nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’qitish usullari - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 84/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishO’qitish usullari:
| | |
ma’ruza, blits- so‘rov, grafik- organayzer
| | |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli:
|
Umumjamoa, juftlikda ishlash
|
O’qitish vositalari:
|
Darsliklar, ma’ruza matni, slaydlar, tarqatma materiallar. Kompyuter, proektor, doska, bo‘r, jadvallar, sxema va rasmlar.
|
O’qitish sharoitlari:
|
Amaliy mashg‘ulotini o‘tish uchun sinf xonasi talabalar soniga mos stol va stullar bilan jixozlangan bo‘lishi shart. Auditoriyada doska, elektr toki bo‘lishi zarur. Didaktik vositalarni qo‘llash uchun barcha sharoitlar yaratilishi kerak, ya’ni sinf xonasini kerakli vaqtda nim qorong‘i bo‘lishini ta’minlash maqsadida sinf xonasining derazalariga qora parda tortish kerak.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari:
|
Tezkor-so’rov, savol-javob, test, misol va mashqlar, bajarilgan o’quv topshiriqlarni baholash.
|
O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Faoliyat mazmuni:
|
Ish bosqichlari va vaqti
|
O’qituvchi:
|
O’quvchi:
|
|
|
| |
-Mavzu: Rama - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ________nafar.
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi:
|
Aqliy hujum, ikkiyoqlama tahlil usuli, grafik organayzeridan foydalangan holda.
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
| 1 Ramaning vazifasi va turlari |
2Lonjeronli ramalarning tuzilishi.
|
|
|
O’quv mashg’ulot maqsadi:a) ta’limiy:mavzuga oid nazariy bilimlarni egallash va mustahkalmlash. O’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarni amaliy faoliyatda qo’llash.
b) tarbiyaviy:milliy g’oya va mafkurani o’quvchilar ongida shakllantirish: o’quvchilarda insonparvarlik, mehr-shavqat tuyg’ularini shakllantirish.
|
Pedagogik vazifalar:
|
O’quv faoliyati natijalari:
|
1) Reja №1 Ramaning vazifasi va turlario’quvchilarga tushuntiriladi
|
1)Reja №1 Ramaning vazifasi va turlario’quvchilar tushunadilar va amaliyotda qo’llaydilar
|
2)Reja №2 Lonjeronli ramalarning tuzilishi.
o’quvchilarga tushuntiriladi
|
2)Reja №2 Lonjeronli ramalarning tuzilishi.
o’quvchilar tushunadilar va BKMga ega bo’ladilar
|
|
|
| |
O’quvchi: 
    

1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish

|
O’quvchi:
1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
|
bet | 119/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishO’quvchi:
1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
(10 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1.1. Mavzu, uning maqsadi, o‘quv mashg‘ulotidan kutilayotgan natijalar ma’lum qilinadi.
1.2. Avvalgi mavzuga savollar orqali bog‘lanadi.
|
1.1.Eshitadilar, yozib oladilar.
1.2.E’tibor beradilar. javob beradilar
|
| |
2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
| |
| |
|
| |
-Mavzu-Transmissiya - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ________nafar.
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi:
|
Aqliy hujum, ikkiyoqlama tahlil usuli, grafik organayzeridan foydalangan holda.
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
1.Transmissiyaning vazifasi va turlari. G’ildirak formulasi 4x2, 4x4, 6x4, 6x6 va 8x8 mehanik transmissiyalarining shemalari. Elektrik va gidroxajmli uzatmalari.
2.Mexanik kuch uzatmasi..
3.Ilashish muftasining vazifasi va turlari.
|
|
|
O’quv mashg’ulot maqsadi:a) ta’limiy:mavzuga oid nazariy bilimlarni egallash va mustahkalmlash. O’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarni amaliy faoliyatda qo’llash.
b) tarbiyaviy:milliy g’oya va mafkurani o’quvchilar ongida shakllantirish: o’quvchilarda insonparvarlik, mehr-shavqat tuyg’ularini shakllantirish.
|
Pedagogik vazifalar:
|
O’quv faoliyati natijalari:
|
1) Reja №1. Transmissiyaning vazifasi va turlari. G’ildirak formulasi 4x2, 4x4, 6x4, 6x6 va 8x8 mehanik transmissiyalarining shemalari. Elektrik va gidroxajmli uzatmalario’quvchilarga tushuntiriladi
|
1)Reja №1. Transmissiyaning vazifasi va turlari. G’ildirak formulasi 4x2, 4x4, 6x4, 6x6 va 8x8 mehanik transmissiyalarining shemalari. Elektrik va gidroxajmli uzatmalario’quvchilar tushunadilar va amaliyotda qo’llaydilar
|
2)Reja №2 Mexanik kuch uzatmasio’quvchilarga tushuntiriladi
|
2)Reja №2 Mexanik kuch uzatmasio’quvchilar tushunadilar va BKMga ega bo’ladilar
|
3)Reja №3 Ilashish muftasiningvazifasi va turlari. o’quvchilarga tushuntiriladi
|
3)Reja №3 Ilashish muftasining vazifasi va turlari.
o’quvchilar tushunadilar va mustaxkamlaydilar
|
| |
-mavzu: Kuch uzatma (transmissiya) ning vazifasi

Vaqt:80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ________nafar.
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi:
|
Aqliy hujum, ikkiyoqlama tahlil usuli, grafik organayzeridan foydalangan holda.
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
1.Kuch uzatmaning vazifasi o’rganish
2.Kuch uzatmaning tuzilishi xaqida umumiy ma’lumot.
3.Kuch uzatmaning ishlash uslubi
|
O’quv mashg’ulot maqsadi:a) ta’limiy:mavzuga oid nazariy bilimlarni egallash va mustahkalmlash. O’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarni amaliy faoliyatda qo’llash.
b) tarbiyaviy:milliy g’oya va mafkurani o’quvchilar ongida shakllantirish: o’quvchilarda insonparvarlik, mehr-shavqat tuyg’ularini shakllantirish.
с) rivojlanuvchi:O’quvchilarni fikrlash qobiliyatini o’stirish; mavzuni o’rganish borasida o’quvchilarni ijodiy yondoshishga yo’llash.
|
Pedagogik vazifalar:
|
O’quv faoliyati natijalari:
|
1) Kuch uzatmaning vazifasi o’rganish o’quvchilarga tushuntiriladi
2) Kuch uzatmaning tuzilishi xaqida umumiy ma’lumoto’quvchilarga tushuntiriladi
|
1) Kuch uzatmaning vazifasi o’rganish o’quvchilarga tushuntiriladio’quvchilar tushunadilar va amaliyotda qo’llaydilar
2) Kuch uzatmaning tuzilishi xaqida umumiy ma’lumoto’quvchilar tushunadilar va BKMga ega bo’ladilar
|
| |
-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish

|
-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
|
bet | 85/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
(10 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1.1. Mavzu, uning maqsadi, o‘quv mashg‘ulotidan kutilayotgan natijalar ma’lum qilinadi.
1.2. Avvalgi mavzuga savollar orqali bog‘lanadi.
|
1.1.Eshitadilar, yozib oladilar.
1.2.E’tibor beradilar. javob beradilar
|
| |
2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
| |
| |
|
| |
Ish bosqichlari va vaqti - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 89/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish
O’quvchi:
1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
(10 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1.1. Mavzu, uning maqsadi, o‘quv mashg‘ulotidan kutilayotgan natijalar ma’lum qilinadi.
1.2. Avvalgi mavzuga savollar orqali bog‘lanadi.
|
1.1.Eshitadilar, yozib oladilar.
1.2.E’tibor beradilar. javob beradilar
|
2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
|
|
| |
O’qitish usullari - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 88/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishO’qitish usullari:
| | |
ma’ruza, blits- so‘rov, grafik- organayzer
| | |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli:
|
Umumjamoa, juftlikda ishlash
|
O’qitish vositalari:
|
Darsliklar, ma’ruza matni, slaydlar, tarqatma materiallar. Kompyuter, proektor, doska, bo‘r, jadvallar, sxema va rasmlar.
|
O’qitish sharoitlari:
|
Amaliy mashg‘ulotini o‘tish uchun sinf xonasi talabalar soniga mos stol va stullar bilan jixozlangan bo‘lishi shart. Auditoriyada doska, elektr toki bo‘lishi zarur. Didaktik vositalarni qo‘llash uchun barcha sharoitlar yaratilishi kerak, ya’ni sinf xonasini kerakli vaqtda nim qorong‘i bo‘lishini ta’minlash maqsadida sinf xonasining derazalariga qora parda tortish kerak.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari:
|
Tezkor-so’rov, savol-javob, test, misol va mashqlar, bajarilgan o’quv topshiriqlarni baholash.
|
O’QUV MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
| |
niyaning ichki me’yorlariga asoslangan usuiiar qo'llaniladi, ya’ni infor-

|
niyaning ichki me’yorlariga asoslangan usuiiar qo'llaniladi, ya’ni infor- Pdf ko'rish
|
bet | 106/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfniyaning ichki me’yorlariga asoslangan usuiiar qo'llaniladi, ya’ni infor-
matsiyani ochib berishlik mos ravishda davlatning qonun hujjatlari va
kompaniyaning maxsus ichki me’yorlari asosida amalga oshiriladi.
Ammo, bu usullaming ichida eng ustuvori administrativ usul
hisoblanadi, chunki yopiq kompaniyalaming ichki me’yoriy hujjatlari
davlat qonunlariga to'liq asoslanadi.
Aytish joizki, dunyoning barcha mamlakatlarida mavjud bo'lgan
yopiq kompaniyalar to'g'risidagi qonunlari ikki asosiy komponentani
o'z ichiga oladi: tovlamacliiiiklami oidini olish; informatsiyani ochib
berishlikka
qo'yilgan
talablar.
Har
ikkala
komponenta
ham
investorlaming haq-buquqlarini himoyaJanishiga qaratilgan bo'lib, bozor
va unda yopiq kompaniyalar faoliyatini tartiblashtirish tizimining eng
muhim, birlamciii, ustuvor vazifasi hisoblanadi. Buning uchun yopiq
kompaniyalar ishtirokchilarining investitsion va boshqamv faoliyati
jarayonidagi naq-huquqlari davlat tomonidan har tomonlama qonuniy
kafolatlanadi va ulami bu jarayonga jalb qilinishi qo'liab-quwatlanib
rag'batlantiriladi,
ulaming
investitsion
mavqei
boshqa
qatnashchilamikiga qaraganda sabnoqli va barcha qatnashchilarga
nisbatan talablari ustuvor bo'lishi ta’minlanadi. Umuman olganda,
transparentlilik
sifati
yopiq
kompaniya
investorida
to'liq
himoyalanganlik hissini va faollikka zaruriy shart-sharoitlar yaratilishiga
ko'maklashadi. Bunda tovlamachiliklar va adolalsizliklar bilan bog'liq
risklardan
saqlanishini
ta’minlash
|
| |
Informatsiyani ochib berish jarayoni (informatsiya ihtiyorishlikmi

|
Informatsiyani ochib berish jarayoni (informatsiya ihtiyorishlikmi Pdf ko'rish
|
bet | 108/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfInformatsiyani ochib berish jarayoni (informatsiya ihtiyorishlikmi
yoki majburiy tarzda ochib berilishidan qat’i nazar) o‘z ichiga yopiq
kompaniya to'g'risidagi barcha informatsiya manbalari va turlarini
oladi. Bunda ochiq kompaniyalardan farqli, yopiq kompaniyalar
informatsiyani muntazam ravishda ommaviy axborot vositalari orqali
chop etmaydilar (qimmatli qog'ozlari to'g'risidagi informatsiyalardan
tashqari), balki informatsiya faqat o'z mulkdorlariga taqdim etiladi.
Yopiq kompaniyalaming korporativ siyosati transparentliligini
ta’minlashning jahon amaliyotidan kelib chiqib aytish mumkinki,
informatsiyani ochib berilishi samaradorligini oshirish uchun ikki
pog'onali transparentlilikka erishish maqsadga muvofiq. Birinchi
pog'onasida (quyi) yopiq kompaniya faoliyati va undan manfaatdor
bo'lgan shaxslar to'g'risida majburiy va ixtiyoriy (lekin ular uchun
zaruriy) hisobot va informatsiyalar qonunchilik hujjatlari bilan
belgilangan tarzda, usullarda, shakllarda, sifat darajasida kompaniya
115
ishtirokchilariga ochib beriladi.
Ikkinchi pog‘onada esa yopiq
kompaniyaning
biznesi
ko‘rsatkichlari
to‘g‘risidagi
iformatsiya
ishtirokchilarga ochib beriladi. Bunda har ikkala pog‘onada ochib
berilgan informatsiyalar o‘zaro adekvat bo'lishiga intilish lozim.
Savollar
1.
Yopiq
kompaniya
korporativ
siyosati
transparentliligi
tushunchasining mazmuni, maqsadi, vazifalari, usul va shakllari
nimadan iborat?
2. Yopiq kompaniya to'g'risida qanday ma’lumotlar oshkoralikni
|
| |
sohasida moliyaviy resurslardan oqilona va samarali foydalanish bilan

