nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sport tayyorgarligi - Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari

|
Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari
|
bet | 10/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13Sport tayyorgarligi – sportchilar mashg’ulotini qamrab oluvchi, ko’p omilli jarayon bo’lib, musobaqalarga tayyorlanish va qatnashish, mashg’ulot jarayonini va musobaqani tashkil qilish, mashg’ulot va musobaqani ilmiy- metodik va material-texnik tomonidan tayyorlash; kerakli shart-sharoitni, sport ishlari mashg’uloti o’qish va dam olish bilan qo’shib olib borishni hisobga oladi.
Sport tayyorgarlik tizimi – bilim, vositalar, uslublar, shaklllar va shu muhitda tashkil qilish bilan sportchini eng yaxshi darajada tayyorlashni ta’minlash, shuningdek sportchini tayyorlashni amaliy faoliyatidir.
Sport maktabi – sportchilarni tayyorlashni yagona tizimi bo’lib, bir guruh mutaxassislarni ijobiy izlanishga asoslanadi.
Sport mashg’ulotlari – bu sport tayyorgarligini bir qismidir. Sport mashg’ulotlari maxsus jarayonni o’z ichiga olib, aniq tanlangan sport turi bo’yicha, sportchini yuqori ko’rsatkichlarga erishishida, jismoniy mashqlar organizmni rivojlantirish, jismoniy sifatlar va qobiliyatlarni takomillashtirish uchun foydalanilgan maxsuslashtirilgan jarayondir. Sport mashg’ulotlari pedagogik xodisa bo’lib, u sportda yuksak natijalarga erishish uchun bevosita yo’naltirilgan maxsus jismoniy tarbiya jarayonidir.
"Sportchini tayyorlash" – kengroq tushuncha bo’lib, u sportda yuksak ko’rsatkichlarga erishishga tayyor bo’lishi va uni amalga oshira borishini ta’minlovchi barcha vositalardan foydalanishni o’z ichiga oladi.
Umuman sport mashg’uloti sportchini tayyorlashda biologik va psixologik o’zgarishlarning murakkab majmuasi yuzaga keltirib, natijada "mashq bilan
chiniqqanlik", "tayyorgarlik", "sport formasida bo’lishlik" darajasini yaxshilanishiga olib keladi. "Mashq bilan chiniqqanlik" tushunchasi odatda mashg’ulot ta’siri ostida sportchi organizmida sodir bo’lgan xamda uning ish qobiliyatini ortishida o’z ifodasini topadigan biologik ( funksional va morfologik ) moslashuv o’zgarishlari ma’nosida anglanadi. Bular: umumiy va maxsus turga bo’linadi.
|
| |
"Mashq bilan chiniqqanlik"

|
"Mashq bilan chiniqqanlik"
|
bet | 11/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13"Mashq bilan chiniqqanlik" - mashg’ulot vositasida organizmning muayyan bir ishga moslashganlik darajasidir.
"Tayyorgarlik darajasi" atamasi, "mashq bilan chiniqqanlik" atamasidan kengrok bo’lib, tayyorgarlikni qaysi darajada, ekanligini ko’rsatadi.
Maruza mashg’ulotlari
"Sport ko’rsatkichlari" - bu sport maxorati va sportchi qobiliyatini qaysi darajada ekanligini ko’rsatib, aniq natijalarda beriladi. Aniq xolda, tayyorlash tizimini samarali amalga oshirishi mobaynida sport ko’rsatkichlari, sportchini iqtidorligini aniqlaydi. YUqori sport ko’rsatkichi bo’lib, shu sport turida, maksimal imkoniyatlardan foydalanganligini ko’rsatadi.
"Sport natijalari" - sportdagi son va sifat darajasini ko’rsatkichidir.
"Sport tasnifi" - sportchini barqaror tasnifi bo’lib, ma’lum vakt ichida sport musobaqalarida qatnashishini umumlashgan yakunidir. O’zbekiston
Respublikasida yagona sport tasnifi mavjud (2011 y. 23. 12. 1166-son). Unga muvofiq sportchilarga quyidagi respublika toifalari va sport unvonlari beriladi:
|
| |
O’zbekiston milliy sport turlari va xalq o’yinlari

|
O’zbekiston milliy sport turlari va xalq o’yinlari
|
bet | 9/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13O’zbekiston milliy sport turlari va xalq o’yinlari — milliy ijtimoiy-madaniy yo’nalishga ega bo’lgan hamda O’zbekiston Respublikasi hududida rivojlanayotgan sport va o’yin turlari;
O’zbekiston Respublikasining sport terma jamoalari — xalqaro sport musobaqalariga tayyorgarlik ko’rish hamda ularda O’zbekiston Respublikasi
jismoniy tarbiya va sport sohasidagi olimlar va boshqa mutaxassislar, tibbiyot mutaxassislari hamda boshqa mutaxassislar jamoalari;
Havaskorlik sporti — sportning aholini ixtiyoriylik asosida ommaviy sportga jalb qilish orqali odamlar sog’lig’ini mustahkamlashga qaratilgan qismi;
Sportning harbiy-amaliy turlari — asosi harbiy xizmatchilar hamda maxsus xizmatni o’tayotgan shaxslar tomonidan o’z xizmat vazifalarini bajarishi bilan bog’liq maxsus harakatlardan (shu jumladan usullardan) iborat bo’lgan sport turlari.
Sport harakati – ijtimoiy harakatning maxsus shakli bo’lib, tuzish, rivojlanish, saqlash, sport boyliklarini qabul qilish va almashish, shaxsni tashkil
topish uslubi, jamiyatga ishchi kuchi hamda, Vatanni faol himoyachilarini tayyorlaydi.
Maruza mashg’ulotlari
O’zbekistonda sport harakati – g’oyaviy kurashning kerakli sohasi bo’lib, ommaga ta’sir ko’rsatuvchi, insonda milliy ongni tarbiyalovchi tomonlaridan biridir. Sport harakati tarixan quyidagi shakllarni: ommaviy, havaskorlik sportini yaratgan. Bundan tashqari biznes shaklidagi: professional sportni yuzaga chiqaradi.
Sport faoliyati – harakat faoliyati rivojlanishi oliy shakli bo’lib, inson faoliyat jarayoni ko’p qirraliligi insonni jismoniy va psixologik rivojlanishi hamda takomillashuvini jamiyatning talabiga nisbatan tashkil qilishdir. Sport faoliyati: shaxsiy sport faoliyati va tashkiliy - pedagogik faoliyatlarga bo’linadi. Insonning
sport faoliyati ikki bir-biriga bog’liq: qayta tashkil topish va tushunib etish
(sportchini bo’lishi, ko’nikma, malakalarini yuqori sport ko’rsatkichlari) tomoni mavjud.
|
| |
Maxsus tayyorgarlik - Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari

Maxsus tayyorgarlik – maxsus jismoniy tayyorgarlik(MJT) musobaqa mashqlariga maksimal yaqinlashgan bo’ladi, lekin ma’lum shart va qoidalarga rioya qiladi. Ular musobaqa mashqlardan ma’lum farqqa ega. Maxsus jismoniy tayyorgarlik (MJT) musobaqa mashqlariga maksimal maksimal yaqinlashtirilgan bo’ladi, lekin musobaqalardan farqlanuvchi ma’lum shart va qoidalarga ega. MJT – musobaqa mashqlarda zarur bo’lgan texnik – taktik harakatlarni, jismoniy psixik sifatlarni takomillashtirishdir.
Masalan, spinter uchun MJT turgan joydan va startdan 10, 20, 40, 60, 80, 100, 120 metrga yugurish, chalkashtiruvchi faktorlarning borligidir.
Musobaqa tayyorligi (MT) – (raqib, sherik yoki jamoa).
Masalan, sprinter uchun musobaqa tayyorgarligi (MT) 100 metrga yururish bo’ladi.
Semenarlarda muhokama qilish uchun mavzu va savollar.
Sport trenirovkasining maqsad va vazifalari.
Sport trenirovkasida maqsadning qanday nuqtai nazari turadi?
Ko’p yillik tayyorgarlik bosqichlarida qanday maqsadlar turadi?
Sportning, sport tayyorgarligini vazifalari.
Sport trenirovkasi vositalarining bo’linishi.
UJT, YOJT va MJTvositalarining o’ziga xosligi.
UJT, YOJT va MJTvositalarining sport turlaridagi namunalari (qisqa masofaga yugurish, basketbol, kurash va hokazo).
Sport trenirovkasining 7 ta maxsus tamoyillarining nomi.
Maxsus sport trenirovkasi prinsiplarining asoslari.
Sport trenirovkasi prinsiplarining ko’p yillik tayyorgarlik bosqichlarida qo’llanilishi.
Qisqacha mazmuni
Sport trenirovkasining maqsadi yuqori toifali sportchilarni tayyorlash. Sport trenirovkasining vazifasi (maqsadga bosqichma – bosqich erishish) reja bo’yicha sportchilarni ko’p yillik bosqichlarda tayyorlash.
Sport trenirovkasining vositalari quyidagilar: umumiy, yordamchi, maxsus va musobaqa tayyorgarligi.
Sport trenirovkasining xususiy tamoyillariga quyidagilar kiradi: yuqori natijalarga qaratilganligi; trenirovka jarayoning uzluksizligi; nagruzkalarni asta –
|
Maruza mashg’ulotlari - Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari

|
Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari
|
bet | 5/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13Maruza mashg’ulotlari
Musobaqa trenirovka faoliyatining strukturasini yaxlitligi va o’zaro bog’liqlikda - eng yuqori sport natijalarini ko’rsatish mumkinki, qachonki trenirovka integral sifat va tayyorgarlik strukturasini rivojlantirilganligiga yo’naltirilgan bo’lsa:
musobaqa faoliyati sportning tayyorgarligining integral xarakteristikasi (jismoniy, psixik, texnik, taktik, funksional).
musobaqa faoliyatining asosiy komponentlarini rivojlantirish (start va start tezlashuvini, masofa tezligini, marraga kelish va boshqalar) .
Sportning musobaqa faoliyatini asosini tashkil etuvchi harakatlarini effektivligini aniqlovchi, integral sifatlarini rivojlantirish (masofa tezligini va maxsus chidamliknidarajasi).
integral sifatlarni aniqlovchi daraja, qaysiki asosiy funksional parametrlar va tayyorgarlik sifatini rivojlantirish.
ayrim funksional ko’rsatgichlarning asosiy funksional parametr va xarakteristikasi, aniqlash funksional ko’rsatgichlarning rivojlanishi (o’pkaning tiriklik sig’imi(O’TC), nafas olish chastotasi(NOCH), arterial qon bosimi(AQB), yurak qisqarishi chastotasi(YUQCH) va boshqa).
Mavzu bo’yicha xulosalar.
Sport trenirovkasining maqsad va vazifalari ko’p yillik tayyorgarlik bosqichlarida transformasiyalashadi va faqat oxirgi bosqichlarida yuqori sport
natijalari uchun ahamiyatga ega bo’ladi. Sport trenirovkasining ko’p yillik tayyorgarligi bosqichlarida bir necha nuqtai nazar bor: qobiliyat va iste’dodlarni aniqlash, sportchilarda sifat va qobiliyatni tarbiyalash va rivojlantirish.
Sport trenirovkasi adaptasiyaning biologik qonunlariga asoslanadi, organizmning rezisteyntligi va reaktivligi, ularning sport trenirovkasida qo’llanilishi esa ko’p yillik tayyorgarlik bosqichiga bog’liq.
Sport trenirovkasining asosiy tushunchalari
Sport (ing. sport) – 1) jismoniy tarbiyani tashkiliy qismi bo’lib, musobaqalarda yuqori natijalarga erishishga yo’naltirilgan, jismoniy va intelektual rivojlantirishning usul va vositasi; 2) musobaqalarni tashkil qilish, tayyorlash va o’tkazish tizimi.
Sport — odamlarning muayyan qoidalar bo’yicha tashkil etilgan, ularning jismoniy va intellektual qobiliyatini taqqoslashdan iborat bo’lgan havaskorlik asosidagi va professional asosdagi faoliyati, shuningdek ushbu faoliyatga tayyorgarlik ko’rish hamda bu faoliyat jaray Maruza mashgulotlari
onida odamlar o’rtasida yuzaga keladigan munosabatlar1;tayyorgarlik ko’rish hamda bu faoliyat jarayonida odamlar o’rtasida yuzaga keladigan munosabatlar2;
|
| |
Maruza mashg’ulotlari - Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari

|
Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari
|
bet | 4/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13Maruza mashg’ulotlari
sekin maksimalga etkazish; nagruzkalarning to’lqinsimonligi, siklligi va variantligi; sportchining trenirovka va musobaqa faoliyatining birligi.
Sport trenirovkasi usullari va xususiy tamoyillari.
Sport trenirovkasi usullari
Sport trenirovkasida o’rgatish, tarbiya va rivojlanishning jismoniy tarbiyadagi mavjud usullar qo’llaniladi: so’z, ko’rgazmalilik, didaktik (oddiydan murakkabga, ma’lumdan noma’lumga, o’rganilgandan o’rganilmaganga va boshqalar), texnika va taktikani egallashga (qattiq reglamentlashgan, harakatlarni yaxlit va bo’lingan bajarilishi), harakat sifatlarini rivojlantirishga (intervallik, uzluksiz, o’yin, musobaqa).
Sport trenirovkasining xususiy tamoyillari.
Jismoniy tarbiyada ko’rsatilgan barcha tamoyillar sport trenirovkasida qo’llaniladi.
Yuqori natijalarga yo’naltirilganligi oliy maqsad xalqaro toifadagi sport ustasi, Osiyo, Evropa, jahon, Olimpiada o’yinlari chempioni va rekordchisi bo’lish
Chuqurlashtirilgan mutaxassislik – bir necha sport turlarida bir vaqtning o’zida eng yaxshi bo’lishning mumkin emasligi.
Trenirovka jarayonining uzluksizligi:
Sport tayyorgarligini ko’p yillik va yil davomidagi jarayoni va musobaqalarda ishtirok etis
Siklik bosqichlarning (takrorlanuvchi), davrlarning va sikllarning o’zaro bog’liqligi, ularning avvalgi trenirovkalar ta’sirining natijalariga qo’shilishi va bir necha mashg’ulotning kumulyativ effekti.
Sport mahoratini oshirishni aniqlashning sifat va imkoniyatlarini optimal rivojlantirish.
Nagruzkalarning asta sekin oshib borishi va maksimal nagruzkalariga tendensiyalarining yaxlitligi organizmning trenirovka ta’sirlariga adaptasiyasi qonunlari bilan aniqlanadi, yillik hajmning 100-200 dan 1300-1500 soatgacha o’sish; trenirovka mashg’ulotlarining mikrosiklda 2 dan 20 gacha o’sishi; kun davomida trenirovkalarning 1 dan 4 gacha etishi, katta nagruzkalar bilan hafta davomida mikrosiklning 7 taga etishi, musobaqa faoliyatini hajmini o’sishi, qayta tiklanish vositalarining ko’patirilishidir.
Nagruzkalarning to’lqinsimonligi va variantligi – turli trenirovka tarkibida nagruzkalarning ko’tarilish to’lqini, hajm va nagruzkalar intensivligini hajmini tushishi (aerob, anaerob va tezlikni yo’naltirilganligi); nagruzkalarning dinamikasini mikro, mezo va makrosikllarda ketma-ketligini turli xil yig’indisi.
Trenirovka jarayoning siklligi, organizmdagi tiklanish jarayonlarining qonuniyatlari bilan chaqirilgan, mikrosikllar – 2 dan 10 kungacha, mezosikllar – 3 dan 6 haftagacha, 2 haftadan 6 oygacha trenirovka davri, 3 dan 12 oygacha makrosikllar bo’ladi.
|
| |
Maruza mashg’ulotlari - Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari

|
Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari
|
bet | 6/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13Maruza mashg’ulotlari
Sport – qisqa ma’noda shaxsiy musobaqa faoliyati deyilsa, keng ma’noda shaxsiy musobaqa faoliyati, shu faoliyat asosidan kelib chiqadigan maxsus tayyorgarlik hamda uning norma va yutuqlari tushuniladi. Sport quyidagicha farqlanadi; bolalar sporti – 3-1 o’smirlar toifasi(razryadi); ommaviy sport – 3, 2 kattalar toifasi; zahira sporti – 1 kattalar toifasi va sport ustaligiga nomzodlar; yuqori ko’rsatkichlar sporti – sport ustalari va xalqaro toifadagi sport ustalari; faxriylar sporti – katta yoshdagi sportchilar uchun.
Nazariya – ilmiy bilimning oliy shakli bo’lib, tamoyillar va qonunlar, tushuncha va funksiyalari, uslubiyot va qoidalarini umumlashtirish va tahlil qilishda, ma’lum sohadagi bilimlarni bir butunligicha tushunchaga keltiradi.
Sport nazariyasini maqsadi - fan sifatida anglab etish, tavsif, tushuntirish va ob’ektiv qonunlarni bashorat qilish, sport faoliyati jarayonlarini va ko’rinishlarini, predmet tuzilishini o’rganadigan va ijtimoiy holatlarni o’z ichiga
olishi, tashkillashtirilishi, metodik, biologik va sport bilan bog’liqligini hisobga olishdan iboratdir.
Jismoniy tarbiya — madaniyatning insonni jismoniy tarbiyalash, jismoniy rivojlanish va jismoniy tayyorgarlik orqali jismoniy hamda intellektual jihatdan kamol toptirish, uning qobiliyatini va harakat faolligini takomillashtirish, sog’lom turmush tarzi ko’nikmalarini shakllantirish, ijtimoiy moslashtirish maqsadida jamiyat tomonidan yaratiladigan hamda foydalaniladigan qadriyatlar, normalar va bilimlar yig’indisidan iborat bo’lgan qismi;
Jismoniy tarbiyalash — yuksak madaniyatga ega bo’lgan har tomonlama etuk hamda jismonan sog’lom insonni shakllantirish maqsadida shaxsni tarbiyalashga, insonning jismoniy imkoniyatlarini rivojlantirishga, uning jismoniy tarbiya va sport sohasida malaka va bilimlarini orttirishga qaratilgan jarayon;
Jismoniy tarbiya yoki sport tadbiri tashkilotchisi — o’z tashabbusi bilan jismoniy tarbiya yoki sport tadbiri o’tkazayotgan va (yoki) bunday tadbirni tayyorlash hamda o’tkazishni tashkiliy, moliyaviy va moddiy jihatdan ta’minlashni amalga oshirayotgan yuridik yoki jismoniy shaxs;
|
| |
Принципы - download

Цель, задачи и принципы воспитания детей дошкольного возраста Bu faoliyat sezgi aʼzolarimizga taʼsir qilib turgan narsalarning bitta xususiyati bilan emas, balki jami xususiyatlarining taʼsiri bilan bogʻliq. Idrok ana shu barcha xususiyatlar oʻrtasidagi muvaqqat bogʻlanish natijasida yuzaga keladi 279,56 Kb. 1
IV.Seminar mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar

|
IV.Seminar mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
|
bet | 20/31 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #106041 |
Bog'liq Majmua bolalarni makt tay 23- 24IV.Seminar mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Seminar mashg‘ulotlar uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
1. Maktabgacha ta’lim talablari asosida maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni maktabga tayyorlash.
2. Bolaning maktab ta’limiga tayyorligi tushunchasi.
3. Bolalarni maktabga tayyorlashda oila va maktabgacha ta’lim tashkilotining o‘rni.
4. Bolaning maktabda ta’lim olishga tayyorligini tashxislash usullari.
5. Bolalarni maktabga tayyorlash shakllari.
6. Maktabgacha ta`lim yoshidagi bolalarning o`ziga xos hususiyatlari.
7. Bolalarni maktabga tayyorgarlik darajasini baholash.
V. Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar
Mustaqil ta’lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:
1. Maktabgacha ta’lim talablari asosida maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni maktabga tayyorlash
2. Bolaning maktab ta’limiga tayyorligi tushunchasi.
3. Bolalarni maktabga tayyorlashda oila va maktabgacha ta’lim tashkilotining o‘rni.
4. Bolalarni maktabga tayyorlashda oila va maktabgacha ta’lim tashkilotining o‘rni.
5. MTTning ota-onalar va oila bilan hamkorlikdagi ishlarning shakl va usullari.
6. Ta’lim jarayonida bola imkoniyatlarining namoyon bo‘lishi
7. Bolalarni maktabga tayyorlashda salomatligi va jismoniy rivojlanganligining ahamiyati
8. Bolaning maktabda ta’lim olishga tayyorligini tashxislash.
9. Maktabgacha ta’lim tashkilotsi – bolalarni maktab ta’limiga tayyorlovchi asosiy tashkilot
10. Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi fanining boshqa fanlar bilan bog’liqligi
3.
|
VI. Ta’lim natijalari / Kasbiy kompetensiyalari
Talaba bilishi kerak:
fanni o‘zlashtirish natijasida talaba:
- bolalarni maktabga tayyorlash jarayonini tashkil qilish, maktabgacha ta’lim tashkilotida turli yosh guruhlarida maktabga tayyorlash jarayonini asosiy asosiy vazifalarini tashkil qilish,maktabga tayyorlash faoliyati jarayonida bolalarni aqliy rivojlanishining o‘ziga xosligi, (bilim)
-bolalarni maktabga tayyorlashda yangicha metodikalarni qo`llay olish va olingan natijalarni tahlil qilish orqali o`sish ko`rsatkichini amaliyotga joriy qilish.(ko‘nikma)
- Bolalarni maktabga tayyorlik darajasini pedagogik baholash va maktabga tayyorgalikka oid bilimlarni yaxlitlar va malaka sifatini ko`rish orqali darajaga baho berish. (malaka)
|
|
|
| |
VII. Ta’lim texnologiyalari va metodlari

