Dehqon xo’jaligini tashkil etish va rivojlanish asoslari

|
Dehqon xo’jaligini tashkil etish va rivojlanish asoslari
|
bet | 2/8 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 25,22 Kb. | | #274307 |
Bog'liq Lecture - 2
Dehqon xo’jaligi oilaviy mayda tovar xo’jaligi bo’lib, oila a’zolarining shaxsiy mehnati asosida, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish uchun oila boshlig’iga berilgan tomorqa yer uchastkasida qishloq xo’jaligi mahsuloti yetishtiradi va realizasiya qiladi.
Dehqon xo’jaligidagi faoliyat tadbirkorlik faoliyati jumlasiga kiradi hamda dehqon xo’jaligi a’zolarining istagiga ko’ra yuridik shaxs tashkil etgan holda va yuridik shaxs tashkil etmasdan amalga oshirilishi mumkin.
Dehqon xo’jaligi o’z faoliyatida yollanma mehnatdan doimiy asosda foydalanishi mumkin emas.
Dehqon xo’jaliklarini tashkil etish, ularning faoliyati va tugatilishi bilan bog’liq munosabatlar dehqon xo’jaligi to’g’risidagi qonun hujjatlari hamda boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.
Dehqon xo’jaligi a’zolari jumlasiga birgalikda yashayotgan va dehqon xo’jaligini birgalikda yuritayotgan oila boshlig’i, uning xotini (eri), bolalari, shu jumladan farzandlikka olingan bolalari, tarbiyaga olgan bolalari, ota-onalari, mehnatga qobiliyatli yoshga yetgan boshqa qarindoshlari kiradi.
Yuridik va jismoniy shaxslar bilan o’zaro munosabatlarda Dehqon xo’jaligi nomidan shu xo’jalik boshlig’i ish ko’radi.
Dehqon xo’jaligi boshlig’i qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi berilgan oila boshlig’i yoki oilaning muomalaga layoqatli a’zolaridan biridir.
Dehqon xo’jaligining boshlig’i vaqtincha mehnat qobiliyatini yo’qotgan taqdirda yoki uzoq vaqt bo’lmaganda u o’z majburiyatlarini bajarish vakolatini shu xo’jalik a’zolaridan biriga, Dehqon xo’jaligining a’zosi bir kishidan iborat bo’lganda esa, shartnoma asosida talablariga javob beradigan har qanday shaxsga berishga haqlidir.
Dehqon xo’jaligi ixtiyoriylik asosida, xo’jalik boshlig’ining tuman hokimiga yozma murojaatiga asosan tashkil etiladi. Arizada so’ralayotgan yer uchastkasining joylashgan manzili, maydoni, dehqon xo’jaligining tarkibi hamda qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishini tashkil etish uchun yer uchastkasidan belgilangan maqsadda foydalanishning yo’nalishlari ko’rsatiladi.
Yer uchastkalari berish masalalarini ko’rish bo’yicha tuman komissiyasining xulosasini inobatga olgan holda tuman hokimi dehqon xo’jaligini tashkil etish to’g’risida qaror qabul qiladi. Tuman hokimining dehqon xo’jaligini tashkil etish to’g’risidagi qarori tumanning moliyaviy,
bank, soliq va boshqa tuzilmalari uchun majburiy hujjatdir.
Dehqon xo’jaligi belgilangan tartibda davlat ro’yxatiga olingan paytdan e’tiboran tashkil etilgan deb hisoblanadi.
Dehqon xo’jaligining boshlig’ini davlat ro’yxatiga olish dehqon xo’jaligi boshlig’ining doimiy yashash joyidagi tuman hokimligi tomonidan ariza berilgan paytdan e’tiboran uch kun ichida amalga oshiriladi. Dehqon xo’jaligi boshlig’iga yer uchastkasiga umrbod egalik qilish huquqini beruvchi davlat hujjati hamda davlat ro’yxatidan o’tkazilganlik to’g’risidagi belgilangan namunadagi guvohnoma beriladi.
Shirkat xo’jaliklari a’zolarining, boshqa qishloq xo’jaligi va o’rmon xo’jaligi korxonalari, muassasalari va tashkilotlari xodimlarining oilalariga, shunigdek qishloq joylarda yashovchi o’qituvchilar, shifokorlar va boshqa mutaxassislarning oilalariga dehqon xo’jaligi yuritish uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilishga tomorqa yer uchastkasi imorat va hovli egallagan maydonni ham qo’sh-ganda sug’oriladigan yerlarda 0,35
gektarchaga va sug’orilmaydigan (lalmikor) yerlarda 0,5 gektargacha o’lchamda, cho’l va sahro mintaqasida va sug’orilmaydigan (lalmikor) yerlarda 1 gektargacha o’lchamda beriladi.
Fuqarolarga dehqon xo’jaligini yuritish uchun 0,06 gektar doirasida tomorqa yer uchastkalarida meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi kim oshdi savdosi asosida realizasiya qilinishi mumkin.
Yangi tashkil etilayotgan dehqon xo’jaligi uchun tomorqa yer uchastkasi olish huquqi dan mazkur joyda kamida uch yil mobaynida doimiy yashab kelayotgan shaxslar foydalanadilar (yangi o’zlashtirilayotgan yer maydonlari bundan mustasno).
Dehqon xo’jaligiga ajratilgan yerning chegaralari joyning o’zida yer tuzish xizmati organlari tomonidan mahalliy byudjet mablag’lari hisobidan rasmiylashtiriladi.
Tomorqa yer uchastkasidan oqilona va samarali foydalanayotgan dehqon xo’jaligiga qishloq xo’jalik mahsuloti yetishtirish va realizasiya qilish, yem ishlab chiqarishni tashkil etish, shunigdek yaylov yaratish uchun qisqa muddatli ijaraga qo’shimcha ravishda yer uchastkalari berilishi mumkin.
Fuqarolarga dehqon xo’jaligi yuritish uchun yer berish yoki yerni realizasiya qilish tartibi O’zbekiston Respublikasining «Yer kodeksi», «Dehqon xo’jaligi» to’g’risidagi va boshqa qonun hujjatlari bilan belgilanadi.
Dehqon xo’jaligiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilishga berilgan tomorqa yer uchastkalari xususiylashtirilishi va oldi-sotdi, garov, hadya, ayirboshlash obyekti bo’lishi mumkin emas. Yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi kredit olish uchun garovga qo’yilishi mumkin.
Tomorqa yer uchastkasining o’lchami va chegaralari faqat dehqon xo’jaligi boshlig’ining roziligi bilan o’zgartirilishi mumkin.
Dehqon xo’jaligiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi asosida berilgan tomorqa yer uchastkasidan foydalanganlik uchun haq yer solig’i tariqasida undiriladi.
Dehqon xo’jaliklari uchun suvdan foydalanish limitlari vakolatli organlar tomonidan belgilanadi.
Dehqon xo’jaligiga beriladigan suvnining sarfini hisobga olish hamda suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq to’lash tartibi, shuningdek mazkur soliq bo’yicha imtiyozlar qonun hujjatlari bilan belgilanadi.
|
| |