nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Amplitudasi modulyasiyalangan signallar

39
Tasavvur qilamizki, uzatiluvchi foydali
signal oddiy garmonik
tebranish shaklida bo‘lsin:
u
s
=U
Ω
cosΩt , (3.1)
Bu erda:
U
Ω
- foydali signalning amplitudasi;
Ω -
foydali signalning burchak chastotasi.
Tashuvchi signal sifatida esa yuqori chastotali garmonik
tebranishni olamiz:
u
t
=U
ω0
cos
ω
0
t , (3.2)
Bu erda:
U
ω0
-
foydali signalning amplitudasi;
ω
0
–
tashuvchining burchak chastotasi.
U holda foydali signalning tashuvchi signal amplitudasiga ta’siri
natijasida yangi, faqat amplitudasi o‘zgaruvchi tebranish hosil bo‘ladi:
u
AM
=U
AM
cos
ω
0
t , (3.3)
Ya’ni tashuvchining amplitudasi chiziqli qonuniyat bo‘yicha
o‘zgaradi:
U
AM
= U
ω0
+ k U
Ω
cosΩt = U
ω0
(1+ m
cosΩt) , (3.4)
bu erda
k
- proporsionallik koeffitsiyenti;
m = k
U
Ω
/ U
ωo
-
modulyatsiya
koeffitsiyenti
(yoki
modulyatsiya chuqurligi).
Agar modulyatsiyalangan signalning
amplitudasi tashuvchi
amplitudasiga nisbatan ikkimarta katta qiymatgacha ortsa, u holda
modulyatsiya chuqurligi 100% ga (m=1) teng hisoblanadi. Modulyatsiya
jarayoni m≤ 1 shart bajarilsagina chiziqli amalga oshadi.
Yuqoridagi
(3.3)
formulaga
(3.4)
ni quyish orqali quyidagini
keltirib chiqaramiz:
u
AM
=U
ω0
(1+ m
cos ω
0
t)
cos
ω
0
t (3.5)
qavsni ochamiz va quyidagi qonuniyatni
xisobga olgan holda
40
cos ω
0
t ·
cos
Ω
t = ½[cos (ω
0
+
Ω)
t + cos( ω
0
-
Ω)
t], (3.6)
mazkur tenglikni xosil qilishimiz mumkin:
u
AM
=U
ω0
+ m (U
ω0
/2) cos (ω
0
+
Ω)
t + m (U
ω0
/2) cos (ω
0
-
Ω)
t, (3.7)
Bu tenglikdan ko‘rinadiki, natijaviy tebranish yoki
signal
qiluvchi ikki tebranishdan iborat.
Amplituda bo‘yicha modulyatsiya jarayonini 3.2-rasmda
tasvirlangan.
3.2. Amplitude bo‘yicha modulyatsiya jarayoni.
а – past chastotali foydali signal; b – yuqori chastotali tashuvchi
signal;
c – amplituda bo‘yicha modulyatsiyalanga signal
Modulyatsiya jarayonida asosiy tebranish tashuvchining chastotasi
va amplitudasini saqlab qoladi. Oxirgi (3,4) ifodadagi ikkinchi qismi
(m/2)U
о
amplitudaning kamayishiga va (
о
+
) chastotaning oshishiga
ega sinusoidadan iborat bo‘lib u yuqori yon tashkil etuvchi deyiladi.
Uchinchi qismi ham huddi shunday amplituda kamayishiga ega
sinusoidadan iborat. Ammo chastota (
о
-
) ga kamayadi. Bu qism
quyi yon tashkil etuvchi deyiladi.
3.3-rasmda amplituda bo‘yicha modulyatsiyalangan
signalning
spektori tasvirlangan. Undan ko‘rinadiki, modulyatsiya jarayonida
41
foydali signalning F
spektori
о
ga teng chastota intervaliga
surilmoqda. Yon tashkil etuvchilari
tashuvchining ikki tomonida
simmetrik ravishda joylashmoqda va ularning amplitudasi tashuvchi
amplitudasi yarmidan oshnaydi.
3.3-rasm. Amplituda bo‘yicha modulyatsiyalangan signalning
spektori
Amplituda bo‘yicha modulyatsiyalangan signal tebranishining
to‘liq spektri yoki qisman uzatilishiga bog‘liq ravishda amplituda
bo‘yicha modulyatsiya ikki turga bo‘linadi:
Ikki yon polosali
amplituda modulyatsiya;
Bir yon polosali amplitudali modulyatsiya.
Modulyatsiyalash jarayonida buzilishlarni kamaytirish maqsadida
quyidagi shart bajarilishi lozim, ya’ni:
Modulyatsiya koeffitsiyenti yoki modulyatsiya chuqurligini
ifodalovchi
Sosimetriya metodi - bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan...

|
bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan va induviduallashtirilgan yangi global ta’lim texnologiyasidirSosimetriya metodi. .
Ma’lumot tashuvchilar. CD-R disklari xajmi to’g’ri ko’rsatilgan javobni toping.*650-700 mb
Ma’lumot bu.............? ta’lim-tarbiya natijasida о‘zlashtirilgan va tizimlashtirilgan bilim, hosil qilingan kо‘nikma va malakalar hamda
tarkib topgan dunyoqarash majmui
Ma’lumotlar bazasini yaratishda qanday dasturlardan foydalaniladi?*Microsoft Excel, Microsoft Access
Magnit maydonida joylashgan tokli o’tkazgichga ta’sir etuvchi amper kuchi nimalarga bog’liq?* O’tayotgan tokka, magnit
induktsiyasiga tok va magnit induktsiya vektori orasidagi burchakka, o’tkazgich shakliga.
Magnit maydonning kuchlanganligi elektromagnit nurlanish yo‘nalishiga va elektr maydonning kuchlanganligiga ……….
tebranadi.* perpendikulyar
Mahorat sо‘zi lug‘aviy jihatdan qanday ma’noni anglatadi? а)arabcha sо‘zdan olingan bо‘lib mohirlik, ustalik, epchillik degan
ma’noni anglatadi
Make up a sentence six / My / has / mother / pens / got.d) My mother has got six pens.
Make up a sentence hasn’t / Susan / a phone / got / mobile.Susan hasn’t got a mobile phone.
Maktabda o’qituvchi mutaxassislarning malakasi nima maqsadda oshiriladi?*Blimini yangilash, ilg’or tajribani o’rganish
Maktabda to’garak bir oyda necha marta o’tkazilishi kerak?* Ikki haftada bir marta, oyda ikki marta
Malaka bu-...* o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalarini mustaqil ishlata olish qobiliyati
Mars planetasining radiusi yer radiusining 0,53 ulushini, massasi esa yer massasining 0,11 ulushini tashkil qiladi.
Marsda erkin tushish tezlanishining kattaligini toping.*3.8 m/s
2
Masala yechishda qaysi usul samarali hisoblanadi:* tahlil,tahlil-sintez uslubi
Masalalar panelidagi uz, RU, EN lar nimani bildiradi? *О’zbek, rus, ingliz alifbosida matn kiritish
Masalalar yechishni jadallashtirish uchun nimalardan foydalaniladi:*
mikrokalьkulyator, kompьyuterlardan
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan va induviduallashtirilgan yangi global ta’lim texnologiyasidir
|
Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash - bet 73

