nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES

|
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCESBog'liq oquvchilar-ijtimoiy-faolligini-oshirish-ijtimoiy-zaruriyat-sifatidaACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES
VOLUME 2 | ISSUE 4 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Academic Research, Uzbekistan 493 www.ares.uz
bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning BMT Bosh
Assambleyasining 2017 yil 19 sentyabrdagi 72-sessiyasida so‘zlagan nutqida: «...
Bizning asosiy vazifamiz – yoshlarning o‘z salohiyatini namoyon qilishi uchun zarur
sharoitlar yaratish, zo‘ravonlik g‘oyasi «virusi» tarqalishining oldini olishdir. Buning
uchun yosh avlodni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, uning huquq va manfaatlarini
himoya qilish borasidagi ko‘p tomonlama hamkorlikni rivojlantirish lozim, deb
hisoblaymiz. Shu munosabat bilan O‘zbekiston globallashuv va axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari jadal rivojlanib borayotgan bugungi sharoitda
yoshlarga
oid
siyosatni
shakllantirish
va
amalga
oshirishga
qaratilgan
umumlashtirilgan xalqaro huquqiy hujjat – BMTning YOshlar huquqlari to‘g‘risidagi
xalqaro konvensiyasini ishlab chiqishni taklif etadi. Bizning nazarimizda, mazkur
hujjatni imzolaydigan davlatlar ushbu sohani o‘z ijtimoiy siyosatining asosiy va
muhim hayotiy ustuvor yo‘nalishlaridan biri darajasiga ko‘tarish bo‘yicha qat’iy
majburiyatlarni o‘z zimmasiga olishi kerak» – degan fikrlari dunyo hamjamiyati
tomonidan ham keng e’tirof etilmoqda.
Yosh avlodning har tomonlama kamol topishi jamiyat taraqqiyotini
ta’minlovchi asosiy omil bo‘lishi bilan bir qatorda uning shaxs sifatida ijtimoiy
faollashuvida ham etakchi o‘rin tutadi. O‘quvchi shaxsining ijtimoiy faolligi quyidagi
ikki jihatga ko‘ra muhim ahamiyatga ega: birinchidan, shaxsning jamiyatda o‘z
o‘rnini topishi uchun zamin yaratadi, ikkinchidan esa, uning bilimi, kuch-quvvati,
imkoniyati hamda iqtidori jamiyat rivoji yo‘lida mehnat qilishga yo‘naltiriladi.
Manbalarning tahlili shuni ko‘rsatadiki, demokratik jamiyatda o‘quvchilar
ijtimoiy faolligi o‘z-o‘zidan yuzaga kelmaydi, balki muntazam tarzda maqsadli
ravishda olib borilgan pedagogik faoliyat natijasida shakllantiriladi. O‘quvchi-
yoshlarga nazariy-amaliy bilimlarni berish, ularda ijtimoiy faollik ko‘nikma va
malakalarini hosil qilish pedagogika nazariyasi va amaliyoti uchun ham o‘ziga xos
ahamiyatga ega ekanligi bilan dolzarblik kasb etadi.
|
| |
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES

|
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCESBog'liq oquvchilar-ijtimoiy-faolligini-oshirish-ijtimoiy-zaruriyat-sifatidaACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES
VOLUME 2 | ISSUE 4 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Academic Research, Uzbekistan 496 www.ares.uz
ijtimoiy borliqqa munosabati, hayotiy yondashuvlari, faolligi, o‘z navbatida, ijtimoiy
munosabatlarning rivojlanishiga samarali ta’sir ko‘rsatadi. SHunga ko‘ra shaxs
ijtimoiy munosabatlarning faol ishtirokchisi va mahsuli hisoblanadi. Inson ijtimoiy
mavjudot sifatida hech qachon ijtimoiy munosabatlardan ajralgan holda yashay
olmaydi.
Ma’lumki, «faollik» tushunchasi ba’zi hollar, xususan shaxs va uning
faoliyatini tadqiq etuvchi fan sohalarida faoliyat tushunchasi bilan qorishtirib
yuboriladi. Masalan, «Psixologiya»ga oid lug‘atda mazkur tushuncha «tirik
materiyaning umumiy xususiyati, tevarak atrofdagi muhit bilan o‘zaro ta’sirida
namoyon bo‘ladi. Psixik faollik bu o‘zaro ta’sir, shu asosda faoliyat ko‘rsatish bilan
xarakterlanadi» - deyiladi.
Mustaqillik izohli ilmiy-ommabop lug‘atida «Ijtimoiy faollik – ijtimoiy
sub’ektlarning ijtimoiy-siyosiy jarayonlardagi ishtirokining, mehnat hamda madaniy-
ma’rifiy faoliyatining kuchayishi, qonunda belgilab qo‘yilgan huquq va burchlarini
to‘liq amalga oshirishga intilishi», - deya ta’riflangan.
«Politologiya»dan ensiklopedik lug‘atda shaxs faolligi siyosiy faollik tarzida
talqin etiladi. Ushbu lug‘atda faollik shunday izohlanadi: «SHaxs faolligi ob’ektiv
voqelikka bo‘lgan munosabatda aniq namoyon bo‘ladi. Bu munosabat har bir
shaxsning jamiyatda o‘z mavqeiga ega bo‘lishi, o‘zining xilma-xil ehtiyojlarini
qondirish yo‘lidagi ijtimoiy munosabatlarda qanchalik erkin ishtirok etsa, bu uning
siyosiy faolligining o‘sishiga shunchalik ta’sir ko‘rsatadi»,
deyilgan.
Faollik – «O‘zbek tilining izohli lug‘ati»da [90, 326] mehnatda yoki biror
harakatda, jarayonda jadallik, jonbozlik ko‘rsatish, ishchanlik, ta’sirchanlik deb
ta’riflanadi. Bizning tadqiqotimiz nuqtai nazaridan mazkur izoh mohiyatan
e’tiborlidir.
Faol (lot. «activus» so‘zidan olingan bo‘lib), biror ishga g‘ayrat bilan
kirishadigan, astoydil ishlaydigan, ishchan, aktiv deb izohlanadi.
Pedagogika ensiklopediyasi [66] da esa ijtimoiy faollik – 1. ijtimoiy
sub’ektlarning ijtimoiy-siyosiy jarayonlardagi ishtirokining, mehnat hamda madaniy-
ma’rifiy faoliyatining kuchayishi, qonunda belgilab qo‘yilgan huquq va burchlarini
to‘liq amalga oshirishga intilishini ifodalovchi tushuncha. 2. Sub’ektning jamiyat
hayotida ongli holda mustaqil ishtirok etishi, ma’lum ijtimoiy-ma’naviy sohada
vujudga keladigan muammolarni hal etishga qaratilgan harakatidir. Ijtimoiy faollik
shaxsning jamiyatda o‘z o‘rnini topishi va xulq-atvorini ongli ravishda
boshqarishining asosiy sharti hisoblanadi.
|
| |
Zaruriyat sifatida

Zaruriyat sifatida
Download
434,89 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/12
Sana
05.06.2024
Hajmi
434,89 Kb.
#260556
Download
434,89 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Zaruriyat sifatida
Download
434,89 Kb.
Matnni ko'rish
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES

ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES
VOLUME 2 | ISSUE 4 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Academic Research, Uzbekistan 503 www.ares.uz
8. Samarova, S. R. (2019). Methods and technologies for the development of
creative thinking of pupils.
European Journal of Research and Reflection in
Educational Sciences
,
7
(10), 37-43.
9. Samarova, S. R., & Mirzayeva, M. M. (2020). The problem of the formation of
creative
abilities
of
students
in
foreign
psychology.
An
International
Multidisciplinary Research Journal
,
10
(5), 1937-1943.
10. Рахманова, М. К. (2019). Ёшларнинг маънавий тарбиясида қадимги Ўрта
Осиѐ маънавий-маданий меросининг аҳамияти.
“Глобаллашув шароитида
ватанпарварлик
тарбиясининг
маънавий-маърифий
технологиялари”
республика илмий-амалий конференцияси
, 206-209.
11. Рахманова, М. К. (2019). Изучение стратегии обучения.
Приориоритетные
векторы развития промышленности и сельскогохозяйства материалы II
международной научно-практической конференции
,
7
, 95-101.
12.
Рахманова, М. К.
(2019).
Талабаларда
ижтимоий
фаолликни
ривожлантиришнинг назарий методологик асослари.
Халк таълими
, (1), 24-29.
13. Рахманова, М. К. (2019). Таълим технологиялари орқали касб танлашда
онгли муносабатни шакллантириш.
Халқаро илмий-амалий конференцияси
,
323-326.
14. Рахманова, М. Қ. (2020). Таълим жараѐнида ўқув мунозараларини ташкил
этишда ўқитувчининг педагогик маҳорати, ижодкорлиги ва фаоллиги.
"Oriental
Art and Culture" Scientific-Methodical Journal
,
4
(4), 68-73.
15. Rajabova, I. T. (2020). Лингводидактические аспекты глаголов, выражающие
перемещения, на уроках русского языка с учащимися с узбекским языком
обучения.
Academic research in educational sciences
, (4).
16. Абдуллаевна, Ш. К., & Фагимовна, Ш. Н. (2020). Нетрадиционные методы
обучения русского языка и литературы.
Суз санъати,(3)
.
17. Shokarimova, K. A. (2020). Pedagogik qobiliyat va pedagogik mahoratning
talimtarbiya berishdagi ahamiyati.
Science and Education
,
1
(Special Issue 2).
18. Shokarimova, K. A. (2021). The way of improving reading and writing skills
during the lessons.
Academic research in educational sciences
,
2
(2).
19. Ражапова, И. Т. (2019). Методика обучения видам русского глаголав. Илм
сарчашмалари.
20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi «O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida»gi
PF-4947-son Farmoni
21. Akramov A.A. SHaxsga yo‘naltirilgan ta’lim texnologiyalari asosida bo‘lajak
o‘qituvchilarda fuqarolik pozitsiyasini rivojlantirishning tashkiliy-metodik asoslarini
takomillashtirish: Ped.f.n. ... dis. – T.: TDPU, 2016.
|
ADABIYOTLARNING TAHLILI VA METODOLOGIYA

ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES
VOLUME 2 | ISSUE 4 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Academic Research, Uzbekistan 494 www.ares.uz
tadqiqiy va tahliliy yo‘nalishga ega bo‘lgan pedagogik tizim sifatida ko‘rib
chiqilmaganligi;
–
o‘quvchi-yoshlar ijtimoiy faollashuvining bir qator o‘ziga xos xususiyatlari va
omillari mavjud bo‘lib, ular etarlicha o‘rganilmaganligi;
–
o‘quvchi-yoshlar ijtimoiy faolligini oshirishga yo‘naltirilgan pedagogik
jarayonning ilmiy asoslangan samarali shakl, vosita va metodlarini qo‘llanilishiga
bo‘lgan ehtiyojning mavjudligi mazkur yo‘nalishdagi tadqiqotlar muhim ahamiyat
kasb etishini anglatadi.
Bu vazifani samarali amalga oshirishda ijtimoiy faol shaxs xususiyatlari va
shartlari tarkib toptiriladigan shakl, vosita, usul va metodlarni izlab topish, o‘z
navbatida «o‘quvchi-yoshlar», «ijtimoiy faollik» tushunchalari mohiyatini chuqur
tushunish, nazariy jihatdan ham, amaliy tomondan ham juda muhim masaladir.
O‘zbek tilining izohli lug‘atida «yosh» so‘ziga «1. Tug‘ilgan vaqtdan boshlab
yashab o‘tkazilgan yillar jami; umr uzoqligi. 2. Inson yoki hayvon hayotidagi
bosqich, davr, umr. YOshlar tushunchasi esa navqiron yigit-qizlar» deya izohlangan
YUqoridagi ta’riflarni umumlashtirib «o‘quvchi-yoshlar» tushunchasiga
quyidagicha ta’rif berdik.
Onlayn nazorat dasturlari

|
Onlayn nazorat dasturlari
|
bet | 2/4 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 6,27 Mb. | | #273426 |
Bog'liq 4.3.1. bobOnlayn nazorat dasturlari
Hozirgi fan texnika rivojlangan davrda dars jarayonida interaktiv test yaratuvchi onlayn platformalardan foydalanish o‘quvchilarning bilimini nazorat qilish, fanga bo‘lgan qiziqishini orttirish va dars jarayonining qiziqarli o‘tishini ta’minlaydi. Quizizz, Kahoot, Wordwall va Google docs kabi onlayn test yaratuvchi platformalardan foydalanib o‘quvchilar bilimini nazorat qilish darsda interaktiv savol javob o‘tqazish o‘quvchilar qiziqishini orttirishi mumkin.
Bu platformalar viktorinalar yaratuvchi maktablar va boshqa ta’lim muassasalarida sinfda qo‘llaniladigan o‘yin o‘rganish platformasi. Platforma veb-versiyasiga ega hamda mobil smartfonlardan foydalanish ham mumkin.
Quizizz, Kahoot, Wordwall, Google docs onlayn platformalardan foydalanib test topshiriqlarini yaratib o‘quvchilar bilimini tekshirish uchun, guruh faoliyati uchun yoki darsda tanaffus sifatida foydalanish mumkin. Bu onlayn platformalarda yaratilgan interaktiv o‘yinli testlar o‘quvchilar diqqatini tortadi. Onlayn so‘rovnoma va test topshiriqlarini tayyorlashda tizimlarga Kahoot (kahoot.it), Quizizz (quizizz.com), strawpoll (strawpoll.com), LearningApps (Learning Apps.org) va boshqalarni misol keltirishimiz mumkin.
Kahoot platformasi
Kahoot o‘yinga asoslangan o‘quv platformasi bo‘lib, maktablar va boshqa taʼlim muassasalarida taʼlim texnologiyasi sifatida foydalaniladi. Uning o‘quv o‘yinlari "kahoots" foydalanuvchi tomonidan yaratilgan ko‘p tanlovli viktorinalar bo‘lib, ularga veb-brauzer yoki Kahoot ilovasi orqali kirish mumkin. O‘quvchilar bilimini tekshirish, formativ baholash, o‘quvchilar o‘rtasida viktorinalar o‘tkazishda foydalanish mumkin.
“Kahoot!” oliy ta’lim muassasalarida keng qo‘llaniladigan o‘yinga asoslangan onlayn ta’lim berish platformasi bo‘lib, veb-platforma turli ko‘rinishga ega bo‘lgan o‘yinlar majmuasini taqdim etadi. “Kahoot!”ni talabalar bilimini tekshirish jarayonida keng qo‘llash mumkin. “Kahoot!” jamoaviy mashg‘ulotlar uchun mo‘ljallangan platforma bo‘lib, o‘quvchilar umumiy ekran atrofida to‘planishadi. O‘yin jarayoni juda ham sodda: barcha o‘yinchilar o‘z qurilmalari orqali o‘qituvchi tomonidan tuzilgan savollarga bir vaqtning o‘zida javob berishadi. Savollar ekranda birin-ketin talabalarga ko‘rsatiladi. Ishtirokchilar har bir to‘g‘ri javob uchun ball oladi. Viktorina oxirida ekranda barcha ishtirokchilarning savollariga javob berish paytida to‘plagan ballari ko‘rsatiladi.
Platformadan foydalanish uchun www.kahoot.com saytiga kirish lozim hamda savol tuzish uchun ro‘yxatdan o‘tishga to‘g‘ri keladi. Ishtirokchilar ro‘yxatdan o‘tishlari talab etilmaydi, faqat www.kahoot.it saytiga kirib professor-o‘qituvchi tomonidan taqdim etiladigan test savollarining pin-kodini kiritadi. Professor-o‘qituvchi tomonidan tuzilgan savollarning pin-kodi turli ijtimoiy tarmoqlar orqali ishtirokchilar bilan bo‘lishiladi.
“Kahoot!” platformasidan foydalanish quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
|
| |
-qadam. Xohlagan veb-brauzer orqali www.kahoot.com saytiga kirish imkoniyati mavjud. Brauzer oynasida quyidagi sahifa paydo bo‘ladi:
 
