nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
shoralar a asoslan an int rf ys

|
shoralar a asoslan an int rf ys Pdf ko'rish
|
bet | 65/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJAshoralar a asoslan an int rf ys
Ishoralarga asoslangan interfeyslar inson harakatini
taniydi Bunga koʻzlar va lablarni kuzatish, qoʻl signallarini
aniqlash yoki butun tana harakatini kuzatish kiradi
Ishoralarga asoslangan interfeyslarning koʻplab
dasturlari mavjud Oʻyinlar ham shular jumlasidandir
Ular ishoralarga asoslangan boshqa interfeyslarning
rivojlanishiga sabab boʻldi Asl Nintendo ii geymerlarga
masofadan boshqarish pultini ushlab qoʻllarni
harakatlantirish imkonini yaratdi, bu harakatni bouling va
boks kabi oʻyinlarda aks ettirish mumkin Microso ning
box Kinect qurilmasi bu borada yanada ilgariladi va
foydalanuvchi ushlab turadigan yoki kiyadigan qurilmasiz
butun tana harakatini kuzatishni uddalay oldi Bu
geymerlarga butun tanasidan foydalangan holda oʻyinga
kirishish imkoniyatini yaratdi, shuning uchun endi boks
kik-boksingga aylanishi va bouling yugurishni ham oʻz
ichiga olishi mumkin
Koʻplab kompyuter tizimlari, shu jumladan, mobil
qurilmalar endi qoʻl ishoralarini ekrandagi obyektlarni
boshqarish usuli sifatida qabul qila boshladi Masalan,
qoʻlni ekran boʻylab surish dasturni yopishi, barmoqlarni
ekran qarshisida birlashtirish esa tasvirni kichraytirishi
mumkin Bu ekranlar i oslanishining oldini olishi,
kasalxonalarda va ayniqsa, operatsiya xonalarida
infeksiyalarni nazorat qilishda yordam berishi mumkin
Ishoralar odatiy kiritish qurilmalaridan foydalanishga
qiynalgan baʼzi imkoniyati cheklanganlar uchun oʻzaro
aloqa qilishning muhim shakli boʻlishi mumkin Boʻyindan
pastki qismini ishlata olmaydigan kishi kompyuter tizimini
koʻzlari bilan boshqarishi mumkin Chunki kompyuter
koʻzning har bir harakatini kuzata oladi
Ishoralarga asoslangan interfeyslar bilan bogʻliq eng
katta muammolardan biri aniqlik Ishora interfeysi
samarali boʻlishi uchun u inson-foydalanuvchi
tomonidan qilingan harakatlarni aniq talqin qilishi
talab etiladi Alohida barmoqlar, qoʻllar, koʻz soqqalari
va oyoqlarni kuzatib borish juda aniq kameralar yoki
sensorlarni talab qiladi Shuning uchun koʻplab virtual
reallik dasturlari aniqlikni oshirish uchun tananing
turli qismlariga biriktirilgan sensorlardan foydalanadi
Barmoq koʻtarilganda kursorni boshqarish sensorli
ekranga tegib turganga yoki sichqonchani ushlab
turganga qaraganda qiyinroq boʻlishi mumkin
|
| |
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 70/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
48
Agar interfeyslarni foydalanuvchining aqliy modeliga
oʻxshash qilib loyihalansa, bu interfeysni oʻzlashtirish
vaqtini qisqartiradi U ba’zi asosiy tushunchalar orasida
tegishli analogiyalar oʻtkaza oladi Interfeyslar aksariyat
foydalanuvchi faraz qilgan gʻoyalarni aks ettirishi,
ammo turli foydalanuvchilarga turli yoʻnalishlardan
borish imkonini beradi Ushbu variantlar menyular,
ikonkalar, tugmalar kombinatsiyasi va buyruq soʻzlarni
oʻz ichiga olishi mumkin uddi foydalanuvchining
aqliy modeliga oʻxshab bir vazifani bir nechta usulda
bajarish imkoniyati boʻlsin Baʼzi foydalanuvchilar
matnni qalin qilish uchun B belgisini bosishni, boshqa
foydalanuvchilar esa Ctrl B klavish birikmasidan
foydalanishni afzal koʻrishi mumkin
Foydalanuvchining aqliy modeliga mos
keladigan misollar
kattalashtirish uchun lupa
elektron pochta uchun konvert
chiqindi chelagi
qirqish, nusxalash va qoʻshib qoʻyish
M
2.29-rasm. Noqulay loyihalangan kiritish
ekrani.
Baʼzan foydalanuvchining real hayotdagi aqliy
modeliga rioya qilish oʻrinsiz Chunki bu interfeysni
samarasiz qiladi Masalan, darslikdan maʼlumot
qidirishda oʻquvchi indeksga oʻtadi va oʻzi xohlagan
mavzuni topguncha indeksni koʻrib chiqadi Topgach
esa indeks roʻyxatida koʻrsatilgan sahifaga oʻtadi
Kompyuter interfeysi yordamida ushbu jarayonni
qidirish imkoniyati orqali takomillashtirish mumkin,
bunda oʻquvchi qidirayotgan mavzusini matn
maydoniga kiritishi mumkin va kompyuter bu
maʼlumotni qayerdan topishi haqida baʼzi takli ar bilan
javob beradi Bu foydalanuvchining real hayotdagi aqliy
modeliga tegishli emas, lekin interfeysni real hayotdan
koʻra samaraliroq qilishga yordam beradi
7.
Tizimli dasturiy taʼminot va amaliy dasturiy
taʼminot oʻrtasidagi farqni tushuntirib bering
|
| |
SUN'IY INTELLEKTNING KIBERXAVFSIZLIK MAHSULOTLARI VA

SUN'IY INTELLEKTNING KIBERXAVFSIZLIK MAHSULOTLARI VA
XIZMATLARIGA TA'SIRI.
dotsent N.M.Jo‘rayev; magistr A.D.Yo‘ldoshev
(Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Farg‘ona Filiali)
Biz tobora raqamli dunyoda yashayapmiz. Ma'lumotlarimizning
xavfsizligi va to’g’riligi eng muhim narsaga aylandi. Kiberhujumlar xavfi
shunchalik ko'pki, bizga o'sib borayotgan tahdidlar manzarasiga mos keladigan
texnologiya kerak . Ushbu maqolada Shunday texnologiya ya’ni Sun’iy
Intellektning axborot xavfsizligidagi yutuqlari haqida so’z boradi.Hozirgi kunda
Искусственный интеллект, методы и технологии информационной безопасности
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
548
tadqiqotchilar turli sohalarda tizim xavfsizligining turli muammolarini hal qilish
uchun Sun’iy Intellektning imkoniyatlari ustida ishlamoqda. Sun’iy Intellekt
odatda iqtisodiyot va ijtimoiy sohalarda katta e'tiborni tortadigan fanlararo
tadqiqot sohasi hisoblanadi, chunki u tizimlar xavfsizligi bo'yicha ko'plab
texnologik yutuqlarni taklif qiladi.
Sun’iy Intellekt kontseptsiyasi raqamli hisoblash mashinasi tushunchasi
yaratilgandan so'ng, mashina "o'ylash" ga qodirmi yoki yo'qligini aniqlash
uchun kiritilgan yoki mashina odamlarning vazifalarini bajara oladimi . Sun’iy
Intellekt - bu axborot va kompyuter texnologiyalarining (AKT) keng doirasi
bo'lib, u avtonom tarzda ishlaydigan, odamlarning qaror qabul qilish jarayoniga
o'xshash tizimlarni loyihalashga qaratilgan. Sun'iy intellekt va Machine
Learning (ML) ma'lum vaqtdan beri kiberxavfsizlik sanoati manzarasini
o'zgartirmoqda.
Ko'pchilik uchun Sun'iy intellekt kiberxavfsizlikning qutqaruvchisi
bo'lishiga ishonishadi. Kiberjinoyatchilarning biznesga hujum qilish usullari
tobora
murakkablashib
borar
ekan,
ko'pchilik
odamlarning
o'zi
kiberhujumlarning ko'p sonli hajmiga dosh bera olmaydi, deb hisoblaydi,
kiberjinoyatchilarning tarmoqlarga kirishining murakkab usullari haqida
gapirmasa ham bo'ladi.
Kirish nazorati turli xil muhitlardan ma'lumotlarga kirishni qo'llab-
quvvatlash, shuningdek, berilgan xavfsizlik siyosatiga muvofiq ruxsatsiz
kirishni himoya qilish uchun har qanday xavfsizlik va maxfiylikni himoya qilish
jarayonlarida hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'lgan klassik xavfsizlik modeli
sifatida qaralishi mumkin . Shu nuqtai nazardan, bugungi kunda ma'lumotlar
xavfsizligi va kirishni boshqarish bilan bog'liq mexanizmlar, xususan, turli xil,
markazlashtirilmagan tarmoqlarga ko'ra farq qiluvchi fazoviy va vaqtinchalik
muhit nuqtai nazaridan ularning alohida kontekstual sharoitlariga nisbatan keng
muhokama qilinmoqda.
Nafaqat kelajakda balki hozirgi kunning o’zida Sun'iy intellekt katta va
kichik biznes uchun kiberxavfsizlikni yaxshilashda hal qiluvchi rol o'ynamoqda.
Sun'iy intellekt butun dunyo bo'ylab ko'plab korxonalar tomonidan
Sun’iy intelekt, axborot xavfsizligi texnikasi va texnologiyalari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
|
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий и их инновационных решений», татуфф, Фергана, 4 мая 2023 г - bet 73

