Turmalin yorug'lik to'lqinlari

|
Turmalin yorug'lik to'lqinlari
|
bet | 4/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 125,67 Kb. | | #229248 |
Bog'liq XOLMIRZAYEV UBAYDULLA Мustaqil ish Sirtqi Karimov 074-23Turmalin yorug'lik to'lqinlarini faqat o'z o'qiga nisbatan ma'lum bir tarzda yo'naltirilganda (masalan, o'qga parallel) o'tkazishga qodir;
Nurdagi yorug'lik tebranishlari yorug'lik tarqalish chizig'iga perpendikulyar yo'naltiriladi (yorug'lik to'lqinlari ko'ndalang);
Chiroq (Quyosh) nurida har qanday yo'nalishdagi ko'ndalang tebranishlar va bundan tashqari, bir xil nisbatda bo'ladi, shuning uchun hech bir yo'nalish ustun bo'lmaydi.
Uchinchi taxmin tabiiy yorug'likning turmalin orqali har qanday yo'nalishda yaxshi o'tishini tushuntiradi, garchi turmalin birinchi taxminga ko'ra yorug'lik tebranishlarini faqat bitta yo'nalishda o'tkazishga qodir. Buning sababi shundaki, tabiiy yorug'likda doimo tebranishlarning bir xil nisbati bo'ladi, ularning yo'nalishi turmalin tomonidan uzatiladigan yo'nalishga to'g'ri keladi. Turmalin orqali yorug'likning o'tishi ko'ndalang tebranishlarning barcha mumkin bo'lgan yo'nalishlaridan faqat turmalin orqali uzatilishi mumkin bo'lganlar tanlanishiga olib keladi. Bunday yorug'lik qutblangan deb ataladi. Turmalin kristallari bilan eksperimentni tushuntirish: birinchi plastinka o'tadigan yorug'likni qutbga solib, uni faqat bir yo'nalishda tebranishga qoldiradi. Bu tebranishlar turmalinning ikkinchi plastinkasidan to'liq o'tishi mumkin, agar ularning yo'nalishi ikkinchi turmalin uzatadigan tebranishlar yo'nalishiga to'g'ri kelsa, ya'ni uning o'qi birinchi plastinkaning o'qiga parallel bo'lsa. Agar qutblangan yorug'likdagi tebranishlar yo'nalishi ikkinchi turmalin tomonidan uzatiladigan tebranishlar yo'nalishiga perpendikulyar bo'lsa, u holda yorug'lik butunlay bloklanadi. Agar qutblangan yorug'likdagi tebranishlar yo'nalishi turmalin tomonidan uzatiladigan yo'nalish bilan o'tkir burchakka ega bo'lsa, u holda tebranishlar faqat qisman o'tkazib yuboriladi. Bu tajribani ko'rsatadi.
Turmalin bilan tajribalarni tushuntirish, biz aniqlaganimizdek, yorug'lik ko'ndalang to'lqin xususiyatlariga ega deb taxmin qilish orqali mumkin. Ko'ndalang yorug'lik to'lqinlari tushunchasi yordamida yorug'likning qutblanishi bilan bog'liq bo'lgan ko'plab boshqa hodisalar ham yaxshi tushuntirilgan. Yorug'lik nazariyasida yorug'lik to'lqinlarining ko'ndalang deb tan olinishi katta ahamiyatga ega edi.
Keyinchalik, optik va elektromagnit hodisalar o'rtasida aloqa o'rnatildi, bu o'z ifodasini Maksvell tomonidan 1876 yilda ilgari surilgan yorug'likning elektromagnit nazariyasida topdi. Elektromagnit to'lqin - o'zgaruvchan elektromagnit maydonning tarqalishi, elektr va magnit maydonlarining kuchlari. bir-biriga va to'lqin tarqalish chizig'iga perpendikulyar: elektromagnit to'lqinlar ko'ndalang. Shunday qilib, yorug'likning qutblanishi bo'yicha tajribalar bilan isbotlangan yorug'lik to'lqinlarining ko'ndalangligi tabiiy ravishda yorug'likning elektromagnit nazariyasi bilan izohlanadi. Yorug'lik to'lqinida, har qanday elektromagnit to'lqinda bo'lgani kabi, bir vaqtning o'zida ikkita o'zaro perpendikulyar tebranishlar mavjud: elektr maydon kuchlari vektorining tebranish yo'nalishi va magnit maydon induksiyasi. Yorug'lik tebranishlari yo'nalishi haqida biz aytadigan hamma narsa elektr maydonining kuchlanish vektorining tebranish yo'nalishini anglatadi. Maxsus tajribalar turmalin orqali o'tadigan to'lqinda elektr maydon kuchi vektorining tebranishlari turmalin o'qi bo'ylab yo'naltirilganligini aniqlashga imkon berdi.
Shunday qilib, biz xulosa qilishimiz mumkin: yorug'lik ko'ndalang elektromagnit to'lqinning xususiyatlariga ega.
|
| |