nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bug„latgichlar va kondensatorlarni rostlash

Bug„latgichlar va kondensatorlarni rostlash Bug„latgichlarning prinsipial va
struktura sxemalari. Buglatgichlar va kondensatorlar rostlash obyekti sifatida.
Ularni rostlashning variantlari. 2 soat
35.
Pechlarni rostlash. Pechlar rostlash obyekti sifatida. Ularning prinsipial va
strukturaviy sxemalari. Ularni rostlashning variantlari
2 soat
36.
Bug„ qozoni ishini rostlash.Bug„ qozoni rostlash obyekti sifatida. Bug„
qozoni ishining tavsifi. Uning prinsipial va struktura sxemalari. Bug qozonida
kechayotgan jarayonning funksional sxemasi.
2 soat
37.
Massa almashinish jarayonlarini rostlash. Massa almashinish jarayonlarining
umumiy xarakteristikasi. Ularning matematik modellarini qurish. Massa
almashinuv jarayonlarining optimallik kriteriylari.
2 soat
38.
Rektifikatsiya qurilmalarni avtomatlashtirish.Rektifikatsion kurilmalarni
avtomatlashtirishda boshqarishmasalasining qo„yilishi. Qurilma rostlash obyekti
sifatida. Rektifikatsion kolonnalarning statik xarakteristikalari. Rektifikatsion
kolonnalarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar 2 soat
39.
Absorbsion va bug„latish qurilmalarini avtomatlashtirish Absorbsion va bug„latish kurilmalarini avtomatlashtirishda boshqarish
masalasining ko„yilishi. Qurilmalar rostlash obyekti sifatida. Absorbsion va
bug„latish kurilmalarini avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
2 soat
40.
Quritish jarayonini avtomatlashtirish. Quritish jarayoni uskunalari rostlash
obyekti sifatida. To„g„ri va teskari okimli quritgichlar. Ularni
avtomatlashtirishning funksional sxemalari. 2 soat
41. Kimyo sanoatini avtomatlashtirish. Metanni konversiyalash jarayonini
2 soat
15
avtomatlashtirish. Ammiakni sintez qilish jarayonini avtomatlashtirish. 42.
Talabalarning mediamadaniyatini rivojlantirish dolzarb pedagogik muammo sifatida

Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 6 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12 | SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1067
June, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
TALABALARNING MEDIAMADANIYATINI RIVOJLANTIRISH
DOLZARB PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA
Shahlo Muhammadaliyevna Askarova
Farg„ona davlat universiteti o`qituvchisi
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada media va mediamadaniyat tushunchalarining mazmuni va
mohiyati yotilgan, shuningdek, talabalarning mediamadaniyatini rivojlantirish
dolzarb pedagogik muammo ekanligi haqida so„z yuritiladi.
Kalit so‘zlar: zamonaviy axborot texnologiyalari, talabalar, media, madaniyat,
mediamadaniyat, mediata‟lim, mediasavodxonlik, mediabilimdonlik, mediamahorat,
mediakompetentlik
ABSTRACT
This article discusses the content and essence of the concepts of media and
media culture, as well as the fact that the development of students' media culture is a
pressing pedagogical problem.
Keywords: modern information technologies, students, media, culture, media
culture, media education, media literacy, media literacy, media skills, media
competence.
KIRISH
Dunyo rivojlanishining asosiy tendentsiyalari orasida axborotlashgan
jamiyatga o‟tish muhim vazifa, ya‟ni jamiyatning barcha jabhalarida media
vositalarining ta‟siri dolzarb muammo sanaladi. Yevropa Ittifoqi Parlament
Assambleyasining qonunchilik yig‟ilishi tavsiyasiga binoan dasturiy vositalarning
ishlab chiqarilishi yoshlar va kattalarning mediakompetentligi shakllanishiga turtki
bo‟ladi, shuningdek, zamonaviy jamiyatning media madaniyatiga ta‟sir etadigan
ajralmas omil sifatida qaraladi[3].
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari muhitiga asoslangan
axborotlashtirilgan jamiyatning tarkibiy qismlari – bu media, til hamda madaniyatdir.
Aynan biz yashayotgan dunyoning tili va madaniyatini insondagi mediakompetentlik
tashkil etadi. Dunyoda mediakompetentlikning ahamiyati turli xalqaro tashkilotlar,
jumladan, YuNESKO tavsiyalarida alohida ta‟kidlanib, bo‟lg‟usi
pedagoglar mediakompetentligini rivojlantirish g‟oyasi qo‟llab-
quvvatlangan.
|
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari

11
Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
42-ma‟ruza. Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatlashtirish Neftni birlamchi
qayta ishlash jarayoni
boshqarish obekti sifatida; Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonining
optimal ish rejimiga erishish uchun tavsiya etiladigan avtomatlashtirishning funksional sxemasi
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
43-ma‟ruza. Oziq-ovqat sanoatini avtomatlashtirish Yog„ni ekstraksiyalash va kunjarani
erituvchidan ajratish jarayonini avtomatlashtirish.
Spirt ishlab chiqarishni avtomatlashtirish.
Spirt
ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish jarayoni
boshqarish obekti sifatida; Spirt ishlab
chiqarish jarayonini avtomatlashtirish jarayonining optimal ish rejimiga erishish uchun tavsiya
etiladigan avtomatlashtirishning funksional sxemasi.
Hodisa
ing 
Event (programming)

|
Hodisa
ing
Event (programming) Pdf ko'rish
|
bet | 133/148 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 8,09 Mb. | | #125381 |
Bog'liq 6-sinfHodisa
ing
Event (programming)
dasturlashda foydalanuvchi yoki boshqa manba
natijasida sodir bo‘lgan harakatlar, masalan,
sichqonchani bosish. Hodisa ishlovchisi (Event
handler), bu — voqea bilan shug‘ullanadigan,
dasturchiga voqea sodir bo‘lganda bajariladigan
kodni yozishga imkon beradigan muntazam ish.
Hodisalarga asoslangan amal
ing
Event-driven action
Foydalanuvchi yoki tizim tomonidan yaratilgan
harakatlarga javob berish uchun yozilgan
kompyuter dasturi.
Explorer daraxt ko‘rinishi
ing
Explorer tree
papkalar iyerarxiyasini “daraxt” ko‘rinishida
navigatsiya qilish, bu ko‘rinishda har bir papkaning
oldidagi “+” belgisi ochilsa, o‘sha papkaning
ichidagi papkalar, xuddi daraxt shoxlariga o‘xshab,
ochilib “o‘sib” boradi.
Izlanmoq
ing
Exploring
1. Ma’lum mavzu/soha/kontentni o‘rganish.
2. Kompyuter OT bo‘ylab papka va fayllar ustida
sodda amallarni bajarish.
Fayl qo‘shimchasi
ing
Extension (file)
fayl nomi oxirida nuqta qo‘yilgan qo‘shimcha; fayl
turini tavsiflash uchun ishlatiladi. Misol, Windows
kompyuterida “.exe” kengaytmasi bajariladigan
dasturni anglatadi.
Soxta yangiliklar
ing
Fake news
e’tiborni jalb qilish, yo‘ldan ozdirish, aldash uchun
tuzilgan noto‘g‘ri, ba’zida shov-shuvli xabar.
FAQ
ing
FAQ (Frequently Asked Questions)
ko‘p uchraydigan savollar. Odatda bu umumiy
savollar ro‘yxati bo‘lib, ularning ostida javoblar
berilgan bo‘ladi.
Taqriz, qayta aloqa
ing
Feedback:
1. Mahsulot yoki xizmat sifatini yaxshilash uchun
bildirilgan fikr-mulohaza va yechimlar.
2. Biror amal yoki harakatga nisbatan reaksiya.
|
| |
Ma’lumotlar maydoni - Cover ict stb indd

