nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’zbekistonda ommaviy axborot vositalari - bet 5

|
O’zbekistonda ommaviy axborot vositalari
|
bet | 5/7 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 1,23 Mb. | | #103624 |
Bog'liq TarixKelib chiqadiki, matbuot o'z hayoti bilan, auditoriya o'z hayoti bilan yashamokda. Matbuot jamiyatni qadrlashga intilmas ekan, uni fikrlashga undamas ekan, uning vijdoniga aylanishga harakat kilmas ekan, u hech qachon jamiyatning talabiga aylana olmaydi. - Kelib chiqadiki, matbuot o'z hayoti bilan, auditoriya o'z hayoti bilan yashamokda. Matbuot jamiyatni qadrlashga intilmas ekan, uni fikrlashga undamas ekan, uning vijdoniga aylanishga harakat kilmas ekan, u hech qachon jamiyatning talabiga aylana olmaydi.
- Matbuotimizning xarakterli hususiyati shundaki, ular bir xil yo'nalganligi, mazmunan bir xilligi va turli xil nomlanishiga qaramay bir tipdaligidadir.
- Matbuotimizni bugungi ahvoliga baho berib, u bilan u yoki bu tarzda aloqador bo'lgan kishi har bir jurnalistning kamchiligi uning ichida, yuragida ichki tsenzuraning mavjudligidadir, deb ko'rsatadi.
- Jurnalistlarimizda qat iylik, shijoatni kamroq ko ramiz. Auditoriya nafaqat hayotimizning ijobiy tomonlarini yoritayotgan, balki u yoki bu masaladagi xatoliklarni yoritayotgan jurnalistlarni qo'llab-quvvatlashi kerak.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov Oliy majlis ikkala palatasining 2005 yil 28 yanvardagi qo'shma yig ilishida ta'kidlagan ediki, OAV yo'lida auditoriyalari undan jamiyatni islox qilish va yangilash yo'lida hokimiyat faoliyati va boshqaruv organlari faoliyatiga tanqidiy baho- larni kutayotganlarini, dolzarb muammolarning mohirona tahlilini, to’siq- larni engibo’tish yo'llarini ko'rsatishlarini kutayot -ganlarini ta'kidlab o'tgan edi. - O'zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov Oliy majlis ikkala palatasining 2005 yil 28 yanvardagi qo'shma yig ilishida ta'kidlagan ediki, OAV yo'lida auditoriyalari undan jamiyatni islox qilish va yangilash yo'lida hokimiyat faoliyati va boshqaruv organlari faoliyatiga tanqidiy baho- larni kutayotganlarini, dolzarb muammolarning mohirona tahlilini, to’siq- larni engibo’tish yo'llarini ko'rsatishlarini kutayot -ganlarini ta'kidlab o'tgan edi.
|
| |
Darhaqiqat bugun yquori texnologiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy hayotga tadqiq etish beqyosdir. Aynan yangi ahboriy texnologiyalar tufayli jurnalistika birqator transnatsional hoodisaga aylangan

