nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Universal grafika - Dasturiy ta'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari

|
Dasturiy ta'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari
|
bet | 7/9 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 30,81 Kb. | | #118808 |
Bog'liq Dasturiy ta\'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari3. Universal grafika – Windows dasturlarning qurilmalarga va dastur ta'minotiga bog’liqsizligini ta'minlaydi
4. Mavjud dastur ta'minoti bilan muvofiqligi - Windows MS DOS ning barcha amaliy paketlari, muharrirlari, elektron jadvallari ishini ta'minlaydi.
5. Yagona interfeys – Windowsda foydalanuvchining muloqati yagona, ya'ni turli dasturlar bilan ishlash qoidalari umumiydir. Shuning uchun yangi dastur bilan ishlaganingizda bu qoidalardan foydalanishingiz mumkin.
9. Windows XP tizimining alohida xususiyatlari
Windows XRning versiyalari:
1. XP Home Edition - Windows XP Home Edition kichik biznes va xonadonda foydalanish maqsadiga mos keladi. U Windows 9x larning asl modifikasiyasi hisoblanadi.
2. XP Professional - Windows XP Professional o’z navbatida biznes sohasida Windows 2000 yoki Windows NT foydalanuvchilari uchun mo’ljallangan. Xonadon sharoitiga moslangan tizimga ko’ra u funksional imkoniyatlari, xavfsizlik darajasi bilan yuqori hisoblanadi. U kompyuterga quyidagi talablar quyyadi:
- Operativ xotira hajmi -128 Mbayt (64 Mbayt-minimum);
- 32-razryadli prosessor takt chastotasi -300MGs va yuqori;
- Qattiq diskdagi bo’sh joy miqdori -1.5 Gbaytdan ko’p;
- CD-ROM yoki DVD-ROM diskovodlarining mavjudligi;
- Videokarta va monitor SVGA 800x600 nuqtali imkoniyat darajasi bilan.
3. XP 64-bit Edition - Windows XP 64-bit Edition - 64 razryadli mijoz operasion tizimi. U kinofilmlar uchun maxsus effektlar, uch o’lchovli animasiyali texnik va ilmiy ishlanma, ilovalar yaratuvchi maxsus texnik stansiyalarga mo’ljallangan. Windows XP 64-bit Edition operasion tizimida 16 Gigabayt OZU va 8 Terabayt virtual xotirani qo’llash nazarda tutilgan.
10. Windows operatsion tizimining menyulari
Windowsning menyu turlari:
Dastur oynasining tizimli menyusi.
Dastur oynasining menyusi.
Asosiy menyu.
Bo’ysunuvchi (menyu osti menyu).
Piktogramli menyu (Qurollar paneli).
Kontekstli menyu.
Kompyuter monitori ekranida Windows operatsion tizimi yuklangandan keyin paydo bo’ladigan kadr ish stoli deyiladi.
Ish stolida kichraytirilgan va me'yordagi oynalar joylashtiriladi, ular foydalanuvchini qiziqtirgan turli xil papkalarga, dasturlarga, hujjatlarga, tarmoqli qurilmalarga tezda murojaat qilishni ta'minlaydi, ekran pastida esa, indamaslik bo’yicha, Ishga tushirish knopkasini va ochilgan ob'ektlar belgichasini (shu jumladan ochilgan, lekin oynalarning belgichalariga o’ralgan) o’z ichiga olgan Masalalar paneli qatori joylashadi.
“Pusk” - Ishga tushirish knopkasi ekranga Bosh menyuni chiqarish uchun ishlatiladi, u turli amallarni bajarish imkonini beradi: dasturni ishga tushirish, hujjatni ochish, ma'lumotnomani olish, kerakli ob'ektni qidirishni amalga oshirish, kompyuterni sozlash uchun boshqarish panelini chaqirish.
|
| |
Predmetli (amaliy) soha - Dasturiy ta'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari

|
Dasturiy ta'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari
|
bet | 2/9 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 30,81 Kb. | | #118808 |
Bog'liq Dasturiy ta\'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalariPredmetli (amaliy) soha (arrlication domain) – boshqaruvning bir- birlari bilan bog’langan vazifalari, masalalarining majmuasi, ular yordamida qo’yilgan maqsadlarni bajarilishiga erishiladi.
2. Dasturiy mahsulotlarning tasnifi
Foydalanuvchilar kategoriyalari bo’yicha dasturlarning tasnifi:
- Utilitar dasturlar (“o’zi uchun dasturlar”) ularni ishlab chiqaruvchilarning zaruriyatlarini qanoatlantirish uchun mo’ljallanganlar.
- Dasturiy mahsulotlar foydalanuvchilarning extiyojlarini qanoatlantirish, keng tarqatish va sotish uchun mo’ljallanganlar.
Dasturiy mahsulotlarning sinflari (foydalanish prinsipi bo’yicha):
tizimli dasturiy ta'minot;
amaliy dasturlar paketi;
dasturlash texnologiyalarining qurollari.
Tizimli dasturiy ta'minot qo’yidagilarga qaratilgan:
boshqa dasturlarni faoliyat yuritishning operatsion muhitini yaratishga;
kompyuterning o’zi va hisoblash markazini ishonchli va samarali ishlashini ta'minlashga;
kompyuter va hisoblash markazi jihozlarining diagnostikasi va profilaktikasini o’tkazishga;
yordamchi texnologik jarayonlar (dasturlar va ma'lumotlar bazalari fayllardan nusxa ko’chirish, arxivga joylashtirish, tiklash va h.k.)ni bajarishga.
Dasturiy mahsulotlarning ushbu sinfi kompyuterning turi bilan yaqindan bog’langan va uning ajralmas qismidir. Dasturiy maxsulotlar asosan malakali foydalanuvchilar kompyuter sohasidagi kasb egalari: tizim dasturchisi, tarmoqning administratori, amaliy dasturchi, operatorga mo’ljallangan.
Amaliy dasturlar paketlari (ADP) vazifaviy masalalarni yechishning dasturiy qurollari bo’lib xizmat qiladilar va dasturiy mahsulotlarning eng ko’p sonli sinfi bo’ladilar. Ushbu sinfga turli predmetli sohadagi axborotlarni ishlab chiqishni bajaruvchi dasturiy mahsulotlar kiradilar.
Dasturiy mahsulotlarni kompyuterga o’rnatishni malakali foydalanuvchi bajaradi, bevosita undan foydalanishni esa, qoidaga ko’ra, yakuniy foydalanuvchilar-axborotdan foydalanuvchilar amalga oshiradilar, ko’p xollarda, ularning faoliyati kompyuter sohasida g’oyatda uzoqdir. Dasturiy mahsulotlarning ushbu sinfi ayrim predmetli sohalar uchun g’oyatda o’ziga xos bo’lishi mumkin.
|
| |
Epitаksiаl qаtlаmlаrning prоfil bo’yichа kimyoviy tаrkibi

