nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
MPEG-2 va MPEG-4 videosignallarni siqish standartlari

169
MPEG-2 standartidan MPEG-4 standartinig (yoki uning
takomillashtirilgan versiyalarining) asosiy farqi yagona ovoz,
vizual
yoki audiovizual kontent sifatida «media-ob’ekt» tushunchasidan
foydalanishdan iborat bo‘ldi. Fazoviy siqishda 16x16 elementlardan
joriy mikroblok qo‘shni mikrobloklar bilan taqqoslanadi, farq
aniqlanadi va faqat u diskret kosinusli o‘zgartirish uchun uzatiladi.
Har bir mikroblok o‘lchami bo‘yicha kichik, masalan 4x4
elementlarga bo‘linishi mumkin, bu uzatiladigan
tasvirning sifatini
oshirishga imkon beradi.
Videosignalni siqishda tasvirning sifati bloklarning sezilarligi va
bitta blokdan boshqasiga o‘tish – bloklik samarasi hisobiga pasayishi
mumkin. Blokli samaralarni kamaytirish uchun MPEG-4 AVC
standartida dekodlangan tasvirda tasvirlarning yuqori subyektiv
sifatini ta’minlaydigan keyingi qayta ishlash (blokdan chiqarish) filtri
qo‘llaniladi.
MPEG-4 AVC televizion efirli, kabelli va sun’iy yo‘ldoshli
uzatishni bitta dasturga 2 Mbit/sdan kam
oqimlar tezliklarida amalga
oshirishga, optik va magnit tashuvchilarga (CD, DVD va boshqalarga)
video ma’lumotlarni sifatli yozishni ta’minlashga, TCP/IP tarmoqlar
bo‘yicha video ma’lumotlarni uzatilishini va multimediali xabarlarni
mobil aloqa orqali yetkazilishini sezilarli tezlashtirishga imkon
beradi.
Ovoz ma’lumotlari manbalaridan
signallar ham raqamli
formatga o‘zgartiriladi. Bunda dastlab ortiqchalikni yo‘qotish amalga
oshiriladi, keyin halaqitbardoshlikni oshirish uchun skremblerlash
(randomizatsiyalash), undan keyin kanalli kodlash va navbatlashtirish
(interliving) amalga oshiriladi.
Ovozni siqishning eng zamonaviy tizimi AAC (Advanced Audio
Coding) ovozni kodlash takomillashtirilgan tizimi hisoblanadi, u
ISO/IEC 13818 standartning ettinchi qismida spetsifikatsiyalangan.
O‘zining samaradorligi bo‘yicha AAS MPEG-1 II darajasidan ikki
marta va III darajasidan 1,4 marta ustun. AAS tizimi stereodasturga 96
kbit/s raqamli oqimlarni uzatish tezligida
yuqori sifatli ovozni
ta’minlaydi.
AASni barcha raqamli siqish vositalarida – polosali kodlash,
notekis kodlash, Xaffman kodi bilan kodlash (Huffman Codeword
Reordening), bitlarni taqsimlash maxsus algoritmlari va boshqalar
ishlatadi.
DABni rivojlantirish bosqichlari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r....

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»Bog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uDABni rivojlantirish bosqichlari. Evropa firmalari 1987 yilda
prinsipial yangi raqamli DAB radioeshittirish tizimini ishlab chiqish
maqsadida Eureka-147 konsorsiumiga asos soldi. Bu loyihaning
qatnashuvchilari Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya, Gollandiya,
Italiya, Shvetsiya, Shveytsariya, Norvegiya, Finlyandiya, Yaponiya,
Kanada, AQSh, Rossiya va qator boshqa davlatlardan taxminan 50 ta
firmalar va tashkilotlar hisoblanadi.
1992 yilda butundunyo kelishuviga asosan DAB uchun L- va S-
diapazonlar ajratildi. Asosan o‘lchash maqsadi uchun birinchi
qabullagichlar 1988 yilda yaratildi. 1990 yildan Evrika-147
loyihasining qator a’zolari JESSI loyihasida qatnashdi, uning
doirasida tijorat DAB-qabullagichlari uchun birinchi integral
mikrosxema ishlab chiqildi. Yevropa davlatlarida hozirda bir necha
o‘n minglab qabullagichlar ishlatilmoqda.
Buyuk Britaniya hukumati 1994 yilda yer usti DAB uchun
217,5-230 MGs chastotalar diapazonini ajratish haqida qaror qabul
qildi. Bu diapazonda yettita ko‘p dasturli DAB signallarini ( «DAB-
bloklar» yoki «ansambllar» deyiladigan) joylshtirish mumkin bo‘lib,
ulardan har biri taxminan 1,55 MGsga teng bo‘lgan chastotalar
polosasini egallaydi.
1995 yilda Germaniyada Visbadendagi konferensiyada yer usti
DAB uchun UQT II diapazondagi (87–108 MGs), III (174–240 MGs)
diapazondagi, L-diapazondagi (1452–1467,5 MGs) chastotalardan
foydalanish imkoniyati haqida qaror qabul qilindi.
Bugungi kunda bu standartdagi uzatish bilan davlatning 80
foizdan ortiq hududi qamrab olingan. Analog radieshittirishdan
raqamli radioeshittirishga to‘liq o‘tish 2010 va 2017 yillar orasidagi
davrda yakunlanadi. Uzatish uchun 12 ta TV kanalda (223-230 MGs,
har bir yer uchun bittadan DAB-bloki) va L-diapazonda (1452-1467,5
MGs) ishlaydigan uzatkichlar tarmog‘i ishlatiladi, bunda 100 ta DAB-
bloklar
hududiy
dasturlarga
beriladi.
Bunday
taqsimlash
Germaniyaning istalgan joyida oddiy shtirli antennali DAB
qabullagichi ishlatilganida minimum 12 ta yuqori sifatli ovoz
stereodasturlarini va qator qo‘shimcha ma’lumotlar kanallarini qabul
qilish mumkin bo‘ladi.
Rossiyada Sankt-Peterburg shahrida eksperimental uzatish
uchun Aloqa Vazirligi 92 – 100 MGs diapazondagi chastotalar
polosasini ajratilishi haqida qaror qabul qildi. Tajriba ishlari
muvaffaqiyatli o‘tkazildi, lekin bu RORE tizimini Rossiya
176
Federatsiyasi ko‘lamlarida etish uchun bu urinishlar etarli bo‘lmadi.
Uzatish muammosini hal etish uchun ko‘plab tashkiliy muammolarni,
birinchi navbatda alohida chastotalar diapazonini ajratilishini hal etish
zarur.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
CDMA-2000 1XEV - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

