nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Jami
  
120 - Avtomobillarni ta

Avtomobillarni ta
NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2
3. O‘quvchilarning bilim vako‘nikmalarini baholash O‘quv dasturi davomida o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va malakalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagi tartib asosida baholanadi. Baholash usullari, savol- javob va amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishilozim. 4.Tavsiyaetiladiganadabiyotlar ro‘yhati: 1. R.Tillaxo‘jaev, A.Madjitov Avtomobil elektr va elektron jihozlari tuzilishi, ularga texnik xizmat ko‘rsatish vata’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 2. U.G‘aybullaev Avtomobillarningelektr va elektron jihozlar Shafoat Nur Fayz 2023-yil 3. Magdiev Sh.P. Avtomobil yurish qismlariga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 4. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi”, ‘Excellent Polygraphy” Toshkent-2021 yil. 5. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi, avtomobil dvigatellariga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 6. J.Kulmuxamedovva boshqalar “Avtomobillarnituzilishi, ularga servis xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 7. Sh.Magdiev, Avtomobillar tuzilishi, avtomobil uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil 8. D.I. Xoshimov, G‘ .N.Maxmudov “Yengil avtomobillarning tuzilishi”, “Avtomsan” Toshkent-2019 yil. 9. A.Muxitdinov, J.Qulmuxamedov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2019 yil. 10.O..Salimov , J.Kulmuxamedov “Avtomobillarni tuzilishi, texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Ilm Ziyo” Toshkent-2017 yil. 11.A.Muxitdinov, V.Sattivaldiyev, Sh.Xakimov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2014 yil. 12. D.I.Xoshimov “GM-Uzbekistan avtomobillarning konstruksiyasi”, “Avtomsan” Toshkent- 2017 yil. Internet manbalari. https://www.youtube.com/watch?v=Hf5Nfg183lA&list=PL2DwPcU8Gb951lPTV5XbExGf- FYTwuCr9 https://www.youtube.com/watch?v=6jo4wR7tH94&list=PL2DwPcU8Gb951lPTV5XbExGf- FYTwuCr9&index=2 https://www.youtube.com/watch?v=DUehAbeguqs&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid02 se89C6 https://www.youtube.com/watch?v=duXe651ju4Q&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid02s e89C6&index=2 https://www.youtube.com/watch?v=7PhTTX37SRk&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid02s e89C6&index=6 https://www.youtube.com/watch?v=1McNP6ImbQA&list=PLjHOqVjjVAHTkzGJnSt0Tokid0 2se89C6&index=9 https://www.youtube.com/watch?v=jBAqA-JWIQk&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V https://www.youtube.com/watch?v=EynAS6w_zLY&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V&index=2 https://www.youtube.com/watch?v=EMldwOvJiA8&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V&index=3 Download 1,56 Mb.
|
Nuqta koordinatalarini kiritishning nisbiy usuli.......................................... 140

|
Nuqta koordinatalarini kiritishning nisbiy usuli.......................................... 140 Pdf ko'rish
|
bet | 191/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)27.2. Nuqta koordinatalarini kiritishning nisbiy usuli.......................................... 140
27.3. Nuqta koordinatalarini kiritishning qutb usuli............................................. 141
27.4. Kesma uzunligini tezkor kiritish usuli........................................................... 142
28-§. «Черчение» panelidagi buyruqlar................................................................... 143
28.1. «Прямая» - Cheksiz to‘g ‘ri chiziq chizish buyrug‘i va undan foydalanish
algoritmi..........................................................................................................................143
28.2. «Многоугольник» - ko‘pburchak chizish buyrugci va undan foydalanish
algoritmi......................................................................................................................... 146
28.3. «Круг» - aylana chizish buyrug'i va undan foydalanish algoritmi......... 147
28.4. «Полилиния» buyrugci va undan foydalanish algoritmi........................... 150
28.5. «Прямоугольник» buyrug'i va undan foydalanish algoritmi.................. 151
28.6. Aylana yoyi chizish buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi.................. 152
28.7. «Кривая» -E g r i chiziq - splayn chizish buyrug‘i va undan foydalanish
algoritmi..........................................................................................................................153
28.8. Ellips chizish buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi............................ 153
28.9. «Штриховка» - Qirqim va kesim yuzalarini shtrixlash va undan
foydalanish algoritmi.................................................................................................... 154
28.10. «Многострочный...» - Matn yozuvlarini bajarish buy rug‘i va undan
foydalanish algoritmi.................................................................................................... 155
|
| |
AutoCAD 2011 dasturini yuklash va unda AutoCAD 2007 dasturining

|
AutoCAD 2011 dasturini yuklash va unda AutoCAD 2007 dasturining Pdf ko'rish
|
bet | 190/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)24.3. AutoCAD 2011 dasturini yuklash va unda AutoCAD 2007 dasturining
foydalanish interfeysini yaratish............................................................................... 129
IIQ IS M . CHIZM A PR IM ITIVLARINI AutoCAD D A STURIDA
M O D E L L A SH ............................................................................................................ 133
VII BOB. CHIZMA PRIMITIVLARNI AUTOCAD DASTURIDA 2D
FORMATDA - IKKI 0 ‘LCHAMDA MODELLASH.......................................... 133
291
25-§. Chizmalarning asosiy primitivlari-qismlarini «Черчение» panelidagi
buyruqlardan foydalanib modellash algoritmlari................................................... 133
25.1. «Точка» - Nuqta buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi......................133
25.2. «С линиями» -K e sm a chizish buyrug‘i va undan foydalanish
algoritmi..........................................................................................................................134
25.3. Ekranda nuqta va kesmani yangi vaziyatga ko‘chirish...............................136
26-§. «Свойства» -«O byektning xususiyatlari» paneli buyruqlari yordamida
ekranda chiziqlarning rangi, turi hamda y o ‘g ‘onliklarini o'zgartish................. 137
26.1. Nuqta va kesmaga rang berish buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi. 137
26.2. Kesmani chiziq turlariga muvofiq modellash algoritmi..............................138
26.3. Chiziqni y o ‘g conlashtirish algoritmi...............................................................139
27-§. «Dekait» koordinatalar sistemasiga nuqta koordinatalarini kiritish usullari. 139
27.1. Nuqta koordinatalarini kiritishning absolyut usuli.......................................139
|
| |
Don’t you have missed departure

TEST
Item
Judy:
I need to take down a few details of the actual damage over the phone before you put in a
full report. Can you tell me how many items were damaged and what the damage was?
Michael:
Yes, well four things actually. I’ll start with the big things.
My TV first of all. It’s a large one
… very expensive.
Judy:
Our insurance doesn’t cover electrical problems.
Michael:
It isn’t an electrical problem.
The screen has a huge crack in it so it’s unusable.
Judy:
I see. Any idea of the price to repair it?
Michael:
No. Well, I don’t think it can be repaired. It will need a new one
Q4
.
Judy:
Okay. I’ll make a note of that and we’ll see what we can do. Now, what was the second
item?
Michael:
Darsning texnologik xaritasi - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

