Cədvəl10.1 - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması,...

Cədvəl10.1
“YOX” əməliyyatını yerinə yetirənelement, işarədəyişdiriciyaxudinvertoradlanır.”YOX” məntiqelementi çıxışdaişarəcə girişdəkinəəksolansiqnalyaradır.“YOX”əməliyyatıtranzistor
+Eb
X
UçU(2)
U(0)
t
Uç
açarıvasitəsiləhəyatakeçirilir (şəkil 10.17). Girişə siqnalverilmədikdə (məntiq “0”) tranzistorbağlanır, Rkrezistorundagərginlikdüşgüsü praktikiolaraqsıfırolurvə buvaxt çıxış gərginliyimənbəyin Ekgərginliyinəbərabərolur.Yəni Uç=U(1)(məntiqvahidi
X U(2)
U(0)
t
YAXUD
|
X1
|
X2
|
Y
|
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
0
|
1
|
1
|
1
|
1
|
1
|
“1”).
İnvertorungirişinə
Ug Eb
Cədvəl10.2
müsbətpotensial(məntiqvahidi
Şəkil10.17.“YOX”məntiqelementininprinsipialsxemi(a),şərtiişarəsi (b) və zamandiaqramları (c).
İkidəyişəndən (arqumentdən) asılı olanfunksiya üçün “YAXUD” əməliyyatı və yaməntiqitoplama (dizyunksiya), “V” vəya “+” kimiişarə olunur.Y=X1VX2VX3V...VXn.“YAXUD” əməliyyatınıngerçəkilkcədvəlibelədir (cədvəl 10.2).Bu əməliyyat onu göstərir ki, Y hadisəsi, yəni məntiqi cəm, ya X1, yaxud X2 və ya X1+X2 hadisələrinin birlikdə təsiri nəticəsində yaranır. ”YAXUD” əməliyyatınışəkil10.18-dəgöstərilənsadədiod-rezistorsxemiilə
“1”) verildikdə isə tranzistor açılır, doyma rejiminə keçir və onun çıxış gərginliyi Uç=U (0) (məntiq sıfrı “0”) olur. Beləliklə, tranzistor açarı “0”-ı “1”-ə və əksinə çevirir ki, bu da “YOX” əməliyyatına uyğundur.Şəkil 10.17-də “YOX” əməliyyatı həyata keçirən invertorun şərti işarəsi və onun işinin zaman diaqramları göstərilmişdir.
həyata keçirmək olar. Sxemin girişinə siqnal verilmədikdə hər iki diod bağlı vəziyyətdə olur və çıxış gərginliyi sıfra bərabərdir (məntiq sıfrı “0”).Girişlərdən istənilən birinə və ya hər ikisinə eyni zamanda siqnalverildikdəisəRmüqavimətindəncərəyankeçir,ondagərginlik düşgüsüyaranırvəsxeminçıxışgərginliyisıfırdanfərqliolur(məntiq vahidi “1”).Beləliklə, baxılan sxem “YAXUD” əməliyyatını yerinə yetirir. YAXUD əməliyyatının şərti işarəsi və zaman diaqramlarışəkil 10.18 b,c-də göstərilmişdir.
Ug1
X1 D1
0 t
Ug2
Beləliklə, sxemin işi
“VƏ”
əməliyyatına müvafiq olur.
0 t
X 2 Y X1 U çY
X 2
0
Praktikada “VƏ” məntiq elementlərinin girişləri ikidən çox da ola bilər və onun çıxışında siqnal (məntiq vahidi “1”) yalnız bütün girişlərə siqnal eyni zamanda verildikdə yaranır. “VƏ” məntiq elementinin şərti işarəsi və zaman diaqramları şəkil 10.19-da verilmişdir.
Şəkil10.18.“YAXUD”məntiqelementininprinsipialsxemi(a),şərti işarəsi (b) və zaman diaqramları (c).
“VƏ”əməliyyatıvəyaməntiqivurma(konyunksiya);“”vəya
“.” ilə işarə olunur. Onda
YX1X2X3LXn
olar.
İkidəyişənli funksiya üçün bu əməliyyatın “gerçəklik” cədvəlibelədir: (cədvəl 10.3). Cədvəldən göründüyü kimi, X 1 və X 2 dəyişənlərin hər ikisi eyni zamanda məntiqi vahidə bərabər olduqdaY funksiyası doğru (məntiq vahidi “1”) qiymət ala bilər.Şəkil 10.19- da iki girişə malik olan “VƏ” məntiq elementinin sadələşdirilmiş sxemi göstərilmişdir. R 1=R 2< 1 və R2 rezistorlarında gərginlik düşgüləri də kiçik olur və Uçıx=0 (məntiq sıfrı “0”) alınır. Girişlərin yalnızbirinəsiqnalverildikdə,yəniX1=1vəyaX2=1olduqdaəvvəlki kimi Uçıx=0 qalar (çünki bu halda diodlardan biri açıq olur və aydın- dır ki, onun müsbət qütbündə və uyğun olaraq sxemin çıxışında gərginlik sıfra bərabər olur). Sxemin girişlərinin hər ikisinə eyni zamanda siqnal verildikdə, yəni X1=1 və X2=1 olduqda isə hər iki diod bağlanır və Uç=+Ek (məntiq vahidi “1”) olur.
|