nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- amaliy mashg‘ulot - 1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganish

3- amaliy mashg‘ulot
MULTIMEDIALI UZATISH TIZIMLARIDA ELEMENTLARNING
ISHONCHLILIGINI HISOBLASH
3.1. Mashg‘ulotning maqsadi
Telekommunikatsiya tarmoqlarini ishonchliligini asosiy parametrlarini
o‘rganish, multimediali uzatish tizimlarini ishonchliligini, telekommunikatsiya
tarmoqlarida axborotlarni uzatish va qabul qilish traktlarini ishonchliligini
xisoblash.
3.2. Topshiriq
3.2.1. Amaliy mashg‘ulotga tayyorlanish jarayonida quyidagi o‘quv
materiallarining: ma’ruzalar matnini, [3] adabiyotning 3-bo‘limini, o‘rganish va
keltirilgan nazorat savollariga tayyorlanish zarur.
3.2.2. O‘zingizga tegishli variant bo‘yicha berilgan topshiriqlarni bajaring.
4.1-jadvalda variant bo‘yicha dastlabki ma’lumotlar keltirilgan.
3.2.3. Berilgan boshlang‘ich ma’lumotlarga asoslangan holda quyidagilar
aniqlansin:
- berilgan optik magistral trassa uzunligi uchun uzatish tizimi va to‘lqin
uzunligi tanlansin;
- tanlangan to‘lqin uzunligiga bog‘liq holda seksiya va regeneratsiyalash
uchastkasi uzunligi aniqlansin;
- berilgan trassa uzunligi uchun (seksiya va regeneratsiyalash uchastkasi
uzunligiga bog‘liq holda) optik regeneratolar va multipleksorlar soni aniqlansin;
- OR, multipleksorlarning va kabelning jadalligini aniqlagan holda butun
magistralning rad etish jadalligi aniqlansin;
- butun magistral trassasi uchun rad etishlar orasidagi o‘rtacha ishlash vaqti
T
0
aniqlansin;
- liniya trakti qurilmalarining T
0
ga bog‘liq bo‘lgan holdagi butun
magistralning tayyorlik koeffitsienti K
t
aniqlansin;
- aniqlangan natijalarga asoslangan holda uzatish tizimining liniya traktini
rad etmasdan ishlash ehtimolligi P(t) hisoblansin va rad etmasdan ishlash
ehtimolligi P(t)ning vaqtga bog‘lanish grafigi chizilsin. Hisoblangan natijalar (T
o
gacha) 3.2-jadvalga kiritilsin;
- xisoblangan natijalar bo‘yicha liniya trakt tuzilishi keltirilsin.
Е1 оқимининг тузилиши - 1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganish

|
1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganishBog'liq 1-5 Amaliy mashg`ulot. MATdocx (1)Е1 оқимининг тузилиши
К 0
τ
к
= 3,92 мкс
V
к
= 64 кбит/с
∙∙∙
P
1
P
2
P
0
P
4
P
5
P
3
P
7
P
6
P
1
P
2
P
0
P
4
P
5
P
3
P
7
P
6
P
1
P
2
P
0
P
4
P
5
P
3
P
7
P
6
P
1
P
2
P
0
P
4
P
5
P
3
P
7
P
6
∙∙∙
К 1
К 16
К 31
V
Е1
=
2048 кбит/с
Т
Е1
= 125
мкс
Е1 оқимининг структураси
IKM signal afzalliklari: uzatilayotgan raqamli signallarning halaqit bardoshligi va
apparaturaning past qiymatga ega bo‘lishi, IKM signallarini bevosita kommutatsiyalanish
imkoniyati, stantsiyalararo bog‘lovchi liniyalarni zichlashtirishga ketadigan xarajatlarni
kamaytirish, raqamli liniyaviy traktda ketma – ket regeneratsiya uchastkalarida hosil bo‘luvchi
shovqinlarni bartaraf etish, raqamli signalning xalaqitlarga past sezgirligi, kanalning qoldiq
so‘nish chastotali tavsifi uzatish liniyasining tavsiflariga bog‘liq emas, IKM uzatish tizimlarini
amaliyotda amalga oshirish uchun katta aniqlik va elementlarning parametrlari barqarorligini talab
qilmaydigan raqamli mikrosxemalar ishlatilishi, IKM li uzatish tizimida ishlatiladigan signal,
ma’lumotlar uzatishda ishlatiladigan signal tuzilmasiga o‘xshash bo‘lganligi uchun, ularga
umumiy trakt ishlatish imkoni tug‘iladi.
|
| |
Foydalaniladigan adabiyotlar - 1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganish

|
1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganishBog'liq 1-5 Amaliy mashg`ulot. MATdocx (1)3.5. Foydalaniladigan adabiyotlar
1. В.В. Величко, Е.А. Субботин, В.П. Шувалов, А.Ф. Ярославцев.
Телекоммуникационные системы и сети. Том 3. Мультисервисные
сети. - Москва, Горячая линия – Телеком. 2005. 592 с.
2. Б.С. Гольдштейн, Н.А. Соколов, Г.Г. Яновский. Сети связи: Учебник
для ВУЗов. СПб.: БХВ – Петербург, 2010. 400 с.
3. Isayev R.I., Atametov R.K., Radjapova R.N. Telekommunikatsiya uzatish
tizimlari. - «Fan va texnologiya», 2011. — 520 bet.
3.6. Nazariy qism
Telekommunikatsiya tarmoqlarining ishonchliligi
Ishonchlilik nazariyasi bilan telekommunikatsiya tizimi, murakkab dinamik
tizimdan, ya’ni aniq funksional o‘zaro aloqa asosida ishlab chiqarish vazifalarini
bajarish jarayonida o‘zaro hamkorlik qiluvchi texnik qurilmalar yoki elementlar
majmuidan tashkil topgan.
Ishonchlilik nazariyasida ob’ekt asosiy tushuncha bo‘lib, loyihalash, sinov va
foydalanish davrida aniq maqsadli buyum hisoblanadi. Ob’ektlarga ko‘p kanalli
uzatish tizimi, ularning apparaturasi va uskunasi, qurilmalari, tugunlari, bloklari va
elementlari kiradi.
Tizim – bu elementlar majmuidan iborat bo‘lgan ob’ektdir. “Tizim” va
“element” tushunchalari esa nisbiy hisoblanadi. Ob’ekt, bir xil tadqiqotlarda tizim
bo‘lib hisoblanadi, agar katta masshtabdagi ob’ekt o‘rganilayotgan bo‘lsa unda
element sifatida ko‘rib chiqilishi mumkin.
Tizim ishonchliligi deb, normativ-texnik hujjatlarda (NTX) belgilangan
chegaralarda kanallar va traktlarning parametrlarini vaqt bo‘yicha saqlagan holda
abonentlar o‘rtasida, belgilangan foydalanish sharoitlarida axborot uzatilishini
ta’minlaydigan xususiyatiga aytiladi. Ishonchlilik, tizim va uning elementlaridan
texnik foydalanishni barcha tomonlama qamrab oladi va ularning samarali ishlashini
belgilaydi.
Element ishonchliligi, element uchun belgilangan barcha parametrlarni vaqt
bo‘yicha saqlagan holda, axborotni uzatishda belgilangan funksiyalarni, jumladan,
foydalanish va berilgan ishlash muddati davri davomida elementlarga xizmat
ko‘rsatishni amalga oshiradigan xususiyatidir.
Tizim ishonchliligi va uning elementlari kompleks xususiyat bo‘lib
hisoblanadi va foydalanish sharoitlariga hamda vazifasiga ko‘ra, buzilmasdan
ishlash, saqlanuvchanlik, ta’mirga yaroqlilik va ko‘pga chidamlilik bilan
tavsiflanadi.
Ishonchlilik nazariyasida ko‘rib chiqiladigan barcha tizimlar qayta
|
| |
Multipleksorlash - 1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganish

tarmoqlarining hisoblari keltiriladi. Barcha ma’lumotlar quyidagi formulalar
orqali kerakli parametrlarni hisoblashga olib keladi.
Liniyaviy kabel inshoatlari va apparaturalar, shuningdek odatdagi va optimal
qayta tiklanish strategiyasining turib qolish koeffitsientini aniqlaymiz. Berilgan
statistika bo‘yicha tashqi shikastlanishlar tufayli kabeldagi rad etishlarning o‘rtacha
soni (zichligi), 1 yilda 100 km ga M
1
= 0,34 ni tashkil etadi. Unda optik kabelning
L uzunligi uchun 1 soatdagi rad etishlar jadalligi quyidagicha aniqlanadi:
100
*
8760
1
L
М
ок
=
, 1/s (3.1)
Optik regenerator, multipleksor va kabelning rad etish jadalligi quyidagi
munosabatlar orqali aniqlanadi:
оr
оr
Т
.
0
1
=
,
оk
оk
Т
.
0
1
=
,
tix
tix
Т
.
0
1
=
. (3.2)
(4.5)ni aniqlagan holda butun magistralning rad etish jadalligi aniqlansin.
оk
tix
оr
tr
mag
+
+
=
.
1/s (3.3)
Butun magistral trassa uchun rad etishlar orasidagi o‘rtacha ishlash vaqti T
0
quyidagicha aniqlanadi:
tr
mag
mag
T
.
.
0
.
0
1
=
, soat (3.4)
Aniqlangan natijalarga asoslangan holda uzatish tizimining liniya traktini
rad etmasdan ishlash ehtimolligi P(t) quyidagi munosabat orqali aniqlanadi:
𝑃(𝑡) = 𝑒
−𝑡/𝑇
0
(𝐿)
. (3.5)
Shuningdek rad etmasdan ishlash ehtimolligi P(t)ning vaqtga bog‘lanish
grafigi tuziladi. Hisoblangan natijalar (To gacha) 3.2-jadvalga kiritilsin.
3.2-jadval
t,
soat
1 10 100 200 300 400 500 600 700
800
900
1000
P(t)
tiklanadigan - 1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganish

|
1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganishBog'liq 1-5 Amaliy mashg`ulot. MATdocx (1)tiklanadigan va qayta tiklanmaydigan turlarga bo‘linadi. Qayta tiklanadigan
tizimlarda buzilishlar yuzaga kelgandan keyin buzilgan elementlar almashtiriladi va
tizim ishini davom etdiradi. Qayta tiklanmaydigan tizimlarda buzilishlar yuzaga
kelgandan keyin buzilgan elementlarni almashtirish amalga oshmaydi.
Multimediali uzatish tizimining talab qilingan ishonchlilik
ko‘rsatkichlari hisoblari
Barcha tizimlarning ishonchliligi uni tashkil etgan elementlarning
ishonchliligi orqali aniqlanadi. Multimediali aloqa tarmog‘ining ishonchliligini
aniqlash uchun, xar bir satxni va uning komponentlarini ishonchliligini aniqlash
zarur. Tarmoqning ishonchliligi xizmat ko‘rsatish sifati (QoS-quality of service)
parametrlari bo‘yicha talab etilgan ishonchlilikka teng bo‘lishi yoki kichik
bo‘lishi kerak.
H
MAT
≤ N
TALAB.
(QoS)
Turli segmentlarni birlashtiruvchi oxirgi punktda kommutator, kiritish-
chiqarish multipleksor yoki turli telekommunikatsion texnologiyalar tarmoqlarini
birlashtirishda tarmoqlararo o‘zgartirgich (shlyuz) vazifasini bajaruvchi maxsus
uskunalar o‘rnatilishi mumkin.
Tugun punkti (node point) yoki tarmoq tuguni (node) bu ikki va undan ortiq
aloka liniyalari birlashgan punkt. Tarmoq tugunida bir vaqtda yoki xar xil vaqtda
turli vazifalar amalga oshiriladi, ulardan asosiysi kommutatsiya, konsentratsiya,
multipleksorlash va marshrutizatsiyalashdir.
Kommutatsiya (switching) - marshrutizatsiya sxemasiga muvofiq tarmoqda
axborot oqimlarini taqsimlashda tugunda birlashadigan liniyalar o‘rtasida aloqa
o‘rnatish jarayoni. Kommutatsiya operativ (aloqa seansi mobaynida) va uzoq
muddatli (krossli), ya’ni tugunda birlashadigan liniyalarni krosslash yo‘li bilan
amalga oshiriladigan bo‘ladi.
Konsentratsiya (concentration) - liniyaning samarali yuklanishini ta’minlash
maqsadida, quvvatli chiqish oqimiga erishish uchun bir necha kirish axborot
oqimlarini birlashtirishdir.
|
| |
Mavzu: O’zbekistonda ijtimoiy sohada olib borilayotgan o’zgarishlar

|
Mavzu: O’zbekistonda ijtimoiy sohada olib borilayotgan o’zgarishlar
|
bet | 1/2 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 28,37 Kb. | | #103266 |
Bog'liq mustaqil ish tarix
Mavzu: O’zbekistonda ijtimoiy sohada olib borilayotgan o’zgarishlar.
Reja;
1.Kadrlar siyosati, Ta'lim to‘g‘risidagi qonun.
2.Sport, jismoniy tarbiya, fan.
3.Madaniyat, sa'an, inson salomatligi, sog‘liqni saqlash.
XXI asr axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va internet sharofati bilan globallashuv va chegaralarni yo‘q qilish asriga, jahon makoni va jahon bozorida tobora kuchayib borayotgan raqobat asriga aylanmoqda. Bunday sharoitda inson, uning ehtiyojlari va manfaatlari siyosat markazida turgan holda, inson kapitaliga hissa qo‘shish, bilimli va intellektual rivojlangan avlodni tayyorlash asosiy ustuvor yo‘nalishlar bo‘lgan davlatgina o‘zini o‘zi mustahkam qilishi mumkin.
Har qanday davlat mamlakatning intellektual va ma’naviy salohiyatini rivojlantirishdan manfaatdor bo‘lishi kerak. Globallashuv davrida ta'lim va fan mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi va milliy boyliklarini to'plashning eng muhim tarkibiy qismiga aylanib bormoqda hamda aholining yuksak ma'naviy saviyasi, huquqiy madaniyatni, odamlarning yashash va yashash qobiliyatini organik ravishda shakllantirishga imkon beradi. Ilm-fan erkin, demokratik huquqiy davlatda mehnat qilish, o‘z huquq va erkinliklarini ro‘yobga chiqarish, shaxs, davlat va jamiyat manfaatlari yo‘lida foydalana olishni ta‘minlaydi
Malakali kadrlar ijtimoiy-iqtisodiy toifa bo'lib, u davlatning mehnat salohiyatini tavsiflaydi, lekin butun mehnatga layoqatli aholini birlashtirgan ishchi kuchidan farqli o'laroq, bu tushuncha davlat bilan mehnat munosabatlarida bo'lgan doimiy sonli ishchilarni o'z ichiga oladi. Xodimlar deganda, odatda, dastlabki kasbiy tayyorgarlikdan o'tgan va tanlagan faoliyat sohasida bilim, ish ko'nikmalari va ish tajribasiga ega bo'lgan malakali ishchilar tushuniladi.
Davlatimizda olib borilayotgan kadrlar siyosati respublikamiz jamiyat hayoti va iqtisodiyotining barcha jabhalarida faol ishtirok etayotgan yuqori malakali kadrlar tayyorlashga qaratilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi yurtimizda ilm-fan rivojini ta'minlashdagi eng asosiy muassasalardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi
|
| |
1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganish - bet 12

