nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
В podshipnikning dinamik reaksiyasi 
topilsin. DA = DB = a

В podshipnikning dinamik reaksiyasi
topilsin. DA = DB = a (194-rasm).
Y echish. K o o rd in a ta o ‘q larini
194-rasmdagidek tanlaymiz. D alam
ber prinsipiga ko‘ra, sterjenga og‘ir-
lik kuchi G , ham da X%, Y f , Z%, X g , Yg dinamik reaksiya kuchlaridan
tashqari inersiya kuchi ham ta ’sir qi
ladi.
Masala shartiga ko‘ra sterjenning
h o lati Ayz tekisligiga mos keladi.
Shuning uchun sterjen inersiya m ar
kazining koordinatalari quyidagicha
194-rasm.
b o ‘ladi:
xs y s = -js in а ,
= y c o s a .
(106.1)
Endi steijenning (74.8) formulaga asosan markazdan qochma hamda
Az o ‘qqa nisbatan inersiya mom entlarini hisoblaymiz. Buning uchun
Dy'z' koordinata sistemasini o ‘tkazib, steijendan dm = yd y' (у = т / 1 ) b o ‘lgan К elem enti ajratib olinadi. К elem entning koordinatalarini
aniqlaymiz:
x = 0 , j = y 's i n a , z = o - j ' c o s a .
N atijada: l xi = \xzdm, Iyz = \yzdm = — $>ma{a - y'co s,a )d y', о о о /
/
Iz = J (x 2 + y ) d m = у j y '2 sin2 a d y ' ,
о 0
yoki
I X 7 = 0 , I V7 = - 7 - ■ s in a (3 a - 2 /c o s a ) ,
(106.2)
(106.3) h o sil b o ‘ladi. ml ■ 2
------- Sin a 3 198
(105.3) dan M = I ze kelib chiqadi.
M Bundan:
г ~ ■ (106.4)
' г (106.3) ni (106.4) ga qo‘yamiz:
ЪМ E =
.2 - 2
•
(106.5)
ml sin a (106.1), (106.2) va (106.5) ni (105.8) ga q o ‘ysak, dinam ik reak-
siyalar kelib chiqadi:
x d = ----- M_---- (3o + 2/cosa), Yf = - W(l)2/sina • (За + 2/cosa), Z°A = 0 ,
A 4 a/s in a
A 12a
A Xg - — —---- (2 /c o s a -3 tf), Yg = ты /sina • ( 2 / c o s a - За)
4
a l sin a
12o
Nazorat savollari 1. Moddiy nuqta uchun Dalamber prinsipi qanday bo‘ladi?
2. Moddiy nuqta inersiya kuchining yo‘nalishi va kattaligi qanday?
3. Tekis to‘g‘ri yo‘lda tormozlangan temir yo‘l vagonining inersiya ku
chi qanday (harakat yo'nalishidami yoki unga qarshimi) yo‘naladi?
4. Mexanik sistema uchun Dalamber prinsipi nimadan iborat?
5. Statik bosim nima?
6. Dinamik bosim deganda nimani tushunasiz?
7. Qo‘zg‘almas o ‘q atrofida aylanma harakat qilayotgan jism inersiya
kuchi qanday aniqlanadi?
8. Qo‘zg‘almas o ‘q atrofida aylanayotgan jism inersiya kuchining
momenti qanday topiladi?
9. Inersiya kuchlari qanday muvozanatlanadi?
10. Urinma va normal inersiya kuchlarining yo‘nalishi va miqdori
qanday aniqlanadi?
XVII BOB. M U M K IN B O ‘LGAN K O ‘C H IS H P R IN S IP I 107- § . B og‘lanishlar klassifikatsiyasi Bir qancha jism dan tashkil topgan sistem aning m uv ozan atini
tekshirishda Lagranjning mumkin b o ‘lgan ko‘chish prinsipidan foy-
dalanish maqsadga muvofiqdir. M umkin b o ‘lgan ko'chish prinsipini
berishdan avval biz bog‘lanish turlari bilan tanishib chiqamiz.
Sistema n uq talarining harakatini cheklovchi (ya’ni, sistem ani
erksiz qiluvchi) om il bog‘lanish deb ataladi. Sistem aga
q o ‘y i l g a n
bog‘lanishlar tufayli sistema nuqtalarining koordinatalari, tezliklari
199
ixtiyoriy o ‘zgara olmaydi. Bog‘lanishlarning sistema yoki uning nuq-
talari harakatiga ta ’sirini sxematik ko‘rinishda geom etrik chiziqlar,
sirtlar orqali ta sa w u r qila olamiz. Shunga ko‘ra bog‘lanishlarni m a-
tem atik tenglam alar ko‘rinishida ifodalash mumkin. Bu tenglam alar
-masala. AB - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

yoki son q iy m atlarin i q o ‘ysak,
VB = 0,577 m /s
kelib chiqadi.
25-m asala. K riv o s h ip -s h a tu n li
OAB m ex a n izm n in g krivoshipi o ‘z-
garm as b u rch a k tezlanish i bilan ay-
lanadi va uzunligi
AB=60 sm b o ‘lgan
shatunni harakatga keltiradi. Krivoship-
ning uzunligi
OA—20 sm , b o s h -
lan g ‘ich b u rch a k tezligi
озОА = n s-1,
✓ N -
_
n
_2
b u rc h a k te z la n is h i
£
oa
-
s
.
Polzun
В g o rizo n tal b o ‘ylab h arakat
qiladi. Boshlang‘ich paytda Фо = “ 4
71
ц и а и ь
u u j j
ucuig, i\^ii
YU
^ 'v
rad ;
t =
2 s b o ‘lg a n d a sh a tu n n in g
107-rasm.
burchak tezligi va burchak tezlanishi
aniqlansin. S h u n in g d ek ,
В p olzu n h a m d a
AB sh atu n o ‘rtasidagi С
nuqtaning tezlanishi topilsin (107- rasm ).
Yechish. Avval
t= 2 sekunddagi aylanish burchagi ф ni an iq lay -
miz. Krivoship harakati tekis o ‘zgaruvchan aylanm a h ara k a td a n ibo
rat b o ‘lgani u ch un:
kelib chiqadi.
/,= 2 sek u ndd a ф = 45° boMadi. K rivoship
A nuqtasin ing b u rch a k
tezligi
M nuqta ch izgan aylana radiusi 
h =

85-rasm.
b u n d a n
V = 5 x
f
(47.2)
kelib chiqadi.
D em ak, chiziqli tezlik vektori jism b u rch a k tezligi bilan tek sh i
rilayotgan n u q ta rad iu s-vektorin ing vektor k o ‘paytm asiga teng.
C hiziqli tezlan ish vektorini aniqlash u c h u n (47.2) dan vaqt b o ‘-
yicha hosila olam iz:
-
d V
dm
~
^
d r
a = —— = — x r + ( o x —
d t
dt
dt
dm
-
d r
ft
b u n d a
N atijad a
a = г x r + 3>x V .
(47.3)
(47.3) form ulada:
ax = e x
r ,
a„ = й х
V .
(47.4)
D em ak, (47.3) chiziqli tezlanish vektorini, (47.4) ning birinchisi
u rin m a (tangensial) tezlanish va ikkinchisi esa norm al (m arkazga in-
tilm a ) tezlanish vektorini ifodalaydi. M azkur vektorlar yo ‘nalishi 85-
rasm d a k o ‘rsatilgan.
-rasm. Chuqurchada yo‘lni ikki tomonlama kengaytirish sxemasi (qiyali 
joylar va tuproqni kesish)

