nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Fanga oid kompetensiyalar

|
Fanga oid kompetensiyalar
|
bet | 162/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
Fanga oid kompetensiyalar:
Tarixiy voqeilikni tushunishvauni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi.
tarixiy davrlar va -yillarni ajrata oladi, tarixiy hisobini tushuntira oladi; mazkur davrni o‘rganish orqali o‘quvchilar tarix fanining o‘rganilayot- gan davriga oid tarixiy atamalar mazmunini biladi;
Tarixiy shaxslar haqida ma’lumot bera oladi,tarixiy sanalarda ro‘y bergan voqealar haqida ma’lumot bera oladi
Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi.
Tarixiy illustrasiyalar asosida kichik hikoyalar tuza oladi, tarixiy joylarni xaritadan ko‘rsata oladi
Darsning blok sxemasi:
№
|
Darsning qismlari
|
Belgilangan vaqt.
|
1.
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2.
|
O`tilgan mavzuni takrorlash
|
12 daqiqa
|
3.
|
Yangi mavzu bayoni
|
14 daqiqa
|
4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
I.Tashkiliyqism: Salomlashish, davomat aniqlanadi ,sinf tozaligi kuzatiladi, o`quvchilar bugunning Jahonda va O`zbekistondagi siyosiy yangiliklari bilan tanishtiriladi.
II.O`tilgan mavzuni takrorlash: O`qituvchi o`tilgan darsni uyga vazifasini tekshiradi, o`tilgan mavzuni mustahkamlash uchun o`quvchilarga jadval to`ldirish topshirig`I beriladi.
|
| |
-jadval - M tojiyev, I. Nigmatov

ifloslantirishi oqibatida insonlar hayotiga jiddiy xavf soladi. Bu borada
ayniqsa metallurgiya, kimyo, biotexnologiya, rezina-texnika, neftni qay
ta ishlovchi va boshqa sanoat tarmoqlarining salbiy ta’siri juda kattadir.
Respublikamizdagi sanoati rivojlangan ayrim shaharlarda, jumladan, Sa-
marqand, Farg‘ona, Andijon, Qo‘qon, Angren, Olmaliq, Chirchiq, Navoiy
va boshqa shaharlarda havoning ifloslanish darajasi me’yoridan 1,5-2,
hatto ayrim joylarda 3-6 marta ortiq. Markaziy Osiyoda havoni eng ko‘p
ifloslantiruvchi Tojikiston Respublikasining Tursunzoda shahridagi alu-
miniy zavodi 1987-yilda havoga belgilangan miqdordan deyarli ikki ba
ravar ortiq zaharli modda chiqarib kelgan. Shamolning yo‘nalishigako‘ra,
ftorbirikmasining 80 foizi Surxondaryo viloyatining Sariosiyo, Denov,
Oltinsoy tumanlariga tushadi. Shuningdek, u yerlardagi havoning iflosla-
nishiga Shargundagi briket fabrikasi va g ‘isht zavodining ta’siri ham
katta. Ulardan chiqadigan zaharli moddalar insonlaming salomatligiga
jiddiy xavf tug‘dirmoqda, hatto, uy hayvonlari ham bundan katta talafot
ko‘rmoqda.
Kimyo sanoati korxonalari ko‘p joylashgan Chirchiqdagi «Elek-
trokimyo», Farg‘onadagi «Azot», «Farg‘onaneftesintez», Navoiydagi
«Elektrokimyomash», «Azot» va boshqa sanoat birlashmalaridan juda
ham xavfli zaharli moddalar (KTZM) tashqariga chiqarib yuborilmoqda.
Dunyo miqyosida yiliga havoga uglerod (II) oksidi - 250 mln. t.,
yoqilg'i kukuni - 100 mln. t., uglevodorod - 88 mln. t., azot (II) oksidi -
53 mln. t., ammiak - 4 mln. t., oltingugurt vodorodi - 3 mln. t., qo‘rg‘oshin
birikmalari - 1 mln t., ftor - 0,4 mln. t. chiqariladi. Bunday sanoat kor-
xonalarining chiqindi mahsulotlari insonlar hayotiga katta xavf solib, turli
xil kasalliklami keltirib chiqarmoqda, ummi qisqartirmoqda hamda atrof
muhitni, yerlami, havoni va suv havzalarini jiddiy zararlantirmoqda. Ular-
ning hammasi esa insonlami muhofaza qiluvchi omillar hisoblanadi.
10- BOB. INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI

286
ma’ruzalar o‘qish, darslarni savol - javob tarzida qiziqarli tashkil qilish,
ilg‘or pedagogik texnologiyalardan va multimedia qo‘llanmalardan
foydalanish, tinglovchilarni undaydigan, o‘ylantiradigan muammolarni
ular oldiga qo‘yish, talabchanlik, tinglovchilar bilan individual ishlash,
ijodkorlikka undash, erkin muloqot yuritishga, ijodiy fikrlashga
o‘rgatish, ilmiy izlanishga jalb qilish va boshqa tadbirlar ta’lim
ustuvorligini ta’minlaydi.
Aytilganlardan kelib chiqgan holda «Informatika va axborot
texnologiyasi» fani bo‘yicha ta’lim texnologiyasini loyihalashtirishdagi
asosiy kontseptual yondoshuvlarni keltiramiz:
CourseLab dan foydalanib multimediali o‘quv kurslarini

