nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sh. N. Fayzimatov - bet 75

Ai
ni hosil qiluvchi
o’lchamlarini aniqligini oshirish,
m
o’lchamlarni sonini kamaytirish va zvenolar
hosil qiluvchilarni uzatish nisbati kattaligini kamaytirish. Uchchala yo’nalishni
hammasini birdaniga qo’llash Yuqori ko’rsatkichlarni hosil qilishi mumkin.
8.6-rasm. Val va vtulkani yig’ish sxemasi.
Mashina va mexanizmlarni ishonchlilik darajalarini oshirish uchun birikma
hosil qiluvchi detallarni oraliq maydoni iloji boricha kichik chegaraviy
o’lchamlarga ega bo’lishi kerak. Lekin, bu texnologik jarayonlarni bajarish o’z
navbatida birikma detallarga aniqlik bo’yicha yuqori talablar qo’yadi.
Birikma hosil qilishga bir qancha fizik texnologik, konstruktiv va
ekspluatasiya qilish faktorlari ta’sir etadi.
Harakatdagi birikmaning eng afzal oraliq masofasi quyidagi ko’rinishda
ifodalanadi.
,....
,
,
,
,
,
,
1
,
,
,
,
1
,
h
j
Q
R
P
N
f
B
(8.19)
Bu erda:
Q
- ishqalanish kuChi,
- moyning yopishqoqligi,
harakatning
nisbiy tezligi,
f
- yuklama tezligi,
h
- birikma yuzalarining aniqlik
harakteristikasi.
Hamma faktorlarni hisobga olgan holda detallarni bir biriga kiygizishni
ratsional holatini tanlab olish muhim ahamiyatga ega. Birikmalardagi oraliqni
to’g’ri tanlab olish mashina detallarining ishlash vaqti ortishiga olib keladi.
207
Misol uchun, sharikopodshipniklarni 10...15 mkm.li zazor bilan
tayyorlanishi ularning sinov davrida 1200 soat ishlashini ta’minlasa, oraliq 20
mkm yuqori bo’lganda 740 soatni tashkil qildi.
Birikmadagi oraliq masofalarini ortib ketishi mashina mexanizmlardagi
detallarning kinematik harakatini bo’zi lishiga olib kelgan holda dinamik
harakteristikalariga ta’sir etib ularning texnik iqtisodiy ko’rsatkichlarini
yomonlashiga olib keladi. Oraliq masofani formasi ham muhim ahamiyatga ega.
Birikma detallarining bir biriga nisbatan og’ishi, o’qlarini siljishi, konus va oval
formaga ega bo’lishi hamda noto’g’ri yig’ilish natijasida hosil bo’ladigan
deformatsiyalar oraliq masofalarni o’zgartirib birikmaning tez yeyilishiga olib
keladi. Demak, birikmadagi oraliq masofa mashina va mexanizmlarning ishlash
davrida ham o’z ta’sirini ko’rsatadi.
Porshen va silindrni oladigan bo’lsak ularni ruhsat etilgan joizlik (dopusk)
oralig’ida tayyorlansa va ularni o’lchamlari
n
D
max
va
u
D
min
bo’lsa
n
ц
i
i ,
material qatlam eyilsa u holda bu birikmani ishlash muddati yuqori
bo’ladi.
Agarda detal o’lchamlari
n
D
max
va
u
D
min
bo’lsa, u holda metall qalinligi
mumkin bo’lgan ishlatish sharoitiga qarab yupqa bo’ladi.
Umuman olganda detalni ishlash davri
2
1
T
T
T
(8.20)
Bu erda: T
1
- ishqalanib moslashish davri; T
2
- jadal yeyilishgacha birikmani
normal holatda ishlash davri.
Ishlash davrida tutashma hosil qiluvchi detallarni umumiy eyilishini metall
qalinligi bilan vaqt birligi esa q
1
deb belgilasak, u holda
208
8.7-rasm. Porshen va silindrni tutashuv sxemasi.
1
1
|
Metrologik ta’minot va uning asosiy jihatlari Ishlab chiqarish tarmoqlarida metrologik ta’minot

|
Metrologik ta’minot va uning asosiy jihatlari Ishlab chiqarish tarmoqlarida metrologik ta’minot
|
bet | 1/6 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 66,65 Kb. | | #100515 |
Bog'liq 3 - MARUZA Ishlab chiqarish va uning tarmoqlarida metrologik xizmat va ta’minot . Ishlab chiqarish va uning tarmoqlarida metrologik xizmat va ta’minot . - Reja :
3.2 Ishlab chiqarish tarmoqlarida metrologik ta’minot - 3.3 Respublika metrologik xizmati – metrologik ta’minotning tashkiliy asosi sifatida
O‘lchashlarning metrologik ta’minoti deganda talab etilgan o‘lchash aniqligi va birligiga erishish uchun zarur bo‘lgan texnik vositalar, qoida va me’yorlar, ilmiy va tashkiliy asoslarni o‘rnatish va qo‘llash tushiniladi. O‘lchashlarning metrologik ta’minoti deganda talab etilgan o‘lchash aniqligi va birligiga erishish uchun zarur bo‘lgan texnik vositalar, qoida va me’yorlar, ilmiy va tashkiliy asoslarni o‘rnatish va qo‘llash tushiniladi. Batafsil va kengroq ma’noda o‘lchashlarning metrologik ta’minoti – bu mamlakatda zaruriy etalonlar, namunaviy va ishchi o‘lchash vositaarini yaratish; ularni to‘g‘ri tanlash va qo‘llash; metrologik qoida va me’yorlarni ishlab chiqish va qo‘llash; iqtisodiyotda, vazirlik (mahkam)larda, korxonalarda, ish joylarida talab etilgan o‘lchash sifatini ta’minlash uchun metrologik ishlarni bajarishga yo‘naltirilgan metrologik va boshqa xizmatlarning faoliyatidir. Metrologik ta’minot tushunchasi juda keng ya’ni texnik o‘lchashlarni amalga oshirishda to o‘lchashlar biriligi ta’minlashgacha va qonunlashtiruvchi metrologiya qo‘llanib, asosan o‘zchash, sinash va nazoratga munosabati bo‘yicha faoliyatda qo‘llaniladi hamda bir vaqtda ishlab chiqarish texnologik jarayonlarining metrologik ta’minoti tushunchasi qo‘llanilishiga ham ruxsat etilgan. Metrologik ta’minotni tashkil-uslubiy asoslarini tashkil etuvchi faoliyatlar quyidagilar: - Metrologik ta’minot asoslari;
- Metrologiyaning me’yoriy-huquqiy asoslari;
- Metrologik xizmatlar va tashkilotlar.
Ishlab chiqarish korxonalari, o‘lchash vositalari ishlab chiqaruvchilar va ulardan foydalanuvchilar uchun metrologik ta’minotning korxona metrologik xizmati faoliyati bilan bog‘liq qismi amaliy qiziqishni namoyon etadi.
|
| |
Wordda sahifa parametrlari bilan ishlashni

