nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
XML hujjatning prologi - 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari

|
1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari
|
bet | 76/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.orgXML hujjatning prologi
Prolog ikki qismdan iborat bo‘ladi. Prologning birinchi qismida XML e’lon yoziladi. (XML Declaration). U ...?> simvollar orasiga yoziladi, bu e’londa xml belgi va uning versiyasi keltiriladi. U quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
Bundan tashqari e’londa hujjat yozilgan tilning kodi ham keltirilishi mumkin
Kiril alfaviti ishlatilgan hujjatlar uchun, e’lonning ko‘rinishi quyidagicha bo‘ladi:
E’londa yana standalone parametrini ham keltirilishi mumkin.
Bu parametr ikki
qiymatdan birini oladi: "yes" yoki "по". "nо" qiymati shuni ko‘rsatadiki, bu hujjarda ishlatilgan elementlarni ta‘riflash uchun tashqi hujjatdan foydalanilgan. Odatda standalone "уеs" qiymatini oladi. Demal XML hujjatni e’lon qilish quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:
Prologni ikkinchi qismida — hujjatning tipi e’lon qilinadi, DTD (Document Туре Declaiatbn). Bu qismda hujjatda foydalanilgan teglar yoki alohida faylga ssilka bo‘ladi.Hujjatni tipini ko‘rsatish <. DDCTYPE, so‘zi bilan boshlanadi va uchburchakli qavs belgisi > bilan tugaydi.
Quyidagi web-saytda xml tilininng vazifasi va amalda qo‘llash maqsadi tushuntiriladi.
http://www.w3.org/TR/REC-xml.
XML Internetda bevosita foydalaniladigan til bo‘lishi kerak.
XML asosan web- muhitida axborotni saqlash va tarqatisg uchun ishlab chiqilgan til.
XML ko‘p miqdordagi programmalar aro axborot almashishda qo‘llaniladi.
XML ni asosiy vazifasi serverlar va brauzerlar orqali axborot tarqatish bolsa ham, undan boshqa programmalarda ham foydalaniladi. Masalan finans programmalari aro axborot almashinuvi, programma maxsulotlarini yangilash va tarqatish.
|
| |
Modellarda ma‘lumotlarning tuzilmalari

|
Modellarda ma‘lumotlarning tuzilmalari
|
bet | 17/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.orgModellarda ma‘lumotlarning tuzilmalari. Ma‘lumotlarning namunaviy tuzilmalariga quyidagilar kiradi: ma‘lumotlarning elementi, ma‘lumotlarning agregati, yozuv, ma‘lumotlar bazasi va h.k. Bu elementlar va agregatlar o‘zaro aloqada bo‘lgan tuzilma bilan tavsiflanadi. Shuning uchun yozuvning tuzilmasi ierarxik harakterga ega bo‘lishi mumkin. Bir xil tuzilmaga ega bo‘lgan yozuv nusxalari to‘plamining hammasi yozuv turini tashkil etadi.
Tarmoqli ma‘lumotlar modeli. Agar munosabatdagi joriy element bir necha berilgan elementga ega bo`lsa, bunday bog`lanishlarni ierarxik strukturalar bilan tavsiflab bo`lmaydi. Bunday tuzilmalar tarmoqli graflar bilan tavsiflanadi.
Tarmoqli strukturalarida element ixtiyoriy boshqa element bilan bog`lanishi mumkin. Ya‘ni, tarmoqli bir necha kichkina obyektlardan topgan yirik obyekt deb qarash mumkin.Ushbu chizmada bog`lanishlarni tarmoqli modelda tasvirlanishi keltirilgan.
Shunday qilib, tarmoqli model ma‘lumotlar elementlari orasidagi xilma-xil bog`lanishlarni ixtiyoriy ko`rinishdagi grafik yordamida akslantiradi. Tarmoqli model yozuvlar to`plami va mos bog`lanishlar to`plamidan tashkil topadi. Bog`lanishlarni yaratish uchun alohida
cheklanishlar qo`yilmaydi. Misol: oddiy tarmoqli MB sxemasi sifatida quyidagini keltirish mumkin.
Ma‘lumotlarning relyasion modeli. Relyasion MB kuchli nazariy fundamentga ega bo‘lib, u matematik munosabatlar (otnosheniya) nazariyasiga asoslangan. Ma‘lumotlarning relyasion modeli konsepsiyasi 1970 yilda E.F.Kodd tomonidan taklif qilingan bo‘lib, u ma‘lumotlarni tavsiflash va tasvirlashning amaliy dasturlaridan bog‘liq bo‘lmasligini ta‘minlash masalasini hal qilish uchun xizmat qiladi.
Ma‘lumotlarning relyasion modeli asosida «munosabat» tushunchasi yotib, u inglizcha relation so‘zidan olingan. Ba‘zi bir qoidalarga amal qilgan holda munosabatlarni ikki o‘lchovli jadval ko‘rinishda tasvirlash mumkin. Jadval har qanday odamga tushunarli va qulaydir. Real dunyo obyektlari haqidagi ma‘lumotlarini EHM xotirasida saqlash va ular orasidagi munosabatlarni modellashtirish uchun munosabatlar (jadval) to‘plamidan foydalanish mumkinligini E.F.Kodd isbotlab berdi. Masalan, «talaba» mazmunini saqlash uchun TALABA munosabatidan foydalaniladi. Bu mazmunning asosiy xususiyatlarini quyidagi jadvalning ustunlari tasvirlaydi:
|
| |
Opportunity (Imkoniyatlar) - Globallashuv jarayonida inson resurslarini boshqarishda raqamli transformasiya

