nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzu: Abonent kirish tarmoqlari. Pon, xdsl, 3G/4G, kabelli internet. Ma’ruzachi: ass. Fayziyev V

|
Mavzu: Abonent kirish tarmoqlari. Pon, xdsl, 3G/4G, kabelli internet. Ma’ruzachi: ass. Fayziyev V
|
bet | 1/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 9,19 Kb. | | #228267 |
Bog'liq Mavzu Abonent kirish tarmoqlari. Pon, xdsl, 3G 4G, kabelli inte-fayllar.org
Mavzu: Abonent kirish tarmoqlari. Pon, xdsl, 3G/4G, kabelli internet. Ma’ruzachi: ass. Fayziyev V
Mavzu:Abonent kirish tarmoqlari. PON, xDSL, 3G/4G, kabelli internet. Ma’ruzachi: ass. Fayziyev V
1
PON (Passive Optical Network – passiv optik tarmoq)
2
3
4
Tayanch iboralar. Application layer, presentation layer, session layer, transport layer, Network layer, physical layer, Application Program Interface, API, FTP, Protocol Data Unit, PDU, MAC, Ethernet, Token Ring, Frame Relay, FDDI, ATM.
Abonent kirish tarmoqlari
Telekommunikatsiya tarmoqlarini ikki darajali tarmoq sifatida ta’riflash mumkin: transport va kommutatsiyalanuvchi tarmoqlar. Ham transport, ham kommutatsiyalanuvchi tarmoqlarni iyerarxik sathlar bo‘yicha ajratish mumkin. Elektr aloqa tarmoqlarida iyerarxiyaning to‘rtta sathi ajratiladi (rasmda keltirilgan). Modelning birinchi elementi – foydalanuvchi binosidagi tarmoq (Customer Premises Equipment – CPE). Ikkinchi element – abonent kirish tarmog‘i (Access Network), u tranzit (transport) tarmoqqa chiqishni ta’minlaydi. Bu tarmoq ikkita sathga ajraladi – mahalliy (Local) va shaharlararo (Long-distanse).
Telefon tarmog‘i rivojlanishining asosiy bosqichlari.
Texnologik jihatlar. Keyingi yillarda abonent kirish tarmoqlarida qo‘llaniladigan texnologiyalar sezilarli darajada o‘zgarayotganligi shubhasiz namoyon bo‘lmoqda. Abonent kirish tarmoqlarini modernizatsiyalashning texnologik jihatlarini ikkita nuqtayi nazardan qarash maqsadga muvofiqdir. Birinchidan, «kanallar kommutatsiyasi» usuliga yoki umuman olganda, axborotni taqsimlash invariant usullariga yo‘naltirilgan yangi texnologiyalarni tahlil qilish kerak. Ikkinchidan, qo‘llanilishini NGN konsepsiyasi aniqlaydigan texnologiyalarga e’tibor qaratish zarurdir.
Pastdagi rasmda abonent kirish tarmoqlarida qo‘llaniladigan texnologiyalarning klassifikatsiyasi keltirilgan. Elektr aloqaning uchta elementi – kommutatsiya, signallarni uzatish va tarqalish muhiti uskunalari ko‘rilgan. Rasmning chap qismida XX asr oxirlarida asosiy bo‘lgan, rasmning o‘ng qismida XXI asr boshlarida qo‘llanayotgan texnologiyalar keltirilgan. Kommutatsiya tizimlari uchun asosiy texnologik o‘zgarishlar axborotlarni taqsimlash paketlar usullariga tegishlidir. Avvallari paketlar kommutatsiyasi deyilganda XEAIning X.25 tavsiyalarida aniqlangan axborotlarni almashinish tushunilar edi. Hozirda «paketlar kommutatsiyasi» termini IP va ATM texnologiyalarida, shuningdek, kadrlarni retranslatsiyalash uchun – Frame Relay (FR) texnologiyalarida ishlatiladi. Raqamli uzatish tizimlariga qo‘shimcha sifatida, AKTni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan yangi uskunalarni alohida ko‘rsatish lozim.
|
| |
Ligi farg’ona davlat universiteti

|
Ligi farg’ona davlat universiteti
|
bet | 1/6 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 37,99 Kb. | | #120795 |
Bog'liq axb xavf asoslari (2-kurs Kompyuter ilimlari) (1)
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
FARG’ONA DAVLAT UNIVERSITETI
«TASDIQLAYMAN»
O’quv ishlari bo’yicha prorektor
_______________ R.M. Shukurov
2023-yil _____avgust
AXBOROT XAVFSIZLIGI ASOSLARI
FANINING OʻQUV DASTURI
Bilim sohasi:
|
600000 – Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
|
Ta’lim sohasi:
|
610000 - Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
|
Ta’lim yo‛nalishi:
|
60610100 - Kompyuter ilmlari va dasturlash texnologiyalari (yo‘nalishlar bo‘yicha)
|
Farg‘ona - 2023
Fan / modul kodi
ENMSM204
|
O’quv yili
2023-2024
|
Semestr
3
|
ECTS – Kreditlar 4
|
Fan / modul turi
Majburiy
|
|
|
Ta’lim tili
O’zbek/rus
|
Haftadagi dars soatlari
4
|
|
1.
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg’ulotlari
(soat)
|
Mustaqil ta’lim
(soat)
|
Jami yuklama
(soat)
|
Ehtimollar nazariyasi va matematik statistika
|
30
|
30
|
120
|
2.
|
I. Fanning mazmuni
Fanni o‘qitishdan maqsad – Zamonaviy kompyuter tizimlari va tarmoqlari (KT va T), Internet yomon niyatli odamlarga muhim maxfiy axborotni o‘g‘irlash, buzish yoki xalaqitlarga uchratish maqsadida korxona va tashkilotlaming ichki tarmoqlariga kirish uchun ko‘plab imkoniyat yaratib beradilar. Shu sababli hozirda insonlami va jamiyatni informatsion xavfsizlik va axborotni himoya qilishni ta’minlash muammosini kompleks yechishni dolzarb ravishda kerakligi paydo bo’lmoqda. Zamonaviy axborotlashgan jamiyatda ko'proq «axborot » tushunchasi sotib olish. sotish, biror boshqa narsaga almashtirish mumkin bo‘lgan maxsus tovaming belgilanishi kabi ishlatiladi. Bunda axborot narxi uning o‘zi joylashgan kompyuter tizimining o‘zidan yuzlab va minglab marta oshib ketadi. Shuning uchun, tabiiyki, axborotni ruxsat etilmagan murojaat etishdan. bila turib o‘gartirishdan, o‘g'irlashdan, yo‘q qilishdan va boshqa jinoiy harakatlardan himoya qilishning jiddiy zarurligi kelib chiqadi.
|
|
| |
III. Yakuniy qism - Sinf rahbarining asosiy vazifalari

