nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Oqitiw tu`rleri - Uliwma pedagogika

|
Uliwma pedagogika
|
bet | 24/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.org2. Oqitiw tu`rleri
Sxolastikaliq-dogmatikaliq oqitiw: Grekshe «schole» mektep degen mag`anani bildiredi.
Dogma, dogmat tek isenimge tiykarlang`an diniy ta`liymat ma`nisinde qollaniladi. Orta
a`sirlerde mektep shirkew ta`repinen ashildi xa`m qarjilandirildi. Oqitiw isleri sxolastikaliq-
dogmatikaliq oqitiw metodlari menen alip barildi. Oqiwshilardin` oqiw jumislari diniy
tekstlerdi ma`nisine tu`sinbesten quri yadlap aliwdan, ta`kirarlap aytip beriwden ibarat boldi.
Pedagogikaliq oylar, ta`lim-ta`rbiya isleri diniy ideologiya tiykarinda qurildi. O`zbekstan xa`m
Qaraqalpaqstandag`i buring`i diniy mektep xa`m diniy medreselerdegi ta`lim-ta`rbiyada
oqitiwdin` sxolastikaliq-dogmatikaliq tu`ri menen ju`rgizildi.
Tu`sindirip-ko`rsetip oqitiw tu`ri sxolastikaliq-dogmatikaliq oqitiw tu`rinen keyin
payda boldi. Onin` payda boliwinda Shig`istin` xa`m Batistin` progressiv pedagoglari u`lken
xizmet isledi. Tu`sindirip-ko`rsetip oqitiw tu`ri mug`allim menen oqiwshinin` birgeliktegi
oqiw xizmetinen ibarat. Mug`allim bilimlerdi oqiwshilarg`a xa`r tu`rli metodlar, usillar,
ko`rsetpeli xa`m texnikaliq qurallar ja`rdeminde bayan etedi. Awizsha xa`m jazba so`zden
paydalanip jumis a`dislerin a`melde ko`rsetedi, o`z betinshe islerdi sho`lkemlestiredi,
oqiwshilardin` oqiw jumislarin tekseredi, baxalaydi t.b. Al oqiwshilar bolsa tin`laydi, ko`redi,
uslaydi, oqiydi, baqlaydi, salistiradi, tallaydi, qurastiradi, uliwmalastiradi, juwmaq shig`aradi,
este qaldiradi. Xa`r tu`rli o`z betinshe jumislardi, tapsirmalardi orinlaydi t.b.
Mashqalali oqitiw tu`rinde mug`allim oqiwshilarg`a tayar bilimlerdi tu`sindirmeydi, al
sheshiw ushin oqiwshilar aldina mashqalalar qoyadi. Oqiwshilardi mashqalag`a qiziqtiradi,
mashqala menen tan`landiradi, oni sheshiwge jollaydi. Oqiwshilar mashqalani sheshiwdin`
jollarin xa`m qurallarin tabaman dep ju`rip jan`a bilim, eplilik, ko`nlikpelerdi o`zlestirip aladi.
|
| |
Oqitiw teoriyasi. (Didaktika) Oqitiw tiykarlari

|
Oqitiw teoriyasi. (Didaktika) Oqitiw tiykarlari
|
bet | 19/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgOqitiw teoriyasi. (Didaktika) Oqitiw tiykarlari.
Jobasi:
1. Didaktika haqkında tu`sinik. Oqitiw protsessi ha`m onın` tiykarg`i basqishlari
2. Oqıtıw printsipleri ha`m tu`rleri.
3.Oqıtıw mazmunı ha`m og`an koyılatugın talaplar.
P A Y D A L A N G A N A D E B I Y A T L A R
1. I.A .Karimov Yuksak ma`naviyat- engilmas kuch. Toshkent 2008 y.
2. Barkamol avlod- O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T-1996 y
3. Kadrlar tayyorlashning milliy dasturi. Toshkent-1996 y
4. Ozbekiston Respubliqasi “ Ta`lim xaqidagi qonuni”. T-1996 y
5. Rubinskiy.V. Tarbiyaviy ish metodikasi. T-1991y
6. R.J. Ishmuhamedov «Innovatsion texnologiya yordamida ta`lim samaradorligini
oshirish yollari» Toshkent 2004 y
7. U. Tolipov, M.Usmonboeva «Pedagogik texnologiyaning tadbiqiy asoslari» Toshkent
2006
8. N.Gaybullaev., R.Yodgorov., R.Mamatkulova. Pedagogika T- 2005
9. O.Xasanbeva va boshkalar Oila pedagogikasi T 2006 y
10. X.Ibragimov Pedagogika T 2006 y
11. U.Askarova va boshkalar Pedagogika T 2008 y
12. Q.Qosnazarov., A.Pazilov., A.Tilegenov Pedagogika «Bilim» NOqis 2009 j
13.A.Pazilov Tarbiya haqqinda oylar «Bilim» NOqis g009 j
Didaktika tu`sinigi batista pedagogikaliq a`debiyatta XVII a`sirde nemets pedagogi
V.Ratke (1571-1635) xa`m ulli chex pedagogi Ya.A.Komenskiy (1592-1670) ta`repinen birinshi
ret qollaniladi. Olar didaktikani «oqitiw o`neri» (iskusstvosi) dep esapladi. Biraq didaktikanin`
mazmunina xa`r tu`rli ma`ni berdi. Ma`selen V.Ratke didaktikanin` mazmunin ilimge,
iskusstovag`a xa`m tilge u`yretiw o`neri dep ta`riypledi. Al Ya.A.Komenskiy o`zinin` «Ulli
didaktika» (1632) degen kitabinda «Xa`mmeni barliq na`rsege u`yretiwdin` uliwma o`neri» dep
sipatladi. Oqitiw protsesi xa`m oqitiw mazmuni—didaktikanin` u`yreniw ob`ektine aynaldi.
Sabaq beriw menen oqiwdin` baylanisi, birligi xa`m o`z-ara xa`reketi - didaktika pa`ni bolip
qa`liplesti.
|
| |
Ya.A.Komenskiy (1592-1670)

