nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
IFP ni hosil bo‘lish mexanizmi - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 82/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeIFP ni hosil bo‘lish mexanizmi
Fermentlarni va boshqa oqsil moddalarni immobillanishi polimer matritsa va ferment orasida kovalent bog‘lamlar paydo bo‘lishiga asoslangan. Bunda polimerning makromolekulasi (zanjirsimon tuzilishiga ega bo‘lganligi uchun) fermentning molekulasini, 6 - 10 kovalent bog‘lamlar sodir bo‘lish natijasida, qoplaydi. Oqibatda fermentlarning ta’siri uzaytiriladi, turg‘unligi oshadi, va allergik reaksiyalari kamayadi.
Immobillangan preparatlarni onkologiya sohasida qo‘llash ham katta imkoniyatlar ochib beradi. Chunki ximioterapiyaning asosiy muammosi - bu preparatlarni ta’siri qisqa vaqt davomida namoyon bo‘lishi. SHuni hisobga olgan holda sitostatik moddalarning ta’sirini uzaytirish bu muhim masala.
Bu borada ularni immobillangan ya’ni turli polimerlarga ulangan shakllarini qo‘llash maqsadga muvofiqdir. Masalan, aurantin preparatini PVP bilan immobillangan turi bir-necha kun mobaynida (6 sutka) preparatni qondagi miqdorini ta’minlaydi.
Respublikamizda Onkologiya va Kimyo texnologiya nstitutlari hamkorligida qator sitostatik preparatlarni ta’sirini uzaytirishga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Ular, keng qo‘llaniladigan sitostatik preparat- sarkolizinni ta’sirini uzaytirish maqsadida suvda eruvchan atsetilsellyuloza (VRATS) ning strukturasiga immobillashgan.
Sarkolizin VRATS ga aldegid guruhlari orqali biriktirilgan (yod kislotasi yordamida). Natijada immobillangan sarkolizinning sitostatik ta’siri 14 - 15 sutkaga cho‘zilishi aniqlandi.
Fermentlarni immobillash uchun ularni har-xil sun’iy hujayralarga kiritish usuli ham ishlatiladi. Masalan, mikrokapsulalarga kiritilgan katalaza, ureaza, asparaginaza fermentlarning ta’sir etish vaqtini ancha uzaytirilganligi aniqlandi.
Oxirgi yillarda fermentlarni liposomalarga kiritish imkoniyati o‘rganilgan. Liposomalarga immobillangan fermentlarni muhit ta’siriga sezgirligi ancha kam bo‘ladi. Undan tashqari, antigen va allergik reaksiyalar darajasi kamayadi.
Hozirgi paytda glyukozooksidaza, betta-galaktozidaza, peroksidaza, sitro-xromoksidaza va boshqa fermentlarni liposomalarga immobillangan turlari yaratilgan.
|
| |
аудиторлик хулосаси - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni...

219
-ташқи савдо фаолияти аудити жараёнида аудиторлар бажариладиган
ишларнинг ҳажми ва сифатини тасдиқлайдиган иш ҳужжатларини
тузишлари лозим. Аудитор фикрини тасдиқлайдиган
барча маълумотлар
ҳамда далиллар ҳужжатлаштирилиб, унда аудиторлик текширувлари
Аудитнинг Халқаро Стандартларига мувофиқ ўтказилганлиги кўрсатилади.
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг «Ташқи
савдо соҳасида бошқарув тизимини такомиллаштириш
чора тадбирлари
тўғрисида»ги 2017 йил 13 апрелдаги ПФ-5012-сон Фармони, www. lex.uz.
2.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг «Ташқи
савдо фаолиятини янада эркинлаштириш ва тадбиркорлик субъектларини
қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 2017 йил 3 ноябрдаги
ПҚ-3351-сон Қарор www. lex.uz.
3.
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг
миллий стандарти
21-сон
БҲМС
«Хўжалик
юритувчи
субъектлар
молия-хўжалик
фаолиятининг бухгалтерия ҳисоби счетлари режаси ва уни қўллаш бўйича
йўриқнома», www. lex.uz.
4.
http://www.uzdaily.uz/uz/post/7165
Mahalliy kasalliklarni davolash uchun mo‘ljallangan immobillangan preparatlar

|
Mahalliy kasalliklarni davolash uchun mo‘ljallangan immobillangan preparatlar
|
bet | 83/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeMahalliy kasalliklarni davolash uchun mo‘ljallangan immobillangan preparatlar
Ayrim mahalliy kasalliklarni davolashda IFP zararlangan to‘qima yoki a’zolarni yoniga o‘rnatiladi va uzoq vaqt davomida fermentlar davolovchi ta’sirini ko‘rsatadi.
Ta’siri yo‘naltirilgan IF yaratishda ham polimerli yordamchi moddalar qo‘llaniladi: poliakrilamid (PAA), etilsellyuloza (ES), sefadeks, triatsetat sellyuloza, nitrotsellyuloza, neylon, ftoroplast, PVS, PVP).
Shu turdagi IF, asosan turli shakllarda yaratiladi:granula, tabletka, plyonka, tolasimon. Ular tananing kerakli joyiga o‘rnatiladi yoki implantatsiya kilinadi. Polimer tarkibidagi ferment asta sekin uzoq vaqt davomida kerakli tezlikda ajralib, o‘zining ta’sirini ko‘rsatadi.
Hozirgi vaqtda, organizmda so‘rilib ketadigan ferment saqlovchi polimer preparatlarni kateter yordamida mushaklarga kiritib, shu erda ferment-larning yuqori mahalliy konsentratsiyasini hosil qilish maqsadga muvofiqdir.
Dori moddaning ajralib chiqish tezligi uning molekulyar massasiga, polimerning konsentratsiyasiga bog‘liq bo‘ladi. Yo‘naltirilgan immobillangan fermentlarning afzallik tomoni- ular tashqi fiziologik muhitdan himoya qilingan bo‘ladi va o‘rnatilgan joydan belgilangan miqdorda ajralib o‘zini ta’sirini ko‘rsatadi. SHuni hisobiga, davolovchi dozani kamaytirish imkoniyati tbo‘ladi.
Tripsin, lizotsim, katalazalarning immobillangan turlarini granula yoki tabletka shaklida olishda, ularning har xil polimerlar bilan aralashmalari qo‘llaniladi. Polimer tashuvchi sifatida: sefadeks, triatsetat sellyuloza, nitrotsellyuloza, etilsellyuloza, sellyuloza, PAA, neylon o‘rganildi.
Shu polimerlarga ferment kovalent bog‘lar orqali bog‘langan bo‘lib, eritilganda eritmaga polimerning bitta zarrachasi bilan birgalikda o‘tadi. Bu holatda uning turg‘unligi oshadi va salbiy ta’sirlari ancha kam bo‘ladi.
Ftoroplast (suvda erimaydigan) yoki PVP (suvda eriydigan) asosida immobillangan proteolitik fermentlar yaratilgan. Ular har xil yiringlagan yaralarni davolash uchun tavsiya etiladi va plyonka (pardalar) shaklida olinadi.
Fermentlar diffuziya yoki pardani erish oqibatida ajralib o‘zini davolovchi faoliyatini namoyon etadi. Shu turdagi immobillangan ferment-larni samaradorligi yuqori bo‘lishi kuzatildi. Yaralarning 3 - 4 marta tozalanishi tezlashadi va davolash kursiga sarflanadigan ferment miqdorini 20 martagacha kamaytirish imkoniyati bo‘ldi (ta’siri uzaytirilganligi va yo‘naltirilganligi hisobiga).
.
|
| |
-masala. m = - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