|
Sinf rahbarining asosiy vazifalari
|
bet | 9/50 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 9,33 Mb. | | #273422 |
Bog'liq 7-Sinf soati ish reja va konspekti 2024 -2025-yilIII. Yakuniy qism:
Dars yakunida o’quvchilar bilan birgalikda olgan bilimlarni umumlashtirilib, savollar bilan mustahkamlanadi.
O’quvchilar rag’batlantiriladi.
MMIBDO’________ ____________________________
Sana______ _______ 20___yil 5
Mavzu: Bir-birimizni tushunamiz
I.Kirish:Sinf soati mashg’ulotning maqsadi: O’quvchilarga mavzu bo’yicha tushuncha berish.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi — media manbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olishni, saralashni, qayta ishlashni, saqlashni, ulardan samarali foydalana olishni, ularning xavfsizligini ta’minlashni, media madaniyatga ega bo’lish layoqatlarini shakllantirish.O’zini-o’zi rivojlantirish kompetensiyasi — doimiy ravishda o’z-o’zini jismoniy, ma’naviy, ruhiy, intellektual va kreativ rivojlantirish, kamolotga intilish, hayoti davomida mustaqil o’qib-o’rganish, kognitivlik ko’nikmalarini va hayotiy tajribani mustaqil ravishda muntazam oshirib borish, o’z xatti-harakatini muqobil baholash va mustaqil qaror qabul qila olish ko’nikmalarini egallash.Mashg’ulot turi: yangi bilim beruvchi, bilimlarni mustahkamlovchi, amaliy, nazariy, aralash, noan’aviy, ananaviy.
Mashg’ulot uslubi: tushuntirish, suhbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, muammoli topshiriq, ko’rgazmali va boshqalar.
Mashg’ulot metodi: guruhlarda ishlash, “kim epchil-u, kim chaqqon”, “ko’rsam tezroq o’rganaman”, “muammo va yechim” shu kabi metodlar.
Mashg’ulot jihozi: mavzuga oid rasm, ko’rgazmalar va tarqatma materiallar, o’quv qurollari, elekron materiallar.
Mashg’ulotning borishi:
Tashkiliy qism: a) Salomlashish. b) Davomatni aniqlash.
Uyga vazifani so’rash: a) Savol – javob o’tkazish. b) Topshiriqlarni tekshirish.
II. Asosiy qism:
Savollar:
1. His-tuyg’u nima va uning qanday turlari bor?
2. Hissiyot va kechinmalar qay tarzda ifodalanadi?
3. O’zimiz va o’zgalarning his-tuyg’usini qanday anglash mumkin?
Biz turlicha fikrlaydigan va bir-biriga o`xshamagan insonlar orasida yashayapmiz. Boshqa inson nimani his qilishini bilish va uning his-tuyg’ularini to’g’ri tushunish juda muhim. Ushbu his qilish tuyg’usi oilada, maktabda, ishda va do’stlar bilan muloqotda, shuningdek, hayotning barcha jabhalarida zarur. Buning uchun dastlab o’z hissiyotlari va kechinmalarini bilish va nazorat qilishni o’rganish kerak
His-tuyg’ular – atrofimizda yoki dilimizda sodir bo’layotganlarga munosabatimizni ifodalash, ya’ni tuyg’ularimiz, bajarayotgan ishlarimiz, o’zimiz va atrofimizda sodir bo’layotgan salbiy yoki ijobiy javobimiz. Kishining o’z hayotida nimalar yuz berayotganiga, nimalarni bilib olayotganiga yoki nima bilan mashg’ul bo’layotganiga nisbatan o’zicha turli xil shaklda bildiradigan ichki munosabatidir
Topshiriq: Quyidagi rasmlardan his-tuyg’ularini ifodalashga harakat qiling
|
| |
BESH TASHABBUS-BESH IMKONIYAT

BESH TASHABBUS-BESH IMKONIYAT
Do’stim bekor o’tmasin kuning,
Ilm bilan bo’lgin yuzma-yuz.
Qara axir bizga sharoit,
Yaratmatmoqda beshta tashabbus.
III. Yakuniy qism:
Dars yakunida o’quvchilar bilan birgalikda olgan bilimlarni umumlashtirilib, savollar bilan mustahkamlanadi.
O’quvchilar rag’batlantiriladi.
MMIBDO’________ ____________________________
Sana______ _______ 20___yil 2
Mavzu: Umumiy qoidalar haqida. (Yo’l harakati qoidalari)
I. Kirish:
Sinf soati mashg’ulotning maqsadi: o’quvchilarga yo’l belgilari haqida tushunchalar berish, ko’chada yurish qoidalarini orgatish;
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi — media manbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olishni, saralashni, qayta ishlashni, saqlashni, ulardan samarali foydalana olishni, ularning xavfsizligini ta’minlashni, media madaniyatga ega bo’lish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi — jamiyatda bo’layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etish va ularda faol ishtirok etish, o’zining fuqarolik burch va huquqlarini bilish.
Mashg’ulot turi: yangi bilim beruvchi, bilimlarni mustahkamlovchi, amaliy, nazariy, aralash, noan’aviy, ananaviy.
Mashg’ulot uslubi: tushuntirish, suhbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, muammoli topshiriq, ko’rgazmali va boshqalar.
Mashg’ulot metodi: guruhlarda ishlash, “kim epchil-u, kim chaqqon”, “ko’rsam tezroq o’rganaman”, “muammo va yechim” shu kabi metodlar.
Mashg’ulot jihozi: mavzuga oid rasm, ko’rgazmalar va tarqatma materiallar, o’quv qurollari, elekron materiallar.
Mashg’ulotning borishi:
Tashkiliy qism: a) Salomlashish. b) Davomatni aniqlash.
Uyga vazifani so’rash: a) Savol – javob o’tkazish. b) Topshiriqlarni tekshirish.
II. Asosiy qism:
Usbu Yo’l harakati qoidalari (keyingi o’rinlarda - "Qoidalar" deb ataladi) respublika hududidagi yo’llarda harakatlanishning yagona tartibini belgilaydi.
O’zbekiston Respublikasi yo’llarida transport vositalarining o’ng taraflama harakatlanish tartibi belgilangan. Yo’l harakati qatnashchilari "Yo’l harakati xavfsizligi to’g’risida"gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni, ushbu Qoidalarni va unda keltirilgan svetofor ishoralari, yo’l belgilari (1-ilova), qatnov qismidagi chiziqlar (2-ilova)ning o’zlariga tegishli bo’lgan talablarini bilishlari, ularga amal qilishlari, shuningdek, o’zlariga berilgan huquq doirasida yo’llarda harakatni boshqarayotgan tartibga soluvchilarning ko’rsatmalarini so’zsiz bajarishlari shart.
Yo’lning yonma-yon joylashgan qatnov qismlarini ajratuvchi, relssiz transport vositalari va piyodalarning harakatlanishi yoki to’xtashi uchun mo’ljallanmagan alohida qismi.
Ajratuvchi bo’lak yotiq chiziq, yo’l sathidan baland qurilma, ko’kalamzorlashtirilgan joylar ko’rinishida bo’lishi mumkin.
Asosiy yo’l Tuproqli yo’lga nisbatan qattiq qoplamali (asfalt va tsement betonli, tosh yotqizilgan va shunga o’xshashlar), kesishayotgan yoki tutashgan yo’lga nisbatan 2.1, 2.3.1-2.3.3 yoki 5.1 belgilari bilan belgilangan yo’l yoxud yondosh hududdan chiqadigan yo’lga nisbatan har qanday yo’l. Ikkinchi darajali yo’lning bevosita chorrahaga tutash qismining qoplamali bo’lishi uni asosiy yo’l bilan teng huquqli qilmaydi.
|
MMIBDO’ - Sinf rahbarining asosiy vazifalari

