1 Mavzu: Kompyuter xonasida texnika va yong'in xafsizligi qoidalarini o'rganish

1 Mavzu: Kompyuter xonasida texnika va yong'in xafsizligi qoidalarini o'rganish
Kompyuter bilan ishlashda texnika xavfsizligi qoidalari va sanitariya- g igiyena talablari Kompyuterlar ham boshqa elektr jihozlari kabi elektr toki yordamida ishlaydi. Elektr toki esa juda ehtiyotkorlik bilan ish ko‘rishni talab etadi. Kompyuter sinfidagi qurilmalardan noto‘g‘ri foydalanish yong‘in chiqishi, baxtsiz hodisalar ro‘y berishi va buning natijasida inson salomatligiga zarar yetishi hamda kompyuter jihozlarining buzilishiga olib kelishi mumkin. Yuqoridagi noxush holatlarning oldini olish maqsadida xavfsizlik texnikasi qoidalari hamda sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilishingiz talab etiladi.
Xavfsizlik texnikasi qoidalari
o‘qituvchining ruxsatisiz o‘zboshimchalik bilan kompyuterlarni ishga tushirish;
kompyuter xonasiga ustki kiyimlarda kirib o‘tirish; elektr toki manbalariga va ulanish simlariga tegish; o‘zboshimchali kompyuterda sozlash ishlarini olib borish; kompyuter ekraniga qo‘l bilan tegish, ishlab turgan kompyuterlarda tozalash ishlarini olib borish;
uzoq vaqt davomida ishlab turgan kompyuterlarni nazoratsiz qoldirish; kompyuter yonida boshqa elektr va isitish asboblaridan foydalanish; kompyuter yonida ovqatlanish, suv ichish
tez alangalanuvchi buyumlar va quril- malarning ichki elementlariga salbiy ta’sir etuvchi (kislotali, tarkibida xlor bo‘lgan) moddalarni olib kirish; klaviatura va kompyuter sichqonchasini ho‘l qo‘llar bilan bosh- qarish; klaviatura va «sichqoncha»dan foydatanganda kuch ishlatish; kompyuterni ruxsatsiz o‘chirib, ishni yakunlash ta’qiqlanadi. Bugungi kunda shaxsiy kompyuterlar deyarli hamma joyda qo'llaniladi. Ularning yordami bilan ishchilarning ishini avtomatlashtirishning yuqori darajasiga erishish, bajarilgan ish hajmini kamaytirish mumkin. qo'lda ishlangan minimal darajaga. Biroq, shaxsiy kompyuter (ShK) dan foydalanish nafaqat mavjud ijobiy ta'sir. Kompyuter foydalanuvchilari shovqin darajasining oshishi, elektr toki, elektromagnit nurlanish, statik va psixologik stress va boshqa omillar kabi xavfli va zararli omillarga duchor bo'ladilar. Ushbu zararli omillarning ta'siri ortib borayotgan charchoq tufayli ishlashning pasayishiga olib keladi. Hosildorlikni pasaytirishdan tashqari, yuqori shovqin darajasi eshitish qobiliyatini yo'qotishiga olib keladi. Elektromagnit nurlanish ham salomatlikka salbiy ta'sir qiladi. Bundan tashqari, shaxsiy kompyuter elektr toki urishi xavfi manbai bo'lib, yong'inga ham olib kelishi mumkin.GOST 12.0.003-74 ga muvofiq barcha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari fizik, kimyoviy, biologik va psixofiziologik bo'linadi. Dasturiy ta'minot mahsulotini ishlab chiqishda ishlab chiquvchiga quyidagi zararli omillar ta'sir qiladi:
1) jismoniy:Elektromagnit nurlanish darajasining oshishi; Statik elektr darajasining oshishi; Ish joyining havosidagi chang darajasining oshishi; Ish joyida havo namligining pasayishi;
Atrof-muhit haroratining ko'tarilishi; Ish joyining havo harakatchanligini kamaytirish yoki oshirish; Shovqin va tebranish darajasining oshishi; Yuqori yoki past yorug'lik darajasi.
2) psixofiziologik:
Intellektual, hissiy va hissiy yuklar;
Uzoq statik yuklar;
Ishning monotonligi;
Vaqt birligida qayta ishlanadigan katta hajmdagi ma'lumotlar. Kompyuterda tez-tez va uzoq vaqt ishlash ishchilarning salomatligi va farovonligiga salbiy ta'sir qiladi. Biroq, agar xodimning ish joyini tashkil etish barcha mas'uliyat bilan, shuningdek, muayyan tashkiliy va texnik shartlar bilan zimmasiga olinsa, sog'lig'iga zarar etkazish xavfi sezilarli darajada kamayishi mumkin. himoya choralari. Gigiena sertifikati bilan ta'minlangan to'g'ri tanlangan shaxsiy kompyuter sezilarli darajada kamaytirishi mumkin mumkin bo'lgan oqibatlar elektromagnit maydonlarning potentsial ta'siridan. Shu bilan birga, ish joyini tashkil etishda barcha qoidalar va talablarga qat'iy rioya qilish va agar kerak bo'lsa, zararli omillar ta'sirini kamaytirish uchun himoya choralarini qo'llash kerak.