|
sohasida moliyaviy resurslardan oqilona va samarali foydalanish bilan Pdf ko'rish
|
bet | 118/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfsohasida moliyaviy resurslardan oqilona va samarali foydalanish bilan
bog'liq boshqaruv tizimi sifatida qaraladi.
Yuridik kategoriya nuqtayi nazaridan ko'rilgan yondashuvda
korporativ boshqaruv - kompaniyani tashkiliy-huquqiy shaklga ega
bo'lgan
iqtisodiy-huquqiy
munosabatlar
tizimining
yuridik
konstruksiyasi sifatida qaraladi.
Murakkab tizim nuqtayi nazaridan - кофогайу boshqaruv
uyg'unlashgan (integratsiyalashgan) manfaatlar tuzilmasini tartibli
boshqarish sifatida qaraladi.
Ko'rilayotgan tushunchaning hozirda birmuncha shakllanganligi
tufayli korporativ boshqaruvni biznesning кофогайу shakli mohiyatidan
kelib chiqadigan boshqaruv tizimi sifatida qaralmoqda. Bunga muvofiq
bu tizimda kompaniya mulkdorlari va yollanma boshqaruvchilarga
ajratilgan holda кофога^ munosabatlaming muayyan ishtirokchilari
manfaatlarini o'zaro balanslashtirilib boshqarilishi tushuniladi.
Agarda кофога^у boshqaruvda manfaatdor tarafiar sonini hisobga
olinsa, unda mavjud tushunchalar o'rtasida ma’lum farqlarni ham
ko'rish mumkin. Masalan, tushuncha mazmunini ifodalashda kompaniya
кофога^у boshqaruvidagi ikki manfaatdor taraf, ya’ni mulk egalari va
yollanma boshqaruvchi, orasidagi korporativ munosabatlar tizimi deb
qarash, yoki bu munosabatlarga kreditorlami (jumladan, obligatsiyalarga
sarmoya qiluvchi investorlami) hamda kompaniya sheriklari va mulkdor
bo'lmagan
ishchi-xizmatchilarini
kiritilib,
кофогайу
boshqamv
tushunchasini ancha kengroq ma’noda ko'rish holatlari.
Bu holatlarga sabab, kompaniyani yuridik shaxs bo'lganligi uchun
korporativ boshqamv munosabatlarida taraflaming manfaatlarini har
|
| |
talab qiladi? - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash

|
Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash Pdf ko'rish
|
bet | 109/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdftalab qiladi?
3. Yopiq kompaniya korporativ siyosatining transparentlilik
darajasi qanday baholanadi?
T op sh iriq lar
1. 0 ‘zbekistonda MChJ korporativ siyosati transparentliligi
muammolarini yoriting.
2. Terminlar lug‘atini tuzing.
6.4. M a s’uliyati cheklangan va qo'shim cha m as’uliyatli
ja m iyatlard a in v esto rla m in g huquqlarini him oyalash va
m anfaatlarini ta’m inlash tizim i
Industrial va rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiyotlarining
rivojlanishi bosqichlarida yopiq kompaniyalar (mas’uliyati cheklangan
va
qo'shimcha
mas’uliyatli
jamiyatlar)
investorlari
bo'Imish
ishtirokchilaming huquqlarini himoyalash va qonuniy manfaatlarini
ta’minlash muammosi muhim ahamiyatga egaligiligini kuzatish
mumkin. Bunda yopiq kompaniyalar faoliyati bilan bog'liq korporativ
siyosat alohida o'ringa va xususiyatga ega bo'lib, uning bosh maqsadi
investorlaming huquqlarini himoyalash va qonuniy manfaatlarini
ta’minlashdan iborat.
Bunga sabab quyidagilar boMgan:
-
Yopiq kompaniyalarda mulkka egalik va uni boshqarish
huquqlarining
uyg‘unligi.
Bunda
kompaniya
egalari
ijrochilik
funksiyalarini o‘z ao‘llarida qoldirishlari yoki ba’zi hollarda (kompaniya
U 6
ishtirokchilari soni ko‘p bo'lganda) yollangan boshqaruvchiga berishlari
mumkin;
- Yopiq kompaniyada taraflar (xolis ishtirokchilar va boshqaruvchi
ishtirokchilar va manfaatdor shaxslar hamda yollanma boshqaruvchi va
xolis mulk egalari va manfaatdor shaxslar) o'rtasida manfaatlar
|
| |
borasida 
vakolatli - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni...

|
Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash Pdf ko'rish
|
bet | 107/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfborasida
vakolatli
davlat
tartiblashtirish organlari
tomonidan maxsus qonuniy me’yorlar
o'matilgan bo'ladi.
114
Informatsion shaffoflikni ta’minlashga asoslangan tartiblashtirish
konsepsiyasiga binoan yopiq kompaniyalarni har qanday faoliyati va
natijalari sifat va miqdor talablari darajasida ulaming ishtirokchilariga
oshkora qilinishi zarur.
Shu munosabat bilan transparentlilikning sifat mezonini yopiq
kompaniyalarga nisbatan quyidagicha ifodalash mumkin, ya’ni
kompaniya korporativ siyosatining transparentlilik darajasi (ya’ni
adekvat informatsion transparentiiilik)
A (T p
uning barcha operatsiyalari
va ularga oid informatsiyalaming o‘zaro adekvatliligi (to'g'riligi,
aniqligi, o‘z vaqtidaliligi, ishonchliligi) bilan belgilanadi. Mos ravishda
bu kriteriy (mezon) quyidagicha ifodalanadi:
min A(T)
q
= AT (qonun bilan va yopiq kompaniya tomonidan o‘matilgan
tartibda ishtirokchilar uchun talab qilinadigan informatsiyalar soni va
sifati miqdori ko'paytmasi) - A R (kompaniya tomonidan ishtirokchilar
uchun real ta’minlab berilgan informatsiyaning soni va sifati miqdori
ko‘paytmasi).
Bunda informatsiyaning si tat miqdori yopiq kompaniyaning
bozordagi imidjini tashkil etuvchi va biznesi sifatini belgilovchi tegishli
ko‘rsatkichlar asosida baholanishi mumkin bo'lgan rentingi va/yoki
reytingi yordamida ifodalanadi. Informatsiyalar soni esa kompaniya
tomonidan uning ishtirokchilariga berilishi lozim bo'lgan hisobotlar va
ma’lumotlar miqdoridan kelib ehiqadi.
|
| |
- 
korporativ boshqaruv qonunchilik me’yorlari bilan (qonunlar