Darsning maqsadi: o'quvchilarni Paskal dasturlash tilidagi o'zlashtirish va ma'lumotlarni ekranga chiqarish operatorlari bilan tanishtirish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarga o'zlashtirish va ma'lumotlarni ekranga chiqarish operatorlari haqida bilim va ko'nikma berish
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarni yangi bilimlar egallashga yo'naltirish, har bir ishni diqqat bilan barcha holatlarni hisobga olgan holda bajarishga o'rgatish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasawurlarini kengaytirish
|
Yangi mavzu bayoni - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

Yangi mavzu bayoni:
Quyidagi ifodalarni Paskal dasturlash tilida yozing.
b)
d)
e)cos3sin2x+cosa5;
f)
a
2. Quyida Paskalda yozilgan ifodalarning qiymatini hisoblang.
a) sqr(trunc(4.95)) =sqr(4)=16
b) trunc(int(4.95)+0.7)=trunk (4+0,7)=trunc(4.7)=4
d) round(trunc(3.5)+0.7)=round(3+0.7)=round(3.7)=4
e) 3+frac(12.5)=3+0.5=3.5 f) sqrt(sqr(16))=sqrt(256)=16
g) sqrt(sqrt(256)+9)=sqrt(16+9)=sqrt(25)=5
h) sqr(5-abs(-5))=sqr(5-5)=sqr(0)=0
i) abs(-sqrt(16))=(-4))=4
3. a= 5, b=4 bo'lsa, quyida Paskalda yozilgan ifodalarning qiymatini hisoblang.
a) abs(a+b-a*b)=abs(5+4-5*4)=abs(9-20)=abs(-11)=11
b) sqr(a+b-a*b)-110=sqr(5+4-5*4)-110=sqr(9-20)-110=sqr(-11)-110=121-110=11
d) round(a/b+0.3)+9=round(5/4+0.3)+9=round(1.25+0.3)+9=round(1.55)+9=2+9=11
e) 3+frac(b/a)=3+frac(5/4)=3+frac(1.25)=3+0.25=3.25
f) sqrt(sqr(a)-b*b); g) sqrt(sqrt(a+b)+6);
h) sqr(a-abs(b-a)); i) abs(9~sqrt(a*b+a)).
Uyga vazifa: Mavzuni o’rganib kelish.4-mashqni bajarish.
4. Quyida Paskalda yozilgan ifodalar qiymati qanday turdagi o'zgarmas bo'lishini aniqlang.
a) abs(-sqrt(2011)); b) abs(sqr(2)) + 19;
d) frac(abs(-20)); e) int(1.9)*trunc(0.2).
Sana :_____________
Sinf :______________
21- dars. Mavzu: O'zlashtirish va ma'lumotlarni ekranga chiqarish operatori
|
And it isn’t far from the beach, either – only 300 metres, and only around

And it isn’t far from the beach, either – only 300 metres, and only around half a kilometre to some shops Q1 , so you don’t have to be too energetic.
Woman:
Is it much more expensive than the first one?
Man:
Let me just check. I think at the time you want to go it’s around £260 – no £275 to be exact.
Woman:
Right, I’ve got that. Now there are just two more apartments to ask you about. Um, I can’t
read my own writing! Something to do with sun … Sunshine, is it?
Man:
I think you meant the Sunshade Apartments Q2 . They’re on a mountainside.
Woman:
Any special features?
Man:
Yes, each room has its own sun terrace and there are shared barbecue facilities.
Woman:
Sounds lovely!
Man:
Yes, it is rather well-equipped. It also provides water sports – it has its own beach. There
are facilities for water-skiing.
Woman:
Any kite-surfing? My friend’s quite keen.
Man:
Not at the hotel but I’m sure you’ll find some in Arilas. There’s also satellite TV in the
apartments.
Woman:
And how much is that one?
Man:
£490 with two sharing.
Woman:
You mean £245 each?
Man:
I’m afraid not! Each person has to pay that amount and there must be at least two in an
apartment.
Woman:
I don’t think that would be within our budget, unfortunately. And the last one sounds a bit
expensive too – the Grand!
Man:
Actually it’s quite reasonable.
It’s an older style house with Greek paintings in every
room, and a balcony outside Q3 .
Woman:
Sounds nice. What are the views like?
Man:
Well, there are forests all round and they hide a supermarket just down the road, so
- misol.
begin


write( Yashna,'); write('gulla');
write('ona Vatanim!'); e

nd.

5- misol

4- misol.
begin
write( Yashna,'); write('gulla');
write('ona Vatanim!'); e
nd.
5- misol.
begin
writeln('Yashna, ');
writeln('gulla ');
write('ona Vatanim!');
end.
Ma'lumotlarni chiqarishda chiqarish formatini ko'rsatish mumkin. Chiqarish formati chiqarilayotgan ma'lumotlarning ko'rinishi (formati)ni belgilaydi. Buning uchun chiqarilayotgan o'zgaruvchidan keyin «:» (ikki nuqta) belgisi qo'yiladi. Masalan, a — haqiqiy turdagi o'zgaruvchi bo'lsa, chiqarish formatida ikkita parametr — chiqarilayotgan songa ajratilgan xona- lar soni ko'rsatiladi. Masalan, WriteLn(a:10:2); operatori a ning qiymatini chiqarish uchun 10 ta xona ajratadi, shundan bitta xonasi nuqta va ikkita xonasi kasr qismi uchun ajratiladi. Agar son butun bo'lsa, chiqarish formatida bitta parametr — chiqarilayotgan songa ajratilgan xonalar soni ko'rsatiladi. Masalan, WriteLn(b:6);. Satrli va belgili o'zgaruvchilar uchun chiqarish formati ularning qiymatini chiqarish uchun ajratilgan joy (maydon) uzunigini aniqlaydi.
Chiqarilayotgan son yoki matn unga ajratilgan joyning o'ng chegarasi bo'yicha tekislanib chiqadi. Masalan, a: = 3.24; bo'lsa, WriteLn('a = *,a:6:2); operatori ekranga a = 3.24 ko'rinishdagi yozuvni chiqaradi (= belgisidan keyin ikkita bo'sh joy (probel) qoladi).
Chiqarish formatida ajratilgan joy o'zgaruvchi qiymatining «uzunligi»dan kichik bo'lsa, chiqarish formati bekor qilinadi va o'zgaruvchining qiymati to'liqligicha ekranga chiqariladi. Faqatgina haqiqiy son kasr qismining formati bekor qilinmaydi.Haqiqiy sonni chiqarishda formati ko'rsatilmasa, u ekranga eksponensal ko'rinishda chiqariladi.
Kompyuter ekranida
a=3.2400000000E+00 b=5.0000000000E+00
Kompyuter ekranida
a= 3.24 b=5
|
that’s very useful for all your shopping needs. There’s a disco in the area too

