nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tug’ilgan
yili - O’zbekiston Respublikasi Raqamli Texnalogiyalar Unversiteti Toshkent Axborot Texnalogiyalar unversiteti

|
O’zbekiston Respublikasi Raqamli Texnalogiyalar Unversiteti Toshkent Axborot Texnalogiyalar unversiteti
|
bet | 8/10 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #234961 |
Bog'liq Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalariTug’ilgan
yili
|
Telefon raqami
|
Mansabi
|
Oylik maoshi
|
Salimov A.A.
|
1970
|
458410
|
hisobchi
|
3500
|
Halimov B.T.
|
1969
|
792556
|
muhandis
|
3200
|
Jalilov A.S.
|
1969
|
599999
|
texnik
|
2900
|
5-rasm. Rеlyatsion ma'lumotlar bazasining tuzilishi
Ma'lumki, bir algoritm bo`yicha turli tillar yordamida ekvivalеnt dasturlarini yaratish mumkin. Shunga bog`liq holda bitta mantiqiy modеl orqali bir qancha ichik (fizik)modеllarni yaratish mumkin. Lеkin yaratilgan modеllardan biri optimal bo`ladi. Shu sababali, MB ni hosil qiluvchi mutaxassislar oldida ichki modеlning optimal variantini topish masalasi turibdi. Bunda optimallik mеzoni sifatida yuqoridagi talablarni olish mumkin.
Saqlanayotgan ma'lumotlarning tuzilishi, ularni qidirish usullari va ifodalanish tillari fizik modеllashtirishning asosiy vositalari hisoblanadi.
Ma'lumotlarning tuzilishini fayl yozuvlar ko`rinishida tasvirlash mumkin. Bunday holda yozuvlar maydonlardan, ularning joylanish tartibidan, turi va uzunligidan iborat bo`ladi. Ma'lumotlarni qidirish vaqtini kamaytirish maqsadida turli qidirish usullari yaratilmoqda. Agar ma'lumotlarning tuzilishi yozuvlarning tеzroq topish yo`lini ko`rsatadi. Shuning uchun ham, MB fizik tashkil qilishda ikkita tamoyilga: ma'lumotlarning tuzilishi va qidirish usullari asosida MB ni hosil qilishga rioya qilinadi. Har qanday MB fizik tashkil qilish natijasida fayllar hosil qiladi. Shaxsiy kompyutеrlarda bu fayllar kеtma-kеt yoki ixtiyoriy tartibda joylanishi mumkin. Bunday fayllarni bajarishda, ya'ni MBBT da chiziqli va zanjirli ro`yxat, tartiblashmagan va tartiblashgan qidirish usullaridan foydalaniladi.
|
| |
Rеlyatsion modеl - O’zbekiston Respublikasi Raqamli Texnalogiyalar Unversiteti Toshkent Axborot Texnalogiyalar unversiteti

|
O’zbekiston Respublikasi Raqamli Texnalogiyalar Unversiteti Toshkent Axborot Texnalogiyalar unversiteti
|
bet | 7/10 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #234961 |
Bog'liq Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalariRеlyatsion modеl jadvalli usul asosida tashkil qilinadi. Bunda tеgishli ma'lumotlar jadvalning ustun va qatorlarida joylashadi. Ustunlar ma'lumotning maydonlarini, qarorlar esa yozuvlarni ifodalaydi. Bir ustunda ma'lum sohaga tеgishli bo`lgan bir qancha ma'lumotlar joylashadi. Qatorda esa ustunlarda joylashgan ma'lumotlar ko`rsatiladi. Ustun va qator o`rtasidagi bog`lanish munosabat dеb ataladi. Har bir ustun, qator va munosabat o`z nomiga ega bo`ladi.
4-rasm. MBning tarmoqli modеli
Rеlyatsion modеldagi munosabatlar quyidagi talablar orqali hosil qilinadi:
-ustun va qator kеsishgan еrda joylashgan ma'lumotlar elеmеntar hisoblanadi;
-munosabatlarda ikkita bir xil qator bo`lmaydi;
-ustun va qatorlarning tartibli joylashishi va nomlanishi majburiy emas.
Rеlyatsion modеl bir nеcha munosabatlardan tashkil topishi mumkin. Masalan, 39-rasmda ikki munosabadan tashkil topgan rеlyatsion ma'lumotlar bazasi kеltirilgan. Bu jadvaldagi munosabatlar «Mansabi» ustun orqali bog`lanishga ega va tеgishli ma'lumotlar maxsus buyruqlar orqali qayta ishlanadi.
MB ni tashuvchilarda hosil qilish bosqichi fizik tuzilishni tashkil etadi. Fizik tuzilish tashqi xotiralarda ma'lumotlarni joylashtirish usullari va vositalaridan iborat bo`lib, uni natijasida ichki modеl hosil qilinadi.
Ichki modеl ma'lumotning mantiqiy modеlini tashuvchilarida aks ettiradi va yozuvlarning joylanishi, aloqasi va tanlab olinishini ko`rsatadi. Ichki modеl MBBT orqali hosil qilinadi:
-ma'lumotlarning mantiqiy tuzilishini saqlash;
-tashqi xotiradan maksimal foydalanish;
-MB ni yuritish harajatlarini kamaytirish;
-ma'lumotni qidirish va tanlash jarayonlarining tеzkorligini oshirish va boshqalar
Xodim Moliya
|
| |
Mavzu: Microsoft Office Excelda iqtisodiy funksiyalar. Reja Kirish

|
Mavzu: Microsoft Office Excelda iqtisodiy funksiyalar. Reja Kirish
|
bet | 1/6 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 32,94 Kb. | | #154556 |
Bog'liq 13-mavzu M.Office iqtisodiy funksiyalar Mavzu: Microsoft Office Excelda iqtisodiy funksiyalar. Reja Kirish. Elektron jadvallar haqida asosiy tushunchalar. EXCEL jadval hisoblagichini ishga tushirish va uskunalar paneli elementlar.
“EXCEL jadval hisoblagichida moliyaviy va iqtisodiy masalalar yechish” bo‘yicha o‘quv qo‘llanmada jadval hisoblagichining asosiy imkoniyatlari, menyulari va buyruqlari batafsil yoritilgan. Bir qancha moliyaviy va iqtisodiy misol va masalalami yechish hamda tahlil qilish yordamida jadval protsessorida bajarila olishi mumkin bo‘lgan barcha amaliy ishlar atroflicha tushuntirilgan. Ushbu amaliy dastur bilan tanish bo‘lmagan yoki unda ishlasn tajribasi bor insonlar uchun ham qo‘llanmada keltirilgan ma’lumotlar foydali bo‘lib, ulaming malakasini yanada oshirish uchun xizmat qiladi. Jadval hisoblagichida ishlash bo‘yicha mavzularning ketma-ket berilishi va ma’nosi foydalanuvchilaming o‘rganilayotgan amaliy dastur bo‘yicha chuqur hamda atroflicha nazariy va amaliy bilim olishlari nuqtayi nazaridan ishlab chiqilgan. Qo‘llanma jadval hisoblagichi EXCELda ishlashni o‘rganmoqchi bo‘lgan barcha insonlarga, shu jumladan «Informatika va axborot texnologiyalari» fanidan saboq olayotgan o‘quvchi va talabalar uchun mo‘ljallangan.
Masalan Excel dasturi yordamida quyidagi ma‘lumotli jadval tayyorlansin.
Natija jadval va diagramma ko`rinishida chop qilish qurilmasiga chiqarilsin: Hozirgi paytda kompyuterga ega bo‘lmagan zamonaviy tashkilot yoki muassasani topish ancha mushkul. Zamonaviy rahbarlar, ish yurituvchilar, menejerlar, iqtisodchi va ilmiy xodimlar kompyutersiz, eiektron pochtasiz, Intemetsiz va ofis programmalari majmuasisiz ish yuritishmumkinligini tasavvur ham qila. olmaydilar. Chunki raqobatchilik rivojlangan davrda ishni informatsion texnologiyalar yordamida samarali yuritishgina bozor sharoitlarida yashay olishga va muvaffaqiyatga erishishga kafolat bera oladi. Ushbu qoMlanmaning asosiy maqsadi - kompyuterdan foydalanuvchilarga EXCEL jadval hisoblagichining turli xil iqtisodiy masalalami yechishdagi juda keng imkoniyatlaridan, menyularidan, buyruqlaridan, makroslaridan va boy kolleksiyasidan samarali foydalanish usullarini ko‘rsatishdir. Albatta, bu hajmdagi kitobda ushbu jadval hisoblagichining barcha imkoniyatlarini keltirish mumkin emas - biz kasbiy mahoratga erishish uchun mutaxassislar bilishi lozim bo‘lgan imkoniyatlamigina yoritamiz, xolos. Agar kimdakim o‘z mahoratini yanada oshirishni niyat qilgan bo‘lsa, biz bergan bazaviy bilimlardan foydalangan holda tirishqoqlik bilan harakat qilishi oqibatida o‘z bilimini yanada oshirishi va mahorat cho‘qqilariga erishishi mumkin.
|
| |
Foydalanishni boshqarish - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