2-qadam

|
-qadam. Xohlagan veb-brauzer orqali www.kahoot.com saytiga kirish imkoniyati mavjud. Brauzer oynasida quyidagi sahifa paydo bo‘ladi:
2-qadam
|
bet | 3/4 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 6,27 Mb. | | #273426 |
Bog'liq 4.3.1. bob1-qadam. Xohlagan veb-brauzer orqali www.kahoot.com saytiga kirish imkoniyati mavjud. Brauzer oynasida quyidagi sahifa paydo bo‘ladi:
2-qadam. Sahifaning yuqori qismida joylashgan “Sign up” (ro‘yxatdan o‘tish) yozuvi ustiga bosiladi.
3-qadam. Quyidagicha sahifa paydo bo‘ladi. Foydalanuvchi qaysi soha vakili bo‘lsa, tegishli lavozimni tanlaydi. Masalan, foydalanuvchi o‘qituvchi sifatida kirmoqchi bo‘lsa, “Teacher” (o‘qituvchi) yozuvining ustiga bosadi.
4-qadam. Keyingi sahifada foydalanuvchi ish joyini kiritishi kerak bo‘ladi. Masalan, “Higher Education” (oliy ta’lim) yozuvi tanlandi.
5-qadam. Keyingi sahifada “E-mail” (elektron pochta) va “Password” (elektron pochtanining mahfiy kodi) ni kiritish lozim. Bundan tashqari “Google account”, “Microsoft”, “Apple” va “Clever” platformalari orqali ham ro‘yxatdan o‘tish imkoniyati mavjud.
6-qadam. Sahifaning yuqori o‘ng qismida joylashgan “Create” (yaratish) tugmasi bosiladi. Bu orqali test majmuasi tuziladi:
7-qadam. “New kahoot Create” (yangi kahoot yaratish) yozuvining ustiga bosiladi:
8-qadam. “Start your typing question” degan joyga savol kiritiladi. Pastda “Add answer” degan joyga esa javob variantlari kiritiladi. Keyingi savolga o‘tish uchun sahifaning chap tomoni yuqoriroq qismida joylashgan “Add question” yozuvi ustiga bosiladi. Savollarni turlicha ko‘rinishda tuzish mumkin. Buning uchun “Question type” degan joyni bosib tanlash mumkin. Bundan tashqari, savollarga “Add slide” tugmasi orqali turlicha taqdimotlarni ham qo‘shish mumkin. SHuningdek, “Find and insert media” tugmasi orqali savollarga turlicha video, audio va rasmlar qo‘shish imkoniyati mavjud. SHu bilan birga, savollarga javob berish uchun “Time limit” tugmasi orqali vaqt chegarasini ham belgilash mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-qadam. Xohlagan veb-brauzer orqali www.kahoot.com saytiga kirish imkoniyati mavjud. Brauzer oynasida quyidagi sahifa paydo bo‘ladi:
2-qadam
|
Bоr pоstulаtlаri - O ’zbekiston respublikasi

|
O ’zbekiston respublikasi
|
bet | 5/14 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 26,69 Mb. | | #114107 |
Bog'liq Sobirova Dilobar 1Bоr pоstulаtlаri Аtоmning plаnеtаr mоdеli duch kеlgаn qiyinchilikni 1913 yili N.Bоr аtоmning yangi mоdеli bilаn bаrtаrаf qildi. Аtоmning Bоr mоdеli hаm plаnеtаr bo’lib, lеkin аvvаlgigа nisbаtаn quyidаgi 4 qo’shimchаlаr kiritilаdi:
Kulоn vа mаrkаzgа intilmа kuchlаr tа`siridа vоdоrоd аtоmidа elеktrоn prоtоn аtrоfidа tеkis аylаnа bo’ylаb hаrаkаt qilаdi.
Elеktrоnning impul`s mоmеnti butun sоngа tеng vа u h/2π=h ni ruxsаt etilgаn оrbitаlаr sоn ko’pаytmаsigа tеng bo’lаdi, ya`ni
L=mυr =n 2hπ=nh, n=1,2,3....
h -Plаnk dоimiysi, h = 1,05 ⋅ 10-34 J ⋅ s.
Elеktrоn ruxsаt etilgаn аtоm оrbitаsi bo’yichа hаrаkаt qilgаndа, o’zidаn yorug’lik chiqаrmаydi.
Elеktrоn enеrgiyasi En оrbitаdаn enеrgiyasi undаn kichik bo’lgаn Em оrbitаgа o’tgаndа o’zidаn nur chiqаrаdi, uning chаstоtаsi quyidаgichа аniqlаnаdi.
ν= En −hEm
Energiya atоm fizikаsidа elеktrоnovоl`t dа (eV) hisоblаnаdi. Аtоm vа yadrо fizikаsidа enеrgiya birligi sifаtidа elеktrоnovоl`tdаn fоydаlаnishаdi
1eV =1e⋅1V =1,6⋅10−19Кl ⋅1V =1,6⋅10−19J .
Elektronning anod bilаn o’zаrо tа`sir kаttаligi uning zаryad vа pоtеnsiаllаr fаrqi kаttаliklаrigа bоg’liq. Shu sаbаbdаn pоtеnsiаllаr fаrqi 1V ga tеng elеktr mаydоnidа elеktrоnning tеzlаnish bilаn hаrаkаt qilishigа 1 elеktrоnovоl`t dеyilаdi.
Uyg’оngаn enеrgiya – elеktrоn аsоsiy hоlаtdаn birоrtа yuqori hоlаtgа o’tish uchun sаrflаnаdigаn enеrgiya. Mаsаlаn, vоdоrоd аtоmi uchun n = 2 hоlаt uchun enеrgiya E2 =−3,40eV −(−13,6eV) =10,2eV ga tеng.
Iоnlаshtirish enеrgiyasi-аsоsiy hоlаtdаgi elеktrоnni аtоmdаn аjrаtish uchun sаrflаngаn enеrgiya. Vоdоrоd аtоmi uchun Eion =13,6eV .
|
| |
Bоg’lаnish enеrgiyasi - O ’zbekiston respublikasi

