nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Operatsion tizimlar fanining mazmun va mohiyati

|
Operatsion tizimlar fanining mazmun va mohiyati
|
bet | 2/10 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #129848 |
Bog'liq 5. Web dasturlashga kirish1. Operatsion tizimlar fanining mazmun va mohiyati
1.1. Operatsion tizim tushunchasi.
Operatsion tizim (OT) – bu foydalanuvchiga qulay tarzda kompyuter qurilmalaridan foydalanish imkonini beruvchi dasturdir[1].
OT – kompyuterning apparat vositalarini boshqarishni, fayllar bilan ishlashni, ma’lumotlarni kiritish-chiqarishni, shuningdek amaliy dasturlar va utilitalarni bajarilishini ta’minlovchi kompyuter dasturlarining asos jamlanmasidir.
Yuqorida 2 ta ta’rifdan tashqari, foydalanuvchilar OTga qator tushunchalarni beradilar:
Bu tushunchalarni kengroq ko`rib chiqamiz.
OT virtual mashina sifatida. Shaxsiy kompyuter arxitekturasini amaliy dasturlardan foydalanish uchun mashina buyruqlari darajasida ishlatish juda noqulaydir. Masalan, diskdan ma’lumotni o`qishda, uning ichki qurilmalarini bilishni talab etadi – diskni aylantirish buyrug`ini kiritish kontrolleri, yo`lakchalarni qidirish va formatlash, sektorlarni o`qish va yozish va sh.k.
Foydalanuvchi bilishi shart bo`lmagan bunday ortiqcha harakatlarning bajarilishini yashirish uchun nisbatan oddiy va yuqori darajali mavhumlik evaziga foydalanuvchi va kompyuter o`rtasidagi interfeysni ta’minlash talab etiladi. Masalan, diskdagi ma’lumotni o`qish yoki yozish uchun ochish, so`ngra yopish.
OT resurslarni boshqarish tizimi. Agar bitta kompyuterda ishlayotgan bir necha dasturlar bir vaqtning o`zida ma’lumotlarni chop qilish uchun printerga uzatsa, u holda qatorlar va sahifalar qorishib ketadi. OT bunday chalkashlikni bartaraf etishi uchun chop qilishga navbat tashkil qilishi lozim. Shu kabi muhim muammolardan biri – ko`p foydalanuvchili kompyuterlar uchun resurslarni boshqarish muammosidir.
Shunday qilib, OT resurslar menejeri sifatida har xil dasturlar o`rtasida protsessorlarni, xotiralarni va boshqa resurslarni tartiblab va nazorat qilib taqsimlashni amalga oshiradi.
|
| |
Uyda qolib

|
Uyda qolib
|
Sana | 29.03.2021 | Hajmi | 12,58 Kb. | | #13621 |
Bu yil Chusok bayramida oilangiz va do’stlaringiz havfsizligi uchun uyda qolib, uchrashuvdan ko’ra telefon orqali hol-ahvol so’rab xabarlashishingizni iltimos qilamiz!
|
[Chusok maxsus karantin muddati: 9.28 ~ 10.11 (2 hafta), ko’chada ko’p yurmaslik tavsiya etiladi]
❶ Chusok maxsus karantin choralari
- Uzoq yo’lga chiqqan yo’lovchilar shaxsiy transport vositasidan foydalanish tavsiya etilib, jamoat t ransportda bo’lganizda ovqat iste’mol qilmang va avtomagistral dam olish joylarida kamroq vaqt o'tkazing
- (jamoat transporti) niqob taqish, ovaqat iste’mol qilmaslik
- (avtomagistral dam olish joylarida) stol masofa saqlash qoplamasidan foydalanib, bitta qatorli o'tirish tartibi saqlash
❷ Chusok mobaynida yuqtirish havfi yuqori bo’lgan ish joylari karantin choralarini kuchaytirish
- (do'konlar, martlar va boshqalar) xodimlar hamda mijozlar niqob taqib, oziq-ovqat mahsulotlarni tatib ko'rish, har xil tadbirlar va hokozolar taqiqlanadi.
- (qariyalarni parvarish qilish muassassalari) muqarrar holatlar mavjud bo'lsa, oldindan habar berib kontaktsiz tashriflar talab qilinadi
❸ Dam olish kunlari mobaynida karantin tibbiy yordam organlari uzluksiz ishlashi
- (xalqaro kirishlar taqiqlanadi) barcha xorijiy mehmonlar uchun 3kun ichida diagnostika tekshiruvidan o'tilishi va 14 kun davomiga karant izolyatsiyaga olinadi.
- (telefon orqali maslahat) Koreya Kasalliklarni nazorat qiish va oldini olish aloqa markazi (☎1339) 24saot uzluksiz ravishda ishlaydi
- (diagnostik ko'rik) Dam olish mavsumida mavjud bo'lgan skrining klinikalari, tez yordam va hk. tez tibbiy yordam tizimining ishlashi va boshqalar.
|
| |
Apparat ta’minoti - Web dasturlashga kirish

|
Web dasturlashga kirish
|
bet | 5/10 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #129848 |
Bog'liq 5. Web dasturlashga kirishApparat ta’minoti. Hisoblash tizimlarining apparat ta’minoti tarkibiga, apparat konfiguratsiyani tashkil etuvchi qurilma va asboblar kiradi. Zamonaviy kompyuter va hisoblash majmua (kompleks)lari blok-modulli konstruktsiya (tuzilish)dan iborat. Ma’lum ishlarni bajarishga zarur bo`lgan apparat konfiguratsiyani tayyor blok va qismlardan yig`ib olish mumkin.
Qurilmalarning, markaziy protsessorga (Central Processing UNIT, CPU) nisbatan joylashishiga qarab tashqi va ichki qurilmalarga ajratamiz.
Tashqi qurilmalar, qoida bo`yicha, ma’lumotlarni kiritish va chiqarish qurilmalaridir, ularni odatda periferik qurilmalar ham deb ataladi. Bundan tashqari ma’lumotlarni uzoq saqlashga mo`ljallangan qurilmalar ham tashqi qurilmalarga kiradi.
Alohida blok va qismlar orasidagi kelishuvchanlik, birgalikda ishlashdagi moslanuvchanlik, apparatli interfeys deb ataluvchi o`tish apparat-mantiqiy qurilmalari yordamida bajariladi. Hisoblash texnikasidagi apparat interfeysiga belgilangan standartlar protokollar deyiladi. Shunday qilib, protokol – bu qurilma yaratuvchilari tomonidan, bu qurilmaning boshqa qurilmalar bilan muvaffaqiyayatli va kelishilgan holda birgilikda ishlashi uchun, ishlab chiqiladigan texnik shartlar majmuasidir.
Dasturiy ta’minot. Dastur – buyruqlarning tartiblangan ketma-ketligidir. Kompyuterda, dasturiy va apparat ta’minot, doimo uzilmas aloqada va uzluksiz bog`lanishda ishlaydi. Biz bu ikki kategoriyani alohida ko`rib chiqayotganimizga qaramasdan, ular orasida dialektik aloqa mavjudligi va ularni alohida ko`rib chiqish shartli ekanlgini esdan chiqarmaslik kerak. Dasturlar orasida xuddi kompyuterning fizik qismlari orasidagi kabi o`zaro aloqa mavjud. Aksariyat ko`pgina dasturlar, quyiroq darajadagi boshqa dasturlarga tayanib ishlaydi. Bunday bog`lanish dasturlararo interfeys deyiladi. Bunday interfeys (muloqot) ning mavjudligi texnik shartlar va o`zaro aloqa qoidalariga asoslangan bo`lsa ham, amalda u dasturiy ta’minotni o`zaro aloqada bo`lgan bir nechta sathlar (daraja)larga taqsimlash bilan ta’minlanadi.
Dastur ta’minoti sathlari piramida tuzilishiga egadir (2-rasm). Har bir keyingi sath oldingi sathlar dasturiy ta’minotiga tayanadi. Bunday ajratish, hisoblash tizimining dasturlarni o`rnatishdan boshlab, to amalda ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat ko`rsatishgacha bo`lgan ish faoliyatining hamma bosqichlari uchun qulaydir. SHunga alohida etibor berish kerakki, har bir yuqoridagi sath butun tizimning funktsionalligini oshiradi. Masalan, asos dasturiy ta’minoti sathiga ega bo`lgan hisoblash tizimi ko`p funktsiyalarni bajara olmaydi, ammo u tizimli dasturiy ta’minotni o`rnatishga imkon beradi, ya’ni sharoit yaratadi.
|
| |
Taqrizchilar - Web dasturlashga kirish

