nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzu: cisc (Complex Instruction Set Computing) va uning vazifalari Kompyuterni tashkil etish 3-mustaqil ish

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
"Kompyuter injiniring" fakulteti
"Kompyuter tizimlari" kafedrasi
"Kompyuter arxitekturasi” fanidan
MUSTAQIL ISH-№3
Mavzu: CISC (Complex Instruction Set Computing) va uning vazifalari.
Bajardi: Isoqov Zokir
Tekshirdi: Xolyorov.X
SAMARQAND – 2024
Mavzu: CISC (Complex Instruction Set Computing) va uning vazifalari.
Reja:
CISC haqida.
CISC (Complex Instruction Set Computing) arxitekturasi.
CISC (Complex Instruction Set Computing) ning vazivalari.
CISC haqida.
CISC (Complex Instruction Set Computing) arxitektura, kompyuterlarda ishlatilgan bir tizim modeli hisoblanadi. CISC arxitekturasi, buyruqlar va amallarni bajarish usullarini belgilovchi bir qoidalarni o'z ichiga oladi. Bu arxitektura, buyruq tartibini va buyruqlarni tuzish usullarini aniqlayadi.
CISC arxitekturasi, buyruqlar orqali bir nechta amallarni bajarish imkonini ta'minlayadi. Bir buyruq ichida bir nechta operatsiyalar bajarilishi mumkin. Bu operatsiyalar yig'ish, ayirish, ko'paytirish, ko'paytirish, o'zgartirish, tekshirish, ko'rsatish va boshqalar bo'lishi mumkin. Bu kompleks buyruqlar, bir buyruq orqali bir nechta amallarni bajarishga imkon beradi, bu esa dasturchilarga keng imkoniyatlar beradi.
CISC arxitekturasi, buyruqlarni bajarmoqchi bo'lgan mikrooperatsiyalarga ajratib, ularni tuzishda mikroinstruksiyalar to'plamidan foydalanadi. Mikroprogrammalash prinsipi, har bir kompleks buyruqning bajarganda kerak bo'lgan qadam-qadam operatsiyalarni bajarishda yordam beradi. Bu, buyruqlarni o'qish va bajartirish jarayonlarini tuzishda keng foydalaniladi.
CISC arxitekturasi, genish buyruqlar to'plamiga ega bo'lib, bu kompyuter uchun keng imkoniyatlar va funksiyalarni ta'minlayadi. Bu buyruqlar, bir nechta amallarni bajarish imkonini beradi va dasturchilarga oson va qulayliklar yaratadi.
CISC arxitekturasi tarixiy ravishda ko'p ishlatilgan edi. Misol uchun, x86 (Intel va AMD tomonidan ishlatilgan arxitektura) bu turdagi arxitekturaga misoldir. Ushbu arxitekturada kompleks buyruqlar va keng qo'llaniladigan funktsiyalar joriy etilgan edi.
CISC arxitekturasi, RISC (Reduced Instruction Set Computing) arxitekturasi bilan qarshilik qiladi. RISC arxitekturasi osonlik, tezlik va energiya israfini kamaytiruvchi qulayliklar bilan ajralib turadi. Shu sababli, bugungi kunda CISC arxitekturasi RISC arxitekturasiga nisbatan kamroq ishlatiladi.
|
1-Ma`ruza. Mavzu: Kirish. Texnik va dasturiy ta’minotlar

|
1-Ma`ruza. Mavzu: Kirish. Texnik va dasturiy ta’minotlar
|
bet | 1/3 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 27,24 Kb. | | #152937 |
Bog'liq 1-Maruza. Kirish. Texnik va dasturiy ta’minotlar
1-Ma`ruza.
Mavzu: Kirish. Texnik va dasturiy ta’minotlar
Tayanch so`zlar: Axborot texnologiyalari, ma`lumotlarni strukturalash, axborot ta’minoti, informatika - xalq xо‘jaligi tarmog‘i; О‘zbekiston Respublikasining axborotlashtirish konsepsiyasi; axborot; ma’lumotlar; Iqtisodiy axborot; axborotni olish usullari; axborotni qayta ishlash usullari; axborot - tadqiqot obyekti; axborotning funksional vazifalari; ma’lumotnoma axborot; tavsiyanoma axborot; meyoriy axborot; axborotni taqdim etish usullari; axborotning barqarorligi. Elektron hisoblash mashinasi (EHM); analogli hisoblash mashinasi; raqamli hisoblash mashinasi; EHMlarning yaratilish bosqichlari; shaxsiy EHM (SHEHM);
Fаnning mаqsаdi oziq-ovqat injineringidаgi аxborot texnologiyalаrining о‘zigа xos xususiyatlаri vа imkoniyatlаrini, аxborot texnologiyalаrini inson fаoliyatining turli soxаlаridа qо‘llаnilish аsoslаrini о‘rgаtishdаn iborаtdir. Bundа аsosiy e’tibor аxborot texnologiyalаrini kimyo soxаsidа qо‘llаnilishigа qаrаtilgаndir. Fаnning vаzifаsi, tаlаbаlаrni аxborot texnologiyalаrini texnik vа dаsturiy vositаlаri bilаn tаnishtirish vа bu vositаlаrni ishlаb chiqаrish, ilmiy tаlqiqot ishlаri, xаmdа о‘quv jаrаyonlаrigа tаdbiq etish usullаri vа ulаrning о‘zigа xos xususiyatlаrini о‘rgаtishdаn iborаtdir.
Fаn bо‘yichа tаlаbаlаrning bilimigа, uquvigа vа kо‘nikmаsigа tаlаblаr:
Ushbu fаnni о‘rgаnish nаtijаsidа tаlаbаlаr kimyodаgi аxborot texnologiyalаri, ulаrning imkoniyatlаri vа ulаrni insoniyatning bаrchа fаoliyatlаrigа, shu jumlаdаn ishlаb-chikаrish tо‘g‘risidа mа’lumotgа egа bо‘lishlаri kerаk. Shuningdek, tаlаbаlаr quyidаgilаrni bilishlаri shаrt:
turli soxаlаrdа, аyniqsа kimyo аxborot tizimlаridа qо‘llаnilishi bilаn bog‘liq bо‘lgаn аsosiy tushunchаlаrni о‘zlаshtirish;
mа’lumotlаrni qаytа ishlаsh аlgoritmlаrini о‘rgаnish vа о‘zlаshtirish, xаmdа turli mа’lumotlаr strukturаlаri bilаn ishlаsh аlgoritmlаrini о‘zlаshtirish;
аxborot texnologiyalаridа rо‘y berаdigаn аsosiy аxborot jаrаyonlаri bilаn tаnishish;
mаsofаviy tа’lim texnologiyasi vа uning dаsturiy vа texnik vositаlаri bilаn tаnishish.
|
| |
Avtomobil yo‘llari tarmog‘i - 1-mavzu: 1– Modul. Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilishning nazariy asoslari....

