Kurs ishining tarkibiy tuzilishi - Mavzu: mehmonxona xo'jaligida innovatsion faoliyatni qo'llash zarurligi va innovatsiya...

|
Mavzu: mehmonxona xo'jaligida innovatsion faoliyatni qo'llash zarurligi va innovatsiya turlari mundarija: kirish I bob mehmonxona xo'jaligida innovatsion faoliyatning nazariy asoslari
|
bet | 3/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 290,5 Kb. | | #233430 |
Bog'liq MEHMONXONA XO\'JALIGIDA INNOVATSION FAOLIYATNI QO\'LLASH ZARURLIGI VA INNOVATSIYA TURLARI..2Kurs ishining tarkibiy tuzilishi: Kirish, 2 ta bob, 4 ta paragraf, xulosa va takliflar, foydalanilgan adabiyotlar va ilovalardan iborat.
I BOB. MEHMONXONA XO'JALIGIDA INNOVATSION FAOLIYATNING NAZARIY ASOSLARI
1.1. Innovatsion faoliyat infratuzilmasi va uning vazifalari
Innovatsion jarayonlarni hamda innovatsion faoliyatni samarali samarali amalga oshirish uchun innovatsion va ilmiy-texnik soha tashkilotlari tarmog’ini shakllantirish hamda bu turdagi korxonalarning o’ziga xos tasniflanishini yaratish zarurdir. Bevosita innovatsion korxonalar tasniflanishiga o’tar ekanmiz, innovatsion faoliyatning asosiy tashkil etuvchisi bo’lib, uning axborot ta‘minoti hisoblanadi. Buning uchun telekommunikatsion tizimlardan foydalanishni hisobga olgan holda innovatsion faoliyatning avtomatlashtirilgan axborot ta‘minotini yaratish lozim. Tizim innovatsion loyihalar, xizmatlar borasidagi talab va ularning takliflari to’g’risida yagona informatsion kenglikda axborot almashishni amalga oshirishga imkon beradi. Tizimning asosiy tashkil etuvchilari bo’lib, o’zaro telekommunikatsiyalar bilan birlashgan innovatsion loyihalar, xizmatlar va tashkilotlarning regional va bosh axborot markazlari hisoblanadi. Fan taraqqiyoti bilan ilmiy tashkilotlarni guruhlarga ajratish ancha masalasi murakkablashdi, ular tasniflanishi jarayonida aniq belgilangan xususiyatlarga ega kichik guruhlar bilan chegaralanish imkoni mavjud emas. Bugungi kunda innovatsion korxonalar tasniflanishining metodologik asosi bo’lib ularning ixtisoslashuv turlari konsepsiyasi hisoblanadi. Zero, ixtisoslashuv sohasi tashkilotlar tasniflanishida muhim o’rin egallaydi. Quyidagi jadvalda ilmiy-texnik va innovatsion soha korxonalarining ko’p qamrovli tasniflanishi keltirilgan: Predmetli ixtisoslashuv mahsulot, texnologiya va resurslarning aniq turlarini yaratishga yo’naltirilgan. Manzilli ixtisoslashuv o’zida ilmiy markazlardan olingan dolzarb ilmiy natijalardan foydalanish (sho’’ba ilmiy-texnik va innovatsion tashkilotlarni yaratish shaklida) hamda tarmoq, korxona va tashkilotlarga xizmat ko’rsatishni qamrab oladi. Tasniflanishning yana bir muhim belgisi bo’lib, innovatsion faoliyat yo’nalishiga ko’ra innovatsion korxonada realizatsiya etiladigan innovatsiyalarning asosiy turlari hisoblanadi. Ishlatiladigan innovatsiyalarning asosiy turlariga bog’liq ravishda innovatsion tashkilotlar quyidagi guruhlarga bo’linadi:
A) Innovator-etakchilar va innovator ergashuvchilar. Innovator etakchilar innovatsiyalar tashabbuskorlaridir, keyinchalik mazkur innovatsiyalar ergashuvchilar tomonidan o’zlashtiriladi. Innovator etakchilar yuqori tavakkal sharoitida faoliyat ko’rsatishadi, biroq ilg’or strategik innovatsiyalarni muvaffaqiyatli amalga oshirgan taqdirda iqtisodiy mustahkamlik zahirasiga ega bo’lishadi. U yangi raqobatbardosh mahsulot portfeli mavjud bo’lishi hamda nisbatan past umumiy xarajatli ishlab chiqarishni amalga oshirishda namoyon bo’ladi. Innovator ergashuvchilar esa, aksincha, kam tavakkal qilishadi va ko’pgina hollarda ular tomonidan amalga oshiriladigan innovatsiyalar innovator etakchilar hatti-harakatiga mos javob qaytarish holatida yuzaga kelib, bunda raqobatbardoshlikning nisbatan past iqtisodiy ko’rsatkichlariga ega bo’lishadi.
