nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Maxsus effektlarni o‛rnatish

|
Maxsus effektlarni o‛rnatish
|
bet | 6/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,72 Mb. | | #229291 |
Bog'liq 2 mavzu. Multimediya texnologiyalari3. Maxsus effektlarni o‛rnatish. - Maxsus effektlarni o‘rnatish deganda namoyishlarni bir slayddan
- boshqa slaydga o‘tish tezliklari ketma-ketligi tushuniladi. Bu funksiyani
- bajarish uchun PowerPoint dasturining menyular satridagi «Переходы» nomli menyu yordamida tanlanadi.
Bu menyunada ish yuritish, ya’ni bir slayddan boshqa slaydga o‘tish ikki xil usulda olib boriladi: - Bu menyunada ish yuritish, ya’ni bir slayddan boshqa slaydga o‘tish ikki xil usulda olib boriladi:
- 1. Sichqoncha tugmasini bosish orqali. Bunda oynaning o‘ng qismidagi «Время показа слайдов» darchasidagi «по щелчку» oldiga belgi qo‘yiladi.
- 2. Avtomatik ravishda (belgilangan vaqtdan keyin). Buning uchun 1-
- usuldagi ish takrorlanadi. Faqat «Время показа слайдов» darchasida
- «Автоматически после» oldiga belgi qo‘yiladi va uning tagida slaydlarning almashinish daqiqasi kiritiladi.
- Animatsiya — bu obyektlar, kameralar, yorug‘lik manbalarining o‘zaro
- joyini almashtirish yoki ularning o‘lchamlarini vaqt bo‘yicha o‘zgarishiga ega bo‘lgan vazifa yoki topshiriqdir. Hozirgi paytda kompyuterli grafika vositalarini qo‘llashning ushbu sohasi kuchli rivojlanishni boshdan kechirmoqda.
4. PowerPoint dasturidagi qo‛shimcha elementlar bilan ishlash. - Rasm qo‘yish. Taqdimotga rasm qo‘yish yoki rasmni boshqa
- taqdimotdan olib qo‘yish mumkin. Buning uchun quyidagi ishlar bajariladi:
- Rasm qo‘yish uchun:
- · Rasmni qo‘yish kerak bo‘lgan slayd ko‘rinishi tanlanadi.
- · tugmachasi bosiladi kerakli rasm tanlab olinadi.
- · Shu darchadan «Вставить» (Qo‘yilsin) tugmachasi bosilgandan so‘ng yaratilayotgan prezentatsiyada rasm paydo bo‘ladi.
Jadvallar qo‘yish. - PowerPoint dasturida boshqa dasturlardagi kabi jadval ko‘rinishidagi ma’lumotlarni ham kiritish va uni tahrirlash mumkin. Bu standart uskunalar panelidagi quyidagi piktogramma yordamida amalga oshiriladi, ya’ni:
- · jadvalning kerakli ustun va satr parametrlari tanlab olinadi va ekranda hosil bo‘lgan jadvalga sonli va matnli qiymatlar kiritiladi;
- · jadvalga o‘zgartirishlar kiritiladigan bo‘lsa jadval faollashtiriladi, ya’ni sichqoncha ko‘rsatkichi jadval tasviri ustida ikki marta bosiladi.
- Jadval bilan ishlashni tugallash sichqoncha ko‘rsatkichi orqali amalga oshiriladi.
|
| |
Diagrammalarni qo‘yish - Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi

|
Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi
|
bet | 7/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,72 Mb. | | #229291 |
Bog'liq 2 mavzu. Multimediya texnologiyalariDiagrammalarni qo‘yish - Diagrammani qo‘yish uchun zarur bo‘lgan slaydlar umumiy
- ko‘rinishidagi diagrammalar bilan ishlash slaydlari tanlanadi.
- tugmachani bosing va kerakli ko‘rinishdagi diagrammani
- tanlang. O‘lchamlarni o‘rnating hamda qiymatlarni keraklicha
- o‘zgartiring.
- · Diagramma kattaligini o‘zgartiring va kerakli joyga o‘rnating.
Slaydlarni o‘chirish. - 1. O‘chirilishi kerak bo‘lgan slaydni belgilanadi.
- 2. Konteksli menyudagi «Удалить слайд» (Slaydni olib tashlash) buyrug‘ini tanlang.
- Taqdimot yaratish uchun saytlar
- https://ahaslides.com/
- https://prezi.com/
- https://wepik.com/ai-presentations
- https://gamma.app/?lng=en
- https://www.canva.com/uz_uz/
|
| |
Multimedia tizimining ikkinchi turini joriy etish uchun kompyuterning tizimli bloki, proyektor va ikki tomonlama axborot almashuvchi elektron doskalardan (interaktiv doska) foydalaniladi

|
Multimedia tizimining ikkinchi turini joriy etish uchun kompyuterning tizimli bloki, proyektor va ikki tomonlama axborot almashuvchi elektron doskalardan (interaktiv doska) foydalaniladi
|
bet | 4/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,72 Mb. | | #229291 |
Bog'liq 2 mavzu. Multimediya texnologiyalari Multimedia tizimining ikkinchi turini joriy etish uchun kompyuterning tizimli bloki, proyektor va ikki tomonlama axborot almashuvchi elektron doskalardan (interaktiv doska) foydalaniladi. - Multimedia tizimining ikkinchi turini joriy etish uchun kompyuterning tizimli bloki, proyektor va ikki tomonlama axborot almashuvchi elektron doskalardan (interaktiv doska) foydalaniladi.
- Multimedia tizimining tatbiq etilish sohalaridan asosiysi keng ma'-noda ta'limdir, ya'ni videoensiklopediya, interaktiv yo'naltirgich,
- trenajerlar, intellektual o'yinlar, kompyuter o'qitish tizimi va masofaviy ta'lim yo'nalishlaridir.
- O'qitish dasturlari- Taqdimotnomalar_ Kompyuter grafika vositalari
- Hozirda multimedia texnologiyalari televideniye va kinostudiyalarda filmlarni yaratish jarayonida keng ko'lamda qo'llanilmoqda. Kino industriyasida va video san'atida multimedia tizimi muallifning zaruriy ish dastgohiga aylanmoqda.
- Axborot va reklama faolyatida.
- Dam olish, o’yin va virtual reallik tizimlarida.
- Ta’lim sohasida.
- Shou beznesda.
- Shaxsiy audio va video kutuvxonalar yaratishda.
- Kompyuter o‘yinlarini ishlab chiqarishda.
- Elektron ensiklopediylarni tayyorlash va boshqalar.
1. PowerPoint dasturi haqida umumiy ma’lumot. - PowerPoint dasturi MICROSOFT firmasining WINDOWS qobig‘i ostida yaratilgan bo‘lib, ushbu dastur prezentatsiyalar (taqdimot qilish, ya’ni tanishtirish) bilan ishlash uchun eng qulay bo‘lgan dasturiy vositalardan biridir.
- Dasturdagi asosiy tushunchalar bu — slayd va prezentatsiya tushunchalaridir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Multimedia tizimining ikkinchi turini joriy etish uchun kompyuterning tizimli bloki, proyektor va ikki tomonlama axborot almashuvchi elektron doskalardan (interaktiv doska) foydalaniladi
|
MARKAZIY OSIYO DAVLATLARINING TABIIY BOYLIKLARI VA UNGA KO’RA JAHONDA TUTGAN O’RNI VA SALOHIYATI