tarmog‘i deb xisoblanadi. Avtomobil magistrallari tormog‘ini rejalashtirishda
davlatlararo ma’muriy, madaniy va xo‘jalik aloqalarini va mamlakatning mudofaa
extiyojlarini ta’minlash muhim ahamiyat kasb etadi.
Umumiy tarmoq yo‘llari va idoralarga tegishli yo‘llar bo‘ladi, idora yo‘llariga
sanoat korxonalarining yo‘llari, jamoa xo‘jaliklarining ichki xo‘jalik yo‘llari kiradi.
Yo‘l loyihalashning umumiy tamoyillariga rioya qilinganda bu yo‘l turlaridan har biri
o‘z xususiyatlariga ega bo‘lib, bular transport vositalarini va tashiladigan yuklarni
hisobga oladi.
Transport vositalari ichida avtomobil transportining o‘rni
Umumiy transport vositalari orqali, ya’ni temir yo‘li, havo yo‘li, suv yo‘li,quvur va
avtomobil yo‘llari orqali xar xilxajmdagi xalq xo‘jaligi yuklarixar xil masofalarga
tashiladi, ulardan temir yo‘li ko‘p xajmda va uzoqmasofalarga tashishni o‘z zimmasiga
olgan. Bugungikunda respublika bo‘yicha transportda tashilayotgan yuklarning 80 % ga
yaqini avtomobil transporti tizimi zimmasiga to‘g‘ri keladi. Avtomobil transportining
qulaylik tomoni uningeshikdan-eshikgacha xizmat ko‘rsatishidir. Avtomobil transporti
asosan 300-400 km masofada qolgan xarakat vositalariga nisbatan arzonga yuk va
yo‘lovchilarnitashiydi.Avtomobil transporti barcha turdagi transport vositalarini bir-biri
bilan bog‘laydi.
Mavzu: standartlashtirish haqida reja : Standartlashtirish tizimi - bet 2

|
Mavzu: standartlashtirish haqida reja : Standartlashtirish tizimi
|
bet | 2/3 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 454,81 Kb. | | #254035 |
Bog'liq Standartlashtirish.1Standartlashtirishga doir normativ hujjatlar vatanimiz hamda chet el fan va texnikasining zamonaviy yutuqlariga asoslangan va O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq bo‘lishi lozim. Ular xalqaro savdo-sotiq uchun ortiqcha to‘sqinliklarni vujudga keltirmasligi lozim. - Standartlashtirishga doir normativ hujjatlar vatanimiz hamda chet el fan va texnikasining zamonaviy yutuqlariga asoslangan va O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq bo‘lishi lozim. Ular xalqaro savdo-sotiq uchun ortiqcha to‘sqinliklarni vujudga keltirmasligi lozim.
- Normativ hujjatlarsiz mahsulot ishlab chiqarish va realizatsiya qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.
O‘zbekiston Respublikasining manfaatlari himoya qilinishini va ishlab chiqarilayotgan mahsulotning raqobat qila olish imkonini ta’minlash uchun asosli hollarda standartlarda istiqbolga mo‘ljallangan, an’anaviy texnologiyalarning imkoniyatlaridan ildamlashgan dastlabki talablar belgilab qo‘yiladi. - O‘zbekiston Respublikasining manfaatlari himoya qilinishini va ishlab chiqarilayotgan mahsulotning raqobat qila olish imkonini ta’minlash uchun asosli hollarda standartlarda istiqbolga mo‘ljallangan, an’anaviy texnologiyalarning imkoniyatlaridan ildamlashgan dastlabki talablar belgilab qo‘yiladi.
- Iste’molchilarga realizatsiya qilinadigan mahsulotga doir standartlar hamda ularga kiritilgan o‘zgartishlar O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi organlarida haq olmasdan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi kerak. O‘zbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi organlarida ro‘yxatdan o‘tkazilgan standartlashtirishga doir normativ hujjatlar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning davlat fondiga kiradi.
Mahsulot, atrof-muhit, aholining hayoti, sog‘lig‘i va mol-mulki xavfsizligini, texnikaviy va axborot jihatdan mahsulotning bir-biriga mos kelishi va o‘zaro almashinuvchanligini, ularni nazorat qilish usullari birligi va tamg‘alash birligini ta’minlash uchun standartlarda belgilanadigan talablar davlat boshqaruvi organlari, xo‘jalik faoliyati subyektlari rioya etishi uchun majburiydir. - Mahsulot, atrof-muhit, aholining hayoti, sog‘lig‘i va mol-mulki xavfsizligini, texnikaviy va axborot jihatdan mahsulotning bir-biriga mos kelishi va o‘zaro almashinuvchanligini, ularni nazorat qilish usullari birligi va tamg‘alash birligini ta’minlash uchun standartlarda belgilanadigan talablar davlat boshqaruvi organlari, xo‘jalik faoliyati subyektlari rioya etishi uchun majburiydir.
|
| |
yil 10 oktyabrdagi - 1-mavzu: 1– Modul. Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilishning nazariy asoslari. Avtomobil...

|
1-mavzu: 1– Modul. Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilishning nazariy asoslari. Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilish va uning asosiy vazifalari Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilish tushunchasining mazmuniBog'liq 1 - МАЪРУЗА2023 yil 10 oktyabrdagi
“Yo‘l xo‘jaligi sohasini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”
gi
PQ-330 qarori
bilan tartibga
solinadi.
Qarorda yo‘l xo‘jaligini boshqarishning zamonaviy tizimini yaratish va
raqamlashtirish, sohada sifat nazoratini kuchaytirish, xususiy sektor korxonalarini keng
jalb qilish uchun sharoit yaratish, hamda byudjet mablag‘laridan foydalanish
samaradorligini oshirish maqsadida ko‘plab vazifalar belgilab berildi. Unda asosiy
ishtirokchi sifatida transport vazirligi, vazirlik huzuridagi avtomobil yo‘llari qo‘mitasi,
transport nazorati inspeksiyasi, mahalliy hokimliklar, mustaqil muhandis konsultantlar,
loyiha va pudrat tashkilotlari, shuningdek yo‘l harakat qatnashchilarining yo‘l harakati
xavsizligiga rioya etishi ustidan nazoratni amalga oshiruvchi ichki ishlar vazirligi
Jamoat xavfsizligi departamentining yo‘l harakati xavfsizligi xizmati kabi barcha
korxona va tashkilotlarining oldiga avtomobil yo‘llarini qurish, asosan ekspluatatsiya va
rekonstruksiya qilish kabi dolzarb ishlarning bajarilishi asosiy vazifa qilib belgilab
berildi.
Avtomobil yo‘llari va ulardagi sun’iy inshootlarning mustahkamligi va
ishonchliligini ta’minlash, yo‘l ob’ektlarining harakat xavfsizligi va ekologik
xavfsizligini oshirish, foydalanuvchilarga samarali xizmat ko‘rsatish, yo‘l xo‘jaligi
ehtiyojlari uchun ajratilayotgan mablag‘lar sarfini optimallashtirish ko‘p jihatdan
kompleks ta’mirlash ishlarini amalga oshirish bilan belgilanadi.
Respublikamiz
bo‘yicha
barcha
turdagi
transportlarda
tashilayotgan
yo‘lovchilarning 96,6% , yuklarni esa 81,3% aynan avtomobil transporti hissasiga
to‘g‘ri keladi. Demak, mamlakatimizda bu transport vositasiga talab katta. Yo‘l
tarmog‘ini umumiy uzunligi respublika bo‘yicha 183,000 km.
Mustakillikning dastlabki kunlaridan O‘zbekiston xalqining boyligi va
mamlakatimizning “qon tomirlari” bo‘lgan va bugungi ko‘nda 42654 kilometr
uzunlikdagi umumfoydalanuvdagi avtomobil yo‘llari, jumladan 3979 km xalkaro,
14069 km davlat, 24606 km maxalliy axamiyatidagi avtomobil yo‘llari
texnik soz
xolatda asraldi, sakdandi, rivojlantirildi, takomillashtirildi. Har kanday ob-xavo
sharoitida transport vositalarining uzluksiz va xavf xatarsiz qatnovi ta’minlanib
kelinmokda.
O‘tgan davrda 1990 yilga nisbatan semetbeton koplamali yo‘llar uzunligi 21
kilometrga, asfaltbeton koplamali yo‘llar 1852 kilometrga, kora koplamali yo‘llar 542
kilometrga, tosh shagal qoplamali yo‘llar 421 kilometrga usib, umumfoydalanuvdagi
avtomobil yo‘llar dan tuprok yo‘llar uzunligi 746 kilometrga kamaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-mavzu: 1– Modul. Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilishning nazariy asoslari. Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilish va uning asosiy vazifalari Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilish tushunchasining mazmuni
|
Innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti

2
UO'K 339.138:004(075.8)
65.290-2(5O')
N 25
Narzullayeva, F.S.
Iqtisоdiyоtdа ахbоrоt-коmmuniкаtsion
tехnоlоgiyаlаr vа tizimlаr
[Matn] : о`quv qо`llаnmа / F. S. Narzullayeva. – Buxoro: "Sadriddin
Salim Buxoriy" Durdona nashriyoti, - 2023. - 300 b.
KBK 65.290-2(5O')
Ushbu о’quv qо’llаnmа 10 tа mаvzudаn ibоrаt. Mаzкur qо’llаnmа
bакаlаvryаt yо’nаlishining 60412500-Mаrкеting (tаrmоqlаr vа sоhаlаr
bо’yiсhа), 60411200- Mеnеjmеnt (tаrmоqlаr vа sоhаlаr bо’yiсhа)
tа’lim
yо’nаlishidа
о’qitilаdigаn
«Iqtisоdiyоtdа
ахbоrоt
коmmuniкаtsiоn tехnоlоgiyаlаr vа tizimlаr» о’quv fаni bо’yiсhа
tuzilgаn.
Taqrizchilar:
I.I. Bakayev, Buxoro davlat universiteti “Axborot tizimlari va raqamli
texnologiyalar” kafedrasi dotsenti, t.f.f.d (PhD)
D.K. Sharipov, TATU “Multimedia texnologiyalar” kafedrasi
dotsenti, t.f.f.d (PhD)
O‘quv qo‘llanma Buxoro davlat universitetining 2023-yil 6-
maydagi 204-sonli qaroriga asosan nashr etishga ruxsat berilgan.
Ro‘yxatga olish raqami 204-14.
Moliyaviy tahlilning turlari

|
Moliyaviy tahlilning turlari
|
bet | 1/5 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 79,46 Kb. | | #262779 |
Bog'liq Moliyaviy tahlilning turl Moliyaviy tahlilning turlari Muallif: Sherzod Axmedov Moliyaviy Tahlilga Kirish
Moliyaviy hisobotlarni tushunish
Moliyaviy tahlil, balans hisob-kitoblari, daromadlar hisob-kitoblari va mablag'lar oqimlari kabi moliyaviy hisob-kitoblarni tekshirishni o'z ichiga oladi, shuningdek kompaniyaning faoliyatini baholash uch
Nisbatlar va Metrikalar
Moliyaviy tahlilga kiritilganlar orasida, likvidlik nisbatlari, daromadli nisbatlari va kredit nisbatlari kabi asosiy nisbatlar va metrikalar hisoblanishi va tarjima qilinishini ham o'z ichiga oladi.
Vositalar va Texnikalar
Tahlilchilar moliyaviy tahlil uchun qat'iyatlari, soliqqa oid tahlil, soliqqa oid tahlil, soliqqa oid tahlil, soliqqa oid tahlil, soliqqa oid tahlil, soliqqa oid tahlil, soliqqa oid t
Moliyaviy Tahlilning Soniy Turlari
1
Moliyaviy nisbatlar
Moliyaviy nisbatlar, joriy daromadga (ROI) va qarz-to'lov kapital nisbatining sifatli ko'rsatkichlari, kompaniyaning moliyaviy faoliyatining miqdoriy tushunchalarini ta'minlaydi.
2
Muddatli tahlil
Vaqtli ketma-ketlik tahlili tarixiy moliya ma'lumotlarini o'rganishni va moddalar va tendentsiyalarni aniqlashni tashkil etadi, kelajak investitsiyalar uchun ma'lumotli qaror qabul qilishga imkon
3
Chegirma qilingan naqd qiymat (DQ) tahlili
DCF analizi kelajakdagi naqd daromadlarning joriy qiymatini hisoblaydi va investitsiya imkoniyatining qiziqishini baholashda yordam beradi.
Moliyaviy tahlilning sifatli turlari
1
2
3
Moliyaviy nisbatlar
SWOT Tahlili
Sanoat solishtirmalari
Moliyaviy tahlilning sifatli turlari, likvidlik, daromadlilik va solvensiya kabi moliyaviy nisbatlarni tahlil qilishni o'z ichiga oladi, shuningdek kompaniyaning moliyaviy holatini baholash uchun
SWOT tahlili o'tkazish, kompaniyaning kuchli yönüklarini, zaifliklarini, imkoniyatlarni va xavf-fursatlarni aniqlashda yordam beradi, bu esa sifatli moliyaviy tahlil uchun ahamiyatli.
Kompaniyaning moliyaviy faoliyatini sanoat do'stlari bilan solishtirish, sifatli moliyaviy tahlil uchun qadrli ma'lumotlar beradi.
|
| |
Svoyak uchun savollar 1-tur 1-guruh I fasllar 10. Mehrjon bayrami qaysi faslda nishonlanadi?

|
Svoyak uchun savollar 1-tur 1-guruh I fasllar 10. Mehrjon bayrami qaysi faslda nishonlanadi?
|
bet | 1/10 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 64,5 Kb. | | #101792 |
Bog'liq @ZakovatGR uchun svoyak savollari
SVOYAK UCHUN SAVOLLAR
1-TUR 1-GURUH
I FASLLAR
10. Mehrjon bayrami qaysi faslda nishonlanadi?
J. Kuz
20. A. Qahhorning qaysi asari kuzak shamolining beto'xtov esishidan boshlanadi?
J. Daxshat
30. Yaldo kechasi qaysi sanada bo'lib o'tadi?
J. 21-22 dekabr o'tar kechasi
40. Ma'nosi "Mangu bahor shahri" deya tarjima qilinadigan Afrikadagi poytaxt shahar bu?
J. Addis-abeba
50. Boburnomada keltirilishicha hindistondagi yomg'irlar fasli qanday ataladi?
J. Poshkol
II MTARITSALI "AR"
10. Prety Zinta gavdalantirgan mashxur qahramon?
J. Zara
20. Turkmanistondagi tarixiy shahar?
J. Marv
30. A. Navoiyning 40 hadisdan iborat asari?
J. Arbain
40. Buxoroda qurilgan ilk madrasa nomi nima?
J. Farjak
50. Hindistondagi cho'l nomi?
J. Tar
III RAQAMLAR.
10. London olimpiadasi olimpiya o'yinlari tarixidagi nechanchi olimpiada edi.
J. 30
20. Den Braunning mashxur asari?
J. Raqamli qal'a
30. 14 A deb o'qiladigan shahar?
J. XIVA
40. Davriy sistemadagi 92 tartib raqamli element bu?
J. Uran
50. Yaponiyadagi "Mu-sa-si" minorasining balandligi necha metr? Mu sa si bu qadimgi yapon tilida aynan shu raqamni anglatadi
J. 634
VI Mantiq
10. Dunyodagi eng katta qozonga nima siģmaydi
Javob : qopqoģi
20. Butun dunyodagi odamlar birgalikda bajaradigan narsa nima
Javob : ulģayish
30. Nimani kerak bõlganda uloqtirishadi-yu , kerak bõlmaganda kòtarishadi
Javob : kema langari
40. Nima bir burchakda turganicha dunyoni aylanib chiqishi mumkin?
|
| |
Avtomobil yo‘llari xalq xo‘jaligidagi ahamiyati va kelajakdagi

