nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-topshiriq - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija
|
bet | 78/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданики4-topshiriq.
Dalolatnoma- muassasa yoki ayrim shaxslar faoliyati bilan bog‘liq biron bir bo‘lib o‘tgan (sodir bo‘lgan) voqea, hodisa, ish harakatni yoki mavjud holatni tasdiqlash, unga guvohlik berish maqsadida bir necha kishi tomonidan tuzilgan hujjatdir. Dalolatnoma tuzishdan asosiy maqsad sodir bo‘lgan voqea hodisalar yoki mavjud holatni qonuniy-huquqiy jihatdan isbotlash yoki tasdiqlashdir. Dalolatnoma deyarli barcha hollarda pul mablag‘lari va moddiy boyliklarga bog‘liq tuziladi, binobarin, u ko‘proq tadbirkorlik, moliya – xo‘jalik faoliyatida, hisob- kitob, oldi –sotdi va savdo sohalarida keng qo‘llanadi. Dalolatnomalar voqea – hodisalarni haqqoniy aks ettirish maqsadida bir necha shaxslar yoki maxsus vakolatli yakka shaxs (taftishchi, nazoratchi) tomonidan tuziladi.
Dalolatnomaning zaruriy qismlari:
Ishonchnoma – muayyan muassasa yoki ayrim shaxs o‘z nomidan ish ko‘rish uchun ikkinchi bir shaxsga ishonch bildiradigan yozma vakolatli hujjatdir. Ishonchnomalar o‘z mazmuniga ko‘ra, mol-mulkni boshqarish, pul va moddiy buyum boyliklarini olish, sud hamda notarial idoralarda, shuningdek, boshqa davlat va nodavlat idoralarida ish olib borish va boshqa ishlarni amalga oshirishni ifodalaydi.
1.Idora, muassasa va tarkibiy bo‘linma nomi. 2.Tuzilgan sanasi va joyi; 3.Tartib raqami va tasdiq belgisi, 4.Matn sarlavhasi, 5.Hujjat turi nomi (dalolatnoma), 6.Hujjat tuzish uchun asos (muassasa rahbarining buyrug‘i, idoraning qarori yoki ko‘rsatmasi kabilar). 7. Komissiya tarkibi (raisivaa’zolar).8. Ishtirok etuvchilar (guvohlar). 9. Dalolatnoma matni. 10. Ilovalar.11. Tuzgan va ishtirok etganlarning imzolari. 12. Ijro vaqtidagi belgi.
Dalolatnoma oddiy bichimdagi varaqda yoki umumiy bosma ish qog‘ozida rasmiylashtirilishi mumkin. U oddiy varaqda tuzilganda to‘rtburchak muhrni qo‘llash maqsadga muvofiqdir. Chunki, bir qancha doimiy zaruriy qismlar ana shu muhrda aks etishi mumkin. Dalolatnoma tuzilgandan keyin komissiya voqealarga aloqador va nomi ko‘rsatilgan shaxslarni hujjatning mazmuni bilan tanishtirishi va bu haqda ulardan tasdiq yoki guvohlik imzosini olishi kerak.
Yuqorida aytganimizdek, dalolatnomalar turli xil voqea va holatlar munosabati bilan tuziladi, binobarin, ularning xillari, mazmuni va shakliy tuzilishi ham bir-biridan o‘zaro farqlanadi:
topshirish - qabul qilish dalolatnomalari;
moliyaviy – xo‘jalikfaoliyatini taftish etish dalolatnomasi;
kassanitaftishqilish paytida tuziladigan dalolatnomalar;
uy-joy sharoitini tekshirish asosida tuziladigan dalolatnomalar.
Mazmun hamda vakolatning ko‘lamiga ko‘ra ishonchnomalar bir gallik, maxsus va umumiy turlarga bo‘linadi. Bir gallik ishonchnoma muayyan bir ishni amalga oshirish, vazifani bajarish uchun (masalan,faqat bir martagina pul yoki qimmatdor buyumni olish uchun) beriladi. Muayyan davr mobaynida bir qancha bir turdagi vazifalarni bajarish vakolatini beruvchi ishonchnomalarmaxsus ishonchnomalar deyiladi.
|
| |
O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov - bet 31

78
Ichki fotoeffektli fotoo‟zgartkichlarning ishlashi fotoelementning ichki
qarshiligining yoritilishiga qarab o‟zgarishi hodisasiga asoslangan. Shuning uchun
ham bunday fotoelementlar "fotoqarshiliklar" degan nom olgan. Fotoqarshiliklarda
elektronlar yorug‟lik ta‟siri ostida fotosezuvchan qatlamdan chiqib ketmasdan, shu
qatlamda qoladilar.
2.4.1-rasm. Lampali (vakuumli) fotoelement prinsipial sxemasi
Fotoqarshiliklarda yorug‟lik nurining tushishi tufayli yarim- o‟tkazgichlardagi
erkin elektronlar soni ko‟payadi, ya‟ni elektr o‟tkazuvchanligi ortadi (yorug‟lik
energiyasi tufayli, ya‟ni yorug‟likning yarimo‟tkazgich qatlam yuzasiga tushishi
bilan). Bu hodisaga ichki fotoeffekt hodisasi deyladi.
Agar elektr toki manbai, o‟lchov asbobi va fotoqarshilikdan iborat bo‟lgan
berk elektr zanjirida fotoqarshilik yoritilsa, yorug‟lik oqimi
F ta‟siri ostida
fotoqarshilikning ichki qarshiligi (yarimo‟tkazgich qarshiligi)
R
f
o‟zgaradi, natijada
yuklanish qarshiligi Rn orqali o‟tadigan tok I
f
ham o‟zgaradi:
-modda. Hududni va binolarni koʻzdan kechirish

(5-q.)
Hisobga olish hujjatlari elektron shaklda tuzilgan taqdirda soliq toʻlovchi (soliq
agenti) soliq tekshiruvi chogʻida soliq organlari mansabdor shaxslarining talabiga koʻra bunday
hujjatlarning qogʻozdagi koʻchirma nusxalarini taqdim etishi shart, bundan elektron hisobvaraq-
fakturalarning axborot tizimida roʻyxatga olingan hisobvaraq-fakturalar mustasno.
(6-q.)
Zarur boʻlgan taqdirda soliq organi hujjatlarning asl nusxalari bilan tanishishga haqli.
(7-q.)
Soliq tekshiruvi davomida talab qilib olingan hujjatlar tegishli talabnoma olingan
kundan eʼtiboran besh kun ichida taqdim etiladi. Agar tekshirilayotgan shaxs talab qilinayotgan
hujjatlarni belgilangan muddat ichida taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, u tekshiruvchi
mansabdor shaxslarni bu haqda yozma ravishda xabardor qiladi.
(8-q.)
Soliq toʻlovchi talab qilinadigan hujjatlarni koʻrsatilgan muddatlarda taqdim etishning
imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi, talab qilib olinayotgan hujjatlarni taqdim etish imkoni boʻlmagan
sabablar koʻrsatilgan yozma shakldagi xabarnomani hujjatlar taqdim etish haqidagi talabnoma
olingan kundan keyingi kun davomida yuborishi kerak. Xabarnomada soliq toʻlovchi talab
qilingan hujjatlarni taqdim eta olishi mumkin boʻlgan muddatlar koʻrsatilishi lozim.
(9-q.)
Soliq organining rahbari (rahbar oʻrinbosari) soliq toʻlovchidan xabarnomani olgan
kundan eʼtiboran ikki kun ichida ushbu xabarnoma asosida hujjatlarni taqdim etish muddatlarini
uzaytirish yoki muddatlarni uzaytirishni rad etishga haqli boʻlib, bu haqda alohida qaror chiqaradi.
(10-q.)
Tekshirilayotgan shaxsning talab qilinayotgan hujjatlarni taqdim etishni rad etganligi
soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan tuziladigan bayonnomada qayd etiladi. Bayonnoma
soliq organining mansabdor shaxsi va tekshirilayotgan shaxs tomonidan imzolanadi.
Tekshirilayotgan shaxs bayonnomani imzolashni rad etgan taqdirda bu haqda tegishli qayd
kiritiladi. Koʻrsatilgan hujjatlarni taqdim etish soliq toʻlovchi tomonidan rad etilganligi yoki
belgilangan muddatlarda taqdim etilmaganligi ushbu hujjatlarni ushbu Kodeksning 148-
moddasida nazarda tutilgan tartibda olib qoʻyish uchun asos boʻladi.
(11-q.)
Soliq tekshiruvi va soliq nazoratining boshqa tadbirlari jarayonida soliq organlari
tekshirilayotgan shaxsning kameral yoki sayyor soliq tekshiruvlari oʻtkazilganda soliq organlariga
ilgari taqdim etilgan hujjatlarni, shuningdek soliq monitoringini oʻtkazish jarayonida tasdiqlangan
koʻchirma nusxalar shaklida taqdim etilgan hujjatlarni tekshirilayotgan shaxsdan talab qilib
olishga haqli emas. Agar hujjatlar ilgari soliq organiga asl nusxalar tarzida taqdim etilib,
keyinchalik tekshirilayotgan shaxsga qaytarilgan boʻlsa, shuningdek soliq organiga taqdim etilib,
bartaraf etib boʻlmaydigan kuch holatlari oqibatida yoʻqotilgan taqdirda, hujjatlar tekshirilayotgan
shaxsdan qayta talab qilib olinishi mumkin.
Основы пакета - bet 304