320
Qoplama va taglik qatlamlarini olib tashlaganinidan so‘ng,
qatlam -qatlami
qilib zichlangan qum bilan almashtiriladigan tuproqning qatlamini olib tashlanadi.
Tuproqni almashtirish maydonchalarini qo‘shni sozlanmaydigan joylar bilan
bog'lash, yo‘lning o‘qi bo‘ylab 1:10 nishab qiyshiq bo‘lgan xanjar shaklida amalga
oshiriladi (7.1-rasm). Bunday chora yo‘l poyida
notekis muzlashning oldini
olishga yordam beradi. Ta'mirlash joylarida zamonoviy texnologiyalar yordamida
yanada kuchli qoplamalar o‘rnatiladi.
Yo‘l poyini rekonstruktsiya
qilish paytida
yulka qatlamining qalinligini kamaytirish uchun, sintetik to‘qimachilik
materiallarining qatlamlari yaratiladi. Bunday materiallarning matolari 8-12 sm
chok bilan yotqiziladi va gaz yoqish moslamasi bilan jihozlangan maxsus moslama
yordamida ulanadi (7.2-rasm).
Ta'mirlashda yo‘l
poyini ikkala tomonga ham,
ikkala tomonga ham kengaytirish mumkin. Ikki tomonlama kengaytirish yo‘lning
o‘qi holati o‘zgarmasa amalga oshiriladi. Shu
bilan birga,
ikkala tomondan ular
daryolarning
yonbag'irlarini
to‘ldiradilar
(7.3-rasm)
va
qazishmalarning
qiyaliklarini kesib tashladilar (7.4-rasm). Bir tomonlama kengayish holatida,
qoplamaning yangi qismi yangi quyilgan funtga qo‘yiladi,
unga yuqori daraja
berilishi kerak, tabaqalar mavjud yo‘l poyida kesiladi (7.5-rasm) yoki sintetik
rulonli materiallar sirpanish yuzasini kesib o‘tadigan va mavjud yo‘l poyi bo‘lgan
joyga kirib boradigan qilib yotqizilgan.
Shu bilan birga, qoplama mustahkamligini oshirish uchun sintetik material
qatlamlari qiyalik urnatiladi va bir-biri va qoplamaga birlashtiriladi.Qiyliklarda
yo‘l poyi faqat bir tomondan kengayadi (7.6-rasm).
X BOB.
 QATTIQ 4 S M N I N G TEK IS PARALLEL

lei b o ‘lgan
S qirqim ni ajratadi.
S qirqim ga (ya’ni,
P ga) perpen dik u-
lar b o ‘lgan
cc' va
d d ' ustidagi n u q talar b ir xil h arakatlanadi.
S h u n in g u c h u n b u c h iz iq la r ustida yotuvchi n u q tala r harak atin i
o ‘rg an ish o ‘rniga
S q irq im d a yotuvchi С (yoki
D) n u q talarn in g h a
rakatini tekshirish kifoya.
D em ak , q a ttiq jism tekis p arallel h arak atin i o ‘rganish u c h u n
S
qirq im h a ra k a tin i bilish kifoya. K eyinchalik,
S q irqim n i tekis shakl
deb ataym iz. Tekis sh aklning h o la ti u nda o lin g an
CD kesm a holati
orqali aniqlanadi (94-rasm ).
CD kesma holatini esa quyidagicha aniq
lash m um kin:
Xc =
Xc{t), y c = y c(t)', ф = ф(0>
(51-1)
b u y e rd a С n u q ta qu tb d eb atalad i. ф esa b u rilish b u rch a g i b o ‘lib,
u
CD k esm aning
Ox o ‘qi b ila n hosil qilgan burchagidir.
(51.1) ning b irin ch i ikkita tenglam asi jism ilgarilam a h arak atin i,
u c h in c h isi esa q utb atrofidagi aylanm a h a ra k a tin i ifodalaydi.
D em ak , jism n ing tekis parallel harakati С qutb n u q taning ilgari
la m a va q u tb С d a n rasm tek islig i
P ga p e rp e n d ik u la r o ‘tg a n o ‘q
atrofidagi ay lanm a h a ra k a td a n iborat.
(51.1) tekis parallel h a ra k a t q onunini ifodalaydi.
Boshqarmasi - bet 75

83
Demak, 144 g Na2CO3 ni 320 g suvda eriganda, 80
o
C da to‘yingan eritma hosil
qilish mumkin.
Javob: 320 g
4. Yangi mavzuni mustahkamlash
.
“YOZMA BAXS (DEBAYT)LAR” uslubidan foydalanamiz.
Gaz moddalarda tempiraturaning
ortishi eruvchanlikni oshiradi.
Yo‘q. Chunki gaz
moddalareruvchanligi harorat
pasayganda ortadi
Eruvchanligi 20 bo‘lgan 100 gr tuz
500 gr suvda to‘yinga eritma hosil
qiladi
Ha(javob,dalil)
Yo‘q (javob,dalil)
400 giram suvda 200 gr tuz eritish
mumkin (tuz eruvchanligi S=40)
Boshqarmasi - bet 86

94
6. Uyga vazifa:
§ 17 ni o‘qib o‘rganib kelish.
31-MAVZU:
4-amaliy mashg ‘ulot . Foiz konsentratsiyaga oid masala va
misollar yechish.
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
foiz konsentratsiyaga doir masalalar yechish bo‘yicha olingan
bilimlarni masalalar yechish jarayonida qo‘llashga o‘rgatish.
AK2
-O‘tilgan
mavzular yuzasidan masala, mashqlarni yecha olish.
X d
a - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

Х% = 0,
Y f = 0 b o ‘lishi u ch u n x5= y v= 0 b o ‘lishi kerak. Bu
h o ld a jism ning inersiya m arkazi aylanish o ‘qida yotadi. Bundan
ko‘rinadiki,
Az o ‘q inersiya markaziy bosh o ‘qidan iborat b o ‘lishi
kerak. Shu holdagina dinam ik bosim nolga teng b o ‘ladi.
68-m asala. Massasi
m, uzunligi
I bo‘lgan birjin sli ingichka
DE
sterjen
D uchi bilan
AB valga mahkam biriktirilgan.
DE sterjen val
bilan burchak hosil qiladi. Val
M mom ent ta ’sirida aylanadi.
Valning burchak tezligi to bo‘lgan-
da sterjen holati
Ayz tekisligiga mos
keladi deb hisoblab,
A podpyatnik va
Boshqarmasi - bet 80

