I-BOB. Kompyuterlarning asosiy qurilmalari va ularning imkoniyatlari

I-BOB. Kompyuterlarning asosiy qurilmalari va ularning imkoniyatlari.
TIZIMLI PLATALAR
../../../../../Program Files/Ofis texnikasi/mn/darslik/album/album/qurilmalar/asus.JPGTizimli yoki bosh (maotherboad) plata maydoni 100—150 sm2 bo’lgan bosmali plata ko’rinishga еga bo’lib, unga ko’p sonli turli xil mikrosxemalar, raz’yomlar (ajratgichlar) va boshqa еlementlar joylashtiriladi. Tizimli plata (TP) konstrukciyasining ikki asosiy ko’rinishi mavjuddir:
• platada ishlash uchun kerakli hamma mikrosxemalar qattiq maxkamlangan — hozir bunday platalar bitta platali deb ataluvchi faqat oddiy uy kompyuterlarida ishlatilmoqda;
• bevosita tizimli platada faqat minimal sondagi mikrosxemalar joylashtiriladi, qolgan barcha komponentalar еsa tizimli shina yordamida va konstruktiv tomondan TP da mavjud bo’lgan maxsus raz’yomlarga (slotlarga) o’rnatiladigan qo’shimcha platalarda (kengaytirish platalarida) birlashtiriladi; bunday texnologiyani ishlatuvchi kompyuterlar shinali arxitekturali hisoblash tizimlariga taalluqlidir.
Zamonaviy professional shaxsiy kompyuterlar aynan shu shinali arxitekturaga еgadir.
Tizimli plata turlari
../../../../../Program Files/Ofis texnikasi/mn/darslik/album/album/qurilmalar/ABIT_PA253929_READY.JPG Hozirgi vaqtda undan ortiq firmalar katta miqdordagi turli xil tizimli platalarni ishlab chiqarmoqda, ular konstruktiv tomondan ham, ularni qo’llab quvvatlaydigan mikroprocessor tili buyicha ham, ularni ishlash taktli chastotasi bo’yicha ham, ishchi kuchlanishlarni kattaligi bo’yicha ham farq qiladi.
Demak, qo’llaydigan mikroprocessorlar turlari bo’yicha TP ni quyidagi guruhlarga bo’lish mumkin:
• 8086, 8088 MP lari uchun mo’ljallangan platalar yangi kompyuterlarda o’n yildan ortiq vaqtdan beri qo’llanilmaydi, lekin qaerdadir ularni holi ham tolish mumkin;
• 80286 MP lari uchun platalar — ular ham еskirdi, lekin ba’zi kompyuterlarda holi ham ishlatilmoqda (80386 va undan yuqori MP lar uchun yaroqsizdir);
• 80386 va 80486 mikroprocessorlari uchun platalar — hozir ham mos SHK larda ishlatilmoqda, lekin shuni inobatga olish kerakki, 80386 MP li kompyuterlarda o’rnatilgan tizimli platalar ko’pincha 80486 MP da o’rnatish uchun yaroqsizdir, 80486 MP li kompyuterlarda o’rnatilganlari ko’pincha Pentium MP larida o’rnatish uchun yaroqsizdir (mos ravishda o’zgartirishda (up-grate) MP ni almashtirganda tizimli platani ham almashtirishga to’g’ri keladi — bu sezilarli qimmatroqdir); bu guruhdagi platalardan ba’zilari qo’shimcha Over Drive MP ni o’rnatish imkonini beradi, bu еsa asosiy mikroprocessor tavsiflarini Pentium MP larining tavsiflari darajasigacha kengaytiradi.
Bu guruhda tizimli platalarning ko’pgina muhim parametrlari aniqlangan, ular zamonaviy TP larni tavsiflaydi va shu vaqtgacha, xususan, birikmani nolli kuchaytirishli mikroprocessorli raz’yom tipi standart bo’lib koddi (ZIP tipidagi), bu еsa uy sharoitlarida maxsus asboblarni qo’llamasdan MP ni almashtirishni amalga oshirish imkonini beradi;
../../../../../Program Files/Ofis texnikasi/mn/darslik/album/album/qurilmalar/CHAINIK_PA253903.JPG• Pentium va Pentium Pro MP lar uchun platalar zamonaviy kompyuterlarda o’rnatiladi va quyidagilarga bo’linadi:
a) 5 V kuchlanishta hamda 60 va 66 MGc takt chastotali Pentium MP larga mo’ljallangan TP lar, shu bilan birga ularning ba’zi birlari 80486 MP bilan ishlaydi; platalarga, odatda, asosiy mikroprocessorning tavsiflarini yaxshilash uchun qo’shimcha Over Drive MP larini o’rnatish mumkin;
b) 3,3 V kuchlanishga va 75 MGc va undan yuqori takt chastotali Pentium MP lariga mo’ljallangan TP lar — bu hozirgi vaqtda еng ko’p tarqalgan tizimli platalardir;
v) Pentium Pro MP iga mo’ljallangan TP, ular oldingi platalar qims guruhdcan faqat boshqa processorli raz’yom bilan va ikkinchi darajali kеsh-xotiraning yo’qligi bilan farq qilib, ular bevosita Pentium Pro MP ning platasida integraciya qilingan.