|
Ya.A.Komenskiy (1592-1670)
|
bet | 20/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgYa.A.Komenskiy (1592-1670) uliwma xa`m baslawish ta`lim teoriyasin rawajlandiriwda
ayiriqsha xizmet isledi. «Ulli didaktika» atli miynetinde oqitiw mazmunin, printsiplerin,
qurallarin, metodlarin xa`m oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` klass-sabaq sistemasin islep shiqti.
J.J.Russo (1712-1778) «Emil` yamasa ta`rbiya xaqqinda» degen ko`rnekli shig`armasinda
(1762) oqiwshi shaxsin rawajlandiriw protsesin, qorshap alg`an ta`biyiy xa`m miynet
ortalig`inda balani tabisli oqitiwdin` shart-sharayatlarin aship berdi. Ol avtoritarliq oqitiw
sistemasina pu`tkilley qarsi boldi, oqitiwdin` insaniyliq xa`m demokratiyaliq sipatta boliwin
jaqladi. Bunnan bir neshe a`sir ilgeri mashqalali oqitiwdi usindi, onin` artiqmashliqlarin
da`lilledi. I.G.Pestalotstsi (1746-1827) o`zinin` ku`ta` bay ta`lim-ta`rbiya ta`jiriybesin «Lingard
i Gertruda», «Gertruda o`zinin` bala-larin qalay oqitadi» xa`m basqa miynetlerinde bayan etti.
Elementar` bilim teoriyasin jaratti. Oqitiwdin` rawajlan-diriwshi sipatin da`lillep, didaktikanin`
rawajlaniwina ayriqsha u`les qosti. K.D.Ushinskiy (1824-1870) rus pedagogikasinin` atasi. Ol
ta`lim-ta`rbiyanin` teoriyaliq xa`m a`meliy ma`selelerin islep shiqti. Rus pedagogikasinda
baslawish mektep didaktikasinin` tiykarin salg`an a`jayip pedagog. Neshe a`wladlar onin`
«Ana tili», «Balalar du`n`yasi» sabaqliqlarin oqip sawat ashti. «Adam ta`rbiya predmeti
sipatinda» atli miynetinde oqitiwdin` psixologiyaliq-pedagogikaliq tiykarlarin aship berdi.
Tiykarg`ı didaktikalıq tu`sinikler - oqıtıo`, sabaq berio`, oqıo`, mag`lıo`mat, oqıtıo`
nızamlıqları, oqıtıo` printsipleri, oqıtıo` protsesi. Oqitiw - mug`allim menen oqiwshinin` bir
maqsetke qaratilg`an birgeliktegi xizmeti bolip onda oqiwshi bilim menen qurallandiriladi,
ta`rbiyalanadi xa`m rawajlanadi. Oqitiw protsesi sabaq beriw xa`m oqiw jumislarinin`
birliginen quraladi. Oqitiw barisindag`i mug`allimnin` xizmeti sabaq beriw dep ataladi,
oqiwshinin` xizmeti oqiw dep ju`rgiziledi. Oqiw o`zbetinshe bilim aliw xa`m araliqtan oqiw
protsesinde de iske asadi. Mag`liwmat delingende oqiwshinin` aldin-ala, maqsetli tu`rde
ilimiy bilimler sistemasin o`zlestiriwi, bilim, eplilik xa`m ko`nlikpelerdi iyelewi, onin`
du`n`yag`a ko`z-qarasinin`, uliwma insaniy xa`m milliy paziyletlerinin` qa`liplesiwi ko`zde
tutiladi. Oqitiw nizamliliqlari. Oqitiw belgili nizamliliqlarg`a tiykarlanadi. Oqitiw protsesi
menen ken` ma`nistegi sotsialliq protsesler arasindag`i sirtqi, oqitiw protsesinin` ayrim
bo`limleri (maqset, mazmun, tu`r, qural, metod t.b.) arasindag`i ishki qatnasiqlarda ju`zege
shig`atug`in uliwma, basli, za`ru`riy xa`m turaqli ta`kirarlanatug`in baylanislarg`a oqitiw
nizamliqlari dep ataladi. Oqitiw printsipleri. Didaktika ta`repinen ashilg`an oqitiw
nizamliqlarinan oqitiw jumislarinin` en` basli talaplari kelip shig`adi. Ol talaplardi pedagogikada
oqitiw printsipleri dep ataydi. Oqitiw protsesi. Mug`allimnin` bilim beriwdegi, oqiwshilardin`
bilim iyelewdegi, bir maqsetke qaratilg`an birgeliktegi xizmetine oqitiw protsesi delinedi.
|
| |
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

Май 2021 10-қисм Тошкент hisobiga tushirishi kerak. Qolgan savollarga endi boshqa ishtirokchilar javob berishi lozim va
ular ham o‘z jamoalari hisobiga ball to‘plash imkoniga ega bo‘ladilar. Har bir to‘g‘ri javob
uchun 1 ball beriladi.
Anagramma. Bu o’yinda o’quvchilar guruhlarga bo’linib informatikaga oid so‘zlarni hosil
qilishlari lozim bo‘ladi. Masalan: “informatizatsiyalashtirish davri” so‘zidan 5 daqiqa ichida
AKT sohasiga oid so‘zlarni hosil qilish kerak. Bir marta olingan harf boshqa ishlatilmaydi,
Mumkin bo‘lgan imkoniyatlar:
O‘lchov birliklari. Bu o‘yin asosiy tushunchalar o‘rtasidagi muvofiqlikni aniqlashga qaratilgan.
Misol sifatida, kompyuterning texnik ko‘rsatkichlarini belgilovchi kattaliklar va ularning o‘lchov
birliklari orasidagi mosliklarni aniqlash o‘quvchilarga topshiriq qilib berilishi mumkin. Guruhlar
ular orasidagi muvofiqlikni tez va to‘g‘ri aniqlashlari lozim.
Javoblar: 1-8, 2-7, 3-4, 4-6, 5-2, 6-9, 7-1, 8-3, 9-5
Xulosa qilib maqsadga erishishning eng to’g’ri yo’li bu dars mashg’ulotini loyihalashda
integrallashgan ta’lim texnologiyalarni ishlab chiqish va ulardan darsning turli bosqichlarida
samarali foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar 1. Umumiy o’rta ta’lim maktablarining informatika fani darsliklari.
2. S.I.Qulmamatov Informatikani o’qitishda innovatsion texnologiyalar fanidan amaliy
mashg’ulotlar ishlanmalari.
3. Umumiy o‘rta ta’limning informatika va axborot texnologiyalari fanidan davlat ta’lim
standarti va o‘quv dasturi.
4. Internet malumotlari.
79
Май 2021 10-қисм Тошкент BADIIY OBRAZ YARATISH SAN’ATI. Hosilova Maftuna Dilshod qizi Navoiy viloyati Navbahor tumanidagi 21-DIUM
Ona tili fani fani o’qituvchisi
^ 
O'zingizni sinang!

^
O'zingizni sinang!
«Jadidlar yoki Yosh buxoroliklar partiyasi
Yosh buxoroliklar — ...
tarkibi yoxud yozilm ay qolgan rejalar» — ...
Farm onga ko‘ra ...
B uxoro am irligi
n in g q u lashi
Omon qolgan jadidlar 1917-yili bolsheviklar tom o
nidan egallangan Turkistonga qochishdi. 1920-yil
yanvarda Toshkentda o ‘m ashib olgan Yosh buxo-
roliklam ing so‘1 qismi Fayzulla Xo jayev rahbarligida «Inqilobchi yosh
buxoroliklam ing Turkistondagi m arkaziy byurosi»ni tuzishdi.
Ammo bu
tashkilot nufuzli siyosiy kuchlam i o ‘zida mujassam etmagan. Bu tashki-
lot 0 ‘rta
Osiyoni butunlay zabt etib, uni bolsheviklar qo‘1 ostida boTgan
yangi davlat tarkibi ga qo ‘shib olishga harakat qilgan m ustam lakachilam ing
kurash vositasiga aylandi.
Fayzulla X o ‘jay ev rahbarlik qilgan Yosh buxo
roliklar va bolsheviklam ing birgalikdagi harakat
lari bilan Buxoroda davlat to ‘ntarishi tayyorlandi.
A m ir qo‘shinini parokanda qilish b o ‘yicha
ishlar
olib borildi. M ahalliy aholi orasida kuchli tashviqot
yurita boshlandi. Shu m aqsadda «Tong»
jum ali va
«Uchqun» gazetasi nashr etildi.
Yosh buxoroliklar am im i taxtdan ag ‘darishning
siyosiy va tashviqiy asoslarini hozirlashga kirish
di. Ulam ing tashabbusi bilan 1920-yil 29-avgustda
Chorjo‘yda q o ‘z g ‘olon uyushtirildi. Bu yerda M u-
vaqqat inqilobiy qo‘m ita tuzilib,
u Rossiya hukuma-
tidan yordam so‘rab iltim osnom a bilan m urojaat qil
di. Sovet davlati esa yaxshi qurollangan q o ‘shin va
m ahalliy aholini dahshatga soluvchi harbiy aviatsiya
bilan ta ’minlangan yirik harbiy qism lam i Buxoroga tashladi.
A m ir va uning
qo‘shinlari deyarli hech qanday qarshilik k o ‘rsata olmadi. Bunday vaziyat-
dan chiqa olmagan amir Sayid Olim xon o ‘z oilasi va devonidagi amaldor-u
a ’yonlar bilan A fg‘oniston tom onga qochib o ‘tdi.
1920-yil 2-sentabrda bolsheviklar armiyasi qo ‘shinlari Buxoroga kirdi.
6-oktabrda Buxoro X alq Sovet Respublikasi va Fayzulla X o ‘jay ev bosh
chiligidagi birinchi hukum at Xalq N ozirlar Kengashi tuzilganligi eTon qi
lindi.
Dene ta`rbiyasinin` tiykarg`i qurallari xa`m ta`big`iy sharayatlari

