nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pul tizimi deganda - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

45
Pul tizimi quyidagi elementlarni o’z ichiga oladi:
1.
pul tizimini tashkil etish tamoyillari;
2.
pul birligi;
3.
baho masshtabi;
4.
pulning turlari;
5.
pul birliklari va belgilarini emissiya qilish tartibi va ularning
ta’minlanganlik asoslari;
6.
pul muomalasini tartibga solishning usullari;
7.
mamlakatda pul oborotining tarkibi va uni tashkil etish.
Pul birligi
. Pul birligi va uning nomi hukumatning tegishli qonun va
me’yoriy hujjatlari asosida belgilanadi. Qonun va tegishli me’yoriy hujjatlar
asosida belgilab qo’yilgan pul belgilari mamlakatda Yagona to’lov vositasi
vazifasini bajaradi. Mamlakat
pul massasi o’rtasidagi o’zaro mutanosiblikni tartibga soladi. Bundan asosiy
maqsad mamlakat milliy valyutasining barqarorligini ta’minlashdan iborat.
Iqtisodiyotda muomalada bo’lgan pul birligi o’zining nomiga ega bo’ladi. Milliy
valyutaning nomi barcha mamlakatlarda turlicha nomda yuritiladi. Masalan,
AQShda dollar, Buyuk Britaniyada funt styerling, Xitoyda yuan va boshqalar .
Baho masshtabi
- bu qiymatning pul birligida aks ettirish vositasidir,
pulning o’ziga xos bo’lgan texnik funksiyasi ham hisoblanadi.Muomalada oltin va
kumush tangalar pul vazifasini bajargan paytda baho masshtabi, ya’ni milliy
valyutaning bahosi bevosita oltin va kumush tangalar orqali aniqlangan. Ya’ni,
qog’oz pullar ma’lum miqdorda oltin va kumush tangalar bilan ta’minlangan.
1971- 1973 yillarda rasmiy ravishda oltinning pul vositasi vazifasini bajarishi va
qog’oz pullarning oltin bilan ta’minlanganligi bekor qilindi. Natijada, milliy
valyutaning baho masshtabi tovarlar va xizmatlar hamda horijiy valyutalarga
nisbatan talab va taklif asosida aniqlanadigan bo’ldi, ko’pchilik mamlakatlar
milliy valyutaning qiymatini aniqlashda dunyoning etakchi valyutalari hisoblangan
AQSh dollari, yevro, yuan kabi valyutalarni asos qilib oladi.
O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar - bet 27

36
Vizual-didaktik resurslar
Nazorat uchun test
1.Pulning asosiy vazifalari - bu:
a.
qiymat o’lchovi, muomala vositasi, to’lov vositasi, jamg’arish vositasi;
b.
qiymat o’lchovi, baho masshtabi, muomala vositasi;
s. baho masshtabi, qiymat o’lchovi, jahon pullari;
d. qiymat o’lchovi, jaxon pullari, baho masshtabi, muomala vositasi
2.
Barter - bu:
a.
tovarni tovarga bevosita ayirboshlash;
b.
tovarni bevosita pulga ayirboshlash;
s. tovarning naqd pulsiz sotilishi;
d. tovarni kreditga sotilishi.
Pul qiymat o‘lchоvi.
Avval ta‘kidlaganimizdеk, har qanday
tоvar mеhnat natijasida yaratiladi. Tоvarga sarflangan mеhnat
miqdоri uning qiymatini bеlgilaydi. Pul esa barcha tоvarlarning
qiymatini bеlgilash va ularning bahоsini aniqlashda vоsitachi bo’lib
хizmat qiladi.
Pul- to‘lоv vоsitasi
. Pulning to’lоv vоsitasi ekanligi nasiyaga
sоtilgan tоvarlar va ko’rsatilgan хizmatlarga ularning haqi
to’langanda, krеdit qarzga оlingan mablag‘lar qaytarilganda
namоyon bo’ladi.Tоvarlar har dоim ham naqd pulga
sоtilavеrmaydi.
37
Klaster usuli
Pulning asosiy funksiyalari.
Pul - muоmala
vоsitasi
.Iqtisоdiyotda tоvarlar
harakati pul harakatini kеltirib
chiqaradi va aksincha, pul
harakati tоvarlar harakatini
ta‘minlaydi. Pul yordamida
tоvarlar оldi-sоtdi qilinadi.
|
Tijorat banklar faoliyatining asosiy tamoyillari

170
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI
20 - Mavzu: Tijorat banklarining operatsiyalari.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:
80 daqiqa
O’quvchilar soni:
nafar
O’quv mashg’ulotining shakli va
turi
Amaliy: to’liq o’quv mashg’ulot
O’quv mashg’uloti rejasi
1.Tijorat banklarning xizmatlar turi.
2.Tijorat banklarining passiv operatsiyalari.
3.Tijorat banklarining aktiv operatsiyalari.
O’quv mashg’uloti maqsadi: Tijorat banklarning xizmatlar turi,tijorat banklarining
passiv operatsiyalari,tijorat banklarining aktiv operatsiyalari
haqida ma’lumot berish
va mavzuni mustahkamlash,ko’nikma va malakani shakllantirish
O’qitish natijasi:
Tijorat banklarning xizmatlar turi,tijorat
banklarining passiv operatsiyalari,tijorat
banklarining aktiv operatsiyalarini
o’rganadilar.
Pedagogik vazifalar
1.Tijorat banklarning xizmatlar turi
haqida
tushuncha beradi;
2.Tijorat banklarining passiv
operatsiyalari haqida aytib beradi;
3.Tijorat banklarining aktiv
operatsiyalari haqida ma’lumot
beradi;
O’quv faoliyati natijalari
1.Tijorat banklarning xizmatlar turi. vazifalari
haqida
tushuncha oladilar;
2.Tijorat banklarining passiv operatsiyalari
vazifalari haqida bilib oladilar;
3.Tijorat banklarining aktiv operatsiyalari
haqida ma’lumot beradi;
O’qitish metodlari
Namoyish qilish,aqliy hujum, klaster
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakli
Jamoa bo’lib guruhlarda ishlash
O’qitish vositalar
Matnlar, grafikli organizatorlar, o’quv
qurollari
O’qitish sharoiti
Maxsus texnik vositalar bilan ta’minlangan
auditoriya
Qayta aloqaning usul va vositalari
Test, topshiriqlarni bajarilishi nazorati va
ularni baholash
-topshiriq - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