Foydalanishni boshqarish
Avtorizasiya ruxsatlarni nazoratlashning autentifikasiyadan o’tgan foydalanuvchilar uchun harakatlarni cheklash bilan shug’ullanuvchi qismi bo’lib, aksariyat hollarda foydalanishni boshqarish modellari yordamida amalga oshiriladi. Ushbu ma’ruzada ma’lumotlarga nisbatan foydalanishni mantiqiy boshqarish tartibi bilan tanishib chiqiladi.
Foydalanishni boshqarish subyektni obyektga ishlash qobilyatini aniqlashdir. Umumiy holda foydalanishni boshqarish quyidagi diagramma bilan tavsiflanadi (11.1-rasm):
Hozirda tizimlarda obyektlarni boshqarish uchun turlicha usullar mavjud bo’lib, ularga quyidigalarni misol keltirish mumkin:
diskresion foydalanishni boshqarish usuli (Discretionary access control, DAC);
mandatli foydalanishni boshqarish usuli (Mandatory access control, MAC);
rolga asoslangan foydalanishni boshqarish usuli (Role-based access control, RBAC);
attributlarga asoslangan foydalanishni boshqarish usuli (Attribute-based access control, ABAC).
Tizimda ushbu foydalanish usullari bir-biridan alohida-alohida foydalanilishi talab etilmaydi va ularning kombinasiyasidan ham foydalanish mumkin (11.2-rasm).
DAC usuli
Foydalanishni boshqarishning mazkur usuli tizimdagi shaxsiy obyektlarni himoyalash uchun qo’llaniladi. Bunga ko’ra obyekt egasining o’zi undan foydalanish huquqini va kirish turini o’zi belgilaydi.
DAC da subyektlar tomonidan obyektlarni boshqarish subyektlarning identifikasiya axborotiga va asoslanadi. Masalan, UNIX operasion tizimida fayllarni himoyalashda, fayl egasi qolganlarga o’qish (r), yozish (w) va bajarish (x) amallaridan bir yoki bir nechtasini berishi mumkin. Umumiy holda DAC usuli aksariyat operasion tizimlarda foydalanishlarni boshqarish uchun foydalaniladi. Masalan, quyidagi 11.3-rasmda DAC usulini Windows NT/2k/XP OTlarida foydalanish holati keltirilgan.
Biroq, DAC jiddiy kamchilikka ega. Bu holat ma’lumotlar undan foydalanish huquqiga ega bo’lmagan subyektlar tomonidan foydalanilmasligini to’liq kafolatlamaganidir. Bu holat ma’lumotni o’qish huquqiga ega bo’lgan bir foydalanuvchini ma’lumotni egasining ruxsatisiz huquqga ega bo’lmagan foydalanuvchiga yuborish imkoniyati mavjudligida namayon bo’ladi. Bundan tashqari, DACga tegishli yana bir kamchilik sifatida tizimdagi barcha obyektlar ulardan foydalanishni belgilaydigan suyektlarga tegishli. Amalda esa, tizimdagi barcha ma’lumotlar shaxslarga tegishli emas, balki butun tizimga tegishli bo’ladi. Bularga yaqqol misol sifatida axborot tizimini keltirish mumkin.
DACning klassik tizimi dastlab obyekt hech kimga biriktirilmagan holatda “yopiq” deb ataladi. Agar obyekt foydalanuvchiga biriktirilsa va ulardan foydalanish bo’yicha cheklovlar o’rnatilgan bo’lsa unda “ochiq” obyekt deb ataladi.
|
Ijtimoiy injineriyaga qarshi himoya

|
Ijtimoiy injineriyaga qarshi himoya
|
bet | 40/40 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 138,67 Kb. | | #125256 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalariIjtimoiy injineriyaga qarshi himoya: ijtimoiy injineriya turlari, ijtimoiy injineriya mutaxassislari foydalanadilan prinsiplar, ijtimoiy tarmoqlarda ma’lumotlarni bo’lishmaslik, qalbaki ijtimoiy media ulanishlarini aniqlash, xavfsiz dasturiy vositalardan foydalanish.
Har qanday tashkilotning kiberxavfsizlik strategiyasidagi eng katta zaif tomonlardan biri bu inson xatosidir. Ijtimoiy muhandislik hujumlari bexabar odamlarni xavfsizlikka tajovuz qilish va nozik ma'lumotlarni tarqatish orqali ushbu zaiflikdan foydalanadi. Ijtimoiy muhandislar sizni ishontirish uchun aldash yoki tabiiy himoyangizni pasaytirish uchun soxta shoshilinch va tashvish hissini yaratish uchun turli xil psixologik hiylalardan foydalanadilar. Hujumchilar pul yoki maxfiy ma'lumotlarni o'g'irlash uchun jismoniy yoki texnologik xavfsizligingizni buzishi mumkin.
Ijtimoiy muhandislik tomonidan nishonga olinishining oldini olishning yagona yo'li bu hujumchilar foydalanadigan usullar, psixologik triggerlar va texnologik vositalarni o'rganishdir. Firibgarlar turli xil ijtimoiy muhandislik hujumlaridan foydalanadilar, ammo ba'zi umumiy sovg'alar ularni aniqlash va oldini olishga yordam beradi.
Ijtimoiy muhandislik hujumlarining 10 turi
Ijtimoiy muhandislik hujumining oldini olish uchun ularning qanday ko'rinishini va qanday qilib nishonga olinishi mumkinligini tushunishingiz kerak. Bu bilish kerak bo'lgan ijtimoiy muhandislik hujumlarining eng keng tarqalgan 10 turi.
1. Fishing
Fishing ijtimoiy muhandislik hujumining eng keng tarqalgan turi bo'lib, odatda soxta elektron pochta manzillari va havolalar orqali odamlarni kirish hisob ma'lumotlari, kredit karta raqamlari yoki boshqa shaxsiy ma'lumotlarni taqdim etishda aldash uchun ishlatiladi. Fishing hujumlarining xilma-xilligiga quyidagilar kiradi:
Angler fishing - ijtimoiy tarmoqlarda soxta mijozlarga xizmat ko'rsatish akkauntlaridan foydalanish
|
| |
-savol Inson faoliyati xavfsizligi

