Fosforli birikmalar ularni qayta ishlash usullari va ular bilan bogʻliq muommolar Reja

Fosforli birikmalar ularni qayta ishlash usullari va ular bilan bogʻliq muommolar
Reja:
Fosforli birikmalar
Fosforli birikmalarni qayta ishlash usullari
Tabiatda tarqalishi
Fosforning kashf etilishi
Gamburglik savdogar Gennig Brand moliyaviy ishlarini yaxshilashga va butunlay vayronagarchilikka yo'l qo'ymaslikka umid qilib, omadini kimyoviy usulda sinab ko'rishga qaror qildi. U topishga harakat qildi "Faylasuf toshi" bu asosiy metallarni oltinga aylantirish imkoniyatini beradi. Janob Brand siydik bilan tajriba o'tkazish uchun haqiqatan ham baxtli sovun keldi.
Uni deyarli quritguncha bug'langandan so'ng, G. Brend qolgan moddani ko'mir va qum bilan aralashtirib, havo kirish imkonisiz retortada qizdirdi. Natijada, u ajoyib xususiyatga ega bo'lgan yangi moddani oldi - qorong'ida porlashi uchun.
Shunday qilib, 1669 yilda yovvoyi tabiatda juda muhim rol o'ynaydigan fosfor topildi.
Janob Brend yangi moddaning g'ayrioddiy xususiyatlaridan foydalanishda ikkilanmadi va juda yuqori mukofot uchun taniqli kishilarga porlab turgan fosforni namoyish qila boshladi. Fosfor bilan aloqa qilgan barcha narsalar porlash qobiliyatini qo'lga kiritdi. Janob Brend olimlar va keng jamoatchilikning fosforga bo'lgan katta qiziqishini ishlatdi va uni oltin qiymatidan ham yuqori narxda sotishni boshladi. Fosfor olish usulini marka qat'iy sir saqlaydi. Boshqa laboratoriyadagi kimyogarlarning hech biri uning laboratoriyasiga kira olmadi va shuning uchun ularning ko'plari nurli moddalarni olish usulini ochishga urinib, turli xil tajribalarni boshlashdi.
Tez orada retsept tayyorlash"Sovuq olov" ma'lum bo'ldiI. Kunkel va K. Kirchmeyru, va 1680 yilda fosfor siri Angliyada mashhur kimyogar R. Boyl tomonidan kashf qilindi. R. Boylning o'limidan so'ng uning shogirdi - Germaniyalik Gankvits fosfor olish usulida ba'zi yaxshilanishlarni amalga oshirib, uning ishlab chiqarilishini yo'lga qo'ydi. Qizig'i shundaki, A. Gankvits fosfor bilan ko'p ishlaganiga va u bilan o'ta xavfli tajribalarga qaramay, sakson yoshda yashagan. U uchta o'g'lidan va fosforning dastlabki tarixiga oid ishlarda qatnashganlarning barchasidan katta bo'ldi.
Fosforning narxi I. I. Kunkel ochilganidan beri vaR. Boyl tez tusha boshladi va oxirida kashfiyotchilarning merosxo'rlari 10 talokka fosfor olish sirlari bilan tanishishni boshladilar.
Olish fosforga boy
Sanoatda fosfor kaltsiy fosfatdan olinadi.Ca3 (PO4 ) 2 fosfat tog 'va fluorapatitdan ajralib chiqadi. Tayyorlash usuli qisqarish reaktsiyasiga asoslanadi.Ca3 ( PO4 ) 2 fosforga
Koks (uglerod) fosfor birikmalarini kamaytiruvchi vosita sifatida ishlatiladi. Kaltsiy birikmalarini bog'lash uchun reaktsiya tizimiga kvarts qumi qo'shiladi.Sio2 . Jarayon elektr pechlarida (ishlab chiqarish elektrotermik deb ataladi) amalga oshiriladi. Reaksiya tenglama bo'yicha davom etadi:
2Ca3 (PO4 ) 2 + 6SiO2 + 10C \u003d 6CaSiO3 + P4 + 10CO
Reaktsiya mahsuloti oq fosfordir. Nopokliklar mavjudligi sababli texnik fosfor sariq rangga ega, shuning uchun sanoatda bu deyiladisariq fosfor.
