nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
III. TOMONLАRNING HUQUQ VА MАJBURIYATLАRI

|
III. TOMONLАRNING HUQUQ VА MАJBURIYATLАRI
|
bet | 3/7 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 44,47 Kb. | | #109744 |
Bog'liq 31512986510014-Loan-20220719175401297III. TOMONLАRNING HUQUQ VА MАJBURIYATLАRI
3.1. Bank huquqlari:
3.1.1. Zarur hollarda qarz oluvchidan onlayn mikrokredit mablagʼlaridan foydalanganligi haqida maʼlumot soʼrash, shu jumladan onlayn mikrokredit mablagʼlarining maqsad va sabablari toʼgʼrisida ogʼzaki / yozma tushuntirishlar olish. Agar Qarz oluvchi tomonidan tegishli tushuntirishlar berilmasa, haqiqiy kelishuvning 2.1.2 -bandda ko'rsatilgan muddatga Bankda ochilgan hisobvaraqlar bo'yicha operatsiyalari to'xtatib turilsin.
3.1.2. Bank quyidagi hollarda qarz oluvchidan onlayn mikrokredit muddatidan oldin toʼlashni (hisoblangan foizlarni hisobga olgan holda) talab qilishga haqlidir:
3.1.2.1. Qarz oluvchi tomonidan ushbu shartnoma, Bosh shartlar va Ariza/Buyurtma boʼyicha qabul qilingan majburiyatlarning buzilishi, bajarilmasligi va / yoki lozim darajada bajarilmaganligida;
3.1.2.2. Ushbu shartnoma va Bosh shartlardan kelib chiqadigan onlayn mikrokredit boʼyicha asosiy qarzni, foizlarni, boshqa toʼlovlarni oʼz vaqtida qaytarmasligida;
3.1.2.3. Bosh shartlarda va Oʼzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda.
3.1.3. Qarz oluvchidan onlayn mikrokredit toʼlovlarini va boshqa toʼlovlarni, zudlik bilan, muddatidan oldin toʼlashni talab qilish, agar quyidagi holatlar yuz bersa va davom etsa:
3.1.3.1. Qarz oluvchining har qanday kredit qarzi boʼyicha (ushbu shartnoma bundan mustasno) majburiyatlarni bajarmaslik;
3.1.3.2. Qarz oluvchining har qanday davlat organi tomonidan mol mulkni yoki boshqa aktivlarini toʼliq yoki har qanday muhim qismini musodara qilish, milliylashtirish yoki boshqa yoʼl bilan ekspluatatsiya qilish, Qarz oluvchining mol-mulkini va boshqa aktivlarini saqlash yoki nazorat qilish, yoki Qarz oluvchining onlayn mikrokreditini toʼlashga toʼsqinlik qiladigan har qanday harakatlarda;
3.1.3.3. Qarz oluvchi yoki unga bogʼliq boʼlgan uchinchi shaxslarga nisbatan har qanday tarzda sud jarayoni yoki jinoiy ishlar boʼyicha fuqarolik ishlari yuritilsa, agar bu Qarz oluvchining toʼlov qobiliyatiga taʼsir koʼrsatishi mumkin boʼlsa.
3.1.3.4. Bankda firibgarlikka qarshi kurashish borasida bankning ichki siyosati va tamoyillariga muvofiq ushbu shartnoma bo'yicha olingan mablag'lardan foydalanish / tasarruf etish borasida shubha tug'ilsa.
|
| |
Qarz oluvchi bilan ushbu shartnoma boʼyicha qarzdorning majburiyatlarini bajarish masalasida muzokaralar (uchrashuvlar) oʼtkazish.  
 6.2

|
Qarz oluvchi bilan ushbu shartnoma boʼyicha qarzdorning majburiyatlarini bajarish masalasida muzokaralar (uchrashuvlar) oʼtkazish.
6.2
|
bet | 7/7 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 44,47 Kb. | | #109744 |
Bog'liq 31512986510014-Loan-202207191754012976.1.4. Qarz oluvchi bilan ushbu shartnoma boʼyicha qarzdorning majburiyatlarini bajarish masalasida muzokaralar (uchrashuvlar) oʼtkazish.
6.2. Qarz oluvchi tomonidan, masofaviy aloqa kanallari orqali bank operatsiyalari davomida amalga oshirilgan tasdiqlashlar, qogʼoz hujjatdagi yozma imzo bilan bir xil yuridik ahamiyatga ega.
6.3. Tomonlar, raqamli shakldagi hujjatlar, Qarz oluvchi imzolagan bosma hujjatlar bilan bir xil yuridik kuchga ega ekanligini tasdiqlaydilar. Shunday qilib, raqamli hujjat, tomonlar oʼrtasidagi nizolar kelib chiqishida sabab boʼla olmaydi.
6.4. Onlayn mikroqarz taqdim etish shartnomasi ushbu shartnomaning 2.1.6 bandiga muvofiq tarzda qarz mablag’larining kirim qilingan vaqtidan boshlab tuzilgan hisoblanadi va Qarz oluvchi o’z majburiyatlarini to’liq bajargunga qadar amal qiladi.
6.5. Onlayn mikroqarzni qaytarish jadvali qayta rasmiylashtirilsa, ilgari mavjud bo'lgan qaytarish jadvali qayta rasmiylashtiruv amalga oshirilgan kundan boshlab o'z kuchini avtomatik ravishda yo'qotadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qarz oluvchi bilan ushbu shartnoma boʼyicha qarzdorning majburiyatlarini bajarish masalasida muzokaralar (uchrashuvlar) oʼtkazish.
6.2
|
Reja: Qurilishda loyihalashtirish maqsadi va vazifalari - bet 3

|
Reja: Qurilishda loyihalashtirish maqsadi va vazifalari
|
bet | 3/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 7,8 Kb. | | #247818 |
Bog'liq Reja Qurilishda loyihalashtirish maqsadi va vazifalari-fayllar.orgLoyihalash ikkita bosqich – texnik loyiha va ishchi chizmalar yoki bitta bosqich – texnik-ishchi loyiha orqali amalga oshirilishi mumkin.Ikkita bosqichda murakkab sanoat ob’yektlari, shuningdek, shaharlarda quriladigan, bosh rejaga ega bo‘lmagan yashash-fuqaro ob’yektlari loyihanadi. Boshqa barcha ob’yektlar bitta bosqichda loyihanadi.
Loyihalanayotgan ob’yektning iqtisodiy samaradorligi ko‘p jihatdan ekspluatasiya shart-sharoiti, chiqarilayotgan mahsulot tannarxi hamda loyiha yechimlari qanchalik to‘g‘ri qabul qilinganligiga bog‘liq bo‘ladi. Loyiha yechimlari iqtisodiy samaradorligini oshirishning asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat bo‘ladi: hajmiy - rejaviy yechimlar, konstruktiv yechimlarni takomillashtirish, ilg‘or texnologiya asosida olingan materiallar va konstruksiyalarni qo‘llash va boshqalar.
Loyihalashtirishning ilg‘or yo‘nalishi – bu texnologik jarayon nuqtai-nazaridan o‘zaro bog‘langan (hamda bog‘lanmagan) bir nechta korxonalarni bir guruhga birlashtirishdir.
Hozirgi vaqtda tashqarida joylashgan maydonlarga joylashtirish uchun zarur bo‘lgan issiqlik izolyasiyasiga ega bo‘lgan yangi germetik jihozlarning namunalari ishlab chiqarilmoqda. Texnologik jihozlarni ochiq maydonlarga joylashtirishda qurilishga sarflanadigan mablag‘lar 4 – 6% ga qisqaradi.
3.Loyiha yechimlari iqtisodiy samaradorligini
oshirishning asosiy yo‘nalishlari
Kolonnalar yirik gabaritli to‘rlarining qo‘llanilishi texnologik jihozlarni rasional joylashtirish va ishlab chiqarish maydonini 10% ga iqtisod qilish imkonini beradi. Bunday binolarni qurish mayda to‘rli binolarni qurishga qaraganda 3-4% ga qimmat bo‘ladi. Shu bilan bir qatorda ularni qurishga sarflanadigan solishtirma sarf-xarajatlar 6-7% kam bo‘ladi.
Temirbeton konstruksiyalarda montaj uchun mo‘ljallangan ilgaklarni boshqa moslamalar bilan almashtirish oldinga maqsad qilib qo‘yilgan. Bu esa yiliga 0,3 mln. tonna po‘latni iqtisod qilish imkonini beradi.
Loyiha yechimlari samaradorligini oshirish yo‘nalishlaridan biri bu to‘liq yig‘ish asosida qurilishni rivojlantirishdan iboratdir.
http://fayllar.org
|
| |
67a- 22 guruh talabasi Turg’unov Hojiakbarning hr menejment fanidan tayyorlagan “keys”si - bet 4

