nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatlashtirish

|
Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatlashtirishBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur)Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatlashtirish Neftni birlamchi
qayta ishlash jarayoni boshqarish obekti sifatida; Neftni birlamchi qayta ishlash
jarayonining optimal ish rejimiga erishish uchun tavsiya etiladigan
avtomatlashtirishning funksional sxemasi
2 soat
43.
Oziq-ovqat sanoatini avtomatlashtirish Yog„ni ekstraksiyalash va kunjarani
erituvchidan ajratish jarayonini avtomatlashtirish. Spirt ishlab chiqarishni
avtomatlashtirish. Spirt ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish jarayoni
boshqarish obekti sifatida; Spirt ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish
jarayonining optimal ish rejimiga erishish uchun tavsiya etiladigan
avtomatlashtirishning funksional sxemasi.
2 soat
44.
Suv
tayyorlash
qurilmalarini
avtomatlashtirish.
Suv
tayyorlash
qurilmalaridagi kechadigan jarayonini avtomatlashtirish jarayoni boshqarish
obekti sifatida; Suv tayyorlash qurilmalaridagi kechadigan jarayonini
avtomatlashtirish jarayonining optimal ish rejimiga erishish uchun tavsiya
etiladigan avtomatlashtirishning funksional sxemasi.
2 soat
45.
SCADA tizimining iyerarxiyasi. SCADA tizimining dasturiy vositalari,
strukturasi. SCADA - sistemasining integratsiyasi va korxonani boshqarishdagi
qulayliklari SCADA tizimining apparat va dasturiy qismlari
2 soat
46.
Dinamik sistemalarni parametrlarining fazoviy xolati. Dinamik tizimning
o„zgaruvchilari va tenglamalari xolati. Sistemaning matritsalarni uzatish
funksiyasi
47.
Tizimning boshqaruvchanligi va kuzatilishi mumkinligi tushunchalari.
Determinlashgan obyektlarni kuzatish. Tizimning boshqariluvchanlik va
kuzatiluvchanlik tushunchasi. Modal nazorat usullari. Standart koeffitsiyent
usullari. Kuzatuv qurilmalarining umumiy nazariyasi.Kalman filtri. Kuzatuv
qurilmasini kamaytirish. Minimal standart og„ishning umumiy holati
2 soat
48.
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq talabalarning-mediamadaniyatini-rivojlantirish-dolzarb-pedagogik-muammo-sifatidaAcademic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 6 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12 | SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1070
June, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
mediabilimdonlik, mediamahorat va mediakompetentlikda o„zining to„liq ifodasini
topadi.
Mediata‟lim yoshlarda mediamadaniyatni va savodxonlikni shakllantirib,
ma‟naviy estetik va intellektual jihatdan ularning nutqini, muloqot qilish va ijodiy
fikrlash ko„nikmalarini rivojlantiradi.
Bugungi axborotlashgan jamiyatda internet tarmog„i yordamida turli
sahifalardan, jumladan, Youtube, Mytube, Facebook, Telegram, Instagram,
WhatsApp, Twitter kabi axborot uzatish vositalaridan olinaѐtgan turli xil
ko„rinishdagi axborotlarni yopish va taqiqlash, uzatilayotgan turli syujetlarni
chegaralashning imkoniyati kamroq bo„lganligi sababli, kata sahnada ― Mediata‟lim
tushunchasining paydo bo„lishi, uning kelajakda ta‟lim sohasida rivojlanishi
imkoniyatlarini yanada orttirib yuboradi[2, 24-25].
XULOSA
Xulosa o„rnida shuni aytib o„tish joizki,, mediamadaniyatini rivojlantirish ―
ijtimoiy
madaniy
kompetentlikning
muhim
tarkibiy
qismi
hisoblanadi
Mediamadaniyat pedagogning media sohasidagi faoliyatining turli bosqichlarida
axborot va mediamatnlarning har xil turlariga nisbatar o`rin tutadi.
REFERENCES
1. Worsnop, C.M. (2004). Media Literacy Through Critical Thinking. NW Center for
Excellence in Media Literacy, 60р.
2. Бабаджанов С.С. Педагогика олий таълим муассасалари талабаларининг
медиакомпетентлигини ривожлантириш технологияси («Информатика ва
ахборот технологиялари» ўқув фани мисолида): п.ф.б.ф.д (PhD) диссер....
Тошкент, 2018. – Б. 36-37.
3. Парламентская Ассамблея Совета Европы. Документ №8753 от 6 июня 2000.
4. Уматалиев З. Медиахавфсизлик ѐшларимиз келажагининг пойдевори
сифатида.
―Илмий-педагогик
ва
ўқув-методик
нашрлар
орқали
информациявий таҳдидларга қарши курашиш: профилактика, технология,
механизм‖ республика илмий-амалий конференция тўплами. – Т.: 2017. 223 б.
5. Siddikov, B., & Djalalov, B. (2020, December). MODERNIZATION OF
EDUCATION-THE FUTURE INNOVATIVE COMPETENCE OF TEACHERS AS
A MAIN FACTOR OF FORMATION. In Конференции.
6. Siddiqov,
B.
S.,
&
Mexmonaliyev,
S.
N.
(2022).
PEDAGOGIK
AMALIYOTNING BO „LAJAK O „QITUVCHINING KASBIY TAYYORGARLIK
FAOLIYATIDA TUTGAN O „RNI. Academic research in
educational sciences, 3(1), 10-16.
7. Аскарова,
Ш.
М.
(2018).
ИННОВАЦИОННАЯ
ТЕХНОЛОГИЯ
В
ОБУЧЕНИИ
ЕСТЕСТВЕННЫХ
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 6 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12 | SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1071
June, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
ПРЕДМЕТОВ. In
Перспективные информационные технологии (ПИТ 2018) (pp.
1221-1225).
8. Аскарова, Ш. М. (2018). СТРАТЕГИЯ ОБЕСПЕЧЕНИЯ НАЦИОНАЛЬНОЙ
ИНФОРМАЦИОННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ. In
ИННОВАЦИОННЫЕ НАУЧНЫЕ
ИССЛЕДОВАНИЯ: ТЕОРИЯ, МЕТОДОЛОГИЯ, ПРАКТИКА (pp. 62-66).
9. Ахмедов, Б. А. (2020). Сиддиков Бахтиѐр Саидкулович, Джалалов Бахромжон
Бегмурзаевич МОДЕРНИЗАЦИЯ ОБРАЗОВАНИЯ-ОСНОВНОЙ ФАКТОР В
ФОРМИРОВАНИИ ИННОВАЦИОННОЙ
КОМПЕТЕНЦИИ БУДУЩИХ
УЧИТЕЛЕЙ.
Academy,
9, 60.
10. Ахмедов, Б. А., Сиддиков, Б. С., & Джалалов, Б. Б. (2020).
МОДЕРНИЗАЦИЯ
ОБРАЗОВАНИЯ-ОСНОВНОЙ
ФАКТОР
В
ФОРМИРОВАНИИ ИННОВАЦИОННОЙ КОМПЕТЕНЦИИ БУДУЩИХ
УЧИТЕЛЕЙ.
Academy, (9 (60)), 20-22.
11. Джалалов,
Б.
Б.
(2018).
РАЗВИТИЕ
ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ
КОМПЕТЕНТНОСТИ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ
КАДРОВ В УСЛОВИЯХ
ГЛОБАЛИЗАЦИИ
КАК
ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ
ПРОБЛЕМА.
In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC REVIEW OF THE PROBLEMS AND
PROSPECTS OF MODERN SCIENCE AND EDUCATION (pp. 53-55).
12. Джалалов, Б. Б. (2019).
ВАЖНЫЕ АСПЕКТЫ ФОРМИРОВАНИЯ
ИННОВАЦИОННЫХ
КОМПЕТЕНЦИЙ
У
БУДУЩИХ
УЧИТЕЛЕЙ.
In
EUROPEAN RESEARCH: INNOVATION IN SCIENCE, EDUCATION AND
TECHNOLOGY (pp. 43-44).
13. Джалалов,
Б. Б. (2022). BO „LAJAK O „QITUVCHILARNING
INNOVATSION
KOMPETENTLIGINI
SHAKLLANTIRISHDA
SMART-
TA‟LIMNING IMKONIYATLARI.
УЧИТЕЛЬ,
3(4).
14. Мухтаров, Ф. М., & Аскарова, Ш. М. (2018).
МОДЕЛИ ОБЕСПЕЧЕНИЯ
СИСТЕМЫ БЕЗОПАСНОСТИ ИНФОРМАЦИИ НА ЗАЩИЩАЕМЫХ
ОБЪЕКТАХ. In
ИННОВАЦИОННЫЕ НАУЧНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ: ТЕОРИЯ,
МЕТОДОЛОГИЯ, ПРАКТИКА (pp. 58-61).
15. Мухтаров, Ф. М., & Аскарова, Ш. М. (2018). ОСОБЕННОСТИ СОЗДАНИЯ
ВИРТУАЛЬНЫХ
КОММУНИКАТИВНЫХ
ИНФОРМАЦИОННЫХ
ПРОСТРАНСТВ.
ИННОВАЦИОННЫЕ
НАУЧНЫЕ
ИССЛЕДОВАНИЯ:
ТЕОРИЯ, 53.
16. Сыдыхов, Б. Д., ФАРХАДОВ, Т., & Аскарова, Ш. М. (2013). Дидактические
особенности совершенствования информационно-логической компетентности
будущих учителей в условиях информатизации образования.
Педагогические
заметки,
6(2), 67-71.
17. Begmurzayevich, D. B. (2022). BO „LAJAK BOSHLANG „ICH
SINF O
„QITUVCHILARIDA REFLEKSIV MADANIYATNI RIVOJLANTIRISHNING
METODOLOGIK ASOSLARI.
INTEGRATION OF SCIENCE,
EDUCATION AND PRACTICE. SCIENTIFIC-METHODICAL
JOURNAL,
3(6), 154-160.
Elektron xabar yozish - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb indd Pdf ko'rish
|
bet | 129/148 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 8,09 Mb. | | #125381 |
Bog'liq 6-sinfElektron xabar yozish
ing
Compose (a message)
elektron pochta orqali jo‘natish uchun elektron
xabar (xat) yozish
Kompyuter komponenti
ing
Computer component
hisoblash moslamasining ishlashi uchun zarur
bo‘lgan barcha qurilmalar (masalan, ona platasi,
operativ xotira, qattiq disk, video karta va h.k.)
Hisoblash moslamasi
ing
Computing device
hisoblash ko‘rsatmalarini bajarishga qodir
qurilma (noutbuk, planshet, smartfon). U ham
komponentlardan tashkil topgan va unga tashqi
yordamchi qurilmalar ulanishi mumkin.
Shartli bayonotlar
ing
Conditional
informatika fanida shartli (bayonotlar, shartli
ifodalar va shartli konstruksiyalar) qarorlar bilan
ishlash uchun dasturlash tilidagi buyruqlardir.
Control (Ctrl) tugmasi [kontrol]
ing
Control (Ctrl) key
kompyuter klaviaturasidagi boshqa tugmalar
bilan birgalikda bosilganda maxsus buyruqlar yoki
belgilarga kirishga imkon beradigan tugma.
Nusxa ko‘chirish, Copy [kopi]
ing
Copy
bir joydan ikkinchi joyga ma’lum kontentni
nusxalab ko‘chirish.
Odatda Copy tugmasi bosilganda yoki
klaviaturadagi Ctrl+C kombinatsiyasidan
foydalanilgandan keyin, hujjatning tegishli
joyida “Paste”(qo‘yish, joylashtirish) tugmasidan
yoki klaviaturada Ctrl+V kombinatsiyasidan
foydalaniladi. Bu:
matn bilan ishlash dasturida matn
yoki grafik obyektni bir joydan ikkinchi joyga
nusxalaydi;
elektron jadval bilan ishlash dasturida matn/
son/qiymatni bir katakdan ikkinchi katakka
nusxalaydi.
Mualliflik huquqi
ing
Copyright
mualliflik huquqi intellektual mulk egasining
qonuniy huquqini anglatadi. Sodda qilib aytganda,
mualliflik huquqi, bu — “copy” — nusxa ko‘chirish
“right” — huquqidir.
Faqat mualliflar (jismoniy yoki yuridik shaxs) va ular
ruxsat bergan shaxslar muallif asarini nusxalashlari
va tarqatishlari mumkin. Agar material mualliflik
huquqi bilan himoyalangan bo‘lsa, unga © belgisi,
huquq kuchga kirgan yil va shaxs ismi-sharifi/nomi
yoziladi, misol uchun “© 1994-2020, Microsoft
Corporation”.
|
| |
Talabalarning mediamadaniyatini rivojlantirish dolzarb pedagogik muammo sifatida

