nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(10 daqiqa)
1. Nima uchun bahor oyida daraxt
tanasining po‘stlog‘i halqa shaklida qirqib
olinsa daraxt o‘sishdan to‘xtaydi?
2. Nima uchun daraxtning yoshi orta borgan
sayin po‘stloqning po‘k qatlami yorilishi
kuzatiladi?
3. Uyingizdagi daraxtni yetilganligini qanday
aniqlagan bo‘lar edingiz?
4. Yog‘ochga ishlov beruvchi tokarlik
stanoklarini yasashda daraxtning qaysi
qismidan foydalaniladi?
III. Yangi
tushunchalar
Mahsulot, konstruksion material, yog‘och,
ildiz, tana va shoxlar, yog‘ochlik, yillik halqa,
tekstura, ignabargli, yaproq bargli, yog‘och
nuqsonlari, asbobuskuna va moslamalar
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
15–16mavzu. pptx 15–16mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Yangi mavzu bayoni. (50 daqiqa)
Yangi mavzu bo‘yicha taqdimot va videoroliklar namoyish qilinadi.
O‘quvchilar diqqat bilan taqdimot va videoroliklarni kuzatadi
va o‘zlari uchun qiziqarli, yangi ma’lumotlarni belgilab boradilar.
Tushunmagan muammoli qismlar bo‘yicha savollarni tayyorlaydilar.
Daftarga yozib oling!
Taqdimot materiallari darsdan so‘ng foydalanish va daftarga yozib
olish uchun o‘quvchilarga beriladi.
Mustaqil ish.
“O‘yla, izla, top!” Darslikning 20betidagi 10rasm va 3shakl dan
foydalanib daraxtning qaysi qismlari eng ko‘p ishlatilishini aniqlang!
O‘ylab ko‘ring nima uchun?!
|
| |
Masofaviy o’qitish - Telekommunikatsiya

|
Telekommunikatsiya
|
bet | 56/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgMasofaviy o’qitish - o’zaro ma’lum bir masofada Internet texnologiya yoki boshqa interaktiv usullar va barcha o’quv jarayonlari komponentlari — maqsad, mazmun, metod, tashkiliy shakllar va o’qitish usullariga asoslangan talaba va o’qituvchi o’rtasidagi munosabat.
Masofaviy o’qitish tizimi - masofaviy o’qitish shartlari asosida tashkil etiladigan o’qitish tizimi. Barcha ta’lim tizimlari singari masofaviy o’qitish tizimi uzining tarkibiy maqsadi, mazmuni, usullari, vositalari va tashkiliy shakllariga ega.
Masofaviy o’qitishning pedagogik texnologiyalari - tanlangan o’qitish kontseptsiyasiga asoslangan masofaviy ta’limning o’quv- tarbiyaviy jarayonini
ta’minlovchi o’qitish metodi va uslublar majmuasi.
Keys-texnologiya - masofaviy o’qitishni tashkil qilishning shunday uslubiki, masofaviy ta’limda matnli, audiovizual va multimediali (keys) o’quv uslubiy materiallar majmuasi qo’llanishga asoslanadi.
TV-texnologiya - masofaviy o’qitishni tashkil olishning shunday uslubiki, u talabalarga o’quv-metodik ma’lumotlarni televidenie vositasi yordamida
etkazishga xizmat qiladi va tashqi aloqali ixtiyoriy interaktiv usullardan biri bilan o’rnatishga asoslanadi.
Ixtiyoriy foydalanuvchilarning masofaviy o'qitish imkoniyati;
Individual sur’atda o‘rganish imkoniyati;
Talabalar uchun ma'lumotlar bazalari, kutubxonalar kataloglari va boshqa axborot resurslaridan bepul foydalanish;
talabalarning shaxsiy ishlarini yuritishda qulaylik;
Interaktivlik (tezkor ma'lumot almashish imkoniyati);
To'g'ridan-to'g'ri kirish rejimida sinovdan o'tish qobiliyati.
Masofaviy ta’limning afzalliklari:
O'qituvchi bilan shaxsiy aloqaning yo'qligi;
O'zini o'zi tarbiyalash, o'zini o'zi boshqarish zaruriyati;
Maxsus jihozlardan foydalanish zarurati (shaxsiy kompyuter, Internetga kirish); Bilimlarni tekshirishda foydalanuvchini autentifikatsiya qilish bilan bog'liq qiyinchiliklar;
Amaliy ko'nikmalarning etishmasligi.
|
| |
Ta’lim vositalarini tasniflashda turli asoslarga ko‘ra yondashish mumkin

|
Ta’lim vositalarini tasniflashda turli asoslarga ko‘ra yondashish mumkin
|
bet | 51/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgTa’lim vositalarini tasniflashda turli asoslarga ko‘ra yondashish mumkin:
faoliyat sub’yektiga ko‘ra;
faoliyat ob’yektiga ko‘ra;
o‘quv axborotiga munosabatiga ko‘ra; - o‘quv jarayonidagi vazifasiga ko‘ra.
Faoliyat sub’yekti bo‘yicha ta’lim vositalari o‘rgatish va o‘rganishga bo‘linadi.
O‘rgatish vositalari. Masalan, namoyishli-tajriba qurollari. Bunday qurollar o‘qituvchi toionidan mavzuni tushuntirish va mustahkamlash uchun qo‘llaniladi.
O‘rganish vositalari. Masalan, laboratoriya-praktikum qurollari. Bunday vositalar o‘quvchilar tomonidan yangi bilimlarni egallash uchun qo‘llaniladi.
Didaktik vositalar o‘qituvchi va o‘quvchi uchun xosligiga qarab, ikkiga bo‘linadi. Birinchisiga ko‘ra, narsalar o‘qituvchi tomonidan ta’limning maqsadlarini samarali realizatsiyalash uchun qo‘llanilsa, ikkinchisi - bu o‘quvchilarning individual vositalari, darsliklar, daftarlar. Bundan tashqari didaktik vositalar o‘qituvchi va o‘quvchilar faoliyat turiga ko‘ra sport qurollari, botanika va geografiya maydonchasi, kompyuterlarga ham bo‘ linadi.
Faoliyat ob’yektlari bo‘yicha ham ta’lim vositalari ikkiga bo‘linadi:
Material ta’lim vositalari. Bu o‘quv qo‘llanmalari, darsliklar, jadvallar, maketlar, modellar, o‘quv- texnik vositalar, mebel, o‘quv-laboratoriya qurilmalari, ko‘rgazmali vositalar bo‘lishi mumkin.
Ideal ta’lim vositalari - bular pedagog va o‘quvchilar yangi bilimlarni egallashda qo‘llaydigan vositalar: chizmalar, sxemalar, diagrammalar, tasviriy, san’at, nutq, xat va boshqalar. Ideal vositalar - bu «fikrlar haqidagi fikrlar»: o‘qituvchi ularni o‘rgatish uchun belgilangan shaklda ko‘rsatishi zarur. Masalan, materializatsiya - abstrakt simvollar tarzida ko‘rsatiladigan vosita(grafiklar, jadvallar, chizmalar), verbalizatsiya - nutq bayoni tarzida ko‘rsatiladigan vosita(tahlil, muhokama qilish, dalil keltirish).
Material va ideal vosita bir-birini to‘ldiradi. Material vosita qiziqish va diqqatni uyg‘otish, amaliy harakatlarni amalga oishirish bilan bog‘liq bo‘lsa, ideal vositalar - mantiqiy muhokama. Materialni tushunti-rish, nutq madaniyati, yod olish bilan bog‘ liq.
|
| |
O‘quv axborotiga munosabatiga ko‘ra ta’lim vositalari

