Vaziyatlimasalalarningkompleksi - Kafedra: halq tibbiyoti, reabilitologiya va jismoniy tarbiya fan: vrach nazaroti...

3.2.Vaziyatlimasalalarningkompleksi
1 MASALA
Bemor Lutfillaeva M. 50 yoshda sobik zavod raxbari. U shifokorga umurtka pogonasi atrofidagi kuchli og`riqdan shikoat qildi. Vrach asosiy choralaridan tashqari unga massaj olishni buyurdi. Aytingchi unga massaj mumkinmi? Agar mumkin bo’lsa qanday turini taklif qilasiz?
Javob:O’tkir davr bo’lgani sababli massaj mumkin emas.
2 MASALA
Mirzaev A. 34yoshda, massaj siypalashdan boshlandi. Ammo bemor oz muddatdan sung bezovtalana boshladi. Massajni tuxtatishga majbur buldi. Keyingi kunlarda xam shu holat takrorlandi. Vrach qanday xatolikka yul kuygan?.
Javob: Bemor massajga noto’g`ri yullantirilgan.
3 MASALA
18 yoshli Gulyamov N. badaniga allergik toshma toshgan, juda sekin toshma kammayapti, lekin bemor shifokorlardan umumiy massaj buyurishligini talab qilyapti. Shifokor taktikasi va maslaxati?
Javob: Shifokor bemorga massajni nojuya ta`sirini tushuntirib berish kerak.
Testlar
1.Massajo’tkazishgaqarshiko’rsatma?
A.*Teributunligibuzilganda
V.massajistqo’lioriganda
V.qonaylanishisusayganda
G.kuchliogg`riqbo’lganda
2.Organizmgamassajningta`sirmexanizmidagiomillarnianiqlang?
A.*asab
B.gumoral
V.mexaniq
Gtermik
3.Shvetmassajisistemasidavaqtning 60-70% qaysiusuluchunsarflanadi?
A.*surtish
B. silash
V.harakat
G.siqish
4.Massajqaysiharakatbilanboshlanib,qaysiharakatbilantugaydi?
A.*silash
B.uqalash
V.surtish
G.tebratish
5. Organizmningfunktsionalholatigamassajningasosiyta`sirqilishturlarinisanabo’ting?
A.*Organizmtonusinioshiruvchi, tinchlantiruvchi
B.og`riqqoldiruvchi.
V.yallig`lanishgaqarshi
G.bo’shashtiruvchi
Baholashmezoni:
Maksimalball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
20-16-a`lo
|
15-12-yaxshi
|
11-7-o’rta
|
6-4-qoniqarsiz
|
3 vaundankam-yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
4. Amaliyqism
Mustaqilravishdamassajturlarini ajratib,texnikavametodikalarniqo’rsatib berish, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalargasaralash. Turlikasalliklardashifobaxshmassajniko’llashni ko’rsatib berish.
5. Malaka, ko’nikmavabilimnitekshirishusullari
- og`zaki;
yozma;
organayzerlar;
test;
vaziyatlimasalalarechish;
egallanganamaliyko’nikmalarninamoyishetish;
5.1.Talabalarbilmi, ko’nikmavamaxoratinibaholashdaqo’llaniladigannazoratmezonlari
№
|
Baho
|
a`lo
|
YAxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
|
O’zlashtirish % hisobida
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
1
|
Nazariyqism
|
20-19
ball
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
2
|
Analitikqism:
organayzer
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
3
|
Test
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
4
|
Amaliyqism
|
40-34,4-ball
|
34-28,4ball
|
28-22ball
|
21,6-14,8 ball
|
14,4 ball
|
5
|
Nazoratsavollari
|
10-7,9
|
7,75-5,6
|
5,5-4,25
|
4,1-2,5
|
2,4 ball
|
5.2. Joriynazoratnibaholashmezoni.
№
|
O’zlashtirish %
|
Baho
|
Talabaningbilimdarajasi
|
1
|
96-100
|
A`lo
«5»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi, barchaberilgansavollargato’liq to’g`ijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi.Mavzubo’yichavaziyatlimasalalarniechadi, testsavollarigato’liqvato’g`rijavobberadi. Erkintasavvurgaegabo’lib, kerakbo’lgandao’qituvchibilano’zfikrinialmashaoladi.
|
2
|
91-95
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi,barchaberilgansavollargato’liqto’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi,ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi, mustaqilmushohadayuritadi. Mavzumohiyatinitushuntiraoladi, erkintasavvurgaegabo’ladi, o’qituvchibilanbemalolfikralmashaoladi.
|
3.
|
86-90
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi. Mavzubo’yichaamaliyishnatijalaribo’yichamustaqiltekshirishbayonnomasinito’ldiradi.
|
4
|
81-85
|
YAxshi
«4»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiy fikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi.
|
5
|
76-80
|
Javoblarto’g`ri,ammoto’liqemas, o’qituvchiningqo’shimchasavollaribo’yichakamchiliknito’ldiradi, mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol. Auditoriyadagitopshiriklarnibajarishdakatnashadi.
|
6.
|
71-75
|
Mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol, ammoxatoliklargayo’lqo’yadi, Auditoriyaishlarinibajarishdaqatnashadi, kerakliyozishlarniamalgaoshiradi.
|
7.
|
66-70
|
Qoniqarli
«3»
|
Javoblar 50% gato’g`ri, ammoberilgansavolningmohiyatinitushunadi; topshiriqlarnibajaraoladi,biroqunda 2-3 xatoliklargayo’lqo’yadi.
|
8
|
61-65
|
Javoblar 50%gato’g`ri, savolmohiyatinihammavaqthamto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarnio’qituvchiyordamidabajaradivashundaham 2-3 taxatogayo’lqo’yadi.
|
9
|
55-60
|
Javoblar 40% gato’g`ri,javobberishdayanglishibketadi, savolmohiyatinihammavaqtto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarniboshqatalabayokio’qituvchiyordamidabajaradi.
|
10
|
54-30
|
Qoniqarsiz
«2»
|
40% gachato’g`rijavobberaoladi, javoblaraniqemas, topshiriqlarnibajaraolmaydi. Uyvazifasibajarilmagan.
|
11
|
20-30
|
Amaliymashg`ulotgaqatnashadi, formada, daftaribor. Uygaberilganvazifabajarilmagan.
|
6.Nazoratsavollari.
1.Massajhakidanimalarbilasiz ?
2.Massajqo’llanilashigaqarabqandayturlaribor ?
3.Massajningqandayshakllaribor ?
4.Massajningta`sirmexanizmihaqidanimabilasiz ?
5.Massajningqandaytexnikavametodikalaribor?
Baholashmezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
10-7,9-a`lo
|
7,75-5,6-yaxshi
|
5,5-4,25-o’rta
|
4,1-2,5-qoniqarsiz
|
2,4 vaundankam-yomon
|
7.Tavsiyaetilganadabietlar
Asosiy
1.Epifanov V.A., Apanasenko G.L. «Lechebnaya fizkultura i vrachebnыy qontrol» M., 1990
Ko’shimchaadabiyotlar
1.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
2.Popov V.I. CHogovadze V.G. « Fizicheskaya reabilitatsiya» Rostov naDonu 2001
3.EpifanovV.A. “ Lechebnayafizicheskayakultura” M. 2003
4.DubrovskiyV.A. “ Lechebnayafizkultura” M. 2004
5.Lektsionnыe materialы i uchebno-metodicheskie razrabotki
6.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
7.Rixsieva O.A. «Massaj» T. 1996
8.EvdokimovaT.A. MilyukovaI.V. Noveyshiyspravochnik“ Lechebnayafizkultura” M. 2004
9.«Meditsinskie osnovы fizicheskogo vospitaniya i formirovaniya zdorovya i garmonichnogo razvitiya detey i podrostkov» prof. Nazirov F.G. prof. Axmedova D.M. prof. Suyumov F.A. dots. Vasilev V.D, prof. Shayxova G.I. Tashkent 2003
10.Karpman V.L. «Serdtse i sport» M., 1999
11.Edvard T. Xouli, B. Don-Frenks « Rukovodstvo instruktoraozdorovitel-nogo fitnessa» Kiev 2004
12.BetShou “YogafitTreningdlyazdorovya” M. 2005
13.MilyukovaI.V.EvdokimovaT.A. “ Gimnastikadlyadetey” M. 2004
14.A. BokovS. Sergeev “ Yogadlyadetey” M. 2004
15.Epifanov V.A., Moshkov V.N. «Lechebnaya fizkultura (spravochnik)» M.1997
16.M., Aulik I.V. «Opredelenie fizicheskoy rabotosposobnosti v klinike i sporte» M., 1990
17.YUldashev K.YU. «Nemedikamentoznыe metodы lecheniya profilaktiki i meditsinskoy reabilitatsii». Sb. nauch. trudov. T.-1994
18. CHet el adabieti:
TeylorS.B., MillerN.H. “ Basic physiologic principils relatied to
Group exirsise programs” Filadelphiya 1988
Tehaxton L. “ Phithiological and psythological effects of short term exirsise
eddiction on habitual runners.” 1992
19.Internetistochniki:
www.doktor.ru, www. medinfo. home.ml.org
http://www.restart-med.ru
http://www.mirmed.ru
http://micropolarization.narod.ru
http://skolioz.mccinet.ru
http://www.sportpsy.cz
Child in motion /cf/ (Rada Pisot)- http://www.zrs-kp.si/projekti/otrokvgibanju/Otrok%20v%20gibanju.pdf
www. aapmr.org, www.alhealth.com, www.docguide.com, www.healthweb.com, www.acsm.org, www.apta.org, www.sportsmed.org.
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG`LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI
TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI
“TASDIQLAYMAN
O’quvishlaribo’yichaprorektor
prof. ________TeshaevO.R.
“_____”_________________2012 yil
Kafedra: Xalqtibbiyoti, Reabilitologiyavajismoniytarbiya
Fan: Shifokor nazorati
TIBBIYPROFILAKTIKAFAKULTETI 3-KURS
TALABALARIUCHUN
YAGONAUSLUBIYTIZIM
MAVZU: “Sog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniahamiyati. Jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgaqarshiko’rsatmalar. Vrach-jismoniytarbiyadispanseri. Vrachnazoratikartasinirasmiylashtirishvahimoyaqilish.”
Mavzusibo’yichaamaliymashg`ulot№16
TA`LIMTEXNOLOGIYASI
Toshkent–2012
Tuzuvchi: katta o’qituvchi Mirbabaeva D.B.
O’quv texnologiyasi tasdiqlangan:
kafedra yig`ilishida protokol №______ ____________12 y.
Fanning ta`limtexnologiyasi Toshkent tibbiyot akademiyasi Ilmiy-uslubiy kengashi “Ichki kasalliklar” sektsiyasida 2012 yil «____»dagi «_____»-son majlis bayoni bilan ma`qullangan.
Rayis: Professor,t.f.d. Karimov M.Sh.
O’quvmashg`ulotidata`limtexnologiyasimodeli
Mavzu№ 16 Sog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniahamiyati. Jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgaqarshiko’rsatmalar. Vrach-jismoniytarbiyadispanseri. Vrachnazoratikartasinirasmiylashtirishvahimoyaqilish.
Ta`lim berish texnologiyasi (amaliy mashg`ulot)
Vaqt: 90 daqiqa
|
Talabalarsoni:8-10
|
O’quv mashg`ulotining shakli va turi
|
Amaliymashg`ulot
|
O’quvmashg`ulotiningtuzilishi
|
1.Kirish qism..
