Operatsion tizimlarda malumotlarni kiritish va chiqarishni boshqarish reja

|
Operatsion tizimlarda malumotlarni kiritish va chiqarishni boshqarish reja
|
bet | 1/2 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #150598 |
Bog'liq Operatsion tizimlarda malumotlarni kiritish va chiqarishni boshq-fayllar.org
Operatsion tizimlarda malumotlarni kiritish va chiqarishni boshqarish
OPERATSION TIZIMLARDA MALUMOTLARNI KIRITISH VA CHIQARISHNI BOSHQARISH
REJA:
Operatsion tizimda kiritish-chiqarish tizimi
Operatsion tizim imkoniyatlari asosan nima bilan belgilanadi.
Operatsion tizim qurishning asosiy prinsiplari.
OT lar bajaradigan vazifasiga, masalalarga ishlov berish rejimiga, tizim bilan bog‘lanish usuliga, qurish usuliga va x.k.lar bo‘yicha sinflarga ajratiladi. Vazifasiga qarab sinflarga ajratishda OT ning turlari ko‘pligi yaqqol tashlanadi. Chunki hisoblash texnikasi turlari qancha bo‘lsa, OT turlari ham shunchadir: meynfreym OT, server OT, ko‘pprotsessorli, SHK uchun, real vaqt OT, mobil va x.k. OT lariga bo‘linadi.
Meynfreymlar, SHK lardan kiritish-chiqarish imkoniyatlari bilan farq qiladi, ular terabayt hajmlarda ma'lumotlar ishlov berish imkonini beradi. Meynfreymlar OT lari kiritish-chiqarish amallari ko‘p bo‘lgan, bir vaqtda bajariladigan topshiriqlar to‘plamiga ishlov berishga yo‘naltirilgan. Qoida bo‘yicha, uch xil xizmat qilish takliq qilinadi: paketli ishlov berish, tranzaksiyali ishlov berish (guruhli amallar) va vaqtni bo‘lish tizimlari. Paketli ishlov berishda, masalalarga foydalanuvchisiz ishlov beriladi. M-n, har xil xisobotlar tuzish paketli ishlov berish rejimida bajariladi. Tranzaksiyali ishlov berishda, ko‘p sonli kichik talabnomalar (zaprosы) bajariladi, m-n, biletlarni oldindan buyurtma orqali band qilish, kredit kartochkalari bilan bajariladigan amallar va x.k.lar. Talabnomalar katta emas, ammo tizim bir vaqtda sekundiga yuzlab va minglab operatsiyalarni bajaradi. Vaqtni bo‘lish rejimida, tizim ko‘p sonli masofadagi foydalanuvchilarga bir vaqtning o‘zida bitta mashinada masalalarni bajarish imkonini beradi. Bunga ko‘p foydalanuvchili MB ni misol qilib olish mumkin. OS/390 meyfreymi OT misol bo‘ladi.
Serverlar bir vaqtning o‘zida ko‘p sonli foydalanuvchilarga xizmat qiladi va ularga o‘zaro dasturiy va apparat resurslarni bo‘lib olish imkonini beradi. Serverlar bosmadan chiqarish qurilmalari, internet va fayllar bilan ishlash imkonini yaratadi. Serverda Web-sahifalar saqlanadi va talablarga ishlov beradi, UNIX, Windows 2000, Linux server OT lariga misol bo‘la oladi.
Bir nechta protsessorlar birlashtirilgan tizimlarda ishlash uchun, maxsus OT lar talab qilinadi. Ko‘p protsessorli OT lar maxsus aloqa imkoniyatiga ega bo‘lgan server OT laridan iboratdir.
SHK OT asosiy vazifasi - foydalanuvchiga qulay interfeys yaratishdir. Bu OT lar matnlar bilan, elektorn jadvallar bilan, internetga murojatda va x.k.lar uchun foydalaniladi. Bunga misol Windows, Linux va x.k. OTlardir.
Real vaqt OT laridan, hisoblash tizimi boshqaradigan jarayonlar qat'iy vaqt chegaralarini qoniqtirishi kerak bo‘lgan hollarda foydalaniladi. Agar hodisalar ko‘rsatilgan qat'iy vaqt diapazonida ro‘y berishi kerak bo‘lsa - bu qat'iy RVT dir. Agar vaqti-vaqti bilan amallar bajarilishi muddatini o‘tkazib yuborish mumkin bo‘lsa, m-n, raqamli audio va multimedia tizimlari, bu moslashuvchan RVT dir.