|
CourseLab dan foydalanib multimediali o‘quv kurslarini Pdf ko'rish
|
bet | 170/251 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 5,02 Mb. | | #270410 |
Bog'liq Inf metCourseLab dan foydalanib multimediali o‘quv kurslarini
yaratish. Ishning maqsadi -
CourseLab dasturi bilan tanishish, dasturni
o‘z kompyuteringizga o‘rnatish va uning imkoniyatlari bilan tanishish.
CourseLab dasturi asosida multimediali o‘quv kursini yaratish.
Nazariy ma’lumot.
CourseLab
- bu kuchli va shu bilan birga foydalanishda oddiy
bo‘lgan, internet tarmog‘ida, masofaviy ta’lim tizimida, kompakt - disk
yoki boshqa har qanday tashuvchida foydalanishga mo‘ljallangan
interaktiv o‘quv materiallari (elektron kurslar)ni yaratish vositasi.
CourseLab dasturi ishlashi uchun kompyuteringiz ko‘yidagi texnik
talablarga mos bo‘lishi kerak.
1.
Protsessor
Pentium III (500 Mhz va
undan yuqori)
2.
Bo‘sh joy (qattiq disk xotirasidan)
600 mb
3.
Operativ xotira
32 mb
4.
Video karta
SVGA
5.
Tarmoq platasi (Tarmoqda ishlash
uchun
o‘rnatilgan va sozlangan
bo‘lishi kerak)
10 mb/s. va undan yuqori.
Operatsion tizim va dasturiy ta’minotga:
1.
Operatsion tizim
Windows 98/Me/NT/200/XP
2.
Flash player
Flash player- 7 va undan
keyingi
3.
Video kodeklar
DivX 5.03 va undan keyingi
4.
Internet Explorer
Internet Explorer 5 va undan
keyingilari
CourseLab dasturini o‘rnatish uchun:
1)
Kerakli faylini ko‘chirib olasiz;
2)
Exe faylni ochasiz;
3)
CourseLab dasturini o‘rnatishing 1- oynasi paydo bo‘ladi;
4)
CourseLab dasturini o‘rnatishning 2- oynasi (kalitni kiritish
oynasi) paydo bo‘ladi.CourseLab dasturi kompyuterizga yuklatiladi.
300
Rasm 14 CourseLab dasturini o‘rnatish 1- oynasi
|
| |
Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim. Bu ta’lim o‘z mohiyatiga ko‘ra
ta’lim jarayonining barcha ishtirokchilarini to‘laqonli rivojlanishlarini
ko‘zda tutadi. Bu esa ta’limni loyihalashtirilayotganda, albatta, ma’lum
bir ta’lim oluvchining shaxsini emas, avvalo, kelgusidagi mutaxassislik
faoliyati bilan bog‘liq o‘qish maqsadlaridan kelib chiqgan holda
yondoshilishni nazarda tutadi.
Tizimli yondoshuv. Ta’lim texnologiyasi tizimning barcha
belgilarini o‘zida mujassam etmog‘i lozim: jaryonning mantiqiyligi,
uning barcha bo‘g‘inlarini o‘zaro bog‘langanligi, yaxlitligi.
Faoliyatga yo‘naltirilgan yondoshuv. Shaxsning
jarayonli
sifatlarini shakllantirishga, ta’lim oluvchining faoliyatni aktivlashtirish
va intensivlashtirish, o‘quv jaryonida uning barcha qobiliyati va
imkoniyatlari, tashabbuskorligini ochishga yo‘naltirilgan ta’limni
ifodalaydi.
Dialogik yondoshuv. Bu
yondoshuv
o‘quv
jarayoni
ishtirokchilarning psixologik birligi va o‘zaro munosabatlarini yaratish
zaruriyatini bildiradi. Uning natijasida shaxsning o‘z- o‘zini
faollashtirishi va o‘z- o‘zini ko‘rsata olishi kabi ijodiy faoliyati
kuchayadi.
Hamkorlikdagi ta’limni tashkil etish. Demokratlilik, tenglik, ta’lim
beruvchi va ta’lim oluvchi o‘rtasidagi sub’ektiv munosabatlarda
hamkorlikni, maqsad va faoliyat mazmunini shakllantirishda va
erishilgan natijalarni baholashda birgalikda ishlashni joriy etishga
e’tiborni qaratish zarurligini bildiradi.
Muammoli ta’lim. Ta’lim mazmunini muammoli tarzda taqdim
qilish orqali ta’lim oluvchi faoliyatini aktivlashtirish usullaridan biri.
Bunda ilmiy bilimni ob’ektiv qarama- qarshiligi va uni hal etish
usullarini, dialektik mushohadani shakllantirish va rivojlantirishni,
287
amaliy faoliyatga ularni ijodiy tarzda qo‘llashni mustaqil ijodiy faoliyati
ta’minlanadi.
Fanga oid kompetensiyalar

|
Fanga oid kompetensiyalar
|
bet | 168/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
Fanga oid kompetensiyalar:
Tarixiy voqeilikni tushunishvauni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi.
tarixiy davrlar va -yillarni ajrata oladi, tarixiy hisobini tushuntira oladi; mazkur davrni o‘rganish orqali o‘quvchilar tarix fanining o‘rganilayot- gan davriga oid tarixiy atamalar mazmunini biladi;
Tarixiy shaxslar haqida ma’lumot bera oladi,tarixiy sanalarda ro‘y bergan voqealar haqida ma’lumot bera oladi
Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi.
Tarixiy illustrasiyalar asosida kichik hikoyalar tuza oladi, tarixiy joylarni xaritadan ko‘rsata oladi
Darsning blok sxemasi:
№
|
Darsning qismlari
|
Belgilangan vaqt.
|
1.
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2.
|
O`tilgan mavzuni takrorlash
|
12 daqiqa
|
3.
|
Yangi mavzu bayoni
|
14 daqiqa
|
4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
I.Tashkiliyqism: Salomlashish, davomat aniqlanadi ,sinf tozaligi kuzatiladi, o`quvchilar bugunning Jahonda va O`zbekistondagi siyosiy yangiliklari bilan tanishtiriladi.
II.O`tilgan mavzuni takrorlash: O`qituvchi o`tilgan darsni uyga vazifasini tekshiradi, o`tilgan mavzuni mustahkamlash uchun o`quvchilarga jadval to`ldirish topshirig`I beriladi.
|
| |
Xavfsizlik siyosati - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

308
Tashqi internet foydalanuvchilar ichki tarmoqqa kirish
imkoniyatini mavjud yoki yo‘qligini aniqlab olish zarur. Agar mavjud
bo‘lsa, kimlarga. Ko‘pincha faqat korxona xizmatlarini ishlatishlari
uchun ayrimlarga bu imkoniyat beriladi, masalan elektron pochta
xizmatlari uchun.
Korxona ichki tarmog‘i resurslariga kirish imkoniyati siyosatini
quyidagi ikki tamoyillardan biriga asoslangan bo‘lishi lozim:
Aniq shaklda ruhsat berilmagan barchasiga ta’qiq qo‘yish
yoki;
Aniq shaklda ta’qiq qo‘yilmagan barchasiga ruhsat berish.
Tanlangan tamoyilga mos holda tashqi trafikni tarmoqlararo
ekran yoki marshrutizator orqali qayta ishlash qoidalari aniqlanadi.
Birinchi tamoyilga asoslangan himoyani tashkillashtirish yuqori
darajadagi himoyalanganlikni beradi, lekin buning natijasida
foydalanuvchilarga ko‘pgina noqulayliklar keltirib chiqarishi mumkin,
bundan tashqari bu usul tashkilot uchun qimmatga tushadi. Ikkinchi
tamoyilga asoslangan tarmoq kam darajadagi himoyalanganlikka ega
bo‘ladi, lekin foydalanuvchilar ko‘pgina qulayliklarga ega bo‘lib,
tashkilot uchun arzonga tushadi.
mahalliy tarmoq va bir nechta avtonom EHMdan tashkil topgan

|
mahalliy tarmoq va bir nechta avtonom EHMdan tashkil topgan Pdf ko'rish
|
bet | 162/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)mahalliy tarmoq va bir nechta avtonom EHMdan tashkil topgan.
Birinchi bosqichda sud kollegiyalarining kotibiyatlari va sud
tarkiblarining kanselyariyalaridagi ish joylari, shuningdek Oliy Sud-
ning ma’lumotlar xizmati va qabulxonasi; ikkinchi bosqichda -
keluvchi, ketuvchi va sud arxivlarida saqlanuvchi hujjatlarni hisob-
ga olish avtomatlashtirildi.
Mahalliy tarmoq qabul qilingan qarorlar va topshiriqlaming
bajarilishini nazorat qilish, kadrlarni hisobga olish, ish haqini
hisob-kitob qilish, moddiy qimmatliklarni hisobga olish vazifalarini
hal qilish uchun tashkil etiladi va avtonom avtomatlashtirilgan ish
joylarining (AIJ) ishlab chiqilishini nazarda tutadi.
Hozirgi zamon tasawurlariga ko’ra, sud amaliyoti huquqning
manbalaridan biri hisoblanadi1. Sud pretsedentlari haqidagi
ma’lumotlar ham EHMga kiritilishi mumkin.
Oliy Majlis mahkamasining huquq boshqarmasi tomonidan hu-
quqni qo'llash amaliyotining ma’lumotlar bazasini tashkil etish
konsepsiyasi ishlab chiqilgan.
Ma’lumotlar bazasi:
O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy Sudi;
xo'jalik sudlari;
umumiy yurisdiksiya sudlari;
inson huquqlari bo'yicha Yevropa Sudi;
boshqa xalqaro sudlar (Gaaga Sudi va h.k.);
xalqaro xo'jalik sudlari;
hakamlar sudlari;
prokuror nazorati;
inson huquqlari bo'yicha Vakilning faoliyatiga doir ma’lumotlarni
o'z ichiga olishi lozim.
1 Bu normalar ko'pincha yordamchi xususiyatga ega. Huquq normasi singari, sud
pretsedenti ham fbrmalizatsiya qPinishi mumkin.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Axborotlarni taqdim etish shakllari:
|
| |
Axborotni taqdim qilishning zamonaviy vositalari va usullarini

