O’zbekiston respublikasi oliy va orta

TAQRIZ
Bitiruv malakavi ishi xozirgi kunnig eng dolzarb muommolari boyicha qilingan bolib barcha talablarga javob beradi.
Bitiruv malakaviy ishi 115 qolyozma betdan iborat bolib kirish adabiyotlar taxlili iqtisod qism olingan natijalarni ishlab chiqishga tadbiqi va hulosalardan iborat.Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)
Mazkuir bitiruv malakaviy ishi “Qadimgi yodgorliklarni taminlashuchun fizik -mehanik hossalari yuqori bolgan 300x300x50 olchamli keramik g’isht olishning laboratoriya tajriba reglamentini yaratishdan iborat bolib malakaviy ishlarga qoyilgan barcha malakaviy ishlarga talablarga javob beradi.
Texnologik qismda qadimgi yodgorliklarni taminlash uchun fizik mehanik hossalari yuqori bolgan 300x300x50 olchamli keramik g’isht olishning laboratoriya tajriba reglamentini yaratish uchun zarur bolgan xom ashyo materiallarining fizik kimyoviy mexanik xossalari material balans keng yoritilgan
Bitiruvchi tomonidan texnologik sxema tuzilgan bolib unga asoslanib ishlab chiqarishning yillik iqtisodiy korsatkichlari xisoblangan.Kimyo, ximiya - moddalarning tuzilishi va oʻzgarishini oʻrganadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni qondirish, zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini xrsil qilish va, nihoyat, turli hodisalar sirlarini bilish maqsadida roʻyobga chiqdi.
Bitiruv malakaviy ish mazmuni va qollanishi jihatdan yuqori dolzarb mavzu taxlil qilingan
Bitiruvchi Qurbonboev Zoxidjonning bitiruv malakaviy ishi nizom talablariga tola javob beradi deb hisoblayman va u ishni
muvaffaqqiyatli ximoya qilishiga ishonaman.
Qurilish va arxitektura
Kafedrasi mudiri dots.Xajiev I.
MUNDARIJA
I. Kirish-----------------------------------------------------------------------6
II. Adabiyotlar ixtirolar va patentlar tahlili----------------------10
II.1)Sifatli keramik g’isht ishlab chiqarish imkoniyatlari
Va muommolari---------------------------------------------------------11
II.Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch. 2) Keramik g’isht mahsulotlarni sifatini oshirishga
Qaratilgan tarkiblar va pishirish jarayoni taxlili -------- 26
II.3)Mahallliy hom ashyolar asosida yuqori sifatli yolbob
G’isht ishlab chiqarishga tadqiqotlar ----------------------- 40
III. Ishni qisqacha mazmuni maqsadi va vazifalari
IV. Tajriba tadqiqotlar qismi-------------------------------------- 51
IV.1)Tajriba otkazish uchun uslub tanlash va uni
asoslash -------------------------------------------------------------52
IV.Uslub - tilning inson faoliyatining muayyan sohasi bilan bogʻliq vazifalariga koʻra ajratilishi. Kishilar faoliyatning barcha sohalarida aloqa qilish jarayonida tildagi leksik, frazeologik, grammatik va fonetik vositalarni tanlash va ishlatishda birbirlaridan maʼlum darajada farq qiladilar. 2)Tajriba otkazish tafsifi -----------------------------------------68
IV.3)Olingan namunalarni ishlab chiqarishga tadbiq qilish--77
V.Texnik iqtisodiy korsatkichlarni hisoblash --- ------------- 85
VI. Xulosa-----------------------------------------------------------------100
VII Foydalangan adabiyotlar royhati-----------------------------102
I. KIRISH
KIRISH
Mamlakatimiz qurilishi industriyasini rivojlantirmasdan halq hojaligida tegishli yutuqlarga erishib bolmaydi. Turar joy sanoat obektlarni komunikatsiya inshoatlariga bolgan talabni qayta korib chiqish mahalliy hom ashyolardan yangidan yangi qurilish ashyolari buyum va konstruksiyalar ishlab chiqarishga doir muommolarni hal etish mustaqil respublikamiz oldidagi asosiy vazifalardan biri bolib qolmoqda.Shu tufayli qurilish ashyolarini ishlab chiqrish texnologiyasini va ularni kerakli va foydali joylarda ishlatish sohalarini har taraflama organish har bir mutahasis uchun goyat zarur.[1]
O’zbekiston respublikasi musstaqillikka erishgach qurilish industriyasi yirik odimlar bilan rivojlana boshladi. Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir. Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. Qurilish ashyolari sifati yahshilandi ularning xillari kopaydi va yangi texnologik usullar joriy etildi shuningdek tola mexanizatsiyalashtirilgan va avtomatlashtirilgan texnologik tizimlar ishga tushirildi.