Avtomobil yo‘llari xalq xo‘jaligidagi ahamiyati va kelajakdagi
20 yillik harakat jadalligiga qarab beshta toifaga bo‘linadi.
1-jadval
Yo‘lning iqtisodiy
ahamiyati
Yo‘lning toifasi
Hisobiy harakat jadalligi
keltirilgan dona/ sut
Xalqaro va
davlat
ahamiyatidagi
I
a
(avtomagistral)
I
b
Tezkor yo‘llar
II
III
14000 dan yuqori
14000 dan yuqori
6000-14000
2000-6000
Maxalliy ahamiyatdagi
IV
V
200-2000
200 gacha
Darsga oid nazorat savollari:
1.
Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilish va uning vazifalari.
2. Avtomobil yo‘llarini ekspluatatsiya qilishning ijtimoiy-iktisodiy ahamiyati.
3.
Hisobiy tezlik deb qanday tezlikka aytiladi.
Ҳозирги кунда Республика автомобиль йўллари
тармоғининг умумий узунлиги 184 минг км га яқин,
жумладан:
6631
км
-
идоравий инспекторлик йўллари
5462
км
-
корхоналарга қарашли йўллар
17807
км
-
шаҳар кўчалари ва йўллари
52152
км
-
қишлоқ кўчалари ва йўллари
59267
км
-
ички хўжалик қишлоқ йўллари
42530
км
-
умумий фойдаланишдаги автомобиль йўллари
Mavzu: Axborot tizimlari

Akbar5
2024-05-10 18:23:58
--------------------------------------------
Ushbu ma'lumot tekshirish kerak
1-ma’ruza
Mavzu: Axborot tizimlari va ma’lumotlar bazalari konsepsiyalari
Ma'lumotlar bazasi va axborot tizimlari
Bilimlar bazasi va uning komponentlari
Bilimlar bazasidan foydalanishning texnologiyasi
Ma'lumotlar bazasi
Asosiy tushuncha va ta'riflar
Ma'lumotlar bazasiga qo'yiladigan asosiy talablar
Ma'lumotlar bazasi va axborot tizimlari
Ko‘pgina
masalalarni
yechish
asosida
axborotlarni
qayta
ishlash
yotadi. Axborotlarni qayta
ishlashning yengillashtirish maqsadida axborot tizimlari yaratiladi. Avtomatlashgan
axborot
tizimlar
(AT)
deb,
shunday
tizimlarga
aytamizki,
ularning tarkibida
texnik vositalar, jumladan shaxsiy kompyuterlar ishtrok etadi. ATlarni keng ma'noda axborotni qayta ishlaydigan ixtiyoriy tizimni tushunish mumkin. Tadbiq etish sohasida qarab, ATlar ishlab chiqarish sohasida, talim sohasida, sog‘liqni saqlash sohasida, harbiy sohada
va
boshqa
sohalarda
ishlatiladigan
tizimlarga
ajratish
mumkin.
ATlarni maqsadli ishlatilishiga qarab bir qancha kategoriyalarga ajratishimiz mumkin. Jumladan boshqariluvchi, axborot qidiruv, axborot ma'lumotnoma va boshqa tizimlarga ajratiladi.
Axborot tizimlami tom ma'noda ba'zi bir amaliy masalalarni yechishda ishlatiladigan apparat dasturiy vositalari majmuasi sifatida ham tushunamiz. Masalan, tashkilotlarda ishlatiladigan kadrlarni hisobga olish va kuzatish, omborxona material va tovarlarni hisobga olish va nazorat qilish, buxgalter masalarini yechish va boshqalar.
ATlari asosida ma'lumotlar bazasi yotadi. MB deganda, ma’lumotlarni shunday o‘zaro bog'langan to'plamini tushunamizki, u mashina xotirasida saqlanib, maxsus ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimini to‘ldirilishi, o'zgartirilishi, takomillashtirilishi mumkin.
Muayyan masalani hal qilishda inson real dunyoni u yoki bu sohasi bilan cheklanadi. Bunday hollarda faqat ba'zi bir obyektlarni o‘rganishgina qiziqish o‘yg‘otadi. Bunday obyektlarni majmuasini
predmet soha deyiladi.
Obyektlarni sinflarga ajratish deyilganda, barcha obyektlar to‘plamini birorta norasmiy belgi bo'yicha qism to‘plamlarga ajratishni tushunamiz. MB ni ko‘pligini hisobga
Standartlarda mahsulotni yaratish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomasiga kiritilgan, qonunchilikda nazarda tutilgan o‘zga talablar ham belgilab qo‘yilishi mumkin

|
Standartlarda mahsulotni yaratish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomasiga kiritilgan, qonunchilikda nazarda tutilgan o‘zga talablar ham belgilab qo‘yilishi mumkin
|
bet | 3/3 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 454,81 Kb. | | #254035 |
Bog'liq Standartlashtirish.1Standartlarda mahsulotni yaratish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomasiga kiritilgan, qonunchilikda nazarda tutilgan o‘zga talablar ham belgilab qo‘yilishi mumkin. - Standartlarda mahsulotni yaratish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomasiga kiritilgan, qonunchilikda nazarda tutilgan o‘zga talablar ham belgilab qo‘yilishi mumkin.
- Import mahsulot, basharti u O‘zbekiston Respublikasida amal qilayotgan texnik reglamentlarning yoki standartlarning majburiy talablar qismiga muvofiqligi tasdiqlanmagan bo‘lsa, yetkazib berilishi va belgilangan maqsadda ishlatilishi mumkin emas.
- Amaldagi qonunchilikka muvofiq majburiy sertifikatlashtirilishi lozim bo‘lgan mahsulotni standartlashtirishga doir normativ hujjatlar sertifikatlashtirishni amalga oshirishda rioya etiladigan talablarni, shuningdek ushbu talablarga muvofiqlikni nazorat qilish va sinash usullarini o‘z ichiga olishi lozim.
- O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 03.11.2022 yildagi O‘RQ-800-son
- Кучга кириш санаси
- 05.11.2023
- O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI
- STANDARTLASHTIRISH TO‘G‘RISIDA
- Qonunchilik palatasi tomonidan 2022-yil 15-iyulda qabul qilingan
- Senat tomonidan 2022-yil 7-oktabrda ma’qullangan
- 1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
- Ushbu Qonunning maqsadi standartlashtirish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
- 2-modda. Ushbu Qonunning qo‘llanilish sohasi
- Ushbu Qonunning amal qilishi standartlarni va standartlashtirishga doir tegishli hujjatlarni ishlab chiqish, qabul qilish hamda qo‘llash, shuningdek standartlashtirish sohasidagi davlat nazoratini amalga oshirish chog‘ida yuzaga keladigan munosabatlarga nisbatan tatbiq etiladi.
- Foydalanilgan adabiyotlar:
- 1. Ismatullayev P.R., Abdullayev A.X., Qodirova Sh.A., Azamov A.A., Miraliyev
- A.K., Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish.Ma’ruza matni.
- Toshkent,TDTU, 2000 y.
- 2. Ismatullayev P.R., Qodirova.Sh.A. “Metrologiya standartlashtirish va sertifikatlashtirish”,
- ma’ruzalar matni,Toshkent, TGTU, 2007 y.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Standartlarda mahsulotni yaratish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomasiga kiritilgan, qonunchilikda nazarda tutilgan o‘zga talablar ham belgilab qo‘yilishi mumkin
|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiya vazirligi