Новые этапы развития альтернативных источников энергии и телекоммуникационных технологий
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
148
1. Безруков В.Н., Комаров П.Ю., Шушкевич JI.A. Адаптивная
коррекция сигнала телевизионного изображения. // Вестник
связи. -№6-2010 г.-с. 42-45.
2. Безруков
В.Н., Медведев A.A., Седов М.О. Анализ
характеристик спектра структур внутрикадровой дискретизации
сигналов ТВ-изображений. // T-Comm - Коммуникации и
транспорт. -2009, № 5, с. 14-17.
3. Власюк И.В., Романова Е.П., Сидорова А.И. Кодирование
областей повышенного качества в стандарте сжатия
изображений JPEG2000. // Труды Московского технического
университета связи и информатики. - М.: «ИД Медиа
Паблишер», - 2008 г.
4. Сидоров Д.В., Осокин А.Н., Марков Н.Г. Оценка качества
изображений с использованием вейвлетов. // Известия Томского
политехнического университета. 2009. Т. 315. № 5.
5. Ватолин Д., Ратушняк А., Смирнов М., Юкин В. Методы
сжатия данных. Устройство архиваторов, сжатие изображений
и видео.-М.:ДИАЛОГ-МИФИ, 2003. - 384с.
6. Гонсалес, Вудс Р. Цифровая обработка изображений. - М.:
Техносфера, 2005. - 1072 с.
7. Воробьев В.И., Грибунин В.Г. Теория и практика вейвлет-
преобразования. - С.-Петербург: ВУС, 1999.
8. Седов М.О. Вейвлеты и зрительная система человека. //
Фундаментальные
проблемы
радиоэлектронного
приборостроения.
Материалы
международной
научно-
технической
конференции
«INTERMATIC
-2007».
-
М.:МИРЭА, 2007 г. - с. 245-246.
9. С.С.Бекназарова,М.У.Норинов., “Телевизион тасвирларни қайта
ишлаш жараёнининг оптимал усуллари”, “ТошДУхабарлари”
2018 й №4-сон.
10. Норинов М.У., Бойкузиев А.А., “Методы обработки и анализ
традиционных форм телевизионных изображений”, “WORLD
SOCIAL SCIENCE” ҳалқаро илмий журнал 2018/№1.
11. С.С. Бекназарова, М.У. Норинов., Методы обработкии
нформационных ресурсов мультимедийных систем. –Т.:
«Fan va texnologiya», 2019й, 140 стр.
Рис.1. Принципиальная схема для стабилизации потока излучения светодиодов

Новые этапы развития альтернативных источников энергии и телекоммуникационных технологий
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
154
исключается такой дестабилизирующий фактор, как старение (временная
нестабильность).
Для повышения точности измерения и надежности одно волновых
оптоэлектронных устройств автоматического
контроля разработан метод
стабилизации основных параметров светодиодов средней ИК – области с
оптической обратной связью, на рис. 1 приведена принципиальная схема.
Принцип работы данной схемы основан на стабилизации прямого
напряжения на
p
–
n
– переходе светодиода. Следовательно,
управление
прямого напряжения температуры
p
–
n
– перехода является одним из
способов стабилизации параметров светодиода.
Согласно исследованиям
проведенным по данной схеме, установлено,
что с помощью управления
напряжением
p
–
n
– переходов светодиода можно обеспечить её
температурную стабилизацию.
Литература
1. Захаренко А.В., Шкаев А.Г. Технология стабилизации оптико –
электронной системы // Омский научный вестник. 2010.№ 1(7).
С.164-166.
2. Дохтуров В.В. Временная и тепловая стабильность параметров
полупроводниковых источников света при ускоренных
испытаниях Полупроводниковая светотехника. 2014. Т.6. № 32.
С.42-44.
3. Гончарова Ю.С. Спектральный метод бесконтактного измерения
температуры кристаллов полупроводниковых источников света
// Доклады Томского государственного
университета систем
управления и радиоэлектроники. 2015.Т.2.№.2 (36). С.38-40.
4. O H. Kuldashov, T. Dadajonov, & M.G. Tillaboyev. (2023).
Simulink Model in the Matlab System
for Determining the Causes
of Possible Damages of Cable Lines. Eurasian Journal of
Engineering and Technology, 14, 92–98. Retrieved from.
5. Abdurakhmonov S.M., Kuldashov O. Kh., Fayzimatov B.N. System
for Ensuring Ornithological Safety at Civilian Airports //
Occupational Safety in Industry 2020. №10. P.61-64. DOI:
10.24000/0409-2961-2020-10-61-642020.
Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
P od sh ip n ik lar uchun R „ C x, L i0h q iym atlarin i aniqlash

qay bir tayanchdagi
podshipnik uchun Re qiymati katta bo"Isa shu
podshipnik uchun Sr Li0h qiymatlari quyidagi tartibda aniqlanadi.
a) ~ nisbatan qiymati bo‘yicha bo‘ylama kuchlar ta'sirini hisobga
oluvchi e koeffitsiyent 10.3-jadvaldan tanlanadi;
b) Radial kuchlardan hosil bo‘lgan qo‘shimcha bo‘ylama kuchlarning
qiymatlari aniqlanadi:
F si eR|(, Fs2- e R r2,
v) B o‘ylama Fal, Fa2 kuchlarning umumiy qiymatlari aniqlanadi;
I0.4-§. P o d sh ip n ik la rn i ishlash m ud d atin i aniqiash