|
Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalashBog'liq telekommunikatsiya tarmoqlariQ = Ι
f
/ (i
esh
B
f
).
Misol. Uchinchi sinxron ierarxiya pog‘onasi (STM-16, f
t
=2,5 GGs)
uchun xalaqitlardan himoyalanganlikni aniqlaymiz. Uzatgichning to‘lqin
uzunligi λ=1,55 mkm, agar kirish signalining sathi r
kir
= - 28 dBq bo‘lsa,
fotoqabul qilgich bir xolat uchun r-i-n fotodiod, boshqasida esa KFD
asosida tayyorlangan. KFD materiali – indiy fosfadi, ikkala holda kvant
samaradorligi η=0,85. Kuchaytirgich xona temperaturasi T=293° K da
ishlaydi, teskari aloqa zanjirida parazit sig‘im S
TA
=0,12 pF.
(10.8) munosabatdan R
TA
ning maksimal ruxsat etilgan qiymatini
aniqlaymiz:
R
TA
= (2π·2,5·10
9
·0,12·10
-12
)
-1
≈ 530 Om
Fotoqabul qilgich kirishida o‘rtacha kirish optik quvvat quyidagiga
teng:
R
kir
= 1·10
0,1·rkir
= 1·10
0,1·(-28)
= 1,585·10
-3
mVt = 1,585·10
-6
Vt.
Monoxromatik tok sezgirligi (15.10) S
i
= 1,55 · 0,85/1,24 = 1,06 A/Vt
ga teng, bundan fototokning o‘rtacha qiymati
Ι
f
= S
i
·R
kir
= 1,06 · 1,585·10
-6
= 1,68 · 10
-6
A.
(10.13) munosabatdan r-i-n fotodiod qo‘llanilgan holda signal-xalaqit
munosabatini aniqlaymiz
208
Q = [(1,68·10
-6
)
2
·530/(4·1,38·10
-23
·293·2·0,7·2,5·10
9
)]
1/2
= 5,14
shu tariqa, bu holda A
x.him
= 20lg 5,14 = 14,22 dB.
KFD qo‘llanilganda ko‘payishning optimal koeffitsienti (10.13)
munosabatdan aniqlanadi
M
opt
= [4·1,38·10
-23
·293·2/(530·1,6·10
-19
·0,8·1,68·10
-6
)]
1/(2+0.8)
= 7,52.
Bu qiymatni (10.12) ga qo‘yib, RQQN da signal xalaqit nisbatiga ega
bo‘lamiz, u quyidagiga teng
,
7
,
20
]
0,7·2,5·10
)
·293·2/530
4·1,38·10
·7,52
·1,68·10
[(2·1,6·10
·7,52
1,68·10
Q
1/2
9
23
-
0.8)
(2
6
-
19
-
-6
bu RQQN da xalaqitlardan himoyalanganlikka A
x.him
= 20 lg 20,7 =
26,3 dB ga mos keladi, u holda r-i-n fotodiod asosidagi fotoqabul
qilgichga nisbatan taxminan 12 dB yutuq mavjud.
Xususiy va drob xalaqitlari (uning ko‘chkisimon ko‘payish
sharoitida) oniy qiymatlarning gaussov taqsimlanishiga ega, bu
regeneratorning xatolik koeffitsientini bu holatlarda etarlicha oson
baholash imkonini beradi.
Ko‘pincha teskari vazifani echish talab etiladi: Q
te
talab etiladigan
xalaqitlardan himoyalanganlik bo‘yicha, u regeneratorning ruxsat
etiladigan xatolik koeffitsienti va ekspluatatsion zahira bilan aniqlanadi,
masalan,
209
,
)
1
lg(
20
)
/
1
lg(
lg
42
,
11
63
,
4
ðåã
y
x
ýç
A
m
p
À
dB,
dan fotoqabul qilgichning mos keluvchi (minimal) sezgirligi p
min
ni
aniqlash. Minimal sezgirlik uning kirishida optik signalning minimal
o‘rtacha quvvatiga mos keladi.
P
min
= 10
(0,1 pmin)
·10
-
³, Vt.
pi-n FD asosidagi fotoqabul qilgich uchun (10.11) va (10.13a)
munosabatlaridan quyidagi kelib chiqadi
P
min
= (Q
te
/Ѕ
i
) · (4kT·F
kuch
·f
B
/R
TA
)
1/2
. (10.14)
Agar ekvivalent shovqin toki i
esh
berilgan bo‘lsa, unda bu ifoda
soddalashadi
P
min
= Q
te
· i
esh
·
|
| |
v) Ko‘rish maydonining egriligi

|
v) Ko‘rish maydonining egriligi
|
bet | 8/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 172,93 Kb. | | #238539 |
Bog'liq optik aberatsiyalar (2)v) Ko‘rish maydonining egriligi. Ob’ektivning meredional va sagittal fokuslari o‘rtasidagi nuqtada tasvir eng aniq bo‘ladi. Biroq bu nuqta optik o‘qdan chetlashgan sari undagi tasvir fokal tekislikdan chetlashaboradi. Bu ko‘rish maydonining egriligini ko‘rsatadi. Ko‘rish maydonining egrilanishi 2 proporsional. Ko‘rish maydoni ikkinchi darajali egri sirtdan (sfera, paraboloid) iborat. Bunday holda, yaxshi tasvir olish uchun fotoplenkani shu sirt bo‘ylab joylashtirish (egish) kerak. Teleskop ob’ektivi ustolari fokal tekislikni yassi sirt darajasiga yetkazishga harakat qiladilar. Bunday ob’ektiv anastigmat deb ataladi va bunga misol Kukning (Kuk – amerikalik mashhur optik usto) uch linzali ob’ektividir.
g) Distorsiya. Bu optik sirt nuqsoni yulduz tasviri markazini bo‘zmaydi, biroq tasvir chetida to‘rtta uch hosil qiladi. Distorsiya bartaraf etilgan katta (5x50) astrograflar ixtiro etilgan. Masalan, O‘zFA Astronomiya institutining Kitob (Qashqadaryo) filialiga o‘rnatilgan astrograf to‘rtta linzadan iborat ob’ektivga ega.
O‘qdan chetda kuzatiladigan aberratsiyalar teleskopning yuqori sifatli tasvir hosil bo‘ladigan maydonini, ko‘rish maydonini, kichraytiradi. Misol uchun 5 m li Polomar teleskopining (yorug‘lik kuchi 1:3.3) qoniqarli ko‘rish maydoni diametri 12 mm. Teleskop parabolik ko‘zgusining fokus masofasi 17 m va uning 12 mm ko‘rish maydon diametriga 2.5 yoy minuti to‘g‘ri keladi. Bu teleskopda Oy gardishi (burchakiy diametri 31 yoy minuti) chetlari koma tufayli noaniq ko‘rinadi. Bir xil shishadan yasalgan biri musbat ikkinchisi manfiy ikkita linzadan iborat Ross afokal sistemalari Polomar teleskoplarining ko‘rish maydonlari diametrlari 15 sm gacha
kattalashtiradi. Linzalar teleskoplarning fokusi yaqiniga o‘rnatiladi hamda endi, Oy gardishi, uning markazidan chetigacha, aniq ko‘rinadi.
Hozirgi paytda astrofizik tekshirishlarda keng qo‘llaniladigan Richi-Kreten (amerikalik astronom va optik ustolar Jorj Richi va A. Kreten) teleskopi ikkita giperbolik ko‘zgudan iborat. Giperbolik ko‘zguda manfiy (o‘qdan chetdagi nurlar o‘qdagi nurlardan uzoqroqda yig‘iladi) sferik aberratsiya kuzatiladi. Bosh ko‘zguning bunday sferik aberratsiyasi va komasini maxsus hisoblab yasalgan ikkinchi giperbolik ko‘zgu tuzatadi. Richi-Kreten teleskopining astigmatizmi va maydonning egriligi uning fokal tekisliklari oldiga qo‘yiladigan asferik shisha plastinka yordamida bartaraf etiladi.
|
| |
Xromatik aberratsiya - Sistemalarning

