nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
IMAP protokoli - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 122/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1) IMAP protokoli
IMAP (Interactive Mail Access Protocol) – yana bitta pochta protokoli boʻlib, u POP3 asosida yaratilgandir. Natijada POP3 protokolidagi hamma kamchiliklar hisobga olinib va yangi koʻp sonli kerakli vazifalar qoʻshilgan.
SLIP protokoli
SLIP (Serial Line Internet Protocol) axborotlarni uzatish protokoli doimiy Internetga ulanishni telefon kanali va oddiy modemdan foydalanib tashkil qilish uchun yaratilgan. Narxining yuqoriligi tufayli bu turdagi ulanishdan kam abonentlar foydalanadilar. Bu protokol TCP/IP protokoli bilan birgalikda ishlatiladi va u ancha past pogʻonada turadi.
PPP protokoli
PPP (Point – to – Point Protocol) protokoli yuqorida bayon etilgan SLIP protokolining bajaradigan vazifasining biridir. Lekin u bu vazifalarni yaxshi bajaradi, chunki qoʻshimcha imkoniyatlari mavjuddir. Undan tashqari, SLIP farqli oʻlaroq PPP nafaqat TCP/IP bilan bogʻlana oladi, balki IPX/SPX, NetBIOS, DHCP mahalliy tarmoqlarda koʻp ishlatiladigan protokollar bilan ham birgalikda ishlay oladi. PPPning koʻp tarqalishiga yana bir sabab u Windows NT oilasiga mansub operatsion tizim oʻrnatilgan Internet – serverlarda foydalanilgani tufaylidir.
X.25 protokoli
X.25 protokoli 1976-yili yaratilgan va 1984-yili mukammallashtirilgan, u jismoniy, kanal va tarmoq bosqichlarida ISO/OSI modeli bilan bogʻlanishda ishlaydi. Bu protokolni mavjud telefon tarmogʻida foydalanish uchun loyihalashtirilgan. X.25 protokolini loyihalashtirilayotgan davrda raqamli telefon tarmogʻi noyob
edi, u analog kanallarda ishlatilar edi. Shu sabab u protokolda xatoliklarni topish va tuzatish tizimi mavjud, bu esa aloqani ishonchliligini sezilarli darajada oshiradi. Ayni vaqtda bu tizim axborot uzatishni sekinlashtiradi (64 Kbit/s). Lekin bu holat yuqori ishonchlilik talab etilgan joylarda ishlatishga xalaqit bermaydi, masalan, bank tizimida va boshqalarida.
Frame Relay protokoli
Frame Relay – yana bitta telefon tarmogʻi orqali axborotlarni uzatishga moʻljallangan protokol. X.25 kabi yuqori ishon chliligidan tashqari yangi qoʻshimcha imkoniyatlarga ham egadir. Uzatiladigan axborotlar video, audio formatda yoki elektron axborot koʻrinishida boʻlishi mumkin boʻlgani sababli uzatilayotgan axborotga qarab uzatish imkonini tanlashi mumkin.
|
| |
Markazlashgan - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 153/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)Markazlashgan ko‘pnuqtali konferensiya MCU qurilmani borligini talab qiladi. Xar bitta terminal MCU bilan audio, video, ma’lumotlar oqimlari va “nuqta- nuqta” tuzilma bo‘yicha boshqarish komandalari bilan almashadi. Nazoratchi MC H.245 protokolini foydalanib xar bitta terminal imkoniyatlarni aniqlaydi. Protsessor MP xar bitta terminal uchun kerak bo‘lgan multimediyali oqimlarni shakllantiradi va ularni yuboradi. Bundan tashqari, protsessor axborotlarning xar xil tezligi bilan xar xil kodeklardan oqimlarni o‘zgartirishni ta’minlab berish mumkin.
Videokonferensaloqani tashkil qilishning gibridli tuzilmasi ikkita oldingilarning kombinatsiyasi hisoblanadi. Konferensiyada qatnashganlar
H.323 terminallari MCUga yubormasdan xamma qolgan qatnashuvchilarga faqat audio yoki faqat video oqimlarni ko‘padresli uzatishni amalga oshiradi. Qolgan oqimlarni uzatishi terminallar va MCU o‘rtasida “nuqta - nuqta” tuzilma bo‘yicha amalga oshiradi. Bu xolatda xam nazoratchi, xam MCU protsessori ishga tushadi.
5.1.10- rasm. H.323da konferensiyalarni markazlashgan va markazlashmagan tashkil qilishning tuzilmalari.
5.1.11- rasm. H.323da konferensiyalarni markazlashmagan va aralash tashkil qilinish tuzilmalari.
Videokonferensiyani tashkil qilishning aralash tuzilmada terminallarning bitta guruxi markazlashgan, boshqa guruhi esa markazlashmagan tuzilma bo‘yicha ishlashi mumkin. Markazlashmagan ko‘pnuqtali konferensiya guruhli adresatsiya texnologiyasini ishlatadi. Konferensiyada qatnashadiganlar H.323 terminallari MCUga yubormasdan qolgan qatnashuvchilarga multimedia oqimlarni ko‘padresli uzatishni amalga oshiradi. Nazorat va boshqaruv ma’lumotlarni uzatishi terminallar va MCU o‘rtasida “nuqta nuqta” tuzilma bo‘yicha amalga oshiradi. Shu xolatda ko‘pnuqtali uzatish nazorati MC nazoratchi tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
Ma‟naviy-ruhiy tayyorgarlikning mohiyati, shakllari

182
emas, balki vijdon va jamiyatchilik fikriga asoslangan bo‗ladi.
Toshkent zilzilasi 8 ballga yaqin bo‗lib, 10 soniya davom etgan birinchi
silkinish 1966-yil 26-aprel kuni mahalliy vaqt bilan soat 5.23 da qayd etilgan edi.
Zilzilada qurbonlar deyarli juda kam bo‗lgan. Shunday bo‗lsa-da dastlabki
silkinishning ertasidan Toshkent aholisining 11 %ida ta‘sirlanishh holati saqlanib
turgan.
Yong‗in, gaz portlashlari juda og‗ir oqibatlarga olib keladi. Hozirgi vaqtda
bunga terror harakatlari ham sabab bo‗lishi mumkin.
Tadqiqotchi-psixologlar P.Xochkinson va M.Styuart ―Halokatda omon qolish‖
nomli kitobida yozishlaricha, ko‗pchilik uchun yong‗in vaqtida uning alangasi juda
kuchli bo‗ladi. Yong‗in vaqtida kishilarni boshqa xavfli vaziyatdagidan ko‗ra ko‗proq
vahima bosishi mumkin. Bu xavfli hodisaning xususiyati avval vahima qilib
qochishdan iborat. Bu kishining xavfli vaziyatdan qochib qutilishga urinishidan
boshqa narsa emas. Inson hamma narsani unitib, hech kim bilan hisoblashmaydi,
asosiy maqsad butun vujudini qamrab olgan, ba‘zan mutlaqo asossiz qo‗rquvdan
qutilish bo‗ladi.
Yong‗indagi vaziyatni inson o‗zining omon qolishiga to‗g‗ridan-to‗g‗ri tahdid
deb tushunadi, badanni muzdek ter bostirib yuboradigan, qattiq qo‗rquv hissi paydo
bo‗ladi, fojia bir zumlikkina bo‗lib tuyuladi, miyada esa harakat qilish kerak, degan
fikr tug‗iladi.
FMda ruhiy tayyorgarlik - kishilarda ruhan chidamlilikni shakllantirish yoki
qo‗yilgan vazifalarni bajarish, tinchlik va urush vaqtidagi xavfli vaziyatlarda
fidokorona harakat qilish qobilyaitini kuchaytirishdagi xislatlarini hosil qilish
demakdir.
“Fuqaro muhofazasi” bo„yicha mashg„ulot o„tkazish