TEST
GREEK ISLAND HOLIDAYS
Woman:
If you’ve got a minute, could I just check a couple of points about insurance? I got one policy
through the post but I’d like to see if yours is better.
Man:
Fine. What would you like to know?
Woman:
Well, the one I’ve got has benefits and then the maximum amount you can claim. Is that
like yours?
Man:
Yes, that’s how most of them are.
Woman:
Well, the first thing is cancellation. If the holiday’s cancelled on the policy I’ve got, you can
claim £8,000.
Man:
We can improve on that, Ms. Nash.
For Greek Island holidays, our maximum is £10.000
Q6
.
Woman:
That’s good – of course, our holiday won’t even cost £1,000 together!
Man:
It’s still
sensible to have good cover. Now, if you go to hospital, we allow £600.
Woman:
Yes, mine’s similar.
Man:
And we also allow a relative to travel to your holiday resort
Q7
.
Woman:
My policy just says their representative will help you.
Man:
You can see there’s another difference there. And what happens if you don’t get on the
plane?
Woman:
Nothing, as far as I can see on this form.
Man:
Write(chiqarish ro'yxati) va WriteLn(chiqarish ro'yxati)

|
Write(chiqarish ro'yxati) va WriteLn(chiqarish ro'yxati)
|
bet | 71/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Write(chiqarish ro'yxati) va WriteLn(chiqarish ro'yxati) bu yerda Write (ing. — yozmoq) va Writeln Paskalning xizmatchi so'zlari; chiqarish ro'yxati — o'zaro vergul bilan ajratilgan va ekranga chiqarilishi kerak bo'lgan ifoda, o'zgaruvchi yoki o'zgarmaslar ketma-ketligi. Chiqarish ro'yxatida ifoda qatnashsa, avval ifoda hisoblanib, hosil bo'lgan natija ekranga chiqariladi.Chiqarish ro'yxatidagi o'zgarmaslar belgili yoki satrli bo'lsa, albatta apostrof ichiga olinishi shart.
Write va Writeln operatorlarining farqi shundaki, Write operator! yordamida ma'lumotlar ekranga chiqarilgach yurgich ekranning shu satrida qoladi va ekranga chiqariladigan keyingi ma'lumotlar shu satrga yurgich turgan joydan boshlab chiqariladi. Writeln operatorida esa ma'lumotlar ekranga chiqarilgach yurgich keyingi satr boshiga o'tadi.
|
| |
in the evening - Customer satisfaction survey

TEST
Apartments
Man:
Greek Island Holidays, can I help you?
Woman:
Yes, I hope so. I have a friend who’s just come back from Corfu and she’s recommended
some apartments in Arilas. She thought they might be on your list.
Man:
Arilas, Arilas, let me see. Can you give me the names?
Woman:
Yes, the first’s Rose Garden Apartments. I’d like to go with another friend in the last week
of October.
Man:
Well, we’ve got a lovely studio flat available at that time. I’m sure you’d enjoy the entertainment
programme there too, with Greek dancing in the restaurant.
Woman:
And the cost for each of us?
Man:
£219.
Woman:
That sounds very reasonable! I’m just
jotting down some notes. Now the second one she
mentioned was called Blue Bay.
Man:
Blue Bay? Yes, in fact, that’s very popular and it has some special features.
Woman: Really?
Man:
The main attraction is the large swimming pool with salt water.
Woman:
Much healthier, I understand.
Man:
That’s right.
Uslub: Aralash.

Shakl - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 68/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Bu sahifa navigatsiya:
- Usui
Uslub: Aralash.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlar- da ishlash
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usui: Tayyor prezentatsiya va slayd material- lari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilar Paskal dasturlash tilining o'zlashtirish operatori - U := va uning bajarilish tartibi, chiqarish operatorlari - Write(chiqarish ro'yxati) va WriteLn(chiqarish ro'yxati) va ularning ishlash prinsiplari, bir-biridan farqlanishi hamda chiqarish formati tushunchalarini o'zlashtiradi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida key- ingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va re- jalashtiradi
|
|
| |
Q31
feed - Customer satisfaction survey

|
Customer satisfaction surveyBog'liq Listening transcripts 230531 122425Q31
feed that population.
The Romans left in 410, at the beginning of the fifth century, and from then onwards the country suffered
a series of invasions by tribes from present-day Germany and Denmark, the Angles, Saxons, and Jutes,
many of whom settled in the East End. The technology they introduced meant that
Q32
metal and leather
goods were produced there for the first time. And as the East End was by the river, ships could transport
goods between there and foreign markets.
In the eleventh century, in 1066 to be precise, the Normans conquered England, and during the next
few centuries, London became one of the most powerful and prosperous cities in Europe. The East End
benefited from this, and because there were fewer
Q33
restrictions there than in the city itself, plenty
of newcomers settled there from abroad, bringing their skills as workers, merchants, or money-lenders
during the next few hundred years.
In the sixteenth century, the first dock was dug where
Q34
ships were constructed, eventually making
the East End the focus of massive international trade. And in the late sixteenth century, when much of
the rest of
Q35
England was suffering economically, a lot of agricultural workers came to the East End
to look for alternative work.
In the seventeenth .century, the East End was still a series of separate, semi-rural settlements. There was
a shortage of accommodation, so marshland was drained and
Q36
built on to house the large numbers
of people now living there.
By the nineteenth century, London was the busiest port in the world, and this became the main source of
employment in the East End. Those who could afford to live in more pleasant surroundings moved out,
and the area became one where the vast majority of people lived in extreme
|
| |
overhead projector - Customer satisfaction survey

TEST
Social history of East End of London
In the last few weeks, we’ve been looking at various aspects of the social history of London, and this
morning we’re continuing with a look at life in the area called the East End. I’ll start
with a brief history of
the district, and then focus on life in the first half of the twentieth century.
Back in the first to the fourth centuries AD, when
the Romans controlled England, London grew into a
town of 45,000 people, and what’s now the East End – the area by the river Thames,
and along the road
heading north-east from London to the coast – consisted of farmland with crops and livestock which
helped to
home 
Q21 - Customer satisfaction survey

|
Customer satisfaction surveyBog'liq Listening transcripts 230531 122425home
Q21
before.
TUTOR:
OK Cristina, thanks. What about you, Ibrahim? What did you enjoy?
IBRAHIM:
Well for me it was a very good chance to get to know students who are on other courses,
because everyone in our group is studying English, and we don’t usually have much to do
with the rest of the college.
TUTOR:
Yes, good. Do you think you’ll maintain the contact now?
IBRAHIM:
I hope so. I’ve invited three of them to
have dinner
Q22
with me next week.
TUTOR:
Great! If you haven’t decided what to make yet I can tell you they’ll love trying Arab dishes.
And of course, it’s good for your English too. Cristina, what did you find? What was the
most useful aspect of the project from the point of view of the English practice?
CRISTINA: I think, when we were being shown how to edit the film, we had to follow the instructions.
And that was very good practice for me. And I also learned some
technical
Q23
words that
I hadn›t heard before.
TUTOR:
What about you Ibrahim? What was the most useful for your English?
IBRAHIM:
It was listening to the British students, because they don’t speak as slowly as most of the
tutors on our course. I think they speak at natural speed, so it forces me to get used to it.
And they use a lot of
slang.
Q24
TUTOR:
So you learned some new words which will be useful?
IBRAHIM: Yes.
TUTOR:
Good. I’m glad it helped. Well, we’ve talked a little bit about enjoyment, and about language
practice. Were there any other benefits? What else did you feel you’d learnt from the project?
Was it useful in other ways?
CRISTINA: Yes, well firstly, I learned how to use a video camera. And also, I think I really learned a lot
about working together with other people. I’ve never done anything with a group before,
and we had to find ways of
|
| |
Yes, that’s right - Customer satisfaction survey

