nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“3” (qoniqarli) - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

|
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional Pdf ko'rish
|
bet | 38/129 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 11,26 Mb. | | #150515 |
Bog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya Kamilovna“3” (qoniqarli)
baho
4
- Mashinasozlik chizmalari o‘z fikrini og‘zaki va
yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olmaydi.
- davra bilan dialogga kirisha olmaydi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslasha olmaydi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal
qilmaydi.
- o‘quvchi
Mashinasozlik
chizmalari
dasturini
o‘zlashtirmagan mavzuning mohiyatini tushunmaydi
“2”(qoniqarsiz)
baho
Mashinasozlik chizmalari.Mashinasozlik chizmasi vazifalari-mavzusi bo‘yicha
vizual-didaktik resurslar
- Tarqatma materiallar;
- Tayanch iboralar;
- Elektron didaktik materiallar:
- Amaliy mashg‘ulot;
81
Amaliy mashg‘ulot
40-rasm.
82
TAYANCH IBORALAR
MASHINASOZLIK CHIZMALARI
• Detal – bir xil nomdagi va bir xil markali materialdan (yig‘ish
jarayonlari qo‘llanilmagan) yasalgan bo‘ladi.
• Yig‘ish birligi – tayyorlovchi korxonalarda tarkibiy qismlari o‘zaro
yig‘ish jarayonlari bilan biriktiriladigan buyumlar.
• Kompleks – tayyorlovchi korxonada yig‘ish jarayonlari bilan
birlashtirilmagan, ammo bir-biriga bog‘liq ekspluatatsion vazifalarni
bajarish ko‘zda tutilgan ikki va undan ortiq buyum.
• Komplekt – tayyorlovchi korxonada yig‘ish jarayonlari bilan
birlashtirilmagan, biroq umumiy yordamchi vazifalarga ega bo‘lgan ikki
va undan ortiq buyum to‘plami. Masalan, ehtiyot qismlar to‘plami.
• Vint chiziqlar - Nuqtaning bu vaqtda bosib o‘tgan yo‘li, ya’ni
trayektoriyasi vint chiziq deyiladi.
• Silindrik vint chiziq. Bu texnikada eng ko‘p qo‘llaniladigan chiziq.
• Buyum- Korxonalarda ishlab chiqarilayotgan har qanday narsa yoki
narsalar to‘plami umumiy nom buyum deb ataladi.
|
| |
№ 5-mavzu: Tekis shakllar. Geometrik jismlar va geometrik jismlar guruhining

Bog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya Kamilovna
№ 5-mavzu: Tekis shakllar. Geometrik jismlar va geometrik jismlar guruhining rasmini chizish. Reja : 1. Tekis shakllar (geometrik shakllar) 2. Geometrik jismlar haqida 3. Geometrik jismlar guruhining rasmini chizish Geometrik jismlarning rasmini chizish Qurilish konstruksiyalarining ishlab chiqarish detallari va uzellarini har doim ularni
tashkil etuvchi elementlarga fikran ajratish mumkin, bu elementlar asosiy geometrik
jismlarni - parallelepiped va prizma, silindrik yoki konus shakllarini eslatadi yoki
ulardan tashkil topgan bo‘ladi. Shuning uchun ularni to‘g‘ri tasvirlash texnikaviy rasmda
muhim ahamiyatga ega.
Rasmga asosan aksonometrik proeksiya turini tanlash ham muhim. Bunda asosiy mezon
yaqsollik, tasvirlanadigan predmetning shaklini va tuzilishini aniq aks ettirish
hisoblanadi. Aksonometrik tasvirnnng u yoki bu turini tanlash predmetning shakliga
bog‘liq. Masalan, asosi kvadratdan iborat bulgan detallarning rasmini to‘rtburchakli
izometriyada chizilganda qirralar predmetning vertikal o‘qi bilan mos kelib qoladi;
aksonometriyada yon yoqlarning bir xilligi natijasida rasm yaqqol va tushunarli
chiqmaydi. Bunda to‘rtburchakli dimetrnyada bajarilgan rasm
yaqqol chiqadi.
32-rasm. Piramidning rasmini chizish: a- to‘g‘ri burchakli proegsiyada, b - to‘g‘ri burchakli izometriyada, v – to‘g‘ri burchakli
dimetriyada
69
Keyingi rasmda silindrlar tasviri keltirilgan. Silindrlar asosi aksonometrnyada aniq
usullar bilan yasalishi kerak.
33-rasm. Konus rasmini chizganda uning ocherk yasovchilari rasmini to‘g‘ri chizish zarur. Bunda
plan bo‘yicha chap va o‘ngdagi eng chetki yasovchilar ocherk yasovchilar emasligini
nazarda tutish lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
157
SHAHAR ATROFI XO’JALIGINING IQTISODIY GEOGRAFIK
JIHATLARI (Kattaqo’rg’on shahri misolida)
Qahramonova Iroda Nabijon qizi
SamDU Geografiya va ekologiya fakulteti 2-kurs talabasi
SamDU dotsenti: Usmanov M.R
Annotatsiya: Ushbu maqolada shahar atrofi xo’jaligining iqtisodiy geografik
jihatlari ko’rsatib o’tilgan. Mamlakatimizning bozor iqtisodiyotiga o’tish davrida
ba’zi bir mintaqalar xo’jaligi jumladan, shahar atrofi xo’jaliklarining hududiy tashkil
etilishi va rivojlanishi jarayonlarni ilmiy asosda o’rganish xozirgi davrning eng muhim
masalalaridan biridir. Bu metodologik jihatdan shaharsozlik qabul qilingan tizim tarkib
yondashuviga ham to’g’ri keladi, Sababi, qadimdan shaharlar takomillashuvida shahar
atrofi xo’jaligining ahamiyati benihoya katta bo’lgan.
Instituti - bet 52

71
O`lchash. O`lchov vositalari. O`lchash natijalarini baholash. O`lchov turlari.
O`lchashdagi xatoliklar ko`rinishlari. Xatolik sinflari.
Ma`ruza maqsadi: O`lchov vositalarini tanlash va xatoliklari bo`yicha
baholashni o`rganish.
1.
Umumiy tushunchalar
Maqbul yechimlarni izlashni o`z oldiga qo`ygan zamonaviy darajada
loyihalashtirish - juda ko`p o’lchash va hisoblash ishlaridir. O’lchash ishlari esa har
doim o’lchash uslubiyoti, o’lchashlardagi noaniqliklar va boshqalar bilan
bog’langan ma`lum bir darajadagi aniqlikka ega bo`ladi. Shu bilan birga,
texnologik jihozlar tizimlarini loyihalashtirish uchun ularni xarakterlovchi
boshlang’ich ma`lumotlar bo`lib katalog va boshqa bildirgi materiallar xizmat
qiladi, bu ma`lumotlar ham o`zining xatoliklariga ega bo`ladi. Shuning uchun,
o`lchov qurilmalarining ishidagi aniqlikni baholash, o`lchov va hisoblardagi
xatoliklar tabiatini bilish, o`lchov vositalaridan to`g’ri foydalanishni bilish -
mutaxassislarning tadqiqot mavzusidan qat`iy nazar, ularga zarur bo`ladi.
Bevosita baholash - Instituti

