Ma'ruza kirish. Reja - bet 45

39.3- rasm. TMning tashqi tavsifi.
Tavsifning nishabligi Uyuk- Ut bo'lgartdagi holat uchun statizm orqali aniqlanadi:
Reaktorning aslligi qancha katta bo‘lsa, TMning tashqi tafsifi shuncha bikr bo'ladi. TMlar uchun qo'llaniladigan reaktorlaming aslligi, odatda, Dl>100 bo‘lib, δI <1% qiymatga ega bo‘ladi.
Kuchlanish rezonansi hodisasi TMlarda qo‘llanilib, yuklanish qarshiligi- ning o‘sishi bilan reaktor va sig'imda ham kuchlanishning o'sishi kuzatiladi. Shuning uchun TMning reaktoridagi kuchlanishning maksimal qiymatini aniqlash asosiy amallardan biridir. 39.2- b rasmdagi vektor diagrammadagi UI teng yonli ANB uchburchakning AN tomoni deb qaraladi va bu vektorning qiymati quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:
va shuningdek, liniya kuchlanishi qiymatining analitik ifodasi esa quyidagi ko'rinishga ega bo‘ladi:
Ushbu ifoda asosida yuklanish kuchlanishi 0 dan to UI gacha o'zgarganda ham UL ning qiymati UI dan kichik bo'lishini va qiymatining ushbu diapazon oralig‘ida reaktor tokining maksimal qiymati yuklanish toki bilan quyidagicha bog‘langanligi aniqlaniladi:
va uning qiymati yuklanish tokidan kam bo'ladi. Shunday qilib, reaktorning o‘lchamlarini belgilovchi quvvati ULmaxIL < UyukIyuk tengsizlikdan iborat bo‘ladi.
Induktiv-sig'imli tok manbalari uchun tipik yuklanish sifatida yakor zanjiri TMdan to‘g‘rilagich ko‘prik sxemasi orqali ta'minlanuvchi mustaqil qo‘zg‘aluvchan o‘zgarmas tok motorlari keng qo‘llaniladi (39.4- a rasm).
39.4-rasm. TM li o'zgarmas tok elektr yuritmasining sxemasi (a) va uning elektromexanik (b) va mexanik (d) tavsiflari.
Agar reaktorning aktiv qarshiligini RL=0 deb qarasak, to'g'rilagich nochiziqligi-ning TMga ta’ sirin i hisobga olmaganimizda yuklanish toki liniya kuchlanishi va reaktoming induktivligiga bog‘liq bo'lib qoladi:
va bu esa yakor zanjiridagi tokning kuchlanishga hamda motorning tezligi ωga bog'liq bo‘lmaydi (39.4- b rasm). Motorning momenti ifodasi M=kΦIya dan ko'rinib turibdiki, yakor tokining Iya= const bo'lishi, momentning magnit oqimiga to‘g‘ri proporsional bo‘lishining ta’minlanishi va induktiv-sig‘imli tok o'zgartki-chi va o'zgarmas tok motori tizimining mexanik tavsiflari Φning turli qiymatlari uchun vertikal to‘g‘ri chiziqlardan iborat tavsiflari majmuasidan iborat bo‘ladi (39.4- d rasm). Shunday qilib, bu elektr yuritma tizimi magnit oqimini rostlovchi o‘zgarmas moment manbayi xususiyatiga ega bo‘ladi.
Asinxron motorlarning o‘zgarmas tok motorlariga nisbatan ishlatilishining osonligi, massa-og‘irlik ko'rsatkichlari kichikligi va ishonchlilik darajasining yuqoriligi bilan ajralib turadi. Shuning uchun ham asinxron motorlar asosida «tok manbayi — motor» elektr yuritma tizimlarini yaratish maqsadga muvofiqdir. Bunday tizimning negizini induktiv-sig‘imli parametrik o'zgartkich hosil qilib, u faza rotorli asinxron motor fazasidagi tokni stabillashga xizmat qiladi. Asinxron motor hosil qiladigan aylantirish momenti stator chulg‘ami magnit oqimi maydo-nining o‘zgarmas qiymatida rotor tokining haqiqiy qiymatiga to‘g‘ri proporsional bo‘lib, stabillashgan rotor tokini o‘zgartirib, unga mos keluvchi M = const tavsif-lari to‘plamini hosil qilish mumkin. Agar elektr yuritma tizimida tezlik bo‘yicha manfiy teskari bog‘lanish qo‘llanilsa, u holda ω - const bo'lgan tavsiflar to'plamini hosil qilishi mumkin bo'ladi.
39.5- rasm. «Tok manbayi — asinxron motor» elektr yuritma tizimining funksional sxemasi.
39.5-rasmda «tok manbayi — asinxron motor» elektr yuritma tizimining funksional sxemasi keltirilgan bo'lib, bunda: ISO‘ — induktiv- sig‘imli o'zgartkich, TKR — tiristorli kuchlanish rostlagich o‘zgartkichi, T1 va T2 - to‘g‘rilagichlar, A - asinxron motor, TG - taxogenerator, IFBT - impuls-faza boshqarish tizimi, RN- rotor zanjiridagi aktiv qarshilik, K - oraliq kuchaytirgich. Rotor zanjiridagi RN qarshilik ketma-ket ulangan T1 va T2 to‘g‘rilagichlarning ishlashini ta'minlaydi.