232
Fayl
ing
File
kompyuterning xotirasida yoki saqlash qurilmasida
bitta identifikator nom bilan saqlangan
ma’lumotlar, dasturlar va boshqalar to‘plami.
Fayl paneli
ing
File pane
Explorer oynasining fayllarni namoyish etuvchi
qismi. Explorer (Проводник) oynasi odatda 2
qismga ajratilgan — chapda papka va yorliqlar,
o‘ngda fayllar paneli.
Ichki rang
ing
Fill color
ma’lum obyektning rangi. Ma’lum rasm konturi
qismini egallab turivchi rang.
Filtr
ing
Filter
ma’lum xossaga ega ma’lumotlarni ajratib ko‘rsatish.
Flip
ing
Flip
tasvirni simmetrik teskari aylantirish.
Taglavha, Altbilgi
ing
Footer
matnli hujjat sahifasi pastki hoshiyasiga
yoziladigan, barcha sahifalarda qaytariladigan
matn, belgi, bet raqami, grafik element, va h.k.
Shrift
ing
Font
matndagi harflarning ko‘rinishi
Formatlash, Format
ing
Format
1. Ma’lum ko‘rinish yoki shaklga keltirish
2. Matn bilan ishlash dasturida — matn shrifti, shrift
o‘lchami, hoshiyalar o‘lchami, satrlar o‘lchami va
hoshiyaga munosabati, satrlar orasidagi joy va
boshqa parametrlarni sozlash.
3. Elektron jadval bilan ishlash dasturida katak
xossalarini, ma’lumot turini, matn xossalari va
boshqalarini sozlash.
4. Diskni formatlash — saqlash qurilmasi ichidagi
barcha kontentni o‘chirib, ma’lum fayl tizimiga
keltirish.
Formula
ing 
Formula - Cover ict stb indd

Formula ing Formula elektron jadvalda natijalarni hisoblash uchun
(+, -, *, /) belgilaridan foydalanadigan matematik
hisoblash ifodasining ko‘rinishi. Elektron jadval
bilan ishlash dasturida formulalar “=” (teng) belgisi
bilan boshlanadi.
Funksiya ing Function elektron jadvalda formulalar yaratishni
osonlashtirish uchun foydalaniladigan kalit so‘zlar.
Setka ing Grid ma’lum dasturlarda ish maydonida ish jarayonini
osonlashtirish uchun “Setka” (to‘r) ko‘rinishini yoqib
qo‘yish mumkin. Masalan:
Elektron jadval bilan ishlash dasturida
diagrammalarning orqasida setka yoqib qo‘yilsa,
diagramma ma’lumotlarini aniqroq o‘qish mumkin.
Taqdimotlar bilan ishlash dasturida slaydda setka
yoqib qo‘yilsa, grafik obyektlarni bir-biriga moslab
joylashtirish mumkin.
Ustlavha, Ustbilgi ing Header matnli hujjat sahifasi ustki hoshiyasiga yoziladigan,
barcha sahifalarda qaytariladigan matn, belgi, bet
raqami, grafik element, va h.k.
Iyerarxik (fayl tizimiga nisbatan) ing Hiyerarchical (file structure) disklar, papkalar, fayllar va boshqa saqlash
moslamalarining operatsion tizimda tashkil
etilishi va ko‘rsatilishi. Iyerarxik fayl tizimida
disklar, papkalar va fayllar guruhlarga bo‘linadi, bu
foydalanuvchiga faqat o‘zini qiziqtirgan fayllarni
ko‘rishga imkon beradi.
Barmoq qatori tugmalari ing Home row kompyuter klaviaturasidag o‘rta harflar qatori,
matn terish vaqtida barmoqlar shu tugmalar
ustida turishi maqsadga muvofiq. An’anaviy
QWERTY klaviaturasida chap qo‘l uchun barmoq
qatorlari tugmalari A, S, D va F, o‘ng qo‘l uchun
J, K, l va ; (nuqta-vergul). Ikkala qo‘l uchun ham
233 Glossariy
bosh barmoqlar bo‘sh joy (probel) tugmasiga
qo‘yiladi. Barmoq qatori tugmalarida barmoqlar
to‘g‘ri joylashtirilsa, klaviaturadagi aksariyat boshqa
tugmalarga barmoqlar oson yetishi va matn terish
samarasi oshishi mumkin.
Crop - Cover ict stb indd

46
Yakuniy loyiha – Sizning sevimli kitobingiz qaysi?
Siz sevimli kitobingizni afishada reklama qilish uchun foydalanish mumkin boʻlgan
tasvir yaratmoqchisiz. Ushbu jarayonda fayllarni import qilish, turli xil moʻyqalam
uskunalari, nusxalash va joylashtirish, aylantirish, burish hamda versiyalar nazorati
kabi oʻrgangan barcha koʻnikmalaringizdan foydalanishga harakat qiling. Bu siz
oʻrgangan koʻnikmalarni namoyish etish uchun berilgan imkoniyatdir!
1-mashg‘ulot
Tasvirning birinchi qoralamasini yarating.
Yaratgan tasvir haqida ikkita doʻstingiz fikr-mulohazalarini soʻrang.
Ulardan afishangiz uchun yaxshi deb hisoblangan ikkita ma’lumotni va siz
yaxshilay olishingiz mumkin bo‘lgan biror-bir narsa haqida fikr bildirishlarini
soʻrang.
2-mashg‘ulot
Tasvirning ikkinchi qoralamasini yarating.
Xuddi shu doʻstlaringizdan qaysi bir fayl – birinchi qoralama yoki ikkinchi qoralama
yaxshiroq ekanini soʻrang.
Oʻzingiz va doʻstlaringizga yoqqan qoralamani yakuniy qoralama sifatida saqlang.
Yuklab olish - Cover ict stb indd

231
Glossariy
ko‘p bo‘lib, oynaga sig‘may qolishi mumkin bo‘lgan
hollarda uchraydi.
Tahrirlash
ing
Edit
o‘zgartirish, moslashtirish yoki takomillashtirish.
Empatiya
ing
Empathy
1. Boshqalarning ehtiyojlari, his-tuyg‘ulari va
manfaatlarini tushunish qobiliyati.
2. AKT sohasida dastur
yoki qurilmaga dizayn
jarayonida foydalanuvchilarning ehtiyojlari
va qiziqishlarini hisobga
olgan holda tegishli
funksiyalar qo‘shish yoki moslashtirish.
EQUALS
ing
EQUALS
mantiqiy funksiya yoki operatsiyasi (=). Elektron
jadval bilan ishlash dasturida ma’lum
formula
katakdagi qiymatga Equals funksiyasi bilan
murojaat qilinsa, True (Rost)
javobini qaytaradi, aks
holda False (Yolg‘on) javobini qaytaradi.
Barchasini o‘chirib tashlash
ing
Erase
1. Mavjud ma’lumotlarni o‘chirib tashlash.
2.
Tasvir bilan ishlash dasturida, “O‘chirg‘ich”
yordamida tasvir qismlarini o‘chirish.
Xato
ing
Error
1. Ma’lum jarayonda paydo bo‘lgan muammo.
2. Ma’lum dasturning ishlamay qolishi.
Axloqiy xatti-harakatlar
ing
Ethical behaviour
ma’lum holatlarda axloqiy tamoyillarni qo‘llay bilish.
Biz yashayotgan jamiyat
tomonidan belgilangan
axloqiy me’yorlarga muvofiq harakat qilish.
O‘ylab ko‘ring - Cover ict stb indd