78
Nol (kompensatsion) usul o`lchanayotgan kattalikni qiymati ma`lum
bo`lgan kattalik bilan taqqoslashdan iborat, ammo ular orasidagi ayirma ma`lum
kattalikni o`zgartirish usuli bilan nolga keltiriladi.
Potentsiometrlar, muvozanatlashtirilgan ko`priklar va boshqalar nol’ usulga
asoslangan asboblarga misol bo`la oladi. Nol usul o`lchashning yuqori aniqligini
ta`minlaydi.
O`lchanayotgan kattalik
o`zgaruvchan kattalik deb ham ataladi.
O`zgaruvchan kattalik bog’liq bo’lmagan, bog’liq va tashqi bo`lishi mumkin.
Bog’liq bo’lmagan o`zgaruvchi faqat tadqiqotchi xoxishi orqali o`zgaradi.
Bog’liq o`zgaruvchi - bu fizikaviy kattalik bo`lib, u bog’liqmas
o`zgaruvchilar o`zgarganda o`zgaradi.
Tashqi o`zgaruvchi -bu ham fizikaviy kattalik bo`lib,u tadqiqodchi tomonidan
nazorat qilinmaydi, ammo u eksperiment natijalariga ta`sir ko`rsatadi.
Har qanday o’lchash sistemasi quyidagi 5 ta asosiy elementlardan iborat:
32
1. Standart hujjatlari;
2. Faoliyat predmeti ;
3. O’lchash asbobi yoki o’lchash qurilmalari ;
4. O’lchashni amalga o’lchashni amalga oshiruvchi operator ;
5. O’lchash muhiti.
O`lchov vositalariga quyidagilar kiritiladi:
o`lchov asboblari va
Natija-
larni qayta - Instituti

4. Natija-
larni qayta
ishlash
1. Tajriba natijalarini birlamchi qayta
ishlash.
2. Tajriba natijalariga ishlov berish.
3. Gipotezalarni tekshirish uchun
statistikani xisoblash.
4. eksperiment natijalarini
interpretatsiya qilish.
5. Xulosalar va tavsiyalarni qabul
qilish.
Matematik
modellarni aniqlash
92
3.Jarayonning kirish va chiqish ko`rsatkichlari
Eksperimentni har qanday rejalashtirish usulida tadqiqotchi o`lchash va
tekshirish zarur bo`lgan jarayonning chiqish va kirish ko`rsatkichlarini, ya`ni
faktorlarni o`rnatishi kerak.
Chiqish ko`rsatkichlari ob`ektni va olinayotgan mahsulotni xossalarini
baholaydi, u texnikaviy - texnologik, texnikaviy-iqtisodiy, iqtisodiy, statistik va
boshqa ko`rinishda bo`lishi mumkin.
Texnikaviy-texnologik ko`rsatkichlarga quyidagilar kiradi: mahsulotni
fizikaviy, mexanik, fizik-kimyoviy va boshqa xarakteristikalari, shuningdek
mahsulotning chiqishi; texnikaviy-iqtisodiy ko`rsatkichlarga - unumdorlik, foydali
vaqt koeffitsienti, ob`ektni ishonchlilik va uzoqqa chidamliligi, jarayonni
barqarorligi va boshqalar; iqtisodiylarga - mashina va mexnatni unumdorligi,
mahsulotning tannarxi, foyda, foydalilik (rentabellik), eksperiment uchun sarflar va
boshqalar; statistiklarga - dispersiya, variatsiya koeffitsienti va boshqalar.
Jarayonni chiqish ko`rsatkichi oddiy, oson aniqlanadigan yoki hisoblab
chiqariladigan, uni aniqlashdagi xatoliklarni hisobga olgan holda yagona sonli
baholashga ega bo`lishi kerak.
Kirish ko`rsatkichlari (faktorlari) - ob`ektga tashqi muhitni ta`sir usullariga
mos
keluvchi
o`zgaruvchan
kattaliklardir.
Ular
ob`ektning
o`zining
xarakteristikalarini va kirishdagi mahsulotlarning xossalarini aniqlaydi. Faktorlar
miqdoriy va sifatli bo`lishi mumkin. Miqdoriy faktorlarni o`lchash, tortib ko’rish
mumkin, faktorning miqdoriy qiymati faktorning darajasi ham deb ataladi. Sifatli
faktorlar - bular turli ishlab chiqarish jarayonlari, turli ko`rinishdagi xom-ashyolar,
turli mashinalar va boshqalardir.
Eksperimentni rejalashtirishda, jarayonni aniqlovchi barcha ahamiyatli
faktorlarni hisobga olish kerak. Agar hisobga olinmagan faktor tasodifiy qiymatlarni
qabul qilsa va u nazorat qilinmasa, bu tajriba xatosini ortishiga olib keladi.
Faktorlarni tanlashda quyidagi talablarni hisobga olgan holda bajarilishi
zarurdir:
• faktorni o`lchovliligi; ya`ni uni, kerakli aniqlik darajasi bilan bor bo`lgan
o`lchash texnikasining vositalari orqali o`lchash imkoniyati;
• boshqaruvchanlik; ya`ni ushbu faktorni bir necha oldindan berilgan
darajalarda ushlab turish imkoniyati;
93
• faktorlarning moslanganligi; ya`ni ikki yoki undan ortiq faktorlarning
ko`zda tutilgan kombinatsiyalarini amaliy jihatdan hosil qilish imkoniyati;
• faktorlarni korrelyatsiyalashganligi; ya`ni turli darajadagi har qanday
faktorni boshqa faktorlarning darajalariga bog’liqmas ravishda o`rganish
imkoniyati (faktorlarning bog’liqmasligi).
|
Kalit so’zlar - Pedagogs international research journal

|
Pedagogs international research journal Pdf ko'rish
|
bet | 156/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PBKalit so’zlar: iqtisodiy, geografik, sanoat, qishloq xo’jaligi
Kirish. Shahar atrofi xo’jalik tarmoqlarini tabiiy, ijtimoiy-iqtisodiy omillarini
hisobga olgan holda hududiy tashkil qilish, shahar aholisini oziq-ovqat mahsulotlari va
rekrasiya resurslari, sanoatni esa xomashyo bilan ta’minlash hamda ekologik
muvozanatni yaxshilashda muhim ahamiyatga ega. G.M. Lapponing (1997) fikricha,
shaharning atrof hududlar bilan o’zaro ta’siri ularni o’rganishda hududiy yondashuvni
taqozo qiladi chunki, bunday yondashuv shaharlar hududining xo’jalik differinsiyasi
natijasi va omili sifatida tahlil qilish imkonini beradi. Hududiy yondashuvsiz
shaharning mohiyatini, uning nima sababdan aynan shu yerda paydo bo’lgani,
bajardigan funksiyalarini rivojlanish yo’nalishlari va istiqbollarini anglash qiyin. Shu
bois, shaharlarni uning atrof hududidan ajralgan holda o’rganish ham, loyihalashtirish
ham mumkin emas. Tahlillar shuni ko’rsatadiki, Respublikamizda yirik shaharlar va
sanoat markazlari atrofida qishloq xo’jaligini ixtisoslashtirish hozirgi kunga qadar
yetarlicha tadqiq etilmagan. Bu o’z navbatida, shahar va shahar atrofi aholisini meva,
sabzavot, poliz, go’sht, sut, quritilgan va konservalangan mahsulotlar, ishchi kuchi,
toza suv, havo bilan to’laroq ta’minlash nuqtai nazardan ham muhimdir. Bu borada
I.Tyunenning izlanishlari diqqatga sazavor. U birinchi bo’lib Shahar atrofida qishloq
xo’jaligi tarmoqlarini hududiy joylashtirish tizizmini yaratdi. I.Tyunen iste’mol
markazi atrofida yerdan unumli foydalanish maqsadida qishloq xo’jaligining turli
tarmoqlarini halqasimon joylashtirish lozim, degan g’oyani ilgari surdi. Shahar atrofi
xo’jaliklari ko’pgina yirik markazlar atrofida shakllangan bo’ladi. Ma`lumki,
Kattaqo’rg’on shahri respublikamizdagi yirik shaharlardan biri hisoblanadi shunday
ekan shahar atrofi xo’jaligini alohida o’rgainish muhim ahamiyat kasb etadi.
Shuningdek shahar atrofi xo’jaligining hududiy tashkil etish mintaqaning relyefi va
|
| |
Volume-26, Issue-2, January - 2023