288
4.
Axborotli ob’ektlar.
5.
Jamiyatda axboriy jarayonlar.
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi:
Axborot, axborotli jarayonlar,
axborotlashgan jamiyat, axborot madaniyati, axborot xavfsizligi, kasbiy
faoliyatda axborotning roli va ahamiyati to‘g‘risidagi umumiy
tushunchalarni shakllantirish.
Pedagogik vazifalar
O‘quv faoliyati natijalari:
•
Axborot jarayonlari
haqida tushincha berish
•
Axborotni tasvirlash,
saqlash, ishlov berish va
uzatishni keng tushuntirish
•
Axborotning sifat
ko‘rsatkichlari haqida
tushuncha berish.
•
Axborotli ob’ektlar
to‘g‘risida tushuntirish
•
Jamiyatda
axboriy
jarayonlar haqida misollar
bilan tushuntirish
•
Axborot jarayonlari haqida
tushinchalarni aytib beradi
•
Axborotni tasvirlash, saqlash, ishlov
berish va uzatish haqida izoh beradi.
•
Axborotning sifat ko‘rsatkichlariga
birma –bir izoh beradi.
•
Axborotli ob’ektlar to‘g‘risida
tushunchaga ega bo‘ladi va aytib beradi.
•
Jamiyatda axboriy jarayonlar haqida
bilimga ega bo‘ladi va sanab beradi.
O‘qitish metodlari
Axborotli - kichik ma’ruza, namoish,
«aqliy hujum», munozara
O‘qitish vositalari
O‘UM, tarqatma materiallar, slaydlar,
proektor, kompyuter, klaster , T- sxema.
O‘quv faoliyatini tashkil
etish shakllari
Jamoa va guruhlarda ishlash
O‘qitish shart- sharoiti
Texnik vositalar bilan ta’minlangan
auditoriya
Qautar aloqaning usul va
vositalari
Og‘zaki nazorat, savol- javob
Ta'limiy - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

|
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi Pdf ko'rish
|
bet | 169/251 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 5,02 Mb. | | #270410 |
Bog'liq Inf metTa'limiy
AKT vositalari - ularning yordami bilan talabalar
bilimlarni o‘zaro bog‘lashadi, zarur ko‘nikmalarni ta'minlaydigan
ko‘nikma, mashg‘ulot yoki amaliy faoliyat);
Simulyatorlar
- har qanday ko‘nikmalarni rivojlantirish, materialni
takrorlash yoki jamlash uchun mo‘ljallangan. simulyator ba'zi bir
bilimlarga, savollarga va tuzatishga yo‘naltirilishi kerak (dastur
tekshiradi, tahlil qiladi va yana kerakli bilim sohalarini o‘rgatadi).
Trening trenajyorlariga ushbu ma'lumotni iloji boricha aniqlashtirish
bilan tushunarli bo‘lmagan ma'lumotni taqdim etishda, natijada testni
baholash algoritmini hisobga olish muhimdir;
Axborot olish va ma'lumotnoma
AKT vositalari axborot bilan
ta'minlaydi, ma'lumotni tashkil qilish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarni
shakllantiradi;
Demo
AKT vositalari o‘rganilayotgan ob'ektlarni, hodisalarni,
jarayonlarni ularni o‘rganish va o‘rganish maqsadida vizual tarzda aks
ettiradi;
Imitatsiya
AKT vositalari uning tarkibiy yoki funktsional
xususiyatlarini o‘rganish uchun voqelikning o‘ziga xos tomonini
anglatadi;
Laboratoriya
AKT vositalari sizga haqiqiy uskunalarda masofadan
tajriba o‘tkazishga imkon beradi;
Modellashtirish
AKT vositalari ularni o‘rganish va o‘rganish uchun
ob'ektlarni, hodisalarni, jarayonlarni simulyatsiya qilishga imkon beradi;
Hisoblangan
AKT vositalari turli xil hisob - kitoblarni va boshqa
muntazam operatsiyalarni avtomatlashtiradi;
Ta'lim o‘yini
AKT vositalari o‘quvchilarning faoliyati o‘yin
sharoitida amalga oshiriladigan o‘quv vaziyatlarini yaratish uchun
mo‘ljallangan.
Ta'limda zamonaviy axborot - kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish maktab o‘quvchilarini o‘qitish jarayonida uning barcha
bosqichlarida o‘qituvchining ishini sezilarli darajada osonlashtiradi.
AKT vositalari yordam beradi o‘quv jarayonini tashkil etishni
takomillashtirish, o‘qishni individuallashtirish, shuningdek talabalarning
o‘z- o‘zini o‘qitish samaradorligini oshirish. AKT tufayli o‘qish uchun
motivatsiya kuchaymoqda va talabalarni ijodiy, izlanish va tadqiqot
faoliyatiga jalb qilish imkoniyati faollashmoqda.
|
| |
Tizim tahdidlari (System Threats)