Talabalarning mediamadaniyatini rivojlantirish dolzarb pedagogik muammo sifatida
Download
418,28 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
12.12.2023
Hajmi
418,28 Kb.
#117398
Download
418,28 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Talabalarning mediamadaniyatini rivojlantirish dolzarb pedagogik muammo sifatida
Download
418,28 Kb.
Matnni ko'rish
Parchalash
ing 
Decomposition

|
Parchalash
ing
Decomposition Pdf ko'rish
|
bet | 131/148 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 8,09 Mb. | | #125381 |
Bog'liq 6-sinfParchalash
ing
Decomposition
Biror-bir murakkab muammoni kichikroq
muammolar to‘plamiga ajratish.
O‘chirish
ing
Delete
1. Ma’lum kontentni o‘chirish, yo‘q qilish, olib
tashlash.
2. Klaviaturadagi Delete [delit] tugmasi, dasturlarda
ma’lum kontentni olib tashlash (o‘chirish, yo‘q
qilish uchun foydalaniladi.
Ta’rif
ing
Description
ma’lum obyekt, kontentni tavsiflovchi ma’lumot.
Dizayn jarayoni
ing
Design process
dizayn jarayoni muammoni ijodiy yechish,
birlamchi fikrdan to jarayonlarni amalga oshirishga
olib boradigan bir qator bosqichlar yoki harakatlar
ketma-ketligi.
Raqamli tasvir
ing
Digital art
kompyuter yordamida yaratilgan tasvir.
Raqamli ajralish
ing
Digital divide
texnologiyalar, kompyuterlar va internetdan
foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lmagan
insonlarning ulardan foydalanish imkoniyatiga ega
bo‘lganlardan rivojlanish jihatidan ajralib qolishi,
ortda qolishi.
Raqamli maxfiylik
ing
Digital privacy
raqamli qurilmada saqlanadigan shaxsiy
ma’lumotlarni himoya qilish.
Distort
ing
Distort
biror shaklning surilishi yoki harakatga kelishi
natijasida asl shaklining buzilishi.
Boʻlish
ing
Dividing
teng qismlarga yoki guruhlarga ajratish.
Ikki marta bosish, Double-click [dabl klik]
ing
Double-click
sichqoncha chap tugmachasini ikki marta tez
bosish amali. Bu amaldan odatda papkalar ichiga
o‘tish, faylni ochish, dasturni ishga tushirish uchun
foydalaniladi.
|
| |
Xarajat
ing 
Costs - Cover ict stb indd

