nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qo’shimcha adabi - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 56/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Qo’shimcha adabiyotlar
Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 29 b.
Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. “O’zbekiston”, 2017. – 47 b.
Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 485 b.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida” gi PF-4947-sonli Farmoni. O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2017 y., 6-son, 70-modda
5. Mirziyov Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bag’ishlangan majlisidagi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi. // Xalq so’zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar, №11.
6. O’zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi – T.: O’zbekiston, 2014. – 46 b.
|
| |
Masala yechish namunasi - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 105/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishMasala yechish namunasi:
Jism 35 m balandlikdan 30 m/s tezlik bilan gorizontal otildi. Uning yerga tushishdagi tezligini toping.
Mavzuga doir pedagogic texnologiyalardan foydalanish. Sxemani davom ettiring. Klaster Texnologiyasi.
Quyidagi Pedagogik Texnologiyalarni to’ldiring. Uyga vazifa:
Sxema 29. Klaster texnologiyasini daftarda chizib, davom eting.
Nazariy savollar:
1. Gorizontal otilgan jism qanday harakatlarda qatnashadi?
2. Gorizontal otilgan jismning trayektoriyasi qanday chiziqdan iborat?
3. Gorizontal otilgan jism tezligining gorizontal va vertikal tashkil etuvchilaridan qaysi biri jism harakati davomida o‘zgarmaydi?
4. Kundalik turmushdan mavzuga doir qo‘shimcha misollar keltira olasizmi?
5. Gorizontal yo‘nalishda boshlang‘ich 10 m/s tezlik bilan otilgan jism ning uchish uzoqligi, otilish balandligiga teng bo‘ldi. Jism qanday balandlikdan otilgan?
12-amaliy mashg’ulot: Microsoft Visual Studio Express muhitida grafika va sodda animatsiyalarni yaratish.
Amaliy mashg’ulotning texnik ta’minoti: video proyektor, kompyuter Pentium 4, Visal Studio Express muhiti.
Amaliy mashg’ulotning maqsadi: Microsoft Visual Studio Express muhitida grafika va soda animatsiyalar yaratish bilan ishlashni o’rganish.
Amaliy mashg’ulotning nazariy bayoni: nazariy qismini konspekt qiling.
Standart C++ tili ikki xildagi belgilar majmuasini qo’llab quvvatlaydi. Birinchi toifaga, an'anaviy, «tor» belgilar deb nomlanuvchi 8-bitli belgilar majmuasi kiradi, ikkinchisiga 16-bitli «keng» belgilar kiradi. Til kutubxonasida har bir guruh belgilari uchun maxsus funksiyalar to’plami aniqlangan.
Amaliy mashg’ulotlarning bayoni: nazariy qismini konspekt qiling.
C++da grafik holatida ishlash uchun maxsus graphics.h fayli mavjud. Bu direktiva o’zgarmaslar, o’zgaruvchilar va turli qism dasturlardan tashkil topgan bo’lib, ular yordamida turli grafik adapterlar bilan xar xil tasvirlar chizish mumkin.
Grafik holatiga o’tilganda ekran aloxida-aloxida nuqtalarga bo’linadi.
Grafik holatidan yana matn holatiga o’tish kerak bo’lsa, closegraph( ) funksiyasi ishlatiladi.
Matn holatidan grafik holatiga o’tish uchun maxsus protseduradan foydalaniladi: initgraph (&gd, &gm, “ path “); bu yerda:
|
| |
Аdаbiy mе’yor - Kompyuter injiniring” fakulteti

|
Kompyuter injiniring” fakulteti
|
bet | 4/4 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 226,91 Kb. | | #267364 |
Bog'liq xurshid Otajonov Akademik yozuv-1 mustaqil ish-1Аdаbiy mе’yor. Mа’lum bir hududdа tаrqаlgаn uzus imkоniyatlаri o‘shа hududdа yashоvchi аhоli uchun istisnоsiz tushunаrli bo‘lаdi, ya’ni аlоqаni yеngil аmаlgа оshirishgа imkоn bеrаdi. Bu - tilning o‘zi mе’yordаn ibоrаtligini ko‘rsаtаdi. Mе’yor - tilning yashаsh shаklidir.
Аdаbiy mе’yor uzusgа аsоslаnаdi, undаn оlinаdi. Аdаbiy mе’yor аdаbiy til bilаn birgа tug‘ilаdi, bаdiiy аdаbiyotning, хаlq mаdаniyatining tаrаqqiyoti bilаn rivоjlаnib, o‘z qоnun -qоidаlаrini mustаhkаmlаb bоrаdi.
Аdаbiy mе’yor uzusdаn оlingаnligi sаbаbli hаmmа uchun tushunаrli bo‘lаdi. Shuning uchun jаmiyat tаrаqqiyotidа muhim аhаmiyat kаsb etаdi. Jаmiyat а’zоlаrini uyushtirishdа, kаttа vаzifаlаrgа оtlаntirishdа аdаbiy til, uning mе’yorlаri jаmiyat uchun nihоyatdа zаrurdir.
O‘zbеk аdаbiy tili mе’yorlаri ilmiy аsаrlаrdа quyidаgichа tаsnif qilinаdi:
1. Lеksik - sеmаntik mе’yor.
2. Tаlаffuz – (оrfоepik) mе’yor.
3. Yozuv (grаfikа) mе’yori.
4. Fоnеtik mе’yor.
5. Аksеntоlоgik (urg‘uni to‘g‘ri qo‘llаsh) mе’yor.
6. Grаmmаtik (mоrfоlоgik vа sintаktik) mе’yor.
7. So‘z yasаlish mе’yorlаri.
8. Imlоviy mе’yor.
9. Uslubiy mе’yor
10. Punktuаtsiоn mе’yor.
Аdаbiy mе’yorning оg‘zаki vа yozmа ko‘rinishlаri mаvjud bo‘lib, оg‘zаki аdаbiy mе’yorning rivоjlаnishigа хаlq qiziqchilаri, аskiyachilаri, lаtifаgo‘y хаlq shоir - bахshilаri kаttа hissа qo‘shsаlаr, yozmа аdаbiy mе’yorning shаkllаnishidа bеlgilаngаn yozuv shаkli аsоsidа yozib qоldirilаdigаn yozmа аdаbiyotning хizmаti chеksizdir. Umumаn оlgаndа, аdаbiy til mе’yorini o‘rgаnish yangi hоdisа emаs. Til mе’yori vа аdаbiy mе’yor muаmmо sifаtidа nutq mаdаniyati ilmiy sоhа dеb tаn оlingungа qаdаr hаm o‘rgаnib kеlingаn. Аdаbiy til mе’yori, uning shаkllаnish, rivоjlаnish, stаbillаshuv qоnuniyatlаri nutq mаdаniyati sоhаsining tеkshirish hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABYOTLAR;
ZIYO.NET
MARIFAT.UZ
WIKIPEDYA.UZ
Xulosa:
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, nutq uslublarini farqlash bo'yicha so'nggi yutuqlar texnologiya, hisoblash vositalari va lingvistik tamoyillarning integratsiyasi tufayli mumkin bo'ldi. Katta hajmdagi nutq ma'lumotlarini osongina tahlil qilish, tegishli xususiyatlarni ajratib olish va lingvistik tahlil usullarini qo'llash qobiliyati turli sohalar haqida qimmatli tushunchalarni taqdim etdi. Ushbu sohadagi keyingi tadqiqotlar nutq uslublari va ularning turli sohalarda qo'llanilishi haqidagi tushunchamizni yaxshilashda davom etadi. Nutq uslubini farqlashning innovatsion usullari sohani o'zgartirib, aniq va samarali tahlil qilish imkonini berdi. Mashinani o'rganish algoritmlari, akustik tahlil, prosodik xususiyatlar va lingvistik belgilar turli sohalardagi nutq uslublari haqida qimmatli tushunchalarni beradi. Ushbu ilg'or uslublar takomillashtirilgan aloqa tahlili, tabiiy tilni qayta ishlash va avtomatlashtirilgan sud-tibbiy tekshiruvlar uchun yo'l ochadi.