|
VII. Ta’lim texnologiyalari va metodlari
|
bet | 21/31 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #106041 |
Bog'liq Majmua bolalarni makt tay 23- 244.
|
VII. Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
ma’ruzalar;
interfaol keys-stadilar;
guruhlarda ishlash;
taqdimotlarni qilish;
individual loyihalar;
jamoa bo‘lib ishlash va himoya qilish uchun loyihalar.
|
5.
|
VIII. Kreditlarni olish uchun talablar:
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to‘la o‘zlashtirish, tahlil natijalarini to‘g‘ri aks ettira olish, o‘rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada yuritish va joriy, oraliq nazorat shakllarida berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish, yakuniy nazorat bo‘yicha yozma ishni topshirish.
|
6.
|
Asosiy adabiyotlar:
1. Юсупова П. Мактабгача тарбия педагогикаси. Т.: Ўқитувчи. 1993.
2. Мактабгача тарбия педагогикаси. В.И.Логинова, П.Г.Саморуковалар таҳрири остида. Т.: Ўқитувчи. 1991.
3. F.R.Qodirova,M.N.A’zamova Maktabgacha pedagogika “Tafakkur” nashriyoti Toshkent 2019
Qo‘shimcha adabiyotlar:
1. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. - Toshkent: O‘zbekiston . 2017.
2.Mirziyoev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. -Toshkent: O‘zbekiston, 2016. -54 b.
3. O.Xasanboeva va boshq. Oila pedagogikasi. T.: “Aloqachi”, 2007 y. 8. “Bolangiz maktabga tayyormi?” metodik qo‘llanma. T:, 2001.
4. O.Xasanboyeva va boshqalar. ―Oilada barkamol avlod tarbiyasi‖T., 2010 y
5. Sabohat Xalilovna Jalilova Sayyora Mirsoatovna Aripova. Maktabgacha yoshdagi bolalar psixologiyasi , «Faylasuflar» nashriyoti Toshkent – 2017
6. “Ilk qadam” Maktabgacha ta’lim tashkilotiining Davlat o’quv dasturi. takomillashtirilgan ikkinchi nashr .Mualliflar: Grosheva I.V., Mirziyoyeva Sh.Sh., Yevstafyeva L.G., va b. Т.: 2022.
|
|
| |
Fan/modul kodi - Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi

|
Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi
|
bet | 19/31 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #106041 |
Bog'liq Majmua bolalarni makt tay 23- 24Fan/modul kodi
BMTM204
|
O‘quv yili
2023-2024
|
Semestr
5
|
Kreditlar
2
|
Fan/modul turi
Majburiy
|
Ta’lim tili
O‘zbek/rus
|
Haftadagi dars soatlari
2
|
1.
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg‘ulotlari (soat)
|
Mustaqil ta’lim (soat)
|
Jami yuklama
(soat)
|
Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi
|
30
|
30
|
60
|
2.
|
I. Fanning mazmuni
Fanni o‘qitishdan maqsad – talabalarga bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi fanining vazifalari, maktabga tayyorlash faoliyati jarayonida bolalarda aqliy rivojlanishining o‘ziga xosligi, bolalarni maktabga tayyorlashga rahbarlik qilishning metod va usullarini o‘rganishga doir bilim, ko‘nikma va malakalarini shakllantirish haqida bilim berish.
Fanning asosiy vazifalari - yuqori malakali kadrlar tayyorlashda ta’lim-tarbiya qonuniyatlari bilan yaqindan tanishtirish. Shuningdek, u maktabgacha ta’limga qo‘yilgan talablari, tamoyillari, mazmuni shakllantirishni pedagogik asoslarini o‘rgatishdan iborat.
|
|
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg‘ulotlari)
II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:
1-mavzu. Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi fanining maqsad va vazifalari.
Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi fanining asosiy maqsadi. Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi fanining vazifalari. Bolalarni maktabga tayyorlash shakllari. Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi fanining tamoyillari.
2-mavzu. Maktabgacha talim talablari asоsida maktabgacha talim tashkilotlarida bоlani maktabga tayyorlash. Maktabgacha ta`lim tizimiga qo`yiladigan davlat talablari. Maktabgacha ta`lim yoshidagi bolalarning o`ziga xos hususiyatlari.
3-mavzu. Bolalarni maktab ta’limiga tayyorgarlik tushunchasi.
Bolalarni maktab ta’limiga tayyorgarligining o‘ziga xosligi. Ilk qadam tayanch o`quv dasturi. Bolani maktabga tayyorgarlik darajasini baholash.
4-mavzu. Bolalarni maktab ta’limiga tayyorlashda pedagogik-psihologik muammolar va ularni yechimi.Bolalarni maktabga tayyorlashda oila bilan hamkorlikda olib boriladigan ishlar.
III. Amaliy mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Amaliy mashg‘ulotlar uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
1. Maktabgacha ta’lim talablari asosida maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni maktabga tayyorlash
2. Bolaning maktab ta’limiga tayyorligi tushunchasi.
3. Bolalarni maktabga tayyorlashda oila va maktabgacha ta’lim tashkilotsining o‘rni.
4. Bolaning maktabda ta’lim olishga tayyorligini tashxislash usullari.
Amaliy mashg‘ulotlar multimedia qurulmalari bilan jihozlangan auditoriyada bir akademik guruhga bir professor-o‘qituvchi tomonidan o‘tkazilishi zarur. Mashg‘ulotlar faol va interfaktiv usullar yordamida o‘tilishi, mos ravishda munosib pedagogik va axborot texnologiyalar qo‘llanilishi maqsadga muvofiq.
|
|
| |
Sport tayyorgarligining asosiy vazifalari

|
Sport tayyorgarligining asosiy vazifalari
|
bet | 2/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13Sport tayyorgarligining asosiy vazifalari.
Tanlangan sport turining texnika va taktikasini egallash.
Harakat sifatlarini,organizm sistemalarining funksional imkoniyatlarini, harakat funksiyalarini realizasiya qilishning zarur saviyasini ta’minlash.
Ahloqiy va irodaviy sifatlarni tarbiyalash.
Zarur psixologik tayyorgarlik bilan ta’minlash.
Nazariy bilimlar va amaliy tarbiyani musobaqa faoliyatida orttirish.
Musobaqa faoliyatini kompleks ravishda takomillashtirish.
2.Sport trenirovkasining vositalari.
Sport vositalari umumiy, yordamchi, maxsus va musobaqa vositalariga bo’linadi.
Umumiy tayyorgarlik – umumiy jismoniy tayyorgarlik (UJT) o’z ichiga quyidagilarni qamraydi; musobaqa faoliyati bilan bog’liq bo’lmagan sportning boshqa turlaridan olingan jismoniy va o’yin mashqlari. Umumiy jismoniy tayyorgarlikning (UJT) maqsadi: barcha muskul gruppalarini va jismoniy sifatlarning umumiy va garmonik rivojlanishi; professional kasalliklarning oldini olish; sog’liqni mustahkamlash; organizmning funksional sistemalarini rivojlantirish ( yurak - tomir, nafas olish, asab, endokrin va boshqalar); musobaqa va trenirovka nagruzkalaridan so’ng qayta tiklanish.
Masalan, sprinter uchun UJT vositasi bo’lib, sport o’yinlari, suzish, kross, velosipedda poyga, og’ir atletika hizmat qiladi.
Maruza mashg’ulotlari
Yordamchi vositalar – yordamchi jismoniy tayyorgarlik(YOJT) musobaqa mashqlari bilan bog’langan mashqlar bo’lib, ular harakatning alohida fazalari va sifatlarini rivojlantiradi. YOrdamchi jismoniy tayyorgarlikning (YOJT) – maqsadi
Masalan, sprinter uchun YOJT vositasi yuk bilan yugurish, toqqa va tog’dan pastga yugurish, lider ortidan yugurish va boshqalar.
|
| |
Qualification - Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi

|
Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi
|
bet | 18/31 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #106041 |
Bog'liq Majmua bolalarni makt tay 23- 24Qualification is an automated component of conscious behavior.
Oral presentation methods are methods that are used to otherwise illustrate the essence of the educational material (in the form of a story, explanation, school lecture, etc.).
Exercises and teaching methods (exercises in practice) are ways of rational, purposeful and thorough organization of children's activities with the help of certain exercises, teaching them to comply with moral norms and rules of behavior.
Information is a set of knowledge, skills and competencies acquired and structured as a result of training.
Method - translated from Greek means "research, method, way to achieve the goal."
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, fan va innovatsiyalar VAZIRLIGI
ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
Maktabgacha ta'lim kafedrasi
“BOLALARNI MAKTABGA TAYYORLASH METODIKASI
Fanidan
FANINING O’QUV DASTURI
ANDIJON
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLI
ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
“TASDIQLAYMAN”
____________ B.M.Rasulov
2023___ yil “___”______
BOLALARNI MAKTABGA TAYYORLASH METODIKASI
FANINING O‘QUV DASTURI
Bilim sohasi:
|
100000 – Gumanitar
|
Ta’lim sohasi:
|
110000 – Pedagogika
|
Ta’lim yo‘nalishi:
|
60110200 – Maktabgacha ta’lim
|
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
|
bet | 10/10 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 465,19 Kb. | | #146454 |
Bog'liq Nomoddiy aktivlarFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Me’yoriy-huquqiy hujjatlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Byudjet Kodeksi. O‘zbekiston Respublikasi qonuni. O‘RQ-360-son. 26.12.2013. O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2013 y. №52-I-son.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi- T., O‘zbekiston 2010-yil (o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi 2017-yil 7- fevraldagi PF-4947-son Farmoni, Xalq so‘zi, 2017-y., 28 (6722)-son; O‘zbekiston Respublika qonun hujjatlari to‘plami, 2017-y., 6-son, 70-modda.
4.
“Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” Davlat dasturini ishlab chiqish va amalga oshirishning tashkiliy chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 17-dekabr F-4760-son farmoyishi, O‘zbekiston Respublika qonun hujjatlari to‘plami, 2017-y., 8-son, 119-modda
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Bandlik sohasida davlat siyosatini yanada takomillashtirish va mehnat organlari faoliyati samaradorligini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi Farmoni. 2017 yil 24 may
6.
Budjet tashkilotlarini mablag‘ bilan ta’minlash tartibini takomillashtirish to‘g‘risida” O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 3 sentyabr 414-son Qarori (O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 16.06.2007 yil 148-son qarori bilan tasdiqlangan yangi tahriri).
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari va ma’ruzalari:
1. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. – Toshkent: “O‘zbekiston ” NMIU, 2017. – 488 b.
2. Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. – Toshkent: “O‘zbekiston ” NMIU, 2017. – 104 b.
3. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. – Toshkent: “O‘zbekiston ” NMIU, 2017. – 56 b.
4. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. – Toshkent: “O‘zbekiston ” NMIU, 2017. – 48 b.
3. Darslik va o‘quv adabiyotlari:
1. Burxonov U. Davlat xaridi. «infoCOM.UZ». Toshkent-2010 y. 160 bet
2. Azizova I.A. “Natijaga yo‘naltirilgan budjetlashtirish” T.: 2010 y. “infoCOM.UZ MChJ” nashriyoti 152 bet.
3. Nurmuxamedova B., Kabirova N. “Moliya”, O‘quv qo‘llanma. T:, Iqtisod-moliya, 2014 y. 207 bet
4. Qosimova G., Shaakramov K. Mahalliy budjetlar. O‘quv qo‘llanma. – T.: “Moliya”, 2012. 260 b.
5. Nurmuxamedova B., Kabirova N. “Moliya”, O‘quv qo‘llanma. T:, Iqtisod-moliya, 2014 y. 207 bet
http://hozir.org
|
| |
Maruza mashg’ulotlari - Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari

|
Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari
|
bet | 7/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Bog'liq Jismoniy madaniyat 13Maruza mashg’ulotlari
Ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlari — aholini jismoniy tarbiya mashg’ulotlariga jalb etishga va aholi o’rtasida sog’lom turmush tarzini shakllantirishga qaratilgan tadbirlar;
Ommaviy sport — sportning tashkil etilgan va (yoki) mustaqil mashg’ulotlar, shuningdek ommaviy jismoniy tarbiya va sport tadbirlarini o’tkazish orqali aholini jismoniy tarbiyalash, sog’lomlashtirish, kamol toptirish hamda jismoniy tarbiya va sport mashg’ulotlariga jalb etishga doir qismi;
Maruza mashguloti
Professional sport — sportning sport musobaqalarini tashkil etish va o’tkazishga doir qismi bo’lib, sportchilar ularda o’zining asosiy faoliyati sifatida ishtirok etganligi va ularga tayyorgarlik ko’rganligi uchun mukofot va (yoki) ish haqi oladi;
Sportchi — tanlagan sport turi yoki sport turlari bilan muntazam shug’ullanadigan, doimo o’zining sport mahoratini oshirib boradigan va sport tadbirlarida qatnashadigan jismoniy shaxs;
Sport bo’yicha agent — sportchi nomidan va uning manfaatlari uchun shartnoma asosida faoliyat ko’rsatadigan, tuzilgan shartnomalar shartlariga va sportchining huquqlariga rioya etilishini kuzatib boradigan shaxs;
Sport musobaqasi — imkoniyatlarni namoyish qilish, sport yutuqlarini baholash va taqqoslash, sport sohasida raqobatlashish. Sportchilar o’rtasida yoki sportchilar jamoalari o’rtasida har xil sport turlari (sport dissiplinalari) bo’yicha musobaqaning eng yaxshi ishtirokchisini aniqlash maqsadida jismoniy tarbiya yoki sport tadbirining tashkilotchisi tomonidan tasdiqlangan nizom (reglament) bo’yicha o’tkaziladigan bellashuv;
Sport inshooti — sport tadbirlari va ommaviy sport tadbirlarini, sport turlari bo’yicha o’quv-mashq mashg’ulotlari va o’quv-mashq yig’inlarini o’tkazish uchun mo’ljallangan, o’ziga qo’yiladigan norma va talablarga javob beradigan hamda tegishli pasportga ega bo’lgan yopiq yoki ochiq tipdagi ixtisoslashtirilgan inshoot;
Sportchining sport diskvalifikasiyasi — sport turi qoidalarini yoki sport musobaqalari to’g’risidagi nizomlarni (reglamentlarni) yoxud xalqaro sport tashkilotlari tomonidan tasdiqlangan dopingga qarshi qoidalarni yoki respublika sport federasiyalari (uyushmalari) tomonidan tasdiqlangan normalarni buzganlik uchun sportchini sport musobaqalarida ishtirok etishdan sportning tegishli turi bo’yicha xalqaro sport federasiyasi (uyushmasi) yoki sportning tegishli turi bo’yicha respublika sport federasiyasi (uyushmasi) tomonidan amalga oshiriladigan chetlashtirish;
|
| |
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti
|
bet | 1/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,62 Mb. | | #247387 |
Bog'liq mirismoilsoniy tizim modellashtirish
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI TELEKOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI FAKULTETI
Infokommunikatsiya tizimlarini modellashtirish
Amaliy ish 6
Mavzu: Simulink paketida chiziqli algebraik tenglamalarni yechish
Gruppa: 430-21
Bajardi: Norboboyev Mirismoilsoniy
Tekshirdi: Utegenov Axmet
6-Amaliy ish
Simulink paketida chiziqli algebraik tenglamalarni yechish Ishning maqsadi:
Simulink dasturida chiziqli algebraik tenglamalarni y echishni o'rganish va ularni amaliy mashqlar orqali yechishni tajriba qilish.
Nazariy qism:
Chiziqli tenglama, uning kuchini birga oʻz ichiga olgan noaniqli oʻzgaruvchilarning toʻgʻri belgilangan oʻzgaruvchilarning kuchini anglatuvchi matematik termin. Bunda tenglamani yon-sirtli tenglamaga quyidagi koʻrinishda yozish mumkin:
y = mx + c
Bu yerda m chiziqlining eğimi, c esa y chiziqlining kesishish nuqtasi. Chiziqli tenglamaning grafiki toʻgʻri chiziqdir. Biroq, chiziqli tenglamalar tizimi shunchaki bir xususiyatni oʻz ichiga olgan chiziqli tenglamalarni oʻz ichiga olgan bir qator chiziqli tenglamalardir. Tenglama soni tenglamada mavjud noaniqli oʻzgaruvchilar soniga teng. Masalan, agar tizimda 5 ta chiziqli tenglama boʻlsa, unda har bir tenglamadaginoaniqli oʻzgaruvchilar yoki oʻzgaruvchilar soni ham 5 ga teng boʻladi (har bir tenglama oʻz ichiga olgan har bir oʻzgaruvchining kuchini bir qilib oʻz ichiga oladi). Bu darslikda biz ikki tenglama va ikki noaniqli oʻzgaruvchilarni oʻz ichiga olgan chiziqli tenglamalarni yechishni oʻrganamiz. Tenglama quyidagilardir:
2x + 3y = -4
4x + 5y = -5
Umuman tizimning umumiy shakli shunday boʻlgan edi
a1x + b1 * y = -k1 a2x + b2 * y = -k2
Bu esa a1 = 2, b1 = 3, k1 = 4, a2 = 4, b2 = 5 va k2 = 5 deb tasavvur etilishi mumkin.
Shu qiymatlardan soʻng darslikning keyingi qismida foydalanamiz.
Simulinkda Algebraic Constraintni yordamida bu vazifani bajarishga yordam beradigan blok mavjud.
Endi dasturlash qismini boshlaymiz. MATLABni oching va undan so'ng Simulinkni oching, oldingi darsliklardagi kabi. Bundan so'ng, kutubxonani oching va keng ishlatiladigan bloklarni tanlang. Ushbu bo'limdan gain blokni tanlang. Endi ushbu Gain blokini Simulink blok diagrammasi bo'limiga sudrab olib tashlang. Quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, ikkita konstanta o'zgaruvchiga misol bo'lganidek, ikkita shunday Gain blokini joylashtiring.
|
| |
- rasm. Sanoat robotlarining sinflanishi

|
- rasm. Sanoat robotlarining sinflanishi
|
bet | 6/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar 1.1- rasm. Sanoat robotlarining sinflanishi
Joylashtirish usuli bo‘yicha robotlar yerda joylashgan, osma va o‘rnatilgan (biror bir jihozga o‘rnatilgan) turlarga bo‘linadi. Robotlarda quyidagi koordinata sistemalari qo‘llaniladi: to‘g‘ri burchak (dekart), silindrik, sferik va angulyar (burchak). Robotlarda quyidagi programmalash usullari qo‘llaniladi: intellektni modellash, o‘rgatish va tashqi programmalash.
Sanoat roboti va uning strukturasi
Hozirgi vaqtgacha sanoat robotining umumiy qabul qilingan ta’rifi yo‘q.
Turli mamlakatlarda sanoat robotining har xil ta’riflari taklif qilingan.
Sanoat roboti deb, ishlab chiqarish jarayonida harakat va boshqaruv funksiyalarini bajarish uchun mo‘ljallangan bir necha harakatlanish darajasiga ega bo‘lgan manipulyator ko‘rinishidagi ijro qurilmasidan hamda qayta dasturlanuvchi boshqarish qurilmasidan tashkil topgan, odam harakatiga o‘xshash harakatlarni amalga oshiruvchi avtomatik mashinaga aytiladi.
Sanoat robotining struktura sxemasi 1.2 – rasmda kelirilgan. Ishchi organli manipulyator (M) va harakatlanish qurilmasi (HQ) sanoat robotining ijro qurilmasini tashkil etadi va ular sanoat robotining barcha harakat funksiyalarini amalga oshiradi.
Sanoat robotining manipulyatori deb, yuritmalardan, ularni boshqaradigan boshqarish sistemasidan tashkil topgan ijro qurilmasiga aytiladi.
Sanoat robotining kerakli barcha harakat funksiyalarini bajaruvchi qurilmaga ijro qurilmasi deb aytiladi.
Manipulyator umuman ko‘p zvenoli ko‘rinishdagi ishchi qurilmalardan (IQ), iщchi organdan (IO), har bir zvenoning yuritmasidan tashkil topadi. har bir yuritma o‘z boshqarish konturiga ega. Robot boshqarish qurilmasining boshqarish signali yuritmalarni boshqarish qurilmasiga yuboriladi va manipulyatorning ishchi qurilmalarini harakatga keltiriladi.
Sanoat robotining ishchi organi manipulyatorning tashkiliy qismi bo‘lib, texnologik operatsiyalovchi yoki yordamchi o‘tishlarni to‘g‘ridan - to‘g‘ri bajarishga xizmat qiladi.
Manipulyatorning ishchi qurilmasi va ishchi organlari ijro dvigatellaridan, uzatish mexanizmlaridan, korreksiyalovchi zvenolardan va datchiklardan tashkil topadi va manipulyatorning yuritma qurilmalari deb ataladi.
Yuritmalarning boshqarish qurilmasi (YuBQ) boshqaruv qurilmasining signallarini o‘zgartiradi va elektromagnit klapanlar, membranali kuchaytirgichlar va boshqalar ko‘rinishida bo‘ladi.
Sanoat robotining harakatlanish qurilmasi ijro qurilmasining tashkiliy qismi bo‘lib, manipulyator yoki robotning umuman harakatlanishini amalga oshiradi. Sanoat robotining boshqarish qurilmasi (BQ) boshqarish programmasi asosida ijro qurilmasiga boshqaruvchi ta’sirlarni shakllantirish va berishga xizmat qiladi.
|
| |
Robotlarining texnik xarakteristikalari

