nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Blu-ray Disk texnologiyasi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

156
uchun (BD-ROM), yozish uchun (BD-R) va qayta yoziladigan (BD-
RE).
Flesh xotira
Flash xotira bu faqat elektr yordamida o‘chiriladigan,
dasturlanadigan doimiy xotira (EEPROM). Bu operativ xotirani
emulyatsiya qiladigan, operativ xotiradan farqli o‘laroq, hatto quvvat
manbai bo‘lmasa ham, ma’lumotlarni ishonchli saqlaydi. Tarixan,
flesh-xotira asosan kompyuterlar uchun boshlang‘ich ma’lumotlarini
saqlash uchun ishlatilgan, ammo hozirda uyali telefonlar, mobil
qurilmalar, musiqa pleyerlari va boshqalar uchun ma’lumotlarni
saqlash uchun ishlatiladi. Flash xotira hodisalardan foydalanadi
(Fowler-Nordheim tunneli deb nomlanadi).Elektronlarni suzuvchi
zatvor tranzistorlari orqali yuborish uchun ishlatiladi, ular elektr
o‘chirilganidan keyin ham qoladi. Flash xotira foydalanuvchilarga
ma’lumotlarni saqlashga imkon beradi. U turli xil konfiguratsiyalarda,
jumladan ixcham flesh-kartalarda, smart-kartalarda va xotira
kartalarida sotiladi va ular ko‘pincha kompyuterga USB port orqali
ulanadi. Flash xotira nomini o‘z ma’lumotlarni o‘chirish uchun
ishlatiladigan texnikadan oldi. Ma’lumotni yozish uchun elektr zaryad
suzuvchi zatvor deb nomlangan bitta tranzistor orqali, so‘ngra metall
oksidi qatlami orqali va ikkinchi tranzistor orqali boshqariladigan
zatvor orqali yuboriladi, u yerda zaryad yacheykada o‘chirilguncha
saqlanadi. Barcha qiymatlarni tiklash uchun, butun xaritada
miltillovchi deb nomlangan kuchli elektr maydoni qo‘llaniladi. Biroq,
flesh-xotira buzilmaydi. Ikkita cheklov mavjud: bitlarni faqat katta
hajmli xotira blokiga yoritish orqali o‘chirish mumkin va har bir
o‘chirish bilan blok kamroq barqaror bo‘ladi. Vaqt o‘tishi bilan
(10,000-1,000,000,000 ishlatilgandan keyin), flesh xotira endi
ma’lumotlarni ishonchli saqlamaydi.
Integratsiyalangan to„g„ridan-to„g„ri marketing

284
1. Interaktiv marketing mijozlarning sodiqligini oshiradi. Bozorlarni
barqarorlashtirish sharoitida yangi mijozlarga sarflanuvchi xarajatlar mavjud
mijozlarni ushlab qolish xarajatlarnidan ko‗proqdir. SHuning uchun mijozlarning
sodiqligini oshirish – xarajatlarni sezilarli qisqartirish, binobarin korxona ishi
amaradorligini oshirishga to‗g‗ridan-to‗g‗ri yo‗ldir.
2. Interaktiv marketing, iste‘molchi bilan suhbatga asoslangan mijoz uchun
qo‗shimcha axborot servisini yaratish yo‗li, ya‘ni mijoz boshqa ta‘minotchiga
o‗tishda amalga oshiradigan qo‗shimcha xarajatlar – ko‗chish xarajatlari yaratish
yordamida firmaning raqobatbardoshligini oshiradi. Ko‗chish xarajatlari tizimi
firma tomonidan taklif etilgan tovar taklifining tabaqalanishini oshiradi.
3. Interaktiv marketing iste‘molchiga alohida yondashuvni ko‗zda tutadi.
Bunda iste‘molchilarning tovar va xizmatlar narxi va sifatiga talablarini muntazam
ravishda oshirib borish yo‗nalishini hisobga olgan holda ahamiyatlidir.
4. Interaktiv marketing axborot kommunikatsiya texnologiyalarining
hozirgi yutuqlarini samarali qo‗llaydi (internet, ma‘lumotlar bazasini boshqarish
tizimi, GRM-tizimlar va h.k.).
5. Interaktiv marketing iste‘molchilarning afzalliklari va ularning firma
tomonidan qondirilishi samaradorligini doimiy monitoring qilib borish imkonini
beradi.
6. Interaktiv marketing real bozor sharoitlarida tovar taklifining biror-bir
tarkibiy qismlarini test qilish imkonini beradi. Tovarning ustunliklari, namunalar,
narxlar, tarqatish vositalari, jo‗natma ro‗yxatlarini sinab ko‗rish mumkin. Tovar
taklifining asosiy unsurlarini dastlabki testdan o‗tkazish mijozlarga xizmat
ko‗rsatish sifati va kompaniyaning raqobatbardoshligini oshirish uchun
firmaning marketing siyosatiga o‗z vaqtida tuzatish kiritish imkonini beradi.
Buyruq 
 Funksiya - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

344
bajarish bilan bir xil. Eng past darajada, barcha kiritish/chiqarish
operatsiyalari biron bir qurilma drayveridan o‘tadi. Linux ning barcha
drayverlari belgili qurilma drayverlari yoki blokli qurilma drayverlari
deb tasniflanadi, asosiy farqi shundaki qidirish va tasodifiy kirishga
faqat blokli qurilmalar uchun ruxsat beriladi. Texnik nuqtai nazardan,
tarmoq qurilmalari belgili qurilmalar, ammo ular bilan ishlash biroz
farq qiladi, shuning uchun ularni ajratib ko‘rsatish yaxshiroq (9.2-
rasmda ham ajratib ko‘rsatilgan).
9.2- rasm. Linux operatsion tizimi yadrosi tuzilishi
Identiv o’quv maqsadlari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 110/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiIdentiv o’quv maqsadlari:
1. Nishotiyning “Husnu Dil” dostoni haqida ma’lumotga ega bo’ladi
2. Nishotiyning “Qushlar munozarasi” asarini o’rganadi
3. Shoir mahorati va asarlarning badiiy xususiyatlarini tahlil eta oladi.
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Nishotiyning “Husnu Dil” dostoni haqida ma’lumot berish
2. “Husnu Dil” dostoni matni bilan tanishish
3. Nishotiyning “Qushlar munozarasi” asarini o’rganish
4. Shoir mahorati va asarlarning badiiy xususiyatlarini tahlil etish
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. “Qushlar munozarasi” asarini boshqa munozaralar bilan solishtiring.
2. Nishotiy hayot yo’li haqida so’zlang.
Kerakli adabiyotlar:
1. R.Vohidov, H. Abdullaev. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. T.: O’qituvchi, 2006
2. O’zbek adabiyoti. Majmua. 4 tomlik. 3-tom. – T., 1959.
15-seminar mashg’ulot. Munis – tarixchi va tarjimon
Ajratilgan vaqt – 2 soat
Dars maqsadi:
Munisning tarixiy va tarjima asarlari haqida ma’lumot berish
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Munisning tarixiy asarlarii haqida ma’lumotga ega bo’ladi
2. Munisning tarjima asarlari bilan yaqindan tanishadi
3. Ularning o’ziga xos jihatlarini anglab oladi
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Munisning tarixiy asarlarii haqida ma’lumot berish
2. Munisning tarjima asarlari haqida mulohaza yuritishi
3. Ularning o’ziga xos jihatlarini haqida baxs yuritish
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Munis g’azallaridan yod oling.
2. Munisning tarixiy asarlarining ahamiyatini izohlang
Kerakli adabiyotlar:
1. R.Vohidov, H. Abdullaev. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. T.: O’qituvchi, 2006
2. O’zbek adabiyoti. Majmua. 4 tomlik. 3-tom. – T., 1959.
16-seminar mashg’ulot. Ogahiyning adabiy-ilmiy merosi
Ajratilgan vaqt – 2 soat
|
| |
head
dasturga 
file - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