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
Mavzuga tegishli masalalar yechish.
1-masala: 30 g KCl 100 g suvda eritilishidan hosil bo‘lgan eritmaning foiz
konsentratsiyasini (%) aniqlang?
Masalaning yechimi: 30 g KCl 100 g suvda eritilganda 130 g (30+100=130)
eritma hosil bo‘ladi: Bu ma’lumotlardan foydalanib, eritmaning foiz
konsentratsiyasini 1-formula asosida topamiz:
Javob: 23 %
2-masala: 50 g KNO
3
ni necha gramm suvda eritilganda 40% li eritma hosil
bo‘ladi?
Masalaning yechimi: 100 g 40 % li eritmani tayyorlash uchun, 40 g KNO
3
va 60
g erituvchi (ya’ni suv) kerak bo‘lsa, 50 g KNO
3
uchun necha gramm suv kerak
bo‘lishini proporsiya orqali topamiz:
3-masala: 0,5 mol Na
2
CO
3
97 g suvda eritilishidan hosil bo‘lgan eritmaning foiz
konsentratsiyasini (%) aniqlang?
Masalaning yechimi: Dastlab erigan moddaning massasini topib olamiz:
m = n* M; M(Na
2
CO
3
) = 106 g/mol m (Na
2
CO
3
) = 0,5 106 = 53 g
53 g Na
2
CO
3
97 g suvda eritilganda 150 g (53+97=150) eritma hosil bo‘ladi:
Eritilgan tuz massasi va umumiy eritma massasidan foydalanib eritmaning foiz
konsentratsiyasini 1-formula bo‘yicha topamiz:
Mustaqil masalalar yechish(darslik bilan ishlash):
“Guruh bo‘lib ishlash” metodidan foydalaniladi
|
| |
Kremlar sifatini baholash - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 61/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeKremlar sifatini baholash. Kosmetik kremning sifatini baholash GOST 29188.0-91 bo‘yicha amalga oshiriladi. Bunda krem namunalari tanlab olinidi (tasodifiy tanlab olish yo‘li bilan):
Tashqi ko‘rinishi, hidi va bir xilligini aniqlash. Kosmetika vositalarining tashqi ko‘rinishi, hidi va bir xilligi organoleptik usulda tasdiqlangan tarkib bo‘yicha tayyorlangan etalon namunasi bilan solishtirish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Surtma xolidagi mahsulotlar. Aniqlanadigan mahsulot oq emal bilan qoplangan plastinkaning bir chetiga 1-2 mm qalinlikda surtiladi, shu kabi plastinkaning boshqa chetiga etalon namuna surtiladi. Surtmalarning tashqi ko‘rinishi va rangi solishtiriladi, so‘ng surtmalar barmoq orasida ezilib, dag‘al zarrachalarni yo‘qligi (bir xilligi) va konsistensiyasi tekshiriladi.
Izoh. 1. Surtmaning rangi teri rangiga mos kelishini solishtirish uchun, surtma va etalon namunalari qo‘l terisiga surtib ko‘riladilar.
2. Mahsulotning suv ta’siriga barqarorligini aniqlash uchun, namlangan barmoqlar bilan bir necha marta namuna ustidan yurg‘iziladi, bunda barmoqlarda sezilarli iz qolmasligi kerak.
3. Lakning barqarorligini va qotish vaqtini aniqlash uchun mahsulot va etalon namunalari tirnoqlarga ikki marta surtiladi.
Mahsulotning hidini aniqlash. Kosmetika mahsulotlarning hidini aniqlash uchun organoleptik usuldan foydalanadilar: tayyor mahsulot tasdiqlangan retseptura bo‘yicha tayyorlangan etalon namuna bilan solishtiriladi.
Qovishqoqlik har bir mahsulot uchun alohida belgilangan diametrga ega NILKa voronkasidan 100 ml mahsulot namunasining oqib tushish vaqtiga aytiladi. Pastki teshigi berkitilgan, aniq vertikal holatda joylashtirilgan voronkaga chetiga etgunicha yaxshilab aralashtirilgan mahsulot namunasi quyiladi. Voronkaning ichki qavatiga suv yuborilib, namunaning harorati aniq 200 S da ushlab turiladi. Voronka tagiga hajmi 100 ml li silindr qo‘yiladi. Mahsulot namunasining qovishqoqligini aniqlash uchun voronka krani va sekundomer bir vaqtda qo‘yib yuboriladi. Silindra oqib tushgan mahsulotning hajmi 100 ml etishi bilan, sekundomer to‘xtatiladi va oqib tushishga sarflangan vaqt hisoblanadi.
Izoh. Vazelin, yog‘li asoslar va kremlarning qovushqoqligi viskozimetrik usulda aniqlanadi. Buning uchun Ostvald-Piknevich (o‘lchov birligi - santistoks) yoki Engler viskozimetrida (o‘lchov birligi – Engler gradusida) aniqlanadi.
Kremlar tashqi ko‘rinishi: hidi va rangi bo‘yicha, bir xilligi bo‘yicha va boshqa fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlari bo‘yicha baholanish mezonlari 5-jadvalda keltirilgan.
|
| |
S→S+2H - Boshqarmasi

153
Bu birinchi yarim reaksiya – qaytaruvchi H
2
S ning oksidlanish jarayoni.
Eritmaning rangsizlanishi МnО
4
ionning (u pushtirangli) Mn
2+
ioniga (deyarli
rangsiz va konsentratsiyasi katta bo‘lgandagina och pushti rangli bo‘ladi) aylanishi
bilan bog‘liq, buni ushbu sxema bilan ifodalash mumkin:
Mn0
4
–
Mn
2+
Kislotali eritmada Mn0
4
ionlari tarkibiga kiradigan kislorod vodorod ionlari
bilan birgalikda pirovard oqibatda suv hosil qiladi. Shu sababli yuqoridagi
jarayonni shunday yozamiz:
MnO
4
+ 8H
+
8H
+
Mn
2+
+ 4H
2
O MnO
4
–
+ 8H
+
+ 5e
–
= Mn
2+
= 4H
2
O
Strelkani tenglik ishorasiga
almashtirish uchun zaryadlarni ham
tenglashtirish kerak. Boshlang‘ich moddalarda yettita musbat zaryad (7+), oxirgi
mahsulotlarda esa ikkita musbat zaryad (+2 ) bo‘lganligi sababli zaryadlarning
saqlanish shartini bajarish uchun sxemaning chap qismiga beshta elektron qo‘shish
lozim:
Bu ikkinchi yarim reaksiya – oksidlovchining, ya’ni permanganat-ionning Mn0
4
-
qaytarilish jarayonidir.
O‘quvchilarni baholash - Boshqarmasi

5. O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho; “4” baho; “3” baho.
6. Uyga vazifa: §28 ni o‘qib-o‘rganib kelish.131-betdagi 4-topshiriqni bajarish
53-MAVZU: Yarim reaksiya usuli bilan tenglashtirishga oid mashqlar bajarish Darsning maqsadi: a) Ta’limiy: Oksidlanish - qaytarilish reaksiyalarini yarim reaksiyalar usulida
tenglashtirish usulini tushuntirish.
IXK2 -Mavzu yuzasidan masala, mashqlarni
yecha olish.
b) Tarbiyaviy: Ionlar haqida oldingi sinflarda olingan bilimlarni takrorlash orqali
xotirani chiniqtirish. Mantiqiy fikrlash qobiliyatini shakllantirish.
TK2 - kimyoviy
elementlar va ularning birikmalari xossalariga oid masala va mashqlarni ishlashda
hisoblashlarni bajara olish.
c) Rivojlantiruvchi: Turli murakkablikdagi tenglashtirish qiyin bo‘lgan
reaksiyalarni qulay usulda tenglashtirish malakasini rivojlantirish.
Dars turi: Yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Dars uslubi: Aralash(ma’ruza, bahs, munozara, test)
155 Dars jihozi: Darslik, test to‘plamlari
Darsning texnologik chizmasi Dars bosqichlari Vaqt Tashkiliy qism O‘tilgan mavzuni takrorlash Yangi mavzuni yoritish Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash - Boshqarmasi

|
Boshqarmasi Pdf ko'rish
|
bet | 145/182 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 4,97 Mb. | | #136263 |
Bog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2.
O‘tilgan mavzuni takrorlash:
Oksidlanish-qaytarilish
reaksiyasini
tenglashtirish bo‘yicha mashq bajarish: Quyidagi reaksiyada chap tomon
koeffitsiyentlari yig‘indisi nechaga teng?
PbO
2
+ MnSO
4
+ HNO
3
→HMnO
4
+ PbSO
4
+ Pb(NO
3
)
2
+ H
2
O
A) 22 B) 9 C) 21 D) 13.
3. Yangi mavzuni tushuntirish:
1) Yarim reaksiyalar usulida oksidlanish-qaytarilish reaksiyasini tenglashtirish
bo‘yicha mashqlarni bajarish tartibi bilan tanishtirish: Yarim reaksiyalar usuli
bilan quyidagi sxemaga koeffitsiyentlar tanlang:
Cr(N0
3
)
3
+ NaBi0
3
+ HN0
3
→ H
2
Cr
2
0
7
+ Bi(N0
3
)
3
+ NaNO
3
+ H
2
0
Yechish. Reaksiya davomida oksidlanadigan va qaytariladigan zarrachalarni
aniqlaymiz. Xromning uch valentli ioni dixromat ioniga aylanadi: Cr
3+
→ Cr
2
0
7
2-
1 mol Cr
2
0
7
2
- ionining hosil bo‘lishi uchun 2 mol Cr
3+
ionlari va 7 mol suvdan
olinishi mumkin bo‘lgan 7 mol atomar kislorod kerak bo‘ladi. Bunda vodorod (14
mol) ion ko‘rinishida bo‘ladi: Cr
|
| |
) Yarim reaksiyalar usulining ahamiyatini izohlash