Taqrizchilar:
___________________
___________________
Litsenziya raqami ____. Bosishga 20__-yil _________________ da ruxsat etildi.
Bichimi 60x84 . Ofset qog’ozi. Tayms garniturasi. Shartli bosma tabog’i 13,26. Nashr tabog’i ______. Addadi 200 nusxa. Shartnoma № ___. Bururtma № ____. Bahosi kelishilgan narxda
“____________________” nashriyoti, 100115. Toshkent sh.. ______, _______ ko’chasi, -uy. Telefon: _______________
“TOSHKENT __________ BOSMAXONASI” mas’uliyati cheklangan jamiyati bosmaxonasida chop etildi. ________, Toshkent, _______, ________.
Bosishga ruxsat etilgan _______ 2020. Bichimi: Rizografiya bosma. Nashr ______ b.t. Adadi _____ nusxa. Buyurtma № _____. Bahosi kelishilgan narxda. Bosmaxona manzili:
____________________________
|
Asos dasturiy ta’minoti - Web dasturlashga kirish

|
Web dasturlashga kirish
|
bet | 6/10 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #129848 |
Bog'liq 5. Web dasturlashga kirishAsos dasturiy ta’minoti – dasturiy ta’minotning eng quyi sathi hisoblanadi. Bu sathdagi dasturiy ta’minot apparat vositalari bilan o`zaro aloqaga javob beradi. Odatda, asos dasturiy ta’minoti bevosita asos qurilmalari tarkibiga kiradi va doimiy xotira deb ataladigan maxsus mikrosxemalarda saqlanadi. Doimiy xotiraga dasturlar kompyuterni ishlab chiqarish paytida yoziladi, ishlash jarayonida undagi ma’lumotlarni oddiy foydalanuvchilar o`zgartira olmaydilar faqat shu yo`nalishdagi dasturchilar unga o`zgartirish kirita oladilar.
1.2-rasm. Dasturiy ta’minot sathlari.
Xizmatchi dasturiy ta’minotlar (utilitalar) bir vaqtning o`zida asos va tizimli dasturiy ta’minot bilan bog`langan bo`ladi. Bu sathdagi dasturlarning vazifasi kompyuter tizimini tekshirish, sozlash va tuzatishdan iborat. Odatda bunday dasturlar tizimli dasturiy ta’minot funktsiyalarini kengaytirishga va soddalashtirishga qaratilgan bo`ladi.
Xizmatchi dasturlarga quyidagilar kiradi:
Fayl menejerlari;
Arxivatorlar;
Xujjatlarni ko`zdan kechirish vositalari;
Diagnostika qiluvchi vositalar;
Monitoring vositalari;
O`rnatuvchi vositalar;
Kommunikatsiya vositalari;
Xavfsizlik vositalari.
Amaliy dasturiy ta’minotini o`z navbatida 2 guruhiga bo`lish mumkin: dasturlash tizimlari va ilovalar.
Dasturlash tizimlari dasturchi uchun dasturlash vositasidir, bular: Visual Basic, Delphi, Python va b. Ilovalar foydalanuvchiga dasturlashni bilmay turib, matnli, grafik, sonli, audio va videoaxborotlarni qayta ishlashga, multimedia texnologiyalaridan foydalanishga, shuningdek kompyuter tarmoqlarida ishlashga imkon beradi. Ilovalar har xil turdagi fayllar hisoblangan hujjatlarni yaratishga va o`zgartirishga imkon beradi. Buday dasturlarga quyidagilar kiradi: Ms Word, Ms Excel, Adobe Photoshop, Sony Sound Forge, Adobe Premiere, 3Ds MAX va b.
|
| |
Tatu Samarqand Filalidagi Media Clubning asosiy maqsadlari

|
Tatu Samarqand Filalidagi Media Clubning asosiy maqsadlari
|
Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 17,42 Kb. | | #115587 |
Bog'liq Tatu Samarqand Filalidagi Media Clubning asosiy maqsadlari
Tatu Samarqand Filalidagi Media Clubning asosiy maqsadlari
Bismilloh-u Rahman-u Rahm deb boshladik.Bu clubni bosh tashkilotchisi Sattarov Asilbek va yordamchilari Eshmurodov Javohir,Rashidov Eldor.
Birinchi navbatda bu Clubni tashkil etishimizdan asosiy maqsadlarimiz:
Tatu Sf o’qiydigan talabalarning bo’sh vaqtlarni unumli ya’ni qaysidur (biz bilan ya’ni Media Clubda o’zi qiziqtirgan soha bo’yicha ish olib borish imkoni tug’iladi)
O’qishni tamomlagandan so’ng hayotdagi o’z o’rni topishga ko’maklashish
Media Club bilan birgalikda jamoa bo’lib ya’ni ijtimoiy tarmoqlardagi o’z bloglarni yoki jamoaviy bloglarni yuritish
Yuqoridagi bloglar misol uchun; @texnopolov @subyektiv va boshqa shunga o’xshagan bloglarni yuritishimiz mumkin biz bilan.
Erta biz bu jaomimiz bilan unversitetdagi o’qituvchilarning: video darsliklarni olib berish,slaydlar tayyorlash, xar xil animatsiyalar qilib berish va universitetdimizdagi xar xil tadbirlarni videoga olib berib uni mantaj qilib ijtimoiy tarmoqlarga chiroyli qilib qo’yib berish.
Agar xudo xoxlasa bizning jamoamiz ishlari besh bo’lib ketsa Tatu Sf bizni o’zi ish bilan taminlaydi, taminlamagan taqdirda ham biz hayotda o’z tanalagan yo’nalishimiz bilan yaxshigina pul topishimiz mumkin.
Bizning Tatu Sfdagi birinchi oldinga qadam qo’yganimiz direktorimiz Qarsheyiv Zayniddin nomiga ariza bilan chiqanimiz.Va bizning fikrlarimizga ijobiy munosabat bildirdi va bizni hozircha ishlab jamoa yig’ib turishimiz uchu kichik bo’lsa ham 120 xonani bizga berdila, biz bundan juda hursand bo’ldik.Bizning ikkinchi qadamimiz Tatu Sfdagi talabalar bilan tadbirga o’xshaganday qilib yig’ilish o’tkazdik. Va biz tadbir davomida Media Club haqida ma’lumot berdik.Keyin esa ishtirokchilarni qiziqtirgan savollarga qo’ldan kelguncha javob bedik.Va tadbir oxirlab qolgan payt biz hamma qatnashchilarga ya’ni shu sohalarga qiziqanlarga anketa to’ldirishga berdik va ular anketani to’ldirib berishdi.Ikkinchi seansimiz ertasi kun soat 11:30 birinchi va ikkinchi kurslarga o’tkazdik.
|
| |
13- labaratoriya ishi google drive (bulutli hotira)da sohaga oid amaliy vazifalar bilan ishlash. Ishning maqsadi

