nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qonning reaksiyasi - Yosh fiziologiyasi va gigienasi

|
Yosh fiziologiyasi va gigienasi
|
bet | 131/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasiQonning reaksiyasi. Qon plazmasi faqatgina doimiy osmotik bosimga va tuzlarning ma’lum sifatdagi tarkibigagina ega bo’lmasdan uning reaksiyasining doimiyligini ham ta’minlaydi. Amaliyotda muhitning reaksiyasi vodorod ionlarining konsentratsiyasi bilan aniqlanadi. Muhitning reaksiyasini xarakterlash uchun pH-deb belgilanuvchi vodorod ko’rsatkichlaridan foydalaniladi. (Vodorodli ko’rsatkich teskari belgi bilan vodorod ionlari konsentratsiyasini logorifmidir). Distillangan suv uchun pH o’lchami 7,07 ni tashkil etadi, pH-7,07 dan kam bo’lsa kislotali,7,07-dan yuqori bo’lsa ishqoriydir. Tana harorati 370C bo’lganida odam qonining pH-7,36 ga tengdir. Qonning faol reaksiyasi kuchsiz ishqoriydir.
Qon reaksiyasining doimiyligi unda mavjud bo’lgan buferli moddalar (gemoglobin, ko’mir kislotasining achchiq tuzi, fosfor kislotasining tuzi va qon oqsillari) tomonidan ta’minlanadi, hamda o’pka faoliyati orqali organizmdan karbonat angidrid gazi chiqarib yuboriladi; buyraklar va ter bezlari orqali kislotali va ishqorli reaksiyalarga ega bo’lgan ortiqcha moddalar chiqarib yuboriladi.
Qon plazmasining oqsillari. Qon plazmasining organik moddalari orasida oqsillar ancha katta ahamiyatga ega. Ularning katta qismi jigarda sintezlanadi.
Plazma oqsillari qon va to’qimalararo suyuqliklar orasidagi suv almashinuviga ta’sir qiladi, organizmdagi suv-tuz muvozanatini ta’min etadi. Bu rolni albumin oqsillari bajaradi. Oqsillar himoyaviy immun tanalarni hosil bo’lishida ishtirok etadi, organizmga kiruvchi zaharli moddalarni yopishtiradi va zararsizlantiradi. Barcha antitana –oqsillar globulinlar guruhiga kiradi. Bular asosan gamma-globulinlardir. Shu sababli hozirda gamma-globulinlar organizmni himoya kuchini mustahkamlovchi, davolovchi preparat sifatida keng qo’llanilmoqda.
Plazmaning fibrinogen oqsili –qon ivishining asosiy omilidir. Uni plazmadan juda yengil cho’kma shaklida ajratib olish mumkin. Fibronogeni ajratib olingan plazma-zardob deb ataladi. Zardob plazmadan ivimasligi bilan farq qiladi.
|
| |
-bosqich. 
Bilimlarni - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

319
Jarayon slaydlarni namoyish qilish bilan olib
boriladi (3-ilova).
3.3. Mashg‘ulot davomida tinglovchilarga
savollar bilan murojaat etiladi (4-ilova) va “Aqliy
hujum” usulidan foydalanib, barcha g‘oyalarni
doskaga yozib boradi (“Aqliy hujum” qoidasi
hamda umumlashtiradi.
4 bosqich.
Yakuniy
(10 minut)
4.1. O‘tilgan mavzu yuzasidan yakuniy xulosa
chiqariladi.
4.2. Mavzu yuzasidan mustaqil o‘rganish uchun
savollar beriladi (5-ilova).
4.1. Tinglashadi.
4.2.
O‘UM
ga
qaraydilar.
C++ DASTURLASH TILIDA FUNKSIYALARNI YARATISH VA

154
- funksiyaning aniqlanish sohasini topish;
- funksiyaning qiymatlar sohasini topish;
- funksiyaning nollarini aniqlash;
- funksiyaning OY o‗qini kesish nuqtalarini aniqlash;
- funksiyaning juft-toqligini aniqlash;
- funksiyaning davrini aniqlash;
- funksiyaning musbat oraliqlarini aniqlash;
- funksiyaning manfiy oraliqlarini aniqlash;
- funksiyaning o‗sish oraliqlarini aniqlash;
- funksiyaning kamayish oraliqlarini aniqlash;
- funksiyaning ekstremum nuqtalarini aniqlash;
- funksiyaning ekstremum qiymatlarini aniqlash;
- funksiyaning grafigini chizish;
amallarini bajaruvchi dasturlar tuzib olinadi. Agar zarurat bo‗lsa, bu
dasturlarning har biri yana mayda dasturlarga bo‗linib, har birining dasturlari
tuziladi va «Funksiyani tekshirish» nomli asosiy dasturga birlashtiriladi.
float *a, *b - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov,...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov Pdf ko'rish
|
bet | 123/173 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #238775 |
Bog'liq Tarixi 37 betfloat *a, *b;
buyrug‗i bo‗yicha
a
va
b
nomli ko‗rsatkichlarni
aniqlaymiz. Agar
a=&n;
buyrug‗i bo‗yicha
a
ko‗rsatkichning qiymati
n
ning
xotiradagi adresiga teng bo‗ladi. Shundan so‗ng
(*a)
ko‗rsatkich
n
ning EHM
xotirasidagi qiymatiga teng qiymatni oladi. Lekin,
a=&n;
buyrug‗i bo‗lmasa
(*a)
ham hech qanday qiymatni olmaydi. Chunki adressiz ko‗rsatkich qaysi qiymatni
olishi mumkin? Agar
a=&n;
buyrug‗idan keyin
(*a)++
buyrug‗i o‗rniga
a++
buyrug‗idan foydalansak, bu inkrement amali
n
ning EHM xotirasidagi adresiga
birni qo‗shmaydi, balki shu adresdan keyingi adres qiymatiga teng qiymatni oladi.
Masalan
, n
ningxotiradagi adresi
0x28ff3c
bo‗lsa,
a++
ning qiymati
0x28ff40
bo‗ladi. Bunda
0x28ff3c
ning ustiga
4
ni qo‗shdi. Chunki yuqorida qayd
qilganimizdek,
float
turli o‗zgaruvchilar xotirada
4
bayt joyni egallaydi.
Tabiiyki,
a=&n; cout<<- - a <<`\n`;
buyrug‗i natijasi
0x288ff38
bo‗ladi.
Bunda
a
ning dastlabki qiymati hisobga olinyapdi, ya‘ni
0x288ff3c
dan
4
ayrilyapdi (16lik sanoq sistemasida).
Demak, biror o‗zgaruvchining xotiradagi adresini
1
ga oshirmoqchi
bo‗lsak,uning qiymati
1
ga emas, balkio‗sha o‗zgaruvchining xotirada egallaydigan
joyining hajmi qadar oshadi.
Xuddi shuningdek, ko‗rsatkichga qandaydir butun sonni qo‗shsak yoki ayirsak
o‗sha ko‗rsatkich turi xotirada egallaydigan joyi hajmini berilgan butun songa
ko‗paytirilgani qadar sonni qo‗shish yoki ayirish natijasiga teng bo‗ladi.
Aytilganlar bo‗yicha quyidagi dasturni va uning natijalarini tahlil qiling.
#include
using namespace std;
int main( )
189
{
int *y,a,n=-3;
y=&n; cout <<"*y="<<*y<<'\n';
cout <<"y="<y=y+5; cout <<"y+5="<y=y-8; cout <<"y-8="<y=&n-5; cout <<"&n-5="<system ("pause");
return 0;}
Dastur natijasi quyidagicha bo‗ladi.
*y=-3
y=0x28ff3c
y+5=0x28ff50
y-8=0x28gg30
&n-5=0x28ff28
Bunda amallar 16 lik sanoq sistemasida bajarilmoqda. Ko‗rsatkichlar ustida
qo‗shish amalini bajarib bo‗lmaydi. Lekin, ikkita ko‗rsatkich ustida ayirish amalini
bajarish mumkin. Bu holni quyidagi dastur misolida namoyish qilamiz.
#include
#include
using namespace std;
int main( )
{
int *y, *z,a, n=-3; a=14;
y=&n; cout <<"y="<z=&a; cout <<"z="<cout <<"z-y="<cout <<"*z-*y="<<*z-*y<<'\n';
cout <<"*z+*y="<<*z+*y<<'\n';
system ("pause");
return 0;}
Dastur natijasi quyidagicha bo‗ladi.
y=0x28ff34
z=0x28ff38
z-y=1
190
*z-*y=17
*z+*y=11
Dasturni va uning natijalarini mustaqil tahlil qiling.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
teng b oigan kuch bilan ta’sirot berilsa markaziy asab tizimi bu ta’sirotga