154
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
Savol va topshiriqlarni bajarish.
a)
Azot atomi oksidlanish darajasi faqat +5 ga oksidlanganlarni tanlang.
1) NO
2
+ O
2
+ NaOH = NaNO
3
+ H
2
O 2) NO
2
+ H
2
O = HNO
3
+ NO
3) NO
2
+ NaOH = NaNO
3
+ NaNO
2
+ H
2
O 4) NO
2
+ HJ = NO + J
2
+ H2O
5) NO
2
= NO + O
2
6) NO
2
+ O
2
+ H
2
O = HNO
3
A) 1, 2, 3, 6 B) 2, 6 C) 1, 6 D) 4, 5, 6.
b)
Azot atomining oksidlanish darajasi faqat +2 ga qaytarilganlarini tanlang.
1) NO
2
= NO + O
2
2) NO
2
+ O
2
+ H
2
O = HNO
3
3) NO
2
+ H
2
O = HNO
3
+ NO
4) NO
2
+ HJ = NO + J
2
+ H
2
O 5) NO
2
+ NaOH = NaNO
3
+ NaNO
2
+ H
2
O
6) NO
2
+ H
2
O + SO
2
= H
2
SO
4
+ NO
A) 1, 4, 6 B) 2, 5 C) 3, 5, 6 D) 1,3,4, 6.
Geterogen kataliz bilan eterifikatsiyalash

|
Geterogen kataliz bilan eterifikatsiyalash
|
bet | 5/12 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 371,2 Kb. | | #231203 |
Bog'liq Eterifikatsiya va gidroliz jarayonlariGeterogen kataliz bilan eterifikatsiyalash.Proton kislotalar ishtirokida eterifikatsiyalash jarayonida albatta, mahsulotni neytrallash bosqichini amalga oshirish lozim.Bunda ko'pincha efir kub kolonnada qoladi.Kislota neytrallangandan so'ng efirni yuvish jarayoni sodir bo'ladi. Bu jarayonlar ko'p miqdordagi reagentlarni sarflashga, oqova suvlarni hosil bo'lishiga olib keladi Shuning uchun oxirgi yillarda eterifikatsiya jarayonini geterogen kataliz usuli bilan amalga oshirilmoqda, katalizator sifatida sulfokationitlardan foydalanilmoqda, reaksiya 150-160° C temperaturada olib boriladi.
S ulfokationitlar ishtirokidagi eterifikatsiya jarayoni katalizator qatlamli kolonna turidagi reaktorlarda olib boriladi. Reaksiya suyuq fazada ortiqcha miqdorda olingan spirt muhitida sodir bo'ladi.
27-rasm. Sulfokationitlar ishtirokida sodir bo'ladigan eterifikatsiya jarayonining texnologik sxemasi:1-reaktor; 2- ekstraksiya kolonnasi; 3-spirtni rekuperatsiyalash kolonnasi; 4-kondensator; 5-qaynatgich.
27-rasmda nasadkali adiabatik reaktor, ekstraksiya kolonnasi, bug'latish kolonnasidan iborat eterifikatsiya qurilmasi ifodalangan.Ushbu qurilmada olingan efir ekstraksiya kolonnasining yuqori qismidan rektifikatsiya jarayoniga yuboriladi.Sulfokationitlar ishtirokida olefinlardan ham murakkab efirlar olish mumkin. Masalan, 110-120 °C temperatura va 1,5-2,0 MPa bosim ostida n-buten va sirka kislotadan ikkilamchi butilakrilat olish mumkin.
Xlorangidridlardan efirlar olish.Xlorangidridlardan karbon kisloata efirlari olish juda kam qo'llaniladi, chunki ular juda qimmat moddalar hisoblanadi. Bundan farqli ravishda ko'mir kislota efirlari (karbonatlar) va fosfat kislota efirlari asosan xlorangidridlar asosida sintez qilinadi, chunki tegishli kislota eterifikatsiya reaksiyasiga kirishmaydi.
Xlorkabonatlar va karbonatlar sintezi.Ushbu efirlari fosgendan COCl2 olinadi, u ko'mir kislota xlorangidridi hisoblanadi (oddiy sharoitda u gaz, +8 °C suyuqlikka aylanadi).Katalizator ishtirok etmaganda, xlor atomini alkoksi-guruhiga almashinishi bilan reaksiya sodir bo'ladi.Unda ikkala xlor atomi ham almashinish xususiyatiga ega, lekin ularning birinchisi tez, ikkinchisi esa undan sekinroq almashinadi. Bu esa ancha temperatura va reagentlarni 1:1 nisbatida xlor ko'mir kislota efirini yuqori chiqim bilan olish imkonini berdi, ularni boshqa klassifikatsiya bo'yicha xlorformiatlar deyiladi, ya'ni xlorchumoli kislota efirlari:
|
| |
Asinxron kardan sharniri - Avtomobillarni yig’ish,diagnostikalash va sinash.” O’quv amaliyotidan qo‘llanma

|
Avtomobillarni yig’ish,diagnostikalash va sinash.” O’quv amaliyotidan qo‘llanma
|
bet | 28/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)Asinxron kardan sharniri
1-yetakchi vilka; 2-yetaklanuvchi vilka; 3-charbarmoq (krestovina); 4-zichlagich;
5-podshipnik korpusi, 6-ninasimon podshipnik; 7-moy uchun bo‘shliq;
8-zichlagich oboymasi yoki stopor halqa.
Sharnirning chorbarmog‘i markazlashgan bo‘lib, uning shipi va podshipnik stakanining tubi orasida tirqich bo‘lmasligi kerak, aks holda muvozanatsizlik hosil bo‘lib, sharnirning ish muddati kamayadi.
Sharnir podshipniklarida ezilishdan tashqari toliqishdagi yemirilish (pitting) sodir bo‘lishi mumkin. Bunga sabab, tutashish kuchlarining kattaligidir. Shu sababli chorbarmoq shiplari legirlangan po‘latdan tayyorlanib, ish yuzalariga kimyoviy-termik (sementatsiya) ishlov beriladi.
Kardan uzatmasining detallari quyidagi po‘latlardan tayyorlanadi: kardan val-St20, (HRC 80 100); Kardan vilkasi – St 35 (HB 207 241); Flanes – St35, (HB 217 255); Chorbarmoq – St20 XGN TR (sementlangan qatlam chuqurligi 1,1 1,5 mm (HRC 60 65); Sirpanuvchi ayri (vilka)– St45 (toblangan yuza chuqurligi 24 mm, HRC 42 56); Shlitsali vtulka – St 40X (NV 255285); podshipnik qopqog‘i St 0,8.
Universal kardan sharnirlari konstruksiyasi bo‘yicha oddiy kardan sharnirlaridan farqlanadi. Bu sharnirlarda valni o‘q bo‘yicha siljishi shlitsali birikmada emas, sharnirning o‘zida amalga oshiriladi. Bu turdagi universal sharnirlar TICO, MATIZ avtomobilining yetakchi g‘ildiraklari yuritmasida qo‘llanilgan.
Sinxron (burchak tezliklari teng bo‘lgan) kardan sharnirlari bir paytda yetakchi va boshqariluvchi bo‘lgan g‘ildiraklar yuritmasida ishlatilib, yetaklanuvchi valning og‘ish bo‘yicha 45 gacha yetishi mumkin.
Eziluvchan yarim kardanli sharnirlar asosan yengil avtomobillarning kardanli uzatmasida ishlatilib, yetaklanuvchi valning og‘ish burchagi 810 ni tashkil etishi mumkin.
NAZORAT SAVOLLARI:
Kardanli uzatma nimalar uchun xizmat qiladi ?
Yakka uzat bilan qush uzatma farqi nimada?
|
| |
Shesternyalarni o‘zaro tishlashishiga qarab