|
Wordda sahifa parametrlari bilan ishlashni
|
bet | 62/99 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 345,85 Kb. | | #99940 |
Bog'liq Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ahamiya-fayllar.org25.Wordda sahifa parametrlari bilan ishlashni.
Hujjatlar bilan ishlashda ko'pincha ularga ma'lum bir ko'rinish berish kerak, boshqacha qilib aytganda, Word-da sahifa tartibini yaratish. Ko'pgina ishlar uchun, masalan, muddatli ishlar yoki insholar uchun, ta'lim muassasalarida (mehmon) ro'yxatdan o'tish uchun ma'lum talablar qo'yiladi.Microsoft Word-da hujjat tez va oson tuziladi, asosiysi uni qanday qilishni bilishdir. Sozlamalarni va sahifaning tartibini bizning talablarimizga qanday o'zgartirishingiz mumkinligini ko'rib chiqing. Microsoft Word-da sahifa tartibini o'zgartirish xuddi shu nom yorlig'i asboblar panelining yuqori qismida joylashgan joyga yordam beradi. Uning yordami bilan siz matnni ma'lum bir tartibda tartibga solishingiz, chekkalarni o'zgartirishingiz, varaqning orqa fonini belgilashingiz, yangi satrdan paragraf va paragraflar orasidagi masofani belgilashingiz mumkin. Word-da hujjat sahifasi uchun formatlash parametrlarini o'rnatishdan oldin, har bir element uchun nima javobgarligini batafsil ko'rib chiqishingiz kerak. Sahifa sozlamalarini o'zgartirish uchun buyruqlar bloki joylashgan "Sahifa tartibi" yorlig'iga o'ting. Word-dagi sahifaning asosiy parametrlari, albatta, "Maydonlar" ni o'z ichiga oladi. Ular quyidagilar bo'lishi mumkin:oddiy,o'rta,tor,keng, sLR. Bu varaqning chetidan matngacha yozuvdir.Amaldagi standart qiymat yuqorida va pastda 2 sm, o'ngda 1,5 sm va chapda 3 sm. Boshqa variantlar turli xil ma'noga ega. Agar kerak bo'lsa, siz har qanday qiymatlarni qo'lda o'rnatishingiz mumkin, bunday funktsiya ro'yxatning oxirida joylashgan va "Custom Fields" deb nomlangan.Ushbu yorliqni ochganingizda, maydonlarga qo'shimcha ravishda siz qog'oz hajmini o'zgartira oladigan (A4, A5 va boshqa parametrlar) oyna paydo bo'ladi."Qog'oz manbai" yorlig'i - 2, 3, 4 sahifalarni yoki sizni qiziqtirgan sahifani belgilash, juft va toq sahifalar uchun turli xil tagliklarni belgilash imkonini beradi. Orientatsiya optsiyasi qog'ozni gorizontal (peyzaj) yoki vertikal (portret) tartibga solishga imkon beradi. Tanlash uchun yo'nalishni bosing va kerakli sahifa parametrini tanlang.Word-da standart sahifa parametrlari bilan, yo'nalish "Portret" rejimiga o'rnatiladi. Sahifa hajmi eng xilma-xil bo'lishi mumkin. Bosilganda, varaq formatlari bo'lgan uzun ro'yxat chiqariladi:va yana. Agar kerakli o'lcham mavjud bo'lmasa, siz o'zingizning qiymatingizni belgilashingiz mumkin. Pastki qismida "Boshqa sahifa sozlamalari" ni o'rnatish taklif etiladi.Standart o'lcham - A4.
|
| |
Sh. N. Fayzimatov - bet 72

199
3
4
2
3
4
2
3
4
1
2
2
1
2
2
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
3
4
1
2
1
cos
z
z
y
y
x
x
z
z
y
y
x
x
z
z
z
z
y
y
y
y
x
x
x
x
ar
(8.1)
Agarda butulka teshigi yuzasini o’qini koordinata o’qi deb hisoblansa, u
holda x
1
=0, y
1
=0, x
2
=0, y
2
=0,
Z
1
va z
2
– xoxlagan qiymatlar bo’lsa
2
1
2
3
4
2
3
4
2
3
4
3
4
2
x
cos
z
z
y
y
x
z
z
ar
(8.2)
Hisoblarni olib borishda yig’ish jarayoni shartiga
asosan teshik diametri
katta, val diametri esa kichik qilib olinadi (chegaraviy
holatlarni hisobga olgan
holda).
Tayanch baza asosan detallarni bazalashtirishda vtulka teshigi o’qini
maksimal burchak o’zgarish holati u
3
va u
4
larga val uchun.
2
1
2
2
2
2
2
2
2
cos
C
B
A
C
B
A
CC
BB
AA
ar
(8.3)
bu erda: A, V, S, S’,A’,B’, - A vektorini uzunlik reksiyasi (A’)
Ana shu ko’rinishda vtulka uchun u
4
burchagi, hamda u
2
, u
4
burchaqlar ham
aniqlanadi.
Detallarni bazalashtirishda o’rnatiluvchi detal asoslanib
bazalardan tashqari
ikki o’rnatuvchi barmoqlarga o’rnatilsa hamda ular tayanch baza rolini o’ynasa,
vtulka teshigi o’qini holati barmoqlar bilan o’rnatilayotgan detal orasidagi S1 va
S2 zazorlariga bog’liq bo’lib qoladi.
-rasm. FRAME modeli tarkibiga kiradigan jihatlar

83
Bizning holatda uchta doira qurilma (Q), ta‘lim (T) va ijtimoiy (I)
jihatlarni
ifodalaydi. Ikki doira bir-biriga kesishgan sohalarda ikkala jihatga tegishli
atributlar mavjud. Qurilmaning qulayligi (QT) va ijtimoiy texnologiya (QI)
kesishmalarining atributlari mobil texnologiyalarning imkoniyatlarini tavsiflaydi
[65]. Interfaol ta‘lim (TI) yorlig‗i bo‗lgan kesishuvda ijtimoiy konstruktivizmga
urg‗u berilgan ta‘lim va o‗rganish nazariyalari mavjud.
Barcha uch jihat Venn
diagrammasi markazidagi birlamchi chorrahada (QTI) bir-biriga mos keladi.
Nazariy jihatdan, birlamchi chorraha, har uch jihatning yaqinlashuvi ideal mobil
ta‘lim holatini belgilaydi [108]. Ushby modeldan yanada samarali mobil ta‘lim
tajribasini loyihalash uchun foydalanish mumkin.
Qurilma jihati (angl. Device Aspect) bir nechta mezonlarni o‗z
ichiga oladi,
xususan: fizik xususiyatlar, mobil qurilma ma‘lumotlarini kiritish-chiqarish
qurilmalari xususiyatlari,
xotira xususiyatlari, protsessor chastotasi va xatolar soni
[71]. Fizik xususiyatlar, jumladan, ekran o‗lchami, vazni,
tugmalar joylashuvi va
qurilmaning umumiy dizayni kishining foydalanish qobiliyatiga ta‘sir qiladi.
Ta‘lim jihati (angl. Learner Aspect) bilan bog‗liq mezonlarda talabaning o‗ziga
xos individual fazilatlarini hisobga olish kerak. Bularga boshlang‗ich bilim, xotira,
axborot bilan ishlash ko‗nikmalari, bilimning yangiligi faktining mavjudligi,
o‗rganishga nisbatan hissiyotlar va motivatsiya kiradi [11]. Boshlang‗ich bilim
mezoni deganda shaxs tomonidan ilgari to‗g‗ridan-to‗g‗ri egallangan,
yangi
ma‘lumotlarni o‗zlashtirish imkoniyati va usuliga bevosita ta‘sir ko‗rsatadigan
ko‗nikma va bilimlar tushuniladi [36].
Ijtimoiy jihat (angl. Social Aspect) ikkita mezonni o‗z ichiga oladi: muloqot va
o‗zaro ta‘sir xususiyatlari. Muloqot xususiyatlari qanday qilib aloqa usulini tanlash,
odamlarning soni va ular o‗rtasidagi munosabatlarni, shuningdek vaqtni hisobga
oladi. O‗zaro ta‘sir deganda ma‘lum belgilar yoki ularni qo‗llash
orqali sodir
bo‗ladigan bevosita aloqa, ma‘lumotlar almashinuvi tushuniladi [108].
Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish usullari