◼ Qolgan
razryadlar ishlatilmaydi
O‘ta davr bo‘yicha sinxronizatsiya
Liniya signallari va boshqaruv signallarini to‘g‘ri tarqatish uchun ishlatiladi.
O‘ta davr bo‘yicha sinxrosignal qabul qilinayotgan guruhli raqamli signaldagi o‘ta davrni
boshlanish vaqti bilan qabuldagi generator qurilmasi signallarini solishtirish yo‘li bilan aniqlanadi.
Давр ва ўта давр бўйича синхронизация
Sinxron tarmoqda har bir kommutatsiya stantsiyasida takt generatori o‘rnatiladi. Bu
generatorlarning ishchi chastotalari
sinxronlash tufayli bir xil, yoki bir-biriga maksimal yaqin
bo‘lishi kerak. Barcha kirib kelayotgan liniya traktlarining tsikllari
bir xil davomiylikka ega
bo‘lishi ularning boshlanish vaqti bir onda bo‘lishi kerak. Alohida stantsiyalardagi takt
generatorlarining sinxron ishlashi bitta markaziy generatorlar –bosh generatorlarni ishlatish yo‘li
bilan amalga oshiriladi(bu usul shaharlararo telefon stantsiyalarda qo‘llaniladi).
Bu generator
alohida stantsiya generatorlarini sinxronlashtiradi. Bu sinxronlash tizimi soddaligi bilan ajralib
turadi.
O‘zaro sinxronlash usuli mavjud. O‘zaro sinxronlash tizimi
alohida stantsiyalardagi
generatorlarning teng huquqligi bilan xarakterlanadi. Alohida kommutatsiya tugunlaridagi
generatorlarni sinxronlash uchun
ishlatiladigan umumiy chastota, tarmoqdagi hamma
generatorlarning chastotasining o‘rta qiymatiga teng. Shu o‘rta qiymat
yordamida generatorlar
chastotasi to‘g‘irlanadi.
Asinxron tarmoqda har bir stantsiya shahsiy generatorga ega har bir stantsiya uchun bog‘liq
bo‘lmagan holda generatorga chastota belgilanadi. Bu holda har xil stantsiyalar generatorlarning
chastotasi bir-biridan farq qilishi mumkin.
Bunday tarmoqda har bir stantsiyaga aloqa o‘rnatilishida signal qaysi stantsiyadan
uzatilganiga bog‘liq ravishda raqamli signallarning uzatish tezligi aniqlanadi. Bu stantsiyada
kommutatsiya tsikli xotira qurilmasi (XQ) va bog‘lovchi liniya terminallari yordamida bajariladi.
Reja kirish Texnika xavfsizligi Asosiy qism o‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Davlat xizmatlari agentligi to‘g‘risida Agentlikning tuzilmasi

|
Reja kirish Texnika xavfsizligi Asosiy qism o‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Davlat xizmatlari agentligi to‘g‘risida Agentlikning tuzilmasi
|
bet | 1/8 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #243527 |
Bog'liq asliddin.hisobot
REJA
1. Kirish
Texnika xavfsizligi
2. Asosiy qism
2.1) O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Davlat xizmatlari agentligi to‘g‘risida
2.2) Agentlikning tuzilmasi
2.3) Agentlik va uning hududiy boshqarmalarining vazifalari va funksiyalari
3. Xulosa
4. Foydalanilgan adabiyotlar
KIRISH
O‘zbеkiston Rеspublikasi prеzidеnti I.A.Karimov o‘zining “O‘zbеkiston XXI asr bo‘sag‘asida” asarida quyidagi so‘zlarni aytgan edi: “Biz industrial jamiyatdan axborot jamiyatiga kirib bormoqdamiz”. Axborotlar bilan bеvosita bog‘liq insonlar soni kun sayin ortib bormoqda. 1990 yillardan boshlab yangi ish joylariga ishchi xodimlarni aynan bilim va xizmat ko‘rsata bilish qobiliyatiga qarab olishgan. Bu esa axborot va uni o‘rganish bilan bog‘liq masalalar rivojlanib borayotganligidan dalolat bеradi.
Ishlab chiqarishning rivojlanishida aloqa jarayonlarini boshqarish sohasining roli ortishiga sababchi bo‘layotgan narsa axborot sеktorining o‘sishidir. Axborotni qayta ishlashda foydalaniladigan tеxnikalar – kompyutеrlar, aloqa yo‘ldoshlari, butun jahon tеlеkommunikatsiyasi tеz suratda qayta ishlanadigan axborot hajmini orttirdi va uni qayta ishlashga va uzatishga kеtadigan vaqtni ancha qisqartirdi.
Hammaga ma’lumki, qaror qabul qilinishga ta’sir ko‘rsatuvchi axborotning sifatini yaxshiligi boshqaruvni qarorni aniq va o‘z vaqtida qabul qilishligiga sabab bo‘ladi. Tashkilotlarning ish samaradorligini oshirishda axborotning aniq, tеz va sifatli uzatilishi katta ahamiyat kasb etmoqda.
Texnika xavfsizligi.Har bir tashkilot yoki korxonada texnika xavfsizligi muhim ahamiyatga ega . Bu narsa har bir shaxs uchun hayotiy faoliyat xavfsizligini ta`minlaydi. Shuning uchun ham maktab , kollej, litsey turli tashkilot va korxonalarda texnika xavfsizligi bo`yicha turli talablar qo`yilgan va bu talablar bilan tanishish zarur. Bu talablarga quyidagilarni misol qilish mumkin:
Yong`in xavfsizligi yo’riqnomasi bilan tanishish
Xona haroratini normallashtiruvchi vosita bo`lishi
Tikka quyosh nuri tushmasligini ta`minlash
Xonada kompyuterlar zararini kamaytirish uchun maxsus gullar bo`lishi
Kabellar ochiq holda bo`lmasligi kerak
Kompyuterlarni ulash uchun maxsus shit bo`lishi kerak
Kompyuter xonalari sanitariya gigiyena qoidalariga rioya etilgan bo`lishi kerak
Bundan tashqari yana ko`plab talablar bo`lib bu talablarning har biri hayotiy faoliyat uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Reja kirish Texnika xavfsizligi Asosiy qism o‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Davlat xizmatlari agentligi to‘g‘risida Agentlikning tuzilmasi
|
Chizmachilik fanlarining rivojlanish tarixi