|
teng b oigan kuch bilan ta’sirot berilsa markaziy asab tizimi bu ta’sirotga Pdf ko'rish
|
bet | 247/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotteng b oigan kuch bilan ta’sirot berilsa markaziy asab tizimi bu ta’sirotga
javob bermaydi va refleks yuzaga chiqmaydi.
347
Agar bu ta’sirotlar tezlik bilan ketma-ket berilsa, markaziy asab
tizimi qo‘z g ‘alish bilan javob beradi va tegishli refleks yuzaga chiqadi.
Pog‘ona osti impulslari har biri alohida-alohida borganda qo‘zg ‘a-
lishni keltirib chiqara olmagani holda tezlik bilan ketma-ket kelganida
qo‘zg‘alishni keltirib chiqara olishiga sabab nima? Bu hodisa nerv
markazining xossalari bilan izohlanadi. Nerv markazida unga kelgan har
bir qo‘zg‘alish bir qancha o ‘zgarishlami keltirib chiqaradi, jumladan nerv
markazining qo‘zg ‘a!uvchanligini oshiradi. Keyin ta’sirotlar unchalik
siyrak boim asa, o'ta qo‘zg‘aluvchanlik davriga to‘g‘ri keladi va to‘planib,
qo‘z g ‘alish toiqinining kelib chiqishi uchun kifoya qiladigan b o iib
qoladi.
Burunning shilliq pardasidagi retseptorlaming unda to‘plangan
shilimshiq, chang zarralari yoki boshqa moddalar bilan uzoq ta’sirlanishi
natijasidagina refleks y o i i bilan kelib chiqadigan aksa urish bunday
summasiyaga misol bo i a oladi.
Markaziy asab tizimining charchashi. Nerv markazi juda tez
charchashligi bilan nerv tolasidan farq qiladi. M a’lumki, nerv tolasi deyarli
charchamaydi. Markazga intiluvchi nervning bir qadar uzoq ta’sirlanishi
tufayli reflektor akt sekin-asta susayadi, keyinchalik esa, tamomila
to‘xtaydi. N. Ye. Vvedenskiy markazga intiluvchi nervni ta’sirlab, ta’sir-
lash boshlanganidan 10-40 sekund keyin reflektor aktning susayganligini
va tamomila to‘xtab qolganligini ko‘rgan. U markazga intiluvchi qo‘shni
nervni ta’sirlab, refleks paydo boiishini kuzatgan. Bu kuzatish xuddi
|
| |
-MAVZU
ELEKTR TOKI HAQIDA TUSHUNCHA

122
Tajribadan quyidagi muhim xulosani chiqaramiz.
Moddalar elektr o‘tkazish qobiliyatiga ko‘ra,
o‘tkazgich-
larga
va
o‘tkazmaydiganlarga
bo‘linadi. Barcha metallar, tuz va kislo-
talarning suvdagi eritmalari o‘tkazgichlarga kiradi. Elektr o‘tkaz-
maydigan modda va jismlarni
dielektriklar
deb ham ataladi. Dielektrik
moddalarga chinni, rezina, plastmassa, havo, toza distillangan suv
kiradi. Dielektrik moddalardan yasalgan jismlarga
izolyatorlar
deyiladi.
Elektr zaryadlarining bir tomonga tartibli harakatiga
elektr toki
deyiladi.
Zaryadlangan zarralar bir tomonga harakatlana olishi uchun
ular erkin harakatda bo‘lishi kerak. Yuqorida aytilganidek,
atomning tashqi qobig‘ida joylashgan elektronlar qo‘shni atomlar
ta’sirida atomlar oralig‘iga o‘tib
musbat zaryad - Kegl cc pechat indd

121
Bunga sabab, gilzadagi erkin elektronlar tayoqchadagi musbat
zaryadlarga tortilib gilzaning bir tomoniga to‘planadi. Uning qarama-
qarshi tomonida musbat zaryadlar qoladi. Manfiy zaryadlar, musbat
zaryadlarga nisbatan yaqin joylashganligidan tortishish kuchi itarishish
kuchidan katta bo‘ladi.
1. Jismlar ishqalanganda nima sababdan elektrlanib qoladi?
2. Elektrlanish hodisasi foydalimi yoki zararlimi?
3. Tabiatda elektrlanishga oid qanday hodisani kuzatgansiz?
silliq muskullarini - Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi

|
Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi Pdf ko'rish
|
bet | 139/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotsilliq muskullarini
xalqasimon va uzunasiga joylashgan qatlamlarining qisqarishi natijasida
harakatlanadi. Ichaklaming ovqatlangandan keyin 15 minut o'tgach
boshlanadigan 3 tipdagi harakatlari farqlanadi.
1.
Halqasimon
muskullaming
ichaklar bo‘ylab
toiqinsim on
tarqaladigan va uning ichidagi ozuqa massasini siqadigan va faqat orqa
chiqamv teshigiga qarab harakatlantiradigan perestaltik qisqarish.
195
2. Ichaklami bir y o ‘la bir necha qismida ozuqa massalarini
aralashtiruvchi halqasimon muskullaming segmentlashgan qisqarishi.
3. Navbatma-navbat yuzaga keluvchi va ichaklar ichidagi ozuqa
massalarini aralashtimvchi uzunasiga va xalqa holida joylashgan
muskullaming ritmik mayatniksimon qisqarishi.
Ichaklaming qisqarishi ulaming silliq to‘qimalarining o ‘zidagi
biokimiyoviy jarayonlar tufayli avtomatik holda bajariladi. Ichaklar
harakatini boshqarilishida va uning uzunasiga va halqa holda joylashgan
muskullarining qisqarishlarini koordinatsiyalashda Auerbax
asablar
o ‘rimidagi nerv hujayralari turi ishtirok etadi.
Ingichka ichaklaming harakati iste’mol qilingan ovqatlaming fizik va
ximik holatlariga bog‘liqdir. Yonbosh ichakdagi oziq moddalaming
harakatlanishi o ‘n ikki barmoqli va och ichaklardagidan ancha sekin
bajariladi,
so ‘ngra
ileosikal
sfinkter
orqali
y o ‘g ‘on
ichaklarga
evakuatsiyasi kuzatiladi.
Oziq massalari ichaklar devorlariga mexanik ta’sir ko‘rsatish va
ulami tusish y o ‘li bilan ichaklar harakatini chaqiradi. Oziqlar qancha
|
| |
Affеrеnt motor afaziya (AMA)

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 178 —
zid (A.R. Luriya, 1973). Zero, nutqni tushunish ning asosiy mеzonlaridan
biri – bu tovushlarni ajrata olishdir.
Nutqning motor komponеnti so‘z va gaplarni idrok qilishda muhim
ahamiyatga ega. Shuning uchun AMA da nutq tovushlarini qabul qilayot-
ganda, nutq jarayonining kinеstеtik tahlili yеtishmovchiligi sababli to-
vushlarni ajratish, idrok qilish va tushunish buziladi. AMA ni aniqlash
uchun avvaliga turli xil unli tovushlarni takrorlash iltimos qilinadi. Unli to-
vushlarni tеz-tеz takrorlash so‘ralsa, bеmor chalkashib kеtadi. Ayniqsa, ta-
laffuz qilish qiyin bo‘lgan undosh tovushlardan iborat so‘zlarni («trotuar»,
«traktor», «pеrron») takrorlashda bеmor qiynaladi. AMA oral apraksiya
bilan birga kеlganligi bois, bеmor so‘zlarni noto‘g‘ri talaffuz qiladi. Chun-
ki og‘zi va lablari unga bo‘ysunmaydi. Bеmor noto‘g‘ri so‘zlayotganini o‘zi
bilib turadi.
AMA da kinеstеtik nuqson sababli nutqning boshqa elеmеntlari ham
ikki lamchi tarzda izdan chiqadi. Ularda mustaqil yozish ham, diktant yozish
ham buziladi. Ayniqsa, yozayotgan paytda «og‘zingizni ochib yozing» yoki
«tilingizni tishlaringiz bilan bosib yozing» dеgan ko‘rsatma bеrilsa, xato
yozuvlar ko‘payib kеtadi (ayniqsa bolada). Bеmor miyaga singib kеtgan va
avtomatik tarzda doimo ishlatiladigan so‘zlarni bеmalol takrorlashi mum-
kin, ammo murakkab so‘zlarni faol nutqda noto‘g‘ri talaffuz qiladi.
Konchilik korxonalarida elektr iste'molchilarning turlari Toshboyev Sherzod - bet 2

