nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-teorema (umumlashgan qo‘shish qoidasi)

32
Yechish: Qo„shish qoidasiga ko„ra,
birinchi tanlashda
ta imkoniyat mavjud. Bu tanlanishdan keyin guruh talabalar soni
bittaga kamayadi. Agar bu tanlanma o„g„il bola bo„lsa, u holda ikkinchi
tanlanmani guruh rahbari ko„paytirish
qoidasiga binoan
ta usul bilan, tanlanma qiz bola bo„lsa,
ta
usul bilan
bajarishi mumkin.
Yuqorida bayon qilingan chekli to„plam uchun ko„paytirish va
qo„shish qoidalari
,
̅̅̅̅̅ bo„lgan
hollardagina
o„rinli bo„lib, chekli sondagi ixtiyoriy to„plam uchun bu amallarni
umumlashtirish mumkin.
Bu qoidalar kombinatorikada umumlashgan qo„shish va ko„payti-
rish yoki kiritish va chiqarish qoidalari deyiladi.
5-teorema. Ixtiyoriy chekli
to„plamlar uchun
| | | | | | |
|
va
| | | | | | |
|
tengliklar o„rinli.
6-teorema. Ixtiyoriy chekli
to„plamlar uchun
|
| |
| |
| |
| |
|
|
| |
| |
|
|
|
|
|
hamda
|
| |
| |
| |
| |
|
|
| |
| |
|
|
|
|
|
tengliklar o„rinli.
Isboti:
|
| |
| |
| |
| |
|
|
| |
| |
|
|
|
|
|
o„rinli ekanligini isbotlash uchun matematik
induksiya usulidan
foydalanamiz.
O'tni o'chirishni dastlabki uskunalari

O'tni o'chirishni dastlabki uskunalari.
O'tni o'chirish uskunalari: qo'lda ishlatiladigan birlamchi vositalar; bir joyda muqim o'rnatiladigan va mexaniq yoki avtomatik harakatga keltiriladigan uskunalar; harxil masofadagi hududlarda harakatlanaoladigan ko'chma uskunalar va boshqalarga bo'linadi.
Birlamchi o't o'chirish vositalariga, tashkilot ishchi va xizmatchilari yoki ixtiyoriy yong'in drujina (IYoD-DPD) a'zolari tomonidan ishlatishga mo'ljallangan, yong'inga
qarshi «qalqonlar»da izohlangan oddiy asboblar, maxsus yeng va dastaklar bilan jihozlangan ichki o't o'chirish kranlari va boshqa uskunalar kiradi.
Ma'muriy binolar va sanoat korxonalarida, yonuvchi ashyolar va portlovchi moddalar saqlanadigan omborxonalar hududida, yong'in xavfi mavjud bo'lgan joylarda o't o'chirishda qo'llaniladigan asboblar o'rnatilgan, «yong'inga qarshi qalqon» chizma da aks ettirilgan.
|
partial
class - Animatsiya asoslari

partial
class
MainWindow : Window
{
public
MainWindow()
{
InitializeComponent();
DoubleAnimation buttonAnimation =
new
DoubleAnimation();
buttonAnimation.From = helloButton.ActualWidth;
buttonAnimation.To = 150;
buttonAnimation.Duration = TimeSpan.FromSeconds(3);
helloButton.BeginAnimation(Button.WidthProperty, buttonAnimation);
}
}
}
5/8
Animatsiyani boshlash uchun elementning usuli deyiladi BeginAnimation(). Bu usul animatsiya
qilinadigan bog'liqlik xususiyati va animatsiya ob'ektining o'ziga o'tadi.
Bunday holda, tugmaning kengligi joriy qiymatdan 150 pikselgacha o'zgaradi. Va bu o'zgarish 3
soniya davom etadi.
Agar animatsiya takrorlanishini istasak, RepeatBehavior xususiyatidan foydalanishimiz mumkin:
Bunday holda, animatsiya ikki marta takrorlanadi. Biz takrorlash vaqtini ham belgilashimiz
mumkin:
Bu erda takrorlash vaqti 7 soniya. Animatsiya 3 soniya davom etadi, ya'ni 7/3 takrorlash bo'ladi:
ikkita to'liq takrorlash va ikkinchi holatda kenglik faqat kerakli kenglikning uchdan bir qismiga
oshadi.
Xususiyatning teskari yo'nalishda silliq o'zgarishini o'rnatish uchun AutoReverse xususiyatini
qo'llang:
Tugallangan tadbir
Animatsiya tugagach, tugallangan hodisa yaratiladi, biz uni boshqarishimiz mumkin:
1
2
3
4
5
6
DoubleAnimation buttonAnimation =
new
DoubleAnimation();
buttonAnimation.From = helloButton.ActualWidth;
buttonAnimation.To = 150;
buttonAnimation.Duration = TimeSpan.FromSeconds(3);
buttonAnimation.RepeatBehavior =
new
RepeatBehavior(2);
helloButton.BeginAnimation(Button.WidthProperty, buttonAnimation);
1
2
buttonAnimation.Duration = TimeSpan.FromSeconds(3);
buttonAnimation.RepeatBehavior =
new
RepeatBehavior(TimeSpan.FromSeconds(7));
1
2
buttonAnimation.AutoReverse =
true
;
buttonAnimation.RepeatBehavior =
new
RepeatBehavior(5);
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
o'n bir
12
13
14
public
MainWindow()
{
InitializeComponent();
DoubleAnimation buttonAnimation =
new
DoubleAnimation();
buttonAnimation.From = helloButton.ActualWidth;
buttonAnimation.To = 150;
buttonAnimation.Duration = TimeSpan.FromSeconds(5);
buttonAnimation.Completed += ButtonAnimation_Completed;
helloButton.BeginAnimation(Button.WidthProperty, buttonAnimation);
}
private
void
ButtonAnimation_Completed(
object
sender, EventArgs e)
{
|
T/r
  
Yong'in keltirib chiqaruvchi sabablar

T/r
|
Yong'in keltirib chiqaruvchi sabablar
|
Ulu-shi, %
|
1
|
Olov yoki yong'inga xavfli moddalar bilan e'tiborsiz munosabatda bo'lishi
|
35 – 45
|
2
|
Elektr o'tkazgichlari va qurilmalarining nosozligi
|
20 – 25
|
3
|
Gaz bilan isitish tizimlarining nosozligi
|
8 – 12
|
4
|
Bolalarning sho'xligi-o'yinqaroqligi
|
6 – 10
|
5
|
Ataylab o't qo'yishlar
|
5 - 8
|
6
|
Injener-energetika tizimidagi buzilishlar
|
5 - 8
|
7
|
Boshqa turdagi
|
5 – 10
|
Yong'inlarni tez, keng tarqalib ketishining asosiy sabablari bo'lib quyidagilar hisoblanadi:
-inshootlar loyihasini ishlab chiqishda yo'l qo'yilgan xato va kamchiliklar;
-inshootlar qurilishida Qurilish me'yorlari va qoidalari hamda davlat standartiga rioya qilmaslik;
-yong'in nazorati, gazdan foydalanishni nazorat qilish xodimlari tomonidan ko'rsatilgan, yong'inning oldini olish tadbirlarining bajarilmasligi;
-fuqarolarning yong'in sodir bo'lganda o'z vazifalarini bilmasliklari va vahimaga tushib qolishlari;
-bolalarning yong'in chiqishiga olib keluvchi uyinlariga kattalarning beparvolik bilan qarashi;
-yong'inga qarshi kurashda qo'llaniladigan o'chirish va qutqarish vositalarining yetishmasligi.
Yong'inning oldini olish chora-tadbirlariga quyidagilar kiradi:
-yong'in va portlashga xavfli bo'lgan barcha obyektlarni inventarizasiyalash (korxona yoki muassasaga qarashli mol-mulkni hisobga olish, ro'yxat qilish), pasportlashtirish va deklarasiyalashtirish (kerakli ma'lumotlarni o'z ichiga olgan rasmiy hujjat tuzish);
-tashkilot va muassasalarda doimiy ravishda davlat maxsus tekshiruv idoralari tomonidan yong'in va portlashning oldini olish bo'yicha tekshiruvlar o'tkazish, yong'in chiqishi va portlashlarga sabab bo'luvchi kamchiliklarni aniqlash, zudlik bilan bartaraf etish va ularga yo'l qo'ymaslik;
-qurilish me'yorlari va qoidalari, davlat standartlariga doir maxsus buyruqlarni so'zsiz bajarish;
-yong'indan muhofaza qiluvchi idoralarning xodimlari bergan ko'rsatmalarni bajarish, eng asosiysi yong'inga olib keluvchi vaziyatlarni maxsus kuchlar tomonidan birinchi navbatda bartaraf etish bo'yicha qilinadigan ishlarni bajarish;
-yong'inni bartaraf etish chora-tadbirlarini bilish, qolaversa yong'inni o'chirish uchun birinchi daqiqada bir piyola, ikkinchi daqiqada bir chelak suv yetarli bo'lishini, uchinchi daqiqada esa bir sisterna suv ham yetmay qolishi mumkinligini yodda tutish;
-aholining barcha tabaqasini muntazam ravishda yong'inning oldini olish chora-tadbirlarini bajarish bo'yicha o'rgatib borish.
Yong'inga qarshi kurashda va uni bartaraf etishda quyidagi qoidalarga amal qilish katta samara beradi:
-yong'in keng tus olib ketmasligi uchun yonayotgan joyning tevarak-atrofini suv va boshqa yonmaydigan qorishmalar hamda moddalar bilan sovitib, yonishiga yo'l kuymaslik;
-yonayotgan hududni ko'pik, kukun, qum, qalin mato va havo o'tkazmaydigan boshqa narsalar bilan ajratib, yakkalab quyish;
-yon-atrofdagi barcha tez yonuvchi jihozlarga, inshootlarga maxsus ko'pik-kukunli, ishqorli suv sepish;
-yonish reaksiyasini kimyoviy yo'l bilan sekinlashtirish.
|
Animatsiya dasturiy ta'minot