I0.4-§. P o d sh ip n ik la rn i ishlash m ud d atin i aniqiash
Mashinalarni
loyihalash jarayonida dumalash podshipniklari
loyihalanmasdan aniqlangan hisobiy dinamik radial yuk ko‘taruvchanlik
Sx qiymatining hisobida bazaviy qiymatlar S,. bilan yoki aniqlangan
hisobiy ishlash muddatini L 10h, soat hisobida (aylanish sonini L 10- min
ay 1) bazaviy qiymatlar bilan solishtiriladi, y a ’ni Cx < Cz yoki L 10h > Lh
soat hisobida shart bajarilishi kerak.
Dinamik radial yuk ko'taruvchanlikning bazaviy qiymati bu 106
sikl
aylanishga (ichki
halqasi) to‘g ‘ri
kelgan
radial yuklanish
hisoblanadi, shartli belgisi S,.
Dinamik radial yuk ko‘taruvchanlik Sr ning qiymatlari hamma
turdagi podshipniklar uchun jadvallarda berilgan.
Podshipniklar ishlash muddati aylanish soni (mln.ayl) yoki ishlash
soati bilan beigiianadi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Ishlash muddatini bazoviy qiymati aylanish soni yordamida
quyidagicha aniqlanadi
bunda: m - daraja ko‘rsatkichi. zoldirli podshipniklar uchun m = 3.0:
rolikli podshipniklar uchun m = 3.33; L 10 - podshipnikning ishlash
muddati, mln.ayl. Bunda podshipniklarni ishonchli ishlash muddati
90%. shuning uchun indeks 10 olingan, 10 = 1 0 0 - 9 0 .
Podshipniklarni ishlash muddatining bazaviy qiymati L 10, bu
podshipniklar ishlash jarayonida metallar to ‘g ‘ri tanlangan. ishlash
jarayonida normal holatda boMgan hollar uchun olinadi.
Agarda podshipnik materiallarining xarakteristikasi ishlash sharoiti
o'zgargan bo‘lsa, podshipniklarning ishlash muddatining hisobiy
qiymati soat hisobida quyidagicha aniqlanadi:
bunda: indeks S o'rniga ishlash muddat sonli qiymati S=100-P olinadi,
R ishonchli ishlashi. Ishonchli ishlashi 90% boMganda - Lj0ah . 95%
boMganda L5ah, 97%) boMganda L3ah .
Formulada Sr- bazoviy radial dinamik yuk ko‘taruvc-hanlik,
qiymati jadvallardan podshipnik turiga nisbatan tanlanadi; RE- ekvi-
valent dinamik radial yuklanish, N; n- halqaning aylanish soni, rnin'1;
a.-ishonchlilik koeffitsiyenti. Podshipniklarni ishonchli ishlashi
90% boMganda a-:-1.0; 95% boMganda ai=0.62; 97%> boMganda aj=0,44.
а2з- podshipniklarning ishlash muddatiga halqa va dumalash
element materiallarini, ishlash sharoitini hisobga oluvchi koeffitsiyent,
qiymatlari:
Zoldirli podshipniklar uchun (sferik podshipniklar) 0,7-0,8
Konussimon rolik boMganda
0,6-0,7
Rolikli silindrsimon, zoldirli sferik podshipniklar boMganda 0,54).6
Ikki qatorli rolikli radial va sferik podshipniklar boMganda 0.3-0,4
Podshipniklar ishga yaroqli boMishi uchun
shart bajarilishi kerak.
Podshipniklar uchun radial dinamik yuk k o ‘taruvchanlikning
hisobiy qiymati quyidagicha aniqlanadi.
r
191
www.ziyouz.com kutubxonasi
bunda: Sx>Cr shart bajarilishi kerak.
Standart asosida podshipniklarning bazoviy ishlash muddati
silindrsimon,
konussimon yopiq uzatmalar
uchun
[l^, ]
= 20000c;
chervyakli uzatmalar uchun [z,iMl] =
5 0 0 0 c .
Umuman olganda podshipniklarning ishlash muddati yopiq
uzatmalarning ishlash muddatlariga teng boTishi kerak, y a ’ni tishli
uzatmalar uchun [i5fJ =
|
0 0 0 0 c - R. X. Maksudov

10.2-jadval
t, с
< 100
125
150
175
200
250
K 2
1.00
1.05
1.10
1.15
1.25
1.4
X,U- radial va bo‘ylama kuchlarni hisobga oluvchi koeffitsiyent,
qiymati podshipnik turlariga hamda radial va bo‘ylama kuchlaming
nisbat qiymatlariga bog‘liq bo‘lib jadvallarda berilgan. 10.3-jadvalda
zoldirli radial va radial-tirak podshipniklar uchun berilgan.
10.3-jadval
Podshipniklar
a, rad
V
/Co
e
R J ( v R 4) > e - R. X. Maksudov

R J ( v R 4) > e
turi
X
____У
0,014
0,19
2,30
0,028
0,22
1,99
0,056
0,26
1,71
0,084
0,28
1,55
0
0,110
0,30
0,56
1,45
0,170
0,34
1,31
0,280
0,38
1,15
0,420
0,42
1,04
0,560
0,44
1,00
0,014
0,30
1,82
0,029
0,34
1,62
0,056
0,37
1.46
12°
0,084
0,41
1,34
0,110
0,45
0,45
1,22
0,170
0,48
1,13
0,280
0,52
1,04
0,420
0,54
1,01
0,560
0,54
1,00
26
-
0,68
0,87
36
-
0,95
0,66
B o‘ylama kuch qiymatlarini podshipniklaming ishlash muddatiga
ta’siri katta bo4lib, bu X,Y koeffitsientlarni tanlashda e = F /(v F a)
koeffitsiyent yordamida aniqlanadi.
Podshipniklarni ishlash jarayonida bo‘ylama kuch Fa tasirida
halqalar o‘zaro bir-biriga nisbatan siljiydi, natijada halqalar o ‘rtasidagi
193
www.ziyouz.com kutubxonasi
radial bo‘shliq kamayadi. Bu radial bo‘shliq m a’lum chegaragacha
boMganda, ya’ni Fa/(vF,)elementlarida
bir
tekis
taqsimlanadi,
bo'ylama
kuch
qiymati
podshipniklarni ishlash muddatiga ta'sir qilmaydi, bunda X=1.0 , U=0,
y a ’ni Re qiymatni aniqlashda Fa bo'ylama kuch hisobga olinmaydi.
Bo'ylama F a kuch qiymati oshishi bilan, y a ’ni Ra/(vFr) >e boMganda,
podshipniklarni ishlash sharoiti yomonlashadi, reaktsiya kuchlarining
umutniy qiymati oshadi, natijada podshipniklarning ishlash muddati
kamayadi. Bu koeffitsiyent yordamida hisobga olinadi, e qiymati esa
X,U koeffitsiyent qiymatlarini tanlashda ta’sir ko'rsatadi.
Bo'ylama kuchlarning umumiy qiymati tayanchlarga o'rnatilgan
podshipnik turlariga bogMiq boMib quyidagicha aniqlanadi.
Val tayanchlariga zoldirli radial podshipniklar o'rnatilganda,
podshipniklarga ta'sir qiluvchi bo'ylama F A qiymati tashqi bo'ylama Fa
kuchga teng boMadi. y a ’ni F a=FA.
Val
tayanchlariga
radial-tirak
podshipniklar
o'rnatilganda
tayanchlarga ta’sir qiluvchi Fa bo'ylama kuchlarning qiymatini R, radial
kuchlardan hosil boMgan qo'shimcha bo‘ylama F s kuchlarni hisobga
olgan holda aniqlanadi. Bu qo'shim cha bo'ylama Fs kuchlarning qiymati
tayanchlarga o ‘rnatilgan podshipnik turiga bogMiq boMib quyidagicha
aniqlanadi.
A. Val tayanchlariga zoldirli radial-tirak podshipniklar o'rnatilganda
F s=eRr,
bunda: e-koeffitsiyent qiymati 10.3 jadvaldan olinadi.
B. Val tayanchlariga konussimon rolikli podshipniklar oM'natilganda
Rs=0,83eR,
Podshipniklarni ishlashi normal boMishi uchun F a bo'ylama
kuchning umumiy qiymati q o ‘shimcha bo‘ylama kuchlar qiymatidan
katta boMishi kerak, y a ’ni F a>Fsmm. shart bijarilishi kerak.
Q o ‘shimcha bo‘ylama kuchlarning qiymatini aniqlash podshipnik
larni tayanchlarga
o ‘tkazish sxemasiga bogMiq boMib, quyidagicha
aniqlanadi:
194
www.ziyouz.com kutubxonasi
Podshipniklarning
yuklanishi
B o‘ylama kuchlar
R
si
>R
s
2; Fa>0
R a1=:R s1
Ra2= R at+Fa
Rsi< R
s
2
Fa> R
s
2- R
s
]
Rs]< R
s
2
Fa< R
s
2- R
si
Ra2=Rs2
R a(=Ra2-Fa
|
,
7 klass, umumiy mashinasozlikda hamda 
o brtacha tezlik boMganda 
8

