nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Siklik ro’yxat tushunchasining mohiyati nimada?

|
Siklik ro’yxat tushunchasining mohiyati nimada?
|
bet | 171/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarSiklik ro’yxat tushunchasining mohiyati nimada?
Elementlarning shunday tartiblangan guruxiki , bunda yangi elementlarni qo’shish va yo’qotish guruxning faqat bir uchidan amalga oshiriladi.
Elementlarning shunday ro’yxatiki , bunda oxirgi element birinchi element bilan mos tushadi.
Ketma-ket tashkil qilingan berilganlarning ro’yxati.
Stek tushunchasining mohiyati nimada?
Elementlarning shunday tartiblangan guruxiki , bunda yangi elementlarni qo’shish va yo’qotish guruxning faqat bir uchidan amalga oshiriladi.
Elementlarning shunday ro’yxatiki , bunda oxirgi element birinchi element bilan mos tushadi.
Ketma-ket tashkil qilingan berilganlarning ro’yxati.
Tashqi saralash vaqti nimalarga bog’liq bo’ladi?
O’qish- yozish qurilmasining o’qish yozish aktlari orasidagi yurishlari.
Diskka berilganlarni o’qish yozishlar soni ,fayl qismlarini ichki saralash.
Tartiblangan qismlarning qo’shilishidagi xotira amallari.
Hamma javoblar to’g’ri.
Berilganlarni arxivlashning mohiyati nimada?
Axborotlarni saralsh.
Axborotlarni siqilgan holda nusxalash.
Axborotlarni uzatish.
Axborotlarni nusxalash.
Berilganlarni arxivlash algoritmlarining turlari qaysi bandda ko`rsatilgan?
Pufakchali Piramidali, o’rniga qo’yishlar bilan.
Simpson usuli, Gaus usuli.
Seriyalarni kodlash ,Xaffman usuli, Arifmetik kodlash.
Lempel- Ziv-Velch usuli, Lempel-Ziv algoritmi.
Arxivlash jarayonining asosiy xarakteristikalari qaysi bandda ko`rsatilgan?
Siqilish darajasi , siqilish tezligi , siqilish sifati.
Kesish darajasi,kesish tezligi,kesish sifati.
Kengayish darajasi , kengayish tezligi , kengayish sifati.
Bo`linish darajasi,bo’linish tezligi,bo’linish sifati.
Seriyalarni kodlash algoritmining mohiyati nimada?
Seriyalarni kodlash binar daraxt usulida kodlashdan iboratdir.
Seriyalab kodlashda boshlang`ich matn (0,1) intervaldan olingan ikkilik kasr ko`rinishida ifodalanadi.
Seriyalab kodlashning mohiyati qaytariluvchi baytlarni takrorlanishlar soni schyotchi bilan bitta kodlovci baytga almashtirishdan iboratdir.
A va B .
Xaffman algoritmining mohiyati nimada?
Seriyalarni kodlash binary daraxt usulidan iboratdir.
Seriyalab kodlashda boshlang`ich matn [0,1) intervaldan olingan ikkilik kasr ko`rinishida ifodalanadi.
Seriyalab kodlashning mohiyati qaytariluvchi baytlarni takrorlanishlar
Soni schyotchi bilan bitta kodlovsbaytga almashtirishdan iboratdir.
|
| |
Stek elеmеntiga nechta nuqtadan murojaat qilish mumkin?

|
Stek elеmеntiga nechta nuqtadan murojaat qilish mumkin?
|
bet | 177/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarStek elеmеntiga nechta nuqtadan murojaat qilish mumkin?
bir nuqtadan
ikki nuqtadan
cheksiz nuqtadan
hammasi to`g`ri
Navbatni tashkil qilish uchun qanday o`zgaruvchilar ishlatiladi.
LEFT va RIGHT
Begin va end
Real va write
Input va Output
“TASDIQLAYMAN”
Kafеdra mudiri______________
“Algoritmlar” fanidan nazorat turlari jadvali va baholash mеzonlari
I.NAZORAT TURI JADVALI
t/r
|
Nazorat turlari
|
Soni
|
Shakli
|
Muddati
|
1
|
Oraliq nazorat
|
1
|
Yozma
|
9-hафта
|
2
|
Yakuniy nazorat*
|
1
|
Yozma
|
20-21-hафта
|
II. BAHOLASH MЕZONLARI
talabaning amaliy, sеminar, tajriba mashg’ulotlaridagi, mustaqil ta'lim topshiriqlarini bajarishi hamda faolligi “5” ballik tizimda baholanib boriladi va nazorat turlarida inobatga olinadi.
talaba mustaqil qaror qabul qilsa, ijodiy fikrlasa, bilimini amalda qo’llay olsa va savol mohiyatini bilib, xulosa chiqarganligi uchun “5” (a'lo) baho;
talaba qisman mustaqil qaror qabul qilsa va ijodiy fikrlasa hamda bilimini amalda qo’llay olsa, bеrilgan savolning mohiyati haqida tushunchaga ega bo’lsa “4” (yaxshi) baho;
talaba bilimini amalda qisman qo’llay olsa, savol mohiyatini tasavvur qilsa “3” (qoniqarli) baho;
talaba fan dasturi talablarini o’zlashtirmagan bo’lsa va fan hamda savollar mohiyati haqida bilimga ega emas dеb topilganda “2” (qoniqarsiz) baholar bilan baholanadilar.
*Yakuniy nazorat turi fakultеt dеkani, o’quv-uslubiy boshqarma bilan kеlishgan holda va o’quv ishlari bo’yicha prorеktor tomonidan imzolangandan so’ng tеgishli fan bo’yicha o’quv mashg’ulotini olib borgan o’qituvchi ishtirokisiz o’tkaziladi. Yakuniy nazorat shakli fan xususiyati va o’quv auditoriya soatidan kеlib chiqib, kafеdra bеlgilaydi.
|
| |
Arifmetik kodlash algoritming mohiyati nimada ?

|
Arifmetik kodlash algoritming mohiyati nimada ?
|
bet | 172/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarArifmetik kodlash algoritming mohiyati nimada ?
Arifmetik kodlash binar daraxt usulidan kodlashdan iboratdir.
Arifmetik kodlashda boshlang`ich matn [0,1) intervaldan olingan ikkilik kasr ko`rinishida ifodalanadi.
Arifmetik kodlashning mohiyati qaytariluvchi baytlarni takrorlanishlar soni hisobchisi bilan bitta kodlovchi baytga almashtirishdan iboratdir.
Chiziqli algoritm qanday tuzilishga ega?
Buyruqlar ketma-ket o’sib borish tartibida bajariladi .
Buyruqlar bajarilish tartibi qandaydir shartlarga asoslanadi .
Algoritm buyruqlari bir necha marta takror bajariladi yoki shunday buyruqlar blokiga ega bo`ladi.
To’g’ri javob yo’q.
Tarmoqlanuvchi strukturali algoritm qanday bajariladi?
Buyruqlar ketma-ket o’sib borish tartibida bajariladi .
Buyruqlar bajarilish tartibi ma’lum shartlarga shartlarga asoslangan tarmoqlar bo’yicha bajariladi.
Algoritm buyruqlari bir necha marta takror bajariladi yoki shunday buyruqlar blokiga ega bo`ladi.
To’g’ri javob yo’q.
Takrorlanuvchi strukturali algoritm qanday bajariladi?
Buyruqlar ketma-ket o’sib borish tartibida bajariladi .
Buyruqlar bajarilish tartibi qandaydir shartlarga asoslanadi..
Algoritm buyruqlari bir necha marta takror bajariladi yoki shunday buyruqlar blokiga ega bo`ladi.
To’g’ri javob yo’q.
Algoritm xossalarini to`g`risini ko`rsating:
diskretlilik, tushunarlilik, aniqlik
diskretlilik, tushunarlilik, aniqlik, ommaviylik
diskretlilik, tushunarlilik, aniqlik, ommaviylik, natijaviylik
xammasi noto`g`ri
Algoritm bu:
amallar ketma-ketligi
chekli amallar ketma-ketligi
buyruqlar va amallar ketma-ketligi
a),b),c)
|
| |
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna
|
bet | 1/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
NAMANGAN MUHANDISLIK-QURILISH INSTITUTI
SHERMATOVA DILFUZA YAKUBJANOVNA
O‘ZBEK TILINING SOHADA QO‘LLANISHI
O‘quv qo‘llanma
№
|
Мутaxassislik
|
Kodi
|
1
|
Qurilish materiallari, buyumlari va konstruksiyalarini ishlab chiqarish
|
60730700
|
Namangan-2023
Muallif: Shermatova D.Y. O‘zbek tilining sohada qo‘llanishi /katta o‘qituvchi, Shermatova D.Y.- O‘quv qo‘llanma. Namangan, NamMQI, 2023. 162 sahifa.
Taqrizchilar:
M.Sobirova – Namangan davlat universiteti professori.
S.Abdullayeva. – Namangan muhandislik-qurilish instituti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi mudiri
O‘quv qo‘llanma o‘zbek tiliga doir o‘rganilgan ma’lumotlarni mustahkamlash, boyitish, solishtirish va tahlil qilishga xizmat qiladi. Fanning o‘quv dasturida belgilangan taqvimiy mavzular ketma-ketligi asosida talabalarga davlat tiliga doir tushunchalar beriladi. Talabalarning o‘zbek tilida erkin muloqotga kirisha olishlari, fikr-mulohazalarini og‘zaki va yozma bayon etishlari, ayniqsa, o‘z mutaxassisliklari doirasida atamalarni to‘g’ri tushunishga yo‘naltiruvchi zamonaviy yondashuvlardan foydalanilgan.
O‘quv qo‘llanma Qurilish materiallari, buyumlari va konstruksiyalarini ishlab chiqarish yo‘nalishida oliy ta’lim muassasalarida ta’lim olayotgan bakalavr va magistrantlar, kasb-hunar maktablari, kollejlar va texnikumlarning o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan.
Namangan muhandislik-qurilish instituti Kengashining 2023-yil 30-may kuni 13-son yig’ilish qarori bilan tasdiqlangan.
|
| |
Qaysi qatorda to`g`ri yozuv ko`rsatilgan?