|
67a- 22 guruh talabasi Turg’unov Hojiakbarning hr menejment fanidan tayyorlagan “keys”si
|
bet | 4/4 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 356,89 Kb. | | #152662 |
Bog'liq “PEPSI,COLA”ichimliklarini “SSSR”ga kirib kelishidagi va chiqib ketishidagi dolzarb qiyinchiliklari.Coca-Cola Company o‘sha paytlarda Xalqaro olimpiya qo‘mitasi bilan olimpiya o‘yinlarining asosiy ichimligi va homiysi bo‘lish uchun shartnoma imzolagandi. Kompaniya Moskva olimpiadasigacha bo‘lgan musobaqalarda ham olimpiya o‘yinlarining asosiy homiylaridan biri bo‘lib kelayotgandi. - Coca-Cola Company o‘sha paytlarda Xalqaro olimpiya qo‘mitasi bilan olimpiya o‘yinlarining asosiy ichimligi va homiysi bo‘lish uchun shartnoma imzolagandi. Kompaniya Moskva olimpiadasigacha bo‘lgan musobaqalarda ham olimpiya o‘yinlarining asosiy homiylaridan biri bo‘lib kelayotgandi.
- Moskva olimpiadasi tashkilotchilari G‘arb davlatlarining boykotidan so‘ng musobaqaga SSSRda mahsulot ishlab chiqarayotgan PepsiCo kompaniyasi asosiy homiy bo‘lishi haqida ma’lum qilishadi. Sovetlarning bunday qarori xalqaro olimpiya qo‘mitasini noqulay ahvolga solib qo‘yadi.
- Shundan so‘ng xalqaro olimpiya qo‘mitasi tashkilotchilar bilan muzokaralar o‘tkazadi. Sovetlar avvaliga Coca-Cola Company’ning Moskva olimpiadasiga asosiy homiy bo‘lishiga qarshi bo‘lishadi. Bundan asosiy homiylik uchun xalqaro olimpiya qo‘mitasiga millionlab dollar mablag‘ ajratayotgan Coca Sola kompaniyasi mutasaddilari norozi bo‘lishadi.
- Xalqaro olimpiya qo‘mitasi Moskva olimpiadasi tashkilotchilari bilan muzokaralar o‘tkazadi. Qo‘mita biroz yon berish hisobiga Coca Cola Company Moskva olimpiadasiga homiylik qilishi bo‘yicha kelishuvga erishadi.
- Sovetlar olimpiyaning asosiy ichimligi sifatida Coca Cola Company’ning eng mashhur ichimligi Coca Sola emas, Fanta qatnashishi mumkinligini aytishadi. Xalqaro olimpiya qo‘mitasi va Coca-Cola Company vakillari noiloj rozi bo‘lishadi.
ETIBORINGIZ UCHUN RAXMAT ETIBORINGIZ UCHUN RAXMAT
|
| |
67a- 22 guruh talabasi Turg’unov Hojiakbarning hr menejment fanidan tayyorlagan “keys”si - bet 3

|
67a- 22 guruh talabasi Turg’unov Hojiakbarning hr menejment fanidan tayyorlagan “keys”si
|
bet | 3/4 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 356,89 Kb. | | #152662 |
Bog'liq “PEPSI,COLA”ichimliklarini “SSSR”ga kirib kelishidagi va chiqib ketishidagi dolzarb qiyinchiliklari.1973 yilda Krasnodar o‘lkasidagi Novorossiysk shahrida yangi zavod qurila boshlanadi va u 11 oyda bitadi. 1974 yilda zavod ishga tushiriladi va u yerda Pepsi Sola ishlab chiqarila boshlanadi. Bu ichimlikka qo‘shiladigan asosiy qo‘shimcha PepsiCo’ning Irlandiyadagi zavodidan kelar edi. - 1973 yilda Krasnodar o‘lkasidagi Novorossiysk shahrida yangi zavod qurila boshlanadi va u 11 oyda bitadi. 1974 yilda zavod ishga tushiriladi va u yerda Pepsi Sola ishlab chiqarila boshlanadi. Bu ichimlikka qo‘shiladigan asosiy qo‘shimcha PepsiCo’ning Irlandiyadagi zavodidan kelar edi.
- O‘sha paytda Novorossiyskdagi korxona bir sutkada 160 ming shisha idishda Pepsi Sola ishlab chiqargan. O‘zaro kelishuvga ko‘ra SSSRda ishlab chiqarilgan ichimlik yorlig‘iga brend nomi kirill alifbosida yozilgan edi.
- Pepsi Sola oddiy sovet limonadlariga qaraganda ancha sifatli bo‘lgani uchun tezda mamlakat bo‘ylab ommalashadi. Shundan so‘ng kompaniya ishlab chiqarishni kengaytira boshlaydi.
- Keyingi yillarda birin-ketin boshqa shaharlarda ham zavodlar ochiladi. Jumladan, 1978 yilda Yevpotoriyada, Leningradda (hozirgi Sankt-Peterburg), Novosibirsk va Moskvada Pepsi Sola ishlab chiqariladi.
- Pepsi Sola 0,33 litrli shisha idishga quyilar va turli shaharlarda 45-50 tiyindan sotilardi.
Moskva olimpiadasi tufayli kelib chiqqan raqobat - Moskva olimpiadasi tufayli kelib chiqqan raqobat
- Ma’lumki, AQShning turli yirik kompaniyalari o‘zaro raqobatda ishlaydi. Shu jumladan PepsiCo va AQShning yana bir yirik kompaniyasi Coca-Cola Company dunyo bo‘ylab o‘zaro raqobatda ishlagan.
- 1979 yilga kelib PepsiCo va Coca-Cola Company o‘rtasida SSSR bilan bog‘liq kichik mojaro yuzaga keladi.
- 1980 yilda yozgi olimpiada o‘yinlari o‘tkazilishini Moskva shahri yutib olgandi. 1979 yilda dunyoning ko‘plab mamlakatlari SSSRning Afg‘onistonga bostirib kirishiga norozilik sifatida Moskvadagi olimpiadada qatnashmasligini ma’lum qiladi. Ular orasida AQSh ham bor edi.
- Garchi Amerika Moskvadagi musobaqaga o‘z sportchilarini yubormasligini aytgan bo‘lsa-da, olimpiada boshlanishi arafasida Coca-Cola Company va PepsiCo o‘rtasida kichik mojaro yuzaga keldi.
|
| |
Bulutli hisoblash va ma'lumotlarni saqlash