2. Nazariy qism
3.Analitik qism:
-organayzer
-Test va vaziyatli masalalarlar
4. Amaliy qism
|
O’quvmashg`ulotimaqsadi:
|
Sog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniahamiyati, jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarhaqidatushunchaberish. Vrach-jismoniytarbiyadispanseri. Talabalartomonidanvrachnazorati (061/ushakl) kartasinirasmiylashtirishvaunihimoyaqilish.
|
Talababilishikerak:
|
Sog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniahamiyatini, jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarni.Vrach-jismoniytarbiyadispanseri. Vrachnazorati (061/ushakl) kartasinirasmiylashtirishvaunihimoyaqilish.
|
Talababajaraolishilozim:
|
mustaqilravishdasog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniahamiyatini, jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarnitavsiyaetishni. Vrach-jismoniytarbiyadispanseri. Vrachnazorati (061/ushakl) kartasinirasmiylashtiribvaunihimoyaqilishni.
|
Pedagogikvazifalar:
Sog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniahamiyati, jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarhaqidatushunchaberish. Vrach-jismoniytarbiyadispanseri. Talabalartomonidanvrachnazorati (061/ushakl) kartasinirasmiylashtirishvaunihimoyaqilish.
|
O’quvfaoliyatinatijalari:
Sog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniahamiyatini, jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarni.Vrach-jismoniytarbiyadispanseri. Vrachnazorati (061/ushakl) kartasinirasmiylashtirishvaunihimoyaqilish.
|
Ta`limusullari
|
Ma`ruza, aqliyhujum, hikoya, amaliyishusuli, kitobbilanishlash, suhbat, ta`limiyo’yin, organayzer.
|
Ta`limshakli
|
Jamoaviy, guruhlardaishlash («Birgalikdao’qiymiz», «O’ylang-Juftlikdaishlang-Fikralmashing»), yakkatartibli
|
Ta`limvositalari
|
Doska-stend, yozuv taxtasi, eslatma, nazorat varag`i, matnlar, nazorat savollari, testlar, vaziyatli masalalar
|
Ta`limberishsharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (shifokor nazorati kabineti, antropometriya xonasi).
|
Monitoringvabaholash
|
Og`zakiso’rov: tezkor-so’rov,yozmaso’rov: test
|
O’quvmashg`ulotiningtexnologikharitasi
Ish bosqichlari va vaqti
(90 daqiqa)
|
Faoliyat
|
ta`limberuvchi
|
ta`limoluvchilar
|
1-bosqich.
5 daqiqa
15 daqiqa
|
Nazariy qism
1.1. Daftarlar va davomatnitekshirish
1.2 Mavzuning nomi, maqsad va kutilayotgan
natijalarni etkazadi. Mashg`ulot rejasi
bilan tanishtiradi.
1.3. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni;
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar
ro’yxatini aytadi (ilova №.8)
1.4. O’quv mashg`ulotida o’quv ishlarini
baholash mezonlari bilan tanishtiradi (ilova№6)
|
Tinglaydilar, yozib
oladilar.
Aniqlashtiradilar,
savollar beradilar
|
2-bosqich.
5daqiqa
10 daqiqa
10daqiqa
15 daqiqa
|
Analitik qism
2.1. Tezkor-so’rov/ savol-javob/ aqliy
hujum orqali bilimlarni faollashtiradi.
2.2. Amaliy mashg`ulotning rejasi va tuzilishiga
muvofiq ta`lim jarayonini tashqil etish
bo’yicha harakatlar tartibini bayon qiladi («Aylanma stol ishbilarmon o’yini) (ilova №3)
2.3. Klaster va kontseptual jadval organayzerlarni ishlash tartibini tushuntiradi va talabalarni guruhlarga ajratadi (ilova №4)
2.4.Tanafus
2.5.Talabalargamavzunio’zlashtirishuchunbelgilanganko’rgazmaliqurollar (testvavaziyatlimasala, kompyuterdasturlari, )nitaqdimetish, ulardanfoydalanishbo’yichako’rsatmalarvatushuntirishberish(ilova №4)
|
Javob beradilar
YOzadilar.
Guruhlarda
ishlaydilar,
taqdimotqiladilar
vabosh.
|
3-bosqich.
10daqiqa
5daqiqa
10 daqiqa
5daqiqa
|
Amaliy qism
3.1. Amaliy ko’nikmalarni bajarish (ilova№5)
3.2.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan
ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida
ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga
talabalar e`tiborini qaratadi.
3.3. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quv
mashg`ulotining maqsadga erishish
darajasini taxlil qiladi. Qontrol savollar taxlili (ilova №7)
3.4. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi va
uningbaholashmezonlarinietkazadi
|
Amaliy kunikmalarni bajaradilar
O’z-o’zini, o’zaro
baholashni
o’tkazadilar.
Savolberadilar
Topshiriqniyozadilar
|
|
|
1.Kirish
1.1. Mashg`ulotnio’tkazishjoyivajihozlanishi
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (shifokor nazorati kabineti, antropometriya xonasi).
1.2.Motivatsiya
|
Sog`lomturmushtarzi, sog`lomturmushtarzinishakllantirishdajismoniytarbiyavasportniaxamiyatini, jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarini, talabalartomonidanshifokornazorati (061/ushakl) kartasinirasmiylashtirishvauniximoyaqilishni bilishva to’g`ri qo’llash katta axamiyatga egadir.Talabatomonidano’zlashtirilganbilimvaamaliyko’nikmalarunikelajakdao’zmutaxassislikamaliyotidaishonchbilanqo’lashimkoniyatiniberadi.
1.3. Fanlararovafanlarichraaloqalar
Sporttibbiyotifanibo’yichata`limberishvertikalintegratsiyabo’yichanormalanatomiya, normalvapatologikfiziologiya, ichkikasalliklarpropedevtikasi, gorizontalintegratsiyabo’yichafakultativvagospitalterapiya, travmatologiyavaortopediya, jismoniytarbiyavaShJTfanlaribilano’zviybog`langan
|
2. Nazariyqism
2.1. Mashg`ulotningqisqachamazmuni.
Sog`lomturmushtarzi.
O’zbekistonrespublikasio’zmustaqilligigaerishgandanso’ngbirinchinavbvtdagivazifalaridanbirisog`lomavlodxaqidaqayg`urildi. “Sog`lomavlod” Ordenita`sisetildi. Sog`lomavlodniyaratish, uningsog`lig`ixaqidagiamaliytarzdaqayg`urishbo’yichategishliishlar, tadbirlar, choralaramalgaoshiribkelinmoqda. Sog`lomavlodniyaratishborasida, harbiryoshnijismoniytarbiyavasportbilanshug`illanishlariuchunbarchasharoitlaryaratilmoqda. Jismoniytarbiyavasportbilanshug`illanishuchunsportinshootlari- sportzallar, stadionlar, yugurish, gimnastikamaydonchalari, suzishbasseynlarimavjud.
O’rtata`limmaktablariningo’quvchilari, kasb-hunarkolledjlariningtalabalarixozirgikundaetarlidarajadajismoniybarqarorxoldagimehnatqobiliyatigaegalar. Buularningsog`lig`ixaqidaqayg`urishshartemasdeganxulosagaolibkelmaydi. Shuninguchuno’sibkelayotganavlodnisog`lig`inimustahkamlasho’qituvchilar, tarbiyachilar, tibbiyotxodimlarivaota-onalaroldidagiengmuhimvazifaxisoblanadi.
Buboradagiasosiye`tiboro’sibkelayotganyoshavlodniqaddi-qomatiniko’rishqobiliyatini, chiniqishlariniro’yobgachiqishidaehtiyotchoralariniko’ribborishbo’lishilozim.
YOshavlodnisog`lig`inimustahkamlash, ularnidoimosog`lomxoldabo’lishlarixaqidaqayhuribtegishlitadbirlarniamalgaoshirishfaqatginatibbiyotxodimlariningiishiemas. Bundamaktab, kollejdiretorirahbarligidabarchapedogogikjamoaninghamvazifasixisoblanadi.
Organizmrivojlanishiningxarbirbosqichidavridaungaqo’yilayotgannagruzka-yukni, ya`nio’qishdavridajismoniytarbiyadarslaridaginagruzkani, uydajismoniyishbajarishdaginiengibboradi.
Organizmtoborao’sibborishibilanbajaradiganjismoniyishlarta`sirinatijasidayuzagakeladiganfiziologikjarayonlarqaytarbo’ladi. Agarorganizmgata`siretayotgankuchlarshuorganizmbajarishimumkinbo’lgandankattabo’lsa, uxoldaorganizmningqaytishi, avvalgixolgakelishiqiyinbo’lganfiziologikjarayonlarsodirbo’ladi.
Aqliyfaoliyatanchamurakkabliknitalabetsa, unidavomliligivatanaffuslarorasidagimunosabatlarbuzilsaorganizmdauyqunibuzilishi, nevrozlarnihosilbo’lishiro’yberadi. Bundaoliynervsistemasidabuzilishlarro’yberishibilanularningsog`liqlaridao’zgarishlarxamsodirbo’ladi.
O’quvchiorganizmigaxaddanziyodnagruzkaberishulardasalbiyxolatlarniro’yberishigaolibkeladi. Kuchietmaydiganishlarnibajarishgamajburqilishularningorganizmidaanchaginasalbiyxolatlarniro’yberishiga. Buesaularnitarbiyasigata`sirqiladi. Bularningxammasisog`lomturmushtarzidebataladiganxayotkechirishnitalabqiladi.
Sog`lomturmushtarzidegandakishisog`lig`inisaqlashvaunimustahkamlashgaqaratilganxayotiyfaoliyattushiniladi.
Sog`lomturmushtarzisog`lig`inisaqlashvaunimustahkamlashbilanbirvaqtdaxartamonlamarivojlanishniuzoqvaqtdavometadiganijodiyfaoliyatni, shaxsningaqliyvajismoniyimkoniyatlari, qobiliyatlarininamoyonetishhamdir. Sog`lomturmushtarzinikechirishkishisog`lig`inisaqlashni 50% vaundanko’prog`inita`minlashekanligixaqidailmiyma`lumotlarmavjud.
Sog`lomturmushtarziquyidagilarnio’zichigaoladi.
Samaralimehnatfaoliyati.
Mehnatvadamolishniuyg`unxoldaamalgaoshirish.
YOmonodatlardanvozkechish.
Mo’`tadilxarakatlarningrejimi
CHiniqish.
Ma`lumme`yorbilanoziqlanish.
Samaralimehnatfaoliyati. Sog`lomturmushtarzinikechirishdagimuhimomilxisoblanadi. Odamningsog`lig`igabiologikvaijtimoiyomillarkattata`sirqiladi. Buomillardanengmuhimimehnatxisoblanadi. Mehnatjismoniyvaruxiysog`liquchunhamdauzoqvaqtdavometadiganijodiyfaolliknita`minlovchiasosiyomildir.
Mehnatvadamolishniuyg`unxoldaamalgaoshirish. Sog`lomturmushtarziningmuhimomilidandir. Ma`lumtartibasosidagivaqat`iyrioyaetiladiganme`yor-rejimasosidamehnatqilishvadamolishorganizmningmehnatqilishqobiliyatinisaqlaydi, uningsog`lig`inisaqlaydi, mehnatfaoliyatidagisamaradorliknita`minlaydi.
YOmonodatlardanvozkechish. Degandaengavvalotamaki, noschekishalkagolvanarkotikmoddalarniiste`molqilishnazardatutiladi. Bunarsalarjudako’pnoxushliklarsodiretilishining, ko’plabkasalliklarniyuzagakelishsababchisixisoblanadi. Umurnikamaytiradi, turmushnibuzadi, o’sibkelayotganavlodningsog`lig`igakattaziyonkeltiradi.
Mo’`tadilxarakatlarningrejimi. Sog`lomturmushtarziningmuhimomilidandir. Uningasosinimuntazamravishdajismoniymashqlar, ishlarnibajarishtashkilqiladi. Mo’`tadilravishdaxarakatlanishbolalarvao’smirlardakattayoshlio’rtayoshlixattokeksakishilarxayotidahamularnisog`lombo’lishlarinita`minlovchiasosiyfaoliyatlaridanxisoblanadi.
Bizningmamlakatimizdakishilarningsog`liqlarinisaqlashvamustahkamlashborasidajudako’pishlarolibborilyaptivabuishlaro’zininatijalarinibermoqda. Biznixalqaroxamjamiyatoldidaginufuzimiznihamortishigaolibkelmoqda.