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 304/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
417
Hozirgi vaqtda xavfsizlik tizimida eng ko‗p tarqalgan kesh-funksiya
seriyasidir: MD2, MD4, MD5. Ularning barchasi qayd qilingan 16 bayt
uzunlikdagi daydjest hosil qiladi.
6.2.4. Himoyalangan kanal texnologiyasi
Yuqorida aytilganidek axborotlarning himoyasini ikki masalaga ajratish
mumkin: axborotlarni kompyuter ichida himoya qilish va axborotlarni bir
kompyuterdan boshqasiga uzatish jarayonida himoyalash. Axborotlarni ommaviy
tarmoqdan uzatish jarayonida himoyalashni taminlash uchun turli himoyalangan
kanallar texnologiyasidan foydalaniladi.
Himoyalangan kanal texnologiyasi ochiq transport tarmoqlarida axborotlarni
himoyalash uchun mo‗ljallangan, masalan Internetda. Himoyalangan kanal asosan
uchta vazifani bajaradi deb bilinadi:
ulanishlar o‗rnatilgach abonentlar bir-birini tanishi (audentifikatsiya),
masalan buni parollarni almashish orqali amalga oshirish mumkin;
kanaldan uzatilayotgan xabarlarni ruxsat etilmagan ega bo‗lishdan
himoyalash, shifrlash orqali;
kanaldan kelayotgan xabarning butunligini tasdiqlash, masalan, xabar bilan
birga uning nazorat bitlar yig‗indisini uzatish yo‗li orqali.
Korxona tomonidan ommaviy tarmoq orqali tarqalgan o‗z bo‗limlarini
birlashtirish uchun hosil qilingan himoyalangan kanallar to‗plamini ko‗pincha
virtual xususiy tarmoq (Virtual Private Network – virtualnoy chastnoy setyu,
VPN) deb ataladi.
Himoyalangan kanal texnologiyasini turlicha joriy etilishi mavjud, ular,
xususan, OSI modelining turli bosqichlarida ishlashi mumkin. Ko‗p tanilgan SSL
protokoli OSI modelining taqdimot bosqichiga to‗g‗ri keladi. IPSee protokoli
barcha vazifalarni inobatga olgan – bir-birini tanish, shifrlash, butunlik, ular
|
| |
-topshiriq. Matnni o’qing. Ma’lumotlarni eslab qoling

|
-topshiriq. Matnni o’qing. Ma’lumotlarni eslab qoling
|
bet | 65/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданики4-topshiriq. Matnni o’qing. Ma’lumotlarni eslab qoling.
Tanqidiy yondashuvlarni rivojlantirish
Talabalar manbalarga tanqidiy yondashuvda bo‘lishi kerak va bu yozilgan matnlarni yaxshi tushunishni talab etadi.
Bubirlik:
5-topshiriq. Matnni o’qing. Ma’lumotlarni eslab qoling.
O‘qish usullari
Talabalar uchun o‘qish qobiliyatining muhimligini chamalash oson. Asosiy kurs uchun talab qilingan miqdorda akademik matnlarni o‘qish katta kuch va g‘ayrat talab qiladigan vazifa. Talabalarga faqat ma’ruza va seminarlarga qatnashish kifoya qilmaydi, asosiysi yozish vazifalari ko`p o‘qishni talab qiladi.
Akademik matnlar ko‘pincha yangi so‘z va frazalarni o‘z ichiga oladi.
Matn rasmiy uslubda yozilishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, siz boshqa tilda o‘qiyotganingizda muhim bo‘lgan, talab qilingan matn miqdorini uddalashda maxsus usullarni o‘rganishga to‘g‘ri keladi. Qisqa qilib aytganda, mavzuda bayon etilgan har bir so‘zni o‘qishga sizning vaqtingiz kam, shuning uchun, siz birinchi nimani o‘qishingizni diqqat bilan tanlashingiz kerak, so`ng, uni to‘laligicha tahlil qiling.
Ro`paradagi Harita mos matnlarni tanlash uchun eng yaxshi yondashuvni ifodalaydi.
Haritadagi bo‘sh qutilarni quyidagi usullar bilan tugallang:
Asosiy nuqtalarda eslatma qilish uchun jadalni o`qing.
Sizga kerak bo‘lgan ma’lumot uchun matnni tekshiring (masalan, ismlar)
Matn xususiyatlarini ko`rib chiqing (masalan abstrakt, tarkib, ko‘rsatkich)
6-topshiriq. Matnni o’qing. Matn yaratishda quyidagi ma’lumotlardan foydalaning.
Internet manbalarini tanqidiy tahlil qilish
Eski yoki ishonchsiz matnlarga siz vaqtingizni sovura olmaysiz. Agar, siz o‘qish ro‘yxatingizda bo‘lmagan materialdan foydalanayotgan bo‘lsangiz, siz uni ishonsa bo‘ladigan materiallarni yo‘qmi tekshirishingiz kerak.
Internetmanbalariyetarlivaqulay, ammo,sizharbirsaythaqidabirnechasavolso‘rashingizkerak:
U mos saytmi?
Muallif nomi berilganmi va u mashhurmi?
Matn tili akademik uslubga mosmi?
Matnda muharrir xatolari bormi?
|
| |
-modda. Mutaxassisni jalb etish - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

153-modda. Soliq nazoratini amalga oshirishga doir
harakatlarning xolisligini taʼminlash
(OʻzR 11.03.2022-y. OʻRQ-758-son Qonuni tahriridagi modda)
(Oldingi tahririga qarang)
(1-q.)
Soliq nazoratini amalga oshirishga doir harakatlarning xolisligi
videotasvirga olish
qurilmalaridan foydalanish vositasida amalga oshiriladi, bunday imkoniyat mavjud boʻlmaganda
esa - xolislar ishtirokida amalga oshiriladi.
(2-q.)
Videotasvirni yozib olish toʻxtovsiz va izchil ravishda olib boriladi.
Videotasvir
materiallarining koʻchirma nusxasi soliq toʻlovchiga yoki uning vakiliga
soliq nazoratiga oid
tadbir tugagach taqdim etiladi.
(3-q.)
Soliq nazoratini amalga oshirishga doir harakatlarda
videotasvirga olish tartibi
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilanadi.
(4-q.)
Qonunchilikda videoyozuv taqiqlangan hollarda yoki videoyozuvga olish imkoniyati
mavjud boʻlmaganda xolislar soliq nazoratini amalga oshirish bilan bogʻliq harakatlarga majburiy
tartibda jalb etiladi.
Elektropnevmatik vaqt relesining ishlashi

