nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“Blended learning” - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
78
2-rasm: O'zlashtirish ko'rsatkichlari diagrammasi
Oliy ta’lim muassasalari - talabalarini yuzma-yuz va virtual sinflarda jalb qiladigan aralash ta'lim
uchun ajoyib vosita. Talabalaringiz ushbu platformada viktorinalar, o'yinlar, aqliy hujum va ko'plab sinf
tadbirlariga qo'shilishlari mumkin.
Birgalikda yaratish jarayonini tashkil etish asosiy hisoblanadi va unga hamroh bo'lgan alomatlar.
Asosiylarini, o'z navbatida, birgalikda yaratishning tashkiliy jihatlari bilan bog'liq bo'lgan tashqi va noqulay
xarakterlovchi ichki qismlarga bo'lish kerak.
Shuni ta'kidlash kerakki, agar birgalikda yaratish darsining tashkiliy yondashuvlari psixologik,
pedagogik va uslubiy adabiyotlarda sezilarli darajada tavsiflangan bo'lsa, u holda uslubiy komponent kamroq
darajada ifodalanadi. Shuning uchun birgalikda yaratish darsining bosqichma-bosqich metodologiyasini
ochib beradigan savol muhim sanaladi.
Birgalikda yaratish jarayonining hamrohlik belgilari davom etayotgan jarayonlarning dunyoqarashini
idrok etishning to'liq rivojlanishiga yordam beradi.
Sinfda birgalikda ijod qilishni tashkil etish jarayonini o'rganish, S.Yu.Stepanov, E.Z.Kremer E'tibor
bering, asosiy va qo'shilgan belgilar bir-biri bilan o'zaro bog'liq bo'lishi va salbiy munosabatni keltirib
chiqarmasligi kerak [8].
-rasm: Darsda birgalikdagi ijodkorlikning asosiy ichki belgilari sxemasi

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
80
hurmatli va do'stona munosabatni shakllantirish; boshqa odamlar bilan muloqot qilish va unda o'zaro
tushunishga erishishga tayyorlik va qobiliyatni shakllantirish; o'z pozitsiyasini ochiq ifoda etish va himoya
qilishga tayyorlik, o'z harakatlariga tanqidiy munosabatda bo'lish va ularni munosib baholash qobiliyati o'z-
o'zini hurmat qilish va hissiy jihatdan ijobiy o'ziga nisbatan munosabat; boshqalarga hurmat – sherikni
tinglash va eshitish qobiliyati, har kimning huquqini tan olish o'z fikrlariga ega bo'lishi va barcha
ishtirokchilarning pozitsiyalarini hisobga olgan holda qarorlar qabul qilishi.
Shaxsning shakllanishiga hamrohlik qiluvchi xususiyatlarning ta'siri quyidagilarda namoyon bo'ladi:
Ko'p jarayonlilik va ko'p mavzuli mavzu muhim ijtimoiy va shaxslararo munosabatlar tizimini tashkil
qiladi.
Zamonaviy dunyoning ijtimoiy, madaniy, lingvistik, ma'naviy xilma-xilligini hisobga olgan holda fan
va ijtimoiy amaliyotning zamonaviy rivojlanish darajasiga mos keladigan yaxlit dunyoqarash; o'rganishga
bo'lgan mas'uliyatli munosabatni shakllantirish, o'quvchilarning o'z-o'zini rivojlantirish va o'z-o'zini
tarbiyalashga tayyorligi va qobiliyatini o'rganish motivatsiyasi va bilish [10].
Shaxsning u yoki bu tomonining rivojlanishi jarayondan muntazam foydalanish bilan sodir bo'ladi.
Birgalikda yaratish jarayoni ko'proq shaxsning ijodiy kabi jihatini rivojlantirishga qaratilgan fikrlash.
Ijodiy fikrlash quyidagi xususiyatlar majmui sifatida taqdim etiladi (fikrlash stereotiplarini yengish
qobiliyati, muammolarni aniqlash qobiliyati, noaniq vaziyatda yechim topish qobiliyati va intellektual
qiyinchiliklarni yengish qobiliyati), muammoni hal qilishda mustaqillik. Ijodiy fikrlash ijodiy muammolarni
hal qilishda, ijodiy ishlarni bajarishda rivojlanishi mumkin.
Xulosa Shunday qilib, birgalikda ijod qilish pedagogikasi zamonaviy darsning ajralmas qismidir,
chunki u nazariy bilimlarni o'zlashtirishga ham ta'sir qiladi. Shuning uchun sinfda birgalikda yaratish
jarayonini tashkil etishga e'tibor berish dolzarbdir.
Adabiyotlar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadiBog'liq 11-son PM Ped PsixoloAdabiyotlar:
1. Засобина Г. А., В.С. Мухаммед. Исследование в педагогической деятельности преподавателя
высшей школы. Иваново: «ИвГУ», 1997. 187 с.
2. Андреев, В.И. Эвристика для творческого саморазвития. Учебное пособие. Казань: «Центр
инновационных технологий», 1994. 247 с.
3. Степанов С. Ю., Кремер Е. З. Сотворчество на уроке – как это возможно? Сборник
материалов II Всероссийской научно-методической конференции «Актуальные проблемы
химического образования». Москва, 2011, С. 123 – 128.
4. Степанов, С.Ю. Учитель-ученик ценности сотворчества. М.: «Педагогика», 1990. 144 с.
5. Сластенин В.А. и др. Педагогика: Учеб. пособие для студ. высш. пед. учеб. заведений. М.:
Издательский центр «Академия», 2002. 576 с.
6. Загвязинский, В. И. Педагогическое творчество учителя. М.: Советская педагогика, 1988, №
1, С. 70–75.
7. Abdurasulovich, K. J., Abdurasulovich, K. O., Yangiboevich, K. M., Anvarovich, A. A., &
Xolmurodovich, G. A. (2020). Opportunities and results to increase the effectiveness of multimedia teaching
in higher education. Journal of Critical Reviews, 7(14), 89-93.
8. Muradilloyevich, I. U., Tanzilovch, O. K., Anvarovich, A. A., & Baxodirovna, S. I. (2020).
Improvement of teaching methodology by using modeling programs of engineering education in higher
education of uzbekistan. Journal of Critical Reviews, 7(14), 81-88.
9. Maxmudovich, X. M., Kuchkorovich, J. A., & Xo'Jjiyev, M. (2021). Technology of using E-
learning modeling programs in teaching special subjects in professional education. Psychology and
Education Journal, 58(1), 5403-5411.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
81
BO’LAJAK TEXNOLOGLARNING KASBIY KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISH
|
| |
TERMS OF SOCIO-PSYCHOLOGICAL ADAPTATION OF FOREIGN STUDENTS WHEN