127-rasm.
128-rasm.
Yechish. M asala shartiga k o ‘ra sanoq sistem asi b erilg an b o ‘lib,
t a ’sir qilu v ch i k u chlar rasm d a k o ‘rsatilgan.
M oddiy n u q ta harakati
differensial ten glam asin ing
Ox o ‘qidagi proyeksiyasi ni yozib olamiz:
Son qiy m atlarn i q o ‘ysak,
ax = 1,13 m /s
2 kelib chiqadi.
36-m asala. M assasi
m = 2 kg b o ‘lgan n u q ta
Oxy tek islig id a
Fx =
2 s in 0 , 57i/,
Fy = 5 c o s
nt kuchlar ta ’sirida harakat qiladi. M az-
k u r n u q ta n in g
t= 1 se k u n d d a g i tezligi to p ilsin (1 2 8 -ra sm ).
Bosh-
la n g ‘ich p a y td a n u q ta tin c h b o ‘lgan.
Yechish. M asala shartiga k o ‘ra m oddiy nu q ta
Oxy tekisligida h a
rakat qiladi. S huning u ch u n san o q sistemasi 128-rasm dagidek b o ‘la-
di.
M azk u r n u q tag a Fx, Fy k u c h la r t a ’sir qiladi.
B oshlang‘ich vaqtda n u q ta tin c h turgani u c h u n л = 0 , y= 0,
Vx=0,
Vy= 0 b o ‘ladi.
M od diy n u q tan in g differensial tenglam asi quyidagicha yoziladi:
d2x
(
66. 1)
(66.2)
b u y erd an :
d 2x _ 2sin0,57i?
d 2y _ 5 c o s nt
m
Уо к ‘
yoki
dVx _ 2sin0,5rc?
dVy ^ 5cosixt
(66.3)
dt
m
’
-rasm. Minitran nitroglitserin saqlovchi transdermal terapevtik sistemaning tashqi ko‘rinishi

|
-rasm. Minitran nitroglitserin saqlovchi transdermal terapevtik sistemaning tashqi ko‘rinishi
|
bet | 88/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafe4-rasm. Minitran nitroglitserin saqlovchi transdermal terapevtik sistemaning tashqi ko‘rinishi
"Nitrodisk" TTS applikatsion sistema bo‘lib, u stenokardiya kasalligini oldini olish va davolash uchun mo‘ljallangan. Nitrodisk matritsali sistema bo‘lib, faol ta’sir etuvchi modda matritsaga joylashgan. Matritsa esa gel eki polimer silikonli pardalardan iborat. Uning ichida ko‘p miqdorda mikrokapsulalar joylashgan. Ularning katta-kichikligi 10-200 mkm, faol modda laktoza bilan aralashtirilib PEG-400 suvli eritmasiga kiritilgan. Sistema teriga epishqoq disk orqali epishtiriladi, diskning o‘rtasiga silikon matritsa joylashgan bo‘ladi. Ta’sir etuvchi modda - Nitrosorbit 7 sutka davomida ajralib chiqib ta’sirini ko‘rsatadi.
"Nitrodur" unda ham nitroglitserin laktoza bilan aralashtirilib gidrogel ichida disperlangan holda bo‘ladi. Gidrogel suv, glitserin, PVS, PVP lardan iborat. Gelli matritsa teriga plastir yordamida yopishtiriladi.
"Deponit" sistemasida nitroglitserin o‘zi epishadigan polimer pardada bo‘lib, uning asosini poliizobutilen tashkil qiladi. Nitroglitserin laktoza bilan yuqori qavatda, pastki qavatida esa u eritilgan holatda bo‘ladi va shu tomoni bilan teriga epishtiriladi.
Bundan tashqari ko‘p qo‘llaniladigan "Nitroderm" nomli TTS Shveysariyada "Siba-Geychi" firmasida yaratilgan.
Nitroderm ikki xil bo‘ladi. Nitroderm TTS-5 va Nitroderm TTS-10. Nitroglitserinni miqdoriga ko‘ra birinchisida 5 mg, ikkinchisida 10 mg nitroglitserin saqlanadi. Nitrodermning tuzilishi yuqoridagi Skopoderm sistemasiga o‘xshagan va uning katta-kichikligi 10 va 20 sm2, qalinligi 0,2 mm bo‘ladi. O‘rta qismi (rezervuar) nitroglitserinni silikon moydagi eritmasini saqlaydi. Shu TTSning ishlatganda 24 soat mobaynida teri orqali nitroglitserin organizmga bir tezlikda 0,15 mg/s uzluksiz so‘riladi.
Shu dori turining oddiy nitroglitserin tabletkalariga nisbatan afzallik tomonlari bor.
Ushbu firmada klofelin saqlagan TTS lar ham ishlab chiqariladi. Uni ta’sir etish vaqti 2 haftaga mo‘ljallangan.
Yuqorida etib o‘tilgan sistemalar plastir eki disk ko‘rinishida chiqariladi. 15-rasmda membranali terapevtik sistemalardan dori moddani ajralib chiqish sxemasi keltirilgan.
|
| |
КОРХОНАЛАРНИ БОШҚАРИШДА БУХГАЛТЕРИЯ ХИСОБИНИНГ

КОРХОНАЛАРНИ БОШҚАРИШДА БУХГАЛТЕРИЯ ХИСОБИНИНГ АХАМИЯТИ Нуралиева Барнохон Қудрат қизи Тошкент молия институти “Иқтисодий тахлил “ кафедраси ўқитувчиси Корхоналарни бошқариш, унинг олдига қўйилган режа кўрсаткичларига
доир вазифаларни бажариш мақсадида хўжалик фаолияти устидан кундалик
кузатиб боришни талаб қилади. Бундай кузатиш ва бошқариш хўжалик ҳисоби
ёрдамида амалга оширилади. Корхона хўжалик фаолиятида юз берадиган айрим
ҳодисаларни кузатиш, ўлчаш ва рўйхат қилиш унинг фаолиятини миқдорларда
акс эттиришдан иборатдир Хўжалик ҳисоби корхона, муассаса, ташкилот
хўжалик фаолиятига раҳбарлик, бу фаолият устидан назорат қилиш максадида
хўжаликда юз берадиган ўзгаришларни миқдорларда акс эттириш ва сифат
жиҳатдан тавсифлашдан иборат. Ҳозирги кунга келиб, ҳисобнинг қуйидаги
турларидан жойдаланилади:
Оператив (тезкор) ҳисоб. Оператив ҳисоб - айрим хўжалик операциялари ва жараѐнларини
бевосита улар содир бўлаѐтган вақтида бошқариш мақсадида жорий кузатиш
ва назорат қилиш тизими бўлиб ҳисобланади. У маҳсулот ишлаб чиқариш
бўйича топшириқларнинг бажарилаѐтганлиги, ҳаражатлар нормативларидан
кундалик четга чиқишлар, иш кучидан фойдаланиш ва асбоб-ускуналарнинг
юкланганлик даражаси, шартномаларга риоя қилиниши - мол етказиб
берувчилар ва харидорлар билан тузилган шартномаларнинг бажарилиши
ҳақидаги маълумотлар билан таъминлайди.
Статистик ҳисоб.
893
Статистик
ҳисоб
-
оммавий
хўжалик
ҳодисалар
тўғрисидаги
маълумотларни йиғиш ва ишлаш тизимидан иборат. Масалан, ишлаб чиқариш
ҳажми, ўртача иш хақи, иш вақтидан фойдаланиш, меҳнат унумдорлиги
даражаси, ўсиши ва ҳоказо кўрсаткичлар киради.
Таҳлил ва натижалар муҳокамаси - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil...

