nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
«O‘ng va chap» - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova dilorom qurbonovnaBog'liq Математик тасаввурларни шакллантириш«O‘ng va chap»
o‘yini.
104
Bolalar xona bo‘ylab harakat qiladilar. Tarbiyachi o‘ng va chap so‘zlari
bilan boshlasa bo‘ladigan tana a’zolaridan birining nomini aytadi, masalan, “o‘ng
qo‘l” deydi. Shunda bolalar o‘zlariga juft topib, bir-birlarining o‘ng qo‘llarini
ushlashi kerak. Tarbiyachi o‘yinni davom ettirish uchun o‘ng va chap qo‘l so‘zlari
bilan boshlasa bo‘ladigan tana a’zolarining nomini aytadi (Masalan, chap qo‘l,
o‘ng qo‘l bosh barmog‘i, o‘ng va chap qo‘l).
2.
“Harakatni o‘zgartir”
o‘yini.
Bu o‘yinda piktogramma usulida tomonlarni shartli belgilar bilan belgilab
olinadi va musiqa ostida ko‘rsatilgan belgi bo‘yicha harakat qilinadi. Bolalarga
qaysi belgida qanqay harakatlanishi oldindan o‘rgatiladi.
↑-oldinga ← -o‘ngga
↓- orqaga ↔ - sakrash
→ - chapga ○ –joyida aylanish
Oldinga belgisi ko‘rsatilganda bolalar oldinga bir qadam yurishadi, orqaga
belgisi ko‘rsatilganda bolalar orqaga bir qadam yurishadi. Chap va o‘ng belgisi
ko‘rsatilganda bolalar chapga va o‘ngga bir qadam yurishadi. Sakrash belgisida 3-4
marta sakrashadi, doira ko‘rsatilganda turgan joyda 1 aylanib olishadi. Harakatlar
bir necha marta takrorlanadi.
3.
“O‘yinchoqni top”
o‘yini.
Bolalarga harakat paytida yo‘nalishni o‘zgarishini o‘rgatishga qaratilgan.
Uyda xonaning turli joylariga berkitgan o‘yinchoqlarni topishga tayyorlangan
“xatdan”foydalanish.Tarbiyachi: Bolajonlar kechqurun guruhimizga Karlson uchib
kelibdi. Karlson sizlarga atalgan sovg‘alarni olib kelgan.Korlson hazilni yaxshi
ko‘radi shuning uchun o‘yinchoqlarni yashirib qo‘ygan.Mana bu xatda
o‘yinchoqlarni qanday topishni yozilgan. Tarbiyachi konvertni ochib qo‘ydi.
Derazani oldiga borib chapga burildi va 5 qadam yurib o‘yinchoqni topasan.
Bolalardan biri topshiriqni bajaradi va o‘yinchoqni topadi. Boshqa bola quyidagi
topshiriqni bajaruvchi stolni oldiga turib oldinga 3 qadam yur, uyga burilib 4
qadam yur o‘yinchoqni topasan. Iloji boricha bolalarning o‘yinda ishtirok etishiga
sharoit yaratiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova dilorom qurbonovna
|
O’zbekiston respublikasi r aq am L i t e X n ol o gi y a la r V a zir L i gi

O’zbekiston respublikasi r aq am L i t e X n ol o gi y a la r V a zir L i gi
Download
287,04 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
11.06.2024
Hajmi
287,04 Kb.
#262562
Download
287,04 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O’zbekiston respublikasi r aq am L i t e X n ol o gi y a la r V a zir L i gi
Download
287,04 Kb.
Matnni ko'rish
MAKTABGACHA TARBIYA KOLLEJIDA «MAKTABGACHA

157
texnologiyasi quyidagi tartibda ishlab chiqilgan. Ma’ruza mashg‘ulotlarini olib
borishda ko‘proq ko‘rgazmali, muammoli, informatsion va tematik shakllarga
e`tibor qaratilgan. Amaliy mashg‘ulotlarni olib borishda muammoli savollarni
guruhlarga bo‘lingan holda muhokama qilish, individual tarzda ishlash, muammoli
vaziyatni keys-stadi usulidan foydalanib nazariy bilimlarni amaliyotga qo‘llash
bo‘yicha ko‘nikmalar va bilimlarni chuqurlashtirishga qaratilgan.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida metodik ish shakllari

155
Adabiyotlar:
1.Hasanboyeva.O.U. va boshqalar. Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. –T.:
Ilm ziyo, 2006.
2. Бикбаева Н.У., Ибрагимова З.И., Қосимова Х.И. Мактабгача тарбия
ёшидаги болаларда элементар математик тасаввурларни шакллантириш. – Т.:
Ўқитувчи, 1995 й.
3. Jumayev M. Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni
shakllantirish metodikasi va nazariyasi. – T., 2007.
- topshiriq - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova...

O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova dilorom qurbonovna
Математик тасаввурларни шакллантириш
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova dilorom qurbonovna
|
Maktabgacha - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova...

103
ikkinchi signal sistemasining tenglashuvini ta’minlaydi. Chet ellarda bolalarni
yoshligidan, maktabgacha ta`lim yoshidan boshlab, sekin-asta tevarak-atrofii
o‘rgatishda, umumiy tushunchalarni ikkinchi signal sistemasiga bog‘lab olib
boriladi. Bu esa bolaning tevarak-atrofni o‘zlashtirishdagi yangi bosqichning
boshlanishidir.Tevarak-atrofni idrok qilish biror bir mo‘ljal asosida foydalana
bilishni talab qiladi, bola ilk yoshidan boshlab o‘zining sezgilari orqali idrok
qiladi, ya’ni tanasining tomonlari bilan mo‘ljal qiladi. Bog‘cha yoshida bola
tevarak-atrof tushunchalarini so‘zlarda ifodalanishini egallaydi: oldinda- orqada,
yuqoriga- pastga, chapga-o‘ngra. Yosh bolada tevarak atrofni idrok qilishda
bolaning shaxsiy tanasi asosiy markaz bo‘lib hisoblanadi va u o‘zining tanasiga
nisbatan sezgi organlari orqali mo‘ljalga oladi. Keyinroq borib unga yana bir
sistema qo‘shiladi. Bu nutqda ifodalashdir ya’ni so‘zlar bilan. Bu narsa bolalarda
tomonlarni o‘ziga tegishlilarni sezgi, farqlash, aniqlash xususiyatlarini
mustahkamlash natijasida bo‘ladi, qaysiki bu tomonlar: yuqoriga, pastga, oldinga,
orqaga, o‘ngga, chapga. Shunday qilib bog‘cha yoshi tevarak-atrofning
tomonlarini, nomlarini so‘z bilan belgilash sistemasi davridir. Bola qanday qilib
bundan foydalanadi? Kuzatishlardan shu narsa ayon bo‘ldiki yuqorida degan
so‘zda bola — boshi turgan tomonni, pastda esa — oyoqlari turgan joyni, oldinda
— yuzi tomonni, orqasida esa — orqasini, o‘ngda — o‘ng qo‘li qaepda bo‘lsa
o‘sha tomonni, chapda — chap qo‘li qayerda bo‘lsa o‘sha yerni idrok qilgan. O‘z
tanasi bo‘yicha tevarak — atrofni idrok qilish bu boshlang‘ich idrok bo‘lib xizmat
qiladi. Asosiy tomonlarni 3 ta guruhi, qaysiki odam tanasining turli qismlari
bo‘yicha eng birinchi bo‘lib yuqori farqlanadi. Bunda bola, tanasi vertikal holatida
aniqlaydi. Qolganlari esa kechroq aniqlanadi va farqlanadi bola tomonidan. Bola
tomonlarining juft, qarama qarshi tomonlarini guruhini o‘zlashtirsa ham, hali u
uning aniqligida yanglishadi. Bolalar uchun asosiy qiyinchiliklar o‘ng va chapni
ajratishdir. Kuzatishlardan bola bu qarama-qarshi tomonlarni asta-sekin egallab
boradi, qaysiki ularni tajribalari orqali egallab boradilar.
Bilimlarni mustahkamlash uchun o‘yinlar:
1.
O’zbekiston respublikasi r aq am L i t e X n ol o gi y a la r V a zir L i gi - bet 4