|
MARKAZIY OSIYO DAVLATLARINING TABIIY BOYLIKLARI VA UNGA KO’RA JAHONDA TUTGAN O’RNI VA SALOHIYATI
|
bet | 11/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
18. MARKAZIY OSIYO DAVLATLARINING TABIIY BOYLIKLARI VA UNGA KO’RA JAHONDA TUTGAN O’RNI VA SALOHIYATI.
Markaziy Osiyo tabiiy xilma-xillikka ega mintaqa boʻlib, oʻzining geografik joylashuvi tufayli tarixan muhim rol oʻynagan. Quyida Markaziy Osiyodagi baʼzi tabiiy xususiyatlar va ularning mintaqaning geosiyosiy ahamiyatiga taʼsiri haqida maʼlumotlar keltirilgan:
Tog'li hududlar:
Pomir va Tyan-Shan tog'lari: Markaziy Osiyoning janubi-sharqida joylashgan Pomir va Tyan-Shan tog'lari mintaqaning muhim tog'li hududini tashkil qiladi. Ushbu tog'lar mintaqaning aksariyat mamlakatlarida suv resurslarining boshlang'ich nuqtalarini o'z ichiga oladi.
Suv resurslari:
Seyhun va Jayhun daryolari: Markaziy Osiyoning yirik daryolari Seyhun (Amudaryo) va Jayhun (Sirdaryo) Pomir va Tyan-Shan togʻlaridan boshlanadi va mintaqadagi suv resurslarining asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi. Bu daryolar qishloq xoʻjaligi yerlarini sugʻorish va energiya ishlab chiqarishda muhim ahamiyatga ega.
Orol dengizi: Seyhun va Jayhun daryolari Orol dengiziga quyiladi. Biroq Orol dengizining qurishi mintaqadagi suv xo‘jaligida jiddiy muammolarni keltirib chiqardi.
Dasht va cho'llar:
Qoraqum va Qizilqum choʻllari: Oʻrta Osiyoning katta qismi dasht va choʻllar bilan qoplangan. Qoraqum va Qizilqum choʻllari mintaqaning sharqiy va gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, ularda tabiiy boyliklar hamda yirik dehqonchilik maydonlari mavjud.
Biologik xilma-xillik:
Tabiiy hayot: Markaziy Osiyo biologik xilma-xillikka boy mintaqadir. Tog'li hududlarda, dasht va cho'llarda turli xil ekotizimlar mavjud. Biroq, bu ekotizimlar inson faoliyati va iqlim o'zgarishi kabi tahdidlar ostida.
Geosiyosiy ahamiyati:
Tarixiy va madaniy aloqalar: Markaziy Osiyoning geografik joylashuvi tarixan uni turli madaniyatlar chorrahasiga aylantirgan. Bu hudud tarixiy Ipak yoʻlining bir qismi boʻlib, turli imperiyalar oʻrtasida strategik ahamiyatga ega edi.
Energiya resurslari: Markaziy Osiyo, ayniqsa Qozogʻiston va Turkmaniston kabi mamlakatlarda boy energiya resurslari tufayli geosiyosiy ahamiyatga ega. Bu davlatlar tabiiy gaz va neft zahiralari bilan jahon energetika bozorida nufuzli o‘ringa ega.
Markaziy Osiyoning tabiiy go'zalliklari va tabiiy resurslari mintaqaning iqtisodiy va geosiyosiy ahamiyatiga ta'sir ko'rsatdi. Biroq, suv resurslarini boshqarish, biologik xilma-xillikni muhofaza qilish va iqlim o'zgarishi kabi masalalarda duch kelgan qiyinchiliklar mintaqaning barqarorlik nuqtai nazaridan muhim muammolarga duch kelishiga sabab bo'lmoqda.
|
| |
MARKAZIY OSIYONING GEOGRAFIK O’RNINI G’ARBIY YEVROPADAGI VA SHARQIY OSIYODAGI SHU KENGLIKDA YOTGAN TABIIY - GEOGRAFIK O’LKALAR BILAN SOLISHTIRISH

|
MARKAZIY OSIYONING GEOGRAFIK O’RNINI G’ARBIY YEVROPADAGI VA SHARQIY OSIYODAGI SHU KENGLIKDA YOTGAN TABIIY - GEOGRAFIK O’LKALAR BILAN SOLISHTIRISH
|
bet | 10/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
17. MARKAZIY OSIYONING GEOGRAFIK O’RNINI G’ARBIY YEVROPADAGI VA SHARQIY OSIYODAGI SHU KENGLIKDA YOTGAN TABIIY - GEOGRAFIK O’LKALAR BILAN SOLISHTIRISH.
Oʻrta Osiyoning geografik joylashuvi Gʻarbiy Yevropa va Sharqiy Osiyoda uchraydigan tabiiy geografik obʼyektlarga nisbatan oʻziga xos xususiyatga ega. Quyida men Markaziy Osiyoning geografik xususiyatlarini G‘arbiy Yevropa va Sharqiy Osiyodagi ba’zi mamlakatlar bilan solishtirgan holda tushuntiraman:
Iqlim:
Markaziy Osiyo (Ayniqsa, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston): Markaziy Osiyo mamlakatlarining aksariyati kontinental iqlimga ega, yaʼni qishi sovuq va qattiq, yozi esa issiq va quruq. Bu hududlarda odatda cho'l iqlimi hukm suradi.
G'arbiy Evropa (masalan, Germaniya, Frantsiya): G'arbiy Evropadagi iqlim okeanikdan kontinental iqlimgacha bo'lishi mumkin. Oʻrta Osiyodagiga qaraganda odatda yumshoqroq va fasllar orasidagi harorat farqlari yumshoqroq.
Tuproq va tabiiy geografiya:
Oʻrta Osiyo: Oʻrta Osiyo keng dashtlar, togʻlar (masalan, Pomir va Tyan-Shan), koʻllar va choʻl hududlarini oʻz ichiga oladi. Suv resurslari asosan tog'li hududlardan kelib chiqadi.
Sharqiy Osiyo (ayniqsa Xitoy): Xitoy katta va xilma-xil topografiyaga ega. Tog'lar, tekisliklar, daryo vodiylari va qirg'oqbo'yi hududlari mamlakatning tabiiy xilma-xilligini tashkil qiladi.
G'arbiy Evropa: G'arbiy Evropada tog'lar (masalan, Alp tog'lari), vodiylar, daryolar va dengiz qirg'oqlari mavjud.
Suv resurslari:
Oʻrta Osiyo (ayniqsa Qozogʻiston va Tojikiston): Oʻrta Osiyo mamlakatlarida suv resurslari asosan togʻli hududlardan kelib chiqadi va bu suv resurslari muhim daryo tizimlarini (masalan, Seyhun va Jayhun daryolari) tashkil qiladi.
Sharqiy Osiyo (ayniqsa Xitoy): Xitoyda Yangtze va Sariq daryo kabi yirik daryolar muhim suv manbalari hisoblanadi.
Gʻarbiy Yevropa: Gʻarbiy Yevropada Reyn, Sena va Dunay kabi daryolar keng daryolar tarmogʻini tashkil qiladi.
Iqtisodiy faoliyat:
Markaziy Osiyo: Qishloq xoʻjaligi, chorvachilik, togʻ-kon sanoati va energiya resurslari (neft va tabiiy gaz) Markaziy Osiyo iqtisodiyotida muhim oʻrin tutadi.
Sharqiy Osiyo (ayniqsa, Xitoy): Xitoy iqtisodiyoti qishloq xo'jaligi, ishlab chiqarish, savdo va xizmat ko'rsatish sohalarini o'z ichiga olgan keng spektrga ega.
G'arbiy Evropa: G'arbiy Evropa mamlakatlari odatda rivojlangan sanoat iqtisodiyotiga ega va xizmat ko'rsatish sohasi ishlab chiqarish va texnologiya yetakchiligida muhim rol o'ynaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
MARKAZIY OSIYONING GEOGRAFIK O’RNINI G’ARBIY YEVROPADAGI VA SHARQIY OSIYODAGI SHU KENGLIKDA YOTGAN TABIIY - GEOGRAFIK O’LKALAR BILAN SOLISHTIRISH
|
Buyumning tavsifini aniqlash