3.7-§. T ishli g ‘iid irak larn i m oylash va F.L K
Tishli g ‘ildiraklar ishlash ja ray o n id a ishqalanish hisobiga qiziydi,
ishchi yuzalari eyiladi, F.I.K kamayadi. U zatm alam i yaxshi ishlashi
k o ‘p jih atd an m oylam ing sifatiga b o g ‘liq b o ‘ladi.
Tishli uzatm alarda har hil y o ‘llar bilan m oylanadi. M ashinasoz-
likda asosan tishli g ‘ildiraklarni bittasini yoki har ikkisini ham yopiq
u zatm ag a q o ‘yilgan m oyga botirish y o ‘li bilan moylanadi. B u n d a tishli
g ‘ildirak aylanganda shu moy yo rd am id a podshipniklar ham moylanadi.
U zatm an in g tezligi 12,5 m/s gacha boTganda shu yuqorida tavsiya
etilgan usul bilan m oylash m umkin. Tezlik >12,5 1/s b o ‘lganda
m arkazdan qochm a kuch hisobiga m oylar atrofga sachrab, g ‘ ildiraklari
tishlari yaxshi moylanm aydi. Bunday hollarda moy shu g k ildiraklarni
ilashgan yuzasiga nasos y ordam ida beriladi.
M o v n in g turi u zatm aning tezligiga va kontakt kuchlanishiga
b o g ‘liq b o ‘lib, tezligi qanchalik katta b o ‘lsa m oyning qovushqoqligi
shunchalik past, kontakt kuchlanish katta boTsa qovushqoqligi yuqori
b o ‘ lishi kerak.
M o yning sathi tez harakatlanuvchi p o g 'o n a g ‘ildiraklari uchun
2
h
boTib bunda h- tishning balandligi. Sekin harakatlanuvchi p o g ‘ona
g ‘ildiraklari uchun yyetaklanuvchi g ‘ildirak radiusining 1/3 qismi m o y
ga botirilgan b o ‘lishi kerak. Buni t a ’minlash uchun Y opiq uzatm alarda
har bir kVt quvvatga 0 ,4 -0 ,7 1 m iq d o rd a moy quyiladi.
w ( r . + r 2) c o s a - R. X. Maksudov

- ravon ishlash bu q o ‘shimcha dinamik yuklanish va shovqinni
chekli chegarasi;
- ilashayotgan tishlarda kontakt yuzasi hajm ining chekli chegarasi.
Tishli g ‘ildiraklarning aniqlik darajasidan qat'iy nazar o ‘zaro
ilashayotgan tishli g ‘ildiraklaming ilashmagan yuzalar o ‘rtasida yon
b o ‘shliq qiymatlari ham chekli chegara q o ‘yilgan. Tishli g ‘ildiraklarda
yon b o ‘shliq
qoldirishdan maqsad, g ‘ildirak tishlari qizish natijasida
tiqilib qolmasligi, y o g ‘lash uchun kerakli moyni sig ‘dirish
ham da tishli
g ‘ildiraklami bemalol aylanib harakatlanishga imkon beradi. Bu qiymat
tishli g ‘ildiraklam ing o ‘zaro tutashiga bogMiq b o i i b , b o ‘shliqlarning
shartli belgilari quyidagicha: N - nolik b o ‘shliq, V- normal b o ‘shliq, A-
kattalashgan b o ‘shliq. Asosan tishli g ‘ildiraklarda V- normal b o ‘shliq
ishlatiladi.
Tishli gMldiraklaming aniqlik darajasini
tanlash shu gMIdirakni
ishlash sharoiti va bajariladigan ishiga bogMiq boMadi. GMldirak
tishlam i kesishida asosan
6, 7, 8, 9
aniqlik
klasslar ishlatiladi, bunda
yuqori aniqlikni talab qiladigan hamda,
katta tezlik bilan harakat-
lanadigan uzatm alarda
Nazorat savollari - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

179
xatolik tasdiqlar koeffitsientiFAR (false-alarmrate).
Xatolik inkor tizim qonuniy foydalanuvchi shaxsini tasdiqlamaganda paydo
bo‘ladi (odatda FRR qiymati taxminan 100 dan birni tashkil etadi).
Xatolik tasdiq
tizim noqonuniy foydalanuvchi shaxsini tasdiqlaganida paydo bo‘ladi (odatda FAP
qiymati taxminan 10000 dan birni tashkil etadi). Bu ikkala koeffitsient bir biri
bilan bog‘liq: xatolik inkor koeffitsientining har biriga ma’lum xatolik tasdiq
koeffitsienti mos keladi. Mukammal biometrik tizimda ikkala xatolikning ikkala
parametri nulga teng bo‘lishi shart. Afsuski, biometrik tizim ideal emas, shu
sababli nimanidur qurbon qilishga to‘g‘ri keladi. Odatda tizimli parametrlar
shunday sozlanadiki, mos xatolik inkorlar koeffitsientini aniqlovchi xatolik
tasdiqlarning istalgan koeffitsientiga erishiladi.
T ish li uzatm alarda foyd ali ish koeffitsiyent.U zatm alam i

Yuqorida k o ‘rsatilganlardan eng k o ‘p quvvat gMldirak tishlarini
ilashishda hosil boMgan ishqalanishini yengish uchun sarflangan quvvat
boMib, uning qiymati quyidagicha aniqlanadi.
i|/u= 2 ,3 A l/z ,± l/z 2)
bu yerda: / = 0 , 0 6 - 0 , 1 - ilashishdagi ishqalanish koeffitsiyenti; (+) ishora
tashqi ilashish uchun, (-) ishora ichki ilashishlar uchun qoMlaniladi.
\j/u ning taxminiy qiymati 0,015-0,03. vj/p,
\yM
laming um umiy
qiymati, y a ’ni \
j
= 0,015-0,03.
U zatm alar uchun FIK ning taxminiy qiymatlarini 3.1-jadvaldan olish
mumkin.
3.1 - ja d v a l
U zatmaning tun
Yopiq uzatmalar
Ochiq uzatmalar
Aniqlik darajasi
6,7
8,9
Silindrsimon
0.99-0,98
0,975 ...0 ,97
0,9 6...0,95
Konussimon
0.98-0,96
0.96...0 .95
0,95...0,9 4
K o ‘p po g ‘ona!i uzatmalar uchun :r|u~r|i-Ti
2
...r|
kiberxavfsizlik bo'yicha sa'y-harakatlarini kuchaytirish uchun allaqachon 
qo'llanilmoqda

Искусственный интеллект, методы и технологии информационной безопасности
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
550
3.
Juraev
N.,
Ergashev
S.,
Ismailov
A.
FIBER-OPTIC
COMMUNICATION SYSTEMS AND THE PRINCIPLES OF
THEIR OPERATION //Oriental Journal of Technology and
Engineering. – 2022. – Т. 2. – №. 02. – С. 1-6.
4.
Mamatovich J. N. 5. 2. Analysis of some linear-electrical filters in
opto-electric of the telecommunication networks //Computational
nanotechnology. – 2017. – №. 2. – С. 102-106.
5.
Жураев Н. М., Абдуллажонова Н. Н. The importance of
telecommunication technologies in the preparation of future
teachers
of computer science at the university //Технические науки в
России и за рубежом. – 2016. – С. 71-72.
6.
Juraev N. M. et al. Research of real efficiency of the indicator
10_mt_20gy dui //Scientific and Technical
Journal of Namangan
Institute of Engineering and Technology. – 2020. – Т. 2. – №. 1. –
С. 132-137.
Biometrik autentifikatsiyalashning daktiloskopik tizimi