|
-
korporativ boshqaruv qonunchilik me’yorlari bilan (qonunlar Pdf ko'rish
|
bet | 138/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdf-
korporativ boshqaruv qonunchilik me’yorlari bilan (qonunlar,
farmonlar, qarorlar, ko'rsatmalar) ta’minlangan;
138
- kompaniyadagi korporativ munosabatlar tartibini belgilovchi va
tartibga soluvchi ixtiyoriy ravishda qabul qilinadigan standart va ichki
me’yorlar to'plami ko‘rinishidagi korporativ boshqaruv kodeksi;
- biznes jarayonlarini, resurslami, xodimlami, axborotni va
kompaniya faoliyatining boshqa jihatlarini boshqarish tartibini ifodalovchi
korporativ boshqarish va menejment standartlari.
Kompaniyaning prinsipial tarkibi
__________________________________ 6-jadval
Korporativ siyosat tizimi
Asl maqsad, strategiya, maqsadlar
Korporativ tashhis
Kompaniyaning biznes va resurslar tizimi
Kompaniyaning tashkiiiy tuzilmasi
Korporativ
Kompaniyaning biznes jarayonlari tizimi
biznes-tizim
Qonuniy va me’yoriy ta’minot
Korporativ standartlar
Korporativ munosabatlar tizimi
Korporativ siyosat texnologiyasi
Korporativ madaniyat
Korporativ ofis
Korporativ axborot tizimi
Korporativ
Istiqbolni belgilash va rejalashtirish
menejmentning Tashkillashtirish
umumiy
Hisobot, tahlil va nazorat
vazifalari
Muvofiqlashtirish va tartibga solish
Korporativ
Jiznes-
Loyihalami
3
’S
fimksiyalar
boshqarish
и
с
0}
>
,cd
Ы
и
o
e
CO
>
CO
|
| |
nodavlat (jamoat va tadbirkorlik) tashkilotlari ham faol ishtirok etadilar

|
nodavlat (jamoat va tadbirkorlik) tashkilotlari ham faol ishtirok etadilar Pdf ko'rish
|
bet | 137/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfnodavlat (jamoat va tadbirkorlik) tashkilotlari ham faol ishtirok etadilar.
Agar davlat organlarining ishtiroki axborotni oshkor etish va
aksiyadorlar manfaatlarini himoyalash majburiyatlarining ma’lum
stantartlami mustahkamlash uchun qonunchilikni takomillashtirish
maqsadiga yo'naltirilgan bo'lsa, ishbilarmon doiralar va boshqa
nodavlat tuzilmalarining zo'r berishi ishbilannonlar hamjamiyatining
aksariyat qismi tomonidan ixtiyoriy qabul qilinadigan va xaiqaro
tainoyillarga to'g'ri keladigan korporativ idora qilish qoida va
tamoyillarini vujudga keltirishga qaratilgan bo'ladi.
Bunday ishlaming natijasida turli mamlakatlarda korporativ idora
boshqaruv kodekslari - korporativ munosabatlami tartibini belgilab
beruvchi va tartibga soluvchi ixtiyoriy qabul qilinadigan standart va
ichki me’yorlaming yig'indisi vujudga keldi. Korporativ
idora
kodekslari («namunali amaliyot»)ning asosiy mazmunini direktorlar
kengashi faoliyatini tashkil qilish, tamoyil va texnologiyalari bo'yicha
tavsiyalar tashkil etadi.
Korporativ menejment tarkibi. Korporativ menejment obyekti sifatida
kompaniyaning butun bir faoliyati yoki uning aniq bir sohasi (moliya,
sotish va sh.k.) olinadi. Agar faoliyat foyda yoki tadbirkorlik daromadi
olishga yo'naltirilgan bo'lsa, u holda aytish mumkinki, u korporativ
menejment vositasida amalga oshiriladi. Shunday qilib, menejment sanoat
korxonalari, banklar, sug'urta jamiyatlari, mehmonxonalar va boshqa shu
kabi bozor mexanizmida mastaqil iqtisodiy subyekt sifatida maydonga
chiqadigan bir qator xo'jalik tashkilotlari faoliyatini o'z ichiga oladi.
Korporativ boshqaruv (idora qilish)/menejmentning negizida
quyidagilar bilan aniqlanadigan qoidalar tizimi yotadi:
|
| |
faoliyatini qo'llab-quwatlash, rag‘batlantirish