68
prujina 3 ning cho‟zilishiga olib keladi. O‟z navbatida prujina kuchi ta‟sirida
silindr 4 da joylashgan porshen 5 siljib, havoni silindrning chap qismidan o‟ng
qismiga hayday boshlaydi va bu havo kanal bo‟ylab drossel 7 orqali o‟tadi.
Drosselning holati relening ishlab ketish vaqtini belgilaydi. Uning holatini
o‟zgartirib ishlab ketish vaqtini turlicha qo‟yish mumkin. Bu vaqt shtok 6 ning
siljishi tufayli kontakt 8 ulanganda tugaydi.
2.2.2-rasm. Elektropnevmatik vaqt relesi sxemasi
Yuqorida ko‟rilgan rele konstruksiyalarida belgilangan vaqtni qay darajada
aniq ushlab turishni belgilovchi sabablar bor. Elektropnevmatik vaqt relelarida
bular porshen va drossel
zichlagich larining ahvoli, havo harorati, prujina
parametrlari va chulg‟am kuchlanishlarining xatoliklaridir. Elektron vaqt relelarida
esa kuchlanish berilishining va tranzistor parametrlarining o‟zgarishi. Bu sabablar
ushlab turish vaqtining belgilangan va ayni qiymatlari orasida
farq - xatolik hosil
qiladi.
Laboratoriya qurilmasining tuzilishi. Laboratoriya qurilmasi elektron va
elektropnevmatik vaqt relelari o‟rnatilgan stenddan iborat.
Qurilmani elektr
manbaiga ulash uchun PK1 ulagichi, o‟lchash uchun PK2 ulagichi xizmat qiladi.
Relelarning ushlab turish vaqtlarini belgilash uchun qurilmada elektrosekundomer
o‟rnatilgan.
Quyida keltirilgan formulalar yordamida vaqt relelari o‟rnatilgan
qurilmaning
ishlash xatoliklari aniqlanadi:
69
O‟rtacha ushlab turish vaqti: T
o‟rt
= t
1
+ t
2
+ t
3
... + t
i
/ n , s.
bunda n - o‟lchashlar soni;
t
1
, t
2
,...t
i
- ushlab turish vaqtlari.
Rele qurilmasining Absolyut xatoligi
t = t
max
- t
min
t
max
- maksimal ushlab turish vaqti, s;
t
min
- minimal ushlab turish vaqti, s.
Relening nisbiy xatoligi
=
t / t
o‟rt
Tajriba natijalari jadvallari
2.2.1-jadval. Elektron vaqt relesi uchun
№ 1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
t,s
2. 2.2-jadval.Elektropnevmatik vaqt relesi uchun
№ 1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
t,s
ISHNI BAJARISH TARTIBI
1. Vaqt relelarining ishlash prinsiplari o‟rganiladi.
2. Tekshirilayotgan rele uchun 15 sekunddan ko‟p bo‟lmagan ushlab turish
vaqti o‟rnatiladi.
3. Tekshirilayotgan rele ulagich yordamida manbaga ulanadi.
4. Tugmachani bosib elektrosekundomer
hisoblashni tugallamaguncha
ushlab turiladi.
5. Tajriba har bir vaqt relesi uchun 10 marotaba qaytarilib, natijalari 2.1 va
2.2-jadvallarga yoziladi.
BAJARILGAN ISH BO‟YICHA HISOBOT MAZMUNI
1. Vaqt relelarining sxemalari va ular haqida qisqacha ma‟lumot.
2. Tajriba natijalari.
3. Xulosa.
70
NAZORAT SAVOLLARI
1. Elektron vaqt relesining ishlash tartibi.
2. Elektropnevmatik vaqt relesining ishlash tartibi.
3. Vaqt relelarining qo‟llanilish obyektlari.
4.Vaqt relelarining ishlash aniqligini belgilovchi xususiyatlar.
Hisobotni bajardi _______________________"__"______ 20 __y.
f.i.sh., imzo
Hisobotni qabul qildi ______________________"___"_____ 20 __y.
f.i.sh., imzo
-modda. Soliq nazorati doirasida harakatlarni

(1-q.)
Soliq tekshiruvini oʻtkazish chogʻida tekshirilayotgan shaxslarga yoki ularning
egaligida, foydalanishida yoxud tasarrufida boʻlgan mol-mulkka gʻayriqonuniy harakatlar orqali
zarar yetkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
(2-q.)
Soliq tekshiruvini oʻtkazish chogʻida soliq organlarining gʻayriqonuniy qarorlari yoki
ular mansabdor shaxslarining harakatlari orqali yetkazilgan zararning oʻrni toʻliq hajmda
qoplanishi lozim.
(3-q.)
Soliq organlarining gʻayriqonuniy qarorlari orqali tekshirilayotgan shaxslarga
yetkazilgan zarar uchun ularning mansabdor shaxslari qonunda nazarda tutilgan tartibda javobgar
boʻladi.
(4-q.)
Soliq organlari mansabdor shaxslarining qonuniy harakatlari orqali tekshirilayotgan
shaxslarga yoki ularning vakillariga yetkazilgan zararning oʻrni qoplanmaydi, bundan
qonunchilikda nazarda tutilgan hollar mustasno.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni
tahriridagi qism)
-modda. Soliq auditini oʻtkazishga doir cheklovlar

|
-modda. Soliq auditini oʻtkazishga doir cheklovlar Pdf ko'rish
|
bet | 106/352 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #248757 |
Bog'liq soliq kodeksi 2023143-modda. Soliq auditini oʻtkazishga doir cheklovlar
Soliq organlari soliq toʻlovchining aynan bitta davr uchun aynan bir xil soliqlar boʻyicha bir
martadan ortiq soliq auditini oʻtkazishga haqli emas, bundan soliq auditini oʻtkazish chogʻida soliq
organiga maʼlum boʻlmagan yangi holatlar aniqlangan hollar mustasno. Yangi holatlar aniqlangan
taqdirda soliq organi takroriy soliq auditini tayinlashga haqli.
144-modda. Mansabdor shaxslarning soliq
toʻlovchining hududiga kirishi
(1-q.)
Bevosita soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi soliq organlari mansabdor shaxslarining
tekshirilayotgan shaxsning hududiga yoki binosiga kirishi ushbu mansabdor shaxslar tomonidan
xizmat guvohnomalari va soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) ushbu shaxsning soliq
tekshiruvini oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyrugʻi (qarori) taqdim etilgan taqdirda amalga oshiriladi.
(2-q.)
Soliq organlarining bevosita soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi mansabdor shaxslari
koʻrsatilgan obyektlar toʻgʻrisidagi aniq maʼlumotlarning tekshirilayotgan shaxs tomonidan
taqdim etilgan hujjatlarga asoslangan maʼlumotlarga muvofiqligini aniqlash maqsadida
tekshirilayotgan shaxsning tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun foydalaniladigan
hududlarini yoki binosini yoxud soliq solish obyektlarini koʻzdan kechirishni oʻtkazishi mumkin.
(3-q.)
Soliq organlarining soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi mansabdor shaxslariga mazkur
hududlarga yoki binolarga (bundan turar-joy binolari mustasno) kirishiga toʻsqinlik qilingan
taqdirda soliq organining mansabdor shaxsi oʻzi va tekshirilayotgan shaxs tomonidan
imzolanadigan dalolatnomani tuzadi. Bunday dalolatnoma asosida soliq organi tekshirilayotgan
shaxs toʻgʻrisida oʻzida mavjud boʻlgan maʼlumotlar yoki xuddi shunday soliq toʻlovchilar
toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasini mustaqil tarzda
aniqlashga haqli. Tekshirilayotgan shaxs koʻrsatilgan dalolatnomani imzolashni rad etgan taqdirda
mazkur dalolatnomaga tegishli qayd kiritiladi.
(4-q.)
Soliq tekshiruvini oʻtkazuvchi soliq organlari mansabdor shaxslarining turar-joy
binolariga ularda yashovchi jismoniy shaxslarning xoxishiga qaramay yoki xoxishiga qarshi
qonunda yoki sudning qarori asosida belgilangan hollardan boshqacha tarzda kirishiga yoʻl
qoʻyilmaydi.
|
| |
-modda. Hujjatlar va buyumlarni olib qoʻyish