341
o‘rniga, ishga tushirilgan dasturlar avtomatik ravishda faylni o‘qish,
bu standart kirish (standard input) qurilmasi deb nomlanadi, faylga
yozish uchun – standart chiqarish (standard output) qurilmasi, va
standart xatoliklar (standard error) haqida xabar berishda faylga
yozish huquqiga ega bo‘ladi. Odatda, terminal ushbu uchta
qurilmaning barchasiga mos keladi, ya’ni standart kirishdan o‘qish
klaviaturadan amalga oshiriladi va standart chiqishga (yoki xatoliklar
uchun chiqish uchun) yozish ekranga tushadi. Ko‘p Linux dasturlari
standart kirish moslamasidan ma’lumotlarni o‘qiydi va standart
chiqish moslamasiga yozadi. Masalan,
sort
buyrug‘i saralash dasturini ishga tushiradi, u terminaldan
satrlarni o‘qiydi (foydalanuvchi fayl oxirini belgilash uchun Ctrl+D
tugmalar birikmasini bosmaguncha) va keyin ularni alifbo tartibida
tartiblaydi va natijani ekranda namoyish etadi. Standart kirish va
chiqish yo‘naltirilishi mumkin, bu juda foydali xususiyatdir. Buning
uchun mos ravishda "<" va ">" belgilaridan foydalaniladi. Ularni bir
vaqtning o‘zida bitta buyruq satrida ishlatishga ruxsat beriladi.
Masalan,
sort
out
buyrug‘i
sort
dasturini 
in - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

342
yaratadi. Oldingi misolda buning uchun vaqtinchalik
temp
fayli
ishlatilgan. Ammo, Linux tizimi buning oson yo‘lini ta’minlaydi.
Linux universal ko‘p vazifali tizim hisoblanadi. Bitta
foydalanuvchi bir vaqtning o‘zida bir nechta dasturlardan ularning har
biri alohida jarayon sifatida foydalanishi mumkin.
Linux Utilitalari
Linux foydalanuvchi buyruqlar qatori interfeysi (qobiq) ko‘plab
yordamchi standart dasturlardan tashkil topgan. Ushbu dasturlarni
quyidagi olti toifaga bo‘lish mumkin:
1.
Fayllar va kataloglarni boshqarish buyruqlari;
2.
Filtrlar;
3.
Matn muharrirlari va kompilyatorlar kabi dasturlarni ishlab
chiqish vositalari;
4.
Matn protsessorlari;
5.
Tizim boshqaruvi;
6.
Har xil.
9.1- jadval
- sinf (Haftasiga 1 soatdan jami 34 soat)

203
4
Mantiqiy amallar
1
5
Amaliy mashg‘ulot
1
6
Mantiqiy elementlar.
1
II bob. Dasturiy ta’minot
7
Kompyuterning dasturiy ta’minoti
1
8
Nazorat ishi
1
9
Interfeys
1
10
Operatsion sistema tushunchasi.
1
11
Operatsion sistemani tashkil etuvchi dasturlar
1
12
Fayllar va kataloglar
1
13
Kompyuterning tashqi xotirasi bilan ishlash
1
14
Windows operatsion sistemasi
1
15
«Pusk» menyusi
1
16
«Moy kompyuter»papkasi. Sistemali qobiq
1
17
Nazorat ishi
1
18
Windows yo‘lboshlovchi
1
III bob. Elektron jadvallar
19
Elektron jadvalning imkoniyatlari va vazifalari
1
20
Elektron jadvalning elementlari
1
21
MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni
qo‘llash
1
22
Takrorlash darsi
1
23
Matematik formulalar bilan ishlash
1
24
Takrorlash darsi
1
25
Diagramma va grafiklarni hosil qilish
1
26
Diagramma va grafiklarni tahrirlash
1
27
Nazorat ishi
1
28
Ma’lumotlarni tartiblash
1
29
Ma’lumotlarni saralash
1
30
Kiritish/chiqarish dasturiy ta’minoti

165
Bu tushuncha so‘ngida ajratish qurilmasi va qismlarga bo‘lish
qurilmalari bo‘ladi. Diskga o‘xshash ba’zi kiritish/chiqarish
qurilmalari ko‘p sonli foydalanuvchilar bilan bir vaqtda ishlay olishi
mumkin. Shu sababli bir nechta foydalanuvchilar bitta diskda bitta
faylni ochganda muammo paydo bo‘lmasligi kerak. Magnit tasmali
tarqatgich
kabi
boshqa
qurilmalar
ushbu
qurilmada
u
yakunlanmagunga qadar bir foydalanuvchilik bo‘ladi. Agar bir
vaqtning o‘zida ikki va undan ortiq foydalanuvchilar bitta tasmaga
aralash bloklarni yozishsa, yaxshi narsa olinmaydi. Ajratilgan
(monopol foydalaniladigan) qurilmasi birgalikda bloklash kabi
muammolarni keltirib chiqaradi. Operatsion tizim qismlarga ajratish
va ajratilgan qurilmalarini boshqarish va turli xil muammolarni
mustaqil yecha olishi kerak.
Bu muammolarni hal qilish uchun kiritish/chiqarish dasturiy
ta’minotini to‘rtta pog‘onaga ajratiladi:
To‘xtalishlarni qayta ishlovchi (past pog‘ona);
Qurilma drayveri;
Apparatura kodidan mustaqil operatsion tizimlar;
Foydalanuvchi dasturlari (yuqori pog‘ona).
Asosiy raqobatchi qanday tarzda aniqlanadi?

299
B) raqobatchilar soni kam yoki bozorda bir necha firmalar o‘zaro kuchli
bog‘liqligini yaratib hukumronlik qilish holatidir
C) bozorda bittagina ishlab chiqaruvchi ustunlik qiladi va u xaridorlarning
katta qismiga xizmat ko‘rsatadi
D) firma bozordagi mavqei juda yuqori.
48. Raqobatning qanday vazifalarini bilasiz?
A) tartibga solish, resurslarni joylashtirish, innovatsion, moslashtirish,
taqsimlash, nazorat qilish
B) nazorat qilish, tartibga solish
C) resurslarni joylashtirish, innovatsion, moslashtirish, taqsimlash, nazorat
qilish
D) tartibga solish, innovatsion, moslashtirish, taqsimlash
49. Ijtimoiy-axloqiy marketingning maqsadi nima?
A) Faqat ayrim korxona uchun emas, balki butun jamiyat uchun uzoq muddatli
yaxshi shart-sharoitlar ta‘minlashdir
B) Daromad va foydani oshirish, rentabellik darajasini oshirish
C) Ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish jarayoni
D) Iste‘molchilarni ushlab turish va jalb qilish
Ijtimoiy-axloqiy marketing bozor ishtirokchilaridan marketing

300
D) Oqillashtirish, jadallashtirish, usish konsepsiyalari.
52. Iste‟mol tovarlari bozori nimadan tarkib topgan?
A) shaxsiy foydalanish uchun ishlatiladigan tovarlar xaridoridan
B) kelgusida sotish uchun tovarlarni o‘zlashtiradigan kompaniyalar
C) shaxsiy foydalanish uchun tovarlarni o‘zlashtiruvchi kishilar
D) tovarni takomillashtirish
53. Iste‟molchilar faqat yuqori sifatli tovarlarni sotib olish shartlariga
mo‟ljallangan strategiya qaysi marketing konsepsiyasiga mos keladi?
A) tovarni takomillashtirish
B)zamonaviy marketing
C) ishlab chiqarishni takomillashtirish
D) boshqaruvni amalga oshirish
54. Mahsulot qimmatdorligini yaratish zanjirining asoschisi kim?
A) Maykl Forter
B) Filip Kotler
C) J.J.Lamben
D) Armstrong
55. Iste‟molchi uchun tovar qimmatdorligini aniqlash qanday amalga
oshiriladi?
A) iste‘molchi tomonidan his qilinadigan qimmatdorlik (qiymat)
mahsulotning umumiy qimmatdorligi bilan uning umumiy xarajatlar orasidagi farq
sifatida aniqlanadi.
B) iste‘molchilar bilan o‘zaro munosabatlarini tuzish va ularni ushlab
turishning ahamiyatining oshib borishi
C) korxona maqsadida bozorning nimaga muhtojligini aniqlash va kerakli
mahsulotlar bilan ta‘minlash
D) haridor ehtiyojini va uning muammolarini kondirish
Dars ishlanmalaridan namunalar - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

