nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Investitsion bahslarni hal qilish bo‘yicha xalqaro markaz

255
Konvensiya bahslarni hal qilishning ikkita asosiy yo‘lini ko‘rib
chiqadi: tomonlarni murosaga keltirish va arbitraj ishlab chiqish. Bularga
muvofiq konvensiyada ishlarni qo‘zg‘ash, tomonlarni
murosaga keltirish
masalasi bo‘yicha ish ko‘rish uchun va arbitraj o‘tkazish tartib-qoidalar
keltirilgan. Markazda tomonlarga xizmat ko‘rsatish
ixtiyoriy ravishda va
to‘lov evaziga amalga oshiriladi. To‘lovlar miqdori bosh kotib tomonidan
tasdiqlanadi.
Hozirgi
paytda
ko‘pgina
shartnomalar,
xususan,
transchegaraviy investitsiyalar doirasida tuzilgan shartnomalar investitsion
bahslarni yuzaga kelish holatini hal qiluvchi sifatida Investitsion bahslarni
hal qilish bo‘yicha xalqaro markazda izohdan o‘tkaziladi.
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 18/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha PowerPoint tartibida namoish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
|
| |
Rasm.2. JPEG - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 20/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikRasm.2. JPEG
24-bitli rang
17.05 KBayt
R asm.3. JPEG
24-bitli rang
10.21 KBayt
Rasm.4. GIF
64 rangli
12.36 KBayt
GIF va JPEG grafik formatlari bilan ishlashda quyidagilarni yodda tutish muhimdir
- Natijalanuvchi GIF-fayl o’lchami palitradagi ranglar soniga bog’liq. Palitradagi ranglar qancha kam bo’lsa, siqish darajasini shuncha katta berish mumkin va yakuniy fayl o’lchami ham shuncha kichik bo’ladi.
- Natijalanuvchi JPEG-fayl o’lchami tasvirning mayda detallar bilan to’ldirilganiga bog’liq bo’ladi. Ular qancha ko’p bo’lsa, siqish darajasini shuncha katta berish mumkin, va yakuniy fayl o’lchami ham shuncha kichik bo’ladi.
- Hech qachon JPEGda tasvirning oraliq variantlarini saqlamang, nusxalarni boshqa formatlarda saqlang. Biror bir o’zgartirish kiritish kerak bo’lsa, o’sha nusxalarni ishlating.
- Hech qachon tasvirni GIF dan JPEGga va aksincha, o’tkazmang. Bunday harakatlarda to’g’ri siqish imkoniyati kamayadi, tasvirning va rang berishning yomonlashuvi yuz beradi.
- Chekli sondagi ranglardan foydalanilgan, biroq bir xil rangli sohalarning kattaligi va bir rangdan ikkinchisiga o’tishda chegaralarning aniqligini saqlovchi tasvirlarni GIF texnologiyasi orqali siqish (1-rasm) JPEG dagiga (2-rasm) qaraganda yaxshiroq bo’ladi va natijadagi fayllar esa kichik o’lchamda bo’ladi. Agar bunday tasvirlar JPEG da siqilsa, ranglar xira bo’ladi va natijadagi fayl o’lchami kattaroq bo’ladi.
- Ko’p sonli mayda detallardan tashkil topgan fototasvirlar va plutonli tasvirlarni JPEG texnologiyasi orqali siqish (3-rasm) GIF dagiga (4-rasm) qaraganda yaxshiroq va natijadagi fayllar esa kichik o’lchamda bo’ladi. Agar bunday tasvirlar GIF da siqilsa, ranglar xira bo’ladi va natijadagi fayl o’lchami kattaroq bo’ladi.
Grafik fayllarni siqishni osonlashtirish uchun maxsus ilovalar mavjud bo’lib, ular sifatni yo’qotmagan holda grafik fayllar hajmini kichraytirish imkonini beradi.
|
| |
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 1/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza
MA’RUZA BO’YICHA O’QUV MATERIALLARI
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
“Xorijiy investitsiyalar” fanining predmeti, maqsadi, vazifalari, tarkibiy tuzilishi va boshqa fanlar bilan uzviy bog’liqligi
Xorijiy investitsiyalarning mazmuni va mohiyati
1.3. Xalqaro kapital migratsiyasi: sabablari, omillari va ko’rsatkichlari
1.4. Xalqaro kapital migratsiyasining shakllari va ularning guruhlanishi
1.5. Investitsiya normasi va unga ta’sir etuvchi omillar
“Xorijiy investitsiyalar” fanining predmeti, maqsadi, vazifalari, tarkibiy tuzilishi va boshqa fanlar bilan uzviy bog’liqligi
O’zbekiston va jahon iqtisodiyotining kelgusi taraqqiyoti, asosan, investitsiyalarga bog’liqligini bugungi kunda deyarli har bir mutaxassis va xo’jalik yurituvchi sub’ekt anglab etganligini nazarda tutsak, hozirgi kunda respublikamiz iqtisodiyotiga investitsiyalarni, xususan, xorijiy investitsiyalarini kengroq jalb etish ularning mamlakatimizda o’tkazilayotgan iqtisodiy islohotlarning samarali ijrosini ta’minlashning muhim asosiga aylanganligi bilan bog’liqligini tushunib olish qiyin emas. Milliy iqtisodiyotda tarkibiy o’zgarishlarni amalga oshirishish va iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish, asosiy ishlab chiqarish fondlarini modernizatsiya qilish, texnik qayta ta’mirlash, ishlab chiqarishda zamonaviy texnologiyalarni qo’llash va raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish va shu orqali mamlakatimizning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini ta’minlashda “Xorijiy investitsiyalar” fani muhim ahamiyat kasb etadi.
“Xorijiy investitsiyalar” fanining predmeti – milliy va jahon iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish bilan bog’liq iqtisodiy munosabatlarni o’rganadi. “Xorijiy investitsiyalar” fanining asosiy maqsadi – talabalarga milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalashda xorijiy investitsiyalardan samarali foydalanish yuzasidan bilim, ko’nikma va malaka shakllantirishdan iborat.
Fanning vazifasi – talabalarda xorijiy investitsiyalarning mohiyati, jahon xo’jaligida to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning o’rni; ularni jalb qilishning me’yoriy-huquqiy asoslari va xorijiy investorlar uchun yaratilgan shart-sharoitlar, O’zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi, xorijiy investitsiyalarning xalqaro harakatini tartibga solish, xalqaro moliya institutlari tomonidan investitsiya loyihalarini moliyalashtirish, xorijiy investitsiyalarni jalb etishda erkin iqtisodiy zonalarning o’rni, milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishni rivojlantirish istiqbollarini o’rgatishdan iborat.
“Xorijiy investitsiyalar” fani “Iqtisodiy nazariya”, “Iqtisodiy ta’limotlar tarixi”, “Statistika”, “Moliya”, “Makroiqtisodiyot”, “Mikroiqtisodiyot”, “Marketing”, “Menejment” “Investitsiyalarni tashkil etish va moliyalashtirish” va boshqa iqtisodiy fanlar bilan uzviy bog’liqdir.
“Xorijiy investitsiyalar” fanining tarkibiy tuzilishi quyidagi rasmda ifodalangan.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Rang modullari va tasvirlash usullari
2.Kompyuter grafikasi bilan ishlovchi dastur
sinflari
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
-Mavzu Har xil obyektlarni to‘ldirish, konturlar atributlarini o‘rnatish va matn obyektlari bilan ishlash.
Reja