|
Darhaqiqat bugun yquori texnologiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy hayotga tadqiq etish beqyosdir. Aynan yangi ahboriy texnologiyalar tufayli jurnalistika birqator transnatsional hoodisaga aylangan
|
bet | 2/7 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 1,23 Mb. | | #103624 |
Bog'liq Tarix Darhaqiqat bugun yquori texnologiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy hayotga tadqiq etish beqyosdir. Aynan yangi ahboriy texnologiyalar tufayli jurnalistika birqator transnatsional hoodisaga aylangan. - Darhaqiqat bugun yquori texnologiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy hayotga tadqiq etish beqyosdir. Aynan yangi ahboriy texnologiyalar tufayli jurnalistika birqator transnatsional hoodisaga aylangan.
- Ilgari u yoki bu tahririyat xodimi o’z auditoriyasiga murjat qilishi uchun vaqt, OVA kanalining texnik imkoniyatlari va nihoyat o’z rahbariyati bilan hisoblanishiga to’g’ri kelgan bo’lsa, bugun ana shu zanjirsiz amalga oshirish mumkun. Ilgari kishilar u yoki bu
- kanal tomonidan taklif etilgan korsatuvlar programmasi bilan cheklangan bo’lsa, bugun siz o’z dasturingizni tuzib olishinggiz mumkun. Ya’ni, yangi informatsion texnolgiyalar nafaqat jurnalistga, balki auditoriyaga ham erkinlikni taqdi etdi.
-
Boshqa xarakterli tomoni shundaki, bugungi dunyoda turli yo nalishdagi gazeta va jurnallarning miqdori salmoqli tarzda oshib bormoqda, XX asrning oxirlarida Maykl Konnif aytgan ediki, Amerika kundalik gazetalarining kuni bitdi, endilikda manzara butunlay o zgardi». Gazetalar bugungi kunda elektron-axboriy inqilobning boshida turibdi. - Boshqa xarakterli tomoni shundaki, bugungi dunyoda turli yo nalishdagi gazeta va jurnallarning miqdori salmoqli tarzda oshib bormoqda, XX asrning oxirlarida Maykl Konnif aytgan ediki, Amerika kundalik gazetalarining kuni bitdi, endilikda manzara butunlay o zgardi». Gazetalar bugungi kunda elektron-axboriy inqilobning boshida turibdi.
- Ular iste molchilarga mahalliy telefon abonentlari foydalanishi mumkin bo lgan - yangilik va tijoriy axborotlarni ravsiya etmoqdalar. Uy komp yuterlarida videotekstlardan, elektron axborotlardan foydalanish imkoniyati yuzaga keldi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Darhaqiqat bugun yquori texnologiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy hayotga tadqiq etish beqyosdir. Aynan yangi ahboriy texnologiyalar tufayli jurnalistika birqator transnatsional hoodisaga aylangan
|
Ishning nazariy qismi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Ishning nazariy qismi
Har qanday ishlab chiqarish jarayoni xom ashyo tanlash bilan boshlanadi. Butun dunyo bo‘yicha biotexnologik mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi taxminan har yili bir million tonna miqdorida oshib bormoqda. Mikrobiologiya sanoatida qo‘llaniladigan xom ashyoning asosiy qismi (90% ga yaqini) etanol ishlab chiqarishga sarflanadi, shuningdek, non mahsulotlari achitqilari ishlab chiqarishga 5%, antibiotiklarga 1,7%, organik kislotalar va aminokislotalarga 1,65%, qolganlari esa boshqa mahsulotlar ishlab chiqarishga sarf etiladi.
Fermentlar biotexnologiyasi yirik miqdorda kraxmal talab qiladi, masalan birgina fruktoza qiyomidan har yili 3,5 mln.tonna tayyorlanadi va iste’molchiga etkazib beriladi. Iqtisodiy nuqtai nazardan biotexnologik jarayonlarda ishlatiladigan xom ashyo ko‘p tonnalik bo‘lib, mahsulotning umumiy bahosining 40-65% ini tashkil etadi va sarf- xarajatda birinchi o‘rinni egallaydi. Oziqa substrati yoki oziqa muhiti yuqorida ta’kidlanganidek suyuq, qattiq va gazsimon komponentlardan tashkil topgan uch shakldagi murakkab tizimdir.
Mikroorganizmlar barcha organik birikmalarni assimilyasiya qilish qobiliyatiga ega, shuning uchun mikrobiologik biotexnologiyada dunyodagi barcha organik mahsulotlar, birlamchi va ikkilamchi fotosintez mahsulotlar zahirasi xom ashyo vazifasini o‘tashi mumkin. Biroq biotexnologiyada har bir aniq mikroorganizm turlari, oziqa mahsulotlari va organik xom ashyolarni (laktozalar, saxarozalar va kraxmaldan tashqari) dastlabki kimyoviy ishlovlarsiz o‘zlashtira olmaydilar. Ko‘pgina holatlarda sellyuloza saqlovchi xom ashyolar kimyoviy yoki fermentativ gidroliz qilinadi va ingibirlaydigan aralashmalaridan (fenol, furfurol, oksimetilfurfurol va h.k.) tozalangandan keyingina biotexnologik ishlab chiqarishda qo‘llanilishi mumkin.
Tabiiy gaz, tosh ko‘mir va yog‘och qipig‘i, texnik spirt va sirka kislotalari olishda xom ashyo vazifasini o‘tab, o‘z navbatida mikrobiologik ishlab chiqarishda a’lo darajadagi xom ashyo hisoblanadi. Ko‘pchilik biotexnologlarning asosiy e’tibori organik xom ashyolardan oson assimilyasiya qilish jarayonida ba’zi bir mikroorganizmlargina (masalan, Aspergillus zamburug‘i turlari, Bac.subtillisva boshqalar) ajrata oladigan, murakkab amilolitik fermentlar kompleksi talab etadigan, organik xom ashyo - kraxmalgaqaratilgan.
BIJG‘ISH
Bijg‘ish hodisasi juda ham qadimdan ma’lum bo‘lsada, uning haqiqiy tabiati va umumiy mexanizmi mashhur fransuz olimi Lui Paster tadqiqotlari asosida aniqlandi. 1861 yili L.Paster glyukozadan etil spirti va uglerod (IV)- oksidining (karbonat angidridi) hosil bo‘lishi atmosfera kislorodi ishtirokisiz sodir bo‘lishini kuzatdi.
|
Chumoli kislotali bijg‘ish - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Chumoli kislotali bijg‘ish
Ichak mikroflorasining ba’zi bir namoyondalari chumoli kislotali bijg‘ish jarayonini amalga oshirishlari ham mumkin. Ba’zi hollarda bu jarayonni aralashgan bijg‘ish ham deb yuritiladi, CHunki, bunda chumoli kislotasidan tashqari boshqa moddalar, chunonchi, organik kislotalar, spirtlar hosil bo‘lishlari mumkin. Bu jarayonni amalga oshiruvchi bakteriyalar Enterobacteriaceae oilasiga birlashgan bo‘lib, ular grammanfiy, fakultativ anaeroblardir. Enterobakteriyalar orasida yaxshi o‘rganilganlari quyidagilardir: Escherichia coli, Proteus vulgaris, Aerobacter (Euterobacter) aerogenus va Salmonella.Bu bakteriyalar ichakdan tashqari, tuproqda va suvda ham uchraydilar. Ma’lum sharoitda ularni deyarli barchasi patologik ta’sirga egaliklari bilan xarakterlanadi.
|
Biogaz va ekologiya - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Biogaz va ekologiya
Biogaz ishlab chiqarish metan gazini atmosferaga chiqib ketishini oldini oladi. Metan karbonat angidridga nisbatan 21 marta kuchliroq «issiqhona effekti»ni hosil qiladi va atmosferada 12 yilgacha saqlanadi. Er sharida global isib ketishni to'htatishning eng qisqa muddatli usuli – atmosferadagi metanni tutish.
Biogaz olish maqsadida qayta ishlangan go'ng, barda va boshqa chiqindilar qishloq ho'jaligida o'g'it sifatida ishlatiladi. Bunday o'g'it kimyoviy o'g'itlarga nisbatan bezarar, shuningdek er ostidagi grunt suvlarini ifloslantirmaydi.
|
Sut kislotali bijg‘ish - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Sut kislotali bijg‘ish
Sut kislotali bijg‘ish jarayonini quyidagi avlodlarga mansub bo‘lgan bakteriyalar amalga oshiradilar: Lactobacillus, Streptococcus, Leuconostoc, Pediococcus. Ularni morfologik tuzilishi xilma xildir: tayoqchasimon va sharsimonlari uchraydi; ular harakatsiz, sporalar hosil qilmaydiganlar, grammusbat, pigmentsiz; ko‘pchiligida katalaza va sitoxrom tizimi yo‘q, ammo bulardan istisnolari ham uchrab turadi: ba’zi bir kulturalar sporalar hosil qiladilar va katalazalar faolliklariga ham ega. Sut achituvchi bakteriyalar o‘stiruvchi moddalarga, aminokislotlarga, vitaminlarga bo‘lgan ehtiyojlari bilan farq qiladilar va shuning uchun ham bu guruh bakteriyalarni alohida vakillari indikatorli bakteriyalar sifatida ishlatiladilar. Bu bakteriyalarni birlashtirib turuvchi asosiy xususiyatlari, ularni bijg‘ish bosh mahsuloti sifatida sut kislotasi hosil qilishidir.
Gomofermentativ va geterofermentativ bijg‘ish jarayonlari ma’lum. Bunday ajratish uglevodlarni parchalanishdatubdan farq qiluvchi yo‘llar borligini ko‘rsatadi.
|
Biogaz olish uchun hom ashyo - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va...

Biogaz olish uchun hom ashyo
Biogaz ishlab chiqarish uchun ishlatish mumkin bo'lgan organik chiqindilar ro'yhati:
qoramol go'ngi;
parranda go'ngi;
spirt ishlab chiqarishdan so'ng hosil bo'lgan donli yoki melassa13li barda;
pivo sanoati chiqindisi (arpaning qoldiqlari);
shakar olishda ishlatilgan qand lavlagi qoldilqari;
turli najosatlar;
baliq sehlari va qushhonalar chiqindilari;
o'tlar, ko'katlar;
maishiy chiqindilar;
sutni qayta ishlash zavodi chiqindilari (sut zardobi);
biodizel' sanoati chiqindilari;
sharbat sanoati chiqindilari;
suv o'tlari;
krahmal sanoati chiqindilari;
kartoshkani qayta ishlashdan keyin hosil bo'lgan chiqindilar;
chips ishlab chiqarish chiqindilari;
kofe sanoati chiqindilari
Biogaz faqat chiqindilardan emas, balki mahsus o'stirilgan o'simliklardan ham olinadi. Masalan, makkajo'hori, sil'fiy14, suv o'tlari. Bu kul'turalarning har bir tonnasidan 300 m3 gacha biogaz olish mumkin. Biogazning chiqish unumi hom ashyo turiga va hom ashyodagi quruq moddaning miqdoriga bog'liq. Yirik shohli qoramolning 1 tonna go'ngidan 50-65 m3 (uning 60% metan), 1 tonna o'simlikdan 150-500 m3 (70% metan) biogaz chiqadi. Biogaz eng ko'p chiqadigan hom ashyo - yog'. 1 tonna yog'dan 1300 m3 (87% metan) biogaz olinadi. Bugungi kunda fermentlar va ul'tra tovushli kavitatorlar15 yordamida hom ashyodan biogazning chiqish unumini oshirish yo'lga qo'yilgan. Shu sababli hozirda eng oddiy biogaz qurilmasida biogazning chiqish unumini 60% dan 95%gacha oshirish imkoni bor.
Biogazni hisob-kitob qilish uchun quruq modda (QM, nemischa varianti – TS ya'ni TrockenSubstanz) yoki quruq qoldiq tushunchasi kiritilgan. Chunki biomassadagi suv gaz hosil bo'lishida ishtirok etmaydi. Amalda 1kg quruq moddadan 300dan 500litrgacha biogaz olinadi. Ma'lum bir hom ashyodan qancha biogaz chiqishini bilish uchun tajriba o'tkazish yoki hom ashyodagi yog'lar, uglevodlar, oqsillar miqdorini spravochniklardan aniqlash lozim. Uglevodlar miqdori tekshirilayotganda ular qaysi guruhga mansubligiga ahamiyat berish shart. Masalan, fruktoza, saharoza, krahmal tez parchalanadigan uglevodlarga kiradi. Sellyuloza, gemisellyuloza, lignin kabi uglevodlar qiyin parchalanadigan uglevodlar toifasiga mansubdir. Biomassada qanday moddalar borligi va ularning miqdori aniqlangandan so'ng, hom ashyodan chiqishi mumkin bo'lgan umumiy gazning miqdorini topishni iloji bo'ladi. Avvallari biogaz ko'proq go'ngdan olinganligi hamda soha yahshi o'rganilmaganligi sababidan «hayvon birligi» degan tushuncha qo'llanilgan. Hozir esa biogaz organik hom ashyoning barcha turidan olinmoqda. Shuning uchun «hayvon birligi» atamasidan amaliyotda foydalanilmayapti.
Shahar ahlathonalaridan ko'pincha qo'llansa hid keladi. Bu ham biogazning bir turi hisoblanadi.
|
Biogaz tarkibi va sifati - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Biogaz tarkibi va sifati
Biogaz 50-87% metan, 13-50% CO2, H2 va H2S lardan tashkil topgan. Biogaz CO2 dan tozalangandan keyin biometan olinadi. Biometan tabiiy gaz bilan bir hil, faqatgina ikkalasining hosil bo'lish sabablari har hil.
Biogazning asosiy qismini metan tashkil etgani uchun gazning sifati, unumi va miqdori tavsiflanayotganda bu ko'rsatkichlar metanga nisbatan olinadi. Gazlarning hajmi temperatura va bosimga bog'liq. Yuqori temperaturada gazlar kengayadi, issiqlik berish darajasi (kaloriyasi) esa aksincha kamayadi. Namlik ko'p bo'lsa ham gazning issiqlik berish darajasi kamayadi. Gazlarning chiqish unumi o'zaro taqqoslanganda temperatura 0°C, atmosfera bosimi 1,01325 bar, nisbiy namlikni 0% deb qabul qilish zarur. Biogaz ishlab chiqarishda o'lchov birligi sifatida 1kg quruq organik moddaga nisbatan litr (l) yoki metr kub (m3) qabul qilingan.
|
Yog‘ kislotali va atseton butilli bijg‘ish

