nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat savollari va topshiriqlari

1/273,16 ulushiga teng; kelvin-suvning uchlanm a nuqtasi bo’lib,
termodinamik
haroratining 1/273,16 ulushiga teng; mol - miqdori 0,012 kg b o ’lgan C 12 uglerodda
qancha atom bo’lsa, o ’z tarkibida shuncha tuzilish elementlaridan
tashkil topgan
tizimning modda miqdoridir; kandela - yorug’lik manbasidan shu y o ’nalishda 540-10'
12GS monoxramatik nurlanish chiqaradigan yorug’lik kuchi;
yassi burchak - birligi
radian (rad.) bo’lib, aylananing radius uzunligiga teng yoy hosil qiluvchi ikki radius
orasidagi burchak qiymati. 1 radian 57°1744,8i ga teng;
fazoviy burchak-birligi
steradian bo’lib, uchi sfera m arkazida joylashgan va sferaning radius kvadratiga (eng
yuzali sirtni ajratuvchi burchak. 1 sr.-65°3211 ga teng.
Eslab qolish uchun atamalar - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya,...

To’qimachilik m ateriallarining solishtirma o g ’irligi
modda
tuzilishiga,
makrom olekulalam ing joylashish zichiigiga bog’liq muhim tuzilishli xususiyatlarga
ega. Buyumning hajm iy o g ’irligi tolaning solishtirma og’irligiga, buyumning
ч
g ’ovakligiga bog’liq. Buyumning hajmiy og’irligi yoki tola qatlamining o ’lchami
issiqlik o ’tkazuvchanligiga va boshqa turdagi xossalariga bog’liq.
Undan tashqari
solishtirma va hajmiy o g ’irlik k o ’rsatkichlari buyumning to ’ldiruvchanligi va
g ’ovakligini aniqlaydi.
Tola va iplam ing chiziqiy zichligi. Tola va iplam ing chiziqiy zichligini
1"
baholash turli xususiyatlarda v a turli birlik o ’lchovlarida ifodalaniladi ( 1. 1-jadval).
1. 1-жадвал
Tola va iplaming chiziqiy zichligini aniqlashda ishlatiladigan o ’lchov birliklari
va xususiyatlari
T o la va iplam ing xossalari
X ususiyatlari
Belgilanishi
O ’lchov birligi
Y o ’g ’onlik
K o ’ndalang kesim i, diam etr
d
m km ,m m
K o ’ndalang k esim yuzi
S
m km 2,m m 2
Y o ’g ’onlik teksda, chiziqiy
T
m g/m ,g/km ,teks
Z ichlik
T itr
Tj
d en ’e/450m
Ingichkalik
N om er
N
km /kg, m /g, m m /m g
GOST 108.78-64 standartida teks tizm ida tola, yigirish
ishlab chiqarishidagi
xomaki m ahsulotlam ing y o ’g ’onligini baholash birlik uzunligiga to ’g ’ri keluvchi
m assaning qiyosiy o ’lchovi bilan xarakterlanadi va quyidagi formula yordam ida
ifodalaniladi.
T
=
m l L
(1.7)
bu erda: T-mahsulot y o ’g ’onligi, teks;
m-Lkm uzunlikdagi
mahsulot massasi, g.
Standartlashtirish b o ’yicha Xalqaro tashkilot (ISO) y o ’g ’onlikni birlik o g ’irlik
tizimini qabul qildi, hamda mg/km, g/km birliklarida ifodalandi. Bu o ’lchash
birliklari «mteks», «teks», «kteks» deb nomlanadi.
O g’irlik xususiyatlarining nomer N bilan bog’liqligi quyidagi formula bo’yicha
aniqlanadi:
46
T[m teks]N -106
T[teks]N =103
T[kteks]N =l
TgN = 10000
T;N=9000
bu erda: Tg-r/10km dagi y o ’g ’onlik, greks;
Tj-r/9km yoki dene/450 m da titr.
Tola va iplaming y o ’g ’onligini baholashda «teks» og’irlik tizim iga o ’tishni
ISO uch bosqichda am alga oshirishni tak lif etdi. Birinchi va ikkinchi bosqichda
y o ’g ’onlik va ingichkalik ikkita ko’rsatkich bilan, boshlanishida N(T), keyin T(N),
uchinchida b itta - T bilan belgilanadi.
Shartli diametr. Tola v a iplarning ingichkaligi bir xil ko’ndalang kesim yuziga,
modda bilan to ’ldirilganligiga ega b o ’Iishi mumkin,
ammo quvurlar hisobiga yoki
ipning kesimida tolalam ing joylashtirish zichligi turlicha b o ’Iishi hisobiga k o ’rinarli
ko’ndalang o ’lchamlari turlicha b o ’ladi.
Shartli diam etr quyidagi formula bo’yicha hisoblanadi.
mg/mm3; T -yo’g ’onlik, teks.
Eshilish
Э
va
eshilish
koeffitsienti
a
birinchi
sonli
qiymatlarini
o ’zgartirmasdan or eshilish koeffitsientini quyidagi formula bo’yicha hisoblash
mumkin.
bu erda: K-l metrdagi eshilishlar soni bo’lib,
K=a>[N
ga teng bo’ladi.
N-ipning nomeri, mg/mm2.
Teksdagi ipning y o ’g ’onlik Txususiyati quyidagi formula bo’yicha hisoblanadi.
а = к 4 т /
з
\,6 =
к
4
т
( 1. 10)
e
a = -  
r
( - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash

U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash
Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash
|
Nazorat savollari va topshiriqlari

Nazorat savollari va topshiriqlari:
1. Fizikaviy kattaliklar birlik tizim ining rivojlanishi haqida ma'lumot bering?
2. Birlik tizimlari bo’yicha qisqacha mazmunini keltiring?
3. XIV-XVI asrlarda qanday birliklar ishlatilgan?
4. XIX asrdan boshlab Evropa davlatlarida qanday tizim birliklari ishlatilib
kelgan?
5. Nemis olimi Gauss har xi! kattaliklarni o ’lchash uchun o ’zining qanday
tizimlarini tak lif etgan?
37
Tayanch iboralar:
1-davr: eram izdan a w a lg i 283-263 yillarda M isr o ’lchov tizimi paydo b o ’lgan;
2-davr: X1V-XVI asrlarda Angliyada birliklami bir-biriga bog’langan holda
ishlatiladi; 3-davr: XVIII asrda Frantsuz olimlari Laplas, Lagranj, Monj birinchi
b o ’lib m etr tizimini (m va kg) ta k lif etishadi; m assaning birligi «kg» deb 40S
haroratdagi 1 dm3 distillangan suvning massasini qabul qilishgan; M KGKS tizimi -
mexanik kattaliklam i aniqlash uchun b o ’lib, m etr (m), kilogram m-kuch (kgk), sekund
(s); MKGS tizimi - mexanik kattaliklar tizimi bo’lib, ulam ing asosiy birliklari
quyidagichadir: metr (m), kilogram m (kg), sekund (s); MKSA tizimi - elektr va
magnit kattaliklarini o ’lchash uchun b o ’lib, 1901 yilda italiyalik olim Jorji
tavsiyasiga binoan qabul qilingan. M etr (m), sekund (s), amper (A), kilogram m (kg);
MTS tizimi - mexanik kattaliklam i aniqlash uchun bo’lib, metr (m), tonna (t), sekund
(s) dir. Bu tizim 1927 yil Frantsiyada qabul qilindi.
Eslab qolish uchun atamalar:
Davr, qadam, arpa donining massasi, suvlam i o ’lchash, massa, kilogramm,
tizim, bosim, kuch, ish, erg, hosila birliklari.
1.7-§. SI tizimini ishlab chiqish va qabul
qilish
1954 yil o ’lchovlar va tarozilar bo’yicha Xalqaro X -Bosh konferentsiyasi yangi
birliklarga quyidagi talablam i q o ’yadi.
Ilm,
fan,
texnika
b o ’yicha
barcha
sohani
qamrab
olishi
kerak. Fizikaviy hosila birliklam i tuzish uchun asos bo’lsin. Ishlatilayotgan
birliklam ing qulay turidan foydalanilsin. Qabul qilingan birliklar etalon orqali katta
aniqlik bilan tekshirilsin.
Ushbu konferentsiya y ig ’ilishida 1956 va 1958
yillarda taklif etilgan birliklardan 6 ta asosiy, 2 ta qo’shimcha va 27 ta hosila
birliklam ing ro ’yxatini tuzishgan. X alqaro birliklar tizimini “SI” deb ataganlar.
«SI» tizimi bo’yicha qabul qilingan asosiy va qo’shimcha
(xalqaro) birliklar
1.1-jadval
T/r
K attaliklar
O ’lcham b irliklarining
nom i
R u sch a belgisi
X alq a ro belgisi
1.
U zunlik
M etr
m
m
2.
O g ’irlik
K ilogram m
kg
kg
3.
V aqt
S ekund
s
s
4.
E lek tr tokining kuchi
A m p er
A
a
5.
T erm odinam ik harorat
K elvin
К
к
6.
Y orug’lik kuchi
K an d ela
kd
cd
7.
M odda m iqdori
M ol
mol
m ol
Q o ’sh im ch a b irliklar
1.
Y assi burchak
R adian
rad.
R ad
2.
Fazoviy burchak
Steradian
sr
S r
1960 yil o ’lchov va tarozilar X I-Bosh konferentsiyasi “SI” tizim ini qabul
qilgan. Bunda 7 ta asosiy, ikkita qo’shimcha birliklar tasdiqlangan. Xosila
birliklam ing 18 tasiga nom berilgan. Shundan 16 tasi yirik olimlar nomi bilan atalgan
(Om, Amper, Paskal, N yuton, V olt va hokazo) qolgan ikkitasi «Lyuks» va
«Lyumen» deb atalgan.
|
-savol. Ob`ektlarni masshtabini o„zgartirish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi

|
-savol. Ob`ektlarni masshtabini o„zgartirish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi
|
bet | 6/8 | Sana | 20.09.2024 | Hajmi | 477,9 Kb. | | #271824 |
5-savol. Ob`ektlarni masshtabini o„zgartirish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi
Kompyuterda bajariladigan tasvirlarning masshtablarini, chizib bo‘lgandan keyin ham osongina o‘zgartirish mumkin:
Ob`ekt ajratiladi va buyruq tugmasi yuklanadi. Shunda, muloqotlar oynasida tayanch nuqasini kiritish yoki belgilash so‘raladi va bunday nuqta ko‘rsatiladi.
Navbatdagi so‘rovda masshtab koeffitsientini kiritish so‘raladi. U butun yoki kasr ko‘rinishida, ya`ni 1 dan katta yoki kichik bo‘lishi mumkin. Agar, 2 raqami kiritilsa, ob`ekt ikki marta kattalashib tasvirlanadi, 8-rasm.
8-rasm
Baholash mezoni:
Nusxa olish, ko‘zgu, «O‘xshashlik», «Bir xil elementlarni ko‘plab tasvirlash-Massiv» buyruqlari to‘g`risida ma`lumotga ega bo‘lmaganlar qoniqarsiz – «2» deb baholanadi.
Nusxa olish, ko‘zgu, «O‘xshashlik», «Bir xil elementlarni ko‘plab tasvirlash-Massiv» buyruqlari to‘g`risida qisman ma`lumotga ega bo‘lganlar o‘zlashtirishi o‘rta – «3» deb baholanadi.
Nusxa olish, ko‘zgu, «O‘xshashlik», «Bir xil elementlarni ko‘plab tasvirlash-Massiv» buyruqlari to‘g`risida to‘liq ma`lumotga ega bo‘lganlar o‘zlashtirishi yaxshi – «4» deb baholanadi.
Nusxa olish, ko‘zgu, «O‘xshashlik», «Bir xil elementlarni ko‘plab tasvirlash-Massiv» buyruqlari to‘g`risida to‘liqroq ma`lumotga ega bo‘lganlar o‘zlashtirishi a`lo – «5» deb baholanadi.
savol. Uzaytirish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi
Bu buyruqdan yuqori aniqlikda grafik yasashlar bajarishda foydalaniladi. Masalan, berilgan aylanani AV va SD vatarlarining kesishgan E nuqtasini topish masalasi qo‘yilgan bo‘lsin. Bu nuqtani uzaytirish buyrug`idan foydalanib quyidagicha topiladi:
Izlanayotgan nuqtadan uzoqroqda bu vatarlar bilan kesishadigan ihtiyoriy to‘g`ri chiziq o‘tkaziladi.
Buyruq tugmasi «Sichqon» bilan yuklanadi va «Enter» bilan qayd etiladi. Shunda, ekrandagi barcha to‘g`ri chiziqlarni uzaytirish holati qayd etiladi.
Shunda, ekranda kvadrat nishoncha paydo bo‘ladi va uni AV vatarni V uchiga keltirib qo‘yib,
«Sichqon»ning chap tugmasi bilan yuklansa, V uchidan boshlab AV kesma o‘tkazilgan ihtiyoriy to‘g`ri chiziqqacha uzayib qoladi. Bu amalni qayta-qayta SD to‘g`ri chiziq uchun bajarib, AV va SD to‘g`ri chiziqlarning kesishuv E nuqtasi aniqlanadi, 9-rasm.
9-rasm
|
| |
-savol. Ko„chirish –«Peremeshenie» va «Burish-Povernut» buyruqlari

|
-savol. Ko„chirish –«Peremeshenie» va «Burish-Povernut» buyruqlari
|
bet | 5/8 | Sana | 20.09.2024 | Hajmi | 477,9 Kb. | | #271824 |
4-savol. Ko„chirish –«Peremeshenie» va «Burish-Povernut» buyruqlari
Ob`ektlarni ko‘chirish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi
«Perenesti»-«Ko‘chirish» buyrug`idan foydalanib biror chizmani ekranning bir joyidan ikkinchi joyiga berilgan masofada, o‘ziga parallel holda, bir va bir nechta tasvirlarini yasab ko‘chirish mumkin.
Ekrandagi biror kesmaga 25 mm uzoqlikda o‘ziga parallel bo‘lgan kesmani bir yoki bir nechta tasviri bu buyruqdan foydalanib, quyidagi algoritm asosida bajariladi:
«Perenesti» buyrug`i «Sichqon» yordamida yuklanadi.
Muloqotlar oynasida ob`ekni belgilash so‘raladi, kvadrat nishoncha bilan ob`ekt belgilanib kiritiladi. Nuqtani kiriting yoki tayanch nuqta ko‘rsatiladi.
Navbatdagi so‘rov paydo bo‘ladi: «Surish nuqtasini va yo‘nalishini belgilang» yoki
Peremeshenie]:». Surish nuqtasi va tomoni kursor yordamida «Sichqon» bilan ihtiyoriy yoki 25 mm (mm lar yozilmaydi) terib kiritiladi va «Enter» bilan qayd etiladi. Natijada, ob`ekt berilgan masofaga suriladi. 1- rasmda ob`ektni yangi joyga ko‘chirib kelingan, lekin «Sichqon» bilan qayd etilamagan. Agar, bu amal bajarilsa, naqsh yangi joyda tasvirlanib qoladi, ya`ni dastlabki joyidan butunlay ko‘chib keladi.
1- rasm
Ob`ektlarni burish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi
Ekrandagi biror ob`ekt quyidagi algoritm asosida berilgan burchakka buriladi:
Ob`ekt ajratiladi va buyruq tugmasi yuklanadi. Shunda, tayanch nuqasini-burish markazini kiritish yoki belgilash so‘raladi va bunday nuqta ko‘rsatiladi.
7- rasm
Muloqotlar oynasida burchak qiymatini kiritish so‘raladi va u qiymat masalan, 45 kiritiladi va «Enter» tugmasi yuklanadi. Natijada, ob`ekt 45 gradusga soat strelkasi yo‘nalishiga teskari burilib qaladi, 7-rasm. Chunki, kompyuter burchak kiymatini shu yo‘nalish bo‘yicha o‘qiydi. Agar, manfiy qiymat, masalan, -45 kiritilsa, ob`ekt soat strelkasi yo‘nalishida 45 gradusga burilib qoladi.
|
| |
savol. «Massiv» - «Chizmada bir hil elementlarni ko„plab tasvirlash»