94
afzalliklardan
tashqari,
autentifikatsiyalash,
kodlash
va
ma’lumotlarning yaxlitligini ta’minlash yordamida uzatishda
ma’lumotlarni himoyalashning yuqori darajasini ta’minlaydi.
Bularning barchasi CDMA 450 standartini Hukumat uchun,
shuningdek huquqni muhofaza qilish va xavfsizlikni ta’minlash turli
loyihalarida qo‘llanilishi uchun ideal standart bo‘lishini ta’minlaydi.
Bugungi kunga kelib CDMA 450 standartining 14ta tijorat
tarmoqlari O‘zbekiston, Rossiya, Ruminiya, Belorussiya, Chexiya,
Gruziya, Latviya va boshqa davlatlarda ishlamoqda. Yana bir nechta
tarmoqlar ishga tushirishga tayyorlanmoqda. Hozirgi kunda CDMA
450 standartidan O‘zbekistonda 1.000.000 kishidan ortiq abonentlar
foydalanmoqda. yetakchi mobil terminallar ishlab chiqaruvchi
kompaniyalar iste’molchilarga 15 tadan ortiq telefonlar modellarini
taklif etmoqda.
IBOC texnologiyasi - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»Bog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uIBOC texnologiyasi. IBOC texnologiyasining asosiy g‘oyasi
analog uzatishdan raqamli uzatishga qo‘shimcha kanallardan
foydalanilmasdan asta-sekin o‘tishdan iborat. Bugungi kunda
amplitudaviy modulyatsiyalashli (AM) uzatishda band bo‘lgan uzun,
qisqa va o‘rta to‘lqinlar diapazonlari va chastotaviy modulyatsiyali
(FM) 87,5-108 MGs diapazondagi UQT-diapazonlari ko‘rib
chiqilmoqda. Ulardan har birida ikkita uzatish rejimlari – aralash va
to‘liq raqamli rejimlar ko‘zda tutilgan. Birinchi holda bir vaqtda
analog va raqamli uzatish, ikkinchi holda esa faqat raqamli uzatish
bo‘lib o‘tadi.
IBOC uzatish tizimi COFDM ortogonal tashuvchilardan
foydalaniladigan
modulyasyailash
texnologiyasida
quriladi.
Audiosignal raqamli va analog ko‘rinishda parallel translyasiya
qilinadi. Raqamli traktda audiokodlash, himoyaviy kodlash va
navbatlashtirish bo‘lib o‘tadi, bundan keyin raqamli ketma-ketlik
OFDM-modulyatorga beriladi. Analog signal kechikish bilan standart
analog traktga beriladi va qayta ishlanganidan keyin OFDM-
modulyator raqamli signali bilan aralashtiriladi. Fazaviy-amplitudaviy
modulyatsiyalashdan keyin yig‘indi signal standart uzatish moduliga
beriladi.
Yevropa tizimiga qaraganda Amerika tizimining asosiy afzalligi
bu qurilmalarning, avvalo qabullagichning arzonligi hisoblanadi.
Yer usti uzatish tizimlaridan tashqarida AQShda muhim rol
sun’iy yo‘ldoshli raqamli radioeshittirishga beriladi. Bu yerda Sirins
Satellite Radio va XM Satellite Radio kompaniyalarining ikkita
tizimlari real raqobatlashadi. Texnik nuqtai nazardan bu sun’iy
yo‘ldoshli tizimlar ko‘p jihatdan noyob. Chunki ular asosan avtomobil
radiosi biln ishlash uchun mo‘ljallangan va ommaviy iste’molchilar
bozoriga yo‘naltirilgan, ularning qabullagichlari oldin chiqarilgan
istalgan sun’iy yo‘ldoshli resiverlarga qaraganda arzon bo‘lishi kerak.
Qabul qilish antennalari majburiy yo‘nalitirilmagan va past
kuchaytirishli bo‘ladi, chunki qimmat turadigan sun’iy yo‘ldoshni
kuzatish antennalari tizimi ma’qul emas.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
Jinoyatning maxsus subyekti - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar...

|
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markaziBog'liq 67. Жиноят хукуки умумий кисм
7.4. Jinoyatning maxsus subyekti
Jinoyat huquqi nazariyasida jinoyatning maxsus subyekti tushunchasi berilgan.
Shaxsni jinoyatning maxsus
subyekti,
deb hisoblash uchun subyektning zarariy belgilari bilan birga (yosh, aqli rasolik), albatta, boshqa belgilar ham
bo'lishi kerakki, bunday belgisiz shaxsning tegishli norma bilan jinoiyjavobgarlikka tortilishi mumkin emas.
Ko'p hollarda ushbu belgilar jinoyat-huquqiy normalar dispozitsiyasida ko'rsatiladi yoki ularni sharhlash orqali
aniqlanadi. Jinoyatning maxsus subyekti belgilari turlicha bo'lib, ular xizmat, kasb, fuqarolik yoki harbiy majburiyat
bo'yicha bo'lishi mumkin. Masalan, boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlarning subyekti faqat mansabdor shaxs bo'la oladi
(205, 206, 207, 208, 209, 210, 211-moddalar), harbiy xizmatga oid jinoyatlarda faqat harbiy xizmatchilar subyekt bo'la
oladi (279-300-moddalar). Transport harakati va undan foydalanish bilan bog'liq bo'lgan jinoyatlarda uning subyekti
faqat transport vositasini boshqarayotgan shaxs bo'la oladi (260, 266-moddalar).
Ta'mirlash qoidalarini yoki transportni ekspluatatsiyaga chiqarish qoidalarini buzganlik jinoyatida subyekt faqat
ta'mirlovchi yoki transportning texnik holati uchun javobgar shaxsgina bo'la oladi. Davlat sirlarini oshkor qilganlik
uchun davlat sirlari xizmat yoki kasb yuzasidan ishonib topshirilgan shaxsgina javobgarlikka tortiladi (162-modda).
Jinoyat qonunining «Maxsus» qismini o'rganish shuni ko'rsa-tadiki, jinoyatning maxsus subyekti belgilarini
quyidagicha tasnif-lash mumkin:
1) fuqaroligi;
2) demografik belgilari (jinsi, yoshi);
3) mansabi;
4) harbiy xizmatga aloqadorligi;
5) bajarayotgan ishi;
6) kasbiy majburiyati;
7) shaxsiy majburiyatlari;
8) subyektning asosiy holatlari (retsidivist, xavfli retsidivist).
Bu tasnif, albatta, taxminiydir. Har bir ijtimoiy xavfli harakat sodir etilganida sud-tergov xodimlari jinoyatning
maxsus subyektining alohida belgilarini aniqlashi lozimki, bularsiz harakat sodir etgan shaxs ushbu jinoyatning
subyekti, deb topilmasligi kerak.
|
| |
Jazoni ijro etish muddati o'tib ketganligi munosabati