230
Kursor
ing
Cursor
matn terish oynasidagi kichik vertikal chiziq,
matn terilganda harflar qayerda paydo bo‘lishini
ko‘rsatish uchun yonib-o‘chib turadi.
Shuningdek,
matndagi so‘zlar va so‘z qismlarini belgilash uchun
foydalaniladi.
Ma’lumot
ing
Data
1. Kompyuterda
ishlangan va saqlanadigan
ma’lumot. Bu ma’lumot matn, tasvir, ovoz,
dasturiy ta’minot va h.k. shaklida bo‘lishi
mumkin.
2. AKT sohasida alohida ko‘rinishda hech qanday
mazmunga ega boʻlmagan bitta raqam yoki soʻz.
Ma’lumotlar bazasi
ing
Database
elektron shaklda jadval yoki jadvallar to‘plami
ko‘rinishida
jamlangan, qayta ishlanadigan va
saqlanadigan ma’lumotlar to‘plami.
Qaror qabul qilish
ing
Decision
1. Fikrlash so‘nggida ma’lum xulosaga kelish.
2. “Ha” yoki “Yo‘q” javobiga erishish.
3 - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb inddBog'liq 6-sinf59
3
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
4.2-mashg‘ulot
B10 katagiga istalgan raqamni yozing va B11 katagiga boshqa raqam yozing.
B10 va B11 ni qoʻshish uchun B12 katagiga formula yozing.
4.3-mashg‘ulot
B10-B11 amalini hisoblash uchun B13 katagiga formula yozing.
4.4-mashg‘ulot
B10/B11 amalini hisoblash uchun B14 katagiga formula yozing.
4.5-mashg‘ulot
B10*B11 amalini hisoblash uchun B15 katagiga formula yozing.
4.6-mashg‘ulot
A3 katagiga istalgan raqamni yozing va B3 katagiga boshqa raqam yozing.
A2, B2, A3 va B3 kataklaridagi raqamlarni bir-biriga qoʻshish uchun C3 katagiga
formula yozing.
4.7-mashg‘ulot
E1 dan J6 gacha boʻlgan kataklarda koʻpaytirish jadvali yaratish mumkin.
F1 ni E2 ga koʻpaytirish uchun F2 katagiga formula yozing.
F1 ni E3 ga koʻpaytirish uchun F3 katagiga formula yozing.
F1 ni E4 ga koʻpaytirish uchun F4 katagiga formula yozing.
F5 va F6 kataklarida ham davom eting.
G1 ni E2 ga koʻpaytirish uchun G2 katagiga formula yozing. Barcha kataklar
toʻlguniga qadar shu usulda davom eting.
5-amaliy koʻnikma
SUM funksiyasidan foydalanish
Elektron jadvallarning maʼlum
funksiyalari boʻlib, ular matematik
belgilarni yoki koʻplab katak
manzillariga havolalarni yozmasdan
ham
maxsus hisob-kitoblarni
amalga oshirish imkonini beradi.
Funksiya:
kalit soʻz orqali
bajariladigan
koʻrsatmalar
toʻplami.
Maxsus: biror
aniq narsa.
Kalit soʻzlar
Manfiy son chiqsa
ham xavotir
olmang.
Maslahat
Formulada
koʻplab katak
manzillaridan
foydalanish
mumkin. Har
birining orasida
maxsus belgi
boʻlishiga ishonch
hosil qilishingiz
kerak. Masalan
G1+H1+F1.
|
| |
Ssenariy
Shokolad doʻkoni

73
3
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
1-mashg‘ulot
Oʻqituvchi beradigan “chocolateshop.xlsx” elektron jadvalini oching.
Unda allaqachon ayrim yorliq va maʼlumotlar bor. Bu yorliqlarni roʻyxatdagi
kataklarga qoʻshing.
Katak
Yorliq
A9
Umumiy xarajatlar
A10
Umumiy daromad
A11
Foyda
Elektron jadvalingiz ushbu tasvirdagi kabi boʻlishi kerak.
2-mashg‘ulot
Doʻkoningizda toʻrt xil turli shokolad sotasiz. Jadvalda quyidagilar aks etgan:
• har bir shokoladning nomi;
• har bir shokolad uchun siz toʻlagan miqdor (sotib olish narxi);
• siz sotgan har bir shokolad narxi (sotish narxi).
Sotib olish narxi va sotish narxini B va C ustunlarga yozing.
Shokolad Sotib olish narxi
Sotish narxi
Qora
1,2
3
Sutli
1
2,5
Karamel
0,5
2
Yongʻoqli
1
3
Ustunlar
kengligini
oʻzgartirish uchun
ustun harflari
orasidagi chiziqni
torting.
Maslahat
     
60 - Cover ict stb indd

63
3
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
Toʻldirish
nuqtasidan
faqatgina
kataklar yonma-
yon bo‘lganda
foydalana olasiz.
Maslahat
1-usul:
Bu misolda “Jami” katagi ma’lumoti =B2+A2 dan tashkil topgan.
Formula yozilgan katak manzili C2ni belgilash va keyin uskunalar panelida
Copy
tugmasini bosish mumkin.
Formula nusxasini joylamoqchi boʻlgan katakni (C3) tanlang va uskunalar
panelidagi
Paste
tugmasini bosing.
Siz joylagan katakdagi formulada kataklar havolasi oʻzgaradi, endi u =A3+B3.
2-usul
Katakni tanlasangiz, uning pastki oʻng burchagida kichik kvadrat bor.
Bu
Sinov savollari - 1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari

Sinov savollari:
1. Suv tayorlash qurilmalarini ish unimdorligining ko‘rsatgichi qanday parametrlar hisoblanadi?
2. Suv tayorlash qurilmalarini avtomatlashtirishda qanday bilvosita parametrlardan foydlaniladi va nima uchun?
3. Suv tayorlash qurilmalarini optimal ish rejimiga erishish uchun qanday parametrlarni rostlash va nazorat qilish tavsiya etiladi?
Nazorat savollari.
40-mavzu. Sochiluvchan moddalarni tashishda qo’llaniladigan konveyerlarni avtomatlashtirish.
Reja.
Lentali konveyerlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Qurilmalar rostlash ob’yekti sifatida. Lentali konveyerlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
41-mavzu. Maydalash jarayonlarini avtomatlashtirish.
Reja.
Drobilkalarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Qurilmalar rostlash ob’yekti sifatida. Drabilkalarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
42-mavzu. Madanlarni saralash jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Separatorlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Qurilmalar rostlash ob’yekti sifatida. Separatorlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
43-mavzu. Yanchish jarayonlarini avtomatlashtirish.
Reja.
Tegirmonlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Qurilmalar rostlash ob’yekti sifatida. Tegirmonlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
44-mavzu. Sanoat korxonalarida qo’llaniladigan nasos qurilmalarini avtomatlashtirish.
Reja.
Nasoslarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Nasoslar rostlash ob’yekti sifatida. Nasoslarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
|
Nazorat savollari - 1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari

Nazorat savollari.
45-mavzu. Pulpani quyultirish jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Quyultirgichlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Quyultirgichlar rostlash ob’yekti sifatida. Quyultirgichlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
46-mavzu. Flotatsiya jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Flotamashinalarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Flotamashinalar rostlash ob’yekti sifatida. Flotamashinalarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
47-mavzu. Bakteriyali oksidlash jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Bioreaktorlarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Bioreaktorlar rostlash ob’yekti sifatida. Bioreaktorlarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
48-mavzu. Sianlash jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Pachuklarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Pachuklar rostlash ob’yekti sifatida. Pachuklarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
49-mavzu. Sorbsiyalash jarayonini avtomatlashtirish.
Reja.
Pachuklarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Pachuklar rostlash ob’yekti sifatida. Pachuklarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
50-mavzu. Desorbsiyalash jarayonini avtomatlashtirish
Reja.
Pachuklarni avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo‘yilishi. Pachuklar rostlash ob’yekti sifatida. Pachuklarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Nazorat savollari.
|
-rasm. Lokal boshkarish sistemasida texnik vositalar strukturasi

|
-rasm. Lokal boshkarish sistemasida texnik vositalar strukturasi
|
bet | 10/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni2.2-rasm. Lokal boshkarish sistemasida texnik vositalar strukturasi
Sxemada:
Shaxsiy nazorat vositalari (o‘lchash), ko‘rsatuvchi va qayd qiluvchi asboblar;
Chaqiruv vositalar (ko‘p kanalli asboblar);
Ommaviy nazorat vositalari;
Signalizatsiya qurimlalari;
2.1. Masofaviy boshqarish (DU)
2.2. Mantiqiy boshqarish qurilmasi (LU)
2.3. Avtomatik rostlagichlar (AR)
2.4. Himoya qurilmalari (UZ)
Kompleks TJABT lar. Bular asosiy va yordamchi texnologik jarayonlarning lokal avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimining birligidir, ular o‘zaro yagona agregatli va umumiy belgi bilan bog‘langan (masalan, bo‘lim, ishlab chiqarish, qismlarning ABT). Odatda, texnologik yoki texnika-iqtisodiy xarakterga ega. Bu tizimlarni qandaydir tayyor mahsulot ishlab chiqarishda 3 va 4- sinf TJABT larini qo‘llash maqsadga muvofiqdir.
2.3-rasm. Hisoblash kompleksli TJ ABT
Bunday sistemada operator boshqarilayotgan jarayon haqida qo‘shimcha ma’lumotlar oladi. Bu esa jarayonni unga jarayonni sifatli boshqarish imkonini beradi.
Integrallangan TJABT lar. Bular murakkab va turli xil asosiy hamda yordamchi jarayonlarning avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari bo‘lib, bunda asosan, 4 va 5-sinf TJABT larini qo‘llash maqsadga muvofiq. Shuningdek, EHM larda tizimning matematik ta’minotini yaratganda, texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlarni hisoblashda va texnologik jarayon hamda texnologik komplekslarni to‘la optimallashda ham ishlatiladi. Bundan tashqari, bu tizimlar ishlab chiqarish bo‘limlarining ishini tahlil qilib, uning kelgusidagi rivojlanishini belgilaydi.
Nazorat savollari.
Avtomatlashtirish bosqichlarining turlari.
Avtomatlashtirishning uchinchi bosqichining tavsifi.
Rostlagich nima?
Rostlash obyektiga ta’sir qiluvchi o’zgaruvchilarni sanab bering.
Avtomatik rostlash tizimining ishlash prinsipi qanday?
Avtomatik rostlash tizimining struktur sxemasi tavsifi.
TJABTlarning umumiy xarakteristikalari va tasnifini keltiring.
TJABTlarni boshqarish obyektlarining murakkabligi bo‘yicha sinflarga ajrating.
Lokal TJABTlar deganda nimani tushunasiz?
Integrallashgan TJABTlarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati.
|
| |
Insert
menyusidan kerakli grafik 
turini tanlash mumkin boʻladi.
7-amaliy koʻnikma

68
7.1-mashg‘ulot
Quyidagi maʼlumotlarni elektron jadvalga kiriting.
Kun
Harorat
Dushanba
21
Seshanba
22,5
Chorshanba
20
Payshanba
23
Juma
19
Shanba
19,5
Yakshanba
21
Maʼlumotlarni aks ettirish uchun ustunli diagramma yarating.
Grafikda quyidagilar boʻlishi kerak:
• mos sarlavha
• oʻq yorliqlari.
7.2-mashg‘ulot
Yangi elektron jadval yarating. Uni munosib nom bilan saqlang.
Jadvallar mavzusiga “Sevimli rang” va “Odamlar soni” deb yozing.
“Sevimli rang” ustuniga toʻrtta rang nomini yozing (har bir qatorga bittadan).
Sinfingizdagilardan ushbu toʻrt rangdan qay birini yoqtirishini soʻrang.
Natijalarni “Odamlar soni” ustuniga kiriting.
Natijalarni koʻrsatish uchun doiraviy diagramma yarating.
Yodda tuting,
Microsoft Excel
buni ustunli
diagramma deb
ataydi.
Boolean [bulin] - Cover ict stb indd

Boolean [bulin] ing Boolean mantiqiy funksiya yoki operatsiya. Ikki qiymatga — 1
(rost) yoki 0 (yolg‘on) — ega ma’lumot turi.
Boolean oʻz nomini Jorj Bul ismli matematikdan
olgan.
Chegara ing Borders 1. Matnni yoki kontentni 4 tomondan (chap, o‘ng,
tepa, past) o‘rab turuvchi chegara. Chiziq va turli
grafik elementlar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
2. Ish maydoni chegarasi.
O‘q nuqtalari ing Bullet points matn bilan ishlash dasturlarida bir necha elementlarni
ro‘yxat shaklida ko‘rsatish uchun foydalaniladi.
Hisoblash, kalkulyatsiya ing Calculate matematik uslublardan foydalangan holda natijani
ishlab chiqish.
Katak ing Cell elektron jadvaldagi katakcha.
Katak manzili ing Cell reference Elektron jadvaldagi bitta katak uchun ustun harfi va
satr raqami kesishuvidagi manzil, masalan “C3”.
Markaz ing Centre matnni yoki obyektni markazga surish.
1. Matn bilan ishlash dasturida — matnni satrga
nisbatan o‘rtaga joylashtirish.
2. Elektron jadval bilan ishlash dasturida —
matn/son/qiymatni katakka nisbatan o‘rtaga
joylashtirish.
Kliyent ing Client serverga ulanadigan va undan ma’lumot
so‘raydigan dastur yoki kompyuter. Misol uchun,
veb-brauzer. Kliyent dasturini “Kliyent dasturi” yoki
“Kliyent-server dasturi” deb ham atash mumkin.
229 Glossariy
Ustunlar ing Columns jadvaldagi vertikal chiziqlar bilan ajratilgan
maydonlar.
Elektron jadval bilan ishlash dasturida lotin alifbosi
harflari bilan belgilangan va ishchi oynaning
yuqorisida aks ettiriladi.
to‘ldirish nuqtasi - Cover ict stb indd

to‘ldirish nuqtasi deyiladi.
Formula yozilgan katak C2ni tanlashingiz mumkin.
64 Keyin sichqonchaning chap tugmasi bilan toʻldirish nuqtasi bosing.
Sichqonchaning chap tugmasini ushlab turgan holda kursorni koʻchirmoqchi
boʻlgan katagingizga siljiting.
Shuningdek, belgilangan katak atrofiga surilishi ham mumkin.
Agar sichqoncha tugmasini qoʻyib yuborsangiz, formuladan nusxa olinadi.
Formuladan koʻp nusxa oladigan boʻlsangiz, toʻldirish nuqtasi juda qulay.
Bu vazifalarni bajarish uchun oʻqituvchingiz beradigan “copyingformula.xlsx”
elektron jadvalini oching.
65 3 Elektron jadvalga qayta ishlov berish
6.1-mashg‘ulot
C2 katakdagi formula A2 va B2 katak qiymatlarini qoʻshadi.
Bu formuladan
Copy va
Paste tugmalari yordamida C3 katagiga nusxa oling.
6.2-mashg‘ulot
C3 katagiga nusxa olgan formulangizdan C4 va C5 kataklariga ham nusxa oling.
Toʻldirish nuqtasidan foydalaning.
6.3-mashg‘ulot
H2 katakdagi formula F2 va G2 katak qiymatlarini koʻpaytiradi.
Bu formuladan
Copy va
Paste tugmalari yordamida H3 katagiga nusxa oling.
6.4-mashg‘ulot
H3 katagiga nusxa olgan formulangizdan H4, H5, H6 va H7 kataklariga ham
nusxa oling.
Toʻldirish nuqtasidan foydalaning.
6.5-mashg‘ulot
L4 katagidagi formula L1-L2-L3.
Bu formuladan M4, N4, O4, P4 va Q4 kataklariga nusxa oling.
Toʻldirish nuqtasidan foydalaning.
66 Grafik yaratish Elektron jadvallardan grafik
yaratishda ham foydalanish
mumkin. Masalan, ustunli yoki
doiraviy diagrammalar.
Grafik yaratishda foydalaniladigan
kataklar ularning sarlavhalari
bilan belgilanadi.
• qidiruvda “NOT” soʻzidan foydalanish;
•