Asosiy va qo‘shimcha o‘quv adabiyotlar hamda axborot manbaalari
Asosiy adabiyotlar
1
Nazirova E.Sh., Sadullaeva Sh.A., Abidova Sh.B., Tajiev J.A. Web ilovalarni yaratish.
O’quv qo’llanma / T.: “Aloqachi”, 2018, 356 b.
2
Zayniddinov X.N., Nazirova E.Sh., Yaxshibayev D.S., Maxmudjonov S.U. Web
ilovalarni yaratish. darslik / T.: “Aloqachi”, 2020, 348 b.
3
Дронов В.А. PHP, MySQL, HTML5 и CSS 3. Разработка современных
динамических Web-сайтов (pdf+epub) – СПб.: БХБ Петербург 2016. 688 стр.
4
Мартишин С.А. Базы данных. Практическое применение СУБД SQL –и NoSQL –
типа для проектирования информасионных систем: учеб. Пособие // - Москва: ИД
«ФОРУМ» - ИНФРА-М, 2019, – 368 с.
Qo’shimcha adabiyotlar
1
O‘zbekiston Respublikasi prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-son
“O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi
to‘g‘risida”gi Farmoni.
2
Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz.
Toshkent. «O‘zbekiston», NMIU, 2017. – 488 b.
3
Р. Никсон. Создаем динамические веб-сайты c помощью PHP, MYSQL,
JavaScript, CSS и HTML5: монография/ -5-э изд. –СПб.; Москва; Минск: Питер,
2022. -815 c.
4
Niederst, Jennifer. Learning Web Design. A Beginner's Guide to HTML, Graphics, and
Beyond / J. Niederst. - Beijing ; Mumbai : O'reilly, SPD, 2006. - 454 s.
5
Bayross, Ivan. Web Enabled Commercial Applications Development Using Java 2. New
Delhi : BPB Publications, 2013. - 646 p.
6
Bayross, Ivan. Web Enabled Commercial Applications Development Using HTML,
JavaScript, DHTML and PHP: - New Delhi : BPB Publications, 2013. - 539 p.
Elektron darsliklar, o’quv qullanmalar va Internet resurslar
1
www.intuit.ru
2
https://yiiframework.com
3
www.library.tuit.uz
4
www.ziyonet.uz
5
http://www.tutorialspoint.com/
6
http://www.php.net
7
http://www.phpframework.com
8
http://www.natahaus.ru/
9
www.w3schools.com/
10
www.tutorialspoint.com/php/
11
https://www.codecademy.com/tracks/php
12
www.freewebmasterhelp.com › Tutorials › PHP
|
Mustaqil ishlarning mavzular, soatlar va ballar bo’yicha taqsimlanishi

X U L O S A
Bu yerda bajarilgan mustaqil ish mavzusi bo’yicha talaba o’zining xulosalari, fikr
mulohazalari va takliflarini yozadi.
Matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn
matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn matn.
axborot - uslubiy ta’minoti - O’zbekiston respublikasi r aq am L i t e X n ol o gi y a la r V a zir L i gi

|
O’zbekiston respublikasi r aq am L i t e X n ol o gi y a la r V a zir L i giBog'liq O’zbekiston respublikasi r aq am L i t e X n ol o gi y a la r V axborot - uslubiy ta’minoti
Mustaqil ishni bajarishdan asosiy maqsad – professor-o‘qituvchilarning bevosita
rahbarligi va nazorati ostida talabalarni semestr davomida fanlarni uzluksiz
o‘rganishini tashkil etish, olgan bilim, ko‘nikmalarini chuqur o‘rganib mustahkamlash,
kelgusidagi darslarga tayyorgarlik ko‘rish, aqliy mehnat madaniyatini, yangi bilimlarni
mustaqil ravishda izlab topish va qabul qilishni shakllantirishdan iborat.
Mustaqil ish mazmuni o‘quv jarayonida olingan bilim va ko‘nikmalarni
darsliklar, o‘quv qo‘llanmalari, qo‘shimcha adabiyotlar va boshqa axborot uslubiy
vositalarini mustahkamlashdan iborat.
Mustaqil ish mavzularini fanni alohida mavzulari va bo’limlarini yanada
chuqurroq ko’rib chiqishga bag’ishlangan. Mustaqil ishlar referat shaklida, xulosa va
foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati tartibida bajarilishi shart. Mustaqil ishlarni bajarish
uchun internetdan qo’shimcha ma’lumotlarni (bu dasturga tegishli bo’lmagan ilmiy
maqolalar, bloglardan mualliflik qaydlari badiiy materillar) olish tavsiya qilinadi.
Ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalarni, o’qitishning interfaol usulllarini
qo’llash talaba tomondan mustaqil tanlanadi. Talabalarning mustaqil ta’limni tashkil
etish tizimli tarzda, ya’ni usluksiz va uzviy ravishda amalga oshiriladi. Talaba olgan
nazariy bilimini mustahkamlash, shu bilan birga navbatdagi yangi puxta o’zlashtirilishi
uchun mustaqil ravishda tayyorgarlik ko’rish kerak.
Mustaqil ish uchun bajarilgan har bir ishga 3 balldan ajratilgan va ballarni qo’yish
jarayonida quyidagilar e’tiborga olinadi:
1.
Mustaqil ish hajmining va rasmiylashtirish qoidalarining talabga muvofiqligi;
2.
Referat berilgan mustaqil ish mavzusiga mosligi;
3.
Berilgan mavzuning to‘liq yoritilganligi;
4.
Mustaqil ishda yangi ma’lumotlardan foydalanilganligi;
5.
Mustaqil ishni bajarishda qo‘shimcha adabiyotlardan va maqolalardan
foydalanilganligi;
6.
Mustaqil ishni bajarish davomida dasturiy mahsulotlar yaratilganligi va tahlil
qilinganligi.
|
| |
Tayyorlov guruhi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova...

O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova dilorom qurbonovna
Математик тасаввурларни шакллантириш
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova dilorom qurbonovna
|
Investitsiya risklarini turli belgilar bo‘yicha tasniflash mumkin