|
savol. «Massiv» - «Chizmada bir hil elementlarni ko„plab tasvirlash»
|
bet | 3/8 | Sana | 20.09.2024 | Hajmi | 477,9 Kb. | | #271824 |
savol. «Massiv» - «Chizmada bir hil elementlarni ko„plab tasvirlash»
Mazkur buyruqdan foydalanib chizmaning biror elementi-«Ob`ekt» ni to‘g`ri to‘rtburchak sohaga qatorlar va ustunlar ko‘rinishida, yoki, aylana bo‘ylab berilgan to‘ldirish burchagiga qutb soha bo‘yicha uning tasvirini teng burchak ostida ko‘plab yasash mumkin. «Ob`ekt»ni to‘g`ri to‘rtburchak sohaga qatorlar va ustunlar ko‘rinishida ko‘paytirib tasvirlashga «To‘g`ri to‘rtburchak» massivi deb ataladi.
AutoCAD 2006 dasturida «Massiv» buyrug`i takomillashgan bo‘lib, uning barcha ko‘rsatkichlari bevosita «Massiv» darchasidan foydalanib quyidagicha kiritiladi, (2- rasm)
«Massiv» buyrug`i yuklanadi va ekranda «Massiv» darchasi paydo bo‘ladi. Bu darchaning yuqori chap burchagida massiv turlari, to‘g`ri to‘rtburchak soha- «Pryamougolnыy massiv» va qutb-
«Krugovoy massiv» taklif etiladi.
To‘g`ri to‘rtburchak soha-«Pryamougolnыy massiv» quyidagi algoritm asosida bajariladi:
Taklif etilgan massivdan «Pryamougolnыy massiv» ning tugmasi «Sichqon» yordamida yuklanadi. «Stroki»-qatorlar va «Kolonki»-ustunlar yacheykalariga qatorlar va ustunlar soni, masalan 5 va 10 raqamlari terib kiritiladi;
«Между рядами» va «Между cтолбцами» yacheykalariga qatorlar va ustunlar orasidagi masofa qiymatlari ob`ekt o‘lchamlarini hisobga olgan holda mm larda kiritiladi, masalan 400 va 400 raqamlari.
1- rasm 2- rasm
«Massiv» darchasining yuqori chap burchagida joylashgan «Vыbor ob`ekta» tugmasi yuklanadi. Ekranda paydo bo‘lgan kvadrat nishoncha bilan tasviri ko‘paytiriladigan element, masalan diametri 12 mm bo‘lgan aylana ichiga chizilgan beshburchak bog`lanadi va «Enter» bilan qayd etiladi.
Shunda, ekranda dastlabki «Massiv» darchasi paydo bo‘ladi. Uning quyi o‘ng burchagidagi
«Просмотр»-dastlabki kuzatish tugmasi yuklanadi. Tugma yuklangandan so‘ng darcha ekrandan yo‘qolib berilgan beshburchakning ko‘paytirilgan, ya`ni 50 ta tasviri chizilib qoladi, (3- rasm). Kuzatish natijasida bajarilgan massiv to‘g`ri deb topilsa, kichik «Massiv» darchasidagi «Prinyat»-qabul qilmoq tugmasi yuklanib, to‘g`ri to‘rtburchak soha-«Pryamougolnыy massiv» ekranda bajariladi, (4-rasm). Shunda, kichik
«Massiv» darchasi ham ekrandan yo‘qolib qoladi,.
3- rasm 4- rasm
|
| |
E slab qolish uchu n atam alar - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov...

|
U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash Pdf ko'rish
|
bet | 143/150 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 8,02 Mb. | | #104425 |
Bog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslariE slab qolish uchu n atam alar:
Bosh bitim, ta'rif va savdo, sektorial kelishuv, standartlashtirish doirasi
muvofiqlikni baholash doirasi, ma'lum ot doirasi, standartlashtirish bo’yicha
Xalqaro
tashkilot, Xalqaro elektrotexnik komissiya, akkreditlashtirish.
4 .17-§. Sin ov va kalib rlash lab o ra to riy a la ri ko m p eten tlilig ig a q o ’yilad igan
um u m iy talab lar
O ’z D st ISO/IEC 17025 xalqaro standartining birinchi nashri (1999 yil) o ’z
o ’m ini bosgan ISO/IEC Guide 52 ham da EN 45001 larni qo’llash keng tajribasi
natijasida ishlab chiqildi. 1999 yil nashr qilingan standart sinov va kalibrlash
laboratoriyalari o ’z ishida m enejment tizimidan foydalanishini, texnik jihatdan
kompetentliligini hamda texnik jihatdan to ’g ’ri natijalarni taqdim etishga layoqatli
ekanligini namoyish qilmoqchi b o ’lgan holda ular tom onidan rioya qilinishi lozim
b o ’lgan barcha talablam i o ’z ichiga oladi.
Ushbu standartdan foydalanish laboratoriyalar hamda boshqa muassasalar
o ’rtasidagi hamkorlik uchun im koniyat tu g ’diradi, axborot va tajriba almashishda
hamda standartlar va usullam i u yg’unlashtirishda yordam beradi.
Ushbu standart sinovlar yoki kalibrlashlar, shu jum ladan namunalarni tanlash,
standart usullar, nostandart usullar va laboratoriya tom onidan ishlab chiqilgan usullar
bo’yicha o ’tkaziladigan sinovlar v a kalibrlashlar o ’tkazishda laboratoriyalar
competentliligini qo’yiladigan umum iy talablam i belgilaydi.
M azkur standart laboratoriyalar tomonidan o ’z sifat menejmenti tizimini ishlab
chiqishda hamda m a’muriy va texnikaviy faoliyatda q o ’llaniladi. Shuningdek
u
laboratoriyalar kompetentliligini tasdiqlash va tan olishda laboratoriya xizmatlaridan
foydalanuvchilar, davlat rostlash idoralari va akkreditlash idoralari tomonidan
q o ’llaniladi. M azkur hujjatda ISO/IEC 17000 va VIM da berilgan tegishli atam alar va
tariflardan foydalaniladi.
Laboratoriya tomonidan o ’tkaziladigan sinovlar yoki kalibrlashlar to ’g ’riligi va
ishonchliligini qo’yidagi omillar aniqlanadi:
- inson omillari;
. joylar va atrof muhit;
O ’z
D s t
ISO/IEC 17025:200
- sinovlar v a kalibrlashlar usullari ham da usulni validatlash;
|
| |
-§. Hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin sudning harakatlari

etuvchi shaxslarga yuborish tartibini, shuningdek hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilish (protest
keltirish) tartibini tushuntirib beradi.
160-modda. Hal qiluv qarorining o‘zgarmasligi
Ish bo‘yicha hal qiluv qarori e’lon qilinganidan so‘ng hal qiluv qarorini qabul qilgan sudning
o‘zi uni bekor qilishga yoki o‘zgartirishga haqli emas, bundan qonuniy kuchga kirgan sud
hujjatining yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rilishi mustasno.
161-modda. Hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxalarini yuborish
Sud hal qiluv qarorining ko‘chirma nusxalarini topshirilganligi ma’lum qilinadigan buyurtma
xat orqali ishda ishtirok etuvchi shaxslarga hal qiluv qarori e’lon qilingan kundan e’tiboran besh kun
ichida yuboradi yoki tilxat olib topshiradi, ushbu shaxslarning elektron pochta manzillari mavjud
bo‘lgan taqdirda esa hal qiluv qarori elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.
Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan hollarda va tartibda sud hal qiluv qarorining ko‘chirma
nusxalarini boshqa shaxslarga ham yuboradi.
savol. «Bo„laklarga ajratish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi

|
savol. «Bo„laklarga ajratish buyrug`i va undan foydalanish algoritmi
|
bet | 8/8 | Sana | 20.09.2024 | Hajmi | 477,9 Kb. | | #271824 |
Ma`lumki, kompyuterda bajarilgan har bir primitiv bitta yoki ko‘p chiziqlardan iborat bo‘lishiga qaramay bitta ob`ekt hisoblanadi. Masalan, biror o‘lchamni olsak, unda ikkita chiqarish va strelka, o‘lcham chizig`i hamda o‘lcham qiymatidan iborat bo‘lgan oltita elementi mavjud. Ularning birortasini alohida tahrirlab bo‘lmaydi. Bunday hollarda «Raschlenit»-portlatish buyrug`idan foydalanib, ob`ektlarni tarkibiy qismlarga ajratib yuboriladi va chizmada kerakli tuzatishlar bajariladi. Buning uchun, ob`ekt ajratiladi va
«Raschlenit»-portlatish buyrug`i yuklanadi.
Bo‘laklarga bo‘lish «Raschlenit» buyrug`ining tugmasi yuklanadi;
Ekranda hosil bo‘lgan kvadrat nishoncha bilan ob`ekt ajratiladi va «Enter» bilan qayd etiladi. Natijada ob`ekt tarkibiy qismlarga ajralib qoladi.
Natijada, ob`ekt tarkibiy qismlarga ajralib qoladi. Masalan, qirqimi bajarilgan vtulkaning ichki teshigini diametr o‘lchamini ko‘rsatishda, ya`ni qo‘yilgan o‘lchamdagi bitta chiqarish chizig`ini va strelkani o‘chirish, hamda o‘lcham chizig`ini qisqartirishda bu buyruqdan foydalaniladi, 3-rasm.
3-rasm
VAZIFA: uzaytirish, 1 yoki 2 nuqtada uzish, faska bajarish buyruqlaridan foydalanib namuna kabi bajarilsin.
NAMUNA VAZIFA
Aqliy hujum :
Nuqtada uzish buyrug`i va undan foydalanish algoritmini aytib bering;
Ikki nuqtada uzish buyrug`i va undan foydalanish algoritmini yozib bering;
Faska bajarish buyrug`i va undan foydalanish algoritmini tushuntirib bering.
|
| |
elektrotexnik kom issiya - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya,...

|
U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash Pdf ko'rish
|
bet | 142/150 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 8,02 Mb. | | #104425 |
Bog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslarielektrotexnik kom issiya
(IEC)
dan tashqari barcha texnik doiralami o ’z ichiga
amrab oladi. Ba'zida
ISO 9000
raqamli standartlami ishlab chiqarilayotgan
mahsulotlar sifatini boshqarish b o ’yicha talablarini belgilaydi.
Elektrotexnika, elektronika, radio aloqa, asbobsozlik doirasidagi xalqaro
standartlashtirish va sertifikatsiyalashtirish bilan Xalqaro elektrotexnika kom issiyasi
(IEC) shug’ullanadi.
Xalqaro
m iqyosda sinov tashkilotlarini akkreditlashtirish va tan olish doirasida
d a v la tla ra ro
hamkorlik 1977 yilda birinchi marta yaratilgan va y o ’lga q o ’yilgan sinov
la b o ra to riy a la rin i
akkreditlashtirish b o ’yicha Xalqaro konferentsiyasi doirasida
amalga
(ILAK) oshirish.
Sinov laboratoriyalarini akkreditlashtirish b o ’yicha Xalqaro konferentsiya
(ILAK)-xalqaro forum b o ’lib, laboratoriyalami akkreditlashtirish b o ’yicha Xalqaro
miqyosda u yg’unlashtirish, hamda xalqaro savdoda texnik to ’siqlam i bartaraf etish,
xalqaro va m illiy darajadagi sertifikatsiyalashtirish b o ’yicha idora bilan aktiv
hamkorlikda ish olib borishi lozim.
N azorat sav o lla ri va top sh iriq lari:
1.Jahonda m ollam ing xavfsizligini ta'minlashni nazorat qilish qanday
o ’tkaziladi?
2. Sertifikatlashtirish ishlari kimga qulay?
3. Qaysi tashkilot Xalqaro savdo bo’yicha qonun-qoidalam i yaratadi?
T ayan ch iboralar:
Standartlashtirish bo’yicha Frantsuz uyushmasi (AFNOR), Evropa iqtisodiy
jamiyati a'zolari (EES) va erkin savdo Evropa uyushmasi (EAST); ta rif va savdo
bo’yicha Bosh bitim (GATT); jahon savdo tashkiloti (VTO); Xalqaro tashkilot (ISO);
Xalqaro elektrotexnik komissiya (IEC); sinov laboratoriyalarini akkreditlashtirish
bo’yicha Xalqaro konferentsiya (ILAK).
299
|
| |
i 1 igi, sinovlar va kalibrlashlar usullari hamda usulni validatlash, jihozlar

|
i 1 igi, sinovlar va kalibrlashlar usullari hamda usulni validatlash, jihozlar Pdf ko'rish
|
bet | 147/150 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 8,02 Mb. | | #104425 |
Bog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslarii 1 igi, sinovlar va kalibrlashlar usullari hamda usulni validatlash, jihozlar,
o ’lchovlar kuzatuvchanligi, namunalami tanlash, nostandart usullar, validatlash.
O ’quv m ateriallari ta'm in oti
1.150 5725-1-94 O ’lchashlar usullari va natijalarining aniqligi. Umumiy
qoidalar va ta ’riflar.
2.150 5725-2-94 O ’lchashlar usullari va natijalarining aniqligi . Standart
o’lchash usuli takrorlanishi hamda takror ishlab chiqilishini aniqlashning asosiy usuli.
3. ISO 5725-3-94 O ’lchashlar usullari va natijalarining aniqligi. Standart
o ’lchash usuli pretsizionligining oraliq k o ’rsatkichlari.
4. ISO 5725-4-94 O ’lchashlar usullari va natijalarining aniqligi. Standart
o ’lchashusuli to ’g ’riligini aniqlash asosiy usullari.
5. ISO 5725-6-94 O ’lchashlar usullari va natijalarining aniqligi. Aniqlik
qiymatlaridan amalda foydalanish.
6. ISO 9000:2000 Sifat menejmenti tizimlari. Asosiy qoidalar va lug’at.
7. ISO 9001:2000 Sifat menejmenti tizimlari. Talablar.
8. ISO/TR 90003 Dasturiy ta ’minot texnikasi. Kom pyuter dasturlarida ISO
9001:2000ni qo’llash uchun rahbariy k o ’rsatmalar.
9. ISO 10012 O ’lchashlar menejmenti tizimi. O ’lchash jarayonlari va o ’lchash
uskunalariga quyiladigan talablari.
10. ISO/IEC 17011 M uvofiqlikni baholash. M uvofiqlikni baholash idoralarini
akkreditlash idoralariga quyiladigan umumiy talablar.
305
Glossariy
T erm in
O ’zbek tilidagi sharhi
R us tilidagi sharhi
M etrologiya
М етрология
M etrologiya
- so'zi grekcha
so'zdan
olingan
bo'lib,
"metron"-o‘lchash,
"logos"
ta ’limot
m a’nosini
anglatadi,
y a’ni,
o'lchash
ta ’limoti
demakdir.
М етр ология
-
наука
|
| |
trancportda tashish, saqlash - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya,...

