Gaz balonli avtotraktor dvigatellarining ta’minlash tizimini tuzilishi va ishlashi reja

|
Gaz balonli avtotraktor dvigatellarining ta’minlash tizimini tuzilishi va ishlashi reja
|
bet | 1/3 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 17,46 Kb. | | #111384 |
Bog'liq Gaz balonli avtotraktor dvigatellarining ta’minlash tizimini tuz-fayllar.org
Gaz balonli avtotraktor dvigatellarining ta’minlash tizimini tuzilishi va ishlashi reja
GAZ BALONLI AVTOTRAKTOR DVIGATELLARINING TA’MINLASH TIZIMINI TUZILISHI VA ISHLASHI
REJA
Gaz bilan ishlaydigan modifikatsiyasini asosiy farqi yonilg’i uzatish tizimi
Gaz ballonli uskunalarning prinsipial sxemasi
Gazga konvertatsiya qilingan avtomobil
Odatda, gaz bilan ishlaydigan dvigatellarning suyuq yonilg’ida ishlaydigan seriyada chiqarilayotgan dvigatellar bazasida yaratiladi. Seriyada chiqarilayotgan dvigatelni gazsimon yonilg’i bilan ishlashga o’tkazishda, uning asosiy qism va uzellari o’zgarmagan holda qoladi. Gaz bilan ishlaydigan modifikatsiyasini asosiy farqi yonilg’i uzatish tizimi, yonuvchi aralashmaning alangalanishi va tartibga solishlikdadir. Dizel dvigatellarini gazsimon yonilg’iga o’tkazish ham ikki usulda amalga oshiriladi. Birinchi usul dizelni uchqun bilan alangalanadigan gaz dvigateliga qayta jihozlash (aylantirish). Buning uchun silindrlardagi siqish darajasi 8-9 gacha kamaytirilib, o’t oldirish tizimi va gazballon qurilmalari o’rnatiladi. Ikkinchi usul dvigatelni ayni bir vaqtda dizel yonilg’isi va gaz bilan ishlashini ko’zda tutadi. Gazsimon yonilg’i uzatish uchun dvigatel gaz ballon qurilmasi bilan jihozlanadi. Gaz aralashtirgich orqali kiritish quvuriga uzatiladi va havo bilan aralashgan holda silindrlarga so’riladi. Siqish taktini oxirida silindrlarga o’t oldirish uchquni rolini bajaruvchi dizel yonilg’isi purkaladi. Uning miqdori odatdagi dizel jarayonida sarflanadigan miqdorni 20 foizini tashkil qiladi. Bu usulda dvigatel konstruksiyasiga tub o’zgartirish kiritilishi talab qilinmaydi. Avtomobil dvigatellari uchun gaz dizel usuli keng tarqalgan. Ikkala usul ham aksariyat statsionar dvigatellari uchun qo’llaniladi. Gaz bilan ishlaydigan dvigatelning ish sikli benzinli dvigatelning ish siklidan deyarli farq qilmaydi. Dvigatelni gazsimon yonilg’ida ishlashi uchun avtomobilga o’rnatiladigan asbob-anjomlar komplektini gaz ballonli qurilmalar deyiladi. Gaz ballonli qurilmalar asosan ikki xil turga ajratiladi: siqilgan va suyultirilgan gazlar uchun. Gaz ballonli qurilmani o’ziga xosligi shundan iboratki, gaz har qanday holatda ballonlarda katta bosim ostida oqib chiqadi. Shuning uchun tizimga gaz bosimini kamaytirish imkoniyatini yaratuvchi reduktor kiritiladi. Siqilgan gaz bilan ishlaydigan gaz ballonli uskunalarning prinsipial sxemasi
1.1-rasm. Gaz ballonli uskunalarning prinsipial sxemasi
1-ballonlar; 2-biriktiruvchi armatura; 3-po’lat naychalar; 4-sarflash jo’mragi;5to’ldirish jo’mragi; 6-isitgich; 7-ishlatilgan gazlarni chiqarish tizimining quvuri;8dozalovchi shayba; 9- magistral jo’mrak; 10-filtr; 11-reduktor; 12-quvur bilan
ulovchi naycha;13-kiritish quvuri; 14- drossel zaslonkasi; 15-taglik; 16-purkagich; 17-dizel aralashtirgich;18-forsunka; 19-salt ishlash naychasi; 20-past bosim manometri; 21-yuqori bosim manometri.