Vrach-jismoniytarbiyadispanseri :
-jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanuvchilardavrachnazoratinitashqiletishvao’tkazishbo’yichadavolash-profilaktikamuassasalarigatashqiliy-uslubiyraxbarlikqilishni, nazoratvamaslaxatberishniamalgaoshiradi;
-dispansergabiriktirilgansportbilanshug`ullanuvchilarnidispanserkuzatish, davolashtadbirlarinio’tkazishniamalgaoshiradi;
-o’tkazilgankasallikvajaroxatlardanso’ngsportchilarnireabilitatsiya (tiklash) bo’yichatadbirlarnitashqiletadivao’tkazadi;
-ommaviy-sportvasportmusobaqalarinitibbiyhizmatbilanta`minlaydi;
-sportchilarningmashg`uloto’tishvaqtidatibbiyko’rsatmalar bo’yicha vrach nazoratini amalga oshirish;
-sportbilanshug`ullanuvchilarningsalomatlikholatlaridabo’ladiganbo’zilishlarvasportjaroxatlariningsabablarinitaxlilqiladivaoldiniolishbo’yichachora-tadbirlarishlabchiqaradi;
-taalluqlimutaxassislaro’rtasidavrachnazorativashifobaxshjismoniytarbiyabo’yichailg`orusullarishinio’rganadi, umumlashtiradivatarqatadi;
-jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanuvchilaro’rtasidasanitar-oqartuvishlariniolibboradi;
Vrach-jismoniytarbiyadispanserivrachlarnivaxamshiralarnitayyorlashvaqaytao’qitishbo’yichaklinikbazasifatidaqo’llanilishimumkin.
Vrach-jismoniytarbiyadispanseriquyidagibo’limlargaegabo’lishimumkin :
-kattayoshdagiaholiniuchunvrachnazoratibo’limi (kabineti);
-bolalarvao’spirinlaruchunvrachnazoratibo’limi (kabineti);
-shifobaxshjismoniytarbiyabo’limi (kabineti);
-statsionar;
-tashqiliy – uslubiykabinet;
-vrach-mutaxassislarkabineti (otoloringolog, oftalmolog, travmatolog-ortoped, xirurg, nevropatolog, akusher-ginekolog, stomatologvaboshqalar);
-funktsionaldiagnostikakabineti;
-fizioterapevtikmuolajalarkabineti;
-rentgenkabineti;
-laboratoriyalar;
-ma`muriy-xo’jalikqismi.
Vrach-jismoniytarbiyadispanseriniboshvrachboshqaradi.
Vrach-jismoniytarbiyadispanserlaridasportchilar, sportmaktabidao’qiydigano’spirinlarvabolalarsporttturlarigaqarabdispanserizatsiyao’tadilar. Shuningdeksolamatligidabo’zilishlarbo’lgan, sportmusobaqalarivaungatayyorgarlikvaqtidajarohatlanganlargamalakalitibbiyyordamberishvareabilitatsiyavrach-jismoniytarbiyadispanserimiqyosidao’tkaziladi.
Etuksportchilarquyidagivazifalarnita`minlashmaqsadidadispanserhisobigaolinadi:
-salomatliginimustaxkamlashvaunio’zoqvaqtdavomidasportqobiliyatinisaqlash;
-salomatlikholatidagibo’zilishlarni, xaddantashqaritrenirovkabelgilariniertaaniqlashvaoldiniolish;
-sportmasterliginioshirishgayordamberishvashug`ullanishusullarinitakomillashtirish.
Dispanserhisobigaolinadilar :
-hizmatko’rsatgansportmasteri, sportmasteri, sportmasterligiganomzod, 1-razryadlisportchilar;
-termajamoagakiruvchiboshqarazryadlisportchilar;
-bolalar-o’spirinlarsportmaktabiningo’quvchilari;
-salomatligiyomonvamaxsustibbiymutaxassislarnazoratigamuxtojsportchilar.
Dispansernazoratihajmi :
-asosiydispansertekshiruvi;
-umumiyvasportanamnezi;
-jismoniyrivojlanganliknitekshirish;
-umumkliniktekshirishlar;
-laborator, elektrokardiografikvaboshqamaxsustekshirishlar;
-funktsionalsinamalar;
-vrachmutaxassislartomonidantekshirish : nevropatolog, xirurg, otolaringolog, okulist, stomatologvaboshqalar, ayol-sportchilaruchunginekolog.
Zaruriyattug`ilgandavrach-jismoniytarbiyadispanseriboshqamutaxassislariningmaslaxatlarini, qo’shimchalaboratortekshirishlarniamalgaoshirishimumkin
Shifobaxshgimnastikamuolajasinio’tkazishgaqarshiko’rsatmalar:
1.Nisbiyqarshiko’rsatmalar :
-bemorlarningumumiyog`irholati;
-kasallikningo’tkirdavri;
-tanaharoratining 37,5 gradusdanortishi;
-jismoniymashqlarbajarishdaog`riqningzo’rayishi;
-yiringlijarayonningbo’lishi;
-shikastlangansuyakbo’laklariningetarlibo’lmaganimmobilizatsiyasi;
-yirikqontomirvanervyaqinidayodtanalarningbo’lishi;
-qonketishvaqonketishgamoyillik.
Buko’rsatmalarningnisbiydeyilishigasababshuki, ularbartarafetilganidanso’ngshifobaxshjismoniytarbiyamuolajasinibemorgatavsiyaetishmumkin.
2.Absolyutqarshiko’rsatma :
-yomonsifatlishishishlaryokionkologikkasalliklar.
2.2. YANGIPEDAGOGIKTEXNOLOGIYA
«Xurjunda nima bor» qonkursinio’tkazishmetodi:
O’qituvchi topshirik variantlari yozib qo’yilgan kartochkalarni oldindan tayyorlaydi.Buqonkurskatnashchilaritavakkaligakartochkalardanoladi. Savollargajavoblaryozmashakldaberiladi. Talabalarningishlariniqonsultantlartekshiribchiqishadi.
Savol:1 Sog`lomturmushtarzio’zichiga nimalarnioladi ?
Javob:
1.Samaralimehnatfaoliyati.
2.Mehnatvadamolishniuyg`unxoldaamalgaoshirish.
3.YOmonodatlardanvozkechish.
4.Mo’`tadilxarakatlarningrejimi
5.CHiniqish.
6.Ma`lumme`yorbilanoziqlanish.
Savol:2 Qandayvazifalarnita`minlashmaqsadidaetuksportchilardispanserhisobigaolinadi?
Javob:
-salomatliginimustaxkamlashvaunio’zoqvaqtdavomidasportqobiliyatinisaqlash;
-salomatlikholatidagibo’zilishlarni, xaddantashqaritrenirovkabelgilariniertaaniqlashvaoldiniolish;
-sportmasterliginioshirishgayordamberishvashug`ullanishusullarinitakomillashtirish.
Savol:3 Sog`lom turmush tarzi deganda nimani tushunasiz ?
Javob:
1.OITSprofilaktikasi
2.To’laqonliovqatlanish 3. Tozahavodabo’lish 4.Sirt-faolmoddalarprofilaktikasi 5.Oilaningpsixologikmikroiqlim 6.Gigieniksharoitlar 7.Jismoniyfaollik 8. Ratsionalrejim 9.CHekishprofilaktikasii 10.Alkogolizmprofilaktikasi
Baholash mezoni
Maksimalball 20-19
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
a`lo
|
yaxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
3.TAHLILIYQISM
4.1.Klaster, organayzer
Klasternito’zishqoidasi
1. Aqlingizganimakelsa, barchasiniyozing. G`oyalarisifatinimuhokamaqilmangfaqatularniyozing.
2. Xatnito’xtatadiganimloxatolarigavaboshqaomillargae`tiborbermang.
3. Ajratilganvaqttugagunchayozishnito’xtatmang. Agardaaqlingizdag`oyalarkelishibirdanto’xtasa, uholdaqachonkiyangig`oyalarkelmagunchaqog`ozgarasmchizibturing.
Harbirguruhboshqaguruhlarnibaholaydi. Harbirtalabbo’yichato’liqbajarilsa – 15 ball
Guruh
№
|
Tushunarlivaaniqjavob (5)
|
Ko’rgazma-lilik
(5)
|
Reglamentgaamalqilish (2,5)
|
Guruhfaolligi
(2,5)
|
Jamiball
|
1.
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
Baholashmezoni:
Maksimalball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
Mavzuning klaster shakli.
3.2.Vaziyatlimasalalarningkompleksi
1 MASALA
Shayxontoxur kolleji uquvchilari orasida sil kasalligi tarqalganligi aniqlandi. Tekshiruv natijasida kasal bo’lgan uquvchilar sport bilan shug`ullanmasekan, sog`lom uquvchilar sport bilan shug`ullanganligi aniqlandi. Bu vaziyatda sportning ahamiyati kanday? Nima uchun sport bilan shug`ullanguvchilarda kasallik kuzatilmadi?
Javob: Sport organizmda immun sistemani kuchaytiradi va kasalliklarga uchrash extimolini kamaytiradi.
2 MASALA
Axmedov L. 24 yosh ikki oy oldin utkir plevrit bilan kasallandi. Sport bilan shug`ullanmaydi. Davolash muolajalaridan sung uning organizmini chiniqtirish uchun qanday tabiiy muolajalarini tavsiya etasiz? Bu vaziyatda sporning roli kanday?
Javob: CHiniqishning barcha turlarini tavsiya etamiz. Sport organizmda immun sistemani kuchaytiradi va kasalliklarga uchrash extimolini kamaytiradi.
3 MASALA
90 yoshli Rizamat ota Muxamedov hayoti davomida xech qanday kasallikga chalinmagan. Mulokot chogida shu ma`lum buldiki, yoshligida sport va jismoniy mexnat bilan doimiy tarzda shug`ullanganligi aniqlandi . Bu holatni qanday izoxlaysiz?
Javob: Sport va mexnat organizmda immun sistemani kuchaytiradi va kasalliklarga uchrash extimolini kamaytiradi.
4 MASALA
20 yoshli og`ir atletika bo’yicha sportchi elka bo’g`imidan jarohat oldi. o61/u shaklli shifokor nazoratikartasidagi barcha ko’rsatkichlari normada. Bu sportchi yana shu sport turi bilan shug`ullansa bo’ladimi?
Javob: Reabilitatsiyadan keyin shu sport turi bilan shug`ullansa bo’ladi.
Testlar
1.Vrach-jismoniytarbiyadispanserlariningtashqiliy-uslubiyraxbarligidaishlovchitashqilotniko’rsating
A.*ko’ngilli sport jamoalari
V.umum ta`lim maktablari
S.oliy o’quv yurtlari
D.o’rta o’quv yurtlari
2.Vrach-jismoniy tarbiya dispanserining ish mazmunini ko’rsating
A.*tashqiliy-uslubiy raxbarlikni amalga oshirish
V.maktab o’qituvchilarining ishlarini nazorat qilish
S.maktab shifokorining ishlarini nazorat qilish
D.maktab o’quvchilarining dispanserizatsiyasi
3.Vrach-jismoniy tarbiya dispanseri hizmatining tuzilish birligini ko’rsating
A.*Respublika vrach-jismoniy tarbiya dispanseri
V.qishloq vrach-jismoniy tarbiya dispanseri
S.maktab vrach-jismoniy tarbiya dispanseri
D.oliy o’quv yurti vrach-jismoniy tarbiya dispanseri
4.Etuk sportchilar dispanserizatsiyasida bajariladigan asosiy vazifani ko’rsating
A.*salomatlik holatidagi o’zgarishlarni erta aniqlash va oldini olish
V.shug`ullanish rejalarini ishlab chiqish
S.terma jamoalarga sportchilarni saralash
D.yoshi bo’yicha sportchilarni tarqatish
5.Dispanserizatsiya qilinuvchi guruh qontingentini ko’rsating
A.*hizmat ko’rsatgan sport masteri,sport masteri va unga nomzod
V.bolalarbog`chasigaboruvchibolalar
S.umumta`limmaktabiningo’quvchilari
D.oliyo’quvyurtitalabalari
6.Dispanser nazoratining ish hajmini ko’rsating
A.*asosiy dispanser tekshiruvi
V.umumiy dispanser nazorati
S.har kungi nazorat
D.har oydagi nazorat
7.Asosiy dispanser nazoratining asosiy belgisini ko’rsating
A.*jismoniy rivojlanganligini tekshirish
V.ma`lumoti
S.majburiy bioximik tekshiruv
D.ko’krak qafasining rentgenografiyasi
8.Joriy nazorat o’tkazishda hisobga olinadigan belgini ayting
A.*sportchining sog`lig`i
V.sport anamnezi
S.flyurografiya
D.yoshi
9.Vrach-jismoniy tarbiya dispanserida bo’ladigan bo’limni ko’rsating
A.*kattalar,o’smirlar va bolalar uchun vrach nazorati xonasi va bo’limi
V.maktab yoshidagi bolalarni tekshirish uchun xona
S.o’rta bilim yurti o’quvchilarini tekshirish uchun xona
D.vrach-onkolog xonasi
Baholash mezoni:
Maksimalball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
20-16-a`lo
|
15-12-yaxshi
|
11-7-o’rta
|
6-4-qoniqarsiz
|
3 vaundankam-yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
4. Amaliyqism
Mustaqilravishdajismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarnisaralash va tavsiyaetish. Vrach-jismoniytarbiyadispanseri xujjatlarinito’g`rirasmiylashtirish. Vrachnazorati (061/ushakl) kartasinirasmiylashtirib,unihimoyaqilish.