Kompyuter bilan ishlashda ish joyini tashkil etish
Xodimlarning ish joylari SanPiN 2.2.2 / 2.4.1340-03 "Shaxsiy elektron kompyuterlar va ishni tashkil etish uchun gigienik talablar" talablariga muvofiq tashkil etilishi kerak. bitta uchun maydon ish joyi katod nurlari trubkasi asosidagi VDTga ega shaxsiy kompyuter foydalanuvchilari kamida 6 m2, tekis diskret ekranlar (suyuq kristall, plazma) asosidagi VDT bilan - 4,5 m2 bo'lishi kerak. Yorug'lik teshiklari bilan bog'liq holda, shaxsiy kompyuterlar tabiiy yorug'lik yon tomondan, tercihen chapdan tushadigan tarzda joylashtirilishi kerak. Ish joyining old tomoniga tushgan yorug'lik ko'rishni charchatadi. Orqadan tushgan yorug'lik ko'rishni yomonlashtiradi, ekranda porlashni keltirib chiqaradi. Kompyuter ish stantsiyalari yaqin joyda joylashtirilmasligi kerak quvvat kabellari va kirishlar, yuqori voltli transformatorlar, texnologik uskunalar kompyuterning ishlashiga xalaqit beradi. Ish stolining dizayni ta'minlashi kerak optimal joylashtirish ustida ish yuzasi ishlatiladigan asbob-uskunalar, uning miqdorini hisobga olgan holda va dizayn xususiyatlari bajariladigan ishning tabiati. Ishchi kresloning (stulning) dizayni shaxsiy kompyuterda ishlayotganda ratsional ish holatini saqlashni ta'minlashi, bo'yin-elka va orqa mushaklaridagi statik kuchlanishni kamaytirish uchun sizning holatingizni o'zgartirishga imkon berishi kerak. charchoqning rivojlanishi. Ishchi kursi (stul) turi foydalanuvchining balandligi, shaxsiy kompyuter bilan ishlash xarakteri va davomiyligini hisobga olgan holda tanlanishi kerak.
Katta yoshdagi foydalanuvchilar uchun stolning ishchi yuzasi balandligi 680 - 800 mm oralig'ida sozlanishi kerak; agar buning iloji bo'lmasa, stolning ishchi yuzasi balandligi 725 mm bo'lishi kerak. Shaxsiy kompyuter foydalanuvchisining ish joyi oyoq dastagi bilan jihozlangan bo'lishi kerak. Klaviatura stol yuzasiga foydalanuvchiga qaragan chetidan 100 - 300 mm masofada yoki asosiy stol ustidan ajratilgan, balandligi sozlanishi maxsus ish yuzasiga joylashtirilishi kerak.
Monitor ekrani foydalanuvchining ko'zidan uzoqda bo'lishi kerak optimal masofa-- 600-700 mm, lekin 500 mm dan yaqinroq emas.
Kompyuter bilan ish joyi avtonom bo'lishi kerak.
Impulsli elektr va magnit, shuningdek elektrostatik maydonlarning asosiy manbalari - monitor va shaxsiy kompyuter tizim bloki - foydalanuvchidan iloji boricha uzoqroqda bo'lishi kerak.
Ishonchli topraklama (nollash) bilan ta'minlash kerak tizim bloki va shaxsiy kompyuter quvvat manbai, shuningdek, himoya filtri va mahalliy tarmoqning topraklanması.
Topraklama qarshiligini (nollash) davriy monitoringini o'tkazish majburiydir. Tizim blokini faqat uch pinli elektr vilkasining topraklama kontakti orqali emas, balki tizim blokining korpusini alohida o'tkazgich bilan xonaning tuproqli halqasiga ulash orqali erga ulash kerak.
Kompyuter monitorining himoya filtri ishonchli tarzda erga ulangan bo'lishi kerak. Eng to'g'ri yo'l filtrni kompyuter tizim blokining korpusiga ulashdir. Himoya ekran filtrini boshqa neytral elektr inshootlariga ulash tavsiya etilmaydi.
Foydalanuvchining elektr rozetkalari va elektr simlaridan maksimal masofani ta'minlash kerak. Ikki simli uzatma kabellari, tashuvchilar va kuchlanishdan himoya vositalaridan foydalanish tavsiya etilmaydi, shuningdek shunga o'xshash qurilmalar uch qirrali rozetkalar va elektr vilkalari bilan, lekin foydalanilmagan topraklama kontakti bilan. Bunday qurilmalardan foydalanishga, agar shaxsiy kompyuter tizim blokida alohida topraklama (nollash) mavjud bo'lsa, ruxsat berilishi mumkin.
Ish joyini elektr ta'minotini tashkil qilishda tizim blokining elektr vilkasini va kompyuter monitorini rozetkaga ulash polaritesini o'zgartirish va faza va neytral simlarni belgilash imkoniyatini ta'minlash tavsiya etiladi. Bu elektromagnit maydonlarni o'lchashda ish joyidagi maydonlar minimal bo'lgan elektr vilkasi ulanishining yo'nalishini tezda tanlash va tuzatish imkonini beradi.
Ish joyini tashkil qilishda katta raqam periferik qurilmalar, foydalanuvchi amalda turli xil ofis uskunalari bilan o'ralgan bo'lsa, har bir periferik qurilmani ishonchli tarzda zararsizlantirish (tuproq) qilish, ushbu qurilmalarni bog'laydigan ma'lumotlar sxemasi shinasi sog'lig'ini kuzatish kerak.
