nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tegishli deb hisoblanmaydi

ODM
ODM SDN1 SDN2
SDN3
O'simliklar
SDN1
Mikroorganizmlar
Sisgenez
Tegishli deb hisoblanmaydi
SDN2
SDN3
Intragenez
Hayvonlar
Hayvonlar
Sisgenez
Tegishli deb hisoblanmaydi
Mikroorganizmlar
NBT
Genom tahrirlash*
Bir xil yoki jinsiy jihatdan mos turlardan genetik materialni kiritish usullari
NBT
Bir xil yoki jinsiy jihatdan mos turlardan genetik materialni kiritish usullari
Intragenez
ETGM
ETGM
Genom tahrirlash*
O'simliklar
*Genomni tahrirlash: ZFN, TALEN, CRISPR/Cas va meganukleazlar qatorida.
murakkab tanlash ekranini qisqartiradi. Genomni tahrirlash muvaffaqiyatining tezligi irsiy xususiyatga juda bog'liq (monogen belgilarda tez va murakkabroq tartibga
solinadigan belgilarda ancha sekinroq).
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
Samaradorlikni oshirish va DNK fragmentlarini genomning kerakli joyiga maqsadli joriy etish tufayli tezroq va arzonroq.
Tegishli deb hisoblanmaydi
Tegishli deb hisoblanmaydi
Tegishli deb hisoblanmaydi
SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
Transgenezga o'xshash tezlik va xarajatlar (ETGM)
2017 yil aprel
Odatda oddiyroq va sodda, chunki SDN3 kerakli DNK fragmentlarini
genomning tanlangan pozitsiyalarida birlashtirishga imkon beradi.
Samaradorlik asosan maqsadli genom lokusuga bog'liq. Yangi genlarni
kiritishni osonlashtirishi mumkin va ETGM bilan birgalikda qo'llaniladi.
Ko'p genetik modifikatsiyani keltirib chiqarishi mumkin. Genomni
tahrirlash usullari orasida CRISPR tizimi ko'p qirraliligi va foydalanish
qulayligi tufayli hozirda eng ko'p qo'llaniladi.
Bitta DNK fragmentini kiritish uchun ETGM bilan solishtirish
mumkin. Bir nechta fragmentlarni kiritish uchun SDN3 ni
qo'llash ETGMga qaraganda osonroq va samaraliroq bo'lishi
mumkin.
Ko'pgina hollarda yangi usullar mikroorganizmga bir nechta genetik modifikatsiyalarni maqsadli kiritishni engillashtirish orqali ETGM ning yaxshilanishini ko'rsatishi mumkin.
Tegishli deb hisoblanmaydi

113
Tegishli deb hisoblanmaydi
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
2017 yil aprel
SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
Laboratoriya tajribalari namunaviy o'simliklarda amalga oshirilishi mumkinligini ko'rsatdi, ammo etuklik to'g'risida asosli bayonot berish uchun
jamoatchilikka ochiq ma'lumotlar etarli emas.
ETGM bilan hosil qilingan transgen dala ekinlari 1996 yildan beri
tijoratlashtiriladi.
Kontseptsiyaning dalillari bakteriyalar va xamirturushlarda olingan.
Siyosat konteksti - Biotexnologiya Qishloq xo'jaligi

5
6
4
3
http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/emering/docs/scenihr_o_044.pdf
Yangi texnikalar ishchi guruhi Yakuniy hisobot
http://ipts.jrc.ec.europa.eu/publications/pub.cfm?id=4100
SCENIHR, SCCS, SCHER (2014) Sintetik biologiya I ta'rifi, fikr, 2014 yil sentyabr. Mavjud:
EFSA Journal 2012;10(2):2561, EFSA Journal 2012;10(10):2943
Tegishli deb hisoblanmaydi

texnikalar qishloq xo'jaligida o'simlik va hayvonlarni etishtirish uchun foydalanish uchun qiziqish uyg'otmoqda.
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
•
• "an'anaviy naslchilik usullari" an'anaviy ravishda qo'llaniladigan texnikani anglatadi2
boshlang'ich organizmga nisbatan genetik material o'zgargan organizmlar. Bular
So'nggi o'n yil ichida bir qator yangi texnikalar ishlab chiqildi, buning natijasida
"Biotexnologiyada genetik modifikatsiyaning oÿrnatilgan texnikasi" soÿnggi 30 yil ichida genetik jihatdan
oÿzgartirilgan organizmlarni ishlab chiqarish uchun sezilarli darajada qoÿllanilgan turli xil genetik
muhandislik usullarini nazarda tutadi1 ;
116
2017 yil aprel
Oddiy aksiya- - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 73/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKOddiy aksiya- aksiyadorlik jamiyatini boshqarishda ishtirok etish va dividend olish huquqini beradigan aksiya.
Oddiy daraja – odamlarning jismoniy va aqliy kuchlarini tiklashni ta’minlaydigan ilmiy qabul qilingan me’yorlarga asoslangan oqilona iste’molning tabiiy darajasi.
Offerta – sotuvchining mol xarid qilish imkoni bor xaridorga ma’lum shartlar asosida mol to‘plamini sotish haqida yuborgan taklifi.
Oligopoliya- standartlashtirilgan yoki tabaqalashtirilgan tovarlar ishlab chiqaruvchi bir nechta firma hukmronlik qiladigan bozor.
Oliy kategoriyali tovar - daromad oshganda talab oshib ketadigan tovarlar.
Operatsiya - iste’mol qilinayotgan resurslami tovar va xizmatlarga aylantirish jarayoni.
Opportunistik xatti-harakatlar - o‘z manfaatiga erishish uchun aldash, yolg‘on, o‘g‘irlik va boshqa qabihliklarni amalga oshirish.
Oraliq iste’mol - ishlab chiqarish jarayonida butunlay to ‘liq ishlatilgan mol va xizmatlar qiymati.
Oraliq mahsulot - ishlov berish, qayta ishlash va qayta sotish maqsadlarida sotib olingan mahsulotlar.
Оrtiqchа tаlаb – mаvjud bаhоlаr dаrаjаsidа tоvаrlаr vа хizmаtlаr tаklifidаn ulаrgа bo’lgаn tаlаbning ko’pligi. To’liq bаndlilik shаrоitidа inflyatsiya dаrаjаsining оshishigа оlib kеlаdi.
Ouken qonuni – iqtisodiy faollik va ishsizlik o‘rtasida miqdoriy bog‘liqlikni aks ettiradi. Agarda aslidagi ishsizlik darajasi uning tabiiy darajasidan 1% oshsa, unda YaMM orqada qolishi 2,5% ni tashkil etadi. Masalan, ishsizlikning tabiiy darajasi 6% sharoitida ishsizlik darajasi 9,5%. Unda 9,5 – 6,0 = 3,5%; 3,5*2,5 = 8,75%. Ishsizlikning ko‘payishi natijasida YaMMning orqada qolishi 8,75% ni tashkil etadi yoki ishsizlik tabiiy darajadan past bo‘lmaganda, YaMM aslidagiga nisbatan 8,75% ko‘p bo‘lar edi. Shu qonunga muvofiq YaMM hajmining har yili 2,7% ga ortishi ishsizlikni doimiy darajada ushlab turishga imkon beradi. YaMMning 2% ortishi ishsizlar sonini 1% ga kamaytiradi. Potensial iqtisodiy o‘sish – bu iqtisodiyot o‘sishi mumkin bo‘lgan tezlikdir. Mamlakatning ishlab chiqarish omillari bilan ta’minlanganlik darajasi potensial iqtisodiy o‘sishni yanada yuksaltiradi.
|
| |
Mashqalali oqitiw tu`rinin` 1-