Qurilish ashyolari ishlab chiqarishni sanoatining eng muhim vazifalaridan biri mahalliy xomashyolardan sanoat chiqindilaridan keng foydalanish va ular asosida xar xil buyum va qonstruksiyalar ishlab chiqarishni rivojlantirish ularning sifatini yaxshilash va qurilishning tannarxini kamaytirishdir.
Avvallari uy joy korinishida yig’ma temir beton konstruksiyalari va panellaridan kop qavatlari binolar korinishni havas qilgan endi quyma betonli yoki devorbop issiq sovuqdan saqlovchi buyumlar ishlab chiqarishni yolga qoyish qurilish tannarxini kamaytiradi.
Bunga asosiy diqqatni kelajakda qurilish ashyolari va buyumlarini ishlab chiqarishda turg’un va ekolagik toza hom ashyo bilan taminlanishi ikilamchi chiqindilardan samarali ashyolar ishlab chiqarishning texnik iqtisodiy korsatkichlarini oshirish hamda qurilish ashyolari sifatini chidamliligini yaxshilashga qaratish lozim.
Sanoat va qishloq hojaligi chiqindilaridan ashyolar chiqarish va ulardan ilg’or texnologiyalar vositasida buyumlar tayyorlash qurilishga sarflanadigan harajatlarni 20% ga qurilish ashyolari sanoatiga ketadigan kapitalni 35-40% gacha kamaytirish mumkin
Respublikamizda zamonaviy barcha sharoitlarga ega bolgan uy joylarni qurishga katta etibor bilan qaralmoqda Shu orinda Respublikaizda devorbop keramik materiallar ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish “Qishloq taraqqiyoti va farovonligi yili” davlat dasturida belgilangan vazifalarni bajarish yuzasidan qabul qilingan qarorlar qator ilmiy izlanishlarni olib borishni va amaliyotga tadbiq qilishni taqozo qiladi Sifatli devorbop qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmlarini kopaytirish va uy joylar ayniqsa qishloq joylarida imorat qurayotgan aholininng ortib borayotgan talab ehtiyojini yanada tolaroq qondirish uchun respublikamizda mahsus dastur ishlab chiqarilib amaliyotga joriy qilinmoqda. Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b.
II.ADABIYOTLAR, IXTIROLAR VA PATENTLAR TAHLILI.
-
Adabiyotlar, ixtirolar va patentlar tahlili
2.1. Sifatli keramik g’isht ishlab chiqarish imkoniyatlari va muommolari
Keramik g’isht ishlab chiqarish bilan qadim zamonlardayoq shug’ullanishgan bu kasb eramizdan ko’pming yillar ilgari vujudga kelgan. Keramik g’ishtlarning mustahkamligi yuqoriligi uzoq vaqtga chidashi ularni binoning deyarli hamma joyda topiladi. Keramik g’isht materiallarining mo’rtligi bazan hajmiy og’irligining katta bolishi va ularning ishlab chiqarish qimmatga tushishi esa bu materiallarning kamchiligi hisoblanadi [1]
Keyingi paytlarda mustaqil O’zbekistonda keramik g’isht ishlab chiqarish sohasidagi rivojlanish yuqori suratli hom ashyo mahsulotlriga bolgan talabni kuchaytiradi Buning natijasida ananaviy hom ashyodan g’isht olish uchun kerak keramik massani tarkibini qayta ishlash muommosini ko’rib chiqish masalasi tug’iladi.
