Mavzu: Aloqa liniya inshootlaridan foydalanish, ularga xizmat ko‘rsatish va qurilish usullari

49 Mavzu: Aloqa liniya inshootlaridan foydalanish, ularga xizmat ko‘rsatish va qurilish usullari.
1 Elektr uzatish linyalari
2 Kabel linyalarini qo’llanilishi
Elektr uzatish liniyalari, ular odatda "VL" harflari bilan belgilanadi - bu ochiq havoda joylashgan qurilmalar. Ya'ni simlarning o'zi havo orqali o'tkazilib, maxsus armatura (qavs, izolyator) ustiga o'rnatiladi. Shu bilan birga, ularni o'rnatish ustunlar, ko'priklar va yo'l o'tkazgichlar bo'ylab amalga oshirilishi mumkin. Faqatgina yuqori voltli ustunlar bo'ylab yotqizilgan chiziqlarni "havo liniyalari" ni hisoblash kerak emas.
Elektr uzatish liniyalariga nimalar kiradi:
Asosiy narsa simlar.
Shpallar, ularning yordamida simlarning tayanchlarning boshqa elementlari bilan aloqa qilish mumkin emasligi uchun sharoitlar yaratiladi.
Izolyatorlar.
O'zlarini qo'llab-quvvatlaydi.
Tuproqli pastadir.
Chaqmoq tutuvchilar.
Bo'shatish moslamalari.
Ya'ni, elektr uzatish liniyasi shunchaki simlar va tayanchlar emas, siz ko'rib turganingizdek, bu har birining o'ziga xos yukini ko'taradigan turli xil elementlarning juda ta'sirli ro'yxati. Bu erda siz optik tolali kabellarni va qo'shimcha uskunalarni qo'shishingiz mumkin. Albatta, yuqori chastotali aloqa kanallari elektr uzatish liniyasining tayanchlari orqali amalga oshirilsa.
Elektr uzatish liniyasining qurilishi, shuningdek uning dizayni, shuningdek, qo'llab-quvvatlovchilarning dizayn xususiyatlari elektr inshootlarini o'rnatish qoidalari, ya'ni PUE, shuningdek turli xil qurilish qoidalari va qoidalari, ya'ni SNiP bilan belgilanadi. Umuman olganda, elektr uzatish liniyalarini qurish oson va juda mas'uliyatli ish emas. Shuning uchun ularning qurilishi ixtisoslashtirilgan tashkilotlar va kompaniyalar tomonidan amalga oshiriladi, bu erda xodimlar yuqori malakali mutaxassislarga ega.
Elektr uzatish liniyalarining tasnifi
Yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalarining o'zi bir necha sinflarga bo'linadi.
Oqim tabiati bo'yicha:
O'zgaruvchan,
Doimiy.
Asosan, elektr uzatish liniyalari o'zgaruvchan tokni uzatish uchun ishlatiladi. Ikkinchi variant kamdan-kam uchraydi. Odatda u bir nechta energiya tizimlari uchun aloqani ta'minlash uchun aloqa yoki aloqa orqali tarmoqni quvvatlantirish uchun ishlatiladi, boshqa turlari ham mavjud.
Voltaj bo'yicha elektr uzatish liniyalari ushbu ko'rsatkichning nominal qiymatiga bo'linadi. Ma'lumot uchun biz ularni ro'yxatlaymiz:
o'zgaruvchan tok uchun: 0,4; 6; o'nta; 35; 110; 150; 220; 330; 400; 500; 750; 1150 kilovolt (kV);
doimiy uchun faqat bitta turdagi kuchlanish ishlatiladi - 400 kV.
Bunday holda, 1,0 kVgacha kuchlanishli elektr uzatish liniyalari eng past sinf, 1,0 dan 35 kVgacha - o'rtacha, 110 dan 220 kVgacha - yuqori, 330 dan 500 kVgacha - juda yuqori, 750 kV dan yuqori ultra yuqori sinf deb hisoblanadi. Shuni ta'kidlash kerakki, ushbu guruhlarning barchasi bir-biridan faqat dizayn shartlari va dizayn xususiyatlari talablari bilan ajralib turadi. Boshqa barcha jihatlarda bu oddiy yuqori voltli elektr uzatish liniyalari.
Elektr tarmoqlarining kuchlanishi ularning maqsadlariga mos keladi.