|
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi Pdf ko'rish
|
bet | 127/251 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 5,02 Mb. | | #270410 |
Bog'liq Inf metDars ishlanmalaridan namunalar:
Fayl yoki papkani ochish
(5- sinf)
Dars maqsadi:
O‘quvchilarga papka yoki faylni ochish, yopish, yangi papka hosil
qilish, nomini va o‘lchamini o‘zgartirish, siljitish amallari haqida
ma’lumot berish.
Asosiy tushunchalar:
Oyna, sarlavha satri, oynani masalalar paneliga o‘tkazish, oyna
o‘lchamini tanlash, oynani yopish, oynani siljitish, kontekst- menyu
lavhasi, yurgich.
Mavzuni boshlashga hozirlik:
Informatika darsligi. Informatikadan 5–sinf elektron darsligi va
mavzuga mos elektron qo‘llanmalar kompyuterga yuklab ishchi holatga
keltiriladi. Mavzuga oid plakatlar tayyorlanadi.
Mavzuni yoritish:
Dars ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi shaklida olib boriladi.
Windows muxitida ishlash uchun papka yoki faylni ochish, yopish,
yangi papka hosil qilish, nomini va o‘lchamini o‘zgartirish, siljitish kabi
amallarni bajara olish kerak bo‘ladi.
O‘quvchilarga sichqoncha yordamida fayl yoki papkani ochishda
bajariladigan amallar izohlab boriladi va ko‘rsatib beriladi. Bunda
oyna
ning quyidagi xususiyati haqida alohida to‘xtalib o‘tish maqsadga
muvofiq bo‘ladi:
Sarlavha
satrining chap tomonida ochilgan fayl yoki papkaning
nomi yozilgan bo‘ladi, o‘ng tomonida esa “
Oynani masalalar paneliga
o‘tkazish”, “Oyna o‘lchamini tanlash”, “Oynani yopish”
tanlov
tugmalari joylashgan bo‘ladi.
Vinchesterlar,
fayllar,
ko‘pgina
dasturlar,
diskyuritgichdagi
disketlar, CD- ROMdagi disklar yuqoridagi usulda ochilishi va ularning
mazmuni oynada aks etib turishi takidlanadi.
O‘quvchilar fayl yoki papkani ochishda,oyna o‘lchamini
o‘zgartirishda bajariladigan amallarni o‘zlari bajarib korishlari
mumkin.
Yangi papka hosil qilish va nomini o‘zgartirish amali kontekst-
menyu yordamida bajarib ko‘rsatiladi.
O‘quvchilar ham bu amallarni bajarib ko‘rishlari maqsadga muvofiq
bo‘ladi. Lekin o‘quvchilarga papka nomi o‘quvchi familiyasi, ismi yoki
|
| |
Xarajatlar yo‟nalishi bo‟yicha raqobatning qanday turlari mavjud?

|
Xarajatlar yo‟nalishi bo‟yicha raqobatning qanday turlari mavjud? Pdf ko'rish
|
bet | 135/195 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 3,14 Mb. | | #134246 |
Bog'liq 1 Ergashxodjaeva Sh J , Qosimova M S , Yusupov M A Marketing 37. Xarajatlar yo‟nalishi bo‟yicha raqobatning qanday turlari mavjud?
A) savdo markalari raqobati , tarmoq raqobati , formal raqobati , umumiy
raqobat
297
B) monopolistik raqobat, monopoliya, sof raqobat.
C) formal raqobat, oligopolistik raqobat.
D) narxsiz raqobat, narx bo‘yicha raqobat.
38. Kengaytirilgan raqobat kontseptsiyasi kim tamonidan ishlab
chiqilgan?
A) M.Porter
B) F.Kotler
C) J.J.Lamben
D) L.Bagie
39. Quyida keltirilgan raqobat strategiyasiga kirmaydiganini ko‟rsating:
A) ishlab chiqarishni kamaytirish
B) bozorni segmentlash
C) mahsulotni diffferentsiatsiyalash
D) tannarxni pasaytirish
40. Monopoliya deb nimaga aytiladi?
A) bozorda bittagina ishlab chiqaruvch faoliyat qiladi va u xaridorlarning
katta qismiga xizmat ko‘rsatadi
B) raqobatchilar soni kam yoki bozorda bir necha firmalar o‘zaro kuchli
bog‘liqligini yaratib hukumronlik qilish holatidir
C) bozorda sotuvchilarning guruhi xaridorlarning katta guruhiga qarama
qarshi turishining mavjudligi bilan xarakterlanadi
D) firma bozordagi mavqei juda yuqori.
41. Oligopoliya deb nimaga aytiladi?
A) raqobatchilar soni kam yoki bozorda bir necha firmalar o‘zaro kuchli
bog‘liqligini yaratib hukmronlik qilish holatidir
B) bozorda sotuvchilarning guruhi xaridorlarning katta guruhiga qarama
qarshi turishining mavjudligi bilan xarakterlanadi
C) bozorda bittagina ishlab chiqaruvchti afzallik qiladi va u xaridorlarning
katta qismiga xizmat ko‘rsatadi
D) firma bozordagi mavqei juda yuqori.
298
42. Qaysi raqobat modelida firmalar soni bitta bo‟ladi?
A) sof monopoliya
B) monopolistik
C) oligopoliya
D) sof raqobat
|
| |
? 
! - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

|
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi Pdf ko'rish
|
bet | 128/251 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 5,02 Mb. | | #270410 |
Bog'liq Inf met?
!
jurnaldagi tartib raqami bo‘lishi tavsiya qilinadi. Chunki, bu holda
keraksiz papkalarni keyinchalik o‘chirish oson kechadi.
Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:
Bu bosqichda o‘quvchilarga mavzudagi asosiy tushunchalar bilan
bog‘liq darslikdagi savollar bilan murojaat qilinadi. Savollarga bahs -
munozara shaklida javob berishni tashkil etish katta samara beradi.
O‘quvchilarga darslikdagi topshiriqlar kabi biror nomdagi papka
hosil qilish, o‘lchamini o‘zgartirish, monitor bo‘ylab siljitish va nomini
o‘zgartirish vazifasi berilishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Uyga vazifa:
Bunda o‘quvchilarga quyidagicha vazifa topshirish mumkin:
1.
Papka hosil qilishda bajariladgian amallarni tartiblab ketma - ket
yozing.
2*. Papka nomini o‘zgartirishda bajariladgian amallarni
tartiblab ketma- ket yozing.
3*. Boshqotirmalar yechish yoki tuzish.
1.
Sarlavha satrining o‘ng tomonida … ta tanlov tugmalari
joylashgan. (
Uch
)
2.
Yonib o‘chib turuvchi tik
chiziq … deb ataladi. (
Yurgich
)
3.
Fayl
nomini
o‘zgatirish
uchun, sichqonchani yorliq ustiga olib
borib, kontekt- menyu ochilgandan
so‘ng
…
bo‘limini
tanlab
sichqonchaning chap tugmachasi bir
marta bosiladi. (
Qaytanomlash
)
4.
Yangi
nom
kiritib
bo‘lgandan so‘ng klaviaturadagi …
klavishi bosiladi. (
Enter
)
5.
Yorliqni ustiga olib borib … marta sichqonchaning chap
tomoni bosilsa fayl ishga tushadi. (
Ikki
)
6.
Fayl ochilgandan so‘ng … hosil bo‘ladi. (
Oyna
)
7.
Bir oynadan boshqasiga o‘tish uchun masalalar panelidagi
mos tugma ustiga sichqoncha ko‘rsatkichini olib borib … tugmasini
bosish yetarli. (
Chap
)
8.
Ochilgan fayl va papkalar … panelida saqlanadi. (
Masalalar
)
|
| |
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi - bet 187

