nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
PIC mikrokontrolderlarini dasturlash

|
PIC mikrokontrolderlarini dasturlash
|
bet | 4/4 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 89,78 Kb. | | #122312 |
Bog'liq 111111 (1) (1) (1) (1) PIC mikrokontrolderlarini dasturlash
pic dasturlash Vs. mikrokontroller dasturlash
PIC MCU-larni MPLAB X IDE kabi ishlab chiqish muhitlaridan foydalangan holda montaj tili yoki C kompilyatorlari yordamida dasturlash mumkin.
PIC mikrokontroller dasturlash ish jarayoni
Oddiy dasturlash bosqichlari quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Mikrodastur mantig'i maqsadli PIC MCU ga moslashtirilgan C yoki C++ da montaj tilida yozilishi mumkin. Yuqori darajadagi tillar dasturchilarning samaradorligini oshiradi.
2. Kodni tuzish
Manba kodi XC8 yoki XC16 kabi assembler yoki C kompilyatori yordamida hex yoki ikkilik mashina kodiga kompilyatsiya qilinadi.
3. PICni dasturlash
Kompilyatsiya qilingan mashina kodi MCU flesh-xotirasiga MPLAB PICkit 4 kabi dasturchilar va tuzatuvchilar orqali yuklanadi.
Dasturlashtirilgan mantiqni MPLAB simulyatori yordamida simulyatsiya qilish va tekshirish mumkin. Nosozliklarni tuzatish ishlab chiqish platalarida kod bajarilishini kuzatish orqali amalga oshiriladi.
MPLAB ekotizimi kod yozishdan PIC mikrokontrollerlari uchun disk raskadrovka orqali uzluksiz rivojlanish imkonini beradi.
PIC mikrokontroller qurilmalariga misol
Eng mashhur seriyalarni ifodalovchi ba'zi bir misol PIC qurilmalari:
PIC qurilmasi
|
Asosiy xususiyatlar
|
PIC16F877A
|
– Yuqori unumdor 8 bitli Flash PIC
– 40 pinli kiritish/chiqarish
– 64 KB flesh, 3,8 K RAM
– UART, SPI , I2C, ADC, taymerlar
|
PIC18F67K22
|
– Uskuna kripto dvigatelli 8 bitli MCU
– 21 tagacha GPIO pinlari
– 32KB Flash, 3,7K RAM
– Bir nechta UART, ADC, komparatorlar va boshqalar.
|
PIC24FJ128GA310
|
– Grafik interfeysli 16 bitli PIC
– 84 GPIO bilan 100 pinli
– 128 KB Flash, 16 KB RAM
– LCD, Ethernet, USB, CAN interfeyslari
|
PIC32MX370F512L
|
– 32-bitli MIPS MCU
– 512KB Flash, 128KB RAM
– USB, CAN, UARTlar
– 12 bitli ADC, DAC va boshqalar.
|
Bu turli xil ilovalar uchun PIC oilalarida mavjud imkoniyatlar va interfeyslar spektrini namoyish etadi.
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
190
•
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari,
geoinformatika,
geodeziya,
kartografiya va kadastr sohasida zaruriy qonunchilik va me’yoriy bazaning
mavjudligi;
•
tashkiliy tuzilmaning mavjudligi: bosh markaziy tashkilot – Geodeziya va
kartografiya Milliy markazi (GKMM), Geoinfokadastr DUK, hududiy kadastr
xizmatlari va roʻyxatdan oʻtkazish ofislari.
Milliy
geografik
axborot
tizimi
(MGAT)
yagona
tizimga
integratsiyalanadigan, vazirliklar va idoralar tomonidan ularning vakolatlari va
vakolatlarning tarmoqlar boʻyicha taqsimlanishidan kelib chiqib yaratiladigan
axborot resurslari kompleksini oʻzida ifodalaydi.
MGAT– professional foydalanish barobarida oʻqitish ishlarida yoki ommaviy
foydalanish uchun ham ochiq koʻp sonli foydalanuvchilar tizimidir.MGATda
qatlamlar bir marta yaratiladi, zaruratga koʻra toʻgʻrilanadi, koʻp marotaba
foydalaniladi. MGAT tarkibida turli yoʻnalishdagi vakolatli vazirliklar va
idoralar tomonidan yaratiladigan jami bir necha yuz mavzuli qatlamlar boʻlishi
mumkin. MGAT ma’lumotlari qatlamlar koʻrinishida boʻladi va u asosan bazaviy
ma’lumotlar va boshqa mavzuli ma’mumotlarni oʻz ichiga oladi.
Bazaviy ma’lumotlarga quyidagilar kiradi:
•
yer kadastri;
•
koʻchmas mulk obyektlari;
•
transport tarmogʻi;
•
suv sathi;
•
chegaralar;
•
geodezik asos;
•
relyef;
•
aerofotosyomka.
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
191
Boshqa mavzuli ma’lumotlarga quyidagilar kiradi:
•
suv toshqini zonalari;
•
demografiya;
•
energotizim;
•
suv tarmoqlari;
•
oqova suv tarmoqlari;
•
gaz va neft quvurlari.
MGAT ma’lumotlar bazalarining yagona topografik-geodezik asos bilan
uzviy bogʻliq u yoki bu jarayon holatini aks ettiruvchi toʻplamini oʻzida
ifodalaydi va bu quyidagilarni amalga oshirish imkonini beradi:
•
axborotni kompleks va yaqqol ifodalash;
•
axborotning fazoviy jihatdan aniq bogʻlanishi va tizimga solinishi;
•
jarayonlar va hodisalarni, xulosalarni kartaga tushirgan holda dinamik aks
ettirish va modellashtirish imkoniyati;
•
iqtisodiy va statistik tahlil dasturlari bilan birga qoʻshgan holda maqbul
boshqaruv qarorlarini tayyorlash.
6.2-rasm.
MGATning asosiy komponentlari (
Manba:
Samborskiy, 2010
)
|
| |
Bavosita xaydash usulida - 12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning...

12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning asosiy amallari. Reja
12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usuli-fayllar.org
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning asosiy amallari. Reja
|
V. Cho‘kmani filtrash va yuvish - 12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik...

12.2-rasm
VI. Quritish, kuydirish, cho‘g‘latish.
120-130
0
C quritish shkafida cho‘kma quritilgach, filtr chinni kosachaga joylanadi va gaz
gorelkasini past alangasida sekin kuydiriladi, so‘ngra 700-800
0
C mufel
pechda massasi
o‘zgarmas bo‘lguncha cho‘g‘latiladi va eksikatorda sovutib tortiladi (3-rasm).
12.3-rasm
VII. Tortish.
Tortiladigan ashyoning taqribiy massasi texnik tarozida aniqlangach analitik tarozida ±
0,0002 g aniqlikda tortiladi (4-rasm).
12.4-rasm
VIII. Natijani xisoblash.
Tortiluvchi shakldagi
A elementning massasi m
A
= b · F va (a) tortimdagi aniqlanuvchi
element foiz miqdori –
%A = b · F · 100/a hisoblanadi.
3.Gravimetrik tahlilni afzalligi va kamchiligi
Gravimetrik tahlilni aniqligi 0,01-0,005% bo‘lib kimyoviy tahlil usullari ichida g‘oyatda
yuqori aniqlikka ega. SHuning uchun gravimetriya ba’zi munozarali holatlarda “
arbitraj” ya’ni
muammoni to‘g‘ri echimini beraoladigan-xakam usuli sifatida ishlatiladi.
Asosiy
kamchiligi shundaki ko‘p mexnat talab etiladi. Qator moddalar va farmatsevtik
preparatlarning miqdoriy tahlilida qo‘llanadi. Uchuvchan moddalar va xom ashyoning namligini
undagi qoldiq
kul miqdorini aniqlashda, nisbatan ko‘proq qo‘llanadi.
A  