5.Malaka, ko’nikmavabilimnitekshirishusullari
- og`zaki;
yozma;
organayzerlar;
test;
vaziyatlimasalalarechish;
egallanganamaliyko’nikmalarninamoyishetish;
5.1.Talabalarbilmi, ko’nikmavamaxoratinibaholashdaqo’llaniladigannazoratmezonlari
№
|
Baho
|
a`lo
|
yaxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
|
O’zlashtirish % hisobida
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
1
|
Nazariyqism
|
20-19
ball
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
2
|
Analitikqism:
organayzer
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
3
|
Test
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
4
|
Amaliyqism
|
40-34,4-ball
|
34-28,4ball
|
28-22ball
|
21,6-14,8 ball
|
14,4 ball
|
5
|
Nazoratsavollari
|
10-7,9
|
7,75-5,6
|
5,5-4,25
|
4,1-2,5
|
2,4 ball
|
5.2.Joriynazoratnibaholashmezoni.
№
|
O’zlashtirish %
|
Baho
|
Talabaningbilimdarajasi
|
1
|
96-100
|
A`lo
«5»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi, barchaberilgansavollargato’liq to’g`ijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi.Mavzubo’yichavaziyatlimasalalarniechadi, testsavollarigato’liqvato’g`rijavobberadi. Erkintasavvurgaegabo’lib, kerakbo’lgandao’qituvchibilano’zfikrinialmashaoladi.
|
2
|
91-95
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi,barchaberilgansavollargato’liqto’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi,ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi, mustaqilmushohadayuritadi. Mavzumohiyatinitushuntiraoladi, erkintasavvurgaegabo’ladi, o’qituvchibilanbemalolfikralmashaoladi.
|
3.
|
86-90
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi. Mavzubo’yichaamaliyishnatijalaribo’yichamustaqiltekshirishbayonnomasinito’ldiradi.
|
4
|
81-85
|
YAxshi
«4»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiy fikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi.
|
5
|
76-80
|
Javoblarto’g`ri,ammoto’liqemas, o’qituvchiningqo’shimchasavollaribo’yichakamchiliknito’ldiradi, mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol. Auditoriyadagitopshiriklarnibajarishdakatnashadi.
|
6.
|
71-75
|
Mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol, ammoxatoliklargayo’lqo’yadi, Auditoriyaishlarinibajarishdaqatnashadi, kerakliyozishlarniamalgaoshiradi.
|
7.
|
66-70
|
Qoniqarli
«3»
|
Javoblar 50% gato’g`ri, ammoberilgansavolningmohiyatinitushunadi; topshiriqlarnibajaraoladi,biroqunda 2-3 xatoliklargayo’lqo’yadi.
|
8
|
61-65
|
Javoblar 50%gato’g`ri, savolmohiyatinihammavaqthamto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarnio’qituvchiyordamidabajaradivashundaham 2-3 taxatogayo’lqo’yadi.
|
9
|
55-60
|
Javoblar 40% gato’g`ri,javobberishdayanglishibketadi, savolmohiyatinihammavaqtto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarniboshqatalabayokio’qituvchiyordamidabajaradi.
|
10
|
54-30
|
Qoniqarsiz
«2»
|
40% gachato’g`rijavobberaoladi, javoblaraniqemas, topshiriqlarnibajaraolmaydi. Uyvazifasibajarilmagan.
|
11
|
20-30
|
Amaliymashg`ulotgaqatnashadi, formada, daftaribor. Uygaberilganvazifabajarilmagan.
|
6. Nazorat savollari
1Sog`lomturmushtarzigatushunchabering?
2 Jismoniytarbiyavasportbilanshug`ullanishgaqarshiko’rsatmalar?
3 Vrach-jismoniytarbiyadispanseri.
4 Vrachnazoratikartasigatushunchabering?
Baholashmezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
10-7,9-a`lo
|
7,75-5,6-yaxshi
|
5,5-4,25-o’rta
|
4,1-2,5-qoniqarsiz
|
2,4 vaundankam-yomon
|
7.Tavsiyaetilganadabietlar
Asosiy
1.EpifanovV.A., ApanasenkoG.L. «Lechebnayafizkulturaivrachebnыyqontrol» M., 1990
Ko’shimchaadabiyotlar
1.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
2.Popov V.I. CHogovadze V.G. « Fizicheskaya reabilitatsiya» Rostov naDonu 2001
3.EpifanovV.A. “ Lechebnayafizicheskayakultura” M. 2003
4.DubrovskiyV.A. “ Lechebnayafizkultura” M. 2004
5.Lektsionnыe materialы i uchebno-metodicheskie razrabotki
6.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
7.Rixsieva O.A. «Massaj» T. 1996
8.EvdokimovaT.A. MilyukovaI.V. Noveyshiyspravochnik“ Lechebnayafizkultura” M. 2004
9.«Meditsinskie osnovы fizicheskogo vospitaniya i formirovaniya zdorovya i garmonichnogo razvitiya detey i podrostkov» prof. Nazirov F.G. prof. Axmedova D.M. prof. Suyumov F.A. dots. Vasilev V.D, prof. Shayxova G.I. Tashkent 2003
10.Karpman V.L. «Serdtse i sport» M., 1999
11.Edvard T. Xouli, B. Don-Frenks « Rukovodstvo instruktoraozdorovitel-nogo fitnessa» Kiev 2004
12.BetShou “YogafitTreningdlyazdorovya” M. 2005
13.MilyukovaI.V.EvdokimovaT.A. “ Gimnastikadlyadetey” M. 2004
14.A. BokovS. Sergeev “ Yogadlyadetey” M. 2004
15.Epifanov V.A., Moshkov V.N. «Lechebnaya fizkultura (spravochnik)» M.1997
16.M., Aulik I.V. «Opredelenie fizicheskoy rabotosposobnosti v klinike i sporte» M., 1990
17.YUldashev K.YU. «Nemedikamentoznыe metodы lecheniya profilaktiki i meditsinskoy reabilitatsii». Sb. nauch. trudov. T.-1994
18. CHet el adabieti:
TeylorS.B., MillerN.H. “ Basic physiologic principils relatied to
Group exirsise programs” Filadelphiya 1988
Tehaxton L. “ Phithiological and psythological effects of short term exirsise
eddiction on habitual runners.” 1992
19.Internetistochniki:
www.doktor.ru, www. medinfo. home.ml.org
http://www.restart-med.ru
http://www.mirmed.ru
http://micropolarization.narod.ru
http://skolioz.mccinet.ru
http://www.sportpsy.cz
Child in motion /cf/ (Rada Pisot)- http://www.zrs-kp.si/projekti/otrokvgibanju/Otrok%20v%20gibanju.pdf
www. aapmr.org, www.alhealth.com, www.docguide.com, www.healthweb.com, www.acsm.org, www.apta.org, www.sportsmed.org.
www.jphysiol.org, www.physsportmed.com
MASALALAR VA MAShQLAR TO‘PLAMI
1.Ikki talabada Garvardskiy step-test o‘tkazildi va talablarda GSTI : 50 i 70 teng bo‘ldi.
Javob : GSTI raqamlarini asoslang va baholang.
7 D., 24 yosh, Martine sinmasi o‘tkazilgandan so‘ng quydagi ko‘rsatkichlar: Rso = 72 ta/min; Rs1 = 114ta/min; AQBsisto = 120 mm.sim.ust.; AQBdiasto = 80 mm.sim.ust.; AQBsist1 = 150 mm.sim.ust.; AQBdiast1 = 0 mm.sim.ust. puls bosim AQB0 = 40 mm.sim.ust; puls AQB1 = 150 mm.sim.ust., tiklanish davr 5 minutdan ko‘p.
Savol : tip reaksiyani aniqlang va izohlang.
2.V., 27 yosh, Martine sinmasi o‘tkazilgandan so‘ng quydagi ko‘rsatkichlar Rso = 78 ta/min ; Rs1 = 180ta/min; AQBsisto = 95 mm.sim.ust.; AQBdiasto = 60 mm.sim.ust.; AQBsist1 = 100 mm.sim.ust.; AQBdiast1 = 60 mm.sim.ust. puls bosim AQB0 = 35 mm.sim.ust; puls AQB1 = 40 mm.sim.ust., tiklanish davr 5 minutdan ko‘p.
Savol : tip reaksiyani aniqlang va izohlang.
3. 25 yosh, Martine sinmasi o‘tkazilgandan so‘ng quydagi ko‘rsatkichlar: Rso = 78 ta/min ; Rs1 = 180 ta/min; AQBsisto = 110 mm.sim.ust ; AQBdiasto = 75 mm.sim.ust. ; tiklanish davrini 1-minutida AQBsist1 = 140 mm.sim.ust. ; AQBdiast1 = 90 mm.sim.ust; 2-minutda 150/90 mm.sim.ust 3-minutda160/95 mm.sim.ust., tiklanish davr 5 minutdan ko‘p.
Savol : tip reaksiyani aniqlang va izohlang.
4. 22 yoshli ayol, shug‘ullanmagan : mt = 80. f1 = 129ta/min, f2 = 165 ta/min,
N1 =800 kg m / min, N2 = 1100 kg m / min.
Savol : PWS 170 va KMI ko‘rsatkichlarini aniqlang
S., 22 yosh, Martine sinmasi o‘tkazilgandan so‘ng quydagi ko‘rsatkichlar: Rso = 72ta/min ; Rs1 = 180 ta/min; AQBsisto = 120 mm.rt.st. ; AQBdiasto = 70 mm.sim ust; AQBsist1 = 200 mm.sim ust; AQBdiast1 = 100 mm.sim ust; puls bosimi 0 = 50 mm.sim ust; puls bosimi 1 = 100 mm.sim ust., tiklanish vaqti 5,5 minut.
Savol : tip reaksiyani aniqlang va izohlang.
5.Erkak 21 yosh, shug‘ulanmagan : mt = 70 kg. f1 = 110 ta/min, f2 = 160 ta/min, N1 = 600kg m / min, N2 = 1000kg m / min.
Savol : PWS 170 va KMI ko‘rsatkichlarini aniqlang
6. A., 24 yoshda, Martine sinmasi o‘tkazilgandan so‘ng quydagi ko‘rsatkichlar: Rso = 72 ta/min ; Rs1 = 108 ta/min ; AQB sisto = 120 mm.sim ust.; R diasto = 70 mm.sim ust; AQBsist1 = 140 mm.sim ust; AQBdiast1 = 60 mm.sim ust; puls bosimi0 = 50 mm.sim. ust; puls bosimi1 = 80 mm.sim ust. tiklanish vaqti 2,5 minut.
Savol : tip reaksiyani aniqlang va izohlang.