|
Sistemalarning
|
bet | 3/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 172,93 Kb. | | #238539 |
Bog'liq optik aberatsiyalar (2) Xromatik aberratsiya
Linza moddasining dispersiyasi (sindirish ko‘rsatkichining to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi) hisobiga berilgan linza uchun turli rangli nurlarning turli xil sinishi hisobiga linzaning bitta fokusi o‘rniga turli xil ranglarga mos keluvchi fokuslar bir- birlariga nisbatan siljigan bo‘ladi. Binafsha nurlar va qizil nurlar uchun chizilgan Fb va Fq fokus nuqtalar ko‘rsatilgan. Buning natijasida dog‘ning tasviri rangli bo‘lib chiqadi. Ranglarning almashinib kelishi kuzatish ekranining joylashgan o‘rniga bog‘liq. Tasvirning bunday buzilib rangli bo‘lish nuqsoniga xromatik aberratsiya deb ataladi. Xromatik aberratsiya ham sferik aberratsiya kabi miqdoriy bo‘ylama xromatik aberratsiyasi (Fb, Fq) bilan ham xarakterlanadi. Xromatik aberratsiyani kamaytirib, imkon boricha minimumga keltirish uchun maxsus tanlab olingan
moddalardan yasalgan linzalar kombinatsiyasidan foydalaniladi. Bunday eng oddiy linzalar sistemasi kronglas (yengil shisha sorti)dan yasalgan qavariq linza va unga yopishtirilgan flintglas (shishaning og‘ir sorti)dan yasalgan ikki yoqlama qavariq linzadan iborat bo‘ladi. Bu sistemaga yana sochuvchi linza qo‘shilsa sistemasining fokus masofasi uzaytirilgan bo‘ladi. Lekin fokus masofani bunday uzaytirish yana to‘lqin uzunligiga bog‘liq holda bo‘ladi. Shunday qilib, xromatik aberratsiyani minimumga keltirish mumkin bo‘lsa ham, uni butunlay yo‘qotib bo‘lmaydi.
Xromatik aberratsiyaning manbayi yorug‘likning sinish koeffitsiyenti nλ to'lqin uzunligi λ ga bog‘liqligidir. Shu sababga ko‘ra, turli uzunlikdagi to’lqinlar obyektivdan turli masofalarda to‘planadilar; to’lqinning har bir uzunligi o‘zining fokusi Fλ ga ega. Yorug’liklarning akslanishi to’lqin uzunligiga bog’liq bo’lmaydi, shuning uchun ko‘zguli sistemalarda xromatik aberratsiya kuzatilmaydi, bu esa ulaming refraktorlar oldida afzalligidir [5].
Xromatik aberratsiya linzani sindirish koefitsentini nurning to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi (n 1/) tufayli ro‘y beradi. Bu yerda ko‘rilayotgan to‘lqin uzunligi,
0 – o‘lchanayotgan o‘rtacha to‘lqin uzunligi. Oddiy sferik linzaning fokus masofasi F uning sirtlari egrilik radiuslari r va sindirish koefitsenti n orqali quyidagicha ifodalanadi:
F
1 (n 1)( 1 1 ) . (1)
r1 r2
Bu formuladan ko‘rinib turiptiki, har xil ranglarda linzaning fokusi undan har xil masofada joylashadi, ya’ni yakka linza oq nurni optik o‘q bo‘ylab spektrga yoyadi.
|
| |
Sistemalarning - bet 6

|
Sistemalarning
|
bet | 6/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 172,93 Kb. | | #238539 |
Bog'liq optik aberatsiyalar (2) rasm
Agar bosh optik o’qga tik ekran qo’yilsa ekranda noaniq yoyilgan tasvir xosil bo’ladi. Bu kamchilik ko’ndalang sferik aberratsiya deyiladi.
Bo’ylama sferik abberatsiya.
2
Aytaylik, linzaga parallel bo’lgan nurlar dastasi tushayotgan bo’lsin. U holda paraksial nurlar linzaning f1 uzoq fokusida, chetki nurlar esa yakinroq f12 fokusida to’planadi, f1 va f1 orasida qolgan hamma nurlarning fokuslari yotadi. Bu xildagi abberatsiya bo’ylama sferik abberratsiya deyiladi (6-rasm).
rasm
Astrofizik kuzatishlar, birinchidan, yorug‘ligi va kattaligi bir-birinikidan juda katta farq qiladigan yoritqichlarni o‘z ichiga olsa, ikkinchidan, tekshirishlar har xil spektral diapazonlarda olib borilishi mumkin, uchinchidan, qo‘llanilayotgan
nurlanish priemniklar har xil spektral sezgirlikka hamda kvant chiqishlarga ega, to‘rtinchidan, qo‘yilgan masalalar har xil bo‘lishi mumkin (masalan, yulduzlar osmonini sur’atga olish yoki birorta yulduzni alohida holda tekshirish).
Qo‘yilgan astrofizik tekshirishlardan chiqqan holda teleskop turi tanlanadi. Teleskopni yasashga kirishishdan oldin, unda bajariladigan tekshirishlarda qo‘yilgan shartlardan (ajrataolish qobiliyati, ko‘rish maydoni kengligi va boshqalar) chiqqan holda, uning optik sxemasi va qismlari sirtining egriligi va ularni bir-biriga nisbatan joylashtirilish uzoqliklari hisoblab chiqiladi hamda yasash uchun zarur xomashyolarning optik ko‘rsatgichlari (masalan sindirish koeffisenti) beriladi. Optik usto yoki optik avtomat mashina maxsus nazorat tizimlari yordamida optik qismlarni yasaydi. Bu qismlar texnik buyurtmada belgilangandek ketma-ket optik o‘qqa joylashtiriladi va mahkamlanadi. Tayyor teleskop maxsus nazoratdan o‘tkaziladi va uning optik ko‘rsatgichlari buyurtmadagiga mos kelsa, uni amalda qo‘llashga ruxsat beriladi.
Optik teleskoplar uchta turga bo‘linadi. 1) refraktor, ya’ni linzalardan yasalgan teleskop. Nurlarni yig‘ish linzalarda ularni sinishi (refraksiyasi) ga asoslangan. 2) reflektorlar, ya’ni botiq ko‘zgudan yasalgan teleskop. Nurlarni yig‘ilishi botiq ko‘zgudan aks qaytish natijasida ro‘y beradi. 3) katadioptrik teleskop, ya’ni botiq ko‘zgu va linzalar (minisk, korreksion plastinka va afokal sistema) dan yasalgan teleskop. Ular optik sxemasi yoki nurni yig‘ish va tasvir hosil qilish prinsipi, aberrasiyalarni qanday bartaraf etish yo‘llari hamda ulardan qanday ishlar bajarishga mo‘ljallanganliklari bilan bir-biridan farq qiladilar
|
| |
Masalani anglashda va murakkab qarorlar qabul qilishda puxta dalillar keltirishdan foydalanish; tizimlar voqealar va

|
Masalani anglashda va murakkab qarorlar qabul qilishda puxta dalillar keltirishdan foydalanish; tizimlar voqealar vaMasalani anglashda va murakkab qarorlar qabul qilishda puxta dalillar keltirishdan foydalanish; tizimlar voqealar va
hodisalar, vaziyatlar o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni anglash.
*
Tanqidiy fikrlash va tizimli fikrlash
Mashg’ulotlar jarayonida talabalar bilan axborot, shaxsiy va kasbiy tajribalarni almashish asosidagi guruhiy o’qitish shakli
*Hamkorlikda o’qitish
Massalari 100 g va 150 g bo’lgan ikkita bir xil metall sharcha bir xil tezlik bilan tik yuqoriga otildi. Ularning qaysi biri
balandroq ko’tariladi? Havoning qarshiligini hisobga olmang?* Massasi kichik bo’lgan sharcha
Massasi 1 tonna bo`lgan lift tekis tezlanuvchan harakat qilib, 10 s da 20 m masofaga tushdi. Lift kabinasini ko`taruvchi
arqonning taranglik kuchini toping? (kN)* 9,6
Massasi 18 kg bo`lgan muz qancha hajmni egallaydi?* 20 L
Massasi 2 kg blgan jism 4N kuch ta’sirida qanday harakat qiladi?* 2 m/s
2
tezlanish bilan tekis tezlanuvchan
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasining B1 darajasi-
* aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda shaxsiy rejalarni tuza olish, fizikani o‘rganishda turli formulalar, grafiklardan foydalana
olish, inson mehnatini engillashtiradigan, qulay shart-sharoitga olib keladigan fizika fanidagi va texnika yangiliklaridan
foydalana olish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasining B1+
darajasi- * fizikadan masala echish ѐki laboratoriya ishlarini bajarishda aniq mantiqiy ketma-ketlikka amal qilish.
Matn ustida ishlash ko’nikmalarini shakllantiruvchi metod qanday nomlangan?*Insert metodi deb nomlangan
mavjud nazariy bilimlar va amaliy tajribalarni tahlil qilish, taqqoslash orqali muammoni hal etish yo`llarni topishga,
bilimlarni mustahkamlash, takrorlash, baholashga, mustaqil, tanqidiy fikrlashni, nostandart tafakkurni
|
| |
rasm. Xromatik aberratsiya

