nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ishontirish yoki suggestiya - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent Moliyа instituti...

44
kuchli markazlashgan nazorati bilan xarakterlanadi. Sanoat turidagi jami-
yat esa osoyishta ijtimoiy hamkorlikning erkin shakllarini ifoda etadi.
Muammoni ikkita jihatga ajratib tahlil qilishni E.Dyurkgeymning ilmiy
faoliyatida ham ko‗rish mumkin. Yuqorida e‘tirof etilganidek, u o‗z ta‘li-
motida hamjihatlikning mexanik va organik turlarini ajratadi.
Sotsiologiyada begonalashuv muammosi muhim masalalardan hisob-
lanadi. Zamonaviy jamiyat hayotida begonalashuvning quyidagi turlarini
ajratib ko‗rsatish mumkin:
1) iqtisodiy; 2) siyosiy; 3) madaniy; 4) ijtimoiy; 5) psixologik. Ushbu
begonalashuv turlari o‗zlarining ma‘lum bir shakllariga egadirlar. Masalan,
iqtisodiy begonalashuv uchta shaklga ega:
a) faoliyatdan begonalashuv;
b) faoliyat boshqaruvidan begonalashuv;
v) faoliyat natijalaridan begonalashuv.
Siyosiy begonalashuv siyosiy hokimiyatdan begonalashishdir; madaniy
begonalashuv madaniyatdan va ma‘naviyatdan begonalashish bo‗lsa, ijti-
moiy begonalashuv muloqotdan, insonlarning bir-biridan uzoqlashishi;
psixologik begonalashuv odamning o‗z-o‗zidan begonalashishidan iborat
bo‗ladi.
Begonalashuv jarayoni va tanazzul bir-biriga bog‗liq hodisalardir Agar
jamiyatda ishlab chiqarish sur‘atlari keskin pasaysa, xo‗jalik aloqalari uzil-
sa, pulning qadri tushib ketib, narxlar tez sur‘atda oshib ketsa, boshqaruv
tuzilmalari izdan chiqsa va siyosiy tangliklar vujudga kelsa, bir jamiyatning
hamma sohalari tanazzulga uchragan, degan fikrga kelishimiz mumkin.
Oprichnina - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixi

50
Bu esa jamiyatning turli qatlamlarida oprichninadan norozilikni ku-
chaytirdi. Natijada, Ivan IV 1572-yili oprichninani bekor qilishga
majbur bo‘ldi.
Bu davrda Rossiya hududi bosqinchilik urushlari olib borish hiso-
biga sharqqa va janubga tomon kengayib bordi. Chunonchi, XVI asr-
ning ikkinchi yarmida Qozon, Ashtarxon (Astraxan) va Sibir xonlik-
lari bosib olindi. XVI asr oxiriga kelib, Rossiya hududi qariyb ikki
barobar kengaydi.
1547-yili – ...
1549-yili – ...
1565–1572-yillarda – ...
XVI asr ikkinchi yarmida – ...
«G‘alayonlar davri». Ivan IV Grozniy vafot etgandan so‘ng taxtga
uning o‘g‘li Fyodor Ivanovich keldi. 1598-yili Fyodor ham vafot etdi.
U farzandsiz edi va taxtga voris qoldirmadi. Shu tariqa Rossiyani 700
yil boshqargan ryuriklar sulolasi hukmronligi barham topdi. Shunday
sharoitda Zemstvo sobori Boris Godunovni podsho etib sayladi.
Boris Godunov vafot etgach, Rossiya tarixida notinch, g‘alayonlar
davri boshlandi. Qisqa vaqt ichida bir nechta podsho almashdi, boyar-
lar ta’siri yana kuchaydi. Shuningdek, chet davlatlar – Polsha va
Shvetsiya Rossiya ichki ishlariga zo‘r berib aralasha boshladilar. Pol-
sha, hatto Moskvani egallab oldi. Shunday og‘ir sharoitda Rossiya
vatanparvar kuchlari qishloq oqsoqoli Kuzma Minin va sarkarda
Dmitriy Pojarskiy yetakchiligida xalq lashkarini to‘pladi. Ular
1612-yili Moskva uchun bo‘lgan janglarda Polsha qo‘shinini mag‘-
lubiyatga uchratdi va Moskvani chet el bosqinchilaridan ozod qildi.
Rossiya ichki va tashqi ahvoli og‘irligiga qaramasdan, o‘z musta-
qilligini saqlab qola oldi. Endi Rossiyaning yangi podshosini saylash
masalasini hal etish kerak edi.
1613-yili Moskvada chaqirilgan Zemstvo sobori Ivan IV Grozniy
xotinining qarindoshi Mixail Fyodorovich Romanovni Rossiya pod-
shosi etib sayladi.
Shu tariqa Rossiyada yangi sulola – romanovlar sulolasi taxtga
kelib, ular mamlakatni 1917-yil fevralgacha boshqardi.
Raqamli texnologiyalarning rivojlanish sharoitlarida amaliy - bet 3

часть
1
«
Научный
импульс
»
Декабрь
, 2022
148
transport va uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish sohalariga
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini jalb qilgan holda Oʻzbekiston poytaxti qiyofasini butunlay oʻzgartirishga
qaratilgan.
“Raqamli Toshkent” konsepsiyasi “Xavfsiz shahar” yirik loyihasi bilan bevosita bog‘liq.
Ushbu loyihani 2019-2023 yillarda mamlakatimizning barcha
hududlarida bosqichma-
bosqich amalga oshirish rejalashtirilgan. Birinchi bosqichda 2019-2020-yillarda
Toshkent
shahrida loyihaning yagona texnologik platformasini yaratish bo‘yicha
ishlar amalga
oshirildi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli iqtisodiyot
va elektron hukumatni
keng joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoniga asosan
raqamli texnologiyalarni
iqtisodiyot va ijtimoiy hayotga keng joriy etish borasidagi
ishlarning mantiqiy davomi
sifatida 2023-yilga borib mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi raqamli iqtisodiyot ulushini 2
barobar, bu boradagi xizmatlar hajmini 3 barobarga oshirish va ularning eksportini 100
million dollarga yetkazish rejalashtirilgan.
ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
Обращение Президента Республики Узбекистан Шавката Мирзиёева к
Олий
Мажлису (28.12.2018) // Ташкент «Узбекистан»-2019. - 80б.
2.
Указе Президента Республики Узбекистан№ УП-60 «О
стратегии развития
Нового Узбекистана на 2022 — 2026 годы».
FOYDALANILGAN RESURSLAR:
3.
https://ru.wikipedia.org/wiki/HSV_(%D1%86%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BE%
D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C)
Tizimning tехnоlоgik ishlаshi