306
Tizim tahdidlari (System Threats)
Tizim tahdidlari - bu tizim xizmatlarini suiste’mol
qilish va
tarmoq ulanishlari bo‘lib, foydalanuvchi uchun muammolar
tug‘diradi.
Chuvalchanglar
(Worms) - bu tizim resurslaridan yuqori
darajada
foydalanib, tizimning ish faoliyatini pasaytiradigan jarayon.
Chuvalchang jarayoni bir nechta nusxalarni keltirib chiqaradi,
ularning har biri tizim resurslaridan foydalanadi va boshqa barcha
jarayonlar kerakli resurslarni olishiga xalaqit beradi.
Jarayon qurtlari
hatto butun tarmoqni o‘chirib qo‘yishi mumkin.
Portni skanerlash
(Port scanning) - bu buzg‘unchi tizimga
hujum qilishi uchun tizimning zaifliklarini
aniqlaydigan mexanizm
yoki vositadir.
Xizmat ko‘rsatishni rad etish
(Denial of Service) - xizmat
ko‘rsatishni rad etish odatda foydalanuvchiga
tizimdan qonuniy
ravishda foydalanishga imkon bermaydi. Masalan, agar brauzer
tarkibidagi sozlamalarga hujum qilinsa xizmat ko‘rsatish rad etilsa,
foydalanuvchi Internetdan foydalana olmaydi.
8.3. Operatsion tizimning himoya vositalari va dasturlari
Xavfsizlikni ta’minlashga tizimli yondashuv
Vosita va harakatlar:
etik-ahloqiy (mamlakatda hisoblash
vositalarini tarqatish
bilan bog‘liq xatti-harakatlar me’yorlari);
qonuniy
(axborotdan
foydalanishni
tartibga
soluvchi
qonunlar, hukumat qarorlari va tartiblarni buzganlarga ko‘riladigan
choralar);
ma’muriy (axborot xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan
tashkilot yoki ishlab chiqarish ma’muriyatini qabul qilgan hatti-
harakatlar);
psixologik;
jismoniy, fizik (tarqalishdan
himoyalash uchun binoni
ekranlashtirish, qo‘yilgan apparatni ishchi holatini va unda «juchok»
lar borligini tekshirish, tashqi kuzatish vositalari va qurilma,
kompyuter bo‘limiga kirishni cheklash va boshqalar);
307
tarmoqda himoyalash imkonini beruvchi
apparat va dasturiy
vositalarni o‘rnatish (tarmoq xavfsizligi xizmatlari, tizim himoyasini
ta’minlovchilari, misol
uchun kirishni nazorat qilish, audit,
ma’lumotlarni shifrlash, antivirus himoyasi,
autentifikatsiya va
avtorizatsiya jarayonlarini, tarmoq trafikini nazorati).
Fayl viruslari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev Pdf ko'rish
|
bet | 186/253 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #242375 |
Bog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhhFayl viruslari
(File virus). Standart fayl virusi tizimga o‘zini
faylga qo‘shish orqali yuqadi. Dastur boshlanishini o‘zgartiradi,
shunda bajarish uning kodiga o‘tadi. Amalga oshirilgandan so‘ng,
boshqaruvni dasturga qaytaradi, shuning uchun uning bajarilishi
sezilmaydi.
Yuklash virusi
(Boot virus). Yuklash virusi tizimning yuklash
sektoriga zarar yetkazadi, bu tizim har safar ishga tushganda va
operatsion tizim yuklanmasdan oldin bajariladi. U boshqa
yuklanadigan vositalarni ko‘radi va ularga zarar yetkazadi. Ushbu
viruslar xotira viruslari deb ham nomlanadi, chunki ular fayl tizimida
ko‘rinmaydi.
Makro virus
(Macro virus). Ko‘pgina viruslar past darajadagi
dasturlash tilida yozilgan, masalan, assembler yoki C. Makro viruslar
Visual Basic kabi yuqori darajadagi tilda yozilgan. Ushbu viruslar
dastur ishga tushirilganda ishga tushadi. Masalan, makro virus
elektron jadval faylida bo‘lishi mumkin.
Manba kodi virusi
(Source code virus). Manba kodi virusi
dastlabki kodni qidiradi va unga virusni kiritish va virus tarqalishiga
yordam berish uchun o‘zgartiradi.
Polimorfik virus
(Polymorphic virus). Polimorfik viruslar bu
murakkab fayl infeksiyalari bo‘lib, ular aniqlanmasligi uchun o‘zi
o‘zgartirilgan versiyalarini yaratishi mumkin, ammo har bir
infeksiyadan keyin bir xil asosiy tartibni saqlab qoladi. Boshqa zararli
dasturlar bilan birlashganda, polimorfik viruslar uning qurbonlari
uchun yanada katta xavf tug‘diradi.
Tunellash virusi
(Tunneling virus).Ushbu virus o‘zini
uzilishlarni qayta ishlovchi zanjirga joylashtirib antivirus tekshiruvi
yordamida aniqlashni chetlab o‘tishga harakat qiladi. Shunga o‘xshash
viruslar o‘zlarini qurilma drayverlariga o‘rnatadilar.
Ko‘p qismli virus
(Multipartite virus). Ushbu turdagi virus
tizimning bir necha qismlarini, shu jumladan yuklash tarmoqlarini,
xotirani va fayllarni yuqtirishi mumkin. Bu uni aniqlashni va saqlashni
qiyinlashtiradi.
|
| |
Dastur matni va preprotsessor

Dastur matni va preprotsessor . C++ tilida matnli fayl shaklida
tayyorlangan dastur uchta qayta ishlash bosqichlaridan o`tadi. Matnni preprosessor
223
direktivalari asosida o`zgartilishi. Bu jarayon natijasi yana matnli fayl bo`lib
preprotsessor tomonidan bajariladi.
Kompilyatsiya. Bu jarayon natijasi mashina kodiga o`tkazilgan ob`yektli
fayl bo`lib, kompilyator tomonidan bajariladi.
Bog`lash. Bu jarayon natijasi to`la mashina kodiga o`tkazilgan bajariluvchi
fayl bo`lib, bog`lagich tomonidan bajariladi.
Preprotsessor vazifasi dastur matnini preprotsessor direktivalari asosida
o`zgartirishdir.
Define direktivasi dasturda bir jumlani ikkinchi jumla bilan
almashtirish uchun ishlatiladi. Bu direktivadan foydalanishning sodda misollarini
biz yuqorida ko`rib chiqdik.
Include direktivasi ikki ko`rinishda ishlatilishi
mumkin.
#include fayl nomi direktivasi dasturning shu direktiva o`rniga qaysi
matnli fayllarni qo`shish kerakligini ko`rsatadi.
#include direktivasi
dasturga kompilyator standart kutubxonalariga mos keluvchi sarlavhali fayllar
matnlarini qo`shish uchun mo`ljallangandir. Bu fayllarda funksiya prototipi, tiplar,
o`zgaruvchilar, o`zgarmaslar ta`riflari yozilgan bo`ladi. Funksiya prototipi
funksiya qaytaruvchi tip, funksiya nomi va funksiyaga uzatiluvchi tiplardan iborat
bo`ladi. Masalan
, cos funksiyasi prototipi quyidagicha yozilishi mumkin: double
cos(double ). Agar funksiya nomidan oldin
void tipi ko`rsatilgan bo`lsa bu
funksiya hech qanday qiymat qaytarmasligini ko`rsatadi. Shuni ta`kidlash lozimki
bu direktiva dasturga standart kutubxona qo`shilishiga olib kelmaydi. Standart
funksiyalarning kodlari bog`lash ya`ni aloqalarni tahrirlash bosqichida,
kompilyatsiya bosqichidan so`ng amalga oshiriladi.
Kompilyatsiya bosqichida sintaksis xatolar tekshiriladi va dasturda bunday
xatolar mavjud bo`lmasa, standart funksiyalar kodlarisiz mashina kodiga
o`tkaziladi. Sarlavhali fayllarni dasturning ixtiyoriy joyida ulash mumkin bo`lsa
ham, bu fayllar odatda dastur boshida qo`shish lozimdir. Shuning uchun bu
fayllarga sarlavhali fayl (
header file ) nomi berilgandir.
Dasturda
kiritish
va
chiqarish
funksiyalaridan
masalan,
cout<< funksiyasidan foydalanish uchun
#include direktivasidan
224
foydalanish lozimdir. Bu direktivada
iostream.h sarlavhali fayl nomi quyidagilarni
bildiradi: st- standart, i- input(kirish), o- output(chiqish), h – head(sarlavha).
Pedagogika tarixi - Vazirligi urganch davlat

|
Vazirligi urganch davlat
|
bet | 150/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22Pedagogika tarixi jamiyat taraqqiyoti qonunlariga suyangan holda turli pedagogik nazariyalarni, ta’lim-tarbiyaning mazmuni va metodlarini o‘rgatadi. O‘tmishning pedagogik sistemalarida bo‘lgan ilg‘or va progressiv fikrlarning hammasidan ijodiy foydalanadi.
Demak, pedagogika tarixi ijtimoiy fandir. U tarixiy pedagogika hodisalariga davr talabi asosida yondoshadi, tarbiya nazariyasi va amaliyotini turli bosqichlarda xilma-xil bo‘lganligini ochib beradi, ilg‘or qarashlarning taraqqiyot yo‘lini ko‘rsatib beradi.
Pedagogika tarixi fani bir qancha fanlar, ya’ni, pedagogika, psixologiya, madaniyat tarixi, O‘zbekiston tarixi, jahon xalqlari tarixi, falsafa, etnografiya, arxeologiya, axloqshunoslik va boshqa bir qator fanlar bilan uzviy aloqadadir.
O‘zbek xalqi tarixan ta’lim-tarbiya sohasida o‘ziga xos dorilfunun yaratgan. Hatto hozirgi o‘zbek xalqi yashab turgan zaminda zardushtiylik dini keng yoyilgan davrda ham nekbin pedagogik mafkura hukm surgan. Bu zardushtiylik dinining muqaddas kitobi «Avesto»ning bizgacha yetib kelgan ayrim sahifalarida o‘z ifodasini topgan.
Biroq islomgacha davr tarbiyashunosligi, fan va madaniyati tarixini yoritish imkoni chegaralangan. Chunki dastlab Iskandar boshchiligidagi Yunon-Makedon qo‘shinlari, so‘ngra ibn Muslim Qutayba rahbarligida arab istilochilari olib borgan janglar, talonchiliklar, vayronagarchiliklar tufayli o‘sha davrga tegishli deyarli barcha asarlar, manbalar yoqib yuborilgan. Lekin islom va islomdan keyingi mavjud pedagogik qarashlarni, milliy ta’lim-tarbiyaga oid an’analarni, qadriyatlarni, xalq pedagogikasini ilmiy o‘rganish, puxta tahlil qilish va hayotga tatbiq etish bugungi kunning muhim va dolzarb muammosidir.
Istiqlolga erishgunimizga qadar biz tarbiya ishlarimizga Yevropa
pedagogikasini asos qilib oldik va o‘rgandik. Endigi vazifa Sharq pedagogikasini o‘rganishga e’tiborni qaratmoq lozim. Chunki ilm-u fan avval Sharqda taraqqiy etgan, hurfikrlilik bizdan boshlangan. «Sharq Yevropaning muallimidir» deganda haq edi Olmon olimi Xerler. Haqiqatan ham shunday, o‘zbek xalqining madaniy merosi ulkan bir dengiz.
Yuqoridagi fikrlarning o‘zi madaniyat va ma’rifat Sharqdan Yevropaga tarqalgan deyishga asos bo‘la oladi. Chunki savodxonlik maktablarining, qadimiy yozuvlarning vujudga kelishi eng qadimgi manbalarda «Avesto», Sug‘d, Baqtriya, O‘rxun-Yenisey, Xorazm va boshqa yozuvlar Turon zaminida vujudga kelganligi, shu muqaddas zaminda yashayotgan xalqlarning eng qadimgi ajdodlari savodxon kishilar ekanligidan dalolat beradi.
|
| |
Zardushtiylik ta’limotining