· - 12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning asosiy amallari. Reja

|
12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning asosiy amallari. Reja
|
bet | 5/7 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 20,96 Kb. | | #110285 |
Bog'liq 12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usuli-fayllar.orgA
·
ρ · %
a – tortim, M
e
– erituvchining molyar massasi, m erish tenglamasidagi koeffitsienti, M
a
–
eritilayotgan (A) moddaning molyar massasi; n – tenglamadagi koeffitsienti
ρ va %
erituvchining zichligi va foiz konsentratsiyasi 1,5 – bir yarim barovar ortiq olinish koeffitsienti.
IV. Cho‘ktirish uchun
xam uchuvchan cho‘ktiruvchi tanlanadi cho‘ktiruvchining hajmi xam
yuqoridagi kabi formula asosida hisoblanadi
V
r
= 1,5 · a · mM
r
· 100 / nM
A
·
ρ · %
a) Cho‘ktiruvchi quyidagi talablarga javob bermog‘i kerak.
1. CHo‘ktiruvchini – EK qiymati eng kichik cho‘kma hosil qiluvchi turi tanlanadi.
Masalan Pb
+2
tuliq cho‘ktirish uchun EK
PbCl2
= 1,6 · 10
-5
;
EK
PbJ2
=1,1 · 10
-9
; EK
PbS
=2,5 · 10
-27
H
2
S yoki (NH
4
)
2
S eritmasi tanlanadi.
2. Cho‘ktiruvchi cho‘kma sirtidan oson va to‘liq yuvilmog‘i shart.
3. Uchuvchan erituvchilarni ishlatishi maqsadga muvofiq.
b) Cho‘kma quyidagi talablarga javob berishi shart.
1. Cho‘kmaning EK qiymati ≤ 10
-8
bo‘lishi.
2. Cho‘kma yirik kristall shaklida bo‘lgani maqsadga muofiq.
3. Cho‘kma tortiluvchi shaklga oson o‘tmog‘i kerak.
v) Tortiluvchi (gravimetrik) shakl quyidagi talablariga javob berishi kerak.
1. Tarkibi formulasiga mos bo‘lishi.
2. Atmosfera ta’siri, yuqori haroratli isitishga chidamli bo‘lishi kerak.
|
| |
Nazorat savollart - 12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning asosiy amallari. Reja

Nazorat savollart
1.
Gravimetriyani mohiyati,tasnifi.
2. Gravimetriyada
mahsulotni olish turlari
3. O‘rtacha namuna olish, choraklash usuli.
4. Analitik omil tushunchasi.
5. Bavosita va bevosita xaydash
usuli
Asosiy va qo'shimcha o'quv adabiyotlar hamda axborot manbalari
Аsosiy аdаbiyotlаr
1. Xaritonov Yu.Ya., Yunusxodjaev A.N., Shabilalov A.A., Nasirdinov S.D. «Analitik
kimyo. Analitika». Darslik. Fan. T. 2008; 2013 1 – 2 jild (lotinda).
2.
Харитонов Ю.Я. «Аналитическая химия. Аналитика». I-II том. Москва «Высшая
школа» 2014 г.
Qo‘shimcha adabiyotlar:
3. Kristian G. Analiticheskaya ximiya. Chast 1 ,2 pere.s angl. M. BINOM. 2009.
4. O
тто M. Современные методы аналитической химии. I-II том. М. ТЕХНОСФЕРА
2008
5.
Харитонов Ю.Я. «Аналитическая химия. Аналитика». I-II том. Москва «Высшая
школа» 2003.
6. Fayzullaev O. «Analitik kimyo asoslari». Darslik. Yangi asr avlodi, 2006.
7. Mirkomilova M. «Analitik kimyo». O‘zbekiston, Toshkent. 2001.
8. Analitik kimyo” farmatsiya fakulteti 2 kurs talabalari uchun o‘quv-uslubiy qo‘llanma
(o‘zbek tillida), T. 2018 y.
Internet saytlari:
1.
http://old.ziyonet.uz
2.
http://www.chem-astu.ru/chair/study/anchem
3.
http://www.chem.msu.su/rus/teaching/analyt/welcome.html
4.
http://www.mma.ru/education/
Document Outline
2. Gravimetrik tahlil cho’ktirish usulining asosiy amallari.
2. Gravimetrik tahlil cho’ktirish usulining asosiy amallari.
http://fayllar.org
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
189
6.4.
Oʻzbekistonda milliy geografik axborot tizimini yaratish
Oʻzbekistonda milliy geografik axborot tizimini yaratish deganda tabiiy
resurslardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza qilish, hududlarni,
iqtisodiyot tarmoqlarini va ijtimoiy sohani kompleks rivojlantirish borasida
boshqaruv qarorlari ishlab chiqish va bunga koʻmaklashish uchun Oʻzbekiston
Respublikasining Milliy geografik axborot tizimini (MGAT) ishlab chiqish va
yaratish nazarda tutiladi.
MGAT–bu Oʻzbekiston Respublikasining butun hududiga joriy
qilinadigan, asosiy iqtisodiyot tarmoqlari va faoliyat sohalari axborotini qamrab
oladigan hamda quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi funksional avtomatlashtirilgan
kompleks axborot tizimidir:
•
kompyuter vositasida ifodalanadigan shakldagi fazoviy ma’lumotlar;
•
funksional imkoniyatlarning vazifalarga muvofiq toʻplami, ularda geoaxborot
texnologiyalarining operatsiyalari amalga oshiriladi.
MGATning respublika (markaziy) va 14 ta hududiy axborot-tahlil
markazlarini hamda respublika davlat boshqaruvi va joylardagi davlat hokimiyati
organlarining hududiy markazlarini yaratish moʻljallanadi.
Ushbu milliy tizim quyidagi me’yoriy hujjatlar asosida yaratiladi:
•
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 27-iyundagi “Oʻzbekiston
Respublikasining
Milliy
axborot-kommunikatsiya
tizimini
yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PP-1989 sonli Qarori (2-ilova, 5-
band);
•
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 25-sentabrdagi “Milliy
geografik axborot tizimini yaratish” investitsiya loyihasini amalga oshirish
chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-2045 sonli Qarori.
MGATni yaratish uchun quyidagi shart-sharoitlar mavjud:
•
respublikada axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining shiddat bilan
rivojlanishi;
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
195
Demak, yuqorida biz ISO standartlariga qisqacha toʻxtalib oʻtdik va endi
esa nima uchun xalqaro standartlashtirish geoaxborot tizimida zarurligini
tushunib olishimiz kerak bо’ladi.
ISO tashkilotida turli xil qoʻmitalar faoliyat koʻrsatadi vа ular turli
sohalarga mas’ul hisoblanadi. Bu qoʻmitalarda ishchi guruhlar tashkil etilgan
boʻlib, ular yangi standartlarni yaratish bilan shugʻullanadi. Shunday
qoʻmitalardan biri ISO/TC /211/
Geographic Information/Geomatics qoʻmitasidir.
ISO/TC/211/Geographic
Information/Geomatics
qoʻmitasida
turli
standartlar ishlab chiqiladi va asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
•
raqamli geografik axborot tizimida standartlashtirish;
•
yer joylashuvi bilan bevosita yoki bilvosita bogʻliq
standartlashtirishni joriy etish.
Standartlar turlicha boʻlishi mumkin. Masalan, geografik axborot tizimi
uslubi, ma’lumotlar bazasi vositalari va xizmatlari (tushuncha va tamoyillarni
hisobga olganda), ma’lumot yigʻish, qayta ishlash, tahlil qilish, ma’lumot olish
imkoniyati, tasvirlash va ma’lumotlarni turli foydalanuvchilarga yetkazish
kabilar.
Axborot texnologiyalaridagi mavjud standartlarni umumlashtirish vа
ma’lumotlarni iloji boricha ma’lum bir qolipga keltirish orqali maxsus jarayon
tashkil etiladi.
Hozirgi kunda geoaxborot tizimidagi standartlarni quyidagi xalqaro
tashkilotlar oʻz ish faoliyatlarida ishlatadilar:
•
Yerni kuzatuvchi sun’iy yoʻldoshlar boʻyicha qoʻmita (CEOS, Committee оf
Earth Observation Satellites);
•
Raqamli geoaxborot boʻyicha ishchi guruh (DGIWG, Digital Geographic
Information Working Group);
•
ВМТ ning xalqaro oziq-ovqat va qishloq xoʻjalik tashkiloti (FAO, Food and
Agriculture Organization of the United Nations);
•
Xalqaro geodezistlar federatsiyasi (FIS, International Federation of Surveyors);
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
194
•
mahsulotlarning oʻzaro almashinuvchanligini va bir-biriga mos kelishini
ta’minlash;
•
fan va texnika taraqqiyoti darajasiga, shuningdek, aholining hamda xalq
xoʻjaligining ehtiyojlariga muvofiq holda mahsulot sifatini hamda raqobat
qila olish imkonini oshirish;
•
barcha turdagi resurslar tejalishiga koʻmaklashish, ishlab chiqarishning
texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini yaxshilash;
•
ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy dasturlar va loyihalarni amalga oshirish;
•
tabiiy va texnogen falokatlar hamda boshqa favqulodda vaziyatlar yuzaga
kelish xavf-xatarini hisobga olgan holda, xalq xoʻjaligi obyektlarining
xavfsizligini ta’minlash;
•
iste’molchilarni ishlab chiqarilayotgan mahsulot nomenklaturasi hamda
sifati toʻgʻrisida toʻliq va ishonchli axborot bilan ta’minlash;
•
mudofaa qobiliyatini va safarbarlik tayyorgarligini ta’minlash;
•
oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini ta’minlash.
6.6.
Geoaxborot tizimida standartlashtirish
Standartlashtirish boʻyicha xalqaro tashkilot (ISO) nodavlat tashkiloti
boʻlib, 1947-yilda umumjahon standartlarini ishlab chiqish, axborotlarni
almashish jarayonlarini yaxshilash hamda xalqaro savdoning oʻsishini doimiy
ravishda ta’minlab turish maqsadida tashkil boʻlgan. Hozirgi kunda ISO
standartlari ishlab chiqarish bilan, loyihalash, tajriba bilan mashgʻul boʻlgan
eksportchilar, importchilar tomonidan keng ravishda yuritilmoqda. Bunday
standartlar mahsulotlar sifatini baholashda vа ularni boshqa bir mahsulot bilan
taqqoslashda qoʻllanilib kelmoqda.
ISO faoliyati deyarli barcha sohalardagi standartlarni qoʻllab kelmoqda,
faqatgina elektrotexnika vа elektronika sohasidagi standartlarni ishlab chiqish
Xalqaro elektrotexnika komissiyasi vakolatiga kiradi (IEC). Hozirgi kunda ISO
tarkibiga 163 davlatning milliy standartlashtirish tashkilotlari a’zo hisoblanadi.
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
196
•
Global fazoviy ma’lumotlar infratuzilmasi (GSDI, Global Spatial Data
Infrastructure);
•
Geodeziya boʻyicha xalqaro assotsiatsiya (IAG, International Association оf
Geodesy);
•
Xalqaro kartografiya assotsiatsiyasi (ICA, International Cartographic
Association);
•
Xalqaro fuqarolik aviatsiyasi tashkiloti (ICAO, International Civil Aviation
Organization);
•
Geoilm vа masofadan zondlash jamiyati (GRSS Geoscience and Remote
Sensing Society);
•
Xalqaro gidrografiya byurosi (IНВ, International Hydrographic Bureau);
•
Global kartalash boʻyicha xalqaro boshqaruvchi qoʻmita (ISCGM,
International Steering Committee for Global Mapping);
•
Fotogrammetriya vа masofadan zondlash boʻyicha xalqaro jamiyat (ISPRS,
International Society fоr Photogrammetry and Remote Sensing).
6.7.
Geoaxborot tizimiga oid standartlar turlari
Yuqorida ta’kidlanganidek, geoinformatika sohasidagi yangi standartlarni
yaratish bilan shugʻullanuvchi ISO tashkilotidagi maxsus qoʻmita, ya’ni ISO/TC
211 Geographic Information/Geomatics bir necha standartlarni ishlab chiqqan va
ushbu boʻlimda ular haqida qisqacha toʻxtalib oʻtamiz.
ISO/TS 19130-2:2014: Geographic information - Imagery sensor models
for geopositioning - Part 2
(SAR, InSAR, Lidar, Sonar)
. Ushbu standart sun’iy
yoʻldoshlarga oʻrnatilgan sensorlar modelini tavsiflaydi va sintetik diafragmali
radar (
SAR
), interferometrli
SAR
, yorugʻlik aniqlovchi va tarqatuvchi radar
(
LIDAR
) va boshqa radarlar sun’iy yoʻldoshlar, shuningdek, aerotriangulatsiya va
aerofotoapparatlar orqali olingan suratlar uchun metama’lumotlarni tavsiflaydi.
ISO 19157:2013: Geographic information - Data quality
.
Ushbu standart
geografik ma’lumot sifatlarini tavsiflash uchun tamoyillarni belgilaydi. Bunda
ma’lumotlar sifatini baholash mezonlari, tarkibi va jarayonlarini aniqlab beradi.
|
| |
PIC mikrokontroller portfeli