(5-q.)
Soliq organining mansabdor shaxsi hujjatlar va buyumlarini olib qoʻyish amalga
oshirilayotgan shaxsga ularni oʻz ixtiyori bilan topshirishni taklif etadi, taklif rad etilgan taqdirda
esa olib qoʻyishni majburiy tarzda amalga oshiradi.
(6-q.)
Oʻziga nisbatan olib qoʻyish amalga oshirilayotgan shaxs olib qoʻyilishi lozim boʻlgan
hujjatlar va buyumlar saqlanishi mumkin boʻlgan binolarni yoki boshqa joylarni ochishdan bosh
tortganda, soliq organining mansabdor shaxsi tambalarga, eshiklarga va boshqa buyumlarga
zarurat sababli yuzaga kelmagan shikast yetkazishdan qochib olib qoʻyishni mustaqil tarzda
bajarishga haqli.
(7-q.)
Soliq tekshiruvi predmetiga aloqasi boʻlmagan hujjatlar va buyumlar olib
qoʻyilmaydi.
(8-q.)
Hujjatlar va buyumlarni olib qoʻyishni amalga oshirish toʻgʻrisida ushbu Kodeksning
154-moddasida hamda mazkur moddada nazarda tutilgan talablarga rioya etgan holda bayonnoma
tuziladi.
(9-q.)
Olib qoʻyilgan hujjatlar va buyumlar olib qoʻyish bayonnomasida yoki unga ilova
qilinadigan roʻyxatlarda aniq nomi, soni, oʻziga xos xususiyatlari va imkon qadar buyumlarning
qiymati koʻrsatilgan holda sanab oʻtiladi hamda roʻyxatga olinadi.
(10-q.)
Agar soliq nazorati tadbirlarini oʻtkazish uchun tekshirilayotgan shaxs hujjatlarining
koʻchirma nusxalari yetarli boʻlmasa hamda soliq organlarida hujjatlarning asl nusxalari yoʻq
qilinishi, yashirilishi, oʻzgartirilishi yoki almashtirib qoʻyilishi mumkinligi toʻgʻrisida taxmin
qilish uchun yetarlicha asoslar mavjud boʻlsa, soliq organining mansabdor shaxsi hujjatlarning
aslini ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda olib qoʻyishga haqli. Bunday hujjatlar olib
qoʻyilayotganda ulardan soliq organining mansabdor shaxsi tomonidan tasdiqlanadigan koʻchirma
nusxalar olinadi va hujjatlar olib qoʻyilayotgan shaxsga topshiriladi.
(11-q.)
Hujjatlarni olib qoʻyish bilan bir vaqtning oʻzida koʻchirma nusxalarni tayyorlash
yoki topshirish imkoni boʻlmagan taqdirda, soliq organi koʻchirma nusxalarni hujjatlari olib
qoʻyilgan shaxsga hujjatlar olib qoʻyilganidan keyin besh kun ichida topshiradi.
(12-q.)
Barcha olib qoʻyiladigan hujjatlar va buyumlar xolislarga hamda olib qoʻyishda
ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga koʻrsatiladi va zarur boʻlgan taqdirda olib qoʻyilgan joyda
oʻraladi.
(13-q.)
Olib qoʻyilgan hujjatlar raqamlanishi, tikilishi va olib qoʻyilayotgan shaxsning muhri
yoki imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Ushbu shaxs olib qoʻyilayotgan hujjatlarni muhr
yoki imzo bilan tasdiqlashdan bosh tortgan taqdirda, olib qoʻyish toʻgʻrisidagi bayonnomaga bu
haqda maxsus belgi qoʻyiladi.
(14-q.)
Hujjatlar va buyumlarni olib qoʻyish toʻgʻrisidagi bayonnomaning koʻchirma nusxasi
ular qaysi shaxsdan olib qoʻyilgan boʻlsa, oʻsha shaxsga imzo qoʻydirib topshiriladi yoki
yuboriladi.
-modda. Uchinchi shaxslardan hujjatlarni

(3-q.)
Soliq tekshiruvlarini yoki soliq nazoratining boshqa tadbirlarini amalga oshiruvchi
soliq organi tekshirilayotgan soliq toʻlovchining faoliyatiga taalluqli hujjatlarni (axborotni) talab
qilib olish toʻgʻrisidagi topshiriqnomani mazkur hujjatlar (axborot) talab qilib olinishi kerak
boʻlgan shaxsning hisobda turgan joyidagi soliq organiga yuboradi. Bunda topshiriqnomada soliq
nazoratining qaysi tadbirini oʻtkazish chogʻida hujjatlar (axborot) taqdim etish zarurati yuzaga
kelganligi koʻrsatiladi, muayyan bitimga taalluqli axborot talab qilib olinayotganda esa ushbu
bitimni identifikatsiyalash imkonini beruvchi maʼlumotlar koʻrsatiladi.
(4-q.)
Topshiriqnoma olingan kundan eʼtiboran uch kun ichida hujjatlar (axborot) qaysi
shaxsdan talab qilib olinayotgan boʻlsa, oʻsha shaxsning hisobda turgan joyidagi soliq organi
ushbu shaxsga hujjatlarni (axborotni) taqdim etish toʻgʻrisida talabnoma yuboradi.
(5-q.)
Talabnomaga hujjatlarni (axborotni) talab qilib olish toʻgʻrisidagi topshiriqnomaning
koʻchirma nusxasi ilova qilinadi.
(6-q.)
Hujjatlarni (axborotni) taqdim etish toʻgʻrisidagi talabnomani olgan shaxs talabnoma
olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida uni bajaradi yoki talab qilib olinayotgan hujjatlarga
(axborotga) ega emasligini oʻsha muddatda xabar qiladi. Agar talab etiladigan hujjatlarni
(axborotni) mazkur muddatda taqdim etish imkoni boʻlmasa, soliq organi hujjatlar qaysi shaxsdan
talab qilib olingan boʻlsa oʻsha shaxsning iltimosnomasiga koʻra ushbu hujjatlarni (axborotni)
taqdim etish muddatini uzaytirishga haqli.
(7-q.)
Talab etiladigan hujjatlar ushbu Kodeks 146-moddasining uchinchi - beshinchi va oʻn
birinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar hisobga olingan holda taqdim etiladi.
(8-q.)
Hujjatlarni (axborotni) talab qilib olishning ushbu moddada nazarda tutilgan tartibi
soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining ishtirokchilariga taalluqli hujjatlarni
(axborotni) talab qilib olishda ham qoʻllaniladi.
(9-q.)
Hujjatlarni (axborotni) talab qilib olishning ushbu moddada nazarda tutilgan tartibi
soliq agentlariga tegishli boʻlgan hujjatlar va axborotni talab qilib olishda ham qoʻllaniladi.
(10-q.)
Hujjatlarni (axborotni) taqdim etish toʻgʻrisidagi talabnomani olgan shaxs ushbu
moddaning qoidalariga muvofiq boʻlmagan talabnoma boʻyicha hujjatlarni (axborotni) taqdim
etishni rad etishga haqli.
-BOB. SOLIQ TEKSHIRUVLARINING VA - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(alohida boʻlinma) joylashgan yer boʻyicha yoki jismoniy shaxsning yashash joyi boʻyicha pochta
orqali buyurtma xat bilan yuboriladi.
(10-q.)
Soliq auditi dalolatnomasi pochta orqali buyurtma xat bilan yuborilgan taqdirda
buyurtma xat yuborilgan sanadan boshlab hisoblaganda beshinchi kun ushbu dalolatnoma
topshirilgan sana deb hisoblanadi.
(11-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyatini doimiy muassasa orqali amalga
oshirmaydigan chet el yuridik shaxsiga (bundan xalqaro tashkilot yoki diplomatik vakolatxona
mustasno) soliq auditi dalolatnomasi pochta orqali Oʻzbekiston Respublikasi soliq
toʻlovchilarining yagona reestridagi manzil boʻyicha buyurtma xat bilan yuboriladi. Buyurtma xat
yuborilgan sanadan boshlab hisoblaganda yigirmanchi kun ushbu dalolatnoma topshirilgan sana
deb hisoblanadi.
(12-q.)
Oʻziga nisbatan soliq auditi oʻtkazilgan shaxs (uning vakili) soliq tekshiruvi
dalolatnomasida bayon etilgan faktlarga va (yoki) tekshiruvchilarning xulosalari hamda
takliflariga rozi boʻlmagan taqdirda, soliq auditi dalolatnomasini olgan kundan eʼtiboran oʻn kun
ichida tegishli soliq organiga mazkur dalolatnoma boʻyicha umuman yoki uning ayrim holatlari
yuzasidan yozma eʼtirozlarini taqdim etishga haqli.
(13-q.)
Soliq toʻlovchi oʻz eʼtirozlarining asoslanganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ularning
tasdiqlangan koʻchirma nusxalarini) yozma eʼtirozlarga ilova qilishga yoki kelishilgan muddatda
soliq organiga topshirishga haqli.
IV. Eritmalarning qaynash va muzlash haroratlari. Raulning ikkinchi (ebulioskopik va krioskopik) qonuni

