nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bo'g'im oyoqlilar tipi - Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya

|
Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya
|
bet | 15/50 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 424 Kb. | | #263569 |
Bog'liq биогеография лекция узбBo'g'im oyoqlilar tipi. Hayvonlar orasida eng ko'p songa ega tip bo'lib hisoblanadi. Ular barcha atrofga dengizda, ichki suvlarda va quruqlikda yashaydi. Ulardan birinchi traxeyalilar namli tropik o'rmonlarning tuprog'ida, tosh tagida yashaydi. Mechexvostlar sinfi dengiz hayvonlarining qirilib ketayotgan turlari 5 turi ma'lum. Tropik va subtropik okeanlarda Shimoliy va Markaziy Amerika, Malay arxipelagining qirg'oqlarida, Filippin va Yapon otovlarida 4-10 chuqurlikda yashaydi.
Xashorotlarning soni 109 mlrd, Bu har bir odamga 250 mln. har xil hashorot to'g'ri keladi degan so'z. Evropa o'simlikarining 30F ga yaqini hasharotlar yordamida changlanadi. Ayrim hasharotlarning ko'payib ketishi ko'pchilik o'simlik turlarining nobud bo'lishiga olib keladi. (misol uchun chigirtkalar, kapalaklar, qo'ng'izlar)
Yirtqich va parazit hasharotlar ikkinchi va uchinchi darajali konsument hisoblanadi.
Hasharotlar ichida odam umri uchun xavfli hasharotlar bor. Ular ichinde odamda uyqu kasalligini va yirik qoramolda nagana kasalligini tsetse pashshasi, burgalar chuma kasalligini tarqatadi. Yapon entsefalatini pashshalar tarqatadi. Mitalarning o'simlik bilan oziqlanuvchi va yirtqich turlari bor. Ayrimlari hayvon qoni bilan oziqlanib kasallik tarqatadi. Masalan, triatoma mitasi Janubiy Amerikada sut emizuvchilar va odam uchun xavfli chagasa kasalligini keltirib chiqaradi. Bitlar - hayvon va odamlarda sipnoy va qaytalanuvchi tif kasalligini tarqatadi.
Pogonoforalar tipi. Dengizlarda 3-10000 m chuqurlikda hayot kechiradi.
Tukli jaqlılar tipi - Turlarning ko'pchilik bo'limi okean planktonida yashaydilar, faqat ayrimlarigina o'troq holda hayot kechiradilar.
Nina terililar tipi - dengiz hayvonlari (dengiz yulduzlari, dengiz tipratikonlari, goloturiyalar) bularni ko'pichilik xalqlar, ayniqsa Sharqiy Osiyo oziqlik uchun foydalanadi.
Xordalиlar tipi - Bu to'rt tipchaga bo'linadi. 1. Yarim xordalilar (litoral bentosning vakillari) 2. Lichinka xordalilar. Ularda o'zgacha qabiq-tunika bo'ladi. (o'simlik hujayrasiga yaqin), bularga appendikulyarlar (dengizda yashaydi) salplar, astsidiyalar kiradi.
|
| |
) Neystonlar - Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya

|
Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya
|
bet | 47/50 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 424 Kb. | | #263569 |
Bog'liq биогеография лекция узб4) Neystonlar - to'g'ridan-to'g'ri suvning yuzida yashovchi hayvonot dunyosi.
Mavzu: Okeanni biogeografik tumanlashtirish.
Yer sayyorasi umumian o'zining tuzilishi bo'yicha 3/1 qismi quruqlik bo'lsa, qolgan 2 qismi suv qatlamlari bilan qoplanadi. Ya'ni yer sayyorasining deyarli ko'pchilik territoriyasi okean territoriyasiga to'g'ri keladi degan so'z. Mana shu okean territoriyalaridagi organizmlarning yashashi va geografik tarqalishi yer shari okeanlarida bir xil emas, keyinchalik yer sayyorasining quruqlik territoriyasi kabi suv organizmlarining geografik tarqalishi bo'yicha okean territoriyasida biogeografik maqsad uchun bir necha qismlarga bo'linadi. Umumiy okean territoriyasining biogeografik regionlarini o'zlerining maqsadlari va xarakteri bo'yicha har xil bosqichlarga bo'linadi. Ulardan: o'lka, podo'lka, provintsiya. Okean territoriyasining biogeografik regionlarining chegaralari quruqlikning biogeografik regionlarining chegaralariga taqqoslaganda, bir region ikkinchi regionga o'tish holati, sezilarli turda asta sekin amalga oshadi. Buning birdan-bir asosiy sababi bo'lib, okean territoriyalari qurg'oqchilikka solishtirganda relefi tomonidan deyarli ajralmaydi, shu sabali bu territoriyalar ko'pincha faqat tabiiy zonalarga bog'liq bo'lib hisoblanadi. Shu sababli Okean teritoriyasining suvlari asosаn ikki katta tumanga ajratiladi.
1. Asosiy okean territoriyasining suvlari
2. Shu biogeografik regionning neritik regionlari.
Umumiy okean teritoriyasining har-bir biogeografik regioni bir yoki ikki okean teritoriyasi podolkaına va shu biogeografik regionning yer planetasidagi joylashgan tabiiy zonasiga bog’liq bir-necha neritikalk uchastkalarga yaki provintsiyalarga bo’linadi.
Shunday qilib umumiy yer planetasida okean territoriyalarini biogeografiyalik rayonlashtirishda birinchidan: asosiy okeanlarning joylashish joylashuv tabiiy zonalariga bag’liq, bolsa ikkinchidan suvda yoki okean territoriyasida yashavchi organizmlarning geografiyalik tarqalishiga ularning har xil tabiiy zonaga bog’liq suvning ekologiyalik tasirlariga moslashish imkoniyatiga ega bo’ladi. Umumiy yer planetasining okean territoriyasini asosan quyidagi 7 o’lkaga bo’linadi:
1. Arktika o’lka.
2. Boreal - Atlantika o’lka.
3. Boreal - Tinch okean o’lka.
4. Tropik - Atlantika o’lka.
5. Tropik - Tinch okean o’lka.
6. Notal Atlantika o’lka.
7. Antarktika o’lka.
|
| |
Ekologik. Har bir turga mansub organizmlar aniq muhit sharoitiga moslashgan bo'ladi.
6. Genetik kriteriya