|
PIC mikrokontroller portfeli
|
bet | 3/4 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 89,78 Kb. | | #122312 |
Bog'liq 111111 (1) (1) (1) (1)
PIC oilasi doirasida Microchip 8-bit, 16-bit va 32-bitli ishlash darajalaridagi ilovalarga murojaat qilish uchun MCU qurilmalarining keng portfelini taklif etadi:
Asosiy PIC mikrokontrollerlari
Bu eng kam xarajatli ilovalar uchun optimallashtirilgan qisqartirilgan funksiyalarga ega 8-bitli PIC seriyali kirish.
Asosiy xususiyatlar:
20 MGts soat chastotasigacha
128 baytdan 4KB flesh-dastur xotirasi
256 baytgacha operativ xotira
14 tagacha GPIO pinlari
Ilovalar: oddiy sensor interfeyslari, kalitlar, o'rni boshqaruvlari va boshqalar.
O'rta diapazonli PIC mikrokontrollerlari
Bu umumiy o'rnatilgan boshqaruv uchun ishlash va integratsiya muvozanatiga ega bo'lgan eng yuqori hajmli PIC seriyasidir.
Asosiy xususiyatlar:
64 KB gacha Flash, 3,8 KB operativ xotira
35 tagacha GPIO pinlari
4 tagacha taymer, 2 UARTS, 2 SPI/I2C
10/12 bitli ADC
64 MGts gacha ishlaydi
Ilovalar:
Dvigatel boshqaruvlari, quvvat manbalari, holat monitoringi, simsiz sensorlar va boshqalar.
Yuqori samarali PIC mikrokontrollerlari
Raqamli signallarni boshqarish, ulanish va grafik ilovalar uchun optimallashtirilgan rivojlangan PIC MCU seriyasi .
Asosiy xususiyatlar:
2 MB gacha Flash, 252 KB operativ xotira
DSP ko'rsatmalari va matematik tezlatgich
Ethernet, USB , CAN, RTCC, LCD interfeyslari
16-bit sigma-delta ADC
100 MGts gacha ishlash
Ilovalar:
Sanoat drayvlari, quvvat konvertatsiyasi, ilg'or HMI, IoT shlyuzlari va boshqalar.
16 va 32 bitli PIC mikrokontrollerlari
Analitik va ulanish ilovalari uchun 16-bit va 32-bit yadroli yuqori samarali PIC oilalari.
Asosiy xususiyatlar:
Ilovalar:
Sanoat avtomatizatsiyasi, ilg'or motor boshqaruvlari, quvvat invertorlari, avtomobil tanasi boshqaruvlari va boshqalar.
Ushbu diversifikatsiyalangan portfel keng ko'lamli o'rnatilgan ilovalarning ishlashi, integratsiyasi, quvvat va xarajat talablariga javob beradigan optimal PIC mikrokontrollerini tanlash imkonini beradi.
|
| |
Markaziy protsessor - Pic mikrokontrolleriga umumiy nuqtai