|
Globallashuv jarayonida inson resurslarini boshqarishda raqamli transformasiya
|
bet | 32/48 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #230247 |
Bog'liq Документ Microsoft Word (2)Opportunity (Imkoniyatlar)
|
Threat (Tahdidlar)
|
– BAA bilan hamkorlikda bir million dasturchi loyihasiga start berildi;
– Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish boʻyicha soʻngi 2 yil ichida 10 dan ortiq normativ-huquqiy hujjatlar imzolandi;
– Axborot texnologiyalaridan foydalanish uchun infratuzilmalarning tashkil etilmoqda;
– Ilmiy tadqiqot faoliyatini moliyalashtirish hajmining ortib borishi;
– Raqamli dasturiy ta'minotlarni yaratish davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanmoqda.
|
– Sun’iy intelektni rivojlantirishning milliy strategiyasi mavjud emas;
– Axborot texnologiyalari sohasidagi yosh bilimli mutaxassislarning chet el davlatlariga mobilizasiyasining ortishi;
– Xususiy sektorning SI texnologiyalarini joriy etishda ragʻbatlantirishning sust mexanizmlari;
– Mamlakatda ishchi kuchining arzonligi SI sohasini rivojlantirishda asosiy toʻsiqlardan biridir.
|
1-bosqich. 2021 - 2022 yillar – sun’iy intellektni rivojlantirishning fundamental asoslarini rivojlantirish va maqsadli tizimlashtirish.
Sun’iy intellektni rivojlantirishning asosiy ustuvor yoʻnalishlarida ilmiy tadqiqot va rivojlantirish faoliyatlarini tizimli tarzda tashkil etish, SI sohasida ta’lim tizimini samarali isloh etish hamda ilmiy tadqiqot va ta’limda xalqaro hamkorliklarni jadallashtirish. Shuningdek, ishlab chiqarishda raqamli iqtisodiyotni qoʻllab-quvvatlash va tadbirkorlarning innovasion faolligini oshirish.
2-bosqich. 2023 - 2025 yillar – sun’iy intellekt sohasida kadrlar malakasi va intellektual salohiyatini halqaro raqobat maydonida sifat jihatidan oshirish va nufuzini koʻtarish.
Ustuvor yoʻnalishlarda yangi ilmiy-tadqiqot va rivojlantirish markazlarini tashkil etish. Biznes – ilm-fan – davlat integrasiya tizimini mustahkamlash orqali iqtisodiyot tarmoqlari muammolariga SI yordamida rasional echimlar toʻplamini taklif etish. Shuningdek, milliy iqtisodiyotda sun’iy intellekt asosidagi yuqori texnologiyalarga asoslangan milliy ishlanmalar eksport ulushini oshirish. Milliy iqtisodiyot tarmoqlarida sun’iy intellekt texnologiyalari asosida yaratilgan raqamli ishlab chiqarish mahsulotlaridan keng foydalanish hamda jahon bozorida raqobatbardosh milliy brendlarga ega boʻlish.
3-bosqich. 2026 - 2030 yillar – Oʻzbekistonda yuqori rivojlangan axborotlashgan jamiyatni shakllantirish.
Davlat boshqaruvining shaffof va samaradorligini oshirish, fuqarolarning huquq va erkinliklarini milliy qadriyatlar va umuminsoniy tamoyillar asosida toʻliq kafolatlaydigan oʻziga xos boʻlgan axborotlashgan jamiyatni shakllantirish, shakllangan ma’lumotlar toʻplamidan yuqori qiymatga ega boʻlgan mahsulotlarni yaratish, hamda mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishning ustuvor tarmoqlarida Markaziy Osiyo davlatlarida etakchi va Osiyo davlatlari bilan raqobatlashadigan innovasion xabga aylantirish.
|
| |
Nazorat savollari - 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari

|
1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari
|
bet | 74/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.orgNazorat savollari
Ma‘lumotlar bazalarining ichki himoya vazifasini keltiring?
SQL Server himoya vositasiga deganda nimani tushunasiz?
GRANT privilege nima vazifani bajaradi? Misol keltiring.
GRANT UPDATE uchun misollar yozing?
GRANT REFERENCES uchun misol keltiring?
XML va ma'lumotlar bazalari
Web-texnologiyaning (Internet-texnologiya) Web-dizayn qismini o‘rganishni razmetkali til tasnifi bilan boshlaymiz. Maxsus til mavjud bo‘lib, bu til yordamida matnlar, grafik ma‘lumotlar Web- sahifa xujjatga joylashtiriladi va bu xujjatni barcha kompyuterda ko‘rish imkoniyati mavjeddir. Bunday maxsus tillar razmetkali tillar deb ataladi. Ularning asosiy vazifasi – Web-sahifaga “ma‘lumotlarni joylashtirish” va ular orasidagi aloqani (giperssilokalar) ta‘minlashdan iborat.
XML (eXtensible Markup Language).XML tili ham HTML tiliga o‘xshash til hisoblanadi. HTML dan farqli tomoni shundaki, XML da dasturchi o‘zining shaxsiy teglarini yaratadi va ular orasigama‘lumotlar joylashtiradi. XML-teglar harflar katta kichikligini farqlaydi.
XML tili
XML va HTML orasidagi oltin qoidani ifodalovchi til, XML (extensible Markup Language) — kengaytirilgan belgilashlar tilidir. Bu til SGML dan ajratib olingan to‘plam bo‘lib, web- programmistga o‘z teglarini yaratish imkonini beradi va ortiqcha murakkablikdan holi.
XML ni ishlab chiqish 1996 boshlandi. Bu ish bilan jamoat tashkiloti W3C( World Wide Web Consortium), shug‘ullanadi. Uning asosiy sayti : http://wvw.w3c.org/. XML
haqidagi ma‘lumotlar http://www.w3c.org/XMl./ sahifaga joylashtirilgan 1998 bu tashkilot XML 1.0. versiyasini chiqardi. XML tobora takomillashib bormoqda. Uning oxirgi versiyasi quyidagi adresda bo‘ladi: http://www.w3c.org/TR/rec-xml.
|
| |
XML taraqqiyotining kelguvsidagi yo‘nalishlari

|
XML taraqqiyotining kelguvsidagi yo‘nalishlari
|
bet | 75/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.org
XML taraqqiyotining kelguvsidagi yo‘nalishlari:
XFragment
XML hujjatning alohida qismlariga ma‘no berishga urinish.
XML Schemas
XML alifbosi bo‘yicha, XML hujjatning mazmunini ifodalash urinish.
XML Query Language (XML zaproslar tili)
Hujjatda biror shartni qanoatlantiruvchi elementlarni izlashga urinish
Canonical XML
XML hujjatdagi elementning argumentlari oladigan qiymatlarni ko‘rsatishni standart algoritmi.
XML Signatures
XML hujjatda raqamli podpisni ifodalashni standart vositalari
XML o‘zini turli texnologiyalar uchun ishonchli, qat’iy asos ekanini ko‘rsatdi.
XML hujjatning strukturasi
XML da tayyor teglar yo‘q, balki o‘z teglarini yozish qoidalari mavjud.
Aniq teglar haqida gapirganda XML ni amalda qo‘llash nazarda tutiladi
XML qoidalarini amalda qo‘llab, ma‘lum teglar guruhi tuzilgan, ular Aniq sohada ishlatiladi:
XHTML — XML qoidalariga mos ravishda tuzilgan giperMatnni belgilash tili;
Math ML — matematik formulalarni yozish tili;
CML — ximik formulalarni yozish tili;
Vox ML — ovozlarni yozish tili;
WML —simsiz texnologiyada ishlatiladigan til.
XML hujjatni bezatishni va teglar yaratishni faqatgina umumiy qoidalarini beradi. Bu qoidalar ХМLning hususuyatida ko‘rsatiladi. Hujjat prolog keltirishdan boshlanadi.
|
| |
Yangi XML elementini yaratish uchun konstruktsiyalar

