Mehnat faoliyatida operatorining vazifalari

4.2.Mehnat faoliyatida operatorining vazifalari
Ba'zi hollarda, maxsus sharoitlar ancha uzoq vaqt davomida operatorning uzluksiz ishlashi uchun ehtiyoj bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Bu hodisa uzluksiz faoliyat rejimi (UFR) deyiladi. Bu majburlik sharoitida inson amalga oshirgan faoliyat davomida namoyon bo’ladi. 72 soat uzluksiz faoliyatning psixologik xususiyatlari ko’p o'rganilgan.
Maxsus sharoitlarga, birlashgan faoliyatni amalga oshirish zarurati kiradi. U ikki va yoki undan ortiq vazifalarni bir vaqtning o’zida bajarish vaziyatida yuzaga keladigan operator faoliyatining bir turi sifatida tushuniladi. Birlashgan faoliyatlarni amalga oshirish harakatlari ikki sinfga bo'linadi: bog'liq va bog'liq bo'lmagan.
Bog'liq bo'lmagan harakatlarning o'ziga xos xususiyati, ikki yoki undan ko'p harakatni, maqsadni bir vaqtda bajarish hisoblanadi. Bunday faoliyatni amalga oshirishda turli maqsadlarga erishishga qaratilgan turli harakatlarni amalga oshirish parallel uchraydimi, qanday holatlarda diqqatni ko'chirish yo'li bilan ketma-ket amalga oshirilishini o’rganish muhim. Bir vaqtda bir nechta faoliyatni amalga oshirganda uni amalga oshirish sharoitiga ko’ra xar xil jarayonlar sodir bo’lishi eksperimentlarda isbotlangan. Agar harakatlardan kamida biri avtomatlashtirilgan bo'lsa, ikki harakatlarni parallel deyarli amalga oshirilishi mumkin. Boshqa barcha hollarda, shu jumladan, kirishish konsepsiyasiga muvofiq, harakatlarning yangi strukturasi shakllanadi.
Vaqt be’malol bo'lsa, bir harakatdan boshqasiga navbat bilan ko’chish sodir bo'ladi. Vaqt etishmaganda esa, harakatni bajarish usullariga bir o'zgarish kiritiladi.
4.3.Operator faoliyatining psixologik tuzulishi
"Kasbiy harakatlar" tushunchasini farqlayotib, Yu.K.Strekov mehnat jarayonini qismlarga ajratish orqali ko'rib chiqish osonroq ekanligini ta'kidlaydi. Mehnatni "kvantlashtirish" variantlaridan biri – vaziyatni aniqlashdir. "Vaziyat" konsepsiyasining yadrosi - bu harakatni ma'lum bir makon va vaqtda bajaradigan odam. Bunday holda, harakatning o'zi "jonli" ijro, "sub'ektning psixologik borligi". Mehnat modellarini tuzishning asosiy muammosi shu vaziyatning tasviri shunchaki berilganidek emas, balki kengroq - "hozirgi zamonning shakli, predmet uchun oldinda turgan narsalar" sifatida berilishi kerak. Mehnatning asosiy modellari ajratilgan. An'anaviy faoliyat yondashuvi uch komponentli sxemaga ("uchlik") asoslangan: "mavzu-faoliyat-ob'ekt. O'zgaruvchan ob'ektlar". Keling, ushbu komponentlarning har birini batafsil ko'rib chiqaylik: Faoliyat mavzusi. Sub'ektning o'zi yaxlit, birlashgan tana harakatii, faoliyati, bilimining "tashuvchisi" sifatida qaraladi.
Atrofimizdagi dunyo harakatlanuvchi, o'zgaruvchan ob'ektlar majmui sifatida tushuniladi. Men bu ob'ektlar to'plamini o'rab olaman! O'zining idrokida sub'ektga berilgan dunyoning "idrok etuvchi dunyosi" sub'ektga o'z tanasi, manipulyatsiya qilinayotgan predmeti, shuningdek, uning harakatlari, ob'ektlar orasida harakatlanishi beriladi. Atrofdagi ob'ektlar va hodisalar harakatning bajarilishiga ta'sir qiladi va "makon - harakat vaqti" ni tashkil qiladi. Tashqi va ichki ikki olamning chegaralari turlicha (idrok olamining chegaralari idrok imkoniyatlari - chegaralar va boshqa parametrlar bilan belgilanadi).
Harakat. Har bir harakatning fazoviy-vaqtli aniqligi bor va sub'ektga uning "psixologik sovg'asi" sifatida ("xronotrop" sifatida - V.P. Zinchenkoning fikricha) yagona yaxlit harakat sifatida uni ongda saqlashga imkon beradi. Muhandislik psixologiyasida, bu faqat operator harakatlarining texnologik jarayon talablariga muvofiqligi haqida emas, balki "sub'ektning boshqariladigan ob'ekt harakatini xususiyatlarini o'ziga xos xususiyatlarga moslashtirishdagi o'rni" haqida. Mavzu o'z harakatlarini atrofdagi dunyodagi voqealar bilan muvofiqlashtiradi. Amalda ijro etuvchi jarayonlar (harakatlar, nutq) kognitiv va hissiy jarayonlar bilan bog'liq.
Harakatlar ko'pincha birlashtiruvchi ta'lim bo'lib, u erda operator mehnatining indikativ, ijro etuvchi va hatto hissiy tarkibiy qismlari birlashtirilgan bo'lib, harakatning asosiy xususiyatlarini qisqacha bayon qilish maqsadga muvofiqdir. harakat. Ba'zida ob'ektlar orasidagi o'tilgan yo'l va yo'lni taqqoslash bizga sub'ektni (harakatni yo'naltirish va rejalashtirish) harakatning o'zidan ajratishga imkon beradi. Harakat yo'llarini rejalashtirish va to'siqlardan qochish uchun idrokning o'rni (bir vaqtning o'zida, bir qadam) tushunish juda muhimdir.
Harakatning vaqt xususiyatlari. Mehnat jarayonining "ob'ektiv" xususiyatlarini (boshlanishi, oxiri, harakatlar ketma -ketligi, tsikllar va h.k.) emas, balki "sub'ektning o'ziga xos jismoniy ritmlarini va atrofdagi jarayonlarni" ham hisobga olish muhimdir. " Operatorning harakatlarini tahlil qilayotganda, "hozirgi" ga mos keladigan "mos yozuvlar nuqtasini" topish kerak: "Ta'rif tirik odamning pulsatsiyasini, hozirgi harakatini qamrab olishi kerak" [o'sha erda, P. 18].
|