500 kV dan yuqori kuchlanishli yuqori kuchlanishli liniyalar juda uzun deb hisoblanadi, ular alohida quvvat tizimlarini ulash uchun mo'ljallangan.
220, 330 kV kuchlanishli yuqori kuchlanishli magistral magistral hisoblanadi. Ularning asosiy maqsadi qudratli elektr stantsiyalarini, alohida energiya tizimlarini, shuningdek ushbu tizimlar tarkibidagi elektr stantsiyalarini o'zaro bog'lashdir.
35-150 kV kuchlanishli elektr uzatish liniyalari iste'molchilar (yirik korxonalar yoki aholi punktlari) va tarqatish punktlari o'rtasida o'rnatiladi.
20 kVgacha bo'lgan elektr uzatish liniyalari iste'molchiga bevosita elektr tokini etkazib beradigan elektr uzatish liniyalari sifatida ishlatiladi.
Elektr tarmoqlarining neytral tomonidan tasnifi
Neytral topraklanmayan uch fazali tarmoqlar. Odatda, bunday sxema 3-35 kV kuchlanishli tarmoqlarda qo'llaniladi, bu erda kichik oqimlar oqadi.
Neytral indüktans orqali topilgan uch fazali tarmoqlar. Bu rezonansli asosli tur deb ataladi. Bunday havo liniyalarida 3-35 kV kuchlanish ishlatiladi, unda katta oqimlar oqadi.
Neytral avtobus to'liq erga ulangan uch fazali tarmoqlar (samarali topraklama). Ushbu neytral ishlash tartibi o'rta va o'ta yuqori kuchlanishli havo liniyalarida qo'llaniladi. Iltimos, shuni yodda tutingki, bunday tarmoqlarda neytral qattiq topraklanmış avtotransformatorlardan emas, balki transformatorlardan foydalanish kerak.
Va, albatta, neytral asosli tarmoqlar. Ushbu rejimda havo liniyalari 1,0 kV dan past va 220 kV dan yuqori kuchlanish bilan ishlaydi.
Afsuski, elektr uzatish liniyasining barcha elementlarining ish holatini hisobga oladigan elektr uzatish liniyalarining bunday bo'linishi ham mavjud. Bu oddiy holatdagi elektr uzatish liniyasi, bu erda simlar, tayanchlar va boshqa komponentlar yaxshi holatda. Asosan, asosiy e'tibor simlar va kabellarning sifatiga qaratilgan, ular kesilmasligi kerak. Simlar va kabellarning sifati yomon bo'lgan favqulodda holat. Elektr uzatish liniyasining simlarini, izolyatorlarini, qavslarini va boshqa qismlarini ta'mirlash yoki almashtirishda o'rnatish holati amalga oshiriladi.
Havo uzatish liniyalarining elementlari
Mutaxassislar o'rtasida doimo elektr uzatish liniyalari bilan bog'liq maxsus atamalar qo'llaniladigan suhbatlar mavjud. Jargo tilidagi nozik narsalar uchun bu suhbatni tushunish juda qiyin. Shuning uchun biz ushbu shartlarning dekodlanishini taklif etamiz.
Yo'l - bu er yuzi bo'ylab o'tadigan elektr uzatish liniyasining o'qi.
Kompyuter - piketlar. Aslida, bu elektr uzatish liniyasining uchastkalari. Ularning uzunligi erga va nominal chiziq kuchlanishiga bog'liq. Stol nol - bu tekislashning boshlanishi.
Qo'llab-quvvatlash qurilishi markaz belgisi bilan ko'rsatiladi. Bu qo'llab-quvvatlashni o'rnatish markazi.
Piketlash - bu oddiy piketni o'rnatish.
Span - bu tayanchlar orasidagi masofa, aniqrog'i ularning markazlari orasidagi masofa.
Sarkma o'qi - bu simning eng past nuqtasi va tayanchlar orasidagi qat'iy cho'zilgan chiziq orasidagi delta.
Telning kattaligi, yana, sarkma eng past nuqtasi va simlar ostidagi muhandislik inshootlarining eng yuqori nuqtasi orasidagi masofa.
Loop yoki loop. Bu langar tayanchidagi ulashgan oraliq simlarni ulaydigan simning qismi.
