To’liq aniqlangan Bul funksiyalari. Karno kartalar yordamida mantiqiy funksiyalarni minimallashtirish. Bul algebrasining asosiy tushunchalari

|
To’liq aniqlangan Bul funksiyalari. Karno kartalar yordamida mantiqiy funksiyalarni minimallashtirish. Bul algebrasining asosiy tushunchalari
|
bet | 1/2 | Sana | 29.07.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #268913 |
Bog'liq 71erbk2nCKFndgK5Kewbej60zK5yjio7sbOU2m1r
To’liq aniqlangan Bul funksiyalari. Karno kartalar yordamida mantiqiy funksiyalarni minimallashtirish.
Bul algebrasining asosiy tushunchalari. Mantiq algebrasining asosiy tushunchalari. Barcha hisoblash va mikroprotsessorli texnika qurilmalarining matematik asosini mantiq algebrasi qoidalari tashkil qiladi. Uning asoschisi M. Bul (1815–1864) bo‘lgani uchun Bul algebrasi yoki mantiq algebrasi deb ataladi.
Mantiq algebrasida amallar mantiqiy fikrlar ustida olib boriladi. Fikr deganda unga nisbatan haqiqat yoki yolg‘on qiymatlari bo‘ladigan ixtiyoriy munosabat tushuniladi. Fikrlar oddiy va murakkab bo‘lishi mumkin: oddiy fikr boshqa fikrlardan farq qilmaydi, murakkablari esa ikki yoki undan ortiq oddiy fikrlardan iborat bo‘ladi. Oddiy fikrlar mantiqiy o‘zgaruvchilar, murakkab fikrlar esa mantiqiy funksiyalar deb ataladi. Fikrlar faqat rostligi yoki yolg‘onligi bilan baholanadi. Agar u rost bo‘lsa 1, yolg‘on bo‘lsa 0 qiymatni oladi. Ikkita fikrning rostlik qiymati bir xil bo‘lsa, ular ekvivalent fikrlar deb ataladi.
Mantiq algebrasida mantiqiy o‘zgaruvchilar lotin alifbosining bosh harflari bilan belgilanadi. Masalan, A = 1 yozuvi A mantiqiy o‘zgaruvchining rostlik qiymati 1, A = B esa A va B mantiqiy o‘zgaruvchilar ekvivalentligini bildiradi. Masalan, A va B mantiqiy fikrlar berilgan bo‘lsin:
A = «Yer yassi»,
B = «Avtomobillarda dvigatel mavjud».
Bu mantiqiy fikrlar asosida A = 0, B = 1 deb yozish mumkin, chunki A mantiqiy fikr yolg‘on, B mantiqiy fikr esa rostdir.
EHMda mantiqiy o‘zgaruvchilarni tasvirlash uchun ikki holatli elektron elementlar ishlatiladi. Ixtiyoriy mantiqiy yoki Bul funksiya deb ataluvchi X = f (A, B, C,..., N) funksiya ham 0 yoki 1 qiymatni qabul qilishi mumkin. Mantiqiy funksiyaning qiymati A, B, C,..., N o‘zgaruvchilarga bog‘liq. EHMlarning mantiqiy sxemalari, odatda, analitik ko‘rinishda yozilgan mantiqiy funksiya asosida quriladi. Mantiqiy funksiyaning ko‘rsatuvchi formasi shu funk-siya tashkil topgan o‘zgaruvchilarning mumkin bo‘lgan mantiqiy munosabatlaridan tuzilgan rostlik jadvali hisoblanadi.
Mantiq algebrasi amallari. X mantiqiy funksiyaning tuzilishi A, B, C, ..., N o‘zgaruvchilardan tashkil topgan va asosiy mantiqiy amallar hisoblangan «HAM», «YOKI», «EMAS» yordamida amalga oshiriladi. Mantiqiy amallarni bajaruvchi elektron sxemalar mantiqiy elementlar deyiladi.
EMAS amali (mantiqiy inkor, inversiya). A fikrning inkori deb, uning natijasi A yolg‘on bo‘lganda rost, A rost bo‘lganda yolg‘on chiquvchi amalga aytiladi. Inkor A fikrning ustiga chiziqcha chizish bilan belgilanadi. Inkor amalini ishlab chiquvchi elektron sxema invertor yoki EMAS mantiqiy sxemasi deyiladi. YOKI amali (mantiqiy qo‘shish, dizyunksiya). Bu ikkita A va B o‘zgaruvchi ustidagi amaldir. X natija ikki o‘zgaruvchining bittasi rost bo‘lganda rost bo‘ladi, qolgan hollarda natija yolg‘on bo‘ladi:
X = A ∨ B ⇔ X = A + B.
