-rasm 
Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar

1.2.1-rasm Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar 4 Manba: iqtisodiy adaabiyotlardagi ma’lumotlar asosida muallif tomonidan mustaqil tuzildi.
4
M.Mirsaidov “Xalqaro iqtisodiy munosabatlar”, Toshkent, “Iqtisod-Moliya”, 2006y
Umumiy
huquq
doirasi keng
bo’lgan
tashkilotlar
Ixtisoslash-
gan
tashkilotlar
Birlashgan
Millatlar
Tashkiloti
Arab
davlatlari
ittifoqi
Moliya-
kredit
sohasida
Iqtisodiy
hamkorlik
tashkilotlari
Savdo va
sanoat
sohasida
Moliya-
kredit
sohasida
Muvofiq-
lashtiruvchi
tashkilotlar
Yevropa
hamjami-
yati
Birlashti-
ruvchi
tashkilotlar
Shimoliy
Amerika
mamlakatla
ri iqtisodiy
hamkorlik
tashkiloti
va
boshqalar
Umumjahon
savdo
tashkiloti
Osiyo
taraqqiyot
banki
Sanoat
rivojlanishi
bo’yicha
tashkilotlar
Xalqaro
valyuta fondi
Umumjahon
banki
BMT savdo
va taraqqiyot
bo’yicha
Anjumani
Islom
taraqqiyot
banki
11
Keying yillarda xalqaro tashkilotlarning soni tez ko’paya boshladi. Bular
davlat guruhlarini hududiy belgisi bo’yicha yoki iqtisodiy faoliyatning ma’lum
sohalaridan
manfaatdorlikning
umumiyligi
asosida
birlashtiruvchi
tashkilotlardir. Bunday tashkilotlar savdo, ishlab chiqarish, transport, valyuta-
moliya operatsiyalari va boshqa sohalarda ham yuzaga keldi.
12
II.BOB. ISLOM TARAQQIYOT BANKI VA UNI MAMLAKATLAR IQTISODIYOTIDAGI AHAMIYATI 2.1. Islom taraqqiyot banki va uning faoliyat mehanizmi Islom Tarraqqiyoti Banki (ITB) ba'zi manbalarda Islom Rivojlanish
Banki - ko'p tomonli moliya instituti hisoblanib, 1-Islom Konferensiyasi
Tashkiloti (hozirda Islom Hamkorlik tashkiloti) tomonidan arab mamlakatlari
Moliya vazirlari tomonidan ta'sis etilgan.
Islom taraqqiyot banki 1973-yil Jiddada Islom konferensiyasi
tashkilotining a’zo-davlatlari deklaratsiyasi imzolanganidan keyin 1974-yilda
tashkil qilindi, o’z faoliyatini rasmiy ravishda 1975-yil 20-oktabrdan boshlagan.
Tashkilotga 56 ta mamlakat a'zo bo'lib, quyidagi davlatlar bankni asosiy
moliyalashtiradigan mamlakatlar hisoblanadi:
Saudiya Arabistoni
Liviya
Eron
Nigeriya
Qatar
Misr
Turkiya
Birlashgan Arab Amirliklari
Quvayt
Bankning moliyaviy resurslari ustav kapitali va qo’shimcha moliyaviy
vositalaridan iborat. Moliyaviy faoliyatlarning kengayishi natijasida bank
qo’shimcha manbalar bilan ta’minlandi:
1980-yilda sarmoya-depozit rejasi ishga tushgan. Bu reja sarmoyadorlar
uchun bankka moliyaviy yordam berishda qatnashish orqali qisqa muddatli
sarmoyalarni amalga oshirish uchun islom muqobilini beradi. Ushbu tizim
asosida bank nafaqat yakkaholdagi omonatchidan, balki tashkilotlardan ham
„Importga moliyaviy yordam berish operatsiyalari“ dasturini amalga oshirish
uchun depozitlar qabul qiladi.
13
1987-yilda „Islom banklari portfeli“ tashkil qilingan. Ushbu tashkilot a’zo
bo’lgan davlatlararo savdo-sotiq moliyaviy qo’llab quvvatlash uchun
sarmoyadan foydalanish, hamda qimmatbaho qog’ozlar va lizing bilan bog’liq
bo’lgan operatsiyalarni amalga oshirish maqsadida ochilgan. Shariat normalariga
asosan bunga naqd pul va qarzlar kirmaydi.
1988-yildan savdo-sotiqqa uzoq muddatli moliyaviy yordam berish rejasi
amalga oshirila boshladi. Ushbu reja importga moliyaviy yordam berish
programmasini to’ldiradi va IKTga a’zo bo’lgan davlatlarning an’anaviy
bo’lmagan tovarlari eksportini kengaytirishda ko’mak beradi. Bu esa IRBga a’zo
bo’lgan davlatlardan eksport qilish uchun kerakli moliyaviy vositalar bilan 6
oydan 60 oygacha bo’lgan muddatga jalb qilish orqali amalga oshiriladi.
1989-yilda alohida investitsion fond tashkil qilingan. Uning maqsadi
qo’shimcha moliya resurslarini jalb qilish va ularni shariatga asoslangan holda
sarmoyalashtirish.
Tashkilotning asosiy maqsadi a’zo mamlakatlarning, shariatga asoslangan
musulmon jamoalarining, iqtisodiy rivojlantirish va ijtimoiy taraqqiyotiga ta’sir
o’tkazishdan iborat.
Islom taraqqiyot banki quyidagi vazifalarni o’z oldiga qo’yadi:
5
aksionerlik kapitaliga vositalarni sarmoyalashtirish;
ishlab chiqarish korxonalari va loyihalariga qarzlar berish;
a’zo-davlatlarga iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishi maqsadida boshqa
shakllarda moliyaviy yordam berish;
aniq maqsadlar uchun tuziladigan maxsus fondlarni boshqarish;
(nomusulmon davlatlardagi musulmon jamoalariga yordam fondi shular
jumlasidan)
moliyaviylashtirish
uslublari vositasida
moliyaviy
resurslar
yo’naltirish va depozitlarini qabul qilish;
a’zo davlatlarga texnik yordam ko’rsatish;
5
www.isdb.org
14
musulmon davlatlarning rivojlanishi bo’yicha tashkilot a’zolarini
o’qitishda xizmatlar ko’rsatish;
bepul kreditlar berish.
Yuqorida ta’kidlangandek, Islom taraqqiyot banki tarkibiga 56 ta mamlakat
kiradi va ular ITB guruhini tashkil qiladi.