|
Volume-26, Issue-2, January - 2023Bog'liq 98-71-PBVolume-26, Issue-2, January - 2023
83
bilimlarni mukammal va talab darajasida o‘rganish muhim vazifalardan biri
hisoblanadi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida arifmetik amallarni o‘rganish hamda og‘zaki
va yozma hisoblash ko‘nikmalarini tarkib toptirish matematika fani dasturining asosiy
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari arifmetik amal
ma’nosini, uning hadlarini puxta o‘rgangach, amal xossalarini ham o‘rganib borishlari
ularda hisoblash malakalari shakllanishiga asos bo‘ladi. 1-sinf o‘quv-chilari qo‘shish
va ayirish amallarining xossalarini o‘rganishlari turli hisob usullarini o‘rganishlari
uchun asos bo‘ladi. O‘quvchilar qo‘shishning o‘rin almashtirish xossasi bilan
tanishishlari 10 ichida kichik songa katta sonni qo‘shish (masalan, 2 + 7) ni
bajarishlariga imkon tug‘diradi.
Аrifmеtik аmаllаrni o‘rgаnishdаn оldin bоlаlаr оngigа uning mа’nоsini,
mаzmunini yеtkаzish kerаk. Bu vаzifа turli hil аmаliy ishlаrni bаjаrish аsоsidа
o‘tkаzilаdi. Маsаlаn, “O‘nlik” mаvzusini qo‘shish vа аyirish аmаllаrining mа’nоsi 2
to‘plаm elеmеntlаrini birlаshtirish vа to‘plаmdаn uning qismlаrini аjrаtish kаbi аmаliy
аmаllаr yordаmidа olib bоrilаdi. Кo‘pаytirishni uning kоmpоnеntlаri bilаn nаtijаsi
оrаsidаgi bоg‘lаnishlаrni o‘rgаnish esа bo‘lish аmаlini o‘rgаnish uchun аsоs bo‘lib
хizmаt qilаdi.
Аrifmеtik аmаllаrni o‘rgаnishdа оldin o‘quvchilаr оngigа uning mа’nоsini,
mаzmunini yеtkаzish kerаk. Bu ish prеdmеtlаrning hаr хil to‘plаmlаri bilаn аmаliy
ishlаr bаjаrish аsоsidа o‘tkаzilаdi. O‘quvchilаrni qo‘shish vа аyirish аmаllаrining
mа’nоsi bilаn tаnishtirish ikki to‘plаm elеmеntlаrini birlаshtirishgа оid vа berilgаn
to‘plаmdаn uning qismlаrini аjrаtish kаbi аmаliy munоsаbаtlаr оrqаli аmаlgа
оshirilаdi. Qo‘shish аmаli sоnlаrni ko‘pаytirish аmаllаri uchun аsоs bo‘lib хizmаt
qilаdi. Кo‘pаytirish uning kоmpоnеntlаri bilаn nаtijаlаri оrаsidаgi bоg‘lаnishlаrni
o‘rgаnish o‘z nаvbаtidа bo‘lish аmаlini o‘rgаnish uchun аsоs bo‘lib хizmаt qilаdi.
Аrifmеtik аmаllаrni o‘rgаnishdаgi mаsаlаlаrdаn biri оg‘zаki vа yozmа hisоblаsh
usullаrini оngli o‘zlаshtirish, hisоblаsh mаlаkа vа ko‘nikmаlаrini shаkllаntirish bilаn
bоg‘liqdir. Og‘zаki hisоblаshlаrning аsоsiy ko‘nikmаlаri 1- vа 2-sinflаrdа shаkllаnаdi.
Og‘zаki hisоblаsh usullаri hаm, yozmа hisоblаsh usullаri hаm аmаllаr хоssаlаri vа
ulаrdаn kеlib chiqаdigаn nаtijаlаrni аmаllаr kоmpоnеntlаri bilаn nаtijаlаri оrasidаgi
bоg‘lаnishlаrni bilgаnlikgа аsоslаnаdi.
Arifmetik amallarni o‘rganishdagi muhim vazifa o‘quvchilarda og‘zaki va
yozma hisoblash ko‘nikmalarini shakllantirishdir. Og‘zaki hisoblashlarning asosiy
ko‘nikmalari 1-2 sinflarda shakllanadi. Yozma hisoblash bilan o‘quvchilar yuzlik
mavzusida ikki xonali sonlarni qo‘shish va ayirishni bajarish (2-sinf) jarayonida
tanishishni boshlaydi. Bu hisoblash usuli 3-4 sinflarda to‘rtala arifmetik amallarni
bajarishni o‘rganishda asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shuni ta’kidlash o‘rinliki,
yozma hisoblashlarda og‘zaki hisoblash ko‘nikmalari takomillasha boradi, chunki
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 154/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
156
O‘rta maktab fizika kursida 100 dan ortiq fizik olimlar nomi qayd etiladi. Ushbu
olimlarning hayoti va ilmiy kashfiyotlari qanchalik darajada va qanday tartibda
berilishi kerak. Albatta, o‘quv rejasida keltirilgan vaqt davomida barcha olimlarning
hayoti va ilmiy faoliyatini to‘la yoritishning imkoniyati yo‘q. Shu sababli ba’zi olimlar
hayotidan ayrim lavhalarni, jumladan, dars mavzusiga mos kelganlarini tanlab olish
maqsadga muvofiqdir. Ba’zan olimlar tomonidan aytilgan hikmatli so‘zlar,
masalan,T.Yung aytganidek, «Odam qilgan ishni boshqa odam ham bajara oladi» yoki
olimlar tomonidan aytilgan hazil-mutoyibalar darsning qiziqarli o‘tishiga sabab
bo‘ladi. Buyuk olimlar hayotidan lavhalar keltirish orqali yoshlarda mehnatsevarlik,
halollik, vatanparvarlik kabi tuygʻularni shakllantirishga erishiladi. Masalan:
alXorazmiy, Ibn Sino, Beruniy, Forobiy, Ulugʻbek, Qori Niyoziy, R.Bekjonov, A.K.
Otaxo‘jayev kabi olimlarimizning hayoti va ilmiy faoliyatini yoritish orqali milliy
gʻurur, iftixor, mustaqillik, ozodlik gʻoyalarini o‘quvchilar ongiga singdirish
imkoniyati yaratiladi. Olimlar hayoti bilan tanishish jarayonida ularning faqat ijobiy
tomonlari olinmasdan, balki, turmushda va ilmiy izlanishda yo‘l qo‘ygan xato va
kamchiliklari to‘gʻrisida ham to‘xtash maqsadga muvofiqdir. Masalan V. Tomson va
Klauziuslarning «Olamning issiqlik halokati» to‘gʻrisidagi fikri yoki "Efir", "teplorod"
nazariyasi tarafdorlarining noilmiy fikrlari darsning qizikarli bo‘lishiga xizmat qiladi.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, dars jarayonida buyuk fizik olimlarning
dunyoqarashi va ilmiy kashfiyotlari haqida ma’lumotlar berish orqali darsni qiziqarli
o‘tish va uning samaradorligini oshirish kabi bir qator didaktik vazifalarni amalga
oshirish mumkin.
|
| |
Ilmiy tadqiqotlarda matematik modellar keng qo`llanadi. Bular ular

68
4.4-rasm. Optimallashtirishning formal tarxi
MATLAB
®
(qisq. ingl.
«MATrix LABoratory»)– bu kasbiy tijorat
dasturlar paketi bo`lib, MathWorks kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan.
MATLAB
®
dasturlar paketi murakkab matematik
va texnikaviy masalalarni
yechishga mo`ljallangan. MATLAB
®
– o`zining shaxsiy dasturlashtirish tiliga ega
bo`lgan interpretatordir. Bu til foydalanuvchilarga o`zlarining sohalaridagi
masalalarni yechishga mo`ljallangan shaxsiy ilovalarni (dasturlarni)
yaratish
imkoniyatini beradi.
MATLAB
®
ning amalda qo`llanilayotgan istalgan operatsion tizim
platformasi uchun versiyasi mavjud –
Windows XP, UNIX, VAX platformalari
uchun. Linux operatsion tizimi uchun o`z imkoniyatlari bo`yicha MATLAB
®
paketiga o`xshash shaxsiy paket mavjud.
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 29