|
IV. Eritmalarning qaynash va muzlash haroratlari. Raulning ikkinchi (ebulioskopik va krioskopik) qonuni
|
bet | 52/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgIV. Eritmalarning qaynash va muzlash haroratlari. Raulning ikkinchi (ebulioskopik va krioskopik) qonuni.
Tajribalar shuni ko‘rsatadiki, eritmalarning qaynash va muzlash harorati toza erituvchinikiga qaraganda farq qiladi. «Eritmaning qaynash harorati bilan toza erituvchining qaynash harorati orasidagi farq eritma qaynash haroratining ko‘tarilishi deb ataladi». Eritma konsentratsiyasi katta bo’lsa, u shuncha yuqori haroratda qaynaydi. Toza erituvchining bug’ bosimi T10 da 760mm ga yetadi va shuning uchun u Ti0 da qaynaydi. Eritmaning bug‘ bosimi toza erituvchidan past bo‘lganligidan, uning bugi bosimini 760mm ga yetkazish uchun uni T20 gacha qizdirish kerak. Demak eritma T20 da qaynaydi. AT = T20 - T1 ni aniqlash borasidaolib borilgan tadqiqotlar Raulning ikkinchi qonuni shaklida yakunlandi. Bu qonunga muvofiq «Eritmaning qaynash harorating ko’tarilishi shu eritmada erigan moddaning molyal konsentratsiyasiga to’g’ri proporsionaldir» AT = ЕS, bu yerda S - molyal konsentratsiyasi, Е- erituvchining ebulioskopik kostantasi bo’lib, u 1000g erituvchida 1 mol modda eriganda hosil bo’lgan eritmaning qaynash harorati, erituvchining qaynash haroratiga qaraganda necha gradus ortiq ekanligini ko’rsatadi. Uning qiymati faqat erituvchiga bog’liq bo’lib erigan moddaga bog’liq emas. Har qaysi erituvchi uziga xos ebulioskopik konstantaga ega. Masalan: suv uchun Е= 0,5760 ga teng, benzol uchun Е= 2,570, etil efir uchun Е= 2,120 va hokazo.
Table 13.3 Mol al Builiiifi-Riint-Elevariorj and FTeezing-Poinc-Depresaiori Constant
Normal. BoiLing
Point (■■Ci
|
|
|
|
| |
Bir fazali elеktr tokni havfi - Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati

|
Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati
|
bet | 9/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatiBir fazali elеktr tokni havfi.Bir fazali tarmoqlar va o’zgarilmas tok tarmoqlari yеrdan izolyatsiyalangan, yеrga qutb orqali ulangan yoki o’rta nuqta orqali ulangan bo’lishi mumkin.
Izolyatsiyalangan tarmoqni o’tkazgichga bir qutb bilan tеgib olishi, inson ikkinchisiga siljish tokni qarshiligi orqali “ulanib” qolgan bo’ladi.
O’zgaruvchan tokni bir fazali tarmoqlarni uzunligi kalta bo’lgani uchun o’tkazgichlarni hajmini yеrga nisbatan e’tibor berilmasa ham bo’ladi, o’zgarmas tok tarmoqlarida esa, hajm orqali siljish toki nolga tеng bo’lgan sababli, hajm hisobga olinadi. Analizni soddalashtirish uchun siljish tokni qarshiligi ikkita o’tkazgichda bir xil dеb olamiz, ya’ni;
r1r2r
Inson tanasidan o’tayotgan tok kuchi quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Ii U /(r 2Ri )
Qutb orqali yеrga ulangan tarmoqdagi o’tkazgichga tеgib kеtishida:
Ii U /(Ri 2R0)
Inson tanasini qarshiligi (Ri ) yеrga ulangan nеytrali qarshiligida (R0) ancha ko’p bo’lganligi (Ri R0) inobatga olinsa:
Ii U / Ri
Bir o’tkazgichi uzilib yеrga ulanib qolgan holatida ikkinchi o’tkazgichga tеgib olishida:
Ii U /(Ri Rк )
O’rta nuqta orqali yеrga ulangan tarmoqqa ulanib qolishida, inson, tarmoqni kuchlanishini yarmisiga tеng kuchlanishiga duch kеladi:
Ii U /2(Ri Re )
Ikki nuqta bilan ulanib qolishida inson quyidagi kuchlanishiga duch kеladi:
Ii U / Ri
Yuqorida kеltirilgan formulalardan ko’rinib turibdiki, bir fazali va o’zgarmas tok tarmoqlariga ulanib qolishida inson uchun eng xatarligi ikki simga bir vaqtida ulanib qolishi, istalgan yеrga nisbatan tarmoq rеjimida (izolyatsiyalangan, qutb yoki o’rta nuqta orqali yerga ulangan). Shu holatida inson tanasidan o’tayotgan tok, faqat o’z qarshiligiga bog’lik bo’ladi. Inson uchun eng havfsizi izolyatsiyalangan tarmoqdagi bir simga tеgib kеtishi.
|
| |
-modda. Ixtiyoriy ravishda soliqni hisoblab

solinadigan soliq (410 - 417-moddalar)
60-bob. Jismoniy shaxslardan olinadigan
mol-mulk soligʻi (418 - 423-moddalar)
59-BOB. YURIDIK SHAXSLARNING MOL-MULKIGA
SOLINADIGAN SOLIQ
410-modda. Soliq toʻlovchilar
411-modda. Soliq solish obyekti
412-modda. Soliq bazasi
413-modda. Soliq bazasini aniqlash tartibi
414-modda. Soliq imtiyozlari
415-modda. Soliq stavkalari
416-modda. Soliq davri
417-modda. Soliqni hisoblab chiqarish, soliq
hisobotini taqdim etish va soliqni toʻlash tartibi
410-modda. Soliq toʻlovchilar
(1-q.)
Yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliqning soliq toʻlovchilari (bundan
buyon ushbu bobda soliq toʻlovchilar deb yuritiladi) deb quyidagilar eʼtirof etiladi:
1) Oʻzbekiston Respublikasi hududida ushbu Kodeksning 411-moddasiga muvofiq soliq
solish obyekti hisoblanuvchi mol-mulkka ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslari;
2) Oʻzbekiston Respublikasi hududida koʻchmas mulkka ega boʻlgan Oʻzbekiston
Respublikasining norezidentlari boʻlgan yuridik shaxslar.
(2-q.)
Agar koʻchmas mulk mulkdorining joylashgan yerini aniqlashning imkoni boʻlmasa,
ushbu mulkka egalik qiluvchi va (yoki) undan foydalanuvchi shaxs soliq toʻlovchi hisoblanadi.
(3-q.)
Agar yuridik shaxs koʻchmas mulkni moliyaviy ijaraga (lizing) olgan boʻlsa, u ham
soliq toʻlovchi deb eʼtirof etiladi.
a) Inson tanasidan o’tayotgan tokning turi