|
Investitsiya risklarini turli belgilar bo‘yicha tasniflash mumkin
|
bet | 3/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,51 Mb. | | #235376 |
Bog'liq investitsiya risklarInvestitsiya risklarini turli belgilar bo‘yicha tasniflash mumkin: 3) olinadigan natijaga qarab risklar: - spekulyativ risk - ular ta’sirida katta zarar yoki katta foyda olish imkoniyati bor;
- sof risklar - ular ta’sirida nolga teng bo‘lgan zarar (foyda) ko‘rish mumkin;
Investitsiya risklarini turli belgilar bo‘yicha tasniflash mumkin: 4) loyihaga ta’sir etish darajasi bo‘yicha risklar quyidagilarga bo‘linadi: - mumkin bo‘lgan risklar - ular ta’sirida kutilgan foydadan ayrilish mumkin;
- Kritik risklar - loyiha pul tushumlaridan ayrilish xatari;
- katastrofik risklar - daromaddan va kiritilgan investitsiya-lardan ayrilish xatari.
POINT - Moliyaviy bozor eng yuqori riskka ega bo‘lgan soha hisoblanadi.
- Undagi risklar ikkita katta guruhga bo‘linadi:
- - tizimli risklar;
- - tizimsiz risklar.
Tizimli risklar - (investitsiya portfeli risklari) - Xatar ta’siriga ba’zi bir qimmatli qog‘ozlar emas, balki butun bozor, uning katta bir qismi risklarga uchraydi.
- Bu holda iqtisodiy nobarqarorlik tufayli yoki boshqa sabablarga ko‘ra ko‘pchilik emitent va qimmatli qog‘ozlar egalari zarar ko‘rishlari mumkin.
Tizimli risklar - foiz riski;
- valyuta riski;
- inflyatsiya riski;
- siyosiy risklar.
Tizimsiz risklar - xatarga ba’zi bir qimmatli qog‘ozlar yoki ularning majmuasi uchraydi,
- ya’ni ma’lum bir korxonaning qimmatli qog‘ozlari yoki tarmoqning qimmatli qog‘ozlari kiradi.
Tizimsiz risklar - tadbirkorlik riski;
- moliyaviy risklar;
- nolikvidlik riski.
Loyiha faoliyatidagi risklarning quyidagi guruhini keltirish mumkin: - 1) loyiha ishtirokchilari riski;
- 2) loyiha smeta qiymatining oshish riski;
- 3) qurilishning o‘z vaqtida tugamaslik riski;
- 4) ish va obyekt sifatining pastligi riski;
- 5) konstruksion va texnik risklar;
- 6) ishlab chiqarish riski;
- 7) boshqaruv riski;
- 8) sotish riski;
- 9) moliyaviy risk;
- 10) ma’muriy risk;
- 11) huquqiy risk;
- 12) fors-major riski.
|
| |
Investitsiya loyihalari risklari

|
Investitsiya loyihalari risklari
|
bet | 2/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,51 Mb. | | #235376 |
Bog'liq investitsiya risklarInvestitsiya loyihalari risklari - Investitsiya faoliyati ma’lum miqdordagi moliyaviy resurslarni talab qiladi. Bu sarflangan resurslardan investorlar ma’lum daromad, foyda olishni ko‘zlaydi.
- Mazkur foyda esa investorlarning xarajatlarini, inflyatsiya omilini, tadbirkorlik riskini qoplashi lozim. Ammo amaliyotda investorlar har doim ham kutilgan, rejalashtirilgan natijalarga erisha olmaydilar.
- Buning asosiy sabablaridan biri - risklarning mavjudligidir.
Investitsion faoliyatda risk - Investitsiyalarni qisman yoki to‘liq yo‘qotish, kutilgan daromaddan kamroq foyda olish va loyihada ko‘zlangan maqsadlarga erisha olmaslik xataridir.
- Loyihadan qanchalik ko‘p miqdorda daromad kutilsa, u shunchalik yuqori riskli hisoblanadi.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida investitsiya tizimi Risklarning paydo bo‘lish sabablari - ma’lumotlarning tanqisligi yoki to‘liq bo‘lmasligi,
- tashqi va ichki muhitdagi harakatlar (raqobatchilar, ishchilar holati, hukumat va boshqalarning harakatlari)
- inflyatsiya haqidagi, texnika-texnologiyalardagi o‘zgarishlar haqidagi,
- loyiha quvvatining, obyektning qurilish va foydalanishga topshirish muddatlari,
- xarajat va natijalarning noto‘g‘ri hisob-kitob qilinis
Investitsiya risklarini turli belgilar bo‘yicha tasniflash mumkin: - tarkibi bo‘yicha risklar quyidagilarga bo‘linadi:
- iqtisodiy risk; bozor riski; inflyatsiya riski; valyuta riski; siyosiy risk; ijtimoiy risk; ekologik risk;
- texnologik risk; marketing riski; moliyaviy risk; kredit riski; bankrotlik riski;
- ilm-texnika riski; informatsion risk;
Investitsiya risklarini turli belgilar bo‘yicha tasniflash mumkin: 2) muddati bo‘yicha risklar quyidagilarga bo‘linadi: - qisqa muddatli risklar;
- uzoq muddatli risklar;
|
| |
Investitsiya risklarini baholash

|
Investitsiya risklarini baholash
|
bet | 4/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,51 Mb. | | #235376 |
Bog'liq investitsiya risklar - risk va foyda miqdorining oqilona qo‘shilmasini aniqlashga qaratilgan harakatlar.
- Risklarni boshqarishning asosiy maqsadi - ularni pasaytirish hisoblanadi.
Loyiha risklarini boshqarishda quyidagi masalalarga e’tibor qaratiladi:
|
| |
Kompyuter xotirasining fizik tuzilishi (tashkil etilishi)

89
Har xil ko‘rinishdagi xotiralar ierarxiyaga, murojaat vaqti
kamayib borishi, narxini oshishi va sig‘imi oshishi tarzida birlashishi
mumkin.
3.1- rasm. Xotira ierarxiyasi
Ko‘p bosqichli sxemalar quyidagicha ishlatiladi. Ma’lumotlar
odatda xotiraning yuqori satxlaridan qidiriladi, agar u yerdan
topilmasa, ma’lumotlar katta raqamli satxlarda ham saqlanadi.
Shuning uchun, u keyingi satxdan qidira boshlaydi. Agar kerakli
ma’lumotni topsa, uni yuqoriroq satxga o‘tkazadi.
Manzil turlari
O‘zgaruvchilar va buyruqlarni aniqlash uchun dastur hayot
siklining turli bosqichlarida belgili nomlar (belgilar), virtual manzillar
va fizik manzillar ishlatiladi (3.2- rasm).
Qurilma abstraksiyasi darajasi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

369
kengaytmalarini amalga oshirish uchun dasturiy ta’minot qismlarini
tarjima qiladigan qurilma vositalari drayverlari kiradi.
Oynalar va grafik tizim
(Windowing and graphic system):
GUI funksiyalarini bajaradi, masalan, oynalar bilan ishlash,
foydalanuvchi interfeysini boshqarish va chizish.
Windows bajaruvchisi maxsus tizim komponentlarini o‘z ichiga
oladi va foydalanuvchi rejimi dasturi uchun API ni taqdim etadi.
Quyida har bir boshqaruv modulining qisqacha tavsifi keltirilgan:
Kiritish/chiqarish
menejeri
(I/O
manager):
kiritish/chiqarish qurilmalarini dasturga kirish imkoniga ega bo‘lishini
ta’minlaydi va keyingi qayta ishlash qurilmasi uchun mos keladigan
drayverlarni yuborish uchun javobgardir.
Kesh menejeri
(cache manager): fayllarga asoslangan
kiritish/chiqarish operatsiyalarini samaradorligini oshiradi.
Obyekt menejeri
(object manager): jarayonlar, oqimlar va
sinxronizatsiya
obyektlari
kabi
resurslarni
ifodalash
uchun
foydalaniladigan
Windows
bajaruvchi
obyektlarini
yaratadi,
boshqaradi va yo‘q qiladi. Obyektlarni saqlash, nomlash va
xavfsizlikni ta’minlash uchun yagona qoidalarni qo‘llaydi. Obyekt
menejeri shuningdek har bir jarayonni tavsiflovchi jadvalida
yozuvlarni yaratadi, bular kirishni boshqarish ma’lumotlari va obyekt
ko‘rsatgichlaridan iborat.
Plug and Play drayveri - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