|
Buyumning tavsifini aniqlash
|
bet | 3/9 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 445,5 Kb. | | #158998 |
Bog'liq Elbekjon kurs ishi 21.2. Buyumning tavsifini aniqlash
Buyumning tavsifini aniqlashda asosan shu buyum yoki mahsulot uchun normativ hujjatlar va Davlat standartlari (DAST) ruxsat etadigan tavsiyalar kiritiladi.
Bosqich loyihasini (yoki diplom loyixasini) bajarish uchun quyidagilar berilgan: unumdorliklari yiliga 18 ming m3 dan bo‘lgan, o‘lchamli PD-2x2,25x20 bo‘lgan yo’l plitasi ishlab chiqarish sexining (korxonaning) texnologik jarayonini loyihalash. Buyumning sinfi V30 bo‘lgan betondan tayyorlanadi. Buyum agregat-potok usulida ishlab chiqariladi.
Qarayotgan misolimizdagi buyumlar uchun sarf bo‘ladigan beton va armatura miqdorini hisoblaymiz. Hisoblashlar qulay bo‘lishi uchun jadval shaklida bajariladi (jadval 1.1).
Buyumning tavsifi va unga ishlatiladigan materiallar sarfi
Jadval 1.1
№
|
Markasi
|
O‘lchamlari, mm
|
Beton sarfi, m3
|
Armatura sarfi, kg
|
Armatura-ning solish-tirma sarfi, kg/m3
|
uzunligi
|
eni
|
bo‘yi
|
oddiy
|
Zo‘riqti-rilgan
|
jami
|
1
|
PD-2x2,25x20
|
2000
|
2250
|
200
|
0,9
|
19,0
|
-
|
19,0
|
21,1
|
|
| |
Korxonaning ish rejimini asoslash

|
Korxonaning ish rejimini asoslash
|
bet | 4/9 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 445,5 Kb. | | #158998 |
Bog'liq Elbekjon kurs ishi 21.3. Korxonaning ish rejimini asoslash
1992 yil 8 dekabrda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi qomusiga asosan ishchi va xizmatchilarning haftalik ish vaqti 41 soatdan oshmasligi kerak. Ishchi va xizmatchilar uchun kechasi ishlash vaqti qisqartirilgan. SHu bilan birga haftada dam olish kunlari va maosh to‘lanadigan mehnat ta’tili joriy qilingan.
Korxonadagi texnologik jarayonlarni va ishchilar sonini to‘g‘ri hisoblash uchun sexning ish rejimini tanlash kerak. Sexning ish rejimi yillik ish sutkalar soni va sutkalik smena soni bilan tavsiflanadi (belgilanadi). Yig‘ma beton va temirbeton buyumlari va qurilmalari ishlab chiqaruvchi korxonalar, zavod va kombinatlarda ish sutkalari quyidagicha qabul qilinadi:
-hisobiy yillik ish sutkasi – 262;
-temir yo‘l transporti bilan xom ashyo va mahsulotlarni tashish – 365;
-sutkalik ish smena soni (issiqlik bilan ishlov berilmaydigan bo‘lsa)–2;
- issiqlik bilan ishlov beriladigan bo‘lsa – 3;
Xom ashyo va tayyor mahsulotlarni qabul qilish va jo‘natish jarayonidagi sutkalik smena soni;
- temir yo‘l transporti bilan – 3;
- avtomobil transporti bilan – 2;
Asosiy texnologik uskuna va jihozlar uchun ishlab chiqarishning agregat potok, konveyer, kasseta va stend usullar qo‘llanilganda yillik ish fondi vaqti quyidagicha hisoblanadi:
S=Kf·Nn (1.1)
Bu erda Kf-texnologik uskunalardan foydalanish koeffitsienti, Kf=0,94.
Nn-bir yillik ish kunlari, soni, Nn=262;
Loyihalanayotgan korxonaning ish haftasi besh kunlik bo‘lsin. Unda ikki smenadagi ish soatlari 16 s va uch smenadagi ish soatlari 23 s bo‘ladi. Aniqlangan ish rejimlari bo‘yicha ma’lumotlarni jadval 1.2. ga kiritamiz.
Korxonaning ish rejimi
Jadval 1.2
№
|
Asosiy sexlar
|
Bir yildagi kunlar soni
|
Sutkadagi smenalar soni
|
Smenadagi ish soatlari
|
Yillik fond ish vaqti, soat
|
Koeffitsient, Kf
|
Hisobiy yillik fond ish vaqti, soat
|
1
|
Beton qorish sexi
|
262
|
2
|
8+8
|
16x262=4192
|
0,943
|
4192x0,94=3950
|
2
|
Armatura sexi
|
262
|
2
|
8+8
|
4192
|
0,943
|
3950
|
3
|
Quyish sexi
|
262
|
2
|
8+8
|
4192
|
0,943
|
3950
|
4
|
Issiqlik bilan ishlov berish kame-rasi
|
262
|
3
|
23
|
6026
|
0,943
|
5680
|
|
| |
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi

|
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi
|
bet | 1/3 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 70,9 Kb. | | #134628 |
Bog'liq o\'zbek tilini sohada qo\'llanishi Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi Mavzu: Bosh harflar imlosi va chiziqcha bilan yozish qoidalari Bosh harflar imlosi 1. Kishining ismi, ota ismi, familyasi, taxallusi, ramziy atoqli oti bosh harf bilan boshlanadi. Misol: Dilbar , Husniddinov , Alisher Navoiy 2. Joy nomlari bosh harf bilan boshlanadi: 2. Joy nomlari bosh harf bilan boshlanadi: Misol: Buxoro , Zarafshon , Hindiston , Kogon 3.Yulduz va sayyoralar , boshqa xil osmon jismlarining atoqli oti bosh harf bilan boshlanadi. Misol: Quyosh , Yupiter , Pluton Hulkar , Qavs , mirrix
4.Madaniy-maishiy va savdo korxonalariga, adabiyot va san'at asarlariga, sanoat va oziq- ovqat mahsulotlariga, shuningdek, transport vositalari, sport inshootlariga qo'yilgan nomlar yilgan bosh harf bilan boshlanadi.
Misol: Tong (mehmonxona) , Ozodlik (haykal) , Bosch (maishiy texnika
5. Muhim tarixiy sana va bayramlarning nomlari tarkibidagi birinchi so’z bosh harf bilan boshlanadi.
Misol: Xotira kuni
Navro’z kuni
6. Davlatlarning, davlat oliy tashkilotlari va mansablarining, xalqaro tashkilotlarning nomidagi har bir so'z bosh harf bilan boshlanadi. 6. Davlatlarning, davlat oliy tashkilotlari va mansablarining, xalqaro tashkilotlarning nomidagi har bir so'z bosh harf bilan boshlanadi. Misol:O'zbekiston Respublikasi, Rossiya Federatsiyasi, Misr Arab Respublikasi, O'zbekiston Respub likasi Prezidenti, O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Raisi, O'zbekiston Respublikasi Oliy Sudining Raisi, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Jahon Tinchlik Kengashi 7.Boshqa tarkibli nomlarda oliy mansabni bildiruvchi birinchi soʻzgina bosh harf bilan boshlanadi. Misol: Bosh vazirning o'rinbosari, Mudofaa vaziri, Yozuvchilar uyushmasi, O'zbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi
|
ESLATMA! - Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi...