|
Qaysi qatorda to`g`ri yozuv ko`rsatilgan?
|
bet | 176/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarQaysi qatorda to`g`ri yozuv ko`rsatilgan?
function C (a,b: array x [i]): real
function xx (c,k: char);
function f ct (k; c; x: real): real;
hamma javoblar noto`g`ri.
Qaysi qatorda noto`g`ri yozuv ko`rsatilgan?
procedure bb (alfa: intejer; var X: mas);
procedure ck (K,Z, X: real; var a: real);
procedure Zil (X: real) (var c: real);
procedure msat (c: char; var y: char);
Formal paramеtrlar ro’yxatida nimalar bo’lishi mumkin?
paramеtr-qiymatlar
paramеtr-o’zgaruvchilar
paramеtr-protsеduralar
paramеtr-funktsiyalar
hammasi
Pascal algoritmik tilda fayllar …turlarga bo’linadi
toifalashmagan
toifalashgan
matnli
hamma javob to’g’ri
Toifalashgan fayllarni ekranda o’qish….
mumkin emas
mumkin
to’g’ri javob yo’q
a va b
Faylni qaytadan yozmasdan turib, uning qaysi elеmеntlarining qiymatlarini
o`zgartirish mumkin?
faqat birinchi
faqat oxirgi
ixtiyoriy
xеch qaysi
Fayl oxirini aniqlash funktsiyasi qanday ko`rinishda bo`ladi?
END
EOF
CLOSE
WRITE
Ko`rsatkichlar qanday bo`lishi mumkin?
turli
tursiz
turli va tursiz
hammasi to`g`ri
|
| |
SELECT REP, AVG(AMOUNT) 
FROM ORDERS 
GROUP BY REP 
HAVING SUM(AMOUNT) > 300

|
SELECT REP, AVG(AMOUNT)
FROM ORDERS
GROUP BY REP
HAVING SUM(AMOUNT) > 300
|
bet | 13/18 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 84,3 Kb. | | #135637 |
Bog'liq Mavzu Microsoft Access dasturida hisobotlar yaratish. Reja-fayllar.orgSELECT REP, AVG(AMOUNT)
FROM ORDERS
GROUP BY REP
HAVING SUM(AMOUNT) > 300
Ko‗rinib turibdiki HAVING SUM(AMOUNT) > 300 ifodasi satrlarni guruhlash
sharti sifatida kelmoqda.
Agar SUM(AMOUNT) > 300 sharti yolg‗on bo‗lsa, bu guruh natijaviy to‗plamdan
chiqariladi. Agar rost bo‗lsa guruh natijaviy to‗plamga kiradi!
Yana bir misol ko‗raylik: Ikki va undan ortiq xizmatchiga ega har bir ofisning
hamma xizmatchilari uchun rejadagi va haqiqiy sotuvlar umumiy hajmini
hisoblash.
SELECT CITY, SUM(QUOTA), SUM(SALESREPS.SALES)
FROM OFFICES, SALESREPS
WHERE OFFICE = REP_OFFICE
GROUP BY CITY
HAVING COUNT(*) >= 2
Bu misolda WHERE va HAVING ifodalari o‗z funksiyalarini bajaradilar. Shunga
e‘tibor berish kerakki HAVING ifodasida agregat funksiyalardan foydalaniladi,
So‗rov bajarilishini ko‗ramiz:
OFFICES va SALESREPS jadvallari xizmatchi yashaydigan shaharni topish uchun
qo‗shiladilar.
Qo‗shilgan jadval satrlarlari ofislar bo‗yicha guruhlanadilar. Ikkidan kam
satrga ega guruhlar tashlab yuboriladi. Ular HAVING ifodasi talabiga javob
bermaydilar.
Har bir guruh uchun haqiqiy va rejadagi sotuvlar hajmlari hisoblanadi.
Murakkabroq misolni ko‗ramiz: Har bir tovar nomi uchun narxi, ombordagi
soni va buyurtma berilganlar umumiy sonini ko‗rsating, agar uning uchun
buyurtma berilganlar umumiy soni ombordagi umumiy soni 75 foizidan ko‗p
bo‗lsa.
SELECT DESCRIPTION, PRICE, QTY_ON_HAND, SUM(QTY)
FROM PRODUCTS, ORDERS
WHERE MFR = MFR_ID
GROUP BY MFR_ID, PRODUCT_ID, DESCRIPTION, PRICE, QTY_ON_HAND
HAVING SUM(QTY) > (0.75 * QTY_ON_HAND)
ORDER BY QTY_ON_HAND DESC
HAVING uchung qo‗shimcha chegaralar mavjuddir. Bu ifoda juda bo‗lmasa bitta
agregat funksiyani o‗z ichiga olishi kerak. Chunki WHERE alohida satrlarga
HAVING satrlar guruhlariga qo‗llanadi. NULL qiymat uchun WHERE ifodasiga
o‗xshab quyidagi qoida o‗rinli Agar izlash sharti NULL qiymatga ega bo‗lsa satrlar
guruhi tashlab yuboriladi. HAVING ifodasini GROUP BY siz qo‗llash mumkin.
Bu holda natija hamma satrlardan iborat guruh deb qaraladi, lekin amalda bu kam
qo‗llanadi.
|
| |
DELETE o„chirish operatori