4/8
Bunday holda, biz birinchi navbatda animatsiya turini o'rnatamiz va uni yaratamiz.
Width
xususiyati o'zgarganligi sababli, bu DoubleAnimation bo'ladi .
Har qanday chiziqli animatsiya sinfida biz animatsiyani boshqarishimiz mumkin bo'lgan
xususiyatlar to'plami mavjud:
Kimdan : animatsiya boshlanadigan boshlang'ich qiymat
Kimga : yakuniy qiymat
Davomiylik : TimeSpan obyekti sifatida belgilangan animatsiyaning davomiyligi
By : Animatsiya qilinayotgan xususiyat qanchalik ko'payishi kerakligini ko'rsatadigan qiymat.
To xususiyati o'rniga By xususiyati ishlatiladi
RepeatBehavior : animatsiya qanday takrorlanishini sozlash imkonini beradi
AccelerationRatio : animatsiya tezlashuvini o'rnatadi
DecelerationRatio : animatsiya sekinlashuvini o'rnatadi
SpeedRatio : Animatsiya tezligini o‘rnatadi. Standart qiymat 1,0
AutoReverse : Trust ga o'rnatilganda animatsiya teskari yo'nalishda amalga oshiriladi
FillBehavior : Animatsiya tugagandan keyin harakatni belgilaydi. Agar u qiymatga ega
bo'lsa Stop, animatsiya tugagandan so'ng, ob'ekt oldingi qiymatlarni qaytaradi:
buttonAnimation.FillBehavior = FillBehavior.Stop. Agar u qiymatga ega bo'lsa
HoldEnd, animatsiya animatsiya qilinayotgan xususiyatga yangi qiymatni belgilaydi.
7
8
9
10
o'n bir
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
namespace
AnimationApp
{
public
Tashkent State Transport University

|
Tashkent State Transport UniversityBog'liq harakat-havfsizligi-va-xaydovchilar-mehnatini-tashkil-etishda-raqamli-texnologiyalardan-foydalanishTashkent State Transport University
Volume 3 | TSTU Conference 1 | 2022
Google Scholar indexed
Prospects for Training International
Specialists in the Field of Transport
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-1-352-357
355
April 21-22
https://tstu.uz/ International Scientific and Practical Conference
Harakatlanish yozuvlarini avtonom yozilishini ta'minlash uchun sig'imli zaxira
batareyasi taqdim etiladi.
1-rasm. “SHTRIX-TAXORUS’’ SM 100.42.00.00-15. 2021-09-23 rusumli
taxograf umumiy ko’rinishi va ishlash pirinsipi.
Bundan tashqari, tahografga o'rnatilgan o'zgarmas xotira moduliga ega, buning
natijasida qurilma tomonidan olingan ma'lumotlar doimo saqlanadi. Qurilma
avtomobil harakati haqidagi ma'lumotlarni yozib olishi uchun u standart ulagichlar
orqali ulangan tezlik sensori bilan jihozlangan. Zamonaviy boshqaruv qurilmalari
kirishni boshqarish uchun autentifikatsiya va foydalanuvchini identifikatsiya qilish
datchiki bilan jihozlangan. Qurilma faqat haydovchining shaxsiy kartasi bilan birga
ishlaydi - bu holda ma'lumot to'g'ri o'qiladi va qurilma xotirasiga yoziladi. Tahografli
haydovchi kartasi bilan bir qatorda inspektor va avtoulovlarni ta'mirlash kartalari
qo'llaniladi. Qaysi mashinalar taxograflar o'rnatishni talab qiladi? Boshqarish
apparatining universal dizayni tufayli ular deyarli barcha transport vositalari bilan
jihozlanishi mumkin. Biroq, ayrim toifadagi transport vositalari uchun tahografni
o'rnatish qonun bilan majburiydir. Yozuvchini o'rnatish zarurati
uchun asosiy belgilovchi mezon - bu avtomobildan foydalanish
Tashkent State Transport University
|
| |
Bir nechta xususiyatlarni animatsiya qilish

Bir nechta xususiyatlarni animatsiya qilish
Bitta animatsiya faqat bitta obyekt xususiyati bilan ishlashi mumkin. Ammo,
agar biz bir vaqtning
o'zida bir nechta xususiyatni jonlantirishimiz kerak bo'lsa, biz har biri uchun o'z
animatsiya
ob'ektimizni o'rnatishimiz mumkin:
15
16
MessageBox.Show(
"Анимация завершена"
);
}
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
o'n bir
12
13
14
//
анимация для ширины
DoubleAnimation widthAnimation =
new
DoubleAnimation();
widthAnimation.From = helloButton.ActualWidth;
widthAnimation.To = 150;
widthAnimation.Duration = TimeSpan.FromSeconds(5);
//
анимация для высоты
DoubleAnimation heightAnimation =
new
DoubleAnimation();
heightAnimation.From = helloButton.ActualHeight;
heightAnimation.To = 60;
heightAnimation.Duration = TimeSpan.FromSeconds(5);
helloButton.BeginAnimation(Button.WidthProperty, widthAnimation);
helloButton.BeginAnimation(Button.HeightProperty, heightAnimation);
Tashkent State Transport University