|
Sinf rahbarining asosiy vazifalari
|
bet | 8/50 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 9,33 Mb. | | #273422 |
Bog'liq 7-Sinf soati ish reja va konspekti 2024 -2025-yilMMIBDO’________ ____________________________
Sana______ _______ 20___yil 4
Mavzu: Ustozlar elda aziz (1-oktabr – O’qituvchilar va murabbiylar kuni munosabati bilan)
I. Kirish: Sinf soati mashg’ulotning maqsadi: O’quvchilarda vatanparvarlikni singdirish, ustozlar qadriga yetib, ularni e’zozlash lozim ekanligini uqtirish.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi — media manbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olishni, saralashni, qayta ishlashni, saqlashni, ulardan samarali foydalana olishni, ularning xavfsizligini ta’minlashni, media madaniyatga ega bo’lish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi — jamiyatda bo’layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etish va ularda faol ishtirok etish, o’zining fuqarolik burch va huquqlarini bilish, unga rioya qilish, mehnat va fuqarolik munosabatlarida muomala va huquqiy madaniyatga ega bo’lish
Mashg’ulot turi: yangi bilim beruvchi, bilimlarni mustahkamlovchi, amaliy, nazariy, aralash, noan’aviy, ananaviy.
Mashg’ulot uslubi: tushuntirish, suhbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, muammoli topshiriq, ko’rgazmali va boshqalar.
Mashg’ulot metodi: guruhlarda ishlash, “kim epchil-u, kim chaqqon”, “ko’rsam tezroq o’rganaman”, “muammo va yechim” shu kabi metodlar.
Mashg’ulot jihozi: mavzuga oid rasm, ko’rgazmalar va tarqatma materiallar, o’quv qurollari, elekron materiallar.
Mashg’ulotning borishi:
Tashkiliy qism: a) Salomlashish. b) Davomatni aniqlash.
Uyga vazifani so’rash: a) Savol – javob o’tkazish. b) Topshiriqlarni tekshirish.
II. Asosiy qism:
O’qituvchi:
Respublikamizda ta’lim-tarbiya sifatini oshirishda juda ko’plab ta’lim fidoyilari jonbozlik qilib kelmoqda. Bizning maqsadimiz esa mana shunday fidoyilarni keng ommaga tanishtirish ularning ishlarini yoshlarimizga ibrat qilib ko’rsatish.
„Har kuni, har soatda fidoiy bo’lish, o’zini tomchi va tomchi, zarrama-zarra buyuk maqsadlar sari charchamay, toliqmay tinimsiz safarbar etib borish, bu fazilatni doimiy, kundalik faoliyat mezoniga aylantirish-haqiqiy qahramonlik aslida mana shu“. (Yuksak ma’naviyat –yengilmas kuch)
Buyuk qomusiy olim Abu Rayhon Beruniydan:
Siz qanday qilib shunday ilmga erishdingiz?- deb so’rashganida, alloma kamtarlik bilan shunday javob bergan ekan:
Savol beruvchi til, biluvchi qalb, mening qobiliyatimni topa olgan va iqtidorimni anglagan sabrli muallim mehnatiga tasanno.
Ulug’ bobomizning bu tariqa ustoz xizmatini alohida e’tirof etganligi bejiz emas.Zero, Sharq ta’lim tizimining mazkur ilg’or usuli yevropolik tadqiqotchilar tomonidan ham ibratli tajriba sifatida baholangan edi.
Hamma ustozlarga sog’lik, uzoq-umr tilab, shunday niyat qilamiz-
“… Yursam deyman shu tabarruk izingizdan ustozlar”.
Topshiriq: Har bir maktabning faxrli va keksa avlod vakillari bo’ladi, o’quvchilar ularga atab dil izohlarini taqdim etadilar.
Bunda o’quvchilarning so’z boyligi va adabiyotga ixlosi kuzatiladi.
|
| |
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalarvazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARVAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Raqamli Texnologiyalar Konvergensiyasi ” kafedrasi
“Do’kon sotuvlarni avtomatlashtirish va Arxivlashtirish ”
Mavzusidagi
Loyiha ishi
Bajardi: Sattoraliyev Iqboljon 217-21_
(F.I.Sh., guruh)
Rahbar: Yuldashev Rahman_
Himoya qilindi:
(sana)
(baho)
(imzo)
Toshkеnt-2023
1
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-HORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Fakultet: Kompyuter injineringi
Kafedra: Raqamli texnologiyalar konvergensiyasi
“Tasdiqlayman”
Kafedra mudiri:_______________
2023 yil _____________________
Loyiha ishiga
TOPSHIRIQ
Loyiha ishi bo‘yicha:
Rahbar: Yuldashev Raxman________________________________________
1.Loyiha ishi mavzusi: Savdo
sotuvlarni boshqaruvchi axborot tizimini yaratish.
Ishga oid dastlabki ma’lumotlar.
Ishni bajarish grafigi:
№
Nomlanishi
Boshlanishi
Tugashi
1. Do’kon va tovarlarni onlayn bosharish axborot
tizimining ma’lumotlar bazasini loyihalash va
ishlab chiqish tizimining predmet soha tahlili
10.10.2023 20.10.2023
2. Do’kon va maxsulotlarni onlayn boshqarish
axborot tizimining ma’lumotlar bazasini
loyihalash va uni tashkil etish
20.10.2023 10.11.2023
3. Ishlab chiqilgan dasturiy ta’minotdan foydalanish
yo‘riqnomasi
11.11.2023 30.11.2023
4. Xulosa
4.12.2023
5.12.2023
Topshiriq berilgan sana: 30.09.2023
Rahbar:
Yuldashov Rahmon
2
|
Avtomagistral - Sinf rahbarining asosiy vazifalari

|
Sinf rahbarining asosiy vazifalari
|
bet | 6/50 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 9,33 Mb. | | #273422 |
Bog'liq 7-Sinf soati ish reja va konspekti 2024 -2025-yilAvtomagistral 5.1 belgi bilan belgilangan yo’l.
Belgilangan yo’nalishli transport vositasi
Belgilangan yo’nalishi va bekatlari bo’lgan, yo’lovchi tashish uchun mo’ljallangan umumiy foydalanishdagi transport vositalari (trolleybus, avtobus, tramvay, yo’nalishli taksi).
III. Yakuniy qism:
Dars yakunida o’quvchilar bilan birgalikda olgan bilimlarni umumlashtirilib, savollar bilan mustahkamlanadi.
O’quvchilar rag’batlantiriladi.
MMIBDO’________ ____________________________
Sana______ _______ 20___yil 3
Mavzu: Tarixiy obidalarga sayohat.
I. Kirish:Mashg’ulotning maqsadi; Insoniyat tarixiy taraqqiyoti jarayonida madaniy, ma’naviy, milliy merosdagi avlod-ajdodlarimizdan qolgan odob-axloq haqidagi bilimlardan boxabar qilish. Har bir o’quvchi tomonidan bildirilayotgan fikr yoki g’oyalami rag’batlantirib borish.Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi: Televizordan ko’rgan, radiodan eshitgan lavhalaridan ma’lumotlar tushunib aytib bera olish. O’zini-o’zi rivojlantirish kompetensiyasi: kun tartibiga rioya qilish; kattalarni hurmat qilish;
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi: maktabda, oilada bo’layotgan jarayonlarda ishtirok etish;
orasta kiyinish, maktab ichki tartib qoidalariga va gigiyena talablariga doimo rioya qilish.
Mashg’ulot turi: yangi bilim beruvchi, bilimlarni mustahkamlovchi, amaliy, nazariy, aralash, noan’aviy, ananaviy. Mashg’ulot uslubi: tushuntirish, suhbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, muammoli topshiriq, ko’rgazmali va boshqalar.
Mashg’ulot metodi: guruhlarda ishlash, “kim epchil-u, kim chaqqon”, “ko’rsam tezroq o’rganaman”, “muammo va yechim” shu kabi metodlar.Mashg’ulot jihozi: mavzuga oid rasm, ko’rgazmalar va tarqatma materiallar, o’quv qurollari, elekron materiallar.
Mashg’ulotning borishi:
Tashkiliy qism: a) Salomlashish. b) Davomatni aniqlash.
|
| |
Yarim o’tkazgichlarning turlari