B) Yangi ilmiy kashfiyotlar va ilg’or ixtirolarga asoslanadigan tashkilotlar hamda ilgari qilingan kashfiyot va ixtironing yangi qo’llanish usuli asosida innovatsiya yaratuvchi tashkilotlar. YAngi ilmiy kashfiyotlar va ilg’or ixtirolarni ishlab chiqarishga tadbiq etish ITTKIning to’la sikliga ega yoki amaliy ITTKIning rivojlangan bazasi mavjud innovatsion korxonalar tomonidan amalga oshiriladi, biroq bunday turdagi innovatsiyalar juda kam uchraydi. Innovatsion korxonalarning aksar 8 qismi ilgari ochilgan yangiliklarning yangi qo’llanish usullari asosida innovatsiyalar yaratishadi.
V) Yangi ehtiyojlar yaratuvchi tashkilotlar hamda mavjud ehtiyojlarni rivojlantirish va yanada to’la qondirishga yo’nalgan tashkilotlar. Yangi ehtiyojlar yaratuvchi va ularni qondiruvchi innovatsiyalarga misol sifatida radiopriyomnik, magnitofon, televizor, telefon, videomagnitofon, kalkulyator, EHMlarni olish mumkin. Mavjud ehtiyojlarni rivojlantirish va to’la qondirish bo’yicha innovatsiyalar sifatida yuqorida ko’rsatilgan mahsulotlarning yangi avlodlarini realizatsiya etish tushuniladi.
G) Bazis innovatsiya yaratuvchilar hamda faoliyati takomillashtiruvchi innovatsiya yaratishga yo’naltirilgan tashkilotlar. Bazis innovatsiyalar ham yangi kashfiyotlar va ham ―eski‖ kashfiyotlarga yangi usullarni qo’llash asosida realizatsiya etilishi mumkin. Innovatsiyalarning mazkur turi texnikaning yangi avlodlarini yaratish bilan bog’liq, istiqbolda ular takomillashtiruvchi innovatsiyalar ishlab chiqish orqali rivojlantirib boriladi.
D) Bir tarmoq uchun innovatsiya yaratuvchilar hamda butun xalq xo’jaligida qo’llanuvchi innovatsiya yaratuvchi korxonalar. Ikkinchi turda butun siklni amalga oshirish uchun ITTKIning rivojlangan bazasi talab etiladi.
E) Ilgari yaratilgan mahsulot va texnologiyalar o’rnini bosuvchi innovatsiyalarni realizatsiya etuvchi korxonalar hamda ratsionallashtiruvchi va kengaytiruvchi innovatsiyalar yaratadigan korxonalar. O’rinbosar innovatsiyalarni ishlab chiqish yuqori ilmiy salohiyatni talab etadi.
J) Innovatsion mahsulotlarni realizatsiya etuvchi korxonalar hamda innovatsion jarayonlarni realizatsiya etuvchi korxonalar va h.k.