Fosfornig tabiatda tarqalishi
Fosfor bilan kimyo tarixida ko'plab ajoyib kashfiyotlar mavjud. Biroq, fosfor kashf etilganidan bir asr o'tgach, savdo va foyda olamidan ilm-fan olamiga o'tdi. Ushbu uzoq vaqt davomida faqat bitta hodisani haqiqiy fanga bog'lash mumkin va 1715 yilda, Gensing miya to'qimasida fosforni kashf qilganida. Bu keyinchalik aytish uchun xizmat qildi"Fosforsiz fikr yo'q."
1769 yilda Yu.Gan suyaklarda fosfor topdi va ikki yil o'tgach, taniqli shved kimyogari K. Scheele suyaklar asosan tarkibidakaltsiy fosfatidan suyaklarni kuyish jarayonida hosil bo'lgan kuldan fosfor olish usulini taklif qildi.
Fosfor ahamiyati jihatidan azotdan deyarli kam emas. U moddalarning ajoyib tabiiy aylanishida ishtirok etadi va agar fosfor bo'lmaganida, o'simlik va hayvonot dunyosi umuman boshqacha bo'lar edi. Ammo fosfor tabiiy sharoitlarda juda ko'p topilmaydi va u er qobig'ining atigi 0,08% ini tashkil etadi. Tarqatish jihatidan u boshqa elementlar orasida o'n uchinchi o'rinni egallaydi. Shunisi qiziqki, inson tanasida fosfor taxminan 1,16% ni tashkil qiladi. Ularning 2/3 qismi suyak to'qimalariga, taxminan 0,25% mushak to'qimalariga va taxminan 0,4% asab to'qimalariga to'g'ri keladi.
Fosfortabiatda faqat tuzlar shaklida uchraydifosforlikislotalar,asosiyyo'lfosforitdan
iborat 3 Ca3 ( PO4 ) 2 * Ca( OH) 2 vaapatit 3 Ca3( PO4 ) 2 * Ca( F, Cl) 2 . Faqat ba'zi joylarda temir fosfatlari,vivianit (ko'k temir javhari)Fe 3 ( PO 4 )2 * 8 H 2 Omasalan alyuminiy
to'lqinli 3 Al2 O3 *2 P2 O5 * 12 H 2 Oshuningdek noyob erlar. Fosfor kislotasining birikmalari o'simlik va hayvonlar organizmining muhim qismini tashkil etadi. Fosfor kislotasining bir qismi ularda organik birikmalar shaklida, masalan, tuxum sarig'ida va miyaning tarkibida - lesitinlar shaklida bo'ladi.
Fosfor kamdan-kam hollarda ko'p miqdorda uchraydi va umuman, tarqoq elementlarga tegishli bo'lishi kerak. U tabiatda erkin shaklda topilmaydi, chunki u oson oksidlanadi, ammo u ko'plab minerallarda mavjud. Ulardan eng muhimi: fluorapatit, gidroksilapatit, fosforit. Vavianit, monazit, amblikonit, trifilit va juda cheklangan miqdordagi ksenotit va torbernit kamroq tarqalgan.
Fosfor minerallariga kelsak, ular birlamchi va ikkilamchi bo'linadi. Birlamchi, eng keng tarqalgan apatitlar bo'lib, ular asosan magmatik jinslardir. Apatitning kimyoviy tarkibi kaltsiy fosfat bo'lib, tarkibida ftorid va kaltsiy xlorid mavjud. Bu fluorapatit va xlorapatit minerallarining mavjudligini aniqlaydi. Ularda 5 dan 36% gacha P bor 2 O 5 . Odatda, bu minerallar ko'p hollarda magma zonasida uchraydi, ammo kamyob jinslar cho'kindi jinslar bilan aloqa qiladigan joylarda uchraydi. Ma'lum bo'lgan barcha fosfat konlaridan eng muhimlari Norvegiya va Braziliyada joylashgan.
Tabiatdagi fosfin va fosfin juda kam uchraydi va ko'pincha fosfor kabi fosfor birikmalariga duch keladi. Fosforitlar - organik kelib chiqishi bo'lgan fosfatlar qishloq xo'jaligida ayniqsa muhim
rol o'ynaydi. Tinch okeanidagi orollarda, Chili va Peruda ular qush tomchilari - guano asosida shakllanadi, ular quruq iqlimda qalin qatlamlarda to'planib, ko'pincha yuz metrdan oshadi.