|
Bulutli hisoblash va ma'lumotlarni saqlash
|
bet | 1/3 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 20,64 Mb. | | #264612 |
Bog'liq Bulutli hisoblash va ma\'lumotlarni saqlash Bulutli hisoblash va ma'lumotlarni saqlash - Raqamli iqtisodiyot fanidan
- Mustaqil ish
REJA: - REJA:
- 1. Bulut texnologiyasi va undan foydalanish metodikasi.
- 2. Bulutli texnologiyalar nima?
- 3. Bulutdagi noqulayliklar
“Bulutli Texnologiyalar” tushunchasi - Bulutli texnologiyalar - bu Internet-foydalanuvchiga Internet-xizmat sifatida kompyuter resurslari taqdim etiladigan ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari. "Bulut" so'zi bu erda barcha texnik tafsilotlarni yashiradigan murakkab infratuzilmani ifodalovchi metafora sifatida mavjud.Bulutli hisoblash (bulutli hisoblash), shuningdek, "bulutli hisoblash" atamasi ham qo'llaniladi) ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyasidir, unda foydalanuvchiga Internet xizmati sifatida kompyuter resurslari va imkoniyatlari taqdim etiladi. Foydalanuvchi o'z ma'lumotlariga kirish huquqiga ega, ammo uni boshqarolmaydi va infratuzilma, operatsion tizim va o'zi ishlayotgan dasturiy ta'minot haqida qayg'urmasligi kerak.
- "Bulut" atamasi kompyuter tarmog'i diagrammasidagi Internet tasviriga asoslangan metafora sifatida yoki barcha texnik tafsilotlar yashiringan murakkab infratuzilma tasviri sifatida ishlatiladi. 2008 yilda nashr qilingan IEEE hujjatiga ko'ra, "Bulutli hisoblash bu paradigma bo'lib, unda ma'lumot Internet serverlarida doimiy ravishda saqlanadi va mijoz tomonidan vaqtincha saqlanadi, masalan, shaxsiy kompyuterlarda, o'yin pristavkalari, noutbuklar, smartfonlarda va hokazo.
Keyingi qadam 1999 yilda obuna orqali taqdim etiladigan veb-saytlar ko'rinishidagi CRM tizimlarini joriy etish bo'ldi, bu esa Internet korporatsiyasi orqali hisoblash resurslariga kirishni ta'minladi. - Keyingi qadam 1999 yilda obuna orqali taqdim etiladigan veb-saytlar ko'rinishidagi CRM tizimlarini joriy etish bo'ldi, bu esa Internet korporatsiyasi orqali hisoblash resurslariga kirishni ta'minladi.
|
| |
SSSRda Pepsi Sola avvallari sotilmagan. Faqat 1959 yilda Moskvada o‘tkazilgan AQSh milliy sanoat yarmarkasida bu ichimlik ilk bor taqdim etilgandi

|
SSSRda Pepsi Sola avvallari sotilmagan. Faqat 1959 yilda Moskvada o‘tkazilgan AQSh milliy sanoat yarmarkasida bu ichimlik ilk bor taqdim etilgandi
|
bet | 2/4 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 356,89 Kb. | | #152662 |
Bog'liq “PEPSI,COLA”ichimliklarini “SSSR”ga kirib kelishidagi va chiqib ketishidagi dolzarb qiyinchiliklari. SSSRda Pepsi Sola avvallari sotilmagan. Faqat 1959 yilda Moskvada o‘tkazilgan AQSh milliy sanoat yarmarkasida bu ichimlik ilk bor taqdim etilgandi. AQSh Milliy sanoat yarmarkasining tashkilotchisi vitse prezident Richard Nikson edi. O‘shanda yarmarkada PepsiCo kompaniyasi bosh direktori Donald Kendall ham o‘z mahsulotlari bilan qatnashadi. Yarmarka bo‘lib o‘tgan kunlarda unga tashrif buyuruvchilarga Pepsi Sola ham taqdim etiladi va bu ichimlik ko‘pchilikning mehrini qozonadi. PepsiCo kompaniyasi o‘shandayoq SSSR bozoriga kirishni xohlagandi. Ammo Karib havzasida joylashgan Kuba oroli tufayli kelib chiqqan mojaro tufayli bu amalga oshmay qoladi. - PepsiCo kompaniyasi o‘shandayoq SSSR bozoriga kirishni xohlagandi. Ammo Karib havzasida joylashgan Kuba oroli tufayli kelib chiqqan mojaro tufayli bu amalga oshmay qoladi.
- Richard Niksonning sovet ittifoqiga 1972 yilda amalga oshirgan birinchi tashrifida SSSR va AQSh o‘rtasida savdo-iqtisodiy hamkorlik shartnomalari imzolanadi. Shundan so‘ng har ikki mamlakat o‘rtasida mahsulot ayirboshlash boshlanadi.
- O‘sha paytda SSSRda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar orasida amerikaliklarning talabiga javob beradiganlari yo‘q edi. Shu sababli ular asosan xomashyo sotib oladi va o‘rniga tayyor mahsulotlar jo‘natiladi.
- Jumladan, 1973 yilda SSSRga AQShdan Pepsi Sola salqin ichimligining birinchi partiyasi yetib keladi. Ichimlik sovet xaridorlariga manzur kelgach kompaniya rahbarlari SSSR savdo ministrligi bilan muzokara o‘tkazib, SSSRda zavod ochish bo‘yicha kelishuvga erishadi. Shu tariqa PepsiCo kapitalistik G‘arbdan kelib SSSRda mahsulot ishlab chiqargan ilk kompaniyaga aylanadi.
- O‘sha paytda PepsiCo’ning barcha korxonalar davlatga tegishli bo‘lgan SSSRda salqin ichimlik ishlab chiqaruvchi korxonani ochishi katta jasorat edi. Buning ustiga, G‘arb mahsulotlari SSSRda «Kapitalistlar mahsuloti» deb talqin qilinar, bunday sharoitda xaridorlarni jalb qilish biroz qiyin bo‘lishi ehtimoli ham bor edi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
SSSRda Pepsi Sola avvallari sotilmagan. Faqat 1959 yilda Moskvada o‘tkazilgan AQSh milliy sanoat yarmarkasida bu ichimlik ilk bor taqdim etilgandi
|
Foydalanilgan adabiyotlar royxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar royxati
|
bet | 20/20 | Sana | 15.07.2024 | Hajmi | 2,12 Mb. | | #267675 |
Bog'liq mustaqil ish (no41)Foydalanilgan adabiyotlar royxati
Karimov I.A. Jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozi, Ozbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yollari va choralari. Toshkent.: Ozbekiston NMIU, 2009 yil
Karimov I.A. Yuksak manaviyat yengilmas kuch. Toshkent.: Manaviyat 2008 y
I.A.Karimov Ozbekiston XXI asr bosagasida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari.-T.:Ozbekiston, 1997.- 356 b
Barkamol avlod Ozbekison taraqqiyotining poydevori. Toshkent. 1997
A.T. Mamadolimov. M.N.Tursunov. Yarim otkazgichli quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi Toshkent., 2002 y.
Lidorenko N.S., “Issledovaniya po priyemu preobrazoniya solnochnoy energii v elektricheskuyu” «Geliotexnika» № 5 1977 y
J.Tvaydalli, A.Uyeyr., «Vozobnovlyamiye istochniki energii» M. Energoatomizdat 1990 g
S.Zi. Fizika poluprovodnikovыx priborov. Kniga 2 M., “Mir”, 1984
Koltun M.M. “Solnechnыye elementi” M., Nauka 1987 g
Raugenbax.G., Spravochnik po proyektirovaniyu solnechnыx batareiy. M., Energoatomizdat. 1983 g
Al’ferov J.I. «Geliotexnika» № 2. 1981 y
Novoye polucheniye monokristallov poluprovodnikov sbornik statyey.
per.s angl, Kolocheva B.A. 1966
Risboyev T. Kremniyli quyosh elementining asosiy xarakteristikalarini organish Umumiy fizika kafedrasi. GulDU. Guliston. 2005 yil
Al saud M.S., Axmedov F, Tursunov M. «Geliotexnika» Toshkent 1994 y
M.Azizov «Yarimotkazgichlar fizikasi». Toshkent. 1974 y
X.Akromov, Z.Zaynobiddinov, A.Teshaboyev «Yarim otkazgichlarda fotoelektrik xodisalar» Toshkent 1994 y
Z.Zaynobiddinov, A.Teshaboyev, I.Karimov, N.Raximov, R.Aliyev «Yarim otkazgichli asboblar fizikasi» Andijon 2002 y
Ozbek sovet ensiklopediyasi. 1- t, «Fan» 1977 y
Seiyechenko V.K. Saidov M.S. Poverxnosti yavleniya v metalax I splavah FMM. 9,2. 1960
Grilixes V.A., Orlov P.P., Popov L.V. «Solnechnaya energiya i kosmicheskie poletы». M., Nauka, 1984.
Reinahrts K.K. Photovoltaic power generator in space – In: Proc. 2 E.G. Photovolt. Solar Energy Conf., Berlin, 1979; N.Y.: IEEE, 1979, p. 456.
Cohen S.S., Norton J.F., Koch E.F., Weisel G.I. Appl. Phys., 1985, 57, №4, r. 1200-1213.
Scilard A.P. Ion beam process Adv., Electron mat. and device technol. symp., San-Fransisko, Calif., Apr.,
Zadde V.V., Zinovev K.V. i dr., Elektronnaya promыshlennost, 1980, №1, str. 53-55.
Internet ma’lumotlari. http://www.courier.com.ru/energy.
http://db-maker.narod.ru/energy.htm.
Toneva A. et all., Phys. Jour. of Bulg. 1984, 11, №3, p. 292-297.
|
| |
K r e m n i y (Si) - Мундарижа