|
O‘quv axborotiga munosabatiga ko‘ra ta’lim vositalari
|
bet | 52/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgO‘quv axborotiga munosabatiga ko‘ra ta’lim vositalari yangi materialni o‘rganish vositalari, takrorlash, mustahkamlash, umumlashtirish vositalari, bilimlarni nazoart qilish vositalari, o‘quv jarayonini tashkil eti shva boshqarish vositalari va axborot vositalariga bo‘linadi.
O‘quv jarayonidagi vazifasiga ko‘ra ta’lim vositalari kommunikatsiya (muloqot) va o‘quv ishlari vositalariga tasnif etiladi. O‘quv ishi vazifa, muammo, masalalarni hal etish, turli mashqlarni bajarish jarayonidir. Ta’lim - kommunikatsiya (muloqot) o‘qituvchi va o‘quvchilarning o‘quv faoliyati sanaladigan kommunikativ-faoliyatli jarayon. Kommunikatsiya - bu kodlash
(o‘qituvchi nutqidagi atamalarda), uzatish (yozilish) va o‘quvchilarning axborotni qabul qilishi (tushunish va dastlabki eslab qolish).
Didaktik vositalar his qilish, sezish uchun foydalanishiga ko‘ra ham tasnif qilinadi. Bunday bog‘liqlikka ko‘ra didaktik vositalar vizual (ko‘rish) - haqiqiy(original) narsalar yoki turli obrazli ekvivalentlari, diagrammalar, kartalar; audial(eshitish) - radio, magnitofon, musiqa asboblari; audioizual(ko‘rish-eshitish) - ovozli filmlar, televidenie, kompyuterlar, didaktik mashinalar, elektron darsliklar.
Ta’limning texnik vositalari. TTV - bu o‘zida o‘quv- axborotlarini ekranliovozli aks ettiruvchi asbob va moslamalardir. Ularga quyidagilar kiradi: o‘quv kinofilmlari; diafilmlar; kompyuterlar; magnitofon tasmalari; radioeshittirish; teleko‘rsatuvlar.
Ta’limning texnik vositalarini quyidagi turlarga airatish mumkin: axborot; aralash(kombinatsion); trenajyor; bilimlarni nazorat qilish vositalari; audiovizual vositalar.
Ta’ limning texnik vositalari quyidagi funktsiyalarni bajaradi:
ta’limning sifati va samaradorligini oshiradi;
o‘quv jarayonining jadallashuvini ta’minlaydi;
o‘quvchilarni idrok qilishga yo‘naltiradi;
o‘quvchilarda bilimlarni egallashga nisbatan katta qiziqish hosil qiladi;
dunyoqarashni, ishonchni, o‘quvchilarning axloqiy qiyofasini
shakllantirishga yordam beradi;
o‘quv ishiga nisbatan o‘quvchilarda emotsional munosabatni oshirishni ta’minlaydi;
bilimlarni nazorat, o‘zini-o‘zi nazorat qilishni ta’minlaydi.
|
| |
Tushunchalar tahlili metodi

|
Tushunchalar tahlili metodi
|
bet | 53/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgTushunchalar tahlili metodi
Tushunchalar
|
Tushunchalar mazmuni
|
Hikoya
|
o‘qituvchi tomonidan mavzuga oid dalil, hodisa va voqealarning yaxlit yoki qismlarga bo‘lib, tasviriy vositalar yordamida obrazli tasvirlash
|
Didaktik o‘yin
|
o‘rganilayotgan ob’yekt, hodisa va jarayonlarni modellashtirish asosida o‘quvchining bilishga bo‘lgan qiziqishi va faollik darajasini
|
Tushuntirish
|
o‘quv materiali mazmunini isbot, tahlil, umumlashma, taqqoslash asosida bayon qilishdir. Bu metod hikoyaga nisbatan birmuncha keng
|
Ta’limning texnik vositalari
|
TTV - bu o‘zida o‘quv- axborotlarini ekranli-ovozli aks ettiruvchi asbob va moslamalardir. Ularga quyidagilar kiradi: o‘quv kinofilmlari;
|
Ta’lim metodlari
|
o‘rganilayotgan materialni egallashga qaratilgan turli didaktik vazifalarni hal etish bo‘yicha o‘qituvchining o‘rgatuvchi ishi va o‘quvchilarning
|
Ta’lim
iisiillsri
|
ta’lim metodining tarkibiy qismi yoki alohida tomoni. Metodlar bilan usullar munosabati o‘zaro bir-biriga bog‘langan. Usul va metod butun va
|
qism sifatida bir- biriga bog‘lanadi. Usullar yordamida faqat pedagogik
|
| |
O‘yinga kiritilgan to‘pni qabul qilish

31
qaytaruvchi platformani “bo‘shashuvchi” rejimda harakatlantirib, to‘pga ishlov
berishdir.
Rejali to‘pni o‘yinga kiritishlarni qabul qilish usuli. To‘pni ikki qo‘llab
pastdan odatdagi uzatish texnikasiga ko‘p jihatdan o‘xshashdir.
Uning
qiyinchiligi shundaki, havoning turbulent oqimida uchayotgan to‘pning
murakkab “Uchish” trayektoriyasini aniqlash asosida, to‘p
bilan uchrashish
joyiga mumkin qadar tezroq o‘tish va qaytaruvchi platformani tayyorlashga
harakat qiladi. Bu yerda to‘pni tepadan qabul qilish va uzatishning boshqa
usullaridan farqli holda – to‘p “oyoqlar bilan izlanayotgan” va oldinga ushlab
turilgan
platformada ishlov berilishda, to‘pni o‘yinga kiritishni qabul
qilayotgan o‘yinchiga, harakatlanishdan so‘ng ba’zida kutilmaganda
uchayotgan to‘pni platformani tizzadan tashqariga chiqargan holda “tutib
olishga” to‘g‘ri keladi. Chunki, turbulentlik hodisasi natijasida yo‘nalishni
keskin o‘zgartirgan to‘pni oyoq bilan quvib bo‘lmaydi.
Keng qamrovlilik - Telekommunikatsiya

|
Telekommunikatsiya
|
bet | 55/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgKeng qamrovlilik - ko’p sonli o’quvchilarning bir vaqtning o’zida katta o’quv
(elektron kutubxona, ma’lumotlar va bilimlar bazasi va boshqalar) zahiralariga murojaat qila olishi. Bu ko’p sonli o’quvchilarning kommunikatsiya vositalari yordamida o’zaro va o’qituvchi bilan muloqotda bo’lish imkoniyati.
Iqtisodiy tejamkorlik - o’quv maydonlari, texnika vositalari, transport vositalari va o’quv materiallaridan samarali foydalanish, o’quv materiallarini bir joyga yig’ish, ularni tartiblangan ko’rinishga keltirish va bu ma’lumotlarga ko’p sonli murojaatni tashkil qilib bera olish mutaxassislarni tayyorlash uchun ketadigan xarajatlarni kamaytiradi.
Ijtimoiy tent huquqlilik - ta’lim oluvchining yashash joyi, sog’ligi va moddiy ta’minlanish darajasidan qat’iy nazar xamma qatori teng xuquqli ta’lim olish imkoniyati.
Internatsionallilik - ta’lim soxasida erishilgan jahon standartlariga javob
beradigan yutuqlarni import va eksport qilish imkoniyati.
O’qituvchining yangi roli - masofaviy o’qitish o’qituvchining o’qitish jarayonidagi rolini yanada kengaytiradi va yangilaydi. Endi o’qituvchi o’zlashtirish jarayonini muvofiqlashtirishi, yangiliklar va innovatsiyalarga mos ravishda berayotgan fanini muntazam mukammallashtirishi, saviya va ijadiy faoliyatini yanada chuqurlashtirishi talab etiladi.
Sifat - masofaviy o’qitish usuli ta’lim berish sifati bo’yicha kunduzgi ta’lim turidan qolishmaydi. Balki, maxalliy va chet ellik dars beruvchi kadrlarni jalb qilib, eng yaxshi o’quv-metodik darsliklar va nazorat qiluvchi testlardan foydalangan xolda o’quv jarayonini tashkil etish sifatini oshirishi mumkin.
Masofaviy ta‘limning tarkibiy qisimlari
O’qituvchi
O’quvchi
Kommunikatsiya
Masofaviy ta‘lim vositasida o‘quvchi uchun qulay bo‘lgan joyda individual jadval asosida maxsus imkoniyatlar, telefon, elektron aloqa va boshqa ta’lim vositalari yordamida bir maqsadga qaratilgan nazorat qilish mumkin bo‘lgan ta’lim jarayoni tashkil etiladi.
Yuqoridagilarga asoslanib, ta’lim jarayonida ayni vaqtda qayta-qayta tilga olinayottan ayrim terminlar tavsifi va ta’riflarni keltirib o’tamiz. Masofaviy ta’lim- masofaviy o’qitishga asoslangan ta’lim.
|
| |
-vazifa. Himoyalovchi platformani harakatlantirishning maqsadga