48
Bu modulda quyidagilarni oʻrganasiz:
1
Elektron jadvalga yorliqlar va raqamlarni kiritish
2
Sodda formulalarni kiritish va ulardan nusxa olish
3
Diagramma va grafik yaratish
4
Ma‘lumotlarni oʻzgartirish
5
Modellashtirilgan ssenariyga javob berish uchun elektron jadvaldan
foydalanish. (‘what if’)
Bu modulda yakuniy loyiha sari intilishda yordam beradigan koʻnikmalarni
rivojlantirasiz. Ushbu loyiha Techno kompyuter muzeyiga maktab tomonidan
sayohat uyushtirish haqida boʻladi. Maktab tomonidan sayohat uyushtirishda
juda koʻp narsalarga ahamiyat qilish kerak! Siz oʻqituvchilaringizga elektron jadval
yordamida barcha tafsilotlarni rejalashtirishda yordam berasiz.
Shuningdek, quyidagilarni bilib olasiz:
• oʻquvchilarni maktab tomonidan sayohat tashkil etishga ketadigan xarajatlarini
hisoblash uchun elektron jadval yaratish
• har bir oʻquvchi sayohat uchun qancha mablag‘ sarflashi kerakligini aniqlash
uchun formulalar kiritish va funksiyalardan foydalanish
• grafik va diagrammalar yasash hamda “agar” so‘zi bilan boshlanadigan
savollarga javob berish, masalan “Agar murabbiyning xarajati oshsa nima
boʻladi?” kabi.
• AVERAGE, MIN va MAX funksiyalaridan foydalanish.
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
Kalit soʻz
     
55 - Cover ict stb indd

Kalit soʻz
55
3
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
Elektron jadval endi quyidagi tasvirga oʻxshash boʻlishi kerak. Agar ustunlar
yetarlicha keng boʻlmasa (va matn kesilgan boʻlsa), ustun sarlavhalari orasidagi
chiziqni (tasvirdagi qizil shaklning ichida) ustiga sichqonchaning chap
tugmasini bosib turib surish orqali kengaytira olasiz.
Hujjatning oxirida
ism-sharifingiz
bosh harflarini
yozib, qulay nom
berib saqlang.
Bu keyingi
koʻnikmalarni
bajarishda kerak
boʻladi.
Maslahat
3-amaliy koʻnikma
Raqamlardan iborat sodda formulalardan foydalanish
Matematikada siz qoʻshish, ayirish, boʻlish va koʻpaytirish belgilardan
foydalanasiz.
Elektron jadvalda ham ushbu belgilardan foydalanasiz va ularning ko‘rinishlari
quyidagicha:
Hisoblash
Belgi
Misollar
Qoʻshish
+
1 + 2 = 3
2 + 2 = 4
10 + 12 = 22
Ayirish
–
2 – 1 = 1
10 – 5 = 5
11 – 4 = 7
Boʻlish
/
10 / 2 = 5
20 / 10 = 2
15 / 3 = 5
Koʻpaytirish
*
2 * 2 = 4
5 * 2 = 10
10 * 3 = 30
56
Elektron jadvalda formula katakka kiritiladi. Formulani (=) tenglik belgisi bilan
boshlash shart.
A1 katakchaga, =1+2 formula kiritiladi. Klaviaturada Enter tugmasini
bosganingizda, natija xuddi shu katakda paydo boʻladi.
Natija
Formula formulalar qatorida
ko’rinib turadi.
3.1-mashg‘ulot
Yangi elektron jadval yarating.
Yangi fayl yaratish uchun
Microsoft Excel dasturini ishga tushiring.
File
soʻngra
Save As
buyruqlarini tanlang.
Elektron jadvalga mazmunli nom bering va uni mos papkaga saqlang.
|
Kalit soʻzlar - Cover ict stb indd

50 1-amaliy koʻnikma Elektron jadval nima? Elektron jadval
kataklardan iborat boʻlib, ular jadvalda to‘rtburchak shaklga
ega. Yuqoridagi harflar
ustunlar nomini, pastdagi raqamlar qatorlar nomini anglatadi.
Har bir katakning ustun (harf) va katak joylashgan qator (raqam) nomlaridan
tashkil topgan
manzili mavjud.
Bu C3 katakchasi
(C-ustun, 3-qator) Bu E ustuni.
Bu N1 katakchasi
(N-ustun, 1-qator) Bu 7-qator
Bu F13 katakchasi
(F-ustun, 13-qator)
Bu M10 katakchasi.
1.1-mashg‘ulot
Sherigingiz bilan “Kataklarni toping!” deb nomlangan oʻyin oʻynaysiz. Biringiz
1-oʻyinchi, boshqa biringiz 2-oʻyinchi boʻladi. Ikkala oʻyinchi ham alohida
qogʻoz parchalariga 8 ta ustun va 8 ta qatordan iborat jadval chizishi kerak. Har
bir ustunga A-H harfi bilan yorliq qoʻying. Har bir qatorga 1-8 raqamlari bilan
yorliq qoʻying.
Katak: elektron
jadvalning eng
kichik qismi
Ustunlar: elektron
jadvaldagi
kataklarning
vertikal chiziqlari,
ular harflar bilan
ifodalangan.
Qatorlar: elektron
jadvaldagi
kataklarning
gorizontal
chiziqlari, ular
raqamlar bilan
ifodalangan.
Katak manzili: bitta katak uchun
ustun harfi va
qator raqamidan
iborat nom.
Masalan, C3.
Kalit soʻzlar Ushbu modulda foydalaniladigan elektron jadval Microsoft Excel dasturidir, ammo
Numbers va Google Sheets kabi foydalanish mumkin boʻlgan koʻplab boshqa
dasturlar ham mavjud.
51 3 Elektron jadvalga qayta ishlov berish
Sherigingizga o‘zingizning jadvalingizni
koʻrsatmasdan, quyidagicha boʻyang:
3 - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb inddBog'liq 6-sinf57
3
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
Berilgan kataklarga formulalarni kiriting (quyidagi jadvalda koʻrsatilgan).
Katak Formula
A1
=2+5
B1
=5-2
C1
=10/2
D1
=10*2
3.2-mashg‘ulot
A2 katakka 2 va 3 raqamlarini qoʻshish uchun formulani yozing.
+
3.3-mashg‘ulot
B2 katakka 10 dan 4 ni ayirish formulasini yozing.
–
3.4-mashg‘ulot
C2 katakka 12 ni 4 ga boʻlish formulasini yozing.
/
3.5-mashg‘ulot
D2 katakka 3 ni 8 ga koʻpaytirish formulasini yozing.
*
Boshida
=
belgisini qoʻyishni
unutmang.
Maslahat
5 dan 2 ni ayirish
5-2 boʻladi.
Maslahat
20 ni 2 ga boʻlish
20/2 boʻladi.
Maslahat
58
4-amaliy koʻnikma
Sodda formulalarda katak manzilidan foydalanish
Elektron jadvalda siz foydalanmoqchi boʻlgan raqamlarni formulada yozish shart
emas. Bunday hollarda katak manzilidan foydalanish mumkin (masalan, A1).
Quyidagi tasvirdagi A1 va B1 kataklardagi raqamlarni qoʻshish kerak.
C1 katakka =2+5 oʻrniga, =A1+B1 deb yozish mumkin.
Bu vazifalar uchun 2- amaliy ko‘nikma qismida yaratilgan ‘firstformula.xlsx’
nomli toʻldirilgan elektron jadvalni ochish kerak boʻladi .
4.1-mashg‘ulot
A2 katagiga ixtiyoriy raqam va B2 katagiga boshqa ixtiyoriy raqam yozing.
C2 katagiga esa ushbu formulani kiriting: =A2+B2.
A1 va B1 deb
yozish oʻrniga
ularni shunchaki
bosish mumkin.
= belgisini kiriting.
Sichqonchaning
chap tugmasi
bilan A1 katakni
bosing.
+ belgisini kiriting.
Sichqonchaning
chap tugmasi
bilan B1 katakni
bosing.
Maslahat
|
| |
• matnni tahrirlash uchun oʻzgartirmoqchi boʻlgan katakni ikki marta bosing.
•