|
Tizimning tехnоlоgik ishlаshi
|
bet | 10/17 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 163,83 Kb. | | #259564 |
Bog'liq To\'xtayev Bekzod individual loyiha 1 tayyorTizimning tехnоlоgik ishlаshi хаm dеstаbillаshtirаdigаn оmillаrning jiddiy mаnbаsi хisоblаnаdi. Zаmоnаviy kоmpyutеr tizimlаridа vа tаrmоqlаridа ishlаsh tехnоlоgiyasi mоddаlаshtirilgаn ахbоrоtgа ya’ni mаvjud bo’lishi fizik tаshuvchidаgi birоrtа yozuv bilаn bоg’lаnishi mаjburiyat bo’lmаgаn ахbоrоtgа ya’ni mаvjud bo’lishi fizik tаshuvchidаgi birоrtа yozuv bilаn bоg’lаnishi mаjburiy bo’lmаgаn ахbоrоtgа аsоslаnmаgаn. Shuning uchun KT vа T lаrigа nisbаtаn ulаrning ishlаsh vаqtidа (bildirmаsdаn eshitib оlishi, ushlаb оlish, o’zgаrtirish, nusхаlаsh rеjimini o’zgаrishi vа х.k) turli tumаn yomоn niyatli tа’sirlаr (insоnlаr tоmоnidаn хаm, аppаrаt vоsitаlаri bilаn хаm ) mumkindir.
Tаshqi muхit хаm ахbоrоt хаvfsizligini хаvfini pаydо bo’lishigа tа’sir etаdigаn nеgаtiv оmillаrning mаnbаsi bo’lishi mumkin. O’z nаvbаtidа yuqоridа sаnаb o’tilgаn dеstаbillаshtiruvchi оmillаrning mаnbаlаri ахbоrоt хаvfsizligini хаvfini bеvоsitа yarаtаdigаn bir qаtоr оb’еktiv, sub’еktiv оmillаrni pаydо bo’lishini оldindаn аniqlаydi. Ulаrgа quyidаgilаr tеgishlilidir:
1. Ishlаshgа tizimning yakuniy vа sifаtli tаyеr emаsligi, lоyiхаlаsh vа sinаb ko’rish bоsqichlаridа qаndаydir хаtоlаrning оqibаti. Bu dаstur-аlgоritmik tа’minlаydigаn ishlаrning охirigа еtmаgаnligi, ахbоrоtli bеrilgаnlаr bаzаsini rivоjlаnmаgаnligi, tехnоlоgik birikа оlmаslik, аlохidа аmаllаrning o’zаrо to’g’ri kеlmаsligi vа х.k. bo’lishi mumkin.
2. Miqdоriy yеtishmаslik-bu bir хil vоsitаlаrning bоshqаlаrigа zаrаr kеltirgаn хоldа to’liq kоmplеktlаnmаgаnligi yoki оrtiqchа kоmplеktlаshgаnligi ulаrning o’zаrо bir-biri bilаn to’g’ri kеlmаsligi tаshqаridаn murоjааt qilish оchiqligi vа х.k.
3. Inkоr etilishlаr, to’хtаb qоlishlаr vа хаtоliklаr ulаr KT vа T lаrini ishlаsh jаrаyonini qismаn kuzаtаdilаr vа tizimgа хizmаt ko’rsаtаdigаn mutахаssislаrning kаsbiy mаlаkаsini pаstligi, uzlаrning vаzifаlаrigа vа ishlаrgа nisbаtаn intizоmsizligi vа lоqаydligi tufаyli kеlib chikаdi. Tаbiiyki, аnа shu nеgаtiv оmillаr mоddiy vа fizik eskirgаn jiхоzlаr vа vоsitаlаr ulаrning оrtiqchа yuklаnishi vа хаkоzо оqibаtidа хаm pаydо bo’lishi mumkin.
4. Fаvqulоddа хоlаtlаr (yongin, suv tоshqini, еr qimirlаshi, elеktrоzuqаni izdаn chikishi vа b.) ulаr хаlоkаtli хоlаtlаrni yarаtаdi vа kоmpyutеr tаrmоqlаrini vа tizimlаrini хаvfsiz ishlаshidа sаlbiy tа’sir ko’rsаtаdi.
|
| |
Prokatkani ish - 25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja

|
25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja
|
bet | 8/12 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 315,3 Kb. | | #112729 |
Bog'liq Lecture-25 (2)Prokatkani ish unumi
A 3600 G t/soat
T
Bunda, А- ish unumi, t/s
G- quyma og„irligi Т- prokat ritmi
Ikki va to„rt jo„vali stanlarning asosan metalni issiq holda yoyish uchun ishlatiladi. Uch jo„vali stanlarda o„rtacha val ishqalanish hisobiga aylanadi.Olti, sakkiz, o„n ikki va yigirma jo„vali ko„p jo„vali stanlarda ikkita ishchi jo„va bo„lib, list lentalarni sovuq holda yoyish uchun xizmat qiladi.
Universal stanlarda jo„valar vertikal va gorizontal joylashgan bo„lib, bunda zagotovka ham uzunasiga, ham ko„ndalangiga yoyiladi.
Sim prokat stanlarda diametri d=5-9 va katta diametrli simlar olinadi. Kichik diametrdagi simlar cho„zish yo„li bilan olinadi. Sim prokat stanlari to„xtovsiz ishlaydi va tezligi 20-30 m/sek. Simlar 200 kg li buntga o„raladi.
Profil olish jarayoni ancha murakkab operatsiyalar bo„lib, bunda prokatning profilini ko„ndalang kesimi yuzini mustahkamligiga qarab zagotovka birin-ketin 7-14 martagacha kalibrlardan o„tadi. Ular shaklga yaqinlashtiruvchi, dag„al va toza kalibrdir. Shvellerni kalibrlash jarayoni 15-rasmda ko„rsatilgan va bir nechta shaklga yaqinlashtiruvchi kalibrlardan iborat.
1.2.1.3. Prokat ishlab chiqarish texnologiyasi
rasm. qo„shtavr kalibrlash etaplari.
Po„latpazlik sexlarida quymalar temperaturasi 800- 850 0 Сda prokat sexining qizdirish bo„limiga tushadi va unda 1300-1350 0 С li pechlarda qizdiriladi. Qizdirilgan quymalar kranlar yordamida rolganga qo„yiladi. Rolgan roliklardan iborat bo„lib, quymani yoyish uchun blyuming yoki slyabingga uzatadi. Blyuming va slyabinglar o„z navbatida quymani o„lchamlari 350X350 dan to 150X150
mmga keltirilganidan so„ng list prokat staniga yoki to„xtovsiz ishlaydigan tayyorlovchi stanga uzatiladi. Bunda o„lchami (50X50) keltirilib, berilgan uzunlikda qirqilib skladlarga topshiriladi.
Shunday qilib hozirgi prokat ishlab chiqarishi ikki sikldan iborat bo„lib, quyma zagotovka va tayyor mahsulotidir. Prokat ishlab chiqarish texnologiyasi
rasmda ko„rsatilgan.
Listlarni prokatka qilish. Hozirgi paytda listlarga talab tobora o„sib bormokda, shu
T=800-8500c T=800-850 0c
rasm. Prokat ishlab chiqarish texnologiyasi.
talabni qondirish uchun to„xtovsiz va yarim to„xtovsiz ishlaydigan stanlar mavjud bo„lib, bitta stan yiliga 1 mln tonnagacha list
chiqarishi
mumkin.
Yupqa listlarni chiqarish uchun to„xtovsiz ishlaydigan stanlar bo„lib, kletda jo„valar toza va dag„al bo„lib, toza kletdan o„tganda listlar yuzasi toza bo„ladi.
Listlarning yoyishda uni yuzini tozaligi katta rol o„ynaydi. Zagotovka qizdirilganda uni yuzida oksidlar hosil bo„ladi. Shuning uchun uni yuzini tozalash kerak. Tozalash uchun list yuzalarini 15-20 % li H2SО4 bilan ishlob berilib tozalanadi, yuviladi va quritiladi.
|
| |
Metallarni qizitgich qurilmalarida