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
209
internationalization of modern Higher Education of Uzbekistan. Specialists who well understand and accept
Uzbek features are listed, at the same time, the important tasks facing psychology in the training of
competitive foreign personnel. Foreign students will be told about the various adaptation barriers that may
arise during their studies in a foreign country and how the successful development of the adaptation of
international students for education and residence in Uzbekistan can be an obstacle. Various interpretations
of concepts such as Information Communication Disorders, physiological barriers, political, religious and
professional differences are cited as the main barrier to socio-psychological adaptation.
Key words: Adaptation, information communication disorders, emotional barrier, physiological
barrier, psychological barrier, language barrier, diction, gender barrier, adaptive education, inclusive
education.
Jadval 3.1 Spektrning asosiy ranglari

mumkin. Keng tarqalgan spektroskopiya tahlil metodlari quyidagilardir:
- Atom-absorbtsiya spektroskopiyasi (AAS);
- Atom-emissiya spektroskopiyasi (AES);
- Ko’rinadigan
va
ultrabinafsha
(UB)
diapozonlarda
elektron
spektroskopiyasi;
- Infraqizil (IQ) spektroskopiyasi;
- Mass - spektrometriyasi
Barcha spektroskopiya metodlari uchun umumiy narsa shuki, o’lchash
natijasi (analitik signal) ma’lum spektrdan iborat bo’ladi.
Elektromagnit nurlanish
energiyaning shunday turiki, bunda uning
fa’zodagi tarqalishi ham to’lqin va ham zarracha tabiatiga ega bo’lishi mumkin.
Vakuumda elektromagnit nurlanish tezligi taxminan=300 000 km/s ga teng.
Elektromagnit nurlanish spektrida har xil nurlar mavjud:
radio va mikronurlar,
infraqizil (issiqlik) nurlari (IQ), ko’rinadigan, ultrabinafsha (UB), rentgen va
γ-nurlar (3.2 jadval).
Tadqiqot ob’ektlariga ko’ra
optik uslublar yadroviy, atom va molekulyar
spektroskopiyaga
bo’linadi. Nurlanish spektroskopiyasi (emission va
lyuminestsensiya spektroskopiyasi), yutilish spektroskopiyasi (absorbtsion
spektroskopiya) va nurning sochilishi spektroskopiyasi (nefelometriya va
turbidimetriya) kabi turlari nurlanish va modda orasidagi o’zaro ta’sir turiga qarab
ajratiladi. Bundan tashqari optik usullar elektromagnit
nurlanish energiyasi
diapozonlari (oraliqlari) ga ko’ra ham farqlanadi (3.2 jadval).
3.2 jadval. Elektromagnit nurlanish spektridagi nurlar tavsifi
Spektr maydoni
To’lqin uzunligi intervali (λ)
Radioto’lqinlar
Mikroto’lqinlar
Infraqizil nurlanishi
Ko’rinadigan nurlar
Ultrafiolet nurlanishi
Rentgen nurlanishi
γ- nurlanishi
> 0.5 m
10
‒3
– 1 m
750 – 10
‒6
nm yoki 7,5
⋅10
–7
– 10
-3
m
400–750 nm yoki 4
⋅10
–7
– 7,5
⋅10
–7
m
10–400 nm yoki 10
‒8
– 4
⋅10
–7
m
10
-2
– 10 nm yoki 10
‒11
– 10
‒8
m
10
‒4
– 0,1 nm yoki 10
‒13
– 10
‒10
m
Spektroskopiya tahlil metodlarini tahlil qilinayotgan modda molekulasini
elektromagnit to’lqinni absorbtsiya (yutilishi) yoki emissiya (nur
tariqasida
qaytarishi) etishiga qarab 2 ga bo’lish mumkin (3.5 rasm):
- agar tahlil qilinayotgan modda molekulasi elektromagnit to’lqinni
absorbtsiya qilsa (yutsa), bunday tahlil absorbtsiya spektroskopiyasi deyiladi.
- agar emissiya qilsa (nur tariqasida qaytarsa), — emissiya spektroskopiyasi
deyiladi.
Energiya yutilishidan (absorbtsiyasidan) bevosita keyin zarrachalar
qo’zg’algan holatda boladi (qutichaga qarang). Bu odatda juda qisqa vaqt davom
etadi (~ 10
-9
s). Zarracha ortiqcha energiyani yana qaytargandan keyin esa yana
asosiy energiya holatiga qaytadi.
-jadval. 
Kasbiy yetuklik

|
-jadval.
Kasbiy yetuklikBog'liq 11-son PM Ped Psixolo1-jadval.
Kasbiy yetuklik
(professionalizm)ning darajalari
Kasbiy kompetentlik darajalari
«Eng maqbul» (istiqbolli)
9
Anglangan kompetentlik
(«Men nima bilishim haqida bilaman»)
8
Anglanilgan kompetentsizlik
(«Men bilmasligim haqida bilaman»
7
Anglanmagan kompetentsizlik
(«Men – hech narsa bilmasligim haqida, hech narsa
bilmayman»)
«Eng muhim» «nomigagina»
6
Anglangan kompetentlik
(«Men nima bilishim haqida bilaman»)
5
Anglanilgan kompetentsizlik
(«Men bilmasligim haqida bilaman»
4
Anglanmagan kompetentsizlik
(«Men – hech narsa bilmasligim haqida, hech narsa
bilmayman»)
«Yashirin, ammo yuzaga
chiqishi mumkin bo’lgan»
(ilmli-tarbiyali)
3
Anglangan kompetentlik
(«Men nima bilishim haqida bilaman»)
2
Anglanilgan kompetentsizlik
(«Men bilmasligim haqida bilaman»
1
Anglanmagan kompetentsizlik
(«Men – hech narsa bilmasligim haqida, hech narsa
bilmayman»)
Shuningdek, bo’lg’usi o’qituvchi-pedagog shaxsi shakllanishida kasbiy yetuklik va kompetentlik
ahamiyatini kengroq yoritishda mutaxassis kompetentsiyalari klasteriga murojaat etish maqsadga
muvofiqdir.
Kasbiy kompetentlikning bunday klasteri uch xil: faoliyatni; shaxslilikni; motivatsiyani tashkil
qiluvchi kompetentsiyalar majmuida ko’rinadi
Biz tomondan o’tkazilgan dastlabki tadqiqotlar natijasiga ko’ra, kompetentlik – inson faoliyatini uning
eng yaxshi bajargan amallariga nisbatan baholashda yordam beradigan standart, deb aytish mumkin. Sababi,
bunday baholanish, o’z navbatida, o’zgarishlar sharoitida tashkilot (iqtisodiyot subyektlari) faoliyatini yaxlit
holda ijobiy tomonga o’zgarishiga olib keladi. Oxir oqibat, muvaffaqiyat egalari – bu tashkilot, jamiyat va
muayyan shaxslar hisoblanishadi.
|
| |
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 200

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
200/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
196
197
198
199
200
201
202
203
...
246
5 -
A)
2, 5
B)
2, 3
C)
3, 5
D)
1, 4
E)
1, 5
9. Stasionar hallar üçün Şredinger tənliyi hansıdır?
1 -
Download
1,9 Mb.
1
...
196
197
198
199
200
201
202
203
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
УСЛОВИЯ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ АДАПТАЦИИ ИНОСТРАННЫХ

