nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xavfsizlik texnikasi - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

|
Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchunBog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланмаXavfsizlik texnikasi
Kukun va pastalar ularning materiali hamda donadorlik nomeri yozib qo’yilgan tegishli
idishlarda saqlanadi. Surkov materiallari ham shunday idishlarda saqlanishi kerak.
Ishqalagichlarni zarblardan asrash lozim, ular tegishli javonlarda saqlanadi va berkitib
qo’yiladi. Ishqalovchining ish o’rni yaxshi yoritilishi darkor.
Ishqalagichlar puxta o’rnatilishi kerak, aks holda tushib ke-tib, ishchini shikastlashi
mumkin. Quruqlayin o’lchamiga yetkazish jarayonida ko’plab mayda metall va abraziv
changlari ajraladi, shuning uchun ishqalovchining ish o’rni yaxshi ishlaydigan ventilyatsiya
bilan jihozlanishi, ishchilar himoya ko’zoynaklari taqib olishlari zarur.
Pastalar tarkibida kislotalar ham bo’ladi, shu boisdan pastalarni qo’l bilan olish,
ishqalagich sirtiga qo’lni tekkizish, qo’l bplan artish yaramaydi.
Aylanuvchi ishqalagichlar bilan ishlaganda kirshmlariing tugmasini qadab olish kerak.
Qo’l ishqalagichga tegib ketmasligi uchun detalь aylanayotgan diskka sal-pal bosiladi.
Mexanizatsiyalashtirilgai asbobni ishlatayotganda tegishli xavfsizlik texnikasi
qoidalariga rioya qilish shart.
- 78 -
Mavzuga oid nazorat savollari
1. SHaberlash deganda nimani tushunasiz?
2. SHaberlash qanday xollarda qo’llaniladi?
3. SHaberlashning mohiyati.
4. SHaberlar qanday asboblar?
5. Tekisliklarni shaberlash.
6. Bir tomonlama yaxlit shaberlar.
7. Ikki tomonlama shaberlar.
8. O’rnatma plastinkali shaberlar.
9. Egri sirtlar qanday turdagi shaberlar bilan ishlanadi?
10. Noqulay joylarni shaberlashda qanday turdagi shaberlar ishlatiladi?
11. Yig’ma shaberlar deganda nimani tushunasiz?
12. SHaberlar qanday charxlanadi?
13. SHaberlarning o’tkirlik burchagi tushunchasini izohlang.
14. SHaberlash sifatini tekshirish.
15. Tekshirish va rejalash plitalari.
16. To’g’ri chiziqli (yassi) sirtlarni shaberlash.
17. Yarim toza shaberlash.
18. Tozalab (pardozlab) shaberlash.
19. Egri chiziqli sirtlarni shaberlash.
20. Pnevmatik shaberlar.
21. Elektromexanik shaber.
22. SHaberlashni ishlov berishning boshqa turlari bilan almashtirish.
23. Metallarni yupqa randalash.
24. SHaberlashda xavfsizlik texnikasi.
25. Ishqalash materiallari deganda nimani tushunasiz.
26. O’lchamga yetkazish.
27. Abraziv materiallar.
28. Ishqalagichlar nima?
29. Statsionar shiqalagichlar.
30. Buyumni ishqalashga tayyorlash jarayoni.
31. Asosiy ishqalash qoidalari va usullari.
32. Tekisliklarni ishqalash.
33. TSilindrik va konussimon detallarni ishqalash.
34. Teshiklarni o’lchamiga yetkazish.
35. Konussimon teshklar qanday ishqalanadi?
36. Ko’zgu kabi yaltiraydigan sirt qosil qilish.
37. Detallarni bir-biriga ishqalash.
38. Ishqalash sifatini tekshirish.
39. Ishqalab moslash ishlarini mexanizatsiyalash.
40. Ishqalashda xavfsizlik texnikasi.
|
| |
Ishqalash va sayqallash usullari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi...

- 74 -
tayyorlanadigan ishqalagich ustiga buyum qo’yiladi va doiraviy yo’nalishda ishqalanadi.
Buyumni bo’shgina bosib, bir tekis ishqalash kerak, aks holda ishqalagich donlari tezda
o’tmaslashib qoladi. Uzil-kesil ishqalashda buyum dastlabki ishqalashdagidan kuchsizroq
bosiladi. Buyumiing chetlari qiyshayib chiqmasligi uchun detalga tushadigan vertikal bosim
ishqalagich sirtiga tik bo’lishi, u qo’yiladigan nuqta esa ishqalovchiga yaqkn turishi zarur
(quyidagi rasm,
a). Detalni surayotgandagi gorizontal bosim iloji boricha pastroqqa qo’yilishi
kerak.
Agar detalь katta o’lchamli bo’lsa, uni ishqalagich ustiga emas, balki ishqalagichni
detalь ustiga qo’yiladi.
SHarjirlangan ishqalagichning bir joyiga ishqalash jarayonida 15 ta chamasi, erkin
yopishtirilgan abraziv donlari bilan ishlaganda 10 ta chamasi harakat qilinadi, shundan so’ng
abraziv material aralashtiriladi. Ishqalashda dag’al kukunlardan mayin kukunlarga, dag’al
pastadan o’rtacha dag’allikdagi pastaga va nihoyat, mayin pastaga o’tish lozim. Agar ishqalash
uchun bitta ishqalagichdan foydalanilsa, abraziv materialni almashtirgaida ishqalagich yuviladi
va quriguncha artiladi, shunda oldingi ishqalashdan qolgan abraziv izlari yo’qoladi.
Ishqalash jarayonida buyumning qizishini ham hisobga olish kerak. Agar temperatura
50°S dan oshsa, buyumning ustki qatlami tob tashlashi va aniqligi yo’qolishi mumkin.
SHuning uchun detalni vaqt-vaqti bilan sovitib turish zarur.
Rejalashning qanday usullarini bilasiz? 
28

- 17 -
2-MA’RUZA
MAVZU: METALLNI SOVUQ HOLDA TO’G’RILASH VA RIXTOVKALASH.
METALLARNI KESISH, EGISH, QIRQISH VA EGOVLASH
Reja:
1. Umumiy ma’lumotlar
2. Metallni to’g’rilash
3. To’g’rilash tahtalari, list, sim va val tipidagi metallarni sovuq va qizdirish yo’li
bilan
to’g’rilash
4. Xavfsizlik texnikasi qoidalari
5. Kesish asboblari, ularni charxlash va tekshirish
6. Kesish jarayoni va usullari
7. Kesishni mexanizatsiyalish
8. List va taxta materiallarni egish usulida detallar tayyorlash
9. Egish ishlarini mexanizatsiyalash
10. Quvurlarni bukish va razvalьtsovkalash
11. Dastakli qaychi va qo’larra bilan qirqish
12. Yumaloq, kvadrat, tasma va list materiallarni qirqish
13. Egovlar tasnifi
14. Egov dastalari va ularni tanlash, egovlashga tayyorlash va egovlash usullari
15. Egov turlari
16. Egovlash ishlarini mexanizatsiyalash
Tayanch so’z va iboralar
To’g’rilash taxtalari, muhrali bolg’achalar, tekislagichlar, metallarni to’g’rilash,
rixtovkalash, eguvchi jo’va, zubila, kreysmeyselь, o’tkirlash, charxlash, kesish jarayoni, egish,
egilmaslik, eguvchi dastgohlar, bukish, qizigan holda egish, razvalьtsovkalash, qirqish, qirqish
qoidalari,
arralash,
qaychilar bilan qirqish,
dastaki qaychilar,
richagli qaychilar,
egovlash,
egov, egov dastalari, tekis yuzalarga ishlov berish, bo’yoq surib egovlash, egri chiziqli sirtlarga
ishlov berish, egovlar tasnifi.
Detallarni bir-biriga ishqalash - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi...

