nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Муҳим вакиллари - M. M. Hojimatov- andijon davlat universiteti kimyo kafedrasi dots., PhD

|
M. M. Hojimatov- andijon davlat universiteti kimyo kafedrasi dots., PhD
|
bet | 54/131 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 9,69 Mb. | | #141266 |
Bog'liq Органик кимё мажмуа.docx 2023 y (2)Муҳим вакиллари
Чумоли кислотаси-ўювчи хусусиятга эга бўлган ўткир ҳидли, рангсиз суюқлик. Сув билан яхши аралашади. Биринчи марта 17-асрда қизил чумолилардан сув буғи билан ҳайдаб олинган. Табиатда айрим ҳашаротларнинг безларида ва чаёнўт таркибида учрайди.
Саноатда чумоли кислотаси ўювчи натрий ва ис газини босим остида қиздириб олинади.
Ис гази ва спиртлар алкоксидлар иштирокида чумоли кислотасининг эфирларини ҳосил қилади.
Чумоли кислотаси бошқа карбон кислоталардан фарқли равишда бир томондан альдегид гуруҳи тутади. Натижада чумоли кислотаси қайтарувчи хоссасини намоён қилади, оксидловчилар таъсирида карбонат кислотасига айланиб сув ва карбонат ангидридга парчаланади.
Чумоли кислотаси концентрланган сульфат кислота таъсирида ис гази ва сувга парчаланади. Ушбу реакция карбон кислоталар ичида фақат чумоли кислотасига хосдир.
Чумоли кислотаси формамид, диметилформамид, оксалат кислотаси ва бошқа моддалар олиш учун ишлатилади.
Сирка кислотаси- ўткир ҳидли ва нордон таьмли рангсиз суюқлик, сув билан ҳар қандай нисбатда аралашади. Сувсиз сирка кислотаси 16 oC да қотиб муз каби кристаллар ҳосил қилганлиги учун “муз” сирка кислотаси дейилади. Концентрланган сирка кислотаси таркибида 2-3 % сув бўлади, 13 oC дан паст температурада қотади.
Сирка кислотаси қадимдан маълум. Унинг суюлтирилган сувли эритмалари мева шарбатлари, масалан узум шарбатини бижғишидан ҳосил бўлади. Сувли эритмалари ҳайдалганда тахминан 80 % ли кислота эритмаси, яъни озиқ-овқат учун ишлатиладиган сирка эссенцияси ҳосил бўлади.
Синтетик сирка кислотаси ҳар хил кимёвий методлар билан олинади. мисол учун сирка альдегидни, бутанни каталитик оксидлаш, метил спиртига ис гази бириктириш шулар жумласидандир.
Сирка кислотаси эритувчи сифатида ва сирка кислотасининг ҳосилаларини олишда хом ашё сифатида ишлатилади. Сирка кислотасининг тузлари тўқимачилик саноатида матоларни бўяшда ишлатилади.
Мой кислотаси-ўткир ҳидли, рангсиз суюқлик. Табиатда мураккаб эфир ҳолида ёғлар таркибида учрайди. Мой кислотаси бутанол-1 ни оксидлаб ёки пропанол-1 ни карбониллаб олинади. органик синтезда хушбўй моддалар олиш учун ишлатилади.
Пальмитин кислотаси- кучсиз стеарин ҳидли, рангсиз кристалл модда, сувда эримайди. Табиатда ёғлар таркибида учрайди. Пальмитин кислотаси ёғларни ишқорий муҳитда гидролизлаб олинади. Гидролиз натижасида пальмитин кислотаси тузларининг эритмаси ҳосил бўлади. Эритмага кислота таъсир эттирилса пальмитин кислотаси чўкмага тушади.
Пальмитин кислотаси ва унинг ҳосилалари сирт-актив моддалар сифатида ишлатилади. Унинг натрий тузи совун дейилади.
|
| |
-su’wret - Dene-tarbiya-5

|
Dene-tarbiya-5
|
bet | 47/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq Dene83-su’wret.
Yendi to’mendegi shi’ni’g’i’wlardi’ da wori’nlap ko’rin’:
woti’rg’an halda dizeler qushaqlani’p, wog’an jaq qoyi’ladi’. Dem shi’g’armay, usi’ halatta suwdi’n’ asti’nda 10—15 sekund woti’ri’ladi’. Suwdi’n’ betine shi’qqannan keyin, suwdi’n’ u’stinde jatqan halatta ayaq ha’m qollar sozi’ladi’, suwg’a dem shi’g’ari’p turi’ladi’. Sonnan keyin keyinge qaray aylani’p, suwg’a shalqasi’na jati’ladi’, ayaqlar ha’reketlen- diriledi (83-su’wret). Ju’ziwdi bilmeytug’i’nlar usi’ shi’ni’g’i’wlardi’ wori’nlap bolg’annan keyin, wolarg’a ja’rdem retinde hawa tolti’ri’lg’an ju’ziw qurali’ beriledi.
Kokirekte ju’ziw. Suwg’a tu’sip jag’ag’a qarap turi’ladi’, teren’ dem ali’nadi’ ha’m suwdi’n’ tu’binen ayaq penen ha’reketlenip , alaqanlardi’ to’menge qarati’p qollar sozi’ladi’. Ayaqlar qollar menen tutas birge ha’reketlenedi. Gewde gorizontal halatta boladi’. Keyin bir qol aldi’g’a qaray sozi’ladi’, basqasi’ keyinge qaray — sang’a tu’siriledi. Sol taqi’lette qollar halati’ almasi’p turi’ladi’ (84-su’wret).
Shalqasi ’na ju ’ziw. Bunday usi’lda ju’zgende basti’n’ arqa ta’repi suwda, gewde gorizontal halatta boladi’. Qollar alaqa-
84-su'wret.
85-su'wret.
ni’ ha’m ayaqlar menen joqari’g’a ha’m to’menge jen’il ha’reketler wori’nlanadi’ (85-su’wret).
© JU’ZIWDIN’ TIYKARG’F USI’LLARF
Qulash taslap ju’ziw (krol) — bul yen’ tez ha’m ken’ tarqalg’an sportsha ju’ziw usi’li’ boli’p yesaplanadi’. Woni’n’ ken’ tarqalg’anli’g’i’ni’n’ sebebi, wonnan suw polosi’, sinxron ju’ziw, ashi’q basseynlerde ju’ziwde paydalani’ladi’. Qulash ashi’p ko’kirekte ju’zgende gewde gorizontal tu’rde, ju’zi suwda, gewde bos qoyi’lg’an, yerkin halda boladi’. Ayaqlari’n yerkin sozi’p, bir tegis ha’reketlendiredi. Ayaqlardi’n’ ti’ni’m- si’z, bir tegis ha’reketi ju’ziw texnikasi’n jaqsi’ u’yrengeninin’ belgisi. Soni’n’ ushi’n taxtani’n’ u’stine jati’p, ayaq-qollar- di’ shi’ni’qti’ri’p turi’wdi’ ma’sla’hat yetemiz.
Suwda ju’zgende qollar suw u’stinen aldi’g’a sozi’ladi’ ha’m izbe-iz ha’reketlenedi. Qol joqari’g’a shi’g’i’p shi’g’a- naqtan biraz bu’giledi ha’m shi’g’anaq qoldan joqari’ ta’rizde ha’reketlenedi. Keyin wol a’ste ja’ne suwg’a tu’sedi. Qol suwg’a toli’q kirgennen keyin woni’n’ ha’reketi tezlesedi ha’m ju’ziw procesinin’ yen’ joqari’ noqati’na jetedi. Alaqan- lar suwdi’ jaqsi’ ilip ali’w ushi’n barmaqlar biraz bu’gilgen boladi’. Yeger qollardi’n’ yeki toli’q ha’reketine ayaqlardi’n’ 6 ma’rte uri’wi’ tuwri’ kelse, demek qol ha’m ayaqlardi’n’ ha’reketi iykemlesken boladi’. Dem ali’w ushi’n bas buri’- ladi’, sonda awi’z suwdi’n’ betine shi’g’adi’. Basti’ shepke buri’p, dem ali’w to’mendegishe wori’nlanadi’: ju’ziw waqti’nda shep qol artta, won’ qol bolsa, aldi’g’a sozi’lg’an boladi’ ha’m awi’z suwdi’n’ u’stine shi’qqang’a shekem bas buri’ladi’ ha’m sonda dem ali’nadi’. Bas to’menge qarag’anda dem suwg’a toli’q shi’g’ari’ladi’. Bul jag’day basti’ won’ ta’repke burg’ang’a shekem tamamlanadi’, dem ali’w awi’z ha’m de muri’n arqali’ ali’nadi’ (84-su’wretke qaran’).
|
| |
Shalqasi’na qulash ashi’p ju’ziw

