nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar

|
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar
|
bet | 94/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar:
Sun’iy intellekt yordamida tasvir va videolarni qayta ishlash va tahlil qilish uchun ilovalarni ishlab chiqishda Python qanday rol o‘ynaydi?
Tasvir va videolarni qayta ishlash uchun qaysi Python kutubxonalari tez-tez ishlatiladi? Ulardan foydalanish misollarini ko‘rsating.
OpenCV nima va u tasvirlar va videolar bilan ishlash uchun qanday imkoniyatlarni taqdim etadi?
TensorFlow tasvir va video ishlov berish sohasida sun’iy intellekt bilan qanday o‘zaro ta’sir qiladi?
Tasvirlardagi ob’ektlarni tanib olish uchun ishlatiladigan sun’iy intellekt dasturlariga misollar keltiring.
OpenCV videoni qayta ishlash usullarini taqdim etadi va ularni sun’iy intellekt dasturlarida qanday ishlatish mumkin?
Tasvirlar va videolar kabi multimedia fayllari tarkibini tahlil qilish uchun sun’iy intellektni qanday qo‘llash mumkin?
Sun’iy intellekt yordamida tasvirlardagi ob’ektlarni aniqlash jarayoni qanday asosiy bosqichlarni o‘z ichiga oladi?
Tasvir va videoni qayta ishlash sohasida sun’iy intellekt bilan ishlashda qanday qiyinchiliklar va muammolar paydo bo‘lishi mumkin va ularni qanday engish mumkin?
Python yordamida tasvir va videolarni qayta ishlashda sun’iy intellektni rivojlantirish istiqbollari qanday?
VIII.BOB AVTOMATIK TANIB OLISH VA TASNIFLASH TIZIMLARINI YARATISH UCHUN PYTHON-DAN FOYDALANISH 8.1.Python yordamida ma’lumotlarni aniqlash va tasniflash asoslari
Kalit so‘zlar: SpaCy, Multinomial, feature, KNN, Decision Trees, Random Forest, SVM, Supervised Lear, Classification, Regression, optimalizatsiya, integratsiya.
Avtomatik tanib olish va tasniflash tizimini yaratish uchun Python-da bir nechta kutubxonalardan foydalanishingiz mumkin. Bu kutubxonalarning bir qismi umumiy yaratilgan, boshqalari esa o‘ziga xos, ma’lum bir maqsad uchun ishlatiladi.
|
| |
Ishlab chiqarishamaliyoti

|
Ishlab chiqarishamaliyoti
|
bet | 101/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2Ishlab chiqarishamaliyoti.
Ajratilgan soat
|
216
|
O‘qituvchiningmashg‘ulotida qatnashibo‘zlashtirilishilozim bo‘lgan mavzularsoni
|
18
|
Dasturningmaqsadi
|
Amaliyotnio‘tash ta’lim muassasasi bilan avtokorxona va birlashmalar bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq avtokorxonalardao‘tkaziladi. Amaliyotning maqsadi:
- “Avtomobil elektr va elektron jihozlariga xizmat ko‘rsatish” kasbining nazariy va amaliy fanlarini o‘qib tugatilgach uni amaliyot orqali mustahkamlash va korxonalardagi ish uslubi hamda tajribalarni o‘rganishdaniborat.
-Amaliyotni o‘tish davrida talabalar avtokorxonaning bo‘limlari bilan tanishadilar.
Tasarruf xizmati ishini chuqurroq o‘rganadilar. Xarakat xavfsizligi va texnika xavfsizligi bo‘limlari ishini o‘rganadilar. Amaliyotning vazifasi:
Talabalar avtokorxonada bajargan ishlarini o‘z kundalik daftariga qayd qilib boradilar. Amaliyot davrida o‘rgangan bilimlari va ishlarini xisobot tariqasida yozib amaliyot so‘ngida kasb-hunar maktabiga toshiradilar. Amaliyot xisobotini talaba, kasb-hunar maktabidan amaliyot rahbari, avtokorxonadan amaliyot rahbari o‘z familiya va imzosi bilan tasdiqlaydilar va avtokorxona muxri qo‘yiladi. Amaliyot hisobotini kasb-hunar maktabidagi amaliyot rahbari qabul qiladi va kasb-hunar maktabi arxiviga topshiradi.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
O‘quvchilarni bozor munosabatlari sharoitida avtomobillarga servis xizmat ko‘rsatish jarayonini to‘g‘ri tashkil etish. Avtomobil elektr va elektron jihozlariga xizmat ko‘rsatish chilangari kasbini mas’ulyatini his qilishnio‘rgatish.
|
|
|
| |
Zaxiralash turlari - K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad

174
zaxiralangan nusxadan boshlab bo‘lgan o‘zgarishlarni
zaxira nusxalash
amalga oshiriladi.
Masalan, yuqoridagi misolni qaraylik. To‘liq zaxiralash yakshanba
kuni, differensial nusxalash esa shanbagacha amalga oshirilishi jadvalda
keltirilgan bo‘lsin. Yakshanba kuni to‘liq zaxira
nusxalash amalga
oshirilganidan so‘ng, dushanba kuni differensial zaxiralash kun o‘tishi
bilan amalga oshiriladi. Bu holat o‘sib boruvchi zaxiralashga o‘xshab
ketadi. Biroq, seshanbada, zaxira nusxalash yakshanba va dushanbadagi
o‘zgarishlar uchun amalga oshiriladi. Shundan so‘ng, chorshanbada
zaxiralash yakshanba, dushanba va seshanba kunlari uchun amalga
oshiriladi (6.1-rasm “b”).
Sun’iy intellekt asoslarini o‘rganish

|
Sun’iy intellekt asoslarini o‘rganish
|
bet | 138/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024Sun’iy intellekt asoslarini o‘rganish:
Mashinali o‘qitish (mo) va chuqur o‘rganish (go) ning asosiy tushunchalari va usullarini ko‘rib chiqing.
Kabi Python kutubxonalarini o‘rganing TensorFlow, Pytorchva Scikit-learn, Mashinali o‘qitish modellarini amalga oshirish uchun.
To‘g’ri mashinali o‘qitish usulini tanlash:
Tizimingiz qanday vazifalar va funktsiyalarni bajarishini hal qiling.
Ushbu muammolarni hal qilish uchun mos Mashinali o‘qitish usullarini tanlang (tasniflash, regressiya, klasterlash va boshqalar).
Modellarni yaratish va o‘qitish:
Mashinali o‘qitish modellarini yaratish va o‘qitish uchun tanlangan kutubxonalardan foydalaning.
Modellarni o‘qitish, tasdiqlash va sinovdan o‘tkazish uchun ma’lumotlarni tayyorlang.
Avtomatik boshqaruv tizimini amalga oshirish:
O‘qitilgan modellarni avtomatik boshqaruv tizimiga integratsiya qiling.
Modellarni bashorat qilish natijalaridan foydalangan holda boshqaruv mantig’ini ishlab chiqing.
Yechimlarni qayta ishlash:
Tizim qabul qilingan qarorlarni qanday hal qilishini aniqlang.
Tizim ish faoliyatini yaxshilash uchun fikr-mulohazalarni amalga oshirishni o‘ylab ko‘ring.
Sinov va optimallashtirish:
Turli xil stsenariylar yordamida tizimni sinovdan o‘tkazing.
Ishlash va samaradorlikni oshirish uchun kod va modellarni optimallashtiring.
Tashqi tizimlar bilan integratsiya:
Agar kerak bo‘lsa, tizimingizni boshqa tashqi tizimlar va xizmatlar bilan birlashtiring.
Ishlab chiqarishga joylashtirish:
Tizimni ishlab chiqarish muhitida joylashtirish uchun tayyorlang.
Tizimning xavfsizligi va ishonchliligini tekshiring.
Monitoring va texnik xizmat ko‘rsatish:
Tizimning ishlashini kuzatish mexanizmlarini amalga oshiring.
Agar kerak bo‘lsa, modellarga texnik xizmat ko‘rsatish va yangilash jarayonlarini o‘rnating.
Scikit-learn kutubxonasi yordamida mashinali o‘qitish:
from sklearn.model_selection import train_test_split
from sklearn.linear_model import LogisticRegression
from sklearn.metrics import accuracy_score # Ma’lumotlarni yuklash
X_train, X_test, y_train, y_test = train_test_split(features, labels, test_size=0.2, random_state=42) # Modelni o‘qitish
model = LogisticRegression()
model.fit(X_train, y_train) # Bashorat qilish
predictions = model.predict(X_test) # Aniqlikni baholash
accuracy = accuracy_score(y_test, predictions)
print(f'Accuracy: {accuracy}')
|
| |
Risk matrisasi - K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad

157
davomiy va hattoki murakkablashib boruvchi jarayon hisoblanadi.
Risklar turli tashkilotlar uchun turlicha bo‘lsada, risklarni boshqarishga
tayyorgarlik ko‘rish barcha tashkilotlar uchun umumiy. Risklarni
boshqarishdan asosiy maqsad quyidagilar:
-
bo‘lishi mumkin bo‘lgan risklarni aniqlash;
-
risk ta’sirini aniqlash va tashkilotlarga risklarni yaxshiroq
boshqarish strategiyasi va rejasini ishlab chiqishga yordam berish;
-
jiddiylik darajasiga asoslangan holda risklarni tasniflash va
yordam berish uchun risklarni boshqarish usullari, vositalari va
texnologiyalaridan foydalanish;
-
risklarni tushunish, tahlillash va aniqlangan risk hodisalarini
qaydlash;
-
risklarni nazorat qilish va risk ta’siriga qarshi kurashish;
-
xavfsizlik xodimlarini ogohlantirish va risklarni boshqarish
strategiyasini ishlab chiqish.
Risklarni boshqarish ularni aniqlashda tizimlashgan yondashuvni
ta’minlaydi va quyidagi afzalliklarga ega:
-
bo‘lishi mumkin bo‘lgan risk ta’siri sohasiga e’tibor qaratadi;
-
risklarni darajalari bo‘yicha manzillaydi;
-
risklarni tutish jarayonini yaxshilaydi;
-
kutilmagan holatlarda xavfsizlik xodimini samarali harakat
qilishiga ko‘mak beradi;
-
resurslardan samarali foydalanish imkonini beradi.
Risklar va risklarni boshqarish

155
𝑅𝐼𝑆𝐾
=
𝑇𝑎ℎ𝑑𝑖𝑑
×
𝑍𝑎𝑖𝑓𝑙𝑖𝑘
×
𝑇𝑎
’
𝑠𝑖𝑟
.
Boshqa tomondan, hodisaning axborot texnologiyalari aktiviga
ta’siri – aktivdagi yoki manfaatdor tomonlar uchun aktivning
qiymatidagi zaiflikning natijasi, ya’ni:
𝑅𝐼𝑆𝐾
=
𝑇𝑎ℎ𝑑𝑖𝑑
×
𝑍𝑎𝑖𝑓𝑙𝑖𝑘
×
𝐴𝑘𝑡𝑖𝑣
𝑞𝑖𝑦𝑚𝑎𝑡𝑖
.
Risk o‘zida quyidagi ikkita omilni mujassamlashtiradi:
-
zararli hodisaning yuzaga
kelishi ehtimoli;
-
va zararli hodisa oqibatlarining ehtimoli.
Risk ta’siri.
Risk normal amalga oshirish jarayoniga va loyiha
narxiga yoki kutilgan qiymatga ta’sir etadi. Risk ta’siri tashkilot, jarayon
yoki tizimga zararli muhit sababli yuzaga keladi. Ta’sir riskning
kuzatilishi ehtimoli jiddiyligini ko‘rsatadi.
Risk chastotasi.
Riskni aniqlash va
baholash nuqtai nazaridan
risklarni tasniflashda ularning takrorlanish chastotasiga va ko‘p
sonliligiga asoslanadi. Chastota va ko‘p sonlilik risklarni
monitoringlashda muhim hususiyat hisoblanib, risklar ikki guruhga:
minor risklar –
e’tibor talab qilmaydigan va
major risklar –
alohida
e’tibor va kuzatuv talab qiluvchilarga ajratiladi.
Risk darajasi.
Risk darajasi tarmoqga (yoki tizimga) natijaviy
ta’sirning bahosi bo‘lib, quyidagi tenglik bilan ifodalanadi:
𝑅𝑖𝑠𝑘
𝑑𝑎𝑟𝑎𝑗𝑎𝑠𝑖
=
𝑛𝑎𝑡𝑖𝑗𝑎
×
𝑒ℎ𝑡𝑖𝑚𝑜𝑙𝑙𝑖𝑘
.
Risk darajalari 4 ta: ekstremal yuqori, yuqori, o‘rta va past.
Ekstremal yuqori
yoki
yuqori
risk paydo bo‘lishini va salbiy
ta’sirini kamaytirish maxsus yo‘naltirilgan qarshi choralarni talab etadi.
Bu darajadagi risklar yuqori yoki o‘rtacha ta’sirning yuqori
ehtimolligiga ega bo‘ladi. Mazkur darajadagi risklar jiddiy xavfga sabab
bo‘ladi va shuning uchun, zudlik bilan
aniqlash hamda qarshi chora
ko‘rish talab etiladi.
O‘rta darajali risklar
yuqori ehtimollikka ega past natijali hodisa
yoki past ehtimollikka ega yuqori natijali hodisa bo‘lishi mumkin.
Alohida qaralganida, yuqori ehtimollikka
ega past natijali hodisalar
loyiha narxiga yoki kutilgan natijaga kam ta’sir qiladi. Past ehtimollikka
ega yuqori natijali hodisalar doimiy monitoringni talab etadi. O‘rta
156
darajali risklarga zudlik bilan chora ko‘rish talab etilmasada, himoyani
dastlabki vaqtda o‘rnatish talab etiladi.
Past darajali risklar
odatda e’tibor bermasa bo‘ladigan yoki
keyingi baholashlarda e’tibor bersa bo‘ladigan risklar toifasi bo‘lib,
ularni bartaraf etish qisqa muddatda amalga
oshirilishni talab qilmaydi
yoki ortiqcha sarf xarajatga sabab bo‘lmaydi.
Risk matritsasi
risklarni paydo bo‘lish ehtimolini ularning natijasi
va ta’siri orqali aniqlaydi hamda risk jiddiyligini va
unga qarshi himoya
chorasi sathini grafik taqdim etadi. Risk matritsasi riskning ortib
boruvchi ko‘rinishi uchun foydalaniluvchi sodda jarayon bo‘lib, qarshi
choralarni ko‘rishda yordam beradi. Risk matritsasi risklarni turli
darajalarda aniqlash va jiddiylik nuqtai nazaridan guruhlash imkonini
beradi
(5.4-jadval).
5.4-jadval
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar

|
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar
|
bet | 85/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar:
Python boshqa dasturlash tillariga nisbatan mashinali o‘qitish vazifalari uchun qanday afzalliklarga ega?
Mashinali o‘qitishda qanday asosiy Python kutubxonalari qo‘llaniladi?
Python-da ma’lumotlarni qayta ishlash uchun pandas va NumPy kabi kutubxonalarni qo‘llash?
Pandas kutubxonasi ma’lumotlar bilan ishlash uchun qanday xususiyatlarni taqdim etadi?
Numpy yordamida qanday ma’lumotlarni qayta ishlash vazifalarini bajarish mumkin?
Mashinali o‘qitish modellarini qurishdan oldin nima uchun ma’lumotlarni qayta ishlash muhim?
Scikit-learn kabi mashinali o‘qitish kutubxonalari yordamida bashoratli modellarni yaratish?
Scikit-learn kutubxonasi qanday mashinali o‘qitish algoritmlarini taqdim etadi?
Modelni qurishdan oldin ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish qanday bosqichlarni o‘z ichiga oladi?
Ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish va naqshlarni aniqlash uchun qanday usullardan foydalanish mumkin?
Mashinali o‘qitish modellarining sifatini baholash uchun qanday ko‘rsatkichlar qo‘llaniladi?
VII.BOB.PYTHON YORDAMIDA TASVIR VA VIDEOLARNI QAYTA ISHLASHDA SUN’IY INTELLEKT
Kalit so‘zlar: Machine Lear, JPEG, PNG, SqueezeNet, TensorFlow, Piksel, RGB, map, CNN, OpenCV, HDF5, CYMK, Pooling, RELU, Softmax.
Tasvirni aniqlashning birinchi bosqichi sifatida tasvirni qayta ishlash neyron tarmoqlar uchun foydalanish mumkin bo‘lgan ma’lumotlar to‘plamini yaratish uchun zarur bo‘lib, u tasvirni aniqlashni boshqaradi.
Python-da Machine Learning yordamida tasvirni aniqlash, tasvirni qayta ishlash.
Kompyuterni ko‘rish, mashinalar tasvir va videolarni tushunish qobiliyatiga ega bo‘lgan soha texnologiya sanoatidagi eng dolzarb mavzulardan biridir. Robototexnika, o‘zini o‘zi boshqaradigan mashinalar va yuzni tanish kompyuterda ko‘rish qobiliyatiga tayanadi. Kompyuterni ko‘rishning asosini tasvirni aniqlash tasvir nimani anglatishini tanib olish vazifasi tashkil etadi.
Tasvirlar bilan bog’liq har qanday vazifani bajarishdan oldin, ularni kirish ma’lumotlari sifatida mosroq qilish uchun ularni qayta ishlash deyarli har doim kerak. Ushbu maqolada men tasvirni qayta ishlashga, xususan JPEG yoki PNG fayllaridan tasvirlarni neyron tarmoqlarimiz uchun foydalanish mumkin bo‘lgan ma’lumotlarga qanday aylantirishimiz mumkinligiga e’tibor qarataman. Keyin, boshqa maqolalarda men klassik konvolyutsion neyron tarmog’ini yoki ResNet va SqueezeNet kabi o‘ziga xos narsalarni amalga oshirishga e’tibor qarataman.
Ushbu kutubxona TensorFlow 2.0 bo‘lib, u fayllardan tasvir ma’lumotlarini olish, tasvirlarning o‘lchamlarini o‘zgartirish va hatto bir vaqtning o‘zida katta hajmdagi tasvirlarni o‘zgartirish uchun turli xil yordamchi funktsiyalarni taqdim etadi.
|
| |
Risklarni boshqarishda muhim rollar va javobgarliklar

158
Tizim va axborot egalari.
Tizim va axborot
egalarining vazifasi,
asosan, axborot tizimlari uchun ishlab chiqilgan rejalar va siyosatlarni
monitoringlab borish bo‘lib, quyidagi javobgarliklarni o‘z ichiga oladi:
–
sozlanishlarni boshqarish jarayoniga bog‘liq barcha
muzokaralarda ishtirok etish;
–
axborot texnologiyalari komponentlari
qaydlarini saqlash;
–
axborot tizimlarida barcha o‘zgarishlarni va ularning ta’sirlarini
tadqiqlash;
–
barcha tizimlar uchun xavfsizlik holati bo‘yicha hisobotlarni
tayyorlash;
–
axborot tizimlarini himoyalash uchun zarur bo‘lgan xavfsizlik
nazoratini
yangilab borish;
–
doimiy ravishda xavfsizlikka oid hujjatlarni yangilab borish;
–
mavjud xavfsizlik nazoratining samaradorligini ta’minlash
bo‘yicha tekshirish va baholash.
Biznes va funksional menejerlar.
Mazkur lavozim egalari
tashkilotdagi barcha boshqaruv jarayonlarini madadlash uchun javobgar
va bu vazifani bajarishlarida tashkilot rahbariyati tomonidan qo‘llab
quvvatlanadi. Funksional menejeri turlari:
–
rivojlantirish jamoasi menejeri;
–
savdo menejeri;
–
mijozlarga xizmat ko‘rsatuvchi menejer.
AT xavfsizlik dasturi menedjerlari va kompyuter xavfsizligi bo‘limi
direktori.
Ushbu lavozim egalari tizimni
himoyalashda xavfsizlik
nazoratini tanlash orqali axborot tizimi egalarini qo‘llab quvvatlaydi.
AT xavfsizlik amaliyotchilari.
AT xavfsizlik amaliyotchilari
tashkilotda shaxsiy, fizik va axborot xavfsizligini amalga oshirib
quyidagilarga javobgardirlar:
–
tashkilotda xavfsizlikning yaxshiroq usullarini
yaratish;
–
tashkilot standartlariga to‘liq mos keluvchi usullarni ishlab
chiqish;
–
risklarni boshqarish va biznesni rejalashtirish uchun tashkilot
xavfsizlik yondashuvlarini
tekshirish;
–
xavfsizlik insidentlarini tutish va qaydlash;
–
tashkilotda xavfsizlik uchun rol
va javobgarliklarni belgilash;
–
tashkilotdagi barcha xavfsizlik o‘lchovlarini nazoratlash.
Xavfsizlik bo‘yicha murabbiy.
Xavfsizlik bo‘yicha murabbiy
tashkilotda tayyorgarlik va o‘quv kurslarini amalga oshiradi. Bu
159
vazifaning, odatda, soha mutaxassislari tomonidan bajarilishi tavsiya
etiladi.
https://www.youtube.com/watch?v=IbyPWn1eK