132
1) uch yildan ortiq bo'lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilingan yoki ozodlikdan mahrum qilish bilan bog'liq
bo'lmagan jazoga hukm qilinganda — uch yil;
2) besh yildan ortiq bo'lmagan muddatga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilinganda — besh yil;
3) o'n yildan ortiq bo'lmagan muddatga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilinganda — o'n yil;
4) o'n yildan ortiq bo'lgan muddatga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilinganda - o'n besh yil ichida jazo ijro
etmagan bo'lsa, mahkum asosiy va qo'shimcha jazolardan ozod qilinadi.
Bundan tashqari, Jinoyat kodeksida umumiy muddat ham belgilangan bo'lib, agar jazo tayinlangan kundan
boshlab yigirma besh yil o'tgan bo'lsa, jazoni ijro etish mumkin emas. Bu muddatning o'tishi sud hukmi qonuniy kuchga
kirgan kundan boshlab hisoblanadi.
Muddat o'tishining quyidagi shartlari mavjud:
■
l) sud hukmining qonuniy kuchga kirganligi;
2) shaxsning jazoni o'tashdan bo'yin tovlamaganligi;
3) bu muddat davomida qasddan yangi jinoyat sodir etmaganligi.
Agar mahkum jazoni o'tashdan bo'yin tovlasa, jazoni ijro etish muddati ikki baravar ko'payadi va jazoni
o'tashdan bo'yin tovlangan kundan boshlab hisoblanadi, lekin yigirma besh yildan oshmasligi lozim. Shaxs muddat
o'tmasdan, yangi jinoyat sodir etsa, muddat uziladi va yangi jinoyat sodir etgan kundan boshlab hisoblanadi.
O'lim jazosiga mahkum qilingan shaxsni jazodan ozod qilish masalasi sud tomonidan hal qilinadi. Agar sud
javobgarlikka tortish muddati o'tishi lozim, deb topmasa, o'lim jazosi o'rniga ozodlikdan mahrum qilish jazosi
tayinlaydi.
Agar shaxs Jinoyat kodeksining «Maxsus» qismida nazarda tutilgan tinchlik va insoniyat xavfsizligiga qarshi
jinoyatlarni sodir etgan bo'lsa: urushni targ'ib qilish (150-modda); agressiya (151-mod-da); urushning qonun va
udumlarini buzish (152-modda); genotsid (153-modda), yollanish (154-modda); terrorizm (155-modda); milliy, irqiy
yoki diniy adovat qo'zg'atish (156-modda) jazodan ozod qilish muddati qo'llanilmaydi.
-baytli oqim - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

228
Nazorat savollari
1. Televizion qabul qilgichda qanday jarayon amalga oshiriladi?
2. Televizion qabul qilgichning tuzilmasini sxemasini keltiring va uning
ishlash prinsipini tushuntiring.
3. Oq-qora televideniye tizimlari parametrlarini sanab o‘ting.
4. Rangli televizion qabul qilgichning tuzilish sxemasi qanday asosiy
elementlardan tashkil topadi?
5. Rangli televizion qabul qilgichning tuzilish sxemasini keltiring va uning
ishlash prinsipini tushuntiring.
6.
LVDS
texnologiyadagi
zamonaviy SK televizorning tuzilish sxemasini
keltiring va uning ishlash prinsipini tushuntiring.
7. Raqamli televideniye dasturlarini qabul qilish uchun raqamli qabul qilgich
qanday asosiy elementlardan tashkil topadi?
8. Raqamli televideniye abonentlar qabul qilgichining funksional sxemasini
keltiring va uning ishlash prinsipini tushuntiring.
9. Abonentlar raqamli qurilmasining umumlashtirilgan tuzilish sxemasini
keltiring va uning ishlash prinsipini tushuntiring.
10. Kanal dekoderining tuzilish sxemasini keltiring va uning ishlash
prinsipini tushuntiring.
yorqinlik va 
E
G
, E
R

227
Analog TVga raqamli qurilmaning asosiy qismlaridan biri bo‘lgan kanal
dekoderining tuzilish sxemasi 15.6-rasmda keltirilgan.
15.6-rasm. Kanal dekoderining tuzilish sxemasi
Kanal dekoderi tarkibiga kiradigan kanallar selektorida (tyunerda) kirish
modulyatsiyalangan YuCh signal geterodin signali bilan aralashtiriladi. Geterodin
kuchlanish bilan boshqariladigan past quvvatli generator hisoblanadi. Buning
natijasida kanallar selektorining chiqishida
I
va
Q
kvadraturali tashkil etuvchilar
signallaridan iborat modulyatsiyalangan OCh signal shakllanadi. Raqamli OCh
demodulyatorga uzatish uchun
I
va
Q
kvadraturali tashkil etuvchilarni ARO‘
yordamida raqamli shaklga o‘zgartirish kerak bo‘ladi. Raqamli OCh demodulyator
COFDM
demodulyatori mikrosxemasi hisoblanadi. Demodulyator tizim
mikrokontrolleri orqali
I
2
C
raqamli shina bo‘yicha boshqariladi va dasturlanadi. U
kirish signalining quvvatini baholaydi va kanallar selektorini ishlashini KAR
sxemasi orqali boshqaradi. Bir vaqtda demodulyator boshqarish sxemasi orqali
selektor geterodining chastotasini o‘zgartiradi.
PCh 
kirish - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

82
5.13- rasm. YuCh kuchaytirgich, uch konturli va uch varikapli fazaviy modulyator
Nazorat savollari
1. Modulyatsiyalash jarayonining ma’nosi nimadan iborat?
2. Modulyatsiyalangan signal modulyatsiyalanmagan signaldan nimasi bilan
farqlanadi?
3. Asosiy modulyatsiyalash turlarini sanab o‘ting.
4. Amplitudaviy modulyatsiyalashni tushuntiring.
5. Tranzistorli RUQ sxemasining ishlash prinsipini tushuntiring.
6. Bir polosali modulyatorning tuzilish sxemasini tushuntiring.
7. Chastotaviy modulyatsiyalash qanday amalga oshiriladi?
8. Fazaviy modulyatsiyalash qanday amalga oshiriladi?
9. Chastotaviy modulyatsiyalashda kondensatorlar va varikaplarning
qo‘llanishi.
10. Avtogenerator konturiga ulangan varikapli chastotaviy modulyatorning
ishlash prinsipini tushuntiring.
U
chiq
Е
sil
С1
R1
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 41

6.15- rasm. 16
QAM modulyatorning tuzilish sxemasi
Modulyatorning oraliq tashuvchi chastotadagi chiqish signali tashqi polosali
nurlanishlarni cheklaydigan polosali filtrdan o‘tadi va istalgan uzatish kanalining
polosasiga o‘zgartirilishi mumkin.
Ris. 6.16. Kvadraturali modulyatsiya: vektorlar analizatori ekranidagi
PAL ranglilik signalining ko‘rinishi
Kvadraturali modulyatsiyalash
PAL va
NTSC televizion standartida ranglilik
signallarini uzatish uchun, stereofonik radioeshittirishda, dasturiy-aniqlanadigan
radio (DAR,
SDR ) tizimlarida qo‘llanadi (6.16- rasm).
99
6.6. Kvadraturali fazaviy manipulyatsiyalash (QPSK) Fazaviy manipulyatsiyalashning
BPSK ,
QPSK , 8-
PSK va boshqa turlari
mavjud. Ularning tavsiflari 6.2- jadvalda keltirilgan.
6.2- jadval
BPSK ,
QPSK , 8-
PSK fazaviy modulyatsiyalash turlarining nisbiy xarakteristikalari
BPSK ,
QPSK , 8-
PSK fazaviy manipulyatsiyalash yulduzlar turkumlari
diagrammalari 6.17- rasmda keltirilgan.
Bitta
BPSK simvoli bir bit ma’lumotni kodlaydi, bunda
BPSK vektorlar
diagrammasida
I(t) sinfaz o‘qda atigi ikkita nuqtalar – nolga va uzatiladigan
ma’lumotlar birligiga mos keladigan nuqtalar bo‘ladi.
Q(t) kvadraturali kanal
BPSK bo‘lganida doimo nolga teng bo‘ladi.
BPSK QPSK 8-
PSK Binary Phase Shift Keying –oddiy binar fazaviy
manipulyatsiyalash
hisoblanadi va bitta
signalda 1 bit axborotni
kodlashga imkon beradi
Kvadraturali fazaviy
manipulyatsiyalash
(
Quadrature Phase Shift Keying ) bo‘lib, 4 fazaga
bo‘linadi va bitta signalda 2
bit axborotni kodlashga
imkon beradi
8
Phase Shift Keying manipulyatsiyalashda
8 ga bo‘linadi va
bitta signalda 3 bit
axborotni kodlashga
imkon beradi
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 36

