JavaScript Java Script ssenariylarini tuzish tili

JavaScript
Java Script ssenariylarini tuzish tili
Java tili Sun firmasi tomonidan 1995 yilda ishlab chiqilgan.
| Til deb murakkab muloqot tizimiga yoki shu tizimni oʻrganish va ishlatish qobiliyatiga aytiladi. Tilni oʻrganuvchi sohaga tilshunoslik deyiladi. Jahon tillari miqdorini aniqlash uchun til va sheva orasida farq oʻrnatish zarur. |
Java - krossplatformali ilovalarni ishlab chiqish tili. Krossplatformali ilovalar deganda platformaga bog'liq bo'lmagan ilovalar tushuniladi. Ilovalar Java tilida yoziladi, bayt-kod deb ataladigan muayyan oraliq kodga kompilyatsiya qilinadi (u protsessor komandalari bilan bog'liq emas) va bayt-kodni tushunuvchi Java virtual mashinasi yordamida mijozlarning kompyuterlarida bajariladi. Java tilidagi ilovalar juda ixcham va foydalanuvchi uchun xavfsizdir, chunki virtual mashina alohida tuzilishga ega bo'lganligi tufayli, mijoz kompyuterida ishlash juda qulaydir.
Kichik Java ilovalarini Web-sahifalarga to'g'ridan-to'g'rio'rnatish mumkin; ularni ko'zdan kechirish chog'ida brouzer ilovani avtomatik tarzda yuklaydi va virtual mashinani ishga tushiradi. Bunday ixcham ilovalar appletlar deb ataladi.
1996 yilda Netscape kompaniyasi Java negizida JavaScript tilini ishlab chiqdi. Bu tildagi dasturlar (skriptlar) HTML kodiga to'g'ridan-to'g'rio'rnatilishi mumkin edi. JavaScript - Java tilining skriptli versiyasi. Java tilidan farqli o'laroq, JavaScript kompilyatsiya qilinadigan emas, balki interpretatsiya qilinadigan til edi, ya'ni Java virtual mashinasi kompilyatsiya qilish natijasida olingan bayt-kodni emas, balki JavaScript kodining o'zini bajarardi. Shunday qilib, kompilyatorga ehtiyoj soqit etildi va dasturlar ishlab chiqish jarayoni jadallashtirildi.
JavaScript - mijoz tomonida ham, server tomonida ham amal qiluvchi o'rnatiladigan ilovalarning ob'ektga yo'naltirilgan tili. Til sintaksisi Java tilining sintaksisiga juda o'xshash, shu bois u ko'pincha Java-simon til deb ataladi. Mijoz ilovalari Web hujjatlarni ko'zdan kechirish brouzeri tomonidan foydalanuvchining mashinasida bajariladi, server ilovalari esa serverda bajariladi.
Ilovalarning ikkala turini ishlab chiqishda tilning o'zak deb ataladigan umumiy unsuridan foydalaniladi. O'zak standart ob'ektlar va konstruktsiyalarning belgilarini (o'zgaruvchilar, funktsiyalar, asosiy ob'ektlar va Java appletlar bilan izaro aloqa qilish LiveConnect vositasi) va ilovalarning har bir turiga xos bo'lgan ob'ektlarning belgilari ifodalangan tilning tegishli qo'shimcha unsurlarini o'z ichiga oladi. Mijoz va server ilovalarini tuzishda JavaScript tarkibiy qismlarining o'zaro aloqasi 8.3-rasmda sxema kirinishida keltirilgan.
Mijoz ilovalari HTML sahifalariga to'g'ridan-to'g'rio'rnatiladi va uning darchasida hujjat qismlari aks etishiga qarab, brouzer tomonidan talqin qilinadi. Server ilovalari ish unumdorligini oshirish uchun oraliq bayt-kodga oldindan kompilyatsiya qilinadi.
Interfaol HTML sahifalarini tuzishda JavaScript tilidan foydalanishning asosiy sohalari quyidagilardir:
1. Ssenariy yordamida hujjatni dinamik tuzish.
2.Foydalanuvchi tomonidan to'ldiriluvchi HTML shakllarining maydonlarining ishonchliligini ular serverga uzatilgunga qadar operativ tekshirish.
3. Uslublarning kaskad jadvallari vahujjatning ob'ekt modeli bilan birga dinamik HTML sahifalarini tuzish.
4. HTML sahifalariga o'rnatilgan JavaScript ilovalari yechuvchi «mahalliy» vazifalarni hal qilishda foydalanuvchi bilan izaro aloqa qilish.