https://www.youtube.com/watch?v=IbyPWn1eK-Q&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V&index=5
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
PROFESSIONAL TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH INSTITUTI
BOSHLANG‘ICH PROFESSIONAL TA’LIMNING
30711601-Avtomobillarnita’mirlash vaularga xizmat ko‘rsatish kasbibo‘yicha
Diagnostika apparatlariniishlatishvaularnisozlash nosozliklarinibartarafetish ishlario‘quvamaliyotidan
O‘QUV DASTURI
Kvalifikatsiya(lar) nomi:
O‘quvrejadagitartibraqami:
Ajratilgan soat:
4. Avtomobil elektr va elektron jihozlariga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha elektrochilangar
3.4.6
90
Toshkent – 2024
O‘quv dasturi Professional ta’limni rivojlantirish instituti Yer usti transport tizimlari va ularning ekspluatatsiyasi (transport turlari bo‘yicha) yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-metodik birlashmasining 2024-yil 18-iyuldagi 5-sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashining 2024-yil 22-iyuldagi 8-son yig‘ilishida ma’qullangan va Vazirlikning 2024-yil 1-avgustdagi 277-son buyrug‘i bilan TASDIQLANDI VA JORIY ETILDI.
Tuzuvchilar: Madjitov A. Professional ta’limni rivojlantirish
instituti“WorldSkills”, dual ta’lim va o‘quv amaliyotlarini metodik ta’minlash bo‘limi boshlig‘i
N.Sultanov Professional ta’limni rivojlantirish
institutiTa’lim texnologiyalari, o‘quv reja va dasturlarini ishlab chiqish bo‘limibosh mutaxassisi
A
A.Mirzayev
saka tuman 2-son kasb-hunar
maktabi O‘IBDO‘
E.Ergashev
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi maxsus fano‘qituvchisi’
O.Nurmatov
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi maxsus fano‘qituvchisi’
F.Mirzayev
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi Ishlab chiqarishta’limiustasi
O.Urmonov
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi Ishlab chiqarishta’limiustasi
S.Ibragimova
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi Ishlab chiqarishta’limiustasi
Taqrizchilar: J.Hamidov «UZAUTO MOTORS» aksiyadorlik
jamiyati o‘qitish ishlarini tashkil qilish bo‘limi boshlig‘i
R. Ataboyev «UZAUTO MOTORS» aksiyadorlik
jamiyati o‘qitish ishlarini tashkil qilish bo‘yicha ikkinchimutaxasiz
|
https://www.youtube.com/watch?v=IbyPWn1eK

https://www.youtube.com/watch?v=IbyPWn1eK-Q&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V&index=5
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
PROFESSIONAL TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH INSTITUTI
BOSHLANG‘ICH PROFESSIONAL TA’LIMNING
30711601-Avtomobillarnita’mirlash vaularga xizmat ko‘rsatish kasbibo‘yicha
Avtomobilelektr va elektron jihozlarituzilishi, ularga texnik xizmat ko`rsatish va ta'mirlashishlario‘quvamaliyotifanidan
O‘QUV DASTURI
Kvalifikatsiya(lar) nomi:
O‘quvrejadagitartibraqami:
Ajratilgan soat:
4. Avtomobil elektr va elektron jihozlariga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha elektrochilangar
3.4.5
120
Toshkent – 2024
O‘quv dasturi Professional ta’limni rivojlantirish instituti Yer usti transport tizimlari va ularning ekspluatatsiyasi (transport turlari bo‘yicha) yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-metodik birlashmasining 2024-yil 18-iyuldagi 5-sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashining 2024-yil 22-iyuldagi 8-son yig‘ilishida ma’qullangan va Vazirlikning 2024-yil 1-avgustdagi 277-son buyrug‘i bilan TASDIQLANDI VA JORIY ETILDI.
Tuzuvchilar: Madjitov A. Professional ta’limni rivojlantirish
instituti“WorldSkills”, dual ta’lim va o‘quv amaliyotlarini metodik ta’minlash bo‘limi boshlig‘i
N.Sultanov Professional ta’limni rivojlantirish
institutiTa’lim texnologiyalari, o‘quv reja va dasturlarini ishlab chiqish bo‘limibosh mutaxassisi
A
A.Mirzayev
saka tuman 2-son kasb-hunar
maktabi O‘IBDO‘
E.Ergashev
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi maxsus fano‘qituvchisi’
O.Nurmatov
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi maxsus fano‘qituvchisi’
F.Mirzayev
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi Ishlab chiqarishta’limiustasi
O.Urmonov
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi Ishlab chiqarishta’limiustasi
S.Ibragimova
Asaka tuman 2-son kasb-hunar maktabi Ishlab chiqarishta’limiustasi
Taqrizchilar: J.Hamidov «UZAUTO MOTORS» aksiyadorlik
jamiyati o‘qitish ishlarini tashkil qilish bo‘limi boshlig‘i
R. Ataboyev «UZAUTO MOTORS» aksiyadorlik
jamiyati o‘qitish ishlarini tashkil qilish bo‘yicha ikkinchimutaxasiz
|
O‘ - Avtomobillarni ta

|
Avtomobillarni ta
|
bet | 97/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 21. O‘quvdasturiumumiy talablari
Dasturnomi
|
Diagnostika apparatlarini ishlatish va ularni sozlash nosozliklarini bartarafetish. ishlari
|
Ajratilgan soat
|
90
|
O‘qituvchiningmashg‘ulotida qatnashibo‘zlashtirilishilozim bo‘lgan mavzularsoni
|
15
|
Dasturningmaqsadi
|
O‘quvchilarda avtomobillardagi elektr va elektron jihoz va uskunalarini diagnostika qilishda foydalaniladigan apparatlar tuzilishi va ishlash prinsiplari bo‘yicha ko‘nikmalar hosil qilish.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijasi
|
avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish uchun ish joylarinitayyorlaydi;
avtotransport vositalarini texnik holatini diagnostika qurilmalarini qo‘llay oladi;
avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish uchun texnologikuskunalarni ishlataoladi;
ish jarayonida mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlikni ta’minlaydi.
|
Bilimlar
|
- nosozliklarni aniqlash vaularnibartarafetish usullari;
- transport vositalarining texnik holatinitekshirish usullari;
- avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish usullari;.
- Texnik diagnostika vositalariga, shu jumladan o‘lchov vositalariga texnik xizmat ko‘rsatish qoidalari.
|
Ko‘nikmalar
|
- texnik diagnostika uskunalarini ta’mirlash, o‘rnatish va sozlashniamalgaoshirish;
- avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish usullarini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan qo‘shimcha texnologik uskunalardan mustaqil foydalanish;
- universal asbob, maxsus qurilmalar (tortishgichlar) va himoya vositalaridan foydalanish;
- dianostika apparatlaridan to‘g‘ri talablarga muvofiq qo‘llash.
|
|
|
| |
36/14 - Avtomobillarni ta