370
sahifalarga joylashtiradigan qurilmalar va xotirani boshqarish
tuzilmalarini boshqaradi.
Jarayon/oqim menejeri
(process/thread manager): jarayon
va oqim obyektlarini yaratadi, boshqaradi va o‘chiradi.
Konfiguratsiya menejeri
(configuration manager): u tizim
ro‘yhatga olishini joriy qilish va boshqarish uchun javobgardir, bu
tizim parametrlari va har xil parametrlarning individual sozlamalari
saqlanadigan ombor hisoblanadi.
Kengaytirilgan mahalliy protsedura chaqirig‘i vositasi
(Advanced local procedure call (ALPC) facility): u xizmatlarni va
quyi tizimlarni amalga oshiradigan mahalliy jarayonlar o‘rtasidagi
aloqa uchun samarali jarayonlar protsedurasini chaqirish mexanizmini
joriy etadi.
Foydalanuvchi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

371
DLL odatda muhitning ma’lum bir quyi tizimiga qaratilgan, lekin OT
tarkibiga kiruvchi ba’zi dasturlar o‘zlarining tizim interfeyslaridan
(NT API) foydalanadilar. Shuningdek, 64 razryadli tizimlarda 32
razryadli dasturlarni ishga tushirishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Boshqa
versiyalarda
interfeysni
o‘zgarishi, muhandislik
yaxshilanishi, ishlash unumdorligini yaxshilanishi, ishonchlilik,
xavfsizlik, oqimlarni qo‘llashni yaxshilanishi, energiya samaradorligi
yaxshilanishlarini keltirib o‘tish mumkin.
Manzillar bog‘lanishi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

94
maydoning maksimal o‘lchami odatda protsessorning razryadi bilan
aniqlanadi (masalan 2
32
), va zamonaviy tizimlarda fizik manzillar
maydonining hajmidan ko‘zga ko‘rinarli darajada yuqori bo‘ladi.
Shunday ekan, protsessor va operatsion tizim asosiy xotirada
joylashgan dasturni dastur kodiga, real fizik manzilga tayangan holda
yo‘lni aks ettirishi kerak. Bunday ko‘rinishda manzillarni tasvirlash
manzillarni translatsiyasi yoki manzillarni bog‘lash deb nomlanadi.
Mantiqiy manzilning fizik manzil bilan bog‘lanishi dastur
operatorining bajarilishigacha yoki bajarilish vaqtida amalga
oshirilishi shart. Bunday holda, ko‘rsatmalarni va ma’lumotlarni
xotiraga bog‘lash quyidagi qadamlar bo‘yicha amalga oshiriladi.
Kompilyatsiya bosqichi
. Kompilatsiya bosqichida siz
jarayonning xotirada joylashish joyini bilsangiz, unda mutloq
(absolyut) kodni yaratishingiz mumkin. Masalan, agar foydalanuvchi
jarayoni doimiy ravishda R joyida boshlanishini bilsangiz, u holda
yaratilgan kompilyator kodi o‘sha joyda boshlanadi va u yerdan
davom etadi. Agar bir muncha vaqt o‘tgach, dastlabki joylashuv
o‘zgarsa, ushbu kodni qayta yozishingiz kerak bo‘ladi.
Yuklash bosqichi
. Agar kompilatsiya bosqichida dasturlarni
joylashtirish to‘g‘risida axborot mavjud bo‘lmasa, u holda
kompilyator o‘zgaruvchan kodni yaratishi kerak. Bu holatda yakuniy
bog‘lanish yuklanish vaqtigacha xotirada saqlanadi. Agar dastlabki
manzil o‘zgarsa, o‘zgarishlarni hisobga olib foydalanuvchi kodini
qayta yuklash kerak bo‘ladi.
Bajarilish bosqichi
. Agar jarayonni bajarilish vaqtida bir
xotira segmentidan boshqa xotira segmentiga o‘tkazish mumkin
bo‘lsa,
u
holda
bajarilish
muddati
tugaguncha
bog‘lanish
kechiktirilishi kerak. Bu yerda mavjud maxsus qurilmalardan
foydalangan ma’qul, masalan, register joyini o‘zgartirish. Ko‘plab
zamonaviy
operatsion
tizimlar
bajarish
bosqichida
manzil
translatsiyasidan foydalanadi, buning uchun maxsus qurilma
vositalaridan foydalaniladi.
Almashtirish (swapping) - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

114
egallashi
mumkin.
Umumiy
o‘tkazish vaqti o‘tkaziladigan
ma’lumotlarning hajmiga mutanosibdir. Keng tarqalgan operatsion
tizimlarda - UNIX, Linux, Windows va boshqalar – o‘tkazish va
ko‘chirish (swapping) bo‘yicha har xil strategiyalar amalga oshiriladi.
Almashtirish jarayoni odatda ishlashga ta’sir qilsada, parallel ravishda
bir nechta katta jarayonlarni boshqarishga yordam beradi, shuning
uchun almashtirish ham xotirani siqish usuli sifatida tanilgan.
O‘zgartirish jarayoni uchun talab qilinadigan umumiy vaqt butun
jarayonni ikkinchi darajali diskka ko‘chirish uchun zarur bo‘lgan
vaqtni, so‘ngra jarayonni asosiy xotirani tiklash uchun zarur bo‘lgan
vaqtni o‘z ichiga oladi. Aytaylik, foydalanuvchi jarayoni 2048 KB
hajmda va almashish amalga oshiriladigan standart qattiq diskda
ma’lumot uzatish tezligi sekundiga 1 MB ni tashkil qiladi. Xotiraga
yoki 1000K hajmdagi jarayonning haqiqiy uzatilishi 2000
millisekundga to‘g‘ri keladi. Endi, kirish va chiqish vaqtini hisobga
olgan holda, jarayon asosiy xotirani tiklash uchun raqobatlashganda
4000 millisekund va boshqa qo‘shimcha xarajatlarni talab qiladi.
Xotirani taqsimlash, qayta taqsimlash va jamlash usullari

101
Har bir vazifa bajarilib tugatilgach, uning xotira qismining holati
band holatdan bo‘shga o‘zgaradi, va ushbu qismga kiruvchi boshqa
vazifani kiritish mumkin.
3.7- rasm. Asosiy xotiradan qismlarga ajratilgan holda foydalanish
Asosiy xotiradan qismlarga ajratilgan holda foydalanish
3.1- jadvalda keltirilgan. Vazifa 1 mavjud 100 Kbayt xotiraning atigi
30 Kbaytini oladi, vazifa 3 qismlarni bo‘shashini kutishi kerak, hatto
1- qismda 70K bo‘sh joy mavjud bo‘lsa ham. Vazifalarga “kerakli
hajmdagi birinchi mavjud qism” asosida bo‘sh joy ajratilgan.
Agar tizimda bajariladigan barcha vazifalar bir xil o‘lchamli
bo‘lsa yoki o‘lchamlari oldindan ma’lum bo‘lsa va konfiguratsiyaga
qarab o‘zgarmasa, belgilangan qismlar sxemasi yaxshi ishlaydi. Ideal
holda, bu tizimda yaqin soatlarda, kunlarda yoki haftalarda
bajariladigan barcha vazifalar to‘g‘risida aniq ma’lumot talab qiladi.
Ammo, agar operator kelajakni aniq taxmin qila olmasa, qismlarning
o‘lchamlari tasodifiy ravishda belgilanadi va ularning o‘lchami
kiruvchi vazifalar uchun juda kichik yoki juda katta bo‘lishi mumkin.
Qismning o‘lchamlari juda kichik bo‘lsa, jiddiy oqibatlarga olib
keladi. Boshqa tomondan, agar qismlar juda katta bo‘lsa, xotira
behuda sarflanadi. Agar vazifa to‘liq qismni egallamasa, qismda
foydalanilmagan xotira bo‘sh qoladi, uni boshqa vazifaga o‘tkazish
mumkin emas, chunki har bir qism bir vaqtning o‘zida bitta vazifaga
beriladi. Bu ajralmas birlikdir. 3.7- rasmda shunday vaziyatlardan biri
ko‘rsatilgan. Ruxsat etilgan qismlardan qisman foydalanish va bir
vaqtning
o‘zida qism ichida foydalanilmagan bo‘shliqlarni
yaratishning bu hodisasi ichki bo‘linish (fragmentatsiya) deb ataladi
4-qismda
vazifa 2 (50K)
2-qismda
vazifa 4 (25K)
Asosiy xotira
1-qismda
vazifa 1 (30K)
Bo‘sh qism
Ichki
bo‘linish
Qism 1 = 100K
Qism 4 = 50K
Qism 2 = 25K
Qism 3 = 25K
Asosiy xotira
IIIBOB. XOTIRANI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH

88
Multidasturli tizimda xotirani boshqarish uchun OT funksiyalari
quyidagilardan iborat:
bo‘sh va band xotirani kuzatish;
jarayonlarga xotirani taqsimlash va jarayonlar tugaganda
xotirani bo‘shatish;
asosiy xotira o‘lchamlari
undagi barcha jarayonlarni
joylashtirish uchun yetarli bo‘lmaganda jarayon kodlari va
ma’lumotlarini operativ xotiradan diskka ko‘chirish (to‘liq yoki
qisman), va qachonki unda bo‘sh joy paydo bo‘lganda ularni RAM ga
qaytarish;
fizik xotiraning ma’lum bir sohasiga dastur manzillarini
o‘rnatish;
xotirani himoya qilish - boshqa
jarayonga taqsimlangan
xotiraga ma’lumotlarni yozishni yoki u yerdan o‘qishni taqiqlash.
Ushbu funksiya qoida tariqasida operatsion tizim dasturiy modullari
tomonidan qurilma vositalari bilan yaqin hamkorlikda amalga
oshiriladi.
Belgili nomlar - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

90
Fizik manzillar
– o‘zgaruvchilar va buyruqlar joylashgan yoki
joylashishi kerak bo‘lgan xotira xujayralari raqamlariga mos keladi.
Barcha jarayonlar uchun mumkin bo‘lgan virtual maydon
manzillari diapazoni bir xil. Masalan, 32-razryadli
virtual
manzillardan foydalanganda, bu oraliq 00000000
16
va FFFFFFFF
16
chegaralari bilan belgilanadi. Dastur tomonidan yaratilgan barcha
virtual manzillarning to‘plami virtual manzil maydoni deb nomlanadi.
Ushbu virtual manzillarga mos keladigan
barcha fizik manzillarning
to‘plami fizik manzillar maydoni deb nomlanadi. Virtualdan fizik
manzilgacha ish vaqtini xaritalash, qurilma vositasi bo‘lgan xotirani
boshqarish bloki (MMU) tomonidan amalga oshiriladi.
MMU virtual
manzilni fizik manzilga tarjima qilish uchun quyidagi mexanizmdan
foydalanadi. Baza registridagi qiymat foydalanuvchi jarayoni
natijasida hosil bo‘lgan har bir manzilga qo‘shiladi, ular xotiraga
yuborilganida hisobga olinadi. Masalan, agar
bazaviy registr qiymati
10000 bo‘lsa, foydalanuvchi 100 manzil manzilidan foydalanishga
urinsa,
dinamik
ravishda
10100
manziliga
joylashtiriladi.
Foydalanuvchi dasturi virtual manzillar bilan shug‘ullanadi, u hech
qachon haqiqiy fizik manzillarni ko‘rmaydi.
3.2- rasm. Manzil turlari
Shu bilan birga, har bir jarayon o‘zining virtual manzil maydoniga
ega - tarjimon har bir dasturning parametrlari va kodlariga virtual
manzillarni mustaqil ravishda tayinlaydi (3.3- rasm).
Belgili nomlar
Virtual
manzillar
Fizik
manzillar
Tarjimon
Algoritmik
tilda
dasturdagi
o‘zgaruvchilarni aniqlash
Tarjimon
tomonidan yaratilgan
shartli manzillar
Fizik xotira yacheykalari raqamlari
91
3.3- rasm. Bir nechta dasturlarning virtual manzil maydonlari
O‘zgaruvchining virtual manzillari va turli xil jarayonlar
ko‘rsatmalarining bir-biriga to‘g‘ri kelishi nizolarga olib kelmaydi,
chunki ushbu o‘zgaruvchilar bir vaqtning o‘zida xotirada bo‘lganida,
operatsion tizim ularni turli xil fizik manzillarga joylashtiradi. Turli
xil operatsion tizimlar virtual manzillar
maydonini tuzishning turli
usullaridan foydalanadilar. Ular chiziqli va segmentli. Ba’zi bir
operatsion tizimlarda, fizik xotira singari, jarayonning virtual
manzillar maydoni doimiy ravishda
virtual manzillarning ketma-
ketligi sifatida taqdim etiladi. Manzil maydonining bunday tuzilishi
chiziqli deb nomlanadi. Boshqa operatsion tizimlarda virtual manzillar
maydoni segmentlar (yoki bo‘limlar, yoki maydonlar yoki boshqa
atamalar) deb nomlangan qismlarga bo‘linadi.
Kredit hisobidan xarid qilinadigan asbob-uskunalarning kelib chiqish mamlakati

Kredit hisobidan xarid qilinadigan asbob-uskunalarning kelib chiqish mamlakati
|
Gemaniya
|
Boshqa shartlar (ushbu jadvalda ko’zda tutilmagan boshqa muhim shartlar ko’rsatiladi)
|
Kredit Evropaning Sug’urta Agentligi qoplamasi ostida beriladi.
Uskuna etkazish bo’yicha import shartnomasining 85% qiymati moliyalashtiriladi.
|
Iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish sharoitida O’zbekiston XVF, XTTB, OTB, ITB kabi moliya-kredit institutlari bilan faol hamkorlik qilib kelmoqda. Uzluksiz makroiqtisodiy barqarorlik, iqtisodiy o’smishing yuqori sur’atlarini ta’minlash, tuzilmaviy o’zgarishlarni izchil amalga oshirib borish, iqtisodiyotning tayanch va ijtimoiy infratuzilmalarini bosqichma-bosqich modernizatsiyalashtirib borishni ta’minlashga qaratilgan O’zbekiston iqtisodiy strategiyasi xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlik ko’lamining o’sib borishiga zamin yaratadi.
6.2.Xalqaro Valyuta Fondining kreditlash shartlari. Umumjahon banki guruhining faoliyati.
Xalqaro valyuta fondi (XVF) 1945 yilda tashkil etilgan va o’sha 186 ta mamlakat a’zo. XVFning maqsadi a’zomamlakatlar valyuta-moliya siyosatini muvofiqlashtirish, to’lov balansini tartibga solish va valyuta kursining barqarorligini qo’llab-quvvatlash uchun qarz berish hisoblanadi. Buning uchun fond to’lov balansida qiyinchiliklar sezayotgan o’z a’zolarini moliyalashtiradi, ularning xo’jalik yuritish usullarini yaxshilashga qaratilgan texnik yordam ko’rsatadi.
Oxirgi o’n yilda XVFning moliyaviy vositachi va yirik kreditor sifatidagi roli oshdi. Qarzlar a’zo mamlakatlar badallaridan tashkil topgan umumiy resurslar hisobidan hamda SDR shartli birliklaridagi maxsus hisobdan berilishi mumkin (6.2-jadval).
XVF xalqaro valyuta tizimining barqarorligini ta’minlash maqsadida quyidagi mexanizmlar bo’yicha qarz beradi:
Qarz olish to’g’risidagi bosh shartnoma. Ushbu shartnoma 1962 yilda qabul qilingan bo’lib, unda ikkita ishtirokchi qatnashadi;
Qarzlar to’g’risidagi yangi shartnoma. Ushbu shartnoma 1997 yilda qabul qilingan bo’lib, unda 25ta davlat va muassasalar ishtirok etadi.
XVF a’zo mamlakatlarning moliyaviy mablag’larga bo’lgan ehtiyojini qondirish uchun turli qoidalar yoki “mexanizmlar” doirasida kreditlar beradi.
Kreditlarni berish va qaytarish to’lov balansi muammosining xususiyatlari hamda holatlariga bog’liq tarzda farqlanib, quyidagilardan iborat:
|
-jadval
Jahon bankining O’zbekistonda amalga oshirgan yirik loyihalari,mln.dol