Epitаksiаl qаtlаmlаrning prоfil bo’yichа kimyoviy tаrkibi.
Birоr
mоnоkristаllning yuzа qismidа plyonkаlаr hоsil qilgаnimizdа mа’lum bir оptimаl
hаrоrаtgаchа qizdirmаgunchа plyonkаning chuqurlik buyichа tаrkibi hаr xil
bo’ladi. Mаsаlаn, QFE usuli bilаn CoSi
2
plyonkаsini hоsil qilish uchun Si ning
yuzаsigа SiO o’tkaziladi. Аmmо, xоnа hаrоrаtidаyoq diffuziya hisоbigа plyonkаdа
7.10-rаsm: MNE usuli bilаn o’stirilgan CoSi
2
/Si<100> plyonkаsi
sоlishtirmа qаrshiligining hаrоrаtgа bоg’liqligi.
hаm, аsоsning yuzа vа yuzа оsti qismlаridа hаm elеmеntаr hаmdа kimyoviy tаrkib
hаr xil bo’lishi mumkin.
7.11-rаsmdаn ko’rinаdiki, idеаl hоldа 500 Å gаchа fаqаt Sо bo’lib, kеyin
uning kоnsеntrаtsiyasi tеzdа 0 gа tеng bulishi kеrаk. Rеаl hоldа esа plyonkаdаgi
Sо аtоmlаri o’rnining bir qismini Si аtоmlаri egаllаydi, аsоsning bir qismini esа Sо
аtоmlаri egаllаydi. Bundа аtоmlаr аrаlаshib kеtgаn qismdа kimyoviy tаrkib hаm
hаr xil bo’lishi mumkin. Mаsаlаn, Co
3
Si, Co
2
Si, CoSi, CoSi
2
, CoSi
3
.
Qizdirilgаn hоldа esа, kimyoviy birikmаlаrning hоsil bo’lishi ko’pаyadi.
Fаrаz qilаylik, mа’lum hаrоrаtdа epitаksiаl plyonkа hоsil bo’lsin. Mаsаlаn, CoSi
2
uchun epitаksiаl plyonkа hоsil qilish uchun оptimаl hаrоrаt 650
0
C bo’ladi.
212
7.11 – rаsm: Xоnа hаrоrаti shаrоiti uchun Co/Si chеgаrаviy qаtlаmi Sо
аtоmlаri kоnsеntrаtsiyasining chuqurlik (prоfil’) bo’yichа o’zgarishi.
7.12-rаsmdаn ko’rinаdiki, eng idеаlgа yaqin hоlаtdа kimyoviy tаrkib uch
qismdаn ibоrаt bo’ladi:
- mа’lum bir qаlinlikdаgi mukаmmаl epitаksiаl plyonkа,
- o’tish qаtlаmi (u xаm epitаksiаl, аmmо tаrkibi o’zgаrib bоrаdi),
- аsоs, ya’ni Si.
7.12– rаsm: CoSi
2
/Si<100> uchun S
Sо
vа S
Si
kоnsеntrаsiyalаrning prоfil’
(chuqurlik) buyichа jоylаshishi.
Plyonkаlаrning kimyoviy vа elеmеntаr tаrkibini chuqurlik bo’yichа аniqlаsh
uchun ko’p hоllаrdа Оjе-elеktrоnlаrning spеktrоskоpiyasi (ОES) usuli yuzаlаrni
iоnlаr bilаn qidirish usuli bilаn birgа ishlаtilаdi.
Bu usuldа iоnlаr bilаn yuzа еdirilаdi, buning uchun qаnchа vаqtdа qаnchа
еdirish оldindаn kаlibrоvkа qilinаdi, еdirilgаn jоygа elеktrоn dаstаsi tushirilib,
ОES usuli yordаmidа elеmеntаr vа kimyoviy tаrkib аniqlаnаdi. Bu hоldа to’g’ri
213
аxbоrоt оlish uchun еdirilgаn yuzаning kаttаligi elеktrоn dаstаsining diаmеtridаn
kаmidа 5 - 6 mаrtа kаttа bo’lishi kеrаk.
100>100> |
Oje-jarayon. Oje-elektron spektrometr qurilmasining asosiy qismlari

3.2.Oje-jarayon. Oje-elektron spektrometr qurilmasining asosiy qismlari OES keyingi paytlarda qattiq jism sirtlarining kimyoviy tarkibini tahlil
qilishda eng ko‘p tarqalgan usullardan biri bo‘lib qoldi. Bu usulning asosiy
afzalliklari quyidagilardan iborat: qalinligi 5(20 YE bo‘lgan yuza qatlamlarni katta
aniqlik bilan juda tez (bir necha minut) fursatda tahlil qila oladi. Mendeleyev
davriy jadvalidagi (N va Ne dan boshqa) hamma elementlar to‘g‘risida miqdoriy
ma’lumot bera olishi bilan birga, atomlar orasidagi kimyoviy bog‘lanishlarni ham
aniqlash imkonini beradi.
Hozirgi paytda OES faqatgina ilmiy izlanishlardagina emas, balki standart
tahlil usuli sifatida elektron asbobsozlikda keng qo‘llanilmoqda. U, ayniqsa, yarim
o‘tkazgichlar texnologiyasida, metallshunoslikda, katalizda, mineralogiyada va
foydali qazilmalarni tahlil qilishda, kristallarni o‘stirishda keng qo‘llanilmoqda.
OES bilan bir paytda yuzalarni ionlar yordamida yemirish usulini qo‘llab
jismlarning sirt osti qatlamlarini (hajmini) ham tahlil qilish mumkin.
OES usulining yaratilishi, prinsipi, turlari, imkoniyatlari va olingan natijalar
to‘g‘risida rus va ingliz tillarida juda ko‘p ilmiy monografiya va maqolalar e’lon
qilingan. Biz bu yerda asosan oje-jarayon, EOS usulining prinsiplari va qurilmalar
to‘g‘risida to‘xtalib o‘tamiz.
Oje - jarayon. Energiyasi yetarli darajada katta bo‘lgan birlamchi elektron
jism atomlarining ichki sathlarining bittasidan, masalan, K sathdan elektron urib
63
chiqarishi mumkin. Bu bo‘sh qolgan joy tezda (10
-12
– 10
-13
s ichida) yuqori
sathlardan biridagi (masalan, L
1
sathdagi) elektronning o‘tishi bilan to‘ladi. Bu
o‘tish natijasida Ek –EL energiya ajralib chiqadi. Bu energiya xarakterli rentgen
nurlanish holida ajralishi mumkin yoki boshqa (masalan, L2) sathdagi elektronga
berilishi mumkin. Agar aytilgan energiya elektronga berilib, uni vakumga chiqarsa,
ko‘rib o‘tilgan jarayon
Gаz fаzаsidаn kristаllаr o`stirish

209
Gаz fаzаsidаn kristаllаr o`stirishning hаmmа usullаridа kristаllаr o`z hоlichа
spоntаn hоldа hоsil bo`lаdigаn kristаllаnish mаrkаzlаridаn (mаsаlаn, rеаktоr
dеvоrlаridа) (7.8– rаsm: b, c), yoki o`stirmаdаn fоydаlаnib (7.8– rаsm, а) o`sti-
rilishi mumkin. Spоntаn kristаllаnishdа hоsil bo`lаdigаn kristаllning o`lchаmlаri
kichik bo`lib, ulаrdаn sаnоаtdа fоydаlаnishning sаmаrаdоrligi kаm bo`lаdi.
O`stirmа yordаmidа kristаllgа bug`lаrni nаzоrаtli o`tqаzish bilаn o`lchаmlаri
nisbаtаn kаttа (diаmеtri 100 mm gаchа) bo`lgаn, kimyoviy tаrkibini vа
stеxiоmеrtiyasini nаzоrаt qilsа bo`lаdigаn kristаllаr o`stirish mumkin.
Kristаll tuzilish - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

47
mаxsus, hаr xil diаmеtrli (
d = 1– 10 mkm
) kukunlаrgа shаybаni ishqаlаshdаn
ibоrаt jаrаyondir. Pоlirоvkа esа mаxsus pаstа (оlmоs pаstаsi, Gоya pаstаlаri)
yordаmidа shlifоvkа qilingаn shаybаni tig’iz yumshоq mаtеriаllаrgа (zаmshа)
ishqаlаsh оrqаli аmаlgа оshirilаdi. Аyrim hоllаrdа mаxsus eritmаlаrdаn tоk
o’tkаzish оrqаli kristаllning yuzаsi elеktrоpоlirоvkа qilinаdi. Bundаy shаybаlаrni
kеyingi tоzаlаsh ulаrgа yuqоri vakuum (
6
10
P
Pа) shаrоitidа hаrоrаt tа’siridа,
lаzеr nurlаri, elеktrоnlаr bilаn bоmbаrdimоn qilish vа bоshqа usullаr bilаn ishlоv
bеrish оrqаli аmаlgа оshirilаdi. Аyrim hоllаrdа yuzаlаrni qiyin tоzаlаnаdigаn
аrаlаshmаlаrdаn tоzаlаsh uchun ungа inеrt gаz iоnlаri bilаn ishlоv bеrilib, kеyin
yuqоri hаrоrаtgаchа qizdirilаdi. Ko’p hоllаrdа iоn bilаn ishlоv bеrish vа hаrоrаt
tа’siridа qizdirish kеtmа-kеt o’nlаb mаrtа qаytаrilishi mumkin.
Zоnаli eritish usullаri - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

207
Nаmunа bo`ylаb ertilgаn zоnаni siljitish uchun nаmuni qizdirish mаnbаigа
nisbаtаn yoki qizdirish mаnbаi nаmunаgа nisbаtаn siljitilаdi.
Yuqоrgi vа pаstki kristаll ushlаgichlаr qаrаmа qаrshi yo`nаlishlаrdа
аylаntirilаdi. Buning nаtijаsidа eritmа yaxshi аrаlаshаdi vа kristаll silindr shаklidа
o`sаdi.
Tigеlsiz ZEUdа erigаn zоnа sirt tаrаnglik kuchlаri yordаmidа ushlаb
turilаdi. Uning shаkli gidrоstаtik bоsim vа eritmаning sirt tаrаnglik kuchlаri
nisbаtlаrigа bоg`liq bo`lаdi. Stаbil hоlаtdаgi erigаn zоnаning mаksimаl bаlаndligi
eritmа sirt tаrаngligining uning zichligigа nisbаti qаnchа kаttа bo`lsа, shunchа
kаttа bo`lаdi.
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 31