|
Мундарижа
|
bet | 9/20 | Sana | 15.07.2024 | Hajmi | 2,12 Mb. | | #267675 |
Bog'liq mustaqil ish (no41)K r e m n i y (Si) ham Mendeleev davriy sistemasining tortinchi guruhiga kiruvchi element hisoblanadi. Kremniy tabiatda kremnezem (SiO2) korinishida keng tarqalgan bolib, kremnezem kremniyning texnik navlari olishda xom ashyo vazifasini otaydi. Kremniy quymalari zonaviy eritish usuli yordamida tozalangandan song, legirlovchi aralashmalarning qancha miqdorda qoshilganligiga bogliq ravishda p- yoki n-tipdagi elektr otkazuvchanlikka ega bolgan monokristalli kremniy olinadi.
Polirovka qilingan (oynaday silliqlangan) kremniy polat rangi korinishida boladi. Kremniy ham xuddi germaniy kabi mort material hisoblanadi. Tozalangan legirlanmagan kremniyning asosiy xarakteristikalari quyidagicha (20ºC harorat sharoitida): zichligi 2328 kg/m3; erish harorati 1420°C; ρ=(2÷3)·105Om·sm; ε=11,7. p-tipidagi elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan legirilangan kremniy navida ρ=0,01÷200 Om·sm; n-tipidagi kremniyda esa ρ=0,014÷50 Om·sm ga teng.
Kremniy germaniyga nisbatan ko‘proq ishlatiladi, chunki undan tayyorlangan yarim o‘tkazgichli priborlarning ishchi harorat chegarasi 130-200°C ga teng bolsa, germaniy asosida tayyorlanganlariniki esa bor yogi 80100°C ni tashkil etadi. Yarim otkazgichli integral sxemalarning asosini tayyorlashda kremniy keng qollaniladi.
S e l e n (Se) Mendeleev davriy sistemasining oltinchi guruhiga kiruvchi element hisoblanadi. Selenni olishda xom-ashyo vazifasini misni elektrolitik yol bilan tozalash paytida qoladigan qoldiqlar bajaradi. Qattiq selen amorf yoki kristall tuzilishga ega boladi. Qora amorf selen xona haroratigacha tezlik bilan sovutilgan tozalangan selen eritmasidan olinadi. U ρ=1013 Om·smga teng solishtirma qarshilikka ega bo‘lgan dielektrik hisoblanadi.
Eritilgan amorf selenni erish harorati (220°C)dan xona xaroratigacha sekinlik bilan sovutish orkali kulrang kristall tuzilishli selen olinadi. Kristall selen n-tipidagi polikristal tuzilishdagi aralashmali yarim otkazgich hisoblanadi. Atom tuzilishi - olti burchakli prizmaning burchaklarida joylashgan atomlardan iborat bulib, bu prizmalar kristallning elementar katagi (yacheykasi) hisobladi. 20°C harorat sharoitida selenning asosiy xarakteristikalari quyidagiga teng: zichligi 4800 kg/m3; ρ=(0,8÷5) ·105 Om·sm; ε= 6,3. Selenli to‘g‘rilagich, fotoelement va fotorezistorlar tayyorlashda selendan foydalaniladi.
|
| |
hissasiga to g - Tasdiqla yman

|
Tasdiqla ymanBog'liq Geografiya fani to\'garakhissasiga to g r i keladi. TemiryoMlar Yevropada eng zich, rivojlanayotgan
mamlakatlarda esa u juda siyrakdir. Bundan tashqari, temiryo‘1 transportining
rivojlanganlik darajasini ularning elektrlashtirilgan va yangi texnika (havo yostigi,
magnit va elektrodinamika) vositalaridan foydalana olish imkoniyatlari ham belgilaydi.
G'arbiy Yevropa, Yaponiya, AQSh da temiryo'llar FTI ning so'nggi yutuqlari
asosida qurilgan. Fransiya, Yaponiyada poyezdlar soatiga 230—300 km tezlikkacha
harakat qilmoqda, Hindiston, ayrim Afrika mamlakatlarida esa haligacha paravozlar
xizmatidan foydalanib kelinadi.
Quvur
transporti jahonning neft va tabiiy gaz ko‘p miqdorda
qazib
chiqariladigan va ularni iste’mol qiladigan mamlakatlarda, ayniqsa, rivojlangan.
Jahon neft va gaz quvurlarining umumiy uzunligi 1,5 mln. km dan iborat. Bu
ko'rsatkich yildan-yilga oshib bormoqda. Asosiy neft quvurlari tarmog‘i neft
qazib chiqaruvchi va uni iste’mol qiluvchi yirik davlatlar (AQSh,Sobiq Ittifoq
mamlakatlari, Kanada, Xitoy va boshqalar)da, neft eksport qiluvchi (Saudiya
Arabistoni, Iroq, Eron, Jazoir, Liviya, Meksika, Venesuela) va iste’mol qiluvchi
(Fransiya) mamlakatlarida mavjud. Asosiy gaz quvurlari tizimi esa deyarli faqat
rivojlangan mamlakatlarda tashkil topgan. Ular AQSh, Sobiq Ittifoq mamlakatlari,
Germaniya, Kanada, Niderlandiya va boshqa davlatlardir.
Aloqa vositalari va transporting rivojianishi
]iuiks])wii
darvo
-—
ot-ulov
j.
■
dengiz kabotaj|j_)
dengiz, okean.
tcm iiyo‘1
|
,
l .
д|0ра
'
Aaoutar pocntaiar.l > I'cyiuiiUntlay«»
|
| |
2-kurs sirtqi 1003-21 o’zbek guruh talabasi Qo‘ziboyev Adxambekning Kiberxavfsizlik asoslari fanidan yozgan

2-kurs sirtqi 1003-21 o’zbek guruh talabasi Qo‘ziboyev Adxambekning Kiberxavfsizlik asoslari fanidan yozgan
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 2-kurs sirtqi 1003-21 o’zbek guruh talabasi Qo‘ziboyev Adxambekning Kiberxavfsizlik asoslari fanidan yozgan
|
Xulosa - 2-kurs sirtqi 1003-21 o’zbek guruh talabasi Qo‘ziboyev Adxambekning Kiberxavfsizlik asoslari fanidan yozgan

Ijtimoiy muhandislikda
hujumlar tahlili, tizimlarning xavfsizligini ta’minlash
uchun muhim ahamiyatga ega. Hujumlar
tahlili orqali, biz
hujumlar turlarini, ularning
ta’sirini va ularni oldini olish usullarini tushunishimiz mumkin. Bu bilimlar,
tizimlarning xavfsizligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiy
muhandislikning tarixi, manipulyatsiya taktikalarining o’zgaruvchan tabiati haqida
guvohlik beradi, ular siyosiy, ijtimoiy yoki jinoyat maqsadlari uchun ishlatilishi
mumkin. Ma’lumotlar talab qilinadigan har qanday joyda, uni istismar
qilishga harakat
qiladigan shaxslar bo’ladi. Ijtimoiy muhandislikda hujumlar tahlili, tizimlarning
xavfsizligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega. Hujumlar tahlili orqali, biz
hujumlar turlarini, ularning ta’sirini va ularni oldini olish usullarini tushunishimiz
mumkin. Bu bilimlar, tizimlarning xavfsizligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
Ijtimoiy muhandislikning XXI asrdagi o’rni, bu sohani tushunish va uni oldini olish
uchun zarur bo’lgan bilim va ko’nikmalarni o’rganishga undagan katta e’tiborni aks
ettiradi. Bu, shaxslar, tashkilotlar va hukumatlar
uchun muhim ahamiyatga ega, chunki
ularning axborot xavfsizligi va ishonchli ravishda ishlashi uchun zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.―Axborotlashtirish to’g’risida‖gi O’zbekiston
Respublikasi qonuni, 21-aprel
2021-yil, 560–IIson.
2.―Elektron raqamli imzo‖ to’g’risida O’zbekiston Respublikasining qonuni .
Toshkent sh., 2021 yil 21 aprel, 562–II-son.
3. G’aniev C.K., Karimov M.M., Tashev K.A. Axborot xavfsizligi. Axborot-
kommunikasiion tizimlar xavfsizligi. O’quv qo’llanma. T., ―Aloqachi‖. 2008. – 382
Internet saytlari
lex.uz
https://mitc.uz/uz/pages/info_security
www.ziyonet.uz – Axborot ta’lim portal
www.edu.uz – Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi portal
www.xabardor.uz
www.uz.wikipedia.org
mitnicksecurity.com
comptia.org
en.wikipedia.org
2-kurs sirtqi 1003-21 o’zbek guruh talabasi Qo‘ziboyev Adxambekning Kiberxavfsizlik asoslari fanidan yozgan - bet 2