|
a) Inson tanasidan o’tayotgan tokning turi
|
bet | 5/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatia) Inson tanasidan o’tayotgan tokning turi.
Tokni kuchini insonga turli ta’sir ko’rsatadi. Ko’rsatgan ta’siriga qarab quyidagi tok qiymatlariga ajratiladi:
-Tokni sezish chegarasi. O’zgaruvchan tokni 50 gs va miqdori 0.1-
1.5 mA, o’zgarmas tokni miqdori 5-7 mA. Shu holatda inson qo’l panjalari titraydi va issiqlikni sezadi;
-Qo’yib yuboradigan tok. O’zgaruvchan tokni miqdori 8-10 mA, o’zgarmas tok uchun 20-25 mA. Shu holatda inson og’riq sezadi badani qiziydi.
-Ushlab qoladigan tok. O’zgaruvchan tokni miqdori 10-15 mA, o’zgarmas tok uchun 50-80 mA. Shu holatida qo’l mushaklari keskin qisqariladi, shok holati kuzatiladi, nafas olish qiyinlashadi, va inson o’zini tanasini boshqarib ololmaydi.
-Fibrilyasion tok. O’zgaruvchan tok miqdori 100 mA, o’zgarmas tok uchun 300mA. Shu holatda insonni yurak mushaklari tartibsiz qisqariladi, ishlash tartibi buziladi, natijada qon aylanish tizimi ishdan chiqadi.
b)Inson tanasidan o’tayotgan tokni davom etish muddati.
Inson tanasidan o’tayotgan tokni davom etish muddati ham katta ta’sir ko’rsatadi, qanchali tok vaqti ko’p bo’lsa, shunchalik havfi oshaveradi. Shu holatda insonni yurak mushaklari tartibsiz qisqariladi, ishlash tartibi buziladi, natijada qon aylanish tizimi ishdan chiqadi.
T fazasi yurakning eng xavfli fazasi hisoblanadi. Tok yurakdan o’tayotgan vaqtda yurakning fibrilyasiyasi kuzatilinadi, unung davomiyligi 0,2 sek teng.
37- rasm. Tokni yurak T kardiosikl fazasi vaqtida o’tish havfi
а) cog’ odamning elektrokardiogrammasi; б) o’tayotgan tok miqdorini vaqtga bog’liqligi
d)Inson tanasidan tokni o’tgan yo’li.
Inson tanasidan tokni o’tgan yo’li ham katta ahamiyatga ega. Agar elektr tok muhim organlaridan yurak, o’pka, miyalaridan o’tgan bo’lsa o’ta xavfli, boshqa yo’llardan o’tgan bo’lsa, hatari kamroq bo’ladi.
Inson tanasidan o’tayotgan tok eng ko’p uchraydigan yo’llari aniqlangan. Tez uchrab turadigan yo’l o’n qo’l-oyoqlar, undan keyin, qo’lqo’l va chap qo’l-oyoqlar.
|
| |
Insonlarni elеktr tokidan himoyalash usullariga qarab, elеktrotеxnik mahsulotlarini bеshta sinfga bo’linadi

|
Insonlarni elеktr tokidan himoyalash usullariga qarab, elеktrotеxnik mahsulotlarini bеshta sinfga bo’linadi
|
bet | 22/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatiInsonlarni elеktr tokidan himoyalash usullariga qarab, elеktrotеxnik mahsulotlarini bеshta sinfga bo’linadi:
0 sinfi – kamida ish izolyatsiyasiga ega bo’lgan mahsulotlar va yеrga ulash elеmеntlari bo’lmagan, xolda agar shu maqsulotlar II yoki III sinfiga oid bo’lmasa;
01 sinfi – kamida ish izolyatsiyasi va bitta yеrga ulash elеmеntiga ega bo’lgan mahsulotlar, oziqa manbaiga ulash uchun simi bo’lmaydi.
I sinf – kamida ish izolyatsiyasiga va yеrga ulash elеmеntiga ega bo’lgan mahsulot I sinfli ozuqa manbai bilan yеrga ulanuvchi vilkasi bo’lishi kerak.
II sinf – ikki qavatli yoki quvvatlantirilgan izolyatsiya bo’lgan va yеrga ulash elеmеtnlari bo’lmagan mahsulotlar.
III sinf – ichki va tashqi elеktr zanjirini kuchlanishi 42 V dan oshmagan maqsulotlar, III sinfiga oid maqsulotlarni to’qridan to’qri ulanadigan tashqi ozuqa manbaini kuchlanishi 42 V dan katta bo’lmasligi shart.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
A. Qudratov, T.G’aniev, O’. Yuldashev, G’.Yo. Yormatov, N. Xabibullaev, F.D Xudoev. «Hayot faoliyati xavfsizligi» maruzalar kursi.
Toshkent 2005 y
6.Yuldashev O.R., Sapaev Sh.M., va boshqalar «Hayot faoliyati xavfsizligi» fanidan amaly mashg’ulotlar. O’quv qo’llanma. Toshkent 2010 y
Т.В. Гитун, А.Г Елисеев и др. «Экстремальная медицина» Полный справочник. Москва 2006 г.
О.Р Юлдашев, О.Т Хасанова и др. «Аварийно-спасательные раьоты» Учебное пособие. Ташкент 2008 г.
О.Р Юлдашев, О.К Абдурахманов и др. «Безопасность жизнедеятельности» Учебное пособие. Ташкент 2009 г.
X.V Salimov. «Ekologiya» Ruscha-o’zbekcha izohli lug’ati Toshkent 2009 y.
M.K.Полтев. Oxpaнa тpyдa в мaшиностроении.М.Высшая школа,1980.
Caйдаминов C.C. Ocновы oxpaны окружаюшей среди.T.: «O'qituvchi», 1989 r.
Yormatmov G.Yo. , Mahmudov R. «Mehnatni muhofaza qilish» Ma'ruzalar to'plami 1-2 qism T., 1995-y.
Yormatov G'.Yo. «Hayot faoliyati xavfsizligi» ma'mzalar matni. T., 2000 y.
6. Yormatov G'.Yo., Nasretdinova Sh.Sh. «Sanoat sanitariyasi». O'quv qo'llanma T., 1999-y.
|
| |
Termik ta’siri - Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati

|
Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati
|
bet | 2/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatiTermik ta’siri - teri to’qimasining hujayrasini qizishidan kuydirishigacha olib kelishi mumkin.
Elektrolitik ta’siri - organizmning suyuqliklari parchalanishi natijasida qonning va hujayralarning kimyoviy va fizik hususiyatlari o’zgarilishi kuzatiladi.
Biologik ta’siri - tanani bioenergetik jarayonini buzilishi, ya’ni tirik hujayralarni to’lqinlanishi va mushaklarni keskin qisqarishiga olib keladigan holat.
Elektr tok bilan shikastlanishni ikki turini ko’rsatish mumkin: elektr jarohat va elektr zarb.
Elektr jarohatlanishi - insonni tanasini ayrim joylarini shikastlanishi, elektr kuyishi, elektr belgilari va terini metallanishini ko’rinishlariga ega.
Inson tanasidan tok o’tishi natijasida tanani qizishi - elektr kuyish deb ataladi. Tanani ichki va tashqi qismi kuyishi mumkin. Jarohat olish sharoitlariga ko’ra kontakt, yoyi va aralash kuyishlarga ajratiladi.
31- rasm. Inson tanasidan tok o’tishi natijasida tanani elektr kuyishi
Teri yuzasidagi kul yoki oq-sariq rangli dog’lar elektr belgilar deb ataladi. Shu dog’lar tanani elektr o’tkazgich qismlar bilan tutashgan joylarda hosil bo’ladi. Ular ko’pincha og’riqsiz bo’ladi, vaqt o’tishi bilan o’tib ketadi.
32-rasm. Yashin shakldagi elektr belgili ko’rinishi
Tok ta’sirida metallarni zarrachalari bo’g’lanib, teri yuzasini qoplab oladi. Lat yegan qismini yuzasi g’adir-budir bo’lib qoladi. Shu holat elektr metallanish deb ataladi. Bu holat inson tanasi uchun xatarli emas, lekin ko’zni metallanishi xavfli bo’ladi.
33-rasm. Tok ta’sirida ter yuzasini elektr metallanishi
Yuqorida aytilgandan tashqari mehanik shikastlanishlar va elektroftalmiya ham elektr jarohatlanishiga kiradi. Tok o’tishi vaqtida mushaklarni keskin qisqarishi natijasida terini, qon tomirlarini va nervlarini yorilishiga, suyaklarni sinishiga va tobiqlarni chiqishiga sabab bo’ladi.Yoydan chiqayotgan ultra-binafsha nurlari natijasida ko’zni shamollashini еlektroftalmiya deb aytiladi.
Elektr tokni ta’siri natijasida tirik to’qimalarni to’lqinlatib mushaklarni keskin qisqartirishiga olib keladigan holat elektr zarb deb ataladi. Odamni tok urish xolati to’rt darajada baholanadi:
– darajada odam hushidan ketmagan holda yeqilib tushish,
mushaklarni qisqartirishiga olib keladi;
– darajada odamning nafas olishi va yurak faoliyatiga ta’sir etilmagan holda hushdan ketish;
– darajada nafas va yurak faoliyatiga ta’sir etilgan holda hushdan ketish;
– darajada elektr shok, qon aylanishi va nafas olish to’xtab, klinik o’limyuz beradi.
Klinik o’lim-bu odamni tirik va o’lim orasidagi holat, shu holatida yurakni faoliyati va nafas olishi to’xtaydi, insonda hech qanday hayot alomatlari sezilmaydi. Klinik holati 6-8 minut davom etadi. Shu davrida hech qanday yordam bermagan taqdirda miyani hujayralari parchalanib qaytarilmas-biologik o’limiga o’tib ketadi.
|
| |
c) Inson tanasidan o’tgan tokning chastotasi

|
c) Inson tanasidan o’tgan tokning chastotasi
|
bet | 6/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatic) Inson tanasidan o’tgan tokning chastotasi .
O’zgaruvchan tok xatarligi tokni chastotasiga bog’liq. Tadqiqotlar bilan aniqlanganki, tokni chastotasi 10 gs dan- 500 gs gacha birdek xavfli. 500 gs dan oshgan sari fibrilyasion tok miqdori oshib boradi, va chastotasi 1000 gs dan oshgandan keyin yahshigina havsizligi kamayadi.
O’zgarmas tok xatarligi kamroq va fibrilyasion tok miqdori 3-4 barobar yuqoriroq, chastotasi 50 gs li o’zgaruvchan tokga nisbatan. Lekin o’zgarmas tok ta’sirida inson o’tkir o’g’riqlarni sezadi. O’zgarmas tokni xatarligini, o’zgaruvchan tokga nisbatan, faqat tok kuchlanishi 400 V gacha haqiqat desa bo’ladi. O’zgarmas tok kuchlanishi 400-600 V oralig’ida va 50 gs li o’zgaruvchan tikni xatarligi tahminan bir xil.
O’zgarmas tokni kuchlanishi 600 V dan oshgan sari inson uchun xatarliroq bo’lib boradi. Buni fiziologik jarayonlari ta’siri bilan tushuntiriladi. Demak, insonga elektr tokni ta’siri turli va har xil faktlar bilan chambarchas bog’liq. Inson tanasidan tokni o’tkazuvchanligi fizikaviy biokimyoviy va biofizikaviy jarayonlaridan bog’liq, shu uchun elektr tokiga inson tanasini qarshiligi bir tekis emas.
e) Elektr jarohatni insonni shaxsiy hususiyatiga bo’g’liqligi.
Elektr jarohatni og’irligi insonni shaxsiy hususiyatlarga ham bo’g’liq. Misol uchun “ushlab qoladigan” tokni miqdori ayrim tanaga “sezish chegarasi” ayrimlarga “qo’yib yuboradigan” chegarasi bo’lishi mumkin. Bundan tashqari inson tanasini o’g’irligiga va uning baqvatligiga ham bo’g’liq. Shuni aytish kerakki ayollar uchun tokni miqdori tahminan 1,5 barobar pastroq, erkaklarga nisbatan. Tokni ta’sirini darajasi insonni asab tizimi va organizmning holatiga ham bog’liq. Agar inson asablangan, dipressiya yoki kasal (ayniqsa teri kasalligi, yurak tomir tizimi, asab tizimi va hakazo) yoki mast holatida bo’lsa tokni havfi yanada oshadi.
“Diqqat faktori” ham, katta ahamiyatga ega. Agar inson elektr tokni “urishiga”, “tayyor” bo’lsa, ta’siri kamayadi, agar “urishi” kutilmagan bo’lsa havfi keskin oshadi.
|
| |
Ichki organlarni qarshiligi - Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati

|
Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati
|
bet | 4/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatiIchki organlarni qarshiligi asosan tok kuchlanishiga bog’liq va 300-600 om bo’ladi.
Inson tanasini umumiy qarshiligi ham tokni kuchlanishiga bog’liq,
lekin chiziqli emas, kuchlanishni ko’payishi bilan umumiy qarshiligi kamayadi va 300 V kuchlanishida ichki organlarni qarshiligiga yaqinlashadi.
Zh = Rh 2 ,
1 (2fCh Rh )
Rh = 2RH + Rh - inson tanasini aktiv qarshiligi, Om; CH ≈ 0,5 - inson tanasining zichligi, Ф; f - tok chastotasi, Gz
36- rasm. Inson tanasini qarshiligi tokni kuchlanishiga bog’liqi
1, 2) o’zgaruvchan tokni, 50 gs; 3 ,4) o’zgarmas tok
Shunday qilib inson tanasini elektr tokiga ko’rsatayotgan qarshiligi bir tekis va mo’tadil emas. Shu qarshiliklar bilan hisob-kitob qilish o’ziga hos qiyinchiliklarga duch keladi. Hisob-kitobni onsonlashtirish niyatida amaliyotda yetarli aniqlik darajasida inson tanasini qarshiligini Rh = 1000 Om ga teng deb qabul qilingan.
3. Insonni elektr tokidan shikastlanishining asosiy omillari
Elektr shok elektr tok ta’siriga ko’rsatgan tanani og’ir nervreflektori reaksiyasi. Shu holatida qon aylanishi, nafas olishi, asab tizimi va boshqa tizimlarni buzilishiga olib keladi. Shu daqiqadan so’ng tanani to’lqinlanishi fazasi boshlanadi: arteriya bosimi ko’payadi, o’g’rig’iga reaksiya hosil bo’ladi, va hakazo. Shundan keyin esa tormoz fazasi boshlanadi: nerv tizimi bo’shashadi, arterial bosimi kamayadi, nafas olishi susayadi va depressiya holati boshlanadi. Shok holati bir necha minutdan bir sutkagacha davom etishi mumkin. Shundan keyin odam asta-sekin sog’ayib ketadi, yoki biologok o’limi holatiga o’tib ketadi.
Insonni elektr tokidan shikastlanishining asosiy omillariga: tokning turi, inson tanasidan o’tayotgan tokni davom etish muddati, tokni o’tgan yo’li, tokni chastotasiga, insonni shaxsiy hususiyatlarga bog’liq.
|
| |
-modda. Soliq bazasi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