|
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi
|
bet | 3/3 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 70,9 Kb. | | #134628 |
Bog'liq o\'zbek tilini sohada qo\'llanishiESLATMA! 1) juft so'zdan qo'shimcha yordamida yasalgan so'zlar ham chiziqcha bilan yoziladi: baxt-saodat- li, xayr-xo'shlashmoq kabi; 2) juft so'z qismlari orasida -u (-yu) bog'lov- chisi kelsa, undan oldin chiziqcha qo'yiladi va juft so'z qismlari ajratib yoziladi: do'st-u dush- man (do'st-dushman), kecha-yu kunduz (kecha- kunduz) kabi; 3) yetakchi va ko'makchi fe'l bir xil shaklda bo'lsa, chiziqcha bilan yoziladi: yozdi-oldi, borasan-qo'yasan, uxlabman-qolibman kabi. 2.Belgini kuchaytiruvchi qip-qizil, yam- yashil, dum-dumaloq, kuppa-kunduzi, to'ppa- to'gri, bab-barobar kabi so'z shakllari chiziqcha bilan yoziladi 2.Belgini kuchaytiruvchi qip-qizil, yam- yashil, dum-dumaloq, kuppa-kunduzi, to'ppa- to'gri, bab-barobar kabi so'z shakllari chiziqcha bilan yoziladi 3. So'zning -ma, ba- yordamida birlashgan qismlari chiziqcha bilan yoziladi: 3. So'zning -ma, ba- yordamida birlashgan qismlari chiziqcha bilan yoziladi: koʻchama- ko'cha, uyma-uy, rang-barang, dam-badam kabi. Lekin mustaqil ishlatilmaydigan qism qatnashsa, bunday so'zlar qo'shib yoziladi: ro'baro', dar- badar kabi. 4. Rus tilidan aynan yoki so'zma-so'z tarjima qilish yo'li bilan olingan so'zlar asliga muvofiq chiziqcha bilan yoziladi: unter-ofitser, kilovatt- soat kabi. 5. -chi, -a (-ya), -ku, -u (-yu), -da, -е, -ey (-yey) yuklamalari chiziqcha bilan yoziladi: 5. -chi, -a (-ya), -ku, -u (-yu), -da, -е, -ey (-yey) yuklamalari chiziqcha bilan yoziladi: sen-chi, boraylik-chi, sen-a, kutaman-a, bola-ya, mingta-ya, keldi-ku, kelgan-u, yaxshi-yu, yax- shi-da, qoʻy-e, yashang-e, o'g'lim-ey, keldi-yey kabi. Ammo mi, oq (-yoq), -ov (-yov), -gina (-kina,-qina) yuklamalari o'zidan oldin kelgan so'zga qo'shib yoziladi: keliboy, oʻziyog, ko'rganov, ko'rdiyov, mengina, qoʻshiqgina 6. Tartib son arab raqamlari bilan yozilsa, -nchi qo'shimchasi o'rniga chiziqcha (-) qo'yiladi: 6. Tartib son arab raqamlari bilan yozilsa, -nchi qo'shimchasi o'rniga chiziqcha (-) qo'yiladi: 7- sinf, 5-A" sinji, 3-,7-,8-sinf @quvchilari, 60-yillar 1991-yilning 1- sen- tabri kabi. Tartib sonni ko'rsatuvchi rim raqam- laridan keyin chiziqcha yozilmaydi: XX asr, X sinf
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi
|
Vazirliklar va idoralar, korxonalar va tash- kilotlar nomi tarkibidagi birinchi so'z bosh harf bilan boshlanadi

|
Vazirliklar va idoralar, korxonalar va tash- kilotlar nomi tarkibidagi birinchi so'z bosh harf bilan boshlanadi
|
bet | 2/3 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 70,9 Kb. | | #134628 |
Bog'liq o\'zbek tilini sohada qo\'llanishi8. Vazirliklar va idoralar, korxonalar va tash- kilotlar nomi tarkibidagi birinchi so'z bosh harf bilan boshlanadi. 8. Vazirliklar va idoralar, korxonalar va tash- kilotlar nomi tarkibidagi birinchi so'z bosh harf bilan boshlanadi. Misol:Sog'liqni saqlash vazirligi, Fan va texnika davlat qo'mitasi, Fanlar akademiyasi, Tilshunoslik instituti 9. Davlatning oliy darajali mukofoti nomi tarkibidagi har bir so'z bosh harf bilan bosh– lanadi. Misol: O'zbekiston Qahramoni" (unvon), Oltin Yulduz" (medal). 10.Boshqa mukofotlar, fax- riy unvonlar, nishonlar nomidagi birinchi so'zgina bosh harf bilan boshlanadi: Sog'lom avlod uchun" (orden), „O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi (faxriy unvon), Matbaa a'lochisi (nishon) 11.Tarkibli nomlarning bosh harfidan iborat qisqartmalar, atoqli ot bo'lmagan ba'zi birik- malarning qisqartmalari bosh harf bilan yoziladi: 11.Tarkibli nomlarning bosh harfidan iborat qisqartmalar, atoqli ot bo'lmagan ba'zi birik- malarning qisqartmalari bosh harf bilan yoziladi: AQSH (Amerika Qo'shma Shtatlari), BMT (Birlashgan Millatlar Tashkiloti), AES (atom elektr stansiyasi) 12.Qisqartma tarkibida bo'g'inga ten teng qism bo'lsa, uning birinchi harfigina bosh harf bilan yoziladi: ToshDTU (Toshkent davlat texnika universiteti) CHIZIQCHA BILAN YOZISH IMLOSI: 1.Juft so'z va takror so'z qismlari chiziqcha bilan yoziladi: el-yurt, mehr-shafqat, qovun-tar- vuz, omon-esan, kecha-kunduz, yozin-qishin, asta-sekin, uch-tort, o'n-o'n beshta (10-15ta), bilinar-bilinmas, bordi-keldi, kuydi-pishdi, don- dun, oz-moz, mayda-chuyda, aldab suldab, o'ylab-netib, so'ramay-netmay, kiyim-kechak, adi-badt, ikir-chikir, duk-duk, taq-tuq, qop-qop, ming-ming (ming-minglab), bitta-bitta (bitta-bit- talab), baland-baland, chopa-chopa, ishlay-ish- lay, yaqin-yaqinlargacha, hamma-hammasi, uy- uyiga, ich-ichidan
|
| |
Pnevmatik shaberlar - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun
Чилангарлик ўқув услубий қўлланма
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun
|
Sun’iy intellekt - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

Sun’iy intellektni yer tuzish maqsadlari uchun mo‟ljallangan
avtomatlashgan tizimlarda foydalanish bilimlar bazasiga va turli xil dasturlar
majmualariga asoslanadi.
Bilimlar bazasi yer tuzuvchi-loyihachi tajribasini hisobga olib yaratiladi.
Unda loyihachi faoliyatiga va jism to‟g‟risidagi bilimlar, ma‟lumotlar to‟planadi,
qoidalar, hulosalar va tizimda ma‟lumotlarni tashkil etish to‟g‟risidagi bilimlar
hamda ularni manipulyatsiyalash qoidalari shakllanadi.
Evristik dasturlar majmuasi yer tuzuvchi – loyihachi tajribasiga va evristik
usullarga asoslanib, ijodiy vazifalarning birini modellashtiradi. Evristik yondashuv
aniq, bir ma‟noli va to‟la matematik bayonlashni talab etmaydi. Masalani
yechishga loyihachi qo‟llaydigan amaliy usullar, faqat, umumiy yaqinlashtirilgan
tarzda beriladi. Evristik dasturlarni ishlashda avtomatlashtirish jarayonini ajratish
zarurati tug‟ilmaydi. Tajribali loyihachi evristik xarakterga ega maxsus formal
apparatdan foydalangan holda vaziyatni baholaydi va loyihalash obyektlari orasida
U(
t)
Evristik dasturlar majmuasi
Bilimlar bazasi
Evristik dasturlar
va bilimlar bazasi
bilan ekspert
tizimi dasturlari-
ning o‟zaro aloqa-
sini ta‟minlaydi-
gan interfeys das-
turlari majmuasi
Ekspert tizimi dasturi majmuasi
Q(t)
W
Evristik dasturlarning ishlashi
uchun format ko‟rsatkichlarni
shakllantiruvchi dasturlar
majmuasi
Evristik dasturlarga xizmat
qiladigan va bilimlar bazasini
shakllantiradigan interfeys
dasturlari majmuasi
49
murakkab korrelyatsion aloqalarni hisobga oladi.
Ekspert tizimi dasturlari majmuasi bir necha mumkin bo‟ladigan evristik
yechimlardan bittasini tanlash imkonini beradi. Bunday dasturlar yechiladigan
masala talablariga mos keladigan bilimlar bazasida va evristik qoidalarda
saqlanadigan ma‟lumotlarga asoslanadi.
TEXNOLOGIK LINIYALARNI LOYIHALASH