1
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM,
FAN
VA INNOVATSIYA VAZIRLIGI
ABDULLA QODIRIY
NOMIDAGI JIZZAX
DAVLAR
PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
SIRTQI BO‘LIMI
BOSHLANG‘ICH TA’LIM SPORT VA TARBIYAVIY ISH YO‘NALISHI
4-BOSQICH, 717-GURUH TALABASI
MADIYEVA XUSHNUDANING
ONA TILI O‘QITISH METODIKASI FANIDAN
TAYYORLAGAN
KURS ISHI
MAVZU: O‘QISH DARSLARIDA “ZUMRAD BAHOR”
MAVZUSINI O‘RGANISH
ILMIY RAHBAR________________________
JIZZAX-2024
2
M U N D A R I J A
Kirish
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … . …….. 3
I bob. Boshlang‘ich sinf o‘qish darslarida tabiat mavzusini
o‘rganishning ta’limiy-tarbiyaviy ahamiyati
1.1.
Boshlang‘ich sinf o‘qish darslarida tabiat mavzusini o‘rganishning
ta’limiy-tarbiyaviy ahamiyati....................................................................................6
1.2.
Boshlang‘ich sinflarda tabiat mavzusidagi asarlarni o‘rganish
usullari.....................................................................................................................11
1.3.
“Zumrad bahor” mavzusini o‘rganish………………………………….15
II bob. “Zumrad bahor” mavzusini o‘rganishning maqsad va vazifalari.
2.1
“Zumrad bahor” mavzusini o‘rganishda
yangi pedagogik
texnologiyalardan foydalanish…………………………………………………….22
2.2.
4-sinfda “Zumrad bahor” mavzusini o‘rganish………………………..27
2.3.
Bahor haqidagi maqollar va ularning mazmuni……………………….32
III bob. “Zumrad bahor” mavzusini o‘rganishni tashkil etish yo‘llari
3.1.
She’r va uni o‘qitishning usullari………………………………………35
Ag → Ag+ + e, E0 = +0,799 B

|
Ag → Ag+ + e, E0 = +0,799 B
|
bet | 4/5 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #251879 |
Bog'liq Amrullayev Oybek kumush pptAg → Ag+ + e, E0 = +0,799 B.
Suvli suyuq eritmalarda kumushning elektron potensiyali quyidagicha:
- Shu sababdan kumush ham oltin singari suvli eritmalargi kislotalardan vodorodni siqib chiqara olmaydi, ishqorlar bilan tasirlashmaydi. Oltindan farqli ularoq kum ush kuchli kislota va kuchli oksidlovchilar masalan konsentirlangan sulfat kislotas i va nitrat kislotasi tasirida eriydi. Kumush ham «Shox arog’ida» yaxshi eriydi, to’ yingan xlorid kislotasi bilan ham reaksiyaga kirishadi.
Nitrat kislotada va konsentrlangan sulfat kislotada kumush yaxshi eriydi.
2Ag + 2H2SO4 = Ag2SO4 + 2H2O + SO2 (8)
Kumush sulfati oq tusli rombik shaklidagi kristallar bo’ladi. Azot kislotasi kumus hni uy haroratida erita oladi:
6Ag + 8HNO3 = 6AgNO3 + 4H2O + 2NO (9)
Kumush nitrat AgNO3 - romb shaklidagi rangsiz kristallardir.
Yuqori haroratda kumush va HCl o‘rtasida muvozanatli reaksiya yuz beradi: 2Ag + 2HCl = 2AgCl + H2 (10)
- Kumush birikmalarida kumush xlorid AgCl - amaliy ahamiyatga egadir. U oq kristallik modda, odatda kumush xlorid kumush azot tuzlari ta'sirida cho’kmaga AgCl sifatida o’tiradi. Kumush xlorid tuzi fotomateriallar tayyorlashda keng qo’llaniladi. Kumush xlorid asosan kosmik nurlan ishlarda detektorlar sifatida ishlatiladi. U meditsinada ham ishlatiladi. Kumush brom birikmala ri kumush yod ham fotomateriallar tayyorlashda ishlatiladi. Kumush sulfid - AgS- tabiatda arge ntit minerali sifatida uchraydi. Oltin kabi kumush ham sinil kislota tuzlari bilan kompleks birik malari hosil qiladi. Bu esa kumushni rudalar tarkibidan eritib ajratib olishda juda qo’l keladi.
AgNO3 eritmasining kaliy sianid eritmasi bilan ta’siri natijasida oqishsimon kumush sianidi hos il bo‘ladi:
АgNО3 + КСN = АgСN + КNО3 (11)
АgСN ning ko’p bo’lishi uning yana kaliy sianidi bilan birikib kompleks sianid tuzi hosil bo’lish iga olib keladi.
|
| |
K. buyumlar tayyorlash uchun 875 probali kumush, ya’ni tarkibida 87,5%

|
K. buyumlar tayyorlash uchun 875 probali kumush, ya’ni tarkibida 87,5%
|
bet | 2/5 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #251879 |
Bog'liq Amrullayev Oybek kumush pptK. buyumlar tayyorlash uchun 875 probali kumush, ya’ni tarkibida 87,5%
K. va 12,5% mis bo’lgan qotishma ishlatiladi. Kimyoda Kumush kattalizat or sifatida qo’llanadi. Tibbiyotda K.ning argirol, protargol, kollargol, lyapi s kabi preparatlardan foydalaniladi.
Kumush konlari
Sof kumush – yumshoq, juda cho‘ziluvchan, issiqlikni va elektr tokini eng yaxshi o‘tk azadigan metalldir. Erish harorati – 950 °С, qaynash harorati – 1955 °С, solishtirma og‘irligi – 10,7, klarki – 0,00007.Kumush ham qadim zamonlardan ma’lum bo‘lib, sav do-sotiq rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan metalldir. Kumush – nodir metallarning eng arzonidir. Kumush yorug‘lik ta’sirini sezuvchi metall.
Hozirgi paytda kumush zebu-ziynat buyumlar tayyorlashda, radio va elektr texnikad a, fotoplyonkalar, ko‘zgular ishlab chiqarishda, tangalar zarb qilishda qo‘llaniladi (1 4-rasm). Kumushning dunyo bo‘yicha tabiiy zaxirasi 2005-yil ma’lumoti bo‘yicha 570 ming t. Bir yilda dunyo bo‘yicha 19954 t kumush ma’dani qazib olinadi.
Tabiatda 60ga yaqin kumushli minerallar ma’lum. Ularning asosiylari – sof tug‘ma k umush, argentit, prustit, pirargirit, elektrum (17-rasm). Kumush ma’danlarining san oat turidagi to‘plamlari asosan mis va polimetall konlari bilan uzviy bog‘liqdir.
O‘zbekistondagi eng yirik kumush konlari: Kosmanachi, Lashkarak, Okjeptes hisobl anadi.
Kumush minerallari
Oltin singari kumush ham tabiatda sof, ya'ni tug’ma kumush metall holida uchraydi. Ammo oltindan farqli kumush kimyoviy birikmalar hosil qilib, minerallar tashkil eta di. U oltingugrt birikmalari tashkil etib sulfidli rudalar tarkibida qatnashadi yoki ma yda-dispers zarrachalar sifatida tarkib topadi. Kumushning sirti ma'lum darajada ki slorodli parda va oksidli parda bilan qoplanadi.
Kumushning minerallaridan quyidagi birikmalar mavjud:
- Kerargirit AgCl minerali oksidlangan rudalarda uchraydi.
- Argentit yoki kumush yaltirog’i-AgS culfidli rudalarda uchraydi, ko’pincha tarkibid
|
| |
Form of Form