Z) Yangi bozorlar uchun innovatsiya qiluvchi tashkilotlar hamda eski bozorlarda yangi qo’llanish usulini yaratuvchi innovatsiyalarga ixtisoslashgan tashkilotlar. Innovatsion korxonalarning tashkiliy taraqqiyoti asosan amaliy fan sohasida integratsion va dezintegratsion jarayonlar sharoitida amalga oshib, natijada fan-texnika sohasining yangi tashkiliy tuzilmalari paydo bo’lgan: inkubatorlar, texnoparklar, texnopolislar. Inkubator—bu kichik inovatsion korxonalarning paydo bo’lishi va samarali faoliyat ko’rsatishi uchun qulay sharoitlar yaratishga ixtisoslashgan tuzilma hisoblanadi. Uning faoliyati kichik innovatsion korxonalarga moddiy (avvalo ilmiy asbob-uskuna va bino), axborot, konsalting va boshqa zaruriy xizmatlar ko’rsatish asosida tashkil qilinadi. Inkubatorlarda amalga oshiriladigan ishlar sirasiga quyidagilarni kiritish mumkin: - Innovatsion loyihalar ekspertizasi. U o’z ichiga loyihaning yangiligi va ishonchliligini aniqlovchi ilmiy-texnik ekspertiza, shuningdek, ekologik va tijorat ekspertizasi (kon‘yuktura, yangi mahsulot bo’lajak bozori, kutilayotgan foyda kabilar tahlili) ni qamrab oladi. -investorlar qidiruvi hamda zarur bo’lganda kafolatlar berish; -Imtiyozli shartlarda bino, asbob-uskuna hamda tajriba ishlab chiqarish bilan ta‘minlash; - Imtiyozli shartlarda huquqiy, reklama, axborot, maslahat va boshqa xizmatlarni ko’rsatish. Inkubator tijorat tashkiloti bo’lib, uning o’z-o’zini qoplashi innovatsion korxonalarning istiqboldagi foydasiga turli shaklda sherik bo’lishi hisobiga ta‘minlanadi. Texnopark bu ixcham shakllantirilgan majmua bo’lib, umumiy ko’rinishda o’zida ilmiy tashkilotlar, OO’YU va sanoat korxonalari, shuningdek, axborot, ko’rgazma tizimlari, servis xizmatlari to’plamini namoyon etadi va bunda qulay turmush va maishiy sharoitlarni yaratishni nazarda tutadi. Texnoparkning amal qilishi ilmiy-texnik faoliyatning tijoratlashuvi hamda innovatsiyalarning moddiy ishlab chiqarishda qo’llanilishini tezlashtirish maqsadini ko’zlaydi. Integratsion jarayonning eng yuqori ko’rinishi texnopolis hisoblanadi. U yuzlab tadqiqot muassasalari, sanoat korxonalari, vechur tashkilotlar hamda yangi g’oyalarning yaratilishi va ularning tez sur‘atlarda tijoratlashuviga manfaatdor 10 boshqa tashkilotlar iborat konglomeratni bildiradi. Texnopolis texnoparkka o’xshash tuzilma bo’lib, biroq o’zida kichik shaharlar (aholi punktlari)ni ham qamrab oladi. Mazkur ilmiy shaharchalar taraqqiyoti maqsadli ravishda ularda joylashtirilgan ilmiy va ilmiy-ishlab chiqarish majmualariga yo’naltirilgan. Kichik korxonalarning birlashmasi pirovard natijada yirik innovatsiyalarni amalga oshirishga etarli bo’lgan murakkab infratuzilmani shakllantiradi. Texnopolis markazi bo’lib, ko’pgina hollarda innovatsiyalar asosida yotuvchi fundamental bilimlar generatori bo’lmish yirik universitet hisoblanadi. Masalan, AQSHda bu turdagi 300 park mavjud, YAponiya esa rivojlangan texnologiyalarni ishlab chiqish salohiyatiga ega 19 texnopolis yaratishga kirishgan. Rossiya federatsiyasida 60 texnopark va 5 texnopolis (Obninsk, Dubna, Pushino, Arzamas-16, Tomsk) faoliyat ko’rsatadi. Biroq, zamonaviy sharoitda integratsion jarayonlarning inersiyaviylik, boshqaruvning murakkabligi kabi ayrim salbiy jihatlari yuzaga chiqa boshladi. SHuning uchun ham unga qarama-qarshi jarayon—dezintegratsion jarayon vujudga kelib rivojlana boshladi. Mazkur jarayon muayyan tarmoqqa yoki ishlab chiqarishning belgilangan qismiga biriktirilgan yirik innovatsion korxonalardan kichik tashkiliy shakllarga o’tishda namoyon bo’ladi. Ushbu tashkilotlar yirik innovatsion korxonalar bazasida yoki mustaqil ravishda tashkil topadi.
Innovatsion faoliyatga innovatsion jarayon doirasidagi barcha faoliyat, shuningdek, sotuv bozorlarining marketing tadqiqotlari va yangi iste‘molchilarni qidirish, raqobat muhiti va raqobatchi korxonalar mahsulotlarining iste‘mol xususiyatlari, novatorlik g’oyalari va echimlari qidiruvlari, innovatsion loyihani tadbiq etish va moliyalashtirish bo’yicha hamkorlarni izlash kiradi. Yuqoridagi faoliyat turlari innovatsion sferani namoyon etadi, ya‘ni innovatsiyalarni yaratish va tarqatishni qamrab oluvchi innovatsion mahsulot ishlab chiqaruvchilari va iste‘molchilari faoliyat sohasini bildiradi.