|
O ’zbekiston respublikasi
|
bet | 6/14 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 26,69 Mb. | | #114107 |
Bog'liq Sobirova Dilobar 1Bоg’lаnish enеrgiyasi – uyg’оngаn hоlаtdаgi elеktrоnni аtоmdаn аjrаtish uchun sаrflаsh enеrgiyasi. Mаsаlаn, vоdоrоd аtоmi uchun n =2 hоlаtdа bоg’lаnish enеrgiyasi Ebog' = 3,40eV ga tеng. Аgаrdа аtоm аsоsiy hоlаtdа jоylаshgаn bo’lsа, iоnlаshtirish vа bоg’lаnish enеrgiyalаri bir-birigа tеng. Аsоsiy hоlаtdа turgаn vоdоrоd аtоmining bоg’lаnish enеrgiyasi 13,6 eV ga tеng.
Bоr pоstulаtlаrining tаjribаdаgi tаsdiqqа sifаtidа rеntgеn nurlаrining xаrаktеristik spеktrlаri , Frаnk vа Gеrs tаjribаlаrini kеltirish mumkin.
Izоtоplаr, izоbаrlаr vа izоtоnlаrE.Rеzеrfоrd tаjribаsidаn mа`lumki аtоm yadrоsining diаmеtri judа kichik, u tаhminаn 10-14 m tеng. Аtоmning o’lchаmi yadrо o’lchаmidаn judа kаttа bo’lgаni bilаn, аtоmning mаssаsi, uning yadrоsidа to’plаngаn.
Аtоm yadrоsining to’lа nаzаriyasi hоzirgi kungаchа yoritilmаgаn. Hоzirgi vаqtdа yadrоning ikki mоdеlidаn fоydаlаnilаdi. Birinchisi, yadrоning suyuq tоmchi mоdеli, ikkinchisi, yadrоning qоbiq mоdеli. Ulаr judа kаttа kuch bilаn bоg’lаngаn.
Eng оddiy yadrо dеytеriy bittа prоtоn vа bittа nеytrоndаn ibоrаt bo’lib, dеytеriy yadrоsini pаrchаlаsh uchun 2,24 MeV enеrgiya sаrflаsh kеrаk. Yadrо rеаksiyalаridа esа mаsаlаn urаn-235 yadrоsi kriptоn-89 vа bаriy-144 yadrоlаrigа pаrchаlаnishidа 200 MeV enеrgiya аjrаlаdi.
Yadrоni tаshkil etuvchi elеmеntаr zаrrаlаr, ya`ni prоtоnlаr vа nеytrоnlаr birgаlikdа nuklоnlаr dеb аtаlаdi. Аtоm yadrоsi ZAXN shаkldа bеlgilаnаdi. Z-аtоm sоni, u yadrоdаgi prоtоnlаr sоnigа tеng, N-nеytrоn sоni, u yadrоdаgi nеytrоnlаr sоnigа tеng, A-mаssа sоni, u yadrоdаgi prоtоnlаr vа nеytrоnlаr yig’indisigа tеng, X-kimyoviy elеmеntini bеlgisi. Ko’pchilik hоllаrdа N-qo’shimchа mа`lumоtgа egа bo’lmаgаni uchun, uni bеlgisi kеltirilmаydi. Nаtijаdа, аtоm yadrоsining bеlgisi quyidаgichа yozilаdi ZAX . Gеliy аtоm yadrоsining bеlgisi 24He . Gеliy yadrоsidа ikkitа prоtоn vа ikkitа nеytrоnlаr bоr. Shuning uchun Z = 2 vа А = 4 tеng. Nеytrоnlаr sоni N = A – Z = 4-2 = 2. Bir xil аtоm sоni Z – gа egа, lеkin mаssа sоni
А–lаr fаrq qiluvchi yadrоlаrni izоtоplаr dеyilаdi. Mаsаlаn 11H; 12H; 13H yadrоlаr vоdоrоd izоtоplаri. Bir xil mаssа sоnli А, lеkin hаr xil аtоm sоnli yadrоlаri izоbаrаlаr dеyilаdi. mаsаlаn 168O, 167N izоbаrаli аtоm yadrоlаri. Bir xil N nеytrоnlаrgа egа yadrоlаrni izоtоnlаr dеyilаdi. Ulаrgа 146C8, 157 N8, 168O8 аtоm yadrоlаri misоl bo’lаdi.
Birоrtа аtоm yadrоsining ichki tuzilishini ikki usul bilаn o’rgаnish mumkin. Birinchisi, tаshqi kuch tа`siridа аtоm yadrоsining tuzilishini vа undаgi jаrаyoni o’rgаnish. Ikkinchisi аtоm yadrоlаridа o’z-o’zidаn ro’y bеrаdigаn hоdisа.
Bu rаdiоаktivlik hоdisаsidir. Rаdiоаktivlik hоdisаsi kuzаtilgаndаn so’ng tеz оrаdа Rеzеrfоrd vа Sоddilаr kаttа аhаmiyatgа egа kаshfiyot yarаtdi. Uning аsоsidа аtоm yadrоsidаn аl`fа (α) vа betа (β) nurlаr chiqish nаtijаsidа bir kimyoviy elеmеnt ikkinchisigа o’tishdir.
|
| |
XULOSA…………………………………………………………

|
XULOSA…………………………………………………………
|
bet | 2/14 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 26,69 Mb. | | #114107 |
Bog'liq Sobirova Dilobar 1XULOSA………………………………………………………….
|
29
|
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI………….
|
30
|
KIRISH
“Fizika qonuniyatlarini chuqur egallamasdan turib, mashinasozlik, elektrotexnika, IT, suv va energiyani tejaydigan texnologiyalar kabi bugun zamon talab qilayotgan sohalarda natijaga erishib bo‘lmaydi”
Sh.M. Mirziyoyev
|
|
Mamlakatni rivojlantirishning uzoq muddatli ssenariylarini hisobga olgan holda innovatsiyalarni ishlab chiqish hamda davlat va jamiyat qurilishiga joriy etish, shuningdek, jamiyat va davlat taraqqiyotini ta’minlovchi ilmiy tadqiqotlar va ilg‘or texnologiyalarning ustuvor va istiqbolli yo‘nalishlarini rivojlantirishga zarurat mavjud.
O‘zbekiston Respublikasi prezidenti Sh.Mirziyoyevning 2017-yil 7-fevraldagi O‘zbekiston respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha “Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi farmonida ijtimoiy soha, xususan, ta’lim va ilm -fan
sohalarini rivojlantirish borasida bir qator vazifalar belgilangan. Hujjatda ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, yangi ta’lim muassasalarini qurish ta’mirlash va kapital ta’mirlash barobarida ularni zamonaviy
o‘quv laboratoriya jihozlari, kompyuter texnikasi va o‘quv-metodik qo‘llanmalar bilan ta’minlash nazarda tutilgan O‘zbekiston Respublikasi prezidenti Sh.Mirziyoyevning “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi” qarorida belgilangan vazifalarning samarali laboratoriyalari, axborotkommunikatsiya texnologiyalari bilan jihozlash maqsadida oliy ta’lim tizimini O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish choratadbirlari to‘g‘risida»gi. 2017-yil 20-aprel, PQ-2909-son qarori 2017-2021-yillarga mo‘ljallangan kompleks rivojlantirish dasturi tasdiqlandi.
Dasturga muvofiq, 2017-2021 - yillarda 48 ta oliy ta’lim muassasasida jami 180 ta
o‘quv-ilmiy laboratoriya binosi, sport inshootlari va ijtimoiy muhandislik infratuzilmalari ob’ektlarida qurilish, rekonstruksiya va kapital ta’mirlash ishlari olib boriladi. Shuningdek, 53 ta oliy ta’lim muassasasida 400 ta o‘quv laboratoriyasi bosqichma-bosqich eng zamonaviy o‘quv laboratoriya uskunalari bilan jihozlanadi, 7 ta oliy ta’lim muassasida barcha oliy ta’lim muassasalari o‘zaro hamkorlikda foydalanadigan ilmiy laboratoriyalar tashkil etiladi.
|
| |
Selection of our books indexed in the Book Citation Index in Web of Science™ Core Collection (bkci)

Selection of our books indexed
in the Book Citation Index
in Web of Science™ Core Collection (BKCI)
Interested in publishing with us?
Contact book.department@intechopen.com
Numbers displayed above are based on latest data collected.
For more information visit www.intechopen.com
Open access books available
Countries delivered to
Contributors from top 500 universities
International
authors and editors
Our authors are among the
most cited scientists
Downloads
We are IntechOpen,
the world’s
leading publisher of
Open Access books
Built by scientists,
for scientists
12.2%
186,000
200M
TOP 1%
154
7,000
1
Chapter
Drone Technologies and
Applications
Koç Mehmet Tuğrul
Abstract
Unmanned aerial vehicles, previously used for military purposes,
have started to
be used for civilian purposes since the 2000s. With the widespread use of unmanned
aerial vehicles, mostly used for defense purposes, they have turned
into flying vehicles
called drones. Today, it is used for different purposes such as taking pictures, taking
images from inaccessible places, competitions, and having a good time. However, it
continues to evolve, playing an important role in social
media and inter-company
competition. In recent years, studies have continued on small drones that can fly
autonomously,
especially in closed areas, and assist people. The shrinkage and cost
reduction of electronic components such as microprocessors, sensors, batteries, and
wireless communication units shows that drones smaller than 1 kg will soon occur
in many areas of our daily life at much more affordable prices. This rapid change,
development, and proliferation of drones also raise privacy and security concerns.
While obtaining images of people and institutions in supposedly private environ-
ments with such technological devices emphasizes individual
security, its use in urban
areas and airports draws attention to social security. The rapid developments in this
area necessitate the necessary regulations and controls to prevent accidents and other
problems due to the growth in use and loss of control.
Radioaktivlik - O ’zbekiston respublikasi