|
Yangi XML elementini yaratish uchun konstruktsiyalar
|
bet | 79/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.org
Yangi XML elementini yaratish uchun konstruktsiyalar.
Bitta hujjat ichida ham, bir nechta hujjatlar orasidagi ulanishlar (qo‘shilish).
Bir nechta operatsiyalar - birlashma, kesishish, farq.
Umumiylik, mavjudlik va inkor predikatlarida osilgan hisoblagichlar.
Barcha asosiy turdagi agregatlarni qo‘llab-quvvatlash.
Ichki so‘rovlarni qayta ishlash.
Internet rivojlanishi bilan turli xil manbalardan ma'lumotlarni birlashtirish va ularni turli formatlarda taqdim etish vazifasi ma'lumotlar bazasi hamjamiyatining asosiy faoliyatlaridan biriga aylandi. Ushbu muammoni hal qilishning eng keng tarqalgan yondashuvlaridan biri bu vositachilar va qadoqlovchilar yoki o‘rashchilar kontseptsiyasiga asoslangan virtual ma'lumotlar ombori [6,7]. O‘z navbatida, vositachilar va paketlovchilarning arxitekturasini rivojlantirish uchun ma'lumotlar almashish muammosini hal qilish kerak, bu esa ko‘plab ma'lumotlar bazalari sohasidagi tadqiqotchilarning sa'y-harakatlari yo‘naltirilgan.
INRIA vositachilar va paketlovchilar uchun asos bo‘lib xizmat qiladigan, istiqbolli nomi YAT (Yana bir daraxtga asoslangan tizim) bilan prototip tizimini yaratdi va ishlab chiqdi, ya'ni ma'lumotlarni o‘zgartirish muammosini hal qilish uchun [8]. YAT heterojen manbalar orqali transduserlarni aniqlash va joylashtirish uchun vositalar to‘plamini taqdim etadi.
Ko‘pgina boshqa tizimlar singari, YAT ham ma'lumotlar uchun grafik ko‘rinishni qo‘llaydi
XML ning vazifasi nima?
Ma'lumotlar markazlashtiruvchi hujjatlar
XML hujjatining tuzilishi ma'lumotlar bazasining tuzilishidan nimasi bilan farq qiladi?
Shablon asosida so‘rovlar tillariga misol keltiring?
|
| |
Udk 28. Suv ta’minoti tizimlarini gidravlik jarayonlarini modellashtirishda hazen – uilyams tenglamasini qo’llanilishi

|
Udk 28. Suv ta’minoti tizimlarini gidravlik jarayonlarini modellashtirishda hazen – uilyams tenglamasini qo’llanilishi
|
bet | 1/2 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 45,26 Kb. | | #259867 |
Bog'liq SUV TA’MINOTI TIZIMLARINI GIDRAVLIK JARAYONLARINI MODELLASHTIRISHDA
UDK 628.1
SUV TA’MINOTI TIZIMLARINI GIDRAVLIK JARAYONLARINI MODELLASHTIRISHDA HAZEN – UILYAMS TENGLAMASINI QO’LLANILISHI
Dotsent Maxmudova D.E, doktorant Аxmadaliyev S. S - Toshkent arxitektura qurilish universiteti .
Annotatsiya. Ushbu maqolada Hazen-Uilyams tenglamasi muhandislarga gidravlik tizimlarni loyihalash va tahlil qilish uchun zarur bo'lgan bosim yo'qotilishini aniq baholash imkonini beradi. Quvurning g’adir budurligi, diametri, uzunligi va oqim tezligi kabi omillarni hisobga olgan holda, tenglama quvur tarmog'idagi energiya yo'qotishlarini baholash uchun amaliy vositani taqdim etadi. Ushbu ma'lumotlar samarali tizimlarni loyihalash va optimal ishlashni ta'minlash uchun juda muhimdir. Muhandislik tarmoqlarini modellashtirishda Hazen-Uilyams tenglamasi asosiy emperik formula hisoblanib tarmoqni avtomatik ishlash asosini yaratib beradi.
Abstract. In this article, the Hazen-Williams equation allows engineers to accurately estimate the head loss needed for the design and analysis of hydraulic systems. Taking into account factors such as pipe diameter, length, and flow rate, the equation provides a practical tool for estimating energy losses in a pipe network. This information is essential for designing efficient systems and ensuring optimal performance. In the modeling of engineering networks, the Hazen-Williams equation is considered the main empirical formula and creates the basis of automatic network operation.
Аннотация. В этой статье уравнение Хейзена-Вильямса позволяет инженерам точно оценить потери напора, необходимые для проектирования и анализа гидравлических систем. Принимая во внимание такие факторы, как диаметр трубы, длина и скорость потока, уравнение представляет собой практический инструмент для оценки потерь энергии в трубопроводной сети. Эта информация необходима для проектирования эффективных систем и обеспечения оптимальной производительности. При моделировании инженерных сетей уравнение Хейзена-Вильямса считается основной эмпирической формулой и создает основу автоматической работы сетей.
Kalit so‘zlar: Hazen-Uilyams tenglamasi, suv ta’minoti tizimlarini simulyatsiyasi, gidravlik modellashtirish, quvurlarning ichki qarshiligi, tarmoqlarni analiz qilish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Udk 28. Suv ta’minoti tizimlarini gidravlik jarayonlarini modellashtirishda hazen – uilyams tenglamasini qo’llanilishi
|
Strategiyaning asosiy vazifasi - Globallashuv jarayonida inson resurslarini boshqarishda raqamli transformasiya

|
Globallashuv jarayonida inson resurslarini boshqarishda raqamli transformasiya
|
bet | 31/48 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #230247 |
Bog'liq Документ Microsoft Word (2)Strategiyaning asosiy vazifasi – 2021 - 2022 yillarda Sun’iy intellektni rivojlantirish strategiyasida belgilangan maqsadni amalga oshirishda inson resurslarini rasional safarbar etish va raqamli mahsulotlarni yaratish hamda qoʻllanilishini ragʻbatlantirish.
Oʻzbekiston Respublikasida sun’iy intellektni rivojlantirish quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi.
3.2-jadval.
Oʻzbekiston Respublikasida SIni rivojlantirishga ta'sir etuvchi omillar (SWOT tahlil)
Strength (Kuchli jihatlar)
|
Weakness (Kuchsiz jihatlar)
|
– Aholining zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish
va qoʻllashdagi ijobiy munosabatlar;
– Axborot texnologiyalariga ixtisoslashtirilgan nufuzli horijiy universitet filiallari mavjud (Inha, Amiti, Turin...);
– Matematika, kimyo va biologiya fanlariga katta e'tibor qaratilmoqda;
– Mamlakatda matematika ilmiy tadqiqot maktablarida nazariy
va amaliy bilim hamda koʻnikmalar saqlanib qolgan;
– Yoshlarning matematika va boshqa aniq va tabiiy fanlar yoʻnalishidagi tanlovlarda jahon mamlakatlari ichida yuqori natijalarga erishmoqda;
– Aholining asosiy qatlamini yoshlar tashkil etadi;
– SI texnologiyalari iqtisodiyot tarmoqlarida muvaffaqiyatli qoʻllanilmoqda.
|
– SI sohasidagi startap loyihalarining davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi sust:
– SI sohasidagi mahalliy
va horijiy jurnallarda chop etilgan maqolalar soni kam;
– SI sohasidagi patentlar soni kam;
– SI sohasida ilmiy-texnik
va innovasion loyihalarni amalga oshirishda halqaro hamkorlik past darajada;
– SI sohasida yuqori malakali kadrlar tanqisligi yuqori;
– SI sohasida doktorantlar soni kam;
– SI sohasini rivojlantirish uchun ochiq manbaalarda statistik ma’lumotlar etarli emas;
– Ayrim hududlarda internet tarmogʻiga ulanish va uning tezligi bilan bogʻliq muammolar mavjud;
– Ilm-fan va ishlab chiqarish integrasiyasi sust.
|
|
|
| |
-rasm. Boshqarish shitining umumiy ko’rinishi