|
УСЛОВИЯ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ АДАПТАЦИИ ИНОСТРАННЫХ Pdf ko'rish
|
bet | 224/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped PsixoloУСЛОВИЯ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ АДАПТАЦИИ ИНОСТРАННЫХ
СТУДЕНТОВ ПРИ ОБУЧЕНИИ И ПРОЖИВАНИИ В УЗБЕКИСТАНЕ
В данной статье раскрыты условия социально-психологической адаптации иностранных
студентов при обучении и проживании в Узбекистане, сущность понятия адаптации, данное
понятие объясняется как процесс, связанный с изменением ситуации и ее характеристик, как
процесс, посредством которого действия адаптивного субъекта работают над собой для
адаптации. Было отмечено, что оказание психологических услуг иностранным студентам в связи с
их повышенной потребностью в адаптации, преодолении стрессов, которые могут возникнуть в
процессе жизни и учебы в новой среде, приобретает важное значение для интернационализации
современного высшего образования Узбекистана. Специалисты, хорошо понимающие и
принимающие узбекские особенности, при этом перечислены важнейшие задачи, стоящие перед
психологией в подготовке конкурентоспособных иностранных кадров. Будет рассказано о различных
адаптационных барьерах, которые могут возникнуть у иностранных студентов во время обучения в
другой стране, и о том, как они могут стать препятствием для успешного развития адаптации
иностранных студентов для получения образования и проживания в Узбекистане. В качестве
основных
препятствий
социально-психологической
адаптации
приводятся
различные
интерпретации таких понятий, как информационные коммуникативные расстройства,
физиологические барьеры, политические, религиозные и профессиональные различия.
Ключевые
слова:
адаптация,
информационные
коммуникативные
расстройства,
эмоциональный барьер, физиологический барьер, психологический барьер, языковой барьер, дикция,
гендерный барьер, адаптивное обучение, инклюзивное образование.
|
| |
OʻZBEKISTONDA OʻQISH VA YASHASHDA CHET ELLIK TALABALARNING

|
OʻZBEKISTONDA OʻQISH VA YASHASHDA CHET ELLIK TALABALARNING Pdf ko'rish
|
bet | 223/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped PsixoloOʻZBEKISTONDA OʻQISH VA YASHASHDA CHET ELLIK TALABALARNING
IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MOSLASHUV SHARTLARI
Nazarova Manzura Mustafo qizi,
Buxoro davlat universiteti
Psixologiya va sotsiologiya kafedrasi tayanch doktoranti
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda oʻqish va yashashda chet ellik talabalarning ijtimoiy-psixologik
moslashuv shartlari, moslashuv tushunchasining mohiyati ochib berilgan boʻlib, ushbu tushuncha vaziyat va
uning xususiyatlari oʻzgarishi bilan bogʻliq jarayon, adaptiv subyektning harakatlari moslashish uchun
uning oʻzi ustida ishlashi bilan bogʻliq jarayon sifatida tushuntirilgan. Chet ellik talabalarni adaptatsiya
holatiga moslashtirish, ularning yangi muhitda yashash va tahsil olish jarayonida yuzaga kelishi mumkin
boʻlgan stresslarini yengib oʻtishga boʻlgan ehtiyojining oshishi bilan bogʻliq psixologik xizmatlarni
koʻrsatish Oʻzbekiston zamonaviy oliy ta’limini xalqarolashtirishda muhim ahamiyat kasb etishi haqida
aytib oʻtilgan. Oʻzbek xususiyatlarini yaxshi tushunadigan va qabul qiladigan mutaxassislar, shu bilan
birga, raqobatbardosh chet ellik kadrlarni tayyorlashda psixologiyaning oldida turgan muhim vazifalar
sanab oʻtilgan. Chet ellik talabalarda oʻzga yurtda tahsil olish mobaynida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan
turli xil moslashuv toʻsiqlari va xalqaro talabalarning Oʻzbekistonda ta’lim olish va yashash uchun
moslashuvining muvaffaqiyatli rivojlanishiga qanday toʻsiq boʻlishi mumkinligi aytib oʻtiladi. Axborot aloqa
buzilishlari, fiziologik toʻsiqlar, siyosiy, diniy va kasbiy farqlar kabi tushunchalarning turli xil talqinlari
ijtimoiy-psixologik moslashuvning asosiy toʻsigʻi sifatida keltiriladi.
Kalit soʻzlar: adaptatsiya, axborot aloqa buzilishlari, hissiy toʻsiq, fiziologik toʻsiq, psixologik toʻsiq,
til toʻsigʻi, diksiya, gender toʻsigʻi, adaptiv ta’lim, inklyuziv ta’lim.
|
| |
Хулоса - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
207
вазиятдан чиқишнинг иккита йўли бор: одатий ҳаракатлар доирасидан чиқиш ёки илғор
ижодий
фикрлаш ғоялари билан қуролланиб, педагогик воқеликни англаш ва ўзгартириш.
Шундай қилиб, индивидуал ёндашув асосида талабалар педагогик тафаккурини
ривожлантиришда диалектик мантиқнинг узлуксизлик, ривожланишдаги босқичма-босқичлик, унинг
узилиши ва янги сифатнинг пайдо бўлиши каби элементи муҳим рол ўйнайди.
Педагогик
жараёнлардаги узлуксизлик ва босқичма-босқичлик боланинг табиий ривожланишида,
органик ва
ақлий тузилмаларнинг сифат жиҳатидан ривожланишини белгиловчи миқдорий материални тўплаш
ва кўпайтиришда; билимларни тизимли равишда ўзлаштиришда, шахсий хусусият ва фазилатларни
шакллантиришда;
болалар
таълим
жамоаси
ривожланишининг
ижтимоий-психологик
истиқболларини ўзгартириш ва мураккаблаштиришда намоён бўлади.
Адабиётлар:
1. Мирзиёев Ш.М. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва шахсий жавобгарлик – ҳар бир
раҳбар фаолиятининг кундалик қоидаси бўлиши керак. – Т.: Ўзбекистон, 2017. 45-б.
2. Абу Наср Фаробий. Фозил одамлар шаҳри. — Т.: Янги
аср авлоди, 2016
3. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўқитувчи ва мураббийлар
кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи http://uza.uz/oz/documents/zbekiston-respublikasi-
prezidenti-shavkat-mirziyeevning-ituv30-09-2020
4. Исматуллаева, Г. Э. Соғлом тафаккур тушунчаси ҳақида / Г. Э. Исматуллаева. — Текст :
непосредственный // Молодой ученый. — 2020. — № 15 (305). — С. 449-451. — УРЛ:
https://moluch.ru/archive/305/68391/ (дата обращения: 21.10.2023).
5. Рогов Е. И. Настольная книга практического
психолога в образовании
6. Кузьмина Н. В. Russian Grammar in Tables / Русская грамматика в таблицах. Флинта, Наука.
2010
7. Кулюткин Ю.Н. Эвристические методы в структуре решений. [Djv- 1.7M] (Москва:
Издательство «Педагогика», 1970) Скан, обработка, формат Djv: Николай Савченко, 2015.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
208
-tur usullar - Tahlilning instrumental usullari / Darslik