|
Shalqasi’na qulash ashi’p ju’ziw
|
bet | 48/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneShalqasi’na qulash ashi’p ju’ziw. Bul usi’ldi’n’ wo’zine ta’n ta’repi sonda, bunda dem toli’q ali’nadi’ ha’m shi’g’ari’ladi’ (85-su’wretke qaran’). Shalqasi’na qulash ashi’p ju’ziwde gewde gorizontal halatta boladi’, ayaqlar bolsa
ko’kirekte, qulash ashi’p ju’zgen halatdag’i’day ha’rekette boladi’, wolar yerkin halda suwg’a tezlik penen, tiykari’nan, joqari’dan to’menge basi’m berip ha’reketlenedi , Qollar hawada yerkin ha’reket qi’li’p, joqari’g’a ha’m qaptalg’a qaray sozi’ladi’, suwg’a jen’il tu’siriledi. Qollar menen tez ha’reket qi’li’nadi’, biraq ju’ziwdin’ wortasi’na kelip, qol biraz bu’giledi. Shalqasi’na qulash ashi’p ju’zgende bir qol uzati’lg’anda awzi’-murni’ menen dem ali’nadi’, yekinshi qol sozi’lg’anda muri’n menen dem shi’g’ari’ladi’.
Brass usi ’li’nda ju’ziw. Bul ju’ziwdin’ basqa usi’llari’nan ha’reketlerdin’ salmag’i’ menen aji’rali’p turadi’. Biraq woni’n’ a’meliy ju’ziwde a’hmiyeti u’lken. Brass usi’li’ shawqi’msi’z ju’ziwge, u’lken arali’qti’ basi’p wo’tiwge, jaraqat alg’anlardi’ yamasa tu’rli zatlardi’ qutqari’wg’a im- kaniyat jaratadi’. Brasstan, sonday-aq suwdi’n’ asti’nda ju’- zip ju’riwde de paydalani’ladi’ , Brass usi’li’nda ju’zgende ju’ziwshinin’ gewdesi ko’kirek penen suwdi’n’ betinde gori- zontal halda aldi’g’a sozi’lg’an , qol alaqanlari’ birlestirilip to’menge qarati’lg’an, ayaqlar sozi’lg’an ha’m birlestirilgen boladi’. Usi’ jag’dayda qollar alaqani’ si’rtqa buri’ladi’, keyin ha’r yeki qol yeki ta’repke qaray ha’reketlenedi ha’m biraz to’mende ju’zedi , Ju’ziwdin’ aqi’ri’na kelip qollar shi’g’anaqtan bu’giledi, shi’g’anaqlar to’menge tu’siriledi, alaqanlar jaqi’nlasadi’ ha’m qollar da’slepki halg’a qaytadi’. Ayaqlar ju’ziw ha’reke- tine tayarlanadi’, dize ha’m sannan bu’giledi, keyin ayaqti’n’ dize ha’m balti’r bo’legi qaptalg’a jayi’ladi’, qoldi’ tuwri’law waqti’nda ayaqlar tez ha’reketlenedi. Qol sozi’lg’anda dem ali’nadi’, basqa ha’reket waqti’nda dem shi’g’ari’ladi’ (86-su’wret).
|
| |
Start ha’m buri’li’wlar - Dene-tarbiya-5

|
Dene-tarbiya-5
|
bet | 49/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneStart ha’m buri’li’wlar. Shalqasi’na ju’ziwden basqa barli’q startlar tum- bochkadan wori’nlanadi’. Start beriwshi 86-su’wret. birinshi i’sqi’rawi’q i’sqi’rg’anda ju’ziw-
shi tumbochkani’n’ arqa bo’limine shi’g’i’p turadi’, yekinshisinde tumbochkani’n’ aldi’ng’i’ bo’limine kele- di ha’m da’slepki jag’daydi’ iyeleydi.
Bunda dizeler ten’ qoyi’li’p, wolar arasi’ndag’i’ arali’q 10—15 sm ge ten’.
Ayaq barmaqlari’ tumbochka shetine, gewdenin’ ken’ligine ten’ turadi’, aldi’g’a iyilgen, ayaqlar dizeden shama menen 150° bu’gilgen, qollar arqada, bas biraz joqari’g’a ko’terilgen. Start beril- gennen keyin ju’ziwshi tumboshkadan 87-su’wret
aldi’g’a siltenip sekiredi, qollar da aldi’g’a,joqari’g’a ku’shli siltenedi ha’m suwg’a kelip tu’sedi. Ushi’p ati’rg’anda dene tuwri’lanadi’, bas qollar arasi’na wo’tedi, ayaqlar birlesedi, ayaqti’n’ tabanlari’ sozi’ladi’.
Buri’li’wlardi’ a’melge asi’ri’w uzi’nli’g’i’ 25—50 metrli basseynlerde jari’s yamasa ju’ziwdi u’yreniw waqti’nda tuwri’ buri’li’s jasawg’a ayri’qsha itibar beriledi. Qulash ashi’p ju’ziw usi’li’nda ju’ziwshi diywalg’a jaqi’n keledi, teren’ dem aladi’, diywalg’a won’ qoli’n tiygizedi ha’m basi’ menen suwg’a kiredi , tez ayaqlari’n bu’gip, qoli’ menen diywalg’a tayani’p buri’ladi’. Son’ ayaqlari’n diywalg’a tireydi, basi’n ko’termey, qollari’n aldi’g’a sozadi’ ha’m ku’sh penen diy- waldan iyteriledi. Iyterilgennen keyin suw asti’nda ha’reket biraz pa’seygennen keyin, ju’ziwshi ja’ne ju’ziwdi baslaydi’ (87-su’wret). Brass usi’li’nda ju’zgende buri’li’w texnikasi’ basqasha boladi’. Bunda ju’ziwshi diywalg’a ha’r yeki qoli’ menen tiygiziwi, dizelerin ko’kiregine tiygiziwi (usi’ waqi’tta dem ali’w ushi’n basi’n ko’teredi) ha’m buri’li’wi’ ha’m de ha’r yeki ayag’i’ menen diywaldan iyteriliwi kerek.
|
| |
Gewde bulshi’q yetleri ushi’n shi’ni’g’i’wlar

|
Gewde bulshi’q yetleri ushi’n shi’ni’g’i’wlar
|
bet | 67/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneGewde bulshi’q yetleri ushi’n shi’ni’g’i’wlar
Aldi’g’a qaray iyiliw ha’m barmaqlardi’ polg’a tiygiziw.
Tiykarg’i’ turi’w halati’n iyelew, keyin won’ ayaqti’ bu’gip, won’ qoldi’ taqi’mg’a jetkiziw , soni’n’ wo’zin basqa ta’repke wori’nlaw.
Tik turg’anda shepke ha’m won’g’a iyiliw.
Ayaqlardi’ iyin ken’liginde qoyi’w, keyin aldi’g’a iyilip, won’ qoldi’ shep ayaq ushlari’na, shep qoldi’ won’ ayaq ushi’na tiygiziw.
Ayaqlar iyin ken’liginde, qollardi’ belge qoyi’w ha’m arqag’a iyiliw.
Tik turi’p, gewdeni shep ha’m won’g’a aylanba ha’reketlendiriw.
, Aldi’g’a qaray prujina ta’rizli iyilip turi’w , qollar menen ayaq tobi’qlari’n uslaw ha’m basti’ dizelerge tiygiziw.
Qari’nda jatqan halda qollardi’ arqag’a qoyi’p, ayaqlardi’ dizeden bu’giw ha’m ayaq barmaqlari’n uslap shay- qali’w.
Ayaqlardi’ iyin ken’liginen u’lkenirek qoyi’p, arqag’a iyiliw ha’m qollar menen tabanlardi’ uslawg’a uri’ni’w.
Shi’ni’g’i’wlar quramali’raq bolg’anli’g’i’ ushi’n wolardi’ ko’p ma’rte ta’kirarlawg’a ha’reket yetin’.
Ayaq bulshi’q yetleri ushi’n shi’ni’g’i’wlar
Shep ayaqta turi’p, qollar menen won’ ayaqti’ dizeden bu’gip, ko’kirekke jetkiziwge ha’reket yetiw , Bul shi’ni’g’i’wdi’ keyin basqa ayaqta wori’nlaw.
Won’ ayaqta turg’an halda, shep ayaqti’ bu’gip, tobi’qtan uslaw, keyin arqag’a tarti’w. Keyin shi’ni’g’i’wdi’ basqa ayaqta wori’nlaw.
Tik turg’an halda ayaqlardi’ izbe-iz silkip, aldi’g’a qaray ha’m arqag’a qaray sozi’w.
Tik turg’an halatta ayaqlardi’ qaptalg’a siltep uzati’w.
Tik turg’an halatta aldi’g’a qaray u’lken qa’dem taslaw ha’m prujina ta’rizli silkiniw, keyin da’slepki halatqa qayti’w.
Qaptal ta’repke ken’ qa’dem taslap, gewdeni tuwri’ tuti’p prujina ta’rizli woti’ri’w.
Ayaqlardi’ tuwri’ tuti’p, aldi’g’a qaray iyiliw shi’ni’- g’i’wi’n yer ha’m qi’z balalar 60—70 ma’rte wori’nlawi’ lazi’m.
|
| |
Gewde bulshi’q yetlerin rawajlandi’ri’w ushi’n qosi’msha shi’ni’g’i’wlar