|
TEXNOLOGIK LINIYALARNI LOYIHALASH
|
bet | 7/9 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 445,5 Kb. | | #158998 |
Bog'liq Elbekjon kurs ishi 22. TEXNOLOGIK LINIYALARNI LOYIHALASH
2.1. Texnologik liniyalarni hisoblash uchun umumiy ko‘rsatmalar va ularning ravoqlarda joylanishi
Sexda ishlab chiqariladigan buyum (korxonada ishlab chiqariladigan buyumlar) uchun quyidagi asosiy texnologik hisoblashlar amalga oshiriladi:
-buyumning xiliga va sexning (korxonaning) berilgan ishlab chiqarish unumdorligi asosida texnologik liniyalar sonini hisoblash;
-buyumlarga issiqlik bilan ishlov berish uchun issiqlik kameralari yoki avtoklavlarning asosiy tavsiflarini aniqlash (soni, o‘lchamlari va x.k);
-har bir texnologik liniya uchun jihozlar (mashina va agregatlar) sonini aniqlash;
-ravoqlardagi texnologik tizimlar ishlarining bajarilishini tashkillashtirish;
-liniyalardagi mashina va mexanizmlardan eng unumli foydalanishni yo‘lga quyish (texnologik tizimlarning bajarilishi siklogrammalari va x.k);
-buyumlarni ta’mirlash, texnik nazorat qilish va omborga jo‘natish jarayonini ratsional tashkillashtirish.
Asosiy texnologik jihozlar quyish sexga joylashtiriladi. Ishlab chiqarish liniyalari esa eni 18, 24, 36m, uzunligi 54÷144m bo‘lgan tipovoy ishlab chiqarish binosi ravoqlarga mos kelishi kerak. Sexning kran osti yo‘ligacha bo‘lgan balandligi 8,05 m, ustunlar orasidagi masofa chetki katorlar uchun 6 m va o‘rta katorlar uchun esa 12 m olinadi. [6].
Beton quyish sexida quyidagi postlar joylashadi: qoliplarni tayyorlash; betonni quyish; betonni zichlash; qoliplarni echish; ta’mirlash; sovutish; ushlab turish; buyumlarni qayta ta’mirlash, nazorat qilish va omborlarga jo‘natish postlari; issiqlik bilan qotirish kameralari, shuningdek armatura xom-ashyolar va komplektlovchi detallarni saqlovchi oraliq maydonchalar, qoliplarni sovutish maydoni va x.k.
Liniyaning texnologik jarayoni loyihalanganda asosiy e’tibor beton quyuvchi va uni zichlovchi uskuna va jihozlarga qaratilish kerak. Qolgan barcha postlar esa asosiy jarayonning ritm bo‘yicha ishlashini ta’minlab borish kerak.
|
| |
Dasturiy ta’minotning sifati

54
Dasturiy – texnik majmua deb o’zaro bog’langan dasturiy – metodik
majmualar va texnik ta’minot vositalari to’plamiga aytiladi.
YTLATning elementlarini loyihalash va yaratishda yuqorida keltirilgan
kontseptual qoidalarga asoslanish kerak. Bunda ishonchlilik kontseptsiyasiga mos
tarzda uning elementlariga bir xil talablar qo‟yish maqsadga muvofiq bo‟ladi.
Yer tuzish uchun turli xil dasturlardan foydalanish mumkinligini hisobga
olib, ulardan faqat chizma – loyiha – ishchi loyiha tizimiga mos keladiganlarini
ko‟rib chiqamiz. Yer tuzishni loyihalashdagi ishlarning umumiy texnologik
chizmasi 12–rasmda ko‟rsatilgan.
Yer tuzishda plan xarita materiallari konturli planlar, fotoplanlar, tematik
kartalar va chizmalar (tuproq, meliorativ, geobotanik va sh.o‟.) hamda agro –
kosmik rasmlar shaklida bo‟lishi mumkin. Foydalaniladigan plan xarita materiali
va dasturiy vositalar turiga bog‟liq holda, plan - xarita materialini raqamli shaklga
keltirish va qayta ishlashning turli xil texnologiyalari qo‟llaniladi.
Grafikaviy ma‟lumotlarni kiritish skanerlar va digitayzerlar, boshqa ma‟lu-
motlarni – muloqatli va to‟plamli (paketli) kiritishlar yordamida amalga oshiriladi.
Turli turdagi ma‟lumotlarni elektron taxeometrlarning magnitli saqlovchilaridan,
strimmer kassetalaridan, disketlardan, CDR, DVD va sh. o‟. ham o‟qish mumkin.
Skaner (skanerlovchi qurilma) – bu tasvirlarni EHMlarga avtomatlashgan
tarzda rastrli formatda kiritish uchun tasvirni o’zgartiruvchi qurilmadir.
Skanerlash deb tasvirni raqamli rastrli shaklga o’tkazishga aytiladi.
Тugatish 
Zarur ma‟lumotlarni hisoblash 
Chiqish

116
Faoliyat ko‟rsatish diagnostikasi, keyinchalik kuzatib nazorat qilish, olingan
natijalarni interpretatsiya qilish va natijalar ishonchliligiga javobgar mansabdor
shaxs tomonidan yakuniy yechim qabul qilinishi bilan, yechim natijalari bo‟yicha
raqamli ko‟rsatkichlar jadvali shaklida (analitik, kompleks, sintetik) beriladigan
masalaning chiquvchi xabarlari bilan ta‟minlanadi.
Kvant kompyuterlar - Elec16mbk elektronika va sxemalar 2

|
Elec16mbk elektronika va sxemalar 2
|
bet | 15/28 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #266166 |
Bog'liq 3L0BY8wFsz3ScRmN61veYMgES1v83EaDjes7FCGsKvant kompyuterlar. Kvant kompyuterlar g’oyasi serunim hisoblanadi, chunki kvant dunyosiga xos parallelizmga muvofiq kvant hisoblashlarning unumdorligi har qanday superkompyuterlar imkoniyatiga qaraganda yuqori. Kvant parallelizmining ma’nosi shundaki, alohida olingan kvant biti (kubiti) holatining o’zgarishi chalkash (entangled) kvant holatlardagi barcha kubitlar tizimi holatlarining o’zgarishiga olib keladi. Kvant kompyuterlar oddiy kompyuterlarni almashtirmaydi, ularni to’ldiradi. Kvant kompyuterlar ba’zi muhim masalalar yechimini tezlashtirish imkoniyatiga ega. Muhim masalalarga ma’lumottlarni shifrlash va deshifrovka qilish, real vaqt davomida katta axborotlar oqimimni qayta ishlash va saqlash, kvant fizikasi, kimyosi va biologiya masalalarini yechish kabilar kiradi. Ushbu masalalar kvant algoritmlari asosida yechilishi mumkin. Shunday qilib, kvant kompyuterlar yaratish sohasida, kvant hisoblashlarni amalga oshirish nuqtai – nazaridan, to’g’ri keladigan algoritmlarni ishlab chiqish muammosi birlamchi hisoblanadi. Nazariyaning amaliyotga nisbatan birinchiligini real ishlovchi kvant kompyuterlarni yaratish jarayoni ham namoyon qilayapti.
Qattiq jismli mavjud kvant kompyuterlar texnologiyalari monoatomli texnologiyalardir. Bu texnologiyalar kristall matrisada bir – biridan taxminan 10 nm masofada atomlarni (kvant tizimlar) joylashtirish masalasiga keladi. O’zaro ta’sirlashuvchi kvant tizimlar to’plamini amalga oshirishining boshqa usullari ham mavjud. Lekin asosiy muammo kvant hisoblashlarga yondosh jarayonlar fizikasining yaxshi o’rganilmaganligida. Texnik yechilishi kerak bo’lgan masalalar, masalan, elektron yoki yadro spini holatini o’lchash masalasi, kubitlar orasida chalkash holatlarni hosil qilish masalasi xam hozircha yechilmagan. Amalda ko’p narsalarni amalga oshirish mumkin bo’lishiga qaramasdan, interpritasiya (tushunilishi) qiyin natijalarning nechog’lik qimmatligi noma’lum. Har qanday bo’lganda ham, chuqur izlanishlar va hammadan avval nazariy izlanishlar zarur. 2 – 3 kubitli tizimlarda kvant hisoblashlar muammosini prinsipial hal etish zarur. Keyinchalik ularni masshtablash mumkin. Hozir hosil qilingan kvant kompyuter chuqur sovutilgan (100 mK) dagina ishlaydi. Bu kubitlar kogerent holatini sekundlar atrofidagi ma’lum vaqt davomida saqlash uchun zarur. Kvant kompyuterlar hosil qilish, umuman olganda, tajribaning ko’rsatishiga qaraganda, fan va texnikaning serharajat masalasi ekan.
|
| |
Interfaollik kontseptsiyasi