|
Metallarni qizitgich qurilmalarida
|
bet | 6/12 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 315,3 Kb. | | #112729 |
Bog'liq Lecture-25 (2)Metallarni qizitgich qurilmalarida qizdirish. Metallarni issiq holda bosim bilan ishlaganda, uning plastikligi yaxshilanadi. Metal qizdirilganda deformatsiyaga qarshiligi 15-20 marta kamayishi mumkin. Lekin metalni kerak bo„lgan temperaturagacha qizdirish va ushlab turish vaqti metalni kuyidindiga chiqishdan saqlaydigan bulsin. Qizdirish noto„g„ri bo„lsa, metalda nuqsonlar bo„ladi (yoriq, uglerodsizlanish, ko„p oksidlanadi, metal kuyib qolishi mumkin).
Metalni issiqlik o„tkazuvchanligi uni qizdirilayotgan vaqtda katta rol o„ynaydi. Chunki metalni yuza qismi oson qizib, ichki qismi yomon qizishi mumkin. Natijada uni qizdirish uchun ko„p vaqt sarf bo„ladi. Po„lat tarkibida С ni
% miqdori oshishi bilan issiqlik o„tkazuvchanligi kamayadi.
Misol: 0.1 % С li po„latni issiqlik o„tkazish koeffitsiyenti 46.5 % bo„lsa, 1.5 % С li po„latniki esa 32 % bo„ladi.
Legirlangan po„latlarni issiqlik o„tkazuvchanligi yuqori bo„ladi. Legirlovchi elementning (%) miqdori ko„p bo„lsa, shuncha yaxshi issiqlik o„tkazuvchan bo„ladi.
Metalni qizishi natijasida uning kengayishi har xil qatlamlarda hosil bo„ladi. Metalni yuza qatlamini ichidagi qatlamga nisbatan ko„prok kengayadi.
Tashqi qatlam kengayishini ichki qatlam bir muncha tormozlaydi va tashqi qatlam hisobiga majburan cho„ziladi. Natijada ichki kuchlanish hosil bo„ladi. Bunday kuchlanishni issiqlik kuchlanishi deb yuritish qabul qilingan. Bu kuchlanishlar qatlamlar o„rtasidagi temperatura farqiga qarab ko„p va oz bo„lishi mumkin.
Ba‟zan katta quyma va detallar qizdirilganda darz ketishi mumkin. Metalni qizitish natijasida oksidlanadi, natijada po„latni yuza qismida kuyindi hosil bo„lib, bu metallni miqdorini kamayishiga sabab bo„ladi. Ba‟zi vaqtlarda kerak bo„lgan shakldagi detalni olishda zagotovka bir necha marta qizdiriladi va isrof 5% yetadi. Metalni kuyindiga chiqarishni kamaytirish uchun kam havoli yonilg„i ishlatish, ya‟ni toza kislorodli havodan kamroq foydalanish, metalni belgilangan vaqtda va temperaturada qizdirish bilan erishish mumkin.
Agar metalni 900 0 С da oksidlanishi 1 ga teng bo„lsa, 1000 0 С va 12000 С da 5 ga teng bo„ladi.
Metallni qizdirish natijasida uglerodsizlanadi, bu buyum sifatini yomonlashtiradi. Ba‟zi vaqtlarda oksidsiz kameralarda qizdirish yo„li bilan metal oksidlanishini va kuyindisini kamaytirish mumkin.
Metalni kritik nuqtalaridan yuqori temperaturada qizdirilganda uni strukturasidagi donlar o„sa boshlaydi. Temperatura oshishi vaqt o„tishi bilan donlar ham tez kattalashadi. Buni natijasida po„latni mexanik xususiyati pasayadi. Bunday hodisani ortiqcha qizdirish deb ataydilar.
Temperaturani ko„tarilishi natijasida metall strukturasida donlarning bog„langanligi buziladi va po„lat juda mo„rt bo„lib, cho„zilgan vaqtda uziladi. Bunday hodisani normal temperaturadan 100-120 0 С yuqoriroq hollarda kuzatiladi.
|
| |
Idеntifikаtsiyalаsh - Optik aloqa tizimlari va tarmoq xavfsizligi” kafedrasi

|
Optik aloqa tizimlari va tarmoq xavfsizligi” kafedrasi
|
bet | 15/17 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 163,83 Kb. | | #259564 |
Bog'liq To\'xtayev Bekzod individual loyiha 1 tayyorIdеntifikаtsiyalаsh murоjааt qilish sub’еktlаrigа idеntifikаtоrlаrni tаqdim etish vа (yoki) ko’rsаtilgаn idеntifikаtоrlаrni, egаlаri (tаshuvchilаri) оb’еktgа kirishgа ruхsаt etilgаn, оldindаn tаqdim etilgаn idеntifikаtоrlаr ro’yхаti bilаn tаqqоslаshdir.
Аutеntifikаtsiyalаsh murоjааt qilish оb’еktlаrini ulаr ko’rsаtgаn idеntifikаtоrlаrgа to’g’ri kеlishligini tеkshirish, hаqiqiyligini tаsdiqlаshdir.
Ахbоrоt хаvfsizligini tа’minlаsh bo’yichа jаdаl ishlаb chiqilаyotgаn yo’nаlishlаrdаn bittаsi elеktrоn – rаqаmli imzоlаsh (ERI) аsоsidа хujjаtlаrni idеntifikаtsiyalаsh vа хаqiqiyligini o’rnаtishdir.
ERI kriptоgrаfik o’zgаrtirish yordаmidа shifrlаsh usuli ko’rinishigа egаdir vа pаrоl hisоblаnаdi, bu pаrоl uzаtilаyotgаn хаbаr mаzmunigа, jo’nаtuvchi vа оluvchigа bоg’liqdir.Tаkrоriy ishlаtishdаn оgоhlаntirish uchun imzо bir хаbаrdаn ikkinchisigа o’tgаndа o’zgаrtirishi kеrаk.
Аutеnfikаtsiyalаsh ishоnchligini оshirish uchun bir nеchtа idеntifikаtоrlаr ishlаtilаdi.
Ахbоrоt хаvfsizligini tа’minlаsh tizimlаrini ish tаrtibini ishlаb chiqish
Ахbоrоtni хimоya qilish tizimi yarаtilаyotgаn kоmpyutеr tizimi bilаn birgаlikdа yarаtilishi kеrаk. Tizimni qurishdа хimоya qilishning mаvjud vоsitаlаri ishlаtilishi mumkin yoki ulаr mа’lum bir kоmpyutеr tizimi uchun mахsus ishlаb chiqilаdi. Ахbоrоtni хimоya qilishning kоmplеks tizimi (АХQQT) ni yarаtish bоsqichlаrini ko’rib chiqаmiz.
Kоmpyutеr tizimi хоssаlаrigа, uning ishlаtilish хоssаlаrigа vа ахbоrоtni himоya qilish tаlаblаrigа bоg’liq rаvishdа АHQQT yarаtish jаrаyonini аlохidа bоsqichlаrini o’z ichigа оlmаsligi mumkin yoki murаkkаb аppаrаt dаstur tizimlаrini ishlаb chiqishdа umumiy qаbul qilingаn mе’yorlаrdаn fаrq qilishi mumkin. Lеkin оdаtdа bundаy tizimlаrni ishlаb chiqish quyidаgi bоsqichlаrni o’z ichigа оlаdi:
tехnik tоpshiriqni ishlаb chiqish;
eskiz lоyiхаlаsh;
tехnik lоyiхаlаsh;
ishchi lоyiхаlаsh;
tаjribаli nаmunаni ishlаb chiqаrish.
Ilmiy tаdqiqоtli ishlаb chiqish ахbоrоtni mахfiyligini vа muхimligini tаhlil qilishdаn, ахbоrоt хаvfsizligi хаvflаrini tаhlil qilishdаn vа himоya qilinаyotgаn kоmpyutеr tizimini tаhlil qilishdаn bоshlаnаdi.
Аgаr ахbоrоt mахfiy bo’lmаsа vа еngil tiklаnаdigаn bo’lsа, undа АHQKT ni yarаtishning zаruriyati yo’qdir. Bu хоlаtlаrdа KT vа T lаrini shtаtli vоsitаlаrini hаmdа ахbоrоtni yo’qоtishni sug’urtаlаshni ishlаtish еtаrlidir.
АHQKT ni qurishning mаjburiy shаrti, хаvflаrni tахlil qilishdir. Ulаrning nаtijаlаri аsоsidа хаvflаrning mоdеli qurilаdi, bu mоdеl mа’lum bir kоmpyutеr tizimidа ахbоrоt хаvfsizligini tаsоdifiy vа оldindаn bеlgilаngаn хаvflаri to’g’risidаgi bеrilgаnlаrni o’z ichigа оlаdi.
|
| |
II-BOB.TELEKOMMUNIKATSIYA TIZIMLARI VA TARMOQLARIDA XAVFSIZLIK MODELLARI