|
Chizmachilik fanlarining rivojlanish tarixi
|
bet | 2/18 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #111372 |
Bog'liq Chizmachilik va chizma geometriya fanlaridan faoliyat olib borganChizmachilik fanlarining rivojlanish tarixi.
Qadimgi Misr va Gretsiya olimlarining geometrik va tasvirlash usullaridagi izlanishlari.
Geometriya fanini paydo bo‘lishidan boshlab u matematika, mexanika, fizika, astranomiya fanlari bilan birgalikda texnika va tasviriy san’atning nazariy asoslarini ishlab chiqishga katta ta’sir ko‘rsatgan.
Geometriya fani tarixiga tegishli adabiyotlarni o‘rganib chiqqanda bu fanning paydo bo‘lish joyi va vaqti aniqlanmagan. Qadimgi Gretsiyada bu fan Misrda paydo bo‘lgan deb hisoblanadi. Ammo Vavilonliklar va Xitoyliklar fazoviy geometrik shakllar to‘g‘risida Qadimgi Misrliklardan kam ishlar qilmaganlar. Xitoyliklarning «Chupey» nomli traktatida matematikadan qiziqarli ma’lumotlr keltirilgan.
Traktatning birinchi qismi XII-XI (e.a.) asrlarda yozilgan. Qadimgi Misrda aniq geometrik bilimlarni birinchilar qatorida Axmes bergan. Axmes asosan er maydonlarini o‘lchash bilan geometrik masalalarni echilishini keltiradi. U barcha hisoblashlarni taqriban bajargan. Bundan tashqari u piramidalarni va boshqa sodda jismlarni hisoblash bilan shug‘ullangan. Misrliklarning bu sodda hisoblashlarini geometriya deb bo‘lmaydi. Chunki unda teorema va uning isboti yoki aksiomalar va pastulatlar mavjud bo‘lmagan.
Qadimgi grek olimlaridan eng mashhurlarining ba’zi bir geometrik tadqiqotlari to‘g‘risidagi quyidagi ayrim ma’lumotlarni keltiramiz.
Milletlik Fales (624-547 e.a.) Gretsiyada geometriyaning asoschisi va qadimgi etti donishmandlarning biri hisoblanadi. U o‘zining birinchi ma’lumotini Misrda olgan. So‘ngra Gretsiyaning Milet shahriga kelib geometrlarning Ioniylar maktabini tashkil qildi va ilmiy geometriyaga asos soldi.
Fales birinchilardan bo‘lib tabiyot haqida fikr yuritgan. Quyosh tutilishi oy bilan to‘silishi tufayli yuz berishini birinchi bo‘lib Fales anglagan. Aylana diametri uni teng ikkiga bo‘lishini isbotlab bergan. Fales Misr ehromlarining balandligini ularning soyasiga qarab o‘lchagan. Uning quyidagi asarlari ma’lum: «Quyoshning harakati haqida», «Teng ko‘plik haqida». Uning zamondoshlari «Falsafa Falesdan boshlanadi, u birinchilardan edi» der edilar.
Falesning geometriya sohasidagi ishlari ham juda ko‘p. Shulardan biri Fales teoremasi bo‘lib u hozirgi kunda ham umum ta’lim maktab o‘quvchilariga o‘qitiladi va bu teorema asosida planometriyaning ko‘pgina qoidalari isbotlanadi.
|
| |
Ishini yozish tartibi

|
Ishini yozish tartibi
|
bet | 1/3 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 20,3 Kb. | | #244611 |
Bog'liq Документ Kurs ishini Pasidinova Zo\'xra
Kurs ishini yozish tartibi.
1.sarlavha sahifasi;
2. tarkib;
3. kirish;
4. asosiy qism;
6. xulosa;
7. adabiyotlar ro'yxati;
8. ilovalar.
Sarlavha sahifasi (TITUL LISTI). U bilan har qanday loyiha boshlanadi. Bu erda asosiy ma'lumotlar ko'rsatilgan: mavzu, mutaxassislik, muallifning ismi, rahbarning familiyasi va bosh harflari, shuningdek yil va shahar.
Tarkib (Mundariga). Loyihaning ikkinchi varag'i unga bag'ishladi. Tarkibi siz ilgari ishlab chiqqan kurs rejasi asosida yoziladi. Bu erda boblar, paragraflar va ilovalar sahifalar ko'rsatilishi bilan ko'rsatiladi.
Kirish. Himoyaga alohida e'tibor qaratadigan har qanday ishning muhim qismi. Yaxshi yozilgan kirish asosida komissiya talabaning bilim darajasi, muammoning chuqur o'rganilishi to'g'risida xulosa tuzadi. Aynan kirish - bu o'quvchining tarbiyaviy ishining butun mohiyatini belgilaydi. Tanlangan mavzuning dolzarbligi, tadqiqotning maqsad va vazifalari, kurs ishining ob'ekti va predmeti kabi fikrlarni ajratib ko'rsatish va tahlil qilish muhimdir. Bu bo'limda kurs ishining maqsad va vazifalari, qo'yilgan muammolar, mavzuning dolzarbligi, tadqiqot usullari va boshqa foydali ma'lumotlar ko'rsatilishi kerak.
Kurs ishining dolzarbligi - tanlangan mavzuning zamonaviy dunyoda ahamiyati.
Sizning ishingizdagi muammolar - bu siz bergan savolga, siz yozma ish paytida javob berasiz.
Kurs ishining maqsadlari odatda bir xil bo'ladi. Bularga ba'zi adabiyotlarni o'rganish va ko'rsatmalarda berilgan ba'zi tushunchalarni o'z ichiga oladi.
Kurs ishining maqsadi - o'qish davomida erishmoqchi bo'lgan natijaning tavsifi.
Asosiy qism. Kurs ishining asosiy qismi mavzuni har tomonlama batafsil ochib berishni o'z ichiga olgan eng katta qismdir. Barcha ma'lumotlar aniq va aniq tuzilishga ega bo'lishi kerak. Bir paragraf boshqasining davomi bo'lishi kerak.Paragraflarga bo'lingan bir nechta boblarni o'z ichiga olishi mumkin. Odatda nazariya va amaliyotdan iborat. Hajmi jihatidan 24 sahifagacha bo'lishi mumkin. Ushbu bo'limda mavzu bo'yicha barcha ma'lumotlarni qisqa va izchil taqdim etish, shaxsiy fikringizni bildirish va haqiqiy misollar va dalillarni keltirish muhimdir.
Xulosa. Ushbu bo'lim natijalarni umumlashtirishga bag'ishlangan bo'lib, unda masalani o'rganishning to'liqligi, farazlar isboti va ishlanmalarni qo'llash istiqbollari aks etishi mumkin. Bu bo'limda barcha natijalar umumlashtiriladi. Unda barcha xulosalar, kirish qismida berilgan savollarga javoblar, kurs ishining zamonaviy fandagi o'rni yoritiladi, talaba ishining ijobiy va salbiy tomonlari baholanadi
|
| |
-mavzu. Ta’lim natijalarini baholash mezonlari. Diktant olish va testlar bilan ishlash metodikasi (396-sonli buyruq ijrosi). 2 soat amaliy mashg‘ulot

|
-mavzu. Ta’lim natijalarini baholash mezonlari. Diktant olish va testlar bilan ishlash metodikasi (396-sonli buyruq ijrosi). 2 soat amaliy mashg‘ulot
|
bet | 133/143 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #116605 |
Bog'liq Ona tili va adabiyot fanidan-fayllar.org2-mavzu. Ta’lim natijalarini baholash mezonlari. Diktant olish va testlar bilan ishlash metodikasi (396-sonli buyruq ijrosi). 2 soat amaliy mashg‘ulot
Ta’lim jarayoniga zamonaviy texnologiyalar va innovatsiyalarni joriy qilishning zarurati va ahamiyati. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarning turlari. Ona tili va adabiyot o‘qitishda samarali bulgan zamonaviy metod va usullar.
Xalq ta’limi vazirligining 396-sonli buyrug‘ining ijrosini ta’minlash maqsadida o‘quvchilardan olingan diktantlar tahlili. O‘qituvchilardan diktant olish, yo‘l qo‘yilgan xatoliklar ustida ishlash. Murakkab deb topilgan testlarni yechish usullarini o‘rgatish.
3-mavzu. Zamonaviy ta’lim vositalaridan foydalanish. 2 soat amaliy mashg‘ulot
Zamonaviy dars va uning asosiy belgilari. Ona tili va adabiyot fani bo‘yicha darsdan tashkari mashg‘ulotlarda pedagogik va innovatsion, o‘yinli texnologiyalardan foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish. Ona tili va adabiyot fanlaridan dars ishlanmasini yaratish va loyihalashtirish.
4-mavzu. Ta’limga STEAM yondashuv va kreotivlik. 2 soat amaliy mashg‘ulot
Ona tili va adabiyot fanini o‘qitishda STEAM dasturidan foydalanish. Darslarni integratsion tarzda tashkil etish. O‘quvchilar kreotivligini oshirish, didaktik o‘yinli darslarning turlari: syujetli-rolli, kreotivlik, o‘yin mashqlar, didaktik o‘yinlarni o‘tkazish: tayyorgarlik, o‘yin jarayoni, tahlil va umumlashtirish bosqichlari, o‘quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish yo‘llari bilan tanishtirish, didaktik o‘yinli darslarni o‘tkazish bo‘yicha tavsiyalar berish, ushbu darslarda
186
foydalaniladigan didaktik materiallarni tayyorlash ko‘nikmalarini hosil qilish.
5-mavzu. O‘quvchining o‘quv loyihaviy faoliyatini tashkil etish metodlari. 2 soat amaliy mashg‘ulot
O‘quvchilarni loyihalah texnologiyasiga o‘rgatish. Loyihalar yaratish usullarini shakllantirish. O‘quvchilarda loyihalar orqali didaktik o‘yinli darslarning o‘ziga xos hususiyatlari, mazmuni va mohiyatini o‘rgatish.
6-mavzu. O‘qish savodxonligini rivojlantirishning maqsad va vazifalari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-mavzu. Ta’lim natijalarini baholash mezonlari. Diktant olish va testlar bilan ishlash metodikasi (396-sonli buyruq ijrosi). 2 soat amaliy mashg‘ulot
|
soat amaliy mashg‘ulot - Ona tili va adabiyot fanidan