|
Zardushtiylik ta’limotining
|
bet | 154/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22Zardushtiylik ta’limotining axloqiy yo‘riqlariga binoan inson tomonidan o‘z burchini his etishning eng birinchi belgisi ma’naviy poklik sanalgan.
Ayollarga g‘amxo‘rlik ko‘rsatish ijtimoiy zarurat hisoblangan. Ayniqsa, homilador ayollarga muruvvat ko‘rsatish asosiy insoniy burch hisoblangan. Diniy g‘oyalarga ko‘ra tuproq, suv, havo hamda quyosh muqaddas sanaladi, odamlar ularni e’zozlash, quyoshga sajda qilishga da’vat etiladi. Zardusht ta’limotida shaxsiy va turmush gigiyenasiga qat’iy amal qilish kishilar o‘rtasida turli xil kasalliklar kelib chiqishining oldini oluvchi tadbir ekanligi alohida uqtiriladi. Shu
o‘rinda quyidagi qoidalarga amal qilish maqsadga muvofiqligiga urg‘u beriladi: qabristonlarning shahar yoki qishloqdan tashqarida bo‘lishiga alohida e’tibor berish, hayvonlarning qabrlarni oyoq osti qilmasliklari uchun qabristonlarning atrofini o‘rab qo‘yish, mayit (o‘lik)ni yuvish vaqtida ozodalikka rioya qilish, murda tekkan libos yoki murda qo‘yilgan joyni suv yordamida yuvib tashlash, turli jonzotlarning o‘ligi (inson murdasi) tushgan suv havzalarini bir necha bor qatron qilish (havzani yomg‘ir yoki daryo suviga bir necha bor to‘ldirib, suvni havzadan chiqarib tashlash), badan va sochning toza bo‘lishiga ahamiyat berish, tirnoqlarni vaqti-vaqti bilan olib turish, kuniga besh marta yuvinish va hokazolar.
Zardusht g‘oyalarining amaliy ahamiyati shundaki, ularda turli kasalliklarning oldini olish hamda atrof-muhit musaffoligini ta’minlovchi usullar to‘g‘risida ham ma’lumotlar beriladi. Bu boradagi usullar quyidagi uch guruhdan iboratdir: 1) axlatlarni berkitish, ifloslangan joylarni tuproq, tosh yoki kul bilan ko‘mib tashlash; 2) olov yordamida, issiq yoki sovuq havo vositasida mikroblarni yo‘q qilish; 3) kimyoviy usul (kul, sirka, sharob, turli giyohlar - sandal va isiriq tutatish, aloe, piyoz, sarimsoq, qizil qalampir va hokazolarni iste’mol qilish) orqali mikroblarni yo‘qotish, orqali yuqumli kasaliklarga barham berilgan. Ta’limot mazmuniga ko‘ra kasallik tarqatuvchi ayrim hasharotlarning o‘ldirilishi evaziga suvni saqlash qoidalarini buzgan yoki itni o‘ldirgan kishilarning gunohi kechirilgan. Bu o‘rinda alohida me’yor belgilangan, ya’ni, yuqorida qayd etilgan gunohni sodir etgan kishi 1OOO ta echkiemar, 1OOO ta suv qo‘ng‘izi, yoki kasallik tarqatuvchi pashshani o‘ldirishi yoki 1OOOO ta ruhiyatni tetiklashtiruvchi o‘simlik bargi, barsum berishi lozim bo‘lgan. Bizga yaxshi ma’lumki, mikrob va yuqumli kasalliklar suv, havo va tuproq vositasida tez tarqaladi va keng hududga yoyiladi, shu bois “Avesto” g‘oyalariga ko‘ra ularni asrash, ulardan foydalanishga nisbatan oqilona munosabatni qaror toptirish o‘ta muhim sanalgan. Ularni asrash qoidalarini buzgan kishilar 4OO qamchi urish bilan jazolanganlar.
|
| |
Satrli o`zgarmas - Информатика

211
Oxirgi misolda o`zgarmas tipi ko`rsatilmagan, bu o`zgarmas int tipiga
tegishli deb hisoblanadi.
Null ko`rsatkich. NULL - ko`rsatkich yagona arifmetik bo`lmagan
o`zgarmasdir. Null ko`rsatkich 0 yoki 0L yoki nomlangan o`zgarmas NULL orqali
tasvirlanishi mumkin. Shuni aytish lozimki bu o`zgarmas qiymati 0 bo`lishi yoki
`0` simvoli kodiga mos kelishi shart emas.
“Sogʻlom - Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili

432.
|
“Sogʻlom turmush tarzi tarafdorimiz” mavzusida davra suhbati tashkil etish.
|
Barcha talaba-yoshlar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Faollar zali
|
Talabalarda sogʻlom turmush madaniyati shakllanadi.
|
|
433.
|
“Prezident xalq yoʻlboshchisi” mavzusida Axborot va murabbiylik soatlarini yuqori saviyada
tashkil etish.
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Oʻquv xona- larida
|
Talabalarda tarbiyalash lozim boʻlgan fazilatlar, jumladan, Vatanga sadoqat,
oʻzaro mehr oqibat, yuksak masʼuliyat, bagʻrikenglik, sogʻlom dunyoqarash, kitobxonlik va media madaniyat, shukronalik, siyosiy-huquqiy va AKT savodxonligi, innovatsion fikrlash, vatan taraqqiyotiga daxldorlik, yot gʻoyalarga qarshi mafkuraviy
immunitetini mustahkamlashga erishiladi.
|
|
|
Mustahkamlash uchun savollar