|
| |
Og’zaki nutq turlari - Kompyuter injiniring” fakulteti

|
Kompyuter injiniring” fakulteti
|
bet | 3/4 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 226,91 Kb. | | #267364 |
Bog'liq xurshid Otajonov Akademik yozuv-1 mustaqil ish-1Og’zaki nutq turlari
Siyosiy-ijtimoiy nutq:
1. Siyosiy-ijtimoiy va siyosiy iqtisodiy mavzudagi nutq.
2. Sessiya, konferenciyadagi nutq.
3. Siyosiy sharh.
4. Harbiy vatanparvarlik nutqi.
5. Miting nutqi.
6. Rasmiy-diplomatik nutq.
7. Ilmiy-ommabop nutq.
2. Akademik nutq:
1. O'quv yurtlari ma'ruzalari.
2. Ilmiy nutq (ma'ruzalar).
3. Ilmiy sharh.
4. Ilmiy axborot.
3. Sud nutqi:
1. Qoralovchi (prokuror) nutqi.
2. Jamoatchi-qoralovchi nutqi.
3. Oqlovchi (advokat) nutqi.
4. Jamoatchi oqlovchi nutqi.
5.O'z-o'zini himoya qilish nutqi.
4. Ijtimoiy-maishiy nutq:
1. Madhiya (yubiley yoki maqtov nutqi).
2. Ta'ziya (motam nutqi).
3. Tabrik nutqi (tost).
5. Diniy nutq:
1. Hutba.
2.Va'z.
Uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so‘zlar
Adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma’lum soha doirasiga, ma’lum nutqiy vaziyatga xoslangan ko‘rinishi nutq uslubi hisoblanadi. So‘zlar ma’lun nutq uslubiga xoslanish – xoslanmaslik belgisiga ko‘ra uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so‘zlarga bo‘linadi. Ayrim nutq uslubi doirasidagina qo‘llanadigan so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlar, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlar uslubiy xoslanmagan yoki betaraf so‘zlar deyiladi.
Tovush, urg‘u, bo‘g‘in, undalma, morfema, omonim, sinonim, uslubiyat kabi qator so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlardir. Chunki bu so‘zlar asosan tilshunoslik fani doirasida qo‘llaniladi.
Osmon, xalq, bayram, o‘quvchi, dars, tushlik, salomatlik, odam kabi so‘zlar barcha nutq uslublari doirasida birdek qo‘llanish imkoniga egaligi sababli uslubiy betaraf so‘zlar qatoriga kiradi. Ya’ni, so’zlashuv uslubida ham, kitobiy uslubda ham ishlatiladigan so’zlar uslubiy bеtaraf so’zlar hisoblanadi: suv, tog’, bola, xat.
Me’yor tushunchasi
Nutq mаdаniyati to‘g‘risidа gаp bоrаr ekаn, tаbiiyki, nutqdа so‘zlаrning o‘rinli vа o‘rinsiz ishlаtilishi to‘g‘risidа hаm bаhs bоrаdi. Qo‘llаngаn til birligini to‘g‘ri yoki nоto‘g‘ri dеyilgаndа, аlbаttа, mа’lum bir o‘lchоv (mеzоn) gа аsоslаnishimiz tаyin. Mаnа shu o‘lchоv (mеzоn) tilshunоslikdа аdаbiy til mе’yori dеb yuritilаdi.
Hаr bir lаhjаning, so‘zlаshuv tilining, аdаbiy tilning o‘z mе’yorlаri bo‘lgаnidеk, nutqning аlоhidа ko‘rinishlаri bo‘lgаn аrgоlаr, jаrgоnlаr hаm o‘z mе’yorigа egа. Хususiy mе’yorlаr quyidаgichа ko‘rsаtilаdi:
1. Diаlеktаl mе’yor.
2. So‘zlаshuv nutqi mе’yori.
3. Аrgоlаr, jаrgоnlаr mе’yori.
4.Аdаbiy,til.mе’yori.(аdаbiy.mе’yor).
|
| |
Misol 1: 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni chiqaruvchi dastur tuzilsin.
1 #include

|
Misol 1: 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni chiqaruvchi dastur tuzilsin.
1 #include
|
bet | 65/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishMisol 1: 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni chiqaruvchi dastur tuzilsin.
1 #include
2 int main()
3 {
4 int i = 1;
5 while ( i <=10 )
6 {
7 cout << i << endl;
8 i++;
9 }
10 system ("pause");
11 return 0;
12 }
Misol 2: 1+1/2+1/3+…+1/50 yig`indini hisoblovchi dastur tuzilsin.
1 #include
2 int main()
3 {
4 float i = 1; // sanagich
5 float s = 0; // yig'indi
6 while ( i <= 50 )
7{
8 s += 1 / i;
9 i++;
10 }
11 cout << s << endl;
12 system ("pause");
13 return 0;
14 }
Misol 3: Kompyuter o'ylagan sonni topish dasturi
1 #include
2 #include
3 int main()
4 {
5 int x, y = 0, u = 0;
6 srand(time(NULL));
7 x ==rand() % 1000 + 1;
8 cout << "Kompyuter o'ylagan sonni toping" << endl;
9 while (x != y)
10 {
11 cin >> y;
12 u++;
13 if (x > y) cout << "Kompyuter o'ylagan son katta" << endl;
14 else if (x < y) cout << "Kompyuter o'ylagan son kichik" << endl;
15 }
16 cout << "Qoyil topdingiz!!!" << endl;
17 cout << "Urinishlar soni=" << u << endl;
18 system ("pause");
19 return 0;
20 }
Kelinglar yana materialni takrolashni misollarda ko’ramiz:
C++ Takrorlash Operatori (While, Do While)
Assalomu alaykum bugun siz bilan takrorlash operatorlari qanchalik ahamiyatga ega ekanligni o'rganamiz. Siz tasavvur qiling, tizim yaratdingiz bu tizimga kirish uchun login parol tekshirmoqchisiz? login parolni mosligini tekshirish uchun ushbu takrorlash operatorlari juda qo'l keladi (Unutmang login parolni tekshirish uchun takrorlash operatorlaridan foydalanish optimal yo'l emas).
Takrorlash qadamini amalga oshirish uchun while kalit so'zidan foydalanamiz. shart orqali tskil hosil bo'ladi. quyidagi sintaksisni o'zingizga formula sifatida yodlab quying.
|
| |
Dastur  С++ da - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 59/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishDastur С++ da
|
Dastur Pythonda
|
1 #include
2 #include
3 using namescape std;
4 int main ()
5 { i
6 int n;
7 cout << “N=”;
8 cin >> n;
9 switch (n)
10 {
11 case 1: cout<< “Dushanba”;
12 break;
13 case 2: cout<< “Seshanba”;
14 break;
15 case 3: cout<< “Chorshanba”;
16 break;
17 case 4: cout<< “Payshanba”;
18 break;
19 case 5: cout<< “Juma”; break;
20 case 6: cout<< “Shanba”;
21 break;
22 case 7: cout<< “Yakshanba”;
23 break;
24 default: cout << “Adashdingiz!” ;
25}
26 return 0;
27}
|
1 import datatime//
2 day=int(input(“n/sonni kiriting=?”))