70
yuklash
hamda ularni orientasiyalash, aylantirish, chiqindilarni olib chiqish
jarayonlarini avtomatlashtirish imkonini beradi.
Avtomatik liniyalarda har bir ishlov berish nuqtasida ishlov berilayotgan
detal moslamalarda aniq o’rnatilishi va ma’lum bir kuch bilan siqilishi kerak. Bu
o’z navbatida berilgan nuqtada aniq ishlov berishni va detalni sifatini ta’minlaydi.
Liniyalarni komponovkasi va ular tarkibidagi ishchi agregatlar,
mexanizmlar, moslamalarni aniq ishlashi liniyalarni ishonchli va effektiv ishlashini
ta’minlaydi. Qisish va o’rnatish
mexanizmlarini konstruksiyasi, turi va ishlash
prinsipi ishlov berilayotgan detalningmaterialiga, gabaritiga, formasi va
o’lchamlariga bog’liq.
Ishlov berishda harakasiz bo’lgan har bir pozitsiyada o’rnatilishi, qisilishi
zarur bo’lgan tana detallari transporter yordamida erkin harakatlanib ishlov berish
joyida stasionar moslamalarga o’rnatiladi.
2.1-rasm. Boshqaruv sxemalar strukturasi
a) datchiklar; b) uzatuvchi-aylantiruvchi qurilmalar;
v) bajaruvchi qurilmalar.
Seriyali ishlab chiqarishda murakkab shakldor
detallarga ishlov berishda
yo’ldosh moslamadardan foydalanadi. Avtomatik ravishda pozitsiyalarga
71
murakkab forma ega bo’lgan detalllarning boshlang’ich ishlov berilgan baza yuzasi
bo’lmagan detallar (misol: ventil tanasi) ishlov berishni boshlang’ich bosqichida
sputniklarga (yo’ldoshlarga) o’rnatilib ishlov berish joylaridan hammasidan o’tadi.
Avtomatik liniyalarda ishlov beriladigan detallarni qisib o’rnatadigan moslamalar
ikki turga bo’linadi: stasionar holatdagi va yo’ldosh moslamalar.
Avtomatik liniyalarning yordamchi va ish bajaruvchi qurilmalari standart
yoki normallashgan elementlarni o’z ichiga oladi. Datchiklar (boshqaruv
knopkalari, yo’l o’chirgichlar, o’tkazgichlar,
fotoelementlar, termoparalar va
hokazolar) ishlov berish davrining oldingi elementi tugaganligini, mexaniq yoki
fizik harakatni elektrik topshiriqqa o’tganligini taqozo etadi.
Uzatuvchi-aylantiruvchi qurilma (o’rtagich rele, kontaktorlar,
yacheykalar
va hokazolar) datchiklardan kelayotgan signallarni kuchaytirish, taqsimlash,
kombinatsiyalash, uzatish funksiyalarini bajaradi. Ayrim hollarda ish bajaruvchi
mexanizmlarni quvvati katta bo’lmaydi. Datchikka yaqin bo’lganda aylantiruvchi
qurilmani tizimdan chiqarib datchiklardan kelayotgan
topshiriqlarni bevosita
to’g’ridan-to’g’ri bajaruvchi qurilmalarga uzatadi.
rasm. Kesma tekisligida qiyshaygan quduq uzunligini va og’ish burshagini grafik metod bilan aniqlash

kesmaning yo’nalishiga parallel qilib o’tkaziladi. Ammo har qanday o’tkazishlarda ham rayonning geologik tuzilishi to’g’risidagi ma’lumotlarni, shuningdek, ayrim quduqlar kesimlaridan olingan dalillarni hisobga olish zarur va ularni geometrik loyihalash metodlari ma’lumotlari bilan birgalikda ishlatish maqsadga muvofiqdir.
SHuni inobatga olish zarurki, ko’pgina hollarda quduqlarni yo’naltirilgan qiyshayish bo’yicha qazish nihoyatda foydalidir.
Qiya yo’nalgan (yo’nalma-qiyshaygan) quduqlardan quyidagi holatlarda foydalaniladi:
konni ishlatishga mo’ljallangan yer yuzasida mahsuldor maydon, yirik suv havzalari, soy, o’tish qiyin bo’lgan botqoq joylar, kapital inshootlar va sh.k. mavjud bo’lganda;
dengizdagi neftli maydonlarni ishlatishda (Bakuda, Dog’istonda va b.);
tikroq enkaygan surilma ostidagi neftli qatlamlarni ishlatishda (mas., Grozniy rayonida);
favvoralanayotgan quduq tanasi zonasiga uzoqdan turib yo’naltirma quduqni burg’ilash orqali favvoralarni bartaraf etish va shu zonaga gilli eritmani haydash uchun va sh.k.
Hozir dengizdagi uchastkalarni burg’ilashda (Bakuda, Dog’istonda), tik enkaygan surilma ostidagi qatlamlarni (Grozniyda), botqoqlik uchastkalarni o’zlashtirishda (Krasnokamskda) qiya yo’nalgan quduqlardan foydalanilmoqda (5.13-rasm). Bunday burg’ilash jarayonida quduqlarning vertikal yo’nalishini saqlagan holda ularning tabiiy og’ishining jadallashishiga rioya qilinib, loyihada ko’rsatilgan burchak ostida sun’iy qiyalashtirib burg’ilanadi.
Qiya yo’nalgan quduqlarni burg’ilash turbina usulida bajariladi, bunda mos bo’lgan qiyshaytirgich vositalardan foydalaniladi. O’zbekistonda va sobiq Ittifoqda tuzilishi oddiy, lekin ish samaradorligi yuqori turboburlar qo’llanilgan.
rasm. Qatlamning haqiqiy (h) va  5.4tuzishga misolrasm. Mo’’tadil (na (M.A.Jdanov, munali) kesim 1981) vertikal (b)  qalinliklari nisbati

|
rasm. Qatlamning haqiqiy (h) va 5.4tuzishga misolrasm. Mo’’tadil (na (M.A.Jdanov, munali) kesim 1981) vertikal (b) qalinliklari nisbati
|
bet | 58/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi 5.3 rasm. Qatlamning haqiqiy (h) va 5.4tuzishga misolrasm. Mo’’tadil (na (M.A.Jdanov, munali) kesim 1981) vertikal (b) qalinliklari nisbati
Rasmda o’ziga xos tavsifli ohaktosh qatlamining I ustki qismi bo’yicha taqqoslash bajarilgan. Rasmda olti quduqning kesimi solishtirilgan bo’lib, ohaktosh qatlamining qalinligi faqat quduqda ortib boradi, qolgan quduqlarda esa qalinlik bir xil bo’lib, 5 m ga teng. Mazkur qatlamning qalinligi ko’pgina quduqlarda birday, shunga ko’ra mo’’tadil kesimda ham ushbu qalinlik qabul qilingan. Mo’’tadil (namunali) kesimdagi II, III, va IV qatlamlarning qalinligi, ularning ko’pgina quduqlardagi qalinligiga moslab olingan. V-qatlam 2-quduqda ikkiga ajralgan, 6quduqda esa boshqa quduqlar kesimlaridagiga nisbatan ancha qisqarganligi rasmdan yaqqol ko’zga tashlanadi. Mo’’tadil kesimda bu qatlam, boshqa ko’pgina quduqlardagiga o’xshash yaxlit qilib ko’rsatilgan va uning qalinligi 7,5 m.
VI qatlamning qalinligi esa bir quduqdan ikkinchisiga qarab o’zgarib boradi.
SHu boisdan uning o’rtacha qalinligi hamma quduqlardan olingan ma’lumotlarga binoan 7,5 m ga teng deb qabul qilingan.
Alohida uchastkalarda ba’zan quduqlarning me’yorsiz kesimlari ham uchrab turadi. Bunday kesimlar yotqiziqlarning ketma-ket joylashishi yoki jinslarning fatsial tavsifi bo’yicha boshqa, qo’shni quduq kesimlaridan keskin farq qiladi. Binobarin, shunday me’yorsiz kesimlarni inobatga olgan holda mo’’tadil kesimni tuzish zarur bo’ladi. Agarda u yoki bu kesimning me’yorsiz tavsifi faqat alohida quduqlarda kuzatilsa va noqonuniy namoyon bo’lsa, u inobatga olinmaydi; agarda bunday holat ma’lum uchastkalardagi ba’zi bir quduqlarda takrorlansa, shunday uchastkalar uchun alohida mo’’tadil (namunali) kesimlar tuziladi.
Mo’’tadil (yoki namunali) kesim tuzishda elektr va radiokarotajdan olingan ma’lumotlar, shuningdek, geologik daliliy ma’lumotlar etishmaganda hamma qo’shimcha ma’lumotlar e’tiborga olinishi kerak. SHuningdek, konning mo’’tadil geofizik kesimini tuzish ayniqsa foydali hisoblanadi. Bunday mo’’tadil kesimni tuzish metodi mo’’tadil geologik kesma tuzish metodiga o’xshashdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
rasm. Qatlamning haqiqiy (h) va 5.4tuzishga misolrasm. Mo’’tadil (na (M.A.Jdanov, munali) kesim 1981) vertikal (b) qalinliklari nisbati
|
Tayyorgarlik bosqichi - Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish

80
Uchinchidan, ta‘limiy mobil ilovalar ishtirokidagi ta‘lim jarayonining barcha
bosqichlarida o‗quv va kognitiv faoliyatni faollashtirish zarurligini hisobga olish
kerak.
To‗rtinchidan, o‗quv materialini tizimlashtirish, uni mantiqiy tugallangan
didaktik birliklar, bloklar, modullarga bo‗lish zarur [79].
Mobil ilovalarning sifati undan foydalanuvchilar uchun foydalanish
qulayligini va dasturning maqsadli auditoriyasi orasida mashhurligini, reytingini,
o‗rnatishlar soni, sharhlarni belgilaydi.
Mobil ilovani yaratishdan oldin dasturchi ikkita asosiy jihatdan kelib chiqadi:
1) Ilovaning maqsadli auditoriyasi (jinsi, yoshi, faoliyat sohasi);
2) Mobil ilovani yaratish maqsadi.
Mobil ilova maqsadli auditoriya uchun qulay bo‗lishi va u yaratilgach
qo‗yilgan maqsadni bajarishi kerak. Ushbu asosiy jihatlarga qo‗shimcha ravishda,
mobil ilova yuqori sifatli bo‗lishi va raqobatchilarning ilovalaridan yaxshiroq
bo‗lishi kerak. Sifatni baholash eng yaxshi aniq belgilangan beshta mezonlarga
muvofiq amalga oshiriladi.
Sh. N. Fayzimatov - bet 73

200
Yuqoridagilar asosan, o’rnatiluvchi baza sifatida
detal yuzasi tanlanib u
o’rnatish teshigi o’qiga perpendikulyar, yig’ish jarayonida gorizontal holda
bo’ladi.
Ko’p xollarda yig’ish jarayonida baza
detali moslamaga mustaxkam
o’rnatilgan bo’lib, qolgan barcha kerakli birikmalar hosil qiladigan harakatlar
manipulyator yoki robotlar yordamida bajariladi. Birikma hosil qiladigan detallar
aniqligi ularni bazalashtirilishdan tashqari ko’zatuvchi
mexanizmlarga qanday
qisilganligiga, birikma detallarining fizik-mexaniq xossalariga ham bog’liq.
Mashina va mexanizmlarni ishlash faoilyati undagi detallar va birikmalar
holatiga bog’liq, chunki ularda tashqi kuchlar ta’sirida talab etiladigan o’lchamlar
chetlanishlar ko’zatiladi. Bu o’z navbatida yig’ish jarayonlariga ham bog’liq.
Sababi, yig’ish jarayonida qo’yilgan xatoliklar oxir oqibatda mashina va
mexanizmlarni xatoligiga olib keladi. SHuning uchun yig’ilayotgan
birikmalarga
yuqori talablar qo’yiladi.
Aniqlik bu mashina sifatini belgilovchi texnik-iqtisodiy ko’rsatkich
hisoblanadi. Mahsulotga qo’yiladigan aniq talablar asosida mashinalar, ularni
birikmalariga ham talablar qo’yilardi. Lekin shu
narsani esdan chiqarmaslik
kerakki har bir mahsulotga, uni ishlatish joyiga qarab har xil talabda detallar,
birikmalar tayyorlanadi. Birikma va detallarni aniqligini ortib borishi o’z navbatida
ishlov berish texnologiyasini ortishiga va ularni ishlab
chiqarish tannarxini ortib
ketishiga olib keladi.
SHuning uchun kerakli aniqlikdagi detallarni, birikmalarni ishlab chiqish
iqtisodiy ko’rsatkichlar asosida texnologik jarayonlarga bog’liq.
201
8.2-rasm. Val va vtulkani yuzalarini faskalari bo’yicha bir biriga birikishi.
Demak, mashinasozlik korxonalaridagi
mashina va mexanizmlarning
aniqligi ularni tashkil etuvchi birikmalar, detallarni aniqligiga bog’liq ekan.
Yig’ish jarayonida hosil bo’ladigan detallar tutashmas o’zining erkinlik
darajasi qandayligiga qarab qo’zg’aluvchan va qo’zg’almas bo’ladi.
8.3-rasm. Valning vtulka teshigiga nisbatan so’ngi joylashishi.
Agar qamrovchi detalning o’zgaruvchan o’lchamlarini A va A1,
qamralanuvchi detalnikini esa V va V1 deb belgilasak u holda detallar
tutashmasidagi oraliq va taranglik o’lchamlarning funksiyasi bo’lib
1
1
,
,
,
B
B
A
A
(8.5)
u holda detal o’lchamlarini oraliq masofaga bog’liqligini
belgilovchi tenglama
quyidagi ko’rinishiga ega:
1
1
1
1
B
B
B
B
A
A
A
A
(8.6)
202
Silindrsimon detallar tutashmasi uchun A=D teshik diametri va V=d val
diametri.
;
1
;
1
1
-rasm. Quduqning qiyshayishini bir tekislikdagi qiyshayish holatiga keltirish sxemasi

|
-rasm. Quduqning qiyshayishini bir tekislikdagi qiyshayish holatiga keltirish sxemasi
|
bet | 63/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi5.10-rasm. Quduqning qiyshayishini bir tekislikdagi qiyshayish holatiga keltirish sxemasi (M.A.Jdanov, 1981)
Shunday qilib, biz quduqni bir qiyshayish tekisligiga keltirib, shu tekislikda uning uzunligi va qiyshayish burchagini aniqladik. Quduq tanasi AV ning gorizontal proektsiyasini kesmaning cho’zilishi va yo’nalishiga shunday parallel qilib joylashtiramizki, bunda quduqning og’zi A kesma chizig’iga o’rnashsin. A nuqtadan yo’nalish chizig’ini va og’ish burchagini, shuningdek, NS merdianini o’tkazamiz
(5.11-rasm,I). So’ngra V nuqta yo’nalishga parallel bo’lgan chiziq bo’yicha bu chiziqning kesma yo’nalishi bilan S nuqtada kesishgunga qadar proektsiyalanadi; natijada AVS uchburchagini hosil qilamiz, bunda: =qiyshayish yo’nalishi bilan kesma yo’nalishi orasidagi burchak; yo’nalish azimuti 2 va qiyshayish azimuti 1(=21) farqiga teng bo’lgan burchak; =1800(+) ga teng burchak.
burchak quduqning
tekisligidagi holati tasvirlangan. V1 nuqtadan AA1 chizig’iga perpendikulyar tekislik o’tkazib, A1V1S1 uchburchagini hosil qilamiz; S1 nuqtani A nuqta bilan tutashtirib p burchagini aniqlaymiz. Bu burchak orqali quduqni va uning uzunligi AS1ni kesma tekisligiga o’tkazish zarur. 5.11-rasm, II dan quyidagilarga ega bo’lamiz:
V1A1=AA1tgn; A1S1=tgp.
В1А1 tg αн .
А1С1 tg αп
Chunki
В1А 1 sinγ bo’lsa, quyidagiga ega bo’lamiz:
А 1С1 sinβ
tg αи sinγ ; tg αп tg αи sinβ . (5.7)
tg αп sinβ sinγ
A1S1 ning qiymatini quyidagi nisbatdan aniqlaymiz:
AA1=AV1cosi ; AA1=AS1cosp yoki
AV1cosi=AS1cosp , bundan
сosαн bo’ladi. (5.8)
А 1С1 А В1
cosαп
Burchaklar kosinuslari nisbatini bilgan holda, ayrim qatlamlarning qalinligini
aniqlash mumkin. Qatlamning izlanayotgan og’ish burchagini kesma tekisligida (p) va quduqning uzunligini kesmada (AS1), shuningdek, grafik (chizma) shaklda quyidagicha aniqlash mumkin (5.12-rasm). Quduqning qiyshaygan A1V1 tanasini (bitta qiyshayish tekisligiga keltirilgan) A1 nuqta bo’yicha davom ettiramiz, A1 nuqtada unga perpendikulyar o’tkazamiz. So’ngra V1 nuqtada 900i burchakni tashkil etamiz va uni tiklangan A1 nuqtadan perpendikulyar bilan A nuqtada kesishguncha davom ettiramiz; A nuqtada qiyshayish tekisligining qiyshaygan burchagiga mos keladigan i burchakni hosil qilamiz. SHundan so’ng V1 nuqtada burchagini chizamiz (qatlamni og’ish burchagi) va uning tomonini kesma yo’nalishi bilan S1 nuqtada kesishganga qadar davom ettiramiz; hosil bo’lgan A1S1 bo’lagini A1 nuqtadan qiyshayish yo’nalishi bo’yicha davom ettiramiz va А1С1' ni hosil qilamiz. S1 nuqtani A nuqta bilan birlashtirib, A nuqtada izlanayotgan p burchakni aniqlaymiz. p orqali kesma tekisligiga quduq tanasi tushiriladi. AC1 bo’lagi quduq tanasining kesma tekisligidagi uzunligini bildiradi.
|
| |
-rasm. Mobil ta‘lim pedagogik jarayonining sxemasi