Ijtimoiy muhandislik ming yillar davomida mavjud bo'lgan tushunchadir. Ammo
bu vaqt o'tishi bilan keskin rivojlandi va rivojlandi - ayniqsa so'nggi yigirma yil ichida
amaliyot birinchi marta rasmiy nom va raqamli mashhurlikka ega bo'lganidan beri.
"Ijtimoiy muhandislik" atamasi birinchi marta 18942 yilda gollandiyalik sanoatchi J.C.
Van Marken tomonidan qo'llanilgan.
20-asr boshlarida AQSHda 1911-yilda “samaradorlik talvasasi” davrida
Edvin
L.Earp tomonidan “Ijtimoiy muhandis” nashri bilan atama yangi maʼno kasb etdi. Bu
ijtimoiy munosabatlarga “mashinalar” sifatida qarashning boshlanishini belgilab berdi.
texnik muhandisning uslubida ko'rib chiqiladi.
Gollandiyalik sanoatchi JC Van Marken1894 yilda inshosida
sotsial ingenieurs
("ijtimoiy muhandislar") atamasini qo'llagan. Maqsad shundan iboratki, zamonaviy ish
beruvchilar texnik tajribaga muhtoj bo'lganidek, inson muammolarini hal qilishda ham
mutaxassislarning yordamiga muhtoj bo'lishadi. an'anaviy muhandislar)
insoniy
bo'lmagan muammolar (materiallar, mashinalar, jarayonlar) bilan shug'ullanish uchun.
"Ijtimoiy muhandislik" 1899 yilda kichik jurnalning nomi (1900 yildan "Ijtimoiy
xizmat" deb o'zgartirildi), 1909 yilda esa jurnalning sobiq muharriri Uilyam X. Tolman
(1910 yilda frantsuz tiliga tarjima qilingan) kitobining nomi edi . . Ijtimoiy Xushxabar
sotsiologi Edvin L. Earpning 1911-yilda AQShda "samaradorlik talvasasi" paytida
nashr
etilgan "Ijtimoiy muhandis" asari bilan atamaning yangi qo'llanilishi boshlandi va
o'shandan beri standart bo'lib qoldi: "Ijtimoiy muhandislik "
ijtimoiy munosabatlarga
"mashinalar"
sifatida qarash yondashuvi, texnik muhandis uslubida ko'rib chiqilishi
kerak.
Ijtimoiy muhandislik tarix davomida turli shakllarda qo'llanilgan. Masalan, 1920-
yillarda Sovet Ittifoqi hukumati sovet fuqarolarining xulq-atvori va
ideallarini tubdan
o'zgartirish, Rossiya imperiyasining eski ijtimoiy tuzilmalarini yangi sovet madaniyati
bilan almashtirish kampaniyasini boshladi.
Raqamli asrda ijtimoiy muhandislik kiberjinoyatchilar tomonidan shaxsiy
ma'lumotlarni oshkor qilish yoki pul sotib olishda foydalanuvchilarni manipulyatsiya
qilish yoki aldash uchun qo'llaniladigan keng tarqalgan taktikaga aylandi1.
Kiberxavfsizlik sohasidagi yutuqlarga qaramay, ijtimoiy muhandislik inson omili tufayli
muhim tahdid bo'lib qolmoqda1.
Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy injeneriya tarixi manipulyatsiya
taktikasining
siyosiy, ijtimoiy yoki jinoiy maqsadlarda qo'llanilishidan qat'i nazar, rivojlanish
xususiyatidan dalolat beradi. Mavjud ma'lumotlar
bor ekan, undan foydalanishga
intilayotgan shaxslar bo'ladi.
Pezoelektrik yarim otkazgichli monokristallar ostirish jarayonida kirishmalarning taqsimlanishi

|
Pezoelektrik yarim otkazgichli monokristallar ostirish jarayonida kirishmalarning taqsimlanishi
|
bet | 14/20 | Sana | 15.07.2024 | Hajmi | 2,12 Mb. | | #267675 |
Bog'liq mustaqil ish (no41)Pezoelektrik yarim otkazgichli monokristallar ostirish jarayonida kirishmalarning taqsimlanishi
Pezoelektrik yarim otkazgichli monokristallarni ostirish jarayonida erituvchi moddani tanlash muhim ahamiyatga ega. Erituvchi modda sifatida pezoelektrik yarim otkazgichli materialning ozi ishlatilsa, u holda kerakli material olish uchun: asosiy materialni uni ifloslantiruvchi kirishmalardan tozalash va pezoelektrik yarim otkazgichli monokristall ostirish jarayonida kristall panjaraga malum konsentratsiyaga ega bolgan bir yoki ikkita kirishmani kiritish kerak boladi (Si) yoki (Ge).
Agar pezoelektrik yarim otkazgichli material olishda erituvchi sifatida boshqa material olinsa, avval uni shu materialda eritib keyin kristallizatsiya jarayoni otkaziladi. Bu holda bor bolgan har xil kirishmalar eritmada va osayotgan kristallda qayta taqsimlanadi.
Qattiq jismda har qanday kirishmaning eruvchanligi, qattiq jismning tarkibi va uning qaysi fazalar, qattiq jism, suyuqlik, gaz holati bilan muvozanatda bolishi va umuman sistema ozod energiyasining minimal holi bilan aniqlanadi. Ozod energiya sistema holatiga bogliq bolgani uchun harorat ozgarishi muvozanatni buzadi va mavjud fazalar tarkibi ham ozgaradi.
Agar erituvchi moddaning ozi bolsa, bu holda ostirish jarayoni bir ozgarmas haroratda boradi va qattiq jism tarkibi kirishmalar konsentratsiyasiga va tabiatiga boglik boladi. Erituvchi boshqa moddadan bolsa, u holda asosiy moddaning kristallizatsiya jarayoni har xil haroratda bolgani uchun uning tarkibi haroratga boglik boladi va unga mutanosib ozgaradi. Kirishmalarning taqsimlanish jarayoni pezoelektrik yarim otkazgichlarning kristallanish jarayonida aniqlovchi xususiyatlardan bolib, ideal eritmalar nazariyasiga asosan SHredenger tenglamasi bilan aniqlanadi.
K q ℓn (Nak/Nac) q∆MAR(1/T – 1/Toa) (1)
bu erda: Nak va Nac – kirishmalarning qattiq va suyuq holatdagi konsentratsiyalari, keyinchalik ular Ckr. va Cc. bilan belgilangan. ∆MA – sof kirishmaning yashirin erish issiqligi, Toa – sof kirishmaning erish harorati, T eritmaning erish harorati.
Kirishmaning taqsimlanish koeffitsienti K deb, ostirilgan kristalldagi kirishmalar konsentratsiyasining eritmadagi kirishmalarning ortacha olingan konsentrapsiyasi nisbatiga aytiladi.
K q Ckr/Cc. (2)
Kirishmaga ega bolgan yarim otkazgichli pezoelektrik eritmaning kristallanish jarayoni. Bu jarayon uch xil boladi:
1 hol. Agar osayotgan kristall va suyuqlik (eritma) tarkibi bir xil bolsa, taqsimlanish koeffitsienti K q 1 va osayotgan kristallda tarkib bir xil boladi.
2-hol. Agar kirishma erituvchining erish haroratini oshirsa (MY: silikat vismut kristalliga kremniy yoki germaniy qoshilgan hol), taqsimlanish koeffitsienti K>1 va Ckr.>Cc. Bu hol uchun osayotgan kristall tarkibi osish jarayonida kirishma bilan boyib boradi.
|
| |
-rasm. Ikki yarim otkazgichda n