|
Dene ta`rbiyasinin` tiykarg`i qurallari xa`m ta`big`iy sharayatlari
|
bet | 86/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgDene ta`rbiyasinin` tiykarg`i qurallari xa`m ta`big`iy sharayatlari. Dene
ta`rbiyasinin` tiykarg`i qurallari. 1. Dene shiniqtiriwlar degende biz dene ta`rbiyasinin`
nizamliq xa`m waziypalarina muwapiq, arnawli sho`lkemlestirilgen xa`m sanali tu`rde
orinlanatug`in qiymilli xa`reketlerdi tu`sinemiz. 2. Gimnastika. Bul tiykarg`i, gigienaliq, sport,
ko`rkemlik, o`ndirislik, emlik bolip bo`linedi. Balalar oqiw bag`darlamasina muwapiq top, jip,
tayaq, flajok penen ten` salmaq saqlaw, ju`riw, juwiriw, ilaqtiriw, akrobatikaliq shinig`iwlar
islew arqali gimnastika menen shug`illanadi. 3. Oyin. Oyin balalardin` qiymilli xizmetlerge
bolg`an talaplarin qanaatlandiradi. Oyinda dosliq, joldasliq bekkemlenedi, kollektiv bolip
qa`weterleniw, bolisiw rawajlanadi. Baslawish klasslarda xa`reketli oyinlar, orta xa`m joqari
klasslarda sport oyinlari qollaniladi. 4. Turizm-bul oqiwshilardi tuwg`an u`lkesinin` ta`biyati,
tariyxi xa`m ma`deniyati menen tanistiriw ushin sho`lkemlestiriletug`in qidiriw, ekskursiya,
poxod xa`m sayaxatlar bolip esaplanadi. Turistlik sayaxatqa shiqqan waqitlari oqiwshilar
fizikaliq tayarliqti, ja`maatlik turmisti, basshiliq etiw xa`m bag`iniwdi, juwapkershilikti
u`yrenedi. Turizm-jayaw, velosipedli, qarli ku`nleri shana yaki lijada, qayiqta, avtobusta iske
asiriladi. 5. Sport. Bunin` fizikaliq ta`rbiyadan ayirmashilig`i onda ayirim fizikaliq shinig`iwlar
boyinsha en` joqari na`tiyjelerge erisiledi. 6. Ta`biyg`iy sharayatlar. Ku`n, xawa, suw
balalardin` den sawlig`in bekkemlewde ayriqsha orin iyeleydi. 7. Gigienaliq faktorlar. Bul
fizkul`tura sabaqlarin gigienaliq ta`miynlewdin`, oqiw, dem aliw, awkatlaniw, uyiqlaw rejimlerin
duris qollaniwdi o`z ishine aladi.
Mektepte oqiwshilardi fizikaliq jaqtan ta`rbiyalaw jollari. Bul da o`z gezeginde
birneshe to`rlerge bo`linedi; 1. Dene ta`rbiyasi sabaqlari. Ol oqiwshilardi qiymilli xa`reketler
xaqqindag`i bilim, uqipliliq, ko`nlikpelerdin` minimum da`rejesi menen tanistiradi. Dene
ta`rbiyasi sabaqlarina didaktikaliq xa`m arnawli talaplar qoyiladi. Bul talaplardin` orinlaniwi,
balada sharshawdi boldirmaydi. 2. Oqiwshilardin` oqiw sharayatlarin jaqsilaw ushin
|
| |
qollanilatug`in gigienaliq ila`jlar