3 x=datetime.datetime(Day)
4 print(“1-Dushanba, 2-Seshanba, 3-Chorshanba, 4-Payshanba, 5-Juma, 6-Shanba, 7-Yakshanba/n”)
5 if x=1 print(“Dushanba”)
6 if x=2 print(“Seshanba”)
7 if x=3 print(“Chorshanba”)
8 if x=4 print(“Payshanba”)
9 if x=5 print(“Juma”)
10 if x=6 print(“Shanba”)
11 if x=7 print(“Yakshanba”)
12 print(x.strftime(%w))
|
har bir case ga mos ko‟rsatmalar ketma-ketligi oxirida yozilgan break operatori shu ko‟rsatmalar ketma-ketligi bajarilgandan song tanlash operatoridan chiqishni ta‟minlaydi.
1 #include
2 using namescape std;
3 int main ()
4 {
5 int n;
6 cout << “N=”;
7 cin >> n;
8 switch (n)
9 {
10 case 1: cout<< “Dushanba”;
11 break;
12 case 2: cout<< “Seshanba”;
13 break;
14 case 3:
15 cout<< “Chorshanba”;
16 break;
17 case 4: cout<< “Payshanba”;
18 break;
19 case 5: cout<< “Juma”;
20 break;
21 case 6: cout<< “Shanba”;
22 break;
23 case 7: cout<< “Yakshanba”;
24 break;
25 default: cout << “Adashdingiz!” <<<
Rasm 35. Hafta kunlarini ekranga chiqarish dasturining algoritmining blok Sxemasi.
C++ Shart Operatori
Assalomu Alaykum bugun siz bilan shart operatori haqida gaplashib olamiz. Shart operatori juda kerak hisoblanadi. Tizimga kirishda server yaratganizda ushbu shart operatoridan foydalanish ehtimolingiz 80% ni tashkil qiladi.
C++ dasturlash tilida matematikada qo'llaniladigan odatiy mantiqiy shartlarni qo'llab quvvatlaydi.
Kamroq: a
Kam yoki teng: a <= b
Kattaroq: a> b
Kattaroq yoki teng: a> = b
a == b ga teng
Teng emas: a! = b
C ++ quyidagi shartli iboralarga ega:
ifAgar belgilangan shart rost bo'lsa, bajarilishi kerak bo'lgan kod blokini belgilash uchun foydalaning
elseAgar bir xil shart noto'g'ri bo'lsa, bajarilishi kerak bo'lgan kod blokini belgilash uchun foydalaning
else ifAgar birinchi shart noto'g'ri bo'lsa, sinov qilish uchun yangi shartni belgilash uchun foydalaning
switchAmalga oshiriladigan ko'plab alternativ kod bloklarini belgilash uchun foydalaning
IF (Agar)
ifAgar shart bo'lsa, bajarilishi kerak bo'lgan C ++ kodi blokini belgilash uchun bayonnomadan foydalaning true.
if () {
// Faqat to'g'ri bo'lgandagi holatni yozasiz
}
E'tibor bering, if kichik harflar bilan. Katta harflar (If yoki IF) xato keltirib chiqaradi.
Quyidagi misolda, 15 ning 13 dan katta ekanligini aniqlash uchun ikkita qiymatni sinab ko'ramiz, agar shart bo'lsa true, ba'zi matnlarni chop eting:
1 #include
2 using namespace std;
|
| |
Rasmiy-idoraviy uslub - Kompyuter injiniring” fakulteti

|
Kompyuter injiniring” fakulteti
|
bet | 2/4 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 226,91 Kb. | | #267364 |
Bog'liq xurshid Otajonov Akademik yozuv-1 mustaqil ish-13. Rasmiy-idoraviy uslub
Davlat idoralari tomonidan chiqariladigan qarorlar, qonunlar, nizomlar, xalqaro hujjatlar rasmiy-idoraviy uslubda yoziladi. Ariza, tilxat, ma'lumotnoma, chaqiruv qog’ozi, taklifnoma, shartnoma, tarjimai hol, e'lon, tavsifnoma, dalolatnoma, hisobot kabilar ham shu uslubda yoziladi. Bunday uslubdagi hujjatlar qisqa, aniq, barcha uchun tushunarli qilib tuziladi. Bu uslubning asosiy bеlgisi: jumlalarning bir qolipda, bir xil shaklda bo’lishi. Bu uslubda ham so’zlar o’z ma'nosida qo’llanadi, ko’pchilikka ma'lum bo’lgan ayrim qisqartma so’zlar ishlatiladi, har bir sohaning o’ziga xos atamalaridan foydalaniladi. Rasmiy-idoraviy uslubda ko’pincha darak gaplardan, qaror, buyruq, ko’rsatma kabilarda esa buyruq gaplardan ham foydalaniladi. Bu uslubda gap bo’laklarining odatdagi tartibda bo’lishiga rioya qilinadi: O’z lavozimini suiistе'mol qilganligi uchun M.Ahmеdovga hayfsan e'lon qilinsin.
4. Ommabop (publitsistik) uslub
Tashviqot-targ’ibot ishlarni olib borishda qo’llanadigan uslub, ya'ni matbuot uslubi ommabop uslub hisoblanadi. Bu uslubda ijtimoiy-siyosiy so’zlar ko’p qo’llanadi. Nutq ta'sirchan bo’lishi uchun ta'sirchan so’z va birikmalardan, maqol va hikmatli so’zlardan ham foydalaniladi. Bunday uslubda gap bo’laklari odatdagi tartibda bo’ladi, kеsimlar buyruq va xabar maylidagi fе'llar bilan ifodalanadi, darak, his-hayajon va ritorik so’roq gaplardan, yoyiq undalmalardan, takroriy so’z va birikmalardan unumli foydalaniladi: Azamat paxtakorlarimiz mo’l hosil еtishtirish uchun fidokorona mеhnat qilishyapti.
5. Badiiy uslub
Badiiy asarlar (nazm, nasr va dramatik asarlar) badiiy uslubda bo’ladi. Badiiy asar kishiga ma'lumot bеrish bilan birga, timsollar (obrazlar) vositasida estеtik ta'sir ham ko’rsatadi: O’lkamizda fasllar kеlinchagi bo’lmish bahor o’z sеpini yoymoqda. Badiiy uslubda qahramonlar nutqida oddiy nutq so’zlari, shеva, vulgarizmlardan ham foydalaniladi.
Badiiy asarlar uslubi aralash uslub hisoblanadi. Unda so’zlashuv uslubiga, kitobiy uslublarga xos o’rinlar ham uchraydi.
|
| |
Misol 1: 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni chiqaruvchi dastur:
1 #include

|
Misol 1: 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni chiqaruvchi dastur:
1 #include
|
bet | 63/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishMisol 1: 1 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni chiqaruvchi dastur:
1 #include
2 int main()
3 {
4 int i;
5 for ( i= 1; i <= 10; i++)
6 cout << i << " ";
7 cout << endl;
8 system ("pause");
9 return 0;
10 }
Ekranda quyidagicha natija xosil bo'ladi: Quyida for takrorlanish operatori batafsil berilgan.
for takrorlanish operatorini umumiy ko'rinishda quyidagicha ifodalash mumkin:
for (o'zgaruvchisining_boshlang'ich_qiymati;
takrorlanish_sharti;
o'zgaruvchisini_oshirish) takrorlanish _tanas i;
o'zgaruvchisini_oshirish o'rnida kamaytirish ham bo'lishi mumkin.