|
Gewde bulshi’q yetlerin rawajlandi’ri’w ushi’n qosi’msha shi’ni’g’i’wlar
|
bet | 65/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneGewde bulshi’q yetlerin rawajlandi’ri’w ushi’n qosi’msha shi’ni’g’i’wlar
Arqali’qqa tayani’p woti’ri’p ayaqlardi’ izbe-iz qayshi’ yetip ko’terip-tu’siriw.
Polda woti’rg’anda ayaqlardi’ polg’a tiygizbey bu’giw, tuwri’law ha’m ja’ne da’slepki jag’dag’a qayti’w.
Polda woti’rg’anda velosiped aydap ati’rg’anday ha’reketlerdi wori’nlaw.
Qollarg’a tayani’p jatqan halatta, qoldi’ poldan u’zbey turi’p, shalqasi’na jati’p ali’w ha’m da’slepki jag’dayg’a qayti’w.
Shalqasi’na jatqan halattan gewdeni ko’terip woti’ri’w ha’m ja’ne da’slepki jag’dayg’a qayti’w.
. Woti’rg’an halatta iyilip qol menen polg’a tayani’w ha’m basti’ arqag’a taslaw.
Qari’nda jatqanda qollardi’ aldi’g’a qaray sozi’w ha’m iyiliw, gewdenin’ joqari’ bo’limi ha’m ayaqlardi’ poldan ko’teriw.
Qari’nda jatqan halatta ayaqlardi’ ko’terip-tu’siriw.
Ayaq bulshi’q yetlerin rawajlandi’ri’wshi’ shi’ni’g’i’wlar
Ayaqlardi’ ken’ sozi’p, woti’ri’p-turi’w.
Ayaqlardi’n’ ushi’nda woti’ri’p-turi’w.
Bir ayaqti’ pistolet ta’rizli bu’gip. yekinshi ayaqta woti’ri’p-turi’w. Usi’ shi’ni’g’i’wdi’ da’slep qanday da bir uslag’i’shti’ uslap turi’p wori’nlawdi’ usi’ni’s yetemiz.
Bir ayaqti’ tuwri’ tuti’p, yekinshi ayaq penen woti’ri’p- turi’w.
Jerge woti’ri’p, qollardi’n’ ja’rdemisiz turi’w.
Yer balalar bir ha’pte dawami’nda biyik turnikte wo’zlerin ko’terip . asi’li’p turi’w ha’m tarti’li’wdi’ (30—35 ma’rte) islewi kerek . Ayaqti’ dizeden bu’gip. gewdeni 55—70 ma’rte ko’terip-tusiriwdi de islewi lazi’m.
Jatqan halda ayaqti’ 90o qa ko’teriwdi besinshi-alti’nshi’ klass balalari’ 70 — 80 ma’rte wori’nlaydi’. Usi’ shi’ni’g’i’wlardi’n’ qi’zlar ushi’n islep shi’g’i’lg’an nor- malari’ bar: stul yamasa bir na’rsege tayani’p, barli’q gewdeni bu’gip-jazi’wdi’ 5—6-klastag’i’lar 50 — 60 ma’rte wori’nlaydi’ . Qi’zlar pa’sirek turnikte 40—50 ma’rte ko’terilip- tu’siwleri lazi’m. Jatqan halda ayaqti’ 90° ko’teriwdi 5—6- klass qi’zlari’ 60 — 70 ma’rte wori’nlawi’ lazi’m.
|
| |
II BAPTÍ JUWMAQLAW BOYÍNSHA QADAǴALAW SORAWLARÍ

|
II BAPTÍ JUWMAQLAW BOYÍNSHA QADAǴALAW SORAWLARÍBog'liq Fizika 6-klassII BAPTÍ JUWMAQLAW BOYÍNSHA QADAǴALAW SORAWLARÍ
1. Tómendegilerden qaysı biriniń birligi tiykarǵı fizikalıq shama
esaplanadı?
A) Tıǵızlıq. B) Kólem.
C) Kúsh.
D) Waqıt.
2. 2942 W qa teń bolǵan quwatlılıqtı at kúshi menen ańlatıń.
A) 1.
B) 2.
C) 3.
D) 4.
3. Gápti tolıqtırıń. «Avtomobildiń tartıw kúshin anıqlaw ushın ... kerek».
A) ... dvigatel quwatlılıǵın onıń tezligine bóliw ...
B) ... dvigatel quwatlılıǵın onıń tezligine kóbeytiw ...
C) ... dvigatel quwatlılıǵın onıń tezligine qosıw ...
D) ... dvigatel quwatlılıǵınan onıń tezligin alıw ...
4. Suwlı menzurkaǵa dene túsirilgende bir bólegi batqan halında júzip
júrdi. Bunda suw qáddi 20 sm
3
bólimnen 120 sm
3
bólimge kóterildi.
Deneniń massası nege teń?
A) 120 g.
B) 100 g.
C) 40 g.
D) 20 g.
5. Jolawshılar mingen avtomobil 2 saat júrip, 15 minut dem aldı.
Sońınan 45 minut qozǵalısta boldı. Bunda jámi 300 km joldı ótti.
Ortasha tezligi shama menen qansha?
A) 100 km/saat.
B) 100 km/sattan artıq.
C) 100 km/saattan kem.
D) 30 m/s.
6. 15 kDj neshe Djoulǵa teń?
A) 150. B) 1500. C) 15000. D) 150000.
7. Gidravlikalıq press kishi porshenniń maydanı 10 sm
2
. Úlken porshende
100 sm
2
. Kishi porshenge 10 N kúsh penen tásir etilse, úlken
porshendegi kúsh qansha boladı?
A) 1 N. B) 10 N. C) 100 N. D) 1000 N.
8. 1, 2, 3 hám 4 ıdıslarǵa suw quyılǵan. Suwdıń ıdıs túplerine túsiretu ǵın
basımı qaysı juwapta nadurıs berilgen? h – suyıqlıq biyikligi, s – maydanı.
A) p
1
= p
4
. B) p
2
= p
3
. C) p
1
= p
2
. D) p
1
p
3
.
|
| |
Iyiliwshen ’likti rawajlandi ’ri ’wshi’ shi’ni ’g’i ’wlar