|
Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchunBog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланмаDetallarni bir-biriga ishqalash. Odatda, bu usulda klapanlar, jo’mraklar, tiqinlar, ya’ni
ger-metik bo’lishi talab qilinadigan tutash detallar ishqalanadi.
Jo’mrakni ishqalash
Ishqalanadigan detallar tozalab artiladi, ullriing
sirtiga kerosin yoki mashina moyiga aralashtirilgan
abraziv kukun yoki pasta qoplanadi. SHundan keyin
bir detalь ikkinchisiga ishqalanadi. Har 1—2
minutdan keyin abraziv kukun kerosinda qo’llangan
latta bilan artib tashlanadi va yangi kukun
qoplanadi. GOI pastasi to’q qo’ngir tusga kirgandan
so’ng artib tashlanadi. Oldin dagalroq kukun
(pasta), keyin mayinroq kukun (pasta) ishlatiladi.
Aylanish jismlarini bir-biriga ishqalashda ulardan biri dam u yoqqa, dam bu yoqqa
aylantiriladi (rasmga qarang).
Ishqalash sifatini tekshirish. Tekislilik lekalo chizg’ichlari bilan tekshiriladi. Bunda
0,002 mm gacha aniqlikka erishiladi. Bundan aiiqroq tekislilikka erishish lozim bo’lsa,
interferentsion usuldan foydalaniladi. Tekisliklarning parallelligi mikrometr, indikator va
boshqa richagli mexanikaviy asboblar bilan tekshiriladi. O’lchamlar mikrometrlar, richagli
mikrometrlar, o’lchash kallaklari va asbobsozlik mikroskoplari yordamida tekshiriladi.
Zarur profilь hosil bo’lganligini andazalar, lekalolar yordamida yorug’lik tirqishi
usulida, shuniigdek, proektorlar vositasida detalning kattalashtirilgan konturini tegishlicha
tayyorlangan chizma-grafik etalonga to’g’ri keltirib (0,001 mm aniqlikkacha) tekshirish
mumkin.
Burchaklar go’niyalar, burchak o’lchagichlar, andazalar, burchakli plitalar, sinus
chizg’ichlari bilan tekshiriladi. Tekshirish vositasi zarur aniqlik klassiga qarab tanlanadi.
Buyum qiziganda o’lchamlariniig o’zgarishi talab qilinadigan ishlov aniqligiga
o’lchovdosh bo’lgani sababli tekshirish paytida xatoga yo’l qo’ymaslik uchun barcha o’lchash
ishlari 20°S temperaturada bajarilishi kerak. SHu tufayli o’lchashga kirishishdan oldin
tekshirilayotgan sirtni shu temperaturagacha sovitish lozim.
|
| |
rivojlanish dinamikasiga mos holda binolar fazoviy muhitidan

|
rivojlanish dinamikasiga mos holda binolar fazoviy muhitidanBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.Urivojlanish dinamikasiga mos holda binolar fazoviy muhitidan
foydalanishda ko‘p funksiyalilik va universallikni ta’minlash;
- madaniy va bo‘sh vaqtni o ‘tkazish obyektlari majmualarini
tij oratlashtirish (kommersializatsiya).
Madaniyat obyektlarini tijoratlashtirish asosan «bo‘sh vaqtni
o‘tkazish va ko‘ngilochar tashkilotlar industriyasi»ning rivojlanishi:
videozallar, diskoklublar, o ‘yin avtomatlari zallari, attraksionlar va
h.k.lar tarqalishi bilan bog‘liq. Bu o‘z navbatida kichik va o‘rta
sig'imdagi zaruriy uskunalar minimal darajada lozim bo‘ladigan
maxsus
kutubxonalar,
xususiy
galereya-salonlar,
rassomchilik
studiyalari va h.k.lar tashkil etishni taqozo etadi.
Mahalla markazlari va guzarlar. Bu mahallaning ma’muriy mar
kazi hisoblanib, xizmat ko‘rsatish, savdo va jamoatchilik markazlari
hamdir.
Bu yerda savdo-maishiy obyektlar bilan bir qatorda madaniy-
oqartuv muassasalari - kutubxona, klublar, studiyalar, bolalar va kattalar
66
uchun o‘yin va sport maydonchalari, shuningdek, choyxonalar,
suhbatlashish xonalari, to‘garaklar va h.k.lar joylashtirilishi mumkin.
Mahalla markazini ko‘kalamzorlashtirish va obodonlashtirish lozim.
Mahalla markazi xizmat ko‘rsatish radiusi (jamoatchilik o‘zini
o ‘zi boshqarish, bo‘sh vaqtni o ‘tkazish) 150-300 m deb olinadi.
Mahalla markazlari va guzarlarning turar-joy qurilmalari orasidagi
masofasini undan yuzaga keladigan zararli ta’sirni hisobga olgan
holda (to‘y va boshqa marosimlarda keladigan ovoz ta’siri) belgilash
lozim. Bu maqsadlarda mahalla markazlarida atrof-muhitni shovqin va
|
| |
Tekisliklarni ishqalash - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

- 75 -
Asosiy ishqalash usullari
Katta
tekisliklarni
dastlabki
ishqalashda
aylanuvchi
disklardan
foydalangan ma’qul. Bunda diskning
butup
sirtidan foydalanish uchun
detalь
O’ng qo’l bilan radial
yo’nalishda
bushgina
harakatlantiriladi.
Aylanma
tezlik
diskning chetidan o’rtasiga borgan
sari
o’zgarib
borganligi
uchun
detalning markazdan uzoqroq yotgan
joylari tezroq ishqalanadi. SHu sababli
buyumni vaqt-vaqti
bilan burib turish
kerak. Bunday detallar qo’zg’almas
yassi
ishqalagichlarda
uzil-kesil
ishqalanadi.
Ensiz detallarga ishlov
berganda tayapch sirtni kattalashtirish
uchun ularga kubik yoki prizmalar
qo’shib
ishqalanadi
(rasm,g).
Buyumni kubikka bo’shgina
siqish
lozim. SHuida asosiy bosim kubikka
emas, detalga tushadi. Aks holda
kubikning
tagi
ishqalanib,
tezda
yeyiladi va u detalь bilan birga
qiyshiq chiqadi. Ko’pipcha,
bir necha
ensiz detallar strubtsina yoki parchin
mixlar yordamida biriktirilib, paket
tarzida
ishqalanadi
(rasm,
d).
Burchaklar va ensiz chuqurchalar
qiya
plastinkalar
shaklidagi
ishqalagichlarda
o’lchamiga
yetkaziladi (rasm,
d).
Yon tomonda turgan buyum qiyshayib ketmasligi uchun uning qarama-qarshi tomoniga
posangi kiydiriladi.
Qeng sirtli yupqa buyumlarni ishqalash uchun ularni yog’och plitkaga mix
bilan mahkamlab, ishqalagich ustida shu plita bilan birga xarakatlantiriladi (rasm, ye
).
TSilindrik va konussimon detallarni ishqalash. Ishqalagich sifatida qisqichli qirqma
vtulkadan foydalanilganda u buyumga kiydiriladi. Buyum sekin aylantiriladi (buning uchun
tokarlik stanogidan foydalanish mumkin), ishqalagich uning o’qi bo’ylab harakatlantiriladi.
Ishqalash jarayonida vtulka qisib turiladi.
Yassi ishqalagich
egov kabi ishlatiladi, u aylanib turgan buyum sirtida u yog’dan bu
yoqqa yurgiziladi.
Teshiklarni o’lchamiga yetkazish uchun ishqalagich sekii aylantiriladi. Ishqalanadigan
vtulka ishqalagich bo’ylab oldinga va orqaga yurgiziladi (yuqoridagi rasm,
j). Agar ishqalagich
rostlanadigan bo’lsa, ishqalash davomida o’lchami kattalashtirib turiladi.
Konussimon teishklar konussimon cho’yan ishqalagichlar bilan ishqalanadi. Dastlabki
ishqalash uchun ishqalagichlarga aylanish yo’nalishiga teskari yo’nalishda
spiral ariqchalar
qilinadi (aks qolda abraziv material asosga tomon suriladi). Uzil-kesil ishqalashga
mo’ljallangan ishqalagichlar silliq bo’ladi.
Ishqalagichni dastasidan ushlab, dam soat strelkasi yo’nalishida, dam unga teskari
yo’nalishda yarim aylanishdan bir oz ko’proq masofaga aylantiriladi
va vaqt-vaqti bilan
ko’tarib turiladi, aks holda bir joyi ishqalanaverib, halqasimon chiziqlar hosil bo’lishi mumkin.
- 76 -
Ko’zgu kabi yaltiraydigan sirt qosil qilish. Buning uchun sirt mayii GOI pastasi bilan
ishlanadi; ishlatilgan abraziv materiallar qoldiqlarini moy yoki kerosinda qorib ishqalanadi;
benzin bilan suyultirilgan krokus yoki alyuminiy kukuni yordamida ishqalanadi.
Nazorat-o’lchov asboblariga - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