TeST SAVOLLARI
1.Sport anamnezi – bu:
*shug‘ullanish tartibi, musobaqa natijalari haqida ma'lumot
o‘tkazilgan kasalliklari haqida ma'lumot
dorilarga sezuvchanligi haqida ma'lumot
jismoniy rivojlanganligi va funksional holati haqida ma'lumot
2. Sport va jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilarda birlamchi tibbiy ko‘rik o‘tkazishdan maqsad:
*jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish haqida xulosa berish; tibbiy guruhni aniqlash, professional saralashni o‘tkazish
odam organizmiga jismoniy yuklama ta'sirini aniqlash
kasallik va jaroxatdan so‘ng mashg‘ulotlarni boshlash muddatini aniqlash
ko‘p kunlik musobaqalarda qatnashishi imkoniyatini aniqlash
3.Sport va jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilarda bosqichli tibbiy ko‘rik o‘tkazishdan maqsad:
*mashg‘ulotlarning ta'sir dinamikasini aniqlash
o‘tkazilgan kasal-lik va jaroxatdan so‘ng mashg‘ulotlarni boshlash va musoba-qalarga qatnashish muddatini aniqlash
organizmdagi yuklamadan so‘ng bo‘ladigan o‘zgarishlar taxlili; ko‘p kunlik muso-baqalarda qatnashish imkoniyatlarini baholash
Tibbiy guruhni aniqlash; professional saralashni o‘tkazish
4.Kasallik yoki jaroxat olinganidan so‘ng mashg‘ulotlarni boshlash savolini xal etish uchun sportchi tekshiruvdan o‘tishi shart :
*qo‘shimcha
joriy
bosqichli
birlamchi
5.Birlamchi tibbiy ko‘rikda jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish masalasini xal etish uchun shug‘ullanuvchilar tibbiy guruhlarga bo‘linadi:
*asosiy, tayyorlov, maxsus
umumiy, qo‘shimcha, ShJT
asosiy, ajratilgan, ShJT
kuchli, o‘rta, kuchsiz
6.Jismoniy rivojlanganlik-bu:
*organizmning potensiaol imkoniyatlarini aniqlovchi organizmning genetipik va fenotipik, morfologik va funksional ko‘rsatkichlarining birlashmasidir
organizmning o‘ziga xosligini aniqlovchi antropometrik va somatoskopik belgilarining birlashmasidir
sport saralash uchun asosiy ko‘rsatkich
organizmning funksional holatini baholovchi kriteriy
7.Jismoniy rivojlanganlikni tekshirish usullari
*somatoskopiya, antropometriya
funksional sinamalar
klinik-laborator ma'lumotlar
rentgenografiya,EKG
8.Kaliperometriya–bu:
*yog‘ massasini aniqlovchi usul
mushak massasini aniqlovchi usul
suchk massasini aniqlovchi usul
yog‘, mushak va suchk massalarining nisbatini aniqlovni usul
9.Jismoniy rivojlanganlikni baholovchi usullarga taalluqli
*indekslar, standartlar va regressiya usullari
standartlash, persentiley, progress usullari
indeksatsiyalash, kaliperometriya, plantografiya usullari
antropometriya i somatoskopiya usullari
10.O‘rtacha kvadratik og‘ishning (s) va antropometrik ko‘rsatkichining -1,5 s og‘ishida jismoniy rivojlanganlik qanday baholanadi:
*jismoniy rivojlanganlik past, disgarmonik
jismoniy rivojlanganlik o‘rta, garmonik
jismoniy rivojlanganlik o‘rtadan past, garmonik
jismoniy rivojlanganlik o‘rtadan past, disgarmonik
11.Yurak-qon tomir sistemasining holatini baholovchi funksional sinamalarga kiradi:
*Martine, Letunov sinamalari
Shtange, Genchi, Serkin sinamalari
klinoortostatik, ortostatik sinamalar
Garvardskiy step-testi, PWC170 submaksimal testi
12.Jismoniy yuklamaga gemodinamik reaksiya turlari:
*normotonik, gipertonik, astenik
normostenik, giperstenik, astenik
normal, patologik
Oddiy,xaddan tashqari, sekinlashgan
13.Jismoniy yuklamaga gemodinamik reaksiyaning gipertonik turiga xarakterli:
* sistolik qon bosim 60% dan oshadi, puls tezlashadi, tiklanish vaqti 5 minutgacha
sistolik qon bosim 60% atrofida oshadi, puls tezlashadi, tiklash vaqti 3 minutgacha
puls bosimi keskin oshadi, tiklanish vaqti tezlashgan
puls va qon bosimning maksimum otrishi yuklamadan keyingi 2-3 minutlarida aniqlanadi
14.20 marta o‘tirib turganidan so‘ng yurakning qisqarish soni keskin oshadi, “cheksiz tovush fenomeni” paydo bo‘ladi, tiklanish vaqti 4 minutdan ko‘p.Yuklamaga gemodinamik reaksiya turini aniqlang:
*distonik
gipertonik
gipotonik
pog‘anasimon
15.Gimnastika, kulturizm, og‘ir atletika bilan shug‘ullanuvchi sportchilarga gemodinamik reaksiyaning qaysi turi ko‘proq kuzatiladi?
*gipertonik
distonik
astenik
pog‘anasimon
16.Jismoniy yuklama bilan bajariluvchi nafas sinamasini ko‘rsating:
* Serkin sinamasi
Shtange sinamasi
Genchi sinamasi
Rozental sinamasi
17.Sog‘lom shug‘ullanmagan odam uchun Shtange sinamasining normal ko‘rsatkichini ko‘rsating *30-40 sekund 20-30 sekund 50-60 sekund 10-20 sekund
18.Qaysi nafas sinamasi uchta bosqichda o‘tkaziladi?
*Serkin sinamasi
Shtange sinamasi
Genchi sinamasi
Rozental sinamasi
18.Ortostatik sinamada puls soni 30% ga oshadi, sistolik qon bosimi 20 mm sim. ust. ortadi. Vegetativ nerv sistemasining holati haqida xulosa qiling:
*simpatikotoniya
simpatik va parasimpatik sistemlari muvozanatda
parasimpatikotoniya
distoniya
19.Serkin sinamasi o‘tkazilganda quyidagi natijalar olindi: I-faza 50 sekund, II-faza 25 sekund, III-faza 48 sekund. Tekshiriluvchi nafas sistemasining funksional holati haqida xulosa bering:
*olingan ko‘rsatkichlar sog‘lom shug‘ullanmagan shaxslarga xos
olingan ko‘rsatkichlar sog‘lom shug‘ullangan shaxslarga xos
olingan ko‘rsatkichlar nafas sistemasi funksiyasining buzilishini bildiradi
olingan ko‘rsatkichlar sportchining xaddan tashqari shug‘ullanganligini bildiradi
20.Spirografiya – bu:
*nafasni yozib olish yo‘li bilan tashqi nafas funksiyasini o‘rganish usuli
ko‘krak qafasining nafas harakatini tekshirish usuli
nafas yo‘llari qarshiligi haqida fikr yuritish uchun nafas olish va chiqarish quvvatini o‘lchash usuli
O‘TSni o‘lchash usuli
21.O‘pka ventilyasiyasining statik yoki anatomik ko‘rsatkichlarini ko‘rsating:
*nafas hajmi, rezerv havo, qoldiq hajm
O‘TS, o‘pkaning umumiy hajmi, nafas olish hajmi
nafasning minutlik hajmi, nafas chastotasi, o‘pkaning maksimal ventilyasiyasi
kislorodni yutish, kislorodni o‘zlashtirish koeffitsienti
22.Nafas hajmi – bu:
*har bir nafas siklida nafas olish va chiqarish dagi havo sig‘imi
tinch nafas olinganidan so‘ng nafas olishdagi maksimal havo sig‘imi
tinch nafas chiqarilganidan so‘ng nafas chiqarishdagi maksimal havo sig‘imi
maksimal nafas olgandan so‘ng chiqarilgan maksimal havo sig‘imi
23.Sportchilar nafas sistemasining o‘ziga xosligi
*tinch holatda bradipnoe,O‘TSning ko‘payishi
yuklamadan keyin nafas chastotasining tez tiklanishi
taxipnoe
ko‘krak qafasi ekskursiyasining ortishi
24. Shtange sinamasi 1 min:
*jismoniy yuklama bajarishda kislorodning o‘zlashtirish koeffitsientining pasayishi
nafas chastotasi minutiga 16-18 marta
O‘TS- 3500-4000 ml
Shtange sinamasi 40 sekund
25.Xaddan tashqari shug‘ullanishda sportchilarning nafas ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar
*Serkin sinamasi II i III fazalar davomiyligining uzayishi, Rozental sinamasida O‘TS ko‘rsatkichlarining pasayishi
Funksional ko‘rsatkichlar o‘zgarmaydi
O‘TS ko‘rsatkichi va kislorodni o‘zlashtirish koeffitsientining ortishi
Nafas yo‘llari qarshiligining ortishi
26.Jismoniy ish bajarish qobiliyatini aniqlash uchun testni ko‘rsating:
*PWC170
Letunov sinamasi
Martine sinamasi
Serkin sinamasi
27.Garvard step-testi yordamida aniqlanadi :
*jismoniy chiniqqanligi
yuklamaning maksimal quvvati
maksimal yurak qisqarish soni
kislorodni maksimal is'temol qilinishi
28.PWC170 testini o‘tkazish uchun qaysi jismoniy yuklama turi qo‘llanilmaydi?
*o‘tirib-turish
veloergometr
tredmil
zinapoyaga ko‘tarilish
29.PWC-170U submaksimal testi boshlang‘ich bosqichining o‘tkazilishini ko‘rsating:
*tekshiriluvchining tana vazni bo‘yicha yuklamaning 1-qiymati aniqlanadi
1-yuklamadan so‘ng nafas chastotasini aniqlash
Minutiga 50 marta aylantirish bilan pedalni 3 minut aylantirish
1-yuklamadan so‘ng yurak qisqarish sonini aniqlash
“VRACh NAZORATI”FANI BO‘YIChA TeSTLAR
1 Sport anamnezi – bu:
2 Sport va jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilarda birlamchi tibbiy ko‘rik o‘tkazishdan maqsad
3 Sport va jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilarda bosqichli tibbiy ko‘rik o‘tkazishdan maqsad
4 Kasallik yoki jaroxat olinganidan so‘ng mashg‘ulotlarni boshlash savolini xal etish uchun sportchi tekshiruvdan o‘tishi shart
5 Birlamchi tibbiy ko‘rikda jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish masalasini xal etish uchun shug‘ullanuvchi-lar tibbiy guruhlarga bo‘linadi
6 Jismoniy rivojlanganlik-bu:
7 Jismoniy rivojlanganlikni tekshirish usullari
8 Kaliperometriya–bu:
9 Jismoniy rivojlanganlikni baholovchi usullarga taalluqli
10 O‘rtacha kvadratik og‘ishning () va antropometrik ko‘rsatkichining -1,5 og‘ishida jismoniy rivojlanganlik qanday baholanadi
11 Yurak-qon tomir sistemasining holatini baholovchi funksional sinamalarga kiradi
12 Jismoniy yuklamaga gemodinamik reaksiya turlari
13 Jismoniy yuklamaga gemodinamik reaksiyaning gipertonik turiga xarakterli
14 20 marta o‘tirib turganidan so‘ng yurakning qisqarish soni keskin oshadi, “cheksiz tovush fenomeni” paydo bo‘ladi, tiklanish vaqti 4 minutdan ko‘p.Yuklamaga gemodinamik reaksiya turini aniqlang.
15 Gimnastika, kulturizm, og‘ir atletika bilan shug‘ullanuvchi sportchilarga gemodinamik reaksiyaning qaysi turi ko‘proq kuzatiladi?
16 Jismoniy yuklama bilan bajariluvchi nafas sinamasini ko‘rsating
17 Sog‘lom shug‘ullanmagan odam uchun Shtange sinamasining normal ko‘rsatkichini ko‘rsating
18 Qaysi nafas sinamasi uchta bosqichda o‘tkaziladi?
19 Ortostatik sinamada puls soni 30% ga oshadi, sistolik qon bosimi 20 mm sim. ust. ortadi. Vegetativ nerv sistemasining holati haqida xulosa qiling.
20 Serkin sinamasi o‘tkazilganda quyidagi natijalar olindi: I-faza 50 sekund, II-faza 25 sekund, III-faza 48 sekund. Tekshiriluvchi nafas sistemasining funksional holati haqida xulosa bering.