196
-
капитал қуйилмаларни амалга ошириш ва улар билан боғлиқ бошқа
харажатлар.
Асосий харажатлар ўз ичига қуйидаги харажатларни олади:
- товар-моддий заҳираларини сотиб олиш, ташиб келтириш, саралаш,
қадоқлаш, сақлаш, етказиб бериш ва у билан боғлиқ харажатларни;
-
ишчи ва хизматчиларга иш ҳисоблаш ва тўлаш билан боғлиқ харажатлар;
-
ижтимоий солиқ харажатлари;
-
асосий фондларни амортизацияси харажатлари;
-
суғурта харажатлари;
-
асосий фаолиятга хизмат кўрсатувчи бўлимлар (ёрдамчи, умумишлаб
чиқариш ва хизмат кўрсатувчи хўжаликлар) ва уларни сақлаш харажатлари;
-
асосий фаолият билан боғлиқ ва ишлаб чиқаришни бошқариш, унга
хизмат қилиш билан боғлиқ бўлган давр харажатларини олади.
Молиявий фаолиятни амалга ошириш учун қилинган харажатлар ўз ичига
қуйидаги харажатларни олади:
-
узоқ ва қисқа муддатли инвестицияларни сотиб олиш, шакллантириш ва
улар билан боғлиқ бошқа харажатлар;
-
узоқ муддатли дебиторлик қарзлари ва кечиктирилган харажатлар бўйича
сарфларни;
-
қисқа муддатли инвестицияларни сотиб олишга, сотиб олиш билан
боғлиқ харажатларни ва бошқа молиявий фаолият бўйича бошқа харажатларни
олади.
Зарарларни ҳам молиявий хисоботнинг элементи сифатида турли
белгилари бўйича таснифлаш мумкин.
Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-
БҲМС) Т.: “Иқтисодиёт ва ҳуқуқ дунёси” нашриёт уйи, 2005

202
Investitsiya faoliyatini tartibga solish va rag’batlantirishdagi xalqaro
tajribalami hisobga olish, chet el investorlariga investitsiyalashning barcha
turlari va shakllarida milliy tartibotni berish yanada
qulay investitsiya muhitini
yaratadi va chet el investitsiyalarining kirib kelishini tezlashtiradi.
Jahondagi ko’pgina mamlakatlarda soliqlarning investitsiya faoliyatini
rag’batlantirishga qaratilgan tartibga solish funktsiyasidan samarali foydalaniladi.
Masalan, Yaponiya, Tayvan, Koreyada o’tish davrida
soliq protektsionizmidan
unumli foydalanilgan. AQShda “buyuk depressiya”ni bartaraf etish davrida ham
xuddi shunday bo’lgan.
Masalan, Yaponiyada, sanoat kompaniyalari ilg’or
texnika va texnologiyaga
qilingan investitsiyalarning 7 foiziga teng miqdorda foyda solig’ini qisqartirish
huquqiga
ega.
Kanadada
bunday
chegirma
ilg’or
texnikaga
qilingan
investitsiyalarning 7 dan 20 foizigacha miqdorini tashkil qiladi.
Soliq krediti ko’rinishidagi imtiyozlar tadbirkorlikning ilmiy-tadqiqot va tajriba-
konstruktorlik ishlanmalar (ITTKI) xarajatlariga tatbiqan ham keng qo’llaniladi. Bir
qator mamlakatlarda soliq krediti kompaniyalarning foyda solig’idan bu
kompaniyalarning o’tgan yil yoki bazis davr uchun o’rtacha yillik me’yorlarga
nisbatan ITTKI xarajatlari o’sishining muayyan hissasini chegirish ko’rinishida amal
qiladi (AQSh da — 20 foiz, Frantsiyada — 50 foiz, Yaponiyada — 20 foiz, Kanadada
100 foiz va undan yuqori).
l-jadvalda keltirilgan ma’lumotlar tahlili shuni ko’rsatadiki, korxonalardan
olinadigan foyda solig'i stavkalari ayrim davlatlarda birmuncha yuqori (AQSH,
Belgiya,
Ispaniya, Buyuk Britaniya, Norvegiya) va ayrimlarida esa pastroqdir
(Germaniya, Braziliya, Turkiya, Lyuksemburg).
203
1-jadva1 Dunyoning ayrim davlatlarida korxonalardan olinadigan foyda va
jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i stavkalari
67
Davlatlar
b) Masalalarni yechish usullari

142
Xlorid kislotaning dastlabki konsentratsiyasi:0,7 mol/litr (muvozanat) + 0,8mol/litr
(sarflangan) = 1,5 mol/litrni, kislorodniki esa 0,6 mol/litr (muvozanat) + 0,2
mol/litr (sarflangan) = 0,8 mol/litrni tashkil etadi.
Moddalar miqdorini topishda molyar konsentratsiyani hajmga ko‘paytiriladi, ya’ni
1,5×8=12 mol , 0,8×8=6,4 mol. Demak, bu testda muqobil javoblardagi
А) 0,8; 0,2 – sarflangan moddalar konsentratsiyalari (mol/l),
В) 12; 6,4 – dastlabki moddalar miqdorlari (mol),
С)1,5; 0,8 – dastlabki moddalarning konsentratsiyalari (mol/ l),
D) 6,4; 1,6 – sarflangan moddalarning miqdorlari (mol/l).
Javob: B
2-masala. SO
2
+ NO
2
= SO
3
+ NO reaksiyada SO
2
va NO
2
ning dastlabki
konsentratsiyasi 6 va 7 mol/litr bo‘lsa, SO
b) Kimyoviy muvozanatga katalizatorning ta’siri

140
5. O‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
§ 26 oxiridagi masalalarni yechib kelish.
48-MAVZU:
Kimyoviy muvozanat mavzusiga oid masalalar va ularning
yechimi
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Kimyoviy muvozanat mavzusiga oid masalalarni yechishni o‘rgatish.
IXK2
-O‘tilgan mavzular yuzasidan masala, mashqlarni yecha olish.
b) Tarbiyaviy:
Masalalarni yechishda izchillik va ma’lum tartibga rioya qilishga
o‘rgatish orqali ekologik, estetik va iqtisodiy tarbiya berish.
c) Rivojlantiruvchi:
Murakkablik darajasi turlicha bo‘lgan masalalar yechish
malakasini rivojlantirish.
TK3
-rasm. “Oros “ sistemasining tuzilishi

|
-rasm. “Oros “ sistemasining tuzilishi
|
bet | 274/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafe16-rasm. “Oros “ sistemasining tuzilishi
1-dori modda eritmasi; 2-tuz; 3-o‘tkazmaydigan egiluvchan membrana;
4-toza suv o‘tkazadigan mustahkam membrana.
17-rasm. Osmoik nasos sistemalarning tuzilishi
(Deen A. va boshq., 2003 )
Biologik suyusula ichiga kiradi, tashqariga chiqmaydi;
Birinchi kamerada osmotik faol modda – bo‘kuvchi polimer joylashgan;
Ikkinchi kameraga suv o‘tmaydi;
To‘ldiruvchi moddaning hajmi ortadi – osmotik bosim hosil bo‘lib, lazer nurlari bilan hosil qilgingan teshik (300 mkm) orqali dori moddaning aniq dozasini tashqariga itarib chiqaradi;
Ajralib chiqqan dori moddaning dozasi biologik suyuqlikning osmotik bosimiga (ionlar konsentratsiyasi, muhitning kislotaligi va b.) bog‘liq bo‘ladi.
TTS faqat teri ustiga emas, balki stomatologiya va oftalmologiyaga ham ishlatiladi. Stomatologiyada ishlatiladigan TS uzun bo‘laklardan iborat bo‘lib, u og‘iz shilliq pardasiga epishtiriladi.
Masalan, tarkibida natriy ftorid saqlovchi TS yaratilgan, u karies kasalliklariga qarshi mo‘ljallangan. Tish kasalligini davolash uchun TDS metilmetakrilat sopolimeri ishtirokida yupqa parda (membrana) holida chiqarilib o‘z tarkibidagi natriy ftorni kuniga 0,02-1,0 mg dan 3-6 oy mobaynida ajratib turadi.
Xuddi shunday TS oftalmologiyada glaukoma kasalligini davolash uchun taklif qilingan. Ularning tuzilishi shunday: ikki etilenvinildan yasalgan polimer membrana o‘rtasida pilokarpin salqovchi qavat bor.
Sistemalar "Ocusert-20" ,"Ocusert-40" nom bilan ataladi va ko‘zning shilliq pardasiga o‘rnatiladi. Shu sistema orqali ko‘zning ichiga polimer membrananing teshiklaridan 7 sutka davomida 20 mkg/soat yoki 40 mkg/soat pilokarpin ajralib chiqadi. 7 kundan so‘ng sistemani olib tashlab, boshqasini o‘rnatsa bo‘ladi.
Ko‘rinishidan shu TS polimer ko‘z pardasiga o‘xshaydi. Lekin farqi uning parchalanib ketmasligida va ta’sir etish vaqti uzoqligida. Demak shu sistemani afzallik tomoni shundan iboratki:
1. 7 kun ichida kasal ko‘ziga tomchilarni ishlatmaydi (qo‘shimcha ta’siri bo‘lmaydi, arzon, vaqtni kam oladi);
2. Pilokarpin dozasi bir tekis aniq ravishda uzluksiz bo‘ladi.
Hozirgi vaqtda 1 yil mobaynida ishlatiladigan TS ham ishlab chiqarilgan (progesteron gormonning organizmga umumiy ta’sirini ta’minlaydi).
Terapevtik sistemalarni yana bir afzallik tomoni - ta’sir etuvchi dori modda kam sarflanib, isrof bo‘lmaydi, chunki jigar, oshqozon fermentlarining ta’siriga uchramaydi. Shuning uchun kasalni davolash uchun umumiy dorini miqdori kam ketadi. Bu esa katta iqtisodiy ahamiyatga ega.
|
| |
bilan yakka ishlash - 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