64
4-ilova
TAYANCH IBORALAR
• Epyur. Aksonometrik proyeksiyalar
•
Izometriya, Dimetriya haqida
• Perspektiva va soyalar
•
Aksonometriya grekcha so‘z bo‘lib, «akson» - o‘q va «metreo»
- o‘lchayman degan ma’noni anglatadi.
•
Izometriya qadimgi grek so‘zi isosdan olingan bo‘lib, u bir xil
(teng) degan ma’noni anglatadi.
•
Dimetriya - O‘zgarish koeffitsiyentlaridan ikkitasi o‘zaro teng,
uchinchisi esa boshqacha bo‘lgan aksonometriyaga aytiladi.
Mustaxkamlash uchun savollar:
2.
Asosiy
ko'rinishlar
deganda
nimani
tushunasiz?
1.
Bosh ko‘rinish
deganda nimani
tushunasiz?
3
Qo'shimcha va
mahalliy ko'rinishlar
deganda nimani
tushunasiz?
66
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi
№ 5-mavzu: Geometrik jismlar va geometrik jismlar guruhining rasmini chizish.
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt :80 daqiqa
Ta’lim
oluvchilar soni
O‘quv mashg‘uloti shakli va turi
nazariy-amaliy
O‘quv mashg‘uloti rejasi
1. Tekis shakllar (geometrik shakllar).
2. Geometrik jismlar haqida ma’lumot.
3.Geometrik jismlar guruhining rasmini
chizish.
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Tekis shakllar. Geometrik jismlar va geometrik
jismlar guruhining rasmini chizish to‘g‘risidagi ko‘nikmalarni shakllantirish
O‘qitish natijasi
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida
o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim
ko‘nikma yoki kompetensiyalar.
Pedogogik vazifalar
1.
Tekis shakllar, geometrik shakllar
bilan tanishtirish.
2. Geometrik jismlarni tasnifini berish.
3. Geometrik jismlar guruhining rasmini
chizishni tushuntirish
O‘quv faoliyat natijalari:
1.Epyur. Aksonometrik proyeksiyalar
ko‘rsatadilar.
2.Izometriya,
Dimetriyani
tasniflaydilar.
3.Perspektiva
va
soyalarni
aytib
beradilar.
O‘qitish metodlari
aqliy hujum va boshqalar
O‘qitish
vositalar
Matnlar, yozuv taxtasi, asboblar,
ko‘rgazmali qurollar, chizmalar va
boshqalar.
O‘quv faoliyatini tashkil etish
guruxli tartibda.
O‘qitish sharoiti.
Maxsus texnik vositalar bilan
jihozlangan guruhlarda ishlashga
mo‘ljallangan xona
Qayta aloqaning usul va
vositalari
Teskor so‘rov, savol–javob test, misol
va mashqlar, bajarilgan o‘quv
topshiriqlarni baxolash.
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
80
амалга оширишда муҳим ролъ ўйнайди. Бошқача қилиб айтганда, ҳеч қандай
термин алоҳида олинганда, лингвопоэтик қимматга эга эмас, у бу қимматни
фақат матн ичида, бошқа сўзлар билан боғлангандагина ўзида намоён эта олади.
Биз ҳам мазкур мақоламизда ёзувчи Тоҳир Малик қаламига мансуб “Саодат
саройининг калити” асарида кўчма маънода қўлланган терминларнинг услубий
хусусиятларини таҳлил қилишга ҳаракат қилдик.
Ўзбек халқининг ардоқли ва маҳоратли ёзувчи Т. Малик ҳам ўз асарларида
терминлардан жуда ўринли фойдаланганки, натижада терминлар асосий матн
мазмуни ва лисоний қурилиши билан уйғунлашиб, ёзувчининг кўзда тутган
ғоясининг рўёби учун гўзал бир тарзда , инсон ахлоқий мезонлари билан боғлиқ
жиҳатларни тасвирлашда оригинал тасвир воситасига айланган десак, муболаға
қилмаган бўламиз.
6
Масалан, асардан олинган қуйидаги матн парчасида кўчма маънода
қўлланган терминларга эътибор қаратсак: “Гап ташиш” ва” чақимчилик” орасида
тафовут бўлгани билан аслида иккала иллатнинг илдизи бир.Таъбир жоиз бўлса,
бу боғбоннинг олча ниҳолига гилос пайванд қилганига ўхшайди. Афсус
шундаки, бу иллат дарахти ҳар бир оилада мавжуд, фақат баъзилар унинг шох
отиб, мўл мева беришига йўл қўймаслик чораларини кўрадилар, баъзилар эса ҳар
куни суғориб, озуқа бериб қувватлантирадилар. (“Саодат саройининг калити”,
403-404-б.)
Юқорида асардан келтирилган парчада терминлар образли тарзда
қўлланиб, том маънодаги яхлит матний метафорани ҳосил қилган. Эътибор
берилса, Т.Малик ижодининг туб моҳиятида жамиятдаги ижтимоий меъёрлар,
инсон тарбияси ва унинг маънавий камолоти масалалари марказий ўринда
туради. Матнда инсон маънавий тарбиясидаги салбий жиҳат ва энг ёмон иллат
ҳисобланган “гап ташиш” ва ”чақимчилик” ҳақидаги ўз қарашларини
терминларни кўчма маънода қўллаш орқали гўзал ва бетакрор бадиий тасвир
яратишга эришган.
Хусусан, матнда қўлланган боғбон, ниҳол, шох, олча, гилос, пайвандлаш,
дарахт, илдиз, мева, суғормоқ, озуқа бермоқ каби бир уяга мансуб атамалар шу
даражада ўз ўрнида, усталик билан қўлланилганки, ёзувчининг масала
моҳиятини очиш ҳамда уни бадиий жиҳатдан тасвирлашда мос ва хос сўз танлаш
ва қўллаш маҳоратига тан бермасликнинг иложи йўқ. Бундай оригинал кўчма
маънони камдан кам ҳолатларда учратиш мумкин. Ёзувчи ўта таъсирчан,
образли, метафорик - ўхшатиш воситаси сифатида мазкур терминлардан
оригинал, ибратли бадиий тасвир намунасини яратган.
Хулоса ўрнида шуни айтиш мумкинки, терминлар ҳам бадиий матнда
ўз маъносида эмас, балки кўчма маънода қўлланилиб метафора, ўхшатиш,
эпитет, жонлантириш каби бадиий тасвир воситалари вазифасини бажаради. Бу
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
84
og‘zaki hisoblashlar yozma hisoblash jarayoniga tarkibiy element sifatida kiradi.
Og‘zaki hisoblash ko‘nikmalariga ega bo‘lish yozma hisoblashlarni muvaffaqiyatli
bajarishni ta’minlaydi.
Og‘zaki hisoblash usullari ham, yozma hisoblash usullari ham amal xossalari va
ulardan kelib chiqadigan natijalarni amallar hadlari bilan natijalari orasidagi
bog‘lanishlarni bilganlikka asoslanadi. Bu ularning o‘xshashlik sifatlari bo‘lsa,
ularning farqli jihatlari ham bor. Quyida ikkala hisoblash usulining bir-biridan
farqlanadigan xususiyatlarini tahlil qilamiz:
Og‘zaki hisoblashlarda:
Yozma hisoblashlarda:
1
.
Hisoblashlar yozuvlarsiz (ya’ni miyada bajariladi)
yoki yozuvlar bilan tushuntirib berishi mumkin.
Bunda yechimlarni:
a)
tushuntirishlarni to‘la yozish bilan (ya’ni
hisoblash
usulini
dastlabki
mustah-kamlash
bosqichida) berish mumkin. Masalan:
34 + 3 = (30 + 4) + 3 = 30 + (4 + 3) = 30 + 7 = 37
8 + 5 = 8 + (2 + 3) = (8 + 2) + 3 = 10 + 3 = 13
b)
berilganlarni
va
natijalarni
yozish
mumkin. Masalan: 34 + 3 = 37 8 + 5 = 13
d)
hisoblash natijalarini raqamlab yozish
mumkin. Masalan: 1) 37 2) 13
Hisoblashlar yozma bajariladi. Yozma
hisoblashlarda yechimni yozish ustun
qilib bajariladi. Masalan:
2
.
Hisoblashlar yuqori xona biriklaridan boshlab
bajariladi. Masalan:
240 – 120 = (200 + 40) – (100 + 20) = (200 – 100)
+ (40 – 20) = 100 + 20 = 120
Hisoblashlar quyi xona birliklaridan
boshlanadi (yozma bo‘lish bundan
mustasno).
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
79
Х. Ортега-и- Гассет метафорага тафаккурнинг, илмий билишнинг зарурий ва
муҳим қуроли дея баҳо беради.
3
. Анъанавий тушунишда “метафора” термини
остида бир сўзнинг бошқаси билан алмаштирилиши назарда тутилган бўлса,
бугун аксарият тадқиқотчилар метафора том маънода фундементал билиш
фаолиятининг намоён бўлиши эканлигини эътироф этмоқдалар. Н.Маҳмудов
метафориклик тилнинг доимий хусусияти эканлиги ҳақидаги қарашларни таҳлил
қилиб, турли объектларнинг хусусиятлари, белгилари ёки муносабатлари
ўхшашликка асосланиши ва ана шу ўхшашликка кўра бир объект ҳақидаги
маълумот иккинчи объектга кўчиришдаги когнитив жараён метафора
ҳодисасининг моҳиятини ташкил этишини таъкидлайди. Шунингдек, метафора
инсон когнитив фаолиятининг,идрок қувватининг энг қудратли қуролларидан
бири сифатида ақлий ва лисоний жараёнларни ҳаракатга келтирувчи куч
эканлигини алоҳида эътироф этади.
4
Метафора номинация жараёнида муҳим
ўрин тутади. Метафорик номинация ифодаланаётган реалияни бунгача номланиб
бўлган реалиянинг шакл, ранг, ҳажм ва ҳ.з.га ўхшатиш асосида ҳосил бўлади.
Предметни билиш жараёни номинация билан боғлиқ бўлиб, белгининг юзага
чиқиши билан кечади. Зеро, белги – маънони шакллантиради, маъно эса
антропоцентрик характерлидир.
5
Маълумки, терминологик тизмлар фан тилининг асосини ташкил этади.
Ўзбек тилшунослигида терминология соҳасидаги муаммолар О.Усмонов,
С.Акобиров, С.Усмонов, Р. Донёров, Қ. Зокиров, Э. Назиров, Н. Маматов, Н.
Қосимов, Ҳ.Жамолхонов, А. Мадвалиев ва бошқа кўплаб тилшунос олимлар
томонидан тадқиқ этилган. Бадиий матнда терминлар шоир ёки ёзувчилар
томонидан қўлланилиб, интертекстуалликни ҳосил қила олиши ва прагматик
мақсадни рўёбга чиқариши мумкин. Бу эса, ўз навбатида, ёзувчидан катта
маҳорат талаб этади. Шунингдек, бадиий матн яратишда ижодкор ўз бадиий
ниятига мос ҳолда тилнинг барча имкониятларидан кенг фойдаланади.
Шубҳасиз, терминлар ҳам бундан мустасно эмас. Терминларнинг бадиий матнда
поэтик актуаллашиш имкониятлари шу кунгача адабиётимизнинг етук сўз
усталари саналган Абдулла Қаҳҳор, Ғафур Ғулом, Мирмуҳсин, Эркин Аъзам,
Тоҳир Малик каби забардаст ўзбек ёзувчиларининг асарлари мисолида
ўрганилган.
Бадиий матнда терминлар ижодкорнинг бадиий тафаккури билан боғлиқ
ҳолда метафора, ўхшатиш вазифасида қўлланилиб, лингвопоэтик мақсадни
3
Ортега –и – Гассет Х. Две великие метафоры. //Теория метафори.-М.: Прогресс,1990.-С.68-81.
4
Маҳмудов Н.Одилов Ё. Сўз маъно тараққиётида зиддият. Т.: Академнашр,2014,7-9-бетлар
5
Махмараимова Ш. Ўзбек тилида метафоранинг номинатив функцияси.// ЎТА, 2019, № 3.Б.107
6
Рахимова З. Бадиий матнда терминларнинг ўхшатиш сифатида қўлланиши.
//
YIFFMJ 2022, № 1
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
82
BOSHLANG‘ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA OG‘ZAKI VA
YOZMA HISOBLASH USULLARINI FARQLI XUSUSIYATLARI
Shodiyev R.D.
Qarshi davlat universiteti
Arabova S.S.
Shahrisabz davlat pedagogika instituti 2-kurs magistranti
Anotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim vositalari asosida boshlang‘ich
sinf matematika darslarida arifmetik amallarni bajarishning og‘zaki
va yozma
hisoblash usullarining farqli tomonlarining xususiyatlari
haqida tushuntirishlar
berilgan.
o`lchash natijalarini umumiy tahlil (analiz) qilish

