nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ish bosqichlari va vaqti - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 33/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishIsh bosqichlari va vaqti
|
O’qituvchi:
|
|
O’quvchi:
1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
(10 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1.1. Mavzu, uning maqsadi, o‘quv mashg‘ulotidan kutilayotgan natijalar ma’lum qilinadi.
1.2. Avvalgi mavzuga savollar orqali bog‘lanadi.
|
1.1.Eshitadilar, yozib oladilar.
1.2.E’tibor beradilar. javob beradilar
|
2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
|
|
| |
-bosqich Yakuniy - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

3-bosqich Yakuniy
(10 daqiqa)
|
Mashg’ulot yakuni:
1. Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baxolaydi va rag’badlantiradi.
Uyga vazifaning berilishi:
2. Uyga vazifa mashq bajarish.
|
|
| |
29-mavzu. Rul boshqarmasi.
Reja:
Rul boshqarmasining zaruriyati va vazifasi.
Rul mehanizmlari vazifasi va turlari.
Rul yuritmasi kuchaytirgichlarining vazifasi, turlari, tuzilishi, ishlashi.
Tayanch iboralar: avtomobilning burilishdagi xarakati, burilish markazi, rul trapesiyasi, burilishradiusi, rul boshqarmasi, rul mexanizmi, boshqariluvchi g’ildiraklar, yengil burilish, uzatish soni, rul mexanizmi turlari, mexanizm tuzilishi, chervyak-rolik, vint-gayka-reyka, chervyak-sektor, rul yuritmasi, richag va tortqilar, bo’ylama tortqi, ko’ndalang tortqi, sharnirli birikma, mustaqil osma vako’ndalang tortqi, g’ildirakning yengil burilishi, notekis yo’l turtkilari, xarakat xavfsizliginioshirish, kuchaytirgich, gidrokuchaytirgich, zolotnikli tizim, avtonom kuchaytirgich, pnevmatikkuchaytirgich.
Rul boshqarmasining zaruriyati va vazifasi.
Avtomobillardan transport vositasi sifatida foydalanish jarayonida, uni bir joydan ikkinchi joyga odam yoki yuk shuningdek, maxsus qurilmalarni tashish tushiniladi.
Bunda avtomobil yuk jo’natish punktidan qabul qilish punktigacha o’ylni o’tganda turli egriliklardagi, shuningdek turli murakkab shakldagi to’g’ri va egri chiziqli oraliqlrdan o’tadi.
Avtomobil yo’lining egri chiziqli bo’lishining sababini quyidagi asosiy omillar bilan tushintirish mumkin.
Mukammal qurilgan yo’llar ham turli yo’nalishdagi to’g’ri chiziqli uchastkalardan iborat bo’lib, yo’l kategoriyasi qancha past bo’lsa, sning to’g’ri chiziqli qismlari qisqa va tez o’zgaruvchan yo’nalishli uchatskalardan tashkil topgan.
Avtomobil mo’ljallangan manzilga yetguncha ko’plab to’siqlarni aylanib o’tishi, kichik tezlk bilan xarakatlanayotgan transportlarni quvib o’tishi kerak bo’ladi.
Avtomobillarni xaydovchiga bog’liq bo’lmagan tashqi kuchlarni yengib xrakatlantirishi lozim bo’ladi.
Shunday qilib, avtomobilning xarakatini quyidagicha tasvirlash mumkin:
Xaydovchi, avtomobilni boshqarish jarayonida, yo’l xarakati qoidadalriga rioya qilgan xolda, turli xil yo’llardan o’tishi, tashish ishlarini ishlarini eng yuqori samara bilan bajarish uchun yo’ldagi yo’lovchilarga, xarakatlanayotgan boshqa transportlarga xalaqit bermasdan o’tishi, shuningdek detal va mexanizmlarga yuklantirmasdan boshqarish lozim.
Avtomobil xarakatiga tegishli parametrlarni kerakligicha o’zgartirishga qaratilgan barcha xarakatlari to’plami avtomobilni boshqarish jarayoni deb ataymiz. Bu esa avtomobilda rul boshqarmasi orqali amalga oshiriladi.
|
-Mavzu:Krivoship shatun mexanizmini qismlarga ajratish va yig`ish

|
-Mavzu:Krivoship shatun mexanizmini qismlarga ajratish va yig`ish
|
bet | 31/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish6-Mavzu:Krivoship shatun mexanizmini qismlarga ajratish va yig`ish .
O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt:80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ________nafar.
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi:
|
Aqliy hujum, ikkiyoqlama tahlil usuli, grafik organayzeridan foydalangan holda.
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
Krivoship shatun mexanizmining vazifasi o’rganish
Krivoship shatun mexanizmining tuzilishi xaqida umumiy ma’lumot.
Kshmni qismlarga ajratish
|
O’quv mashg’ulot maqsadi:a) ta’limiy:mavzuga oid nazariy bilimlarni egallash va mustahkalmlash. O’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarni amaliy faoliyatda qo’llash.
b) tarbiyaviy:milliy g’oya va mafkurani o’quvchilar ongida shakllantirish: o’quvchilarda insonparvarlik, mehr-shavqat tuyg’ularini shakllantirish.
с) rivojlanuvchi:O’quvchilarni fikrlash qobiliyatini o’stirish; mavzuni o’rganish borasida o’quvchilarni ijodiy yondoshishga yo’llash.
|
Pedagogik vazifalar:
|
O’quv faoliyati natijalari:
|
1) Krivoship shatun mexanizmining vazifasi o’rganish
o’quvchilarga tushuntiriladi
2) Krivoship shatun mexanizmining tuzilishi xaqida umumiy ma’lumoto’quvchilarga tushuntiriladi
|
1) Krivoship shatun mexanizmining vazifasi o’rganish o’quvchilarga tushuntiriladio’quvchilar tushunadilar va amaliyotda qo’llaydilar
2) Krivoship shatun mexanizmining tuzilishi xaqida umumiy ma’lumoto’quvchilar tushunadilar va BKMga ega bo’ladilar
|
| |
|
| |
O’qitish usullari - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 27/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishO’qitish usullari:
| | |
ma’ruza, blits- so‘rov, grafik- organayzer
| | |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli:
|
Umumjamoa, juftlikda ishlash
|
O’qitish vositalari:
|
Darsliklar, ma’ruza matni, slaydlar, tarqatma materiallar. Kompyuter, proektor, doska, bo‘r, jadvallar, sxema va rasmlar.
|
O’qitish sharoitlari:
|
Amaliy mashg‘ulotini o‘tish uchun sinf xonasi talabalar soniga mos stol va stullar bilan jixozlangan bo‘lishi shart. Auditoriyada doska, elektr toki bo‘lishi zarur. Didaktik vositalarni qo‘llash uchun barcha sharoitlar yaratilishi kerak, ya’ni sinf xonasini kerakli vaqtda nim qorong‘i bo‘lishini ta’minlash maqsadida sinf xonasining derazalariga qora parda tortish kerak.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari:
|
Tezkor-so’rov, savol-javob, test, misol va mashqlar, bajarilgan o’quv topshiriqlarni baholash.
|
O’QUV MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Faoliyat mazmuni:
|
Ish bosqichlari va vaqti
|
O’qituvchi:
|
O’quvchi:
|
|
|
| |
O’qituvchi: 
  