_____ bilan yakka ishlash
Bolalar o‘yini. “So‘zlar zanjiri”
Maqsad: xotirani, diqqatni rivojlantirish
O‘z o‘ziga xizmat ko‘rsatish
Maqsad: rivojlanish markazlarida mustaqil ravishda tozalik va tartibni saqlash
|
Mavzu bo‘yicha suhbat:
"Qanday qilib bolalar bog‘chasiga bordim?”
Maqsad: atrofimizdagi olam haqidagi fikrlarni kengaytirish, ziyraklikni rivojlantirish, nutqning grammatik tuzilishini rivojlantirish.
_____ bilan yakka ishlash
“Quvnoq so‘zlar”
Maqsad: so‘zlarni bo‘g‘inlarga ajratishga o‘rganishni davom ettirish
Madaniy-gigiena ko‘nikmalarini tarbiyalash
Maqsad: dastro‘molchadan o‘z vaqtida foydalanishni o‘rgatishda davom ettirish
|
Mavzu bo‘yicha suhbat: “Suhbat - mening do‘stim”
Maqsad: bolaning suhbatga kirishish istagini uyg‘otish, do‘stidan faxrlanish tuyg‘usini uyg‘otish, uyg‘un nutqni shakllantirish
_____ bilan yakka ishlash
“Quvnoq masalalar”
Maqsad: sanoq tayoqchalar yordamida oddiy mamavzuli hisoblash amallarini bajarishga o‘rgatishni davom ettirish
Xulq madaniyati
Maqsad: o‘yinchoqlar, o‘yinlar, kitoblarga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lishni o‘rgatish.
|
Mavzu bo‘yicha suhbat:
“Biz - tabiatning do‘stlarimiz”
Maqsad: Maqsad: Bolalarning tabiatda o‘zini tutish qoidalari haqida bilimlarini mustahkamlash Tabiatga va bir-biriga ehtiyotkorlik va mehr bilan munosabatda bo‘lishga o‘rgatish. Nutqning grammatik tuzilishini rivojlantirish
_____ bilan yakka ishlash
Bolalar o‘yini. "Teskarisini ayting” Maqsad: qarama-qarshi ma’noga ega so‘zlarni tanlash qobiliyatini shakllantirish
O‘z o‘ziga xizmat ko‘rsatish
Maqsad: o‘z javonlarida mustaqil ravishda tozalik va tartibni saqlash
|
Mavzu bo‘yicha suhbat - 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

Tarbiyachining bolalar bilan faoliyati
|
O‘quv-tarbiya faoliyati
|
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish
/jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari, salomatlik saboqlari, HXA, YHQ/
|
|
|
Jismoniy tarbiya
OVD –
Tirmashib chiqish
Muvozanat
Sakrash.
To‘pni devorga otish
H/o‘yin “Ayyor tulki”
|
|
Jismoniy tarbiya
O‘yinli mashqlar -
SHaybani ur”
“Yo‘lakcha bo‘ylab”
H/o‘yin “Biz quvnoq bolalarmiz”
|
Ijtimoiy-emotsional rivojlanish
/badiiy adabiyot/
|
|
|
|
|
|
Nutq, muloqot, o‘qish va yozish ko‘nikmalari
/Nutqni rivojlantirish,
tovushlarni aytish, chet tilini o‘rganish, grammatika/
|
|
Zavqli ingliz tili
/Pedagog rejasiga ko‘ra/
|
“Mahmadonanikida mehmonda” -
Nutqni rivojlantirish
N.Nosovning “Tepalikda” ertagini qaytarib aytib berish
Bolalar o‘yini “Teskarisini ayting”
|
|
ABVGDeyka
“P" harfi va tovushi. Berilgan so‘zlar bilan gap tuzish
“Jarangsiz undosh tovush” tushunchasini mustahkamlash. Grafikali topshiriqni bajarish
|
bilim orttirish orqali rivojlanish
/Olam haqida tushunchalar va bilimlar, ilmiy metodlar , elementar matematika/
|
Atrof muhit bilan tanishuv
“Qishki o‘yin-tomoshalar” rasmini tomosha qilish va suhbatlashish
Bilim orttirish
faoliyati
AKT, taqdimotni tomosha qilish
“SHunchalik kichik, shunchalik turli” qor parchalar”
|
Boshlang‘ich matematika
8 sonini tuzilishi 8 raqami 8 sonini ikki kichik sonlardan hosil qilish
Sanoq, to‘g‘ri va teskari sanash
Daftarlarda ishlash
|
|
Boshlang‘ich matematika
8 sonini ikki kichik sonlardan hosil qilish
8 doirasida predmetlar guruhlarini taqqoslash
Daftarlarda ishlash
|
|
ijodiy rivojlanish
/Rasm chizish, loy ishi , aplikatsiya, qo‘l mehnati, konstruktorlik, musiqa/
|
Musiqiy charxpalak
- Musiqa
/Musiqa xodimi rejasiga ko‘ra/
|
loy ishi
Mavzu: “Kichkina qor bobo”
Material:
taxtakachlar, paxta, salfetkalar, PVA elimi
Usul: noan’anaviy texnikada loy ishi
|
Mohir qo‘llar -
Qo‘l mehnati
Mavzu: “Qor boboni bezatamiz”
Materiallar: rangli tugmalar, mato parchalari, rangli qog‘oz va karton, to‘q rangli ko‘zmunchoqlar, issiq elim.
|
Musiqiy charxpalak
- Musiqa
/Musiqa xodimi rejasiga ko‘ra/
|
Ranglar palitrasi - G‘oyaga ko‘ra rasm chizish
Mavzu: “Qishki peyzaj”
Materiallar: mavzuga oid rasmlar, to‘q ko‘k rangli qog‘oz, qora qalam, akvarel bo‘yoqlari, paxta cho‘plari
Usul: paxta cho‘plarida chizishning noan’anaviy texnikasi
|
Umumiy guruhlarda ishlash
|
Kun yakuni bo‘yicha qisqa suhbat o‘tkazish
|
boMadi. Buning uchun diametri 40-60 sm chuqurligi 40 sm dan boMgan

|
boMadi. Buning uchun diametri 40-60 sm chuqurligi 40 sm dan boMganBog'liq 64363c7a88a43boMadi. Buning uchun diametri 40-60 sm chuqurligi 40 sm dan boMgan
dumaloq chuqurchadan ham foydalanilsa boMadi.
Bunday chuqurchalami kavlashda mavjud boMgan mexanizmlardan ham
foydalanish mumkin. Chuqurchalami dalada shaxmat shaklida joylashtrilsa
maqsadga muvofiq boMadi. Kichik paykallik tajribalami tuproq bilan
to'ldirishda asosan tuproqni 0-20 sm chuqurgacha qatlamdan olinadi. Buning
uchun chuquming hajmi ushbu formula yordamida aniqlanadi:
V
= P ch h
V
- hajm sm. kub; ch -
aylana radiusi, sm.; h -
chuqurlik, sm.;
P - o„zgarmas son, 3,14.
Ushbu turdagi tajribalarda bajariladigan agrotexnik ishlar bir muddatda
amalga oshiriladi. Chuqurchalar bir-biridan kamida 0-50 sm. uzoqlikda
joylashtiriladi.
Sabzavotchilikda har qanday agrotexnik tadbirlar o„rganilayotgan bo„lsa
ham, agarda sabzavot ekinlari ko„chat qilib ekilayotgan bo'lsa hamma
variantlarga ekilayotgan ekin ko'chatlari bir xil bo'lishini ta‟minlash lozim.
Tajribada o'rganilayotgan mavzuga va ekin turiga qarab shu ekinning o'suv
davrlari bo'yicha fenologik kuzatishlar amalga oshiriladi. Keng qatorlab
ekiladigan ekinlarda fenologik kuzatishni amalga oshirish uchun har bir
variantdan kamida 25 donadan o'simlik ajratib etiketkalab qo'yiladi. Tor
qatorlab yoki yoppasiga ekiladigan ekin turlariga esa hamma tomoni 1 metrdan,
yuzasi 1 m/kv bo'lgan ramkalar o'matiladi. Vegetatsiya davrlari bo'yicha
fenologik kuzatishlar shu ajratilgan o'simliklar ustida amalga oshiriladi. hamma
turdagi dala tajribalarida ham oxirgi ko'rsatkich hosildorlik bo'lganligi uchun,
sabzavot ekinlarida ham hosil keng qatorlab ekilgan ekinlarda hisobga olish
|
| |
boMib chiqadi - Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o