|
Ekologik. Har bir turga mansub organizmlar aniq muhit sharoitiga moslashgan bo'ladi.
6. Genetik kriteriya
|
bet | 10/50 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 424 Kb. | | #263569 |
Bog'liq биогеография лекция узб5. Ekologik. Har bir turga mansub organizmlar aniq muhit sharoitiga moslashgan bo'ladi.
6. Genetik kriteriya. bu kriteriyada har bir turga xos xromosomalar yig'indisi, tuzilishi o'zgacha ranglar bilan bo'yalishi tushuniladi. Bir turdagi xromosoma soni ikkinchi turda takrorlanmaydi.
Demak tur bir-biridan morfologik, fiziologik va biokimyoviy belgilarining yig'indisi bilan farqlanib, ma'lum bir arealni egallab umumiy kelib chiqishiga va ko'payuvchi avlod beradi.
Hozirgi sistematikaning asosini K.Linney turni binarli nomenklatura bilan nomlashni taklif qildi. Har bir tur qo'shma nomga: tug'ish nomi va tur nomi. Shunday qilib, turni nomlashning umumiy bosqichi-lotin tilida ataladi. Turlar arealning kichik bo'limini egallovchi kichik turlarga bo'linadi. Kichik turlar uch nomga ega. Masalan, olmaxonning (tiyin) turi Sciurus Vulgaris MDA davlatlarida quyidagicha kichik turlarga bo'linadi. Sciurus Vulgaris, S.V.formosovi, S.V.jacutensis.
Yaqin turlar tug'ushlarga birikadi, tug'ushlar-tuxumdonga, tuxumdon-otryadga (o'simliklarda) yoki qatorga (hayvonlarda) otryadlar-sinflarga, sinflar-tipga birikadi. Bu ierarxli tizim organizmlar sistematikasidagi har bir tur va kichik turning o'rnini aniqlashga imkoniyat yaratadi. Viruslarning 900 ga yaqin turi mavjud bo'lib (shuning ichida faglar-100) Viruslar hujayrasiz organizmlar, qolgan barcha organizmlar ikki kichik xonlikka bo'linadi: 1. Prokariotlar yoki yadroligacha organizmlar, bularda yadroni tsitoplazmadan ajratib turuvchi membrana bolmaydi, xromosomaga ega emas. 2. Eukariotlar yoki yadroli organizmlar. Prokariotlarga ikki tip (bo'lim) - bakteriyalar va ko'k-yashil vodorosllar kiradi. Ikkalasi qo'shilib drobyankalar podsholigini tashkil qiladi. Eukariotlar uch podsholikka o'simliklar, zamburug'lar va hayvonlarga bo'linadi. Zamburug'lar-birlamchi geterotrof organizmlar. Ular tanasida plastidlar bo'lmaydi. Xujayra devori azotli moddalar aralashgan pektindan (xashorat xitinin yodga tushirish) turadi. Zaxira moddalardan uglevod, glikogen, yog' yig'adi. Kraxmal tuzmaydi. Hayvonlar-birlamchi geterotroflar. Shunday qilib organizmlar sistemasi quyidagicha:
1. Xujayrasiz organizmlar, viruslar yarim podsholigi
II. Prokariotlar yoki yadroligacha organizmlar yarim podsholigi.
III. Eukariotlar yoki yadroli organizmlar yarim podsholigi.
1- O'simliklar podsholigi. 2-zamburug'lar podsholigi, 3-hayvonlar podsholigi.
|
| |
Okean territoriyasini asosan ikki guruhga bo'ladi

|
Okean territoriyasini asosan ikki guruhga bo'ladi
|
bet | 45/50 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 424 Kb. | | #263569 |
Bog'liq биогеография лекция узбOkean territoriyasini asosan ikki guruhga bo'ladi:
1) asosiy suv qatlami buni pelagial deb ataydi.
2) okean va dengiz territoriyalarining tubi buni bental deb ataydi.
Umumiy bental o'z navbatida okeanlarning va dengizlar chuqurligiga bog'liq bir necha guruhga bo'linadi:
1. Supralitoral
2. Litoral
3. Sublitoral
4. Batial
5. Abissial
1) Supralitoral - bu okean qirg'oqlari territoriyasi bo'yicha litoraldan balandlikdagi uchastkalarga aytilib, yoki dengiz satxidan eng yuqori suvning ko'tarilish (priliv) va har xil okean suvining ta'sirlarining ostidagi territoriya uchastkalariga aytiladi. Bu territoriyada yashovchi organizmlar yer va suv hayvonlari bo'lishi mumkin.
2) Litoral - Okean territoriyasining bu uchastkasi asosan dengiz va okean bo'ylari chegaralarini egallab, okeanlarning suvining egallab turgan chegarasi bilan okean suvining 40-50 m chuqurlikgacha oraliqqa aytiladi. Bunday uchastkalarda asosan yashovchi suv organizmlari okean suvining toshishi va qaytishiga bog'liq bo'lib hisoblanadi.
3) Sublitoral - uchastkalari bu uchastkalar litoral uchastkalari bilan chegaralanib, okean territoriyasining 50 m boshlanib 200 m chuqurlikkacha bo'lgan oraliq uchastkalariga aytiladi. Bu uchastkalaradagi yashovchi ko'pchilik umurtqasiz suv hayvonlari eng ko'p oziqlanadigan hayvonlardan bo'lib hisoblanadi.
Umumiy okean territoriyasining terang uchastkalari va ulardagi yashovchi barcha organizmlar bilan birga bu territoriyalarda okeanlarni nerititik (nerit) o'lkalari deb ataladi. Bu o'lka uchun asosan quyidagi yirik xususiyatlar xarakterli bo'lib hisoblanadi. Ulardan 1) suv qatlamining qo'zg'alishini boshqa qatlamlarga taqqoslaganda ko'p bo'lishi,
2) sutkalik oqim mavsumiy sharoitlarda og'liq suv temperaturasining o'zgachaligi,
3) bu o'lkaga quyosh nuri yorug'ligining ko'proq tushishi,
4) shu o'lkaning suv hayvonlaridan va o'simliklarning ko'p songa ega bo'lishi. Shuning uchun ham okeanlarning bu o'lkalari insoniyat jamiyati uchun eng ahamiyatli suv territoriyalari bo'lib hisoblanadi. Umumiy yer sayyorasi bo'yicha barcha okean o'lka territoriyalarining neritik o'lkani va uning umumiy hajmi o'rtacha barcha okean territoriyasining faqatgina 8 % ni tashkil qiladi, ya'ni o'rtacha 29 mln. km2 okean territoriyasini egallaydi. Lekin bunday neritik o'lka barcha okean tublariga arealni paydo qilmasdan, ustingi areal xarakteriga ega bo'lib hisoblanadi.
|
| |
Soddalilar tipi - Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya

|
Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya
|
bet | 13/50 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 424 Kb. | | #263569 |
Bog'liq биогеография лекция узбSoddalilar tipi. Bular bir hujayralilar bo'lib hisoblanadi. Ayrim vaqtlarda hujayralar koloniyalarni paydo etadi. Soddalilar keng tarqalgan. Ular dengizning yuzidan eng chuqur yerlarigacha tarqalib plankton, bentosning tuzilishida qatnashadi. Ko'pchiligi tuproqda hayot kechiradi. Umirtqassiz va umirtqali hayvonlarning ichagiga joylashib xo'jayinning qoldiq ovqatlari bilan oziqlanadi, ya'ni saprofit ko'rinishida yashaydi. Soddalilarning barcha sinflarida ko'pchilik sonda parazit turlari uchraydi. Soddalilar okean ilini paydo etishda katta rol o'ynaydi.
Gubkalar tipi. Bular dengiz hayvonlari bo'la turib hayot kechiradi. Ularning skileti uglekisliy, kaltsiy, kremniy yoki organik modda spongindan tashkil topgan.
Gubkalar - kuchli biofiltratorlar bo'lib o'zining tanasidan ko'p miqdorda suvni o'tkazadi. Ayrim gubkalar boshqa organizmlar bilan kommensalizm aloqada bo'ladi. Masalan, yashil bir xujayrali vodorosllar gubka tanasiga o'rnashib dushmandan himoyalanadi, o'z navbatida gubkani kislorodga boyitadi.
İchak quwıslılar tipi. Suvda yashaydi. O'troq holda hayot kechiradi yoki butun jahon okean suvida suzib yuradi. Bularga poliplar, meduzalar, gidralar kiradi. Korall poliplari tropik suvlarda yashaydi. Rif tuzuvchi poliplar (korollar) 50 m dan quyida yashamaydi, ularning simbiontlari bir xujayrali vodorosllar-zooksantellalar. Bular poliplarga kislorod bersa, ekinchi tarafdan korall koloniyalarida dushmanlardan himoyalanadi.
Yaproq qurtlari tipi. Bu tipning erkin yashovchi vakillari-turbelyariyalar-dengizlarda ichki suvlarda, siyrak quruqlikning namli uchastkalarida yashaydi. Ko'pchilik turlari hayvon va odamlarda parazitlik qiladi. Bir avlodi birdan ikki va uch xo'jayinda hayot kechiradi.
Yumaloq qurtlar tipi. Bu tip vakillari juda har xil sharoitlarda-okean va dengiz tubida (ekvatordan arktikagacha). Faqat bentos vakillari emas, balki plankton vaillari ham bor. Chuchuk suvlarda, tuproqda uchraydi. Ular barcha chirish jarayonlarida qatnashadi.
|
| |
ANTROPIK OMILLAR - Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya

|
Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya
|
bet | 22/50 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 424 Kb. | | #263569 |
Bog'liq биогеография лекция узбANTROPIK OMILLAR.
Antropik ta'sirlar hozirgi kunda tabiatda yashovchilar orasida eng kuchlisi bo'lib hisoblanadi. Odam organizmlarga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir ko'rsatib ularni nobud qila oladi, shuningdek, ularning muhitini o'zgartirish orqali ta'sir qiladi. Odamning to'g'ridan-to'g'ri ta'siri natijasida yer yuzidan juda ko'plab hayvon va o'simliklar yo'q bo'lib ketdi. I.Steller topgan dengiz sigirini yo'q qilib yuborishga faqat 26yil ketdi. Bundan tashqari Tasmaniya xaltali bo'risi, ko'pchilik Afrika antilopalari yer yuzidan yo'q bo'lib ketdi. Sharoit shu darajaga yetib bordi, eng oxirida Xalqaro tabiatni muhofaza qilish Kengashi "Qizil kitob"ni tashkil qildi. Hozir barcha ellarning o'zining "Qizil kitob"i bor. Odam o'zining ta'siri orqali o'simlik va hayvonlarning yangi nav hamda parodalarini chiqaradi ularning arealini kengaytiradi. Umuman odamzod o'zining aqli orqali juda ko'p narsalarni ishlay oladi. V.I.Vernadskiy bu omil haqida bunday deydi "Hozirgi vaqtda yerda boshqa sferalardan boshqa odam aqlining harakatchanligi sferasi ya'ni Noosfera degan qatlam paydo bo'ldi"-deydi.
İndikatsiya- Yerda yashovchi organizmlar muhitning aniqlangan ma'lum bir sharoitlari bilan bog'liq. Ular katta yoki kichik hajmda bu sharoitlarning ko'rsatkichi indikatori boladi. Masalan, biz o'simliklar orqali grunt suvlarining chuqurligini, uning kimyoviy tarkibini va kislotaliligini va boshqalarni, shu bilan birga yer osti qazilma boyliklarining bu yerda bor yoki yo'qligini bilib olamiz.
Statsiya- deb u yoki bu turning hayot kechirishi uchun zarur bo'lgan sharoitlarning yig'indisiga aytamiz.
Biotop- bu ma'lum bir abiotik sharoitlar bilan xarakterlanuvchi biotsenoz hayot kechiradigan yer yuzining uchastkasi.
Biotsenoz- bu har doim rivojlanib turuvchi tirik organizmlarning yig'indisi, birlashmasi hisoblanadi. Biotsenoz yig'indisidagi biotop biogeotsenozni tashkil qiladi. U o'zida tabiatning abiotik va biotik komponentlarini ko'rsatadi.
Biogeotsenoz biotop va biotsenoz kabi o'zining ma'lum bir yashash muhitining yakkaligi bilan xarakterlanadi. Bu yer yuzidagi eng mayda bo'lim bo'lib hisoblanadi.
Rus fizikaviy geografiyasida eng mayda geografik bosqich-fatsiya va biogeotsenoz deyarli sinonimlar. Ekosistema-bu yer yuzining quruqligining borligi, masalan o'rmon ekosistemasi, okean ekosistemasi va boshqalar. Bu tushunchani 1935 yili A.Tensli kiritdi. Biogeotsenoz-bu hamma vaqtda tabiiy bo'ladi, ekosistema esa sun'iy ham bo'lishi mumkin (akvarium, kosmik korabl)
|
| |
) Batial - Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya

4) Batial - bunday territoriyalar materik qirg'oqlaridagi okean territoriyalari, kelib chegaradosh uchastkalarda 200 m dan 2000 m gacha bo'lgan neritik o'lka bilan abissal uchastkasining oraliq bo'lib hisoblanadi. Batial territoriyalari taqqoslangan holda ularning yuqori qatlami yorug'likni kam miqdorda qabul qilishi, quyi qatlami esa lo'rinuvchi yorug'lik umumiy bo'lmaydi.
Umumian bu uchastkada neritik o'lkaga taqqoslaganda okean osti gruntlari agarda neritik o'lkalarda galeshnik va rakunichnik bo'lsa bu territoriyada esa ko'pincha mayda mexanik tarkibga ega bo'lishi botqoqlik (il) gruntlarga ega bo'ladi.
5) Abissal - okean territoriyasining eng quyi qatlami 2000 m quyi territoriyasining abissal uchastkalariga kirib, bu territoriyalarga suvning yuqori kosmosdan ekvator tomonga qo'zg'alish imkoniyatiga ega, eng kam territoriyalar bo'lagi va suv temperaturasi 00 dan oshmaydigan uchastkalar, yorug'lik deyarli yo'q. Shunga bog'liq bu territoriyada yashil o'simliklar butunlay uchramaydi. Suwning qatlamida-pelagialda-epipelagial qatlami ajraladi - bu 200 m chuqurlikkacha okean qavati.
Chuqur suv qatlamiga ega bo'luvchi pelagial-territoriyasi o'z navbatida yana 2 qatlamga bo'linadi.
1) batipelagial – ularning o'rtacha chuqurligi 200 m 2000 m gacha va
2) abissopelagial – bularning chuqurligi 2000 m past qismi.
Umumiy okean suvining pelagial qatlamida asosan suvda yashovchi organizmlarning katta to'rt guruhi uchraydi.
1. Nekton.
2. Plankton.
3. Pleyston
4. Neyston.
1) Nekton - deb suvning taqqoslama turda yuqori qavatida faol qo'zg'alish imkoniyatiga ega bo'luvchi organizm guruhlarining yig'indisiga aytiladi.
2) Plankton - suvning yuqori qatlamida yashovchi taqqoslama turda sekin qo'zg'aluvchi ko'pincha dengiz va okean oqimlari natijasida qo'zg'aluvchi organizmlar.
3) Pleystonlar - bular to'g'ridan-to'g'ri suvning yuzida yashovchi o'simlik dunyosi.
|
Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish. Formulalar satridan foydalanish. Formulani tahrirlash. O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish. Formulalar satridan foydalanish. Formulani tahrirlash. O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish. Formulalar satridan foydalanish. Formulani tahrirlash. O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
|
Mantiqiy tur