20 MPa bosimgacha siqilgan gaz ikki guruhga (I va II) ajratilgan har biri 50 l xajmli yuk platformaning ostiga o’rnatilgan beshta po’lat ballonlarda 1 saqlanadi. Ballonlar bir-biri bilan o’zaro ulovchi armatura 2 va naychalar 3 bilan tutashtirilgan. Avtomobil ramasining differensiyalanishi natijasida naychalalr 3 sinib ketmaslilgi uchun ular kompensatorlar bilan ta’minlangan. Gaz ballonlardan 1 sarflash ventili 4 isitgich 6 orqali magistral ventilga 9 undan so’ng filtrda 10 tozalanib, reduktorga 11 o’tadi. Reduktorda 11 gazning bosimi atmosfera bosimigacha kamaytiriladi. Gaz uskunalarining avtomobilda joylashuvi sxemasi 1-ventilyasiya quvuri; 2-germetik quti; 3-armatura; 4, 11-troyniklar; 5-aralashtirgich; 6-dozator; 7-boshqarish bloki; 8elektromagnit gaz klapani filtr bilan;9 - reduktor 21-bog’latgich; 10-elektromagnit benzin klapani; 12 -salonni isitgich;13-isitgich jumragi; 14-yuqori bosim quvuri; 15dyuralyumin ballon; 16-ejektorlar;17-o’tish quvurchasi; 18-quyish qurilmasi. Gazning bosimi keskin pasayishi (kengayishi) sababli, agarda uning tarkibida nam bo’lsa, muzlab qolib tizimni meyoriy ishlashini buzilishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun gaz isitgich 6 orqali uzatiladi. Gazni isitish uchun ishlatilgan gazlarning issiqligidan 7,8 foydalaniladi. Dvigatel ishlamay turganda reduktor gaz magistralini berkitib qoyadi. Ishlayotgan dvigatelda esa hosil bo’lgan siyraklanish evaziga gaz forsunka 18 orqali Dizel-aralashtirgichga 17 o’tadi va havo bilan aralashib, gaz-havo aralashmasi tayyorlanadi. Salt ishlash rejimida gaz bevosita naycha 19 orqali drossel ostki qismiga kiritiladi. Yuqori bosim manometri 21 yordamida ballonlardagi gaz bosimi va unga proporsional ravishda miqdori nazorat qilinadi. Past bosim manometri 20 yordamida esa reduktorning ishlashi nazorat qilinadi. Ikkala manometr ham avtomobil kabinasidagi asboblar taxtachasiga o’rnatilgan. Ballonlar gaz bilan ventil (jo’mrak) 5 orqali to’ldiriladi. Rasmda keltirilgan qurilma universal bo’lib, rezervdagi benzin yonilg’i tizimi tufayli, ehtiyot bo’lganda benzinda ham meyoriy ishlashlik imkoniyatini beradi. Suyultirilgan gaz bilan ishlaydigan qurilmalarda gazni bug’simon holatga o’tishi maxsus issiqlik almashtirgichda, ya’ni bug’latgichda sodir bo’ladi. Suyultirilgan gaz qurilmasning o’ziga hosligi, undagi ish bosimi ballondagi gaz miqdoriga bog’liq bo’lmay, balki gaz, siqilgan gaz qurilmasidan farqli ravishda, ballondagi suyultirilgan gaz miqdorini aniqlash uchun aralashmasining komponent tarkibi va atrof-muhit haroratiga bog’liqligidadir. Suyultirilgan gaz qurilmasida maxsus sath ko’rsatkich o’rnatilishi lozim bo’ladi. Suyultirilgan gaz platforma ostida o’rnatilgan va ramaning chap tomon lonjeroniga qotirilgan xajmi 225 litrli ballonda 20 saqlanadi. Ballonning old devoriga sarflash ventillari o’rnatilgan bo’lib, ular orqali gaz ballon o’lchagichidan (troynigidan) 19 tezlik klapaniga 18 o’tadi. Gaz yuqorida o’rnatilgan sarflash ventilidan esa suyuq fazadan olinadi.