taptiradi xa`m oni sheshiwge basshiliq etedi; 4-to`rtinshi basqishinda mashqalani oqiwshilardin`
o`zleri tawip qoyadi xa`m mug`alliminin` uliwma basshilig`inda o`zleri sheshedi.
Ilayiqlastirilg`an oqitiw tu`ri. Oqiwshilardin` birdey jeke o`zgesheliklerin bilim xa`m
rawajlaniw da`rejesin esapqa alip, ta`lim-ta`rbiya protsesin sho`lkemlestiriwge ilayiqlastirilg`an
oqitiw tu`ri delinedi. Ol oqiwshilardin` uqibina, qizig`iwina ha`m olardin` tan`lag`an ka`sibine
ilayiqlastiriw arqali a`melge asiriladi
Uqipli, talantli jaslardi oqitiw xa`m ta`rbiyalaw. Respublikamizda olar ushin arnawli
mektepler, mektep-internatlar, litseyler xa`m basqa oqiw orinlari ashilg`an. Prezidentimizdin`
baslamasi menen «Umid», «Kamolot», «Ustaz», «Ulug`bek» fondlari sho`lkemlestirildi. Bul
fondlar asa uqipli, talantli jaslardi xa`m jas mug`allimlerdi tan`lap alip olardin` aldin`g`i
qatardag`i demokra-tiyaliq ma`mleketlerdin` ataqli oqiw orinlarinda bilim aliwina, ta`jiriybe
toplawina xa`m qa`nigeligin jetilistiriwge g`amxorliq jasaydi. Joqarg`i oqiw orinlarinda uqipli,
talantli studentlerge jeke joba tiykarinda ta`lim-ta`rbiya beriw ta`jiriybesi baslandi.
Bag`darlamalastirilg`an
oqitiw.
Bul
oqitiw
tu`ri
1957
-
jili
Amerikada
bag`darlamalastirilg`an oqitiw tu`ri degen at penen du`n`yag`a ma`lim boldi. Amerikanin` eki
pedagogi, psixologi B.F.Skinner xa`m I.Krauder bag`darlamalastirilg`an oqitiw tu`rin oylap tapti,
onin` pedagogikaliq-psixologiyaliq negizin islep shiqti. Bag`darlamalastirilg`an oqitiw tu`ri eki
sistemada ju`rgiziledi.
Oqitiwdin` liniyali sistemasinda oqiw materiali kishkene
bo`lekshelerge bo`linip u`yreniledi.
Tuwra bag`darlamalastirilg`an oqitiw tu`ri arnawli
sabaqliqlar xa`m oqiw qollanbalari negizinde sho`lkemlestiriledi.
Xa`zirgi zaman didaktikasinin` basli

O`zin-o`zi tekseriw xa`m baxalaw ushin sorawlar,
ma`seleler, tapsirmalar xa`m testler
1. Didaktika degenimiz ne?
2. O`zbekstandi pedagogikanin`, didaktikanin` da`slepki watani dep aytiwg`a bolama?
3. O`tmishtegi danishpan pedagog alimlarimizdin` didaktikanin` rawajlaniwina qosqan
u`lesleri xaqqinda ne aytasiz?
4. Bizin` pedagog-alimlarimizdin` pedagogikaliq ideyalarin du`n`ya ju`zinde xa`m
Evropada kimler ja`nede rawajlandirg`an?
5.Didaktikanin` tiykarg`i tu`siniklerine (kategoriyalarina) neler kiredi?
Uliwma didaktika
qanday tarawlarg`a bo`linedi xa`m ol tarawlar qanday ma`selelerdi u`yrenedi?
6. Didaktika neni u`yrenedi, jeke metodikalar neni u`yrenedi xa`m olar bir-biri menen
qalay baylanisqan?
7. Elektronli bilimlendiriw a`siri didaktikanin` aldina qanday jan`a waziypalar qoydi?
8. Bilimlendiriw nizaminda xa`m qa`nigeler tayarlawdin` milliy bag`darlamasinda
didaktika ma`seleleri qanday sa`wlelengen?
9. Geypara xaliq bilimlendiriw xizmetkerleri mug`allim boliw ushin didaktikani,
metodikani arnawli tu`rde u`yreniw sha`rt emes. Burinlari didaktikani, metodikani u`yrenbey-aq
ataqli ustaz da`reje-sine erisken. Mug`allim boliw ushin pa`ndi jaqsi bilse boldi deydi. Bul
pikirler xaqqinda Sizin` jeke oyin`iz qanday?
10. Qaysi izbe-izlik pedagogika, didaktika xa`m jeke metodika arasindag`i baylanisti duris
ko`rsetedi?; A) Pedagogika, jeke
metodika, didaktika; V) Didaktika, pedagogika, jeke metodika;
S) Pedagogika, didaktika, jeke metodika; D) Jeke metodika, didaktika, pedagogika; E) Didaktika
, jeke metodika, pedagogika
11. «Tek bir jaqsiliq is bar — bilim, tek bir jamanliq bar - sawatsizliq» — dep
kim aytqan?; A) Farabiy; V) Sokrat; S) Ulug`bek; D) Platon; E) J.J.Russo
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 58

Bog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
Savolga javob
beradilar Tinglaydilar Savollarga
javob beradilar. O’qitish sharoiti O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
Asosiy
(60
daqiqa.)
2.3. Har bir rejani mustahkamlash uchun savollar
beradi
2.4. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi.
2.5. Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.6. Yangi o‘quv materialini o‘zlashtirish darajasini
tekshirish bo‘yicha tezkor-so‘rov o‘tkazadi 5-ilova
Ma’lumotlarni
daftarga qayd
qiladilar. Savollarga
javob beradilar 3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.) Mashg‘ulot yakuni va uyga vazifa berish.
3.1. Mavzuni yakunlaydi va mazkur fanning kelgusida
kasbiy faoliyatlaridagi axamiyatini yoritish bilan
yakunlaydi. 3.2. Ta’lim oluvchilar bilimini baholaydi. 3.3. Uyga vazifa beradi va uni bajarish yuzasidan
yo‘riqnoma beradi 6-ilova Diqqat qiladilar. Vazifani yozib
oladilar Tashkiliy qism
(1-ilova)
O‘quv fan bo‘yicha o‘quvchilar o‘zlashtirishlarining baholash me’zonlari Baholashko‘rsatkichlari va me’zonlari T/R Mezonlar Baho 1 Olgan bilimlarini ishlab chikarishda qo’llay oladigan, ushbu
fanni boshqa fanlar bilan bog’lay oladigan, mustaqil ish va
vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har
jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan.
5
Assalomu- alaykum,hurmatli
talabalar.
Navbatchining hisoboti tinglanadi
O’quv xonasi va talabalarning
mashg’ulotga tayyorgarligi
to’g’risida o’zining fikrini
bildiradi.
talabalar davomatni aniqlab oladi.
O’quv mashg’ulot bo’yicha
dastlabki tasavvurni beradi.
2 O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan
bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan,
mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera
oladigan.
4
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 94

Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatida elektron davlat xizmatlaridan foydalanish.
www.e-imzo.uz
saytida ishlash tartibi
3-ilova
KICHIK GURUHLARDA ISHLASH METODI:
Adabiyotlar ro’yhati:
1.A.Hudoyberdiyev:”Tadbirkorlik v abiznes asoslari”T.2009yil
2.A.O’lmasov:”Iqtisodiy bilim asoslari”T.2010yil
3. Hоdiev B.Yu., Qоsimоva M.S., Samadоv A.N., Muhiddinоva U.S.
Kichik biznesni bоshqarish. –T.: “O’qituvchi”, 2003.
4.
civil.uz
Reja:
1.Elektron kalit olish tartibi
2. e-imzo dasturidan foydalanish
3.
www.e-imzo.uz
saytida ishlash tartibi
GURUHLAR
GURUH NOMLARI
1-GURUHCHA
2-GURUHCHA
3-GURUHCHA
KICHIK GURUHLARDA ISHLASH QOIDASI
4-ilova Ma’ruza
1
Ta'lim oluvchilar auditoriyada erkin harakatlana olsinlar, ta'lim
oluvchilar bajaradigan vazifalarini aniq bilishlari lozim
2
Kichik guruh oldiga qo‘yilgan topshiriqni bajarish uchun yetarli
vaqt ajratiladi.
3
Guruhdagi maslahatchi, sardor, ma’ruzachi, va
rasmiylashtiruvchi aniqlashtilishi lozim.
4
Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari
uchun o‘qituvchi tomonidan talabalarga yo‘riqnoma beriladi
ELEKTRON RAQAMLI IMZO — …
Elektron raqamli imzo — elektron hujjatdagi mazkur
elektron hujjat axborotini elektron raqamli imzoning
yopiq kalitidan foydalangan holda maxsus о‘zgartirish
natijasida hosil qilingan hamda elektron raqamli imzoning
ochiq kaliti yordamida elektron hujjatdagi axborotda
xatolik yо‘qligini aniqlash va elektron raqamli imzo yopiq
kalitining
egasini
identifikatsiya
qilish
imkoniyatini
beradigan imzo.
Elektron hujjatdagi elektron raqamli
imzo ayni bir vaqtning о‘zida qog‘oz
hujjatga qо‘lda о‘zi qо‘ygan imzo
bilan bir xil ahamiyatga ega.
Elektron raqamli imzoning haqiqiyligini
tasdiqlash uchun elektron raqamli imzoning
ochiq kalitidan foydalanayotgan yuridik
yoki jismoniy shaxs elektron raqamli imzo
ochiq kalitining foydalanuvchisi bо‘lishi
mumkin.
ELEKTRON RAQAMLI
IMZONI ONLAYN
TARZDA OLISH
ASOSIY TUSHUNCHALAR
Elektron raqamli imzoning
yopiq
kaliti
—
elektron
raqamli
imzo
vositalaridan
foydalangan
holda
hosil
qilingan, faqat imzo qо‘yuvchi
shaxsning
о‘ziga
ma’lum
bо‘lgan va elektron hujjatda
elektron
raqamli
imzoni
yaratish uchun mо‘ljallangan
belgilar ketma-ketligi
Elektron raqamli imzoning ochiq
kaliti
— elektron raqamli imzo
vositalaridan foydalangan holda hosil
qilingan, elektron raqamli imzoning
yopiq kalitiga mos keluvchi, axborot
tizimining har qanday foydalanuvchisi
foydalana
oladigan
va
elektron
hujjatdagi elektron raqamli imzoning
haqiqiyligini
tasdiqlash
uchun
mо‘ljallangan belgilar ketma-ketligi
|
-jadval. 
Pryufer kodi orqali daraxtni tiklash ketma-ketligi

117
bilan massivda ikkita uch qoladi; ular daraxtning soʻnggi uchini tashkil
qiladi. Natijada biz grafning kodlangan barcha qirralarining roʻyxatini
olamiz.
2-misolda olingan Pryufer kodi yordamida daraxtni tiklaylik.
Birinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal uch 4
ga teng
Qirralar roʻyxati: 1 4
Ikkinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal uch 7 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7
Uchinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal tepalik 5 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7, 2 5
Toʻrtinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 56 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal tepalik 8 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7, 2 5, 6 8
Beshinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 56 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal vertex 9 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7, 2 5, 6 8, 6 9
118
Oltinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 56 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal vertex 6 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7, 2 5, 6 8, 6 9, 2 6
Yettinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal tepalik 2 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7, 2 5, 6 8, 6 9, 2 6, 1 2
Sakkizinchi qadam
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal tepalik 1 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7, 2 5, 6 8, 6 9, 2 6, 1 2, 3 1
Algoritmni yakunlash
Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Daraxtlar uchlari massivi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Pryufer kodida mavjud boʻlmagan minimal tepalik 1 ga teng
Qirralarning roʻyxati: 1 4, 5 7, 2 5, 6 8, 6 9, 2 6, 1 2, 3 1, 3 10
Qabul qiluvchi mamlakatda mahalliy xodimlarni xalqaro

143
ko’pincha xodimlarni hurmat qilish, ularning yuqori malakasini tan olish,
ularning tashabbus ko’rsatishi uchun sharoitlar yaratish hisoblanadi.
Masalan, Germaniyada bir necha yuz firmalarda so’rov o’tkazish natijalari
xodimlarni motivatsiyalashning asosiy omillari bo’lib, ularga yuqori
malakali mutaxassislarga hurmat ko’rsatishning namoyon bo’lish shakllari
xizmat qilishini aniqladi. Ish xaqi omili bor-yo’g’i oltinchi o’rinni egalladi.
Rivojlanayotgan davlatlarda ko’pincha motivatsiyaning dastlabki vositalari
– bir tomondan moddiy rag’batlantirish, ikkinchi tomondan – intizomiy
choralar ta’siri kuzatiladi.
3. Kommunikatsiya xodimlar jamoasida axborot, goyaviy mazmun,
ishonch va kayfiyat uzatilishini o’z ichiga oladi. Bunda til va psixologik
to’siqlarni hisobga olish zarur. Ayniqsa xorijiy filial va bosh kompaniya
o’rtasida ishonchli aloqa va o’zaro tushunish o’rnatilishi muhim. Elektron
aloqada zamonaviy ilmiy-texnik yutuqlar xalqaro korporatsiyalar
xodimlarining bir-birini tushunishiga tezroq erishishda ulkan masofa va
soat farqlarini bosib o’tish imkoniyatini beradi.
4. Nazorat TMK tizimi amal qilishida barcha xorijiy filiallar
harajatlari kalkulyatsiyasida, ishlab chiqarish jarayonlari samaradorligi va
tijorat faoliyat natijalarining tahlilida ayniqsa muhim.
Tayanch iboralar - Xalqaro menejment

141
5) Nazorat - qabul qiluvchi mamlakat hududiy yiroqligi va sharoitlar
xususiyatlari bosh kompaniyaning xorijiy filial personalini nazorat qilishni
qiyinlashtiradi.
6) Kasaba uyushmalar bilan munosabatlar. Barcha davlatlarda
standartlarni unifikatsiyalash tendensiyasi tobora yaqqol namoyon bo’lib
borayotganligiga qaramay turli mamlakatlarda mehnat havfsizligi
me’yorlari bir-biridan farq qiladi. TMK xorijiy filiallari bilan jamoaviy
shartnomalar muhokamasida kasaba soyuzlar o’rni zaiflashgan, negaki
TMK
bo’ysunish
mexanizmlarining
murakkab
tizimini,
ishlab
chiqarishning xalqaro diversifikatsiyasi va korxonalarni ish joylari bilan
birga chet elga olib chiqish havfini qo’llaydi. Shu bilan bir vaqtda TMK
korxonalarida mehnat sharoitlari mahalliy kasaba soyuzlar qoidalari
nazarda tutgan darajadan ko’pincha yuqori bo’ladi. Turli mamlakatlarda
inson resurslarini boshqarishning barcha tafovutlarida asosiy prinsipga -
ishchi va xizmatchilar ongida kompaniyaning samarali faoliyatidan
manfaatdorlikni tarbiyalashga rioya qilish zarur.
"
     