|
• qidiruvda “NOT” soʻzidan foydalanish;
•Bog'liq 6-sinf• qidiruvda “NOT” soʻzidan foydalanish;
• qidiruvda “koʻp va teng” hamda “kam va
teng” koʻrsatkichlaridan foydalanish.
Boshlashdan avval
Quyidagilarni bilishingiz lozim:
• kalit sozlardan foydalanib qidirish;
• qidiruv tizimlaridan foydalanib internetda qidirish orqali axborotlarni topa
olish;
• maʼlumotlar bilan ishlash tajribasiga ega boʻlishingiz, masalan, maʼlumotlarni
jamlash hamda maʼlumotlarni oʻqish va tahlil qilish (maʼlumotlar nimani
anglatishini tushunishingiz). Bularni grafiklar va jadvallar yaratganingizda
bajargan boʻlishingiz mumkin.
Kirish
Barcha tashkilotlar, kompaniyalar bir necha turdagi maʼlumotlarni saqlaydi. Ular oʻz
tashkilotlarida ishlovchi odamlar, ular sotadigan mahsulotlar va qancha pul ishlab
topishi haqidagi maʼlumotlarni saqlashi mumkin. Bu maʼlumotlar turli usullarda
saqlanishi mumkin. Masalan, elektron jadvallardan foydalanib,
maʼlumotlar bazasi
yoki maʼlumotlarni shunchaki matnli hujjatlarga kiritish yordamida. Bu modulda
maʼlumotlar qanday qilib maʼlumotlar bazasida saqlanishini va axborotlarni ushbu
maʼlumotlar bazasidan qanday qidirish haqida bilib olasiz.
84
Bu modulda quyidagilarni oʻrganasiz:
1
Maʼlumotlar bazasi fayliga yangi yozuvlar kiritish
2
Maydonlar turini aniqlash
3
Qidiruvlarda “teng”, “koʻp” va “kam” koʻrsatkichlardan foydalanish
4
Qidiruv shartlaridan foydalanib qayta so‘rov yozish
5
Maʼlumotlarni tahlil etish
Axborot: bu
qiymatga ega
maʼlumot va
u sizga nima
deyotganini
tushuna olasiz.
Masalan, 12 ta ot.
Maʼlumot: bir
oʻzi biror maʼno
bermaydigan
raqam yoki
soʻzlar. Masalan
25 yoki
maʼlumotlar
bazasi.
Maʼlumotlar
bazasi:
jadvallarda
saqlanuvchi
maʼlumotlar
toʻplami.
|
| |
A
B - Cover ict stb indd

72
Xarajatlar:
kompaniya
sarf qiluvchi
miqdor. Masalan,
shokolad ishlab
chiqarish uchun
sarflanadigan
mablagʻ.
Daromad:
siz oladigan
pul miqdori
(
shokoladlar
soni
har bir
shokoladning
sotuv narxi)
Foyda: sizda
qoladigan pul
miqdori (
daromad
-
xarajatlar
).
Kalit soʻzlar
A2 katakdagi raqamni 20 ga oʻzgartiring. B4 dan B7 gacha kataklarda nima
oʻzgarish yuz berdi?
8.2-mashg‘ulot
Agar B2 katakdagi qiymatni 5 dan 10 ga oʻzgartirsangiz nima yuz beradi?
Qiymatni oʻzgartiring va adashmaganingizni tekshiring.
8.3-mashg‘ulot
H2 katagiga H1 qiymatiga 1 sonini qoʻshish uchun (=H1+1) formula yozing.
Bu formulani R1 katakka ham koʻchirish uchun toʻldirish nuqtasidan
foydalaning.
Agar H1 katakdagi qiymatni 50 soniga oʻzgartirsangiz nima yuz beradi?
Qiymatni oʻzgartiring va adashmaganingizni tekshiring.
-rasm. Ochiq sikl bo‘yicha ABS ning funksional sxemasi

|
-rasm. Ochiq sikl bo‘yicha ABS ning funksional sxemasi
|
bet | 12/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni3.3-rasm. Ochiq sikl bo‘yicha ABS ning funksional sxemasi
Ochiq tizimda boshqarish ta’siri tizimning kirish elementidan (boshqarish algiritmini ishlab chiqarish qurilmasi va boshqarish qurilmasi) chiqish elementi (boshqarish obyekti) ga uzatiladi.
Ochiq tizimlarda tizimning chiqishidagi signal Y bilan kirishidagi signal Xtop orasidagi farqni kam bo‘lishiga tizimning konstruksiyasi va tizim elementlarining o‘zaro mosligini ta’minlash orqali erishiladi.
G‘alayonli (G, F) ta’sirlar katta bo‘lganda, ochiq tizim yetarli darajada ishlash algoritmini aniqligini ta’minlay olmaydi. Kamchiliklariga qaramasdan ochiq sikl bo‘yicha rostlash prinsipli tizimlar keng qo‘llaniladi, lekin hamma vaqt ham alohida rostlash prinsipi sifatda ajratib ko‘rsatilmaydi.
G‘alayonli ta’sir bo‘yicha boshqarish prinsipi (kompensatsiyalash prinsipi) yordamida obyektga ta’sir qilayotgan g‘alayonni e’tiborga olgan holda boshqarishni amalga oshirish mumkin. Bu prinsipda rostlagich X vazifa asosida U boshqarish signalini ishlab chiqadi. Bir vaqtning o‘zida g‘alayon o‘lchanadi va korreksiyalovchi uskuna K ga uzatiladi. Bu uskuna boshqarish signalini g‘alayonga ko‘ra korreksiyalaydi va korreksiyalangan U signal boshqarish obyektining ijro mexanizmlariga uzatiladi. Bu boshqarish prinsipining asosiy kamchiligi bu prinsipni g‘alayonni o‘lchash mumkin bo‘lgan hollardagina qo‘llash mumkinligidadir.
Agar tashqi g‘alayonli ta’sir katta bo‘lsa, ochiq sikl bo‘yicha rostlash boshqarish aniqligini ta’minlay olmaydi. Boshqarish aniqligini oshirish uchun tashqi ta’sirni nazorat qilish va nazorat natijasiga nisbatan yuzaga kelgan og‘ishni kompensatsiyalash maqsadida boshqarish algoritmiga qo‘shimcha (korrektirlovchi qurilma) qilish zarurati tug‘iladi.
G‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlashda ta’sirni qiymati yoki sarfi o‘lchanadi va u berilgan yoki shartlashilgan qiymatdan og‘ganda boshqarish ta’siri hosil bo‘ladi. Bunday tizimlarda boshqarish ochiq kontur orqali amalga oshiriladi, ya’ni boshqarish ta’siriga nisbatan rostlanayotgan kattalikning o‘zgarishi nazorat qilinmaydi. G‘alayonli ta’sirning qiymatini nazorat qilish uchun maxsus kompensatsiyalovchi kanal bo‘lib, bu kanal orqali tashqi ta’sir nazorat qilinadi.
Misol sifatida generator kuchlanishini avtomatik rostlash tizimini ko‘rib chiqamiz (3.4-rasm). O‘zgarmas tok generatori kuchlanishi:
bu yerda .
|
| |
-rasm. Generator kuchlanishini kombinirlashgan avtomatik rostlash tizimi