|
Tashkent State Transport UniversityBog'liq harakat-havfsizligi-va-xaydovchilar-mehnatini-tashkil-etishda-raqamli-texnologiyalardan-foydalanishTashkent State Transport University
Volume 3 | TSTU Conference 1 | 2022
Google Scholar indexed
Prospects for Training International
Specialists in the Field of Transport
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-1-352-357
354
April 21-22
https://tstu.uz/ International Scientific and Practical Conference
harakat tezligini va necha kilometr yurganini, haydovchi tomonidan bajarilgan ish
vaqtini, dam olish va boshqa operatsiyalar uchun ketgan vaqtni yozib boradi.
Haydovchi tomonidan tahogpafning ish jarayoniga ruhsatsiz o‟zgartirish kiritishga
yo‟l qo‟ymaslik uchun maxsus ko‟dlar yordamida sifirlangan bo‟ladi.
Tahograf: qurilmasi ilgari analog signali , elektromexanik, mexanik yoki disk
yozuvli turlari o'rnatilar edi. Endi analog tahograflar ishlab chiqarilmaydi va ulardan
foydalanish bir muncha eskirgan hisoblanadi va Yevropa standartiga muvofiq ularni
faqat raqamli ko‟rinishda yozuvchi zamonaviylariga almashtirilishi lozim deb
topilgan. Tahograf raqamli ko'rinishda ma'lumotlarni yozib oladi va qayta ishlaydi.
Yevropa va Rossiyada bunday qurilmalarning quyidagi turlari mavjud:
• ATOL; Simob; EFAS V2 RUS; VDO DTCO; TCA-02NK; HATCH-TachoRUS;
KASBI.
Yevropa qonunchiligi bo‟ycha faqat maxsus sertifikatga ega bo‟lgan
qurilmalarni o‟rnatishga ruxsat etiladi.
SKZI va AETR – bir biridan qanday farqi bor? Tahografning turi va markasiga
qo'yiladigan talablar boshqacha. SKZI Bu avtomobilning mamlakat ichida
harakatlanishi uchun dasturlangan . Bu qurilmadan faqat mahalliy reyslarda
foydalanish mumkin misol uchun Toshkent-Urganch, Toshkent- Nukus yo‟nalishi
bo‟yicha harakatlanuvchi avtobus qatnovlarida. Chet elga qatnaydigan transport
vositalari uchun Evropa uslubidagi tahograflarni AETR bloki bilan jihozlash
majburiydir va O‟zbekistonda ishlaydigan avtomobillar uchun kriptografik axborotni
himoya qilish moduliga ega boshqaruv moslamalari qo'llaniladi. Qisqartmalarning
dekodlanishi quyidagicha:
• AETR – Yevropada ishlab chiqarilgan va avtotransport ekipajlari ishi bo„yicha
Yevropa kelishuviga muvofiq sertifikatlangan taxograflar;
• CIPF – avtomobildan raqamli boshqaruv qurilmasiga keladigan axborotni
kriptografik himoya qilish tizimi.
Ushbu turdagi tahograflar asosan Rossiyada qo'llaniladi, bunday taxograflar
bilan chet elga qatnash taqiqlanadi. Haydovchining shaxsiy kartasini chiqarish
to'g'ridan-to'g'ri mashinada qaysi boshqaruv moslamasi o'rnatilganligiga bog'liq.
Raqamli taxografning qurilmasi va ishlash printsipi murakkab emas. Boshqaruv
paneliga ega asosiy blok avtomobil kabinasida joylashgan bo‟ladi, haydovchi qurilma
tugmachalarini qulay boshqarishi mumkin. Zamonaviy modellar qo'shimcha ravishda
tizimning ishlashi haqidagi ma'lumotlarni aks ettirish uchun
ekranlar bilan jihozlangan. Monitor va ma'lumotlarni qayd etish
tizimi
avtomobil
elektr
ta'minoti
tarmog'iga
ulangan.
|
| |
Tashkent State Transport University

Tashkent State Transport University
Volume 3 | TSTU Conference 1 | 2022
Google Scholar indexed
Prospects for Training International
Specialists in the Field of Transport
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-1-352-357
357
April 21-22
https://tstu.uz/ International Scientific and Practical Conference
Tahografni kalibrlash boshqarish apparatining to'g'ri ishlashi (tezlik, kilometr va
haydash vaqti bo'yicha o'ta ob'ektiv ma'lumotlarni ro'yxatga olish) taxografni davriy
kalibrlash orqali ta'minlanadi. Ushbu protsedura qurilmani ro'yxatga
olingan
ma'lumot eng kam xato bilan ob'ektiv qiymatga mos keladigan tarzda sozlash
imkonini beradi. O'rnatish vaqtida tizim birinchi marta kalibrlanadi, keyin operatsiya
ta'mirlash, yangi tezlik sensori o'rnatish, avtomobilning
texnik parametrlarini
o'zgartirish, g'ildiraklarni boshqa diametrli mahsulotlarga almashtirishda amalga
oshiriladi. Sozlash, shuningdek, muhrlar buzilganda yoki oxirgi kalibrlashdan keyin 2
yil o'tgandan keyin amalga oshiriladi.
[5]
Rejalashtirilgan takliflar. Hozigi kunda mamlakatimizda
foydalanilayotgan
taxograflar ancha avalgi turkumga mansub yuqorida keltirilgan“SHTRIX-
TAXORUS‟‟ SM 100.42.00.00-15. 2021-09-23 rusumli model eng so‟ngi
modelardan biri hisoblanadi. Bu tizim avalgilariga ko‟ra takomilashgan rusum
hisoblanadi. Yangi rusum haydovchilar mehnatiga qulaylik
va ularning ish rejimini
nazorat tizimi borasida avvalgi rusumlarga qaraganda mukkamal hisoblanadi.
Mamlakatimizda ishlab chiqarilayotgan yo‟lovchi va yuk tashuvchi barcha
avtomobilarga shu rusumdagi taxograflarni tadbiq etishni maslahat berishni ko‟zda
tutadi.
REFERENCES
1. Mirziyoev Sh.M.“Erkin
va farovon, demokratik O‟zbekiston davlatini mard va
olijanob xalqimiz bilan birga quramiz” mavzusidagi O‟zbekiston
Oliy Majlis
palatasining qo‟shma majlisidagi nutqi. – T.:“O‟zbekiston”. 2016.
14-b.
2.
www.lex.uz
3.
www.rivew.uz
4. www.Gazeta.uz
5.
www.info@ts-technology.ru
Volume 3 | TSTU Conference 1 | 2022

|
Volume 3 | TSTU Conference 1 | 2022Bog'liq harakat-havfsizligi-va-xaydovchilar-mehnatini-tashkil-etishda-raqamli-texnologiyalardan-foydalanishVolume 3 | TSTU Conference 1 | 2022
Google Scholar indexed
Prospects for Training International
Specialists in the Field of Transport
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-1-352-357
356
April 21-22
https://tstu.uz/ International Scientific and Practical Conference
maqsadi. Agar mashina shaxsiy maqsadlarda ishlatilsa, taxografni o'tkazib yuborish
mumkin. Agar transport vositasi tijorat sayohatlari uchun ishlatilsa, unda o'rnatish
majburiy bo'ladi. Agar mashina tahografning majburiy ishlashini ta'minlamaydigan
sharoitlarda qisman ishlatilishi kerak bo'lsa, unga "OUT" funktsiyasini qo'llab-
quvvatlaydigan qurilmani qo'yish tavsiya etiladi. Biroq, ushbu rejimni faollashtirish
faqat transport notijorat safarini amalga oshiradigan hollarda mumkin. Misol uchun,
agar u texnik xizmat ko'rsatish uchun distillangan bo'lsa yoki kompaniya hududi
bo'ylab harakatlansa yo'lovchi yoki yuk tashishda "OUT" rejimida ishlash noqonuniy
hisoblanadi.
Yevropa qonunchilikka ko'ra, taxograflar quyidagilar bilan jihozlangan bo'lishi
kerak:
• turli xavf toifalaridagi yuk materiallarni tashishda ;
• umumiy og'irligi 3,5 tonnadan ortiq bo'lgan N2 va N3 toifali yuk
avtomobillari;
• 8 va undanko‟p yo„lovchiga mo„ljallangan mikro va standart yo„lovchi
avtobuslari (M2 va M3 toifalari);
• manipulyatorlarda;
• samosvallarda.
Istisno tariqasida harbiy transport vositalari, shahar va qurilish
ixtisoslashtirilgan texnikasi, huquqni muhofaza qilish organlariga tegishli transport
vositalari, tranvay kiradi. Qurilma yozuvini o'rnatish va sozlash Avtomobilni raqamli
boshqaruv moslamasi bilan jihozlash uchun siz sertifikatlangan xizmat ko'rsatish
ustaxonasiga murojaat qilishingiz kerak (xizmat takograflarni o'rnatish uchun
litsenziyaga ega bo'lishi kerak). Kriptografik uskunalar bilan ishlash uchun
ruxsatnomalar Transport Vazirligi tomonidan kompaniyalarga beriladi. Tahografni
o'rnatishdan oldin usta mashina kabinasida uning uchun joy tanlaydi. Asosiy qoida
shundaki, haydovchi qurilma bilan operatsiyalarni haydashda chalg'itmasdan
bajarishi kerak. Ba'zi hollarda boshqaruv tizimini ulash uchun qo'shimcha
qurilmalarni o'rnatish talab qilinadi. Yangi qurilma qutidan chiqariladi,
avtomobilning quvvat manbaiga va tezlik sensoriga ulanadi. Ulanish nuqtalari
izolyatsiya qilingan. Keyin qurilma va kriptografik modul faollashtiriladi.
Keyinchalik, to'plangan ma'lumotlarning 100% aniqligi kafolatini olish uchun
kalibrlash amalga oshiriladi. Yakuniy bosqichda takograf qutisi muhrlanadi. Muhrlar
tizimni ruxsatsiz kirishdan va yozib olingan ma'lumotlarni
o'zgartirishga urinishlardan himoya qiladi. Muhrlangan qurilma
rozetkaga o'rnatiladi va ishonchli tarzda maxkamlanadi.
|
| |
Ta’rif - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