|
faoliyatini qo'llab-quwatlash, rag‘batlantirish Pdf ko'rish
|
bet | 111/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdffaoliyatini qo'llab-quwatlash, rag‘batlantirish;
- ishtirokchilaming tadbirkorlik asosida qonuniy maqsadiga (ya’ni
investitsiyasidan foyda olishiga) erishishi uchun zaruriy va yetarli shart-
sharoitlar yaratish va ulami rivojlantirish;
- mulk egalarining samarali investitsion tashabbuslarini qo'llab-
quwatlash va rag‘batlantirish;
117
- mulk egalari, vakolatli davlat organlari va boshqa tegishli
manfaatdor
shaxslar uchun yopiq kompaniya faoliyatining informasion
shaffofliligini (transparentliligini) ta’minlash;
- ishtirokchilaming ko'zlagan investitsion va Operatsion risksizlik
darajasi ni ta’minlash;
- yopiq kompaniya biznesining raqobatbardoshliligi va moliyaviy
xavfsizligini ta’minlash;
- yopiq kompaniyada korporativ huquq va madaniyat, korporativ
manfaat tamoyillari, usullari va me’yorlariga asoslangan korporativ
siyosat munosabatlari muhitini ta’minlash va shularga asoslangan va h.k.
vazifalar.
Yopiq kompaniya
egalarining huquqlarini
himoyalash
va
manfaatlarini ta’minlanishi 0 ‘zbekiston Respublikasining «Fuqarolik
kodeksi», «Mas’uliyati cheklangan hamda qo'shimcha mas’uliyatli
jamiyatlar
to‘g‘risida»gi,
«Tadbirkorlik
faoliyati
kafolatlari
to‘g‘risida»gi Qonunlari va boshqa tegishli qonuniy-me’yoriy hujjatlar
hamda yopiq kompaniyalaming ta’sis va korporativ siyosatiga oid ichki
me’yoriy hujjatlari bilan belgilanadi va tartiblashtiriladi.
Ushbu hujjatlarga asosan ishtirokchilar quyidagi huquqlarga ega:
- Qonunda va jamiyatning ta’sis hujjatlarida belgilangan tartibda
|
| |
jamiyatning ishlarini boshqarishda ishtirok etish

|
jamiyatning ishlarini boshqarishda ishtirok etish Pdf ko'rish
|
bet | 112/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfjamiyatning ishlarini boshqarishda ishtirok etish;
- Qonun hujjatlarida va jamiyat ta’sis hujjatlarida belgilangan
tartibda jamiyatning faoliyati to‘g‘risida axborot olish hamda uning
buxgalteriya daftarlari va boshqa hujjatlari bilan tanishish;
- foydani taqsimlashda ishtirok etish;
- jamiyatning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) o‘z ulushini
yoxud uning bir qismini Qonunda va jamiyatning ustavida nazarda
tutilgan tartibda mazkur jamiyatning bir yoki bir necha ishtirokchisiga
sotish yoki o'zga tarzda ulaming foydasiga voz kechish;
- jamiyat boshqa ishtirokchilarining roziligidan qat’i nazar
Qonunda va jamiyatning ta’sis hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda
istalgan vaqtda jamiyatdan chiqish;
- jamiyat tugatilgan taqdirda, kreditorlar bilan hisob-kitob
qilinganidan keyin qolgan mol-mulkning bir qismini yoki uning
qiymatini olish.
Jami ulushlari jamiyat ustav fondining (ustav kapitalining) kamida
o‘n foizini tashkiJ etadigan jamiyat ishtirokchilari o'z majburiyatlarini
qo‘pol
buzayotgan yoxud o'z harakatlari (harakatsizligi) bilan
jamiyatning faoliyat ko'rsatishiga imkon bermayotgan yoki uni jiddiy
118
tarzda qiyinlashtirayotgan ishtirokchini jamiyatdan sud tartibida
chiqarilishini talab qilishga haqlidirlar.
Jamiyat ishtirokchilari qonun hujjatlarida va jamiyatning ta’sis
hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa huquqlarga ham ega boMishlari
mumkin.
Maxfiy axborotga ega shaxslar bu axborotdan bitimlar tuzish uchun
foydalanish, shuningdek xizmatda foydalaniladigan axborotni bitimlar
tuzish uchun boshqa shaxslarga berish huquqiga ega emaslar. Maxfiy
|
| |
axborotni oshkora etganliklari uchun bunday axborotdan xabardor

|
axborotni oshkora etganliklari uchun bunday axborotdan xabardor Pdf ko'rish
|
bet | 113/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfaxborotni oshkora etganliklari uchun bunday axborotdan xabardor
bo'lgan shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
Yuqorida va ushbu kitobda barcha aytilganlar asosida yopiq
kompaniyalar investorlarining huquqlarini himoyalash va manfaatlarini
ta’minlash masalasi bir qator huquqiy, iqtisodiy, tashkiliy va h.k.
tadbirlami kompleks amalga oshirilishini talab etadi. Bu tadbirlami
dunyoning barcha mamlakatlaridagidek singari 0 ‘zbekistonda yopiq
kompaniyalar investorlarining davlat qonunlari bilan kafolatlangan
huquqlarini himoyalanishiga va qonuniy manfaatlarini ta’minlanishiga
ko‘maklashuvchi bir qator tegishli davlat organlari, sudlar, jamoatchilik
va xaiqaro tashkilotlar mavjud. Bunday tashkilotlaming barchasi jahon
amaliyotida
yopiq
kompaniyalar
investorlarining
huquqlarini
himoyalash va qonuniy manfaatlarini ta’minlashning bir butun
institutsional tizimini tashkil etib, ulaming bosh maqsadiy vazifasi
mamlakatda samarali va risk darajasi past bo'lgan ishonchli investitsion
muhit uchun zaruriy shart-sharoitlami yaratishga qaratilgandir.
Savollar
1. Qanday sabablarga ko'ra yopiq kompaniyalarda (MChJ va QMJ)
investorlami huquqlarini himoyalash va manfaatlarini ta’minlash muhim
ahamiyatga ega?
2. MChJ va QMJlarida investorlami huquqlarini himoyalash va
manfaatlarini ta’minlashning maqsad va vazifalari nimadan iborat?
3. Ishtirokchilar qanday huquqlarga ega?
Topshiriqlar
1. O'zbekistondagi MChJ va QMJlarida investorlami huquqlarini
himoyalash va manfaatlarini ta’minlash mexanizmini tahlil qiling.
2. Terminlar lug'atini tuzing.
119
|
| |
singdirilishiga imkon berish - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish...