Axborot texnologiyalarining hozirgi zamon
taraqqiyoti hamda yutuqlari fan va inson
faoliyatining barcha sohalarini axborot-lashtirish
zarurligini ko
’
rsatmoqda. Chunki aynan mana shu narsa
butun jamiyatning axborotlashtirilishi uchun asos va
muhim zamin bo
’
ladi.
Jamiyatni axborotlashtirish
deganda,
axborotdan iqtisodni rivojlantirish, mamlakat fan-texnika
taraqqiyotini, jamiyatni demokratlashtirish va
intellektuallashtirish jarayonlarini jadallashtirishni
ta
’
minlaydigan jamiyat boyligi sifatida foydalanish
tushuniladi.Darhaqiqat, jamiyatni axborotlashtirish
—
inson
hayotining barcha jabhalarida intellektual faoliyatning rolini
oshirish bilan bog
’
liq ob
’
yektiv
jarayon hisoblanadi.
Shunday qilib, "jamiyatning axborotlashtirilishi", "jamiyatning kompyuterlashtirilishi "ga nisbatan kengroq doirada tushuniladi. Insoniyat o ’ z ehtiyojlarini to ’ laroq qondirish maqsadida ma ’ lumotlarni tezroq egallashga harakat qiladi. Kompyuterlar esa bunda hal qiluvchi texnikaviy asosni tashkil etadi. Endilikda dunyodagi barcha davlatlar axborotlashtirish jarayonini amalga oshirib bormoqdalar .
323
3. Informatikaning axborotlashgan jamiyatdagi o
’
rni
Axborotlashgan jamiyat - jamiyatning ko
’
pchilik a
’
zolari
axborot, ayniqsa, uningoliy shakli bo
’
lmish bilimlarni ishlab
chiqarish, saqlash, qayta ishlash va amalga oshirish
bilan band bo
’
lgan jamiyatidir. Axborotlashgan
jamiyatga o
’
tishda kommunikasiya axborot
texnologiyalari negizida yangi axborotni qayta
ishlash sanoati yuzaga keladi. Hozirgi paytda shu
narsa ravshan bo
’
lib qolmoqdaki, u yoki bu
mamlakat XXI asrda munosib o
’
rin egallashi va
boshqa mamlakatlar bilan iqsodiy musobaqada
teng qatnashishi uchun o
’
z iqtisodiy
tuzilishi, ustivorliklari. boyliklari,
institutlarni qayta qurish sanoatni
axborot tizimlari talablariga
moslashtirishlari lozim.
Informatika axborotlashgan jamiyatdagi-respublikamiz
xalqi turmush darajasining yaxshilanishiga,
ijtimoiy ehtiyojlarning qondirilishiga, iqtisodning
o
’
sishi hamda fan-texnika taraqqiyotining jadallashishiga
xizmat qiladi. Jamiyatning informatsiyalashuvi deganda
zamonaviy informatsion texnologiya va telekommuni-
katsiya asosida davlat hokimyati, turli vazirlik,
ishlab
–
chiqarish korxonalari, mahalliy o
’
z
–
o
’
zini
boshqarish organlarining hamda fuqarolarining
informatsiyaga bo
’
lgan ehtiyojlarini yetarli va to
’
la
qondira oladigan optimal sharoitlar
yaratishga qaratilgan ijtimoiy
–
iqsodiy va
ilmiy
–
texnikaviy jarayon tushuniladi.
324
III. O‘qituvchi talabalar bilan birgalikda mavzuni “Nima uchun”
sxemasidan foydalanib mustahkamlaydi. (Nima uchun XXI asrni biz
axborotlashtirilgan jamiyat deb ataymiz?)
(4- ilova)
V.
Baholash mezoni asosida faol guruh aniqlanib, talabalar 
baholanadi 
VI

|
V.
Baholash mezoni asosida faol guruh aniqlanib, talabalar
baholanadi
VI Pdf ko'rish
|
bet | 189/251 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 5,02 Mb. | | #270410 |
Bog'liq Inf metV.
Baholash mezoni asosida faol guruh aniqlanib, talabalar
baholanadi
VI.
Uyga vazifa beriladi: Mavzuni takrorlab kelish va “Toifalash
jadvali”ni to‘ldirish (6- ilova).
(6- ilova)
Axborot texnologiyasining vujudga kelishi va rivojlanishini
belgilovchi omillar
Ichki omillar
Tashqi omillar
326
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
QUYIDAGI SAVOLLARGA JAVOB TAYYORLANG VA
AMALIY MASHG‘ULOTLARDA MUHOKOMA QILING
1.
Informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda
interaktiv uslublardan foydalanish metodikasi.
2.
Informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda
zamonaviy texnologiyalar va ularning imkoniyatlari.
3.
Informatika va axborot texnologiyalari fanidan interaktiv
texnologiyalardan foydalanish metodikasi.
4.
Informatika va axborot texnologiyalari fanidan innovatsion
texnologiyalardan foydalanish metodikasi
5.
Informatika va axborot texnologiyalari fani bo‘yicha zamonaviy
vositalar orqali didaktik materiallar tayyorlash.
6.
Informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda
interaktiv texnologiyalardan foydalanib didaktik materillar tayyorlash
imkoniyatlari.
7.
Informatika va axborot texnologiyalari fanini o‘qitishni
rejalashtirish.
8.
Informatika va axborot texnologiyalari fani mazmunini yillik va
tematik rejalashtirish.
327
11- BOB. INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
FANIDAN O‘QUV MASHG‘ULOTLARINI TASHKIL ETISH VA
O‘TKAZISH METODIKASI
11.1. Informatika va axborot texnologiyalari fanidan o‘quv
|
| |
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi - bet 188

325
Fikr yuritishni boshlashga ruxsat beradi.
borish uchun
eksport
tayinlaydi.
3-
bosqich
Asosiy
bosqich
Kuzatadi, rag‘batlantiradi. O‘zini tortishuvga
aralashishini, o‘z nuqtai- nazarini aytishga yo‘l
qo‘ymaydi. Kerak bo‘lganda guruhni
xayrixohlik bilan ish holatiga qaytaradi.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
- - - - - - - -
Aytilgan fikrlarni ekspertlar bilan muhokama
qilishni, ularni taklif etilgan mezonlarga mos
holda baholash va tanlashni tashkillashtiradi.
Guruhlar g‘oyalarini taqdimotini va ularning
muhokamasini tashkillashtiradi.
Guruhlar
g‘oyalarini
taqdimot
qiladilar va
ularni
muhokamasini
qiladilar.
4-
bosqich
Yakun
yasash,
tahlil
qilish
va
baholash
Yakunlarni umumlashtiradi, guruhlar ishini
tahlil qiladi va baholaydi: ijobiy,
ijodkorlikning yuqori darajasi holatlari,
jamoaviy faoliyat muvaffaqiyatlarini
ko‘rsatadi.
O‘z- o‘zini
baholaydi
(2 ta guruh “Aqliy hujum” vaqtida eksport talaba “Ikki qismli
kundalik” natijalarini tekshirib, o‘qituvchiga topshiradi. )
Qondirilganlik darajasiga ko‟ra ehtiyojlar qanday turlarga