Ish joyining optimal sxemasi - bu shaxsiy kompyuter foydalanuvchisining joylashuvi uchun maydonlar va ish joyining texnik jihozlari, shu jumladan elektr rozetkalari uchun elektr kabellarini joylashtirish joylari to'liq ajratilgan sxema.
Bir nechta ish stantsiyalarini shaxsiy kompyuter bilan joylashtirishda, qo'shni monitorlarning yon sirtlari orasidagi masofa kamida 1,2 m, bir monitorning orqa yuzasi bilan boshqasining ekrani orasidagi masofa kamida 2,0 m bo'lishi kerakligini hisobga olish kerak. .
Elektromagnit xavfsizligini ta'minlash uchun xonaga ko'p sonli ish joylarini joylashtirishda quyidagilarni ta'minlash kerak:
Shaxsiy ish joylarini avtonom joylashtirish, ularni avtonom elektr ta'minoti;
Qo'shni ish joylarining tarmoq elementlari va jihozlarining har bir foydalanuvchisidan maksimal mumkin bo'lgan masofa.
Xayrli kun do'stlar! Bugungi maqolaning mavzusi - kompyuterda ish joyini tashkil qilish. Umid qilamanki, ma'lumotlar nafaqat ofis xodimlari va masofaviy ishchilar uchun, balki diqqatli ota-onalar va u yoki bu tarzda shaxsiy kompyuter bilan aloqa qiladigan har bir kishi uchun foydali bo'ladi.
Masofaviy ish mavzusidagi chiroyli suratlar bizga divanda noutbuk bilan bemalol yotgan qizni, uning yonida esa monitordan ko'zini uzmagan chaqaloqni ko'rsatadi.
Lekin siz buni ish muhiti deb atay olmaysiz, bundan tashqari, buni qilish zararli ekanligini hamma biladi. Biz provokatsiyaga berilmaymiz va kompyuter oldida bo'lish uchun biznes burchagini qanday yaratishni tahlil qilamiz. minimal yo'qotishlar yaxshi sog'liq uchun.
Ofisda
Monitor oldida kamida 8 soat vaqt o'tkazadigan ofis xodimlari ko'rish qobiliyatini va holatini buzishi mumkin. Bundan tashqari, barcha ish beruvchilar uskunalarni o'rnatish standartlariga etarlicha e'tibor bermaydilar. Ammo sog'liq uchun zararni cheklash uchun mutaxassislarning tavsiyalaridan qo'lingizdan kelganini qiling:
1. Xonadagi kompyuterlar bir-biridan 2 metrdan yaqinroq bo'lmasligi kerak, hech qanday holatda qarama-qarshi bo'lishi kerak.
2. Monitorni burchakka o'rnatish maqsadga muvofiqdir.
3. 50 sm - ko'zdan ekrangacha bo'lgan minimal masofa.
4. Klaviaturani sizdan 10 - 30 sm uzoqlikda joylashtiring.
5. Tizim bloki va boshqa shaxsiy kompyuter elementlari qizib ketmasligi uchun devorga yoki boshqa narsalarga yaqin joylashtirilmasligi kerak.
6. Ishxonada havoning etarli darajada ventilyatsiyasi va namlanishi ta'minlanishi kerak. Agar bu etarli bo'lmasa, xonani ventilyatsiya qiling.
7. Deraza va chiroq nuri chap tomondan tushishi kerak.
8. Tabiiy yorug'liksiz xonalarda umumiy (ship) va ishchi (devor, stol) yorug'likni birlashtirish kerak. Uni yo'naltirmaslik kerak, lekin tarqoq.
9. Agar ish beruvchi unga g'amxo'rlik qilmagan bo'lsa, oyoq dastagini o'rnating.
10. Lazerli printer zararli radiatsiya chiqaradi va uni stoldan iloji boricha uzoqroqqa, tercihen alohida xonaga o'rnatish tavsiya etiladi. Inkjet printer zararli emas. Joylashganda, diqqat qiling: ikkalasi ham changdan qo'rqadi, to'g'ridan-to'g'ri quyoshli yoritish va isitgichlarga yaqinlik.
11. Agar siz o'ng qo'l bo'lsangiz, telefoningizni va organizatoringizni o'ng tomonga qo'ying.
Uylar
Uyda, ish joyingizni to'g'ri jihozlash ancha oson. Va buni qilish muhim emas, chunki dam olish kunlari hujjatlarning bir qismini qayta ishlayotgan yoki band bo'lganlar uzoq vaqt davomida kompyuterda o'tirishlari kerak.
Agar shartlar ruxsat bersa, ajrating ish maydoni yotoqxonadan. Bu sizga foyda keltiradi va u texnologiyada to'planadi kamroq chang. Yo'qligi uchun shaxsiy xona to'siqdan foydalanishingiz mumkin. Suratda lodjiyaning bir qismi ofis uchun ajratilgan.