1-tur usullar. Yutilish (absorbtsion) spektroskopiyasi, ya’ni nurlanish
(yorug’lik) yutilishining tahlili metodlari. Ular qo’llanilayotgan uskunaga qarab,
quyidagi turlarga bo’linadi:
1.
monoxromatik yorug’likning yutilishiga asoslangan spektrofotometrik usul
(ya’ni, ma’lum to’lqin uzunligiga ega bo’lgan yorug’lik) va,
2.
polixromatik yorug’likning yutilishiga asoslangan fotokolorimetrik uslub
(ya’ni, turli to’lqin uzunligiga ega bo’lgan yorug’lik).
3.5 rasm. Elektromagnit nurlar
absorbtsiyasi va emissiyasi
hodisasi.
QUTICHA: Atomlardagi elektronlarning qo'zg'algan holatga o'tishi haqida Atomning orbital modelida manfiy zaryadlangan elektronlar musbat zaryadlangan yadro atrofida aylanadi. Ikki zarra orasidagi tortishish kuchlarini engish va elektronni atom yadrosidan ajratish uchun qo'shimcha energiya talab qilinadi. Elektronlar yadro atrofida o'zboshimchalik bilan emas, balki ma'lum orbitalarda (orbitallarda) harakatlanadi. Har bir orbitalda elektron ma'lum energiya qiymati bilan xarakterlanadi. Masalan, elektronni yadrodan uzoqroq energiya sathiga o'tkazish uchun atomga ta'sir etuvchi nurlanish energiyasi kvantlari aynan shu ikki orbital orasidagi energiya farqiga to'g'ri kelishi zarur. Natijada atom asosiy energetik holatdan qo'zg'algan holatga o'tadi.
Spektrofotometrik tahlil usuli - monoxromatorlar tomonidan olingan qat’iy
belgilangan to’lqin uzunligida (λ) yorug’lik yutilishining yutilish spektrini
aniqlash yoki o’lchashga asoslangan. Bu spektral chiziq moddaning maksimal
(eng yuqori) yutish egri chizig’iga mos keladi;
Fotokolorimetrik tahlil uslublariga ko’zga ko’rinadigan (400-800 nm) va
yaqin ultrabinafsha (200-400 nm) maydonlarda molekulyar muhit orqali nurlanish
yutilishini o’lchashga asoslangan usullar kiradi. Tekshirilayotgan bo’yalgan
eritmani rangi intensivligini o’lchash yoki uni standart eritmani rangi intensivligi
bilan taqqoslashga asoslangan.
Ishlatiladigan yorug’likni o’lchash usuliga qarab fotometriyaning quyidagi
turlari farqlanadi:
- vizual kolorimetriya - tahlil qilinayotgan va standart eritmalarning rangini
vizual (ko’z bilan chamalab) usulda taqqoslash asosida modda kontsentratsiyasini
aniqlash (masalan indikatorlar qo’llanilishi);
- fotokolorimetriya - spektr maydonining filtrlar bilan olingan tor bo’lagida
(kengligi 10-100 nm) elektromagnit nurlanish intensivligini o’lchashga
asoslangan);
Spektrofotometrik ham, fokolorimetrik tahlil usuli ham yutuvchi modda
tomonidan nur yutilishi va uning kontsentratsiyasi orasidagi mutanosiblik
munosabatiga asoslangan. Farqi shundaki, birinchi uslubda qurilmaga qurilgan
monoxromatorlar (shisha yoki kvarts prizmalar, difraktsion prujinalar) yordamida
monoxromatik yorug’lik ajratib olinadi (3.6-rasm), ikkinchi usulda esa 20-100 nm
oraliqda to’lqin uzunliklaridagi nurni o’tkazadigan bo’lgan polixromatik
yorug’likning ma’lum bandli yorug’lik filtrlaridan foydalaniladi (3.7-rasm).
Spektroskopiya — moddalarning elektromagnit nurlanish bilan o’zaro

Bu yerda
𝑐 - yorug’lik tezligi - 3∙ 10
8
m
⋅ s
-1
ga teng.
O’lchov birliklari: ν - gerts (Hz); λ - mikrometr (1µm=10
-6
m), nanometr
(1nm=10
-9
m) va angstrem (1A=10
-10
m ), eng tez-tez foydalanadigani bu 1-chi va
2-chi o’lchamlar.
Spektral maydon uch qismga bo’linadi: ultrabinafsha (UB), λ=200 ... 400
nm; ko’rinuvchan, λ=400 ...760 nm; infraqizil (IQ), λ > 760 nm.
UB va ko’rinuvchan maydonlarda yutilish yo’laklarining tabiati
(λ=200...760 nm) elektron o’tishlariga bog’liq; IQ maydonida – yutuvchi modda
molekulasidagi atomlarning tebranishlariga. IQ spektroskopiyada nurlanish
odatda
𝜈̅ = 1/λ to’lqin soni bilan xarakterlanadi; agar λ kattalik cm da o’lchansa,
unda to’lqin sonining birligi "teskari cm", ya’ni cm
-1
bo’ladi. To’lqin soni qulay,
chunki u bu nurlanishga sabab bo’ladigan o’tish vaqtida chiqarilgan energiyaga
to’g’ri proportsionaldir. IQ spektrining o’rta maydoni to’lqin sonlari o’rtacha
3600...300 cm
-1
bilan xarakterlanadi.
Ko’rinadigan maydondagi moddaning yutilish spektri (λ = 400...760 nm) va
uning inson ko’zi bilan idrok etiladigan rangi o’zaro bog’liq.
Rang - yorug’likning aks etgan yoki tarqalayotgan nurlanishning spektral
tarkibiga mos ravishda ma’lum ko’rish sezgisiga olib kelish xususiyati.
Ko’rinadigan spektrning alohida tor bo’limlari ettita asosiy rang va ular orasidagi
juda ko’p turli tuslarning rang hissini beradi (jadval. 3.1).
A) I – 3, II – 2, III –

B) - ##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan

A) I – 3, II – 2, III –
B) I – 2, II – 1, III – 3
C) 1 I – 3, II – 1, III – 2
D) I– 1, II – 2, III – 3
E) I – 1, II – 3, III – 2
18. Elektrik dövrəsində ölçülən kəmiyyətlərə cihazlar arasındakı uyğunluğu müəyyən edin.
I-Cərəyan şiddəti1 - ampermetr
II-potensiallar fərqi
III-Müqavimət
1 - elektrometr
2 - ommetr
3- qalvanometr
A) I – 3, II – 2, III – 1
B) I – 2, II – 1, III – 3
C) I – 3, II – 1, III – 2
D) I– 1, II – 2, III – 3
E) I – 1, II – 3, III – 2
19. Aşağıdakı fiziki kəmiyyətlərə uyğun riyazi ifadələri tapın?
I - elektronların nizamlı hərəkət sürəti
II - elektronların konsentrasiyası
III - elementar yük
IV - naqilin müqaviməti
V - cərəyan şiddəti
VI - cərəyan sıxlığı
1 -
2 -
|
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 91

13. Naqilin müqaviməti hansı amillərdən asılıdır 1 - həndəsi ölçülərindən; 2 - hazırlandığı materialın növündən; 3 - temperaturdan;
14. Elektrik cərəyanının yaranması üçün hansı şətlər ödənilməlidir 1 - sərbəst yükdaşıyıcılar olmalıdır; 2 - potensiallar fərqi yaradılmalıdır;
15. Uyğunluğu müəyyən edin. I - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün Om qanunu diferensial şəkildə II - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün Om qanunu
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
91/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
87
88
89
90
91
92
93
94
...
246
Bu sahifa navigatsiya:
13. Naqilin müqaviməti hansı amillərdən asılıdır 1 - həndəsi ölçülərindən; 2 - hazırlandığı materialın növündən; 3 - temperaturdan;
14. Elektrik cərəyanının yaranması üçün hansı şətlər ödənilməlidir 1 - sərbəst yükdaşıyıcılar olmalıdır; 2 - potensiallar fərqi yaradılmalıdır;
15. Uyğunluğu müəyyən edin. I - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün Om qanunu diferensial şəkildə II - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün Om qanunu
D)
;
E)
;
13. Naqilin müqaviməti hansı amillərdən asılıdır?
1 - həndəsi ölçülərindən;
2 - hazırlandığı materialın növündən;
3 - temperaturdan;
A)
2 və 3;
B)
Yalnız 1;
C)
1, 2 və 3;
D)
Yalnız 3;
E)
1 və 3;
14. Elektrik cərəyanının yaranması üçün hansı şətlər ödənilməlidir?
1 - sərbəst yükdaşıyıcılar olmalıdır;
2 - potensiallar fərqi yaradılmalıdır;
3 - maqnit sahəsi yaradılmalıdır;
A)
Yalnız 2;
B)
Yalnız 1;
C)
1 və 2;
D)
Yalnız 3;
E)
1, 2 və 3;
15. Uyğunluğu müəyyən edin.
I - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün Om qanunu diferensial şəkildə
II - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün
Om qanunu
III - Tam dövrə üçün Om qanunu
IV - Dövrə hissəsi üçün diferensial şəkildə Om qanunu
V - Dövrə hissəsi üçün Om qanunu
1 -
Download
1,9 Mb.
1
...
87
88
89
90
91
92
93
94
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
Additivlik Qonuni - Tahlilning instrumental usullari / Darslik