|
Yarim o’tkazgichlarning turlari
|
Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 13,8 Kb. | | #124119 |
Bog'liq Teshaboyev
Yarim o’tkazgichlarning turlari
Yarim o’tkazgichlarni qanday kimyoviy elementlardan tashkil etilganiga qarab to’rt turga ajratish mumkin.
Birinchi turga elementlar davriy jadvalining IV guruh elementlari Ge va Si lar kiradi. Bu elementlar to’rt valent elektronga ega bo’lib, kovalent (atom) bog’li kristall panjarasi hosil qiladilar. Ular bir element atomlardan tuzilgani uchun elementar (sodda) yarim o’tkazgichlar deyiladi.
Ikkinchi tur yarim o’tkazgichlarga davriy sistemaning III guruh elementlari (Al, Ga, In ) bilan V guruh elementlari (P, As, Sb) ning birikmalari kiradi. Ular birikmalar deb belgilanadi (GaAs, InSb, GaP, InP va boshqalar). III guruh elementlari uchta valent elektronga, V guruh elementlari esa besh valent elektronga ega, shuning uchun ko’rinishdagi kimyoviy elementda o’rtacha har bir atom to’rt valent elektronga ega bo’ladi. Ularni olmossimon yarim o’tkazgichlar deb ataladi. Kristall panjarasida har bir atom qo’shni atom bilan to’rt valentli bog’lanishlar hosil qiladi. Natijada olmos panjarasiga o’xshash kristall panjarasi hosil bo’ladi. Ushbu turdagi moddalarda kovalent bog’lanish yetakchi o’rin tutadi, shuning uchun ular Ge va Si ga o’xshash xossalarni namoyon qiladi. Davriy jadvalning II va VI guruh elementlari birikmalarida ham o’rtacha har bir atomga to’rtta elektron to’g’ri keladi (ZnTe, ZnSe, CdTe, CdS va boshqalar) . Lekin ularda ion bog’lanish kovalent bog’lanishga nisbatan yetakchi o’rin tutadi.
Uchinchi tur yarim o’tkazgichlarga davriy jadvalning V va VI guruhlarining ba’zi elementlari kiradi. Guruhdagi Se va Te larning yarim o’tkazgichlik xossalari Ge va Si dan ham oldin aniqlangan. V guruh elementlari As, Sb va Bi lar yarim metallar bo’lib, ularning ko’p xossalari yarim o’tkazgichlarga yaqindir. ko’rinishdagi moddalar (PbS, PbSe, SeTe, GeTe va boshqalar) ham o’rtacha besh valent elektronga ega. Bu moddalar yarim o’tkazgichli infraqizil nurlar qabul qilishda ishlatiladi.
VI guruh elementlari (Se, Te, S, O) ning I-V-guruh elementlari bilan hosil qilingan kimyoviy birikmalari ichida ko’p yarim o’tkazgich moddalar mavjud. Masalan, CuO birikmasi to’g’rilagichlarda (kuproksin to’g’rilagich) va termoelement sifatida qo’llaniladi. Boshqa ko’p birikmalarning xossalari hali o’rganilmagan.
To’rtinchi tur yarim o’tkazgichlariga VI guruh elementlarining o’tish metallari (Ti, V, Mn, Fe, Ni, Sm, Eu va boshqalar) bilan hosil qilingan birikmalar kiradi. Ularning birikmalarida ion bog’lanish ustuvor bo’lib, ko’p birikmalar magnit xossalarga egadir. Masalan, EuO, EuS, yarim o’tkazgichlari ferromagnitlardir, EuTe, EuSe, NiO lar esa antiferramagnit xossaga ega. Bunday birikmalarning ba’zilari ( , , , va boshqalar) temperatura va bosim o’zgarishi bilan metall holatiga o’tishi mumkin.
|
| |
1-seminar. Kimyo mavzularini o’qitishda innovatsion-interaktiv o’qitish metodlarini joriy qilish

|
1-seminar. Kimyo mavzularini o’qitishda innovatsion-interaktiv o’qitish metodlarini joriy qilish
|
bet | 1/11 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 1,18 Mb. | | #149970 |
Bog'liq 1-seminar.Kimyo mavzularini o’qitishda innovatsion-interaktiv o’qitish metodlarini joriy qilish
1-seminar. Kimyo mavzularini o’qitishda innovatsion-interaktiv o’qitish metodlarini joriy qilish.
Dars-o‘quv jarayonining bir etapi, bug‘ini bo‘lib, u ma’no jihatdan tugallangan, tashkiliy hamda vaqt jihatdan cheklangan o‘qitish shaklidir.
Bilim, ko‘nikma va malakalarning mazmuni hamda ularning shakllanish jihatlari psixologiya, didaktika, xususiy metodika va o‘quvchilarning amaliy mashg‘ulotlariga oid keng ko‘lamdagi adabiyotlarda nazariy jihatdan asoslab berilgan.
Bilim-insoniyat tomonidan yaratilgan qonunlar, hodisalar, predmetlar, dalillar, shuningdek faoliyat usullari haqidagi tushunchalarni fanlar kesimidagi talqinini nazariy jihatdan o‘zlashtirib olish, xotirada mustahkamlanishidir.
Ko‘nikma- o‘zlashtirib olingan bilimlarini turli yo‘llar bilan amaliyotda qo‘llay olish.
Malaka- insonning o‘zlashtirgan bilimlariga asoslanib yuqori darajada mehnat jarayonlarini bajara olishidir.
O‘quvlar biror ishni bajarish uchun zarur bo‘lgan va yetarli darajadagi epchil harakatlarni o‘z ichiga oladi.
Ko‘nikma va malaka bir butun hamda qismlar nisbati kabi tushuniladi.
Mahorat - o‘zlashtirilgan bilimlarni ijodiy yondashgan holda amaliyotda qo‘llashning amalga oshirilishini bildiradi.
Ko‘pchilik adabiyotlarda ko‘nikma va malakalarni shakllantirish jarayoni quyidagicha qabul qilingan:
BILIM KO‘NIKMA MALAKA MAHORAT.
Ushbu ketma-ketlik K.K.Platonov tomonidan taklif etilgan bo‘lib, u bizning fikrimizcha ilmiy jihatdan ko‘pchilik olimlar tomonidan asoslab berilgan. Biz psixologiya, pedagogika, didaktika, sotsiologiya va ishlab chiqarish pedagogikasi sohalarida olib borilgan ilmiy-amaliy izlanishlarga tayanib, malakalarning shakllanish jarayonlarini keltirilgan bosqichlarga ajratamiz.
Deyarli har qanday ixtisoslikdagi murakkab ko‘nikma tarkibiga psixologik turdagi barcha malakalar kiradi. 1.1-jadval. Bilimlarning ko‘nikma va malakalarga, malakalar mahoratga aylanish shakli
TA’LIM
Ko‘nikma
Bilim
Malaka
Nazariy
bilim
Oddiy ko‘nikma
Mahorat
Oddiy malaka
Amaliy
bilim
Murakkab
ko‘nikma
Murakkab malaka
|
| |
Ishlab chiqarishni rejalashtirishdan maqsad 1 Samaradorlik ????