50
sаthlаrning bеlgilаnishi (gеrmаniy misоlidа) 2.20 – rаsmdа kеltirilgаn.
Endi bu rasmga izoh beramiz:
1.
Yadroga eng yaqin joylashgan sath
К
harfi yoki 1 raqami bilan belgilanadi.
Bu sathda 2 tagacha elektron joylashishi mumkin. Uni
1s
1/2
deb belgilash mumkin.
2.
К dan keyingi sathlar to’plamini
L
yoki 2 deb belgilanadi. Bu to’plamdagi 4
ta sathda 8 tagacha elektron joylashadi. Bu sathlar
L
1
yoki (
2s
1/2
),
L
2
(
2p
1/2
),
L
3
(
2p
3/2
) dеb bеlgilаnаdi.
L
3
ya’ni (
2p
3/2
) sаth judа yaqin jоylаshgаn 2 tа sаthdаn
ibоrаt bo’lgаnligi uchun undа 4 tаgаchа elеktrоn bo’lаdi.
3.
Keyingi bir necha sathlar to’plami
M
yoki 3 deb belgilanadi. Bu to’plamda 9
ta sath bo’lib, ularda 18 tagacha elektronlar joylashishi mumkin. Bu sathlardagi
belgilashlar:
M
1
– 3s
1/2
(2 tа elеktrоn),
M
2
–
3p
1/2
(2 tа),
M
3
– 3p
3/2
(4 tа),
M
4
– 3d
3/2
(4 tа),
M
5
– 3d
5/2
(6 tа).
4.
M
dan keyingi sathlar to’plami
N
yoki 4 deb belgilanadi. Bu to’plamda 32
tagacha elektron bo’lishi mumkin. Bizning misolimiz (2.20 – rasm) shartli ravishda
Ge ga to’g’ri kelganligi uchun bu sathlar to’plamida 4 ta elektron bo’ladi. Bu
elektronlar umumlashib, valent zonani tashkil qiladi.
Sathlarni hisobga olganda Ge atomi uchun elektron konfiguratsiyalarni
quyidagicha yozish mumkin:
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
2
.
s, p
va
d
larning
daraja ko’rsatkichlari shu sathlardagi elektronlarning soniga teng bo’ladi. Ge atomi
uchun
4s
2
4p
2
valent elektronlarga to’g’ri keladi. Qattiq jismda bu elektronlar
valent zonani tashkil qilganligi uchun
В
deb belgilanadi. Boshqa belgilashlar
atomdagidan farq qilmaydi.
Аmаldа tоzа yarimo’tkаzgichlаr dеyarli ishlаtilmаydi. Ulаrning tаrkibigа
mа’lum bir miqdоrdа chеtki qo’shimchаlаr kiritilаdi. Mаsаlаn, krеmniygа bоr (В),
аlyuminiy (Al), fоsfоr (Р), ruh (Zn). Bu qo’shimchаlаrning miqdоri 1,0% аtrоfidа
bo’lishi mumkin. Qo’shimchаsi bоr yarimo’tkаzgichdа, аgаr bu qo’shimchаlаr
kristаllning hаmmа jоylаridа bir tеkis tаqsimlаngаn vа yuzаdаgi аtоmlаr hаjm
bilаn bir xil jоylаshgаn bo’lsа, u
- M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

|
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslariBog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)2.1.4.
Bоg’lаnish turlаrining kristаll tuzilishgа bоg’liqligi
1. Kristаllning tuzilishi shu kristаlldаgi аtоmlаr qаndаy turdаgi
bоg’lаnishlаrdаn tаshkil tоpgаnligigа hаm bоg’liq bo’lаdi. Mаsаlаn, iоn
bоg’lаnishli kristаlldа аsоsiy hоldа kubik pаnjаrа hоsil bo’lаdi. Iоnli bоg’lаnishdа
shuni eslаtib o’tish kеrаkki, mаsаlаn Na va Cl iоnlаri bir-birini tutib turish
kаttаligini аniqlаydigаn enеrgiya vujudgа kеlаdi. Bu pаnjаrаdа hаr bir аtоmning
аtrоfidа yaqin jоylаshgаn qo’shni аtоmlаr mаvjud bo’lаdi. Bu enеrgiya
Mоdеlung
enеrgiyasi
dеyilаdi. Mоdеlung enеrgiyasi NaCl uchun eng kаttа bo’lаdi. Uning
eng xаrаktеrli xususiyatlаri quyidagilаrdаn ibоrаt:
а) iоnli bоg’lаnish kuchining yo’nаltirilmаgаnligi;
b) bir xil ismli zаryadlаr bir-biridаn imkоn qаdаr uzоqdа jоylаshаdi, hаr xil
ismli zаryadlаr esа – imkоn qаdаr bir-birigа yaqin jоylаshаdi.
2. Mеtаll bоg’lаnishlаrdа elеktrоnlаr umumlаshgаn bo’lgаnligi uchun undа
bаrchа аtоmlаr tаxminаn bir xil shаrоitgа egа bo’lаdi. Bundаgi аtоmlаrning
jоylаshishini bir-birigа juda zich jоylаshtirilgаn 12 tа qo’shnigа egа bo’lgаn shаrlаr
dеb qаrаsh mumkin. Bundаy tipdаgi bоg’lаnishgа juda zich jоylаshgаn kubik yoki
gеksаgоnаl pаnjаrаlаr mоs kеlаdi.
3. Kоvаlеnt bоg’lаnishli kristаllаrdа kristаllning tuzilishi kоvаlеnt
bоg’lаnishning tipigа bоg’liq bo’lаdi. Kоvаlеnt bоg’lаnish hоsil qilаdigаn
elеktrоnlаr bоg’lаnish ro’y bеrishidаn оldin yoki bоg’lаnish pаytidа o’z
оrbitаlаridа mа’lum bir yo’nаlish bo’yichа оriеntrlаngаn bo’lаdi. Umumаn,
kоvаlеnt bоg’lаnishlаrdа аsоsаn
S
yoki
P
elеktrоn ishtirоk etаdi. Bu yerdаgi
kоvаlеnt bоg’lаnishlаr 2 xil tipdа bo’lаdi:
– vа
– bоg’lаnishlаr.
S
vа
P
оrbitаllаrning hаr xil o’qlаr bo’ylаb yo’nаlishi 2.15 – rаsmdа tаsvirlаngаn.
Аtоmlаr bir-biri bilаn yaqinlаshib bоg’ hоsil qilishidа
S
bilаn
S
,
S
vа
P
,
P
vа
P
lаr bir-biri bilаn qo’shilishib bоg’lаr hоsil qilishi mumkin, bundаy bоg’lаnish
hоsil bo’lishidа yonmа-yon turgаn аtоmlаr tаshqi elеktrоnlаrining оrbitаllаri bir-
birigа mоs tushishi kеrаk. Mаnа shundаy bоg’lаnishlаrgа 2.16 – rаsmdа misоllаr
kеltirilgаn.
|
| |
Si vа Ge аsоsidа hоsil qilingаn nаnоtizimlаr