- 11 -
O’lchov asboblariga quyidagilar kiradi:
richagli mexaniq asboblar (indikatorlar, indikatorli nutrometrlar, richagli tutqichlar);
optik-mexaniq asboblar (optimer, mikroskop, proektor, interferometrlar);
elektr asboblar (profilometrlar).
Yuqorida ko’rsatib o’tilgan asboblarning aniq o’lchashini va qimmatbaholigini hisobga
olib, ulardan foydalanish hamda saqlash haqidagi instruktsiyaga amal qilish kerak.
Tekislilik va to’g’ri chiziqlilikni nazorat qilish asboblaridan biri bo’lgan
lekalo
chizg’ichlari uch turda tayyorlanadi: ikki tomonlama chegalangan (LD), uzunligi 80, 125, 200,
320 va 500 mm; uch qirrali (LT), uzunligi 200 va 350 mm; to’rt qirrali (LCH), uzunligi 200,
350 va 500 mm.
Lekalo chizg’ichlari bilan to’g’ri chiziqlilikni «yorig’lik tirqishi» usulida tekshiriladi.
Buning uchun chizg’ichning o’tkir qirrasini tekshiriladigan sirtga qo’yiladi.
Detal bilan
chizg’ich orasidan yorug’lik o’tishi yuzaning to’g’ri chiziqdan og’ganini ko’rsatadi.
Tekshiruv taxtalari katta sirtli detallarni tekshirish uchun qo’llaniladi.
Ular mayda
donali kulrang cho’yandan yasaladi. Ish yuzasining aniqligi bo’yicha taxtalar 4
klassga
bo’linadi: 0, 1, 2 va 3. Birinchi uch klassi tekshiruvda, to’rtinchisi esa rejalashda qo’llaniladi.
Taxtalarda bo’yoq usulida tekshirish yuqorida ko’rsatib o’tilgandek bajariladi.
SHtangenasboblar
SHtangenasboblar mashinasozlikda ko’p qo’llaniladi. Ulardan detallarning ichki, tashqi
diametrlari, uzunligi, eni, qalinligi, chuqurligi va boshqa qismlarini o’lchashda foydalaniladi.
- 79 - - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

- 80 -
Mundarija
1-MA’RUZA. TEKISLIKDA REJALASH
CHilangarlik kasbi va ish turlari
Mehnatni ilmiy tashkil etish
CHilangarlik ish jihozlari
CHilangarlik ish joyini tashkil etish
CHilangarlik ishlarida
sanitariya gigiena sharoitlari,
xavfsizlik texnikasi va
yong’inga qarshi tadbirlar
Rejalash va o’lchash asboblari
Rejalash usullari
Rejalash chiziqlarini kernlash
Rejalashda xavfsizlik texnikasi talablari va qoidalari
2-MA’RUZA.
METALLNI
SOVUQ
HOLDA
TO’G’RILASH VA
RIXTOVKALASH. METALLARNI KESISH, EGISH, QIRQISH VA
EGOVLASH
Umumiy ma’lumotlar
Metallni to’g’rilash
To’g’rilash tahtalari, list, sim va val tipidagi metallarni sovuq va qizdirish yo’li
bilan to’g’rilash
Xavfsizlik texnikasi qoidalari
Kesish asboblari, ularni charxlash va tekshirish
Kesish jarayoni va usullari
Kesishni mexanizatsiyalish
List va taxta materiallarni egish usulida detallar tayyorlash
Egish ishlarini mexanizatsiyalash
Quvurlarni bukish va razvalьtsovkalash
Dastakli qaychi va qo’larra bilan qirqish
Yumaloq, kvadrat, tasma va list materiallarni qirqish
Egovlar tasnifi
Egov dastalari va ularni tanlash, egovlashga tayyorlash va egovlash usullari
Egov turlari
Egovlash ishlarini mexanizatsiyalash
SHaberlashni ishlov berishning boshqa turlari bilan almashtirish

- 72 -
elektrokorund hamda monokorund kukunlari;
cho’yan va mo’rt materiallarga ishlov berish
uchun kremniy karbid;
qovushgan qattiq qotishmalar hamda boshqa qiyin ishlanadigan
materiallar uchun bor karbid va sintetik olmos kukunlari ishlatiladi.
Yumshoq abraziv materiallar bilan
yumshatilgan po’lat, cho’yan, mis va alyuminiy
qotishmalari ishqalanadi.
Qattiq abraziv materiallar bilai ishqalash jarayonida sirtdan
mexanikaviy usulda qirindi
yo’niladi, ya’ni qirqish jarayoni ro’y beradi. Yumshoq abraziv materiallar bilan ishqalash
jarayonida
ximiyaviy-mexanikaviy ishlov yuz beradi: sirt-aktiv moddalar ta’sirida
yupqa oksid
pardasi hosil bo’ladi, keyin bu parda abraziv donlari vositasida yo’qotiladi. SHu tarzda oksid
pardalari hosil qilish va ketkazish yo’li bilan sirt zarur aniqlik hamda tozalikka erishilguncha
ishlanadi.
Ishqalash va o’lchamiga yetkazish uchun mo’ljallangan
moylash materiallari metall
yo’nish jarayonini tezlashtiradi, abraziv donlarining o’tkirligini saqlaydi, ishlovning aniqligi va
tozaligini oshiradi, detalь sirtini sovitadi. Quyidagi moylash-sovitish suyuqliklari:
kerosin,
yengil mineral moylar, benzin, sodali suv tavsiya qilinadi. Po’lat va cho’yanni ishqalash uchun
ko’pincha kerosin ishlatiladi. Kerosinga 2,5% olein kislota va 7% kanifol qo’shilsa, ish unumi
keskin oshadi.
SHtangentsirkullarning - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