|
Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash Pdf ko'rish
|
bet | 136/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfsingdirilishiga imkon berish.
Kompaniya menejmenti va boshqa manfaatdorlar
bilan bevosita aloqada boMmaydilar.
Kreditorlar
Kompaniya bilan tuzilgan shartnomada belgilangan
miqdordagi foydani oladilar. Kompaniyaning barqaror
faoliyati va berilgan mablagMaming o‘z vaqtida
qaytarilishidan manfaatdor. Yuqori daromad keltirishi
mumkin boMgani holda yuqori xatarga ega qarorlami
qoMlab-quwatlash tarafdori emas.
Kompaniya
xizmatchilari
Kompaniya
faoliyatining
barqarorligi
va
kompaniyadagi o‘z ish o'rinlarini saqlab qolish
manfaatdor.
Mahalliy
boshqaruv
organlari
Awalo kompaniya faoliyatining barqarorligi, uning
soliq toMashi va ishchi o'rinlarini yaratishidan
manfaatdor.
Kompaniya
sheriklari
Kompaniya bilan o ‘zaro manfaatli uzoq muddatli
faoliyat ko'rsatish tarafdorlari.
137
Korporativ idora qilish «korporativ xatti-harakatning» ma’lum
qoidalari. ya’ni kam vaqt va mablag' sarflagan holda sarmoyani joylash
borasida qaror qabul qilishi uchun u yoki bu kompaniya qanday
boshqaruv tamoyillari asosida faoliyat yuritayotganligi, uning egasi kim
ekanligi va ish yuritish samaradorligi darajasi to‘g‘risida potensial
investorlarda to*la va aniq tasawur hosil qilishga imkon beruvchi
qoidalarni mavjud bo'lishini taqozo etadi. Bunday qoidalar yig‘indisi
korporativ idora qilish tizimining mohiyatini tashkil qiladi.
Korporativ idora qilish umumiy yondashuv va tamoyillarini ishlab
chiqishda ko'plab mamlakatlaming nafaqat hukumat organlari, baiki
|
| |
ixtiyoriga tobeligi mavjud va kompaniyada ishlasii

|
ixtiyoriga tobeligi mavjud va kompaniyada ishlasii Pdf ko'rish
|
bet | 135/191 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 6,87 Mb. | | #121679 |
Bog'liq Korporativ siyosat pdfixtiyoriga tobeligi mavjud va kompaniyada ishlasii
bo'yicha shartnomani uzaytirilishidan manfaatdorlar.
Kompaniya faoliyatidan manfaatdor boMgan ko'plab
(kreditorlar, mintaqaviy va mahalliy hokimiyat,
xodimlar v.b.) bilan bevosita aloqada bo'ladilar.
Kompaniva qiymatini oshirish vazifalari bilan bogMiq
136
I boMmagan bir qator omiilar ta’sirida bo'ladilar
1 (kompaniya koMamii, obro'si v.b.)
Aksiyadorlar
1 Kompaniya
foydasining
barcha
to'lovlar
va
| majburiyatlar amalga oshirilganidan so‘ng qoladigan
dividendlar ko'rinishidagi qismini olishlari mumkin.
Shuningdek,
aksiyalaming
kotirovkalari
yuqori
boMgan chog'da ulami sotish orqali foyda oladilar.
Kompaniyaning yuqori daromad bilan ishlashi,
aksiyalar kursining ko‘tarilishi, kompaniya yuqori
foyda olishini ta’minlashi mumkin boMgan va yuqori
xatarli qarorlami qoMlab-quvvatlashdan manfaat
dorlar. Qoida tariqasida ular sarmoyani bir necha
kompaniyalarda joylashtiradilar.
Kompaniya menejmentiga ikki xil yoM bilan ta’sir
qilishlari mumkin: 1) cheklangan imkoniyatlar -
aksiyadorlar yigMlishlarida direktorlar kengashining u
yoki bu tarkibini saylash, menejment faoliyatini
yoqlash
yoki
yoqlamaslik;
2)
cheklanmagan
imkoniyat - o'zlariga tegishli aksiyalami sotish
orqali, shu yoM bilan aksiyalar kursiga o‘z ta’sirini
oMkazish, shuningdek, kompaniya menejmentiga
do‘st boMmagan aksionerlar tomonidan kompaniyani
|
| |
Narx tizimi o'z ichiga qanday narxlarni oladi?

184
4.
Narxlar oralig'idagi farqlaruing puldagi miqqdoriy ifodasi qanday nоm
bilan ataladi?
A)
narx pariteti (nisbati);
B)
narx korsatkichi;
C)
narx diapozoni;
D)
narx chegarasi;
5.
О’zbekistonda iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda narxlarni
ekinlashtirishning qaysi yo'lidan foydalanildi?
A)
narxlarni birdaniga qo'yib yuborish;
B)
narxlar darajasini sun'iy to’xtatib qo'yish;
C)
narxlarni davlat tomonidan boshqarish va nazorat qilish:
D)
narxlarni asta-sekin va bosqichma-bosqich erkinlashtirish:
6.
Nаrх oshib borishi bilan talabning asta-sekin pasavib borishi nima bilan
izohlanadi?
A)
iste'molchi didining o'zgarishi bilan;
B)
ehtiyojning to'laroq qondirilganligi bilan;
C)
iste'molchi pul daromadining cheklanganligi bilan;
D)
talabda ro'y bergan o'zgarishlar bilan:
7.
Qanday narxlarda alohida tovarlar talab va taklifi o'zgarish tamoyillariga
ega bo’lmaydi?
A)
yuqori narxlarda;
B)
past narxlarda;
C)
doimiy narxlarda;
D)
muvozanatli narxlarda;
8.
O'zbekistonda narxlarni erkinlashtirishning qaysi bosqichida aholini
Тayanch iboralar - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

200
3.
Boshqaruv bo’g’ini va bosqichlari o’rtasida qanday farq bor?
4.
Umumdavlat boshqaruvi tashkilotlarining asosiy vazifalariga nimalar kiradi?
5.
Hududiy va tarmoq boshqarish organlari o’rtasida qanday farq bor?
6.
Chiziqli tuzilma va chiziqli-funksional tuzilmalar qanday ustunlik va
kamchiliklarga ega.
7.
Shtabli tashkiliy tuzilmaning mazmunini izohlab bering
8.
Matritsali tashkiliy tuzilma qanday ko’rinishda bo’ladi va u qanaqa jarayonlarda
qo’llaniladi?
9.
Korxona boshqaruvi qanday maqsadni ko’zlaydi?
10.
Тashkiliy tuzilmalarning sifati qanday omillarga bog’liq?
Mavzuni mustahkamlash uchun test savollari
1. Boshqarish tuzilmasi deganda:
A) boshqarish maqsadlarini amalga oshiruvchi va funksiyalarini bajaruvchi bir-biri
bilan bog’langan turli boshqaruv organlari va bo’g’inlarining majmuasi
tushuniladi
B) boshqaruv organlari tizimida quyi organlarning yuqori organlarga bo’ysinishi va
ular o’rtasidagi o’zaro aloqa tushuniladi
C) bo’linmalar yig’indisi, ularning tarkibi va o’zaro aloqa shakllari tushuniladi
D) boshqaruv organlari tizimida quyi organlarning yuqori organlarga bo’ysinishi
va ular o’rtasidagi o’zaro aloqa, bo’linmalar yig’indisi, ularning tarkibi va
o’zaro aloqa shakllari tushuniladi
2. Tashkiliy tuzilmalarni hosil qiladigan boshqarish organlari:
A) boshqaruv tizimi shaklida bo’ladi
B) boshqaruv bo’g’inlari shaklida bo’ladi
C) boshqaruv bosqichlari shaklida bo’ladi
D) boshqaruv bo’g’inlari va bosqichlari shaklida bo’ladi
Optimallik - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

