nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalanilgan adabiyotlar - Ishlab chiqarishni tashkil etish. Yer, capital, tadbirkorlik faoliyati va mehnat ishlab...

|
Ishlab chiqarishni tashkil etish. Yer, capital, tadbirkorlik faoliyati va mehnat ishlab chiqarish omillari
|
bet | 4/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 85 Kb. | | #101753 |
Bog'liq Asosiy va yordamchi ishlab chiqarishni tashkil etishFoydalanilgan adabiyotlar:
“O’zbekiston Respublikasi aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari xo’jalik xarajatlari va ularda axborot texnologiyalarini varatish xarajatlarini qoplash jamg’armasini tashkil etish va mablag’lami sarflash tartibi to’g’risida” Yo’riqnoma, 2006 yil aprel oyi.
O’zbekiston Respublikasining imtiyozli pensiya ta’minoti va mehnatni muhofaza qilish bo’yicha me’yoriy hujjatlari to’plami. - T “Adolat”. 2006.-724 b.
Abdurahmonov Q.X. Mehnat iqtisodiyoti. Darslik-T. 2009.
Abdurahmonov Q.X, Xolmo’minov Sh.R., ZokirovaN.Q. Perzonalni boshqarish. Darslik-T. 2008.
A.A. Abdullayev, H.A. Aybeshov. “Korxona Iqtisodiyoti” .
Toshkent. “11m ziyo” 2003.
Xudoyberdiyev Z. Xomitov K. “Tadbirkorlik va biznes asoslari’ T. 2009.
U.Parpiyev. I. Salomov. “Bozor iqtisodiyoti asoslari va ishlab chiqarishni tashkil etish”. T. Sharq.1966 yil.
E. Egamberdiyev. “Mikroiqtisodiyot” T. “Ilm ziyo” 2008.
Sh. Shodmonov. T. Jo’rayev. “Iqtisodiyot nazariyasi” T. 2000 yil.
|
| |
Zbekiston respublikasi - bet 154

4.1.9-rasm. “Dvigatel-ishchi organ” tipidagi yuritmalar
292
Bu modullar tarkibiga sinxron elektrdvigatel, IGBT yarimo`tkazgich
(tranzistorlar) asosida qurilgan integrattsiyalangan kuchli invertor, IGBT boshqarish
drayveri va mexatron modulni boshqaruvchi kontroller kiradi.
•
Manba kuchlanishi 220-450 V (DC), 12-14 V (DC).
•
Ishlatish temperaturasi -40
0
C…+70
0
C.
•
Maksimal aylantiruvchi moment: motorda 200 N∙m, reduktor chiqish
valida 1900 N∙m.
•
Maksimal quvvat 60 kVt, nominal quvvat 30 kVt, massa 58 kg.
•
Suyuqlikli sovitish sistemasi.
Solishtirma aylantiruvchi momenti uncha katta bo`lmagan stanoklarda
(kichik o`lchamdagi tokarli, konsol-frezerli, yuqori tezlikli frezerli stanoklarda)
“motor-shpindellar” deb ataluvchi qurilmalar qo`llaniladi. Bu qurilmalarning
yuritmalarning elektrmexanik uzellaridan asosiy ajralib turadigan konstruktiv
xususiyatlari bu – shpindelni bevosita dvigatel rotorida o`rnatilganidir.
Elektrshpindellar. Raqamli dasturli boshqariladigan stanoklar uchun
asbobni avtomatik almashtirish xususiyatiga ega elektroshpindellar (4.1.10-rasm)
quyidagilar bilan jihozlangan:
-
asbobni almashtirishni nazorat qiluvchi sensor;
-
xizmat ko`rsatishni inkor qiladigan gibrid keramik podshipniklar,
permanentli moylash usuli bilan – xizmat muddati 6000 soat;
-
katta tezlikni ta’minlaydigan moylash sistemasi;
-
katta ish unumdorligida ega HF motorlar (sinxron va asinxron);
-
motorlarni himoyalovchi termoviklyuchatel KTВ 84;
-
aniq ishlash uchun vektorli nazorat;
-
elektrshpindel ichidagi sovitish sistemasi;
-
HF motor va podshipniklarni sovitish uchun ichki suyuqli sirkulyator;
-
havo bar’yerli oldingi havo purkagich;
-
asbobni almashtirish vaqtida o`qni tozalash.
|
rasm. Kapillyar bosimning (r)

7.16-rasm. Bog’langan suv miqdorini (ks) jinsning o’tkazuvshanligiga (ko’) bog’liqligi Qumlar: 1 – mayda zarrali, 2
– o’rtasha zarrali; 3 – yirik zarrali, qumlar, ohaktoshlar va dolomitlar; 4, 5 – Tuymaz konining turli ushastkalaridagi qumtoshlar; 6 – Karatashev koni ohaktoshlari (1, 2, 3 egri shiziqlar
P.Jonson bo’yisha, 4, 5, 6 egiri shiziqlar
esa S.Zaks bo’yisha ifodalangan)
Asosiy tayanch so`z va iboralar

Asosiy tayanch so`z va iboralar Friktsion uzatma; tasmali uzatma; shkivlar; yassi va parchin kesimli tasma; zanjirli uzatma; rolikli, vtulkali, tishli zanjirlar
227
Asosiy tayanch tushunchalar * Friktsion uzatma (lot. frictio- ishqalanish) - mexanik energiyani uzatish
uchun o`z orasidagi ishqalanish kuchidan foydalaniladigan kinematik juftlik.
* Friktsion uzatmada harakat yetaklovchi katokdan yetaklanuvchi katokka
ular kontaktlashish joyida paydo bo`ladilagan ishqalanish kuchi ta`sirida uzatiladi.
*
Tasmali uzatma egiluvchan uzatish moslamalariga kiradi. Yetaklovchi
va yetaklanuvchi shkivlardan va ularni aylanib o`tuvchi tasmadan iborat.
Aylanish kuchi shkiv va tasma orasida paydo bo`ladigan ishqalanish kuchi evaziga
paydo bo`ladi. Kerak bo`lgan ishqalanish kuchini hosil qilish uchun tasma tarang
tortilgan bo`lishi lozim.
* Eng ko`p tarqalgan tasmalar – prorezinali tasmalar. Ularning asosiy
elementlari gazlama-rezinali va shnur-rezinali bo`ladi. Ular ichida shnurli
tasmalarning F.I.K. katta, egiluvchanroq va uzoq xizmat qiladi.
Shkivlar
cho`yandan,
po`latdan,
alyuminiy
qorishmalaridan,
plastmassadan va boshqalardan tayyorlanadi. Diametrlari standartlashtirilgan.
* Zanjirli uzatmalar ham egiluvchan ilashish qurilmalariga kiradi. Zanjirli
uzatmalar o`qlari parallel vallarga katta masofalarga, tishli uzatmani ishlata
olmaydigan va tasmali uzatmaning ishonchliligi past bo`lgan holatlarda, aylanma
harakatni uzatish uchun qo`llaniladi.
* Ishlatiladigan zanjir turiga qarab ular quyidagilarga bo`linadi: rolikli
zanjirli; vtulkali zanjirli; tishli zanjirli.
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar 1. Friktsion uzatmaga tushuncha bering.
2. Rostlanadigan friktsion uzatmalar nima?
3. Friktsion uzatmalarning afzalliklarini ayting?
4. Tasmali uzatmaga tushuncha bering.
5. Tasmali uzatmaning klassifikatsiyasini ayting
6. Tasmali uzatmalarni hisoblash qanday amalga oshiriladi?
7. Zanjirli uzatmalarga tushuncha bering.
228
8. Ishlatiladigan zanjir turiga qarab ular qanaqa guruhlarga bo`linadi?
-rasm. Friktsion uzatmalar turlari