gacha boʻlgan kamaytiruvchi koeffitsiyent kiritishi mumkin.
(OʻzR 29.12.2021-y. OʻRQ-741-son
Qonuniga muvofiq kiritilgan xatboshi)
Agar obyektning 1 kv. metri qiymati ushbu bandda belgilangan eng kam qiymatdan past
boʻlsa, soliq toʻlovchi koʻchmas mulk obyektlari qiymatini mustaqil baholashni amalga oshirishga
haqli. Bunda mustaqil baholash natijalari, shu jumladan soliq toʻlovchi tomonidan oʻtgan ikki yilda
oʻtkazilgan mustaqil baholash natijalari soliq bazasi sifatida eʼtirof etiladi.
(OʻzR 26.07.2022-y.
OʻRQ-785-son Qonuni tahriridagi xatboshi) (Oldingi tahririga qarang)
Ushbu bandda belgilangan eng kam qiymat tatbiq etilmaydigan koʻchmas mulk obyektlari
qonunchilikda belgilanadi;
(OʻzR 26.07.2022-y. OʻRQ-785-son Qonuniga muvofiq kiritilgan
xatboshi)
2) ushbu Kodeks 411-moddasi ikkinchi qismining 2-bandida nazarda tutilgan obyektlar
boʻyicha - tugallanmagan qurilishning oʻrtacha yillik qiymati;
3) ushbu Kodeks 411-moddasi ikkinchi qismining 4-bandida belgilangan obyektlar boʻyicha
- mazkur obyektlarning oʻrtacha yillik qiymati (realizatsiya qilinmagan qismi boʻyicha).
(2-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi norezidentlarining koʻchmas mulk obyektlariga nisbatan
soliq bazasi ushbu mol-mulkning oʻrtacha yillik qiymatidir.
-modda. Soliq solish obyekti - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

4) qurilish tashkilotlari yoki imoratlarni quruvchilar balansida keyinchalik sotish uchun
koʻrsatilgan turar joy koʻchmas mulk obyektlari, koʻchmas mulk obyekti foydalanishga
topshirilgandan keyin olti oy oʻtgach.
(3-q.)
Quyidagi koʻchmas mulk obyektlari soliq solish obyekti hisoblanmaydi:
1) notijorat tashkilotlari tomonidan notijorat faoliyatini amalga oshirish doirasida
foydalaniladigan obyektlar;
2) uy-joy-kommunal xoʻjaligining va belgilangan maqsadi boʻyicha foydalaniladigan
boshqa umumfuqaroviy ahamiyatga molik shahar xoʻjaligi obyektlari. Uy-joy-kommunal hamda
boshqa umumfuqaroviy ahamiyatga molik shahar xoʻjaligi obyektlari jumlasiga shaharlar va
shaharchalarni sanitariya jihatdan tozalash, obodonlashtirish hamda koʻkalamzorlashtirish
obyektlari, tashqi yoritish, kommunal-maishiy ehtiyojlar uchun va aholiga vodoprovod (suv olish
va tozalash inshootlari bilan), kanalizatsiya (tozalash inshootlari bilan), gaz, qozonxonalar hamda
issiqlik taqsimlanadigan tarmoqlar (ularning inshootlari bilan), shuningdek uy-joy-kommunal
xoʻjaligi obyektlariga texnik jihatdan xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash, boshqaruvchi
tashkilotlar yoki koʻp kvartirali uylarni boshqaruvchilar tomonidan umumiy mol-mulkni
boshqarish, unga texnik xizmat koʻrsatish va uni taʼmirlash, koʻp kvartirali uylarga tutash yer
uchastkalarini obodonlashtirish boʻyicha xizmatlar koʻrsatish uchun moʻljallangan binolar kiradi;
(OʻzR 31.05.2022-y. OʻRQ-773-son Qonuni tahriridagi band) (Oldingi tahririga qarang)
3) umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari;
4) sugʻorish va kollektor-drenaj tarmoqlari;
5) soliq toʻlovchining balansida boʻlgan hamda tadbirkorlik faoliyatida foydalanilmayotgan,
fuqaro muhofazasi va safarbarlik ahamiyatiga molik obyektlar;
6) tabiatni muhofaza qilish va sanitariya-tozalash maqsadlari, yongʻin xavfsizligi uchun
foydalaniladigan obyektlar. Obyektlarni tabiatni muhofaza qilish, sanitariya-tozalash maqsadlari
va yongʻin xavfsizligi uchun foydalaniladigan obyektlar jumlasiga kiritish tegishli ekologiya va
atrof-muhitni muhofaza qilish yoki yongʻin xavfsizligi organining maʼlumotnomasi asosida
amalga oshiriladi;
7) yer uchastkalari.
Иsh xaqi - Amaliy audit

|
Amaliy audit
|
bet | 94/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditИsh xaqi va kadrlar tsikli
Иsh xaqi va kadrlar tsikli ishchilarni ishga olish bilan boshlanadi va ularga bajargan ishlari uchun ish xaqi to’lash, va davlat va boshqa tashkilotlarga ish xaqidan ushlab qolingan daromad solig’i va boshqa to’lovlarni o’tkazish bilan yakunlanadi. Бuning orasida, tsiklda kompaniya maqsadlariga asosan ishchilar kerakli xizmatlarni ko’rsatadilar va ko’rsatgan xizmatlariga xisobot beradilar.
662 betdagi 20-1 jadvalni oching. Уchunchi ustun odatdagi ish xaqi va kadrlar tsiklidagi to’rtta biznes funktsiyani belgilaydi va biznes funktsiyalar, ularning turlari, amaliёtlar, xisoblar va xujjatlar orasidagi munosabatlarni ko’rsatadi. Аuditorlar amaliёtlarni nazorat xavfini baxolashlari va amaliёtlarni nazorat va mustaqil testlarini rejalashdan avval biznes funktsiyalar va kerakli xujjatlar tushuna bilishlari kerak.
*Аloxida ish xaqi amaliёt xisoblarida odatda raxbar xodimlarni ish xaqi va bonuslari, ofis xodimlari oylik ish xaqi, komissiyalari, xamda ёrdamchi (qo’shimcha) ishchilar ish xaqi bo’ladi. Бu xisoblar, asosiy ishlab chiqarishdagi ko’rsatilgan ishchilar kabi, yig’ilgan ish xaqlari, ushlab qolingan soliqlar, va boshqa to’lovlarga xuddi shunday munosabati bor.
Кadr resurslari
Хodimlar bo’limi mustaqil ravishda suxbat o’tkazish orqali malakali kadrlarni ishga qabul qilishni amalga oshiradi. Шuningdek, xodimlar bo’limi mustaqil ravishda ishchilarning ish xaqlari xaqidagi ma’lumotga aloqador ichki xujjatlarni saqlab, ish xaqi to’lov vedomostlarida kerak bo’lganda qo’shimcha ma’lumotlar kiritib, ёki olib tashlab va kerakli o’zgarishlarni kiritib boradilar.
Хodimlar bo’limi xujjatlari Хodimlar bo’limining asosiy xujjatlari xodimni ishga qabul qilingan kun xaqida ma’lumot, xodim xaqida so’rovnomalar, ish xaqi stavkalari, tasdiklangan ish xaqidan olinib qolgan to’lovlar, xodim attestatsiyasi va ishdan bo’shatish qarorlaridan iborat.
|
| |