|
DELETE o„chirish operatori
|
bet | 15/18 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 84,3 Kb. | | #135637 |
Bog'liq Mavzu Microsoft Access dasturida hisobotlar yaratish. Reja-fayllar.orgDELETE o„chirish operatori.
Ma`lumotlarni o„chirish operatori jadvaldan shartni qanoatlantiruvchi bir yoki
bir neta satrlarni o„chirishi mumkin.
DELETE FROM jadval _nomi[WHERE tanlash_sharti]
Agar satrlarni tanlash sharti ko„rsatilmasa, u holda jadvaldagi barcha satrlar
o„chiriladi. Natijada ma`lumotlarga ega bo„lmagan bo„sh jadval hosil bo„ladi.
Agar jadvaldan oldingi sessiya natijalarini o„chirish kerak bo„lsa, u holda R1
jadvalidagi barcha satrlar o„chiriladi:
DELETE FROM R1
WHERE qismidagi shart ifodasi xuddi SELECT operatoridagi filtrlash shartiga
o„xshash bo„ladi. Bu shart jadvaldan qaysi satrlar o„chirilishi kerakligini aniqlaydi.
Masalan, talaba Maxmudova A.V. o„chirilishi kerak bo„lsa, quyidagi so„rov
beriladi:
DELETE FROM R2 WHERE FIO = “Maxmudova A.V.”
WHERE qismida biror shart ko„rsatilishi mumkin. Masalan, agar jadvaldan
o„zlashtirmagan talabalarni o„chirish kerak bo„lsin. Oliy ta`lim qonuniga ko„ra
oxirgi sessiyada ikkita va undan ortiq fandan ikki baho olgan talaba
o„zlashtirmagan hisoblanadi. U holda tanlab olish sharti ikkita va undan ko„p ikki
baho olgan talabalarni va ikkita undan ko„p imtihonlarni topshirmagan talabalarni
aniqlashi kerak. Bunday talabalarni aniqlash uchun R1 jadvalidan ikki baholi va
baho ko„rsatilmagan satrlar tanlab olinishi, keyin olingan natija „FIO‟ ustuni
bo„yicha guruhlanishi kerak. Keyin har bir guruhdagi satrlar soni aniqlanadi (bu
har bir talabaning olgan ikki baholari bilan topshirmagan imtihonlar sonini
bildiradi) va ikkitadan ko„p satrga ega ustunlar tanlab olinadi. endi ushbu
murakkab bo„lgan konstruktsiyani SQL tilida yozamiz va u sodda ko„rinishga ega
bo„lishini ko„ramiz.
DELETE FROM R2 WHERE R2.FIO IN (SELECT R1.FIO FROM R1
WHERE Otsenka = 2 OR Otsenka IS NULL GROOP BY R1.FIO HAVING
COUNT(*) >= 2
DELETE operatsiyasini bajarishda jadvaldan o„chiriladigan satrlar WHERE
qismida ko„rsatilmasa jadvalning barcha qiymatlari o„chiriladi.
Ma`lumotlarni manipulyatsiyalash operatsiyalarining barchasi MB ning
butunligi tushunchasi bilan bog`langan. Manipulyatsiyalash amallari sintaktik
jihatdan to„g`ri bo„lsada butunlik talablari tufayli bajarilmasligi mumkin.
|
| |
SELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT) 
FROM ORDERS 
GROUP BY REP, CUST 
ORDER BY REP, CUST

|
SELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT)
FROM ORDERS
GROUP BY REP, CUST
ORDER BY REP, CUST
|
bet | 12/18 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 84,3 Kb. | | #135637 |
Bog'liq Mavzu Microsoft Access dasturida hisobotlar yaratish. Reja-fayllar.orgSELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT)
FROM ORDERS
GROUP BY REP, CUST
ORDER BY REP, CUST
Shunday qilib GROUP BY ifodasi SELECT ni guruhlarni qayta ishlashga majbur
qiladi.
MS SQL serverida COMPUTE ifodasi mavjud bo‗lib relyasion so‗rovlar
asoslariga zid keladi. Lekin uning yordamida saqlanuvchi protseduralardan
foydalanmasdan shunga o‗xshash natijalarni olish mumkin. Ruruxlanishli so‗rovlar
uchun chegaralar mavjud. Satrlarni hisoblanuvchi ifoda asosida guruhlash mumkin
emas. Qaytarilao‗tgan qiymatlar elementlariga ham chegaralar mavjud.
Qaytariluvchi ustun bo‗lishi mumkin:
1. Konstantalar.
2. Guruhga kirgan hamma satrlar uchun bitta qiymat qaytaruvchi agregat funksiya.
3. Guruh hamma satrlarida bir xil qiymatga ega guruhlash ustuni.
4. Ko‗rsatilgan elementlarni o‗z ichiga oluvchi ifoda.
Odatda guruhlanishli so‗rovlar qaytaruvchi ustunlarga guruhlash ustuni va agregat
funksiya kiradi. Agar agregat ko‗rsatilmasa GROUP BY dan foydalanmasdan
DISTINCT ifodasidan foydalanish yetarli. Agar so‗rovga guruhlash ustuni
qo‗shilmasa, u yoki bu satr qaysi guruhga tegishliligini aniqlash mumkin emas.
SHu kabi SQL92 guruhlanishli so‗rovlarni taxlil qilishda birlamchi va ikkilamchi
kalitlar haqidagi ma‘lumot ishlatilmaydi. Har bir xizmatchi uchun buyurtmalar
umumiy sonini hisoblash.
SELECT EMPL_NUM, NAME, SUM(AMOUNT)
FROM ORDERS, SALESREPS
WHERE REP = EMPL_NUM
GROUP BY EMPL_NUM, NAME
Yana soddaroq shakl: Har bir xizmatchi uchun buyurtmalar umumiy sonini
hisoblash.
SELECT NAME, SUM(AMOUNT)
FROM ORDERS, SALESREPS
WHERE REP = EMPL_NUM
GROUP BY NAME
Agar guruhlash maydonlaridan birida NULL qiymat mavjud bo‗lsa qaysi guruhga
tegishli bo‗ladi? WHERE ifodasida NULL va NULL tenglikka solishtirish natijasi
yana NULL beradi. SHuning uchun ANSI/ISO standartida GROUP BY ifodasida
NULL qiymatlar teng deb qabul qilingan.
Guruhlash va HAVING yordamida ajratish
Shart bo‗yicha satrlarni ajratish uchun WHERE ifodasidan foydalangan
edik. Shart bo‗yicha guruhlarni ajratish uchun HAVING operatori mavjuddir.
Uning sintaksisi WHERE operatori bilan bir xil va ulardan birgalikda foydalanigsh
mumkin. Quyidagi so‗rovni ko‗ramiz:
Buyurtmalar umumiy narxi $300 dan ortiq xizmatchilar uchun buyurtma o‗rtacha
narxi qanchaga teng?
|
| |
-§. Elementar zarralar haqida tushuncha. Tabiatda fizik ta’sir turlari. Kosmik nurlar

|
-§. Elementar zarralar haqida tushuncha. Tabiatda fizik ta’sir turlari. Kosmik nurlar
|
bet | 46/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзулар9-§. Elementar zarralar haqida tushuncha. Tabiatda fizik ta’sir turlari. Kosmik nurlar
Hozirgi vaqtda elementar zarracha aniq ta’rif berish qiyin. CHunki bu termin hozir o’zining haqiqiy ma’nosida ishlatilmaydi. Sababi “elementar” degan so’z “bo’linmas” degan ma’noni anglatadi. SHu tufayli, elementar zarralar deb, inson tafakkurida bo’linmaydigan, atom yoki atom yadrosi bo’lmagan mayda zarralarning katta guruhiga aytiladi.
Hozirgi vaqtda elementar zarralar jadvalida 400 tadan ortiq elementar zara mavjud bo’lib, ularning soni yil sayin ortib bormoqda. Elementar zarrachalarni xarakterlrovchi kattaliklarga geometrik kattaliklar va ichki kattaliklar kiradi.
Fazo va vaqtning simmetriyaga ega ekanligidan kelib chiquvchi kattaliklarga geometrik kattaliklar deyiladi.
Fundamental ta’sirlashuv siimmetriyasini aks ettiruvchi kattaliklarga ichki kattaliklar deyiladi.
Hozirgi kunda tabiatda mavjud fundamental ta’sirlashuvlarr quyidagilardir:
Gravitatsion ta’sirlashuv. Bu ta’sirlashuv istalgan jismlar o’rtasida mavjud. Gravitatsion ta’sirlashuv gravitonlar deb atalgan zarrachalar hisobiga amalga oshiriladi.
Kuchsiz ta’sirlashuv. Bunda fotondan boshqa hamma zarralar ishtirok etadi.
Elektromagnit ta’sirlashuv. Bunday ta’sirlashuv butun zaryadlangan zarralarga va fotonlarga xosdir bo’lib barcha ta’sirlashuvlar ichida ma’lum va ancha keng o’rganilgan bo’lib, uning tashuvchisi fotonlardir.
Kuchli ( yadroviy ) ta’sirlashuv. Bunda faqat adronlar ishtirok etadi. Kuchli ta’sirlashuvga misol tariqasida yadrolarning mavjudligini ta’minlovchi yadro kuchlarini keltirish mumkin.
Kosmik fazoni to’ldirruvchi yuqori energiyali zarralarga kosmik nurlar deyiladi. Kosmik nurlar yer sirtiga yetib kelishi uchun qalin qatlamli modda – atmosferani o’tishi zarurdir. U yerda esa murakkab aylanishlar zanjiri sodir bo’ladi. SHu tufayli yer sirtiga kosmik fazoda yuzaga kelgan nurlanish bilan hech qanday umumiylikka ega bo’lmagan nurlanish yetib keladi. Mana shu nurlanishni ikkilamchi kosmik nurlanish deyiladi. Yerdan uzoqdagi ob’ektlardan Quyoshda, Galaktikalarda yuzaga kelgan nurlanishga birlamchi kosmik nurlanish deyiladi.
|
| |
-§. KUCHLAR - Механика кириш

