Kompyuter viruslari va ularning klassifikatsiyalari

96
• tarmoq viruslari;
• fayl viruslari;
• yuklama viruslar;
• kombinatsiyalangan viruslar.
Fayl viruslari bajariluvchi fayllarga turli usullar bilan kiriti ladi (eng ko‗p
tarqalgan viruslar xili), yoki faylyo‗ldoshlarni (kompan‘on viruslar) yaratadi yoki
faylli tizimlarni (linkviruslar) tashkil etish xususiyatidan foydalanadi.
Yuklama viruslar o‗zini diskning yuklama sektoriga (boot sektoriga) yoki
vinchesterning tizimli yuklovchisi (Master Boot Record) bo‗lgan
sek torga
yozadi. Yuklama viruslar tizim yuklanishida boshqarishni oluvchi dastur kodi
vazifasini bajaradi.
Makroviruslar axborotni ishlovchi zamonaviy tizimlarning makro dasturlarini
va fayllarini, xususan MicroSoft Word, MicroSoft Excel va h. kabi ommaviy
muharrirlarning fayl xujjatlarini va elektron jadvallarini zaharlaydi.
Tarmoq viruslari o‗zini tarqatishda kompyuter tarmoqlari
va elektron pochta
protokollari va komandalaridan foydalanadi. Ba‘zida tarmoq viruslarini "qurt"
xilidagi dasturlar deb yuritishadi. Tarmoq viruslari Internet qurtlarga
(Internet bo‗yicha tarqaladi), IRCqurtlarga (chatlar, Internet Relay Chat) bo‗linadi.
Yashash muhitining zaxarlanishi usuli bo‗yicha kompyuter viruslari
quyidagilarga bo‗linadi:
• rezident;
• rezident bo‗lmagan;
Rezident viruslar faollashganlaridan so‗ng to‗laligicha yoki qisman yashash
muhitidan (tarmoq,
yuklama sektori, fayl) hisoblash mashinasining asosiy
xotirasiga ko‗chadi. Bu viruslar, odatda, faqat operatsion tizimga ruxsat etilgan
imtiyozli rejimlardan foydalanib yashash muhitini zaxarlaydi va ma‘lum
sharoitlarda zararkunandalik vazifasini bajaradi.
Rezident bo‗lmagan viruslar faqat faollashgan vaqtlarida hisoblash
mashinasining
asosiy xotirasiga tushib, zaxarlash va zararkunandalik vazifalarini
bajaradi. Keyin bu viruslar asosiy xotirani butunlay tark etib yashash muhitida
qoladi. Agar virus yashash muhitini zaxarlamaydigan programmani asosiy xotiraga
joylashtirsa bunday virus rezident bo‗lmagan virus deb hisoblanadi.
Foydalanuvchining informatsion resurslari uchun xavf darajasi bo‗yicha
kompyuter viruslarini quyidagilarga ajratish mumkin:
• beziyon viruslar;
• xavfli viruslar;
•
juda xavfli viruslar;
Yashash makonini o‗zgartirmaydigan viruslar o‗z navbatida ikkita guruhga
ajratilishi mumkin.
97
• viruslar-«yo‗ldoshlar» (companion). Viruslar-«yo‗ldoshlar» fayllarni
o‗zgartirmaydi. Uning ta‘sir mexanizmi bajariluvchi fayllarning nushalarini
yaratishdan iboratdir.
• Viruslar-«qurtlar» tarmoq orqali ishchi stansiyaga tushadi,
tarmoqning
boshqa abonentlari bo‗yicha virusni jo‗natish adreslarini hisoblaydi va virusni
uzatishni bajaradi.
Algoritmlarning murakkabligi, mukammalik darajasi va yashirinish
xususiyatlari bo‗yicha yashash makonini o‗zgartiradigan viruslar quyidagilarga
bo‗linadi:
•
talaba viruslar;
• «stels» viruslar (ko‗rinmaydigan viruslar);
• polimorf viruslar.
Talaba-viruslar malakasi past yaratuvchilar tomonidan yaratiladi. Bunday
viruslar, odatda, rezident bo‗lmagan viruslar qatoriga kiradi, ularda ko‗pincha
xatoliklar mavjud bo‗ladi, osongina taniladi va yo‗qotiladi.
«Stels» viruslar malakali mo‗taxasislar tomonidan yaryatiladi. «Stels»-
viruslar operatsion tizimning shikastlangan fayllarga murojaatlarini ushlab qolish
yo‗li bilan o‗zini yashash makonidagiligini yashiradi va operatsion tizimni
axborotning shikastlanmagan qismiga yo‗naltiradi.
Virus rezident hisoblanadi,
operatsion tizim programmalari ostida yashirinadi, xotirada joyini o‗zgartirishi
mumkin. «Stels» - viruslar rezident antivirus vositalariga qarshi ta‘sir ko‗rsata
olish qobiliyatiga ega.
Polimorf viruslar ham malakali mo‗taxasislar tomonidan yaratiladi, va doimiy
tanituvchi guruxlar-signaturalarga ega bo‗lmaydi. Oddiy viruslar yashash
makonining zaxarlanganligini aniqlash uchun zaxarlangan obyektga maxsus
tanituvchi ikkili ketma-ketlikni yoki simvollar ketma-ketligini (signaturani)
joylashtiradi. Bu ketma-ketlik fayl yoki sektorning zaxarlanganligini aniqlaydi.