O’zbekistonda devorbop materiallar asosan mahalliy tez eriydigan gil va qumtuproqdan ishlab chiqarilmoqda shuningdek yuqori dispersli qumli soz tuproq va gillardan ham foydalaniladi. Umuman devorbop mahsulotlarni ishlab chiqarishga mo’ljallangan kimyoviy tarkibi keskin farq qiluvchi turli xil gellar qollaniladi. Ular tarkibidagi asosiy oksidlar miqdori quyidagicha chegaralarda o’zgarishi mumkin SiO2 45-81% Al2 O3 7-23% Fe2 O3 MgO 0.5-2%.[2]
Gilni hosil qiladigfan minerallar tabiatda tog’ jinslarining asosan dala shpatining suv va karbonat angidirid tasiriga keramik massa qo’shimcha ingredientlar qo’shish n va hom ashyoni texnologik va fizik kimyoviy hossalarini kompleks organish bilan bog’liq O’zbekistonda qurilish sohasidagi yuksak o’zgarishlar natijasida qurilish ashyolariga bo’lgan talab kuchayib borayotganligi tufayli 350 dan ziyod qurulish materiallari keramikasi ishllab chiqariladigan korxonalar qurildi Ulardagi toshqolllarni tarkibini o’rganish va qayta ishlash resurslarni tejash va saqlash muommosini yechishga yordam beradi Shu bilan birga korxonada hosil bolayotgan toshqollarni utilizatrsiya qilish jarayoni ham yengillashtiradi Bundan kelib chiqadiki toshqollardan foydalanosh ananaviy resurslarga bo’lgan talab hamda iqtisodiy va ekoloigik muommolarni kamaytirish mumkin.
Professor P. A. Zemyatchinskiy “gil” tushunchasini quyidagicha tariflab berdi “Suvga qorganda mayin loy hosil qiladigan quriganida o’ziga berilgan shaklni saqlab qoladigan va kuydirilganidan keyin toshdek qotib qoladigan tuproq aralash mineral massalar yoki tuproq aralash chaqiq tog’ jinslari gil deb ataladi.
Yuqori harorat tasiriga chidamlilik darajasiga qarab gillar qiyin suyuqlanuvchan gillar va oson suyuqlanuvchan gillarga bo’linadi[4]. Harorat (Temperatura) (lot. temperatura - kerakli aralashma, o'rtacha holat) - moddaning holatini issiq-sovuqligini tavsiflaydigan fizik kattalik.
O’tga chidamli gillar 15800 C dan yuqori haroratga bardosh beradi. Ular tarkibi jihatdan eng toza bolib kvars , dala shpati, slyuda, temir birikmalari va boshqalar nisbatan kamroq qoshilgan bo’ladi. Qiyin suyuqlanuvchan gillar 1350-15800 C haroratda suyuqlanadi ularda kimyoviy otga chidamli gillarga nisbatan ko’proq boladi. Bu hildagi gillardan qiyin suyuqlanuvchan g’iisht yuzalariga qoplanadigan g’ishtlar koshinlar, polga yotqiziladigan plitkalar hamda kanalizatsiya quvurlari iashlab chiqariladi.
Oson suyuqlanuvchan gillar 13500 C dan past haroratga bardosh beradi. Tarkibiy jihatdan hilma hil bo’lib ularda turli mehanikaviy qoshimchalar kvars qumi, temir o’ksidlari, oxaktosh zarralari va organik moddalar kop miqdorda boladi Bu hildagi gillardan qurilishda ishlatiladigan oddiy loy g’isht qurilish g’ishti, teshikli va g’ovak g’ishtlar loydan quyiladigan cherepitsa va ichi g’ovak keramika bloklari tayyorlanadi
Plastiklik qitmatini kamaytiruvchi qoshimchalar sifdatida anorganik modallardan qum, tuyilgan toshqol va boshqalarni organic moddalardan esa komir kukuni yog’och qipig’I va shu kabilarni ishlatish mumkin. Organik moddalar yuqorida aytilganlardan tashqari keramika buyumlarinig g’ovakligini oshiradi va materialning hajmiy og’irligini kamaytiradi .[6]
Keramik g’isht ishlab chiqarish zavodlari hamma vaqt mahalliy hom ashyolardan g’isht ishlab chiqariladi Loy qilinadigan tuproq zavod yaqinidagi karerlardan ekskavatorlar qazib olinib ,zavodga vagonlarda yoki avtosmasvallarda ishlatiladi.
G’isht ikki hil usulda plastik usul va yarim quruq usulda tayyorlanadi G’isht ishlab chiqarish sanoatida plastic usul ko’proq qollaniladi bu usulda tuproq dastavval jovalar orasidan otkazilib kesaklari maydalanadi keyin u loy qorish mashinasiga tushadi Bu yerda unga 18-25 % suv qo’shilib loy qoriladi loy bir jinsli va mayin bolgunga qadar qorishtiriladi
Rossiyalik olimlar Rossiya davlatida keramik mahsulotlar ishlab chiqarish uchun zarur bolgan gil tuproqlar tog’risida malumot berganlar. Yer - Quyosh sistemasidagi Quyoshdan uzoqligi jihatdan uchinchi (Merkuriy, Venera sayyoralaridan keyin) sayyora. U oʻz oʻqi atrofida va aylanaga juda yaqin boʻlgan elliptik orbita boʻyicha Quyosh atrofida aylanib turadi. Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t.
Keramik g’isht ishlab chiqarishga moljallangan zamonaviy jihoz va uskunalarning yangi avlodi haqida malumot V.S. Bogdanov raxbarligidagi gurux tomonidan taxlil qilingan.
Bunda asosan keramik g’isht ishlab chiqarishga mo’ljallangan kichik hajmdagi sexlarning texnik iqtisodiy ko’rsatkichlari va jixozlanishi bo’yicha malumotl;ar bayon qilingan
Keramik g’ishtning sifatini yaxshilashga qaratilgan ishlarda mahsulot sifatini yaxshilash uning qoplash jarayonini takomillashtirish va ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish hisobiga erishi mumkinligi qayd etilgan
Keramik g’isht texnologik hossalarini yaxshilash va xom ashyo resurslarini tejash hamda yoqilg’I energiya sarfini kamaytirish uchun A.L. Efimov [9] massa tarkibiga temir saqlovchi qoshimchalarni qoshishni taklif qilgan unga ko’ra keramik massaning realogik hossalari yaxshilanishi bu esa g’ishtni qoliplash va pishirish jarayoniga ijobiy tasir korsatishi kuzatilgan Taklif qilingan ishlanmaga ko’ra massa tarkibiga bu tur chiqindini qo’shish pishirish haroratini 500 C pasaytirish mumkinligi ko’rsatib o’tilgan. Keramik g’ishtni sifatini yaxshilash maqsadida erish quruq usulda qoplash jarayonioni qo’llash siqilishga mexanink mustaxkamlik chegarasi yuqori (20-25 Mpa) suv shimuvchanligi (8-16%) sovuqa chidamliligi (100 sikldan kam bolmagan ) yetarli darajada bo’lgan keramik g’isht olish mumkinligi manbalarda batasfsil izoxlab otilgan Bu usulda mahsulot olish korxonada suv resurslarini hamda energiya resurslarini tejash imkonini beradi [11].
Sifatli keramik g’isht olishda yangi noananaviy hom ashyolarni qolllash maqsadida B.B. Kuzmin mergelli gillardan foydalanish hisobiga g’ovakli g’isht ishlab chiqarish va material tarkibiga anortit mineralining shakllaninshi hisobiga sifatli gisht olishga erishishi haqida malumotlarni bayon qilgan[8].
Shuningdek keramik g’isht sifatini y6axshilash uchun massa tarkibiga oqava suvlarni tozalashda hosil bo’luvchi chokmani qoshish hisobiga homashyo va energiya resurslarini tejalishi mumkinligi to’g’risida natijalar keltirilgan.
Qadimiy yodgorliklarni tamirlash uchun moljallangan pardozbop g’isht olishning texnologiyasi va jihozlari hamda texnik texnologik korsatkichlariga oid malumotlar ,shuningdek yarim quruq uslubni qollash hisobiga dekorativ hususiyatlarni yaxshilangan pardozbop keramik g’isht olish usuliga oid malumotlar [5] manbada qayd etilgan.
Rossiyaning Sankt-Peterburg shaxri va Leningrad viloyati xududida keramik g’isht ishlab chiqarish imkoniyatlari va uning yo’nalishlari manbada bayon etilgan unga ko’ra Belorusiya respublikasida devorbop keramik g’isht ishlab chiqarish tuzimining shaklllanishiga oid malumotlar va soha oldidagi hal etilishi lozimbo’lgan muommolar uni hal etish uchun nimalarga etibor qaratish zarurligi to’g’risidagi axborotlar ilmiy asoslab berilgan. Viloyat - maʼmuriy-hududiy birlik. Oʻrta asrlardan maʼlum. Sharqning ayrim mamlakatlari (Afgʻoniston, Turkiya va boshqa), shuningdek Oʻrta Osiyo xonliklari viloyatlarga boʻlingan. 1924-yil shoʻrolar oʻtkazgan milliy-davlat chegaralanishi arafasida Turkiston ASSR 6 V.