Innovatsion infratuzilma deganda yangi ilmiy-texnik g’oyani yaratishdan boshlab ularni qayta ishlash, ilmiy mahsulotni chiqarish va realizatsiya etishgacha bo’lgan barcha siklni qamrab oluvchi tashkilot, firma va birlashmalar kiradi. Ular yuqoridagi faoliyat turlarini samarali amalga oshirish uchun etarli va zarur bo’lgan o’zaro bog’liq bir birini to’ldiruvchi tizimlar va ularga mos elementlarni ifoda etadi. Bu turdagi infratuzilma elementlari sifatida innovatsion markazlar, inkubatorlar, texnoparklar, texnopolislar, konsalting, o’quv markazlari va investorlarni qo’rsatish mumkin.
Mazkur infratuzilmaning bozor yo’nalishi uning hozirgi zamon bozor iqtisodiyotida o’zining barcha funksiyalari amalga oshishini ta‘minlash va doimiy dinamik o’zgarishlarga tez moslashuvi qobiliyatlarini aniqlab beradi. Infratuzilmani shakllantirishning pirovard maqsadi ilmiy-texnik va innovatsion faoliyatni yanada samaraliroq yuritish uchun faqatgina muayyan xo’jalik yurituvchi sub‘ektlarni tashkil etish emas, balki jamiyat manfaatlari uchun ularning bir butunlikda faoliyat ko’rsatishini ta‘minlash bo’lishi lozim. Ushbu umumiy faoliyat ishlab chiqarishning pasayishini engish, uning tarkibiy qayta qurilishi va chiqariladigan mahsulot nomenklaturasining o’zgarishi, ichki va tashqi bozorlar uchun uning raqobatbardoshligi va jozibadorligini kuchaytirish, yangi ish o’rinlarini yaratish hamda ilmiy-texnik salohiyatni saqlab qolishga yo’naltiriladi. Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, ilmiy texnik va innovatsion faoliyat infratuzilmasi quyidagi o’zaro bog’liq tizimlar majmuini tashkil etishi lozim:
Ilmiy texnik va innovatsion faoliyatning axborot ta‘minoti. Ushbu tizim tashkiliy-huquqiy shaklidan qat‘iy nazar barcha manfaatdor tashkilotlar va IK ga turli sharoitlarda tizimni tashkil etuvchi ma‘lumotlar bazasiga kirish imkoniyatini berishi lozim.
Ekspertiza sinovlar. Ilmiy-texnik va innovatsion dastur, loyiha va takliflarni yuqori malakali va sifatli baholash (ilmiy, moliyaviy-iftisodiy, ekologik va boshqa ekspertizalar).
Ilmiy texnik va innovatsion faoliyatning moliyaviy iqtisodiy ta‘minoti. Nobyudjet mablag’lar manbalaridan (mahalliy tadbirkorlik tuzilmalari resurslari, shuningdek, boshqa region va mamlakatlar investitsiyalari) faol foydalanish va shu bilan birga mazkur faoliyatni davlat tomonidan bevosita va bilvosita qo’llab-quvvatlash.
Yangi raqobatbardosh ilmiy mahsulot va yuqori texnologiyalarni yaratish hamda ularning amalda o’zlashtirilishini ishlab chiqarish texnologik qo’llabquvvatlash.
Ilmiy mahsulotlar sertifikatsiyasi, ularni ishlab chiqaruvchi va o’zlashtiruvchi innovatsion korxonaga metrologiya, standartizatsiya va sifat nazorati sohalarida xizmat ko’rsatish.
Ilmiy-texnik ishlanma va ilmiy mahsulotlarni regional, regionlararo va chet bozorlarda sotuvini rag’batlantirish, marketing, reklama va ko’rgazma faoliyati, intellektual mulkning patent-litsenziya va himoya choralari.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida ilmiy texnik va innovatsion faoliyat uchun kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash, aniq tadbirkorlik loyihalarini amalga oshirish uchun maqsadli tarzda menejerlar guruhini o’qitish.
Ilmiy-texnik va innovatsion faoliyatni muvofiqlashtirish va tartibga solish, bunda iqtisodiy metodlar va axborot ta‘siri yordamida mazkur faoliyat turlarining yanada samarali amalga oshirilishini boshqarishga imkon vujudga keladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: mehmonxona xo'jaligida innovatsion faoliyatni qo'llash zarurligi va innovatsiya turlari mundarija: kirish I bob mehmonxona xo'jaligida innovatsion faoliyatning nazariy asoslari
|