|
O ’zbekiston respublikasi
|
bet | 8/14 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 26,69 Mb. | | #114107 |
Bog'liq Sobirova Dilobar 1Radioaktivlik Frаnsuz fizigi А.Bеkkеrеl` urаn tuzlаridа yorug’lik tа`siridа fоsfоrеssеnsiya hоdisаsi kuzаtilgаndеk, Rеntgеn nurlаridа hаm shu hodisa kuzаtilаdimi yoki yo’qmi dеgаn mаqsаddа, urаn tuzlаrigа yorug’lik tа`sirini o’rgаnа bоshlаdi. 1896 yili 1 mаrtdа fоtоplаstinkаning qоrаyishigа qаrаb urаn tuzining, jismlаr ichigа kuchli kirа оlish xususiyatgа egа bo’lgаn ko’rinmаs nurlаr chiqаrishini аniqlаdi. Ko’p o’tmаsdаn Bеkkеrеl` urаnning o’zi hаm nurlаr chiqаrish xоssаsigа egа bo’lishini аniqlаdi. Kеyin bundаy hоdisа tоriy atomidа hаm bоrligini kuzatdi. Tаshqi tа`sirisiz jismlаrdаn o’z-o’zidаn nurlаr chiqish hоdisаgа rаdiоаktivlik dеyilаdi. Rаdiоаktivlik D.I.Mеndеlееv dаvriy sistеmаsining eng оg’ir elеmеntlаrgа xоs. 1898 yildа frаnsiya оlimlаri M.Sklаdоvskаya-Kyuri vа P.Kyuri urаn minеrаlidаn urаn vа tоriydаn hаm аnchа kuchlirоq dаrаjаdа rаdiоаktiv bo’lgаn ikki yangi mоddаni аjrаtdilаr. Ulаrni pоlоniy vа rаdiy dеb аtаdilаr. Rаdiоаktiv аtоmlаridа o’z-o’zidаn bo’linish jаrаyonidа uch xil nurlаr tаrqаlаdi (9-rаsm). Ulаr α,β,γ-nurlаr. γ-nurgа mаgnit vа elеktr mаydоnlаri tа`sir etmаydi 10-rаsm. Mаgnit vа elеktr mаydоnlаri αваβ -nurlаrigа tа`sir etаdi. Tа`sir nаtijаsigа qаrаb α-nurlаr musbаt vа β-nurlаr mаnfiy zаryadlаrgа egа ekаnligini bilish mumkin. Hаqiqаtdаn hаm α-nurlаr iоnlаshgаn gеliy аtоmlаri, β-nurlаri elеktrоnlаrdаn ibоrаt. γ-nurlаr eng qisqа to’lqin uzunlikkа egа bo’lgаn kаttа enеrgiyali elеktrоmаgnit to’lqinlаrdir. 1903 yili E.Rеzеrfоrd vа F.Sоddi rаdiоаktivlik jаrаyondа birоrtа kimyoviy elеmеnt bоshqа kimyoviy elеmеntgа o’tishini аniqlаgаnlаr. Mаsаlаn, rаdiyning radоngа o’tishi. Rаdiоаktivlik jаrаyondа enеrgiya аjrаlib chiqаdi. Mаsаlаn 1g rаdiydan nurlаnish jаrаyonidа 600 J enеrgiya ajralib chiqadi.
|
| |
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES

|
ACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCESBog'liq oquvchilar-ijtimoiy-faolligini-oshirish-ijtimoiy-zaruriyat-sifatidaACADEMIC RESEARCH IN EDUCATIONAL SCIENCES
VOLUME 2 | ISSUE 4 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Academic Research, Uzbekistan 497 www.ares.uz
YUqoridagi fikrlarni umumlashtirib, shaxs faolligini shunday izohlash
mumkin: ijtimoiy faollik
– shaxsning maqsadga yo‘naltirilgan faoliyati bo‘lib,
ijtimoiy voqelikka nisbatan individual munosabati va tizimli xatti-harakatlarining
yuksak ko‘rinishini ifodalovchi tushuncha
Ijtimoiy faollik umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida tashkil etiladigan
pedagogik jarayon mazmuni ustida ishlash va tarbiyaviy jarayon sub’ektlarining
o‘zligini namoyon qilishlarida katta imkoniyatlarga ega. Bugungi kunda O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 6 aprelda qabul qilingan 187-sonli
«Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlarini
tasdiqlash to‘g‘risida»gi qarori asosida o‘quvchilarda tayanch kompetensiyalarni
shakllantirish zaruriyati ustuvor o‘rin egallamoqda. Mazkur tayanch kompetensiyalar:
kommunikativ kompetensiya, axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi,
o‘zini o‘zi
rivojlantirish kompetensiyasi, ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi, milliy va
umummadaniy kompetensiya,
matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan
xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasidan iborat bo‘lib, ulardan
ayniqsa: o‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi, ijtimoiy faol fuqarolik
kompetensiyasi o‘quvchilardan ham o‘qituvchilardan ham ijtimoiy faollik
ko‘nikmalariga ega bo‘lishni talab qiladi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Jahon ta’limi tizimida shaxs ijtimoiy faolligi masalalari bo‘yicha tatqiqotlar
Germaniyadagi Frontiers in Psychology (FIP)da, ta’lim jarayonida shaxs faolligini
oshirish interfaol o‘qitish tizimidan (interactive e-learn) foydalanish bo‘yicha
tadqiqotlar BMTning International Institute for Sustainabie Devolopment (IISD) va
Buyuk Britaniyadagi Carl Wieman Science education Initiative (CWSEI) kabi
dunyoning etakchi oliy ta’lim muassasalari va ilmiy tatqiqot markazlarida olib
borilmoqda.
YUrtimizda mazkur sohadagi yig‘ilgan tajribalarning tahlili shuni ko‘rsatadiki,
demokratik jamiyatda o‘quvchilar ijtimoiy faolligi o‘z-o‘zidan yuzaga kelmaydi,
balki muntazam tarzda maqsadli ravishda olib borilgan pedagogik faoliyat natijasida
shakllantiriladi. O‘quvchi-yoshlarga nazariy-amaliy bilimlarni berish, ularda ijtimoiy
faollik ko‘nikma va malakalarini hosil qilish pedagogika nazariyasi va amaliyoti
uchun ham o‘ziga xos ahamiyatga ega ekanligi bilan dolzarblik kasb etadi.
Avstriyalik psixolog va faylasuf V.Frankl individuallikning ahamiyati, inson
shaxsining qadr-qimmati va mazmuni hamma vaqt u yashayotgan jamiyatga
bog‘liqligini ta’kidlaydi. Amerikalik sotsiolog T.Parkinsonning fikricha, chinakam
|
| |
Loyihalash haqida umumiy tushuncha Detal, uzel va mexanizmlar tuzulishi Kuch, Kuchlanishlar turlari - bet 2