TEST
Day
A good place to start on your tour is the Rare Breeds section. We keep
goats
Q17
, sheep
and
hens
Q17
and other kinds of poultry. We are also thinking of bringing in cows and horse
but we do not, as yet, have facilities for these bigger animals. The animals are fed in
public
twice a day and a short lecture given on their feeding habits and nutritional needs. These
are very popular with the public but of course we mustn’t lose sight of the main purpose
of having this section, not as such to preserve rare animals but
to maintain the delivery
of breeds
Q18
to broaden the gene pool for agricultural development. Green Vale changes
with the seasons with different events happening at different times of the year. May will be
perhaps our most spectacular month with the arrival of the Canada geese and when our
fruit trees will be in full blossom, but there are interesting events on all year round ….for
example John Havers,
our expert fly fisherman, is currently giving displays(
Q19
) on
the lake. Each of the sections has its own seasonal calendar…please consult
the summary board at the
main entrance. And the final section, as we
return to the Reception blocks, is the orchard.
Do take time to browse round our shop…there is a wide selection of
books on wildlife
Q20
,
some of them written by local authors, and
the history of farming, including organic farming,
something which the park will be diversifying into the coming months.
TEST
Day
Julie:
We need to think about what to prepare … Dr White said he
wanted us to use plenty of
visuals and things and we might as well try them out when we’re not being assessed …
Trevor:
Well, the most important thing is the
Mustaqil ish mavzu: Kiberhuquq siyosatiga oid aqsh standartlari Fan: Kiber-huquq va kiber-etika Bajardi : Saydullayev F. Z - bet 5

13
XULOSA
Men mustaqil ishni tugatdim, uni yozish jarayonida mavzuga oid izlanishlarni
amalga oshirdim. Xulosam shundan iboratki kiberhuquq siyosatining asosiy maqsad
xatarlarni kamaytirish, shu jumladan oldini olish yoki ularni kamaytirishdan iborat.
14
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Kiberxavfsizlik asoslari fanidan o‘quv qo‘llanma. S.K. GANIYEV, A.A.
GANIYEV, Z.T. XUDOYQULOV. Toshkent-2020 y.
INTERNET SAYTLARI;
2. library.tuit.uz
3. fayllar.org
15
MUNDARIJA
1. Kiberxavfsizlik standartlari
................................................. 5
2. NIST kiberxavfsizlik doirasi
................................................ 7
3. IEC 62443 kiberxavfsizlik standartlari
............................... 8
XULOSA ..................................................................................... 13
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ............................................... 14
Document Outline - 1. Kiberxavfsizlik standartlari
- 2. NIST kiberxavfsizlik doirasi
- 3. IEC 62443 kiberxavfsizlik standartlari
- XULOSA
- FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
Mustaqil ish mavzu: Kiberhuquq siyosatiga oid aqsh standartlari Fan: Kiber-huquq va kiber-etika Bajardi : Saydullayev F. Z - bet 3

8
800-53 rev4 maxsus nashri, "Federal Axborot tizimlari va tashkilotlari uchun
xavfsizlik va maxfiylikni boshqarish", 2013 yil aprelda nashr etilgan bo'lib, 2014 yil
15 yanvardagi yangilanishlarni o'z ichiga olgan bo'lib, tizimga tatbiq etiladigan 194
ta xavfsizlik nazorati aniqlangan "xavfsizroq ".
800-63-3 maxsus nashri, "Raqamli identifikatsiya qilish bo'yicha ko'rsatmalar",
2017 yil 1-iyundagi yangilanishlarni o'z ichiga olgan 2017 yil iyun oyida
yangilangan
raqamli
identifikatsiya
xizmatlarini,
shu
jumladan
foydalanuvchilarning shaxsiy guvohnomalarini tasdiqlash, ro'yxatdan o'tkazish va
haqiqiyligini tasdiqlash bo'yicha qo'llanmalarni taqdim etadi.
Maxsus nashr 800-82, Revision 2, "Sanoat nazorati tizimi (ICS) xavfsizligi
bo'yicha qo'llanma", 2015 yil may oyida qayta ko'rib chiqilgan bo'lib, ICSga xos
bo'lgan ishlash, ishonchlilik va xavfsizlik talablarini hisobga olgan holda bir nechta
sanoat boshqaruv tizimlarini kiberhujumlardan qanday himoya qilishni tavsiflaydi.
Mustaqil ish mavzu: Kiberhuquq siyosatiga oid aqsh standartlari Fan: Kiber-huquq va kiber-etika Bajardi : Saydullayev F. Z

Mustaqil ish mavzu: Kiberhuquq siyosatiga oid aqsh standartlari Fan: Kiber-huquq va kiber-etika Bajardi : Saydullayev F. Z
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Mustaqil ish mavzu: Kiberhuquq siyosatiga oid aqsh standartlari Fan: Kiber-huquq va kiber-etika Bajardi : Saydullayev F. Z
|
Tomchilatib sug‘orish jarayonida o‘g‘itlash

356
a) o‘g‘itlovchi idish
b) Venturi injektori
d) dozatron nasos
14.4-rasm. O‘g‘itlovchi moslamalarning turlari va ko‘rinishlari.
Biroq, tajribalarni ko‘rsatishicha, Venturi injektori tizimdagi
suvning bosimi 2 atm. atrofida bo‘lgan sharoitlarda samarali
ishlaydi. Suvning bosimi 2 atm. dan past bo‘lgan holatlarda esa
injektorni ishlash samarasi kamayib ketadi yoki butunlay
ishlamay qo‘yadi.
Shuning uchun, o‘g‘itlovchi moslamani tanlash uchun
tizimdagi mavjud holatni, bosimni yaxshi bilish juda muhim.
Tomchilatib sug‘orish tizimida qanday o‘g‘itlash moslamasi
qo‘llanilganiga qaramay, suvga qo‘shiladigan o‘g‘it eritmasi
albatta avvaldan maxsus idishda tayyorlab olinadi.
Tomchilatib sug‘orish tizimiga yetkazib beriladigan o‘g‘it
eritmasining me’yori ishlatilayotgan oziq moddalar dozasi,
sug‘orilayotgan maydon kattaligi va sug‘orishning davomiyligiga
bog‘liq ravishda tayinlanadi.
Shunday qilib, tomchilatib sug‘orish tarmog‘iga berilayotgan
suyuq o‘g‘itning konsentratsiyasi va suv sarfi hisobga olinadi.
Kaliyli o‘g‘itlar - Shvetsariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi

354
14.1-jadval.
O‘g‘itlarning suvda erish ko‘rsatkichlari, g/l
O‘g‘itlar
Harorat,
°C
0
5
10
20
25
30
Sulfat ammoniy
700
715
730
750
770
780
Karbamid
680
780
850
1060
1200
1330
Kaliy xlorid
280
300
310
340
355
370
Kaliy sulfat
70
80
90
110
120
130
Kaliy nitrat
130
170
210
320
370
460
Monoammoniy
fosfat
227
255
295
374
410
464
Monokaliy
fosfati
90
110
180
230
250
300
Ularning asosiylari
ammoniy nitrat (ammiakli selitra), kaliyli
selitra va karbamidlardir (14.3-rasm).
1. Kiberxavfsizlik standartlari