Fosforitlarning shakllanishi geologik falokatlar,
masalan, muzlar davri bilan, hayvonlarning o'limi juda katta bo'lgan paytda. Xuddi shunga o'xshash jarayonlar dengiz faunasining katta yo'qotilishi bilan ham mumkin. Organik qoldiqlardan olingan fosfor qisman o'simliklar tomonidan so'riladi, ammo asosan eriydidengiz suvida mineral shakliga kiradi. Dengiz suvida juda ko'p miqdorda fosfatlar mavjud - 100 - 200 mg / m 3 .
Muayyan kimyoviy o'zgarishlar bilan fosfatlar cho'kishi va pastki qismida to'planishi mumkin.
Ba'zi geologik davrlarda dengiz tubini ko'targanda, fosfat tog 'jinslari quruqlikda joylashgan. Xuddi shunday, Qozog'istondagi Kara-Tau yaqinidagi yirik mahalliy fosforit konining fosforitlari hosil bo'lishi mumkin edi. Atrofda fosforitlar mavjud.
Fizik xususiyatlari
Fosfor ko'plab modifikatsiyalarda mavjud. Ammo fosforning "ko'p qirralari" ni uchta asosiy turga bo'lish mumkin:oq, qizil vaqora.
Oq fosfor fosfor bug'larining tez sovishi bilan qattiq holatda olingan; uning zichligi 1,83 g / sm3 . Oq fosforning termoyadroviy isishi 0,6 ga tengkkal va bug'lanish issiqligi 12kkal (bitta boshiga)P 4 ). Sof oq fosfor mutlaqo rangsiz va shaffofdir; Odatda pichoq bilan osonlikcha kesiladigan tayoqlarda quyiladi. Ushbu operatsiyani suv ostida bajarish kerak (tercihen 20-25 da) haqida C), chunki fosfor havoda kesilganda ishqalanishdan o'tishi mumkin. Sovuq oq fosfor mo'rt, ammo 15 dan yuqori haroratlardahaqida S yumshoq bo'ladi.
Oq fosfor havoda juda tez oksidlanadi va qorong'ida porlaydi. Shuning uchun "fosfor" nomi, yunoncha "nurli" degan ma'noni anglatadi. Zaif ishqalanish etarli bo'lgan zaif isitish bilan allaqachon fosfor ko'p miqdorda issiqlik chiqaradi va yonadi. Pentoksid hosil qilib, sarg'ish-oq olov bilan yonadi: 2P + 5 / 2 O 2 = P 2 O 5 + 370 kkalFosfor, shuningdek, oksidlanish paytida issiqlikni chiqarishi sababli havoda yonishi mumkin. Oq fosforni oksidlanishdan himoya qilish uchun u suv ostida saqlanadi. Oq fosfor suvda erimaydi; uglerod disulfidida yaxshi eriydi.
Uglerod disulfidida uning eruvchanligi juda yuqori (normal sharoitda taxminan 10: 1). Oq fosfor - kuchli zahar. 0,1 g dozasi odamlar uchun halokatli.
Agar oq fosfor 250 - 300 haroratda havo kirmasdan uzoq vaqt qizdirilsa haqida C, u
qizil-binafsha rangga ega bo'lgan va qizil fosfor deb ataladigan yana bir fosforli o'zaro ta'sirga aylanadi. Xuddi shu o'zgarish yorug'lik ta'siri ostida juda sekin sodir bo'ladi.
Qizil fosfor uning xususiyatlari oq rangdan juda farq qiladi: havoda juda sekin oksidlanadi, qorong'ida porlamaydi, u faqat 260 da yonadihaqida C, uglerod disulfidida erimaydi va toksik emas. Qizil fosforning zichligi 2,0-2,4 g / sm ni tashkil qiladi 3 . O'zgaruvchan zichlik qiymati qizil fosfor bir necha shakllardan iborat bo'lganligi sababli.
Kuchli isitish bilan, qizil qoldiqlar, eritmasdan, bug'lanadi (sublimatlar). Bug 'bilan sovutish oq fosforni hosil qiladi.