|
Yog‘ kislotali va atseton butilli bijg‘ish
|
bet | 23/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Yog‘ kislotali va atseton butilli bijg‘ish
(Clostridium avlodiga mansub bakteriyalar chaqiruvchi bijg‘ish jarayonlari)
Clostridium avlodiga mansub, spora hosil qiluvchi bakteriyalar har xil bijg‘ish jarayonlarini amalga oshiradilar. Ularning barchasi anaerob sharoitda amalga oshadi. Kislorodli muhitda (ba’zi bir holatlardan tashqari) bu bakteriyalar o‘smaydilar. Kislorodning zaharli ta’siri bu bakteriyalarda sitoxromlarni va katalazani yo‘qligi hamda flavinli fermentning ko‘pligi bilan tushintiriladi. Ma’lumki, flavinli fermentlar substratdan vodorodni kislorodga tashib o‘tkazadilar va perekis hosil qiladilar. Ular esa zaharli miqdorda to‘planadilar. Bakteriyalarning turlariga qarab bijg‘ishning har xil mahsulotlari to‘planadi:
Clostridium butyricum, C.pasterianum, C.pectinovarum bakteriyalari bijg‘ish jarayonida butirat, atsetat va karbonat angidrid gazi hosil qiladilar;
Clostridium acetobutylicum, Clostridium butyricum esa asosan butirat, atsetat, atseton, butanol, vodorod va karbonat angidridi;
Clostridium kluyveri – kapronat, butirat va vodorod;
Clostridium tetanomorphum – butirat, atsetat, ammiak, karbonat angidridi va vodorod;
Clostridium acidiurici – atsetat, formiat va karbonat angidridi hosil qiladi va h.k.
Mahsulotlarni miqdori, ko‘proq bijg‘ish jarayoni kechadigan sharoitga bog‘liq bo‘ladi.
Bijg‘ish jarayonida mahsulotlarni hosil bo‘lishiga muhitni rN ko‘rsatkichi katta rol o‘ynaydi: Muhitni rN ko‘rsatkichi nordon tomonga o‘zgarganda, n-butanol va atseton hosil bo‘lishi kuchaysa, ishqoriy sharoitda sirka va moy kislotasini hosil bo‘lishi kuchayadi.
|
| |
Laborotoriya ishi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

|
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
bet | 30/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Laborotoriya ishi
Xayotchan achitqi xujayralarini begona mikrofloraning miqdori bilan baxolash.
Ishning maqsadi:
Ozuqa muxitidan saxaroza substratining kamayib borishi. (achitqilar tomonidan saxarozani o‘zlashtirish natijasida)
Achitqilar biomassasining o‘sishi
Ozuqa muxitidan ajralgan etanolning miqdori
Ajralib chiqqan karbonat angidridning miqdori
Substrat bo‘yicha biomassani xosil bo‘lish samaradorligi
Kerakli jixoz va uskunalar:
-Saccharomyces cerevisiae
-250ml kolba
-avtoklav
-agar quruq preparati
-buyum oynachasi
-etil spirti 96%
-mikroskop
-gram bo‘yicha bo‘yash
-fuksin
-distillangan suv
-filtr kog‘oz
-mikrobiologik tayoqcha
-lyugol eritmasi
Ishni bajarish tartibi:
Ishni boshlashdan avval achitqilar kulturasining tozaligi va xayotchanligini tekshirish kerak.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
Spirtli bijg‘ish - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Spirtli bijg‘ish
XIX asrning o‘rtalarida L.Paster spirtli bijg‘ishni achitqi zamburug‘larining faoliyati bilan bog‘liqligini aniqlagandan keyin, bu jarayon (spirtli bijg‘ish) biologik jarayon sifatida qaraladigan bo‘ldi.
Byuxner va Xan tomonidan spirtli bijg‘ish jarayonini hujayra ekstrakti tarkibidagi oksidlovchi va qaytaruvchi fermentlar yordamida boshqarish mumkinligini ko‘rsatib berilishi bijg‘ish jarayonining tabiati haqida zamonaviy tasavvurni paydo bo‘lishiga olib keldi.
“Bijg‘ish” yoki “achish” degan iboralar har xil davrlarda jarayonning mohiyatini har xil ko‘rsatgan, dastlab bijg‘iyotgan muhitning tipini ko‘rsatuvchi ma’no bergan bo‘lsa, keyinroq – hayotning anaerob shakli sifatida qaralgan.
Zamonaviy tasavvurga binoan spirtli bijg‘ish biokimyoviy reaksiyalarning birin-ketin keladigan jarayoni bo‘lib, bunda achitqi zamburug‘i hujayralari organik birikmalarning energiyasini to‘liq ishlata olmaydi. Har bir achitqi zamburug‘ining hujayrasi o‘zini og‘irligidan 30 va undan ko‘proq marotaba miqdordagi shakarni parchalay olishi hisoblab chiqilgan. Natijada, hujayraning energetik potensiali oshadi va bu ATF ning ajralib chiqishi ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Bu energiyani hujayra zahira moddalari – glikogen, karbon suvlar (tregalozalar), yog‘lar va boshqa birikmalar sintezi uchun ishlatadi.
SHuning uchun spirtli bijg‘ishni, shakarni – to‘liq bo‘lmagan ammo, ko‘p bosqichli anaerob, fermentativ parchalanishi deb qaralmog‘i lozim.Bu jarayon oqibatida bijg‘ishni asosiy mahsulotlari – etanol va karbonat angidrid gazi hosil bo‘ladi.
Spirtli bijg‘ish jarayonini amalga oshirish uchun ko‘proq Saccharomyces avlodiga mansub achitqi zamburug‘lari (S.cerevisiae, S.elipsoidus, S.vini va h.k.) ishlatiladi.
Achitqi zamburug‘laridagi spirtli bijg‘ish jarayoni yuksak organizmlardagi glikoliz jarayonidan faqatgina oxirgi bosqichi bilan farq qiladi. Bunga asosiy sabab, achitqi zamburug‘laridagi piruvatdekarboksilaza fermenti hisoblanadi. Bu ferment piruvatni atsetaldegidga aylantirib beradi, hosil bo‘lgan atsetaldegid esa etanolgacha qaytariladi.
Gey-Lyussak spirtli bijg‘ish jarayonini quyidagicha izohlagan edi:
Bu tenglamani sodda qilib, shakarning karbonat angidrid gazi va etil spirtigacha parchalanishi deb qaralsa ham bo‘ladi.
Zamonaviy nuqtai nazarga asosan, bu jarayon sitozolda amalga oshadi. Buni shartli ikki bosqichga bo‘lish mumkin.
Birinchi bosqichda - glyukozadan fruktoza -1,6-bifosfat hosil bo‘ladi. Keyin u 2 molekula trioza hosil qiladi.
Ikkinchi bosqichda– 2 molekula triozadan 2 molekula piruvat hosil bo‘ladi.
Bu reaksiyaning umumiy ko‘rinishi quyidagicha:
|
Biogaz ishlab chiqarish - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