|
Mantiqiy tur
|
bet | 1/2 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #255033 |
Bog'liq 3-MA’RUZA mantiqiy, belgili va ko\'rsatqichli turlari
3-MA’RUZA.
MAVZU: Ma’lumotlarning oddiy turlari(davomi).
REJA:
- Mantiqiy, belgili va ko’rsatkichli turlar.
- Mantiqiy, belgili va ko’rsatkichli turlar ustida amallar.
MANTIQIY TUR.
Mazkur tur mantiqiy mulohazalarning to’g’rili- gini aniqlash uchun, turli xil dasturlash tillarida turli- cha ifodalaniladigan ifodalarni 2 ta ko’rinishda aniqlaydi. (1 yoki 0; rost yoki yolg’on)
Mantiqiy ma’lumotlar ustida quyidagi mantiqiy operatsiyalarni bajarish mumkin:
- konyunktsiya (va),(mantiqiy ko’paytirish );
- dizyunktsiya (yoki),(mantiqiy qo’shish);
- inkor (yo’q);
Yuqorida keltirilgan ixtiyoriy operatsiyaning natijasi - mantiqiy qiymatga ega bo’ladi.
A
|
В
|
not А
|
A or В
|
A and В
|
1
|
1
|
О
|
1
|
1
|
1
|
О
|
О
|
1
|
О
|
О
|
1
|
1
|
1
|
О
|
О
|
О
|
1
|
О
|
О
|
Asosiy mantiqiy funksiyalarning chinlik jadvali
1.1-jadval.
Mantiqiy tur tavsifi.
Tur
ko’rinishi
|
Mazkur turdagi o’zgaruvchining qabul qiladigan qiymat oralig’i
|
O’zgaruvchining kompyuter xotirasidan egallaydigan joyi
|
Bool
|
true , false
|
1 bayt
|
1.2-jadval.
Mantiqiy qiymatni xotirada saqlash uchun bitta bit yetarli.
cout<
bool x=true;
bool y=false;
bool a,b,c;
a=not x;
b=x and y;
c=x or y;
cout<<"X ning inkori= "<
cout<<"X konyunktsiya Y= "<
cout<<"X dizyunktsiya Y= "<
bool x1=true;
bool x2=false;
bool x3=true;
bool a;
a=(x1 and (not x2))or((not x2)and (not x3));
cout<<"NATIJA= "<
Agar X1=1, X2=0, X3=1, bo’lsa, X1*Ẋ2 +Ẋ2*Ẋ3 mantiqiy ifodaning natijasini toping.
BELGILI TUR.
Belgili tur - belgilarning chekli to’plami.
Ularga lotin alifbosidagi katta va kichik harflar va kirill alifbosidagi katta va kichik harf- lar, raqamlar, matematik va maxsus belgilar kiradi.
Belgili tur ma’lumotlari EHM bilan inson o’rtasidagi aloqani o’rnatishda katta ahamiyat- ga ega.
cout<
cout<
cout<
Belgili tur shakllari.
cout<<"belgili tur"<
for(int i=1; i<255; i++)
cout< "<<(char)i<
Belgili tur asosan 255 ta belgidan iborat.
Ularni quyidagi dastur bo’yicha ASCII kodlash tizimidan aniqlashimish mumkin.
Belgili tur ustidagi amallar:
|
| |
Yigirish o‘timi yangiliklari

|
Yigirish o‘timi yangiliklari
|
bet | 3/4 | Sana | 01.01.2024 | Hajmi | 19,62 Kb. | | #129435 |
Bog'liq Yegirish sistemalari. Yegirish maxsulotlari assotimentlari Reja-fayllar.org
Yigirish o’timida mashina unumdorligi urchuq tezligini oshirish tufayli erishilgan. Foydali vaqt koeffitsientini orttirish maqsadida avtos‟emniklar joriy qilinib, qo’l mehnati sarfi keskin kamaytirilgan va s‟yom brigadalari bekor qilingan. Hozir bitta halqali yigirish mashinasida 1680 tagacha urchuq o’rnatilgan bo’lib, ishchining xizmat zonasi kengaytirilgan. Tegishli tayyorlov o’timlarida avtoregulyatorlarning mavjudligi natijasida yigirilayotgan ip nihoyatda ravon bo’lishiga erishilgan. Halqali yigirish mashinalari qayta o’rash avtomatlari bilan tutashtirilib, yaxlit bitta agregat hosil qilingan. Agregatda barcha texnologik jarayonlar va operatsiyalar avtomatik tarzda amalga oshiriladi. Bo’sh patronlarga o’rash jarayoni klassik usuldagidek bajarilmay, avtomatik tarzda naycha uyasida ipning uchi birinchi qatlamning tagiga 4 mm masofada qistirilib qo’yadi. Natijada ip chuvalanib olinganda oxirigacha chiqib, uchlarda ip chigalliklari paydo bo’lmaydi, ya‟ni chiqindi keskin kamayadi.
Pnevmomexanik yigirish mashinalarida ham asosiy e‟tibor tezlikka qaratilgan bo’lib, yigirish kamerasining aylanishlar chastotasi 180000 min-1ga etkazilgan. Robotlar barcha ish operatsiyalarini ipni ulash, yigirish kameralarini tozalash, to’lgan g’altaklarni chiqarib olish va bo’sh g’altaklarni o’rnatish kabilarni bajarmoqda. Bitta yigirish mashinasida 500 tagacha yigirish kamerasi o’rnatilgan bo’lib, ular guruhlarga bo’linib har xil assortimentdagi ip yigirish maqsadida individual mikrodvigatellar bilan harakatlanmoqda. Bundan tashqari kam buramli iplarga extiyoj oshganligini inobatga olib, trikotaj matolari uchun kam buramli modifikatsiyalangan iplar haqali yigirish mashinalarida olinmoqda. Paxta ipining sifat ko’rsatkichlarini yaxshilash maqsadida Siro, Solo deb nom olgan iplar yigirilmoqda. Ularning birinchisi birinchisi ikkita yondosh tutamchalardan shakllansa, ikkinchisi bitta tutamcha bir nechtaga bo’linib shakllanadi. Xorijiy davlatlarda, ayniqsa, Xitoyda mazkur ip turlari bo’yicha ishlab chiqarish korxonalari anchaligi ma‟lum. Kam buramli yigirilgan iplarga halqali yigirish mashinalarida olingan monoipli kombinatsiyalanggan ipni qo’shish mumkin. Bunday ip “Osborn tekstil” MCHJ QKda ishlab chiqilmoqda. Yigirish korxonalarining so’nggi yutuqlaridan kompakt yigirilgan ip olish texnogiyalarini ta‟kidlash mumkin. O’zgacha strukturaga ega kompakt iplar “Indorama Kakand tekstil” QK hamda “Shavat Uzteks” QKlarda ishlab chiqilmoqda. Mazkur korxonalarda halqali yigirish mashinalari qayta o’rash avtomatlari bilan tutashtirilgan bo’lib, yaxlit bitta agregatda qayta o’ralgan hamda keyingi ishlovga tayyor mahsulot olinadi.
O’zbekiston korxonasi (“Osborn tekstil” MCHJ QK) da melanj iplarni ishlab chiqarish ham o’zlashtirildi. Bu ham mahsulot assortimentini kengaytirishga xizmat qilib, to’qimachilik sanoati eksport qobiliyatini oshiruvchi yangiliklardan biridir.
|
| |
-bosqich. 
Yakuniy bosqich - Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish....