21 Spirografiya – bu:
22 O‘pka ventilyasiyasining statik yoki anatomik ko‘rsatkichlarini ko‘rsating
23 Nafas hajmi – bu:
24 Sportchilar nafas sistemasining o‘ziga xosligi
25 Xaddan tashqari shug‘ullanishda sportchilarning nafas ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlar
26 Jismoniy ish bajarish qobiliyatini aniqlash uchun testni ko‘rsating
27 Garvard step-testi yordamida aniqlanadi
28 PWC170 testini o‘tkazish uchun qaysi jismoniy yuklama turi qo‘llanilmaydi?
29 PWC-170U submaksimal testi boshlang‘ich bosqichining o‘tkazilishini ko‘rsating
30 Chidamlilikka shug‘ullanuvchi sportchida Garvard step testi o‘tkazilganda quyidagi natija olindi: indeks teng: 79
31 Vrach-pedagogik nazoratining maqsadini ko‘rsating
32 Vrach-pedagogik nazoratining vazifasiga kirmaydi
33 Jismoniy yuklamadan so‘ng sportchining yuzi qizargan, terlash kuchaygan, yurak qisqarish chastotasi minutiga 110 ta, koordinatsiya va muvozanat buzilmagan. Xolsizlanish darajasini aniqlang.
34 Xaddan tashqari shug‘ullanganda gemodinamik reaksiya turini uo‘rsating
35 To‘g‘ri tashkillashtirishgan jismoniy tarbiya darsi uchun xarakterli
36 Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlariga qo‘yilmaydigan shaxslar
37 Sportchilar tibbiy ko‘rigi amalga oshiriladi
38 Qaysi kriteriylar bo‘yicha jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar asosiy tibbiy guruhga boradilar:
39 Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish uchun tayyorlov tibbiy guruhiga yuboriladigan bolalar:
40 20 yoshli o‘spirinning bo‘y, tana vazni va ko‘krak qafasining aylana ko‘rsatkichlari standart usuli bo‘yicha +1,5 σ kattaliklariga mos keladi.Sportchining jismoniy rivojlanganligi va tibbiy guruh haqida nima deya olasiz?
Ikki va uch javobli testlar
1. Umumiy ish qobiliyatini bilvosita aniqlash uchun asosan foydalaniladi:
Novaki testi
Garvard step-testi
PWC 170 test
Bir karrali ish bajarilishi sub maksimal testi
Pog‘onali-o‘suvchi yuklama testi
2. Odatda vegitativ nerv sistemasini labilligini aniqlash uchun foydalaniladi :
Letunova sinamasidan
Voyacheka sinamasidan
ortostatik sinamasidan
Bryanova sinamasidan
klino-ortostatik sinamasidan
3. Letunova sinamasida birinchi va ikkinchi standart yuklamalarni aniqlang:
30 sekundda 30 marta o‘tirib turish
30 sekundda 20 ta o‘tirib turish
3 minut joyida bir xil tempta yugurish, minutiga 160 qadam.
15 sekund ichida sonni yuqoriga ko‘tarib yugurish
2 minut davomida joyida yugurish, bir xil tempda, minutiga 180 qadam.
4.Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar uchun tibbiy guruxlarni ko‘rsating
Asosiy
Umumiy
Qo‘shimcha
Aralash
Maxsus
5.Orqaning qanday formalari farqlanadi?
Yassi
Yumaloq
Kifotik
Lordotik
Skoliotik
6.Yuklamali testni to‘xtatish uchun ko‘rsatmani ko‘rsating:
Yoshiga nomuvofiq yuqori darajada sistolik qon bosimining ko‘tarilishi
Puls bosimining tushishi
Taxikardiya
Diastolik qon bosimining tushishi
Teri qoplamasining qizarishi
7.Nafas olish sistemasining funksional xolatini qaysi sinama orqali baxolashmumkin:
Shtange sinamasi
Bryanov sinamasi
Gench sinamasi
Martine sinamasi
Ortostatik
8.Jismoniy rivojlanganlik qaysi usullar orqali baholanadi?
Standart
Taqqoslash
Indekslar
Antropometrik
Somatotipik
9.Bel mushak kuchini aniqlashga qarshi ko‘rsatmani ko‘rsating.
Xomiladorlik
Ortiqcha tana vazni
O‘rtacha fiziologik rivojlanganlik
Yuqori darajali miopiya
Yassi oyoqlik
10.DJT ning asosiy shakllari:
Mexnat bilan davolash
Terrenkur
Massaj
Gimnastka davolash muolajasi
Jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari
11.Jismoniy mashg‘ulotlarini ta'sir mexanizmini tashkil qiladi:
Stimullovchi ta'sir*
Trofik ta'sir*
Immunokorreksiyalovchi ta'sir
Antidepressiv ta'sir
Tormozlovchi ta'sir
12. Martine sinamasi o‘tkazilgandan keyingi ko‘rsatgichlarni baholash:
Yuklamadan oldingi puls
Nafas chikarish tezligi
Yuklamadan keyngi puls
Nafas ushlash vakti
Tiklanish vaqti
13. Letunova sinamasi bilan kombinirlanadigan yuklamani kursating
Yukori suratda 15 sekund joyida yugurush
20 sekunda 30 ta utirib turmok
180 kadam minutiga 2 minut joyida yugurush
30 sekunda 20 marta utirib turush
30 sekunda 60ta sakiramok
14.Normotonik tip reaksiyani xarekterlovchi belgilarni ko‘rsting?
Pulsning tezlashishi
To‘satdan AQB maksimal ko‘tarilishi
AQB minimal tushishi
To‘satdan pulsni tezlashishi
Puls bosimining oshishi
15.Gipertonik tip reaksiyani xarekterlovchi belgilarni ko‘rsting?
To‘satdan puls tezlashishi
AQB maksimal keskin ko‘tarilishi
Diastolik AQB ni pasayishi
Puls sekinlashishi
Tiklanish vaqti 5minutdan yuqori
16.Distonik tip reaksiyani xarekterlovchi belgilarni ko‘rsting?
Minimal AQB ni nolgacha tushishi
Pulsni sekinlashishi
Maksimal AQB ni ko‘tarilishi
Minimal AQB ni ko‘tarilishi
Tiklanish vaqti 2minut
17.Qaysi tip reaksiyada arteriolani kengayishi periferik qarshilikni kamayishiga sabab bo‘ladi?
Normotonik
Gipertonik
Gipotonik
Distonik
Maksimal AQB ni pog‘onasimon ko‘tarilish reaksiyasi
18. Toliqish(xolsizlanish)ning o‘rta darajasi belgilarini ayting:
Terining qizarishi
Yuzdagi sianozi
Odatdagi mimika
Tana yuqori qismining kuchli terlashi
Xarakatdagi chayqalish
Nutq qiyinlashgan, aniq
19. Submaksimal test PWC170 xarakterli belgilarini ko‘rsating:
1-yuklama tana vazniga nisbatan aniqlanadi
1-yuklama asasiy almashinuvga ko‘ra aniqlanadi
2-yuklamadan keyin pulsni o‘lchash*
3 minut davomida 50 marta minutiga tezligida pedalni aylantirish
Ikkala yuklamada pedalni aylantirish tezligi bir xil
20.Sport zaliga tegishli bo‘lgan sanitar gigienik talablarni ayting:
Bitta shug‘ullanuvchiga 4m2 maydon to‘g‘ri kelishi kerak
Bitta shug‘ullanuvchiga 6m2 maydon to‘g‘ri kelishi kerak
Yorug‘lik koefitsenti 1/6 bo‘lishi kerak
Xavo ventilyasiyasi tomoshabin uchun 20m3
Devordan gilamgacha bo‘lgan masofa 1m dan kam bo‘lmasligi kerak
21. Suniy baseynga to‘g‘ri qo‘yilgan talablar:
Suv tiniqligi 20 sm kam bo‘lmasligi
Ichimlik suviga mos kelishi
Suv tiniqligi 10 sm kam bo‘lmasligi
Suvdagi Xlor qoldig‘i 0,5-0,7 g\l
Devorlardan baseyn qirg‘ig‘igacha bo‘lagna masofa bir metrdan kam bo‘lmasligi kerak
1.Indekslarga moslikni toping:
1. Ketle A. bo‘y − (vazn + ko‘krak qafasi aylanasi)
2. Brok-Brush B. ko‘krak qafasi aylanasi pauza / bo‘y *100
3. Hayotiy V. Vazn / bo‘y
4. Pine G. bo‘y − 100
5. Erismana D. O‘TS / vazn
2. Organizm tizimlariga funksioanl sinamalar mosligini toping:
1. Shtange A. vegetativ nerv sistemasi
2. Martine B. jisoniy ish qobiliyati
3. Ortostatik V. tiklanish jarayonlari
4. Garvard step-testi G. nafas sistemasi
5. PWC170 D. yurak-qon tomir sistemasi
3.Sportchilarda tibbiy ko‘rik o‘tkazilishini maqsadga mosligini aniqlang:
1. birlamchi A. musobaqalarga ruxsat berish
2. qayta B. kasalikdan so‘ng shug‘ulanishni boshlash vaqti
3. qo‘shimcha V. organizmga jismoniy yuklama ta'sirini baholash
G. tibbiy guruhni aniqlash
4. Tushunchalarga moslikni toping:
1. plantografiya A.tashqi ko‘ruv
2. kalipemetriya B. mushaklar kuchini o‘lchash.
3. antropometriya V. tovonni tekshirish
4. somatoskopiya G. tana qismlarini o‘lchash
5. dinamometriya D. teri osti yog‘ qatalmini qalinligini o‘lchash
5. Moslikni toping:
1. Asosiy gurux A. skolioz II daraja
2. Tayyorlov guruhi B. miopiya II daraja
3.Maxsus guruh V. sog‘lom, O‘TS past
4. ShJT G. sog‘lom, rivojlanishi va funksional holati yaxshi
6. Moslikni toping:
1.Garvard step-test A. 30 sekunda 20 marta o‘tirib turish
2. Martine B. zinopoyaga chiqib tushish
3. Rozental V. turgan joyida 15 sekund davomida maksimal yugurish
4. PWC170 G. O‘TS 5 marta ketma-ket15 sekundli pauza bilan o‘lchash
5. Letunov D. yuklama veloergometrda bajariladi
7. Mosligini toping:
1.Normotonik A.Cheksiz tovush fenomeni
2. Gipertonik B.AQB minimal tushadi
3.Distonik V.Puls keskin oshadi
4.Gipotonik G.AQB maksimal va minimal deyarli o‘zgarmaydi
5. Pog‘onasimon D.AQB maksimalning pog‘onasimon ko‘tarilishi
8. Mosligini toping:
1.Ketle indesi A. sm
2.Erisman indeksi B. gr/sm
3.Pine indeksi V. %
4.Hayotiy indeks G. yaxshi,o‘rta, sust
5.Brok-Brush indeksi D. ml/kg
9. Mosligini toping:
1. vazn A.samotoskopiya
2. ko‘krak qafasi B. antropometriya
3. oyoq
4.ko‘krak qafas aylanasi
5. bo‘y
6. qomad
7. tovon
8.mushak kuchi
10. Mosligini toping:
1.o‘tirgan xolatda nafas olib, ushlab turish A.Letunov sinamasi
2.30 sekunda 20 marta o‘tirib turish B.Serkin sinamasi
3.nafasni olib ushlab turish V.Gench sinamisi
4.nafas chiqarib ushlab turish G. Shtange sinamasi
5. 30 sekunda 20 marta o‘tirib turish,nafas ushlab turish
6.15sekund davomida turgan joyida maksimal yugurish
7.1 minutdan so‘ng nafas olib ushlab turish
8.3 minut davomida turgan joyida 180qadam/minut tezlikda yugurish
NAZORAT UChUN SAVOLLARI:
JORIY NAZORAT
1.Shifokor nazorati fani va ish mazmuni.
2.Shifokor nazoratining vazifalari.
3.Jismoniy mashqlarning qo‘llanilish yo‘nalishlari va maqsadi.
4.Tibbiy tekshiruvning 3 ta turini ko‘rsating va tushuncha bering.
5. Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha asosiy tibbiy guruhga yuboriladi?
6. Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha tayyorlov tibbiy guruhga yuboriladi?
7. Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha maxsus tibbiy guruhga yuboriladi?
8.Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ulanuvchilar jismoniy rivojlanganligini aniqlash qanday ahamiyatga ega?
9.Jismoniy rivojlanganlikning qaysi ko‘rsatkichlari antropometriya bilan aniqlanadi?