|
Shesternyalarni o‘zaro tishlashishiga qarab
|
bet | 33/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)Shesternyalarni o‘zaro tishlashishiga qarab
A) Qo‘zg‘aluvchi shesternyali
B) Doimiy tishlashib turuvchi shesternyali
Vallarni avtomobilga nisbatan joylanishi
A) Uzunasiga joylashgan
B) Ko‘ndalang joylashgan
Val soniga qarab
A) Ikki valli
B) Uch valli
C) To‘rt valli
Tezlikni almashlab qo‘shish turiga qarab
A) Mexanik
B) Gidravlik
C) Gidromexanik (aralashgan).
MAVZU: «UZATMALAR QUTISINI QISMLARGA AJRATISH VA YIG‘ISH».
MAVZU DOIRASIDAGI ASOSIY MA’LUMOTLAR:
Zamonaviy avtomobillarda pog‘onali va pog‘onasiz uzatmalar qutisi qo‘llanadi. Pog‘onali uzatmalar qutisi asosan tishli (shesternyali) mexanizmdan tashkil topgan.
Avtomobilning har xil yo‘l sharoitiga moslashib tezlik va tezlanishni ta’minlab, uzatish soni har xil qiymatga ega bo‘lgan bir nechta juft tishli shesternyalar orqali amalga oshiriladi. Yengil avtomobillarda uzatish soni uch, to‘rt yoki besh pog‘onali, yuk avtomobilida esa to‘rt, besh ba’zan sakkiz va undan ham ko‘proq bo‘ladi.
Uzatmalar qutisining pog‘onasi qanchalik ko‘p bo‘lsa, dvigatelning quvvatidan unumli foydalanish imkoniyati shuncha ortadi va yonilg‘i sarfini kamaytirish imkoniyatini beradi.
Tezliklar qutisining turlari quyidagicha tasniflanadi:
Barcha turdagi tezliklar qutisi tezlikni avtomobilning tortish kuchi va yo‘l sharoitiga qarab o‘zgartirish imkonini beradi.
Zamonaviy avtomobillarda uzatmalar shovqinsiz, ya’ni zarbsiz ulash, boshqarishni osonlashtirish, ishonchli ishlash muddatini oshirish maqsadida uzatmalar qutisining turli konstruksiyalari yaratilmoqda.
Haydovchining qo‘l kuchi bilan harakatga keltiradigan mexanik qurilmali uzatmalar qutisi keng tarqalgan. Ba’zi avtomobillarda o‘tag‘onligi yuqori bo‘lishi uchun taqsimlash qutisi qo‘llaniladi. Uzatmalar qutisini zarbsiz qo‘shish imkonini sinxronizator deb ataluvchi mexanizm bajaradi. Unining tuzilishi 1-rasmda ko‘rsatilgan.
|
| |
Mavzu: Eterifikatsiya va gidroliz reaksiyalari reja - bet 2

|
Mavzu: Eterifikatsiya va gidroliz reaksiyalari reja
|
bet | 2/12 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 371,2 Kb. | | #231203 |
Bog'liq Eterifikatsiya va gidroliz jarayonlariCH3-CH=CH2+RCOOH→ RCO-O-CH(CH3)2
Reaksiya mexanizmi va kinetikasi. Ko'p hollarda eterifikatsiya reaksiyasi biomolekulali mexanizm asosida atsil-kislorod bug'ni uzilishi bilan ro'y beradi, qachonki protonlangan kislota spirt molekulasiga hujum eng sekin bosqich bo'lsagina:
Barcha bosqichlar muvozanatli va ularni teskari ketma-ketligi murakkab efirni gidroliziga (yoki alkagolizga, agar suv o'rniga spirt olinsa)olib keladi. Ushbu mexanizmga quyidagi kinetik tenglama mos keladi:
r=k1[H+] {[RCOOH] [R'OH]-(RCOOR') [H2O]/C}
Bu yerda, kr-to'g'ri reaksiyaning tezlik konstantasi; K—muvozanat konstantasi.
Amaliy sharoitda aralashmadagi uchuvchan reaksiya mahsulotlari (suv yoki efir) ajratilsa, uning konsentratsiyasi kamayadi, uni massa almashinish kinetikasini hisobga olgan holda topish mumkin. Nokatalitik eterifikatsiyada kislota bo'yicha to'g'ri reaksiya tartibi turli ma'lumotlarga asosan 1,5-2 gacha ortadi, buni kislotali katalizi ro'y beradi, deb tushuntirish mumkin. Unda quyidagi kinetik tenglma mos keladi:
r =k1 [RCOOH]0,5+1 { [HRCOOH] [R'OH]-[RCOOR'] [H2O]/C}.
Kislotali katalizda spirtlarni angidridlar bilan eterifikatsiya mexanizmi yuqorida ko'rilganga o'xshash bo'ladi. Jarayon aniq ikki bosqichga bo'linadi: spirtni angidrid bilan tez reaksiyasi. U quyidagi kinetik tenglma orqali ifodalanadi: r =k[H+][(RCO)aO][R'OH]
Va sekin eterifikatsiya, karbon kislota tomonidan sodir bo'ladi, uning uchun yuqoridagi birinchi tenglma mos keladi.
Xlorangidridlar bilan eterifikatsiyada kislotali kataliz ro'y bermaydi yoki kuchsiz ko'rinishda bo'ladi.
Reaksiyaning biomolekular mexanizmiga
Ikkinchi tartibli kinetik tenglama mos keladi: r =k[RCOCl] [R'OH]
Karbon kislota va olefinlar asosida murakkab efirlar sintez qilish mumkin. Reaksiya ekzotermik va qaytar tarzda sodir bo'ladi:
Olefinlarni reaksiyaga kirishish qobiliyatini quyidagi qatorga qo'yish mumkin:
(CH3)2C=CH2> CH3-CH=CH2> CH2=CH2
|
| |
Karbon kislotalar еfirlarini sintez qilish texnologiyasi.Olingan mahsulotlar

|
Karbon kislotalar еfirlarini sintez qilish texnologiyasi.Olingan mahsulotlar
|
bet | 3/12 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 371,2 Kb. | | #231203 |
Bog'liq Eterifikatsiya va gidroliz jarayonlariKarbon kislotalar еfirlarini sintez qilish texnologiyasi.Olingan mahsulotlar.
Karbon kislotalar murakkab efirlari muhim amaliy ahamiyatga ega.ular erituvchi, gidravlik suyuqlik, moylovchi moylar, plastifikator va monomerlar sifatida qo'llaniladi.
Sirka kislota va past spirtlar asosida olingan murakkab efirlar ancha arzon bo'lganligi sababli erituvchi sifatida qo'llaniladi. Ushbu barcha efirlar rangsiz bo'lib, ular suvda yomon eriydi. Ular yonish va portlash xususiyatiga ega.
Etilatsetat CH3COOC2H5(Tqayn= 77,l°C). Uni etanolni sirka kislota bilan eterifikatsiyalab olinadi:
CH3COOH + C2H5OH → CH3COOC2H5+ H2O
Sanoatda Tishenko reaksiyasi asosida, ya'ni alyuminiy alkogolyat ishtirokida atsetaldegiddan etilatsetat olinadi:
2CH3CHO CH3COOC2Hs
Bir atomli spirtlar-etanol gomologlari bilan sirka kislota asosida olingan murakkab efirlar orasida eng muhimi quyidagilar hisoblanadi: CH3COOCH(CH3)2 izopropilatsetat (Tqayn=88,40C) CH3COOCH2CH (CH3)2 izobutilatsetat (Tqayn=116,5°C) CH3COOCH2CH2CH2CH3 n-butilatsetat (Tqayn =126,5°C) CH3COOCH (CH3)C2H5 ikki lamchi-buti latsetat (Tqayn.=112,4uC) CH3COOC5H11 - pentilatsetat
Izopropil va ikkilamchi butilatsetat olish uchun propil yoki n-butenni sirka kislota bilan eterifikatsiyalanadi:
(CH3)2 C = CH2+ CH3COOH → CH3COOCH(CH3)2
Ko'p atomli spirtlar-etilenglikol va glitserin bilan sirka kislota asosida ham murakkab efirlar olish mumkin, ularni erituvchi sifatida qo'llaniladi:
Ftal angidridi va C4-C8 spirtlar asosida olingan murakkab efirlar plastifikator sifatida muhim ahamiyatga ega, ayniqsa, izooktanol va 2-etilgeksanoldan sintez qilinganlari:
Ko'pincha murakkab efirli plastifikatorlar tarkibi jihatidan murakkab efirli surkov moylariga o'xshaydi.Bunday plastifikatorlarga misol qilib, ikki asosli alifatik kislotalarni (adipin, metiladipin, sebatsin kislotalar) yuqori bir atomli spirtlar (n-oktanol, izooktanol, 2-etilgeksanol, izononal, izodekanol, butilsellozol) bilan efirlarni olish mumkin. Ular kislotali katalizatorlar ishtirokida spirtlarni kislotalar bilan eterifikatsiyalash orqali olinadi:
|
| |
Kuchsiz kislotabilan kuchsiz asosdan hosil bo’lgan tuz