|
Механика кириш
|
bet | 4/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзулар3-§. KUCHLAR
Hozirgi zamon fizikasida 4 xil ta’sirlashuv ko’riladi. Bular:
1) gravitatsion ta’sirlashuv;
2) elektromagnit ta’sirlashuv;
3) kuchli yoki yadroviy ta’sirlashuv;
4)kuchsiz ta’sirlashuv. Bunday ta’sirlashuv elementar zarralarni parchalanishida ro’y beradi. Bu ta’sirlashuvlardan ikkitasi, ya’ni gravitatsion va elektromagnit ta’sirlar klassik mexanikada ko’riladigan kuchlarning vujudga kelishida asosiy rolni o’ynaydi. Klassik mexanikada asosan uch xil kuch ko’riladi. Bular:
1) gravitatsion yoki tortishish kuchlari;
2) elastiklik kuchlari;
3) ishqalanish kuchlari.
Bu uchta kuchdan ikkitasi — elastiklik va ishqalanish kuchlarini vujudga kelishi elektromagnit xarakterga ega. Cunki bu kuchlar moddaning molekulalarini o’zaro ta’sirlashuvi natijasida paydo bo’ladi. Bu ta’sirlashuv esa elektromagnit xarakterda bo’ladi.
Elastiklik kuchi Guk qonuni asosida shunday yoziladi:
, (3.1)
bu yerda fel - elastiklik kuchi, k - proporsionallik koeffitsienti, x - deformatsiya kattaligi.
Ishqalanish kuchlarini konkret hol uchun ko’riladi. Masalan, ikki yuza o’zaro sirpansa, ishqalanish kuchi ularning holatiga va bu jismlarni qisayotgan (bosayotgan) kuchiga bog’liq bo’ladi:
. (3.2)
Bu yerda Fish - ishqalanish kuchi, -ishqalanish koeffitsienti, Fn —siqayotgan kuchning normal tashqil etuvchisi.
Gravitatsion, ya’ni tortishish kuchlari I.Nyuton tomonidan ochilgan butun dunyo tortishish qonuni asosida aniqlanadi:
. (3.3)
Bu yerda F - tortishish (gravitatsion) kuchi, - gravitatsion doimiy, m1 , m2— ikki jismning massalari, R - jismlar orasidagi masofa.
|
| |
(SUM(SALES - QUOTA)) 
FROM SALESREPS

|
(SUM(SALES - QUOTA))
FROM SALESREPS
|
bet | 10/18 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 84,3 Kb. | | #135637 |
Bog'liq Mavzu Microsoft Access dasturida hisobotlar yaratish. Reja-fayllar.org(SUM(SALES - QUOTA))
FROM SALESREPS
(SUM(SALES)-SUM(QUOTA)) va (SUM(SALES-QUOTA)) ifodalari agar
QUOTA, maydoni NULL qiymatga ega bo‗lsa har xil qiymat qaytaradi. Ya‘ni
ifoda SUM(ustun qiymati - NULL) Yana NULL qaytaradi! SHunday qilib:
1. Agar ustundagi qiymatlardan biri NULL ga teng bo‗lsa, funksiya natijasini
hisoblashda ular tashlab yuboriladi!
2. Agar ustundagi hamma qiymatlar NULL ga teng bo‗lsa, AVG(), SUM(), MIN(),
MAX() funksiyalari NULL qaytaradi! Funksiya COUNT() nol qaytaradi!
3. Agar ustunda qiymatlar bo‗lmasa (ya‘ni ustun bo‗sh), AVG(), SUM(), MIN(),
MAX() funksiyalari NULL qaytaradi! Funksiya COUNT()nol qaytaradi!
4. Funksiya COUNT(*) satrlar sonini hisoblaydi va ustunda NULL qiymat bor
yo‗qligiga bog‗liq emas! Agar ustunda satrlar bo‗lmasa, bu funksiya nol qaytaradi!
5. DISTINCT funksiyasini agregat funksiyalar bilan birga ishlatish mumkin.
Masalan quyidagi so‗rovlarda:
1. Kompaniyamizda qancha har xil raportlar nomlari mavjud?
SELECT COUNT(DISTINCT TITLE)
FROM SALESREPS
DISTINCT va agregatlar ishlashda quyidagi qoidalar mavjud. Agar siz DISTINCT
va agregat funksiyani ishlatsangiz uning argumenti faqat ustun nomi bo‗lishi
mumkin, ifoda argument bo‗lolmaydi. MIN(), MAX() funksiyalarida DISTINCT
ishlatish ma‘nosi yo‗q! COUNT() funksiyasida DISTINCT ishlatiladi, lekin kam
hollarda. COUNT(*) funksiyasiga umuman DISTINCT qo‗llab bo‗lmaydi, chunki
u satrlar sonini hisoblaydi! Bitta so‗rovda DISTINCT faqat bir marta qo‗llanishi
mumkin! Agarda u agregat funksiya argumenti sifatida qo‗llanilsa, boshqa
argument bilan qo‗llash mumkin emas!
Agregatlar va ma’lumotlarni guruhlash
Agregat funksiyalar jadval uchun natijaviy satr hosil qiladi. Masalan: Buyurtma
o‗rtacha narxi qancha?
SELECT AVG(AMOUNT)
FROM ORDERS
Masalan, oraliq natijani topish lozim bo‗lsin. Bu holda guruhlanishli so‗rov
yordam beradi. Ya‘ni SELECT operatorining GROUP BY ifodasi. Avval GROUP
BY ifodasi qatnashgan quyidagi so‗rovni ko‗ramiz: Har bir xizmatchi uchun
buyurtma o‗rtacha narxi qancha?
|
| |
SELECT REP, AVG(AMOUNT) 
FROM ORDERS 
GROUP BY REP