|
Pic mikrokontrolleriga umumiy nuqtai
|
bet | 2/4 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 89,78 Kb. | | #122312 |
Bog'liq 111111 (1) (1) (1) (1)
PIC protsessorida bitta tsiklni samarali bajarish uchun optimallashtirilgan qisqartirilgan ko'rsatmalar to'plami (RISC) yadrosidan foydalanadi. Asosiy elementlar quyidagilardir:
Ko'rsatmalarni bajarish ketma-ketligini kuzatib borish uchun dastur hisoblagichi
Operandlar va natijalarni vaqtincha saqlash uchun faylni ro'yxatdan o'tkazing
Matematik va mantiqiy operatsiyalar uchun arifmetik mantiq birligi (ALU).
Hisoblash paytida vaqtinchalik saqlash uchun ishchi registrlar
RISC arxitekturasi va optimallashtirilgan bajarilishi PIC ko'rsatmalarini tezroq o'tkazish imkonini beradi.
PIC MCU-larida alohida dastur va ma'lumotlar xotirasi bo'shliqlari mavjud:
Dastur xotirasi - proshivka kodini saqlaydi. Flash xotira chiplarni o'chirmasdan qayta dasturlash imkonini beradi.
Ma'lumotlar xotirasi - ish paytida o'zgaruvchan ma'lumotlarni saqlash uchun uchuvchan SRAM.
EEPROM xotirasi - quvvat o'chirilganda saqlanishi kerak bo'lgan parametrlar uchun doimiy xotira.
Garvard arxitekturasi sifatida bu ajratish tezroq bajarilishi uchun ko'rsatmalarni olish va ma'lumotlarga kirishni bir vaqtning o'zida amalga oshirish imkonini beradi.
PIC MCU'lar tashqi apparat bilan interfeysga kirish uchun chipdagi umumiy tashqi qurilmalarni birlashtiradi:
Raqamli kirish/chiqish – umumiy maqsadli kiritish/chiqarish portlari va sensorlar, aktuatorlar va boshqalarni ulash uchun pinlar. Ko‘p pinlar multiplekslangan funksiyalarni qo‘llab-quvvatlaydi.
Taymerlar - vaqt bazasini yaratish, puls kengligi modulyatsiyasi, hodisalar hisoblagichlari va boshqalar uchun dasturlashtiriladigan taymerlar.
UART/USART - RS-232, RS-485, LIN avtobusi va boshqalar kabi protokollar uchun ketma-ket aloqa.
SPI/I2C - periferiya va tarmoqqa ulanish uchun sinxron va I2C seriyali interfeyslar.
ADC - Analog sensorlar va signallarni o'qish uchun analogdan raqamligacha konvertor moduli.
Komparatorlar - chegaralarni, signal darajalarini va boshqalarni aniqlash uchun analog taqqoslagichlar.
PWM - Modulyatsiyalangan to'lqin shakllarini yaratish uchun impuls kengligi modulyatsiya birliklari.
Ushbu o'rnatilgan tashqi qurilmalar PIC-larni turli xil mikrokontroller ilovalari ehtiyojlarini qondirish uchun ideal qiladi.
|
| |
Pic mikrokontrolleriga umumiy nuqtai

|
Pic mikrokontrolleriga umumiy nuqtai
|
bet | 1/4 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 89,78 Kb. | | #122312 |
Bog'liq 111111 (1) (1) (1) (1) Kirish
PIC mikrokontrolleri Microchip Technology tomonidan ishlab chiqarilgan maxsus mikrochiplar oilasidir. PIC qisqartmasi Periferik interfeys tekshiruvi degan ma'noni anglatadi. PIC mikrokontrollerlari butun dunyo bo'ylab ko'plab o'rnatilgan ilovalarda qo'llaniladigan mikrokontrollerlarning eng mashhur turlaridan biridir. Ushbu maqolada PIC ishi, arxitekturasi, imkoniyatlari, dasturlash va ilovalari haqida umumiy ma'lumot berilgan .
PIC mikrokontrolleriga umumiy nuqtai
PIC mikrokontrollerlari protsessor yadrosi, xotira va interfeyslarni o'rnatish uchun kirish/chiqish qurilmalaridan iborat bo'lib, barchasi bitta chipga birlashtirilgan. PIC chiplari dvigatel boshqaruvlari, sensorlar, aktuatorlar va boshqalar kabi o'rnatilgan tizimlarda vazifaga oid hisoblash funktsiyalarini amalga oshirish uchun idealdir.
PIC mikrokontrolörlarining asosiy xususiyatlari :
Qisqartirilgan ko'rsatmalar to'plami kompyuteri (RISC) arxitekturasi
Alohida kod va ma'lumotlar xotirasi bo'shliqlari
Garvard arxitekturasi ko'rsatmalarni olish tezligini yaxshilaydi
Flash dastur xotirasi, SRAM va EEPROM ma'lumotlar xotirasi
1 dan 80+ gacha umumiy maqsadli kiritish/chiqarish pinlari
UART , SPI/I2C kabi o'rnatilgan tashqi qurilmalar
Nano-vattgacha kam quvvat sarfi
1,8 V dan 5,5 V gacha bo'lgan keng ish kuchlanish diapazoni
Tejamkor va ishonchli echimlar
MPLAB X IDE va C kompilyatorlari yordamida dasturlash oson
maydonda hisoblash qobiliyatlari, xotira va kiritish-chiqarishning optimal kombinatsiyasi PIC MCU-larni arzon narxlardagi o'rnatilgan boshqaruv uchun ko'p qirrali echimlarga aylantiradi.
PCB ishlab chiqarish va yig'ish bo'yicha taklifni so'rang
PIC mikrokontrollerlarining arxitekturasi protsessor , xotirani tashkil qilish va chipga o'rnatilgan tashqi qurilmalarni o'z ichiga oladi.
|
| |
Mustaqil ta’lim mavzulari

Mustaqil ta’lim mavzulari.
1.
Stack. queue.priority queue.
2.
Konteynerlar bilan ishlaydigan algoritmlar.
3.
Funktorlarni qo‘llash.
4.
Standart algoritmlar.
5.
Iteratorlar va ularni qo‘llash.
6.
Xotirani taqsimlash va unga qo‘llaniladigan talablar.
7.
Standart taqsimlash.
8.
Raqamli sinflar va ular bilan ishlash (complex. vallaray, slice, gslice va b.sh.).
9.
Murakkab saralash algoritmlari.
10.
Juda katta raqamlar bilan ishlash.
11.
Large sinfini qo‘llash.
12.
Visual C++ muhitida dasturlash.
13.
Visual C++ nnιhitida menyular va uskunalar paneli.
14.
Komponenta tushunchasi va xususiyatlari.
15.
Standart, Additional, System komponentalari.
16.
Visual C++ muhitida muloqot oynalari va ulami sozlash, boshqarish elementlari.
17.
Visual C++ning grafik imkoniyatlari (grafιk holat, tasvirlami va fiιnksiya grafiklarini
qurish
18.
Chart komponentalari.
19.
Visual C++ muhitida ko‘p oynali muhitni yaratish.
|
Ma’lumotlar tuzilmasi qanday xossalar bilan tavsiflanadi va ma’lumotlar tuzilmasi nimani belgilaydi?

