Mavzu: kompyuter va kompyuterlarning tashkiliy qismlari

1-TOPSHIRIQ
MAVZU: KOMPYUTER VA KOMPYUTERLARNING TASHKILIY QISMLARI
Birinchi shaxsiy kompyuter 1973-yilda Fransiyada Truong Trong Ti tomonidan ishlab chiqilgan. Avvaliga mazkur shaxsiy kompyuter elektron oʻyinchoq sifatida qabul qilindi. Bu kompyuter 1977-yilda amerikalik Stiv Jobs boshchiligidagi „Apple Computer“ firmasi tomonidan mukammallashtirildi hamda dasturlarning katta majmuini tatbiq etib ommaviy ravishda ishlab chiqarila boshlandi. Shundan beri kompyuter hayotimizda mustahkam joylashib, axborotni qayta ishlashning eng zamonaviy vositasiga aylandi.
Hozirgi kunda xilma-xil zamonaviy kompyuterlar insonga xolis xizmat qilmoqda. Ularning tashqi koʻrinishlari ham turlicha. Lekin kompyuterlarni tashkil etuvchi qurilmalar (yaʼni apparatli taʼminoti) bilan yaqindan tanishsak, turli turkumdagi mashinalardagi qurilmalarda oʻxshashlik borligini koʻramiz. Har qanday kompyuterning apparatli taʼminoti asosiy va qoʻshimcha qurilmalardan tashkil topgan. Asosiy qurilmalar kompyuter ishlashini taʼminlasa, qoʻshimcha qurilmalar kompyuterdan foydalanishda qulayliklar va qoʻshimcha imkoniyatlar beradi.
Kompyuterning asosiy qurilmalariga sistema bloki, monitor va klaviatura kiradi. Qoʻshimcha qurilmalarga sichqoncha manipulyatori, printer, plotter, skaner, modem, web-kamera va boshqalar misol boʻladi.
Sistema bloki, asosan, gʻilof, asosiy plata (ona plata yoki sistema platasi), protsessor, xotira qurilmalari va mikrosxemalar, quvvat blokidan iborat.Kompyuterning tarixi bir necha yillarga borib taqaladi. Kompyuterlarning oltita mashhur avlodi mavjud. Har bir avlod kompyuterlarning funksiyalarini o‘zgartiradigan bir qancha texnologik yutuqlarga guvoh bo‘ldi. Kompyuterlar hayotning barcha sohalarida muhim rol o‘ynaydi. Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo‘lgan xususiyatlar to‘plami bilan belgilanadi.
Kompyuter va uning asosiy qismlari.
Kompyuter (ingl. Computer) – bu, EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) bo‘lib, ingliz tilidan tarjima qilinganda hisoblovchi yoki hisoblayman degan ma’noni anglatadi.
▪ Hisoblash mashinalari (HM) – ma’lumotlarga ishlov berish va kerakli shaklda natijani olish imkoniyatini yaratadigan texnik vositalar to’plamidir. Texnik vositalar asosida ma’lumotlarni avtomatik qayta ishlash uchun mo’ljallangan barcha jihozlar tushuniladi.
▪ Hisoblash tizimlari (HT) – ma’lumotlarni qayta ishlashni amalga oshiradigan bitta yoki bir nechta kompyuterlar (hisoblash mashinalari), tashqi qurilmalar va dasturlar to’plamidir (1.1-rasm).
1.1-rasm. Elektron Hisoblash mashinasi va Hisoblash tizimlari
▪ Shaxsiy kompyuter (ing. Personal computer) – shaxsiy foydalanish uchun mo‘ljallangan, narxi, hajmi va imkoniyatlari ko‘p odamlarning ehtiyojlarini qondiradigan kompyuter hisoblanadi va hisoblash mashinasi sifatida yaratilgan kompyuterdir (1.2-rasm).
1.2-rasm. Shaxsiy (personal) kompyuter
▪ Noutbuk (ingl. Laptop) – shaxsiy kompyuterning odatiy komponentlari, jumladan displey, klaviatura va ishora qiluvchi qurilma (odatda sensorli panel), shuningdek batareyalar birlashtirilgan ko‘chma shaxsiy Kompyuter hisoblanadi. Noutbuklar hajmi va og‘irligi jihatidan kichik va noutbuklarning batareya quvvati 1 soatdan 15 soatgacha o‘zgarib turadi (1.3-rasm).