|
SELECT REP, AVG(AMOUNT)
FROM ORDERS
GROUP BY REP
|
bet | 11/18 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 84,3 Kb. | | #135637 |
Bog'liq Mavzu Microsoft Access dasturida hisobotlar yaratish. Reja-fayllar.orgSELECT REP, AVG(AMOUNT)
FROM ORDERS
GROUP BY REP
REP maydoni bu holda guruhlash maydonidir, ya‘ni REP maydonning hamma
qiymatlari guruhlarga ajratiladi va har bir guruh uchun AVG(AMOUNT) ifodasi
hisoblanadi! YA‘ni quyidagilar bajariladi:
So‗rovlar har bir xizmatchaga bittadan guruhga ajratiladi. Har bir guruhda REP
maydoni bir xil qiymatga ega.
Har bir guruh uchun guruhga kiruvchi hamma satrlar bo‗yicha AMOUNT ustuni
o‗rta qiymati hisoblanadi va bitta natijaviy satr hosil qilinadi. Bu qator guruh
uchun REP ustuni qiymati vash u guruh uchun so‗rov o‗rta qiymatini o‗z ichiga
oladi.
SHunday qilib, GROUP BY ifodasi qo‗llanilgan so‗rov, "GURUHLANISHLI
SO‗ROV " deb ataladi! Shu ifodadan keyin kelgan ustun "guruhlash ustuni "
deyiladi. Yana bir necha guruhlanishli so‗rovlarni ko‗rib chiqamiz. Har bir ofis
uchun sotuvlarning rejalashtirilgan xajmi diapazoni qancha?
SELECT REP_OFFICE, MIN(QUOTA), MAX(QUOTA)
FROM SALESREPS
GROUP BY REP_OFFICE
YAna bir so‗rov: Har bir ofisda qancha xizmatchi ishlaydi?
SELECT REP_OFFICE, COUNT(*)
FROM SALESREPS
GROUP BY REP_OFFICE
YAna bir guruhlanishli qiziqarli so‗rov: Har bir xizmatchi nechta mijozga xizmat
ko‗rsatadi?
SELECT COUNT(DISTINCT CUST_NUM), 'CUSTOMERS FOR SALESREPS',
CUST_REP
FROM CUSTOMERS
GROUP BY CUST_REP
Bu yerda 'CUSTOMERS FOR SALESREPS' psevdomaydonning ishlatilishiga
e‘tibor bering. So‗rov natijalarini bir nechta ustun bo‗yicha guruhlash mumkin.
Masalan, quyidagicha:
Har bir xizmatchi uchun har bir klient bo‗yicha buyurtmalar umumiy sonini
hisoblash.
SELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT)
FROM ORDERS
GROUP BY REP, CUST
Lekin ikki ustun bo‗yicha guruhlashda natijalar ikki darajasiga ega guruhlar va
ostki guruhlar yaratish mumkin emas. Lekin tartiblashni qo‗llash mumkin. Shu
bilan birga GROUP BY ishlatilganda so‗rov natijalari avtomatik tartiblanadi.
Quyidagi so‗rovni ko‗ramiz: Har bir xizmatchi uchun har bir klient bo‗yicha
buyurtmalar umumiy sonini hisoblash; so‗rov natijalarini klientlar va xizmatchilar
bo‗yicha tartiblash.
|
| |
P  , (8.1) - Механика кириш

P , (8.1)
bu yerda Fn - jism yuzasiga ta’sir etayotgan kuch, S —jism yuzasi.
Bo’ylama cho’zilishda jismning deformatsiya natijasida uzaygan qismi ni jismning dastlabki uzunligi l0 ga nisbatini nisbiy uzayish deyiladi va u kuchlanish R ga proporsional bo’ladi.
Fel -kx a P , (8.2)
bu yerda, a - elastiklik koeffitsienti deyiladi. Elastiklik koeffitsienti a ga teskari bo’lgan kattalik YUng moduli yoki
elastiklik moduli deyiladi va ye harfi bilan belgilanadi. YUng moduli ye son jihatdan birga teng bo’lgan nisbiy uzayishni hosil qilish uchun kerak bo’ladigan kuchlanishga teng. Elastiklik koeffitsienti a son jihatdan bir birlik kuchlanish ta’siridagi nisbiy uzayishga teng. Elastik deformatsiyada jism potensial energiyaga ega bo’ladi.
9-§. TEBRANISHLAR VA TO’LQINLAR. TEBRANMA HARAKAT
U yoki bu darajada takrorlanuvchanligi bilan ajralib turadigan jarayonlarga tebranishlar deyiladi. Takrorlanayotgan jarayonning fizik tabiatiga qarab tebranishlar mexanik, elektromexanik, elektromagnit va boshqalarga ajraladi. Biz mexanik tebranishlarni ko’ramiz. Tebranishlar erkin (yoki xususiy) tebranishlar, majburiy tebranishlar, avtotebranishlar va parametrik tebranishlarga bo’linadi.
Muvozanat holatidan chiqarilganidan so’ng, o’zicha tebranadigan sistemadagi tebranishlarga erkin yoki xususiy tebranishlar deyiladi. Masalan, matematik mayatnikning tebranishi erkin tebranishlarga misol bo’ladi.
Tebranishlar sinus yoki kosinus qonuni bo’yicha sodir bo’lsa, bunday tebranishlarga garmonik tebranishlar deyiladi. Garmonik tebranishlar tenglamasi shunday yoziladi:
|
Главная - download

|
Qidiruv: Главная | Главная ch-7 в России Kompress" дано в связи с установкой двигателя с турбокомпрессором, последняя модификация называется "charlie" (Чарли)" 143,85 Kb. 1 | o'qib | | Главная ch-7 в России Kompress" дано в связи с установкой двигателя с турбокомпрессором, последняя модификация называется "charlie" (Чарли)" 199,5 Kb. 1 | o'qib | | 10 sinf Файл Главная Вставка Разметка страницы Jadvalga biror rasm, diagramma kabi obyektlarni joylashtirishga mo‘ljallangan menyu 35,04 Mb. 1 | o'qib | | 10-sinf informatika va at 1-variant Excel 2010 dastirining “Главная” bo‘limi qanday vazifalar uchun mo‘ljallangan? Jadval varaqlarini bosmaga chiqarish uchun sahifalarning chegaralari va boshqa parametrlarini belgilash uchun mo‘ljallangan 59,68 Kb. 7 | o'qib | | 10-sinf informatika va at 1-variant Excel 2010 dastirining “Главная” bo‘limi qanday vazifalar uchun mo‘ljallangan? Jadval varaqlarini bosmaga chiqarish uchun sahifalarning chegaralari va boshqa parametrlarini belgilash uchun mo‘ljallangan 59,68 Kb. 7 | o'qib | | 4-ma’ruza. Zamonaviy matn muharrirlari reja: Matn muharrirlari haqida umumiy tushuncha. Ms word 2010 dasturining Файл, Главная, Вставка Masalan, ms word 2003, ms word 2007, ms word 2010, ms word 2013 va hokazo. Ushbu 0,95 Mb. 9 | o'qib |
1
| |
dA F'dS - Механика кириш

|
Механика кириш
|
bet | 7/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзуларdA F'dS FdScos , (6.1)
bu yerda - kuch bilan ko’chish orasidagi burchak.
Ma’lum yo’lni bosilganda bajarilgan ishni topish uchun (6.1) ni butun yo’l bo’yicha integrallash kerak:
A ∫Fcos dS , (6.2)
bu yerda Fcos - harakatlanuvchi kuch.
Agar F kuch dS ko’chishga perpendikulyar bo’lsa, ish nolga teng bo’ladi. Agar jism to’g’ri chiziq bo’yicha doimiy kuch ta’sirida harakatlansa, ish quyidagiga teng bo’ladi:
A FSsos , (6.3)
Burchak =0 bo’lsa, ish shunday ifodalanadi:
A FS. (6.4)
Ish birligi XBS da 1Joul. 1J 1N*1m.
Vaqt birligida bajarilgan ishga quvvat deyiladi. quvvat birligi
1 vatt. 1Vt 1J/1c.
Ish tushunchasi bilan energiya tushunchasi juda yaqin bog’langan. Energiya jismni yoki jismlar sistemasini ish bajarish kobiliyatini xarakterlaydi. Energiya ham XBS da Joul birligida o’lchanadi. Mexanik energiya ikki — potensial va kinetik energiyalardan iborat.
Kinetik energiya jismning harakati bilan bog’langan energiyadir va u jism tezligiga bog’liq bo’ladi:
Ekin . (6.5)
Potensial energiya berilgan sistemadagi jismlarning o’zaro vaziyati bilan bog’langan energiyadir va shu sistema bir holatdan ikkinchi holatga utganda bajariladigan ish bilan o’lchanadi. Og’irlik kuchi maydonida yer yuzasidan h balandlikda turgan jism potensial energiyasi quyidagiga teng:
|
| |
-§. GALILEYNING NISBIYLIK PRINSIPI

