nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 84
“Kasb hunar kollejlarida Informatika va IT fanini kasbga yo`lantirib o`qitish
metodikasi”
Surxondaryo viloyati Termiz shaxar
kasb hunar maktabi Informatika fani o`qituvchisi
Amirova Zuvayda Shodmonovna
Annotatsiya: Ushbu maqolada kasb hunar kollejlarida Informatika va IT fanini
boshqa kasblarga yo`naltirib o`qitish metodikasi haqida yozilgan.
Kalit so`zlar: axborot texnologiyalari, kasb-hunar kollejlari, arxivator dasturlar,
kasbiy faoliyat.
Ta’lim tizimida islohotlarni amalga oshirish jarayonida talabalarning bilim,
ko’nikma va malakalarini nazorat qilish va baholash ham yangicha mazmun kasb
etadi. Davlat ta’lim standartlarining ishlab chiqilganligi, yangi o’quv dasturining
amaliyotga joriy etilganligi, erkin va mustaqil fikrlovchi shaxsni tarbiyalashga
nisbatan yuqori talabning qo’yilayotganligi, ta’lim amaliyotiga pedagogik
texnologiyalar olib kirilayotganligi, talabalarni kasbga muvaffaqiyatli yo’llash
maqsadida psixologik va pedagogik diagnostika barcha turdagi ta’lim
muassasalarida keng ko’lamda amalga oshirilayotganligi kabi holatlar amalga
oshirilayotgan bir vaqtda talabalarning bilim, ko’nikma va malakalarini eng
samarali shakl, metod va vositalar yordamida nazorat qilish hamda baholash
muhim ahamiyatga ega. Jamiyat hayotining barcha sohalari, avvalo kasbiy faoliyat
sohasini axboratlashtirish hozirgi svelizatsiya rivojlanishining asosiy va muhim
jarayonlaridan biridir.
Respublikamiz Prezidenti ta’lim tushunchasiga milliy didaktik nuqtai
nazardan yondashib quyidagicha ta’riflaydi: “Ta’lim O’zbekiston halqi
ma’naviyatiga yaratuvchanlik faolligini baxsh etadi. O’sib kelayotgan yosh
avlodning barcha eng yaxshi imkoniyatlari unda namoyon bo’ladi, kasb kori,
mahorati uzluksiz takomillashadi, katta avlodlarning dono tajribasi anglab olinadi
va yosh avlodga o’tadi”
O’zbekiston Respublikasining Kadrlar tayorlash Milliy dasturida ta’riflangan
ta’limni axboratlashtirish vazifalari kasb-hunar kollejlari oldiga hozirgi zamon
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 177/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 207
почему без идеологии жить невозможно, а свободный выбор всегда должен
основываться на мировоззрении, сформированном опытом многих
поколений. Термин «экология» возник в области биологии. Его автором был
профессор Йенского университета Э. Геккель (1866 г.) «экосистема», а в
СССР понятие «биоценоз» и «биогеоценоз» (ввел академика В. Н.
Сукачева).Эти термины почти совпадают. Таким образом, первоначально
термин «экология» относился к науке, изучающей эволюцию устойчивых
экосистем. Даже сейчас основное внимание в курсах общей экологии
уделяется проблемам биологического характера. И это тоже неверно, ибо
сильно сужает содержание темы. Однако сама жизнь значительно расширяет
круг задач, которые может решить окружающая среда. Учтите, что чем
меньше отходов загрязняет окружающую среду, тем лучше мы научимся
использовать одни отходы производства как другие в качестве сырья. Так
рождается идея «безотходного» производства. Такие производства, а точнее,
такие производственные цепочки решают еще одну важную задачу: экономят
природные ресурсы, которые люди используют в производственной
деятельности. Ведь мы живем на планете с очень ограниченным количеством
полезных ископаемых. Не забывайте об этом!
Все вышеперечисленные экологические проблемы связаны с
антропогенным, т.е. человеческим фактором. так что нам делать? Что нам
делать? Конечно, человек не ограничивается загрязнением природы. Также
принимаются меры по его устранению. Многие страны имеют
экологическую политику. Наша страна также имеет прочную комплексную
правовую базу, регулирующую отношения в области охраны окружающей
среды и рационального использования природных ресурсов. В частности,
статья 50 Конституции Республики Узбекистан гласит, что «Граждане
обязаны бережно относиться к окружающей среде». В статье 55 указано, что
«Земля, недра, водная флора и фауна и другие природные ресурсы являются
национальным богатством, которое должно использоваться разумно и
находится под охраной государства».
|
| |
Umumiy psixologiya - bet 118

|
Umumiy psixologiya
|
bet | 118/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiyaKuzatish mеtоdining tехnоlоgiyasi quyidagilardan tashkil tоpadi:
vоqеlik (atrоf - muхit, insоn shaхsi) ni yortish оqimini muayyan qismlarga, yo`nalishlarga qaratish (nеmischa lоtincha «kvantifikatsiyalash»,ya’ni eng zarur, birinchi darajali jihatlarini saralash);
- kuzatishning ko`lami (hajmi), хususiyati va o`ziga hosligini aniqlash, ya’ni uning nimalarga qaratilganini bеlgilab оlish;
-kuzatish jarayonida barcha hоlat, hоdisa, alоmat tashqi qiyofa, ko`rinishning o`ziga хоsligini qayd qilish (ularni yozma nutqtsa ifоdalash, ya’ni (fransuzcha lоtincha «fiksatsiyalash»);
- kuzatish davоmida to`plangan оmillar, ma’lumоtlar, natijalarni matеmatik- statistik metоdlar yordami bilan хisоblab chiqish va miqdоriy tahlil yakunlari bo`yicha psiхоlоgik sifat talqinini amalga оshirish.
Psiхоlоgik kuzatish оlib bоrishdan ko`zlangan maqsad mana bulardan ibоrat
-kuzatiluvchi vaziyat, hоlat va оb’еktni maqsadga muvоfiq tanlash, uning оqilоna ekanligiga ishоnch hоsil qilish;
-kuzatishning dasturini ishlab chiqish, uni amaliyotga tatbiq qilish,sхеmatik ifоdalanshsh yaratish, yig`ilgan natijalarni chizma asоsida aks ettirish.
Kuzatishning оbyеkti va prеdmеti quyida tuzilishga ega:
kuzatishning оbyеkti — insоn, guruh, jamоa, shaхslararо munоsabatlar, emоtsiоnal - xissiy kеchinmalar, hayvоnоt оlami, shaхsning faоliyat ijоdiyoti, muоmalasi kabilarni o`rganishdan ibоratdi;
kuzatishning prеdmеti — insоnning хilma хil hоlati, jarayoni, harakatining kuchi, jadalligi, uzluksizligi,dinamikasi,o`ziga хоsligi, uni hamkоrligdagi harakati,undagi оnglilik,оngsizli, оngоsti hоlatlarining kеchishi, faоliyat va muоma kabilarni ekstеriоrizatsiyalashdan tashkil tоpgandir;
- amaliy va gnоstik hоlatlar; nutq aktlari ma’nоsi, mazmuni, mоhiyati, yo`nalishi, chastоtasi ritmikasi, tеmpi, amplitudasi, davоmiylig intеnsivligi, eksprеssivligi, uning lеksikas grammatikasi, fоnеtikasi, lingvistik qurilishi va bоshqalar;
nоvеrbal nutq ifsdasi: mimika, pantоmimik va vоkal mimikasi (musiqa ma’nоsini tana a’zоlari оrqali ifоdalash);
vеgеtativ rеaksiyalarning ko`rinishi: rangning qizarishi,оqarishi,tеrlash,nafas оlishni tеzlashuvi, sеkinlashuvi va qiyinlashuvi.
Eksperement va uning turlari (psixologik-pedagogik eksperiment).
|
| |
Tajriba (eksperiment) metodi

|
Tajriba (eksperiment) metodi
|
bet | 119/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiyaTajriba (eksperiment) metodi. Bu metod turli yoshdagi va kasbdagi odamlar (chaqaloq, bola, o’spirin, balog’atga yetgan va qarilar)ning psixikasini chuqurroq, aniqroq tadqiq qilish metodlari ichida eng muhimi hisoblanadi. Eksperiment metodi yordamida sun’iy tushunchalarning shakllanishi nutqning o’sishi, favqulodda holatdan chiqish, muammoli vaziyatni hal qilish jarayonlari, shaxsning his-tuyg’ulari, xarakteri va tipologik xususiyatlari o’rganiladi. Inson psixikasining nozik ichki bog’lanishlari, munosabatlari, murakkab mexanizmlari tekshiriladi..
Buning uchun eksperiment materialini tekshiruvchi sinchkovlik bilan tanlashi, ob’ekt tarzda har xil holat va vaziyatlarni yaratishi, bunda sinaluvchining yoshi, aql-idroki, xarakter xususiyati, his-tuyg’usi, qiziqishi va saviyasiga, turmush tajribasiga, ko’nikma va malakalariga e’tibor berishi lozim.
Eksperiment metodi o’z navbatida tabiiy va laboratoriya metodlariga ajratiladi. Tabiiy metod psixologik-pedagogik masalalarni hal qilishda qo’llanadi. Bu metodning ilmiy asoslarini 1910 yilda rus psixologi A.F. Lazurskiy ta’riflagan. Tabiiy metoddan foydalanishda ishlab chiqarish jamoalari a’zolarining, ilmiy muassasalar xodimlarining, o’qituvchilar, keksaygan kishilarning psixologik o’zgarishlari, o’zaro munosabatlari, ishchanlik qobiliyatlari, mutaxassislikka yaroqliligi muammolarini hal qilish nazarda tutiladi.
Tabiiy sharoitlarda inson psixikasini o’rganishda sinaluvchilar (bog’cha bolalari, maktab o’quvchilari, ishchilar, dehqonlar, ziyolilar, biznesmenlar, fermerlar, ilmiy xodimlar va hokazolar)ning o’zlari bexabar bo’lishi, ta’lim jarayonida berilayotgan bilimlar tadqiqot maqsadi muvofiqlashtirilishi, katta yoshdagi odamlarga tarbiyaviy ta’sir o’tkazish (interaktsiya) kundalik mehnat tarzi doirasida amalga oshirilishi, zavod va fabrikada esa moddiy mahsulot ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga qaratilishi lozim.
Laboratoriya (klinika) metodi ko’pincha individual (goho guruh va jamoa) shaklida sinaluvchilardan yashirmay, maxsus psixologik asboblar, yo’l-yo’riqlar, tavsiyalar, ko’rsatma va ilovalardan foydalanib olib boriladi.
Hozir inson psixikasidagi o’zgarishlarni aniqlaydigan asboblar, murakkab elektron hisoblash mashinalari (displeylar), qurilmalar, moslama va jihozlar mavjud. Ular odamdagi psixologik jarayonlar, holatlar, funktsiyalar, vujudga kelayotgan yangi sifatlarni qayd qilish va o’lchashda qo’llanadi. Ko’pincha detektorlar, elektron va radio o’lchagichlar, sekundamer, refleksometr, xronorefleksometr, lyuksmetr, anomatoskop, taxistoskop, audiometr, esteziometr, elektromnogramma, elektroentsefalogramma kabilardan foydalaniladi12.
|
| |
Motivatsiyaning iqtisodiy va noiqtisodiy omillari

|
Motivatsiyaning iqtisodiy va noiqtisodiy omillari
|
bet | 104/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininMotivatsiyaning iqtisodiy va noiqtisodiy omillari
Iqtisodiy motivlar
|
Noiqtisodiy (tashkiliy va ma’naviy) omillar
|
|
Maqsadli motivlar
|
Mehnatni boyitish motivlari
|
Daxldorlikni oshirish omillari.
|
1
|
2
|
3
|
4
|
ish haqi
tadbirkor lik foydasi
turli imtiyoz va mukofotlar berish yoki
jarima
mukofotdan mahrum etish va h.k.
|
xodimlar oldi-ga ular faoliyati-ni yuksaltiruvchi aniq va ravshan maqsadlarni qo‘yish
|
xodimlarning ish faoliyati doirasini kengaytirish
xodimlar meh-natini boyitish;
murakkab ish berish;
yanada yuqoriroq bosqichdagi ish be-rish va h.k.
|
Sotsial masalalarni echishda xodimlarga hal qiluvchi ovoz berish
qarorlarni qabul qi-lishda xodimlarni jalb qilish
xodimlarga mas’-uliyat yuklash va vakolat berish va h.k.
|
Motivatsiya-bu faqat mukofotlarni tarqatish emas. O`z xizmat vazifalarini bajara olmagan ¸ki mehnat intizomini buzgan xodimlarni adolatli jazolash ham ularni o‘z faoliyatlarini yaxshilashga undaydi.
Qo‘yida nemis olimlari V. Zigert va L. Langlarning mehnatni tashkil qilish va uni motivlashtirish bo‘yicha takliflarini keltiramiz:
har bir harakat, ayniqsa mazkur harakatni bajarilishini talab qiluvchining harakati obdon o‘ylangan bo‘lishi kerak;
kishilar mehnatidan zavq olishi kerak, ishi uchun javob berishi lozim, natija uchun birga kurashi darkor;
har bir kishi o‘z ish joyida o‘zini nimaga qodir ekanligini ko‘rsatgisi keladi;
kishilarning o‘z ishlarini takomillashtirish to‘g‘risidagi fikrlarini bilish lozim;
kishilarni o‘zligini anglashga imkon berish kerak;
maqsadga erishishga o‘z daxldorliligini his etgan xodim yanada ko‘proq kuch bilan ishlashga, o‘zini ko‘rsatishga harakat qiladi;
yaxshi ishlaydigan kishilar ham moddiy ham ma’naviy tomondan tan olinishiga haqlidirlar;
har bir xodimga barcha axborotlarga kira olish huquqi bo‘lishi kerak, buning ustiga tez bo‘lishi muhimdir;
xodimlarning ish faoliyati yo‘nalishini o‘zgartirish to‘g‘risidagi qaror ularning ishtrokida, ularning tajribasi, bilimiga asoslangan holda qabul qilinishi kerak;
o‘z o‘zini nazorat bo‘lishi kerak;
ish jara¸nida xodimlar yangi bilimlarni ola olishi lozim;
xodimlardan suvini siqib chiqarish emas, balki ularning tashabbuslarini qo‘llab quvvatlash darkor;
xodimlar o‘z mehnatlarining sifati to‘g‘risida axborotga ega bo‘lishlari lozim;
har bir xodim o‘z o‘ziga imkoniyat boricha xo‘jayin, boshliq bo‘lishi kerak:
har bir kishi muvaffaqiyatga intiladi.
|
| |
Fotoqabul qilgichlarning xarakteristika va parametrlari

62
YUqori sifatli kremniy fotodiodlarini kvant samaradorligi 80 % etishi
mumkin. Lekin fotodiodlarni kvant samaradorligini 100% bo‗lishiga
erishib bo‗lmaydi [6].
Turli to‗lqin uzunliklari fotoqabulqilgichlarini yaratish uchun
qo‗llaniladigan elementlar va materiallar
6.1-jadval
Material
Qabul qilinadigan to‘lqin uzunliklar
Sxema. Ehtiyoj va u orqali kishilarni motivlashtirishni ifodalovchi model

O‘rniga qarab
|
1. Birlamchi (quyi) ehtiyojlar
fiziologik ehtiyojlar, ya’ni:
oziq-ovqat
kiyim-kechak
uy-joylarga bo‘lgan ehtiyojlar
*xavsizlikka va sotsial himoyaga bo‘lgan ehtiyojlar
|
|
2. Yuqori darajadagi ehtiyojlar:
sotsial ehtiyojlar, ya’ni:
hurmatga
muhabbatga
e’tiqodga va hokazolarga bo‘lgan ehtiyojlar
ma’rifat va ma’naviyatga bo‘lgan ehtiyojlar
o‘zlikni anglashga bo‘lgan ehtiyojlar.
|
Tabaqalanishiga qarab
|
millati
tarixi
geografik joylanishi
jinsi va yoshi
sotsial mavqei bo‘yicha ehtiyojlar.
|
Tarixiyligiga qarab
|
o‘tkinchi
hozirigi
bo‘lg‘usi ehtiyojlar.
|
Qoniqish va darajasiga qarab
|
to‘la qoniqtirgan
qisman qoniqtirgan
umuman qoniqtirmagan ehtiyojlar.
|
Tarqalish darajasiga qarab
|
geografik: umumiy, regional
sotsial: daromad bo‘yicha tabaqalanish: umumiy, sotsial guruh.
|
Paydo bo‘lishiga qarab
|
asosiy
ikkilamchi
*egri, bilvosita ehtiyojlar.
|
Qaytalanishiga qarab
|
bir martalik bo‘lgan
vaqt-vaqti bilan, davriy, takrorlanib turadigan
doimiy bo‘lgan ehtiyojlar.
|
Qo‘llanilishiga qarab
|
faqat bir soha
bir necha soha
barcha sohaga zarur bo‘lgan ehtiyojlar.
|
Jamiyatning munosabatiga qarab
|
salbiy
neytral, turg‘un
ijobiy ehtiyojlar.
|
Iste’mol qilish usuliga qarab
|
yakka
guruh
ijtimoiy iste’molga mo‘ljallangan ehtiyojlar
|
Yoshi va daromad darajasiga qarab
|
elastikligi bo‘sh bo‘lgan ehtiyojlar
elastikligi yuqori bo‘lgan ehtiyojlar (yuqori darajadagi ehtiyojlar)
|
Mustahkamlash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

4. Mustahkamlash.Laboratoriya ishi yakunida xulosa yozish .
1. Nima sababdan tarozi toshlarini qo’l bilan ushlash mumkin emas?!
2. Suv massasini o’lchash tajribasida sovuq suv o’rniga issiq suv olinsa natija bir xil chiqadimi?
3. Tarozi muvozanat holiga qanday keltiriladi?
4. Muvozanat toshlari nima?
5. O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
6. Uyga topshiriq. 16-mavzuni o’qib kelish.
13-dars Sana: 6- sinf
MAVZU: ZICHLIK VA UNING BIRLIKLARI. BERUNIY VA HOZINNING ZICHLIKNI ANIQLASH USULLARI. MASALA YECHISH
Darsning maqsadlari:
Ta’limiy: zichlik haqida tushuncha berish; buyuk allomalarimizning zichlik va uni o’lchash uchun yaratgan asboblari bilan tanishtirish; masala yechish ko’nikmasini hosil qilish.
Tarbiyaviy:- Vatandoshlarimiz Al Beruniy va Hozinning ishlarini tushuntirish orqali o’quvchilarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi: -O’quvchilarni mustaqil ishlashga undash orqali ularning tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
DTS talabi: 1. Zichlik formulasi va birligi, Beruniy va Hozimning modda zichligini aniqlaganligi, Menzurka yordamida suv massasini aniqlashni bilishi.
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.
Dars metodlari. Bilardim. Bilmoqchiman. Bilib oldim. Guruh bilan ishlash. Boshqotirma. Test. Topishmoq/ Ta’limiy o’yin. Rebus. Fizik diktand.
Dars materiallari:1. Fizika darsligi va multimediya darslik. Kompyuter. CD disk“Demonstratsionniye opiti po fizike” “Fizika fanidan eksperemental topshiriqlar”
2. Menzurka, suv, to’g’ri geometrik shaklga ega bo’lmagan kichik jismlar. Tarozi, hajmi bir xil kub shaklidagi jismlar, suvli idish, sovun, 100 grli alyuminiy tosh, 1 litrli banka, 6 sinf uchun plakat. 3. Didaktik materiallar.
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism.
Guruhlarga ajratish va har bir guruhga quyidagi rebuslarmi yechish uchun berish. Rebusdan chiqgan javob guruh nomi deb e’lon qilinadi. (Rebuslar alohida varaqlarga ilova qilinadi)
Guruhlar taqdimotini tinglagandan so’ng” Bungo” o’yin orqali yangi mavzuga zamin tayyorlanadi.
Bingo o’yini.
|
O’quvchilarni baholash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 55/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
5. O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
6. Uyda bajarish uchun topshiriqlar beriladi: 1.Massasi yozigan to’g’ri burchakli parallelepiped shaklidagi sovun bo’lagini oling. Sovunning zichligini aniqlang/ m=200g. Darslikdan mavzuni takrorlash. 2 - mashqni ishlab kelish.
14-dars Sana: 6- sinf
LABORATORIYA ISHI-4 : QATTIQ JISMNING ZICHLIGINI ANIQLASH
Darsning maqsadi:
Ta’limiy O’quvchilarga qattiq jismning zichligini aniqlash ko’nikmasini hosil qilish,Menzurka yordamida geometrik shaklga ega bo’lmagan jismning hajmini aniqlash malakasini hosil qilish.— o’lchash va hisoblash natijalariga ko’ra jism moddasining turini aniqlashni o’rgatish.
Tarbiyaviy: Olgan bilimlarini amaliyotga qo’llashga o’rgatish orqali uni ijtimoiy hayotga tayyorlash.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
9.3.Tekshirish o’tkazishda shartnoma

180
7. Auditor tomonidan bajarilgan ishning buyurtmachi tomonidan qabul
qilinishi. Buyurtmachi auditor bilan birgalikda bajarilgan ish natijasini muhokama
qilish va qabul qilishga majbur. Agar tekshiruv natijasiga ko’ra kamchiliklar
aniqlangan bo’lsa, u holda mijoz ularni qisqa muddat ichida to’g’rilashi lozim.
8. Ishning sifati. Auditor tomonidan bajarilgan ishning sifati shartnomaga
muvofiq bo’lishi lozim. Bunda auditor ma’suliyatni o’z zimmasiga oladi.
9. Ish sifati past bo’lganda uni to’g’rilash muddatlari. Agarda ish sifati past
bo’lsa, uni to’g’rilash muddatlari ish natijasi topshirilgan kundan boshlab 2 yil
ichida qilinadi. Agar yuqori organlar tomonidan talab qilinsa, to’g’rilash muddati 1
yildan iborat bo’ladi.
10. Ish natijalarini qo’llashning shartlari va chegaralari. Shartnomada
boshqacha tartib ko’zda tutilmagan bo’lmasa, u holda buyurtmachi va buyurtmani
bajaruvchi ish natijalaridan o’z maqsadlari uchun foydalanishlari mumkin.
Intellektual ijod natijalari bo’yicha haq. Tomonlardan biri intellektual
ma’lumotlarni saqlashi lozim. Ko’p hollarda ushbu ma’suliyat mijozga tushadi.
Nimani test qilishni aniq bilishingiz kerak.
2

113
4
Ma’lumotlar bazasidan maqsadli foydalanish
7.2-mashg‘ulot
Daftaringizda quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang.
Har bir maydon uchun toʻgʻri maʼlumot turini tanlaganingizni test qilishingiz mumkin.
Maʼlumotlar bazasiga biror yangi maʼlumot kiriting. Har bir maydonga toʻgʻri maʼlumot turini
kiritganingizga ishonch hosil qiling. Masalan, agar u raqam boʻlishi kerak boʻlsa, raqam
kiriting. Agar u sana boʻlishi kerak boʻlsa, sana kiriting. Xato bo‘lgan maʼlumot turini ham
kiritib koʻring. Masalan, sana yoki raqam maydoniga ism yozib koʻring va nima yuz berishini
kuzating.
Maʼlumotlar bazangiz maʼlumotlarni toʻgʻri kiritish imkonini beradimi?
7.3-mashg‘ulot
Quyidagi uch turdagi topshiriq orqali ochiluvchi ro‘yxatning toʻgʻri hosil qilinganini test
qilishingiz mumkin.
1. Ochiluvchi ro‘yxatlar uchun kerakli maydon(lar)ni aniqlang. Kiritilgan yosh guruhi uchun
ochiluvchi ro‘yxatni kiritishingiz kerak.
2. Ochiluvchi ro‘yxatda nima yozilishi kerakligini aniqlang. Yosh guruhlari 8–12, 13–17 va
18+ boʻlishi kerak.
3. Maʼlumotlar bazangizda ochiluvchi ro‘yxatni oching va yuqoridagi variantlar ushbu
maydonda mavjudligini tekshiring.
7.4-mashg‘ulot
“Ultimate League” maʼlumot bazasida oʻyinchilarning sevimli oʻyin turlari ko‘rsatilgan
ochiluvchi ro‘yxat ishlayotganini tekshiring.
7.5-mashg‘ulot
Maʼlumotni kiritish formasini toʻgʻri ishlayotganini quyidagi ikki topshiriq orqali
tekshirishingiz mumkin:
2.1-mashg‘ulot - Cover ict stb indd

69
3
Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
Formulalarni kiritish
Endi maketingiz tayyor boʻlgandan keyin formulalarni elektron jadvalga kiritishingiz kerak. Bular
qaysi formulalar boʻlishi sizga allaqachon loyihangizdan ma’lumdir.
Esingizda boʻlsin:
• har bir formula = bilan boshlanadi;
• har bir formula uchun katakchalarga havolalarni bosing (yoki yozing);
• bir haftada tejaladigan mablagʻ quyidagi formulaga ega: =B3–B4.
2.3-mashg‘ulot
1.3-mashg’ulotda keltirgan formulalaringizga yorliqlar qo‘shing.
Bunga quyidagilar kiritilishi kerak:
• umumiy sovrin puli;
• jami daromad (Ishtirok uchun kiritilgan arizalar soni * ishtirok etish narxi);
• ishlangan pul (Daromad – sovrin puli).
Elektron jadvalingizni saqlashni unutmang.
Modellashtirish - Cover ict stb indd

74 Modellashtirish Elektron jadvalingizda formulalar boʻlsa, baʻzi maʻlumotlarni (kiritilgan raqamlarni)
oʻzgartirishingiz va yana nima oʻzgarishini koʻrishingiz mumkin. Bunga modellashtirish deyiladi.
Oʻyinlar konsoli (Games Console) elektron jadvalini koʻrib chiqamiz.
Modellashtirish 1: ma’lumotlarni oʻzgartirish va nima boʻlishini kuzatish Agar siz har hafta umuman pul sarflamasangiz va barcha choʻntak pulingizni tejab qoʻysangiz
nima boʻladi?
Buni sinab koʻrish uchun “Har hafta sarflangan pul”ni 0 ga oʻzgartirishingiz kerak. Keyin haftalar
soni oʻzgargan yoki oʻzgarmaganni tekshiring.
Avval: Har hafta sarflangan pul = 3500 soʻm
Haftalar soni = 123
4.4-mashg‘ulot 4.3-mashg’ulotda siz kiritgan qiymatlarning har biri uchun kutilgan natijalarni yozing.
Javob qanday bo‘lishi kerakligini aniqlab olishingiz kerak bo‘ladi (agar kerak bo‘lsa,
kalkulyatordan foydalaning).
4.5-mashg‘ulot Elektron jadvaldagi qiymatlarni kiriting. Kutgan javobingizni oldingizmi yoki yo’qmi, shuni
yozing.
Agar kutgan javobingiz chiqqan bo‘lsa, juda yaxshi. Kutgan javobingiz chiqmasa, bu ham
muammo emas. Bu siz elektron jadvalni qayta ko‘rib chiqishingiz va xatolarni aniqlab olishingiz
kerakligini anglatadi. Agar buni uddalay olmasangiz, o‘qituvchingizdan yordam so‘rang.
4.6-mashg‘ulot Ikkinchi jadval tuzing. Bu safar kiritilgan ma’lumotlar ustunidagi qiymatlarni o‘zgartiring.
• Yangi natijalarni aniqlang va ularni jadvalga yozing.
• Elektron jadvalga yangi qiymatlarni kiriting. Ular mos keldimi? Ular mos kelishi yoki
kelmasligini jadvalingizga yozing.
5-amaliy ko‘nikma
75 3 Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
Keyin: Har hafta sarflangan pul = 0 soʻm (-)
Haftalar soni = 80
Koʻrganingizdek, haftasiga 3500 soʿm sarf qilmasdan oʻyinlar konsolini 43 hafta oldinroq olishingiz
mumkin!
Ma’lumotlar himoyasiga oid qonunchilik

Ma’lumotlar himoyasiga oid qonunchilik deyiladi.
Qoidalardan biri boshqalar haqidagi sizga kerak boʻlmagan maʼlumotlarni saqlash mumkin
emasligi yoki boshqalarning maʼlumotlari xavfsizligini taʼminlashingiz kerak ekanligidir.
Quyidagi jadvalda maʼlumotlar bazasidagi maʼlumotlarni himoya qilishning ayrim usullari
tavsiflangan.
Uslub Foydalanish ko‘lami Parol Faqatgina parolni biluvchi insonlar maʼlumotga kirishi mumkin. Parol
qanchalik murakkab boʻlsa, uni topib olish shunchalik qiyin boʻladi.
Ishonchli parol kamida sakkizta belgidan iborat boʻlib, u raqamlar,
maxsus belgilar, kichik va katta harflarni oʻz ichiga oladi.
Boshqalar topish oson boʻlgan soʻzlardan foydalanmang, masalan, ismingiz.
Internetga oʻzingiz
haqingizda axborot
joylayotganda ehtiyot
boʻling. Shaxsiy
maʼlumotlaringiz
xavfsizligini
saqlashingiz,
kimdir ulardan sizga
qarshi foydalana
olmasligini
ta’minlashigiz kerak
Ehtiyot bo‘ling! Raqamli iz: siz haqingizda
internetdagi mavjud
maʼlumot.
Buzib kirish: kompyuter tizimiga
noqonuniy, ruxsatsiz
kirish.
Maʼlumotlar himoyasiga oid qonunchilik: maʼlumotlaringizni
himoya qiluvchi
qonunlar.
Parol: faqatgina siz
biladigan, tizimga
kirish uchun shaxsiy
kirish ruxsatini
beruvchi belgilar
majmuasi.
Kalit so‘zlar 8-amaliy ko‘nikma
115 4 Ma’lumotlar bazasidan maqsadli foydalanish
Kirish huquqlari: siz
boshqa odamlarga
beradigan ruxsat
darajalari. Masalan,
ular maʼlumotlar
bazasidagi
maʼlumotlarni
faqatgina oʻqiy olishi
mumkin.
Yuqori darajadagi ehtiyojlarni qondirish usullari

|
Yuqori darajadagi ehtiyojlarni qondirish usullari
|
bet | 100/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininYuqori darajadagi ehtiyojlarni qondirish usullari
Sotsial ehtiyojlar
|
xodimlarga shunday ish beringki, ular bir biri bilan aloqada bo‘lish imkoni bo‘lsin
ish joylarida birdamlik ruhi, mushtaraklik tuyg‘usini yarating
bo‘ysinuvchilar bilan davriy kengashlarni o‘tkazib turing.
no formal guruhlarni “tinchitish”ga harkat qilmang, agar u korxona mavqeiga putur etkazmasa
xodimlarga korxona doirasidan tashqariga ham sotsial faollik qilishga imkon bering
|
Xurmatga bo‘lgan ehtiyoj
|
bo‘ysinuvchilarga mazmunliroq ishni taklif qiling
xodimlarning erishgan yutuqlari bilan aks aloqani ta’minlang
xodimlar yutuqlarini yuqori baholang va rag‘batlantiring
xodimlarni maqsadni aniqlashga va qaror qabul qilishga taklif qiling
bo‘ysinuvchilarga vakolat va huquq bering.
bo‘ysinuvchilarni amal pila poyalari sari ko‘taring.
|
O‘zligini isbotlashga bo‘lgan ehtiyojlar
|
bo‘ysinuvchilarning o‘z imkoniyatlaridan to‘liq foydalanishi uchun ularning o‘qishiga sharoit yaratib bering
bo‘ysinuvchilarga murkaaab va muhim ish bering, toki ular butun vujudini berib ishlasin.
bo‘ysinuvchilarning tashabbusini rivojlantiring va rag‘batlantiring.
|
Bu ehtiyojlarni hech qachon to‘la-to‘kis qondirish imkoniyati bo‘lmaydi. Shu sababli ehtiyojlarga asoslangan motivatsiya jarayoni cheksizdir.
Frederik Gertsbergning motivatsiya nazariyasi boisiy tozalanish (motivatsionnaya gigiena) deb yuritilib, uning asosida qoniqish keltiruvchi mehnat ruhiy sog‘lom bo‘lishga ham hamkorlik ko‘rsatadi degan fikr yotadi. U quyidagi ikki guruh omillarga e’tiborni qaratadi.
|
| |
Koʻrish huquqlari - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb indd Pdf ko'rish
|
bet | 87/112 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 38,32 Mb. | | #102461 |
Bog'liq 7-sinf Informatika kitobi Cambridge Koʻrish huquqlari:
bir foydalanuvchi
koʻrishi mumkin
boʻlgan aniq
maʼlumotlar (bu
saqlanayotgan
barcha maʼlumotlarni
ko‘rish mumkin
emasligi).
Kalit so‘zlar
8.1-mashg‘ulot
Daftaringizda quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang.
“Ultimate League”ni boshqaruvchi tashkilotchilar maʼlumotlar bazasidagi maʼlumotlarni
qanday qilib xavfsiz saqlashni bilishi kerak.
Yuqorida o‘rgangan axborotlardan foydalanib, “Ultimate League” tashkilotchilari
maʼlumotlarni xavfsiz saqlay olishining ikki xil usulini tushuntirib bering.
1.
2.
Uslub
Foydalanish ko‘lami
Kirish
huquqlari
Maʼlumotlar bazasida ayrim insonlarni foydalanish ko‘lamini
cheklashingiz mumkin:
Read only: “Faqat oʻqish” ruxsati berilgan insonlar faqatgina ma’lumotni
koʻra olishi mumkin. Ular ma’lumotni tahrirlay yoki oʻchira olmaydi.
Read, write: “Oʻqish, yozish” ruxsati berilgan insonlar maʼlumotlarni
koʻrishi va maʼlumotlarni oʻzgartira olishi mumkin.
Koʻrish
huquqlari
Maʼlumotlar bazasida ayrim shaxslar faqat belgilangan
maʼlumotlarnigina koʻra oladigan qilib sozlashingiz mumkin.
Masalan, sport klubi qabulxonasidagi xodim ismlar va manzillarni koʻra
olishi mumkin, lekin shaxslarning kredit kartasi ma’lumotlari yoki tibbiy
ma’lumotlari tarixi kabi maxfiy maʼlumotlarni ko‘ra olmaydi.
Maʼlumotlar bazangizda yuqoridagi parametrlarni qanday sozlashni bilishingiz shart emas, lekin
ular nima ekanini va qanday maqsadda undan foydalanish mumkinligini bilishingiz kerak.
Kirish huquqlari va koʻrish huquqlari o‘zaro farqlanadi. Ayrim insonlar maʼlumotlar bazasiga
Read
only ruxsati bilan kira oladi, lekin ular barcha maʼlumotlarni koʻra olishi mumkin. Boshqa insonlar
esa, ma’lumotlar bazasiga
Write, read ruxsati bilan kira oladi, lekin ular maʼlumotlar bazasining
kichik bir qismini “koʻrishi” mumkin bo‘ladi.
|
| |
Maʼlumot kiritish formasini oching. Yangi yozuvni tanlang. Yangi oʻyinchi uchun 
ma’lumotlarni kiriting.
2

114
Maʼlumotlar xavfsizligi
Maʼlumotlar shaxsiy va, qimmatli boʻlishi mumkin. Ayrim insonlar boshqa insonlarning
qayerda istiqomat qilishi, nimalarni xarid qilishni yoqtirishi va hordiq chiqarish uchun nimalar
bilan shugʻullanishi kabi maʼlumotlarini bilib olishi uchun koʻp pul toʻlashi mumkin. Bunday
maʼlumotlar “raqamli iz” deb ataladi. Internetda qilgan har qanday ishingiz siz foydalangan veb-
sayt ma’muriyati tomonidan saqlab olinishi mumkin.
Hech oʻylab koʻrganmisiz, nima uchun ekranda siz biroz oldin koʻrib chiqqan narsalar haqida
reklama chiqadi? Veb-sayt qayerdan biladi siz nimalarni koʻrib chiqqaningizni? Siz qidirgan
ma’lumotlar tarixi kompyuteringizda saqlanadi va saytlarga kirganingizda, ushbu veb-saytlar
sizga qiziqdek tuyulgan mahsulotlar haqidagi reklamalarni chiqarish uchun ushbu aniq
maʼlumotlarga tayanadi. Bu “
raqamli iz”dan ijobiy foydalanishga namuna bo‘la oladi (reklama
qiluvchilar uchun ijobiy, siz esa reklamalardan bezovta boʻlishingiz mumkin!).
“Raqamli iz”dan foydalanishning salbiy tomonlari ham mavjud. Doʻstlaringizdan biri siz
yoqtirmaydigan fotosuratni internetga joylasa, nima yuz beradi? Oʻsha fotosurat internetda
butun hayotingiz davomida saqlanib turishi va uni siz haqingizda batafsil bilishni istagan har
qanday inson, masalan, kelajakdagi ish beruvchilar ham koʻra olishi mumkin. Mashhur insonlar
haqida oʻylang. Ularda oʻzining ruxsatisiz har doim internetga
joylanadigan fotosuratlari bor. Bu adolatdanmi? Ularning
ushbu fotosuratlaridan boshqalar reklama maqsadlari uchun
foydalandi, lekin mashhurlarning ham shaxsiy daxlsizlik
huquqlari bormi?
Shuningdek, maʼlumotlar jinoyatchilar tomonidan ham
ishlatilishi mumkin.Sizning ismingiz, tug‘ilgan sana va turar
joy manzilingiz kabi ma’lumotlardan foydalanib, yolg‘on
akkauntlarni ochish orqali sizga tegishli pullarni o‘zlashtirishni
amalga oshirish mumkin.
Maʼlumotlarni doim xavfsiz saqlanish muhimdir. Xavfsiz
saqlash orqali ularning oʻgʻirlanish ehtimoli kamayadi (lekin bu
umuman o‘g‘irlanmaydi degani emas).
Agar siz boshqa insonlar haqidagi maʼlumotlarni saqlasangiz,
unda nimalarni saqlash mumkin va mumkin emasligini bildiruvchi qonunlar bilan tanishib
chiqishingiz kerak. Ushbu qonunlar
Axborot tizimlari. Raxbarning axborotlarni qabul qilishi

|
Axborot tizimlari. Raxbarning axborotlarni qabul qilishi
|
bet | 110/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» faninin3.Axborot tizimlari. Raxbarning axborotlarni qabul qilishi.
Ishlab chiqarish doimiy rivojlanishda bo`lganligi sababli axborot turlari, soni va ko`lami ham ko`payib boraveradi. Shu bois yuqorida keltirilgan turkumlashni to`liq deb bo`lmaydi. Barcha boshqarish vazifalarini kompleks hal etish uchun axborotlar har bir boshqarish ob’ektining o`ziga xos xususiyatlarini hisobga olib aniq turkumlanadi.
Axborot tizimlari ikki xil bo`lishi mumkin.
Axborotlar tizimi
Oddiy tizim
Murakkab tizimi
13.2-sxema. Axborotlar tizimi.
Oddiy tizim. Axborot paydo bo`lgan joydan iste’mol joyiga keltiriladi. Bunday axborot telefon orqali yoki signallar vositasida kelib tushishi mumkin. Bu turdagi axborot tizimi qo`yi boshqaruv bosqichiga to`¨ri keladi. Ish joyidan masterga berilgan axborot bunga misol bo`laoladi. Bunday axborotga deyarli ishlov berilmaydi.
Murakkab tizim. Bu tizim ishlab chiqarish va boshqaruv tarkibining murakkabligi bilan bo¨liq. Bu erda dastlabki axborot yuzaga keladi. Ishlov berishda hisoblash texnikasidan keng foydalaniladi.
Murakkab axborot tizimining har xil darajada mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish turlari quyidagilardan iborat:
Axborotlarni to`la o`zlashtirish davri.
Bunda axborot oddiy mexanizimlardan foydalanilgan holda butunlay qayta ishlanadi.
* Aralash axborot tizimi.
Bunda axborotni mexanizatsiyalashgan va avtomatlashgan qurilmalari yordamida o`zgartirishlarga erishiladi. Bu tizim avtomatlashgan nazoratni ta’minlaydi, ba’zida korxonaning ishlab chiqarish faoliyati ustidan oddiy boshqaruv jarayonini amalga oshiradi.
* Axborot-ma’lumot tzimi.
Bunda ko`z bilan bajariladigan nazorat uchun ba’zi bir ma’lumotlarni berish bilan cheklanadi.
* Kuzatuv axborot tizimi.
Bu tizim avtomatlashgan nazorat va boshqaruvni ta’’minlaydi.
Keyingi ikkala tizim asosan texnologik jarayonlar to`¨risidagi axborotlarni qayta ishlash uchun qo`llaniladi.
|
| |
Motivlashtirish modellari va strategiyalari, motivlashtirish strategiyasini tanlashdagi yondashuvlar, motivatsiya regulyatorlari

|
Motivlashtirish modellari va strategiyalari, motivlashtirish strategiyasini tanlashdagi yondashuvlar, motivatsiya regulyatorlari
|
bet | 105/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» faninin3. Motivlashtirish modellari va strategiyalari, motivlashtirish strategiyasini tanlashdagi yondashuvlar, motivatsiya regulyatorlari.
Motivlashtirish nazariyasiga asoslanib uning turli modellari ishlab chiqilgan va amali¸tda qo‘llanib kelinmoqda. Ularning asosiylari qo‘yidagilardir:
oqilona (ratsional) model;
insoniy munosabatlarni motivlashtirish modeli;
kompleks motivlashtirish modeli.
Oqilona (ratsional) model qo‘yidagi sxemaga ega.
Bu erda kishilarni motivlashtirish uchun moliyaviy dastak mukofot va jazo qo‘llaniladi. Bu “shirin kulcha” va “qamchi” taktikasidir. Ba’zi hollarda bunday yondoshish to‘g‘ri bo‘lar, ammo uning samarasi juda qisqa bo‘ladi. Boshqa hollarda esa u kishilar o‘rtasidagi munosabatga putur etkazib o‘zoq muddatga zarar etkazishi mumkin.
Insoniy munosabatlarni motivlashtirish modeli qo‘yidagi sxemaga ega.
Bu modelning muallifi amerikalik ruhshchunos Emirson Mayo bo‘lib, uning negizida qo‘yidagi g‘oya yotadi:
Ichki omillar: shuhrat topish, ijroni yaxshilash va sotsial ehtiyojlarni qondirish ishdan qoniqishga olib keladi. Ishdan qoniqish esa mehnat unumdorligini oshiradi. Bunday yondoshuv eng muhim tashqi omilni, ya’ni ish haqini inobatga olmaydi. Guyoki “mamnun (ehtiyoji qondirilgan) kishi - bu unumli (samarali ishlaydigan) kishi emish. Bunday o‘ylash, albatta, noto‘g‘ri va soddalikdir.
O`z-o‘zini mukammallashtirishni motivlashtirish modeli qo‘yidagi sxemaga ega.
Bu model Maslou va Xetsberg yondoshuvlariga asoslangan bo‘lib, uzoq muddatli motivatsiyani ta’minlovchi omillar sifatida nafaqat ichki omillar, shuningdek tashqi omillar ham muhim deb qaraladi.
Motivlashtirish strategiyasini tanlashda uchta yondoshuv mavjud:
1. Rag‘batlantirish va jazo strategiyasi, ya’ni, kishilar mukofot olish uchun ishlaydilar:
kim ko‘p va yaxshi ishlasa, unga yaxshi to‘lanadi;
kim undan ko‘p ishlasa shunchalik ko‘p to‘lanadi;
kim sifatsiz ishlasa, u jazolanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Motivlashtirish modellari va strategiyalari, motivlashtirish strategiyasini tanlashdagi yondashuvlar, motivatsiya regulyatorlari
|
Passiv optik tarmoq texnologiyalari

74
8.6-rasm. PON arxitekturasining asosiy elementlari va ish prinsipi.
- PON texnologiyasida kiruvchi trafikni keng ommaga etkazib
berishda oqimlarni spektral ajratishdan va chiquvchi kanalda esa vaqt
bo‗yicha multipleksorlashdan foydalaniladi;
- maksimal masofasi 20 km ni tashkil qiladi.
Yuqoridagi 9.6-rasmda PON texnologiyasining ishlash prinsipi
ko‗rsatilgan[6].
Ishdan qoniqish omillari - Menejment va marketing

|
Menejment va marketing
|
bet | 101/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininIshdan qoniqish omillari
¹
|
Boisiy omillar (qoniqmaslik manbalari)
|
¹
|
Motivatsiya (yuqori qoniqtirish manbalari)
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1.
|
Korxona va ma’muriyat siyosati
|
1.
|
Yutuqlarga erishish
|
2.
|
Mehnat sharoiti
|
2.
|
Xizmat pila poyalari bo‘yicha ko‘tarilish
|
3.
|
Ish haqi
|
3.
|
Yuqori mas’uliyat
|
4.
|
Ishchilar bilan o‘zaro manosabat
|
4.
|
Natijani tan olish va qo‘llab-quvvatlash
|
5.
6.
|
Mehnat xavfsizligi mehnat intizomini nazorat qilish darajasi
|
5.
|
Ijodiy va xizmat doirasida o‘sish imkoniyati
|
Birinchi guruh omillar “gigienik omillar” deb ataladi. Agar ish joyi iflos, qorong‘i, ko‘rimsiz bo‘lsa bu mehnatga intilishni susaytiradi. Aksincha ish joyi toza, ergonometrik nuqtai nazardan benuqson bo‘lsa, mehnatga aniq yo‘naltirilgan motivlar paydo bo‘ladi. Bu erda pul masalasi ham muhimdir. Ammo pulga inson qadr-qimmatining o‘lchovi sifatida qarash ham xavflidir. Agar pulga intilish insonnni butunlay egallab olsa, u ko‘payishga moyillik tug‘dirib, uni boshqalarga nisbatan buyukligini isbotlashga olib keladi. Natijada kishilardan va jamoadan ajrab qoladi.
Gertsberg nazariyasi Maslou nazariyasiga zid emas, bilaks uni to‘ldiradi.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 91
малакаларни шакллантиришда қўл келади, шахс қобилияти,
зеҳни,
ўқувчанлигини ривожлантиришга, оламни мукаммалроқ тушунишига ёрдам
беради. Қизиқиш инсонда интилиш, фаоллик, ички туртки, эҳтиёжни рўёбга
чиқариш манбаи вазифасини бажаради. Қизиқиш шахснинг борлиққа танлаб
муносабатда бўлишида, ўзига хос қарор қабул қилишида, ўзини ўзи назорат
эта билишида, мақсадга интилувчанлигида, юзага келган тўсиқларни
енгишида ифодаланади. Қизиқишлар шахсий ва ижтимоий, бевосита ва
билвосита, кенг ва тор, беқарор ва барқарор бўлади. Қизиқиш синчковлик,
қизиқувчанлик, билишни ўз ичига олади. Одамларни шахсий Қизиқиш
ини идора қилишга ўргатиш, бу йўналишда машқлантириш, тренинглар,
тестлардан фойдаланиш интилувчан, толиқмас хислатларни шакллантиришга
ёрдам беради.
Билим, кўникма, малакалар орттириш шу хусусиятларга боғлик бўлади,
лекин шу хусусиятларнинг ўзлари мазкур билим, кўникма, малакаларга
тааллуқли бўлмайди. Қобилиятлар билим, кўникма, малакаларни эгаллашда
намоён бўлса ҳам, билимлар ва кўникмаларни эгаллаш билан боғланиб
қолмайди. Қобилиятлар ва билимлар, қобилиятлар ва малакалар,
қобилиятлар ва кўникмалар айнан бир-бирига ўхшаш нарса эмас.
Қобилиятлар билим, малака ва кўникмаларнинг ўзида кўринмайди, балки
уларни эгаллаш динамикасида намоён бўлади, яъни, бошқача қилиб
айтганда, мазкур фаолият учун муҳим бўлган билимлар ва кўникмаларни
эгаллаш жараёни турли тенг шароитларда канчалик тез, чуқур, осон ва
мустаҳкам амалга оширилишида намоён бўлади. Ҳудди ана шу ўринда юзага
чиқадиган фарқлар бизга қобилиятлар ҳақида гапириш хуқуқини беради.
Ақлий истеъдод даражаси баланд болалар изланувчан, ҳар нарсага
қизиқувчи ва уйғоқ қалбли бўладилар. Қобилиятлилик шахснинг ақлфаросат,
характер, хотира ва руҳий кечинмалари билан бевосита боғлиқдир.
Психологияда қобилиятларни миқдор жиҳатдан ўлчаш муаммоси узоқ
тарихга эгадир. XIX асрнинг охири ва XX асрнинг бошларида қатор
психологлар (Кеттел, Термен, Спирмен ва бошқалар) оммовий ихтисослар
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 85
axborot muhiti sharoitida ishlashga tayor bo’lgan mutaxassisni tayorlash vazifasini
qo’yadi.
Ta’lim isloxatlarining maktablarga, kasb-hunar kollejlariga, akademik
litseylarga, umuman, ta’lim muassasalariga qo’yayotgan asosiy talabi ta’lim
oluvchilarni kelajakda yetuk, yani ijodiy mehnat qila oladigan kadrlar
tayyorlashdan iborat. Binobarin, jamiyatning rivoji bevosita malakali mutaxassis
kadrlar bilan bog’liq. Respublikamizning iqtisodiy, siyosiy va ma’naviy jihatdan
ravnaq topishida, bu sohalardagi muammolarni hal qilishda ham milliy kadrlar
bosh omillardan biri bo’lib hisoblanadi.
“Kadrlar tayyorlash dasturi”dagi talablarni o’zida aks ettiruvchi ta’limning
shakli va metodlarini ishlab chiqarish hamda ularni amalga oshirish oldimizda
turgan vazifalarni yechishning asosiy yo’llaridan biridir. Bu vazifalar qatoriga,
shubhasiz, o’quv dargohining yo’nalishiga qarab, umumta’lim fanlarini turli fan
sohalari bilan aloqadorlik, fanlararo aloqadorlik, izchillik, kasbiy va texnikaviy
yo’naltirilganlik sharoitida olib borish ham kiradi.
Tadqiqotda kasb-hunar kollejlaridagi ta’limning asosi bo’lgan kasbiy fanlar
bilan «Informatika va axborot texnologiyalari» o’zaro aloqadorligini
ta’minlashning didaktik asoslari va metodik shartlariga e’tibor berilgan. Shu
munosabat bilan ta’lim tizimidagi fanlarni o’qitishda uzviylik va uzluksizligini
ta’minlash maqsadida, har bir fanning mazmunini qayta taxlildan o’tkazish, Davlat
ta’lim standartlari va o’quv dasturlarini takomillashtirish, ta’lim bosqichlari
bo’yicha uning uzviyligi va uzluksizligini ta'minlash asosida tubdan isloh qilish
zarur bo’ladi. «Informatika va axborot texnologiyalari» o’qitishda kasbiy faoliyat
turlari bilan aloqadorlikda amalga oshirish «Informatika va axborot
texnologiyalari»
kasbga
yo’naltirilganligini
va
kasbiy
ko’nikmalarini
shakllantirishda zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalariga tayanishni
ta’minlaydi. Hozirgi kunda kasb-hunar kollejlarida foydalanilayotgan «Informatika
va axborot texnologiyalari» darsliklari va o’quv qo’llanmaliri bu ta’lim
maskanining asosiy maqsadalari, ya’ni o’quvchilarning bir vaqtda ham informatik
bilimlarini mukammal egallashlari, ham kasbiy tayyorgarlikka ega bo’lishlariga
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz 26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 79
o’ziga xos vositasi. So’g’d o’lkasi O’rta Osiyoda rivojlangan davlatlardan biri
sifatida Osiyo va Ovro’pa qit’asidagi turli mamlakatlar bilan iqtisodiy, siyosiy va
madaniy aloqalar yuritgan. Ayniqsa Buyuk Ipak yo’li So’g’d taraqqiyoti hamda
uning Eron, Hindiston, Xitoy kabi davlatlar bilan xalqaro aloqalari rivojlanishi
uchun sharofatli zamin yaratdi. Shu boisdan ham, hukmdorlar, elchilarning
liboslariga alohida ahamiyat qaratilgan. Shu bilan birga, so’g’dlarning o’ziga
xos matolari va kiyimkechaklari, ularning to’qimachilik sanoati boshqa davlatlar
bilan turli aloqalarni, ayniqsa savdo munosabatlari rivojlanishiga sabab bo’lgan.
Binobarin,
so’g’d
matolari,
liboslardagi
milliy
timsollar
tasviri,
bezaklar so’g’dlarning o’ziga xos dunyoqarashi, san’ati va madaniyati haqida
yorqin tasavvur paydo bo’lishiga imkon berdi.
REFERENCES 1. Sh.Mirziyoyev. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan
birga quramiz. Toshkent ―O’zbekiston‖ nashriyoti-2017.
2. A.S.Sagdullayev. O’zbekiston tarixi(darslik). I kitob.
Toshkent.
―VNESHINVESTPROM‖ -2003.
3. Альбаум.Л.И. ―Афрасиаб‖ Ташкент-1969.
4. Д. Султонова. ―Moziydan sado‖ журнали. Тoshkent. ―O’zbekiston‖
нашриёти2003. 3-сон.
5. Д. Суюнова. ―Moziydan sado‖ журнали. Тoshkent. ―O’zbekiston‖
нашриёти2012. 2- сон.
6. www ziyonet.uz
www.pedagoglar.uz 26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 80
OʻNLI KASRLARNI ODDIY KASR KOʻRINISHIDA IFODALASH BO'YICHA USLUBIY TAVSIYALAR Karimova Zarifaxon Abdubannobovna Andijon viloyati Andijon tumani 29-umumiy oʻrta taʼlim maktabi
Elektrooptik modulyatorlar

54
qutblagich va tahlillagich (analizator)lar orasiga
joylashtirish orqali
shakllan- tiriladi. Modulyatorning ish pritsipi quyidagicha: Pokkels
yacheykasiga kuchlanish qo‗yilmagan holda u orqali o‗tgan nurning
qutblanish tekisligi qo‗shimcha tarzda burilmaydi
va kirishdagi chiziqli
qutblagich yordamida tekislik bo‗yicha qutblangan yorug‗lik nuri
tahlillagich, demak, modulyator chiqishiga o‗tmaydi.
Agar Pokkels yacheykasiga qo‗yilgan kuchlanish uning eng katta
qiymatigacha oshirilsa, yacheyka qutblanish tekisligini o‗ngga buradi.
Natijada yacheyka chiqishida qutblagich va tahlillagichdagi yorug‗lik
nurining qutblanish tekisliklari orasidagi
burchak amalda nolgacha
kamayib, kirish
nurining
modulyator chiqishidan
to‗liq
o‗tishi
ta‘minlanadi.
5.2 - rasmdan ko‗rinadiki, modulyator ko‗ndalang turdagi (z┴E)
elektrooptik effekti – Pokkels effekti asosida ishlaydi.
Boshqarish
kuchlanishi U boshqa, ya‘ni elektr maydon kuchlanganligi E ni o‗zgartirib,
chiqish optik signali fazasini kirish signali fazasiga nisbatan siljitishga
erishish mumkin. Modulyatorning chiqishiga joylashtirilgan tahlillagich
(analizator) faza o‗zgarishlarini nurlanish intensivligining o‗zgarishlariga
aylantirib beradi.
5.2-rasmChiziqli elektrooptik hodisa asosida ishlaydigan elektrooptik
modulyatorning tuzilishi.
Modulyator chiqishidagi
nurlanish intensivligi, kristaldagi yutilish
jarayonini hisobga olmaganda, quyidagi munosabat bilan aniqlanadi:
55
I
chiq
.= I
kir
.sin2 (π/2)(U
boshq
./Uλ/2), ( 5.6)
bu yyerda I
chiq.
va I
kir
. – mos ravishda
modulyatorning chiqish va
kirishidagi nurlanish intensivligi, U
boshq
– boshqarish kuchlanishi, Uλ/2 –
yarim to‗lqinli boshqarish kuchlanishi.
Modulyator
tuzilishini
maqbullashtirish
va
integral
optik
texnologiyaning yutuqlari bu turdagi modulyatorning turli xil qurilmalarda
va eng avvalo SDH vaWDM tizimlarida keng qo‗llash imkonini beradi.
Iogan Genrix Pestalotsi (1746-1827)

|
Iogan Genrix Pestalotsi (1746-1827)
|
bet | 57/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mIogan Genrix Pestalotsi (1746-1827) Y.A.Komenskiyning pedagogik qarashlari Evropaning qator davlatlarida didaktik nazariya va pedagogik amaliyotning rivojlanishiga samarali ta`sir etdi. Kapitalistik jamiyatning uzluksiz rivoji, ishlab chiqarish kuchlari va ishlab chiqarish munosabatlarining taraqqiyoti fan, madaniyat va ta`limning yangi-yangi targ`ibotchilarini tarix sahnasiga olib chiqdi. Ana shunday ilg`or fikrli pedagoglardan biri shvetsariyalik demokrat olimi didakt Iogan Genrix Pestalotsidir.
I.G.Pestalotsi ta`limni demokratlashtirishning qizg`in tarafdori edi. U “Gertruda o`z bolalarini qanday o`qitadi” nomli asarida o`sha davrdagi maktab ta`limi quyi tabaqa aholisi manfaatlariga mos emasligini uqtiradi va o`z didaktik tizimini “kambag`allarni o`qitish metodi” deb nomlaydi.
I.G.Pestalotsi boshlang`ich ta`lim didaktikasining asoschisi, tabiatga moslab o`qitish g`oyasining qizg`in targ`ibotchisi edi. U maktabda ona tili, matematika fanlari sohasida qator ilmiy asarlar yozdi. Bola dunyoga kelgan vaqt, deb qayd etgan edi. I.G.Pestalotsi, uning uchun o`rganish boshlangan paytdir. Uning fikricha, ta`limning asosiy vazifasi bolalarda bilish qobiliyatlarini rivojlantirish, faol aqliy faoliyatni o`stirish, mantiqiy fikrlashni shakllantirishdan iborat. Shunday qilib, I.G.Pestalotsi rivojlantiruvchi ta`limga asos soldi.
Ta`lim xalqni uyg`otmog`i, unda o`z kuchiga ishonchni tarbiyalamog`i lozim. Buning uchun uchta asosiy vosita bor: madaniyatli qalb; rivojlangan daho (aql); axloqiy taraqqiyot. Uning fikricha, ta`lim tarbiyaning bosh yo`lidir. Umumiy ma`lumot maxsus ma`lumotdan oldin beriladi. Bolaning psixologiyasiga moslashgan ta`lim ko`rsatmali o`qitishdir. I.G.Pestalotsining uqtirishicha, idrok qilinadigan narsalar uchta asosiy o`lchovga ega: miqdor, shakl, ong. Shunday ekan, bolalarni hisoblashga, o`lchashga va so`zlashga o`rgatmoq nihoyatda zarur. Aqliy ma`lumot narsa-hodisalarni kuzatish, tahlil etish va ularni so`z bilan ifodalshdan iborat. Shu xulosaga tayanib, u ta`limning to`rtta bosqichini ajratadi: narsa-hodisalarni idrok etish (1); idrok etilgan narsalarning hajmi, shakli, miqdori to`g`risida tasavvurlarni shakllantirish (2); narsa-hodisalarni tahlil qilish yo`li bilan tushuncha hosil qilish (3); narsalarning nomi, tushunchalarni so`z bilan aytib berish (4).
I.G.Pestalotsi ta`limda idrokning roli hamda ta`lim bosqichlari xususiyatlarini hisobga olib amaliy faoliyat usullariga ko`proq e`tibor qildi. U tevarak-atrofdagi narsalarni hisoblash, o`lchash, so`z bilan aytish xususiyatlaridan kelib chiqib, boshlang`ich ta`limga kuzatish, rasm solish, o`lchash va turli buyumlarni yasashga doir elementlarni kiritadi. Shunday qilib, I.G.Pestalotsi ta`limning psixologik asosi sifatida idrokni ajratdi. Ammo ta`limda ratsional bilishning roliga yetarli e`tibor bermadi.
|
| |