78
-baholovchi - bu komponent o‗qituvchi va talaba faoliyatini
tahlil qilish va
baholashni o‗z ichiga oladi.
Yuqoridagi klassik tarkibiy qismlarning mavjudligi ta‘limiy mobil ilovalar
ishtirokidagi ta‘limning yaxlit, dalillarga asoslangan jarayoni haqida gapirishga imkon
beradi, deb hisoblaymiz.
Mobil ta‘lim pedagogik jarayonining asosiy maqsadi sifatida biz o‗quvchilarni
har tomonlama rivojlantirishni ko‗rib chiqamiz. Ta‘lim jarayonining yo‗nalishi
o‗quvchilarni tayyorlash va rivojlantirishning yanada
aniq maqsad va vazifalarini,
shuningdek uning mazmunini belgilaydi [113]. Maqsad va mazmun mobil ta‘lim
pedagogik jarayonining eng muhim mazmun-maqsadli komponentidir.
S.A.Shennikov, A.G.Teslinov, A.G.Chernyavskaya va boshqalar ta‘lim jarayoni
tuzilishiga uchta muhitni (ta‘limiy, ijtimoiy, kasbiy) integratsiya qilish g‗oyasiga
asoslanadi [137; 144-145 betlar].
Biz tadqiqotimizda mobil ilovalardan foydalanib tashkil etilgan ta‘limning
pedagogik jarayoni
siklik xarakterga ega ekanligi, uni uch: tayyorgarlik,
asosiy va
yakuniy bosqichga bo‗lish mumkinligini keltiramiz.
Burg’ilangan quduqlar joyini kesmada uning yo’nalishiga moslab joylashtirish

|
Burg’ilangan quduqlar joyini kesmada uning yo’nalishiga moslab joylashtirish
|
bet | 61/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi 5.3.1. Burg’ilangan quduqlar joyini kesmada uning yo’nalishiga moslab joylashtirish
Kesmaning tuzishdagi xatoliklarni bartaraf etish maqsadida, qoidaga ko’ra, quduqlarning o’rni (nuqtalari) qatlamning yo’nalishi bo’yicha joylashtiriladi (5.7rasm,a). Kesmaga quduqning o’rnashgan joyini qatlamning yo’nalishi bo’yicha tushirish (5.7-rasm,b) mumkin bo’lmasa yoki quduq kovlangan joyni bunday belgilash, masalan T nuqtadan U nuqtaga o’tkazish (5.7-rasm,v) maqsadga muvofiq bo’lmasa (chunki funktsiyalar xarakteri T va U nuqtalarda har xil bo’ladi), quduq kesma yo’nalishiga perpendikulyar bo’yicha joylashtiriladi (K nuqtadan L nuqtaga, M nuqtadan N nuqtaga, T nuqtadan Y nuqtaga). Quduqlar kesmaga bunday joylashtirilganda albatta tuzatishlar kiritiladi.
Quduq M ni qatlamning enkayish chizig’i bo’yicha joylashtirish uchun (5.7 b,
5.7 a-rasmlar) quyidagi tuzatish kiritiladi: х1 MNtg β. (5.2)
Quduqni qatlamning enkayishi bo’yicha joylashtirishda (5.2)-ifoda bo’yicha hisoblab chiqarilgan tuzatish qiymati quduq balandligi qiymatidan ayrib tashlanadi va quduq kesmaga h3 h2 х1 ga (5.8-rasm, a) teng yangi balandlik bilan
tushiriladi. Quduq qatlamning yuqoriga ko’tarilib borishi bo’yicha joylashtirilganda, avval hisoblab chiqilgan tuzatish qiymati quduqning balandlik qiymatiga qo’shiladi va buni kesmada h1 h х1 ga teng balandlik bilan ko’rsatiladi (5.8-rasm, b).
Bunday sharoitda quduqning og’zi L2 nuqtada, birinchi holatda esa N2 nuqtada joylashadi. Quduqni bunday chizishda va u kesmaning yo’nalishiga mos holatda joylashtirilganda kesmada xatoliklar bo’lmaydi.
5.7-rasm. Quduqlar joyini kesmaga joylashtirish sxemasi (M.A.Jdanov, 1981): 1 – qatlamlarning yotish elementlari; 2 – quduqlar joylashgan o’rni; 3 – quduqlarning ko’shirilgan nuqtasi; - qatlamning og’ish burshagi; - kesmaning yo’nalishi bilan qatlamning yo’nalishi oralig’idagi burshak; rim raqamlari bilan kesmalar yo’nalishi ifodalangan.
Agar quduq qatlamning cho’ziqligiga va enkayishiga nisbatan diagonal yo’nalishda tuzilgan kesmaga joylashtirilsa (5.7-rasm,g), unday holatda quduq O nuqtadan kesmaga o’tkazilgan perpendikulyar chiziq bo’yicha R nuqtaga tushiriladi, ya’ni qatlamning pastga enkayishi bo’yicha o’tkaziladi.
5.7-rasm,g da OS va PR yordamchi chiziqlar
o’tkazilgan. Rasmdagi O, R, S nuqtalar qatlamning yo’nalishi chizig’ida joylashadi va rasmdagi R nuqtaga nisbatan bir xil chuqurlikda bo’ladi. R nuqta hamma nuqtalarga nisbatan х o’lchamiga teng bo’lgan chuqurlikda joylashadi. Demak, х RPtgβ ga teng.
.(5.3) bo’ladi
5.3. ifoda bo’yicha hisoblangan tuzatishni quduqni R
|
|
|
| |
-rasm. Struktura xaritasi yordamida oddiy (elementar) strukturalarni tasvirlash