10. Bo‘yni o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
11. Vazni o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
12. Ko‘krak qafasi aylanasini o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
13. Mushaklar kuchini (dinamometriya) o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
14. O‘pkaning tiriklik sig‘imini o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
15. Standart usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
16. Indekslar usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
17. Korrelyasiya usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
18. Somatoskopiya qanday maqsadda o‘tkaziladi?
19. Ko‘krak qafasi shakllari.
20. Oyoq shakllari.
21. Qomat turlari.
22. Oyoq tovonlari shakllari aniqlash qanday ahamiyatga ega?
23. Platografiya usuli qanday o‘tkaziladli?
24. Antropometriyaga nimalar kiradi?
25. Tashqi ko‘ruvga nimalar kiradi?
26. Kalipometriya usuli va qo‘llashdan maqsad.
27. Yog‘ yig‘ilishining rivojlanish darajasi.
Tashqi nafas apparatining funksional xolatini xarakterlovchi ko‘rsatkichlar.
Spirografiya usuli nima uchun qo‘llaniladi?
Nafasning minutlik xajmi nima?
Nafas xajmi nima?
Zaxira nafas xajmi nima?
Spirogramma bo‘ycha nafas chuqurligi qanday aniqlanadi?
Jismoniy mashqlar qaysi tizimlarga ta'sir ko‘rsatadi?
Yurak-qontomir tizimida bo‘ladigan o‘zgarishlar?
Nafas tizimida bo‘ladigan o‘zgarishlar?
Yurak-qontomir tizimining funksional sinamalari.
Letunov sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Martine sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Jismoniy yuklamaga organizmning besh xil javob reaksiyasini ayting.
Javob reaksiyalari qaysi beshta ko‘rsatkichlar bo‘ycha aniqlanadi?
Normotonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Gipertonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Gipotonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Distonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Pog‘anasimon reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
20.Nafas tizimining funksional sinamalari.
Shtange sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Gench sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Serkin sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Rozental sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Vegetativ tizimining funksional sinamalari.
Ortostatik sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Klinoortostatik sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Vrach pedagogik nazorat qanday izlanishlardan tashkil topgan.
ShPN kim tomoni o‘tkaziladi. ShPN o‘tkazishdan asosiy maqsad.
Jismoniy yuklamalarni ta'sirida organizmda qoldiradigan shug‘ulanish effektlarini sanang.
ShPN asosiy vazifalari nimadan iborat. ShPN tashkil etishda vrach xal qilinadigan ish hajmi.
Tezkor tekshiruv (nazorat) nima.
Davriy(etap) tekshiruv(nazorat) ahamiyati.
Sportchilar funksional tayorligi aniqlashda vrach va trenerlar oldiga qo‘ylga asosiy vazifalarni ayting.
Joriy tekshiruv (nazorat) shakllarini ayting.
ShPN sportchilar o‘ini nazoart qilishda qo‘laniladigan asosiy tekshiruv usullari sanang.
Toliqishni nechta darajasi bor.
Mashg‘ulot davomida fiziologik egri chiziq tuzishda qaysi ko‘rsatkich asosida chiziladi.
Shifokor pedagogik nazoratda qo‘laniladigan tekshiruv usulari. Sinamalarni ShPN ahamiyati.
Yurak qon-tomir, asab va tayanch xarakat tizimi funksional xolatini aniqlash 14.
Ish bajarish qobiliyati nima?
Ish bajarish qobiliyatini aniqlash usullari. PWC-170 submaksimal testi.
PWC-170 submaksimal testini o‘tkazish metodikasi.
Kislorodni maksimal iste'mol qilishni aniqlash.
Garvard step-testi. Garvard step-testini o‘tkazish metodikasi.
Garvard step-testi indeksini aniqlash va baholash.
Mashg‘ulot xronometrajini (zichligini) o‘tkazish metodikasi va baholash.
Fiziologik egri chiziq usulini o‘tkazish metodikasi va baholash.
Xolsizlanish (charchash, toliqish) darajasi qaysi 7 xil ko‘rsatkich bo‘ycha aniqlanadi.
Xolsizlanishning yengil darajasining xarakterli belgilari.
Xolsizlanishning o‘rta darajasining xarakterli belgilari.
Xolsizlanishning og‘ir darajasining xarakterli belgilari.
Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ulanishga ko‘rsatma va qarshi ko‘rsatmalar.
Shifokor va jismoniy tarbiya dispanseri.
Shifokor va jismoniy tarbiya dispanserining vazifalari va ish mazmuni.
YaKUNIY NAZORAT
Shifokor nazorati bo‘yicha savollar
1.Shifokor nazorati fani va ish mazmuni.
2.Shifokor nazoratining vazifalari.
3.Jismoniy mashqlarning qo‘llanilish yo‘nalishlari va maqsadi.
4.Tibbiy tekshiruvning 3 ta turini ko‘rsating va tushuncha bering.
5.Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha asosiy tibbiy guruhga yuboriladi?
6.Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha tayyorlov tibbiy guruhga yuboriladi?
7.Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha maxsus tibbiy guruhga yuboriladi?
8.Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ulanuvchilar jismoniy rivojlanganligini aniqlash qanday ahamiyatga ega?
9.Jismoniy rivojlanganlikning qaysi ko‘rsatkichlari antropometriya bilan aniqlanadi?
10. Bo‘yni o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
11. Vazni o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
12.Ko‘krak qafasi aylanasini o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
13.Mushaklar kuchini (dinamometriya) o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
14.O‘pkaning tiriklik sig‘imini o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
15.Standart usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
16.Indekslar usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
17.Korrelyasiya usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
18.Somatoskopiya qanday maqsadda o‘tkaziladi?
19. Ko‘krak qafasi shakllari.
20. Oyoq shakllari.
21. Qomat turlari.
22.Oyoq tovonlari shakllari aniqlash qanday ahamiyatga ega?
23. Platografiya usuli qanday o‘tkaziladli?
24. Antropometriyaga nimalar kiradi?
25. Tashqi ko‘ruvga nimalar kiradi?
26. Tashqi nafas apparatining funksional xolatini xarakterlovchi ko‘rsatkichlar.
27.Spirografiya usuli nima uchun qo‘llaniladi?
28. Nafasning minutlik xajmi nima?
29. Nafas xajmi nima?
30. Zaxira nafas xajmi nima?
31.Spirogramma bo‘ycha nafas chuqurligi qanday aniqlanadi?
32.Kalipometriya usuli va qo‘llashdan maqsad.
33.Yog‘ yig‘ilishining rivojlanish darajasi.
34.Jismoniy mashqlar qaysi tizimlarga ta'sir ko‘rsatadi?
35.Yurak-qontomir tizimida bo‘ladigan o‘zgarishlar?
36. Nafas tizimida bo‘ladigan o‘zgarishlar?
37.Yurak-qontomir tizimining funksional sinamalari.
38.Letunov sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
39.Martine sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
40. Jismoniy yuklamaga organizmning besh xil javob reaksiyasini ayting.
41.Javob reaksiyalari qaysi beshta ko‘rsatkichlar bo‘ycha aniqlanadi?
42.Normotonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
43.Gipertonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
44.Gipotonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
45.Distonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
46. Pog‘anasimon reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
47.Nafas tizimining funksional sinamalari.
48.Shtange sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
49. Gench sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
50. Serkin sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
51.Rozental sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
52.Vegetativ tizimining funksional sinamalari.
53.Ortostatik sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
54.Klinoortostatik sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
55.Yopiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. Sport zallari.
56.Yopiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. Basseynlar.
57.Yopiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. Gimnastik zallar.
58.Yopiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. yengil atletika maneji.
59.Yopiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. Kurash zali.
60.Yopiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. Boks ringi.
61.Ochiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. Stadionlar.
62.Ochiq tipdagi sport inshoatlariga sanitar gigienik talablar. Basseynlar.
63.Sportchilarning ovqatlanish gigienasi.
64.Sportchilarning dam olish rejimi.
65.Ish bajarish qobiliyati nima?
66.Ish bajarish qobiliyatini aniqlash usullari. PWC-170 submaksimal testi.
67.PWC-170 submaksimal testini o‘tkazish metodikasi.
68.Jismoniy rivojlanganlikni baholash.
69.Kislorodni maksimal iste'mol qilishni aniqlash.
70.Garvard step-testi.
71.Garvard step-testini o‘tkazish metodikasi.
72. Garvard step-testi indeksini aniqlash va baholash.
73. Shifokor pedagok nazorati.
74. Mashg‘ulot xronometrajini (zichligini) o‘tkazish metodikasi va baholash.
75. Fiziologik egri chiziq usulini o‘tkazish metodikasi va baholash.
76.Xolsizlanish (charchash, toliqish) darajasi qaysi 7 xil ko‘rsatkich bo‘ycha aniqlanadi.
77.Xolsizlanishning yengil darajasining xarakterli belgilari.
78.Xolsizlanishning o‘rta darajasining xarakterli belgilari.
79.Xolsizlanishning og‘ir darajasining xarakterli belgilari.
80.Sportchilarda ko‘p uchraydigan patologik xolatlar.
81.Sportda doping.
82.Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ulanishga ko‘rsatma va qarshi ko‘rsatmalar.
83.Shifokor va jismoniy tarbiya dispanseri.
84.Shifokor va jismoniy tarbiya dispanserining vazifalari va ish mazmuni.
85.Shifobaxsh jismoniy tarbiyaga ta'rif beritng.
86. ShJT davolash metodlari.
87. Jismoniy mashqlar ta'ir mexanizmi.
88. ShJT umumiy asoslari.
89. ShJT vositalari.
90. Jismoniy mashqlar.
91. Gimnastik mashqlar.
92. Nafas mashqlar turlari.
93. Statik nafas mashqlar.
94. Dinamik nafas mashqlar.
95. Maxsus nafas mashqlar.
96. Umumiy rivojlantiruvchi mashqlar.
97.Anatomik belgilar bo‘ycha mashqlar ayting.
98.Snaryadlar qo‘llanishi bo‘ycha mashqlar.
99.Faolik belgisi bo‘ycha mashqlar.
100.O‘quvtarbiyaviy belgilari mashqlar.
101.Amaliy sport mashqlar va qo‘llashdan maqsad.
102.O‘ynlar va qo‘llashdan maqsad.
103.Mehnat bilan davolash.
104.Davolovchi massaj va ta'sir mexanizmi.
105. Davolovchi massajni qo‘llash usullari.
106. Tabiy omillar.
107. ShJT shakllari.
108.Kasalxonada qo‘laniladigan ShJT shakllari.
109.Kasalxonadan tashqarida qo‘laniladigan ShJT shakllari.
110.Xarakat tartiboti.
111.Harakat tartibotini kengaytirish qachon va kim bilan xal etiladi?
112.Harakat tartibotlari va ularning vazifalari qanday?
113.Shifobaxsh gimnastika muolajasini tuzishda nimaga e'tibor berish kerak?
114.ShJTga ta'rif bering, ShJT ning xususiyatlari va umummiy xarakteristikasi.
115.ShJT qo‘llashga umumiy qarshi ko‘rsatmalar. ShJT qo‘llashga ko‘rsatmalar.
116. Jismoniy yuklama adekvatligini va samarodorligini aniqlash uchun qanday nazorat o‘tkaziladi?
UMUMIY SAVOLLAR
1.Shifokor nazorati fani va ish mazmuni.
2.Shifokor nazoratining vazifalari.
3.Jismoniy mashqlarning qo‘llanilish yo‘nalishlari va maqsadi.
4.Tibbiy tekshiruvning 3 ta turini ko‘rsating va tushuncha bering.
5. Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha asosiy tibbiy guruhga yuboriladi?
6. Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha tayyorlov tibbiy guruhga yuboriladi?
7. Jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanuvchilar qaysi ko‘rsatkichlari bo‘yicha maxsus tibbiy guruhga yuboriladi?
8.Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ulanuvchilar jismoniy rivojlanganligini aniqlash qanday ahamiyatga ega?
9.Jismoniy rivojlanganlikning qaysi ko‘rsatkichlari antropometriya bilan aniqlanadi?