|
-rasm. Generator kuchlanishini kombinirlashgan avtomatik rostlash tizimi
|
bet | 17/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni3.7-rasm. Generator kuchlanishini kombinirlashgan avtomatik rostlash tizimi.
Bu tizimda asosiy g‘alayonli ta’sirni (ushbu holatda rotorni aylanishlar tezligi) kompensatsiyalash markazdan qochma rostlagichi yordamida amalga oshiriladi. Asosiy bo‘lmagan g‘alayonli ta’sirlarni (ushbu tizimda yakor zanjirining toki) kompensatsiyalash rostlanayotgan parametrni qiymatini o‘zgartirish orqali amalga oshiriladi. Bu maqsadda o‘lchash elementi – Rd potensiometr, kuchaytiruvchi qurilma – elektron kuchaytirgich, rostlash elementi – generatorning qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami kabi elementlardan tashkil topgan rostlagichdan foydalanilgan.
Kombinirlashgan rostlash prinsipli tizimlar ikkala prinsip afzalliklarini o‘zida aks ettiradi, ya’ni g‘alayonli ta’sirini o‘zgarishiga reaksiyani tezkorligi va qanday tashqi ta’sir tizimni og‘ishiga sabab bo‘lishidan qat’iy nazar rostlashning yuqori aniqliligi ta’minlanadi.
Nazorat savollari.
1. Berilgan algoritm tushunchasiga ta’rif bering.
2. Boshqarishning asosiy vazifasi nimalardan iborat?
3. Ochiq boshqarish prinsipi qanday prinsip?
4. G‘alayon bo‘yicha boshqarish prinsipi tushuntirib bering.
5. Yopiq boshqarish prinsipiga ta’rif bering.
6. Boshqarishning uchta fundamental prinsiplarining asosiy kamchiliklari va ustunliklari nimalardan iborat?
7. Farq signali qanday signal?
8. Qaysi bog‘lanish prinsipi ARS nomi bilan yuritiladi?
9. Ochiq boshqarish prinsipiga misol keltiring.
10. Yopiq boshqarish prinsipiga misol keltiring.
4-mavzu. Avtomatik rostlash sistemalarining turlari va xossalari.
Reja.
Avtomatik rostlash sistemalarining (ARS) o‘ziga xos jihatlari.
ARSlarni boshqarish vazifasining maqsadiga va elektr signal xarakteriga ko‘ra turlari.
Stasionar va nostasionar ARSlar, determenik va stoxastik ARSlar, statik va astatik sistemalar.
|
| |
-mavzu. Boshqarishning asosiy prinsiplari

3-mavzu. Boshqarishning asosiy prinsiplari.
Reja.
Berilgan algoritm tushunchasi, boshqarishning asosiy vazifalari.
Ochiq va g‘alayonli boshqarish prinsipi.
Yopiq (berk) boshqarish prinsipi.
Kombinirlashgan boshqarish prinsipi.
Berilgan algoritm tushunchasi, boshqarishning asosiy vazifalari.
Berilgan algoritm odatda ishchi parametrni vaqt bo‘yicha doimiy ushlab turilishini yoki vaqt bo‘yicha oldindan ma’lum bo‘lgan yoki ma’lum bo‘lmagan qonuniyatlar bo‘yicha o‘zgarishini ta’minishini amalga oshiruvchi algoritm hisoblanadi.
3.1-rasm.
Boshqarishning asosiy vazifasi obyekt g‘alayonli ta’sir ostida bo‘lganda berilgan algoritmni ta’minlab beruvchi boshqaruvchi ta’sir o‘zgarishi qonunini shakllantirishdan iborat. Bu vazifani yechish uchun boshqarishning uchta fundamental prinsiplaridan foydalaniladi:
Ochiq boshqarish prinsipi;
G‘alayon bo’yicha boshqarish prinsipi;
Yopiq (berk) boshqarish prinsipi.
Ochiq va g‘alayonli boshqarish prinsipi.
Ochiq sikl bo‘yicha rostlash prinsipida rostlagich X vazifa asosida boshqarish signali U ni ishlab chiqadi va bu signal boshqarish obyektining ijro elementlariga ta’sir etadi. Vazifa ishchi personal tamonidan yoki maxsus vazifa beruvchi uskuna orqali beriladi. Bu prinsip texnik jixatdan amalga oshirishda soddaligi bilan ajralib turadi, lekin g‘alayonli ta’sir haqida yetarli darajada ma’lumot bo‘lmagan holatlarda samarali natija bermaydi.
a) b)
3.2- rasm. Boshqarishning asosiy prinsiplari.
R- rostlagich; BO- boshqarish obyekti; G‘- g‘alayon o‘lchagich;
K - korreksiyalovchi qurilma.
ABS ni loyihalash bir qator rostlash (boshqarish) prinsiplari asosida amalga oshiriladi. Rostlash prinsiplari boshqarilayotgan kattalikni berilgan qiymatdan og‘ishini bartaraf etish usuli bilan farqlanadi va ART larida boshqarish ta’sirini tashkil etish usulini aniqlaydi.
Eng sodda holda rostlash oldindan belgilangan boshqarish algoritmi asosida amalga oshiriladi. Bu rostlash prinsipiga ochiq sikl bo‘yicha rostlash prinsipi deyiladi.
Rostlashning bu prinsipida boshqarish algoritmi oldindan belgilangan tizimni ishlash algoritmi asosida amalga oshiriladi va boshqarish ta’sirini bajarilish darajasi nazorat qilinmaydi (3.3-rasm).
|
Muhandislik kommunikatsiya materiallari va uskunalari

|
Muhandislik kommunikatsiya materiallari va uskunalari
|
Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 14,8 Kb. | | #262227 |
Bog'liq MUHANDISLIK KOMMUNIKATSIYA MATERIALLARI VA USKUNALARI nazorat topshirig\'i
MUHANDISLIK KOMMUNIKATSIYA MATERIALLARI VA USKUNALARI
Fanidan nazorat savollari
Keramik materiallar va buyumlar tarkibi va xossalari
Mineral bog‘lovchi moddalar va ularning asosiy xossalari
Temirbeton konstruksiyalar
Qurilish materiallarining asosiy fizik xossalari
Tabiiy tosh materiallarining asosiy xossalari
Keramik materiallar va buyumlar tarkibi va xossalari
Shisha, shisha buyumlar va sitallarning asosiy xossalari
Havoyi bog‘lovchi moddalar
Sementning maxsus turlari
Beton va uning tasnifi
Beton qorishmasi va betonning xossalari
Betonning nano, mikro- va makrostrukturasi. Maxsus betonlar
Qurilish qorishmalari
Mineral bog‘lovchilar asosida tayyorlangan sun’iy tosh materiallar va buyumlar
Bitum va qatron bog‘lovchilar va ular asosidagi materiallar
Gips asosidagi buyumlar. Asbestsement buyumlar
Tombop materiallar. Gidroizolyasiya materiallari
Polimer materiallarning asosiy xossalari
Plastmassalarni qurilishda qo‘llanilishi
Lak-bo‘yoq materiallari
Issiqlik saqlovchi va akustik materiallar Noorganik issiqlik saqlovchi materiallari
Yog‘och qurilish materiallari va buyumlari
Yog‘och buyumlari
Organik issiqlik saqlovchi materiallari
Metall qurilish materiallari va buyumlari
Qurilish materiallari va buyumlari asosiy prinsiplari
Tabiiy tosh materiallari va ularning turlari
O‘zbekistondagi qurilish materiallari zahiralari va ularga ishlov berishning innovatsion texnologiyalari
Energosamarador deraza shisha va shisha paketlarning turlari
Mineral bog‘lovchi moddalar. O‘zbekistonda havoiy ohak va qurilish gipsi ishlab ishlab chiqarish istiqbollari
Gidravlik bog‘lovchilar. Portlandsement xossalari
O‘zbekistonda sement ishlab chiqarish istiqbollari
Betonlar. Tavsifi. Mayda to‘ldiruvchilar. Yirik to‘ldiruvchilar
Beton tarkibiga kukun to‘ldiruvchilar kiritish
Yengil g‘ovakli to‘ldiruvchilar –keramzit, agloporit
Ko‘pik va gazobeton. Arbolit
Yuqori mustahkam betonlarni tayyorlash usullari va innovatsion texnologiyalar
O‘zbekistonda monolit betonni tutgan o‘rni
Yengil va kompozit qurilish qorishmalari Quruq qurilish qorishmalari
Tombop va gidroizolyasiya o‘rama materiallari
Plastmassalarni qurilishda qo‘llash
Lak-bo‘yoqlar
Yog‘och materiallar nuqsonlari
Akustika materiallar
Armaturalar Po‘latni sifatini yaxshilash usullari
Izoh: Nazorat savollarini hamma o’zining hemisdagi tartib raqami bo’yicha oladi
|
| |
Maslahat
     
