Nazoart savollari - Samarqand dalat universiteti fizika fakulteti nazariy fizika va

Nazoart savollari
Kuchlanish tenzori qanday tenzor? (mexanik muvozanat, muvozanat holatga qaytaruvchi kuchlar, ikkinchi rangli tenzor).
Kuch momenti ifodasi nimaga teng? (kuch qo’yilgan nuqtalar koordinatasi, tenzor divergensiyasi, kuchlanish tenzori).
Simmetrik tenzor.
Bir jinsli deformasiya qanday deformasiya? (hajm, deformasiya va kuchlanish tenzori).
Ozod energiya ifodasi? (sterjenning ozod energiyasi, Puasson koeffisiyenti).
Kuchlanish tenzori va uning komponetalarini yozib bering.
ma’ruza: GIDROSTATIKA.
IDEAL SUYUQLIK HARAKAT TENGLAMALARI.
REJA:
Uzluksizlik tenglamasi.
Eyler tenglamasi.
TAYANCH SO’Z VA IBORALAR: harakat, hajm, siljish, molekula,zarracha, nuqta, suyuq tezligi, suyuq zichligi, gidrodinamika, tenglama, cheksiz, termodinamik potensial
Uzluksizlik tenglamasi
Gidrodinamika uyuqliklar va gazlar harakatini o’rganadi. Gidrodinamikada suyuqlik tutash muhit kabi qaraladi. Ya’ni suyuqlikning har qanday hajmining kichik elementi shunchalik katta deb hisoblanadiki, bu element juda ko’p molekulalar sonidan iborat deb qaoaladi. Shuning uchun ham cheksiz kichik xajm elementi deganimizda butun jismning hajmiga nisbatan yetarli darajada kichik bo’lgan, biroq molekulalar orasidagi masofadan katta bo’lgan hajm tushuniladi. Suyuqlik zarrachasining siljishi deganda uning alohida bir molekulasining siljishi emas, balki bir nechta molekuladan iborat bo’lgan va nuqta sifatida qaraladigan hajm elementining siljishi tushuniladi.
Suyuqlik harakat holatini matetmatik ifodalariga suyuqlik tezligi
vx, y, z, t va biror bir ikkita termodinamik ifodalar, masalan, bosim
px, y, z,t va zichlik x, y, z,t kabi funkstyalardan foydalaniladi.
Fazoning qandaydir V0 hajmini qarab chiqaylik. Bu hajmda suyuqlik
miqdori (massasi)
dV , - suyuqlik zichligi. Berilgan hajmni chegaralovchi
Vo
→ → → →
df yuza elementi vaqt birligi ichida Vdf suyuqlik miqdori oqadi. df
absolyut
qiymati jihatidan sirt yuza elementiga teng bo’ladi va unga normal bo’yicha
→ →
yo’nalgan bo’ladi. Agar suyuqlik hajm ichidan tashqariga oqayotgan bo’lsa Vdf -
musbat, ichkariga oqsa manfiy bo’ladi.
Vo hajmdan vaqt birligida oqayotgan
suyuqlik miqdori → →
Vdf
Vo hajmda suyuqlik miqdorining kamayishi
d dV dt
Ikala ifodani tenglashtirsak
d dV → →
Vdf
dt
Yuza bo’yicha integralni hajm bo’yicha integralga aylantiramiz, Ostrogradskiy
formulasiga o’ra
→ → →
Vdf divvdV
Shunday qilib,
d
div → 0
dt
V dV
Uzluksizlik tenglamasiga kelamiz. ni ochib yozsak,
d divv→ 0
dt
V
div →
V
j →
d divv→ v→grad 0
dt
vektor – suyuqlik oqim zichligi.
Eyler tenglamasi
Suyuqlikda qandaydir hajmni ajratib olamiz. Ajratib olingan suyuqlik hajmiga ta’sir etuvchi to’la kuch:
Ushbu integralni hajm bo’yicha integralga aylantirsak
Demak, suyuqlikning har qanday dV hajmiga suyuqlikning tashqi
tomonidan dV –
grad p
kuch ta’sir qilar ekan, ya’ni suyuqlikning hajm birligida
grad p
kuch ta’sir etar ekan. Demak
dv→ gradp
dt
dv→ - berilgan suyuqlik zarrachasiga o’zgarish tezligi
dv→
dt – vaqt mobaynida nuqta tezligining o’zgarishi
dx dv dy dv dz dv (dr→)v→
dx dy dz
O’sha vaqt momentida suyuqlik zarrachasi dr↼ masofani o’tayotgan ikki nuqta
tezliklar farqlarining yig’indisiga teng.