217
Friktsion uzatmalarda katoklarni bir-biriga qisish kuchini yaratish kerak
bo`ladi. Bu vazifani, ko`pincha, prujinalar bajarishadi.
3.5.4-rasm. Katoklarni prujina yordamida qisish
Katoklar bir-biriga
F
pr
kuch bilan qisilganda ular kontaklashadigan joyda
ishqalanish kuchi
F
f
paydo bo`ladi, bu kuch aylantiruvchi kuch
F
r
ni hosil qiladi
(3.5.4-rasm). Uzatma normal ishlashi uchun
F
f
≥ F
r
sharti bajarilishi kerak. Bu
shartning bajarilmasligi uzatmani buksovkaga va katoklarni yeyilishiga olib keladi.
Ishqalanish kuchi
F
f
qiymati aylantiruvchi kuch
F
r
dan ilashish zahira koeffitsiyenti
B qiymatiga katta bo`lishi kerak.
B = 1,25...2,0. Katoklar orasidagi ishqalanish
koeffitsiyenti
f o`rtacha quyidagicha bo`ladi: po`lat yoki cho`yan charm teri yoki
ferrodo bilan quruq
f = 0,3 (ferrodo- friktsion, issiqqa chidamli kompozit material);
shuning o`zi moy muhitida
f = 0,1; po`lat yoki cho`yan bilan quruq
f = 0,15; shuning
o`zi moy muhitida
f = 0,07.
“motor-shpindellar” - Zbekiston respublikasi

|
Zbekiston respublikasi Pdf ko'rish
|
bet | 156/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasi“motor-shpindellar” deb ataluvchi qurilmalar qo`llaniladi. Bu qurilmalarning
yuritmalarning elektrmexanik uzellaridan asosiy ajralib turadigan konstruktiv
xususiyatlari bu – shpindelni bevosita dvigatel rotorida o`rnatilganidir.
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
1.
Mexatron modullar strukturasini tushuntiring.
2.
Harakat moduli nima?
3.
Mexatron harakat modullariga qaysi qurilmalar kiradi?
4.
Motor-reduktorlarning oddiy yuritmalarga nisbatan afzalliklari nima?
5.
Intellektual mexatron modul qaysi qismlardan tarkib topgan?
6.
Mexatron modullar klassifikatsiyasini tushuntiring.
O`quv-uslubiy tarqatma materiallariga misollar
▪ Asosiy tayanch so`z va iboralar.
▪ Asosiy tayanch tushunchalar.
▪ Mavzu bo`yicha asosiy rasm va illyusrtatsiyalar
296
§4.2. MEXATRONIK HARAKAT MODULLARI
4.2.1.
Mexatronik harakat moduli tarkibi
Yangi elektron texnologiyalarning rivojlanishi miniatyurali (kichkina)
datchiklar va signallarni qayta ishlovchi elektron bloklarni yaratish imkonini berdi.
Harakat modullari tarkibiga ana shu kichkina datchiklarni va elektron
bloklarni kiritish bilan ularni mexatron harakat modullari (MHM)ga aylantirish
mumkin.
Mexatron modullar “funktsional” kubiklar bo`lib, ulardan murakkab
mexatron tizimlar qurish mumkin.
Avtomatlashtirilgan texnologik operatsiyalarning xususiyatlari ijrochi
harakatlarning hosil qilinadigan kuchlanish, aniqlik va tezliklarga o`ziga xos talablar
qo`yadi. Mexatron modullar o`lchamlarining minimal bo`lish talabi ularni
texnologik mashinalarga o`rnatish kerakligidan kelib chiqadi.
Ularga misol qilib har xil dvigatellar va harakat o`zgartiruvchilar asosida
qurilgan qurilmalarni, reduktorsiz mexatron modullarni, reduktorsiz aylanuvchi
stollarni aytish mumkin.
Hozir qo`lostida bor bo`lgan seriyali ishlab chiqarayotgan komponentlardan
mexatron modullarni sintez qilish texnik va iqtisodiy nosamarali yechimlarga olib
keladi. Shuning uchun o`zining xizmat vazifalariga mos keladigan maxsus
mexatron harakat modullarini loyihalash ratsional hisoblanadi.
MHM tarkibi 4.2.1-rasmda keltirilgan.
|
| |
-rasm. Raqamli dasturli boshqariladigan stanoklar uchun asbobni

295
*
Yuqori momentli deb doimiy magnitdan va o`ramlari elektronli
kommutatsiyadan g`alayonlanadigan o`zgarmas tokli dvigatellarga aytiladi, ya`ni
ular o`zgarmas tok elektrdvigatellari bo`lib, elektrmagnit to`lqinlanish o`rniga
doimiy magnitlardan to`lqinlanish qo`llaniladi.
* Solishtirma aylantiruvchi momenti uncha katta bo`lmagan stanoklarda
(kichik o`lchamdagi tokarli, konsol-frezerli, yuqori tezlikli frezerli stanoklarda)
Yassi tasmali uzatma - Zbekiston respublikasi

Yassi tasmali uzatma
Tasmaning eni evaziga yaxshi ilashishni
ta`minlaydi. Uzatma yasalishi sodda, lekin eni
katta shkivlarni va shkiv o`qlarini paralleligini
talab etadi.
Parchin ko`ngdalang kesimli tasma
Parchin (trapetseidal) ko`ngdalang kesimli
tasmali uzatma, uning profili 40
0
burchak ostidagi
trapetsiya shaklida bo`ladi.
Bunday uzatmalar yuqori kuchlama bilan
ishlaydigan qurilmalarda, m.: metall kesuvchi
stanoklarda, konveyerlarda ishlatiladi.
Vallarining fazoda joylashuvi bo`yicha tasmali uzatmalar quyidagilarga
220
bo`linadi:
1) parallel valli uzatmalar: ochiq (3.5.8-rasm, a), kesishmali (3.5.8-rasm,
b);
2) yarim kesishgan uzatmalar (3.5.8-rasm, c);
3) val o`qlari bir-biriga perpendikulyar joylashgan uzatmalar (3.5.8-rasm,
d).
a) parchin tasmali uzatma;
b) poliparchin tasmali uzatma
3.5.7-rasm. Parchin va poliparchin tasmalar
221
3.5.8-rasm. Tasmali uzatmalarda vallarning joylashuvi
Tasma yasaladigan materiallarga quyidagi talablar qo`yiladi: har xil
kuchlanishlarga mustahkamlik; yeyilishga qarshilik; shkiv bilan ishonchli
ilashish; narxining arzonligi.
Eng ko`p tarqalgan tasmalar – prorezinali tasmalar. Ularning asosiy
elementlari gazlama-rezinali va shnur-rezinali bo`ladi. Ular ichida shnurli
tasmalarning F.I.K. katta, egiluvchanroq va uzoq xizmat qiladi.
Shkivlar
cho`yandan,
po`latdan,
alyuminiy
qorishmalaridan,
plastmassadan va boshqalardan tayyorlanadi. Diametrlari standartlashtirilgan.
Afzalliklari: konstruktsiyasi sodda; katta masofalarga (15 m gacha)
harakatni uzatish imkoniyati; katta aylanish chastotalarida ishlash imkoniyati;
ishining silliqligi va shovqinsizligi; vibratsiya va urilishlarni kamaytirish;
tasmaning sirpanishi evaziga mexanizmlarni ortiqcha yuklamadan himoyalash.
Kamchiliklari: uzatmadagi shkivlarning radial o`lchamlari kattaligi;
tasmalarning uzoq xizmat qila olmasligi; tasmalarning sirpanishi uchun doimiy
uzatish nisbatini ta`minlay olmasligi; val va podshipgiklarda yuklamaning
ko`pligi.
Tasmali uzatmalarning geometrik parametrlariga quyidagilar kiradi (3.5.9-
rasm): shkivlar diametri d
1
va d
2
; o`qlar orasidagi masofa a; tasmaning
hisoblangan uzunligi L
p
; tasmaning kichik shkivni o`rab olish burchagi α
1
.
|
Tasmali uzatmalar - Zbekiston respublikasi

219
Oddiy tasmali uzatmalar
Tasviri
Belgilanishi
Aylana ko`ndalang kesimli tasma
Tasmaning ko`ndalang kesimi va shkivning
botiqligi bir-biriga to`g`ri kelgani uchun yaxshi
ilashishni
ta`minlaydi
va
shkivni
enini
kamaytiradi.
Bunday
uzatmalar,
asosan,
miniatyurali
aniq
ishlaydigan
avtomatik
qurilmalarda ishlatiladi (masalan, avtomatik
rostlash sistemalari). Tasmalar asosan rezinadan
tayyorlanadi.
rasm. Bog’langan suv miqdorining (ks) jins o’tkazuvshanligiga (k