5-vazifa. Himoyalovchi platformani harakatlantirishning maqsadga
muvofiq tartibini ta’minlash.
Himoyalovchi platformani to‘p bilan maqsadga muvofiq o‘zaro ta’sirini
ta’minlash vazifasini bajarishning eng muhum jihati ularning birgalikda
urulishi ratsional tezlik-kuch rejimini tanlash va tashkil etishidir. Sport
mahoratining shakllanishi bosqichida hujumchi zarbasidan so‘ng to‘pning
odatdagi uchish tezligi shunday bo‘ladiki, himoyachi uni yetkazishni amalga
oshirish uchun platformaning qarshi harakati bilan qaytarishga majbur bo‘ladi.
Keyinchalik, mahorat va zarba kuchining o‘sishi bilan, himoyachilar, to‘p talab
etuvchi tezlik bilan uchishi uchun, faqatgina qaytaruvchi platformani surib
qo‘yishlari kifoya qiladi. Yuqori sinfdagi hujumchilarda zarbadan keyin to‘p
60
shunchalik uchib ketadiki, qo‘lning bo‘shashuvchi harakati bilan uni
“so‘ndirmasdan” turib, sifatli yetkazib berish uchun qabul qilish deyarli
mumkin bo‘lmay qoladi – to‘p qochib boruvchi platformani quvib yetishi
kerak.
Agar murabbiylar o‘z tarbiyalanuvchilariga bo‘shashuvchi rejimda
platformning harakati bilan zarbani “yumshatish”ni o‘rgatishmasa, unda
himoyachilar faqatgina o‘zlashtirilgan usullardan – to‘pni urib yuborish yoki
eng yaxshi holatda platformani surib qo‘yishdan foydalanadilar. Platformaning
yon beruvchi harakatisiz amalga oshirib bo‘lmaydigan shartlarni belgilaymiz,
bular himoyachi zarbadan oldin asosiy holatda turganida qo‘llarini to‘pni
qaytarish uchun zarur bo‘lganidan yuqoriroqqa ko‘tarishi lozim. Faqat shunday
dastlabki holatdan keyingina platformaning to‘p zarbasini yumshatuvchi
harakatini bajarish va bu bilan uning zarur yo‘nalishi va uchish tezligini
ta’minlash mumkin.
Agar dastlabki holatda himoyachi qo‘lini pastdan tutib tursa (ayniqsa, ular
bukilgan bo‘lsa, bu bukilgan bel uchun tabiiydir), to‘p bilan zarba uchrashuvi
joyiga platformani olib chiqish bo‘yicha har qanday harakat, o‘z mohiyatiga
ko‘ra, qarshi harakat bo‘lib, hujumchining zarbasi qanchalik kuchli bo‘lsa,
to‘pning yetkazib berilishi shunchalik yomonlashadi.
Platformaning o‘rin beruvchi harakatidan tashqari, tegishli sharoitlarda boshqa
usullar bilan ham to‘pning tezligini “sekinlashtirish” mumkin. Aynan zarbani
ta’minlovchi jarayonda biroz engashish va gavdaning to‘pga nisbatan
harakatlanishi hisobidan (o‘yinchi orqaga siljib himoyalanayotganda) amalga
oshadi. Uchib borayotgan to‘pning tezligini, qo‘l qo‘yilishi bilan (qaytaruvchi
platformaning qattiqligini pasaytirib), “sekinlashtirish ” mumkin, biroq
qo‘llarni to‘p yaxshi yetkazib berilishi uchun juda aniq joylashtirish kerak.
Bunda zarbani tartibga solish uchun imkoniyatlar cheklangan, chunki muskul
kuchlanishlari, zarba qismlari harakatlanishiga nisbatan aniq sezilmaydi.
|
To‘siq qo‘yish - "tiqxmmi" milliy tadqiqot universitetining qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar

63
xos xususiyatlarga ega bo‘lgan yakka va guruh bo‘lib to‘siq qo‘yish texnikasini
farqlash mumkin. To‘siq qo‘yishni o‘yinchlar
joyidan sakrash bilan,
harakatlanishda (to‘r bo‘ylab uchib o‘tib) va harakatdan so‘ng, ko‘pincha
kuchlanishni oxirgi qadamida bajaradilar. To‘siq bilan zarbaning ma’lum
yo‘nalishini yopish, qo‘llarni harakatsiz tutib turish (to‘siq hududi) yoki zarba
yo‘nalishini tutib qolish, to‘pni qaytarish uchun qo‘llarini bir tomonga uzatish
(tutuvchi to‘siq) mumkin.
Yakka holda to‘siq qo‘yish. To‘siq qo‘yishni bajarish texnikasi odatda ancha
oddiy va yengil ish hisoblanadi, faqat sakrash va qo‘llarni yuqoriga cho‘zish
kerak. Bu usul oddiy bo‘lib tuyilsa-da, har qanday toifadagi o‘yinchilarda ham
amalda ko‘plab,
shu jumladan, to‘siq
samaradorligini pasaytiruvchi,
texnik
xarakterdagi xatoliklarni ko‘rish mumkin (18-rasm).
18-rasm. To‘siq qo‘yish.
To‘r yonida raqibning hujumlariga
samarali qarshi harakat qilish, to‘siq
qo‘yuvchi o‘yinchilar tomonidan ketma-ket hal qiluvchi bir
qator vazifalardan
tashkil topadi.
1-vazifa:
1.
Ikkinchi uzatishning va hujum zarbasining yo‘nalishini oldindan bila olish,
shu asosda hujum joyiga o‘z vaqtida siljishni boshlash.
64
2.
Hujum hududiga o‘z vaqtida o‘tish va yuqoriga
sakrash uchun sharoit
yaratish, zaruriyat bo‘lganda, o‘z harakatlarini to‘siq bo‘yicha sheriklar bilan
kelishtirish.
3.
Baland vertikal sakrashni bajarish (zaruriyat bo‘lganida to‘r bo‘ylab
oldindan siljib o‘tish).
4.
Raqib jamoasi hujumchi o‘yinchilarining zarbasi yo‘nalishini oldindan bila
olish.
5.
Hujumchiga samarali qarshi harakat qilishni tashkil etish uchun qo‘llarni o‘z
vaqtida va maqsadga muvofiq tarzda to‘pga to‘g‘ridanto‘g‘ri
qarshi
yo‘nalishga o‘tkazish.
To‘pni o‘yinga mo‘ljalli yoki taktik kiritishlar

30
To‘p o‘yinga kiritilgach, uchib borayotgan to‘pning
trayektoriyasi oldindan
aytib bo‘lmaydigan sakrashsimon o‘zgarishi uchun u qabul qilish vaqtida
aylanmagan holda 17-19 m/s tezlikda harakatlanishi kerak.
Agar harakatdagi zarba beruvchining vektori to‘pning markazidan o‘tsa, to‘p
aylanishsiz o‘tadi, zarba markaziy bo‘ladi. Zarba beruvchining kuch qo‘yilishi
to‘pning markazi orqali o‘tishni ta’minlash uchun,
zarba qisqa, qattiqroq va
uzun richag bilan berilishi lozim. Zarba harakati birgalikda urilgandan so‘ng
qo‘l to‘xtagan holda, aloqaning “qattiq” sxemasi bo‘yicha uzatilishi lozim.
Aniqlikdagi to‘pni o‘yinga kiritish, taktik jihatdan to‘g‘ri qo‘llanilgandagina
muvaffaqiyatli bo‘ladi. Aylanishli to‘pni o‘yinga kiritish to‘pni qabul qilishni
sezilarli darajada qiyinlashtiradi.
Himoyalanishni amalga oshirishda o‘yinchi harakatlari xususiyatlari