1-ILOVA
Uy vazifasi va o‘tilga mavzu
uchun savollar
1. Murojaatdan foydalanib karra jadvalini hosil qilish .?
2. Funksiya grafigini hosil qilish?
3. Boshqa varaq yoki kitobga murojaat
2- ILOVA
Faydalaniladigan adabiyotlar:
Boltaev B, Xurramov B.
MS
Excel
dasturi
yordamida masalalar
echishga
oid
www.ziyonet.uz
-
3- ILOVA
Fan bo'yicha o'quvchilarni o'zlashtirish, baholash
mezonlari
№
Mezonlar
Baho
1
Xulosa va qaror qabulqilish. Fikirlay olish. Mustaqil
mushoxada yuritish. Amalda qo„llay olish.
Moxiyatini tushinish. Bilish aytib berish. Tasovurga
ega bo„lish.
―5‖
2
Mustaqil mushoxada yuritish. Amalda qo„llay
olish. Moxiyatini tushinish. Bilish aytib berish.
Tasovurga ega bo„lish.
―4‖
3
Moxiyatini tushinish. Bilish aytib berish. Tasovurga
ega bo„lish.
―3‖
4
Aniq tasovurga ega emaslik , tushunmaslik.
―2‖
4- ILOVA
Ta‘lim oluvchilar bilimini faollashtirish
1. MC Excelning funksiyalar kutubxonasi .?
2. Funksiya tushunchasi. Funksiya argumenti oynasi .
3. Master funksiy yordamida Funksiya joylashtirish?
Tadqiqot natijalarining e„lon qilinganligi

11
esa, ayniqsa, olis qishloq xududlari, tomorqa va yer osti suvlaridan iste‟mol
qilinadigan joylarda aholiga berilayotgan suv ta‟minoti
gidrogeologik
xususiyatlaridan kelib chiqqan holda ichimlik suvini dezinfeksiya qilishning
avtonom kichik tizimlarini o„rnatishni talab qilishini asoslash imkonini beradi.
Yer osti suvlarining past patogen xavfi va qabul qilinadigan organoleptik va
fizik xususiyatlari ultrabinafsha nurlanishidan foydalangan holda dezinfektsiyalash
usullaridan foydalanishga imkon beradi. Suvni ultrabinafsha nurlatish bilan
zararsizlantirish samaradorligi
uning intensivligiga, ta‟sir qilish vaqtiga va suv
muhitining fizik-kimyoviy xususiyatlariga bog„liq. Shu bilan birga, keyingi
ta‟sirning to„liq yo„qligi UB usulining salbiy tomoni hisoblanadi. Shuning uchun,
UB bilan suvni zararsizlantirish bosqichida mumkin bo„lgan
eng yuqori
dezinfeksiya samaradorligiga erishish kerak.
O‘quv mashg‘ulotining texnologik xaritasi

|
O‘quv mashg‘ulotining texnologik xaritasiBog'liq 4MavzuFunksiyaO‘quv mashg‘ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
1-bosqich.
Mavzuga
kirish
(5 daq.)
Tashkiliy qism
1. O„quv chilarning mashg„ulot ga tayyorgarligi va
davomati tekshiriladi
Mashg„ulot ga
tayyorlanadilar
2-bosqich.
Asosiy
(65 daq.)
Tayanch bilimlarini faollashtirish
1. Uyga berilgan vazifalar nazorat qilinadi hamda o‟tilgan dars
bo‟yicha o„quvchilarga savollar berilib baholanadi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
2. Mashg„ulot ning nomi, rejasi, maqsad va o„qitish natijalar
bilan tushuntiriladi.
3. Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi,
4. O„quv mashg„ulot ida o„quv ishlarini baxolash mezoni va
ko‟rsatkichlari bilan tanishtiradi.
Ta‟lim oluvchining bilimini faollashtirish
5. Tezkor savol-javob, aqliy hujum
Yangi o„quv material bayoni
6. Nazariy mashg„ulot ning rejasi va tuzulishiga muofiq, o„qitish
jarayonini tashkil etish bo‟yicha xarakatlar tartibini bayon etadi,
Asosiy holatlarni yozdiradi.
7. Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharxlash bilan
mavzu bo‟yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi.
Yangi o„quv materiallarini mustahkamlash
8. Mustahkamlash uchun savollar beradi. Jarayon kichik
guruhlarda davom etishini ma‟lum qiladi.
9. Kichik guruhlarga bo‟ladi, kichik guruhlarda ishlash qoidasi
bilan tanishtiradi, har bir guruhga topshiriq beradi va baholash
mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yoriqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlashni boshlashga ruxsat beradi. Har bir kichik
guruh ishtirokchisi vazifani bajarish tartibini tushunganligini
aniqlash maqsadida qaytar aloqa o‟tkazadi.
11. Ishga ajratilgan vaqt tugaganini ma‟lum qiladi, guruhlar
taqdimotini tashkil qiladi,
Guruh a‟zolariga diqqat bilan eshitishlarini va savollar berishlarini,
shu bilan birga o‟zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
Javoblarni to‟ldiradi va qisqacha hulosa beradi.
12. Guruhlar ishini o‟zaro baxolashni o‟tkazadi, mavzuning har bir
qismi bo‟yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e‟tibor
qaratadi, berilayotgan ma‟lumotlarni daftarga qayd etishlarini
eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlardagi ahamiyati bilan
bog‟lab mavzuni yakunlaydi.
Uy vazifalarini taqdim
etadilar. Savollarga javob
beradilar.
Mavzu nomi va rejasini
yozib oladilar.
Diqqat qiladilar.
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Topshiriqni bajaradilar
Kichik guruhlarga
bo‟linadilar
Kichik guruhlarda ishlash
qoidasi bilan tanishadilar
Xar bir guruh o‟z topshiriq
varaqlari bo‟yicha
faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari
chiqib o‟z ishlarini taqdim
qilishlarini aytadi.
Berilgan qo‟shimcha
savollarga javob beradilar,
Guruh ish natijalarini
o‟zaro baxolaydilar,
Ma‟lumotni daftarga qayd
etadilar.
|
| |
-ILOVA - Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish. Formulalar...

5-ILOVA
Excelda tayyorlanadigan ma„lumot to‗ldirishligini yuqorida aytib
o‗tdik. Ba„zan katakla ustida
ayrim hisoblashlarni bajari
formulalardan foydalaniladi.
Buning uchun MS Excel 2010
tasmasidagi Формулыbo‗limiga
murojaat qilinadi. Ushbu bo‗limda qiymatlar, ifodalar va kataklar
ustida amallar bajarishga mo‗ljallangan
funksiyalar kutubxonasi
jamlangan.
Kutubxonadagi
turli
vazifalarni
bajarishga
mo‗ljallangan funksiyalarning ba„zi
birlari bilan tanishib
chiqamiz:
Matematik funksiyalar
t/r
Funksiya
Vazifasi
1.
ФАКТР
argument sifatida berilgan butun son faktorialini hisoblaydi
2.
ABS
argument qiymatining modulini hisoblaydi
3.
LN
sonning natural logarifmini hisoblaydi
4.
EXP
sonning eksponentasini hisoblaydi
5.
SIN
sonning sinusini hisoblaydi
6.
COS
sonning kosinusini hisoblaydi
7.
TAN
sonning tangensini hisoblaydi (radianda)
8.
НОД
ikki va undan ortiq
butun sonlarning eng katta
umumiy bo‗luvchisini hisoblaydi
9.
НОК
ikki va undan ortiq butun sonlarning
eng kichik umumiy
bo‗linuvchisini hisoblaydi
10
ОКРУГЛ
haqiqiy sonni yaxlitlaydi
11
СУММ
ikki va undan ortiq sonlarning yig‗indis
hisoblaydi
12
ПРОИЗВ
Ikki va undan ortiq sonlar ko‗paytmasini
hisoblaydi
13
ЗНАК
Son manfiy bo‗lsa -1 ni, musbat bo‗sa 1 ni, nol
bo‗lsa 0 ni chiqaradi
14
КОРЕНЬ
Sonni kvadrat
ildizini hisoblaydi
1-mashq. Berilgan 6,10, 30, 60 sonlarning eng katta
umumiybo‗luvchisini hisoblang.
Bajarish:
)
. 
 