Interfaollik kontseptsiyasi. Uning ma‟nosi shundan iboratki, u avtomat-
lashtirilgan loyihalash tizimi va xodimlar orasida vazifalarni oqilona taqsimlaydi,
ular orasidagi muloqatni samarali tashkil etadi. Loyihaning belgilangan sturlioit-
larga mos yechimini olish ijodiy jarayon hisoblanadi, shuning uchun ham, bu vazi-
fani to‟la EHM zimmasiga yuklash mumkin emas. Shu sababli, odam va mashina-
ning birgalikdagi faoliyatini optimal tashkil etish zarurati tug‟iladi. Ishlanayotgan
47
avtomatlashtirilgan tizim loyihachiga moslashgan bo‟lishi, foydalanuvchining
vazifalarini bajarishi va unga EHM bilan tezkor va moslanuvchan aloqani ta‟min-
lashi, masalani yechish jarayoniga o‟z vaqtida ta‟sir etish imkonini berishi kerak.
Kontseptsiya muloqatli ichki tizimni ishlash orqali amalga oshiriladi. U
quyidagi imkoniyatlarni beradi:
- olingan yechimlar asosida tezkorlik bilan yechish strategiyasini qayta tuzish;
- tizimda yechilgan ko‟plab yechimlardan yechimning alternativ variantini
tanlash;
- hohlagan vaqtda ayrim nazorat nuqtalariga qaytish, boshqa tizimlar bilan
ishlashga o‟tish va sh.o‟.;
- zarur ma‟lumotlarni izlashni amalga oshirish va u bilan ishlash (tahrirlash,
o‟zgartirish, chiqarish va sh.o‟.).
Topqirlik kontseptsiyasi. Turli qanday interaktiv tizimda foydalanuvchi
bilan EHM orasidagi muloqat qanchalik sodda bo‟lsa, u shunchalik yaxshi hisob-
lanadi. Bunga tizimning maxsus ishlangan elementi yordamida erishiladi. U barcha
hisoblash elementlari bilan muloqat ichki tizimi tarkibiga kiradigan interfeyslar va
ayrim ijodiy vazifalarni modellashni ta‟minlaydi. Bu elementning umumlash-
tirilgan chizmasi 11- rasmda ko‟rsatilgan.
Topqirlik (evristiklik) kontseptsiyasidan oldan shakllantirilmagan va tizim-
ning dasturiy bloklariga kiritilmagan yechimni qabul qilish zarurati tug‟iladigan
vaziyatlarda foydalaniladi. Uning ma‟nosi, tizimning hisoblash elementi dasturi
boshqarishni ko‟rilayotgan elementga beradi, u esa kerak yechimni modellashga
xarakat qiladi. Loyihachida taklif etilgan yechimga rozi bo‟lish, unga tuzatish
kiritish, yaroqsiz deb topish yoki masalani yechish jarayoniga alternativ boshqarish
yo‟lini tanlab o‟zgartirish kiritish imkoniyati qoladi (bu vaziyatda tizim Z(t)
vektori YeNOB ichki tizimidan chiqishi bilan MMB ichki tizimiga o‟tadi, keyin
MME ichki tizimi yechimning yangi variantini ishlab chiqadi).
48
11-rasm. Intellektual vazifalarni ta‟minlovchi elementning umumlashtirilgan
chizmasi
YETLIAT va GAT ni joriy etishning iqtisodiy samarasini hisoblash

7.4. YETLIAT va GAT ni joriy etishning iqtisodiy samarasini hisoblash metodikasi Yer tuzishda kompyuter texnologiyalarini joriy etish texnikani sotib olishga,
loyihalarni ishlashga, tayyorgarlik ishlari va xodimlarni o‟qitishga sarflanadigan
kapital xarajatlar bilan bog‟liq. Shuning uchun YETLIAT va GAT larni joriy
etishdan oldin ularni iqtisodiy asoslash kerak, bunda mos texnologiyalarning
samaradorligini hisoblash ko‟zda tutiladi. Hisoblashda loyihaviy va amaldagi
samaradorliklar ajratilishi kerak. Birinchisi ishchi loyihani ishlash bosqichida,
119
ikkinchisi uni joriy etish natijalari bo‟yicha aniqlanadi.
Hisoblash va taxlil etish texnikasini joriy etishning iqtisodiy samarasi ikkiga
bo‟linadi: to‟g‟ri va bilvosita.
To’g’ri iqtisodiy samaradorlik deganda boshqaruvchi xodimlar sonini, ish haqi fondini, asosiy va yordamchi materiallar sarfini aniq turlardagi rejalash - hisobga olish va analitik ishlarni avtomatlashtirish hisobiga qisqartirish natijasida olingan resurslarni tejash tushuniladi. YETLIAT va GAT texnologiyalarni joriy qilishning birinchi bosqichida
rejalash – hisobga olish hizmatlari ishchilari soni qisqarmasligi ham mumkin. Bun-
day hollarda korxonaning xo‟jalik faoliyatining yakuniy natijalarida ko‟rinadigan
bilvosita samaradorlikni hisobga olish kerak. Uning lokal ko‟rsatkichlari
quyidagilar bo‟lishi mumkin: hisobotlarni tuzish muddatlarining qisqarishi, mehnat
madaniyati va unumdorligining o‟sishi va sh.o‟. Asosiy ko‟rsatkich sifatida esa
boshqarish sifatining ko‟tarilishi xizmat qiladi va to‟g‟ri iqtisodiy samaradorlikka
o‟xshab xarajatlarning tejalishiga olib keladi.
Hisoblashlarda bazis va hisobot davrlaridagi ma‟lumotlarni bir-biriga
solishtirib, mehnat va baho o‟lchamlaridan foydalaniladi. Bazis davri xarajatlari
sifatida YETLIAT va GAT texnologiyalarini joriy etishgacha ma‟lumotlarga
qo‟lda ishlov berish xarajatlari, xarakatdagi avtomatlashtirish tizimlarini
takomillashtirishda esa – undan foydalanishdagi xarajatlar qabul qilinadi.
Samaradorlik absolyut va nisbiy ko‟rsatkichlar bilan ifodalanadi.
Samaradorlikning
xarajatlar
bo‟yicha absolyut ko‟rsatkichi (pul
ko‟rinishida) quyidagiga teng bo‟ladi:
S
iq
=S
o
–S
1
(11)
xarajatlar indeksi esa
0
1
c c J c
(12)
Xarajatlarning qoplanish muddati quyidagi ifoda yordamida hisoblanadi:
1
0
0
с с к Х Х Т с ДТ км
(13)
Bunda X
0
- texnik ta‟minot xarajatlari;
120
X
DT
– dasturiy ta‟minot xarajatlari;
K
s
– samaradorlik koeffitsiyenti;
s
0
- bazis davri xarajatlari;
s
1
- hisobot davri xarajatlari.
Rivojlanayotgan standartlar kontseptsiyasi