Biometrik autentifikatsiyalashning daktiloskopik tizimi. Biometrik
tizimlarning aksariyati identifikasiyalash parametri sifatida barmoq izlaridan
foydalanadi (autentifikatsiyaning daktiloskopik tizimi). Bunday tizimlar sodda va
qulay, autentifikatsiyalashning yuqori ishonchliligiga ega. Bunday tizimlarning
keng tarqalishiga asosiy sabab barmoq izlari bo‘yicha katta ma’lumotlar
ba’zasining mavjudligidir. Bunday tizimlardan dunyoda asosan politsiya, turli
davlat va ba’zi bank tashkilotlari foydalanadi.
Autentifikatsiyaning daktiloskopik tizimi quyidagicha ishlaydi. Avval
foydalanuvchi ro‘yxatga olinadi. Odatda, skanerda barmoqning turli xolatlarida
skanerlashning bir necha varianti amalga oshiriladi. Tabiiyki, namunalar bir–
biridan biroz farqlanadi va qandaydir umumlashtirilgan namuna, «pasport»
shakllantirilishi talab etiladi. Natijalar autentifikatsiyaning ma’lumotlar bazasida
xotirlanadi. Autentifikatsiyalashda skanerlangan barmoq izi ma’lumotlar
bazasidagi «pasportlar» bilan taqqoslanadi.
Barmoq izlarining skanerlari.Barmoq izlarini skanerlovchi an’anaviy
qurilmalarda asosiy element sifatida barmoqning xarakterli rasmini qaydlovchi
kichkina optik kamera ishlatiladi. Ammo, daktiloskopik qurilmalarni ishlab
chiqaruvchilarning ko‘pchiligi integral sxema asosidagi sensorli qurilmalarga
e’tibor bermoqdalar. Bunday tendensiya barmoq izlariga asoslangan
180
autentifikatsiyalashni qo‘llashning yangi sohalarini ochadi.
Bunday texnologiyalarni ishlab chiquvchi kompaniyalar barmoq izlarini
olishda turli, xususan elektrik, elektromagnit va boshqa usullarni amalga
oshiruvchi vositalardan foydalanadilar.
Skanerlardan biri barmoq izi tasvirini shakllantirish maqsadida teri
qismlarining siG‘im qarshiligini o‘lchaydi. Masalan, Veridicom kompaniyasining
daktiloskopik qurilmasi yarim-o‘tkazgichli datchik yordamida siG‘im qarshiligini
aniqlash orqali axborotni yig‘adi. Sensor ishlashining prinsipi quyidagicha: ushbu
asbobga quyilgan barmoq kondensator plastinalarining biri vazifasini o‘taydi (6.6-
rasm). Sensor sirtida joylashgan ikkinchi plastina kondensatorning 90000 sezgir
plastinkali kremniy mikrosxemasidan iborat. Sezgir sig‘im datchiklari barmoq sirti
do‘ngliklari va pastliklari orasidagi elektrik maydon kuchining o‘zgarishini
o‘lchaydi. Natijada do‘ngliklar va pastliklargacha bo‘lgan masofa aniqlanib,
barmoq izi tasviri olinadi.
Integral sxema asosidagi sensorli tekshirishda AuthenTec kompaniyasida
ishlatiluvchi usul aniqlikni yana ham oshirishga imkon beradi.
Qator ishlab chiqaruvchilar biometrik tizimlarni smart-kartalar va karta–
kalitlar bilan kombinasiyalaydilar.
Integral sxemalar asosidagi barmoq izlari datchiklarining kichik o‘lchamlari
va yuqori bo‘lmagan narxi ularni himoya tizimi uchun ideal interfeysga aylantiradi.
Pastlikkacha
masofa
Do’nglikkacha
masofa
Teri
D
at
ch
ik
m
ik
ros
xe
m
as
i
K
ondens
at
o
r
pl
as
ti
nal
ar
i
6.6-rasm. Sensor ishlashining prinsipi.
181
Ularni kalitlar uchun breloklarga o‘rnatish mumkin. Natijada foydalanuvchi
kompyuterdan boshlab to kirish yo‘li, avtomobillar va bankomatlar eshiklaridan
himoyali foydalanishni ta’minlaydigan universal kalitga ega bo‘ladi.
REFERENCES - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий...

Sun’iy intelekt, axborot xavfsizligi texnikasi va texnologiyalari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
547
11. Burxonova, M., & Ismoilov, I. (2023). Tarmoq teхnologiyalarini
talabalarga o’qitishning samaradorligini
oshirishda CISCO tarmoq
texnologiyasining o’rni. Engineering problems and innovations.
12. Лазарева, М., & Мухаммаджонов, С. (2023). Узбекистан на
пути развития цифровой экономики.Engineering problems and
innovations.
13. Dilshodov, A. (2023). Imkoniyati cheklangan yoshlar taʼlimiga doir
kompyuter imitatsion modellar yaratish texnologiyasi. Engineering
problems and innovations.
14. Лазарева, М., & Гаппаров, Р. (2023). Современное общество и
развитие цифровой экономики. Engineering problems and
innovations.
15. Пулатов, Г., & Рахматова, Г. (2023). Преимущества
применения компьютерного моделирования.
Engineering
problems and innovations.
16. Dilshodov, A., &
Rustamova, P. (2023). O'quv muammolarini hal
qilish modellari. Engineering problems and innovations.
17. Burxonova, M., & Murodullayeva, R. (2023). Jamiyatimizning turli
sohalaridagi
axborot
texnologiyalari
xizmatlarini
sifatini
oshirishning ahamiyati va dolzarbligi. Engineering problems and
innovations.
18. Dilshodov, A., & Adxamjonov, M. (2023).
Application of the
opengl library in the course of programming and computer
simulation. Engineering problems and innovations.
19. Polvonov, A. (2023). CISCO PACKET TRACER uskunalar va
aloqa kabellari. Engineering problems and innovations.
20. Dilshodov, A., & Xayitboev, E. (2023). 5G tarmog'ida
dasturiy
ta'minot aniqlangan tarmoq (SDN) va OPENFLOW protokoli.
Engineering problems and innovations
.
Destruktiv funksiyalarni bajarish

191
- mantiqiy bombalar;
- masofadagi kompyuterlarni yashirincha ma’murlovchi xaker utilitalari;
- Internetdan va boshqa konfidensial axborotdan foydalanish parollarini
o‘g‘rilovchi dasturlar.
Ular orasida aniq chegara yo‘q: troyan dasturlari tarkibida viruslar bo‘lishi,
viruslarga mantiqiy bombalar joylashtirilishi mumkin va h.
Troyan dasturlar o‘zlari ko‘paymaydi va tarqatilmaydi. Tashqaridan troyan
dasturlar mutlaqo beozor ko‘rinadi, hatto foydali funksiyalarni tavsiya etadi. ammo
foydalanuvchi bunday dasturni kompyuteriga yuklab, ishga tushirsa, dastur
bildirmay zarar keltiruvchi funksiyalarni bajarishi mumkin. Ko‘pincha troyan
dasturlar viruslarni dastlabki tarqatishda, Internet orqali masofadagi kompyuterdan
foydalanishda, ma’lumotlarni o‘g‘rilashda yoki ularni yo‘q qilishda ishlatiladi.
Mantiqiy bomba – ma’lum sharoitlarda zarar keltiruvchi harakatlarni
bajaruvchi dastur yoki uning alohida modullari. Mantiqiy bomba, masalan, ma’lum
sana kelganda yoki ma’lumotlar bazasida yozuv paydo bo‘lganida yoki yo‘q
bo‘lganida va h. ishga tushishi mumkin. Bunday bomba viruslarga, troyan
dasturlarga va oddiy dasturlarga joylashtirilishi mumkin.
- rasm. Tiristorning volt- amper xarakteristikasi