- 12 -
SHtangentsirkulь ko’rsatkichini o’qish. SHtangentsirkulni ko’zning ro’parasida tutib,
millimetrlarning butun sonlarini chapdan o’ngga qaratib, noniusning nolinchi shtrixi bilan
sanaladi va noniusning shtanga shkalasi shtrixi bilan ustma-ust tushadigan shtrixi topiladi.
Millimetrning yuzdan bir ulushlarini ifodalovchi chapdagi
yaqinroq raqmga sanoq boshi
kattaligini nonius qisqa shtrixining tartib raqamiga ko’paytirishdan chiqqan natija qo’shiladi.
Rejalash usullari
Rejalashga kirishishdan oldin yasaladigan detalning chizmasi bilan tanishib chiqib,
uning shakli, konstruktsiya xususiyatlari haqida aniq tasavvurga ega bo’lish va xayolda
rejalash planini belgilab olish lozim. So’ngra zagotovkani tekshirish kerak.
Bunda uning
darzlari, o’yiqlari va boshqa nuqsonlari bor-yo’qligi aniqlanadi. Buning uchun zagotovkani
ko’zdan kechirib chiqish va unga bolg’a bilan urib ko’rish kerak (dirillagan
tovush darz
borligini bildiradi).
Zagotovkani ko’zdan kechirib chiqish uning sirtida chiqiqlar, g’adir-budirliklar,
quyindilar,
iflosliklar, zanglar bor-yo’qligini ham aniqlashga imkon beradi. CHiziqchalar
chizishdan oldin chiqiq joylarni kesib tashlash, g’adir-budirliklarni tekislash, metall cho’tkalar
bilan iflos sirtlarni tozalash kerak.
SHundan so’ng zagotovka o’lchamlari yasaladigan detalь o’lchamlariga mos kelishi va
ishlov berish uchun detalda qo’yim qoldirilganligi tekshiriladi.
Buning uchun zagotovkaning
uzunligi va eni o’lchanadi va ular detalning gabarit o’lchamlariga solishtirib ko’riladi (yassi
detalning gabarit o’lchamlari deganda uzunlik va enidagi eng chekka nuqtalar orasidagi
masofalar tushiniladi). Rejalanadigan sirt bo’yaladi. SHunday qilinsa, rejalash chiziqlari yaxshi
ko’rinib turadi. Buning uchun ishlatiladigan bo’yoq sirtga
yaxshi yotishi, tez qurishi va oson
ketadigan bo’lishi lozim. Turli sirtlarni bo’yash uchun ishlatiladigan vositalar qutsidagi
jadvalda keltirilgan.
Agar reja chiziqlari metallda yaxshi ko’rinib tursa, sirtni bo’yamasa ham bo’ladi.
Yuqorida aytib o’tilgan tayyorlov operatsiyalari bajarilgandan so’ng o’lchamlarni
qo’yish va rejalash chiziqlarini chizishga kirishiladi. Bundan oldin bazalar-o’lchamlar qo’ya
boshlanadigan chiziq yoki tekisliklar belgilab olinadi.
Baza sifatida:
a) Zagotovkaning tashqi qirralari, agar zagotovkada ishlangan sirt bo’lsa, shu sirt baza
deb qabul qilinadi. Ba’zan, baza uchun mo’ljallangan sirtga maxsus ishlov beriladi. Agar
zagotovkaning hech yeri ishlanmagan bo’lsa, baza deb qabul qilinadigan sirtlar tekislanadi.
b) Simmetrik detallarda simmetriya o’qlari, markaz chiziqlarini
baza deb qabul qilish
Ishqalab moslash ishlarini mexanizatsiyalash

- 77 -
Ishqalashni mexanizatsiyalashtirish
vositalari
Xomaki ishqalashda ishlatiladigan aylanuvchi
disklar eng oddiy mexanizatsiyalashtirish
vositasi
hisoblanadi.
Ular
mis
yoki
cho’yandan tayyorlanadi,
eni va chuqurligi
1—2 mm li radial ariqchalari bo’ladi.
Gorizontal aylanish o’qi bo’lgan disklar
oddiy charxni eslatadi. Diski gorizontal
joylashgan moslamalar (quyidagi rasm,
a)
ishlatish
uchun
ancha
qulay.
Ularda
ishqalagich tasmali
uzatma orqali elektr
dvigateldan aylanadi. Ishqalash uchun dastaki
drellar
va
kolovorotlar
hamda
mexanizatsiyalashtirilgan dastaki asboblardan
keng foydalaniladiIchki yonish dvigatellarini
remont qilgaida klapashshrni ishqalash uchun
kolovorotlardan foydalanish mumkin.
Klapan kolovorot yordamida dam u yeqqa, dam bu yoqqa yarim aylanishga aylantiriladi
va vaqt-vaqti bilan ko’tarib turiladi.
Elektr va pnevmatik parmalash mashinalariga o’rnatib ishla tiladigan ishqalash
kallaklari hamda moslamalari ishqalashsh mexanizatsiyalashtirishda keng tarqalgan.
Halqalarning yassi tomonlarini ishqalashga mo’ljallangan moslama (rasm,
b) konus 1,
oboyma
4, vint
2 li to’rtta
qisish plankasi 3 dan iborat. Ular parmalash mashinasinnng
konussimon teshigiga o’rnatiladi. Ishqalanadigan detalь oboymaga o’rnatiladi va unga
plankalar yordamida qisib qo’yiladi.
Mashina 7 ishlaganda halqa aylanma harakatlanadi va
ishqalagich
6 ga tegib, kerakli o’lchamgacha ishqalanadi. Detalь aylanish bilan bir vaqtda
ishqalagichga nisbatan sal-pal ilgarilama harakatlanib turadi.
Elektr parmalash mashinasiga mo’ljallangan ishqa
lash kallagi (rasm,
v) shpindelь
1
ning konussimon teshigiga o’rnatiladi. U korpus
4 ga montaj qilingan tishli g’ildiraklar
2 va 3
jufti, suxarь5 li parma
6 va kulisa
7 dan tarkib topgan. SHpindelь aylanganda barmoq aylanma
harakatlanadi. Unga kiydirilgan suxarь kulisa ariqchasida surilib uni tebrantiradi, Kulisa val
8
ga
mahkamlangan, unga mufta
9 yordamida ishqalagich
10 birlashtiriladi.
U ham tebranma
harakatlanadi.
Maxsus ishqalash stanoklari ham bor.
Umumiy ma’lumotlar - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

- 18 -
Almashinuvchi muhrali bolg’achalar yumshoq
materiallardan tayyorlanib, bolg’aning ishchi
qismiga pona shaklida mahkamlab qo’yiladi. Bu
xildagi bolg’alar ishlov berish tamomlangan
sirtlarning
ayrim
nuqsonlarini
tekislashda
qo’llaniladi.
Almashinuvchi muhralar sifatida mis, qo’rg’oshin yoki yog’ochli muhra ishlatilishi
mumkin.Tekislagichlar (yog’och yoki metall bruslar) yupqa list va metall taxtalarni
to’g’rilashda ishlatiladi. Detallarning notekisligini ko’z bilan yoki detalga qo’yilgan taxta
oralig’idagi tirqishga qarab tekshiriladi. Mabodo, unda egri joylar bo’lsa, bo’r bilan belgilab
qo’yiladi.
Non Residential Extract Letter

Non Residential Extract Letter
Download
174,51 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
20.02.2024
Hajmi
174,51 Kb.
#159662
Download
174,51 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Non Residential Extract Letter
Download
174,51 Kb.
Matnni ko'rish
Madaniy maishiy xizmat ko‘rsatish muassasalari (turar-joy

Turli landshaft-iqlim sharoitlarida joylashgan turli kattalikdagi
shaharlar uchun ko‘kalamzor hududlarning nisbiy maydoni 2-ilova, 9-
jadval asosida olinadi.
«KICHIK TUMANNI REJALASHTIRISH VA QURISH»
KURS LOYIHASINI ISHLAB CHIQISH
«Kichik tumanni rejalashtirish va qurish» kurs loyihasini amalga
oshirishda talabalar o‘z rahbarlari bilan kelishgan
holda oldingi vazifa
«Turar-joy tumani loyihasi» dan kichik tuman hududini tanlab oladi.
Vazifa maqsadi
- aholi uchun qulay yashash sharoitlarini yaratish,
turar-joy, xizmat ko‘rsatish muassasalari, markaz, ko‘chalar tarmog‘i
va ko‘kalamzor hududlami to‘g‘ri jo) lashtirish orqali kichik
tumanning arxitekturaviy ko‘rimliligini oshirish.
Bosh
rejada turar-joy binolari, aholiga madaniy-maishiy xizmat
ko‘rsatish binolari joylashtirilishi
ko'rsatiladi,
transport-piyoda
tarmog‘i hal etiladi, dam olish, o'yin, sport bilan shug‘ullanish joylari
tashkil etiladi.
Ishqalagichlar - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