Qora fosfor 200-220 gacha qizdirilganda oq rangdan hosil bo'ladi haqida Juda yuqori bosim ostida. Bu grafitga o'xshaydi, boshqa modifikatsiyalarga qaraganda yog'li va og'irroq; uning zichligi 2,7 g / m 3 . Qora fosfor yarimo'tkazgich o'tkazuvchanlikka ega (0,33 tasma oralig'i bilan)v) . 18 ming atm bosim ostida. Qora fosfor 1000 atrofida eriydi haqida C va faqat uning bug 'bosimi ostida 550 dan yuqori haqida C binafsha rangga aylanadi.
Kimyoviy xususiyatlari
1. Fosforning vodorod va galogenlar bilan aloqasi .Fosfor gazsimon vodorodni hosil qiladivodorod fosfidi, yokifosfin, PH 3 . Uni oq fosforni ishqor eritmasi bilan qaynatish yoki xlorid kislotaning kaltsiy fosfidga ta'siri orqali olish mumkin.Ca 3 P2 Fosfor atomining tuzilishi
Fosfor atomining tashqi elektron qatlamining tuzilishi 3s 2 p 3 Atom ionlanish energiyasi, eV 10.49.
Nisbiy elektronegitivlik2,2.
Fosfor atomi yadrosidagi zaryad +15 ( +15 P) Atom radiusi, nm 0,13
Fosfin rangsiz gaz, xarakterli baliq hidiga ega. U juda zaharli. Laboratoriya sharoitida fosfin olish uchun oq fosfor natriy gidroksidning konsentrlangan suvli eritmasida qaynatiladi:
Shu tarzda olingan fosfin tarkibida beqaror difosfin mavjudligi sababli o'z-o'zidan yonib ketishi mumkin.
Fosfin molekulasi ammiak molekulasi kabi piramidal shaklga ega, garchi bog'lanishlar orasida turli xil burchaklar bo'lsa.
Fosfinning ammiak tarkibidagi asosi kamroq va ammiakdan farqli o'laroq, fosfin suvda juda kam eriydi. Bu fosforning azot bilan solishtirganda elektronlarning pasayishi bilan bog'liq va shuning uchun fosfor suv bilan vodorod aloqalarini hosil qilmaydi. Suyuq fosfonda vodorod aloqalarining yo'qligi, uning nisbiy molekulyar og'irligi yuqori bo'lishiga qaramay, fosfinning ammiakka qaraganda ancha past tiklanishiga olib keladi.
Fosfor xloridlari
Fosfor ikkita xloridni hosil qiladi: fosfor triklorid va fosfor pentaxlorid
Fosfor trikloridi oq fosfor yuzasiga xlorni o'tkazish orqali olinadi. Bunday holda, fosfor och yashil olov bilan yonadi va natijada hosil bo'lgan fosfor xlorid rangsiz suyuqlik shaklida to'planadi.
Fosfor trikloridi fosfor kislotasi va vodorod xloridini hosil qilish uchun suv bilan gidrolizlanadi: Fosfor trikloridi organik kimyoda xlorlashtiruvchi vosita sifatida ishlatiladi.
Fosforli pentaxloridni laboratoriyada xlor va fosfor trikloridning reaktsiyasi yordamida olish mumkin, bu haroratda amalga oshiriladi.
Fosfor pentaxloridi tetraedral ionlari va oktaedral ionlaridan tashkil topgan och sariq rangli kristall modda. Gazsimon holatda bipiramidal shaklga ega bo'lgan kovalent molekulalar mavjud.
Isitilganda fosfor pentaxloridi fosfor triklorid va xlorga ajraladi.
Fosfor pentaxloridi suv bilan qattiq reaksiyaga kirishib, kislota hosil qiladi. Bu reaktsiya quyidagi xulosa tenglamasi bilan tavsiflanadi:
Fosfor pentaxloridi xlorlashtiruvchi vosita sifatida ham ishlatiladi. Fosfor oksidlari
Oksid oq qattiq jismdir; U oq fosforning havo bilan cheklangan sharoitda yonishi paytida hosil bo'ladi. Agar oq fosfor ortiqcha havoda yonib ketsa, boshqa oq modda hosil bo'ladi
Ushbu reaktsiyalarning o'z-o'zidan paydo bo'lishining oldini olish uchun oq fosfor suv qatlami ostida saqlanadi. Isitilganda oksid kislorod bilan reaksiyaga kirishib, oksid hosil qiladi.