Bog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)
7.4. Si vа Ge аsоsidа hоsil qilingаn nаnоtizimlаr Krеmniy mоnоkristаli yuzаsidа CoSi 2 ni epitаksiаl o’stirish. Hоzirgi pаytdа
kаttа vа o’takаttа intеgrаl sxеmаlаr оlishdа mеtаll bаzаli trаnzistоrlаrning yangi
turlаrini yarаtish аlоhidа аhаmiyatgа egа. Аmmо kub pаnjаrаli vа pаrаmеtri
krеmniynikigа yaqin bo’lgan mеtаll plyonkаlаrni аmаldа hоsil qilish mumkin
emаs. Shuning uchun hаm xususiyatlаri mеtаllnikigа yaqin bo’lgan silisidlаrni
(krеmniyning birоn bir mеtаll bilаn birikmаsini) ishlаtish mаqsаdgа muvоfiqdir.
Bundаy silisidlаr 2tа: NiSi
2
vа CoSi
2
.
Аmmо CoSi
2
pаnjаrа dоimiysi krеmniynikigа judа yaqin bo’lgani uchun
mеtаll bаzаli trаnzistоrlаrdа uni ishlаtish qulаyrоq bo’ladi. Shundаy qilib, mеtаll
bаzаli trаnzistоrlаrdа Si - CoSi
2
- Si tizimi ishlаtilishi mumkin. Si vа CoSi
2
lаrning
fizik pаrаmеtrlаri vа kristаllоgrаfik pаrаmеtrlаri 7.3- jаdvаldа kеltirilgаn.
CoSi
2
ni MNE vа QFE usullаri bilаn оlishni yuqоridаgi pаrаgrаflаrdа ko’rib
chiqqаnmiz.
CoSi
2
plyonkаsining fizik xususiyatlаri plyonkаning qаlinligigа kichik
qаlinliklаrdа bоg’liq bo’ladi, chunki kichik qаlinliklаrdа plyonkаning
xususiyatlаrigа аsоsning tа’siri kаttа bo’ladi. Mаsаlаn, 2-rаsmdа sоlishtirmа
qаrshilikning plyonkа qаlinligigа bоg’liqligi kеltirilgаn.
Dеmаk, plyonkа qаlinligi 400-500 Å dаn kаttа bo’lgandа ungа аsоsning
tа’siri dеyarli sеzilmаydi.
210
7.3 – jаdvаl
Si vа CoSi
2
uchun kristаll pаnjаrа pаrаmеtrlаri
Kristаll, plyonkа
Pаnjаrа turi
Pаnjаrа dоimiysi, Å
,
mkОm
sm
CoSi
2
kubik
5,38
20-50
Si
kubik
5,43
≥ 10
6
Plyonkа mukаmmаlligi (bir jinsliligi, silliqligi, kristаll pаnjаrаdа
nuqsоnlаrning kаmligi) o’stirish hаrоrаtigа judа hаm bоg’liq bo’ladi. 7.9-rаsmdа
sоlishtirmа qаrshilikning hаrоrаtgа bоg’liqlik grаfigi kеltirilgаn.
Ilmiy tаdqiqоtlаrning ko’rsаtishichа, sоlishtirmа qаrshilik eng kichik
bo’lganidа plyonkа epitаksiаl vа eng mukаmmаl bo’lаr ekаn.
S,
мкОм
см
40
100
80
60
20
200
400
600
800
1000
d, A
7.9-rаsm: CoSi 2 / Si tizimi uchun sоlishtirmа qаrshilikning plyonkа qаlinligigа bоg’liqligi. 300-350
0
C gаchа hоsil qilingаn plyonkа аmоrf bo’ladi; 450-500
0
C dа
pоlikristаll bo’ladi; 500-600
0
C оrаligidа mоnоkristаll bo’ladiyu, аmmо
оriеntаtsiyasi bir xil bo’lmаydi (tеksturа) vа undа hаr xil nuqsоnlаr ko’p bo’ladi;
600-700
0
C dа plyonkа mоnоkristаll vа nuqsоnlаri eng kаm hоldа bo’ladi; 700-
750
0
C dаn kеyin аsоsdаn krеmniy аtоmlаri plyonkа tаrkibigа kirib bоrаdi vа
211
stеxiоmеtrik tаrtib buzilаdi, bu esа qаrshilikning оrtishigа оlib kеlаdi; 800-900
0
C
vа undаn kаttа hаrоrаtlаrdа plyonkаlаr оrоlchа-оrоlchа bo’lib аjrаlib kеtаdi;
kеyingi qizdirishlаr CoSi
2
ning pаrchаlаnib kеtishini vа yuzаdаn Co hаmdа Si
аtоmlаr hоlidа uchib chiqishini vujudgа kеltirаdi (7.10-rasm).
аrаlаshmаli
idеаl yarimo’tkаzgich

51
kоvаlеnt bоg’ hоsil qilаdi, bittаsi esа bo’sh qоlаdi. U bu elеktrоnni оsоnginа elеktr
mаydоn tа’siridа yoki bоshqа birоr tа’sir nаtijаsidа o’tkаzuvchаnlik zоnаsigа bеrа
оlаdi. Bundаy hоsil bo’lgаn o’tkаzuvchаnlik
dоnоrli yoki elеktrоnli yoki n-tipli
o’tkаzuvchаnlik
dеb аtаlаdi. Аgаr krеmniygа В kiritilgаn bo’lsа (3 vаlеntli),
uning uchtа elеktrоni аtrоfidаgi uchtа Si bilаn kоvаlеnt bоg’lаnish hоsil qilаdi.
Bittа krеmniygа esа elеktrоn еtishmаy qоlаdi, ya’ni u musbаt ishоrаgа egа bo’lib
qоlаdi vа o’zigа vаlеnt zоnаdаn elеktrоn оlishgа hаrаkаt qilаdi.
Bundаy
o’tkаzuvchаnlik
аksеptоrli o’tkаzuvchаnlik
yoki
tеshikli (yoki p
–
tip)
o’tkаzuvchаnlik
dеb аtаlаdi. 2.21–rаsmdа tоzа vа аrаlаshmаli o’tkаzuvchаnlikkа
egа bo’lgаn idеаl yarimo’tkаzgichlаr enеrgеtik zоnаlаrining tuzilishi ko’rsаtilgаn.
2.20-rаsm. Qаttiq jismdа elеktrоnlаrning enеrgiya bo’yichа tаqsimlаnishi: Е
В
–
vаkuum sаthi, Е
F
–Fеrmi sаthi, Е
S
– o’tkаzuvchаnlik zоnаsining (O’.Z) pаstki
chеgаrаsi, Е
В
– vаlеnt zоnаsining (V.Z) yuqоri chеgаrаsi, Е
g
– tаqiqlаngаn zоnа
kеngligi
Rаsmdаgi bеlgilаshlаr quyidаgichа:
– yarimo’tkаzgich o’tkаzuvchаnlik
zоnаsining kеngligi,
Е
g
– tаqiqlаngаn zоnаning kеngligi,
– tеrmоelеktrоnlаrning
chiqish ishi,
Ф
–fоtоelеktrоnlаrning chiqish ishi,
Е
D
– dоnоr va
Е
А
– аksеptоr
sаthlаri.
O’.Z
Т.Z.
V.Z. yoki
V zona
Е
В
Е
С
Е
F
Е
V
E
g
M
5
M
1
M
2
M
3
M
4
M
2s
1/2
3d
5/2
3d
3/2
3p
3/2
3p
1/2
3s
1/2
2p
3/2
2p
1/2
L
L
3
L
1
L
2
К
1s
1/2
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 28

2.16 – rаsm .
Bоg ’
lаnish hоsil qilgаn оrbitаllаr juftligi Bаrchа 8 tа elеktrоnlаr 4 tа bоg’lоvchi оrbitаllаrgа jоylаshsа, аntibоg’lоvchi
оrbitаllаr bo’sh qоlаdi. Аtоmlаrning bundаy jоylаshish kоnfigurаtsiyasi
“оlmоs” tipidаgi tuzilish dеyilаdi.
2.1.5. Kristаll yuzаlаrini tаyyorlаsh vа o’rgаnishning ekspеrimеntаl usullаri Yuzаlаr mа’lum bir usullаr bilаn kimyoviy tоzа va yuqоri dаrаjаdа
silliqlаngаn hоlgа kеltirilmаsа, bu yuzаlаrdаn оlingаn mа’lumоtlаr nоto’g’ri tаlqin
qilinishi mumkin. "Yuzаni tаyyorlаsh" dеgаndа quyidаgi 3 tа kаttаlikni imkоni
bоrichа idеаl hоlаtgа yaqinlаshtirish tushunilаdi:
1. Kimyoviy tаrkibi. Bundа qаttiq jism yuzаsidаgi hаr qаndаy chеtki
аrаlаshmаlаrni yo’qоtishgа hаrаkаt qilinаdi. Lеkin bizgа mа’lumki, аdsоrbsiya
hisоbigа yoki qаttiq jism tаrkibidа оzginа miqdоrdа bo’lsа hаm аrаlаshmаlаrning
mаvjudligi tufayli bеgоnа elеmеnt аtоmlаridаn tаmоmаn qutilib bo’lmаydi. Аgаr
chеtki аtоmlаrning kоntsеntrаtsiyasi qаttiq jism xоssаlаri vа xususiyatlаrigа tа’siri
sеzilmаydigаn dаrаjаdа kichik bo’lsа, bundаy yuzаlаr kimyoviy jihаtdаn idеаl
hоlgа yaqinrоq dеb qаbul qilinаdi. Umumаn, yuzаdа аktiv elеmеnt аtоmlаrning
miqdоri 0,1% dаn kаttа bo’lmаsligi mаqsаdgа muvоfiqdir.
-bоg’lаnish
-bоg’lаnish
-bоg’lаnish
-bоg’lаnish
S + S
S + P
-bоg’lаnish
eng kuchli
-bоg’lаnish
R + S
R + P
46
2. Yuzаning mоrfоlоgiyasi. Hаr qаndаy yuzа o’tа yuqоri dаrаjаdа silliqlаngаn
bo’lsа hаm mа’lum bir nоtеkisliklаrgа egа bo’lаdi. Bu nоtеkisliklаr pоg’оnаlаr,
vаkаnt (bo’sh) jоylаr, bеgоnа аtоmlаr vа bоshqаlаrning yuzаdа mаvjudligi tufayli
vujudgа kеlаdi. Yuzаlаrni silliqlаsh uchun turli xil usullаr qo’llаnilаdi. Аgаr bu
nоtеkisliklаrning kаttаligi 5 – 6 Å dаn kаttа bo’lmаsа, bu yuzа idеаl hоlgа yaqin
qilib silliqlаngаn dеb tushunilаdi.
2-laboratoriya ishi. Kompyuterlarda xizmat ko‘rsatish dasturlari bilan ishlash