Bu guruhdagi juda yuqori sifatli tizimli platalarni quyidagi firmalar chiqarmoqdalar: IBM, Compaq, Intel, ASUStek, Mylex Corp., FIC, Giga Byte, Micronic Computers, Advenced Integration Research va b.;
• Pentium MMX i Pentium Pro MP lari uchun platalar, u Pentium va Pentium Pro MP larining platalaridan, ikkita alohida manba kuchlanishlari (2,8 V va 3,3 V) bilan, o’zgartirilgan processorli raz’yomning borligi bilan (shu bilan birga, Pentium MMX mikroprocessori uchun u Pentium II mikroprocessorinikiga qaraganda boshqacharoq) va MMX ni qo’llovchi maxsus BIOS mikrosxemasining borligi bilan farq qiladi.
Hozirdayok bu guruhning o’ndan ortiqtizimli platalari ishlab chiqilgan (Intel firmasini platalari: TS430NX, TE430VX, CU430HX, NV430VX; ASUS TX97-X, FIC RAK-2110 va b.); Rossiyada Pentium MMX MP lari Intel firmasining TS430NX platasi (jargonli koni TUCSON), SOYO Computer Inc firmasining SY-ST, 5V va 5E platalari bor.
Pentium II mikroprocessorlari uchun Intel firmasi tomonidan 440 LX AGP (Accelerated Graphics Port)../../../../../Program Files/Ofis texnikasi/mn/darslik/album/album/qurilmalar/INTEL_P6290423_COPY.JPG mikrosxemalari to’plani (chipset) ishlab chiqilgan:
— AL440LX — uy va ofis kompyuterlari uchun universal platalar;
— NX440LX — korporativ SHKlar uchun yuqori integrallashgan platalar;
— DK440LX — ikkita processorli konfiguraciey tizimli platalar.
SOYO Computer Inc firmasi tomonidan Pentium II MP lari uchun Intel 82440FX mikrosxemasi asosida SY-GKA tizimli platasi taklif qilinadi.
TS430NX tizimli platasining asosiy komponentalari, ularning joylashishi rasmda ko’rsatilgan.
../../../../../Program Files/Ofis texnikasi/mn/darslik/album/album/km/22______ copy.JPG1. Tovush adapterining intefal sxemasi Yamaha OPLU-ML — tovushni jadvalli sintez qilishni qo’llovchi tovushli harita Wawe Table.
2. Tovush adapterining integral sxemasi Yamaha OPL3-SA — tovushni raqamli chastota — modulyaciyalangan sintezni qo’llovchi tovushli kartasi.
3. CD-ROM audio chiqishi.
4. Tashqi tovushli adapterni ulash uchun raz’yom.
5. Telefon liniyasini ulash uchun raz’yom.
6. Stereoadapterning audio integral sxemasi.
7. SHK ning orqa panelidagi kiritish-chiqarish raz’yomlari.
8. COM2 ketma-ket porti.
9. Socket 7 tipidagi mikroprocessor raz’yoni.
10. 2-darajali kеsh-xotira (256 Kbayt).
11. Bosh plataning ta’minot raz’yoni (2 ta alohida manba kuchlanishi — 2,8 va 3,3 V).
12. Kuchlanish rostlagichi.
13. Juftlikka va xatoliklarni to’g’rilashga nazorat qilishni qo’llab quvvatlaydigan, sig’imi 128 Mbayt gacha bo’lgan asosiy xotira SIMM mikrosxemalari uchun raz’yomlar (slotlar).
14. Mikroprocessor shamollatgichini ulash uchun raz’yom.
15. Еgiluvchan disklar diskovodini ulash uchun raz’yom.
16. Mantiqni to’plash uchun nazoratchining Intel 430HX integral sxemasi.
17. Old panelning raz’yomlari.
18. Diskli interfeys IDE birlamchi kanalining raz’yoni.
19. Diskli interfeys IDE ikkilamchi kanalining raz’yoni.
20. SMOS tizimi uchun akkumulyator (shu jumladan haqiqiy vaqt soatlari uchun ham).
21. SHinalar nazoratchisining PCI/ICA IDE integral sxemasi.
22. Konfiguraciyali kashaklar (jamperlar) bloki.
23. Pezoеlekgrik tizimli radiokarnay.
24. Еgiluvchan disklar, ketma-ket va parallel port, haqiqiy vaqt soatlarini (taymerni), klaviatura nazoratchisini va b. interfeyslarni qo’llab quvvatlaydigan kiritish-chiqarish nazoratchisining integral sxemasi (USB universal shinasi uchun).
25. Videoxotira — EDO tipidagi (2 Mbayt) grafika xotirasi.
26. Videoharita — qator-qatorli (rastrli) va uch o’lchamli grafikani qo’llovchi grafikli nazoratchi S3 VIRGE.
27. Kengaytirish shinasining ISA raz’yomlari.
28. Video bilan ishlashning tashqi adapterlari uchun raz’yom.
29. Lokal shina PCI kengaytmasining raz’yomlari.
|