Server ilovalariga mo'ljallangan JavaScript
Mijoz (qo'shimcha imkoniyatlar: window, history va b. ob'ektlar)
Server (qo'shimcha imkoniyatlar: servec, database va b. ob'ektlar)
JavaScript o'zagi (tilning asosiy imkoniyatlari: o'zgaruvchilar, funktsiyalar, LiveConnect)
Mijoz ilovalariga miljallangan JavaScript
Hozirgi vaqtda Internetda JavaScript tilining bironta ham operatoriga ega bo'lmagan HTML sahifasini topish qiyin. Istalgan Web-usta yoki Internetda o'z sahifasini yaratuvchi o'z brouzerining darchasida o'zining g'oyasini mumkin qadar ko'proq potentsial mijozlar kirishiga haqida qayg'uradi. Gap shundaki, hozirda eng ommaviy tarqalgan brouzerlar HTMLda amalga oshirilgan barcha mavjud texnologiyalarni qo'llab-quvvatlay olmaydi. Shu bois deyarli har qanday sahifada foydalanuvchi brouzerini va uning versiyasini identifikatsiya qilishga mo'ljallangan JavaScript funktsiyasining belgisi va uni chaqirish usuli ifodalangan.
JavaScript ilovasi brouzerga o'rnatilgan interpretator izchil ishlov beruvchi operator tillari to'plamidir. Har bir operatorni alohida satrga joylashtirish mumkin. Bu holda bir operatorni ikkinchi operatordan ajratuvchi ajratgich (;) shart emas. U faqat bir satrda bir nechta operatorlar yuklangan holda qo'llaniladi. Istalgan operatorni davomiylik simvolisiz bir nechta satrlarda joylashtirish mumkin. Masalan, alert funktsiyasini chaqirishning ikki usuli quyidagilarga ekvivalentdir:
alert («Podskazka»);
alert («Podskazka»);
Satr literali bir satrda joylashishi shart. Agar uni bir necha satrda yuklash lozim bo'lsa, uni bir nechta mayda satr literallariga ajratish vahosil bo'lgan mayda satrlarni bitta uzun satrga birlashtirish uchun satrlarni konkatenatsiya qilish operatoridan foydalanish zarur. Bu holda har bir literalni alohida satrda joylashtirish mumkin.
Ilova kodini o'qishga qulaylik yaratish uchun unda sharhlarni joylashtirish mumkin. Ikki qiya chiziq (//) ortida har qanday ketma-ketlikda joylashtirilgan simvollarga sharh deb qarash mumkin. Bu usul bir satrda joylashgan sharhni yuklash imkonini beradi. Ko'p satrli sharhlarni yuklash uchun Java vaC tillaridan olingan sintaksis qo'llanadi. (/*) va (*/) simvollari oralig'iga joylashtirilgan simvollarning har qanday ketma-ketligi sharh deb interpretatsiya qilinadi.
JavaScript tili registrga nisbatan ta'sirchandir. Bu alfavitning bosh va kichik sharflari har xil simvollar hisoblanishini anglatadi.
JavaScript ssenariysini HTML sahifasiga bir necha usul bilan o'rnatish mumkin:
1. HTML tilining teg-konteyneri kiritildi. Bu teg-konteyner ichida JavaScript tilining operatorlari joylashishi mumkin. Odatda biron-bir HTML teglarini qo'llab-quvvatlamaydigan brouzerlar ularga e'tibor bermaydi, biroqo'tkaziluvchi teglarning mazmunini HTML tili nuqtai nazaridan tahlil qiladiki, bu sahifani aks ettirishda xatolarga olib kelishi mumkin. Bunga yo'l qo'ymaslik uchun JavaScript til operatorini konteyneriga quyida ko'rsatilgan tarzda joylashtirish lozim:
LANGUAGE parametri qo'llaniluvchi ssenariylar tilini yuklaydi. JavaScript tili bilan bog'liqholda uning ifodasini yuklash shart emas, chunki bu tilni brouzerlar o'z-o'zidan qo'llaydi. VBScript ssenariylari tili uchun bu parametr ifodasini «VBScript» satri ko'rinishida yuklash talab etiladi.
Sharhni yopuvchi teg --> oldidagi (//) simvollari JavaScript sharhining operatoridir. U interpretator to'g'ri ishlashi uchun zarur.