|
Konchilik korxonalarida elektr iste'molchilarning turlari Toshboyev Sherzod
|
bet | 2/4 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 10,02 Kb. | | #148374 |
Bog'liq Konchilik korxonalarida elektr iste\'molchilarning turlari Toshbo-kompy.infoTog'-kon sanoati korxonalarida signalizatsiya, aloqa va statsionar yoritish uchun elektr energiyasining birinchi sanoat joriy etilishi 80-90 yillarga to'g'ri keladi. 19-asr Shu bilan birga, faqat elektrlashtirish asosida kon ishlarini samarali olib borish uchun zarur bo'lgan tog'-kon mashinalarining quvvat va og'irlik nisbati darajasini oshirish mumkin bo'ldi. 1885-1906 yillarda Germaniyada portlashdan himoyalangan elektr jihozlarini ishlab chiqarish qoidalari (zamonaviy qoidalarning prototipi bo'ldi) ishlab chiqildi va uni gaz konlarida qo'llash boshlandi. Asrning boshida to'g'ridan-to'g'ri elektr haydovchi asosan tog'-kon mashinalarida ishlatilgan. 20-asrning boshlari uch fazali o'zgaruvchan tokga asoslangan elektr haydovchidan foydalanish bilan tavsiflanadi. Bu davrda elektr motorlar, ishga tushirish uskunalari, kabellar yaratildi. 20-40-yillarda. yanada ilg‘or uchirish uskunalari yaratilmoqda, masofadan boshqarish tizimi joriy etilmoqda. 50-yillarda. tog'-kon korxonalarini elektr ta'minotida fundamental texnik inqilob sodir bo'ldi: portlashdan himoyalangan transformatorlar, yog'siz yoyni o'chirishga ega yuqori voltli kalitlar, o'z-o'zidan xavfsiz boshqaruv sxemalariga ega starterlar ishlab chiqarilmoqda. Tog‘-kon uskunalari quvvatining o‘sishi yuqori kuchlanishga o‘tish, ko‘chma nimstansiyalar, yonmaydigan ekranlangan kabellar, kommutatsiya punktlari, erta o‘chirish tizimlari va gazni avtomatik himoya qilishni joriy etishni taqozo etdi. o'z-o'zidan xavfsiz boshqaruv sxemalari bo'lgan starterlar. Tog‘-kon uskunalari quvvatining o‘sishi yuqori kuchlanishga o‘tish, ko‘chma nimstansiyalar, yonmaydigan ekranlangan kabellar, kommutatsiya punktlari, erta o‘chirish tizimlari va gazni avtomatik himoya qilishni joriy etishni taqozo etdi. o'z-o'zidan xavfsiz boshqaruv sxemalari bo'lgan starterlar. Tog‘-kon uskunalari quvvatining o‘sishi yuqori kuchlanishga o‘tish, ko‘chma nimstansiyalar, yonmaydigan ekranlangan kabellar, kommutatsiya punktlari, erta o‘chirish tizimlari va gazni avtomatik himoya qilishni joriy etishni taqozo etdi.
|
| |
Amnеstik afaziya - 1-18 cambria 0112. indd

Amnеstik afaziya. Ushbu afaziyada nutqning nominativ funksiyasi
buziladi. Biror narsaning nomini aytish uchun bеmor bir nеchta so‘zlarni
kеtma-kеt aytib tashlaydi. Masalan, bеmorga olmani ko‘rsatib: «Bu nima?»,
dеb so‘ralsa: U «Haligi, bu bеhi, ey, nok emas, bu, bilasizmi, yеganda juda
mazali, nimaydi, hamma joyda o‘sadi, haligi, hozir topaman, ey, jin ursin,
ayta olmayapman», dеgan noaniq jumlalarni so‘zlab tashlaydi.
Sеnsor va akustik-mnеstik afaziyadan farqli o‘laroq, amnеstik afaziyada
so‘zning boshini aytib yuborish yordam bеradi. Nutqning nominativ funk-
siyasi buzilsa-da, boshqa funksiyalari, ya’ni yozish va o‘qish saqlanib qola-
di. Amnеstik afaziya alohida holda juda kam uchraydi va u asosan, akus-
tik-mnеstik yoki sеmantik afaziya bilan birgalikda kuzatiladi.
Afaziyani tеkshirish usuli
Har qanday nutqni tekshirish oddiy usullar bilan, ya’ni harflar, son-
lar va fonemalarni tekshirishdan boshlanadi. Tekshirish paytida, albatta,
nutqning motor va sensor tomonla riga e’tibor qaratiladi.
1. Spontan va dialogik nutq.
Bеmorga oddiy savollar beriladi:
- ismingiz nima?
- ahvolingiz qanday?
- yoshingiz nechada?
Bеmor ularga “Ha, yo‘q, yaxshi, yomon” deb qisqa javob qaytaradi.
2. Avtomatlashgan nutq.
1topshiriq. 1 dan 10 gacha sanang: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10.
2topshiriq. Hafta kunlarini aytib chiqing: dushanba, seshanba,
chorshanba, payshanba, juma, shanba, yakshanba.
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 182 —
3topshiriq. Oylarni aytib chiqing: yanvar, fevral, mart, aprel,
may, iyun, iyul, avgust, sentyabr, oktyabr, noyabr, dekabr.
3. Takroriy nutq.
1topshiriq. Unli tovushlarni takrorlash: A, O, I, E, U, Yu.
2topshiriq. Undosh tovushlarni takrorlash: M, N, P, L, T, K.
3topshiriq. Muxolif fonemalarni takrorlash: B-P, P-B, D-T, T-D, Z-S,
S-Z.
4topshiriq. Tovushli birikmalarni takrorlash: BI-BA-BO; BA-BO-BI.
|
Effеrеnt motor afaziya (EMA)

III bob. Neyropsixologiya asoslari
— 179 —
so‘z va jumlalarni talaffuz qila olmaydi (masalan, tеz aytishlarni). Shuning
uchun ham EMA da agrammatizm ko‘p uchraydi.
Ma’lumki, Brok markazi miyaning chakka sohasi tuzilmalari bilan as-
sotsiativ yo‘llar orqali bog‘langan. Shu bois EMA da motor nutq markazi
inertligi sababli nutq faoliyatining boshqa turlari, ya’ni, yozish va o‘qish
ham buziladi.
Shunday qilib, EMA boshqa afaziyalar kabi, nutq faoliyatining sistеm bu-
zilishi bilan kеchadi va bunda kuzatiladigan asosiy kamchilik nutq kinеti-
kasi yеtishmovchiligidir.
Agrafiyani tekshirish - 1-18 cambria 0112. indd