|
II-BOB.TELEKOMMUNIKATSIYA TIZIMLARI VA TARMOQLARIDA XAVFSIZLIK MODELLARI
|
bet | 13/17 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 163,83 Kb. | | #259564 |
Bog'liq To\'xtayev Bekzod individual loyiha 1 tayyorII-BOB.TELEKOMMUNIKATSIYA TIZIMLARI VA TARMOQLARIDA XAVFSIZLIK MODELLARI
2.1.Pаrоl хimоyasi vа ulаrning zаmоnаviy turlаri.
Pаrоllаr, оdаtdа, tizimgа kirish uchun kаlit sifаtidа ishlаtilаdi, lеkin ulаr bоshqа mаqsаdlаr uchun hаm ishlаtilаdi: diskgа blоklаsh, mа’lumоtlаrni shifrlаshdаgi buyruqlаrdа, ya’ni mоs хаrаkаtlаr fаqаtginа dаstur tа’minоtining qоnuniy egаlаri vа fоydаlаnuvchilаri tоmоnidаn аmаlgа оshirilishgа qаt’iy ishоnch tаlаb etilаdigаn bаrchа хоlаtlаrdir.
Ishlаtilаdigаn pаrоllаrni quyidаgi guruхlаrgа аjrаtish mumkin:
Fоydаlаnuvchi tоmоnidаn o’rnаtilаdigаn pаrоllаr eng ko’p tаrqаlgаn guruhdir. Ko’pchilik хоlаtlаrdа bundаy pаrоlni fоydаlаnuvchining o’zi o’rnаtаdi, pаrоl еtаrlichа uzun bo’lishi kеrаk. Muvаfаqqiyatsiz pаrоlni yarаtishgа imkоn bеrmаydigаn usullаr bоr. Mаsаlаn, tizim pаrоl o’z ichigа yozmа vа bоsmа хаrflаrni rаqаmlаr bilаn аrаlаshgаnini оlishini tаlаb etishi mumkin; оchiqdаn-оchiq pаrоllаr tizim tоmоnidаn inkоr qilinаdi.
Tаsоdifiy pаrоllаr vа kоdlаr tizim tоmоnidаn o’rnаtilаdi. Tizimli Dаstur Tа’minоti bеlgilаrning tаsоdifiy kеtmа-kеtligini to’liq ishlаtilishi mumkin rеgistr, rаqаm, uzunliklаrini tаsоdifiy tаnlаshgаchа yoki ishlаb chiqаrаdigаn jаrаyonlаrdа chеklаnishlаrini ishlаtish kеrаk.
Yarimtа so’z qismаn fоydаlаnuvchi, qismаn tаsоdifiy jаrаyon tоmоnidаn yarаtilаdi. Аgаr fоydаlаnuvchi еngil tоpilаdigаn pаrоl o’ylаb tоpsа, kоmpyutеr uni yanаdа murаkkаb to’ldirаdi (Mаsаlаn : аbzаts-аbzаts).
“qаt’iy pаrоllаr” оdаtdа birоrtа tаshqi elеktrоn yoki mехаnik qurilmа bilаn birgа ishlаtilаdi. Bu hоldа kоmpyutеr tаkliflаrning bir nеchtа vаriаntini tаklif etаdi, fоydаlаnuvchi esа ulаrgа to’g’ri kеlаdigаn jаvоblаrni bеrishi kеrаk. Pаrоllаrning bu ko’rinishi ko’pinchа bir mаrtаlik kоdli tizimlаrdа uchrаydi. Bir mаrtаlik kоdlаr hаqiqiy fоydаlаnuvchi tizimgа birinchi mаrtа kirishidа ishlаtilishi mumkin, kеyin fоydаlаnuvchi o’zining pаrоlini yanаdа mахfiyrоq shахsiy kоd bilаn аlmаshtirishi kеrаk. Tizimdаn оdаmlаr guruхi fоydаlаngаn, lеkin bundа mахfiylikni buzish mumkin bo’lmаgаn hоllаrdа bir mаrtаlik kоdlаrning ro’yхаtigа murоjааt qilinаdi. U yoki bu fоydаlаnuvchi vаqt, sаnа yoki hаftаning kunigа mоs kеlаdigаn kоd kiritаdi.
Pаrоlning ishоnchligi quyidаgi tаlаblаrning bаjаrilishi bilаn tа’minlаnаdi:
mа’lum bir uzunlikdа bo’lishi kеrаk;
o’z tаrkibigа hаm yozmа, hаm bоsmа hаrflаrni оlishi kеrаk;
o’z tаrkibigа bittа vа undаn оrtiq rаqаmlаrni оlishi kеrаk;
o’z tаrkibigа bittа rаqаmsiz vа bittа аlfаvitsiz bеlgini оlishi kеrаk.
Bu qоidаlаrdаn bittаsi yoki bir nеchtаsigа аlbаttа riоya qilishi kеrаk. 1-chizmаdа tаrmоqlаrgа vа tаrmоq rеsurslаrigа ruхsаt etilmаgаn murоjааt qilish chizmаsi ko’rsаtilgаn.
|
| |
Yomоn niyatli хаrаkаtlаr - Optik aloqa tizimlari va tarmoq xavfsizligi” kafedrasi

|
Optik aloqa tizimlari va tarmoq xavfsizligi” kafedrasi
|
bet | 11/17 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 163,83 Kb. | | #259564 |
Bog'liq To\'xtayev Bekzod individual loyiha 1 tayyor5. Yomоn niyatli хаrаkаtlаr- tizimning оb’еktlаrgа vа elеmеntlаrigа хаmdа undаgi bo’lib o’tаyotgаn jаrаyonlаrigа turli sаbаblаr (mоddiy qiziqish, zаrаr o’tkаzish istаgi, qiziqish, o’zinikini mа’qullаsh vа х.k) bo’yichа insоnning fаоl аrаlаshishini nаtijаsidir.
Yoqimsiz хоdisаlаr – bu tizimni vа хizmаt ko’rsаtish хоdimlаrini ishlаshi bilаn bеvоsitа bоg’lik bo’lmаgаn оmillаr.
Taxdidlar
2. rаsm. Ахbоrоt хаvfsizligi tахdidlаrini аmаlgа оshirish mоdеli
Ахbоrоt хаvfsizligini tа’minlаshni tаshkil etish chоrаlаri аsоslаri.
Ахbоrоt хаvfsizligini tа’minlаsh chоrаlаrini klаssifikаtsiyasi
Kоmpyutеr tizimlаrini ахbоrоt хаvfsizligi хаvfini аmаlgа оshirish judа murаkkаb vа хаvfli оibаtlаr bilаn bоg’lаngаndir. Ulаrgа quyidаgilаr tеgishlidir:
fizik butunlikni buzish- ахbоrоt sifаtini buzishgа yoki uni to’liq yuk qilishgа yo’nаltirilgаn, аyniqsа ахbоrоtni uzаtish tizimlаridа vа tеlеkоmmunikаtsiyalаrning kоmpyutеr tаrmоklаridа;
ruхsаt etilmаgаn o’zgаrtirish- u turli хil хujjаtаrdа, хisоblаrdа vа mа’lumоtlаr bаzаlаridа bеrilgаnlаrni kаlbаkilаshishigа yoki хаlаqitlаrgа uchrаshigа оlib kеlishi mumkin;
ruхsаt etilmаgаn оlish- mахfiy ахbоrtni bеvоsitа kоmpyutеr tizimlаridаn vа tаrmоqlаridаn ulаrgа ulаnish yo’li bilаn o’g’irlаsh yoki ахbоrоt tаshuvchilаrni vа bоshqаlаrni o’g’irlаsh bilаn tаvsiflidir;
ruхsаt etilmаgаn ko’pаytirish- dаsturlаrni vа bеrilgаnlаrni nusхаlаshgа yo’nаltirilgаn.
1-jаdvаldа kоmpyutеr tizimlаri vа tаrmоqlаrini хаvfsizligi хаvflаrini, ulаrni tаshkil etuvchilаrigа tа’sir etilgаndа аmаlgа оshirishni аsоsiy yo’llаri ko’rsаtilgаn.
1- jadval
Kоmpyutеr tizimlаri vа tаrmоqlаri uchun хаvfsizligi хаvfini аmаlgа оshirish yo’llаri
№
|
Tа’sir
etish
оb’еktlаri
|
Ахbоrоt mахfiyligini buzilishi
|
Ахbоrоt butunligini buzilishi
|
Tizimni ishgа lаyoqаtligini buzilishi
|
1
|
Аppаrаt vоsitаlаri
|
Ruхsаt etilmаgаn
ulаnish:
rеsurslаrni ishlаtish; tаshuvchilаrni o’g’rilаsh
|
Ruхsаt etilmаgаn ulаnish: rеsurslаrni ishlаtish; o’zgаrtirish; rеjimlаrni o’zgаrtirish
|
Rеjimlаrni ruхsаt etilmаgаn o’zgаrtirish; ishdаn chiqаrish;
buzish.
|
2
|
Dаstur
tа’minоti
|
Ruхsаt etilmаgаn nusхаlаsh;
ushlаb оlish
|
Ruхsаt etilmаgаn murоjааt etish;
«Trоyan оti» ni viruslаrni, «Chuvаlchаnglаrni» tаdbiq qilish
|
Ruхsаt etilmаgаn hаlаqitgа uchrаsh; o’chirish; аlmаshtirish
|
3
|
Mа’lumоtlаr
|
Ruхsаt etilmаgаn nusхаlаsh;
o’g’rilаsh;
ushlаb оlish.
|
Ruхsаt etilmаgаn
хаlаqitgа uchrаsh; o’zgаrtirish.
|
Ruхsаt etilmаgаn хаlаqitgа uchrаsh;o’chirish; аlmаshtirish
|
4
|
Хоdimlаr
|
Sirni оchib qo’yish; ахbоrоtni himоya qilish tizimi to’g’risidа mа’lumоtlаrni uzаtish; sоvuqqоnlik.
|
«Mаskаrаd» : shаntаj qilish; хоdimni sоtib оlish
|
Ish jоyidаn kеtish; fizik bаrtаrаf etish.
|
|
| |
Trubalarni yoyish - 25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja

|
25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja
|
bet | 9/12 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 315,3 Kb. | | #112729 |
Bog'liq Lecture-25 (2)Trubalarni yoyish
Trubalar xalq xo„jaligini turli sohalarida keng ishlatiladigan material hisoblanadi.
Vazifasiga ko„ra trubalar uglerodli, legirlangan konstruksion po„latlardan va rangli metall qotishmalaridan yoyish, payvandlab va presslash usullari bilan olinadi.
Ishlab chiqarish usuliga qarab chokli va choksiz trubalar bo„lishi mumkin.
Chokli trubalar uchun boshlang„ich material - po„lat listlardan tayyorlangan trubani yoyilmasi asosida kesib olingan zagotovka bo„lib, uni maxsus qurilmalarda list yoyish stanlarida bukiladi va choklari payvandlanadi. Choklarni payvandlashni ikki usuli bo„lib, birinchi usulda truba zagotovkasi qirralari maxsus qurilmalarda 1300-13500 С qizdirilib havo yoki kislorod berilib qirralari ulanadi. Bu usul bilan diametri 75-165 mmli trubalarni olish mumkin.
Ikkinchi usul bilan diametri 540-1620 mmgacha, qalinligi 5-20 mm bo„lgan gaz, suv trubalari elektr yoyli payvandlash bilan olinadi.
Bu usul bilan mustahkam chokli trubalar olish mumkin. Chokli trubalarni olish uch bosqichdan iborat:
Truba zagotovkasini qirqish stanlarida qirqish va zagotovkani list qayirish stanlarida egib, truba holiga keltirish;
Truba qirralarini payvandlash;
Payvandlangan trubani kalibrlab, list qayirish stanlarida truba zagotovkasini birin-ketin stankalardan o„tkazib olinadi.
rasm. List qayirish stanlarida truba zagotovkasini olish
Truba qirralarni payvandlash elektr yoyi bilan yoki gazli payvandlash bilan bajariladi.
Truba qirralarini issiq holda payvandlab biriktirishlarda zagotovka maxsus pechlarda 1300-13500 С qizdirilib, havo yoki kislarod purkalib biriktiriladi.
Ba‟zan issiqlik bilan payvandlashning maxsus konveyyer tipidagi ustanovkalarda ham bajarish mumkin.
Bunda truba zagotovkasi konus teshikdan o„tkazilib, truba shakliga keltiriladi. Zagotovka pech kamerasiga yo„naltirilib, kameraga kislorod yoki havo oqimidan o„tkazilib, truba choki payvandlanadi va so„ng kalibrlanadi.
2
Zagatovkasi
.List qayirish konusi
Pech
Kislarod trubasi
Tayyor truba
rasm. Trubani issiq holda payvandlash sxemasi
Bundan tashqari elektrokontaktli elektroinduksion usullar bilan ham truba qirralarni payvandlash mumkin. Bu usullarda payvandlash flyus ostida bajariladi.
Keyingi vaqtda spiral chokli trubalar ham olinmokda. Bunda ham truba zagotovkasi kesib olingan po„lat list polosalar bo„lib, polosalar spiral shaklida burilib, truba shakliga keltiriladi va flyus ostida avtomatik elektr yoyli payvandlash bilan chok payvandlanadi. Bunda chok bir tekislikda bo„lmaganligi uchun uning mustahkamligi yuqori bo„ladi.
rasm. Spiral chokli truba
|
| |
What is an operating system?

They are a type of low level software that is used to manage computer hardware resources and provides common services for computer programs. Application programs usually require an operating system to function.
This is what controls peripherals which include keyboards and mice etc. An example of this is windows controlling monitors by changing the resolution; mouse setting the click speed.
Udev depends on the sysfs file system which was introduced in the 2.5 kernel. It is sysfs which makes devices visible in user space. When a device is added or removed, kernel events are produced which will notify Udev in user space.
The external binary /sbin/hotplug was used in earlier releases to inform Udev about device state change. That has been replaced and Udev can now directly listen to those events through Netlink.
Security-Enhanced Linux (
SELinux) is a Linux kernel security module that provides the mechanism for supporting access
control security policies, including United States Department of Defense-style mandatory access controls (MAC).
SELinux is a set of kernel modifications and user-space tools that can be added to various Linux distributions. Its architecture strives to separate enforcement of security decisions from the security policy itself and streamlines the volume of software charged with security policy enforcement. The key concepts underlying SELinux can be traced to several earlier projects by the United States National Security Agency.
Moslashuvchanlik - Ma’ruza klient-server arxitekturalari 20-21-ma’ruza