Quyida har qaysi metodni alohida ko’rib chiqamiz.
Bajarilgan tadqiqotlar natijasidan ma’lum bo’lishicha, neftli qatlamlarning suvga to’yinishi jinslarning o’tkazuvchanligi ortishi bilan kamayar ekan. Bunday holat 7.16 va 7.17-rasmlarda aniq tasvirlangan.
Ammo, M.Masket, P.Jons va S.Zaks egri chiziqlarini taqqoslash natijasida shunday xulosa kelib chiqadiki, har bir qatlamning, suvga to’yinishining o’tkazuvchanlikka bog’liqligi o’ziga xos xususiyatga ega ekan. SHu sababli, P.Jons tomonidan tavsiya etilgan mayda, o’rta va yirik zarrali qumtoshlarni hamda ohaktoshlarni suvga to’yinganligini ifodalovchi o’rtacha egri chiziqlardan turli qatlamlarni tavsiflashda foydalanib bo’lmaydi. Binobarin, neft va gaz zaxiralarini hisoblashda ushbu egri chiziqlardan foydalanib qatlamni neftga to’yinganlik koeffisientining qiymatlarini aniqlash mumkin.
O’rganilayotgan aniq qatlam uchun olingan daliliy ma’lumotlar asosida tuzilgan egri chiziqlardan foydalanib qatlamning o’tkazuvchanligi va suvga to’yinganligi oralig’idagi bog’liqlik to’g’risida fikrlash mumkin.
Kapillyar bosim metodining mohiyati quyidagicha. Eritib quritilgan tog’ jinsi namunasi vakuum ostida kerosin yoki suvga to’yintiriladi, so’ngra yarim o’tkazuvchan membranali tsilindrga joylashtiriladi. Agarda namuna suvga to’yingan bo’lsa, tsilindrga havo yoki kerosin haydaladi va bosim asta-sekin oshirib boriladi.
Kapillyar bosim tsilindrdagi bosimdan kam bo’lganda g’ovaklardan suyuqlik chiqib ketishi bois bosim doimo bir me’yorda ushlab turiladi.
Tajriba o’tkazish jarayonida har qaysi bosimda namunadan siqib chiqarilgan suvning miqdori tarozida tortib aniqlanadi. Olingan natijalar asosida kapillyar bosim va bog’langan suvga to’yinganlik orasidagi bog’liqlikni aks ettiruvchi egri chiziq chiziladi. Tajribadan aniqlangan suvga to’yinganlikning eng kam qiymati mazkur tog’ jinsi namunasi tarkibidagi bog’langan suvning miqdorini bildiradi. Kapillyar bosim metodining kamchiligi shuki, bunda tajriba uzoqqa cho’zilib, goho bir hafta davom etadi.
Mexanik tormozli qurilmalar

230
F
pr
=cx=c(x
0
+x
q
)=F
o
+F
q
(3.6.1)
bu yerda
x — prujinaning to`liq deformatsiyasi;
x
0
— prujinani boshlang`ich qisish
deformatsiyasi;
x
d
— prujinaning qo`shimcha deformatsiyasi;
F
0
— prujinaning
boshlang`ich qarshilik kuchi;
F
q
— prujinaning qo`shimcha qarshilik kuchi;
с —
qattiqlik (жесткость), (N/mm) silindrik o`ramli prujina uchun:
𝑐 =
𝐹
𝑥
=
𝐺𝑑
4
8𝑛𝐷
3
G — prujina materiali uchun 2-tur elastiklik moduli (po`lat prujinalar uchun
G=(7,85…8)
⋅10
4
MPa);
d — prujina simi diametri, mm;
D — prujina o`rami
o`rtacha diametri, mm;
n — prujinaning ishchi o`ramlar soni.
Mexatronik harakatchan zvenoni to`xtatish harakatchan zveno kinetik
energiyasi va prujinaning elastik deformatsiyasi potentsial energiyasi bir-biriga teng
bo`lganda sodir bo`ladi:
𝑚𝑣
2
2
=
𝑐𝑥
2
2
rasm. Neftning gazsizlanish jarayonidagi kirishish koeffisienti (

bosim neftning to’yinish bosimidan kam bo’lsa, qatlamdagi sharoitni to’liq ifodalab beradigan sifatli namunani olish juda qiyin bo’ladi. Namuna quduqning sarfi eng
r asm. Qatlam neftining hajmiy koeffisienti (b) bilan to’yinish bosimi (Rt) oralig’idagi bog’liqlik (A.Yu.Namiot va b.). 1
– Tuymaz (devon davri); 2 –
Sokolov Tog’i (devon davri); 3 – Karaton (neokom yarusi)
|
7.10 rasm. Bosim funktsiyasida b va N parametrlari qiymati
|
kam bo’lgan paytda, ya’ni quduq tubidagi bosim yuqori bo’lganda olinadi.
Namunaolgichni quduqqa tushirgunga qadar favvora quvurlari ularga yopishib qolgan parafindan tozalanadi va shablonlanadi. Namunaolgich favvoralanayotgan quduqqa maxsus salnik orqali tushiriladi. Bunda birinchi 50-100 m chuqurlikgacha tezlik 0,5 m/s dan oshmasligi darkor. Namunaolgich quduqqa filtrning o’rta qismiga to’g’ri kelgan chuqurlikgacha tushuriladi va shu yerda 15-20 daqiqa davomida qoldiriladi. Bu vaqtda qatlamdan chiqib kelayotgan neft namunaolgichning ichki qismini yuvadi, shundan so’ng to’sqichlar berkitilib, namunaolgich yuqoriga tortib olinadi.
Quyida namunaolgich to’g’risida ma’lumot keltiramiz.
Namunolgich
neft va gaz quduqlaridagi suyuqlik va gazlardan hamda ichimlik, mineral, sanoatda ishlatiladigan suvlardan, qaynoq bug’ va boshqalardan qazilgan namuna oladigan moslama. Qatlam sharoitida (qatlam bosimi va temperaturasi saqlangan holda) olingan namuna ishonchli hisoblanadi. Namunaolgichning chuqurlikdan (quduq ichida) va qatlamni sinash chog’ida quduq tubi zonasidan namuna oladigan turlaridan foydalaniladi. Birinchi turdagi namunaolgich quduqqa metall trossda lebyodka bilan tushiriladi (lebyodka 1500 m chuqurlikgacha qo’lda va 7000 m gacha mexanizm yordamida harakatlantiriladi).
«O’zbеknеftgaz» Milliy Xolding Kompaniyasi - bet 116

|
«O’zbеknеftgaz» Milliy Xolding Kompaniyasi
|
bet | 116/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasiQatlam neftining hajmiy koeffisienti qatlam nefti tarkibida erigan gazning ko’pligi bilan ajralib turadi. Bunday gazning neft tarkibida bo’lishi uning xususiyatlariga keskin ta’sir etadi: neftning hajmi ko’payadi (goho 50-60% gacha), zichligi kamayadi, qovushqoqligi sezilarli darajada susayadi, shuningdek, turli ajralish chegaralarida sirtqi tarangligi o’zgaradi.
Qatlam neftining hajmiy koeffisienti b deb qatlam nefti hajmining (Vq) olingan neft (Vst) hajmiga bo’lgan nisbatiga aytiladi:
Vk . (7.10) b
Vst
Qatlam neftining hajmiy koeffisienti standart sharoitda 1 m3 ajratib olingan neft qatlam sharoitida qanday hajmni egallashini ko’rsatadi.
Qatlam neftining hajmiy koeffisientiga aksincha bo’lgan qiymat qayta hisoblash koeffisienti bilan ifodalanadi.
1 Vst . (7.11) θ
b Vk
Qayta hisoblash koeffisienti dan neft zaxirasini hajmiy usulda hisoblashda foydalaniladi. Qayta hisoblash koeffisienti qatlamdagi neftning hajmini ajratilgan neft hajmiga keltirishda xizmat qiladi. Neft yer yuzasiga chiqarilganda undan gaz ajralib chiqadi, natijada uning hajmi kamayib ketadi, ya’ni neft kirishadi.
Neftning kirishish koeffisienti ()
ε = Vk Vst ga teng. (7.12)
Vk
Yuqorida qayd etilgan koeffisientlar b, va orasida quyidagi bog’liqlik mavjud:
1 ; (7.13)
θ= =1ε b
ε=1θ= b1 . (7.14)
b
Neftning kirishish va qayta hisoblash koeffisientlarini aniqlash katta ahamiyatga ega. Neftning kirishish koeffisienti ko’pincha 40% ga etadi, shu sababli neft zaxiralarini hisoblashda uni inobatga olish zarur.
Qatlam neftining hajmiy koeffisienti neft namunasini tahlil qilib aniqlanadi. Bu koeffisient taqriban quyidagicha aniqlanadi. Eng avval grafikdan neftning kirishishi % da aniqlanadi (7.8-rasm), so’ngra (7.13) tenglik bo’yicha b va hisoblab topiladi.
9-rasmda ba’zi konlar uchun hajmiy koeffisient qiymatlarining to’yinish bosimiga bog’liqligi ko’rsatilgan. 7.10-rasmda esa neftda erigan gazning va qatlam neftining hajmiy koeffisientlari miqdorining bosim qiymatiga bog’liq holda o’zgarishi keltirilgan. Qatlam neftining hajmiy koeffisientini gazning fraktsion tarkibi yoki gazning zichligi to’g’risidagi ma’lumotlar bo’yicha hisoblash yo’li bilan aniqlash ham mumkin. Ammo qatlam neftini mukammal va aniq tavsiflash uchun neft namunasini chiqarib olib, uni har tomonlama tadqiq qilish zarurdir.
Qatlam neftining xususiyatlarini o’rtacha qiymatlarini tavsiflash uchun namuna olishni loyihalashda shuni nazarda tutish lozimki, qatlam bosimi va temperaturasi sezilarli o’zgarganda neft uyumining yuqori qismidan olingan neftning xususiyatlari uyumning pastki uchastkasidan olinganlaridan keskin farq qiladi. Agarda uyum alohida bloklarga ajralib ketgan bo’lsa, bu farq yanada sezilarli bo’ladi. SHuning uchun neft namunasi uyumning xarakterli hamma uchastkalaridan olinadi.
Chuqurlikdan namuna olishdan oldin quduqni turli rejimda ishlashini o’rganish va qatlam bosimini o’lchash zarur. Agar quduqdagi
|
| |
-rasm. Tasmali uzatmaning geometrik parametrlari