|
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
bet | 98/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Biogaz ishlab chiqarish
Biogaz ishlab chiqarishda sanoat hamda «qo'lbola» tipidagi qurilmalar ishlatiladi. Sanoat qurilmalari «qo'lbola» tipidan farqli o'laroq mehanizatsiya, isitish sistemasi, gomogenizatsiya va avtomatika bilan ta'minlangan. Biogaz olish qurilmasi metantenk yoki biotenk deb ham ataladi. Sanoat miqyosida biogaz olsihning eng keng tarqalgan usuli hom ashyoni metantenklarda anaerob bijg'itish usuli hisoblanadi.
Biogaz qurilmasi quyidagi qismlardan iborat bo'lishi shart:
gomogenizatsiya uchun idish;
suyuq yoki qattiq hom ashyoni qurilmaga yuklovchi moslama;
reaktor;
aralashtirgichlar;
gazgol'der16;
isitish sistemasi;
gaz sistemasi;
nasos stantsiyasi;
separator;
nazorat qurilmalari;
avtomatika va nazorat-o'lchov qurilmalri;
havfsizlik sistemasi
59-rasm.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
NAZORAT SAVOLLARI - 1-маърўза: Кириш

94
Releli sath o‟lchagichlar modda muayyan sathga erishganda ishlay boshlaydi,
bu asboblar signalizatsiya maqsadida ishlatiladi va sath signalizatorlari deyiladi.
Sath o‟lchagichlar ishlash prinsipi va o‟zining to‟zilishi jihatidan bir-birlaridan
farq qiladi. Sath o‟lchagichlarning xilma-xilligi sig‟im chegaralarining ko‟pligi,
ishlatish sharoitlarining har xilligi va o‟lchanayotgan moddalarning turlicha fizika
kimyoviy xususiyatlari bilan tavsiflanadi. Masalan, suyuqlik sathini o‟lchashga
mo‟ljallangan ko‟pgina asboblar sochiluvchan moddalar sathini o‟lchash uchun
yaroqsiz, usti ochiq sig‟imlarda ishlatiladigan asboblar esa yuqori bosimda
ishlaydigan sig‟imlar uchun yaroqsizdir.
Sathni nazorat qilish asbobi to‟zilishi bo‟yicha shkalali va shkalasizlarga
bo‟linadi. Bu asboblar, odatda, ikkilamchi asboblar bilan birga ishlaydi yoki sathning
chegarasi haqida mustaqil signal beradi.
Ishlash prinsipiga ko‟ra sathni o‟lchaydigan asboblar quyidagi guruhlarga
bo‟linadi: ko‟rsatish oynasi; qalqovichli; gidrostatik; elektrik; radioizotopli;
ultratovushli; vaznli va boshqalar.
Kimyo, issiqlik elektr stantsiyalari va oziq-ovqat sanoatida bu sath
o‟lchagichlar bir qator talablarni qanoatlantirmaydi. Bunga sabab ko‟pchilik ishlab
chiqarish uskunalarining yuqori bosim va haroratlarda ishlashi hamda nazorat
qilayotgan moddalarning xususiy xossalaridir (tajovuzkor, zararlilik, o‟ta
qovushqoqlik va hokazo).
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishda turli talablarga muvofiq suyuqlik
sathini o‟lchashning turli usullari ishlatiladi. Agar ko‟rsatishlarni masofaga uzatish
kerak bo‟lmasa, suyuqlik sathi talab qilingan aniqlik bilan ko‟rsatish oynalari yoki
ko‟rsatuvchi difmanometr - sath o‟lchagichlar yordamida o‟lchanishi mumkin.
Ko‟rsatish oynasi orqali sathni o‟lchash tutash idishlar prinsipiga asoslangan.
Ko‟rsatish oynasining materiali va birikma to‟zilishi sathni nazorat qilish kerak
bo‟lgan suyuqlikning bosim va haroratiga va 300
C
0
haroratga mo‟ljallangan.
Adabiyotlar - 1-маърўза: Кириш

50
tarzida ifodalanadi, bunda R
t
va R
0
mos ravishda t va 0
С haroratda platina qarshiligi
А, В, С – o‟zgarmas koeffitsientlar bo‟lib, uning qiymati termometrni darajalashda
O
2
, H
2
O va oltingugurtning qaynash nuqtalari bo‟yicha aniqlanadi.
Standart qarshilik termometrida qo‟llaniladigan ПЛ – 2 markali platina uchun
(3) va (4) tenglamalardagi koeffitsientlar quyidagi qiymatlarga ega:
А = 3,96847
10
-3
С
-1
; В = - 5,847
10
-7
С
-1
; С = - 4,22
10
-12
С
-1
.
Platinaning kamchiliklaridan biri uning tiklovchi muhitda metall bug‟lari,
uglerod oksidi va boshqa moddalar bilan ifloslanishidir.
Yarimo‟tkazgich termometr qarshiligi (termorezistor qarshiligi) bilan harorat
orasidagi bog‟lanish quyidagicha ifodalanishi mumkin:
T
T
T
T
B
R
R
T
0
0
0
exp
(8.5)
R
0
qiymat T
0
haroratda termometr qarshiligi bilan aniqlanadi, B qiymat esa,
termometr tayyorlaydigan yarimo‟tkazgich materialiga bog‟liq.
- 100 dan + 300
C
0
gacha haroratlarni o‟lchash uchun oksidlanuvchi yarim
o‟tkazgich materiallardan foydalaniladi. Yarimo‟tkazgichli termometrlar ko‟proq
termosignalizatsiya va avtomatik himoya qo‟rilmalarida qo‟llaniladi.
Qalqovichli satx o‟lchagichlar