|
-jadval
Jahon bankining O’zbekistonda amalga oshirgan yirik loyihalari,mln.dol
|
bet | 63/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasnifla6.5-jadval
Jahon bankining O’zbekistonda amalga oshirgan yirik loyihalari,mln.dol.
|
Loyiha xajmi
|
Salomatlik-2
|
39,48
|
Drennaj, irrigatsiya va tuproq hosildorligini oshirish
|
74,55
|
Buxoro va Samarqand shaharlarida ichimlik suvi ta’minotini yaxshilash
|
40,0
|
Qishloq xo’jalik korxonalarini qo’llab quvvatlash
|
36,14
|
Farg’ona vodiysida suv resurslarini boshqarish
|
65,54
|
2008-2010 yillarda XTTBning O’zbekistonga nisbatan ishlab chiqqan strategiyasida sog’liqni saqlash, melioratsiya, sug’orish infratuzilmalari, ijtimoiy himoya, kommunal xizmatlar sifatini oshirish, atrof-muhit himoyasiga yo’naltirilgan umumiy qiymati yiliga 90 — 100 mln. dollardan iborat uchta loyihani amalga oshirishni ko’zda tutadi. Ushbu loyihalarni kreditlash Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi mablag’lari hisobidan 40 yil muddatga (shundan 10 yili imtiyozli davr) yillik 0,75% stavkada amalga oshiriladi.
Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi sharoitida Umumjahon banki guruhi o’z faoliyati samaradorligini oshirish, rivojlanayotgan mamlakatlar ishonchini mustahkamlash maqsadida keng miqyosli islohotlar dasturini amalga oshirmoqda. Umumjahon banki guruhi Prezidenti R.Zellik fikricha, bank tizimidagi islohotlar rivojlanish sohasidagi faoliyati samaradorligini oshirish, mas’uliyatni kuchaytirish va boshqaruvni takomillashtirish, sarflanayotgan investitsiyalar samaradorligini oshirishga qaratilgandir.
XXI asr siyosiy iqtisodi jahonda rivojlanayotgan mamlakatlar o’rnining barqaror ortib borishini hisobga olgan holda yangi iqtisodiy tartibni ishlab chiqishni talab etadi.
2009 yil oktyabrda Istanbul shahrida bo’lib o’tgan Umumjahon banki guruhining yillik Sammitida aktsioner mamlakatlar Jahon bankida rivojlanayotgan mamlakatlar ovoz berish kvotasini minimum 47%ga va yaqin kelajakda 50%ga etkazish to’g’risidagi islohotlar rejasini ma’qulladi.
|
| |
LandesBank Berlin AG (Germaniya) kredit liniyasi

Kredit liniya mablag’larini moliyalashtiruvchi banklar
|
Ipoteka bank
|
Kredit liniyasi mablag’larining yo’naltirish maqsadi
|
Kichik biznes sub’ektlarini loyihalarini rivojlantirish uchun asbob-uskunalar sotib olishga yo’naltirilgan investitsion loyihalar
|
Har bir loyiha bo’yicha ajratiladigan kreditning minimal va maksimal summasi
|
Loyiha summasi kamida 250 ming Evro miqdori va undan yuqori bo’lgan loyihalarga
|
Mazkur kredit liniya hisobidan ajratiladigan kreditning maksimal muddati
|
Moliyalashtiriladigan loyihaga 7 yilgacha muddatgacha
|
Ajratiladigan kredit uchun mijoz tomonidan to’lanadigan yillik foiz to’lovlari
|
Euribor/Libor + 2 % Landesbank Berlin AG marjasi bank marjasi (o’rtacha 6%-7%)
|
Loyiha bo’yicha beriladigan imtiyozli davr
|
18 oygacha
|
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlarining loyihani moliyalashtirishdagi ulushi
|
Qarz oluvchining o’zlik va kredit mablag’lari summasi loyixa umumiy summasinig kamida 25:75 nisbatini tashkil qilishi lozim.
|
|
Asosiy tushunchalar - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 70/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaAsosiy tushunchalar
Xalqaro valyuta-moliya tashkilotlari — jahon valyuta tizimini rivojlantirish va mustahkamlash, jahon moliyaviy resurslar bozorini barqarorlashtirish va kapital aylanishini rag’batlantirish maqsadida tashkil etilgan tashkilotlar.
Xalqaro valyuta fondi (XVF) — 1945 yilda tashkil etilgan bo’lib, maqsadi a’zo-mamlakatlar valyuta-moliya siyosatini muvofiqlashtirish, to’lov balansini tartibga solish va valyuta kursini barqarorlashtirish uchun qarz berish hisoblanadi.
Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki (XTTB) — 1946 yilda tashkil etilgan maqsadi a’zo-mamlakatlar iqtisodiyotini qayta qurishga va rivojlanishiga kapital qo’yilmalar berish, xususiy xorijiy investitsiyalarni rag’batlantirish orqali ko’maklashish, to’lov balansi muvozanatini ta’minlashga qaratilgan qarz berishdan iborat.
Evropa tiklanish va taraqqiyot banki (ETTB) — 1991 yilda tashkil topgan. ETTB Markaziy va Sharqiy Evropa mamlakatlariga bozor iqtisodiyotiga o’tishga qaratilgan iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda yordam berish maqsadida tuzilgan.
Osiyo taraqqiyot banki (OTB) — 1966 yilda tashkil topgan bo’lib, maqsadi qit’aning rivojlanayotgan mamlakatlariga iqtisodiy rivojlanishda ko’maklashish, hududiy hamkorlikni rag’batlantirish, a’zo-mamlakatlarga texnik yordam ko’rsatish va ularning iqtisodiy siyosatini muvofiqlashtirishdan iborat.
Islom taraqqiyot banki (ITB) — 1975 yilda tashkil topgan bo’lib, maqsadi a’zo-mamlakatlarning rivojlanish loyihalarini, tashqi savdoni kreditlash va savdo hamda sanoat kompaniyalari kapitallarini investitsiyalashdan iborat.
Investitsion nizolarni tartibga solishning xalqaro markazi (ICSID) – 1966 yilda tashkil etilgan bo’lib, maqsadi xorijiy investorlar va investitsiyalarni jalb etuvchi mamlakatlar o’rtasida yuzaga kelgan xalqaro investitsion nizolarni arbitraj ko’rib chiqish va tartibga solish mexanizmini ta’minlab berishdan iboratdir. Bundan tashqari ushbu markaz xorijiy investitsiyalar to’g’risidagi qonunchilik aktlari va xalqaro nizolarni arbitraj tartibga solish sohasida tadqiqot ishlarini olib boradi.
|
| |
Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi (XTA)