|
-rasm. Tasmali uzatmaning geometrik parametrlari Pdf ko'rish
|
bet | 117/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasi3.5.9-rasm. Tasmali uzatmaning geometrik parametrlari
Tasmaning hisoblangan uzunligi quyidagicha aniqlanadi:
𝑙 = 2𝑎 +
𝜋
2
(𝑑
2
+ 𝑑
1
) +
(𝑑
2
− 𝑑
1
)
2
4𝑎
Tasma uzunligini standart qatordan yuqorida aniqlangan qiymatga yaqin
qiymat tanlab olinadi va o`qlar orasidagi masofa korrekttsiyalanadi.
Tasmaning kichik shkivni o`rab olish burchagi α
1
quyidagicha aniqlanadi
(3.5.10-rasm):
𝛼
1
= 180
0
− 57
0
(𝑑
2
− 𝑑
1
)/𝑎
– yassi tasmali uchun α
1
≥ 150°;
– parchin tasmali uchun α
1
≥ 120°.
3.5.10-rasm. Tasmaning ikkita tarmog`ida ta`sir qiluvchi kuchlar
223
Tasma va shkiv o`rtasida ishqalanish hosil qilish uchun tasmani oldindan
F
0
ga teng kuch bilan
tarang tortish kerak (3.5.10-rasm, a). Qancha kuch F
0
katta
bo`lsa, shuncha uzatmaning tortish xususiyati katta bo`ladi. Uzatma ishlamaganda
yoki salt holatda bo`lganda tasmaning 2 ta tarmog`ida faqat oldindan tortilgan F
0
kuch ta`sirida bo`ladi. Foydali aylanuvchi moment T
1
uzatila boshlaganda
tasmaning tarmoqlarida tortish kuchi o`zgaradi. Yetaklovchi tarmog`ida tortish
kuchi F
1
gacha oshadi, yetaklanuvchi tarmog`ida esa F
2
gacha kamayadi (3.5.10-
rasm, b).
Tasmali uzatmada 2 ta sirpanish hosil bo`lishi mumkin: elastik va
buksirovka. Uzatma normal ishlaganda elastik sirpanish hosil bo`ladi. Elastik
sirpanish yetaklovchi va yetaklanuvchi tarmog`larda tortish kuchi har xilligi
evaziga paydo bo`ladi. Elastik sirpanish koeffitsiyent ξ
t
bilan xarakterlanadi. U
shkivlardagi tezliklar farqini ifodalaydi:
𝜉
𝑡
=
𝜈
1
− 𝜈
2
𝜈
1
Shuning uchun tasmali uzatmalarda uzatish nisbati doimiy bo`lmaydi.
Bundan kelib chiqib tasmali uzatmalarda uzatish soni quyidagicha aniqlanadi:
𝑢 =
𝜔
1
𝜔
2
=
𝑑
2
𝑑
1
(1 − 𝜉
𝑡
)
Tasma tarang tortilmagan bo`lsa u buksovkalanadi, ya`ni tasma shkiv
yuzasi bo`ylab ishqalanishsiz aylanadi. Tasmani tarang tortish uchun har xil
moslamalar ishlatiladi. Masalan, bitta shkiv o`rnatilgan asos harakatchan bo`ladi
(3.5.11-rasm, a), yoki prujinali rolik yordamida tasmani taranglash (3.5.11-rasm,
b).
|
| |
O`quv-uslubiy tarqatma materiallariga misollar

229
konstrutsiyasining soddaligi va kompaktligi; ishlash sharoiti o`zgarganda
xarakteristikalarining stabilligi; temperatura, namlik, tormozlash massasi, tezlikning
o`zgarishlariga kichik sezgirligi; rostlashning mumkinligi; ishlatish va ta’mirlash
qulayligi; narxining arzonligi; minimal gabarit va massasi.
Unda qo`llaniladigan kuchga qarab tormozli qurilmalar
mexanik, elektrik,
gidravlik, pnevmatik va kombinatsiyalashganlarga bo`linadi.
Asosan mexanik va elektrik tormozli qurilmalar mexatronik modullarda
kengroq ishlatiladi, shuning uchun ikkalasini batafsil ko`rib chiqamiz.
Mexanik tormozli qurilmalar
prujinali, rezinali, inertsion va
friktsion
tormozli qurilmalarga bo`linadi.
Elektrik tormozli qurilmalar
elektrmagnitli, induktiv va
gisterezisli hamda
kukunli tormoz uskunalariga bo`linadi.
-rasm. Friktsion tormoz - Zbekiston respublikasi

3.6.7-rasm. Friktsion tormoz mexanizmlari a-barabanli; b-diskli;
1-o`q; 2,6,8,9-kolodkalar;
3,7 -disklar; 4-kulak; 5-
tormoz barabani
Barabanli tormoz qurilmasi detalirovkasi 3.6.8-rasmda keltirilgan. 1 va 3 qismlari qo`zg`aluvchan, 2 qismi – qo`zg`almas. Barabanli tormozga konstruktiv quyidagi elementlar kiradi (3.6.8-rasm): • g`altak stupitsasiga o`rnatilgan baraban;
• ishchi yuzasiga firiktsion nakladka mahkamlangan tormoz kolodkalari;
• kuch hosil qiluvchi porshenli ishchi tormoz silindri;
• kolodkalarga mahkamlangan va ularni faol bo`lmagan vaqtida ushlab
turuvchi prujinalar;
• stupitsaga o`rnatilgan tormoz shiti;
• tormoz kolodkalarning pastki tayanchi;
240
• tormoz kolodkalarini ushlovchi tayanch;
• tormozni to`xtatish mexanizmi.
Ishlash printsipi: haydovchi tormoz pedaliga bosishi bilan sistemada ishchi
bosim hosil qilinadi. Suyuqlik ishchi silindr porshenlariga ta’sir qiladi. Porshenlar
tortuvchi prujinalar kuchini yengib tormoz kolodkalarini harakatga keltiradi.
Kolodkalar barabanning ishchi yuzasiga yopishib uning aylanishini sekinlashtiradi.
Baraban ishchi yuzasi va kolodkalar orasida ishqalanish kuchi natijasida g`altakning
tormozlanishi yuzaga keladi. Tormoz pedalini bosmaganda tortuvchi prujinalar
kolodkalarni birlamchi holatiga qaytaradi.
3.6.8-rasm. Barabanli tormoz qurilmasi detalirovkasi Dasturlangan to`xtatish nuqtalariga va chiqish zvenosi (porshen yoki silindr)
tezligini rostlash imkoniga ega bo`lgan tormozlash qurilmalarini (pozitsionerlar)
yaratish uchun dvigatel ichida o`rnatilgan friktsion mexanizmlar qo`llaniladi. Ular
porshen yoki silindr ichida o`rnatilgan bo`lib, silindr, shtok yoki boshqa aylanma
detallar bilan o`zaro ta’sirlashadi.
241
Pozitsionerning chiqish zvenosini dasturiy to`xtatish uchun boshqariladigan
friktsion qurilmalar ishlatiladi. Ular o`zining shaxsiy yuritmasiga ega va boshqaruv
tizimi buyruq`iga muvofiq u tormozni yopadi yoki ochadi.
-rasm. Motor-variator-reduktorlarning umumiy komponovkalash

