Ishlab chiqarish zahiralarini inventarizatsiya qilish

♦ korxona tugatilayotganida tugatish balansini tuzish oldidan va boshqa hollarda.
Tekshirish ko‘lamiga ko‘ra inventarizatsiya yoppasiga yoki tanlab o‘tkaziladigan, o‘tkazish
vaqti bo‘yicha rejalashtirilgan yoki to‘satdan o‘tkaziladigan inventarizatsiyalarga bo‘linishi mumkin.
Inventarizatsiyani o‘tkazishga korxona rahbari va bosh buxgalteri rahbarlik qiladi.
Ishlab
chiqarish zahiralarini inventarizatsiya qilish inventarizatsiya qiluvchi ishchi komissiyalar tomonidan
moddiy javobgar shaxs ishtirokida amalga oshiriladi.
Inventarlash davrida moddiy boyliklarning mavjudligi tarozida tortish, o‘lchash usuli bilan
aniqlanadi va ro‘yxatda rasmiylashtiriladi. Ro‘yxatni moddiy javobgar shaxs imzolaydi.
Inventarizatsiya qilish natijasida materiallar bo‘yicha hujjatlardagi ma’lumotlar
va haqiqiy
qoldiqlar orasidagi farq solishtiruv qaydnomasida rasmiylashtiriladi.
Ishlab chiqarish zahiralarini inventarizatsiya qilish natijasida aniqlangan haqiqiy mavjud
mulk va buxgalteriya hisobi ma’lumotlari o‘rtasidagi tafovutlar quyidagicha aks ettiriladi:
Masalan, «Bobur» hissadorlik jamiyatida hisobot yilida 24000 so‘mlik
material kamomadi
aniqlandi va u aybdor shaxs topilmaganligi sababli davr xarajatlariga o‘tkazildi. Ushbu muomalalarga
hisobda quyidagicha
provodka beriladi:
♦ Inventarizatsiya natijasida kamomad aniqlandi:
D-t 5910-«Kamomadlar va qimmatliklarni shikastlashdan talofatlar» - 24000 so‘m
K-t 1010-«Xom-ashyo va materiallar» - 24000 so‘m.
♦ Kamomad summasi davr xarajatlariga o‘tkazildi:
D-t 9430-«Boshqa operatsion xarajatlar» - 24000 so‘m
K-t 5910-«Kamomadlar va qimmatliklarni shikastlashdan talofatlar» - 24000 so‘m.
Korxona aybdor shaxslardan kamomadni haqiqiy narxda emas, balki hozirgi davrdagi bozor
narxlarida undirish huquqiga ega. Masalan, korxona omborida 5000 so‘mlik material kamomadi
aniqlandi va 8000 so‘m qiymatda aybdor shaxsdan undirib olindi. Ushbu muomalalarga hisobda
quyidagicha provodka beriladi:
♦ Inventarizatsiya natijasida kamomad aniqlandi;
D-t 5910-«Kamomadlar va qimmatliklarni shikastlashdan talofatlar» - 5000 so‘m
K-t 1010-«Xom-ashyo va materiallar» - 5000 so‘m.
♦ Moddiy javobgar shaxsdan ushlab qolinadigan summa;
D-t 4730-«Xodimlarning moddiy zararni qoplash bo‘yicha qarzlari» - 8000 so‘m.
K-t 5910-«Kamomadlar va qimmatliklarni shikastlashdan talofatlar» - 8000 so‘m
♦ Moddiy boyliklarni undirishdan daromad aniqlandi-(8000-5000)=3000 so‘m;
D-t 5910-«Kamomadlar va qimmatliklarni shikastlashdan talofatlar» - 3000 so‘m
K-t 9390-«Boshqa operatsion daromadlar» - 3000 so‘m.
Ishlab chiqarish zahiralarining qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tasdiqlangan me’yorlar
doirasida tabiiy kamayishi, korxona rahbari ko‘rsatmasi bo‘yicha tegishli ravishda ishlab chiqarish
xarajatlariga o‘tkaziladi.
Aybdorlari aniqlanmagan o‘g‘irliklar bo‘yicha ko‘rilgan zararlar foyda solig‘i bo‘yicha
soliqqa tortiladigan bazaga «Xarajatlar tarkibi to‘g‘risidagi Nizom»ning 1-ilovasiga binoan kiritiladi.
Ishlab chiqarish zahiralarini inventarizatsiya qilish natijasida ortiqcha mol-mulk mavjudligi
aniqlansa, u moliyaviy natijalarga kirim qilinadi:
D-t 1010-«Xom-ashyo va materiallar»
K-t 9390-«Boshqa operatsion daromadlar».