62
va seza bilish (zarba harakatlari bo‘yicha) va mumkin qadar tezroq to‘p ostiga
harakatlanishni boshlash lozim.
Himoyachilarning turish holatida to‘pga harakatlanishi, hujumchining
zarbasidan oldinroq muvozanatni yo‘qotishdan boshlanishi kerak, bu ancha
vaqtni tejashga imkon beradi. Qo‘lni qaytaruvchi yuzasi maydonini to‘g‘ri
qo‘yilganda va uning joylashishidagi tekislikka mo‘ljalini to‘g‘ri tanlash
himoyada to‘pni yaxshi ushlash imkonini beradi. Joyda himoyachi
platformaning mo‘ljalini o‘zgartirmagan holda tez o‘tkazilishi qadam qo‘yish,
egilish, boldirda sirpanish, yonga yiqilish yoki umbaloq oshish kabilar
hisobidan amalga oshiriladi. Erkaklar voleybolida ko‘krak bilan yiqilish ham
qo‘llaniladi.
Himoyachining barcha usullari bir xilda boshlanib, bir-birini davom ettirgan
holda, yagona majmuaga organik bog‘langan bo‘lishi kerak. Himoyachi
platformani o‘zgartirishining aniq bir usulini tanlash uchib o‘tayotgan
to‘pgacha bo‘lgan masofa bilan aniqlanadi. To‘pni yetkazib beruvchi sifatida
himoyachi platformaning muayyan vaqtda zarbadan keyin to‘pning uchish
tezligiga bo‘g‘liq holda harakatlanishning eng maqbul rejimi bilan
ta’minlanadi: bunga platformaning yon berishi yoki uni harakatsiz holatda
ushlab turish yoki qarshi harakat qilishi kabilar kiradi. Himoyalovchi
o‘yinchida to‘rtta ehtimoliy harakat yo‘nalishlari bo‘lganligi uchun u barqaror
turish holatida bo‘lishga majbur. Harakatlanishga vaqtni qisqartirish uchun
hujum yo‘nalishini oldindan aniqlash asosida harakatlanish tomoniga
muvozanatni yo‘qotish zarur, bu bilan qarshi harakat ilgariroq amalga
oshiriladi.
-rasm - "tiqxmmi" milliy tadqiqot universitetining qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar

44
Yuqorida bayon qilinganlardan kelib chiqib shuni xulosa qilishimiz mumkinki,
zarba beruvchining tezlanish jarayonida eng yuqori tezlikka erishish uchun
zarba berish qismlari sonini ko‘paytirishga intilish va har bir qismning
tezlanishini shunday mo‘ljallash kerakki, zarba
vaqtida barcha qismlarning
tezligi eng yuqori darajada bo‘lsin. Odamning skelet muskullarida egiluvchan
elementlar parallel va qat’iy ketma-ketlikda qisqaruvchan tolalarga
tarmoqlanadi. Muskullar fizik modelining birmuncha soddalashtirilgan
chizmasi 10-rasmda berilgan.
10-rasm.
Muskullarning qisqaruvchi elementi bo‘lgan,
ketma-ket tarmoqlangan
egiluvchan element – muskul paylarining kollagin tolalaridir. Muskulning
parallel tarmoqlangan egiluvchan elementi tola ichida joylashgan
elementlardan (sarxoplazmatik reticulum pufakchalari)
birlashtiruvchi
ingichka tolalari va muskullarni o‘rab turgan yo‘g‘on birlashtiruvchi
sarkolemmateridan – o‘ziga xos muskul to‘qimasidan tashkil topgan.
Voleybolchi zarba tugallanishida to‘xtaganidan so‘ng unga teskari yo‘nalishda
tezlanish berishning boshlanishi muskulning qisqaruvchi elementi va parallel
tarmoqlangan egiluvchan muskullar bilan birgalikda amalga oshiriladi. Ketma-
ket tarmoqlangan muskullar, ta’kidlab o‘tilganidek, dastlab qo‘shimcha
cho‘ziladi, so‘ng esa voleybolchini tezlashtirib qisqaradi.
Bu yerda
samaradorlikning bir muhim shartini ta’kidlash joiz. Real sharoitda hujum
zarbasini bajarishda, siltanishda zarba beruvchi bo‘g‘in,
skelet muskullari
faollik impulsi bo‘yicha yaratilgan harakat inersiyasi kuchi bilan siljishi lozim.
Ular, qo‘loyoqlarning teskari yo‘nalishdagi tezlanishini amalga oshiruvchi
45
skeletmuskullarga keraksiz qarshilik qilmaslik uchun va suyak-muskul
birikmasidagi egiluvchan elementlar ishini to‘sib qo‘ymasligi uchun, o‘z
vaqtida bo‘shashi lozim. Biroq, qo‘l-oyoqlarni, muskul energiyasini minimal
yo‘qotgan holda, siltanishda to‘xtatish faqat parallel tarmoqlangan egiluvchan
mushak ishtiroki bo‘lishi mumkin. Siltanishda qo‘l-oyoqlarni to‘xtatish
bo‘yicha ishlarga parallel tarmoqlangan egiluvchan muskullar ham qo‘shila
olishi uchun, muskul tolalarini bo‘sh holatda uning tinch holatda uzunligiga
nisbatan 35% dan ortiqroq cho‘zilishi zarur.
-vazifa - "tiqxmmi" milliy tadqiqot universitetining qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar

65
taranglashish lozim. Ba’zida o‘yin vaziyati o‘yinchiga, to‘rga
yon tomon bilan
burilmaslik uchun, ko‘ndalangiga ikkinchi qadamni bajarishga imkon beradi.
Biroq har qanday holatda ham yugurishni to‘r bo‘ylab amalga oshirish kerak,
“joy tanlab to‘siq qo‘yish” holati bundan mustasno.
3-vazifa. Yuqori vertikal sakrashni bajarish yoki zaruriyat bo‘lganda to‘r
bo‘ylab harakatlanish. Sakrash balandligi o‘z-o‘zicha (uning trayektoriyasi
kabi) samarali to‘siq qo‘yishning sharti hisoblanadi.
Yuqoriroq sakrashda
to‘siq qo‘yuvchilar taranglashuv effektidan foydalanadilar. Joyida
taranglashuv bilan sakrashni bajarishga o‘rgatilmasligidan, o‘yinchilar buni
ko‘pchilik
hollarda asossiz ravishda, to‘pga yugurib kelib to‘siq qo‘yishda
qo‘llaydilar. Bu bir qator texnik xatoliklarga (to‘rga tegib ketish, o‘rta
chiziqdan o‘tib ketish) va yaxshi tashkil etilmagan to‘siq qo‘yishlarga olib
keladi.
4- Vazifa. Raqib jamoasi hujumchi o‘yinchilarining zarbasi yo‘nalishini
oldindan bila olish. Raqibning hujum joyiga yaqinlashish jarayonida to‘siq
qo‘yuvchilar yugurishni tugatish va yuqoriga
sakrash tabiiy elementi
hisoblanadi. Tahlilning asosiy xulosalari to‘siq uchun ham qo‘llanilishi
mumkin – ularni takrorlashga hojat yo‘q. Faqat to‘siq qo‘yishni amalga
oshirishda ularning o‘ziga xos xususiyatlarinigina qarab chiqish o‘rinlidir.
To‘rga yoki sheriklariga tegib ketmasligi uchun to‘siq qo‘yuvchi o‘z siltanish
harakatlarini bukilgan qo‘llari bilan bajarishga majburdir. Taranglashuvda
tovonlarni
tayanchga qattiq holda, to‘rga bir vaqtda to‘g‘ri burchak ostida
qo‘yilishi kerak. Qadamlashga yo‘l qo‘yilmaydi.
Ko‘krak bilan yiqilishda to‘pni qabul qilish