U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash
Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash
|
N a zo ra t sa v o lla ri va topsh iriq lari

|
N a zo ra t sa v o lla ri va topsh iriq lari Pdf ko'rish
|
bet | 146/150 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 8,02 Mb. | | #104425 |
Bog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslariN a zo ra t sa v o lla ri va topsh iriq lari:
1. O ’z D st ISO/IEC 17025 xalqaro standartining birinchi nashri qachon
qabul
qilingan?
2. Laboratoriya tom onidan o ’tkaziladigan sinovlar yoki kalibrlashlar
to ’g ’riligi va ishonchliligi qaysi om illar aniqlanadi?
3. Sinov va kalibrlashlar natijalari sifatini ta ’minlash danday amalgam
oshiriladi?
T a y a n ch iboralar:
O ’z Dst ISO/IEC 17025 xalqaro standartining birinchi nashri (1999 yil) o’z
o ’m ini bosgan ISO/IEC Guide 52 ham da EN 45001 larni qo’llash keng tajribasi
natijasida ishlab chiqildi, 1999 yil nashr qilingan standart sinov va kalibrlash
laboratoriyalari o ’z ishida menejm ent tizimidan foydalanishini, texnik jihatdan
kompetentliligini hamda texnik jihatdan to ’g ’ri natijalami taqdim etishga layoqatli
ekanligini namoyish qilmoqchi bo’lgan holda ular tom onidan rioya qilinishi lozim
bo’lgan barcha talablam i o ’z ichiga oladi, validatlash-bu o ’ziga xos maqsadli
foydalanishning m a’lum talablari bajarilayotganligini tadqiqot qilish va ob’ektiv
dalillar keltirish y o ’li bilan tasdiqlashdir, nostandart usullar-belgilangan nostandart
usullam i qo’llash zarur b o ’lgan holda, ular iste’molchi bilan kelishilgan b o ’lishi va
uning talablarini va sinash yoki kalibrlash maqsadlarining aniq bayonini o ’z ichiga
olish kerak. Ishlab chiqilgan usul q o ’llanilishdan oldin attestatlashdan o ’tishi kerak,
laboratoriya tomonidan o ’tkazilgan har bir sinov, kalibrlash yoki sinovlar va
kalibrlashlar seriyalarining natijalari sinovlar yoki kalibrlashlar o ’tkazish usullari
tarkibida mavjud bo’lgan barcha maxsus y o ’riqnomalarga muvofiq holda aniq,
ravshan, bir m a’noli va obe’ktiv ravishda bildirillishi lozim.
304
E slab qolish u chu n atam alar:
Xalqaro standart, sinov va kalibrlash laboratoriyalari, m enejment tizimi,
k o m p e te n tl
|
| |
Qutb-«Круговой - “Редактирование” chizmani tahrir qilish paneli buyruqlari va ulardan foydalanish algoritmlari

|
“Редактирование” chizmani tahrir qilish paneli buyruqlari va ulardan foydalanish algoritmlari
|
bet | 4/8 | Sana | 20.09.2024 | Hajmi | 477,9 Kb. | | #271824 |
Qutb-«Круговой массив » quyidagi algoritm asosida bajariladi:
Taklif etilgan massivdan «Krugovoy massiv»ning tugmasi «Sichqon» yordamida yuklanadi.
«Центр » yacheykasiga qutb markazining X va Y koordinatalari kiritiladi. Agar, qutb markazini chizmadan olinsa, X va Y yacheykalarining o‘ng tomonida joylashgan tugma yuklanadi. Shunda, darcha yo‘qolib berilgan chizmaga qaytiladi. Chizmadan «Sichqon» bilan qutb markazi ko‘rsatiladi va uning ixtiyoriy X va Y koordinatalari aniqlanib yacheykalarga yozilib qoladi, (6- rasm).
«Chislo elementov»-tasvirlarning umumiy soni yacheykasiga tasvirlar soni, masalan 13 raqami kiritiladi. «Ugol zapolneniya»-to‘ldirish burchagi yacheykasiga, masalan 360 raqami kiritiladi.
«Massiv» darchasining yuqori chap burchagida joylashgan «Vыbor ob`ektov» tugmasi yuklanadi. Ekranda paydo bo‘lgan kvadrat nishoncha bilan tasviri ko‘paytiriladigan element belgilanadi. Masalan, diametri 12 mm bo‘lgan aylana ichiga chizilgan beshburchak va uning qutb markazi bilan bog`lovchi chiziq birgalikda ajratiladi va «Enter» bilan qayd etiladi.
Shunda, ekranda dastlabki «Massiv» darchasi paydo bo‘ladi. Uning quyi o‘ng burchagidagi
«Prosmotr»-dastlabki kuzatish tugmasi yuklanadi. Shunda darcha ekrandan yo‘qolib berilgan beshburchakning ko‘paytirilgan, ya`ni 13 ta tasviri chizilib qoladi.
5- rasm 6- rasm
Bajarilgan qutb massivini kuzatib, bajarilgan massiv to‘g`ri bo‘lsa, kichik «Massiv» darchasidagi «Принять» -qabul qilmoq tugmasi yuklanib qutb massivi ekranda bajariladi, (4- rasm).
VAZIFA
|
| |
Tahliliy jarayonlar va axborotlar

Tahliliy jarayonlar va axborotlar.
Analiz davomida moddaning sifat va miqdoriy tarkibi haqida axborot – ma`lumot olingani uchun uni axborot olish jarayoni deb qarash mumkin.Bunday analiz ko`z bialn kuzatish yoki biror asbobda o`lchash bilan bog`liq. To`langan axborot analitik belgi bo`lib hisoblanadi. IYUPAK ning tavsiyasiga ko`ra analitik belgi aniqlanadigan moddaning obyekt tarkibidagi miqdori bilan bevosita bog`liq bo`lgan, tahlilning oxirgi bosqichidagi o`lchangan fizikaviy kattaliklarning o`rtacha qiymatidir. Odatda bu qiymat massa yoki konsentratsiya bilan bog`liq bo`ladi. Tortish natijalari, moddalarning spektrlari, patensial yoki elektr o`tkazuvchanligi, tok qiymati, elektr miqdori, optik
zichlik va boshqalar analitik belgilardir. Kimyoviy sifat analizida eritma rangining o`zgarishi yoki rang paydo bo`lishi, chokma tushishi yoki gaz ajralib chiqishi ham analitik belgilardir.
Har qanday analitik belgi modda, uning tarkibi va xossalri haqida juda katta axborot beradi. Bu axborot asosida ko`plab masalalarni hal qilish mumkin. Misol tariqasida palyarografik to`lqinni olib qarasak, u moddani sifatiy va miqdoriy tarkiblaridan tashqari, uning xossalari, turli xil konstantalari haqida ma`lumot beradi.
Analitik kimyoda tahliliy belgini olishning keng tarqalgan usuli o`lchashdir. Eritmaning hajmi, moddaning massasi, patensiali, optik zichligi, to`lqin uzunligi, pH, yarim to`lqin patensiali, diffuzion tok, elektr o`tkazuvchanlik, qarshilik va boshqalarni o`lchash bunga bo`la oladi. O`lchash haqidagi fan bo`lmish kimyoviy metrologiya nuqtai-nazaridan kimyoviy tahlil moddaning kimyoviy tarkibini o`lchashdir.
A n a l i t i k b e l g i moddaning tarkibi bilan bog`liq bo`lib, uni matematik jihatdan
Y=fx shaklida tasvirlash mumkin, bu yerda y – analitik belgi; x – moddaning miqdorini belgilovchi kattalik, masalan, konsentratsiya. O`lchash natijasi formula, jadval yoki
chizma shaklida tasvirlanishi mumkin. Analitik signal foydali va aralashgan kirishmalar belgilari, o`lchashdagi shovqinlardan tashkil topadi.Tadqiqotchi – analitik ularning ta`sirini mumkin qadar kamaytirish choralarini ko`rish kerak. Begona moddalar va shovqinlar ta`sirini kamaytirish uchun holis tajriba o`tkaziladi. Har ikkala tajribada olingan natijalar farqi foydali belgiga mos keladi.
Metrologiya nuqtai nazaridan kimyoviy tahlilning quyidagi xususiyatlarini keltirish mumkin:
1) Bir moddaning miqdori aniqlanayotganda, ko`pincha ko`p moddalar o`lchanayotgan bo`ladi.Shuning uchun ham o`lchashdan oldin moddaning tarkibini
bilishga to`g`ri keladi.Sifatiy tahlilning miqdoriy tahlildan oldin bajarilishi ham shundan.
2) O`lchashningo`zi, ko`pincha, bevosita bo`lmaydi.Odatda, u yoki bu zarra-chalarning soni emas, balki massasi (granimetriya), hajmi (titrimetriya), patensiali (patensiometriya) singarilar o`lchanadi.
|
Analitik kimyoda xatolar - O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi

Analitik kimyoda xatolar.
Har qanday o`lchashda u yoki bu xatoga yo`l qo`yiladi.Ko`pchilik xatolar uyg`unlashib ketadi.Quyidagi xatolar ko`p tarqalgan ko`pinishlarini qarab chiqamiz. 1. Ifodalash ( hisoblash) usullari bo’yicha hatolar obsolyut va nisbiy hatolarga bo’linadi. Mutloq xatolar (absolyut) standart chetlashish nisbiy xatolar nisbiy standart chetlashish, foizlar bilan ifodalanadi.
2. Tarkibiy qismning haqiqiy qiymatidan yuqori yoki pastligini ko`rsatish bo`yicha xatolar musbat va manfiy xatolarga bo`linadi.
3. O`lchanadigan qiymat bilan xatoning bog`liqligiga ko`ra xatolar doimiy va mutanosib xatolarga bo`linadi.
4. Yuzaga kelish sabablariga ko`ra xatolar sistematik tasodifiy va qo`pol xatolarga bo`linadi.
5. Yuzaga kelish manbalariga ko`ra xatolar: asbob, reaktiv, uslubiy, namuna olish xatolariga bo`linadi.
Bulardan tashqari obyektiv va subyektiv, chegara, yo`l qo`yiladigan, kafolatli xatolar ham uchraydi.
|
Ishlab chiqarish va ularning tarmoqlarida metrologik ta’minot. Metrologik ta’minotning maqsadi. Metrologik ta’minotning asoslari

|
Ishlab chiqarish va ularning tarmoqlarida metrologik ta’minot. Metrologik ta’minotning maqsadi. Metrologik ta’minotning asoslari
|
bet | 1/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 146 Kb. | | #124131 |
Bog'liq 1-mavzu Metrologiya 4 - 1-ma’ruza.
- Ishlab chiqarish va ularning tarmoqlarida metrologik ta’minot. Metrologik ta’minotning maqsadi. Metrologik ta’minotning asoslari.
Reja: - Reja:
- Metrologik ta’minot xakida tushuncha, uning vazifalari.
- Metrologik ta’minotning maksadi.
- Metrologik ta’minotning asoslari.
O‘lchashlarning metrologik ta’minoti – bu mamlakatda zaruriy etalonlar, namunaviy va ishchi o‘lchash vositaarini yaratish; ularni to‘g‘ri tanlash va qo‘llash; metrologik qoida va me’yorlarni ishlab chiqish va qo‘llash; iqtisodiyotda, vazirlik (mahkam)larda, korxonalarda, ish joylarida talab etilgan o‘lchash sifatini ta’minlash uchun metrologik ishlarni bajarishga yo‘naltirilgan metrologik va boshqa xizmatlarning faoliyatidir. - O‘lchashlarning metrologik ta’minoti – bu mamlakatda zaruriy etalonlar, namunaviy va ishchi o‘lchash vositaarini yaratish; ularni to‘g‘ri tanlash va qo‘llash; metrologik qoida va me’yorlarni ishlab chiqish va qo‘llash; iqtisodiyotda, vazirlik (mahkam)larda, korxonalarda, ish joylarida talab etilgan o‘lchash sifatini ta’minlash uchun metrologik ishlarni bajarishga yo‘naltirilgan metrologik va boshqa xizmatlarning faoliyatidir.
- Metrologik ta’minot tushunchasi juda keng ya’ni texnik o‘lchashlarni amalga oshirishdan to o‘lchashlar biriligi ta’minlashgacha va qonunlashtiruvchi metrologiya qo‘llanib, asosan o‘lchash, sinash va nazoratga munosabati bo‘yicha faoliyatda qo‘llaniladi hamda bir vaqtda ishlab chiqarish texnologik jarayonlarining metrologik ta’minoti tushunchasi qo‘llanilishiga ham ruxsat etilgan.
Metrologik ta’minotni shunday ta’riflash mumkin: - Metrologik ta’minotni shunday ta’riflash mumkin:
- o‘lchashlar birliligini ta’minlash va talab etilgan aniqlikka erishish uchun zarur bo‘lgan texnikaviy vositalar, tartib va qoidalarning, me’yorlarning, ilmiy va tashkiliy asoslarning belgilanishi va tadbiq etilishi.
- Ushbu tavsifdan kelib chiqib aytish mumkinki, metrologik ta’minotning vazifasiga quyidagilar yuklatilgan:
- o‘lchash vositalarining ishga yaroqliligini tashkil etish, ta’minlash va tadbiq etish;
- o‘lchashlarni amalga oshirish, uning natijalarini qayta ishlash va tavsiya etish borasidagi me’yoriy hujjatlarni ishlab chiqish va tadbiq etish;
- hujjatlarni ekspertizadan o‘tkazish;
- o‘lchash vositalarining davlat sinovlari;
- o‘lchash vositalarining va uslublarining metrologik attestatsiyasi va hokazolar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ishlab chiqarish va ularning tarmoqlarida metrologik ta’minot. Metrologik ta’minotning maqsadi. Metrologik ta’minotning asoslari
|
Васильев В.П.Аналитик кимё. 1-қисм.Тошкент: Ўзбекистон.1999,337 б

|
Васильев В.П.Аналитик кимё. 1-қисм.Тошкент: Ўзбекистон.1999,337 б
|
bet | 18/18 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #394 |
6. Васильев В.П.Аналитик кимё. 1-қисм.Тошкент: Ўзбекистон.1999,337 б.
7. Алексеев В.Н. Курс качественного химического полумикроанализа. М.:Химия,1973,584c.
8. Fayzullaеv O. Turabov N., Ro’ziev E., Quvatov A., Muhamadiev N. Analitik kimyo. Laboratoriya mashg’ulotlari. Toshkеnt, «Yangi asr avlodi», 2006, 448 b.
9. Золотов Ю.А., Дорохова Е.Н., Фадеева В.И. и др. Основы аналитической химии: Учеб. пособ. М.: Высщая школа, В 2 кн. Кн.1. 1999, 352 с.
10. Бончев П.Р. Введение в аналитическую химию. Л.: Химия, 1978. 496 с.
11. Петерс Д., Хайес Дж., Хифьте Г. Химическое разделение и измерение: Теория и практика аналитической химии: В 2 кн. М.: Химия. 1978.
12. Толипов Ш.Т., Хусаинов Х. Аналитик кимёдан масалалар тўплами. Тошкент. Ўқитувчи, 1983.
13. Дорохова Е.Н., Прохорова Г.В. Задачи и вопросы по аналитической химии. М.: Изд-во Моск. ун-та. 1984. 215 с.
14.http/www.Сhemport.ru.
15.http/www.google.uz
16. http/www.ximik.ru
17. http/ www.ZiyoNet.uz
|
| |
Masalalar echishga doir namunalar