|
- rasm. Tiristorning volt- amper xarakteristikasi
|
bet | 50/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)9.4- rasm. Tiristorning volt- amper xarakteristikasi
Tashqi kuchlanishning kattaligi biror Uyoq kuchlanishga yetgach, tiristor toki ko’chkisimon orta boshlaydi. Bu kuchlanish tiristorning qayta ulanishi to’g’ri kuchlanishi deb ataladi. Bu vaktda tiristorning qarshiligi juda kichik bo’lgani uchun undagi potensiallar ayirmasi ham kichrayadi (AB soha). Uning kattaligi tashqi yuklama qarshiligining qiymati bilan chegaralanadi. Tiristor tokining ortishi davomida asosiy bo’lmagan tok tashuvchilar p2 o’tishda to’plana boshlaydi. Ularning konsentratsiyasi yetarlicha bo’lgach, p2 o’tish to’g’ri ulanish holiga keladi. Natijada p2 o’tishning qarshiligi eng kichik bo’lib, tiristor ochiq (to’yinish) holatiga o’tadi. Bu uning turg’un ish rejimi bo’ladi (BS chiziq).
Yuqorida keltirilgan tiristorning ishlashini uning ekvivalent sxemasida tasavvur qilish qulay. Buning uchun uni p-n- p va n - p-n turdagi tranzistorlarning qo’shmasi deb qarash ksrak (9.5-rasm).
9.5-rasm. Tiristorning ekvivalent sxemasi
Bunda T1 tranzistorning emmiter toki ∆Ie1 miqdorga o’zgarsa, uning kollektor toki ∆Ik1, ga o’zgaradi. U son jixatdan T2 tranzistorning baza toki o’zgarishiga teng bo’ladi. Shuning uchus T2 tranzistorning kollektor toki ∆Ik2=∆Ib2·β2=∆Ik1·β2 miqdorga o’zgaradi (β2 -T2 tranzistorning tok bo’yicha uzatish koeffitsienti). Lekin T2 tranzistorning kollektori T, tranzistorning bazasi bilan tutashgan. Ik2=∆Ib1 bo’lgani uchun u T1 tranzistor emmiter tokining yanada ortishiga olnb keladi. Bu tiristordagi ko’chki jarayonini xarakterlaydi (AV chiziq).
Ko’rib chiqnlgan ulanishdagi tiristor diod - tiristor yoki dinistor deb ataladi. Tiristorning yopiq holatdan ochnq holatga o’tishini faqat anod - katod orasidagn kuchlanishni o’zgartiribgina emas, balki bazalardan birortasidagi tokni qisqa muddatga oshirish yo’li bilan ham amalga oshirish mumkin. Bu tokni boshqarish toki (Iu) deb ataladi. U tiristor qatlamlarnda hosil bo’ladigan jarayonlarnn o’zgartirmaydi. Faqat uning qayta ulash to’g’ri kuchlanishini kichraytiradi, xolos. Bunday tiristorlar triod-tiristor yoki trinistor deb ataladi. Uning volt-amper xarakteritikasi 3.28-rasmda ko’rsatilgan.
|
| |
XI BOB. KUCHAYTIRGICHLAR. SIGNALLARNI KUCHAYTIRISH. ELEKTRON KUCHAYTIRGICHLAR

|
XI BOB. KUCHAYTIRGICHLAR. SIGNALLARNI KUCHAYTIRISH. ELEKTRON KUCHAYTIRGICHLAR
|
bet | 56/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)XI BOB. KUCHAYTIRGICHLAR. SIGNALLARNI KUCHAYTIRISH. ELEKTRON KUCHAYTIRGICHLAR
§ 11.1. Kuchaytirgichlar
Texnikada kam energiya sarf qilgan holda manba- larning katta energiyasini boshqarish jarayoni keng tarqalgan. Unda ham boshqaruvchi, ham boshqarpluvchn energiya mexanik, yorug’lik, issiqlik, elektr va boshqa tur tabiatga ega bo’lishi mumkin.
Agar energiyami boshqarish uzluksiz, bir me’yorda va o’zgarish qonuni saqlangan holda bo’lsa, uni kuchaytirish jarayoni deb ataladi. Uni amalga oshiruvchi qurilma esa, kuchaytirgich deyiladi.
Energiya turiga qarab kuchaytirgichlar elektr, mexanik, issiqlik va boshsa tur kuchaytirgichlarga bo’linadi. 11.1-rasmda kuchaytirish jarayonining asosiy qis lari ko’rsatilgan.
11.1-rasm. Kuchaytirish jarayonining umumiy tarkibi. M-manba, S. G -signal generatori, K-kuchaytirgich, Ya-yuklama (iste’molchi)
Kuchaytirgichning signal ta’sir etadigan zanjiri kirish zanjiri yoki kirish deb, kuchayib chiqqan signal beriladigan qurilma esa, tashqi yuklama - iste’molchi deb ataladi. Kuchaytirgichning (tashqi) yuklama ulanadigan zanjiri chiqishi zanjiri yoki chiqish deb ataladi.
Kuchaytirgichlar ichida elektr signali kuchaytirgichlarn eng ko’p tarqalgan bo’lib, ularda boshqaruvchi va boshqariluvchi energiya elektr energiyasidan iborat bo’ladi. Bu kuchaytirgichlar elektron, elektromexanik, magnit va boshqa tur kuchaytirgichlarga bo’linadi. Ulardan elektron kuchaytirgichlar universalligi, qator sifatli xarakteristikalarga ega bo’lishi bilan boshqa kuchaytirgichlar ustup turadi. Shuning uchun ulardan juda ko’p radioelektron va boshqa masalalarni hal qilishda keng foydalaniladi. Qo’llaniladigan o’rni, vazifasi va boshqa belgilariga qarab juda ko’p turdagi elektron kuchaytirgichlar ishlab chiqariladi va turlicha nomlar bilan yuritiladi.
Kuchaytirish jarayonini 11.2-rasmda ko’rsatilgan sxema yordamida tushuntirish mumkin.
|
| |
-rasm. Kuchaytirgichning amplitudaviy xarakteristikasi