Agar eritmada bir-biri bilan o’zaro ta’sirlashmaydigan bir necha rangli
moddalar bo’lsa, har bir modda boshqalaridan mustaqil ravishda nur yutadi.
Bunda
berilgan
A
λ
to’lqin uzunligidagi
umumiy yutilish alohida
komponentlarning shu bilan bir xil to’lqin uzunligidagi yutilishlarning
yig’indisiga teng bo’ladi. Ushbu tamoyil (printsip)
rangli moddalar
aralashmalarini tahlil qilish uchun asos sifatida qabul qilingan. Agar λ = const va
l
= const bo’lganda, biz quyidagi tenglamaga ega bo’lamiz:
𝐴 = ∑ 𝐴
𝑖
= 𝑙 · ∑ 𝜀
𝜆
·
𝑖
𝑐
𝑖
𝑖
… … … … … … … … (3.8)
3.6 Absorbtsiya spektroskopiyasi instrumentlarining asosiy komponentlari
Absorbtsiya spektroskopiyasi instrumentlarining juda turli-tumanligiga
qaramasdan, barcha turlarida muayyan tamoyilga rioya qilinadi.
1.
Yorug’lik manbai. Oddiy qurilmalarda –
bu kunduzgi tabiiy
yorug’lik. Ko’proq mukammallashtirilgan qurilmalarda - volfram cho’g’lanma
lampalar, simob lampalar (λ = 254 nm; 302 nm; 334 nm), gaz to’ldirilgan
vodorodli lampalar (λ = 200 ...400 nm), Nernst shtifti ( λ = 1,6...2,0 mkm) va
globar (λ = 2,0...16 mkm gacha bo’lgan).
2. Monoxromatizator. Yorug’lik manbaidan yorug’lik nuri berilgan to’lqin
uzunligiga ega nurlanishni uzatuvchi monoxromator (yorug’lik filtri, prizma)
orqali o’tadi. Filtrning harakati o’ptik hodisalardan foydalanishga asoslangan:
nurning yutilishi va interferentsiyasi.
Absorbtsiya filtrlari kichik shaffoflikka va juda keng tarmoqli nur o’tkazish
yo’lagiga ega (Δλ ≥ 30 nm). Bular oddiy rangli shishalardir. Interferentsiya
yorug’lik filtrlari yaxshi xususiyatlarga ega: katta
shaffoflik va juda tor nur
o’tkazish yo’lagi (Δλ = 5 ... 10nm). Oxirgi ikkita filtrdan birgalikda
foydalanganda nur o’tkazish yo’lagi yanada torayadi.
Eng universal monoxromatizatorlar shishadan, kvartsdan, galogenidlardan
va ishqoriy yer metallaridan (IQ nurlar uchun – NaCl, KBr, LiF)
yasalgan
prizmalardir. Ular yordamida yuqori monoxromatiklik nurini keng diapozondagi
to’lqin uzunliklarida olish mumkin. Iloji boricha kyuvetalar ham
monoxromatizatorlar bilan bir xil materiallardan tayyorlanadi. Erituvchi sifatida
CHCl
3
(xloroform), CCl
4
(tetraxlormetan) va
boshqa organik erituvchilar
ishlatiladi.
Rasm. Kalibrlash grafigi

Eng kuchli rangdor birikmalar uchun bu qiymat odatda
𝜀
𝜆
≅
n 10
4
. Bunday
holda, Buger-Lambert-Ber qonuni tenglamasidan foydalanib (3.4 formula)
aniqlanayotgan moddalarning kontsentratsiyasini oralig’ining
quyi chegarasini
𝐶
𝑚𝑖𝑛
quyidagi formulaga asosan aniqlash mumkin:
𝐶
𝑚𝑖𝑛
=
𝐴
𝑚𝑖𝑛
𝜀
𝜆
∙𝑙
(3.7)
Agar
l = 1 cm va
𝐴
𝑚𝑖𝑛
= 0.005 faraz kilsak, 𝐶
𝑚𝑖𝑛
=0,005/(10
4
·1) = 5
⋅10
-7
mol/L
ga teng. Agar aniqlash chegarasini yanada pasaytirish zarur bo’lsa, yutuvchi
qatlam qalinligini
oshirish yoki moddani, masalan, ekstraktsiya yo’li
bilan
kontsentrlash mumkin.
Kyuvetaning devorlari tushayotgan nurlanishning bir qismini tarqatadi va
uni eritma bilan birgalikda qisman yutilishiga olib keladi. Bu ta’sirni
kompensatsiyalash (qoplash) uchun amalda
I
0
ni o’lchash uchun bir xil kyuvetaga
to’ldirilgan sof erituvchidan foydalaniladi.
Rim klubı - Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ

|
Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ
|
bet | 90/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYARim klubı. Joqarıda atap ótilgen kóz-qaraslardaġı túpkilikli burılıs tiykarınan Rim klubı iskerligi tásirinde júz berdi. 1968-jılı Rimde óziniń birinshi májilisine jıynalġan alımlar, filosoflar hám jámiyetlik ġayratkerlerdiń bul abıroylı xalıqaralıq shólkemi házirgi dáwirdiń eń mańızlı ulıwmainsanıy mashqalaları boyınsha bayanatlar tayarlaw hám járiyalawdı óziniń aldına wazıypa etip qoydı. Bul shólkemniń 1972-jılı járiyalanġan «Ósiw shegaraları» dep atalġan birinshi bayanatında-aq kútá úlken shaw-shuwlarġa sebep boldı, óytkeni insaniyat ózi ańlamaġan halda «poroxlı bochka ústinde otırıp, gúgirt penen oynap atırġanlıgın» kórsetip berdi. Rim klubınıń tiykarshısı hám birinshi prezidenti Aurelli Pechchei usı izertlewge jazġan sóz basında bılay dep atap ótken edi: «Endilikte ana - Jerimiz hár qanday ósiw pátlerine shıdam beriwge, insannıń hár qanday erkeliklerin kóteriwge qabiletli ekeligine salamat pikirleytuġın adamlardıń birewi de isenbeydi. Ósiw shegaraları bar ekenligi ráwshan, lekin olardıń qanday ekenligi hám qay jerde ekenligin ele anıqlaw lazım»48.
Bul bayanat avtorları sonday anıqlawlar menen shuġıllandı. Alınġan nátiyjelerdiń qısqasha mazmunı sonnan ibarat edi, planetamız kóleminiń shegaraları sózsiz tárizde insan imkaniyatınıń shegaraların da kózde tutadı; materiallıq ósiw sheksiz dárejede dawam etiwi múmkin emes; sociallıq rawajlanıwdıń haqıyqıy shegaraları materiallıq faktorlar menen emes, al bálkim ekologiyalıq, biologiyalıq hám hátteki mádeniy faktorlar menen belgilenedi. Olar jáhán rawajlanıwınıń tiykarġı tendenciyalarınıń komp`yuter modelin dúzip, usı tendenciyalar saqlanġan halda úshinshi mıń jıllıq basında-aq insaniyat waqıyalar ústinen qadaġalawdı pútkilley joġaltıwı hám nátiyjede nabıt bolıwġa júz tutıwı múmkin, degen toqtamġa keldi. Bundan óndiristiń ósiwin toqtatıw, barġan sayın kóbeyip baratırġan xalıqtıń sanın bolsa tiyisli sociallıq siyasat járdeminde turaqlastırıw lazım, degen juwmaqqa kelindi.
Bayanat dún`yanıń kóplegen tillerine awdarıldı hám dún`ya boylap keń tarqaldı, óndiristiń ósiwin toqtatıw ideyası tárepdarları hám qarsılasları ortasında qızġın tartıs-diskussiyaġa sebep boldı. Keyninen gezektegi bayanatlar kompleksi (búgingi kúnde olar jigirmadan asıp ketti) payda boldı. Bul bayanatlar ulıwmainsanıy mashqalalardıń kóplegen aspektlerin ashıp berdi hám ularga tek ġana alımlar hám filosoflar emes, al bálkim siyasatshılar, jámiyetlik ġayratkerler, ulıwma jáhán hámjámiyeti itibarın qarattı.
|
| |
Azıq-awqat mashqalası - Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ

|
Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ
|
bet | 97/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYAAzıq-awqat mashqalası. Ġalaba kesellikler hám ómirdiń sezilerli dárejede qısqarıwınıń sebepleriniń biri azıq-awqat mashqalası bolıp tabıladı. Atap aytqanda, dawamlı toyıp tamaq jemew hám jetkiliksiz tamaqlanıw kem rawajlanġan eller xalqında ġalaba tárizde kórinis tawıp atırġan tuaqlı belok ashlıġı hám vitamin deficitine alıp kelmekte. Nátiyjede dún`yada hár jılı ashlıqtan bir neshe on millionlap adamlar, úlkenlerden kóre kóbirek balalar nabıt bolmaqta.
Azıq-awqat jetispewshiligine dus kelgen eller onı import qılıwġa májbúr, lekin bul, ádette, asharshılıqqa qarsı gúreste kem nátiyje beredi hám bunnan tısqarı, bul ellerdi eksportshılarġa ġárezli etip qoyadı. Usılayınsha ġálle sociallıq-ekonomikalıq, siyasiy basım ótkiziwdiń nátiyjeli quralına hám mánis-mazmunına kóre, birinshi gezekte eń jarlı ellerge qarsı «azıq-awqat quralına» aynaladı.
1960-jıllarda azıq-awqat mashqalasın sheshiw rawajlanıp atırġan eller ushın «jasıl revolyuciyanı» ámelge asırıw menen baylanıstırılġan edi. Bul ilajdıń mánis-mazmunı biyday hám shalınıń kútá ónimli jańa sortlarınan paydalanıp, awıl xojalıq ónimdarlıġın keskin arttırıwdan ibarat edi. Bunıń ushın awıl xojalıq óndirisin zamanagóy texnologiyalar járdeminde modernizaciya qılıw mólsherdendi. «Jasıl revolyuciya» kópshilik rawajlanıp atırġan ellerde qabıl qılındı, lekin ámelde hám pozitiv, hám negativ aqıbetlerge alıp keldi. Awıldı qayta shólkemlestiriw ushın tiyisli sociallıq shárt-shárayatlar hám bunıń ushın zárúr ġárejetler bar bolġan mámleketlerde ol pozitiv nátiyje berdi. Biraq bunday eller onsha kóp emes, mısalı Hindistan, Pakistan usılar qatarınan. Texnika hám tóginler satıp alıw ushın ġárejetler bar bolmaġan, xalıqtıń maġlıwmat dárejesi júdá pás bolġan, turġın dástúrler hám sarqıt aqidalar xojalıq júrgiziwdiń progressiv formaların ámelge engiziwge tosqınlıq qılġan kútá qalaq ellerde bolsa «jasıl revolyuciya» nátiyje bermedi. Sonday-aq, ol ádettegi mayda xojalıqlardı wayran qıla basladı, awıl xalqınıń qalaġa migraciyasın kúsheytti. «Jasıl revolyuciya» eski awıl xojalıġınıń ornında jańa, zamanagóy awıl xojalıġın qura almadı, yaġnıy eski úydi buzıp, onıń ornında jańa imarat qura almadı, bul bolsa azıq-awqat mashqalasın jáne de keskinlestirdi.
Ózbekstanda bul mashqalanıń sheshimin tabıwġa racional jantasıldı. Paxta jekehákimshiligine shek qoyılıp, ġálle, shalı, sharwa tovarların jetilistiriwge ayrıqsha itibar qaratıldı, awıl infrastrukturasın jetilistiriw, awılġa sanaattı alıp kiriw, ġálle ónimlerin islep shıġıw texnologiyalarınan ónimli paydalanıw jolga qoyıldı.
|
| |
Suv, tuproq, havo, oziq-ovqat va boshqa muhitlarni tahlil qilish uchun

1970da doktor Klark suvdagi glyukoza uchun fermentativ faollashtirilgan
polyarografik o’lchov vositasini namoyish etdi va
glyukoza glyukoza oksidaza
fermenti ishtirokida butun qonda o’lchanishi mumkinligini ta’kidladi. Bundan
foydalangan holda, YSI firmasi bir necha yil ichida o’zining polyarografik
elektrod bilan jixozlangan innovatsion 23C glyukoza analizatori bilan modelini
bozorga chiqara oldi.
O’sha paytda o’zida YSI firmasi temperatura va biomeditsina sohalari
uchun nozik elektrodlar texnologiyalariga asoslangan bir qator qurilmalarni ishlab
chiqdi.
Firmaning ijrochi direktori, amerikalik olim Xardi Trollander portativ
instrumentlarni ishlab chiqarish soxasiga samarali ishladi va ekologiya, biologiya,
tibbiyot va boshqa fan sohalari, shuningdek, sanoatning evolyutsion rivojlanishiga
katta hissa qo’shadi. 1983 yilda firma Sharqiy yarim sharda o’zining
savdobo’limlarini ochdi va TIU savdosini yo’lga qo’ydi.
Shunday qilib, portativ ekologik sifat tahlil instrumentlarini ishlab
chiqishda eng muhim tarixiy voqealar quyidagilardan iborat bo’ldi: 1963-yilda
dala va laboratoriya ishlari uchun dunyoda birinchi Klark portativ amaliy erigan
kislorod o’lchagich joriy etildi; 1993-yilda birinchi marta eritmani aralashtirish
zarur bo’lmagan mikroelektrod - mustaqil erigan kislorod selektiv elektrodi joriy
etildi.
Bundan tashqari, ko’plab ishlab chiqaruvchilar turli sanoat va ilm-fan
soxalari uchun portativ vositalar, xususan, yuqorida aytib o’tilgan HACH va
OLYMPUS Innov-X (AQSh) firmalari ham TIU instrumentlarini rivojlantirish
ishiga qo’shildi.
Natijada metallurgiya, geologiya, metall chiqindilarini qayta
ishlash va saralash kabilarni qamrab olish tufayli instrumentlarning xilma-xilligi
sezilarli darajada kengaydi. Agar hozirgacha bo’lgan suv ekologiya sohasida
portativ TIU yanada rivojlantirish haqida gapirish kerak bo’lsa, YSI firmasi
o’zining mashhur multiparameter instrumenti " ProPlus” (Proplus)
flagman
modelini taqdim etdi (5.6 rasm). Yaqinda bu kompaniya innovativ optik elektrod
qo’llaydigan, aqlli sensorlar texnologiyasi bilan jihozlangan portativ
multiparametrli instrument - ProDSS (Digital Sampling System, ya’ni raqamli
namuna tizimi) sotishni boshladi.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 93