Kabel uzatish liniyalari
Shunday qilib, bunday tushunchani ko'rib chiqishga o'tamiz kabel liniyalari elektr uzatish. Avvalo, bu elektr uzatish liniyalarida ishlatiladigan yalang'och simlar emas, ular izolyatsiya bilan qoplangan kabellardir. Odatda, kabel uzatish liniyalari parallel yo'nalishda yonma-yon o'rnatilgan bir nechta chiziqlardir. Buning uchun kabelning uzunligi etarli emas, shuning uchun bo'limlar orasiga muftalar o'rnatiladi. Aytgancha, ko'pincha neft bilan to'ldirilgan simi elektr uzatish liniyalarini topish mumkin, shuning uchun bunday tarmoqlar ko'pincha maxsus past to'ldiruvchi uskunalar va kabel ichidagi yog 'bosimiga ta'sir qiluvchi signalizatsiya tizimi bilan jihozlangan.
Agar biz kabel liniyalarining tasnifi haqida gapiradigan bo'lsak, u holda ular havo liniyalari tasnifi bilan bir xildir. O'ziga xos xususiyatlar bor, lekin ularning ko'pi yo'q. Asosan, ushbu ikkita toifalar bir-biridan yotish usuli bilan farq qiladi, shuningdek dizayn xususiyatlari... Masalan, yotqizish turi bo'yicha simi elektr uzatish liniyalari er osti, suv osti va inshootlarga bo'linadi.
Dastlabki ikkita pozitsiya aniq, ammo nima "tuzilmalar" pozitsiyasiga tegishli?
Kabel tunnellari. Bu maxsus yopiq koridorlar bo'lib, unda simi o'rnatilgan qo'llab-quvvatlovchi inshootlar bo'ylab yotqizilgan. Bunday tunnellarda siz erkin yurishingiz, elektr uzatish liniyasini o'rnatish, ta'mirlash va texnik xizmat ko'rsatishingiz mumkin.
Kabel kanallari. Ko'pincha ular ko'milgan yoki qisman ko'milgan kanallardir. Ular erga, taglik tagida, shiftlar ostida yotqizilishi mumkin. Bu yurish mumkin bo'lmagan kichik kanallar. Kabelni tekshirish yoki o'rnatish uchun siz shiftni demontaj qilishingiz kerak bo'ladi.
Bolal shaftasi. Bu to'rtburchaklar qismli vertikal yo'lak. Shaxta odam yurishi mumkin, ya'ni unga zinapoyalar bilan ta'minlangan odam uchun mos bo'lishi mumkin. Yoki o'tish mumkin emas. Bunday holda, siz kabel liniyasiga faqat strukturaning devorlaridan birini olib tashlashingiz mumkin.
Bolal pol. Bu odatda 1,8 m balandlikdagi texnik joy bo'lib, pastdan va yuqoridan pol plitalari bilan jihozlangan.
Shuningdek, xonaning tagliklari va pollari orasidagi bo'shliqda simli elektr uzatish liniyalarini yotqizish mumkin.
Kabel bloki - bu quvurlarni yotqizish va bir nechta quduqlardan iborat murakkab qurilish.
Kamera er osti inshooti bo'lib, uning ustiga temir beton yoki plita bilan yopilgan. Bunday kamerada simi elektr uzatish liniyasining uchastkalari muftalar orqali ulanadi.
Yo'l o'tkazgich - bu ochiq turdagi gorizontal yoki moyil qurilish. Bu er usti yoki er usti, o'tish mumkin yoki o'tish mumkin emas.
Galereya deyarli yo'l o'tkazgich bilan bir xil, faqat yopiq turdagi.
Va simi elektr uzatish liniyalaridagi so'nggi tasnif - bu izolyatsiya turi. Printsipial jihatdan ikkita asosiy turi mavjud: qattiq izolyatsiya va suyuqlik izolatsiyasi. Birinchisi, izolyatsion polimer niqobi ostida (polivinilxlorid, o'zaro bog'langan polietilen, etilen-propilen kauchuk), shuningdek boshqa turlarni, masalan, moylangan qog'oz, kauchuk qog'ozli to'qish. Suyuq izolyatorlarga neft moyi kiradi. Boshqa turdagi izolyatsiya turlari mavjud, masalan, maxsus gazlar yoki boshqa turdagi qattiq materiallar. Ammo ular bugungi kunda kamdan kam qo'llaniladi.