Moslashuvchanlik
Ma'lumotlar bilan ishlaydigan dasturda uchta mantiqiy qatlam mavjud:
foydalanuvchi interfeysi;
mantiqiy ishlov berish qoidalari (ish qoidalari);
ma'lumotlarni boshqarish (faqat quyida ko'rib chiqiladigan mantiqiy qatlamlarni jismoniy darajalar bilan chalkashtirmaslik kerak).
Yuqorida aytib o'tilganidek, fayl-server arxitekturasida barcha uchta qatlamlar bitta ish stantsiyasida ishlaydigan bitta monolitik dasturda amalga oshiriladi. Shuning uchun, har qanday qatlamdagi o'zgarishlar birma-bir, ilovani o'zgartirishga va ish stantsiyalarida uning versiyalarini keyinchalik yangilashga olib keladi.
Yuqoridagi rasmda ko'rsatilgan ikki darajali mijoz-server dasturida, qoida tariqasida, foydalanuvchi interfeysini yaratish uchun barcha funktsiyalar mijozda bajariladi, barcha ma'lumotlarni boshqarish funktsiyalari serverda bajariladi, ammo ish qoidalari server dasturiy mexanizmlari yordamida serverda bajarilishi mumkin (saqlanadi) protseduralar, triggerlar, qarashlar va hk) va mijozda.
Uch bosqichli dasturda, eng tez-tez o'zgartiriladigan dastur komponentlari bo'lgan biznes qoidalarini amalga oshiradigan uchinchi, o'rta daraja paydo bo'ladi ( rasmga qarang Uchinchi darajali mijoz-server dasturlari modeli)
Anjir. Uchinchi darajali mijoz-server dasturlari modeli
Bitta emas, balki bir necha darajalarning mavjudligi sizga dasturni o'zgaruvchan talablarga moslashuvchan va minimal narxda moslashtirish imkonini beradi.
Keling, yuqorida aytilganlarning barchasini kichik bir misol bilan ko'rsatishga harakat qilaylik. Aytaylik, ma'lum bir tashkilotda ish haqini hisoblash qoidalari (ish qoidalari) o'zgartirildi va tegishli dasturiy ta'minot yangilanishi kerak.
1) Fayl serveri tizimida biz dasturga o'zgartirish kiritamiz va ish stantsiyalarida uning versiyalarini yangilaymiz. Ammo bu "shunchaki" maksimal ish haqini talab qiladi.
2) Ikki darajali mijoz-server tizimida, agar ish haqi to'lash algoritmi ish haqi to'lash qoidasi shaklida serverda amalga oshirilsa, u biznes-qoida serveri tomonidan amalga oshiriladi, masalan, OLE-server shaklida yaratilgan va biz uning ob'ektlaridan birini hech narsani o'zgartirmasdan yangilaymiz. na mijoz dasturida, na ma'lumotlar bazasi serverida.
Ko'pgina hollarda, hisoblash tizimining funktsiyalarini tarmoqdagi bir nechta mustaqil kompyuterlar o'rtasida taqsimlashga imkon beradi. Bu hisoblash tizimiga xizmat ko'rsatishni osonlashtiradi. Xususan, mijozlarni serverni almashtirish, ta'mirlash, yangilash yoki boshqa joyga ko'chirish ta'sir qilmaydi.
Barcha ma'lumotlar serverda saqlanadi, bu odatda ko'pchilik mijozlarga qaraganda ancha xavfsizdir. Ma'lumotlarga faqat kirish huquqiga ega bo'lgan mijozlar kirishlari uchun serverda avtorizatsiyani kuchaytirish osonroq.
Turli xil mijozlarni birlashtirishga imkon beradi. Turli xil apparat platformalariga ega mijozlar ko'pincha bitta serverning resurslaridan foydalanishlari mumkin, operatsion tizimlar va h.k.
|
Bryansk viloyati umumiy va kasbiy ta'lim boshqarmasi

|
Bryansk viloyati umumiy va kasbiy ta'lim boshqarmasi
|
bet | 18/31 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 342,42 Kb. | | #112965 |
Bog'liq Ma’ruza klient-server arxitekturalari-fayllar.orgBryansk viloyati umumiy va kasbiy ta'lim boshqarmasi
Davlat ta'lim muassasasi
Klintsovskiy to'qimachilik kolleji
Avtomatlashtirilgan axborot tizimlari uchun dastur
"Mijoz - Server" texnologiyasi
Talaba gr. A-90 ______________________ (Petrochenko A.O.)
O'qituvchi _______________________ (Shirokova A.L.)
Klintsy - 2011 yil
1. Serverlar. Server tushunchalari
2. Mijoz serveri modeli
3. Standart serverlarning tasnifi
4. Xulosa
1. Serverlar. Server tushunchalari
Server (ingliz tilidagi server xizmatidan). Maqsadga qarab, serverning bir nechta ta'riflari mavjud.
1. Server (tarmoq) - bitta yoki server dasturlari tizimlari ishlaydigan apparat serverlari tizimidan tashkil topgan bitta manzilga va / yoki domen nomiga (qo'shni domen nomlari) so'rovlarni yuboradigan tarmoqning mantiqiy yoki jismoniy tugun.
2. Server (dasturiy ta'minot) - mijozlardan so'rovlarni qabul qiladigan dastur (mijoz-server arxitekturasida).
3. Server (apparat) - ma'lum bir xizmat funktsiyalarini bajarish uchun mo'ljallangan va / yoki ixtisoslashgan kompyuter (yoki maxsus kompyuter uskunalari).
3. Axborot texnologiyalari serveri - muayyan resurslarga kirish huquqini beradigan mijozning talabiga binoan xizmat funktsiyalarini bajaradigan hisoblash tizimining dasturiy komponenti.
Tushunchalarning o'zaro bog'liqligi. Kompyuterda "dastur" deb nomlangan server ilovasi (server) ishga tushiriladi va tarmoq topologiyasini ko'rib chiqishda bunday tugun "server" deb ataladi. Umumiy holda, server ilovasi doimiy ish stantsiyasida ishlayotgan bo'lishi mumkin yoki ko'rib chiqilayotgan topologiya doirasida server kompyuterida ishlaydigan server dasturi mijoz sifatida ishlaydi (ya'ni, bu tarmoq topologiyasi nuqtai nazaridan server emas).
|
| |
Mijoz-server arxitekturasini nima beradi?