|
13- labaratoriya ishi google drive (bulutli hotira)da sohaga oid amaliy vazifalar bilan ishlash. Ishning maqsadi
|
Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,02 Mb. | | #132931 |
Bog'liq 13-labaratoriya IAKT (2)
13- LABARATORIYA ISHI
GOOGLE DRIVE (BULUTLI HOTIRA)DA SOHAGA OID AMALIY VAZIFALAR BILAN ISHLASH.
Ishning maqsadi: Bulutli xotirada sohaga oid amaliy vazifalarni “Google Таблицы”, “Google Документы” ilovalari bilan ishlash ko‘nikmasini hosil qilish.
Kerakli apparat va dasturiy ta’minotlar: kompyuter, Intenet, email-adres.
Nazariy qism: Google Drive yoki bulutli xotira - bu turli hujjatlarni bir joyda saqlash va ularni osongina almashish imkonini beruvchi bepul xizmatdir. Google Drive birinchi navbatda turli xil fayllarni saqlashingiz mumkin bo‘lgan saqlash vositasidir. Google Drive-ga kirish va fayllarni ko‘rish uchun siz Internetga ulangan istalgan qurilmadan foydalanishingiz mumkin, shunchaki foydalanuvchi nomingiz va parolingizni eslab qoling.
“Google Документы” - Word hujjatiga o‘xshaydi. U o‘xshash ko‘rinishga va funksionallikka ega. Hujjat matn bilan ishlash uchun qulay. Bir oz ijodkorlik bilan “Google Документы” almashish funksiyasi tufayli real vaqtda talaba bilan hamkorlik qilish platformasiga aylanishi mumkin.
“Google Таблицы” funksionalligi jihatidan Excel jadvallariga oʻxshaydi. Bu funksionallik nafaqat moliyachilarga kerak. Jadvallar yordamida siz taraqqiyot jurnali, kundalik, jadval, mavzular ro‘yxati va shunga o‘xshash narsalarni yaratishingiz mumkin.
Laboratoriya ishini mustaqil bajarish uchun topshiriqlar:
1-Topshiriq. “Google Таблицы” yordamida hodimlarning ish haqqini hisoblang.
2-Topshiriq. Hisoblangan ish haqqini nomlab, kursdoshlariz bilan bo‘lishing.
3-Topshiriq. “Google Таблицы”da hisoblangan jadvalni “Google Документы”ga hisobot tariqasida kiriting.
Laboratoriya ishi hisobotining tarkibi:
1. Ish stolida o‘z familiyangiz va guruh nomi bilan papka oching.
2. Papka ichida – MS Wordda matnli hujjat “ism_laboratoriya_13” nomi bilan hujjat (hisobot) yarating.
3. Hisobot titul varag’ini yarating. (namuna keltirilgan)
4. Yaratilgan hujjatga talablar:
-hisobotda laboratoriya mavzusi va bajarilgan ishlar ketma ketligi keltiriladi va yakunida bajarilgan ish bo‘yicha qisqacha xulosa yoziladi.
-hisobotda tayyorlanadigan matn Times New Roman shriftida 14- o‘lchamida bo‘lishi kerak.
-laboratoriya ishini qabul qiluvchi o‘qituvchini familiyasi va ismi aniq ko‘rsatilishi kerak.
-talaba familiyasi , ismi, guruhi va yo’nalishi aniq ko‘rsatilishi kerak.
5.Hisobotni talaba o‘zini elektron pochtasiga (mail)ga saqlaydi. O‘qituvchi talab qilganda o‘qituvchi elektron pochtasiga yuboradi.
|
| |
Nobank kredit-moliya institutlari

|
Nobank kredit-moliya institutlari
|
bet | 1/5 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 1,69 Mb. | | #114485 |
Bog'liq Jummayev Bahodir NOBANK KREDIT-MOLIYA INSTITUTLARI - Nobank kredit-moliya institutlari – bu rasman bank emas (bank litsenziyasiga ega emas), ammo asosiy faoliyati moliyaviy hizmatlar ko`rsatish bo`lib, ko`p jihatdan banklarnikiga bog’liq va muqobil hisoblanadi. Shuning uchun nobank kredit-moliya institutlari ko`plab ingliz tilidagi adabiyotlarda banklarga asosiy raqobatchi deb aytiladi va bular: kredit kooperatsiyalari, lombardlar, lizing va faktoring kompaniyalari va boshqalardir.
RIELTORLIK FIRMALARI - Bir tomondan, professiyonal rieltorlar o`rtachiligida ko`chmas mulkka investitsiya qo`yish mumkin bunga banklarning qo`yilmalarini ham kiritamiz. Boshqa tomondan esa, banklarning ko`chmas mulk bozoriga kirib borishlari mumikin. Rossiyalik ekspertlarning fikriga qaraganda hozirgi kunda bu bozorda tijorat banklarining ishtiroki ancha sezilarli darajada oshgan(ilgarilari bunga deyarli ruhsat yo`q edi), va hozirda bozorda katta kreditlar investitsiyasi bilan shug’ullanadigan rieltorlik firmalari mavjud. Moliya bozorining boshqa nobank kredit-moliya institutlari: emitentlar, investorlar va investitsion institutlar ham investitsion hizmatlar ko`rsatishda raqobat qilishadi.
QIMMATLI QOG’OZLAR EMITENTLARI - Nazariy olib qaraganda, yuridik va jismoniy shaxslardan bozorga moliyavey manbalarni jalb qilish borasida qimmatli qog’ozlarning istalgan emitenti tijorat banklariga raqobatchi deb qaralishi mumkin, chunki ular bozordagi investitsion hizmatlar taklifini oshirishadi, biz uni qaysikim banklarniki deb hisoblaymiz. Ammo bu asosan uzoq muddatli majburiyat (obligatsiya, veksel v.b.) emitentlariga tegishli, shu bilan birgalikda ishlab shiqarish korxonalari va tashkilotlarning aksiya emissiyasi ham bozordagi nafaqat taklifning ortishiga, balki banklarning aynan (emissiya tashkilotlari birlamchi bozorga qimmatli qo`gozlarni joylashtirish emitentlari) ning hizmatlariga talabning ortishiga olib keladi.
|
| |
Operatsion tizim kengaytirilgan mashina va resurslarni boshqaruvchi sifatida