1.2-sxema. Gazga konvertatsiya qilingan avtomobil.
1-dvigatel; 2-elektromagnit klapan; 3,10-elektr boshqaruv klapanlari; 4-mikser; 5-gaz havo qapqog’i; 6-gaz havosi qabul qiluvchi filtr bilan; 7-gaz qopqog’i; 8-past bosimli
reduktor; 9-taqsimlagich; 11-filtrni tozalash vositasi; 12-yuqori bosimli gaz reduktori; 13-suyuq isitish; 14,17,18-bosim o’lchagichlari; 15-asosiy kran; 16-silindr qism; 19to’ldirish krani
Avtomobilning suyultirilgan gazli ta’minlash tizimining sxemasi: 1-kiritish kollektori; 2-reduktordan salt ishlash tizimi aralashtirgichi; 3-reduktor vа aralashtirgich orasidagi naycha; 4-reduktordan kiritish quvuri orasidagi shlang; 5reduktordan ishga tushirish tizimining elektromagnit klapani orasidagi naycha; 6bug’latkichdan reduktor orasidagi naycha; 7-gaz aralashtirgichi; 8-gaz reduktori; 9gaz reduktorining filtri; 10-ishga tushirish tizimining elektromagnit klapani; 11-ishga tushirish tizimi klapanidan aralashtirgich orasidagi naycha; 12-elektromagnit klapanidan bug’latgich orasidagi yuqori bosim shlangi; 13-bug’latgich; 14-rezerv tizim; 15-elektromagnitli klapani; 16,17-naychalar; 18-tezlik klapani; 19-ballon uchligi (troynigi). Uchlikdan (troynikdan) 19 gaz naychalar 16, 17 orqali elektromagnit klapaniga 15 o’tadi. O’t oldirish ulanganda gaz yuqori bosimli shlang orqali 12 dvigatelning kiritish kollektoriga 1 o’rnatilgan bug’latkichga 13 uzatiladi. Bug’latgichdan 13 gaz ikki pog’onali reduktorga 8 kiradi va bosimini kamaytiradi. Reduktorning birinchi pog’onasidan oldin filtr 9 o’rnatilgan, reduktorning ikkinchi pog’ona bo’shlig’idan gaz dozalovchi-ekonomayzer qurilmasiga o’tadi va undan dvigatelning ish rejimiga mos ravishda kerakli miqdordagi gaz aralashtirgichga 7 yuboriladi. Dvigatelning ishga tushirish tizimi dozalovchi jiklerli elektromagnit ishga tushirish klapani 10, naychalar va klapanni o’chirgichlarini o’z ichiga oladi. Sovuq dvigatelni o’t oldirishda ishga tushirish klapani ulangandan so’ng, gaz reduktorni birinchi pog’onasidan bosim ostida naycha 2 orqali aralashtirgichni salt ishlash tizimiga o’tadi. 23 ta’minlash tizimining ishlashi haydovchi kabinasiga o’rnatilgan manometr orqali nazorat qilinadi. Reduktorning birinchi pog’onasidan so’ng gaz bosimi 0,15 mpa bo’lishi lozim. Gaz reduktorining vazifasi ballondan dvigatelga kirayotgan (o’tayotgan) gaz bosimini kamaytirish, dvigatelni ish rejimlariga mos ravishda aralashtirgichga uzatilayotgan gaz miqdorini avtomatik rostlash (o’zgartirish) hamda dvigatel ishlashdan to’xtaganda gaz magistralini bir lahzada uzib qo’yishdan ibort.
|
| |