3 4 -§ . Y O S H B U X O R O L IK L A R F A O L IY A T I

3 4 -§ . Y O S H B U X O R O L IK L A R F A O L IY A T I
V A B U X O R O A M IR L IG IN IN G T U G A T IL IS H I
XX
asr boshlarida Buxoro ijtimoiy hayotida bir-biri-
ga qarama-qarshi ikki kuch paydo bo‘ldi. Birinchisi —
Buxoroning siyosiy hayotini demokratik asosda qayta
qurish, uning iqtisodini rivojlantirish, ilg‘or mamlakatlar qatoriga ko‘tarilishi
uchun astoydil kurashuvchi Yosh buxoroliklar. Ikkinchisi — diniy mutaassiblar,
har qanday yangilik va islohotlaming dushmani bo‘lgan toifa vakillari edi.
Yosh buxoroliklar siyosiy harakat sifatida 1910-yildan faoliyat ko‘rsata
boshladilar. Ular Buxoro taraqqiyparvarlarining yetuk namoyandalari (Ab-
dulvohid Burhonov, A bdurauf Fitrat, Sadriddin Ayniy, Fayzulla X o‘jayev,
Usmon X o‘ja, Abduqodir Muhitdinov, Musojon Sayidjonov va boshqalar)
b o‘lib, Buxoroni mustabid amir hukmronligidan qutqarib, respublika tu-
zumini o ‘m atishga harakat qildilar. Yosh buxoroliklar Buxoroda yangi usul
maktablarini tashkil qildilar. Bu maktablar uchun turli darsliklar va o‘quv
qo‘llanmalari yozildi. «Buxoroi sharif» va «Turon» gazetalari nashr qilindi.
Ushbu nashrlar xalqni jaholatdan uyg‘otish va m a’rifatga da’vat etish bilan
birgalikda milliy-ozodlik va mustaqillik g ‘oyalarini ham ko ‘tarib chiqdi.
Amir Abdulahaddan so‘ng Buxoro taxtini uning
o‘g‘li Sayid Olimxon (1910—1920) egalladi. Uni
1893-yilda otasi Peterburgga o‘qishga jo ‘natdi. Bu
yerda u 3 yil davomida harbiy ishlar va davlat boshqarish asoslarini o ‘rgandi.
Amirlik taxtiga o‘tirgan Sayid Olimxon Buxoroda davlat asoslari va diniy
tizimni o‘zgartirish taraddudida bo ‘lmadi. Ammo Rossiyadagi voqealar va
amirlikning o‘zidagi muxolafatchi harakatlar uni chora-tadbirlar k o ‘rishga va
Yosh buxoroliklaming (jadidlar) mamlakatni demokratlashtirish va islohotlar
o ‘tkazish to ‘g‘risidagi talablariga yon berishga majbur qildi.
1917-yil Rossiyadagi fevral voqealari va u tufayli Buxoro siyosiy hayoti-
dagi jonlanish, siyosiy o ‘zgarishlaming Buxoro amirligida ham takrorlanishi-
dan saqlanish amimi ayrim islohotlami amalga oshirishga undadi. 1917-yil
m artda bosh qozi amir qabulxonasida mamlakatda islohotlar o ‘tkazish haqida
v a’da berdi. U amirning mavjud tuzum asoslariga daxl qilmaydigan va xalq
ning ahvolini ko‘p ham o‘nglamaydigan farmonini o‘qib eshittirdi.
Farmonda odil sudlov, xiroj, zakot va boshqa soliqlarni undirishning
barqaror asoslarini yaratish haqida so‘z borardi. Sanoat va savdoni rivojlanti
rishga ham e’tibor qaratilgandi. Amaldorlarga xizmat yuzasidan vazifalami
ijro etish chog‘ida qo‘shimcha ustam a haq olish taqiqlandi. Buning o‘m iga
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 63

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
Joriy faoliyatni amalga oshirish maqsadida depozit bank hisobini ochish uchun
quyidagilar kerak bo’ladi:
• Rahbarlik lavozimlariga va bosh hisobchini tayinlash haqidagi ta‘sischilarning
qarori;
• Rahbar shaxslar va bosh hisobchi imzo namunalari bilan 2 ta varaqa to’ldiriladi
va dumaloq muhr bosilgan namuna birgalikda bankka topshiriladi (dehqon
xo’jalik rahbari va yakka tadbirkor o’z imzo namunalarini taqdim etadilar).
Varaqani siz hisob raqami ochayotgan bankdan olishingiz mumkin, imzolar
tadbirkorlik sub‘ekti ro’yxatdan o’tayotgan joydagi notarial kontora tomonidan
tasdiqlanadi;
• Hisob raqami ochish uchun ariza (maxsus shakldagi) taqdim etiladi va unda siz
faoliyat ko’rsatadigan joy manzili, ochiladigan hisob raqamlarining turlari
ko’rsatiladi;
• Bankka davlat ro’yxatidan o’tkazilganligi haqidagi guvohnoma nusxasi taqdim
etiladi
.
12-Mavzu: Mаrkеting tаdqiqоtlаrini o‘tkаzish va o‘z mаhsulоtini rеklаmа qilish
yo‘llаri O’quv mashg’ulotida ta’lim texnalogiyasi modeli
O’quv soati: 80 daqiqa
O’quvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi
Amaliy – bilimlarni mustahkamlash, ko’nikma
va malakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi
1.Kichik biznеs vа tаdbirkоrlik fаоliyatidа
mаrkеting tаdqiqоtlаridаn fоydаlаnish.
2.Bоzоr sеgmеnti. Nаrх strаtеgiyalаri
3.Rеklаmа.
4.Rеklаmа ахbоrоtlаrini tаshkil etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Mаrkеting tаdqiqоtlаrini o‘tkаzish va o‘z
mаhsulоtini rеklаmа qilish yo‘llаri haqida ma’lumot beradi
O’qitish natijalari: o’quvchilar Mаrkеting tаdqiqоtlаrini o‘tkаzish va o‘z
mаhsulоtini rеklаmа qilish yo‘llаri haqida bilimga va ko’nikmaga ega bo’ladilar
Pedagogik vazifalar:
1.Kichik biznеs vа tаdbirkоrlik
fаоliyatidа mаrkеting tаdqiqоtlаridаn
fоydаlаnish haqida ma’lumot beradi
2.Bоzоr sеgmеnti va nаrх
strаtеgiyalаrini tushuntiradi
3.Rеklаmа haqida ma’lumot beradi
4.Rеklаmа ахbоrоtlаrini tаshkil etishni
o’rgatadi
O’quv faoliyat natijalari:
1.Kichik biznеs vа tаdbirkоrlik fаоliyatidа
mаrkеting tаdqiqоtlаridаn fоydаlаnish
haqida ma’lumotga ega bo’ladilar.
2.Bоzоr sеgmеnti va nаrх strаtеgiyalаrini
o’rganadilar
3.Rеklаmа haqida tushunchaga ega
bo’ladilar
|
| |
- ilova - Biznesni tashkil etish va yuritish