6
yilda dastlab operatorlariga qaratilgan muhim infratuzilma edi. U turli xil korxonalar
va tashkilotlar tomonidan qo'llaniladi va o'zgarish tashkilotlariga xavflarni
boshqarish bo'yicha faol bo'lishga yordam beradi.
2017 yilda ramkaning loyiha versiyasi, 1.1 versiyasi jamoatchilik fikri uchun
tarqatildi. 1.1-versiyasi 2018 yil 16-aprel kuni e'lon qilindi va ommaga e'lon qilindi.
1.1-versiya hali ham 1.0-versiyaga mos keladi.
O'zgarishlar o'z-o'zini baholash bo'yicha ko'rsatmalar, ta'minot zanjiri xavfini
boshqarish bo'yicha qo'shimcha tafsilotlar, ta'minot zanjiri manfaatdor tomonlari
bilan o'zaro aloqalar bo'yicha ko'rsatmalarni o'z ichiga oladi va zaifliklarni oshkor
qilish jarayon.
Xavfsizlik doirasini qabul qilish bo'yicha o'tkazilgan tadqiqot natijalariga ko'ra,
so'ralgan tashkilotlarning 70% NIST tizimini kompyuter xavfsizligi uchun eng
yaxshi tajriba deb biladi, ammo ko'pchilik buning uchun katta mablag' sarflanishini
talab qiladi degan fikrda.
U tegishli himoya vositalari bo'yicha ko'rsatmalarni o'z ichiga oladi maxfiylik va
fuqarolik erkinliklarini ta'minlaydi.
Qorong'i vebdagi xalqaro jinoiy harakatlarga qarshi kurashish uchun huquqni
muhofaza qilish idoralari tomonidan transchegaraviy, kiber-eksfiltratsiya
operatsiyalari muayyan darajada javobsiz qolgan murakkab yurisdiktsiya savollarini
tug'diradi. Kiber-eksfiltratsiya operatsiyalarini o'tkazish bo'yicha xalqaro huquqni
muhofaza qilish idoralari va xalqaro yurisdiktsiya o'rtasidagi ziddiyat
kiberxavfsizlik me'yorlarini ta'minlashda davom etishi mumkin.
-topshiriq - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

2-topshiriq.
Yuqoridagi matn bo‘yicha grafik- sxema tuzing.
3-topshiriq. “Tushunchalar asosida matn tuzish”
metodi bo‘yicha matn tuzish.
“O‘rta Osiyoning buyuk siymolari” mavzusi bo‘yicha quyida berilgan
tayanch so‘z va birikmalardan foydalanib mustaqil tarzda mikromatnlar tuzing.
1) Xorazm, Bog’dod akademiyasi, rasadxona, o‘nlik tizim, to‘rt amal,
algoritm, algebra;
2) Samarqand, sakkizta asar, «Samoviy jismlarning harakati va yulduzlar
ilmi», astronomiyadan qo‘llanma;
3) Forob, Damashq, Misr, 160dan ortiq asar;
4) Kat shahri, Ma’mun akademiyasi, xorijiy tillar, 200ga yaqin ilmiy asar,
globus, «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar», «Hindiston», G’azna;
5) Sayram, Yassi, 23 yosh, «Hikmatlar».
4-topshiriq.
Xorazm Ma’mun akademiyasi
1- fikr
2-fikr
Turli fikrlar
168
Ma’mun akademiyasi 1004- 1005 yillarda Xorazmda yaratilgan bo‘lib,
O‘rta Osiyo tarixida birinchi akademiyadir. Akademiyaning “Ma’mun”
deyilishining sababi Ma’muniy xorazmshohlar davrida (997-1017) ularning
homiyligida tashkil qilingan va ilmiy ish olib borgan. Akademiya faoliyatining
1017 yilda to‘xtatilish sababi Xorazmshoh Ma’mun ibn Ma’munning isyonchilar
tomonidan o‘ldirilishi bo‘ldi. Shundan so‘ng akademiya homiysiz va qarovsiz
qolib, akademiya olimlari ilmiy ish uchun tinch sharoit qidirib, birin-ketin
tarqalib ketdilar.
1004 yildan boshlab Gurganjda “Darul Hikma va maorif” ilmiy
tashkiloti faoliyat ko‘rsata boshlagan. Bu ilmiy tashkilot ko‘p jihatdan Platonning
Afinadagi Akademiyasini va Bog’doddagi “Bayt -ul hikma” akademiyasiga
o‘xshagan Xorazm Ma’mun akademiyasida o‘sha davrning eng ko‘zga
ko‘ringan ensiklopedist olimlari va mutafakkirlari xizmat qilganlar. Ular
qatorida quyidagi yirik tadqiqotchilarni sanab o‘tish mumkin: Abulhayr ibn
Hammar, Jurjoniy, Beruniy, Abu Ali Ibn Sino, Muhammad ibn Muhammad as -
Sahiy, Xorazmiy va boshqalar. Bular o‘sha davr sharoitida haqiqiy ilmu-
fanlarning mashhur kimyogarlari, tabiatshunoslari, tibbiyotchilari, matematiklari,
astronomlari, muhandis olimlari, mantiqshunoslar, faylasuflar, tarixchilar,
geograflar va boshqa sohalarning atoqli vakillari yig‘ilgan edilar.
BMT ning Yunesko tashkiloti O‘zbekiston Respublikasining taklifi
bilan 2005 yilda Ma’mun akademiyasining 1000 yilligi anjumanini o‘tkazish
to‘g‘risida qaror qabul qildi. O‘zbekiston ushbu tantanalar doirasida Xorazm
Ma’mun akademiyasini O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining
169
Xorazm-Amudaryo mintaqasi filiali sifatida qaytadan tikladi. 1997 yil 11
noyabrdan boshlab, O‘zbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti
I.A.Karimovning “Xorazm Ma’mun akademiyasini tiklash to‘g‘risida”gi
Farmoniga binoan bu akademiya o‘z tarkibida arxeologik, til va adabiyot,
biologiya bo‘limlarini tashkil qildi hamda o‘z ajdodlarining nomi va ruhiga
loyiq ish olib borishga intilmoqda.
Matn yuzasidan savol va topshiriqlar.
1. Matnni o‘qing. Matnga reja tuzing.
2. Ularning asosida ilmiy sharh yozing.
3. Ma’mun akademiyasida xizmat qilgan yirik olimlar haqida ma’lumot
tayyorlang.
|
Yangi mavzuni mustahkamlash - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

Yangi mavzuni mustahkamlash:
1. Quyidagi ifodalarni o'zlashtirish operatori yordamida yozing.
a) a= 48; b= 51; b) x= 0; a= 3,6x+sinx;
d) g= 4; g= g+16; e) a= 9,81; m= 50; F= m a;
3. Paskalda yozilgan quyidagi dastur lavhalaridagi barcha o'zgaruvchilarning oraliq qiymatini va ekranga chiqadigan natijani aniqlang.
a) a:= -cos(pi)-sin(pi/2); x:= x*x + a;
writeln('a=',a, 'x=',x);
b) a:= 'Men '; g:= 'mustaqil ';
b:= 'O'zbekiston'; m:= ' farzandiman!'
write (a, g, b, m);
d) a:= 9; b:=a+a; a:= a*a-b;
write('a= ', a); writef b=', b);
Uyga vazifa: Mavzuni o’rganib kelish. 2-mashq.
Sana :____________
Sinf :_______________
|
Darsning borishi va vaqt taqsimoti