56. Qondirilganlik darajasiga ko‟ra ehtiyojlar qanday turlarga
bo‟linadi?
A) qondirilgan, qisman qondirilgan, qondirilmagan
301
B) birlamchi va ikkilamchi ehtiyojlar
C) shakllanayotgan, nisbiy ehtiyojlar
D) to‘la qondirilmagan, shakllanayotgan
57. Ikkilamchi ehtiyojlar tarkibiga qanday ehtiyojlarni kiritish mumkin
A) ijtimoiy ehtiyojlar, hurmatga bo‘lgan ehtiyojlar, shaxsiy kamol topish
ehtiyojlari
B) ijtimoiy ehtiyojlar, hurmatga bo‘lgan ehtiyojlar
C) fiziologik ehtiyojlar, hurmatga oid ehtiyojlar, ijti moiy ehtiyojlar
D) shaxsiy muhofazaga oid ehtiyojlari
58. Ishbilarmonlik maqsadida tovar sotib olish xaridorlarning qaysi
turiga mansub?
A) tashkilotlar
B) uy xo‘jaliklari
C) yakka tartibdagi xaridor
D) uy bekalari
59. Xaridorlik atvoriga ta‟sir etuvchi omillarga nimalar kiradi?
A) madaniy jihatdagi omillar, ijtimoiy jihatdagi omillar, shaxsiy jihatdagi
omillar, psixologik jihatdagi omillar
B) shaxsiy omillar, ijtimoiy omillar
C) psixografik omillar, raqobat omillari
D) ishlab chiqarish omillari, siyosiy omillar
60. Ehtiyojlarni qondirish shakli bo‟yicha raqobatni qanday turlarini
bilasiz?
A) funktsional, tur, predmet raqobati
B) amalga oshirilgan raqobat, amalga oshirilmaydigan raqobat
C) chegaralangan raqobat, monopolistik raqobat.
D) monopolistik raqobat, monopoliya, sof raqobat.
61. SWOT tahlil deganda nimani tushunasiz?
A) korxonaning kuchli va ojiz tomonlari, imkoniyatlari, qulayliklari va
tahdidlar strategik audit o‘tkazish yo‘li bilan olib boriladi
302
B) korxonaning kuchli va ojiz tomonlari
C) qulayliklar va tahdidlar
D) korxonaning ojiz tomonlari
|
Savol va topshiriqlar - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

Savol va topshiriqlar
•
Fayl yoki papkani ochish uchun sichqonchadan qanday
foydalaniladi?
2
7
3
6
4
5
8
1
214
•
Oynaning sarlavha satrida nimalar aks etadi?
•
Ochilgan papka yoki fayl oynasining qanday o‘xshahsligi bor?
Javobingizni izohlang.
•
Oynaning eng kichik o‘lchami qanday bo‘lishi mumkin?
•
Oynani o‘lchamlari qanday o‘zgartiriladi?
•
Kontekst- menyuda nimalar aks etadi?
•
Papka va fayl kontekst- menyulari bir xil ko‘rinishda bo‘ladimi?
Javobingizni izohlang.
Hujjatlarda rasmlar bilan ishlash
(6- snif)
Texnologik xarita
O‘qituvchi tomonidan har bir darsni yaxlit holatda ko‘ra bilish va
uni tasavvur etish uchun bo‘lajak dars jarayonini loyihalashtirib olish
kerak. Bunda o‘qituvchi uchun bo‘lajak darsni texnologik xaritasini
tuzib olishi katta ahamiyatga egadir, chunki darsning texnologik xaritasi
har bir mavzu, xar bir dars uchun o‘qitilayotgan predmet, fanning
xususiyatidan, o‘quvchilarning imkoniyati va ehtiyojidan kelib chiqqan
holda tuziladi.
Texnologik haritani tuzish uchun o‘qituvchi pedagogika,
psixologiya,
xususiy
metodika,
pedagogik
va
axborot
texnologiyalardan xabardor bo‘lishi, shuningdek, juda ko‘p uslub
va usullarni bilishi kerak. Har bir darsning rang- barang, qiziqarli bo‘lishi
avvaldan puxta o‘ylab tuzilgan darsning loyihalashtirilgan texnologik
xaritasiga bog‘liq.
Darsning texnologik xaritasini qay ko‘rinish (yoki shakl)da tuzish,
bu o‘qituvchining tajribasi, qo‘ygan maqsadi va ixtiyoriga bog‘liq.
Texnologik xarita qanday tuzilgan bo‘lmasin, unda dars jarayoni yaxlit
holda aks etgan bo‘lishi hamda aniq belgilangan maqsad, vazifa va
kafolatlangan natija, dars jarayonini tashkil etishning texnologiyasi to‘liq
o‘z ifodasini topgan bo‘lishi kerak. Texnologik xaritaning tuzilishi
o‘qituvchini darsni kengaytirilgan konspektini yozishdan xalos etadi,
chunki bunday xaritada dars jarayonining hamda o‘qituvchi va
o‘quvchi faoliyatining barcha qirralari o‘z aksini topadi.
|
Takrorlash darsi - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

207
va maydonlar xususiyati
24- dars Amaliy mashg‘ulot
1
25- dars
MS Access 2010 dasturida ma’lumotlar omborini
tashkil etish
1
26- dars Amaliy mashg‘ulot
1
27- dars
MS Access 2010 dasturida jadvallarni o‘zaro
bog‘lash
1
28- dars Amaliy mashg‘ulot
1
29- dars
MS Access 2010 dasturida ma’lumotlarni
berilgan shablon bo‘yicha izlash va qayta ishlash
1
30- dars
MS Access 2010 dasturida ma’lumotlar omborini
hosil qilish va tahrirlashda formalardan
foydalanish
1
31- dars Amaliy mashg‘ulot
1
32- dars
MS access 2010 dasturida matematik amallarni
bajarish Ustunda berilgan sonlarning yig‘indisini
hisoblash.
1
33- dars Takrorlashga doir topshiriqlar
1
34- dars Nazorat ishi
1
III BOB. DELPHI DASTURLASH TILIDA
LOYIXALAR
35- dars
Ilovalar yaratishning zamonaviy usullari
zamonaviy ilovalar, dasturlashning rivojlanish
bosqichlari, zamonaviy dasturlash muhitlari
1
36- dars
Delphi dasturlash muhiti, Delphi
interfeysi,Delphining asosiy menyusi, Delphi
Uskunalar paneli va ob’ekt, Delphi oynalari,
Delphida loyihalar yaratish va saqlash.
1
37- dars
Ilova va uning oynasi, Delphi da yangi ilova
yaratish, Delphida ilovani saqlash va yuklab
olish, Ilova oynasi va uning xossalarini o‘rnatish.
1
38- dars Amaliy mashg‘ulot
Drayverlarning keng spektrini qo‘llab-quvvatlash

160
Mazkur OT tomonidan qo‘llab-quvvatlashga imkoni bor
yordamchi (periferik) qurilmalar doimo OT boshqaradigan aniq
mashinada o‘rnatiladigan qurilmalar to‘plamidan
sezilarli darajada
kengroq bo‘ladi. Shuning uchun OT qimmatli xususiyati, ya’ni
operativ xotiraga kerakli drayverni dinamik ravishda yuklash (OT
to‘xtamagan holda) va mazkur qurilmani qo‘llab-quvvatlash ehtiyoji
qolmagandan keyin uni tizimdan chiqarish,
xotira tizimi maydonini
sezilarli darajada tejashi mumkin. Drayverlarni dinamik yuklashni
qo‘llab-quvvatlash deyarli barcha zamonaviy universal operatsion
tizimlarga qo‘yilgan talab hisoblanadi. Kompyuterning tashqi
qurilmalarning joriy konfiguratsiyasi o‘zgargan
holda drayverlarni
dinamik yuklashning muqobil yo‘li deb, kerakli drayverlar to‘plami
joylashgan yadro kodini qayta kompilyatsiya qilish hisoblanadi.
Bunda yadroning barcha qismlari o‘rtasida statik bog‘lanishlar o‘rniga
dinamik bog‘lanishlar yaratiladi. Masalan, shunday yo‘l bilan mazkur
muammo Unix operatsion tizimining avvalgi versiyalarda hal etilgan.
Yadro va drayverlar o‘rtasidagi statik bog‘lanishlar OT tuzilmasini
soddalashtiradi, lekin bu yondashuv operatsion tizim modullari
boshlang‘ich kodlarini mavjudligini talab qiladi;
ulardan foydalanish
esa ko‘pincha mustasno (Unix/Linux ning notijorat versiyalari uchun)
emas, balki qoidadir. Shuningdek, bu variantda operatsion tizimning
avvalgi ishlab turgan versiyasini to‘xtatish va uni yangi bilan
almashtirish kerak, OT ishlashidagi tanaffuslar ayrim hollarda yo‘l
qo‘yilmasligi mumkin.
To‘lоvga qоbiliyatli talab asоsida narx belgilash