O’quvchi - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 144/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishO’qituvchi:
|
O’quvchi:
|
1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
(10 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1.1. Mavzu, uning maqsadi, o‘quv mashg‘ulotidan kutilayotgan natijalar ma’lum qilinadi.
1.2. Avvalgi mavzuga savollar orqali bog‘lanadi.
|
1.1.Eshitadilar, yozib oladilar.
1.2.E’tibor beradilar. javob beradilar
|
| |
2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
|
| |
|
| |
Mavzu bo‘yicha savollar - Dinshunoslik

|
Dinshunoslik
|
bet | 50/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaMavzu bo‘yicha savollar
Takrorlash uchun savollar
Islom aqida nima?
Sunniylikdagi iymon talablarini izohlang?
Islom arkonlariga nimalar kiradi ?
Islom dinida aqidaviy masalalarni izohlashda qanday maktablar shakllandi?
“ Musulmonlarning e’tiqodini tuzatuvchi” degan yuksak sharaf kimga nisbatan berilgan ?
So‘fiylik qachon paydo bo‘lgan, uning asosiy maqsadi nimaga qaratilgan?
Mashxur so‘fiylar tasavvufga qanday ta’rif berganlar?
O‘rta Osiyoda qanday tasavvuf tariqatlari bo‘lgan va qachon shakllangan?
Ahmad Yassaviy hikmatlarining mazmuni nimaga yo‘naltirilgan?
Kubroviya tariqatining qanday qoida va talablarini bilasiz?
Naqshbandiya tariqatining asoschilari haqida nimalarni bilasiz?
«Dil ba yoru dast ba kor» ning mazmunini izohlang.
Mustaqillik va tasavvuf va uning vakillariga munosabatning o‘zgarganligini izohlang.
Islom xuquq (fiqh) shunosligi nimaga asoslanadi?
Ijmo’ va qiyos nima?
Shariat nima? U qanday xuquqiy masalalarni o‘z ichiga oladi?
Qanday fiqhiy mazhablarni bilasiz?
Shariat bo‘yicha halol va harom qilingan narsa va amallarga nimalar kiradi?
Shariat bo‘yicha harom qilingan narsalar halol bo‘lishi mumkinmi?
Al-Marg‘inoniy kim bo‘lgan? Uning qanday asarlarini bilasiz?
«Al-Hidoya» asari necha jilddan iborat va ularda qanday xuquqiy masalalar bayon qilingan?
Foydalanilgan adabiyotlar.
I.A.Karimov “Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q” T -1998 yil
I.A.Karimov “Yusak ma’naviyat yengilmas kuch” T -2008 yil
Sh. M.Mirziyoev “ BMT Bosh assambleyasining 72 –sessiyasidagi nutqi 2017 yil 19 sentabr
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning “Ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash muqaddas dinimizni sofligini asrash – davr talabi” mavzusidagi anjumanda so‘zlagan nutqi 2017 yil 15 iyun
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning Oliy Majlisga 2017 yil 22 dekabrdagi murojaatnomasi
Falsafa ensiklopedik lug‘at. “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat ilmiy nashriyoti T -2010 yil
I.Jabborov “Jahon dinlari tarixi” T- 2002 yil.
A. Tulepov “Islom va aqidaparast oqimlar” T -2013 yil
Xusniddinova Z. “Islom : yo‘nalish, mazxablar, oqimlar” T- 2000 yil
Alixonto‘ra Sog‘uniy Tarixiy Muhammadiy T -2007 yil
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf “Islom Tarixi” birinchi, ikkinchi kitob T -2008 yil
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf “Iymon” T -2006
Ahmad Lutfiy Qozonchi “ Saodat asri qissalari” T -2019 yil
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Sunniy aqiydalar – Toshkent: Hilol-Nashr, 2015. – 544 b.
Tulepov A. Islom va aqidaparast oqimlar. To‘ldirilgan nashr. Mas’ul muharrir Shayx Abdulaziz Mansur. – Toshkent: Sharq, 2014. – 536 b.
Oqilov S. Kalom ilmi. – Toshkent: TIU nashriyot-matbaa birlashmasi, 2011. – 160 b.
Muhammad Anvar Badaxshoniy. Aqidatut-tahoviya sharhining talxiysi. – Toshkent: 2015. – 448 b.
Ochildiev O., Rahimjonov D., Muhamedov N. Va boshq. Dinshunoslik asoslari (o‘quv qo‘llanma). – Toshkent: TIU nashriyot-matbaa birlashmasi, 2013. – 320 b.
Mo‘minov A., Yo‘ldoshxo‘jaev H., Rahimjonov D., va boshq. Dinshunoslik. – Toshkent: Mehnat, 2004. – 296 b.
|
| |
-bosqich Yakuniy - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 29/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish3-bosqich Yakuniy
(10 daqiqa)
|
Mashg’ulot yakuni:
1. Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baxolaydi va rag’badlantiradi.
Uyga vazifaning berilishi:
2. Uyga vazifa mashq bajarish.
|
Baholar bilan tanishtiradilar
Topshiriqlarni yozib oladilar
| |
5- mavzu. Krivoship – shatun mehanizmi
Reja:
1. Krivoship-shatunli mehanizmining vazifasi, kompanovka shemasi.
2. Krivoship-shatunli mehanizmining tuzilishi va qismlari.
Tayanch iboralar: silindrlar bloki, silindrlar blokining kallagi, blok karteri, krivoship, porshen, gilza, silindr, porshen xalqasi, porshen barmog'i, shatun, tirsakli val, o'zak bo'yin, shatun bo'yin, vkladish, porshen yubkasi, maxovik, kompression xalqa, moysidirgich, qo'sh tavr, radial, elastik, legirli (legirovanniy).
Krivoship-shatunli mexanizmining vazifasi, kompanovka sxemasi
Ma’lumki dvigatelda boshlang’ich harakat porshenda boshlanadi. Porshen silindrda to’g’ri chiziqli ilgarilama-qaytma harakat qiladi. Lekin avtomobilning harakatlanishi uchun uning yetakchi g’ildiraklari va ularga kuch uzatuvchi barcha transmissiya agregat detallari aylana harakat qilishi kerak. Shu vazifani krivoship shatunli mexanizm bajaradi.
Vazifasi. Krivoship-shatunli mexanizm silindrda yonilg’i aralashmasi yonganidan hosil bo’lgan gaz bosimini qabul qilib porshenning ilgarilama-qaytma harakatini tirsakli valning aylanma harakatiga o’zgartirib beradi.
3.1 - rasm. Bir silindrli porshenli ichki yonuv dvigateli: Krivoship-shatunli mexanizm.
1-silindr; 2-silindr kallagi; 3-karter; 4-porshen; 5-porshen barmog’i; 6-shatun; 7-tirsakli val; 8-maxovik.
Tuzilishi. Krivoship-shatunli mexanizmning barcha detallari harakatlanuvchi va harakatsizlarga bo’linadi. Harakatsiz detallari dvigatelning korpusini tashkil etib, ularga silindr 1 (3.1-rasm), uning kallagi 2 va karter 3 lar kiradi. Harakatlanuvchi detallari, porshen 4, uning barmog’i 5, shatun 6, tirsakli val 7 va maxovik 8 lardan tashkil topadi.
3.2-rasm. Krivoship-shatunli mexanizmning komponovka sxemalari:
a-silindrlari vertikal joylashgan; b-silindrlari vertikal yuzaga nisbatan og’ishgan; v va d – silindrlari gorizontal joylashgan; g-silindrlari V-simon joylashgan.
|
| |
O’qitish usullari - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 38/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishO’qitish usullari:
| | |
ma’ruza, blits- so‘rov, grafik- organayzer
| | |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli:
|
Umumjamoa, juftlikda ishlash
|
O’qitish vositalari:
|
Darsliklar, ma’ruza matni, slaydlar, tarqatma materiallar. Kompyuter, proektor, doska, bo‘r, jadvallar, sxema va rasmlar.
|
O’qitish sharoitlari:
|
Amaliy mashg‘ulotini o‘tish uchun sinf xonasi talabalar soniga mos stol va stullar bilan jixozlangan bo‘lishi shart. Auditoriyada doska, elektr toki bo‘lishi zarur. Didaktik vositalarni qo‘llash uchun barcha sharoitlar yaratilishi kerak, ya’ni sinf xonasini kerakli vaqtda nim qorong‘i bo‘lishini ta’minlash maqsadida sinf xonasining derazalariga qora parda tortish kerak.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari:
|
Tezkor-so’rov, savol-javob, test, misol va mashqlar, bajarilgan o’quv topshiriqlarni baholash.
|
O’QUV MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
| |
O’qitish usullari - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 32/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishO’qitish usullari:
| | |
ma’ruza, blits- so‘rov, grafik- organayzer
| | |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli:
|
Umumjamoa, juftlikda ishlash
|
O’qitish vositalari:
|
Darsliklar, ma’ruza matni, slaydlar, tarqatma materiallar. Kompyuter, proektor, doska, bo‘r, jadvallar, sxema va rasmlar.
|
O’qitish sharoitlari:
|
Amaliy mashg‘ulotini o‘tish uchun sinf xonasi talabalar soniga mos stol va stullar bilan jixozlangan bo‘lishi shart. Auditoriyada doska, elektr toki bo‘lishi zarur. Didaktik vositalarni qo‘llash uchun barcha sharoitlar yaratilishi kerak, ya’ni sinf xonasini kerakli vaqtda nim qorong‘i bo‘lishini ta’minlash maqsadida sinf xonasining derazalariga qora parda tortish kerak.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari:
|
Tezkor-so’rov, savol-javob, test, misol va mashqlar, bajarilgan o’quv topshiriqlarni baholash.
|
O’QUV MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
| |
Landshaftli loyihalash - Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари

|
Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
|
bet | 11/35 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,59 Mb. | | #248915 |
Bog'liq ShNQ-2.05.02-07 lotinLandshaftli loyihalash
4.33. Yo‘lning o‘q chizig‘ini reja, bo‘ylama va ko‘ndalang kesimlar zlementlarini o‘zaro va atrof landshafti bilan fazodagi ravon chiziq singari uyg‘unlashtirib, ularni yo‘ldagi harakat sharoitlari va ko‘rinishiga ta’sirini baholab loyihalash kerak. Ko‘rish yaqqolligini baholash uchun yo‘lning uch o‘lchamdagi perspektiv tasvirlarini qurish tavsiya etiladi.
I-II toifali yo‘llarda bo‘ylama nishabliklar, rejadagi va bo‘ylama kesimdagi egriliklar birga kelishi “o‘prilish” taassurotini paydo qilsa, bunday o‘lchamlarning birga ishlatilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
4.34. Rejadagi va bo‘ylama kesimdagi egriliklar birgalikda joylashishi lozim. Bunda rejadagi egriliklar bo‘ylama kesimdagi egriliklardan 100-150 m uzun bo‘lib, egrilik cho‘qqilarining siljishi kichik egrilikning 1/4 uzunligidan katta bo‘lmasligi kerak.
Rejadagi egrilik oxiri bilan bo‘ylama kesimdagi egrilik boshining tutashishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Ular orasidagi masofa 150 m dan kam bo‘lmasligi shart. Agar uzunligi 500 m dan va qiyaligi 30 ‰ dan ortiq bo‘lgan rejadagi egrilik tushishning oxirida joylashgan bo‘lsa, uning radiusini 14-jadvalda keltirilgan qiymatlarga nisbatan 1,5 marotaba oshirib, tushish oxirida rejadagi egrilik bilan bo‘ylama kesimdagi botiq egrilikning birligini ta’minlash zarur.
4.35. Rejadagi to‘g‘ri qismlar uzunligini 19-jadvalga asosan chegaralash zarur.
Rejadagi tutashuvchi kichik egriliklar orasidagi to‘g‘ri qismlar uzunliklari yig‘indisini ham chegaralash lozim.
19-jadval
Yo‘l toifasi
|
Rejadagi to‘g‘ri qismning chegaraviy uzunligi, m
|
tekis joyda
|
past-baland joyda
|
I
II - III
IV - V
|
3500-5000
2000-3500
1500-2000
|
2000-3000
1500-2000
1500
|
Izoh: Katta uzunlikdagi to‘g‘ri qismlar aksariyat yengil avtomobillar harakatida, kichigi - yuk avtmobillari harakatida ruxsat etiladi.
4.36. Rejadagi yonma-yon joylashgan egrilik radiuslarining farqi 1,3 martadan ko‘p bo‘lmasligi kerak. Egriliklar tutashuvidagi yonma-yon o‘tish egriliklarini bir xil o‘lchamda belgilash tavsiya etiladi
4.37. Yo‘lning rejadagi kichik burilish burchaklarida aylanma egrilik radiuslarini 20-jadval bo‘yicha qabul qilish tavsiya qilinadi:
20-jadval
Burilish burchagi, grad.
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7-8
|
Aylanma egrilikning eng kichik radiusi, m
|
30000
|
20000
|
10000
|
6000
|
5000
|
3000
|
2500
|
4.38. Rejada bir tomonga yo‘nalgan ikki egrilik orasida o‘lcham kichik to‘g‘ri qism joylashtirish tavsiya etilmaydi. Uning uzunligi 100 m dan kam bo‘lganida ikkala egrilikni katta radiusli bitta egrilik bilan almashtirish, uzunligi 100-300 m bo‘lganida to‘g‘ri qismni katta uzunlikdagi o‘tish egriligi bilan almashtirish tavsiya etiladi. To‘g‘ri qism yo‘l o‘qining alohida elementi sifatida uning uzunligi I va II toifali yo‘llar uchun 700 m dan ortiq, III va IV toifali yo‘llar uchun 300 m dan ortiq bo‘lganda ruxsat etiladi.
|
| |
Tuproqlap