Avtomobillarni ta
NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2
3. O‘quvchilarning bilim vako‘nikmalarini baholash O‘quv dasturi davomida o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va malakalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagi tartib asosida baholanadi. Baholash usullari, savol- javob va amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishilozim. 4.Tavsiyaetiladiganadabiyotlar ro‘yhati: 1. R.Tillaxo‘jaev, A.Madjitov Avtomobil elektr va elektron jihozlari tuzilishi, ularga texnik xizmat ko‘rsatish vata’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 2. U.G‘aybullaev Avtomobillarningelektr va elektron jihozlar Shafoat Nur Fayz 2023-yil 3. Magdiev Sh.P. Avtomobil yurish qismlariga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 4. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi”, ‘Excellent Polygraphy” Toshkent-2021 yil. 5. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi, avtomobil dvigatellariga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 6. J.Kulmuxamedovva boshqalar “Avtomobillarnituzilishi, ularga servis xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 7. Sh.Magdiev, Avtomobillar tuzilishi, avtomobil uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil 8. D.I. Xoshimov, G‘ .N.Maxmudov “Yengil avtomobillarning tuzilishi”, “Avtomsan” Toshkent-2019 yil. 9. A.Muxitdinov, J.Qulmuxamedov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2019 yil. 10.O..Salimov , J.Kulmuxamedov “Avtomobillarni tuzilishi, texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Ilm Ziyo” Toshkent-2017 yil. 11.A.Muxitdinov, V.Sattivaldiyev, Sh.Xakimov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2014 yil. 12. D.I.Xoshimov “GM-Uzbekistan avtomobillarning konstruksiyasi”, “Avtomsan” Toshkent- 2017 yil. Internet manbalari. https://www.youtube.com/watch?v=Hf5Nfg183lA&list=PL2DwPcU8Gb951lPTV5XbExGf- FYTwuCr9 https://www.youtube.com/watch?v=6jo4wR7tH94&list=PL2DwPcU8Gb951lPTV5XbExGf- FYTwuCr9&index=2 https://www.youtube.com/watch?v=DUehAbeguqs&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid02 se89C6 https://www.youtube.com/watch?v=duXe651ju4Q&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid02s e89C6&index=2 https://www.youtube.com/watch?v=7PhTTX37SRk&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid02s e89C6&index=6 https://www.youtube.com/watch?v=1McNP6ImbQA&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid0 2se89C6&index=9 https://www.youtube.com/watch?v=jBAqA-JWIQk&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V https://www.youtube.com/watch?v=EynAS6w_zLY&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V&index=2 https://www.youtube.com/watch?v=EMldwOvJiA8&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V&index=3 Download 1,56 Mb.
|
Foydalanuvchanlik - K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad

166
daqiqa davomida
www.amazon.com
saytining ishlamay qolishi
kompaniyaga 2 million dollarga (daqiqasiga 66 240 $) tushgan.
Yuqoridagi misollar har bir tashkilot
uchun foydalanuvchanlikni
ta’minlash qanchalik muhimligini anglatadi. Yuqori foydalanuvchanlik
o‘zida quyidagi 3 ta omilni birlashtiradi:
-
xatolarga bardoshlilik:
bu omil tizimda xatolik kuzatilgan
taqdirda ham ishlamay qolmaslik shartini ko‘rsatadi;
-
taqdim etilayotgan xizmatlarning kafolati:
xizmatlar,
shuningdek, tizimlar ham har doim mavjud bo‘lishi kerak;
-
ma’lumotlar xavfsizligi:
infrastruktura tarkibidagi ma’lumotlar
yaxlitligi, undagi jarayonlar va xodimlar ishlamay qolgan taqdirda ham
ta’minlanishi shart.
Yuqori darajadagi foydalanuvchanlik o‘zida birorta ham xatolikni
qamrab olmaydi. Boshqacha aytganda, hosting provayderlarining
yuqori
foydalanuvchanlikni ta’minlashi uchun o‘zidagi biror tarmoq qurilmasi
(masalan, marshrutizator yoki tarmoqlararo ekran) ishlamay qolishini
oldini olish talab etiladi.
Tizim yoki xizmat foydalanuvchanligini buzilishiga olib keluvchi
hujum –
xizmat ko‘rsatishdan voz kechishga undash (DoS)
hujumi
hisoblanib, mazkur hujumning asosiy maqsadi tizim yoki tarmoqni
qonuniy foydalanuvchilar uchun xizmat ko‘rsatishini to‘xtatishidan
iborat. Ushbu hujum turli usul
va vositalardan foydalanilib, turli tizim
va muhit xususiyati asosida amalga oshiriladi.
Xizmat ko‘rsatishdan voz kechishga undash hujumini oldini olish
va foydalanuvchanlikni ta’minlash uchun kompleks himoya choralarini
ko‘rish tavsiya etiladi.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 113/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
117
xalq hunarmandchilik sohalari, metallga ishlov berishga asoslangan, gazlamaga
ishlov berishga asoslangan, turli xil material (tosh, suyak, tuproq gelina,
plastmassa va boshqa) larga ishlov berishga asoslangan milliy xalq
hunarmandchilik sohalariga bo‘lish kerak.
2. Texnologiya fani bo‘yicha yog‘och va metall hamda gazlamalarga ishlov
berishga taalluqli hunarmandchilik sohalaridan o‘quv dasturi bo‘yicha qaysi birini
o‘qitishni soha murakkabligiga qarab, sinflarga taqsimlash kerak.
3. Yosh avlodni o‘tmishdagi milliy xalq hunarmandchilik texnologiyalaridan
imkon qadar xabardor qilish zaruriyati bo‘yicha ayrim mavzularni to’garaklarda
o‘qitish lozim bo‘ladi.
Xalq hunarmandchilik sohalarini ishlov berilayotgan materiali bo‘yicha
umumlashtirish va sinflararo quyidagicha o‘qitish maqsadga muvofiqdir.
Yog‘ochlarga ishlov berishga asoslangan milliy xalq hunarmandchilik
sohalariga: yog‘och o‘ymakorligi, beshikchilik, aravachilik, egarchilik,
sandiqchilik, sandalchilik, savatchilik, buyrachilik, karovot (so’ri) chilik, musiqa
cholg‘u asboblarini tayyorlaydigan hunarmandchilik, mebelchilik, milliy rom va
eshiklar, uy jihozlari tayyorlaydigan hunarmandchilik va boshqalar kiradi.
Metallarga ishlov berishga asoslangan milliy xalq hunarmandchilik sohalariga
degrezlik, pixtakorlik, o‘ymakorlik, chilangarlik, zargarlik, pichoqsozlik,
misgarlik, qandakorlik va boshqalar kiradi.
Gazlamalarga ishlov berishga asoslangan milliy xalq hunarmandchilik
sohalariga kashtachilik, quroqchilik, zardo‘zlik, choponchilik, do’ppichilik,
gilamchilik, kigizchilik, ko’nchilik, mo’ynachilik, so‘zana-pardachilik, poyafzal
kosibchiligi va boshqalar kiradi.
Turli xil materiallarga ishlov berishga asoslangan milliy xalq hunarmandchilik
sohalariga ganchkorlik, haykaltaroshlik, kulolchilik, suyak va tosh o‘ymakorligi,
tandirchilik, qandolatchilik va boshqalar kiradi.
Sinflararo o‘qitilish quyidagicha olib borilsa maqsadga muvofiq bo’lar edi:
5 va 8-9 (yuqori sinflarda bevosita mahsulot tayyorlash) sinflarda
yo‘nalishlarga mos holda yog’ochga ishlov berishga asoslanganlardan yog‘och
o‘ymakorligi, o‘ymakorlikka asoslangan beshikchilik, egarchilik, metallga ishlov
berishga asoslangan degrezlik, quymakorlik, chilangarlik, gazlamaga ishlov
berishga asoslangan kashtachilik, quroqchilik, kashtachilikka asoslangan
choponchilik, do‘ppichilik, kabi hunarmandchilik sohalarini o‘qitish.
6 va 8-9 (yuqori sinflarda bevosita mahsulot tayyorlash) sinflarda
yo‘nalishlarga mos holda yog’ochga ishlov berishga asoslangan sandiqchilik,
aravachilik, karovot(so’ri)chilik, metallga ishlov berishga asoslangan zargarlik,
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 106/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
110
o‘zlashtirish ko‘rsatkichini ko‘tarish uchun fizika fanini o‘qitishda, laboratoriya
yoki seminar mashg‘ulotlarini yanada mazmunli, qiziqarli va tushunarli
o‘tkazishda pedagog va bo‘lajak fizika o‘qituvchisi faoliyatiga yangilik kiritib,
interfaol metodlardan foydalanish hamda ularni tez va samarali baholashga
erishishdir.
Demak, fizika fanini o‘qitishda ta’lim uzviyligini ta’minlagan holda guruhlarga
bo‘lib o‘qitish ma’lum ma’noda sifat ko‘rsatkichini oshiradi. Natijada, birinchidan
guruhlar orasida sog‘lom muhit yaratiladi, raqobat vujudga keladi, mavzuni
o‘zlashtirish sifati ortadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Saydaxmedov N., Ochilov A. Yangi pedagogik texnologiya mohiyati va
zamonaviy loyihasi. -Toshkent, 1999.
2. Saydaxmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalarni amaliyotga qo‘llash. -
Toshkent, 2000.
3. Azizxo‘jaeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. O‘quv
qo‘llanma - T.: 2003, TDPU.
4. Azizxo‘jaeva N.N. O‘quv jarayonining samaradorligini oshirishda
pedagogik texnologiyalar. – Toshkent, 2007.
5. Azimov I. va boshqalar. Metodik qo‘llanma. - T., Abu Ali ibn Sino
nomidagi tibbiyot nashriyoti, 2002 yil.
6. Irmatov FM Efficiency of modular teaching of physics for non-physical
specialties. innovative technologies in modern education -P. 228-231.
7. Ирматов Ф. М. Эффективность современных образовательных
технологий в педагогическом процессе (на примере
обучения физике). Научное знание современности. –Казан. 2019. -С. 34-37.
8. Ирматов Ф. М. Особенности обучения нефизическим специальностям
студентов. Образование и культура. Международная научно-практическая
конференция «Наука, образование, культура», Посвященная 29-ой годовщине
Комратского государственного университета. Комрат. –С. 130-132.
9. Ирматов Ф. М. Эффективность модульного обучения физики для
нефизических специальностей. Инновационные технологии в современном
образовании. –С. 228-231.
10. Irmatov F. Advantages of teaching physics on the credit system. European
Journal of Research and Reflection in Educational Sciences Vol, 7(12). - Great
Britain. –Р. 60-64.
|
| |
Animatsiya - • Coreldraw • pho to s h o p