132
g‘oyasini tushuntiradi. Qavslar ichida epigrafdan keyin so‘z muallifi yoki iqtibos
manbai keltirilaladi. Misol uchun, "Biz va moda" mavzusidagi essega epigraf:
"Insonda hamma narsa chiroyli bo‘lishi kerak: yuzi ham,
kiyimi ham, ruhi va
fikrlari ham" (A.P. Chexov);
~ keyin mazmunni taqdim etishda yordam beradigan matn tuzilishini o‘ylab
ko‘rish tavsiya etiladi. Matn quyidagi komponentlarni o‘z ichiga olishi kerak:
1)
kirish qismi
, keyin asosiy qismga o‘tish iborasi keladi;
2) uch yoki to‘rtta mikroteksni o‘z ichiga olgan
asosiy qism
,
ularning har biri
mikroxulosalar bilan tugaydi va keyingi ibora-o‘tish keladi;
3) umumiy xulosani o‘z ichiga olgan
yakuniy qism
.
Essening ko‘p turlari mavjud. Ular falsafiy, tarixiy, diniy, adabiy-tanqidiy,
axloqiy va ma’naviy masalalar, jamiyat rivojlanishining iqtisodiy muammolari va
boshqa mini-insholarni yozadilar. Shakli bo‘yicha ular eslatmalar, xatlar,
lirik
miniatyuralar, falsafiy fikrlash ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Bayon etish
uslubiga ko‘ra-erkin, deyarli og‘zaki, analitik, tavsiflovchi va boshqalar.
Mavzuning eng oddiy bayonini biz esse-tavsifda uchratamiz. Aslida his-
tuyg‘ular va kechinmalar prizmasi orqali (sevgi essesi, izhor-xat)
obyekt yoki
subyektga munosabat tasvirlangan. Tanqidga o‘rin yo‘q, aksincha, muallif o‘z
e’tiborini ta’riflangan obyektga/subyektga bo‘lgan munosabatga qaratishga harakat
qiladi, epitet, metaforadan foydalanadi. Masalan, ertalab tongning barcha jozibasi
yoki ovning vaqti va h. k. ta’rifi. Esse - ta’rif nafaqat tarixiy (etnografiya,
arxeologiya va h. k.),
balki geografik, biologik va boshqa fanlarlarni o‘rganishda
urf-odat, marosim, hodisani aniqlash usuli sifatida qo‘llaniladi.
O’quv faoliyati natijalari - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

40
Ish
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
O’quvchi
1 – bosqich
O’quv
mashg’ulotiga
kirish(5
daqiqa)
Tashkiliy qism:
1.O’quvchilarning davomatini tekshiradi.
2.O’quvchilarning mashg’ulotga
tayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Mavzuning nomi va maqsadi,rejasi va
o’quv mashg’ulotidan kutilayotgan natija
to’g’risida ma’lumot beradi.
1.Mashg’ulotga
tayyorgarlik
ko’radilar.
2.Tinglaydilar.
2 – bosqich
Asosiy
(65
daqiqa)
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
2.1.Mavzuga oid bilimlarni yodga olish
maqsadida o’quvchilarga savollar beradi.
Tanganing kumush miqdorining o’zgarib borishi

44
zarbxonada qayta ishlatilib rus kumush tangasi sifatida muomalaga chiqarilgan.
Buxoro tangasi 84 foizli probadagi kumushdan tayyorlangani uchun rus kumush
tangasidan ancha sifatli bo’lgan va u qayta ishlanganda bir Buxoro tangasidan bir
necha rus tangasi zarb qilingan. Bu esa Rossiya xazinasiga juda katta foyda
keltirgan. Hisob-kitoblarni olib borishda, tilloni rublga aylantirishda qiyinchiliklar
bo’lgani uchun Rossiya davlati Buxoro davlati pul tizimini Rossiyaga
birlashtirish to’g’risidagi masalani qo’ygan. Rossiya
Moliya vazirligi tomonidan
Buxoro davlati pulining loyihasi ishlab chiqilgan. Unga asosan chiqariladigan pul
15 kopeekka teng bo’lib, uning bir tomonida Rossiya hukumat belgisi tasviri
ikkinchi tomonida Buxoro davlati
belgisi, tasviri, bo’lishi kerak edi. Lekin Buxoro amirining xizmati tufayli bu ish
amalga oshmasdan qolib ketgan. 1923-24 yillargacha Buxoro o’zining pul birligini
saqlab qolgan. Turkistonning Rossiya tomonidan istilo
etilishi natijasida XX
asrning boshlarida Turkistonda rus kredit biletlari, mahalliy veksellar, keyinchalik
sovznaklar, “Turkbon”lar, chervonetslar muomalada bo’lgan. 20-yillarining
o’rtalaridan boshlab yagona pul tizimi barpo qilinib, Sobiq SSSR hududida rubl’
pul birligi sifatida qabul qilingan va mustaqillikacha pul muomalasi shu pul
birligida olib borilgan.
Individuallik - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 91/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Individuallik – har bir tirik mavjudotning uni shu turdagi boshqa mavjudotlardan farqlantiruvchi xususiyatlari yig‘indisi.
Individual xususiyatlar – ma’lum bir shaxsning faqat o‘ziga xos bo‘lgan xususiyatlari.
Individual tajriba – har bir shaxsning o‘z hayoti davomida orttirgan tajribasi.
Individual munosabat – har bir shaxsning aqliy madaniy va bilim darajasini yoshlik hamda individual xususiyatlarini hisobga olgan holda muomala-munosabatda bo‘lish.
Industrial psixologiyasi – mehnat psixologiyasining psixologik omillarning sanoatdagi rolini o‘rganuvchi, psixologiyaning qonuniyatlariga asoslanib, mehnat unumdorligini oshirish masalalari bilan shug‘ullanuvchi maxsus sohasi.
Inertlik – faoliyatda sustkashlik ko‘rsatishdan iborat salbiy xarakter xislati.
Introversiya – shaxsning o‘z fikrlari, sezgilari, kechinmalari va his-tuyg‘ulariga tayanish.
Ixtisoslashgan mehnat – muayyan kasbga doir maxsus bilimlar ko‘nikmalar, malaka va madaniy odatlarning tarkib topishi hamda rivojlanishini talab qiladigan mehnat.
Intizomsizlik – jamoat joylari mehnat o‘qish yoki oila jamoasining tartib qoidalariga tizimli ravishda rioya qilmaslik yoki ularni buzishdan iborat salbiy xarakter xislati.
Ijtimoiy malakalar – ijtimoiy hayotda faol ishtirok yetish va jamoa orasida o‘zini tuta bilish malakalari.
Iste’dod – inson qobiliyatlari taraqqiyotining yeng yuksak darajasini ta’minlovchi tug‘ma tabiiy imkoniyatlar yig‘indisi.
Ish usullarini tasvirlash – mehnat psixologiyasi sohasidagi ilmiy tekshirish ishlarida alohida ish usullari yoki malakalarni ularning bajarilish tartibi bo‘yicha tasvirlashdan iborat tekshirish metodi.
Itoatgo‘ylik – o‘zidan kattalarga bo‘ysunish yoki ularning izidan chiqmaslikdan iborat ijobiy xarakter xislati yoki odat.
Ixtiyoriy harakatlar – impulsiv va avtomatlashgan harakatlardan farq qilib, maqsadga muvofiq ravishda bajariladigan ongli harakatlar.
|
| |
vositalari 
Test,savol-javob, amaliy topshiriqni bajarish 
bilan baholash

51
Ish
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
O’quvchi
1 – bosqich
O’quv
mashg’ulotiga
kirish(5
daqiqa)
Tashkiliy qism:
1.O’quvchilarning davomatini tekshiradi.
2.O’quvchilarning mashg’ulotga
tayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Mavzuning nomi va maqsadi,rejasi va
o’quv mashg’ulotidan kutilayotgan natija
to’g’risida ma’lumot beradi.
1.Mashg’ulotga
tayyorgarlik
ko’radilar.
2.Tinglaydilar.
2 – bosqich
Asosiy
(65
daqiqa)
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
2.1.Mavzuga oid bilimlarni yodga olish
maqsadida o’quvchilarga savollar beradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
2.2.Mashg’ulotda ko’rib chiqiladigan reja
savollarini e’lon qiladi.
1.Pul tizimining turlari .
2. Pulning turlariga umumiy tavsif.
3. O’zbekiston Respublikasining pul tizimi
va uning rivojlanishi.
O’quvchilar bilimini faollashtirish:
2.3.Mavzuga oid bilimlarni esga solish
maqsadida
o’quvchilar “Aqliy hujum” usulida savol-
javob o’tkazadi
Yangi o’quv materiali bayoni:
2.4.Maruzani reja bo’yicha tushuntiradi va
har bir reja savolining oxirida qisqa
muhokama asosida umumlashtiruvchi fikr
bayon etiladi.
Metodologiya so’zining ma'nosi qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?