|
-savol Inson faoliyati xavfsizligi
|
bet | 3/40 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 138,67 Kb. | | #125256 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari3-savol Inson faoliyati xavfsizligi:
inson hayoti, sog‘ligi hamda uning nasliga ta’sir etuvchi real xavflar aniq ehtimollik asosida bartaraf etilgan inson faoliyati holatidir.
Hayot faoliyati – insonning o‘z manfaatlarini qondirish maqsadidagi kunlik mehnat faoliyati va dam olishi, ya’ni insoniyat yashashining muhim shartidir. Inson yashash davrida o‘zining moddiy va ma’naviy manfaatlarini qondirish maqsadida yashash makonini, muhitini o‘zgartiradi. Shu sababli, “Hayot faoliyat xavfsizligi” fani inson organizmi bilan uni o‘rab turgan muhit o‘rtasidagi murakkab o‘zaro bog‘lanish va ta’sirni o‘rganadi. Ma’lumki inson o‘z faoliyatini tabiiy, maishiy, ishlab chiqarish, shahar muhiti va favqulodda holatlar sharoitida amalga oshirishi mumkin. Inson har qanday muhit sharoitida faoliyat yuritmasin inson va muhit o‘rtasida o‘zaro qarama-qarshi ta’sir yuzaga keladi. Shu sababli inson faoliyati ikki maqsadga yo‘naltirilgan bo‘ladi:
1. O‘z faoliyati davomida ma’lum samarali maqsadga, manfaatga erishish.
2. Faoliyati davrida yuzaga keladigan ko‘ngilsiz holatlarni bartaraf etish, ya’ni faoliyatni xavfsiz va zararsiz bo‘lishini ta’minlash.
Ko‘ngilsiz holatlar deganda insonning hayoti va sog‘liga zarar etishi tushuniladi. Inson faoliyati davomida uning hayoti va sog‘ligiga zarar etkazuvchi har qanday holat, vaziyat, vositalar xavflar deyiladi. Xavflar ta’sirida inson sog‘ligiga zarar etadi, hayoti xavf ostida qoladi va organizmning me’yoriy faoliyati qiyinlashadi.
Hayot faoliyati xavfsizligi – maqsadga olib boruvchi yo‘l, uslub va vositalar majmudir. U atrof-muhit va insoniyatga tahdid soluvchi xavflarning tabiatini, ularni yuzaga kelish va ta’sir etish qonuniyatlarini, xavflarni yuzaga kelishini oldini olish tadbirlarini, xavflardan himoyalanish usullari va xavf ta’sirida yuzaga kelgan salbiy oqibatlarni bartaraf etish yo‘llarini o‘rganuvchi ilmiy bilimlar sohasi hisoblanadi.
Hayot faoliyati xavfsizligi fani – inson hayotiy faoliyati uchun qulay sharoitlar yaratish va insonni texnosferadagi antropogen hamda tabiiy xavflardan himoyalashga qaratilgan tadbirlar majmui va vositalar tizimini o‘rganadi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - O’zbekiston Respublikasi oliy ta’lim,fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat...

|
O’zbekiston Respublikasi oliy ta’lim,fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat pedagogika instituti
|
bet | 11/11 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 322,22 Kb. | | #263571 |
Bog'liq Bolalarni miqdor va tartib sanoqqa ōrgatish sanoq bōlimi yuzasidan kōrgazmali qurol yasash.4.Foydalanilgan adabiyotlar.
Maxsus adabiyotlar:
“Maktabgacha ta’limga qo‘yiladigan davlat talablari” T.: 2017
Takomillashtirilgan “Bolajon” tayanch dasturi. T.: 2016.
Ishmuxamedov R.J., Yuldashev M. Ta’lim va tarbiyada innovatsion pedagogik texnologiyalar.T.: “Nihol” nashriyoti, 2013, 2016.
Tolipov O‘., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalarning tadbiqiy asoslari T.: 2006.
Ishmuhamedov R. O‘quv jarayonida interfaol uslublar va pedagogik texnologiyalarni qo‘llash uslubiyati. T.: RBIMM, 2008.
6.Ishmuhamedov R., Abduqodirov A., Pardayev A. Ta’limda innovatsion texnologiyalar (ta’lim muassasalari pedagog–o‘qituvchilari uchun amaliy tavsiyalar). – T.: Iste’dod, 2008.
Asosiy adabiyotlar:
1.Bikbayeva N.U., Ibragimova Z.I., Qosimova X.I. «Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarda elementar matematik tasavvurlarni shaklantirish» T. «O'qituvchi»1995 y.
2.Xasanboyeva O.U.va boshqalar. Maktabgacha ta‘lim pedagogikasi.T., Ilm ziyo, 2006 y.
3.Xasanboyeva O. va boshqalar.―Oilada barkamol aqlod tarbiyasi‖T., 2010
4. Jalilova S.X., Aripova S.M. Maktabgacha yoshdagi bolalar psixologiyasi, 2013y.
5. Sodiqova Sh.A. ―Maktabgacha pedagogikasi‖. ―Tafakkur sarchashmalari‖ nashriyoti. T.,2013y.
6. Raxmonqulova ―Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni shakllantirish‖,T.2010 y.
7. Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo'yiladigan davlat talablari, 2013 y.
Qo’shimcha adabiyotlar:
1. SH.A.Sodiqova “Maktabgacha pedagogikasi” “Tafakkur sarchashmalari” nashriyoti. T.,2013y.
2. Bikbayeva N.U. Ibragimova Z.I. Kosimova X.I. «Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarda elementar matematik tasavvurlarni shaklantirish» T. «O‘qituvchi» ,1995y.
3.Raxmonqulova “Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurl arni shakllantirish”,T.2010y
1. Bikbayeva N.U. Ibragimova Z.I. Kosimova X.I. «Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarda elementar matematik tasavvurlami shaklantirish» T. «O’qituvchi» 1995y.
2. Jumaev M.E. “Bolalarda boshlangich matematik tushunchalami rivojlantirish nazariyasi va metodikasi” T.,«ILM ZIYO» 2013y.
Internet manbalari:
1.www.lex.uz;
2.www.prezident.uz;
3.www.ziyouz.com;
4.www.arxiv.uz
|
| |
Katta guruhda son- sanoq bo‘yicha tasavvurlarini shakllantirish va ularni hisoblash amallari bilan tanishtirish

|
Katta guruhda son- sanoq bo‘yicha tasavvurlarini shakllantirish va ularni hisoblash amallari bilan tanishtirish
|
bet | 6/11 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 322,22 Kb. | | #263571 |
Bog'liq Bolalarni miqdor va tartib sanoqqa ōrgatish sanoq bōlimi yuzasidan kōrgazmali qurol yasash. Katta guruhda son- sanoq bo‘yicha tasavvurlarini shakllantirish va ularni hisoblash amallari bilan tanishtirish
Son va sanoq. Bolalarga to‘g‘ri usullardan foydalanib 6, 7, 8, 9, 10 sonlarining hosil bo‘lishi bilan tanishtirish. Bu sonlar doirasida sanashni o‘rgatish: bir qator qo‘yilgan predmetlarni sanab, sonni tartib bilan aytish, sonni ot bilan moslashtirib, oxirgi sonni sanalgan predmetlarga taalluqli qilib aytish. Masalan, “Bir, ikki, uch, to‘rt, besh, olti - hammasi bo‘lib oltita kitob”.
Bolalarga predmetlarning ikki guruhini qiyoslashni mashq qildirish (“Bir, ikki, uch, to‘rt, besh, olti, yetti – hammasi bo‘lib yettita sabzi”, “Bir, ikki, uch, to‘rt, besh, olti – hammasi bo‘lib oltita quyon. Yettita ko‘p, oltita kam. Agar quyonlarga sabzilarni berib chiqsak, bitta sabzi ortib qoladi”).
10 gacha bo‘lgan sanoq va tartib sonlarni o‘rgatish, “Nechta?”, “Nechanchi?”, “Sanoq bo‘yicha nechanchi”, “Qancha?”, “Qaysi?”, “Nechanchisi?” “Jami qancha?” savollariga javob berib, sanoq va tartib sonlardan to‘g‘ri foydalanishni o‘rgatish.
Soni 10 gacha bo‘lgan ikki guruhdagi buyumlar sonini taqqoslash, tenglashtirish, bittaga kamaytirish va bittaga orttirish.
Predmetlarning kam guruhiga yetishmagan predmetni qo‘shishni yoki ko‘p guruhdan bitta ortiqcha predmetni olishni va guruhlar o‘rtasida bir xil miqdordagi har xil predmetlardan iborat tenglik hosil qilishni o‘rgatish. (“Kartochkaning yuqori qatorida oltita olma, pastki qatorida yettita nok, noklar olmalardan bitta kam. Agar yana bitta nok qo‘ysak olmalar va noklar soni teng bo‘ladi”).
Son predmetning joylanishiga bog‘liq emasligi haqida tasavvurni shakllantirish.
0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 raqamlari bilan tanishtirish.
10 gacha bo‘lgan sonlarni birliklardan iborat tarkibi bilan tanishtirish, masalan: (4-bu 1, 1, 1 va yana 1, 9-bu 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1 va yana 1).
10 gacha bo‘lgan sonlarni o‘zidan kichik bo‘lgan 2 ta sondan hosil qilishni o‘rgatish (masalan: 4-bu 3 va 1; 1 va 3; 2 va 2 kabi) 10 dan 1 gacha teskari sanashni o‘rgatish. 10 soni ichida sonlarning qo‘shnilarini - oldingi va keyingisini topishni mashq qilish. Masalan, “5 dan oldin 4, 5 dan keyin 6 soni keladi. 4 va 6 sonlari 5 sonining qo‘shnilari”.
|
| |
Zamonaviy iqtisodiyotda talab katta bo‘lgan ko‘nikmalar turlari