|
Form of Form
|
Sana | 29.12.2023 | Hajmi | 168,27 Kb. | | #129005 |
Bog'liq 2-laboratoriya ishi Mavzu html5 da yangi teglar html5 da audio,-fayllar.org
2-laboratoriya ishi Mavzu: html5 da yangi teglar html5 da audio, video va grafika bilan ishlash teglari. Ishdan maqsad
2-laboratoriya ishi
Mavzu: HTML5 da yangi teglar. HTML5 da audio, video va grafika bilan ishlash teglari.
Ishdan maqsad: HTML5 teglaridan foydalanishni o’rganish va web sayti tuzish ko’nikmalarini hosil qilishdan iborat.
Nazariy qism
Sayt strukturasini yaratishda asosan biz
tegidan yoki jadvallardan foydalanamiz.
Saytning qismini
tegi orqali ajratamiz. Html5 da esa sayt strukturasi uchun alohida teglar
yaratilgan. Bu teglar quyidagilar:
- sahifa nomi uchun teg.
This is the Title of the Content
By Author Filed in Web 2.0
- saytning eng pastki qismi uchun zarur bo’lgan teg.
Asosan bu tegning ichiga “copyright” kabi ma’lumotlar yoziladi.
Tags: Command
Prompt, Compass, CSS, rel=«tag">Sass, Terminal
10 likes
- sayt navigatsiyasi uchun teg.
Overview
History
Development
- asosan o’ng yoki chap menyular yaratish uchun ishlatish mumkin bo’lgan
teg.
- sahifadagi asosiy ma’lumotlarni chiqarish uchun.
- yangiliklar, kommentariylar, maqolalarning kontentlarini chiqarish uchun.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vivamus id felis et augue sagittis euismod quis at sem. Nunc sit amet magna ac velit congue ultricies. Sed eros justo, lacinia in fringilla sollicitudin, congue id massa. Nunc dignissim bibendum nibh, sed dictum massa pharetra sit amet.
- saytga video joylashtirish uchun.
Teg video ne podderjivaetsya vashim brauzerom.
Skachayte video.
- saytga audio joylashtirish uchun.
- bazadan qiymat olib diagramma shaklida chiqarish uchun.
Vash brauzer ne podderjivaet risovanie.
Bu teglarni kerakli joylarda to’g’ri ishlatish sayt strukturasini tushunarli (tartibli)
bo’lishiga olib keladi.
HTML5 da formalar bilan ishlash
Web saytlarda formalar juda ko‘p joyda ishlatiladi. Misol uchun, registratsiyada,
so‘rovlarda, avtorizatsiyada, kommentariyalarda va hokazo.
http://fayllar.org
|
| |
АgСN + КСN = К [Аg(СN)2] - Motlar. Kumush konlari. Kumush minerallari

|
Motlar. Kumush konlari. Kumush minerallari
|
bet | 5/5 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #251879 |
Bog'liq Amrullayev Oybek kumush pptАgСN + КСN = К [Аg(СN)2]
Oltin va kumush kislorod ishtirokida ishqoriy metallning sianidli tuzlarida eriydi:
2Аg + 4КСN +O + H O = 2К[Аg(СN) ] + 2KOH.
Kumushdan elektrotexnikada foydalanish; o’tkazgichlar,katalizatorlar sifatida qo’laniladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
- X.R.Raximov. Anorganik ximiya. Toshkent. « O’qituvchi». 1984.
- T.M.Mirkomilov, X.X.Muxitdinov. Umumiy xi miya. Toshkent. «O’qituvchi». 1987.
- N.A.Parpiyev, H.R.Rahimov, A.G.Muftaxov. A norganik kimyo nazariy asoslari. Toshkent. «O' zbekiston». 2000 y.
- Q.Ahmerov, A.Jalilov, R.Sayfutdinov Umumiy va anorganik kimyo. Toshkent. «O'zbekiston» 2003 y.
- YU.T.Toshpo'latov, SH.YE.Ishoqov. Anorgani k kimyo. Toshkent. «O'qituvchi». 1992 y.
|
| |
Journal of new century innovations

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
http://www.newjournal.org/
Volume–20_Issue-4_January_2023
51
O’QUVCHILARDA KOMPETENTSIYALARNI SHAKLLANTIRISHGA
YO’NALTIRILGAN TA’LIM TEXNOLOGIYALARI
Bekmurodov Alisher Jonikulovich
GulDU “Sport turlari o’kitish metodikasi” kafedrasi katta uqituvchisi
Annatatsiya
Ushbu maqolada o’quvchilarda kompetentsiyalarni shakllantirishga yo’naltirilgan
ta’lim texnologiyalari haqida ko’rsatib o’tilgan. Unda kompetensiya uning turlari,
tayanch
kompetensiyalar, xususiy kompetensiyalar va ularning ta’lim jarayonidagi
mazmun, mohiyati berilgan.
Annotation
This article describes the educational technologies aimed at the formation of
competencies in students.
It describes competence, its types, basic competences,
special competences and their content and essence in the educational process.
Аннотация
В данной статье описаны образовательные технологии, направленные на
формирование компетенций у учащихся. Описаны компетенции, их виды,
базовые компетенции, специальные компетенции, их содержание и сущность в
образовательном процессе.
Zamonaviy an’anaviy ta’lim tizimi jiddiy
qayta qurishni talab qiladi, chunki
zamonaviy sharoitda informatsion va doimiy xarakterini taqqoslaydi,
shaxsiy
sharoitda va jamiyatni shakllantiradi, uslubiy, tizimli, ijodiy fikrlash bilan ijodiy
shaxsiyat kerak. Bolani ijodkor shaxsga aylantirish
pedagogik jarayon
texnologiyasiga bog’liq.
1
O’quvchilar kelgusida hayoti davomida shaxsiy, ijtimoiy,
iqtisodiy va kasbiy
munosabatlarga kirishishi, jamiyatda o’z o’rnini egallashi,
mazkur jarayonda duch
keladigan muammolarning echimini hal etishi, eng muhimi o’z sohasi, kasbi bo’yicha
raqobatbardosh bo’lishi uchun zarur bo’lgan tayanch kompetentsiyalarga ega bo’lishi
lozim.
Ma’lumki, ta’lim-tarbiya jarayoni orqali o’quvchilarda tayanch kompetentsiyalar,
jumladan, kommunikativ, axborot bilan ishlay olish, shaxs sifatida o’z-o’zini
rivojlantirish kompetentsiyasi, ijtimoiy faol fuqarolik kompetentsiyasi, umummadaniy
kompetentsiyalar,
matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor
bo’lish hamda foydalanish kompetentsiyalarini tarkib toptirish vazifasi yuklatilgan.
1
1
Nuraliyeva Nargiza Bazarbayevna, Darslarda o’quvchilarning kretiv fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish. SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8, UIF-2022: 8.2. 1424-bet.
«Miqdoriy, tizimli yoki zamonaviy» manejment maktabining mohiyati va shakllanishi

|
«Miqdoriy, tizimli yoki zamonaviy» manejment maktabining mohiyati va shakllanishi
|
bet | 4/4 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 20,67 Kb. | | #273244 |
Bog'liq Menejment nazariyasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari2.4. «Miqdoriy, tizimli yoki zamonaviy» manejment maktabining mohiyati va shakllanishi
XX asrning 60-80-yillarida ғarbda zamonaviy menejment rivojlana boshladi. ғarb nazariyotchilari boshqaruvning ijtimoiy tizimlar maktabini tashkil qilish maqsadida:
tizimli yondashuv asoslarini ishlab chiqishdi;
yaxlit tizim bilan uning qismlari munosabatlari masalalarini ko’rib chiqildi;
bir qancha o’zgaruvchi omillarning boshqaruvga ta‘sirini o’rganishdi.
Umuman «Zamonaviy menejment» maktabining nomoyondalari Ch.Barnard, G.Saymon, P.Duruker, E.Deyl va boshqalar murakkab boshqaruv muammolarni chukurroq tushunish maqsadida turli modellarni ishlab chiqish va qo’llash, shuningdek murakkab vaziyatlarning yechimi bo’yicha boshqaruv xodimlariga yordam beruvchi miqdoriy usullarni ishlab chiqishga erishishdi. Zamonaviy menejment maktabi nomoyondalari boshqarishga yondashuvining quyidagi turlarini ishlab chiqishdi:
Tizimli yondashuv –boshqaruv obektini yaxlit bir tizim deb qaralib, bunda uning ichki muhitiga (iqtisodiy, ilmiy-texnik, ijtimoiy-siyosiy), e‘tibor beriladi.
Vaziyatli yondashuv – yaxlitning qaysi bir qismini o’ta muhim degan savolga vaziyatli tahlil javob beradi. Bunda tashkilotning ichki tarkibidagi o’zgarishlar tashki muhitning ta‘siri bilan boғlab o’rganiladi. Ammo turli darajadagi vaziyat turli darajadagi bilimni talab qiladi.
Funktsional yondashuv – boshqarish quyidagi funktsiyalarni bajaradi: rejalashtirish, tashkillashtirish, raxbarlik qilish, muvofiqlashtirish, nazorat qilish va x.k.
Miqdorli yondashuv – miqdorli yondashuvdagi boshqarish jarayonida nafakat metematik; statistika, kibernetika, muhandislik fanlari bilan satsiologiya ruhshunoslik, tizimlar nazariyasi kabi fanlardan ham keng foydalaniladi.
Nazorat va muhokama uchun savollar
Ilmiy menejment maktabi qachon shakllangan va asoschilari kimlar?
F.Teylor ta‘limotining asosiy mazmuni nimadan iborat?
T.Emirson ilmiy boshqaruv printsiplarini mohiyati qanday?
Mumtoz menejment maktabini mohiyati nimada iborat?
A.Fayol boshqaruv tamoyillari nimadan iborat ?
Insoniy munosabatlar maktabi qachon shakllangan va mohiyati nimadan iborat?
E.Meyoning tamoyillari nimalardan iborat ?
X (iks) va U (igrik) nazariyasining mohiyati nimadan iborat?
Temur davrida davlatni boshqarish tamoyillari qanday bo’lgan?
Zamonaviy menejment maktabi namoyondalari kimlar va ularning tamoyillari qanday?
|
| |
«Insoniy munosabatlar» maktabining mohiyati va shakllanishi