Agrafiyani tekshirish
1. Avtomatlashgan yozuv.
Familiyasi, ismi, otasining ismi: Qobulov Davron Olimovich.
2. Harflarni yozish.
Bosma harflarni ko‘chirib yozish (bittali, juftli).
Harflarni verbal topshiriq orqali yozish (bittali, juftli).
n, t, o, l, s, a, sa, ln, tr, och, do, bе, ds.
3. So‘zlarni yozish.
4. So‘zlarni ko‘chirish: lola, bog‘, piyola, lagan, baliq.
5. Verbal topshiriq orqali oddiy so‘zlarni yozish: ot, oyna, odam.
Verbal topshiriq orqali muxolif fonemalarni yozish.
Olam-odam, sanam-salom, tirnoq-turmoq.
6. Verbal topshiriq orqali murakkab so‘zlarni yozish.
Urbanizatsiya, signalizatsiya, sivilizatsiya.
7. Jumlani yozish.
8. Jumlani ko‘chirish: quyosh chiqdi.
9. Jumlani verbal topshiriq orqali yozish: yomg‘ir yog‘moqda.
yozish buzilishining turlariga qarab topik tashxis aniqlanadi va xulosa yo-
ziladi.
III bob. Neyropsixologiya asoslari
— 185 —
3.11. Apraksiya
Apraksiya – maqsadga yo‘naltirilgan ixtiyoriy harakatlarni bajara
olmas lik. Qo‘llarda falajlik bo‘lmasa-da, bеmor biror bir maqsadni ko‘zla gan
harakatlarni bajara olmaydi. Masalan, bеmor gugurt qutilaridan uycha lar,
gugurt cho‘plaridan kvadrat, romb, uchburchak yasay olmaydi. Kiyinish,
tugmasini taqish, ovqatni qoshiqda og‘zigacha olib kеlish kabi maqsadga
yo‘naltirilgan oddiy harakatlar mushkul bo‘lib qoladi.
Apraksiya tasnifi 1905-yili X. Lipmann tomonidan taklif qilingan bo‘lib,
hozirgi kungacha ba’zi davlatlarda qo‘llab kеlinadi. U apraksiyaning 3 turi-
ni ajratgan: 1) idеator apraksiya – harakat to‘g‘risidagi g‘oyaning buzili-
shi, parchalanishi; 2) kinеtik apraksiya – harakatning kinеtik mеxanizmi
buzilishi; 3) idеomotor apraksiya – harakat qilish haqidagi maqsadni
harakatni bajarish markaziga uzatishning buzilishi.
Idеator apraksiyani Lipmann bosh miyaning diffuz zararlanishi bi-
lan bog‘lagan bo‘lsa, kinеtik apraksiyani prеmotor sohaning pastki qismi
zararlanishi bilan, idеomotor apraksiyani esa tеpa bo‘lagi zararlanishi bi-
lan bog‘lagan.
3-13-rasm.
Po‘stloqning ushbu sohalari zararlanganda apraksiya kuzatiladi.
Dinamik apraksiya
Konstruktiv apraksiya
Total apraksiya
Ideator apraksiya
Yuz apraksiya
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 186 —
Ba’zi mualliflar oral, barmoqlar, tana va kiyinish apraksiyasi turla-
rini farq qilishadi. A.R. Luriya apraksiyaning 4 turini ajratib o‘rgandi:
1) kinеstеtik apraksiya; 2) fazoviy apraksiya yoki apraktoagnoziya; 3)
kinеtik apraksiya; 4) rеgulyator (prеfrontal) apraksiya.
|
log‘osti dеmеnsiyasi - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 134/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasilog‘osti dеmеnsiyasi dеb aytiladi. Po‘st log‘osti dеmеnsiyasida afaziya,
apraksiya va akalkuliya kabi kortikal simptomlar aniqlanmaydi. Po‘st-
log‘osti tuzilmalari pеshona markazlari bilan uzviy nеyronal bog‘lanishlar-
ga ega. Shu bois po‘stlog‘osti zararlanishida frontal simptomlar ham paydo
bo‘ladi, ya’ni bradifrеniya (psixik faoliyatning sustlashuvi), gipokinеziya
va shaxs buzilishlari.
Po‘stlog‘osti dеmеntsiyasi dеyarli har doim ekstrapiramidal buzilishlar
(parkinsonizm) bilan birgalikda namoyon bo‘ladi. Po‘stlog‘osti dеmеntsi-
yasida gnostik jarayon lar, ya’ni bilish va tanish jarayonlari dеyarli buzil-
maydi. Kortikal dеmеntsiyada esa ular kеskin buziladi. Avval po‘stlog‘osti
tuzilmalari zararlanib, kеyin patologik jarayon po‘stloq tuzilmalarini ham
qamrab olsa, aralash tipdagi dеmеntsiya shakllanadi. O‘tkir serebrovaskul-
yar kasalliklar sababli rivojlangan dеmеnsiyani ko‘pincha aralash tipdagi
dеmеntsiya dеb atash mumkin.
Davolash. Davolash muolajalari komplеks tarzda olib boriladi va quyi-
dagi dori vositalari qo‘llaniladi. Takrin 1 kaps. (10 mg) dan kuniga 4 mahal
ovqatdan oldin ichishga buyuriladi. Bеmor takrinni yillar mobaynida qa-
bul qilishi kеrak. Donеpеzil kеchqurun yotishdan oldin 5 mg dan ichishga
buyuriladi. Bir oy o‘tgach, bеmor dorini 10 mg dan 6 hafta mobaynida ichi-
shi lozim. Rivastigmin (eksеlon) dastlab 1 mg dan kuniga 2 mahal ichishga
buyuriladi va har 2 haftada dozasi oshirib boriladi. Mеmantin dastlab 5 mg
dan ovqat paytida ichishga buyuriladi.
Prognoz. Ko‘rsatib o‘tilgan dorilar kasallikning boshlang‘ich davrida
sama rali. Ammo dеmеnsiya sеkin-asta zo‘rayib boradigan kasallik. Demen-
siya qancha erta boshlansa, prognoz shuncha yomon hisoblanadi.
Nazorat uchun savollar
1. Nеyropsixologiya faniga ta’rif bеring.
2. Nеyropsixologiya faniga kimlar asos solgan?
3. Nеyropsixologiya fani tarixi haqida so‘zlab bеring.
4. A.R. Luriya nеyropsixologiya faniga qanday hissa qo‘shgan?
5. Agnoziya va uning qanday turlari bor?
6. Nutq markazlari va afaziya haqida so‘zlab bеring.
7. Agrafiya nima, uning qanday turlarini bilasiz?
8. Apraksiya haqida so‘zlab bеring.
9. Dеmеnsiya sabablarini ayting.
10. Dеmеnsiya klinikasini so‘zlab bеring.
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
|
| |
Funksiyani e‟lon qilmasdan undan foydalanish

163
int buluvchi(int x);
cout<
return 0;
}
int buluvchi(int n)
{ int p;
for(int i=1;i<=n;i++)
if(n%i==0) p++;
return p;
}
Kiritishga ma‘lumot
6
Dastur natijasi
4
Yuqoridagi masalalarga e‘tibor qaratsak masala tarkibidagi funksiyalardan
dastur tarkibida ixtiyoriy joyida ixtiyoriy marta foydalanish mumkin.
Qo‘zg‘alish markaziy asab tizimida hammadan sekinroq o‘tadi. Bu yerda