86
shift keying)
amplituda va chastota o‘zgarmasdan qoladi, bitlar oqimi esa
modulyatsiyalangan signal fazalarining o‘zgarishlari orqali berilgan.
6.2- rasm. Raqamli signalni uchta manipulyatsiyalash usuli
Analog aloqa tizimlarining raqamli aloqa tizimlaridan fundamental farqi
faqat dastlabki ma’lumotlarni tayyorlash va kodlash usuli hisoblanadi.
Radiostansiyalarning radioto‘lqinlarni qabul qilinishi va uzatilishiga javob
beradigan yuqori chastotali qismi esa barcha radioaloqa turlarida deyarli bir xil
qoladi. Binobarin, vaziyat birinchi aloqa tizimi namoyish etilgan 1895 yildan
buyon o‘zgarmay kelmoqda. Texnologiyaning barcha yutuqlarida ham
fundamental fizik qonunlarga muqobillar hozircha yo‘q.
I(t) - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

I(t)
Q(t)
90
0
S(t)
φ
Get
0
0
96
6.13- rasm. 16
QAM
va 32
QAM
modulyatsiyalash turlarini taqqoslash
6.1-jadval
Turli manipulyatsiyalash usullarini taqqoslash
Amplitudaviy (
ASK -
Amplitude Shift
Keying
)
Chastotaviy (
FSK -
Frequency Shift Keying
)
Fazaviy (
PSK -
Phase Shift
Keying
)
Kvadraturali-
amplitudaviy (
QAM -
Quadrature
Amplitude
Modulation
)
Impulslar
amplitudasi o‘zgaradi
Impulslar chastotasi
o‘zgaradi
Tebranishlar fazasi
o‘zgaradi
Amplituda va faza bir
vaqtda o‘zgaradi
“1” uzatilishi uchun
katta amplituda, “0”
uzatilishi uchun past
amplituda ishlatiladi
“1” uzatilishi uchun
tebranishlar yuqori
chastotasi, “0” uzatilishi
uchun past chastotasi
ishlatiladi
“1” uzatilishi
uchun 90
0
ga
fazani surilishi
ishlatiladi
“1” uzatilishi uchun
katta amplituda va
90
0
ga fazani surilishi
ishlatiladi
97
16
QAM
ning ishlash prinsipi simulyatsiyasi 6.14- rasmda keltirilgan bo‘lib,
unda bitta signalda ma’lumotlar 4 biti uzatiladi (masalan, 25% amplitudada va
225
0
fazada 1100 ma’lumot uzatiladi).
16
QAM
- modulyatorning tuzilish sxemasi esa 6.15- rasmda keltirilgan.
Sxemada kirish ma’lumotlar oqimiga dastlab ma’lumotlar protsessorida zarur
raqamli ishlov beriladi. Takt chastotasini ajratish, skremblirlash, differensial
kodlash, ketma-ket-parallel o‘zgartirish amalga oshiriladi.
6.14- rasm. QAM-16ning ishlash prinsipi simulyatsiyasi
16
QAM
modulyatsiyalash 4 bit/(s·Gs) solishtirma uzatish tezligini
ta’minlaydi, u holda ma’lumotlar oqimiga raqamli ishlov berishda uni keyingi
modulyatsiyalash uchun mos ravishda pasaytirilgan tezliklarli 4 ta kichik
oqimlarga bo‘linadi. Keyin ikkita ikkilik kichik oqimlarni bir vaqtda RFda
spektrini shakllantirish bilan to‘rtta sathli bitta oqimga raqamli-analog o‘zgartirish
amalga oshiriladi, bunda impulslarga silliq shakl beriladi.
I
va
Q
kanallardagi to‘rtta sathli signallar balansli modulyatorlarni
boshqaradi, ularning chiqish signallari ikkita polosali va so‘ndirilgan tashuvchili
16
QAM
signalni hosil qilishi bilan qo‘shiladi. Balansli modulyatorlarga tashuvchi
π
/2 surilish bilan, ya’ni kvadraturada beriladi.
|
signallar turkumi - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

95
6.12- rasm. Kvadraturali modulyatorning tuzilish sxemasi
Bu sxemada asosiy tugun kvadraturali signalni yuqori chasttaga o‘tkazadigan
analog ko‘paytirgichlar hisoblanadi. Natijaviy signal analog summatorda
qo‘shilganidan keyin chiqishda berilgan qonun bo‘yicha modulyatsiyalangan
yuqori chastotali jarayon qoladi.
QAM
modulyatsiyalash mikroto‘lqinli raqamli aloqada,
DVB-C
(kabelli keng
polosali raqamli televideniye) va modemlarda ishlatiladi. 16–pozitsiyali
QAM
da
(16
QAM
da) 4 ta
I
qiymatlar va 4 ta
Q
qiymatlar mavjud bo‘ladi (6.13- rasm).
Natijada bu signalning 16 ta bo‘lishi mumkin qiymatlarini beradi. Vaqtning har bir
momentida signal simvoli bir holatdan boshqasiga o‘tishi mumkin. 16 = 2
4
bo‘lganligi sababli bitta simvolda 4 bit uzatilishi mumkin (6.1- jadval).
QAM
I
komponentlar uchun 2 bitga va
Q
komponentlar uchun 2 bitga ega bo‘ladi. Bu
modulyatsiyalash turi katta uzatish spektral samaradorligiga ega. U
BPSK
,
QPSK
yoki
8PSK
modulyatsiyalashga qaraganda samaradorroq.
Chastotaviy va fazaviy modulyatorlar