6- ilova 16-Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatida elektron davlat xizmatlaridan foydalanish. www.e-imzo.uz
saytida ishlash tartibi
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnalogiyasi modeli Mashg’ulot yakuni.
1. Faol ishtirok etgan o'quvchilarni baholash va
rag'batlantirish.
Uyga vazifa: Kelgusi mashg'ulotga vazifava uni bajarish yuzasidan yo'riqnoma berish.
Mustahkamlash uchun savollari 1.Ish haqi turini ayting? 2. Ish haqidan qanday ushlandilar ushlanadi? 3. Jismoniy shaxslardan ushlanadigan daromad solig’I miqdori nacha foiz? 4. Kadrlarni ishga olishda qaysi hujjatlar qabul qilinadi ? 5. Mehnqat shartnomasi nima?
2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi. Faoliyat bosqichlari Faoliyat mazmuni O‘qituvchi Ta’lim
O’quv soati: 80 daqiqa
O’quvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi Amaliy – bilimlarni mustahkamlash,
ko’nikma vamalakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi 1.Elektron kalit olish tartibi
2. e-imzo dasturidan foydalanish
3.
www.e-imzo.uz
saytida ishlash tartibi.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: o’quvchilarga Tadbirkorlik faoliyatida elektron davlat xizmatlaridan foydalanish ,
www.e-imzo.uz
saytida ishlash
tartibi haqidagi bilimlarini shakllantirish,, ko’nikma va malaka hosil qilish,
mustaqil fikrlshga o’rgatish.
O’qitish natijalari: Tadbirkorlik faoliyatida elektron davlat xizmatlaridan foydalanish, www.e-imzo.uz
saytida ishlash tartibi mavzusi bo’yicha
ma’lumotlarga ega bo’lish natijasida o’quvchida bilim va ko’nikmalar shakllanadi.
Pedagogik vazifalar:
1.Elektron kalit olish tartibi bilan
tanishtiradi
2. e-imzo dasturidan foydalanishni
ko’rsatadi
3.
www.e-imzo.uz
saytida ishlash
tartibini tushuntiradi.
O’quv faoliyat natijalari:
1.Elektron kalit olish tartibi bilan
tanishadilar
2. e-imzo dasturidan foydalanishni bilib
oladilar, 3.
www.e-imzo.uz
saytida ishlash
tartibini bilib oladilar.
O’qitish metodlari Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
va vaqti oluvchilar 1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.) Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi. 1-
ODM va an'anaviy naslchilikka kelsak (chapga qarang)

Intragenez
Sisgenez
Teskari naslchilik
Tegishli deb hisoblanmaydi
SDN2
SDN3
SDN1
ODM
O'simliklar
Hayvonlar
Tegishli deb hisoblanmaydi
Mikroorganizmlar
Tegishli deb hisoblanmaydi
*Genomni tahrirlash: ZFN, TALEN, CRISPR/Cas va meganukleazlar qatorida.
Kontseptsiyaning dalillari bakteriyalar va xamirturushlarda olingan.
19-asrdan beri muntazam ravishda
qoÿllanilgan oÿsimliklarni koÿpaytirishning
eng keng tarqalgan usuli (Mendel
qonunlarining ochilishi)
Model zavodida ishlab
chiqilgan kontseptsiya
Arabidopsis thaliana.
Makkajo'xori, tamaki, guruch, zig'ir va kartoshkada
kontseptsiyaning isboti olingan. CIBUS 2017 yilda
Kanadada gerbitsidlarga chidamli kolza navini
tijoratlashtirdi.
.
Masalan, bug'doy va guruch uchun kontseptsiyaning dalillari olingan. Ayrim
SDN1 mahsulotlari uchun avtorizatsiya so‘ralgan, boshqalari dala sinovlariga
tayyor. Mumsimon (faqat amilopektindan tashkil topgan kraxmal) makkajo'xori
duragaylari va qurg'oqchilikka chidamliligi yaxshilangan makkajo'xorining
dala sinovlari Pioneer USA tomonidan o'tkazilmoqda.
Kontseptsiyaning isboti sifatida bir nechta mahsulotlar olingan,
masalan , potivirusga chidamli bodring, ammo keng qo'llashdan
oldin samaradorlik uchun texnikani yanada yaxshilash kerak.
Cellektis 2018 yilda moy tarkibi uchun o'zgartirilgan tahrirlangan
soyani tijoratlashtirish niyatida.
Laboratoriya tajribalari namunaviy o'simliklarda
amalga oshirilishi mumkinligini ko'rsatdi, ammo
etuklik to'g'risida asosli bayonot berish uchun
jamoatchilikka ochiq ma'lumotlar etarli emas.
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 59

Tayanch iboralar
Bank hisobvarag‘i ,talab qilib olinguncha depozit hisobvaraqlari;
jamg‘arma depozit hisobvaraqlari; muddatli depozit hisobvaraqlari; boshqa depozit
hisobvaraqlari
Ma’ruza
Bankka hisob raqami ochish uchun siz va bank o’rtasida shartnoma tuziladi.
Bank hisobraqam shartnomasi yozma shaklda tuzilishi kerak, Shartnomaning
bir nusxasi mijozga beriladi
O‘zbekiston Respublikasi banklarida ochiladigan bank hisob-varaqlari to‘g‘risidagi
Yo‘riqnomaga asosan tadbirkorlik faoliyati sub'yektlari bo‘lgan rezident yuridik
shaxslar milliy valyutada talab qilib olinguncha depozit hisob-varaqlari ochish uchun
bankka quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:
a) mazkur Yo‘riqnomaning 2-ilovasida keltirilgan shaklga muvofiq hisob-varaq
ochish to‘g‘risida ariza;
b) mazkur Yo‘riqnomaning 3-ilovasida keltirilgan shaklga muvofiq imzolar
namunalari va muhr izi qo‘yilgan ikki dona varaqcha;
v) mijoz nomidan pul hisob-kitob hujjatlarini imzolash vakolatiga ega shaxsning
shaxsini tasdiqlovchi hujjati (pasport yoki uning o‘rnini bosadigan hujjat). Shaxsini
tasdiqlovchi hujjatning asli ko‘rsatilgandan so‘ng, bank tomonidan undan nusxa
olinadi.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2009-yil 16-
martdagi 7G’2-sonli qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi banklarida
ochiladigan bank hisobvaraqlari to‘g‘risida yo‘riqnomaga ko’ra,
bank
Diqqat 
qiladilar - Biznesni tashkil etish va yuritish

2-ilova
O‘quv fan bo‘yicha o‘quvchilar o‘zlashtirishlarining baholash me’zonlari
Baholashko‘rsatkichlari va me’zonlari
T/R Mezonlar
Baho
1
Olgan bilimlarini ishlab chikarishda qo’llay oladigan, ushbu
fanni boshqa fanlar bilan bog’lay oladigan, mustaqil ish va
vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har
jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan.
5
2
O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan
bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan,
mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera
oladigan.
4
3
Darslarda 95% gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan,
o’quv qurollari to’lik bo’lgan, adabiyotlardan foydalanishni
bilgan.
3
4
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni
55%dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar.
2
O’quv mashg’ulot bo’yicha
dastlabki tasavvurni beradi.
talabalar
davomatni aniqlab
oladi.
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 64