291
katta
yuklamalarga
chidamliligi
bilan
ajralib
turadi.
Elektrmagnitli
dvigatellardagidek ishlash vaqtida isib ketadigan qo`zg`alish o`ramining yo`qligi
tufayli doimiy magnitli bu dvigatellarda isish ancha kam.
Yuqori momentli dvigatellar yuritmalarida reduktorning bo`lmasligi
quyidagi afzalliklarni keltirib chiqaradi:
-
konstruktsiyaning kompaktliligi va modulliligi, material hajmining
kamayishi;
-
tirqishlar yo`qligi tufayli yuritmaning aniqlilik xarakteristikalarining
yuqoriligi;
-
mexanik
transmissiyadagi
ishqalanishlarning
yo`qligi
tufayli
pozitsiyalash va nochiziqli dinamik effektlar noaniqliklarining kamayishi ;
-
rezonansli chastotaning oshishi.
Mexatronikada harakat modullarining muhim rivojlanish bosqichlaridan biri
bu –
“dvigatel-ishchi organ” tipidagi modullarni ishlab chiqishdir. Ishlash
ob’ektlariga ishchi organning maqsadga muvofiq ta’sir etishni amalga oshiruvchi
texnologik mexatronika tizimlari uchun ushbu konstruktiv modullar katta
ahamiyatga ega.
“Dvigatel- ishchi organ” tipidagi modullardan har xil turdagi o`zi yurar
vositalar (elektrvelosipedlar va elektrmobillarda, robokar va mobil robotlarda hamda
b.da) yuritmalarida keng qo`llaniladi.
Updates und Patches - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

3.4.5 Updates und Patches
DNF99737
NW4SP9.EXE 80.3 MB 13.11.00 NetWare 4.x Support Pack 9
Update für alle NW 4.11 und 4.2
Versionen; multilingual
DS621.EXE 690 KB 30.07.03 NDS Version 6.21 für NetWare 4.11 und 4.2
nur mit SP9 zusammen benutzen
Beachten Sie, dass Sie bei der Installation des Service Packs 9 unbedingt auch das NLS Update durchführen, da der Server nach dem Update zwingend darauf angewiesen ist.
Dieser Patch ist auch nicht für (Intra)Netware for Small Business 4.11 gedacht, weil auch diese Version von Novell nicht mehr supported wird, läuft aber, wenn man die Original SERVER.EXE mit LSWAP manuell mit dem neuen LOADER.EXE patcht.
Für NetWare 4.10 ist eine Vielzahl von einzelnen Patches notwendig, wobei diese Version von Novell schon lange nicht mehr unterstützt wird. Die aktuellen Patches finden Sie noch auf der Minimum Patch List von Novell aufgelistet.
Diese Patches sind auf der Service CD für NetWare 3.x/4.x und natürlich im Internet bei Novell zu erhalten.
|
-§. Yig‘ish chizmalarida armaturalarning ayrim

20-§. Yig‘ish chizmalarida armaturalarning ayrim
qismlarini tasvirlash
Amaliyotda turli konstruksiyali armaturalarning yig‘ish chizmalarini
tuzishga va o ‘qishga to‘g ‘ri keladi.
Armaturalar deganda quvurlardan o ‘tuvchi gaz yoki suyuqlikni ber-
kitadigan, ochadigan yoki rostlaydigan moslamalar tushuniladi. Ular
konstruksiyalari va turlariga qarab
ventillar, jo 'mraklar va to'sqich
(.
zadvijka)larga bo‘linadi.
Armatura qismlariga
qistirma, zichlagich, halqa, salnikli moslama,
klapan (zolotnik) va shpindelning o'zaro birikishi, chambarakning
shpindelga kiydirilishi kabilar kiradi.
350
11.47-shakl.
11.48- shakl.
11.50-shakl.
Zichlagich halqani joylashtirish. Kalapanga yumshoq (elastik)
zichlagich halqa (qistirma) gayka va shayba yordamida biriktiriladi
(11.47-shakl).
M o‘tadil haroratda ishlatiladigan metall halqalami koф usga presslash
(iskanjalash) yo‘li bilan o ‘tqazish mumkin (11.48-shakl).
Harorat tez o ‘zgarib turadigan sharoitda ishlatiladigan ventillarda m e
tall halqalaming xizmat muddatini oshirish maqsadida, ular korpusga
коф из yoki halqaning deformatsiya qilinishi hisobiga o ‘tqaziladi
(11.49-shakl).
Halqa o‘ta qattiq metalldan yasalganda, uni koф usga rezba yordamida
o ‘tqazish mumkin (11.50-shakl).
Klapanni shpindelga biriktirish. Shpindelning kallagiga biriktirlgan
klapan yoki zolotniklar erkin harakat qilishi lozim.
Kichik o ‘timli (quvur diametri 55 mm dan kichik) ventil va zad-
vijkalarda 11.51-shaklda ko‘rsatilgandek, turli usullarda klapanni shpin
delga qisish, simdan yasalgan halqalar yordamida yoki surib kiritiladigan
va chiqariladigan qilib bajariladi.
351
Katta o ‘timli (quvur diametri 55
mm dan katta) ventil vazadvijkalarda
klapan turli konstruksiyalarda shpin-
dellarga biriktiriladi.
Ish jarayonida gaykalar o ‘z-
o ‘zidan buralib ketmasligi uchun
stoporlash shaybalari ishlatiladi. Ar-
maturalar yuqori harorat (bug1, gaz)
sharoitida tatbiq qilinsa, klapanlar
shpindellarga shariklar yordamida
11.53-shakl.
biriktiriladi (11.52-shakl).
Salniklam ing tuzilishini tasvirlash (11.53 va 11.54-shakllar). Sal-
niklar armaturalaming harakatlanuvchi qisimlarida suyuqlik tashqariga
sizib chiqib ketmasligini ta’minlashda qo ‘llaniladi.
Salniklarda tiqmalar kanop tola va jundan qilingan iplardan yoki
asbest, teri, rezinadan qilingan halqalar yig‘indisidan tashkil topadi.
Y ig ish chizmalarida salniklaming tuzilishi tasvirlanganda qisuvchi
vtulka bilan ustama gayka va salnik qopqoqlari shartli ravishda eng
chetki boshlang‘ich vaziyatda ko‘rsatiladi.
Salniklarda tiqmalarni vtulka va ustama gayka yordamida yoki rezbali
vtulka orqali qisish mumkin (11.53-shakl,
a). Bundan tashqari tiqmalar
salnik qopqog‘i bilan ham qisiladi (11.53-shakl,
b ).
Salnik qopqogM
katta o ‘timli armaturalarda tatbiq qilinib, ular turli usullarda: shpilkalar,
turli kallakli tashlama boltlar yordamida mahkamlanadi (11.54-shakl).
1-variant
2 -v a ria n t
3 -v a ria n t
i- v a r ia n t
a )
b)
11.54- shakl.
353
|
Bir fazalı - Microsoft Word II -an imp.+

Bir fazalı iki yarımperiodlu düzləndirici. İki yarımperiodlu düzləndirici sxemində dəyişən siqnalın həm müsbət, həm də mənfi hissəsi (yarımperiodu) iştirak edir, yəni yük cərəyanı giriş siqnalının hər iki yarımperiodunda axır. Ona görə də, sxem üçün iki diod və ortaq nöqtəsi olan transformator tələb olunur. Orta nöqtə sxemin ümumi nöqtəsinə qoşulur (torpaqlanır) (şəkil 7.4). Transformatorun ikinci dolağındakı tam gərginlik qida mənbəyinin çıxış gərginliyinin iki qat qiymətinə bərabər olur.
Şək. 7.4. Bir fazalı iki yarımperiodlu düzləndirici
Süzgəcin kondensatorları bir yarımperiodlu sxemə nəzərən iki dəfə tez dolurlar, çünki köməkçi R yük müqavimətindən hər iki yarımperiodda eyni istiqamətdə cərəyan axır. Ona görə də, döyünmələrin tezliyi iki dəfə çox olur. Bu halda çıxış gərginliyinin hamarlanması dərəcəsi bir fazalı bir yarımperiodlu düzləndiriciyə nəzərən iki qat yüksək olur.
İki yarımperiodlu körpü düzləndiricisi. Körpü sxemi ortaq nöqtəsi olmayan transformatordan istifadə etməklə iki yarımperiodlu düzləndirmə almağa imkan verir (şəkil 7.5).
Müsbət yarımperiodda, yəni transformatorun ikinci dolağının yuxarı ucu müsbət olduqda, cərəyan ikinci dolağın yuxarı ucundan VD2 diodu vasitəsilə yükdən və yaxud köməkçi R yük müqavimətindən, VD4 diodundan ikinci dolağın aşağı ucuna doğru axır. Mənfi yarımperiodda, yəni transformatorun
ikinci dolağının aşağı ucu müsbət olduqda, cərəyan dolağın aşağı ucundan VD3 diodu, R1 müqaviməti və VD1 diodu vasitəsilə dolağın yuxarı ucuna axır. Hər iki yarımperiodda R1 müqavimətindən eyni istiqamətdə cərəyan axır. Odur ki, iki yarımperiodlu düzlənmə alınır. Bu sxem döyüntünün daha yüksək tezliyini və onun səmərəli süzülməsini təmin edir. Çıxış gərginliyinin böyük qiymətlərində bu sxem daha səmərəli olur.
Şəkil 7.5. İki yarımperiodlu körpü düzləndiricisi
Əgər düzləndiricinin körpü sxemi ortaq nöqtəsi olan qida gərginliyi ilə birlikdə istifadə olunarsa, hər cüt diodların orta nöqtələrini yük müqaviməti vasitəsilə giriş mənbəyinin orta nöqtəsinə qoşduqda, düzləndiricinin çıxışında qiymətcə bərabər, işarəcə əks olan gərginliklər alınır. Orta nöqtəsi olan qida gərginliyi üçün körpü sxemi şəkil 9.6–də göstərilmişdir. Düzləndiricinin belə sxemi ƏG istifadə olunan qurğularda tətbiq edilir.
Şək. 7.6. Orta nöqtəsi olan qida gərginliyi üçün körpü sxeminin qoşulması
|
-shakl - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

ketsa, klapan
3 itariladi, m e’yorga
kelganda klapan prujina yordamida
yana o ‘z joyiga qaytadi.
Klapanni detallarga ajratish tarti-
bi bilan tanishiladi. Qopqoq va vint,
korpusdan burab chiqarilgandan ke
yin u bilan klapan, prujina va tayanch
detallar otilib chiqib ketmasligi
uchun sozlovchi vint biroz orqaga
buralib, prujina bo‘shatiladi. Keyin
sozlovchi vint tashqariga burab chi-
qariladi.
Klapanni yig‘ish uchun oldin
sozlovchi vint burab kiritilgandan
keyin unga tayanch o ‘matiladi, pru
jina tayanchga kiydiriladi, klapan
esa korpusga kiritilib, vint esa kor
pusga burab kiritiladi. So‘ngra pru
jina kuchi kerakli m e’yorda vint
yordamida sozlanadi va gayka bilan
mahkamlanadi.
Klapanning har bir detali diqqat bilan o ‘rganilib chiqiladi. Uning
detallashtirilgan
ishchi
chizmalari
11.45-shaklda, yaqqol tasviri
11.46- shaklda berilgan.
11.46-shakl.
Hamarlayıcı süzgəclər - Microsoft Word II -an imp.+

|
Microsoft Word II -an imp.+
|
bet | 92/142 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #255298 |
Bog'liq Microsoft Word II -an Hamarlayıcı süzgəclər
Ümumi məlumatlar. Düzlənmiş sabit gərginliyin döyünmələri elektron qurğularının, həmçinin, radioelektron apparaturanın işini pisləşdirir, yaxud, onların işini qeyri mümkün edir. Müxtəlif istehlakçılar (tələbatçılar) üçün döyünmə əmsallarının yolverilə bilən qiymətləri müəyyənləşdirilmişdir.
Düzlənmiş gərginliyin döyünmə əmsalı Kd01 aşağıdakı kimi təyin edilir:
Kd01=U01т/U0, yaxud Kп01% =(U01т/U0 )·100% (7.5)
Döyünmə əmsalı düzlənmiş gərginliyin əsasən, 1-ci harmonikasından asılı olduğundan, adətən, onu 1-ci harmonikaya görə təyin edirlər. Ona görə də sadələşdirmək məqsədilə döyünmə əmsalını sonrakı ifadələrdə Kd işarələmək məqsədə uyğundur.
Döyünmə əmsalı Kd < 0,1% olduqda kiçik, 0,1%-dən 1%-ə qədər orta, Kd
> 1% olduqda böyük hesab olunur. Məlum düzləndirici sxemlərinin döyünmə əmsalı 157%-dən (biryarımperiodlu birfazalı sxem üçün) 5,7%-ə qədər (üçfazlı körpü sxemi üçün) həddə yerləşir. Bu qiymətlər, adətən, yol verilə bilən qiymətlərdən çox böyükdür. Kd – nin qiymətini yolverilən qiymətlərə qədər azaltmaq üçün hamarlayıcı süzgəc tətbiq olunur. Süzgəcin düzlənmiş gərginliyin döyünmələrini azaltmaq qabiliyyəti q ilə işarə olunan hamarlama əmsalı ilə təyin olunur.
Ümumi halda
q = Kd.gir./Kd.çıx. (7.6)
burada Kd.gir. və Kd.çıx - süzgəcin girişində və çıxışındakı döyünmə əmsalıdır.
Süzgəclərə qoyulan əsas tələbdən – düzlənmiş gərginliyin döyünmələrinin hamarlanması vəzifəsindən başqa süzgəcə aşağıdakı tələblər qoyulur:
Süzgəcdə gərginlik itkisi və gərginliyin sabit toplananının düşküsü minimal olmalıdır, yəni o, minimal ölçülərdə, kütlədə və qiymətdə ən böyük f.i.ə.-yə malik olmalıdır;
Süzgəc tələbatçının işinə təsir etmir;
Süzgəcin yaratdığı xarici elektromaqnit sahələri elektron qurğularının, radio qurğuların işini pozmamalıdır.
Keçid prosesləri zamanı süzgəc elektroqida mənbəyinin və tələbatçının elementləri üçün yol verilə bilən hədləri aşmayan gərginlik artmaları və ifrat cərəyanlar yaratmamalıdır;
Süzgəcin müxtəlif budaqlarında (manqalarında) düzlənmiş gərginliyin döyünmələrinin kəskin artmasına gətirib çıxaran rezonans hadisələrinin yaranmasından qaçmaq üçün onun məxsusi tezliyi döyünmələrin əsas tezliyindən olduqca az olmalıdır;
Verilmiş temperatur diapazonunun hüdudlarında süzgəc yüksək etibarlığa malik olmalıdır.
Hamarlayıcı süzgəcləri təşkil olunduğu elementlərə görə, onların birləşmə sxeminə görə və budaqlar adlanan bu elementlərin sayına görə fərqləndirirlər.
Sadə birbudaqlı (birmanqalı) süzgəclər kondensatordan, yaxud, induktivlik sarğacından, mürəkkəb süzgəclər induktivliklərin, kondensatorların, rezistorların birləşməsindən ibarətdir. Mürəkkəb çoxbudaqlı süzgəc bir neçə sadə süzgəcdən ibarət olur.
Ən geniş tətbiq olunan süzgəclər C – tutum, L – induktiv, LC – induktiv- tutum, RC – rezistiv-tutum süzgəcləridir.
|
| |
Bir fazalı bir yarımperiodlu düzləndirici