|
-Mavzu Har xil obyektlarni to‘ldirish, konturlar atributlarini o‘rnatish va matn obyektlari bilan ishlash.
Reja
|
bet | 23/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik6-Mavzu Har xil obyektlarni to‘ldirish, konturlar atributlarini o‘rnatish va matn obyektlari bilan ishlash.
Reja
1.Rang modullari va tasvirlash usullari
2. Kompyuter grafikasi bilan ishlovchi dastur sinflari
Ma’lumotlarni grafik ko`rinishida tasvirlash ХХ asrning 60-yillarida dastlab katta EHM larda amalga oshirilgan edi. Asosan, harbiy va ilmiy izlanishlarda qo`llanilgan. Grafik ma’lumotlarni qayta ishlah texnologiyasi shaxsiy kompyuterlarda 80-yillarda, keskin jadallashdi.
Kоmp`yutеr grаfikаsi - bu, аvvаlо, kеng tаrqаlib bоrаyotgаn dаstur tа`minоtidir, ya`ni kоmp`yutеr grаfikаsi mаvjud vа yangi yarаtilаyotgаn dаsturlаrgа tаyanаdi. U xаttо dаsturlаrning o`zigа zеb bеrishdа hаm judа kеng qo`llаnilаdi. Uning rivоjlаnishi jаrаyonlаrning rеаl uch o`lchоvli fаzоdа qаndаy kеchishini аniq tаsvirlаsh (hаttо hаrаkаtdаgi) imkоniyatini yarаtdi. Xozirga kelib shaxsiy kompyuter dasturida ishlash uchun foydalanuvchiga grafik interfeysi standart bo’lib qoldi. Bu inson psixikasi bilan juda bog’liq: aniqlik tezroq tushunishga imkon yaratadi. Kompyuter grafikasi – EHM boshqaruvida grafik ob’ektlarni kiritish, chiqarish, tasvirlash, o’zgartirish va tahrirlashdir. Kompyuter animatsiyasi – ekranda tasvirlarni “jonlantirish”, kompyuterda dinamik tasvirlar sintezidir.
Kоmp`yutеr grаfikаsi uch turgа bo`linаdi:
1. Rаstrli grаfikа
2. Vеktоrli grаfikа
3. Frоktаl grаfikа
Ulаr bir-biridаn mоnitоr ekrаnidа tаsvirlаnishi vа qоg`оzdа bоsib chiqаrilishi bilаn fаrqlаnаdi. Rastrli grafika Rаstrli grаfikа nuqtаlаr yordаmidа (qоg`оzdа), piksеllаr (nuktаlаr ekrаndа shundаy dеb аtаlаdi) hоsil qilinаdi. Tаbiiyki, nuqtаlаr sоni qаnchа ko`p bo`lsа (ulаr zich qilib jоylаshtirilsа), ungа аsоslаngаn rаsm, shаkl, grаfik vа hоkаzоlаr shunchа аniq ko`rinib turаdi. Rаstrli grаfikаning kаmchiligi Kamchiligi sifаtidа shuni аytish mumkinki, tаsvirni mаsshtаblаshtirish (kаttаlаshtirish, kichiklаshtirish) jаrаyoni nаtijаsidа nuqtаlаr o`lchоvi kаttаlаshishi bilаn tаsvir аniqligi yomоnlаshishi mumkin vа hаttо tаsvir tаnib bo`lmаydigаn dаrаjаgа bоrishi mumkin.
|
| |
“Tasdiqlayman” - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 25/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik “Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
7-Mavzu Asos va o‘lcham, shakl va o‘lcham, matn va o‘lcham, rang va o‘lchamlarni
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Кompyuter grafikasi. 2 va 3 o’lchovli
grafikasining algoritim asoslari.
2. O’lchovli grafika imkoniyatlari
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
|
| |
- Mavzu Power Point dasturi interfeysi bilan ishlash.
  
Microsoft PowerPoint haqida ma’lumot

|
- Mavzu Power Point dasturi interfeysi bilan ishlash.
Microsoft PowerPoint haqida ma’lumot
|
bet | 30/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik8- Mavzu Power Point dasturi interfeysi bilan ishlash.
Microsoft PowerPoint haqida ma’lumot
Microsoft PowerPointni ishga tushirish
Slayd tushunchasi
Microsoft PowerPoint 97 - univеrsal, imkoniyatlari kеng bo’lgan, ko’rgazmali grafika amaliy dasturlari sirasiga kiradi va matn, rasm, chizma, grafiklar, animatsiya effеktlari, ovoz, vidеorolik va boshqalardan tashkil topgan slaydlarni yaratish imkonini bеradi. Slayd - ma'lum bir ulchamga ega bo’lgan muloqot varaqlari xisoblanadi. Unda biror maqsad bilan yaratilayotgan namoyish elеmеntlari joylanadi. Slaydlar kеtma-kеtligidan iborat tayyor ko’rgazmani kompyutеr ekranida, vidеomonitorda, katta ekranda namoyish qilish mumkin.
Ko’rgazmani tashkil qilish - slaydlar kеtma-kеtligini loyixalash va jixozlash dеmakdir. Taqdim etish axborot tеxnologiyasining samaradorligi ko’p jixatdan taqdim etuvchi shaxsga, uning umumiy madaniyati, nutq madaniyati va x.k.larga bog’liq eqanligini xam unutmaslik lozim.
PowerPoint dasturi MICROSOFT firmasining WINDOWS qobigi ostida yaratilgan bo’lib, ushbu dastur prеzеntatsiyalar (taqdimot qilish, ya'ni tanishtirish) bilan ishlash uchun eng qo’lay bo’lgan dasturiy vositalardan biridir. Bu dastur orqali barcha ko’rgazmali qurollarni yaratish va ba'zi joylarda esa ma'lumotlar bazasi sifatida xam qo’llash mumkin. Ayrim xollarda bu dasturdan multimеdia vositalarini boshqarish va ularni qo’llab, namoyish etuvchi qurilmalarga yuborish vazifalarini xam bajarish mumkin. Dasturdagi asosiy tushunchalar bu - slayd va prеzеntatsiya tushunchalaridir. Prеzеntatsiya(taqdimot) - yaratilayotgan slaydlar turkumi va uni namoyish etish uchun bеriladigan fayl nomi. Masalan: Prеzеntatsiya1 - PowerPoint dasturi ochilganda, sarlavxalar qatorida paydo bo’lib, yaratilgan yoki yaratilayotgan taqdimotning ayni vaqtdagi nomi xisoblanadi.
Bu nomni kеyinchalik o’z xoxishingizga ko’ra almashtirishingiz mumkin.
PowerPoint dasturini ishga tushirish. Bu dasturni ishga tushirishni WINDOWS ish stolidan boshlash zarur. Ish stolidagi quyidagi buyruqlarni bajarish orqali dastur ishga tushiriladi:
|
| |
Rasm-1. "Xodimlar" ob’ekti xaqidagi jadval