rasm. Xromatik aberratsiya
Qizil nurlar ob’ektivdan yoki o‘rtacha fokusdan uzoqroqda, havorang nurlar esa – ob’ektivga yaqinroqda yig‘iladilar. Natijada, o‘rtacha fokusda yulduz tasviri
ranglarga bo‘yalgan kattagina gardishcha ko‘rinishga ega bo‘ladi. Agar kuzatishlar natijasida monoxromatik nurda bajarilayotgan bo‘lsa, xromatik aberratsiyaning ta’siri bo‘lmaydi. Masalan, koronograf bitta linzali teleskop va unda Quyosh toji yashil toj chizig‘i (530.3 nm) nurida suratga olinadi. Bitta linzali ob’ektivning xromatik aberratsiyasi unda hosil bo‘lgan difraksion gardishchadan kam chetga
chiqishi uchun uning fokus masofasi
F (cm) 18.6 D 2 (D, cm)
ga teng bo‘lishi kerak.
Bu juda uzun fokusli, demak kam optik kuchga ega, ob’ektiv bo‘ladi va u astrofizik tekshirishlarga yaramaydi.
Ko‘pchilik yoritqichlarning monoxromatik nurlanishi (radio va rentgen nurlanish bundan mustasno) kuchsiz, shuning uchun keng (100 nm) spektral diapazonda kuzatishlar bajarishga to‘g‘ri keladi. Bunday hollarda bu har xil rangdagi nurlarni bitta fokusga keltirish maqsadida, har xil sindirish koefitsenti va egrilik radiusiga ega ikkita linzalardan tuzilgan ob’ektiv qo‘llaniladi. Bu linzalarning biri krondan (shisha navi) ikkinchisi esa, flintdan tayyorlanadi. Krondan yasalangan linza musbat va u ikki linzali obektivning oldi tomoniga o‘rnatiladi. Flintdan (shisha navi) yasalangani esa manfiy linzadir. Bunday ikki linzali ob’ektiv qizil va havorang nurlarni bitta fokusga keltiradi va u axromatik ob’ektiv deb ataladi. Axromatik
ob’ektivlarning fokus masofalari F (cm) 1.12 D 2 (D, cm) , ya’ni yakka holdagi linzali
ob’ektivnikidan 16 marta qisqa va uni astronomik kuzatishlarda qo‘llash mumkin. Maktab refraktor teleskopiga shunday ikki linzali ob’ektiv o‘rnatilgan [7].
Ko‘zguli ob’ektivlarda xromatik aberratsiya bo‘lmaydi. Sababi shundayki, aks qaytish qonuni nurning to‘lqin uzunligiga bog‘liq emas. Astrofizik teleskoplarning ob’ektivi botiq ko‘zgudan iborat bo‘ladi (ular reflektor deb ataladi). Botiq ko‘zgu sferik, parabolik yoki giperbolik sirtli qilib yasaladi. Bunday sirtlardan qaytgan to‘lqin fronti har xil shakl oladi va ko‘zguning fokal tekisligida nuqtaviy yoritqichning turlicha shakldagi fazoviy tasvirlarini hosil qiladi.
Optik sistemalarni oq nur bilan yoritilganda xromatik aberratsiya kelib chiqadi. Bu abberratsiya sindirish ko’rsatkichi har xil to’lkin uzunlikdagi nurlar uchun xar xil bo’lishidan kelib chiqadi. Qisqa to’lkin uzunligidagi binafsha nurlar A1 nuqtada to’planadi, uzunligi λ - li nurlar A11 nuqtada to’planadi, bu nuqtalar orasida qolgan
nurlar fokuslanadi. Yetti hil nur uchun linza fokusi bitta nuqtada bo’lmaydi. Natijada ta’sir bo’yalgan bo’lib ko’rinadi (2-rasm).
|
Optik o‘qdan chetda kuzatiladigan aberratsiyalar va ularni kamaytirish yo‘llari

|
Optik o‘qdan chetda kuzatiladigan aberratsiyalar va ularni kamaytirish yo‘llari
|
bet | 7/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 172,93 Kb. | | #238539 |
Bog'liq optik aberatsiyalar (2) Optik o‘qdan chetda kuzatiladigan aberratsiyalar va ularni kamaytirish yo‘llari
Biz yuqorida, optik o‘qqa parallel nurlar hosil qilgan tasvirda kuzatiladigan aberratsiyalar bilan tanishib chiqdik. Bu tasvir optik o‘qda yotadi. Ob’ektivga uning optik o‘qiga qiyshiq tushayotgan parallel nurlar hosil qiladigan tasvir optik o‘qdan chetda hosil bo‘ladi va bunday tasvirda o‘qdan tashqi aberratsiyalar kuzatiladi. Bular koma, astigmatizm, ko‘rish maydonining egrilanishi va distorsiyadir.
Koma. Yulduzdan kelayotgan va teleskopning optik o‘qiga burchak ostida tushayotgan parallel nurlari dastasi hosil qilgan yulduz tasviri bu aberratsiya tufayli o‘qqa nisbatan radial yo‘nalishda cho‘ziladi yoki tasvirda radial yo‘nalishda
«o‘simta» paydo bo‘ladi (7-rasmga qarang). Tasvirning cho‘zilish miqdori tushish burchagiga hamda ob’ektiv zonalari radiusi kvadratiga proporsional bo‘ladi. Ob’ektivning chetki zonalaridan o‘tgan nurlar uning markazidan o‘tgan (paraksial) nurlarga nisbatan radial yo‘nalishda cho‘zilgan tasvirlar hosil qiladi. Koma ob’ektivning yorug‘lik kuchi (A) kvadratiga proporsional va yorug‘lik kuchi kam ob’ektivlarda u tasvirni ko‘p buzmaydi.
Refraktorlarda bir-biridan ma’lum masofaga uzoqlashtirilgan ikki linzali tizmlar yordamida xromatik, sferik aberratsiyalar va koma bartaraf etiladi va bunday ob’ektiv aplanat deb ataladi [10].
Parabolik ko‘zgularda koma kuchli bo‘ladi va u teleskopning fokal tekisligi yaqiniga o‘rnatilgan linza (afokal sistema) lar yordamida bartaraf etiladi. Ikki ko‘zguli teleskopik tizimlarda (Kassegren, Richi-Kreten) bosh ko‘zguning komasi maxsus hisoblashlar yo‘li bilan tanlangan ikkinchi ko‘zgu (u odatda, do‘ng giperbolik sirtga ega) bilan bartaraf etiladi.
rasm. Optik o‘qdan chetda kuzatiladigan aberratsiyalar. a) manbalar, b) sferik abberatsiya, v) koma, g) astigmatizm.
Astigmatizm. Bu nuqson hatto kam yorug‘lik kuchga (A) ega teleskoplarning optik o‘qidan chetida kuchli bo‘lishi mumkin. Astigmatizm ob’ektivga tushayotgan parallel nurlar bilan optik o‘q orasidagi burchakning kvadratini A ga ko‘paytmasiga
proporsional bo‘ladi. Astigmatizm meredianal va ularga tik yo‘nalishdagi sagittal nurlarning fokusi har xil bo‘lishi bilan bog‘liq.
Optik o‘qqa buchak ostida tushayotgan parallel nurlarning yo‘nalishidagi ob’ektivning eng katta kesimi meredional, unga tik yo‘nalishdagi kesim esa sagittal kesim deb ataladi. Meredional kesm fokusi bilan sagittal kesm fokusi orasidagi masofa ob’ektivning astigmatik farqi (l) deb ataladi. Astigmatizm kuchli bo‘lsa, bu farq katta bo‘ladi va aksincha. Astigmatizm tasvirni buzmaydi deb hisoblanadi agar l 2/A2 bo‘lsa.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 10/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 172,93 Kb. | | #238539 |
Bog'liq optik aberatsiyalar (2)
Sh. M. Mirziyoyev "Erkin va farovon, demokratik O'zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz" Toshkent: “O’zbekiston". 2016. - 56 b.
Sh. M. Mirziyoyev. "Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib - intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo'lishi kerak”. Toshkent: “O'zbekiston”, 2017. - 104 b.
Saveliev I.V. Umumiy fizika kursi, 3-jild, optika, atom fizikasi.
Sivuxin D.V. Umumiy fizika kursi, 4-jild, optika.
Landsberg G. S., Optika, 4-jild., M., 1957
Фриш С. Э., Тиморева А. В., Курс общей физики, 7 изд., т. 3, М.
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Г.С. Ландсберг Умуимий физика курси. «Укитучи».1981 Й.
www.fayllar.org
www.arxiv.uz
www.aim.uz
|
| |
Metro eskalatori uzunligi 18 m. Eskalator sizni 12 sekundda yuqoriga olib chiqdi. Eskalatorning tezligini toping