|
Zamonaviy iqtisodiyotda talab katta bo‘lgan ko‘nikmalar turlari
|
bet | 3/4 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 18,55 Kb. | | #156544 |
Bog'liq Mustaqil ishi Mavzu Biznes jarayonlarini boshqarishda fikrlash--fayllar.orgZamonaviy iqtisodiyotda talab katta bo‘lgan ko‘nikmalar turlari
Kognitiv
|
Ijtimoiyva xulq-atvor
|
Texnik
|
Savodxonlik va matematik
|
|
|
ko‘nikmalar, shuningdek,
yuqori darajadagi kognitiv ko‘nikmalar (masalan, mantiqiy va kreativ fikrlash)
|
Ijtimoiy-
emotsionalko‘nikmalar va shaxsiy xislatlar
|
Qo‘l mehnati ko‘nikmalari vausullarni bilish, materiallar, mexanizmlar va vositalar bilan ishlash qobiliyati
|
Muammolarni hal qila olish qobiliyati, muammoni hal
qilish uchun zarur bo‘lgan
bilim
|
Yangi tajriba olishga tayyorlik, halollik, ekstraversiya,
taktvaemotsional barqarorlik
|
O‘rta maktab tugalangandan keyingi kasbiy tayyorgarlik yoki o‘qish jaryonida,
yoxud mehnat faoliyati jarayonida olingan
texnik ko‘nikmalar
|
Verbal savodxonlik, hisoblay olish qobiliyati, muammolarni
hal qilish, xotira va fikrlash
tezligi
|
O‘zini-o‘zi tartibga solish, murosalarga tayyorlik,
aqlning yo‘nalishi, qaror
qabul qilishva shaxslararo muloqot ko‘nikmalari
|
Muayyan kasb bo‘yicha ishlash uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalar (masalan, muhandis, iqtisodchi yoki IT bo‘yicha
mutaxassis)
|
|
| |
Yonma - yon turgan 10 gacha bo‘lgan sonlarni qiyoslashga o‘rgatish

|
Yonma - yon turgan 10 gacha bo‘lgan sonlarni qiyoslashga o‘rgatish
|
bet | 7/11 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 322,22 Kb. | | #263571 |
Bog'liq Bolalarni miqdor va tartib sanoqqa ōrgatish sanoq bōlimi yuzasidan kōrgazmali qurol yasash.Yonma - yon turgan 10 gacha bo‘lgan sonlarni qiyoslashga o‘rgatish.
Т engsizlikdan tenglikni (yoki tenglikdan tengsizlikni), kam songa bitta predmetni qo‘shib yoki ko‘p sondan bitta predmetni olib, teng yig‘indilardan biriga bir predmetni qo‘shib yoki yig‘indilardan biridan bir predmetni olib tenglikka va tengsizlikka qanday erishishga o‘rgatish (masalan: “Sakkiz – sakkizga teng, sakkizta predmetga bitta predmet qo‘shilsa, to‘qqizta bo‘ladi, bir predmetga ko‘p bo‘ladi.”, “O‘n o‘nga teng: agar o‘nta predmetdan bitta predmet olinsa, to‘qqiz bo‘ladi, bir predmetga kam bo‘ladi”). Berilgan son bo‘yicha guruhlar tuzishga o‘rgatish, masalan: (8 tadan, 9 tadan, 10 tadan va hakozo).
Arifmetik masala yechishning (sanashga asoslangan) tuzilishi bilan tanishtirish. Qo‘shish va ayirishga doir masalalarni yechishda bittalab qo‘shib va bittalab ayirib hisoblash usuli bilan tanishtirish.
10 ichida barmoq, sanoq cho‘pi va buyumlar yordamida qo‘shish va ayirishni o‘rgatish.
Bolalarga uyining nomerini aytishni o‘rgatish.
Katta guruhda bolalarni sanoqqa o‘rgatish davom ettiriladi. 10 ichida miqdor sonlarni ham, tartib sonlarni ham ishlatish malakasi mustahkamlanadi. Bolani “Qanday?” (buyumning sifati, alomati haqida — yashil, katta, dumaloq); “Qancha?” (buyumning miqdori haqida); “Nechanchi?” (buyumning boshqa buyumlar orasidagi o‘rni tartib son bilan aniqlanadi, masalan, beshinchi) kabi savollarni farq qilgan (differensial) holda tushunishga o‘rgatish muhimdir.
Bolalarda sonlar orasidagi bog‘lanishlarni shakllantirish davom ettiriladi: har bir keyingi son oldingisidan katta, oldingisi keyingisidan kichik. Shu asosda yonma-yon turgan sonlar orasidagi munosabatlar haqidagi tasavvurlar o‘zlashtiriladi: har bir keyingi son oldingisidan bitta ortiq, har bir oldingi son esa keyingisidan 1 ta kichik. (5 6 dan 1 ta kichik, 6 5 dan 1 ta katta, 6 7 dan 1 ta kichik). Bolalar bir son ikkinchisidan 1 ta kichik (yo katta) ekanini o‘zlashtirganlaridan keyin, ularga agar kichik songa 1 ni qo‘shilsa, keyingi katta son hosil bo‘lishini, agar katta sonni 1 ta kamaytirilsa, kichik, ya’ni oldingi son hosil bo‘lishi tushuntirib beriladi. Sonlar orasidagi bog‘lanish va munosabatlarning hammasi buyumlar guruhlarini taqqoslash asosida tushuntiriladi.
Bunday mashqlar jarayonida tarbiyachi “qancha edi?”, “qancha qo‘shishdi (ayirishdi)?”, “qancha bo‘ldi (qancha)?” kabi savollardan foydalanadi.
Katta guruhda bolalarga har bir son o‘z ichiga ma’lum sondagi birliklarni olishi haqida bilim berish zarur. 5 ichidagi sonlarning birliklardan iborat tarkibi haqidagi tasavvurlar ham konkret misollarda shakllantiriladi.
|
| |
Biznes jarayonlarini boshqarishda fikrlash - dizaynining xususiyatlari