4-§. GALILEYNING NISBIYLIK PRINSIPI.
GALILEY ALMASHTIRISHLARI
Italyan olimi G.Galiley inersial sanoq sistemalarga nisbatan kuzatishlar va maxsus tajriba yo’li bilan nisbiylik prinsipini ishlab chikdi. Bu prinsipga ko’ra barcha mexanik hodisalar barcha inersial sanoq sistemalarda bir xilda ruy beradi. Galileyning nisbiylik prinsipini x o’k bo’yicha o’zgarmas tezlik V bilan harakatlanayotgan ikki sanoq sistemaga nisbatan ko’rsak, har bir sistemadan ikkinchi sistemaga utishda koordinatalarning almashtirilishi quyidagi formulalar bo’yicha bo’ladi:
X' X-Vt
Y' Y
Z' Z
t' t.
Bu formulalarga Galiley almashtirashlari deyiladi.
5-§. NOINERSIAL CAHOQ SISTEMALARDA HARAKAT QONUNLARI. INERSIYA KUCHLARI
I.Nyuton qonunlari faqat inersial sanoq sistemalarda to’g’ri bo’ladi. Lekin biror inersial sanoq sistemaga nisbatan tezlanish bilan harakatlanayotgan boshqa sanoq sistemasini ko’rsak, u noinersial sanoq sistema bo’ladi. Bunday noinersial sanoq sistemalarda harakat qonunlarini ko’rgarda asosiy kuchlar bilan birga yana qo’shimcha inersiya kuchlari deb ataluvchi kuchlarni hisobga olinadi.
Bunday holda dinamikaning tenglamalaridan foydalansa bo’ladi, faqat noinersial sanoq sistemalarda Nyutonning II qonuni quyidagicha yoziladi.
mW F Fi , (5.1)
bu yerda F - asosiy kuch, Fi - inersiya kuchi.
Inersiya kuchlariga misol sifatida aylanayotgan sistemadagi markazdan qochma kuchni ko’rsatish mumkin. Franso’z olimi Koriolis yerni aylanishini hisobga olib, yerdagi jismlarnig harakatini ko’rib chikdi va yerda meridian bo’ylab harakatlanayotgan jismlarga qo’shimcha inersiya kuchlari ta’sir qilishini aniqladi. Bu inersiya kuchini Koriolis kuchi deyiladi.
6-§. ISH. ENERGIYA. QUVVAT
Kuchning jismni ko’chirishdagi ta’sirini xarakterlash uchun ish tushunchasi kiritiladi. Ish F kuchni vektor bilan xarakterlanaligan dS ko’chishga skalyar ko’paytmasi bilan o’lchanadi. Juda kichik dS ko’chish uchun
|
Gravitatsion doimiy - Механика кириш

Gravitatsion doimiyni tajribada birinchi marta ingliz olimi Kavendish 1798 yilda aniqlagan: .
Tortishish kuchi ta’sirida barcha jismlar yerga tortiladi. Agar yer bilan bog’langan sanoq sistemasida istagan m massali jismga ta’sir qilayotgan kuchni ko’rsak, uni og’irlik kuchi deyiladi va u quyidagiga teng bo’ladi:
, (3.4)
bu yerda g - erkin tushish tezlanishi.
Og’irlik kuchini jismning og’irligidan farq qilish kerak. Jismning og’irligi deb jismning tayanchga ta’sir kuchiga aytiladi va uni G bilan belgilanadi. Agar jism yerga nisbatan tinch turgan bo’lsa, og’irlik kuchi va og’irlik o’zaro teng bo’ladi.
. (3.5)
Agar jism yerga nisbatan W tezlanish bilan harakatlanayotgan bo’lsa, (3.5) tenglik bajarilmaydi.
4-§. KOSMIK TEZLIKLAR
Kosmik parvozlarni amalga oshirishni Rossiyada K.E.Siolkovskiy, yevropada nemis olimi G.Obert va Amerikada R.Goddar birinchi bo’lib ko’rib chikkanlar. Bu olimlarning hisoblashlariga ko’ra yerdan kosmosga uchirilgan jismlarning harakati uch xil tezlikka bog’liq, ularni kosmik tezliklar deyiladi. Birinchi kosmik tezlik
ga teng bo’lib, sun’iy yo’ldosh bunday tezlikka ega bo’lganda, u yer atrofida doira bo’ylab harakatlanadi. Ikkinchi kosmik tezlik
ga teng bo’lib, kosmik jism VK1 dan katta, ammo VK2 dan kichik tezlikka ega bo’lsa, uning harakati ellips bo’yicha amalga oshadi. Jism tezligi VK2 ga teng bo’lsa, u parabola bo’yicha harakatlanadi. Jism VK2 dan katta tezlik bilan harakatlanganda uning orbitasi giperboladan iborat bo’ladi. YAna uchinchi kosmik tezlik ham mavjud, u quyidagiga teng:
.
|
Epot - Механика кириш

Epot mgh, (6.6)
bu yerda g - erkin tushish tezlanishi, m - jism massasi.
Berk ( yopiq ) sistemadagi jismning to’la energiyasi uning kinetik va potensial energiyalarining yig’indisiga teng va o’zgarmas bo’ladi:
E Ekin Epot (6.7)
Bu ifoda energiyaning saqlanish qonuni deyiladi.
7-§. QATTIQ JISM HARAKATI
Jismni ixtiyoriy harakatini ko’rganda uni ikki asosiy harakat — ilgarilanma va aylanma harakatlarning yig’indisi sifatida qarash mumkin, ya’ni umumiy ko’chish:
S Silg Sayl . (7.1)
Kattiq jismning bunday harakatini yassi harakat deyiladi. SHunga ko’ra qattiq jism tezligini shunday yozish mumkin:
V Vilg Vayl , (7.2)
bu yerda – Vilg ,Vayl ilgarlanma va aylanma harakat tezligi. Aylanish jarayonida har xil nuqtalarda har xil bo’ladi:
Vayl R , (7.3)
bu yerda - burchak tezlik, R - nuqtaning radius-vektori. Demak, qattiq jismning murakkab harakatining tezligi shunday bo’ladi:
V Vilg R . (7.4)
Qattiq jism qo’zg’almas o’q atrofida aylanganda uning harakati uchun Nyutonning 2-qonunini tadbiq etish mumkin. Buning uchun qattiq jismning aylanma harakatini xarakterlaydigan ikki fizik kattalik—kuch momenti M va inersiya momenti I kiritiladi.
Qattiq jismni aylantiruvchi kuchning momenti M deb, shu kuch F ning ko’rilayotgan nuqtasidan aylanish o’qigacha bo’lgan R masofaga ko’paytmasiga aytiladi:
M FR . (7.5)
Kuch momentining birligi 1N*m .
Biror jismning aylanish o’qiga nisbatan inersiya momenti I deb, jism massasini shu o’qqacha bo’lgan masofa kvadrati ko’paytmasiga aytiladi.
I mR2. (7.6)
Inersiya momentining birligi XBS da 1kg*m2
Endi aylanma harakat dinamikasining asosiy tenglamasini shunday yozish mumkin:
M I I , (7.7)
bu yerda - burchak tezlanish.
Ko’rilgan (7.7) ifoda aylanma harakat uchun Nyutonning 2-qonunini ifodalaydi. Biz uchun yangi
L I . (7.8)
ifodani (7.7) ga qo’ysak,
M . (7.9)
ni hosil qilamiz. Bu yerda L kattalik impuls momenti deb ataladi. Ko’rilgan (7.9) ifoda qattiq jismning aylanma harakatining asosiy tenglamasidir. Qattiq jism biror o’qqa nisbatan aylanganda uning kinetik energiyasi quyidagiga teng bo’ladi:
Eayl (7.10)
Endi qattiq jismning yassi harakatidagi kinetik energiyasini shunday yozamiz:
Ekin Eayl Eilg . (7.11)
Bu ifodaning ma’nosi shuki, qattiq jism yassi harakatining kinetik energiyasi uning ilgarlanma harakati va aylanma harakatlarining kinetik energiyalarinig yig’indisiga teng.
8-§. JISMLAR DEFORMATSIYASI
Har qanday qattiq jism tashqi kuch ta’sirida o’z shakli va o’lchamlarini o’zgartiradi. Bu hodisaga deformatsiya deyiladi. Deformatsiyalar elastik va plastik bo’ladi. Agar tashqi kuch ta’siri to’xtagandan so’ng, jism dastlabki shakli va o’lchamlarini qayta tiklasa, bunday deformatsiya elastik deformatsiya deyiladi. Tashqi kuch ta’siri to’xtagandan so’ng jismda qoldiq deformatsiya qolsa, deformatsiya plastik bo’ladi. qattiq jismlardagi barcha deformatsiyalar ikki asosiy deformatsiyaga keltirilishi mumkin. Bu deformatsiyalar cho’zilish (yoki siqilish) va siljish deformatsiyalaridir. Elastik deformatsiyani ko’ramiz. Deformatsiyani xarakterlash uchun kuchlanish R kattaligi kiritiladi. Kuchlanish bo’ylama cho’zilish deformatsiyasida jismning yuza birligiga ta’sir etadigan kuchga teng.
|
Ms access 2010 ning asosiy elementlari va maydonlar xususiyati