Darsning borishi va vaqt taqsimoti
|
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O'tilganlarni takrorlash
|
7 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzu ustida ishlash
|
14 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
13 daqiqa
|
5
|
Uyga vazifa
|
3 daqiqa
|
Tashkiliy qism.Salomlashish, o’quvchilarni darsga jalb qilish,sinf xonasining tozaligi, davomatni aniqlash. O’quvchilarni dunyo bo’ylab informatika fani yangiliklaridan boxabar qilish.
O’tilgan mavzuni takrorlash:
1.Qanday funksiyalar standart funksiya deyiladi?
2.Standart funksiyalarning odatdagi va Paskalda yozilishining qanday farqi bor?
3.Algebraik ifodalar nimalardan tashkil topadi?
4.Biror ifodada bir xil amallar qatnashsa, ularning bajarilish tartibi qanday bo'ladi?
5.Amallarni bajarish tartibini o'zgartirish uchun nimalardan foydalaniladi?
6.Trunc(4.7)=Round(4.7) o'rinlimi? Javobingizni izohlang.
7.sin x-c ko'rinishidagiyozuv Paskalda nima uchun xato hisoblanadi?
8. sqr(abs(x +sin(x))-pi) ifodada amallar bajarilish tartibini izohlang.
|
-topshiriq - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

170
18-mavzu. Doklad. Doklad tizilmasi
Nazariy ma’lumot.
Doklad
mustaqil ilmiy tadqiqot ishining bir turi bo‘lib, unda muallif
o‘rganilayotgan muammoning mohiyatini ochib beradi; turli nuqtai
nazarlarni, shuningdek, o‘z nuqtai nazarini keltiradi. Og‘zaki va yozma
doklad turlari mavjud (mazmuniga ko‘ra referatga yaqin).
Dokladda tadqiqotchining uchta fazilati birlashadi: tadqiqot o‘tkazish
qobiliyati, tinglovchilarga natijalarni taqdim etish qobiliyati va savollarga malakali
javob berish qobiliyati.
Dokladni tayyorlash va shakllantirish jarayonida siz vazifaning bayonini,
muammoning holatini, siz olgan natijalarning ilmiy va amaliy ahamiyatini
tushunishga
kirishasiz.
Ilmiy
konferensiyada
ma’ruza
Sizning
kasbiy
mahoratingizni rivojlantirish dinamikasini tezlashtiradigan va rag‘batlantiradigan
oraliq mezondir. Doklad matni, asosan,
ilmiy maqola loyihasidan
boshqa narsa
emas.
Eslatib o‘tamiz, "reja" so‘zi lotin tilidan olingan bo‘lib, "sayyora",
"plankton", ya’ni "adashgan" (fikrlar) degan ma’noni anglatadi.
Tomchilatib sug‘orish tizimining umumiy sxemasi

5.1. Tomchilatib sug‘orish tizimining umumiy sxemasi
Tizimning suv saqlovchi qismi hovuz, tindirgich yoki
sisternalardan, suv tozalovchi qismi qumli, diskli yoki to‘rli
filtrlardan, suv yetkazib beruvchi qismi nasos qurilmalari, bosh
va tarqatuvchi quvurlardan, suv rostlovchi qismi turli zadvijkalar,
ventillar va fitinglardan, sug‘oruvchi qismi tomizgichli shlanglar
yoki lentalardan iborat bo‘ladi.
Bundan tashqari tomchilatib sug‘orish tizimlari tarkibiga
o‘g‘itlovchi moslamalar hamda avtomatik boshqaruv uskunalari
ham kiritilishi mumkin.
O‘g‘itlovchi moslamalar o‘g‘it eritmalarini tayyorlash va
suvga qo‘shish qurilmalaridan, avtomatik boshqaruv uskunalari
esa boshqaruv kompyuteri va turli datchiklardan iborat bo‘ladi.
Tomchilatib sug‘orish tizimining suv manbasi sifatida yer
usti suvlari ishlatilganda tizimning tarkibi uncha o‘zgarmaydi,
tarkibga faqat hovuz-tindirgich qo‘shiladi, boshqa qismlar esa
odatdagidek nasos qurilmasi, filtr, o‘g‘itlovchi moslama, bosh va
tarqatuvchi quvurlar, ulovchilar (kran va fitinglar), tomzgichli
shlang va tomizgichlar kabi qismlardan iborat bo‘ladi.
211
Tomchilatib sug‘orish tizimining suv manbasi sifatida yer
usti suvlari ishlatilganda tizimning tarkibi uncha o‘zgarmaydi,
tarkibga faqat hovuz-tindirgich qo‘shiladi, boshqa qismlar esa
odatdagidek nasos qurilmasi, filtr, o‘g‘itlovchi moslama, bosh va
tarqatuvchi quvurlar, ulovchilar (kran va fitinglar), tomizgichli
shlang va tomizgichlar kabi qismlardan iborat bo‘ladi.
Tomchilatib sug‘orish tizimida ishlatish uchun suv yer osti
suv manbasidan olayotgan holat uchun tomchilatib sug‘orish
tizimining sxematik tarzdagi umumiy ko‘rinishi 5.1-rasmda
keltirilgan.
5.1-rasm. Tomchilatib sug‘orish tizimining umumiy sxematik
ko‘rinishi.
1-suv manbasi; 2-nasos qurilmasi; 3-o‘g‘itlovchi; 4-
filtr (qumli); 5-filtr (disk, to‘rli); 6-magistral quvur;
7-tarqatish quvuri; 8-bosim rostlagich (kranlar); 9-
sug‘orish shlangi; 10-tomizgichlar.
212
Sug‘oriladigan ekin maydonining joylashgan o‘rni va
ishlatadigan suvining sifatiga ko‘ra tizimning tarkibiga kiruvchi
qismlarning boshqa turlari ham bo‘lishi mumkin.
|
Tomchilatib sug‘orishning o‘ziga xos afzalliklari

202
a) tomchilatib sug‘orilyotgan
piyoz dalasi
b) tomchilatib sug‘orilgan
piyoz hosili
4.3-rasm. Tomchilatib
sug‘orilayotgan
piyoz
dalasining
ko‘rinishlari.
b)
ekin hosili erta pishib yetiladi.
Bir yillik ekinlarni tomchilatib sug‘orilganda ekinlarning
hosili odatdagidan 10-15 kun erta pishib yetiladi.
Mo‘tadil iqlim mintaqasida joylashgan O‘zbekiston sharoi-
tida bir yillik ekinlar, ayniqsa, paxta yetishtirishda hosilning erta
pishishi muhim ahamiyatga ega.
Qo‘shqatorlab ekilgan va qator orasi polietilen plyonka bilan
yopilgan g‘o‘zani tomchilatib sug‘orilganda, paxta hosili sentabr
oyining ikkinchi yarmida to‘liq pishib yetiladi.
Natijada paxta hosilini bir martada to‘liq terib olinadi. Hosili
erta yig‘ib olingan paxta dalasiga sovuq kunlarga qolmay kelgusi
yil uchun bug‘doy urug‘ini ertaroq sepish, uni to‘liq undirib olish
imkoniyati yaratiladi.
Egatlab sug‘orishda qo‘llaniladigan boshqa

