Kvant fizikasidagi superpozitsiya

|
Kvant fizikasidagi superpozitsiya
|
bet | 7/14 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #244164 |
Bog'liq Amonov Ilhom mustaqil ish 3Kvant fizikasidagi superpozitsiya
Chuqurroq tahlil qilish bilan olimlar har qanday elementar kvant zarrasi yoki bir xil yorug'lik (foton) aslida bir vaqtning o'zida bir necha joyda bo'lishi mumkinligini aniqladilar. Va bu mo''jizalar emas, balki mikrorayonning haqiqiy dalillari. Kvant fizikasi shunday deydi. Shuning uchun to'pdan alohida zarrachani otib, biz aralashuv natijasini ko'ramiz. Plastinaning orqasida elektron o'zi bilan to'qnashadi va shovqin naqshini yaratadi.
Odatiy makrokosmik ob'ektlar har doim bitta joyda, bitta holatda bo'ladi. Masalan, endi siz stulda o'tirmoqdasiz, aytaylik, vazni 50 kg, yurak urishi daqiqada 60 uradi. Albatta, bu o'qishlar o'zgaradi, lekin bir muncha vaqt o'tgach ular o'zgaradi. Axir siz uyda va ishda bir vaqtning o'zida bo'lolmaysiz, vazni 50 va 100 kg. Bularning barchasi tushunarli, bu umumiy tushuncha.
Mikroto'lqinlar fizikasida hamma narsa boshqacha.
Kvant mexanikasi da'vo qilmoqda va bu har qanday elementar zarrachaning bir vaqtning o'zida nafaqat kosmosning bir necha nuqtalarida joylashganligi, balki bir vaqtning o'zida bir nechta holatga ega bo'lishi mumkinligi, masalan, spin ham eksperimental ravishda tasdiqlangan.
Bularning barchasi boshga sig'maydi, u dunyoning odatiy g'oyasini, fizikaning eski qonunlarini buzadi, ongni o'zgartiradi, ishonch bilan ayta olasizki, bu aqldan ozgan.
Shunday qilib, biz "superpozitsiya" atamasini kvant mexanikasida tushundik.
Superpozitsiya shuni anglatadiki, mikroto'lqinli ob'ekt bir vaqtning o'zida kosmosning turli nuqtalarida bo'lishi mumkin, shuningdek, bir vaqtning o'zida bir nechta holatlarga ega. Va bu elementar zarralar uchun normaldir. Bu mikroto'lqin qonuni juda g'alati va hayratlanarli ko'rinishi mumkin.
Siz ajablanasiz, ammo bular faqat gullar, eng aqlga sig'maydigan mo''jizalar, kvant fizikasining topishmoqlari va paradoksi.
Fizikada to'lqin funktsiyasining qulashi oddiy so'zlar bilan
Keyin olimlar elektronning ikkala yoriqdan o'tib ketadimi yoki yo'qligini aniqlashga va aniqroq aniqlashga qaror qilishdi. To'satdan, u bitta uyadan o'tadi, keyin qandaydir tarzda bo'linadi va u orqali o'tib, shovqin yaratadi. Hech qachon bilmaysiz. Ya'ni, siz bo'shliqqa yaqinroq bo'lgan bir nechta qurilmani qo'yishingiz kerak, ular u orqali elektronning o'tishini aniq qayd etadilar. Tezda aytilgan gap tugadi. Albatta, buni amalga oshirish juda qiyin, siz asbobga muhtoj emassiz, lekin elektronning o'tishini ko'rish uchun boshqa narsa kerak. Ammo olimlar buni uddalashdi.
Oxir oqibat, natija barchani hayratda qoldirdi.
Elektron qanday bo'shliqqa o'tishini ko'rib chiqishni boshlaganimizdan so'ng, u to'lqin kabi emas, balki bir vaqtning o'zida kosmosning turli nuqtalarida joylashgan g'alati modda kabi emas, balki oddiy zarra kabi harakat qila boshlaydi. Ya'ni, kvantning o'ziga xos xususiyatlarini ko'rsata boshlaydi: u faqat bitta joyda bo'ladi, bitta uyadan o'tadi, bitta tejamkorlik qiymatiga ega. Ekranda shovqin namunasi emas, balki bo'shliqqa qarshi oddiy iz.