|
-rasm. Kuchaytirgichning amplitudaviy xarakteristikasi
|
bet | 99/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)14.2-rasm. Kuchaytirgichning amplitudaviy xarakteristikasi
Kuchaytirgichni amplitudaviy tavsifi – bu chiqish kuchlanish Uchiq amplitudasining o’zgartirilmagan chastotadagi miqdoriga bog’liqligi. Ukir uncha katta bo’lmaganida amplitudali tavsif amalda chiziqli. Uning burchak qiyaligi o’zgarishi signal shaklining buzulishini paydo bo’lishini ko’rsatadi.
Chastotaviy buzilishlar tranzistor parametrlarini chastotaga va kuchaytirgich qurilmalarning reaktiv elementlariga bog’liqligi bilan aniqlanadi. Bu buzulishlar kuchaytirgichning signal chastotasiga bog’liq. Kuchaytirgichning Ku ni kirish signali chastotasiga bog’iqligi amplituda-chastotaviy tavsifi (AChT) deb aytilishi qabul qilingan. AChT yordamida (14.3-rasm) chastotaviy buzulishlar koeffitsiyentlarini past Mp va yuqori Myu chastotalarida kuchaytirgichni ishlashini belgilangan diapazonda tasavvur qilamiz:
Mp=|Kuo/Kun| va Myu=|Kuo/Kyu| (14.1)
Odatda chastotaviy buzulishlar koeffitsiyentlarning ruxsat etilgan miqdorlari 3db dan oshmaydi.
Shuni ta’kidlash lozimki, Df=fyu-fn kuchaytirgichning o’tkazish polosasi qabul qilingan.
14.3rasm. Kuchaytirgichning chastotaviy buzilishi
Tovush chastotali kuchaytirgichlarda fn>>20Gs va fyu>>15 kGts: keng polosali kuchaytirgichlarda fyu o’nlar megagersga yetishi mumkin; chastota tanlovchi kuchaytirgichlarda fn>>fyu va yuqori chastotali variantlari uchun yuzlab megagersga yetishi mumkin: o’zgarmas tok kuchaytirgichlarda (O’TK) fn=0, fyu esa bir necha o’nlar megagersni tashkil etadi.
Takidlash kerakki, kuchaytirgichlarda kirish va chiqish signallar orasida fazoviy siljishlar o’rni bor, ular fazoviy buzilishlar paydo bo’lishiga olib kelishi mumkin. Fazaviy buzilishlar siljishni chastotaga nochiziqli bog’langandagina namoyon bo’ladi. Bu bog’lanishni kuchaytirgichning faza chastotaviy (fazali) tavsifi (FUT) deb atalishi qabul qilingan. Chastotaviy va fazoviy buzulishlar chiziqli buzulishlar hisoblanadi va bir xil sabablardan kelib chiqadi. Shu bilan birga katta chastotaviy buzilishlarga katta fazaviy buzulishlar to’g’ri keladi va teskarisi.
Ko’rilgan parametr va tavsiflardan tashqari, ko’pincha kuchaytirgichning FIK, shovqin koeffitsiyenti, stabillik, ishlash turg’unligi, tashqari halaqit qiluvchilarga sezgirli va boshq. Bilish kerak bo’ladi. Quvvat kuchaytirgichlarning eng muhim parametri – foydali ish koeffitsiyenti h:
h=Pyu/Rtm (14.2)
Bu yerda Ryu – kuchaytirgichning yuklanishida hosil bo’ladigan quvvat: Rtm kuchaytirgich tomonidan tashqi ta’minlovchi manbadan oladigan quvvat. Butun kuchaytirgichning h miqdori asosan chiqish kaskadning h bilan aniqlanadi.
Kuchaytirgilarning asosiy parametr va tavsiflari kaskadlar soniga ham va faol elementining turiga ham va kuchaytirgichning kaskadida uning ulanish usuliga ham bog’liq.
|
| |
shartli belgi - R. X. Maksudov

Tishli gMdiraklarni kontakt kuchlanishga chidamligi hisoblanganda
yuklanish koeffitsiyentining indeksi «п» h a rf (kontakt kuchlanishlarga
hisoblashning asoschisi H.Heztz) bilan belgilanadi. Egilishdagi kuch
lanishga chidamlikni aniqlashda indeks «F» xarfi (inglizcha «oyoqcha»
s o ‘zidan olingan) bilan belgilanadi, y a ’ni kNu,kFu
Yuklanish koeffitsiyentning taxminiy qiymatlari k = l ,3-1,5ga teng.
Aniq tayyotiagan uzatm alar uchun bu koeffitsiyentini 1,3 deb olish
tavsiya etiladi.
kp- yuklanishi tish eni b o ‘yicha notekis taqsim lanishning hisobga
oluvchi koeffitsiyent. Uzatm a g'ildiraklarni ishlaganda shu ishlashish
chizigMda hosil boTgan kuchlar ta ’sirida vallar deformatsiyalanadi,
natijada yuklanish tish eni b o ‘yicha notekis taqsimlanadi.
3.12-rasmda
gMldiraklar tayanchga nisbatan har xil
joylashganda
vallarning
deformatsiya-
lanish sxemasi berilgan, bunda
3.12a-
rasmda
tishli gMldiraklar tayanchlarga
nisbatan
simmetrik;
3.12b-rasmda
nosimmetrik;
3.12v-rasmda
konsol holda
joylashagan. Avniksa tishli gMldiraklar
tayanchlarga
nisbatan
nosim metrik
ham da
konsol
holida
jo ylashganda
tayanchlarning
у
burchakka
buri
1
ish i
natijasida
yuklanish
k o ‘proq
boMib,
—
notekis
taqsimlanadi.
Bu
notekis
taqsimlanish, gMldirak enining ortishi
3
j 2- r a s m
bilan
ortib
boradi.
Shuning
uchun
gMldirak
enining
oMchama
chegara-
langan.
A gar o 'zaro ishlashgan gMldirak tishlarining bikrligi absolyut
boMsa, gMldirak tishlarining ilashishi
a-rasmda - R. X. Maksudov

qattiqligi < 350N V b o ‘lganda, kuchlanishlar t o ‘planishi, tishli g ‘ildirak-
larning o ‘zaro moslashuvi natijasida asta-sekin y o ‘qolib ketadi.
%r
f m a x
3.13-rasm .
U zatm an in g tezligi Y > 15m /s g ‘ildirak tishlarining ishchi yu zasi
ning qattiqligi > 3 5 0 N V b o ‘lganda, kuchlanish t o ‘planishini kamaytirish
uchun g ‘ildirakning tish shaklini b ochkasim on qilib, enini nisbatan
k am aytirish tavsiya etiladi.
D em ak, uzatmalarni loyihalash ja ray o n id a kuchlanishlarni to ‘pla-
nishini kam aytirish uchun vallarni, tayanchlarni, korpuslarni bikrligi
j u d a katta b o ‘lmasligiga e 'tib o r berish kerak.
Y uklanish o ‘zgarmas b o ‘lib, tezlik у<15лг/с ham d a bironta g ‘iidirak tish
y u zasin in g qattiqligi <350
ив
b o ‘lganda
К пз = К Рз = 1 ,0 .
Tish yu zasin in g qattiqligi > 3 5 0 N V b o i g a n d a :
a) S ilindrsim on tishli g i l d i r a k l a r uchun
Kyp
= 1 +
350>
§ 14.2. Kuchaytirgichlarning asosiy parametrlari va tavsiflari

|
§ 14.2. Kuchaytirgichlarning asosiy parametrlari va tavsiflari
|
bet | 98/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)
Kuchaytirgichning asosiy parametrlardan biri kuchaytirish koeffitsiyenti hisoblanadi. Uch kuchlanish koeffitsiyenti mavjud: kuchlanish bo’yicha , tok bo’yicha va quvvat bo’yicha. Kuchaytirgichlar uchun koeffitsiyentlar miqdorlari turlicha bo’lishlari mumkin, ammo prinsipiallagi shundaki, Kr doim birdan katta bo’lishi kerak. Kuchaytirish koeffitsiyentlarining maksimal miqdorlari 106 ga yetishi mumkin. Ko’p kaskadli kuchaytirgichning umumiy kuchaytirish koeffitsiyenti alohida kaskadlarning kuchaytirish koefitsiyentlarining ko’paytmasiga teng.
Kuchaytirish koeffitsiyentning ko’pincha lagarifmik birliklarda – detsibellarda belgilashadi (db): Ku=20 lg(Uchiq/Ukir)=20 lg Ku.
Kuchaytirish koeffitsiyentlarning ditsibellarda ifodalanishi odam qulog’ining ovoz tebranishlariga eshitish to’g’ri kelishi bilan bog’liq.
Signalning kuchayishidan tashqari, kuchaytirgich uning shaklini o’zgartirmasligi kerak, ya’ni ideal holatda barcha o’zgarishlarni (kuchlanishni yoki tokni) aniq qaytarilishi. Chiqish signal shaklining kirish siganl shaklidan o’zgarishi buzulishlar deyiladi. Buzulishlar ikki xil bo’ladi: nochiziqli va chastotaviy. Tranzistorlarda yig’ilgan kuchaytirgichni nochiziqli buzulishlari tranzistorlarning VAT nochiziqligi bilan aniqlanadi. Agar kuchaytirgichni kirishiga sinusida shaklida signal berilganda chiqish signali toza sinusoidli bo’lmaydi, u yuqori garmoniklar tarkibiga ega bo’ladi. Buni qo’shqutbli tranzistorning kirish VAT yordamida oddiy kuzatish mumkin, u to’g’ri chiziq shaklida emas, balki eksponenta shaklida bo’ladi.
Nochiziqli buzulishlarni baholashda ko’p holatlarda faqat ikkinchi va uchinchi garmoniklarni hisobga olishadi, chunki undan yuqori garmoniklar kam quvvatga ega. Amaliyotda esa asosiy buzulishlar chiqish (ba’zan chiqishdan oldingi) kaskadi tomonidan kiritiladi, chunki u signallarning katta amplitudasida ishlaydi.
Nochiziqli buzulishlarni taxminiy baholash uchun kuchaytirigchning amplitudaviy tavsifi bilan foydalansa bo’ladi (14.2-rasm),
|
| |
(3.11-rasm) - R. X. Maksudov