|
Robotlarining texnik xarakteristikalari
|
bet | 9/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Robotlarining texnik xarakteristikalari
Sanoat robotlarining texnik xarakteristikalari quyidagi asosiy ko‘rsatkichlarni o‘z ichiga oladi:
soni;
nominal yuk ko‘tarish qobiliyati (kg);
ko‘rsatilgan koordinatada o‘rin olish xatoligi (mm);
ishchi zonaning o‘lchamlari va shakli;
maksimal siljish (mm; grad);
siljish vaqti (s);
maksimal tezlik (m/s; grad/s);
maksimal tezlanish (m/c2; grad/s2);
to‘g‘ri va teskari siljishlar uchun programmalashtiriladigan nuqtalar
qisqich qurilmasi ko‘rsatkichlari: qisish kuchi (N); qisish vaqti (s);
boshqarish qurilmasining ko‘rsatkichlari: bir vaqtning o‘zida
boshqariladigan harakatlar soni; tashqi jihozlar bilan aloqa kanallari soni (kirishda va chiqishda);
suyuqlik (havo) bosimi (MPa) va sarfi (m3/s);
elektr manba kuchlanishi (V);
quvvat (Vt);
ishonchlilik ko‘rsatkichlari: biror qismi ishlamay qolishi (soat);
kapital ta’mirlash bo‘lguncha xizmat qilish muddati (yil);
massa (kg);
o‘lchamlari (uzunligi, kengligi, balandligi) (mm).
Sanoat robotining yuk ko‘tarish qobiliyati deyilganda manipulyatsiya qilinayotgan ob’ektning eng katta massasi tushuniladi.
Sanoat robotining harakatlanish darajasi soni, bu kinematik zanjir zvenolarining qo‘zg‘almas deb qabul qilingan zvenoga nisbatan erkinlik darajalari sonidir.
Robot ishchi organining to‘xtash xatoligi deganda, ishchi organning boshqarish programmasida ko‘rsatilgan holatdan chetga chiqishi tushuniladi.
Sanoat robotining asosiy texnik ko‘rsatkichlari bilan bir qatorda standartlash, unifikatsiyalash, yasash texnologiyasi, ergonomik ko‘rsatkichlar ham ko‘rsatilishi mumkin [7, 8].
|
| |
– rasm. Sanoat robotining struktura sxemasi

|
– rasm. Sanoat robotining struktura sxemasi
|
bet | 7/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar – rasm. Sanoat robotining struktura sxemasi:
BQ – boshqarish qurilmasi, YuBQ – yuritmalarni boshqarish qurilmasi; D – datchik; Yu – yuritma; ishchi qurilmasi.
Robotlar bajariladigan operatsiyalarining murakkabligiga va vazifasiga qarab 3 avlodga bo‘linadi.
Birinchi avlodga avtomatik ishlovchi programmali boshqariladigan robotlar kiradi, ularda manipulyatsion operatsiyalarning xarakteriga qarab programmalash va mexanik qurilmalarining ishlashi nisbatan oson moslashtiriladi. Bunday robotlarda boshqarish qurilmasi sifatida programmali boshqarish qurilmasi yoki kompyuter ishlatiladi. Birinchi avlod robotlari yetarli darajada universal va ko‘p imkoniyatlarga ega hisoblanadi. Mavjud avtomatlashtirish vositalariga qaraganda birinchi avlod sanoat robotlari yangi topshiriqlarni bajarishga tez va yaxshi moslashadi.
Tashqi muhit bo‘yicha informatsiyaning birinchi avlod sanoat robotlarida yo‘qligi, o‘zgaruvchan sharoitlarga mos ravishda ish jaryonlarini optimallashtirish imkoniyatini bermaydi. Bu esa birinchi avlod sanoat robotlarini qo‘llashni bir oz
cheklaydi va kerakli ishchi zonani shakllantirish uchun qo‘shimcha ishlar o‘tkazish zarur bo‘ladi.
Ikkinchi avlod - adaptiv robotlar, ular tashqi muhit o‘zgarishlariga moslasha oladi. Adaptiv robotlarning birinchi avlod programmali robotlarga qaraganda funksional imkoniyatlari keng bo‘ladi. Tashqi muhit bo‘yicha informatsiyani olishda turli xil sensor qurilmalardan foydalaniladi. Masalan, sun’iy ko‘z sistemalari, taktil sensorlar, lokatsion datchiklar va h.
Uchinchi avlod – intellektual robotlar. Bunday robotlar tashqi muhitni o‘zida aks ettira oladi, avtomatik ravishda bajarilishi kerak bo‘lgan harakatlar bo‘yicha qaror qabul qilish imkoniyatiga ega. Intellektual robotlar odamga o‘xshash turli intellektual va oldindan rejalashtirilgan harakat funksiyalarini bajaradi.
|
| |
Sanoat robotining kinematikasi

Sanoat robotining kinematikasi
Mexanik qo‘l va qisqich qurilmasi sanoat robotlarining ishchi qurilmalariga kiradi va ular bir necha harakat darajalariga ega bo‘lgan ko‘p zvenoli mexanizmlardir. Zvenolar o‘zaro bir - biri bilan yo sharnirli bog‘lanadi, u holda ular bir - biriga nisbatan buriladi, yoki teleskopik bog‘lanadi, unda bir - biriga nisbatan surilishi (siljishi) mumkin.
SR mexanik sistemasining bir - biri bilan o‘zaro bog‘langan zvenolari kinematik zanjirni tashkil etadi. Kinematik zanjirda zvenolar birbiri bilan bog‘lanishi kinematik juftlar yordamida amalga oshriladi.
Har bir kinematik juft biror zvenoning boshqasiga nisbatan siljish erkinlik darajalari soni h bilan xarakterlanadi:
h 6 S, (2.1)
bu yerda S – zvenolarning nisbiy harakatiga qo‘yiladigan aloqa shartlari soni va u kinematik juftning sinfini aniqlaydi.
Manipulyatorning kinematik zanjiri fazoviy ochiq zanjir ko‘rinishida bo‘lib, V sinf aylanma va chiziqli harakat kinematik juftlaridan tashkil topadi va bitta erkinlik darajasiga ega bo‘ladi.
Kinematik zanjirning harakat darajalari soni W deb, kinematik zanjirning qo‘zg‘almas deb qabul qilingan zvenoga nisbatan erkinlik darajalari soniga aytiladi [4,5].
Erkinlik darajalari soni quyidagi formuladan topiladi
5
W 6n i Pi
i1
(2.2)
bu yerda n – manipulyatorning harakatlanuvchi zvenolari soni; juftlar soni; i – kinematik juftning sinfi.
Pi – kinematik
Agar kinematik zanjir faqat V sinf juftlaridan tashkil topgan bo‘lsa, u holda
erkinlik darajalari soni quyidagicha topiladi
W 6 n 5P5 . (2.3)
Mexanik sistema struktura elementlarining harakat darajalari soni quyidagicha bo‘ladi: manipulyator asosiniki Wa=0; korpusniki Wq>0; mexanik qo‘lniki WM>1; qisqich qurilmasiniki Wk > 0.
Korpusning harakat darajalari soni bilan sanoat robotining mobilligi aniqlanadi va u odatda 3 dan oshmaydi. Mexanik qo‘lning harakat darajalari soni sanoat robotining texnologik vazifasi bilan aniqlanadi.
Manipulyatorning manyovr qilish qobiliyati deb robotning ishchi organi qo‘zg‘almas holatda bo‘lgandagi harakat darajalari soniga aytiladi. Robot - ning manyovr qilish qobiliyati mexanik qo‘lning to‘siqlarni aylanib o‘tishga va murakkab operatsiyalarni bajarishga imkoniyat beradi.
Sanoat robotining qo‘li odam qo‘li harakatlariga o‘xshash siljishlarini qiladi, ammo robotning qo‘li odam qo‘li qila olmaydigan harakatlarni ham bajaradi.
Sanoat robotining barcha harakatlari 3 turga bo‘linadi:
|
Ish faoliyatidagi - 7-maruza: Ishlab chiqarishda sodir bo’ladigan baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini o`rganish...