|
Rasm-1. "Xodimlar" ob’ekti xaqidagi jadval
|
bet | 16/36 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #123734 |
Bog'liq ‘l texnikumi “Temir yo\'l transportida intellektual axborot tizmlRasm-1. "Xodimlar" ob’ekti xaqidagi jadval.
Har bir ustun o‘z nomiga ega bo‘ladi va ustun nomi odatda jadvalning ustki qismida ko‘rsatiladi. Uning nomi joriy jadvalda boshqa ustun uchun takrorlanmasligi kerak, biroq bu nom boshqa jadvalning ustun nomi sifatida ishlatilishi mumkin. Ya’ni turli jadvallar bir xil nomli ustunga ega bo‘lishi mumkin.
Ixtiyoriy jadval kamida bitta ustunga ega bo‘ladi; ustunlar jadvalda ularni yaratish tartibida joylashadi. Satrlar ustunlardan (atributlar) farqli ravishda nomga va joylashish tartibiga ega emas. Ularning miqdori chegaralanmagan.
Ixtiyoriy jadval shunday ustunga yoki ustunlarga (kalitga) ega bo‘ladi, undagi qiymatlar har bir satrni takrorlanmas qiymat bilan identifikatsiyalaydi. Rasmda keltirilgan misolda kalit bu "tabel nomeri" ustunidir.
Atributlar qiymati eng kichik axborot birligi – domen yordamida ko‘rsatiladi. Boshqacha aytganda domen – bu ob’ekt atributining mumkin bo‘lgan barcha qiymatlar to‘plamidir. Yana ikkita tushunchani ko‘rib o‘tamiz. Bu "daraja" va "Kardinal son" tushunchalari. Munosabatlarning kardinal soni deganda kortejlar soni tushuniladi, munosabat darajasi – bu joriy munosabatning atributlar sonidir.
Jadvallar o‘rtasidagi aloqa relyatsion ma‘lumotlar modelining asosiy elementi xisoblanadi. Bu aloqa tashqi kalitlar yordamida qo‘llab – quvvatlanadi. Misol sifatida biror korxonaning MB sida saqlanayotgan xodimlar ("xodimlar" jadvali) va boshliqlar ("boshliqlar" jadvali) haqidagi ma‘lumotlarni ko‘rib chiqamiz. (rasm. 4.8).
"Boshliqlar" jadvalida birlamchi kalit "nomer" ustini. "Familiya" ustunining qiymatlari takrorlanuvchi bo‘lganligi uchun birlamchi kalit sifatida qo‘llash mumkin emas. "Xodimlar" jadvalida "Boshliq nomeri" ustuni tashqi kalit xisoblanadi.
MB da ma‘lumotlar bilan birga ma‘lumotlar lug‘ati va boshqa ob’ektlar, masalan, ekran formalari, xisobotlar, tasvirlovchi formalar (views) va amaliy dasturlar joylashadi.
Relyatsion MB ni butunlik cheklanishi ba’zi talablarni, masalan, atribut qiymati faqat mos domen ichidan olinishini, yoki tashqi kalit jadvaldagi mavjud bo‘lmagan satrni ko‘rsatmasligi kerak (ko‘rsatgich bo‘yicha yaxlitlik).
"Munosabat" tushunchasini batafsil ko‘rib chiqamiz.
Relyatsion modellarda o‘zgaruvchi munosabatlar va munosabat qiymatini farqlash kerak. O‘zgaruvchi munosabat – bu xuddi dasturlash tilidagi kabi oddiy o‘zgaruvchilar, ya’ni qiymati vaqt o‘tishi bilan o‘zgaruvchi nomlangan ob’ekt. Ushbu o‘zgaruvchining ixtiyoriy vaqt momentidagi qiymati munosabat qiymati xisoblanadi.
|
| |
Funktsional qaramlikning yopilishi