|
qollanilatug`in gigienaliq ila`jlar
|
bet | 87/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgqollanilatug`in gigienaliq ila`jlar. Bul o`z gezeginde to`mendegishe bo`linedi. a) Sabaqqa
shekemgi gimnastika. Bul 10-15 minut dawam etip oqiwshilardin` sabaqqa aktivligin arttiradi.
b) Fizkul`turaliq minutlar xa`m pawzalar. Bul sabaq barisinda 3-4 turli fizkul`turaliq shinig`iwlar
islew menen sheklenedi. Na`tiyjede oqiwshilardin` sharshag`ani shig`adi, aktivlik da`rejesi
artadi. Dawam etiw waqti 4-7 minut boliwi mu`mkin. 3. Ta`nepisler. Bul waqitta balalardin`
barlig`i klasstan shig`ip, fortochkalar ashilip, klass samallawi kerek. Ta`nepislerde oqiwshilar
ushin aqilg`a muwapiq sho`lkemlestirilgen oyinlar boliwi kerek. 4. Klasstan xa`m mektepten
tis isler protsesinde oqiwshilardin` dene ta`rbiyasi. Oqiwshilarg`a dene ta`rbiyasin beriw
ushin klasstan xa`m mektepten tis ta`rbiyaliq isler protsesinde fizkul`turaliq do`gerekler,
klublar, sport sektsiyalari sho`lkemlestiriledi, oyinlar, jarislar o`tkeriledi. Mektepten tis isler JEK
yaki oqiwshilar sarayinda, sport mekteplerinde, stadionlarda o`tkeriledi.
Mektep direktori xa`m onin` orinbasarlari dene ta`rbiyasi xizmetlerin uliwma basqaradi,
jumisti jobalastiradi, sho`lkemlestiredi, qadag`alaydi. Mektepte tek dene ta`rbiyasi mug`allimi
usi jumis penen shug`illansa onda na`tiyje shiqpaydi. Sonliqtan dene ta`rbiyasi protsesinde
jumisti sho`lkemlestiriw formalari to`mendegishe a`melge asiriladi. 1. Qatan` sabaq kestesi
xa`m turaqli oqiwshilar kontingenti menen o`tkeriletug`in sabaqlar. Bul o`z gezeginde 4 ke
bo`linedi. 1. Fizkul`tura sabaqlari. Buni mug`allim o`tkeredi. 2. Uliwma fizikaliq tayarliq
sektsiyasi (Buni mug`allim, ja`miyetlik baslamadag`i instruktor alip baradi). 3. Sport sektsiyalari
(buni da mug`allim xa`m ja`miyetlik instruktor alip baradi). 4. Sawallandiriwshi dene ta`rbiyasi
sabaqlari (buni mug`allim xa`m vrach o`tkeredi). 2. Ku`nlik rejimdegi fizkul`turaliq
|
| |
Mehnatning chekli mahsuloti - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 66/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMehnatning chekli mahsuloti - boshqa ishlab omillari sarfi o‘zgarmaganda bir birlik qo‘shimcha mehnat sarfi hisobidan ishlab chiqarilgan qo‘shimcha mahsulot.
Menejer- tadbirkor o‘rtaga qo‘ygan vazifalarning amalga oshirilishini tashkil etadigan yollanma xodim; boshqaruvchi; korxonani boshqarish funksiyalarini amalga oshiradigan xodim.
Menejment- korxonani tashkil etish hamda boshqarish nazariyasi va amaliyotini o‘rganadi.
MHT ta’rifiga asosan jamg’arish - bu barcha moliyaviy (mavjud pul mablag'lari, depozitlar, qimmatli qog'ozlar, zayomlar, kreditlar va h.k.) aktivlami va material aktivlami o'sishini anglatadi.
Mikroiqtisodiyot – inson, oila, korxona (f rma) yoki tarmoq darajasidagi iqtisodiyot. Mikroiqtisodiyot makroiqtisodiyot bilan uzviy bog‘liq. Mikroiqtisodiyot ishlab chiqarish jarayonida bozor subyektlari o‘rtasida bo‘ladigan taqsimot, almashuv va moddiy mablag‘lar taqsimoti munosabatlarini o‘rganadi. Mikroiqtisodiyot ishlab chiqaruvchilar bilan davlat o‘rtasidagi munosabatlarni ham o‘rganadi. Mikroiqtisodiyotning asosiy bo‘limlari: f rma va iste’mol nazariyalari, bozor tarkibi, infratuzilmalar, monopoliya va raqobat muammolari, daromad taqsimoti, davlat va xususiy biznesning o‘zaro bog‘liqligi, mehnat bozori tahlili, talab va taklif o‘rtasidagi nisbat, ish haqi va mehnat unumdorligi hisoblanadi.
Milliy boylik - insoniyat jamiyati taraqqiyotida ajdodlar tomonidan yaratilgan va avlodlar tomonidan jamg‘arilgan moddiy va ma’naviy boyliklar hamda foydalanishga jalb qilingan tabiat in’omlari.
Milliy daromad - yangidan vujudga keltirilgan qiymat bo‘lib, SMMdan egri soliqlami chiqarib tashlash yo‘li bilan aniqlanadi.
Milliy hisoblar - buxgalteriya schyotiga o'xshash formadagi jadvallar tizimi bo'lib, u YAIMni ishlab chiqarish, taqsimlash va oxirgi foydalanish jarayonini xarakterlaydi.
Milliy hisoblar tizimi - YAIM va milliy daromadni ishlab chiqarish hamda ulardan foydalanishni xarakterlaydigan hamda o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatadigan hisoblar andozasi.
|
| |
Milliy innovatsion tizim - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 67/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMilliy innovatsion tizim - bu yangi texnologiyalar rivojlanishini belgilab beruvchi vositalar, ko‘nikmalar va bilimlami yaratish, saqlash va transfert qilish uchun zarur boigan o‘zaro bogiiq institutlar tizimidir.
Milliy valuta – muayyan mamlakat pul birligi. Mamlakatda yakka muomala quvvati va konvertlanganlik holatiga ko‘ra tashqi savdo va xalqaro hisob-kitob ishlarida qo‘llaniladi.
Milliy vаlyutаning qаdirsizlаnish – qаyd qilinmаgаn vаlyutа kursi tizimi аmаl qilаyotgаn shаrоitdа chеt el vаlyutаlаrigа nisbаtаn milliy vаlyutаning kursining kаmаyishi.
Milliy vаlyutаning qimmаtlаshishi – qаyd qilinmаgаn vаlyutа kursi tizimi аmаl qilаyotgаn shаrоitdа chеt el vаlyutаlаrigа nisbаtаn milliy vаlyutаning kursining ko’tаrilishi.
Moddiy -buyumlashgan boylik - milliy boylikning inson mehnati bilan yaratilgan ashyoviy - buyum ko‘rinishga ega boigan qismi.
Model - lotincha “modulus” so’zidan kelib chiqib, o’lcham, namuna ma’nolarini anglatadi.
Moliya - bu turli darajada markazlashgan pul fondlari vositasida iqtisodiyot subyektlari pul daromadlarini tashkil etish, taqsimlash va ulardan foydalanish bo‘yicha vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir.
Moliya bozorlari (financial markets) – pul mablag‘lari oqimini jamg‘armalar egalaridan qarz oluvchilarga yo‘naltiradigan bozor institutlari majmui.
Moliyaviy operatsiyalar – bu moliyaviy aktivlar va majburiyatlar darajalaridagi o’zgarishlar (misol uchun, qaytarilmagan ssudaning asosiy summasini to’lash majburiyatlarning qisqarishini o’zida namoyon etadi).
Monitoring tushunchasi lotincha “monitor” – kuzatuvchi, ogohlantiruvchi (yelkanli kemada oldinga boqib, sharoitni aniqlab berish uchun belgilangan matros shunday nom bilan atalgan) so‘zlaridan tuzilgan.
Monopol faoliyatni tartibga solish - bu davlatning ishlab chiqaruvchilaming bozorni monopollashtirish imkoniyatini cheklash maqsadida amalga oshiradigan qonunchilik, ma’muriy va iqtisodiy tavsifdagi chora-tadbirlari.
Monopol narx- monopoliyachi tomonidan belgilanadigan narx turi. Maqsadlarga muvofiq monopoliyachi monopol yuqori va monopol past narxlarni belgilashi mumkin.
|
| |
Nofunksional talab - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 71/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKNofunksional talab - tovarni sifati bilan bog‘liq bo‘lmagan omillarga asoslangan talab.
Nokooperativ o‘yin - bu o‘yinda qatnashchilar mustaqil ravishda qaror qabul qiladi.
Nol sum yutuqqa ega bo‘lgan o‘yin (zero sum game) - o‘yinda bir kishining yutug‘i boshqa o‘yinchilarning yutqazgan summalari yig‘indisiga teng.
Nolga teng bo‘lmagan sumga ega bo‘lgan o‘yin (non zer sum game) - bu uyinda bir guruh o‘yinchilar yo yutadi yoki boy beradi.
Nominal daromad - aholi tomonidan pul shaklida olingan daromadlar so'mmasi.
Nominal ko’rsatkichlar – joriy davr narxlarida o’lchanadigan ko’rsatkichlardir.
Nominal ish haqi - pul formadagi ish haqi, faqat pul hajmini ifodalaydi, uning sotib olish qobiliyatini hisobga olmaydi.
Nominal YAIM - joriy narxlarda hisoblangan YAMM.
Noosfera - barqaror rivojlanishga o‘tishning yetuklik va yakunlovchi bosqichi, jamiyatning kelajakda kutilayotgan, insonning tabiatga yo‘l qo‘yish mumkin bo‘lgan darajada ta’sir ko‘rsatishi ta’minlanuvchi holati. Noosfera barqaror rivojlanish magistrali bo‘yicha o‘tish jarayoni rivojlanuvchi maqsadli mo‘ljal hisoblanadi.
Noosfera rivojlanish (noosferogenez) va «barqaror rivojlanish» - o‘z mohiyatiga ko‘ra, bir-biriga yaqin tushunsa bo‘lib, ulardan ikkinchisi faqat noosfera harakatlanishining boshini anglatadi xolos.
Noratsional talab - bu rejalashtirilmagai talab bo‘lib, shaxsning xozirgi hohishini, kayfiyatini, injiqligini uchratishi bilan vujudga keladigan vaqtinchalik talab.
Notarif usullar — tovar ayirboshlashga ta’sir qilish dastaklarini, ya’ni mamlakatga olib kiriladigan yoki chetga chiqariladigan mahsulot hajmi va nomenklaturasini cheklashni bildiradi.
Notijorat yuridik shaxs – bu ixtiyoriylik asosida tashkil etilgan, daromad (foyda) olishni o‘z faoliyatining asosiy maqsadi qilib olmagan hamda olingan daromadlar (foyda)ni o‘z a’zolari o‘rtasida taqsimlamaydigan o‘zini-o‘zi boshqarish tashkiloti.
|
| |
Oxirgi iste’mol uchun qilingan xarajatlar