186
muhofaza qilish to‗g‗risida‖gi qonunlari hamda Vazirlar Mahkamasining 427-sonli
―O‗zbekiston Respublikasi aholisini FVlardan muhofaza qilishga tayyorlash tartibi
to‗g‗risida‖gi qarori asosida respublikamiz aholisini FVlarga muhofaza qilishga
tayyorlash ishlari yo‗lga qo‗yilgan.
Fuqarolarni FVlarda harakat qilishga tayyorlash mulkchilik shakllaridan qat‘iy
nazar korxonalar, muassasa (ta‘lim muassalarida) va tashkilotlar, yashash joylari,
ularning yoshlari va ijtimoiy guruhlariga qarab olib boriladi.
Tayyorgarlikni o„tuvchi aholi 3 ta guruhga bo„linadi:
1. Qoraqalpog‗iston Respublikasi, viloyatlar, respublika, viloyat tasarrufida
bo‗lgan shahar va tumanlar, davlat hokimiyati hamda boshqaruv organlari,
vazirliklar, idoralar, birlashmalar, korxonalar, muassasa va tashkilot rahbarlari,
FVlardan muhofaza qilish sohasi mutaxassislari.
2. Ishlab chiqarish va xizmat ko‗rsatish sohasida band bo‗lgan aholi,
umumta‘lim maktablari, idoraviy bo‗ysinishi hamda tashkiliy-huquqiy shakllaridan
qat‘iy nazar boshlang‗ich, o‗rta, oliy va kasb-hunar ta‘limi muassasalari o‗quvchilari.
3. Ishlab chiqarish va xizmat ko‗rsatish sohalarida band bo‗lmagan aholi.
FVlardan muhofaza qilish sohasida tayyorlashning asosiy vazifalari
quyidagilar:
1. Barcha aholi guruhlariga FVlardan muhofaza qilish qoidalari va asosiy
usullari, jabrlanganlarga birinchi tibbiy yordam ko‗rsatish yo‗llari, jamoa va yakka
tartibda muhofaza vositalaridan foydalanish qoidalarini o‗rgatish.
2. Boshqaruvning barcha pog‗onalardagi rahbarlarni aholini FVlardan
muhofaza qilish bo‗yicha harakat qilishga tayyorlash va qayta tayyorlash.
3. Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, korxonalar, muassasalar,
tashkilotlar rahbarlari hamda mutaxassislarida avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib
bo‗lmaydigan ishlarni o‗tkazish uchun FM kuch va vositalarini tayyorlash, ularda
boshqarish ko‗nikmalarini hosil qilish, FVlarda harakat qilishda xodimlarning o‗z
vazifalarini amaliy egallashi belgilangan.
Davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, vazirliklar, idoralar, muassasalar va
tashkilotlarning rahbarlari hamda mutaxassislari 40 va 80 soatlik dasturlar asosida
tayyorgarlikdan o‗tadilar. Ularni har uch yilda bir marta tayyorgarlikdan o‗tkazib
turish ko‗zda tutilgan.
) Ampioksun tərkibi nədən ibarətdir?

540) Ampioksun tərkibi nədən ibarətdir?
A) Bezilpenisillin+Oksasillin
B) Bezilpenisillin+ampisillin
C) Benzilpenisillinin prokain duzundan
D) Ampisillin+oksasillin
E) Benzilpenisillinin dibenziletilendiamin duzundan
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 463
541) Tienamın tərkibi nədir?
A) Amoksisillin+tazobaktam
B) İmipenemlə silastatindən ibarətdir
C) Amoksisillin+klavulan turşusu
D) Piperasillin+tazobaktam
E) Ampisillin və sulbaktamdan
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 474
|
- rasm - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 134/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)4.3.6- rasm. IPv6 paketining formati.
«Versiya» maydoni Internet protokoli versiyasining 4 bitlik kodi raqami. Ustuvorlikning 4 bitlik «Ustuvorlik» maydoni IPv6 sarlavhasida joʻnatuvchiga paketlarni yetkazishning nisbiy ustuvorligini identifikatsiyalash imkonini beradi. Ustuvorliklarning qiymatlari ikki diapazonga boʻlinadi. 0 dan 7 gacha kodlar trafik ustuvorligini berish uchun foydalaniladi. U uchun joʻnatuvchi ortiqcha yuklanish ustidan nazoratni amalga oshiradi (misol uchun, ortiqcha yuklanish signaliga javoban TSR oqimini pasaytiradi). 8 dan 15 gacha boʻlgan qiymatlar trafik ustuvorligini aniqlash uchun foydalaniladi. U uchun ortiqcha yuklanish signaliga javoban oqimni pasaytirish amalga oshirilmaydi. Misol uchun, doimiy (turgʻun) chastota bilan yuboriladigan «real vaqt» paketlari holida.
«Oqim belgisi» — oqim belgisining 24 bitlik kod maydoni IPv6 sarlavhasida joʻnatuvchi tomonidan paketlarni ajratish uchun foydalanilishi mumkin. Ular uchun marshrutlashtiruvchida maxsus qayta ishlash talab etilmaydi. Misol uchun, nostandart QoS yoki «real-time» xizmati kabi. Maʻlumotlar oʻlchami — belgisiz 16 bitlik son. Oʻzida maʻlumotlar maydonining oktetlardagi uzunlik kodini tashiydi va u paket sarlavhasidan soʻng keladi. Agar kod 0 ga teng boʻlsa, u holda maʻlumotlar maydoni uzunligi jumboq maʻlumotlar maydonida yozilgan boʻladi va u oʻz navbatida, optsiyalar zonasida saqlanadi. Keyingi sarlavha — 2 bitlik ajratuvchi. IPv6 sarlavhadan keyin bevosita keluvchi sarlavha turini identifikatsiyalaydi. IPv4 protokoli ishlatadigan qiymatlardan foydalanadi. Qadamlarning chegaralangan soni (paketning maksimal yashash vaqti) — 8 bitlik belgisiz butun son. Paket oʻtuvchi har bir tugunda bittaga kamayadi. Qadamlar nolga teng boʻlganda paket yoʻq qilinadi. IPv4 dan farqli oʻlaroq, IPv6 tugunlari paketlarning maksimal yashash vaqtini belgilanishini talab etmaydi. Shu sababli IPv4
«time to live» (TTL) maydoni IPv6 uchun «hop limit» — qadamlarning
chegaralangan soni deb nomlangan. Amaliyotda unchalik koʻp boʻlmagan IPv4 ilovalar TTL boʻyicha cheklovlardan foydalanadilar.
«Joʻnatuvchi manzili» va «Qabul qilib oluvchining manzili» maydonlariga manzil uzunligi IPv4 ga nisbatan uzun boʻlganligi uchun 128 bit ajratilgan.
|
| |
Yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish

|
Yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish
|
bet | 129/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)Yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish. Kompyuterlarda yoʻnalish jadvallari odatda statik hisoblanadi, chunki tarmoq adminstratori tomonidan konfiguratsiyalanadi, marshrutizatorlarda esa dinamik hisoblanadi, chunki yoʻnalish axborotlari bilan almashish protokollari yordamida avtomatik tarzda shakillanadi. Shuning uchun vaqt oʻtishi bilan, tarmoq topologiyasi oʻzgarganda kompyuterlarning yoʻnalish jadvallari eskirishi mumkin. Bundan tashqari bu jadvallar odatda kam axborotga ega, masalan, faqat bir nechta marshrutizatorlarning manzili.
Kompyuterlar xatti-xarakatini tuzatish uchun marshrutizator “yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish” (Redirect) deb nomlanuvchi ICMP protokolining xabarini ishlatishi mumkin.
Ushbu xabar, marshrutizator kompyuterning tayinlangan tarmoqqa paketni notoʻgʻri yuborilayotganini koʻrib qolgan xoldagina yuboriladi, belgilangan tarmoqqa eng qisqa yoʻnalish boshlanadigan lokal tarmoq marshrutizatoriga ega emas.
ICMP protokolini boshqa tomonga yoʻnaltirish mexanizmi, kompyuterlarga uning lokal marshrutizatorlarining faqat IP-manzillarini konfiguratsiya fayllarida asrashga imkon beradi. Boshqa tomonga yoʻnaltirish xabarlari yordamida marshrutizatorlar kompyuterga, qaysi marshrutizatorga u yoki bu tayinlangan tarmoq uchun paketlarni joʻnatish zarurligi toʻgʻrisida unga kerakli axborotni xabar qilib turadi, yaʻni marshrutizatorlar kompyuterga, yoʻnalish jadvallarining ularga kerakli qismini uzatishadi.
Marshrutizator “yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish” xabariga keyinchalik foydalaniladigan IP manzil va oʻz maʻlumotlar maydonining birinchi 64 bitli dastlabki paket sarlavxasi joylashtiriladi.
Paket sarlavxasidan tugun qaysi tarmoq uchun koʻrsatilgan marshrutizatordan foydalanish kerakligini bilib oladi.
IP tarmoqlarida yoʻnalish axborotlari bilan almashishi
protokollari
TCP/IP stekining yoʻnalish axborotlari bilan almashishning xamma protokollari adaptiv protokollar sinfiga kiradi. Ular oʻz navbatida ikki
guruhga boʻlingan, ularning xar biri quyidagi algoritmlar turi bilan bogʻlangan:
|
| |
Belgi- lanish - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 127/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)Belgi- lanish
|
Xabarlar turi
|
0
|
Aks-sado-javob (Echo Replay)
|
3
|
Erishib boʻlmaydigan belgilanish tuguni (Destination Unreachable )
|
4
|
Manbani yoʻqotish (Source Quench )
|
5
|
Yoʻnalishni oʻzgartirish (Redirect)
|
8
|
Aks-talab (Echo Request)
|
11
|
Deytagramma vaqtining tugashi (Time Exceeded for a Datagram
)
|
12
|
Paket parmetrning muammosi.(Parameter Problem on a datagram )
|
13
|
Vaqt belgisini talab qilish (Timestamp request)
|
14
|
Vaqt belgisining javobi (Timestamp Replay)
|
17
|
Manzilni talab qilish (Address Mask Request)
|
18
|
Manzil javobi (Address Mask Replay)
|
Koʻrinib turibdiki, ishlatilayotgan xabar turlaridan ICMP protokoli, oʻzlarining tor masalalarini hal qiluvchi protokollar birlashmasi boʻlib hisoblanadi.
Xabarlar turlarini tahlil qilib chiqamiz:
|
| |
) Boyaqotunun quru ekstraktı hansı təsirə malikdir?

795) Boyaqotunun quru ekstraktı hansı təsirə malikdir?
A) Qurdqovucu
B) Hipotenziv
C) Ödqovucu
D) Spazmolitik
E) Yuxugətirici
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.528-530.
796) “Senade” preparatının tərkibində hansı bitki xammalı var?
A) Səna yarpağı
B) Bəlğəmotu kökü
C) Adaçayı yarpağı
D) Acı yovşanotu
E) Evkalipt yarpağı
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.541-543.
797) Yemişan çiçəkləri və meyvəsi hansı xəstəlikdə istifadə edilir?
A) Qaraciyər
B) Ürək-damar
C) Öd kisəsi
D) Ağciyər
E) Böyrək
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh. 567-568.
798) Dərman bədrəncinin otu nə məqsədlə istifadə olunur?
A) İltihabəleyhinə
B) Sakitləşdirici kimi
C) Qurdqovucu kimi
D) Sidikqovucu kimi
E) Ödqovucu kimi
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.194-197.
799) Göyümçiçəyin kökümsovu ilə köklərindən alınan preparatlar nə üçün istifadə olunur?
A) Ödqovucu kimi
B) Qurdqovucu kimi
C) Sidikqovucu kimi
D) Bəlğəmgətirici kimi
E) Ağrıkəsici kimi
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.319-320.
|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi - bet 59

75
tuxum qo‗yishidan o‗simlik nobud bo‗ladi.
Sarancha - dunyoda chigirtkalarning 20 mingdan ortiq turi mavjud. Markaziy
Osiyo respublikalarida 380 turi. O‗zbekistonda 200 dan ko‗proq turi aniqlangan.
Saranchalar ikkita ekologik guruhga ajratilgan. To‗da hosil qiluvchi chigirtkalar
rivojlanishi uchun qulay sharoit bo‗lgan yillari yirik to‗dalar hosil qiladi va juda katta
zarar keltiradi. Bularga:
Osiyo yoki to‗qay chigirtkasi;
Marokash chigirtkasi;
Voha yoki Italiya chigirtkasi misol bo‗ladi.
Marokash chigirtkasi tog‗ oldi rayonlarida tarqalgan. Lichinkalik davri 30-40
kun. Ko‗zachada 30-36 tadan, 3-4 marta tuxum qo‗yadi. Bahor oylarining mo‗tadil
kelishi to‗da hosil qilish imkoniyatini kuchaytiradi. Marokash chigirtkasi asosan tog‗
oldi
hududlarida, dengiz sathidan 800 m balandlikda tarqalgan bo‗lib, asosan
Qashqadaryo, Surxondaryo, Samarqand, Navoiy, Jizzax, Toshkent viloyatlarida zarar
yetkazadi.
Osiyo yoki to‗qay chigirtkasi lichinka fazasi 30-50 kun davom etadi. Imagosi
2-3 ko‗zachada 200-300 tagacha tuxum qo‗yadi. Issiq va uzoq davom etgan kuz
oylari Osiyo chigirtkasining to‗da hosil qilish imkoniyatini kuchaytiradi. Osiyo
chigirtkasi Amudaryoning quyi deltasidagi katta
maydonlarda tarqalgan.
Voha yoki Italiya chigirtkasi lichinkalik
davri 40-45 kun. 4-5 ko‗zachada jami 150 tacha
tuxum qo‗yadi.
Yoz oylarida hasharot uchun
ozuqaning yetarli bo‗lishi uning to‗da hosil qilish
imkoniyatini kuchaytiradi. Italiya chigirtkasining
tarqalish areali ancha keng, respublikamizning
deyarli barcha hududlarida uchraydi.
To‗da hosil qilmaydigan zararli chigirtkalar
Marokash chigirtkasi bilan bir xil sharoitda rivojlanadigan otbosar chigirtkasi. Voha
chigirtkasi bilan
uchraydigan turon chigirtkasi, shuningdek, turkman chigirtkasi,
saksovul chigirtkasi va boshqalar misol bo‗ladi. Ular ham ba‘zi yillari ancha zarar
yetkazadi.
Meva bog‗larida olma qurti, shira, qalqandorlar uchraydi. Olma qurti urug‗
mevali daraxtlarga jiddy zarar yetkazadi Unga qarshi kurashish uchun kuz va bahorda
daraxtlarning qurigan po‗stloqlari, shoxlari qirqilib, shakl beriladi.
Qator oralarga
ishlov berib, begona o‗tlar va o‗simlik qoldiqiaridan tozalanadi.
Bahor oylarida bog‗larda kalmaraz (parsha), un-shudring kabi kasalliklar
rivojlanib, zarar keltirish uchun qulay sharoit yuzaga keladi. Danakli meva bog‗larida
esa klyasteriosporioz (teshikli dog‗lanish) va barg buralishi kasalliklari hosilga jidday
zarar yetkazadi.
Polizchilikda qovun pashshasi Xorazm va Qoraqalpog‗istonda uchraydi. U
isosan Afg‗oniston, Pokiston, Eron, Hindiston va Kavkazda ko‗proq uchrab, qovun,
tarvuz, bodring va oshqovoqni zararlaydi.
Hayvon va o‗simliklarning ommaviy kasallanishi hollari boshqa FVlardan son
jihati bilan ajralib turadi. Keyingi yillarda respublikamizda ushbu FVlarniig yuz
76
berish ehtimolligi oshib borayotganligi ulardan muhofazalanish tadbirlariga jiddiy
e‘tibor qaratish lozimligini ko‗rsatadi.
Epizootik favqulodda vaziyatlarning ayrimlari (manqa, qush grippi, kuydirgi)
davolash choralarining mavjud emasligi sababli profilaktika tadbirlarini o‗z
vaqtida
o‗tkazish zarur.
Favqulodda vaziyatlarda aholi va iqtisodiyot obyektlarini