1.3-rasm. Noutbuk (laptop)
Shaxsiy kompyuterlar funktsional kompyuter uchun zarur bo‘lgan barcha komponentlarni o‘z ichiga oladi.
▪ Tizim bloki – bu tizimning asosiy komponentlarini o‘z ichiga olgan kompyuterning asosiy komponenti hisoblanadi. Bunga asosiy mantiqiy plata, protsessor, xotira, har xil turdagi bir yoki bir nechta disk drayverlari, kommutatsiya quvvat manbai, simlar va kabellarni ulash kabi qurilmalar kiradi. Tizim blokida audio, video, tarmoq va boshqa funktsiyalarni ta’minlash uchun kengaytirish platalari ham mavjud (1.4-rasm).
1.4-rasm. Tizimli blok va uning ichki qurilmalari
▪ Klaviatura – kompyuter kiritish qurilmasi bo‘lib, klaviatura tizimga belgilar va buyruqlarni kiritish uchun ishlatiladi (1.5-rasm).
1.5-rasm. Kompyuterning asosiy qurilmasi klavatura (Keyboard)
▪ Sichqoncha – video monitordagi tasvirlarni ko‘rsatish, tanlash yoki faollashtirish uchun grafik foydalanuvchi interfeysi bilan foydalaniladigan kiritish qurilmasi. Sichqonchani silliq sirt ustida harakatlantirish orqali foydalanuvchi kursorni kompyuter displeyida sinxron harakatlanishiga olib keladi (1.6-rasm).
1.6-rasm. Kompyuterning asosiy qurilmasi Sichqoncha (Mous)
▪ Windows degan ma’noni anglatuvchi inglizcha atama Windows. Windows kompyuterlar uchun operatsion tizim bo’lib, unga tegishli Microsoft va uning asoschisi Bill Geyts va u dunyodagi eng keng tarqalganlardan biri hisoblanadi.
1.7-rasm. Windows versiyasi
▪ Yadro – operatsion tizimning markaziy qismi, bu kompyuterning resurslariga, masalan, protsessor vaqti, xotira, tashqi apparat, tashqi kirish moslamasi va chiqish kabi dasturlarga muvofiqlashtirilgan kirishni taʼminlaydi. Shuningdek, yadro odatda fayl tizimi va tarmoq protokoli xizmatlarini taqdim etadi.
kompyuterlar, asosan, toʻrt qurilma: boshqarish, protsessor, xotira va kiritish-chiqarish qurilmalaridan iborat. Boshqarish qurilmasi kompyuterning barcha qurilmalari ishini muvofiqlashtiradi va boshqaradi. Protsessor kompyuterning asosiy qurilmasi boʻlib, axborotlarga ishlov beradi, yaʼni hisoblash amallari, solishtirish va uzatish kabi arifmetik-mantiqiy amallarni bajaradi. Bu qurilma bajaradigan amallar dasturlar orqali belgilanadi. Xotira qurilmasi axborotlarga ishlov berish vaqtida uni saqlash uchun xizmat qiladi. Foydalanayotgan dasturlar ichki xotirada, uzoq, muddat saqlanadigan axborotlar tashqi xotira (disketalar)da saqlanadi. Ichki va tashqi xotiralarda axborot almashinuvi kiritish-chiqarish qurilmalari yordamida amalga oshiriladi.
Shaxsiy EHEM qurulmasi:
1. Monitor
2. Ona plata
3. Protsessor
4. Port ATA
5. Tezkor xotira
6. Kengaytiruvchi kartalar
7. Quvvat bloki
8. Diskovod
9. Qattiq disk
10. Klaviatura
11. Sichqon
Kompyuter oʻyinlari ham keng tarqalgan. Ularning mingdan ortiq xili mavjud; ular yordamida koʻp narsalarni amaliy bilib olish va amaliy tajribalarni orttirish mumkin. Kompyuterning universalligi axborotni aniq maqsad yoʻlida qayta ishlay olishiga, inson faoliyatining turli sohalarida ishlab chiqarishni tubdan oʻzgartirishga, kishilarning ishini osonlashtirishga imkon beradi. Ob-havoni oldindan aytib berishda meteostyalar va sunʼiy yoʻldoshlardan keladigan axborotlarni yigʻib va tahlil qilib, juda katta hisoblash ishlarini bajaradi va inson uchun qulay boʻlgan shaklda ifodalaydi
|