80
Tashqi teskari kuchlanish elektronlarni n-sohaning ichkarisiga suradi, buning
natijasida siyraklashgan
p-n
-o‘tish
sohasining, ya’ni zaryad tashuvchilardan
mahrum bo‘lgan va mazmunan dielektrik hisoblanadigan yarim o‘tkazgich
qatlamining kengayishi bo‘lib o‘tadi. Teskari kuchlanish ortganida siyraklashgan
qatlamning qalinligi ortadi. Buni tekis kondensator ko‘rinishida
tasvirlash
mumkin, bunda kondensatorning qoplamalari bo‘lib, yarim o‘tkazgichning
siyraklashmagan zonalari va dielektrikning o‘zgaruvchan qalinlikli qatlami xizat
qiladi.
Tekis kondensatorning sig‘imi uchun formulaga muvofiq qoplamalar
orasidagi masofaning ortishi bilan (teskari kuchlanish qiymatining
ortishi keltirib
chiqaradigan)
p-n
-o‘tishning sig‘imi kamayadi. Bu kamayish bazaning qalinligi
orqali cheklangan, siyraklashgan qatlamning
qalinligi keyinga orta olmaydi,
sig‘imning bu minimumiga erishilgandan keyin teskari kuchlanishning ortishi
bilan sig‘im o‘zgarmaydi. Sig‘imning boshqariladigan kamayishini cheklovchi
boshqa omil siyraklashgan qatlamning ko‘chkisimon teshilishi hisoblanadi.
p-n-p
-o‘tishli bipolyar tranzistordagi uchta nuqtali sxema bo‘yicha yig‘ilgan
LC
-generator signalini chastotaviy modulyatsiyalashni ta’minlaydigan varikapdagi
modulyator variantlaridan birining prinsipial sxemasi 5.12- rasmda keltirilgan.
Qaralayotgan
sxemada
LC
-generatorning aktiv elementi
VT1
tranzistorda
yig‘ilgan. Bu tranzistor o‘zgarmas tok bo‘yicha umumiy emitterli sxema bo‘yicha,
o‘zgaruvchan tok bo‘yicha esa umumiy bazali sxema bo‘yicha ulangan, chunki
bazaning elektrodi
korpusning shinasiga
S2
kondensator orqali ulangan.
VT1
tranzistor ishchi nuqtasining holati bo‘lgich qarshiliklarining qiymatlari va
nisbatlari orqali aniqlanadi. Uning tarkibiga
R3
va
R4
rezistorlar kiradi. Bu
rezistorlar
R5
rezistor bilan birgalikda ishchi nuqtaning
holatini stabillash
sxemasini tashkil etadi.
81
5.12- rasm. p-n-p-o‘tishli bipolyar tranzistordagi uchta nuqtali sxema bo‘yicha
yig‘ilgan LC-generator uchun varikapdagi modulyatorning prinsipial sxemasi
VD1
varikap rezonans kontur tarkibiga kiradigan
L1
induktiv g‘altakka va
rostlanadigan
S5
kondensatorga parallel ulangan. Siljitish kuchlanishi varikapga
R1
va
R2
rezistorlar orqali beriladi. Katta sig‘imli
S1
kondensator
VD1
varikap va
VT1
tranzistor kollektorini o‘zgarmas tok bo‘yicha ajratilishini ta’minlaydi.
Modulyatsiyalovchi
PCh-signal
varikapga
R2
rezistor
orqali
beriladi.
Modulyatsiyalangan signal
VT1
tranzistorning emitteridan olinadi.
Uzatkichdagi keyingi kaskad
fazaviy modulyator hisoblanadi, unda fazaviy
modulyatsiyalash kuchaytirish kaskadining konturlarida modulyatsiyalovchi signal
yordamida uning nosozlanishini boshqarish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Boshqariladigan reaktiv element sifatida bu yerda varikap ishlatiladi.
Modulyatsiyalash indeksini oshirish uchun varikaplar kuchaytirgichning barcha
konturlariga ulangan. Kuchaytirgich konturi rezonans chastotasining o‘zgarishi
konturdagi
yuqori
chastotali
tebranishlarning
fazasini
uning
fazaviy
xarakteristikasiga muvofiq o‘zgartiradi. Fazaviy modulyatorning sxemasi 5.13-
rasmda keltirilgan.
Amplitudaviy manipulyatsiyalash (AMn)

88
6.4- rasm. Ikkilik chastotaviy manipulyatsiyalash
Chastotaviy manipulyatsiyalashda signal quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
M(t)= A
0
sin2
π
f
0
+2
π
f
d
D(t) ·φ
0
(6.2)
bu yerda
M(t)
– modulyatsiyalangan signal;
A
0
– tashuvchi tebranish amplitudasi;
D(t)
– uzatish uchun ma’lumotlar;
f
0
–
tashuvchi tebranish chastotasi;
φ
0
–
tashuvchi tebranish boshlang‘ich fazasi;
f
d
–
chastota deviatsiyasi.
Reja: dtsning mazmuni - bet 2

|
Reja: dtsning mazmuni
|
bet | 2/23 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #104212 |
Bog'liq 2-maruza mashg\'uloti Umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim standarti davlat ta’lim standartining maqsad va vazifalarini, asosiy prinsiplarini, tarkibiy qismlarini, davlat ta’lim standartlarini joriy etish hamda davlat ta’lim standartlari talablariga rioya etilishini nazorat qilish tartibini belgilaydi
Davlat ta’lim standartini ishlab chiqish quyidagi hujjatlarga asoslanadi
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
«Ta’lim to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni
«Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni;
- Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi
1. Quyidagilar:
Umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim standarti 1-ilovaga muvofiq
O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standarti 2-ilovaga muvofiq
Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining umumta’lim fanlari bo‘yicha malaka talablari 3-ilovaga muvofiq
Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun umumta’lim fanlaridan o‘quv-metodik majmualarning yangi avlodini ishlab chiqishga qo‘yiladigan umumiy talablar 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Belgilab qo‘yilsinki:
umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlari 2017-2018 o‘quv yilidan boshlab bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etiladi;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Respublika maqsadli kitob jamg‘armasini tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2006-yil 1-iyundagi PQ-363-son qarorida belgilangan darsliklarni nashr etish hamda yetkazib berishni moliyalashtirish tartibiga asosan, multimediali disk ilovasi bilan ta’minlash esa — o‘qituvchilarni o‘quv-metodik qo‘llanmalar bilan ta’minlash tartibi asosida amalga oshiriladi.
3. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi hamda Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi:
Ikki oy muddatda umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlari talablari asosida o‘quv dasturlarini yangidan ishlab chiqib, belgilangan tartibda tasdiqlasinlar hamda umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalariga yetkazinglar
Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlari va o‘quv dasturlarini amaliyotga samarali joriy etish yuzasidan tegishli mutaxassislar uchun 2017-2018 o‘quv yilidan boshlab maqsadli o‘quvlar tashkil etsinlar hamda pedagog xodimlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish kurslari dasturlari va o‘quv modullarining qayta ko‘rib chiqilishini ta’minlasinlar
4. O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi Sog‘liqni saqlash vazirligi, Madaniyat vazirligi, Jismoniy tarbiya va sport davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston Badiiy akademiyasi hamda manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda 2017-2018 o‘quv yiliga qadar akademik litseylarning ta’lim yo‘nalishlari va kasb-hunar kollejlarining tayyorlov yo‘nalishlari bo‘yicha malaka talablari, o‘quv rejalari va dasturlarini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda tasdiqlasin.
|
| |
Daraja nomlanishi - Reja: dtsning mazmuni