74 - Cover ict stb indd

75
3
Elektron jadvalga qayta ishlov berish
7-mashg‘ulot
Doʻkoningiz olgan jami daromadni aniqlang.
B10 katagiga F ustunidagi barcha miqdorlarni (F2, F3, F4 va F5) bir-biriga
qoʻshuvchi formula yozing.
8-mashg‘ulot
Doʻkoningiz qancha foyda olganini aniqlang. Bu quyidagicha aniqlanadi:
“Umumiy daromad” (B10) - “Umumiy xarajatlar” (B9)
B11 katagiga “Umumiy xarajatlarni” (B9) “Umumiy daromaddan” (B10)
ayiruvchi formula yozing.
Elektron jadvalingiz endi bunday koʻrinishda boʻlishi kerak:
9-mashg‘ulot
Doʻkonga sotib olinayotgan shokoladlar narxini koʻrsatish uchun ustunli
diagramma yarating (A va B ustunlar kerak boʻladi).
10-mashg‘ulot
Yopiq (berk) boshqarish prinsipi - 1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari

|
1 mavzu. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va qoidalari
|
bet | 15/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matniYopiq (berk) boshqarish prinsipi.
Berk tizim bo‘yicha boshqarish prinsipi (teskari bog‘lanish prinsipi yoki chetlashish bo‘yicha boshqarish) obyekt har qanday g‘alayonli ta’sir ostida bo‘lgan xolda ham boshqarish masalasini yechish imkonini beradi. Bu holda topshiriq beruvchining signali X taqqoslash elementining bir kirishiga beriladi. Bu elementning boshqa kirishiga teskari bog‘lanish zanjiri orqali boshqarish obyekti ishchi parametirining haqiqiy qiymati birlamchi asbob yordamida o‘lchanib uzatiladi. Taqqoslash elementining chiqishida farq signalini olamiz va bu signal vazifa va haqiqiy qiymatlar orasidagi farqdan iboratdir.
=X-Y
Rostlagich farq signalining qiymati va ishorasiga ko‘ra boshqarish signalini ishlab chiqadi. Shunday qilib, yopiq boshqarish prinsipi faqat vazifani emas, balki obyektning haqiqiy holatini va unga ta’sir etayotgan g‘alayonlarni ham hisobga olish imkonini beradi. Bunday prinsip asosida ishlaydigan sistemalar avtomatik boshqarish sistemalari (ARS) nomi bilan yuritiladi.
Rostlanayotgan parametrning og‘ishi bo‘yicha rostlash prinsipi rostlash va boshqarish nazariyasida Polzunov-Uatt kompensatsiyalash prinsipi nomi bilan ishlatiladi.
Rostlanayotgan parametrning og‘ishi bo‘yicha rostlashda boshqarish ta’siri boshqarilayotgan kattalikni berilgan qiymatidan og‘ishi hisobiga hosil bo‘ladi. Tizimning chiqishidagi signalni kirishga uzatish uchun tizimga qo‘shimcha zanjir (aloqa liniyasi) kiritiladi. Kiritilgan qo‘shimcha zanjirga teskari aloqa zanjiri deyiladi. Teskari aloqa zanjiri berk konturni hosil qiladi. Boshqarish ta’siri berk zanjir orqali uzatiladi, shuning uchun bunday tizimlarda boshqarish berk kontur orqali amalga oshiriladi.
Og‘ish bo‘yicha rostlash prinsipli tizimlarida to‘g‘ridan-to‘g‘ri rostlanayotgan kattalik nazorat qilinadi va rostlash nazorat qilinayotgan kattalikning qiymati bo‘yicha emas, rostlanayotgan kattalikning berilgan qiymatdan og‘ishi, ya’ni yuzaga kelgan xatolik bo‘yicha amalga oshiriladi.
I.I. Polzunovning bug‘ mashinalari qozonxonasida suyuqlik sathi balandligini avtomatik rostlash rostlagichi misolida og‘ish prinsipi bo’yicha rostlashni ko‘ramiz (3.6-rasm).
Bu yerda g‘alayonli ta’sirni, ya’ni idishdagi suyuqlik sarfi (Q2) ni nazorat qilmasa ham bo‘ladi, uning o‘rniga suyuqlik balandligi h ni talab qilinayotgan qiymat ho‘rn. bilan solishtirib turiladi. Buning uchun idishdagi suyuqlik sathi h o‘lchash elementi (O‘E) – po’kak yordamida o‘lchanadi. Idishdagi suyuqlik sathi balandligining o‘rnatilgan qiymatdan og‘ishi (hosil bo‘lgan rostlash xatoligi kattaligi) ga nisbatan O‘E ijro mexanizm – ventilga ta’sir qiladi.
Tizimning boshqarish ta’siri qiymati U suyuqlik sathini talab qilinayotgan qiymatdan farqiga bog‘liq:
∆X = ho‘rn - ho‘l.→min.
|
| |
-rasm. Og‘ish bo‘yicha ART ning prinsipial (a) va struktur (b) sxemasi

|
-rasm. Og‘ish bo‘yicha ART ning prinsipial (a) va struktur (b) sxemasi
|
bet | 16/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni3.6-rasm. Og‘ish bo‘yicha ART ning prinsipial (a) va struktur (b) sxemasi.
ho‘l.-o‘lchash natijasi; ho‘rn.-idishdagi suyuqlik sathining o‘rnatilgan qiymati; ∆X=ho‘rn.-ho‘l. idishdagi suyuqlik sathining o‘rnatilgan qiymatdan og‘ishi.
Og‘ish prinsipi bo‘yicha rostlashga asoslangan ABT ning afzalliklari shundan iboratki, boshqarish jarayoni boshqarilayotgan kattalik qiymatini o‘zgarishining sababiga bog‘liq emas. Chunki har qanday g‘alayonli ta’sir oxir-oqibat boshqarilayotgan kattalikni berilgan qiymatdan og‘ishga olib keladi. Bu tizimning ishlash ketma-ketligi rostlanayotgan parametrni o‘lchash, uni berilgan qiymat bilan taqqoslash va hosil bo‘lgan farqqa nisbatan boshqarish ta’siri ishlab chiqib obyektning rostlash elementiga ta’sir qilishdan iborat. Bunday rostlash prinsipi universial bo‘lib, rostlanayotgan parametrni g‘alayonli barcha ta’sirlarni kompensatsiyalash imkonini beradi.
Og‘ish prinsipi bo‘yicha rostlashga asoslangan tizimlarning kamchiligi – boshqarish jarayonining inersionligidir, chunki tizimga g‘alayonli signal ta’sir qilgan vaqtdan to rostlanadigan qiymatni rostlagichga ta’sir qilish darajasigacha yig‘ilgunga qadar ma’lum vaqt o‘tadi, ∆X=ho‘rn-ho‘l – og‘ishni kamaytirish uchun tizimni kuchaytirish koeffitsentini oshirish kerak yoki tizimga integrallovchi (astatik) zveno kiritish kerak bo‘ladi. Ikkala usul ham tizimning turg‘unlik zaxirasini kamaytiradi.
Kombinirlashgan boshqarish prinsipi.
Tizimning aniqligi va tezkorligini oshirish maqsadida ABT lari kombinatsiyali rostlash prinsipidan foydalanib ham loyihalanadi. Bunday ABTlarida ham g‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlash prinsipi, ham rostlanayotgan parametrning og‘ishi bo‘yicha rostlash prinsipi qo‘llaniladi. G‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlash rostlagichi yuqori tezlikka ega bo‘lib, asosiy g‘alayonli ta’sirni kompensatsiyalaydi, rostlanayotgan parametrning og‘ishini rostlagich asosiy bo‘lmagan g‘alayonli ta’sirlarni kompensatsiyalaydi va rostlash aniqligini ta’minlash uchun xizmat qiladi.
Kombinirlashgan rostlash prinsipi tizimlarda boshqarish ochiq va berk konturlar orqali amalga oshiriladi.
Generator kuchlanishini avtomatik rostlash tizimini ko‘rib chiqamiz (3.7-rasm).
|
| |
Программное обеспечение (ПО)