Oksidlar kislotali xususiyatlarga ega va suv bilan reaksiyaga kirib, tegishli ravishda fosfor yoki kislota hosil qiladi:
Shuning uchun bu oksidlarning ikkalasi ham muhrlangan tomirlarda saqlanishi kerak. suv oksidi uchun yuqori darajada bog'lanish ba'zan quritish vositasi sifatida ishlatiladi.
Fosfor kislotalari va ularning tuzlari
Fosfor bir qator kislorodli kislotalarni (oxo kislotalari) hosil qiladi. Ba'zilar va: ular monomerik, masalan fosfin, fosfor va kislotalar. Fosfor kislotalari monobazik (monoproton) libs polybasik (multiproton) bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, fosfor polimer oksid kislotalarini ham hosil qiladi. Bunday kislotalar astsiklik yoki tsiklik tuzilishga ega bo'lishi mumkin, masalan, kislota fosforning oksid kislotasining dimeridir.
Ushbu kislotalarning eng muhimi kislota (boshqa nomi ortofosfor kislotasi). Oddiy sharoitlarda, u havodan namlik so'rilganda tarqaladigan oq kristall modda. Uning suvli eritmasi "siropga o'xshash fosforik kislota" deb nomlanadi. kislota - bu zaif trasik kislota:
Uch va ajralib chiqqan kislota tuzlari, qoida tariqasida, suvda erimaydi, ishqorli metal va ammoniy tuzlari bundan mustasno. Tarkibida -ion bo'lgan tuzlar ko'proq eriydi. Masalan, fosforli ruda tarkibidagi kaltsiy fosfat erimaydi, kaltsiy dihidrogen fosfati esa eriydi. Ikkinchisi superfosfat fosfat o'g'itining ajralmas qismi sifatida ishlatiladi (13-betga qarang).
Fosfon kislotasi
Fosforik (V) (ortofosforik) kislota
Difosforik (V) (pirofosforik) kislota
Sanoat sharoitida fosforik (V) kislota fosforli rudani konsentrlangan sulfat kislota bilan qizdirish yoki fosfor oksidini (V) suvda eritib olish orqali olinadi (yuqoriga qarang).
Shunday qilib, yana takrorlang!
V guruhning pastki qismiga o'tishda elementlarning metall bo'lmagan xususiyatlari metallga almashtiriladi.
Fosfor uchta allotrop shaklda mavjud.
Azot va fosfor ularning birikmalarida oksidlanish holatida -3 dan +5 gacha.
Atmosfera azotini o'simliklar va hayvonlar so'radigan shaklga o'tkazish jarayoni bog'lash (mahkamlash) azot deb ataladi. Bu jarayon tabiatdagi azot tsiklining ajralmas qismidir.
Azotning sanoat ishlab chiqarishi havoni suyultirish va undan keyingi fraktsiya distillashga asoslangan.
Fosfor hayvonlarga suyak to'qimasini yaratish va nafas olish jarayonida tanani energiya bilan ta'minlash uchun zarurdir (quyida ham ko'ring).
Fosfor ba'zi minerallarning tarkibiy qismidir, eng muhimi apatit.
Fosfat o'g'itlarini olish uchun apatit ishlatiladi.
Ammiak molekulalari piramidal bo'lgan kovalent birikma.
Ammiak Lyuis asos xususiyatlariga ega.
Ammiak eritmalari erimaydigan metal gidroksidlarini ushbu metallarning tuzlari eritmalaridan siqib chiqaradi.
Ammiak kamaytiruvchi vositaning xususiyatlariga ega.
Ammiak tuzlari qizdirilganda parchalanadi.
Barcha oltita azot oksidi endotermik birikmalardir.
Uchta muhim azot oksidi: a) diazot oksidi, b) azot oksidi NO, v) azot dioksidi. Ularning barchasi oddiy molekulyar birikmalar bo'lib, ular elektron tuzilishi bilan rezonansli duragaylar sifatida qaralishi mumkin. Masalan
Azot oksidi atrof-muhitning birlamchi ifloslantiruvchi moddalari hisoblanadi. Atmosferada ular turli xil reaktsiyalarga kirib, ikkilamchi ifloslantiruvchi moddalarni hosil qiladilar. Ikkinchisi fotokimyoviy smogning paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin.
Azot kislotasi odatdagi kuchli kislotadir.