|
Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov oBog'liq 64363c7a88a43boMib chiqadi.
Masalan: Ekish me‟yori 1 ga yerga 100 kg deb belgilangan, shu
urugMarning ekishga yaroqliligi 96% boMsin, bunda ekishga yaroqliligini
xisobga olib tuzatish kiritilgan xaqiqiy ekish me‟yori 100x100/98=104,1 kg ya‟ni
Unuvchanlikni aniqlash
o'rtacha
unuvchanlik
boMganda,%
quyi dacha
yoM qo'yiladigan farq
100 dan 98 gacha
q
2
97,9 “ 95 “
. q -
3
94,9 “ 90“
q -
4
89,9 “ 85 “
q -
5 ‟
84,9 “ 80“
q -
5,5
1 2 9
10 kg ga boMib chiqadi.
Demak, xaqiqiy (xisoblab chiqilgan) ekish me‟yori belgilangan me‟yorning
100 ga ko„paytirlib urugMikning ekishga yaroqlik foiziga boMingan qismiga
teng ekan.
UrugMarning o„sish kuchini aniqlash
0„sish kuchi o„simliklarning yer yuziga yorib chiqish va normal maysa
hosil qilish qobilyatidir. 0„sish kuchini aniqlash uchun tekshiriladigan urug„ va
hosil miqdoriga yarasha ma‟lum kattalikda shisha yoki sopol idish olinadi.
Masalan boshoqli don ekinlari uchun bu idishning bo„yi 20 sm., diametri 15 sm.
boMishi mumkin.Idish toMa nam sigMmining 60% iga qadar nam qum bilan
toMdiriladi.qumning yuzi tekis boMishi va tegishli ekin urugMari dala
sharoitida qanday chuqurlikka ekilsa,bunda ham shu chuqurlikka eqilishi
kerak.
So„ngra qum yuziga urugMami joylab chiqib, ustidan yirik donador qum
sepiladi
(qum
donalarining
yirikligi
1
mm.dan
1,25
mm.gacha
|
| |
Proyeksiya ichki stressni moslashtiradi

|
Proyeksiya ichki stressni moslashtiradi
|
bet | 12/15 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #252581 |
Bog'liq Proyektiv metodlar tuzatilganProyeksiya ichki stressni moslashtiradi.
1. Proyeksiya eksternalizatsiya (ichki tarkibni tashqi dunyoga o'tkazish) ishining bir qismi sifatida ko'rib chiqiladi.
2. Proyeksiyalash mexanizmlari.
Proyeksiya - bu atrof-muhit haqidagi g'oyalarni shakllantirishning tabiiy mexanizmi bo'lib, uning mohiyati voqelik muhitini o'z Ego jihatlariga o'zlashtirishdan iborat.Psixoanaliz nuqtai nazaridan, proyektiv usulning predmeti - motivatsiyaning ongsiz va juda ongli shakllari, Freydning shaxsiyat tuzilishi haqidagi klassik g'oyasidan kelib chiqqan holda, shaxsning ishlash sifati. moslashish darajasi va proyektiv usul shaxsning ongsiz qatlamini tashqi ko'rsatish vositasiga aylanadi.
Zamonaviy kontseptual Proyektiv psixologiyadagi tendentsiyalar. Proyektiv metodni asoslash uchun “Yangi qarash” tadqiqoti ahamiyati.
Psixoanalitik gipotezalarni eksperimental usullar bilan tekshirishga urinishlar qilingan. O'sha paytda xulq-atvor yondashuvi. Biz kollektiv idrokga murojaat qildik. (idrok - idrok). Tajribalar natijasi idrokning selektivligi yoki selektivligining uchta mexanizmi haqidagi gipoteza edi.
1. Rezonans printsipi - mos ravishda stimullar. ehtiyojlar, shaxsiy qadriyatlar yanada aniqroq va tezroq idrok etiladi.
2. Himoya tamoyili - rag'batlantirish, kutishning ziddiyatlari. potentsial xavfli axborot sub'ekti yoki tashuvchisi. "Ego" kamroq tan olinadi va ko'proq buziladi.
3. Sezuvchanlik tamoyili - rag'batlantirish, tahdidlar. shaxsning yaxlitligi va aqliy faoliyatning jiddiy buzilishiga olib kelishi mumkin bo'lganligi boshqalarga qaraganda tezroq tan olinadi (mojaro tasvirlarini tan olish tezligi).
Proyektiv usullarda idrok muammosi.
Aql-idrokga bog'liq bo'lgan proyeksiya jarayonlarining quyidagi xususiyatlarini belgilaydi: 1) tabiiy ravishda ta'sir qiluvchi idrokning ma'lum ichki va tashqi omillari funktsiyasi bo'lgan proyeksiya jarayonlarining selektivligi yoki selektivligi. Tashqi omillarning ta'siri gestalt-psixologlar tomonidan o'rnatilgan idrok qonuniyatlarining namoyon bo'lishida namoyon bo'ladi. Gestalt psixologiyasi tomonidan aniqlangan yana bir muhim fakt shundaki, shaxs va stimul qandaydir yagona makonni tashkil qiladi. Va bu jihatdan qo'zg'atuvchining transformatsiyasi orqali idrok tuzilishiga ta'sir qilish mumkin.
|
| |
Proyektiv metodning paydo bo'lishi muammosi