|
Loyihalash haqida umumiy tushuncha Detal, uzel va mexanizmlar tuzulishi Kuch, Kuchlanishlar turlari
|
bet | 2/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #247210 |
Bog'liq Presentation 1 (1)Kuchlanishning eng katta qiymatida detalning mustahkamligi va umrboqiyligi ta'minlangan bo’lsa, bu kuchlanish ruxsat etilgan kuchlanish deb ataladi va uni tanlash mashinasozlikda katta ahamiyatga molikdir. Bu kuchlanish chegaraviy kuchlanishga asosan tanlanadi (ruxsat etilgan kuchlanish normal va urinma bo'lishi mumkin): - Kuchlanishning eng katta qiymatida detalning mustahkamligi va umrboqiyligi ta'minlangan bo’lsa, bu kuchlanish ruxsat etilgan kuchlanish deb ataladi va uni tanlash mashinasozlikda katta ahamiyatga molikdir. Bu kuchlanish chegaraviy kuchlanishga asosan tanlanadi (ruxsat etilgan kuchlanish normal va urinma bo'lishi mumkin):
Kuchlanishning bu qiymatini topish uchun chegaraviy kuchlanish xamda mustaxkamlik zapasi qiymatlari aniqlangan bo`lishi kerak. Ma`lum chegaraviy kuchlanishning qiymati materiallarning mexanikaviy xossalariga bog`lik bo`lib, laboratoriya sharoitida shu materiallarning namunalarini sinash usuli bilan aniqlanadi. Masalan, plastik materiallarning statik cho`zilishini sinash natijasida 1-rasmda keltirilgan egri chiziq xosil bo`ladi. - Kuchlanishning bu qiymatini topish uchun chegaraviy kuchlanish xamda mustaxkamlik zapasi qiymatlari aniqlangan bo`lishi kerak. Ma`lum chegaraviy kuchlanishning qiymati materiallarning mexanikaviy xossalariga bog`lik bo`lib, laboratoriya sharoitida shu materiallarning namunalarini sinash usuli bilan aniqlanadi. Masalan, plastik materiallarning statik cho`zilishini sinash natijasida 1-rasmda keltirilgan egri chiziq xosil bo`ladi.
Ruxsat etilgan kuchlanishning qiymatini aniqlashda detalga ta`sir etuvchi kuchning va ishlatilgan materialning xiliga qarab, chegaraviy kuchlanish sifatida mustaxkamlik chegarasi (mo`rt materiallar uchun), oquvchanlik chegarasi (plastik materiallar uchun) yoki tolikish chegarasi (nagruzka uzgaruvchan sikl bilan ta`sir etadigan materiallar uchun) olinishi mumkin. - Ruxsat etilgan kuchlanishning qiymatini aniqlashda detalga ta`sir etuvchi kuchning va ishlatilgan materialning xiliga qarab, chegaraviy kuchlanish sifatida mustaxkamlik chegarasi (mo`rt materiallar uchun), oquvchanlik chegarasi (plastik materiallar uchun) yoki tolikish chegarasi (nagruzka uzgaruvchan sikl bilan ta`sir etadigan materiallar uchun) olinishi mumkin.
1-Rasm Ruxsat etilgan kuchlanish diagrammasi
|
| |
Demak, mustaxkamlik zapasi chegaraviy kuchlanishni ruxsat etilgan kuchlanishga nisbatini ko’rsatadi. Uning qiymati ko’pgina faktorlarga, masalan

|
Demak, mustaxkamlik zapasi chegaraviy kuchlanishni ruxsat etilgan kuchlanishga nisbatini ko’rsatadi. Uning qiymati ko’pgina faktorlarga, masalan
|
bet | 3/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #247210 |
Bog'liq Presentation 1 (1)Demak, mustaxkamlik zapasi chegaraviy kuchlanishni ruxsat etilgan kuchlanishga nisbatini ko’rsatadi. Uning qiymati ko’pgina faktorlarga, masalan: - Demak, mustaxkamlik zapasi chegaraviy kuchlanishni ruxsat etilgan kuchlanishga nisbatini ko’rsatadi. Uning qiymati ko’pgina faktorlarga, masalan:
- a) qabul qilingan xisoblash metodining va xisob sxemasining aniqligiga;
- b) detalga ta`sir etuvchi kuch va mo`lentlarning qanchalik to`g`ri hisobga olinganligiga;
v) ishlatiladigan materialning bir jinslilik darajasiga va xossalarining qanchalik o’rganilganligiga; - v) ishlatiladigan materialning bir jinslilik darajasiga va xossalarining qanchalik o’rganilganligiga;
- g) detalning shakli, o’lchamlari, sirtining xolati va sifatiga;
- d) detalning muximlik darajasiga bog`liq.
- Yuqorida keltirilganlar mustaxkamlik zapasining qiymatiga ta`sir qiluvchi faktorlarning asosiylari bo’lib, bundan tashqari, xisoblash yoki tajriba yo’li bilan aniqlanishi juda qiyin bo`lgan faktorlar xam bor.
bu yerda: - bu yerda:
- n1 detalga ta`sir qiluvchi kuch va momentlarning xaqiqiy qiymatlari bilan xisoblash uchun qabul qilingan qiymatlar orasidagi farqni xisobga oluvchi koeffitsient.
- n2 materiallarning bir jinsliligini, detal tayyorlash texnologiyasi buzilgan taqdirda material mexanikaviy xossalarining normativda ko’rsatilganidan farq qilinishini xisobiga oluvchi koeffitsient.
- n3 koeffitsient juda mustaxkam bo’lishni talab etiladigan muxim detallarning mustaxkamlik zapasini qo`shimcha ravishda oshirish maqsadida kiritiladi
O'zgaruvchan yuklamalar ta’sirida davomli ishlatilgan mashina detallari. tajribalarning ko'rsatishicha. mustahkamlik chegarasidan ancha kichik yuklanishlarda ham yemirilishi (sinishi) mumkin. - O'zgaruvchan yuklamalar ta’sirida davomli ishlatilgan mashina detallari. tajribalarning ko'rsatishicha. mustahkamlik chegarasidan ancha kichik yuklanishlarda ham yemirilishi (sinishi) mumkin.
- Davriy yuklanishdagi yemirilish (sinish) kuchlanishlarning jamlanish zonasida hosil boiadigan mikroyoriqlar tufayli yuz beradi. Yoriqlar asta-sekinlik bilan kattalashadi. detalning ichki sohalariga kirib boradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Demak, mustaxkamlik zapasi chegaraviy kuchlanishni ruxsat etilgan kuchlanishga nisbatini ko’rsatadi. Uning qiymati ko’pgina faktorlarga, masalan
|
Mashina detallaridagi mahalliy kuchlanishlar