|
2-laboratoriya ishi. Kompyuterlarda xizmat ko‘rsatish dasturlari bilan ishlash
|
bet | 1/3 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #103440 |
Bog'liq 2-laboratoriya ishi. Kompyuterlarda xizmat ko‘rsatish dasturlari 2-laboratoriya ishi. Kompyuterlarda xizmat ko‘rsatish dasturlari bilan ishlash
1. Laboratoriya ishini bajarish tartibi
2. Laboratoriya topshirig‘ini bajarish
Laboratoriya ishini maqsadi: kompyuterlarga xizmat ko‘rsatuvchi servis dasturlari vazifalarini o‘rganish.
Laboratoriya ishini o‘quv uslubiy ta’minoti: Internet tarmog‘iga ulangan kompyuterlar, Internet axborot resurslari
Kenjaboev A.T., Ikramov M.M., Allanazarov A.Sh. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari. – Toshkent; O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashryoti, 2017.
Abdullaev Z.S., Mirzaev S.S., Shodmonova G., Shamsiddinov N.B. Informatika va axborot texnologiyalari. – Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashryoti. 2012.
Зокирова Т.А., Ходиева Р.М., Шоахмедова Н.Х. – Интернет технологиялари. Ўқув қўлланма. – Т.: ТДИУ, 2010.
Misty E. Vermaat, Susan L. Sebok, Steven M. Freund. Jennifer T. Campbel, Mark Frydenberg. Discovering Computers: Tools, Apps, Devices, and the Impact of Technology (textbook). Cengage Learning. 20 Channel Center Street. Boston, MA 02210. USA, 2016.
Елочкин М.В., Брановский Ю.С., Николаенко И.Д. Информационные технологии. Учебник. М.: Оникс, 2012.
https://smekni.com/a/308925/servisnoe-programmnoe-obespechenie/
https://studfile.net/preview/6669380/page:60/- Сервисное программное обеспечение
https://studopedia.org/13-17706.html - Общая характеристика сервисного программного обеспечения
https://www.live-agent.ru/glossarij/servisnoe-po/- Что такое сервисное программное обеспечение?
https://qipu.ru/yota/chto-vhodit-v-programmnoe-obespechenie-sistemnoe-programmnoe-obespechenie.html Что входит в программное обеспечение. Системное программное обеспечение пк. Системное программное обеспечение направлено
https://studbooks.net/2119127/informatika/servisnoe_kratkaya_harakteristika - Сервисное ПО: краткая характеристика
https://sites.google.com/site/metodiceskaarazrabotka/dvuazycnye/laboratornaa-rabota-no-1
|
| |
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 27

44
2.15– rаsm. Аtоmning S – vа P – оrbitаllаri
Bоg’lаnish hоsil bo’lishidа yonmа-yon jоylаshgаn аtоm elеktrоnlаrining
оrbitаllаri qаtnаshаdi.
Dеmаk
– bоg’lаnishlаrdа mа’lum bir yo’nаlishdаgi
оrbitаllаr bir-birigа qo’shilib kеtishi mumkin ekаn,
bundа eng kuchli
–
bоg’lаnish
R + R
bоg’lаnishlаrgа to’g’ri kеlаdi.
– bоg’lаnishlаr аsоsаn
R
elеktrоnlаr
оrqаli аmаlgа оshirilаdi, bundа оrbitаllаr bir-birigа pаrаllеl jоylаshgаn
bo’lаdi ва elеktrоn оrbitаllаri bir-birigа qismаnginа qo’shilishi mumkin.
–
bоg’lаnish
– bоg’lаnishlаrgа qаrаgаndа juda hаm bo’sh bo’lаdi.
Kоvаlеnt bоg’lаnish аsоsаn qo’shni аtоmlаr оrаsidа ro’y bеrаdi. Kоvаlеnt
bоg’lаnish kеyingi ikkinchi аtоm bilаn hаm ro’y
bеrishi mumkin, аmmо bu
bоg’lаnish juda bo’sh bo’lаdi.
Birinchi qаrаshdа
S
- vа
P
- tipdаgi аtоm
оrbitаllаrining qаysi birlаridаn kristаllning bоg’lоvchi ва аntibоg’lоvchi оrbitаllаri
vujudgа kеlishini аytish juda qiyin. Si, Ge kаbi to’rtinchi
guruh elеmеntlаridаn
tаshkil tоpgаn vа А
3
В
5
, А
2
В
6
ikki kоmpоnеntli yarimo’tkаzgichlаr
uchun
sp
3
–
ko’rinishidаgi gibridlаshgаn оrbitаllаr eng qulay kоmbinаtsiya ekаnligi аniqlаngаn.
Si vа Ge guruhi uchun to’rttа yaqin qo’shnigа egа bo’lgаn kristаll tuzilish
xаrаktеrlidir. Bundа qo’shni
аtоmlаr tеtrаedrning uchlаrigа, qаrаlаyotgаn аtоm
uning mаrkаzigа jоylаshаdi.
Bundа bаrchа
sp
3
– оrbitаllаr
– tipdаgi bоg’lоvchi
vа аntibоg’lоvchi оrbitаllаrni tаshkil qilishdа qаtnаshаdi. Hаr bir juft аtоmgа 4 tа
bоg’lоvchi vа 4 tа аntibоg’lоvchi оrbitаllаr to’g’ri kеlаdi.
P
X
P
Y
S
Z
Y
Y
Y
Y
P
Z
Z
Z
Z
X
X
X
X
хавфсизлиги - download

| Ахборот хавфсизлиги 281,43 Kb. 1 | o'qib |
| Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги Mobil tizimda chastotalar va vaqt taqsimotining strukturasi 2,63 Mb. 54 | o'qib |
| Электр хавфсизлиги Elektr toki ta‘sirining eng xavfli tomoni shundaki, bu xavfni oldindan sezishning 4,25 Mb. 163 | o'qib |
| Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги ва фуқаро муҳофазаси Faoliyat-bu kishilik jamiyatining bor bo‘lib turishi uchun zarur bo‘lgan sharoit 14,22 Mb. 10 | o'qib |
| Ўзбекистон республикаси ички ишлар вазирлиги ёнғин хавфсизлиги институти Kimyo sanoati korxonalarida yongʻinlarning rivojlanishini oʻrganish va tadqiq etish” 160 Kb. 8 | o'qib |
| Мавзу: Халқ хўжалик объектларида техника хавфсизлиги Elektr xavsizligini taminlovchi zamonaviy texnika texnologiyalar sanoatda titrashdan va shovqindin saqlash usullari 54,59 Kb. 7 | o'qib |
| Ахборот хавфсизлиги асослари Zamonaviy axborot va kommunikatsiya texnologiyalari murakkab tizim sinfiga mansub bo’lib, ular turli murakkablikdagi raqamli integral sxemalardan tashkil topgan 391,95 Kb. 5 | o'qib |
| Иқтисодиётнинг реал секторида мамлакатнинг иқтисодий хавфсизлиги Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti menejment fakulteti mmnp-55 guruh talabasi xafizov sardorningg"iqtisodiy xavfsizlik" fanidan tayyorlagan mustaqil ishi 236,17 Kb. 4 | o'qib |
| Вилоят минтақавий филиал Банк ички хавфсизлиги бўлимининг лавозим Mikrokreditbank aksiyadorlik-tijorat banki mintaqaviy filiali xavfsizlik va axborotlarni muhofaza qilish bo'lim boshlig'ining namunaviy lavozim 31,47 Kb. 11 | o'qib |
| Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги S. K. Ganiev, T. A. Kuchkarov. Tarmoq xavfsizligi (Mobil tarmoq xavfsizligi). O'quv qo'llanma. T.: "Aloqachi", 2019, 150 b 2,59 Mb. 56 | o'qib |
| Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги S. K. Ganiev, T. A. Kuchkarov. Tarmoq xavfsizligi (Mobil tarmoq xavfsizligi). O'quv qo'llanma. T.: "Aloqachi", 2019, 150 b 2,64 Mb. 47 | o'qib |
| Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги S. K. Ganiev, T. A. Kuchkarov. Tarmoq xavfsizligi (Mobil tarmoq xavfsizligi). O'quv qo'llanma. T.: "Aloqachi", 2019, 150 b 2,59 Mb. 55 | o'qib |
| Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги S. K. Ganiev, T. A. Kuchkarov. Tarmoq xavfsizligi (Mobil tarmoq xavfsizligi). O'quv qo'llanma. T.: "Aloqachi", 2019, 150 b 2,44 Mb. 47 | o'qib |
| Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги S. K. Ganiev, T. A. Kuchkarov. Tarmoq xavfsizligi (Mobil tarmoq xavfsizligi). O'quv qo'llanma. T.: "Aloqachi", 2019, 150 b 2,64 Mb. 47 | o'qib |
| Электр хавфсизлиги I – qaytarilmaydigan yerga ulanishli; II – qaytadan yerga ulanishli; 1÷5 – korpuslar 0,51 Mb. 9 | o'qib |
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 33