29
Bu yerda
kortejlarning tarkibidagi
elementlar shu juftlikning komponentlari yoki koordinatalari deyiladi
(lotincha componentis–tashkil etuvchi).
2-misol.
{ } va { } to„plamlarning Dekart
ko„paytmasini topamiz. Dekart ko„paymada oltita kortej mavjud. Ular:
{ }
to„plamni tashkil qiladi.
va to„plamlarning elementlari sonini mos ravishda
orqali, umumiy juftliklar sonini esa orqali belgilaylik.
1-teorema.
va chekli to„plamlarning elementlaridan tuzilgan
juftliklar soni shu to„plamlarning elementlari soni ko„paytmasiga teng.
Bu teoremadan kombinatorikaning ko„paytirish qoidasi hisobla-
nib, undan quyidagi xulosa kelib chiqadi.
Xulosa. Umuman,
ta
chekli to„plamdan tuzilgan
uzunligi
songa teng kombinatsiyalar soni
bo„lar ekan.
Induksiya bazasi - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

35
tirish qoidasiga ko„ra,
ta elementdan tadan o„rinlashtirishlarning
jami soni:
Bu ifoda formulani
uchun to„g„riligini ko„rsatadi.
O„rinlashtirishlar formulasini
ko„rinishda ham yozishimiz mumkin.
(2) formulani isbotlash uchun (1) formulani
songa ko„paytiramiz,
( )
tenglik kelib chiqadi.
1-misol. Guruhda 8 ta o„quv fani o„qitiladi va har kuni 3 xil dars
o„tiladi. Kunlik dars jadvali necha turli usul bilan taqsimlab qo„yilishi
mumkin?
Yechish: Bu taqsimlash usuli 8 ta elementdan 3 tadan olib
tuzilgan o„rinlashtirishlar soniga teng. Demak,
ta
usul bilan darslarni taqsimlash mumkin.
2-misol.
{ } to„plamning qism to„plamlari sonini toping.
Yechish:
ta elementli to„plamning qism to„plamlari sonini
ta bo„lishini matematik induksiya metodi bo„yicha isbot qilish mumkin.
Berilgan to„plamning qism to„plamlari soni
ta bo„ladi. Ular
quyidagilar:
{ } { } { } { } { } { } { } { }
Izoh - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

41
Bunday sonlar jadvali Paskal uchburchagi
yoki arifmetik uchburchak
deb nomlanadi. Bu uchburchak qatorlarini istalgancha davom ettirish va
uning yordamida istalgan
ta elementdan
tadan olib tuzilgan
guruhlashlar sonini hosil qilish mumkin.
Paskal uchburchagi qiymatlaridan quyidagi qonuniyatlarni
payqash mumkin:
1. To„g„ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi
va perpendikulyar
kateti
formulalar bilan topilgan birlardan iborat.
2. Uchburchakning gipotenuzasi va perpendikulyar katetidan bir xil
uzoqlashgan
formula bilan topilgan sonlar qatorining o„rtasiga
nisbatan simmetrik joylashgan bo„lib, ular o„zaro teng, ya‟ni
.
3. Uchinchi qatordan boshlab har bir
qatordagi birlardan tashqari,
formula bilan aniqlangan ixtiyoriy son,
bu son
turgan qatordan yuqorida joylashgan shu son tepasidagi son va undan
chap tomondagi bitta sonning yig„indisiga teng.
4. Uchburchakning ichidagi
formula bilan aniqlangan sonlar shu
qatorning teng o„rtasigacha o„sib, so„ng kamayadi.
Endi qisqa ko„paytirish formulalarini eslaylik:
1.
yig„indining kvadrati, bu yerda:
2.
yig„indining kubi, bu yerda:
3.
yig„indining to„rtinchi
darajasi, bu
yerda:
Ushbu yig„indilarning o„ng tomonidagi ko„phadlarning koeffitsiyentlari
Paskal uchburchagining
formula bilan
aniqlangan sonlari ekanligi
42
ko„rinadi. Demak, chekli yig„indining ixtiyoriy natural darajasi quyidagi
formulalar orqali hisoblanadi.
Teorema: Haqiqiy
va sonlar hamda natural son uchun:
∑
yoki
∑
formulalar o„rinli.
(1) va (2) formulalar Nyuton binom formulasi deb ataladi.
YonG'inlar va yong'in Havfsizligi

YonG'inlar va yong'in Havfsizligi
Samarqand shahri toqqa yaqin hududda joylashgani uchun yomg'ir tez - tez yog'ib turadi. Yozda esa qurg'oqchilik bo'ladi. Shuning uchun yomg'ir, yong'in havfsizligini ko'rib chiqamiz.
- mahalliy landshaftni va eng ko'p takrorlanadigan kuchli shamol yo'nalishini hisobga olgan holda joylashtirish;
- yog'ingarchilik ko'p bo'lgani uchun suvni ketish yo'llarini ko'paytirish;
-vazifasi nuqtai nazaridan bog' ichidagi bino va inshootlarni yong'in va portlash xavfi alomatlari bo'yicha alohida ichki hududlarga ajratish;
- hududning sanoat korxonalari joylashgan chegaradan sanitariya me'yori talablariga binoan havfsiz masofada joylanishini ta'minlash;
-bino va inshootlarni joylashtirishda, yong'in xavfsizligi me'yorlari talabi asosida
yong'inga qarshi havfsiz oraliqlarni to'g'ri qo'yilishini ta'minlash;
- hududning avtomobil yo'llari va piyodalar uchun yo'lkalar bilan ta'minlash;
-yong'inga qarshi, o'tni o'chirish maqsadida ishlatish uchun suv ta'minoti masalasini hal etish.
Yong'in – insonlar hayoti va sog'lig'iga tahdid soluvchi, moddiy va madaniy boyliklarni yo'q qiluvchi ofat, nazoratdan chiqib ketgan yonish jarayoni.
Yong'in kelib chiqishi uchun quyidagi uch omilning bir vaqtning o'zida bir joyda bo'lishi yetarlidir. Ya'ni:
- yonuvchi moda (kog'oz, yog'och-taxta, neft va uning mahsulotlari);
- yonish manbai (gugurt, uchqun, alanga);
- oksidlovchi (kislorod, havo);
Yong'inning oldini olish uni o'chirishdan ko'ra osonroqdir. Quyida yong'in havfi paydo bo'lganda va yuz berganda aholining harakatlari qanday bo'lishligi haqida fikr yuritamiz:
Yongingacha bo'lgan harakat:
1.Yongin va gaz havfsizligi qoidalariga rioya kiling.
2.Yengil alanga oluvchi moddalar va buyumlarni issiqlik manbai yonida saqlamang. Yong'inlar kelib chiqishining sabablarini tahlili to'g'risidagi ma'lumot quyidagi jadvalda keltirilgan.
Jadval
|
U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika - bet 11