3.4.4. Egatlab sug‘orishda qo‘llaniladigan boshqa
vositalar
Egatlab sug‘orishda suvni bir tekis taqsimlash uchun sifonlar
va ko‘chma polietilen novlarni o‘qariq o‘rnida qo‘llash suvni
tejalishiga xizmat qiladi (3.15-rasm).
191
3.14-rasm. Egat arig‘iga plyonka to‘shab sug‘orishni egiluvchan
quvurlar yordamda suv yetkazib berish bilan birga
olib borish yaxshi samara beradi.
a) ko‘chma novlar
b) ko‘chma sifonlar
3.15-rasm. Egatlab sug‘orishda ko‘chma novlar va sifonlardan
foydalanish.
192
3.5. Suvdan tejamli foydalanishga ko‘maklashuvchi
tadbirlar
Bir yillik ekinlarni egatlab sug‘orish jarayonida suvdan
tejamli foydalanishga ko‘maklashuvchi tadbirlar ham mavjud
bo‘lib, ularning eng ommaviylari sifatida suvga mahalliy go‘ngni
aralashtirib berish, ya’ni sharbat usulida sug‘orish va shamolga
qarshi to‘siq vazifasini bajaradigan o‘simliklari qatorlarini tashkil
qilishni misol qilish mumkin.
3.5.1. Tuproqqa nam saqlovchi gidrogellarni qo‘shish
Gidrogellar suvda kuchli bo‘kuvchan sintetik polimerlar
bo‘lib, ularni tuproq qo‘shilganda, tuproqda katta miqdordagi
namlikni uzoq vaqt davomida ushlab turish imkoniyatini yaratadi.
Tuproq tarkibiga atmosfera yog‘inlari va sug‘orish suvlari
sifatida kelib qo‘shilgan suv tuproqda o‘simliklar ildiziga
bemalol o‘tadigan holatda saqlanadi.
Gidrogellar o‘zining og‘irligidan 200-300 marta ortiq
migdordagi yomg‘ir suvlarini, ko‘pchilik tuproqlar sharoitlarida
ushbu tuproq tarkibidagi tuzlarning miqdoriga qarab o‘zining
og‘irligiga nisbatan 200-250 martagacha ko‘p suvni yutishi
aniqlangan. Xususan, 10 gramm miqdordagi polimer amalda 2
litrdan 4 litrgacha suvni saqlab turishi mumkin.
Gidrogel tuproqdagi namlik miqdorini oshiradi, shuningdek
gidrogel granulalari tomonidan suvni yutish va uni tuproqqa
berish jarayonida gidravlik kengayishi va qisqarishi natijasida gil
tuproqlarning infiltratsion xossalari ortadi.
O‘z tarkibida mineral o‘g‘itlar, mikroelementlar va o‘sim-
liklarni turli kasallik va begona o‘tlardan himoyalovchi vosita-
larni jamlagan gidrogellarni amalda qo‘llash qariyb barcha
o‘simliklar urug‘larini to‘liq unib chiqishi, maysalarini durkun
rivojlanishi va kelgusida yaxshi hosil berish imkoniyatlarini
193
oshiradi. Bunday amaliyot natijasida katta miqdordagi suv va
mineral o‘g‘itlarni tejalishiga erishiladi (3.16-rasm).
Gidrogelni qishloq xo‘jaligi ekin maydonlarida foydalanish
imkoniyatlari yuqori bo‘lib, ulardan foydalanish asosida ilgari
yaroqsiz sanalgan suvsiz yerlarda ekin yetishtirish imkoniyatlari
yaratiladi.
Mahalliy gidrogelning o‘ziga xos asosiy ko‘rsatkichlari 3.4-
jadvalda aks ettirilgan.
a) gidrogel ko‘rinishi
b) tuproqdagi yangi qo‘shilgan
gidrogel va o‘simlik holati
c)
tuproqda
suv
shimib
shishgan gidrogel va o‘simlik
holati
3.16-rasm. Tuproqqa
nam
saqlovchi
gidrogellarni
qo‘shilgandagi o‘simlikning holati
|
Shvetsariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi - bet 89

203
Tomchilatib sug‘orilganda suv quyidagilar hisobiga tejaladi:
•
sug‘orishga berilayotgan suvning miqdori (sug‘orish
me’yori) ekinning suvga bo‘lgan
kunlik talabiga mos
bo‘ladi (sug‘orish me’yori va muddati amaldagi bug‘lanish
va transpiratsiyaning hisobi asosida belgilanadi);
•
suv to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘simlikning
ildizi rivojlanadigan
qatlamga
berilganligi
bois
namlanadigan
maydon
kamayadi;
•
ekin dalasining katta
qismi quruq qolganligi bois
tuproqning ochiq yuzasidan suvni bug‘lanishi kamayadi;
•
dalada begona o‘tlarning o‘sishi kamligi tufayli, sug‘orish-
ga berilgan suvning barchasini faqat ekinning o‘zi oladi;
•
sug‘orishga berilayotgan
suvning tuproqqa singishi
kamayadi;
•
ekin dalasidan tashlamaga suv chiqmaydi.
Tomchilatib sug‘orilganda
dalaning faqat ekin ekilgan
qismigina sug‘oriladi (dala emas, ekin sug‘oriladi). Masalan, 1 ga
bog‘ni bir marta sug‘orish uchun 35-70 m
3
/ga (o‘rtacha 50 m
3
/ga)
suv sarflanadi.
Natijada tomchilatib sug‘orilganda boshqa sug‘orish
usullariga nisbatan ekin turiga qarab 20% dan 50%
gacha suv
tejaladi.
4.4-rasm. Tomchilatib (polosa bo‘ylab) sug‘orilayotgan bog‘ va
sabzavot dalasi tuproqlarining qisman namlanishi.
Ammiakli o‘g‘itlar - Shvetsariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi

Ammiakli o‘g‘itlar
tarkibida ammiakli shakldagi azot
bo‘ladi. Ularga misol tariqasida ammoniy nitrat, ammoniy sulfat,
ammoniy karbonat, ammoniy xloridlarni ko‘rsatish mumkin.
Hozirgi kunda ammiakli azot turidagi o‘g‘itlar keng qo‘llani-
352
ladi. Ularning orasida eng mashhuri ammoniy nitrat (ammiakli
selitra yoki oddiygina selitra) hisoblanadi.
Ammoniy nitratning (NH
4
NO
3
) tarkibida 34% azot bor,
donador holatida ishlab chiqariladi, donachalari oq yoki sarg‘ish
rangda, suvda yaxshi eriydi, havodagi namni tez tortadi
(gigroskopik).
Keyingi mashhur ammoniyli o‘g‘it bu ammoiy sulfatdir.
ammoniy sulfat ((NH
4
)2SO
4
) tarkibidagi azot 20,5% bo‘lib,
ammoniy shaklida, oqdan to kulrang-yashil ranggacha bo‘lgan
kristall o‘g‘it, suvda eruvchan, havodagi namni kuchsiz singdi-
radi. Sochiluvchanligi yaxshi, tuproqdan yuvilib ketishi kam.
Amid o‘g‘itlar
ning orasida hozirgi kunda eng ko‘p qo‘lla-
niladigani mochevina (karbamid) va kalsiy sianamid (kalsiyli
selitra) lardir.
Eng ko‘p qo‘llaniladigan amid o‘g‘it – karbamid (moche-
vina) ((NH
2
)
2
SO) tarkibida qariyb 46% faol azot bo‘ladi.
Karbamid donador ko‘rinishda ishlab chiqariladi, donachalari oq
rangli bo‘lib, mayda va tez eruvchan, namni kam singdiradi va
zichlashib qolmaydi.
Fosforli o‘g‘itlar
Ammofos (NH
2
H
2
PO
4
). Yuqori konsentratlangan fosfor-
azotli donador o‘g‘it, tarkibida 43-46% fosfor, 11% azot bor.
Yopishib zichlashib qolmaydi, havodagi namni o‘ziga kam tortib
oladi.
Ammoniylashtirilgan
superfosfat
(NH
2
H
2
PO
4
+SaNRO
4
).
Konsentratsiyasi kam bo‘lgan yuqori ballastli, kulrang tusli
donador o‘g‘it. Tarkibida 14-15% fosfor va 1,5-2,0% azot bor.
Oddiy superfosfat (Ca(H
2
PO
4
)2H
2
O+2CaSO
4
). Apatit kon-
tsentratidan yoki Qoratog‘ fosforitlaridan ishlab chiqariladi.
Kukunsimon superfosfat xomashyo turiga ko‘ra o‘zida 19-19,5%
dan 15-16% gacha fosfor bor. Donador superfosfatda esa 20%
353
fosfor bor. Suvda yaxshi eriydi, havodagi namni o‘ziga kam
tortib oladi.
|
- topshiriq - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

190
4- topshiriq
.
Kompyuter lingvistikasi
“Kompyuter lingvistikasi” fani tabiiy tillarning matematik modellarini
qurish, lingvistik muammolarni hal qiluvchi kompyuter dasturlarini ishlab
chiqishga yo‘naltirilgan. “Kompyuter lingvistikasi” fani oldida turgan asosiy
masalalar esa umumiy tilshunoslikning formal va aksiomatik modellarni qurish va
konkret tillarning matematik modellarini ishlab chiqishga xizmat qiladi. Bu
modellar asosida matnlarni tahrirlash, kompyuter tarjimasi, kompyuter lug‘atlari,
ona tili va chet tillarga o‘rgatish hamda bilimlarni baholash bo‘yicha kompyuter
dasturlarini yaratish mumkin bo‘ladi.
Til qoidalarining matematik modeli matematik mantiqning formal va
aksiomatik nazariyalari asosida quriladi. Shuning uchun bu fan matematik mantiq
asoslarini bayon qilish bilan boshlanadi. Bu yerda mulohazalarni hisob-kitob
qilishning usullari hamda ularning formal va aksiomatik nazariyalari bayon
qilinadi. Keyin o‘zbek tilining formal va aksiomatik modellari beriladi hamda
lingvistik masalalarning matematik algoritmlari va kompyuter dasturlari keltiriladi.
Matn yuzasidan topshiriqlar:
1. Matnni o‘qing. Reja asosida matn mazmunini qisqartirib so‘zlab bering.
2. Matn ma’lumotlarini asosiy va ikkinchi darajali qismlarga bo‘ling.
Loyihada ishtirok etuvchilar soni

1.6. Loyihada ishtirok etuvchilar soni:
5 ta
1.7. Loyihani bajarish muddati:
2015-2017 yillar
1.8. Loyihani bajarish uchun birinchi yilda sarflanadigan umumiy moliyaviy
mablag‘ hajmi:
75 000 000.
1.9. Loyiha bajarish uchun sarflanadigan umumiy moliyaviy mablag‘ hajmi:
225 000 000.
188
Mavzu yuzasidan mashq va topshiriqlar
1-topshiriq.
Masofaviy ta’lim va uning kelajagi
Rivojlangan davlatlar amaliyotida masofaviy ta’lim (MT) turli xil modellar,
metodlar va texnologiyalarni o‘z ichiga olib, unda pedagog va o‘quvchi ma’lum
masofa bilan chegaralangan bo‘lib, turli joylarda (hududlar; shaharlar va hattoki
mamlakatlar) orasida olib boriladi. Bu holda talaba va pedagog orasidagi o‘zaro
aloqa turli xil vositalar yordamida amalga oshiriladi.
— odatdagi pochta va aloqa yordamida uzatiladigan pechatli va yozma
materiallar;
— telefon tarmoqlari;
— audio va video yozmalar, o‘quv radiosi va televideniyesi;
— interaktiv dasturli o‘qitish vositalari;
— kompyuterli o‘rgatuvchi dasturlar;
— lokal va global kompyuter tarmoqlari;
Tabiiyki, u yoki bu o‘zaro aloqaning o‘ziga xos xususiyatlari pedagog bilan
tinglovchi orasidagi mavjud holatlar o‘qitish metodikasi va taktikasi hamda
strategiyasi bilan ajralib turadi.
Hozirgi vaqtda MT ning pedagogik va tashkiliy asoslari telekommunikatsion
servislar: elektron pochta, mavzuga bog‘liq jo‘natmalar, elektron jurnallar, USENT
konferensiyalar, ICQ, veb—konferensiyalar, e’lon doskalari va boshqalar. Hozirgi
paytda turli xil servislar orasida MT ning eng samaralisi bo‘lib, elektron pochta
hisoblanadi.
189
Matn yuzasidan topshiriqlar:
1. Matnni o‘qing, kalit so‘zlarni yozib oling.
2. Kalit so‘zlar ishtirokida murakkab klaster tuzing
|
Egatlar arig‘iga plyonka to‘shab sug‘orish

190
darajada kamaytiriladi.
Sug‘orishdan keyin egat butun uzunligi bo‘ylab plyonka
ostida qolganligi bois tuproqning ochiq yuzasidan suvning
bug‘lanishi bartaraf qilinadi.
Ekinni sug‘orishga berilgan suv faqat o‘simlik orqali
transpiratsiyaga sarflanadi va hosilning shakllanishi uchun xizmat
qiladi.
Egat arig‘iga plyonka to‘shab sug‘orishning o‘ziga xos
afzalliklari bo‘lib, ular quyidagilardan iborat:
•
egatlar butun uzunligi bo‘yicha bir tekis namlanadi;
•
oqava suvlarning miqdori sezilarli kamayadi;
•
sug‘oriladigan maydondan suvning bug‘lanishi kamayadi;
•
ekin qator oralariga texnika yordamida ishlov berilmaydi;
•
sug‘orishga ishlatilayotgan suvning sarfi va umumiy
miqdori kamayadi.
Egat arig‘iga plyonka to‘shab sug‘orishni qo‘llash uchun,
ya’ni plyonkani egat arig‘iga yoyishda maxsus texnikaning
bo‘lishi talab qilinadi, aks holda qo‘l mehnati ko‘payib ketadi.
Ekin dalasi egatlariga plyonka to‘shab sug‘orishga suvni
egiluv- chan quvurlar yordamida yetkazib berilsa, ekinlarni
sug‘orishda suvdan yanada tejamliroq va samaraliroq
foydalanishga erishilishi mumkin (3.14-rasm).