|
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslariBog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)
2.21-rаsm. Tоzа vа аrаlаshmаli yarimo’tkаzgichlаr enеrgеtik zоnаlаrining
sxеmаtik ko’rinishi
Rаsmdаn ko’rinаdiki, tеrmоelеktrоn chiqish ishi
hаr qаndаy
yarimo’tkаzgich uchun (tоzа yoki аrаlаshmаli) vа hаr qаndаy hаrоrаtdа hаm
Fеrmi sаthidаn hisоblаnаdi. Fоtоelеktrоn chiqish ishi
Ф
esа ko’p hоllаrdа
yarimo’tkаzgichning turigа vа hаrоrаtigа bоg’liq bo’lаdi. Tоzа yarimo’tkаzgichdа
Ф
ning qiymаti vаlеnt zоnаning eng yuqоri sаthidаn vаkuum sаthigаchа bo’lgаn
enеrgiyagа tеng bo’lаdi (
T > 0 К
dа:
Ф = Е
v
– Е
B
). n-tip yarimo’tkаzgichdа
Ф
ning qiymаti
T = 0 К
dа dоnоr sаthlаridаn hisоblаnаdi:
Ф = Е
D
– Е
В
. p-tip
yarimo’tkаzgichdа
T = 0 К
uchun
Ф = Е
В
– Е
B
,
T
0 К
uchun esа
Ф = Е
А
– Е
В
.
Bungа sаbаb p-tip yarimo’tkаzgichdа
T = 0 К
dа аksеptоr sаthlаrdа elеktrоnlаr
mаvjud bo’lmаydi.
T
0 К
dа аksеptоr sаthlаrgа vаlеnt zоnаdаn o’tgаn elеktrоnlаr
jоylаshishi mumkin. Ushbu rаsmdаgi hоlаtlаr yеtаrli dаrаjаdа yuqоri lеgirlаngаn p-
vа n-tip yarimo’tkаzgichlаrgа tааlluqli. Umumаn ko’p hоllаrdа fоtоemissiya vаlеnt
elеktrоnlаrning emissiyasi bilаn аniqlаnаdi vа
Ф
аrаlаshmаli yarimo’tkаzgichlаr
uchun hаm vаlеnt zоnаning yuqоri sаthi
Е
В
dаn hisоblаnаdi.
Ф
Е
В
n – tip
Е
F
E
d
Е
С
Е
V
Т = 0
К
E
F
Ф
tоzа
Е
С
Е
V
Е
В
Т = 0
К
E
g
Е
В
Т > 0
К
p– tip
E
A
E
F
Е
С
Е
V
Ф
Е
В
p – tip
E
A
E
F
Е
С
Е
V
Т = 0
К
Ф
|
| |
хизматлари - download

|
Qidiruv: хизматлари | Туризм хизматлари ва махсулотлари Animatsiya dasturlari ma'naviy manfaatlari sohasi doirasidagi sport o'yinlari, raqslar, karnavallar, o'yinlar, mashg’ulotlarni o'z ichiga oladi. Kurortli mehmonxonalarda individual va jamoaviy dam olish 1,53 Mb. 4 | o'qib |
1
| |
жавобда - download

|
Qidiruv: жавобда | 1. Ахборотни энг кичик ўлчов бирлиги қайси жавобда тўғри берилган? Insonga o’zi uchun tabiiy muxit: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalardan foydalanib, kompyuter bilan muloqatda bo’lishga imkon beruvchi texnik va dasturiy vositalar majmui qaysi javobda to’g’ri berilgan? 36,5 Kb. 1 | o'qib | | 1. Ахборотни энг кичик ўлчов бирлиги қайси жавобда тўғри берилган? Insonga o’zi uchun tabiiy muxit: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalardan foydalanib, kompyuter bilan muloqatda bo’lishga imkon beruvchi texnik va dasturiy vositalar majmui qaysi javobda to’g’ri berilgan? 24,06 Kb. 1 | o'qib | | 1. Ахборотни энг кичик ўлчов бирлиги қайси жавобда тўғри берилган? Insonga o’zi uchun tabiiy muxit: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalardan foydalanib, kompyuter bilan muloqatda bo’lishga imkon beruvchi texnik va dasturiy vositalar majmui qaysi javobda to’g’ri berilgan? 26,58 Kb. 1 | o'qib |
1
| |
Yorugʻlik interferensiyasi

|
Yorugʻlik interferensiyasi
|
bet | 3/3 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 3,5 Mb. | | #255794 |
Bog'liq FIZIKAYorugʻlik interferensiyasi - ikkita yoki bir nechta yorugʻlik toʻlqinlarining qoʻshilishi natijasida yorugʻlik nurlanishi energiyasining fazoda qayta taqsimlanishi (qarang Interferensiya); toʻlqin interferensiyasining xususiy holi. Yo. i. ekran yoki b. sirtda yorugʻ yoki qorongʻi yoʻllar yoki dogʻlar (monoxromatik yorugʻlik uchun) yoxud rangdor qismlar (oq yorugʻlik uchun) yonmayon joylashgan holda koʻrinadi. Yo. i. 17-asrdaI. Nyuton tomonidan tadqiq qilingan boʻlsada, uning korpuskulyar nazariyasi ushbu xrdisani tushuntira olmadi. Uni 19-asr boshida T. Yung va O. Frenelar toʻlqin hodisa sifatida nazariy talqin qilib berdilar. Doimiy faza farqi sharoitida, yaʼni kogerent yorugʻlik dastalarining qoʻshilishi natijasida vujudga keluvchi, fazoda kuchaygan va susaygan intensivliklarning muntazam almashinuvidan iborat boʻlgan Yo. i. eng kengtarqalgan — statsionar interfere n siya dir. Yo. i. turlari asosan yorugʻlikning kogerent dastalarini hosil qilish usullari bilan bogʻliq. Yorugʻlikning kogerent dastalarini hosil qilishning ikki usuli: toʻlqin frontini boʻlish usuli va amplitudani boʻlish usulidan keng foydalaniladi. Toʻlqin frontini amplitudaviy boʻlish tuzilmalarida birlamchi manbaning nurlanishi optik muxitlarning yarim shaffof boʻlinish chegaralari bilan boʻlinadi. Masalan, sovun pufaklari, suvdagi yogʻ pardalarida shunday tur Yo. i. vujudga keladi. Bu hollarning bar chasida ikkita sirtdan qaytgan yorugʻliklarning interferensiyasi xreil boʻladi. Amplitudani boʻlish usuli interferometrlarda keng qoʻllanilib, unda toʻlqin maydonlari maxsus yarim shaffof koʻzgular vositasida boʻlinadi. Yuqoridagi ikki nurli interferensiyadan tashqari, koʻp nurli Yo. i.lar ham mavjud. Fabri — Pero interferometri koʻp karrali qaytuvchi nurlarda ishlasa, difraksiya panjaralari va Maykelson eshelonlari koʻp elementli davriy tuzilmalarga asoslangan. Yo. i.dan yorugʻlikning spektral tahlilida, masofalar, burchaklar va tezliklarni aniq oʻlchash hamda refraktometriyada keng qoʻllaniladi. Yo. i. golografiya asosini tashkil qiladi
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR.
Yorugʻlik interferensiyasi - Vikipediya (wikipedia.org)
To'lqin oprikasi 1. Yorag'likning to'lqin tabiati 2. Yorug'lik interferensiyasi 3. Yorug'lik dispersiyasi 4. Yorug'lik difraksiyasi 5. Yorug’likning qutblanishi (tiiame.uz)
YORUG'LIK INTERFERENSIYASI VA UNI KUZATISHNING BA'ZI USULLARI – тема научной статьи по наукам о Земле и смежным экологическим наукам читайте бесплатно текст научно-исследовательской работы в электронной библиотеке КиберЛенинка (cyberleninka.ru)
|
| |
Ismeretek/fejlesztési feladatok - Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)