Masalalar echishga doir namunalar
1-masala. 20 % li NaOH eritmasi tayyorlash uchun 2 mol’ NaOH ni qancha hajm suvda eritish kerak.
Berilgan:
C% = 20 %
n =2 mol
Echish. 1) 100 g eritmada 20 g NaOH va 80 g (d=1 g/ml bo`lgani sababli 80 ml) H2O bo`ladi.
2) 20 g NaOH da necha mol’ bor.
MNaOH= 40 g/mol’
nNaOH =20/40 =0,5 mol’
3) 2 mol NaOH qancha suvda eritilishi kerak.
80 g H2O --- 0,5 mol’ NaOH
X g H2O --- 2 mol’ NaOH
Demak, 20 % li eritma tayyorlash uchun 2 mol’ NaOH ni 320 ml H2O ga eritish kerak.
2-masala. 270 ml H2O 30 g NaCl eritildi. Hosil bo`lgan eritmani foiz(%) kontsentratsiyasi hisoblang.
Berilgan:
m = 30 g = 30*10-3kg = 3*10-2 kg
C% - ?
Echish. eritmani foiz(%) kontsentratsiyasi quyidagi formula bilan hisoblanadi:
bo`lgani sababli m =d*V = 103 *2,7*10-4 = 0,27 kg
3-masala. 10 % li 0,5 l HCl eritmasi tayyorlash uchun 30 % li eritmasidan necha ml olish kerak.
Berilgan:
V = 0,5 l = 500ml
C% = 10 %
C% = 30 %
V - ?
Echish. 1) 10 % li 500 ml HCl eritmasing massasi hisoblanadi:
10 % eritmani zichligi d =1,05 g/ml
2) Shu eritmadagi HCl ning massasi hisoblanadi:
100 - 10 g HCl
525 - X g HCl
3) 52,5 g HCl 30 % eritmaning qanchasi buladi?
30 % eritmaning zichligi d = 1,15 g/ml
100 - 30 g HCl
X - 52,5 g
4) 175 g HCl saqlagan 30 % eritmani hajmini hisoblanadi:
4-masala.10 % li HCl eritmasing molyar kontsentratsiyasi hisoblang (d =1,05 g/ml).
Berilgan:
C% = 10 %
d =1,05 g/ml= 1,05*10-3 kg/m3
Cm - ?
Echish. 1) 10 % li 1 l eritmani massasi hisoblanadi:
m=V*d=1000*1,05 =1050 g = 1,05 kg
2) 1050 g 10 % HCl eritmasidagi HCl ning massasi hisoblanadi:
100 --- 10 g HCl
1050 --- x g HCl
3) Modda miqdori «mol»larda hisoblanadi:
5-masala. 2 l 0,5 m H2SO4 eritmasi tayyorlash uchun, 10 % li H2SO4 dan necha ml olish kerak.
Berilgan:
V = 2 l = 2000 ml
Cm = 0,5 m
C% = 10 %
V - ?
Echish. 1) 2 l 0,5 m eritmada necha gramm H2SO4 borligi hisoblanadi:
1 l – 49 g H2SO4 – 0,5 m
2 l - x g H2SO4 – 0,5 m
X = 2 * 49 = 98 g = 0,098 kg
2) 10 % eritmani qanchasida 98 g H2SO4 bo`lishini topamiz:
100 g --- 10 g H2SO4
y g --- 98 g H2SO4
3) 10 % eritmani hajmini hisoblanadi:
6-masala. 5 l 2 n H3PO4 eritmasi tayyorlash uchun 30 % (d=1,18 g/ml) eritmadan qancha hajm olish kerak.
Berilgan:
V = 5 l h 5*10-3m3
Cn = 2 n
C% = 30 %
V - ?
Echish. 5 l 2 n H3PO4 eritmasida necha g-ekvivalent molyar massa bo`ladi.
;
1 l --- 32,66 g/mol’ H3PO4
5 l --- x g H3PO4
X = 5*2*32,66 = 326,6 g = 0,3266 kg
2) 326,6 g H3PO4 30 % eritmaning qancha miqdorida bo`ladi.
100 g --- 30 g H3PO4
X --- 326,6 g H3PO4
3) Kislota hajmi hisoblanadi:
7-masala. Kislotali muhitda ishlatiladigan 0,5 n 2 l KMnO4 eritmasi tayyorlash necha gramm KMnO4 kerak bo`ladi.
Berilgan:
Cn =0,5 n
V = 2 l = 2000 ml = 2*10-3m3
m - ?
Echish. 1) KMnO4 ning kislotali muhit uchun ekvivalent molyar massasi hisoblanadi.
MnO-4 + 8H+ + 5e → Mn2+ + 4 H2O
2) 0,5 n 2 l eritma tayyorlash uchun kerak bo`lgan KMnO4 massasi hisoblanadi.
|
Tasodifiy xatolar – - O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi

|
O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi
|
bet | 9/18 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #394 |
Tasodifiy xatolar – kelib chiqishi ma`lum bir qonuniyatga asoslanmagan, kattaligi va ishorasi noma`lum bo`lgan xatolardir.Tasodifiy xatolar analitikning o`ziga bog`liq bo`lmagan tashqi faktorlar, masalan, harorat, namlikning o`zgarishi, laboratoriya havosining ifloslanishi, binolarning tebranishi, tok manbasida kuchlanishning o`zgarishi va boshqalar bilan bog`liq.
Sistematik xatolar – kattaligi doimiy bo`lib, ma`lum qonuniyat bo`yicha o`zgaradigan xatolardir. Sistematik xatolarning oldini tuzatish kiritish orqali mumkin.Agar o`lchash bir
tarozi yoki asbobdan foydalanib o`tkazilsa sistematik xato yo`qoladi.Sistematik xatolarga
quyidagilarni kiritish mumkin:uslubiy xatolar, asboblarga bog`liq xatolar, reaktivlarga bog`liq xatolar.
|
| |
Akademik litseylar uchun namunaviy

Akademik litseylar uchun namunaviy
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/17
Sana
27.11.2023
Hajmi
0,91 Mb.
#106533
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Akademik litseylar uchun namunaviy
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
III.Xulosa

IV.Foydalanilgan adabiyotlar

III.Xulosa
IV.Foydalanilgan adabiyotlar.
Kimyoviy analizning mohiyati
Moddani analiz qilishdan oldin analizdan ko`zga tutilgan maqsad va buyurmachining qo`ygan vazifasi aniq bo`lishi kerak.Ushbu maqsad va vazifalardan kelib chiqqan holda analitik o`z ixtiyorida bo`lgan usullardan eng qulay, aniq, arzon, sezuvchanligi va selektivligi tekshirilayotgan moddani analiz qilish uchun yetarli bo`lgan usulni tanlaydi.
Hamma vaqt ham yuqori aniqlik bilan analiz shart emas, zarur bo`lmagan hollarda aniqlikni oshirish uchun intilish analiz vaqtini cho`zishi va uni qimmatlashtirishi mumkinligini hisobga olish kerak. Hisoblashlar va tajribalarning ko`rsatishicha, xatoni 10 marta kamaytirish vaqtning 20 marta oshishiga olib keladi.
Shuning uchun ham har bir konkret analiz talablaridan kelib chiqqan holda aniqlik tanlanishi kerak.
Analizning tezkorligi xalq xo`jaligi, sanoat ishlab chiqarishi va boshqa sohalar uchun katta ahamiyatga ega.Ishlab chiqarishda texnologik jarayonlar qancha qisqa bo`lsa, analiz vaqti ham shuncha qisqa bo`lsa kerak, aks holda, ko`plab yaroqsiz mahsulotlar ishlab chiqarilishi mumkin.Bu esa iqtisodiyot va xalq xo`jaligiga katta zarar yetkazadi.Xuddi shunday holat tibbiyotda xam kuzatilishi mumkin. Masalan, kasallikni belgilaydigan moddalarni aniqlash qancha tez amalga oshirilsa, og`ir ahvoldagi bemorlarga tashxis qo`yish va ularni qutqarib qolish shuncha tez va oson bo`ladi. Ayrim analiz usullari jada qisqa vaqt ichida natija bera oladi.Masalan, kvantomatrlar 20-30 elementni bir necha sekundda analiz qila oladi. Zamonaviy ionomerlar yordamoda ionlarni bir minutdan qisqa vaqt ichida aniqlash mumkin. Har qanday analizni bajarganda, vaqtning talay qismi moddani analizga qulay bo`lgan holatga o`tkazish uchun sarflanadi. Shu bois, selektivroq usul tanlansa, analiz vaqti ancha qisqarishi mumkin. Bajariladigan har qanday analiz mumkin qadar arzon bo`lishi kerak. Analizning tannarxi muhin kattalik bo`lib, unga reaktiv, jihoz, asbob, analitikning ish vaqti, obyektning narxi va boshqalar ta`sir ko`rsatadi. Qimmat asbob va reaktivlar yordamida qilinadigan analiz ham qimmat bo`ladi. Gravimetriya, titrometriya, potensiometriya, kulonometriya, kolorimetriya va boshqa qator usullar arzon hisoblanadi. Voltampermetriya, spektrofotometriya, va boshqa ayrim usullarda qo`llaniladigan asboblar ancha qimmat bo`lganligi uchun bu usullar yordamida analiz ham qimmat bo`ladi.
Analiz vaqtida natijaning to`g`rib o`lishini ta`minlash uchun bir necha parallel tajribalar o`tkaziladi. Parallel tajribalarda olingan natijalar o`zaro bir-biriga to`g`ri kelsa, natijalar qayta takrorlanuvchan hisoblanadi.
Moddani analiz qilishdan oldin analizdan ko`zga tutilgan maqsad va buyurmachining qo`ygan vazifasi aniq bo`lishi kerak.Ushbu maqsad va vazifalardan kelib chiqqan holda analitik o`z ixtiyorida bo`lgan usullardan eng qulay, aniq, arzon, sezuvchanligi va
selektivligi tekshirilayotgan moddani analiz qilish uchun yetarli bo`lgan usulni tanlaydi.
|
Analizning to`g`riligini baholash usullari