1-rasm. Soddalashtirilgan yuk modeli - ultrabinafsha chiroq

17
Simulyatsiya ishlari avtonom quyosh fotoelektrik elektr ta'minoti
tizimining
ikkita ish rejimida o'tkazildi. Birinchi rejimda quyosh batareyasidagi kuchlanish
batareyadagi kuchlanishdan oshib ketadi (
U
pv
>U
load
>U
battery
).
Simulyatsiya modelining barcha ulanishlarni hisobga olgan holda umumiy
diagrammasi 2-rasmda keltirilgan.Tizimning xarakteristikalari 0,01
soniya
davomida o'rtacha tizim parametrlari bilan 3 va 4-rasmlarda ko'rsatilgan.
Grafiklardan ko'rinib turibdiki, vaqtinchalik vaqt taxminan 0,2 soniyani tashkil
etadi, bu qoniqarli ko'rsatkichdir. Quyosh nurlanishining
turli qiymatlari va panel
harorati (1000 Vt/m
2
va 25°C, 1000 Vt/m
2
va 80°C, 200 Vt/m
2
va 25°C) bo'lgan
misollarni tahlil qilib, shuni ta'kidlash mumkinki, quyosh panelining harorati 25°C
dan 80°C gacha bo'lgan bir xil quyosh nurlanishi bilan quyosh panelining
quvvatini 552,2 Vt dan 419,1 Vt gacha kamaytiradigan yuklama quvvti 424,6 Vt.
2-rasm. BUCK va BOOST Converter bilan ko'rib chiqilayotgan modelning
sxematik diagrammasi
Bu shuni anglatadiki, quyosh panellari quvvatining pasayishini qoplash uchun
energiya
batareyalardan olina boshlaydi, ammo quyosh panellari hali ham asosiy
ehtiyojni qoplaydi.
Boshqa holatda, kirish quyosh radiatsiyasi parametrlari 200
Vt/m
2
va panel harorati 25°C bo'lgan holda, asosiy quvvat allaqachon
batareyalardan (457,8 Vt) olinadi va quyosh paneli
uning faqat kichik qismini
(106,2) qoplaydi. Konvertorlar samaradorligining ko'rsatilgan qiymatlari ularning
tarkibiga kiritilgan elementlarning indiktivligi ish aylanishi, sig'im,
diodlar va
boshqarish algoritmlari kabi parametrlari to'g'ri tanlanganligini ko'rsatadi.
Batareyani va quyosh panelini yuk bilan parallel ulashni o'z ichiga olgan
ko'rib
chiqilayotgan
sxema
elektr
parametrlarining
shovqinini
minimallashtiradigan eng barqaror chiqish kuchlanishi va oqimini ta'minlaydi. Har
uch holatda ham buk konvertorlarining samaradorligi 80% dan, kuchaytiruvchi
konvertorning samaradorligi esa 70% dan ortiq edi.
BUCK va BOOST
konvertorlari bo'lgan tizimning ishlash xususiyatlari o'ziga xos quyosh
nurlanishining turli qiymatlarida (200 va 1000 Vt/m
2
) va quyosh paneli haroratida
(25°C va 80°C) olingan.
Muayyan vaqt ichida konvertor, quyosh
paneli va chiroqda kuchlanish, tok,
quvvat va FIKning o'zgarishi grafiklari simulyatsiya orqali aniqlandi.
U, I, P
va
η
dagi o'zgarishlarning o'xshash grafiklari ham olingan.
-
 A1 - Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish. Formulalar...

Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish. Formulalar satridan foydalanish. Formulani tahrirlash. O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
4MavzuFunksiya
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Mavzu (nomi) : Funksiya argumenti oynasi. “Мастер функций” yordamida funksiya joylashtirish. Formulalar satridan foydalanish. Formulani tahrirlash. O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
|
Nolinchi o‘tkazgich qayta ulanganida

|
Nolinchi o‘tkazgich qayta ulanganida
|
bet | 6/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #241634 |
Bog'liq 2topshiriq Nolinchi o‘tkazgich qayta ulanganida
v uzilish joyidan keyin nolinchi o‘tkazgichga ulangan korpuslar uchun
U1Uf· ,V (2.7)
g uzilish joyidan oldin nolinchi o‘tkazgichga ulangan korpuslar uchun
· ,V (5.8)
5. Ko‘rsatilgan hollarda inson tanasidan oqib o‘tuvchi tok quyidagicha aniqlanadi:
, A, (2.9)
, (2.10)
, A, (2.11)
, A, (2.12)
bu erda Rh – inson tanasining qarshiligi (odatda Rh1000 Om qabul qilinadi).
6. Faza tasodifan erga tutashib qolganida nolinchi o‘tkazgich qayta erga ulanmaganida nolga ulangan qurilma korpusidagi kuchlanshi quyidagiga teng bo‘ladi
,V (2.13)
bu erda R0 – neytralni erga ulanish qarshiligi, R0 om, Reu – faza o‘tkazgichini erga ulanish joyidagi qarshiligi.
7. t chuqurlikka qoqilgan bittalik erga ulagichning qarshiligi quyidagiga aniqlanadi:
, Om (2.14)
bu erda
– gruntning solishtirma qarshiligi, Om mm 1m3 hajmli grunt namunasining qarshiligi;
– trubaning uzunligi, m;
d – trubaning diametri, m;
t – er sirtidan trubaning o‘rtasigacha bo‘lgan masofa.
8. h3 ekranlash koeffitsientida zarur bo‘ladigan erga ulagichlar raqami quyidagicha aniqlanadi;
, (2.15)
bu erda Reu Om – erga ulash qurilmasining talab qilinadigan qarshiligi.
|
| |
Nazariy savollarga javob berish - Tabiiy va texnogen tabiatning xavfli va zararli omillarni hisoblash