Bir fazalı bir yarımperiodlu düzləndirici. Sadə biryarımperiodlu düzləndirici ardıcıl qoşulmuş gərginlik mənbəyindən, dioddan və aktiv müqavimətdən (yük müqavimətindən) ibarətdir. Fərz edək ki, diod idealdır və
giriş gərginliyi sinusoidal qanunla yəni,
U gir
Um sin t
qanunu ilə dəyişir.
Diodun anodunda gərginliyin müsbət qütbü olduqda dioddan yükün müqavimətinə tərs mütənasib olan cərəyan axır. Anodda mənfi qütblü gərginlik olduqda diod bağlıdır və dövrədən cərəyan axmır. Nəticədə Ry müqavimətində bir istiqamətli döyünən İy cərəyanı axır. Ry müqavimətində yarımsinusoidal
formalı gərginlik impulsları əmələ gəlir. 0 < t < T/2 intervalında yarımkeçirici diod VD düz istiqamətdə sürüşüb və yük rezistorundakı gərginlik və cərəyan giriş siqnalını təkrarlayır (Şəkil 7.2). T/2 < t < T intervalında D diodu əks istiqamətdə sürüşüb və yükdəki gərginlik və cərəyan sıfıra bərabər olur.
Şəkil 7.2. Bir fazalı bir yarımperiodlu düzləndirici
Verilmiş giriş gərginliyinin tək yarımperiodunda, yəni 2k t 2k 1
halında, düzlənmiş cərəyan yük rezistorunda gərginlik düşküsü yaradır. Bu gərginliyin orta qiyməti
yük ..ort.
T2
1
T yük
T2
1
T m
U
T 0 m
U U
0
dt
U sin t dt
0
m cost T U /
(7.4)
olur.
Şəkil 7.3- də göstərilən ikinci qida mənbəyi diod düzləndiricisindən və süzgəcdən ibarətdir.
Şəkil 7.3. Bir fazalı bir yarımperiodlu düzləndirici
VD diodunun katodu süzgəcin C1 kondensatoruna və L1 drosselinə qoşulmuşdur. C2 kondensatoru sabit cərəyan döyüntülərini hamarlamaq üçündür. Qida mənbəyinin çıxışına R müqaviməti qoşulmuşdur. Bəzi sxemlərdə çıxış birbaşa yükə qoşulur. R müqaviməti (bu halda R köməkçi yük müqaviməti adlanır) çox az cərəyan işlətdiyindən çıxış siqnalının stabilləşdirilməsi funksiyasını da yerinə yetirir. R müqaviməti bir neçə çıxışı olan bir rezistordan və yaxud ardıcıl qoşulmuş bir neçə rezistordan ibarət ola bilər. Real sxemlərin çıxışında siqnalın döyünmələri (amplitud dəyişməsi) baş verir. Döyünmələrin qiyməti süzgəcdən asılıdır.
|
Chizmalarni o‘qish - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

|
‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi Pdf ko'rish
|
bet | 91/237 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 13,35 Mb. | | #116299 |
Bog'liq Chizmachilik.I.Raxmonov. 2016Chizmalarni o‘qish. Tayyor chizinaga qarab, huddi ta’rifi yozilgan-
dek, detal haqida batafsil m a’lumot olishga harakat qilinadi. Detaining
chizmasini sinchiklab ko‘rgan sari u haqida yana ham to ‘laroq tasavvur
hosil qilinadi. Chizmani o ‘qish jarayoni chizmachilikni yaxshi o ‘rga-
nishga yordam beradi. Fazoviy tasaw um i yaxshi o ‘stirishga va chizma-
lardagi barcha shartliliklami to‘laroq o ‘zlashtirishga imkoniyat yaratadi
va o ‘quvchi tomonidan chizmani tez o'qiy olish qobiliyatini o ‘stiradi.
Umuman, chizmalarni o ‘qish - chizmada tasvirlangan detaining shak-
lini to‘la tasavvur qilishga va uning konstruktiv xususiyatlarini aniqlash
ga, chizmaga qo‘yilgan hamma oMchamlami o ‘qishga, ular detaining
qaysi qismiga oidligini aniqlashga o'rganishdir. Bulardan tashqari, chiz
mani o ‘qish natijasida detaining nomi, u qanday materialdan tayyorlan-
ganligini va chizmaning masshtabini aniqlab olishga yordam beradi.
Chizmani o ‘qishda eng qiyin tomoni tasvirlangan detaining umumiy
shaklini tasavvur qilishdir. Buning uchun mumkin qadar ko‘proq chiz-
malami tahlil qilishga o ‘rganish zarur.
K o‘pincha detallar ikkita ko'rinishda chiziladi. Bunday chizmalarni
o ‘qish chizmada tasvirlangan detaining yaqqol tasvirini chizish yoki
uning uchinchi ko ‘rinishini yasash yo ‘li bilan amalga oshiriladi.
4.1 4-shaklda detaining berilgan ikkita k o‘rinishiga asoslanib uchinchi
ko‘rinishini aniqlash uning bosh va ustdan ko‘rinishlari orqali berilgan.
Detaining chapdan ko‘rinishini aniqlash joyiz bo‘lsa, darhol detal qan
day geometrik jism lardan tuzilganligi tahlil qilinadi. Detal asosi to ‘g ‘ri
to'rtburchakli prizma, uning ustida silindr, kesik konus bilan yakunlan-
gan, markaziy o ‘q bo‘yicha silindrik teshik qo‘yilgan. Umumiy tayyor-
garlikdan keyin detaining uchinchi, ya’ni chapdan ko ‘rinishini aniqlash
ga o ‘tiladi. 4 .1 4 -shaklda bu jarayon bosqichlarda to‘liq ko‘rsatilgan
bo‘lib, har qaysi bosqich yo‘g‘on chiziqlarda chizilgan.
Birinchi bosqich. Detallaming ostki asosiy A o icham da chiziladi
(4.14-shakl,
a).
lkkinchi bosqich. В o ‘lchamdagi silindr chiziladi (4.14-shakl, b).
Uchinchi bosqich. В o ‘lchamdagi silindr ustiga uchi С o ‘lchamli ke
sik konus va silindrik teshik chiziladi (4.14-shakl,
d).
Agar detaining oldin yaqqol tasvirini chizib olganimizda, uning
uchinchi ko‘rinishini aniqlab chizish yana ham osonlashar edi. 4.15- shakl,
a da ko‘rinishlari berilgan detaining yaqqol tasvirini chizish (4.15-shakl,
14b
|
| |
-shakl.
A
a)
'SN
'/31
b)
4.18-shakl

4.17-shakl.
A
a)
'SN
'/31
b)
4.18-shakl.
ning detal konturiga nisbatan tashqi tomonlarida yoziladi (4.18-shakl,
a).
Yo‘nalishning shakli va o ‘lchamlari 4.18-shakl,
b da ko‘rsatildi.
Kesuvchi tekisliklaming proyeksiyalari tekisliklariga nisbatan egalla-
gan vaziyatiga qarab qirqimlar uch hil: frontal, profil va gorizantal
bo‘ladi. Bulardan tashqari qo‘shimcha tekisliklarda qiya qirqimlar ham
bajariladi. Qirqimlaming turidan qat’iy nazar ular oddiy va murakkab
bo‘ladi.
Oddiy qirqim. Detaining ichki tuzilishini bitta tekislik orqali
ko‘rsatish mumkin bo‘lsa, bunday qirqim oddiy hisoblanadi. 4 .17-shakl
da oddiy qirqim hosil qilish ko‘rsatilgan bo ‘lib,
P\\V bo‘lgani uchun u
frontal qirqim deyiladi.
149
L T и
4.19-shakl.
4 .2 2 -shakl.
150
Qirqim detaining chapdan ko‘rinishida bajarilsa,
profit qirqim deyila
di (4.19-shakl). Kesuvchi tekislik
H proyeksiyalar tekisligiga parallel
o'tkazilsa,
gorizontal qirqim hosil bo'ladi (4.20- shakl). Kesivchi tekislik
proyeksiyalar tekisliklaridan biriga, masalan,
H ga qiya o'tkazilsa, qiya
qirqim hosil bo'ladi (4.21-shakl).
Simmitriya o'qiga ega bo'lgan detallarning chizmalarida qirqim tas-
virlanmoqchi bo'lsa, ko'rinishning yarmi bilan qirqimning yarmini bir-
lashtirib tasvirlash mumkin (4.22-shakl). Ulami chizmada shtrix-punktir
chiziq ajratib turadi. Shuningdek , detaining ko'rinishi bilan qirqimni,
butun detalni etnas, balki uning bir qismini, agar bu qism aylanish sirti
bo'lsa, simmitrya o'qi orqali ajratishga ruxsat etiladi (4.23-shakl).
Asosiy ko'rinishda detal ko'rinishining yarmi bilan qirqimning yarmi
qo'shib tasvirlangan bo'lsa, chapdan ko'rinishda ikkita qirqim
A-A va
B-B larning yarmini birlashtirib tasvirlash ham mumkin (4.24-shakl).
Bunday hollarda ham ikkala qirqimni simmetriya o 'q chiziq - shtrix-
punktir chiziq ajratadi.
Detaining ba’zi elementlari ko'rinishning yarmi bilan qirqimning yar
mini qo'shib tasvirlashga imkon bermaydi yoki xalaqit qiladi. Bunday
paytlarda ko'rinishning qismini qirqimning qismi bilan birlashtirib tas
virlashga to 'g 'ri keladi va ular to'lqinsim on chiziq bilan ajratib ko'rsa-
tiladi (4.25-shakl,
a va b). Bu yerda birinchi holatda tashqi qirra saqlan-
gan bo'lsa, ikkinchi vaziyatda ichki qirra ochib ko'rsatildi. Har ikkala holda
ham ko'rinish yoki qirqimning qisimlari qanchaligiga ahamiyat berilmaydi.
151
|
NetWare 4.1x Login Script Kommandos