|
Qo‘zg‘alish markaziy asab tizimida hammadan sekinroq o‘tadi. Bu yerda Pdf ko'rish
|
bet | 246/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotQo‘zg‘alish markaziy asab tizimida hammadan sekinroq o‘tadi. Bu yerda
qo‘zg‘alish bir neyrondan ikkinchi neyronga o ‘tadi. Shu sababli markaziy
yoki sinaptik paysal haqida gapirish rasm bo‘lib ketgan. Markaziy asab
tizimida qo‘z g ‘alishning sekin o ‘tishi paysal deb atalishiga sabab shuki,
qo‘z g ‘alish sinapsga yetgach g o ‘yo qandaydir g ‘ovga duch kelib, shu
tufayli to‘xtab qoladi, degan taassurot tugiladi.
Qo‘zg ‘alish ritmining o ‘zgarishi. Markaziy asab tizimi markazdan
qochuvchi neyronlar orqali periferiyaga - ishchi organga hech qachon bitta
qo‘zg ‘alish to‘lqinini yubormaydi; markaziy asab tizimidan hamisha bir
necha impuls ketma-ket keladi.
Markaziy asab tizimi yuboradigan qo‘z g ‘alish ritmi retseptorlarga
tushadigan ta’sirotning chastotasiga ko‘p bog‘liq emas. Ta’sirot ritmi bir
qancha boiganda ham, hatto juda siyrak bo‘lganda ham, markaziy asab
tizimi baribir bir qancha impulslar bilan javob beradi. Nerv markazlaridan
keluvchi impulslaming ritmi sekundiga 50 dan tortib 200 tagacha boiadi.
Shuning uchun ham nerv markazlari qo‘zg ‘alish ritmini o ‘zgartira oladi,
transformatsiya qila oladi deb hisoblanadi.
Organizmdagi hamma muskullaming qisqarishi tetanik qisqarish
ekanligi ham markaziy asab tizimining shu xususiyati bilan izohlanadi.
Har qanday muskulning juda tezlik bilan va qisqa muddatli qisqarishi
tetanik qisqarishlar, chunki muskul hamisha ketma-ket keluvchi bir qancha
impulslami oladi.
Markaziy asab tizimida qo‘z g ‘alishning to‘p!anishi (summasiya).
Markaziy asab tizimining birinchi marta I.M.Sechenov tomonidan kashf
etilgan ikkinchi xususiyati shuki, u o ‘ziga keluvchi qo‘z g ‘alishlami to‘play
oladi. Bu xususiyat shundan iboratki, afferent tolaga pog‘ona osti kuchiga
|
| |
Global va lokal o„zgaruvchilar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov Pdf ko'rish
|
bet | 105/173 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #238775 |
Bog'liq Tarixi 37 bet
Global va lokal o„zgaruvchilar
C++ dasturlash tilida tuziladigan dasturlar tarkibida bir nechta
o‗zgaruvchilardan foydalaniladi. C++ dasturlash tilida funksiyalar mavzusidan
keyin o‗zgaruvchilar ikki turga ajratiladi, ya‘ni global va lokal o‗zgaruvchilar.
Ta‘rif: Dastur tarkibining ixtiyoriy joyida foydalanish mumkin bo‗lgan
o‗zgaruvchilar
global o„zgaruvchilar
deyiladi.
Global o‗zgaruvchilar dasturning ixtiyoriy qismida o‗z qiymatini saqlaydi,
hattoki, main() funksiyasining ichidagi o‗zgaruvchilar ham global hisoblanmaydi,
chunki main() funksiyasidan tashqarida main() funksiyasi ichidagi o‗zgaruvchilar
o‗z qiymatini saqlamaydi. Global o‗zgaruvchilar main() funksiyasidan oldin e‘lon
qilinadi.
C++ dasturlash tilidagi funksiyalar tarkibidagi o‗zgaruvchilar global
hisoblanmaydi. Global bo‗lmagan o‗zgaruvchilar faqatgini o‗z funksiya blok
ichiga tegishli bo‗ladi.
Ta‘rif: C++ dasturlash tilidagi funksiyalar tarkibidagi o‗zgaruvchilar
lokal
o„zgaruvchilar
deyiladi.
Dastur tarkibidagi funksiyalar tarkibidagi barcha o‗zgaruvchilar lokal
hisoblanadi, funksiya tarkibidagi o‗zgaruvchilar faqatgina funksiyaning o‗z bloki
ichida o‗rinli bo‗ladi. Global va lokal o‗zgaruvchilarni aniqlash uchun quyidagi
keltirilgan sonning bo‗luvchilar yig‘indisini hisoblovchi dastur orqali aniqlaymiz.
164
#include
int buluvchi(int x);
float m;
int x=16;
using namespace std;
int main()
{
cout<return 0;
}
int buluvchi(int n)
{ int p;
for(int i=1;i<=n;i++)
if(n%i==0) p++;
return p;
}
Dastur natijasi
5
Yuqoridagi dastur tarkibiga e‘tibor qaratsak, main() funksiyasidan oldin
e‘lon qilingan
m
va
k o‗
zgaruvchilar global hisoblanadi, main() va bo‘luvchi(n)
funksiyalari tarkibidagi o‗zgaruvchilar lokal hisoblanadi. Global o‗zgaruvchilarni
dasturning ixtiyoriy joyida foydalanish imkoniyati mavjud, lokal o‗zgaruvchilarni
esa faqatgina o‗z funksiya bloki ichida foydalanish mumkin. Global va lokal
o‗zgaruvchilar haqida aytilganda global va lokal o‗zgaruvchilarni
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Konchilik korxonalarida elektr iste'molchilarning turlari Toshboyev Sherzod - bet 4

|
Konchilik korxonalarida elektr iste'molchilarning turlari Toshboyev Sherzod
|
bet | 4/4 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 10,02 Kb. | | #148374 |
Bog'liq Konchilik korxonalarida elektr iste\'molchilarning turlari Toshbo-kompy.infoElektr ta'minotining oqilona sxemasini tuzishda quyidagi omillar hisobga olinadi: Past kuchlanishli uskunalar iste'molchiga imkon qadar yaqin bo'lishi kerak. Uzun devorli oynadan elektr poyezdigacha bo'lgan minimal masofa 10 m, ko'chma podstansiyaning korpusi yuzadan 50 m dan ko'p bo'lmagan orqada qoladi, kombayn va konveyerga kabelning uzunligi uzun devor uzunligini hisobga oladi, uzun devorli oynadan ishga tushirishni himoya qilish uskunasigacha bo'lgan masofa va 10% sarkma. Elektr qabul qiluvchilarning qolgan qismiga kabelning uzunligi ularning joylashuvi, ishlab chiqarish ehtiyojlari va 10% sarkma hisobga olingan holda olinadi. yuqori voltli kabelning uzunligi mobil podstansiyaning joylashishini, olib tashlanadigan ustunning uzunligini va RPP-6 statsionar tarqatish punktining joylashishini hisobga olgan holda qabul qilinadi; past tomondan asosiy kabelning uzunligi mobil podstansiyaning lava oynasiga minimal yondashuvini hisobga olgan holda hisobga olinadi -50m, lekin aslida 27m. Xavfsiz ishlashni ta'minlash uchun ishga tushirishni himoya qilish uskunasi yangi oqimga o'rnatiladi. Elektr ta'minotining oqilona sxemasini tuzishda quyidagi omillar hisobga olinadi: Past kuchlanishli uskunalar iste'molchiga imkon qadar yaqin bo'lishi kerak. Uzun devorli oynadan elektr poyezdigacha bo'lgan minimal masofa 10 m, ko'chma podstansiyaning korpusi yuzadan 50 m dan ko'p bo'lmagan orqada qoladi, kombayn va konveyerga kabelning uzunligi uzun devor uzunligini hisobga oladi, uzun devorli oynadan ishga tushirishni himoya qilish uskunasigacha bo'lgan masofa va 10% sarkma. Elektr qabul qiluvchilarning qolgan qismiga kabelning uzunligi ularning joylashuvi, ishlab chiqarish ehtiyojlari va 10% sarkma hisobga olingan holda olinadi. yuqori voltli kabelning uzunligi mobil podstansiyaning joylashishini, olib tashlanadigan ustunning uzunligini va RPP-6 statsionar tarqatish punktining joylashishini hisobga olgan holda qabul qilinadi; past tomondan asosiy kabelning uzunligi mobil podstansiyaning lava oynasiga minimal yondashuvini hisobga olgan holda hisobga olinadi -50m, lekin aslida 27m. Xavfsiz ishlashni ta'minlash uchun ishga tushirishni himoya qilish uskunasi yangi oqimga o'rnatiladi.
ISHLAB CHIQARILGAN ELEKTR ENERJASI Iste'molchilari
QUVVATLANTIRISH MANBAI
ASOSIY KONVEYERNING QUV TA’MINOTI DIAGRAMASI
QUVVATLANTIRISH MANBAI
http://kompy.info
|
| |
shakarqamish, qandlavlagi, tamaki, kartoshka

avtom obilyo'llari, yoqilg'i bilan ta ’minlash korxonalari,
ta ’mirlash korxonalari, avtovokzallar va h.k.
Tabiiy va sun’iy suv yo'llari orqali yuk va yo'lovchi
tashiydigan transport turi
suv transporti deb ataladi
ham da dengiz va daryo transportiga bo'linadi. Bir
m am lakatning ikki porti orasida yuk tashish
kabotaj
yu k tashish deb ataladi va ikkiga bo'linadi: tashqi va
ichki kabotaj yuk tashish. Bir m am lakatning ikki porti
orasidagi yuk tashish boshqa davlat qirg'oqlari orqali
Xorazm tekisligi - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