|
«Insoniy munosabatlar» maktabining mohiyati va shakllanishi
|
bet | 3/4 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 20,67 Kb. | | #273244 |
Bog'liq Menejment nazariyasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari2.3. «Insoniy munosabatlar» maktabining mohiyati va shakllanishi
1820-1830 yillari AQSH da ilmiy va mumtoz menejmentlarga muqobil xarakat sifatida «teylorizm»ga qandaydir darajada qarshi turuvchi yangi nazariya – «Insoniy munosabatlar» maktabi paydo bo’ldi. Bu maktabga amerikalik jamiyatshunos va ruhshunos E.Meyo (1880-1949) asos soldi.
Bu maktab nuqtai nazaridan:
ishchi–bu fikrsiz robot emas, balki obro’-e‘tiborga, o’z-o’zini xurmat kilishga, o’z qadr-qimmatini xis etishga;
boshqa kishilar tomonidan ma‘qullashga, shaxsiy maqsadlar va manfaatlarga erishishga intilishda muayyan ijtimoiy ehtiyojlarga ega bo’lgan individdir.
Ayni individlar kompaniya va firmalarning manbai ekanligidan kelib chiqib, insoniy munosabatlar maktabi boshqaruvining:
tashabbuskorlikdan;
ishchilar bilan hamkorlikdan;
kompaniyada «birdamlik ruhi» va «mushtaraklik tuyғusi»ni shakllantirishdan foydalanish hamda ularni raғbatlantirishga asoslangan tegishli usullarni ishlab chiqdi.
Bu maktabning yana bir namoyondasi Amerikalik olim D.Mak-Gregor (1906-1964) inson xulk-atvorining ikki modeli, xodimning o’z mehnatiga ikki xil munosabatda bo’lishi mumkinligini inobatga olib X(iks) va U(igrik) nazariyasini yaratdi.
X (iks) nazariyasiga ko’ra, namunaviy yollanma ishga-tabiatan yalqov bo’lgan kishi, shu sababli u topshirilgan ishdan bo’yin tovlashga urinadi, unda izzattalablik, ma‘suliyat sezish, faxm-farosat yetishmaydi. Bunday holda xodimni doimo majburlash, nazorat qilish, jazolash va jarima solish bilan qo’rqitib turish zarur.
U (igrik) nazariyasi birinchisiga qarama qarshi: yollanma ishchilar tabiatan faol, ularga tashabbuskorlik va uddaburonlik, o’z zimmasiga ma‘suliyat olish solohiyati xosdir. Bunday holda menejerning vazifasi kishilar o’z maqsad va manfaatlariga ғoyat maqbul tarzda erishadigan shart – sharoitni yaratishdan iborat bo’lgan. Bu nazariyaga muvofiq keluvchi ishchini raғbatlantirish va unga qulay muhit yaratib berishgina kifoya qiladi.
Albatta, xar ikkala nazariya ham faqat nazariyadir. Amaliyotda ular sof ko’rinishda uchramaydi. Inson murakkab va ziddiyatli mavjudot. U o’zida ham birinchi, ham ikkinchi modellar sifatini mujassamlashtiradi. Boshqarishning yuksak san‘at ekanligi ham ana shu ikki jixatni uyғunlashtiradi.
|
| |
Mumtoz (ma‘muriy) menejment maktabining mohiyati va shakllanishi

|
Mumtoz (ma‘muriy) menejment maktabining mohiyati va shakllanishi
|
bet | 2/4 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 20,67 Kb. | | #273244 |
Bog'liq Menejment nazariyasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari2.2. Mumtoz (ma‘muriy) menejment maktabining mohiyati va shakllanishi
«Mumtoz»chilar tashkilotga keng qamrovli kelajak nuqtai nazaridan yondashib, undagi umumiy xususiyatlar va qonunniyatlarni aniqlashga urinishgan. Maqsad – boshqarishning universal usullarini yaratish orqali muvoffaqiyatga erishish edi. Ular boshqarishning quyidagi ikki jihatiga e‘tiborini qaratishgan:
tashkilotning oqilona boshqaruv tizimini ishlab chiqish. Ular tashkilotning bo’linmalar yoki ishchi guruhlarga bo’lishni moliya, ishlab chiqarish va marketing boshqarishni takomillashtirishning muhim tomonlari deb hisoblangan;
tashkilotning oqilona tarkibi va ishlovchilarning oqilona boshqarilishiga erishish. Shu maqsadda boshqarishda yakkaboshchilik bo’lishni va ishchi faqat bitta boshliqdan topshiriq olish va unga bo’ysunishi lozim degan ғoyani ilgari surishgan.
Anri Fayol boshqaruv fanining rivojlanishiga salmoqli hissa qo’shgan frantsuz olimlaridandir. U Frantsiyadagi ko’mir qazib oluvchi yirik kompaniyani boshqargan. A.Fayol o’zining boy amaliy tajribasini «Umumiy va sanoat boshqaruvi» (1916) nomli kitobida umumlashtirgan. Uning ilgari surgan quyidagi boshqaruv ғoyalari xozirgi kunda ham o’z ahamiyatini yo’qotmagan.
Anri Fayol boshqarish tamoyillari:
Mehnat taqsimoti.
Vakolat va ma‘suliyat.
Intizom.
Yakkaboshlik.
Yo’nalishning (maqsad) bir xilligi.
Shaxsiy manfaatlarni umumiy manfaatga bo’ysunishi.
Xodimlarni taqdirlash.
Markazlashish.
Boshqaruvdagi ierorxiya.
Tartib.
Adolat.
Xodim uchun ish joyining doimiyligi.
Tashabbus.
Korporativ ruх.
A.Fayol boshqarishni: kelajakni ko’ruvchi, faoliyatini takomilashtiruvchi, tashkilotni idora qiluvchi, faoliyat turlarini muvofiqlashtiruvchi qaror va buyruqlarning bajarilishini nazorat kiluvchi kuchli qurol deb ataydi.
Bu fikrlar hozirgi kunda ham boshqarish fani asosida yotadi.
«Ilmiy menejmet» va «Mumtoz menejment» nomoyandalari mehnatni ilmiy tashkil qilish usullarini ishlab chiqishda va mehnatni texnokratik boshqarilishiga asos solishdi. Bu usulga ko’ra:
raxbarning xodimga bo’ladigan munosabatlari alohidalashtiriladi;
mexnatni raғbatlantirish qatiy normallashtirildi;
mehnatni rejalashtirish va nazorat qilish, qatiylashtirish;
mehnatni «jismonan majburlash» joriy qilish;
yollanma ishchidan «fikrsiz robot» sifatida foydalanish usuli qatiy o’rnatiladi. Ayniqsa bu usul G.Ford zavodlarida yuqori rivojlanishga erishdi. Uning boshqa izdoshlari ishlab chiqarishni uzluksiz – konveyr usulida tashkil etish orqali boshqarishni markazlashtirishga, mehnatni ilmiy tashkil etishga, unumdorligini oshirishga erishdilar.
|
| |
a Cu2S bo’ladi - Motlar. Kumush konlari. Kumush minerallari