|
-rasm. Ikki yarim otkazgichda n
|
bet | 6/20 | Sana | 15.07.2024 | Hajmi | 2,12 Mb. | | #267675 |
Bog'liq mustaqil ish (no41)10-rasm. Ikki yarim otkazgichda n-p otish hosil bolish sxemasi: a p va n tipdagi yarim otkazgichlarning qoshilishi; b ikki yarim otkazgich chegarasida ikkilangan elektr qatlamining hosil bolishi; 1 va 2 metall elektrodlar
10-rasmda korsatilganidek ikkita yarim otkazgich tizimiga tashqi kuchlanish berilganda, yani tashqi energiya manbai kuchlanishi Et maxalliy maydon kuchlanishi Eo bilan mos tushganda, p-tipidagi yarim otkazgichlardagi elektronlar va n-tipidagi teshiklar 1 va 2 elektrodlar tomon harakatlanishadi. Buning natijasida n-p otishda r-tipidagi yarim otkazgichlardagi elektronlar sohasi va p-tipidagi Yarim otkazgichlardagi teshiklar sohasi kengayadi. Oz navbatida n-p otishning elektr qarshiligi kuchli darajada oshadi va tokni otkazmay qoyadi. Faqatgina bu paytda tasodifiy tok tashuvchilar hisobiga hosil bo‘ladigan teskari tok Ites deb ataluvchi juda kichik tok oqib o‘tadi.
11-rasm. n-p otishli ikkita yarim otkazgichlar (yassi diod)ning togri yonalishda kuchlanish berilgan paytdagi ishlash sxemasi: 1 va 2 metalli elektrodlar
Tashqi eneriya manbai kuchlanishi Et mahalliy maydon kuchlanishi Eo ga teskari yonalganda va mahalliy maydon sezilarli darajada kuchsizlanganda p-tipidagi yarim otkazgichlardagi elektronlar va n-tipidagi teshiklar n-p otish sohasi tomon harakatga kirisha boshlaydi (11-rasm). Buning natijasida ushbu tosqinliq qiluvchi soha qisqaradi, uning elektr qarshiligi keskin kamayadi. Bu paytda n-p otish tokni otkazadi. Ushbu tok togri tok Itog. deb ataladi va uning yonalishi togrilagichlarda togri yonalishda boladi.
|
| |
J 
ch p p ar v.b. 
vositalari v
1 : 
radi° 
И ЫД
^
а '1
Xll-Mustahkamlash

III-Darsning mavzusi:
Evropadagi eng rivojlangan davlatlar.
Ta'limiy maqsad
- Evropadagi eng rivojlangan
davlatlar haqida ilmiy
tushunchalar berish.
Tarbiyaviy maqsad - O'quvchilarni o'z maqsadiga erishish ruhida tarbiyalash. Bir-
birlariga o'zaro hurmat, jamoa bo'lib ishlash, o'zaro yordam va
berilgan vazifani
bajarishda mahsuliyat sezish ko'nikmalarini tarkib toptirish.
Rivojlantiruvchi maqsad - O'quvchilarni
mustaqil ishlash, ijodiy izlanish, guruxlarda
ishlash orqali
bilim olishga, xotirani mustahkamlashga, tez fikrlash, fikrni aniq
ifodalashga o'rgatish, til madaniyatini o'stirish.
V-Dars turi:
Yangi tishuncha va qonunlarni o'rgatuvchi dars.
VI-Darsda foydalaniladigan metodlar: Hamkorlik texnologiyasi, "Aqliy hujum"
,
VII-ODarsda foydalaniladigan jihozlar: ko'rgazmalar
VIII-Tashkiliy qism:
a) salomlashilsh
b)
navbatchi axboroti
c) davomatni aniqlash
d)
uyga vazifani tekshirish
IX-Darsning rejasi:
a) o'tilgan mavzuni takrorlash
b)
yangi mavzu bayoni
c)
mustahkamlash.
d)
O'quvchilarni
baxolash
III-Darsning mavzusi - Tasdiqla yman

|
Tasdiqla ymanBog'liq Geografiya fani to\'garakIII-Darsning mavzusi:
Jahon transporti.
Ta'limiy maqsad
- Jahon transporti haqida ilmiy tushunchalar berish.
Tarbiyaviy maqsad - O'quvchilarni o'z maqsadiga erishish ruhida tarbiyalash. Bir-
birlariga o'zaro hurmat, jamoa bo'lib ishlash, o'zaro yordam va berilgan vazifani
bajarishda mahsuliyat sezish ko'nikmalarini tarkib toptirish.
Rivojlantiruvchi maqsad - O'quvchilarni mustaqil ishlash, ijodiy izlanish, guruxlarda
ishlash orqali bilim olishga, xotirani mustahkamlashga, tez fikrlash, fikrni aniq
ifodalashga o'rgatish, til madaniyatini o'stirish.
V-Dars turi:
Yangi tishuncha va qonunlarni o'rgatuvchi dars.
VI-Darsda foydalaniladigan metodlar: Hamkorlik texnologiyasi, "Aqliy hujum" ,
VII-ODarsda foydalaniladigan jihozlar: ko'rgazmalar
VIII-Tashkiliy qism:
a) salomlashilsh
b) navbatchi axboroti
c) davomatni aniqlash
d) uyga vazifani tekshirish
IX-Darsning rejasi:
a) o'tilgan mavzuni takrorlash
b) yangi mavzu bayoni
c)
mustahkamlash.
d)
O'quvchilarni
baxolash
X-O'tilganlarni takrorlash:
1.Xitoy sanoatida AQShga nisbatan 2,6 martadan ko‘p ishchi ishlaydi. Ammo uning
sanoati rivojlanish darajasiga ko‘ra ko‘p marotaba orqada turadi. Buning sabablari nimada?
2. Energiya vositalarini iste’mol qilishda AQSh ko'rsatkichlarini boshqa mamlakatlar
ko‘rsatkichlari bilan taqqoslang, ular orasidagi farqlami tahlil qiling va sabablarini
tushuntirib bering.
3. XX asr davomida jahonning yoqilgi-energetika balansidagi tadrijiy o'zgarishlami
o'rganing va sabablarini tushuntirib bering.
XI-Yangi mavzu bayoni:
Transport jahon moddiy ishiab chiqarish tarmoqlarining uchinchi muhim
tarmogidir. U sanoat va qishloq xo‘jaligi tarmoqlaridan farqli ravishda biron-bir
|
| |
-rasm. Akseptor aralashmali yarim otkazgichlarda elektron va teshiklarning harakat sxemasi

