Qayta tiklanuvchan energiya manbalari sohasida respublikamizda amalga

qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalarini (nominal quvvati 0,1 MVt
va undan ortiq bo‘lgan) o‘rnatganlik uchun ular foydalanishga topshirilgan paytdan
e’tiboran o‘n yil muddatga mol-mulk solig‘ini hamda
ushbu qurilmalar bilan band
bo‘lgan uchastkalar bo‘yicha yer solig‘ini to‘lashdan;
ishlab turgan energetika resurslari tarmoqlaridan to‘liq uzib qo‘yilgan yashash
uchun mo‘ljallangan joylarda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanuvchi
shaxslar qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanilgan oydan e’tiboran uch
yil muddatga yer solig‘ini to‘lashdan ozod etilishi nazarda tutilgan.
Bundan tashqari 2017 yil 8 noyabrdagi «Energiya resurslaridan oqilona
foydalanishni ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-3379-son qarori bilan
o‘rnatilgan tartibga muvofiq, 2018 yil 1 yanvardan boshlab:
davlat organlari va muassasalarining bino va inshootlari, shuningdek, ko‘p
kvartirali uy-joy fondini loyihalashtirish, rekonstruksiya qilish, qurish va
foydalanishga topshirishda ularda energiya samarador va energiya tejamkor
texnologiyalardan foydalanilganligi yuzasidan shaharsozlik normalari va qoidalariga
muvofiqligi tekshiriladi;
yakka tartibdagi
uy-joy qurilishidan tashqari, barcha bino va inshootlarni
loyihalashtirish, rekonstruksiya qilish va qurishda, issiq suv ta’minoti uchun
sertifikatlangan quyosh suv isitkich qurilmalarini, shuningdek, energiya tejamkor
lampalarni majburiy tartibda o‘rnatish ko‘zda tutiladi.
O‘zbekiston Respublikasida 2019-2022 yillarda iqtisodiyot tarmoqlari va
ijtimoiy sohaning energiya samaradorligini yanada oshirish, energiya tejovchi
texnologiyalarni joriy etish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish
kompleks dasturi muvofiq quyidagilarni amalga oshirilmoqda:
qayta tiklanuvchi energiya manbalarini yanada rivojlantirishning maqsadida
iste’mol ulushini 2030-yilga borib elektr energiyasini ishlab chiqarish umumiy
hajmining 25 foizga etkazish;
mintaqalarda ijtimoiy soha ob’yektlarini (ta’lim muassasalari, shu jumladan
maktabgacha ta’lim muassasalari, sog‘liqni saqlash ob’yektlarini) energiya resurslari
bilan uzluksiz ta’minlash;
xususiy xonadonlarda quyosh fotoelektrik stansiyalari (o‘rtacha 2 kVt) va
quyosh suv isitkichlarini (o‘rtacha 200 litr) o‘rnatish;
maishiy iste’molchilarning, shuningdek, yuridik shaxslarning nostandart gaz-
gorelkali qurilmalarini zamonaviy va energiya samarador gaz-gorelkali qurilmalarga
almashtirish belgilangan.
Iqtisodiyotning energiya resurslari bilan ikkita vazifani hal etish orqali
ta’minlanishi nazarda tutilmoqda. Birinchidan, qayta tiklanuvchi energiya
resurslaridan keng foydalanish orqali yoqilg‘i balansini diversifikatsiyalash.
Bunda
an’anaviy yoqilg‘i turlarini qayta tiklanadigan energiya turlariga almashtirish
hisobiga ularning elektr va issiqlik energiyasi ishlab chiqarishdagi hissasini
kamaytirish nazarda tutilmoqda. Ikkinchidan, iqtisodiyot tarmoqlarida ishlab
chiqarishning energiya sig‘imini qisqartirishning uzoq muddatli dasturini amalga
oshirish, sanoat faoliyati hududlarining ekologik holatini yaxshilash orqali erishiladi.
Yaqin istiqbolda ustuvor vazifa sifatida iqtisodiyotning energiya va resurs
sig‘imini qisqartirish, ishlab chiqarishga energiyani tejaydigan texnologiyalarni keng
joriy qilish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish,
mehnat samaradorligini oshirish ko‘zda tutilmoqda.
Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan jadal foydalanish bo‘yicha kompleks
chora-tadbirlarni amalga oshirish issiqlik va elektr energiyasi kabi energiyaning
sanoat turlarini olishni ta’minlashga yo‘naltirilgan bo‘lib,
bu uglevodorodlarning
o‘rnini bosishga va ularni yuqori likvidli mahsulotlar, jumladan, polimerlar,
yoqilg‘ining sintetik turlarini ishlab chiqarishga yo‘naltirish imkonini beradi.
Xususan, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi, Fan va texnologiyalar agentligi,
“O‘zbekgidroenergo” AJ, Xalqaro quyosh energiyasi instituti, “O‘zbekenergo” AJ
Ilmiy-texnik markazi ikki oy muddatda qayta tiklanuvchi manbalar energiyasidan
foydalanish, jumladan, quyosh
energetikasini rivojlantirish, energiya samaradorligi
sohasidagi mahalliy ishlanmalar va amaliy tadqiqotlarni, shuningdek, sinovdan
o‘tgan ilg‘or xorijiy texnologiyalarni transfer qilish imkoniyatini tahlil etish asosida
iqtisodiyot va ijtimoiy soha tarmoqlarida qayta tiklanuvchi energiya manbalarini
maqsadli joriy qilish va quyosh energetikasini rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar
rejasini ishlab chiqishi va Vazirlar Mahkamasiga tasdiqlash uchun kiritishi
belgilangan.
Bundan tashqari,
energiyani tejaydigan texnologiyalarning kirib kelishini kengaytirish, soliq va
bojxona imtiyozlari berish hisobiga qayta tiklanuvchi
manbalardan energiya hosil
qiluvchi uskunalarni qo‘llagan holda, energiyadan foydalanishni rag‘batlantirish;
qayta tiklanmaydigan uglevodorod resurslaridan oqilona foydalanish, ishlab
chiqarilayotgan mahsulotning raqobatdoshligini oshirish, shu asosda iqtisodiyot
tarmoqlarini va aholini yoqilg‘i-energetika resurslari bilan barqaror ta’minlab borish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalari va energiya iste’moli jihatidan samarador
texnologiyalarni transfer qilish, ushbu sohadagi uskunalar va butlovchi qismlarni
mahalliy korxonalarda ishlab chiqarish;
aholi uchun kafolatlangan energiya resurslarining ochiqligini ta’minlash,
ayniqsa, uzoq qishloq hududlarida aholining hayot sifatini yaxshilash va ularning
farovonligini oshirish.
Bugun jahon ilm-fani qayta tiklanuvchi energiya
manbalarini izlab topish,
yaratish, foydalanish samaradorligini oshirish, bu borada targ‘ibot-tashviqot ishlari
olib borishga alohida e’tibor qaratmoqda. Nima uchun? Chunki bosqichma-bosqich
qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanishga o‘tilmas ekan, tabiiy boyliklarimiz
bo‘lgan neft, gaz zaxiralari tugashi natijasida dunyo aholisi juda katta muammo bilan
yuzma-yuz keladi.