Ushbu sohada ish qurol tugmalari pastida chiziqlar Щ
rangini va orqa rangini o‘zgartirish sohalari hamda tanlangan { \ ^ 1
ish qurol xususiyatlarini sozlash sohasi joylashgan. Har bitta ж, P
ish quroli o‘zining imkoniyatlariga, holatlariga va xususiyat-
^ т
lariga ega. Masalan, rangni shakl ichiga berishda: to iiq chek- ^ q
langan shakl, to iiq cheklanmagan shakl va butunlay chek-
j ^
lanmagan shakl holatida ishlash mumkin. Ushbu qo‘shimcha ^ ^
holatlar va xususiyatlar tugma ma’nosidan keyin qavslarda
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 108/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
112
а) агар иккита ҳолат масалада кўринмаса, у ҳолда битта ҳолат нормал
шароитларда ҳолат сифатида танланиши мумкин;
б) агар газ массаси доимий бўлиб қолса, у ҳолда масалалар газ
қонунлари ёрдамида ҳал қилиниши керак;
в) агар газнинг массаси ёки зичлиги масалаларда пайдо бўлса, у ҳолда
Менделеев-Клайперон тенгламасидан фойдаланиш тавсия этилади.
Энг муҳими, ҳар бир ҳолатда қайси қонунни қўллаш кераклигини
аниқлаш.
Диққат!
Агар вазифа газнинг ҳарорати ўзгармаслигини ёки жараён аста-секин
давом этаётганлигини айтса, унда улар бу изотермик эканлигини ва Бойл-
Марриотт қонунини бу ерда қўллаш мумкинлигини айтадилар. Аммо,
кўпгина вазифалар шароитида бу ҳақда бирон-бир сўз айтилмайди ва биз
ўзимиз учун тахмин қилишимиз керак. Бундай барча ҳолатларда, масаланинг
шартларини тузганлар, ҳеч бўлмаганда, қандай қилиб жараён аста-секин ёки
тез содир бўлганлигини аниқ кўрсатиши керак. Чунки агар жараён секинроқ
бўлса, бу изотермик жараён эди, агар жараён тез бўлса, у адиабатик бўлиб,
унда газ ҳарорати ўзгаради. Ва бу ҳолатларда масаланинг ечими бошқача
бўлади. Шунга ўхшаш топшириқни олгандан сўнг, сиз имтиҳон олувчига
саволни бериш орқали кўрсатиб ўтишингиз мумкин: жараён қандай ўтади,
секинми ёки тезми, ва нима учун буни сўраганингизни тушунтиринг. Менга
ишонинг, ўқитувчи ва имтиҳон олувчи жуда мамнун бўлади ва сизнинг
имкониятларингиз кескин ошади. Агар масаланинг шартларидан келиб
чиқадиган бўлсак, ташқи томондан газга босим ўзгармаган бўлса, унда
газдаги жараён изобарикдир.
Ва ниҳоят, агар газ ёпиқ идишда бўлса, уни иситиш ёки совитиш
жараёни изохорик жараён бўлиб, бу ерда Шарл қонунини қўллаш мумкин.
Юқоридагилардан келиб чиқадики, бундай масалаларни ечишда
Менделеев-Клайпейрон тенгламасини қўллаш мумкин эмас. Газнинг ҳолат
тенгламаси универсалдир ва албатта, ҳар қандай изожараён учун амал
қилади. Баъзи масалаларни ечаётганда, газнинг ҳолат тенгламасини
бошлаганингизда ва юқорида айтиб ўтилган қонунлардан бирини
олганингизда, баъзи имтиҳон олувчилар буни ёқтиришади. Содда қилиб
айтганда, ушбу қонунлардан бирини қўллашда масаланинг ечими бироз
қисқаради.
Агар сиз қайси қонунни ечиш учун мос эканлигини аниқласангиз, уни
умумий шаклда ёзинг ва кейин ҳар бир номаълум қийматни маълум
|
| |
K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad - bet 87

164
Nazorat savollari
1.
Kompyuter tarmog‘i va uning turlari.
2.
Tarmoq topologiyasi va uning turlari.
3.
Tarmoq qurilmalari va ularning asosiy vazifalari.
4.
Asosiy tarmoq protokollari va ularning vazifalari.
5.
Tahdid, zaiflik va hujum tushunchalariga izoh bering.
6.
Tarmoq muammolarini yuzaga kelishining asosiy sabablari.
7.
Tahdidlarning turlari va ularga misollar keltiring.
8.
Tarmoq xavfsizligining buzilishi
biznes faoliyatiga qanday
ta’sir qiladi?
9.
Tarmoq xavfsizligi zaifliklari va ularning turlari.
10.
Tarmoq xavfsizligiga qaratilgan hujum turlari.
11.
Razvedka hujumlarining asosiy maqsadi.
12.
Kirish hujumlariga misollar keltiring.
13.
Zararli dasturiy vositalarga asoslangan hujumlarning asosiy
maqsadi nima?
14.
Tarmoqlararo ekran vositasining asosiy vazifasi.
15.
Tarmoqlararo ekran vositalarining tasniflanishi.
16.
VPN tarmoq va uning asosiy vazifasi.
17.
VPN tarmoqni qurish usullari.
18.
Risk tushunchasiga izoh bering.
19.
Risk darajasi tushunchasiga izoh bering.
20.
Risk matritsasi va uning asosiy vazifasini tushuntiring.
21.
Risklarni boshqarish va uning asosiy bosqichlari.
22.
Tashkilotda risklarni boshqarish
freymworki va uning asosiy
vazifasi.
23.
Risklarni boshqarishning axborot tizimlariga misollar
keltiring.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 107/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
111
ГАЗ ҚОНУНЛАРИГА ДОИР МАСАЛАЛАРНИ
ЕЧИШ МЕТОДИКАСИ
Эргашев Жамшид Қўлдошевич
А.Қодирий номидаги ЖДПИ, Физика ва уни ўқитиш методикаси
кафедраси ўқитувчиси
e-mail: ergashev_jamshid@jspi.uz
Aннотация: Газ қонунларини ўрганаётганда масалаларни ечишга
катта эътибор берилади. Ушбу маыолада газ қонунларига доир масалаларни
ечиш методикасига оид мулоҳазалар баён этилади.
Калит сўзлар: газ, макроскопик параметр,газ холати, газ қонунлари,
изохорик жараён, изобарик жараён.
***
Аннотация: При изучении газового законодательства большое
внимание уделяется решению задачи. В этой статье содержится отзыв о
методологии решения вопросов, связанных с газовым законодательством
Ключевые слова: газ, макроскопический параметр, состояние газа,
законы газа, изохорный процесс, изобарный процесс.
Газ қонунларини ўрганаётганда масалаларни ечишга катта эътибор
берилади. Газ қонунлари бўйича ҳисоблаш масалаларининг иккита турга
ажратиш мумкин: биринчиси газ массаси ўзгармайдиган масала (бу ҳолда,
ҳар иккала макроскопик параметр P,V,Т ёки иккитаси ўзгаради, учинчиси
доимий бўлиб қолади) ва масалалар, иккинчиси газнинг массаси ўзгаради
(барча термодинамик параметрлар ёки уларнинг иккитаси ўзгариши мумкин).
Биринчи типдаги масалалар қисман газ қонуниятлари ва Клайперон
тенгламасини ўргангандан сўнг, иккинчи типдаги масалалар Менделеев-
Клайперон тенгламасини ўргангандан сўнг ҳал қилинади.
Масалаларни ечишда газ қонуниятлари масалаларининг ўзига хос
хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда умумий ечим алгоритми қўлланилади,
бу қуйидагиларга олиб келади: улар газ ҳолатининг қайси параметрлари
ўзгаришини ва доимий бўлиб қолишини аниқлайдилар ва шу муносабат
билан бажариладиган жараённинг хусусиятини аниқлайдилар.
Газ қонунлари билан боғлиқ масалаларни ечишда қуйидагиларни
тушуниш керак:
|
| |
Muhim risk ko‘rsatkichlari

160
-
Jihoz.
Jihozga aloqador risklar sifatida jihozlarning past
ta’mirlanishi muhitini, ishlamasligini, mavjud bo‘lmasligini va vazifaga
nomutanosibligini keltirish mumkin.
-
Mijoz.
Mijozlar bilan bog‘liq risklar odatda muhim o‘zgarishlar,
kutilmagan ko‘chishlar va zaif aloqa natijasida yuzaga keladi.
-
Vazifalar.
Vazifalarga aloqador bo‘lgan risklarga
yetarli
bo‘lmagan bajarish vaqti, takroriy vazifalar, ishni loyihalash va xodimlar
sonini yetarli bo‘lmasiligi orqali paydo bo‘luvchi risklar misol bo‘la
oladi.
Riskni aniqlash risklarni boshqarish jarayonidagi turli og‘ishlarni
kamaytiradi va bu, o‘z navbatida, kelajakda ta’sir qiluvchi omillar
ehtimolini kamaytiradi. Risklarni aniqlashning ko‘plab usullari mavjud,
ular asosida turli dasturiy vositalar ishlab chiqilgan. Aksariyat risklarni
aniqlash jarayoni maxsus shakllantirilgan jamoa tomonidan amalga
oshiriladi. Risklarni aniqlash jarayoni bir qancha omillarga, masalan,
tarmoqning holati va jamoa a’zolarining risklarni boshqarishdagi
qobiliyatlariga asoslanadi.
Risklarni baholash.
Risklarni baholash bosqichida tashkilotdagi
risklarga baho beriladi va bu risklarning ta’siri
yoki yuzaga kelish
ehtimoli hisoblanadi. Risklarni baholash - uzluksiz davom etuvchi
jarayon riskka qarshi kurashish rejalarini amalga oshirish uchun
imtiyozlarni belgilaydi. Risklarni baholash ularning miqdoriy va sifatiy
qiymatini aniqlaydi. Har bir tashkilot
risklarni aniqlash, darajalarga
ajratish va yo‘q qilish uchun o‘zining riskni baholash jarayonini qabul
qilishi kerak.
Risklarni baholash taqdim etilgan risk turini, riskning ehtimoli va
miqdorini, uning darajasini hamda uni nazoratlash uchun rejani
aniqlaydi. Tashkilotlar risklarni baholash jarayonini odatda xavf
aniqlanganida va uni zudlik bilan nazoratlay olmaganlarida amalga
oshiradilar. Riskni baholashdan so‘ng ma’lum vaqt mobaynida barcha
axborot vositalarini yangilash talab etiladi.
Risklar baholanganidan so‘ng, ular tashkilotga
keltiradigan
miqdoriy zararga ko‘ra darajalanadi. Darajalarga ajratish risklarga qarshi
kurashishga va resurslarni joylashtirishga yordam beradi. Taqdim etilgan
risklarning darajalari ularning miqdoriga bog‘liq bo‘ladi:
–
darajasi 1-2 ga teng bo‘lgan risklarni zudlik bilan bartaraf etish
yoki bartaraf etish imkoni bo‘lmasa, nazorat harakatlari orqali uning
xavflilik darajasini tushirish talab etiladi.
161
–
darajasi 3-4 ga teng bo‘lgan risklarni qandaydir biror vaqt
mobaynida bartaraf etish yoki xavfni nazoratga olish zarur hisoblanadi.
–
darajasi 5-6 ga teng risklarni imkoni bor bo‘lgan vaqtda bartaraf
etish yoki imkoni bo‘lmasa xavfni nazoratga olish zarur.
Risklarni baholash quyidagi ikki bosqichda amalga oshiriladi:
Riskni tahlillash:
risk tabiatini aniqlash va uning paydo bo‘lishi
darajasini
hisoblash bosqichi, risklarni nazoratlashga yordam beradi.
Riskni darajalarga ajratish:
risklarni tahlillash jarayonida ularning
miqdoriy jihatdan reytingini aniqlash va qarshi choralarni loyihalash
bosqichi.
Ma’lumotlarni zaxiralash texnologiyalari va usullari

