Rizayev Shuxrat Xudoyberdiyevich

Rizayev Shuxrat Xudoyberdiyevich
qishloq xoʻjaligi fanlari doktori, dotsent.
Teshabayev Sherzod
Alijanovich
qishloq xoʻjaligi fanlari falsafa doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot:
O‘simliklar karantini va himoyasi ilmiy-tadqiqot
instituti
Dissertatsiya himoyasi Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti huzuridagi
PhD.05/29.08.2023.Qx.172.01 raqamli Ilmiy kengashning 2024 yil «____» ____________ soat ______ dagi
majlisida boʻlib oʻtadi. (Manzil: 230101, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Nukus shahri, Abdambetov
koʻchasi. Tel.: (+99861) 229-27-01; faks: (+99861) 229-25-09; e–mail: ftga_info@edu.uz).
Dissertatsiya bilan Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar institutining Axborot-
resurs markazida tanishish mumkin (№_________ raqami bilan roʻyxatga olingan). Manzil: 230101,
Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Nukus shahri, Abdambetov koʻchasi, Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va
agrotexnologiyalar instituti bosh binosi. Tel.: (+99861) 229-26-92.
Dissertatsiya avtoreferati 2024 yil «____» ___________ kuni tarqatildi.
(2024 yil «_____» ___________ dagi _________ raqamli reestr bayonnomasi)
E.Sh.Toreniyazov
Ilmiy darajalar beruvchi ilmiy kengash
raisi, q.x.f.d., professor
B.U.Aytjanov
Ilmiy darajalar beruvchi ilmiy kengash
ilmiy kotib vazifasini bajaruvchi, q.x.f.d.,
katta ilmiy xodim
N.B.Reimov
Ilmiy darajalar beruvchi ilmiy kengash
qoshidagi ilmiy seminar raisi, q.x.f.d.,
dotsent
5
KIRISh (falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi annotatsiyasi)
Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati.
Dunyo dehqonchiligida
225 mln. gektar maydonga bugʻdoy ekilib, don hosili 783,3 mln. tonnani, oʻrtacha
hosildorlik 34,9 s/ga ni tashkil etadi
1
. Bugʻdoy donni yetishtirish boʻyicha yetakchi
davlatlar Xitoy (136,9 mln.t), Hindiston (109,5 mln.t), Rossiya (76,0 mln.t), AQSh
(44,7 mln.t), Frantsiya (36,5 mln.t) hisoblanadi
1-2
. Lekin, kuzgi bugʻdoyning
hosildorligining pasayishiga gʻallazorlarda tarqalgan turli xil begona oʻtlar sabab
bo„lmoqda. Shunung uchun, kuzgi bugʻdoy dalalarida tarqalgan begona o„tlarning
oila va turlarini aniqlash, kuzgi bugʻdoyning hosildorligining kamayishiga sabab
bo„layotgan katta zarar keltiruvchi begona oʻtlarga qarshi samarali kurashishni ishlab
chiqish orqali yuqori va sifatli don hosili yetishtirish bugungi kunda dolzarb
masalalardan boʻlib bormoqda.
Hozirgi kunda dunyoda 30000 turdan ortiq begona oʻtlar tarqalgan boʻlib,
ularning 1800 turi oʻta xavfli boʻlib MDH davlatlarida esa 2000 turdagi begona
oʻtlarning 50 % xavfli hisoblanadi. Bu borada, boshoqli don ekin maydonlarida
tarqalgan begona oʻtlarning biologik xususiyatlari, ularning oila va turlari,
keltiradigan zararlarini aniqlash, ularga qarshi samarali boʻlgan kurashish chora –
tadbirlarini ishlab chiqishga alohida e‟tibor qaratilmoqda. Bunda gʻallazorlardagi
tarqalgan begona oʻtlarni o„rganish va ularga har xil usullarda qarshi kurashish
natijasida bug„doydan 100 s/ga gacha don hosildorligi olish va sifati talab
darajasidagi mahsulot yetishtirish bo„yicha tadqiqotlarga alohida itibor qaratilmoqda.
Respublikamizning tuproq-iqlim sharoiti noqulay boʻlgan Qoraqalpogʻistonning
turli darajada shoʻrlangan yerlarida kuzgi boshoqli ekinlari yetishtirish hamda uning
hosildorligini oshirishning eng muhim omillaridan biri, kuzgi bugʻdoy parvarishida
barcha agrotexnikaviy tadbirlarni, ya‟ni intensiv resurstejamkor texnologiyalarni
joriy etish, sugʻorish suvlaridan, mineral va organik oʻgʻitlardan samarali
foydalanish, donli ekinlarni kasallik, zararkunanda va begona oʻtlardan himoya qilish
eng muhim masalalardan biridir. 2022-2026 yillarga moʻljallangan Yangi
O„zbekistonning taraqqiyot strategiyasining 30-maqsadida «Qishloq xoʻjaligini ilmiy
asosda intensiv rivojlantirish orqali dehqon va fermerlar daromadini kamida 2
baravar oshirish, qishloq xoʻjaligining yillik oʻsishini kamida 5 foizga yetkazish,
mamlakat oziq-ovqat havfsizligini yanada mustahkamlashda eng avvalo zamonaviy
agrotexnologiyalarni joriy etish» muhim strategik vazifalar sifatida belgilab berilgan.
Shuning uchun, Qoraqalpogʻistonning tuproq-iqlim sharoitida kuzgi bugʻdoyzorlarda
tarqalgan begona oʻtlarning turlari, tarkibi va ularning hududlar boʻyicha tarqalishini
aniqlash hamda ularga qarshi kurashishda gerbitsidlar me‟yorlarining samaradorligi
va kuzgi bugʻdoy don hosildorligiga ta‟sirini oʻrganish, shuningdek, ijobiy natijalarni
amaliyotga keng joriy qilish boʻyicha ilmiy- tadqiqotlar dolzarb hisoblanadi.
Mazkur dissertatsiya tadqiqoti O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil
23 oktyabrdagi PF-5853-son “Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligini
rivojlantirishning 2020-2030 yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash
toʻgʻrisida”gi Farmoni, 2023 yil 5 apreldagi PQ-113-son “2023 yilda qishloq xoʻjaligi
1
https://www.fao.org/worldfoodsituation/csdb/ru/
2
https://www.fao.org/3/cc3762ru/cc3762ru.pdf
6
mahsulotlari ishlab chiqarish, qayta ishlashni kengaytirish va qoʻllab-quvvatlashning
qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori, Vazirlar Mahkamasining 2018 yil
14 yanvardagi 25-son “Fermer xoʻjaliklarining yer uchastkalaridan yanada samarali
foydalanish va qoʻshimcha daromad olishni tashkil qilish chora tadbirlari
toʻgʻrisida”gi Qarori hamda mazkur faoliyatga tegishli boshqa me‟yoriy huquqiy
hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishda ushbu dissertatsiya tadqiqot
ishlari muayyan darajada xizmat qiladi.
|