85
bo‗ladi.
FVDT (FVlarning oldini olish va bartaraf etish davlat tizimi)da radio, simli va
signal beruvchi aloqa vositalari ishlatiladi. Radio muhim va ishonchli vosita bo‗lib,
birinchi galda FVDT kuchlari vaziyatlar joyiga olib borilayotganda va avariya-
qutqaruv ishlari o‗tkazilayotganda ularni boshqarish uchun ishlatiladi. Bunday aloqa
radio tarmoqlari va radio yo‗nalishlari shaklida tashkil etiladi. Simli aloqa vositalari
FM kuchlari o‗z asosiy joyida turganda, avariya-qutqaruv ishlari o‗tkazayotganda,
ularni boshqarish uchun ichki aloqasini ta‘minlashda ishlatiladi. Ko‗chma aloqa
vositalari sifatida avtomobillar, mototsikllar, vertalyotlar va yugurdaklardan
foydalaniladi.
Signal beruvchi vositalar - axborot berish,
xabarlash, boshqarish va o‗zaro
hamkorlik tadbirlarini o‗tkazish signallarini berish uchun ishlatiladigan eshitish
radiotexnika vositalaridir.
Xabar berish tizimi markazlashgan va cheklangan quyi tizimlarga bo‗linadi.
Aloqa va xabar berish markazlashgan tizimi.Markazlashgan xabar berish tizimi
deganda tinchlik va harbiy harakatlar davrida FMga mas‘ul xodimlarga hamda
respublika aholisiga signal va kerakli axborotlarni tezlikda yetkazib berishga
mo‗ljallangan texnik vositalar, aloqa kanali, radio va televidenie majmuasi tushuniladi.
O‗z vazifalariga qarab markazlashgan bildirish tizimi respublika, viloyat, tuman,
shahar, inshoot miqyosida tuziladi. Aholiga markazlashgan holda xabar berish tizimining
maxsus jihozlangan texnik vositalari FVlar vazirligining hududiy boshqarmalari
tasarrufida bo‗ladi. Bu texnik vositalar qoida bo‗yicha O‗zbekiston
pochta va
telekommunikatisya agentligi korxonalarida joylashtiriladi. Xabar berish apparatlari FVlar
shahar (tuman) bo‗limlarida o‗rnatiladi, agar bunday bo‗limlar mavjud bo‗lmasa,
kechayu kunduz tezkor navbatchilik tashkil qilingan joylarga o‗rnatiladi.
Markazlashgan xabar berish tizimi ancha qulayliklarga ega. Birinchidan,
sirenaning ovozi shahar, tuman, viloyatning aholisi e‘tiborini jalb qilish imkonini
beradi. Ikkinchidan, uni ham
tinchlik davrida - tabiiy ofat, avariyalar sodir
bo‗lganda, ham harbiy davrda qo‗llash mumkin. Qishloqlar, tumanlar va iqtisodiyot
obyektlarida ovozli signallarni va og‗zaki xabarlarni yetkazuvchi xabar beruvchi
vositalarni yagona markazlashgan xabar berish tizimiga
birlashtiruvchi maxsus
apparatlar mavjud. Ular yordamida elektr sirenalarni boshqarish, xodimlarga
uy va xizmat telefonlari orqali xabar berish vositalarini ulash mumkin.
Namangan Institute of Engineering and Technology

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.145
Литература
1. Закон Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии». 25.04.1997г.
2. Кадыров К. Диссертация “Исследованние влияния применения дифференцированных
по времени тарифов на энергетическую эффективность потребителей”. Диссертация на
соискание ученой степени доктора философии, Ташкент, 2019г.
3.В.В.Мухайлов “Тарифы и режимы электропотребления” Москва,1986г.
YOPIQ TIZIMLARDAGI GAZLAR XARAKATI DINAMIKASINING MIKROSTRUKTURAVIY TALQINI
J.X.Suvonov, O‘.Doliyev
Namangan muhandislik-texnologiya instituti
Annotatsiya: Bosim va uning o‘zgarishlari bu jarayonlar dinamikasida yetakchi o‘rin tutadi. Bu
esa, bosimning fluktuatsiyasini o‘rganish bu tizimlar dinamikasini taxlil qilishda muximligini
ko‘rsatadi. Tajribalarda gorizontal va vertikal xolatdagi trubalardagi gaz oqimining bosim
birjinsliliklari fluktuatsiyalari bir xil sharoitlarda farq qilishi va vertikal xarakatda bir jinslilik
o‘lchamlari 30% gacha kamayishi aniqlandi.
Kalit so‘zlar: Gazlar, dinamika, turbulent, bosim.
Gazlarning yopiq tizimlardagi xarakati diamikasi juda murakkab va ko‘p argumentli bo‘lib,
amalda aniq sharoitlardan va parametrlarning miqdoriy ko‘rsatkichlaridan kelib chiqib, muayyan
sharoitlar uchun xisoblar bajariladi. Gazlarning xarakati diamikasi garchi nazariy jixatdan yaxshi
o‘rganilgan bo‘lsa xam, real sharoitlarda nazariy natijalar amaldagidan farq qiladi, yoki tezkor
jarayonlarni ifodalay olmaydi [1]. Chunki bunday xisoblarda jarayon larning vaqt dinamikasi past
chastotalar soxasi uchun o‘rinli. Ayni paytda gazlar oqimidagi turbulentlik va laminarlik shartlari
termodinamik parametrlar va gaz o‘tkazgich tizimining geometrik parametrlariga bog‘liq ravishda
xam tez o‘zgarib turadi.
Shu jixatdan mazkur ishda trubalardagi gaz xarakati bilan bog‘liq xolda yuzaga keluvchi
bosimning fluktuatsiyalari va bu fluktuatsiyalarning xarakterli o‘lchamlari modellashtirilgan tajriba
sharoitida o‘rganilgan.
Gaz uzatish tizimlarida odatda kirish va chiqish bosimlari nisbati o‘rtacha 1,5 atrofida bo‘lib,
tizimni nazariy jixatdan majburiy kuch ta’sirida trubalardagi gazning izotermik sharoitdagi
nostasionar oqimi deb qarash mumkin. Bu jarayon tenglamasi bosimning koordinata bo‘yicha
ikkinchi tartibli xosilasi va sarfning vaqt bo‘yicha xosilasi ko‘rinishida yoziladi. Demak bosim va uning
o‘zgarishlari bu jarayonlar dinamikasida yetakchi o‘rin tutadi. Bu esa, bosimning fluktuatsiyasini
o‘rganish bu tizimlar dinamikasini taxlil qilishda muximligini ko‘rsatadi.
Tajribalarda gorizontal va vertikal xolatdagi trubalardagi gaz oqimining bosim birjinsliliklari
fluktuatsiyalari bir xil sharoitlarda farq qilishi va vertikal xarakatda bir jinslilik o‘lchamlari 30% gacha
kamayishi aniqlandi. Bu o‘z navbatida trubalardagi gaz oqimlarini modellashtirish va ularni
parametrlarini xisoblashda tegishli chegaraviy shartlarni kiritish va ularni xarorat nobirjinsliliklari
mikrostrukturasi singari [2], xarakterli o‘lchamlarini aniqlashni taqozo etadi.
) Göz təcrübəsində işlənən sulfanilamid preparatı hansıdır?