|
Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi (XTA)
|
bet | 64/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaXalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi (XTA) — 1960 yilda tashkil etilgan bo’lib, unga a’zo mamlakatlar soni 169 tani tashkil etadi. XTA uzoq muddatga foizsiz, kredit ko’rinishida qarz va deyarli bozor shartlari bo’yicha qarz olish imkoniga ega bo’lmagan dunyoning eng past daromadli 82ta mamlakatlariga grantlar beradi. XTA kredit operatsiyalarini donor mamlakatiga badallari, XTTBning sof foydasini o’tkazish, XMKning grantlari va uyushma tomonidan ajratgan kreditlaridan keladigan tushumlar hisobiga moliyalashtiriladi.
XTAning maqsadi rivojlanayotgan mamlakatlarga imtiyozli kreditlar berishdan iborat bo’lib, zaxiralashtirilgan kredit mablag’larining jami hajmi 207 mlrd. dollarga etgan. 2009 yilda 67 ta mamlakatda 176 ta yangi operatsiyalar bo’yicha zaxiralashtirilgan kreditlar hajmi 14 mlrd. dollarini tashkil etgan.
XTA kreditlari 10 yillik imtiyozli davrni kamrab olgan holda 35 — 40 yilga beriladi. Kreditlar hajmi SDRda aks ettiriladi, lekin moliyalashtirish loyiha xarajatlari amalga oshiriladigan valyutada beriladi. Olingan qarz bo’yicha foiz hisoblanmaydi, ammo kredit bo’yicha xizmat ko’rsatishdan kreditning 0,75% miqdorida komissiya haqi olinadi. Jahon hamjamiyati XTAni kam rivojlangan mamlakatlarga yordam beruvchi eng samarali tashkil etilgan moliya instituti sifatida tan oladi.
XTAga a’zolik XTTBga kirgan barcha mamlakatlar uchun ochiq hisoblanadi. XTAda moliyalash hususiyatidan kelib chiqib, a’zolari ikki guruhga bo’linadi.
Birinchi guruhga Rossiya, AQSh, Kanada, G’arbiy Evropa mamlakatlari, Yaponiya, Avstraliya, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika va Quvayt kiradi. Ularning badallari erkin almashinadigan valyutada to’lanadi.
Ikkinchi guruh rivojlanayotgan mamlakatlardan tashkil topgan bo’lib, ular badalning faqat 10%ini erkin almashadigan valyutada, qolgan 90%ini o’z valyutalarida to’laydilar. Ikkinchi guruh ishtirokchilarining badallari faqat hukumat bilan maxsus shartnomaga muvofiq loyihalarni moliyalashtirishda foydalanilishi mumkin.
|
| |
Windows 7 operatsion tizimi tuzilishi

368
operatsion tizimlarda bo‘lgani kabi, Windows amaliy dasturlarni
asosiy OT dasturiy ta’minotidan ajratadi. Bajaruvchi yadro, qurilma
drayverlari va apparat abstraktsiyasi qatlamini o‘z ichiga olgan xat
yadro rejimida ishlaydi. Yadro rejimi dasturi tizim ma’lumotlari va
qo‘shimcha qurilmalarga kirish huquqiga ega. Foydalanuvchi rejimida
ishlaydigan qolgan dasturiy ta’minotlar, tizim ma’lumotlariga
cheklangan kirish huquqiga ega.
Windows yuqori modulli arxitekturaga ega. Har bir fayl
tizimining funksiyasi faqat bitta OT komponenti tomonidan
boshqariladi. Qolgan OT va barcha dasturlar ushbu funksiyaga
standart interfeyslardan foydalangan holda javobgar komponent orqali
kirishadi. Tizimning kalit ma’lumotlariga faqat tegishli funksiyalar
orqali kirish mumkin. Umuman olganda, har qanday modul, butun
tizimni yoki uning standart dasturiy interfeyslarini qayta yozmasdan
olib tashlanishi, yangilanishi yoki o‘zgartirilishi mumkin. Windows
yadro rejimining komponentlari quyidagilardan iborat:
Bajaruvchi
(executive): Xotirani boshqarish, jarayonlar va
oqimlarni boshqarish, xavfsizlik, kiritish/chiqarish, va jarayonlararo
aloqa kabi operatsion tizimning asosiy xizmatlarini o‘z ichiga oladi.
Yadro
(kernel): Protsessorlarning ishlashini boshqaradi.
Yadro oqimlarni rejalashtirishni, jarayonlarni almashtirishni, istisnolar
va uzilishlarni qayta ishlashni, hamda ko‘pprotsessorli sinxronlashni
boshqaradi. Qolgan bajaruvchi va foydalanuvchi darajalaridan farqli
ravishda, yadro o‘z kodi oqimlarda ishlamaydi.
Har bir loyiha bo’yicha ajratiladigan kreditning minimal va maksimal summasi

Har bir loyiha bo’yicha ajratiladigan kreditning minimal va maksimal summasi
|
Aylanma mablag’larni to’ldirish uchun – 200 ming AQSh dollarigacha yoki uning ekvivalentida so’mda;
Investitsion maqsadlarga – 2 mln. AQSh dollarigacha yoki uning ekvivalentida so’mda.
|
Mazkur kredit liniya hisobidan ajratiladigan kreditning maksimal muddati
|
Aylanma mablag’larni to’ldirish uchun 18 oygacha;
Investitsion loyihalarni moliyalashtirish uchun – 10 yil muddatgacha.
|
Ajratiladigan kredit uchun mijoz tomonidan to’lanadigan yillik foiz to’lovlari
|
Milliy valyuta so’mda ajratilgan kredit uchun 9%;
AQSh dollarida ajratilgan kreditlar uchun 5,5%;
|
Loyiha bo’yicha beriladigan imtiyozli davr
|
Investitsiya maqsadlariga - 3 yil muddatgacha
Aylanma mablag’larni tuldirishga - 9 oy muddatgacha
|
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlarining loyihani moliyalashtirishdagi ulushi
|
Loyiha qiymatiga nisbatan 25%
|
Kredit hisobidan xarid qilinadigan asbob-uskunalarning kelib chiqish mamlakati
|
Belgilanmagan
|
Boshqa shartlar (ushbu jadvalda ko’zda tutilmagan boshqa muhim shartlar ko’rsatiladi)
|
Liniya doirasida Qoraqalpog’iston Respublikasi, Andijon, Jizzax, Qashqadaryo, Namangan, Samarqand, Toshkent, Xorazm va Farg’ona viloyatlaridagi loyihalarga kreditlar ajratilishi belgilangan.
Shuningdek, loyiha tashabbuskori ma’muriy markazlarda ro’yxatdan o’tgan bo’lsada, ishlab chiqarish hududi yuqoridagi viloyatlarning ma’muriy markazlari tashqarisida bo’lishi shart (ma’muriy markazlardagi sanoat xududlari bundan mustasno).
|
Xalqaro moliya korporatsiyasi (XMK

