Harakat-tayanch a’zolari jarohatlangan bolalar

|
Harakat-tayanch a’zolari jarohatlangan bolalar
|
bet | 153/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Harakat-tayanch a’zolari jarohatlangan bolalar
Dunyodagi 500 million aholining 10 foizi nogironlardir. Shular jumlasiga mujassam nuqsonli anomal bolalar ham kiradi. Mujassam nuqsonli anomal bolalarda bir necha nuqson birgalikda kuzatiladi., Ular kompleksli nuqsonli bolalar kategoriyasi deb ham nomlanadi. Onalar va bolalar salomatligini yaxshilash, nogironlikni oldini olish, ekologik muvozanatni yanada barqarorlashtirish yuzasidan mamlakatimizda mustaqilligimizning birinchi kunidanoq muayyan amaliy ishlar olib borilmoqda. Respublikada kasal bolalar tug‘ilishi ko‘rsatkichi 1000 aholiga nisbatan 1991 yildagi 34, 5 dan 2000 yildag 21, 4 ga kamaydi. Demak hali ham bu borada ko‘pgina ishlar olib borilishi lozim. Ayollar, ayniqsa, qizlar orasida uchraydigan chekish, spirtli ichimliklar ichish, narkotik moddalar is’temol qilish, shifokor maslahatisiz dori-darmon qabul qilinishi, ekologik muammolar va boshqa holatlar nogiron bolalar tug‘ilishiga sabab bo‘layotgani va uning oldini olish borasida ko‘proq balog‘at yoshidagi yigit-qizlar orasida tushuntirish ishlari keng tarzda olib borilishi maqsadga muvofiqdir.Olimlar tomonidan aniqlangan 400 dan ortiq dori-darmonlar homila rivojlanishiga (dastlabki 1-2 oylar) salbiy ta’sir etar ekan.
Mujassam nuqsonli maxsus yordamga muhtoj toifasiga kar-ko‘r-soqov bolalar, kar va aqlan zaif, ko‘r va oligofren, harakat tayanch a’zolari jarohatlangan va ko‘r yoki aqlan zaif va h.k. kiradilar.
Oxirgi yillarda ko‘r va zaif ko‘ruvchi bolalar soni ancha kamaydi.Oftalmologik yutuqlar, erta diagnostikaning yangi usullarini ko‘llanishi, ko‘rish organlari kasalliklarini davolash va korreksiya qilish natijasida maxsus maktab o‘quvchilarining kontingenti sezilarli darajada o‘zgardi. Ko‘r bolalar nisbatan kamaydi, ammo zaif ko‘ruvchi bolalar soni ko‘paydi. Ularning orasida maktab dasturini o‘zlashtira olmaydigan bolalar yaqqol ko‘rina boshlandi. Kompleks , ya’ni har tomonlama tekshirish, o‘rganish natijasida ularning ko‘rish qobiliyatini buzilishi bilan birga oligofreniya tipidagi aqli zaiflik ham mavjudligi aniqlandi. Zaif ko‘ruvchi va aqli zaif bo‘lgan bolalarni o‘qitish va tarbiyalash ancha murakkab va o‘ziga xosdir. Odatda zaif ko‘ruvchilardan ayrimlari va ko‘r bolalar «Brayl» sistemasi bo‘yicha o‘qish va yozishni o‘rganadilar. To‘g‘ri tashkil etilgan ta’lim natijasida ko‘r bolalar nuqta-relyefli shriftni tez o‘rganib oladilar. Aqli zaif ko‘rlarda bu jarayon ancha sekin kechadi, uncha samarali bo‘lmaydi. Bunga bir necha sabablar mavjud. Markaziy nerv sistemasining organik shikastlanishi natijasida aqli zaif ko‘r bolaning kompensator imkoniyatlari sustlashgan bo‘ladi.Maxsus tashkil etilgan ishlar tufayligina eshitish analizatorlari kompensator faoliyatni bajara boshlaydilar. Aqli zaif o‘quvchilarning tafakkur, tasavvur, nutqi, fikrlash qobiliyatini o‘stirishda yordamchi maktabda ko‘rgazmali qurollardan keng foydalaniladi.Ko‘rlar maktabida bu borada ko‘proq nutq, so‘zga, maxsus tiflografik ko‘rgazmali kurollarga asoslangan holda ish tashkil etilsa, aqli zaif ko‘r bolalar bilan boshqacha ishlarni uyushtirish lozim bo‘ladi. Ikkala holatda ham birinchi navbatda bolaning abstrakt tafakkuri yaxshi rivojlangan bo‘lishi kerak. Aqli zaif bolalarning esa bilish faoliyati turg‘un buzilgan bo‘ladi. Aqlan va ko‘rish qobiliyati zaif bolalarning ta’lim-tarbiyasiga maxsus yondoshgan holda, maxsus yaratilgan tizim asosida o‘qitish va tarbiyalash lozim.