|
Tabiiy va texnogen tabiatning xavfli va zararli omillarni hisoblash
|
bet | 2/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #241634 |
Bog'liq 2topshiriqNazariy savollarga javob berish.
Amaliy topshiriqni bajaring.
Hisobot tayyorlash.
|
10- variant. N10, N76
Elektr tok ta’siri natijasida inson tanasini shikastlanishi.
Tele-radio stansiyalar va uyali aloqa xizmatidan foydalanishda xavfsizlik texnikasi
Tayanch iboralar: elektr toki, kuchlanishelektr energiyasi, elektr jarohat, termik ta’sir, elektrolitik ta’sir, biologik ta’sir, elektr jarohatlanishi, mehanik jarohatlanish, shikastlanishi, elektrdan kuyish, elektr metallanish, yerga ulash tizimi, elektr izolyatsiya, nollanish, erga ulash, inson tanasining elektr qarshilik, sun’iy nafas berish va yurakni uqalash.
Elektr tokini insonga ta’sirini XVII asrni oxirgi choragida aniqlangan. Baland voltli elektrkimyo kuchlanishlarini manbaini xatarliligini birinchi bo’lib V.V.Petrov aniqlagan. Ishlab chiqarishdagi elektr jarohatlarini ancha keyin: 1863 yilda o’zgarmas va 1883 yilda o’zgaruvchan tokni ta’siri yozilgan.
Sanoatda elektr energiyasidan keng qo’lamda foydalanish yo’lga qo’yilganligi sababli elektr toki tasirida ro’y berisi mumkin bo’lgan bahtsiz xodisalar va ulardan saqlanish muhim masalalar qatoriga kirib bormoqda. Elektr toki tasirining eng xavfli tomoni shundaki, bu xavfni oldinroq sezish imkoniyati yoq. Shuning uchun ham elektr toki xavfiga qarshi tashkiliy va texnik chora-tadbirlar belgilas, to’siq vositalari bilan taminlash, shaxsiy va jamoa muhofaza tizimlarini o’rnatish nihoyatda muhim.
Elektr tok ta’siri natijasida inson tanasini shikastlanishi elektr jarohat deb ataladi. Elektr tokning xatarligi shuki, inson o’z sezguvchi organlari bilan, kuchlanishni bor-yo’qligini aniqlamaydi. Odam faqat elektr kuchlanish ostida qolgandan keyin himoyalovchi reaksiyasi kechikib ishga tushadi.
Inson tanasidan o’tayotgan tok: termik, elektrolitik, biologik ta’sirini va mehanik jarohatlanish olishi mumkin.
Inson tanasidan tok o’tishi natijasida tanani qizishi - elektr kuyish deb ataladi. Tanani ichki va tashqi qismi kuyishi mumkin. Jarohat olish sharoitlariga ko’ra kontakt, yoyi va aralash kuyishlarga ajratiladi.
Inson tanasidan tok o’tishi natijasida tanani 3 darajali elektr kuyishi
Teri yuzasidagi kul yoki oq - sariq rangli dog’lar elektr belgilar deb ataladi. Shu dog’lar tanani elektr o’tkazgich qismlar bilan tutashgan joylarda hosil bo’ladi. Ular ko’pincha og’riqsiz bo’ladi, vaqt o’tishi bilan o’tib ketadi.
Yashin shakldagi elektr belgili ko’rinishi
Tok ta’sirida metallarni zarrachalari bo’g’lanib, teri yuzasini qoplab oladi. Lat yegan qismini yuzasi g’adir - budir bo’lib qoladi. Shu holat elektr metallanish deb ataladi. Bu holat inson tanasi uchun xatarli emas, lekin ko’zni metallanishi xavfli bo’ladi.
Tok ta’sirida ter yuzasini elektr metallanishi
Elektr tokni ta’siri natijasida tirik to’qimalarni to’lqinlatib mushaklarni keskin qisqartirishiga olib keladigan holat elektr zarb deb ataladi.
|
| |
INTRODUCTION (abstract of DSc thesis)

55
INTRODUCTION (abstract of DSc thesis)
The purpose of the research is to
development of principles and methods for
improving the technology for disinfecting underground drinking water with ultraviolet
irradiation and the substantiation of an autonomous energy supply system for
ultraviolet radiation sources.
The object of research is
autonomous system for disinfection of underground
drinking water with energy supply from solar photovoltaic panels has been adopted.
The scientific novelty of the research is as follows:
-a technology has been developed for the disinfection of drinking water using
water treatment systems based on ultraviolet irradiation,
operating on autonomous
power sources from solar panels;
-the relative energy intensity of the treated water layer was determined using the
finite ratio method, which allows minimizing energy costs in the disinfection process;
-an in-depth model for calculating a solar photovoltaic installation has been
developed, taking into account the impact
of varying external factors, such as solar
radiation intensity, ambient temperature, wind speed and solar panel orientation, on its
energy characteristics;
-a scientific and methodological basis has been developed for the
electrotechnology of water disinfection using a solar photovoltaic installation, which
allows optimizing the power supply system taking into account local meteorological
conditions;
The results of research on the disinfection of underground
drinking water with
ultraviolet rays make it possible to substantiate the composition of an autonomous
disinfection station and evaluate its reliability based on simulation modeling of a solar
photovoltaic station.
Implementation of the research results.
Based on the results of studies to
substantiate the parameters and operating modes of an autonomous system for
disinfecting groundwater drinking water:
a patent was received for an invention from the Intellectual
Property Agency
under the Ministry of Justice for an autonomous installation for water purification
(“Autonomous installation for water purification” IAP 065371-2013). As a result, it
was possible to develop the design of a device that disinfects water using wasteful
energy;
implementation of a UV device control station in Namangan suv
taminoti LLC,
Namang region and Kushkapir tuman suv taminoti LLC, Kharezm region (certificate
of the Ministry of Ecology, Environmental Protection and Climate Change of the
Republic of Uzbekistan N03-03/3-3103 dated July 24. 2023). As a result of the
developed autonomous installations for the disinfection
of underground drinking
water by reducing the consumption of chlorine in volumes of 1 ton 460 kg and
electricity 221493 kW per year, the expected economic effect will be
215953000 soums.
Рис. 9. Автономное устройство обеззараживания воды

48
W
max
- максимальная мощности СБ;
W
ОПТ
- мощности СБ в точке оптимальной нагрузки.
Измерения указанных
фотоэлектрических параметров, а также
температурных характеристик солнечных батарей, проводились в течение
периода действия солнечного света.
Рис. 10. Установка обеззараживания воды на основе ултрафиолетовых
ламп
Процедура определения параметров включала
контроль за рабочей
температурой
панели,
для
чего
использовались
специальные
терморезисторные пленочные датчики, размещѐнные на обратной стороне
панели. Также фиксировалась температура воздуха в течение солнечного дня
при различных ориентациях солнечной батареи относительно направления к
Солнцу:
режим I: точное наведение на Солнце по азимуту и зениту (поверхность
СБ строго перпендикулярна падающему солнечному потоку);
режим II: ориентация по азимуту на Солнце, но при угле наклона СБ к
горизонту в 42° (угол наклона);
режим III: ориентация по азимуту на
южную сторону и при угле
наклона СБ к горизонту в 42°.
Это позволило получить более полное представление о характеристиках
солнечных батарей в различных условиях эксплуатации. В процессе
регулирования второго режима, характеристики солнечных батарей были
измерены в 14:00 13 июля 2014 года (таблица 1).
Рисунок 11 демонстрирует сравнительный
анализ нагрузочных
характеристик при трех рассмотренных позициях солнечных батарей (СБ).
Отчетливо видно, что нагрузочные кривые 1 и 2 практически неотличимы
друг от друга, что свидетельствует об
эффективности использования
одноосного (азимутального) слежения при установке солнечных батарей под
углом относительно земной поверхности.
Сравнение данных кривых подчеркивает положительное влияние
азимутального слежения, которое способствует увеличению мощности СБ и
следовательно, всей солнечной электростанции.
Рис. 7. Структурная схема - Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқИҚот институти,...

47
2. при достижении достаточного давления, регистрируемого датчиком
давления 2, соленоидный клапан 3 активируется, открывая путь для воды.
3. вода, прошедшая фильтрацию от механических частиц размером до 5
мкм, проходит через электромагнитный очиститель 4.
4. очищенная вода направляется в УФ-установку 6 для обеззараживания,
где происходит уничтожение бактерий.
5. после обеззараживания вода поступает в накопительную ѐмкость 7.
6. в ѐмкости 7 установлен датчик уровня, который отключает систему
при достижении максимального уровня и включает еѐ при снижении уровня
до нижней точки.
1 -впускной клапан, 2-датчик давления, 3-соленоидный клапан,
4-электро-магнитный очиститель, 5-счетчик количества отфильтрованной
воды,6-камера с ултрафиолетовой лампой, 7-накопительный резервуар для
очищенной воды
Python dasturlash tilida ineraktiv rejim, kiritish va chiqarish operatorlari