95
Ikkilamchi asbob hisob mexanizmi bilan kinematik ravishda bog‟langan
selsindan iborat. selsin rotori aylanganda hisoblash mexanizmining barabanlari
buraladi va raqamli hisoblagich darchalarida sath holatini ko‟rsatuvchi
raqamlar
paydo bo‟ladi. Ikkilamchi asbobda sath chetki chegaralari holatining signalizatsiyasi
uchun ikkita kontakt mavjud. Kontaktlar asbob shkalasining istalgan nuqtalariga
rostlanishi mumkin. Sathni o‟lchash diapazoni 10 m gacha. Sathning o‟zgarishiga
qarab qalqovichning o‟zgarishini kamaytirish kerak bo‟lganda,
chiziqli elastik
tavsifga ega bo‟lgan davriy cho‟kadigan silindrik qalqovichdan foydalaniladi. Davriy
cho‟kadigan qalqovichli sath o‟lchagichning ishlash prinsipi qalqovich massasining
suyuqlikka cho‟kish chuqurligiga qarab o‟zgarishiga asoslangan.
Qalqovichli sath o‟lchagichning kamchiliklari: asbobning
teskari joylashgan
shkalasi, baland rezervuarlar yonida hisoblash qiyinligi, trosni tortib turgan kuchning
o‟zgarishi sababli sodir bo‟ladigan hatolar.
Torsionli naycha sterjeni burilganda to‟siq soplo 6 ga nisbatan shu burilish
burchagiga teng ochiladi. Pnevmoqurilma 7 to‟siqning burchakli siljishini ikkilamchi
asbob 8 orqali o‟lchanadigan bosimning proporsional o‟zgarishiga aylantiradi. Bosim
o‟lchaydigan asbobning shkalasi 8 sath birligida darajalangan.
Tajovuzkor suyuqliklar sathini o‟lchashda qalqovich
zanglashga chidamli
materialdan tayyorlanadi. Masofaga uzatishning mexanikaviy, pnevmatik va elektrik
tizimlarga ega bo‟lgan signalizator va rostlagichli buykali sath o‟lchagichlarning
katta nomenklaturasi ishlab chiqariladi. DAT da 20…16 m chegaradagi suyuqliklar
sathini o‟lchashga mo‟ljallangan 16 xil buykali sath o‟lchagichlar nazarda tutilgan.
Bu asboblarda eng katta ishchi bosim 10 MPa. Asboblarning aniqlik sinfi 1 va 1,5.
Qarshilik termometrlarining to‟zilishi

51
Aloxida qavatlari lak bilan maxkamlanadi va sungra
barcha sezgir elementlar
ftorpastli
plyonka 2 bilan qoplanadi. Sezgir element yupqa devorli himoya metal
qobiqqa joylashtiriladi, unga keramik kukun sepiladi va germetizatsiyalanadi. Sim
uchlari 3 quloqchalarga kavsharlanadi, ular termometr uchi qisqichlariga ulanadi.
Sanoatda ishlab chiqariladigan qarshilik
termometrlarining turlari, asosiy
parametrlari va o‟lchamlari GOST 6651-78 bilan reglamentlashtiriladi.
Qarshilik termometrlarining to‟zilish varianti 8.2-rasmda keltirilgan. Qarshilik
termometrlarining sim 1 dan qilingan sezgir elementi turt kanalli keramik karkas 2 ga
joylashtirilgan. Sezgir element himoya qobig‟i 3 га joylashtirilgan
va u keramik
vtulka 4 bilan zichlashtirilgan. Sezgir elementning quloqchalari 5 izolyatsion keramik
truba 6 orqali utadi. Shularning hammasi o‟lchash ob„ektida rezbali shtutser 8
yordamida
o‟rnatilgan himoya g‟ilofi 7 da
joylashgan. Termometr ulaydigan uch 9, simlarni
ulash vinti 11 lar himoya g‟ilofi ichida joylashgan.
8.2-rasm, a da sterjenli termorezistor ko‟rsatilgan. U
quloqchalar 3 kavsharlangan kontaktli qalpoqchalar 2
ga ega bo‟lgan silindr 1 dan tashkil topgan. Silindr
emal
buyoq bilan qoplangan, uning yuqori qismida
shisha izolyator 6 bor.
Munchoqli termorezistorlarning (8.3-rasm, b)
yarim o‟tkazgich elementi 1 diametri 0,5 mmli shisha qobiq 4 bilan himoya qilingan
sharcha shakliga ega. Sharchaga 0,05 mm diametrli platina simdan qilingan va nikelli
quloqchalar 3 bilan ulangan elektrodlar 2 joylashgan.
Past haroratlarni o‟lchash uchun muljallangan germaniyli termometrlar mis
gilzadan (8.3-rasm, v) iborat bo‟lib, gazsimon geliy bilan to‟ldirilgan
va germetik
tiqin 2 bilan yopilgan. Gilza ichida surma bilan legirlangan germaniy 3 ning
monokristali joylashgan. Kristall 4 ga oltin o‟tkazgich yopishtirilgan bo‟lib, ularga
52
platina quloqchalari 5 kavsharlangan. Kristall plyonka 6 bilan izolyatsiya qilingan.
Bunday termometrlar 1,5 dan 50 K gacha haroratlarni o‟lchashda qo‟llaniladi.
2 topshiriq [Faxriddinov Mirodil 021-20]

2 topshiriq [Faxriddinov Mirodil 021-20]
Download
424,99 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
10.01.2024
Hajmi
424,99 Kb.
#134426
Download
424,99 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
2 topshiriq [Faxriddinov Mirodil 021-20]
Download
424,99 Kb.
Matnni ko'rish
NAZORAT SAVOLLARI - 1-маърўза: Кириш

38
berilgan kuchlanishni etarli darajada etkazib berish uchun xizmat qiladi. Energiya
o‟zgarmas tok manbaidan olinganda
g
R
ning o‟zgarishiga qarab ko‟prikni turlicha
darajalangan termojuftlar bilan ishlashga rostlash mumkin. Termojuftdan
kompensatsion ko‟prikkacha termoelektrod simlar o‟tkaziladi, ko‟prikdan o‟lchash
asbobigacha esa mis simlar ulanadi.
Termojuft erkin uchlarining darajalanish haroratida ko‟prik muvozanat holatda
bo‟lib, ko‟prikning ab uchlaridagi potensiallar ayirmasi nolga teng bo‟ladi. Erkin
uchlarining harorati o‟zgarishi bilan birga
4
R
qarshilikning qiymati ham o‟zgaradi.
Natijada ko‟prik muvozanati bo‟ziladi va uning
ab
uchlaridagi potensiallar ayirmasi
o‟zgaradi. Bu ayirmaning qiymati erkin uchlaridagi haroratning o‟zgarishi sababli
paydo bo‟lgan TEYKning teskari ishorali qiymatiga teng bo‟ladi.
changni - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

92
yonilg'i va moy quyilayotganda uning tozaligini ta'minlash va moylash tizimidagi
filtrlarga katta e'tibor berish kerak. Chunki buzuqliklarning 70-80% shu tizimlarga to'g'ri
keladi.
Issiq tog' sharoitlarida transmissiya va ko'tarish sistemalarida ishlatiladigan moylar
tez eskiradi, chunki havoning namligi va yuqori issiqlikning ta'siri, hamda chang
oksidlanish jarayonida katalizator rolini o'ynaydi. Bunday vaqtlarda oksidlanish va
zanglashga qarshi qo'shimchalar qo'shilgan, hamda quyuqroq moylar ishlatilishi tavsiya
etiladi.
Tez-tez tormozlanish va kichik radiusdan burilishlar natijasida shinalar juda tez
yemiriladi.
Yo'l sharoitining murakkabligi tufayli ilashish muftasi, uzatmalar qutisi, tormoz
tizimi juda ko'p ishlatiladi, rul mexanizmiga ta'sir etuvchi kuch tez oshib boradi, buning
natijasida ularning detallarini yedirilishi oshadi, hamda qotirilgan joylar bo'shab boradi.
Yonilg'i o'tkazgich va yonilg'i bakini tekshirish

44
tekshiriladi va tozalanadi hamda, diafragma ostidagi prujinaning
yuk bilan va yuksiz
holatdagi uzunligi aniqlanadi va meyoriy qiymatlari bilan taqqoslanadi.
Havo filtrini tekshirish. Havo filtrlari belgilangan oraliqlarda almashtirib turilishi
zarur. Agarda filtrlovchi element ko'p marotaba ilatishga mo'ljallangan bo'lsa, u holda
dvigateldan yechilib va uning idishdagi iflos moyi to'kilib, detallarini
kerosinli vannaga
solinib va filtrlovchi elementning qobiqlari atseton bilan yuviladi, so'ngra quritib, yig'ib,
filtr korpusiga toza moy quyib, filtrlovchi element shu moy bilan namlanadi va o'z joyiga
o'rnatiladi.
Avtomobillarni iqlimi issiq sharoitlarda