Qanday qilib bu mumkin? Go'yo elektron hazil qilayotgandek, biz bilan o'ynayapti. Avvaliga u to'lqin kabi harakat qiladi, keyin biz uning bo'shliqdan o'tishini ko'rishga qaror qilganimizdan so'ng, u qattiq zarraning xususiyatlarini namoyish etadi va faqat bitta bo'shliqdan o'tadi. Ammo mikroto'lqinli joyda. Bular kvant fizikasining qonunlari.
Olimlar elementar zarralarning yana bir sirli xususiyatini ko'rishdi. Shunday qilib kvant fizikasida noaniqlik va to'lqin funktsiyasining qulashi tushunchalari paydo bo'ldi.
Elektron bo'sh joyga tushganda, u noaniq holatda bo'ladi yoki yuqorida super holatda aytganimizdek. Ya'ni, u to'lqin kabi harakat qiladi, kosmosning turli nuqtalarida bir vaqtning o'zida ikkita aylanish qiymatiga ega (spin faqat ikkita qiymatga ega). Agar biz unga tegmasak, unga qarashga harakat qilmagan bo'lsak, uning qaerdaligini aniqlamagan bo'lsak, orqa tomonining qiymatini o'lchamaganimizda, u bir vaqtning o'zida ikkita yoriq orqali to'lqin kabi uchib ketar va shu sababli shovqin rasmini yaratgan. Kvant fizikasi to'lqin funktsiyasi yordamida uning traektoriyasini va parametrlarini tavsiflaydi.
O'lchovni amalga oshirgandan so'ng (va mikroto'lqinli zarrani faqat u bilan o'zaro ta'sirlash orqali o'lchash mumkin, masalan, u bilan boshqa zarrani to'qnashtirish), to'lqin funktsiyasi qulab tushadi.
Ya'ni, endi elektron kosmosda aniq bir joyda joylashgan bo'lib, bitta tejamkorlik qiymatiga ega.
Aytishimiz mumkinki, elementar zarracha xuddi arvohga o'xshaydi, go'yo u bor, lekin ayni paytda u bir joyda emas va u aniq bir ehtimollik bilan istalgan joyda istalgan joyda to'lqin funktsiyasi bilan paydo bo'lishi mumkin. Ammo biz u bilan bog'lanishni boshlashimiz bilan, u shov-shuvli narsadan klassik dunyodan bizga tanish bo'lgan oddiy narsalar kabi o'zini tutadigan haqiqiy moddiy narsaga aylanadi.
"Bu juda ajoyib", dedingiz. Albatta, lekin kvant fizikasining mo'jizalari endi boshlanmoqda. Eng aql bovar qilmaydigan narsa hali keladi. Ammo keling, ma'lumotlarning ko'pligi bilan tanaffus qilaylik va boshqa safar boshqa maqolada kvant sarguzashtlariga qaytaylik. Bu orada, bugun nimani o'rganganingiz haqida o'ylang. Bunday mo''jizalar nimaga olib keladi? Oxir oqibat, ular bizni o'rab olishadi, bu chuqurroq bo'lishiga qaramay, bu bizning dunyomizning mulki. Hali ham zerikarli dunyoda yashayapmiz deb o'ylaysizmi? Ammo keyinroq xulosa qilamiz.
Kvant fizikasi asoslari haqida qisqacha va aniq gapirishga harakat qildim.
Ammo agar siz biror narsani tushunmasangiz, unda bu multfilmga kvant fizikasi, ikkita yoriq bilan o'tkazilgan tajriba haqida qarang, u erda hammasi tushunarli va sodda tilda aytilgan.
Kvant fizikasi haqidagi multfilm:
Yoki bu videoni bu erda ko'rishingiz mumkin, hamma narsa joyiga tushadi, kvant fizikasi juda qiziq.
Kvant fizikasi haqidagi video:
Va ilgari bu haqda bilmaganingiz kabi.
|
| |