|
-rasm. Boshqarish shitining umumiy ko’rinishi
|
bet | 2/2 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 9,49 Kb. | | #155826 |
Bog'liq Texnologik jarayonni boshqarishda qo’llaniluvchi Schit va pultla-fayllar.org-rasm. Boshqarish shitining umumiy ko’rinishi
Sxema elementlarining shartli grafik va harfiy ifodalanishi bir guruh Davlat Standartlari va ko`rsatma materiallar asosida belgilangan.
Barcha belgilanishlarni proportsional tarzda kichraytirishga ruxsat beriladi;
ammo bunda ikki yondosh chiziqlar orasidagi masofa 1mm dan kam bo`lmasligi kerak.
SHartli belgilanishlarda elementlarga aniqlik kiritish belgilarini ifodalaganda o`lchamlarini kattalashtirishga ham ruxsat berilgan. elementlarni sxemada standartlarda keltirilgan holatda ko`rsatiladi;
lozim bo`lganda 900 yoki 450ga burilgan tarzda ko`rsatishga ham yo`l qo`yiladi; mabodo bunday ifodalanishda sxema o`qilishi yoki ma`nosi o`zgarsa standartlardagi holati saqlanishi kerak.
Aloqa yo`llari va elementlar sxema o`lchamiga qarab 0.2 dan to 1 mm qalinlikda chizilib, agarda shartli grafik belgilanishda qalin chiziqlar bo`lsa, u aloqa chizig’iga nisbatan 2 marta keng holatda tasvirlanadi.
Sxema o`lchami 24 va undan undan kichik bo`lganda aloqa chiziqlari 0.3 dan 0.4mm qalinlikda chizish tavsiya etiladi. Agar bir sxemada turli vazifali zanjirlar tasvirlangan bo`lsa
(masalan, kuch va boshqarish zanjirlari), bu holda ularni turli qalinlikda ko`rsatiladi. Bir
sxemada uchtagacha chiziqlar qalinligi qo`llanilishi mumkin.
SHartli harf-raqamli belgilash element haqidagi ma`lumotlarni qisqa holda ifodalash
imkoniyatini beradi. Umumiy holda belgilash uch qismdan iboratdir: element ko`rinishi,
tartib raqami (agar bir xil elementlar bir nechta bo`lsa) va funktsional taalluqliligi.
Shulardan dastlabki ikki qismi majburiydir.
http://fayllar.org
|
| |
Mavzu 1Kristallanish. Qotishmalardagi kristallanish. Kristallarning paydo bolishi. Kristallarning kopayishi. Eritmalarning kristallanishi. Vakuum kristallizatorlar

|
Mavzu 1Kristallanish. Qotishmalardagi kristallanish. Kristallarning paydo bolishi. Kristallarning kopayishi. Eritmalarning kristallanishi. Vakuum kristallizatorlar
|
bet | 1/6 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 429,17 Kb. | | #160225 |
Bog'liq Mavzu 1Kristallanish. Qotishmalardagi kristallanish. Kristallarn (1)
Mavzu
1Kristallanish.Qotishmalardagi kristallanish. Kristallarning paydo bolishi. Kristallarning kopayishi. Eritmalarning kristallanishi. Vakuum kristallizatorlar
Reja:
Kristallarning paydo bolishi.
Qotishmalardagi kristallanish
Kristallarning kopayishi
Eritmalarning kristallanishi
Vakuum kristallizatorlar
Kristallilik darajasi qattiq moddalarning fizikaviy-kimyoviy xususiyatlaridan, shu jumladan barqarorligidan eng muhim xususiyati sanaladi. YAgona jarayon sifatida kristallashnish tushunchasi ko‘p komponentli suyuq fazalardan bir komponentli qattiq suyuq fazalarni olishni tavsiflaydi (Mullin, 1993). U qotishma yoki eritmalardan qattiq kristall moddalar olishga qo‘llanilishi mumkin. Eritmaning kristallanish darajasi eng muhim sanaladi. Sof, quruq qattiq moddalar olish uchun suyuqlik fazasidan qattiq moddalarni ajratish kerak. Bu qoidaga ko‘ra sentrifugalash yoki filtrlash va quritish orqali amalga oshiriladi . Kristallanishning muhimligi tozalash jarayonida mahsulotning fizikaviy xususiyatlariga erishishda yotadi . Kristall kukun oson qayta ishlanadi, barqaror bo‘lib, yaxshi oquvchanlik xususiyatiga va tashqi ko‘rinishga ega.
Bug‘dan kristallanish tabiiy shaklda sovuq nam havo shakllanishida sodir bo‘ladi, sublimatsiya va liofilizatsiya jarayonlarida foydalaniladi. Uskunalar sifatida ixtisoslashtirilgan kondensator ko‘rib chiqilishi mumkin, bunda asosiy muammo kristallashtirish issiqligini bartaraf qilish va qattiq kondensatdir. Kondensatorlar qoidaga ko‘ra parallel o‘rnatilgan bo‘lib, shuningdek qo‘l yordamida o‘chirilishi mumkin, sublimatsiyani to‘xtatmasdan eritma olish mumkin. Bu jarayon kelgusida ko‘rib chiqilmaydi.
Farmatsevtika sanoatida kristallanish odatda kichik miqdordagi eritmalarda, qobiqqa ega va ko‘chiriladigan idishlarda o‘tkaziladi. Kristallanish sharoitlari mos soflik, kristall shakli qoidaga ko‘ra tajriba yo‘li bilan aniqlangan. Kristallanishni nazorat qiladigan asosiy omillarni o‘rganish muhim ahamiyatga ega. Bu tadqiqotlardani ko‘plab axborotlar tayyorlangan eritmani sinchiklab o‘rganishda olinadi. Ular kristallanish jarayonining ikki bosqichini ko‘rsatadi: kristallarning paydo bo‘lishi va o‘sishi.
Nukleatsiya kristall atrofida ko‘payadigan kichik yadrolarning shakllanishini tavsiflaydi. Paydo bo‘lmasdan kristallarning ko‘payishi sodir bo‘lmaydi.
1Xorijiy adabiyotlardan olingan mavzular
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu 1Kristallanish. Qotishmalardagi kristallanish. Kristallarning paydo bolishi. Kristallarning kopayishi. Eritmalarning kristallanishi. Vakuum kristallizatorlar
|
-jadval. Yerga ulagich shtangalarning minimal o‘lchamlari