170
-
nazorat qiymati:
nazorat qiymati ma’lumotlar bloki yaxlitligini
tekshirish funksiyasini amalga oshirishda bloklash funksiyasidan
foydalanadi. Disk buzilganida nazorat
qiymati xatolikni tuzatish
funksiyasi yordamida ma’lumotlarni tiklashga harakat qiladi.
RAID tizimlari sathga bog‘liq holda o‘ziga xos afzalliklar va
kamchiliklarga ega.
RAID tizimlarining afzalliklari:
Unumdorlik va ishonchlilik:
RAID texnologiyasi disklarda
ma’lumotlarni o‘qish va yozish unumdorligini oshiradi. Ushbu
texnologiya IO jarayonini taqsimlash orqali unumdorlikni yaxshilaydi va
jarayon tezligi, yagona diskda ma’lumotlarni
saqlashga qaraganda,
yuqori bo‘ladi.
Xatolikni nazoratlash:
buzilgan diskda saqlangan ma’lumotlarni
qolgan diskdagi ma’lumotlar bilan taqqoslash orqali ularni tiklashni yoki
tuzatishni amalga oshiradi.
Ma’lumotlar ortiqchaligi (ma’lumotlarni nusxalash):
diskning
buzilishi istalgan vaqtda yuzaga kelishi mumkin. RAID texnologiyasi
qurilma buzilganida ma’lumotlarni nusxalash orqali uning qayta
tiklanishini ta’minlaydi.
Disklarni navbatlanishi:
ma’lumotlarni o‘qish/
yozish
unumdorligini oshiradi. Ma’lumotlar kichik bo‘laklarga bo‘linib, bir
qancha disklar bo‘ylab tarqatiladi. RAID tizimida ma’lumotlarni o‘qish
va yozish bir vaqtda bajariladi.
Tizimning ishlash davomiyligi:
ushbu o‘lchov kompyuterning
ishonchligini va barqarorligini belgilaydi. Tizimning ishlash davomiyligi
tizimning avtomatik ishlash vaqtini belgilaydi.
RAID tizimlarining kamchiliklari:
Tarmoq drayverlarini yozish:
RAID texnologiyasi asosan
serverlarda foydalanish uchun loyihalangani bois, uning
asosiy
kamchiligi - barcha tarmoq drayverlarini yozish.
Mos kelmaslik:
tizimlar turli RAID drayverlarini madadlaydi.
Muayyan apparat yoki dasturiy komponent serverda sozlangan RAID
tizimi bilan mos kelmasligi mumkin. Mos kelmaslik RAID tizimining
o‘z vazifasini to‘g‘ri amalga oshirilmasligiga olib kelishi mumkin.
Ma’lumotlarning yo‘qolishi:
RAID drayverlari mexanik
muammolar tufayli o‘z funksiyalarini bajara olmasliklari mumkin.
Disklar ketma-ket buzilishga uchraganida ma’lumotlarning yo‘qolishi
xavfi ortadi.
171
Qayta tiklashning uzoq vaqti:
katta hajmli disklardan foydalanish
ma’lumotlarni uzatish tezligini ortishiga olib keladi. Biroq, katta hajmli
disklarda ma’lumotlarni tiklash va buzilgan disklarni
qayta sozlash uzoq
vaqt talab etadi.
Narxining yuqoriligi:
RAID texnologiyasini amalga oshirish
iqtisodiy jihatdan katta mablag‘ni talab etadi. Bundan tashqari, tizim
ishini yaxshilash uchun qo‘shimcha RAID kontrollerlarini va qurilma
drayverlarini sotib olish talab etiladi.
Mos RAID sathini tanlash tashkilot zaruriyatidan kelib chiqqan
holda va har bir sathning taqdim qilayotgan imkoniyatlariga asoslanishi
zarur. RAID sathini tanlashda ularni xususiyatlariga ham e’tibor berish
talab etiladi (6.1-jadval).
6.1-jadval
O‘ - Avtomobillarni ta

|
Avtomobillarni ta
|
bet | 93/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 21. O‘quvdasturiga qo‘yiladigan talablar
Dasturnomi
|
Avtomobilelektr va elektron jihozlarituzilishi,ularga texnik xizmat ko`rsatish vata’mirlash ishlari
|
Аjratilgan soat
|
120
|
Mavzularsoni
|
15
|
Dasturningmaqsadi
|
O‘quvchilarda avtomobillardagi elektr va uskunalarini nosozliklarini aniqlash, ularga ko‘nikmalarini hosil qilish.
|
elektron jihoz va SXK va ta’mirlash
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
Avtomobilnielektr jihozlariva tizimlarinitashxislay oladi.
Avtomobillarni o‘t oldirish tizimiga servis xizmat ko‘rsatish ishlarini bajaradi.
Avtomobilelektr jihozlarini yechishvanosozliklarini bartarafetadi. Servis xizmat ko‘rsatish me’yoriy hujjatlarinirasmiylashtiraoladi.
Ishjarayonida mehnatni muhofazaqilish vaxavfsizliknita’minlaydi.
|
Bilimlar
|
- avtomobil elektr jihozlariga servis xizmat ko‘rsatishning ketma ketligi;
- xizmat ko‘rsatish turlari va usullarihamdadavri;
- elektr jihozlarini texnik holatiga talablar hujjatlari va ularni to‘ldirish tartibi;
- avtomobilelektr jihozlarinitashxislash texnologiyasi;
- avtomobilelektr jihozlariniqismlarga ajratish, ta’mirlash vayig`ish tartiblari;
- avtomobilelektr jihozlarinisinash ketma-ketligi.
|
Ko‘nikmalar
|
- avtomobil elektr jihozlariga servis xizmat ko‘rsatishning ketma ketligi, xizmat ko‘rsatish turlari vausullarihamdadavrini aniqlash;
- elektr jihozlarini texnik holatiga talablar hujjatlari va ularni to‘ldirishni bilish;
- avtomobilnio‘toldirish tizimitashxislash;
- avtomobilni yoritish tizimitashxislash;
- avtomobilnielektr jihozlarinitashxislash;
- elektr jihozlarini qismlarga ajratish, detallarni saralash, qayta tiklash, almashtirish, yig‘ish, rostlash va kamchiliklarni bartaraf etish.
|
|
|
| |