|
Ishlab chiqarishni rejalashtirishdan maqsad 1 Samaradorlik ????
|
Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 2,32 Mb. | | #264527 |
Bog'liq Ishlab-chiqarishni-rejalashtirish-va-prognozlashtirish
Ishlab chiqarishni rejalashtirish va prognozlashtirish
Ishlab chiqarishni rejalashtirish ishlab chiqarish jarayonini optimallashtirishda muhim hisoblanadi.
Rejalashtirish qadamlari
Rejalashtirishdagi qiyinchiliklar
Samarali rejalashtirishning foydali taraflari
Ishlab chiqarishni rejalashtirishdan maqsad
1
Samaradorlik 📈
Jarayonni bosqichlashtirish
narxni kamaytirish
Mahsulot sarfini kamaytirish
2
xaridor ishonchi 😊
jadvalli yetkazib berishni taminlash
Yuqori sifat darajasi
3
raqobat ustunligi 🏭
imkoniyatlarni to'g'ri baholash orqali bozorda uzoqroq qolish
risklarni kamaytirish
Innovatsion Strategiyalarni tatbiq qila olish
Rejalashtirish bosqichlari
1
Talabni baholash
Bozor trendlarini baholash
Xaridorlar fikrini o'rganish
2
Resurslarni taqsimlash
Ishchi kuchi
MAhsulotlar
Stanoklar
3
Ishlab chiqarishni rejali qilish
Jadval tashkillashtirish
Talabni baholash
va prognoz berish
4
Ko'zatuv va boshqaruv
Talabni baholashdagi qiyinchiliklar
bozor o'zgaruvchanligi 📉
oldindan ko'rib bo'lmas bozor dinamikasi qiyinchilik to'g'dirishi mumkin.
Mavsumiylik 🌦️
Mavsumga qarab talabning ko'tarilib tushishi
Mijozlarning talablari o'zgarishi ✨
Mahsulot yetkazish zanjiri riski⚡️
Zanjirdagi uzilishlar
Mahsulot yetishmasligi
Talabni baholash usullari
Sifat usuli
Xaridorlar,ekspertlar,Bozordagi mutahasislar fikrini analiz qilish
Miqdoriy usul
statistik modellar
time series analizlar
orqali
kompozitlar usuli
Sifat va miqdor usullarini birlashtirish
Samarali baholash foydali tomonlari
1
Asbob uskunalar effektivligi 📦
resurs va narxni pasaytirishga yordam beradi
2
Kengaytirilgan mijozlarga xizmat ko'rsatish 🌟
xaridor ishonchi va talabini aniqlashtirish.
3
Samarali resurs boshqaruvi 💡
Samaradorlikni oshirish
Resurslarish boshqaruvi
ishlab chiqarishni amalga oshirish
Rejalashtirishni rivojlantirish
Resurs mavjudligi va bozor talabini baholash
Ijro va boshqaruv
Sifat standardlarini va jadvallarni baholash
davomli rivojlanish
doimiy ravishda rejlashtirishni amalga oshirish
Xulosa
Ishlab chiqarishni rejalashtirshda real vaziyatni aniqlash xaridor va ularning izohlarini o'rgani borish shuningdek ekspert va bozorda uzoq vaqtdan beri mavjud ishlab chiqaruvchilar fikrini o'rganib borish hamda bozor trendlarni o'rganib borish .
|
| |
Mavzu: avtomobil yo‘llarini ta’mirlash va saqlash ishlarini etish tashkil etish VA ishlarni qabul

10-11-12. MAVZU: AVTOMOBIL YO‘LLARINI TA’MIRLASh VA SAQLASh IShLARINI ETISh TAShKIL ETISh VA IShLARNI QABUL QILISh.
RYeJA:
Yo‘l ta’mirlash ishlarini tashkil etish.
Yo‘llarni ta’mirlash va saqalash ishlarini qabul qilish. 3.Yo‘llarni ta’mirlash va saqlash ishlari sifatini baholash.
Tayanch so‘z va iboralar: Yo‘llarni saqlash, ekspluatatsiya jarayonida saqlash ishlari, qora qoplamalar, organik bog‘lovchilar, qoplamani yemirilishdan saqlash, foydalanilayotgan yo‘llarning sifat ko‘rsatkichlari tizimi, yo‘llarning sifat ko‘rsatkichlarini
aniqlash, progibomer, tamg‘a ko‘targich, dinamik kuch ta’sirida ishlaydigan qurilma, vibrograf, shtanga, shtamp, viagraf, tolchkomer ko‘rsatkichi, seymon-betonli, dinamometrik arava va motoroller g‘ildiragi.
Avtomobil yo‘llarini saqlash – avtomobil yo‘llari va yo‘l inshootlari elementlarini
soz xolatda saqlash, shuningdek avtomobil yo‘lining butun uzunligida yil mobaynida bajariladigan avtomobil yo‘llari va yo‘l inshootlarining texnik qurilmalari ish rejimlari bo‘yicha kompleks ishlar, doimiy ravishda paydo bo‘ladigan mayda shikastlanishlarning oldini olish va ularni bartaraf etish, xarakat xavfsizligini tashkil etish va ta’minlash, shuningdek avtomobil yo‘llarini qishda saqlash va ko‘kalamzorlashtirish bo‘yicha kompleks ishlar.
Avtomobil yo‘llarini saqlash bilan band bo‘lgan ishchilarning ishini tashkil qilishda quyidagilar ko‘zda tutiladi;
avtomobil yo‘llarini saqlash bo‘yicha ishlar asosan mexanizatsiyalangan usulda bajariladi. Ayrim mexanizatsiyalashtirilmagan saqlash ishlarini qo‘l kuchi bilan bajarish mumkin;
yo‘llarni saqlash ishlari yo‘l bo‘limlaridagi yil davomida o‘ziga tegishli qismda ish yurituvchi, yetarli darajada texnika bilan ta’minlangan maxsus brigada yoki bo‘g‘inlar tomonidan amalga oshiriladi. Bu o‘zlariga biriktirilgan doimiy ishlarni yaxshi o‘zlashtirish va ularni o‘z vaqtida yuqori sifat bilan bajarishga imkon beradi.
Avtomobil yo‘llarida saqlash ishlarini bajarish uchun yo‘l bo‘limlari qoshida qoplamalarni ta’mirlash va tozalash, sun’iy inshootlar va yo‘llarni jixozlash bo‘yicha aloxida brigadalar tashkil etish tavsiya etiladi. Avtomobil yo‘llarini saqlash ishlari bo‘yicha yillik ish xajmi yo‘llardan foydalanuvchi tashkilot tomonidan yo‘lni ma’muriy axamiyatini xisobga olgan xolda, yo‘l toifasiga qarab, xarakat jadalligi va ishlarni takrorlanishiga qarab aniqlanadi. Saqlash bo‘yicha ishlar ishchi xizmatchilarning doimiy tarkibi tomonidan kalendar grafik asosida tuzilgan ( bir kunlik yoki bir oylik) yillik ish jadvali asosida amalga oshiriladi. Ishlarni bajarish texnologiyasiga amal qilinadi. Yillik rejalarni tuzishda mavsumiy texnik ko‘riklar natijasi xisobga olinadi.
Ish joyining xususiyati shundan iboratki, ishchilar avtomobil yo‘lining o‘zlari xizmat ko‘rsatadigan qismida doimiy band bo‘ladilar. Shuning uchun ishchilar maxsus kiyim va boshqa aloxida ximoya vositalari bilan ta’minlangan bo‘lishlari shart. Maxsus brigadalar tomonidan yo‘l bo‘laklarida 1chi
uning aloxida
Yo‘l bo‘limlarining avtomobil yo‘llariga xizmat ko‘rsatishning me’yoriy masofasi.
Sirtqi fakultet

|
Sirtqi fakultet
|
bet | 1/4 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #243786 |
Bog'liq Malayziya soliq tizimi mavzuyidagi
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA'LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOShKENT MOLIYA INSTITUTI
SIRTQI FAKULTET
“Soliqlar va soliqqa tortish” yo‘nalishi 4-sqich SST-51 guruh talabasi tomonidan
tayyorlangan
Taqdimot
Talaba:____________________________
Mavzu: Malayziya soliq tizimi mavzuyidagi
Reja:
Reja:
- 1.Soliq tizimi
- 2.Soliq ma'murchiligi.
- 3.O'zb bn solishtirish
Soliq tizimi - Shunga o'xshash maqolalar
- Malayziyada tadbirkorlikning huquqiy shakllari
- Uy-joy
- Malayziya xorijiy investitsion zona sifatida
- Malayziyaning soliq tizimi 21-asr boshlarida jiddiy oʻzgarishlarga uchradi, bu esa umumiy tizimni sezilarli darajada yaxshiladi va soliq toʻlovchilar uchun ham, xorijiy investorlar uchun ham qulayroq boʻldi. 2012-yilda Forbes Malayziyani “Biznes yuritish uchun eng yaxshi davlatlar” roʻyxatida 100 ta davlat ichida 31-oʻrinni egalladi. Malayziya hukumati siyosatining kuchli tomonlari qatoriga “investorlarni himoya qilish” (100 tadan 4-oʻrin) va “soliq imtiyozlari” (100 tadan 14-oʻrin) kiradi. ).
Soliq solish
Mamlakatning soliq tizimi oddiy. Malayziyada kompaniyalar to'laydigan asosiy soliqlar daromad solig'i, savdo va xizmatlar solig'i va mulkdan olinadigan daromad solig'idir. Kelgusida savdo va xizmatlar solig‘i o‘rnini tovar va xizmatlar solig‘i egallashi rejalashtirilgan. Mamlakatda soliq ma'muriyatchiligi Malayziya Moliya vazirligi huzurida tashkil etilgan Ichki daromadlar kengashi tomonidan amalga oshiriladi. - Mamlakatning soliq tizimi oddiy. Malayziyada kompaniyalar to'laydigan asosiy soliqlar daromad solig'i, savdo va xizmatlar solig'i va mulkdan olinadigan daromad solig'idir. Kelgusida savdo va xizmatlar solig‘i o‘rnini tovar va xizmatlar solig‘i egallashi rejalashtirilgan. Mamlakatda soliq ma'muriyatchiligi Malayziya Moliya vazirligi huzurida tashkil etilgan Ichki daromadlar kengashi tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
Ishlа - O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim

|
O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim
|
bet | 11/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`limIshlаtishning оqilоnа tizimi quyidаgi kеtmа-kеtlikdа bаjаrilаdi:
а) bоshlаng’ich gеоlоgik-fizik mа’lumоtlаrni yigish:
b)gidrоdinаmik hisоblаshlаr nаtijаsidа u yoki bu tizim uchun ishlаtishning tехnоlоgik ko’rsаtkichlаrini hisоblаsh;
v) ishlаtishning hаr хil vаriаntlаri uchun iqtisоdiy sаmаrаdоrlikni hisоblаsh;
g) gеоlоgik-tехnik vа iqtisоdiy ko’rsаtkichlаrini tаqqоslаb ishlаtishning оqilоnа vаriаntini tаnlаsh.
Konni ishlashnig ba'zi asosiy ko'rsatkichlarini ko'rib chiqamiz.
Konni ishlash sur'ati - vaqt davomida o'zgaradigan ko'rsatgich, joriy neft olishning boshlang'ich olinadigan zahirasiga nisbati bilan aniqlanadi.
Kondan suyuqlik olish - bu neft va suvning yig'indisi:
Qc.k.=qH+qC
Neft beraolishlik - qatlamdan olingan neft miqdorini uning qatlamdagi boshlang'ich balans zahirasiga nisbati neft beraolishlik joriy va yakuniy neft beraolishlikka bo'linadi.
Joriy neft beraolishlik deb vaqtning joriy paytida qatlamdan olingan neft miqdorini uning qatlamdagi boshlang'ich balans zahirasiga nisbatiga aytiladi.
Yakuniy neft beraolishlik - qatlamni ishlashning oxirida boshlagan neft miqdorini uning qatlamdagi boshlang'ich balans zahirasiga nisbatiga aytiladi.
Neft beraolishlik ko'p omillarga bog'liq.
Odatda omillarni qatlamlardan neft olish mexanizmiga bevosita bog'liq omillarga va butun qatlamni ishlash bilan to'la qamralganligini xususiyatlovchi omillarga bo'linadi. Shuning uchun neft beraolishlikni quyidagi ko'paytma ko'rinishida tasvirlanadi:
η=ηкам+ηсиқ.ч
bu erda ηкам - qatlamni ishlash bilan qamrash koeffisienti; ηсиқ.ч - qatlamdan neftni siqib chiqarish koeffisienti.
ηсиқ.ч -kattaligi qatlamdan olingan neft miqdorini qatlamni ishlashga jalb qilingan qismida boshlang'ich joylashgan neft zahirasiga nisbatiga teng.
ηкам -kam kattaligi ishlashga jalb qilingan neft zahirasini qatlamdagi neftning umumiy geologik zahirasi nisbatiga teng.
Yakuniy neft beraolishlik nafaqat mazkur neft konini ishlashning texnik imkoniyatlarini hisobga olish bilan, balki iqtisodiy shartlarni ham hisobga olish bilan aniqlanadi. Agarda qandaydir texnologiya amaldagiga nisbatan bir muncha yuqoriroq yakuniy neft beraolishlikka erishishga imkon bersa ham, bu iqtisodiy sabablarga ko'ra foydasiz bo'lishi mumkin.
|
| |
Kontur ortidan suv xaydab ishlatish tizimi

|
Kontur ortidan suv xaydab ishlatish tizimi
|
bet | 17/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim2.2.Kontur ortidan suv xaydab ishlatish tizimi
1 - tashqi neftlilik konturi; 2 –ichki neftlilik konturi; 3 -xaydovchi quduq; 4 - qazib chiqaruvchi quduq.
Kontur bo`ylab suv xaydash kengligi 4-5 km, bir xil tuzilishli, qatlamning kollektorlik tavsifi yuqori bo`lgan uyumlar uchun, turli to’siklar hosil bo`lganligi sababli uyumning neftli qismi va kontur ortining gidrodinamik aloqasi bo’lmaganda ko’llaniladi. Bu holda xaydovchi quduqlar uyumning neftli qismi chegarasida ichki neftlilik konturidan minimal masofada joylashtiriladi. qazib chiqarish quduqlari esa kontur ortidan suv xaydashdagi kabi neftlilik konturiga parallel joylashtiriladi (2.3. rasm).
Rasm 2.3. Kontur ortidan suv xaydab ishlatish tizimi.
Uyumlar: a) simmetrik gumbazli, b) simmetrik gumbazli, v) litologik ekranlangan. 1- qatlam izogipslari; 2- ichki neftlilik konturi; 3- litologik chegaralanish chiziqi; quduqlar: 4- qazib chiqarish, 5- xaydovchi.
.
Rasm 2.4. Kontur bo`ylab suv xaydab ishlatish tizimi
1 - tashqi neftlilik konturi; 2 -ichkineftlilik konturi; 3 -xaydovchi quduk; 4 - qazib chiqaruvchi quduк
Kontur ichidan suv xaydash kengligi yoki 5 km dan katta, yoki 4 km kichik uyumlar uchun tavsiya etiladi, lekin keyingi qolda - uyumning kollektorlik tavsifi yomonlashganda va neftning kovushkokligi oshganda. Kontur ichidan suv xaydashda quyidagi ishlatish tizimlari ajratiladi.
Rasm 2.5.Bo`lmalab suv xaydab ishlatish tizimi
1 -neftlilik konturi; 2 -xaydovchi quduq; 3 - qazib chiqaruvchi quduq.
O’k bo`ylab suv xaydash kengligi 5 km dan katta, jinslarning kollektorlik xossalari Yuqori bo’lmagan, qatlamdagi neftning qovushqokligi axamiyatli oraliqda o`zgaradigan, chegarasida kollektorlik xossalari gumbaz qismidan atrofga tomon yomonlashib boradigan uyumlar uchun tavsiya etiladi. (2.6. rasm). Uyumning neftli qismi bilan kontur orti orasidagi gidrodinamik aloqa faol bo`lganda, neftning va xaydaladigan suvning qovushqokligi nisbati takriban bir xil bo’lsa o’k bo`ylab suv xaydash kontur ortidan suv xaydash bilan kompleksda qullanilishi mumkin (2.7. rasm).
|
| |
Neft konlarini ishlatish tizimi