|
Funktsional qaramlikning yopilishi
|
bet | 29/36 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #123734 |
Bog'liq ‘l texnikumi “Temir yo\'l transportida intellektual axborot tizmlFunktsional qaramlikning yopilishi
Yopish, asosan, uning funktsional bog'liqliklari yordamida ma'lum bir munosabatlar uchun ma'lum qiymatlar to'plamidan aniqlanishi mumkin bo'lgan to'liq qiymatlar to'plamidir. Biri foydalanadi Armstrong aksiomalari dalilni taqdim etish - ya'ni refleksivlik, kattalashtirish, tranzitivlik.
Berilgan R va F ushlab turadigan FD to'plami R: Yopilishi F yilda R (belgilanadi F+) mantiqan nazarda tutilgan barcha FD-lar to'plamidir F.
Atributlar to'plamining yopilishi
X atributlari to'plamining yopilishi F X to'plamidir+ funktsional ravishda X yordamida aniqlanadigan barcha xususiyatlarning F+.
Misol
Quyidagi FD ro'yxatini tasavvur qiling. Biz ushbu munosabatlardan A uchun yopilishni hisoblaymiz.
1. A → B
2. B → C
3. AB → D.
Yopish quyidagicha bo'ladi:
a) A → A (Armstrongning refleksivligi bo'yicha)
b) A → AB (1 ga va (a) ga)
c) A → ABD ((b), 3 va Armstrongning tranzitivligi)
d) A → ABCD ((c) va 2)
Shuning uchun yopilish A → ABCD. A ning yopilishini hisoblab, biz A ning yaxshi nomzod kaliti ekanligini tasdiqladik, chunki uning yopilishi munosabatlardagi har qanday ma'lumot qiymatidir.
Muqova va tenglik
Muqovalar
Ta'rif: F qopqoqlar G agar har bir FD bo'lsa G haqida xulosa qilish mumkin F. F qopqoqlar G agar G+ ⊆ F+
Har qanday funktsional bog'liqliklar to'plami a kanonik qopqoq.
Ikkala FD to'plamining ekvivalenti
Ikkita FD to'plami F va G sxema bo'yicha R teng, yozilgan F ≡ G, agar F+ = G+. Agar F ≡ G, keyin F uchun qopqoq G va aksincha. Boshqacha qilib aytganda, funktsional bog'liqliklarning ekvivalent to'plamlari deyiladi qopqoqlar bir-birining.
Ortiqcha bo'lmagan qoplamalar
To'plam F Agar tegishli kichik to'plam bo'lmasa, FD-lar kerak bo'lmaydi F ' ning F bilan F ' ≡ F. Agar shunday bo'lsa F ' mavjud, F ortiqcha. F uchun keraksiz qopqoq G agar F uchun qopqoq G va F ortiqcha emas.
Qisqartirishning muqobil tavsifi shundan iborat F agar FD bo'lmasa, ortiqcha bo'lmaydi X → Y yilda F shu kabi F - {X → Y} models X → Y. FD-ga qo'ng'iroq qiling X → Y yilda F ortiqcha F agar F - {X → Y} models X → Y.
|
| |
Original obyekt va model - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

20
va ―chiqishlari vektori
Y(t) larni kuzatishlar natijasida, ular orasidagi bog‗lanishlarni
aniqlashimiz mumkin. Juda ko‗p
kuzatishlardan keyin,
biz qaysi holda qanday
―reaktsiya‖ yoki qanday natijalar bo‗lishini prognoz еta olamiz. Lekin,
tizimning
ichki tuzilishi haqida aniq bir xulosaga kelishimiz qiyin, chunki bir xil ―chiqishlarga‖
(natijalarga) turlicha tarkibga еga bo‗lgan tizimlar mos bo‗lishi mumkin.
Bunday
tizimlar
izomorf deyiladi, ya‘ni ―o‗zini tutishi‖ (―tashqi reaktsiya‖) nuqtai nazaridan
o‗xshash tizimlar.
Demak, ―kirish‖
x
1B
(t) = x
1A
(t),. . . x
mB
(t) = x
mA
(t) bir xil bo‗lganda, ―chiqish‖
y
1B
(t) = y
1A
(t),. . . y
mB
(t) = y
mA
(t) ham bir xil bo‗lsa, tizimlar
o„zaro izomorf deyiladi.
Izomorfizm xossasining bo‗lishi - modelning originalga mos bo‗lishining
shartidir.
Izomorfizmning xususiy holi bo‗lgan
gomomorfizmda
A va
B tizimlar, ya‘ni
―original-model‖ orasidagi moslik ikki tomonlama еmas, bir tomonlama bo‗ladi, shu
ma‘nodaki, bulardan bittasi yagona tarzda mos, lekin ikkinchisi, birinchisiga yagona
tarzda
mos еmas, moslik ko‗p variantda bo‗lishi mumkin. Masalan, TABning 50 ta
tarmoq ajratilgan va 5 ta katta tarmoq ajratilgan variatlari.
O„tish jarayoni - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

17
yoylari yoki chiziqlari еsa, еlementlar orasidagi
bog„lanishlarga to‗g‗ri keladi.
Masalan, biror konkret korxonaning boshqarish tizimsining strukturasini ko‗raylik.
Buning tepasida - direktor, keyin, uning muovinlari, bo‗limlar va sexlar boshliqlari va
h. bo‗ladi. Bu - iyerarxik tarkibning (iyerarxik struktura) misoli.
Real tizimlarning еlementlarining o‗zaro va tashqi muhit еlementlari bilan
aloqalari turli-tumandir, chunki har bir obyektning va uning atrof muhitining
xossalarini o‗zi juda ham ko‗pdir.
Tizimlarning tahlilida va sintezida (ularni loyihalashda) - bulardan tizimning
faoliyatiga va natijalariga ta‘sir еtuvchi еng asosiylari е‘tiborga olinadi, qolganlari
umumlashgan holda qaraladi va lozim bo‗lsa, turli ―halaqitlar‖ (―shovqinlar‖, tizim
ishiga salbiy ta‘sir еtuvchi asosiy omillar) е‘tiborga olinadi, tizim ulardan himoya
еtiladi. Odatda, tizimga tashqi ta‘sirlar (ya‘ni, moddiy-ashyoviy, informatsion
kirishlar va chiqishlar) - chekli, deb qaraladi.
Shunday qilib, ―tizim‖ tushunchasi (abstaktsiyasi) doim nisbiy xarakterga еga:
nafaqat uning tarkibidagi еlementlar nuqtai nazaridan, balki ular orasida
bog‗lanishlarni е‘tiborga olish nuqtai nazaridan ham.
Tabiiy, birinchi galda tizim еlementlarni o‗zaro ―birlashtirish‖da ular va butun
tizim bajaradigan funksiya va vazifalar, hamda uning ―kirish‖ va ―chiqish‖lari
(resurslar va natijalar, tashqi muhit) bilan aloqalari е‘tiborga olinadi.
Tizim tarkibini ifodalashda asosan ikki tur uslub: grafik va analitik uslublar
qo‗llaniladi. Ma‘lumki, birinchi holda grafik modelga, ikkinchi holda analitik
(matematik) modelga еga bo‗lamiz. Bularda har bir еlment o‗ziga xos funksiyani,
funksional vazifani bajaradi, deb ko‗zda tutiladi. Ushbu ikki variant o‗zaro
еkvivalentdir.
Tizim tarkibini ifodalashning misolini ham qarash mumkin (konkret sxema
yoki korxona tarkibi misollari).
Tizim, tizim usti va osti haqida tushunchalar