214
[/] bo`lish
[<<] chapga
surish
[>=] katta yoki teng
[%] modul
olish
[-] unar minus
[+] unar plyus
[>>] o`ngga
surish
[<] kichik
[++] birga oshirish
[<=] kichik yoki teng
[
--
] birga kamaytirish
[~] inkor
Imlo amallar
Qiymat berish va
shartli amallar
Tipli amallar
Manzilli amallar
[ () ] – doirali
qavs
[=] - oddiy qiymat
berish
[(tip)]
–
tipni
o`zgartirish
[&]
-
manzilni
aniqlash
[ [] ] – kvadrat
qavs
[op=] - murakkab
qiymat berish
sizeof-
hajmni
hisoblash
[*]
-
manzil
bo`yicha
qiymat
aniqlash yoki
joylash
[,] - vergul
[?] – shartli amal
C++ da arifmetik amallar. Ko`p dasturlar bajarilishi davomida arifmetik
amallarni bajaradi.
5.6-jadval. Arifmetik amal.
Arifmetik amal
Arifmetik operator
Algebraik ifoda
C++ dagi ifodasi
Qo`shish
+
A+B
A+B
Ayirish
-
A-B
A-B
Ko`paytirish
*
AB
A*B
Bo`lish
/
A/B
A/B
Modul
olish
%
A MOD B
A % B
Ba`zi bir xususiyatlar
. Butun sonli bo`lishda, yani bo`luvchi ham,
bo`linuvchi ham butun son bo`lganda, javob butun son bo`ladi. Javob
yaxlitlanmaydi, kasr qismi tashlab yuborilib, butun qismining o`zi qoladi.
Modul operatori [%] butun songa bo`lishdan
kelib сhiqadigan qoldiqni
beradi.
x%y
ifodasi
x
ni
y
ga bo`lgandan keyin chiqadigan qoldiqni beradi. [%]
215
operatori faqat butun sonlar bilan ishlaydi. Haqiqiy sonlar bilan ishlash uchun
"
math.h
" kutubxonasidagi
fmod
funksiyasini qo`llash kerak.
Qavslar.
C++
da qavslarning ma`nosi xuddi algebradagidekdir. Undan
tashqari boshqa boshqa algebraik ifodalarning ketma-ketligi ham odatdagidek.
Oldin ko`paytirish, bo`lish va modul olish operatorlari ijro qilinadi. Agar bir necha
operator
ketma-ket kelsa, ular chapdan o`nga qarab ishlanadi. Bu operatorlardan
keyin esa qo`shish va ayirish ijro etiladi. Masalan,
k = m * 5 + 7 % n / (9 + x);
Birinchi bo`lib
m * 5
hisoblanadi. Keyin
7 % n
topiladi va qoldiq
(9 + x)
ga
bo`linadi.
Chiqqan javob esa
m * 5
ning javobiga qo`shiladi. Lekin biz o`qishni
osonlashtirish uchun va xato qilish ehtimolini kamaytirish maqsadida qavslarni
kengroq ishlatishimiz mumkin. Yuqoridagi misolimiz quyidagi ko`rinishga ega
bo`ladi.
k = ( m * 5 ) + ( ( 7 % n ) / ( 9 + x ) );
Amallar odatda
M amlakatimizda y o n g ‘in ofatiga qarshi Respublika Ichki ishlar

|
M amlakatimizda y o n g ‘in ofatiga qarshi Respublika Ichki ishlar Pdf ko'rish
|
bet | 184/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MM amlakatimizda y o n g ‘in ofatiga qarshi Respublika Ichki ishlar
vazirligi (IIV) qoshida y on g‘in m uhofazasi boshqarmasi rah bar! i к qiladi
va, o ‘z navbatida, uning quyi bo‘g ‘in (viloyat, tuman) tarmoqlari ham
faoliyat k o ‘rsatadi. Y ong‘inga qarshi m uhofaza boshqarmasi b o ‘limlariga,
y o n g ‘inga qarshi him oyalash bilan b o g ‘liq b o ‘lgan kom pleks om iliam i
boshqarish yuklatilgan.
M axsus katta korxonalarda harbiylashgan va kasbiy y o n g ‘inni o ‘chirish
boTunlari tuzilgan hamda korxona, muassasa va tashkilotlarda y o n g ‘in
muhofazasi tizim i rnavjud.Yong‘in b o ‘lgan vaziyatlarda o ‘t o ‘chirishga
kelgan k o p c h ilik o ‘t o ‘chirish zvenosi a’zolari va aholi quyidagi
guruhlarga b o ‘linadi: y o n g ‘inni o'chirish, suv bilan ta’minlash, him oya va
qorovullash guruhlari. Har bir guruhga ko‘pchillik o ‘t o ‘chirish zvenosi
boshlig‘i tom onidan boshliq tayinlanadi.
1. Yong‘inni o‘chirish guruhiga
- y o n g ‘inli hududdan odamlami,
m o d d iy
resurslami olib chiqish va y o n g ‘inni o ‘chirish yuklatilgan.
2. Suv bilan ta’minlash guruhi
- suv nasoslariga to ‘xtovsiz suv
kelib turishini ta’minlash, agar ular suv havzalariga o ‘matilmagan b o ‘lsa,
qo‘l bilan ishlovchi nasoslar yordamida suv ta’minotini tashkil qilish
yuklatilgan. Agar nasoslar boMmaganda chelak va boshqa idishlardan
foydalaniladi.
3. Himoya qiluvchi guruhi
- y o n g ‘in b o ‘layotgan jo y atrofida
jovlashgan obyektlam i him oya qilish ishlam i bajarishadi. Bu guruh
tomonidan zarur hollarda q o ‘shni bino va qurilmalarning yonuvchi
konstruksiyalari yechib olinadi va bu bilan yonayotgan obyekt o ‘rtasida
uzilish (ochiq m asofa) hosil qilinadi, natijada y o n g ‘inning tarqalib ketishi
|
| |
to ‘xtatiladi - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 185/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mto ‘xtatiladi.
4. Qorovullash guruhi
- o ‘t o ‘chirish guruhiga odamlarni, moddiy
resurslami xavfsiz jo y g a ko‘chirishda yordamlashadi va ulam ing
muhofazasini ta’minlaydi. Bu guruh a’zolari shikastlanganlarga birinchi
tibbiy yordam k o ‘rsata bilishlari zarur.
Tez yonuvchi y o q ilg ‘ilar va moylar saqlanadigan idishlar hamda
omborxonalardagi y o n g ‘inni o'chirish uchun o ‘tga qarshi ko‘pik hujumini
tashkil qilish va neft mahsulotlarini yonayotgan rezervlardan zaxira
qism lariga qayta haydash kerak. Sistem a o g ‘zilarini va idish teshiklaridan
chiqayotgan olovni qopqoq yoki ho'! brezent bilan yopib o'chirish kerak.
213
T o‘kilgan suyuq y o q ilg ‘ilardan paydo b o ig a n mayda y o n g ‘inlar
ko'pikli o ‘t o ‘chirish jihozlari bilan bartaraf qilinadi hamda qum, tuproq,
kigiz va h o ‘l brezentlar yordamida o ‘chiriladi.
Yong‘in o ‘c h o g ‘iga yaqin turgan y o n ilg ‘i idishlari tezda suv bilan
sovutilishi kerak, y o q ilg ‘ilar esa xavfli hududdan uzoqlashtirilishi lozim .
0 ‘rmon, bug‘doyzor va tolali narsalar g ‘aramlarini o ‘chirishning
afzallik tom oni, olovni yakkalashdir. 0 ‘rmonlar va bug‘doyzorlardagi
y o n g ‘inlam i yakkalashda, atrofi 4 metr kenglik yonayotgan joylar pluglar
bilan hay dab am alga oshiriladi va ustiga suv yoki y on g‘inga qarshi
eritmalar sepiladi.
11.8. Yong‘in darakchilari va aloqa vositalari
Y ong‘ inning oldini olish va uning dahshatli asoratini kamaytirishda
darakchi uskunalar va tezkor aloqa vositalari xizm at qiladi. Y ong‘in
darakchilari y on g‘in xavfi yuqori b o ‘lgan texnologik jarayonlarda, ishlab
chiqarish binolarida, omborlarda o ‘matiladi. Yong‘in darakchisi v a aloqa
|
| |
Информатика - bet 241