|
Ona tili va adabiyot fanidan
|
bet | 134/143 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #116605 |
Bog'liq Ona tili va adabiyot fanidan-fayllar.org2 soat amaliy mashg‘ulot
O‘qish savodxonligini rivojlantirishning maqsadini belgilash hamda vazifalarini aniqlash. O‘quvchilarni kreotiv fikrlashga o‘rgatish. O‘qish savodxonligini oshirish orqali mantiqiy fikrlashga o‘rgatish.
7-mavzu. PISA topshiriqlarining tarkibiy tuzilishi va darajalari. 2 soat amaliy mashg‘ulot
Xalq ta’limi tizimiga oid ilg‘or xorijiy tajribalarni o‘quv-uslubiy adabiyotlarni ona tili va adabiyot fani orqali tushunchalar berish va bugunning talablari asosida yangiliklarni joriylantirishga oid tajribalar. PISA - o‘quvchilarni ta’limdagi yutuklarini baxolash xalqaro dasturi testlarini tuzishda e’tibor qaratilgan jihatlar. PIRLS - matnni o‘qish va tushunish darajasini aniqlovchi xalqaro tadqiqot bo‘yicha mavjud tushunchalarni amaliyotda mustahkamlash.
MUSTAQIL TA’LIM MAZMUNI. 4 soat mustaqil ta’lim
Modulga oid o‘rganilgan materiallar asosida “O‘qish savodxonligini rivojlantirishning maqsad va vazifalari” hamda “PISA topshiriqlarining tarkibiy tuzilishi va darajalari” mavzularida mustaqil ish bajariladi. O‘quvchilar kreotivligi hamda loyihalar ishlab chiqish asosida malaka ish tayyorlanadi.
3.2 Ona tili va adabiyot fanini o‘qitish metodikasi
NAZARIY MASHGULOTLAR MAZMUNI
1-mavzu. Ona tili va adabiyot fanidan davlat ta’lim standartlari, o‘quv dasturlari, darslik va metodik qo‘llanmalar mazmunidagi yangiliklar.
Til va adabiyot ta’limiga oid me’yoriy xujjatlar va ularning mazmun-mohiyati. Ona tili va adabiyot fanidan umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlari, ona tili va adabiyot ta’limining maqsadi va vazifalari, o‘quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo‘yiladigan zaruriy minimal talablar. O‘quv reja va o‘quv dasturlari, ularning tuzilishi, tarkibiy qismlari.
2-mavzu. Ona tili va adabiyot fanini o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlari va o‘qitish metodlari.
Ona tili va adabiyot fanini o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlari darsda qo‘llaniladigan interfaol metodlar hamda ularning dars samaradorligini oshirishdagi o‘rni. O‘qitish metodlarini takomillashtirish yo‘llari. Oxirgi yillarda nashr etilgan ona tili va adabiyot fanlariga oid darsliklar, manbalar, tilshunos va adabiyotshunos olimlarning asarlari, buyuk allomalar xayoti va faoliyati aks etgan entsiklopediyalar, o‘quv lug‘atlari xakida ma’lumot.
|
| |
Mutaxassislik modullari - Ona tili va adabiyot fanidan

|
Ona tili va adabiyot fanidan
|
bet | 132/143 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #116605 |
Bog'liq Ona tili va adabiyot fanidan-fayllar.orgMutaxassislik modullari
3.1 Ona tili va adabiyot fanini o‘qitishda innovatsion yondashuvlar
NAZARIY MASHGULOTLAR MATERIALLARI
1-mavzu. Ona tili va adabiyot fanini o‘qitishdagi ilg‘or xorijiy tajribalar hamda zamonaviy yondashuvlar. 2 soat ma’ruza
Xalq ta’limi tizimiga oid ilg‘or xorijiy tajribalarni o‘quv-uslubiy adabiyotlarni ona tili va adabiyot fani orqali tushunchalar berish va bugunning talablari asosida yangiliklarni joriylantirish. Ona tili va adabiyot fanlarining kompetentsiyaviy yondashuvga asoslangan yangi dasturi, uning mazmun-mohiyati,
185
tarkibiy qismlari. Fanini o‘qitishdagi ilg‘or xorijiy tajribalarga tayangan holda darslarni tashkil etish. Kompetentsiya tushunchasi. Tayanch kompetentsiyalar va ularning mazmuni. Fanga oid kompetentsiyalar. Ona tili va adabiyot darslarida tayanch va fanga oid kompetentsiyalarni shakllantirish usullari.
2-mavzu. Ona tili va adabiyot darsiga qo‘yilgan zamonaviy talablar.
2 soat ma’ruza
Davr talabi bilan ona tili va adabiyot fani o‘qituvchilari oldiga qo‘yilgan vazifalar. Zamonaviy dars va uni tashkil etuvchi o‘qituvchining kompetentligi. Fan o‘qituvchisiga qo‘yiladigan davlat talablari. Ona tili va adabiyot o‘qituvchisining pedagogik mahorati. Ona tili va adabiyot darsliklari bo‘yicha darsdan tashkari mashg‘ulotlarda pedagogik va innovatsion, o‘yinli texnologiyalardan foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish.
AMALIY MASHGULOTLAR MATERIALLARI
1-mavzu. O‘quv maqsadlarini belgilash mezonlari. Blum taksonomiyasi. “Yosh o‘qituvchilar maktabi” kursini tashkil etish yo‘llari (396-sonli buyruq ijrosi). 2 soat amaliy mashg‘ulot
O‘quv maqsadlarini belgilash me’zonlarining zarurati va axamiyati. Kompetentsiyaviy yondashuvga asoslangan ta’lim va uning o‘quvchi shaxsini rivojlantirishdagi o‘rni. O‘quvchi shaxsini rivojlantirishga karatilgan ta’lim. O‘quvchilarni bilim, ko‘nikma, malaka hamda kompetentsiyalarni egallashga xizmat qiluvchi metod va usullar.
|
| |
Evropada Uyg‘onish davrida geometriya fanlarining rivojlanishi