Vakolatli kosmik dizayn sizni nafaqat biznesga yo'naltiradi, balki sog'lig'ingizni ham saqlaydi. haqida eslab qoling yaxshi yoritish. oq shift, engil devorlar (tavsiya etilgan bej, och yashil, limon rangi) yorug'likni yaxshi aks ettiradi, bu ko'zlar uchun muhimdir. Psixologlar bir ovozdan tinch muhit yaratib, ayni paytda hosildorlikni oshiradi yashil deb da'vo qiladilar.
Kompyuterni yaxshi yoritilgan joyga o'rnatganingizga ishonch hosil qiling va chiroqni chap tomonga, monitorning old chetiga yaqinroq joylashtiring.
Ommabop e'tiqoddan farqli o'laroq, gullar zararli radiatsiyadan himoya qilmaydi, lekin shunday qiladi zamonaviy modellar Kompyuter kichik. Va shuning uchun, derazada chakalakzor o'rniga, havo namligini ushlab turish uchun bitta kichik o'simlikni qo'yish yaxshidir, masalan, aloe.
Mebelni standartlarga muvofiq sotib oling:
12. Kompyuter stolining balandligi 680 dan 800 mm gacha, ishchi sirtining chuqurligi kamida 600 mm, kengligi kamida 1200 mm bo'lishi kerak. Agar alohida bo'lsa yaxshi tortib olinadigan tokcha klaviatura uchun.
13. Kreslo o'rniga balandligi, orqa tomondan o'rindiqning old chetiga qadar masofa va orqa tomonning burchagi sozlanishi maxsus stuldan foydalaning. Sifatli stul qo'l dayamalari, dumaloq o'rindiqli old qismiga ega va tozalash oson bo'lgan elektrlashtirilmaydigan mato bilan qoplangan.
Ijodkor odamlar uchun stikerlarga yozib qo'yilishi yoki yopishtirilishi mumkin bo'lgan g'oyalarni stol yoniga qo'yish foydali bo'ladi. Va, albatta, bir nechta ilhomlantiruvchi kichik narsalar: ta'tildagi fotosuratingiz yoki har qanday chiroyli ob'ekt. Va frilanserning samaradorligi bir nechta rag'batlantiruvchi tirnoqlarni oshiradi.
Ha, uyda ishlash kuchli o'z-o'zini rag'batlantirishni talab qiladi - aks holda dangasa bo'lish xavfi mavjud. Ehtimol, muloqot sizga yangi kuch beradi.
Ota-onalar uchun qoidalar
Kompyuterda ko'p vaqt o'tkazib, biz beixtiyor bolalarga o'rnak bo'lamiz. Afsuski, zamonaviy jamiyatda voyaga etmaganlar uchun ushbu texnikani "olish va bekor qilish" mumkin bo'lmaydi. Ammo siz quyidagi qoidalar yordamida ularni zararli ta'sirlardan himoya qilishingiz mumkin:
14. Asosiy qoida: kompyuter bolalar uchun asosiy qiziqish bo'lmasligi kerak. Boshqa sevimli mashg'ulotlarini o'z vaqtida shakllantirish.
15. Bolaning kompyuterda uzoq vaqt ta'sir qilish xavfidan xabardor bo'ling. Birinchi sinf o'quvchisiga kuniga yarim soat davomida "do'st" bilan suhbatlashishga ruxsat beriladi, 15 daqiqadan so'ng kamida 10 daqiqalik tanaffus talab qilinadi. 12 yoshdan maktab o'quvchilari - 2 soat, bir mashg'ulotning davomiyligi 30 daqiqagacha.
16. Xonadagi yorug'lik etarli bo'lishi kerak, lekin ortiqcha emas. DA qorong'i xona Siz kompyuter oldida o'tira olmaysiz!
17. Mebel bolaning balandligiga mos kelishi kerak (rasmga qarang).
18. Stol ostida tizza bo'shlig'i etarli bo'lishi kerak.
19. Bolaning oyoqlari bilan erga etib borishiga ishonch hosil qiling, maxsus oyoq dastagidan foydalaning.
20. Hatto o'tirish ham ortopedik stul, bola egilishi mumkin - uning holatini nazorat qilish.
Kompyuterda qanday qilib to'g'ri o'tirish kerak, quyidagi rasmda ko'rsatilgan.
1. Ushbu Qoidalar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnika xavfsizligi qoidalarini belgilaydi.
2. Ushbu Qoidalar elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi tashkilotlar (keyingi o‘rinlarda — elektr stansiyalar) hamda elektr energiyasining uzatilishini, taqsimlanishini amalga oshiruvchi tashkilotlar, shuningdek, ushbu tashkilotlarga taalluqli ishlarni bajaruvchi ilmiy-tadqiqot, loyiha, qurilish-montaj, ta’mirlash tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi.
3. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
balandlikda bajariladigan ishlar — montaj moslamalaridan yoki bevosita konstruksiyalar, uskunalar, mashina va mexanizmlardan turib er, bostirma yoki ishchi to‘shama yuzasidan 3 metr va undan yuqori balandlikda bajariladigan ishlar. Bunda ish jarayonining barcha bosqichida va joydan-joyga o‘tishda ishchini balandlikdan yiqilishdan asraydigan yagona vosita bo‘lib himoya kamari xizmat qiladi;
brigada (naryad yoki farmoyish bo‘yicha) — tarkibida ish bajaruvchi yoki kuzatuvchi bilan birga ikki va undan ortiq a’zosi bo‘lgan brigada;
buzilmagan elektr maydonining kuchlanganligi — ish jarayonida odam bo‘lishi mumkin bo‘lgan zonada aniqlanadigan, odamning qatnashishida buzilmaydigan elektr maydonining kuchlanganligi;
ikkilamchi (yordamchi) zanjir — elektr stansiyalardagi (podstansiyalardagi) asboblar va boshqaruv, avtomatika, o‘lchov, himoya va signalizatsiya tuzilmalarini bir-biriga bog‘lovchi simlar va qisqichlar qatorining majmui;
“ijozat beriladi”, “mumkin” — Qoidalarning ushbu talablari, istisno tariqasida (mahalliy sharoitlarga qarab) majburan qo‘llanilishini bildiradi;
ilashgan kuchlanish ostidagi havo liniyasi — 110 kV va undan yuqori kuchlanishli boshqa elektr uzatish havo liniyasining (keyingi o‘rinlarda — HL) o‘q chizig‘idan:
110 kV kuchlanishli HL uchun — 100 m;
220 kV kuchlanishli HL uchun — 150 m;
500 kV kuchlanishli HL uchun — 200 m gacha masofada, uzunligi bo‘yicha yoki ayrim uchastkalar bo‘ylab umumiy uzunligi 2 km dan kam bo‘lmagan masofada o‘tadigan HL va aloqa havo liniyasi (keyingi o‘rinlarda — AHL);
ish joyi — xodimlar ishlarni bajarish uchun ishga qo‘yiladigan elektr qurilmaning uchastkasi. Faqat naryad yoki farmoyish bo‘yicha ishlar ko‘zda tutilgan ish joyiga taalluqli;
ish joyini tayyorlash — ish xavfsiz bajarilishini ta’minlash uchun ish joyida bajariladigan texnik tadbirlar;
ishlab turgan elektr qurilma — kuchlanish ostida bo‘lgan yoki kommutatsiya apparatlarini ulash bilan kuchlanish berilishi mumkin bo‘lgan elektr qurilmasi yoki uning qismi;
kommutatsiya apparati — elektr zanjirlarini kommutatsiya qilish va tok o‘tkazish uchun mo‘ljallangan elektr apparati (o‘chirgich, yuklama o‘chirgichi, bo‘lgich, ajratgich, avtomat, rubilnik, paketli o‘chirgich, saqlagich va hokazolar);
kuchlanish ostidagi ish — kuchlanish ostida bo‘lgan tok o‘tkazuvchi qismlarga tegib bajariladigan yoki ushbu tok o‘tkazuvchi qismlarga ruxsat etilganidan kam masofaga yaqinlashib bajariladigan ishlar;
ma’muriy-texnik xodimlar — elektr energetika sohasidagi tashkilotlarning rahbarlari, bo‘lim boshliqlari, ularning o‘rinbosarlari, shuningdek, zimmasiga ma’muriy vazifalar yuklatilgan muhandislar, texniklar va ustalar;
mahalliy navbatchi xodimlarsiz elektr qurilma — tezkor chiqish brigadalari (keyingi o‘rinlarda — TChB) yoki tezkor ta’mirlash xodimlari tomonidan xizmat ko‘rsatiladigan elektr qurilma, HL va elektr uzatish kabel liniyasi (keyingi o‘rinlarda — KL);
mexanizmlar — gidravlik ko‘targichlar, teleskopik minoralar, ekskavatorlar, traktorlar, avtoyuklagichlar, burg‘ulash-kran mashinalari, mexanik uzatma yordamida uzaytirish yoki qisqartirish mumkin bo‘lgan narvonlar va hokazolar;
mexanik qulf — kalit, olinadigan dastak va hokazolar bilan berkitiladigan qulf;
navbatchi xodimlar (navbatchi) — smenada navbatchilik qilayotgan va tezkor boshqaruv yoki tezkor almashlab-ulashga ruxsat etilgan xodimlar: dispetcherlar, navbatchi muhandislar, texniklar, smena boshliqlari, uyda navbatchilik qiluvchilar va boshqaruv shchitlari navbatchilari, TChB a’zolari;
naryad-ijozat — ishning mazmuni, joyi, uni boshlash va tamomlash vaqtlarini, zarur xavfsizlik choralarini, brigada tarkibini hamda ishni xavfsiz bajarish uchun javobgar shaxslarni belgilovchi ishni xavfsiz bajarish uchun maxsus blankada tuzilgan topshiriq;
ta’mirlovchi xodimlar — elektr stansiyalar, podstansiyalar, havo liniyasi, kabel liniyasi, AHL, aloqa kabel liniyasi (keyingi o‘rinlarda — AKL), rele himoyasi, avtomatika, o‘lchash vositalari, izolatsiya va yashindan himoya vositalari, dispetcherlik va texnologik boshqaruv vositalarida ekspluatatsion ta’mirlash va sozlash ishlari bilan shug‘ullanuvchi muhandislar, texniklar, ustalar, ishchilar, elektr laboratoriyalar xodimlari;