Shunday qilib,
dv→ dv→ dt (dr→)v→
dt
ni dt ga bo’lsak,
dv→ dt
dv→ (v→)v→
dt
dv→ (v→)v→ 1 gradp
(1)
dt
Bu formula 1755 yilda Eyler tomonidan berilgan suyuqlik harakat tenglamasi, ya’ni Eyler tenglamasidir.
Agar suyuqlik og’irlik maydonida jylashgan bo’lsa (1) tenglama
dv→ (v→)v→ p g
dt
g-og’irlik kuchi tezlanishi.
(2)
Nazorat savollari.
Uzluksizlik tenglamasini ifodalab bering (suyuqlik va gazlar, suyuqlik miqdori, gradiyent, divergensiya).
Eyler tenglamasi ko’rinishini ko’rsating (ta’sir etuvchi to’la kuch, og’irlik maydoni).
Gidrostatika tenglamasini yozing (Eyler tenglamasi, suyuqlik zichligi, bosim, issiqlik va termodinamik muvozanat).
ma’ruza: BERNULLI TENGLAMASI
REJA
Gidrostatika.
Bernulli tenglamasi.
TAYANCH SO’Z VA IBORALAR: Eyler tenglamasi, zichlik, impuls, suyuqlik, vkrtikal, gradiyent, maydon, tekislik, Bernulli tenglamasi
Gidrostatika
Bir jinsli og’irlik maydonida joylashgan tinch turuvchi suyuqlik uchun Eyler
tenglamasidan
graqdp g→
(1)
Bu tenglama suyuqlik mexanik muvozanatini aniqlaydi.
Agar tashqi kuchlar bo’lmasa
p 0 , ya’ni p const
Suyuqlik har bir nuqtasida bosim bir xil.
Suyuqlik butun hajmi bo’yicha suyuqlik zichligini o’zgarmas deb hisoblasak
(1) tenglama osongina integrallanadi. z o’qni vertikal yuqoriga yo’naltirsak,
p p 0, p g
p gz const
Tinch turgan suyuqlik h balandlikda erkin sirtga ega bo’lsa, bu sirtning har
bir nuqtasiga bir xil
r0 tashqi bosim qo’yilgan bo’lsa, bu sirt
z h
gorizontal
tekislikka ega bo’lishi kerak.
Shartidan
p po ,
z h
const
po gh
Demak,
p po g(h z)
Aytaylik, suyuqlik nafaqat mexanik, balki issiqlik muvozanatida joylashgan bo’lsin. U holda (1) tenglama quyidagicha integrallanadi. Quyidagi termodinamik muvozanatdan foydalanamiz:
d SdT Vdp
F -suyuqlik massa birligiga to’g’ri keluvchi termodinamik potensial. O’zgarmas temperaturada
T const,
dT 0
d Vdp
1 dp
deb yozish mumkin.
(3) dan
1 p
grad p g
p g→, g→, g→
z o’qi bo’yicha g→ o’zgarmas vektori uchun quyidagi ayniyat mavjud:
g→ (gz)
Demak,
( gz) 0, gz const
gz –og’irlik maydonida suyuqlik massasi birligiga to’g’ri keluvchi potensial energiya, (4) tashqi maydonda joylashgan sistemaning termodinamik muvozanat sharti.
Nazorat savollari
Uzluksizlik tenglamasini ifodalab bering (suyuqlik va gazlar, suyuqlik miqdori, gradiyent, divergensiya).
Eyler tenglamasi ko’rinishini ko’rsating (ta’sir etuvchi to’la kuch, og’irlik maydoni).
Gidrostatika tenglamasini yozing (Eyler tenglamasi, suyuqlik zichligi, bosim, issiqlik va termodinamik muvozanat).
Bernulli tenglamasini keltirib chiqaring (stasionar oqim, issiqlik funksiyasi).
|