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
Savolga javob
beradilar
4.Rеklаmа ахbоrоtlаrini tаshkil etishni
bilib oladilar
O’qitish metodlari
Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
|
| |
ilova 
1.2.O‘quv faniga olib kirish

|
ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановленilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib
oladilar.
Yozib
oladilar
Tinglaydilar
2-bosqich.
Asosiy
(60
daqiqa.)
II. Ta’lim oluvchilar bilimini faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul qiladi,
ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi bo‘yicha
ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
III.Yangi o‘quv materialiga kirish (50daqiqa)
2.2. Namoyish va sharxlash orqali mavzu bo‘yicha asosiy
nazariy xolatlarni bayon qiladi.
2.3. Har bir rejani mustahkamlash uchun savollar beradi
2.4. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi.
2.5. Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.6. Yangi o‘quv materialini o‘zlashtirish darajasini
tekshirish bo‘yicha tezkor-so‘rov o‘tkazadi 5-ilova
Savolga
javob
beradilar
Tinglaydilar
Savollarga
javob
beradilar.
Ma’lumotlarn
i daftarga
qayd
qiladilar.
Savollarga
javob
beradilar
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.)
Mashg‘ulot yakuni va uyga vazifa berish.
3.1. Mavzuni yakunlaydi va mazkur fanning kelgusida
kasbiy faoliyatlaridagi axamiyatini yoritish bilan
yakunlaydi.
3.2. Ta’lim oluvchilar bilimini baholaydi.
3.3. Uyga vazifa beradi va uni bajarish yuzasidan
yo‘riqnoma beradi 6-ilova
|
| |
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 65

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
2-bosqich.
Asosiy
(60
daqiqa.)
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul
qiladi, ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi
bo‘yicha ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
III.Yangi o‘quv materialiga kirish (50daqiqa)
2.2. Namoyish va sharxlash orqali mavzu bo‘yicha
asosiy nazariy xolatlarni bayon qiladi.
2.3. Har bir rejani mustahkamlash uchun savollar
beradi
2.4. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi.
2.5. Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.6. Yangi o‘quv materialini o‘zlashtirish darajasini
tekshirish bo‘yicha tezkor-so‘rov o‘tkazadi 5-ilova
Tinglaydilar
Savollarga
javob beradilar.
Ma’lumotlarni
daftarga qayd
qiladilar.
Savollarga
javob beradilar
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.)
Mashg‘ulot yakuni va uyga vazifa berish.
3.1. Mavzuni yakunlaydi va mazkur fanning kelgusida
kasbiy faoliyatlaridagi axamiyatini yoritish bilan
yakunlaydi.
3.2. Ta’lim oluvchilar bilimini baholaydi.
3.3. Uyga vazifa beradi va uni bajarish yuzasidan
yo‘riqnoma beradi 6-ilova
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar
Tashkiliy qism
(1-ilova)
O‘quv fan bo‘yicha o‘quvchilar o‘zlashtirishlarining baholash me’zonlari
Baholashko‘rsatkichlari va me’zonlari
Navbatchining hisoboti tinglanadi
O’quv xonasi va talabalarning
mashg’ulotga tayyorgarligi
to’g’risida o’zining fikrini
bildiradi.
O’quv mashg’ulot bo’yicha
dastlabki tasavvurni beradi.
talabalar davomatni aniqlab oladi.
Assalomu- alaykum,hurmatli
talabalar.
|
| |
hisobvarag‘i - Biznesni tashkil etish va yuritish

Banklar tomonidan tadbirkorlik faoliyati subyektlaridan hujjatlarga muhr qo‘yish
yoki hujjatlarni muhr bilan tasdiqlashni talab etish taqiqlanadi.
Mijozlar tomonidan hisobvaraqlar ochish uchun bankka mazkur Yo‘riqnomada
ko‘zda tutilgan hujjatlar taqdim qilingan kundan so‘ng, banklar keyingi ish
kunidan kechiktirmay, agar qonunchilik hujjatlarida boshqacha hollar nazarda
tutilmagan bo‘lsa, ularga hisobvaraqlar ochishlari shart.
Hisobvaraqlar ochish uchun hujjatlar mijozning imzolar namunalari va muhr izi
qo‘yilgan varaqchasida ko‘rsatilgan yoki mijozning ishonchnomasi asosida vakil
qilingan shaxslar tomonidan shaxsan taqdim qilinadi, ta’sischilari O‘zbekiston
Respublikasi rezidenti bo‘lgan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarni
davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayonida masofadan turib hisobvaraq ochish
holatlari bundan mustasno
2015 yil 20 avgustdagi O’RQ–391-son «O’zbekiston Respublikasining ayrim
qonun hujjatlariga xususiy mulkni, tadbirkorlik sub’ektlarini ishonchli himoya
qilishni yanada kuchaytirishga, ularni jadal rivojlantirish yo’lidagi to’siqlarni
bartaraf etishga qaratilgan o’zgartish va qo’shimchalar kiritish to’ғrisida»gi
Qonunga muvofiq Markaziy bank Boshqaruvining qarori (Adliya vazirligi
tomonidan 2015 yil 15 sentyabrda 1948-10-son bilan ro’yxatdan o’tkazilgan) bilan
O’zbekiston Respublikasi banklarida ochiladigan bank hisobvaraqlari to’ғrisidagi
Yo’riqnomaga o’zgartirish va qo’shimchalar kiritildi.
Aniqlashtirilishicha, hisobvaraqlar ochish uchun banklar tomonidan
Yo’riqnomada ko’zda tutilgan hujjatlardan boshqa qo’shimcha hujjatlarni
talab
qilish
taqiqlanadi.
Ilgari qonun hujjatlarida belgilangan hollarda
qo’shimcha hujjatlarni talab qilish imkoniyati nazarda tutilgandi.
Shunday
me’yor chiqarib tashlandiki, unga ko’ra yuridik
shaxslar o’z
asosiy hisobvaraғini ochgandan keyin
boshqa banklarda milliy va chet el valyutasidagi
ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaraqlarini ular hisobga qo’yilgan
Havo yo‘l transporti - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

Amerika m am lakatlarida vakolatxonalari ochildi. 1993—1999-
yillarda 19 ta yangi xalqaro m arshrutlarda samolyotlar qatnovi
yo‘lga qo‘yildi. 1991—1999-yillarda xalqaro marshrutlarda tashilgan
yolovchi soni 30 mingdan 245 mingga yetdi. « 0 ‘zbekiston havo
yo‘llari» milliy aviakompaniyasi G erm aniya, Fransiya, Rossiya
firmalari bilan turii sohalarda ham korlik qilmoqda. 1993-yilda
shunday ham korlik natijasida Yevropaning yirik «Eirbas industri»
konsemidan « 0 ‘zbekiston havo yo‘llari» milliy aviakompaniyasi
sotib olgan Eirbas A -3 10-300 aerobuslari xalqaro m arshrutlari
yo'lovchilarga xizmat ko‘rsata boshladi. « 0 ‘zbekiston havo yollari»
milliy aviakompaniyasi quyidagi havo kemalariga ega: qishloq
xo'jaligi ishlariga m o ‘ljallangan A N -2, milliy havo yo ‘llarida
qatnaydigan AN-24, YaK-40, xalqaro toifadagi IL-86, TU-154,
A -3 10, V-767 kabi samolyotlar, vertolyotlar parkida M I-2, M I-
8, KA-26 kabi m ashinalar bor.
Viloyat markazida aeroportlar TU -154, Samarqand, N am an
gan, Urganch, Termiz aeroportlari IL-62, IL-72, Nukus aeroporti
IL -8 6 , A -3 10 aerobuslarini qabul qilishga qodir. T oshkent,
Samarqand, Termiz aeroportlari xalqaro maqomga ega. Respublika
hukum ati qaroriga ko‘ra U chquduqda jahondagi eng ilg‘or ando-
zalarga mos keladigan katta yangi aeroport qurishga tayyorgarUk
boshlangan.
Respublika aviatsiya transporti uchun uchuvchilar, texnika
xizmati tarkibi, yerdagi xizmat xodimlari milliy aviakompaniyaning
uchish-o‘quv texnika markazida va Toshkent aviatsiya institutida
tayyorlanadi.
B ashorat qilish - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

