Yarimo‘tkazgichli diod, uning volt-amper tavsifi, parametrlari, belgilanishi, tuzilishi va ishlatilishi

|
Yarimo‘tkazgichli diod, uning volt-amper tavsifi, parametrlari, belgilanishi, tuzilishi va ishlatilishi
|
bet | 31/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgYarimo‘tkazgichli diod, uning volt-amper tavsifi, parametrlari, belgilanishi, tuzilishi va ishlatilishi
Yarimo‘tkazgichli diod deb, ikki elektrodli, asosiy xususiyati bir tomonlama elektr o‘tkazuvchanlik bo‘lgan elektron asbobga aytiladi (2.14-rasm). Yarimo‘tkazgichli diodning boshqa electron lampalardan farqi teskari tokning kattaligidir, u vakuumli diod va kenotronlarda deyarli bo‘lmaydi. Undan tashqari, to‘g‘ri tok o‘tayotganda, diodda kuchlanish kam pasayadi. 2.15-rasmda germaniy qotishmali diodning tuzilishi keltirilgan.
Agar dioddan o‘tayotgan tok miqdorini unga berilgan kuchlanishning miqdori va qutbiga bog‘liqligini grafik ravishda ko‘radigan bo‘lsak, u quyidagicha tasvirlanadi va u diodning volt-amper tavsifi deyiladi.
2.16-rasmda: Ito‘g‘. — dioddan o‘tadigan to‘g‘ri yo‘naltirilgan tokning miqdori; Ites. – tokning teskari yo‘naltirilgan qiymati; Uto‘g‘. – to‘g‘ri kuchlanishning miqdori; Utes. – teskari kuchlanishning miqdori. Elektron-teshikni o‘tuvchilarining soni bo‘yicha bitta o‘tuvchili va uchta o‘tuvchili diodlar bo‘ladi. Uchta o‘tuvchilarga dinistor va tiristorlar kiradi.
Diodlarning ishlatilishi va ishlash prinsipi bo‘yicha quyidagicha tavsiflash mumkin: detektorli va o‘ta yuqori tebranishli o‘zgarti- ruvchi diodlar; impulsli diodlar; kuch diodlari va ventillar; yarimo‘tkazgichli stabilitronlar; aylanadigan diodlar; tunnel diodlari; parametrli diodlar (varikaplar); dinistorlar; tiristorlar; fotodiodlar. Diodlar quyidagicha belgilanadi: D7A – diod: 7 – tartib raqami, D – xillari; GB – germaniyli ventil, dinistorlar – KN102A, tiristorlar – KU202V kabi belgilanadi. Yarimo‘tkazgichli diodlar kichik, o‘rta va yuqori quvvatli to‘g‘rilagichlarda (vipryamitel), rezonansli va parametrik kuchaytirgich (usilitel) va generatorlarda, elektron ulaydigan va o‘chiradigan asboblarda hamda sanoat elektronikasining boshqa sxemalarida keng qo‘llaniladi. 2.17-rasmda diodlarning shartli belgisi ifodalangan.
Bipolyar tranzistorlar, ularning tuzilishi va usullari
Тranzistorlar deb, kirish zanjiridagi tokning o‘zgarishi chiqish zanjiridagi qarshilikning o‘zgarishiga olib keladigan yarimo‘tkazgich asboblarga aytiladi. Ba’zan elektr signallarini kuchaytirishga yoki generatsiyalashga mo‘ljallangan, n-p o‘tuvchi yarimo‘tkazgich asboblariga tranzistorlar deyiladi va ular 3 yoki undan ko‘p uchga ega bo‘ladilar. «Тranzistor» so‘zi inglizcha «transformer of resistance» so‘zidan kelib chiqib, «qarshilikni o‘zgartiruvchi» degan ma’noni anglatadi. Тranzistorlarning quvvati, tebranishlar diapazoni, yasash texnologiyasi va faoliyat prinsipi bo‘yicha turli tavsiflari mavjud. Xalq xo‘jaligida eng ko‘p tarqalgani biрolyar tranzistorlar hisoblanadi (2.18-rasm). Emitter va kollektori teshikli bo‘lgan yoki p elektr o‘tkazuvchanli va bazasi elektron elektr o‘tkazuvchanli tranzistorlarni p-n-p-turidagi tranzistorlar deyiladi (2.19-rasm).
Тranzistor bilan elektrovakuum triodini solishtirganimizda, emitter — katodga, baza — to‘rga, kollektor — anodga to‘g‘ri keladi. To‘rli kuchlanish (kirish) orqali boshqariladigan trioddan farqi, tranzistor kirish toki orqali boshqariladi, shuning uchun tranzistorning kirish zanjirida, uch elektrodli lampalarning kirish zanjiriga nisbatan quvvatdan ko‘proq foydalanish mumkin bo‘ladi. Endi p-n-p-turidagi tranzistorlarning ishlash prinsipi bilan tanishamiz (2.20-rasm). Тranzistorning kollektor (chiqish) zanjiriga o‘tkazmaslik yo‘nalishida Ekb manba ulanadi. Kollektor o‘tish joyida elektr maydonining keskinligi oshadi va kollektor o‘tish joyi orqali asosiy bo‘lmagan tashuvchilarning harakatidan kelib chiqqan kollektor zanjirida kichik teskari tok paydo bo‘ladi. Bu tok kollektorning issiqlik toki deyiladi, chunki uning miqdori haroratga bog‘liq bo‘ladi va Ikbo bilan belgilanadi. Bu qisqacha tranzistorning ishlash prinsiрidir.
|
| |