|
Ms access 2010 ning asosiy elementlari va maydonlar xususiyatiBog'liq Access dasturi
MS ACCESS 2010 NING ASOSIY ELEMENTLARI VA MAYDONLAR
XUSUSIYATI
Microsoft Access 2010 MOBTning relyatsion turiga mansub bo‘lib, hozirgi
vaqtda eng ommaviy ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlariga kiradi va u MOni
yaratish, MOda ma’lumotlami saqlash, izlash va qayta ishlashni avtomatlashtirishga
mo‘ljallangan.
MS Access 2010 ning yana bir qo‘shimcha afzalligi uning Microsoft Office tarkibiga
kiruvchi MS Word, MS Excel kabi dasturlar bilan o‘zaro bir muhitdaliqidir. Bu
dastur ilovalarida yaratilgan ma’lumotlar bir ilovadan ikkinchi ilovaga osonlik bilan
import va eksport bo‘lishi ko‘zda tutilgaru
MS Access 2010 yordamida oddiy foydalanuvchi katta va murakkab bo‘lgan MOni
dasturiy ta'minatsiz yaratish va qo‘llash imkcniyatiga ega boladi.
MS Access 2010 ni yuklashning uch xil usulini ko‘rib o‘tish munikin:
foydalanuvchining ish stolidagi yorliq yordamida;
dasturining yoriig'i yordamida;
bosh menyu yordamida.
MS Access 2010 bilan ishlash
MS Access 2010 ning ekrani yuqori qatorida ma’lumotlar ustida turli xil amallar
bajarish uchun mo4jallangan menyu joylashgan.
Главная,_Создание,_Внешние_данные,_Работа_с_базами_данных,_Поля,_Таблица'>Файл, Главная, Создание, Внешние данные, Работа с базами данных,
Поля, Таблица bo‘limlaridan iborat.
Файл - ma’lumotlami xotirada saqlash, fayllarga murojaat qilish, ma’lumotlami
qoglozga chop etish, dastuming parametrlarini sozlash imkoniyatlari mavjud.
Главная - jadvaldagi ma’lumotlami filtrlash, saralash qayta ishlash kabi bir qator
ishlarini amalga oshirish imkoniyati mavjud.
Создание - jadvallar, so‘rovlar, formalar hisobotlar, moduli ar, makroslar yaratish
kabi bir qator ishlarni amalga oshirish mumkin.
Внешние - yaratilgan ma’lumotlami import, eksport qilish va ma’lumotlami
elektron manzillarga jo‘natish kabi bir qator ishlarni amalga oshirish mumkin.
|
| |
VII. Markazni boshqarish - Barkamol avlod

VII. Markazni boshqarish
31. Markazga o‘rnatilgan tartibda muassis tomonidan tayinlanadigan direktor rahbarlik qiladi.
32. Pedagogik kengash Markazda o‘zini-o‘zi boshqarishning yuqori organi hisoblanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Markazning pedagogik jamoasi to‘g‘ridan to‘g‘riochiq ovoz berish yo‘li bilan Pedagogik kengash tarkibini saylaydi.
(32-bandning ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 12-maydagi 275-sonli qarori tahririda — O‘R QHT, 2017-y., 20-son, 361-modda)
Pedagogik kengash yig‘ilishi Markaz faoliyatini takomillashtirish va rivojlantirish, uning faoliyati sifat va samaradorligini oshirishning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi.
Pedagogik kengash yig‘ilishi yilning har choragida kamida bir marta o‘tkaziladi.
33. O‘quv-tarbiya jarayonini rivojlantirish va takomillashtirish, pedagogik xodimlarning kasb mahoratlarini va ijodiy o‘sishlarini kuchaytirish maqsadida markazda pedagogik xodimlarni birlashtiruvchi jamoaviy organ — uslubiy kengash tuziladi.
Uslubiy kengash raisi pedagogik xodimlar jamoasi tomonidan saylanadi.
Uslubiy kengash o‘quv rejalari, dasturlari, o‘quv qo‘llanmalarini yangi pedagogik texnologiyalar asosida joriy etish yo‘llarini muhokama qiladi, pedagogik xodimlarning ijodiy tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish, ilg‘or tajribalarni ommalashtirish ishlarini tashkil qilish yuzasidan qarorlar qabul qiladi.
|
VIII. Markazning mol-mulki va pul mablag‘lari

VIII. Markazning mol-mulki va pul mablag‘lari
34. Muassis yoki vakolatli davlat organi Markazga mol-mulkni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda biriktiradi.
Markaz o‘ziga biriktirilgan mol-mulkni va xarajatlar smetasi bo‘yicha o‘ziga ajratilgan mablag‘lar hisobiga sotib olingan mol-mulkni qonun hujjatlariga muvofiq tasarruf etadi.
Markaz faoliyati davlat budjeti va boshqa mablag‘lar hisobidan moliyalashtiriladi.
Quyidagilar markazning mol-mulkini va moliyaviy resurslarini shakllantirish manbalari hisoblanadi:
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti va budjetdan tashqari mablag‘lar;
ota-onalar to‘lovlari;
qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar.
35. Markaz aholiga, turli tashkilotlarga pullik ta’lim xizmatlari va boshqa xizmatlar ko‘rsatishga, shuningdek, qonun bilan taqiqlanmagan, muassasaning asosiy faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmaydigan boshqa tegishli faoliyat turlari bilan shug‘ullanishga haqli.
Quyidagilar Markaz mablag‘larining qo‘shimcha manbalari hisoblanadi:
o‘quvchilar va pedagog xodimlar tomonidan o‘quv jarayonida tayyorlangan buyum va mahsulotlarni belgilangan tartibda sotishdan tushgan mablag‘lar;
asosiy mashg‘ulotlardan tashqari paytda, ta’lim-tarbiya jarayoniga ta’sir etmagan holda, bo‘sh turgan bino va inshootlar, o‘quv jihozi va asbob-uskunalarini belgilangan tartibda ijaraga berishdan tushgan mablag‘lar;
eskirgan va yaroqsiz holga kelgan uskunalarni belgilangan tartibda ro‘yxatdan chiqarish orqali tushgan mablag‘lar;
jismoniy va yuridik shaxslarning homiylik xayriyalari;
boshqa tushumlar.
36. Pedagog xodimlarni mukofotlash belgilangan tartibga ko‘ra amalga oshiriladi.
37. Markazning moddiy-texnika bazasi yerlarni, binolarni, kutubxonalarni, sport zallarini, kommunikatsiya, mashina va uskunalarni, transport vositalarini hamda ta’lim va tarbiya jarayonida foydalaniladigan boshqa anjomlarni o‘z ichiga oladi.
|
XXI asrning global o'zgarishlari, bizning kasbimizga bir necha homiyliklar keltiradi. Quyidagi homiyliklardan ba'zilarini ko'rsatish mumkin