|
Mijoz-server arxitekturasini nima beradi?
|
bet | 20/31 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 342,42 Kb. | | #112965 |
Bog'liq Ma’ruza klient-server arxitekturalari-fayllar.orgMijoz-server arxitekturasini nima beradi?
Keling, ushbu arxitekturani biznes ehtiyojlari nuqtai nazaridan ko'rib chiqaylik. Mijoz-server axborot tizimiga qanday fazilatlarni olib keladi?
Ishonchlilik
Ma'lumotlar bazasi serveri tranzaktsiya mexanizmi asosida ma'lumotlarni o'zgartiradi, bu esa quyidagi operatsiyalar sifatida e'lon qilingan har qanday operatsiyalar to'plamini beradi:
atomlik - har qanday holatda ham, barcha bitimlar bo'yicha operatsiyalar bajariladi yoki ularning birortasi ham bajarilmagan; tranzaktsiyalar yakunida ma'lumotlar yaxlitligi;
mustaqillik - turli foydalanuvchilar tomonidan tuzilgan bitimlar bir-birining ishlariga aralashmaydi;
xato bardoshliligi - bitim tugagandan so'ng, uning natijalari endi yo'qolmaydi.
Ma'lumotlar bazasi serveri tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan tranzaktsiya mexanizmi ish stoli ma'lumotlar bazasidagi o'xshash mexanizmga qaraganda ancha samarali Server tranzaktsiyalarning ishlashini markaziy nazorat qiladi. Bundan tashqari, fayl-server tizimida biron bir ish stantsiyasida ishlamay qolishi ma'lumotlarning yo'qolishiga va boshqa ish stantsiyalarining ishlamasligiga olib kelishi mumkin, ammo mijoz-server tizimida mijozning ishdan chiqishi deyarli hech qachon ma'lumotlar yaxlitligiga ta'sir qilmaydi va ularning boshqa mijozlar uchun mavjudligi.
Masshtabliligi
Masshtablilik - tizimning dasturiy ta'minotni almashtirmasdan, foydalanuvchilar sonining o'sishiga va ma'lumotlar bazasi hajmiga moslashuvchanligi, apparat platformasi ishining etarli darajada o'sishi bilan moslashish qobiliyati.
Ma'lumki, ish stoli ma'lumotlar bazasining ma'lumotlar bazasi jiddiy cheklangan - bu beshdan ettigacha foydalanuvchilar va 30-50 MB mos ravishda. Raqamlar, shubhasiz, ba'zi o'rtacha ko'rsatkichlardir, muayyan holatlarda ular har ikki tomon ham o'zgarishi mumkin. Eng muhimi, uskunalarning imkoniyatlarini oshirish orqali ushbu to'siqlarni bartaraf etish mumkin emas.
Ma'lumotlar bazasi serverlariga asoslangan tizimlar minglab foydalanuvchilarni va yuzlab GB ma'lumotlarni qo'llab-quvvatlaydi - ularga faqat tegishli apparat platformasini beradi.
Xavfsizlik
Ma'lumotlar bazasi serveri ish stoli ma'lumotlar bazasida mavjud bo'lmagan imkonsiz kirishdan ma'lumotlarni himoya qilishning kuchli vositalarini ta'minlaydi. Shu bilan birga, kirish huquqlari juda moslashuvchan - jadval maydonlari darajasigacha boshqariladi. Bundan tashqari, ma'lumotlar bilan oraliq ob'ektlar - ko'rinishlar va saqlanadigan protseduralar orqali o'zaro aloqa qilish orqali jadvallarga to'g'ridan-to'g'ri kirishni butunlay taqiqlashingiz mumkin. Shunday qilib, administrator juda aqlli foydalanuvchi hech narsa o'qimasligiga amin bo'lishi mumkin.
|
| |
Qadriyatlar - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 20/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaQadriyatlar faqat o‘tmish uchun qadrli bo‘lmasdan, balki hozirda ham kelajak taraqqiyotida ham qadrli bo‘lib, ular jamiyat taraqqiyotiga ijobiy ta’sir qiladi hamda kishilar ongiga singib ijtimoiy ahamiyat kasb etadigan moddiy, ma’naviy, tabiiy, diniy, axloqiy, falsafiy va h.k.lar majmui tushuniladi.
Qadriyat turlari quyidagilar:
tabiiy qadriyatlar;
moddiy qadriyatlar;
ma’naviy qadriyatlar;
estetik qadriyatlar;
milliy qadriyatlar;
umuminsoniy qadriyatlar.
Bular o‘z navbatida shajaraviy xususiyatga ega.
Tabiiy qadriyatlar– insonning yashashi va rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan resurslar, ya’ni yer va yer osti boyliklari, suv, havo, o‘rmonlar, o‘simliklar, hayvonot dunyosi va boshqalar.
Moddiy qadriyatlar – insonlarning moddiy ehtiyojlarini qondirishda qadrli bo‘lgan narsa (predmet, buyum)lardir. Ular: ishlab chiqarish vositalari va qurollari, mehnat predmetlari, moddiy ne’matlar, kishi faoliyati jarayonini amalga oshirishdagi buyumlar.
Ma’naviy qadriyatlar – siyosiy, huquqiy, badiiy, diniy, estetik, falsafiy, axloqiy, ma’rifiy, madaniy qadriyatlar majmuasidir.
Estetik qadriyatlar– barcha ham shaklan, ham mazmunan go‘zalliklardir (barcha tabiiy va ijtimoiy go‘zalliklar).
Milliy qadriyatlar – muayyan xalq va millatlarning uzoq tarixiy davrlar asosida rivojlanib kelgan va ma’lum shakl va mazmunga ega bo‘lgan moddiy va ma’naviy boyliklar majmuasidir.
Umuminsoniy qadriyatlar– umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan va uning sivilizatsiyasi bilan bog‘liq bo‘lgan moddiy va ma’naviy qadriyatlar majmuasidir. Umuminsoniy qadriyatlarning asosini kurrai zamindagi ilm-fanni taraqqiy ettirish, dunyo bo‘yicha tinchlik va barqarorlikni saqlash, ekologik muammolar yechimini izlash, yadroviy qurollar poygasini to‘xtatish, turli xalqaro xavflarni oldini olish, turli kasalliklarning oldini olish, tabiatni muhofaza qilish, qashshoqlik va savodsizlikka barham berish, sanoat xomashyosi, energiya manbalarini yaxshilash, koinot va jahon okeani resurslarini o‘zlashtirish va shu kabilar bilan bog‘liq bo‘lgan muammolar tashkil etadi.
17 asrda Bekon, Dekart, Gobbs, Leybnits kabi faylasuflar bilim qadri oshirilishi haqida gapira boshlaydi. Dekart bilim qadri haqida shunday yozadi: “Men fikrlayabman, demak men mavjudman” [2].
|
| |
- mavzu