Azot kislotasi organik kimyoda nitratlashtiruvchi vosita sifatida ishlatiladi.
Organik nitratlar qizdirilganda parchalanadi.
zot kislotasini sanoat ishlab chiqarishida Ostwald jarayonidan foydalaniladi. U uch bosqichdan iborat: 1) ammiakning katalitik oksidlanishi, 2) azot dioksidini ishlab chiqarish, 3) azot dioksidini azot kislotasiga o'tkazish.
Ikkala fosfor xlorid ham suv bilan gidrolizlanadi.
Ikkala fosfor oksidi ham kislotali xususiyatlarga ega.
Fosfor bir qator kislorodli kislotalarni (okso kislotalar) hosil qiladi. Ulardan eng muhimi ortofosfor kislotasi.
FOSFORLAR(Fosfor) - Davriy tizimning 15 (Va) kimyoviy elementi, atom raqami 15, atom massasi 30.974. 24 P - 46 P fosforning 23 izotopi mavjud, ularning orasida bitta barqaror 31 P va faqat u tabiatda uchraydi. 30 P izotopining yarimparchalanish davri 2,55 minutni tashkil qiladi; bu 1934 yilda sun'iy ravishda olingan birinchi radioaktiv izotop Frederik va Irene Joliot-Kyuri.
Elementar fosfor 12-asr boshlarida olingan bo'lishi mumkin. Arab alkimyogari Alhid Bekxil siydikni loy va ohak bilan distillatganligi, Parij kutubxonasida saqlanadigan qadimiy kimyoviy qo'lyozma shundan dalolat beradi. Biroq, fosforning kashf etilishi odatda buzilgan Gamburglik savdogar Xennig Brendga bog'liq. Tadbirkor faylasufning toshini va yoshlik iksirini olish uchun alchemy bilan shug'ullangan, uning yordami bilan uning moliyaviy ahvolini osongina yaxshilash mumkin edi. Ikki hafta davomida 50-60 siydik paqirini bug'langandan so'ng (u
askarlar kazarmasida olib bordi) va quruq qoldiqni retortada ko'mir va qum bilan kuchli kalsifikatsiyalashdan so'ng, 1669 yilda Brend suv ostidagi bug'larni kondensatsiyalash va oz miqdordagi sariq moddalarni olish uchun muvaffaq bo'ldi. U qorong'ida porladi va shuning uchun "sovuq olov" brendi deb nomlandi (kaltes Feuer). Brendning zamondoshlari bu moddani fosfor deb atashgan, chunki u qorong'ida porlashi mumkin (yunoncha jwsjoroV). Umuman olganda, qadim zamonlardan beri "fosfor" zulmatda yorug'lik chiqaradigan barcha moddalarni chaqirdi.
Shunday qilib, "Bolonya fosfor" - bariy sulfidi ko'pchilikka ma'lum.
1682 yilda Brand o'z tadqiqoti natijalarini e'lon qildi va endi u haqli ravishda 15-elementning kashfiyotchisi deb hisoblanadi, kashfiyoti hujjatlashtirilgan va kashfiyotchi ma'lum bo'lgan birinchi element edi.
Yangi moddaga qiziqish katta edi va tovar uni ishlatgan - u fosforni faqat pulga ko'rsatgan yoki oz miqdordagi oltinni oltinga almashtirgan. Gamburglik savdogar ko'p urinishlarga qaramay, o'zining "orom olovi" yordamida qo'rg'oshindan oltin olishni orzu qilgan edi. Shu sababli u tez orada Drezdendagi Kraftga yangi modda olish retseptini ikki yuz talvarga sotdi. Yangi egasi fosforga ko'proq boylik orttirishga muvaffaq bo'ldi - "sovuq olov" bilan u butun Evropani aylanib chiqdi va buni olimlarga, yuqori martabali va hatto royalarga namoyish qildi, masalan Robert boyl , Gotfrid Leybnits , Charlz Ikkinchi. Garchi fosforni tayyorlash usuli juda sirda saqlangan bo'lsa ham, 1682 yilda Robert Boyl uni olishga muvaffaq bo'ldi, ammo u o'z metodologiyasini faqat London Qirollik jamiyatining shaxsiy yig'ilishida gapirdi. Boyl usuli 1692 yilda vafotidan keyin ommaga e'lon qilindi.