Ma’lumotlar tuzilmasi qanday xossalar bilan tavsiflanadi va ma’lumotlar tuzilmasi nimani belgilaydi?
MT o’zining quyidagi xossalari bilan tasniflanadi:
-qabul qilishi mumkin bo’lgan qiymatlari to’plami;
-mumkin bo’lgan amallar (operatsiyalar) majmuasi;
-tashkil etilganlik tasnifi.
ushbu tuzilmaning xotirada joylashishi usuli va unga ajratilgan xotira hajmi;
berilgan ma’lumot turi uchun mumkin bo’lgan qiymatlar;
ushbu ma’lumotlar tuzilmasi ustida bajariladigan amallar (operatsiyalar).
Ma’lumotlar tuzilmasi qanday klassifikatsiyalanadi?
Ma’lumotlar tuzilmasi quyidagicha klassifikatsiyalanadi:
1. Tuzilmadagi ma’lumotlarning o’zaro bog’liqligi bo’yicha;
2. Vaqt bo’yicha yoki dastur bajarilishi davomida tuzilmaning o’zgaruvchanligi bo’yicha;
3. Tuzilmaning tartiblanganligi bo’yicha;
4. Tuzilma tarkibi bo’yicha.
Tuzilmadagi elementlarning o’zaro bog’liqligi bo’yicha qanday sinflari mavjud?
Tuzilmadagi ma’lumotlarning o’zaro bog’liqligi bo’yicha:
- agar tuzilmalar elementlari o’zaro kuchsiz bog’langan bo’lsa, bunday tuzilmalar bog’lanmagan tuzilma deyiladi
vektor, massiv, satr, stek
- agar tuzilmada elementlar o’zaro bog’langan bo’lsa, bunday tuzilma bog’langan tuzilma deyiladi
Vaqt yoki tuzilmaning dastur bajarilishi vaqtidagi o’zgaruvchanligi bo’yicha ma’lumotlar tuzilmasining sinflari va ularga misollar keltiring.
. Vaqt bo’yicha yoki dastur bajarilishi davomida tuzilmaning o’zgaruvchanligi bo’yicha:
dastur bajarilishi yakunlanganga qadar tuzilmada o’zgarish bo’lmasa bunday tuzilmalar statik tuzilmalar deyiladi:
|
Topilgan elementni ro’yxat boshiga qo’yish usulida qidiruv algoritmini tushuntirib bering

|
Topilgan elementni ro’yxat boshiga qo’yish usulida qidiruv algoritmini tushuntirib bering
|
bet | 9/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.org18. Topilgan elementni ro’yxat boshiga qo’yish usulida qidiruv algoritmini tushuntirib bering.
Bu usulda topilgan element ro’yxatda o’zidan bitta oldingi element bilan o’rin almashtiriladi. Agarda mazkur elementga ko’p murojaat qilinsa, bittadan oldinga surilib borib natijada ro’yxat boshiga o’tkaziladi.
Bu yerda, r – ishchi ko’rsatkich, q – yordamchi ko’rsatkich (r dan bitta qadam keyingi), s - yordamchi ko’rsatkich (q dan ikkita qadam keyingi)
Ushbu usul nafaqat ro’yxatda, balki massivda ham qulay (sababi faqatgina ikkita yonma-yon turgan element o’rin almashtiriladi).
19. Binar qidiruv algoritmi va undan foydalanish bo’yicha misol keltiring, uning samaradorligini baholang.
Biz chiziqli qidiruv algoritmlarini qarab chiqdik. Qidiruvning boshqa algoritmlari ham mavjud.
Masalan, ikkilik (binar) qidiruv algoritmi.
Biz yuqorida chiziqli qidiruv algorimtlaridan indeksli ketma-ket qidirish usulini qarab chiqdik. Bunda qayta ishlanayotgan tuzilma elementlarini saralangan bo’lishi kerak edi.
Xuddi shunday binar qidiruv algoritmi ham saralangan tuzilmalar ustida qo’llanilsa, yuqori samara beradi.
Faraz qilaylik, bizga 12 ta elementdan iborat, o’sish tartibida saralangan quyidagi massiv berilgan bo’lsin:
Foydalanuvchi tomonidan kiritilgan qidiruv kaliti asosida qidirilayotgan elementni topish masalasi qo’yilgan. Masalan, kalit 4 ga teng bo’lsin.
Agar C – taqqoslashlar soni va n – jadvaldagi elementlar soni bo’lsa, u holda
Ketma-ket qidiruvda C = 512, binar qidiruvda esa C = 10.
Agar katta hajmdagi ma’lumotlar ichida qidiruv amalga oshirilayotgan bo’lsa, u holda binar va indeksli ketma-ket qidiruvni umumlashtirib olib borish mumkin. Sababi, har ikkala qidiruv ham tartiblangan massivda amalga oshiriladi.
Bu algoritmning kamchiligi massiv oldindan saralangan bo’lishi talab etilishidir.
|
| |
Ma’lumotlar tuzilmasi bilan ishlashda “kalit” tushunchasi, ichki va tashqi kalitlar haqida tushuntirib bering, misollar keltiring

|
Ma’lumotlar tuzilmasi bilan ishlashda “kalit” tushunchasi, ichki va tashqi kalitlar haqida tushuntirib bering, misollar keltiring
|
bet | 6/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.orgMa’lumotlar tuzilmasi bilan ishlashda “kalit” tushunchasi, ichki va tashqi kalitlar haqida tushuntirib bering, misollar keltiring.
Ixtiyoriy ma’lumotlar majmuasi jadval yoki fayl deb ataladi. Ma’lumot (ya’ni, tuzilma elementi) boshqa ma’lumotdan biror bir belgisi bilan farq qiladi. Mazkur belgi kalit deb ataladi.
Tuzilmaning elementlari alohida kalitlarga ega bo’lishi mumkin. Bunday element kaliti boshlang’ich, ya’ni birinchi kalit deyiladi.
Elementlarning boshqasidan farq qiluvchi yana bir belgisi va bir nechta elementlarda takrorlanuvchi kaliti ikkinchi kalit deyiladi.
Tashqi va ichki kalit tushunchalari
Ma’lumotlar kalitini bir joyga yig’ish (ya’ni, alohida boshqa jadvalga yozib qo’yish) yoki yozuvlarda alohida maydonga yozib qo’yish mumkin.
Agar kalitlar ma’lumotlar jadvalidan ajratib olinib alohida fayl sifatida saqlansa, u holda bunday kalitlar tashqi kalitlar deyiladi.
Aks holda, ya’ni yozuvning bir maydoni sifatida jadvalda saqlansa ichki kalit deyiladi.
Qidiruv nima va qidiruv usullari? Qidiruvning asosiy vazifasini izohlab bering.
Kalitni berilgan argument bilan mosligini aniqlovchi algoritmga berilgan argument bo’yicha qidiruv deb ataladi.
Qidiruv algoritmining vazifasi kerakli ma’lumotni tuzilmadan (jadvaldan) topish yoki uning yo’qligi aniqlashdan iborat.
Agar qidirilayotgan ma’lumot yo’q bo’lsa, u holda quyidagi ikkita vazifani amalga oshirish mumkin:
-ma’lumot yo’qligini indikatsiya (belgilash) qilish.
-tuzilmaga ushbu ma’lumotni qo’shish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlar tuzilmasi bilan ishlashda “kalit” tushunchasi, ichki va tashqi kalitlar haqida tushuntirib bering, misollar keltiring
|
int InSeqsearch(int realArray[], int N, int kind[2][1000],int m,int key, int *t) {