- 73 -
Gaykalar
1 va
4 yordamida opravkadagi halqa vaziyatini o’zgartirpb, ishqalagnchning
o’lchamini ham o’zgartirish mumkin.
Yassi
ishqalagichlar plita, sterjenь va brusoklar tarzida tayyorlanadi.
Plitalarda (rasm,
a) tekisliklar o’lchamiga yetkaziladi. Ensiz ichki yoqlarni o’lchamnga yetkazishda
brusoklar
ishlatiladi (rasm,
b). Ishqalagich sterjenlar (191 rasm, ye) egov shaklida yasaladi. Ular
yordamida tekisliklar va aylanuvchi tsilindrik detallar o’lchamiga yetkaziladi. Dastlabki
ishqalash uchun mo’ljallangan yassi ishqalagichlar eni va chuqurlip 1—2 mm bo’lgan
ariqchali qilib tayyorlanadi. Ishqalashda ajraladigan abraziv material zarralari shu ariqchalarga
to’planadi. odatda, ariqchalar orasidagi masofa 12—13 mm bo’ladi.
Ichki rezьbalar rostlanadigan va rostlanmaydigan
rezьbali valiklar bilan, tashqi
rezьbalar oboyma yoki qisqichga o’rnatiladigan rostlanadigan rezьbali halqalar bilan
o’lchamiga yetkaziladi (rasm, ye
).
SHakldor sirtlar detalga bir yo’la butun profili bo’yicha
ishlov beradigan murakkab
shaklli profil ishqalagichlar (rasm, j) yoki profilning bir yoki bir pecha elementlari buyicha
tayyorlangan ishqalagichlar (rasm, z) bilan o’lchamiga yetkaziladi.
Mavzuga oid nazorat savollari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi...

- 16 -
7. CHilangarlik girasi nima?
8. CHilangarlik girasining qanday turlari mavjud?
9. CHilangarlikda ish o’rni deganda nimani tushunasiz?
10. CHilingarlikda ish o’rni elementlariga nimalar kiradi?
11. Ish joyini tashkil qilishda rejalashtirishni qanday ahamiyati bor?
12. CHilangarlik ishlarida sanitariya gigiena sharoitlari deganda nimani tushunasiz?
13. Xavfsizlik texnikasi va yong’inga qarshi tadbirlar deganda nimani tushunasiz?
14. CHilangarlikda qo’yim deganda nimani tushunasiz?
15. Rejalashning necha turini bilasiz?
16. Ishlab chiqarishda chizg’ichlarning necha turi qo’llaniladi?
17. CHilangarlik go’niyasining tuzilishi va ishlash tartibi.
18. CHilangarlikda rejalash tsirkullari ishlatilishi va ularning tuzilishi.
19. CHilangarlik kernlari.
20. CHilangarlik markaz qidirgichlari.
21. CHilangarlikda kernlashning mohiyati nimadan iborat?
22. CHilangarlikda markaz qidirgichlarni ishlatilishi va ularning tuzilishi.
23. CHilangarlikda nazorat o’lchash asboblari deganda nimani tushunasiz?
24. Nazorat o’lchash asboblarini qanday turlarini bilasiz?
25. Tekislilik va to’g’ri chiziqlilikni nazorat qilish asboblari deganda nimani tushunasiz?
26. SHtangen asboblarin qanday turlarini bilasiz, ular qanday ishlaydi?
Mavzu: Xotira dasturiga mantiqiy elementlar sxemasini tuzish

|
Mavzu: Xotira dasturiga mantiqiy elementlar sxemasini tuzish
|
bet | 12/16 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 51,01 Kb. | | #126936 |
Bog'liq Mavzu Raqamli texnikaning asosiy prinsipi Reja Raqamli texnik-fayllar.orgMavzu: Xotira dasturiga mantiqiy elementlar sxemasini tuzish
Reja:
1.Xotira dasturiga mantiqiy elementlar sxemasini tuzish
2 Tashqi saqlash moslamalari.
Protsessor faqat o'zining ichki xotirasida, RAM yoki ROMdagi ma'lumotlarni qayta ishlay oladi. Ushbu barcha turdagi xotira qurilmalari ichki xotira qurilmalari deb ataladi, ular odatda to'g'ridan-to'g'ri kompyuterning anakartida joylashgan (protsessorning ichki xotirasi protsessorning o'zida joylashgan).
TASHQI Xotira
Tashqi xotira kompyuter ishlamasligi yoki ishlamasligidan qat'iy nazar ma'lumotni uzoq muddatli saqlash uchun mo'ljallangan. Bu past tezlik bilan tavsiflanadi, ammo operativ xotiraga qaraganda ancha katta miqdordagi ma'lumotlarni saqlashga imkon beradi. Muammo, dastur, echim natijasi va hokazolarni hal qilish jarayonida o'zgarmaydigan ma'lumotlar tashqi xotirada saqlanadi. Tashqi saqlash - bu (nisbatan) sekin ommaviy saqlash qurilmasi. OSD tarkibining yaxlitligi kompyuter yoqilgan yoki o'chirilganligiga bog'liq emas.
Tashqi saqlash moslamalari:
- qattiq disklar;
- disket disklari;
- kompakt-disklardagi drayvlar;
- magneto-optik kompakt disklardagi drayvlar;
- lenta disklari va boshqalar.
Qattiq diskli disklar (HDD) - bu ishda eng ko'p ishlatiladigan ma'lumotlarni saqlash uchun mo'ljallangan - operatsion tizim dasturlari, kompilyatorlar, yordamchi dasturlar, foydalanuvchi dasturlari, matnli hujjatlar, ma'lumotlar bazasi fayllari. O'rnatish paytida zarbadan va kosmosdagi to'satdan harakatlardan himoyalangan bo'lishi kerak. Bu ma'lumotlarga tasodifiy kirish imkoniyati bo'lgan ommaviy axborot vositalari. Axborotni saqlash uchun u yo'llar va sektorlarga bo'linadi. Axborot almashinish tezligi floppy disklarga qaraganda ancha yuqori. Temir yo'l hajmi MB dan yuzlab GBgacha o'lchanadi.
2. Qattiq disk
HDD-lar haydovchiga o'rnatilgan va olib tashlanmaydi. Ular elektr motor, magnit boshlari va joylashishni aniqlash moslamasi bilan bitta korpusga o'ralgan magnit qoplamali bir nechta alyuminiy disklardir. Yozib olish boshi diskning magnit yuzasiga keltiriladi, u diskning radiusi bo'ylab tashqi tomondan markazga siljiydi
|
| |
Diqqatni diagnostika qilish metodlari.(P’eron - Ruzer metodikasi, Shult