|
Proyektiv metodning paydo bo'lishi muammosi
|
bet | 11/15 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #252581 |
Bog'liq Proyektiv metodlar tuzatilgan2.2. Proyektiv metodning paydo bo'lishi muammosi.
"Proyeksiya" atamasidan eng keng foydalanish sohada qabul qilingan klinik psixologiya proyektiv texnikalar deb ataladigan narsalar bilan bog'liq holda. Bularga Rorschach testi, Tematik idrok etish testi, Szondi, Gapni yakunlash testi va boshqa ko'plab usullar kiradi. Ushbu testlardan foydalanishda asosiy talab mavzuga bir nechta noaniq stimullarni taqdim etish, so'ngra ularga munosabat bildirish taklifidir. Bu orqali sub'ekt o'z ehtiyojlari va bosimini loyihalashi va bu noaniq stimullarga javob sifatida namoyon bo'lishi kerak deb taxmin qilinadi.
Tadqiqotning 2 turi mavjud:
-tadqiqotning xulq-atvor turi (shaxsning tizim sifatidagi reaktsiyasi);
-funktsional (tizimning ichki tuzilishi va xususiyatlari). Proyektiv psixologiya tadqiqotning funktsional turi bilan bog'liq.
Franklning proektiv usuli: shaxsiyatning eng muhim tomonlarini ularning o'zaro bog'liqligi va faoliyatining yaxlitligida aks ettirish qobiliyati. U shaxsiyatni proyektiv o'rganishga asos bo'lgan tamoyillarni aniqlaydi: Proyektiv tadqiqot noyobni aniqlashga qaratilgan- Allportnomotik (umumiy qonuniyatlarni o'rnatishga qaratilgan tadqiqotlar, ko'p sonli institutlarni katta jalb qilishni o'z ichiga oladi. Ideografik - shaxsni o'rganishga qaratilgan, sub'ektiv va Proyektiv yondashuvda shaxs nisbatan barqaror tizim sifatida o‘rganiladi Shaxsiyat hayot davomida faol ishlaydigan dinamik jarayonlar tizimi sifatida qaraladi.
Xollest psixologiyasi tamoyillari bilan proyektiv metodni asoslash.
Holizm tamoyili yaxlitlik tamoyilidir. Proyektiv psixologiyaning holizm g'oyalari bilan aloqasi (Levin, Oport) uslubiy psixologiya tarafdorlari tomonidan bir necha bor ta'kidlangan. Aloqa izda ifodalangan. qoidalari:
1. Shaxsning yaxlitligi o'zaro bog'liqlik va o'zaro ta'sir sifatida harakat qiladi va uning qismlari yoki funktsiyalaridan iborat bo'lib, shaxsiy kontekst bilan belgilanadi.
2. Shaxs va ijtimoiy muhitning birligi va ularning ajralmasligi va doimiy o'zaro ta'siri.
3. Proyektiv tadqiqot predmeti shaxs-muhit tizimidagi ob'ektiv munosabatlar emas, balki ularning shaxsni sub'ektiv kontseptuallashtirishidir.
4. Shaxs o'z-o'zini tartibga soluvchi tizim sifatida harakat qiladi, maqsad - adaptiv vazifalarga muvofiq sub'ektiv tajribani tashkil etish.
5. Shaxs - o'ziga xos xususiyatlar tizimi, kognitiv jarayonlar, ehtiyojlar, moslashish usullari, ta'lim, uning individual uslubi.
Shunday qilib, xoll psixologiya nuqtai nazaridan proyektiv usullar shaxsning jismoniy va ijtimoiy tajribasini, o'zi va ijtimoiy tajribasi haqidagi sub'ektiv g'oyasini tashkil qilish usullari va usullarini o'rganish vositasidir. Klassik psixoanalizning proyektiv metodni asoslashga ta'siri. Proyeksiya minimallashtirishga qaratilgan avtomatik, ongsiz, mudofaa harakati sifatida qaraladi. Ego uchun assotsiativ, ijtimoiy yoki qabul qilinishi mumkin bo'lmagan motivlarni tashqi ob'ektlarga bog'lash orqali ichki kuchlanish.
|
| |
og'irligiga nisbatan 0,01 gacha aniqlikda foiz bilan ko'rsatiladi

|
og'irligiga nisbatan 0,01 gacha aniqlikda foiz bilan ko'rsatiladiBog'liq 64363c7a88a43og'irligiga nisbatan 0,01 gacha aniqlikda foiz bilan ko'rsatiladi.
UrugMarning unuvchanligini aniqlash
Urug'laming unuvchanligi ekishga yaroqligini belgilaydigan eng muhim
xususiyatlaridan biridir. Urug'laming unuvchanligi ekinni qalinligicha,
o'simliklarni bir yilda yaxshi rivojlanishi va boshqa belgilariga katta ta‟sir
ko'rsatadi.
Laboratoriya
sharoiti
juda
qulay
boMganligidan
urugMarning
unuvchanligi daladagiga qaraganda doim yuqori boMadi. Shuning uchun ikki
xil unuvchanlik labaratoriya va daladagi unuvchanlik mavjud.
UrugMarning unuvchanligi termostatda yoki shu maqsad uchun aloxida
ajratilgan va zarur harorat saqlab turiladigan toza xonada aniqlanadi.
UrugMarning unuvchanligini va tozaligini aniqlash uchun olingan asosiy ekinlar
1 2 7
urugMdan foydalaniladi. Ana shu urugMardan tanlamasdan qatorasiga har biri
100 ta urug„dan iborat to„rtta namuna olinadi. Bu namunalar undirish uchun
o„stirish vannachalariga terib qo„yiladi. Vannachalami tagiga qum solish yoki
toza filtr qogozni to„shab qo„yish kerak. Ko„zini diametri 1 mm keladigan
elakdan oMkazib, oldindan tayyorlab qo„yilgan kvars qumi olinadi. U yaxshilab
yuviladi va yuqumsizlantirish uchun qizdiriladi. qumni ikkinchi marta ishlatish
mumkin, lekin buning uchun uni yana yuvish va qizdirish lozim.
UrugMaming unib chiqish qobiliyati va unuvchanligi ta‟siri kun oralatib
ungan urugMami sanab borish yoMi bilan aniqlanadi.Unib chiqish qobiliyati
urugMarning qisqa muddatda qiyyog„os unib chiqishdir. Unib chiqish qobiliyati
yuqori boMgan urugMar qiyg„os unib chiqib, o„simliklar bir vaqtda rivojlanib
|
| |
Davr 
  

YAnvarь I-hafta ___ dan _____gacha

|
Davr
YAnvarь I-hafta ___ dan _____gacha
|
bet | 136/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgDavr
|
YAnvarь I-hafta ___ dan _____gacha
|
Guruh
Mavzu
|
Bolalarni boshlang‘ich ta’limga yillik majburiy tayyorlashga ________________ tayyorgarlik guruhi (nomi, agar bo‘lsa)
|
“Sovuq mamlakatlarning hayvonlari va ularning yashash sharoitlari”
|
Rivojlanish sohalari bo‘yicha maqsadlar
|
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllanishi
|
Sog‘lom turmush tarzi ko‘nikmalarini shakllantirish
|
Ijtimoiy-hissiy rivojlanish
|
O‘z hissiyotlarini namoyish qilishni nazorat qilishga va turli xil ijtimoiy vaziyatlarda hissiy ta’sirlanishga o‘rgatish, o‘ziga ishonch va mustaqillikni rivojlantirishga ko‘maklashish. Bolada muloqot jarayonida o‘zaro yaxshiroq tushunishga ko‘maklashadigan ijobiy xususiyatlarni shakllantirish
|
Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari
|
Bolada tarbiyachi bilan suhbatga kirishish ko‘nikmasini, atrofda bo‘layotganlarga o‘z munosabatini bildirish istagini rivojlantirish. Nutq qobiliyatini, mayda motorikani rivojlantirish
|
Bilish jarayonining rivojlanishi
|
Bolalarning Arktika va Antarktida hayvonlari to‘g‘risida tasavvurlarini kengaytirish Bolalarni SHimoliy hayvonlar bilan tanishtirishni davom ettirish, bu hayvonlarning hayot tarzi haqida tushuncha berish, yashash muhitga moslashuvining ba’zi xususiyatlari bilan tanishtirishni davom ettirish. Barcha tirik mavjudotlarga bo‘lgan qiziqishni, kitoblardan yangi bilimlarni olishga intilishni, qiziquvchanlik, kuzatuvchanlik va tasavvurni rivojlantirish. SHimoliy hayvonlar hayotiga qiziqishni davom ettirish; Tabiatga g‘amxo‘rlik qilish, uni himoya qilish va asrash istagini tarbiyalash.
|
|
|
| |
tjtfiej
w 
c&f - Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o