Uzoq vaqt davomida fosfor oddiy modda deb hisoblanmagan va faqat 1770-yillarda frantsuz kimyogari Antuan Loran Lavoisier Havoning tarkibi bo'yicha olib borgan izlanishlarida u fosfor elementar modda ekanligini aniq bilib oldi.
Tabiatdagi fosfor va uning sanoat ishlab chiqarishi.
Er qobig'idagi fosforning massasi 8 10 -2% ga baholanadi. Fosfor Yerdagi eng keng tarqalgan o'n birinchi elementdir va quyosh tizimining eng keng tarqalgan yigirmata elementlaridan biridir. 15-sonli element ko'plab meteoritlarda (tosh va tosh-temir) va oyda uchraydi. Masalan, temir meteoritlarda fosfor miqdori 0,02-0,94% (massa) orasida o'zgarib turadi, qamariy tuproqning turli xil namunalarida esa 0,05-0,32% (massa). Geologlar fosforni ifloslantiruvchi element sifatida tasniflashlariga qaramay (er qobig'ining ko'p qismidagi jinslarda uning miqdori atigi 0,1%), ammo u tosh hosil qiladi, chunki ba'zi tog 'jinslari deyarli butunlay fosfat minerallaridan iborat. Erkin holatda yerdagi fosfor bo'lmaydi va litosferada deyarli yuqori oksidlanish darajasida, ortofosfat ioni ko'rinishida, PO 4 3- mavjud. Fosforni sezilarli darajada (1%) o'z ichiga olgan ikki yuzdan
ortiq minerallar ma'lum. Fosfat konlari odatda uch guruhga bo'linadi: apatit, cho'kindi fosfatlar va guano konlar.
Apatity - har xil fosforitlar, ular ham magmatik, ham dengiz (cho'kindi) kelib chiqishi mumkin. Bu nom ikki yuz yil oldin minerallar guruhiga berilgan edi va yunon tilida dastlab "aldamchi" (apátán) degan ma'noni anglatadi, bu mineral ko'pincha akuamarin, ametist yoki olivin bilan aralashtirib yuborilgan. Apatit minerallari florapatit Ca 5 (PO 4) 3 F (sanoat jihatidan ahamiyatli), gidroksiapatit Ca 5 (PO 4) 3 (OH) va xloropatit Ca 5 (PO 4) 3 Cl, frankolit (karbonat apatit turi)
(Ca, H 2) O) 10 (F, OH) 2 (PO 4, CO 3) 6, Vilkeit Ca 10 (OH) 2 (PO 4, SiO 4, SO 4) 6, Piromorfit Pb
10 Cl 2 (PO 4, AsO 4) 6 va boshqalar. Magmatik apatitning eng katta konlari Rossiyada, Janubiy Afrika mamlakatlarida (Palabor ishqoriy kompleksi), Uganda va Braziliyada uchraydi. Dunyodagi
eng katta apatitli amatit koni, nefelin siyenitlarining Xibinskiy massivi, Kirovsk yaqinidagi Kola yarim orolida joylashgan. Uni 1926 yilda akademik A.E.Fersman boshchiligidagi bir guruh olimlar ochgan.
Dunyodagi fosfor zahiralarining ko'p qismi ana shu ulushga to'g'ri keladi dengiz(cho'kindi) fosfat tog 'jinsi va ularning nurash mahsulotlari. Ularning okeanik kelib chiqishi taxmin qilinadi. Passat kamarining qirg'oq mintaqalarida uzoq vaqt davomida turli xil organik va noorganik jarayonlar tufayli fosfat cho'kishi yuzaga kelgan. Fosfatning konda konsentratsiyasi atrof-muhitdan fosfatlarning sekin to'planishi natijasida ortdi. Cho'kindi fosfat tog 'jinslarining eng katta konlari Marokashga (dunyodagi fosfat zaxiralarining 70%) va G'arbiy Sahroga, AQSh, Xitoy, Tunis va Qozog'istonga tegishli.