412
uskunalar paneli joylashtirilgan. Bu panelda quyidagi interfeys elementlari
joylashgan (8.72- rasm, chapdan o`ngga):
8.72-rasm. Oynalarni boshqarish
Yo`nalishli tugma - butun sahnani tahrirlash rejimiga qaytish imkonini
beradi va faqat agar siz alohida elementni tahrirlash rejimida bo`lsangiz ishlaydi;
tahrirlanayotgan sahna (simvol joylashtilgan sahnani) nomi yozilgan matnli
maydon; roliklarni sahnalariga avtomatik ravishda Cцена (Scene)
nomi va sahna
tartib nomeri beriladi;
tahrirlanayotgan simvol nomi yozilgan matn maydoni. Agar simvol o`z
ichida boshqa simvollardan tashkil topgan bo`lsa u holda ichma-ich joylashgan
simvolni tahrirlashga o`tilsa panelda simvollar nomidan iborat zanjir hosil bo`ladi;
sahnani tanlash tugmasi bosilganda rolik sahnalaridan iborat ro`yxatli
menyu ochiladi;
simvolni tanlash tugmasi bosilganda rolik simvollaridan iborat ro`yxatli
menyu ochiladi.
ish maydonining masshtabini tanlash ro`yxati, bu ro`yxatdagi
ko`rsatkichlarni o`zgartirish mumkin.
Ish maydonining xohlagan joyida sichqonchani o`ng tugmasi bosilganda
lokal
menyu ochiladi, bu menyu ish maydoni va turli rolik parametrlarini
o`zgartirish uchun asosiy buyruqlardan iborat.
Scene (sahna) buyrug`ini tanlanganda nomi Scene nomli panel paydo
bo`ladi, bu panel rolik sahnalari bilan ishlash uchun mo`ljallangan.
Uning
yordamida quyidagi amallarni bajarish mumkin:
roliklar sahnalari ro`yxatini ko`rish; sahnalarni ro`yxatdagi joylashuvi
rolikdagi ketma- ketlikka to`g`ri keladi;
rolikni xohlagan sahnasiga o`tish;
tanlangan sahnani nusxasini olish. (panelni pastki qismidagi tugma bosiladi,
nusxa ro`yxatga sahnaning haqiqiysidan so`ng joylashtiriladi);
413
yangi sahna qo`shish (sahna ro`yxatda tanlangan sahnadan keyin
joylashadi);
tanlangan sahnani o`chirish va boshqa amallar;
Ish maydoning markaziy qismida montaj stoli (Stage) joylashgan.
Montaj
stolining o`lchami va rangi rolikni namoyish vaqtidagi ekran o`lchami va rangiga
to`g`ri keladi. Bir vaqtda montaj stolida faqat bir sahna joylashishi mumkin.
Flash ko`p hujjatli interfeys - MDI (Multi Document Interface)
texnologiyasidan foydalaniladi. Bunday ish modeli bir asosiy oyna ichida bir
nechta fayllar - qo`shimcha oynalarni tahrirlash uchun ochish imkoni borligini
bildiradi. MDI bir qancha
qulayliklarni yaratib beradiki, ulardagi rolikni bir –
biriga, boshqasiga sichqoncha yordamida (ya‘ni drag-and-drop - «olib o`t va
qoldir»ni qo`llash) elementlarni ko`chirib o`tish mumkin. Ob‘yektni boshqa bir
rolikga ko`chirib o`tilganda yoki nusxasi olinganda, bu ob‘yektni
barcha
xususiyatlari saqlanib qolinadi.
-jadval. O`zgarmaslar chegaralari va mos tiplari

5.3-jadval. O`zgarmaslar chegaralari va mos tiplari. O`zgarmas
turi
Ma`lumotlar tipi
Hajm,
bayt
Qiymatlar chegarasi
mantiqiy
Boolean
1
True, false
belgili
signed char
1
-128…127
Unsigned char
1
0…255
Sanovchi
Enum
2
-32768…32767
butun
signed short int
2
-32 768 … 32 767
unsigned short int
2
0…65535
signed int
4
-2 147 483 648 … 2 147 483 647
Unsigned int
4
0 … 4 294 967 295
signed long int
4
-2 147 483 648 … 2 147 483 647
unsigned long int
4
0 … 4 294 967
haqiqiy
Float
4
3.4E-32…3.4E+38
Double
8
1.7E-308…1.7E+308
Long double
10
3.4E-4932…1.1E+4932
O`zgaruvchilar (VARIABLES). O`zgaruvchilar ob`yekt sifatida qaraladi.
C++ tilining asosiy tushunchalaridan biri nomlangan xotira qismi – ob`yekt
tushunchasidir. Ob`yektning xususiy holi bu o`zgaruvchidir. O`zgaruvchiga qiymat
berilganda unga ajratilgan xotira qismiga shu qiymat kodi yoziladi. O`zgaruvchi
qiymatiga nomi orqali murojaat qilish mumkin, xotira qismiga esa faqat manzili
orqali murojaat qilinadi. O`zgaruvchi nomi bu erkin kiritiladigan identifikatordir.
O`zgaruvchi nomi sifatida xizmatchi so`zlarni ishlatish mumkin emas.
212
5.4-
jadval. O`zgaruvchilar tiplari. Boolean
Mantiqiy
Char
bitta simvol
long char
uzun simvol
short int
qisqa butun son
Int
butun son
long int
uzun butun son
float
haqiqiy son
double (long float)
ikkilangan haqiqiy son
long double
uzun ikkilangan haqiqiy son
Butun sonlar ta`riflanganda ko`rilgan tiplar oldiga
unsigned (ishorasiz)
ta`rifi ko`rinishida bo`lishi mumkin. Bu ta`rif qo`shilgan butun sonlar ustida
amallar
mod 2n arifmetikasiga asoslangandir. Bu erda
n soni int tipi xotirada
egallovchi razryadlar sonidir. Agar ishorasiz
k soni uzunligi int soni razryadlar
sonidan uzun bo`lsa, bu son qiymati
k mod 2n ga teng bo`ladi. Ishorasiz
k son
uchun ga –
k amali
2n – k formula asosida hisoblanadi. Ishorali ya`ni
signed tipidagi sonlarning eng katta razryadi son ishorasini ko`rsatish uchun ishlatilsa
unsigned (ishorasiz) tipdagi sonlarda bu razryad sonni tasvirlash uchun ishlatiladi.
O`zgaruvchilarni dasturning ixtiyoriy qismida ta`riflash yoki qayta ta`riflash
mumkin. Masalan,
Short int a; Short int b1; Short int ac;
int a; int b1; int ac;
O`zgaruvchilar ta`riflanganda ularning qiymatlari aniqlanmagan bo`ladi.
Lekin o`zgaruvchilarni ta`riflashda initsializatsiya ya`ni boshlang`ich qiymatlarini
ko`rsatish mumkin. Masalan,
int I=0;
char c=`k`;
Typedef ta`riflovchisi yangi tiplarni kiritishga imkon beradi. Masalan, yangi
KOD tipini kiritish:
Mavzuning qisqacha ta`rifi

|
Mavzuning qisqacha ta`rifi
|
bet | 171/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
Mavzuning qisqacha ta`rifi:
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi:
Dars turi: Yangi bilim beruvchi
Metod: suhbat, tushuntirish, “Savol-javob” metodi, “Jadval texnologiyasi” , “Tadqiqotlar yoki loyixa texnologiyasi”,“Rasmlarda aks etgan tarix”
Shakl: jamoa, guruhda ishlash
Jihoz: Siyosiy xarita,tarqatma,rasmli ko`rgazma,slayd,kompyuter.
Nazorat: o`quvchilarning darsda faolligi kuzatilib, hisobga olib boriladi.
Baholash: O`quvchilar bilimi reyting mezonlari asosida baholanib, dars oxirida e`lon qilinadi.
|
Darsning maqsadi
|
Maqsadlar:
Ta`limiy maqsad: - o`quvchilarga XII - XV asrlarda Germanya haqida ma`lumot berish;
Tarbiyaviy maqsad: - o`quvchilarni boshqa davlatlar tarixiga hurmat ruhida tarbiyalash;
|
|
| |
qurboni” asarini
muhokama qilish, Xayriddin Sultonovning “Odamlardan tinglab hikoya”

|
qurboni” asarini
muhokama qilish, Xayriddin Sultonovning “Odamlardan tinglab hikoya”
|
bet | 147/222 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 375,68 Kb. | | #273589 |
Bog'liq ish reja yangisi (автовосстановление)qurboni” asarini
muhokama qilish, Xayriddin Sultonovning “Odamlardan tinglab hikoya” asarini oʻqishga
tavsiya etish
|
Barcha talabalar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Axborot-resurs markazi
|
Talabalarda sogʻlom
dunyoqarash shakllanadi hamda mutolaa va kitobxonlik madaniyati ortadi.
|
|
|
428.
|
“Uch avlod
uchrashuvi” loyihasi doirasida taniqli olimlar ishtirokida uchrashuvlar tashkil etish.
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi.
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Faollar zali
|
Talabalarda kattalarga hurmat, kasbiga sadoqat, oʻzaro mehr-oqibat,
masʼuliyat, shukronalik,
tejamkorlik, mamlakat
kelajagiga daxldorlik fazilatlari rivojlantiriladi.
|
|
|
429.
|
Talabalar ijara turar joylarida Filial rahbariyati va talabalar uchrashuvlarini tashkil etish.
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Talabalar turar joyi
|
Talabalarning taʼlim olish jarayonidagi muammolari eshitilib, ularni bartaraf etish choralari koʻriladi.
Talabalar ilmiy va amaliy
faoliyati uchun zarur koʻrsatmalar beriladi.
|
|
|
|
|
| |
Xizmatchi so`zlar - Информатика

208
Amallar.
Amallar bir yoki bir nechta belgilar bilan aniqlanadi va operatorlar
ustida bajariladi. Amal orasida bo`sh joy qo`yilmaydi.
Amaldagi belgilar maxsus
belgilardan (masalan, &&, |, <) va harflardan (masalan, reinterpret_cast, new)
iborat bo`lishi mumkin.
Operandlar soniga qarab amallar uch guruhga bo`linadi:
UNARY,
BINARY, TERNARY
. Standart amallar qayta aniqlanadi.
Mustahkamlash uchun savollar.
1.
C++ qasyi dasturlash tiliga asoslangan ?
2.
C tillini kim yaratgan ?
3.
C++ qanday dasturlash tili ?
4.
C++ alfavitiga qanday simvollar kiradi ?
5.
Identifikator nima?
6.
a nomli identifikator va A nomli identifikatorlarning farqi bormi ?
7.
identifikatorlarni pastiga chizilgan chiziqcha bilan e`lon qilishning
oqibatini bilasizmi ?
8.
Xizmatchi so`zlarga misollar keltiring.
9.
Amal deganda nimani tushunasiz ?
10.
C++ tilida operandlar soniga qarab amallar necha guruhga bo`linadi va
qaysilar ?
Yangi o‘quv materialining slaydli taqdimoti

295
4- savol. Axborotli ob’ektlarga nimalar kiradi?
«T - sxema» texnikasi
4- Ilova
-
bu
texnologiya
murakkab,
ko‘ptarmoqli,
mumkin qadar muammo
xarakteridagi
mavzularni
o‘rganishga qaratil- gan;
bunda ularning har biri
alohida
nuqtalardan
muhokama etiladi. Masalan
ijobiy va salbiy tomonlari,
afzallik va kamchiliklari,
bir g‘oyaning ikki tomoni,
foyda va zararlari;
- tanqidiy, tahliliy, aniq
mantiqiy
fikrlash
muvaffaqiyati
rivojlantirishiga hamda o‘z
g‘oyalari, fikrlarini yozma
va og‘zaki shaklda ixcham
bayon
etish,
himoya
qilishga imkon yaratadi;
-
ma’ruza yakunida
qo‘llaniladi
T- sxema qonun- qoidalari bilan
tanishib chiqadi.
Yakka tarkibda yoki juft- juft
bo‘lib T- sxemani to‘ldiradi
O‘z g‘oyalarini yozma ravishda
o‘ng va chap taraflarida yozib
chiqa- dilar. G‘oyalar qarama-
qarshi bo‘lishi mumkin
Sxemadagi
g‘oyalar
taqqoslanishi va yakka tartibda,
juft- juft holda yoki kichik
guruhlarda to‘ldirilishi mumkin
Har bir tinglovchi o‘z fikrini
erkin holda to‘liq bayon etishi
mumkin
IV.Mustahkamash - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

IV.Mustahkamash:Yangi mavzuni mustahkamlashda o`quvchilar atamalarni izohlaydilar.
Faol guruhlar baholanadi.
Richard II ..., Uot Tayler ..., Jon Boll..., Mayl End..., Lankasterlar xonadoni..., Yorklar....
V.Baholash: Darsda faol qatnashgan,uyga vazifa bajargan,o`tilgan va yangi mavzuni mustah- kamlashda ishtirok etgan o`quvchilarbaholanadi.
VI.Uyga vazifa: O’tilgan mavzuni mustahkamlab kelish.
Tarix fani o’qituvchisi: Sh. Allamuratov.
O’.T.I.B.D.O’: _____________
Sana: ______________
Fan: Jahon tarixi
Sinfi: 7
Mavzu: Germanya
Mavzu: Germanya
|
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Germaniya siyosiy taraqqiyotining o`ziga xos xususiyatlari. Shtaufenlar hukmronligi davri. Gabsburglar hukmronligi. Germaniyada markazlashgan davlatning tashkil topmay qolganligi.
Soatlar soni: 1 soat
|
|
|
“Yashil - Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili

|
Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili
|
bet | 146/222 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 375,68 Kb. | | #273589 |
Bog'liq ish reja yangisi (автовосстановление)425.
|
“Yashil makon” loyihasi doirasida talabalar oʻrtasida “Obod filialim” aksiyasini yoʻlga qoʻyish. Aksiya
doirasida talabalar birinchi koʻchat ekishini va mavjud bogʻlar parvarishini tashkil etish.
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi.
|
Bo‘lim boshliqlari, O.Omonov,
fakultet dekani, tyutorlar,
Yoshlar yetakchisi
|
Filial Hududida
|
“Yashil makon” loyixasi doirasida koʻchat va butalar ekish ishlari tashkil etiladi. Talabalar oʻrtasida daraxt va
butalarni ekish tadbirlarini anʼana hamda milliy urf-odat va qadriyat darajasiga chiqarishga qaratilgan
targʻibot va tashviqot ishlarini olib boriladi.
|
|
|
10 mart 2025 yil
|
|
|
426.
|
Talabalar turar joylarida “Shaxmat olimpiadasi”ni tashkil etish.
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi.
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani, jamoat tashkilotlari,
Yoshlar yetakchisi
|
Faollar zali
|
Talabalarning intellektual sport turlariga qiziqishlari ortadi
|
|
|
427.
|
Filialda “bir Haftada bir- kitob” loyihasi doirasida Oʻtkir Hoshimovning “Urushning soʻnggi
|
|
| |