|
Kuchsiz kislotabilan kuchsiz asosdan hosil bo’lgan tuz
|
bet | 9/12 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 371,2 Kb. | | #231203 |
Bog'liq Eterifikatsiya va gidroliz jarayonlari4. Kuchsiz kislotabilan kuchsiz asosdan hosil bo’lgan tuz.
Bu holda tuzning anioni ham, kationi ham suv bilan o’zaro ta’sir qiladi. Gidroliz mahsuloti kuchsiz kislota va gidroksi tuz yoki gidroksi tuz kationlaridir. Masalan, ammoniyasetatsuvda eriganda quyidagi reaksiya sodir bo’ladi:
CH3COONH4+HOH↔CH3COOH +NH4OH
Qisqa ionli ko’rinishda
CH3CHOO- + NH4++HOH ↔ CH3COOH+NH4OH
Shunday qilib, ammoniy asetat gidrolizida sirka kislota molekulalari bilan ammoniy gidroksid molekulalari hosil bo’ladi.
Shu holdagi tuzlar eritmasining reakiyasi tegishli kislota va asoslarning nisbiy kuchiga bog’liq bo’lib, neytral, kuchsiz kislotali yoki kuchsiz asosli bo’lishi mumkin.
Agar hosil bo’lgan kislota bilan asos juda kuchsiz va buning ustiga uchuvcha yoki oz eruvchanbo’lsa, u vaqtda gidroliz oxirigacha, ya’ni tuzning batamom ajralib ketishigacha borishi mumkin. Bunday hodisa, masalan, suv bilan aluminiy sulfid Al2S3 o’zaro ta’sir qilganda sodir bo’ladi:
Al2S3 + 6H2O↔2Al(OH)3 + 3H2S
Endi kuchli kislota va kuchli asosdan hosil bo’lgan tuzlarning gidrolizlanish va gidrolizlanmasligini ko’rib chiqaylik. Misol tariqasida, shu holdagi tipik tuz sifatida natriy xloridni olamiz. Natriy xlorid suvda erib natriy va xlor ionlariga dissosialanadi. Yuqorida aytilganidek natriy ionlari suvning gidroksil ionlari bilan birikmaydi. Xuddi shu singari, xlor ionlari ham vodorod ionlari bilan birikmaydi, chunki,xlorid kislota eritmada batamom ionlanadi, vodorod va gidroksil ionlarining eritmadagi konsentratsiyasi xuddi toza suvdagidek bo’lib turaveradi va natriy xlor eritmasi neytral bo’ladi.
Shunday qilib, kuchli kislota va kuchli asoslardan hosil bo’lgan tuzlar gidrolizlanmaydi. Ulardan boshqa hamma hollarda gidroliz sodir bo’ladi.
Gidroliz prosessi neytrallanish reaksiyasiga teskari reaksiya eknligi yuqorida keltirilgan gidroliz tenglamalaridan ko’rinib turibdi. Buning ma’nosi shuki, tarkibida ekvevalent miqdorda kislota va ishqor bo’lgan eritmalar aralashtirilgan. Reaksiyaning oxirigacha borishi uchun, o’zaro ta’sir etadigan moddalarning ikkalasi ham kuchli elektrolit bo’lishi shart. Basharti kislota yoki asos kuchsiz bo’lsa, ular aralashtirilgandan keyin, eritmada hamisha kislota yoki asosning ionlanmagan molekulalaridan ozroq qoladi va eritmaning reaksiyasi neytral bo’lmaydi.
Eritma reaksiyasi asos va kislotaning nisbiy kuchiga bog’lik bo’ladi. Masalan, ammoniy asetatning gidroliz reaksiyasini ko’raylik:
CH3COONH4 + H2O CH3COOH + NH4OH
CH3COO- + NH4+ + H2O CH3COOH + NH4OH
Bu reaksiyada muhit neytral (pH=7), chunki gidroliz natijasida hosil bo’lgan mahsulotlarning dissosilanish konstantalari bir-biriga deyarli teng:
KNH4OH =1.79.10-5; KCH3COOH=1.75.10-5
Gidrolizga uchragan tuz molekulalari sonining umumiy erigan tuz molekulalari soniga nisbati tuzning gidroliz darajasi (β) deyiladi.
U konsentrasiyaga bog’lik bo’lib suyultirilishi bilan ortadi. Masalan, Na2SO3 ni 0.1 n eritmasining β=4.5, 0.001 n eritmasiniki esa β=34 buladi.
|
| |
To‘xtatib turish tormoz richagi tortilganda qaysi g‘ildirakni tormozlaydi?

|
To‘xtatib turish tormoz richagi tortilganda qaysi g‘ildirakni tormozlaydi?
|
bet | 32/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)To‘xtatib turish tormoz richagi tortilganda qaysi g‘ildirakni tormozlaydi?
A) Orqa o‘ng g‘ildirak
B) Orqa chap g‘ildirak
С) Orqa o‘ng va chap g‘ildirak
D) Avtomobildagi barcha g‘ildiraklarni
To‘xtatib turish tormoz trosining uchlari tormoz mexanizmining qaysi detaliga ulangan?
A) Orqa g‘ildirak tormoz kolodkasi richagiga
B) Orqa g‘ildirak
С) Orqa g‘ildirak ishchi tormoz silindri porsheniga
D) Orqa g‘ildirak tormoz tayanch diskiga
To‘xtatib turish tormoz tizimidagi qaysi qism g‘ildiraklarga bir xil kuch bilan ta’sir qilishni ta’minlaydi?
A) Tros shkivi B) Barmoq С) Qisqich D) Tormoz mexanizmi
Tros shkivining ariqchasi qanday shaklga ega?
A) Uchburchak
B) Yarim aylana
С) Trapetsiya
D) To‘rtburchak
DAMAS avtomobilining to‘xtatib turish tormoz tizimida qaysi tormoz mexanizmidan foydalaniladi?
A) Barabanli kolodkali tormoz mexanizmi
B) Diskli tormoz mexanizmi
С) Har ikkalasi ham
D) To‘g‘ri javoblar yo‘q
DAMAS avtomobilining to‘xtatib turish tormozi qaysi mexanizmga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir etadi?
A) Uzatmalar qutisining yetakchi valiga
B) Kardan uzatmaga
С) Oldingi g‘ildiraklar tormoz diskiga
D) Orqa g‘ildiraklar tormoz mexanizmiga
To‘xtatib turish tormoz trosi barabanli tormoz mexanizmi kolodkasi bilan qanday ulangan?
A) Rezba yordamida
B) Tros uchi payvandlanib
С) Zanjirli ilmoq yordamida
D) Yuqoridagi barcha usullar yordamida
To‘xtatib turish tormoz tizimida qaysi detal elastik xususiyatga ega?
A) To‘xtatib turish tormoz richagi
B) O‘rnatish plastinkasi
С) Tros
D) Kolodka richagi
Tishli uzatmaning turiga qarab
A) Qo‘zg‘almas o‘q yoki valli
B) Qo‘zg‘aluvchi o‘q yoki valli (planetar mexanizmli)
|
| |
Oddiy atir sovunning taxminiy tarkibi