|
Iyiliwshen ’likti rawajlandi ’ri ’wshi’ shi’ni ’g’i ’wlar
|
bet | 66/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneIyiliwshen ’likti rawajlandi ’ri ’wshi’ shi’ni ’g’i ’wlar
Iyiliwshen’lik — bul sonday fizikali’q si’pat, woni’n’ menen barli’q islenetug’i’n ha’reketlerdi yerkin, qi’ynalmastan wori’nlawi’n’i’z mu’mkin. Iyiliwshen’likti rawajlandi’ri’wda paydalanatug’i’n ha’reketler to’mendegiler boli’p, wolar yeki qaptalg’a tez ha’m a’ste (aylani’w) buri’li’w, barli’q gewdeni aldi’g’a ha’m qaptal ta’replerge buri’w, ko’pirshe payda yetiw, barli’q dene ag’zalari’ menen prujina ta’rizli ha’reket-lerdi wori’nlaw, ayaqlardi’ qaptalg’a ha’reketlendiriw, asi’li’p turg’an topqa ayaq ushi’ menen tiyiw, topti’ qaqshi’p ali’w, sherik penen tu’rli ha’reketlerdi wori’nlawdan ibarat. Bul shi’ni’g’i’wlardi’ ha’r ku’ni 8—10 ma’rte wori’nlan’. Keyin bir minut dem ali’p, usi’ shi’ni’g’i’wlardi’ ja’ne 10 ma’rteden wori’nlan’. Yeger bulshi’q yetlerde awi’ri’w payda bolsa, woni’ toqtati’n’. Iyiliwshen’lik shi’ni’g’i’wlari’n bas- lawdan aldi’n boyi’n jazdi’ratug’i’n ha’reketlerdi: bir neshe ma’rte aldi’g’a qaray, shepke, won’g’a aylani’w, woti’ri’p- turi’w ha’m tag’i’ basqalardi’ wori’nlap alg’an maqul.
Qol ha’m iyin bulshi’q yetleri ushi’n shi’ni’g’i’wlar
Tik turg’an halatta qollardi’ aldi’g’a sozi’w ha’m ko’kirek aldi’ndag’i’ barmaqlardi’ shi’nji’r yetip uslaw ha’m de qollardi’ aylandi’ri’w, keyin alaqanlardi’ qoyi’p shepke, won’g’a buri’li’w.
2 , Qollar stulg’a tayani’p prujina ta’rizli iyilip turi’w ha’m tuwri’lani’p da’slepki halatqa qayti’w.
Tabanlarg’a qollar menen tayani’p, prujina ta’rizli ha’reketlerdi wori’nlaw.
Tik turg’anda tayaqsha uslag’an qollardi’ joqari’g’a, aldi’g’a ha’m arqag’a qaray uzati’w. Shi’ni’g’i’wlardi’ keskin ha’reketler yetpey, bir tegis wori’nlan’. Ha’r bir shi’ni’- g’i’wdan keyin, tayaqsha uslag’an qollar arasi’n jaqi’nlati’n’.
|
| |
Sport qurallari’si’z, yerkin wori’nlanatug’i’n shi’ni’g’i’wlar

|
Sport qurallari’si’z, yerkin wori’nlanatug’i’n shi’ni’g’i’wlar
|
bet | 54/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneSport qurallari’si’z, yerkin wori’nlanatug’i’n shi’ni’g’i’wlar.
Da’slepki jag’day — qollardi’ ko’kirek ten’liginde qoyi’p, da’slep qaptalg’a, son’ joqari’g’a ku’sh penen jayi’n’.
Da’slepki jag’day — qollar qaptalda (to’mende). Da’slep qollardi’ a’ste aldi’g’a, joqari’g’a, keyin to’menge bag’dar- lan’. Keyin usi’ ha’reketti ilaji’ bari’nsha tezirek wori’nlan’.
Da ’slepki jag’day — ayaqlar iyin ken’liginde ashi’lg’an. Won’ qoldi’ joqari’g’a qaray ko’terin’, keyin shep qol menen won’ qoldi’ arqan’i’zg’a ali’p wo’tip , barmaqlari’n’i’zdi’ qosi’n’. Da’slepki jag’dayg’a qayti’n’. Yendi usi’ shi’ni’g’i’wdi’ basqa qol menen wori’nlan’.
Da’slepki jag’day — dizelerde turi’p, qollardi’ yeki ta’rep-ke sozi’n’, Yendi arqag’a iyilip, tabani’n’i’zg’a qoli’n’i’zdi’ jetkiziwge ha’reket qi’li’n’.
Da’slepki jag’day — qollar qaptalda. Da’slep won’g’a iyi-lip , won’ qol menen shep ayaqti’n’ tabani’n, keyin shep- ke iyilip, shep qol menen won’ ayaqti’n’ tabani’n uslan’.
shi’ni’g’i’wlar kompleksi
Gimnastikali’q diywal qaptali’ndag’i’ shi’ni’g’i’wlar.
Da’slepki jag’day — diywal qaptali’nda wog’an arqa menen tirelip, yen’se, jawi’ri’n, iyin , jambas , tabanlardi’ tiygizip turi’w ha’m qa’ddi-qa’wmetin’izdi duri’s saqlag’an halda u’sh qa’dem aldi’g’a qaray ju’riw, ja’ne arqag’a qayti’w.
|
| |
Ko’rinmas viruslardan - Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari

|
Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari
|
bet | 44/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiyaKo’rinmas viruslardan biri «Biast-512» paydo bo’lishi bilan kompyuterlarning janjalkashli kasalliklari paydo bo’la boshladi.
Faylli viruslar faylning boshlanish qismiga yoki faylning oxiriga ilashib oladi. Viruslar faylning o’rtasiga, faylning jadval qismlaridagi bo’sh sohaga yoki matnli fayl qismlariga ilashib oladi. Faylli viruslar hatto o’zining nusxasi operativ xotirada mavjudligini tekshiradi, agar topilmasa, xotirani ishg’ol qiladi va undagi fayllarni zaharlaydi.
Yuklovchi viruslar sistemali diskning, vinches-terning yuklovchi sektorlarini zaharlaydi. Yuklovchi virusning ishlash prinsipi operatsion sistemaning yuklash algaritmiga asoslangan bo’lib, yuklovchi (Boot–programm) dasturini bo’zib yuboradi, ya’ni programma tarkibiga qandaydir simvollarni joylashtiradi.
Makro viruslar Microsoft Office tarkibiga kirgan ilovalarning ichki foydalanadigan tili VBA bo’zilishi bilan bog’liq bo’ladi.
Tarmoq viruslari global, lokal tormoqlar bilan ishlaganda paydo bo’ladi va protokollarni bo’zib yuboradi. Tormoq viruslarining ishlash prinsipi asosan tarmoq orqali mustaqil ravishda o’z kadrlarini junatib yuboradi. Tormoq viruslariga “Morris” viruslarin misol keltirish mumkin.
Antivirus dasturlarining ishlash prinsipi fayllar, sektorlar va sistema xotiralarini tekshirish va ulardagi yangi va ma’lum viruslarni izlashdan iboratdir. Antivirus dasturlarning oxirgi vakillaridan foydalanish tavsiya etiladi. Quyida bir nechta antiverus programmalarni ko’rib o’tamiz.
Kasperskiy laboratoriya mahsuloti.
Kasperskiy laboratoriyasi antivirus programma ta’minotini Anti Viral Tolkat PRo (AVP) nomi bilan tavsiya qiladi. AVP operatsion sistemalarni, pochta sistemalarni viruslardan tozalaydi. AVP kompyuter viruslarining barcha kanallari orqali mumkun bo’lgan imkoniyatlarini to’liq nazorat qilishni ta’minlaydi.
Virusga qarshi ko’rashish uchun quyidagi dasturlardan keng foydalaniladi:
1 .Aidstest.
2.DrWeb.
3.AVP.
4.Nod 32, Eset smart Security
Buni hozirgi kunda ommalashib ketgan antivirus programmalardan bo‘lgan «Антивирус Касперского Personal» yordamida quyidagicha bajarish mumkin. Kundalik ish faoliyatida barcha kompyuterlarda ushbu programma o‘rnatilgan, ya’ni quyidagi rasmda ko‘rsatilganidek.
|
| |
«Turnikte tarti’li’w» shi’ni’g’i’wlari’n wori’nlawg’a tayarli ’q ko ’riwde to ’mendegi shi ’ni ’g ’i ’wlardi ’n ’ paydasi ’ u’lken