Sirpanishning ortishi bilan asinxron motor rotoridan RNga uzatilib so'nayotgan energiyaning qiymati ham ortadi va shu vaqtda ISO‘ dan uzati- layotgan energiya kamayadi. Bunday energiya taqsimi asinxron motor rotor tomonidan qo‘shimcha qarshilik ulangandek qabul qilinadi. RN qarshilikning qiymati quydagicha aniqlanadi:
bunda: smax, smin - sirpanishning maksimal va minimal qiymatlari, r2 — roto fazasi chulg'amining aktiv qarshiligi, K2U va K2I - T2 to‘g‘rilagichning kuchlanish va tok bo'yicha o'zgartirish koeffitsiyentlari.
Agar elektr yuritma tizimidagi ISO‘, TKR, IFBT va K— qurilmalarni inersiyasiz zvenolar deb qarasak, tezlik bo‘yicha teskari bog'lanish yo‘q bo'lgan hol uchun elektr yuritma tizimining holati quyidagj tenglamalar tizimi orqali ifodalanadi:
bunda: M— motorning hosil qilayotgan aylantirish momenti; Mc — yuklanish momenti; J∑ — elektr yuritmaning inersiya momenti; ω — motorning
burchak tezligi; —- T va T2 to‘g‘rilagichlarning tok bo'yicha o‘zgartirish koeffitsiyentlarining nisbati; K2 = KkKIFBTKTKRKISO - tizimning umumiy uzatish koeffitsiyenti, Uvaz- tizimning kirish qismiga beriladigan vazifalovchi kuchlanish.
Tenglama tizimi yechimlarini umumiy ko’rinishga keltirish uchun barcha kattaliklar o’lchovsiz nisbiy kattaliklarga keltiriladi. Negizaviy kattaliklar deb, MN va ωN larni qabul qilamiz va ular asosida boshqa negizaviy kattaliklar hisoblanadi:
(39.13) tenglamani (39.14)ni hisobga olgan holda qaytadan yoziladi:
bunda: - elektromexanik vaqt doimiyligi,— asinxron motor rotorining elektromagnit vaqt doimiyligi, L — rotor fazasining induktivligi.
39.6-rasm. «Tok manbayi — asinxron motor» elektr yuritmaning ochiq holatining tizim sxemasi.
(39.15) tenglamalar tizimini yechib, elektr yuritmaning ochiq holati uchun (39.6- rasm) quyidagi tenglamalar hosil bo’ladi:
39.7- rasm. «Tok manbayi — asinxron motor» elektr yuritmaning mexanik tavsiflari.
M* va larni o'zaro bog’lanishi
turg'un holat uchun esa
ko‘rtnishida bo'ladi.
Shunday qilib, (39.18) tenglama asosida aytish mumkinki, agar asinxron elektr yuritma tizimi ochiq holatda va rotor zanjiri stabillashgan tok bilan ta’minlana-digan bo‘lsa, u holda stabillashgan toklar qiymatiga mos stabillashgan momentlar hosil qilinib, tizim boshqariluvchi moment manbayi tizimga aylanadi. Bunday tizimning mexanik tavsiflari vertikal tavsiflar to‘plamidan iborat bo‘ladi (39.7- rasmning vertikal tavsiflari).
39.8- rasm. «Tok manbayi - asinxron motor» elektr yuritmaning yopiq holatining tiztim sxemasi.
(39.15) tenglamalar tizimini tizimning yopiq holati uchun quyidagi ko‘rinishda yozamiz (39.8- rasm):
bunda: - tezlik bo'yicha teskari bog'lanishning o'lchovsiz kattaligi; - taxogeneratorning uzatish koeffitsiyenti,.
Agar chiqish ko’rsatkichi qilib tezlikni olsak, u holda
Ko’rinishda bo‘lib, turg‘un rejim uchun esa quyidagi ko‘rinishda bo’ladi:
(39.21) dan ko‘rinib turibdiki, elektr yuritma yopiq boshqaruv tizimli bo‘lsa, u holda elektr yuritmaning mexanik tavsiflari gorizontal mexanik tavsiflar to'plamidan iborat bo‘ladi (39.7- rasmning gorizontal tavsiflari).
Tavsiflar soni U*B ga to‘g’ri proporsional bo‘lib, statik tavsifning bikrligi
bir xil bo’ladi va uning qiymati ga tengdir. Tavsiflarning boshlan-g'ich qismidagi nochiziqlikning bo’lishi asinxron motorlarning noan'anaviy rejimda ishlashi va konstruktiv alohidaligidan kelib chiqadigan xususiyatidir.
Nazorat savollari.
Induktiv-sig'im parametrik o'zgartkichlarining ishlashi qanday fizik hodisaga asoslangan?
Induktivlik-sigim o‘zgartktchi va o'zgarmas tok motori tizimining mexanik tavsiflari nima uchun vertikal ko'rinishga ega?
Nima uchun induktivlik-sig'im o'zgartkichi va asinxron motor tizimi mexanik tavsiflarining boshlang'ich qismi nochiziqli xarakterga ega?
|