|
Reja: dtsning mazmuni
|
bet | 4/23 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #104212 |
Bog'liq 2-maruza mashg\'ulotiDaraja nomlanishi
Umumiy o‘rta ta’lim
|
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining boshlang‘ich 4-sinf bitiruvchilari
|
A1
|
Jismoniy tarbiya fanini o‘rganishning boshlang‘ich darajasi
| |
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
9-sinf bitiruvchilari
|
A2
|
Jismoniy tarbiya fanini
o‘rganishning tayanch darajasi
|
O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi
|
Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari bitiruvchilari
|
В1
|
Jismoniy tarbiya fanining umumiy darajasi
|
Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim muassasalarida jismoniy tarbiya fanini o‘rganish bosqichlari
UMUMIY O‘RTA TA’LIMI MUASSASALARIDA JISMONIY TARBIYA O‘QUV FANINI O‘QITISHNING ASOSIY MAQSADI
O’quvchilarni jismonan baquvvat, epchil, sog‘lom qilib tarbiyalash, inson salomatligi to‘g‘risidagi bilimlarini rivojlantirish, jismoniy tarbiya fanidan egallagan bilimlarini hayotda qo‘llay olish layoqatini shakllantirishdan iborat
UMUMIY O‘RTA TA’LIMI MUASSASALARIDA JISMONIY TARBIYA O‘QUV FANINI O‘QITISHNING ASOSIY VAZIFALARI
sog‘lomlashtiruv-chi mashqlarni bajarishni tushunish va qo‘llay olish
jismoniy mashqlarni ketma-ketlikda to‘g‘ri bajarish orqali jismoniy sifatlarni rivojlantirish
sport asbob-anjomlaridan foydalanishning xavfsiz usullarini o‘rgatish;
sog‘lom turmush tarzini keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib etishda tayanch va jismoniy tarbiya faniga oid kompetensiyalarni shakllantirishdan iboratdir
JISMONIY TARBIYA FANI BO‘YICHA UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARI BITIRUVCHILARIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR
|
| |
U
TRTS - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

110
televideniye signallarini standart aloqa kanallari bo‘yicha uzatilishini ta’minlash
mumkin bo‘lmaydi.
Ovoz signallari ham raqamli shaklga o‘zgartiriladi. Ovoz ma’lumotlari ovoz
koderida siqiladi. Kodlangan tasvir va ovoz ma’lumotlari, shuningdek turli
qo‘shimcha ma’lumotlar multipleksorda yagona ma’lumotlar oqimiga
birlashtiriladi. Kanal koderida halaqitbardoshlikni oshirish uchun uzatiladigan
ma’lumotlarni yana kodlash amalga oshiriladi. Natijada olingan raqamli signal
bilan ishlatiladigan aloqa kanalining tashuvchi chastotasi modulyatsiyalanadi.
7.5- rasm. Raqamli televizion tizimning tuzilish sxemasi
Tizimning qabullash qismida qabul qilingan yuqori chastotali signalni
demodulyatsiyalash va kanalli kodlashni dekodlash amalga oshiriladi. Keyin
demultipleksorda ma’lumotlar oqimi tasvir va ovoz ma’lumotlari, shuningdek
qo‘shimcha ma’lumotlarga ajratiladi. Bundan keyin ma’lumotlarni dekodlash
TV
signallar
manbai
Video
ARO’
Video
dekoder
Multi-
pleksor
Kanal koderi
va
modulyator
Aloqa
kanali
Ovoz
signallari
manbai
Ovoz
ARO’
Audio
koder
Kanal
dekoderi va
demodulyator
JISMONIY TARBIYA FANI BO‘YICHA UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARI BITIRUVCHILARIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR

|
JISMONIY TARBIYA FANI BO‘YICHA UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARI BITIRUVCHILARIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR
|
bet | 5/23 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #104212 |
Bog'liq 2-maruza mashg\'ulotiJISMONIY TARBIYA FANI BO‘YICHA UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARI BITIRUVCHILARIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR
ESTETIK MADANIYaT VA IJODKORLIK KOMPETENSIYaSI
1
sport tadbirlarini tashkil etishda jismoniy madaniyatga ega
ijodiy, amaliy faoliyatini rivojlantirishda sport turlaridan nizomlarni ishlab chiqishni biladi barcha sport turlarini farqlay olishini namoyon qiladi;
jamiyatda o‘z o‘rnini topishda to‘g‘ri qarorlar qabul qila oladi;
Har qanday vaziyatda ma’naviy yetuk, oqilona fikr yurita oladi
toza havoda chiniqish turlari haqida ma’lumotga ega
tanani chiniqtirish orqali salomatligini va jismoniy holatini yaxshilashga intiladi
musoboqalar jarayonida yo‘l qo‘yilgan xatolarni aniqlaydi va ularni o‘z vaqtida bartaraf eta oladi
O‘Z-O‘ZINI RIVOJLANTIRISh VA ASRASh KOMPETENSIYaSI - O‘Z-O‘ZINI RIVOJLANTIRISh VA ASRASh KOMPETENSIYaSI
hayotiy zarur ko‘nikmalarga ega bo‘lishda jismoniy sifatlarni mustaqil ravishda rivojlantiradi
mashqlarni bajarishda mustaqil ravishda yuklamalarni belgilaydi va nazorat qiladi
mashqlarni bajarishda zarur bo‘ladigan vositalarning (sport jihoz va anjomlar) xususiyatlarini bilish orqali ulardan samarali foydalanadi
shikastlanishning oldini olish qoidalariga amal qiladi
inson organizmning barcha tizimlari funksiyasini to‘g‘ri rivojlantirishda bajariladigan jismoniy mashqlarni qo‘llay oladi tanlay biladi
jarohatlanishning oldini olish va ish joylarini tayyorlash qoidalariga rioya qiladi
favqulodda vaziyatlar chog‘ida o‘ziga va jarohatlanganlarga birinchi tibbiy va boshqa zaruriy yordamni ko‘rsata oladi
AMALIY FAOLIYaTNI RIVOJLANTIRISh KOMPETENSIYaSI AMALIY FAOLIYaTNI RIVOJLANTIRISh KOMPETENSIYaSI
jamoat gigiena qoidalariga rioya qila oladi
asosiy tushunchalarni egallaydi va qo‘llaydi
mashqlar majmuasini bajaradi
saf (buyruqlar, saflanish, yurish, qatorlarga bo‘linish) mashqlarini kundalik hayotida qo‘llay oladi
harakatli va sport o‘yin turlarini bir-biridan farqlaydi
jismoniy mashqlarni inson salomatligiga ta’sirini biladi va qo‘llaydi
mantiqiy o‘yinlarni o‘ynash orqali fikrlash qobiliyati rivojlantiradigan mashqlarni qo‘llaydi
|
| |
Shu bilan birga, jismoniy tarbiya muammolarini to‘la hal etish va barcha ta’lim talablarini bajarishni ta’minlovchi umumiy va maxsus jismoniy tayorgarlikning nisbatiga rioya qilish lozim