27
II BOB. KOMBINATORIKA ELEMENTLARI
Ushbu bobda kombinatorikada qo‘llaniladigan usul va qoidalar,
kombinatsiyalar, kombinatsiya tushunchasi, o‘rinlashtirishlar, o‘rin al-
mashtirish, guruhlashlar (gruppalashlar), binom formulasi, takrorla-
nuvchi o‘rinlashtirishlar va o‘rin almashtirish, takrorli guruhlashlarga
oid ma’lumotlar bayon qilingan. Shuningdek, kombinatorikaning asosiy
qoidalari, o‘rinlashtirishlar, o‘rin almashtirish, guruhlashlar (gruppa-
lashlar), binom formulasi, takrorlanuvchi o‘rinlashtirishlar, o‘rin
almashtirish, guruhlashlarga va takrorlashga doir misollar keltirilgan.
1-§ Kombinatorikaning asosiy qoidalari, takrorsiz birlashmalar
1.1.Kombinatorika haqida umumiy tushuncha. Matematikaning
kombinatorika (birlashmalar nazariyasi) deb ataluvchi bo„limida
chekli
yoki muayyan ma‟noda cheklilik shartini qanoatlantiruvchi ixtiyoriy
elementlardan iborat to„plamni qismlarga ajratish, o„rin almashtirish,
o„rinlashtirish, kombinatsiyalash, ya‟ni birlashmalar tuzish kabi masala-
lari o„rganiladi. Shuningdek, unda to„plamlar va kombinatsiyalar, ular-
ning birlashmasi va kesishmasi hamda ularni turli usullar bilan tartiblash
masalalari ham qaraladi.
Kombinatsiya ‒ bu kombinatorikaning asosiy tushunchasi bo„lib,
ixtiyoriy to„plamning qandaydir sondagi elementlaridan tuzilgan
birlashmalar hisoblanadi. Kombinatorikada bunday birlashmalarni o„rin
almashtirish, o„rinlashtirish, guruhlash deb ataluvchi asosiy ko„rinishlari
o„rganiladi. Kombinatorik xarakterga ega bo„lgan masalalarda mumkin
bo„lgan barcha variantlar sonini hisoblash uchun «nechta?» yoki «necha
xil usulda?» kabi savollarga javob berish talab qilinadi. To„plamlar va
kombinatsiya tushunchasi yordamida kombinatorikaning
asosiy tushun-
chalarini ifodalash qulay. Elementlarining tartibi bilan bir-biridan farq
qiladigan kombinatsiyalarni kortej deb ataymiz.
Masalan,
juftliklar elementlarining tartibi bilan
farqlanuvchi ikkita turli kortej hisoblanadi. Kortejni tashkil qilgan
elementlar soni kortejning uzunligi (quvvati) hisoblanadi. Ba‟zi hollarda
kortej iborasi o„rniga juftliklar, yani uning uzunligini e‟tiborga olib,
ikkilik, uchtalik va
hokazo
taliklar iborasi ham ishlatiladi.
28
Shu kabi berilgan
to„plamlar elemetlaridan tartiblangan
uchtaliklar, umuman,
ta to„plam elementlaridan tartiblangan taliklar
to„plami tuziladi.
Uzunliklari teng, tartibi va tarkibi bir xil bo„lgan
kortejlar teng deyiladi.
Masalan,
va √ √ √ kortejlar teng va bir
xil uzunliklarda
elementlari:
√
√
√
Lekin
va kortejlarning uzunliklari va elementlari
bir xil bo„lsa-da,
lekin ular teng emas, chunki koordinatalari turli
tartibda joylashgan.
Birorta ham elementga ega bo„lmagan, ya‟ni 0 uzunlikdagi
talik
bo„sh
talik deyiladi. To„plamlarda esa elementlarning tartibi rol o„yna-
maydi,
uzunlikdagi kortejda esa elementlarning tartibi ahamiyatli
bo„lib, ular takrorlanishi ham mumkin.
U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika - bet 78

129
larining 70% i, ikkinchi zavod mahsulotlarining 90% i, uchinchi zavod
mahsulotlarining 30% i sifatsiz. Quyidagi hodisalarning ehtimollarini
toping: a) sotib olingan mahsulotning sifatsiz bo„lishi ehtimolligi; b) so-
tib olingan mahsulot sifatsiz bo„lib chiqdi, u ikkinchi zavodda ishlab
chiqarilgan bo„lishi ehtimolligi.
J: a) 0,72 b) 0,625
18. Mustaqil ishlar to„plamida 1 dan 20 gacha raqamlangan savollar bor.
Talaba 3,5,13,20 raqamdagi savollarni biladi. Tavakkaliga bittalab 4 ta
savol tanlandi. Quyidagi hodisalarning ehtimollarini toping: a) ketma-ket
3,5,13,20 raqamdagi savollar chiqishi; b) olingan savollar qanday tartibda
chiqishidan qat‟i nazar, barchasi talabaning biladigan savollari bo„lishligi.
J: a)
b)
19. Idishda 12 ta shar bo„lib, ularning 4 tasi oq. Ikkinchi idishda 15 ta
shar bo„lib, ularning 7 tasi oq. Har bir idishdan tavakkaliga bittadan shar
olinib, keyin bu ikki shardan yana bitta shar tavakkaliga tanlandi. Bu
shar oq bo„lishi ehtimolligini toping.
J: 0,4
20. To„rtta mergan bir yo„la nishonga qarata o„q otishdi. Bunda ikkita
o„q nishonga tegdi. Agar birinchi, ikkinchi, uchinchi, to„rtinchi
merganlarning o„qni nishonga tekkizish ehtimolligi mos ravishda 0,3;
0,4; 0,5; 0,6 ga teng bo„lsa, to„rtinchi merganning nishonga tekkizish
ehtimolligini toping.
J:
21. Uch kishi galma-galdan o„yin kubini tashlaydi. Kimda birinchi
bo„lib o„yin kubi besh ochko tomoni bilan tushsa, o„sha yutgan
hisoblanadi. Har qaysi kishi uchun yutish ehtimolligini toping.
J:
-teorema (umumlashgan ko‘paytirish qoidasi)

30
ettirib, hosil bo„lgan uzunligi
ga teng kombinatsiyalarning o„ng
tomoniga
to„plamdan farqli
to„plamning
ta
elementlaridan ixtiyoriy birini joylashtirib, uzunligi
ga teng
ta kombinatsiyalar hosil qilinadi. Demak, uzunligi
ga teng kombinat-
siyalar soni
ta bo„lgani uchun, uzunligi
ga teng
bo„lgan jami kombinatsiyalar soni
ta.
Bu teoremadan quyidagi xulosa kelib chiqadi.
Xulosa.
elementni
ta usul bilan,
elementni
usul bilan
va hokazo, oxiri
tanlanishlardan keyin
element
ta
usulda tanlansa, u holda
juftlikni
ta
usulda tanlash mumkin.
-misol - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