91
aralashma tarkibidagi yonilg'ini kamayib ketishiga va dvigatelni to'xtab qolishiga sabab
bo'ladi.
Avtomobillarning takomillashishi natijasida, kapot osti oralig'idagi bo'sh joylar
kamayib bormoqda. Bu birinchidan, oraliqning kichrayishi bo'lsa, ikkinchidan kapot osti
oralig'ida yangi-yangi jihozlarning paydo bo'lishidir. Natijada kapot osti oralig'idagi
havoning almashishi qiyinlashib, harorati ko'tarilib ketadi. Bu esa yonilg'i bilan ta'minlash
jihozlari ichidagi yonilg'i haroratining oshib ketishiga olib keladi.
Avtomobillarni yozning issiq kunlarida ekspluatatsiya qilishda, ha-voning tarkibida
Akkumulator - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

51
keyin sovuq suv bilan chayib tashlab, quruq latta bilan artiladi. Batareyaning kislotaga
chidamli mumli(mastika) sirtining yoriqlari, jips bo'lmagan joylari elektrolitning sizib
chiqishi va sachrashi orqali aniqlanadi. Bunday nuqsonlar akkumlyatorlar batareyasini
qismlarga ajratmay turib bartaraf etiladi. Shu yoriq joylari(90
¼120° burchak ostida)
qizdirilgan iskana bilan o'yib ko'chirib olinadi, so'ngra shu joylarga qaynoq, suyultirilgan
mum quyiladi. Ta'mirlash oldidan qismlarga ajratmay turib, batareyaning haqiqiy
sig'imidagi tok 1
/20¼1/15 nisbatdagi qiymatida, kuchlanishni 1,5V ga pasayguncha
zaradsizlantiriladi. So'ngra elektrolit sopol vanna yoki shisha idishlarga quyib qo'yilib,
batareya distillangan suv bilan yuvib yuboriladi. Shundan so'ng, barmoqsimon freza yoki
diametri 18 mm li parma yordamida parmalab, ulagich(peremichka) chiqarib olinadi va
qopqoqdagi kislotaga chidamli mum qobig'i elektrda qizdirilgan kurakchalar yordamida
ko'chirib tashlanadi.
Batareyaning mumdan tozalangan qopqog'i yechgich yordamida yechib olinadi.
Plastinaning yaxlit bloklari bakdan maxsus ushlagich(yoki ombir-ushlagich) yordamida
chiqarib olinadi. Bloklarning nosoz majmuasi bakdan (peremichkani yechmay turib,
batareyani qo'zg'atmay ushlab turib), qisib ushlagich(yoki ombir-ushlagich) yordamida
chiqarib olinadi.
Qismlarga ajratilgan batareya kislotaga chidamli vannaga solib yuviladi. Nosoz
separator va plastinalar (qulog'i kavsharlangan joyidan eritib) baretkalardan ajratib
olinadi. Bak jipsligi unga qaynoq suv quyib va uning sizib chiqishiga razm solib yoki
elektr o'tkazuvchanligini sinab tekshiriladi. Buning uchun bakka elektrolitning suvdagi
kuchsiz eritmasi quyiladi va yaxshi aralashtirilib, sinab bo'lingandan so'ng, vannaga to'kib
yuboriladi. Vannada va bak ichida elektrodlar joylashib, ulardan voltmetr orqali
127
¼220 V kuchlanishli tok o'tkaziladi. Bak jips bo'lsa, voltmetr strelkasi « 0 » holatidan
siljimaydi. Urilgan, yorilgan hamda turli ko'rinishlarda shikastlangan baklar ta'mirlanadi
yoki almashtiriladi. Yig'ilgan plastinkalar blokida qisqa tutashuvlar sodir bo'lishi yoki
bo'lmasligi bakning alohida joyiga o'rnatib qo'yilgan voltmetr orqali tekshiriladi. Bunday
paytda qopqoq asbest yoki rezina chilvir bilan jips mahkamlanadi va bu sirtga erigan mum
quyiladi. Yig'ilgan batareyaga me'yordagi zichlikda elektrolit quyilib(25
¼30°S
haroratgacha sovutib) 4
¼5 soat ushlab turilgandan so'ng, zaradlanadi.
Hozirgi vaqtda ishlab chiqarilayotgan (NEKSIYA, TIKO va DAMAS
avtomobillariga qo'yilayotgan) 12V35AH va 12V55AH (MF) akkumulator batareyalarida
mahsus indikatarlar bo'lib, ular akkumulatorni me'yoriy (yashil rang), zaradtalab (qora
rang) va elektrolitning kamligini (rangsiz) ko'rsatadi. Indikatorning rangiga qarab,
akkumulatorni zaradlash yoki unga elektrolit quyish zarurligini aniqlash mumkin.
Bozorning tuzilishi va talab

|
Bozorning tuzilishi va talab
|
bet | 45/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobBozorning tuzilishi va talab
Sotib oluvchi tomonning tabiati
Qaror turlari va qabul qilish jarayoni
Bozorning tuzilishi va talab - Biznes bozorlari iste’molchi bozorlaridan ko’ra ancha kamroq lekin ancha kattaroq sotib oluvchilardan tashkil topgan bo’ladi. Goodyear shinalari misolida.
- Biznes bozorlarida talab asosan noelastik bo’ladi. “Olingan talab” tushunchasi mavjud. Gorilla Glass misolida.
- Sotib oluvchi tomonning tabiati:
Biznes bozorlarda sotib oluvchi tomonning ishtirokchilari ko’proq va malakaliroq bo’lishadi. Hatto sotib oluvchi agentlarni ham yollashadi. Qaror turlari va qaror qabul qilish jarayonlari. - Biznes bozorlarida ko’p hollarda murakkab qarorlar qabul qilinadi hamda qaror qabul qilish jarayoni uzoqroq va rasmiyroq bo’ladi.
- Biznes bozorlarda sotuvchi va sotib oluvchi tashkilotlar o’zaro bog’liq bo’ladilar. Ishlab chiqarishning xar bir jarayonida kompaniyalar o’zlarining ta’minotchilari (suppliers)bilan birga xarakatlanadilar.
- Supplier development- ta’minlovchi rivojlanishi:
Hozirgi kunda Walmart kompaniyasida “Purchasing department” yo’q, uning o’rniga “Supplier Development department” mavjud. - Straight rebuy- to’g’ri qayta sotib olish- sotib oluvchi mahsulotni yoki xizmat turini o’zgarmagan holatida qayta sotib olishi.
- Modified rebuy- o’zgargan qayta sotib olish- sotib oluvchi mahsulotni yoki xizmat turini o’zgargan holatida qayta sotib olishi.
- New task- yangi topshiriq- sotib oluvchi mahsulotni yoki xizmat turini birinchi bor sotib olishi.
-
To’g’ri qaytasotib olish
Yangi topshiriq
O’zgargan qayta sotib olish
New Task
Straight rebuy
|
| |
Transmissiya agregatlarining asosiy nosozliklari