54
2.2-mashg‘ulot
“Firstformula.xlsx” elektron jadvalidagi C1 katakka “
Jami” yorligʻini qoʻshing.
2.3-mashg‘ulot
Jadvalda berilgan kataklarga quyidagi yorliq va ma’lumotlarni kiriting:
Katak Yorliq
F1
1
G1
2
H1
3
I1
4
J1
5
E2
1
E3
2
E4
3
E5
4
E6
5
2.4-mashg‘ulot
A1 katakdagi yorliqni “Number1” ga, B1 katakdagi yorliqni “Number2” nomiga
oʻzgartiring.
2.5-mashg‘ulot
Jadvalda berilgan kataklarga quyidagi yorliq va ma’lumotlarni kiriting:
Katak
Yorliq
A10
1 Raqam
A11
2 Raqam
A12
Qoʻshish
A13
Ayirish
A14
Boʻlish
A15
Koʻpaytirish
Jami: jami
summa, birga
qoʻshilgan yakuniy
miqdor
Maslahat
     
69 - Cover ict stb indd

69 3 Elektron jadvalga qayta ishlov berish
8-amaliy koʻnikma Maʼlumotlarni oʻzgartirish va “Agar..., nima...?” savollarga javob berish Ssenariylarni
modellashtirish uchun elektron jadvallardan
foydalanish mumkin.
Siz ma’lumotlardan foydalanib
nima yuz berishi mumkinligini real
hayotda oʻzgarmasidan bashorat
qilishingiz mumkin. Masalan:
• Doʻkon egasi mahsulotlaridan
birining narxini oshirganida nima
yuz berishini bilib olishi mumkin.
• Elektron jadvallar yordamida, choʻntak daromadingiz agar haftasiga
100 so‘mga dan ortib borsa, bir yilda qancha boʻlishini aniqlashingiz
mumkin.
Jadvallar buni bajara oladi. Chunki formulalar hisoblash uchun katak
havolalaridan foydalanadi, raqamlardan emas. Agar hisob-kitobdagi
raqamlarni oʻzgartirsangiz, formula oʻzgarmaydi. Lekin u yangi qiymatlardan
foydalanib natija chiqaradi.
C1 katakda ushbu formula bor: =A1+B1.
Unda 14 aks etgan, chunki 10+4=14.
“Agar..., nima...?”: elektron
jadvaldagi
maʼlumotlar
qiymatlarini
oʻzgartirib, ular
nimaga taʼsir
etishini va elektron
jadvalni qanday
oʻzgartirishini
koʻrish orqali siz
soʻrashingiz va
javob berishingiz
mumkin boʻlgan
savol turi
Model: Nima
oʻzgarganini
koʻrish uchun
axborot
ko‘rsatkichlarini
oʻzgartirish usuli.
Buni bajarish
uchun elektron
jadvaldan
foydalanish
mumkin.
Kalit soʻzlar
70 B1 katakdagi raqam 6 ga oʻzgartirildi va formula natijani 16 ga yangilaydi.
10+6=16.
Bu yerda siz “Agar..., nima...?” savolini berishingiz mumkin: “Agar B1 katakdagi
qiymatni o‘zgartirsam, nima yuz beradi?”
Jadvalning bir qismi aks etgan.
Nazorat savollari - 1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari

Nazorat savollari.
55-mavzu. Elektr energiya ishlab chiqarish bug’ va gaz turbinalar ishini avtomatlashtirish.
Reja.
Bug’ va gaz turbinalarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Bug’ va gaz turbinalar rostlash ob’yekti sifatida. Bug’ va gaz turbinalarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
56-mavzu. Sement ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Reaktorlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Reaktorlar rostlash ob’yekti sifatida. Raktorlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
57-mavzu. Kuydirish jarayonlarini avtomatlashtirish.
Reja.
Kuydirish apparatilarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Kuydirish apparatilari rostlash ob’yekti sifatida. Kuydirish apparatilarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
58-mavzu. Metal eritish jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Metall eritish pechlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Metall eritish pechlarni rostlash ob’yekti sifatida. Metall eritish pechlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
59-mavzu. Tokarlik dastgohlarining raqamli-dasturiy boshqarish tizimlari.
Reja.
Dastgohlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Dastgohlar rostlash ob’yekti sifatida. Dastgohlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
60-mavzu. Ekstraksiyalash jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Reaktorlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Reaktorlar rostlash ob’yekti sifatida. Raktorlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
|
49 - Cover ict stb indd

49
3
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
Boshlashdan avval
Quyidagilarni bilishingiz lozim:
• hisob-kitoblarni bajarishda matematik formulalardan foydalana olishni;
• grafiklardan foydalanishni;
• turli ma’lumotlarni tasvirlash uchun grafiklar tuzishni;
• sizga berilgan ma’lumotlar asosida jadval va diagrammalar yaratish uchun
dasturiy vositalardan foydalanishni;
• kompyuterga ma’lumotlar va matnlarni kiritishni;
• ma’lumotlarni nusxalash va joylashtirishni;
• hujjatni saqlash va saqlangan hujjatni ochishni;
Kirish
Elektron jadval - matn va raqamlarni kiritish hamda
formulalar yordamida
hisob-kitoblarni amalga oshirishga imkon beradigan jadvaldan tashkil topgan
dasturiy ta’minot. Bundan tashqari, undan grafik va diagrammalar tuzishda
foydalanish mumkin.
Elektron jadvallar butun dunyoda odamlar va kompaniyalar tomonidan
ma’lumotlarni saqlash va ular ustida hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun,
masalan, qancha daromad qilgan, qancha harajat qilganlarini hisob-kitob qilish
uchun foydalaniladi.
Oʻqituvchingiz elektron jadvallardan foydalanib maktab tomonidan
uyushtiriladigan sayohatga qancha harajat boʻlishini (murabbiy yollash, chipta,
tushlik) aniqlab berishi mumkin. Natijada har bir o‘quvchi uchun sayohat uchun
sarf-xarajat miqdori kelib chiqadi.
Elektron
jadval: qator
va ustunlardan
tashkil
topgan jadval
ko‘rinishidagi
dasturiy
ta’minot. U
odamlarga
hisob-kitoblarni
bajarishda
yordam berish
uchun ishlatiladi.
Hisoblash:
natijani matematik
ishlab chiqish.
Hisoblash - bu
natijani ishlab
chiqish usuli.
Formula:
natijalarni
hisoblash
uchun (+, -, *, /)
belgilaridan
foydalanadigan
elektron
jadvallarda
matematik
hisoblash.
TJABT sinfining asosiy xarakteristikalari