3. M oddiy resurslar bashorati — bu m ateriallarga b o ‘lgan
ehtiyojni, korxonaning tovar siyosati o ‘zgarishi m um kinligini
hisobga olgan holda aniqlash maqsadida amalga oshiriladi.
4. Xomashyoga qo ‘yilgan narxlar o ‘zgarishini bashorat qilish
— bu narxlar o ‘sib ketishi mumkin b o ‘lgan m ateriallar zaxirasini
tashkil etish maqsadida qo‘llaniladi.
Birlamchi ehtiyoj
-
sotishga moMjallangan tayyor m ahsulot-
larga, bog‘lovchilarga va detallarga ham da xarid qilinadigan ehtiyot
qismlariga bo'lgan ehtiyoj tushuniladi. Birlamchi ehtiyoj hisobi
m atem atik statistika va bashorat qilish uslublari yordam ida amalga
oshiriladi, bu uslublar kutilayotgan ehtiyojni aniqlash imkonini
beradi. Ehtiyojlam i n o to ‘g‘ri baholash yoki noaniq bashorat qilish
xavfi sug'urta zaxirasini oshirish yo‘li bilan qoplanadi.
Suv transporti - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

Suv transporti.
Suv transporti deb, suv orqaii yuklarni yoki
yoMovchilami tashuvchi transportga aytiladi. Tashish tabiiy (daryo,
dengiz, ko‘llar, okeanlar) orqaii va sun’iy (kanal, suv omborlari
va h.k.) yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Suv transporti 2 ga bo ‘linadi:
1. Dengiz orqaii.
2. Ichki suvlar orqaii.
Daryo transporti.
Yuk va yo‘lovchilarni, asosan, ichki suv
yo‘llari orqaii tashuvchi transport turiga kiradi. Daryo transporti
quyidagilarga bo‘linadi:
104
1. Magistral darvo yo‘llari yoki xalqaro davlatlar o ‘rtasidagi
tashqi savdoni amalga oshirishga xizmat qilish (D unay, Oder,
Reyn, A m ur).
2. Rayonlararo — davlat ichidagi yirik rayonlararo tashish
(Volga, Missisipi, Amudaryo).
3. Mahalliy, ya’ni rayonlararo yuklarni tashishni amalga oshi
rish.
Daryo transporti bir necha davlatlarda mavsumiy ish ko'rsa-
tishiga qaramay, transportning boshqa turlariga qaraganda ancha
samaraliroqdir. M asalan, katta daryolarda kemachilikni tashkil
qiiishning birinchi bosqichidagi xarajatlar tem ir yo ‘lni tashkil
qilishdagi xarajatlardan 8—10 marta arzon. Magistral daryolarda
yuklarni tashish tem ir yo‘l narxlaridan 55
%,
avtotransportdan
3 - 5 barobar arzon bo'ladi. 2010-yilga kelib, 0 ‘zbekistonda suv
yo ‘llarining um um iy uzunligi 2800 km ga yetdi. A m udaryo,
Panjdan M o‘ynoqqa qadar paroxodlar qatnovi amalga oshirildi.
Daryo suvining kamayishi va Orol dengizining qurib borishi
natijasida suv yo‘llari keskin qisqardi, am m o shunga qaramay,
2010-yili daryo transportida 1420 ming t yuk tashildi. O 'rta Osiyo
paroxodchiligi Turkm aniston, 0 ‘zbekiston, Tojikiston o ‘rtasida
taqsim landi. 1994-yili m ay oyida 0 ‘zbekiston Respublikasida
joylashgan daryo floti bo'linm alarini boshqarish tartibi qayta tashkil
etildi. 0 ‘rta Osiyo paroxodchiligi 0 ‘zbekistondagi bo'linm alari
negizida «Termiz daryo porti», «Qoraqalpog‘iston daryo floti» ishlab
chiqarish birlashmalari tashkil etildi. « 0 ‘zavtotrans« korporatsiyasi
huzurida daryo floti ishini muvofiqlashtirish b o ‘yicha boshqarm a
tuzildi. RespubUkada Termiz daryo porti, Shorlovuq, T o ‘rtko‘l,
B eruniy, Q oratog‘, X o‘jayli bandargohlari, A m udaryo orqali
T o ‘rtk o ‘l-X onqa, C halish-B eruniy suzm a k o ‘priklari, X o‘jayli
kema ta ’mirlash zavodi ishlab turibdi. Termiz porti 2,5 m ln. t
yuk qabul qilish, jo ‘natish quw atiga ega. Afg‘onistonning Xayraton
bandargohi orqali eksport-im port yuklari yetkazib berishda xalqaro,
shuningdek, biijalar, zemlesoslar, suzuvchi port kranlari va boshqa
yordamchi kemalar, texnika vositalari bor. Respublika suv yo‘lla-
rining um um iy uzunligi 1000 km ga yaqin. Xalq xo‘jaligi yuklari,
asosan, Termiz — Xayraton, Shorlovuq — T o ‘rtk o ‘l, X o‘jayli —
105
T o ‘rtko‘1, X o‘jayli — Beruniy, Q oratog‘ — Taxiatosh yo‘nalish-
larida iashiladi. 0 ‘zbekistonning port va bandargohlari tem ir
yoTlari bilan bo g‘langan. D aryo floti u chun m utaxassislar
C horjo'y daryo texnikum i va Odessa floti injenerlari institutida
tayyorlanadi.
|
, Transport masalasi va uni yechish tartibi

Tashish haqidan tashqari tem ir y o lla r yuklarni qabul qilib
oluvchilar va qo'shim cha ravishda ko‘rsatilgan xizmatlar hamda
yuklarni tashish bilan b o g liq b o ig a n y ig im larn i oladilar. Bu
yi'imlar tem ir y o lla r tom onidan quyidagi jarayonlar uchun olinadi:
yuklarni saqlash, tortish yoki yukning og‘irligini hisobga olish,
vagonlarni yuklash uchun qo‘yish yoki olib ketish, ularni har xil
kemiruvchi hayvonlarga qarshi dorilash, yuklarni kuzatib borish,
yuklash-tushirish ishlari, shuningdek, boshqa jarayonlar uchun
olinadi.
Yuklarni tem ir yoMlarda tashishdagi to ‘lov miqdorlariga bogliq
boladigan asosiy omillarni sanab o ‘taylik:
Ombor xarajatlarining me’yorlari