|
Metro eskalatori uzunligi 18 m. Eskalator sizni 12 sekundda yuqoriga olib chiqdi. Eskalatorning tezligini topingMetro eskalatori uzunligi 18 m. Eskalator sizni 12 sekundda yuqoriga olib chiqdi. Eskalatorning tezligini toping.* 1,5m/s
Mexanik harakat va jismlarning o`zaro ta`siri haqidagi ta`limot kim tomonidan yaratilgan?* Nyuton
Microsoft Excel – bu: *Jadval muxarriri
Microsoft Excel dasturida formula va funksiyalar qaysi belgidan boshlab kiritiladi.*=
Microsoft Excel dasturida yaratilgan ish kitobini saqlash mumkin bо‗lgan tо‗g‗ri variantni kо‗rsating: * Fayl\Soxranit
Microsoft PowerPoint dasturida taqdimotga yangi slayd qo’shish uchun quyidagi amallarning qaysi biri bajarilishi kerak?*Главная
menyusidan Создать слайд buyrug’i tanlanadi
Microsoft PowerPoint dasturida yaratilgan fayllar qanday ataladi?*Taqdimotlar (Презентация)
Microsoft Word – bu: *Matn muxarriri
Microsoft Word dasturida kursordan chapdagi belgilarni о’chirish uchun qaysi tugmadan foydalaniladi? *Backspace
Microsoft Word dasturi yordamida yaratilgan fayllar qanday nomlanadi?* Hujjat (Документ)
Microsoft Word dasturida kiritilgan ma'limotlarni bir vaqtning o'zida barchasini belgilash qaysi klaviatura birikmalari orqali amalga
oshiriladi. *Ctrl+A b)
Microsoft Word dasturida yaratilgan hujjatlarga sahifa raqamini qo'yish qanday amalga oshiriladi? *Вставка →Номер страница
Microsoft Word dasturida, sichqoncha yordamida, matnning turli fragmentlarini ixtiyoriy tanlangan ravishda belgilash uchun
klaviaturaning qaysi tugmasi ishlatiladi?*Ctrl
Milliy va umummadaniy kompetensiyaning B1 darajasi- * vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va
milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo‘lish, fizika sohasi rivojlanishiga ulkan hissa qo‘shgan allomalarning ibratli haѐtini bilish va
o‘rnak olish hamda ularning fikrlari fan sohasida muhimligini anglay olish.
Milliy va umummadaniy kompetensiyaning B1+ darajasi- * mustaqil o‘qib o‘rganish natijasida asboblardan mustaqil foydalanish.
|
| |
Milliy va umummadaniy kompetentsiyalarga nimalar kiradi

|
Milliy va umummadaniy kompetentsiyalarga nimalar kiradiMilliy va umummadaniy kompetentsiyalarga nimalar kiradi* vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va
milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish, badiiy va san’at asarlarini tushunish, orasta kiyinish, madaniy qoidalarga va sog’lom
turmush tarziga amal qilish laѐqatlarini shakllantirish
Moddalarning zichligini o'lchash uchun maxsus tarozi va idishni kim kashf etgan? *A1-Xaziniy
Modul so’zining ma’nosi qanday?*Lotinchab)qism, blok
Monitoring o‘tkaziladigan ob’ektlar qanday tanlanadi?
*
Monitoring o‘tkaziladigan tumanlar va ta’lim muassasalari tegishli
umumiy o‘rta ta’lim hududiy boshqarmalarida qur’a tashlash yo‘li bilan tanlab olinadi.
Monitoring o‘tkazilgan ta’lim muassasalaridan olingan ma’lumotlar kim tomonidan tahlil qilinadi?* DTM
Monitoring o‘tkazish jarayoni uchun nazorat turlari (test sinovlari, yozma ish va boshqalar) kim tomonidan belgilanadi?
*
DTM
Mos predlogni tanlab qo’ying. My grandmother is sitting … .
Mos so’zni tanlab qo’ying. I … football with my friends yesterday.*played
Mos so’zni tanlab qo’ying. She often … in the swimming pool.*swims
Muammoli o‘qitish texnologiyasi nima? * muammoli vaziyatlarni vujudga keltirish
Muammoli ta’lim mashg‘ulotlari davomida o‘quvchilar bilan qanday ishlash mumkin?* Yakka, guruh, jamoa bo‘lib
Muammoli ta’lim metodidan farqli ravishda real vaziyatlarni o‘rganish asosida aniq qarorlar qabul qilishga asoslanadi. Bu -
*
Keys-stadi metodi
Muammoli ta’lim nima? *Muammoli vaziyatlarni hal qilish asosida tashkil qilingan dars jarayoni
Muammoli ta’lim texnalogiyasining bosqichlari nechta?* 3 bosqichdan
Muammoli ta’limda o‘quvchilar bilan qanday ishlanadi? * Yakka, guruh, jamoa bo‘lib
Muammoli ta'lim mashg‘ulotlari davomida o‘quvchilar bilan qanday ishlash mumkin? *Yakka, guruh, jamoa bo‘lib
|
| |
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR - Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Farg'ona filiali