|
Metodologiya so’zining ma'nosi qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
|
bet | 61/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Metodologiya so’zining ma'nosi qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
bilish B) tadqiq qilish V) izlanish yo’li G ) bilish tadqiq qilish D) barcha javoblar to’g’ri
Qaysi qatorda tashkiliy guruh metodlari ko’rsatilgan?
kuzatish, eksperiment, longtyud, qiyoslash B) longtyud, qiyoslash, kompleks
V) genetik, donalash, kuzatish, anketa G) sosiometriya, kuzatish kompleks qiyoslash D) biografiya, test, genetik, kompleks.
Longtyud metodi yordamida tadqiqot ishini olib borgan O’zbekistonlik psixolog olim qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
B.Qodirov B) Z.Nishonova V) E.G’oziev G) N.Nig’matov D) M.G.Davletshin
…………………. Ijtimoiy psixologiya metodi bo’lib qo’yilgan savollarga javob olishga va buning natijasida ma'lumot olishga mo’ljallangan metoddir.
suhbat B) so’ovnoma V) intervyu G) kontent analiz D) sosiometriya
Ilk bora test tushunchasi kim tomonidan ishlatilgan?
Bine B) Simon V) D.Kettel G) V. Shtern D) G.Marrey
O’quvchilarning aqliy qobiliyatlarni aniqlovchi test birinchi bo’lib kimlar tomonidan yaratilgan?
A.Bine va G.Simonlar B) V.Shtern va D.Veksler V) G.Marrey va G.Ayzenk
G) K.M.Gurevich va V.Shtern D) D.Veksler va G.Simonlar
Aqliy iste'dod koeffisenti kim tomonidan fanga kiritilgan?
G.Marrey B) G.Ayzenk V) V.Shtern G) M.Gurevich D) G.Simonlar
Nazorat savollari
Hozirgi zamon psixologiyasi fanining tamoyillarini sanang?
Determinizm tamoyilining mohiyatini izohlang?
Hozirgi zamon psixologiyasining tuzilishi tarmoqlari xususida fikr yuriting?
Hozirgi zamon psixologiyasining tadqiqot metodlarini ko’rsating?
Psixologiyaning fanlar tizimida tutgan o’rnini qanday izoqlaysiz?
A.V.Petrovskiy bo’yicha psixologiya sohalarini tasnifini keltiring?
|
| |
K.Leongard - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 285/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limK.Leongard tomonidan xarakter aksentuatsiyasi muammosi o’rganilib uni shaxsda namoyon bo’lishiga qarab quyidagilar tasniflanadi:
Gipertim tip - haddan tashkari aloqaga kirishuvchan, ko’p gapiradi, imo- ishora, mimikaga boy, suhbat mavzusini burib yuborishga moyil, ko’pincha xizmatga doir va ommaviy majburiyatlarni unutib qo’yganligi sababli ziddiyatlar kelib chiqadi.
Distim tip - kamgap, muloqotga kirishishga qiynaladi, pessimist, ziddiyatlardan o’zini olib qochadi, uyda yolg’iz qolishni yoqtiradi.
Sikloid tip - kayfiyati tez o’zgarishga moyil, kayfiyati yaxshi paytda - gipertim, yomon paytda distim tipga o’xshab qoladi.
Qo’zg’aluvchan tip - muloqotda passiv, verbal va noverbal reaksiyalari sust, qaysar, ba'zan urushqoq, ko’pincha turli mojarolarning tashabbuskori.
Kuchaytiruvchi tip - kamgap, aql o’rgatishni yoqtiradi, yuqori natijalarga erishishni hohlaydi, tez xafa bo’ladi, shubhalanuvchan, qasoskor. Kichik- kichik muammolarni kattalashtirishga, bo’rtirishga moyil.
Pedant tip - ziddiyatlarga kam qo’shiladi, ko’pincha passiv holatda bo’ladi, atrofdagilarga ko’plab rasmiy talablar qo’yadi, tartibli, jiddiy ishonchli xodim.
Xavotirli tip - kamgap, odamovi, o’ziga ishonmaydi, ziddiyatlardan o’zini olib qochadi, tinchliksevar, o’z-o’zini tanqid qiladi. Topshiriqlarni vaqtida bajaradi.
Emotiv tip - tor doiradagi kishilar bilan muloqotga kirishishni yoqtiradilar, xafa bo’lsa tashqaridan sezdirmaslikka harakat qiladi, mehribon, hamxo’r, ma'suliyatni his qiladi. Boshqalarning yutuqlaridan quvonadi.
Namoyishkorona (demonstrativ) tip - muloqotga tez kirishadi, yetakchilikka intiladi,hokimiyat va maqtovni yoqtiradi, boshqalarni o’ziga jalb qila oladi, noyob tafakkurga, xulq- atvorga ega.
|
| |
Interiorizasiya - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 70/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limInteriorizasiya (lot. interior - ichki) - tashqi amaliy harakatlarning ichki aqliy amallarga aylanish jarayoni.
Ko’nikma - odamning ma'lum ishni bajarishga tayyorligida ko’rinadigan qobiliyati.
Malakalar interferensiyasi (lot. later - orasida, ferens - tarqatuvchi) avval hosil qilingan malakalarning keyinchalik boshqa yangi malakalarning hosil bo’lish jarayoniga sal'biy ta'sir ko’rsatishi natijasida yangi malakalarning susayib qolishi.
Mehnat - odamning ma'lum maqsadga, o’z ehtiyojlarini qondirish uchun borliqni bilish va uni qayta qurishga, moddiy va ma'naviy boyliklarni yaratishga yo’naltirilgan faoliyati.
Faoliyat - insongagina xos, ong bilan boshqariladigan ehtiyojlar tufayli paydo bo’ladigan va tashqi olam bilan kishining o’z-o’zini bilishga, uni qayta ko’rishga yo’naltirilgan faolligi.
Faoliyat mahsulini tahlil qilish - psixologiyaning ilmiy-tekshirish metodlaridan biri; shaxsning bilim va mahorati, qobiliyati, qiziqishlari, didi, faoliyat turiga bo’lgan munosabatlari va uning o’zgarishini o’rganish usuli.
Faollik - tirik materiyaiing umumiy xususiyati, tevarak-atrofdagi muhit bilan o’zaro ta'sirda bo’lishida namoyon bo’ladi.
Eksteriorizasiya (lot. Exterior - tashqiga aylanish) - ichki psixik faoliyatning tashqi amaliy faoliyati, jonli mushoxadaga aylanishi.
O’yin - faoliyat turlaridan biri. Bu bolalarning kattalar faoliyatini, ularning ish-harakatlarini, odamlar o’rtasidagi o’zaro munosabatlarii aks ettirishda ifodalanadigan va tevarak-atrofdagi borliqni bilishga qaratilgan faoliyatidir.
O’qish - shaxsning bilim va faoliyat usullaripi egallashga hamda uni mustahkam esda saqlab qolish jarayoni.
Harakat - maqsadga muvofiq yo’naltirilib, ongli ravishda amalga oshiriladngan harakatlar yigindisi.
Mustaqil ishlash uchun tavsiya etilayotgan mavzular
Faoliyat haqida tushuncha.
Faoliyatning tuzilishi.
Faoliyatning o’ziga xosligi.
Faoliyatning interorizasiyasi va ekstrorizasiyasi.
Faoliyatning o’zlashtirilishi va malakalarni egallash.
Faoliyatning asosiy turlari.
A.N.Leontev bo’yicha faoliyat tuzilishi.
Faollik va faoliyat tushunchalarining mazmuni.
Inson faoliyati va hayvonlarning xatti-harakati o’rtasidagi farq.
Faoliyatni egallash
Ko’nikma va malaka tushunchalarining mazmuni.
Odat tushunchasining mazmuni.
Faoliyatni o’zlashtirish bosqichlari.
|
| |
Hozirgi zamon psixologiyasining asosiy tamoyillari qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?