|
Shu bilan birga, jismoniy tarbiya muammolarini to‘la hal etish va barcha ta’lim talablarini bajarishni ta’minlovchi umumiy va maxsus jismoniy tayorgarlikning nisbatiga rioya qilish lozim
|
bet | 23/23 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #104212 |
Bog'liq 2-maruza mashg\'ulotiShu bilan birga, jismoniy tarbiya muammolarini to‘la hal etish va barcha ta’lim talablarini bajarishni ta’minlovchi umumiy va maxsus jismoniy tayorgarlikning nisbatiga rioya qilish lozim. - Shu bilan birga, jismoniy tarbiya muammolarini to‘la hal etish va barcha ta’lim talablarini bajarishni ta’minlovchi umumiy va maxsus jismoniy tayorgarlikning nisbatiga rioya qilish lozim.
- Maktabning imkoniyatlariga qarab o‘qituvchi V–XI sinflarda o‘quvchilar uchun sport o‘yinlarini rejalashtirishda jismoniy tarbiya o‘qituvchisi tomonidan indevidual texnik harakatlarni o‘rganishga sarflanadigan bilim, ko‘nikma va vaqtni o‘zlashtirish ketma-ketligi belgilanadi. Bunda o‘quvchilarning jinsi, yoshi, texnik tayyorgarligi va boshqa omillar inobatga olinadi.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi Vazirligining 2020-yil 25-fevraldagi 52-sonli buyrug‘iga ko‘ra, o‘quvchilar soni 25 nafar va undan ziyod bo‘lgan umumiy o‘rta ta’lim muassasalarining VIII-XI sinflarda “Jismoniy tarbiya” fani 2 guruhga bo‘lib o‘qitiladi. VIII-XI sinflarda bo‘linmasdan o‘qitilganda dars mashg‘ulotlari integratsiyalashgan o‘quv dastur asosida olib boriladi. Respublikamizning urf-odati va milliy an’analariga ko‘ra, yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda, o‘quvchilarning jinsiga qarab, sinfni ikki guruhga bo‘lishda qiz bolalar bilan (8-11 sinflarda) darsni ayol o‘qituvchi olib borishi maqsadga muvofiq.
E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Shu bilan birga, jismoniy tarbiya muammolarini to‘la hal etish va barcha ta’lim talablarini bajarishni ta’minlovchi umumiy va maxsus jismoniy tayorgarlikning nisbatiga rioya qilish lozim
|
Koder 
РАL - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

226
Agar paket skremblirlansa, ya’ni raqamli signal o‘zgartirilsa, buning
natijasida dastlabki signalning simvollari orasidagi korrelyatsion aloqalar buzilsa,
uning statik xossalari o‘zgarsa va u tasodifiy signal xossasiga ega bo‘lsa, u holda
paket tomoshabin tanlangan dasturdan foydaanishi mumkinligini aniqlash uchun
mo‘ljallangan shartli ulanish moduliga beriladi. Agar bu mumkin bo‘lmasa, u
holda signallarga ishlov berish to‘xtatiladi. Agar bu mumkin bo‘lsa, u holda signal
demultipleksorga qaytariladi, undan ikkita raqamli signallar to‘plami mos
dekoderlarga (video va audio) beriladi. Video va audio signallarni saqlash va
keyingi berish uchun transport oqimi xotirasi ishlatiladi.
MPEG-2
standarti videodekoderi videosignallarni
E
Y
yorqinlik va
E
G
, E
R
va
E
V
ranglilik signallariga o‘zgartiradi. Video OXQ katta xotirasi bir necha kadrlar
haqidagi ma’lumotlarni bir vaqtda saqlash uchun zarur bo‘ladi.
Raqamli
E
Y
harakatli o‘yinlarni o‘ynash orqali sport o‘yinlari (yugurish, sakrash, uloqtirish, muvozanat saqlash) elementlarini rivojlantiruvchi mashqlarni o‘zlashtiradi

|
harakatli o‘yinlarni o‘ynash orqali sport o‘yinlari (yugurish, sakrash, uloqtirish, muvozanat saqlash) elementlarini rivojlantiruvchi mashqlarni o‘zlashtiradi
|
bet | 8/23 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #104212 |
Bog'liq 2-maruza mashg\'ulotiharakatli o‘yinlarni o‘ynash orqali sport o‘yinlari (yugurish, sakrash, uloqtirish, muvozanat saqlash) elementlarini rivojlantiruvchi mashqlarni o‘zlashtiradi
3-SINF
|
ESTETIK MADANIYAT VA IJODKORLIK KOMPETENSIYASI
|
safda yurishda qomatini to‘g‘ri, tik tutib yura oladi
|
hayotdagi go‘zallikni idrok eta oladi
|
ochiq havoda tashkil qilinadigan o‘yinlarni o‘ynash orqali zavqlanishni biladi.
|
O‘Z-O‘ZINI RIVOJLANTIRISH VA ASRASH KOMPETENSIYASI
|
gigiyenaga qoidalariga amal qiladi
|
mashq bajarish jarayonida to‘g‘ri nafas oladi
|
safda turganda odob axloq qoidalariga rioya qiladi
|
AMALIY FAOLIYATNI RIVOJLANTIRISH KOMPETENSIYASI
|
o‘qituvchi buyrug‘i asosida safda turish, burulish mashqlarini bajarishni biladi
|
gimnastik narvonda osilish mashqlarini bajaradi;
|
yonlanmachasiga yurish mashqlarini bajaradi
|
o‘yin orqali chaqqonlik, chidamlilik, mardlik qobiliyatlarini rivojlanishini biladi
|
“Kun va tun”, “tez olib ot”, “qarmoqcha” kabi o‘yinlarda jamoa bo‘lib harakatlanadi
|
sherigi bilan to‘pni o‘ng va chap oyoqlarini almashtirgan holda bir biriga oshira oladi
|
Shaxmat donalarini doskada harakat yo‘nalishini biladi
|
erkin suzishning boshlang‘ich elementlarini bajaradi
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
harakatli o‘yinlarni o‘ynash orqali sport o‘yinlari (yugurish, sakrash, uloqtirish, muvozanat saqlash) elementlarini rivojlantiruvchi mashqlarni o‘zlashtiradi
|
Signallarga raqamli ishlov berish bloki

225
Oddiy analog televizorning antenalar kirishiga ulanishi mumkin bo‘lgan
abonentlar raqamli qabul qilgichining (STB) umumlashtirilgan tuzilish sxemasi
15.5-rasmda tasvirlangan.
15.5-rasm. Abonentlar raqamli qurilmasining umumlashtirilgan tuzilish
sxemasi
Kanal dekoderi raqamli demodulyator va xatoliklarni tuzatish tugunini o‘z
ichiga oladi. Dekoder qabul qilingan yuqori chastotali modulyatsiyalangan
signallarni raqamli transport oqimiga o‘zgartiradi, bu oqim multiplekslangan
dasturlar ma’lumotlar paketlariga ega bo‘ladi. Raqamli transport oqimi
demultipleksorga beriladi, u har bir paketni undagi dasturiy identifikator bo‘yicha
ajratadi va tanlangan dastur paketini yaratish maqsadida ma’lumotlarni qayta
joylanadi.
Transport oqimi
demultipleksor
Kanal
koderi
Moduly
at
si
ya
langan
Y
uC
h
si
gnal
lar
Raqanli
transport
oqimi
I
2
Q шина
Mikro-
prosessor
shinasi
Ketma-ket ovoz
signallari
МРЕG-2
video
dekoder
МРЕG-2
audio
dekoder
DAB standartlari kompleksi - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