136
Kuzatilayotgan kattalikning uzluksiz taqsimlanishini yaqqol ko„r-
satish uchun gistogramma deb ataluvchi diagrammalardan foydala-
namiz. Tanlanmaning hajmi kam bo„lgan poligondan, kuzatishlar soni
katta bo„lganda yoki kuzatilayotgan kattalik uzluksiz bo„lganda gistog-
ramma yasash maqsadga mavofiq bo„ladi.
Chastota gistogrammasi deb, asoslari
uzunlikdagi oraliqlardan,
balandliklari esa
̅̅̅̅̅ qiymatdan iborat to„g„ri to„rtburchaklardan
tuzilgan pog„onasimon shaklga aytiladi. Ta‟rifga ko„ra, qismiy to„rtbur-
chaklar va chastotalar gistogrammasining yuzi quyidagicha:
‒ qismiy
-to„g„ri to„rtburchakning yuzi;
∑
∑
‒ chastotalar gistogrammasining yuzi.
Nisbiy chastotalar gistogrammasi deb, asoslari
uzunlikdagi
oraliqlardan, balandliklari esa
̅̅̅̅̅
qiymatdan iborat to„g„ri to„rtburchaklardan tuzilgan pog„onasimon
shaklga aytiladi. Ta‟rifga ko„ra, qismiy to„rtburchaklar va nisbiy
chastotalar gistogrammasining yuzi quyidagicha:
‒ qismiy
-to„g„ri to„rtburchakning yuzi;
∑
∑
∑
∑
‒ nisbiy chastotalar gistogrammasining yuzi.
Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 1/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ
NIYAZOVA N.A, XIMMATALIYEV D.O
o’quv qo’llanma
0
Namangan–2020
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI NAMANGAN MUHANDISLIK-QURILISH INSTITUTI
Niyazova N.A, Ximmataliyev D.O
QURILISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
Qurilish ta’lim yo‘nalishi uchun o’quv qo’llanma
1
Namangan–2020
Qurilishda axborot texnologiyalari. O’quv qo’llanma. Niyazova N.A, Ximmataliyev D.O./NamMQI/ Namangan, 2020. – 145 b.
ANNOTATSIYA
Ushbu o’quv qo’llanma 5340200-Bino va inshootlar qurilishi (turlari bo’yicha), 5340500-Qurilish matеriallari, buyumlari va konstruksiyalarini ishlab chiqarish, 5340200-Muhandislik kommunikasiyalari qurilishi va montaji (turlari bo’yicha), 5610100-Xizmatlar soxasi (Kommunal infratuzilma va uy-joy kommunal xo’jaligini tashkil etish va boshqarish) mutaxassislari uchun mo’ljallangan va amaldagi o’quv rejalari, o’quv dasturlari asosida tuzilgan.
Bu yerda qurilishda aхbоrоt tехnоlоgiyalari fanining maqsadi, vazifalari, axborotga ishlov bеrish tеxnologiyalari, kompyutеr tarmoqlari, mutaxassislikka ixtisoslashgan tizimlar, axborot tizimlari kabi ilmiy nazariy ma’lumotlar kеltirilgan.
O’quv qo’llanmadan oliy o’quv yurtlarining qurilish yo’nalishi bo’yicha ta’lim olayotgan talabalar, magistrantlar ilmiy xodimlar va umuman shu sohaga qiziqqan kеng kitobxonlar ommasi foydalanishlari mumkin.
O’quv qo’llanma NamMQI “Texnik tizimlarda AT” kafedrasining 18.02.2020 yildagi majlisida ko’rib chiqilgan va maqullangan, pr.№10.2.
O’quv qo’llanma NamMQI Energetika va sanoatni axborotlashtirish fakulteti kеngashining 28.05.2020 yildagi majlisida ko’rib chiqilgan va foydalanishga tavsiya etilgan, pr.№10
O’quv qo’llanma NamMQI o’quv–uslubiy kеngashining 29.05.2020 yildagi majlisida ko’rib chiqilgan va foydalanishga tavsiya etilgan, pr.№12
|
| |
Induksiya bazasi - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

33
ko„rinishida ifodalaymiz. So„ngra 5-teoremani va birlashmaga nisbatan
distributivlik qonunini qo„llab hamda
uchun formula to„g„riligini
hisobga olib, quyidagiga ega bo„lamiz:
|
| |
| |
|
|
|
Bu ifodadagi oxirgi ayriluvchi
ta to„plamning
kesishmasini
ifodalaganligi uchun, induksiya faraziga ko„ra, bu ayriluvchini
quyidagicha yozish mumkin:
|
|
|
|
|
| |
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
| |
| |
|
|
|
|
|
Bu ifodani o„z o„rniga qo„ysak,
|
| |
| |
| |
| |
|
|
| |
| |
| |
|
|
| |
|
|
|
tenglik kelib chiqadi.
1.2. O‘rinlashtirishlar.
ta elementli { } to„plam
elementlaridan raqamlari takrorlanmaydigan ikki xonali sonlar tuzaylik:
34,35,45,43,53,54. Bu sonlar tartiblangan uzunligi 2 ga teng bo„lgan
kombinatsiyalarni, ya‟ni tartiblangan qism to„plamlarini aniqlaydi.
Ularning umumiy sonini
ta deb belgilaymiz (o„qilishi: “3 elementdan
2 tadan olib, tuzilgan o„rinlashtirishlar soni”). Bizda
bo„lmoqda.
Har qaysi juftlikning birinchi elementini yo 3, yo 4, yo 5, ya‟ni uni
ta ixtiyoriy tanlash imkoni bor. Agar birinchi element tanlangan
bo„lsa, ikkinchi elementni tanlash uchun
ta
tanlash imkoni
qoladi. Demak, ko„paytirish qoidasiga ko„ra, jami juftliklar soni
ta, ya‟ni
ta bo„ladi.
Ta’rif:
ta elementdan tadan tuzilgan takrorsiz
o„rinlashtirishlar deb shunday birlashmalarga aytiladiki,
ularning har
birida berilgan
ta elementdan ta element bo„lib, ular bir-biridan
34
elementlarining tarkibi yoki elementlarining tartibi bilan farq qiladi.
ta
elementdan
tadan olib tuzilgan o„rinlashtirishlar soni
kabi
belgilanadi (
-fransuzcha “arraguument”– o„rinlashtirish so„zining
bosh harfi).
ta elementli to„plam elementlaridan
tadan olib tuzilgan
o„rinlashtirishlar deb,
to„plamning uzunlikdagi tartiblangan qism
to„plamiga aytiladi. O„rinlashtirishlarda har bir juftliklar bir-biridan
tarkibi va tartibi jihatdan farq qiladi.
Teorema.
elementdan tadan olib tuzilgan o„rinlashtirishlar
soni,
eng kattasi
songa teng bo„lgan ta ketma-ket sonlarning
ko„paytmasiga teng, ya‟ni
( )
Isboti:
elementdan tadan olingan kombinatsiyalar sonini
topaylik. Kombinatsiyaning birinchi elementi ixtiyoriy tartibda
ta usul
bilan tanlanadi. U
holda ikkinchi element uchun
ta imkoniyat va
hokazo oxirgi
element uchun ta element tanlangandan so„ng,
ta tanlanish imkoni qoladi va bunda hech qaysi element
takror tanlanmaydi. Barcha
uzunlikdagi kombinatsiyalar soni, ko„pay-
tirish qoidasiga muvofiq,
( ) ta.
Bu teoremani matematik induksiya
usuli orqali ham isbotlash
mumkin.
Variatsion qator. Tasodifiy miqdorning empirik taqsimot

134
2.
*
)
(
x
F
n
‒ monoton kamaymaydigan funksiya.
3. Agar
eng kichik varianta va
eng katta varianta bo„lsa, u
holda
k
1
*
x
x
,
1
x
,
0
)
(
аgаr
x
аgar
x
F
n
o„rinli bo„ladi.
Empirik funksiyasidan farqli bosh to„plam uchun aniqlangan
funksiya tanlanmaning
nazariy taqsimot funksiyasi deb ataladi.
nazariy taqsimot funksiya {
} hodisa ehtimolligini, empirik
taqsimot funksiya esa shu hodisaning nisbiy chastotasini aniqlaydi.
1-misol. Biror diskret tasodifiy miqdorni o„rganishda 20 ta
bog„liqmas sinovlar natijasida quyidagi tanlanma hosil qilingan:
10,7,15,10,12,7,19,13,10,15,14,19,12,15,12,11,7,15,7,7.
Tanlanmaning variatsion qatorini va nisbiy chastotalar empirik taq-
simotini toping.
Yechish: O„sib borish tartibida yozilgan variantalar ketma-ketligi-
dan iborat variantsion qatorni tuzamiz:
7,10,11,12,13,14,15,19.
Tanlanmaning empirik taqsimotini topamiz. Bu yerda
‒ tanlanma hajmi. Nisbiy chastotalarni
topamiz:
7
10 11 12 13 14 15 19
5
3
1
3
1
1
4
2
yoki
7
10 11 12
13 14 15 19
-§. Takrorlashga doir misollar

126
ikkita shar olingan edi, u qora shar bo„lib chiqdi. Bu sharlarni joyiga
qaytarib qo„yib, ikkinchi marta tavakkaliga ikkita shar olingan edi, u
ham qora sharlar bo„lib chiqdi. Sharlar birinchi qutidan olinganligi
ehtimolligini toping.
Yechish: Quyidagi belgilashlarni kiritamiz:
‒ sharlar birinchi qutidan olingan;
‒ sharlar ikkinchi qutidan olingan.
Sharlar tavakkaliga tanlangan qutidan olinganligi sababli,
va
gipotezalarning ehtimolliklari bir xil bo„ladi:
shartli ehtimollikni, ya‟ni birinchi qutidan (joyiga qaytarish bi-
lan) ketma-ket ikki marta qora sharlar olinganligi ehtimolligini topamiz:
shartli ehtimollikni, ya‟ni ikkinchi qutidan (joyiga qaytarish
bilan) ketma-ket ikki marta qora sharlar olinganligi ehtimolligini
topamiz:
Olingan ikkala sharlar ham birinchi qutidan olingan bo„lishi ehtimoli
Bayes formulasiga ko„ra quyidagiga teng:
Kollej majburiyatlari - Hamkorlik shartnomasi