Misol qilib VxWorks va QNX OT larini keltirish mumkin.
Cho‘ntak, mobil kopyuterlar va ko‘pgina maishiy va boshqa qo‘rilmalarni boshqarish uchun (televizor, mobil telefon va x.k.lar) o‘z OT lari ishlatiladi. Ular RVT lari xarakteristikalariga ega bo‘lishi mumkin, faqat kichik o‘lcham, kichik xotira va chegaralangan quvvatga egadir. Misol uchun Palm OS va Windows CE.
Monolit OT larda tizim hamma qismlari o‘zaro mustahkam bog‘langan. Shuning uchun ham uning u yoki bu qismini o‘zgartirish va olib tashlash Ot ning butun arxitekturasini mukammal bilishni talab qiladi va boshqa modullarni o‘zgartirish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Bu hollarda, mikroyadro funksiyalari yagona adres makonida bajarilgani uchunqator muammolar kelib chiqishi mumkin. Bu esa o‘z navbatida nizolar kelib chiqishi xavfini va yangi drayverlarni ishga tushirish muammolarini keltirib chiqaradi. Bunday tizimlar bo‘laklarga bo‘linmagan, ya'ni srukturaga ega emas. OT protseduralar fig‘indisidan iborat bo‘lib, ularning har biri zaruriyat tug‘ilganda ixtiyoriy boshqa protsedurani chaqirishi mumkin. Bunday tizimni tuzish uchun hamma alohida protseduralar kompelyatsiya qilinib, kompanovщik yordamida yagona ob'yekt fayliga birlashtiriladi. Monolit tizimlar, uzilishlar mexanizmini quvvatlashi mumkin. Bu holda OT ni qisman strukturalashtirish zarur: yuqori sathda bosh dastur joylashgan bo‘lib, talab qilingan xizmatchi protsedurani chaqiradi. Undan quyida esa tizimli chaqiriqlarni bajaruvchi xizmatchi protseduralar joylashadi. Ulardan ham quyida esa, tizimli protseduralarga xizmat qiluvchi utilitalar joylashgandir.
Ko‘p sathli tizimlar, satxlar iyerarxiyasi ko‘rinishida tashkil etilgandir. Bunday ilk tizimga TNE tizimi misol bo‘la oladi, u 1968 yilda Deykstri tomonidan tuzilgan. U 6 ta sathdan iborat edi. 0-chi sath - protsessorni taqsimlash va ko‘pmasalalik bo‘lsa, 1-chi satxda xotirani boshqarish, 2-chi operator-jarayon aloqasi, 3-chi kiritish-chiqarishni boshqarish, 4-sath - foydalanuvchi dasturlari, 5-sath operator. 0-chi sath, uzilish yoki taymer ketishi hollarida jarayonlarni biridan boshqasiga o‘tib, protsessor vaqtini taqsimlash bilan mashg‘ul bo‘lgan. Bu sathdan yuqaori sathlarda tizim ketma-ket jarayonlardan iboart bo‘lib, ularning har birini, bitta protsessorda bir nechta jarayon ishga tushirilganidan qo‘rqmasdan dasturlash mumkin bo‘lgan. Ya'ni 0-chi sath protsessor xotirani boshqargan. 2-chi sath operator konsoli va jarayonlar bog‘lanishini boshqargan. Bu sathdan yuqoridagi jarayonlar o‘z shaxsiy konsollariga egadirlar. 3-sath kiritish-chiqarish qurilmalari va ma'lumotlarni buferlashni boshqargan. 3-chi sathdan yuqoridagi ixtiyoriy jarayonlar, kiritish-chiqarishning aniq qurilmalari bilanemas, balki foydalanuvchi uchun qulay bo‘lgan KCH qurilmalarining abstrakt xarakteristikalari bilan ishlagan. Ko‘p sathli tizimlarning konsepsiyalarning keyingi umumlashuvi MULTICS tizimlarida amalga oshrilgan.