58
undan yuqorida bayon etilgan usullar o‘rniga ham,
voleybolchilar ularni
bilmagan hollarda foydalanadi. To‘pning yo‘nalishi aniqlangach, himoyachi
yuguradi (yugurishi to‘pgacha bo‘lgan masofaga bog‘liq holda,
har xil
uzunlikda bo‘lishi mumkin) va oldinga yiqilish tashlanishini bajaradi. O‘yinchi
to‘pni qoida tariqasida, kuchli qo‘li panjalarining orqa tomoni bilan qaytaradi,
ikkala qo‘li barmoqlarini o‘z oldiga polga qo‘yadi, ko‘krak bilan sirpanishga
yordamlashadi. Sirpanish o‘yinchini jarohat olishdan saqlaydi. To‘p tayanch
holatda turilganda ham qaytarilishi mumkin, bu asossizdir – bunday to‘pni
o‘yinchi boshqa texnik usullar yordamida qabul qilsa yaxshiroq bo‘ladi (17-
rasm).
17-rasm.
Ba’zan jasur o‘yinchilar oldinga uzatilgan qo‘l bilan yiqilishni bajara oladilar,
gavdaning sirpanishiga boshqa qo‘l bilan yordam beradilar. Bu himoyachidan
yanada uzoqroqda o‘tayotgan to‘pni qabul qilishga imkon beradi va u o‘z
vaqtida harakatlanish uchun zarur tezlikka erisha olmagan vaziyatlarda qo‘l
keladi.
Hozircha, ta’kidlashimiz mumkinki, erkak himoyachilar platformani boldirga
sirpanish va yon tomonga yiqilib tashlanish hisobidan qaytarish texnikasini hali
yaxshi egallamaganliklari tufayli ko‘krak bilan yiqilishni yaqindan o‘tayotgan
to‘pni qaytarishda majburan qo‘llaydilar. Bundan tashqari, tashlanish va qadam
qo‘yish bilan ishlanadigan to‘plar ham ko‘krak bilan yiqilish usulida bajariladi.
Yaxshi himoyada o‘yinning ushbu usullarini maqsadga muvofiq ketma-
ketlikda qo‘llanilishini
buzmasligi va faqat bittasini, olaylik, eng yaxshi
o‘zlashtirgan voleybolchigina qo‘llashiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Bu
59
o‘yinchining himoya harakatlari turlarini chegaralab qo‘yish hisobidan to‘pni
samarali yetkazib berilishini jiddiy pasaytiradi. Buning ustiga bu himoyachiga
ancha
zarar yetkazadi, platformani “gavda bilan olib yurish” imkoniyatidan
mahrum etadi, ba’zida qadam qo‘yish va sirpanish o‘rniga oyoqlar ostiga qorin
bilan yiqilishga o‘rganib qoladi.
Yana bir bora himoyada to‘pni qabul qilish usullarini bajarishning boshlanishi
bir xil, to‘pni qaytarish usullarining har biri esa ushbu boshlanishni
rivojlantirish yo‘li bilan amalga oshirilishini ta’kidlab o‘tamiz. Bu ularning bir
harakatda maqsadga muvofiq qo‘llanilishini sezilarli yengillashtiradi:
harakatning
boshlanishi standart holda, to‘p ustida platforma bo‘lishi start
harakatlarini maqsadga muvofiq rivojlantirish jarayonida bajariladi – uni olib
o‘tish usuli himoyachining yonidan uchib o‘tayotgan to‘pgacha bo‘lgan masofa
bilan aniqlanadi. Shu tarzda, barcha bayon etilgan o‘yin usullari (ko‘krak bilan
yiqilishdan tashqari) ushbu holda himoyada to‘pni qaytarish usullarining
yagona majmuasiga organik ravishda birlashadi va himoyalanuvchi
o‘yinchilarning
vazifasini yengillashtiradi, ularga qadam qo‘yish, egilish,
boldirda sirpanish, yonga yiqilish, umbaloq oshib tashlanish kiradi.
To‘pni o‘yinga mo‘ljalli yoki taktik kiritishlarni qabul qilish

32
To‘pni o‘yinga kiritishning barcha turlarini qabul qilishni bajarish jarayonida
o‘yinchi turish holatini saqlashga intilishi lozim, bu to‘pni aniq yetkazib
berishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, qaytaruvchi platformani zarur
qattiqlikka to‘g‘ri mo‘ljallash, vaziyatga muvofiq boldir tovon bo‘g‘inlari
harakatlari, kamroq yelka va tizza bo‘g‘inlari harakati hisobidan uning salbiy,
nol yoki ijobiy tezligini yaratish orqali ta’minlanadi. Qabul qiluvchi o‘yinchi
tomonidan turish holati va platformani, to‘pni qabul qilganidan keyin ham
qabul qilishdan oldingi holatda saqlab turishi lozim.
O‘yinga kiritilgan to‘pni qabul qilishga doir zaruriy xulosalar
To‘pni o‘yinga kiritishlarni sifatli qabul qilish uchun, to‘pning uchish
trayektoriyasini aniqlash asosida o‘yinchining o‘z vaqtida to‘p bilan uchrashish
joyiga o‘tib olishi alohida ahamiyat kasb etadi.
Harakatlanishdan keyin platforma bilan to‘pni qaytarish uchun tayyorlangan
turish holatida to‘xtash zarur. To‘p bilan ishlashda qaytaruvchi platforma
qattiqligini yo‘qotmasligi va joylashishidagi mo‘ljalini o‘zgartirmasligi kerak.
Kutilmaganda uchish trayektoriyasini o‘zgartiruvchi yoki noodatiy
trayektoriya bilan yuborilgan to‘pni qaytarish uchun platformani to‘pni
“tizzadan tashqari”ga olib chiqishga yo‘l qo‘yiladi.
Himoyalovchi platformani tizzada sirpanish bilan tashlanish holatiga

55
Qaytaruvchi platformani boldirga sirpanish bilan siltanish hisobidan olib
o‘tganda himoyachining yon tomonlaridan 2-2,5 m masofada uchib o‘tayotgan
to‘pni qaytarish mumkin. Biroq, o‘yinda yanada uzoqroqdagi to‘pga ham
“yetib borishga” imkon beruvchi boshqa himoya usullari ham bor bo‘lib, bunda
yon tomonga yiqilish, yelka yoki orqa bilan umbaloq oshib to‘pni qabul qilish
nazarda tutiladi. Ular o‘z xatosini (joyni noto‘g‘ri tanlash, zarba yo‘nalishini
noto‘g‘ri aniqlash va b.) yoki sherikning xatosini to‘g‘rilashda, to‘p to‘siq
qo‘yuvchilar yoki himoyachilarga tegib o‘z yo‘nalishini birdaniga
o‘zgartirganda to‘p bilan ishlash vaziyatlarida qo‘llaniladi.
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar va topshiriqlar

72
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 1-dekabrdagi
“Nogironligi bo‘lgan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimini
tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PF-5270-son farmoni 3b
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Jismoniy tarbiya va ommaviy
sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
qarori Toshkent
shahri 2017 yil, 3 iyun. 16-19-b.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Mamlakatimizni 2016
yilda
ijtimoiy-iqtislodiyrivojlantirishning
asosiy
yakunlari
va
2017
yilga
mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustivor yo‘nalishlariga
bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruza
2017 yil 14 yanvar.20-bet.
4.
O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha
harakatlar
strategiyasi to‘g‘risidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7
fevraldagi PF-4947-sonli Farmoni
5.
O‘zbekiston Respublikasining 2015 yil 4 sentyabrdagi “Jismoniy tarbiya
va sport to‘g‘risida”gi (yangi tahriri) qonuni. 8-17-b.
6.
M.X.Mirjamolov - Adaptiv jismoniy tarbiya va sport. Chirchiq 2020 yil.
203-b.
-rasm - "tiqxmmi" milliy tadqiqot universitetining qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar

39
6-rasm.
Agar butun uzunlik davomida arqonni o‘zgarmas tezlikda tortishga muskulning
kuchi yetsa, unda vertikaldan o‘tish vaqtida (b nuqtaga to‘g‘ri keladi) to‘pning
tezligi (ideal sharoitlarda qarshilik bo‘lmasligidan) cheksiz o‘sib boradi. Bu
aloqadorlikning yoki kuch qo‘yishning qat’iy sxemasi deb ataladi. Texnikada
uni o‘sib boruvchi qat’iylik tizimi deb ataladi.
Bu borada tolalari patsimon joylashgan muskullar (7-rasm) qulay tuzilishga
ega. Katta fiziologik ko‘ndalanglikka ega bo‘lgan holda, katta miqdordagi
elementar muskulni – qisqaruvchan muskul tolalarining parallel birlashuvi
oqibatida, patsimon muskullar yuqori kuchlanishli qisqarishga ega bo‘ladi.
Bunday muskullar yuqori tezliklar tartibida kuchni namoyon qilish qobiliyatiga
ega bo‘ladi, bu muskul tolalari dinamik ta’sirning “qat’iy” sxemasi bilan
ta’minlanadi.
Psixologiyaning tarmoqlari

|
Psixologiyaning tarmoqlari
|
bet | 77/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgPsixologiyaning tarmoqlari.
Psixologiyaning alohida tarmoqlarini farqlash avvalo ishlab chiqarishdagi in son faoliyati kechadigan sohalar va ularning vazifalaridan kelib chiqadi. Hozirgi davrga kelib psixologiyani inson shaxsi xaqidagi eng muhim fanla rdan biri sifatidagi ahamiyatini hamma tan olmoqda. Inson shaxsining esa be vosita kirib bormagan sohasini topish qiyin. Psixologiya iqtisod, pedagogika, falsafa, mantiq, sosiologiya va boshqa ijtimoiy gumanitar fanlar bilan aloqador fan hisoblanadi. Chunki hamma sohada ins on shaxsi faoliyat ko’rsatar ekan, har bir sohada ishni samarali tashkil etish, oli b borish uchun kishilar psixologiyasini, shaxslararo munosabatlar psixologiyasini, odamlarning turli vaziyatlardagi xulqatvor normalarini bilis h va shunga ko’ra ish olib borish muhimdir. Shuning uchun xozirgi davr mut axassislari psixologik bilimlardan boxabar bo’lishlari lozimdir.
Psixologiyaning 300 dan ortiq tarmoqlari fan sifatida rivojlanayotganligi hozirgi kunda psixologiyaning fanlar tizimida yanada mustahkamlanayotganligi dan dalolat beradi: masalan,
•umumiy psixologiya — psixik faoliyatning umumiy qonuniyatlari va ularning o’ziga xos jihatlarini o’rganadigan maxsus sohasi;
•pedagogik psixologiya — kishiga ta’lim va tarbiya berishning psixologik qonuniyatlarini o’rganishni o’z predmetidebbiladi;
•yosh davrlari psixologiyasi — turli yoshdagi odamlarning tug’ilgandan to umrining oxirigacha psixik rivojlanish jarayonini, shaxsning shakllanishi v a o’zaro munosabatlari qonuniyatlarini individning yoshiga mos tarzda o’zgaris hi tamoyillarini o’rganadi;
• ijtimoiy psixologiya — odamlarning jamiyatdagi birgalikdagi ish faoliyatlari natijasida ularda hosil bo’ladigan tasavvurlar, fikrlar, e’tiqodl
ar, hissiy kechinmalar va xulq-atvorlarini o’rganadi;
•yuridik psixologiya — huquq sistemasining amal qilishi bilan bog’liq masalalarning psixologik asoslarini o’rganadi;
•mehnat psixologiyasi — kishi mehnat faoliyatining psixologik xususiyatlarini, mehnatni ilmiy asosda tashkil etishning psixologik jihatlari ni, qonuniyatlarini o’rganadi;
|
| |
Xosting nima? - ’ jaligida axborot texnologiyalari fanidan yakuniy nazorat uchun testlar

Xosting nima? Hisoblash quvvatlarini foydalanuvchilarga taqdim etish va ma’lumotlarni tarmoq serverida
joylashtirish uchun mo’ljallangan xizmatturi.
Server xotira qurilmalaridagi fayllarga murojaatni ta’minlovchi xizmat
Tarmoqqa ulangan kompyuter yoki undagi dastur hisoblanib, umumiy resurslarni mijozga taqdim
etish yoki ularni boshqarish vazifalarini bajaradi.Web-serverdaWeb-sahifavaWeb-
saytlarsaqlanadi.
Web-sahifa
Hozirgi kunda eng ko’p qo’llaniladigan antivirus programmalari qaysi javobda ko’rsatilgan. Kaspersky, Nod32
AntiVir Personal, Dr.Web
Avira, Symantec Antivirus
Panda, Avast
Hozirda mavjud LMS tizimlar ichida ta’lim bozorida eng ko’p foydalanilayotgan LMS tizimini ko’rsating Blackboard
Moodle
Sakai
Mood
Shifrlash nima? Ochiq axborotni kalit yordamida yopiq axborotga o’zgartirish
Yopiq axborotni kalit yordamida ochiq axborotga o’zgartirish
Faylga parol qo’yish
Axborotni soxtalashtirish
Elektron darslik - ... kompyuter texnologiyalariga asoslangan o’qitish metodlaridan foydalanishga mo’ljallangan
o’qitish vositasi bo’lib, undan mustaqil ta’lim olishda va o’quv materiallarini har tomonlama
samarali o’zlashtirishda foydalanish mumkin. Elektron darslikda fanning o’quv materiallari
talabaga interaktiv usullar bilan, psixologik va pedagogik jihatlar, zamonaviy axborot
texnologiyalari, audio va video animatsiyalar imkoniyatlaridan o’rinli foydalaniladi.
o’quvchilar hamda talabalarning yoshi va psixofiziologik xususiyatlarini inobatga olib qog’ozda
tayyorlangan manba sanaladi.
Davlat ta’lim standartlari talablariga mos, o’rnatilgan tartibda tasdiqlangan fanning o’quv dasturi
asosida mavzularni to’liq yoritgan va fanning asoslarini o’rganishga yordam beruvchi nashr
32
hisoblanadi.
darslikni qisman to’ldiradigan, ma’lum bir fanning o’quv dasturi asosida yaratilgan, fanning
asoslarini chuqur o’zlashtirilishiga yo’naltirilgan va amaliy topshiriq va masalalarni echishga
mo’ljallangan nashrdir.
Elektron hukumatning G2B modeli qanday sub’ektlar o’rtasidagi munosabatni anglatadi?

Elektron hukumatning G2B modeli qanday sub’ektlar o’rtasidagi munosabatni anglatadi? Davlat organlari va tadbirkorlik sub’ektlari
Davlat organlari va aholi
Davlat organlari o’rtasidagi munosabatlar
Tadbirkolik sub’ektlari va aholi
Elektron hukumatning G2G modeli qanday sub’ektlar o’rtasidagi munosabatni anglatadi? Davlat organlari o’rtasidagi munosabatlar
Davlat organlari va aholi
Davlat organlari va tadbirkorlik sub’ektlari
Tadbirkolik sub’ektlari va aholi
Elektron hukumatning G2S modeli qanday sub’ektlar o’rtasidagi munosabatni anglatadi? Davlat organlari va aholi
Davlat organlari va tadbirkorlik sub’ektlari
Davlat organlari o’rtasidagi munosabatlar
Tadbirkolik sub’ektlari va aholi
Yuklama viruslari bu ... ? O’zini diskning yuklama sektoriga yoki vinchestrning tizimli yuklovchisi bo’lgan sektorga yozadi
Bajariluvchi fayllarga turli usullar bilan kiritiladi yoki fayl-egizaklari yaratadi yoki faylli
tizimlarni tashkil etish xususiyatidan foydalanadi
Axborotni ishlovchi zamonaviy tizimlarning makrodasturlarini va fayllarini zaharlaydi
O’zini tarqatishda kompyuter tarmoqlari va elektron pochta protokollari va komandalaridan
foydalanadi
CD-ROM nima? Diskdagi ma`lumotlarni o‘qish qurilmasi
Ma’lumotlarni bir kompyuterdan ikkinchisiga o‘tkazish uchun xizmat qiladi
Ma’lumotlarni bir kompyuterdan ikkinchisiga o‘tkazish uchun xizmat
Katta hajmdagi ma’lumotlarni o‘qishga mo‘ljallangan moslama
O‘quvchining ish joyiga yorug‘lik qaysi tomondan tushishi lozim? Tepadan va chapdan
Tepadan
Chap yon tomondan
O’ng yon tomondan
16 lik sanoq sistemasida 8+5 nechaga teng? D
3
12
C
Algoritmning asosiy xossalari berilgan qatorni belgilang. Diskretlilik, Tushunarlilik, Aniqlik, Ommaviylik, Natijaviylik
Diskretlilik, Tushunarlilik, Aniqlik, Ommaviylik, Umumiylik
Elektron raqamli imzo (ERI) kalitlarini kim tarqatadi