Xorazm tekisligi
(Quyi Amudaryo). Amudaryoning
qadimgi va hozirgi deltasida joylashgan. Hozirgi delta
183
shim oli-g'arb tomonga sal nishab bo'lgan tekislikdan
iborat. Qadim gi deltada (Xorazm vohasi) A m udaryo
ning o'zani va qayirlari keng. A m udaryo doimo
qirg'oqlarini yuvib turadi. Bu hodisa deyish deb ataladi.
Qishi sovuqroq (o'rtacha harorat -4 °C , -6°C ), yoz issiq,
iyulning o'rtacha harorati +27,5°, yog'in miqdori 80 m.
Ichki suvlari A m udaryo va undan chiqarilgan kanallardan
iborat. To'qay va bo'z tuproqlar tarqalgan. U larda to'qay
va o 't o'sim liklari o'sadi, to'ng'iz, g'oz, oqqush, qirg'ovul,
laqqabaliq ko'p.
Badxiz-Qorabel qirlari.
Qoraqum ning janubi-
sharqida joylashgan bo'lib, Porapamiz tog'oldi tekisliklari
va qirlaridan iborat. M urg'ob va Tajan daryolarning
o'rtasida Badxiz balandliklari, sharqda M urg'ob daryosi
bilan Kaliyer, Uzboy orasida Qorabel balanliklari joy
lashgan. Bu qirlar ustida bayir deb ataluvchi uzun-uzun
cho'zilgan tepaliklar bor (nisbiy balandligi 50 m, mutloq
balandligi 300-1000 m). Bayirlar orasida quruq vodiylar,
berk botiqlar vajarlar ko'p. O qar suvlari yo'q, bo'z tuproq,
o 't o'sim liklar o'sadi.
Tog'oldi va tog' oralig'i tekisliklariga
Farg'ona,
Zarafshon, Qashqadaryo, Chirchiq-Ohangaron vodiylari
va M irzacho‘1 kiradi. U larning asosiy xususiyati inson
tom onidan kuchli o'zlashtirilganligidir.
Farg'ona vodiysi
G'arbiy, M arkaziy va Janubiy
Tyanshan oralig'idajoylashgan.Shim olva shim oli-g'arbda
Chotqol va Q uram a, sharqda Farg'ona, janubda Oloy va
Turkiston tog'lari bilan o'ralgan. Faqat g'arbda Xo'jand
184
darvozasi orqali Dalvarzin cho'li bilan bog'langan. Qish
barqaror va sovuq, yoz issiq, uzoq davom etadi. Asosiy
daryosi Sirdaryo va uning irm oqlaridir (Qoradaryo,
Norin, So‘x, Isfara, Shohimardon, Isfayram). Adirlarida
bo'z tuproqlar tarqalgan, o'sim lik va hayvonot dunyosi
kuchli o'zgargan.
|
amalga oshiritea, tashqi kabotaj yuk tashish

sohibkorlik zonalari, xorij kapitalining erkin amal qilishi
uchun ajratilgan m axsus hudud. Bu zonalar m am lakatlar
hududida tovar ishlab chiqarish, xizm at ko'rsatish
va boshqa faoliyat turlari bo'yicha chet el firm alari
tashabbusini faollashtirishga qaratilgan. Hozir jahonda
500 ta erkin iqtisodiy zona mavjud.
2.9. Xizm at ko'rsatish geografiyasi
Aholiga turli xil madaniy, maishiy, aloqa, tibbiy,
xavfsizlik va boshqa xizm at ko'rsatishlarni o'z ichiga
oladi. M azkur sohaga, asosan, nomoddiy ishlab chiqarish
tarm oqlari kiradi (sog'liqni saqlash, tarbiya, ta’lim,
madaniy, aloqa, huquqiy, m a’muriy, xavfsizlik, savdo).
Aholiga xizm at ko'rsatish darajasining ko'rsatkichi
1000 kishiga to'g'ri keladigan m azkur sohada ishla-
yotganlar sonidir. M asalan, 1000 kishiga xizm at ko'rsatish
sohasida 10 kishi ishlashi mumkin.
Xo'jalikni hududiy tashkil qilish va iqtisodiy

cho'li va G ‘arbiy Tyanshan tog*lari (Ugom, Piskom
tizim lari) orqali o'tadi. Turkm aniston bilan bo'lgan
chegarasi esa Qoplonqir platosi, Sariqam iz botig'i,
Qoraqum cho'li, A m udaryo va Ko‘hitang tizm asi orqali
o‘tadi. Tojikiston bilan bo'lgan chegara Bobotog*, Hisor,
Zarafshon, Turkm aniston va Q uram a tizm alari orqali,
Q irg'iziston bilan bo'lgan chegara esa Oloy, Farg'ona,
Chotqol tizm alari orqali o'tadi. Afg'oniston bilan bo'lgan
chegara eng qisqa bo'lib, A m udaryo orqali o'tadi.
Demak, O 'rta Osiyo m iqyosida O 'zbekistonning
iqtisodiy-geografik joylashishi ju d a qulay. Ammo
O 'zbekiston quruqlik ichkarisida joylashganligi uchun
xalqaro dengiz yo'llaridan ancha olisda joylashgan.
O 'zbekiston Hind okeaniga A fg'oniston va Pokiston
orqali, H ind okeanining Fors qo'ltig'i portlariga esa
Turkmaniston, Ozarbayjon va Gurjiston ham da Turkiya
orqali, Shimoliy M uz va Tinch okean portlariga
Q ozog'iston, Rossiya ham da Q irg'iziston va Xitoy
orqali chiqishi m um kin. Demak, xalqaro miqyosda
O 'zbekistonning iqtisodiy-geografik joylanishi biroz
noqulay.
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ - bet 118

5.2-rasm. Hisob siyosatining asosiy tamoyillari
Ushbu tamoyil korxonaga boshqa korxonalardan noto‘g‘ri rasmiylashtirilgan, lekin bunday
faktlar aniqlanganidan so‘ng, korxona ichida tuzatilishi lozim bo‘lgan dastlabki hujjatlar olinganida
amalga oshiriladi. Shuningdek, operatsiya sodir bo‘lganligi boshqacha usul bilan, masalan, olingan
tovar alohida tuzilgan dalolatnoma bo‘yicha barcha quyilgan talablarga rioya qilingan holda, qabul
qilinishi mumkin.
Muvofiqlik. Korxona tomonidan tanlangan hisob usullari hisobning har xil turlari tomonidan
shakllantiriladigan ma’lumotlarning
muvofiqligini, masalan, har bir hisobot
davrida analitik hisob
oborotlari va qoldiqlarining sintetik hisob schotlarinikiga tengligini ta'minlash uchun asos yaratadi.
Oqilonalik. Hisob siyosati
shunday tuzilishi lozimki, bunda buxgalteriya
hisobi oqilona va
tejamli, korxona ko‘lami va faoliyat miqyosiga mos tarzda yuritiladi. Ko‘rsatilgan tamoyillar korxona
tomonidan o‘z hisob siyosatini ishlab chiqish va qabul qilishning asosini tashkil etishi lozim. Ularga
rioya qilinmasligi korxonanig mulkiy va moliyaviy ahvolini buzib ko‘rsatishi mumkin.
Korxona tomonidan yuqorida ko‘rib chiqilgan farazlar va tamoyillardan kelib chiqqan holda,
qabul qilingan hisob siyosati korxonada buxgalteriya hisobi tizimining yahlitligini ta'minlaydi. U
korxonadagi hisob jarayonlarining barcha –
uslubiy, tashkiliy va
texnik jihatlarini qamrab oladi.
Hisob
siyosatining uslubiy jihati korxonada mulklarni
va majburiyatlarni baholash,
amortizatsiya hisoblash va shu kabilarni qanday usullari qo‘llanilishini ko‘rsatadi.
Tashkiliy jihati esa – ushbu usullarni buxgalteriya xizmatini tashkil etishda qanday amalga
oshirilishini bildiradi.
Texnik jihati ushbu usullarni hujjatlar va hisob registrlarida
qanday amalga oshirilishini
ko‘rsatadi.
Gamilton shkalasi blanki - 1-18 cambria 0112. indd