M.SH. Xusnullin va boshqalar oz tadqiqotlarida devorbop materiallar olishda gil hom ashyosini qo’llash imkoniyatlarini o’rganib chiqishgan Leualiflar yarim quruq plastic usullarni qo’llash asosida fasadbop g’isht olishning imkoniyatini tahlil etishgan . Texnologik jarayonni olib borishda muhim hisoblanuvchi ko’rsatkichlar tajriba natijalariga ko’ra aniqlangan.[9]
Devorbop keramik g’isht ishlab chiqarishdagi mavjud muommolar qatoriga sifatli hom ashyo taqchilligi olinayotgan mahsulotining sifat ko’rsatkichlarining pastligi energoresurslar sarfining yuqoriligini keltirish mumkin ayrim korhonalarda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning yuzalarida oq dog’lar hosil bo’lishi oqibatida mahsulotning bezak hususiyatlari pasayishi hamda bu tur mahsulotdan terilgan devor yuzalariga suvoq qoplamalarini biriktirish muommolari ham mavjud.
Bu kabi muommolarni yechishga oid bir qator ilmiy tadqiqot ishlari mavjud. Jumladan A.N. Polozov va boshqalar tomonodan keramik g’lsht ishlab chiqarishda energiya tejamkor texnologiyasini qo’llash maqsadida tunelli humdonlarni qayta tamirlash imkoniyatlari o’rganilgan Shuningdek boshqa [9] manbaada tunelli xumdonlarning yangi avlodi to’g’risidagi malumotlar tahlil etilgan.
Keramik g’ishtning sifatini yaxshilash borasida bir gurux mualliflar gil hom ashyosini faollashtirish uchun yangi texnologik tizim taklif qilishgan. Bunda gil hom ashyosiga desmembrator va malakasida ishlov berilgan. Bunday ishlovdan o’tkazilgan hom ashyoni asosiy massa tarkibiga 10% miqdorida qo’shish g’ishtning mehanik mustahkamlik ko’rsatkichini tashqi ko’rinishi va sovuqqa chidamlilik ko’rsatkichini yuqori bo’lishiga olib kelishi qayd qilingan.[8]
Boshqa bir tadqiqot ishida K2O-Al2O3-SiO2 tizimini qurilish keramikasi buyumlari olishda qo’llash imkoniyatlari bayon qilingan. Unga asosan , ayrim sanoat chiqindilarini ikkilamchi hom ashyo sifatida qo’llash energiya va resurslarni tejash imkonini berish qayd etilgan .[10]
Shuningdek boshqa bir tadqiqot ishida tarkibida CaO miqdori yuqori bolgan (19% dan yuqori) kul va mikroorganizmni qo’llab samarali devorbop keramika olish usuli bayon qilingan Olinadigan mahsulotning xossalarini o’zgartirish uchun massa tarkibiga Alyuminiy ishlab chiqarish sanoati chiqindisi tarkibida ftor saqlovchi chiqindidan 10-15% kiritish tafsiya qilingan Olingan mahsulotlarning zichligi 1300-1500 kg/m3 siqilishga chidamliligi 14-20 Mpa sovuqqa chidamliligi 75 sikl issiqlik o’tkazish kofisenti 0. Alyuminiy (Aluminium), A1 -Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 13, atom massasi 26,9815; Aluminiy lot. alumen (achchiqgosh) so‘zidan kelib chiqqan. Tabi-atda bitta barqaror izotop holida (AG‘ 100%) uchraydi, bir necha sun’iy radio-aktiv izotoplari bor, ular orasida eng ahamiyatlisi A12’ (yarim yemirilish dav-ri 7,4-105 y.). 313 Vt/ms ekanligi qayd qilingan Ammo bunda masalaning ekologik tomonlariga etibor qaratilmagan .Plastiklik hususiyati kam bo’lgan massa tarkibini takomillashtirish hisobiga olinadigan mahsulotning sifat ko’rsatkichlarini oshirish maqsadida manba mualiflari massa tarkibiga 30% osn suyuqlanuvchi plastic giltuproqdan qo’shishni tafsiya qilishgan. Buning evaziga esa keramik g’shtning barcho foydalanish hossalari yahshilanganligi qayd qilingan.[6]
Y.B. Smirnov tomonidan keramikj g’ishtning sifati va ishlab chiqarish tizimini takomillashtirish yuzasidan fikr bildirib mahsulot sifatiga tasir qiluvchi bir qator omillar tahlil qilingan. Bu omillar qatoriga hom ashyo sifati va uni zahirasining texnik va geologik organilganligi ishlab chiqarishning texnologik reglamentining murakkabligi qo’llanilayotgan jihoz va qurilmaning foydalanish darajasi ishci hizmatchilarning malaka ko’nikmalari kabilar kiritilgan
B.A. Geologiya (geo... va ...logiya) - Yer poʻsti va Yerning tuzilishi, tarkibi, harakatlari va rivojlanish tarixi haqidagi fanlar majmui. G.ning dastlabki davri uzoq oʻtmishdan boshlanib togʻ jinslari, minerallar, rudalar haqidagi maʼlumotlar bilan bogʻliq. G. Kondratenko va boshqalar tomonidan olib borilgan tadqiqot ishida keramik g’ishtni sanoat va induvidual qurilishda qo’llashga oid tafsiyalar berilgan bo’lib uning issiqlik o’tkazuvchanlik sovuqqa chidamlilik hossalari hamda ularni yaxshilashga oid malumotlar bayon qilingan. [11]
Bandixan zaxirasida joylashgan montmorillonit gidroslyudani akrilitga hos giltuproqlar asosida tayyorlangan massa tarkibiga shisha kukuni va flyuarit jinsini flotatsiya qilishda hosil bo’luvchi chiqindini qo’shib sirt yuzalari silliq yuqori mexanik mustaxkamlikka ega va harorat tasiriga chidamliligi yuqori bo’lgan g’isht olishga erishilganligi[12] manbada bayon qilingan.