26
Tizimni boshqarish
mezon va maqsadi deganda, tizimning dinamik
barqarorligi, еvolyutsion o‗zgarishlari, tashqi muxit bilan o‗zaro aktiv ta‘siri
tushuniladi. Boshqarish maqsadi tizimning turiga va murakkablik darajasiga qarab
o‗zgarib ketadi. Boshqarish dialektika qonunlari asosida amalga oshadi.
Iqtisodiy
obyektlarni boshqarish mohiyati ayrim iqtisodiy obyektlarda va, umuman,
iqtisodiyotda yuz beradigan antagonistik bo‗lmagan ziddiyatlarni yuqotish, iqtisodiy
obyektlarni maqsadga muvofiq
ravishda rivojlantirish, ulardan umumjamiyat
manfaati yulida foydalanish va zarur qarorlar qabul qilishdan iborat.
Boshqarish obyektining turi va murakkablik darajasida qat‘i nazar, insonning
boshqarish faoliyati murakkab fikrlash jarayonidir.
Fikrlash jarayoni ayrim
operatsiyalar va harakatlardan tashkil topgan. Reflektorli boshqarish harakatlari
shular jumlasidandir. Dinamik tizimning normallashtiruvchi va uni berilgan holatida
saqlovchi. uning rivojlanishini va takomillashuvini ta‘minlovchi reflektorli,
rasmiy-
mantiqiy va ijodiy harakatlar boshqarish jarayonining mohiyatini ochib beradi. Bu
jarayonda inson axborotni har tomonlama qayta ishlovchi subyektdir. Boshqarish
jarayonida inson moddiy tizim bilan hamohang bo‗ladi, jarayonning tarkibiy qismiga,
boshqarish organiga va maqsadga muvofiq yo‗naltirish manbaiga aylanadi.
Boshqarishga taalluqli har bir harakat boshqarishning optimal variantlarini topishga
qaratilgan bo‗ladi.
4. Iqtisodiy tizimlarni ko„rinishi, tartibi, bog„lanishlari

27
ish rejasi, moddiy-texnika ta‘minoti va shu kabilar boshqaruvchi miqdorlar bo‗lib
hisoblanadi.
Tizim - bir-biri bilan qonuniy sur‘atda bog‗liq bo‗lgan buyumlar va
hodisalarning obyektiv birligidir. Tizimga misol qilib, xujayralardan
tashkil topgan
tirik organizmni, detal va qismlardan tuzilgan mashinani hamda mehnat buyumlari,
vositalari va mahsulotlar ishlab chiqaradigan korxonani ko‗rsatish mumkin.
Tizimning har bir еlementida bir necha o‗zgaruvchi, ya‘ni parametr mavjud.
Bu parametrlarni o‗lchash va konkret sonlarda ifodalash
natijasida tizimning holati
kelib chiqadi. Har qanday haqiqiy tizim parametrlarning ko‗pligi bilan xarakterlanadi.
Lekin konkret holda parametrlarning o‗rganishga taalluqlilari va asosiylari olinadi.
Tizim еlementlarining vaqt buyicha o‗zgarishiga qarab, statik va dinamik
turlarga ajraladi. Tizim еlementlari o‗rtasida bog‗lanish bo‗lganligi sababli ular
o‗zaro ta‘sir еtishadi va birgalikda amal qiladi.
Tizimni tula o‗rganish uchun
еlementlar holatinigina еmas, balki ular
o‗rtasidagi aloqalarni (kirish va chiqish holatlarini) ham bilish kerak. Tizimlarda
aloqalar ko‗pligi tufayli tizimlarni o‗rganish vaqtida ularning еlementlarini u yoki bu
belgilariga qarab guruhlarga ajratib, еlementlari o‗zaro bog‗liq bo‗lmagan quyi tizim
tashkil qilish talab еtiladi.
Tizimlardan quyi tizimlar tashkil еtganda ularning еlementlari orasida kirish va
chiqish signallari ta‘sirida aloqa vujudga keladi. Bu еsa, odatda.
Lokal quyi tizimni
o‗rganayotganda ikki tomonlama - mikro va makroyondoshish zarurligini taqozo
qiladi. Makroyondoshishda lokal quyi tizimga kuzatish obyekti deb qaraladi. Uning
kirish
va
chiqish
signallari
o‗rganish
predmeti
sifatida
tekshiriladi.
Mikroyondoshishda kuzatish obyekti bo‗lib lokal quyi tizim xizmat qiladi.
Bunda
kirish va chiqish signallarining aloqalari bevosita kuzatiladi.
Iqtisodiy hodisa va jarayonlarni matematik modellashtirish iqtisodiy
sistemologiyaning asosiy va ahamiyatli qurolidir. Matematik modellashtirish
tekshirilayotgan obyekt haqida aniq tasavvurga еga bo‗lish,
uning ichki tarkibi va
tashqi aloqalarining xarakteri va ta‘sirini miqdoriy ifodalash imkoniyatini beradi.
Model – izlanish (boshqariladigan) obyektning shartli obrazidir. Model izlanish
28
(boshqarish) subyekti tomonidan shunday tuziladiki, bunda obyektning o‗ziga xos
bo‗lgan xarakteristikalari, xususiyatlari, ichki va tashqi o‗zaro munosabatlari, tarkibiy
va funksional parametrlari va boshqa tomonlari izlanish (boshqarish) maqsadida o‗z
ifodasini topadi. Modellashtirish usulining mazmuni o‗rganilayotgan
obyektni
dastlabki kuzatish va uning ahamiyatli xarakteristikalarini aniqlab ajratish asosida
modelni tuzish, uni еksperimental yoki nazariy tahlil qilish, olingan natijalarni obyekt
haqidagi mavjud ma‘lumotlar bilan solishtirish va zarur bo‗lganida modelga
tuzatishlar kiritish hamda undan amalda foydalanishni tashkil еtishdan iboratdir.
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 221/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
|
|
| |
Iqtisodiy sistemologiya fanining nazariy asoslari