Pedagogik aksiologiya pedagogika

|
- mavzu
Pedagogik aksiologiya pedagogika
|
bet | 19/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmua4- mavzu
Pedagogik aksiologiya pedagogika fanining yangi tarmog‘i sifatida
Reja:
1. Aksiologiya kategoriyasi, uning asosiy shakllari.
2. Aksiologiya mavzusining tarixiy ildizlari.
3. Ijtimoiy taraqqiyot jarayonida qadriyatlarga munosabat.
4. Qadriyatlarning inson va jamiyat hayotidagi ahamiyati.
Jamiyatda sodir bo’layotgan o’zgarishlar ta’limning o’zgarishiga muhim ta’sir ko’rsatmoqda. Ta’lim bugungi kunda qadriyatli paradigmaga o’tish davrida. Bu ta’limning qadriyat sifatida baholanishibilan bog’liqdir.
Aksiologiya (axio — qadriyat, logos - fan, ta`limot) qadriyatlar haqidagi fan. U XIX asrning 2-yarmida nemis faylasufi E.Gartman va fransuz P.Lapi tomonidan ilmiy iste’molga kiritilgan. Aksiologiya aksiologik ong, qadrlash tuyg’usi, aksiologik bilish, qadrlash tamoyiliga tayanib to’plangan qadriyatlar to’g’risidagi bilimlar tizimidir. Zamonaviy aksiologiyada obyektiv subyektiv va pluralistic oqim hamda yo’nalishlar mavjud. Aksiologiya “qadr”, “qadrlash”, “qadriyatlar”, “qadriyatlar tizimi” kabi aksiologik kategoriyalarni, ularning turli shakllarini o’rganadi. [1]
Qadriyat (arab. - qiymat) - voqelikdagi muayyan hodisalarning umuminsoniy, ijtimoiy-axloqiy, madaniy-ma’naviy ahamiyatini ko’rsatuvchi tushuncha. Qadriyatlar komil insonni tarbiyalashda muhim omil hisoblanadi. [1]
O’zbekistonda mustaqillik davrida qadriyatlarga e`tibor kuchaydi, uning turli qirralari olim va mutahassislar tomonidan tahlil etilmoqda. Qadriyatlar falsafasi — Aksiologiyaning ko’pdan-ko’p mavzulari mutahassislarimizning ilmiy izlanishlarida o’ziga xos o’rin tutmoqda.
Qadriyat kategoriyasi faqat buyum va narsalarning iqtisodiy qiymatini emas, jamiyat va inson uchun biror ahamiyatga ega bo‘lgan voqelikning shakllarini, narsalar, voqea hodisalar, talab va tartiblarning qadrini ifodalash uchun ishlatiladi.
Qadriyatlar ishlab chiqarish sohasidagi faoliyat, insonlar o‘rtasidagi munosabatlar uchun foyda keltiradigan narsalar majmuasi sifatida yuzaga kelib, ayrim kishilar ijtimoiy guruhlar harakatini tartibga soladigan ma’naviy hodisaga aylanadi.
Muayyan bir elat, milat, xalqning hayoti, turmush tarzi, tili, madaniyati, an’analari o‘tmishi va kelajagi bilan bog‘liq qadriyatlar milliy qadriyatlar hisoblanadi.
|
| |
- ma’ruza mashg‘ulot - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 18/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmua4- ma’ruza mashg‘uloti texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat
|
o‘qituvchi
|
o‘quvchi
|
1-bosqich
Kirish
10 daqiqa
|
Tashkiliy boshlanish.
1.1. O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligini va davomatini tekshiradi.
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
1.2. Uy vazifasi nazorat qiladi va baholaydi.
1.3. O‘tilgan mavzu bo‘yicha O‘quvchilarga savollar beradi va ularni baholaydi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
1.2. Mavzuning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
1.3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadilar.
Uy vazifasini taqdim etadilar.
Savollarga javob beradilar.
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar.
Diqqat qiladilar.
|
2-bosqich
Asosiy
60 daqiqa
|
2.1. Slaydlarni Power point tartibida namoyish va sharhlash bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi.
2.2. Jalb qiluvchi savollar beradi.
2.3. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.2. Mavzuning asosiy xususiyatlarini yoritadi.
“Konseptual” jadval tuzishga oid ko’rsatma beradi.
2.3. Qadriyatlarning inson hayotidagi ahamiyatini tushuntiradi.
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash.
|
Kuzatadilar.
Savollarga javob beradilar, ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar.
Diqqat qiladilar.
Berilgan qo‘shimcha savollarga javob beradilar.
|
3-bosqich
Yakuniy
10 daqiqa
|
3.1.Mavzu bo‘yicha yakunlaydi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga O‘quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.2. Faol ishtirok etgan o‘quvchilarni rag‘batlantirdi.
Uyga vazifani berilishi.
Mavzu bo‘yicha test savollariga tayyorlanish.
|
Diqqat qiladilar, xulosalar qiladilar.
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |
- ma’ruza mashg‘ulot - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 24/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmua5- ma’ruza mashg‘uloti texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat
|
o‘qituvchi
|
o‘quvchi
|
1-bosqich
O‘quv mashg‘uloti va mavzusiga kirish
(10daq)
|
Tashkiliy boshlanish.
1.1. O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligini va davomatini tekshiradi.
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
1.2. Uy vazifasi nazorat qiladi va baholaydi.
1.3. O‘tilgan mavzu bo‘yicha O‘quvchilarga savollar beradi va ularni baholaydi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
1.2. Mavzuning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
1.3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadilar.
Uy vazifasini taqdim etadilar.
Savollarga javob beradilar.
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar.
Diqqat qiladilar.
|
2-bosqich
(60 daqiqa)
|
2.1. Slaydlarni Power point tartibida namoyish va sharhlash bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi. (2-ilova).
2.2. Jalb qiluvchi savollar beradi.
2.3. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.2. Mavzuning asosiy xususiyatlarini yoritadi. (“Konseptual” jadval) (3- ilova).
2.3. Madaniyatning inson shakllanishidagi ahamiyatini tushuntiradi.
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash.
Mavzu bo‘yicha test savollariga tayyorlanish.
|
Kuzatadilar.
Savollarga javob beradilar, ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar.
Diqqat qiladilar.
. Berilgan ko‘shimcha savollarga javob beradilar.
|
3-bosqich
Yakuniy
(10daq.)
|
Mashg‘ulot yakuni.
3.1.Mavzu bo‘yicha yakunlaydi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga O‘quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.2. Faol ishtirok etgan o‘quvchilarni rag‘batlantirdi.
Uyga vazifani berilishi.
Mavzu bo‘yicha test savollariga tayyorlanish.
|
Diqqat qiladilar, xulosalar qiladilar.
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |
Adabiyotlar r - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 23/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaAdabiyotlar ro‘yxati
Ma’naviyat. Asosiy tushunchalar izohli lug’ati. T -2016
В.А.Сластенин, Г.И.Чижакова. Введение в педагогическую аксиологию. M-2003.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat - yengilmas kuch. –T.: Ma’naviyat nashriyoti, 2008 y.
Karimov I.A. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. T.1997 y.
Mavlonova R.A., To‘raeva O.T., Holikberdiev K.M. Pedagogika, T., O‘qituvchi, 1999
Mardonov Sh.Q. Yangi ta’limiy qadriyatlar asosida pedagogik kadrlarni tayyorlash va malakasini oshirish. Toshkent: Fan, 2006yil, 232 b.
Mardonov Sh.Q. - Pedagogik kadrlarni tayyorlashda ta’limiy qadriyatlarning roli. Metodik qo‘llanma. Jizzax, 2002 yil, 81 b.
Testlar
Aksiologiya so’zining ma’nosi nima?
Yangilik yaratish
Qadriyat
Ta’lim
G’oya
Qadriyat turlari qaysi qatorda to’g’ri berilgan?
5 – ma’ruza mashg‘uloti texnologik modeli
Mavzu:
Vaqt: 80 daqiqa
O’quvchilar soni: 90 nafar
|
|
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
Nazariy, yangi mavzu bayoni
|
O‘quv mashg‘ulot rejasi / o‘quv mashg‘ulotining tuzilishi
|
|
O‘quv mashg‘uloti maqsadi: Axborotlashgan jamiyatda yoshlarda ma’naviy madaniyatni shakllantirish ahamiyati va yo’llari haqida ilmiy pedagogik tushuncha berish
|
Pedagogik vazifalar:
tayanch so’zlarini izohlash.
kundalik hayotimizdagi o‘rnini tushuntirish.
ahamiyatini ochib berish
|
O‘quv faoliyati natijalari:
tayanch so’zlarini izohlaydi.
kundalik hayotimizdagi o‘rni mavzusida fikr yuritadi.
ahamiyatini izohlaydi
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, tushuntirish, ko‘rsatish, namoyish
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, guruhlarda ishlash, yakka tartibda
|
O‘qitish vositalari
|
o‘quv topshirig‘i va uni bajarish bo‘yicha yo‘riqnoma, grafik tashkil etuvchilar
|
O‘qitish sharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan, guruhlarda ishlashga mo‘ljallangan xonalar
|
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalari
|
Tezkor-so‘rov, so‘rov, referat, test
|
|
| |
Tayanch tushunchalar - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 80/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaTayanch tushunchalar:
Ilm – insonning o‘qish, o‘rganish va shaxsiy hayotidagi tajribalar, kuzatishlar natijasida shakllangan bilim va malakalar majmui. Insonkamolotidagiilmegallashqobilyati, uningulkanfazilatlaridanbirihisoblanadi. CHunki, insonilmbilanshon-sharafgaerishadi-shuhratqozonadi.
Tarbiya – inson shaxsi ma’naviy qiyofasini shakllantirishga qaratilgan say – harakatlar tizimidir.
Tafakkur – falsafiy tafakkur rivoji insoniyat taraqqiyoti bilan uzviy bog‘liq jarayondir. Ma’lumki, hayotdagi voqea-hodisalarning barchasi ijtimoiy ongda aks etadi.
Ta’lim – ta’lim oluvchiga maxsus tayyorlangan mutaxassislar yordamida bilim berish va ulardagi ko‘nikma hamda malakalarni shakllantirish jarayoni bo‘lib, kishining shaxs sifatida hayotga va mehnatga ongli ravishda tayyorlash vositasi.
Tushuncha – voqelikdagi narsa va hodisalarning muhim belgi va xususiyatlarini bir so‘z yoki so‘zlar birikmasi bilan ifodalashdan iborat tafakkur shakli. Ta’limjarayonining dialektik xaraktergaegaligiboistushunchalarasta-sekinchuqurlashibvamurakkablashibboradi.
Adabiyotlar ro‘yxati
Karimov I. A. Barkamol avlod orzusi. T., O‘zbekiston 1999 y.
Karimov I.A. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. T.1997 y.
Munavvarov A.K. – Pedagogika, T., “O‘qituvchi” 1996 y.
Mavlonova R.A., To‘raeva O.T., Holikberdiev K.M. Pedagogika, T., O‘qituvchi, 1999
Tursunov I., Nishonaliev U., Pedagogika kursi T.1997
Innovatsion ta’lim texnologiyalari / Muslimov N.A., Usmonboeva M.H., Sayfurov D.M., To‘raev A.B. – T.: “Sano standart” nashriyoti, 2015. – 150 b.
Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S. Ilg‘or pedagogik texnologiyalar. – T.: O‘qituvchi, 2004.
Ro‘zieva D., Usmonboeva M., Holiqova Z. Interfaolmetodlar: mohiyativaqo‘llanilishi / Met.qo‘ll. – T.: Nizomiynomli DTPU, 2013. – 115 b.
Tolipov O‘., Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalarningtadbiqiyasoslari – T.: 2006. – 260 b.
|
| |