|
«Turnikte tarti’li’w» shi’ni’g’i’wlari’n wori’nlawg’a tayarli ’q ko ’riwde to ’mendegi shi ’ni ’g ’i ’wlardi ’n ’ paydasi ’ u’lken
|
bet | 64/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq Dene«Turnikte tarti’li’w» shi’ni’g’i’wlari’n wori’nlawg’a tayarli ’q ko ’riwde to ’mendegi shi ’ni ’g ’i ’wlardi ’n ’ paydasi ’ u’lken:
a) qoldi’ arqag’a ha’m aldi’g’a qoyg’an halda skamey- kag’a tayani’p. qollardi’ bu’gip-jazi’w; ayaqlar poldan joqari’dag’i’ tayani’shta, alaqang’a, mushi’na, barmaqlarg’a tayani’p, qollardi’ bu’gip-jazi’w (yer balalar); b) shen’ber boylap ayaqlardi’ qi’ymi’ldatpay, qollardi’ ha’reketlendiriw; d) sheriginin’ ja’rdeminde tarti’li’w; e) langar sho’pti yeki ha’m bir qolda uslap turi’p arqang’a shi’g’i’w: qollar menen brus shetinen uslap , woni’ bu’gip-jazdi’ri’p (ja’rdemshi menen ha’m wo’z betinshe) — yer balalar; f) tu’rli forma- dag’i’ ag’ash ayaqlarda ha’reketleniw; g) qollarda awi’r ju’k penen shi’ni’g’i’w wori’nlaw.
Shi’ni’g’i’w dawami’nda gewdege tu’setug’i’n salmaq- li’qti’ bir tegis bo’listirin’, bulshi’q yetlerdin’ zori’g’i’wi’na jol qoyman’, shi’ni’g’i’wlar awi’rli’q yetkende woni’ basqasi’ menen almasti’ri’n’ yamasa jaqsi’ dem alg’annan keyin wori’nlan’. Ma’selen, ku’sh talap yetetug’i’n shi’ni’g’i’wlardi’ wori’nlag’annan keyin, bosasti’ri’wshi’ ju’riw yamasa dem ali’wdi’ bir qa’lipke sali’wshi’ shi’ni’g’i’wlardi’ aralasti’ri’p wori’nlan’.
Da’slepki shi’ni’g’i’wlardan keyin bulshi’q yetlerde awi’ri’w payda boli’wi’ mu’mkin. Bul organizmde yele ko’nlikpe payda bolmag’ani’nan da’rek beredi. Wo’zin-wo’zi massaj yetip, i’ssi’ dush qabi’l yetiw ha’m de parli’ monshag’a yamasa saunag’a tu’siw joli’ menen awi’ri’wdi’ tez arada joq yetiw mu’mkin.
Qol ha’m iyin bulshi’q yetlerin rawajlandi’ri’w ushi’n shi’ni’g’i’wlar:
Gewdeni ko’teriw shi’ni’g’i’wlari’n wori’nlawg’a tayarli’q ko’riwde to’mendegi shi’ni’g’i’wlardan paydalani’wdi’ usi’ni’s yetemiz (a’ste, wortasha, tez pa’t penen wori’nlaw):
a) to’sekte jatqan halda ayaqlardi’ bu’giw ha’m qollar menen divanni’n’ to’mengi shetinen uslap dizelerdi tez pa’t penen ko’kirekke 10—15 ma’rte ko’terip-tu’siriw , Usi’ shi’ni’g’i’wdi’ bas ta’repin poldan 30—40 sm ko’terip qoyi’lg’an skameyka yamasa taxtada jati’p wori’nlaw mu’mkin; b) shalqasi’na jatqanda qol menen tayani’shti’ uslap, ayaqlardi’ da’slep 90o qa shekem, keyin qol menen uslaw mu’mkin bolg’an da’rejede ko’teriw; d) woti’ri’p da’slep bu’gilgen ayaqlardi’, keyin tik turg’an ayaqlardi’ 90o qa shekem ko’teriw (qi’z balalar) ha’m ayaqlardi’ qol menen uslaw da’rejesinde ko’teriw (yer balalar); e) ska- meykada woti’ri’p gewdeni aldi’g’a bu’giw ha’m ko’teriw.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
«Turnikte tarti’li’w» shi’ni’g’i’wlari’n wori’nlawg’a tayarli ’q ko ’riwde to ’mendegi shi ’ni ’g ’i ’wlardi ’n ’ paydasi ’ u’lken
|
Sport ju’ziwi - Dene-tarbiya-5

|
Dene-tarbiya-5
|
bet | 45/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneSport ju’ziwi, tiykari’nan to’rt tu’rden: krol, brass, shal- qasi’na ju’ziw, delfin ju’ziwden ibarat. Ju’ziwdi ko’p qa’nigelikler biliwi za’ru’r. Mi’sali’, ten’izshiler, bali’qshi’lar, parus, baydarka sport tu’rleri menen shug’i’llanatug’i’nlar ha’m a’skeriy ten’iz xi’zmetindegiler de ju’ziwdi biliw sha’rt. Ju’ziwdi ta’jiriybeli sport trenerleri, ta’rbiyashi’lari’ ha’m qalaberse, ju’ziwdi biletug’i’n ata-analardan u’yreniw kerek.
Suwda ha’mme waqi’t wo’zin tuta biliw qa’deleri ha’m talaplari’n biliw di’qqat worayi’nda boli’wi’ za’ru’r.
Shi’ni’g’i’w waqti’nda a’mel qi’li’natug’i’n qa’deler.
Ju’ziwdi jaqsi’ u’yrengenge shekem u’lkenler baqla- wi’nda bolg’an jaqsi’. Ju’ziwdi taza, 20° da’rejedegi suwda wo’tkizgen maqul. Ju’ziw shi’ni’g’i’wi’ basseyn bolmag’anda, ag’i’n suwdi’n’ pataslanbag’an bo’liminde wo’tkeriledi.
Quyashta qi’zi’p turi’p, sport yaki ha’reketli woyi’n- lardan keyin terlep turg’anda suwg’a tu’siwge bolmaydi’.
Ju’ziwge tiyisli barli’q shi’ni’g’i’wlar arnawli’ aji’ra- ti’lg’an wori’nlarda wori’nlanadi’.
Suwi’qqa ton’i’p, denede qalti’raw payda bolsa, suwdan tez shi’g’i’w, su’lgi menen si’pi’ri’ni’p, kiyiniw kerek.
Sharshag’anli’q belgileri sezilse, ju’ziw menen shug’i’llanbag’an maqul.
Suwg’a gelleden taslaw , tosi’qlardi’n’ arti’na ju’zip wo’tiw qatan’ qadag’an yetiledi.
Jalg’annan «Bati’p barati’rman. Ja’rdem berin’», dep baqi’ri’wg’a uluwma mu’mkin yemes.
Basseynde wo’zin tuti’w qa’delerin biliw ha’m wog’an qatan’ a’mel qi’li’w za’ru’r, wolardi’ ba’rqulla yadta tuti’n’.
|
| |
AAC format - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

AAC format. Hozirda bu format eng sifatli hisoblanib, koʻpgina
vositalarda qoʻllab-quvvatlanmoqda. Yutuqlaridan istalgan bitreyt
variantidagi yaxshi sifatni va chastotaviy diskretlashning 96kHz gacha
ekanligini keltirish mumkin. .mp3 formatida bu koʻrsatkich atigi
48kHz.
FLAC format. Yoʻqotishlarsiz siqishni amalga oshiradigan
format. U audio-oqimni oʻzgarishsiz qoldiradi va shuning uchun ham
asli bilan bir xil boʻladi. Koʻpincha yuqori darajadagi tovush
tizimlarida tovushni eshitishda qoʻllanadi, lekin barcha pleyerlarga
tushmaydi. Shuning uchun flac ni boshqa formatga konvertatsiya
qilishga toʻgʻri keladi.
AA-format. (AA - audible audio book file) Audible kompaniyasi
yaratgan, yopiq audio format. U Audible va iTunes servislari orqali
sotiladigan audiokitoblarni yozishda qoʻllanadi. Unda ovozni eshitish
jarayonini sekinlashtirish yoki tezlashtirish, xatchoʻplar qoʻyish,
Internet orqali himoyalangan holda yetkazib berish imkoniyatlari
mavjud.
MPEG format.MPEG fayllarini zichlash algoritmining toʻrt
varianti mavjud. Ular MPEG1 – MPEG4 kabi belgilanadi. Internetda
MPEG1
varianti
koʻproq
ishlatiladi,
zero
kommunikatsion
texnologiyalarning
rivojlanishi
boshqa
variantlarning
ham
qoʻllanilishini taqozo qiladi. MPEG1 standarti uch darajadan iborat
boʻlib, ularning har biri oʻz formatiga ega. Murakkablashtirilgan yuqori
darajali algoritmlar uzoq vaqt ishlashni talab qiladi va ayni paytda
amalda originalga aniq mos kelish darajasida yuqori darajada zichlay
oladi. 1-daraja eng yuqori tezlikdagi kodlashtirishni ta‘minlasa, 3-
daraja tovush sifatini yetarli darajada saqlagan holda maksimal
zichlashni ta‘minlaydi. Tovushli fayllar uchun 3-darajali (.MP3)
kengaytmali MPEG-1 standarti koʻproq qoʻllaniladi. 3-darajali (.MP3)
kengaytmali standart MPEG-1, tovushli yozuvni 12:1 nisbatda zichlab,
amalda zichlanmagan originaldan farq qilmaydi. Tovushli fayllarni
kodlashtirishga moʻljallangan bunday tizim Internet tarmogʻida keng
54
tarqalgan. Maxsus musiqa serverlari mavjud boʻlib, ularda musiqa
asarlariga bogʻlanishlar keltirilgan.
Video axborot kengaytmalari