|
Evropada Uyg‘onish davrida geometriya fanlarining rivojlanishi
|
bet | 6/18 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #111372 |
Bog'liq Chizmachilik va chizma geometriya fanlaridan faoliyat olib borganEvropada Uyg‘onish davrida geometriya fanlarining rivojlanishi.
Evropada Uyg‘onish davrida (XIV-XVI) asrlarda injenerlik qurilish inshootlarining paydo bo‘lishi bilan qadimgi dunyo proeksion tasvirlash usullari kengayib bordi. Bu davrda arxitektor, haykaltorosh va rassomlar rassomchilik perspektivasini geometrik asoslash kerakligini angladilar. Perspektivaning geometrik nazariyasini yaratish XV asrning birinchi yarmida paydo bo‘ldi. SHu davrdagi rassom va haykaltoroshlarning mashhur asarlari kuzatish perspektivasini rivojlanishini yuqori darajasiga erishganini ko‘rsatdi.
Italiyalik me’mor Lorenso Gilberti (1378-1455). Suratkashlik perspektivasini yasashda tasvirlash prinsiplarini ixtiro qildi. U Florensiyadagi soborlarning bronzadan yasalgan eshiklaridagi naqshlarni bajargan. Perspektiv tasvirlarni geometrik qoidalarni qo‘llab chizgan.
Piero-Franchesko (1406-1492) hozirgi zamon chiziqli perspektivasining asoschisi deb yuritiladi. U o‘zining 1458 yilda yozilgan «Naqqoshlik perspektivasi haqida»gi asarida birinchi marta shaklning perspektiv tasvirlarini geometrik nuqtai nazardan asoslab, «Predmetni ko‘rish konusi bilan kartina tekisligining kesishuv natijasi» deb qaraydi. U tekis shishani kartina tekisligi deb oladi.
Italiyalik rassom, haykaltorosh Leon Batista Alberti (1404-1472) perspektivani suratkashlikning matematik asosi deb qaraydi va perspektiv yasashlarga ba’zi bir nazariy asoslar keltiradi. Alberti o‘zining «Suratkashlik haqida», «Me’morlik haqida» asarlarida asliga qarab rasm solishga to‘r usuli yordamida perspektiva yasash kabi yangi usullarni keltiradi. SHu davrda asliga qarab rasm solishning ip yordamida, masshtab lineykasi, oyna va trubka yordamida chizish usullari ham mavjud edi.
Italiyalik mashhur rassom va ulug‘ olim Leonardo da Vinchining (1452-1519) asarlarida perspektiv yasashlarni tasvirlashga doir birqancha misollar keltirilgan. U birinchi bo‘lib teng kesmalar kartina tekisligiga qisqarib tasvirlanishini aytgan. Leonardo da Vinchi silindrik svodlarda perspektiva yasashlarni bajardi va shu bilan birga panarama perspektivasiga asos soldi. U soyalarning bo‘linish qoidalarini ko‘rsatdi. Uning fikricha «Perspektiva suratkashlikning rulidir».
|
| |
Fe-So-Ni ning kuyidagi sulfidlari va fosfidlari mavjud

|
Fe-So-Ni ning kuyidagi sulfidlari va fosfidlari mavjud
|
bet | 2/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 136,32 Kb. | | #241309 |
Bog'liq Ferratlarni ularning olinishi . Temir tuzlarining gidrolizi . PT va Pd asosida olingan saraton qarshi moddalar uning sintez va tuzilishiFe-So-Ni ning kuyidagi sulfidlari va fosfidlari mavjud: - Fe-So-Ni ning kuyidagi sulfidlari va fosfidlari mavjud:
- FeS2 CoS2 NiS2 Fe3P Co3P Ni3P
- Co2S2 Ni2S2 FeP
- Co3S4 Ni3S4 FeP2
- FeS CoS NiS
-
- Fe-Co-Ni da S va R ning bo'lishi pulatning mexaniq xossalariga salbiy ta'sir kursatadi.
- Fe-Co-Ni SO bilan bir necha xil birikma xosil qiladi. Bu birikmalar kukun xolidagi metallarga SO (yuqori bosim ostida) ta'sir ettirishdan xosil bo'ladi.
- Temir - tartib nomeri 26. Yer pustlogida eng kup tarkalgan og'ir metall bo'lib, erkin xolda juda kam uchraydi. Temir minerallari tabiatda keng tarkalgan. Uning sanoat uchun axamiyatli rudalari jumlasiga magnetit Fe3O4 (unda 72% temir bor), gematit Fe2O3 (unda 70% Fe bor), limonit Fe2O3?H2O (yoki 2FeO2H) siderit FeSO3 (bunda 48% Fe bor) kiradi.
- Tabiatda temirning oksid rudalaridan tashqari kupgina miqdorda pirit FeS2 xam uchraydi.
- Sanoatda temirni domna pechlarida temir oksidni is gazi bilan kaytarib olinadi:
- FeO + SO = Fe + SO2
-
- Chunki domna pechida kumir yonib is gazini xosil qiladi:
- S + SO2 = 2SO
-
- Domna pechida olinadigan chuyan tarkibida 93% Fe, 4-5 % S va oz miqdorda Si, Mn, P va S bo'ladi.
1) temir oksidni vodorod bilan kaytarish: - 1) temir oksidni vodorod bilan kaytarish:
- Fe2O3 + 3H2 = 3H2O + 2Fe
-
- bunda xosil qilingan temir kukun xolida bo'lib, u pirofor xossa nomoyon qiladi, ya'ni xavoda uz-uzidan yonadi.
-
- 2) temir karbonilni termik parchalash:
- Fe(CO)5 ® Fe + 5CO
-
- 3) temir tuzlari (kupincha xloridlar) ning suvdagi eritmalarini elektroliz qilish:
- Fe2+ + 2e ® Fe
-
- 1, 2 - usullar bilan olingan kukun xolidagi temir presslanib, undan yaxlit metall tayyorlaniladi. Temir texnikada asosan pulat, chuyan xolida olinadi. Temir tarkibida 1,4% gacha uglerod bulsa chuyan, 0,2-1,7% gacha uglerodli kotishmasi pulat, 0,2% dan kam bulsa yumshoq temir deyiladi.
- Toza temir- ok tusli yaltirok metall: uning Moss shkalasidagi qattiqligi uncha yuqori emas (atigi 4.5 ga teng).
- Temir uch shakl uzgarishga ega (a- β- g- va s- temir). a-temir 769oS ga kadar ferromagnit xossaga ega.
|
| |
Bu kimmatbaxo metallning korroziyadan saklashni kupgina usullari ishlab chiqilgan

|
Bu kimmatbaxo metallning korroziyadan saklashni kupgina usullari ishlab chiqilgan
|
bet | 3/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 136,32 Kb. | | #241309 |
Bog'liq Ferratlarni ularning olinishi . Temir tuzlarining gidrolizi . PT va Pd asosida olingan saraton qarshi moddalar uning sintez va tuzilishiBu kimmatbaxo metallning korroziyadan saklashni kupgina usullari ishlab chiqilgan. - Bu kimmatbaxo metallning korroziyadan saklashni kupgina usullari ishlab chiqilgan.
- Kuchlanishlar qatorida temir vodoroddan chapda joylashgan. Unga suyultirilgan kislotalar oson ta'sir qiladi va Fe(2) tuzlariga aylanadi:
- Fe + 2HCl = FeCl2 + H2
- Fe + H2SO4 = FeSO4 + H2
-
- Temir sovitilgan juda suyuq nitrat kislotada eriydi:
- 4Fe + 10HNO3 = 4Fe(NO3)2 + NH4NO2
-
- Kizdirilganda temir konsentrlangan H2SO4 va 25% li HNO3 kislotada erib oksidlanish darajasi +3 ga teng bo'lgan temir tuzini xosil qiladi.
-
- 2Fe + 6H2SO4 = Fe2SO4 + 3SO2 +Q 6H2O
- Fe + 4HNO3 = Fe(NO3)3 + NO + 2H2O
-
- Konsentrlangan nitrat kislota temir sirtida oksid parda xosil bo'lishiga yordam beradi, natijada temir suyultirilgan kislotalar ta'siriga chidamli bo'ladi. Temir ishqorlarda deyarli erimaydi.
- Temir galogenlar singari kuchli oksidlovchilar bilan bevosita o'zaro ta'sir ettirilganda temir doimo +3 oksidlanish darajasini nomoyon qiladi:
- 2Fe + 2Cl2 = 2FeCl3
-
- Uta kizigan temir bug bilan reaksiyaga kirishadi: bunda suvdan vodorodni sikib chiqaradi, kizigan temir esa oksidga aylanadi, bu oksid doimo temir ikki oksid TeO yoki aralash oksid Fe3O4 dan iborat bo'ladi:
- Fe + H2O = TeO + H2
- 3Fe + 4H2O = Te3O4 + 4H2
-
-
Sof kislorodda kizdirilgan temir shiddat bilan yonib, temir kuyundisini xosil qiladi. - Sof kislorodda kizdirilgan temir shiddat bilan yonib, temir kuyundisini xosil qiladi.
- 3Fe + 2O2 = Fe3O4
-
- Temir kizdirilganda kuyidagi moddalar bilan birikadi:
- Fe + C = Fe3C
- Fe + S = FeS + 22,8 kkal
-
- Temir ikki qator birikmalar - Fe(II) va Fe(III) birikmalarni xosil qiladi. Temirning ikki xil oksidi bor - Fe(II) oksid FeO va Fe(III) oksid Fe2O3. Tugri temirning aralash oksidi Fe3O4(FeO?Fe2O3) xam ma'lum. Bu oksid xam temir kuyundisi deb ataladi.
- Ikki valentli temir birikmalari:
- 1. FeO - temir ikki oksid - kora tusli, asos xossaga ega bo'lib, suvda va ishqorlarda erimaydi.
- Olinishi:
- Fe2O3 + CO ® (500oS) 2FeO + SO2
-
- Undan tashqari temir (II) oksalat xavosiz joyda parchalanganda xam FeO chiqadi. FeO - kislotaldarda erib, Fe2Q tuzlarini xosil qiladi. Masalan:
- FeO + H2SO4 = FeSO4 + H2O
-
- 2. Fe(OH)2 - FeO ga tugri keladigan gidroksiddir. FeO - suvda erimaganligi uchun Fe(OH)2 - bilvosita yul bilan olinadi:
- FeSO4 + 2NaOH = Fe(OH)2 + Na2SO4
-
- Fe(ON)2 - ok qattiq modda,kuchsiz asos xossaga ega: bu gidroksid suvda erimaydi. Kislotalarda erib, Fe2Q tuzlarini xosil qiladi:
- Fe(OH)2 + 2HCl = FeCl2 + 2H2O
- Fe(OH2) - barkarorgidroksiddir,agar xavoda uzoq vaqt saklansa oksidlanib kungir qizil rangli Fe(OH)3ga aylanadi:
- 4Fe(OH)2 + O2 + H2O = 4Fe(OH)3
|
| |
Sof kislorodda kizdirilgan temir shiddat bilan yonib, temir kuyundisini xosil qiladi

|
Sof kislorodda kizdirilgan temir shiddat bilan yonib, temir kuyundisini xosil qiladi
|
bet | 4/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 136,32 Kb. | | #241309 |
Bog'liq Ferratlarni ularning olinishi . Temir tuzlarining gidrolizi . PT va Pd asosida olingan saraton qarshi moddalar uning sintez va tuzilishiSof kislorodda kizdirilgan temir shiddat bilan yonib, temir kuyundisini xosil qiladi. - Sof kislorodda kizdirilgan temir shiddat bilan yonib, temir kuyundisini xosil qiladi.
- 3Fe + 2O2 = Fe3O4
-
- Temir kizdirilganda kuyidagi moddalar bilan birikadi:
- Fe + C = Fe3C
- Fe + S = FeS + 22,8 kkal
-
- Temir ikki qator birikmalar - Fe(II) va Fe(III) birikmalarni xosil qiladi. Temirning ikki xil oksidi bor - Fe(II) oksid FeO va Fe(III) oksid Fe2O3. Tugri temirning aralash oksidi Fe3O4(FeO?Fe2O3) xam ma'lum. Bu oksid xam temir kuyundisi deb ataladi.
- Ikki valentli temir birikmalari:
- 1. FeO - temir ikki oksid - kora tusli, asos xossaga ega bo'lib, suvda va ishqorlarda erimaydi.
- Olinishi:
- Fe2O3 + CO ® (500oS) 2FeO + SO2
-
UCH VALENTLI TEMIR BIRIKMALARI.
|
| |
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali
Download
1,08 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
10.06.2024
Hajmi
1,08 Mb.
#262000
Download
1,08 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali
Download
1,08 Mb.
Matnni ko'rish
-amaliy mashg‘ulot - 1-amaliy mashg‘ulot kirish. Multimediali aloqa tarmoqlarini o`rganish

boshqarish tizimchasi.
Demak CCS №7 4 ta funktsiyani bajaradi:
1. Xabarlarni uzatish tizimchasining birinchi darajasi MTR 1 (signalizatsiya
ma’lumotlar zvenosi) – bu ikki yo‘nalishli uzatish yo‘li, ya’ni ikkita fizik kanal
tushuniladi. Bu kanallar qarama-qarshi yo‘nalishda bir vaqtni o‘zida, bir xil tezlik
bilan signalizatsiya xabarini uzatadi. Kanal raqamli yoki analog, yoki yerning sun’iy
yo‘ldoshi bo‘lishi mumkin. Raqamli kanal tezligi 64 kbit / s. Analog kanal uzatish
tezligi esa 4,8 kbit /s bo‘ladi.
2. Xabarlarni uzatish tizimchasining ikkinchi darajasi (kanal) MTR 2
(signalizatsiya zvenosi) – signal xabarlarini ishonchli uzatishni amalga oshiradi.
3. Xabarlarni uzatish tizimchasining uchinchi darajasi (tarmok) MTR 3
(signalizatsiya tarmog‘i) signal xabarlariga ishlov berish va signalizatsiya
tarmog‘ini boshqarishni o‘z ichiga oladi. Ya’ni xabarlarning marshrutini aniqlash,
saralash qilish, yo‘nalishlarga taqsimlash signalizatsiya punkti yoki zvenosi, hamda
ishdan chiqqan xabar marshrutini o‘zgartirish kiradi.
4. Signalizatsiya zvenosini boshqarish tizimchasiga SCCP – MTR ga
qo‘shimcha bo‘lib tarmoq xizmatini ko‘rsatishga ishlatiladi.
-jadval 
     