|
Oddiy atir sovunning taxminiy tarkibi
|
bet | 65/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeOddiy atir sovunning taxminiy tarkibi:
- Yog‘ kislotalarning natriyli tuzlari –78-80%
-glitserin-0-1%
-natriyxlorid-0,2-0,5%
-erkinishqorlar-0,3-0,5%
-smolalar -0-2%
-yog‘lantiruvchi moddalar -0-6%
-antioksidant, bo‘yovchi (pigmentlar) moddalar, yumshatuvchilar 0-1%
- hushbo‘y moddalar -0,5-3%
-suv-100%gacha
Kosmetik vositalarni saqlash sharoiti. Kosmetik vositalarni 0 - 25°S haroratda, jihozlangan holda, quyosh nuri tushmaydigan joyda saqlash tavsiya etiladi.
Parfyumeriya vositalarni 5 yil saqlash mumkin. Parfyumer vositaning yog‘li iz qoldirishi eskirganligini bildiradi.
Bolalarparfyumeriyasi tarkibida spirt oz miqdorda yoki umuman bo‘lmaydi, shuning uchun ularni saqlash muddati 3 yil. Parfyumer vositada cho‘kma hosil bo‘lsa eskirgan deb hisoblash mumkin.
Krem 2-3 yil davomida saqlanadi. Krem eskirganda qatlamga ajralishi, yoqimsiz hid paydo bo‘lishi kuzatiladi. Eskirgan kremni ishlatish mumkin emas, aks holda allergik dermatit paydo bo‘lishi mumkin.
Spirtli los’on. Saqlash muddati 2-3 yil. Eskirgan losonlarda cho‘kma hosil bo‘ladi va pH ko‘rsatkichi o‘zgaradi.
Shampunlar va yuvuvchi vositalarni saqlash muddati 3-5 yil. Mahsulotning rangini o‘zgarishi, yoqimsiz hid paydo bo‘lishi va shampun qadoqlangan idish shishib qoladi. 1
Tenlar 3-5 yil saqlanishi mumkin, mahsulot idishi ochilganidan keyin 12-18 oy saqlanishi mumkin. Eskirgan tenlar yomon surtiladi, bir tomonda to‘planib qolib, bir hil surtilmaydi
Ko‘z, lab va qoshlar uchun kosmetik qalamlar 3 yil saqlanishi mumkin, ishlatilgan qalamlar 12-18 oy saqlanishi mumkin. Qalamni tez sinishi, yomon surtilishi eskirganligini bildiradi.
Kipriklar uchun tush 3-4 yil saqlanadi, ishlatilgan tush 3-6 oy saqlanishi mumkin. Tush kipriklarni yopishtirib qo‘yishi, yomon surtilishi va surtilganidan keyin to‘kilishi eskirganligini bildiradi. Mikroorganizmlar ko‘zlarni yallig‘lanishiga sabab bo‘ladi.
|
| |
Veterinar dori turlari texnologiyasi

|
Veterinar dori turlari texnologiyasi
|
bet | 70/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeVeterinar dori turlari texnologiyasi
Veterinariyada ishlatiladigan dori turlarini tayyorlash texnologiyasida quyidagi o‘ziga xos qoidalar bajariladi:
Sirtga ishlatiladigan dori turlariga masalan, sepmalarga, ularni mol yalab qo‘ymasligi uchun, ta’mi va xidi yoqimsiz bo‘lgan moddalar qo‘shiladi. (aloe);
Ichki qo‘llaniladigan dori turlari ko‘pincha korrigentlar qo‘shib tayyorlanadi, undan tashqari, hayvonni sevimli ozuqasi aralashtiriladi.
Yig‘malar. Umumiy qoidalar bo‘yicha tayyorlanadi. Uy hayvonlarga sirtga va ichga ichish uchun qo‘llaniladi (sirtga yuvish, isitish, vannalarga; ichga –surgi, peshob xaydash uchun va boshq.). Yig‘malardan suvli ajratmalar tayyorlanadi, non, suv yoki ovqat bilan beriladi.
Rp: Species pectoralis 30,0
D.S.Choy damlanib, 1 osh qoshiqdan 1 stakan suv bilan itga beriladi.
Rp: Semini Lini
Aquae purificatae ana 100,0 ml
Misce ut fiat Cataplasma
D.S. Issiq holatda qo‘y terisiga qo‘yiladi.
Poroshoklar. Barcha hayvonlarga korrigentlar qo‘shib beriladi. Texnologiyasi umumiy qoidalar bo‘yicha, o‘ziga xosligi dorivor moddalar ko‘p miqdorda ishlatiladi.
Veterinar dorixonalarda ham dozaga bo‘lingan va bo‘linmagan poroshoklar qo‘llaniladi, jelatin kapsulalar ham ishlatiladi. Ayrim vaqtda sepmalarga rang beruvchi moddalar qo‘shiladi.
Rp: Fructus Juniperi pulveratis 15,0
Natrii chloridi 120,0
Kalii nitratis 30,0
Misce fiat pulvis
D.S. 1 osh qoshiqdan 3-4 marta kuniga otning ovqatiga solib beriladi.
Eritmalar. Eritmalar chin va kolloid bo‘lishi mumkin. Texnologiyasi umumiy qoidalar bo‘yicha amalga oshiriladi. Vodoprovod yoki quduq suvi olinadi.
Suspenziya va emulsiyalar:
Veterinar osilmalarda kuchli ta’sir etuvchi dorivor moddalar, o‘simlik xom ashyo poroshok dorivor moddalar yozilishi mumkin. Urug‘dan tayyorlangan emulsiyalarda ko‘knori, zig‘ir va nasha urug‘lari uchraydi. Yog‘li emulsiyalarga jelatoza, kamedlar va tuxum sarig‘i solinadi.
Rp: Olei Ricini 400,0
Gelatosae 200,0
Aq. Purif. 200,0 ml
M.f. emulsum
D.S. ichga ot uchun.
|
| |
fotorezistor fototoki qiymati o‘zgaradi{

|
fotorezistor fototoki qiymati o‘zgaradi{
|
bet | 28/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orgfotorezistor fototoki qiymati o‘zgaradi{
= yoritilganlik o‘zgarishi bilan
~ atrof muxit temperaturasi o‘zgarishi bilan
~ atrof muxit temperaturasi ortishi bilan
~ atrof muxit temperaturasi kamayishi bilan}
Baza zaryad tashuvchilarni ... xizmat qiladi.{
~ injektsiyalash uchun
= uzatish uchun
~ ekstraktsiyalash uchun
~ to‘plash uchun}
Kollektor zaryad tashuvchilarni ... xizmat qiladi.{
~ injektsiyalash uchun
~ uzatish uchun
~ ekstraktsiyalash uchun
= to‘plash uchun}
Sxemalarda bipolyar tranzistor... ishlatiladi.{
~ signallarni kechiktirish uchun
= signallarni quvvatini kuchaytirish uchun
~ signallarni so‘ndirish uchun
~ signallarni ajratish uchun}
Yarimo‘tkazgichli diod .. ishlatiladi.{
~ optik signallarni bir tomonlama o’tkazish va elektr signallarga aylantirish uchun
= elektr signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
~ elektr signallarni optik signallarga aylantirish uchun
~ issiqlik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun}
Bipolyar tranzistor... ishlatiladi.{
~ optik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
= elektr signallarni kuchaytirish uchun
~ elektr signallarni optik signallarga aylantirish uchun
~ issiqlik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun}
Bipolyar tranzistor o‘tishlarining effektiv tasirlashuvi qanday ta’minlanadi?{
~ baza qalinligi noasosiy zaryad tashuvchilar diffuziya uzunligidan katta bo‘lishi kerak
= baza qalinlgi noasosiy zaryad tashuvchilar diffuziya uzunligidan kichik bo‘lishi kerak
~ baza n-turli bo‘lishi kerak
~ baza p-turli bo‘lishi kerak}
|
| |
Volt-amper xarakteristikasida manfiy differentsial qarshilikka ega diod turi?{

|
Volt-amper xarakteristikasida manfiy differentsial qarshilikka ega diod turi?{
|
bet | 27/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orgVolt-amper xarakteristikasida manfiy differentsial qarshilikka ega diod turi?{
~ varikap
~ stabilitron
~ shottki diodi
= tunnel diod}
Fotodiod qaanaqa asbob{
= fotoelektrik asbob
~ termoelektrik asbob
~ elektr o‘zgartiruvchi asbob
~ elektr yoritgich asbob}
Nurlanuvchi diod{
= elektr yoritgich asbob
~ fotoelektrik asbob
~ termoelektrik asbob
~ elektr o‘zgartiruvchi asbob}
Bitta p-n o‘tishga ega bo‘lgan, elektr energiyani yorug‘lik nuriga o‘zgartiruvchi yarimo‘tkazgich asbob{
= nurlanuvchi diod
~ fotodiod
~ dinistor
~ rezistor}
Nurlanuvchi diod nurining to‘lqin uzunligi ...... bog‘liq{
= diod tayyorlangan materialga
~ diodga berilgan teskari kuchlanish qiymatiga
~ diodga berilgan to‘g‘ri kuchlanish qiymatiga
~ diodning geometrik o‘lchamlariga}
Nurlanuvchi diod... ishlatiladi.{
= elektr signallarni optik signallarga aylantirish uchun
~ issiqlik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
~ elektr signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
~ optik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun}
Fotorezistor bu {
= fotoelektrik asbob
~ termoelektrik asbob
~ elektr o‘zgartiruvchi asbob
~ elektr yoritgich asbob}
Fototranzistor ... ishlatiladi.{
= optik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
~ elektr signallarni optik signallarga aylantirish uchun
~ issiqlik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
~ elektr signallarni elektr signallarga aylantirish uchun}
|
| |
Men and women - Fiona Aish & Jo Tomlinson