|
Biznes jarayonlarini boshqarishda fikrlash - dizaynining xususiyatlari
|
bet | 2/4 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 18,55 Kb. | | #156544 |
Bog'liq Mustaqil ishi Mavzu Biznes jarayonlarini boshqarishda fikrlash--fayllar.orgBiznes jarayonlarini boshqarishda fikrlash - dizaynining xususiyatlari.
Dizayn fikrlashning asosiy prinsiplaridan biri empatiya, ya’ni dunyoga boshqa odamlar nigohi bilan nazar tashlash, ularning ehtiyojlarini his etish, istak va vazifalarini idrok etishni bilish sanaladi. Metodologik nuqtai nazardan dizayn-fikrlash yondashuvlari noaniqlik sharoitidagi muammolarni echish evristik usullar bilan amalga oshiriladi. Bunda qo‘yiladigan vazifalar ijodiy masalalar bo‘lmay, favqulodda yuzaga chiqadi. Talabalar dizayn-fikrlash kursiga diplom olgunga qadar qatnashadi.
Boshqa aspekt – bu mahsulotlar, jarayonlar va xizmat ko‘rsatishni modellashtirish. An’anaga ko‘ra, kompaniya ishlab chiqarayotgan mahsulotiga iste’molchilarning munosabatini fokus-guruh yordamida aniqlaydi. Ammo modellashtirish yaratilishi loyihalangan mahsulotni iste’molchi ko‘magida sinab ko‘radi, so‘ngra olingan ma’lumotga qarab, zudlik bilan unga o‘zgartirish kiritadi.
Korporatsiyalar uchun dizayn konsepsiyasini ishlab chiqish ham eng muhim ishlardan biri sanaladi. Amaliy mashg‘ulot mebel, interer buyumlari va aksessuarlar uslublarini yaratishdan iborat bo‘ladi. Hozirgi bozor yangilik va o‘zgarishlarni ko‘p talab qilishi tufayli, kompyuter texnologiyalaridan foydalanish zarurati yuzaga keladi.
SHu bois talabalar zudlik bilan ixtisoslashtirilgan dasturlarni o‘zlashtirishga kirishadi hamda malakali mutaxassis bo‘lib etishishga intiladi.
Talabalar amaliy dizayn ko‘nikmasi, tajribasiga ega bo‘lishi kerak. Bu degani o‘qituvchilarning asosiy diqqat e’tibori loyihalash bilan bog‘liq mashg‘ulotlarga qaratiladi, talabalarni nafaqat rasm chizish, balki parma, tokorlik dastgohi, gaz yordamida payvandlash uskunalari, kompyuterlarni boshqarish kabi ishlarga ham o‘rgatiladi. Undan tashqari erkin ravishda tajriba va eksperiment o‘tkazishlari uchun ma’lum miqdorda ajratilgan ashyolar bilan sharoitlar yaratib beriladi. Ularning diqqat e’tibori ishlab chiqarish va yangi buyumlar yaratishga safarbar qilinadi.
Germaniyada dizaynerlarning kasbiy tayyorgarligi uchun ko‘pincha butun bir o‘quv smestri ajratiladi, talabalar korxona va firmalarga tajriba oshirish uchun yuboriladi. Natijada bunday mutaxassis-bakalavrlarga mehnat bozorida talab katta bo‘ladi.
Dizaynerlarni kasbiy tayyorlashning vazifasi, maqsadi, mohiyati, nazariya va metodlari Bauxauz pedagogik tizimi asosiga quriladi. Eng avval sanoat mahsuloti ishlab chiqarishda turli ashyolar bilan ishlash va ularni o‘rganish, yangi texnologiyalarni qo‘llash, o‘quv jarayonlaridagi faol ijodkorlik, yangi konstruktorlik echimlarini izlash, narsalarning funksiyasidan kelib chiqqan holda shakl yaratish ana shular jumlasidandir.
|
| |
Parollarni buzishning Fishing usuli

|
Parollarni buzishning Fishing usuli
|
bet | 3/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 60,73 Kb. | | #256195 |
Bog'liq 6. (81-95) Karimov86.Parollarni buzishning Fishing usuli
Fishing – bu tasodifiy Internet foydalanuvchilarni parolni berishga “undash” jarayonidir. Odatda bu jarayon mohiyati qalbaki saytlarni yaratib, bu saytlar orqali foydalanuvchilarni o’zini parolni kiritishda yolg’on yo’l bilan undashdan iborat.
87.Tarmoqlararo ekran texnologiyasi
Tarmoqlararo ekran (TE) - Brandmauer yoki firewall sistemasi deb ham ataluvchi tarmoqlararo himoyaning ixtisoslashtirilgan kompleksi. Tarmoqlararo ekran umumiy tarmoqni ikki yoki undan ko‘p qismlarga ajratish va ma’lum paketlarini chegara orqali umumiy tarmoqning bir qismidan ikkinchisiga o'tish shartlarini belgilovchi qoidalar to‘plamini amalga oshirish imkonini beradi.
- tashqi (himoyalanuvchi tarmoqqa nisbatan) foydalanuvchilarning korporativ tarmoqning ichki resurslaridan foydalanishini chegaralash.
Bunday foydalanuvchilar qatoriga tarmoqlararo ekran himoyalovchi ma’lumotlar bazasining serveridan foydalanishga urinuvchi sheriklar, masofadagi foydalanuvchilar, xakerlar, hatto kompaniyaning xodimlari kiritilishi mumkin;
- himoyalanuvchi tarmoqdan foydalanuvchilarning tashqi resurslardan foydalanishlarini chegaralash. Bu masalaning yechilishi, masalan, serverdan xizmat vazifalari talab etmaydigan foydalanishni tartibga solishga imkon beradi.
88.Brandmauer (olovli devor) sistemasi
Brandmauer tashkilot tarmogʻiga tashqaridan foydalanish va buzib kirishning oldini oladi va tarmoq zaifligini xavfsizlikka hujumlardan kamaytiradi. Kirish va chiqish paketlari ushlab qolinadi, tahlil qilinadi va ruhsat etiladi/saralanadi (chetlatiladi). Xavfsizlik siyosatidan kelib 325 chiqib, brandmauer maʻlumotlarni oʻtkazish mumkinligini hal qiladi. U ishonchsiz tashqi tarmoq va ichki tarmoq oʻrtasida shlyuz boʻlib xizmat qiladi.
Brandmauer - Tarmoqlararo toʻsiq, «Firewall» atamasining sinonimi (nemis tilidan «olovli devor» deb tarjima qilinadi).
Brandmauerlar turlari: − Paketli filtr yoki saralovchi filtrlar; − Ilova shlyuzlar yoki proksi-serverlar. Ushbu himoya tarmoq qurilmalarini qoʻllash himoyalash siyosati va tashkilotda tatbiq etilgan qoidalar toʻplamiga bogʻliq boʻladi.
|
| |
Parollarni buzishning shaxsiy ma’lumotlarga ega lug’at asosidagi hujum usuli

|
Parollarni buzishning shaxsiy ma’lumotlarga ega lug’at asosidagi hujum usuli
|
bet | 2/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 60,73 Kb. | | #256195 |
Bog'liq 6. (81-95) Karimov83.Parollarni buzishning shaxsiy ma’lumotlarga ega lug’at asosidagi hujum usuli
Agar lug’at asosidagi terish hujumi va qisqa parollarni terish hujumlari yordam bermasa, buzg’unchi ko’plab foydalanuvchilar parol esda qolishi uchun shaxsiy ma’lumotlardan foydalanishi mumkinligi to’g’risidagi faktdan foydalanishi mumkin (telefon raqami, tug’ilgan kun, itining laqabi va h.k.).
Agarda buzg’unchining maqsadi aynan bir kishini parolli himoyasini aylanib o’tishga qaratilsa – unda u unga tegishli shaxsiy ma’lumotlar lug’atini tuzib, so’ngra parollarni shu lug’at asosida generatsiyalaydigan avtomatik terish dasturi yordamida parolli himoyani buzishi mumkin. Ishonchli parol to’liq be’mani bo’lishi lozim.
84.Parollarni buzishning ochiq joylarda saqlanuvchi parollarni yig’ish usuli
Ko’plab tashkilotlarda parollarni yuqorida keltirilgan qoidalarga rioya qilgan holda tizim administratori yaratadi va taqsimlaydi. Foydalanuvchilar u bergan parollardan foydalanishi zarur. Biroq, bu parolni esda saqlash qiyin bo’lganligi uchun yozuv ko’rinishida saqlanadi. Ba’zi hollarda parollar stikerlarga yozilib, monitorga yopishtirilib qo’yiladi, yoki qayd kitobida yozib olinadi.
Foydalanuvchilar xizmat parollarini xavfsizligini ta’minlashga jiddiy e’tibor qaratishmaydi. Tashkilot binosini ichiga kirib xonalarni visual ko’rib chiqish buzg’unchi uchun judda oddiy.
Parol ochiq holda saqlanishi kerak emas. Eng yaxshi usul – uni eslab qolish va hech qayerda saqlamaslik hisoblanadi. Agarda parol qayd kitobida bo’lsa uni qarovsiz qoldirish kerak emas, parolni kiritishda esa begona shaxslar atrofingizda bo’lmasligi lozim, ko’rib qolishidan himoyalanishi lozim.
85.Parollarni buzishning Ijtimoiy injiniring usuli
Ijtimoiy injiniring – bu tashkilot yoki foydalanuvchini himoyalangan tizimiga buzib kirish maqsadida insonlarni manipulyatsiyalashdir. Agar parolni terish yoki og’irlash imkoni bo’lmasa foydalanuvchini o’zini parolni berishga undab aldash mumkin. Ijtimoiy injiniringni klassik taktikasi – axborotni so’rish huquqiga ega shaxs nomidan o’ljaga qo’ng’iroq qilish hisoblanadi. Masalan, buzg’unchi tizim administratori sifatida o’zini tanishtirib, ishonarli sabab bilan parolni aytishni so’rashi mumkin.
|
| |
Tarmoqlararo ekran parametrlarini o'rnatish va sozlash