|
Elektron raqamli imzo (ERI) kalitlarini kim tarqatadiBog'liq Qishloq XAKT AGROFAKULTET 2024 Elektron raqamli imzo (ERI) kalitlarini kim tarqatadi
ERI larni ro’yxatga olish vakolatiga ega bo’lgan markazlar
O’zbekiston Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Vazirligi
DUK FTMTM “UNICON.UZ”
Vazirlar maxkamasi qoshidagi axborot xavfsizligi bo’limi
Elektron raqamli imzo (ERI) nima?
Raqamli imzo vositalari orqali yaratilgan va elektron hujjatni ishonchliligini tasdiqlovchi, ushbu
hujjatni tegishliligi va hujjat tarkibi o’zgarmaganini tasdiqlovchi elektron raqamli simvollar
yig’indisi.
Elektron imzo–elektron hujjatning ishonchliligigi javob beruvchi parametr.
ERI bilan imzolangan elektron hujjat shaxsiy imzo bilan imzolangan qog’oz hujjat kabi yuridik
kuchga ega bo’lgan hujjatdir.
barchv javoblar to’g’ri
Elektron raqamli imzoda necha xil muolaja amalga oshiriladi?
2 xil
4 xil
5 xil
3 xil
Elektron ta’limni joriy etishda mavjud muammolarni ko’rsating
Barchasi to’g’ri
elektron ta’limni joriy etishga pedagogik jamoalarning etarli tayyor emasligi
elektron ta’lim imkoniyatlari haqida tasavvurlarning ozligi, ularni qo’llash bo’yicha metodik
ishlanmalarning kamligi
elektron ta’limda foydalaniladigan kompyuter texnologiyalari vositalarining qimmatligi elektron
ta’lim bo’yicha mutaxassislarning etishmasligi
Elektron o’quv resurslar yaratish imkoniyatini beruvchi mualliflik dasturiy mahsulotlar
majmuasi qanday nomlanadi?
Authoring tools
LMS
CMS
SMS
Elektron o’quv resurslarini yaratish imkoniyatini beruvchi mualliflik uskunalari
(Authoring tools) turkumiga kiruvchi dasturlarni ko’rsating.
Articulate , Adobe Captivate, Ispring
Atutor , Ispring
Atutor, Moodle, eFront
Moodle
|
| |
yurituvchi, aloqa va axborotlashtirish sohasini muvofiqlashtiruvchi boshqaruv organi kim?

31
Fonogrammalar ...
... tarkibi fonomashqlar, fonotestlar, tekstning fonoyozuvi, audiodarslar, audioma’ruzarardan
tashkil topgan bo’ladi.
... tarkibi videofragmentlardan, videodarslardan, videofilmlardan, videomaruzalardan tashkil
topgan bo’ladi.
... elektron o’quv qurollar, mustaqil o’qish, qo’llanmalar, spravochniklar, lug’atlar, o’rgatuv va
tekshiruv programmalar, test va o’quv o’yinlari kiradi.
... berilgan ma’lumotlarni ma’lumotlarning tarmoq bazasi, videokonferentsiya, videotranslyatsiya,
vertual seminarlar, telekonferentsiya va telekommunikatsion loyihalar kiradi.
Axborot texnologiyalaridan foydalanish uslubiyoti

20
Biznes va davlatning boshqa tarmoqlariga axborotlarni taqdim etish nima deb ataladi?
Elektron xukumat
Elektron tijorat
Elektron xujjat almashuvi
Elektron biznes
Axborot tizimi – ….
qo’yilgan maqsadlarga erishish yo’lida axborotni to’plash, saqlash, ishlov berish va chiqarishda
foydalaniladigan vositalar, usullar va xodimlarning o’zaro bog’liq majmui
qo’yilgan maqsadlarga erishish yo’lida axborotni chiqarishda foydalaniladigan vositalar va
xodimlarning o’zaro bog’liq majmui
qo’yilgan maqsadlarga erishish yo’lida axborotni faqat to’plashda foydalaniladigan vositalar
majmui
qo’yilgan maqsadlarga erishish yo’lida axborotni faqat saqlashda foydalaniladigan vositalar,
usullar va xodimlarning o’zaro bog’liq majmui
Axborot tizimi nima?
Barcha javoblar to’g’ri
Axborot texnologiyalari majmui,axborot tarmog’i va vositalarining texnik-dasturiy ta’minoti,o’z
vaqtida ma’lumot bilan ta’minlashga mo’ljallangan ma’lumotlar bazasi
Dasturiy–apparat tizimiga, foydalanuvchilarning maqsadli faoliyatini avtomatlashtirish uchun
ta’minlashga mo’ljallangan,unga joylashtirilgan qayta ishlash logikasiga muvofiq,axborot turini va
saqlash imkoniyatini olish
Axborot texnologiyalari majmui,axborot tarmog’i va vositalariningtexnik -dasturiy
ta’minoti,axborotlashtirish jarayonlarni amalga oshirish uchun mo’ljallangan ma’lumotlar bazasi
Internet muhitida online ishlaydigan elektron matn muhharirini ko’rsating

25
Google
Open Office
Keyingi yillarda Mulimedianing tez rivojlanishi asosiy sababi nimada?
Texnik va tizimli vositalarning rivojlanishi
Multimediaga talabning kuchayishi
«Mulimedia» nazariy asoslarining yaratilishi
Dasturlash tillarining rivojlanishi
Kimyoviy jarayonlarni modellashtirish imkoniyatini beradigan pedagogik dasturiy vositani
kursating
Crocodile Chemystry
Crocodile ICT
Crocodile Physics
Crocodile Technology
Kodlashtirish deb nimaga aytiladi?
Kodlashtirish deb axborotni bir tizimdan boshqa tizimga ma’lum bir belgilar yordamida
belgilangan tartib bo’yicha o’tkazish jarayoniga aytiladi
Kodlashtirish deb kompyuterdagi fayllarga parol qo’yish jarayoniga aytiladi
Kodlashtirish deb kompyuterdagi fayllarni yashirib qo’yish jarayoniga aytiladi
Kodlashtirish deb kompyuterdagi maxfiy axborotni shifrlash jarayoniga aytiladi
Axborot tizimlari yoki axborot resurslariga kim egalik qilishi mumkin?