46
Masala bo‟laklarining barchasi uchun ham P
n
(t) ma‟lum bo‟lmagani uchun P(t)
vektorini bor ma‟lumotlar asosida shakllantirish mumkin. Bunda u turli bir masala
bo‟lagining ayrim boshlang‟ich yechimi uchun ko‟rsatkichlar ahamiyatini o‟z
ichiga oladi va P(t) ning berilgan ta‟sirini aniqlaydi. Shunda MMB ichki tizim U(t)
vektorining boshqarish ta‟siri ko‟rsatkichlarini shakllantiradi:
U(t) = { U
1
(t), U
2
(t), U
3
(t), …U
n
(t)} (1)
U turli bir masala bo‟lagini lokal optimallash va muammoli masalaning eng
yaxshi yechimini tanlash imkonini beradi.
MME ichki tizimiga U(t) dan tashqari W boshlang‟ich ma‟lumotlari ham
kelib tushadi. Uning elementlari masalani yechish jarayonida o‟zgartirilishi
mumkin. MME ichki tizimi ishi yakunida Q(t) vektori shakllanadi:
Q(t) = { Q
1
(t), Q
2
(t), Q
3
(t), …Q
n
(t)} (2)
U turli bir masala bo‟lagi bo‟yicha olingan yechimni tavsiflovchi
ko‟rsatkichlarni o‟z ichiga oladi.
YENOB ichki tizimining vazifasi yechish natijalarini olish va uni, element-
lari zarur me‟yoriy va baholash ko‟rsatkichlariga hamda lokal optimallash mezon-
lariga ega, Q(t) vektori va V matritsasi asosida baholash hisoblanadi. Bu ichki
tizimdan chiqishda Z(t) vektori shakllanadi. Uning tahlili natijasida boshqarish
keyingi elementga beriladi yoki MMB ga qaytariladi va olingan ma‟lumotlar asosi-
da foydalanuvchi P(t) ta‟siriga tuzatish kiritadi.
Shunday qilib, YENOB da V matritsadagi ko‟rsatkichlar va me‟yorlar
yordamida muammoli masalaning yechimlarining turli bir varianti baholanadi;
MMB kiruvchi ko‟rsatkichlarini avtomatik tarzda o‟zgartirib, yechimning zarur
variantlari olinadi.
YETLIATning samaradorligi

118
maqsadga muvofiq bo‟ladi. Bu koeffitsiyentlar avtomatlashtirish obyektlarining
xususiyatlarini ham hisobga olishadi.
Asosiy faoliyat sohasidagi mumkin bo‟lgan maksimal tejashni baholash
uchun mahsulot tannarxi tarkibi taxlil qilinadi va masalalar majmualarini
o‟zlashtirishning navbatlari shunday aniqlanadiki, bunda me‟yoriy koeffitsiyentlar
yordamida hisoblangan tejash hajmi maksimal bo‟lsin. Shu bilan turli bir aniq
obyekt uchun avtomatlashtirish variantini tanlashni optimallash imkoniyati paydo
bo‟ladi. Bu esa hozirgi vaqtda foydalanilmayotgan ishlab chiqarish samaradorligini
o‟stirish zahiralarining katta qismini xarakatga keltirish imkonini beradi.
Ma‟lumotlarga ishlov berish tizimining samaradorligini hisoblash uchun
quyidagi ifodadan foydalanish mumkin:
S=S
yil
–(MK+E), (9)
Bunda S
yil
- tizimni o‟zlashtirish natijasida yillik tejash;
M - samaradorlikning me‟yoriy koeffitsiyenti;
K - kapital yuklamalar;
E - ekspluatatsiya xarajatlari.
Yer tuzishni loyihalashda avtomatlashgan tizimni o‟zlashtirishning iqtisodiy
samaradorligi diskontlangan integral samara qiymati bilan baholanadi:
Тр
О
rt
р
dt
e
t
с
t
Q
Т
П
(10)
Bunda c(t) - to‟la tannarx; r- diskont me‟yori; Tp- loyihani joriy etish
davri; Q(t)- yalpi mahsulotning chiqish dinamikasi
Korxonaning (sexning) ishlab chiqarish dasturi

|
Korxonaning (sexning) ishlab chiqarish dasturi
|
bet | 6/9 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 445,5 Kb. | | #158998 |
Bog'liq Elbekjon kurs ishi 21.5. Korxonaning (sexning) ishlab chiqarish dasturi
Sexning qabul qilingan ish rejimiga asosan buyumlar va yarim tayyor mahsulotlar uchun ishlab chiqarish dasturini aniqlaymiz. Bunda buyumlarni ishlab chiqarish texnologik jarayonida sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan sifatsiz mahsulot va ularning kamayishi e’tiborga olinishi shart.
Ularning miqdori quyidagicha qabul qilinadi:
-beton va temir-beton buyumlari korxonalari uchun beton qorishmasi bo‘yicha -0,5%, buyumlar bo‘yicha-1,0%.
Sifati buzilgan mahsulotlar asosidagi yo‘qolishlarni e’tiborga olish, korxonaning (sexning) unumdorligini berilgan topshiriq asosida aniq bajarish imkonini beradi. Umumiy yo‘qolishlar alohida sifatsiz mahsulotlar va yo‘qolishlarning yig‘indisiga teng bo‘ladi. Har bir texnologik chegara (buyum) uchun unumdorlik quyidagi formula asosida hisoblanadi:
beton xajmi V= P· ∕ ( 1- ) (1.3)
buyumlar soni N= P:V1 ∕ ( 1- ) (1.4)
Bu erda P-korxonaning (sexning) yillik unumdorligi, m3; B-ishlab chiqarishning kamayishi, % (sifatsiz mahsulotlar); V1 – buyum betonining hajmi, m3.
To‘ldiruvchilarni saqlash omboridagi ehtiyoj ashyolar miqdori avtomobil transporti bilan tashib keltirilganda 4...6 hisobiy ish sutkasiga, temir-yo‘l transporti bilan tashilganda esa 6...9 hisobiy ish sutkasiga sarflashga etishi kerak. Sementning ombordagi ehtiyoj miqdori 6...9, po‘lat armaturaning ehtiyoj miqdori 18...26 hisobiy ish sutkasiga sarflashga etishi kerak.
Topshiriqda berilgan unumdorlik bo‘yicha sexda ishlab chiqariladigan buyumlar soni va beton sarfini hisoblaymiz:
-betonning yillik sarfi (markasi PD-2x2,25x20 bo‘lgan yo’l plitasi uchun), yukoridagi (1.3) formulaga asosan:
V= 30000·∕ (1- )=30150m3
-buyumlar soni esa (1.4) formulaga asosan:
N=30000:0,9/( )=33670 dona
Qolgan buyumlar uchun xam ularning yillik beton sarfi va soni yukoridagidek aniqlanadi. Hisoblashlar natijalari jadval 1.4 da keltirilgan.
Sexning (korxonaning) ishlab chiqarish unumdorligi
Jadval 1.4
№
|
Buyumning xili va markasi
|
Aniq-langan miqdor
|
O‘lchov birligi
|
Braklar
|
Unumdorlik
|
Yil-lik
|
Kun-lik
|
Sme-nalik
|
Soatlik
|
1
|
Kovakli plita PP-1,5x6,4
|
beton
buyum
|
m3
dona
|
0,5
1,0
|
30150
33670
|
115
128.5
|
57.6
64.3
|
7.19
8.03
|
Eslatma: Jadvalning qolgan grafalari bir yillik qiymatlarni 262 kunga, 2 smena va 8 soatga bo‘lib topiladi.
|
|
| |
Funksional elektronika - Elec16mbk elektronika va sxemalar 2