|
Oxirgi iste’mol uchun qilingan xarajatlar
|
bet | 74/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKOxirgi iste’mol uchun qilingan xarajatlar - uy xo'jaligi a ’zolari rezidentlaming iste’mol tovarlari va xizmatlar sotib olish uchun qilingan xarajatlari, shuningdek davlatni boshqarish organlari va uy xo'jaliklariga xizmat ko'rsatuvchi notijorat tashkilotlaming yakka tartibli va jamoa is’temoli uchun qilgan xarajatlari yig'indisi. Xarajatlami bunday guruhlash oxirgi iste’molni kim tomonidan moliyalashtirilishini ko'rsatadi.
O‘
O‘rindosh ne’matlarni chekli almashtirish normasi (marginal rate of substitution) - umumiy naflik darajasi o‘zgarmaganda isge’molchi bir birlik birinchi ie’matni qancha birlik ikkinchi ne’mat bilan almashtirishini ko‘rsatadi.
O‘rindosh tovarlar (substitution goods) - iste’mol qilishda bir-birini o‘rnini bosuvchi tovarlar yoki bir xil extiyojni qondiruvchi tovarlar.
O‘rindosh tovarlarni almashtirish samarasi – iste’molchining iste’mol majmuiga kiruvchi ne’matlardan birining narxi o‘zgarishi natijasida iste’mol tarkibining o‘zgarishi.
O‘rtacha daromad (average revenue) - bir birlik tovarni sotishdan tushgan daromad.
O‘rtacha mahsulot - jalb qilingan ishchi kuchi va kapitalning bir-birligiga to‘g‘ri keladigan mahsulot miqdori.
O‘yin - oldindan belgilangan qoidalar asosida iqtisodiy sub’ektlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar (qarorlar qabul qilish).
O‘yinlar nazariyasi - fan yo‘nalishi bo‘lib u o‘yin qatnashuvchilarining vaziyat bo‘yicha harakat qilish va haror qabul qilishni matematik usullar yordamida o‘rganadi.
O‘zak mahsulot - xaridoming shartnoma bo‘yicha olishi ko‘zda tutilgan muayyan tip, tur va sinfga tegishli boigan mahsulot; masalan-shaxsiy kompyuter.
P
Pablik rileyshnz – mol, xizmat, firma, korxona haqida yaxshi fikrni vujudga keltirish jarayoni.
Pareto optimum (Pareto samaradorlik) - ne’matlarni shunday taqsimlanishiki bunda biror kishining turmush farovonligini pasaytirmasdan boshqa kishining turmush farovonligini oshirib bo‘lmaydi.
|
| |
Pirovard mahsulot - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 75/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKPirovard mahsulot - ishlab chiqarish jarayoni yakunlangan, shaxsiy va unumli iste’mol qilishga tayyor bo‘lgan mahsulotlar.
Portfel investitsiyalari (portfolio investments)- mahalliy valyutada to‘lanadigan, xorijda aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatli qog‘ozlarni xarid qilishga doir moliyaviy operatsiya. Portfel investitsiyalari xatar darajasini sarmoyali diversifikatsiyalash hisobiga pasaytiradi., lekin investorga xarid qilingan mulk ustidan amaldagi nazoratni bermaydi.
Potensial mahsulot - bozorga ushbu mahsulotga o’xshash tovarlaming kirib kelishi asnosida mahsulotni takomillashtirish potensiali, foydalanuvchilaming iltimoslariga ko‘ra mahsulotga sezilarli o‘zgartirishlar kiritib boriladi.
Potensial YalM — to'liq bandlilik sharoitida yoki mavjud sarmoya resurslari va ishchi kuchidan to'liq foydalanish hisobiga erishilishi mumkin bo'lgan ishlab chiqarish hajmi.
Preferensiya – iqtisodiyotni maqsadga muvofiq rivojlantirish va tartibga solishda ayrim soha va tarmoqlar, korxona va ishlab chiqarish turlariga nisbatan beriluvchi imtiyoz, afzallik va ustuvorliklar.
Prognoz - kelajakda ob’ektning ehtimol holatlari, muqobil yo’llari va ularni amalga oshirish muddatlari to’g’risida ilmiy asoslangan fikr-mulohazalarning miqdori tushuniladi.
Proteksionizm (protectionism) – ichki bozorni chet el raqobatidan himoya qilish maqsadida tovar va xizmatlar xalqaro oqimlari yo‘liga davlat tomonidan joiy etiladigan cheklovlar tizimi.
Psevdoinnovatsiyalar - bu mahsulot yoki jarayonlaming iste’mol tavsiflarini o‘zgartirmagan holda, ulaming tashqi ko'rinishlarini o‘zgartirishdir.
Pul – hamma tovarlar va xizmatlar ayirboshlanadigan, umumiy ekvivalent bo‘lgan maxsus tovar, bozor iqtisodiyotining asosiy vositasi. Pul bozor yuzaga kelishi va rivojlanishining mahsulidir. Pul kelib chiqish tarixi va tabiatiga ko‘ra 3 xil xususiyatga ega: a) hamma narsaga ayirboshlanadigan muhim xarid vositasi; b) boylik timsoli; c) mehnatni qiymat shaklida o‘lchab boradigan vosita.
Pul agregatlari – bu pul massasini muqobil o‘lchash imkoniyatini beruvchi ko‘rsatkichlardir. Jamg‘arila borib xarid qobiliyatini saqlovchi barcha pul vositalari pul agregati deb ataladi. Bunga naqd pullar, ma’lum muddatga yoki muddatsiz bankka qo‘yilgan pullar, sertif katlar va boshqalar kiradi. Pul muammosini muqobil o‘lchovchi hisoblanadi. Hozirda quyidagi pul agregatlari farqlanadi: M1 – pullar, unga naqd pullar (metall va qog‘oz pullar), chekli qoyilmalar, gohida kredit kartochkalari kiradi. M2 – pullar, unga M1 – cheksiz jamg‘arma hisoblaridagi qo‘yilmalar, qisqa muddatli qo‘yilmalar kiradi. M3 – pullar, unga M2 muddatli yirik qo‘yilmalar kiradi.
|
| |
Fayzulla X o‘jayev - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

0 ‘zingizni sinang!
1920-yil 29-avgustda ...
1920-yil 2-sentabrda ...
M uvaqqat inqilobiy q o‘m ita — ...
F. X o ‘jayev — ...
Tarixiy hujjat
B uxoro am irligi xa zin a si haqida
B u x o ro am irin in g b o sh v a z iri — q o ‘ shbegi M irzo N a sru llo n in g sh ax san
o ‘z i tu z g a n r o ‘y x a t b o ‘y ich a: B u x o ro tillasi 1148380 dona, ru s tilla si —
4 3 6 5 1 0 0 dona, y o m b i h o lid a g i g a m b u rg tilla si — 17 dona, k u m u sh i —
45 to n n a, ru s k u m u sh i — 22 to n na 160 kg, B u x o ro tan g a si — 6 2 8 3 4 7 8 0
dona, B u x o ro m is ta n g a si — 13 to n n a, tilla kukuni — 1 to n n a, y irik
b rillia n tla r — 3483 k arat, b u y u m la rg a tik ilg a n b rillia n tla r — 968 karat,
qim m atb ah o to sh la r — 8617 k a ra t b o ‘lgan. A m ir O lim xon q o ‘lidagi ru s
san o at b a n k la ri ak siy alarin in g q iy m ati 33 m illio n s o ‘m edi. U n in g x azi-
n a sid a 100 m ln R o ssiy a im p e riy a si p u lla ri b o ‘lg an i h a m q a y d etilgan.
v -
Yakunlarni chiqaranuz!
►
► Y o sh b u x o ro lik la r faoliyati.
► 1910-yil ta x tg a S a y id O lim x o n o ‘tirdi.
► Islo h o tla r o ‘tk a z ish g a u rin ish lar, n am o y ishlar.
► 1920-yil 2 9 -av g u std a C h o rjo ‘y d a q o ‘z g ‘o lo n u y u sh tirild i.
► B u x o ro a m irlig i tu g atilib , 1920-yil B X S R tash k il qilindi.
A tam alar izohi
M utaassib (arabcha — o ‘ta fidoyi) —
d in g a qattiq berilg an , u n in g
aq id alarig a k o ‘r -k o ‘ro n a a m al qiluvchi.
R adikal (lotincha — tubdan) —
k e sk in v a q a t’iy c h o ra lar tarafdo ri.
M uvaqqat (arabcha) —
v aq tin ch a, m u a y y a n m u d d a tg a tu z ilg a n hukum at.
^
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

77
Май 2021 10-қисм
Тошкент
INFORMATIKA DARSLARIDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH
Hojiyeva Dilnavoz To’lqinovna
Jamilova Dilnoza Abdulloyevna
Navoiy viloyati Qiziltepa tumani
3-umumiy o’rta ta’lim maktabi
matematika va informatika fani o’qituvchilari
Annotatsiya:
Ushbu maqolada informatika va axborot texnologiyalarining bugungi kundagi
ahamiyati, informatika darslarida qo’llash mumkin bo’lgan interfaol metodlar va ularning
qo’llanilishi haqida malumotlar berilgan.
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
fanning nima uchun kerakligini, uni o’rganishning nima uchun zarurligini tushuna olmaydilar.
O’quvchilarning faqatgina fizika faniga qiziqishini oshirishga qaratilmay, balki ularning texnik
faolligini rivojlantirish, fan va texnika yutuqlarining zamonaviy ishlab chiqarishdagi o’rni va
ahamiyatini ko’rsatish bilan ularning politexnik tayyorgarligini kuchaytirishni ham ko’zda tutadi.
Jumladan, “Elektr sig’imi”, “Kondensatorlar”, “Yarim o’tkazgichli asboblar”, “Elektromagnit
tebranishlar va to’lqinlar” mavzular o’tilayotgan vaqtda uning amaliy ahamiyatiga e’tibor berilishi,
o’quvchilarning texnik ijodiy qobiliyatlarini rivojlanishiga ijobiy ta’sir qiladi. O’quvchilar
“Tokning magnit maydoni” masalasini o’rganishda organizm to’qimalarining magnit xossalari,
to’qimalar ma’lum darajada suvga o’xshab diamagnit ekani, shuning uchun u tashqi magnit
maydon ta’sirida umuman magnitlanmasligi haqida bilib oladilar. Biroq organizmda paramagnit
moddalar, molekulalar, ionlar mavjud(organizmda ferramagnit zarralar bo’lmaydi). Magnit
maydon ularga ta’sir etib, hayot faoliyatining ko’pgina jarayonlariga, masalan, hujayralarning
holatiga, to’qimalarning nafas olishiga, odamning nerv sistemasiga va boshqalariga ta’sir etadi.
Yana shuni ham nazarda tutish kerakki, o’tkazgichning qarshiligi kichik bo’lganda qarshilik
qancha kam bo’lsa, tok kuchi shuncha katta bo’ladi.
Ilm-fanga, ustoz-murabbiylarga e’tibor qaratilayotgan shunday zamonda biz o’qituvchilardan
yangi zamonga yangicha qarash, yondoshish va texnologiyalar bilan o’quvchilar ongiga, qalbiga
kirib borish talab qilinar ekan, shu oliy maqsad ila qadam tashlashimiz lozimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Ya.I.Perelman “Qiziqarli fizika” Toshkent-2009y 6 bet.
2. K.Tursunmetov “Ma’lumotnoma” Toshkent-2007 y 13-15 betlar .
3. L.S.Landsberg “Optika”. Moskva. 1976 y. 5-bet
|
| |
A m ir O lim xon - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

davlat tomonidan q at’iy belgilab q o 4yilgan m aosh
ta ’sis etildi. «S o4ngra biz tom onim izdan, — deyila-
di farm onda, — xususan, shariat amri bilan m am
lakat da foydali bilim lam i rivojlantirish va rag 4-
batlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar k o 4riladi».
Shuningdek, amir o 4z xazinasidan tashqari alo
hida davlat xazinasini ta ’sis etishga, davlat ehti-
yojlaridagi kirim lar va chiqim lam i aniq hisoblab
boravchi budjet belgilashga ham v a ’da bergandi.
Farmonda bosm axona ochish, m ahbuslam i zindon-
lardan ozod qilish haqida ham v a ’dalar berildi. A na
shu m aqsadda poytaxtda istiqom at qiluvchi «tiniq
fikrli va oqil» odam lardan «assambleya» (majlis)
Buxoro amiri Olimxon
tuzuvchi «millat»ni saylash ham moMjallangan edi.
Farm on katta v a ’dalar asosida tuzilgan boMsa-
da, jadidlarda u shubha u y g 4otdi. Yosh buxoroliklar rahnam olari (farmonni
am alga oshirish m aqsadida tuzilgan qo4m ita
Yosh buxoroliklar q o ‘mitasi
deb atalgan) o 4zlarining islohotlar borasidagi fikr-m ulohazalarda yakdillikka
erisha olmadilar. M ahmudxo ja Behbudiy, M ullaxon o 4g 4li, M irzo G 4ulom
vazmin, bosiq harakatlar bilan farm onni q o 411 ab-quvvatlagan b o 4Isa, radikal
harakat tarafdorlari Fayzulla X o4jayev, A bdurauf Fitrat va U sm on X o 4ja kabi-
lar yanada chuqur islohotlar o 4tkazishni talab qilib, o 4z tarafdorlarini zudlik
bilan nam oyish o 4tkazishga da’vat etdilar.
1917-yil 8-aprelda jadidlar Karki va Buxoroda nam oyishlar o 4tkazishdi.
Buxoroda nam oyishga to 4plangan 150 kishiga Fayzulla X o 4jayev va A bdu
rau f Fitrat rahnam olik qilishgan. Shiorlarda «Yashasin Am ir!» qatorida
«Hurriyat, Adolat, M u saw at!» kabi boshqa mazm undagi da’vatlar ham bor
edi. N am oyishga chiqqanlar A rkkacha yetib kelishganida amir sarbozlari
ulam i to 4xtatishga buyruq oldi. 200 piyoda va 300 otliq sarbozdan iborat
amir q o 4shini nam oyishga chiqqanlam i tarqatib, hibsga ola boshladi. Bundan
tashqari A rk ostonasini islohotlarga qarshi chiqqan 7 mingdan ziyod ancha
uyushgan m ullalar guruhi egallab oldi. M ullalar A rkka yaqin kelishga bo-
tingan har qanday kishini o 4ldirish bilan tahdid qildilar. N am oyishchilarga
toshlar yo g 4dirilib, ularni do4pposlay va haqoratlay boshlashdi. 30 dan ziyod
namoyishchi hibsga olindi, k o 4plariga tan jarohati yetkazildi. Qutulib qolgan
nam oyishchilar boshqa shaharlarga qochib jo n saqlashdi.
Buxorodagi voqealar jadidlam i sergaklantirdi. M a’rifatli hukm dor tariqasi-
da nam oyon b o 4lgan Sayid Olim xonning xalq orasida hurmati qolmadi.
Oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` Mangeym sistemasi

waziypalar belgilendi. Oqiwshilar tapsirmalardi o`zbetinshe jeke orinlap, orinlang`ani tuwrali
mug`allimge esap berdi.
Oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` Brigada-laboratoriyaliq usili. Sovet pedagoglari Dal`ton-
plannin` ideyasin paydalanip oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` brigada-laboratoriyaliq tu`rin oylap
tapti. Mug`allim tapsirmani 6-7 oqiwshidan ibarat brigadag`a berdi. Brigadani oqiwshi brigadir
basqardi. Bir oqiwshi isledi, basqa oqiwshilar islemey jumissiz ju`rdi, biraq baxa xa`mmege
ten`dey qoyildi. Mug`allimnin` roli pa`seydi, oqiwshilardin` jeke oqiw jumislarina a`xmiyet
berilmedi. Sonda da da`slep ta`jiriybede sinalmastan oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` bul tu`ri
ken` qollanildi. 1932-jili zaman talabina juwap bermegen oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` tu`ri
sipatinda arnawli qarar menen sovet mektebi oqitiw sistemasinan alip taslandi.
Tramp plani. Amerikada oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` jan`a tu`ri Tramp-plani payda
boldi. Oni professor Lloyd Tramp islep shiqti. Oqitiw jumislari u`lken sabaq xanalarinda,
kishkene toparlarda xa`m jeke alip barildi.
U`lken klass jaylarinda joqari qa`nigeli mug`allimler texnikaliq qurallardan paydalanip
yamasa onnan da ko`p parallel` klasslarda lektsiya oqidi. Onnan keyin oqiwshilar 15-20 dan
kishkene toparlarg`a bo`linip, lektsiya materiallarin dodaladi, tartislar uyimlastirdi, lektsiyag`a
qosimsha materiallar tapti. Kishkene toparlardag`i oqiw islerine mug`allimnen basqa tema
boyinsha bilimli oqiwshilar da basshiliq etti. Jeke oqiw jumislari, mug`allimnin` minnetli
tapsirmasi, ayirim jag`dayda oqiwshinin` qa`lewi boyinsha o`tkerildi. U`lken klass
xanalarindag`i oqiw jumislarina waqittin` 40%, kishkene topardag`i oqiw jumislarina waqittin`
20 %ti, jeke jumisqa waqittin` 40% ti berildi. Tramp–plani Amerikada en` ko`p qollanilatug`in
oqitiw jumislarin sho`lkemlestiriwdin` negizgi tu`rine aylandi. Eksperimental` mekteplerde usi
plan boyinsha isledi. Ko`pshilik mektepler Tramp-plannin` ayirim jerlerin qollap, oqitiw
jumislarin alip bardi.
Deni saw, sap deneli - Uliwma pedagogika