|
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Farg'ona filiali
|
bet | 3/3 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 173,18 Kb. | | #264023 |
Bog'liq Jakparaliyev Dostonbek5. FOYDALANGAN ADABIYOTLAR:
1. Khujamuratovna, J. I. (2022). Contributions of Irrigators Yekaterina Isaakovna Friesen and Somova Nina Nikolaevna to the Development of Kashkadarya Water Management. Miasto Przyszłości, 30, 18-20.
2. Khujamuratovna, J. I. (2022). MELIORATIVE CONDITION OF LAND IN THE OASIS OF KASHKADARYA IN THE 50S OF THE 20TH CENTURY. INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 7.429, 11(10), 118-122.
3. Khujamuratovna, J. I. (2022). MELIORATIVE CONDITION OF LAND IN THE OASIS OF KASHKADARYA IN THE 50S OF THE 20TH CENTURY. INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 7.429, 11(10), 118-122.
4. Vaslidin o‘g‘li, M. N., & Norhujaevich, M. O. (2021). Comparative Typology of Verbal Means Expressing the Concept of" Goal" in Languages with Different Systems. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF LITERATURE, PHILOSOPHY AND CULTURE, 2(12), 51-55.
5. Tursunovich, S. E. (2021). Teaching Pragmatics to Uzbek Learners of English. Middle European Scientific Bulletin, 19, 120-122.
6. Sadikov, E. T. (2021). SPECIFIC PECULIARITIES OF TEACHING AND EVALUATING PRAGMATIC SPEECH ACTS THROUGH THE LISTENING SKILLS. EPRA International Journal of Research & Development (IJRD), 6(12),
7. Tursunovich, S. E. (2022). Noval Teaching Technologies of Pragmatic Speech Acts. Eurasian Scientific Herald, 4, 19-22.
8. Sadikov, E. (2022). РЕЧЕВЫЕ АКТЫ В УЗБЕКИСТАНЕ: ЭФФЕКТИВНЫЕ СПОСОБЫ ОБУЧЕНИЯ КОМПЛИМЕНТАМ. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 25(25).
|
| |
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari - bet 13

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 13/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G Yorib o‘tishlar texnologiyasi va V.Erxard maktabi. Bu texnologiya menejerlarni qayta tayyorlash o‘qishlaridan iborat bo‘lib, uning maqsadi har bir odamda mavjud bo‘lgan (lekin kundalik bir xildagi hayot va ish bilan bo‘g‘ib qo‘yilgan) qobiliyatlari va intilishlarini an’anaviy muammolarni yangi muammo sifatida yechish uchun kundalik izlanishlarga aynan uyg‘otish hisoblanadi. Bu kurslar tinglovchining fikrlashi va xulqidagi shaxsiy stereotiplarni bartaraf qilish, o‘z imkoniyatlarini va eskirgan muammolarni yangicha yechish yo‘llarini ko‘ra olishlarini faollashtirish va o‘zgartirish bo‘yicha ishlab chiqilgan ko‘p sonli mashg‘ulotlardan iborat. Bu kurslarning afzal jihatlari – inson omilini ishga solishga qaratilgan bo‘lib, maxsus mablag‘lar sarflashni talab qilmaydi, erishilgan samara so‘nib qolmaydi, ya’ni olingan samara yangi shakl va mazmunda hamda sharoitlarda muntazam kuchayib borishi bilan takror va takror samara olinishini ta’minlaydi. Bu texnologiya alohida yirik yangiliklar yaratishga, hosil bo‘lgan favqulodda holatlardan noan’anaviy chiqish yo‘llarini izlashga ham qaratilganligi bilan farqlanadi. Bunday yo‘nalishdagi 50 dan ortiq kurslar va seminarlar AQSHning yuzga yaqin shaharlarida va dunyoning boshqa mamlakatlarining yuzdan ziyod shaharlarida tashkil etilgan va ular muntazam faoliyat ko‘rsatmoqda. Ushbu kurslarning tinglovchilari soni 60 ming nafar atrofidadir. Hamkorlik pedagogikasi. Mumtoz pedagogik qarashlar nuqtayi nazaridan o‘qituvchi – PJning subyekt, o‘quvchi esa obyekti, deb hisoblanadi. Hamkorlik pedagogikasida esa o‘quvchi o‘z o‘quv faoliyatining subyekt tarzida qaraladi. Bunda o‘qituvchi va o‘quvchi PJning subyektlari sifatida tenglashib, hamkorlik pedagogikasi jarayoni tashkil bo‘ladi. Ular o‘zaro hamkor, hamfikr, hamdo‘st, hamijodkor, hamishtirokchi, hamdard va hamboshqaruvchi tarzida faoliyat yuritadilar. Hamkorlik munosabatlari o‘qituvchilar orasida, ma’muriyat bilan, o‘quvchilar va o‘qituvchilar jamoalari bilan, rahbarlar, ota-onalar va keng jamoatchilik orasida ham o‘rnatiladi.
|
| |
Munozaraning natijasini o‘qituvchi oldindan loyihalashi lozim. Bunda oraliq jarayonlar ikkinchi pozitsiyada turadi. Yakuniy xulosalar ilmiy bilish nazariyasiga zid kelmasligi o‘qituvchining kasbiy sal

|
Munozaraning natijasini o‘qituvchi oldindan loyihalashi lozim. Bunda oraliq jarayonlar ikkinchi pozitsiyada turadi. Yakuniy xulosalar ilmiy bilish nazariyasiga zid kelmasligi o‘qituvchining kasbiy sal
|
bet | 11/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G Munozaraning natijasini o‘qituvchi oldindan loyihalashi lozim. Bunda oraliq jarayonlar ikkinchi pozitsiyada turadi. Yakuniy xulosalar ilmiy bilish nazariyasiga zid kelmasligi o‘qituvchining kasbiy salohiyati bilan ta’minlanadi. Erkin munozarani anarxiyaga aylantirmaslik – eng muhim pedagogik vazifadir. Uning o‘quv qimmatini boshqariladigan munozaradan kamroq baholab bo‘lmaydi. Munozara mashg‘ulotlari uchun quyidagi shartlarning bajarilishi muhimdir: – reglamentga rioya qilish; – boshlashdan oldin chuqur fikriy tahlil qilish; – ishtirokchilarning maksimal miqdordagi sonini qo‘lga kiritish; – o‘qituvchining o‘quvchilariga nisbatan hukmron bo‘lmasligi. Passiv o‘quvchilarning ishtirokini ta’minlash – aksariyat o‘qituvchilar uchun amalda bajarib bo‘lmaydigan jarayondir. Ularni jonlantirish uchun: – savollar beriladi; – har bir shaxsning xususiy fikri so‘raladi; – to‘g‘ri javoblar rag‘batlantiriladi; – noto‘g‘ri javoblar va xatolar to‘g‘rilanadi va to‘ldiriladi. Munozaraning muvaffaqiyati o‘quvchilarning qiziqishi, bilimi, ahilligi, hur fikrliligi va jamoadagi sog‘lom pedagogik-psixologik muhitga ko‘p jihatdan bog‘liq bo‘ladi. Guruhiy ish. Bu so‘nggi yillarda Yevropa mamlakatlarida keng ommaviylik tusini olgan o‘qitish metodidir. Masalan, Daniyada birorta ham ma’lumot yoki kasb guruhiy ishsiz egallanmaydi. Kam sonli (4-6 nafar) o‘quvchilarning qandaydir muhim o‘quv tadbirida ishtirok etishi va ularning hamkorlikdagi faoliyati bunday mashg‘ulotning samarasini belgilaydi. Bajarilish darajasi va uning sifatini o‘qituvchi nazorat qiladi. Guruhlarga berilgan vazifalar bosqichma-bosqich navbatlanishi, galma-gallanishi lozim. Guruhlar bir jinsli (o‘g‘il bolalar, erkaklar yoki qiz bolalar, ayollar) va ikki jinsli (har ikki jins vakillaridan iborat) bo‘lishi mumkin. Ta’lim yo‘nalishi va pedagogik maqsad hamda vazifalardan kelib chiqqan holda bunday guruhlar xususiy holat uchun shakllantiriladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Munozaraning natijasini o‘qituvchi oldindan loyihalashi lozim. Bunda oraliq jarayonlar ikkinchi pozitsiyada turadi. Yakuniy xulosalar ilmiy bilish nazariyasiga zid kelmasligi o‘qituvchining kasbiy sal
|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari - bet 10