|
int InSeqsearch(int realArray[], int N, int kind[2][1000],int m,int key, int *t) {
|
bet | 8/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.orgint InSeqsearch(int realArray[], int N, int kind[2][1000],int m,int key, int *t) {
int i=0, low = 0, hi = 0;
while ((i<=key)) { i++; (*t)++; } (*t)++;
if (i==0) low=0; else low=kind[1][i-1];
if (i==m) hi=N; else hi=kind[1][i]-1;
for (int j=low; j<=hi; j++) {
(*t)++; if( key==realArray[j] )
{ return j; }
}
return -1;
}
17.Qidiruv usullarining samaradorligi: ketma-ket va indeksli ketma-ket qidiruv usullari samaradorligini tahlil qiling.
Taqqoslashlar soni qanchalik kam bo’lsa, qidirish algoritmining samaradorligi shuncha yuqori bo’ladi.
Massivda ketma-ket qidirish samaradorligi quyidagicha:
C = 1 ÷ n, C = (n + 1)/2.
Ro’yxatda ketma-ket qidirish samaradorligi ham xuddi shunday. Ma’lumotlarni massiv va ro’yxat ko’rinishlarda tashkil etishning o’z afzalligi va kamchiliklari mavjud, bog’langan ro’yxatlarda qidirishdagi taqqoslashlar soni ham massivdagi qidirish bilan bir xil bo’ladi.
Qidirish maqsadi quyidagi protseduralarning bajarilishini ta’minlaydi:
1) Topilgan yozuvni o’qish.
2) Yozuvni chiqarish jarayonida uni jadvalga qo’yish.
3) Topilgan yozuvni o’chirish.
Birinchi protsedura qolganlari bilan bir vaqtda bajariladi. Ikkinchi va uchinchi protseduralar ro’yxatli tuzilmalar uchun ancha samaraliroq (massivda elementlarni siljitish kerak).
Agar massivda elementlarni siljitishlar soni k ga teng deb olsak, u holda k=(n + 1)/2.
|
| |
Kirisiw - Arxitektura fakulteti

Kirisiw.
Baylanistiriwshi materiallar qurılisda jetekshi orindi iyeleydi. Qurılis texnikasıniń rawajlaniwi jánede jaqsiraq baylanistiriwshi materiallardı izlep tabiwin talap yetip keldi. Bir qansha quramalasqan baylanistiriwshi materiallardiń payda boliwi bolsa, óz náowbetinde, qurılis texnikasıniń rawajlaniwina járdem berdi.
Baylanistiriǵshilar texnologiyası menen qurılis texnikası ortasindag'i áne usinday óz-ara baylanis házirgi sharayatta jánede kóbirek ushiraspaqta. Usi munasábet penen sanı aytip atir orinli, texnologiyalıq qurılista baylanistiriwshi materiallarǵa qanday talaplar qoyiliwin, qurılisshi bolsa baylanistiriwshi materiallardiń barliq túleri, qásiyetleri hám isletiw shárt- sharayatlarin jaqsi bilgen jag'dayda g'ana pán hám texnikanı baylanistiriwshi materiallar texnologiyası tarawindag'i jetiskenliklerden ratsional paydalaniw múmkin baladı.
Házirgi baylanistiriwshi materiallar túrleri hár qiyli. Biraq qaysı baylanistiriwshi materiallar birinshi márte isletilgen hám alardı isletiw waqtinda házirgi zaman texnologiyasina tiykar salingan yedi. Birinshi márte isletilgen baylanistiriwshilar qanday materiallar bolǵanin bilip aliw ushin arxeologik hám tariyxıy xakterdegi materiallardan tisqari mineral baylanistiriwshi materiallar islep shiǵariwtexnologiyasiniń ózi menen xam jaqsi teńis boliwimiz kerek.
Angliyada Disan Smiton quraminda saz qosimshalari bar kүydirilgen hák ónimini usinis jeti. 1824-1825 jillarda orıs alimi Ye. Sheliev hám ingliz alimi Djozef Aspidin bir-birinen xabarsız saz hám háktasti kүydirip gidravlik baylanistiriwshi material islep júdá kóprgan, biraq shiysha, farfor, alebaster, tsement islep júdá kópriwdi rawajlandiriw haqqindag'i mag'liwmatlardi kórip shig'ip, tsement islep júdá kópriwdi kóbeyttiriwge ayriqsha áhimiyet berilgen.
Mineral yamasa anorganik baylanistiriwshi materiallar tábiyg'iy materialdı kúydiriw joli menen alinadi. Kúydiriw joli menen alinatug'in baylanistiriwshi materiallar taslardi yamasa binaniń quramiy bólimlerin bir-birine jabistiriw qábiletine iye.
Baylanistiriwshi materiallardan, qurilis konstruktsiya hám buyimlar ózine túser bahasin kemeyttiretug'in imarat hám qurilistiń salmag'in kemeyttirietug'in hám olardı issiliqqa shidamlilig'in asiratuǵın ónimler islep shiǵariw kózde tutıladı. Sonıń ushin házirgi waqitda taw-kán sanaatiniń yekilemshi resurslarinan paydalang'an halda baylanistiriwshi materiallar islep shiǵariw texnologiyası islep shiǵarilmaqta.
Tsement, hák, hám basqa baylanistiriwshi materiallardı islep júdá kópriwshi kárxanalar jalinli-yenergetika resurslarin ekonomiya qiliw ushin elektrdı tejeytug'in texnologiyaǵa ótpekte. Puwan qurg'aq usilda portlandtsement islep júdá kópriwdi Misal qilip keltiriw mүmkin. Bul usilda basqa usilg'a salistirg'anda energiya sarpi 1, 5-2 márte ekonom etiledi.
Tsement hám basqa baylanistiriwshi materiallar islep shiǵariwusilinan kóp g'ana mámleketlerde paydalanadi. Alimlar tsement ximiyasi ám texnologiyası tarawinda bir qansha kerekli izleniwler jaratdi. Shiyki materialdı pás temperaturada Kúydiriw hám bul protsessde kem energiya sarplaw, áne usilar qatarina kiredi.
|
Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar fanining maqsad va vazifasini izohlab bering

|
Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar fanining maqsad va vazifasini izohlab bering
|
bet | 2/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.orgMa’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar fanining maqsad va vazifasini izohlab bering.
Ma’lumotlar tuzilmasi (MT) (ing.: data structure) - bu tuzilmani tashkil qiluvchi elementlar (ma’lumotlar) va ular orasidagi bog’liqlikni ifodalovchi munosabatlar majmuasi hisoblanadi.
Maqsadi (ing.: purpose) - turli dasturlash tizimlarida loyihalash usullari, ma’lumotlar tuzilmasini ishlab chiqish hamda algoritmlar bo’yicha nazariy va amaliy bilimlar berish.
Vazifasi (ing.: objective) – talabalarni turli xil ma’lumotlar tuzilmalari bilan tanishtirish, yangi tuzilmalarni ishlab chiqish va o’quv jarayonlariga tadbiq etish usullari o’rgatishdan iboratdir.
“Ma’lumot” tushunchasiga ta’rif bering, ma’lumotlar qaysi xususiyatiga ko’ra turlarga ajratiladi?
Ma’lumot - bu biror bir ob’ekt, jarayon, hodisa yoki voqelikni ifodalab (tasniflab) beruvchi belgi yoki belgilar majmuasidir.
Berilgan ma’lumot (belgi)lar qanday qiymat qabul qilishiga qarab ma’lumotlarni bir qancha turlarga ajratish mumkin.
Ma’lumotlar turi (tuzilmasi) quyidagilarni belgilab beradi:
ushbu tuzilmaning xotirada joylashishi usuli va unga ajratilgan xotira hajmi;
berilgan ma’lumot turi uchun mumkin bo’lgan qiymatlar;
ushbu ma’lumotlar tuzilmasi ustida bajariladigan amallar (operatsiyalar).
Ma’umotlar tuzilmasi deganda nimani tushunasiz, uning hisoblash mashinasidagi o’rni va tuzilma interfeysi nima?
Ma’lumotlar tuzilmasi (MT) (ing.: data structure) - bu tuzilmani tashkil qiluvchi elementlar (ma’lumotlar) va ular orasidagi bog’liqlikni ifodalovchi munosabatlar majmuasi hisoblanadi.
Ma’lumotlar tuzilmasi – hisoblash mashinasida bir turdagi mantiqiy bog’langan ma’lumotlarni qayta ishlash va saqlash imkonini beruvchi dasturiy birlik sifatida qaraladi.
Ma’lumotlar tuzilmasining interfeysini tashkil etuvchi ma’lumotlarni qo’shish, o’zgartirish, qidirish va o’chirish uchun funksiyalar to’plami mavjud.
|
| |
Integrallashgan - Test gift and xml Ma’lumot nima?