Agar takrorlanish tanasida bir nechta operatordan foydalanmoqchi bo`lsa unda operatorlarniblok { } (begin va end) orasiga olishimiz kerak.
Misol 2: 10 dan 1 gacha bo'lgan sonlarni chiqaruvchi dastur:
1 #include
2 int main()
3 {
4 int i;
5 for (int i = 10; i >==1; i--)
6 cout << i << " ";
7 cout << endl;
8 system ("pause");
9 return 0;
10 }
break – funksiyasini har qanday takrorlanish operatoriga qo`llash mumkin. Bu funksiya takrorlanish tugatilishini ta’ minlaydi. Ya`ni boshqarilishni takrorlanish operatoridan keyingi operatorga uzatadi.
continue – funksiyasini har qanday takrorlanish operatoriga qo`llash mumkin. Bu funksiya takrorlanish parametrining keyingi qiymatni qabul qilishini taminlaydi. Boshqacha so`z bilan aytganda takrorlanish tanasi tugatiladi. Bunda takrorlanishning o`zi tugatilmaydi.
Misol 3: n natural soni berilgan. Birdan n gacha bo`lgan sonlar yig`indisini hisoblovchi dastur tuzilsin
1 #include
2 int main()
3 {
4 int n,s=0;
|
| |
C++da dastur tarkibi.Dasturning umumiy tarkibi qo’yidagicha

|
C++da dastur tarkibi.Dasturning umumiy tarkibi qo’yidagicha
|
bet | 61/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishC++da dastur tarkibi.Dasturning umumiy tarkibi qo’yidagicha:
protsessor _direktivasi
1_funktsiya _aniqlanishi_1
2_funktsiya_aniqlanishi2
……………………………
N_funktsiya_aniqlanishi
Funktsiyalar ichida doim dasturda main funktsiya qatnashadi. Oddiy funktsiya main funktsiyaga ega bo’lin, quyidagi funktsiyaga ega bo’ladi::
protsessor_direktivasi
void main()
{ ob’ektlarni_aniqlanishi;
bajariladiganе_operatorlar;
}
Algoritmni blok sxema ko’rinishda tasvirlash. Inson o’zining barcha faoliyat sohalarida, jumladan axborotlarni qayta ishlashda ham masalalarni echishning turli usul va vositalari bilan to’qnashadi. Chiziqli algoritm blok Sxemasini chizmasini keltiramiz. Rasm 36. Chiziqli algoritm yoki kod blok-Sxemasi.
Amaliy ish uchun topshiriqlar:
Chiziqli y=f*x funkktsiya qiymatini hisoblash dasturini tuzing.
F=m*a turli massali v tezlanishli jismlarning kuchlarii hisoblash dasturini tuzing.
T=2*PI*sqr(l/g) mayatnikning tebranishlar davrini toppish dasturini tuzing.
P=m/V-zichlikni hisoblash dasturini tuzing.
V=n▪R▪T. Bu yerdan – gaz ning mol’ dagi soni, R = 8,31431 Дж/моль.. Mendeleyev Klayperon tenglamasi asosida V ni hisoblash dasturini tuzing.
Huddi shunga o’hshagan fizik jarayonlarning 10tasiga dasturlar tuzing.
Tekis sekinlanuvchan(tezlanuvchan) haraktning o’tilgan yo’li uchun dasturlar tuzing.
Dasturni bajaring
#include
#include
int main()
{ flo a t L, R, pi, S;
pi=3.14;
c i n » L;
R=L/(2*pi);
S=pi*R*R;
c o u t « ”S = ”« S ;
|
| |
cout > n - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 64/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish5 cout << "n="; cin >> n;
6 for (int i = 1; i <= n; i++)
7 s=s+i;
8 cout << s << endl;
9 system ("pause");
10 return 0;
11 }
for takrorlanish operatorining boshqa imkoniyatlari for takrorlanish operatorida qavs ichidagi ifodalar bo'lmasligi mumkin, lekin ";" bo'lishi shart.
Eng sodda doimiy takrorlanuvchi takrorlanish operatori quyidagicha:
for ( ; ; ) cout << "doimiy takrorlanish";
Agar takrorlash jarayonida bir nechta o'zgaruvchi bir vaqtda sinxron o'zgarishi lozim bo'lsa, ularni va da zarur bo'lgan o'rinda vergul bilan ajratib yozish mumkin.
1 #include
2 int main()
3 {
4 int n;
5 cout<<"n=";
6 cin >> n;
7 for (int i = 1, j = 1; i <= n; i++, j += i)
8 cout << i << " " << j << endl;
9 system ("pause");
10 return 0;
11 }
C++ da while takrorlanish operatori
do - while operatorida takrorlanishning tanasi kamida bir marta takrorlanadi. Shu bir marta hisoblash ham yechilayotgan masalani mohiyatini buzib yuborishi mumkin. Bunday hollarda while takrorlanish operatoridan foydalangan maqsadga muvofiq.
while operatorining umumiy ko'rinishi:
while ( shart ) {
takrorlanish_tanasi;
}
takrorlanish_tanasi ixtiyoriy operator yoki operatorlar majmuidan iborat bo'lishi mumkin.
while takrorlanish operatorning ishlash tartibi:
Agar (shart) rost ( true ) qiymatga ega bo`lsa, takrorlanish_tanasi bajariladi. Agar (shart) yolg`on (false) qiymatga teng bo`lsa takrorlanish tugatiladi.
Agar ( shart ) true qiymatga ega bo`lmasa takrorlanish tanasi biror marta ham bajarilmaydi.
while takrorlanish operatoridan, qachon (shart) false (yolg'on) qiymat qabul qilsa chiqiladi.
Ya'ni boshqarilish while operatoridan keyingi operatorga uzatiladi. Agar (shart) false qiymat qabul qilmasa, while takrorlanish operatoridan chiqib ketilmaydi va bu jarayon takrorlanishlanib qolish deyiladi.
Dasturlash san'ati. do - while va while takrorlanish operatorlarida takrorlanish tanasi sifatida faqat bitta operator ishlatiladiga bo'lsa, bu operatorni blok orasiga { } olmasdan ham yozish mumkin. Lekin professional dasturchilar har qanay xolda takrorlanish tanasini blokka { } olib yozishni tavsiya qilishadi. Bu esa sodir bo'lishi mumkin bo'lgan mantiqiy xatoliklarni oldini oladi.
|
| |
Speaker Interfaces Configuration

Smart Machine Smart Decision
Figure 32: Speaker with amplifier reference circuit
4.7.3. Audio Electronic Characteristic
Table 15: Microphone input characteristics
Parameter
Min
Typ
Max
Unit
Microphone biasing voltage
1.9
2.2
V
Working current
2.0
mA
Input impedance(differential)
13
20
27
KΩ
Idle channel noise
-67
dBm0
Input level:-40dBm0
29
dB
SINAD
Input level:0dBm0
69
dB
Table 16: Audio output characteristics
Parameter
Conditions
Min
Typ
Max
Unit
R
L
=32 Ω receiver
-
90
-
mW
Normal output
R
L
=8 Ω speaker
-
-
1080
mW
4.7.4. TDD
Audio signal could be interferenced by RF signal. Coupling noise could be filtered by adding 33pF and 10pF
capacitor to audio lines. 33pF capacitor could eliminate noise from GSM850/EGSM900MHz, while 10pF
capacitor could eliminate noise from DCS1800/PCS1900Mhz frequency. Customer should develop this filter
solution according to field test result.