|
-rasm. Akseptor aralashmali yarim otkazgichlarda elektron va teshiklarning harakat sxemasi
|
bet | 4/20 | Sana | 15.07.2024 | Hajmi | 2,12 Mb. | | #267675 |
Bog'liq mustaqil ish (no41)5-rasm. Akseptor aralashmali yarim otkazgichlarda elektron va teshiklarning harakat sxemasi
Berilayotgan kuchlanish tasiri hisobiga elektron va teshiklar yarim otkazgichda harakat paytida turli xil tosiqlarga uchraydi. Bu paytda ular ozlarining malum bir energisini yoqotishadi va oz yolidan chekkaga ogishi mumkin, yani tok tashuvchilarning behudaga tarqalishi kuzatiladi. Bu holatning yuz berishi asosan turli xil zararli aralashmalarga bogliq. Qanchalik yarim otkazgich toza bolsa, shunchalik tok tashuvchilar behudaga kamroq tarqaladi va shunchalik elektron va teshiklarning harakatchanligi yuqori boladi.
Harorat oshishi bilan barcha yarim otkazgichlarning otkazuvchanligi oshadi (5-rasm) hamda yarim otkazgichga qancha kop donorli va akseptorli aralashma kiritilgan bolsa, shunchalik otkazuvchanlik intensiv ravishda osadi. T1 haroratgacha yarim otkazgichda aralashmalar zaryadining yonaltirilgan harakati hisobiga yuzaga kelgan aralashmali otkazuvchanlik kuzatiladi. T1-T2 harorat chegarasida yarim otkazgichning otkazuvchanligi bir muncha pasayadi. Bu holat, uning atomlarida kuzatiladigan erkin elektron va teshiklarning harakatiga tosqinlik qiladigan intensiv darajadagi issiqlik tebranishlari hisobiga yuz beradi. Haroratni yanada oshirganda (T2 dan yuqori) yarim otkazgichda xususiy otkazuvchanlik yuzaga keladi va koplab yangi teshik va elektronlar paydo boladi. Ularning yonaltirilgan harakati hisobiga yarim otkazgichlarda tokning qiymati oshadi. Buning hisobiga yarim otkazgichning solishtirma otkazuvchanligi keskin kotariladi.
6-rasm. Yarim otkazgich solishtirma otkazuvchanligining haroratga bogliqlik grafigi: 1legirlovchi aralashma kam qatnashgan (kichik konsentratsiyali) yarim otkazgich; 2-legirlovchi aralashma kop qatnashgan (yuqori konsentratsiyali) yarim otkazgich
2 egri chiziq T1-T2 harorat intervalida yuqori darajada legirlangan yarim otkazgich otkazuvchanligining pasayganligini korsatmaydi. Bu holatning kuzatilishiga yarim otkazgichga koplab darajadagi aralashmali elektron va teshiklarning kiritilganligi sabab boladi. Ushbu aralashmali tok tashuvchilarning qatnashishi T1-T2 haroratlarda toliq darajada yarim otkazgichlar otkazuvchanligi turgun bolishiga komaklashadi.
Absolyut nol harorat sharoitida (-273ºC) elektronlar oz harakatchanligini yoqotiladi, shuning uchun yarim otkazgichlar dielektriklarga aylanadi.
Yarim otkazgichlarda tokning berilgan kuchlanishga chiziqli bolmagan bogliqligi, yarim otkazgichning xarakterli xususiyati hisoblanadi, yani bu paytda tok I kuchlanish U ga nisbatan sezilarli darajada tezroq osadi (6-rasm). Shu bilan birgalikda tok I oshishi bilan yarim otkazgichning elektr qarshiligi R kamayadi.
|
| |
Yarim otkazgichli materiallar va ularning tuzilishi

|
Yarim otkazgichli materiallar va ularning tuzilishi
|
bet | 8/20 | Sana | 15.07.2024 | Hajmi | 2,12 Mb. | | #267675 |
Bog'liq mustaqil ish (no41)1.2. Yarim otkazgichli materiallar va ularning tuzilishi
Monokristall va polikristall tuzilishga ega bolgan, kelib chiqishi noorganik va organik bolgan kop sonli yarim otkazgichli materiallardan elektrotexnika asosan germaniy, kremniy, selen, kremniy karbidi va galliy arsenidlaridan foydalaniladi. Ushbu materiallar yarim otkazgichli elektr jixozlar va integral sxemalar ishlab chiqarishda keng qollaniladi.
Kremniy va germaniy strukturaviy tuzilishi jixatidan olmossimon yarim otkazgichlar toifasiga kiradi. U kub shaklida bolib, uning tepalarida va markaziy chegaralarida germaniy yoki kremniy atomlari joylashgan. Bundan tashqari atomlar shu bilan birgalikda katta kub bolinadigan tortta kichik kublarning markazida ham bolishadi (12- rasm).
13-rasm. Olmos tipidagi kristall tuzilishi
Yuqoridagi rasmlarda germaniy kubik tuzilishining yassi tasviri aks ettirilgan. Rasmdan korinib turibdiki, olmos tipidagi tuzilishda har bir korilayotgan atom (germaniy yoki kremniy) tortta shunga oxshagan atom bilan oralgan. Ushbu atomlar orasidagi masofa bir xil bolib, har bir atom qoshni atom bilan kovalent boglanish hosil qilinadi.
G e r m a n i y (Ge) Mendeleev davriy sistemasining tortinchi guruhiga kiruvchi element hisoblanadi. Uni olishda xom ashyo vazifasini tarkibida germaniy bolgan rux va sulfid rudalari, shu bilan birgalikda komir tuzlari otaydi.
Murakkab ximiyaviy jarayon hisobiga germaniy quymasi olinadi, lekin uning tarkibida aralashmalar va u monokristall material bolganligi bois, undan yarim otkazgichli priborlar tayyorlashda foydalanib bolmaydi. Dastlab ushbu quyma aralashmalardan zonaviy eritish usuli bilan tozalanadi. Tozalangan yarim otkazgichli materialda, yani germaniyda aralashmalar 10-9% (massasi boyicha), kremniyda esa 10-11% (massasi boyicha) dan ortmasligi lozim.
Monokristalli germaniy olish uchun dastlab u vakuumda yoki inert gazli atmosfera sharoitida eritiladi. Songra p- va n-tipidagi elektr otkazuvchanlikka ega bolgan germaniy olish uchun tozalangan germaniy quymasiga donor yoki akseptorli aralashma qoshiladi. Eritmadan malum bir tezliklarda kerakli diametrlarda yaxlit silindr korinishida monokristalli germaniy so‘rib olinadi. Germaniy och kumushsimon rangda bo‘lib, zichligi 5320 kg/m3 va erish harorati 937,2°C ga teng. Tozalangan legirlanmagan germaniy quyidagi elektr xarakteristikalariga ega (20°C harorat sharoitida): solishtirma elektr qarshiligi ρ = 60÷68 Om·sm; ε = 16,3. p-tipidagi elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan legirlangan germaniy navlarida ρ=0,003÷45 Om·sm; n-tipidagi elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan legirlangan germaniy navlarida esa ρ=0,4÷7 Om·sm (legirlash darajasiga ko‘ra) ni tashkil etadi. Germaniyning barcha navlari yuqori jihatdan qattiq va mort xususiyatga ega.
Germaniydan diod, fotoelement va boshqa yarim otkazgichli priborlar tayyorlashda foydalaniladi.
|
| |
xil mahsulot ishiab chiqarmasa-da, ishiab chiqarishning rivojlanishida juda katta

|
xil mahsulot ishiab chiqarmasa-da, ishiab chiqarishning rivojlanishida juda kattaBog'liq Geografiya fani to\'garakxil mahsulot ishiab chiqarmasa-da, ishiab chiqarishning rivojlanishida juda katta
o'rin tutadi.
Tez rivojlanib borayotgan jahon transporti murakkab va o‘ziga xos tarmoqlar
tizimini tashkil qiladi. Ular
quruqlik
(temiryoi, avtomobil va quvur).
sov
(dengiz
va daryo) hamda
havo transporti
tarmoqlariga bo‘linadi.
Transportning asosiy tarmoqlar guruhlari quyidagilardir:
Quruqlik transporti tarmoqlari
qatoriga avtomobil, temiiyo‘1 va quvur
transportlari kiradi.
Avtomobil transporti
eng samarali tadrijiy (dinamik) o ‘sayotgan tarmoqdir.
XX asr boshlaridan paydo boigan bu transport hozirgi paytda jahonning barcha
mamlakatlarida eng ommaviy harakat vositasi bo'lib qoldi. Uning muhim jihati —
yuklami manzilning o'ziga — «eshikdan eshikka»cha yetkazib berishidir.
Avtomobil yoilari uzimiigi hozir 24,5 mln. km ni tashkil qiladi. Uning
1/4
qismidan ko‘prog‘i AQSh, yana shuncha y o i Hindiston, Yaponiya, Xiioy va
Rossiya hissasiga to g ri keladi, Jahonda 600 mln. dan ziyod turli avtomobillar
bo‘lib, ularning 4/5 qismi G artanmg rivojlangan mamlakatlaridadir. Biigina AQSh
da dunyo avtomobillarining 30 foizidan ко‘pi harakat qilmoqda.
Temiryoi transporti quruqlikda yuk tashish oborotiga ko ra eng yirik tarmoqdir.
Bunda unirtg salmogi rivojlanayotgan mamlakatlarda, ayniqsa, yuqoridir. Hozirgi
vaqtda jahon temiryo1 Harming umumiy uzunligi 1,2 mln. km ni tashkil qiladi.
Ammo temiryoilar jahon mamlakatiarimng atigi 140 tasida bo‘lib, yo‘Uar umumiy
uzunligining yarmi AQSh, Kanada , Rossiya, Hindiston, Xitoy, Germaniya,
Argentina, Avstraliya, Fransiya, Braziliyadan iborat «birinchi o'nlik» mamlakatlari
|
| |
Qilish usullarini yaratish