|
Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o Pdf ko'rish
|
bet | 118/163 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 3,18 Mb. | | #259446 |
Bog'liq 64363c7a88a43tjtfiej
w
c&f
19-rasm. Yangi Aleksandriya qishloq
xo„jalik institutidagi beton
lizimetrlaming vertikal va gorizontal
kelib ko„rinishi.
Har bir lizimetr yoMak
tomondan tubigacha yuzada
paydo bo'lgan suvni sizib
ketishi uchun diametri 2 sm
bo„lgan rux truba qo‟yiladi.
Suvni yaxshi tuplanishi
uchun
lizimetming
tubi
trubaga
yo„nalgan holda biroz qiyalashgan
boMadi. Shuningdek ikki qarama-qarshi
burchakdan tuynuk tomonga yo„nalgan
holatda chuqurlik bo„yicha egatcha
kurish maqsadga muvofiq.
Lizimetr
devorlari
kuyoshda
qizimb ketmasligi uchun yuza qismi oq
bo'yoqda bo„yab qo„yiladi. Lizimetrlar
bir-
biridan 0.5 metr oralikda joylashadi.
YoMak tomondan ular orasiga beton
devor qo„yilib , boshqa joylar tuproq
bilan toMdiriladi.
Har bir lizimetr o„zining tartib
raqamiga ega boMib, bir tomonda juft
raqamli lizimetrlar, ikkinchi tomonda
esa
toq raqamli lizimetrlar joylashtiriladi.
1 5 8
К.А. Timiryazev qishloq xo„jalik akademiyasining Lizimetrlari
Bu lizimetrlar dastlab 1900 yili akademik V.R. Vilyams loyixasi bo„yicha
qurilgan. Bu lizimetrlar yuqoridagi lizimetr-lardan xajmining kattaligi bilan
farqlanadi.
Lizimetrlaminng yuzasi 4 m
2
ga, chuqurligi 1 metrga teng. Shuningdek bu
lizimetrlaming drenaji boshqacha tartibda quriladi. Bu lizimetrlaming tubi g„arb
tomondan markazga tomon ozroq (5 sm) kiyalik mavjud. Markazda chikindilami
chiqarib tashlash uchun maxsus tuynuk mavjud. Tuynuk trubaning uzunligi 10
sm, diametri 2 sm ga teng.
Karnil universiteti qoshidagi qishloq xo„jalik tajriba stansiyasi
lizimetrlari
Markazda tuynuk ustida filtratlar oqimi uchun maxsus drenajlar mavjud. Bu
drenajlar ko„plab mayda va to„rtta yon tomonlama nisbatan yirikroq suvlami
o„tkazuvchi shisha tmbalari bo'lgan rux likobcha joylashtiriladi. Shunday qilib ,
bu kurilmada shag„al va qumdan iborat suvni ko„chiruvchi qatlam yo„q, uning
o„mini shishasimon trubalar egallaydi. Bu kurilmada lizimetrlar soni 10 donani
tashkil etadi.
Kamil lizimetrlari sug„orish va meliorasiya bilan bogMiq ilmiy tadqiqotlar
olib borish uchun juda qulay. Bu tajribalarda suvlarning xarakati. Turli
minerallaming sizot suvlariga yuvilishi xaqida ilmiy xulosaga kelish mumkin.
|
| |
Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o - bet 117

|
Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o Pdf ko'rish
|
bet | 117/163 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 3,18 Mb. | | #259446 |
Bog'liq 64363c7a88a432)
tuproq uyumi bilan toMdirilgan lizimetrlar.
Konstruksion tuzilishiga ko„ra lizimetrlar quyidagi guruhlarga
boMinadi :
1)
beton yoki gMshtli
2)
metalli va qisman ruxli
3)
voronkasimon lizimetrlar
Lizimetrlar oz konstruksiyasi va tizilishiga ko‟ra turlicha boMadi.
Lizimetrlar turli tuzilishga ega bo‟lib, unda yuqorigi tuproqsiz , tuproqli, hamda
pastki shag‟alli qatlamlardan iborat. Shuningdek pastki qismida suv
o‟tkazuvchi trubalar joylashtiriladi. Bunday lizimetrlarda xar qanday
melioratsiyaga oid tajribalami olib borish mumkin.
Qishloq xo„jaligida eng keng tarqalgan va qo„llaniladigan lizimetrlardan
biri beton va gMshtli lizimetrlar hisoblanadi. Bu lizimetrlar diyarli barcha
rivojlangan davlatlardagi qishloq xo„jalik ilmiy tadqiqot institutlari va
oliygoxlaridagi o„quv tajriba xo„jaliklarida mavjud.
Bu xildagi lizimetrlar boshqa turdagi lizimetrlarga nisbatan tannarxi
arzon, kurilish konstrukturasi sodda , foydalanish uchun qulay hisoblanadi. 0„z
navbatida beton va gMshtli lizimetrlaming ham ko„plab turlari mavjud.
18-rasm. Melioratsiyaga oid tajribalar olib boriladigan lizimetr
1-
lizimetrning yuqori tuproqsiz qismi, 2-tuproqli katlam, 3- filtr qatlam, 4- pastki shlak
va shag'al yotkiziladig‟an qatlam, 5-suv sizib o‟tadigan truba
1 5 6
Yangi Aleksandriya qishloq xo„jalik institutining lizimetrlari
Bu turdagi lizimetrlar dastlab 1903 yili P.F.Barakov loyixasiga ko„ra
kurilgan.
Dastlab uzunligi 20 metr, kengligi 4 metr, chuqurligi 2 metr boMgan xajmda
tuproq sigMmiga ega boMgan chuqurlik tayyorlab qo‟yiladi. So„ngra uning
tubiga 0.6 metr qalinlikda beton yotkizilgan , uzunligi 1.5 metr, eni 1 metr
oMchamdagi ikki qator massiv holatda boMadi.Har bir bunday massivda xajmi 1
m3 (lxlxl) oMchamdagi 12 tadan beton lizimetrlar boMadi. Lizimetrlaming tagi
va yon devorlarining qalinligi 0.1 metr. YogMn suvlari lizimetrga oqmaydigan
holatda boMishi uchun lizimetming yuqori qismi sement bilan silliq shuvab
chiqiladi.
Har bir lizimetr yoMak tomondan tubigacha yuzada paydo boMgan suvni
sizib ketishi uchun diametri 2 sm boMgan rux tmba qo‟yiladi.
Suvni yaxshi tuplanishi uchun lizimetming tubi trubaga yo„nalgan holda
biroz qiyalashgan boMadi. Shuningdek ikki qarama-qarshi burchakdan tuynuk
tomonga yo„nalgan holatda chuqurlik bo„yicha egatcha kurish maqsadga muvofiq.
Dastlab uzunligi 20 metr, kengligi 4 metr, chuqurligi 2 metr boMgan xajmda
tuproq sigMmiga ega boMgan chuqurlik tayyorlab qo‟yiladi. So„ngra uning
tubiga 0.6 metr qalinlikda beton yotkizilgan , uzunligi 1.5 metr, eni 1 metr
oMchamdagi ikki qator massiv holatda boMadi.Har bir bunday massivda xajmi 1
m3 (lxlxl) oMchamdagi 12 tadan beton lizimetrlar boMadi. Lizimetrlaming tagi
va yon devorlarining qalinligi 0.1 metr. YogMn suvlari lizimetrga oqmaydigan
holatda boMishi uchun lizimetming yuqori qismi sement bilan silliq shuvab
chiqiladi.
|
| |
qatorlarida, tor qatorlik ekinlarida esa hisobga olish maydonlari kami 8-10

|
qatorlarida, tor qatorlik ekinlarida esa hisobga olish maydonlari kami 8-10Bog'liq 64363c7a88a43qatorlarida, tor qatorlik ekinlarida esa hisobga olish maydonlari kami 8-10
joyidan 1 m/kv bo'lgan maydonlardan hosil terib olinadi va hosildorlik (s/ga) ga
aylantiriladi. Olingan hosildorliklar terimlar bo'yicha qo'shilib jami hosildorlik
chiqariladi.
Takrorlash uchun savollar
1.
Bog ‘dorchilikda dala tajribasi о ‘tkazishning о ‘ziga xosligi
1 2 5
2.
Ко ‘chat у etishtirish bo ‘yicha о ‘tkaziladigan tajribalar
3.
Mevali bog'larda о ‘tkaziladigan tajribalarda о ‘rganiladigan omillar
4.
Bog'dorchilikda olib boriladigan dala tajribalarida daraxtlar novdasini
sovuq о ’rganlik darajasini aniqlash
5.
Bog ‘dorchilikdagi dala tajribalarida fenologik kuzatishlar
6.
Mevachilik bo ‘yicha tajribalarda meva xosilini aniqlash usullari
7.
Sabzavotchilikda dala tajribalarini о ‘tkazish usuli
8.
Sabzavotchilik bo ‘yicha dala tajribasida о ‘ziga xos xususiyatlar
9.
Dala tajribasidagi sabzavot ekinlarida amalga oshiriladigan
fenologik kuzatuvlar
10.
Tajribalarda sabzavot ekinlarixosili va xosildorligini to'g'ri aniqlash usuli.
|
| |
-kimyoviy elementlar va ularning birikmalari 
xossalariga oid masala va mashqlarni ishlashda hisoblashlarni bajara olish 
Dars turi