1
the education
of th e ir children
2 _________________________
3
U
_________________________________________________________________________________
5 ______________________________________________________________________________
6 _______________________________________________________________________
4
Choose some of the following noun phrases and use them to write a short one-paragraph
answer for the essay title below. You can adapt the noun phrases to fit your ideas.
Men are more suited to working in fields such as engineering and business whereas women
are more suited to the caring professions, for example, nursing or teaching.
How fa r do you agree with this statement?
Noun phrases
the types of job which
are more suited to
men
women who w ork in the caring professions
the amount of women working
in engineering
men who chooses to become a teacher
the range of em ploym ent
opportunities for
women
women who hold senior positions in
business
the increase
in female engineers
professions which require a caring
personality
the s k ills needed
fo rw o rk in g in business
the type of person
Compare your paragraph with the model answer in the answer key.
Exam tip: Noun phrases are w idely used in w ritte n texts so you need to be able to
recognize them in the reading texts and you should try to w rite them in Tasks 1 and 2 of
the W riting exam.
Gram mar for IELTS
Fotodiod ... ishlatiladi.{

|
Fotodiod ... ishlatiladi.{
|
bet | 31/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orgFotodiod ... ishlatiladi.{
~ elektr signallarni optik signallarga aylantirish uchun
= optik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
~ issiqlik signallarni elektr signallarga aylantirish uchun
~ elektr signallarni elektr signallarga aylantirish uchun}
Bitta p-n o‘tishga ega bo‘lgan fotoelektr asbob{
~ nurlanuvchi diod
= fotodiod
~ dinistor
~ rezistor}
Tiristorda p-n o‘tish soni nechta?{
~1
~2
=3
~4}
Diodli tiristor...{
~ uchta p-n o‘tish va uchta elektrodga ega
= uchta p-n o‘tish va ikkita elektrodga ega
~ uchta p-n o‘tish va to‘rtta elektrodga ega
~ bitta p-n o‘tish va ikkita elektrodga ega}
Tiristor ...{
~ uchta p-n o‘tish va to‘rtta elektrodga ega
= uchta p-n o‘tish va uchta elektrodga ega
~ bitta p-n o‘tish va ikkita elektrodga ega
~ uchta p-n o‘tish va ikkita elektrodga ega}
Bipolyar tranzistorning qaysi soxasida kiritmalar kontsentratsiyasi eng katta bo‘ladi?{
~ baza
= emitter
~ kollektor
~ barcha soxalarda teng}
Bipolyar tranzistorning qaysi soxasida kiritmalar kontsentratsiyasi eng kichik bo‘ladi?{
= baza
~ emitter
~ kollektor
~ barcha soxalarda teng}
n-p-n turli bipolyar tranzistorda p-n o‘tish soni nechta?{
~ 1
= 2
~ 3
~ 4}
Simistorda p-n o‘tish soni nechta?{
~ 1
~ 2
~ 3
= 4}
Sxemalarda zatvori p-n o‘tish bilan boshqariladigan tranzistor... ishlatiladi.{
~ signallarni kechiktirish uchun
= kuchlanish kuchaytirgichi sifatida
~ signallarni so‘ndirish uchun
~ signallarni ajratish uchun}
|
| |
p-n-p turli bipolyar tranzistorda p-n o‘tish soni nechta?{

|
p-n-p turli bipolyar tranzistorda p-n o‘tish soni nechta?{
|
bet | 29/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orgp-n-p turli bipolyar tranzistorda p-n o‘tish soni nechta?{
~ 1
= 2
~ 3
~ 4}
Analog signallarga ishlov berganda bipolyar tranzistor qaysi rejimda ishlaydi?{
~ berk
= aktiv
~ to‘yinish
~ invers}
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida p-n o‘tishlar toklarining bir-biriga tasiri yo‘q?{
= berk
~ aktiv
~ to‘yinish
~ invers}
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter toki bilan boshqariladi?{
~ berk
= aktiv
~ to‘yinish
~ invers}
Invers rejimda bipolyar tranzistorning emitteri ...... xizmat qiladi{
~ bazadan asosiy zaryad tashuvchilarni ekstraktsiyalash uchun
= bazadan noasosiy zaryad tashuvchilarni ekstraktsiyalash uchun
~ asosiy zaryad tashuvchilarni tranzistor bazasiga injektsiyalash uchun
~ asosiy zaryad tashuvchilarni tranzistor bazasiga injektsiyalash uchun}
Bipolyar tranzistor{
~ elektr yoritgich asbob
= elektr o‘zgartiruvchi asbob
~ fotoelektrik asbob
~ termoelektrik asbob}
Aktiv rejimda bipolyar tranzistorning emitteri ..... xizmat qiladi{
~ noasosiy zaryad tashuvchilarni tranzistor bazasiga injektsiyalash uchun
= asosiy zaryad tashuvchilarni tranzistor bazasiga injektsiyalash uchun
~ bazadan noasosiy zaryad tashuvchilarni ekstraktsiyalash uchun
~ bazadan asosiy zaryad tashuvchilarni ekstraktsiyalash uchun}
n-p-n turli bipolyar tranzistorning chegaraviy chastotasi nima bilan aniqlanadi?{
~ emitter va kollektor o‘tishlar sig‘imining zaryadlanishi bilan
= elektronlarning bazadan uchib o‘tish vaqti.
~ elektronlarning kollektor o‘tishdan o‘tish vaqti bilan
~ barcha vaqtlar chegaraviy chastotani belgilaydi}
|
| |
Sxemalarda yarimo‘tkazgichli diod ... ishlatiladi.{

|
Sxemalarda yarimo‘tkazgichli diod ... ishlatiladi.{
|
bet | 26/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orgSxemalarda yarimo‘tkazgichli diod ... ishlatiladi.{
= o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmasga aylantirish uchun
~ induktivliksifatida
~ toknibarqarorlash uchun
~ elektr saqlagich sifatida}
To‘g‘irlovchi diodning ishchi rejimini belgilang{
= to‘g‘ri va teskari siljitishlarning davriy almashishi
~ to‘g‘ri siljitilgan
~ teshilish rejimiga o‘tmagan teskari siljitish
~ elektr teshilish rejimi}
Yarimo‘tkazgich diod elektrodlari{
= anod va katod
~ emitter va katod
~ kollektor va anod
~ emitter va kollektor}
Stabistorning ishchi rejimini belgilang{
= to‘g‘ri siljitilgan
~ teshilish rejimiga o‘tmagan teskari siljitish
~ elektr teshilish rejimi
~ to‘g‘ri va teskari siljitishlarning davriy almashishi}
Kuchlanishni barqarorlashda qo‘llaniladigan diod turi?{
= stabilitron
~ tunnel diod
~ shottki diodi
~ varikap}
Y –parametrlarni .... bevosita o‘lchab topish mumkin{
= tranzistorning kirish va chiqish o‘tkazuvchanligini
~ tranzistorning chiqish qarshiligi
~ tranzistorning teskari uzatish qarshiligi
~ tranzistorning to‘g‘ri uzatish qarshiligi}
Stabilitronning ishchi rejimini belgilang{
= elektr teshilish rejimi
~ to‘g‘ri va teskari siljitishlarning davriy almashishi
~ to‘g‘ri siljitilgan
~ teshilish rejimiga o‘tmagan teskari siljitish
Elektr boshqariluvchi sig‘im vazifasini o‘taydigan yarimo‘tkazgich asbob{
= varikap
~ dinistor
~ shottki diodi
~ tunnel diod}
Varikapning ishchi rejimi qachon amalga oshadi?{
= teshilish rejimiga o‘tmagan teskari siljitish
~ elektr teshilish rejimi
~ to‘g‘ri va teskari siljitishlarning davriy almashishi
~ to‘g‘ri siljitilgan}
|
| |