|
-rasm. Struktura xaritasi yordamida oddiy (elementar) strukturalarni tasvirlash
|
bet | 70/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi5.18-rasm. Struktura xaritasi yordamida oddiy (elementar) strukturalarni tasvirlash
(M.A.Jdanov, 1981) a – antiklinal; b – sinklinal; v – monoklinal; g – struktura burni (do’ngligi); d – struktura botig’i (mulda); e – struktura terrasasi; j – fleksurali egiklik. Strelkalar bilan qatlamning yo’nalishi va og’ishi ko’rsatilgan
Shuningdek, gorizont ustki qismini buzilish yuzasi bilan kesishgan va egilgan nuqtalari proektsiyasi kesma chizig’iga tushiriladi.
5.19-rasmda egilma bilan bo’lingan ikkita antiklinal burmani kesib o’tgan to’rtta ko’ndalang geologik kesma tasvirlangan. Birinchi burmaning g’arb qanoti sbros bilan, sharqiy qanoti esa vzbros bilan murakkablashgan.
Struktura xaritasini tuzish (5.20-rasm) tayanch gorizontning ustki qismini buzilishlar chizig’i bilan kesishgan izlarining gorizontal proektsiyasini tushirish bilan boshlanadi. Chizmada mavjud bloklarni chegaralovchi nuqtalar chiziqlar bilan tutashtiriladi. So’ngra gorizontning ustki qismini bukilgan nuqtalari proektsiyalarini o’zaro tutashtirib, tektonik strukturalarning o’qlari chiziladi va har qaysi blok uchun struktura xaritalari ayrim-ayrim tuziladi. Kesmalardagi bir xil qiymatli balandlik chiziqlari (izogipslar) o’zaro tutashtiriladi. Struktura xaritalarini yuqori aniqlik bilan tuzish uchun kesma usulini buzilishlar chuqurligini aks etuvchi nuqtalari va gorizontning ustki qismini egilgan nuqtalari qiymatini kesmalararo interpolyatsiya qilish bilan birga olib borish tavsiya etiladi.
5.19 rasm. Kesmalar usuli bilan
|
|
struktura xaritasini tuzish ushun berilgan asos (M.A.Jdanov, 1981): 1 – joy planida kesmalarning joylashishi; 2 – buzilishlar yuzasini kesma tekisligi bilan kesishgan shizig’i; 3 – tayansh gorizontning ustki (tag) qismi; nuqtalarning kesma shizig’ida joylashishi; 4 – qatlamning ustki qismini izogips shiziqlari bilan kesishgani; 5 – qatlam ustki qismining buzilishlar yuzasi bilan kesishgani (kesma tekisligida); 6 – tayansh gorizont ustki qismining bukilgan joyi
|
|
|
| |
-§. Ta‘limiy mobil ilovadan foydalanib ta‘lim jarayonini modellashtirish

89
tizimidan foydalanish, masofaviy ta‘lim, "ochiq maktablar", "ochiq universitetlar"
va boshqalarni o‗zida mujassamlashtiradi. Uni tashkil etishda kommunikatsion
texnologiyalar va boshqa axborot vositalaridan foydalanish ta‘lim jarayoni
samaradorligini oshirish imkonini beradi. Ammo ko‗plab o‗qituvchilar ushbu
vositalardan juda ehtiyotkorlik bilan foydalanish kerak, deb hisoblashadi, chunki
ular ta‘lim va jonli muloqotda almashtirib bo‗lmaydigan insoniy aloqalarni ortga
suradi.
2.3-jadval
A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011 - bet 48

119
Operatsion kuchaytirgichlar kirish diffenrensial kuchaytirgichlaridan iboratdir
(6.6-rasm). Kuchaytirgich inventorlovchi (-) va inversion (+) kirishga egadir.
Sxemalarda OK uchburchak tarzidan ifodalanadi (6.6-rasm, a). Signal qaysi
kirishga berilganiga qarab OK inventorlovchi yoki inversion usullarda ulanadi.
Inventorlovchi usulda kirish kuchlanishi OK ning inversion kirishiga
beriladi (4.38-rasm, v), inversion kirish esa nol potensialga egadir.
Kirish toki:
1
0
`
`
0>
Ikkinchi bob bo‗yicha xulosalar

121
2. Tа‘limiy mobil ilovalarni yaratish uchun tashkil
etilgan guruh odatdagi
mobil ilovalarni ishlab chiqaruvchi guruhdan farq qilishi lozim. Jarayon tа‘lim
bilan bog‗liq bо‗lganligi sabаbli, guruh а‘zolari о‗rtasida nafaqat dizаyn va
dasturlash tili bо‗yicha mutаxassis, balki pedаgogik
sаviyasi yuqori va elektron
tа‘lim resuslarining didaktik va psixologik jihatlarini yaxshi tushunadigan
mutaxassislar bo‗lishi tavsiya etiladi.
3. Talabalarning о‗quv-biluv faoliyati samaradorligini oshirishga xizmat
qiladigan mobil ilоvalarni ishlab chiqish tamоyillari tadqiq etilib, ―Web dasturlash
asoslari‖ fanidan gibrid (eduMobileApp) va web turlariga oid tа‘limiy
mobil
ilovalari yaratildi. Tа‘lim jarayoni samaradorligini yanada oshirish uchun ta‘limiy
mobil ilovalarning yirik spektrini ishlab chiqish maqsadga muvofiq bo‗ladi.
4. Mobil ilovalar sifatini baholashning umumiy mezonlari tadqiq qilinib,
mobil ta‘lim samaradorligini tavsiflovchi FRAME modelini tadbiq etish asosida
ta‘limiy
mobil
ilovalarga
qo‗yiladigan
sifat
darajasini
baholashning
takomillashtirilgan mezonlari ishlab chiqildi. Ushbu mezonlar asosida o‗quv fani
xususiyatlari, ta‘lim muhiti va boshqa jihatlarni
hisobga olgan holda yagona
standartni ishlab chiqishga ehtiyoj mavjud.
5. Texnika yo‗nalishidagi oliy ta‘lim muassasalarida, xususan ―Axborot
tizimlari va texnologiyalari‖ yo‗nalishi misolida ―Web dasturlash asoslari‖
umumkasbiy fanini ta‘limiy mobil ilovalardan foydalanib o‗qitishda o‗ziga xos
model ishlab chiqildi. Bakalavriat ta‘lim yo‗nalishlarining umumkasbiy va
ixtisoslik fanlar blokidagi boshqa fanlar bo‗yicha mavjud o‗quv
faoliyati modeli
takomillashtirilishida ta‘limiy mobil ilovalardan foyydalanishni nazarda tutish
tavsiya etiladi.
6. Rаqаmli texnologiyаlar аsosidа yaratilgan tа‘limiy mobil ilovаlаrdan
foydalаnib, ―Web dasturlash asoslari‖ fаnining dars mаshg‗ulotlarini tаshkil
etish
metоdikasi bо‗yicha tavsiyаlar va dars ishlanmalari ishlab chiqildi. Ushbu nuqtai
nazardan dasturlash bilan bоg‗liq fanlarni о‗qitishda mobil ilovalardan
foyydalanish va kо‗proq loyihaviy yondashuv asosidagi
amaliy vazifalarni
yechishga qaratilgan topshiriqlarni tayyorlash maqsadga muvofiq bо‗ladi.
III-BOB. TA‘LIMIY MOBIL ILOVALARNI YARATISH VA