|
Operatsion tizim kengaytirilgan mashina va resurslarni boshqaruvchi sifatida
|
bet | 7/10 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #129848 |
Bog'liq 5. Web dasturlashga kirish1.4. Operatsion tizim kengaytirilgan mashina va resurslarni boshqaruvchi sifatida
1.4.1.OT kengaytirilgan mashina sifatida.
Ko`pgina kompyuterlardan mashina tillari darajasida foydalanish ancha murakkabdir, ayniqsa bu kiritish – chiqarish masalalariga tegishlidir. M-n, yumshoh diskdan ma’lumotlar blokini o`hishni tashkil etish uchun dasturchiga 16 turli komandalardan foydalanishiga to`hri keladi, ularning har biri 13 ta parametrni aniqlashni talab qiladi, ya’ni masalan: diskdan blok tartib raqami, yo`ldagi sektor tartib raqami va h.k.lar. disk bilan bajariladigan amal tugallanishi bilan, kontroller, taxlil qilinishi kerak bo`lganxatolik mavjudligini va tiplarini ko`rsatuvchi 23 ta qiymatni qaytaradi. Kiritish va chiqarish masalalarini dasturlashni real xaqiqiy muammolariga chuqur e’tibor bermagan holda ham, dasturchilar orasida bu amallarni dasturlash bilan shug`ullanishni hohlovchilar topilishi dargumondir. Disk bilan ishlashda dasturchi – foydalanuvchiga, diskni har biri o`z nomiga ega bo`lgan fayllar to`plamidan iborat deb tasavvur qilish kifoyadir.
Fayl bilan ishlash, uni ochish, o`qish va yozish amallarini bajarish va faylni yopishdan iboratdir. M-n, bunda, chastotali modulyatsiyani mukammalashtirish yoki o`hiydigan mexanizm “golovka” lari holati, joyini o`zgarish kabi savollar foydalanuvchinibezovta qilishi kerak emas. Dasturchidan qurilmalar (apparatura) mohiyatini hammasini yashirib, unga ko`rsatilgan fayllarni qulay va sodda o`qish, yoki yozish, ko`rishni imkonini beradigan dastur – bu albatta OT dir. Xuddi shu kabi, OT dasturchilarni disk jamlamasi apparaturasidan ajratib, unga oddiy fayl interfeysini taqdim etadi, va bu holda OT uzilishlarni qayta ishlash, taymerni va operativ xotirani boshqarish va talay shu kabi quyi darajadagi muammolar bilan bog`liq yoqimsiz amallarni o`z zimmasiga oladi. Har bir holda, foydalanuvchi, real apparatura bilan ish ko`rish o`rniga muloqot uchun qulay va soddadir. Bu nuqtai nazardan, OT foydalanuvchiga ma’lum kengaytirilgan yoki virtual mashinani taqdim etadiki, uni dasturlash ham oson va u bilan ishlash soddadir, albatta bu real mashina takshil etadigan apparatura bilan bevosita ishlash qulay va yengildir.
|
| |
Adabiyotlar ro’yxati - Web dasturlashga kirish

|
Web dasturlashga kirish
|
bet | 9/10 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #129848 |
Bog'liq 5. Web dasturlashga kirishAdabiyotlar ro’yxati.
Е. Таненбаум, Х. Бос. Современные операционные системы. 4-е изд. – СПб.: Питер. 2015. 1120 с.
А.В. Замятин. Операционные системы. Теория и практика: учебное пособие – Томск: Изд-во Томского политехнического университета, 2012. 263 с.
С.В. Синицын, А.В. Батаев, Н.Ю.Налютин. Операционные системы: учебник для студ. Учреждений высш. проф. образования. 3-е изд.,стер – М. : Издателский центр «Академия», 2013. – 304 с.
4. Андреw С. Таненбаум, Ҳерберт Бос. Модерн. Оператинг Сйстемс, 4тҳ Едитион Пеарсон. УК Лондон. 2014.
5. Гордеев А.В.«Операционные системы» Учебное пособие, Москва: Изд.дом: “Питер”, 2008, - 384 стр.
6. Олифер В.Г., Олифер Н.А., «Сетевые операционные системы», М:Питер, 2006, 560 стр.
7. Andrew S. Tanenbaum, Albert S. Woodhull. Operating Systems: Design and Implementation, Third Edition. Prentice Hall. 2006 – 1080p.
8. Arash H. L., Mohammadreza M. Mobile Operating Systems and Programmimg. Andrew S. Tanenbaum. Distributed operating systems.
9. Таненбаум Е. Архитектура компютера. 5 – е изд. – СПб.: Питер, 2007.– 844с.
10. Trent Jaeger. Operating Systems Security.
11. Sibsankar Haldar. Alex Alagarsamy Aravind. Operating Systems. 2010 -563p.
12. Craig Hunt, Robert Bruce Thompson. Windows NT TCPG’IP Network Administration. O’Reilly Media. 1998. – 512p.
13. Иртегов Д.В. Введение в операционных системы. 2 издание. БХВ–Петербург. 2008 – 1040 стр.
14. Кондратев В.К. Введение в операционную систему УНИХ. 2002.-93 стр.
15. Курячий Г. Маслинский К. Операционная система Линух. Учебное пособие.
G.X.ABDULLAYEVA
T.R.XUDAYBERGANOV
S.I.HAMRAYEVA
O.F.XUDAYBERGANOV
OPERATSION TIZIMLAR
OLIY O’QUV YURTLARI TALABALARI UCHUN O’QUV QO’LLANMA
Ma’sul muharrir
texnika fanlari doktori, _________
Sahifalovchi
Musahhih
|
| |
Operatsion tizim resurslarni boshqaruvchi sifatida

|
Operatsion tizim resurslarni boshqaruvchi sifatida
|
bet | 8/10 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #129848 |
Bog'liq 5. Web dasturlashga kirish1.4.2. Operatsion tizim resurslarni boshqaruvchi sifatida.
OT, avvalambor foydalanuvchiga qulay interfeys yaratuvcqidir degan hoya albatta, masalani yuqoridan pastga qarab nazar solishga mos keladi.
Boshqa nuqtai nazar, ya’ni pastdan yuqoriga qarab nazar tashlash, bu OT ga murakkab tizimning hamma qismlarini boshqaruvchi mexanizm nazar solishdir.
Zamonaviy hisoblash tizimlari, protsessorlar, xotira, taymerlar, disklar, jamharmalar, Tarmoq kommunikatsiyaqurilmalari, printerlar va boshqa qurilmalardan iboratdir. Ikkinchi yondashishga mos ravishda OT ning funktsiyasi, protsessorlar, ya’ni resurslarni rahobatdosh jarayonlar orasida taqsimlashdan iboratdir. OT hisoblash mashina resurslarini jamisini shunday boshqarish kerakki, uni ishlashi maksimal samaradorlikni ta’minlashi zarurdir. Samaradorlik ko`rsatkichi, m-n, tizim o`tkazuvchanlik hobiliyati yoki reaktivligi bshlishi mumkin.
Resurslarni boshqarish, masala resursi tipiga bog`liq bo`lmagan ikkita umumiy masalani yechishni o`z ichiga oladi:
resursni rejalashtirish - ya’ni berilgan resursni kimga, hachon va taqsimlashdan iboratdir;
resurs holatini kuzatish – resursni band yoki bo`shligi, bo`linadigan resurslar hahida esa resursning qancha qismi esa taqsimlanmaganligi hahidagi operativ ma’lumotni olib turishdan iboratdir.
Resurslarni boshqarishni umumiy masalasini yechishda, turli OT lar turli algoritmlardan iboratdir, bu esa o`z navbatida OT larni umumiy qiyofasi, unumdorlik xarakteristikalari, qo`llanilish sohalari va hatto foydalanuvchi interfeysini yuqori darajada OT vaqtni bo`lish tizimi, paketli ishlov berish tizimi yoki real vaqt tizimiga mutanosibligini belgilaydi.
1.5. Nazorat savollari
1. Operatsion tizimning vazifasi nimalardan iborat?
2. OT resuraslarni boshqarish tizimi sifatida deganda nimani tushunasiz?
3. OT foydalanuvchi va dasturlar himoyachisi deganda nimani tushunasiz?
4. OT virtual mashina sifatida tushunchasiga ta’rif bering?
5. 1-chi davr kompyuterlarida qanday dasturlardan foydalanishgan?
6. 2-chi davr kompyuterlarida qanday dasturlardan foydalanishgan?
7. 3-chi davr kompyuterlarida qanday dasturlardan foydalanishgan?
8. 4-chi davr kompyuterlarida qanday dasturlardan foydalanishgan?
9. 5-chi davr kompyuterlarida qanday dasturlardan foydalanishgan?
10. Hisoblash tizimining texnik ta’minoti deganda nimani tushunasiz?
11. Hisoblash tizimining dasturiy ta’minoti deganda nimani tushunasiz?
12. Operatsion tizimlarni ishlab chiqaruvchilarning asosiy maqsadlarini sanab bering?
13. Dastur deb nimaga aytiladi?
14. Dasturiy ta’minot sathlarini sanab o`ting?
15. Asos dasturiy ta’minot vazifalari nimalardan iborat?
16. Xizmatchi dasturiy ta’minot vazifalari nimalardan iborat?
17. Qanday dasturlarga amaliy dasturlar deyiladi?
18. Operatsion tizim kengaytirilgan mashina sifatida.
|
| |
Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari

Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
26.05.2024
Hajmi
0,73 Mb.
#254183
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi buxoro muhandislik – texnologiya instituti huzuridagi vobkent sanoat va transport texnikumi

|
O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi buxoro muhandislik – texnologiya instituti huzuridagi vobkent sanoat va transport texnikumi
|
bet | 1/5 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 20,87 Kb. | | #138459 |
Bog'liq Buxoro muhandislik texnologiya instituti huzuridagi vobkent sano-fayllar.org
Buxoro muhandislik texnologiya instituti huzuridagi vobkent sanoat va transport texnikumi
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI
BUXORO MUHANDISLIK – TEXNOLOGIYA INSTITUTI HUZURIDAGI VOBKENT SANOAT VA TRANSPORT TEXNIKUMI
Ro`yxatga olindi
№____________
“____”________202 y.
|
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari
_____________ H. Azimov
“_____”__________202 y.
|
ISHLAB CHIQARISH AMALIYOTI
ISHCHI O`QUV DASTURI
Ta`lim yo`nalishi: 5.52.01.01 - Kompyuter injiniring
Ta`lim yo`nalishi (mutaxassislik)kodi va nomi
|
Talabaning o`quv yuklamasi,soat
|
Semestr,soatlar
|
Umumiy yuklama hajmi
|
Auditoriya mashg`ulotlari
|
Mustaqil ish
|
Jami kredit
|
Semestr
|
Soat
|
Jami
|
Ma`ruza
|
Seminar
|
Laboratoriya ishi
|
Kurs ishi
|
5.52.01.01 – Kompyuter injiniring
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Jami:
|
180
|
180
|
-
|
-
|
-
|
-
|
90
|
|
4
|
|
Vobkent – 2022
Vobkent sanoat va transport texnikumi ning 202 - yil “ ” ____dagi Pedagogik kengashida muhokama qilindi, mazkur ishchi o’quv dasturni tasdiqlashga va o’quv jarayoniga tadbiq etishga qaror qilindi .
Bayonnoma №
Tuzuvchi:
Nutfullayeva M. Vobkent sanoat va transport texnikumi maxsus fan o`qituvchisi
Taqrizchilar:
Yo`ldoshev SH.S Buxoro muhandislik texnologiya instituti “AKT”kafedrasi dotsenti
Kirish
“Ishlab chiqarish amaliyoti”dan ishchi dasturi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2021-yil 22-apreldagi 87 05-315 xati ilovasiga asosan ishlab chiqildi. Bu ilovada “Professional ta’lim muassasalarida o‘quv va ishlab chiqarish (diplom oldi, pedagogik) amaliyotlaridan ishchi dasturlarni ishlab chiqish bo‘yicha uslubiy tavsiyalar” namunasi ishlab chiqilgan.Uslubiy tavsiyalar Vobkent sanoat va transport texnikumi ilmiy-pedagogik Kengashning 202 -yil ______dagi __sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan.
Ushbu uslubiy tavsiyalar professional ta’lim tizimida tayyorlanadigan kasb va mutaxassisliklarning malaka talablariga muvofiq professional ta’lim muassasalari o‘qituvchi va ishlab chiqarish ta’limi ustalariga o‘quv va ishlab chiqarish (diplom oldi, pedagogik )amaliyotlari ishchi o‘quv dasturlarini ishlab chiqishda amaliy va metodik ko‘rsatma sifatida ishlab chiqilgan.
Amaliyot dasturini ishlab chiqish murakkab jarayon hisoblanib, uni amalga oshirishda maxsus fan o‘qituvchilari va ishlab chiqarish ta’limi ustalaridan tegishli bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishni talab qiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi buxoro muhandislik – texnologiya instituti huzuridagi vobkent sanoat va transport texnikumi
|
Windows® 98 setup and inf download instructions

Windows® 98 setup and INF download instructions
The INF file which comes with Windows 98, provides configuration information such as resolution and refresh rates for many NEC monitors. If all your hardware is Plug-and-Play, and your monitor is listed in the INF file that came with your version of Windows 98, the monitor will be detected automatically, or you can select your monitor through the Display Properties dialog box. If your monitor is not listed in your current INF file, then an updated INF file can be downloaded from NEC Technologies web site.
|
CYSF16MBK - Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari

|
Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalariBog'liq e
CYSF16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
maxfiyligini ta’minlash bo‘lib, uni qayta o‘zgartirish ba’zi shaxslar
(rasshifrovkalash kalitiga ega bo‘lmagan shaxslar) uchun cheklangan
bo‘ladi.
Kriptografiya va steganografiya fan sohalari o‘xshashlikga ega
bo‘lganligi sababli, aksariyat hollarda ularni chalkashtirish kuzatiladi.
Steganografiya – bu maxfiy xabarni sohta xabar ichiga berkitish orqali aloqani
yashirish hisoblanadi. Boshqacha aytganda, steganografiyaning asosiy g‘oyasi –
maxfiy ma’lumotlarning mavjudligi haqidagi shubhani oldini olish.
Kriptografiyada jo‘natuvchi faqat ochiq matn ko‘rinishidagi xabar yuborishi
mumkin. Bunda u xabarni ochiq tarmoq (masalan, Internet) orqali uzatishdan
oldin shifrlangan matnga o‘zgartiradi. Ushbu shifrlangan xabar qabul
qiluvchiga kelganida yana oddiy matn ko‘rinishiga qaytariladi. Umumiy
holda ma’lumotni shifrlashdan asosiy maqsad (simmetrik yoki ochiq kalitli
kriptografik tizimlar asosida - farqi yo‘q) – ma’lumotni maxfiyligini qolganlardan
sir tutish.
Kriptografiyaning tarixi. Ma’lumotlarni shifrlashning dastlabki
ko‘rinishlaridan ming yillar avval foydalanib kelingan. Yaqin o‘n yilliklarga
qadar foydalanilgan shifrlar klassik shifrlar deb atalgan. Kriptografiyani fan
sifatida taraqqiy etishini aksariyat adabiyotlarda bir necha davrlarga ajratib,
turli yondashuvlarga asoslanib o‘rganilgan. Masalan, ba’zi manbalarda
hisoblash qurilmalari yaratilgunga qadar foydalanilgan shifrlar – klassik
shifrlar davriga tegishli deb olingan.
Undan keyingi davr esa zamonaviy shifrlar davri deb yuritiladi. Biroq,
hisoblash qurilmalari yaratilgunga qadar bo‘lgan davr juda uzoq bo‘lgani bois,
ularni ham qismdavrlarga ajratish muhim ahamiyat kasb etgan. Shuning uchun,
kriptologiyani fan sifatida shakllanishini quyidagi davrlarga ajratish mumkin:
1. Qadimiy davr (qadimiy davr klassik shifrlari). Ushbu davrda klassik
shifrlar asosan bir alfavitli o‘rniga qo‘yish va o‘rin almashtirish akslantirishlariga
asoslangan. Masalan, Sezar, Polibiya kvadrati usullari.
2. O‘rta davr (o‘rta davr klassik shifrlari). Ushbu davrda shifrlar asosan
ko‘p alfavitli o‘rniga qo‘yishga asoslangan bo‘lib, ularga Vijiner, Atbash
usullarini misol sifatida keltirish mumkin. Ushbu davrdagi shifrlarning,
birinchi davr shifrlariga qaraganda, bardoshligi yuqori bo‘lgan.
3. 1 va 2 – jaxon urushlari davri (1 va 2- jaxon urushlari davridagi
klassik shifrlar). Ushbu davr kriptotizimlari asosan elektromexanikaga
asoslangan bo‘lib, radioto‘lqin orqali shifrmatnni uzatish (Morze alifbosi)
amalga oshirilgan. Mazkur davrga oid shifrlash usullariga Zimmermann
HISOB
5
KIBERXAVFSIZLIK
ASOSLARI
|
| |
CYSF16MBK - Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari

|
Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalariBog'liq e
CYSF16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
O‘rin almashtirish akslantirishi. Ushbu akslantirishga ko‘ra, ochiq matn
simvollarining o‘rni biror qoidaga ko‘ra o‘zaro almashtiriladi. Bunda ochiq
matnda ishtirok etgan simvollar shifrmatnda ham ishtirok etib, faqat ularning
o‘rni almashgan bo‘ladi (5.3-rasm).
5.3-rasm. Sodda o‘rin almashtirish usuliga misol
Bir martali bloknot. Bir martali bloknot (one time pad) yoki “Vernam
shifri” nomi bilan tanilgan kriptotizim bardoshli shifrlash algoritmi
hisoblanib, tarixda keng foydalanilgan bo‘lsada, ko‘p hollarda amalga
oshirishning imkoniyati mavjud bo‘lmagan. Uning bir martali deb atalishiga
asosiy sabab, undagi kalitning (bloknotning) bir marta foydalanilishi
bo‘lib, uni aksariyat hollarda amalga oshirishning imkoni bo‘lmaydi. Masalan,
ushbu shifrlash algoritmi 8 ta simvoldan iborat bo‘lgan alfavit bo‘lsin.
Olingan alfavit simvollari va unga mos bo‘lgan binar qiymatlar 5.2 - jadvalda
keltirilgan. Alfavit simvollari va ularga mos bit qiymatlari barcha uchun ochiq va
sir saqlanmaydi.
HISOB
8
KIBERXAVFSIZLIK
ASOSLARI
CYSF16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
Faraz qilaylik, biror qonuniy foydalanuvchi A bir martali
bloknotdan foydalangan holda “POSSIBLE” matnini shifrlab, o‘z sherigi B
tomonga jo‘natishi talab etilsin. Ushbu ochiq matnning binar qiymatdagi
ko‘rinishi quyidagicha bo‘ladi:
Bir martali bloknot usulida shifrlashda ochiq matn uzunligiga teng bo‘lgan
tasodifiy tanlangan kalitdan foydalaniladi. Shifrmatn ochiq matn va kalitga XOR
amalini qo‘llab hosil qilinadi (P – ochiq matn, K – kalit va C – shifrmatn):
𝐶𝐶
=
𝑃𝑃⨁𝐾𝐾
. XOR amali (
⨁
) quyida keltirilgan:
Jadvaldan,
𝑥𝑥⨁𝑦𝑦⨁𝑦𝑦
=
𝑥𝑥
tenglik o‘rinligini ko‘rish mumkin. Bu esa bir
martali parol bilan rasshifrovkalashda shifrmatnga kalitni XOR amalida
bajarilishining o‘zi yetarligini ko‘rsatadi:
𝑃𝑃
=
𝐶𝐶⨁𝐾𝐾
.
Faraz qilaylik, A tomon 5.2-jadvaldagi ochiq matn uzunligiga teng bo‘lgan
quyidagi kalitga ega bo‘lsin:
111 101 110 101 111 100 000 101
A tomon ushbu kalit asosida shifrmatnni quyidagicha hisoblaydi:
HISOB
9
KIBERXAVFSIZLIK
ASOSLARI
|
| |
CYSF16MBK - Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari

|
Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalariBog'liq e
CYSF16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
kriptotahlilga taalluqli, kriptotizimni buzishdir. “Shifrlash” umumiy atamasi
shifrlash va rasshifrovkalash jarayonini bildiradi.
Kriptotizimlarni buzish usullari kriptotahlil (cryptanalysis)ni o‘rganish
predmeti hisoblanadi. Kriptografiya va kriptotahlil uzviy bog‘langanliklari
sababli, ularni ko‘pincha birgalikda yagona fan – kriptologiya (cryptology)
(kryptos - mahfiy, logos- ilm) sifatida qabul qilinadi.
Kriptotizim (cryptosystem) – ochiq matnni, har biri mos algoritm va kalit
orqali aniqlanuvchi, shifrmatnga qaytariluvchan o‘zgartirishlar oilasi.
Kalit
(key), yoki kriptoo‘zgaruvchi (cryptovariable) –
o‘zgartirishlar oilasidan birini tanlashni ta’minlovchi kriptografik
algoritmning qandaydir parametrlarining muayyan qiymati.
Kriptotizimning “qora quti” sifatidagi ko‘rinishi 5.1 – rasmda
keltirilgan.
5.1-rasm. Kriptotizimning “qora quti” sifatidagi ko‘rinishi
Kriptotizimni ikki tarkibli algoritm va kalitdan iborat ekanligiga asoslangan
holda Kerkgoff prinsipini eslatib o‘tish lozim. Ushbu prinsipga binoan
faqat kalit sir saqlanishi, shifrlash algoritmi esa ochiq bo‘lishi lozim. Bu degani,
agar niyati buzuq algoritmni bilgan taqdirda ham tizim obro‘sizlanmaydi.
Kalitni esa almashtirish mumkin. Klod Shennon ushbu prinsipni “Dushman
tizimni biladi” deb ta’riflagan.
Aksariyat hollarda foydalanuvchilar ma’lumotni shifrlash va kodlash
tushunchalarini bir xil deb tushunishadi. Aslida ular turlicha tushunchalardir.
Kodlash – ma’lumotlarni osongina asliga qaytarish uchun hammaga (hattoki
hujumchiga ham) ochiq bo‘lgan sxema yordamida ma’lumotlarni boshqa
formatga o‘zgartirish. Kodlash ma’lumotlardan foydalanish qulayligini
ta’minlash uchun amalga oshiriladi va hamma uchun ochiq bo‘lgan
sxemalardan foydalanadi.
Shifrlash jarayonida ham ma’lumot boshqa formatga o‘zgartiriladi. Biroq,
uni faqat ma’lum shaxslar (rasshifrovkalash kalitiga ega bo‘lgan shaxslar) qayta
o‘zgartirishi mumkin bo‘ladi. Shifrlashdan asosiy maqsad ma’lumotni
HISOB
4
KIBERXAVFSIZLIK
ASOSLARI
|
| |
Internet Explorer settings for downloading files from the Supplier Portal

In Internet Explorer, under Tools > Internet Options > Security > Internet, check these settings.
In Windows Explorer, associate the .XML file type with Notepad
Log into the Production Supplier Portal at:
https://corect.ct.gov:10400/PSPRD/signon.html
Navigate to the file you want to download, hold down the control key and click on the link. Hold the Control Key down until the File Download dialog box appears.
Click the Save button.
If the procedure above does not work for you, here’s one other thing you can try – if you have the Google Toolbar installed, in IE, go to View | Toolbars and uncheck the Google Toolbar.
Page of
|
NAZARIY 
BILIMLAR - Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari

NAZARIY
BILIMLAR
Tuzuvchilar: Axborot xavfsizligi
kafedrasi mudiri.
dots Zaynalov N.R.
HISOB
2
KIBERXAVFSIZLIK
ASOSLARI
CYSF16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
qilaolmaslik xususiyati xabar oluvchining, xabar jo‘natuvchisining oldin
jo‘natgan xabar muallifligidan tonishiga urinishidan, himoyalanishini
tavsiflaydi. Ushbu xususiyat faqat ochiq kalitli kriptografiya vositalari yordamida
ta’minlanadi.
Kriptografiyaning yuqorida qayd etilgan masalalari qator
kriptografik primitivlardan foydalanib amalga oshiriladi:
- simmetrik kriptotizimlar;
- ochiq kalitli kriptotizimlar;
- kriptografik xesh funksiyalar;
- raqamli imzolar;
- raqamli sertifikatlar.
Quyida keyingi bayonlarda ishlatiluvchi asosiy atamalarga oydinlik
kiritiladi.
Alfavit deganda axborotni ifodalashda ishlatiluvchi bilgilarning chekli
to‘plami tushuniladi. Zamonaviy kriptotizimlarda ko‘pincha atigi ikkita simvoldan
(0, 1) iborat ikkili alfavit ishlatiladi. Shuningdek, o‘ttiz oltita belgidan (harfdan)
iborat o‘zbek tili alfavitini, o‘ttiz ikkita belgidan (harfdan) iborat rus tili alfavitini,
yigirma sakkizta belgidan (harfdan) iborat lotin alfavitini, ikki yuzi ellik oltita
belgidan iborat ASSII kompyuter belgilarining alfavitini ham misol sifatida
keltirish mumkin.
Matn yoki xabar – alfavit elementlaridan tartiblangan nabor. Ochiq matn
(plaintext) – shifrlashga atalgan dastlabki xabar. Shifrmatn (cipher text) – ochiq
matnni shifrlash natijasi.
Shifrlash (encryption, enciphering) – ochiq matnni shifrmatnga
o‘zgartirish jarayoni.
Rasshifrovkalash (decryption, deciphering) – shifrmatnni ochiq matnga
o‘zgartiruvchi teskari jarayon.
Deshifrlash (breaking) – kalitni bilmasdan turib shifrmatn bo‘yicha ochiq
matnni tiklash jarayoni.
Rasshifrovkalash bilan deshifrlash orasidagi tafovutga e’tibor
qarataylik:
agar rasshifrovkalash kriptografik
algoritmdan
foydalanilganda standart shtatli muolaja hisoblansa, deshifrlash, ko‘proq
HISOB
3
KIBERXAVFSIZLIK
ASOSLARI
|
Analitik kimyo laboratoriyasida ishlash texnika xavfsizlik koidalari

Analitik kimyo laboratoriyasida ishlash texnika xavfsizlik koidalari
Download
270,57 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
09.09.2024
Hajmi
270,57 Kb.
#270651
Download
270,57 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Analitik kimyo laboratoriyasida ishlash texnika xavfsizlik koidalari
Download
270,57 Kb.
Matnni ko'rish
3-Ma’ruza Mavzu: Kriptografiyaning asosiy tushunchalari Reja

3-Ma’ruza
Mavzu: Kriptografiyaning asosiy tushunchalari
Reja:
1.
Asosiy terminlar
2. Kriptografiya bo‘limlari
3. Kriptotizim, Kerkxofs prinsipi
4. Kriptografiya tarixi
5. Kriptografik akslantirishlar
6.
Bir martali bloknot
Tayanch iboralar: kriptografiya, kriptotizim, kalit, kerkxofs prinsipi, simmetrik,
assimetrik, raqamli imzo, kodlash, shifrlash, deshifrlash, matn
Muhim axborotni muayyan adresatga,
boshqalarga bildirmasdan, uzatish
masalasini uchta usul yordamida hal etish mumkin:
- adresatlar orasida axborotni uzatishning mutlaqo ishonchli yashirin kanalini
yaratish evaziga. Ammo, buni real sharoitlarda amalga oshirish murakkab;
- uzatish kanalini yoki trafikni niqoblash orqali uzatish faktining o‘zini
berkitish evaziga;
- axborotni shunday o‘zgartirish lozimki, uni faqat
qonuniy qabul qiluvchi
tiklay olishi mumkinligi evaziga.
Aynan uchinchi variant kriptografiyani o‘rganish predmetini tashkil etadi.
Hozirda kriptografiya doirasida yechiladigan masalalarga quyidagilar taalluqli:
- axborotning konfidensialligini ta’minlash;
- axborotning yaxlitligini ta’minlash;
- autentifikatsiya usullarini amalga oshirish;
- harakatni rad qila olmaslikni ta’minlash.
Konfidensiallik xususiyati simmetrik va ochiq kalitli (assimmetrik)
kriptotizimlar evaziga ta’minlanadi. Yaxlitlik xususiyati kriptografik xesh
funksiyalar va raqamli imzolardan foydalanib amalga oshiriladi.
Autentifikatsiya
qismtizimi turli kriptografik primitivlar (cryptographic primitives) asosida amalga
oshirilishi mumkin. Harakatni rad qilaolmaslik xususiyati xabar oluvchining, xabar
jo‘natuvchisining oldin jo‘natgan xabar muallifligidan tonishiga urinishidan,
himoyalanishini tavsiflaydi. Ushbu xususiyat faqat ochiq kalitli kriptografiya
vositalari yordamida ta’minlanadi.
Kriptografiyaning yuqorida qayd etilgan masalalari
qator kriptografik
primitivlardan foydalanib amalga oshiriladi:
- simmetrik kriptotizimlar;
- ochiq kalitli kriptotizimlar;
-
kriptografik xesh funksiyalar;
- raqamli imzolar;
- raqamli sertifikatlar.
Quyida keyingi bayonlarda ishlatiluvchi asosiy atamalarga oydinlik kiritiladi.
Alfavit deganda axborotni ifodalashda ishlatiluvchi bilgilarning chekli
to‘plami tushuniladi. Zamonaviy kriptotizimlarda ko‘pincha atigi ikkita simvoldan
(0, 1) iborat ikkili alfavit ishlatiladi.
Shuningdek, o‘ttiz oltita belgidan (harfdan)
iborat o‘zbek tili alfavitini, o‘ttiz ikkita belgidan (harfdan) iborat rus tili alfavitini,
yigirma sakkizta belgidan (harfdan) iborat lotin alfavitini, ikki yuzi ellik oltita
belgidan iborat ASSII kompyuter belgilarining alfavitini ham misol sifatida keltirish
mumkin.
Matn yoki xabar - alfavit elementlaridan tartiblangan nabor. Ochiq matn
(plaintext) - shifrlashga atalgan dastlabki xabar. Shifrmatn (cipher text) - ochiq
matnni shifrlash natijasi.
Xavfsizlik texnikasi qoidalari - Analitik kimyo laboratoriyasida ishlash texnika xavfsizlik koidalari

1.
Agar teriga (qo’l, bet, va boshqa joylarga) konsentrlangan kislota (nitrat,
sulьfat, xlorid va sirka kislota) sachracha, darhol o’sha jarohatlangan tana qismi
kuchli suv oqimi bilan 3-4 minut davomida yuviladi, so’ngra shikastlangan joyga
kaliy permanganatning 3% li eritmasi shimdirilgan paxta qo’yiladi.
Agar kuchli
shikastlanish xolatlari ro’y bersa, bemor tezda shifokorga murojat qilishi lozim.
2.
Agar teriga ishqor to’kilgan bo’lsa, o’sha joy aval suv bilan (teri
silliqligini yo’qotguncha) yuvilishi kerak. So’ngra zararlangan joyga kaliy
permanganatning 3% li eritmasi shimdirilgan paxta qo’yib bog’lanishi lozim.
3.
Agar ko’zga kislota yoki ishqor sachrasa , ko’zni
yaxshilab suv bilan
yuvish, so’ngra tezda shifokorga murojat qilish kerak.
4.
Agar terini issiq narsalar (masalan issiq shisha yoki issiq metall) tegib
kuydirsa, shu joy kaliy permanganatning 3% li eritmasi bilan yuvilib, unga
maxsus surtma moy surtish kerak.
5.
Fosfor ta’sirida kuygan joyga mis (II) sulьfatning 2%
li eritmasi
shimdirilgan paxta qo’yib bog’lanishi kerak.
6.
Xlor, brom, vodorod sulьfid, uglerod (II)oksidi va boshqa kimyoviy
birikmalar bilan zaharlanganda
tezda ochiq havoga chiqish, shifokorga murojaat
qilish kerak.
CYSF16MBK - Universiteti samarqand filiali 5-mavzu kriptografiyaning asosiy tushunchalari

