Spidometrlarning hisoblash mexanizmi

|
Spidometrlarning hisoblash mexanizmi
|
bet | 11/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.orgSpidometrlarning hisoblash mexanizmi. Hisoblash mexanizmi yuritmani 14, 13valchalar orqali qo’chqaroqli (chervyakli) shesternyadan oladi. Oraliq valcha- larning o’zi ham qo’chqaroqli juftlarga ega. Hisoblash mexanizmi umumiy o’qqa erkin joylashtirilgan silindr barabanchalari 6 to’plamidan iborat (12-rasm). Har bir barabanchaning gardishiga 0 dan 9 gacha bo’lgan raqamlar tushirilgan. Bara- banchalar spidometr shkalasining orqasiga joylashtirilgan bo’lib, ulardagi ko’rsatkichlami o’qish uchun maxsus darcha qoldirilgan.
Spidometr hisoblash mexanizmlarining barabanchalari tashqi yoki ichki ilashishli bo’lishi mumkin. Hisoblash mexanizmi tuzilishini va ish- lashini barabanchalari tashqi ilashishli bo’lgan mexanizm misolida ko’rib chiqamiz. 0’ng tomondagi birinchi barabancha (agar hisoblash mexanizmiga oldi tomonidan qaralsa) oraliq valcha 13 (11-rasm) bilan doimo ilashgan holda bo’lganligi sababli, avtomobil harakatlanganda u aylanadi. Hisoblash mexanizmining har bir barabanchasi (birinchisidan tashqari) o’ng tomonining chekka sirtida yigirmatadan tishcha 4 ga (12-rasm), chap tomonida esa ikkita tishcha 7 ga ega. Harakat bir barabanchadan keyingi barabanchaga bir o’qqa joylashtirilgan maxsus kichik modulli shesternyalar (tribkalar) yordamida uzatiladi.
Tribka 8 ning barabanchalar bilan ilashishga kirishadigan oltita tishchasi bo’lib, uning uchtasi (bitta oralatib) kaltalashtirilgan. Birinchi barabancha aylanganda, uning ikki tishchali tomoni tribkaning kaltalashtirilgan tishi bilan ilashib uni aylananing 1/3 qismiga buradi va o’z harakatini davom ettiradi. 0’z navbatida tribka o’zining uzun tishlari bilan keyingi barabanchani ikki tishchaga, ya’ni aylananing 1/10 qismiga buradi. Boshlang’ich barabanchaning ikki tishchali tomoni bir marta to’la aylanmaguncha, tribka aylana olmaydi, chunki uning ikkita uzun tishchaisi barabanchaning silindr qismi bo’ylab sirg’anadi. Bu har bir’barabancha 1/10 qismga buralishi uchun oldingi barabancha albatta bir marta to’la aylanishini ta’minlaydi. Olti barabanchali spidometrlarda boshlang’ich barabancha 100000 marta aylanganda, qolganlari dastlabki holatiga qaytadi va hisoblash mexanizmi- ning shkalasidagi ko’rsatkichlar yana noldan boshlanadi.
Spidometrlarning tezlik va hisoblash mexanizmlarini aylantirish uchun egiluvchan val juda keng qo’laniladi. Ularning tuzilishi sodda, ishonchlilik darajasi yuqori. Shu bilan birga egiluvchan vallar bir qator kamchiliklarga ega: tez yeyilishi, aylanishining notekisligi, ishlatish mumkin bo’lgan uzunligining cheklanganligi (3500 mm gacha) va uni avtomobilda joylashtirlishining ancha murakkabligi. Dvigateli orqa tomonida joylashgan yoki kabinasi ko’tariladigan avtomobillarida elektr yuritmali spidometrlar ishlatiladi.
Elektr yuritmali spidometrlarda ham mexanik yuritmali spidometrlarda ish- latiladigan tezlik o’lchash va hisoblash mexanizmlari qo’llanadi. Elektr yuritma- uzatmalar qutisiga o’rnatilgan datchik, tezlik o’lchash mexanizmining kirish valini aylantiruvchi uch fazali sinxron elektrodvigatel va elektrodvigatelni boshqaruvchi elektron sxemadan iborat. Elektrodvigatel rotori tutashgan doimiy magnit ko’rinishida tayyorlangan. Elektordvigatel va boshqarish sxemasi spidometrning tezlik o’lchash mexanizmi bilan birga bitta qobiqqa joylashtirilgan. Datchik sifatida uch fazali o’zgaruvchan tok generatori ishlatilib, unda rotor vazifasini to’rt qutbli doimiy magnit bajaradi. Egiluvchan val singari datchik rotori ham harakatni uzatmalar qutisining yetaklanuvchi validan oladi. Elektrodvigatel va generator stator- larining uchtadan g’altagi bo’lib, ular bir-biriga nisbatan 120° burchak ostida joylashtirilgan va «yulduz» sxemasi bo’yicha ulangan (13-rasm).
Generator (datchik) rotori aylanganda, statoming LI, L2 vaL3 chulg’amlarida fazab o’yicha bir-biriga nisbatan 120°ga surilgan sinusoidal EYuK induksiyalanadi. EYuK impulslari chastotasi rotorning aylanishlar chastotasiga proporsional bo’ladi. EYuK ning musbat yarim davri biron tranzistoming bazasiga uzatilsa, ushbu tran- zistorda boshqarish toki paydo bo’ladi. Natijada, bu tranzistor ochiladi va elektrodvigatel statorining LI’, L2’ va L3’ g’altaklarining biriga tok manbayidan tok o’tadi (13-rasmda punktir strelkalar bilan tokning LI g’altakka borish yo’li ko’rsatilgan). Generator rotori 120° ga burilganda, uning statoridagi boshqa g’altakda hosil bo’lgan EYuK impulsi ta’sirida keyingi tranzistor ochiladi.
Bu holda tok manbayidan kelayotgan tok elektrodvigatel
|
| |