siy narxini belgilashning ilmiy asоslangan usullariga
katta amaliy ehti-
yoj paydо bo‘ladi.
Narx belgilash xususidagi, shu jumladan, Internet tarmоg‘ida ham
bоshqaruv qarоrlarini texnikaviy-iqtisоdiy jihatdan asоslash, qabul qilish
va amalga оshirishning hоzirgi amaliyoti bir
qatоr jiddiy kamchiliklarga
ega. Masalan:
1. Tоvar va xizmatlar bahоsini belgilash uchun bоshlang‘ich ma’lu-
mоtlar sifatida ko‘pincha to‘liq bo‘lmagan va ishоnchli bo‘lmagan ax-
bоrоtdan fоydalaniladi.
2. Ko‘pchilik hоllarda narxlar bоshqaruv qarоrlarini asоslashning
zamоnaviy iqtisоdiy-matematik apparatidan fоydalanmagan hоlda intui-
tsiya asоsida belgilanadi.
3. Ko‘pincha mahsulоt narxini belgilash jarayoni bоzоrdagi real va-
ziyatdan оrqada qоladi va shu tariqa firmaning rivоjlanishiga to‘sqinlik
qiladi. Narxlarga dоir qarоrlar yo kechikib qabul qilinadi, yoki
ularni
tayyorlash chоg‘ida bоshqaruv apparatiga qarоrlarning lоyihalarini ye-
tarli darajada chuqur asоslash uchun vaqt yetishmaydi. Bu esa ularning
sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Mahsulоt va xizmat narxini belgilash ja-
rayonining tezlashuvi ko‘p jihatdan buning uchun fоydalaniladigan, qa-
rоrlarni оperativ tayyorlash va qabul qilish talabiga mоs bo‘lishi kerak
bo‘lgan uslubiy bazaga bоg‘liq bo‘ladi.
4. Narxlar marketingning bоshqa unsurlaridan (“Marketing Mix” deb
atalgan): ilgarilatish va taqsimlashdan ajralgan hоlda ko‘rib chiqiladi.
5. Hоzirgi sharоitda sifat mahsulоtning
Internet-bоzоrdagi muvaffa-
qiyatini to‘la-to‘kis ta’minlaydigan оmil bo‘lib, u iqtisоdiy jihatdan
to‘g‘ri narx belgilash imkоniga ega bo‘lish vоsitasidir. Ko‘pgina ishlab
chiqaruvchilar va Internet-vоsitachilar bоzоrda vujudga kelgan vaziyat-
da o‘z tоvarlariga narx belgilash chоg‘ida xaridоrlarning fikrini va mah-
sulоtning sifatini to‘la-to‘kis hisоbga оlish juda muhimligini e’tirоf eta-
dilar. Lekin bu ular uchun ko‘pincha yechilishi qiyin bo‘lgan vazifadir.
Chunki tоvarlar va xizmatlarning iste’mоl xоssalari darajasini bahоlash
mezоnlari va usullari ishlab chiqilmagan.
Narx belgilash tizimini bоshqarishning hоzir
amal qilib turgan ama-
liyotiga xоs bo‘lgan yuqоridagi kamchiliklar tоvar yoki xizmatning ba-
zaviy narx darajasini rejalashtirish usullarini takоmillashtirishni, zarur
ma’lumоtlarni to‘plashni tashkil etishni, eng muhim narx hоsil qiluvchi
оmillarni tahlil qilishni zarur qilib qo‘yadi.
Tоvar, xizmatning narxiga ta’sir ko‘rsatadigan asоsiy оmillarning
hamda shu оmillar asоsida qabul qilinadigan
narxni shakllantirish haqi-
143
66- dars Amaliy mashg‘ulot - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

210
9
Nazorat ishi - 1
1
10 PhotoShopda grafik ob’ektlar bilan ishlash
1
11 Amaliy mashg‘ulot
1
12
Photoshopda tasvirning geometrik shakl ko
’rinishidagi qismini ajratib olish
1
13 Amaliy mashg‘ulot
1
14 Tasvir bo‘lagini ajratib olishning boshqa usullari
1
15 Amaliy mashg‘ulot
1
16
Tasvirlarni kadrlash va ularda shakl almashtirish
amallarini bajarish
1
17 Amaliy mashg‘ulot
1
18 Nazorat ishi — 2
1
19 PhotoShopda qatlamlar va ulardan foydalanish.
1
20 Amaliy mashg‘ulot
1
21 Photo Shopda rang tizimlari
1
22 Amaliy mashg‘ulot
1
23 PhotoShopda ranglar bilan ishlash
1
24 Amaliy mashg‘ulot
1
25 Kanallar va filtrlar haqida
1
26 Nazorat ishi - 3
1
27 Mo‘yqalam va qalam bilan ishlash
1
28 Amaliy mashg‘ulot
1
29
Tasvirga geometric shakllarni va vektorli ob’ektlarni
joylash
1
30 Amaliy mashg‘ulot
1
31 Tasvirga matn joylash
1
32 Amaliy mashg‘ulot
1
33 Nazorat ishi —4
1
Usullar 
Narx shakllantirish

|
Usullar
Narx shakllantirish Pdf ko'rish
|
bet | 109/187 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #153148 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv (1)Usullar
Narx shakllantirish
usulining mazmuni
Afzalliklari
Kamchiliklari
Hisоb-kitоb
uchun ma’-
lumоt
Qo‘llanish
shartlari
1. Xarajatga asоs-
langan usullar
Narxlarni hisоblashda xara-
jatlarga qanchadir fоyda
miqdоrini qo‘shishni ko‘zda
tutadi. Xarajatga asоslangan
usullarning asоsiy mоdifika-
tsiyalari quyida ko‘rib chi-
qilgan.
Sоddalash, qo‘llash-
ning qulayligi, hisоb
-kitоblar uchun ma’-
lumоtlarning оsоn tо-
pilishi.
Narxlar mazkur tоvar uchun xari-
dоrlar to‘lashga tayyor bo‘lgan narx-
lardan yuqоrirоq yoki pastrоq bo‘-
lib qоlishi mumkin, chunki narxlarni
asоslashda talab оmili hisоbga оlin-
maydi. Narxlar xarajatlarga to‘g‘ri-
dan-to‘g‘ri bоg‘liq bo‘lmaydi. Bоzоr
sigmentatsiyasi va xaridоrlarning
narxlarga bo‘lgan munоsabati inkоr
etiladi. Tоvar sifati va uning atrоfida-
gi raqоbatchilar hisоbga оlinmaydi.
Xarajatlar,
mahsulоt
rentabelligi,
maqsadli fоyda
Mahsulоt uchun
qo‘llash yaxshi-
rоq, narxlarning
quyi chegarasi-
ni hisоblash
uchun fоydala-
nish mumkin.
1.1. Xarajatlar
plyus fоyda
Narxlar sоlishtirma jоriy xara-
jatlarga ma’lum fоyda summa-
sini qo‘shish bilan hisоblanadi.
Usulning o‘zgargan shakllari:
o‘rta (to‘la) va eng yuqоri jоriy
xarajatlarni qo‘llash.
Mоs qo‘shimcha summa darajasini
tоpishning murakkabligi, chunki
uni hisоblashning aniq usuli yoki
standart shakli mavjud emas.
1.2. Zarar ko‘rmas-
lik.
Narx maqsadli fоyda hajmi-
ga erishishni ta’minlоvchi da-
rajada o‘rnatiladi.
Narx o‘rnatish uchun ma’lumоt si-
fatida o‘zi ham tоvar narxiga bоg‘-
liq bo‘lgan ishlab chiqarish hajmi-
dan fоydalaniladi.
2. Mo‘ljalni talab
bo‘yicha оlish
Dasturiy mahsulоt narxi da-
rajasi talab o‘zgarishiga bоg‘-
Tоvar bоzоri hоlati-
ni aks ettiradi.
Talab egri chizig‘ini ishоnchli ra-
vishda prоgnоz qilish katta qiyin-
Tоvarni xari-
dоrlar qanday
149
|
| |
Fuqaro m uhofazasi xizm atlarining turlari 0 ‘zbekiston Respublikasi