58
SWF-format. (SWF - Shockwave Flash) – bu Adobe Flash
dasturida yaratilgan animatsiyaning, hamda flash formatidagi videoning
kengaytmasi. Flash Player yordamida brauzer orqali koʻrish mumkin.
RM, RA, RAM-format. RealNetworks kompaniyasininng
formatidan RealVideo kengaytmasi, Internetda
television translyatsiya
uchun foydalaniladi.
Videofayllarni yozish uchun shaxsiy kompyuterlar yana bir
qimmatbaho qurilma VideoBlaste turidagi videoadapter bilan
ta‘minlanishi
lozim.
U
shaxsiy
kompyuterga
televizordan,
videomagnitofondan va videokameradan axborotlarni olish,
kiritish
hamda ishlov berishga moʻljallangan. Bunday plataning ishlashi uchun
maxsus dasturiy ta‘minot (kodek – kodlashtirish - dekodlashtirish) ham
kerak boʻladi. U odatda videoadapter bilan birga yoki operatsion tizim
tarkibida boʻlishi mumkin.
Tayyor AVI va MPEG-fayllardan foydalanish uchun shaxsiy
kompyuterlarning
SVGA
videoadapteri
bazasidagi
oddiy
videosistemasi kifoya.
Multimedianing texnik ta’minotiga quyidagilar kiradi

63
Televizion qabul – televizion signallarni qabul qilish va
monitorga chiqarish.
Videotutish
-
"tutish"
va
"toʻxtatish"
raqamli
videokadrlarning alohida qismini saqlash, tasvirga olish.
Animatsiya – rasmlarni ketma-ket keltirish natijasida tasvir
harakatini yaratish.
Tovush effektlari – suhandon ovozi, musiqa asboblari,
tabiatdagi tovushlarni raqamli formatda yozish, saqlash, tahrirlash.
Uch oʻlchamli (3D) grafika – faqat boʻyi, eni yoki balandligi
boʻyicha ham tasvirlarni yasash.
Virtual reallik. "Virtual" soʻzi "haqiqiydek oʻzini koʻrsatish"
degan ma‘noni anglatadi.
Multimedia tizimlarining bugungi kunda rivojlanib kelayotgan
yana bir turi bu virtual reallikni ta‘min etuvchi texnikalardan samarali
foydalanish. Maxsus texnika vositalaridan koʻzoynak, shlemlardan
foydalanib uch oʻlchovli tasvirlarni koʻrish imkoniyati yaratiladi.
Qoʻshimcha qurilmalar, qoʻlqop va boshqa bosh va tana holatini
aniqlaydigan datchiklardan foydalanib kompyuterga foydalanuvchining
reaksiyasi toʻgʻrisidagi ma‘lumotlar kiritiladi. Ular asosan dam olish
maqsadlarida ishlatiladi, ushbu dasturlar harakatlanayotgan predmetlar
va koʻrinishlarning tasvirini hajmli modellashtiradi va u orqali
oʻynovchining harakatlariga javob beradi.
Audio fayllar hajmini hisoblash

55
Televizion tasvirni hosil qilish uchun vaqt davomida kameraning
elektron nur bilan tasvirni tezlik bilan skanlab
chiqishi va tasvirdan
qaytadigan nurlarni qabul qilib borish yoki saqlash bilan hosil qilinadi.
Elektron nur har bir skanlashni oxiriga yetkazishi bilan yana qaytadan
skanlashni boshlaydi va bu jarayon toʻxtovsiz davom ettiriladi. Har bir
skanlash
freym (frame) deb ataladi. Qabul qiluvchi ham skanlash orqali
hosil qilingan nurlar kuchiga koʻra tasvirni qayta tiklaydi.
Skanlashning parametrlari davlatlarga qarab turlicha boʻladi.
Shimoliy va janubiy Amerika va Yaponiyada qoʻllaniladigan tizimda
525 skan chizigʻi, gorizontal - vertikal nisbati 4:3, va soniyada 30
freym oʻtkazish imkoni bor. Yevropadagi tizim imkoniyatlari esa 625
skan chizigʻi, nisbati oʻzgarmaydi 4:3 va 25 freym/soniyadan iborat.
Rangli video ham xuddi oq-qora rangli
kabi skanlash bilan hosil
qilinadi. Faqatgina bu yerda avval bitta nur bilan hosil qilinayotgan
boʻlsa, endi tasvir uchta nur berish bilan hosil qilinadi. Bular RGB
(QYaK – Qizil, Yashil, Koʻk) ranglari boʻlib
ular orqali har qanday
rangni tegishli ravishda hosil qilish mumkin.
Rangli tizim birinchi boʻlib Qoʻshma Shtatlarda National
Television Standards Commitete (Milliy Televizion Standardlar
Uyushmasi) tomonidan standartlashtirildi va bu NTSC deb nomlandi.
Keyinchalik Yevropada ham standartlar qabul qilindi.
Bular SECAM
(SEquaentiel Couleur Avec Memoire) Fransiya va sharqiy Yevropada
qoʻllanilgan, hamda PAL (Phase Alternating Line) tizimi Yevropaning
boshqa qismlarida foydalanilgan.
Raqamli video - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

56
Oʻtkazuvchanlik imkoniyati;
Ekran tomonlari munosabatlari;
Bitrayt.
Kadrlar chastotasi – soniyadagi kadrlar soni.
Chastotasi qancha
katta boʻlsa, harakat shuncha silliq va tabiiy boʻladi. Minimal
koʻrsatkich — 16 kadr/sek. kinematografiyada 24 kadr/sek. PAL va
SECAM televidenie tizimi 25 kadr/sek. (25 fps ili 25 Gerts), NTSC esa
30 kadr/sek. Ayrim zomonaviy professional videokameralar 120
kadr/sek. gacha, maxsuslari esa 1000 kadr.sek boʻladi.
Oʻtkazuvchanlik imkoniyati videoyozuv
ranglari soni har bir
piksel uchun bitlar bilan oʻlchanadi. (ingl.
bits per pixel, bpp). 1 bitda 2
rang (oq va qora), 2 bitda — 4 rang, 3 bitda — 8 rang, …, 8 bitda —
256 rang (2
8
= 256), 16 bitda — 65 536 rang (2
16
), 24 bitda — 16 777
216 rang (2
24
).
Kadrning eni va boʻyi munosabatlari videoyozuv uchun muhum
parametr hisoblanadi. XIX asr oxirida ekran munosabatlari 4:3
(kinematografiyada 1,33:1) qilib belgilangan edi. 1950-yillarda
kengekranli kinematografik tizim munosabatlari 2,75:1 ni, hozirda esa
1,85:1 ni tashkil etadi. Yuqori tiniqlikdagi
televideniye ekrani uchun
16:9 (1,78:1) standarti qabul qilingan (3.8-rasm).
Videooqim kengligi (boshqacha aytganda, ―video tezligi‖)
bitreyt
(inglizcha
bit rate) deb ataladi. Bu bir soniyada qayta ishlangan
videoaxborot miqdori (oʻlchami «bit/s», «Mbit/s» — megabit/soniya).
Videooqim kengligi katta boʻlsa, sifati oshadi. Masalan, VideoCD
uchun videooqim 1 Mbit/s, DVD uchun 5 Mbit/s.
HDTV raqamli
televideniye uchun kenglik 10 Mbit/s.
3.8-rasm. Kadr eni va boʻyi munosabatlari: a – 2.35:1, b –
1.85:1, c – 1.33:1
Videoaxborotlarni yozishda AVI va MPEG formatlardan
foydalanamiz. AVI formati Microsoft kompaniyasi tomonidan
videoilovalar uchun yaratilgan. Kengaytmasi .avi. MPEG1-2-3-4
57
formati
xalqaro
ekspertlar
guruhi
tomonidan
ISO
(Xalqaro
standartlashtirish tashkiloti) standart sifatida yaratilgan.
Fayllar real
videotasvirlar (videofilmlar)ni stereofonik tovushlar joʻrligida yozish
imkoniyatiga ega. Bunday fayllarning hajmi juda katta boʻladi. Bir
daqiqali videorolik bir necha Mbayt joy egallaydi. Keyingi paytlarda
MPEG formati eng samarali standart sifatida faydalanilmoqda. U
ma‘lumotlarni uzatishda ham samarali. Masalan, MPEG-2 formatida 10
mb/soniya tezilikka erishgan.
Maxsus viedo muharrirlarda video fayllar tahrirlanadi.
Tahrirlash
jarayoni ketma-ket va oʻzaro bogʻliq 3 ta operatsiyadan iborat: video
ushlash, montaj va yakuniy zichlash.
Internet tarmoqlarida axborot makoni haqida tushuncha berish. Elektron pochtalar bilan ishlashni o’rgatish