Kollej majburiyatlari:
- Kollejda umuminsoniy madaniyatni, jamiyat hayotiga moslashgan, maxsus va umumta’lim fan dasturlarini ongli ravishda davlat ta’lim standartlariga muvofiq o’zlashtirib oladigan, oila, jamiyat va komil insonni tarbiyalashga, shaxsning konstitutsiyaviy xuquqlarini ro’yobga chiqarish uchun tashkiliy, pedagogik-psixologik va boshqa zarur shart-sharoitlar yaratib berish;
- ta’limni keyingi bosqichlarida o’qishni davom ettirish yoki egallagan ixtisosi va kasbi bo’yicha mehnat faoliyati bilan shug’ullanish huquqini beradigan davlat ta’lim standartlari doirasidagi umumta’lim va kasbiy dasturlar asosida o’qitish;
- tanlab olingan ixtisoslik bo’yicha bir necha kasb tanlash jarayonida o’quvchilarni kasbiy layoqat, ko’nikma va malakalarini rivojlantirib borish;
- ta’lim jarayonlarida zamonaviy axborot texnologiyalari, o’qitishda yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish;
- o’quvchilarni vatanparvarlikni shakllantiruvchi milliy o’zlikni anglash xalqning milliy, madaniy, tarixiy an’analariga hurmat, Vatanimiz bilan g’ururlanishga tarbiyalash;
- sog’lom turmush tarzi me’yorlarini tadbiq qilish ta’lim-tarbiya jarayonini sog’lomlashtirish uchun sharoit yaratish;
|
Matematik statistikaning asosiy masalalari

1.2. Matematik statistikaning asosiy masalalari. Bosh to„plam-
ning
son belgisini yoki sifat belgisini o„rganish talab qilinayotgan
bo„lsin. Bu
belgini tasodifiy miqdor sifatida talqin qilinadi.
1. Faraz qilaylik,
tasodifiy miqdorning taqsimot funksiyasi
bo„lsin. U holda
ta o„zaro bog„liq bo„lmagan tajribalar o„tkazib,
tasodifiy vektordan hajmli
‒ tanlanma- ning qiymatlarini hosil qilaylik, unda
‒ tasodifiy miqdorlar o„zaro
bog„liqmas, bir xil
taqsimotga ega, bu yerda
̅̅̅̅̅ Tanlanma-
ning tajribada kuzatilayotgan qiymatlarini
bilan belgilay-
miz.
‒ tanlanmaning kuzatilayotgan qiymatlaridan foyda-
lanib,
tasodifiy miqdorning noma‟lum taqsimot funksiyasini baholash
matematik statistikaning vazifalaridan biridir. Bunday vazifa bilan shu-
g„ullanuvchi matematik statistikaning bo„limlariga noparametrik baho- lash nazariyasi deyiladi.
2.
tasodifiy miqdor ta noma‟lum parametrlarga bog„liq aniq
ko„rinishdagi taqsimot funksiyaga ega bo„lsin.
‒ tanlan-
maning kuzatilayotgan qiymatlaridan foydalanib,
ta noma‟lum
parametrni baholash matematik statistikaning vazifasidir. Matematik
statistikaning bu masalani yechish bilan shug„ullanuvchi bo„limiga
parametrik baholash nazariyasi deyiladi.
3. Kuzatilayotgan tasodifiy miqdorning taqsimot qonunlari, ba‟zi
xarakteristikalari haqidagi har qanday farazlar statistik gipotezalar deb
ataladi. Ayrim farazlarga asoslanib,
tasodifiy miqdorning taqsimot
funksiyasini
deb hisoblash mumkin bo„lsin, shu funksiya
haqiqatdan ham
tasodifiy miqdorning taqsimot funksiyasimi yoki
yo„qmi degan savol statistik gipotezalar hisoblanadi.
Biror gipotezani tekshirish uchun kuzatishlar orqali yoki maxsus
tajribalar o„tkazish yo„li bilan ma‟lumot olinib, ularni qilingan gipoteza-
larga mos nazariy jihatdan kuzatilayotgan ma‟lumotlar bilan taqqoslash
kerak. Agar olingan ma‟lumot haqiqatdan ham nazariy jihatdan kutilgan
ma‟lumot bilan mos kelsa, u holda shu gipotezani qabul qilish mumkin,
aks holda gipotezani qabul qilishga asos bo„lmaydi. Kuzatish natijalari
bilan nazariy jihatdan kutilayotgan natijalar orasidagi farq turlicha
bo„lishi mumkin. Bu farqni statistik baholash orqali ma‟lum bir
133
ehtimollik bilan gipotezani qabul qilish mumkinligini bu masalani
qo„yilishiga bog„liq ravishda tanlashimiz mumkin. Matematik statistika-
ning bu masalani yechish bilan shug„ullanuvchi bo„limi statistik gipotezalar nazariyasi deyiladi.
Sel va suv toshqinidan so'ngi harakat

|
Sel va suv toshqinidan so'ngi harakat
|
bet | 36/52 | Sana | 22.06.2021 | Hajmi | 7,22 Mb. | | #15161 |
Sel va suv toshqinidan so'ngi harakat.
Sel va suv toshqini bo'lmasligiga ishonch hosil qiling.
Bolalarga, keksalarga va shikastlanganlarga birinchi tibbiy yordam ko'rsating.
Uyingizning mustahkamligini sinchiklab tekshirib chiqing.
Turar joyingiz qum, tosh, loyqa bilan to'lib qolgan bo'lsa, tozalash ishlarini o'tkazing.
Uzilgan va osilib yotgan elektr simlaridan ehtiyot bo'ling. Suv ostida qolgan joylardagi elektr ta'minotini tezda o'chiring.
Oziq ovqat mahchulotlarinining sifatini tekshirib ko'ring. Nam tortgan mahsulotlarni va ichimlik suvini tegishli sanitar ishlovdan o'tkazmay turib iste'mol qilish qat'iyan ma'n etiladi.
|
| |
Buyruqlar tizimi arxitekturasi, operandalarning formatlari Reja

Buyruqlar tizimi arxitekturasi, operandalarning formatlari Reja
Download
320,86 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
06.12.2023
Hajmi
320,86 Kb.
#112300
Download
320,86 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Buyruqlar tizimi arxitekturasi, operandalarning formatlari Reja
Download
320,86 Kb.
Matnni ko'rish
DC/DC konvertorlarining asosiy topologiyalari