|
Tarmoqlararo ekran parametrlarini o'rnatish va sozlash
|
bet | 1/2 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 2,27 Mb. | | #119305 |
Bog'liq kiber 1-amaliy
Tarmoqlararo ekran vositasi yordamida tarmoq himoyasini qurish(Firewall).
Tarmoqlararo ekran parametrlarini o'rnatish va sozlash.
Birinchi navbatda, tarmoqlararo ekranning holatini buyruqlar qatoridan ko'rish kerak. Buning uchun win + R tugmalarini birgalikda bosiladi, so'ngra cmd buyrug'ini kiritiladi va Enter tugmasi bosiladi. Shundan so’ng 6.1-rasmdagi oyna ochiladi. Unga quyidagi kodni kiriting: "C:\Users\user>netsh advfirewall set allprofiles state off" va Enter tugmasini bosing (1-rasm).
1-rasm. CLI kodini o'rnatish
Agar kodning oxiridagi "off" holatini "on" holatiga almashtirilsa, tarmoqlararo ekranni faollashtiriladi (2-rasm).
2-rasm. Tarmoqlararo ekranni faollashtirish
Tarmoqlararo ekranni ochish juda oddiy. Buning uchun "Пуск" tugmasi bosiladi, qidiruv satriga "firewall" so’zi kiritiladi hamda tugmacha bosiladi yoki 3- va 4-rasmda ko’rsatilgan buyruqlar satri orqali kirish mumkin. Shundan so'ng, quyidagi oyna ochiladi (5-rasm).
3-rasm.Buyruqlar satri orqali firewallga kirish
4-rasm. Buyruqlar satri orqali firewallga kirish
5-rasm. Windows Defender tarmoqlararo ekranning asosiy oynasi
Bu yerda siz asosiy sozlamalarni sozlashingiz mumkin va qo'shimcha funksiyalarni sozlash uchun "Дополнительные функции" bo'limiga o'tishingiz kerak (5-rasm).
6-rasm. Firewallni faollashtirish oynasi
Firewallni faollashtirishni yana bir usuli 6-rasmda ko’rsatilgan bo’lib, bunda firewallni turli holatlar uchun yoqish, o’chirish mumkin.
7-rasm. Tarmoqlararo ekranning asosiy va qo’shimcha sozlamalari
|
| |
Paket filterlari turdagi tarmoqlararo ekran

|
Paket filterlari turdagi tarmoqlararo ekran
|
bet | 5/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 60,73 Kb. | | #256195 |
Bog'liq 6. (81-95) Karimov92.Paket filterlari turdagi tarmoqlararo ekran
93.OSI modelli bosqichlari
OSI modeli bilan tanishish tarmoqda roʻy berayotgan jarayonni yaxshi tushunishga yordam beradi. Hamma tarmoqdagi bajariladigan vazifalar (funksiyalar) modelda 7 ta bosqichga boʻlingan (2.1.1-rasm). Yuqori oʻrindagi bos qichlar ancha murakkab, global masalalarni bajaradilar. Buning uchun pasdagi bosqichlarni oʻz maqsadlari uchun ishlatib ularni boshqaradilar. Pastda joylashgan bosqichlarning maqsadi – yuqorida bosqichga xizmat koʻrsatish, yuqori joylashgan bosqichlar uchun koʻrsatiladigan bu xizmatning mayda qismlarining bajarilish tartibi muhim emas.
94.Tarmoqlararo ekran texnologiyasining ichki tarmoq adreslarini translyatsiyalash vazifasi
95.Tarmoqlararo ekranning hodisalarni saqlash vazifasi
|
| |
Firewall (olovli devor) sistemasi

|
Firewall (olovli devor) sistemasi
|
bet | 4/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 60,73 Kb. | | #256195 |
Bog'liq 6. (81-95) Karimov89.Firewall (olovli devor) sistemasi.
89-javobda.
90.Tarmoqlararo ekran texnologiyasining asosiy texnologiyasi.
Tarmoqlararo ekran texnologiyasi (interlaced display technology) asosan televizorlar va monitorlarda video signallarni ko'rsatish uchun qo'llaniladigan bir texnologiyadir. Bu texnologiya ekran tasvirini hosil qilish uchun freymlarni ikki qismga ajratadi va ularni ketma-ketlikda chiqaradi. Asosiy texnologiyalari quyidagilardan iborat:
1. Tarmoqlararo Skanning (Interlaced Scanning): Bu texnologiyada bir freym ikki qismga ajratiladi: toq satrlar (odd lines) va juft satrlar (even lines). Avval toq satrlar ko'rsatiladi, keyin esa juft satrlar. Bu usul bir vaqtning o'zida ekranning yarmi ko'rsatiladi degan ma'noni anglatadi, lekin ko'z bu tezlikni farqlay olmasligi tufayli, biz to'liq tasvirni ko'ramiz.
2. Frekans (Field Frequency): Tarmoqlararo skanningning afzalligi shundaki, u ekran yangilanish chastotasini ikki baravar oshiradi. Masalan, 60 Gts chastotali televizorda 30 ta to'liq freym o'rniga, 60 ta yarim freym (30 ta toq va 30 ta juft) ko'rsatiladi.
3. Tasvirni Barqarorlashtirish: Tarmoqlararo skanning past aniqlikdagi va kam quvvat sarfi bilan yuqori sifatli tasvirlarni ko'rsatish imkonini beradi. Ammo bu texnologiya yuqori harakatli sahnalarda yoki tez harakatlanuvchi obyektlarda artefaktlar (masalan, chiziqlar yoki yoriqlar) hosil qilishi mumkin.
Tarmoqlararo ekran texnologiyasi ko'p yillar davomida asosiy televizor texnologiyasi bo'lib kelgan va hozirgi kunda ham ba'zi hollarda ishlatilmoqda. Biroq, zamonaviy displeylar ko'pincha progressiv skanningga o'tgan, chunki u yuqori sifatli va aniqroq tasvirlarni taqdim etadi.
91.Tarmoqlararo ekranni OSI modelining qaysi sathiga ishlashiga qarab qanday turlarga bo’lish mumkin
ISO OSI (Open System Interconnection) aloqa modeli, chunki u ochiq tizimlarni, ya'ni boshqa tizimlar bilan aloqa qilish uchun ochiq bo'lgan tizimlarni birlashtiradi. OSI modeli yetti qatlamga ega. Bunday tuzilmaning paydo bo'lishi quyidagi mulohazalar bilan bog'liq:
1. Alohida mavhumlik darajasi uchun zarur bo'lgan darajani yaratish kerak.
2. Har bir daraja qat'iy belgilangan funktsiyani bajarishi kerak.
3. Har bir daraja uchun funktsiyalarni tanlash standart xalqaro protokollarni yaratishni hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.
4. Sathlar orasidagi chegaralar interfeyslar orasidagi ma'lumot oqimi minimal bo'lishi uchun tanlanishi kerak.
5. Arxitektura katta hajmga ega bo'lmasligi uchun turli xil funktsiyalar bir darajaga keraksiz ravishda birlashtirilmasligi uchun darajalar soni yetarlicha katta bo'lishi kerak
|
| |
Kvadrat diod IM - 1 кодирование сигналов