GSM antenna is the key coupling interfering source of TDD noise. Thereat, pay attention to the layout of audio
lines which should be far away from RF cable, antenna and VBAT pin. The bypass capacitor for filtering should
be placed near module and another group needs to be placed near to connector.
Conducting noise is mainly caused by the VBAT drop. If audio PA was powered by VBAT directly, then there
SIM800H&SIM800L_Hardware Design_V2.02

|
SIM800H&SIM800L_Hardware Design_V2.02Bog'liq SIM800LSIM800H&SIM800L_Hardware Design_V2.02 44 2015-07-27
Smart Machine Smart Decision
Figure 41: 50 keys reference circuit
Note
：
Do not change the 20KΩ resistor in the diagram.
Customer could cascade a less than 1K resistor to enhance the ESD performance, the connection diagram is as
following:
Figure 42: Keypad reference circuit
Whether using a 5*5 keys or 5*5*2 keys, the module can also detect the two buttons pressed. But when using a
5*5*2 button, the same row, column two buttons at the same time can not be detected when pressed, as shown
below:
Figure 43: Keypad detected
SIM800H&SIM800L_Hardware Design_V2.02 45 2015-07-27
Smart Machine Smart Decision
Table 23: Pin definition of the keypad interface
Pin name
Pin number
Function
Default state
KBC0
20
Pull up
KBC1
25
Pull down
KBC2
22
Pull down
KBC3
21
Pull down
KBC4
24
Keypad matrix column
Pull down
KBR0
62
Pull down
KBR1
60
Pull down
KBR2
61
Pull down
KBR3
23
Pull down
KBR4
63
Keypad matrix row
Pull down
Note: Please be sure to increase the ESD protection devices in product design phase, and make sure have ESD protection devices
in the final product.
4.10.1. Keypad Multiplexing Function
Table 24: Keypad multiplexing function
Pin name
Pin number
Mode 0(default)
Mode 1
KBC0
20
KBC0
GPIO6
KBC1
25
KBC1
GPIO7
KBC2
22
KBC2
GPIO8
KBC3
21
KBC3
GPIO9
KBC4
24
KBC4
GPIO10
KBR0
62
KBR0
GPIO11
KBR1
60
KBR1
GPIO12
KBR2
61
KBR2
GPIO13
KBR3
23
KBR3
GPIO14
KBR4
63
KBR4
GPIO15
|
| |
SIM800H&SIM800L_Hardware Design_V2.02

Smart Machine Smart Decision
will be some cheep noise from speaker output easily. So it is better to put big capacitors and ferrite beads near
audio PA input.
TDD noise has something to do with GND signal. If GND plane is not good, lots of high-frequency noises will
interference microphone and speaker over bypass capacitor. So a good GND during PCB layout could avoid
TDD noise.
4.8. SIM Card Interface
The SIM interface complies with the GSM Phase 1 specification and the new GSM Phase 2+ specification for
FAST 64 kbps SIM card. Both 1.8V and 3.0V SIM card are supported. The SIM interface is powered from an
internal regulator in the module.
4.8.1. SIM Card Application
Table 17: SIM pin definition
Pin name
Pin number
Function
SIM_VDD
16
Voltage supply for SIM card. Support 1.8V or 3V SIM card
SIM_DATA
14
SIM data input/output
SIM_CLK
55
SIM clock
SIM_RST
15
SIM reset
SIM_DET
54
SIM card detection
It is recommended to use an ESD protection component such as ST (
www.st.com
) ESDA6V1-5W6 or ON
SEMI (
www.onsemi.com
) SMF05C. That the SIM peripheral circuit should be close to the SIM card socket.
The reference circuit of the 8-pin SIM card holder is illustrated in the following figure.
SIM800H&SIM800L_Hardware Design_V2.02 38
2015-07-27
Module
PRESENCE
100nF
MOLEX-91228
SIM Card
22pF
VCC
GND
RST
VPP
CLK
I/O
GND
VDD_EXT
SIM_VDD
SIM_RST
SIM_CLK
SIM_DATA
4.7K
ESDA6V1
SIM_DET
51Ω
51Ω
51Ω
gd - drayver nomi;
gm - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 106/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishgd - drayver nomi;
gm - rejim nomi;
Path - kerakli drayver faylining yo’li. Ko’pincha gd=0 deb olinadi.
Tasvirlarni chizish uchun mo’ljallangan protsedura va funktsiyalar
putpixel (x, y, color) - x va y koordinatadagi nuqtani color rangda chizish;
getpixel (x, y) - x va y koordinatadagi nuqtaning rangini aniqlaydi;
line (x1, y1, x2, y2) - x1 va y1 koordinatadagi nuqtadan x2 va y2 koordinatadagi nuqtagacha kesma chizish;
circle (x, y, r) - markazi x va y koordinatada va radiusi R bo’lgan aylana chizish;
rectangle (x1, y1, x2, y2) - yuqori chap nuqtasi x1 va y1 koordinatada, o’ng pastki nuqtasi x2 va y2 koordinatada bo’lgan to’g’rito’rtburchakni chizish;
lineto (x, y) - joriy nuqtadan x va y koordinatali nuqtagacha kesma chizish;
setbkcolor (color) - orqa fonga rang berish;
setcolor (color) - chizish rangini o’rnatish (rangli qalam); Bu yerda color - rang nomeri yoki nomi. Agar rang nomi yoziladigan bo’lsa, uni katta harflarda yoziladi.
setfillstyle (style, color) - bo’yash usul va rangni o’rnatish. Bu yerda style - o’zgarmas kattalik bo’lib, u quyidagicha bo’lishi mumkin:
0 - sohani fon rangi bilan to’ldirish;
1- sohani rang bilan uzluksiz to’ldirish;
2 - qalin gorizontal chiziqlar
3 - ingichka og’ma chiziqlar
4 – yo’g’on og’ma chiziqlar
5 - yo’g’on og’ma chiziqlar (boshqa stil)
6 – og’ma yo’llar
7 – to’rtburchakli chiziqlar
8 – og’ma to’rtburchaklar
9 - zich og’ma shrtixlar
10 - siyrak nuqtalar (u yer - bu yerda)
11 - zich nuqtalar bilan.
floodfill (x, y, color) - joriy rang va usuldan foydalangan holda chegaralangan sohani bo’yash. Bu yerda x va y - shu sohaga tegishli bo’lgan biror nuqta koordinatasi. Avval rang, turi keyin chizmalar ko’rsatiladi. Masalan:
setcolor (4); {qizil rangli qalam, chegara rangi}
setfillstyle (1, 2(color)); {1-tur bilan yashil rang bilan bo’yash}
|
| |
Figure 27: RI behaviour of voice calling as a receiver

Smart Machine Smart Decision
Figure 29: RI behaviour of URC or receive SMS
However, if the module is used as caller, the RI will remain high. Please refer to the following figure.
Figure 30: RI behaviour as a caller
4.7. Audio Interfaces
SIM800H&SIM800L provides two analog inputs (MIC1P/1N; MIC2P/2N), which could be used for electret
microphone. The module also provides two analog outputs (SPK1P/1N; SPK2P/2N).