Asosiy ma’lumotlar.
Zaxiralarni nazorat qilish tizim i — bu
zaxiralarni tashkil etish va to id irish , uzluksiz nazoratni yo‘lga
qo ‘yish va yetkazib berishlarni operativ rejalashtirish b o ‘yicha
chora-tadbirlar yigindisidir.
Zaxiralarni nazorat qilish jarayonida zaxiralam ing turli xil
miqdoriy darajajari ajratiladi:
—
maksimal zaxira
— bu zaxira kafolatlangan, tayyorlov
zaxiralari va m aksim al jo riy zaxiraning yigindisiga teng. U ning
hajm i yuqori m e ’yoriy resurslarni n azo rati u c h u n o 'rn a tila d i;
—
o'rtacha yoki o ‘tuvchi zaxira —
bu kafolatlangan tayyorlov
zaxiralari va joriy zaxiralar yarmining yig‘indisiga teng. Bu ko‘r-
satkichning miqdori zaxiraning m e’yoriy miqdoriga mos keladi;
—
minimal zaxira
— bu kafolatlangan va tayyorlov zaxiralari
yigindisiga teng. Zaxiralaming bu darajagacha kamayishi ulam i
tez vaqtda to id irish zamrligini ko‘rsatadi.
Zaxiralarni boshqarish jarayonida buyurtm a nuqtasi va talab
qilinayotgan m ateriallar m iqdorini belgilab olish m uhimdir.
Buyurtma nuqtasi
bu zaxiralam ing belgilangan m aksim al
darajasidir, u kamayganda m oddiy boyliklaming keyingi partiya-
sining yetkazilishiga buyurtm a beriladi.
Buyurtma hajmi —
bu zaxirani to id iris h u chun buyurtm a
beriUshi zam r b o ig a n m ateriallar miqdoridir. Agar m inim al za-
xiraga yangi partiyani qabul qilish vaqtida erishilgan b o isa, zaxira
maksimal darajaga koiariladi.
Buyurtma hajmini partiya hajmi va yetkazib berishlar o ‘rta-
sidagi intervalni o £zgartirish yoki ham hajmni, ham yetkazib berish
intervalini o ‘zgartirish orqali boshqarish mumkin.
Shunga qarab zaxiralarni boshqarish amaliyotida ikkita asosiy
tizim dan foydalaniladi:
— buyurtm a miqdori belgilangan tizim;
— buyurtm a davomiyligi belgilangan tizim.
Boshqaruvchi funksiya - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

qilinadi: om bor va sexlarda zaxiralarni boshqarish; transportni
boshqarish; yuklarni tanlash va komplektlash; jo ‘natilgan tovarlar
hisobi va boshqalar.
D oim iy darajagacha d a vriyligi belgilangan tizim (T S
strategiyasi)
~
bu holatda buyurtm a teng vaqt oraliqiaridan keyin
qaytariladi. Qoldiq buyurtm a nuqtasi darajasigacha kamayganda
belgilangan m uddatdan ilgari navbatdan tashqaridagi buyurtma
beriladi.
Xalqaro transport koridorlari

0 ‘zbekiston Respublikasi hududi orqaii xalqaro yuklarning
tashib o ‘tilishi va tranziti quyidagi huquqiy norm ativ hujjatlar
bilan belgilanadi:
— ichki kontinental mamlakatlarning tranzit savdosiga doir
1965-yil 8-iyunda Nyu-York shaiirida qabul qilingan Konven-
siyasi. (К он вен ц ия «О транзитной торговле внутриконти-
нентальны х государств»);
— 1975-yil Bojxona Konvensiyasi (К онвенция «О междуна
родной перевозке грузов с прим енением книж ки МДП»);
— tranzit yuklarni bojxona rasmiylashtiruvidan o ‘tkazish tartibi
to ‘g ‘risida M ustaqii D avlatlar H am do'stiigi mamlakat.larining
1992-yi1 2-apreldagi Almati Bitimi (Соглашение «О порядке
тамож енного оф орм ления транзитны х грузов»);
— «Maxsus yuklar va harbiy tarkiblarning tran ziti to ‘g ‘-
risida»gi 0 ‘zbekiston Respublikasi 11.05.2000-y. 213-11-sonli
Q onuni «Avtomobilda xorijiy yuk tashuvchilarning 0 ‘zbekiston
Respublikasi hududiga kirishlari, bo‘lishlari, yuk olib o ‘tishlari
va u n d a n chiqib ketishlari tartibi t o ‘g ‘risida»gi 0 ‘zbekiston
R espublikasi V azirlar M ahkam asining 11 .0 1 .1995-y. 11-sonli
Qarori;
— « 0 ‘zbekiston Respublikasi hududi orqaii maxsus yuklar va
harbiy tarkiblarning tranzitini davlat tom onidan tartibga solish va
nazorat qilish to ‘g‘risida»gi 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
M ahkamasining 21.02.2002-y. 62-sonli Qarori;
— « 0 ‘zbekiston Respublikasida giyohvandlik vositalari, psixot-
rop m oddalar va prekursodarning m uom alada bo‘lish tartibini
belgilab beruvchi nizom larni tasdiqlash to ‘g‘risida»gi 0 ‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar M ahkam asining 29.10.2003-y. 472-sonli
Qarori;
— «Aksiz soliqqa to rtilad ig an ayrim turdagi tovarlam ing
0 ‘zbekiston Respublikasi hududi orqaii tranzit y o ‘li bilan olib
o ‘tilishini yanada tartibga solish chora-tadbirlari to ‘g'risida»gi
O 'zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidentining 0 4 .10.2007-y.
PQ 703-sonli Qarori;
J o ‘natish turlari - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

— yuklarni
tashishdagi ishbay tariflar;
— yuklarni tashishda to ‘lanadigan avtotonna soatiar tarifi;
— yuk avtomobillaridan vaqtbay asosida foydalanish tariflari;
— kilometrlar b o ‘yicha hisob-kitobiar tariflari;
— harakat tarkibini olib
borganlik haqidagi tariflar;
— shartnom a tariflari.
Tarif to ‘lovlarining miqdoriga quyidagi omillar ta ’sir ko'rsatadi:
— yuk tashish masofasi;
— yukning og‘irligi;
— yuk og‘irligining hajmi, bunda avtomobilning yuk ko‘tarish
im kon iy atlarid an t o ‘liq foydalanish hisobga olinadi. U shbu
ko‘rsatkichlar bo ‘yicha avtomobil transportiga tanlanadigan yuklar
to ‘rtta tabaqaga bolin ad i:
— avtomobilning yuk ko‘tarish
imkoniyati;
— umumiy bosilgan yo‘li;
— avtomobildan foydalanish vaqti;
— avtomobillar xillari;
— yuk tashish amalga oshriladigan hudud,
shuningdek, boshqa
qator omillar.
Avtomobil transporti bilan yuk tashish tariflarining har biri
barcha om illami hisobga olmasdan,
balki ularning ayrimlarini,
ya’ni aniq yuk tashish sharoitidagi eng m uhim larini o ‘z ichiga
oladi.
Masalan, yuk tashish qiymatini ishbay usulda hisoblashda yuk
tashish masofasi. shuningdek, yukning og‘irligi,
uning tabaqaliligi,
avtomobilning yuk tashish imkoniyatlaridan foydalanish darajasi
hisobga olinishi kerak. Yuk avtom obillaridan foydalanishdagi
vaqtbay tariflar b o ‘yicha hisob-kitob qilishda avtomobilning yuk
ko‘tarish imkoniyatlari, ulardan foydalanish vaqti va
umumiy bosib
o ‘tgan y o ii hisobga olinadi.
H am m a hollarda ham avtomobildan foydalanish miqdoriga yuk
tashish amalga oshiriladigan hudud ta ’sir ko‘rsatadi.
Bular hududlar b o ‘yicha yuklarni tashish tannarxi darajasining
turg‘un farqlari bilan tushuntiriladi. Tarif qiymatlariga o lzgarti-
rishlar