174
tizimning texnik xarakteristikalari 1995 yilda qabul qilingan va 1997
yilda to‘ldirilgan Yevropa ETS 300401 standartida belgilangan.
DAB-radiodasturlarni translyatsiyalash tamoyili ko‘rib chiqilgan
radioeshittirish tizimlaridan tamoyilial farq qiladi.
Endi bitta emas,
balki bir necha turli dasturlar ansambl (ENSEMBLE yoki
MULTIPLEX) deyiladigan yagona blokka birlashtiriladi va bitta
tashuvchi chastotada uzatiladi. Har bir ansambl 6 ta asosiy
dasturlardan,
shuningdek
dasturlarga
bog‘liq
qo‘shimcha
ma’lumotlardan tashkil topishi mumkin.
Raqamli efir ma’lumotlarini uzatish uchun COFDM (Coded
Orthogonal Frequency Division Multiplexing)
tizimidan foydalanish
aniqlangan. Bu tizim analog oqimni nafaqat vaqt bo‘yicha, balki
chastota bo‘yicha ham diskretlashtirilishini ko‘zda tutadi. Olingan
elementlar raqamlashtiriladi, ma’lum tarzda
aralashtiriladi va keyin
soni uzatiladigan axborot oqimining quvvati orqali aniqlanadigan
tashuvchilar majmuiga modulyatsiyalanadi DAB standartida 192
tadan 1536 tagacha tashuvchilar ishlatilishi mumkin. Tashuvchilar
orasidagi masofa
shunday tarzda tanladiki, qo‘shni tashuvchilar
spektrlarining kesishishi demodulyatsiyalashda halaqitlar hosil
qilmasligi, ya’ni ularning ortogonallik sharti bajarilishi kerak.
Chastota bo‘yicha qo‘shimcha diskretlashtirish halaqitlarga
ma’lumotlarning barqarorligini oshiradigan aralashtirish va o‘rama
kodlarning qo‘llanilishiga imkon beradi. COFDM tizimining yana bir
sezilarli afzalligi alohida simvollarni
uzatishlar orasida himoya
intervallaridan foydalanish hisoblanadi. Bu interval simvolning
qaytish signalining ko‘zda tutiladigan paydo bo‘lishi vaqtini qoplaydi,
bu radioto‘lqinlarning ko‘p nurli tarqalishi keltirib chiqaradigan
halaqitlarga sezgirlikni kamaytiradi.
Tashuvchilar soni,
ular orasidagi masofa, himoya intervalining
uzunligi va FEC (o‘rama kodning qo‘llanilishi hisobiga himoyalash
darajasi) qiymati o‘zgaruvchan qiymatlar hisoblanadi. Bunday uzatish
tizimining ishlatilishi zich shahar qurilishlari
joylarida toza qabul
qilish imkoniyatini ta’minlaydi. COFDMni qo‘llanilishining yana bir
muhim afzalligi mobil qabul qilishning yuqori sifati hisoblanadi,
uning
asosiy
muammolaridan
biri
qaytgan
signallarning
konfiguratsiyalarini o‘zgarishi tufayli
signal quvvatining doimiy
o‘zgarishlariga
qabullagichni
moslashishining
murakkabligi
hisoblanadi.
Science and innovation in the education system

Science and innovation in the education system
Download
0,61 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
20.01.2024
Hajmi
0,61 Mb.
#142105
Download
0,61 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Science and innovation in the education system
Download
0,61 Mb.
Matnni ko'rish
DABni rivojlantirish bosqichlari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r....

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»Bog'liq Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uDABni rivojlantirish bosqichlari.
Evropa firmalari 1987 yilda
prinsipial yangi raqamli DAB radioeshittirish tizimini ishlab chiqish
maqsadida Eureka-147 konsorsiumiga asos soldi. Bu loyihaning
qatnashuvchilari Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya, Gollandiya,
Italiya, Shvetsiya, Shveytsariya, Norvegiya, Finlyandiya, Yaponiya,
Kanada, AQSh, Rossiya va qator boshqa davlatlardan taxminan 50 ta
firmalar va tashkilotlar hisoblanadi.
1992 yilda butundunyo kelishuviga asosan DAB uchun L- va S-
diapazonlar ajratildi. Asosan o‘lchash maqsadi uchun birinchi
qabullagichlar 1988 yilda yaratildi. 1990 yildan Evrika-147
loyihasining qator a’zolari JESSI loyihasida qatnashdi, uning
doirasida tijorat DAB-qabullagichlari uchun birinchi integral
mikrosxema ishlab chiqildi. Yevropa davlatlarida hozirda bir necha
o‘n minglab qabullagichlar ishlatilmoqda.
Buyuk Britaniya hukumati 1994 yilda yer usti DAB uchun
217,5-230 MGs chastotalar diapazonini ajratish haqida qaror qabul
qildi. Bu diapazonda yettita ko‘p dasturli DAB signallarini ( «DAB-
bloklar» yoki «ansambllar» deyiladigan) joylshtirish mumkin bo‘lib,
ulardan har biri taxminan 1,55 MGsga teng bo‘lgan chastotalar
polosasini egallaydi.
1995 yilda Germaniyada Visbadendagi konferensiyada yer usti
DAB uchun UQT II diapazondagi (87–108 MGs), III (174–240 MGs)
diapazondagi, L-diapazondagi (1452–1467,5 MGs) chastotalardan
foydalanish imkoniyati haqida qaror qabul qilindi.
Bugungi kunda bu standartdagi uzatish bilan davlatning 80
foizdan ortiq hududi qamrab olingan. Analog radieshittirishdan
raqamli radioeshittirishga to‘liq o‘tish 2010 va 2017 yillar orasidagi
davrda yakunlanadi. Uzatish uchun 12 ta TV kanalda (223-230 MGs,
har bir yer uchun bittadan DAB-bloki) va L-diapazonda (1452-1467,5
MGs) ishlaydigan uzatkichlar tarmog‘i ishlatiladi, bunda 100 ta DAB-
bloklar
hududiy
dasturlarga
beriladi.
Bunday
taqsimlash
Germaniyaning istalgan joyida oddiy shtirli antennali DAB
qabullagichi ishlatilganida minimum 12 ta yuqori sifatli ovoz
stereodasturlarini va qator qo‘shimcha ma’lumotlar kanallarini qabul
qilish mumkin bo‘ladi.
Rossiyada Sankt-Peterburg shahrida eksperimental uzatish
uchun Aloqa Vazirligi 92 – 100 MGs diapazondagi chastotalar
polosasini ajratilishi haqida qaror qabul qildi. Tajriba ishlari
muvaffaqiyatli o‘tkazildi, lekin bu RORE tizimini Rossiya
176
Federatsiyasi ko‘lamlarida etish uchun bu urinishlar etarli bo‘lmadi.
Uzatish muammosini hal etish uchun ko‘plab tashkiliy muammolarni,
birinchi navbatda alohida chastotalar diapazonini ajratilishini hal etish
zarur.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|