58
yoki tizimdan suyuqlikning qisman oqib ketishi ilashmaning nosoz ishlashiga sabab
bo'lishi mumkin.
Uzatmalar qutisi va taqsimlash qutisidagi nosozliklar. Bu nosozliklar uzatmalarni
almashlab ulashda kiyinchiliklar tug'diradi, uzatmalar o'z-o'zidan uzilib qolishi yoki
ishlash vaqtida shovqinlarga sabab bo'ladi. Almashlab ulash
mexanizmining ayrisi yoki
kallagidagi boltlarning bo'shab ketishi, fiksatorlarning qadalib qolishi, shesternyalar,
podshipniklar va vtulkalar yeyilishi oqibatida uzatmalarni ulash kiyinlashadi.
Sinxronizator muftasi va shesternyalar tishlarining
yon tomonida hamda ishchi
yuzalaridagi yeyilishlar uzatmalarni to'liq ulanmasligi, fiksator prujinalarining bo'shashib
qolishi tufayli uzatmalarning o'z-o'zidan uzilib qolishi sodir buladi. Uzatmalar qutisidagi
shovqin esa vallar podshipniklari hamda shesternya tishlarining ishchi yuzalaridagi
yeyilishlar va sinishlar, moy sathining pasayishi natijasida kelib chiqadi.
Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc - bet 31

49
8-MAVZU
AVTOMOBIL ELEKTR JIHOZLARIGA TXK VA
TA'MIRLASH ISHLARI TEXNOLOGIYASI
REJA
1. Akkumulator batareyalarida (AKB) uchraydigan
asosiy nosozliklar va uning
alomatlari.
2. AKB ga TXK va T texnologiyasi.
3. Dvigatelning o't oldirish tizimidagi uchraydigan asosiy
nosozlik-lar va ularning
alomatlari
4. Dvigatelning o't oldirish tizimiga TXK va T texnologiyasi
5. Elektr jihozlarida uchraydigan nosozliklar va ularning alomatlari. Generator, tok
to'g'rilagich, relesozlagich, starter, elektr simlari, o'lchovchi-nazorat yoritish asboblarining
texnik holatini tekshirish, sozlash va joriy ta'mirlash ishlari texnologiyasi.
Adabiyotlar
1.Автомобиллар техник эксплуатацияси. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта
махсус
таълим вазирлиги автотранспорт олий ўқув юртлари талабалари учун
дарслик сифатида тавсия
этган. Проф. Сидиқназаров Қ.М. умумий таҳрири остида, Тошкент “VORIS-NASHRIYOT”, 2008.
– 560 б.
2. O.Hamraqulov, Sh.Magdiyev. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi.
Toshkent, 2005 yil.
3. Sidiqnazarov Q.M., Magdiyev SH.P. Transport vositalarining texnik
ekspluatatsiyasi fani
bo'yicha laboratoriya ishlarini bajarish uchun uslubiy qo'llanmalar to'plami. TAYI,
ATE kafedrasi, 2008 y.
Avtomobillarni ekspluatatsiyasi davrida elektr jihozlari tizimida paydo bo'lgan
nosozliklarni bartaraf etish va xizmat ko'rsatish TXK va JT ish hajmlarini 11-17 % ni
tashkil etadi.
Asosiy nosozliklar
akkumulator batareyasida, o't
oldirish tizimida,
uzgich-
taqsimlagich, to'g'rilagich-rele, generatorda va boshqa qismlarda paydo bo'ladi.
Magnitoelektrik millivoltmetrlar

39
E
C
M
tes
2
(7.2)
bu
erda S
2
-qayishqoq element hajmidan aniqlanadigan doimiy koeffitsient; Е–spiral
prujinalarning elastiklik moduli yoki cho‟zilgan tolalarning siljish moduli; φ–qayishqoq
elementning burilish burchagi.
Agar
tes
ayl
M
M
, ya„ni muvozanat holatda bo‟lsa,
BJ
C
E
C
1
2
(7.3)
U holda
J
E
B
C
J
Е
В
С
С
2
1
(7.4)
Asbob konstruktsiyalari ko‟rsatkichlariga
bog‟liq, bo‟lgan C, B, Е kattaliklar o‟lchash
jaryonida o‟zgarmaydi, shuning uchun
,
J
К
bu еrda
E
B
C
K
(7.5)
(7.4) ifodadan magnitoelektrik millivoltmetr shkalasi chiziqli ekanligini ko‟rish
mumkin.
Asbob harakatchan tizimining burilish burchagi ramkadan o‟tayotgan tok
kuchidan
tashqari yana termojuft, ulaydigan simlar va millivoltmetrlarning ichki
qarshiliklariga ham bog‟liq:
m
c
T
T
R
R
R
E
K
J
К
(7.6)
bu erda Е
Т
– TEYK; R
T
– termojuft qarshiligi; R
c
–
ulaydigan simlar qarshiligi; R
м
–
millivoltmetrning ichki qarshiligi.
(7.6) ifodadan asbob strelkasining chetlashishi,
TEYK
ning o‟zgarmas qiymatida
zanjirning turli qarshiliklariga bog‟liq ekanligi ko‟rinib turibdi. Shuning uchun
asbobning darajalanishi zanjir tashqi qismining muayyan qarshiligida (R
таш
=R
T
+R
c
)
bajariladi va qo‟shimcha hatolarga yo‟l qo‟ymaslik uchun magnitoelektrik
millivoltmetrni montaj qilish jarayonida shu qarshilik aniq saqlanishi shart. Odatda
40
tashqi qarshilikning darajali miqdori 0,6; 1,6; 5; 15; 25 Om ga teng bo‟lib, asbobning
shkalasi va xujjatida ko‟rsatiladi.
Sanoatda o‟lchash
chegarasi, tashqi ko‟rinishi va gabaritlari turlicha bo‟lgan,
haroratni
o‟lchashga mo‟ljallangan magnitoelektrik millivoltmetrlar ishlab
chiqariladi. Sanoat asboblari 0,5; 1,0; 1,5; 2,0 va 2,5 aniqlik sinfiga ega.
O‟lchash asbobi sifatida ishlatiladigan millivoltmetrli termoelektrlar
komplektining kamchiligi o‟lchash asbobida tok mavjudligidir. Tok miqdoriga, ya„ni
millivoltmerning ko‟rsatishiga TEYK dan tashqari zanjirning qarshiligi ham ta„sir
qiladi:
m
C
t
R
R
R
R
(7.7)
Har bir qarshilikning o‟zgarishi o‟lchashda sodir bo‟ladigan hatoga olib keladi.
Noqulay sharoitda bu hato asosiy hato miqdoridan (aniqlik sinfidan) oshib ketishi
mumkin. Yuqorida aytilganlarning hammasi aniqlik sinfi unchalik yuqori bo‟lmagan
(0,5; 1,0; 1,5; 2,0 va 2,5) jamlovchi hatosining bir necha o‟n
gradusgacha еtishiga
olib keladi.
O‟lchash aniqligi nuqtai nazaridan ishlatilish talablarning oshganligi sababli
hozirgi
paytda
haroartni
termojuft
bilan
o‟lchashda
millivoltmetrdan
foydalanilgandagi kamchiliklardan holi bo‟lgan kompensatsion yoki potensiometrik
usul tobora keng qo‟llanilmoqda.
Erta qabul qiluvchilar - Reklama va pr

|
Reklama va pr
|
bet | 44/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobErta qabul qiluvchilar
Erta oqimga qo’shiluvchilar
Kech oqimga qo’shiluvchilar
Kech qabul qiluvchilar
E’tiboringiz uchun raxmat! Agar Sizda qandaydir savollar, takliflar va mulohazalar bo’lsa, tortinmay murojaat qilishingiz mumkin. Yodingizda tuting, so’rab, so’rab o’rgangan olim bo’ladi, o’rganmagan o’ziga zolim bo’ladi. Tutor: Abbosxon Yusupov Kokand University 2023 Kompaniya va marketing strategiyasi - Bu mavzuda biz quyidagilarni o’rganamiz:
- Biznes bozorlari
- Biznesda sotib oluvchi xulqi
- Biznesda sotib olishga qaror qabul qilish jarayoni
- Biznesda sotib oluvchilarni raqamli va ijtimoiy marketing orqali jalb etish
- Institutsional bozorlar va hukumat bozorlari
Biznes bozorlari - Biznesdagi sotib oluvchining xulq atvori- tashkilotning boshqa mahsulot ishlab chiqarish yoki xizmat ko’rsatish uchun tovar yoki xizmat turlarini sotib olish xulqi.
- Odatda behisob kompaniyalar so’nggi iste’molchi uchun ishlab chiqargan mahsulotlarini birinchi bo’lib biznes xaridorlarga sotishadi.
- Biznes bozorlari juda ham katta, ular iste’molchi bozorlaridan birmuncha katta bo’ladi.
- Biznes bozorlari ko’p hollarda “sahna ortida” xizmat qiladi, ya’ni iste’molchi mahsulotning so’nggi holatini ko’rgunicha ko’plab biznes savdolar amalga oshiriladi.
Biznes bozorlari
|
| |
Wholesalers VS Retailers - Reklama va pr