Gamilton shkalasi blanki (dеprеssiyanianiqlashuchun) Ism-sharifi....................................................; Yoshi...........; jinsi..........; sana.........
Ball 1. Dеprеssiv kayfiyat 0
Yo‘q
1
Ko‘rsatilgan holatlar so‘ralganda aytiladi
2
To‘satdan o‘zi shikoyat qiladi
3
Xulq-atvoridan (harakatlari, holati, mimikasi, ovozi, yig‘loqilik) bilib olinadi
4
Ko‘rsatilgan holatlar ham gapirishidan, ham xulq-atvoridan bilinib turadi
2. Aybdorlik hissi 0
Yo‘q
1
O‘zini kamsitish, boshqalarga pand bеrish hissi
2
O‘zini kamsitish hissi, o‘z xatolari va gunohlarini azob bilan eslash
3
Hozirgi kasalligini go‘yoki unga bеrilgan jazodеk his qiladi, aybdorlik hissi
4
Ayblovchi va/yoki qoralovchi mazmundagi vеrbal gallyutsinatsiyalar, va/yoki
qo‘rqituvchi mazmundagi ko‘ruv gallyutsinatsiyalari
3. Suitsidal niyatlar 0
Yoq
1
Yashashning keragi yo‘q deb his qilish
2
O‘lish xohishi yoki o‘lishi mumkinligi haqidagi xayollar
3
O‘z joniga qasd qilish haqida gapirish yoki imo-ishorasida bildirish
4
Suitsidal urinishlar
4. Erta uyqusizlik 0
Qiynalmay uyquga ketish
1
Ba’zan uyqu kelmasligidan shikoyat qilish (30 daqiqadan ko‘proq)
2
Har kecha uxlay olmayotganidan shikoyat qilish
5. O‘rta uyqusizlik 0
Yo‘q
1
Tun mobaynida notinch uyqudan shikoyat qilish
2
Butun tun bo‘yi bir necha bor uyg‘onib ketish, o‘rnidan turish
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 426 —
6. Kechikkan uyqusizlik 0
Yo‘q
1
Erta uyg‘onib ketish va keyin yana uyquga ketish
2
Saharda butunlay uyg‘onib ketish
Ikkinchidan - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov,...

156
main()
funksiyasini o‗z tarkibida saqlaydi. Dastur tarkibida main() funksiyasidan
tashqari boshqa funksiyalar ham bo‗lishi mumkin.
Dastur tarkibidagi funksiyaga uning nomi bilan murojat qilinadi, dastur
bajarilish vaqtida funksiya nomi uchrasa, komplyator shu funksiyaning tanasiga
murojat qilib natijani funksiya nomiga qaytaradi va dastur keyingi qadamlarni
bajaradi. C++ dasturlash tilida funksiyalar ikki guruhga ajratiladi, ya‘ni standart va
standart bo‗lmagan funksiyalar. Standart funksiyalar C++ dasturlash tili tarkibida
biror bir kutubxona tarkibiga joylashtirilgan bo‗ladi. Standart funksiyalar haqida
mazkur qo‗llanmaning II-bobida batafsil yoritilgan. Standart bo‗lmagan
funksiyalar dastur tarkibida yaratiladi va unga nomi bilan murojat qilinadi. C++ da
dasturlashning asosiy bloklaridan biri funksiyalardir. Funksiyalarning foydasi
shundaki, katta masala bir necha kichik bo‗laklarga bo‗linib, har biriga alohida
funksiya yozilganda, masala yechish algoritmi ancha soddalashadi. Bunda
dasturchi yozgan funksiyalar C++ ning standart kutubxonasi va boshqa firmalar
yozgan kutubxonalar ichidagi funksiyalar bilan birlashtiriladi. Bu esa ishni bir
muncha osonlashtiradi. Ko‗p holda dasturda takroran bajariladigan amallarni
funksiya sifatida yozish va kerakli joyda ushbu funksiyani chaqirish mumkin.
Funksiyani programma tanasida ishlatish uchun u chaqiriladi, yani uning ismi
yoziladi va unga kerakli argumentlar beriladi. () qavslar ushbu funksiya
chaqirig'ini ifodalaydi. Masalan: foo(); k = square(l); Demak, agar funksiya
argumentlar olsa, ular () qavs ichida yoziladi. Argumentsiz funksiyadan keyin esa
() qavslarning o‗zi qo‗yiladi.
Nazariy savollar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

191
V-BOB. C++ DASTURLASH TILIDA SATR, FAYL VA STRUKTURA
TURIDAGI MA‟LUMOTLAR VA ULARDAN FOYDALANISH.
C++ dasturlash tili tarkibida satr, to‗plam, fayl va struktura turiga mansub
bo‗lgan ma‘lumotlar ustida amallar bajarish imkoniyati ham mavjud. Satr turi bu
dasturlashning asosiy turlaridan hisoblanadi, bunda char turiga mansub barcha
ma‘lumotlar shu tur asosida qayta ishlanadi. Dasturlash aoslarida satr turi bilan
ishlash bu fanning asosiy maqsadi hisoblanadi. Tashkilot va muassasalarning
axborotlarini qayta ishlash vaqtida uning tarkibida asosan satr turlari bilan
ishlashga to‗g‘ri keladi. Bu bobda satrlar ustida satrning uzunligi, satrni nusxalash,
satrni kerakli joyga o‗rnatish kabi bir qator vazifalar ko‗rib o‗tiladi. C++ dasturlash
tilida to‗plam va fayl turlari ham asosiy turlardan hisoblanadi. Matematik
masalalarni hal etishda asosan to‗plam turi katta ahmiyat kasb etadi. C++
dasturlash tilida to‗plam, to‗plam elementlari, element to‗plamga tegishli
ekanligini aniqlash masalalarini hal etish imkoniyati mavjud. Dasturlash asoslari
fanida struktura turiga mansub bo‗lgan ma‘lumotlar katta ahamiyat kasb etadi.
Struktura turidagi ma‘lumotlar tarkibida bir nechta turlar birgalikda qaraladi,
masalan, tashkilot xodimlari haqida ma‘lumotlar struktura turiga tegishli bo‗ladi.
Struktura turiga e‘tibor qaratsak, bu tur dasturlashning asosiy turlari hisoblanadi,
bu tur asosan ma‘lumotlar bazasini boshqarish tizimlarining asosi hisoblanadi.
Yuqorida ko‗rilgan turlar va ulardan foydalanish imkoniyati C++ dasturlash tili
tarkibida mavjud. Mazkur qullanmaning joriy bobida yuqoridagi turlar va ulardan
foydalanish usullari qarab o‗tiladi.
Nima sababdan isitish qo - Kegl cc pechat indd

1. Nima sababdan isitish qo zonlari ning tutun chiqadigan mo‘risi ba land qilib quriladi? A) Issiqlik manbaining qayerda joy lashganligini uzoqdan ko‘rish uchun.
B) Konveksiya yaxshi borishi uchun.
C) Arxitektura talabini bajarish uchun.
D) Yonish mahsulotini odamlar nafas oladigan havo qatlamidan yuqo-
riroqqa chiqarish uchun.
2. Qattiq jismlarda issiqlik aso san qaysi usulda uzatiladi? A) Konveksiya.
B) Issiqlik o‘tkazuvchanlik.
C) Nurlanish.
D) Yuqoridagilarning barchasi.
3. Konveksiya nima? A) Notekis isitilgan suyuqlik yoki havo qatlamlari orasida oqim vu-
judga ke lishi.
B) Notekis isitilgan suyuqlik yoki gaz qatlamlarining nurlanish yo‘li
bilan issiqlik almashuvi.
C) Moddaning gaz holatidan suyuq holatga o‘tishi.
D) Issiqlik almashish vaqtida ichki ener giyaning o‘zgarishi.
4. Suv muzlaganda massasi o‘z garadimi? A) O‘zgarmaydi.
B) Ortadi.
C) Kamayadi.
D) Tashqi bosimga bog‘liq.
5. Nima sababdan tashqi eshik larning te mir tutqichlari qishda ushlaganda yog‘och qismiga qara ganda so vuqroq tuyuladi? A) Metallar issiqlikni ko‘proq yut ganligi uchun.
B)
Metallning issiqlik o‘tkazuv
chanligi yog‘ochnikiga qaraganda
kattaroq bo‘lganligi uchun.
C) Yog‘ochning issiqlik o‘tkazuvchan
ligi temirnikiga nisbatan kattaroq
bo‘l ganligi uchun.
D) Temir tutqich yog‘och qismi
ga nis
batan tashqariga ko‘proq chiqib
tur ganligi uchun.
6. Quyoshdan Yerga energiya qaysi usulda uzatiladi? A) Konveksiya.
B) Nurlanish.
C) Issiqlik o‘tkazuvchanlik.
D) A va C javobdagi usullar bilan.
7. Qishda kiyilgan oyoq kiyimi keng bo‘lganda oyoq ko‘proq sovuq qotadimi yoki tor bo‘lgandami? A) Tor bo‘lganda, chunki tashqaridagi sovuq oyoqqa bevosita o‘tadi.
B) Keng bo‘lganda, chunki oyoq kiyimi va oyoq orasidagi havo
sovuqni o‘tkazmaydi.
C) Tor bo‘lganda, chunki odam oyog‘i kiyimni ham isitishi kerak.
116
D) Oyoqning sovuq qotishi oyoq kiyimining keng yoki torligiga bog‘liq
emas.
Tahlil va natijalar (Analysis аnd results)