123
o‗qitishdan tashqari, o‗quv jarayonida ta‘limiy mobil ilovalardan foydalanib,
aralash ta‘limni joriy etish bo‗yicha tajriba-sinov ishlari amalga oshirildi.
Tajriba-sinov va nazorat guruhlarida jami 472 nafar talabalar qatnashdi.
Shundan, Buxoro muhandislik-texnologiya institutida tajriba-sinov ishlarida 33
nafar (tajriba guruhida 17 va nazorat guruhida 16 nafar), Qarshi davlat
universitetida 147 nafar (tajriba guruhlarida 52 nafar va nazorat guruhlarida 53
nafar), Andijon mashinasozlik institutida 52 nafar (tajriba guruhlarida 25 nafar va
nazorat guruhlarida 27 nafar) va Toshkent axborot texnologiyalari universitetida
240 nafar (tajriba 119 nafar va nazorat guruhlarida 121 nafar) talabalar qatnashdi.
Ushbu maqsadni amalga оshirish va tajriba-sinоv ishlarini tashkil etishda
о‗qitilayоtgan turli yо‗nalishlardagi respоndent-talabalar оlinib, ―Web dasturlash
asoslari‖ fani bо‗yicha
guruhlarning dars tahlili, mоbil texnоlоgiyalardan
foydalanish bо‗yicha malaka kо‗nikmalari tahlil etildi. Tajriba-sinоv ishlarida
ishtirоk etgan talabalarning ―Web dasturlash asоslari‖ fani bо‗yicha о‗zlashtirish
darajalari test sinоvi orqali amalga оshirildi va tanlab olingan pedagogik tajriba-
sinov ob‘yektlarida shu fandan darslarni tashkil etish va о‗tkazishda
mavjud
darslik, о‗quv qо‗llanmalar va didaktik vоsitalar bilan bir qatоrda mashg‗ulot
jarayonida ta‘limiy mobil ilоvalar yоrdamida aralash tа‘lim usulidan foydalanib
о‗qitish asоsiy maqsadlardan biri sifatida belgilab оlindi.
Pedagogik tajriba-sinov ishlaridan asosiy maqsad tadqiqotda ilgari surilgan
farazning tо‗g‗ri ekanligini isbotlashdan iborat. Tajriba-sinov
ishlari quyidagi
bosqichlarda amalga oshirildi.
Ta‘lim modeli turlari - Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish

|
Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirishTa‘lim modeli turlari
PASSIV
FAOL
INTERFAOL
Passiv ta‘lim modeli sub'yekt-
ob'yekt
munosabatlaridir.
Ta‘lim sub'yekti - o‗qituvchi.
Ushbu modeldagi o‗rganish
ob'yekti butun sinfdir.
Faol ta‘lim modeli ham
sub'yekt-ob'yekt
munosabatlaridir. Ammo
o‗rganish ob'yekti har bir
talabadir.
Interfaol
ta‘lim
modeli
o‗qituvchi va tinglovchilar
o‗rtasidagi
sub'yekt-sub'yekt
munosabatlaridir.
O‗qituvchi
talabalarning mustaqil bilish
faolligini oshirishga intiladi.
O‗RGANISH USULLARI
Passiv
ta‘lim
bu
asosan
bilimga yondashuvdir va u
ko‗pincha - kuch bilan, ya'ni
sinfga axloqiy ta‘sir o‗tkazish
bilan amalga oshiriladi.
Faol
ta‘lim
vazifa
yondashuviga mos keladi.
O‗qituvchi
bosqichma-
bosqich
talabalarga
tabaqalashtirilgan ta‘lim
vazifalarini qo‗yadi.
Interfaol ta‘lim o‗rganishdagi
faollik
yondashuviga
mos
keladi. O‗qituvchining asosiy
vazifasii esa bunday o‗quv
faoliyati uchun eng qulay
sharoitlarni yaratishdir.
Zamonaviy ta‘lim texnologiyalari talabalarga o‗z ta‘lim yo‗lini tanlash imkonini
beradigan ochiq ta‘lim tizimini qurish bilan birga, individuallashtirish asosida
o‗qitishni yanada samarali tashkil etish va bu orqali yangi bilimlarni olish
texnologiyasini tubdan o‗zgartirishni taqozo etadi. Ta‘lim jarayonida mobil
ilovalardan foydalanish va o‗quv rejalarini dinamik moslashtirish orqali ta‘limning
yaxlitligini saqlab qolish mumkin.
Bizning tadqiqotimizda mobil ilovalar ishtirokidagi ta‘lim jarayoni modeli
sifatida, qator komponentlar (maqsad, mazmun, vosita, usul va shakllar) yig‗indisi
tushuniladi. Bu komponentlar fan bo‗yicha ta‘limiy mobil ilovalardan foydalanib
ta‘lim jarayonin tashkil etishning zaruriy tarkibiy qismlaridir.
|
| |
-rasm. Mobil ilova sifatini baholash mezonlari

81
Foydalanish qulayligi tugmalar yoki piktogrammalar kabi faol boshqaruv
elementlarining muvaffaqiyatli joylashishiga ta‘sir qiladi.
3. Funksionallik. Funksionallikni baholashda,
birinchi navbatda, nosozliklar
yo‗qligiga e‘tibor berish kerak. Mobil ilovaning ma‘lum bir funksiyasini amalga
oshirishda foydalanuvchi xatoga yo‗l qo‗yganini bildirish lozim.
4. Foydalanuvchiga nisbatan ta‘sir darajasi. Ilovaning salbiy ta‘siri
foydalanuvchiga ortiqcha talablar
bilan ifodalanishi mumkin, bu esa
foydalanuvchini keraksiz ravishda zo‗riqtirishi yoki muhim bo‗lmagan harakatlarni
bajarishga majbur qilishi mumkin.
5. Barqarorlik. Mobil ilovaning ishlash tezligi ham juda muhim. Ekranlarni
yuklash uchun juda uzoq vaqt sarflashi, ilovaning barqarorligi bilan bog‗liq
muammolar mavjudligini bildiradi.
Mobil ta‘limni oqilona tahlil qilishga asoslangan FRAME (The
framework for
the Rational Analysis of Mobile Education) modeli dastlab masofaviy ta‘lim uchun
mobil qurilmalar samaradorligini baholash uchun asos sifatida ishlab chiqilgan.
FRAME modeli mobil ta‘limni mobil texnologiyalar, insonlarning ta‘lim
imkoniyatlari va ijtimoiy o‗zaro ta‘sirlarning konvergentsiyasi
natijasida yuzaga
keladigan jarayon sifatida tavsiflovchi birinchi keng qamrovli nazariy modeldir. U
keng qamrovli axborotni yuklash, bilimlarni navigatsiya qilish va hamkorlikda
o‗rganishning zamonaviy pedagogik muammolarini hal qiladi.
Ushbu model
kelajakdagi mobil qurilmalar va mobil ta‘lim uchun mo‗ljallangan o‗quv
materiallarini ishlab chiqish hamda mobil ta‘lim uchun o‗qitish strategiyalarini
aniqlashtirishga yordam beradi deb umid qilinadi [37].
Ta‘limiy mobil ilovalar ishtirokidagi ta‘limni tahlil qilish uchun mobil ta‘lim
jarayonini alohida komponentlar majmuasi sifatida ko‗rib chiqadigan va ilmiy
doiralarda keng qo‗llaniladigan FRAME modeliga murojaat qilindi [36].
FRAME o‗quv jarayonida qo‗llaniladigan mobil qurilmalarning texnik jihatlarini
ham, o‗quvchilarning individual xususiyatlari bilan birgalikda ta‘limning
ijtimoiy
jihatini ham hisobga oladi. Har bir jihat mobil qurilma va ilova yordamida o‗quv
82
jarayonini optimallashtirish uchun sozlanishi mumkin. Ikki asosiy turning o‗zaro
ta‘sirining turli xil variantlari bilan bir nechta kichik turlar ajratiladi:
-rasm. Quduqlar bo’yisha tuzilgan geologik kesma