TJABT sinfining asosiy xarakteristikalari
|
Asosiy funksional belgilari
|
Boshqarish obyektlariga misollar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1
|
Mantiqiy dasturli boshqarish tizimlari (bir tipdagi texnologik qurilmalar, guruhlari bilan)
|
Vaqtning boshqarilayotgan qurilmalar orasida tartib bilan bo’linib, qat’iy yoki yarim qat’iy dastur asosida to‘g‘ridan- to‘g‘ri raqamli boshqarish
|
Nazorat qilinayotgan bo‘limlarning avtomatlashtirilgan guruhi yoki elektron texnika buyumlarining sinovi, shuningdek, mexanik ishlov berish dastgohlari, vakuum haydash bo‘limlari, issiqlik uskunalari
|
2
|
Optimal boshqarish tizimlari (texnologik jarayon yoki texnologik qurilma tartibi)
|
Tanlangan matematik modellar va obyektlardan kelayotgan axborotlar asosida masalani optimal hisoblash-sozlash ta’sirlari yoki tavsiyalarni operatorga real vaqt masshtabida berish
|
Kimyo reaktorlari, truboprokat stanlari, diffuziya pechlarining guruhi, neftni dastlabki ishlash qurilmalari
|
3
|
Kompleks boshqarish tizimlari (texnologik , bo‘lim, sex)
|
Texnologik va tashkiliy ishlab chiqarish axborotlarini avtomatik yoki yarim avtomatik tarzda yig‘ish, hisoblash, aniq ifodalash, texnologik jarayonlarni operativ xodimlar orqali boshqarish
|
Integral sxemalar kiyeskoplarning texnologik yo‘llari, atom elektrostansiyasining energo bloki, sulfat kislota ishlab chiqarish, domna pechi, issiqlik elektrostansiyalari
|
Texnologik jarayonlar darajasidagi boshqarish tizimlari real vaqt masshtabida, ya’ni texnologik jarayonlar bilan bir vaqtda ishlashi lozim. Bu holda boshqaruvchi hisoblash mashinasiga (BHM) axborotlar hajmi cheklangan massivlar shaklida emas, balki amalda cheksiz tasodifiy ketma-ketliklar shaklida beriladi. Axborotlarni qayta ishlash esa cheklangan vaqt birligida bajariladi, ularning qiymati boshqarish vazifasi va obyektlarning dinamik xususiyatlariga bog‘liq. Bundan TJABT larni algoritmik ta’minlashda qo‘shimcha talablar vujudga keladi: ular o‘zlarini iqtisodiy jihatdan oqlashlari lozim, ya’ni birinchidan, axborotni qayta ishlashga ketgan vaqt bo‘yicha, ikkinchidan esa BHM ning xotirasidan foydalanish hajmi bo‘yicha, boshqacha qilib aytganda kelayotgan axborotni o‘z vaqtida «ko‘rib chiqish» kerak. Bu talablarga iterativ siklik hisoblash (staxostik approksimatsiya yo‘li bilan hisoblash, rekursiv regressiya yo‘li va shu kabilar) usuli javob beradi. Ulardan quyidagi masalalarni hal qilishda foydalanish mumkin:
1) texnologik nazorat va texnika-iqtisodiy ko‘rsatkichlarni hisoblash vazifalarini o‘rganganda kerakli foydali signalni ajratib olish;
2) ko‘p o‘lchashli, raqamli boshqarishda;
3) identifikatsiyalash va adaptatsiyalashda;
4) optimallash va koordinatlashda.
Texnik darajasi va murakkabligining ortishiga qarab TJABT ni lokal, kompleks va integrallangan tizimlarga ajratish mumkin.
Lokal TJABT lar — kam sonli bir turli asosiy yoki yordamchi operatsiyalar texnologik jarayonlarining avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari. Bu oraliq bosqich bo‘lib, u yanada murakkab tizimga o‘tishi lozim. Bunday tizimlar avtomatik ravishda bajargan vazifalarining kamligi bilan xarakterlanadi va bunda TJABT ning 0,1, 2-sinflarini qo‘llash maqsadga muvofiqdir.
|
-rasm. Rostlash obyektiga ta’sir qiluvchi o‘zgaruvchilar

|
-rasm. Rostlash obyektiga ta’sir qiluvchi o‘zgaruvchilar
|
bet | 7/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni2.1-rasm. Rostlash obyektiga ta’sir qiluvchi o‘zgaruvchilar
Shunday qilib, sanoatning eng muhim talablaridan biri – texnologik jarayonning turg‘unlashgan rejimini saqlashdan iborat. Moddiy va energetik balansga rioya qiladigan mashina yoki apparat rostlanuvchi obyekt deyiladi.
Texnologik jarayonlarni avtomatik boshqarishning vazifasi rostlagich yordamida rostlanuvchi obyektdagi kerak bo‘lgan texnologik sharoitni avtomatik ravishda saqlash, agar bu sharoit buzilsa, uni qayta tiklashdan iboratdir. Avtomatik rostlash vaqtida (rostlanuvchi obyektga rostlagichning ta’siri tufayli) rostlanuvchi kattalikning hozirgi qiymati berilgan qiymatiga teng yoki shunga yaqin bo‘ladi.
Avtomatik sistemalar bir-birlari bilan ma’lum ketma-ketlikda bog‘langan bo‘lib, har biri tegishli vazifani bajaruvchi alohida elementlardan iborat. Mustaqil funksiyani bajaruvchi avtomatik sistema tarkibining biror qismi avtomatika elementi deyiladi.
Avtomatika elementlarini ularning funksional vazifasiga ko‘ra tasniflash maqsadga muvofiqdir. Bundan tashqari, shu avtomatik sistemani turli dinamik xususiyatlarga ega bo‘lgan va bir – birlari bilan bog‘langan sodda zvenolar shaklida tasvirlash ham mumkin. Bu holda avtomatik sistemaning sxemasi zvenolarning bog‘lanishini aks ettiradi va sistemaning tuzilish sxemasi deyiladi.
Rostlanuvchan obyekt va avtomatik rostlagich birligi ARS ni tashkil qilib, rostlash konturi nomli tutash zanjirni hosil qiladi. Bu zanjir ARS ning tuzilish sxemasiga emas, balki funksional sxemasiga tegishli bo‘ladi.
2.1-rasm. ARS ning struktura sxemasi.
ABS larning klassifikasiyasi.
Texnologik jarayonlarning avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarini sanoatga tatbiq etish ishlab chiqarish unumdorligini, texnologik uskunalar quvvati o‘zgarmagan holda mahsulot qiymatining ko‘payishini ko‘rsatadi: xom ashyo, yarim fabrikatlar va energiya keragicha sarflangan holda tayyorlangan mahsulotning sifati yaxshilangan. Shunisi diqqatga sazovorki, bu tizimlarni yaratishga ketgan mablag‘lar, odatda bir, bir yarim yilda o‘zini qoplagan; mahsulotlarning sifati, iqtisodiy ko‘rsatiichlar yaxshilanibgina qolmay, balki mehnatning xarakteri va sharoitiga ham ijobiy ta’sir etgan.
TJ ABT larni quyidagi belgilari bo‘yicha sinflarga bo‘lish mumkin:
1) Avtomatlashtirilayotgan ishlab chiqarishning xarakteri bo‘yicha;
2) Boshqarish obyektlarining murakkabligi bo‘yicha;
3) Funksional algoritmik belgisi bo‘yicha (tizim hisoblaydigan boshqarish masalalari ko‘lami va axborot hajmi);
4) Tizimning texnik darajasi bo‘yicha.
Boshqarish obyektlarining murakkablik darajasi sifatida nazorat qilinayotgan parametrlar va boshqaruv ta’sirlarining qiymati ifodalanadi. Bunday sinflarga ajratish (2.1-jadval) TJABT ning nomenklatura asosini oldindan taxminan belgilab beradi va tadqiqot rejasiga asos bo‘lib xizmat qiladi.
2.1-jadval
|
| |
Avtomatik boshqaruv - 1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari

|
1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari
|
bet | 2/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matniAvtomatik boshqaruv deb – insonni bevosita ishtirokisiz, ma’lum maqsadni amalga oshirishga yo‘naltirilgan texnik obyektni boshqarishga aytiladi. Bunda insonning vazifasi avtomatik boshqarish tizim (ABT) ishlashini kuzatish, uni ishga tushirish va o‘chirishdan iborat bo‘ladi. Agar boshqarish vazifalarini inson qisman bajaradigan bo‘lsa, bunday tizimlarni avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari deb ataladi.
Avtomatika deb – insonni bevosita ishtirokisiz ishlaydigan texnik vosita (jarayon) larning boshqaruv tizimlarini barpo etish nazariyasi va prinsiplarini o‘z ichiga oladigan fan va texnika sohasiga aytiladi.
Avtomatik boshqarish obyekti – boshqarish avtomatik qurilmalar orqali amalga oshirilsa, u holda boshqarish obyektiga avtomatik boshqarish obyekti deb aytiladi.
2. Avtomatlashtirishning maqsadi. Avtomatlashgan boshqarish sistemalarining (ABS) ta’rifi.
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning rivojlanishi asosan 50-60 - yillarda boshlangan. Texnika siyosatini maqsad sari yo‘naltirilganligi hisobiga kimyoviy ishlab chiqarishning turli sohalarida avtomatlashtirishning darajasi oshdi.
Avtomatlashtirishning maqsadi – mehnat unumdorligi va ishlab chiqarishning sifatini oshirish rejalarini avtomatlashtirish, optimallashtirish va boshqarish, insonni zararli sharoitlarda ishlashdan ozod qilishdir. U fan va texnikani umumiy rivojlantirish natijasidir.
«Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish» kursining asosiy maqsadi: avtomatikaning zamonaviy texnik vositalari hamda EHM bilan boshqariladigan mikroprotsessorli texnika bazasi asosida ARS larni qurish usullari va prinsiplarini to‘la-to‘kis o‘rganishdan iborat. Kursning amaliy mohiyati mamlakatimiz xalq xo‘jaligi va ishlab chiqarish sanoati taraqqiyotidagi ustuvor vazifalar bilan bog‘langan.
Texnologik jihozlanishning yaxlitligi va undagi o’zlashtirilgan texnologik jarayonlarni boshqarishni ishlab chiqarish jarayonida amalga oshirilishi, texnologik obyektni boshqarishni tashkil qiladi. Axborotlarni avtomatlashtirilgan holda yig’ish va qayta ishlashni ta’minlovchi hamda inson faoliyatining turli sohalardagi optimal boshqarish uchun zarur bo’lgan inson-mashina sistemasiga – Avtomatlashtirilgan boshqarish sistemasi (ABS) deyiladi.
|
| |
-rasm. Bir o‘lchamli oddiy ABS funksional sxemasi

|
-rasm. Bir o‘lchamli oddiy ABS funksional sxemasi
|
bet | 4/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni1.4-rasm. Bir o‘lchamli oddiy ABS funksional sxemasi.
x(t) – kirish signali; y(t) – chiqish (rostlanuvchi yoki boshqariluvchi) kattalik; xb(t) – boshqariluvchi kattalikning berilgan qiymati; ∆x=xb(t)–ytb(t) – boshqariluvchi kattalikning berilgan qiymatdan chetlashishi yoki og‘ishi; F(t) – qo‘zg‘atuvchi signal yoki ta’sir; ytb(t) – asosiy teskari bog‘lanish signali; y0(t) – mahalliy teskari bog‘lanish signali; xp – boshqaruvchi, rostlovchi kattalik yoki signal.
1 – topshiriq beruvchi element. Boshqarish maqsadiga muvofiq keladigan boshqarish signallarini tashkil etish uchun mo‘ljallangan.
2, 2' – taqqoslovchi yoki solishtiruvchi element. Bunda bir necha signal absolyut qiymati bo‘yicha solishtiriladi.
3, 4 – kuchaytiruvchi va o‘zgartiruvchi element. Bu boshqarish maqsadiga muvofiq signallarni kuchaytirish va o‘zgartirish uchun mo‘ljallangan.
5 – ijro etuvchi element. Bu boshqarish maqsadiga muvofiq boshqaruv obyektiga ta’sir etuvchi signalni tashkil etish uchun mo‘ljallangan.
6 – boshqarish obyekti. Bu boshqarish maqsadiga muvofiq, o‘z holatini o‘zgartirishi kerak bo‘lgan har qanday fizik tabiatli jarayonlar, qurilmalar va hokazolar bo‘lishi mumkin.
7 – mahalliy teskari bog‘langan element yoki korrektlovchi qurilma. Bu sistemaning dinamik xususiyatini yaxshilash uchun ishlatiladi.
8 – asosiy teskari bog‘lanish elementi yoki axborot datchiklari deyiladi. Bu sistemada bo’layotgan jarayonlar to‘g‘risida teskari bog‘lanish zanjiri orqali ma’lumot olish uchun mo‘ljallangan.
Quyida sxemada bir o‘lchamli oddiy ABS soddalashtirilgan struktur sxemasi keltirilgan.
1.5-rasm. Bir o‘lchamli oddiy ABS soddalashtirilgan struktur sxemasi.
Bunda rostlagich teskari aloqa bilan boshqarish obyektiga bog’langan. Shuning uchun obyekt holati o’zgarishi bilan boshqaruvchi ta’sirlarni ishlab chiqadi va rostlaydi.
|
| |
-rasm. Yuk bo‘yicha ART ning prinsipial (a) va funksional (b) sxemasi

|
-rasm. Yuk bo‘yicha ART ning prinsipial (a) va funksional (b) sxemasi
|
bet | 14/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni3.5-rasm. Yuk bo‘yicha ART ning prinsipial (a) va funksional (b) sxemasi:
Q2o‘l.-o‘lchash natijasi; Q2o‘rn.-idishdagi suyuqlik sarfining o‘rnatilgan qiymati; ∆X= Q2o‘rn.- Q2o‘l. idishdagi suyuqlik sarfining o‘rnatilgan qiymatdan og‘ishi.
Boshqarish obyekti parametrlarini nazorat qilish orqali ham rostlashni amalga oshirish mumkin. Masalan, idishdagi suyuqlik sathi balandligini bir me’yorda (ho‘rn.) ushlab turish talab qilinsin. Bu yerda boshqarish ob’ekti idishdagi suyuqlik, boshqariladigan qiymat - suyuqlik balandligi Y=h, g‘alayonli ta’siri, ya’ni yuk – idishdagi suyuqlik sarfi (G=Q2), boshqaruvchi qiymat idishga quyiladigan suyuqlik hajmi (U= Q1), boshqarish elementi ventil hisoblanadi. Obyekt yukni og‘ishi bo‘yicha boshqarilayotganligi uchun suyuqlik sarfini o‘lchash amalga oshiriladi. Tizimning prinsipial (a) va struktur (b) sxemasi 3.5-rasmda keltirilgan
Boshqarish ta’siri suyuqlik sarfiga nisbatan ishlab chiqiladi, ya’ni boshqaruvchi qiymat g‘alayonli ta’sirning funksiyasi bo‘lib, U=U(G), boshqarish masalasi ushbu funksiyani topish orqali yechiladi. Bunda Y=Yt=const sharti bajarilishi kerak. Bu yerda Yt=ho‘rn. talab qilinayotgan suv sathi.
G‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlash prinsipi asosida loyihalangan tizimlarning afzalligi yukni o‘zgarishiga tizim reaksiyasini tezkorligi, hamda boshqarish tizimi xarakteristikalarining aniqligini uning turg‘unlik holatiga ta’sir qilmasdan turib yaxshilash mumkin.
Tizimning kamchiligi quyidagilar:
- rostlash jarayoni faqat nazorat qilinayotgan g‘alayonli ta’sir o‘zgargandagina yuz beradi (masalan, idishdagi suyuqlik bug‘lanishi yoki idishni boshqa qismidan suyuqlik chiqib ketishi natijasida suyuqlik sathi pasayib ketganda ham rostlash amalga oshmaydi);
- g‘alayonli ta’sirni har doim ham o‘lchash (nazorat qilish) imkoni bo‘lavermaydi, hamda bu jarayon judda murakkab va qimmat hisoblanadi.
|
| |
Umumiy shartlari (Ommaviy offerta) общие условия - bet 20