Python dasturlash
tilida ineraktiv rejim
, kiritish va chiqarish
operatorlari.
Reja:
1.Python dasturlash tilining IDLE rejimida interaktiv dastur
yaratish.
2. Python dasturlash tilida faylli dastur yaratish.
1.Python dasturlash tilining IDLE rejimida
interaktiv dastur
yaratish
;
IDLE (Integrated Development and Learning Environment) - bu
Python bilan birga keladigan integratsiyalashgan rivojlanish (va
o'rganish) muhiti. IDLE-ning o'zi Tkinter kutubxonasi
yordamida
Pythonda yozilgan
, shuning uchun u platformalararo dasturdir (u
Windows, Mac OS, Linux-da ishlashi mumkin).
IDLE mohiyatan Python kodini yozishni osonlashtiradigan
sintaksisni ta'kidlash, avtomatik to'ldirish, aqlli chekinish va
boshqa xususiyatlarga ega matn muharriri.
Python dasturlash tili shaxsiy kompyuterga o‘rnatilgandan so‘ng
IDLE rejimi yuklanadi. IDLE rejimi bu
interaktiv rejim
hisoblanadi
, interaktiv rejimning qulayligi qisqa jarayonlarni
dasturlashga juda qo‘l keladi. Bunda boshqa dasturlash tillari kabi
dasturning umumiy tuzilishini to‘liq keltirish shart emas.
O‘zgaruvchilar tabaqalashtirilgan holda e’lon
qilish shartlari
keltirilmaydi
, xotira bo‘yicha muammolar e’tiborga olinmaydi.
Python dasturlash tili IDLE rejimi yuklangandan so‘ng quyidagi
oyna hosil bo‘ladi.
Python dasturlash tili shaxsiy kompyuterga o‘rnatilgandan so‘ng
IDLE rejimi yuklanadi. IDLE rejimi bu interaktiv rejim
hisoblanadi, interaktiv rejimning qulayligi qisqa jarayonlarni
dasturlashga juda qo‘l keladi. Bunda boshqa dasturlash tillari kabi
dasturning umumiy tuzilishini to‘liq keltirish shart emas.
O‘zgaruvchilar tabaqalashtirilgan holda e’lon qilish shartlari
keltirilmaydi, xotira bo‘yicha muammolar e’tiborga olinmaydi.
Python dasturlash tili IDLE rejimi yuklangandan so‘ng quyidagi
oyna hosil bo‘ladi.
Python dasturlash tili IDLE rejimining asosiy oynasi. Python
dasturlash tili IDLE rejimida birinchi dastur doimiy an’anaga
muvofiq HELLO WORLD so‘zini ekranga chiqarishni qarab
o‘tamiz. Satrli ma’lumotlar bittalik qo‘shtirnoq ichiga olib
yoziladi.
Python dasturlash tili IDLE rejimining asosiy oynasi. Python
dasturlash tili IDLE rejimida birinchi dastur doimiy an’anaga
muvofiq HELLO WORLD so‘zini ekranga chiqarishni qarab
o‘tamiz. Satrli ma’lumotlar bittalik qo‘shtirnoq ichiga olib
yoziladi.
|
SCIENTIFIC COUNCIL TO AWARDING OF THE SCIENTIFIC

54
The topic of the dissertation of the Doktor (Dsc) in technical Attestation Commission the
Ministery ond Innovation of the Republic of Uzbekistan under number В2023.4.DSc/Т674
The dissertation has been prepared at National Research University “Tashkent institute of irrigation
and agricultural mechanization engineers”
The abstract of dissertation is posted in three languages (Uzbek, Russian, English (resume)) is
placed the website of the Scientific Council (www.tiiame.uz) and at the
Information and educational
portal «Ziyonet» (www.ziyonet.uz).
Scientific adviser:
Muratov Khakim Maxmudovich
Doctor of technical Science, Professor
Official opponents:
Muhammadiyev Ashraf
Doctor of technical science, professor
Muzffarov Shavkat Mansurovich
Doctor of technical science, professor
Keshuov Sytkazy Asilseitovich
Doctor of technical science, professor
Leading organization:
Research Institute of Irrigation and Water Problems
Defense of the dissertation will take place in 14
00
«25» october 2023 at-o‟clock at a meeting of the
scientific council DSc.03/30.12.2019. T.10.01 at the National Research University “Tashkent Institute of
Irrigation and Agricultural Mechanization Engineers” (at the address: 39, Kari Niyazi Street, Tashkent,
100000. Tel: (+99871) 237-09-45; Fax: (+99871) 237-38-79, email: admin@tiiame.uz).
The dissertation is available at the Information-resource center of the “Tashkent Institute of
Irrigation and Agricultural Mechanization Engineers” National Research University (registration number
291). Address: 39,
Kari Niyazi Street, Tashkent city, 100000. Tel: (+99871) 237-09-45; Fax:
(+99871) 237-38-79, e-mail: admin@tiiame.uz.
Abstract of the dissertation is posted 14 october 2023.
(Mailing Protocol No 87 dated 27 july 2023)
Mavzu: Qadimgi Rim, Gretsiya kalendarlari. Yuliy Sezarning kalendar islohoti. Reja

|
Mavzu: Qadimgi Rim, Gretsiya kalendarlari. Yuliy Sezarning kalendar islohoti. Reja
|
bet | 1/7 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 55,79 Kb. | | #145766 |
Bog'liq rim kalendari referat
Mavzu: Qadimgi Rim, Gretsiya kalendarlari. Yuliy Sezarning kalendar islohoti.
REJA.
Qadimgi grek kalendarlari
Qadimgi Rimda kalendarlar. Yulian kalendari
Milodiy yil hisobi
4. Rim papasi Grigoriy XIII ning kalendar islohoti
ADABIYOTLAR.
Rahmatullayeva O., Salomov J. Xronologiyа. – T., Fan va texnologiyalar, 2012.
Rahmatullayeva O., Salomov J. Numizmatika. – T., Fan va texnologiyalar, 2012.
Bo‘riev O. Temuriylar davri yozma manbalarida Markaziy Osiyo. – T.: O‘zbekiston, 1997.
Eshov B. Qadimgi O‘rta Osiyo shaharlari tarixi. –T., 2006.
Iofe V.G., Choriyev Z.U. Xronologiya va metrologiyа. –T.,2003.
Rahmonqulova Z.Xronologiyа. -T.: A. Navoiy nomidagi davlat nashriyoti. 2006.
Ahmedov A. Ahmad Al -Farg‘oniy. -T.: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. 1998.
Abu Rayhon Beruniy. O‘tmish xalqlardan qolgan yodgorliklar. Tanlangan asarlar. -T.:Fan.1968.
MamadazimovM., Ilyosov S. Malikshoh erasi // Fan va turmush. 2004. №4 -5. 43 b.
Umar Xayyom. Navro‘znoma.Tarjimon Urfon Otajon. -T.: Mehnat. 1990.
Hakimov M. Turkiston xalqlari qo‘llagan taqvimlar. - T., 1999.
Qadimgi grek kalendarlari
Qadimgi Yunonistonda miloddan avvalgi birinchi ming yillikning boshlarida Oy-Quyosh kalendari tuzildi. Bu davrda har bir polis о‘z kalendarini ishlab chiqadi. Ular bir-biriga mos kelsa-da, har bir kalendarning afzallik tomonlari bor edi. Ular bir yilni har biri yangi Oy bilan boshlanadigan о‘n ikki oyga bо‘lib chiqdi. Kalendarni fasllarga moslashtirish uchun qо‘shimcha о‘n uchinchi oy ham joriy qilingan.
Yunonistonning turli shaharlarida oylarning о‘z nomlari bо‘lsa-da, Afina kalendaridagi oy nomlari bir muncha keng tarqalgan edi. Ular:
|
| |