I. A. Filipova - bet 24

68
tomonidan imzolangan va global tarmoqlarni optimallashtirish
va raqamli tafovutni
kamaytirish boʻyicha hamkorlikni rivojlantirishga xizmat qiluvchi meʼyoriy-huquqiy
bazani shakllantirish zarurligi eʼlon qilingan.
2. OECD Kengashining sun'iy intellekt bo’yicha tavsiyasi, 2019 yil 22
may
127
sun'iy intellekt bo’yicha birinchi hukumatlararo standart sifatida.
Ushbu hujjat beshta tamoyil va milliy hukumatlar uchun beshta tavsiyani o’z
ichiga oladi. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotiga 40 ga yaqin davlat,
jumladan, Yevropa Ittifoqi mamlakatlari, AQSh, Kanada, Avstraliya, Yaponiya,
Turkiya va boshqalar kiradi.
OECDning sun'iy intellektga oid tamoyillari:
- sun'iy intellekt odamlarga va sayyoraga foyda keltirishi, barqaror rivojlanishni
rabatlantirishi va
farovonlikni oshirishi kerak;
- sun'iy intellekt tizimlari qonun ustuvorligini, inson huquqlarini, demokratik
qadriyatlarni va xilma-xillikni hurmat qiladigan tarzda ishlab chiqilishi kerak, ular
tegishli kafolatlarni o’z ichiga olishi kerak, masalan, inson aralashuvi imkoniyati, agar
kerak bo’lsa, adolatli ijtimoiy tartib;
- odamlar sun'iy intellektga asoslangan qarorlarni tushunishlari va e'tiroz
bildirishlari uchun sun'iy intellekt tizimlari haqidagi ma'lumotlarning shaffofligi va
mas'uliyat bilan oshkor etilishi bo’lishi kerak;
- sun'iy intellekt tizimlari butun hayot aylanish jarayonida ishonchli va xavfsiz
ishlashi kerak, har doim potentsial xavflarni baholash va boshqarish bo’lishi kerak;
- sun'iy intellekt tizimlarini ishlab chiquvchi, joriy etuvchi yoki ekspluatatsiya
qiluvchi yuridik va jismoniy shaxslar ularning yuqoridagi tamoyillarga muvofiq to’ri
ishlashi uchun javobgar bo’lishi kerak.
Hujjatda milliy hukumatlar uchun sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha
umumiy tavsiyalar mavjud:
- mustahkam sun'iy intellektda innovatsiyalarni rabatlantirish uchun tadqiqot va
ishlanmalarga davlat va xususiy investitsiyalarni rabatlantirish;
-
raqamli infratuzilma, ma'lumotlar va bilim almashish texnologiyalari va
mexanizmlari orqali sun'iy intellekt ekotizimlaridan foydalanish imkoniyatini oshirish;
- mustahkam sun'iy intellekt tizimlarini joylashtirishga yo’l ochadigan siyosat
muhitini ta'minlash;
- odamlarga sun'iy intellekt sohasida ko’nikmalarga ega bo’lish imkoniyatini
berish va ishchilarni yangi sharoitda ishlashga adolatli o’tish uchun qo’llab-quvvatlash;
- Ishonchli sun'iy intellektni mas'uliyatli boshqarishda muvaffaqiyatga erishish
uchun milliy chegaralar va iqtisodiyot tarmoqlari bo’ylab hamkorlik qiling.
OECD 2020 yilda AI siyosati observatoriyasi platformasini ishga tushiradi
128
,
unda dunyoning turli mamlakatlarida sun'iy intellektni tartibga solish haqidagi
ma'lumotlar mavjud.
127
OECD
Kengashining
sun'iy
intellekt
bo'yicha
tavsiyasi,
22.05.2019.
URL:
https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0449 (kirish 10.12.2021).
128
AI siyosati observatoriyasi. URL: https://oecd.ai/en/ (kirish sanasi: 12/10/2021).
69
3. G20 vazirlarining 2019-yil 9-iyundagi Savdo va raqamli iqtisodiyot bo’yicha
bayonoti
129
, unda "Katta yigirmalik" (G20) deb ataluvchi davlatlar nomidan sun'iy
intellektni rivojlantirish tamoyillari oldingi hujjat - Iqtisodiy hamkorlik tashkilotining
sun'iy intellekt bo’yicha tavsiyalari va Ishlab chiqish (bayonotga ilova sifatida)
tasdiqlandi. G20da ishtirok etuvchi davlatlar orasida: Rossiya, AQSh, Xitoy,
Germaniya,
Fransiya, Italiya, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Kanada, Yaponiya va
boshqalar.
Ushbu hujjat matnida, jumladan, quyidagilar haqida paragraflar mavjud:
- barqaror va innovatsion global jamiyatni yaratish uchun birgalikda ishlash (6-
band);
- rivojlanayotgan mamlakatlar va aholining zaif guruhlariga alohida e'tibor
qaratgan holda, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bilan boliq imtiyozlarni maksimal
darajada oshirish va muammolarni minimallashtirishga qodir raqamli siyosatni ishlab
chiqish va amalga oshirish (7-band);
- barcha manfaatdor tomonlar, jumladan, hukumatlar, fuqarolik jamiyati, xalqaro
tashkilotlar, olimlar va biznes vakillari o’rtasida umumiy qadriyatlar va tamoyillarni,
jumladan tenglik, adolatlilik, shaffoflik va hisobdorlikni almashish orqali ishonchga
asoslangan raqamli jamiyatni qurish zarurati. jahon iqtisodiyotini hisobga olish (11-
band);
- sun'iy intellektni rivojlantirishda antropotsentrizm zarurligini tan olish va yangi
ijtimoiy
muammolar, shu jumladan mehnat bozoridagi o’zgarishlar xavfini hisobga
olish (19-band);
- sun'iy intellekt salohiyatini oshirishga ko’maklashish zarurligini e'tirof etgan
holda, maxfiylikni, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilishni davom ettirish zarurati (20-
band);
- raqamli asrda boshqaruv nafaqat innovatsiyalar uchun qulay, balki huquqiy
aniqlikni yo’qotmagan holda innovatsion bo’lishi kerakligini tan olish. Mos keladigan
standartlar, tuzilmalar va tartibga soluvchi hamkorlik bu borada yordam berishi
mumkin.
Xalqaro siyosat, shuningdek, milliy siyosatning ishtiroki asosida
shakllantirilishi keng ko’lamli ijtimoiy muammolarni hal qilishda muhim rol o’ynaydi
va texnologiyani siyosat vositalari puliga qanday qilib eng yaxshi kiritish haqida
munozaraga hissa qo’shadi (23-band);
- G20 mamlakatlari oʻrtasida ilgʻor tajriba almashishni va texnologik
innovatsiyalar boʻyicha eng yaxshi yondashuvlar va yoʻnalishlar bilan tanishish
maqsadida tegishli xalqaro tashkilotlar ishini qoʻllab-quvvatlash (24-band).
“Agar 2019-yil mamlakatlar OECD va G20 AI hujjatlariga kiritilgan sunʼiy
intellekt boʻyicha xalqaro miqyosda kelishilgan axloqiy tamoyillarga imzo chekkan yil
boʻlsa, 2020-yil xalqaro hamjamiyat yechim yoʻlida harakat qila boshlagan yil boʻldi…
129
G20 vazirlarining savdo va raqamli iqtisodiyot boʻyicha
bayonoti, 06.09.2019. URL:
https://www.mofa.go.jp/files/000486596.pdf (kirish 12/10/2021).
70
axloqiy sunʼiy intellektni qanday qilish kerak? haqiqat."
130
standartlarni belgilash va
xavfga qarab sun'iy intellekt tizimlarini loyihalash, ishlab chiqish va ulardan
foydalanishni tartibga solish uchun sun'iy intellektning inson huquqlariga ta'siri nuqtai
nazaridan xavflarni baholash.
Yuqoridagi hujjatlar yordamida 2021 yilga borib sun'iy intellekt
texnologiyalarini rivojlantirish bo’yicha global maqsad va vazifalar shakllantirildi.
Kelgusi yillarda xalqaro tashkilotlar hisobidan xalqaro huquqiy tartibga solish qurilishi
faollashtiriladi: sun'iy intellekt bo’yicha xalqaro pozitsiya shakllanadigan platformalar
doirasi kengayib bormoqda.