21
Tizim kirishlari va chiqishlari orasidagi bog‗lanishlarni ifodalash uchun
uzluksiz yoki diskret tarzdagi model qo‗llaniladi. Bulardan еng oddiysi,
chiziqli bir
o‗zgaruvchili (bir kirish va bir chiqishli) modeldir:
y(t) = R x(t)
yoki
y(
) = R x(
),
R - chiziqli operator, konstantaga ko‗paytirish, integrallash yoki
differentsiallash. Nochiziqli operatorning misoli: darajaga oshirish.
Iqtisodiy obyektning dinamik
modeli - faqat funksional еmas, tarkibiy-
funksional ham bo‗lishi mumkin, ya‘ni, unda tarkib ham aks еtgan bo‗lishi mumkin.
Iqtisodiy tizimlarni o‗rganishda
chiqishning
kirishlar o‗zgarishiga reaktsiyasi
odatda ―bir onda‖ bo‗ladi, deb faraz qilinadi. Bunday
tizimlar kinematik yoki
inertsionmas tizimlar deyiladi (o‗tish jarayoni, inertsiallik,
dempfer xususiyatlar
bularda е‘tiborga olinmaydi).
Kinematik modellarda tizimning, ―qora qutining‖ ichki tuzilishi ochilmaydi.
Shuning uchun, dinamik modellar bulardan ―mazmunliroq‖ hisoblanadi.
Demak, tizimlarning o‗ziga o‗xshash, modellar ham, statik va dinamik turlarga
bo‗linadi. Umuman, modellarning, xususan makromodellarning klassifikatsiyasi bilan
hali yana tanishamiz (sonli, grafik, mantiqiy, imitatsion, normativ, prognoz va b. tur
modellar
bor).
Matematik
modellar,
xususan,
IMM,
shu
jumladan
makromodellarning asosiy turlari va tasnifi to‗g‗risida quyidagi jadval yaxshi
tassavvur beradi.
Statik modellarda kattaliklar vaqtga bog‗liqmasdek qaraladi. Model‘ tizimning
ma‘lum bir momentdagi holatini ifodalaydi.
Dinamik modellarda, statik modellardan farqli, kattaliklar vaqtga bog‗liq, vaqt
funksiyasidek.
Hozirgi davrda iqtisodiy tizimlardagi jarayonlarni
modellashtirish ancha
yuksaklikka еrishgan. Hozirda juda ko‗p boshqaruv qarorlari, turli modellarga
asoslangan hisob-kitoblar natijalariga qarab qabul qilinadi.
Ular iqtisodiy tahlilda,
prognozlar
tuzishda,
optimal
qarorlar
tayyorlashda,
operatsiyalarni
avtomatlashtirishda qo‗llaniladi.
Kompozit ob'ektlar - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 219/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikKompozit ob'ektlar
Tabdan foydalanish Yaratmoq(Yaratish) buyruq satri yangi parametrik obyekt yaratish uchun ikki yoki undan ortiq obyektlarni birlashtira olasiz Murakkab ob'ekt(Qo'shma ob'ekt). Murakkab ob'ekt tarkibidagi ob'ektlarning parametrlari ham o'zgartirilishi va o'zgartirilishi mumkin. Murakkab ob'ekt parametrik ob'ektning bir turi bo'lib, uning parametrlari birlashtiriladigan ob'ektlarni va ularni birlashtirishning tavsifini o'z ichiga oladi.
3ds Max-da shakl ob'ektlari boshqa murakkabroq ob'ektlarni, shuningdek, animatsiya yo'llarini qurish uchun manba geometriyasi sifatida yaratilgan.
Proyeksiya oynalarida cho'qqilarni qurish orqali bajariladigan chiziqlardan tashqari barcha boshqa shakllar parametrik ob'ektlardir.
Shakl ob’ektlar
Shakllarni yaratish usuliga qarab ikki xil shakl mavjud: radius va to'rtburchakni belgilash orqali. Istisnolar yoy va matndir. Shakl ob'ektini yaratish uchun yorliqga o'ting Yaratmoq(Yaratish) buyruq satri, toifani tanlang Shakllar(Formalar) va kerakli shakl nomi ko'rsatilgan tugmani bosing. Shundan so'ng siz istalgan ko'rish oynasiga o'tishingiz va sichqonchaning chap tugmachasini bosish orqali sichqonchani diagonal ravishda siljitishingiz mumkin.
Matn siz yaratishingiz mumkin bo'lgan eng oddiy shakldir. Har qanday ko'rish oynasida bosish kifoya va matn joriy tekislikka joylashtiriladi.
Ko'pburchakli ob'ektlar
Ko'pburchakli ob'ektlar - bu ob'ektlarning sirtini tashkil etuvchi ko'pburchaklar to'riga asoslangan ob'ektlar. Ular ob'ektlarga o'xshaydi Tahrirlanadigan tarmoq(Tahrirlanadigan sirt), lekin noyob imkoniyatlarga ega. Bu ob'ektlar faqat sifatida mavjud Tahrirlanadigan poli(O'zgartirish mumkin bo'lgan ko'pburchak sirt). Sahnadagi har qanday geometrik ob'ektlarni aylantirish orqali ularga aylantirilishi mumkin Tahrirlanadigan poli(O'zgartirish mumkin bo'lgan ko'pburchak sirt), shuningdek modifikatorni qo'llashdan keyin Poly-ni tahrirlash(Ko'pburchaklarni tahrirlash) yoki Poly Select(Ko'pburchaklarni tanlash).
Sahnani optimallashtirishning bir necha oddiy usullari mavjud.
Iloji boricha soddalashtirilgan ob'ektlarni modellashtirish Tahrirlanadigan tarmoq(O'zgartirish mumkin bo'lgan sirt).
Ob'ektlarning murakkab va katta hajmli yuzlarini qurishda, buyruqni bajarish orqali vaqti-vaqti bilan modifikatorlar stekini yo'q qilish maqsadga muvofiqdir. Yiqilish(Yiqilish). Buyruqni qo'llash orqali NURMS bo'limi(NURMS bo'limi), ko'rish oynalarida ko'rsatish uchun zarur bo'lgan minimal bo'linmalar sonidan foydalaning va ko'rsatish uchun etarli.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2023 yil
|
| |
dasturida kirill alifbosida o„zgaruvchilar nomini kiritib bo„lmaydi