YOKI amalini bajaruvchi elektron sxema YOKI mantiqiy sxemasi, dizyunktor, yig‘uvchi sxema deb ataladi. YOKI elementining hech bo‘lmaganda bitta qiymati 1 bo‘lsa, natija albatta 1 ga teng bo‘ladi. YOKI amali ixtiyoriy sondagi mantiqiy o‘zgaruvchilar uchun ham o‘rinli hisoblanadi:
X = A ∨ B ∨ C ∨ ... ∨ N.
HAM amali (mantiqiy ko‘paytirish, konyunksiya). Bu amal ham ikkita mantiqiy o‘zgaruvchi ustida boradigan mantiqiy jarayondir. Uning natijasi X har ikkala o‘zgaruvchi 1 ga teng bo‘lganda 1 qiymatni qabul qiladi, qolgan hollarda natija 0 ga teng bo‘ladi. HAM amali mantiqiy ko‘paytirishni bildiruvchi «∧» yoki « · » belgilari bilan belgilanadi:
X = A ∧ B ⇔ X = A · B.
Raqamli texnikada ikkita holatga ega bo‘lgan, nol va bir yoki “rost” va “yolg‘on” so‘zlari bilan ifodalanadigan sxemalar qo‘llaniladi. Biror sonlarni qayta ishlash yoki eslab qolish talab qilinsa, ular bir va nollarning ma'lum kombinasiyasi ko‘rinishida ifodalanadi. U holda raqamli qurilmalar ishini ta'riflash uchun maxsus matematik apparat lozim bo‘ladi. Bunday matematik apparat Bul algebrasi yoki Bul – mantiqi deb ataladi. Uni irland olimi D. Bul ishlab chiqqan.
Umumiy holda, mantiqiy ifodalar har biri 0 yoki 1 qiymat oluvchi х1, х2, х3, … хn mantiqiy o‘zgaruvchilar (argumentlar)ning funktiyasi hisoblanadi. Agar mantiqiy o‘zgaruvchilar soni n bo‘lsa, u holda 0 va 1 lar yordamida 2n ta kombinatsiya hosil qilish mumkin. Masalan, n=1 bo‘lsa: x=0 va x=1; n=2 bo‘lsa: х1, х2 =00,01,10,11 bo‘ladi.
Har bir o‘zgaruvchilar majmui uchun u 0 yoki 1 qiymat olishi mumkin. Shuning uchun n ta o‘zgaruvchini turli mantiqiy funksiyalarga o‘zgartirish mumkin, masalan, n=2 bo‘lsa 16, n=3 bo‘lsa 256, n=4 bo‘lsa 65536 funksiya.
n o‘zgaruvchining ruxsat etilgan barcha mantiqiy funksiyalarini uchta asosiy amal yordamida hosil qilish mumkin:
- mantiqiy inkor (inversiya, EMAS amali), mos o‘zgaruvchi ustiga “–” belgi qo‘yish bilan amalga oshiriladi;
- mantiqiy qo‘shish (dizyunksiya, YOKI amali), “+” belgi qo‘yish bilan amalga oshiriladi;
- mantiqiy ko‘paytirish (konyunksiya, HAM amali), “•” belgi qo‘yish bilan amalga oshiriladi.
Ifodalar ekvivalentligini ifodalash uchun “=” belgisi qo‘yiladi.
Mantiqiy funksiyalar va amallar turli ifodalanish shakllariga ega bo‘lishlari mumkin: algebraik, jadval, so‘z bilan va shartli grafik (sxemalarda). Mantiqiy funksiyalarni berish uchun mumkin bo‘lgan argumentlar majmuidan talab qilinayotgan mantiqiy funksiya qiymatini berish yetarli. Funksiya qiymatlarini ifodalovchi jadval haqiqiylik jadvali deb ataladi.
1, 2 va 3 – jadvallarda ikkita o‘zgaruvchi х1, х2 uchun mantiqiy amallarning algebraik va jadval ifodasi keltirilgan.
Inversiya amali haqiqiylik jadvali
1 –jadval
Dizyunksiya amali haqiqiylik jadvali
2 –jadval
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
To’liq aniqlangan Bul funksiyalari. Karno kartalar yordamida mantiqiy funksiyalarni minimallashtirish. Bul algebrasining asosiy tushunchalari
|