Qilish usullarini yaratish
Download
482,2 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
27.05.2024
Hajmi
482,2 Kb.
#254914
Download
482,2 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Qilish usullarini yaratish
Download
482,2 Kb.
Matnni ko'rish
Yarim o‘tkazgichli materiallar va ularning tuzilishi

|
Yarim o‘tkazgichli materiallar va ularning tuzilishi
|
bet | 9/21 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 1,68 Mb. | | #263678 |
Bog'liq BMI-31.2. Yarim o‘tkazgichli materiallar va ularning tuzilishi
Monokristall va polikristall tuzilishga ega bo‘lgan, kelib chiqishi noorganik va organik bo‘lgan ko‘p sonli yarim o‘tkazgichli materiallardan elektrotexnika asosan germaniy, kremniy, selen, kremniy karbidi va galliy arsenidlaridan foydalaniladi. Ushbu materiallar yarim o‘tkazgichli elektr jixozlar va integral sxemalar ishlab chiqarishda keng qo‘llaniladi.
Kremniy va germaniy strukturaviy tuzilishi jixatidan olmossimon yarim o‘tkazgichlar toifasiga kiradi. U kub shaklida bo‘lib, uning tepalarida va markaziy chegaralarida germaniy yoki kremniy atomlari joylashgan. Bundan tashqari atomlar shu bilan birgalikda katta kub bo‘linadigan to‘rtta kichik kublarning markazida ham bo‘lishadi (12- rasm).
13-rasm. Olmos tipidagi kristall tuzilishi
Yuqoridagi rasmlarda germaniy kubik tuzilishining yassi tasviri aks ettirilgan. Rasmdan ko‘rinib turibdiki, olmos tipidagi tuzilishda har bir ko‘rilayotgan atom (germaniy yoki kremniy) to‘rtta shunga o‘xshagan atom bilan o‘ralgan. Ushbu atomlar orasidagi masofa bir xil bo‘lib, har bir atom qo‘shni atom bilan kovalent bog‘lanish hosil qilinadi.
G e r m a n i y (Ge) — Mendeleev davriy sistemasining to‘rtinchi guruhiga kiruvchi element hisoblanadi. Uni olishda xom ashyo vazifasini tarkibida germaniy bo‘lgan rux va sulfid rudalari, shu bilan birgalikda ko‘mir tuzlari o‘taydi.
Murakkab ximiyaviy jarayon hisobiga germaniy quymasi olinadi, lekin uning tarkibida aralashmalar va u monokristall material bo‘lganligi bois, undan yarim o‘tkazgichli priborlar tayyorlashda foydalanib bo‘lmaydi. Dastlab ushbu quyma aralashmalardan zonaviy eritish usuli bilan tozalanadi. Tozalangan yarim o‘tkazgichli materialda, ya’ni germaniyda aralashmalar 10-9% (massasi bo‘yicha), kremniyda esa 10-11% (massasi bo‘yicha) dan ortmasligi lozim.
Monokristalli germaniy olish uchun dastlab u vakuumda yoki inert gazli atmosfera sharoitida eritiladi. So‘ngra p- va n-tipidagi elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan germaniy olish uchun tozalangan germaniy quymasiga donor yoki akseptorli aralashma qo‘shiladi. Eritmadan ma’lum bir tezliklarda kerakli diametrlarda yaxlit silindr ko‘rinishida monokristalli germaniy so‘rib olinadi. Germaniy och kumushsimon rangda bo‘lib, zichligi 5320 kg/m3 va erish harorati 937,2°C ga teng. Tozalangan legirlanmagan germaniy quyidagi elektr xarakteristikalariga ega (20°C harorat sharoitida): solishtirma elektr qarshiligi ρ = 60÷68 Om·sm; ε = 16,3. p-tipidagi elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan legirlangan germaniy navlarida ρ=0,003÷45 Om·sm; n-tipidagi elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan legirlangan germaniy navlarida esa ρ=0,4÷7 Om·sm (legirlash darajasiga ko‘ra) ni tashkil etadi. Germaniyning barcha navlari yuqori jihatdan qattiq va mo‘rt xususiyatga ega.
Germaniydan diod, fotoelement va boshqa yarim o‘tkazgichli priborlar tayyorlashda foydalaniladi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 21/21 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 1,68 Mb. | | #263678 |
Bog'liq BMI-3Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Karimov I.A. “Jahon moliyaviy – iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari”. Toshkent.: O’zbekiston NMIU, 2009 yil
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch. Toshkent.: Ma’naviyat 2008 y
I.A.Karimov O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari.-T.:O’zbekiston, 1997.- 356 b
Barkamol avlod O’zbekison taraqqiyotining poydevori. Toshkent. 1997
A.T. Mamadolimov. M.N.Tursunov. “Yarim o’tkazgichli quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi” Toshkent., 2002 y.
Lidorenko N.S., “Issledovaniya po priyemu preobrazoniya solnochnoy energii v elektricheskuyu” «Geliotexnika» № 5 1977 y
J.Tvaydalli, A.Uyeyr., «Vozobnovlyamiye istochniki energii» M. Energoatomizdat 1990 g
S.Zi. Fizika poluprovodnikovыx priborov. Kniga 2 M., “Mir”, 1984
Koltun M.M. “Solnechnыye elementi” M., Nauka 1987 g
Raugenbax.G., Spravochnik po proyektirovaniyu solnechnыx batareiy. M., Energoatomizdat. 1983 g
Al’ferov J.I. «Geliotexnika» № 2. 1981 y
Novoye polucheniye monokristallov poluprovodnikov sbornik statyey.
per.s angl, Kolocheva B.A. 1966
Risboyev T. “Kremniyli quyosh elementining asosiy xarakteristikalarini o’rganish” “Umumiy fizika” kafedrasi. GulDU. Guliston. 2005 yil
Al saud – M.S., Axmedov F, Tursunov M. «Geliotexnika» Toshkent 1994 y
M.Azizov «Yarimo’tkazgichlar fizikasi». Toshkent. 1974 y
X.Akromov, Z.Zaynobiddinov, A.Teshaboyev «Yarim o’tkazgichlarda fotoelektrik xodisalar» Toshkent 1994 y
Z.Zaynobiddinov, A.Teshaboyev, I.Karimov, N.Raximov, R.Aliyev «Yarim o’tkazgichli asboblar fizikasi» Andijon 2002 y
O’zbek sovet ensiklopediyasi. 1- t, «Fan» 1977 y
Seiyechenko V.K. Saidov M.S. Poverxnosti yavleniya v metalax I splavah FMM. 9,2. 1960
Grilixes V.A., Orlov P.P., Popov L.V. «Solnechnaya energiya i kosmicheskie poletы». M., Nauka, 1984.
Reinahrts K.K. Photovoltaic power generator in space – In: Proc. 2 E.G. Photovolt. Solar Energy Conf., Berlin, 1979; N.Y.: IEEE, 1979, p. 456.
Cohen S.S., Norton J.F., Koch E.F., Weisel G.I. Appl. Phys., 1985, 57, №4, r. 1200-1213.
Scilard A.P. Ion beam process Adv., Electron mat. and device technol. symp., San-Fransisko, Calif., Apr.,
Zadde V.V., Zinovev K.V. i dr., Elektronnaya promыshlennost, 1980, №1, str. 53-55.
Internet ma’lumotlari. http://www.courier.com.ru/energy.
http://db-maker.narod.ru/energy.htm.
Toneva A. et all., Phys. Jour. of Bulg. 1984, 11, №3, p. 292-297.
|
| |