Ukrainalik olimlar B.M.Darsenko va boshqalar tajribasida fasadbop keramik g’isht ishlab chiqarishda suyuqlanma usulni qollab massaga ishlov berish texnologiyasini taklif qilganlar va Poltova viloyati Budishansk qurilishi materiallari korxonasida qumli soztuproq asosida fasadbop keramik g’ish ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqarish jarayoniga tadbiq etilgan.
Manbada[8] Germaniyada keramik g’isht va cherepitsa ishlab chiqarishning yangi istiqbollari to’g’risida malumotlar keltirilgan. Germaniya (nem. Deutschland), Germaniya Federativ Respublikasi (nem. Bundesrepublik Deutschland) - Markaziy Yevropadagi davlat. Shimoliy Boltiq dengizlari sohilida joylashadi. Maydoni 357 ming km2. Aholisi 81,084 million kishi (30. Sentyabr 2014) Unda ishlab chiqarishni yiriklashtirish va avtomatlashtirish ishlov berish jihozlarini takomillashtirish energiya sarflarini kamaytirishga oid takliflar berilgan.
Devorbop materiallar olish tajribasida keyingi yillarda ko’proq eitbor G’ovakli g’ishtlar ishlab chiqarishga qaratilgan bo’lib bunda bir vaqtning o’zida ikkita vazifani yechish ko’zda tutilgan pishuvchanlik hususiyatini yaxshilash bu o’z navbatida mexanik mustaxkamlik chegarasinig oshishiga ikkinchidan g’ovaklikni oshirish bu esa hajmiy massani va mustahkamlikning kamayishiga olib keladi natijada g’ishtlarni terishda ularning ozaro birikishini taminlaydi.
Respublikamizda mexanik mustaxkamlik chegarasi yuqori estetik hususiyatlari yaxshilangan kimyoviy turg’un g’isht ishlab chiqarish imkoniyatlari yuqoridir Jumladan Respublikamiz xududida g’isht ishlab chiqarishga yaroqli bo’lgan xom ashyo zaxiralari juda ko’p bo’lib ular bilan bir qatorda texnogen hom[10] ashyolar suv omborlari yotqiziqlaridan soztuproq va qumli soztuproq[12] foydalanish maqsadga muofiq. G’isht tozalarida “oq dog’larni” hosil bo’lishini oldini olishdab g’ishtni pishirish rejimini to’g’ri tanlash va qaytaruvchilardan foydalanish ijobiy samara berishi mumkin. Samara (1936-91-yillarda Kuybishev "Куйбышев") - Samara (rus. Самара) Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Samara viloyati markazi. Volga daryosining chap sohilidagi port shahar. Volgaga Samara daryosi quyilgan joyda joylashgan.
Keramik g’isht ishlab chiqarishning resurs tejamkorligi ananaviy homashyolarni noananaviy hom ashyolar bilan almashtirish bilan baholanmoqda. Bunda asosan noananaviy hom ashyolar sifatida texnogen hom ashyolardan foydalanioshga katta etibor bilan qaralmoqda. Energiya va resurslarni tejashga qaratilgan texnoilogik ishlanmalarni ishlab chiqish bugungi kundagi dunyo amaliyotida olib borilayotgan ilmiy va amaliy tadqiqotlar ichida ustuvor yo’nalishlardan biri hisoblanadi.
-
|