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 10/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G Ma’ruza davomida o‘qituvchining xatti-harakatlari, imo-ishoralari, nutq komponentlari muhim rol o‘ynaydi. Ma’ruzachi auditoriya bilan yaxshi aloqa o‘rnatishi uchun uning dinamik siljib turishi tavsiya etiladi. Ovoz ohangining o‘zgarishi va o‘rinli pauzalar ham yordamchi omillarga aylanadi. Bayon mo‘’tadilligining o‘zgarishi, o‘rinli kalimalarning galma-gallanishi, qiziqarli ma’lumotlarning bezak tarzida ishlatilishi katta ahamiyatga ega. Ma’ruzaning to‘laqonliligi ko‘rgazmali vositalardan qay darajada foydalanilishiga ham bog‘liqdir. Rasmlar, jadvallar, plakatlar, diagrammalar, moddiy obyektlar va AKTning turli elementlaridan o‘rinli foydalanish ma’ruzaning ta’lim beruvchi, tarbiyalovchi va rivojlantiruvchi quvvatini oshiradi. Har qanday ma’ruza tarkiban uch qismdan iborat bo‘ladi: – kirish; – asosiy qism; – xulosa. Ma’ruza turlari pedagogning mahoratiga bog‘liq ravishda turfa ko‘rinishlar va mazmunga ega bo‘ladi. Ma’ruzaning pedagogik samarasi o‘qitishning barcha tashkiliy shakllariga qiyoslanganda eng yuqori bo‘ladi. Munozara. Ko‘pchilik o‘quv predmetlari va ularning mavzulari ta’lim standartlari, o‘qitish dasturlari, o‘quv rejasi va ta’lim muassasasining o‘ziga xosligiga bog‘liq ravishda hamda tinglovchilar (bilim oluvchilar) kontingenti bilan aloqadorlikda munozara tarzidagi o‘quv mashg‘ulotlarini taqozo etadi. Birinchidan, tinglovchilarning faolligi ta’minlanadi. Ikkinchidan, shubhali vaziyatlarga o‘rin qoldirilmaydi. Uchinchidan, bilim oluvchilarning istak- xohishlari to‘la qondiriladi. Eng muhimi, bunday sharoitda o‘quv materiali to‘la-to‘kis o‘zlashtiriladi. Asoslar, xulosalar, hukmlar va tasavvurlar mukammal ko‘rinish va mazmunda bo‘ladi. Ko‘rsatma va ta’kidlarning ishonchliligi yuqori darajada bo‘ladi. Munozara ikki turli bo‘ladi: – boshqariladigan; – erkin munozara. Boshqariladigan munozarada o‘qituvchining ishtiroki sezilarli darajada bo‘ladi, lekin bu ishtirok uning o‘quv jarayonidagi hakamlik mavqeyidan oshib ketmasligi lozim. Erkin munozara esa bilim beruvchi va oluvchilarning demokratik tarzdagi ishtiroki bilan o‘tkaziladi. Bu har ikki turdagi munozaralarda o‘quv haqiqati birinchi o‘rinda turadi. Ilmiy bilimlar jonli mushohada, abstrakt tafakkur orqali nisbiy va absolyut haqiqat yo‘li bilan qo‘lga kiritilishi hisobga olinsa, bilish jarayonining taraqqiyotini belgilovchi tushuncha, kategoriya, faraz, xulosa, qoida, nazariya, qonun va qonuniyatlar munozara davomida mazmunan buzilmasligi muhimdir.
|
| |
Vakolatlash pedagogikasi ta’lim dasturlarining boshqa turlari bilan ta’limga nisbatan umumiy yondashuvlarga ega. O‘zaro faoliyatda ular bir- birini boyitadi va kuchaytiradi

|
Vakolatlash pedagogikasi ta’lim dasturlarining boshqa turlari bilan ta’limga nisbatan umumiy yondashuvlarga ega. O‘zaro faoliyatda ular bir- birini boyitadi va kuchaytiradi
|
bet | 15/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G Vakolatlash pedagogikasi ta’lim dasturlarining boshqa turlari bilan ta’limga nisbatan umumiy yondashuvlarga ega. O‘zaro faoliyatda ular bir- birini boyitadi va kuchaytiradi. Vakolatlash ta’limini joriy etishning quyidagi tartibi eng maqbul hisoblanadi: – tasdiqlangan va rasmiylashtirilgan o‘quv reja (ayrim o‘quv fani, integrativ kurslar yoki ularning tarkibiy mavzulari); – rasmiylashtirilgan o‘quv reja (ta’lim muassasasi tomonidan tashkil etilgan va rasmiy reja bilan bog‘langan darsdan tashqari ishlar – ularning sinfdan va maktabdan tashqari turlari farq qilinadi); – norasmiy o‘quv reja (kutilmagan yoki favqulodda mashg‘ulotlar tashkil qilish va ularni ta’lim amaliyotiga alohida reja yordamida joriy etish). “Vakolatli ta’lim” texnologiyasiga muvofiq mashg‘ulotlar alohida tayyorgarlikdan o‘tgan o‘qituvchi-trenerlar tomonidan tashkil etiladigan va o‘tkaziladigan treninglar tarzida amalga oshiriladi. Maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan va ma’lum yo‘nalishda ta’lim berish (rahbarlik qilish) hamda mashqlar bajarish bo‘yicha yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi mutasaddi shaxsni trener deyiladi.
Didaktik o‘yinli texnologiyalar. Ta’lim jarayonida didaktik o‘yinli texnologiyalar didaktik o‘yinli dars shaklida qo‘llaniladi. Ushbu darslarda talabalarning bilim olish jarayoni o‘yin faoliyati orqali uyg‘unlashtiriladi. Shu sababli talabalarning ta’lim olish faoliyati o‘yin faoliyati bilan uyg‘unlashgan darslar didaktik o‘yinli darslar deb ataladi. Inson hayotida o‘yin faoliyati orqali quyidagi vazifalar amalga oshiriladi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Vakolatlash pedagogikasi ta’lim dasturlarining boshqa turlari bilan ta’limga nisbatan umumiy yondashuvlarga ega. O‘zaro faoliyatda ular bir- birini boyitadi va kuchaytiradi
|
O`zbekiston Respublikasining Prezidenti qanday me’yoriy - huquqiy hujjatlar qabul qiladi?* farmonlar, qarorlar va farmoyishlar

|
O`zbekiston Respublikasining Prezidenti qanday me’yoriy - huquqiy hujjatlar qabul qiladi?* farmonlar, qarorlar va farmoyishlar
O`zbekiston Respublikasining Prezidenti qanday me’yoriy - huquqiy hujjatlar qabul qiladi?* farmonlar, qarorlar va farmoyishlar
O`zbekistoni Bola huquqlarining kafolatlari to`g`risidagi Qonun qachon qabul qilingan?* 2008 yil 8 yanvarda
O`zgaruvchan tok manbaiga rezistor, kondensator va g`altak ulandi. Kuchlanish tebranishlarining amplitudasi resistorda 4 V
ga, kondensatorda 6 V ga, g`altakda esa 3 V gat eng. Manba qisqichlaridagi kuchlanish tebranishlarining amplitudasi
necha voltga teng?* 5
O‘lchashlar necha turga bo‘linadi? * Ikki turga: bevosita va bilvosita o‘lchash
O‘qish tugallangandan keyin davlat attestatsiyasi shaklida o‘tkaziladi bu -
*
yakuniy nazorat
O‘qitish maqsadini amalga oshirish bo‘yicha pedagogning tartiblangan faoliyati;
*
o‘rgatish
O‘qitish shakllari sistemasiga nimalar kirishni aniqlang?* Dars, darsdan va sinfdan tashqari ishlar, ekskursiya
O‘qitish texnologiyasiga ta`rif bering.* O‘quv mashg‘ulotining har bir bosqichini alohida-alohida loyihalash, kutiladigan natijalarni
oldindan aniqlashtirish, har bosqichda qo‘llaniladigan shakl, metod va vositalarini oqilona tanlab olish, professor-o‘qituvchi va
o‘quvchining vazifalarini oydinlashtirish qaratilgan algoritmik ketma-ketlik
O‘qitishning maqsad va vazifalariga erishish (amalga oshirish) yo‘li bu -
*
metod
O‘qitishning nimaga qaratilganligi, uning kuchlari kelgusida qay yo‘sinda safarbar etilishi;
*
maqsad
O‘qituvchining kasbiy kompentensiyasi turlari qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?*Kasbiy, shaxsiy, umuminsoniy, madaniy, maxsus
O‘quv mashg‘ulotid ata’lim texnologiyasi tuzilishining jarayonli (protsessual) bayoni aks etgan hujjat. O‘quv mashg‘ulotini
o‘ziga hos hususiyatlarini hisobga olgan holda, bosqichma-bosqich faoliyat ketma-ketligining mazmunini yoritadi bu *
Darsning texnologik xaritasi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston Respublikasining Prezidenti qanday me’yoriy - huquqiy hujjatlar qabul qiladi?* farmonlar, qarorlar va farmoyishlar
|
MAVZU: QATTIQ JISMLARNING SOLISHTIRMA ISSIQLIK SIG’IMINI