|
XXI asrning global o'zgarishlari, bizning kasbimizga bir necha homiyliklar keltiradi. Quyidagi homiyliklardan ba'zilarini ko'rsatish mumkinBog'liq X XO0g7Pqk5W7HSHwkSXSj2klz5pI-29 (1)XXI asrning global o'zgarishlari, bizning kasbimizga bir necha homiyliklar keltiradi. Quyidagi homiyliklardan ba'zilarini ko'rsatish mumkin:
1. Mamlakatlararo aloqalar va bo'sh ish o'rnatish: XXI asrda globalizatsiya o'sganligi uchun, mamlakatlararo savdo, kommunikatsiya va hamkorlik imkoniyatlari kengaymoqda. Bu, bizning kasbimizga yangi bozorlarga kirish, xalqaro hamkorliklarga ruxsat berish va global mijozlarga xizmat ko'rsatish imkonini beradi. Bizning kasbimiz, xalqaro bozorlarda o'zimizni taqdim etish va o'zimizni yanada kengaytirishga imkon beradi.
2. Texnologik rivojlanish: XXI asr, texnologik rivojlanishning jadal rivojlanishi va innovatsiyalar uchun rivojlanishi bilan ajralib turadi. Bu rivojlanishlar bizning kasbimizga yangi texnologiyalar, avtomatlashtirish, ishlab chiqarish usullari va kommunikatsiya vositalarini keltiradi. Texnologik rivojlanish bizning kasbimizni samarali va ishonchli qilishga imkon beradi.
3. Ma'lumotlar va axborot tekhnologiyalari: XXI asr, ma'lumotlar va axborot tekhnologiyalarining rivojlanishi bilan bog'liq bo'lib, bizning kasbimizga yangi ma'lumotlar olish, tahlil qilish va ularga qulaylik bilan kirish imkoniyatini beradi. Bu, bizning kasbimizni rivojlantirish va yaratuvchilikni oshirish uchun so'nggi ma'lumotlardan foydalanish va ularni tartibga solishga imkon beradi.
4. O'z-o'zini o'rganish va qayta ta'lim tizimi: XXI asr, o'z-o'zini o'rganishning va qayta ta'limning aniq vaqti bo'lgan davrdir. Bizning kasbimiz, o'z-o'zini o'rganish va yangi bilimlarni olishga imkon beruvchi onlayn ta'lim resurslari, kurslar va o'quv plattoformalari orqali o'zgaradi. Bu, bizning kasbimizni yanada rivojlantirish, yangi ko'nikmalarga ega bo'lish va sohalarda yangiliklarni amalga oshirishga imkon beradi.
5. Ish bilan bog'liq qiyinchiliklar va talablar o'zgarishi: XXI asrda ish bilan bog'liq qiyinchiliklar va talablar o'zgarib ketmoqda. Bizning kasbimiz, sohalardagi yangi talablarga mos kelish uchun o'zimizni yanada rivojlantirish va yangi ko'nikmalarga ega bo'lishni talab qiladi. Bizning kasbimizni o'zgarishlarga mos kelish uchun o'rganish va o'zimizni yangilashga ochiq bo'lishimiz zarur.
Bu o'zgarishlar bizning kasbimizga kengayish, rivojlanish va yangiliklarni amalga oshirishga yo'l ochadi. Bizning kasbimiz, global o'zgarishlarga mos kelish uchun o'zimizni yanada kreativ, innovator va yanada samaradorlikka erishishga olib keladi. Bizning kasbimizni o'zgartirish, o'zimizni yanada yaxshi tushunish va global muhitda muvaffaqiyatga erishishga imkon beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
XXI asrning global o'zgarishlari, bizning kasbimizga bir necha homiyliklar keltiradi. Quyidagi homiyliklardan ba'zilarini ko'rsatish mumkin
|
V. Markazda pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanish

V. Markazda pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanish
25. Oliy ta’lim muassasalari va kasb-hunar kollejlarining tegishli ma’lumotiga hamda kasbiy tayyorgarlikka, yuksak axloqiy fazilatlarga ega shaxslar Markazda pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanishga haqli.
Shuningdek, zarur hollarda, tegishli pedagogik ma’lumotga ega bo‘lmagan, ammo kasbiy tayyorgarlikka va yuksak axloqiy sifatlarga hamda “Usta”, texnik va sayyohlik sohasi bo‘yicha “Sport ustasi” yoki “Sport ustaligiga nomzod” maqomiga ega bo‘lgan shaxslar ham Markazda pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanishga jalb qilinishi mumkin.
Oldingi tahrirga qarang.
26. Markazda to‘garak mashg‘ulotlarini o‘tkazishga asosan umumta’lim maktablari, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari o‘qituvchilari o‘tilgan mashg‘ulotlar hajmiga proporsional ravishda soatbay haq to‘lagan holda shartnoma asosida jalb etiladi.
(26-band O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 12-maydagi 275-sonli qarori tahririda — O‘R QHT, 2017-y., 20-son, 361-modda)
27. Sud hukmi bilan yoki tibbiy xulosaga ko‘ra pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanishi taqiqlangan shaxslarning Markazda ushbu faoliyat bilan shug‘ullanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Markaz pedagog xodimlarining faoliyati o‘quvchilar shaxsini, ularning madaniy saviyasini, faolligini, mustaqilligini, mas’uliyatliligini, ongli, intizomli, uyushqoq va tartibli bo‘lishini rivojlantirishga yo‘naltirilgan bo‘lishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
28. Markaz to‘garak rahbarlarining haftalik ish yuklamasi 24 soatni tashkil etadi.
(28-band O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 27-dekabrdagi PQ-2699-sonli qarori tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 52-son, 601-modda)
|
SQL turlari yoki rejimlari - 6-mavzu Ma`lumotlar bazasida ishlatiladigan tillar. Sql tili haqida tushuncha

|
6-mavzu Ma`lumotlar bazasida ishlatiladigan tillar. Sql tili haqida tushuncha
|
bet | 3/4 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 19,54 Kb. | | #147811 |
Bog'liq 6-mavzu Ma`lumotlar bazasida ishlatiladigan tillar. Sql tili haq-fayllar.orgSQL turlari yoki rejimlari. Hisoblash jarayonini boshqarish uchun SQL tili ikki usulda qo`llanilishi mumkin. Birinchi usulda interaktiv ishlash nazarda tutiladi. Bunda foydalanuvchi SQL operatorlarini terminaldan beradi. Ikkinchi usulda protsedurali tildagi dasturga SQL tili operatorlari kiritiladi. Bu usullar ba`zi adabiyotlarda MB bilan ishlash texnologiyasi yoki rejimi yoki SQL turlari deb ataladi.
Interaktiv rejimda MB bilan ishlash uchun foydalanuvchi muloqat rejimida ishlaydi, ya`ni SQL tilidagi so`rovni kiritadi va natijani oladi va h.k.
Ikkinchi usulda SQL so`rovlari boshqa dasturlash tillarida yaratilgan dastur tarkibiga kiritiladi. Natijada, MB bilan amaliy dasturlar orqali ishlash ta`minlanadi. Bu erda qo`shimcha dasturiy vosita kerak bo`ladi. U dasturlash tili bilan SQL operatorlari o`rtasidagi interfeysni ta`minlab beradi.
So`rov SQL tili operatorlari yordamida yaratiladi. Operatorlar so`zlar deb ataluvchi alohida ma`noli qismlardan tashkil topgan bo`lib, uning sintaksisi SQL tilining standartida belgilab berilgan.
SQL tilida “jadval”, “satr” va “ustun” atamalari ishlatiladi.
10.2. SQL operatorlarini yozish
SQL tili operatorlarining ba`zilari quyidagi jadvallarda tasvirlangan .
1 jadval. Ma`lumotlarni aniqlash operatorlari DDL (ma`lumotlarni
aniqlash tili)
Operator
|
Ma`nosi
|
Amal
|
CREATE TABLE
|
Jadval yaratish
|
MB da yangi jadval yaratish
|
DROP TABLE
|
Jadvalni o`chirish
|
MB dan jadvalni o`chirish
|
ALTER TABLE
|
Jadvalni o`zgartirish
|
Mavjud jadval tuzilmasini o`zgartirish yoki joriy jadval uchun o`rnatilgan butunlik cheklanishlarini o`zgartirish
|
CREATE VIEW
|
Tasvir yaratish
|
Biror SQL –so`roviga mos virtual jadvalni yaratish
|
2 Jadval. Ma`lumotlarni boshqarish operatorlari DCL (Data Control Language) – ma`lumotlarni boshqarish
|
| |