|
-jadval. Yerga ulagich shtangalarning minimal o‘lchamlari
|
bet | 7/30 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 89,06 Kb. | | #115944 |
2.1-jadval. Yerga ulagich shtangalarning minimal o‘lchamlari
Shtangalar
|
Uzunligi, mm
|
izolatsiyalovchi qismi
|
dastagi
|
1000 V kuchlanishgacha bo‘lgan elektr uskunalarida yerga ulagichni o‘rnatish uchun
|
Cheklanmaydi, ko‘llashga qulay holda belgilanadi
|
2 — 500 kV kuchlanishli taqsimlovchi uskunalar va 35 kV kuchlanishgacha bo‘lgan havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulash uchun
|
2.2-jadval bo‘yicha
|
110 — 220 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga butunlay elektr izolatsiyalovchi materialdan yasalgan hamda elektr yoyini o‘chiruvchi qurilmali yerga ulashni o‘rnatuvchi shtangalar
|
1400
|
2.2-jadval bo‘yicha
|
500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulagach o‘rnatuvchi metall zvenolardan iborat yig‘ma shtangalar
|
1000
|
2.2-jadval bo‘yicha
|
110 — 500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari ustunlaridan izolatsiya qilingan yashindan himoya qiluvchi trosslarga yerga ulagichni o‘rnatuvchi
|
700
|
300
|
Laboratoriya va sinov uskunalarida yerga ulagich o‘rnatuvchi
|
kamida 700
|
300
|
|
|
| |
Akademik tugatish - Lms(learning management system)-talimni boshqarish tizimlari

|
Lms(learning management system)-talimni boshqarish tizimlari
|
bet | 2/3 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #115389 |
Bog'liq 0lhwDMr7r8JkwYsQ-Gmipk8y4hd7kXCuAkademik tugatish Talabalar va kurslarni / seminarlarni ommaviy ravishda boshqarish O'qitilgan o'quv jarayonining ko'rsatkichlarini bajaring SCORM kabi tasdiqlangan ta'lim texnologiyalari / metodikalari bilan mos kelishga erishish O'qituvchilar, o'qituvchilar va ma'murlar bilan birgalikda o'quv tuzilmalarini samarali va oson loyihalashtiring Qo`shimcha ma`lumot. Eng yaxshi tanilganlar orasida LMS platformalari ushbu turni eslatib o'tish mumkin: LMS taxtasi: https://www.blackboard.com/es-es Yorug'lik maydoni: https://www.d2l.com/en/ Sinf jonli: https://www.classonlive.com/ O'n ikki: https://www.docebo.com/es/ Eshak asboblari: https://eadtools.com/ Oson LMS: https://www.easy-lms.com/en/ litmos: https://www.litmos.com/es-LA/ Matritsa LMS: https://www.matrixlms.com/spain NeoLMS: https://www.neolms.com/spain behayo: https://www.nubily.com/ Boshqa: Akaud, Claroline, Dokeos, E-kollaj, E-Doceo, Kajabi, Podia LMS, Saba LMS, Teachable, Thinkifi, Wiziq. Keling , LMS yordamida o`qishni qanday tashkil qilishni iSpring Learn misolida ko`rib chiqamiz. iSpring Learn – onlayn baza xizmati , ya`ni siz dasturni yuklab olish , o`rnatish yoki sozlashingiz shart emasligini anglatadi . Buning uchun faqatgina internetga ulanish va kompaniyaning akkauntini ro`yxatdan o`tkazish talab etiladi. 1-qadam Kurslarni yuklash O`qishni boshlash uchun siz o`quv materiallarini LMS ga yuklashingiz kerak .iSpring Learn kurslarini yuklash jarayoni Yandex.Disk, Google Drive va boshqa faylarni saqlash xizmatlari bilan ishlashga o`xshaydi. “Qo`shish” tugmasini bosib , kompyuteringizdagi kerakli fayllarni tanlang. LMS oddiy prezintatsiya , audio / video roliklar va hujjatlar kabi maxsus SCROM – kurslarni ham topadi . Agar sizda bitta mavzu bo`yicha katta miqdordagi materiallar bo`lsa , ularni izchil va kompleks ravishda o`rganish uchun ushbu materiallarni o`quv dasturiga birlashtirish yaxshi fikr bo`ladi , Ushbu funksiya yordamida siz darslarning o`tish tartibi , baholash mezonlarini sozlashingiz va hoxishlarga qarab , foydalanuvchilarga sertifikatlar berishingiz mumkin.
|
| |
Giperbolik tipdagi tenglamalar

Giperbolik tipdagi tenglamalar. Tor tebranish tenglamasi. Dalamber formulasi. Dalamber formulasi bilan aniqlangan yyechimning fizik ma’nosi. Chegaralangan tor.
|
4
|
2
|
2
|
7
|
Toʻlqin tenglamasi uchun Koshi masalasi yechimining yagonaligi. Koshi masalasi yechimini beradigan formulalar va ularni tekshirish. Gyugens printsipi.
|
4
|
2
|
2
|
8
|
Toʻlqinlarning diffuziyasi.Bir jinsli boʻlmagan toʻlqin tenglamasi. Kyechikuvchan potentsial. Gursa masalasi.Asgeyrson printsipi.
|
4
|
2
|
2
|
9
|
Qoʻshma differentsial operatorlar. Riman usuli. Aralash masalalar
|
4
|
2
|
2
|
10
|
Tor tebranish tenglamasi uchun birinchi chegaraviy masalani Fure usuli bilan yechish. Xos sonlar va xos funktsiyalar masala yechiimining yagonaligi
|
4
|
2
|
2
|
11
|
Bir jinsli boʻlmagan tenglama. Toʻgʻri toʻrtburchakli membrana tebranish tenglamasi uchun aralash masalani yechish
|
4
|
2
|
2
|
12
|
Parabolik tipdagi tenglamalar. Issiqlik tarqalish tenglamasi. Ekstremum printsipi.
|
4
|
2
|
2
|
13
|
Birinchi chegaraviy masala yechimining yagonaligi. Koshi masalasi va uning yechimi yagonaligi va turgʻunligi.
|
4
|
2
|
2
|
14
|
Fundamental yyechim.Koshi masalasi yechimining mavjudligi. Bir jinsli boʻlmagan tenglama uchun Koshi masalasi.
|
4
|
2
|
2
|
15
|
Bir oʻlchovli isssiqlik tarqalish tenglamasi uchun birinchi chegaraviy masalani Fure usuli bilan yechish. Bir jinsli boʻlgan va bir jinsli boʻlmagan hol. Koshi masalasini Fure usuli bilan yechish.
|
4
|
2
|
2
|
16
|
Elliptik tipdagi tenglamalar Garmonik funktsiyalar.Laplas tenglamasining fundamental yechimi. Grin formulalari. S2 sinf funktsiyalari va garmonik funktsiyalarning integral ifodasi.
|
4
|
2
|
2
|
17
|
Oʻrta qiymat haqida teorema. Ekstremum printsipi va undan kelib chiqadigan ayrim natijalar. Kelvin teoremasi. Kelvin almashtirishi
|
4
|
2
|
2
|
18
|
Laplas tenglamasi uchun Dirixle va Neyman masalalari qoʻyilishi va ular yyechimlarining yagonaligi. Dirixle masalasining Grin funktsiyasi va uning xossalari.
|
4
|
2
|
2
|
19
|
Dirixle masalasining shar uchun yechilishi. Sharning tashqarishi uchun Dirixle masalasi
|
4
|
2
|
2
|
20
|
Oʻrta qiymat haqidagi teoremaga teskari teorema.Chetlashtiriladigan maxsuslik haqidagi teorema. Garnak tengsizligi. Liuvall va Garnak teoremalari. Doira uchun Drixle masalasini Fure usuli bilan yechish.
|
4
|
2
|
2
|
21
|
|
Fanning boʻlimi va mavzusi, ma’ruza mazmuni