|
Hozirgi zamon psixologiyasining asosiy tamoyillari qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
|
bet | 58/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Hozirgi zamon psixologiyasining asosiy tamoyillari qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
determinism B) ong va faoliyatda rivojlanish V) psixikaning faoliyatda rivojlanishi G) Barcha javoblar to’g’ri D) to’g’ri javob yo’q
……………… psixika yashash sharoiti bilan belgilanadi va sharoit o’zgarishi bilan o’zgaradi.
determinism B) ong va faoliyat birligi V) ongni faoliyatda rivojlanishi G) ong
D) psixika
……………….. ong va faoliyat bir-biriga qarama-qarshi ham aynan bir narsa emas ular bir butunlikni tashkil etadi.
determinism B) ong va faoliyat birligi V) ongni faoliyatda rivojlanishi
G) psixika D) barcha javoblar to’g’ri
………… psixika taraqqiyot mahsuli va faoliyat natijasi deb qaralsa uni to’g’ri tushunish mumkin.
determinism B) ong va faoliyat birligi V) ongni faoliyatda rivojlanishi
G)psixika D) barcha javoblar to’g’ri
Ta’lim psixikani rivojlanishini yo’naltiradi. Mazkur fikr muallifi qaysi qatorda ko’rsatilgan?
L.S.Vigotskiy B) S.L.Rubinshteyn V) V.M.Teplov G) P.P.Blonskiy
D) D.B.Elkonin
Tafakkurning kichik maktab yoshida o’yinlar bilan o’spirinlik yoshida o’qish bilan bog’liq tarzda rivojlanishini tahlil qilgan olim qaysi qatorda ko’rsatilgan?
L.S.Vigotskiy B) V.M.Teplov V) S.L.Rubinshteyn G) P.P.Blonskiy
D) D.B.Elkonin
"Ong faoliyatda paydo bo’ladi va faoliyatida shakllanadi" mazkur fikr muallifi qaysi qatorda ko’rsatilgan?
L.S.Vigotskiy B) V.M.Teplov V) S.L.Rubinshteyn G) P.P.Blonskiy
D) D.B.Elkonin
|
| |
Aniq faoliyat turlariga ko’ra psixologiya sohalari qaysi qatorda ko’rsatilgan?