|
Программное обеспечение (ПО)
|
bet | 1/21 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 4,73 Mb. | | #150283 |
Bog'liq 9-mavzu Toshkent - 2023 Toshkent - 2023
9-mavzu. ALGORITMLASHTIRISH VA DASTURLASH ASOSLARI
Ma`ruzachi: dotsent Maxammadiyev M
Reja
9.1. Algoritm tushunchasi va uning xususiyatlari
9.2. Hisoblash jarayonlarini grafik aks ettirish
9.3. Hisoblash jarayonlarining turlari
9.4. Dasturlash tillarini haqida umumiy ma’lumot
1. Mаsаlаning qo'yilishi vа mаqsаdi
2. Mаsаlаning mаtеmаtik ifоdаsi
3. Mаsаlаni yechish uchun kеrаkli usulni аniqlаsh
4. Mаsаlаni yechish аlgоritmini tuzish
5. Аlgоritmgа аsоsаn uni dаsturini tuzish
6. Yuzаgа kеlgаn хаtоliklаrni kiritish
7. Nаtijаlаrni izоhlаsh vа tаhlil qilish
Mаsаlаni kоmpyutеrdа ishlаsh bоsqichlаri
Masalaning qo’yilishi. - Turli xildagi masalalarni yechishning dastlabki bosqichi bo‘lib uning qanday qo‘yilishi hisoblanadi. Masalaning qo’yilishi deganda, avvalom bor uni to’g’ri va ravon ifoda qilmoq, hamda uni to’g’ri echish uchun qo’yilayotgan hamma shartlarini aniqlash tushuniladi. Undan tashqari masalani yechish uchun kerak bo’lgan birlamchi axborotlarni ham aniqlanish kerakdir va hisoblanayotgan kattaliklar ro’yhati va ularni taqdim etish shakli ko’rsatilishi lozim.
Sonli usulni tanlash. Sonli matematik usullar hisoblash jarayolarini elementar operatsiyalarga ajratishga yordam beradi, ya’ni xohlagan masalani yechishni operatsiyalarni bajarish ketma-ketligiga olib keladi. Ularning tarkibiga arifmetik operatsiyalar(<, , >, , =) va harakatlar kirib, hisoblash jarayonini tarmoqlashtirish (razvetvleniya) uchun xizmat qiladi. Aniq bir masalani yechish uchun sonli usullarning barchasining orasidan shundayini tanlash kerakki, u qo’yilayotgan masalani yaxshi darajada echishni ta’minlab berishi lozim. Hisoblash jarayonini algoritmlashtirish. Algoritmlashtirish jarayoni masalani yechish algoritmini tuzishni ta’minlaydi va birlamchi axborotni natijaviyga aylantirish bosqichlar ketma-ketligini aniqlash va ifoda etish uchun xizmat qiladi.
|
| |
-rasm. O‘zgarmas tok generatori kuchlanishini g‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlash tizimi

|
-rasm. O‘zgarmas tok generatori kuchlanishini g‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlash tizimi
|
bet | 13/71 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 5,68 Mb. | | #260470 |
Bog'liq 0 2023 TJA Ma\'ruzalar matni3.4-rasm. O‘zgarmas tok generatori kuchlanishini g‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlash tizimi:
a-prinsipial sxemasi; b-struktur sxemasi; Rr – rostlovchi reostat; uq, iq – qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami kuchlanishi va tok kuchi; UE – o’lchash elementi – markazdan qochma rostlagich; IM – ijro mexanizmi - genartorning qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami zanjiri; Xtop.- generator rotorining belgilangan aylanishlar tezligi - nnom; XUE- generator rotorining o‘lchash orqali aniqlangan aylanishlar tezligi - nya; ΔX- g‘alayonli ta’sir hisobiga hosil bo‘lgan farq – qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami toki Iq; U – boshqaruvchi ta’sir – qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami magnit oqimi Fq; Y-boshqarilayotgan kattalik – genaratorning kuchlanishi Ug.
Agar generator rotorining aylanishlar tezligi ni o‘zgarishini g‘alayonli ta’sir sifatida qarasak, yuqorida keltirilgan formula bo‘yicha qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami magnit oqimi Fq ni rotorning aylanishlar tezligi ning o‘zgarishiga mos ravishda shunday o‘zgartirish lozimki, generator chiqishidagi kuchlanish qiymati o‘zgarmasligi kerak. Buning uchun qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami zanjiriga qo‘shimcha markazdan qochma rostlagichga bog‘langan rostlovchi reostat kiritiladi. Rotorining aylanishlar tezligi ni ortishi EYuK ni ortishiga olib kelishi kerak, lekin tezlikni ortishi qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami magnit maydoni ni kamayishi bilan kompensatsiyalanadi. Chunki, ni ortishi rostlovchi reostat qarshiligini ortishiga sabab bo‘ladi va buning hisobiga qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami toki kamayadi va natijada magnit maydoni oqimi ham kamayadi. Shunday qilib, markazdan qochma rostlagich genertor rotorining aylanishlar tezligiga mos ravishda rostlovchi reostat qarshiligini avtomatik o‘zgartirib turadi.
Agar, generator kuchlanishi istemolchi qarshiligining o‘zgarishi sababli berilgan qiymatdan og‘sa markazdan qochma rostlagich ishlamaydi va generator kuchlanishini doimiyligini saqlamaydi. Buning asosiy sababi, g‘alayonli ta’sir bo‘yicha rostlash prinsipi asosida loyihalangan tizim faqat nazorat qilinayotgan g‘alayonli ta’sirga nisbatan boshqarish ta’siri ishlab chiqadi.
|
| |
Ответственность сторон

8.10. Mijoz tomonidan oylik to'lov uzluksiz 60
(oltmish) uzluksiz kalendar kuniga kechiktirilgan
taqdirda, MMT shartnoma va to'lov jadvaliga asosan
keyingi kuni Mikroqarz shartnomasiga muvofiq
qolgan to'lanmagan qarz miqdorini to'liq
yechib
olishga (hisobdan chiqarishga) haqli. Agar mablag'ni
yechib olish kunida mijozda mavjud bank to'lov
kartalarida mablag' bo'lmasa, MMT 2 (ikki) ish kuni
ichida hujjatlarni belgilangan tartibda undirish
bo'limiga o'tkazadi. Shu bilan birga, MMT
belgilangan Reglamentga muvofiq, ijro etish davrida
amalga oshirilgan xarajatlar summasini aktseptsiz
undirish huquqini o'zida saqlab qoladi.