5 -
A) I – 5, II – 3, III – 1, IV– 5, V - 4
B) I – 2, II – 4, III – 5, IV – 3, V - 1
C) I – 3, II – 4, III – 5, IV – 2, V - 1
D) I– 4, II – 3, III – 2, IV– 1, V - 5
E) I – 3, II – 1, III – 2, IV – 5, V - 4
16. Uyğunluğu müəyyən edin.
I - Coul - Lens qanununun inteqral şəkli
II - Coul - Lens qanununun diferensial şəkli
III - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün Om qanununun diferensial şəkili
IV - Tam dövrə üçün Om qanunu
V - Qeyri - bircins dövrə hissəsi üçün Om qanunu
1 -
2 -
|
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 92

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
92/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
88
89
90
91
92
93
94
95
...
246
2 -
3 -
4 -
Download
1,9 Mb.
1
...
88
89
90
91
92
93
94
95
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
A) I – 5, II – 3, III – 1, IV – 5, V -

B)

|
A) I – 5, II – 3, III – 1, IV – 5, V -
B)
|
bet | 95/246 | Sana | 12.12.2020 | Hajmi | 1,9 Mb. | | #12881 |
A) I – 5, II – 3, III – 1, IV – 5, V -
B) I – 2, II – 4, III – 5, IV – 3, V - 1
C) I – 3, II – 4, III – 5, IV – 2, V - 1
D) I – 4, II – 3, III – 2, IV – 1, V - 5
E) 4 I – 5, II – 4, III– 1, IV – 2, V - 3
17. Uyğunluğu müəyyən edin.
I - Faradeyin ümumiləşmiş qanunu
II - Faradeyin birinci qanunu
III - Faradeyin ikinci qanunu
1 -
2 -
3 -
|
| |
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Tildiń logikalıq analizi

|
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Tildiń logikalıq analizi
|
bet | 146/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYAÓz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Tildiń logikalıq analizi
Tema boyınsha 5 sinkveyn dúziw
Sinkveyn – belgili bir tema boyınsha oqıw materialın bir neshe sózlerde ańlatıw múmkinshiligin beretuġın usıl. («Sinkveyn» fran. «bes». Bul specifikalıq qosıq (rifmasız) bolıp, úyrenilgen tema boyınsha informaciyanı ulıwmalastırıwshı bes qatardan ibarat.
Sinkveyn dúziwqaġıydaları
Birinshi qatarda bir sóz benen tema ańlatıladı (atlıq).
Ekinshi qatar – temanı eki sóz benen súwretlew (kelbetlik)
Úshinshi qatar – usı tema sheńberindegi háreketti úsh sóz benen ańlatıw (feyil, hal feyil)
Tórtinshi qatar – temaġa qatnaslı tórt sózden ibarat gáp (har qıylı sóz shaqapları).
Besinshi qatar – bir sóz, temanıń sinonimi.
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Dálillewdiń logikalıq tiykarları
1. Usı tema boyınsha tiykarġı hámqosımsha ádebiyattı oqıp shıġıw
2. «Bilemen/Bilgim keledi/Bilip aldım» tablicasın toltırıw.
«Bilemen
|
Bilgim keledi
|
Bilip aldım
|
|
|
|
Jumıs metodikası haqqında:
Bul metodika tekst mazmunı hám mánisine kirip barıw procesin basqarıwdı kózde tutadı.. Bunıń ushın insan ushın tábiyiy bolġan biliw sxeması tiykar etip alınadı: túsiniw belsendiligi dáslep tema boyınsha belgili nárseler anıqlanıp alınadı, ondaġı belgisiz nárselerge sorawlar qoyıladı, al onnan keyin okıw dawamında oqıwshı ushın informaciyanıń bahalılıġı tarezige tartıladı, qoyılġan sorawlarġa juwap izlenedi, jańa nárseler atap kórsetiledi.
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Ja`miyet ha`m insan filosofiyasi
«Qalqanlar» tablicasın toltırıw
Qádiriyattıń atı
|
Onıń mazmunı qanday?
|
Adam hám jámiyet ushın áhmiyeti
|
ol siziń ómirińizde qanday kórinis tappaqta?
|
|
| |
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Tábiyat bolmısmı

|
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Tábiyat bolmısmı
|
bet | 143/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYAÓz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Tábiyat bolmısmı
Tekstti insert metodı menen oqıw hám talqılaw
Usıldıń atı abbreviaturadan ibarat:
I — interactive (interaktiv).
N — noting (biliw).
S — system for (sistema).
E — effective (nátiyjelilik ushın).
R — reading (oqıw).
T — thinking (pikir júrgiziw).
Erkin tárjima bolġanı menen metodtıń mánis-mazmunın ashıp beredi. Solay etip. insert — okıw hám jazıw arqalı kritikalıq oylawdı rawajlandırıw metodınıń usılı bolıp, tekst penen, jańa material ústinde islegende qollanıladı.
İnsert metodın kóbinese nátiyjeli oqıw texnologiyası dep te ataydı.
«İnsert» usılın sabaqlarda qalay qollanıw kerek?
1. Tálim alıwshılar tekstti arnawlı belgiler qoyıp oqıydı:
V — men bunı bilemen;
+ — bul meniń ushın jańa informaciya;
- — men basqasha oylaytugın edim, bul meniń bilgenime qarama-qarsı;
? — bul meniń ushın túsiniksiz, túsindiriwler, anıqlawlar zárúr.
Keńes: teksttegi markirovkalardı qálem menen polyalarda belgilew kerek.
2. Tablica toltırıladı
V
|
+
|
—
|
?
|
Bul jerde tezis túrinde tekste ushırasatuġın, aldın belgili bolġan terminler hám túsinikler jazıladı.
|
Tekstten telgili bolġane jańa nárseler jazıladı
|
Qarama-karsılıqlar atap ótiledi, yaġnıy oqıwshı óz bilimleri hám itiqatları menen qayshı keletuġın nárselerdi kórsetip ótedi
|
Túsiniksiz momentler, yaġnıy tekstti oqıw barısında júzege kelgen sorawlar, anıqlıq kirgiziliwi kerek jerler sanap ótiledi.
|
3. Bir neshe oqıwshı tárepinen (tańlamalı túrde) tablicanı oqıw. Hesh qanday talqılawlarsız, tek tezislerdi oqıw.
4. Tekstti tákirarıy oqıw. Bul basqısh sabaqtı ańlaw procesine ótkeredi. Bunda tablica tolıqtırılıwı múmkin, geypara tezisler bir baġanadan ekinshisine ótiwi múmkin.
5. Refleksiya. Bul basqıshta tablicaġa kirgizilgen jazıwlar talqılanadı. Bilimler qalay toplanatugınlıgı analizlenedi. Eskiden jańaġa qaray háreket bir qansha kórgizbeli hám túsinikli bola baslaydı.
«İnsert» metodı boyınsha oqıw ushın tekst
|
| |
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Rawajlaniw filosofiyasi

Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Rawajlaniw filosofiyasi.
1. Usı tema boyınsha tiykarġı hámqosımsha ádebiyattı oqıp shıġıw
2. «Bilemen/Bilgim keledi/Bilip aldım» tablicasın toltırıw.
«Bilemen
|
Bilgim keledi
|
Bilip aldım
|
|
|
|
Jumıs metodikası haqqında:
Bul metodika tekst mazmunı hám mánisine kirip barıw procesin basqarıwdı kózde tutadı.. Bunıń ushın insan ushın tábiyiy bolġan biliw sxeması tiykar etip alınadı: túsiniw belsendiligi dáslep tema boyınsha belgili nárseler anıqlanıp alınadı, ondaġı belgisiz nárselerge sorawlar qoyıladı, al onnan keyin okıw dawamında oqıwshı ushın informaciyanıń bahalılıġı tarezige tartıladı, qoyılġan sorawlarġa juwap izlenedi, jańa nárseler atap kórsetiledi.
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Biliw teoryasi
Máseleniń eki tárepin, mısalı jaqlaw yaki qarsı bolıw argumentleri, plyus, minusleri, faktler hám pikirlerdi sáwlelendiretuġın T-sxema (diagramma ) dúziw
İnformaciyalıq texnologiyalar. Jámiyettiń informatizaciyalasıwı.
Óz betinshe tálim tapsırmasıniń atı: Logika biliw teyoryasinin` izertlew obyekti
Máseleniń eki tárepin, mısalı jaqlaw yaki qarsı bolıw argumentleri, plyus, minusleri, faktler hám pikirlerdi sáwlelendiretuġın T-sxema (diagramma ) dúziw
|
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 199

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
199/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
195
196
197
198
199
200
201
202
...
246
3 -
4 -
Download
1,9 Mb.
1
...
195
196
197
198
199
200
201
202
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
Ko’zga ko’rinadigan va ultrabinafsha nurlanish

3.14 rasm. Ko’rinadigan va UB spektrlari intervallaridagi
spektrofotometriya to’lqin uzunliklari.
Ko’pgina noorganik murakkab aralashmalar
va organik molekulalar
elektromagnit spektrining ko’rinadigan yoki UB sathidan nurlanish yutadi. Bu
ko’rinadigan va UB intervallarni
spektroskopiyasidan foydalanib,
eritmalardagi
ko’p sonli element va birikmalarni sifatiy va miqdoriy aniqlash imkonini beradi.
400 dan 800 nm gacha to’lqinlar uzunligi bilan to’lqinlanadigan
nurlanishlarni qabul qilish uchun, nurni yutuvchi molekulalari rangli bo’lishi yoki
kimyoviy reagentlar yordamida tahlildan oldin rangga bo’yalgan
birikmalarga
aylantirilishi kerak.
B) 1, 3, 5  

C) - ##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
198/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
194
195
196
197
198
199
200
201
...
246
B)
1, 3, 5
C)
1, 4, 5
D)
2, 3, 4
E)
3, 4, 5
8. Heyzenberqin qeyri - müəyyənlik prinsipi necə ifadə olunur?
1 -
2 -
Download
1,9 Mb.
1
...
194
195
196
197
198
199
200
201
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
Tariqatchilikning zamonaviy ko‘rinishlari

|
Tariqatchilikning zamonaviy ko‘rinishlari
|
bet | 60/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолTariqatchilikning zamonaviy ko‘rinishlari.
Payg‘ambarimiz s.a.v “Kimki dunyoni xohlasa zohidlik qilsin va kimiki ikkolovini xohlasa ilm o‘rgansin” deganlar. Chunki o‘sha davrda avvalgi dinlardan o‘tib kelgan talimotlari zohidlik edi. Tarki dunyo qilayotgan insonlar bor edi. Endi esa yangi talimot Islom dini keldi. Bu talimotga ko‘ra musulmon kishi ham dunyo va ham oxiratni istashi kerak. Alloh taolo o‘zining kalomida shunday marhamat qiladi: “Va ulardan ba’zilari: “Robbimiz, bizga bu dunyoda ham yaxshilikni, oxiratda ham yaxshilikni bergin va bizni do‘zax olovi azobidan saqlagin”, deydir” (Baqara, 201).
Demak, Rasulullohning “Kimiki oxirtni xohlasa zohidlik qilsin" deganlari ahli kitoblardan qolgan. Tarkidunyochilikka ishoradir. Islomdagi taqvo, yani tasavvuf esa dunyo va oxiratni xohlashdir. Bu esa ilm o‘rganish bilan bo‘ladi. Islomda 200-hijriy yillarda dastlab taqvo belgisi sifatida, faqirlik, kamtarlikni izhor etish maqsadida jun kiyim kiyib yuruvchilar paydo bo‘lgan.
Tasavvuf ta’limoti uzoq davrlar mobaynida jamiyatning turli tabaqalari o‘rtasida do‘stlik, brodarlik rishtalari ildiz otishiga zamin yaratgan. Hozirgi paytda dunyoning ko‘p mamlakatlarida Bahouddin NAQSHband va nAQSHbandiya tariqati katta nufuzga ega. Chunki mazkur tariqatda islom shariati mezonlari buzilishiga yo‘l qo‘yilmay, chin insoniy fazilatlar ilgari surilgan.
Ammo barcha davrlarda ham tasavvufni o‘zlarining tor doiradagi maqsadlari yo‘lida talqin etuvchilar ham bo‘lganini unutmaslik kerak. Abdulqodir Giyloniy o‘zlarining “Sirrul-asror” kitoblarining 23 fasli, “Tasavvuf ahli xususining bayoni” bobida tasavvuf ahlini ikkiga bo‘ladi: avvalgi guruh-“sunniylar”, ikkinchisi esa “bid’at ahli” deb tilga olinadi. Birinchi toifa so‘zda, amalda, shariat va uning ma’nosi bo‘lgan tariqatda tamoman qoimdir. Ularni “ahli sunna val jamoa” nomi bilan ataydi. Bid’atchilar toifasiga esa shariat va tariqatga mos tushmagan ishlarni qilishga odatlanganlarni kiritadi.
Hozirgi kunda tasavvuf deganda tor ma’nodagi turli marosimbozlik, tariqatga ruju qo‘yish, ”pirparastlik ”, xudoyima-xudoyi va ehsonma-ehson yurish, boshqalardan ajratib turadigan liboslar kiyish, boshqalardan ajratib turadigan turfa rasm-rusumlarga berilib yashash tushuniladigan bo‘lib, odamlarga tariqatni shunday tushuntiradigan ayrim toifalar ham ko‘payib bormoqda. Shuningdek, bu toifalar haqiqiy mumtoz tasavvuf vakillarning tasavvufni komil musulmon yetishtirishdagi bir vosita ekani haqida o‘gitlarni unutib, musulmon kishilarning asosiy maqsadi tariqatga kirish, pirga qo‘l berib, uning xizmatini qilish ekani haqidagi noto‘g‘ri talqin va da’volarini ilgari surmoqdalar. Shu sababli, soha mutaxassislari tomonidan bunday toifalarni mumtoz tasavvuf namoyandalari va vakillaridan farqlay bilish hamda ularni boshqa turli oqimlardan ajratib ko‘rsatish maqsadida ularga nisbatan “tariqatchilar” atamasi iste’molga kirdi.
|
| |