Mujassam nuqsonli bolalardan eshitish qobiliyati va aqli zaif bolalar birinchi bo‘lib o‘rganilgan edi. Kar va zaif eshituvchi bolalarda ikkilamchi hodisa sifatida aqlan zaiflik kuzatilib boriladi. Natijada intelekti sog‘lom, eshitish qobiliyati zaif bolalarni aqli zaif eshitish qobiliyati zaif bolalardan amalda ajratish ancha mushkul. Ayniqsa ilk yoshdagi bolalarda. Hozirgi kunda ular uchun differensial-diagnostik mezonlar ishlab chiqilgan. Aqli va eshitish qobiliyati zaif bolalar karlar yoki zaif eshituvchi bolalar maktab-internatlarining yordamchi sinflarida yordamchi maktab dasturi bo‘yicha ta’lim oladilar. Yordamchi sinflar ko‘rlar va zaif ko‘ruvchi bolalar maktab-internatlarda ham mavjud.
Mujassam nuqsonli bolalar toifasiga ko‘r-kar-soqov bolalar xam kiradi. Bu toifadagi bolalar nuqsoni ancha murakkab. Kar-ko‘r-soqov bolalar tevarak atrofdan informatsiya olish imkoniyatidan mahrum bo‘lganligi tufayli aqlan rivojlanmaydi. Biroq maxsus tashkil etilgan yordam tufayli bu bolalar tuliq intellektual rivojlanish imkoniyatiga egadirlar. Ularga barcha murakkab muloqot turlari yaratiladi, nutqi o‘stiriladi va ular barkamol nutqdan tortib to so‘z nutqigacha egallay oladilar. Bu esa ularni o‘rta maktab dasturini egallab, xatto oliy o‘quv yurtlarini muvaffaqiyatli bitirishga imkon beradi. Bunga Olga Ivanovna Skoroxodovaning hayoti va ijodini misol qilib keltirishimiz mumkin. Kar-ko‘r-soqov qizchani mashhur defektolog Sokolyanskiy I.A. o‘zi rahbarlik qilgan maktab-klinikada o‘qitib, tarbiyalagan. Oliy o‘quv yurtini tugatib, O.Skoroxodova butun hayotini Korreksion pedagogikaga bag‘ishladi. U Korreksion pedagogika ilmiy-tadqiqot instituti dotsenti, pedagogika fanlari nomzodi, ko‘pgina ilmiy maqola, she’rlar to‘plami muallifi. Ayniqsa u yaratgan noyob kitoblar «Kak ya vosprinimayu okrujayuhiy mir»(1947), «Kak ya vosprinimayu i predstavlyayu okrujayuhiy mir»(1956), «Kak ya vosprinimayu, predstavlyayu i i ponimayu okrujayuhiy mir»(1972) ko‘pgina tillarga tarjima qilindi. Moskva viloyatining Zagors shahrida kar-ko‘r-soqov bolalar bilan olib boriladigan ishlar tizimi takomillashtirildi. Ushbu maktab-internat o‘z faoliyatini davom ettirmoqda va ko‘pgina kar-ko‘r-soqov bolalarga mustaqil hayotda o‘z o‘rnini topib ketishga yordam bermoqda.
|
| |