|
Fanning boʻlimi va mavzusi, ma’ruza mazmuni
|
bet | 2/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 23,9 Kb. | | #229017 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Sillabus (1) |
Fandan oʻtiladigan mavzular va ular boʻyicha mashgʻulot turlariga ajratilgan soatlarning taqsimoti
T/r
|
Fanning boʻlimi va mavzusi, ma’ruza mazmuni
|
Jami
|
Ma’ruza
|
Amaliy
mashgʻulot
|
1
|
Xususiy hosilali differentsial tenglamalar (x.h.d.t) va ularning yechimi toʻgʻrisida tushunchalar. Xarakteristik forma tushunchasi ikkinchi tartibli differentsial tenglarining klassifikatsiyasi va kanonik koʻrinishi.
|
4
|
2
|
2
|
2
|
Yuqori tartibli differentsial tenglamalar va sistemalarining klassifikatsiyasi.Ikkinchi tartibli ikki oʻzgaruvchili differetsial tenglamalarni kanonik koʻrinishga keltirish
|
4
|
2
|
2
|
3
|
Matematik fizikaning asosiy tenglamalarini keltirib chiqarish: Tor tebranishi tenglamasi.Issiqlik tarqalishi tenglamasi. Statsionar tenglamalar: Moddiy nuqtaning ogʻirlik kuchi ta’siridagi harakati
|
4
|
2
|
2
|
4
|
Matematik fizika tenglamalari uchun asosiy masalalarni qoʻyilishi. Koshi masalasi.
|
4
|
2
|
2
|
5
|
Chegaraviy masalalar va boshlangʻich chegaraviy masalalar. Koshi masalasi va uni qoʻyilishida xarakteristikalarning roli. Korrekt qoʻyilgan masala tushunchasi.
|
4
|
2
|
2
|
6
|
|
| |
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash

|
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash
|
bet | 17/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: SIKLOALKANLAR. NOMENKLATURASI. IZOMERIYASI. OLINISHI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
|
| |
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash

|
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash
|
bet | 12/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: ALKANLARNING XALQARO NOMENKLATURA BO’YICHA NOMLANISHI. IZOMERIYASI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
|
Darsning maqsadi:
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
|
| |
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash

|
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash
|
bet | 10/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
Organik birikmalarni o‘rganishni faqat uglerod va vodoroddan tashkil topgan va juda ko‘p moddalarni o‘z ichiga olgan uglevodorodlar sinfldan boshlaymiz. Uglevodorodlar quyidagi sinflarga bo‘linadi:
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: ALKANLARNING UMUMIY FORMULASI VA GOMOLOGIK QATORI. RATSIONAL NOMENKLATURA
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
|
| |
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi

|
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi
|
bet | 11/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
Alkanlar CnH2n+2 umumiy formulaga ega bo‘lib, ularni tarkibidagi barcha uglerod atomlari faqat σ (sigma) bog‘ orqaligina bog‘langan bo‘ladi.
Ko‘k rangda ratsionla va qora rangda sistematik nomenklaturada nomlangan moddalar nomi berilgan.Nomenklaturasi: Tarixiy nomenklatura. Organik birikmalarning ko‘plab kashf etilishi natijasida ko‘pchilik organik moddalarga trivial(empirik, tarixiy, tasodiy)nomlar berilgan. Masalan, to‘yingan uglevodorodlarning birinchi to‘rtta vakiliga metan, etan, propan va butan deb, tasodiy nom berilgan. Pentandan boshlab alkanlarning nomiga molekula tarkibidagi uglerod atomi sonining grekcha nomiga (“penta”- 5, “geksa”- 6, “gepta”- 7, “okta”- 8, “nona”- 9, “deka”- 10) «an» qo‘shimchasini qo‘shib hosil qilinadi. Masalan: pentan – C5H12, geksan – C6H14,Ratsional nomenklatura. XIX asrdan boshlab organik moddalarni nomlashda ratsional (lotincha «ratio» krlash, idrok demakdir) nomenklatura qo‘llanildi. Ushbu nomenklaturaga asosan barcha alkanlar metanning hosilasi deb qaraladi. Metan tarkibidagi vodorodlar o‘rniga radikallarning almashinishidan alkanlar hosil bo‘ladi Ratsional nomenklatura bo‘yicha alkanlarni nomlashda eng ko‘p tarmoqlangan uglerodni metan markazi sifatida qaraladi va shu uglerodga bog‘langan radikallarning nomi va oxirida metan so‘zini aytish bilan modda nomi tugallanadi.
|
| |
Kiberxavfsizlik asoslari Amaliy ish-1 Mavzu: Kiberxavfsizlikda risklarni baholashni o‘rganish. Bajardi: Tekshirdi