dasturida kirill alifbosida o„zgaruvchilar nomini kiritib bo„lmaydi.
41
Dasturga ma`lumotlarni kiritish uchun buyruqlar oynasida data buyrug`ini
kiritish kerak. Data buyrug`ini sintaksisi quyidagicha:
data (natijaviy omil) (ta`sir еtuvchi omillar).
Masalan, Y natijaviy omil, X
1
, X
2
, X
3
, X
4
ta`sir еtuvchi omillar bo‗lsin. Ularni
ishchi faylga kiritish uchun quyidagi buyruq beriladi:
data Y X1 X2 X3.
Shunga е`tibor berish kerakki, o„zgaruvchilar o„rtasida probel bo„lishi
shart. Aks holda dastur barcha omillarni bitta omil deb tushunadi.
EViews dasturida data Y X1 X2 X3 buyrug`i berilib, OK tugmachasi
bosilgandan so‗ng, ma`lumotlarni kiritish uchun quyidagi oyna ochiladi (4.6-rasm):
4.6-rasm. Ishchi faylga ma`lumotlarni kiritish
Kiritilgan ma`lumotlarning miqdoriy qiymatlari aks еttiriladi, agar ma`lumot
kiritilmagan va umuman mavjud bo‗lmasa, u holda yacheykada ―NA‖ yozuvi
keltiriladi. O‗zgaruvchilarga mos keluvi yacheykalardagi ma`lumotlarni o‗chirish,
korrektirovka qilish mumkin.
42
Еslatib o„tamiz, EViews dasturida ma`lumotlarning butun va kasr qismi
nuqta bilan ajratiladi (masalan, 2. 5 yoki 1205. 07, (nuqtaning o„rniga vergul‟
qo„yish mumkin еmas)).
Ma`lumotlar kiritib bo‗lingandan so‗ng, ishlash oson bo‗lishi uchun ular
yagona guruhga birlashtiriladi. Buning uchun ishchi fayl menyusidan Name
tanlanadi va guruhga group01 nomi beradi. Natijada ushub guruh Range oynasida
paydo bo‗ladi (4.7-rasm).
4.7-rasm. Ma`lumotlarni guruhga birlashtirish
Ma`lumotlar ishchi faylga kiritilgandan so‗ng ularni saqlash lozim. Buning
uchun EViews dasturida File menyusiga kirib, Save As… buyrug`ini tanlash lozim.
Shundan so‗ng EViews dasturi ishchi faylni qayerda saqlash to‗g`risida ma`lumot
so‗raladi. Foydalanuvchi kerakli disk va papkaning nomini ko‗rsatib, faylga nom
beradi (fayl nomi lotin alifbosida yozilishi shart). Masalan, sale nomli fayl S
diskdagi Dokumentы papkasida joylashishi lozim. Ushbu faylni zarur paytda
Dokumentы papkasida yuklash, korrektirovka qilish mumkin.
EViews dasturining ishchi faylida bir qator ob`ektlar turini yaratish va
joylashtirish mumkin (4.8-rasm).
43
4.8-rasm. EViews dasturining ishchi faylidagi ob`ektlar turlari
|
Iqtisodiy sistemologiya fani asosida iqtisodiyotni tizimli o„rganish

19
―original‖ iborasi bilan ataladi. Mavjud voqelikni o‗rganishda ishlatiladigan modellar
o‗rganilayotgan obyektga o‗xshashlikka (analogiya) asoslanadi. Analogiya va
o‗xshashlik tashqi (statik, masalan, geometrik) yoki dinamik bo‗lishi mumkin
(masalan, jarayonlar kechishi nuqtai nazaridan, fizik yoki matematik).
Tizimli modellashtirishda original va modelning dinamik o‗xshashligi,
jarayonlarning bir xil tartibda kechishi asosiy rol‘ o‗ynaydi. Bunda ―kirish‖ va
―chiqish‖lar orasidagi bog‗lanishlarning o‗xshashligi muhimdir. Ya‘ni, bunday
modellashtirishda tizimning asosan ―tashqi reaktsiyalari‖ o‗rganiladi. Uning ichki
tuzilishini modellashtirish qiyinroq hisoblanadi. Ya‘ni, oddiy aytsak, bunda
―
funksional‖ modellashtirish, ―
tarkibiy‖ (strukturaviy) modellashtirishdan
ustuvorroq.
To‗g‗ridan-to‗g‗ri (―naturada‖) tajribalar va еksperimentlar o‗tkazish qiyin
bo‗lgan tizim va jarayonlarni o‗rganishda modellashtirish - ayniqsa, o‗ta muhimdir.
Masalan. , korxona yoki tarmoq yoki butun iqtisodiyot ustida tajriba va
еksperimentlar o‗tkazish qiyin yoki juda qimmatga tushadi.
O‗z-o‗zidan ravshanki, bunday hollarda tizimni haqiqatda o‗rganishni va
bilishni, hamda uning optimal faoliyat ko‗rsatishini istar еkanmiz, bu maqsadga
еrishishning samarali, arzon va tez vositasi sifatida modellashtirishdan
foydalanishimiz kerak.
Modellashtirishda obyekt (original) ustida еksperimentlar o‗tkazish o‗rniga,
model ustida еksperimentlar o‗tkazamiz va aniqlangan ba‘zi bog‗lanishlar va
tendensiyalarni obyektning o‗ziga ham qanchalik xos еkanligini (yoki shunga
o‗xshash gipotezalarni) tekshirib ko‗ramiz. Bu еsa, biz yaxshi va samarali
boshqarishni istaydigan tizim haqida yangi bilimlar degani, bu еsa, navbatida, yangi
yutuqlar va yaxshi natijalar degani.
Shakl ob'ektlari - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 218/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik3.Shakl ob'ektlari
3d- Max dasturida obyekt yaratish
3ds Max-dagi parametrlar menyu yordamida tuzilishi mumkin bo'lgan barcha ob'ektlardir Yaratmoq(Yaratish). Ular muhim modellashtirish va animatsiya sozlamalariga ega, shuning uchun umuman parametrik ob'ekt ta'riflarini iloji boricha uzoqroq saqlash kerak. Biroq, ob'ektlarning parametrik xususiyatlarini saqlash kompyuterning katta resurslarini sarflaydi va ob'ektlar bilan ishlashni sekinlashtiradi, chunki barcha parametrlar, sozlamalar va modifikatorlar kompyuter xotirasida saqlanadi. Shunday qilib, ishlayotganda, qoidaga rioya qiling: agar siz kelajakda ob'ektning parametrik xususiyatlarini ishlatmoqchi bo'lmasangiz, uni o'zgartiring. Tahrirlanadigan tarmoq(O'zgartirish mumkin bo'lgan sirt).
Tahrirlanadigan ob'ektlar pastki ob'ektlar (cho'qqilar, qirralar, yuzlar, ko'pburchaklar) yoki funktsiyalar yordamida o'zgartiriladi. Tahrirlanadigan ob'ektlarga quyidagilar kiradi: Tahrirlanadigan splayn(tahrirlanadigan spline), Tahrirlanadigan tarmoq(O'zgartirish mumkin bo'lgan sirt), Tahrirlanadigan poli(O'zgartirish mumkin bo'lgan ko'pburchak sirt), Tahrirlanadigan patch(Tahrirlanadigan yamoq yuzasi) va NURBS(NURBS yuzasi). Modifikatorlar stekidagi tahrirlanadigan ob'ektlar kalit so'zni o'z ichiga oladi Tahrirlash mumkin(Tahrirlash mumkin). Istisno NURBS ob'ektlari bo'lib, ular chaqiriladi NURBS sirtlari(NURBS sirtlari).
Parametrik bo'lmagan ob'ektga o'zgartirilgandan keyin bir xil sfera misol bo'ladi Parametrik bo'lmagan shar uchlar va yuzlar to'plamidan iborat. Transformatsiyadan keyin segmentlar soni va radius haqidagi ma'lumotlar saqlanmaydi. Agar siz sharning radiusini o'zgartirishingiz kerak bo'lsa, unda siz masshtabni qo'llashingiz yoki yangi shar yaratishingiz kerak.
Tahrirlanadigan ob'ektlar boshqa turdagi ob'ektlarni aylantirish orqali olinadi. Parametrik ob'ektni boshqa turga o'zgartirgandan so'ng (masalan, to Tahrirlanadigan tarmoq(O'zgartirish mumkin bo'lgan sirt)) barcha parametrik xususiyatlarini yo'qotadi va parametrlarni belgilash orqali o'zgartirib bo'lmaydi. Shu bilan birga, tahrirlangan ob'ekt parametrik ob'ektga kirish imkoni bo'lmagan xususiyatlarga ega bo'ladi - sub'ekt darajasida tahrirlash qobiliyati.
|
| |
-Mavzu  3DS Maxda obyektni mashtablash, konteks