CYSF16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
A tomonidan jo‘natilgan shifrmatn
B tomonda bir xil kalitdan
foydalanib osongina rasshifrovkalanadi:
Nazorat savollari:
1.
Kriptografiyaning asosiy tushunchalarig.
2.
Rasshifrovkalashning deshifrlashdan farqi nimada?
3.
Axborotni simmetrik va ochiq kalitli shifrlash
algoritmlari yordamida
shifrlashdagi afzallik va kamchiliklari.
4.
Kerkgoff prinsipining mohiyatini tushuntiring.
5.
Kodlash va shifrlash tushunchalarining bir – biridan farqi nimada?
6.
Kriptologiya va steganografiya fan sohalari va ularning o‘zaro farqi.
Kimyoviy idishlar - Analitik kimyo laboratoriyasida ishlash texnika xavfsizlik koidalari

Laboratori ishlari daftarini yuritish.
Xar bir talabaning laboratoriya ishi daftari tutishi talab qilinadi.
Ish daftariga ish o`tkaziladigan kun,
laboratoriya ishining nomi, o`tkaziladigan
tajribalarning tafsiloti yoziladi (asbobning tuzilishi yoki rasmi chiziladi).
Ionlarni xususiy reaksiyalarini o`pganganda daftariga tekshiriladigan moddaning
va
reagentning reaksiyaning nomi, formulasi, boradigan
reaksiyaning molekulyar,
ioi-molekulyar va qisqartirilgan ionli tenglamalari,
kuzatilgan tashqi effekt, xosil
qilgan chukmaning xossalari (rangi, kislotalarda erish-erimasligi va boshqalar),
shuningdek reaksiyani amalga oshirish sharoitlari yoziladi. Hamma yozuvlar aniq
va tartibli bo`lishi kerak. Kationlar aralashmasi yoki anionlar
aralashmasini analiz
qilish bo`yicha nazorat ishlarini bajarganda ish daftariga qilingan tekshirishlarning
natijalari quyidagi ketma-ketlikda yozilishi mumkin: tekshiriladigan moda,
bajarilgan tajriba na qo`shilgan reagent, kuzatilgan xodisa
va tajriblardan kelib
chiqqan xulosa.
Ish daftarida kation va anionlar aralashmasi analizi natijalarini quyidagi
namunaviy shaklda ifodalash mumkin.
№ Laboratoriya ishi
T/r
Tekshirila
di-
gan
modda
Bajarilgan
tajriba
va
qo`shilgan reagent
Kuzatilgan
xodisa
Xulosa
yakuniy xulosa: Tekshirilgan eritmada quyidagi ionlar: ___________borligi
aniqlandi.
Savollar:
1.
Oson alangalanuvchan moddalar bilan qanday ishlanadi?
2.
Konsentralangan kislota, ishqorlar bilan ishlash qoidasi.
3.
Kumush, simob tuzlari bilan ishlash texnikasi.
4.
Kimyoviy idishlar bilan ishlash qoidalari?
Windows 8 (октября 2012) - Windows (с англ. «окна», сокр. Win)

|
Windows (с англ. «окна», сокр. Win)
|
bet | 6/8 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 6,01 Mb. | | #112077 | Turi | Программа |
Bog'liq ЗНАНИЯ WindowsWindows 8 (октября 2012)
Windows 8, в отличие от своих предшественников — Windows 7, Windows Vista, Windows XP и более ранних, использует новый интерфейс под названием «Metro». Этот интерфейс появляется первым после запуска системы; он схож по функциональности с рабочим столом — стартовый экран имеет плитки приложений (сродни ярлыкам и иконкам), по нажатию на которые запускается приложение, открывается сайт или папка (в зависимости от того, к какому элементу или приложению привязана плитка). Интерфейс Metro ориентирован на сенсорный экран, но не исключает пользования на несенсорных ПК. Впервые дебютировал в мобильной операционной системе Windows Phone 7. Windows 8 поддерживает как x86-ПК, так и ARM-процессоры.
Windows 8.1.
Windows 8.1 — операционная система семейства Windows NT производства корпорации Microsoft, следующая по времени выхода за Windows 8 и перед Windows 10. Предназначена для рабочих станций, персональных компьютеров и портативных устройств; версия, предназначенная для решения серверных задач — Windows Server 2012 R2. Поддержка данной операционной системы прекращена 10 января 2023 года для всех редакций, кроме редакций Embedded и серверной версии, Windows Server 2012 R2, и больше не получает обновления безопасности. По сравнению с Windows 8 имеет ряд обновлений и изменений в работе с графическим интерфейсом. Windows 8.1, так же, как и Windows 8, ориентирована на сенсорные ПК, но не исключает возможности использования на классических персональных компьютерах
Windows 10
Windows 10 является преемником Microsoft Windows для Windows 8. Windows 10 дебютировала 29 июля 2015 года, после бета-версии» technical preview «новой операционной системы, которая появилась осенью 2014 года, и бета-версии» consumer preview «в начале 2015 года. Microsoft утверждает, что Windows 10 имеет быстрый запуск и возобновление работы, встроенную безопасность и возврат меню Пуск в развернутом виде. Эта версия Windows также будет включать Microsoft Edge, новый браузер Microsoft. Любое квалифицированное устройство (например, планшеты, ПК, смартфоны и консоли Xbox) может обновиться до Windows 10, в том числе с пиратскими копиями Windows.
Windows 11
Windows 11 — проприетарная операционная система для персональных компьютеров, разработанная компанией Microsoft в рамках семейства Windows NT, преемница Windows 10. Представлена на мероприятии Microsoft 24 июня 2021 года[6], однако первая предварительная сборка утекла в сеть девятью днями ранее (15 июня 2021 года). Выпущена 5 октября 2021 года вместе с Microsoft Office 2021[7][8][9]. Последняя стабильная версия Windows 11 — 23H2 (2023 Update).
Изображение ОС Windows 11
|
| |
1-laboratoriya ishi cisco packet tracer dasturini sozlash va ishlash jarayonini tekshirish. Ishning maqsadi

|
1-laboratoriya ishi cisco packet tracer dasturini sozlash va ishlash jarayonini tekshirish. Ishning maqsadi
|
Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #133133 |
Bog'liq 1-lab KT
1-LABORATORIYA ISHI
CISCO PACKET TRACER DASTURINI SOZLASH VA ISHLASH JARAYONINI TEKSHIRISH.
Ishning maqsadi: Cisco Packet Tracer dasturidan foydalanishda dastlabki amaliy ko'nikmalarni egallash, shu jumladan ikkita kompyuter tarmog'ini qurish ko`nikmalariga ega bo`lish.
Ishning tartibi - o'quv materialini diqqat bilan o'rganib chiqing, ushbu bo'limda kiritilgan barcha mashqlarni bosqichma-bosqich bajaring. Cisco Parket Tracer dasturida ikkita kompyuter tarmog'ini yarating.
\
|
| |