10. Bo‘yni o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
11. Vazni o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
12. Ko‘krak qafasi aylanasini o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
13. Mushaklar kuchini (dinamometriya) o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
14. O‘pkaning tiriklik sig‘imini o‘lchash o‘tkazish metodikasi.
15. Standart usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
16. Indekslar usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
17. Korrelyasiya usuli bo‘yicha jismoniy rivojlanganlikni baholash.
18. Somatoskopiya qanday maqsadda o‘tkaziladi?
19. Ko‘krak qafasi shakllari.
20. Oyoq shakllari.
21. Qomat turlari.
22. Oyoq tovonlari shakllari aniqlash qanday ahamiyatga ega?
23. Platografiya usuli qanday o‘tkaziladli?
24. Antropometriyaga nimalar kiradi?
25. Tashqi ko‘ruvga nimalar kiradi?
26. Kalipometriya usuli va qo‘llashdan maqsad.
27. Yog‘ yig‘ilishining rivojlanish darajasi.
Tashqi nafas apparatining funksional xolatini xarakterlovchi ko‘rsatkichlar.
Spirografiya usuli nima uchun qo‘llaniladi?
Nafasning minutlik xajmi nima?
Nafas xajmi nima?
Zaxira nafas xajmi nima?
Spirogramma bo‘ycha nafas chuqurligi qanday aniqlanadi?
Jismoniy mashqlar qaysi tizimlarga ta'sir ko‘rsatadi?
Yurak-qontomir tizimida bo‘ladigan o‘zgarishlar?
Nafas tizimida bo‘ladigan o‘zgarishlar?
Yurak-qontomir tizimining funksional sinamalari.
Letunov sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Martine sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Jismoniy yuklamaga organizmning besh xil javob reaksiyasini ayting.
Javob reaksiyalari qaysi beshta ko‘rsatkichlar bo‘ycha aniqlanadi?
Normotonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Gipertonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Gipotonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Distonik reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
Pog‘anasimon reaksiyasining xarakterli ko‘rsatkichlari.
20.Nafas tizimining funksional sinamalari.
Shtange sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Gench sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Serkin sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Rozental sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Vegetativ tizimining funksional sinamalari.
Ortostatik sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Klinoortostatik sinamasini o‘tkazish metodikasi va maqsadi.
Vrach pedagogik nazorat qanday izlanishlardan tashkil topgan.
ShPN kim tomoni o‘tkaziladi. ShPN o‘tkazishdan asosiy maqsad.
Jismoniy yuklamalarni ta'sirida organizmda qoldiradigan shug‘ulanish effektlarini sanang.
ShPN asosiy vazifalari nimadan iborat. ShPN tashkil etishda vrach xal qilinadigan ish hajmi.
Tezkor tekshiruv (nazorat) nima.
Davriy(etap) tekshiruv(nazorat) ahamiyati.
Sportchilar funksional tayorligi aniqlashda vrach va trenerlar oldiga qo‘ylga asosiy vazifalarni ayting.
Joriy tekshiruv (nazorat) shakllarini ayting.
ShPN sportchilar o‘ini nazoart qilishda qo‘laniladigan asosiy tekshiruv usullari sanang.
Toliqishni nechta darajasi bor.
Mashg‘ulot davomida fiziologik egri chiziq tuzishda qaysi ko‘rsatkich asosida chiziladi.
Shifokor pedagogik nazoratda qo‘laniladigan tekshiruv usulari. Sinamalarni ShPN ahamiyati.
Yurak qon-tomir, asab va tayanch xarakat tizimi funksional xolatini aniqlash 14.
Ish bajarish qobiliyati nima?
Ish bajarish qobiliyatini aniqlash usullari. PWC-170 submaksimal testi.
PWC-170 submaksimal testini o‘tkazish metodikasi.
Kislorodni maksimal iste'mol qilishni aniqlash.
Garvard step-testi. Garvard step-testini o‘tkazish metodikasi.
Garvard step-testi indeksini aniqlash va baholash.
Mashg‘ulot xronometrajini (zichligini) o‘tkazish metodikasi va baholash.
Fiziologik egri chiziq usulini o‘tkazish metodikasi va baholash.
Xolsizlanish (charchash, toliqish) darajasi qaysi 7 xil ko‘rsatkich bo‘ycha aniqlanadi.
Xolsizlanishning yengil darajasining xarakterli belgilari.
Xolsizlanishning o‘rta darajasining xarakterli belgilari.
Xolsizlanishning og‘ir darajasining xarakterli belgilari.
Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ulanishga ko‘rsatma va qarshi ko‘rsatmalar.
Shifokor va jismoniy tarbiya dispanseri.
Shifokor va jismoniy tarbiya dispanserining vazifalari va ish mazmuni.
Tibbiy ko‘riklarni asosiy beshta komponetlarini sanang.
Plantografiya qanday o‘tkaziladi.
Jismoniy rivojlanishni baholsh uch usuli.
Sport biln shug‘ulanuvchilarni jismoniy rivojlanishi baholash uchun qo‘laniladigan 5ta indekslarni yozing.
Zo‘riqish sinamalariga yurak qon-tomir tizimini 5 ta javob reaksiyasi ko‘rsating.
Javob reaksiyasi tipi aniqlang: ps1 = 75 ta/min ; ps2 = 155 ta/min ; AQBsist1 = 120 mm.sm.ust. ; AQBdiast1 = 70 mm.sm.ust. ; AQBsist 2 = 140 mm.sm.ust. ; AQBdiast2 = 60 mm.sm.ust. ; puls AQB1 = 50 mm.sm.ust. ; puls AQB2 = 80 mm.rt.st.
Nafas tizimi funksional xolatini baholovchi 4 ta nafas sinamasi ?
O‘pka xajmlarini aniqlovchi 3ta ko‘rsatkichlarni sanang?
PWS 170 sinamasi nima uchun qo‘lanimladi?
21yosh.erkak kishi, mt = 70 kg, shug‘ulanmagan f1 = 110 ta/min, N1 = 600, N2 = 1000, PWS 170 - ?, MPK - ?
TARQATMA MATeRIALLAR
Jismoniy tarbiya bilan shug‘ulanuvchi va oddiy sportchi shaxslarni tekshirish.
pasport ma'lumotlari;
hayot anamnezi;
sport anamnezi;
yaqin sport anamnezi ma'lumotlari;
antropometrik ma'lumotlari;
tashqi ko‘rik ma'lumotlari.
Tekshirishni to‘g‘ri o‘tkazish va bayonnomasini to‘ldirish.
1.Anamnez yig‘ish bayonomasini to‘ldirish.
To‘ldirilgan sana_______________________(yil, oy, kun)
1.Umumiy ma'lumotlar
Tashkilotnomi____________________________
Sport turi_________________________________
1.Familiya, ismi, sharifi____________________________
2. Tug‘ilgan kuni ____________________________
3. Jinsi ____________________________
3. Uy adresi__________________________________Telefon______________
4. Ish joyi yoki o‘qish_______________________________________________
2. Hayot anamnezi
1.Kasbi ____________________________
2. Ma'lumoti ____________________________
3. Yashash sharoiti____________________________
4. Ovqatlanish sharoiti____________________________
5. Alkogol istemol qilish: ba'zan, oz, ko‘p, tez-tez, ichmaydi
(chizilsin)
6. O‘tkazgan: a) kasallilari____________________________________
b) Jaroxati________________________________________________________
v) Tashrixlari______________________________________________________
7. Oylasidagi kasalliklar_____________________________________________
3. Umumiy sport anamnezi
1. Qaysi yoshdan sport bilan? Qanday sport turi bilan?______________________________
2. Assosiy sport turi bilan shug‘ulanish (mashg‘ulotlar boshlanishi, doimo, 6 oydan ko‘p davomida tanafus bilan, mustaqil, murabiy qo‘l ostida ________________________________________________________________
3. Sport kvalifikatsiya dinamikasi
3.«Somatoskopiya» bayonnomasi
Bosh xolati________________________________________________
yelkalarni xolati_______________________________________________
Kuraklar joylashishi xolati_____________________________________
Bel shakli_______________________Qorin shakli_________________
Umurtqa pog‘onasi: lordoz________________kifoz__________________
yon tomonga qiyshaish_______________buralish_______________________
Bel uch burchagi ______________________________________________
Epigastral burchak _______ Ko‘krak qafasi shakli___________________
Qo‘l shakli_________________Oyoq shakli____________________
Tovon shakli____________________________________________________
Bo‘g‘imlar xaraktchanligi__________________________________________
Mushaklar rivojlanganligi_______________________________________
Teri: rangi ______________________, namligi_______________,
pigmentatsiyasi__________________________________________________
Somatoskopiya ma'slumotlariga qarab xulosa qilish:
Qadi qomat________________________________________________
Tana tuzilish tipi_______________________________________________
INDeKSLAR USULI
№
|
Indekslar nomi
|
indekslar
|
norma
|
1
|
Brokka-Brush ( vazn- buy) indeksi
|
155-165sm
166-175 sm
175-185sm
|
Bo‘y-100
Bo‘y-105
Bo‘y-110
|
2
|
Ketle indeksi
|
Vazn(gr) / Buy(sm)
|
E=350-400
A=325-375
|
3
|
Hayotiy indeks
|
O‘TS(ml) / Vazn (kg)
|
E=60
A=50
|
4
|
Qo‘l-kaft kuchi
indeksi
|
o‘ng qo‘l kuchi(kg) *100%
/ vazn (kg)
|
E=70%
A=50%
|
5
|
Bel mushaklar kuchi
indeksi
|
orqa mush.kuchi *100%
/ vazn(kg)
|
E=220%
A=135-150%
|
6
|
Erismanni ko‘krak qafas proporsiyaash Indeksi
|
Ko‘krak qafasi tinch holati *100% / Bo‘y (sm)
|
E va
A 50-55%
|
7
|
Pinerni tana tu-zilishi mustaxkam-ligi indeksi
|
Bo‘y - (ko‘krak qafasi aylanasini nafas olganda +vazn )
|
10-15 Juda yaxshi
16-20 yaxshi
21-25 o‘rtacha
26-30 yomon
31 juda yomon
|
8
|
Tana tuzilishini proporsionalligini farqli ko‘rsatkichi
|
bo‘y turgan xolatda - bo‘y o‘tirgan xolatda =oyoq uzunligi
bo‘y o‘tirgan xolatda - oyoq uzunligi = x
|
E=9-10
A 11-12
|
Klaster tuzilmasi
Konseptual jadval
SINAMALAR
|
O‘TKAZILISh TARTIBI
|
BAHOLASh
|
ShTANGe
SINAMASI
|
Tekshiriluvchi 5-7 min damdankeyino‘tirganxolatda chuqur nafas oladi va chiqaradi keyin yana nafas oladi va uni ushlab qoladi. Nafasushlanganvaqtdaunichiqargunchabo‘lganvaqtbelgilanadi.
|
6-18 yoshdagi sog‘lom bolalar va o‘smirlarda nafasni ushlab turish davomiyligi 16-55 sek, sog‘lom chiniqmagan kattalarda 40-50, chiniqqan sportchilarda 60 sek dan2-2.5 min gacha
|
GeNChe
SINAMASI
|
Tekshiriluvchi to‘lik nafas chiqaradi va nafas oladi keyin yana nafas chiqarib uni ushlab turadi. Nafasushlabturishboshlanganidanto‘xtagunchabo‘lganvaqtbelgilanadi.
|
Sog‘lom chiniqmagan shaxslar nafas chiqargandan keyin uni 20-30 sek davomida, sog‘lom sportchilar esa 30-90 sek ushlab turadi.
|
SeRKIN
SINAMASI
|
Tinch xolatda nafas olish fazasi ushlab turilgan nafas vaqti aniqlanadi. Tekshiriluvchi 30 sek davomida 20 marta o‘tirib turgandan keyin nafas olish fazasida ushlangan nafasning vaqti aniqlanadi. Yuklamadan keyin 1 min o‘tgach nafas olish fazasidagi olingan nafas vaqti aniqlanadi.
|
Sog‘lom chiniqqan 45-60 sek
Sog‘lom chiniqmagan 35-45 sek
YuKTsistemasidayashirin yetishmovchiligibor shaxslar20-35 sek
|
ROZeNTAL
SINAMASI
|
O‘TS ni 5 marotaba 15 sekundlik intervallar bilan o‘lchanadi.
|
Sog‘lom odamlarda O‘TSning bir xil yoshi o‘sib boruvchi
|
|