|
Diqqatni diagnostika qilish metodlari.(P’eron - Ruzer metodikasi, ShultBog'liq pedagogika 2-amaliy ish3.Diqqatni diagnostika qilish metodlari.(P’eron - Ruzer metodikasi, Shult
jadvali)
Diqqatni diagnostika qilish metodlari haqida ma'lumot berish uchun P’eron - Ruzer
metodikasi va Shult jadvali kabi usullardan foydalanish mumkin. Bu usullar
diqqatning hajmi, barqarorligi, bo'linishi va ko'chishi kabi xususiyatlarni baholashga
yordam beradi.
P’eron - Ruzer metodikasi diqqatning ixtiyoriy xususiyatini o‘rganish uchun
ishlatiladi. Bu metodikada sinov oluvchi 10 ta harfli so‘zni 10 marta takrorlashi
kerak. So‘zlar bir-biriga o‘xshash va o‘zaro almashtirish mumkin bo‘lgan harflardan
iborat bo‘ladi. Masalan: “karta”, “kana”, “kara”, “tana”, “tara” kabi. Sinov oluvchi
so‘zlarni yozib olishi kerak. So‘zlarni yozish vaqtida sinov oluvchi diqqatini
so‘zlarga qaratib turishi va ularni almashtirmasligi talab etiladi. Sinov oluvchining
xatosiz yozgan so‘zlar soni uning diqqat hajmini aks ettiradi.
Shult jadvali diqqatning bo‘linishi va ko'chishi xususiyatlarini o‘rganish uchun
ishlatiladi. Bu metodikada sinov oluvchi 25 ta kvadratli jadvalni ko‘radi. Jadvalda 1
dan 25 gacha sonlar va A dan Z gacha harflar tasodifiy tartibda joylashtirilgan. Sinov
oluvchi jadvalda sonlarni va harflarni tartib bilan izlashi kerak. Masalan: 1-A-2-B-3-
C kabi. Sinov oluvchi jadvalni boshidan oxirigacha izlash vaqtini sekundlab
o‘lchaydi. Sinov oluvchining izlash tezligi uning diqqatning bo‘linishi va ko'chishi
darajasini aks ettiradi.
Bu usullar yordamida diqqatni diagnostika qilish mumkin
bo‘ladi. Diqqat psixologik jarayonlarning asosiy shartlardan biridir va uning
rivojlanishi ta'lim-tarbiya jarayonida muhim ahamiyatga ega.
Xulosa:
Umuman, bu mavzular psixologiya va nevrologiya sohasidagi muhim tahlillar va
diagnoz qilish usullaridir. Bu metodlar foydalanuvchilarga individi holatni,
rivojlanishni va diqqatni tahlil qilishda yordam beradi
.
|
| |
Kesmani qismlarga bo’lish - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

|
Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchunBog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланмаKesmani qismlarga bo’lish. Kesmani qismlarga bo’lishda bir qismining uzunligi
hisoblanib, tsirkulni hosil qilingan o’lchamga qo’yiladi va qancha kerak bo’lsa, uni shuncha
marta qo’yib chiqiladi (xatoga yo’l qo’yilsa bu ish qaytariladi). Aniq rejalashda kesmalar
geometrik yo’l bilan qismlarga bo’linadi.
CHiziqni ko’p qismlarga bo’lish kerak bo’lsa, xatolar yig’ilmasligi uchun uni oldini 2,3
va 5 qismga bo’lib olish, so’ngra hosil bo’lgan kesmalarni yana bo’lish kerak.
Kesmani bo’linmaydigan sonlar - 11, 13, 17, 19, 23 va h.k. larga bo’lishda kesma
kattalashtiriladi (yoki kichraytiriladi). Bu bo’linadigan sonli qismlar hosil qilish uchun
qilinadi, so’ngra yuqoridagidek qismlarga bo’linadi.
Qiya chiziqlarni yasash, burchaklarni qo’yish. Qiya chiziqning vaziyati ikki o’lcham
(gorizontal va vertikal o’lcham) ko’rinishida burchak orqali berilishi mumkin (qiya chiziq
gipotenuza bo’ladi, o’lchamlar esa to’g’ri burchakli uchburchakning katetlari hisoblanadi).
Qiya chiziqning og’maligi qiyalik bilan ifodalanishi mumkin.
Qiya chiziqning vaziyati burchak orqali berilganda, uni transportir, burchak o’lchagich
yoki malka bilan o’lchab qo’yish va chiziqcha bilan belgilab, chizg’ich yordamida chiziq
o’tkazish mumkin. Lekin buni aniq bajarib bo’lmaydi. CHiziqchaning ozgina noto’g’ri
belgilanishi va chiziqning xiyol noto’g’ri chizilishi burchak kattaligining ancha noto’g’ri
chiqishiga sabab bo’ladi.
Burchaklarni qismlarga bo’lish chizmachilik kursidan ma’lum bo’lgan oddiy geometrik
yasash usullari yordamida bajariladi.
Aylana va yoylarni chizish. Aylanalarni chizishda tsirkulni uning aylana markaziga
qo’yilgan oyog’iga kuch tushadigan qilib aylantirish kerak. Aks holda tsirkulь surilib ketib,
aylana noto’g’ri chiziladi. TSirkulning qo’zg’almas oyog’i qo’yiladigan nuqta kernlab olinadi.
Aylanalarni rejalashda ko’pincha ularning markazini topishga to’g’ri keladi, bu ishni
markaz qidirgich yordamida bajarish mumkin.
Agar zagotovkaning tsilindrik qismiga ishlov berilgan yoki u kalibrlangan chiviqdan
qirqib olingan bo’lsa, markaz qidirgichni ikkita vaziyatda qo’yish kifoya. Ikki to’g’ri chiziq
kesishgan nuqta biz qidirayotgan aylana markazi bo’ladi. Zagotovka qo’yib yoki shtamplab
yasalgan bo’lsa, go’niya uch vaziyatda qo’yiladi. Uchta chizilgan to’g’ri chiziq kesishib,
uchburchak hosil qiladi, biz qidirayotgan markaz shu uchburchak ichida yotadi.
Agar teshik mavjud bo’lib, aylanani rejalash va markaz chiziqchalarini topish lozim
bo’lsa, yog’och yoki yumshoq metalldan qilingan planka teshikka zich kiritiladi. Plankaning
- 15 -
sirti detalь sirti bilan bir sathda yotishi kerak. Markaz qidirgich yordamida plankadagi markaz
topiladi. TSirkulь yog’och plankadagi teshikni buzib yubormasligi uchun unga temir ust
qo’yma tiqib qo’yiladi.
Aniq rejalashda aylana va yoylarning markazlari geometrik yo’l
bilan topiladi.
|
| |
Sezgi turlari va uning psixofiziologik asoslari

|
Sezgi turlari va uning psixofiziologik asoslariBog'liq pedagogika 2-amaliy ish 2. Sezgi turlari va uning psixofiziologik asoslari
Sezgi - bu tashqi yoki ichki ob'ektlar va hodisalarni sezgir organlar orqali tan
olish jarayoni. Sezgi turlari - bu turli sezgir organlarga mos keladigan ob'ekt va
hodisalar tomonidan yaratilgan sezgilar. Sezgi turlari quyidagicha bo'linadi: ko'rinish,
eshitish, hid, ta'm, harakat va muvozanat.
Har bir sezgi turining o'ziga xos psixofiziologik asoslari bor. Psixofiziologik
asoslar - bu sezgir organlarning anatomik va fiziologik tuzilishi, uning qabul qiluvchi
va o'tkazuvchi qismlari, uning markaziy ishlash uchun mo'ljallangan miya qismlari va
uning psixologik xususiyatlari. Psixofiziologik asoslarni ko'rib chiqaylik:
- Ko'rinish. Ko'rinish sezgisi - bu yorug'lik va rangli nurlar tomonidan yaratilgan
sezgi. Ko'rinish sezgisi uchun sezgir organ ko'zdir. Ko'zning qabul qiluvchi qismi
retina (tarmoq) bo'lib, uning ichida fotoretseptorlar (rodopsin va iodopsin) mavjud.
Fotoretseptorlar nurlarni elektr toki sifatida o'tkazadigan sinapslarga bog'lanadi.
O'tkazuvchi qism optik asab (II miya asabi) bo'lib, u sinapslardan kelgan elektr tokini
miyaga yetkazadi. Markaziy ishlash uchun mo'ljallangan miya qismi oktsipital lob
(ko'z lob) bo'lib, u elektr tokini ko'rinish tasvirlari sifatida qayta ishlaydi. Ko'rinish
sezgisining psixologik xususiyatlari quyidagicha: ko'rinishning modalligi (yorug'lik,
rang, shakl), ko'rinishning intensivligi (yorqinlik), ko'rinishning lokalizatsiyasi
(joylashuvi), ko'rinishning diskriminatsiyasi (farqlash), ko'rinishning assotsiatsiyasi
(bog'lanish) va ko'rinishning illuziyasi (xato tasavvur).
- Eshitish. Eshitish sezgisi - bu tovush to'lqinlari tomonidan yaratilgan sezgi.
Eshitish sezgisi uchun sezgir organ quloqdir. Quloqning qabul qiluvchi qismi ichki
quloq bo'lib, uning ichida spiral organ (Korti organi) mavjud. Spiral organ tovush
to'lqinlarini mekanik harakatlarga aylantiradi va uning ichidagi xuddi fotoretseptorlar
kabi ishlaydigan xair retseptorlarini uyandiradi. Xair retseptorlar mekanik
harakatlarni elektr toki sifatida o'tkazadigan sinapslarga bog'lanadi. O'tkazuvchi qism
auditiv asab (VIII miya asabi) bo'lib, u sinapslardan kelgan elektr tokini miyaga
yetkazadi. Markaziy ishlash uchun mo'ljallangan miya qismi temporal lob (eshitish
lob) bo'lib, u elektr tokini eshitish tasvirlari sifatida qayta ishlaydi. Eshitish
sezgisining psixologik xususiyatlari quyidagicha: eshitishning modalligi (balandlik,
tonalitet, timbr), eshitishning intensivligi (o'sish), eshitishning lokalizatsiyasi
(yo'nalishi).
|
| |
AFRIKA DAVLATLARI URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARIGA TA’RIF BERISH