Integrallashgan (murakkab) tuzilmalar boshqa oddiy yoki murakkab tuzilmalardan tashkil topgan bo’ladi.
Oddiy ma’lumotlar tuzilmasi asosan, murakkab (tarkibli) tuzilmalarni qurish uchun xizmat qiladi.Bu tuzilmalar sodda yoki tayanch tuzilma deb ham ataladi.
Misollar: sonli, bitli, mantiqiy, belgili, sanaladigan, interval (diapozon)li, ko’rsatkichli.
Ma’lumotlarning oddiy turlari odatda arifmetik turlar deb ham ataladi, chunki bu turlar ustida arifmetik amallar bajarish mumkin. Oddiy turlarni tavsiflash uchun quyidagi kalit so’zlari qo’llaniladi:
int (butun);
char (belgili);
wchar_t (kengaytirilgan belgili);
bool (mantiqiy);
float (haqiqiy);
double (ikkilik aniqlikdagi haqiqiy).
Birinchi to’rtta tur butun sonli (butun), oxirgi ikkita tur – qo’zg’aluvchi nuqtali deb ataladi. Kompilyatorda butun qiymatli ma’lumotni qayta ishlash kodi qo’zg’aluvchi nuqtali qiymatni qayta ishlash kodidan farq qiladi.
Oddiy turlarning ichki tasvirlanishi va diapozonini aniqlash uchun to’rtta maxsus tur mavjud:
short (qisqa);
long (uzun);
signed (ishorali);
unsigned (ishorasiz).
bool
|
true и false
|
1
| | | | | | |
signed char
|
-128 … 127
|
1
|
unsigned char
|
0 … 255
|
1
|
signed short int
|
-32 768 … 32 767
|
2
|
unsigned short int
|
0 … 65 535
|
2
|
signed long int
|
-2 147 483 648 … 2 147 483 647
|
4
|
unsigned long int
|
0 … 4 294 967 295
|
4
|
float
|
3.4e-38 … 3.4e+38
|
4
|
double
|
1.7e-308 … 1.7C+308
|
8
|
long double
|
3.4e-4932 … 3.4e+4932
|
10
|
Foydalanuvchining standart turlarini tavsiflashga misollar keltiring (intervalli va sanoqli turlar).
Dasturlashda yangi nomdagi turlarni yaratish uchun typedef kalit so’zidan foydalaniladi, uning dasturdagi sintaksisi quyidagicha:
typedef yangi_tur_nomi [o’lchami];
bu yerda kvatrat qavs yangi nomdagi turni yaratishda qo’llaniladigan umumiy sintaksis elementi hisoblanadi. Tur o’lchami kiritilmasligi ham mumkin.
Misollar
typedef unsigned int UINT;
typedef char Msg[100];
typedef struct {
char fio[30];
int date, code;
double salary;} Worker;
xuddi shunday e’lon qilingan yangi turlardan, dasturlash jarayonida oddiy standart turlar kabi foydalanish mumkin bo’ladi:
Ko’rsatkich turi
Ko’rsatkich – xotiraning unikal fizik adresini saqlovchi o’zgaruvchi turi hisoblanadi.
C++ tilining oldingi versiyalarida ko’rsatkich turini maxsus deklarator * (yulduzcha) yordamida e’lon qilish talab qilingan. Zamonaviy C++ da esa qayta ishlanmagan ko’rsatkich deb ataladi. Dastur kodida bunday ko’rsatkichli turlar maxsus operator *(yulduzcha) yoki -> (tire “katta” belgisi bilan).
Ko’rsatkichlar quyidagicha sintaksis asosida e’lon qilinadi:
<tur_nomi>*<ko’rsatkich_nomi>=<dastlabki_qiymat>
Misol:
int *ptr;
char *alfa;
Ko’rsatkichli tur o’zgaruvchisiga biron-bir adresni o’zlashtirish yoki uni ko’rsatkich qiymati sifatida olish uchun “&” operatoridan foydalaniladi.
Misol:
int i=100;
int *p=&i
unsigned longint *ul=NULL;
|
stek bo'shmi? degan savolga javobgar metod

|
stek bo'shmi? degan savolga javobgar metod
|
bet | 71/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.org
stek bo'shmi? degan savolga javobgar metod.
eng oxirgi qo'shilgan qaytariladi leki stekdan o'chirilmaydi.
stekka yangi qiymat qo'shadi. Aytib o'tilganidek, yangi qaiymat "top" o'ringa borib tushadi.
stekdagi obyektlar sonini qaytaradi.
Stek tarkibidagi Size() operatsiyasi qanday amalni bajaradi?
stekdagi obyektlar sonini qaytaradi.
stek bo'shmi? degan savolga javobgar metod.
eng oxirgi qo'shilgan qaytariladi leki stekdan o'chirilmaydi.
stekka yangi qiymat qo'shadi. Aytib o'tilganidek, yangi qaiymat "top" o'ringa borib tushadi.
Stek implementasiyasi ikki xil usulda bajarilishi mumkin. Ular qaysilar?
O'z hajmini o'zi o'zgartira oladigan massiv.
Stekdagi barcha elementlarning o’zidan oldingi elementga bog’liq bo’lishi.
Navbat
Stek
http://fayllar.org
|
| |
yozuv, massiv, satr, vector

|
yozuv, massiv, satr, vector
|
bet | 4/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.orgyozuv, massiv, satr, vector;
dastur bajarilishi davomida tuzilmada qisman o’zgarish bo’lsa, bunday tuzilmalar yarimstatik tuzilmalar deyiladi:
dastur bajarilishi davomida tuzilmada to’liq o’zgarishlar bo’lsa, bunday tuzilmalar dinamik tuzilmalar deyiladi:
bog‘lamli ro’yxat, daraxt, graf.
Tuzilmaning tartiblanganligi bo’yicha sifnlari?
. Tuzilmaning tartiblanganligi bo’yicha:
tuzilma elementlari tartibi bo’yicha o’zaro ketma-ket, joylashgan bo’lsa, bunday tuzilmalar chiziqli tuzilma deyiladi:
vektor, massiv, stek, dek, yozuv;
tuzilma elementlari tartibsiz joylashgan bo’lsa, bunday tuzilmalar chiziqlimas tuzilma deyiladi:
ko’pbog’lamli ro’yxatlar, daraxt va graflar.
Tuzilma tarkibi bo’yicha sinflari va ularga misollar keltiring?
Tuzilma tarkibi bo’yicha:
|
| |
Ketma-ket qidiruv usuli va uning algoritmining tushuntirib bering. Bu qidiruv usuli qanday tuzilmalar uchun samarali deb hisoblaysiz?

|
Ketma-ket qidiruv usuli va uning algoritmining tushuntirib bering. Bu qidiruv usuli qanday tuzilmalar uchun samarali deb hisoblaysiz?
|
bet | 7/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.org15. Ketma-ket qidiruv usuli va uning algoritmining tushuntirib bering. Bu qidiruv usuli qanday tuzilmalar uchun samarali deb hisoblaysiz?
Mazkur ko’rinishdagi qidiruv agar ma’lumotlar tartibsiz yoki ular tuzilishi noaniq bo’lganda qo’llaniladi.
Bunda ma’lumotlar tuzilmasi butun jadval bo’ylab tezkor xotirada kichik adresdan boshlab, to katta adresgacha ketma-ket qarab chiqiladi.
Bunda yordamchi search o’zgaruvchisi topilgan element kalitini saqlaydi
Massivda ketma-ket qidiruv algoritmining samaradorligini bajarilgan taqqoslashlar soni M bilan aniqlash mumkin.
Misol: C++ da ketma-ket qidiruv usuli:
int search (int a[ ], int N, int key)
{
int i=0;
while (i!=N)
if (a[i]==key) return i;
else i++;
return -1; }
Agar ma’lumotlar tuzilmasi bir bog’lamli ro’yxat ko’rinishida berilgan bo’lsa, u holda ketma-ket qidiruv ro’yxatda quyidagicha amalga oshiriladi
Misol:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ketma-ket qidiruv usuli va uning algoritmining tushuntirib bering. Bu qidiruv usuli qanday tuzilmalar uchun samarali deb hisoblaysiz?
|
Qat’iy saralash usullari - Test gift and xml Ma’lumot nima?