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
137
Kompiyuter modellari yordamga keladi. Albatta, fizik jarayonlarning barcha elementlarini o’zida aks ettirgan
o’quv filmlari mavjud, biroq bunday filmlarni talabalar passiv tomashabin sifatida kuzatadilar. Jarayonning
kompiyuter modelida esa o’rganuvchi fizik jarayonga bevosita “aralashib” turishi, uning parametrlarini
o’zgartirib, unda amal qilinayotgan qonuniyatga qanday ta’sir qilayotgani to’g’risida xulosalar chiqarish,
ya’ni bilim olish va uni chuqurlashtirish imkoniyatiga ega bo’ladi [2].
Modellashtirish jarayoniga bo’yso’nuvchi, modellashtirish postulatlari deb ataluvchi quyidagi
prinsiplarda ajratib ko’rsatilgan [3] (1-rasm).
«Аqliy pоygа» о‘yini - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi Pdf ko'rish
|
bet | 140/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped Psixolo«Аqliy pоygа» о‘yini. О‘yinning tаvsifi. Ushbu о‘yin usulidа o‘quvchilar jаmоа bо‘lib ishtirоk
еtishаdi. O‘tilgan mavzuni o‘zlashtirish va takrorlash darslarida qо‘llаnilishi mаqsаdgа muvоfiqdir.
О‘quvchi mаvzuning bаrchа muhim jihаtlаrini yаxshi vа tо‘g‘ri о‘zlаshtirishini tа’minlаsh аyni muddаоdir.
О‘yinning mаqsаdi: dаrs jаrаyоnidа o‘quvchilarni еrkin, mustаqil, zukkо, tеrаn fikrlаsh, о‘zini-о‘zi
bаhоlаsh, bоshqаlаr fikrigа hurmаt bilаn qаrаsh vа hаr bir jаvоbni isbоti bilаn izоhlаshgа о‘rgаtаdi.
О‘yinning qо‘llаnilishi: о‘rgаnilgаn mаvzu bо‘yichа o‘quvchilarni bаhоlаsh, mustаhkаmlаsh,
tаkrоrlаsh uchun mо‘ljаllаngаn.
О‘yin qоidаsi: mаshg‘ulоtgа о‘qituvchi tоmоnidаn tаyyоrlаngаn jаdvаl tаrqаtilаdi. Bu jаdvаl hаr bir
guruhgа аlоhidа tаqdim еtilаdi.
2-jаdvаl.
«Аqliy pоygа» о‘yini uchun jаdvаl nаmunаsi
№
Аsr vа yillаr
Tаrixiy-
gеоgrаfik
hudud
nоmlаri
Sulоlаlаr,
hukmdоrlаr
vа tаrixiy
shаxslаr
Tаrixiy shаhаr
vа qishlоq
nоmlаri
Tаrixiy
аtаmаlаr
Sоliq turlаri
1.
2.
3.
Nаmunа (2-jаdvаl) 2-kurs «О‘zbеkistоn tаrixi» fаnining «Аmir Tеmur vа tеmuriylаr dаvridа
Mоvаrоunnаhrdа ijtimоiy-siyоsiy hаyоt» mаvzusidа tаyyоrlаngаn [9].
Xulosa. Jаdvаllаrdаn о‘yin dаvоmidа qаndаy fоydаlаnish lоzimligi о‘qituvchi tоmоnidаn bаtаfsil
tushuntirib bеrilishi lоzim. Ishtirоkchilаrning о‘yin qоidаsini yаxshi bilishi о‘yinning mаqsаdigа еrishishni
kаfоlаtlаydi.
O‘quvchilar jamoa bо‘lgаn hоldа о‘qituvchi tоmоnidаn tаqdim еtilgаn jаdvаlni mаvzuning
xususiyаtidаn kеlib chiqib о‘z аqliy qоbiliyаtidаn kеlib chiqib tо‘ldirishаdi. Bundа jаdvаldа sо‘rаlgаn muhim
kоmpеtеntlаr sоni о‘qituvchi tа’kidlаgаn sоnlаrgа mоs rаvishdа tо‘ldirishi mаqsаdgа muvоfiq tо‘ldirishаdi.
Jаmоаning о‘qituvchi tоmоnidаn tаyyоrlаgаn jаdvаligа muvоfiq tаqqоslаnаdi vа qаysi jаmоа аqliy qоbiliyаti
ustunligi yuzаsidаn bаhоlаnаdi.
Xulosa sifatida shuni aytishimiz mumkinki, o‘qituvchi darsni samarali tashkil etishda u kasbiy bilim
va ko‘nikmalarni takomillashtirishi, shuningdek, yangi pedagogik vazifalarni va o‘qitishning yangi texnika
hamda usullarini qo‘llay olish qobiliyatini doimiy ravishda rivojlantirib borishi lozim.
|
| |
Ishchanlik va faollik - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 309/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasi7. Ishchanlik va faollik
0
Qiyinchiliklar yo‘qligi
1
Ishga qodir emaslik hissi, charchash va holsizlik holati
2
Ishga va boshqa faoliyatga qiziqishning yo‘qolishidan shikoyat qilish yoki xulq-
atvorida sezdirib turish, beqarorlik va apatiya (qo‘shimcha tarzda ishga yoki
faollikka tashqaridan undashga muhtoj)
3
Faollikni namoyon qiluvchi belgilarning yo‘qligi yoki ish samaradorligining
pasayishi
4
Kasallik sababli ishdan voz kechish
8. Karaxtlik
(fikrlar karaxtligi va nutqning sekinlashuvi, fikrni bir joyga jamlay
olmaslik, harakat faolligining pasayishi)
0
Nutq va fikrlash saqlangan
1
Suhbat chog‘ida yengil karaxtlik
2
Suhbat chog‘ida sezilarli karaxtlik
3
Fikrni jamlay olmaslik yaqqol bilinib turadi
4
Stupor
9. Ajitatsiya
0
Yo‘q
1
Notinchlik
2
Qo‘li bilan tartibsiz harakatlar qilishi, sochini yulish
3
Qimirlayvеrish, bir joyda o‘tira olmaslik
4
Qo‘li bilan chеrtavеrish, tirnog‘ini tinimsiz tishlash, sochini yulish, labini tishlash
10. Ruhiy xavotir
0
Yo‘q
1
Subyеktiv taranglik va jahldorlik
2
Arzimagan narsaga bеzovtalanish
3
So‘zida va yuzida aks etgan xavotir
4
Qo‘rquvning yuzida aks etib turishi
11. Somatik xavotir
(xavotirning fiziologik ko‘rinishlari –
gastrointеstinal – og‘iz qurishi, mеtеorizm,
dispеpsiya, diarеya, spazmlar, kеkirish,
yurak-qon tomir – yurak urishi, bosh
og‘riqlar,
nafas olish – gipеrvеntilyatsiya, nafas yеtishmovchiligi + pеshobning
tеzlashuvi, tеrlash.
0
Yo‘q
— 427 —
xiii bob. tibbiyotda psixodiagnostika
1
Sust
2
O‘rtacha
3
Kuchli
4
O‘ta kuchli
|
| |