|
Motlar. Kumush konlari. Kumush minerallari
|
bet | 3/5 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #251879 |
Bog'liq Amrullayev Oybek kumush ppta Cu2S bo’ladi.
Getit Ag2Te minerali gidrotermal konlarida uchraydi. Surma-kumush, margumush-kumush sulfidli minerallari:
stefanit 5Ag2S, Sb2S, pirargerit 3Ag2S, As2S3, diskrazit As3Sb2 polimetall rudalarda ko’ p tarqalgan.
Polibazit 9(Ag,Cu)(Sb,As)2S va kumush tarkibli tetraedrat 3(Cu,Ag)2S , Sb2S3. Argentoyarizit AgFe3(OH)6(SO4)2 - temir tug’ma ( jelezniye shlyapka) toshida bo’ladi.
Kumushning fizik xossalari.
Kumush ham yumshoq metall bo‘lib, fakat ranggi «kumushsimon» o q, u ham oltin kabi tomonlari markazlashgan kub shakldagi kristall p anjaraga ega, boshqa metallardan yengil bolg‘alanuvchanligi va cho’ ziluvchanligi bilan ajralib turadi. Issiklik va tok o’tkazuvchanligi bo’ yicha barcha metallarni ortda qoldirib 1-o’rinda turadi. Kumush bosh qa metallardan yuqori temperaturada qaytariluvchanligidan ko’ra uch uvchanlik holati bilan ajralib turadi.
Kumush davriy jadvalning 1-guruhida joylashgan bo’lib d element hi soblanadi va ichki qavatda 1ta s elektron bo’lsa, oxiridan oldingi qav atda 18ta elektroni mavjud (s2p6d10). Muayyan sharoitda oxiridan old ingi 18ta elektronli qavat qisman yo’qotilish qobiliyatiga ega va shu sababdan kumush o’zining birikmalarida nafaqat +1, balki s-elektron larni yo’qotish evaziga mutanosib ravishda +2 va +3 shaklida uchray di. Shuning bilan, kumushning oksidalanish energiyasi +1 dan iborat dir.
- Kumushnimng kimyoviy xossalari.
Kumush o’zinig faollik bo’yicha oltin va mis oralig’ida joylashgandir. Odatiy sharoitda ki slorod bilan tasirlashmaydi. Kumush vodorod, azot va uglerod bilan odatiy sharoitda tasir lashmaydi. Yuqori haroratda uglerod kumush bilan kumush karbidi Аg2С2, fosfor bilan А gР, Аg2Р3 ва АgР2 hosil qiladi. Qizdirilgan holatda kumush oltingugurt bilan tasirlashib Ag2S hosil qiladi. Bu birikma kumushdan oltingugurtni gaz holatda o’tkazishdan qaysiki sulfid minerallarining parchalanishidan chiqqan gaz tasirida sodir buladi. Vodorodsulfidni ng oxista tasirlashuvi natijasida ham kumush yuzasida qora parda hosil bo’ladi Ag2S. Bu j arayon kumush buyumlarning vakt utishi bilan korayib kolish jarayonini izohlaydi. Shuni ng bilan birgalikda kumush xlor, brom va yod bilan tasirlashib mutanosib ravishda ushbu metalmas galogenlarini xosil kiladi. Bu jarayonlar oddiy sharoitda sekin kechib, namlik y oxud temperatura tasirida tezlashadi.
Kumush kimyoviy birikmalarda bir valentli, ammo uning 2 va 3 valentli bo‘la olish hollar
i ham uchraydi.
Uy sharoitida, namli havoda kumush metali sirtida yupqa 12A, qalinlikdagi kislorod pard asi hosil bo‘ladi, harorat osha borishi bilan, kislorod pardasi ham qalinlashadi. Harorat 40 00C0 ga yetganda kislorod kumushda Ag2O sifatida eriydi. Bosim 414 atm. bo‘lganda Ag O2 sistemasida 5070C0 da evtektika holati kuzatiladi (evtektika shu birikmada ikki eleme ntning bir-birida eriy olish qobiliyatidir), (masalan AgO2 - 51%). Eriyotgan kumush o‘zig a kislorod yutadi, sovuganda u gaz sifatida ajralib chiqadi, kumush oksidlanadi: Ag2O, A gO, Ag2O3 lar ham ma’lum.
|
| |
2. Gidro elektr stansiya (ges)

|
2. Gidro elektr stansiya (ges)
|
bet | 1/3 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 25,55 Kb. | | #107492 |
2.Gidro elektr stansiya (GES)
GESda suv energiyasini elektr energiyasiga aylantirib beradi. Uning ish asoslarini o‘rganuvchi fan gidravlika deb nomlanadi, u o‘z ichiga gidrostatika (suyuqliklarni muvozanat holatlari) va gidrodinamikani (suyuqliklarni harakatlarini) oladi, kesilish suv oqimining quvvati - ma’lum tabaqa orqali oqayotgan, suv sarifi Q qurilgan to‘g‘on suv havzasining yuqori oqim balandligi va past oqim balandliklari orqali ifodalanadi.
Yer yuzasining to‘rtdan uch qismi suv bilan qoplangan bo‘lib, faqat to‘rtdan bir qismigina quruqlikdan iboratdir. SHuning uchun ham insoniyat o‘zining taraqqiyoti davomida har doim suvdan unumli foydalanishga intilib kelgan. Insonlarning suv energiyasidan foydalanishi avvalambor uning mexanik energiyasidan foydalanish bilan cheklangan. Masalan, suv tegirmonlari parraklarini suv oqimi kuchi yordamida aylantirilib tegirmon toshlari harakatlantirilib don boshoqlari maydalanilib un holiga keltirilgan va h.k. Nihoyat suv mexanizmlarining tadrijiy davomi bo‘lgan suv turbinalari ixtiro qilinganidan so‘ng, suvning kinetik energiyasini elektr energiyaga o‘zgartiruvchi gidroelektr stansiyalar paydo bo‘ldi va bu stansiyalar dunyoning deyarli barcha tog‘lik va tog‘oldi hududlarida eng arzon elektr energiya manbai sifatida keng qo‘llanilmoqda.
Suvning qanday turdagi potensial energiyasidan foydalanib elektr energiya olishiga qarab, gidroenergetik qurilmalar uch turga bo‘linadi:
– daryolarga to‘g‘onlar qurilib suv sathi ko‘tariladi va hosil qilingan suv omborlarda yig‘ilgan suvning potensial energiyasidan foydalanib, elektr energiya hosil qiluvchi suv elektr stansiyalar (GES);
– okean va dengizlarda sodir bo‘lib turadigan kuchli to‘lqinlar ta’sirida qalqib ko‘tarilib, ko‘rfazlarda yig‘iladigan ko‘p miqdordagi suvlarning, hamda shuningdek bahorgi toshqinlar vaqtida daryo chetlarida yig‘ilib qoladigan suvlarning potensial energiyalarini elektr energiyaga o‘zgartiruvchi toshqin gidroelektr stansiyalar;
– sun’iy suv omborlar va ko‘llarga nasoslar yordamida yig‘ilgan suvlarning potensial energiyasini elektr energiyaga o‘zgartiruvchi gidroakkumulyatorli gidroelektr stansiyalar (AGES).
|
| |