Table 13: Audio interface definition
Pin name
Pin number
Function
MIC1P
52
Main Audio
input positive
MIC1N
12
Main Audio input negative
SPK1P
53
Main
Audio output positive
Main
SPK1N
13
Main
Audio output negative
MIC2P
9
Secondary Audio input positive
MIC2N
10
Secondary Audio input negative
SPK2P
51
Secondary Audio output positive
Secondary
SPK2N
11
Secondary Audio output negative
SPK1P/1N output can directly drive 32Ω receiver, SIM800H&SIM800L internal has class-AB audio amplifier,
the following table is class-AB performance:
SIM800H&SIM800L_Hardware Design_V2.02 35
2015-07-27
Smart Machine Smart Decision
Table 14: Performance of audio amplifier
Conditions
Class-AB AMP
4.2V 8Ω THD+N=1%
0.87W
3.4V 8Ω THD+N=1%
0.53W
4.2V 8Ω THD+N=10%
1.08W
3.4V 8Ω THD+N=10%
0.65W
SPK2P/2N output can directly drive 8Ω speaker.
AT command “AT+CMIC” is used to adjust the input gain level of microphone. AT command “AT+SIDET”
is used to set the side-tone level. In addition, AT command “AT+CLVL” is used to adjust the output gain level.
For more details, please
refer to document [1].
In order to improve audio performance, the following reference circuits are recommended. The audio signals
have to be layout according to differential signal layout rules as shown in following figures.
Figure 33: Reference circuit of the 8-pin SIM card holder

Smart Machine Smart Decision
Module
SIM Card
VCC
GND
RST
VPP
CLK
I/O
C707 10M 006 512 2
22pF
100nF
SIM_VDD
SIM_RST
SIM_CLK
SIM_DATA
SIM_DET
ESDA6V1
51Ω
51Ω
51Ω
Figure 34: Reference circuit of the 6-pin SIM card holder
4.8.2. SIM Card Design Guide
SIM card signal could be interferenced by some high frequency signal, it is strongly recommended to follow
these guidelines while designing:
z
SIM card holder should be far away from GSM antenna
z
SIM traces should keep away from RF lines, VBAT and high-speed signal lines
z
The traces should be as short as possible
z
Keep SIM card holder’s GND connect to main ground directly
z
Shielding the SIM card signal by ground well
z
Recommended to place a 100nF capacitor on SIM_VDD line and keep close to the SIM card holder
z
Add some TVS which parasitic capacitance should not exceed 50pF
z
Add 51Ω resistor to (SIM_RST/SIM_CLK/SIM_DATA) signal could enhance ESD protection
4.8.3. Design Considerations for SIM Card Holder
For 8 pins SIM card holder, SIMCom recommends to use Molex 91228.Customer can visit
http://www.molex.com
for more information about the holder.
Table 20: PCM pin definition

Smart Machine Smart Decision
If power supply is 2.8V for SD card, customer can use VDD_EXT; if power supply is 3.3V, please use external
design LDO.
4.10. Keypad Interface
The keypad interface consists of 5 keypad column outputs and 5 keypad row inputs, with total 5*5*2, which is 50
keys.
Module keys have two connections: connections 1, which can support 25 keys; connections 2, which can
support 50 keys.
Connections 1:
Figure 40: 25 keys reference circuit
Note
：
According to the traditional 5*5 to design buttons, when there is spare KBC or KBR, customer can execute AT command
to define as GPIO for details please see the relevant manuals.
Connections 2:
Module supports a new key connection, can support 50 keys, which meets full keyboard demand, the connection
diagram is as following:
Xulosa (Conclusion) - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

Xulosa (Conclusion). Bir nechta afzalliklarga qaramay, “Amaliy mexanika” fani o‘qituvchilariga real
amaliy ishdan butunlay voz kechmaslikni tavsiya qilaman, chunki fanni o‘qitishning boshlang‘ich bosqichida
talabalarning vizual-obrazli fikrlash qobiliyati to‘liq rivojlanmagan bo‘ladi, keyingi bosqichlarda
o‘quvchilarning bilim olishi nazariy umumlashtirish darajasiga asoslanganda, ularning mantiqiy tafakkurini
rivojlantiruvchi kompyuter modellaridan foydalanish mumkin.
Shunday qilib, kompyuter texnologiyalariga asoslangan ta’lim asosiy fikrlash shakllarining samarali
namoyon bo‘lishi uchun sharoit yaratadi, kognitiv jarayonni optimallashtiradi. Buni amalga oshirishga imkon
beruvchi asosiy omil mexanika tushunchalarini, jarayon va hodisalarni kompyuter yordamida
vizuallashtirishdir.
Adabiyotlar (References): 1. Education 2030: Incheon Declaration and Framework for Action for the implementation of
Sustainable Development Goal 4: Ensure inclusive and equitable quality education and promote lifelong
learning opportunities for all - UNESCO. -p.13. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000245656
2. Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. PF-5847 of October 8, 2019 "On
approval of the concept of development of the higher education system of the Republic of Uzbekistan until
2030". https://lex.uz/
3. Asraev Z.R., Bibutov N.S. Applications of computer technologies in teaching applied mechanics //
Eurasian Journal of Engineering and Technology // May, 2022; Vol. 6., ISSN: 2795-7640., p. 26-31.
https://geniusjournals.org/ index.php/ejet/article/view/1346
4. Majura S.A., Sorokin S.A., Theoretic mechanics. Vol. I. Statics. Methodical instructions and tasks
for the implementation of control work for students of part-time education and self-study of students of full-
time education ITAI and IPO. FGOU VPO AGAU, 2009, p. 36-38.
5. Bibutov N.S. Methodical manual on carrying out experimental work on “Resistance of materials”
discipline. Bukhara 2020, p.5-9.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
49
Kalit so‘zlar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadiBog'liq 11-son PM Ped PsixoloKalit so‘zlar: texnologiya, kommunikatsiya, media, tarmoq, sistema, dastur, funksiya, metod, jarayon.
РОЛЬ ПРАКТИЧЕСКИХ ЗАДАЧ В РАЗВИТИИ МЕДИАКОМПЕТЕНЦИИ СТУДЕНТОВ
В настоящее время актуальным является вопрос организации профессиональной
деятельности сотрудников с использованием информационно-коммуникационных технологий в их
повседневной работе на профессиональном уровне. Учитывая активность студентов и молодежи в
социальных сетях, важно подготовить для них обучающий контент по использованию различных
программных продуктов. В частности, использование современных ИКТ (информационно-
коммуникационных технологий) в своей повседневной работе на профессиональном уровне
сотрудниками с высшим образованием служит повышению производительности труда в той сфере,
в которой они работают. В статье на примерах освещается развитие медиаграмотности
посредством различных практических заданий студентов в области применения информационных
технологий в профессиональной деятельности.
Ключевые слова: технология, коммуникация, средства массовой информации, сеть, система,
программа, функция, метод, процесс.
ROLE OF PRACTICAL TASKS IN THE DEVELOPMENT OF MEDIA COMPETENCE OF
STUDENTS
Currently, the issue of organizing the professional activities of employees using information and
communication technologies in their daily work at a professional level is relevant. Considering the activity
of students and young people on social networks, it is important to prepare educational content for them on
the use of various software products. In particular, the use of modern ICT (information and communication
technologies) in their daily work at a professional level by employees with higher education serves to
increase productivity in the field in which they work. The article uses examples to highlight the development
of media literacy through various practical tasks for students in the field of application of information
technology in professional activities.
|
| |
OLIY TA’LIMDA INNOVATSION O'QITISH USULLARI

|
OLIY TA’LIMDA INNOVATSION O'QITISH USULLARIBog'liq 11-son PM Ped PsixoloOLIY TA’LIMDA INNOVATSION O'QITISH USULLARI
Eshonqulov Hakim Ilhomovich,
Buxoro davlat universiteti
Axborot tizimlari va raqamli texnologiyalar
kafedrasi tayanch doktoranti
Maqolada dunyo mamlakatlari oliy ta’limlarida qo’llaniladigan innovatsion o’qitish usullari,
ularning afzalliklari va bosqichlari o’rganilgan. Maqolada innovatsion o'qitishda ontologiya yondashuvidan
foydalanish, axborot texnologiyalarini qo’llashning an’anaviy o'qitishdan farqi va afzalliklari o’rganilgan.
