Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 91

E = (R2 * U/100) * N (32)
bu yerda: R2 – yangi texnika va texnologiyalarning bitta donasiga xizmat ko‘rsatish bilan mashg‘ul bo‘lgan ishchilar soni, kishi;
U – yangi texnika va texnologiyalarni tatbik, qilish natijasida mehnat unumdorligining o‘sishi, %;
N – bir yil mobaynida tatbik qilingan yangi texnik vositalar-ning miqdori, dona.
10. Iste’molchining yangi texnika va texnologiyalarni qo‘llash natijasida oladigan samaradorligi (E). Yillik umumiy iqtisodiy samaradorlikni hisoblashda yangi texnika va texnologiyalarni qo‘llash natijasida ishlab chiqarilayotgan mahsulot tannarxining pasayishi katta ahamiyat kasb etadi:
E=(S1 – S2)P2*N (33)
bu yerda: C1 va S2 – yangi texnika va texnologiyalarni qo‘llashgacha hamda qo‘llashdan keyingi bo‘lgan mahsulotning tannarxi (1 soat foydalanish harajatlari, sum);
P2 – yangi texnika va texnologiyalar yordamida ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning yillik hajmi (yoki yangi texnika va texnologiyalarning yil mobaynida ishlash soatlari);
N – yil mobaynida tatbiq qilinayotgan yangi texnika va texnologiyalarning soni.
11. Axborot mahsulotlari fondidan ratsional foydalanish darajasini ifodalovchi axborot mahsulotlari aylanishi koeffitsiyenta (Kin):
K= Yen / Yeoc (34)
bu yerda: Yen – ko‘rilayotgan davrdagi (oy, kvartal, yil) foydalanayotgan axborot mahsulotlari hajmi (hujjatlar soni, jadval);
Yek – ushbu davrdagi avtomatlashtirilgan axborot tizimlarida yig‘ilgan ushbu turdagi axborot mahsulotlarining o‘rtacha hajmi.
12. Axborot mahsulotlarini tayyorlash, saqlash, qidirish va qayta ishlashning umumiy mehnattalabligi (Ton ):
Ton = ΣTimi*Ei (35)
bu yerda: Timi – i – axborot mahsulotlarini tayyorlash, saqlash, qidirish va qayta ishlaishing umumiy mehnattalabligi;
Ei – i – ishchining mehnat unumdorligi.
13. Korxona bo‘limidagi vazifalarni avtomatlashtirishning iqtisodiy samaradorligini hisoblash bir nechta alohida bo‘lgan tahlil va hisoblash bosqichlaridan iboratdir:
a) birinchi bosqich – boshqaruv ob’ektidagi masalalar bilan yaqin-dan tanishib chiqish. Masala tarkibida aylanayotgan barcha hujjatlar tarkibi va mikdorini aniqlash, ularni qayta ishlash uchun ketadigan
vaqtni hisoblash.
Har bir hujjat bo‘yicha mumkin bo‘lgan avtomatlashtirish darajasini aniqlash va yaigi texnika hamda texnologiyalarni qo‘llash natijasida axborotlarni qayta ishlash mehnattalabligi pasayishining umumiy yillik hajmi (Ech) katta ahamiyat kasb etadi. Umumiy mehnat harajatlarini quyidagicha aniqlash mumkin:
(36)
bu yerda: k – hujjat turi; p – ushbu turdagi hujjatlar soni; tmg – i – turdagi hujjatni qayta ishlash uchuy sarflangan bir oy mobaynidagi vaqt; psh – bir oydagi hujjatlar miqdori; 12 – bir yildagi oylar soni; P – yangi texnika va texnologiyalarni qo‘llash natijasida i – turdagi hujjatlarni qayta ishlash mehnattalabligining pasayishi mumkin bo‘lgan foizi, %.
b) ikkinchi bosqichda buxgalteriya hisoboti asosida korxona perso-nalining bir soatdagi o‘rtacha ish haqi (Zsch) va asosiy hamda qo‘shimcha ish haqining yillik tejalishi (Ezp) aniqlanadi:
Ezp = Ech * Zsch (37)
v) uchinchi bosqichda bilvosta harajatlarning (Ekz) tejalishi aniqlanadi:
Ekz=Ezp * (Pzs+Pzp+Ppn+Pzs+Pzz+Pi) / 100 (38)
u yerda: Pzs – ijtimoiy sug‘urta uchun chegirma foizi; Pzp – nafaqa fonda uchun chegirma foizi; Ppn – daromad solig‘i foizi; Pzs – umumsex harajatlari foizi; Pzz – davr harajatlari foizi; Pi – ilmiy izlanish-larga chegirma foizi.
g) to‘rtinchi bosqichda ishchilar o‘rnining qisqarishi natijasida stollar (Zs), stullar (Zt), foydalanilayotgan maydon (Zp), orgtexnikalar (3o) uchun sarflanadigan harajatlarning miqdori kamayishi (Ei)aniqlanadi:
Ei=Zs+Zt + Zp + 30 (39)
Yangi texnika va texnologiyalarni qo‘llash natijasida yillik umumiy tejamkorlik hajmi (Eob):
Eob = Ezp+Ekz+Ei (40)
d) oltinchi bosqichda foydalanish harajatlarining qo‘shimcha yillik hajmi hisoblanadi:
Zeks.d = Sk * (Pa / 100)+Zen+Zob (41)
bu yerda: Sk – texnika va texnologiyalarning tannarxi; Pa – amortizatsiya foizi; Zen – ushbu texnika va texnologiyalar sarflayotgan qo‘shimcha elektroenergiya uchun sarflanayotgan harajatlar, sumda. Zob – dasturiy ta’minot narxi, so‘mda.
e) yettinchi bosqichda sof iqtisodiy samaradorlikning umumiy hajmi aniqlanadi (Egch):
Egch = (Eob - Zeks.d) * (1 – Knp) (42)
bu yerda: Knp – foydadan olinadigan soliq miqdorini ifodalovchi umumiy koeffitsiyent.
j) sakkizinchi bosqichda kapital harajatlar miqdori aniqla-nadi(Kz):
Kz = Sk + Zkp (43)
bu yerda: Zkp – dasturiy mahsulotlar kompleksini ishlab chiqish va tatbiq etishning narxi, so‘mda.
z) to‘qqizinchi bosqichda iqtisodiy samaradorlik koeffitsiyenti (Yer) hisoblanadi:
Yer= Egch /Kz (44)
Axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarini tatbiq qilish uchun samaradorlikning normativ koeffitsienta Yen = 0,33 ga teng.
i) o‘ninchi bosqichda kapital harajatlarning o‘zini qoplash muddati (Tr) aniqlanadi:
Tr = Kz / Egch (45)
Hozirgi kunda axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarining o‘zini qoplashining normativ muddati 3 yilga teng. Shunday qilib, agar samaradorlik koeffitsiyenti Yer = 0,33 yoki undan katta bo‘lsa hamda kapital harajatlarning o‘zini qoplashi muddati (Tr) uchdan kichik yoki unga teng bo‘lsa, u holda ushbu masala samarali hisoblanib, uni amaliyotda keng tatbiq qilsa bo‘ladi.
|