|
1 кодирование сигналов
|
bet | 25/33 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,78 Mb. | | #148301 |
Bog'liq az Конспект ТЭС 2 сем20.2 Kvadrat diod IM
Diodun xüsusiyyətləri aşağıdakı kimi təqdim edilə bilər:
.
Modulyasiya edilmiş siqnalın ifadəsini verilmiş asılılığa əvəz edək :
Şəkil 4 – Detektorun girişində və diod cərəyanında AM siqnalının spektri.
Diod cərəyanının aşağı tezlikli alternativ komponenti iki termini ehtiva edir: faydalı, ötürülən siqnalı çoxaldan (tezliklə ) və aşkarlamanın kvadratik təbiətinə görə ortaya çıxan zərərli (tezliklə ). Nəticədə, çıxış siqnalının qeyri-xətti təhrifləri baş verir. Tezlik spektri ilə modulyasiya edilmiş bir siqnal aşkar edildikdə, detektorda birləşmə tezlikləri də yaranır ki, bu da siqnalın təhrifini daha da artırır.
Kvadrat aşkarlama məhdud tətbiq tapır (ölçmə texnologiyasında).
Diodun cari gərginlik xarakteristikasını xətti qırıq xətt şəklində təsəvvür edək. Giriş gərginliyinin təsiri altında, diod dövrəsindəki cərəyan daşıyıcı tezliyindən sonra impulsları təmsil edir . Zaman anına qədər modulyasiya yoxdur və impulsların amplitudası dəyişmir. Bu anda modulyasiya işə salınır və impulsların amplitudası tezliklə dəyişməyə başlayır . Bir diod vasitəsilə modullaşdırılmamış cərəyan impulslarının ardıcıllığı sabit komponentli Furye seriyası kimi təqdim edilə bilər. İndiki model Furye seriyasının və modulyasiya çarpanının məhsulu olacaq :
.
Belə bir cərəyanın spektrində daimi komponent, daşıyıcı tezlik komponenti , onun harmonikləri və birləşmə tezlikləri olacaqdır. Aşağı keçid filtri ilə vurğulanan spektrdə aşağı tezlikli komponent görünür .
Xətti aşkarlama ilə məlumat siqnalının qeyri-xətti təhrifləri minimaldır və detektorun ötürmə əmsalı , çıxış gərginliyinin sabit komponentinin modullaşdırılmamış daşıyıcı salınımının amplitudasına nisbətinə bərabərdir , daşıyıcının amplitudasından asılı deyildir:
,
diod cərəyanının kəsilmə bucağı haradadır .
Şəkil 5 – Xətti diod IM-nin işinin vaxt diaqramları.
Şəkil 6 – Detektorun girişindəki AM siqnalının spektral diaqramları,
diod cərəyanı və çıxış siqnalı.
Xətti AD həm peşəkar, həm də məişət radio avadanlıqlarında istifadə olunur.
|
| |
Zahiriddin muhammad bobur nomidagi andijon davlat unuversiteti andijon viloyati turizm boshqarmasi

|
Zahiriddin muhammad bobur nomidagi andijon davlat unuversiteti andijon viloyati turizm boshqarmasi
|
bet | 1/3 | Sana | 31.07.2024 | Hajmi | 1,34 Mb. | | #268967 |
Bog'liq ADU Axborot xati
O ‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BOBUR NOMIDAGI
ANDIJON DAVLAT UNUVERSITETI
ANDIJON VILOYATI TURIZM BOSHQARMASI
ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
ANDIJON IQTISODIYOT VA PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
O‘ZBEKISTON XOTIN-QIZLAR “OLIMA” UYUSHMASI ANDIJON VILOYATI BO‘LIMI
AXBOROT XATI
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktyabridagi PF-5847-sonli “O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasini tasdiqlash to‘g’risida”gi hamda 2023-yil 11-sentyabridagi PF-158-sonli “O’zbekiston-2030” strategiyasi to’g’risidagi Farmonlarida belgilangan oliy ta’lim tizimini ijtimoiy soha va iqtisodiyot tarmoqlari ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, fan, ta’lim va ishlab chiqarishning mustahkam integratsiyasini ta’minlash asosida ta’lim sifatini yaxshilash, raqobatbardosh kadrlar tayyorlash, ilmiy va innovatsion faoliyatni samarali tashkil etish, xalqaro hamkorlikni rivojlantirishdek ustuvor vazifalarni amalga oshirishga hissa qo‘shish maqsadida Andijon davlat universiteti Tarix fakulteti Fuqarolik jamiyati nazariyasi kafedrasi hamda Turkiyaning “Akademik tadqiqotlar guruhi” (Akademik çalışmalar grubu) tashkiloti bilan hamkorlikda 2024-yil 18-20-sentyabr kunlari “Hamkorlik – jamiyatni modernizatsiya va rivojlantirishning asosi sifatida” mavzusida turli fan sohalarida olib borilayotgan ilmiy izlanishlarning dolzarb muammolari, amaliyotda erishilgan yutuqlar va belgilangan vazifalarni bajarish mexanizmlarini muhokama qilish maqsadida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkaziladi.
Konferensiyada quyidagi sho‘balarda maqolalar qabul qilinadi:
sohalarida hamkorlik masalalari.
Barcha abstrakt (maqolaning asosiy mohiyatini ochib beruvchi qisqacha matn) lar Abstraktlar kitobiga kiritiladi. Abstraktlar orasidan tanlangan to'liq maqolalar xalqaro materiallar to’plamida yoki xalqaro indekslangan jurnallarda (masalan, Esci, Scopus, TRDizin va boshqalar) to‘plam bo'limlari sifatida taqriz olingandan keyin yoki Konferensiya materiallarida nashr etiladi. Maqolalarga qo’yiladigan talablar bilan ushbu havola orqali tanishishingiz mumkin:
https://asc.academicianstudies.com/en/yazim-kurallari/
|
| |
2-kurs 301-22 topar studenti Allamuratov Sardordıń Elektronika va sxemalar 1

|
2-kurs 301-22 topar studenti Allamuratov Sardordıń Elektronika va sxemalar 1
|
Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #244107 |
Bog'liq 4-labaratoriya jumisi
ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍ
CIFRLÍ TEXNOLOGIYALAR MINISTRLIGI
MUHAMMED AL-XOREZMIY ATINDAǴÍ
TASHKENT INFORMACIYALÍQ TEXNOLOGIYALARÍ UNIVERSITETI
NÓKIS FILIALÍ
Kompyuter injiniringi fakulteti
Kompyuter injiniringi baǵdarı
2-kurs 301-22 topar studenti
Allamuratov Sardordıń
Elektronika va sxemalar 1 páninen
LABARATORIYA JUMISI
Tema: RL hám RC shınjırlardı ózgeriwshen jiyiliklerde izertlew
Tayarlaǵan _________________ Allamuratov S.
Qabıllaǵan _________________ Saparova U.
Nókis –2023
Tema: RL hám RC shınjırlardı ózgeriwshen jiyiliklerde izertlew.
Jumıstıń maqseti: hár túrlı jiyiliklerde RL- hám RC-shınjırları kernewleri mánisleri, hám de garmonik tok hám kernew arasındaǵı fazalar jılısıwın eksperimental anıqlawdı úyreniw; fazometr islewin hám eki garmonik bahalar arasındaǵı fazalar ayırmashılıǵın fazometr járdeminde ólshew usılı menen tanısıw.
Qısqasha teoriyalıq maǵlıwmat :
Qandayda bir passiv element arqalı tómendegi tok oqayotgan bolsın
i = Im Cos(t+).
Sol elementte kernew hám toktıń garmonik shayqalıwı amplitudalari hám baslanǵısh fazaları arasındaǵı baylanısıwdı anıqlaymız; bunda olardıń oń baǵdarları uyqas, dep qabıl etemiz.
Rezistorda:
uR = R·I = R·Imcos(t+) = URmcos(t+)
Bunnan belgili boladıki, rezistiv qarsılıqta tok hám kernew amplitudalari arasındaǵı baylanısıw URm=R·Im boladı. Bunda terbelisler fazaları sáykes keledi, yaǵnıy rezistorda tok hám kernewlerdiń terbelisleri fazada boladı.
Úyrenilip atırǵan shınjırdıń principial elektrik sxeması:
1-súwret. Sxemanıń orınlanıwı. R, L hám voltmetrler mánisi.
Dáslepki esaplawlar hám eksperiment nátiyjeleri keltirilgen keste:
2-súwret. Differencial derektiń san mánisleri.
3-súwret. Asinxronlanǵan derektiń volt-amper xarakteristikası.
Funktsiyalardıń qurılǵan grafikları:
4-súwret. Funktsiyalardıń qurılǵan grafikları
5-súwret. Funktsiyalardıń san mánisleri
|
| |
Gazli rostlash usullari - Mundarija Kirish. I-bob qozon qurilmasi, uning tuzilishi va ishlash tartibi