199
jarayonlarini mexanizatsiyalashtirish, jumladan, ABT asosidagi faoliyat, boshqaruv
tadqiqotlari va loyihalari o’z-o’zidan yoki avtomatik ravishda kerakli natijalarga olib
kelmaydi. Bu erda ko’p narsa insonlarning, ayniqsa, menedjerlarning faoliyatiga
bog’liq bo’ladi. Shu sababli ijtimoiy omillarning rivojlanishi, ishlab chiqarish
jamoasining ishlab chiqarishni boshqarishdagi roli kuchayishi, ayniqsa,
korxonalarga boshqarishning ratsional shakllarini tanlashga keng imkoniyatlar
yaratib berilgan hozirgi paytda muhim ahamiyatga ega. Mustaqillikni kengaytirish
va ishlab chiqarish jamoasining ishlab chiqarishni boshqarishdagi roli o’sishi
iqtisodiy fikrlashning kerakli tomonga yo’naltirilishiga xizmat qiladi hamda
boshqarishni yaxshilashni korxona rahbaridan tashqari butun jamoaning vazifasi
qilib belgilaydi.
Zamonaviy texnika vositalari va yangi usullardan tashqari korxonalarni
boshqarishda ishlab chiqarish jamoalarida zarur bo’lgan ijtimoiy-psixologik muhitni
shakllantirish ham katta ahamiyatga ega. Amaliyot ko’rsatadiki, ijtimoiy-psixologik
muhit boshqaruvning natijalari va amaliyligini yo’qqa chiqarishi yoki aksincha
kuchaytirishi mumkin.
Psixologik muhit nodir va qaytarilmas holatdir. Ikkita bir xil jamoa
bo’lmagani kabi, bir-biriga mos keluvchi psixologik muhitning ham mavjud bo’lishi
mumkin emas: jamoadagi har bir shaxs jamoani boyitadi va bir vaqtda o’zi ham
boyib, unga nodirlik va qaytarilmaslikni baxsh etadi. Psixologik muhit orqali zarur
bo’lgan ishlab chiqarish ruhiyati shakllanadi va boshqaruvning maqsadli
funktsiyalari muvaffaqiyatli amalga oshiriladi.
Yarimo’qlar - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 116/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishYarimo’qlar:
Yarimo’qlar burovchi momentni differentsialdanyetakchi g’ildiraklarga uzatib beradi. Shu bilan birga, har bir yarimo’q g’ildirakka tushadigan va bu kuchlar ta’sirida hosil bo’luvchi eguvchi momentni faol qabul qila oladi. Xususan, eguvchi momentlar avtomobilningyetakchi g’ildiraklariga ta’sir etadigan quyidagi kuchlardan vujudga keladi.
1) Tik yo’nalishda g’ilidrak markaziga yo’nalgan radial kuch - R (avtomobilning og’irligi G dan vujudga keladigan reaktsiya kuchi);
2) Avtomobilningyetakchi g’ilidaklar aylanganda hosil bo’lgan tortuvchi kuch-P;
3) Burilishdagi markazdan qochma va yo’l to’shamining yonaki qiyaligi natijasida kelib chiqadigan, yondan ta’sir qiluvchi kuchlar -S.
Yarimo’qning tashqi uchidagi podshipniklarniyetakchi ko’prik qobig’ining karteriga joylanish uslubini tanlash yo’li bilan unga ta’sir ko’rsatayotgan eguvchi momentlarning ta’sirini to’la yoki qisman yuksizlantirish mumkin. Odatda, har bir yarimo’qning ichki shlitsli uchiga konussimon shesternya o’tqazilgan bo’lib, u differentsial qutisi ichiga joylashadi. Yarimo’qning tashqi uchida ko’pincha flanets qilingan bo’lib, u shpilkalar yordamida g’ildirak gupchagiga maxkamlanadi. Burovchi moment yarimo’qdanyetakchi g’ildirak gupchagi podshipniklari orqali yuboriladi. Shunga ko’ra, avtomobillarda ishlatiladigan yarimo’qlar uch turga bo’linadi.
1. Yarim yuksizlantirilgan
2. To’rtdan uch qismi yuksizlantirilgan
3. To’la yuksizlantirilgan
Yarimo’qning tashqi uchidagi podshipnikyetakchi ko’prik karteriningyengiga joylashsa, yarim yuksizlantirilgan yarimo’q deb ataladi.
Rasmda tasvir etilgandek, unga yarimo’qqa tushadigan jami kuchlar, yani R, P va S dan paydo bo’ladigan eguvchi momentlar ta’sir qiladi. Yarim yuksizlantirilgan (1G’2) yarimo’qlaryengil avtomobillarda va kam yuk ko’taruvchi yuk avtomobillarida qo’llaniladi. Yarimo’qning tashqi uchiyetakchi g’ildirakning gupchagiga mahkamlanib, gupchakning o’zi esa karterning kerilganyengiga podshipnikda o’rnatilsa, to’rtdan uch qismi yuksizlantiraligan yarimo’qlar deb yuritiladi. Bunda eguvchi momentning ko’p qismi podshipnik orqali karterga uzatilib, oz qismi yarimo’qqa ta’sir qiladi. Bu turdagi yarimo’qlar asosan yuqori sinf turkumiga kiruvchiyengil avtomobillarga o’rnatiladi.
Yarimo’qning tashqi uchiyetakchi g’ilidirakning gupchagi bilan tutashgan, gupchak esayetakchi ko’prik karteriga o’tqazilgan ikkita podshipnikda yotsa, to’la yuksizlantirilgan yarimo’q deb ataladi. Bunda barcha kuchlar yarimo’qqa tushmasdan, bevosita yarimo’q karteriga tarqatiladi. Bu turdagi yarimo’qlar o’rta va katta yuk avtomobillari hamda avtobuslarda qo’llaniladi.
|
| |
Narxning oshishi - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