|
Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)
|
bet | 28/44 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 111,01 Kb. | | #12929 |
Ismeretek/fejlesztési feladatok
A szlovák nemzeti mozgalom céljai, problémái, intézmények, fórumok.
A realizmus jellemző jegyei: konkrét társadalmi környezet ábrázolása, az író krónikás szerepe, mérlegelő ábrázolásmódja.
Pavol Országh–Hviezdoslav portréja, életútja, életművének műfaji, formai és stiláris sokszínűsége a Mňa kedys’ zvádzal svet, Priadka, Krvavé sonety (részletek), Hájnikova žena (részletek) művek alapján.
|
Fogalmak
|
a szlovák nép memoranduma, nemzetiségi törvény, régi iskola, új iskola, ausztroszlavizmus, csehoszlovakizmus, Živena, krónikás szerep, mérlegelő ábrázolásmód, nemzeti érzület, lírai búcsú, dinamikus párbeszéd, szonett, elbeszélő költemény, kontraszt, konfliktus, jambusi vers
|
|
|
| |
Javasolt tevékenységek - Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)

|
Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)
|
bet | 27/44 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 111,01 Kb. | | #12929 |
Javasolt tevékenységek
|
autentikus szövegek elemzése,
szótárhasználat
|
Irodalom
Témakör
|
A realizmus korai szakasza (1870- 1918)
Pavol Országh–Hviezdoslav
|
Javasolt óraszám
15
|
Tanulási eredmények
|
A tanuló:
ismeri a szlovák nemzeti mozgalom céljait, problémáit, a kor intézményeit, fórumait;
tisztában van a realizmus jellemző jegyeivel;
tisztában van Pavol Országh–Hviezdoslav életművének jellegével, az alkotó helyével, szerepével a szlovák irodalom történetében;
műismereti minimuma: Pavol Országh–Hviezdoslav: Mňa kedys’ zvádzal svet, Priadka, Krvavé sonety (részletek), Hájnikova žena (részletek);
képes Hviezdoslav négy művének értelmezésére, egy-egy szóbeli témakör kifejtésére, memoriterek szöveghű felidézésére.
|
|
|
| |
Javasolt tevékenységek - Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)

|
Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)
|
bet | 29/44 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 111,01 Kb. | | #12929 |
Javasolt tevékenységek
|
szövegolvasás,
szövegértelmezés,
összehasonlítás
|
Témakör
|
A szlovák realista irodalom virágkora – Martin Kukučín, Jozef Gregor–Tajovský, Janko Jesenský, Božena Slančíková Timrava prózája
|
Javasolt óraszám
36
|
Tanulási eredmények
|
A tanuló:
ismeri a realizmus filozófiai alapját, stílusjegyeit;
ismeri a kor tipikus műfajait: regény, elbeszélés, novella, azok jellemzőit;
tisztában van Martin Kukučín, Jozef Gregor–Tajovský, Janko Jesenský, Božena Slančíková Timrava életművével, szerepével a szlovák irodalomban;
műismereti minimuma: Martin Kukučín: Rysavá jalovica, Keď báčik z Chochoľova umrie, Dom v stráni (részletek), Jozef Gregor –Tajovský: Do konca, Mamka Pôstková, Na chlieb, Horký chlieb, Maco Mlieč, Janko Jesenský: Slnečný kúpeľ, Doktor, Pani Rafiková, Demokrati (részletek), Božena Slančíková Timrava: Hrdinovia (részletek), Skon Paľa Ročku (részletek), Ťapákovci, Do konca;
képes Martin Kukučín három, Jozef Gregor–Tajovský öt, Janko Jesenský négy, Božena Slančíková Timrava három művének értelmezésére, egy-egy szóbeli témakör kifejtésére, memoriterek szöveghű felidézésére.
|
|
|
| |
Javasolt tevékenységek - Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)

|
Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)
|
bet | 26/44 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 111,01 Kb. | | #12929 |
Javasolt tevékenységek
|
szószerkezet-típusok felépítésének megfigyelése, felismerése és alkotása,
mondatfajták felépítésének megfigyelése, felismerése és alkotása,
mondatszerkesztési, -átalakítási gyakorlatok
|
Témakör
|
Helyesírás
|
Javasolt óraszám
6
|
Tanulási eredmények
|
A tanuló:
elsajátítja a nyelvi normaérzéket és a normakövető írást;
képes a hibák kijavítására és az önkorrekcióra.
|
Ismeretek/fejlesztési feladatok
|
Írásjelek használata az egyszerű és az összetett mondatokban.
Az idézetek helyesírása.
|
Fogalmak
|
idézés, szó szerinti idézet, idéző mondat, megszakított idéző mondat, tartalmi idézés
|
Javasolt tevékenységek
|
elektronikus szótár használata,
helyesírási szótárak használata,
elektronikus helyesírás-ellenőrző programok használata,
digitális tesztfeladatok megoldása
|
Témakör
|
Nyelvtörténet
|
Javasolt óraszám
5
|
Tanulási eredmények
|
A tanuló:
ismeri a szlovák nyelv eredetét, a nyelv helyét az indoeurópai és a szláv nyelvek között;
ismeretei vannak az ószláv nyelvről.
|
Ismeretek/fejlesztési feladatok
|
A szlovák nyelv eredete (indoeurópai nyelvcsalád, szláv nyelvcsalád). Helye a nyelvek között: az indoeurópai nyelvek csoportosítása, a szláv nyelvek csoportosítása. Az ószláv nyelv.
|
Fogalmak
|
nyelvcsalád, indoeurópai nyelvcsalád, szláv nyelvcsalád, nyelvrokonság, ószláv nyelv
|
Javasolt tevékenységek
|
gondolati térkép szerkesztése,
térkép-használat
|
Témakör
|
Az irodalmi nyelv története
|
Javasolt óraszám
8
|
Tanulási eredmények
|
A tanuló;
ismeri az irodalmi nyelv fejlődésének korszakait, a korszakok jellemzőit;
ismeri a nyelvművelés fórumait; szótárakat, internetes szótárakat, szaklapokat, szakkönyveket.
|
Ismeretek/fejlesztési feladatok
|
Az irodalmi nyelv fogalmának meghatározása.
A nyelvfejlődés korszakai: ószláv kor, a 10–14. századi feudális kor, 15–18. század, Anton Bernolák kora, Ľudovít Štúr kora, jelenkor, jellemzőik.
Intézmények (Ľudovít Štúr Nyelvtudományi Intézet), szótárak (Slovník slovenského jazyka, Pravidlá slovenského pravopisu, Synonymický slovník), nyelvészeti szaklapok (Slovenská reč, Kultúra slova), nyelvészeti szakkönyvek (Štylistika slovenského jazyka) megismerése, használata.
|
Fogalmak
|
szláv írás, hlaholika, cirill írás, ószláv nyelv, egyházi szláv nyelv, latin nyelv, bibliai cseh nyelv, szlovakizált cseh nyelv, nyelvkodifikálás, Bernonolák-féle irodalmi nyelv, Štúr-féle irodalmi nyelv
|
|
|
| |
10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish

|
10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish
|
bet | 1/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 221,83 Kb. | | #234826 |
Bog'liq 4-amaliy ish
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Raqamli texnalogiyalar konvergensiyasi kafedrasi
Ma’lumotlar bazasi fanidan
4-Amaliy ISHI
Guruh: DBM006_1
Bajardi: Asqaraliyev Sardorbek
Tekshirdi: Boboqulov Abbos
Toshkent-2024
10 - AMALIY MASHG‘ULOTI Mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish
Ishdan maqsad: Berilgan predmet soha ma’lumotlar bazasida agregat funksiyalaridan foydalanishni o‘rganish.
Masalani qo‘yilishi: Predmet soha ma’lumotlar bazasi shakllantirilgandan so‘ng ob’yektlardagi ma’lumotlarni guruhli agregat funktsiyalar orqali ishlash.
Uslubiy ko‘rsatmalar: Guruxli (agregat) funksiyalar. Agregat (yoki STATIK) funksiyalar sonli yoki hisoblanuvchi ustunlar bilan ishlaydi.Guruhli funksiyalar jadvaldan yig‘ilgan axborotlarni olish uchun xizmat qiladi. Bu funksiyalari jadvaldagi satrlar guruhi bilan amal bajarib, 1 ta natija chiqaradi. Agregat funksiya argumenti butun ustun bo‘lib, bitta qiymat qaytaradi.
Select so‘rovida guruhli funksiyalar maydon nomlari kabi ishlatiladi. Maydon nomlari funksiyalar argumentlari sifatida keladi.
Agregat (yoki STATIK) funksiyalar sonli yoki hisoblanuvchi ustunlar bilan ishlaydi. Agregat funksiya argumenti butun ustun bo‘lib, bitta qiymat qaytaradi.
Bu funksiyalarni ko‘rib chiqamiz:
SUM() – Ustundagi hamma qiymatlar summasini hisoblaydi.
AVG() – Ustundagi hamma qiymatlar o‘rtasi qiymatini hisoblaydi.
|
| |
SHaxsiy sug‘urtasining mazmuni - 1-mavzu: risk nazariyasi va uning sug’urtadagi roli ma’ruza rejasi

|
1-mavzu: risk nazariyasi va uning sug’urtadagi roli ma’ruza rejasi
|
bet | 6/46 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 435,18 Kb. | | #99335 |
Bog'liq 1-mavzu risk nazariyasi va uning sug’urtadagi roli ma’ruza reja-fayllar.orgSHaxsiy sug‘urtasining mazmuni.
Xar bir fukaro uz xayotini suturtalash xukukiga ega. SHaxsiy sug‘urta fukarolarga sila byudjetini yaxshilash va farovonlikni oshirish imkonini beradi. SHaxsiy sug‘urta bir insonning xayoti, uning tugilishi, balogat yoshiga etish davri, nikoxni rasmiylashtirish, baxtsiz xodisalar, umrbod sug‘urtalash bilan borlik masalalarni uz ichiga oladi.
Sug‘urta tajribasida shaxsiy sug‘urta ob’ekta inson) xayoti va uning sorliri, mexnatga layokatliligi xamda uning vafoti bilan boglщ jarayonlarni o‘zaro mujassamlashtiradi.
SHaxsiy sug‘urtada sug‘urtachi sug‘urta pullarini vaktida undirish, xodisa yuz berganda zararni koplash majburiyatini zimmaga oladi.
Sug‘urta pullari fukaroni xoxish va imkoniyatlarini xisobga olgan xolda belgilanadi.
SHaxsiy sug‘urta quyidagi turlarga bulinadi:
Sug‘urtaning turlari buyicha aloxida shartnoma tuziladi. Bu shartnomalar muddati xar xil: sug‘urta turlariga qarab 1, 10 va inson umrining oxirigacha muddatga sug‘urtalash mumkin.
SHaxsiy sug‘urta xodisalariga quyidagilar kirish mumkin:
insonni baxtsiz xodisa okibatida shikastlanishi;
odamlarni turli -tuman sifatsiz ozik-ovkatdan zaxarlanishi;
insonlarning baxtsiz xodisa okibatida nogiron bulishi;
baxtsiz xodisa tufayli oyok —kulni sinishi, kuyish okibati, notugri tibbiy davolash natijasida kerakli a’zolarni jaroxatlanishi va x.k.
SHaxsiy sug‘urtalash turkumlari quyidagicha:
Xorij mamlakatlarda xayotni sug‘urtalash muxim xisoblanadi va u jamgarma sugurtasi deb ataladi. Bunda sug‘urta tashkiloti mukofot puli urniga renta summasini to‘lash majburiyatini oladi.
Xayotni aralash sug‘urtasi turi xam mavjud. SHaxsiy sug‘urtada xayotni aralash sug‘urtalash muxim urin tutadi. Bunga baxtsizlik xodisalardan sug‘urtalash, vafot etish xodisasidan sug‘urtalash va boshkalar kiradi. Xayotni sug‘urtalash ishi 16 yoshdan 80 yoshgacha bulgan insonlar bilan tuziladi. SHaxs sug‘urta shartnomasida kursatilgan yoshga tulsa va sungi badaldan kutilgan bulsa kompaniya tomonidan shartnomada kursatilgan mablaglar beriladi.
Xayotni aralash sug‘urtalash shartnomasi 1 yildan xatto 10—15 yilgacha bulishi mumkin.
Tibbiy sug‘urta
Bunday sug‘urta tuzilayotganda sug‘urtalanuvchi, albatta, tibbiy (vrach) kurigidan utishi lozim, SPIDga karshi testdan utishi kerak. Sug‘urtalanuvchining salomatligi talabga javob bergandagina u bilan sug‘urta shartnomasi tuziladi.
Masalan, 1-gurux nogironlari bilan xayotni sug‘urtalash uchun shartnomalar tuzilmaydi. Va shuningdek vafot etish sug‘urtasida sug‘urta xodisasi yuz berganda shartnomada kursatilgan mablaglar tulanadi va xokazo.
CHet elda bolalar xayotini sug‘urtalash muxim yunalish xisoblanadi. Sug‘urtalanuvchi bolalarning yoshi 1 dan 16 yoshgacha bulishi kerak. Nogiron bolalar sug‘urta kilinmaydi.
|
| |
Mulk va mulkiy sug‘urta tushunchalari

|
Mulk va mulkiy sug‘urta tushunchalari
|
bet | 5/46 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 435,18 Kb. | | #99335 |
Bog'liq 1-mavzu risk nazariyasi va uning sug’urtadagi roli ma’ruza reja-fayllar.orgMulk va mulkiy sug‘urta tushunchalari.
Mulk ob’ektlariga er, er osti boyliklari, usimlik va xayvonot dunyosi, okar suvlar, imorat va inshootlar, asbob va uskunalar, moddiy va madaniy yodgorliklar va boshkalar kiradi.
Mulkning mavjudligi sanoat, kishlok xujaligida ishlab chikarishni tashkil kilishning eng muxim shartidir.
Mulkiy sug‘urta, davlat va xususiy sug‘urta tashkilotlari faoliyatida etakchi urinni egallaydi. Mulkni mulk egalari orkali sug‘urtalash mulkiy sug‘urta deb ataladi. Sug‘urta ishida avvalo sug‘urta turlarini aniklash kerak. Ob’ekt va sub’ektlarni urganish muxim. Rivojlangan mamlakatlarda mulkni xar jixatdan urganib, keyin shartnoma tuziladi. Mol—mulk sug‘urta kilinganda mulklar xujalik yuritish buyicha turkumlanadi: mulk kimga tegishli, sanoatgami yoki kishlok xujaligigami aniklanadi.
Mol-mulk sug‘urta kilinganda sug‘urta puli mol-mulkning shartnoma tuzilayotgan vaktdagi xakikiy kiymatidan oshmasligi lozim.
Mulk sug‘urtasining shartlari.
Mol-mulk sug‘urtasining tarif stavkalari quyidagicha tarmoklanadi:
Sanoat va boshka xujalik tarmoklari;
Mol-mulkning tula yoki kisman sugurtalanishi buyicha tarmoklar;
Mol-mulkning bir necha sug‘urta xodisalardan sug‘urtalanishi buyicha tarmoklar.
Odatda sug‘urta xodisasi sodir bulgandan sung sug‘urtalanuvchi bu xakda 3 kun muddatda sug‘urta tashkilotiga xabar berishi kerak. Maxsus komissiya sug‘urta xodisasi sabablarini urganadi va zarar kiymatini aniklaydi. Kurilgan zararning xisob-kitobi 10 kun muddatda aniklanadi. Sug‘urta koplamalari 20 kun ichida tulanadi. Bu shartlar sug‘urta tashkilotlarida xar xil bulishi mumkin.
Mol-mulk sug‘urtalanganda franshiza usuli kullaniladi. Franshiza — xar xil sabablar bilan sodir buladigan zararning umumiy mikdorini sug‘urta tashkiloti xisobidan koplanmaydigan kismi sug‘urta franshizasi deb ataladi. Franshiza kullanilganda zarar mikdori sug‘urta tashkiloti tomonidan koplanadigan va koplanmaydigan kismlarga bulinadi. Masalan, franshiza 100$ mikdorida kullanilsa, keltirilgan zarar $90 bulsa, zarar koplanmaydi. $200dan iborat bulsa, u xolda $100 koplanib, kolgan kismini franshiza tashkil kiladi. Franshiza sug‘urta kompaniyalarini mayda tulovlardan ximoya kiladi.
|
| |
Javasolt tevékenységek - Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)

|
Szlovák nyelv és irodalom (Anyanyelvű és kétnyelvű nemzetiségi nevelési-oktatási forma)
|
bet | 31/44 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 111,01 Kb. | | #12929 |
Javasolt tevékenységek
|
szövegolvasás,
szövegértelmezés,
irodalmi művek filmes feldolgozásának megtekintése
|
Témakör
|
A szlovák modernizmus –
Ivan Krasko költészete
|
Javasolt óraszám
10
|
Tanulási eredmények
|
A tanuló:
ismeri a szlovák modernizmus létrejöttének történelmi, esztétikai feltételeit, a kor stílusait;
tisztában van Ivan Krasko életművének jellegével, az alkotó helyével, szerepével a szlovák irodalom történetében;
műismereti minimuma: Ivan Krasko: Vesper Dominicae, Topole, Zmráka sa, Otcova rola, Kritikovi, Baníci, Otrok;
képes Krasko hét művének értelmezésére, egy-egy szóbeli témakör kifejtésére, memoriterek szöveghű felidézésére.
|
|
|
| |