O`tmishtin` pedagogikaliq miyraslarinda da dennin` sawlig`i ma`selesine ayriqsha itibar
beriledi. Ma`selen deni saw anadan,
deni saw bala tuwiladi, sap denede sap aqil, densawliq-
teren` bayliq.x.t.b. usig`an uqsas naqil-maqallar bug`an da`lil boladi. Xaliq da`stanlarinda da
den sawliq xa`m dene ta`rbiyasi ma`seleleri ko`plep so`z etiledi.
Mektep, mektepten tis ta`rbiyaliq mekemeler xa`m shan`araq balalardin` duris,
fizikaliq
jaqtan rawajlaniwin ta`miynlew xa`m den-sawlig`in bekkemlew islerinde birgelikte xa`reket
etedi.
sawallandiriwshi ila`jlar

yaki ja`miyetlik instruktor o`tkeredi. 3. U`yde o`tkeriletug`in fizkul`turaliq sawallandiriwshi
islerde o`z gezeginde 3 ke bo`linedi 1. Azang`i gimnastika xa`m juwiniw, 2.
Sabaq tayarlaw
waqtindag`i fizkul`tpauzalar, 3. Seyil xa`m xa`reketli oyinlar.
Bunnan tisqari klasstan xa`m mektepten tis massaliq-fizkul`turaliq ila`jlar bar. Ol o`z
gezeginde 4 ke bo`linedi. 1. Mektep bag`darlamasi boyinsha jaris. 2. Sport tu`rleri boyinsha jaris.
3. Sport kesheleri xa`m bayramlari. 4. Turistlik poxodlar.
Al shan`araqta balag`a dene ta`rbiyasin beriw bolsa da`slepki waqitlari ata-analardin`
aktivliginde ko`rinedi. Olar balalardin` duris o`siwine ayriqsha itibar beredi.
Biraq bala
mektepke barg`annan keyin bul xaqqinda az oylaytug`in boladi.
Studentlerdin` o`zin-o`zi tekseriwi, o`z betinshe u`yreniwi ushin sorawlar;
1. Estetikaliq ta`rbiya degen ne xa`m onin` tiykarg`i waziypalari nelerden ibarat?
2. Ne sebep estetikaliq ta`rbiya, milliy ta`rbiya menen tig`iz baylanisadi?
3. Balalar turmisinin` xa`m xizmetinin` estetikasi nelerden ibarat?
4. Ta`biyat qanday jag`daylarda estetikaliq ta`rbiyanin` quralina aylanadi?
5. Estetikaliq sezim dep nege aytamiz?
Monopolistik Raqobat (monopolistic competition)-

|
Monopolistik Raqobat (monopolistic competition)-
|
bet | 68/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMonopolistik Raqobat (monopolistic competition)- tabaqalashtirilgan mahsulot ishlab chiqaruvchi ko‘plab mayda firmalardan iborat bozor tuzilmasi.
Monopoliya - bu shunday bozorki, unda faqat bitta mahsulot ishlab chiqaruvchi firma faoliyat olib boradi mahsulot ishlab chiqarishni, sotishni to‘liq nazorat qiladi.
Monopoliya- bozorda ustun mavqeni egallab olgan korxona yoki korxonalar guruhi, bu hol unga narxlarni nazorat qilish va belgilash imkonini beradi; bitta yoki bir nechta korxonalar tomonidan nazorat qilinadigan bozor shakli.
Monopoliyaning o‘lik yuki yoki jamiyatning sof yo‘qotishi - monopolist bo‘lmagandagi mahsulot ishlab chiqarish hajmidan monopolist ishlab chiqargan maxsulot ayirmasiga teng.
Moslashuvchanlik (elasticity ) – foiz o‘zgarishlari sifatida ifodalangan, bir o‘zgaruvchi miqdorning boshqasiga o‘zgarishiga munosabat mezoni.
Motivatsiya – menejmentning, inson xulqining motivatsiyadan uni faoliyatini boshqarish amaliyotida foydalanishni ko‘zda tutuvchi vazifasi. Har bir kishining xulqi motivatsiya, ya’ni kishining ma’lum harakatlarini amalga oshirishga undovchi ichki kuchlar bilan belgilanadi. Motivatsiya uning ichki holati omillari yoki atrof-muhit, tashqi holat vaziyat, sharoitlar ta’siriga javobi ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Har bir kishi motivatsiyaning shaxsiy tuzilishiga ega, bu uning rivojlanishi, o‘z qobiliyatlari, qandaydir natijalarga erishishini namoyon qilish va o‘zicha baholashi jarayonida shakllanadi. Motivatsiya kishining ehtiyojlari, ularni qanoatlantirilish darajasi va imkoniyatlarini his qilish bilan belgilanadi.
Mukammal rakobatlashgan bozor - agar bozor kuyidagi xususiyatlarga ega bo‘lsa: bozor sub’ektlar tovar narhiga tasir qila olmaydi; firmalarni bozorga kirish va chiqishi erkinligi; sotuvchilar birgalikda xarakat qilmaydi; bozor tugrisidagi barcha axborotlar bilan bozor sub’ektlari tanish.
Mukammal raqobat- har biri mahsulot narxiga ta’sir ko‘rsata olmaydigan mahsulot sotuvchilari va xaridorlari ko‘p bo‘lgan, bozorga kirish uchun tashkiliy, iqtisodiy va ma’muriy to‘siqlar bo‘lmagan bozor.
|
| |
Nou-xau (inglizchadan - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 72/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKNou-xau (inglizchadan - «bilaman qandayligini») ishlab chiqarish texnologiyasi, ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish uchun zaruriy ilmiy-texnikaviy, tijorat, tashkiliy bo‘limlar yoki «Nou-Xau» - yangi g‘oya, fikr, texnologiyalar yoki muammolarni o‘ziga xos yechish. Uning tarkibiga tijorat sirlari, patent qilinmagan texnologik jarayonlar, ishlab chiqarish hamda savdoga taalluqli bo‘lgan ma’lumotlar kiradi.
Novatorlar - ilmiy-texnik bilimlar generatorlari, yangiliklami yaratuvchilari hisoblanadilar. Ular alohida ixtirochilar yoki ilmiytadqiqot muassasalari ham boiishi mumkin. Novatorlar ixtirolardan olinadigan foydaning bir qismiga egalik qilishdan manfaatdor bo’ladilar.
Noverbal axborotlar - jo‘natuvchi tomonidan so‘zlardan foydalanmasdan yuboriladigan axborotlar.
Nufuzli narx - aholining yuqori daromad oluvchi qatlami xarid qiladigan tovarlami sotishda qo‘llaniladi.
Nullifikatsiya - Inflatsiya sur’ati juda yuqori darajada bo‘lganda qoilanilib, bunda qadrsizlangan pul o ‘miga muomalaga yangi pul birliklari chiqariladi.
O
Ob’ektiv (matematik) extimol - voqea va hodisalar jarayonida takrorlanishlarni hisob-kitob qilishga asoslangan.
Obligatsiya – uning egasi jamiyatga qayd qilingan foiz olish sharti bilan pul qo‘yganliginitasdiqlovchi qimmatli qog‘ozdir.
Ochiq bozordagi operatsiyalar – Markaziy bank tomonidan davlat obligatsiyalarini (qimmatli qog‘ozlarni) tijorat banklari va aholidan sotib olish va ularga sotish bo‘yicha operatsiyalardir.
Ochiq iqtisodiyot – bu shunday iqtisodki, unda mamlakatning barcha fuqarolari xalqaro tovar va kapital bozorida oldi-berdilarni cheklanmagan holda amalga oshirishlari mumkin. 2. Tashqi iqtisodiy bozorda keng savdo-iqtisodiy va moliyaviy aloqalarga ega bo‘lgan iqtisodiyot. Tovar va xizmatlarning eksport importi hamda moliyaviy operatsiyalarni amalga oshiruvchi iqtisodiyot. Ochiq iqtisodiyot modelida tovarlar, xizmat va kapital oqimlari milliy chegaralar tashqarisiga chiqib turadi va unda asosiy makroiqtisodiy ayniyat quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi U=Sh+I+G+NX, bunda U – milliy mahsulot, Sh – shaxsiy iste’mol uchun xarajatlar, I – korxonalarning yalpi investitsiyalari, G – davlatning tovar va xizmatlarni sotib olish bilan bog‘liq xarajatlari, NX – sof eksport.
|
| |
Mulk obyektlari - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 69/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMulk obyektlari - bu mulkka aylangan barcha boylik turlari.
Mulk sub’ektlari – bu mulk ob’ektining o‘zlashtirishda qatnashuvchilar, mulkiy munosabatlar ishtirokchilari.
Mulkchilik munosabatlari - bu mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf qilish jarayonida vujudga keladigan munosabatlar.
Mulkdan foydalanish – bu mol-mulkning iqtisodiy faoliyatda ishlatilishi yoki ijtimoiy hayotda qo‘llanilishi.
Mulkka egalik qilish – mulkdorlik huquqining uning egasi qo‘lida saqlanib turishini bildiradi va yaratilgan moddiy boyliklarni o‘zlashtirishining ijtimoiy shaklini ifodalaydi.
Mulkni tasarruf etish - bu mol-mulk taqdirini mustaqil hal qilish.
Muomala xarajatlari - tovar ayirboshlanish jarayoni bilan bog‘liq xarajatlar bo‘lib, uning turlari mavjuddir: oldi-sotdi jarayonidagi xarajatlar va muomala jarayonida ishlab chiqarish sohasini davom ettirish bilan bog‘liq xarajatlar.
Muqobil narx — bu bir birlik tovarning ishlab chiqarishga sarfl anadigan xarajatning ikkinchi tovarni ishlab chiqarishga zarur bo‘lgan xarajat orqali ifodalanishidir.
Mutlaq afzallik — mamlakatlar mutlaq afzallikka ega bo‘lgan (tannarxi pastroq bolgan) tovarlarni ishlab chiqarishga ixtisoslashadi va ularni eksport qilishadi, boshqa tovarlarni (boshqa mamlakatlar mutlaq afzallikka ega tovarlarni) esa import qilishadi.
Mutlaq ustunlik nazariyasi – mamlakatlar mutlaq ustunlik sharoitida kam xarajatlar bilan ishlab chiqarilgan tovarlarni eksport qilishadi va boshqa mamlakatlarda mutlaq ustunlik sharoitida kam xarajatlar bilan ishlab chiqarilgan tovarlarni import qilishadi.
Muvozanat narx (equilibrium price) - talab bilan taklifni tenglashtiruvchi narx. Muvozanat narxga tugri keladigan tovar miqdoriga muvozanat mahsulot miqdori deyiladi.
N
Naflik funksiyasi - iste’mol qilingan ne’matlar mikdoriniig o‘zgarishi natijasida olinadigan naflikni
Naflilik – tovarlarning kishilarning biron-bir iste’molini qondirish layoqati.
|
| |
O`zin-o`zi tekseriw xa`m baxalaw ushin sorawlar, ma`seleler, tapsirmalar xa`m testler

19. Da`stu`riy emes sabaqlardin` o`zgeshelikleri xa`m artiqmash-liqlari qanday?
20. Da`stu`riy emes sabaqlardin` du`zilislerine sipatlama berin`.
21. Sabaqlardi jan`asha jobalastiriw xa`m o`tkeriw texnologiyasi xaqqinda Siz qanday
pikirdesiz?
22. Ne ushin keyingi jillari uqipli, intali, talantli jaslardi oqitiw- ta`rbiyalawg`a u`lken
itibar berilmekte?
23. XXI a`sirde oqitiw jumislarin sho`lkemlestiriw tu`rlerinde qanday jan`aliqlar boliwi
mu`mkin, bir oylap ko`rin`.
24. Oqiwshilardin` sabaqta o`z betinshe islerin sho`lkemlestiriwde, u`yge tapsirma
beriwde xa`m oni tekseriwde qanday jan`a ta`jiriybeler bar?
25. Oqitiw jumislarin sho`lkemlestiriwde xabar, baylanis texno-logiyalarinin`, internet
xa`m komp`yuterdin` a`xmiyeti neden ibarat?
26. Tanis mektepke barip keleshekte o`zin`iz oqitatug`in pa`n boyinsha 2-3 sabaqqa kirip
qollanilg`an sabaq tu`rin, onin` du`zilisin xa`m basshiliqqa aling`an oqitiw printsiplerin
aniqlan`.
27. Sabaqtin` mina du`zilisi qaysi sabaq tu`rine ta`n? (sabaqti sho`lkemlestiriw, u`yge
tapsirmani soraw, jan`a temani tu`sindiriw, bekkemlew, u`yge tapsirma beriw). A) Bekkemlew
sabag`i V) Ta`kirarlaw sabag`i S)Tekseriw sabag`i D) Juwmaqlaw sabag`i E) Duris juwap joq.
28. To`mendegi du`zilistegi sabaq qanday sabaq tu`ri dep ataladi? Aldag`i jumistin`
maqsetin tu`sindiriw, sabaqta qollanilatug`in teo-riyaliq bilimlerdi eske tu`siriw, oqiwshilarg`a
tapsirma beriw xa`m olardin` berilgen tapsirmalardi orinlawi, oqiwshilardin` o`zbetinshe
jumislardi orinlawin tekseriw, u`yge tapsirma beriw. A) Ta`kirarlaw sabag`i; V) Aralas sabaq; S)
Birlesken sabaq; D) Bekkemlew sabag`i; E) Juw-maqlaw sabag`i
29. Sabaqti daralap alip bariwdin` en` na`tiyjeli jolin ko`rsetin`? A) Ku`shli oqiwshilardi
to`men oqiwshilarg`a bekitiw; V) Qosimsha sabaq o`tkeriw; S) Sabaqti orta oqiytug`in
oqiwshig`a maslastirip alip bariw; D) Ku`shli, orta, to`men oqiwshilar ushin ilayiqli jumislar
beriw; E) Duris juwap joq.
30. Seminar sabag`inin` xarakterli o`zgesheligin ko`rsetin`? A) Seminar
sabag`i-oqitiw metodi; V) Seminar sabag`i-oqitiwdi sho`l-kemlestiriw tu`ri; S) Seminar sabag`i
tek joqarg`i klasslarda qolla-niladi; D) Seminar sabag`inda oqiwshilardin` bayanlamalari tin`la-
nadi xa`m dodalanadi; E) V, S, D.