|
Internet tarmoqlarida axborot makoni haqida tushuncha berish. Elektron pochtalar bilan ishlashni o’rgatish
|
bet | 45/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiyaInternet tarmoqlarida axborot makoni haqida tushuncha berish. Elektron pochtalar bilan ishlashni o’rgatish
REJA:
Kirish
Elektron pochta - universal aloqa vositasi.
INTERNETda elektron pochta bilan ishlash.
Elektron pochta xizmati va uning afzalliklari.
E-MAIL adres formati
Elektron pochta programmasi bilan ishlash
Xat yozish va jo’natish tartibi
Elektron pochtadan foydalanish
Xulosa
Adabiyotlar ro’yxati
KIRISH
Internetning qulaylik sohalaridan biri elektron pochtadir. Elektron pochta kompyuterlarning o’zaro ma’lumotlar ayirboshlash maqsadida kompyuter tarmog’iga barlashtirishdir. U Internetning eng keng tarqalgan xizmat ko’rsatish turidir. Hozirgi kunda elektron pochtada o’z adresi bo’lgan mijozlar soni taxminan 100 million kishidan oshib ketdi va foydalanuvchilar soni soat, kun sayin oshib bormoqda. Elektron pochta orqali xat jo’natish oddiy pochta orqali jo’natishdan ko’ra ham arzon, ham tez amalga oshiriladi (elektron pochta orqali ko’p hollarda xabar bir necha minutlarda kerakli manzilga yetib boradi).
Elektron pochta bu kompyuter orqali muloqotning eng universal vositasidir. U axborotni istalgan kompyuterdan istalgan boshqa kompyuterga (agar ular elektron pochta tarmog’iga ulangan bo’lsa) yuborishi mumkin. Chunki hozirgi tizimda ishlaydigan turli xil shaxsiy kompyuterlarning (ShK) ko’pchiligi uni qo’llaydi. Bunda uzoqdagi kompyuter xost kompyuter deb ataladi. Elektron pochta - bu xabarlarni uzatuvchi tarmoqdir. Unda kompyuterlarning turli konfiguratsiyasidagi va moslashuvdagi turlari birgalikda ishlash uchun birlasha oladi. Yuqorida keltirilganlardan tashqari tarmoqqa Elektron pochta a’zolariga beriluvchi boshqa qator imkoniyatlarga ham egadir.
Oddiy pochtadek Elektron pochtada ham aloqa bo’limlari bo’lib, ular provayderlar deb ataladi. Elektron pochta yordamida dunyodagi barcha Elektron pochtaga ega bo’lgan shaxslar, tashkilotlar, muassasalar, idoralar va boshqalar bilan aloqa o’rnatish imkoniyatlari mavjud. Eng muhimi, bu aloqa tez va arzon. Bu usul bilan dunyo qit’alari bilan bir zumda bog’lanib sizga va sizning suhbatdoshlaringizga tegishli ma’lumotlarni hamda sizni qiziqtirgan savollarga javobni bir necha sekundda olishingiz mumkin.
Elektron pochta orqali faqat matnlarni emas, balki rasm, grafik, video, tovushlardan tashkil topgan ma’lumotlarni ham jo’natish va qabul qilish imkoniyati paydo bo’ldi.
|
| |
MAVZU: ULUSHGA KO RA BUTUNNI, BUTUNGA
KO RA ULUSHNI TOPISHDA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH

|
MAVZU: ULUSHGA KO RA BUTUNNI, BUTUNGA
KO RA ULUSHNI TOPISHDA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
|
bet | 59/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiyaMAVZU: ULUSHGA KO RA BUTUNNI, BUTUNGA
KO RA ULUSHNI TOPISHDA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
REJA
Ulushga ko'ra butunni, butunga ko'ra ulushni topish metodikasi
Ulushga ko'ra butunni, butunga ko'ra ulushni topishda axborot texnologiyalardan foydalanish
Ulushga ko'ra butunni, butunga ko'ra ulushni topishda qo’llaniladigan ish turlari.
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
BOSHLANG’ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA
ULUSH VA KASRLARNI O’RGANISHDA KOMPYUTER
IMKONIYATLARIDAN FOYDALANISH
Ulush tushunchasiga doir misollarni yechishda axborot
texnologiyasidan foydalanish
UmumtaTim maktablari boshlang’ich sinf matematika darslarida ulush va kasrlami o’qitish qiyinroq mavzulardan biri hisoblauadi. O’quvchilarga ko’rgazmalik tarzda ulush va kasrlami tushuntirish mumkin. Bunday imkoniyatlami bugungi kunda axborot texnologiyalaridan foydalangan holda amalgam oshirish mumkin. Quyida ulush tushunchasiga doir misollarni axborot texnolgiyasi asosida o’qitish uslublarini ko’ramiz va keltirilgan misoliar beriladigan tushunchaning asosini ochib berishga xizmat qiladi. Biz quyidagi misollarni tavsiya qilamiz.
Ulushlar sonning bir necha qismi
Doira chizing va uni teng ikki bo’lakka bo’ling. Bo’laklardan birini
bo’yang. Siz doiraning qanday qismini (qanday bo’lagini, ulushini) bo’yadingiz?
Yana bir doira chizing va uni teng 4 ta
bo’lakka bo’ling. Bo’laklardan bittasini
bo’yang. Bu gal doiraning to’rtdan bir
qismini (ulushini) bo’yadingiz. To’rtdan uch
qismi bo’yalmagan.
Daftaringizga biror AB kesma chizing. Uning o’rtasini S nuqta bilan belgilang. Natijada AB kesma teng ikki bo’lakka ajratildi:
AC= C B. Har bir bo Tak AV ning ikkidan bir qismini (yarimini) tashkil qiladi.
Nodira opa bitta butun tortni teng 8 bo’lakka bo’ldi. Shundan bir bo’lagini
o’g’liga berdi. O’g’li tortning qanday ulushini oldi? Nodira oapning o’g’li tortning sakkizdan biri ulushini oldi.
□ddiy kasr, uni o’qilishi va yozilisliiga doir misollarni yechishda axborot texnologiyasidan foydalanish
Umumta’lim maktablari boshlang’ich sinf matematika darslarida ulush va kasrlarni o’qitishda o’quvchilarga ko’rgazmalikni ta’minlash maqsadida axborot texnologiyalaridan foydalangan holda amalga osliirisli mumkin. Quyida oddiy kasr va kasrlar tushunchasiga doir misollarni axborot texnolgiyasi asosida o’qitish uslublarini ko’ramiz va keltirilgan misollar beriladigan tushunchaning asosini ochib berishga xizmat qiladi. Biz quyidagi misollarni tavsiya qilamiz.
|
| |
Mehmonxona binosi va qurilishi