tezkor ta’mirlovchi xodimlar — o‘ziga tasdiqlangan hajmda biriktirilgan elektr qurilmalariga tezkor xizmat ko‘rsatish maqsadida tayyorlangan, maxsus o‘rgatilgan, ta’mirlovchi xodimlar toifasiga kiruvchi xizmatchilar;
tok o‘tkazmaydigan qism — ishning avariya rejimlarida kuchlanish ostida bo‘lib qolishi mumkin bo‘lgan elektr qurilmaning qismi, masalan, elektr mashina korpusi;
tok o‘tkazuvchi qism — elektr qurilmaning normal holatda kuchlanish ostida bo‘ladigan qismi;
ulanish — elektr stansiya, podstansiya va hokazolar chegarasida joylashgan va taqsimlovchi qurilma (keyingi o‘rinlarda — TQ), generator, shchit, yig‘malarning shinalariga ulangan, kuchlanishi, nomi va maqsadi bir bo‘lgan elektr zanjiri (uskuna va shinalar). Bitta kuch transformatorining (o‘ramlarining sonidan qat’i nazar), ikkita tezlikda ishlovchi elektr dvigatelning har xil kuchlanishli elektr zanjirlari bir ulanish hisoblanadi. Ko‘p burchakli, bir yarimtalik va shunga o‘xshash sxemalarda liniya, transformator ulanishsiga ushbu liniya yoki transformator TQga bevosita ulangan barcha kommutatsion apparatlar va shinalar tegishli bo‘ladi;
farmoyish — ishni xavfsiz bajarish uchun uning mazmunini, ish joyini, vaqtini, xavfsizlik choralarini (kerak bo‘lgan taqdirda) bajarish topshirilgan shaxslarni belgilovchi og‘zaki topshiriq;
xavfli ta’sir — biror-bir narsaning qandaydir obyektga (organizmga, uskunaga) salbiy ta’siri xavfi;
“shart”, “zarur”, “kerak” — Qoidalarning ushbu talablarini bajarish majburiyligini bildiradi;
ekranlash zonasi — elektr maydoni kuchlanganligi 5 kV/m dan ortmaydigan, elektr maydonida bo‘lgan bino va inshootlar, shuningdek, erga ulangan metall konstruksiyalar, uskuna poydevorlari, transformatorlar va yirik gabaritli obyektlar yaqinidagi fazo;
elektr maydonining ta’sir zonasi — elektr maydonining kuchlanganligi 5 kV/m dan ortiq bo‘lgan ochiq fazo;
elektr uzatish kabel liniyasi — bir yoki bir necha kabellardan tashkil topgan, bevosita erga, kabel kanallariga, quvurlariga va kabel konstruksiyalariga yotqizilgan elektr uzatish liniyasi;
elektr uzatish kabel liniyalari va aloqa kabel liniyalarining muhofaza zonasi — yer ostida joylashgan KLning eng chetdagi kabelidan ikki tomonga vertikal sirtlar bilan: KL uchun 1 m, AKL uchun 2 m masofada chegaralangan yer uchastkasi. Suv havzasining suv osti KL va AKL bo‘ylab eng chetdagi kabelidan ikki tomonga 100 m masofada vertikal sirtlar bilan chegaralangan suv sirtidan tubigacha bo‘lgan qism;
elektr uzatish havo liniyasi — ochiq havoda joylashgan, izolyator va armaturalar yordamida tayanchlarga yoki muhandislik inshootlari (ko‘priklar, ko‘prik yo‘llari va hokazolar) kronshteynlariga hamda ustunlariga mahkamlangan simlar orqali elektr energiyasini uzatish uchun tuzilma. Elektr uzatish havo liniyasining boshlanishi va oxiri deb liniya portallari yoki TQ, shoshobchalar uchun esa — shoxobchaga ajralgan erdagi tayanch va liniya portallari yoki taqsimlovchi qurilmaga kiruvchi qismi qabul qilinadi. Bunda HL tomonida liniya portallariga o‘rnatilgan tortuvchi izolatsiyalovchi osmalar hamda HL simlarida mahkamlangan barcha qisqichlar, HLga qarashlidir. Liniya portallari, podstansiya tomonidan tortuvchi izolatsiyalovchi osmalari bilan ushbu portallardagi halqa, HL simlaridan har xil uskunalarga (o‘chirish-yoqish apparatlariga, razryadlagichlarga, aloqa kondensatorlariga va hokazolarga) tushgan simlar hamda yuqori chastotali to‘sgichlar havo elektr uzatish liniyasiga kirmaydi;
elektr uzatish havo liniyalari va aloqa havo liniyalarining muhofaza zonasi — HL bo‘ylab, eng chetda joylashgan simlardan, ularning og‘ishmagan holatida:
1 kVgacha kuchlanishda bo‘lgan HL va AHL uchun — 2 m;
1 — 10 kV HL uchun — 10 m;
35 kV HL uchun — 15 m;
110 kV HL uchun — 20 m;
220 kV HL uchun — 25 m;
500 kV HL uchun — 30 m masofada, liniyaning ikkala tomoni bo‘ylab, vertikal sirtlar bilan chegaralangan yer uchastkasi va havo bo‘shlig‘i ko‘rinishidagi zona.