|
Fuqaro m uhofazasi xizm atlarining turlari 0 ‘zbekiston RespublikasiBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MFuqaro m uhofazasi xizm atlarining turlari 0 ‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
Fuqaro m uhofazasi kuchlari fuqaro m uhofazasi qo‘shinlari, tizimlari-
dan tarkib topadi.
Fuqaro muhofazasi kuchlari va vositalarining tarkibi, ulam ing tarkibiy
tuzilishi, shuningdek, m uhofaza turlari faoliyatining boshqa jihatlari
0 ‘zbekiston Respublikasi fuqaro m uhofazasi b osh lig‘i tom onidan belgi-
lab q o ‘yiladi.
Fuqaro muhofazasi vazifalarini hal etishda F W kuchlaridan tashqa-
ri 0 ‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining qutqaruv tizimlari,
qismlari ham jalb etilishi mumkin. Jumladan, yirik k o ‘lamli tabiiy va
texnogen tusdagi favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda tezkor qutqaruv
ishlarini bajarish hamda zarar k o ‘rgan aholiga yordam k o ‘rsatish uchun
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qaroriga m uvofiq Ozbekiston R es
publikasi M udofaa vazirligining kim yoviy him oya muhandislik - sapyor
va boshqa harbiy bo‘linm alari harbiy-transport aviatsiyasi hamda harbiy-
tibbiy xizm at muassasalari jalb etiladi.
Fuqarolar muhofazasi tizimlari qutqaruv va boshqa kechiktirib
b o ‘lm aydigan tiklov ishlarini (QBT1) amalga oshirish uchun hududiy-
ishlab chiqarish tam oyillariga k o ‘ra tashkil etiladi.
Fuqaro m uhofazasi tizimlari b o ‘ysunishiga k o ‘ra - hududiy (vilo-
yatlar, tumanlar va shaharlar m iqyosida) hamda obyekt (xalq x o ‘jaligi
obyektlaridagi) tizim lariga b o ‘linadi.
Obyekt fuqarolar m uhofazasining b oshlig‘i etib o ‘sha korxonaning
yoki tashkilotning b oshlig‘i tayinlanadi.
Fuqarolar m uhofazasi yana belgilangan vazifasiga k o ‘ra - umum-
m aqsadli hamda xizmatli tizimlarga bo‘linadi. Umummaqsadli tizimlar
zararlangan o ‘choqlarda qutqaruv ishlarini olib boradilar. Xizm atli tizim
|
| |
vazifasi quyidagilardan iborat

|
vazifasi quyidagilardan iboratBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mvazifasi quyidagilardan iborat:
- Favqulodda vaziyatlar sharoitida iqtisodiyot tarmoqlari hamda alohida
muhim potensial xavfli obyektlaming barqaror faoliyat ko‘rsatishini oshi-
radigan, vafqulodda vaziyatlar oqibatlarini imkoni boricha pasaytiruvchi
cbora-tadbirlami ishlab chiqish hamda amalga oshirishga rahbarlik qilish;
- boshqarish va axborotni uzatish uchun foydalaniladigan telekom -
munikatsiyalar: radio, televideniye va boshqa texnik vositalardan markaz-
lashtirilgan holda foydalanishni ta’minlash;
- kim yoviy va boshqa potensial xavfli obyektlarda hamda ularga
yondosh hududlarda xabar berish va axborotlam ing m ahalliy tizim ini,
shuningdek, suv omborlarining gidrotexnik inshootlarida signalizatsiya va
xabar berishning mahalliy va avtomatlashtirilgan tizim lam i loyihalashti-
rish va yaratishni nazorat qilish;
- idoraviy mansub obyektlam ing rahbarlari tarkibi v a kuchlari,
shuningdek, xodim larini favqulotda vaziyatlarda harakat qilishga tayyor-
lashni muvofiqlashtirish;
- aholi va hududlarni FVlardan muhofaza qilish sohasida respublika
maqsadli va ilm iy-texnik dasturlarni ishlab chiqishda qatnashish;
- respublika markazlashtirilgan xabar berish tizim ini yaratish va uni
doim iy tayyor holda saqlash;
- atrof muhit hamda kuchli xavfli obyektlam ing holatini kuzatish va
nazorat qilish tizimini tashkil etish, FVlarni bashoratlash;
- boshqaruv organlari, FVDT kuchlari va vositalarining FVlarda ha
rakat qilishga tayyorgarligini ta’minlash;
- qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlam i, shu jumladan
evakuatsiya ishlarini o ‘tkazishga oid tadbirlaming bajarilishini ta’minlash,
zarar k o ‘rgan ahoii uchun hayot sharoitini yaratish;
- favqulodda vazivatlarni bartaraf etish uchun respublika m oliyaviy
|
| |
bilishlari;
- davlat organlariga, shuningdek, tashkilotlarga fuqaro muhofazasi

|
bilishlari;
- davlat organlariga, shuningdek, tashkilotlarga fuqaro muhofazasiBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mbilishlari;
- davlat organlariga, shuningdek, tashkilotlarga fuqaro muhofazasi
sohasidagi vazifalam i hal etishda k o ‘maklashishlari;
- fuqaro m uhofazasi obyektlari va m ol-m ulkini asray bilishlari shart.
Tinchlik davr uchun:
- xavfsizlik choralariga rioya etishlari, ishlab chiqarish va texnologiya
intizom i, ekologik xavfsizlik favqulodda vaziyatlar ro‘y berishiga y o ‘l
q o ‘ymasliklari;
- m uhofazalanishning asosiy usullarini, jabrlanganlarga birinchi tibbiy
yordam k o ‘rsatish y o ‘llarini o ‘rganishlari hamda o ‘z bilim va amaliy
k o ‘nikmalarini takomillashtirishlari;
- favqulodda vaziyatlar ro‘y berishiga oiib kelishi mumkin b o ‘lgan
avariyalar, ofatlar v a halokatlar tahdididan darak beruvchi alomatlar
borligi to ‘g'risida tegishli organlarga xabar berishlari;
- favqulodda vaziyatlar tahdid solgan va boshlagan sharoitlarda
ogohlantirish belgilari, yurish-turish qoidalari v a harakat qilish tarkibini,
umumiy v a yakka muhofazalanish vositalaridan foydalanish usullarini
bilishlari;
- zarurat b o ‘lganda avariya-qutqaruv ishlari va tiklov ishlarini
o ‘tkazishda yordamlashishlari.
Yuqoridagi majburiyatlarning to ‘liq bajarilishi fuqarolar muhofazasi
tizim ining mustahkamlanishini, jumladan, davlatning m udofaa qudratini
oshirishni ta’m inlaydi.
81
5.6. Iqtisodiyot tarmoqlarida fuqaro muhofazasining
tashkil etilishi
Fuqaro m uhofazasining m axsus tadbirlarining bajarilishini ta’minlash
hamda ushbu maqsadlarda kuch va vositalam i tayyorlash uchun respub-
lika, viloyat, turaan, shahar, shuningdek, obyekt m iqyosidagi fuqaro
m uhofazasi xizmatlari tashkil etiladi.
|
| |
a) programma-matematik usullar: programma mahsulotlari