|
AFRIKA DAVLATLARI URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARIGA TA’RIF BERISH
|
bet | 15/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
22. AFRIKA DAVLATLARI URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARIGA TA’RIF BERISH.
Afrika qit'asidagi mamlakatlarning urbanizatsiya va demografik jarayonlari asosan xilma-xildir, chunki qit'a keng geografik, madaniy va iqtisodiy xilma-xillikka ega. Biroq, umumiy ma'lumot berish uchun, Afrikadagi urbanizatsiya va demografik tendentsiyalarning ba'zi umumiy xususiyatlari:
Urbanizatsiya:
1. Aholining tez o‘sishi:
• Butun Afrika qit'asida aholi soni tez sur'atlar bilan o'sib bormoqda. Yosh aholi va yuqori tug'ilish ko'rsatkichlari qit'aning o'sishiga yordam beradi.
2. Shahar aholisining o‘sishi:
• Afrikada shahar aholisi tez o'sib bormoqda. Ayniqsa, yirik shaharlar va poytaxtlar qishloq joylardan migratsiyani qabul qiluvchi jadal rivojlanayotgan shahar markazlariga aylanib bormoqda.
3. Infratuzilma muammolari:
• Shaharning tez o'sishi infratuzilmadagi kamchiliklar va xizmatlar ko'rsatishda qiyinchiliklarga olib keldi. Elektr, suv ta'minoti va transport kabi infratuzilma muammolari katta shaharlarda tez-tez qiyinchiliklarga duch keladi.
4. Ishsizlik va qashshoqlik:
• Aholining tez o'sishi va urbanizatsiya ishsizlik muammolari va qashshoqlikni oshirishi mumkin. Bu ijtimoiy xizmatlarga talabni oshirib, ijtimoiy tartibsizliklarni keltirib chiqarishi mumkin.
Demografik jarayonlar:
1. Yosh aholi:
• Shunisi e'tiborga loyiqki, Afrikada yosh aholi yashaydi. Bu kelajakdagi ishchi kuchining salohiyatini ko'rsatsa-da, yoshlarni ish bilan ta'minlash va o'qitish muhim vazifadir.
2. Tug'ilish koeffitsienti:
• Afrikaning ko‘plab mamlakatlarida tug‘ilish darajasi yuqori. Oilalar ko'pincha ko'p bolali bo'lib, bu aholi sonining ko'payishiga olib keladi.
3. O‘lim darajasi va sog‘liqni saqlash xizmatlari:
• Sog'liqni saqlash xizmatlari va kasalliklarga qarshi kurashning takomillashtirilishi o'lim darajasining pasayishiga yordam berdi. Biroq, ayrim hududlarda tibbiy xizmatdan foydalanish hali ham cheklangan.
4. Migratsiya harakati:
• Xavfsizlik muammolari, iqlim o'zgarishi va iqtisodiy sabablarga ko'ra qit'aning ichida va tashqarisida migratsiya harakati mavjud. Ichki migratsiya harakati, ayniqsa, shaharlarga nisbatan muhim ahamiyatga ega.
Afrika qit'asidagi ushbu umumiy tendentsiyalar mamlakatdan mamlakatga sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Bundan tashqari, butun qit'ada demografik va urbanizatsiya tendentsiyalari iqtisodiy siyosat, sog'liqni saqlash va ta'lim kabi turli omillar bilan shakllanadi.Начало формы
|
| |
- 13 - 
qulay. Bu chiziqlar eng oldin chizib olinadi

- 14 -
CHiziqni faqat bir marta chizishga ruxsat beriladi. Uni ikkinchi marta chizganda xuddi
ilgarigi joy ustidan yurgizish qiyin, natijada bir necha parallel chiziqlar hosil bo’ladi va ulardan
qaysi biri zarurligini bilib bo’lmaydi. Agar chiziq yaxshi tortilmagan bo’lsa, uni bo’yab
yuborish va boshqatdan chizish kerak.
Vertikal chiziqlar go’niya yordamida chiziladi. Bunda yassi go’niya lineykaga taqab
qo’yiladi. Tokchali go’niya esa zagotovkaning ishlov berilgan qirralariga taqab yurgiziladi.
Agar detalning sirtlari ishlanmagan bo’lsa, go’niyani rejalash plitasiga qo’yib, surilib
ketmasligi uchun ustidan yuk bostirib qo’yiladi. Go’niya plitaning
yon tekisliklariga nisbatan
to’g’rilanadi. SHundan so’ng chiziqlar chiziladi. Aniq rejalashda perpendikulyar chiziqlarni
geometrik yasashlar yo’li bilan chiqariladi.
Parallel chiziqlar chizishda ularning boshi va oxiriga belgi tushirib, shular orqali chiziq
tortiladi. Agar imkon bo’lsa, parallel chiziqlarni T-simon tokchali go’niya yordamida chiziladi.
Bunda u zarur masofaga surib turiladi.
CHiziqlarga o’lchamlarni qo’yishda boshlang’ich
nuqtaga kichkinagina kern
(chuqurcha) tushirish kerak. SHunda tsirkulь surilib ketmaydi. So’ngra tsirkulь bilan kaltagina
yoycha chizib, kesishish o’rni kernlab va h.k. Barcha kesmalar qo’yilgandan so’ng ularning
umumiy uzunligi tekshirib ko’riladi, chunki har bir kesmani qo’yishda xatoga yo’l qo’yilishi
mumkin.
JANUBIY YEVROPA MINTAQASIDAGI CHORVACHILIK TARMOQLARI