183
4.
Jahon tajribasida iste’molchilarni harid qilishlariga qarab qanday toifalarga
ajratilgan?
5.
Korxonaning narxlashtirish strategiyasi qaysi omillar yordamida aniqlanadi?
6.
Narxlashtirish strategiyasini ishlab chiqish qanday bosqichlarni o’z
ichiga
oladi?
7.
Amaliyotda, narxlashtirishning qaysi maqsadlari mavjud?
8.
Korxonaning narxlashtirish strategiyasini qaysi omillar aniqlaydi?
9.
Narx belgilash strategiyasini yaratish va tadbiq etish qaysi bosqichlarni o’z
ichiga oladi:
10.
O’zbekistonda narx siyosati amalga oshirilishining qanday xususiyatlari
mavjud?
Mavzuni mustahkamlash uchun test savollari
1.
Narxning qavsi vazifasi talab va taklifning mos kelishi orqali amalga
oshadi?
A)
qiymatni yoki iqtisodiy xarajatlarni hisobga olish;
B)
tartibga
solish va raqobat vositasi;
C)
muvozanatlikni ta'minlash;
D)
ijtimoiy himoyalash;
2.
-Mavzu:Ilashish muftasi - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 94/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish19-Mavzu:Ilashish muftasi.
Reja:
1.Ilashish muftasining vazifasi va turlari.
2.Ilashish muftasining tuzilishi. Ilashish muftasi yuritmasidagi kuchaytirgichlarning tuzilishi va ishlashi.
1.Ilashish muftasining vazifasi va turlari.
Vazifasi. Ilashish muftasi quyidagi vazifalarni bajaradi:
Dvigatel tirsakli valini uzatmalar qutisidan vaqtincha ajratish va ravon ulash.
Bu esa:
avtomobilning ravon qo’zg’alishini ta’minlaydi;
detallardagi yuklanishlarni oshirmay pog’onalarni almashtirishni ta’minlaydi;
dvigatelni to’xtatmay turib avtomobilni to’xtatish imkonini beradi.
Keskin tormozlanish jarayonida kuch uzatmasi detallarning ortiqcha yuklanishidan saqlaydi va ularning xizmat muddatini uzaytiradi.
Ilashish muftasi yetaklovchi va yetaklanuvchi qismlardan tashkil topgan:
Yetaklovchi qismga tirsakli val bilan bog’langan (doimo aylanuvchi) detallar kiradi.
Yetaklanuvchi qismga ilashish muftasi dvigatel va kuch uzatmasi o’zaro ajratilganda yetaklovchi qismdan ajraladigan detallar kiradi.
Turlari: Yetakchi va yetaklanuvchi qismlar orasidagi bog’lanish tasnifiga asosan ilashish muftalarini friksion, gidravlik va elektromagnit (kukunli) turlarga ajratiladi. Eng ko’p tarqalgan-bu friksion ilashish muftalaridir. Ularda burovchi moment yetakchi qismdan yetaklanuvchi qismga, shu qismlarning ta’sirlashish yuzalaridagi ilashish kuchi yordamida uzatiladi. Gidravlik (gidromufta) ilashish muftalarida yetakchi va yetaklanuvchi qismlar bog’lanish, shu qismlar orasida harakatlanayotgan suyuqlik oqimining bosimi bilan amalga oshiriladi, elektromagnit ilashish muftalarida esa magnit maydon yordamida amalga oshiriladi.
Burovchi moment ilashish muftasi orqali o’zgarmas holda uzatiladi-yetakchi qismdagi moment M1 yetaklanuvchi qismdagi moment M2 ga teng.
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 99/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
|
| |
Rahbarlik va uning madaniyati

215
jaaryonida axloqiy meyorlarga rioya qilish uning madaniyati yuqori darajasidan
dalolat beradi.
Menejmentda xuquqiy meyorlar davlat-xuquqiy va tashkiliy-xuquqiy meyoriy
xujjatlarda aks etadi. Uning jumlasiga daslvt korxonasi to’g’risida qonun,
tadbirkorlik xaqida, mulk to’g’risida qonunlar kiradi. Lekin qonunlar xar bir
korxonaning o’ziga xos xususiyatlarini xisobga ololmaydi. Shu sababli, har bir
korxona, qonunga asoslangan xolda, korxonada ishlab chiqarishning o’ziga xos
xususiyatlarini xisobga oluvchi meyoriy qoidalar o’rnatiladi.
Iqtisodiy meyorlar korxona faoliyati jarayonida erishilishi lozim bo’lgan
iqtisodiy ko’rsatkichlarni belgilaydi. Ular jumlasiga moliya-kredit meyorlari,
ssudalar olish tartibi, amortizatsiya meyorlari, maxsulotning xisoblangan bahosi,
foyda meyori, rentabellik meyori, fondlar uchun to’lovlar, byudjetga to’lovlar,
iqtisodiy rag’batlantirish meyorlari kiradi.
Тashkiliy meyorlar tashkilot tarkibini, alohida bo’linma va shaxslar faoliyati
tarkibi va tartibini ichki tartib faoliyat turlarini, xodimlar vazifalarini, axborotni
qayta ishlash va foydalanish jarayonini belgilaydi.
Estetik talablar va meyorlar ham boshqaruv jarayonida qo’llaniladigan texnika
vositalari va uskunalari, ham boshqaruv xodimlarini o’rab turuvchi tashqi muhit
uchun belgilanadi.
Menejment madaniyatining asosiy unsurlari 12.1-chizmada tasvirlangan.
MAVZU: “Abulfayzxon” dramasi matni ustida ishlash

|
MAVZU: “Abulfayzxon” dramasi matni ustida ishlash
|
bet | 100/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
MAVZU: “Abulfayzxon” dramasi matni ustida ishlash
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: o’quvchilarga “Abulfayzxon” dramasi, uning g‘oyaviy-badiiy ahamiyati haqida yangi bilim berish;
b) tarbiyaviy: o‘quvchilarni insonlarga mehr-oqibatli qilib tarbiyalash;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |