-bob. Atrof muhit - Atrof-muhit sofligi himoyasi javobgarlik sezish-inson ma'naviy qiyofasining qirralaridan biriga...

|
Atrof-muhit sofligi himoyasi javobgarlik sezish-inson ma'naviy qiyofasining qirralaridan biriga aylanishi zarurligi Mundarija: Kirish
|
bet | 2/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 121,5 Kb. | | #233165 |
Bog'liq Atrof-muhit sofligi himoyasi javobgarlik sezish-inson ma\'naviy qiyofasining qirralaridan biriga aylanishi zarurligi1-bob. Atrof muhit
1.1 Odam va atrof-muhit
O'zining mavjudligi davrida va ayniqsa 20-asrda, insoniyat sayyoradagi inson hayotining chiqindilarini qayta ishlashga qodir bo'lgan barcha tabiiy ekologik (biologik) tizimlarning qariyb 70 foizini yo'q qilishga muvaffaq bo'ldi va ularni "muvaffaqiyatli" yo'q qilishni davom ettirmoqda. Umuman olganda, biosferaga ta'sir qilish miqdori bir necha baravar oshdi. Bundan tashqari, inson atrof muhitga uning tarkibida hech qachon bo'lmagan va ko'pincha qayta tiklanmaydigan yoki yomon qayta ishlanmaydigan minglab tonna moddalarni tashlaydi. Bularning barchasi atrof-muhitni tartibga soluvchi rolni bajaradigan biologik mikroorganizmlar endi bu funktsiyani bajara olmasliklariga olib keladi.
Mutaxassislarning fikriga ko'ra, 30-50 yil ichida qaytarib bo'lmaydigan jarayon boshlanadi, bu XXI-XXII asrlar oxirida global ekologik halokatga olib keladi.
Evropa qit'asida ayniqsa tashvishli holat yuzaga keldi. G'arbiy Evropa asosan atrof-muhit zaxiralarini tugatdi va shunga mos ravishda begonalardan foydalanadi. Evropa mamlakatlarida deyarli tegmagan biosistemalar mavjud emas. Istisno Norvegiya, Finlyandiya, ma'lum darajada Shvetsiya va, albatta, Evrosiyo Rossiya hududidir.
Rossiyada (17 million kv. Km) 9 million kv. km tejalmagan, bu ishlaydigan ekologik tizimlarni anglatadi. Ushbu hududning muhim qismi biologik samarasiz tundradir. Ammo rus o'rmon-tundra, tayga, sfagnum (hijob) botqoqlari ekotizim bo'lib, ularsiz butun Yer sharining normal biosistemasini tasavvur qilib bo'lmaydi.
Shunday qilib, o'tgan o'n ming yillar davomida bunday "fon" landshaftni qayta qurishning asosiy omillaridan biri iqlim edi: Shimoliy Evroosiyo va Shimoliy Amerika hududlarida ulkan muzliklarning mavjudligi deyarli butun Yer yuzida jiddiy iqlim o'zgarishiga olib keldi. Tadqiqotchilar, shuningdek, ushbu o'xshashliklar uchun ma'lum tsikllar mavjudligini ta'kidlashadi.
Masalan, Evropada yoki hatto ba'zi olimlarning fikriga ko'ra, butun shimoliy yarim sharda umumiy harorat isishi va iqlimning namlashuvi muz qatlami eriganidan keyin (taxminan 11 ming yil avval) boshlangan. Bu 8-5 ming yillik oldin Atlantikaning isishi davriga qadar davom etdi, bu davrda issiqlikni yaxshi ko'radigan o'simliklar keng tarqaldi. Keyingi davrda, umumiy sovutish tufayli, landshaft zonalari janubga qarab siljidi. Va nihoyat, taxminan 2,5 ming yil oldin, biroz isinish boshlandi. Ko'pincha, Kichik muzlik davri deb ham ajralib turadi - bir necha asr oldin nisbatan yaqinda sovib ketgan umumiy sovutish to'lqini.
So'nggi o'n ming yillikda sayyorani tabiatga antropogen ta'sir ko'rsatishi kerakligi haqida hech kim bahslashmasa ham. Qizig'i shundaki, ko'plab tadqiqotchilar insonning paydo bo'lishi va er yuzida sezilarli darajada tarqalishi antik davrning eng katta ekologik ofatlaridan biri deb atashadi.
Ma'lumki, Cro-Magnon odamining shakllanishi va shakllanishi bir necha ming yillar ichida yakunlandi. Nisbatan tez, bu hodisa ekologik oqibatlarga olib keldi. Va, birinchi navbatda, biologik turlarning geologik tarixda misli ko'rilmagan deyarli barcha aholi yashaydigan erlarga tarqalishi. Hech qachon - millionlab, milliard yil- larda birorta ham birorta bunday tarqalish bo'lmagan.
O'sha paytda tabiiy zaxiralardan tez rivojlanayotgan biologik turlar - tabiiy resurslarni iste'molchisi va tabiiy muhit o'rtasidagi - odam va uni yaratgan tabiat o'rtasidagi hal qilinmaydigan qarama-qarshilik paydo bo'ldi.
Hamma narsa (agar mutlaqo hamma narsa bo'lmasa, unda ko'p narsa) odatdagidek olovdan boshlandi. O'rmonlarni ibtidoiy qabilalar tomonidan vahshiyona yo'q qilish to'g'risidagi dalillar hatto qadimgi o'tmishlardan ham kelib chiqmaydi - bu ayniqsa qimmatlidir. Gollandiyalik navigator A.Ya. Tasmaniya va uning jamoasi, evropaliklardan birinchi bo'lib Tasmaniya sohilini ko'rdilar, ammo mahalliy aholini topa olmadilar, garchi ular o'rmon tepasida turli joylarda ko'tarilgan tutun pufaklariga e'tibor berishgan. Orolning keyingi tadqiqotchilari doimiy ravishda o'rmon yong'inlari yoki mahalliy aholi tomonidan ko'p miqdorda olov yoqib yuborilgan. Garchi Tasmaniyaliklar ov qilish, baliq ovlash, yig'ish bilan shug'ullanishgan bo'lsa-da, o'z erlarini "aylantirgan" asosiy "dastak" - ular peyzajlarni tubdan qayta qurishgan, ammo yong'in bo'lgan.
Ushbu "tabiatni o'zgartiruvchi faoliyat" natijasida Tasmaniyaning keng hududlarida o'simliklar o'zgarishi sodir bo'ldi; Tuproqning tabiati o'zgargan, iqlim o'zgargan. Ko'pgina tadqiqotchilar, odam paydo bo'lishidan oldin, xususan Islandiyada, orolning 40 foizigacha qayin o'rmonlari, tog 'kullari va archa o'rmonlari bo'lganligini ta'kidlashadi. Vikinglar tomonidan Islandiya paydo bo'lganidan beri o'rmonlar tezda kamaya boshladi va hozir ularning maydoni 0,5% dan oshmaydi.
Boshqa hududlarda ibtidoiy dehqonchilik tizimi shunga o'xshash natijalarga olib keldi, natijada ulkan o'rmon maydonlarini muntazam ravishda - har bir qishloq xo'jaligi mavsumida bir marta yoqib yubordi. Qizig'i shundaki, olimlar tomonidan u tomonidan sun'iy ravishda yaratilgan ekotizimlarga qaraganda, inson tomonidan tegmagan tabiiy komplekslarning samaradorligi ancha yuqori ekanligi isbotlangan. Bu hatto qishloq xo'jaligining hozirgi rivojlanish darajasi uchun ham to'g'ri. Shunday qilib, dastlabki bosqichda yig'ish ham, ov qilish ham qishloq xo'jaligi va chorvachilikdan ko'ra samaraliroq bo'lishi kerak edi. Ammo odam atrofidagi tabiat boshqa ekologik halokatdan omon qolmagan taqdirdagina. Bu insonning atrof-muhitga zararli ta'siri tsivilizatsiyaning rivojlanishiga turtki bo'ldi - yangi manbalarni izlab, insoniyat asta-sekin o'zlashtiruvchi iqtisodiyotdan ishlab chiqaruvchiga o'tdi.
"Atrof-muhit" tushunchasi tabiiy va texnogen omillar kombinatsiyasini o'z ichiga oladi. Ikkinchisi, inson va uning iqtisodiy faoliyati tomonidan yaratiladigan va asosan namoyon bo'ladigan omillar salbiy ta'sir kishi boshiga.
Atrof muhitning tuzilishini shartli ravishda quyidagilarga bo'lish mumkin.
Tabiiy elementlar (mexanik, fizik, kimyoviy va biologik);
Ijtimoiy unsurlar (mehnat, hayot, ijtimoiy-iqtisodiy tuzilma, ma'lumot).
Ushbu bo'linishning odatiyligi, tabiiy omillar ma'lum bir ijtimoiy sharoitlarda insonga ta'sir qilishi va ko'pincha odamlarning ishlab chiqarish va iqtisodiy faoliyati natijasida sezilarli darajada o'zgarishi bilan izohlanadi. Atrof-muhit omillarining xususiyatlari inson ta'sirining o'ziga xos xususiyatlarini aniqlaydi.
Tabiiy omillar ularning fizik xususiyatlariga ta'sir qiladi (barometrik bosimni pasaytirish va oshirish; shamol rejimini kuchaytirish; quyosh va ultrabinafsha nurlanish; ionlashtiruvchi nurlanishning o'zgarishi, havoning elektrostatik kuchlanishi va uning ionlanishi; elektromagnit va tortishish maydonlaridagi tebranishlar; iqlimning qattiqligi va boshqalar).
Tabiiy geokimyoviy omillar tuproqdagi, suvdagi, havodagi iz elementlarning sifatli va miqdoriy korrelyatsiyasidagi anomaliyalari bo'lgan odamga ta'sir qiladi va natijada mahalliy ishlab chiqarilgan qishloq xo'jaligi mahsulotlarida kimyoviy elementlarning nisbati va xilma-xilligi pasayadi.
Tabiiy biologik omillarning ta'siri makro fauna, flora va mikroorganizmlarning o'zgarishi, hayvonlar va o'simlik dunyosining kasalliklarining endemik o'choqlari mavjudligida, shuningdek, tabiiy kelib chiqadigan yangi allergenlarning paydo bo'lishida namoyon bo'ladi.
Ijtimoiy omillar guruhi insonning yashash sharoiti va sog'lig'iga ta'sir ko'rsatadigan ma'lum xususiyatlarga ega. atrof muhitning ifloslanishi
Shunday qilib, masalan, ijtimoiy-iqtisodiy omillar ishlab chiqarish munosabatlariga bog'liq. Bular tartibga soluvchi omillarni o'z ichiga oladi (mehnat qonunchiligi va unga rioya etilishini davlat va jamoat nazorati amaliyoti); xodimning mehnatga munosabati, ixtisosi va uning obro'si, jamoadagi psixologik iqlim bilan tavsiflanishi mumkin bo'lgan ijtimoiy-psixologik omillar; iqtisodiy omillar (moddiy rag'batlantirish, noqulay sharoitlarda ishlash uchun imtiyoz va kompensatsiya tizimi).
Texnik va tashkiliy omillar moddiy va moddiy mehnat sharoitlarini yaratishga ta'sir qiladi (vositalar, ob'ektlar va vositalar, texnologik jarayonlar, ishlab chiqarishni tashkil etish va boshqalar).
Tabiiy omillar ish olib boriladigan hududning iqlimiy, geologik va biologik xususiyatlariga ta'sir ko'rsatadigan ishchilarga ta'sirini tavsiflaydi. Haqiqiy sharoitlarda mehnat sharoitlarini shakllantiradigan ushbu murakkab omillar turli xil o'zaro munosabatlar bilan birlashtirilgan. Hayotga turar joy, kiyim-kechak, oziq-ovqat, suv ta'minoti, xizmat ko'rsatish sohasi infratuzilmasining rivojlanishi, dam olish va uni amalga oshirish uchun sharoitlar va boshqalar kiradi.
Ijtimoiy-iqtisodiy tuzilma insonga ijtimoiy-huquqiy maqomi, moddiy ta'minoti, madaniyati va ma'lumot darajasi orqali ta'sir qiladi.
Ushbu omillarning har qandayining ta'sir qilish darajasining o'zgarishi sog'liq muammolariga olib kelishi mumkin.
Har yili dunyoda davlatlar va xalqlar o'rtasidagi farqlar qanday bo'lishidan qat'i nazar, barchamiz bitta umumiy muhitda yashayapmiz degan tushuncha o'sib bormoqda. Shaharda yoki qishloqda, cho'lda yoki o'rmonda biz suv, havo, tuproq holatiga bog'liqmiz. Hammamiz uchun odat bo'lgan hayotning ushbu asoslariga ofat tahdid solganda, butun insoniyat xavf ostida. Tizimdagi kuchlanish inson muhiti Bugungi kunda bu hatto kichik ekologik nomutanosiblik vaqt o'tishi bilan butun sayyorani larzaga soladigan darajaga yetdi.
Biroq, tabiatdan foydalanishning ko'plab usullari mavjud. Siz odamsiz kosmosga bepusht, jonsiz, dushmanni qo'yishingiz mumkin. Ammo tabiatni go'zallashtirish, uning hayotiyligini yanada to'liqroq ochib berishga yordam berish mumkin.
Inson va tabiat bir-biridan ajralmas va bir-biri bilan chambarchas bog'liq. Inson uchun ham, umuman jamiyat uchun ham tabiat bu yashash muhiti va mavjud bo'lish uchun zarur bo'lgan yagona manbadir. Tabiat va tabiiy boyliklar - inson jamiyati yashaydigan va rivojlanadigan asos, odamlarning moddiy va ma'naviy ehtiyojlarini qondirishning asosiy manbai.
Ahvoli atrofdagi odam, tabiiy muhit - davrimizning eng dolzarb global muammolaridan biri. Inson faoliyatining atrof-muhitga ta'siri ko'lami g'ayrioddiy ravishda o'sdi va tez o'sishda davom etmoqda. Bir qator holatlarda, ular global miqyosga ko'tariladi va ko'plab tabiiy jarayonlarning sayyoraviy miqyoslari bilan taqqoslanadigan yoki undan yuqori.
Biosferaning ifloslanish manbalari odatda tabiiy va sanoat bo'linadi. Tabiiy ifloslanish manbalari tabiiy jarayonlar (vulqon otilishi, tuproq changi va boshqalar) tufayli vujudga keladi, bunday manbalar odatda lokalizatsiya qilinadi va umuman biosfera uchun hal qiluvchi emas. Biosfera ifloslanishining sanoat manbalari doimiy halokatli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ushbu manbalar moddiy (moddalar), shu jumladan mexanik, kimyoviy va biologik ifloslanish va energiya (jismoniy) ga bo'linadi.
Zudlik bilan ifloslanish ob'ektlari biotiklar yashaydigan joyning asosiy joylari: atmosfera, suv, tuproq. Ifloslanish qurbonlari biotsenozning tarkibiy qismlari: o'simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlardir. Har qanday ifloslanish, qoida tariqasida, har doim ham darhol sezilmaydi va ko'pincha yashirin tabiatga ega va bu zararli moddalarning tabiiy muhitga to'g'ridan-to'g'ri chiqishi ham bo'lishi mumkin. Masalan, turli xil maishiy ehtiyojlar uchun suv omborlaridan suvni olib tashlash kabi zararsiz jarayon tabiiy harorat rejimini (termal ifloslanish) o'zgarishiga olib keladi, bu ekologik tizimni tavsiflovchi bir-biri bilan o'zaro bog'liq jarayonlarga qadar, masalan, Orol fojiasiga qadar. dengiz). Har qanday ekologik tizimni o'zgartirganda unga xavf tug'dirmaydigan moddalar paydo bo'lishi xavflidir.
Havoning ifloslanishi. Inson minglab yillar davomida atmosferani ifloslantirmoqda, ammo bu davr mobaynida u ishlatgan olovni iste'mol qilishning oqibatlari ahamiyatsiz edi. Tutun nafas olishiga xalaqit berayotgani va turar-joyning shipi va devorlariga qora qorong'i tushayotganiga men chidashga to'g'ri keldi. Olingan issiqlik odam uchun toza havo va ochilmagan g'or devorlaridan ko'ra muhimroq edi. Havoning dastlabki ifloslanishi muammo emas edi, chunki odamlar o'sha paytda juda katta tegilmagan tabiiy muhitda yashab, kichik guruhlarda yashar edilar. Antik davrda bo'lgani kabi, nisbatan kichik hududda ham odamlarning sezilarli darajada to'planishi jiddiy oqibatlarga olib kelmadi. Bu XIX asrning boshlariga qadar bo'lgan. So'nggi yuz yillikda sanoatning rivojlanishi bizni bunday ishlab chiqarish jarayonlarini "sovg'a qildi", oqibatlarini dastlab odam tasavvur qila olmadi. O'sishni to'xtata olmaydigan millioner shaharlari paydo bo'ldi. Bularning barchasi insonning katta ixtirolari va yutuqlarining natijasidir.
Asosan, havo ifloslanishining uchta asosiy manbalari mavjud: sanoat, maishiy qozonxonalar va transport. Ushbu manbalarning har birining havoning umumiy ifloslanishidagi ulushi turlicha bo'lib turadi. Endi sanoat ishlab chiqarishi havoni eng ifloslantirishi umumiy qabul qilindi. Atmosferaning ifloslanish manbalari issiqlik elektr stantsiyalari bo'lib, ular tutun bilan birga havoga oltingugurt dioksidi va karbonat angidrid chiqaradi; metallurgiya korxonalari, ayniqsa azot, vodorod sulfidi, xlor, ftor, ammiak, fosfor aralashmalari, zarrachalar va simob va arsenik birikmalarni havo oksidlariga chiqaradigan rangli metallurgiya; kimyoviy va tsement zavodlari. Zararli gazlar sanoat ehtiyojlari uchun yoqilg'ini yoqish, uylarni isitish, transport, maishiy va sanoat chiqindilarini yoqish va qayta ishlash natijasida havoga kiradi.
Atmosferani ifloslantiruvchi moddalar birlamchi bo'lib, to'g'ridan-to'g'ri atmosferaga kiradi va ikkinchisi, ikkinchisining o'zgarishi natijasida hosil bo'ladi. Shunday qilib, atmosferaga kiradigan oltingugurt dioksidi gazi oltingugurt angidridiga oksidlanadi, u suv bug'i bilan o'zaro ta'sir qiladi va oltingugurt kislotasining tomchilarini hosil qiladi. Oltingugurt angidridining ammiak bilan o'zaro ta'siri ammoniy sulfatning kristallarini hosil qiladi. Xuddi shunday, ifloslantiruvchi moddalar va atmosfera tarkibiy qismlari o'rtasidagi kimyoviy, fotokimyoviy, fizik-kimyoviy reaktsiyalar natijasida boshqa ikkilamchi belgilar paydo bo'ladi. Pirojenik ifloslanishning asosiy manbai issiqlik elektr stantsiyalari, metallurgiya va kimyoviy korxonalar, qazib olinadigan qattiq va suyuq yoqilg'ining 70% dan ko'prog'ini ishlatadigan qozonxonalardir.
Havoning ifloslanishi monitoring tizimlari yordamida baholanadi. Moskvadagi havo sifatini nazorat qilish tizimi 18 ta muhim ifloslantiruvchi moddalarning, shu jumladan PM 10 va ozonning konsentratsiyasini o'lchaydigan 28 avtomatik boshqaruv stantsiyasiga (ASK) asoslangan. ASK barcha sohalarda: turar-joy, sanoat, magistral yo'l bo'yida va himoya zonalarida joylashgan. Barcha ASK ma'lumotlari axborot-tahlil markaziga - "Mosecomonitoring" davlat tabiatni muhofaza qilish institutiga yuboriladi (http://www.mosecom.ru/). Shunga o'xshash monitoring tizimi Sankt-Peterburgda ham ishlaydi.
Ta'sirni baholash atmosfera havosi Rossiya aholisining salomatligi to'g'risida 1993 va 1998 yillardagi monitoring ma'lumotlari shuni ko'rsatdiki, yillik o'limning 15-17% (219,000-233,000 gacha erta o'lim) mayda zarralar tufayli kelib chiqishi mumkin.
Rossiya shaharlarida havo ifloslanishi tufayli sog'liqqa etkazilgan zararni o'rganish muhim ahamiyatga ega salbiy oqibatlar sog'liq uchun va o'limning ko'payishi uchun.
Transport, sog'liqni saqlash va atrof-muhitni muhofaza qilish dasturiga ko'ra, Rossiyaning 10-15 millionga yaqin shahar aholisi sog'lig'iga ta'sir qiladi. Yirik shaharlarning markazlarida atmosferaga chiqariladigan chiqindilarning 80% dan ortig'i avtomobil transportiga to'g'ri keladi. 2002 yilda zararli ifloslantiruvchi moddalarning o'rtacha yillik kontsentratsiyasi Rossiyaning 201 shahrida ruxsat etilgan maksimal darajadan oshib ketdi, bu erda 61,7% shahar aholisi istiqomat qiladi. Taxminlarga ko'ra, Rossiyada 30 yoshdan oshgan odamlarning 22000-28000 o'limlari avtotransport chiqindilariga bog'liq edi.
So'nggi yillarda Rossiyaning eng yirik shaharlarida havoning ifloslanishi, asosan, havoda benzo (a) piren kontsentratsiyasining oshishi hisobiga oshdi. So'nggi besh yil ichida benzo (a) pirindan yuqori konsentratsiyali shaharlar soni ko'paydi (2004 yilda 47% gacha), bu o'rmon yong'inlari, tegishli ifloslanishni nazorat qilish choralarini ko'rmasdan sanoat ishlab chiqarishining o'sishi, dizel avtoulovlaridan foydalanish va boshqalar. yonayotgan axlat.
Sharqiy Evropada 2000 yildan beri havoning ko'p ifloslantiruvchi moddalarining emissiyasi iqtisodiy tiklanish, transport vositalari sonining ko'payishi va havoni ifloslanishdan himoya qilishning samarasiz siyosati tufayli 10 foizga oshdi. Prognozlarga ko'ra, 2010-2020 yillarda chiqindilarning yanada ko'payishi kutilmoqda, bu inson salomatligi va atrof-muhitga jiddiy tahdid solmaydigan havo sifatiga erishish uchun jiddiy harakatlar talab etilishini anglatadi.
Tuproqning ifloslanishi. Erning tuproq qoplami Yer biosferasining ajralmas qismidir. Bu biosferada sodir bo'ladigan ko'plab jarayonlarni aniqlaydigan tuproq qobig'i. Tuproqlarning muhim ahamiyati bu organik moddalar, turli xil kimyoviy elementlar, shuningdek energiya to'planishi. Tuproq qoplami biologik changni yutish, turli xil ifloslantiruvchi moddalarni zararsizlantirish va zararsizlantirish funktsiyalarini bajaradi. Agar biosferaning bu aloqasi buzilsa, biosferaning mavjud faoliyati qaytarib bo'lmaydigan darajada buziladi. Shuning uchun tuproq qoplamining global biokimyoviy ahamiyatini, uning hozirgi holatini va antropogen ta'sir ta'siri ostida o'zgarishlarni o'rganish juda muhimdir.
Tabiiy sharoitda tuproqda sodir bo'ladigan barcha jarayonlar muvozanatdadir. Ammo ko'pincha odam tuproqning muvozanat holatini buzishda aybdor. Insonning iqtisodiy faoliyati rivojlanishi natijasida ifloslanish sodir bo'ladi, tuproq tarkibi o'zgaradi va hatto yo'q qilinadi. Ayni paytda sayyoramizning har bir aholisida bir gektardan kam haydaladigan erlar mavjud. Va bu ahamiyatsiz joylar insonning tajribasiz faoliyati tufayli pasayishda davom etmoqda.
Foydali erlarning katta maydonlarini qazib olish, korxonalar va shaharlarni qurish paytida nobud bo'lishadi. O'rmonlarni va tabiiy o't qoplamini yo'q qilish, qishloq xo'jaligining texnik qoidalariga rioya qilmasdan erni takroriy shudgorlash tuproqning emirilishiga olib keladi - unumdor qatlamni suv va shamol bilan yo'q qilish va yuvish. Endi eroziya butun dunyo bo'ylab yovuzlikka aylandi. Hisob-kitoblarga ko'ra, o'tgan asrda sayyoramizdagi suv va shamol eroziyasi natijasida 2 milliard gektar unumdor erlar faol qishloq xo'jaligidan mahrum bo'lgan.
Tuproqning eng xavfli ifloslantiruvchi moddalariga simob va uning aralashmalari kiradi. Merkuriy atrof-muhitga pestitsidlar, metall simob va uning turli aralashmalari bo'lgan sanoat chiqindilari bilan kiradi.
Tuproqning qo'rg'oshin bilan ifloslanishi yanada katta va xavflidir. Ma'lumki, bir tonna qo'rg'oshin eritilganda, atrof muhitga 25 kg gacha chiqindilar tashlanadi. Qo'rg'oshin aralashmalari benzin qo'shimchalari sifatida ishlatiladi, shuning uchun avtoulovlar qo'rg'oshin bilan ifloslanishning jiddiy manbai hisoblanadi. Ayniqsa katta magistral yo'llardagi tuproqlarda qo'rg'oshin juda ko'p.
Atom portlashlari natijasida yog'ingarchilik natijasida yoki sanoat korxonalari, atom elektr stantsiyalari yoki atom energiyasini o'rganish va ulardan foydalanish bilan bog'liq ilmiy-tadqiqot institutlarining suyuq va qattiq chiqindilari olib tashlanganida radioaktiv elementlar tuproqqa kirib, unda to'planishi mumkin. Tuproqdan radioaktiv moddalar o'simliklarga, so'ngra hayvonlar va odamlarning organizmlariga tushadi.
Tuproqning kimyoviy tarkibiga zararkunandalar, begona o'tlar va o'simlik kasalliklarini boshqarish uchun o'g'itlar va turli xil kimyoviy moddalardan keng foydalanadigan zamonaviy qishloq xo'jaligi ta'sir ko'rsatmoqda. Hozirgi vaqtda qishloq xo'jaligi faoliyati jarayonida tsiklda ishtirok etadigan moddalar miqdori sanoat ishlab chiqarish jarayonida deyarli bir xil. Bundan tashqari, har yili o'g'itlar va pestitsidlarni ishlab chiqarish va ulardan foydalanish qishloq xo'jaligi ortib bormoqda. Ulardan nazoratsiz va nazoratsiz foydalanish biosferadagi moddalar aylanishini buzilishiga olib keladi.
Pestitsid sifatida ishlatiladigan doimiy organik birikmalar alohida xavflidir. Ular tuproqda, suvda va suv havzalarining cho'kindilarida to'planadi. Ammo eng muhimi, ular ekologik oziq-ovqat zanjirlariga kiritilgan, tuproqdan va suvdan o'simliklarga, keyin hayvonlarga o'tkazilib, oxir-oqibat inson tanasida oziq-ovqat bilan ta'minlangan.
Suvning ifloslanishi. Aksariyat hollarda toza suvning ifloslanishi ko'rinmas bo'lib qoladi, chunki ifloslantiruvchi moddalar suvda eriydi. Ammo istisnolar mavjud: ko'pikli yuvish vositalari, shuningdek yuzada suzuvchi neft mahsulotlari va tozalanmagan kanalizatsiya. Bir nechta tabiiy ifloslantiruvchi moddalar mavjud. Erdagi alyuminiy birikmalari kimyoviy reaktsiyalar natijasida chuchuk suv tizimiga kiradi. Baland zaxiralarga juda katta zarar etkazadigan yuqori suv o'tloqlar tuproqlaridan magniy birikmalarini olib chiqadi. Biroq, tabiiy ifloslantiruvchi moddalar miqdori odamlar tomonidan ishlab chiqarilgan miqdorga nisbatan ahamiyatsiz. Har yili oldindan aytib bo'lmaydigan ta'sirga ega minglab kimyoviy moddalar suv havzalariga tushadi, ularning aksariyati yangi kimyoviy birikmalardir. Suvda zaharli og'ir metallarning (kadmiy, simob, qo'rg'oshin, xrom kabi), pestitsidlar, nitratlar va fosfatlar, neft mahsulotlari, sirt faol moddalar (sirt faol moddalar) ning yuqori konsentratsiyasi aniqlanishi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Atrof-muhit sofligi himoyasi javobgarlik sezish-inson ma'naviy qiyofasining qirralaridan biriga aylanishi zarurligi Mundarija: Kirish
|