6.5 - Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари

|
Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
|
bet | 16/35 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,59 Mb. | | #248915 |
Bog'liq ShNQ-2.05.02-07 lotinTuproqlap
6.5. Yo‘l qurilishida yo‘l poyining ustki qismida qo‘llaniladigan tuproqlar tarkibi, sho‘rlanish xususiyati va darajasi, ko‘pchishi, nisbiy cho‘quvchanligi, muzlaganda ko‘pchishga moyilligi, shunigdek muz hajmi va erish vaqtidagi cho‘kuvchanligi bo‘yicha 2-majburiy ilovaning 2-10 jadvallariga asosan bo‘linadi.
Ko‘tarmalar va ishchi qatlamni qurishda ishlatiladigan tuproqlar namlanish darajasi bo‘yicha majburiy 2-ilovaning 11-jadvaliga asosan bo‘linadi. Bunda ruxsat etilgan namlikdagi tuproqlar jumlasiga majburiy 2-ilovaning 12-jadvali talablariga muvofiq namlikka ega bo‘lgan tuproqlar kiritilishi lozim.
6.6. Maxsus tuproqlarga quyidagilar kiritiladi: loyqa; lessimon tuproqlar; loyli mergellar; to‘rtlamchi davrga mansub loy tuproqlar, loyli slaneslar, barxan qumlari, texnogen tuproqlar (sanoat chiqindilari).
6.7. Bo‘sh tuproqlarga tabiiy sharoitdagi siljishga mustahkamligi 0,075 MPa dan kam (aylanma qirqish asbobi bilan sinalganda) yoki 0,25 MPa qiymatda yuklgangandagi cho‘kish moduli 50 mm/m dan ortiq (deformatsiya moduli 5,0 MPa dan kam) bo‘lgan birikkan tuproqlar kiradi. Sinov ma’lumotlari bo‘lmaganda bo‘sh tuproqlarga loyqa, loyli tuproqlar (shu jumladan konsistensiya darajasi 0,5 dan yuqori lessimon tuproqlar), tarkibida xlorli tuzlar bo‘lgan nam tuproqlarni kiritish lozim.
6.8. Tarkibida 50 % ortiq (0,05-0,005 mm o‘lchamli) chang zarralari bo‘lgan, yengil va o‘rtacha eriydigan tuzlar va kalsiy karbonati bo‘lgan chang-loyli tuproqlarni lessimon tuproqlarga kiritish lozim. Lessimon tuproq bir xil tarkibli, tabiiy holatda ko‘pincha yirik g‘ovakli, kam namlangan sharoitda tik yonbag‘irlikni saqlash xususiyatiga ega. Kam namli lessimon tuproqlar namlanganida cho‘kadi, oson iviydi va yuviladi, suvga to‘yinganda esa oquvchan holatga o‘tish mumkin.
6.9. Suv o‘tkazuvchan tuproqlarga andozaviy shibbalangan eng katta zichlikda sizish koefitsienti 0,5 m/sut dan kam bo‘lmagan tuproqlar kiritiladi.
6.10. Har xillilik darajasi 3 dan kichik bo‘lgan qumlar, shuningdek tarkibida 0,1-0,25 mm o‘lchamli zarralari umumiy og‘irlikka nisbatan 90 % dan kam bo‘lmagan mayda qumlarni bir xil tarkibli deyiladi.
|
| |
Yo‘l poyining ustki qismi (ishchi qatlam)

|
Yo‘l poyining ustki qismi (ishchi qatlam)
|
bet | 17/35 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,59 Mb. | | #248915 |
Bog'liq ShNQ-2.05.02-07 lotinYo‘l poyining ustki qismi (ishchi qatlam)
6.11. Yo‘l poyining ustki qatlamini va yo‘l to‘shamasining mustahkamligini va barqarorligini ta’minlash uchun qoplama yuzasining yer osti suvlarining hisobiy sathidan, yer yuzasidagi suvlar yoki uzoq muddat (30 sutkadan ortiq) turuvchi yer yuzasi suvlaridan, shuningdek yuzasidan oqib ketish ta’minlanmagan yer qismlaridan yoki qisqa muddat (30 sutkadan kam) turuvchi yuza suvlari sathidan ko‘tarilishi qiymati 31-jadval talablariga javob berishi lozim.
6.12. Lessimon tuproqlarda yo‘l to‘shamasi qoplamasi yuzasining yer osti suvlari sathidan ko‘tarilishi ularning zichlanishidagi namligi va talab qilingan zichlik koeffitsientiga qarab 32-jadval bo‘yicha qabul qilinadi.
6.13. Yonbag‘ir nishabliklari 1:1,5 dan kam, shuningdek bermalar bilan loyihalanayotgan ko‘tarmalar qoplama yuzasining ko‘tarilishini hisob asosida aniqlashga ruxsat etiladi.
Ishchi qatlamda turli tuproqlar mavjud bo‘lganda ko‘tarilish eng yuqori ko‘tarilish qiymati talab qilinadigan tuproq bo‘yicha qabul qilinadi.
31-jadval
Ishchi qatlam tuprog‘i
|
Yo‘l-iqlim mintaqalar doirasida qoplama yuzasining eng kam ko‘tarilishi, m
|
I
|
II
|
III
|
IV
|
Mayda qum, yengil yirik supes, yengil supes
|
0,5/0,3
|
0,6/0,4
|
0,4/0,2
|
0,9/0,7
|
Changsimon qum, changsimon supes
|
0,8/0,5
|
1,0/0,6
|
,7/0,4
|
1,2/0,9
|
Yengil suglinok, og‘ir suglinok,
loylar
|
1,1/0,8
|
1,3/1,0
|
1,0/0,7
|
1,5/1,2
|
Og‘ir changsimon supes, yengil changsimon suglinok, og‘ir changsimon suglinok
|
1,2/0,8
|
1,4/1,0
|
1,1/0,7
|
1,6/1,2
|
Izohlar: 1. Suratda - qoplama yuzasining yerosti suvlari sathidan, yer yuzasidagi suvlardan yoki uzoq muddat (30 sutkadan ortiq) turadigan yer yuzasidagi suvlardan ko‘tarilishi, maxrajda - xuddi shunday, oqib ketish ta’minlanmagan qismlar yoki qisqa muddat (30 sutkadan kam) turuvchi yer yuzasidagi suvlar sathidan ko‘tarilishi.
2. Yerosti suvlarining hisobiy sathi deb qoplamalar mustahkamligini tiklash (mukammal ta’mirlash) o‘rtasidagi davrga to‘g‘ri keluvchi bahor paytidagi (dalalarni yuvishdan keyingi) eng katta sathni olish kerak. Yerosti suvlarning hisobiy sathini viloyatlardagi ilmiy-tadqiqot va yo‘l-loyiha institutlarning qidirish ishlari davrida qisqa muddatli bir marta o‘lchangan ma’lumotlari va bashoratlari bo‘yicha belgilash lozim. Bunday ma’lumotlar bo‘lmaganda, shuningdek eng katta suv mavjud bo‘lsa hisobiy sath uchun tuproqlarning loylanishi ustki chizig‘ida bo‘yicha aniqlangan sathni olishga ruxsat etiladi.
|
| |
VII. YO‘L TO‘ShAMALARI - Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари

|
Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
|
bet | 22/35 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,59 Mb. | | #248915 |
Bog'liq ShNQ-2.05.02-07 lotinVII. YO‘L TO‘ShAMALARI
7.1. Yo‘l to‘shamasi transport inshootlari sifatida yo‘lga qo‘yiladigan umumiy talablarga javob berishi kerak. Bu talablar qatnov qismning qoplamalari, uni yo‘l yoqasi va ajratuvchi tasma bilan qo‘shilish tuzilmasi, hamda yo‘l yoqasini mustahkamlash turlari, ravon va g‘adir-budir yuzali qatnov qismi yaratish va boshqalarga mos keluvchi butun yo‘l to‘shamasi tuzilmasini tanlashni ta’minlashi kerak.
7.2. Yo‘l to‘shamasi va qoplama turini transport-foydalanish talablari, loyihalanayotgan yo‘lning toifasi, avtotransport harakat jadalligi va tarkibi, iqlim va tuproq-geologik sharoiti, sanitar-gigiena talablari, shuningdek yo‘l qurilayotgan hududlarni mahalliy qurilish materiallari bilan ta’minlanganligini hisobga olgan holda qabul qilish lozim.
7.3. Yo‘l to‘shamalari bir yoki bir nechta qatlamlardan iborat bo‘lishi mumkin. Bir nechta qatlamli yo‘l to‘shamasi qoplama, asos va asosning qo‘shimcha sovuq va issiqdan himoyalovchi, suv o‘tkazuvchi va boshqa qatlamlaridan iborat bo‘ladi (majburiy 2- ilova).
Avtotransport vositalaridan tushayotgan yuklanishga qarshiligi bo‘yicha va iqlim ta’siriga munosabati bo‘yicha yo‘l to‘shamalari qattiq qoplamali va asosli to‘shamalar (keyingi shartli ravishda - qattiq yo‘l to‘shamalari), hamda qattiq bo‘lmagan qoplamali va asosli to‘shamalar (qattiq bo‘lmagan yo‘l to‘shamalari) ga bo‘linadi.
7.4. Yo‘l to‘shamasining turlari, qoplamaning asosiy ko‘rinishlari va ularni qo‘llash doirasi 37-jadvalda keltirilgan.
37-jadval
Yo‘l to‘shamasi turlari
|
Qoplamaning asosiy ko‘rinishlari
|
Yo‘llar toifasi
|
Bandlarga muvofiq qabul qilinadi
|
Mukammal
|
Sementbetonli quyma
Temir betonli yoki armobeton va yig‘ma betonli
Asfaltbetonli
|
I-IV
I-IV
I-IV
|
7.8; 7.16; 7.33
7.10; 7.13
7.34
|
Yengillashti-rilgan
|
Asfaltbetonli
Bog‘lovchilar bilan ishlov berilgan chaqiq tosh, shag‘al va qumli
|
III, IV va II toifali yo‘llarni ikki bosqichli qurilishining 1-bosqichida
IV-V
|
7.34
7.34
|
O‘tuvchi
|
Chaqiq tosh va chaqiq toshli shag‘al; bog‘lovchilar bilan ishlov berilgan tuproqlar va mustahkamligi kam materiallar
|
IV-V va
III toifali yo‘llarni ikki bosqichli qurilishining 1-bosqichida
|
7.44; 7.45
7.37-7.39;
7.40
|
Oddiy
|
Qo‘shimchalar bilan mustahkamlangan yoki yaxshilangan tuproqlar
|
V va IV toifali yo‘llarni ikki bosqichli qurilishining 1-bosqichida
|
7.39; 7.40
|
|
| |
Avtoservis ob’ektlarida ehtiyojga qarab ovqatlanish va savdo shaxobchalarini joylashtirish kerak.
10.17

|
Avtoservis ob’ektlarida ehtiyojga qarab ovqatlanish va savdo shaxobchalarini joylashtirish kerak.
10.17
|
bet | 34/35 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,59 Mb. | | #248915 |
Bog'liq ShNQ-2.05.02-07 lotin10.16. Avtoservis ob’ektlarida ehtiyojga qarab ovqatlanish va savdo shaxobchalarini joylashtirish kerak.
10.17. Avtomobillarning qisqa muddatli to‘xtash maydonchalarini – ovqatlanish, savdo, tez yordam, ichimlik suvi manbalari oldida va avtomobillar muntazam to‘xtaydigan boshqa joylarda ko‘zda tutish lozim.
10.18. Yo‘l xizmati ishlarini ta’minlaydigan texnologik aloqani I toifali avtomobil yo‘llarida, maxsus talablar bo‘lganida II va III toifali yo‘llarda ham ko‘zda tutish lozim.
10.19. Tegishlicha asoslanganda avariya-chaqirish tizimini I toifali yo‘llarda ko‘zda tutish lozim.
1-ilova
Majburiy
2-Ilova
Majburiy
JOY TURLARI VA TUPROQLARNING TASNIFI
Namlik darajasi va tasnifi bo‘yicha joyning turlari
1-jadval
Joy turi
|
Yo‘l mintaqalaridagi joy alomatlari
|
I
|
II
|
III
|
IV
|
I
|
Yer osti suvlari 10 m. dan 45 m gacha chuqurlikda joylashgan, yuqori qatlamlar namlanishiga ta’sir etmaydi; barxan qumli tuproqlar
|
Yer osti suvlari yuqori qatlamlarning namlanishiga ta’sir etmaydi; sho‘rxok, taqir, solonchakli sho‘rxok va turli darajada sho‘rlangan solonchakli tuproqlar
|
Yer osti suvlari yuqori qatlamlar namlanishiga ta’sir etmaydi; yengil suglinok va og‘ir lessimon tuproqlar
|
Yer osti suvlari yuqori qatlamlar namlanishiga deyarli etmaydi; changsimon yengil supes, yengil lessimon suglikali tuproqlar.
|
II
|
Yer osti suvlari yoki uzoq (30 sutkadan ortiq) turuvchi yuza suvlar yuqori qat-lam namlanishiga ta’sir etmaydi; barxan qumli tuproqlar
|
Yer osti suvlari yoki ueoq (30 sutkadan ortiq) turuvchi yuza suvlar yuqori qatlam namlanishiga tasir etmaydigan, solonchakli sho‘rxok tuproqlar
|
Yer ustki oqim ta’minlanmagan; tog‘ oldi va tog‘ mintaqalaridagi yer osti suvlar yuqori qatlamlarning namlani shiga ta’sir etmaydi; tekisliklarda deyarli ta’sir etmaydi; suglinok, supes va lessimon tuproqlar
|
Yer osti suvlari yoki uzoq turuvchi (30 sutkadan ortiq) yuza suvlar yuqori qatlam namlanishiga ta’sir etmaydi; changli va yengil supes, suglinok, lessimon tuproqlar
|
Loyli tuproqlarning turlari va turdoshlari
2-jadval
Tuproqlar
|
Ko‘rsatkichlar
|
Turlari
|
Turdoshlari
|
Umumiy og‘irlikga nisbatan qum zarrachalarining miqdori, %da
|
Yumshoqlik soni
|
Supes
|
Yengil yirik
|
50 dan ko‘p
|
1-7
|
Yengil
|
50 dan ko‘p
|
1-7
|
Changli
|
50-20
|
1-7
|
Og‘ir changli
|
20dan kam
|
1-7
|
Suglinok
|
Yengil
|
40 dan ko‘p
|
7-12
|
Yengil changli og‘ir
|
40 dan kam
|
7-12
|
Og‘ir
|
40 dan ko‘p
|
12-17
|
Og‘ir changli
|
40 dan kam
|
12-17
|
Loy
|
Qumli
|
40 dan ko‘p
|
12-17
|
Changli
|
40 dan kam
|
17-27
|
Yog‘li
|
me’yorlanmaydi
|
27>
|
|
| |
-BOB. DAVLATLAR TIPOLOGIYASI - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova...