564) Göz təcrübəsində işlənən sulfanilamid preparatı hansıdır?
A) Kotrimoksazol(Biseptol)
B) Sulfasetamid-natrium ( Sulfasil natrium)
C) Sulfadimidin(Sulfadimezin)
D) Sulfanilamid(Streptosid)
E) Sulfetidol(Etazol)
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 492
565) Sulfanilamid preparatları hansı turşunun törəmələridir?
A) Salisil turşusu
B) Sulfanil turşusu
C) Askorbin turşusu
D) Piroüzüm turşusu
E) Karbol Nalidiks turşusu
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 488
566) Sulfanilamid preparatları hansı vitaminin avitaminozunu törədir?
A) Vitamin A
B) Vitamin K
C) Vitamin C
D) B qrupu vitaminləri
E) Vitamin D
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 490
567) Sulfanilamid preparatlarının antimikrob təsiri necə izah olunur?
A) Zülalların biosintezini gücləndirmələri ilə
B) Zülal molekulları arasında olan sulfhidril rabitəsini qırmaları ilə
C) Zülalları hidrolizə uğratmaları ilə
D) Zülalları dehidratasiya etmələri ilə
E) Para-aminobenzoy turşusunun antaqonisti olmaları ilə
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 489
|
№ 
Nomi - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

|
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz Pdf ko'rish
|
bet | 161/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq Тўплам№
Nomi
Yoqilg‘i yonishidan hosil bo‘lgan mahsulot
Chala
To‘liq
1
Yoqilg‘i uglerodi C
CO
CO
2
2
Yoqilg‘i azoti N
NO
NO
2
3
Yoqilg‘i oltingurguti S
H
2
S
SO
2
, SO
3
4
Yoqilg‘i vodorodi H
OH
H
2
O
5
Metan CH
4
CO, C
20
H
12
CO
2
, H
2
O
1-jadval. Sanoat sohalarining atmosferani ifloslantirish ulushi: 1 — issiqlik elektr
stansiyalari; 2 — qora metallurgiya; 3 — rangli metallurgiya; 4 — neft kimyosi; 5 — avtomobil
transporti; 6 — qurilish materiallari sanoati.
Elektr stansiyalardan tashlanayotgan turli moddalar biosferaga zararli ta’sir qilmoqda. Shu
munosabat bilan IESlarning atrof-muhitga ta’sirini kamaytirish dolzarb muammolardan biri bo‘lib
qolmoqda. Mamlakatimizda atrof-muhitni himoyalash bo‘yicha qator chora-tadbirlar ko‘rilmoqda.
Ularda, hozir yashab kelayotgan va kelajak avlodlar uchun himoyalash maqsadida va ilmga
asoslangan holda, yerdan va uning boyliklaridan, suv resurslaridan va hayvonot olamidan oqilona
foydalanish, hamda havo va suvlarni toza saqlash, tabiiy boyliklarning qayta tiklanishini ta’minlash
va inson atrofidagi muhitni yaxshilash uchun qator qarorlar qabul qilinmoqda va bu ishlar amalga
oshirilmoqda. Elektr stansiyalardan tashlanayotgan turli moddalar «biosfera» deb ataladigan tirik
tabiatning butun majmuasiga zararli ta’sir qilmoqda. Biosfera yer yuzasiga yaqin joylashgan
atmosfera qatlamidan, yerning ustki yuzasi va suv akvatoriyasidan iborat. Masalan, IESlarning
gazsimon tashlamalarida zararli moddalarga azot oksidlari (NO
X
=NO+NO
2
) va oltingugurt oksidlari
(SO
X
=SO
2
+SO
3
) hamda chang va qattiq kul zarrachalari, vannadiy (V) oksidi (V
2
O
5
) kiradi. Undan
tashqari, yoqilg‘ining chala yonishida tutun gazlarida uglerod (II) oksid, CH
4
kabi uglevodorodlar, C
2
H
4
, benz(a)piren C
20
H
12
va qorakuya (saja) bo‘lishi mumkin.
Elektr stansiyalarning oqava suvlarida erigan anorganik zaharli moddalar (kislota, ishqorlar),
molekulali — erigan organik moddalar (moy qoldiqlari, suv bilan mazutning aralashishidan qolgan
polimer- uglevodorod birikmalari), kolloid tizimlari, erigan gazlar, erimagan qattiq qo‘shimchalar va
boshqalar bo‘lishi mumkin. Oqova suvlarning ko‘p iflosliklari suv havzalaridagi o‘simlik va hayvonot
dunyosi uchun zaharlidir, boshqalari esa parchalanishdan keyin suvdagi kislorodni faol yutib
yuboradi, oqibatda biosferaning nobud bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun IESlarning
hamma oqova suvlari tozalanadi, tabiiy suv havzalariga tashlanishdan avval ularning ifloslanish
darajasi nazorat qilib turiladi. IES tashlamalari, ifloslantiruvchi moddalarning tashlamalariga ko‘ra
|
| |
B5.5.2 Keyboard/Video/Mouse - Industry Standards

|
B5.5.2 Keyboard/Video/Mouse - Industry Standards
|
bet | 158/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
See B5.1.5.
B5.5.3 Keyboard/Video/Mouse – Quality B5.5.3.1 SEE B5.5.4.7 B5.5.3.2 - B5.5.3.3 SEE B5.5.4.8 B5.3.3.4 Pass WHQL tests
See B1.3.
Windows XP: See “Keyboard-Video-Mouse Switch ” in HCT documentation.
Design Guideline References:
PC 2001 System Design Guide, Chapter 7, "Input Devices"
B5.5.4.2 On-screen display for switching between machines B5.5.4.4 System recognizes any Plug and Play keyboard, mouse, or monitor connected to the KVM B5.5.4.5 System resets the device ports in case a corruption results in an incorrect output signal sent from a connected device to the operating system B5.5.4.6 All devices and cables connected to the KVM are hot pluggable and have proper icons and colors B5.5.4.7 All the commands listed in the device’s user manual work correctly B5.5.4.9 All buttons on the Keyboard-Video-Mouse (KVM) work properly
|
| |
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar

|
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar
|
bet | 148/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
tannarx to‘g‘risida tushuncha va uni hisoblash uslublari;
tannarx tahlil etishning mazmuni va maqsadi;
xarajatlarni turkumlash;
o‘zgaruvchan va o‘zgarmas xarajatlar;
mahsulot tannarxiga kiritiladigan xarajatlar;
mahsulot tannarxiga kiritilmaydigan xarajatlar;
1 so‘mlik mahsulot ishlab chiqarish xarajatlarini tahlil etish us- lubi;
1 so‘mlik mahsulot uchun qilingan xarajatlarga ta’sir etuvchi omillar;
xarajatlarni iqtisodiy elementi bo‘yicha tahlil etish uslublari;
ish haqini bank usuli orqali nazorat qilish tartibi;
ish haqini mutlaq farqini aniqlash uslubi;
ish haqini nisbiy farqini aniqlash uslubi;
ishchilar ish haqi fondiga ta’sir etuvchi omillarning hisoblash uslubi;
mehnat unumdorligi bilan o‘rtacha ish haqini tahlil etish uslubi;
materiallar xarajatini tahlili;
sarf me’yorini ta’sirini aniqlash tartibi;
material bahosining o‘zgarish sabablari;
ishlab chiqarish yo‘nalishidagi boshqa xarajatlarni tahlil etish uslubi;
ayrim mahsulot turlari tannarxini tahlil etish uslubi;
mahsulot tannarxini pasaytirish bo‘yicha rezervlarni aniqlash tartibi.
Takrorlash uchun savollar:
Mahsulot tannarxi deganda nimani tushunasiz?
Sanoat korxonalarida mahsulot tannarxini tahlil etishning ahamiyati nimadan iborat?
Mahsulot tannarxini tahlil etishda boshqaruv tahlilining asosiy vazifalari nimalardan iborat bo‘ladi?
Mahsulot tannarxini tahlil etishda foydalaniladigan asosiy axborot manbalari nimalardan iborat?
Bir so‘mlik tovar mahsuloti uchun qilingan xarajat qanday aniqlanadi?
Ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy elementi va kalkulatsion moddalari qanday tahlil etiladi?
Mahsulot tannarxiga qo‘shiladigan material xarajatlari qanday tahlil etiladi?
Mehnat haqi xarajatlari va unga ta’sir etuvchi omillar qanday tahlil etiladi?
Mehnat unumdorligi bilan o‘rtacha ish haqi o‘rtasidagi nisbat qanday tahlil qilinadi?
Material bahosining o‘zgarishini mahsulot tannarxiga ta’siri qanday tahlil etiladi?
Mahsulot tannarxida amortizatsiya xarajatlarining tutgan o‘rni nimalardan iborat?
Tannarxga qo‘shiladigan boshqa turdagi xarajatlar qanday tahlil etiladi?
Ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish yo‘llarini ko‘rsatib bering.
|
| |
Литература - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.144
Основное потребление электроэнергии бытовыми потребителями в стране приходится
на зимний и летний периоды. В энергосистеме зима доставляет ряд неудобств в
электроснабжении потребителей по сравнению с другим временем года. То есть период
нагрузок в энергосистеме увеличивается, а последствия преждевременного выхода из строя
существующего оборудования в системе более часты.
Использование системы «АСУКПЭ» при потреблении электроэнергии потребителями,
что облегчит работу не только потребителей, но и предприятий электроэнергетики. В
настоящее время практически во всех регионах страны полным ходом идет работа по
переходу на «АСУКПЭ».
За счет применения системы дифференцированных тарифов существует порядок
расчета и оплаты электроэнергии в периоды потребления. «АСУКПЭ» имеет множество
преимуществ. Его реализация снижает человеческий фактор при сборе информации о
потребляемой электроэнергии, позволяет получать точную информацию об уровне
потребляемой электроэнергии, улучшает систему обслуживания клиентов.
Плата за электроэнергию, потребленную потребителями в «пиковой нагрузки»,
«полупиковой нагрузки», «ночное» время, производится по системе дифференцированных
тарифов. При применении стратифицированных по времени тарифов основные платежи за
расчетные периоды производятся заранее и выражаются следующим образом:
)
1
(
;
Мах
Д
Д
ХК
P
а
П
здес:
Д
ХК
П
- начальный расчетный период.
𝑎
– основная ставка оплаты тарифных периодов, кВт·сўм;
Мах
Д
P
– «Пик» потребления электроэнергии, указанный в договоре ставка выплат по
периодам, кВт·сўм.
Величина потребления электроэнергии в «пиковые» периоды определяется следующим
выражением:
)
2
(
;
max
суб
мах
сум
P
P
P
P
здес:
мах
сум
P
– потребляется в «пиковые» периоды энергосистемы сумма мощности , кВт;
∆
𝑃
–
рассеяние
мощности
между
потребителем
и
электросетевым
предприятием(полученная информация от АСУКПЭ), кВт;
суб
P
– электроэнергия на договорной основе с потребителями субпотребители,
подключенные к потреблению, но не подключенные к «АСУКПЭ», расчетное значение
мощности, потребляемой в «пиковые» периоды в энергосистеме.
Расход электроэнергии потребителями производился по показателям приборов учета,
установленных по простому тарифу. Исследована зависимость стратифицированной по
времени тарифной системы от «АСУКПЭ» для расчета потребления электроэнергии. В
результате стоимость оплаты потребленной электроэнергии за каждый период позволила
повысить точность расчета.
Программное обеспечение для экспонирования разработано для потребителей
электроэнергии на производственных предприятиях. В результате потребители имеют
возможность контролировать ежедневное, ежемесячное и годовое потребление
электроэнергии.
С помощью разработанной программы можно было прогнозировать объемы суточного,
месячного и годового потребления электроэнергии предприятиями по минимальной и
максимальной киловатт-часам и затратам.
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 159/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.148
konstruksiyalarni qo‘llashi mumkin. Jumladan mazkur ishda qozonxonaning konstruksion tuzilishi va
undagi ishchi parametrlarning aniq qiymatlaridan kelib chiqib yonish jarayonidagi termodinamik
parametrlarning vaqt va fazoviy taqsimotlarini o‘rganish masalasi qo‘yilgan. Bunda asosiy
termodinamik parametr sifatida bosim va xarorat, xamda ularning vaqt va fazo bo‘yicha dinamikasi
taxlil qilinadi. Odatda bunday tizimlarda termodinamik parametrlar isiqlik uzatishning umumiy
klassik tenglamalari orqali beriladi. Lekin so‘nggi yillarda yuqori xaroratli gazli muxitlar
aerodinamikasida issiqlik uzatish jarayonlarini muxitning mikroskpik parametrlari orqali ifodalash
usullari ishlab chiqilmoqda [4]. Ya’ni muxitning mikrostrukturali nobirjinsliliklari (bosim va xaroratga
nisbatan) issiqlik o‘tkazish jarayonlariga ta’sir etishi taxlil etilmoqda. Shu nuqtai nazardan
qozonxonada yuzaga keladigan issiqlik jarayonlarini mikrostrukturasini zamonaviy usullar asosida
o‘rganish muxim axamiyatga ega.
Tajribalarda qozonxona sharoitiga yaqin tyermodinamik muxit modellashtirilib, muxitning
nobirjinslilik xususiyatlari optik usullarda o‘rganilgan. Tajriba natijalariga ko‘ra nobirjinsliliklarning
xarakterli o‘lchamlari issiqlik uzatishning klassik tenglamalarida keltiriluvchi o‘lchamlaridan (bir
necha sanitmetrgacha) ancha kichik bo‘lib, xarorat va bosimga qarab bir necha millimetrgacha
bo‘lishi mumkinligi aniqlandi. Bu esa o‘z navbatida issiqlik uzatilishida va qozonxonalardagi issiqlik
almashinuvi jarayonlarida yanada kattaroq aniqlikda qayta ko‘rib chiqishni taqozo etib,
samaradorlikni oshirishning yangi imkoniyatlarini ochilishi mumkinligi ko‘rsatadi.
Qayd etilgan natijalar yuqori bosimli bug‘ va gazli muxitlar bilan ishlovchi texnologik
qurilmalarda (elektrostansiyalar qozonxonalari, gaz turbinalari, bug‘ turbinalari, xavo va bug‘ orqali
isitish tizimlari va boshqalarda) samaradorlikni oshirishning yangi usullarini yaratishga asos bo‘ladi.
|
| |
Tarqatish modellari - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 155/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)
Private cloud (hususiy bulut) – bu infratuzilma bulutli hisoblashni tadbiq etishda yagona tashkilot doirasida foydalaniladi.
Community cloud (jamoaviy bulut) – bu infratuzilmada bulutli hisoblashdan faqatgina tashkilotning alohida bir jamoasi, (boʻlim) foydalanishi mumkin.
Public cloud (ommaviy bulut) - bu infratuzilma bulutli hisoblash xizmatlaridan keng omma foydalanish imkoniyatiga ega.
Hybrid cloud (gibrid bulut) – bu infratuzilma tarqatish modellarini barchasini oʻz ichiga oladi (hususiy, jamoaviy, ommaviy).
Servis modellari va asosiy yetkazib beruvchi provayderlar
Software as a Service (SaaS) – xizmat sifatida dasturiy taminot.
Istemolchi ushbu modeldan provayder tomonidan bulutli infratuzilmasida ishga tushurilgan ilovadan foydalanadi. Interfeys (veb- brovzer) yoki dastur interfeysi orqali mijoz foydalana olishi mumkin. Isteʻmolchi bulutli infratuzilma asosini boshqarish va nazorat qilish xuquqiga ega, shu jumladan: tarmoqni, serverni, operatsion tizimni, malumotlar bazasini xatto ilovalar parameterlarini oʻzgartirish imkoniyati berilmagan.
5.1.13-rasm. Taqdimlash modellari.
Platform as a Service (PaaS) – xizmat sifatida platforma. Bulutli hisoblash isteʻmolchiga dasturiy platformadan foydalanish uchun ruhsat berilgan model hisoblanadi, bunda quydagi imkoniyatlardan foydalana oladi: operatsion tizim, maʻlumotlar bazasi, amaliy DT, ishlab chiqish vositalari va DT sinovi. Istemolchi uchun, kompyuter platformasiga oʻrnatilgan operatsion tizim, web – ilovalarni ishlab chiqish, tarqatish va boshqarish uchun maxsus vositalar ijaraga beriladi. Istemolchi bulut infratuzilma asosini boshqarish xuquqiga ega emas, shu jumladan: tarmoq, serverlar, operatsion tizimlar yoki maʻlumotlar bazasini xam, lekin tarqatilgan ilovalar va ish olib borayotgan muhit konfiguratsiya parametlarni sozlash imkoniyati mavjud.
|
| |
Ishchilarni ish vaqtidan foydalanishi tahlili