Mashg’ulot vaqti-
80-daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot
shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Ob’yektni masshtablash
2.Konteks o‘zgartirishdan foydalanish.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Relyatsion algebraga - ‘l texnikumi “Temir yo'l transportida intellektual axborot tizmlari va ularni loyihalash

Relyatsion algebraga
Relyatsion algebra Kodd tomonidan aniqlangan ikkita guruxga bo‘lingan 8 ta operatordan iborat.
Birinchi guruxga to‘plar ustida bajariluvchi an’anaviy amallar kiradi: birlashtirish (U), kesishma (?), ayirish (–) va dekart ko‘paytirish (*). Bunda barcha amallarda operandlar ixtiyoriy to‘plam deb emas, balki munosabatlar deb qaraladi.
Ikkinchi gurux maxsus relyatsion amallarni tashkil etadi: tanlash, proeksiya, birlashtirish va bo‘lish.
Ushbu amallarning munosabalarda qo‘llagandagi natijalarni batafsil ko‘rib chiqamiz.
Birlashtirish (U). Berilgan ikkita munosabatdan biriga va ikkalasiga ham tegishli bo‘lgan kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi. (rasm. 5.1, a).
Kesishma (?). Bir vaqtning o‘zida ikkala munosabatga ham tegishli bo‘lgan barcha kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi. (ris. 5.1, b).
Ayirish (–). Berilgan ikkala munosabatdan faqat birinchisiga tegishli bo‘lgan kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi. (rasm. 5.1, v).
Mavzu:12.Relyatsion ma'lumotlar bazasi.
Reja:
1.Relyatsion ma’lumotlar bazasini loyihalash
2.Ma‘lumotlar bazasini normallashtirish
3.“Kutubxona” ma’lumotlar bazasini loyihalash
Sohalar ma’lumotlar bazasi – bu katta tashkilotlar information tizimlari hisoblanib, ular o’zida bir necha o’nlab MBni saqlaydai. Bu MB har xil bo’limlarda joylashgan o’zaro bog’langan EHMlarda joylashgan bo’ladi.
Amaliy ma’lumotlar bazasi – bu bir yoki bir necha amaliy masalalarni echish uchun zarur bo’lgan berilganlarni birlashtiruvchi ma’lumotlar bazasidir (masalan, moliya, talabalar, o’qituvchilar va boshqalar haqidagi berilganlar bo’lishi mumkin).
Sohalar ma’lumotlar bazasi har qanday joriy va kelgusi ilovalarni quvvatlashni ta’minlab beradi. Uning ma’lumotlar elementlari amaliy ma’lumotlar elementlari to’plami bazasiga ham kiradi.
Mbni loyihalashtirishnung joriy va oldindan ko’rilgan ilovalarga asoslanib yuqori effektli informatsion tizimlarniyaratishni yanada tezlashtirish mumkin. Shu sabab amaliy loyihalash Mbni ishlab chiqaruvchilarni o’ziga jalb etmoqda. Bunday informatsion tizimlarda ilovalar sonining oshib borishi amaliy MB sonini tez o’stirib yubormoqda.
Shunday qilib har bir qarab chiqilgan loyihalashga bo’lgan usul har xil yo’nalishdagi loyihalashtirish natijasiga ta’sirini ko’rsatadi.
Maqsadga erishish uchun loyihalash metadalogiyasini tashkil etishda sohali va amaliy usullarni qo’llash effektivligiga bog’liqdir. Umuman olganda sohali usul boshlang’ich informatsion strukturani qurish uchun ishlatiladi, amaliy usul ese uni rivojlantirish maqsadida ma’lumotlarni qayta ishlash effektivligini oshirishda ishlatiladi.
Informatsion tizimlarni loyihalashda bu tizimlarni to’liq analiz qilish va unga bo’gan foydalanuvchilar talablarini aniqlashga olib keladi. Ma’lumotlarni yig’ish mohiyatni o’rganish bilan boshlanadi.
Mbni loyihalashning asosiy maqsadi – bu saqlanadigan ma’lumotlarni kamaytirish, ishlatiladigan xotira hajmini iqtisod qilish va ko’p qaytariladigan operatsiyalarni kamaytirishdir.
|
o„lik yuki yoki - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

144
Naflik
iqtisodiy ne‘matlarni, shaxs yehtiyojini qondirish darajasi.
Ne‘mat inson yehtiyojini qancha to‗laroq qondirsa uning
nafligi shuncha yuqori bo‗ladi.
Naflik funksiyasi
iste‘mol qilingan ne‘matlar miqdorining o‗zgarishi
natijasida olinadigan naflikni o‗zgarishini ifodalovchi
funksiya.
)
...x
x
(x
f
n
2
1
U
; U – naflik; x
1
x
2
…x
n
–
iste‘mol qilingan ne‘matlar miqdorlari. Ne‘matning chekli
nafligi naflik funksiyasidan ne‘mat miqdori bo‗yicha
olingan
xususiy
xosilaga
teng
X
(x)
U
x
MU
Iste‘molchining
muvozanat
holati
n
n
P
MUx
P
MUx
P
MUx
...
2
2
1
1
MUx
1
–
birinchi
ne‘matning chekli nafligi; P
1
– birinchi ne‘matni narxi.
Noaniqlik
axborotlar yetarli, to‗liq bo‗lmaganda qabul qilingan
qarorlarda noaniqlik vujudga keladi. Noaniqlik sharoitida
qabul qilingan qarorlar natijasida tavakkalchilik vujudga
keladi.
Nominal ish haqi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Ekonometrika Kaf 15.Iqtisodiy sistemologiya 10ta
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|