|
Xalqaro moliya korporatsiyasi (XMK
|
bet | 65/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaXalqaro moliya korporatsiyasi (XMK) 1956 yilda rivojlanayotgan mamlakatlar xususiy sektorini qo’llab-quvvatlash maqsadida tashkil etilgan. A’zo mamlakatlar soni 182 tani tashkil etadi. Zaxiralashgan resurslar portfeli 34,4 mlrd. dollarni va sinditsiyalashgan kreditlari 8 mlrd. dollarni tashkil qiladi.
2009 moliyaviy yilda 103 mamlakatda 447 yangi loyiha bo’yicha zaxiralashgan mablag’lar hajmi 10,5 mlrd. dollarni tashkil etgan va 4 mlrd. dollar jalb etilgan.
XMKning asosiy vazifasi bo’lib, rivojlanayotgan mamlakatlarda xususiy investor va moliya institutlariga kapitalni samarali joylashtirishga ko’maklashishda vositachilik qilish hisoblanadi. XMK bozor holatiga yaqin shartlar bo’yicha 12 yil imtiyozli davr bilan 3 yildan 15 yilgacha qarz beradi. Qariyb 80% passivlari moliya bozorlaridan jalb etiladi, qolgan 20%i esa XTTBdan qarzga olinadi. Odatda, XMK boshqa investorlar ishtirokidagi loyihalarni moliyalashtiradi, uning ulushi 25-35%ni tashkil qiladi. Birgalikdagi moliyalashtirish XMK faoliyatining o’ziga xos jihati bo’lib, qarz berishdan tashqari, xususiy korxonalar kapitaliga ham pul qo’yishni amalga oshirishda namoyon bo’ladi.
Investitsiyalarni kafolatlash bo’yicha ko’p tomonlama agentlyak (MIGA) – 1988 yilda a’zo mamlakatlarga xorijiy investitsiyalarni jalb etishni rag’batlantirishda ko’mak berish maqsadida tashkil etilgan. Hozirda agentlikka 174ta mamlakat a’zo bo’lib, jami ajratilgan kafolatlari hajmi 20,9 mlrd. dollarga teng. Agentlik tomonidan 2009 moliya yilida 26 ta loyiha bo’yicha 1.4 mlrd. dollar miqdorida kafolatlar berilgan.
Ushbu agentlik rivojlanayotgan mamlakatlarga yo’naltirilgan TTXIni rag’batlantirish maqsadida siyosiy risklardan sug’urtalash yoki kafolatlash xizmatlarini taklif etadi.
Investitsion nizolarni tartibga solishning xalqaro markazi (ICSID) – 1966 yilda tashkil etilgan bo’lib, maqsadi xorijiy investorlar va investitsiyalarni jalb etuvchi mamlakatlar o’rtasida yuzaga kelgan xalqaro investitsion nizolarni arbitraj ko’rib chiqish va tartibga solish mexanizmini ta’minlab berishdan iboratdir. Bundan tashqari ushbu markaz xorijiy investitsiyalar to’g’risidagi qonunchilik aktlari va xalqaro nizolarni arbitraj tartibga solish sohasida tadqiqot ishlarini olib boradi. Hozirgi vaqtda markazga 143 ta mamlakat a’zo va faoliyati mobaynida 292 ta, jumladan, 2009 moliyaviy yilda 32 ta arbitraj qayd etilgan.
|
| |
-rasm. Asbest mineralini kristall panjarasining ko‘rinishi

333
Tetraedrlar o‘zaro umumiy kislorod orqali bog‘lanib -Si-O-Si- bog‘larini
hosilqiladi. Bir nechta tetraedrlar birikishi natijasida zanjir hosil bo‘ladi, bunday
birikma quyidagi tenglama bilan ifodalanadi n[SiO
3
]
2-
, n→∞.
Valentligi to‘lmagan kislorod ioni boshqa zanjir bo‘laklari bilan birikib,
murakkabroq olti qirrali to‘r hosil qiladi:
To‘r hosil bo‘lsa ham kislorod ionining valentligi to‘yinmagan bo‘ladi va u
ikkinchi to‘r bilan birikishi orqali quyidagi paketlarni hosil qiladi, bunda to‘rlar
orasidagi bo‘shliqlarda aktiv qatlam – Mg(OH)
2
yoki Al(OH)
3
birikmalari bo‘lib ular
kislorodning manfiy zarrachalarini to‘yintiradi:
41-rasm. Asbest kristall panjarasining olti qirrali to‘r ko‘rinishi Ikkita to‘rdan va ular orasida joylashgan aktiv qatlamdan iborat paket,
kovalent bog‘lar bilan birikkan ion holatdagi panjaradan tarkib topgan bo‘lib,
ulardagi ionlarning valentligi to‘yingan bo‘ladi. Paketlar o‘zaro kuchsiz Van-
der-Vaals kuchlari bilan bog‘langan, shuning uchun bunday panjarali asbestga
ishlov berilsa, u oson aloxida qatlamlarga titilib ajraladi.
Xrizotil - asbest mineralini rentgen usuli bilan tekshirilganda uning kristall
panjarasi brusit va kremniy-kislorod qatlamlaridan iboratligi aniqlandi. Brusit
334
asosan magniyni suv bilan birikkan aralashmasidan iborat. Bunda magniy
ionining o‘lchami kremniy ionidan katta bo‘lishi paketlarni ma’lum burchak hosil
qilib egilishiga va o‘zaro zanjir holatda burilishiga olib keladi.
42-rasm. Xrizotil asbestning strukturasi a) qatlamlarni hosil qiluvchi naychalar, b) serpentin paketning kristallik
Sement zavodlarida ishlab chiqarishni tekshirish

|
Sement zavodlarida ishlab chiqarishni tekshirishBog'liq Qurilish materiallari texnologiyasiSement zavodlarida ishlab chiqarishni tekshirish. Zamonaviy sement
zavodlarida olinayotgan xom ashyo, yarim fabrikat hamda tayyor mahsulot-
sementning talab qilingan sifatda bo‘lishini ta’minlash uchun asosiy jihozlarning
belgilangan texnologik rejimda ishlashiga juda jiddiy e’tibor qilish kerak. Shuning
uchun ishlab chikarishni tekshirish alohida ahamiyat kasb etadi.
Xom ashyo materiallarini maydalash darajasi va maydalangan mahsulot
o‘lchami hamda donadorlik tarkibi belgilanganga qanchalik mos ekanligi tekshirib
turiladi. Xom ashyo tuyish sexida tuyish namligi va qanchalik mayda tuyilgani
tekshiriladi. Bir qancha xom ashyo komponentlari baravariga maydalanayotganda
ishlanayotgan aralashma tarkibi belgilangan tarkibga qay darajada mosligi
tekshiriladi. Tayyor mahsulotni tuyish sexida ham shu tariqa tekshiriladi.
Pishirish sexida texnologik rejimga (pishirish temperaturasi, materiallarning
pech zonalarida bo‘lishi muddatlari), tutun gazlar temperaturasi va tarkibi, yoqilg‘i va
pishiriladigan materiallar sifati, pishirish natijalariga qanday rioya qilinayotgani
kuzatib boriladi.
Xom ashyo materiallari, yarim fabrikatlar va tayyor mahsulotlar sifati
texnologik jarayonning barcha boskichlarida-xom ashyo zavodga olib kelingan
paytdan boshlab tayyor maxsulot jo‘natilgunga qadar tekshirilib, kuzatib boriladi.
Ishlab chiqarishni tekshirishi quyidagi talablarga javob berishi kerak:
tekshirish uchun olingan namuna materiallarning o‘rtacha sifatiga mos kelishi
lozim;
namuna olinadigan joy to‘g‘ri tanlanishi va texnologik parametrlar to‘g‘ri
aniqlanishi shart (temperatura, namlik, aralashmalarning harakatchanligi va
boshqa parametrlar);
jihozlarning ish rejimi tekshiriladigan joy to‘g‘ri tanlanishi kerak;
namunalarni takror olish vaqti va uning miqdori to‘g‘ri tanlanishi lozim;
tekshirish jarayoni iloji boricha to‘la avtomatlashtirilgan va tekshiruvchi
qupilmalar masofadan turib boshqariladigan bo‘lishi kerak.
Hozirgi kunda tekshirish uchun namunalar avtomatik yo‘l bilan olinadi.
|
| |