Virtual mashinalar ikkita prinsipni mukammallashtirish asosida rivojlangan:
1. vaqtni bo‘lish tizimlari ko‘p masalalikni ta'minlaydi, 2. Bevosita qurilmalar bilan ishlashdan farqli ravishda, qulay interfeysga ega bo‘lgan kengayytirilgan mashina. Bu ko‘rinishda ilk OT ga VM/370 ni misol qilsa bo‘ladi. Virtual mashina monitori qurilmalar bilan ishlaydi va yuqori sathlarga bir nechta virtual mashinani berib, ko‘pmasalalikni ta'minlaydi. Boshqa OT lardan farqli ravishda, bu virtual mashinalar kengaytirilgan emas, balki yadro va foydalanuvchi kiritish-chiqarish, uzilish va x.k.lar rejimidan iborat apparaturaning aniq nushasidan iboratdir. Natijada, bunday virtual mashinalar har birida ixtiyoriy OT ishga tushirilishi mumkin. Dastur tizimli chaqiriqni bajarganda, u VM/370 da emas, balki virtual mashinadagi OT ni uzadi. Virtual mashina holatida ko‘pmasalalik yadro darajasida amalga oshiriladi, u foydalanuvchi OT dan ajratilgan. Hozirgi vaqtda VM dan boshqacha holatda foydalaniladi, m-n, bir nechta operatsion tizimi muhitini tashkil etish uchun. Bunga misol bo‘lib, VDM - mashina (Virtual Doc Machine) ni keltirish mumkin, bu tizim himoyalangan tizim bo‘lib, MS-DOS ning to‘liq muhitini va uning ilovalarini bajarilishi uchun konsol taqdim etadi. Bir vaqtning o‘zida, amalda, VDM sessiyalarning ixtiyoriy soni bajarilishi mumkin. VM tushunchasi Java - apletlarni tuzishda ham foydalaniladi. Java kompilyator JVM uchun kod tuzadi. Bu kod ixtiyoriy platformada, JVM interpretator mavjud platformada bajarilishi mumkin.
Zamonaviy OT larda, kodlarni yuqori sathlarga o‘tkazib, yadro rejimida minimal zaruriy funksiyalarni “mikroyadro” deb ataluvchi qismda qoldirish tendensiyasi ko‘rsatilmoqda.
Mikroyadro quyidagi xizmatlarni (servislarni) ta'minlaydi:
- virtual xotirani boshqarish
- topshiriq va oqimlar
- jarayonlararo kommunikatsiyalar
- kiritish-chiqarish va uzilishlarni boshqarish
- xost va protsessor xizmatlari.
OT uchun xos bo‘lgan boshqa funksiyalar, xabarni o‘zaro uzatish orqali muloqat qiluvchi, modulli qo‘shimcha-jarayonlar sifatida loyihalanishi mumkin. Amalni bajarish uchun talabnoma olib, foydalanuvchi jarayoni (kliyent), xizmat qiluvchi jarayoniga (serverga) talabnoma jo‘natadi, u o‘z navbatida ishlov bnrib, javob qaytaradi.
OT ni bo‘laklarga bo‘lish oqibatida, bo‘laklarning har biri tizimning bir elementini boshqaradi, va har bir bo‘lak kichik va boshqariluvchan bo‘lib qoladi. Hamma serverlar foydalanuvchi rejimida jarayon kabi ishlagani uchun, ular qurilmalarga bevosita murojaat qila olmaydilar, shuning uchun tizim buzilishlarga qat'iy bo‘lib qoladi. OT ning ba'zi funksiyalari, m-n, kiritish-chiqarish qurilmalari registriga komandalarni yuklashni foydalanuvchi makonidagi dasturlardan bajarish amalda mumkin emas. Yechimlardan biri shundan iboratki, serverning kritik jarayonlari (m-n, qurilma drayverlari), yadro rejimidan ishga tushiriladi, ammo boshqa jarayonlar bilan axborotlarni uzatish ana'naviy sxemasi bo‘yicha bog‘lanadi.
Operatsion tizimning ko‘pgina potensial imkoniyatlari, uning texnik va iste'mol parametrlari-bularning hammasi asosan OT arxitekturasi bilan-uning tuzilishi (strukturasi) va uni qurish prinsiplari bilan aniqlanadi.
|
| |