141
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni so‘rash.
Masala:CO(g)+H
2
O(g)=CO
2
(g)+H
2
(g)
sistemada
moddalarning
muvozanat
holatdagi konsentratsiyalari (mol/l) tenglamaga mos ravishda 6, 3, 2, 9 ga teng.
Muvozanat holatdagi sistemadan 2 mol CO
2
chiqarib yuborildi. H
2
O va H
2
larning
yangi muvozanat konsentratsiyalarini (mol/l) hisoblang (reaksiya hajmi 1
l bo‘lgan
idishda olib borildi).
A) 4; 11; B) 2; 10; C) 4,5; 7,5; D) 6; 11.
2. Yangi mavzuni tushuntirish:
a) Masalalarni yechish metodikasi bilan tanishtirish: Muvozanatga doir
masalalarni yechishda, dastlabki moddalar miqdorini aniqlash uchun:
Reaksiyani tenglashtirib, barcha moddalar oldidagi koeffitsiyentlarni
tanlash;
Hosil bo‘lgan moddalarning muvozanat konsentratsiyasidan foydalanib
koeffitsiyentlar orqali sarflangan moddalar miqdorini aniqlash;
Sarflangan va muvozanat konsentratsiyalarini qo‘shish bilan dastlabki
moddalar konsentratsiyasini aniqlash;
Dastlabki moddalarning molyar konsentratsiyasidan foydalanib n = CM∙V
tenglama yordamida ularning miqdorini aniqlash lozim.
AK2
- - Boshqarmasi

112
birikmalari xossalariga oid masala va mashqlarni ishlashda hisoblashlarni bajara
olish
c) Rivojlantiruvchi:
Masalalar yechishda formulalardan unumli foydalana olish
malakasini rivojlantirish.
Dars turi:
yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Dars uslubi:
aralash(amaliy, suhbat, test topshiriqlari bilan ishlash, munozara va
tahlil)
Dars jihozi:
tarqatma topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. Konsentratsiyalarga doir formulalarni takrorlab olish
3. Amaliy tarzda yechiladigan masalalar bilan tanishtirish.
1. 0,4 mol KCl 120,2 g suvda eritilishidan hosil bo‘lgan eritmaning foiz
konsentratsiyasini (%) aniqlang.
2. 200 g 10 % li va 300 g 20 % li NaNO
3
eritmalari bir idishga solib
aralashtirilishidan hosil bo‘lgan eritmaning foiz konsentratsiyasini (%) hisoblang.
3. 520 g 10 % li BaCl
2
eritmasi va 710 g 5% li Na
2
SO
4
eritmalari bir idishga solib
aralashtirilganda, hosil bo‘lgan eritmaning foiz konsentratsiyasini (%) aniqlang.
4. 240 ml (ρ= 1,125 g/ml) 15 % li (NH
4
)
2
SO
4
eritmasi tarkibida erigan moddaning
massasini (g) aniqlang.
5. 500 g suvga 85,5 g Ba(OH)
2
qo‘shilishidan hosil bo‘lgan eritmaning
(ρ=1,171g/ml) normal konsentratsiyasini (N) aniqlang.
6. 16 % li (ρ=1,2g/m
l) noma’lum modda eritmasining molyar konsentratsiyasi 4,8
M ga teng bo‘lsa, shu eritmada erigan noma’lum moddani aniqlang.
7. 2,5 M li Fe
2
(SO
4
)
3
eritmasining normal konsentratsiyasini aniqlang.
8. 26 % li (ρ = 1,2g/ml) BaCl
2
eritmasining normal konsentratsiyasini aniqlang.
ning muvozanat konsentratsiyasini

|
ning muvozanat konsentratsiyasini Pdf ko'rish
|
bet | 133/182 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 4,97 Mb. | | #136263 |
Bog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)2
ning muvozanat konsentratsiyasini
(mol/litr) hisoblang (Км=1).
А)8,73; В) 2,77; С) 3,27; D) 10,77.
Demak, SO
2
va NO
2
larning dastlabki konsentratsiyalari 6 va 7 mol/litr bo‘lsa,
muvozanat konsentratsiyasi tegishli tartibda 6-х va 7-х bo‘ladi. Muvozanat
konstantasi birga teng bo‘lgani uchun tenglamaning ikkala tomonini
tenglashtiramiz.
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
a) NH
3
+О
2
=Н
2
О+N
2
reaksiyada kimyoviy muvozanat qaror topganda moddalar
konsentratsiyalari [NН
3
]=0,4; [О
2
]=0,65; [Н
2
О]=0,3 mol/litr ni tashkil qiladi.
Reaksiya hajmi 0,005 m3 bo‘lgan idishda olib borilgan bo‘lsa, dastlabki moddalar
miqdorini (mol) hisoblang.
А) 0,6; 0,8 В) 1,0; 0,75 С) 3,0; 4,0 D) 0,2; 0,1 5.
b) NH
3
(g)+Cl
2
(g)=N
2
(g)+HCl(g) reaksiya hajmi 0,009 m3 bo‘lgan idishda olib
borildi. Kimyoviy muvozanat qaror topganda moddalar konsentratsiyalari
[NH
3
]=0,4; [Cl
2
]=0,2; [HCl]=0,6 mol/litr bo‘lsa, boshlang‘ich moddalar miqdorini
(mol) hisoblang.
А) 0,2; 0,3 В) 0,6; 0,5 С) 5,4; 4,5 D) 1,8; 2, 7.
c) СН
4
(g)+Н
2
О(g)=СО(g)+Н
2
(g) reaksiya hajmi 9 litr bo‘lgan idishda olib borildi.
Kimyoviy muvozanat qaror topganda moddalar konsentratsiyalari [СH
4
]=0,5;
[Н
2
О]=0,3; [H
2
]=0,6 mol/l bo‘lsa, boshlang‘ich moddalar miqdorini (mol)
yig‘indisini hisoblang.
А) 1,2 В) 10,8 С) 0,8 D) 7,2.
5. O‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
|
| |
ta‟minlovchi trubalar o„matiladi. Lizimetr-ning yer osti qismi suv oMishini va

|
ta‟minlovchi trubalar o„matiladi. Lizimetr-ning yer osti qismi suv oMishini va Pdf ko'rish
|
bet | 116/163 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 3,18 Mb. | | #259446 |
Bog'liq 64363c7a88a43ta‟minlovchi trubalar o„matiladi. Lizimetr-ning yer osti qismi suv oMishini va
haroratning o„zgarib turishini oldini olishi uchun puxta izolyasiya qilingan
boMishi kerak.
4.
Olib boriladigan ilmiy ishning maqsadidan kelib chiqqat holda
tajribalar shudgor qilib qo‟yilgan va turli ekinlar bilan egallangan lizimetrlarda
o„tkazilishi mumkin. Ayrim xollarda lizimetrlarga daraxt va buta ko„chitlari
ham ekib ilmiy tadqiqotlar olib boriladi. Shuning uchun lizimetrlar orasidagi
masofa
0
„simliklami normal o„sib rivojlanishi uchun belgilangan sharoitlarga
mos kelishi lozim. Lizimetrlarga hayvonlar va kushlardan ximoyalanishi uchun
ko„shimcha maxsus jixozlar o„rnatiladi.
4.
Lizimetrlarda ilmiy tadqiqotlar olib borilganda atmosfera yogMni
miqdorini hisobga olish, ya‟ni uchyot o„tkazish muhim jarayon hisoblanadi.
Shundan kelib chiqqan holda lizimetrik tadqiqotlar olib
берхмяяграница
17-rasm. Lizimetrning tuzilishi
1 5 5
boriladigan joy yaqinida yog„in to„plovchi uskuna , ya‟ni “dojdemer” o'matiladi.
5.
Ayrim hollarda katta xajmdagi namlikni tashishda vujudga
keladigan noqulayliklarni oldini olish hamda eksperimentlami tez va sifatli
o„tishini ta‟minlash uchun lizimetrlar labaratoriyaga yaqin joylarga kuriladi.
Ayrim lizimetrlami bir-biridan farqlantiradigan asosiy belgilarga ulami
tuproq va jinslar bilan toMdirish usullari bilan belgilanadi.Bu belgilarga ko„ra
ular ikkita asosiy toifaga boMinadi:
1)
tabiiy tuzilishga ega tuproq va jinslar bilan toMdirilgan
lizimetrlar,
|
| |