|
Reklama va pr
|
bet | 21/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobWholesalers VS Retailers
E’tiboringiz uchun raxmat!
Agar Sizda qandaydir savollar, takliflar va mulohazalar bo’lsa, tortinmay murojaat qilishingiz mumkin.
Yodingizda tuting, so’rab, so’rab o’rgangan olim bo’ladi, o’rganmagan o’ziga zolim bo’ladi.
Kompaniya va marketing strategiyasi Tutor: Abbosxon Yusupov Kokand University 2023 Kompaniya va marketing strategiyasi - Bu mavzuda biz quyidagilarni o’rganamiz:
- Kompaniya miqyosida strategik rejalashtirish: marketingning rolini aniqlash
- Biznes portfolioni shakllantirish (BCG)
- Marketingni rejalashtirish: mijozlar bilan munosabatlarni o'rnatish uchun hamkorlik qilish
- Marketing strategiyasi va Marketing aralashmasi (Marketing mix)
Kompaniya miqyosida strategik rejalashtirish: marketingning rolini aniqlash - Strategik rejalar tuzish- tashkilotning maqsadlari, qobiliyatlari va o’zgarayotgan marketing imkoniyatlari o’rtasidagi uyg’unlikni shakllantirish hamda uni saqlab qolish jarayoni.
Strategik rejalar tuzishning asosan 4 ta bosqichlari (qadamlari) mavjud:
Kompaniya missiyasini aniqlab olish
1-qadam
Tashkilotning maqsad va vazifalarini belgilab olish
2-qadam
Biznes portfolioni shakllantirish
3-qadam
Marketing va boshqa funksional strategiyalarni rejalashtirish
4-qadam
Tashkilot missiyasi - Mission statement- missiya- tashkilotning katta muhitda amalga oshirmoqchi bo’lgan ishi yoki maqsadi.
- Aniq va to’g’ri belgilab olingan missiya tashkilotning “ko’rinmas qo’li” sifatida xizmat qiladi.
- Missiya maxsulotga yo’naltirilgan emas, aksincha, bozorga yo’naltirilgan bo’lishi lozim.
- Missiyani aniqlab olishda ham “mayopiya” dan qochish lozim.
|
| |
Bu o’rinda sotib oluvchilarning “qora quti”si katta ahamiyatga ega

|
Bu o’rinda sotib oluvchilarning “qora quti”si katta ahamiyatga ega
|
bet | 42/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobBu o’rinda sotib oluvchilarning “qora quti”si katta ahamiyatga ega. “Qora quti” o’z ichiga xaridor xarakteristikalarini va qaror qabul qilish jarayonlarini oladi. Xaridorlarning marketing xarakatlariga qanday javob berishlarini aynan manashu “qora quti” orqali bilib olishimiz mumkin. Xaridorlar qobiliyatiga ta’sir etuvchi omillar - Quyidagi omillar sotib oluvchining qobiliyatiga ta’sir o’tkazadi:
- Madaniyat
- Submadaniyat
- Ijtimoiy sinflar
Madaniy
- Guruhlar
- Ijtimoiy tarmoqlar
- Oila
- Obro’ va rollar
Ijtimoiy
- Yosh va umr darajasi
- Kasb
- Iqtisodiy holat
- Hayot tarzi
Shaxsiy
- Motivatsiya
- O’rganish
- Etiqod
- Xulq-atvor
Psixologik
Xaridor
Culture- madaniyat - Madaniyatning kichik bo’linmalari submadaniyat deb ataladi- madaniyat ichidagi kichik madaniyatlar
- Ispan-amerikan iste’molchilar- oilaparvarlik, bolajon, brendga sodiq, raqamli mahsulotlarni sevuvchan…
- Afrikan-amerikan iste’molchilar- narxni sezuvchan, sifat va tanlovga e’tiborli, raqamli mahsulotlar bilan ishlashga hushi yo’q…
- Osiyolik-amerikan iste’molchilar- o’qimishli, brendga sodiq,
- Total market strategy- bunda submadaniyatlarning farqli tomonlariga emas o’xshashliklariga ahamiyat bergan holda ish olib boriladi
Social factors- ijtimoiy omillar - Word-of-mouth ta’siri- ishonchli do’stlar, oila a’zolari va shu kabi yaqinlarning bir-birlariga tavsiya berishlari.
- Opinion leader-influentials- leading adopters- Buzz marketingdan foydalanishlari.
- Online ijtimoiy tarmoqlar- facebook, twitter, youtube, Instagram, snapchat, ilnkedin… (Red Bull ning Facebookda 44 milliondan oshiqroq do’stlari mavjud.)
|
| |
Psixologik omillar  Maslowning ehtiyojlar piramidasi

|
Psixologik omillar Maslowning ehtiyojlar piramidasi
|
bet | 43/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javob Psixologik omillar - Maslowning ehtiyojlar piramidasi
Maslow inson ehtiyojlarini muximligiga qarab 5 yirik guruhlarga bo’lib chiqdi. Insonlar birinchi navbatda piramidaning eng quyi qismidagi ehtiyojlarni qondirishni istaydilar. Sotib olish qarorining xulq -atvori va xaridorning qaror qabul qilish jarayoni - Sotib olish xulq-atvorining 4 xil turi:
1. Murakkab sotib-olish xulqi; 2. Dissonansni kamaytirish xulqi; 3. Odatiy sotib olish xulqi; 4. Har-xillikni qidiruvchi xulqi. Sotib oluvchining qaror qilish jarayoni
Ehtiyojni aniqlab olish
Ma’lumot qidirish
Muqobil variantlarni baholash
Sotib olishga qaror qabul qilish
Sotib olgandan keying xulqi
Sotib oluvchining qaror qilish jarayoni - Ehtiyojni aniqlab olish: ichki stimul va tashqi stimul orqali
- Ma’lumot qidirish: shaxsga oid manbalardan, tijoriy manbalardan, jamoat manbalaridan, tajriba manbalaridan
- Sotib olishni rejalashtirish va sotib olishga qaror qabul qilishning orasida 2 omil mavjud: boshqalarning munosabati va kutilmagan vaziyatga oid omillar
- Sotib olgandan keying xulqi: Agar mahsulot ijrosi xaridor kutgandan kamroq bo’lsa, xaridor xafa bo’ladi. Agar ijro xaridor kutganiga mos bo’lsa, qoniqish hissi bo’ladi. Agar ijro xaridor kutganidan ortib ketsa, rohatlanish hissi bo’ladi.
Yangi mahsulotlar uchun xaridor qarorlari - Yangi mahsulotni sotib olishlari uchun xaridorlar quyidagi 5 qadamni bosib o’tishadi:
- Innovatsiyalarni va yangi mahsulotlarni sotib oluvchilar hamda qabul qiluvchilar ham 5 ga bo’linadi:
Xabardorlik
Qiziqish
Baholash
Sinab ko’rish
Odatlanish
Innovatorlar
|
| |