|
o`lchash natijalarini umumiy tahlil (analiz) qilishBog'liq Ilmiy tadqiqot metodologiyasio`lchash natijalarini umumiy tahlil (analiz) qilish.
O`lchash aniqligi - haqiqiy qiymatga nisbatan o`lchanayotgan qiymatning
yaqinlashish darajasidir.
O`lchash natijalari xatoliklar, aniqlik va ishonchliligi bilan baholanadi.
O`lchash ishonchliligi - haqiqiy qiymatga nisbatan o`lchashdan chetga
chiqish ehtimolligi bilan, ya`ni o`lchash natijalariga ishonch darajasi bilan
aniqlanadi. O`lchash aniqligi va ishonchliligini oshirish uchun, undagi xatoliklarini
kamaytirish kerak.
O`lchashdagi xatolik - o`lchanayotgan kattalikning xaqiqiy kattalik bilan
algebraik ayirmasidir.
Absolyut xatolik Δ = (x
a
- x
x
),
bunda, x
a
- asbobning ko`rsatishi, x
x
- kattalikning xaqikiy qiymati.
Nisbiy xatolik (Δ
n
, %)
Δ
n
=
х
х
х
а
х
х
−
.
100 %
Keltirilgan xatolik (Δ
kel
, %)
Δ
kel
=
х
х
х
а
х
к е л
−
.
100 %
bunda, x
kel
- asbobning o`lchash diapazoni.
O`lchash aniqligi
- haqiqiy qiymatga nisbatan o`lchanayotgan qiymatning
yaqinlashish darajasidir.
O`lchash ishonchliligi
- haqiqiy qiymatga nisbatan o`lchashdan chetga chiqish
ehtimolligi bilan, ya`ni o`lchash natijalariga ishonch darajasi bilan aniqlanadi.
O`lchash aniqligi va ishonchliligini oshirish uchun, undagi xatoliklarini
kamaytirish kerak.
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
78
БАДИИЙ МАТНДА ТУРЛИ СОҲА ТЕРМИНЛАРИНИНГ КЎЧМА
МАЪНОДА ҚЎЛЛАНИШИ (Тоҳир Маликнинг “Саодат саройининг
калити” асари мисолида)
Рахимова Зулфия Хашимжановна
Андижон машинасозлик институти ЎТА кафедраси ассистенти
Андижон давлат педагогика институти БТМ кафедраси стажёр-ўқитувчиси
Аннотация. Мазкур мақолада ёзувчи Т.Маликнинг “Саодат саройининг
калити” асарида кўчма маънода қўлланган турли соҳа терминлари таҳлил
этилган.
Аннотация. В данной статье в произведении писателя Т. Малика «Ключ от
дворца счастья» анализируются различные полевые термины, употребляемые в
переносном смысле.
Abstract. In this article, the writer T. Malik's work "The Key to the Palace of
Happiness" analyzes various field terms used figuratively.
Калит сўзлар. Терминолигик тизм, кўчма маъно, бадиий матн, услубий
бўёқ, лексика, поэтик актуаллашиш, бадиий тасвир воситаси, когнитив жараён.
Ключевые слова. Терминологическая система, переносное значение,
художественный текст, стилистический колорит, лексика, поэтическая
актуализация, художественное образное средство, познавательный процесс.
Keywords. Terminological system, figurative meaning, artistic text, stylistic
color, lexicon, poetic actualization, artistic image tool, cognitive process.
Тилда илгари мавжуд бўлган номнинг янги маъно ифодалаш учун
қўлланилиши номинация вазифасинигина бажармайди, балки тингловчига
таъсир этиш(экспрессив) вазифасини ҳам бажаради, тилнинг ифода
имкониятларини кенгайтиради. Ана шундай кўчимлардан бири метафорадир.
1
Бу ҳодиса ҳақидаги қарашлар турли-тумандир. Лекин кўпчилик томонидан
эътироф этилгани ном кўчиши асосида янги маънонинг ҳосил бўлишидир.
Метафора асосида ном кўчиши – нарса, белги ёки ҳаракатга хос атаманинг
(сўзнинг) ўзаро ўхшашлиги бўлган бошқа белги, нарса, ҳаракат ҳақидаги
тушунча учун ҳам қўлланиши, шу тушунчанинг ҳам номига ўтиши
(айланиши)дир.
2
1
Кабулжонова
Г.
Метафоранинг
системавий
лингвистик
талқини.
Филол.фан.номз.дисс.автореф.
Тошкент,2000.Б.3.
2
Ўзбек тили стилистикаси.-Т.: Ўқитувчи, 1983, 220-222-б.
|
| |
T a s h q i - T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor

T a s h q i
x a r a ja tla r
tashqaridan resurslarni jalb
qilish natijasida vujudga keladi.
Ic h k i x a r a ja tla r
- o 'z ig a
re s u rs la rd a n
foydalanish natijasida yuzaga
keladi.
te g is h li
To‘g ‘ri xarajatlar
- bevosita
tannarxda aks etib, mahsulot
narxi tarkibiga kiradi.
D o im iy x a ra ja tla r -is h la b
c h iq a ris h h a jm ig a b o g 'liq
bo'lmaydi, uning har qanday
(hatto nolinchi) darajasida ham
mavjud bo'ladi.
2-§. 0 ‘rtacha x a ra ja tla r va ularning turlari.
Q o 's h ilg a n x arajatlar
Mahsulot (yoki xizmat) birligini ishlab chiqarishga qilingan
sarf-xarajatlar o'rtasha xarajatlar deyiladi
O'rtacha xarajatlarning turlari
O'rtacha qo'shimcha
xarajatlar.
O 'rtacha um um iy x a ra
jatlar, (
X",.
)
O'rtacha doimiy xarajatlar,
f X c )
O 'rta c h a o 'z g a ru vch a n
xarajatlar,
( Ҳ ^ )
Qo'shilgan xarajatlar
- bu tovarlarning qo'shimcha to'plami (yoki
partiyasi) ni ishlab chiqarishga qilingan sarf-xarajatlar.
Y a lp i y o k i u m u m iy x a ra -
ja tla r ( W )
n ing
is h la b
chiqarilgan tovarlar miqdori (Qga
nisbatiga teng, ya’ni
D oim iy x a ra ja tla r (C ) ning
ishlab c h iq a rilg a n m a h su lo t
m iq d o ri(0 )g a nisbatiga teng,
ya’ni
O'zgaruvchan xarajatlar (V) ning
ishlab c h iq a rilg a n m a h su lo t
miqdori (Q)ga nisbatiga teng,
ya'ni
r = - L
л 1/
П
Q o'shim cha xarajatlarni (m ) keyingi
qo'shimcha ishlab chiqarilgan mahsulot
miqdori (Q)ga nisbatiga teng, ya’ni
122
|
Xizmat sifatida platforma (PaaS)

ilova masofadan foydalanish uchun moslangan;
bir nechta mijoz bitta dasturdan foydalanishi mumkin;
xizmat uchun to'lov har oylik obuna sifatida yoki tranzaktsiyalarning umumiy
miqdoridan kelib chiqib olinadi;
dasturni qo'llab-quvvatlash allaqachon to'lovga kiritilgan;
dastur xodimlarga mijozlarga muammosiz va oshkora yangilanishi mumkin.
Dasturiy ta'minotni ishlab chiquvchilar nuqtai nazaridan,
SaaS modeli mijozga
dasturiy ta'minotni saqlash, nusxalash va o'rnatish imkoniyatiga ega emasligi sababli
dasturiy ta'minotdan litsenziyasiz foydalanish bilan samarali kurashishga imkon
beradi.
Aslida, SaaS dasturiy ta'minoti ichki axborot tizimlariga yanada qulay va tejamkor
alternativa sifatida qaralishi mumkin.
SaaSmantig'ini rivojlantirish - bu tushuncha
Vaas
(
Ish joyi
xizmat sifatida - xizmat
sifatida ish joyi). Ya'ni, mijoz o'z ixtiyorida barcha kerakli dasturiy ta'minot bilan
to'liq jihozlangan virtual ish stantsiyasini oladi.
Ma'lumotni saqlash va
zaxiralash
Bulut xizmatlarining har uch turi bir-biri bilan bog'langan va birlashtirilgan
tuzilmani anglatadi.
Xizmatlarni taqdim etishning turli usullariga qo'shimcha ravishda, bulutli tizimlarni
joylashtirishning bir nechta variantlari mavjud:
Xususiy bulut - 13-Mavzu: Bulutli texnologiyalar Reja: 1

Aralash (gibrid) bulut
- yuqoridagi ikkita joylashtirish modelidan birgalikda
foydalaniladi.
Internet odamlar hayotining ajralmas qismiga aylandi va muntazam ravishda turli
xil vazifalarni bajarishga yordam beradigan yangi imkoniyatlar paydo bo'ldi.
Yangilik - bu turli sohalarda qo'llanilishi mumkin bo'lgan bulutli texnologiyalar:
ta'lim, tibbiyot, logistika va boshqalar.
Bulutli texnologiyalar nima?
Aniqlashdan boshlaylik, chunki bulutli texnologiyalar foydalanuvchiga qurilmaga
dasturlarni o'rnatmasdan ma'lumotlarga kirish imkoniyatini anglatadi, chunki barcha
qo'llab-quvvatlovchilar serverlar tomonidan ta'minlanadi. Bunday xizmatlar bepul
va pullik bo'lishi mumkinligini bilish juda muhim va barchasi so'rovlarga bog'liq.
Bulutli texnologiyalardan foydalanish nimani anglatishini tushunish uchun ularning
oddiy sharoitlardan farqini tushunishingiz kerak.
1.
Masalan, elektron pochta mijozi kompyuterga o'rnatilganda va barcha
ma'lumotlar qattiq diskda saqlanganda elektron pochtani oling. Bunday holda,
foydalanuvchi fayllar bilan nima qilishni hal qiladi.
2.
Agar biz brauzer orqali foydalanadigan pochta haqida gapiradigan bo'lsak,
unda bu allaqachon texnologiya. Bu erda aniqki, agar serverda muammolar
bo'lsa, u holda pochtaga kirish yo'qoladi.
serverni 
virtualizatsiya qilish