|
Umumiy shartlari (Ommaviy offerta) общие условияBog'liq publicOffer-1
6.4.
Mijoz quyidagi majburiyatlarga ega:
6.4.1. "Uzum Nasiya" platformasidagi ushbu
Umumiy shartlar, Mikroqarz shartnomasining
shartlari,
shuningdek,
www.uzumnasiya
veb-
saytining sahifalaridagi boshqa shartlar bilan
tanishib chiqish.
6.4.2. Platforma va MMT tomonidan Mijoz
oldidagi o'z majburiyatlarini bajarishda, MMT uni
to'g'ridan-to'g'ri Mijoz sifatida aniqlaydigan va
Shartnomani ushbu Umumiy shartlarga muvofiq
bajarish uchun yetarli bo'lgan barcha zarur va
haqiqatga to'g'ri keladigan ma'lumotlarni taqdim
etishi kerak.
6.4.3. Mikroqarz shartnomasi va ushbu Umumiy
shartlarda keltirilgan shartlar asosida o'z vaqtida va
muddatida to'lovlarni amalga oshirish.
6.4.4. MMTning
Mikroqarz
shartnomasini
aktseptlash vaqtida bahs-munozaralarning oldini
olish uchun www.uzumnasiya.uz veb-saytining
sahifalarida taklif qilingan barcha ma'lumotlar bilan
tanishib chiqish.
6.4.5. Mikroqarzdan faqat shaxsiy ehtiyoj uchun,
tadbirkorlik qilish va daromad olish maqsadini
istisno qilgan holda foydalanish.
6.4.6. Shaxsiy
kabinet
identifikasiya
ma'lumotlarini uchinchi shaxslarga bermaslik va
ularning himoyasini ta'minlash.
6.4.7. O'z kompyuteri, smartfoni va boshqa
elektron to'lov vositalari va ma'lumotlar bazalarining
ishlashi,
himoyalanganligi
va
xavfsizligini
ta'minlash.
6.4.8. Mikroqarz shartnomasi shartlari va to'lov
shartlarini
qabul
qilishdan
oldin
Mikroqarz
shartnomasini sinchkovlik bilan o'rganib chiqish.
6.4.9. "Uzum Nasiya" Platformasidan uchinchi
shaxslarning huquqlarini buzadigan huquqbuzarlik
maqsadlarida foydalanmaslik.
6.4.10. Mikroqarzdan
faqat
qonuniy
tarzda
foydalanish,
"Uzum
Nasiya"
Platformasidan
foydalanish vaqtida Mijoz yoki uchinchi tarafga
tushgan har qanday zarar uchun javobgarlikni MMT,
Jamiyat yoki Platforma zimmasiga o'tkazmaslik.
|
| |
Погашение задолженности

jumladan, "Uzum Nasiya"
axborot tizimi orqali
murojaat qilgan holda "rekurrent to'lov" xizmatidan
voz kechishi mumkin.
6.6.
Mijoz QSHQIA vositasida bank kartasini
"Uzum Nasiya" Axborot tizimiga bog'lagan holda,
o'zining istalgan bog'langan UZCARD/HUMO bank
kartalari, uning O'zbekiston Respublikasining
boshqa har qanday banklarida
ochilgan har qanday
hisob raqamlari va to'lov kartalari hisobidan
Mikroqarz shartnomasi to'liq so'ndirilguniga qadar
Mikroqarz shartnomasiga doir to'lovlar
jadvaliga
muvofiq pul mablag'larining aktseptsiz (rekurrent
to'lovlar) yechib olinishiga o'z roziligini bildiradi va
uni anglaydi. Platforma Mijozning shaxsiy kabineti
orqali yoki boshqa mavjud usulda xabar yuborish
yo'li bilan, shuningdek,
mijozga belgilangan
muddatda (ushbu sanadan 1-3 kun oldin) mijoz
tomonidan mikroqarz shartnomasi bo'yicha to'lovni
amalga oshirish, Mijozning bog'langan bank kartasi
orqali pul mablag'larini Mikroqarz shartnomasi
bo'yicha to'lov jadvaliga
muvofiq miqdorda va
muddatlarda hisobdan yechib olinishi haqida eslatish
huquqiga ega (lekin majburiyatni o'z zimmasiga
olmaydi).
Nazorat savollari - 1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari

|
1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari
|
bet | 5/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matniNazorat savollari.
1. Avtomatlashtirish va boshqaruv haqida umumiy tushunchalarni ayting?
2. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish faning tarixi va rivojlanishi?
3. Tizim nima va qanday tizimlarni bilasiz?
4. Dinamik tizimlar nima?
5. Boshqarish deb nimaga aytiladi?
6. Boshqarish sistemasi (tizimi) deb nimaga aytiladi?
7. Avtomatik boshqaruv deb nimaga aytiladi?
8. Avtomatik boshqarish tizimi deb nimaga aytiladi?
9. Avtomatlashtirishga ta’rif bering.
10. Avtomatlashtrishning maqsadi nimalardan iborat?
2-mavzu. Texnologik jarayonlarning boshqarish ob’yekti sifatidagi sinflanishi.
Reja.
Avtomatlashtirish bosqichlari.
Rostlash ob’yektini tavsiflovchi o‘zgaruvchilarning asosiy guruhlari.
ABS larning klassifikasiyasi.
Avtomatlashtirish bosqichlari.
Zamonaviy ishlab chiqarish jarayonlarining ko‘pchiligi to‘liq avtomatlashtirilganligi bilan xarakterlanadi. Avtomatlashtirish barcha uskunalarning avariyasiz ishlashini ta‘minlaydi, baxtsiz hodisalarning va atrof-muhitning zaharlanishini oldini oladi. SHuningdek, kimyo va oziq-ovqat sanoatlarida portlash hamda yong‘in chiqish xavfi ko‘pligi ham jarayonlarni maksimal darajada avtomatlashtirishni talab qiladi.
Ishlab chiqarish jarayonlarining avtomatlashtirilishi asosan uch bosqichdan iborat bo‘ladi:
Birinchi bosqich - bunda asboblarni mashina va apparatlar yaqiniga joylashtirish deyarli qiyinchiliklar tug‘dirgan. Avtomatlashtirishning bu davrida shkalasi yaxshi ko‘rinadigan yirik o‘lchamli asboblar ishlatilgan. Bunda bir korpusga o‘lchash asbobi, rostlagich va topshiriq beruvchi qurilma joylashtirilgan.
Ikkinchi bosqich – ayrim jarayonlarning kompleks avtomatlashtirilish hisoblanadi. Bunda rostlash alohida shchitga o‘rnatilgan asboblar bo‘yicha olib boriladi. Yirik o‘lchamli asboblardan foydalanish bu shchitning bir necha metrga cho‘zilib ketishiga olib keladi va shchitni nazorat qilish qiyinlashadi, avtomatlashtirishning bu davrida shchitdagi asboblarning hajmini kichiklashtirish zarurati paydo bo‘ladi. Bu masalani yechish uchun kichik o‘lchamli ikkilamchi asboblar ishlatiladi.
|
| |
МФО обязуется - Umumiy shartlari (Ommaviy offerta) общие условия