|
DC/DC konvertorlarining asosiy topologiyalari
|
bet | 11/19 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #257779 |
Bog'liq Shamol energetikasi Umarov J. - 1DC/DC konvertorlarining asosiy topologiyalari.
davri o'rtasida galvanik izolyatsiyaning mavjudligi yoki yo'qligiga qarab, DC / DC konvertorlarining barcha mavjud topologiyalarini ikkita asosiy qismga bo'lish mumkin .
Izolyatsiya qilinmagan konvertorlar
Kalit element va rektifikator elementining holatiga qarab, quyidagi asosiy turdagi konvertorlar amalga oshirilishi mumkin :
asosiy element va chokning ketma-ket ulanishi bilan pastga tushadigan kommutatsiya regulyatori;
parallel ulangan asosiy element va ketma-ket ulangan gaz kelebeği (boost regulyatori) bilan bosqichma-bosqich kommutatsiya regulyatori;
gaz kelebeğining parallel ulanishi (ko'tarilish regulyatori) bilan yuqoriga / pastga tushadigan kommutatsiya regulyatori .
Hozirgi vaqtda asosiy elementlar sifatida har xil turdagi dala effektli tranzistorlar (FET) va izolyatsiyalangan eshikli bipolyar tranzistorlar (IGBT) keng qo'llaniladi.
Pastga tushadigan kommutatsiya kuchlanish regulyatori
Birlamchi kuchlanish manbai T kalit elementi yordamida f = 1/T chastotasi bilan o'zgaradi, kalitning ochiq holati vaqti ton , shunday qilib, tranzistorning o'tkazuvchanlik holatini to'ldirish koeffitsienti δ = ton/Т ga teng. Manba chiqish kuchlanishini Vout = Vin · δ deb yozish mumkin .
Kommutatsiya kuchlanish regulyatorini kuchaytiring
Oddiy ish paytida energiya induktordan yukga oqib o'tadi va keyin chiqish kondansatkichlarida saqlanadi. Shu sababli, chiqish kondansatörü oldingi holatga qaraganda ancha yuklangan holatda . Berilgan kontaktlarning zanglashiga olib chiqish kuchlanishi quyidagicha aniqlanadi
Vout = Vin /(1-δ).
5.3-rasm. Pastga tushadigan kommutatsiya kuchlanish regulyatori
KUCHAYTIRILGAN PULSATSIYALANUVCHI KUCHLANISH REGULYATORI.
Agar to'ldirish koeffitsienti 0,5 dan kam bo'lsa, konvertatsiya sodir bo'ladi pastga tushirish rejimida, agar 0,5 dan ortiq bo'lsa, u holda konvertorlar yuqoriga ko'tarilish rejimida ishlaydi. Berilgan kontaktlarning zanglashiga olib chiqish kuchlanishi quyidagicha aniqlanadi
Vout = Vin δ /(1-δ)
|
| |
IQTISODIY SAMARADORLIK KO’RSATKICHLARI

|
IQTISODIY SAMARADORLIK KO’RSATKICHLARI
|
bet | 15/19 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #257779 |
Bog'liq Shamol energetikasi Umarov J. - 1IQTISODIY SAMARADORLIK KO’RSATKICHLARI
Topshiriq 8.1 Shamol turbinalarining tannarxini hisoblash
CShES-N shamol elektr stantsiyasining narxini hisoblash batareyalar, yetkazib berish va o'rnatish xarajatlarini hisobga olmagan holda komponentlar narxiga asoslanadi. Asosiy asosiy ma'lumotlar nominal quvvati 1 kVt (ShEQ-1) bo'lgan o'rtacha shamol elektr stantsiyasi uchun jadvalda keltirilgan.
8.1-jadval
Komponentlarning narxi va ShEQ-1 ni o'rnatish
Umuman C ShEQ-1 bilan
ShES qurilmalari
|
|
Narhi, sum
|
Minora 16 m
|
|
6650400
|
Ступица
|
|
7824000
|
Aerodinamik boshqaruv tizimi
|
|
2542800
|
Qushimcha mexanizmlari (multiplikator halqa)
|
yoki
|
1956000
|
Parraklar
|
|
1956000
|
Kontroller
|
|
293400
|
Invertor
|
|
5868000
|
Maxkamlagich, qoi’da yuklash
|
|
978000
|
Jami:
|
|
28068600
|
Hisoblash usuli
CShES-N shamol elektr stantsiyasining narxini 2.1-topshiriqda olingan nominal quvvatiga muvofiq hisoblang.
CShES-N VEU-1 narxini va 30% ga oshishi bilan 1 kVt ga o'sishini hisobga oladigan empirik formula bo'yicha amalga oshiriladi. xarajat:
СShES-N = СShES-1·(1+0,3·(N-1))so’m (8.1)
bu erda N - kVtdagi shamol turbinasining nominal quvvati.
Masalan:
СShES-3 = 178200·(1+0,3·(3-1))=285120 so’m
СShES-30 = 178200·(1+0,3·(30-1))= 1728540 so”m
ЦВЭУ-N shamol turbinalarining sotish narxini tannarxga olingan qiymatning 50% miqdoridagi savdo belgisini qo'shish orqali hisoblab chiqadi:
SShES-N = СShES-N·1,5 so’m (8,2)
Shamol turbinalarini amalga oshirish odatda shamol turbinalarini etkazib beradigan, o'rnatadigan va keyinchalik ularga xizmat ko'rsatadigan va ta'mirlaydigan diler orqali amalga oshiriladi. Dilerlik ish haqi D (ya'ni SShES-N sotuv narxidan chegirma) 10% gacha.
D = SShES-N ·0,1 so’m (8,3)
Hisoblashda dunyoning o'rtacha ko'rsatkichlari ishlatilgan, ammo shamol turbinalari ishlab chiqaruvchisi ularni o'z xohishiga ko'ra o'zgartirishi mumkin.
|
| |
-rasm. Kuchaytirilgan pulsatsiyalanuvchi kuchlanish regulyatori


Izolyatsiya qilingan transduserlar

|
-rasm. Kuchaytirilgan pulsatsiyalanuvchi kuchlanish regulyatori
Izolyatsiya qilingan transduserlar
|
bet | 12/19 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #257779 |
Bog'liq Shamol energetikasi Umarov J. - 15.4-rasm. Kuchaytirilgan pulsatsiyalanuvchi kuchlanish regulyatori
Izolyatsiya qilingan transduserlar
Izolyatsiya qilingan konvertorlar odatda transformator yadrosidagi magnit maydon tebranish aylanishiga ko'ra tasniflanadi (magnitlanish davri) B - H. Izolyatsiya qilingan konvertorlar, ularda ishlaydigan magnitlanish egri bitta kvadrantda qoladi (quyidagi rasmga qarang) mos ravishda assimetrik deyiladi . boshqalar simmetrik deb ataladi.
Nosimmetrik quvvat manbai uchun gisterezis egri chizig'i 5.5-rasmda ko'rsatilgan.
5.5-rasm. Nosimmetrik quvvat manbai uchun gisterezis egri chizig'i
Assimetrik transduserlar. Avtonom teskari konvertorlar.
Konverter sxemasi quyidagi rasmda ko'rsatilgan. Kalit o'tkazuvchan holatda bo'lgan vaqt ichida energiya transformatorning L p birlamchi o'rashida saqlanadi va kalit o'chirilgan holatda bo'lganda ikkilamchi o'rashga o'tkaziladi.
Mustaqil flyback konvertorlari odatda 30 Vt dan 250 Vt gacha bo'lgan chiqish quvvati oralig'ida qo'llaniladi. Flyback topologiyasi asosan arzon narxlardagi ko'p chiqishli kommutatsiya quvvat manbalari uchun ishlatiladi, chunki chiqishda qo'shimcha induktiv filtr ishlatilmaydi.
Izolyatsiya qilingan bitta kalitli uchib ketish konvertori 5.6-rasmda ko'rsatilgan.
5.6-rasm. Izolyatsiya qilingan yagona kalitli qaytish konvertori
Yagona o'chirgichli uchish davri bo'lsa, har safar o'chirilganda, o'ta kuchlanishning ko'tarilishlari qo'llaniladi . Ushbu kuchlanishning eng yuqori qiymatlari o'tish vaqti, kontaktlarning zanglashiga olib keladigan sig'imi va transformatorning birlamchi sariqlardan ikkilamchi o'rashga oqish induktivligi bilan belgilanadi . Shunday qilib, bitta kalit sxemasi deyarli har doim ta'minlangan kuchlanishni cheklash sxemasidan foydalanishni talab qiladi. Oqish indüktansının ta'sirini kamaytirish uchun ikki kalitli uchib ketish sxemasi qo'llaniladi. Ikki demagnetizatsiya qiluvchi diodlar (D1 va D3) kalitlardagi kuchlanishni energiyani yo'qotmasdan doimiy kirish kuchlanishining V qiymatiga cheklaydi . Ushbu yechim yuqori chastotalarda va shunga mos ravishda yuqori samaradorlik bilan ishlashga imkon beradi. Biroq, bu topologiya yuqori kalit boshqaruvini talab qiladi, bu esa sxema topologiyasini murakkablashtiradi. Ushbu uchib ketish sxemasi, shuningdek, assimetrik yarim ko'prikli uchib ketish konvertori sifatida ham tanilgan .
Izolyatsiya qilingan ikki kalitli uchib ketish konvertori 5.7-rasmda ko'rsatilgan.
|
| |