ma'lumotlar
qatorini saqlash buyurilganida, "kommunal hisoblash" (kommunal
hisoblash). Uchinchidan, bu kollektiv (tarqatilgan) hisoblash (gridcomputing).
Amalda, ushbu barcha turdagi hisob-kitoblar orasidagi chegaralar etarlicha loyqa.
Biroq, bulutli hisoblashning kelajagi yordamchi va tarqatilgan tizimlarga qaraganda
ancha katta.
Bulutli ma'lumotlarni saqlash
-
Onlayn saqlash modeli, unda ma'lumotlar
tarmoqda tarqatilgan ko'plab serverlarda saqlanadi va mijozlar,
asosan uchinchi
tomon tomonidan foydalanish uchun taqdim etiladi. O'zining maxsus serverlarida
ma'lumotlarni saqlash uchun ushbu maqsadlar uchun
maxsus sotib olingan yoki
ijaraga olingan modeldan farqli o'laroq, serverlar soni yoki har qanday ichki tuzilishi
umuman mijozga ko'rinmaydi. Ma'lumotlar mijoz nuqtai nazaridan bitta yirik virtual
serverni ifoda etadigan bulut deb nomlangan holda saqlanadi va qayta ishlanadi.
Jismoniy jihatdan, bunday
serverlar bir-biridan uzoqroq, turli qit'alar joylashgan
joyga qadar joylashgan bo'lishi mumkin. "Bulut" nima ekanligini tushunish uchun
ushbu sonning tarixidan boshlash kerak. Siz tushunishingiz kerak: bu texnologiya
haqiqatan ham yangi g'oyalar toifasiga kiradimi yoki bu g'oya
unchalik yangi
emasmi.
Bulutli dastur - 13-Mavzu: Bulutli texnologiyalar Reja: 1

Bulutli dastur Bulut xizmatlarining ma'lum tasnifi mavjud, shuning uchun ushbu "bulutlar"
toifalari quyidagicha ajratiladi:
1.
Umumiy . Bu ko'p sonli kompaniyalar va xizmatlar tomonidan darhol
foydalanilishi mumkin bo'lgan IT infratuzilmasi. Abonent istalgan kompaniya
va individual bo'lishi mumkin. Umumiy bulutli texnologiyalardan
foydalanuvchilar "bulut" ni boshqarish va boshqarish imkoniyatiga ega
emaslar, chunki faqat xizmat egasi buni amalga oshiradi.
2.
Xususiy . Bulutli texnologiyalar turlarini tavsiflab, siz faqat bitta tashkilot
manfaati uchun boshqariladigan va ishlaydigan ushbu xavfsiz IT
infratuzilmasi to'g'risida to'xtashingiz kerak. U mijozning xonasida yoki
tashqi operatorda joylashtirilishi mumkin.
3.
Gibrid . Ushbu tur oldingi variantlarning ikkalasining asosiy afzalliklariga
ega. Bunday "bulut" aksariyat hollarda mavsumiy faoliyat davrlariga ega
bo'lgan tashkilotlar tomonidan qo'llaniladi, ya'ni etarli IT-infratuzilma mavjud
bo'lmaganda, quvvatning bir qismi bulut texnologiyalariga o'tadi.
Bulutli ta'lim Kompyuterlar va Internet ta'lim tizimiga bir qator vazifalarni bajarish jarayonini
takomillashtirish va osonlashtirish uchun kirishdi. O'quv jarayonidagi bulutli
texnologiyalardan quyidagi maqsadlarda foydalanish mumkin:
1.
Xodimlarning muhim hujjatlar bo'yicha hamkorligini tashkil etish, masalan,
yillik reja yoki dastur. Ularning har biri hujjatning qismi uchun javobgardir
va agar kerak bo'lsa, barcha foydalanuvchilar sharhlar qoldirishlari va
ma'lumotlarni to'ldirishlari mumkin.
2.
Umumiy loyihaviy ish, shuning uchun o'qituvchi topshiriqlarni talabalarga
topshirishi, majburiyatlarni baham ko'rishi va hisobotlarni tekshirishi, sharh
berishi mumkin.
3.
Bulutli texnologiyalar elektron kundalikni yaratish va har qanday yozma
topshiriqlarni uzatish uchun ishlatilishi mumkin. Bu uy maktabiga boradigan
yoki biron bir sababga ko'ra darslarni o'tkazib yuboradigan bolalar uchun juda
yaxshi tanlovdir.
Bulutli texnologiyalar - 13-Mavzu: Bulutli texnologiyalar Reja: 1

vaqti, disk maydoni, tarmoqning o'tkazish qobiliyati va ishlashi uchun zarur bo'lgan
boshqa manbalar uchun haq to'lashi kerak.
Bundan tashqari,
IaaS mijozga bitta
integratsiyalashgan platformada boshqarish funktsiyalarini to'liq taqdim etadi. IaaS
kapital va operatsion
xarajatlarni kamaytirgan holda, murakkab ma'lumotlar
markazi, mijozlar va tarmoq infratuzilmalarini qo'llab-quvvatlash zaruriyatini yo'q
qiladi. Bundan tashqari, siz umumiy infratuzilma doirasida xizmat ko'rsatishda
qo'shimcha tejashga erishishingiz mumkin.
Ssavol va topshiriqlar - X. M. Madaminov lazer

|
X. M. Madaminov lazer
|
bet | 9/18 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 12,95 Mb. | | #145717 |
Bog'liq Lazer fizikasi OQUV QOLLANMASsavol va topshiriqlar
Dunyodagi birinchi optik kvant generator qachon va kim tomonidan yaratilgan? Ushbu lazerning paydo bo’lishini qanday davr boshlanishi deb hisoblashgan?
Mikroelektronika sanoatida qo’llaniladigan karbonat angidrid (CO2) gazida ishlovchi kvant generator qaysi diapazondagi nurlanishni va qanday to’lqin uzulikli nurlanish bera oladi?
Qattiq jismli lazerlarning ishchi jismlarida invers bandlik qanday yo’l bilan hosil qilinadi?
Qattiq jismli lazerlar faol muhitining asosini nimalar tashkil etadi?
Shisha asosli neodim lazerning eng asosiy kamchilligini ko’rsatib bering.
Ittiriy-alyuminiy granatga faol zarra sifatida neodimli ionlari kiritilgan (Y3Al5O12) IAG-lazerlar qaysi olim tomonidan taklif etilgan?
Lazerlarning quvvatiga qarab mikroelektronikada ishlatilishiga asos bo’luvchi lazer kattaliklarini sanab bering. Ularning me’yoriy qiymatlari adabiyotlar orqali aniqlang?
Eng ko’p ishlatiladigan gazli lazerlarning turi, ishchi moddasi, nurlanishining to’lqin uzunligi, rejimi, quvvati kabi kattaliklarning qiymatlarini aytib bering.
O’quv qo’llanmada keltirilgan ma’lumotlardan foydalanib, mikroelektronikada keng qo’llaniladigan lazer turlari, ushbu lazerlarning konstruksiyalari, ishlash prinsiplari va ilmiy asoslari yorituvchi referat tayyorlang;
Injeksion lazerlar haqida batafsil ma’lumot bering.
Yarimo’tkazgichli geterostrukturalar asosidagi lazerlar va ularning ishlatilish sohalarini tushuntirib bering.
Strimerli lazerlar haqida o’rganganlaringizni bayon eting.
Yarimo’tkazgichli lazerlar haqida mukammal bilimga ega bo’lish uchun yarimo’tkazgichlardan olgan eng sodda bilimlarni yorituvchi referat tayyorlang.
Polyariton lazerlar va ularni ishlash prinsipini bayon eting.
|
| |
13-Mavzu: Bulutli texnologiyalar Reja: 1