|
Neft konlarini ishlatish tizimi
|
bet | 16/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim2.4.Neft konlarini ishlatish tizimi
Neft uyumlarini suv siquvi tarzida ishlatishda chekka va ostki suvlarning tabiiy bosimidan foydalaniladi. Suv siquvi yuzaga keladigan geologik sharoitlar o`tgan ma`ruzalarda bayon etilgan. qatlam bir turli bo`lganda xarakatlanayotgan chekka suvlar fronti tashki neftlilik konturiga parallel siljiydi. Bunday paytda qazib chiqarish quduqlarini tashki neftlilik konturiga paralel qatorlar bilan joylashtirish rejalashtiriladi.
Ishlatish jaraenida qazib chiqarish quduqlari va uyumning aloxida qismlarini muddatidan avval suvlanishini bartaraf qilish maqsadida qazib chiqarish quduqlarining birinchi qatori ichki neftlilik konturi chegarasida joylashtirilgan. Lekin bunday xollarda suvlanish "til"larini hosil bo`lishi hisobiga neft suvneftli zonalardan kam xajmda olinadi, neftberuvchanlik koeffitsienti kamayadi, bu ishlatish tizimi bilan uning rejalashtirilgan kattaligi ta`minlanmaydi. SHuning uchun keyingi paytlarda qazib chiqarish quduqlarini uyumning suvneftli zonasida xam joylashtirish ko’zda tutiladi.
Rejalashtirilgan ishlatish tizimlarida ishlatish nazorat qilinsa maksimal neft beruvchanlik koeffitsientiga erishiladi. Bunda qazib chiqarish quduqlari maxsulotining suvlanganlik darajasi va jadalligiga katta e`tibor beriladi. Birinchi qator quduqlari suvlanganda ular to’xtatiladi va qo`shimcha ichki qatori ishga tushiriladi.
Qatlam suvlarining faol siquvi bilan massiv neft uyumlarini ishlatishda ularni qatlamning kesimi bo`ylab suvlanishi kuzatiladi, SNCH tez siljiydi. Qazib chiqarish quduqlarini suvlanish tezligini kamaytirish uchun qatlamning neftga to`yingan oraligini yuqori qismigina perforatciyalanadi (ochiladi). Bunda avval uyum oraligining quyi qismi, so’ngra tobora yuqori qismlari ishlatiladi. Quduqlar xam tobora pastdan yuqoriga suvlanib boradi.
Neft va neftgaz konlarini ishlatish jarayonida qatlam bosimini ushlab turish maqsadida qamlamning geologik sharoitlaridan kelib chiqib turli usullarda suv xaydaladi.
Kontur ortidan suv xaydash kengligi 4-5 km uyumlarni ishlatishda tavsiya etiladi. Uyum chegarasidа ichki va tashqi neftlilik konturlari aniq belgilangan bo`lishi kerak. Uyumlar bir turli tuzilishi, kollektorlik xossalarining Yuqoriligi, neftning qatlam sharoitidagi kovushkokligi past, qatlamlarda fatsial aralashuvlar bulmasligi, uyumning neftli va kontur orti qismi orasidagi gidrodinamik aloqa juda yaxshi bo`lishi bilan tavsiflanishi lozim. Qazib chiqarish quduqlari tashki neftlilik konturiga parallel qatorlar bilan joylashtiriladi, bunda burqilash asosan ichki neftlilik konturi chegarasida amalga oshirish tavsiya etiladi.
Kontur ortidan suv xaydashda xaydovchi quduqlar tashki neftlilik konturiga maksimal yakinlashtirilgan bo`lishi kerak, lekin bu masofa xaydovchi quduqlar orasidagi masofaning yarmidan kam bo’lmasligi lozim. Neftlilik konturidan xaydovchi quduqlargacha bo`lgan masofa oshganda maxsuldor qatlamda suyuqlikning xarakatiga qarshilik ortadi (2.2. rasm).
|
| |
Elektr energiyani nazorati va hisobining

INNOVATIVE DEVELOPMENT IN THE GLOBAL SCIENCE
June , 2022 Boston, USA
173
ELEKTR ENERGIYANI NAZORATI VA HISOBINING
AVTOMATLASHTIRILGAN TIZIMLARI (ENHAT).
Abduraxmonov Aziz Mahmud òģli
Termiz Muhandislik-Texnologiya instituti talabasi
99 424 14 77
Tadqiqot maqsadi:
Iste’molchilarni kerakli miqdorda va sifatda elektr
energiyasi bilan ta’minlab, uni nazorat qilish va hisoblashni avtomatlashtirib
beruvchi elektr ta’minot tizimini o‘rganishdir.
Mavzuning dolzarbligi:
Elektr ta’minotida energiya
nazoratini avtomatik
qurish yo‘llarini, shu sistemada ishlatadigan uskunalarni to‘g‘ri tanlash masalalarini,
elektr ta’minot tizimida ENHAT masalalarini talablarini o‘zlashtirishidir.
Tadqiqot
mazmuni:
Energiya
resurslarining
rivojlangan
savdosi
ma’lumotlarni o‘lchash, yig‘ish va qayta ishlash bosqichlarida inson ishtirokini
minimumga olib keladigan va energiya resurslarini
yetkazib beruvchi tomonidan
ham, iste’molchi tomonidan ham turli tarif tizimlariga ishonchli,
aniq va ixcham
moslashtirilgan avtomatlashtirilgan tizimli energiyani hisoblashdan foydalanishga
asoslangan tizimlarni tadbiq etishni talab qilmoqda. Shu maqsadda iste’molchilar
hamda ta’minotchi korxonalar o‘z obyektlarida ENHATni tashkil qiladilar.
ENHAT bu – nazorat-o‘lchov
qurilmalari, aloqa kommunikatsiyalari
(ma’lumotlarni uzatish tarmog‘i), EHM va dasturiy ta’minot (DT) dan tashkil topgan
energiya iste’moli jarayonini avtomatik boshqarish va
avtomatik hisobga olishni
tashkil etish uchun mo‘ljallangan texnik va dasturiy vositalar majmuidir. ENHAT
quyidagilarga imkon beradi:
-Elektr energiyasi bozori subyektlari bilan ma’lumotlar almashinuvini
avtomatlashtirish;
-Elektr energiyasi bozori subyektlari va iste’molchilari bilan hisobkitoblarni
avtomatlashtirish;
O`zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
"Kompyuter injiniring" fakulteti
"
Elektronika va sxemalar 2
"
fanidan
Mavzu:
Differensial kuchaytirgich.
Bajardi:
AT servis 22- 06-guruh talabasi
G`afforov Husniddin
Qabul qildi:
Hotamov A. X.
SAMARQAND
–
2024
2-MUSTAQIL ISH
Differensial kuchaytirgich asosiy parametrlari.
Reja:
1.
Differensial kuchaytirgich (DK) haqida tushuncha.
2.
Simmetrik va Nosimmetrik DK sxemasi.
3.
DK asosiy parametrlari.
Differensial kuchaytirgich (DK) haqida tushuncha.
Integral kuchaytirgichlar bevosita bog‘langan bosqich sxemalari
ko‘rinishida quriladilar. Bu vaqtda bosqichdan bosqichga o‘tganda signal
doimiy tashkil etuvchisining o‘zgarishi kuzatiladi. Bu holat esa keyingi
bosqichlarni ishlab chiqarishda qiyinchilikla
r tug‘diradi. Bu kamchilikni
bartaraf etish maqsadida o‘zgarmas kuchlanish sathini siljitish qurilmalari
qo‘llaniladi. Ular sath transformatorlari deb ham ataladilar. Bu vaqtda sath
siljitish qurilmasi signal o‘zgarmas tashkil etuvchisini keyingi bosqichg
a
o‘zgarishlarsiz uzatishi kerak, ya’ni kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish
koeffitsiyenti
U
K
1 bo‘lishi kerak.
Oldingi ma’ruzada ko‘rib chiqilgan manfiy TAli kuchaytirgich kaskadlar
kuchlanish bo‘yicha kichik kuchaytirish koeffitsiyentiga
ega bo‘lgan holda yuqori
barqarorlikka, nolining dreyfi kichik bo‘lishiga qaramasdan, turli halaqitlar
ta’siridan himoyalanmagan. Natijada, kirishga signal berilma
-ganda chiqishda
yolg‘on signallar paydo bo‘lishi mumkin. Halaqitlar manbai bo‘lib:
1. Yuqori chastotali tebranishlarni generatsiyalovchi turli qurilmalar,
masalan, radiouzatgich, yuqori chastotali apparaturalar;
2. Ishlaganida elektr zaryad hosil qiluvchi qurilmalar, masalan, elektr
dvigatellar va generatorlar, avtomobillar dvigatellarini o‘t ol
idirish tizimlari va
shunga o‘xshashlar xizmat qiladi.
Halaqitlar signal sifatida elektron asbobga ta’minot manbalari
liniyalaridan yoki signal kiritish va chiqarish zanjirlaridan kirishi mumkin.
Hozirgi kunda halaqitlar bilan kurashish uchun ko‘p samarali
choralar
ko‘rilgan. Ularning hammasi xalaqit signalini so‘ndirishga yo‘naltirilgan bo‘lib,
chuqur manfiy TA kiritish shular jumlasidandir. TA foydali signal kuchaytirish
koeffitsiyentini keskin kamayishiga olib keladi, chunki halaqit signali ham,
foydali signal ham, bitta kirishga beriladi. Shuning uchun ham signal
kuchaytirish koeffitsiyentini, ham hala-
qitlarni so‘ndirish koeffitsiyentini oshirish
uchun kuchaytirgich:
-
halaqit uchun chuqur manfiy TAni ta’minlashi;
- bir
vaqtda foydali signal uchun manfiy TAni yo‘qotishi kerak
.
Bu talablarga
Neft konlarni ishlash. Ishlash tizimi haqida tushuncha

