Kichik guruhda son- sanoq bo‘yicha tasavvurlarini shakllantirish

|
Kichik guruhda son- sanoq bo‘yicha tasavvurlarini shakllantirish
|
bet | 87/185 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 7,07 Mb. | | #99720 |
Bog'liq Bolalarning matematik tasavvurlarini shakilantirish O\'qitish materiallariKichik guruhda son- sanoq bo‘yicha tasavvurlarini shakllantirish.
Son-sanoq. Bolalarga alohida predmetlardan guruh hosil qilishni (barcha qizil, barcha sariq, barcha yumaloq va boshqa predmetlarni guruhlash), guruhdan bir predmetni ajratishni, “ko‘p”, “bitta”ni farqlashni, xonada qaysi predmetlar ko‘p, qaysi bittaligini, “bittadan”, “bitta ham” iboralarini tushunishni o‘rgatish.
To‘plam tarkibiga kiruvchi predmetlarning miqdoriga ko‘ra guruhlarning tengligi va teng emasligini farqlash, bir predmetni ikkinchisining ustiga yoki ostiga qo‘yib taqqoslashni o‘rgatish.
“Ko‘p”, “kam”, “teng”, “shuncha” kabi so‘zlarni tushunish va nutqda o‘z o‘rnida qo‘llashni, “qancha?” so‘rog‘ining ma’nosini tushunishni o‘rgatish.
Mavzu: Kattalik. Predmetlar o’lchamini taqqoslashga o’rgatish.
Reja
1. Kattalik.
2. Predmetlar o’lchamini taqqoslashga o’rgatish
Kattalik.
Buyumlaming o‘lchamidagi barcha tafovutlami bolalar katta va kichik so‘zlari bilan, ya’ni buyumlarning o‘zaro nisbatini urnuman hajmiga qarab belgilash uchun qoMlaniladigan so‘zlar bilan bildiradilar. Narsalar o‘rtasidagi farqni bitta belgisiga qarab aniq ta’riflash imkonini beradigan so‘zlardan bolalar foydalan- maydilar. Shuning uchun kichkintoylaiga faqat bitta belgisi (uzunligi, kengligi yoki balandligi) bir xil (barobar); qalinroq, yupqaroq, qalinligi bir xil (barobar) kabi so'zlardan foydalanishni o‘rgatish zarur. U yoki bu belgini birinchi marta ajratishda bir-biridan faqat mazkur belgi bilan farqlanadigan narsalargina taqqoslanadi. Masalan, bolalarga «uzunroq — qisqaroq» tushunchasi haqida ma’lumot berish uchun rangi, kengligi va yo‘g‘onligi bir xil, bir- biridan faqat uzunligi bilan farq qiladigan buyumlar tanlab olinadi.
Taqqoslash uchun oldin katta-kichikligi har xil narsalardan foydalaniladi. Namoyish qilinadigan materialning katta- kichikligidagi farq 0-5 sm.dan kam bo‘lmasligi, tarqatma mate- rialniki esa 5 sm.dan kam bo‘lmasligi kerak.
A yrim o'lchamlami ajratib ko‘rsatishda qo‘l harakatlari yordam beradi. Pedagog (tarbiyachi) bolalardan qaysi narsa uzunroq (kaltaroq) ekanligini so‘rash bilan bir vaqtda qo‘lini narsa bo‘ylab (chapdan o‘ngga) yurgizadi. Kenglikni taqqoslayotib, qo‘lini narsaning ko‘ndalangi (kengligi) bo‘ylab yurgizadi, balandligini taqqoslashda esa qo‘lini narsaning pastidan yuqorisiga, asosan yuqori chekkasigacha yurgizadi. Mazkur belgilarni aniqlashda o‘yin vaziyatini paydo qilish yordam beradi. Bunda u yoki bu harakatning qanchalik muvaffaqiyatli chiqishi mazkur belgining qanchalik yorqin ifoda etilganligiga bogliq bo‘lib, uni hisobga olib borish talab qilinadi. Masalan: tarbiyachi bolaga mashinani keng va tor ko‘prikcha ustidan yurgizib o‘tkazishni buyuradi va unga shunday savol beradi: «Nima uchun bitta ko‘prikdan mashina o‘ta oldi, boshqasidan o‘ta olmadi? Qaysi darvozadan mashina o‘ta oladi, qaysisidan o‘ta olmaydi? Nima uchun?».
Awalo, bolalarga narsalami yonma-yon qo‘yish usulidan foydalanish o‘rgatiladi, chunki bir xil rangli narsalar taqqoslanadi va ulami ustma-ust qo‘yganda ular qo‘shilib ketadi.
Tarbiyachi mazkur usullardan qanday qilib to‘g‘ri foydalanish kerakligini ko'rsatib beradi. Uzunlikni taqqoslayotganda, bu- yumlar yonma-yon joylashtiriladi va ularning uchlari bir tomon- dan (yaxshisi, chap tomondan) baravar qilib qo‘yiladi; ustiga qo‘- yishdan foydalanib, ularning yuqori va pastki chekkalari ham birlashtiriladi. Agar narsaning uchi chiqib tursa, demak, bu narsani uzunroq deb aytish mumkin. Agar hech qaysi uchi chiqib turmasa, unda narsalaming uzunligi teng (baravar) deyish mumkin. Narsaning kengligini taqqoslashda ularning yuqori va pastki chekkalari solishtiriladi (tekislanadi); balandligini taqqoslayotganda esa nar- salar bitta tekislik ustiga yonma-yon qo‘yiladi. Ajratilgan belgi aniq so‘z bilan ataladi. Tarbiyachi bolalami narsalaming qiyosiy katta- kichikligini bildiruvchi uzunroq — kaltaroq, kengroq — torroq, enliroq — ensizroq kabi so'zlami aytishga undab: «Qaysi tasma uzunroq (enliroq)? Qaysi tasma kaltaroq (ensizroq)?»— deb so‘- raydi. U bolalarga javob namunalarini beradi, masalan: «Qizil tasma yashil tasmadan enliroq, yashil tasma esa qizil tasmadan ensizroq». Mana shunday qilib, kichkintoylar asta-sekin har ikkala taqqoslanayotgan narsalarni atashga o‘rgatib boriladi.
|
| |