21
Axborot xavfsizligining bevosita ta’minlovchi, kompyuter jinoyatchiligining oldini oluvchi
choralari qaysi banda to’g’ri ko’rsatilgan?
huquqiy, tashkiliy-ma’muriy, injener-texnik
foydalanishni boshqarish, ro’yxatga va hisobga olish
kriptografik, foydalanuvchi qo’llanmasi
testlash va konstruktorlik hujjatlar, yaxlitlikni ta’minlash
Axborot xavfsizligining tashkiliy tadbirlariga quyidagilarni qaysi biri kiradi?
Barcha javoblar to’g’ri
Ishga qabul qilishda suhbat
Muayyan korxonada konfidentsial axborot bilan ishlash qoidalari va muolajalari bilan tanishish
Ishga qabul qilinuvchi korxona tijorat sirlarini saqlashi bo’yicha tilxat va firma sirlarini oshkor
qilmaslikka va’da beradi
Axborotlashtirish bu:
Yuridik va jismoniy shaxslarning axborotga bo’lgan ehtiyojlarini qondirish uchun axborot
resurslari, axborot texnologiyalari hamda axborot tizimlaridan foydalangan holda sharoit
yaratishning tashkiliy ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy jarayoni
Yuridik va jismoniy shaxslarning axborotga bo’lgan ehtiyoji
Davlat axborot resurslarini shakllantirish
Axborot texnologiyalarining zamonaviy vositalarini ishlab chiqarish
Dinamik saytlar yaratish imkoniyatini beruvchi tizimlari qanday nomlanadi?

24
Zarar keltiruvchi dasturlar javobning qaysi birida ko’rsatilgan.
Barcha javoblar to’g’ri
Troyan dasturlari
Mantiqiy bombalar
Masofadagi kompyuterlarni yashirincha ma’murlovchi xaker utilitalari
Identifikatsiya bu ... .
Foydalanuvchini uning identifikatori (nomi) bo’yicha aniqlash jarayoni
Ma’lum qilingan foydalanuvchi, jarayon yoki qurilmaning haqiqiy ekanligini tekshirish muolajasi
Uzatilayotgan ma’lumot asl mazmuni (matni) bilan tanishish huquqi bo’lmagan tomon yoki
shaxslarning ushbu ma’lumotga ega bo’lishiga qaratilgan hatti-harakatlari oldini olishni
kafolatlashdir
Sub’ektlar tomonidan oldin amalga oshirilgan hatti-harakatlarini ma’lum vaqtdan so’ng tan
olmasliklari
Interaktiv doska - bu ...
kompyuterdagi tasvirlarni proektor orqali namoyish etadigan sensorli ekran dir.
kompyuterdagi tasvirlarni namoyish etadigan sensorli ekrandir.
kompyuterdagi tasvirlarni proektor orqali namoyish etadigan monitor dir.
kompyuterdagi tasvirlarni qayta ishlovchi monitor dir.
Internet - ...
... berilgan ma’lumotlarni ma’lumotlarning tarmoq bazasi, videokonferentsiya, videotranslyatsiya,
vertual seminarlar, telekonferentsiya va telekommunikatsion loyihalar kiradi.
... tarkibi fonomashqlar, fonotestlar, tekstning fonoyozuvi, audiodarslar, audioma’ruzarardan
tashkil topgan bo’ladi.
... tarkibi videofragmentlardan, videodarslardan, videofilmlardan, videomaruzalardan tashkil
topgan bo’ladi.
... elektron o’quv qurollar, mustaqil o’qish, qo’llanmalar, spravochniklar, lug’atlar, o’rgatuv va
tekshiruv programmalar, test va o’quv o’yinlari kiradi.
Kompyuter virusi deganda ...? - ’ jaligida axborot texnologiyalari fanidan yakuniy nazorat uchun testlar

Kompyuter virusi deganda ...? Barcha javoblar to’g’ri
Asliga mos kelishi shart bo’lmagan, ammo aslining xususiyatlariga ega bo’lgan nusxalarni
yaratish qobiliyati
Hisoblash tizimining bajariluvchi ob’ektlariga yaratiluvchi nusxalarning kiritilishini ta’minlovchi
mexanizmlarning mavjudligi
Hisoblash muhitidagi zarar keltiruvchi dastur ta’sirining destruktiv va sir boy bermaslik
xususiyatlari
Kompyuter soxasining «Multimedia» ga tegishli kanday tarmoklari mavjud? Sayt yasash, giperieksili tizimlar yaratish, kompyuter grafikasi, animatsiya va x.k.
Jurnalistika, internet jurnalistika, Tovushli va sotsial kommunikatsiya va x.k.
Kompyuterli grafika, kompyuterli animatsiya, kompyuterli videomontaj, film va ovoz rejissurasi
Kompyuterli grafika, Kompyuterli dizayn, kompyuterli arxitektura va x.k.
Kompyuter tarmog’ida axborotni samarali himoya tizimini loyihalash va amalga oshirish bosqichlari qaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan. xavf-xatarni tahlillash, xavfsizlik siyosatini amalga oshirish, xavfsizlik siyosatini madadlash
xavfsizlik siyosatini amalga oshirish, xavfsizlik siyosatini madadlash, hujum bo’lganini aniqlash
xavfsizlik siyosatini madadlash, hujum bo’lganini aniqlash, himoya vositalarini tahlili
hujum bo’lganini aniqlash, himoya vositalarini tahlili, xavfsizlik siyosatini amalga oshirish
Kriptografiya deb nimaga aytiladi? Kriptografiya deb, maxfiy xabar mazmunini shifrlash, ya’ni ma’lumotlarni maxsus algoritm
bo’yicha o’zgartirib, shifrlangan matnni yaratish yo’li bilan axborotga ruxsat etilmagan kirishga
to’siq qo’yish usuliga aytiladi
26
Kriptografiya deb, ma’lumotlarni kompyuter xotirasiga kiritib parol kuyish usuliga aytiladi
Kriptografiya deb, fayllarni viruslardan saklash uchun ularni nusxalash, arxivlash, dubllash,
keraksizlarini uchirish ishlarini bajarish jarayoniga aytiladi
Kriptografiya deb, axborotlarni o’g’irlashlar, buzishlar, qalbakilashtirishlarni oldini olish,
tartiblash, ularni parollar bilan ximoyalash usuliga aytiladi
Vektorli rasmlar bilan ishlovchi dasturlar to’g’ri ko’rsatilgan qatorgi ko’rsating

Vektorli rasmlar bilan ishlovchi dasturlar to’g’ri ko’rsatilgan qatorgi ko’rsating:
Corel Draw, Corel Xara, Corel Photo Paint, Adobe Photo Shop, Adobe Illustrator
MicrosoftFront-Page (HTML-HyperTextMarkupLanguage), Adobe Photo Shop,
MicrosoftPowerPoint, MicrosoftWord
MicrosoftFront-Page (HTML-HyperTextMarkupLanguage), AlliareHomeSite (HTML), Corel
Draw, Corel Xara, Corel Photo Paint
Corel Draw, Corel Xara, Corel Photo Paint, MicrosoftPowerPoint, MicrosoftWord
Videomahsulotlar...
... tarkibi videofragmentlardan, videodarslardan, videofilmlardan, videomaruzalardan tashkil
topgan bo’ladi.
... tarkibi fonomashqlar, fonotestlar, tekstning fonoyozuvi, audiodarslar, audioma’ruzarardan
tashkil topgan bo’ladi.
... elektron o’quv qurollar, mustaqil o’qish, qo’llanmalar, spravochniklar, lug’atlar, o’rgatuv va
tekshiruv programmalar, test va o’quv o’yinlari kiradi.
... berilgan ma’lumotlarni ma’lumotlarning tarmoq bazasi, videokonferentsiya, videotranslyatsiya,
vertual seminarlar, telekonferentsiya va telekommunikatsion loyihalar kiradi.
Davlat axborot resurslarini hisobga olish va ro’yxatdan o’tkazish qaysi organ tomonidan
amalga oshiriladi?
O’zR aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari davlat qo’mitasi
O’zbekiston Respublikasi Ichki ishlar Vazirligi
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasi
O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar Vazirligi
Davlat organining normativ-huquqiy hujjatlari ushbu organning rasmiy saytiga qaysi
muddatda joylashtirilishi zarur?
Ikki kundan kechikmay
Besh ish kunidan kechikmay
O’n kundan kechikmay
Bir oydan kechikmay
Dastur va ma’lumotlarni buzilishiga va kompyuter ishlashiga zarar etkazuvchi virus-bu:
Juda xavfli
Katta
Makro
Beziyon
|