212
1
1
( )
(
)
( ) 601 (257 260) 7,80
14,0
о
о
IVF k
Is
K
K
D
IVF k
ming kishi soat
D
=
×
-
×
D
=
×
-
×
= -
-
v) ish kuni davomiyligi
1
1
1
( )
(
)
( ) 601 257 ( 0,05)
7,7
о
IVF D
Is K
D
D
IVF D
ming kishi soat
D
=
×
×
-
D
=
-
× +
= +
-
55-jadval
Ish vaqtidan foydalanish natijalarini quyidagi jadvalga
joylashtiramiz
Shu jumladan o‘zgarishi
Ko‘rsatkich
Reja
bo‘yicha
Haqi-
qatda
Rejada
n farqi
Is
hc
hi
la
r
so
ni
B
ir
is
hc
hi
ni
is
hl
ag
an
k
un
la
ri
Is
h
ku
ni
da
vo
m
iy
li
gi
H
is
ob
-k
it
ob
da
yo
‘l
q
o‘
yi
lg
an
xa
to
Ish vaqti fondi (IVF),
ming kishi-soatda
1265,2
1212,8
-52,4
-46,6
-14,0
+7,7
+0,5
Ish vaqtini yo‘qotilishi 60,6(46,6+14,0) ming kishi-soatni tashkil
etgan. Ish kuni davomiyligini uzayishi hisobiga yo‘qotilgan soat biroz
qisqarib 52,4 ming soatni tashkil etgan.
Ish vaqtidan foydalanishni kompleks iqtisodiy tahlilida ish vaqtini
unumsiz sarflanishiga katta ahamiyat beriladi. Ish vaqtini unumsiz sarf-
lanishiga brakni tuzatish uchun sarflangan vaqt, texnologik jarayon-
lardagi xatolarni bartaraf etish bilan bog‘liq ish vaqtini sarflari kiradi.
6.5. Mehnat unumdorligi dinamikasi tahlili
Mehnat unumdorligi – ishlab chiqarish samaradorligini ifodalovchi
asosiy ko‘rsatkich, uni oshirish – iqtisodiy o‘sishning asosiy omilidir.
Mahsulot hajmini oshirishda mehnat unumdorligini ulushi yuqoridir.
Mehnat unumdorligi ishlab chiqarish samaradorligini ifodalovchi muhim
ko‘rsatkichlardan biridir.
TABAQALASHTIRILGAN TA’RIFLARNI O’ZBEKISTONDA TADQIQ QILISH

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.143
Vaqt bo‘yicha tabaqalashtirilgan tariflar tizimi qo‘llanilganida yillik iste'mol hajmi bir xil
bo‘lmaydi. Iste'molchilarning elektr energiyaga bo‘lgan asosiy talab davri asosan sutkaning ertalabki
va kechgi davriga to‘g‘ri keladi.
Sutkalik grafikning asosiy hususiyatlari quydagicha:
- notekis grafik (tungi davrdagi minimum yuklamalar davrining, maksimum yuklamalar davriga
nisbati) quydagicha ifodalanadi:
P
P
а
Н
max
min
/
(1)
Yuklamani to‘ldirish koeffisenti (o‘rtacha sutkalik yuklamalar davrining maksimum yuklamalar
davriga nisbati) quydagicha ifodalanadi:
P
P
y
урт
з
max
/
(2)
Shuningdek maksimal yuklamalar davrining soatlar bo‘yicha miqdori quydagicha ifodalanadi:
P
Э
йил
h
max
/
(3)
bunda
Э
йил
- yillik iste'mol qilingan elektr energiyasining miqdori,
P
max
– energiya tizimining yillik maksimum yuklamalar davri.
Vaqt bo‘yicha tabaqalashtirilgan tariflar tizimini amalga oshirish, iste'mol qilingan elektr
energiyasi miqdorini davrlarga bo‘linishiga bog‘liq bo‘ladi. Misol uchun, vaqt bo‘yicha
tabaqalashtirilgan tariflar tizimini qishgi va yozgi davrlarda, sutkaning “pik” soatlariga qarab elektr
energiyasi bahosini o‘zgartirish imkoniyatlari mavjud bo‘ladi.
Bundan tashqari, elektr energiyasi sarfini o‘lchash uchun qimmat bo‘lgan tizimlar (haqiqiy
vaqtdagi o‘lchash, ikki tomonlama aloqa, dasturiy ta'minot va boshqalar) talab qilinadi. Shuning
uchun bunday tariflar tizimini odatda iste'molchilar elektr energiyani iste'mol qilishda o‘zlariga mos
tarif davrlarini tanlash imkoniyatini yaratadi. Shunga qaramay ayrim, korxonalarda mavjud elektr
jihozlar iste'molchilari, aholi turar joylarida esa kondisionerlar, elektr isitgichlarini vaqt bo‘yicha
tabaqalashtirilgan tariflar tizimining “pik” davrlarida iste'mol miqdorini kamaytirmasdan
ishlatishlari kuzatiladi.
Bu esa nafaqat energetika tizimiga balki iste'molchilarning o‘zlariga ham iqtisodiy zarar
keltirishi mumkin Elektr energiyasini uzatishda vaqt bo‘yicha tabaqalashtirilg tariflarning (sutkalik,
haftalik, mavsumiy) farqlanishi, ko‘plab mamlakatlar tomonidan turlicha tariflar ko‘rinishida amalga
oshiriladi.
Kuchli ta‟sir etuvchi zaharli moddalar qo„llaniladigan tashkilotlarda