|
Mashina detallaridagi mahalliy kuchlanishlar
|
bet | 4/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #247210 |
Bog'liq Presentation 1 (1) Mashina detallaridagi mahalliy kuchlanishlar Chidamlilik chegarasi qiymatiga detallarning o'lchamlari, shakli va detal sirtining holati to'g'ridan-to'g'ri ta’sir etadi. O'lchamlar ta’siri. Detal ko'ndalang kesimining mutlaq o'lchamlari qanchalik katta bo'lsa, chidamlilik chegarasi shunchalik kichik bo`ladi. Geometrik o'xshash detallarning chidamlilik chegarasi ham ularning mutlaq o'lchamlari ortishi bilan kamayadi.
Elastiklik - materiallarning shakl va xajmini tashqi kuchlar ta`siri olingandan so`ng tiklay olish xossasi . U o`q bo`yicha xarakterlanadi
Plastiklik - materiallarning tashqi kuchlar ta`siri olingandan so`ng sezilarli plastik (koldik) deformatsiyani saqlay olish xossasi
Energiya to’plashi - elastik energiyani to’plashi xossasi . Bu xossa dinamik kuchlar ta`sirida ishlovchi detallar uchun zarurdir
Chidamlilik - materialning «charchash»ga qarshilik ko’rsata olish qobiliyati . - Chidamlilik - materialning «charchash»ga qarshilik ko’rsata olish qobiliyati .
- Qattiqlik - materialning indentor kirishiga qarshilik ko’rsata olish qobiliyati . Qattiqlikning aniqlashni bir necha usullari mavjud bo’lib, bu usullar Rokvell, Brinel’ va Vikkers presslarida amalga oshiriladi.
- Abraziv ishqalanishga chidamlilik - materialning abraziv yemirilishiga karshi qarshilik ko’rsata olish qobiliyati .
Loyiha va tekshiruv hisoblari haqida ma’lumotlar - Loyiha va tekshiruv hisoblari haqida ma’lumotlar
- Detalning o'lchamlarini asosiy ishchanlik qobiliyatiga (masalan, mustahkamlik. bikirlik, yeyilishga chidamlilik va boshqalar) mos keluvchi ifodalar orqali aniqlash loyiha hisobi deyiladi. Bu hisoblash usuli detalning yoki konstruksiyaning o'lchamlari oldindan noma’lum bo'lganda qo'llaniladi.
Detalning asosiy ishchanlik qobiliyati mezonining amaldagi tavsiflarini aniqlash va ulami ruxsat etilgan qiymatlari bilan taqqoslash tekshiruv hisobi deb ataladi. Tekshiruv hisobida hisobiy kuchlanishlar va mustahkamlik zahirasi koeffitsiyentlari, haqiqiy solqilik va kesimning qiyalik burchagi, harorat va shu kabilar aniqlanadi. - Detalning asosiy ishchanlik qobiliyati mezonining amaldagi tavsiflarini aniqlash va ulami ruxsat etilgan qiymatlari bilan taqqoslash tekshiruv hisobi deb ataladi. Tekshiruv hisobida hisobiy kuchlanishlar va mustahkamlik zahirasi koeffitsiyentlari, haqiqiy solqilik va kesimning qiyalik burchagi, harorat va shu kabilar aniqlanadi.
TEKSHIRISH SAVOLLARI
- Mashina deb nimaga aytiladi?
- 2. Detal deb nimaga aytiladi?
3. Uzel tushunchasiga ta`rif bering .
4. Maxsus detallar deb qanday detallarga aytiladi?
5. Ruxsat etilgan kuchlanish deganda nima tushuniladi?
6. Materiallar uchun mexanikaviy xossalarini aniqlash
(cho`zilish diagrammasi) diagrammasini tushuntiring.
7. Plastik materiallar uchun ruxsat etilgan kuchlanish qanday topiladi?
8. Mo`rt materiallar uchun ruxsat etilgan kuchlanish qanday topiladi?
9. Mustashkamlik zapasi koeffitsenti hakida tushuncha bering.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
|
bet | 14/14 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 26,69 Mb. | | #114107 |
Bog'liq Sobirova Dilobar 1FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
1.Muminov T.M., Xoliqov A.B., Xolmurodov Sh.X. Atom yadrosi va zarralar fizikasi. -T.: O’zbekiston faylasuflar jamiyati, 2009.
2.Muxin K.N. Eksperimentalnaya yadernaya fizika: Uchebnik. V 3-x tt. T.1.
Fizika atomnogo yadra. 7-ye izd., ster. – SPb.: Izd-vo «Lan», 2009.-384 s.
3.Sivuxin D.V. Obshiy kurs fiziki. Ucheb. posobiye: Dlya vuzob. V 5 t. T.V.
Atomnaya I yadernaya fizika. -M.:FIZMATLIT; Izd-vo MFTI, 2002.-784 s.
4.Krane K.S. Introductory nuclear physics. Oregon State University, John Wiley
and Sons, New York, 1988, 872 pages.
Qo’shimcha adabiyotlar
1.Sh.M.Mirziyoyev. “Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini
birgalikda barpo etamiz”. -Toshkent: “O’zbekiston”, 2016.-56 b.
2.Sh.M.Mirziyoyev. “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik
– har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak”. Toshkent:
“O’zbekiston”, 2017.-104 b.
3.Sh.M.Mirziyoyev. “Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt
taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi”. -Toshkent: “O’zbekiston”, 2017. 48b.
4.Sh.M.Mirziyoyev. “Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga
quramiz”. Toshkent; ”O’zbekiston “, 2017. – 488 b.
5.Bekjonov R.D. Atom yadrosi va zarralar fizikasi .- T:O’qituvchi, 1994.-576 b.
6.Polvonov S.R.,Bozorov E.H.Amaliy yadro fizikasi.O’quv-uslubiy qo’llanma.-T.: O’zR FA YaFI,2017, -208 b.
Internet saytlari:
1. http://www.phys.msu.ru
2. http://nuclphys.sinp.msu.ru
3. http://cdfe.sinp.msu.ru/index.ru.html
|
| |
Amaliyot II-topshirig’ini

Amaliyot II-topshirig’ini bajarishga doir na’munaviy misollar
Quyidagi funksiyalarni qiymatlarini hisoblash algoritmining blok–sxemasini va C++ tilida dasturini tuzamiz
1- misol
z
y3 5 y 3
3
агар
y 2;
1/( y
5y 3),
агар
y 2;
Ushbu funksiyani hisoblashning algoritm blok – sxemasini tuzamiz.
Z funksiyani hisoblash algoritmining blok–sxemasiga mos ravishda C++ dasturlashtirish tilida dasturini tuzamiz.
#include #include #include using namespace std; int main()
{
float y,Z; cout<<"\n";
cout<<" y ni qiymatini kiriting, so`ng ENTER ni bosing y="; cin>>y; if (y<=2) Z=1/(y*y*y-5*y+3);
else Z=y*y*y-5*y+3;
cout<<"\n"; cout<<" natija Z="< cout<<"\n";
cout<<"Davom etirish uchun ixtiyoriy klavishni bosing . . ."<
cout<<"\n"; system("pause"); return 0;
}
Ushbu dasturni kompyuterning DEV C++ tizimiga kiritib natijalarni olish uchun F11 klavishini bosamiz va y ni qiymatlarini ko‘rsatilgan oraliqlar bo‘yicha kiritamiz. Kompyuter bizga natijalarni ekranga chiqarib beradi.
y ni qiymatini kiritish y=2 natija Z=1.0000
y ni qiymatini kiritish y=2.14 natija Z=2.10034
y ni qiymatini kiritish y=1.012 natija Z=-0.976976
3 - misol
atgx b cos x
агар
x 1
булса
y ax b
агар
0 x 1
булса
a 2 x 2
агар
x 0
булса
Funksiya qiymatlarini hisoblash algoritmining blok–sxemasi quyidagicha
bo‘ladi.
Bu blok–sxemada 3-blokdagi shart bajarilganda, 4, 8, 9, 10– bloklardagi amallar bajariladi. 3– blokdagi shart bajarilmaganda, 5– blokdagi shart tekshiriladi. 5– blokdagi shart bajarilganda, 6, 8, 9, 10–bloklardagi amallar bajariladi. 5– blokdagi shart bajarilmaganda esa boshqarish avtomatik ravishda 7– blokka o‘tib 7, 8, 9, 10– bloklar vazifalari bajariladi. Xar uchala xolda xam u funksiyaning hisoblangan qiymati 8, 9-bloklar orkali monitor ekraniga chiqariladi
Funksiya qiymatlarini hisoblash algoritmning blok–sxemaga mos ravishda C++ tilidagi dasturi quyidagicha buladi.
// Tarmoqlanuvchi algoritm dasturi # include
# include # include
using namespace std; int main()
{
float a, b, x, y; cout<<"\n";
cout<<" a ni qiymatini kiriting, so`ng ENTER ni bosing a="; cin>>a;
cout<<"\n";
cout<<" b ni qiymatini kiriting, so`ng ENTER ni bosing b="; cin>>b; cout<<"\n";
cout<<" x ni qiymatini kiriting, so`ng ENTER ni bosing x="; cin>>x; if (x<0) y=a*a*x*x+b*x;
else
{ if (x>1) y=a*(sin(x)/cos(x))+b*cos(x); else y=a*x+b;}
cout<<"\n"; cout<<" natija y="< cout<<"\n";
cout<<"Davom etirish uchun ixtiyoriy klavishni bosing . . ."< cout<<"\n";
system("pause"); return 0;
}
Bu yerda ham natijalarni olish uchun F9 klavishini bosamiz va o‘zgaruvchilarning qiymatlarini kiritamiz.
O‘zgaruvchilardan faqat x ning qiymati ko‘rsatilgan oraliqlar bo‘yicha kiritiladi. Dasturni komplasiya qilinganda natijalar kompyuter ekranida quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi.
a=3.8 b=3.4 x=-0.12
natija u=-0.2001
|
a=3.8 b=3.4 x=0.5
natija u=5.3000
|
a=3.8 b=3.4 x=1.5
natija u=53.8259
|
|
-.-Domen-nomining-tegishliligini-aniqlash