|
Aniq faoliyat turlariga ko’ra psixologiya sohalari qaysi qatorda ko’rsatilgan?
|
bet | 59/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Aniq faoliyat turlariga ko’ra psixologiya sohalari qaysi qatorda ko’rsatilgan?
muhandislik, mehnat, pedagogik psixologiya, aviasiya B) yosh psixologiyasi, maxsus psixologiya, oligofrenopsixologiya V) mehnat psixologiyasi, tibbiyot psixologiyasi, maxsus psixologiya G) sport psixologiyasi, savdo psixologiyasi, harbiy psixologiya, instinktiv psixologiya D) barcha javoblar to’g’ri
Pedagogik psixologiya bo’limlari qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
talim psixologiyasi B) tarbiya psixologiyasi V) o’qituvchi psixologiyasi
G) anamal bolalar psixologiyasi D) barcha javoblar to’?ri
……………………. Inson mehnat faoliyatining psixologik xususiyatlarini, mehnatni ilmiy asosda tashkil qilinishining psixologik tamoyillarini o’rganadi.
mehnat psixologiyasi B) muhandislik V) aviasiya G) kosmik psixologiya
D) barcha javoblar to’g’ri
Shaxs va jamiyat munosabatlarini o’rganuvchi psixologiya sohalari qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
sud psixologiya, ijtimoiy psixologiya, shaxs psixologiyasi, din psixologiyasi
harbiy psixologiya, ijtimoiy psixologiya, shaxs psixologiyasi, din psixologiyasi
V)ijtimoiy psixologiya, shaxs psixologiyasi, din psixologiyasi, instinktiv psixologiya G) ijtimoiy psixologiya, aviasiya psixologiya, din psixologiyasi
D) barcha javoblar to’g’ri
"Metod" so’zining ma'nosi qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
uslub B) biror narsaga borish yo’li V) qo’llanilish uslubi G) uslub biror narsaga borish yo’li D) barcha javoblar to’g’ri
Uyushgan va uyushmagan ijtimoiy guruhlardagi shaxslararo o’zaro tasir jarayonida paydo bo’ladigan psixologik hodisalarni o’rganadigan psixologiya sohasi bu........
din psixologiyasi B) shaxs psixologiyasi V) instinktiv psixologiyasi G) ijtimoiy psixologiya D) jamoa psixologiya
|
| |
Aniqlashtirish - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 52/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Aniqlashtirish – bu umumlashtirilgan bilimlardan yagona, alohida vaziyatga fikran o‘tish. O‘quv faoliyatida aniqlashtirish – umumiy nazariy qonun, qoida, nizomni tasdiqlovchi misol, rasm, aniq dalilni keltirish demakdir.
Jism va hodisalarni tizimlashtirish yoki tasniflash ularni bir-biriga o‘xshashlik yoki farqlari asosida guruhlarga bo‘lish. Masalan, o‘quvchilarni o‘zlashtirish, intizom, jamoat ishlaridagi faollik bo‘yicha guruhlarga bo‘lish mumkin.
Tafakkur quyidagi asosiy qonuniyatlarga bo‘linadi:
1. Tafakkur muammoni hal etish bilan bog‘liq ravishda yuzaga keladi; muammoli vaziyat yuzaga kelish sharoiti vazifasini o‘taydi, u boshlang‘ich ma’lumotning taqchilligi, sub’ektning aqliy faolligi yordamida engib o‘tish zarur bo‘lgan ma’lum bilish to‘siqlari, qiyinchiliklarning yuzaga kelishi bilan xarakterlanadi.
2. Tafakkurning asosiy mexanizmi, uning umumiy qonuniyati sintez orqali tahlil qilish: ob’ektni boshqa ob’ektlar bilan taqqoslash vositasida unda yangi xossalarni ajratish hisoblanadi; shunday qilib, «ob’ektdan, yangi mazmun yig‘ib olinadi, u har safar o‘zining boshqa tomonlari bilan o‘girilgandek bo‘ladi, unda yanada yangi xossalar namoyon bo‘ladi» (s.l. rubinshteyn).
3. Tafakkurning asoslanganligi: har bir dalil, har bir hodisa o‘tmishdagi dalillar va hodisalar asosida tayyorlanadi. Hech bir narsa etarlicha asossiz sodir bo‘lmaydi. Etarlicha asoslash qonuni inson fikrining har bir mulohazada o‘zaro bog‘langan bo‘lishini, birining ikkinchisidan kelib chiqishini talab etadi. Har bir xususiy fikr umumiyroq fikr bilan asoslangan bo‘lishi kerak.
4. Selektivlik (lot. – tanlash, tanlanish) – ma’lum vaziyat uchun zarur bo‘lgan bilimlarni tanlash, barcha imkoniyatga ega bo‘lgan holatlarni chetlab o‘tgan holda ularni muammoni hal etishga safarbar qilish.
5. Antitsipatsiya (lat. – oldindan sezish) voqealar rivojini oldindan ko‘ra bilish, oldindan sezishni bildiradi. Inson voqealar rivojini oldindan ko‘ra bilish, ularning natijalarini bashorat qilish, muammo echimining ehtimolligi chizmasini tasavvur qilish qobiliyatiga ega.
6. Tafakkur refleksivligi. Fikrlovchi sub’ekt doimiy refleksiya holatida bo‘ladi, o‘z mulohazalarini aks ettiradi, ularni tanqidiy baholaydi, o‘zini baholash mezonlarini ishlab chiqadi. Refleksiya deb sub’ektning o‘zini aks ettirishi bilan birga muloqotda bo‘ladigan sheriklarini ham o‘zaro aks ettirishiga aytiladi.
Tafakkur boshqa bilish jarayonlari kabi o’zining individual xususiyatlariga ega bo’lib, fikr yuritish faoliyatining shakllari, vositalari va operatsiyalarining munosabatlari kishilarda turlicha namoyon bo’lishida o’z ifodasini topadi. Odatda tafakkurning individual xususiyat-lari, sifatlariga bilish faoliyatining mazmundorligi, mustaqillik, epchillik, samaradorlik, fikrning kengligi, tezligi, chuqurligi va boshqa sifatlar kiritiladi.
|
| |
-SEMINAR - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 88/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 14-SEMINAR
Mavzu: Muhandislik faoliyatida qaror qabul qilish (2 soat)
Reja:
Qaror qabul qilishning psixologik jihatlari.
Qaror qabul qilish jarayoni.
Qaror qabul qilish bosqichlari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, klaster, o‘z-o‘zini nazorat
15-SEMINAR
Mavzu: Muhandislik faoliyatida qaror qabul qilish (2 soat)
Reja:
Qaror qabul qilish usullari.
Pertseptiv-tanib olish darajasida qaror qabul qilish.
Nutq-fikrlash darajada qaror qabul qilishning xususiyatlari.
Operator xatolari.
III. MUSTAQIL TA’LIM VA MUSTAQIL ISHLAR
“Muhandislik psixologiyasi” fani bo’yicha talabaning mustaqil ta’limi shu fanni o’rganish jarayonining tarkibiy qismi bo’lib, uslubiy va axborot resurslari bilan to’la ta’minlangan.
Talabalar auditoriya mashg’ulotlarida professor-o’qituvchilarning ma’ruzasini tinglaydilar, berilgan topshiriqni bajaradilar. Auditoriyadan tashqarida talaba darslarga tayyorlanadi, adabiyotlarni konspekt qiladi, uy vazifa sifatida berilgan topshiriq, savollarga javob beradilar. Bundan tashqari ayrim mavzularni kengroq o’rganish maqsadida qo’shimcha adabiyotlarni o’qib kanspekt tayyorlaydi hamda mavzu bo’yicha tahlil qiladi, baholanadi.
Uyga vazifalarni bajarish, qo’shimcha darslik va adabiyotlardan yangi bilimlarni mustaqil o’rganish, kerakli ma’lumotlarni izlash va ularni topish yo’llarini aniqlash, internet tarmoqlaridan foydalanib ma’lumotlar to’plash va ilmiy izlanishlar olib borish, ilmiy to’garak doirasida yoki mustaqil ravishda ilmiy manbalardan foydalanib ilmiy maqola va ma’ruzalar tayyorlash kabilar talabalarning dars mashg`ulotlarida olgan bilimlarini chuqurlashtiradi, ularning mustaqil fikrlash va ijodiy qobiliyatini rivojlantiradi. Shuning uchun ham mustaqil ta’limsiz o’quv faoliyati samarali bo’lishi mumkin emas.
Uy vazifalarini tekshirish va baholash amaliy mashg’ulot olib boruvchi professor-o’qituvchi tomonidan, konspektlarni va mavzuni o’zlashtirish darajasini tekshirish va baholash esa ma’ruza dars mashg`ulotlarini olib boruvchi professor-o’qituvchi tomonidan har darsda amalga oshiriladi.
“Muhandislik psixologiyasi” fanidan mustaqil ish majmuasi fanning barcha mavzularini qamrab olgan va quyidagi 13 ta mavzu ko’rinishida shakllantirilgan.
|
| |
Tushunchalarning tasavvurdan farq qiluvchi o‘ziga xos xususiyatlari

|
Tushunchalarning tasavvurdan farq qiluvchi o‘ziga xos xususiyatlari
|
bet | 50/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Tushunchalarning tasavvurdan farq qiluvchi o‘ziga xos xususiyatlariga, tasavvurlarning doimiy obrazga ega ekanligi, tushuncha esa – bu so‘zda o‘z ifodasini topgan fikr ekanligidan iboratligi kiradi; tasavvur ahamiyatli va ahamiyatga ega bo‘lmagan belgilarni o‘z ichiga oladi, tushunchalarda esa faqatgina ahamiyatli belgilar saqlanib qoladi. Tushuncha tasavvurdan ko‘ra ko‘proq umumlashtirilgan aks ettirish hisoblanadi.
Hukm – jismlar va hodisalar o‘rtasidagi aloqani aks ettiruvchi tafakkur shakli; biror narsani tasdiqlash yoki inkor etish. Tasdiqlovchi hukmga misol sifatida: «psixika miyaning vazifasi», «barcha metallar elektr tokini o‘tkazadi», inkor etishga – «suvda hech qanday yog‘ erimaydi» kabi hukmlarni keltirish mumkin.
Biz tasdiqlayotgan yoki inkor etayotgan hukmning ma’lum sinfning jislaridan birortasi, ba’zilari yoki har qaysi jismga taalluqli bo‘lishiga bog‘liq ravishda hukmlar ayrim, xususiy yoki umumiy bo‘lishi mumkin. Ayrim hukm: «bu odam hech qachon aldov yo‘liga kirmaydi». Xususiy hukm: «ba’zi metallar suvdan og‘irroq». Umumiy hukm: «suyuqlikdagi har bir jismga u siqib chiqargan suyuqlikka teng bo‘lgan bosim ta’sir ko‘rsatadi».
Hukmlarning ob’ektiv voqelikni aks ettirishiga ko‘ra ular chin va soxta bo‘lishi mumkin. Chin hukm jismlar va ularning xossalari o‘rtasidagi voqelikda mavjud bo‘lgan aloqalarni ifodalaydi. «massa – inertlik o‘lchovi» chin hukmdir. Xato hukm ob’ektiv hodisalar o‘rtasidagi voqelikda mavjud bo‘lmagan aloqani ifodalaydi, masalan: «barcha odamlar uchun o‘lim muqarrar emas».
Bir yoki bir necha hukmlardan yangi hukm yuzaga keladigan tafakkur shakli xulosa deb ataladi. Boshqa hukmlar keltirib chiqariladigan boshlang‘ich hukmlar xulosa dalillari deb ataladi. Masalan, barcha slanetslarning yonuvchanligi ma’lum, va ushbu modda slanets bo‘lsa, u holda «ushbu moddaning yonuvchanligi» haqida xulosa yasash mumkin.
Xulosa chiqarishning sodda va tipik shakli sillogizm hisoblanadi. Masalan: «barcha metallar – elektr o‘tkazuvchi. Qalay – metall bo‘lgani uchun, qalay – elektr tokini o‘tkazadi».
Inson asosan xulosalarning ikki turi – induksiya va deduksiyadan foydalanadi. Induksiya – bu xususiy xulosalardan umumiy xulosalarni keltirib chiqarish, ayrim dalillar va hodisalarni o‘rganish asosida umumiy qoidalar va qonunlar o‘rnatish usuli.
Deduksiya – bu umumiy mulohazalardan xususiy mulohazalar keltirib chiqarish, umumiy qonunlar va qoidalar asosida ayrim dalillar va hodisalarni bilish.
|
| |
Tafakkur operatsiyalari, sifatlari va individual xususiyatlari