|
JANUBIY YEVROPA MINTAQASIDAGI CHORVACHILIK TARMOQLARI
|
bet | 3/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
4. JANUBIY YEVROPA MINTAQASIDAGI CHORVACHILIK TARMOQLARI
Janubiy Yevropa, Yevropaning janubida joylashgan mintaqa hisoblanadi, bir qator zamonaviy tasniflarga koʻra — Yevropaning tarixiy, siyosiy, madaniy va geografik mintaqasi sanaladi. Janubiy Yevropaga Oʻrta yer dengizi va Pireney yarim orolida joylashgan davlatlar (Portugaliya, Ispaniya, Andorra), Monako, Apennin yarim orolida joylashgan mamlakatlar (Italiya, Vatikan, San-Marino), Gretsiya, shuningdek, Malta va Kipr orol davlatlari kiradi
Baʼzan Bolqon yarim orolining davlatlari ham Janubiy Yevropaga kiradi: Xorvatiya, Chernogoriya, Serbiya, Albaniya, Bosniya va Gersegovina, shuningdek, Turkiyaning Yevropa qismi va Malta davlatini ham oʻz ichiga oladi.
Janubiy Yevropa oʻzining issiq iqlimi, boy tarixi va issiq Oʻrta yer dengizi suvlari bilan mashhur hisoblanadi.
Janubiy Yevropa mamlakatlari Fransiya, Shveysariya, Avstriya, Sloveniya, Vengriya, Ruminiya, Bolgariya bilan chegaradosh hisoblanadi. Turkiya sharqda Suriya, Ozarbayjon, Iroq, Armaniston, Eron, Gruziya davlatlari bilan chegaradosh.
Janubiy Yevropaning barcha mamlakatlarida subtropik Oʻrta yer dengizi iqlimi hukmronlik qiladi, shuning uchun yozda +24 °C atrofida iliq harorat, qishda esa juda salqin, +8 °C atrofida iqlim koʻrsatgichlarini tashkil etadi. Yogʻingarchilik yetarli darajada, yiliga 1000-1500 mm yogʻin tushadi.
Janubiy Yevropa deyarli butunlay Oʻrta yer dengizi qirgʻogʻida saqlanib qolgan qattiq bargli doimiy yashil oʻrmonlar va butalar zonasida joylashgan.
Hayvonot dunyosi: yevropa yeliki, silovsin, tog 'echkisi, tulki, boʻri, boʻrsiq, yenot kabi hayvonot dunyosi vakillari uchraydi.
Oʻsimlik dunyosi: qulupnay, dub, zaytun, uzum, chinor, sarv, kashtan, qoraqayin, shox, archa, qaragʻay, archa, shuningdek, bir qator boshqa daraxt va buta turlari va boshqa oʻsimlik turlari keng tarqalgan.
Aholi zichligi yuqori, 1 km² ga 100 yoki undan ortiq kishini tashkil etadi. Keng tarqalgan din — xristianlik (katoliklik), Turkiyada esa islom dini keng tarqalgan..
Janubiy Yevropa davlatlarining urbanizatsiya darajasi (2014 -yil BMT maʼlumotlari koʻra[2]):
Gretsiya — 78 %
Ispaniya — 79 %
Italiya — 69 %
Malta — 95 %
Portugaliya — 63 %
San-Marino — 94 %
|
| |
Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi

|
Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi
|
bet | 1/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,72 Mb. | | #229291 |
Bog'liq 2 mavzu. Multimediya texnologiyalari Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi. Reja: - Multimediya xizmati
- Multimediya tizimida ma’lumotlar uzatish
- Multimediyaning dasturiy vositalari.
- PowerPoint dasturida ishlash.
Multimediya xizmati - Multimediya texnologiyalari informatikaning istiqbolli va mashxur yo'nalishlaridan biri bo'lib hisoblanadi. Multimediya-texnologiyalarining asosiy maqsadi - tovush, video, animatsiya va boshqa vizual effektlar (Simulation) bilan ta'minlangan dasturiy maxsulotlarni yaratishdan iboratdir. Bunda multimediya dasturiy maxsulotlari o’z ichiga interaktiv interfeys va boshqarish mexanizmlarini o'z ichiga qamrab oladi.
Multimedia tizimlarini paydo bo'lishi axborot texnologiyalarini rivojlanishiga va ilm-fanda, ta'limda, savdo (biznes)da, tibbiyotda keng ko’lamda tatbiq etilishiga turtki bo'ldi. - Multimedia tizimlarini paydo bo'lishi axborot texnologiyalarini rivojlanishiga va ilm-fanda, ta'limda, savdo (biznes)da, tibbiyotda keng ko’lamda tatbiq etilishiga turtki bo'ldi.
- Multimedia (multimedia) - bu zamonaviy kompyuterli axborot texnologiyalari bo'lib, matn, tovush, videotasvir, grafiktasvir va animatsiyani (multiplekatsiyani) yaxlit kompyuter tizimiga birlashtirish imkonini yaratadi.
- Multimedia amaliyotidagi ish tartibi - bu apparat-dasturiy muhit bo'lib kompyuterga axborotni kiritish, ishlov berish, saqlash, uzatish va matn, chizmalarni, videotasvir, tovush hamda nutqlarni insonga zarur va qulay holatda yetkazishdir (chiqarish).
Multimediya xizmati - 80 - yillar oxirida multimediya texnologiyalariga qiziqish mashxur amerikalik kompyuter mutaxassisi biznesmen Bill Geytsning nomi bilan bog'liq. U ("National Art Gallery. London") nomli dasturiy mahsulotni yaratgan. Bu multimediya dasturida muzeyning ma'lumot omborlaridan foydalanilgan. Bunda turli muhitlardan - tasvir, tovush, animatsiya, gipermatn tizimi namoyon qilingan.
|
| |
SHARQIY YEVROPA URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARIGA TA’RIF BERISH

|
SHARQIY YEVROPA URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARIGA TA’RIF BERISH
|
bet | 6/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
10. SHARQIY YEVROPA URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARIGA TA’RIF BERISH.
Sharqiy Yevropa, odatda Sharqiy Yevropa deb ataladigan mintaqa geografik jihatdan katta va xilma-xil hududni qamrab oladi. Bu hudud tarix davomida turli oʻzaro taʼsir va oʻzgarishlarga duchor boʻlgan. Sharqiy Yevropaning urbanizatsiya va demografik oʻzgarishlari odatda quyidagi asosiy elementlarni oʻz ichiga oladi:
Urbanizatsiya:
Tarixiy jarayonlar: Sharqiy Yevropa tarix davomida turli sivilizatsiyalarga mezbonlik qilgan. Bu yirik shaharlar va aholi punktlarining shakllanishiga yordam berdi. Ayniqsa, tarixiy poytaxtlar va savdo markazlari mintaqa urbanizatsiyasining asosini tashkil etdi.
Sanoat inqilobi: 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Sharqiy Yevropada sanoat inqilobi kuchga kirdi. Bu yirik shaharlar va sanoat rayonlarining rivojlanishiga olib keldi.
Demografik jarayonlar:
Migratsiya harakati: Sharqiy Yevropada tarix davomida turli xil migratsiya harakatlari sodir bo'lgan. Ayniqsa, urushlar, siyosiy o'zgarishlar va iqtisodiy imkoniyatlar mintaqadagi demografik tuzilishga ta'sir ko'rsatdi.
Aholi sonining ko'payishi va kamayishi: Turli davrlarda mintaqa mamlakatlarida aholi sonining ko'payishi va kamayishi kuzatilgan. Ayniqsa, ba'zi mamlakatlarda demografik tuzilma tug'ilish darajasi va aholining qarishi kabi omillarga qarab o'zgargan.
Ijtimoiy-iqtisodiy o'zgarishlar:
Siyosiy oʻzgarishlar: Sharqiy Yevropada 20-asr davomida bir qator siyosiy oʻzgarishlar yuz berdi. Sovet Ittifoqining parchalanishi va undan keyingi mustaqillik davrlari mintaqaning demografik va iqtisodiy tuzilishida sezilarli o'zgarishlarga olib keldi.
Iqtisodiy rivojlanish va turg'unlik: Iqtisodiy rivojlanish darajasi mintaqa mamlakatlarida farq qiladi. Ba'zilar tez modernizatsiya qilingan bo'lsa, boshqalari iqtisodiy qiyinchiliklarga duch keldi.
Etnik va madaniy xilma-xillik:
Etnik guruhlar va madaniyatlar: Sharqiy Yevropada turli etnik guruhlar yashaydi. Ushbu etnik guruhlar o'rtasidagi madaniy xilma-xillik mintaqaning demografik tuzilishini shakllantiruvchi muhim omil hisoblanadi.
|
| |