|
-.-Domen-nomining-tegishliligini-aniqlash
|
bet | 6/8 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #126833 |
Bog'liq loyiha 2.2.-.-Domen-nomining-tegishliligini-aniqlash.
Domen---noyob-nom-bilan-belgilanadigan-Internet-iyerarxik-maydonidagi-hudud-(shox).-Ba‘zi-yuristlar-domen-nomini--shaxsiylashtirish-vositalari-bilan-bog’lashadi.-Boshqalar-uni-bunday-deb-о’ylamaydi-va-domen-nomining-huquqiy-tabiati-hali-aniq-aniqlanmagan-deb-aytishadi.-Hatto-noodatiy-qarash-ham-mavjud-–-bu-elektroaloqani-raqamlash-resursidir.-Qonuniylikdan-farqli-о’laroq,-domen-nomlarining-texnik-tabiati-yaxshi-ma‘lum-va-aniq-texnik-standartlarda-belgilangan.-Domen-nomi-maydonini-adolatli-taqsimlash-va-ularning-global-yagonaligini-ta‘minlash-uchun-domen-nomlarini-rо’yxatga-olish-tizimi-mavjud.-
Barcha-birinchi-darajali-domen-nomlari-(masalan,-org,-info,-ru,-ua),-barcha-ikkinchi-darajali-domen-nomlari-(masalan,-gprf.info,-fnn.ru)-va-ayrim-uchinchi-darajali-taniqli-domen-nomlari-(masalan,-provider.net.ru,-london.co.uk)-rо’yxatdan-о'tishi-lozim.-Boshqa-domen-nomlari-rо'yxatdan-о’tkazilishi-shart-emas-va-yuqori-domen-egasining-ixtiyoriga-kо’ra-taqsimlanadi-(misol-uchun,-www.fnn.ru-va-mail.fnn.ru-domenlari-fnn.ru-ikkinchi-darajali-domen-egasi-ruxsati-bilan-yaratiladi-va-foydalaniladi).-Majburiy-rо’yxatga-olingan-har-bir-domen-uchun-registrator-yoki-bir-nechta-registratorlar-tayinlanadi.-Sо’nggi-holatda-barcha-registratorlar-rо’yxatga-olingan-domen-nomlarining-yagonaligini-ta‘minlash-uchun-yagona-ma‘lumotlar-bazasidan-foydalanishga-majburdirlar.
2.2.Domen-ko’rinishi.
-Barcha-registratorlarning-ma‘lumotlar-bazalari-IP-manzillari-registratorlariga-о’xshagan-whois-protokoli-orqali-ommaga-ochiqdir.-Rо’yxatdan-о’tgan-domen-foydalanuvchilardan-birini-topish-uchun,-u-qarashli-bо’lgan-registrator-ma‘lumotlar-bazasiga-murojaat-etish-kerak.-Rо’yxatga-olinmagan-domen-nomlari-uchun-yuqoriroq-darajadagi-tegishli-domen-egasiga-murojaat-qilish-lozim.-Masalan,-biz-"www.internet-law.ru"-3-darajali-domen-egasini-aniqlashimiz-zarur.-Shubhasiz,-bu-3-darajali-domen-rо’yxatdan-о’tgan-domen-emas.-Bu-mulk-egasining-tasarrufida-bо’ladi-2-darajali-domen,-ya‘ni-allaqachon-rо’yxatdan-о’tgan-―internet-law.ru--domenidir.-
Bu-yerda-taxmin-qilish-kerak,-ya‘ni-standart-nomga-(www)-ega-3-darajali-domenning-egasi-2-darajali-domenga-ham-egalik-qiladi,-"internet-law.ru"-domen-nomini-bilib-olish-uchun-biz-rus-registratorlari-bazasiga-murojaat-qilamiz.-Buning-uchun-har-qanday-operatsion-tizimda-(Windows-tashqari)-mavjud-bо’lgan-"whois"-buyrug'idan-foydalaniladi.-Argument-sifatida-xohlagan-domen-nomi-belgilanadi-va-parametr-qaysi-registr-sо'ralayotganini-belgilab-qо'yadi.-Registratorning-ma‘lumotlar-bazasiga-domen-egasi-ma‘lumotlarini-kiritishi-esda-tutilishi-kerak.-RU-domenida-va-boshqa-domenlarda-registrlarni-rо’yxatga-olish-va-о’zgartirish-tartibi-о’rnatiladi.
-------------------------2.3-rasm.WEB-adresning-domen-shakli.
|
| |
Foydalanilgan-adabiyotlar-ro'yhati

|
Foydalanilgan-adabiyotlar-ro'yhati
|
bet | 8/8 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #126833 |
Bog'liq loyiha Foydalanilgan-adabiyotlar-ro'yhati.-
O'zbekiston-Respublikasining-Prezidenti-I.-KARIMOV-Toshkent-sh.,-2002-yil-12-dekabr-439-II-son--«AXBOROT-ERKINLIGI-PRINTSIPLARI-VA-KAFOLATLARI-TO'G'RISIDA»-dagi-qarori.-
Axmedova-O.-«Axborot-xavfsizligiga-oid-terminlarning-ruscha--o’zbekcha-izoxli-lug’ati»-Toshkent,-fan-nashriyoti,-2009.--b.54.-
Amirov--D.M.-,-Atajonov-A.Y.-,-Ibragimov-D.A.-,-Raximjonov-Z.Y.-,-Saidxo’jayev-S.S.-«Axborot-–-Kommunikatsiya-texnologiyalari-izoxli-lug’ati»--BMTTD-ning-O’zbekistondagi-vakolotxonasi,-2010.--b.320.-
Internet/Universitet- Axborot- texnologiyalari-http://www.intuit.ru/department/security/secbasics/1/secbasics_1.html-
Хореев-П.В.-Методы-и-средства-защиты-информации-в-компьютерных-системах.-–-М.:-издательский-центр-"Академия",-
2005.-–-с.-205.-
Raqamli-kriminalistika---s.y.yusupov,-sh.r.gulomov,-n.b.nasrullayev--Toshkent-–-«Aloqachi»-–-2020
Белов-С.В.-Безопасность-жизнедеятельности.-,-Высшая-школа,-2007.-616-с.-
12.Yormatov-G’.Yo.,-Isamuxamedov-Yo.U.-Mehnatni-muxofaza-qilish.-Darslik.-O’zbekistan-nashriyoti.-Toshkent-2002.-–-b.47.-
13.-Karimov-I.A.-O’zbekiston-XXI-asr-bo’sag’asida:-xavfsizlikka-tahdid,-barqarorlik-shartlari-va-taraqqiyot-kafolatlari.-–-Toshkent:-«O’zbekiston».-
- -
|
| |
Мультимедийный учебный курс Программирование на java часть1

|
Мультимедийный учебный курс Программирование на java часть1
|
bet | 1/4 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #159083 | Turi | Лекция |
Bog'liq 1 лекция Рrogrammirovanie na yazyke java vvedenie lektsiya 1 Мультимедийный учебный курс Программирование на JAVA Часть1 Лекция 1. 1 ВВЕДЕНИЕ В ДИСЦИПЛИНУ Представление
Лектор - Борисенко Виктор Петрович
- к.т.н.,доцент кафедры ЭВМ
- E-mail - vborisenko07@gmail.com
Литература
- Шилдт, Герберт. Java 8. Полное руководство; 9-е изд.: Пер. с англ. - М. : ООО "И.Д. Вильямс", 2015. - 1376 с.
- Блинов И.Н., В.С. Романчик В.С. Java – Промышленное программирование.- Минск, УниверсалПресс, 2007.- 727 с.
- Бондарев В.М. Учебное пособие по программированию на Java.- Харьков: ООО «Компания Смит», 2003. - 296 с.
- Брюс Эккель. Философия Java. 4-е издание.- СПб.: Питер, 2009.- 640с.
- Хорстман К. С., Корелл Г. Библиотека профессионала JAVA 2. Том 1. Основы: Пер. с англ. – М.: Издательский дом "Вильяме", 2007. - 896 с.:
- Хорстман К. С., Корелл Г. Библиотека профессионала JAVA 2. Том 2. Тонкости программирования.: Пер. с англ. – М.: Издательский дом "Вильямс", 2007. — 1168 с.:
Internet - ресурсы
- java.sun.com
- http://www.oracle.com/technetwork/java/
- http://eclipse.org/
Состав курса
- Часть 1 - Основы программирования на Java (core Java Standard Edition)
- Часть 2 - Программирование клиент-серверных приложений Java (core Java Enterprise Edition)
Применимость Java
- Разработчики ПО более 21 млн.
- Используется в более чем в 7 млрд. устройств. Среди них:
- более 800 млн. ПК;
- 3,1 млрд. мобильных телефонов и других портативных устройств;
- 4,5 млрд. смарт-карт;
- телеприставки, принтеры, веб-камеры, игры, автомобильные системы навигации, игровые автоматы, медицинское оборудование, парковочные автоматы и т. д.
|
| |