|
Tafakkur operatsiyalari, sifatlari va individual xususiyatlari
|
bet | 51/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 7.2.Tafakkur operatsiyalari, sifatlari va individual xususiyatlari
Fikrlash jarayonida inson atrof-olamni o‘ziga xos aqliy opersiyalar vositasida o‘rganadi. Asosiy fikrlash operatsiyalariga analiz va sintez, taqqoslash, abstraksiya va umumlashtirish, aniqlashtirish, tasniflash va tizimlashtirish kiradi.
Analiz – bu yaxlitlikni fikran qismlarga yoki yaxlitlikni tomonlar, harakatlar, munosabatlarga ajratish. Stolni, masalan, qopqog‘i, tirgaklari, g‘aladonlari va boshqalarga bo‘lish mumkin. Fikrlash jarayoni bevosita nutqiy faoliyatga kiritilganida analiz amaliy, va nazariy holatda aqliy bo‘ladi.
Sintez – bu qismlar, xossalar, harakatlarni fikran yaxlitlikka birlashtirish. Xuddi shunday, o‘quvchi biror mavzuni o‘rganishda matnning hammasini o‘qib chiqadi, so‘ngra esa alohida ma’noga ega bo‘lgan qismlarni ajratadi, ya’ni matnni tahlil qiladi. Keyin eslab qolish uchun reja tuzadi – bu sintez operatsiyasi bo‘ladi.
Taqqoslash – bu jism va hodisalar, yoki ularning alohida belgilari o‘rtasidagi o‘xshashlik yoki farqlarni aniqlash. Taqqoslash bir tomonlama (chala) va ko‘p tomonlama (to‘liq); yuzaki va chuqur; bevosita va vositali bo‘lishi mumkin.
Umumlashtirish – jism va hodisalarni ularning umumiy va ahamiyatli belgilari bo‘yicha fikran birlashtirish. Masalan, olma, nok, olxo‘ri, o‘rik va h.k.lardagi o‘xshash belgilar «mevalar» so‘zi bilan ifodalanadigan yagona tushunchada namoyon bo‘ladi. Sodda umumlashtirishlar ob’ektlarni alohida, tasodifiy belgilar asosida birlashtirishdan iborat, majmuiy umumlashtirish murakkab bo‘lib hisoblanadi, bunda ob’ektlar turli asoslarga ko‘ra birlashtiriladi.
Abstraksiya – bu jism va hodisalarning muhim bo‘lgan xossa va belgilarini fikran ajratib, bir vaqtning o‘zida ahamiyatsiz belgilar va xossalardan ayro holatda ko‘rsatish. Xuddi shunday, mas’uliyatlilik hissi haqida so‘z yuritganimizda, biror-bir ishchi, muhandis, talabaning emas, balki har bir insonning muhim xususiyati sifatida gapiramiz. Abstraklashtirish odatda tahlil natijasida amalga oshiriladi. Aynan, abstraktlashtirish vositasida uzunlik, kenglik, miqdor, narx va boshqa tushunchalar yuzaga kelgan.
|
| |
Tabiiy tajriba metodini fanga kiritgan olim qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?

|
Tabiiy tajriba metodini fanga kiritgan olim qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
|
bet | 60/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Tabiiy tajriba metodini fanga kiritgan olim qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
I.P.Pavlov B) Dj.Moreno V) A.F.Lazurskiy G) I.M.Sechenov D) D.B.Elkonin
Bolalarning ruhiy jihatdan rivojlanishi qonuniyatlarini psixologiya fanining qaysi tarmog’i o’rganadi?
pedagogik psixologiya B) mehnat psixologiyasi V) ijtimoiy psixologiya
G) yosh psixologiyasi D) talim psixologiyasi
Dastlabki psixologik tadqiqotlar labaratoriyasi qachon kim tomonidan ochildi?
1879 yil V.Vundt B) 1875 yil Z.Freyd V) 1889 yil V.Vundt G) 1880 yil V.M.Bexterev D) 1869 yil V.Vundt
Dastlabki psixologik tadqiqot labaratoriyasi qaysi universitet qoshida tashkil qilindi?
Oksford B) Parij V) London G) Lomonosov D) Leypsig
Akademik B.M.Kedrov tomonidan barcha fanlar klassifikasiya qilinib, ular qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
gumanitar, xorijiy filologiya, falsafiy B) gumanitar, ijtimoiy, tabiiy
V) aniq xorijiy filologiya, ijtimoiy-gumanitar, tabiiy G) gumanitar, falsafiy, tabiiy
D) gumanitar, tabiiy, aniq.
Psixologiya fanini fanlar tizimidagi o’rni qaysi qatorda ko’rsatilgan?
tabiiy fanlar tarkibida B) gumanitar fanlar tarkibida V) falsafiy fanlar tarkibida
G) aniq fanlar tarkibida D) oraliq fanlar
"Metodning qo’lida tadqiqot taqdiri yotadi" mazkur fikr muallifi qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
I.M.Sechenov B) V.Vundt V) I.P.Pavlov G) E.Ebbingauz D) S.L.Rubinshteyn
"Metod bu bilish, anglash yo’li bo’lib, bu usul orqali fanning predmeti aniqlanadi, o’rganiladi" mazkur fikr muallifi qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
I.M.Sechenov B) V.Vundt V) I.P.Pavlov G) E.Ebbingauz D) S.L.Rubinshteyn
|
| |
Aqlning pishiqligi - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 55/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Aqlning pishiqligi – u yoki bu hodisani ahamiyatga molik munosabatlarda har tomonlama bilishga intilish; tafakkur kengligi – bu savolni yaxlitligicha, shu bilan birga zarur bo‘lgan xususiyatlarni chetda qoldirmay qamrab olish qobiliyati. tafakkur kengligi inson dunyoqarashi va har bir hodisani boshqa hodisalar bilan turli aloqalarda ko‘rib chiqish qobiliyatida ifodalanadi. tafakkurning chuqurligi murakkab savollar mohiyatiga kirib borish, asosiy holatni ikkinchi darajalilardan, zaruriyatni tasodifiydan ajratish malakasida ifodalanadi. tafakkur chuqurligigiga qarama-qarshi sifat bo‘lib hukm va xulosalarning yuzasi hisoblanadi, bunda odam mayda-chuydalarga e’tibor qaratib, asosiysini ko‘rmaydi. tafakkurning mustaqilligi insonning yangi vazifalarni ilgari surishi va boshqalarning yordamidan foydalanmasdan ularning echimini topish malakasi bilan xarakterlanadi. Fikrning egiluvchanligi masalalarni echishda avvaldan qo‘llanilib kelayotgan usullarning ta’siridan holi bo‘lishda, sharoit o‘zgarganda harakatlarni tezda o‘zgartirish malakasida ifodalanadi. tafakkurning tezligi – insonning yangi vaziyatda o‘zini yo‘qotib qo‘ymaslik, o‘ylab olgan holda to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyati. aqlning sertashabbusligini insonning o‘ylamasdan masalaning bir tomonini ushlab olib, qaror qilishga shoshishi, etarlicha o‘ylanmagan javoblar bildirishida ifodalanadigan shoshqaloqlikdan farqlash lozim. Aqlning tanqidiyligi – bu inson o‘zining va boshqalarning fikrlarini ob’ektiv baholashi,ilgari surilayotgan nizomlar va xulosalarni izchillik bilan har tomonlama tekshirib chiqish malakasi. tafakkurning mantiqiyligi – tadqiq etilayotgan ob’ektning barcha ahamiyatli tomonlarini hisobga olgan holda mulohazalarning qat’iy izchilligiga rioya qilish qobiliyati. tafakkurning isbotlanganligi – zarur vaqtda hukm va xulosalarning to‘g‘riligini tasdiqlovchi dalillar, qonuniyatlardan foydalanish qobiliyati. aql ijodkorligi – ijodkorlik tafakkuriga bo‘lgan qobiliyat. tafakkurning salbiy sifati uning rigidligi – hodisa mohiyatiga nisbatan xolis bo‘lmagan munosabat, hissiy taassurotning oshirib yuborilishi, bir xil qolipdagi baholarga berilganlik hisoblanadi.
Inson aqliy rivojlanganligining ko‘rsatkichi sub’ektning tashqi cheklovlar bilan bog‘lanmaganligidir.
Shunday qilib, odamlardagi tafakkurning individual xususiyatlari yuqorida ko‘rib chiqilgan aqliy sifatlarda turli uyg‘unlikda ifodalanadi.
|
| |
Movavi
arzonligi va qo‗shimcha foydali ilovalar mavjudligi bilan ajralib 
turadi. Havola: 
https://www.movavi.ru
  