1.16. Funksional elektronika
Yarimo’tkazgich IMSlar analog mikroelektron apparatlar hisoblash texnikasi tizimlari va qurilmalarining element bazasini tashkil etadi. Mikroelektronika rivojining asosiy tendensiyasi integrasiya darajasini Mur qonuniga muvofiq orttirishdan iborat. Integrasiya darajasini oshirishning bitta yo’li tranzistor tuzilmalarning o’lchamlarini kichiklashtirishdan iborat. Bunda bipolyar IMSlar komponentalari bir – biridan va yarimo’tkazgich asosdan qo’shimcha konstruktiv elementlar yordamida elektr jihatdan izolyasiyalanadi. Komponentlar ichki ulanishlarni metallash yo’li bilan funksional sxemaga birlashtiriladi, chunki ulanayotgan sohalar turli elektr o’tkazuvchanlikka (elektron yoki kovakli) ega. Sxema elementlari o’lchamlarining kichiklashishi (diod, tranzistor, rezistorlar) sxema zichligini oshiradi va, natijada, signal o’tish vaqtini, ya’ni qurilmalar tezkorligini oshiradi. Integrasiya darajasining oshishi bilan kristalning o’zaro ulanishlar bilan band pogon sig’imga ega ulushi ortadi. Aloqa liniyasi C pogon sig’imga ega bo’lsin. Agar aloqa liniyasi uzunligi l bo’lsa, va u orqali t sekund davomida amplitudasi U bo’lgan impuls uzatilsa, har bir impuls bilan liniyaga quvvat kiritiladi. Impuls quvvatini oshirib mantiq element qayta ulanish tezligini oshirishi mumkin. Sxemaga kiritilayotgan impuls quvvat oshirilishi bilan unda ko’proq ajralayotgan issiqlikni olib ketish ham kerak. Shuning uchun zamonaviy sxemotexnik elektronika qurilmalarida axborotlarni qayta ishlash tezligi sekundiga 109 ÷ 1010 operatsiyadan oshmaydi. Bunday xarakteristikalar axborotlarning katta massivlariga real vaqt masshtabida ishlov berishga imkoniyat bermaydi (obrazlarni aniqlash, konstruksiyalarni sintez qilish, bilimlar bazasini boshqarish, sun’iy intellekt yaratish va x.z.).
Elektronika rivojining tezkorlikni oshirishga yo’naltirilgan alternativ yo’llaridan biri ananaviy elementlardan chetlashishdan va katta massivga ega axborotlarga ishlov berishda axborot tashuvchi sifatida qattiq jismdagi dinamik bir jinslimasliklardan foydalanishdan iborat. Bu bir jinslimasliklar dinamik deb atalishiga sabab shundaki, ular turli fizik hodisalar yordamida hosil bo’ladi, siljishi, shaklini, holatini o’zgartirishi, boshqa bir jinslimasliklar bilan ta’sirlashishi mumkin.
IMSlarda komponentli tuzilishdan chetlashish va dinamik bir jinslikmaslilardan foydalanishga asoslangan yo’nalish “funksional elektronika” nomini oldi. Funksional elektronika (FE) rivojlanishining boshlang’ich bosqichida turibdi. FEning ko’p qurilmalari mikroelektronikaning raqamli qurilmalari bilan ishlashga moslashgan. Ular birinchi navbatda yuqori tezkorlik va 105 ÷ 107 bit sig’imga ega xotira qurilmalaridir.
Funksional elektronikaning eng istiqbolli ba’zi asboblari ishlash prinsiplarini ko’rib chiqamiz.
|
Tugadi 
Chiqish - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

113
30-rasm. Boshlang‟ich materiallar bloki
Boshlang‟ich ma‟lumotlar bloki o‟z ichiga
plan-xarita materiallarini,
masofaviy zondlash aero-kosmik materiallarini, yerdan foydalanish, yer tuzish,
Boshlang’ich materiallar bloki
Plan xarita materiallari (ayrim kartalar,
kartalar seriyalari, atlaslar), fotoplanlar,
fotochizmalar, aerofoto va kosmik
rasmlar
Yer sathini masofadan zondlash
materiallari
Loyihani
amalga oshirishning ijtimoiy,
iqtisodiy, tabiiy, madaniy sharoitlari
Тuproq, agrokimyo, agroekologik,
geobotanik izlanishlar materiallari
Agroo‟rmonmeliorativ izlanishlar
materiallari
Meliorativ va suv xo‟jaligi izlanishlari
materiallari
Yerlarni iqtisodiy baholash materiallari
Yer
monitoringi
Yerlarning ahvoli va foydalanilishini
ko‟rsatuvchi kadastr va mavzuli kartalar
Hududni agroekologik mikrorayonlash
kartalari
Yer egaliklari, yerdan
foydalanuvchilarni
hisobga olish va qayd etish bo‟yicha
ma‟lumotlar
O‟tgan yillarda ishlangan loyihalar
(xo‟jaliklararo va xo‟jalikda ichki
yer tuzish loyihalari, ishchi
loyihalar)
Me‟yoriy-so‟rov, ma‟lumotlari,
statistik ma‟lumotlar
Qishloq xo‟jaligi,
dehqonchilik,
urug‟chilik va o‟g‟itlashning
mintaqaviy tizimlarini yuritish
Qishloq xo‟jalik ekinlarini
moslashish potentsiallari va
tuproqqa va hamda oldin ekilgan
ekinlarga biologik
talablari
bo‟yicha guruhlarga ajratish
ko‟rsatkichlari
Qishloq aholi yashash joylarini
rejalash va qurish loyihalari
Тarmoqlarning kelajakdagi
rivojlanishini bashoratlash va
rejalash
Хo‟jaliklarning yillik
hisobotlari
Ayrim yer tuzish masalalarini
yechishning namunaviy chizmalari
Yerlarning agroekologik va
iqtisodiy klassifikatsiyasi
114
yerlarni qayta taqsimlash chizmalarini, statistik va me‟yoriy - so‟rov
ma‟lumotlarini, dehqonchilikning mintaqaviy tizimlari,
agrokimyoviy tadbirlar,
yerlarni agroekologik klassifikatsiyalash va hududiy defferentsiyallash bo‟yicha
ma‟lumotlarni, tuproq unumdorligini qayta tiklashni va sh.o‟. oladi (31-rasm).
31-rasm. Jadvallarni shakllantirish va chop etishga chiqarish bo‟yicha modulning
umumlashtirilgan blok-chizmasi
hа
Yo‟q
Yo‟q
hа
Chiquvchi shaklning berilgan
kodi uchun nom berish bilan
shakllantirilgan jadvalni faylga
chiqarish
Ma‟lumotlarni
hisoblash
mumkinmi?
Хato
to‟g‟risida
xabar
Avtomatlashgan tarzdagi yer tuzishni loyihalashning umumiy texnologik

53
yerdan foydalanish natijalari va yer tuzish tadbirlarining joylarda amalga
oshirilganliklari to‟g‟risidagi birlamchi ma‟lumotlarni qayta ishlash;
- ma‟lumotlarni yig‟ish va ularni tizimning
turli bir darajasida mos
ma‟lumotlar bazasiga ajratib to‟plash;
- tizimning turli xil darajalarida yer resurslaridan foydalanishni tashkil etish
bilan bog‟liq iqtisodiy va texnologik me‟yorlarni to‟plash va saqlash;
- YTLATdan oxirgi foydalanuvchilarning standart va nostandart
ma‟lumotlarga bo‟lgan so‟rovlariga javoblarni tayyorlash.
Tizimga kiritilgan dasturiy modullar tarkibi yer tuzishning o‟zaro bog‟liq
masalalarini kompleks yechishni ta‟minlashi kerak. Yechim quyidagi yo‟nalishlar
bo‟yicha avtomatlashtirish vositalarini joriy etishdan iqtisodiy samara olishni
taminlashi kerak:
- namunaviy
yechimlarni avtomatlash, bunda me‟yoriy - axborot va
boshlang‟ich ma‟lumotlarni kiritish va qayta ishlash bilan bog‟liq ko‟p mehnat
talab
qiladigan, bir marta o‟tkazilgan ish keyinchalik o‟xshash obyektlarda ko‟p
martalab foydalanilishi mumkin;
- qo‟lda bajariladigan qayta ishlashlarni tugatish hisobiga mehnat resurslari
sarfini qisqartirishni;
- qaror qabul qilishda loyihachining imkoniyatlari chegaralarini kengaytiruv-
chi zamonaviy usullar va texnik vositalardan, loyihalarni ko‟p
variantlik qilib
ishlashdan, kompleks iqtisodiy - matematik modellashtirishdan foydalanish
hisobiga yer tuzishning loyihaviy yechimlari sifatini oshirishni;
- avtomatlashtirilgan tizimlar foydalanuvchilariga yer tuzish sohasida
qo‟yiladigan masalaviy talablarni pasaytirishni (sababi, ularda turli tomonlama
asoslangan
matematik algoritmlar, yer tuzish masalalarini yechishning eng yangi
usullari va texnologiyalari qo‟llanilgan).