Elektr tarmoqlarining xilma-xilligi ikkita asosiy turga bo'linadi: havo va kabel. Ikkala variant ham bugungi kunda hamma joyda qo'llaniladi, shuning uchun siz boshqasini ajratmasligingiz va boshqasiga ustunlik berishingiz kerak. Albatta, havo liniyalarini qurish katta sarmoyalar bilan bog'liq, chunki marshrutni yotqizish asosan murakkab tuzilishga ega bo'lgan metall tayanchlarni o'rnatishdir. Bunda qaysi tarmoq, qanday kuchlanish ostida bo'lishini hisobga olish kerak.
Elektr tarmoqlari
Elektr uzatish liniyalari shuningdek ma'lumotlarni yuqori chastotali signallardan foydalangan holda uzatadi; hisob-kitoblarga ko'ra Rossiyada elektr uzatish liniyalari orqali 60 mingga yaqin yuqori chastotali kanallardan foydalaniladi. Ular dispetcherlik nazorati, telemetrik ma'lumotlarni uzatish, o'rni himoya signallari va avariya avtomatizatsiyasi uchun ishlatiladi
16 Mavzu: Aloqa liniya inshootlaridan foydalanish, ularga xizmat ko‘rsatish va qurilish usullari . yangi abonent nomerlarini ulash, aloxida olingan abonent liniyasining ko‘rsatkichlarini o‘zgartirish
Insoniyat taraqqiyotida aloqaning, xususan, optik aloqaning roli katta bo‘lgan, bunga sabab uning tarqalish tezligining juda kattaligidir. Hozirgi kunda deyarli har bir uyda radio, televizor va telefon bor, shaharlar va maydonlar o‘rtasida yotqizilgan kabellar yordamida koinotdan Yerning sun’iy yo‘ldoshlari orqali keng miqyosda axborotlar uzatilib turiladi. Ammo aloqa texnikasining rivojlanishi, elektronikaning zamonaviy yutuqlari, elektromagnit to‘lqinlarining sm va mm diapazonining o‘zlashtirilishi ham hozirgi paytda mislsiz ko‘payib ketayotgan axborot talablariga javob bermay qoldi. Amaliyot axborotning zichligi, uzatish chastotasining oshirilishi aloqa kanallarini zichlashtirish kabi qator talablarni qo‘ymoqda. Shuning uchun ham dunyo mutaxassislari birinchi navbatda optik diapazonga qayta-qayta e’tibor bera boshladilar. Shuningdek, dunyodagi mis konlari borgan sari kamayib bormoqda. Vaholanki, texnikada juda kerak bo‘lgan bu metallning deyarli yarmi kabellar uchun ishlatiladi. Olimlarning taxmini bo‘yicha mis ishlab chiqarish XXI asrda keskin ravishda kamayadi. Demak, biror chora topilmasa, kabel ishlab chiqarish tushkunlikka uchrashi turgan gap. Shuning uchun ham mis simlardan voz kechib, axborotni shaffof shisha tolalar orqali nur yordamida uzatishga o‘tish lozimligini tushunib yetildi. Demak, shisha tolalarni ishlatish ikki ijobiy yutuqqa axborot uzatish tezligini keskin oshirib, qimmat hisoblangan misni katta miqdorda iqtisod qilishga imkon beradi.. 60-yillarda kashf etilgan lazerlar ham katta samara bermadi. Chunki axborotni lazer nuri bilan ochiq atmosferada uzatish yaxshi natija bermadi. Bunga sabab atmosferadagi temperatura, havo oqimi, changlar, tuman va h.k. lar tinimsiz o‘zgarib turganligi uchun ochiq havo nur o‘tkazuvchi muhit sifatida ishlatishga yaroqsizligi aniqlandi.