|
Test gift and xml Ma’lumot nima?
|
bet | 14/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.orgQat’iy saralash usullari
to’g’ridan-to’g’ri qo’yish usuli;
to’g’ridan-to’g’ri tanlash usuli;
to’g’ridan-to’g’ri almashtirish usuli.
29. Har bir saralash usullari: to’g’ridan to’g’ri qo’yish, to’g’ridan-to’g’ri tanlash va to’g’ridan-to’g’ri almashtirish usullarini tushuntirib bering.
Bu usulda elementlar xayolan oldindan tayyorlangan ketma-ketlik (a1,...,ai-1) va boshlang’ich ketma-ketliklarga ajratib olinadi.
i=2 dan boshlab har bir qadamda i bir birlikka oshadi, boshlang’ich ketma-ketlikda i-element chiqarib tashlanadi va tayyor ketma-ketlikka joylashtiriladi. Bunda u kerakli joyga qo’yiladi.
To’g’ridan-to’g’ri qo’yish usuli algoritmi (C++ tilida)
void sort_insertion (key a[], int n)
{ key x;
int i, j;
for (i=1; i
x=a[i];
for (j=i-1; (j>=0)&&(x
a[j+1]=a[j];
a[j+1]=x; }
}
30. Sheyker usulida saralash algoritmining asosiy g’oyasi va undan foydalanishag doir misol keltiring.
Sheyker usulida saralash algoritmi
Bu algoritmning asosiy g’oyasi shundaki, bunda saralash “to’lqinsimon” tarzda amalga oshiriladi.
Shuning uchun ham dastur boshida massivda chapdan o’ngga, keyin o’ngdan chapga o’tish orqali saralaydi. Ya’ni, chapga o’tilganda o’ng tomonga katta sonlarni, o’ngdan o’tganda esa, chap tomonga kichik sonlarni terib chiqadi.
Agar saralash, tashqi xotirada amalga oshirilayotgan bo’lsa, elementning kaliti katta hajmdagi ma’lumotlar bilan bog’liq bo’lganda, o’rin almashtirishlar soni juda ko’p vaqtni oladi va protsessorga og’ir yuklama tushadi.
Sheyker algoritmi ushbu almashtirishlar sonini kamaytiradi, ya’ni quyidagicha ishlaydi:
1. Birinchi qadamda barcha elementlar minimum va maksimumga ajratib olinadi.
2. Minimal element massiv boshiga, maksimal element esa massiv oxiriga mos ravishda joylashtiriladi.
3. Algoritm qolgan elementlar qismmassivida ham ushbu amalni takrorlaydi.
{ int trash=0; bool f=true;
for (int i=1; (i<=col) && (f=true) ; i++)
{ f=false; // chapdan o’ngga o’tish
for (int j=i; j<=col-i; j++)
{ if (array [j]>array [j+1])
{ trash=array[j]; array [j]=array [j+1];
array [j+1]=trash; f=true; } }
// o’ngdan chapga o’tish
for (int j=col-i-1; j>i ; j--) {
if (array [j]
array [j-1]=trash; f=true; } } } }
|
| |
Ularningishlashprinsplarigako`rauchturgaajratishmumkin

|
Ularningishlashprinsplarigako`rauchturgaajratishmumkin
|
bet | 4/4 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 34,38 Kb. | | #113958 |
Bog'liq Rastrli, fraktal va vektorliUlarningishlashprinsplarigako`rauchturgaajratishmumkin.Addutiv(RGB) –ranglarningqo`shilishidantashkiltopgan;
Subtraktiv(CMY, CMYK) –ranglarningbirbiridanayrilishidanhosilbo`lad.Perpension(HSB, HLS, Lab, YCC) –ranglarnio`zlashtirishdanhosilqilinadi.
97. Rangning RGB modelini tushuntiring. Red –qizil(красный), Green-yashil(зеленый), Blue –ko`k(синий) ranglarqorishmasidantashkiltopadi. RGB –mоdulitаsvirniekrаndаtаhrirlаshnuqtаi nаzаridаn kеlib chiqqаn hоldаjudаqulаy vаu 24 rаzryadlirаnglаr plаtаsiyordаmidаdеyarlibаrchа16 milliоn rаnglаrnimоnitоrdа аksettirаdi. RGB rаnglаr mаjmuаsibilаn ishlаngаn bаrchаtаsvirlаrnixоhlаgаn fоrmаtdаdiskkаyozishmumkin.RGB—rаnglаr mаjmuаsidаgiаyrimrаnglаr umumаn tаbiаtdаuchrаmаydi.Harqandaybirlamchiranglar0-255gacha intansivlikdiskretqiymatigaega.
24 bit li ranganiqiforasi256х256х256=16.7 mln
100. Rangning CMYK modelini tavsiflash. SMYK –Tаbiаtdаmаvjudbo`lgаn rаnglаr mаjmuаsi. quyoshnurlаriinsоn ko`zlаriаjrаtа оlаdigаn bаrchаrаnglаrnio`zidаmujаssаmlаshtirgаn. Quyoshnurlаribirоr–birjismgаtushgаndаuningtаsiriоstidаinsоn ko`zlаrijismshаklivаrаnginiidrоk etаdi. Misоl uchunbinоlаrningo`tuchirishburchаklаriоsib qo`yilgаn o`to`chirgichlаr to`qko`kvаzаngоr rаnglаr bilаn bo`yalgаn bo`lishigаqаrаmаy bizningko`zimizgаto`qqizilrаngdаko`rinаdi. Rаnglаrnibir–birigаqo`shilishinаtijаsibоshqаrаnglаr hоsilqilinаdi: S–hаvоrаng, M –binаfshаrаng.Y–sаriqrаng, K –qоrаrаng,
32. Rastrli grafikaning qanday kamchiliklari bor. Qaysi rastrli grafik muharrirlarini bilasiz?
Kamchiligisifаtidа shuni аytish mumkinki, tаsvirni mаsshtаblаshtirish (kаttаlаshtirish, kichiklаshtirish) jаrаyoni nаtijаsidа nuqtаlаr o`lchоvi kаttаlаshishi bilаn tаsvir аniqligi yomоnlаshishi mumkin vа hаttо tаsvir tаnib bo`lmаydigаn dаrаjаgа bоrishi mumkin.
86. Adobe Photoshop dasturida matnlar bilan ishlash. Adobe Photoshop dasturi tasvirlar ustiga matnlarni kiritish uchun yana bir keng imkoniyatni ochib beradi. Tasvir ustiga matn kiritish uchun asboblar panelida maxsus Текст asbobi mavjud. Bu asbob. asosan, tasvirga turli matnlarni kiritish uchun xizmat qiladi. Текст asbobi tarkibida Текст-маска, Вертикальный текст kabi asboblar yashiringan. Bu asboblar aktivlashtirilib, kursor tasvir ustida bir marta bosilishi bilan yangi Текстовый инструмент darchasi hosil bo'ladi. Bu asboblar faqat matnlarni tuzish uchun xizmat qiladi. Uning yordamida mavjud matnlarni tahrir qilishning iloji yo'q.
111.Аdobe Photoshop dаsturining аsоsiy mеnyusi nimаlаrdаn tаshkil tоpgаn? Ushbu oynaning yukorisida menyu satri joylashgan. U kuyidagi kismlardan iborat: Fayl (File), Pravka (Edit), Risunok (Image), Sloy (Layer), Vqdelenie (Select), Filgptr (Filter), Vid (View), Okno (Window) va Pomoopgp (Help).
|
| |