|
Kiberxavfsizlik asoslari Amaliy ish-1 Mavzu: Kiberxavfsizlikda risklarni baholashni o‘rganish. Bajardi: Tekshirdi
|
bet | 1/3 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 9,16 Kb. | | #127289 |
Bog'liq Kiberxavfsizlik asoslari Amaliy ish-1 Mavzu Kiberxavfsizlikda r-fayllar.org
Kiberxavfsizlik asoslari Amaliy ish-1 Mavzu: Kiberxavfsizlikda risklarni baholashni o‘rganish. Bajardi: Tekshirdi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Kiberxavfsizlik asoslari
Amaliy ish-1
Mavzu: Kiberxavfsizlikda risklarni baholashni o‘rganish.
Bajardi:
Tekshirdi: Turdibekov Baxtiyor
Toshkent 2022
Kiberxavfsizlikda risklarni baholashni o‘rganish.
Sababdan Oqibatgacha xavfli hodisani rivojlanish yo’llarini taxlili va sxematik tavsifilash usuli.
Xavflarni baholash usullari turli kutilgan va kutilmagan vaziyatlarni o'rganish uchun kuchli vositadir. Keyinchalik, Axborot xavf xatarlarini boshqarishga kirish kursining bir qismi sifatida ba'zi amaliy mashg'ulotlarda foydalaniladigan xavflarni baholash usullari tavsiflanadi.
“Galstuk-babochka” tahlil usuli
Ushbu usul o'rganilayotgan salbiy hodisaning sababdan oqibatga qadar rivojlanishini grafik tavsiflash va tahlil qilishdir. Ushbu usulning asosiy yo'nalishi tekshirilayotgan hodisaga qarshi choralar va uni keltirib chiqaradigan sabablarga qaratilgan.
Ushbu usulni amalga oshirish quyidagi bosqichlarni ajratishi mumkin:
1. Grafik markazida tahlil qilish uchun hodisani aniqlash.
2. Tekshirilayotgan hodisaga olib kelishi mumkin bo'lgan sabablar ro'yxatini tuzish.
3. Tekshirilayotgan voqea oldidan vaziyatning rivojlanish mexanizmini tahlil qilish
4. Hodisaning rivojlanishiga olib keladigan omillar va uning oqibatlari tavsiflanishi mumkin.
5. Hodisadan oldin deb ataladigan sabablarning rivojlanishiga to'sqinlik qiladigan to'siqlarni namoyish qilish profilaktika choralari. Eskalatsiya omillari uchun to'siqlarni ham ko'rsatishingiz mumkin.
6. Tekshirilayotgan voqea sabab bo'lishi mumkin bo'lgan oqibatlar ro'yxatini tuzish.
7. O'rganilayotgan voqeaning oqibatlarini rivojlanishiga to'sqinlik qiladigan to'siqlarni namoyish qilish.
"Galstuk-babochka" tahlilini o'tkazish orqali biz xavfli hodisalar va ularning oqibatlarning oldini olish , yumshatish yoki kutilayotgan hodisalarni kuchaytirish, tezlashtirishga yo'naltirilgan xavfli voqealar va to'siqlarning asosiy yo'llarini aniq ko'rsatadigan oddiy diagramma kiritamiz (tekshirilayotgan voqea ijobiy bo'lgan taqdirda).
|
| |
-qadam Foydalanuvchilarni qo`shish

|
-qadam Foydalanuvchilarni qo`shish
|
bet | 3/3 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #115389 |
Bog'liq 0lhwDMr7r8JkwYsQ-Gmipk8y4hd7kXCu2-qadam Foydalanuvchilarni qo`shish LMS ning o`ziga xos xususiyati foydalanuvchilarning turli rollarining mavjudligidir . Har qanday tizimda doimo uchta asosiy ro`l mavjud , Foydalanuvchi – u ta`lim oluvchidir . BU eng keng tarqalgan ro`l . Foydalanuvchilar o`zlariga berilgan kurslarni va erkin o`rgansa bo`ladigan materiallarni o`tishlari mumkin. Muallif – mualliflik huquqiga ega foydalanuvchi o`quv materiallarini boshqarishi mumkin: kurslarni qo`shish va o`chirish , shuningdek odatiy foydalanuvchilarga o`tishni topshirish. Administrator- o`quv materiallari bilan ishlash bilan birga . Administrator foydalanuvchilarni qo`shishi va o`chirish , ularni guruhlarga birlashtirishi va ro`llarni berishi mumkin. Kichik kompaniyalarda muallif va administrator ko`pincha bitta shaxs bo`ladi. - O`qitish samaradorligini o`lchash imkoniyati , yanada ko`proq kompaniyalar ta`lim olishni boshqarish tizimlaridan foydalanishni boshlayotganining asosiy sabalaridan biridir . Sizda qancha foydalanuvchi bo`lishidan qat`iy nazar – 5 yoki 5000- LMS yordamida siz real vaqt rejimida ularning muvaffaqiyatini kuzatishingiz mumkin . Batafsil statistika ta`lim oluvchilarning materiallarni o`rganishga qancha vaqt sarflashi va qancha yutuqlarga erishganligini ko`rsatadi.
Dastlabki tarmoqqa ulangan ta'lim tizimi 1970-yillarda Control Data Corporation tomonidan ishlab chiqilgan Platon Learning Management (PLM) tizimi edi. Talabalarning davomatini onlayn baholash va kuzatish LMS o'qituvchilarga talabalar uchun moslashtirilgan testlarni yaratishda, kirish imkoniyati va Internetda taqdim etishda yordam berishi mumkin. Platformalar turli xil savol turlariga imkon beradi, masalan: bitta / ko'p qatorli javob; ko'p tanlovli javob; sudrab olib tashlash tartibi; insho; haqiqiy yoki yolg'on ha yoki yo'q; bo'shliqlarni to'ldiring; kelishuv ko'lami va oflayn vazifalar. Ba'zi LMS-lar qatnashuvchilarni boshqarish va sinf mashg'ulotlari bilan birlashtirishga imkon beradi, bunda ma'murlar o'quvchilarning qatnashgani, kech kelgani yoki darslar va tadbirlarni o'tkazib yubormaganligi to'g'risidagi yozuvlarini ko'rishlari mumkin.
|
| |
Himoya vositalarini saqlash tartibi

