-§. AVTOMATLASHTIRILGAN AXBOROT TIZIMINI YARATISH VA RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY TENDENSIYASI HAMDA OMILLARI

|
-§. AVTOMATLASHTIRILGAN AXBOROT TIZIMINI YARATISH VA RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY TENDENSIYASI HAMDA OMILLARI
|
bet | 70/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
4.5-§. AVTOMATLASHTIRILGAN AXBOROT TIZIMINI YARATISH VA RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY TENDENSIYASI HAMDA OMILLARI
Iqtisodiyotning bozor sharoitida faoliyat ko‘rsatishiga o‘tishi, axborot texnologiyalari sohasidagi yutuqlar avtomatlashtirilgan axborot tizimlarini yaratish va rivojlantirish amaliyotiga ta’sir ko‘rsatadi.
Ishlab chiqarish personal EHM (SHK) va hisoblash-kommuni-katsiya tarmoqlari ko‘rinishidagi samarali hamda nisbatan arzon hisoblash vositalari ham ommabop, qulay bo‘lib qoldi. Jahon hamjamiyati qo‘llab-quvvatlaydigan global axborot strukturasiga kirish imkoni yuzaga keldi.
Bozorga turli xil ishga mo‘ljallangan texnik vositalar va dasturiy ta’minot yetkazib berilmoqda. Ular keng foydalanuvchilar doirasining ta’minotini ancha samarali ta’minlashi mumkin.
Shuni ta’kidlash joizki, SHK lar imkoniyatlari quyidagi foydalanuvchilar talablariga ko‘proq mos keladi: rahbarlar (turli darajadagi menejerlar), mutaxassislar, texnik xodimlar.
EHM parkini shaxsiy kompyuterlar va ular bazasida yaratiladigan kompyuter tarmoqlari hamda tizimlari foydasiga rivojlanishi va o‘zgarishi yangi axborot texnologiyalarini qo‘llashda bir qator quyidagi asosiy tendensiyalarni ajratib ko‘rsatish imkonini beradi:
foydalanuvchilarning SHK da ishlashi ularga axborotni avtomatik ravishda qayta ishlash tizimida faol ishtirok etish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish imkonini beradi. Eng oxiridagi foydalanuvchiga mo‘ljallangan SHK o‘z-o‘zini o‘rgatish (o‘qitish) vositalari, xatolardan himoyalanish-ning moslashuvchan vositalari, ayniqsa apparat – dasturiy vositalari rivojlanadi;
axborotni saqlash va qidirish protsedurasining turli foydalanuvchilar, tizimlar va boshqaruv darajalari o‘rtasida axborot almashish samaradorligiga bo‘lgan talab ortadi. Bu esa ma’lumotlar banki va EHM tarmog‘idan foydalanish sharoitida axborotni qayta ishlashning kompleks texnologiyasini ishlab chiqarishni talab qiladi: iqtisodiy-matematik modellashtirish, ekspert tizimlarning zamonaviy apparatidan foydalanuvchilarning iqtisodiy-matematik ta’minoti sifatida foydalanish.
Axborot tizimlari faoliyatining maqsadli yo‘nalishi yuzaga keldi, o‘zgardi va rasmiylashtirib qo‘yildi. Tashkilot ishlab chiqarish faoliyatining daromadligini kuchaytirishga ko‘maklashish darajasi ularning foydaliligi mezoni bo‘lib qoldi.
Tatbiq etilayotgan axborot tizimlarini tegishli texnik vazi-falar va foydalanishning aniq shart-sharoitlariga mos ravishda sinab ko‘rishga nisbatan qat’iy shartlar va talablar yuzaga keldi. Bunday sinovlar davomida axborot tizimlarining buyurtmachi xodimi nisbatan ko‘p va malakali manfaat ko‘radi.
Ko‘pgina faoliyat yurituvchi tashkilotlarda yangi ilovalarga (vazifa-larga) bo‘lgan ehtiyoj kuchaymoqda. Yangi ilovalarga bo‘lgan talab va ularni amalga oshirish o‘rtasidagi disbalans to‘xtovsiz o‘sib bormoqda. Shuning oqibatida tugallanmagan ilovalar hajmi ko‘payib borayapti. Mavjud tizim-larni yangi sharoitlarga moslash yoki texnik vositalar, operatsion tizimlar bilan ishlash uchun modifikatsiyalash harajatlarining o‘sib borishi tufayli ilovalar sonini oshirish oksayapti. Bunday holatdan chiqib ketish uchun oxiridagi foydalanuvchilarni shaxsiy tizim va ularning ilovalarini yaratishga jalb etish, ularga kuchli asbob-uskuna vositalarini yetkazib berish lozim.
Avtomatlashtirilgan axborot tizimidagi asosiy bo‘g‘in bari-bir inson bo‘lib kolaveradi. Shuni qayd etish lozimki, hozirgi yangi axborot texnologiyalari faoliyatida tizimning oxiridagi foydalanuvchi bilan loyihalovchi, operator, dasturchi, xizmat ko‘rsatuv xodim o‘rtasida aniq; tafovut yo‘q. Bugungi kunda interpretatsiya uslubi orqali o‘z dasturiy – mo‘ljallangan mahsulotni - amaliy dasturlar paketini tezda ishlab chiqish imkonini beruvchi tayyor dastur vositalari mavjud.
Texnik qarorlarning butun ahamiyatiga qaramasdan, AAT ning ahamiyati va qimmatini loyihalashtirish ishtirokchilari ishlab chiqadigan noyob mahsulotlar belgilaydi. Ayni paytda AATning uzoq, vaqt va mustahkam ishlashi uchun undan foydalanish bo‘yicha batafsil bayon etilgan yo‘riqnomaning bo‘lishi hal etuvchi ahamiyatga ega bo‘ladi.
AAT yaratishning asosiy shartlari quyidagilar sanaladi: xa-rajatlarni qoplashni ta’minlovchi samara manbaining mavjudligi; boshqaruv jara-yonlari va ob’ektlarini avtomatlashtirishning talab darajasini ta’minlash; ob’ektning belgilangan talablarga mos holda AATni yaratishga tayyorligi; AATni yaratish talabiga mos holda tashkiliy, ishlab chiqarish, texnologik tizimlarni qayta qurish va modernizatsiyalash, AATning texnik hujjatlarga mos holda texnik va dasturiy vositalar bilan jamlanish kafolati, AATni talab dara-jasidagi malakali xodim bilan ta’minlash, AATdan foydalanuv-chilarni tayyorlash va qayta tayyorlash. AATni yaratish, ishlash va rivojlanish natijalarini belgilovchi asosiy omillar quyidagicha:
xodimning axborotni qayta ishlashni avtomatlashtirish tizi-mida va boshqaruv qarorini qabul qilishda faol ishtirok etishi;
axborot faoliyatining axborot biznesi sifatida talqin qilinishi;
aniq bir ob’ektda amalga oshiriladigan dasturiy-texnik, texno-logik platformaning mavjudligi;
axborot tizimi va texnologiyasi sohasida foydalanuvchilar talablariga muvofiq. ilmiy hamda amaliy ishlanmalarni yaratish va tatbiq etish;
tashkiliy-funksional o‘zaro harakat shartlarining shakllanishi va uning matematik, model, tizim va dasturiy ta’minoti;
berilgan samaradorlik mezonlarini hisobga olgan holda boshqaruv sohasida aniq amaliy vazifalarni qo‘yish va hal etish.
|
| |