117
«Prinsipal-agent» modeli davlatning faoliyat ko`rsatishi bilan bog`liq
quyidagi xavf-xatarlarni aniqlash imkonini beradi. Birinchidan, davlat buyuk
monstr – Leviafanga aylanib, o`z nazorati sohasini tomonlar bilan aniq kelishilgan
bitimlar doirasidan tashqariga ham yoymaydimi, degan xavf-xatar haqida 1651
yildayoq mashhur ingliz faylasufi Tomas Gobbs o`zining aynan «Leviafan» deb
nomlanuvchi kitobida ogohlantirgan edi. Ikkinchidan, bir tomondan, davlat kuch
ishlatishni qo`llash uchun monopoliya huquqidan foydalangan holda, fuqarolarning
manfaatlarini inkor etmaydimi? Ikkinchi tomondan, fuqarolar davlat tomonidan
ko`rsatiladigan xizmatlar haqini to`lashdan bosh tortishga urinib, huddi jamoat
transportidagi oddiy chiptasiz kimsa kabi, o`zlarini opportunistlarcha
tutishmaydimi? Chunki davlat xizmatlari va jamoat transporti xizmatlari ijtimoiy
farovonlik xususiyatiga ega.
Ikki taraflama «prinsipal-agent» muammosining qay tarzda hal etilishiga
qarab, davlatning turli modellari shakllanadi. Nazariy jihatdan yakka hisob-
kitoblardan hosil bo`lgan davlat shartnoma vositasi sifatida, murakkab almashuvga
ko`maklashish va uni amalga oshirish vositasi sifatida paydo bo`ladigan davlatdan
mutlaq farq qiladi.
O`z navbatida, davlatning ikkita ideal modeli mavjud. Biz, D.Nort bo`yicha,
«shartnomaviy» deb ataydigan birinchi model yuqorida sanab o`tilgan
muammolarni hal etish chog`ida paydo bo`ladi. Ikkinchi – «ekspluatator» modeli
unda davlatning ham, fuqaroning ham opportunistik xatti-harakatiga to`siq mavjud
bo`lmagan davlat faoliyatini yoritadi. O`zaro munosabatlarning ikkala tomoni ham,
bir-birida birinchi navbatda dushmanni ko`rgan holda, o`z zimmasiga olgan
majburiyatlarni ado etmaydi. Shu o`rinda har bir modelni batafsil ko`rib chiqamiz.
«Ekspluatatorlik» davlati - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova...

O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»
institutsional iqtisodiyot 1 1 1
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»
|
Mavzu: Liniyalarda o‘lchov asboblari bilan ishlash

|
Mavzu: Liniyalarda o‘lchov asboblari bilan ishlash
|
bet | 36/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb tema17 Mavzu: Liniyalarda o‘lchov asboblari bilan ishlash.
Linya Oʻlchash asboblari — oʻlchanadigan kattalikning qiymatini (yoki miqsorini) bevosita aniqlashga imkon beradigan vositalar. Analog, raqamli, koʻrsatuvchi va qayd qiluvchi, integrallovchi, jamlovchi va boshqalar turlarga boʻlinadi. Analog Oʻlchash asboblarida kattaliklarni oʻlchash shkala boʻyicha, raqaml i Oʻlchash asboblarida raqamli hisoblash qurilmasi boʻyicha amalga oshiriladi. Koʻrsatuvchi Oʻlchash asboblari oʻlchash natijalarini faqat koʻrib turib aniqlash uchun moʻljallangan. Qayd qiluvchi Oʻlchash asboblari oʻlchash natijalarini qogʻozga qayd qilib borish qurilmasi bilan taʼminlanadi. Bunday asboblar yozib boruvchi (qaydlar qogʻozga diagramma tarzida chizib boriladi) va bosuvchi (oʻlchash natijalari qogʻozga raqamlar tarzida bosib boriladi) turlarga boʻlinadi. Integrallovchi Oʻlchash asboblarida oʻlchanadigan kattalik vaqt yoki boshqa mustaqil oʻzgaruvchan miqdor boʻyicha integrallanadi (mas, elektr va gaz hisoblagichlari). Jamlovchi Oʻlchash asboblari turli kanallar boʻyicha keluvchi ikki yoki bir necha kattalik qiymatini jamlab koʻrsatadi (mas, bir necha elektr generatorining quvvatini jamlovchi vattmetr).
Oʻlchash asboblari korxonalarida texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish maqsadida Oʻlchash asboblari koʻpincha rostlash, hisoblashechish va boshqarish qurilmalari bilan taʼminlanadi. Ular maxsus tuzilgan dasturlar boʻyicha ishlaydi.
Oʻlchash maʼlumotlarini uzatish, oʻzgartirish yoki avtomatik boshqarish tizimlarida foydalanish uchun qulay boʻlgan shakldagi signalni ishlab chiqish uchun moʻljallangan oʻlchash vositasi oʻlchash qurilmasi deb ataladi. Bu qurilma Oʻlchash asboblarini, oʻlchash oʻzgartirgichlari (oʻlchanadigan kattalikni uzatish uchun qulay signalga oʻzgartiruvchi vosita) ni, kuchaytirgichlar va boshqalar moslamalarni oʻz ichiga oladi.
Chiziqlar va burchaklarni oʻlchash qurollari (chizgʻichlar, transportirlar va boshqalar) oʻlchash vositalari, vazn (ogʻirlik) oʻlchanadigan vositalar (mas, tarozi) oʻlchov vositalari deb ataladi.
Elektr taqsimlash qurilmalarida va yuqori kuchlanishli oʻzgaruvchan tok zanjirlarida tok kuchi, kuchlanish, quvvat va energiyani oʻlchash xavfsizligini taʼminlash uchun elektr oʻlchash transformatori qoʻllanadi. Uning birlamchi chulgamiga oʻlchanadigan kattalik (tok, kuchlanish va boshqalar) taʼsir qiladi, ikkinchi (pasaytiruvchi) chulgʻami esa Oʻlchash asboblariga va himoya relesiga ulanadi. Oʻlchash transformatori yordamida elektr Oʻlchash asboblari (voltmetr, ampermetr va vattmetr) bilan elektr kattaliklarning turli qiymatlarini oʻlchash mumkin. Keng maʼnoda — Oʻlchash asboblari turli kattaliklar (fizik, mexanik, elektr va magnit kattaliklar) ni oʻlchash bilan bogʻliq boʻlgan barcha oʻlchash apparatlari, qurilmalari va vositalarini oʻz ichiga oladi. Hozir impulsli va raqamli oʻlchash apparatlari keng qoʻllanilmoqda.
|
| |
Davlat xususiyatini baholashning empirik usullari

