Termik dezinfeksiya - Donni saqlash va dastlabki ishlash

K im yoviy dizinfeksiyayoki deratizatsiya o ‘tkazish uchun maxsus
kim yoviy m oddalardan foydalaniladi.
Bu moddalar hatto kichik
m e ’yorlarda ham hasharotlar, kanalar va kem iruvchilarga xalokatli
ta ’s ir etadi yoki uning organizm ida chuqur o ‘zgarishlarni yuzaga
keltiradi. Hozirgi kunda zararkunandalarga qarshi kurashishda
q o ilan ilad ig an barcha kim yoviy zaxarli m oddalar pestitsidlar deb
ataladi.
Qoil&niladigari obyekti bo ‘yicha pestitsidlar bir-biridan farqla-
nadi, y a ’ni zaxarli preparatlar m uayyan obyektnigina dizinfeksi-
yalash uchun q o ‘llanilishi mumkin. M asalan b a ’zi
m oddalar don
yuklanm agan b o ‘sh om borlar va unga yondoshgan territoriyalam i
dizinfeksiyalashda qo‘llanilsa, b a ’zilari esa don va don m ahsulot
larini dizinfeksiyalashda q o ilan ilad i, uchinchilari esa un va yor
m a zavodlari inshootlari va undagi uskunalarga ishlov berishda
q o ‘llaniladi va hokazo.
Zararkunandalarning organizm ga kirish y o i i v a organizm ga
ta ’sir etish mexanizmi b o ‘yicha pestitsidlarni to ‘rt guruhga b o iis h
mum kin: suv va oziqa bilan oshqozon-ichak orqali zararkunanda
organizm ga kirib boruvchi m e’da-ichak orqali ta ’sir etuvchi
pestitsidlar; teri qoplam asi orqali organizm ga kirib boruvchi-kontakt
ta ’sir etuvchi pestitsidlar; nafas olish organlari orqali kirib boruvchi-
fumigantlar; birgalikda ta ’sir etuvchi pestitsidlar.
K im yoviy tarkibi va xossalari b o ‘yicha pestitsidlar quyidagicha
b o ‘lib, kim yoviy tark ib iga qarab turkum lanadi.
O linishi va
q o ila n ilis h i b o ‘yicha esa, don va don m ahsulotlarini him oya
q ilish uchun, xlororganik v a fosforganik pestitsidlar, shuningdek
galogen tarkibli (xlor v a brom ) birikm alari bilan birgalikda
q o ‘llaniladi.
Q o ila n ish uslubi b o ‘yicha pestitsidlarni quyidagi guruhlarga
b o iis h mumkin: changlatish y o i i bilan q o ilan ilad ig an kukunlar,
sepish y o i i bilan q o ilan ilad ig an
emulsiyalar, suspenziya va
eritmalar, aerozol holatidagi gazsim on moddalar; shuningdek zaharli
yem lam i sepish usullari orqali am alga oshiriladi.
106
C h an g latish . Bu usul bilan qishloq x o ‘jalik m ahsulotlari, don
va"don m ahsulotlari ham da qishloq x o ‘ja!ik m ahsulotlarini,saqlash
omborxonalarga ishlov berishda keng q o ‘llaniladi. Ishlov beriladigan
maxsus apparatlar changlatgichlar yordam ida kukun holidagi
preparatlam i sepib chiqiladi. К ukunsimpn .preparatlar odatda zarar-
kunandaning nerv va m ushak tizim iga ta ’sir etadi. K ukunsim on
preparatlar dust deb ataladi.
Changlatish usuli m am lakatim izda don m ahsulotlari uchun
q o ilan ilm ay di. K ukunsim on preparatlar faqatgina qishloq x o ‘jali- .
gida u ru g iik fondlarini zararsizlantirishda ishlatiladi.
Sepish (nam ishlov berish). Bu usul bilan qishloq x o ‘ja lik m ah
sulotlari, don va don m ahsulotlari ham da qishloq x o ‘jalik m ahsulot
larini saqlash omborxonalarga ishlov
berishda keng qoMlaniladi
zararsizlantiriladigan yuzaga maxsus sepuvchi apparatlar yordam i
da zaxarli m oddalar ju d a ham m ayda tom chi holida sepib chiqila
di. Sepish uchun eritm a yoki em ulsiya holidagi suyuq m oddalardan
foydalaniladi. B u usul nam dizinfeksiya deb ataladi. Bu usul bilan
asosan om borlar va unga yondosh territoriyalar, kem a, vagon va
boshqa transport vositalarini dizinfeksiyalashda yoki zararsizlanti
rishda q o ian ilad i. N am dizinfeksiyalash uchun kontakt ta ’sir etuv-
chi zaharlardan foydalaniladi.
A erozollar. Bu usul bilan qishloq x o ‘jalik mahsulotlari, don
v a don m ahsulotlari ham da qishloq x o ‘jalik
m ahsulotlarini saqlash
omborxonalarga ishlov berishda keng q o ilan ilad i. Bunday usul
bilan dizinfeksiyalash yoki zararsizlantirishda maxsus hosil qilingan
tum an va tutunlardan foydalaniladi.
..... _
.
F u m ig atsiy a. Bu usulda dizinfeksiyalash yoki zararsizlantirish
uchun zaxarli b u g ia r va gazlardan foydalaniladi.
Fum igatsiya hozirgi kunda deyarli dunyoning barcha mam-
lakatlarida don va don m ahsulotlarini saqlovchi ham da qayta ish-
lovchi omborlar, korxonalar, un zavodlari va boshqa tarm oqlam i di
zinfeksiya yoki zararsizlantirishda q o ‘llaniladigan m uhim va asosiy
usullardan biri hisoblanadi.
107
Fum igatsiya jarayonida bug‘lar v a gazlar o ‘zaro havo bilan
aralashib har qanday b o ‘shliqqa kirib boradi ham da 100
foiz di-
zinfeksiyalashga yoki zararsizlantirishga erishiladi. Ammo, bu usul-
ni q o ‘llashldan yuqori sam aradorlikka erishish uchun dizinfeksiya
qilinadigan obyektni yetarlicha germ etik m axkam lanishini ta ’min-
lash ham da zaruriy shart-sharoitlarni hisobga olishga to ‘g ‘ri keladi.
Fum igatsiya jarayonining samaradorligi ham da uni am alga
oshirish texnikasi fumigantning qator xossalari va xususiyatlariga
asoslanib aniqlanadi: uchuvchanligi, bug‘lanishtezligi, fumigantning
havodagi diffuziyasi, fum igant b ug‘i yoki gazining havoga nisbatan
zichligi, portlash
yoki yonishga moyilligi, sorbtsiya va adsorbtsiya
xususiyatlari, m etall va boshqa m ateriallarga ta ’siri, degazatsiya
sharoiti va boshqa om illarga b og‘liq b o ‘ladi.
SA Q L A S H VA QAYTA IS H L A S H JA R A Y O N ID A
D O N N I T E X N O L O G IK X U SU SIY A TLA R IN I O P T IM A L
B A R Q A R O R L IG IN I TA’M IN L A S H