Kalit so’zlar: innovatsion o'qitish, ontologiya, taksonomiya, an’anaviy o'qitish, teskari guruh, bulutli
hisoblash.
ИННОВАЦИОННЫЕ МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ В ВЫСШЕМ ОБРАЗОВАНИИ
В статье рассматриваются инновационные методы обучения, их преимущества и этапы,
используемые в высшем образовании стран мира. В статье рассматриваются отличие и
преимущества использования онтологического подхода в инновационном образовании, использовании
информационных технологий по сравнению с классическим образованием.
Ключевые слова: инновационное образование, онтология, таксономия, классическое
образование, перевернутый класс, облачные вычисления.
INNOVATIVE METHODS OF TEACHING IN HIGHER EDUCATION
The article discusses innovative teaching methods, their advantages and stages used in higher
education in countries around the world. The article discusses the differences and advantages of using the
ontological approach in innovative education and the use of information technology in comparison with
classical education.
Keywords: innovative education, ontology, taxonomy, classical education, flipped classroom, cloud
computing.
Kirish. Tasavvur qiling, zerikarli guruhda o'qituvchilarning ovozi quloqlaringizda aks-sado
berayotganda, ular aytayotgan gaplarga e'tibor berish uchun qovoqlaringizni ko'tarishga harakat qilmoqdasiz.
Har qanday ta’lim oluvchi uchun bu yaxshi holat emas, to'g'rimi? Demak talaba o’qituvchi tomonidan
berilayotgan bilimni mukammal egallashi uchun zamonaviy va innovatsion o’qitish usuli zarur bo’ladi.
Shunday qilib, innovatsion o'qitish usullarini ko'rib chiqamiz.
|
| |
Besh qadam - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
53
mulohaza rubrikasidan foydalanish) va buni odatiy holga aylantirish orqali guruhingizga yordam bering.
Interaktiv so'rov vositalari, ayniqsa jonli so'z buluti xususiyatiga ega bo'lganlar, hamkasblar bilan tezkor fikr-
mulohazalarni o'tkazishni osonlashtiradi. Shundan so'ng siz talabalardan o'z sharhlarini tushuntirishlarini
yoki olingan fikr-mulohazalarga javob berishlarini so'rashingiz mumkin.
14.
O'zaro mashg'ulotlar
Guruhingiz
bilan
muzeyga,
ko'rgazmaga
yoki
sayohatga
borganingizda
qanchalik
hayajonlanganingizni eslaysizmi? Tashqariga chiqib, guruhda doskaga tikilishdan boshqa biror narsa qilish
har doim ajoyib. O'zaro o’qitishlar guruh ichida ham, tashqarisida ham o'rganish tajribasini birlashtiradi.
Maktabda tushunchalarni birgalikda o'rganing va keyin kontseptsiyaning haqiqiy dunyoda qanday ishlashini
ko'rsatishingiz mumkin bo'lgan ma'lum joyga tashrif buyuring. Safardan so‘ng darsni muhokamalarga
ko‘maklashish yoki guruhda ishlashni belgilash orqali davom ettirish yanada samaraliroq bo‘ladi.
15.
Individual o’qitish
Strategiya ba'zi talabalar uchun ishlayotgan bo'lsa-da, boshqa guruh uchun unchalik samarali
bo'lmasligi mumkin. Misol uchun, guruh faoliyati ekstrovertlar uchun juda yaxshi, lekin super introvertlar
uchun dahshatli tush bo'lishi mumkin. Bu usul har bir talabaning o'quv jarayonini moslashtiradi.
Rejalashtirish va tayyorgarlik ko'rish uchun ko'proq vaqt kerak bo'lsada, bu talabalarga yaxshi natijalarga
erishish uchun ularning qiziqishlari, ehtiyojlari, kuchli va zaif tomonlari asosida o'rganishga yordam beradi.
Har bir talabaning ta’lim yo‘li har xil bo‘lishi mumkin, ammo yakuniy maqsad bir xil bo‘lib qoladi; o'sha
talabani kelajakdagi hayoti uchun zarur bo’ladigan bilimlarni egallash.
Yuqorida ko’rib chiqilgan o’qitish usullaridan tashqari darslarni tashkil qilishda falsafa va informatika
fanlarida mavjud bo’lgan ontologik yondashuvdan ham foydalanish mumkin.Bunday yondashuvning boshqa
usullardan farqi shundaki, ontologik yondashuvda talaba o’z bilim darajisiga mos keladigan topshiriqlar va
vazifalarni bajarishga harakat qiladi, bu esa talabani ma’lum bir natijaga tezroq erishishga,
rag’batlantirilishga, dars mashg’ulotlariga qatnashish faolligini oshirishga va pedagogik usullarning umumiy
masalalaridan biri bo’lgan talabaning fanga qiziqishini ortishiga olib keladi. Ontologik yondashuvdan
ta’limda foydalanish asosan axborot tizimlari va uskunalari yordamida amalga oshiriladi.
Tadqiqot metodlar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi Pdf ko'rish
|
bet | 240/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped PsixoloTadqiqot metodlar. Bolani atrof-muhit bilan tanishtirish, tabiat bilan tanishtirish, ilk matematik
tasavvurlarni shakllantirish, ijtimoiy-hissiy rivojlantirish, nutq о‘stirish, badiiy adabiyot bilan tanishtirish,
tasviriy faoliyat, jismoniy tarbiya, musiqaga о‘rgatish maktabgacha ta’limga oid vazifalar bо‘lib, bu
mashg‘ulotlar orqali bola idroki shakllantiriladi. Masalan, tabiat bilan tanishtirish mashg‘ulotlarida jonli
tabiat, ya’ni mevalar bilan tanishtirish mashg‘uloti alohida о‘ringa ega. Mevalar bilan tanishtirishda rasmlar,
mevalar (yoz faslida) xamda video lavhalardan foydalanish mumkin bо‘ladi. Bu bola idrokini yanada
rivojlanishini ta’minlaydi. Bolaning mevalar xaqidagi tushunchalari rivojlanadi. Mevalarning kо‘rinishi,
xajmi, shakli, rangi, hidi, ta’mi bilan birga ularning foydali xususiyatlarini ham bilib oladilar. Video lavhada
mevalardan tayyorlanadigan mahsulotlar, dorilar, vitaminlar va ularning ahamiyati xaqida tushunchalarga
ega bо‘ladilar. Shundan sо‘ng bolalarga mujassam mashg‘ulot sifatida mevalar rasmini chizish orqali olgan
tushunchalari mustahkamlanadi. (Rasm mashg‘ulotini о‘rniga applikatsiyadan ham foydalanish mumkin. [4]
Bu mashg‘ulotlar bolaning qо‘l motorikasini rivojlantirish uchun ham ahamiyatlidir). Mashg‘ulot
yakunida bolalar bilan birga ”Mevalar” о‘yinini о‘ynash mumkin bо‘ladi. [3]
Bola idrokini shakllantirish va rivojlantirishga oid yana bir mashg‘ulot fasllar xaqida tushunchalar
berishdan iboratdir. Ushbu mashg‘ulotni quyidagi tartibda tashkil etish mumkin:
Mashg‘ulot mavzusi: Men sevgan fasl
Maqsad: Bolalarning qaysi fasl yoqishi haqidagi fikrlarini bilish, bahor fasli bо‘yicha tushunchalar
berish, bahor faslidagi bayramlar haqida tushuncha berish. Bolalarning faoliyatlar orqali bahor faslini aks
ettirishlarini aniqlash. Mazkur faslga oid о‘yinlar о‘rgatish.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
225
|
| |
Adabiyotlar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadiBog'liq 11-son PM Ped PsixoloAdabiyotlar:
1. Муталиева А.Ш. Ахтанова С.К. Педагогика XXI века: инновационные методы обучения.