|
Himoya vositalarini saqlash tartibi
|
bet | 2/30 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 89,06 Kb. | | #115944 |
Himoya vositalarini saqlash tartibi.
Umumiy nizomlar
1.2.1. Elektr uskunalariga xizmat ko‘rsatuvchi xodim xavfsiz ish bajarilishini ta’minlovchi barcha zarur himoya vositalari bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.
Himoya vositalari inventar sifatida taqsimlovchi uskunalar, elektrostansiya sexlari, elektr tarmoqlarini taqsimlovchi punktlari va transformator podstansiyalarida saqlanishi yoki tezkor harakatdagi brigada, markazlashgan ta’mirlash brigadasi, ko‘chma laboratoriya va hokazolarning inventar mulkiga kiritilishi hamda shaxsiy foydalanish uchun berilishi mumkin.
1.2.2. Inventar himoya vositalari ishlatishni tashkil qilish sistemasi, mahalliy sharoitlar va keltirilgan komplektlash me’yorlari (6-ilova) asosida obyektlar, tezkor chiqadigan brigadalar va boshqalar o‘rtasida taqsimlanadi. Himoya vositalarining saqlanish joyini ko‘rsatgan holda ushbu taqsimlanish ro‘yxatlarda qayd etilgan bo‘lishi va u korxona bosh muhandisi yoki tuman elektr tarmoqlari boshlig‘i tomonidan tasdiqlanishi kerak.
1.2.3. Xodimlarni o‘z vaqtida himoya vositalari bilan ta’minlash va elektr uskunalarini me’yorlariga muvofiq sinovdan o‘tkazilgan himoya vositalari bilan komplektlash, ularni to‘g‘ri saqlashni tashkil qilgan va zarur zaxirani hosil qilish, muntazam kuzatuv va sinovlarni o‘z vaqtida olib borish, yaroqsiz himoya vositalarini chiqarib tashlash hamda himoya vositalarini hisobga olishni tashkil qilish javobgarligi sex, xizmat joyi, podstansiya, elektr uzatish tarmoqlari uchastkasi boshlig‘i va uchastka ustasi zimmasida bo‘ladi, umumiy korxona bo‘yicha esa mas’uliyat bosh muhandisga yuklatiladi.
1.2.4. Alohida elektr uskunalari uchun berilgan himoya vositalari yaroqsiz bo‘lib qolganligi aniqlangan taqdirda, ushbu uskunani ishlatuvchi xodim himoya vositasini ishlatishdan darhol chiqarib tashlashi, 1.2.3-bandda ko‘rsatilgan shaxslardan biriga ma’lum qilishi va himoya vositalari qayd etiladigan jurnalga yoki operativ hujjatlarga yozib qo‘yishi zarur.
1.2.5. Himoya vositalarini yakka o‘zi ishlatish uchun olgan shaxslar ushbu himoya vositalarini to‘g‘ri ishlatishga va o‘z vaqtida yaroqli-yaroqsizligini aniqlashga javob beradilar.
|
| |
Himoya vositalarini saqlash tartibi

|
Himoya vositalarini saqlash tartibi
|
bet | 3/30 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 89,06 Kb. | | #115944 |
Himoya vositalarini saqlash tartibi
1.2.6. Himoya vositalarining sozligi va ishlatishga yaroqliligi ta’minlanadigan sharoitda saqlash va tashish zarur. Shuning uchun ular namlikdan, ifloslanishdan va mexanik buzilishlardan himoyalangan bo‘lishi kerak.
1.2.7. Himoya vositalari berk xonalarda saqlanishi zarur.
Rezinadan qilingan himoya vositalari maxsus shkaf, tokcha, quti va hokazolarda alohida saqlanishi kerak. Ular yog‘, benzin va rezinani emiradigan boshqa moddalardan hamda to‘g‘ridan to‘g‘ritushadigan quyosh nuri va isitkich asboblari ta’sirini himoyalangan bo‘lishi lozim. Ombordagi zaxiraga olib qo‘yilgan rezinadan tayyorlangan himoya vositalarining harorati 0 — 25° S bo‘lgan quruq xonalarda saqlanishi kerak.
1.2.8. Izolatsiyalovchi shtanga va qisqichlar xona devorlariga tegmaslik hamda egilmaslik choralari ko‘rilgan holatda saqlanishi zarur. Kuchlanish ko‘rsatgichi va elektr o‘lchovchi qisqichlar jild yoki g‘iloflarda saqlanishi lozim. Ko‘chma yerga ulagichlarni saqlashga mo‘ljallangan maxsus joylarga tartib raqami qo‘yiladi, ularning raqamlari ko‘chma yerga ulagichlardagi raqamlarga mos kelishi kerak.
1.2.9. Protivogazlar maxsus sumkalarga joylangan bo‘lib, quruq xonalarda saqlanishi shart.
1.2.10. Ishlatilayotgan himoya vositalari maxsus ajratilgan joylarda, odatda, xonalarning kirish joylarida va elektr uskunalarini boshqaruv shitlarida joylashtiriladi. Ushbu joylarda himoya vositalarining ro‘yxati bo‘lishi kerak. Saqlanish joylarida shtangalar, qisqichlar, ko‘chma yerga ulagichlar, xavfsizlik plakatlari va belgilari uchun kronshteyn yoki ilgaklar bo‘lishi, shuningdek, dielektrik qo‘lqop, dielektrik kalish, dielektrik etik, dielektrik gilamcha, dielektrik qalpoq, izolatsiyalovchi taglik va qoplama, qo‘lqop, himoya belbog‘i va arqonlari, himoya ko‘zoynagi, protivogaz va kuchlanish ko‘rsatgichlar va boshqalar uchun shkaflar hamda tokchalar bilan jihozlangan bo‘lishi zarur.
1.2.11. Tezkor chiqadigan va ta’mirlash brigadalari, laboratoriyadagi yoki shaxsiy foydalanishda bo‘lgan elektr himoya vositalari quti, sumka yoki jildlarda saqlanishi lozim.
1.2.12. Kuchlanish ostida ta’mirlash ishlarini olib borishda ishlatiladigan izolatsiyalovchi vositalar quruq va havosi shamollatiladigan xonalarda saqlanishi, ularni tashqarida va ochiq havoda vaqtinchalik saqlaganda jildlarga solingan bo‘lishi zarur. Izolatsiyalovchi qurilmalar va moslamalarni ishlatishdan oldin quruq latta bilan artish, ishlatish mobaynida namlanishiga yo‘l qo‘ymaslik talab qilinadi. Izolatsiyalovchi vositalar namiqqan bo‘lsa, ularni quritish va navbatdan tashqari elektr sinovidan o‘tkazish darkor.
|
| |
Axborotlashgan jamiyatga o‘tishda kompyutеr va tеlеkommunikatsiya axborot tеxnologiyalari nеgizida yangi axborotni qayta ishlash sanoati yuzaga kеladi

|
Axborotlashgan jamiyatga o‘tishda kompyutеr va tеlеkommunikatsiya axborot tеxnologiyalari nеgizida yangi axborotni qayta ishlash sanoati yuzaga kеladi
|
bet | 4/4 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 156,5 Kb. | | #144431 |
Bog'liq MavzuAxborotlashgan jamiyatga o‘tishda kompyutеr va tеlеkommunikatsiya axborot tеxnologiyalari nеgizida yangi axborotni qayta ishlash sanoati yuzaga kеladi.
Hozirgi paytda shu narsa ravshan bo‘lib qolmoqdaki, u yoki bu mamlakat XXI asrda munosib o‘rin egallashi va boshqa mamlakatlar bilan iqtisodiy musobaqada tеng qatnashishi uchun o‘z iqtisodiy tuzilishi, ustuvorliklari, boyliklari, institutlarini qayta qurishi va sanoatini axborot tizimlari talablariga moslashtirishi lozim.
Bizning Rеspublikamiz ham mustaqillik tufayli axborotlashgan jamiyat tomon kirib bormoqda. Bu masala Prеzidеntimiz va hukumatimizning diqqat markazida birinchi masalalar qatorida turibdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborotlashgan jamiyatga o‘tishda kompyutеr va tеlеkommunikatsiya axborot tеxnologiyalari nеgizida yangi axborotni qayta ishlash sanoati yuzaga kеladi
|