84
etilgan guruh zvenolari olib boradi. Ular avariya sodir bo‗lgan joy va kuchli ta‘sir
etuvchi zaharli moddaning turi, hudud va obyektning eng xavfsiz yo‗nalishlarini
aniqlaydi. Zarurat bor deb topilganda tuproq, suv va boshqa tashqi muhit
obyektlaridan namunalar oladilar va tahlil qilish uchun laboratoriyaga yuboradilar,
kiyoviy zaharlangan hudud o‗chog‗ida odamlarning holatlarini baholaydilar.
Kuchli ta‘sir etuvchi zaharli moddalarning hudud yoki atmosferaga
tarqalayotganligini aniqlash bilanoq obyekt ishchi va xizmatchilari hamda yaqin
atrofda yashovchi aholiga xavf haqida xabar beriladi. Avariya haqidagi xabarni
eshitgan aholi darhol nafas olish yo‗llarini muhofaza qilish niqoblarini hamda teri
muhofaza qiluvchi eng oddiy kiyimlar (plash, yoping‗ich)larni kiyib olishlari kerak.
Uyda bo‗lgan aholi deraza va darchalarni mahkamlab yopishi, yashash joyiga
tashqaridan havo kirmaydigan qilib berkitishi, elektr isitgich asboblari, gaz o‗choqlari
va boshqa yonayotgan asbob-uskunalarni o‗chirishlari kerak.
Avariya sodir bo‗lgan obyektda birinchi navbatda kuchli ta‘sir etuvchi zaharli
moddalarning to‗kilishi yoki tarqalishini to‗xtatish tadbirlari amalga oshiriladi.
Buning uchun hududga KTZM uzatib berish tizimi yopiladi, jo‗mraklar va boshqa
yopish moslamalari yopiladi. KTZM shikastlangan idishlardan boshqa nuqsonsiz
idishlarga o‗tkaziladi. Ba‘zi hollarda KTZM tarqalishining oldini olish maqsadida
hovuzlar yoki chuqurliklar qaziladi.
Avariya hududlarida aholiga sanitariya ishlovi tashkil qilinadi va o‗tkaziladi.
Qisman sanitar ishlovi zaharlangan zonada yoki zonadan chiqish joylarida
o‗tkaziladi. To‗la sanitar ishlovlari esa sanitar punktlarida o‗tkaziladi.
Ishchilarning kasbi bo‘yicha ta’minlanishi tahlili

|
Ishchilarning kasbi bo‘yicha ta’minlanishi tahlili Pdf ko'rish
|
bet | 138/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docIshchilarning kasbi bo‘yicha ta’minlanishi tahlili
Farqi (+,-)
Ko‘rsatkichlar
Biznes-
reja
bo‘yi-
cha
Haqiqat-
da
Rejaning
bajarilishi, %
Mutlaq,
kishi
Nisbiy, %
1. Bo‘yoq
tayyorlovchilar
240
245
102,08
+5
+2,08
2. Rang tanlovchilar
98
97
98,97
-1
-1,03
3. Bo‘yoq qoruvchilar
56
58
103,57
+2
+3,57
4. Chilangarlar
28
25
89,28
-3
-10,72
5. Boshqa toifadagi
ishchilar
183
174
95,08
-9
-4,82
Jami:
605
599
99,01
-6
-0,99
Jadval ma’lumotlaridan ko‘rinadiki, biz tahlil qilayotgan xo‘jalik
subyektida o‘rganilayotgan davrda jami ishchilar soni biznes-rejada
belgilanganiga nisbatan 6 kishiga kamaygan. Ishchilar sonining kama-
yishiga asosan chilangarlarning 3 kishiga va boshqa toifadagi ishchilar-
ning 9 kishiga kamayganligi sabab bo‘lgan. Korxonadagi ishchilarning
asosiy salmog‘ini bo‘yoq tayyorlovchilar, rang tanlovchilar va boshqa
toifa ishchilari tashkil etgan. Korxona asosiy kasbdagi ishchilar bilan
99,01 foizga ta’minlangan. Bo‘yoq tayyorlovchilar, bo‘yoq qoruvchilar
kasbidagi ishchilar rejaga nisbatan ortiqcha bo‘lgan holda qolgan
kasbdagilar kamaygan. Bunday holatni bo‘lishi ishlab chiqarishni
normal tashkil etishga to‘sqinlik qiladi, natijada belgilangan ish vaqtidan
ortiqcha mehnat sarf qilinishiga va ish haqi fondidan ortiqcha sarfga yo‘l
qo‘yilishiga olib keladi. Ishlab chiqarish natijasi, mehnat unumdorligi
ishchining mehnat stajiga ham bog‘liq. Tahlil etishda uzluksiz mehnat
staji (1-yilgacha, 1-5 yil; 5-10; 10-15; 15-20; 20-25; 25 yildan ortiq)ni
jami ishchilar sonida tutgan ulushi aniqlanadi va tegishli xulosa qilinadi.
|
| |
Ishchilarni ish vaqtidan foydalanishi tahlili va uning

211
Ishchilarning ish vaqti fondi (IVF) ishchilar soni (Is), bir ishchini
yil davomida ishlagan kunlari (K) va ish kuni davomiyligi (D) ni
ko‘paytmalaridan hosil bo‘ladi.
s
IVF I K D
= × ×
1-T «Mehnat hisoboti» shakli ma’lumotlari asosida bir ishchini yil
davomida ishlagan kunlari, ish kunining davomiyligi quyidagicha
aniqlanadi.
‘
‘
‘
Jam i ishchilarni ishlagan kishi
kunlari
K
Ishchilarni ro yxat bo yicha o rtacha sоni
Jam i ishchilarni ishlagan kishi
soatlari
D
Jam i ishchilarni ishlagan kishi kunlari
-
=
-
=
-
54-jadval
Foydalanilgan adabiyotlar

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.149
bo‘lishi asosan mazut xo‘jaligidan va bosh korpusdan (turbinalarning moy sovutgichlaridan va
nasoslarning ayrim qismlaridan)
moyning oqib ketishi hisobiga, elektr texnik qurilmalar
(transformator, kabel va boshqalar)dan va yordamchi xizmatlar (depo, garaj, kompressor xonasi)dan
bo‘lishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Oqava suvlar, IES, FIK, elektr stansiya, atmosfera, yoqilg‘i, atrof-muhit
Elektr energiyaning dunyo miqyosida ishlab chiqarilishi hozirgi rivojlanish bosqichida o‘n yil
davomida ikki baravar ortdi. Demak, yoqilayotgan organik yoqilg‘ining miqdori ham ikki baravar ko‘p
sarflanmoqda. Issiqlik elektr stansiyalari dunyodagi qazilma yoqilg‘ining 40% ga yaqinini
sarflayotganligi atrof-muhitga katta ta’sir ko‘rsatmoqda (1-jadvalda). IESning ta’siri
atmosferaga
yonish mahsulotlaridagi zararli gazlar va kulning mayda, qattiq zarrachalari, kuling va shlakning xalos
qilinishi va ifloslangan oqova suvlar hamda atmosferaga tutun-gazlar va suv havzalariga gidrokul
tashlanishi
tizimlaridan, turbinalarning kondensatorlaridan aylanma suv bilan suv havzalariga
iflosliklarning tashlanishi kuzatilmoqda. Oxirgi jarayon ko‘pincha «issiqlik ifloslanishi» deb ataladi.
1-jadval