Universum: психология и образование : электрон. научн. журн. 2020. № 3 (69).
2. Гузеев В.В. Планирование результатов образования и образовательная технология. - М.:
Народное образование, 2010.
3. Жуков Г.Н. Основы общей профессиональной педагогики: Учебное пособие. - М.:
Гардарики, 2015.
4. Глоссарий
современного образования (терминологический словарь) // Народное
образование, 2007, № 3.
5. Маликова Н.Р. О некоторых инновационных методах преподавания социологии // Социс,
2012, № 2.
6. Сорокин Н.Д. Об инновационных методах в преподавании социологических курсов // Социс,
2015, № 8.
7. Педагогика и психология высшей школы: Учеб. пособие для вузов / М.В. Буланова-
Топоркова. – Ростов-на-Дону: Феникс, 2012.
8. Dr. Damodharan V. S. ACCA, AICWA and Mr. Rengarajan.V AICWA, Innovative Methods of
Teaching.
9. Базилевич С.В., Брылова Т.Б., Глухих В.Р., Левкин Г.Г. Использование инновационных и
интерактивных методов обучения при проведении лекционных и семинарских занятий // Наука
Красноярья. — 2012. — № 4. — С. 103—113.
10. https://ahaslides.com/ru/blog/innovative-teaching-methods/
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
55
KURSANTLARDA KOMMUNIKATIV KOMPETENTLIKNING TARKIBIY QISMLARI
O‘RTASIDAGI ALOQADORLIKNING EMPIRIK TADQIQOTLARDA O‘RGANILISHI
Alimardonov Zohid Shukurillaevich,
O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi
universiteti Xizmat faoliyatini tarbiyaviy-psixologik
ta’minlash kafedrasi boshlig‘i, p.f.f.d.(PhD), dotsent
Maqolada kursantlarda kommunikativ kompetentlikning o‘rtasidagi aloqadorlik empirik
tadqiqotlarda o‘rganilish masalalariga e’tibor qaratilgan. Shuningdek, xorij olimlari tomonidan
kommunikativ kompetentlikning tarkibiy qismlari xususida ilgari surgan nazariy yondashuvlarining mohiyat,
mazmuni tahlil qilingan. Ayniqsa, jamoat xavfsizligini ta’minlash yo‘nalishi kommunikativ kompetentlikning
tarkibiy qismlari o‘rtasidagi aloqadorlik empirik tadqiqot natijalari asosida isbotlab berilgan.
Kalit so‘zlar: kursant shaxsi, inson qadri, mustaqil fikrlash, dunyoqarashning kengligi, muloqot,
kommunikativ kompetentlik, kommunikativ vaziyat, muloqotdagi to‘siqlar, kommunikativ harakatlar,
suhbatdosh bilan ijobiy munosabatga kirishish.
|
| |
Kerakli jihozlar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi Pdf ko'rish
|
bet | 241/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped PsixoloKerakli jihozlar: Hamma fasl aks ettirilgan rasmlar, bahor bayramlarini aks ettiruvchi rasmlar, rangli
qog‘oz, yelim, qaychi, qalam va rasm daftar.
Mashg‘ulotning borishi:
Tarbiyachi: Bolalar bir yilimizda nechta fasl bor?
Bolalar: Tо‘rtta fasl bor.
Tarbiyachi: Qani, birin-ketin ularning nomlarini aytaylikchi.
Bolalar: Qish, bahor, yoz va kuz.
Tarbiyachi: Sizga qaysi fasl kо‘proq yoqadi yoki qaysi faslni sevasiz?
Bolalar: Bahor
Tarbiyachi: Juda yaxshi. Men ham bu faslni juda ham yoqtiraman. Qani, hammamiz qо‘llarimizni
qattiqroq ushlaylikchi. Endi esa sekin-asta yumshatib qо‘yib yuboramiz. Demak, biz qish faslidan bahor
fasliga kirib keldik. Bahor faslida hammayoq yam-yashil tusga kiradi. Ob-havomiz qanday bо‘ladi?
Bolalar: Iliq, ba’zi-ba’zida yomg‘ir yog‘adi. Lekin ob-havo iliq bо‘lib, quyosh charaqlab chiqib
turadi.
Tarbiyachi: Yaxshi bolalar, bahor faslining elchisi bо‘lib qaysi qush birinchi bо‘lib uchib keladi?
Bolalar: Qaldirg‘och
Tarbiyachi: Tо‘g‘ri, qaysi daraxt birinchi bо‘lib gullaydi?
Bolalar: Bodom va о‘rik
Tarbiyachi: Tо‘g‘ri bolalar, bodom va erta pishar о‘riklar birinchi bо‘lib gullaydi. Bolalar sizlar juda
ham bahor faslini yaxshi kо‘rar ekansiz. Bu fasldagi bayramlar haqida ham bilasizlarmi?
Bolalar: Xa, bu faslimiz о‘z ichiga mart, aprel, may oylarini olib, bayramlarga boy fasl hisoblanadi.
Tarbiyachi: Bolalar 8-mart “Xalqaro xotin-qizlar bayrami” ya’ni onajonlarimiz, opajonlarimiz,
singiljonlarimiz bayrami. 21- mart Navrо‘z bayrami, ya’ni yangilanish, yasharish bayrami. 9-may Xotira va
qadrlash kuni.
Tarbiyachi: Yaxshi bolalar, qani endi biz xohlagan stolimizga borib, bahor faslini aks ettiraylikchi.
Bolalar о‘zlari yaxshi kо‘rgan bahor faslining rasmini daftarga qirqib, yopishtirish orqali aks
ettirishadi.
Tarbiyachi: Kelinglar bolalar, shu faslga mos ajoyib bir uyin о‘ynaymiz. О‘yinimizning nomi
“Bahoroy va yomg‘iroy”. Men sizlarga о‘yinimizning shartini tushuntirib beraman. Qо‘limdagi mana bu
shildiroqni tez shildiratsam demak yomg‘ir yog‘ayotgan bо‘ladi. Biz tezda soyabon tagiga qochamiz. Agar
men shildiroqni asta-sekin, birin-ketin chalsam, sizlar lola, lolaqizg‘aldoqlar terib savatingizga solasiz. Endi
esa о‘yinimizni sizlar bilan birgalikda о‘ynaymiz. Yaxshi bolajonlar, endi о‘yinimizni shu tarzda sayrda
davom ettiramiz.
Maktabgacha yoshdagi bola idrokini rivojlantirishga oid o’yinlar bilan tanishib chiqamiz:
|
| |