Lazer nurini trubalar ichida uzatib ko‘rildi, lekin bu yo‘l ham foyda bermadi. Shuni aytish kerakki, nur o‘tkazuvchi shisha tolalar 60 — yillarda ma’lum edi. Ularning diametri 100 mkm bo‘lib, o‘zak va uni o‘rab olgan qobiqdan iborat edi. O‘zakning sindirish ko‘rsatkichi qobiqning sindirish ko‘rsatkichidan biroz katta bo‘lishi kerak. Lazer nurini shunday tolalar orqali uzatishga urinib ko‘rildi, ammo bunday tolalar juda katta yutish koeffisiyentiga ega bo‘lib, taxminan 1000 db/km ga teng. Bunday tolaga kiritilgan nur bir necha metr masofadan so‘ng deyarli butunlay yutilib ketadi. Ammo 1966 yilda ingliz olimlari Kao va Xokxem o‘zlarining ilmiy izlanishlarida optik shishalardagi nurning yutilish sabablarini taxlil qilib, nurning yutilishiga asosiy sabab He, Ni, Si, Sg va shunga o‘xshash metallar shisha sintez qilinayotganda tashqaridan (havodan, tigeldan) kirib qolgan metall ionlari ekan. Maqola mualliflari agar shishalar ana shu ionlardan tozalansa, yutish koeffisiyenti 20db/km bo‘lgan tolalar olish mumkinligini isbotlab berdilar. Bu maqoladan so‘ng dunyo miqyosida yutish koeffisiyenti kichik bo‘lgan nur o‘tkazuvchi tolalarni olish bo‘yicha ishlar juda kuchayib ketdi. Nihoyat, 1970 yil "Korning Glass" firmasi mutaxassislari to‘lqin uzunligi qq063 mkm bo‘lgan nur uchun yutish koeffisiyenti 20 db/km dan kichik bo‘lgan nur uchun nur o‘tkazuvchi tolalarni yaratdilar. Bunday tolalar uzun to‘lqinli optik aloqa liniyalarida ishlatsa bo‘ladigan sifatlarga ega edi.
1970 yil Shuning uchun tolali optikaning tug‘ilgan yili deb sanala boshlandi. Ana shundan so‘ng tolali optika aloqasi misli ko‘rilmagan tezlik bilan rivojlanib ketdi, ular ishlatiladigan sohalar ko‘paya boshladi: telefon tarmoqlari orqali ishlaydigan televideniye, aviatsiya va dengiz flotida, bort aloqasi, hisoblash texnikasi, texnologik jarayonlarni boshqarish va nazorat qilish tizimi va h.k.larda ham ishlatila boshlandi. Bundan tashqari, nurli tolalarning tashqaridan tushuvchi elektromagnit to‘lqinlarning ta'sirini sezmasligi, vaznlari kam va ixchamligi ham aniqlandi.
Optik aloqa — optik diapazondagi (odatda, 10’3 —10’5 Gs) elektromagnit tebranish (mas, lazer)par yordamida bogʻlanadigan aloqa. Optik aloqa liniyalari tuzilishi jihatidan radioaloqa li-niyalariga oʻxshaydi. Nurlanishni modulyasiyalash uchun taʼminlash manbaiga yoki generatorning optik rezonatoriga taʼsir qilib, generatsiya jarayoni boshqariladi yoki chiqish nurlanishini maʼlum qonun boʻyicha oʻzgartiradigan qoʻshimcha tashqi qurilmadan foydalaniladi. Chiqish optik uzeli yordamida nurlanish kam sochiluvchi nurga aylanadi va kirish optik uzeliga boradi; bu uzel uni foto oʻzgartirgichning faol sirtiga fokuslaydi. Foto oʻzgartirgichdan chiqqan elektr signallar informatsiyalarni ishlash uzeliga keladi. Signallarni qabul qilishning 2 usuli — toʻgʻri detektorlash va geterodin qabul usullari bor. Taʼsir doirasiga koʻra, Optik aloqa quyidagi asosiy turlarga boʻlinadi: taʼsir doirasi kichik boʻlgan ochiq yer usti tizimlari (yer sirti atmosfera qatlamlaridan oʻtuvchi nurlardan foydalanadi); berk yorugʻlik kanallaridan foydalanuvchi yer usti tizimlari (shaharlararo aloqa bogʻlash, ATS, EHM orasida aloqa bogʻlash uchun); yaqin kosmik aloqa liniyalari; uzoq kosmik aloqa liniyalari. Ochiq Optik aloqa liniyalari Yer bilan kosmos orasida aloqa bogʻlash vositasi sifatida juda muhim. Mac, lazer nuri yordamida 10s km masofaga sekundiga 10s bit tezlik bilan informatsiya uzatish mumkin (bunday masofaga mikrotoʻlqin texnikasi bilan sekundiga fa-qat 10 bit tezlik bilan uzatiladi). Yarim-oʻtkazgichli diod nurlatgichlar, yorugʻlik tolali kabellar va yarimoʻtkazgichli qabul qilgichlardan foydalanib, bir-biridan 10 km gacha masofada minglarcha telefon kanallari boʻlgan aloqa magistrallari qurish mumkin. Optik aloqa si-stemasi magistral va ichki aloqaning asosiy turlaridan biri hisoblanadi