|
Mundarija Kirish. I-bob qozon qurilmasi, uning tuzilishi va ishlash tartibi
|
bet | 9/13 | Sana | 27.09.2024 | Hajmi | 9,58 Mb. | | #272658 |
Bog'liq bug\' qozonini rostlashGazli rostlash usullari.
Oraliq о‘taqizdirgichlarda baypas yordamida bug‘ haroratini rostlash.
Bu usulda bug‘ о‘taqizdirgich sirti ikki qismga bо‘linadi: Sovuq pog‘onada yonish maxsulotlarning harorati past va issiq pog‘onada esa katta bо‘ladi. Bu usulda baypas klapani katta о‘rinni egallaydi. Agar о‘rta bosimli silindrga (О‘BS) yuborilayotgan bug‘ harorati oshib ketsa, baypas klapan orqali yuqori bosimli silindrdan (YUBS) chiqqan bug‘ sovuq pog‘onaga yuboriladi. О‘BS ga ketadigan bug‘ harorati pasaysa klapan orqali bug‘ issiq pog‘onaga о‘tadi. Bu rostlash usulning qulayligi yuqori bosimli
qizdirgichning ishlashiga ta’sir etmasligi. Usulning kamchiligi esa oraliq qizdirgichning sovuq bosqichida metall sarfi oshishi, shu sababdan bu usul keng qо‘llanilmay.
II-BOB. BUG‘ QOZONI BUG‘ О‘TA QIZDIRGICHINING PARAMETRLARINI ANIQLASH HAMDA ISSIQLIK HISOBINI BAJARISH
Bug‘ qizdirgichlar bug‘ni quritish va uni berilgan temperaturagacha qizdirish
uchun mo‘ljallangan. Qozon agregatida joylashuviga ko‘ra bug‘ qizdirgichlar radiatsion, konvektiv va aralash xillariga bo‘linadi. Bug‘ qizdirgich 30-40 mm li quvurlardan tayyorlanib, kollektorlarga payvandlangan parallel ishlaydigan bir qancha bukilgan quvurlardan iborat. Ular gorizontal yoki ko‘pincha vertikal joylashtiriladi. Bug‘ va tutun gazlari oqimlarining yo‘nalishiga qarab bug‘ qizdirgichlar qarshi oqimli, to‘g‘ri oqimli va kombinatsiyalashgan xillarga bo‘linadi.
О‘ta qizitilgan bug‘ - tо‘yingan bug‘ bosimidagi va uning haroratidan yuqori
haroratga ega bо‘lgan bug‘. О‘ta qizigan va tо‘yingan bug‘ haroratlari о‘rtasidagi
farq о‘ta qizish darajasi deyiladi. О‘ta qizigan bug‘ xossalari о‘ta qizish darajasi
ortishi bilan ideal gaz xossalariga yaqinlashadi. О‘ta qizigan suv bug‘i - bug‘-kuch
qurilmasining ishchi jismidir. О‘ta qizish harorati oshirilganda qurilmalar tejamli
ishlaydi. О‘ta qizigan bug‘ maxsus bug‘ qizdirgichlarda hosil qilinadi.
Bug‘ о‘taqizdirgichi - qozon agregatining о‘ta qizigan bug‘ olish elementidir.
Bug‘ о‘taqizdirgich aylanma tarzda bukilgan, ichki diametri 20-60 mm bо‘lgan parallel quvurlar tizimidan iborat. Uning bir uchi kirish kollektoriga, ikkinchi uchi esa chiqish kollektoriga biriktirilgan. Konvektiv bug‘ о‘taqizdirgich qozonning gaz yо‘llariga, radiatsion bug‘ о‘taqizdirgich о‘txona shipi va devorlariga, yarim radiatsion (pardali) bug‘ о‘taqizdirgich esa, о‘txonadan chiqishda о‘rnatiladi.
|
| |
Balanslaşdırılmış (push-pull) modulyator

|
Balanslaşdırılmış (push-pull) modulyator
|
bet | 15/33 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,78 Mb. | | #148301 |
Bog'liq az Конспект ТЭС 2 сем14.2 Balanslaşdırılmış (push-pull) modulyator
Balanslaşdırılmış modulyasiya edilmiş (BM) siqnal əldə etməyə imkan verir, spektri iki yan zolaqdan ibarətdir və daşıyıcı dalğa ehtiva etmir.
Şəkil 14.6 – Diod balanslaşdırılmış modulyatorun sxematik diaqramı.
Daşıyıcı tezlik gərginliyinin müsbət yarım dalğası ilə hər iki diod açıqdır, onların müqaviməti aşağıdır və çıxış cərəyanı transformator Tr2- nin birincil sarımından keçir . Mənfi yarım dalğa ilə diodlar bağlanır, onların müqaviməti yüksəkdir və sarımda heç bir cərəyan yoxdur. Bu cərəyan impulslar şəklini alır. Modulyasiya edən gərginliyin polaritesinin dəyişməsi ilə cərəyanın istiqaməti dəyişir (mənfi impulslar). Modulyatorun çıxışında daşıyıcı tezlik rəqsinin olmaması onunla izah olunur ki, daşıyıcı rəqs Tr1 və Tr2 transformatorlarının orta nöqtələrinə verilir və daşıyıcı tezlik cərəyanlarının yaratdığı maqnit axınları və transformatorların yarım sarğılarında əks var. istiqamətləri və bir-birini ləğv edin. Modulyator yükü BM siqnalını seçən daşıyıcı tezliyinə uyğunlaşdırılmış bir dövrədir.
Şəkil 14.6 – Modulyasiya edən gərginliyin vaxt diaqramları,
daşıyıcı gərginlik və çıxış cərəyanı.
Qeyri-xətti dövrənin analizinin spektral üsulundan istifadə edək. Diodların cərəyan gərginlik xüsusiyyətləri eyni olsun və ikinci dərəcəli polinomla yaxınlaşsın. Zamanın müəyyən nöqtəsində gərginliklərin polaritesi Şəkil 14.5-də göstərildiyi kimi olsun. Sonra diodlardakı gərginlik:
; .
Diod dövrələrində cərəyanlar:
;
.
Tr2 -də cərəyanlar əks istiqamətə yönəldilir və dövrənin bəzi komponentlərinin sıxılmasını nəzərə alaraq dövrənin çıxışında yaranan gərginlik:
.
Şəkil 14.7 - Çıxış cərəyanı spektri.
, tezlikləri olan qeyri-xətti çevrilmə komponentləri yoxdur . Bu, BM siqnalını təcrid etməyi asanlaşdırır.
|
| |