|
Umumiy shartlari (Ommaviy offerta) общие условияBog'liq publicOffer-16.2.
МФО обязуется:
6.2.3. С
момента
заключения
Договора
обеспечить в полной мере все обязательства
перед Клиентом в соответствии с условиями
оферты, настоящими Общими условиями и
действующего законодательства Республики
Узбекистан.
6.2.4. МФО
оставляет
за
собой
право
невыполнения обязательств по Сделке в случае
возникновения обстоятельств непреодолимой
силы, указанных в п.10 настоящих Общих
условий.
6.2.5. Соблюдать требования действующего
законодательства Республики Узбекистан во
взаимоотношениях с Клиентом, быть тактичным
и вежливым в общении с Клиентом.
6.2.6. МФО
несет иные обязательства в
соответствии с действующим законодательством
Республики Узбекистан.
6.3.
МФО имеет право:
6.3.1. В случае неисполнения Клиентом своих
обязательств в срок, МФО вправе передать свои
права
и
обязанности
по
выполнению
определенных условий договора третьим лицам
в соответствии с настоящими Общими
условиями, без согласования с Клиентом.
6.3.2. МФО вправе отказать Покупателю в
случае, если у него возникнут сомнения в
подлинности
и/или
достоверности
предоставленных электронных (сканированных)
копий
документов.
При
этом,
Договор
микрозайма может быть оформлена Продавцом
только после повторного предоставления
Клиентом
надлежащих
электронных
(сканированных) копий документов в рамках
Платформы «Uzum Nasiya».
6.3.3. МФО
обладает иными правами в
соответствии с действующим законодательством
Республики Узбекистан.
6.3.4.
В случае неисполнения Клиентом
обязательств перед МФО, последний имеет
право взыскать всю сумму задолженности
микрозайма, а также 3% от суммы транзакций.
|
| |
Права и обязанности сторон

kerakli
hujjatlarning
elektron
shakldagi
(skanerlangan) nusxasi "Uzum Nasiya" Platformasi
doirasida qayta taqdim etilganidan so'ng, Mikroqarz
shartnomasi Sotuvchi tomonidan rasmiylashtirilishi
mumkin.
6.3.3. MMT
O'zbekiston
Respublikasining
amaldagi
qonunchiligiga
muvofiq
boshqa
huquqlarga ham ega.
6.3.4. Mijoz MMT oldidagi majburiyatlarini
bajarmagan
taqdirda, u mikroqarzning butun
miqdorini, shuningdek tranzaksiya summasining 3
foizini undirish huquqiga ega.
MMT quyidagi majburiyatlarga ega

|
MMT quyidagi majburiyatlarga egaBog'liq publicOffer-16.2.
MMT quyidagi majburiyatlarga ega:
6.2.3. Shartnoma tuzilgan paytdan boshlab oferta
shartlariga,
ushbu
Umumiy
shartlarga
va
O'zbekiston
Respublikasining
amaldagi
qonunchiligiga muvofiq Mijoz oldidagi barcha
majburiyatlarni to'liq ta'minlash.
6.2.4. MMT ushbu Umumiy shartlarning 10-
bandida ko'rsatilgan fors-major holatlari yuzaga
kelgan taqdirda Bitim bo'yicha majburiyatlarni
bajarmaslik huquqini o'zida saqlab qoladi.
6.2.5. Mijoz bilan munosabatlarda O'zbekiston
Respublikasining amaldagi qonunchiligi talablariga
rioya qilish, Mijoz bilan muomala qilishda odobli va
xushmuomala bo'lish.
6.2.6. MMT
O'zbekiston
Respublikasining
amaldagi
qonunchiligiga
muvofiq
boshqa
majburiyatlarga ham ega bo'ladi.
6.3.
MMT quyidagilarga haqli:
6.3.1. Mijoz tomonidan majburiyatlari o'z vaqtida
bajarilmagan taqdirda, MMT mazkur umumiy
shartlarga muvofiq, Mijoz bilan kelishilmagan
holda,
shartnomada
belgilangan
ma'lum
bir
shartlarni
bajarish
bo'yicha
o'z
huquq
va
majburiyatlarini uchinchi shaxslarga o'tkazishi
mumkin.
6.3.2. Taqdim
etilgan
elektron
shakldagi
(skanerlangan)
hujjatlarning
aslligi
va/yoki
haqqoniyligida shubha tug'ilsa, MMT Xaridorga rad
javobini berishga haqli. Bunda, Mijoz tomonidan
Гражданского кодекса РУз), к которому стороны
присоединяются без каких-либо исключений
и/или
оговорок,
путем
осуществления
последовательных действий в соответствии с
настоящими Общими условиями и действиями,
осуществляемыми на платформе «Uzum Nasiya».
5.5.
При заключении Договора на Сайте
Общества,
МФО,
Партнера
все
вышеперечисленные
операции
могут
осуществляться
посредством
автоматизированной системы управления и
коммуникации, позволяющей обеспечить в
режиме реального времени полноценный обмен
данными посредством АСП.
|
| |
Umumiy shartlari (Ommaviy offerta) общие условия - bet 32

|
Umumiy shartlari (Ommaviy offerta) общие условияBog'liq publicOffer-1
ONLAYN-QARZ shartnomasi
ELEKTRON OFERTA
1-§. Elektron oferta predmeti
1.
Mazkur
elektron
ofertada
quyidagi
tushunchalar qo'llaniladi:
"SHAFFOF-MOLIYA" mas'uliyati cheklangan
jamiyat
shaklidagi
mikromoliya
tashkiloti
(keyingi o'rinlarda –
mikromoliya tashkiloti
)
"SOLUTIONS LAB" AJ (keyingi o'rinlarda –
Jamiyat)
bilan
Uzum
Nasiya
tizimining
Hamkorlaridan mahsulotlar xarid qilish, ish va
xizmatlar uchun to'lov qilish uchun qisqa muddatli
onlayn va foizsiz mikroqarzlarni taqdim etish
yuzasidan hamkorlik qiladi;
Platforma
– Uzum Nasiya tizimi, Platforma,
Jamiyat, mikromoliya tashkiloti yoki elektron pullar
tizimining agenti, Mijoz va Hamkor o'rtasida,
hamkorlik tarmog'i doirasida kelgusida mahsulotlar,
ishlar va xizmatlar uchun to'lov qilish bilan
mikroqarz olish maqsadida o'zaro faoliyat va
ma'lumot almashinuvini ta'minlaydigan tashkiliy,
axborot va texnik yechimlarining dasturiy-apparat
majmuasi.
Mikroqarz shartnomasi
– mikromoliya tashkiloti
tomonidan
qarzdor/mijozga
Mijozning
to'lov
qobiliyati skoringi asosida, Hamkorlardan sotib
olingan tovar, ish va xizmatlar uchun to'lov
qiymatini qaytarish muddati, imkoniyatini hisobga
olgan holda ajratilgan mablag'lar;
Vositachilik komissiyasi
— bu Jamiyatning
Qarzdor-mijozdan
elektron
hamyonlardan
foydalanish, Uzum Nasiya doirasida to'lovlarni
o'tkazish, mikroqarz shartnomalariga ishlov berish
va Uzum Nasiya tizimining boshqa funktsiyalari
uchun undiriladigan daromadi. Vositachilik
komissiyasi hisob raqamidan undirililadi (yechib
olinadi) va har bir onlayn-qarzning elektron taklifida
aks ettirilmaydi;
|
| |