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

2-jadval
O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
Keng fraksiyali yengil uglevodorodlar tarkibidan ajratib olingan quruq gazdan
elektr energiyasini olishda foydalanish uchun gaz generatorlarga yo‘naltiriladi hamda
neft konlarida belgilangan iste’mol talablar uchun ishlatiladi va yaqin joylashgan
sanoat obyektlariga hamda aholi punktlariga beriladi. Mash’ala gazlarini tijorat
utilizatsiya qilishning samarali texnologiyasini amalga oshirish uchun uzoq masofada
joylashgan kichik neft va gaz konlaridan olinadigan mash’ala gazlari bir joyga
to‘planadi va yengil uglevodorodlar keng fraksiyalarga (YEUKFA) ajratiladi va kichik
tonnajli gazni qayta ishlovchi qurilmalarga uzatiladi. Bu qurilmalar orqali ajratib
olingan fraksiyalar tashish uchun yuklash-tushirish qurilmalari bilan ta’minlanadi va
treylerga yuklanadi hamda temir yo‘l transporti orqali qayta ishlashga yoki
iste’molchilarga yetkazib beriladi. Dastlabki, yo‘ldosh neft gazining Р
х
=5,0 MPa.gacha
siqilgandan va kondensatning tarkibidagi asosiy uglevodorodlar va suv ajratib
olingandan keyin tabiiy gaz ko‘rinishida gazni tayyorlash blokiga kirib kelada va u
yerda mexanik aralashmalar, С0
2
aralashmasidan tozalanadi va quritiladi. Tayyorlash
blokidan quritilgan gaz (suv bug‘lari bilan to‘yintirilgan shudring nuqtasiga mos
keluvchi, manfiy 70
0
С) va С0
2
ning aralashmasidan tozalangan gaz past haroratli
suyultirish blokiga yo‘naltiriladi. Past haroratli blokda drossel siklida aralashtirilgan
xladagent (sovuq tizimda) bazali sirkulyatsiyada
yo‘ldosh gaz suyultiriladi.
Utilizatsiya gazining tarkibi
Uglevodor
odning
nomi
PD
K,
mg/
m
3
Xavfl
i
lik
sinfi
O‘rnati
l
gan
kvota
PDKning
maksimal
konsentra
siyasi
Kvota
ga
mos
o‘rnati
l
gan
Tashlan
ma
dagi
ulushi,%
Jami
atmosf
era
g
a
chiqaril
ish
miqdor
i
Azot
oksidi
0,60
0
3
0,330
0,30
+
48,940
1272,5
Azot ikki oksidi 0,08
32
2
0,250
0,24
+
12,234
318,1
Uglerod
oksidi
5,00
0
4
0,500
0,03
+
38,822
1009,5
Oltingugur t ikki
oksidi
0,50
0
3
0,330
0,01
+
0,004
0,08
|
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
15.
Rizayev, S., & Anvarova, I. (2022). FAOLLASHTIRILGAN KO ‘MIR OLISH VA
NEFT-GAZ MAXSULOTLARINI TOZALASHDA QO ‘LLASH.
Journal of Integrated
Education and Research
,
1
(6), 94-98.
16.
Абдуллаев, Б., & Анварова, И. (2022). ПОЛИЭТИЛЕН ИШЛАБ
ЧИҚАРИШ
ЛИНИЯСИДА
СОВУТУВЧИ
ТИЗИМ
ҚУРУЛМАЛАРИНИ
ТАКОМИНЛАШТИРИШ.
Journal of Integrated Education and Research
,
1
(6), 40-43.
|
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Anvarova Iroda Anvarovna (3)O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
o‘lchamlari, iste’mol elektr quvvati, narxi, tayyorlash va montaj qilishga sarflanadigan
vaqt aniq belgilangan konlardagi gazning parametrlariga bog‘liq bo‘ladi.
Metan-etan aralashmasidan qayta ishlash jarayonida gaz turbinali elektr
stansiyalarida yoqilg‘i sifatida foydalanish orqali elektr energiyasi va issiqlik
energiyasi ishlab chiqarishda foydalaniladi. Bunday elektr stansiyasini qurishdan oldin
elektr energiyani amalda mavjud bo‘lgan elektr tarmog‘iga uzatishni mumkin bo‘lgan
imkoniyati ко‘rib chiqiladi yoki konni ishlatish ehtiyoji uchun foydalaniladi. Gaz
turbinali elektr stansiyasining quvvatini taqriban yoqilg‘i gazining sarfidan kelib chiqib
aniqlanadi. Bundan tashqari yo‘ldosh neft gazlari qaytadan qatlamga haydaladi,
qatlamdan neftni qazib olish ko‘rsatgichini oshiradi. Ko‘kdumaloq konida saykling
jarayonida qatlamga qaytadan bir yilda 3946,326 mln.m
3
haydalsa, bu qiymat 2013
yilgacha 86493,074 mln. m
3
ni tashkil qilgan.
Yo‘ldosh neft gazni utilizatsiya qilish bo‘yicha qurilma maxsus loyiha asosida
kichik yoki yirik yo‘ldosh neft gazini qayta ishlash hajmidan va yo‘ldosh neft gazini
loyihasining iqtisodiy ko‘rsatgichlari qayta ishlangan mahsulotlarni sotish sxemasidan
kelib chiqib aniqlanadi. Shakarbuloq konida gaz porshenli qurilmaning bittasidan
foydalanilganda yoqilg‘i gazining nominal sarfini ko‘rsatgichi 3066 ming. m /yil-ni
tashkil qilgan. Tayyorlab beruvchi zavodning ma’lumotiga muvofiq solishtirma
chiqindilar, azot oksidi - 5,5 g/m , uglerod oksidi - 3,3 g/m ni tashkil qilgan.
O‘zbekiston Respublikasi hududida mash’ala chiqindi gazlarni tozalash bo‘yicha toza
rivojlanish mexanizmi (TRM) dasturining
loyihasi amalga oshirilganda keyin Shakarbuloq konidan qo‘shimcha chiqadigan
tabiiy gazlarni yonish mahsulotlarining turi quyidagicha: azot oksidi (NO), karbon
oksidi (CO), oltingugurt ikki oksidi (S0
2
).
|
| |
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Anvarova Iroda Anvarovna (3)O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
YEUKFsiga ikki va undan ko‘p atomlardan tashkil topgan (С
2
+ fraksiyasi)
uglevodorodlar kiradi. Mana shu aralashma neftkimyosining asosiy xom ashyosi
hisoblanadi.
1-rasm Yo‘ldosh neft gazlarini past haroratli ajratish texnologiyasi
Yo‘ldosh neft gazining ajralish jarayoni past haroratli kondensatsiyalash (PHKQ)
va past haroratli absorbsiya qurilmasida sodir bo‘ladi. Quruq bensizlantirilgan gaz
ajratilgandan keyin oddiy gaz uzatma orqali tashiladi, YEUKFsi esa - neftkimyoviy
mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun qayta ishlashga uzatiladi.
NATIJA.
Zamonoviy texnologiyalarni qo‘llash asosida yo‘ldosh neft gazmahsulotlari
tarkibidan eng so‘nggi xomashyo ajratib olib, undan gaz turbinali elektr stansiyalarida
elektr energiyasini olishdayoqilg‘i sifatida foydalaniladi.
Asosiy istiqbolli yo‘nalish kichik gabaritli qurilmalardan foydalanib, yo‘ldosh neft
gazlarini utilizatsiya qilish orqali mash’alalarni uchirish va gazsimon metan
yoqilg‘isini, barqaror gaz benzinini va propan-butan fraksiyasining suyuq
aralashmasini to‘g‘ridan-to‘g‘ri olishning imkoniyati mavjud.
Talab qilinganda majmua qo‘shimcha gazni fraksiyalarga ajratish uchun
qo‘shimcha bloklar o‘rnatiladi va natijada texnik propan, izo- butan fraksiyasi, normal
butan va boshqa mahsulotlari olinadi. Yo‘ldosh neft gazini zamonaviy texnologiyalar
asosida utilizatsiya qilish asosida konlarda yo‘ldosh neft gazidan to‘liq foydalanishni
imkoniyati mavjud, qo‘shimcha elektr energiya, issiqlik va uglerodli gaz mator
yoqilg‘isini va suyultirilgan uglevodorod gazini olish mumkin.
Jihozlarning majmuasi keng diapazonli tasnifga ega bo‘lib blokli- modul
jamlanmasiga egadir. Qurilma avtomatik boshqaruv tizimi bilan jihozlangan,
konstruksiya sodda tuzilishga ega, avtomatik boshqaruv uning yutug‘i hisoblanadi.
Jihozlar oson tashiladi va ishlatish joyiga ishonchli montaj qilinadi hamda ishga
qo‘shish va tushirish ishlari kam xarajatni talab qiladi. Jihozlarning blok-modulli
jamlanmasining asosiy afzalligi katta bo‘lmagan quduqlardagi yo‘ldosh neft gazlarni
utilizatsiya qiladi. Belgilangan konlar to‘liq ishlatib bo‘lingandan keyin jihozlarni
boshqa konlarga ko‘chirish mumkin. Qurish ishlariga past ko‘rsatgichdagi energiya
sarflanadi va hozirgi vaqtda eng samarali hisoblanadi. Jihozlarning massasi, gabarit
|
| |