|
7-maruza: Ishlab chiqarishda sodir bo’ladigan baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarini o`rganish va kamaytirish Reja
|
bet | 3/6 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 58,96 Kb. | | #100999 |
Bog'liq маруза7Ish faoliyatidagi zararli va xavfli omillar quyidagi turlarga bo’linadi:
Zararli odatlar: spirtli ichimliklarni muntazam ravishda iste’mol qilish, sigaret, nos, nasha chekish. Buning oqibatida insonning sog’ligi zaiflashadi, xotira va ish qobiliyati pasayadi, psixologik o’zgarishlar paydo bo’ladi. Tabiiy ofatlar natijasida insonlar ruhiyatida sodir bo’ladigan asosiy o’zgarishlar – bu uyqusizlik, vaxima, kuchli hayajonlanish, kechalari qo’rqib uyg’onish, sarosimaga tushish va boshqalar.
Fizikaviy: vibrasiya, elektr magnit to’lqinlari, shovqin, infraqizil nurlar, ulьtrabinafsha radiasiya, elektr toki, mashina, mehanizmlar, ish joyidagi mateial va jihozlarning issiq yoki sovuqligi.
Kimyoviy: ish joyining gazlar bilan ifloslanganligi, kimyoviy birikmalarning changga, teriga zaxarli moddalarning tushishi, oshqozon- ichak yo’llariga zaxarli moddalarning tushishi, kislota, ishqorlarning ta’siri.
Biologik: patogen mikroblar va ularning toksinlari. Hayvon, o’simliklarning o’rtasida yuqumli kasalliklarning tarqalishi.
Psixofiziologik: asab-ruhiy – ilmiy xodimlar, o’qituvchilar, talabalar mehnati, ijod bilan shug’ullanuvchilar, operatorlar, aviadispetcherlar, noqulay vaziyatdagi ish, qo’l mehnati, og’ir yuk ko’tarish, og’ir mehnat.
Mehnat sharoiti – mehnat jarayonida insonning sog’ligi va ish faoliyatiga ta’sir ko’rsatadigan ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni yig’indisidir. Mehnat sharoitlari 4 ta sinf bo’yicha baholanadi:
sinf: optimal mehnat sharoitlari – ular ishlab chiqarishni oshiradi va diqqat-e’tiborni kam talab qiladi.
sinf: mumkin bo’lgan mehnat sharoitlari – bu muhit va mehnat jarayonining
omillari ish joyidagi gigienik me’yorlarni buzmaydi. Bu sharoitlar
inson salomatligi va uning zurriyotiga xavf solmaydi.
sinf: zararli mehnat sharoitlari – bunda ishlab chiqarish omillari gigienik
normadan oshadi va inson sog’ligi, uning zurriyotiga zarar ko’rsatadi. Ular 4 darajali bo’ladi:
Organizmda tiklanadigan funksional o’zgarishlar bo’ladi.
Organizmda jiddiy funksional o’zgarishlar, kasalliklar keltirib chiqaradi.
Kasb kasalliklariga olib keladi va surunkali kasalliklarni o’sishiga olib keladi.
Yaqqol bo’lgan professional kasalliklarning rivojlanishiga va ish qobiliyatini vaqtinchalik yo’qotishga olib keladi.
sinf: shikastlanishga (ekstremal) olib keladigan mehnat sharoitlari.
Ish vaqtida hayotga xavf soladigan va o’tkir professional kasalliklarga olib keladigan mehnat sharoitlari:
Mehnat sharoitlari
Xavfsiz mehnat sharoitlari
Mumkin bo’lgan mehnat sharoitlari
Zararli mehnat sharoitlari
Ekstremal mehnat sharoitlari
|
| |
BOB. IShLAB ChIQARIShNI KOMPLEKS AVTOMATLAShTIRIShDA ROBOTLARNING ROLI. ROBOTLAR BO‘YIChA UMUMIY TUShUNChALAR

|
BOB. IShLAB ChIQARIShNI KOMPLEKS AVTOMATLAShTIRIShDA ROBOTLARNING ROLI. ROBOTLAR BO‘YIChA UMUMIY TUShUNChALAR
|
bet | 3/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar BOB. IShLAB ChIQARIShNI KOMPLEKS AVTOMATLAShTIRIShDA ROBOTLARNING ROLI. ROBOTLAR BO‘YIChA UMUMIY TUShUNChALAR
Robotlar haqida umumiy tushunchalar va ta’riflar.
“Robot” so‘zi birinchi marotaba 1920 yilda chex yozuvchisi K. Chapekning “RUR” (Rossum universal robotlari) pesasida ishlatilgan. Robot tushunchasi keng doiradagi turli sistemalar va qurilmalar bilan bog‘liq.
Robotning turli xil avtomatik sistemalar va qurilmalardan asosiy farqi, unda odam harakatlariga o‘xshash harakatlar qila oladigan organning ya’ni mexanik qo‘l (manipulyatorlar) ning borligi va u yordamida robot tashqi muhitga ta’sir qilish imkoniyati borligidir. Robot odam o‘rniga turli xil manipulyatsiyalarni qila oladigan mashina – avtomatdir. (1.1 – jadval).
– jadval.
Robotlarning funksional imkoniyatlari.
Funksiyalar
|
Odamning funksional
organlari
|
Robotdagi analog
|
Fikrlash
|
Markaziy nerv sistemasi
|
Boshqarish sistemasi
|
Tashqi muhit bilan aloqa
|
Sezish organlari
|
Sezish elemantlari (datchiklar va sensorlar)
|
Ish va harakat
|
Qo‘l, oyoq va h.
|
Manipulyatorlar va
harakatlanish qurilmasi
|
Hayot ta’minoti
|
Qon aylanish va hazm qilish organlari
|
Energiya manbalari
|
Robotlar manipulyatorlar deb ataladigan mashinlar sinfiga kiradi. Manipulyatorlar – ko‘p zvenolardan iborat mexanizm bo‘lib, odam qo‘li harakatlarini imitatsiya qilishga mo‘ljallangan qurilmadir, u masofadan operator yoki programmali boshqarish sistemasi tomonidan boshqariladi [1, 2, 7].
|
| |