Camtasia

60
Kredit modul tizimi va o‘quv jarayonini tashkil etish
vositasidir. Talabalar besh daqiqagacha javobni yozib olishlari, suratlariga
smayliklar qo‗shishlari mumkin. Bu o‗quvchilar va talabalarga o‗z fikrlarini baham
ko‗rishga yordam beradigan vositadir. Havola: Ssыlka:
https://info.flipgrid.com/
Thinglink
–
audiovizual o‗quv materiallarini yaratish vositasidir. Chizmaga
60 dan ortiq tillarda qalqib chiquvchi matnli nuqtalar qo‗yish imkonini beradi.
Dastur o‗qituvchilarga interaktiv kontent orqali talabalarning qiziqishini
uyg‗otadigan o‗qitish usullarini amalga oshirish imkonini beradi. Shuningdek,
musiqa, tovushlar, matnlar va fotosuratlar bilan interaktiv tasvirlar yaratish
imkonini beradi. Ular boshqa veb-saytlarda yoki ijtimoiy tarmoqlarda e‘lon
qilinishi mumkin. Havola:
https://www.thinglink.com/
H5P
xizmati kursingizga dinamik mashqlar, o‗yinlar, vaqt jadvallari,
videolarni integratsiyalashgan test bilan tezda qo‗shish imkonini beradi. Havola:
https://h5p.org/
Boshqa shunga o‗xshash dasturlar: Animoto (https://animoto.com), Vialogues
(https://vialogues.com), Helloeko (https://helloeko.com), Vizia (https://vizia.co).
Mustaqil ta’lim mavzulari

Mustaqil ta’lim mavzulari
|
Berilgan topshiriqlar
|
Hajmi
(soatda)
Barcha yo’nal.
|
1
|
Muhandislik psixologiyasining predmeti, maqsadi va asosiy kontseptual qoidalari.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish.
|
4
|
2
|
Muhandislik psixologiyasining tadqiqot metodlari.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Mustaqil topshiriqlarni bajarish.
|
4
|
3
|
Kasblar va ularning klassifikatsiyasi.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
4
|
4
|
Professiografiyaning (professiogramma) mohiyati.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
4
|
5
|
Shaxs psixologiyasi va kasbiy shakllanish.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
6
|
6
|
Shaxsning individual, shaxsiy va kasbiy rivojlanishining o'zaro ta'siri.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
6
|
7
|
Shaxsninig shartli kasbiy tuzilmasi.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
4
|
8
|
Kasbiy motivatsiya.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
4
|
9
|
Muhandis xodimlar shaxsining bilish faoliyatining psixologik tavsifi.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
6
|
10
|
Muhandis xodimlar faoliyati samaradorligini oshirishda hissiy-irodaviy va shaxsiy fazilatlarning o’rni.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
6
|
11
|
Kasbiy faoliyatda individual-tipologik xususiyatlar.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
4
|
12
|
Shaxsning kasbiy kamoloti. Kasbiy xususiyatlarni tadqiq etish usullari.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
4
|
13
|
Kasbiy xususiyatlarni tadqiq etish usullari.
|
Adabiyotlardan foydalanib mavzu bo`ycha konspekt qilish. Individual topshiriqlarni bajarish
|
4
|
|
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ

|
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZBog'liq Raqamli kompet59
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ
maqsadlarida foydalanish mumkin bo‗lgan raqamli vositadir. Ushbu vosita
infografika, taqdimotlar, plakatlar va boshqa vizual materiallarni yaratishga imkon
beradi. Havola:
https://piktochart.com/
DesignCap
– bu turli mavzular va toifalarni qamrab oluvchi shablonlar
kutubxonasiga ega onlayn grafik muharrir.
DesignCap
da ko‗plab shablonlar
(plakatlar, flaerlar va boshqalar) mavjud. Siz allaqachon yaratilgan loyihalarni
to‗liq tahrirlashingiz, shriftlarni o‗zgartirishingiz, har bir elementni tahrirlashingiz
mumkin. Masalan: rasmni yoki uning qismlarini aylantirish, qatlamlarning rangini
yoki joylashishini o‗zgartirish va hokazo. Havola:
https://www.designcap.com/
Visme
- o‗qituvchilar va talabalarga taqdimotlar, infografikalar, hisobotlar va
vizual tarkibga ega boshqa materiallarni yaratishga imkon beruvchi raqamli vosita.
Visme
har qanday turdagi ma‘lumotlarni ko‗rishga yordam beradigan barcha
turdagi andozalar va grafik resurslarni taqdim etadi. Animatsiyalar yaratish,
loyihalarga videolar kiritish, havolalar va boshqalar. Har qanday loyiha ochiq yoki
shaxsiy bo‗lishi mumkin, shunda uni faqat sizning auditoriyangiz ko‗ra oladi.
Havola:
https://www.visme.co/
Videoni tahrirlash va qayta ishlash va yaratish vositalari
Maxsus bilim va ko‗nikmalarga ega bo‗lmagan oddiy foydalanuvchilarga
mo‗ljallangan video tahrirlash va qayta ishlash dasturlari haqida ma‘lumot keltirib
o‗tamiz.
Har bir dasturda juda ko‗p vositalar mavjud: ekrandan video suratga olish,
filtrlar, sarlavhalar va o‗tishlar, tasvir ichidagi rasm opsiyasi va ekran o‗lchamlari,
kontrast, yorqinlik va yozib olish sifatini aniq sozlash mavjud. Dasturlar videoni
tovush, suv belgilari, grafikalar, fon, matn va boshqa komponentlar bilan boyitish
imkonini beradi. Foydalanuvchi kompyuterdagi ekranning qaysi maydonini yozib
olish kerakligini aniqlaydi, yozib olish parametrlarini belgilangan holda veb-
kameradan yoki audioli taqdimotdan video yozib olishi mumkin. Ovozni kolonka
yoki mikrofondan yozib olish mumkin. Videoni tahrirlash, fotosuratlar bilan slayd-
shou yaratish, turli xil videolarni bir joyga to‗plash, matn, strelka va boshqa
rasmlarni qo‗shgan ta‘limiy videoni yaratish imkoniyati mavjud. O‗qituvchi
darslarni yozib olishi va keyin o‗z ijodlarini masofaviy yoki aralash ta‘limni
tashkil qilish platformasiga, Facebook, na YouTube yoki boshqa ta‘lim
poatformalari va ijtimoiy tarmoqlarga yuklashi mumkin. Keling, yuqorida sanab
o‗tilgan imkoniyatlarga ekag bo‗lgan ommaviy dasturiy vositalarni sanab o‗tamiz.
|
| |
Axborot 3 ta muhim xususiyatga ega bo'lishi lozim