Guano (isp. Guano) - suyaklar parchalanishi va dengiz qirg'oqlari (kormorantlar, oyoq osti va pelikan) ning ekstraktsiyasi jarayonida hosil bo'lgan tabiiy konlar, guano konlari ba'zan yuz million tonnaga etadi. Guano qadimdan ma'lum bo'lib, miloddan avvalgi 200-yillarga borib taqaladi. qadimgi karfagenliklar qush tomchilaridan o'g'it sifatida foydalanishgan. 19-asr oxiri - 20-asr boshlarida. Peruda Qush orollari topilgan, chunki u erda topilgan dengiz qirg'oqlarining ko'pligi (20 millionga yaqin) tufayli aniqlangan. O'sha kunlarda Peru hukumati Qush orollariga ko'plab sayyohlarni jalb qilish va o'g'it sifatida juda katta miqdordagi guanani sotish orqali haqiqiy daromadlar oldi. So'nggi qirq yil ichida Peru baliqchilarining faoliyati tufayli guano ishlab chiqaruvchi qushlarning soni keskin kamayib ketdi (4 marta), shu sababli Peru qush orollarining bir qismi hozir umuman bo'sh. Guananing eng yirik konlari Afrika, Janubiy Amerika, Kaliforniya, Seyshel orollari bo'yida joylashgan. Kuchli parchalangan guano asosan CaHPO 4 monetitidan va Vitlocite b -Ca 3 (PO 4) 2 dan iborat.
Dunyo miqyosida ishlab chiqarish (2002) fosfatlar yiliga 135 million tonnani tashkil etadi. Dunyodagi eng katta fosfor ishlab chiqaruvchisi AQShdir (dunyo ishlab chiqarishining 26%). Florida (Boun Valley Formation), Shimoliy Karolinada, Aydaho va Yuta shtatida o'zgarishlar davom etmoqda. Marokash Qirolligi (G'arbiy Sahro bilan birgalikda) ikkinchi o'rinda fosfat rudasi (17,3%) va eng yirik eksportchi hisoblanadi. Fosforitlar uchta yo'nalishda ishlab chiqilgan: Kuribge, Youssoufia va Ben-Gerira. Asosiy dala (Khuribga) Kasablankadan 120 km janubda joylashgan. Marokashdagi fosfatning umumiy zaxirasi 64 milliard tonnani tashkil etadi, 10 milliard tonna kashf qilingan (dunyodagi tasdiqlangan zaxiralarning 60 foizi). Ishlab chiqarish hajmi bo'yicha uchinchi o'rinda Xitoy (16,7%), to'rtinchi o'rinda Rossiya (10,5%). Rossiyada fosfor xom ashyosining asosiy manbai Kola yarim orolidagi apatit-nefelin rudalari. Kon ochilganidan beri o'tgan etmish yildan ko'proq vaqt davomida 570 million tonnadan ortiq apatit kontsentrati ishlab chiqarildi. Hozir Xibiniy massivi chegarasida 10 ta kon qidirib topildi, ularning umumiy zaxirasi 3,6 milliard tonnani tashkil etadi va umuman Kola yarim orolida ruda zaxiralari 20 million tonnani tashkil etadi. O'tgan vaqt davomida bir yarim milliard tonna to'liq bo'lmagan qazib olinganligini hisobga olsak, Rossiyaning apatit zaxiralari yana ko'p yillar davomida etarli bo'lishi kerak.
Odatda, sanoat maydoni bir gektariga kamida 6000 tonna fosfat jinsini ishlab chiqaradigan bunday maydon deb hisoblanadi. Ochiq kovaklarda fosfat ekskavatorlar yordamida qazib olinadi. Birinchidan, qum konlari va bo'sh tog 'jinslari chiqariladi, so'ngra fosfat rudasi qazib olinadi. Karerlardan qayta ishlash zavodlarigacha ma'danlarni (bir necha km masofada) po'lat quvurlar bo'ylab suv pulpa shaklida berish mumkin.
Dengiz suvida barcha noorganik fosfor faqat ortofosfat anion shaklida bo'ladi. Dengiz suvidagi fosforning o'rtacha konsentratsiyasi 0,07 mg P / litrda juda past. Andaman orollari hududida fosfor miqdori yuqori (taxminan 12 mkm / l). Okeanik fosforning umumiy miqdori 9,8 · 10 10
tonnaga baholanmoqda.
Er atmosferasida fosfor umuman yo'q.
Mavzu: Fosforli birikmalar ularni qayta ishlash usullari va ular bilan bogʻliq muommolar
Guruh:____________________
Bajardi:___________________
Qabul qildi:________________
MUSTAQIL ISH
|