|
-rasm. Quduqlar bo’yisha tuzilgan geologik kesma
|
bet | 60/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi5.6-rasm. Quduqlar bo’yisha tuzilgan geologik kesma: 1 – qum; 2 – dolomit; 3 – gil; 4 – mergel; 5 – neftli kum; 6 – gips; 7 – bitumli slanets; 8 – ohaktosh; 9 – gilli qum; 10 – suvli qum; 11 – zishlashgan gili qumtosh; 12 – gilli slanets; 13 – quduq og’zi; 14 – buzilish yuzasining kesma tekisligi bilan kesishgan shizig’i.
5.6-rasmda ifodalangan quduqlar kesimlarini taqqoslashda va jinslarning yotishidagi ketma-ketlikka nazar tashlasak, 2 va 3-quduqda jinslarni mo’’tadil ketmaket yotishining buzilganligi ko’zga yaqqol tashlanadi. 2-quduq kesimidan suvli qum, dolomit va gil qatlamlari tushib qolgan. Faqat shu quduqning kesimida bevosita ohaktosh qatlami ostida bitumli slanets qatlami uchraydi. Xulosa qilib aytish lozimki, 2-quduqdagi nome’yorlik nuqtasi 50 m chuqurlikdagi ohaktosh va bitumli slanetsning tutashgan joyiga to’g’ri keladi.
3-quduqda qalinligi qisqargan bitumli slanets qatlamining bevosita mergel qatlamning ustida joylashgani nome’yorlik borligini bildiradi. Mazkur quduqning kesimidan gilli slanets va neftli qum qatlamlari tushib qolganini aniq ko’rish mumkin. Binobarin 3-quduqning 600 m chuqurligida bitumli slanets va mergel qatlamlari oralig’ida nome’yorlik mavjud. Bunday sharoitda nome’yorlik nuqtalarini birlashtiruvchi chiziq buzilish sirtining (bu holda sbros) kesma tekisligi bilan kesishgan izidan iborat bo’ladi.
Mahsuldor gorizontlarning geologik tuzilishini mukammal o’rganish borasida kesmalar tuziladi. Kesmaning vertikal masshtabi shunday tanlanishi kerakki, unda mahsuldor qatlamlarni alohida qatchalarga bo’linishini va ularning kesma chizig’i yo’nalishi bo’yicha fatsial o’rin almashinishini ko’rsatish mumkin bo’lsin.
Jinslarning fatsial o’zgaruvchanligini o’rganishda quduqlar bo’yicha mukammal geologik kesma, konning ayrim uchastkalarining tektonik tuzilishini aniqlash maqsadida sxematik kesma tuziladi. Bunda faqat svitalarning ustki qismi va belgili gorizontlari o’z aksini topadi.
Geologik kesma tuzishda unda sodir bo’lgan xatoliklarga ahamiyat berish kerak. Bunday xatoliklar kesma yo’nalishiga quduqlar o’rni nuqtalarining noto’g’ri tushirilishidan va quduq tanasining qiyshayishidan paydo bo’ladi. SHu boisdan geologik kesma tuzishda unda paydo bo’ladigan xatoliklarning oldini olish uchun quduq o’rnining ko’chirilishini (kesma chizig’iga tushmagan), shuningdek, quduq tanasining qiyshayishini inobatga olib tuzatishlar kiritish kerak.
|
| |
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti

O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti
Download
0,81 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
04.06.2024
Hajmi
0,81 Mb.
#259987
Download
0,81 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti
Download
0,81 Mb.
Matnni ko'rish
CSS stillar quyidagicha yoziladi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti

CSS stillar quyidagicha yoziladi: H1{color: blue; font-size:14 px}
1. Selektor nomi- yozilgan stilni qaysaytgda foydalanish(misolda H1).
2. Qavs- stillar boshlanganini bildiradi.
13
3. Stil xususiyati(Свойство)- qaysi stil xususiyatidan foydalanishni
o‘rnatish(misolda color,
font-size).
4. Qiymat- tanlangan stil xususiyat qiymati(misolda blue, 14 px).
Agar bir necha stil xususiyatlaridan foydalaniladigan bo‘lsak, ular qo‘shtirnoq(;)
orqali ajratiladi, oxirida qo‘shtirnoq qo‘yish shart emas. Stil xususiyatlari yig‘indisi
shaklli qavs ichiga olinishi shart({ }) va har bir stil xususiyatidan so‘ng, uning
qiymatini berishdan oldin ikki nuqta(:) qo‘yilishi kerak.
CSS stillarini HTML kodga ulash. HTML kodga ulash bir necha xil usulda ulash mumkin:
1.CSS stillarini alohida faylga yozib, bu faylni HTML kodida chaqirib ishlatish
mumkin. Misol uchun, "style.css" nomli fayl yaratib ichiga quyidagi stil xususiyat
va qiymatlarini kiritamiz.
h1{color:blue;font-size:14px}
Undan so‘ng, "index.html" fayl yaratib, bu faylni yuqorida yaratgan "style.css"
nomli fayl bilan bitta papkaga joylashtiramiz, so‘ng bu faylga quyidagi HTML
teglarni kiritamiz
Selektor, Klass, Identifikator tushunchasi!

|
Selektor, Klass, Identifikator tushunchasi!Bog'liq 5afa82892a035Selektor, Klass, Identifikator tushunchasi!
Selektor.
CSS da selektor vazifasini HTML teglar bajaradi. Veb sahifadagi
barcha bir hil tipdagi teglarga(selektorlarga) umumiy stil beramiz. Misol uchun
saytdagi barcha “ссылка”larning tegiga chizishni olib tashlaymiz(sizga ma'lumki,
“ссылка” larga stil berilmasa odatiy tegiga chizilgan holatda qoladi).
Klass.
Agar bizga, kod ichida foydalaniladigan bir xil teglarga har xil stillarni
o‘rnatishimiz lozim bo‘lsa, klass yoki identifikatorlardan foydalanish juda qulay
hisoblanadi. Dastlab klass haqida to‘xtalib o‘tamiz. Bir xil elementlarga har xil stil
berish uchun, element nomi va nuqta(.) qo‘yib, stilga biror nom beramiz. So‘ng shu
nomga tegishli bo‘ladigan stillar ketma-ketligini yozib chiqamiz. Shundan so‘ng,
kod ichida kerakli bo‘lgan joyda, classso‘zi yordamida o‘rnatilgan stil
nomi chaqiriladi. Misol ko‘ramiz:
E'lon qilingan stilni kerakli joyda chaqiramiz.
11
Qizil shrift
Ko'k fonda qizil shrift
1em lik yozuv
Qora rangda
Yuqoridagi kodda "form3" identifikatori e'lon qilindi, lekin "form2" identifikatori
ishlatildi. Bunda "form2" bo‘lmaganligi sababli yozuv odatiy holda namoyon bo‘ldi.
Hozirgi kunda identifikatordan klassda yaratilgan stillarning ma'lum bir qismini
o‘zgartirish uchun ishlatishmoqda. Misol uchun, bitta klass ochib, unga nom
beramiz va stillar ketma-ketligini kiritamiz.
HTML kod ichida shu klassni chaqirib, undan foydalanamiz, agar bizga stillar
ketmaketligini biror elementini o‘zgartirish kerak bo‘lib qolsa, identifikatorni ishga
solamiz. Shunda butun stilni bitta elementini o‘zgartirish uchun boshidan yozib
o‘tirmaymiz. HTML tegida klass va identifikatorni birga ishlatsak, identifikator
kuchliroq hisoblanadi.
Misol ko‘ramiz. Ikkala holatda ham matn qizil rangda chiqadi, identifikatorda
o‘rnatilgani kabi. Oxirgi berilgan stil natijaga ta'sir qiladi.
test_klas
test_klas
|
| |
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS
TA’LIM VAZIRLIGI
BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
Fizika –matematika fakulteti
“
Axborot texnologiyalari
” kafedrasi
5111018 “KT:Informatika va AT”
ta’lim yo’nalishi
“Kompyuter grafikasi va web dizayn”
fanidan
KURS ISHI
Mavzu:
HTML buyruqlarining stillar yozish tartibi va Dream Viewer,
Front page dasturlarining stillar bilan
ishlash imkoniyati
Bajardi: Fizika-matematika fakulteti
1-1PMIK-13-guruh talabasi Turayeva Mayram
Kurs ishi himoya qilingan sana
Komissiya a’zolari
_________________________
“___” _____________2016y. _________________________
Ball______
Rahbar Hayotov X.U, Jalolov O.I.
Buxoro-2016y