121
soliqlarning yig`ilishi, ya’ni amaldagi soliq tushumlari
va soliq solish bazasining
real miqdorlaridan kelib chiqib hisoblab yozilgan soliqlar o`rtasidagi nisbat
to`g`risidagi ma’lumotlar ham muhim axborotni o`zida mujassamlantiradi.
Soliqlarning yig`ilishi qanchalik yuqori bo`lsa, davlat shartnomaviy modelga
shunchalik yaqin bo`ladi.
Ikkinch mezon – davlat xarajatlarining tarkibi va birinchi navbatda real
moliyalangan hamda davlat byudjeti to`g`risidagi qonunda qayd etilgan xarajatlar
nisbati. Ekspluatatorlik davlatida uning majbur qilish salohiyatini saqlab qolish va
kuchaytirish bilan bog`liq xarajatlar («kuch ishlatuvchi»
vazirliklarni saqlab turish
xarajatlari) hamda bevosita davlat apparatini saqlab turish uchun yo`naltirilgan
xarajatlarni moliyalashning ustuvorligi o`rin tutadi. Mudofaa, huquqni muhofaza
qilish faoliyati va davlat apparati xarajatlarni katta tayyorgarlik bilan amalga
oshiradi.
Xarajatlar moddalari
Huquqni muhofaza qilish faoliyati (adliyasiz)
Ijtimoiy-madaniy tadbirlar
Davlat boshqaruvi
Xalqaro faoliyat (shu jumladan davlatning tashqi qarziga xizmat
ko`rsatish)
Mudofaa
Uchinchi mezon – byudjet taqchilligini moliyalash usullari. Byudjet
taqchilligini qoplashning uchta asosiy usuli –
markaziy bankning hukumatga
kreditlari, tashqi va ichki qazlardan ekspluatatorlik davlati birinchisini afzal
ko`radi. Bundan tashqari, markaziy bankning kreditlaridan foydalanish davlatga
musodara xususiyatiga ega bo`lgan «inflyatsiya solig`i» (senoraja) orqali daromad
olish imkonini beradi. Aksincha, shartnomaviy davlat
byudjet taqchilligini
moliyalashning eng kam inflyatsiya usuli – tashqi bozordagi qarzlarni afzal
ko`radi. Ichki bozordagi qarzlar uzoq muddatli davrda inflyatsiya xavfini
tug`diradi va jamiyat umumiy farovonligining o`sishiga to`sqinlik qiladi, chunki
moliyaviy resurslar real sektordan davlat qarz majburiyatlari bozoriga oqib ketadi.
Byudjet taqchilligini moliyalash usuli
MB kreditlari, Tashqi kreditlar,qimmatli qog`ozlar (DqMO)
Xazina maajburiyatlari
Elektron o’quv adahiyotlarining turlari, tarkibiy qismlari

|
Elektron o’quv adahiyotlarining turlari, tarkibiy qismlari
|
bet | 39/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiElektron o’quv adahiyotlarining turlari, tarkibiy qismlari
Elektron darslik - kompyuter texnologiyasiga asoslangan o’quv uslubini qo'llashga, mustaqil ta’lim olishga hamda fanga oid o'quv materiallar, ilmiy ma’liimotlarning bar tomonlama samarali o'z.la.shtirishga mo’ljallangan bo’lib:
— o’quv va ilmiy materiallar faqat verbal (main) shaklda;
- o’quv materiallar verbal (matn) va ikki o’lchamli grafik shaklda;
multimedia (ko’p axborotli) qo’llanmalar, ya’ni ma’lumot ui'h o’lchamli grafik ko’rinishda, ovozli, video, animatsiya va qisinan verbal (matn) shaklda;
taktil (his qilinuvchi, seziladigan) xususiyatl’, o'quvchini "ckran olamida" stereo nusxasi tasvirlangan real olamga kirishi va undagi obyektlarga nisbatan harakatlanish tasavvurini yaratadigan shaklda ifodalanadi.
Elektron nashr (EN) bu grafikli, matnli, raqamli, nutqli, iiitisiqali, videofoto va boshqa axborot obyektlaridan iborat bo’lgan liunlanmasi hisoblanadi. EN magnitii (magnit tasmalarda, magnit disklarda), optik (CD-ROM, CD-I, CDQ, CD-R, CD-RW, DVD) i h klron axborot tashuvehi vositalarida hamda kompyuter tarmog'ida faqdim ctilishi mumkin:
Elektron o’quv nashri ta’lim oluvchilar tomonidan bilimlar, ko’nikmalar va mahoratlarni ijodiy va faol egallashlarini la’minlaydigan ilmiy-amaliy bilim sohasiga mos ravishdagi li/unlashtirilgan o'quv matcrialga ega bo’lgan elektron nashr
Elektron lug'at - an’anaviy «qog'ozli» lug'atga mos keluvehi elektron axborot manbasi. Kompyuter versiyada so’z yoki so'zlar guruhiga maxsus ajratilgan ko'rsatma bilan istalgan dasturdan chiqarilishi mumkin.
Elektron uslubiy qo'llanma - pedagogik tajribani umumiashtirish va uzatish hamda ta’lim faoliyatining yangi modellarini shakllantirish va tarqatish shakli. Elektron uslubiy qo'llanmada pedagogik tajriba mashg'ulotlaming raqamlashtirilgan video-lavhalari, elektron yoki unga o'girilgan shaklda yaratilgan o'quvchilar ishlarini darslar bo‘yicha rejalashtirilgan shaklida ko'rsatiladi.
|
| |
'WWW iSpi nig in - 1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl

|
1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl
|
bet | 34/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word varianti'WWW iSpi nig in xos xususiyatlaridan bin taqdim etiladigan prezentatsiyada ortiqcha o'zgarishlarga yo'l qo‘ymaydi.
iSpring Pro 180 dan ortiq effektlarga ega. Bu ko’rsatkich Power Point 2007dagi barcha effektlar kombmatsiyasidan iboratligi, ko‘plab harakatlarni o‘z ichiga olganligi hamda shu ko'rsatkich bo'yicha harakatlarni mukammallashtirganligi bilan tavsiflanadi.
iSpringning quyidagi imkoniyatlari mavjud:
taqdiinot fayllarini bir necha (exe, swf, html) formatlarda konvertatsiyalash imkoniyati;
taqdimot kontentiga tashqi resurslarni (audio, video yoki flash fayllarni) kiritish imkoniyati;
taqdimot kontentini muhofaza qilish: parol yordamida ko‘ra olish, taqdimotga «himoya belgiwsi qo'yish, taqdimotniur faqat ruxsat etilgan domenlardagina «aylantirilishi»;
video qo'shish va uni animatsiyalar bilan sinxronlashtirish;
elektron test (nazorat)larini yaratish va natijalarini elektron pochtaga yoki masofaviy oqitish tizimiga (LMS) uzatib berish imkoniyatini beradigan itfterakliv matnlar yaratish uchun vosita o'matilgan (Quiz tugmachasi);
masofaviy o'qitish tizimida foydalanish uchun SCORM/AICC — mos keluvchi kurslarini yaratish;
taqdimot dastur darajasida aylantirish uchun ActionScnpt API;
videotasvirni yozish va uni taqdimot bilan sinxronlashtirish;
YouTubega joylashtirilgan roliklami taqdimot tarkibiga kiritish imkoniyati.
iSpring Pro barcha slaydlar Power Point 2003, Power Point 2007, Power Point 2010 da slaydlar o'zgarishi harakatlarini qo‘l)ab- quvvatlaydi.
5.3. Taqdimot nutqi va slaydlar mutauosibligi
Taqdimot sahifalari sizning ma’ruzangizga muvofiq kelishi kerak. Ma’ruzaning har bir abzasi uchun sahifa ajratish ma’qul emas. Sahifani almashtirish effektini murnkin bo'lganicha qo'llamang, bu tinglovchilar diqqatini tortib, ma'ruzadan uzoqlashtiradi.
Sichqonchani chertish bilan paydo bo'ladigan matn yoki boshqa elementlar ham sizga noqulaylik lug’diradi. Agar taqdimotda ovoz.dan foydalanmoqchi bodsangiz, apparaturalami tekshirib hiding. Juda uzun ovoz jo‘rligi ham tinglovchilami ma’ruzadan uzoqlashtiradi.
Taqdimotning mazmuni asosan taqdimotchiga bogdiqligini, mlonatsiya alohida ahamiyat kasb etishini, tinglovchilami qiziqliruvchi muhim omil ekanligini unutmang. Albatta iiiii’iuzangizni repititsiya qilib ko‘ring.
|
| |
Tizimlar namunasi - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

Tizim
|
Tizim elеmеntlari
|
Tizimning asosiy maqsadi
|
Iqtisodiy ob'еkt
|
Odamlar, jihozlar, matеriallar, bino va hokazo
|
Tovar ishlab chiqarish
|
Kompyutеr
|
Elеktron va elеktromеxanik elеmеntlar, aloqa tarmoqlari va
hokazo
|
Ma'lumotlarni qayta ishlash
|
Tеlеkommuni-
katsiya tizimi
|
Kompyutеrlar, modеllar, kabеl, tarmoq dasturiy ta'minot va hokazo
|
Axborot uzatish
|
Axborot tizimi
|
Kompyutеrlar, kompyutеr tarmoqlari, axborot va dasturiy ta'minot, odamlar
|
Kasbiy axborot ishlab chiqarish
|
Tizimlar tasnifi. Tizimlarni qiyoslash va farqlash, ularning bir-biriga o`xshashlari va farqlilarini ajratish orqali tasniflash amalga oshiriladi.
Tasniflash – bu faqat borliq modеli va uni turli bеlgilar ya'ni, kirish va chiqish jarayonlarining bayoni, ularning kеlib chiqishi, boshqaruv turi, boshqaruvning rеsurslari bilan ta'minlanganligi va hokazo bo`yicha amalga oshirish mumkin. Tizimni mazkur bеlgiga ko`ra tasniflash 4.1-rasmda kеltirilgan. Sun'iy tizimlar –bu inson tomonidan yaratilgan tizimlardir.
Tabiiy tizimlar bu tabiatda yoki jamiyatda inson ishtirokisiz yuzaga kеlgan tizimlar.
Aralash tizimlar ta'biy va sun'iy tizimlarni o`z ichiga oladi.
Ergonomik tizimla r– bu, «mashina – inson - opеrator» majmui.
Biotеxnik tizimlaр –tirik organizmlar va tеxnik qurilmalar kiradigan tizimlardir.
Tashkiliy tizimlar – bu, zaruriy vositalar bilan jihozlangan kishilar jamoasidan tashkil topgan tizimlar sanaladi.
|
Uzatuvchi termoelektrod simlari - 6-ma’ruza. Termoelektrik termometrlar va ularning ishlash prinsipi. Turlari. Uzaytiruvchi...

|
6-ma’ruza. Termoelektrik termometrlar va ularning ishlash prinsipi. Turlari. Uzaytiruvchi elektrod simlar. RejaBog'liq STO\'A 6-ma\'ruza4.Uzatuvchi termoelektrod simlari.
Termoelektr termometrni o‘lchov asbobi bilan ulaydigan simlar shunday
materiallardan tayyorlanadiki, ular o‘zaro juft bo‘lib, o‘zlari ulangan termoelektr
termometrlar hosil kiladigan EYUK ni (o‘sha haroratlarda) hosil qiladi. Bunday
talab taxminan 100°S harorat bilan chegaralanadi, bundan yuqori haroratda
termoelektr termometr va ulaydigan simlarning xarakteristikalari biriridan farq
qilishi mumkin. Bunday bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi, chunki ulaydigan simlarning
harorati,
odatda,
yuqori
bo‘lmaydi. Ko‘rsatilgan talablar bajarilganda
termokompensatsion simlar termoelektr termometrii (termoparani) ulaydigan simlar
uzunligi qadar uzaytiradi, termoparaning erkin uchlari esa TEYUK ni o‘lchashga
mo‘ljallangan asbobning klemmalarida bo‘lib qoladi. YUqorida ko‘rsatilgan talabga
rioya qilmaslik termoparaning erkin uchlarini o‘lchash simlari bilan ulaydigan
joylarda ulanmalarning paydo bo‘lishi natijasida „parazit" TEYUK hosil bo‘lishiga
olib kelishi mumkin. Agar uzaytiruvchi simlar termometrniki kabi darajalash
xarakteristikasiga ega bo‘lsa, „parazit" TEYUK hosil bo‘lishidan xalos bo‘liiadi.
Uzaytiruvchi termoelektr simlar bir va ko‘p simli qilib, izolyasiyada va tashqi
qoplama yoki qobiqlik qilib ishlab chiqariladi, bu montaj qilish va yotqizishda qulay.
Izolyasiyalash
uchun
polivinilxlorid,
polietillentereftalat
va
ftoroplast
plyonkalardan foydalaniladi. Izolyasiyadan tashqari simlar ko‘pincha polivinilxlorid
qobiq yoki lavsan ip yoxud shisha ip bilan chirmab o‘raladi.
Agar tashqi elektr magnit maydondan va mexanik ta’sirdan saqlanish talab
etilsa, unda mis, po‘lat simli (GOST 24335-80) qoplama yoki ekranlar qo‘llaniladi.
Har bir sim materiali izolyasiyaning o‘z rangiga yoki simlarning o‘ramasida va
qoplamasi rangidagi simlarga ega bo‘ladi. 7.2-jadvalda termoparalar, tavsiya
etiladigan uzaytiruvchi termoelektrod simlar, ularning belgilari va ranglari
keltirilgan.
|
| |
6-ma’ruza. Termoelektrik termometrlar va ularning ishlash prinsipi. Turlari. Uzaytiruvchi elektrod simlar. Reja

6-ma’ruza. Termoelektrik termometrlar va ularning ishlash prinsipi. Turlari. Uzaytiruvchi elektrod simlar. Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 6-ma’ruza. Termoelektrik termometrlar va ularning ishlash prinsipi. Turlari. Uzaytiruvchi elektrod simlar. Reja
|