|
Mehmonxona binosi va qurilishi
|
bet | 27/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja4. Mehmonxona binosi va qurilishi
Mehmonxona majmuasining qurilishidan ancha ilgari u loyihalashtiriladi. qurilayotgan majmua atrof landshaftiga moslashtirilishi hamda ekologiya talablariga javob berishi kerak. Mehmonxona qurilishida yana zarur bo’lgan talablardan bu – avto va aerovokzallarga, temir yo’l stantsiyalariga chiqishga qulay aloqa yaratilishi, hamda mehmonxonaga keladigan qulay transport yo’llarini mavjudligidir.
Barpo etilayotgan mehmonxona kompleksi asosiy va yordamchi binolarga bo’linadi.Mehmonxonaning asosiy binosiga alohida turgan yoki turkompleksga kirgan oshxona, yotoq korpusi, sport binolari va boshqalar kiradi.
YOrdamchi binoga kir yuvish, qozonxona, omborxona, garaj va boshqa texnik xizmat qiluvchi bo’limlar kiradi. Bundan tashqari turkompleksga suvni nasos stantsiyalari, rezervuarlar, suv xavzasi, fontan, kanalizatsiya, sport maydonchasi va boshqa kommunal inshootlar kiradi.
5. Xonalar va inter’er
Mehmonxona binosi o’z funktsiyasiga ko’ra yashash va xizmat ko’rsatish bo’limlariga bo’linadi. Xizmat ko’rsatish bo’limlari bu – ma’muriy, xizmat-ko’rsatish va yordamchi xo’jalik binolaridir.
Ma’muriy bino bo’limiga vestibyul, ma’muriy xizmat ko’rsatish, byuro xizmati, qabulxona, direktsiya, kadrlar bo’limi, ta’minot bo’limi, garderob, yukxona, shveytsar xizmati bo’limlari kiradi.
Xizmat ko’rsatuvchi bino bo’limiga aloqa agentligi, transport xizmati kassasi, gazeta, jurnallar, kitoblar, suvenirlar, parfyumeriya sotuv kiosklari, dori kiosklari, sartaroshxona, restoranlar, kafe, barlar, konferentsiya zallari, kiyim tozalash va tikish, poyafzal ta’mirlash, kutubxona, trenajyor zallari va boshqalar kiradi.
YOrdamchi xo’jalik xonalar: xizmat qiluvchi xodimlarga ajratilgan xonalar, choyshablar saqlanuvchi xonalar, kir yuvish xonalari, ta’mirlash ustachilik xonalari, suv isitish xonalari va boshqalar. Mebel va nomerlarni pardozlash bu mehmonxona intereriga bog’liq. «Interer» so’zi mehmonxonaning ichki qiyofasi degan ma’nolarni anglatadi. Mehmonxona mebeli va boshqa yumshoq jihozlar xonalarning shinamligini va mehmonxonaning asosiy intererini belgilaydi. Mehmonxona mebellari maishiy, idora xizmatiga oid, restoranga oid va maxsus mebellarga bo’linadi. Maishiy mebellarga nomerdagi krovatlar, shkaflar, javoncha (tumbochka), stol va stullar kiradi. Idoraga oid mebellarga ofisni jihozlash uchun hamda turli xizmat xonalariga xizmat qiluvchi mebellar kiradi.
Restoranga oid mebellar kafe, oshxona, barlar, restoranlar, bufetlarni jihozlash uchun mo’ljallangan.
Maxsus mebellar bilan sartaroshxona, ustachilik xonasi va boshqa xonalar jihozlanadi. YUmshoq anjomlar (inventar) – bu pardalar, o’rin choyshablari, gilamchalar, o’rinning ustki choyshablari, yostiqlar va boshqalar.
|
| |
Xizmat ko’rsatish shakli - 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja

|
1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja
|
bet | 32/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni RejaXizmat ko’rsatish shakli. qo’llaniladigan shakliga ko’ra ovqatlanish korxonasi quyidagi turlarga bo’linadi:
o’z-o’ziga xizmat ko’rsatish korxonasi;
qisman ofitsiant xizmat ko’rsatadigan;
to’liq ofitsiant xizmat ko’rsatadigan;
bufetchilar tomonidan xizmat ko’rsatiladigan.
Faoliyat yuritish vaqti. Bu me’zon bo’yicha ovqatlanish korxonasi quyidagilarga bo’linadi:
1) doimiy faoliyat yurituvchi 2) mavsumiy hamda:
- kunduzi va kechki vaqtda ishlovchi;
- kechasi tunda ishlovchi (tungi barlar).
Xizmat ko’rsatish darajasi bo’yicha ular quyidagilar:
oliy;
birinchi;
ikkinchi;
uchinchi.
GOST R 50762—95 bo’yicha restoranlar uch toifaga ajratiladi — lyuks, oliy, birinchi.
2. Dunyo miqyosida restoran zanjirlarining rivojlanishi
Oxirgi 10 yillikda dunyoda restoran zanjirlarining miqdori va o’lchami sezilarli darajada o’sdi. Bu borada shubhasiz AQSHni yetakchilik qilmoqda deyish mumkin, uning restoran zanjirlari mamlakat tashqarisida ham faol kengaytirilgan siyosat o’tkazmoqda. Ularning erishgan yutuqlari ko’p jihatdan boshqa davlatlarda yashayotgan amerikalik turistlar va amerika fuqarolari, shuningdek AQSHda turli mavsumlarda ishlaydigan va o’qiydigan juda ko’p xorij fuqarolari bilan bog’liq. Restoran zanjirida asosiy maxsulot hisoblangan gamburger va pitsa tarmoqlari tez o’sib bormoqda.
Restoran zanjiridagi savdoning 40 foizdan ortiqrog’ini sandvichlar tashkil qiladi. «New research» kompaniyasi tuzgan klassifikatsiyaga ko’ra sandvichlar qatoriga quyidagilar kiradi: «Makdonalds» restoranlarida beriladigan gamburgerlar, frantsuzcha sandvichlar, «Sabvey»da beriladigan sandvichlar, «Tako Bell»da beriladigan «teks-meks» 1-chizmada xizmat ko’rsatish bozorida restoranlarning ulushi ko’rsatilgan.
Umumiy ovqatlanish bozorining katta ulushini 39.4 mlrd. dollar aylanma mablag’ga ega bo’lgan holda gamburgerlar restoran zanjirlari egallagan. Restoran zanjirlari orasida 2003 yilda «Makdonalds» eng katta aylanma mablag’ga, ya’ni 21.8 mlrd dollarga ega edi, biroq korxonalar soni bo’yicha ikkinchi o’rinda edi. eng ko’p korxonalar «7-eleven» restoran zanjiri tarkibida mavjud, u aylanma mablag’ bo’yicha ozgina orqada qolgan edi. Ushbu ma’lumotlar 1-jadvalda berilgan. 90-yillarning boshlarida pitstseriya bozori sezilarli darajada kengaydi, ular asosan 3 ta zanjirga biriktirilgan. «Pitsa-Xat»-9450 ta korxona, «Domina-pitsa»-5300 taga va «Lill-sizar»-4300 ta korxonaga ega edi. Ular hammasi birgalikda bozorning 85 foizini tashkil qiladi31. Quyidagi jadvalda 100 dan ortiq xizmat ko’rsatish bozorida restoranlarning ulushi ko’rsatilgan.
1-jadval
Xizmatlar
|
Ulushi
|
yaxna taomlar
|
12,70%
|
tematik xizmat
|
6,50%
|
Steyka qo’shimchalari
|
4,20%
|
sendvichlar taklifi
|
40,90%
|
pitseriya
|
10,00%
|
parranda taomlari
|
5,50%
|
oilaviy tushlik
|
7,50%
|
mehmonxonada
|
5,90%
|
kafeteriya
|
1,30%
|
boshqalar
|
5,50%
|
|
|
| |
UTStarcom - So’z boshi

243
Y.323,
MGCP,
Megaco/H.248,
SNSP,
SIGTRAN,
CAMEL,
PARLAY/JAIN/JTAPI, BICC quvvatlanadi.
7.6. Signalizatsiya tizimining o‘zaro ishlash algoritmi
Signalizatsiyaning
turli
protokollaridan
foydalanilgan
tarmoq
tuzilmasiga misolni ko‘rib chiqamiz.
SIP - T protokoli bo‘yicha o‘zaro ishlaydigan Softswitch negizida
qurilgan IP- telefoniyaning ikkita tarmog‘i 7.11- rasmda keltirilgan. Bunda
ushbu ikkita tarmoq turli shaharlardagi (masalan, Softswitch1 -
Samarqandda, Softswitch2 - Toshkentda) foydalanuvchilarga xizmat
qiladi. UFTf foydalanuvchisi 7- sonli umumkanal signalizatsiya bo‘yicha
IP - telefoniya tarmog‘iga chaqiruvni yo‘llaydigan stansion uskunaga
(raqamli ATS) ulanadi.
7.11- rasm. Softswitch negizidagi tarmoqlarda «telefon - kompyuter»ning
o‘zaro ishlashi
Chaqiriluvchi
foydalanuvchi operator bo‘lib hisoblanadigan
Softswitch2 negizidagi konvergentli tarmoqning abonenti sanaladi va unga
umumiy foydalanishdagi telefon tarmog‘ining umumiy raqamiga
mansubdir. Nutqli axborot UFTf tarmog‘idan raqamli ko‘rinishda
paketlarga joylashtirib shlyuzga, IP - tarmoqlar bo‘yicha H.323
terminalning foydalanuvchisidan teskari tartibda uzatiladi.