13-Mavzu: Bulutli texnologiyalar Reja: 1
Download
167,95 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/9
Sana
11.06.2024
Hajmi
167,95 Kb.
#262421
Download
167,95 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
13-Mavzu: Bulutli texnologiyalar Reja: 1
Download
167,95 Kb.
Matnni ko'rish
Logistikada bulutli texnologiyalar

birikmasi) egalik qilishi, boshqarishi va boshqarilishi mumkin va u jismonan ham,
egasining yurisdiktsiyasidan tashqarida ham mavjud bo'lishi mumkin.
Umumiy bulut - bu keng omma tomonidan bepul foydalanish uchun
mo'ljallangan infratuzilma. Umumiy bulut tijorat, ilmiy va hukumat tashkilotlari
(yoki ularning har qanday birikmasi) tomonidan boshqarilishi, boshqarilishi va
boshqarilishi mumkin.
Gibrid bulut - bu noyob ob'ekt bo'lib qoladigan, ammo standartlashtirilgan yoki
xususiy ma'lumotlar va amaliy ma'lumotlar uzatish texnologiyalari bilan o'zaro
bog'liq bo'lgan ikki yoki undan ko'p turli xil bulutli infratuzilmalarning (xususiy,
ommaviy yoki ommaviy) birikmasi (masalan, davlat resurslaridan qisqa muddatli
foydalanish). bulutlar orasidagi yukni muvozanatlash uchun bulutlar).
Jamoa buluti - bu umumiy vazifalarni (masalan, vakolatxonalar, xavfsizlik
talablari, siyosat va turli talablarga muvofiqlik) ega bo'lgan tashkilotlarning
iste'molchilari ma'lum bir hamjamiyati (klani) foydalanishi uchun mo'ljallangan
infratuzilma turi. Umumiy bulut kooperativ (birgalikda) egalik qilish, boshqarish va
bir yoki bir nechta jamoat tashkilotlari yoki uchinchi tomonning (yoki ularning har
qanday kombinatsiyasining) tarkibida bo'lishi mumkin va u egasining
yurisdiktsiyasi ichida ham, tashqarisida ham mavjud bo'lishi mumkin.
Kvant kuchaytirgich - - X. M. Madaminov lazer

|
X. M. Madaminov lazer
|
bet | 14/18 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 12,95 Mb. | | #145717 |
Bog'liq Lazer fizikasi OQUV QOLLANMAKvant kuchaytirgich - majburiy nurlanish jarayoni asosidagi elеktromagnit to’lqinlar kuchaytirgichi.
Kvant kuchaytirgichning ishlash sohasi kеngligi - kvant kuchaytirgichning uzluksiz ishlashi mumkin bo’lgan chastotalar diapazoni.
Kvant elеktronikasi - kogеrеnt elеktromagnit to’lqinlarni gеnеratsiyalash, kuchaytirish va o’zgartirish uchun qo’llaniladigan kvant hodisalarni nurlanishlarning modda bilan nochiziqli o’zaro ta’sirlashuvi asosida o’rganuvchi fan va tехnika sohasi.
Kimyoviy lazеr - ishchi muhitdagi invеrs to’ldirilganlikni va yorug’lik gеnеratsiyasini hosil qiluvchi jarayon kimyoviy rеaktsiyalardan iborat bo’lgan gazli lazеrlar. Ushbu rеaktsiya natijasida atomlar, molеkulalar yoki kimyoviy radikallar qo’zg’otilgan holatda hosil bo’ladi.
Lazеrli ablyatsiya - qattiq jism yuzasini lazеr bilan nurlantirish natijasida vujudga kеladigan ablyatsiya.
Lazеrli giroskop - yopiq kontur hosil qiluvchi uch yoki undan ko’proq ko’zgular tizimiga ega bo’lgan aylanma rеzonatorli lazеr.
Majburiy nurlanish - tashqi elеktromagnit maydoni ta’siri natijasida hosil bo’lgan kogеrеnt elеktromagnit nurlanish.
Mazеr - atom va molеkulalarning majburiy nurlanishi asosida radiodiapazonda ishlaydigan asbob. Mazеr bu - majburiy nurlanish natijasida radioto’lqinlarning kuchaytirilishidir. Masalan: paramagnitli kvant kuchaytirgichlar, molеkulali gеnеratorlar va boshqa faol kvantli standart chastotalar.
Mеtastabil enеrgеtik sath - atom, molеkula yoki boshqa kvant tizimlari enеrgiyasining qo’zg’otilgan sathi. Bu sathdan kichik enеrgiyali sathlarga nurlanishli kvant o’tishlar taqiqlangan.
Molеkulyar lazеr - lazеrli o’tishlar molеkulalarning enеrgiya sathlari orasida sodir bo’ladigan gazli lazеr.
Nomuvozanatiy holat - tizimning tеrmodinamik muvozanat holatiga mos bo’lmagan holati.
Nurlanishli o’tishlar - mikrotizimlarning (atom, molеkula va boshq.) bir enеrgеtik sathdan boshqa enеrgеtik sathga o’tayotgandagi nurlanish, yutilish va fotonlarning sochilish hodisalari.
|
| |
Bulutli xizmatlarning afzalliklari

7.
"Bulut" dan har qanday operatsion
tizimda foydalanish mumkin, chunki
dasturlarga kirish veb-brauzerlar orqali amalga oshiriladi.
8.
Yangi bulutli texnologiyalar sizga har doim hujjatlarga kirish huquqini beradi,
chunki asosiysi Internetning mavjudligi.
9.
Yaxshi xavfsizlik va ma'lumotlarni yo'qotishdan himoya qilish, chunki yuborilgan
ma'lumotlar avtomatik ravishda saqlanadi va nusxalari
zaxira serverlarga
tashlanadi.
Bulutdagi noqulayliklar
Bu "bulut" va siz bilishingiz va e'tiborga olishingiz kerak bo'lgan bir qator
kamchiliklarga ega:
1.
Internet mavjud bo'lmaganda kirish imkoni bo'lmaydi va agar u bo'lmasa,
unda faqat kompyuterga yuklab olingan hujjatlar
bilan ishlash mumkin
bo'ladi. Ta'kidlash joizki, Internet tez va sifatli bo'lishi kerak.
2.
O'rnatilgan dasturga qaraganda katta hajmdagi ma'lumotlarni uzatishda bulut
xizmati asta-sekin ishlashi mumkin.
3.
Xavfsizlik kamdan-kam hollarda, lekin ko'p
holatlarda Cloudzaxira
nusxalarini yaratadi, shuning uchun tashvishlanishga hojat yo'q.
4.
Ko'pchilik sizga bir qator xizmatlarni taqdim etish uchun pul to'lashingiz
kerakligidan xijolat tortadi, ammo bu odamlar pul ishlashlari kerak bo'lgan
biznes loyihadir.
Darsda uchragan kamchiliklar

Darsda uchragan kamchiliklar
Davomat so’raldimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
O’qituvchi xona holatiga e’tibor berdimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
O’qituvchining yurish turishi va nutqiy ravonligi yaxshimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
Dars vaqti to’g’ri taqsimlandimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
Uy ishlari tekshirildimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
O’qituvchi o’quvchilarni darsga jalb eta oldimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
O’tilgan mavzuni mustahkamlash va yangi mavzu sharhi qoniqarlimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
O’quvchilar to’g’ri baholandimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
Mavzuga nisbatan dars metodi mosmi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
Darsda ko’rgazma va boshqa vositalar mavjudmi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
O’quvchilarni mavzuga qiziqtirish va hayot bilan bog’lash qay darajada?
|
Namunali ▭
|
Qoniqarli ▭
|
O’qituvchining darsdagi psixologik ta’siri qay darajada?
|
Namunali▭
|
Qoniqarli ▭
|
Uy ishi berildimi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|
O’qituvchi mahoratini baholang
|
Namunali ▭
|
Qoniqarli ▭
|
O’qituvchining bilim saviyasini baholang.
|
Namunali ▭
|
Qoniqarli ▭
|
O’qituvchining mavzuda ko’zlagan maqsadga erishish darajasi qanday?
|
Namunali ▭
|
Qoniqarli ▭
|
Mavzuga nisbatan dars metodi mosmi?
|
Ha ▭
|
Yoq ▭
|