26. Axborot 3 ta muhim xususiyatga ega bo'lishi lozim
#to’liqlik sifati, qimmatli, ishonchli
27. Jahon axborot resurslari–dunyoning yetakchi nashriyotlarining …
#axborot resurslaridir
28. Rеsurs bu ………………
#insonning maqsadga erishish yo`lida mahsulotni ishlab chiqish uchun zaruriy manba hisoblanadi.
29. Ma‘lumotlar bazasi – bu …………
#ma’lum bir predmet sohasiga oid tizimlashtirilgan (strukturalashtirilgan) ma’lumotlarning nomlangan to‘plamidir
30. Milliy axborot-qidiruv tizimi qaysi?
#www.uz
31. Ushbu Sayt qaysi adres orqali yuklanadi?
#https://www.mdis.uz
32. Texnik, tibbiyot va gumanitar fanlar bo’yicha 5 mingta noshirlar tomonidan nech mingta ilmiy nashrlar nomlari qayd qilinib boriladi?
#24000 ilmiy nashrlar nomlari qayd qilinib boriladi
33. Scopus yaratuvchisi va egasi …………nashriyotchilik korporatsiyasi hisoblanadi?
#Elsevier nashriyotchilik korporatsiyasi hisoblanadi
34. EBSCO" bu-…
#Elton B. Stephens Company ning qisqartmasi
35. EBSCO axborot xizmatlari qachon tashkil etilgan?
#1944 yilda tashkil etilgan
36. Newspaper Source – bu…………
#kundalik gazetalarning ma’lumot bazasi
37. Engeneering Source – bu ……….
#barcha mutaxassislikdagi muhandislarga oid ma’lumotlar bazasi
38. Humanities Full Text (H.W.Wilson) – bu………..
#gumanitar fanlar bo‘yicha ma’lumotlar bazasi
39. ERIC (Educational Resource Information Center) – bu….
#ta’lim masalalari bo‘yicha ma’lumotlar bazasi
40. WEB OF Core Collection – bu ……………….
#ilmiy jurnallar, jurnal maqolalari va monografiyalarni iqtibosligini aks ettiruvchi eng obro‘li referativ bazaga ega analitik axborot tizim.
41. Institut va ilmiy muassasalarning ilmiy faoliyati monitoringini
olib borish uchun mo’ljallangan analitik vositani aniqlang?
#InCites
42. iqtibos keltirish bo‘yicha ma’lumotlarga asoslangan, yuqori
sifatli statistik axborotlarga ega bo‘lgan yetakchi jahon ilmiy jurnallani tanqidiy baholashning tizimli va obyektiv vositalarini taqdim etadi. Bu?
#Journal Citation Reports
43. Bu bibliografik ro‘yxatlarni yaratish va havolalarni boshqarish uchun dasturning onlayn shakli hisoblanadi.
#EndNote
|
Xarakter aktsentuatsiyasi

|
Xarakter aktsentuatsiyasi
|
bet | 284/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Xarakter aktsentuatsiyasi
Xarakterning u yoki bu xususiyati miqdoriy ifodaliligi oxirgi marraga yetib va normaning eng oxirgi chegarasiga borib qolganda xarakterning aksentuatsiyasi (ortiqcha urg’u berilishi) deb ataladi.
Xarakterga ortiqcha urg’u berilishi ayrim xarakter xususiyatlarining kuchayishi natijasi sifatida normaning oxirgi variantlaridan biri sanaladi. Bunda individda boshqalariga nisbatan barqarorlik bo’lgani holda bir xil stressogen (qattiq hayajonlanuvchi) omillarga zaiflik ortishi kuzatiladi. Xarakterning aksentuatsiyasi o’ta noqulay vaziyatlarda patologik buzilishlarga va shaxs xulq-atvorining o’zgarishlariga, psixopatiyaga olib borishi (xarakter shaxsning adekvat ijtimoiy adaptasiyaga to’sqinlik qiluvchi va amalda takrorlanmaydigan patologiyasi, garchi to’g’ri davolash sharoitlarida ba'zi tuzatishlarga berilsa ham) mumkin, lekin uni patologiyaga oid deb hisoblash noo’rindir.
Xarakterning aksentuatsiyasi (ortiqcha urg’u berilishi) turlarini tasniflash ancha murakkablik tug’diradi va har xil nomenklaturasi bo’yicha bir-biriga mos kelmaydi. (K.Leongard, A.Lichko). Lekin aksentuatsiyalashgan xususiyatlarning tavsifi ma'lum darajada bir xil bo’lib qoladi. Bu har ikkala tasnif sxemalaridan muvaffaqiyatli terminlarni olib va bunda psixiatrik terminologiya ("shizofreniya xususiyatlaqi", "epilepsiya" xususiyatlari va hokazo) bilan to’g’ridan- to’g’ri o’xshashlik bo’lishidan qochgan holda ortiqcha urg’u beriladigan xususiyatlar ro’yxatini keltirish imkoniyatini beradi. Xarakterni ortiqcha urg’u berilgan holda baholash psixiatrning emas, balki pedagogning diqqatini jalb qilishini taqozo etadi, garchi aksentuatsiya muammosining o’rtacha qo’yilishi tarixi psixiatriya va psixonevrologiyaga borib taqalganda ham shunday hisoblanadi.
Nemis psixiatri K.Leongard fikricha, 20-50% kishilarda ba'zi xarakter xususiyatlari shu darajada kuchliki, ba'zan bir xil tipdagi ziddiyat va hissiy portlashlarga olib kelishi mumkin.
Xarakter aktsentuatsiyasi - biror xususiyatning boshqalari zarariga kuchli rivojlanishi va atrofdagilar bilan munosabatlarning yomonlashuviga olib kelishidir. Xarakter aksentuatsiyasi turli darajada yengil va hatto psixopatiya darajasigacha bo’lishi mumkin. o’smirlar orasida xarakter aksentuatsiyasi ko’p (50-80%) uchraydi.
|
| |