3.4.6 NetWare 4.1x Login Script Kommandos
DNF05316
Es gibt eine Liste aller Variablen, die von Netware 4.1x in Login Scripts unterstützt werden, im Internet bei http://www.connectotel.com/netware/ oder in der TID 10020568.
Beispiele:
• WRITE "File Server : %FILE_SERVER"
• WRITE "Full Name : %FULL_NAME"
• WRITE "Home directory : %HOME_DIRECTORY"
• WRITE "Login Name : %LOGIN_NAME"
• WRITE "Postal Office Box : %POSTAL_OFFICE_BOX"
• WRITE "Surname : %SURNAME"
Umgebungsvariablen werden folgendermaßen abgefragt:
• WRITE "COMSPEC : ";
• WRITE "NWLANGUAGE : ";
• WRITE "TZ (Timezone) : ";
3.4.7 Lizenzierung
DNF95705
Das Eintragen neuer Lizenzen oder Löschen von bestehenden Lizenzen geschieht an der Server Konsole über INSTALL.NLM (bzw. NWCONFIG.NLM bei NW 5.x) im Punkt Lizenzen (bzw. License option).
Dabei müssen Sie sich aber als Admin bzw. anderer Benutzer mit genügend Rechten anmelden, wobei Sie unbedingt Ihren Kontext mit angeben müssen.
Also nicht nur ADMIN, sondern CN=ADMIN.O=organisation bzw. CN=ADMIN.OU=unterorg.O=organisation, wenn der Admin in einer OU steht.
Beachten Sie auch, dass Sie bei der NW 4.10 nur jeweils die letzte Lizenz (mit F8) entfernen können, bei den aktuellen Versionen beliebige Lizenzen.
Bei NetWare 4.10 und IntranetWare kann man auch mehrere Vollversions-Lizenzen zusammen installieren, bei der Small Business Version ist das nicht möglich. Dort können nur spezielle Erweiterungslizenzen verwendet werden.
Weiterhin kann man Lizenzen für NW 4.10, 4.11, 4.2 und NW 5 nicht mischen. Auch sollte nie das INSTALL.NLM von einer anderen Version verwendet werden (insbesondere nicht zwischen normalen und Small Business Versionen), weil sonst das Einspielen der Lizenzen nicht klappt.
Verweis: "NDS in gemischten NW 4 und NW 5 Netzen"
|
-shakl.
Kesimlar - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

k o‘rsatadi va kesim ham bir xil yozuv
bilan ta’minlanadi (4.34-shakl,
a). Us-
tiga chizilgan va tasvirlararo kesimda
kesuvchi tekislik izi - uzuq chiziq chizilib
u belgilanmaydi (4.34-shakl,
b va
cl).
Kesuvchi tekislik aylanish sirti mar-
kaziy o ‘qi orqali kesib o ‘tsa, kesimda
aylanish sirti konturi to ‘liq ko ‘rsatiladi
(4 .3 5 -shakl,
a va
b). Bitta detalga te
gishli bir nechta bir xil kesimlar uchun
kesuvchi tekisliklar izi bir xil harflar
bilan
belgilanadi
va
chiziladi
(4.36- shakl).
И ri И И
A-A
-§. Buyumning yig‘ish chizmalarini o ‘qish

asosiy ko‘rinishlarida uning o ‘qib bo‘lmaydigan tomonlari to ‘g ‘risida
qo‘shimcha m a’lumotlar berilgan bo‘ladi;
5)
yig‘ma buyumni qismlarga ajratish va yig'ish tartibini o ‘rganib
chiqish tavsiya etiladi. Ajratib chiziladigan detallaming geometrik
shakllari o ‘rganilayotganda ulardagi har bir elementning nima uchun
moMjallanganligi aniqlanadi. B a’zi bir elementlami o ‘qish qiyin bo ‘l-
ganda ular bilan yonma-yon joylashgan detallari
kirib turganligi yoki
ular o ‘zaro qanday joylashganligi qo‘shib o ‘rganiladi. 0 ‘rganish davo-
mida barcha ko‘rinishlar, qirqim, kesimlar,
qirqimdagi yuzalaming
shtrixlanishiga ahamiyat beriladi.
Yig‘ish chizmalarini o ‘qish paytida standartlarda ruxsat etilgan
soddalashtirish va shartliliklarga ahamiyat beriladi. Chunki k o ‘rinish
va qirqimlarda hamma narsalar ham to‘liq tasvirlanavermaydi. Qopqoq,
chambarak kabi detallar boshqa detallami to‘sib qoladigan bo‘lsa, ular
.1 4 -shakl - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

4 .1 6 -shakl.
Detaining qirqilgan joyidan chizilgan yordamchi
chiziq orqali uning
uchinchi ko‘rinishi aniqlanadi. Detaining o ‘rtasidan o ‘tgan silindrik te
shik uning chapdan ko ‘rinishida markaziy o ‘qi orqali shtrix chiziqda
chizib qo‘yiladi (4.16-shakl, a,
b, d).
6-§. Qirqimlar va kesimlar
Buyumning ko‘zga ko‘rinmaydigan ichki tuzulishini aniqlash uchun
qirqim deb ataluvchi shartli tasvirlardan foydalaniladi.
Qirqimlar ham
standartlashtirilgan bo ‘lib, qirqim hosil qilish uchun chizmada buyum
ning ichki tuzilishi bitta yoki bir nechta tekislik bilan fikran kesib
ko'rsatiladi. Qirqim shartli tasvir hisoblanib,
unda buyumning tekislik
bilan kesilgan joyi va kesuvchi tekislik orqasida joylashgan va
k o‘rinadigan qisimlari tasvirlanadi (4.17-shakl,
a, b, d).
Bu yerda detal
P tekislik
bilan qirqilib, ikkiga ajraladi va uning ol-
dingi bo ‘lagi olib qo‘yilgandan keyin, o ‘m ida qolgan yarmining kesilgan
joyi shtrixlanadi. Detaining chizmasida ham o ‘sha qirqimga tushgan joy
shtixlangan holda tasvirlanadi.
Qirqimlarda kesuvchi tekislik detalni teng ikkiga uning simmetriya
o ‘qi orqali ajratsa, kesuvchi tekislik izlari ko‘rsatilmaydi (4.17-shakl,
d),
boshqa
hollarda, y a’ni kesuvchi tekislik detaining simmetriya o ‘qidan
boshqa joydan o ‘tsa, qirqim hosil qiluvchi tekislik izi uzuq chiziq bilan
ko ‘rsatiladi va qirqim
A-A kabi belgilanadi (4.20-shakl). Uzuq chiziqlar-
ni tasvirlash 4.1 8 -shaklda ko ‘rsatildi.
A harf yo‘nalish (ko‘rsatgich)lar-
148