|
a) programma-matematik usullar: programma mahsulotlari Pdf ko'rish
|
bet | 122/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)a) programma-matematik usullar: programma mahsulotlari
hujjatlarida ko'rsatilmagan vazifalarni bajaruvchi xususiyatlami ushbu
mahsulotlarga kiritish;
axborot tizimlari yoki ularning himoya sistemalarining normal
ishlashiga yo'l qo'ymaydigan programmalarni ishlab chiqish va
tarqatish;
axborot sistemalaridagi ma’lumotlarni yo'q qilish.
b) tashkiliy-huquqiy usullar: axborot yo'nalishidagi qonunchilik
talablarini bajarmaslik va ushbu yo'nalishdagi zarur me’yoriy-
huquqiy qonunlarning qabul qilinishining cho'zilishi;
fuqarolar va tashkilotlar uchun muhim ma’lumotlari bor bo'lgan
hujjatlarni olishda noqonuniy cheklash;
takomillashmagan yoki eski axborot texnologiyalarini
va axborot vositalarini sotib olish.
v) jismoniy usullar: Axborot va aloqa vositalarini yo'q qilish,
ishdan chiqarish, ularga radioelektiron bosim o'tkazish yoki buz-
ish;
kompyuter yoki boshqa axborot saqlash manbaalarini va vosi
talarini yo'q qilish, ishdan chiqarish, buzish yoki o'g'irlash;
axborotning programma va apparat kalitlarini hamda kriptografik
himoya vositalarini o'g'irlash;
xodimlarga ta’sir o'tkazish;
axborot sistemalarining «kasallangan» komponentlarini yetkazib
berish;
texnik kanallar orqali chiqib ketayotgan axborotni yig'ish;
texnik vositalarda va xonalarda axborotni ushlab qoladigan
elektron vositalarni o'matish;
ma’lumotlarni uzatish va aloqa tarmoqlarida axborotlarni ushlab
qolish, deshifrovka qilish va yolg'on ma’lumotlarni uzatish;
parol-kalit tizimlariga ta’sir o'tkazish.
11nformatsionnie texnologii v biznese. Ensiklopediya. Piter.2002, 747 str.
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
| |
lar esa m axsus tadbirlarni bajaruvchi xizmatlar - qidiruv ishlarini olib bo-

|
lar esa m axsus tadbirlarni bajaruvchi xizmatlar - qidiruv ishlarini olib bo-Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mlar esa m axsus tadbirlarni bajaruvchi xizmatlar - qidiruv ishlarini olib bo-
82
rish, tibbiy yordam k o ‘rsatish, y o n g ‘inlam ing tarqalishiga y o ‘l qo'ym aslik
va uiam i o ‘chirish, jam oat tartibini saqlash, insonlar salom atligini tiklash,
razvedka o'tkazish, avariya va texnikalarni tiklash, him oya inshootlarida
xizm at ko‘rsatish va boshqa m axsus vazifalam i bajaruvchi tizimlarga
bo‘linadi (1-2-rasm lar).
Fuqarolar m uhofazasi tizim lariga 0 ‘zbekiston R espublikasi fuqaro-
lari: 18 yoshdan 60 yoshgacha b o ‘lgan erkaklar, 18 yoshdan 55 yosh -
gacha b o ‘lgan ayollar qabul qilinadi, safarbarlik k o ‘rsatmasiga ega
b o ‘lgan harbiy xizm atga mansublar, 1, 2, 3-guruh nogironlari, hom i-
lador ayollar, 8 yoshga to ‘lmagan bolalari bor ayollar, ayni paytda 3
yosh ga to ‘lmagan bolalari bor o ‘rta yoki o liy tibbiy m a’lum otli ayollar
bundan m ustasno.
Yuqorida ta’kidlab o ‘tilgan favqulodda vaziyatlam ing oldini olish va
bunday hollarda barakatlarni boshqarishning davlat tizimini tashkil
etish va uning faoliyatini ta’m inlash maqsadida «O 'zbekiston Respublika
si favqulodda vaziyatlarda ulam ing oldin iolish va harakat qilish davlat
tizimini yanada takomillashtirish to ‘g ‘risida»gi 0 ‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining 242-sonli ( 2 0 1 1-y.) qarori qabul qilindi.
Ushbu qaror 0 ‘zbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlarda ular-
ning oldini olish va harakat qilish davlat tizim i (FV D T)ning asosiy vazi-
falarini, uning tashkil etilishini, tarkibini va faoliyat k o ‘rsatish tartibini
belgilab beradi.
FVDTning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
- Tinchlik va harbiy davrda aholi va hududlarni favqulodda vaziyat-
|
| |
qizil rangda b o ‘lishi, uning otilib-otilib chiqib turishidir

turishi bilan xarakterlanadi, bunda qon otilib
chiqmaydi (venoz qon ketishi).
Kapillarlardan qon ketishi
teri, teri osti
kletchatkasi va muskullardagi mayda-mayda
tomirlar zararlanganida sodir bo‘ladi. Kapil
larlardan qon ketayotgan mahalda jarohatning
butun yuzasi qonab turadi.
Tashqariga arteriyadan oqib chiqayo-
tgan qonni
vaqtincha to‘xtatish yo'li (qon
ketishir.ing bu xili hayot uchun hammadan
ko‘ra xatarliroqdir) jgut yoki burarna qo'yish
orqali, qo‘l yoki oyoqni imkoni boricha qat-
tiqroq bukilgan holatda bog‘lab qo‘yish, ar-
teriyani shikastlangan joyidan yuqori tomonini
barmoqlar bilan bosib turishdir. Bunda arteri-
yaning suyaklarga yaqinroq joyiga bosib turil-
adigan puls nuqtalarini bilish kerak (J5-rasm).
Uyqu va chakka arteriyasi jarohatlanganida
esa barmoqlar jarohatning pastidari bosiladi.
Arteriyalami barmoq bilan bosib
turish
qon
oqishini
vaqtincha
to‘xtashning eng oson va tezkor
usulidir. Bunda arteriyalar suyak
yonidan
yoki
uning
ustidan
o‘tadigan
joylar
barmoq
bilan
bosib turiladi (16-rasm). Totnimi
barmoq bilan bosib, qon to‘xtatib
turilganidan keyin, mumkin bo‘lgan
joylarga jgut yoki burama qo‘yish
va jarohatni steril bog‘lama bilan
bog‘lab
qo‘yisb
kerak.
Q o i-
oyoqlaming yirik arterial tomirlari
shikastlangan
paytlarda
jgut
(burama) qo‘yish qonni vaqtincha
to‘xtatib turishning asosiy usulidir.
Jgutni
son,
boldir,
yelka
va
resurslar zaxiralarini yaratish

|
resurslar zaxiralarini yaratishBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mresurslar zaxiralarini yaratish;
- bashorat qilinayotgan yoki yuzaga kelgan favqulodda vaziyat
lam in g holati, k o ‘lamlaridan kelib chiqib 0 ‘zbekiston Respublikasi
B o sh Vaziri - R espublika Fuqaro M uhofazasi B o sh lig ‘i, shuningdek,
Q oraqlpog‘iston Respublikasi, tegishli viloyatlar va Toshkent shahri
fuqaro m uhofazasi b o sh lig ‘ining qarori bilan m uayyan hudud doirasida
F V D T faoliyat k o ‘rsatishm ing quyidagi rejimlaridan biri o ‘rnatiladi.
Jumladan, kundalik faoliyat rejimi - m e ’yordagi ishlab chiqarish -
sanoat, radiatsion, kim yoviy, b io lo g ic (bakteriologik), sesm ik v a gid-
rom eteorologik vaziyatda, epidemiyalar, epizotiyalar va epifitotiyalar
boMmaganda;
- yuqori tayyorgarlik rejimi - ishlab chiqarish - sanoat, radiatsion,
kim yoviy, biologik (bakteriologik),sesm ik va gidrom eteorologik vazi-
yat yom onlashganda, favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi m umkinligi
to ‘g ‘risida bashorat olinganda;
- favqulodda rejim - favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda va fa
vqulodda vaziyatlar davrida.
86
FVDT faoliyat ko‘rsatish chog‘ida quyidagi tadbirlarni amalga
oshiradi:
kundalik faoliyat rejimida:
- atrof muhitning holatini, potensial xavfli obyektlar va ularga yondosh
hududlardagi vaziyatni kuzatish va nazorat qilishni amalga oshirish;
- favqulodda. vaziyatlam ing oldini olish, aholi xavfsizligini va
muhofazasini ta’minlash, yetkazilishi mumkin b o ig a n zarar v a ziyonni
qisqartirish, shuningdek, favqulodda vaziyatlar sharoitida turar jo y binolari,
sanoat obyektlari, hayot ta’minoti tizimlari v a iqtisodiyot tarmoqlari
faoliyat k o ‘rsatishining barqarorligini oshirish bo‘yicha maqsadli va ilmiy
|
| |