Kemalar qatnovchi suv havzalari (daryolar, kanallar, ko‘llar va hokazolar) ustidan o‘tgan HL bo‘ylab, eng chetda joylashgan simlardan, ularning og‘ishmagan holatida liniyaning ikkala tomonida vertikal sirtlar bilan 100 m masofada, kemalar qatnamaydigan suv havzalari uchun esa quruqlikdan o‘tadigan HL muhofaza zonasini belgilash uchun nazarda tutilgan masofadagi chegaralangan havo bo‘shlig‘i ko‘rinishidagi zona;
elektr energetika — elektr energiyasini hosil qilish (ishlab chiqarish), uzatish, taqsimlash, sotish va iste’mol qilish sohasi;
elektr qurilmasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish, transformatsiya qilish, uzatish, taqsimlash hamda uni energiyaning boshqa turiga aylantirish uchun mo‘ljallangan mashinalar, apparatlar, elektr uzatish liniyalari va yordamchi uskunalar yig‘indisi (ular o‘rnatilgan inshootlar va binolar bilan birgalikda);
elektr himoya vositalari — elektr qurilmalarida ishlayotgan odamlarni elektr tokidan jarohatlanishdan, elektr yoy va elektromagnit maydoni ta’siridan himoya qilish uchun xizmat qiladigan, holda o‘zi bilan va transportda olib yuriladigan vositalar;
yuk ko‘tarish mashinalari — yuk ko‘tarish uchun barcha turdagi kranlar, kran-ekskavatorlar (po‘lat arqonga osilgan ilgaklar yordamida ish bajaradigan ekskavatorlar), tallar va chig‘irlar;
qayta ishga qo‘yish — ushbu naryad bo‘yicha avval bajarilayotgan ishga qayta ishga qo‘yish;
1000 V gacha va undan yuqori kuchlanishli elektr qurilma — 1000 V gacha va undan yuqori kuchlanishli elektr qurilma (amaldagi kuchlanishning qiymatiga qarab). Ushbu Qoidalarning 1000 V gacha elektr qurilmalariga qo‘yiladigan talablari 42 V dan yuqori kuchlanishga tegishlidir.
4. Ushbu Qoidalarga muvofiq elektr qurilmalarida foydalaniladigan himoya vositalarini qo‘llagan holda ishlar bajarilishi, shuningdek, foydalaniladigan himoya vositalari davlat standartlari talablariga muvofiq va sinovdan o‘tgan bo‘lishi shart.
Ishlarni bajarishda qo‘llaniladigan mexanizmlar va yuk ko‘tarish mashinalari, kompressor qurilmalari va havo yig‘gichlar, asboblar va moslamalar belgilangan tartibda sinovdan o‘tgan bo‘lishi lozim. Ular mehnat xavfsizligi standartlari talablariga, O‘zbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasi (keyingi o‘rinlarda — Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasi) tomonidan sanoat xavfsizligi sohasida qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarga, asbob va moslamalarga qo‘yilgan talablarga rioya etgan holda, shuningdek, ishlab chiqaruvchining yo‘riqnomalariga muvofiq ekspluatatsiya qilinishi shart.
5. Ishlab turgan elektr qurilmalarida qurilish va montaj ishlari qurilish me’yorlari va Qoidalari (keyingi o‘rinlarda — QMQ) talablariga rioya etgan holda amalga oshirilishi shart.
6. Ishchi va xizmatchilar uchun mehnatni muhofaza qilish yo‘riqnomalarida ushbu Qoidalar talablari inobatga olinishi shart.
Har bir xodim, agar u Qoidalar buzilishini bartaraf etish choralarini ko‘ra olmasa, zudlik bilan o‘zidan yuqori turgan rahbariyatga barcha aniqlangan buzilishlar, shuningdek, elektr qurilmalaridagi inson hayoti uchun xavf tug‘diruvchi nosozliklar, ish olib borish jarayonida ishlatiladigan mashinalar, mexanizmlar, asboblar, moslamalar va himoya vositalaridagi buzilishlar haqida xabar berishi shart.
7. Ushbu Qoidalarga zid bo‘lgan farmoyish va topshiriqlarni bajarish taqiqlanadi.
Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar, elektr energiyasidan foydalanarak ishlarini bajaruvchi qurilmalardir. Ularning asosiy maqsadi, elektr ta'siridan foydalanib ish ishlarini bajarish va energiya almashinuvi bo'lishidir. Bu qurilmalar elektr ta'minotidan olingan energiya orqali ish qilish uchun qurilgan va elektr ishlab chiqaruvchi kompaniyalar tomonidan ishlab chiqariladi.
Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar turli sohalar va buyumlarda foydalaniladi, misol uchun elektrli motopompa, elektrli ovqatlanish qurilmalari, elektrli to'rtinchi texnika, elektrli avtomobillar kabi.
Bu qurilmalar asosan elektr ta'minotidan olingan o'zaro bog'lanish orqali ishlaydi. Qurilmalar elektr ta'siri orqali mehnat energiyasini me'yoriy energiyaga aylantiradi va ko'rsatkichlarni o'z ichiga oladi. Ular elektr toki mazkur tashqi ushbu ko'rsatkichlarni bajarish uchun vositalar, kabinetlar, sensorlar va boshqa qurilmalar bilan birga ishlaydi.
Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar ko'plab xususiyatlarga ega bo'lishi mumkin, masalan, ishga tushirilish, sovutish, isitish, osimliklarni o'zgartirish, osimliklarni o'chirish va hokazo. Ularning har biri elektr ta'sirini o'zining maqsadiga muvofiqlashtiruvchi xususiyatlarga ega bo'ladi.
Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar, ularning ish prinsiplari, o'zgaruvchanlar va bosqichlar, har tomonlama ta'minotlari va xavfsizlik talablari bilan birga foydalanishni talab qiladi. Qurilmalar juda kuchli va etkazib berishga yuqori imkoniyatlarga ega bo'lishi mumkin, shuning uchun ularni foydalanish davomida xavfsizlikga e'tibor berish juda muhimdir.
Asosiy tushunchalarni o'rganish va foydalanishdan oldin, elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar haqida ma'lumot olish, ularning yo'nalishlariga, qo'llash prinsiplariga va xususiyatlariga e'tibor bermak kerak. Ular bilan ishlashning tushuntirilgan qoidalari, xavfsizlik tamoyillari va ma'lumotlar, vositalar va talablar yordamida qurilmalarni to'g'ri va foydali tarzda ishlatish mumkin.
Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalardan to'g'ri foydalanish uchun quyidagi qoidalarga rioya qilishingiz kerak:
Qurilmalarni foydalanish to'g'risida yaxshi tushunish: Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar, masofaviy ta'siri yoki yorug'liklarni yaratish uchun elektr energiyasidan foydalanadi. Qurilmalarning funktsiyalari, ishlash prinsiplari va xususiyatlari to'g'ri tushunilishi zarur. Ushbu qurilmalarni foydalanish bo'yicha qo'llanmalar, qo'llab-quvvatlovchi ma'lumotlar va to'g'ri sozlashlar mavjud bo'lishi kerak.
Qo'llab-quvvatlovchi usullar va turli xavfsizlik vositalarini foydalanish: Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar har doim elektr energiyasini olib ishlaydi. Ular bilan ishlovchi paydo bo'lgan elektr toki, energiyani nazorat qilish uchun turli xavfsizlik vositalari bilan birga foydalanish kerak. Bu tur vositalar yo'qolning, faylarning yonib turishlarining, elektr ta'sirni olish va nazorat qilish usullarini o'rganish uchun juda muhimdir.
Qurilmalarni to'g'ri ta'minlash va qo'llab-quvvatlash: Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalarni ishga tushirishda va ularga elektr energiyasini ta'minlashda muhimi ta'mirlash va qo'llab-quvvatlash bo'ladi. Bunday qurilmalarni uzatish va ta'mirlash ishlarini faqat mahsulot istehsalchisi yoki mutaxassis elektrik maslahatchilari amalga oshirishi kerak. Ular yangilanishlari, talabalar tomonidan o'rganilishi va qurilmalarni qanday to'g'ri ta'minlashi to'g'risidagi o'zgarishlar haqida ma'lumotga ega bo'lishi kerak.
Harakatlanish va ish faoliyatiga ehtiyotkorlik: Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar elektr energiyasi bilan ishlaydi va shuning uchun ularda hujumlar va zararli elektr toki vaqtida ishlovchining xavfi uchun imkoniyatli bo'ladi. Qurilmalar tomonidan ishlayotgan vaqtda uylar va mahsulotlar orasidagi bog'lanishlarni ehtiyotkorlik bilan tekshirish, izolyatsiya va texnik maslahatlar bilan tanishish muhimdir. Har doim xavfsizlikni ta'minlash uchun tarkibiy avtomatlashtirish va qurilmani ishlab chiqaruvchining ko'rsatgan talablar to'g'risidagi qoidalarga rioya qilish kerak.
Muammoni hal qilish uchun mutaxassislik: Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar haqida muammo yuzaga kelganda, uning tuzilishi, texnik xususiyatlari yoki ish prinsiplari bilan bog'liq bo'lgan muammolarni hal qilish uchun mutaxassislikdan foydalanish kerak. Maslahatchilar yoki qurilmani ishlab chiqaruvchi kompaniya tomonidan ko'rsatiladigan xizmatlarni qidirish kerak.
Ta'lim va tashkilotlar tomonidan ko'rsatilgan talablar bilan tanishish: Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar haqida to'liq tushunish uchun, ularga oid bo'lgan qo'llanmalar, to'liqlashlar va texnik talablar mavjud bo'lishi kerak. Ularni o'rganish uchun tashkilotlar va ta'lim muassasalari tomonidan tashkil etilgan kurslar va o'quv materiallari mavjud bo'lishi mumkin.
Ijro holatini va ish haqida axborotlarni kuzatish: Elektr toki bilan ishlovchi qurilmalar bilan ishlashda yagona bo'lmagan holda muammo va nosozliklar yuzaga kelishi mumkin. Bu sababli, qurilmalar tomonidan ishlatilayotgan holatni kuzatish, kamchiliklarni aniqlash va ularni tez-tez ta'minlash va ta'mirlash maqsadida regulyar holatni tekshirish kerak.
Bu asosiy qoidalarga rioya qilib, elektr toki bilan ishlovchi qurilmalardan to'g'ri foydalanishingiz mumkin va qurilmalarni xavfsiz va samarali shaklda ishlatishingiz mumkin. Bunday qurilmalar bilan ishlashni o'rganish va amalga oshirish uchun qo'llanmalar, kurslar va malakali mutaxassislar bilan hamkorlik qilish muhimdir.
|