Optik aloqa tizimlarining asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat: Keng sathlilik (agar nur manbai sifatida yarim o‘tkazuvchanlik dioddan foydalanilsa) va qq10q250 Mgs tashkil qiladi, yarim o‘tkazuvchili lazer ishlatilsa, u holda ~0,5 MGs ga teng bo‘ladi. Bu kabi aloqa liniyalarini kuchli tokli kabellar va yuqori voltli elektroenergiyani uzatuvchi liniyalar yaqiniga joylashtirish mumkin. Optik kabelning haqiqiy tuzilishlaridan birining kesimi 3-rasmda keltirilgan. Optik kabelli tolalar orasidan o‘tuvchi halaqitlarning juda kamligi, bu tolalarning sonini bir necha yuz bor oshirish imkonini beradi. Atrof -muhitga optik kabeldan elektromagnit nur tarqalmaydi. Yuqori texnologik integrasiyaga egaligi; tabiiy ofatlarni (Yer qimirlashi, toshqinlar, sel va hokazo) sodir bo‘lishi kutilayotgan mintaqalardagi muhitlarda ishlay olish qobiliyatining borligi, ularning simli kabellardan afzalliklarini ko‘rsatadi.
Optik tolali aloqa tizimida axborot uzatishning umumiy ko‘rinishini 10-rasm orqali tushuntirish mumkin. Aloqa liniyasida uzatish uchun mo‘ljallangan uzluksiz yoki raqamli elektr signali uzatish tomonidagi yarimo‘tkazuvchanli lazerli yoki yorug‘lik manbaidan chiqayotgan optik nurlarni modulyasiyalaydi va buning oqibatida elektr signalini optik (yorug‘lik) signaliga aylantirib, so‘ngra optik tola bo‘ylab uzatiladi. Tizimning qabul qilish tomonidagi toladan chiqib kelayotgan optik signal r-1-p yoki ko‘chkili fotodiod asosida qurilgan fotodetektorga kiritiladi. Fotodetektor esa, unga tushayotgan optik nurlarni dastlabki uzluksiz raqamli elektr signaliga aylantirib beradi.
Shisha tola nur tarqatishga juda qulay muhit bo‘lsa ham, uning kamchiliklari bor:
1) u ochiq havoda (p2<1) bo‘lgani uchun unga tashqi muhit ta'sir ko‘rsatadi, uning ustiga changlar o‘tirib iflos qiladi, bu esa nurning so‘nishiga olib keladi; 2) tolani ushlab turuvchi tayanchlarning kontaktlarida qo‘shimcha so‘nish paydo bo‘ladi. Bundan tashqari, shisha tola mo‘rt bo‘ladi:. Agar uning ustiga qandaydir muhofaza qatlamlari yotqizilmasa, sinib ketishi juda oson. Bu kamchiliklar ikki qatlamlik hisobiga bartaraf etiladi. (2 (a -b) - rasm). Shishali tolalar cho‘zib olinib (qqT=2000°s ga yaqin), barabanlarga o‘rab olinganliklari uchun bunday tolalarda nurning troyektoriyasi egri chiziq bo‘lib, uning aniq qaytadigan chegarasi bo‘lmaydi. Qobiq tarafga yo‘nalgan nur tola o‘qi tarafiga qarab egila boshlaydi va u yana o‘zak markaziga qarab tarqaladi. Shisha tolalar orqali axborot yuborilganligi uchun ularning so‘nish koeffisiyenti minimal bo‘lishi zarur, chunki optik aloqa liniyalari (1-100) km masofalarga cho‘zilishi mumkin. Buning uchun ularning yutish koeffisiyenti qq01-1db/km bo‘lishi kerak. Bunday katta talabga faqat a'lo sifatli optik shishalar, ayniqsa shishasimon kvarslar javob beradi. Kvars boshqa shishalardan o‘zining bir jinsliligi va nurning Relecha sochilish koeffisiyenti kichikligi bilan ajraladi.
|