Hujjat uning istalgan yerida joylashgan bir nechta tegining yuklanishi majburiydir. Kodning navbatdagi fragmenti HTML hujjatini muayyan funksiyalar to'plamidan iborat manbaa fayl bilan bog'laydi:
Bog'lovchi tashqi fayl HTML teglariga ega bo'lmasligi va JS kengligiga ega bo'lishi lozim.
Agar fayl sahifaga kiritilganida xato ro'y bergan bo'lmasa, masalan, fayl topilmagan bo'lsa, brouzer
3. HTML teglari parametrlaridagi JavaScript elementlari
JavaScript o'zgaruvchilari va ifodalaridan HTML teglari parametrlarining ifodalari sifatida foydalanish mumkin. Bu protsedura HTML raqamli yoki simvolli parametrlarini tizish protsedurasiga ixshash. JavaScript elementlari sham ampersand (&) bilan nu=ta va vergul (;) irtasiga joylashtiriladi, lekin figurali =avs ichiga olinishi va fa=at HTML teglari parametrlarining ifodalari sifatida =illanilishi lozim.
barWidth izgaruvchisi belgilangan va unga 75 ifodasi berilgan bilsin. Navbatdagi teg brouzer darchasi gorizontal kattaligining 75% ga teng uzunlikdagi gorizontal chizi=ni chizadi:
HTML matnida JavaScript elementlarini =illash mumkin emas. Ular fa=at parametrning ing tomonida joylashgan sholda interpretatsiya =ilinadi va uning ifodasini yuklaydi. Masalan, =uyidagi fragmentda myVar izgaruvchisining ifodasidan foydalanishga urinish muvaffa=iyatsizlikka mashumdir:
& {myVar}; <H4>
Kutilayotgan myVar izgaruvchisining ifodasi irniga brouzer myVar satrini aks ettiradi.
4. Shodisalarga ishlov beruvchilar
Stsenariylarning tillariga muvofi=lashtirish uchun ayrim HTML teglariga yuzaga keluvchi shodisalarga ishlov berish maxsus parametrlari kiritilgan. JavaScript tilining operatorlari mazkur parametrlarning ifodalari bilishi mumkin. Odatda ifoda tari=asida funktsiya nomi yuklanadi. Shodisaga ishlov berish parametri bilan belgilangan tegishli shodisa riy berganida funktsiya nomi cha=iriladi. Parametrning nomi on old =ishimchasi bilan boshlanadi, uning ketidan shodisa nomi keladi. Masalan, Click shodisasiga ishlov berish parametri («sich=on» tugmasi bosiladi) onClick degan nomga ega biladi.
Shodisalar asosan foydalanuvchi HTML shakli elementlari yordamida amalga oshiruvchi sharakatlar bilan bo\li=. Shu bois shodisalarni ushlash va ularga ishlov berish kipincha shakllar elementlarining parametrlarida yuklanadi. Bu kiritilgan axborotni CGI-stsenariy bilan ishlov berishga yuborishdan oldin tekshirish imkonini beradi.
Funktsiya yoki protsedura - operatorlarning nomlangan ketma-ketligi bilib, u muayyan vazifani bajaradi va muayyan ifodani =aytarishi mumkin. Funktsiya =uyidagi sintaksisga ega bilgan function operatori bilan belgilanadi:
function funktsiya_nomi ([parametrlar]) {
[JavaScript operatorlari]
[return ifoda]
}
Funktsiya ifodalovchi parametrlar vergullar (,) bilan ajratiladi. Funktsiya tanasi (figurali =avs ichiga olingan operatorlar bloki)dagireturn nomajburiy operatori funktsiya =aytaruvchi ifodani belgilaydi.
Funktsiyani e'lon =ilish va uni cha=irish irtasidagi far=ni ani= tushunish lozim. Funktsiyani e'lon =ilish fa=at uning nomini yuklaydi va funktsiya cha=irilganida u nima =ilishini belgilaydi. Stsenariyda funktsiya cha=irilganidava uning sha=i=iy parametrlari uzatilganida funktsiyaning bevosita bajarilishi amalga oshadi.
Zarur funktsiyalarni belgilash tegida amalga oshirilishi lozim, chunki unda belgilangan stsenariyning barcha operatorlari sashifa aks etgunga =adar interpretatsiya =ilinadi va butun sashifa aks etishi jarayonida ma'lum biladi.
uyidagi misol shujjat sashifasini shakllantirish jarayonida funktsiyaning yuklanishi va uning cha=irilishini namoyish etadi.
Funktsiyani yuklash <TITLE>
|