|
Neft konlarni ishlash. Ishlash tizimi haqida tushuncha
|
bet | 13/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim2.3. Neft konlarni ishlash. Ishlash tizimi haqida tushuncha
Neft konini ishlash tizimi deb, ishlash ob'ektni aniqlovchi, o'zaro bog'liq muhandislik echimlari yig'indisiga aytiladi. Masalan: konni burg'ulash, jihozlash ketma-ketligi va sur'ati; qatlamlardan neft, gaz va kondensat olish maqsadida ularga ta'sir qilish usullarini borligi; haydovchi va oluvchi-quduqlarning soni, nisbati, joylashishi; ehtiyoj quduqlari soni; konni ishlatishni boshqarish; er bag'rini va atrof muhitni himoyalash.
Ishlash tizimining muhim qismi - ishlash ob'ektlarini ajratish.
Ishlatish ob'ekti - bu ishlanayotgan kon hududida uglevodorodlarning sanoat ahamiyatidagi zahirasi bo'lgan, ularni er bag'ridan chiqarib olishi aniqlangan quduqlar guruhi yoki boshqa tog'-kon texnik inshoatlari yordamida amalga oshiriladigan qatlam yoki qatlamlar majmui.
Qancha ko'p qatlamlar bir ob'ektga birlashtirilsa, shunchalik foydali ahamiyatga ega, chunki bu holatda quduqlar soni kamayadi. Biroq bu neft bera- olishlik koeffisietining pasayishiga va texnik-iqtisodiy ko'rsatkichlarni yomonlashishiga olib kelishi mumkin.
Ishlash ob'ektlarini ajratishga quyidagi omillar ta'sir qiladi:
1. Neft va gaz kollektor-jinslarining geologik-fizik xususiyatlari. Qatlamlarni bir ob'ektga birlashtirib bo'lmaydi, agarda qatlamlarning umumiy va samarali qalinligi, kollektorlar o'tkazuvchanligi, bo'linish va qumlilik koeffisienti qiymatlarida farq bo'lsa, chunki buning oqibatida quduqlarning mahsuldorligini, ishlash jarayonida qatlam bosimini tushish sur'atini, quduqlarni ishlatish usullarini, quduqlar mahsulotini suvlanishi va zahiralar olinishini turliligiga ega bo'lamiz.
2. Neft va gazning fizik-kimyoviy xususiyatlari. Neft, parafin, oltingugurt vodorodi va boshqalarining qovushqoqligining turliligi neft va boshqa komponentlarni qazib chiqarishni turli texnologiyalarini qo'llashni talab qiladi.
3. Qatlamlar uglevodorodlarining fazaviy holati va ishlash tarzi. Qatlamlar uglevodorodlarining fazaviy holati va ishlash tarzlari turli bo'lganligi uchun quduqlar joylashishi, quduqlar soni va uglevodorodlarni qazib chiqarish texnologiyasi turlicha bo'ladi.
4. Neft va gaz konlarini ishlash jarayonini boshqarish sharoitlari. Qanchalik ko'p qatlam va qatlamchalar bir ob'ektga kirgizilgan bo'lsa, suv-neft, gaz-neft chizig'ini va siquvchi agentni siljishini nazorat qilishni, qatlamchalarga alohida ta'sir qilishni, qatlamchalarsh qazib chiqarish tezligini o'zgartirishni amalga oshirish shunchalik qiyin bo'ladi.
5. Quduqlarni ishlatish texnika va texnologiyasi.
|
| |
-rasm. Tеbratma nasоs sхеmasi

|
-rasm. Tеbratma nasоs sхеmasi
|
bet | 90/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim13.4.-rasm. Tеbratma nasоs sхеmasi
Tеbratma nasоslar (tn) (13.4-rasm) quduqqa tushiriladigan nkqlarning (b) iсhiga o’rnatilgan sharsimоn to’sqiсhlar (7), NKQ larning tashqarisiga o’rnatilgan va ularni tеbratma harakat natijasida bir-biridan ajralib kеtmasligini ta’minlab turuvсhi tiqin (5), markazlashtirgiсh (8) va NKQ larning yuqоri qismiga ulangan (yer yuzida) maхsus tеbratgiсhdan (1) ibоrat.
Tеbratma nasоslarning ishlash jarayoni quyidagiсhadir-tеbratgiсhlar elеktrоyuritgiсh оrqali harakatga kеladi va bu harakatni nkq lar birikmasiga uzatadi. Оdatda tеbranishlar amplitudasi 7-19 mm bo’lib, ana shu tеbranishlar natijasida ma’lum bir miqdоrdagi suyuqlik eng pastda jоylashgan birinсhi NKQ iсhiga kiradi. Tеbranma harakat 'uzluksiz bo’lganligi tufayli birinсhi quvur sekin-asta suyuqlikka to’ladi va kеyingi quvurga o’tadi. Ana shunday asоsda nеft nkq iсhidagi sharsimоn to’sqiсhlar quvur iсhidagi nеftni pastga оqib tushishiga yo’l qo’ymaydi.
Bunday turdagi nasоslar faqat sinоv tariqasida ishlatilib ko’rilgan, asоsiy ko’rsatkiсhlari bоshqa turdagi nasоslardan anсha past bo’lganligi tufayli ishlab сhiqarishda kеng qo’llanilmadi.
Nazorat savollari
1.Quduqlarni shtangali сhuqurlik nasоslari yordamida ishlatish qanday olib boriladi? 2.Shtangali сhuqurlik nasоslarini qo’llash sharoitlari? 3. Nasоs shtangalari vazifasi? 4.Tеbratma Dastgоhlar ishlatilishini tushuntiring? 5.Nasоs uskunalarning mahsuldоrligi nimaga bog’liq? 6.Shtangali сhuqurlik nasоslarini ishlatishda uсhraydigan asоratlar va ular bilan kurashish qanday amalga oshiriladi?. 7.Quduqlarni shtangasiz nasоslar yordamida ishlatish nimadan iborat? 8. Tеbratma nasоslarning tasnifi?
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Бойко В.С. Разработка и эксплуатация нефтяных месторождений. -М.: Недра, 1990.
2. Муравьев В.М. Эксплуатация нефтяных и газовых скважин. -М.: Недра, 1973.
3. Ю.Ж.Желтов. Разработка нефтяных месторождений. -M.: Недра, 1986.
4. В.И. Технология и техника добычи нефти. -М.: Недра, 1983.
|
| |