kalorimetr va undagi suvning temperaturasi
T
m
gacha ko’tariladi. Ularning olgan
issiqlik miqdori mos ravishda quyidagicha ifodalaniladi:
)
(
k
m
k
k
k
T
T
m
c
Q
va
)
(
c
c
c
c
c
T
T
m
c
Q
(3)
Energiyaning saqlanish va aylanish qonunidan kelib chiqib o’rganilayotgan
moddaning solishtirma issiqlik sig’imini yuqoridagilar bilan
)
)(
(
k
m
c
c
k
k
j
T
T
m
c
m
c
c
/
)
(
m
c
T
T
m
(4)
shaklda ifodalash mumkin.
Ishni bajarish tartibi - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

O’lchash.
- suv nasosi kuchlanishini shunday pasaytiringki (
2,5 V ga yaqin), oqimning
past tezligi amalga oshsin, ya’ni faqat bakdagi suvning kichik oqiminigina kuzatish
mumkin bo’lsin;
- bakdagi suvning haroratini yozib oling va chiqish kamerasidagi haroratning
o’zgarishini kuzating;
-bir vaqtda cho’g’lanma lampani va taymer (sekundomer)ni ulang.
O’lchashni har minutdan keyin davom ettiring.
- boshlaganigizdan keyin
30 minut o’tganda o’lchashni to’xtating;
Eslatma: Uzoqroq vaqt mobaynida o’lchashlarni o’tkazganingizda maksimal
ruxsat etilgan haroratning qiymatini e’tiborga oling.
-
issiq suvni shuncha miqdordagi sovuq suv bilan almashtiring;
-
tajribalarni boshlash iloji boricha boshlang’ich haroratdagidek haroratda
amalga oshirilishi kerak;
-
quyosh kollektorining old qismiga issiqlik izolyatsiyasini o’rnating;
-
tajribani takrorlang;
-
olingan natijalarni 1-jadvalga kiriting.
3.1-jadval
№
m (kg)
t
1
(°C)
t
2
(°C)
∆t (°C)
t(s)
η
∆η
𝜀 %
1
2
3
4
5
O’rt
Tajriba qurilmasini yig’ish - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

-
chiqish kamerasining nakonechnigini bak nakonechnigi bilan ulang;
-
bak chiqish nakonechnigini suv nasosining kirishi bilan ulang;
-
bakga
1000 ml suv soling;
-
bakni shunday ko’taringki, suv nasosi orqali
suvning oqib tushishi
quyosh kollektoridan o’tib, ortga bakning kirishiga qaytsin. Suv qarshiliksiz oqishi
uchun, barcha quvurlar doimo to’g’ri (burishgan va egilgan joysiz) bo’lishi kerak;
-
bakni shtativ ustunidagi oldindan belgilangan joyga o’rnating;
-
suv nasosining elektr ta’minotini ulang va qutbga rioya qilib, taxminan
6
V kuchlanish o’rnating;
-
quvur shlanglar sistemasida pufaklar yo’qligiga amin bo’ling.
Haroratni o’lchash.
-
universal tutgich yordamida ikkinchi harorat datchigini bakdagi suvga
o’rnating.
Harorat datchiklarini NiCr-Ni- adapteri bilan
CASSY ko’chma
qurilmasiga ulang.
Yoritish vositasi.
-
cho’g’lanma lampani shtativga o’rnating va
uni quyosh kollektorining
old tomonidan taxminan
50 sm masofada joylashtiring;
-
cho’g’lanma lampani ulang
va uni shunday joylashtiringki, bunda
kollektorning faol qismi to’liq yoritilsin. Ehtiyoj bo’lganda, korpusning plastmassa
qismi yoritilmasligiga
erishing;
-
cho’g’lanma lampani o’chiring va quyosh kollektorining sovushiga yo’l
qo’ying.
Sinov savollari - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

LABORATORIYA ISHI№12
RICHARD METODI BILAN HAVO UCHUN ADIABATA
KO’RSATGICHINI
𝑪
𝒑
𝑪
𝑽
ANIQLASH
Ishning maqsadi: Richard metodi bilan havo uchun adiabata ko’rsatgichi
yana o’zgarmas bosimdagi issiqlik sig’imining o’zgarmas hajmdagi issiqlik
sig’imiga nisbatini tajribada aniqlash.
Kerakli jihozlar: Marriot kolbasi, ossillyatsion trubka, sekundomer, aneroid
barometr, plastik menzurka, vazelin.
Nazariy qism
Gazlarning kinetik nazariyasi ideal gazlarning adiabata koeffisiyentini
ko’rsata oladi.
Gazning ichki energiyasini U unga tashqaridan uzatilayotgan
issiqlik miqdorini
ΔQ oshirish
yoki uning ustida mexanik ish ΔW bajarish orqali
o’zgartirish mumkin:
ΔU=ΔQ+ΔW
(1)
Holatni adiabatik o’zgartirishlarda tashqi atrof muhit bilan issiqlik
almashinuv bo’lmaydi. Shu sababli issiqlik miqdori o’zgarmaydi:
ΔQ=0
(ya’ni entropiya doimiy qoladi)
Ideal
gaz qonunidan PV=mRT va
ΔU=C
V
mΔT hamda (1) tenglamadan
Puasson tenglamasi kelib chiqadi, u harorat o’zgarganda
holatning adiabatik
o’zgarishini ifodalaydi:
PV
k
=const
(2)
Bu yerda
k adiabata ko’rsatgichi va u quyidagicha aniqlanadi:
k C
p
/C
V
(3.a)
va
C
P
=C
V
+R
(3b)
C
P
– doimiy bosimda solishtirma issiqlik sig’imi,
C
V
– doimiy hajmda
solishtirma issiqlik sig’imi. Bir mol ideal gazni doimiy hajmda (izoxorik jarayon)
ΔT gacha qizdirish uchun quyidagi energiya kerak bo’ladi:
ΔQ=C
V
⋅
ΔT
(4)
Bu yerda
C
V
molyar issiqlik sig’imi. Doimiy hajmda holatning o’zgarishida
mexanik ish bajarilmaydi, ya’ni
(9.1) tenglamada
ΔW=0. Shunday qilib, sistemaga
berilayotgan issiqlik
ΔQ faqat zarrachalarning kinetik energiyasini oshiradi. Gazlar
kinetik nazariyasidagi zarrachalar erkinlik darajasi bo’yicha energiyaning bir tekis
taqsimlanishi qonuniga asosan zarrachalar o’rtacha kinetik energiyasining ortishi
quyidagicha aniqlanadi:
Δ𝐸̅
𝑘𝑖𝑛
̇
=
1
2
𝑖𝑅Δ𝑇