Katta tezlik va katta yuklanish bilan ishlaydigan uzatm alarda,
g ‘ildirak tishlarini bevosita t o ‘xtatish natijasida tish yuzalarining qizishi
yuqori b o ‘lganda tish sirtlarida yulinish hodisasi sodir b o ‘ladi.
N isb atan yum shoq p o ‘latdan
yasalgan, tezligi sekin, lekin katta
y uklanish bilan ishlaydigan uzatm alarda tish sirtiga tushadigan kuch
m e 'y o r id a n katta ishqalanish kuch hosil qiladi va y u m sh o q poMatni
deform atsiyalab, oquvchanlik darajasigacha olib boradi.
O qibatda metall
ishqalanish kuchi yunalgan tom onga qarab siqiladi, y a ’ni
p lastik siljish
sodir b o ‘ladi.
G ‘ildirak tishlarini yeyilishiga chidamligini oshirish uchun tishning
y uzalariga termik qayta ishlov berish qattiqligini oshirish,
uzatm a yaxshi
moylanishi ham da abraziv zarrachalardan holi qilishi kerak.
3.10-§. Y uklanish k oeffitsiyen tlari
Tishli uzatmalarni m ustahkam likka hisoblash hisobiy-yuklanish
qiym atini aniqlashdan boshlanadi. U zatm alarning ishlash jarayonida,
y a ’ni uz a tm a detallarni tayyorlashda (qayta ishlashda), y ig ‘ishda y o ‘l
q o ‘yilgan
noaniqliklar, shuningdek, vallarning, tishli gMldiraklarning
elastik deformatsiyasi natijasida yuklanishlar notekis taqsimlanadi.
Tishli g ‘ildiraklarni ishlashdagi noaniqliklar natijasida q o ‘shimcha
k uchlanishlar hosil boMadi. H isobiy kuchlanish qiymati shu q o ‘shim cha
k uchlanishlar qiymatini hisobga olgan holda aniqlanadi. Bu q o ‘shimcha
k u ch lan ish d am in g qiymati alohida olingan q o ‘shim cha
kuchlanishlar
qivm atining k o ‘paytmasi sifatida hisobga olinadi, y a ’ni
k= kp-kt)-ka
bu yerda: k-yuklanish koeffitsiyenti; k 0-yuklanish tish eni b o ‘yicha
notekis taqsimlanishini
hisobga oluvchi koeffitsiyent; kw - q o ‘shim cha
d in am ik kuchlam i hisobga oluvchi koeffitsiyent; ka - kuchlanishi
tishlararo notekis taqsim lanishi hisobga oluvchi koeffitsiyent.
Koeffitsiyentlardagi <ф» indeks uzatm a g ‘ildirak tishlarining
ilashish jaray o n id a (3 burchakka ogMshi tufayli yuklanishning notekis
taqsim lanishini belgilovchi shartli belgi; «и» -
indeks uzatm a katta tezlik
bilan h arakatlanganda aniqlik darajasi kichik boMgan uzatm alarda
boMgan q o ‘shim cha dinam ik kuchlanishlarni belgilovchi shartli belgi;
«а» - esa tishli gMldiraklar o ‘zaro ishlaganda ilashish burchagining
o ‘zgarishi natijasi hosil boMgan q o ‘shim cha
kuchlanishlarni belgilovchi
[a
H] = 0,45([ - R. X. Maksudov

|
R. X. MaksudovBog'liq Mashina detallari (R.Tojiboyev va b.)[a
H] = 0,45([<тя ], +
\ст
и],), bu kuchlanish qiya tishli silindrsimon uzat
malar uchun
1
,
2
з[<
7
я ], dan, konussim on 1,15[<тД dan oshmasligi kerak.
Tishli gMldiraklar uchun materiallar I, II, III guruhlardan tanlangan
boMsa. formulaga aniqlangan [<т,Д ,
[crH]2
qiymatlarini kichigi qo^yiladi.
3.12-§ T o ‘g ‘ri tishli silindirsim on gild irak lar
T o kg ‘ri tishli silindrsim on gMldiraklar o ‘zaro ilashganda tishlari
butun uzunligi buyicha bir vaqtda ilashganligi uchun ilashish jarayoni
harakat katta tezlik bilan boMganda shovqin chiqishi, natijasida
q o ‘shim cha dinamik kuchlar hosil boMishi mumkin. Shuning uchun
to ‘gM'i tishli silindirsimon gMldiraklar asosan kichik va o ‘rtacha tezlik
bilan harakatlanadigan uzatm alarda ishlatiladi.
Uzatm ada uzatish soni quyidagicha aniqlanadi:
n,
d
,
U = —
П-
d
2
_ _
1
“ 1
bunda:
yetaklovchi va yetaklanuvchi tishli gMldiraklarning'
aylanish soni m i n '1;
ditd2-
tishli gMldiraklarning boMuvchi aylana
oMchamlari;
yetaklovchi va yetaklanuvchi gMldirak tishlaring
soni..
Uzatish sonining standart qiymatlari u; 1; 1,25; 2; 2,5; 3; 4; 5;
6
;
8
:
10; 12.
Tishli gMldiraklarning oMchamlari ilashish moduli hamda tishlar
soni yordam ida ifodalanadi.
BoMuvchi aylana oMchamlari:
d\=mzl , d2=m:2
^3
3
^
Tashqi aylana oMchamlari:
dal = dx +2ni, da2 - d2
+
2
w;
^3
Tish osti avlana oMchamlari:
69
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
| |
Hayvonot olami bo‘yicha - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

225
foydalanishning istiqbollari katta. Mazkur yo‘nalishga Sitorai Moxi Xossa va
Jo‘yzar sanatoriyalari, Olot tumanidagi shifobaxsh tuzli sihatgohlarni misol
keltirish mumkin [2]. Bundan tashqari, vohadagi ayrim quduq va buloqlar suvlari
va atrofidagi loydan (balchiq) mahalliy aholi turli kasalliklarni davolashda
foydalanib kelmoqda. Masalan, Romitan tumanidagi Xo‘ja Ubbon ziyoratgohidagi
quduq suvidan teri kasalliklari, Xo‘ja Zafarondagi quduqdan – gepatit, Yoqubi
Shayx avliyosining suvlari esa teridagi turli toshmalar chiqqanda davo hisoblanadi.
Shu bois, yaqin kelajakda bunday joylarda turistik infrastrukturani (mehmonxona,
xostellar qurish, umumiy ovqatlanish va xizmat ko‘rsatish muassasalari faoliyatini
yanada yaxshilash bugungi kunning dolzarb vazifasidir.
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko - bet 36

17-Mavzu:
Klaviatura va monitor profilakturasi.
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 20 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash
bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi
1.
Klaviatura
2.
Klaviatura nazoratchisi
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga
multimediya proektorlari
turlari. bo’yicha
nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha
bilim va
ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
-
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
-
Yangi mavzu bo’yicha
rejalarni
tasniflaydi;
-
Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
-
Reja bo’yicha
yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
-
Tinglaydilar va zarur bo’lsa
yozib boradilar;
-
Dars
bo’yicha
olgan
bilimlarini tasniflaydilar;
-
O’rganganlarini
aytib
beradilar;
-
Tartibli
ravishda
aytib
beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining
yo’l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob