmalar kiradi. Ular: kursorni bitta belgi chapga, yuqoriga, о’ngga va pastga siljitishni ta’minlaydi. Bundan tashqari quyidagi tugmalar ham bu guruhga kiritilgan:
“Home” tugmasi - satr boshiga о’tish;
“End” tugmasi - satr oxiriga о’tish;
“PageUp” tugmasi – bir sahifa yuqoriga о’tish;
“PageDown” tugmasi – bir sahifa pastga о’tish;
“Insert” tugmasi – belgilarni о’chirib ustiga yozish yoki ularni siljitib о’rtasiga yozish holatini о’rtnatish;
“Delete” tugmasi – kursordan о’ngda joylashgan bitta belgini о’chirish kabi amallarni bajaradi.
|
| |
Modem va faks-modemlar - Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti

|
Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti
|
bet | 18/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari Modem va faks-modemlar
Modem - bu kompyuterni oddiy telefon tarmog’iga ulash uchun mo’ljallangan qurilma. Bu qurilmaning nomi ikkita MOdulyatsiya va DEModulyatsiya so’zlarining qisqartirishidan kelib chiqadi. Telefonda hamma ma’lumotlar tovush signallari holatida, kompyuterda esa raqamli signallar holatida bо’ladi. Shuning uchun bitta modem raqamlarni tovush holatiga о’tkazsa, ikinchisi esa tovushlarni raqamlarga о’tkazadi. Bu holat modulyator va demodulyator deb nomlanganligi uchun bu qurilmalar MODEM deb nomlangan.
Faks-modem shunday qurilmaki, oddiy modemning barcha imkoniyatlariga ega bо’lib, qо’shimcha ravishda rasmli ma’lumotlar, telefaks ma’lumotlarni
kompyuterlararo almashish imkoniyatiga ega bо’ladi. Ayni vaqtda ishlatilayotgan kо’pchilik modemlar faks-modemlar bо’lib, ularning ayrimlari ovoz almashish imkoniyatlariga ham egadir.
Loyihaviy tuzilishiga ko’ra modemlar uch turga bo’linadi:
Bosh plataga integrallashgan ichki modemlar;
Kompyuterning tizimli blokida bosh plataning kengaytirish slotlaridan biriga joylashtiriladigan ichki modemlar;
Tashqi modemlar. Bu turli modemlar aloqa portlaridan biri orqali ulanadi, alohida korpusga va o’zining elektr ta’minotiga ega bo’ladi.
Modem quyidagi bloklardan iborat (27-rasmga qarang):
aloqa kanaliga ulanish qurilmasi (bu xavfsizlik elementlari bilan mos keladigan chiziqli transformator, terish davri, qo’ng’iroq signalini va boshqa akustik signallarni aniqlash zanjiri (masalan, band bo’lgan signal), ADC, DAC, filtrlarni uzatish va qabul qilish;
Raqamli signalli protsessor (DSP)
bayonnoma va boshqaruv kontroleri (xotira elementlari bilan); kompyuter bilan aloqa qilish interfeysi.
1.27-rasm. Modem qurilmasining bloklari
Modemlar bir-biridan ma’lumot uzatish tezligi (Mb/s) bilan farq qiladi. Modemlar ma’lumotlarni oddiy telefon kanallari orqali sekundiga 300 dan 56000 bitgacha tezlikda uzatadi. Bundan tashqari, zamonaviy modemlar ma’lumotlarni yuborishdan oldin ma’lumotlarni siqadi, bu ma’lumot uzatish vaqtini kamaytiradi.
Hozirgi kunda ADSL modemlar, faks-modemlar, simsiz ishlovchi flesh modemlar va kabelli modemlar keng tarqalgan.
c) d)
1.28-rasm. Modemlarning turlari: a) ADSL modem; b) Faks-modem; c) USB modem
|
| |
Qо’shimcha tugmachalar - Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti

|
Multimediyali kompyuterlarning texnik ta’minoti
|
bet | 16/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariQо’shimcha tugmachalar. Bu tugmachalr klaviaturaning o’ng qismida alohida qo’shimcha panel ko’rinishida joylashgan bo’lib, ular raqamlar va kursorni yо’naltiruvchi tugmalardan tashkil topgan. Bu tugmalardan asosan sonli ma’lumotlarni kiritishda foydalanadi. Shuning uchun ular sonlarni yozishga qulay qilib joylashtirilgan. Kursorni yо’naltiruvchi tugmachalarni aktivlashtirish uchun “Num Lock” tugma bosib qо’yiladi.
Manipulyatorlar – bu (koordinatani kо’rsatuvchi qurilma, kursorni boshqarish qurilmasi) axborotni kiritish uchun qо’shimcha boshqaruv pulti hisoblanadi. Ular klaviatura bilan birgalikda foydalanuvchiga kompyuterda ishlashda qulay muhit yaratib beradi. Manipulyatorlar yordamida foydalanuvchi tez va oson holda kursorni displey ekrani bо’yicha tez о’zgartirishi, menyu bо’limlarini tanlashi, ekran fragmentlarini ajratish kabi ishlarni bajara oladi. Manipulyatorning asosiy vazifasi kursorning ekran bо’ylab kо’chishini ta’minlash va kursor kо’rsatgan ekran nuqtasini zarur holda belgilashdan iborat. Bir qator manipulyatorlar bundan tashqari ekranda tasvir chizish imkoniga ega.
Hozirda shaxsiy kompyuterlarda quyidagi manipulyator turlaridan foydalaniladi:
joystik;
nurli pero;
“sichqoncha” turidagi manipulyator;
sharli manipulyator (shar tipidagi manipulyator).
Joystik – kursorni ekranda tо’rt yо’nalishdan biriga kо’chishini ta’minlaydi.
U maxsus kо’rpusga о’rnatilgan dastakdan iborat.
Nurli pero (Liqht pen) – displey ekranidagi nuqtani kо’rsatish uchun yoki tasvirni yuzaga keltirish uchun qо’llanilishi mumkin. U loyihaviy tuzilishiga kо’ra ichida fotoelement bо’lgan ruchkani eslatadi.
Sichqoncha – bu manipulyator qurilma bо’lib, kursorni va grafik interfeyslarni boshqarish vazifasini bajaradi. Sichqonchalarning joylashuv koordinatalari kompyuterga uzatiladi va displey ekrani bо’ylab nuqta yoki strelka kо’rinishida (odatda–“sichqoncha” kо’rsatkichi deyiladi) kursorning tegishli kо’chishini yuzaga keltiradi. Sichqonchalar tugmalar soni (2 va 3 tugmali) va ishlash holatlari (trekbol va sensor panel) bо’yicha farqlanadi. Ular standart, trekbol, sensor panel kо’rinishlarda bо’ladi. Standart sichqonchalar stol ustida ishlatiladi, sensor panel bilan trekbollar esa noutbuklar uchun yaratilgan bо’lib, ular noutbuklarning klaviatura qismining ostki paneli ichiga о’rnatilgan bо’ladi.
b) c)
1.20-rasm. Manipulyatorlar: a) Joystik; b) simsiz sichqoncha; Nurli pero
|
| |
ATX (Advanced Technology eXtended)

|
ATX (Advanced Technology eXtended)
|
bet | 11/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariATX (Advanced Technology eXtended) form-faktori 1995 yilda Intel firmasi tomonidan taklif qilingan va shu paytgacha juda mashhur bo’lib kelmoqda. ATX form-faktorli bosh platalarning o’lchami 30,5 x 24,4sm. Hozirgi kunda ko’plab bosh platalar, tizimli blok korpuslari va elekt manbai bloklari Intel va AMD protsessorlariga asoslangan holda ATX formatida ishlab chiqilmoqda.
ATX spetsifikatsiyasining xususiyatlari quyidagilarni o’z ichiga oladi:
kiritish-chiqarish portlarini tizim platasida qulay joylashuvi;
klaviatura va sichqoncha uchun o’rnatilgan PS/2 ulagichlarining mavjudligi;
IDE va FDD ulagichlarining joylashuvi qurilmalarning o’ziga yaqinroq bo’lganligi;
protsessor rozetkalarini plataning orqasida, elektr ta’minoti yonida joylashishi;
elektr manbai bloke uchun yagona 20 pinli va 24 pinli ulagichlaridan foydalanish.
Hozirgi vaqtda ATX form-faktorli platalarni olish tavsiya etiladi, chunki ular sezilarli darajada kattaroq va shunga mos ravishda ko’proq uyalarga (slotlarga) ega va ular qulay joylasgan, shuningdek, chiplar va boshqa ulagichlar ham mavjud.
mATX (Micro ATX) - bu kichiklashtirilgan ATX standartidir. U asosan ko’p uyalar (slotlar) talab qilinmaydigan ofis kompyuterlarida ishlatiladi. mATX standarti 24,4 x 24,4 sm o’lchamda va 4ta kengaytirish uyasi (slot) mavjud. mATX standartidagi bosh plata elektr manbai blokini ulash uchun 20 yoki 24 pinni ulagichlarga ega. 2003 yildan boshlab deyarli barcha yangi modellarda 24 pinli ulagichlar mavjud.
1.15-rasm. Bosh plataning form-foktori
Mini-ITX standarti elektrik va mexanik tomondan ATX form-faktoriga mos keladi. Mini-ITX form-faktori VIA Technologies kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va kichik (17 x 17 sm) o’lchamga ega.
Hozirgi kunda:
Eskirgan standartlar: Baby-AT; Mini-ATX; to’liq o’lchamli AT plata; LPX;
Zamonaviy standartlar: ATX; mikroATX; Flex-ATX; NLX; WTX, CEB;
Amalga oshirilayotgan standartlar: Mini-ITX va Nano-ITX; Pico-ITX; BTX, MicroBTX va PicoBTX lardan iborat.
|
| |