Analizning to`g`riligini baholash usullari.
Agar sistematik xatolarni oldini olish mumkin bo`lsa, tahlilning to`g`riligini baholash mumkin, analizning to`g`riligini hisoblash asosida esa baholab bo`lmaydi. Ko`pincha to`g`rilikni uchun tajribaviy usullardan foydalaniladi. Bunday usullar qatoriga analizni ikki va undan ortiq usullar yordamida o`tkazish, stantart lar, qo`shimchalar, analiz uchun olingan namuna miqdorini o`zgartirish va boshqalarni kiritish mumkin.
1)Tahlilni ikki yoki undan ko`proq usullar yordamida o`tkazib, har bir usulda olingan natijalar taqqoslanadi. Olingan natijalar bir hil yoki yaqin bo`lsa, natijalar to`g`ri hisoblanadi.
2)Standart namunalar maxsus davlat standart lari asosida ishlab chiqarilagan, tarkibi aniq namunalardir.
Tekshiriladigan modda miqdori standart namunani tekshirish natijasi bilan solishtiriladi. Agar har ikkala natija mos kelsa, usul va metodika aniq, olingan natija esa to`g`ri, deb hisoblanadi. Tekshiruvchi ixtiyorida davlatning maxsus standartlari asosida tayyorlangan standart namunalar (etanollar) bo`lmasa, ularni laboratoriya sharoitida tayyorlash va shahodatlash zaruriyati tug`uladi. Etalon namunalar tayyorlash uchun
tegishli moddaning tozaligi yuqori, tarkibi aniq bo`lgan nushalaridan foydalaniladi. Masalan, «o`ta toza» «maxsus toza» , «kimyoviy toza», «analiz uchun toza» singari
nusxalardan foydalanish mumkin. Tayyorlangan namuna alihida aniqlikka ega usullardan bir nechtasi yordamida shaxodatlanadi.
3) Qo`shimchalar usulida bir nechta parallel tajribalar o`tkaziladi va har bir tajriba uchun olingan namunaga tekshiriladigan moddadan aniq har xil miqdorlarda qo`shiladi.
Har bir namuna analiz qilingandan so`ng qo`shimchalar farqi asosida to`g`rilik aniqlanadi. Masalan, temir (III) oksidi namunasini analiz qilganda analiz natijasiga ko`ra uning massasi 0,2378 g ekanligi aniqlangan, shuncha namunaga 0,1000 g Fe2O3 qoshimchasi qo`shigandan so`nggi analizda 0,3375 g natija olingan bo`lsa, bu qo`shilgan 0,1000 qiymatga juda yaqindir.
Demak, usulning to`g`riligi yetarli ekan.
4) Analiz uchun olinadigan namuna massasini o`zgartirib turish sosida ham to`g`rilikni baholash mumkin. Masalan, analiz uchun 5, 10, 15, ml namuna eritmasidan olinib, ularni alohida- alohida analiz qilganda olingan natijalar munosib o`zgarsa, usul (metodika) to`g`ri, deb qabul qilinishi mumkin.Tahlilning to`g`riligi va qayta takrorlanuvchanligini oshirish uchun qo`llaniladigan asboblar, reaktiv va eritmalar, laboratoriya metrologik shaxodatlangan bo`lishi, tahlilchi yetarli malakaga ega bo`lishi, toza va yaroqli reaktivlar
ishlatilishi idishlar va o`lchov vositalari toza va shaxodatlangan bo`lishi, xana imkoni boricha karoq tebranishi kerak. Har qanday ko`rsatiladigan analitik metrologik baholangan bo`lishi zarur.
|
AKADEMIK LITSEYLARDA FIZIKAT FANIDAN NAMUNAVIY O’QUV DASTURI

|
AKADEMIK LITSEYLARDA FIZIKAT FANIDAN NAMUNAVIY O’QUV DASTURIBog'liq FIZIKA NAMUNAVIY O`QUV DASTURAKADEMIK LITSEYLARDA FIZIKAT FANIDAN NAMUNAVIY O’QUV DASTURI
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
6
davrga bog’liqligi. Burchak va chiziqli tezliklar orasidagi bog’lanish. Markazga
intilma (normal) tezlanish formulasini keltirib chiqarish. Aylanma harakatlarni
friksion, tishli va tasmali uzatishlar. Burchak va tangensial (urinma) tezlanish.
Murakkab harakat. Harakatlarning mustaqillik prinsipi. Gorizontal otilgan
jismning harakati. Uchish uzoqligi, uchish vaqti, trayektoriya tenglamasi.
Gorizontga qiya otilgan jismning harakati. Uchish vaqti, uchish uzoqligi,
maksimal ko’tarilish balandligi, normal va tangensial tezlanishlar, egrilik radiusi,
trayektoriya tenglamasi.
Dinamika (36 soat)
Dinamikaning asosiy vazifasi. Kuch
– jismlarning o’zaro ta’sirini ifodalovchi
fizik kattalik, uni
ng vektor tavsifi. Kuchlarning teng ta’sir etuvchisi. Nyutonning
birinchi qonuni. Inersiya qonuni va tajribaviy asoslari.
Massa tushunchasi. Massa
– jism inersiyasining o’lchovi sifatida.
Moddaning zichligi. Nyutonning ikkinchi qonuni. Nyutonning ikkinchi qonunining
tajribaviy asoslanishi.
Nyutonning uchinchi qonuni. Nyutonning uchinchi qonunining tajribaviy
asoslanishi.
Mexanikada kuchlarning turlari.
Elastik kuchlar va ularni vujudga keltiruvchi sabablar.
Tayanchning reaksiya kuchi. Prujina va ipning taranglik kuchi. Mutlaq
elastik deformatsiyalar, Guk qonuni. Mutlaq elastik prujinalar va iplar uchun Guk
qonuni. Qattiqlik, qayishqoqlik tushunchasi. Mutlaq elastik silindr (sterjen) uchun
Guk qonuni. Mutlaq va nisbiy uzayish, mexanik kuchlanish, Yung moduli,
mustahkamlik chegarasi.
Gravitatsiya kuchi. Butun olam tortishish (gravitatsiya) qonuni. Nyuton
tomonidan butun olam tortishishqonunining kashf etilishi. Gravitatsion doimiy, uni
tajribaviy yo’l bilan aniqlash. Jismning Yerga tortilish kuchi (og’irlik kuchi). Erkin
tushish tezlanishi va uning jism bilan Yer markazi orasidagi masofaga bog’likligi.
Gravitatsion maydon. Markazga intilma kuch. Birinchi, ikkinchi va uchinchi kosmik
tezliklar (isbotsiz). Abu Rayhon Beruniy va Umar-
al Chag’miniy Quyosh atrofida
Yer va sayyoralar harakati to’g’risida. Tortishish kuchlari tabiati to’g’risida
zamonaviy tasavvurlar.
Jism og’irligi. Og’irlikning jism harakati turlariga bog’liqligi. Vaznsizlik.
Yuklanish. Kosmik kema-
yo’ldoshlarda vaznsizlik.
|
| |