Muallif - Nigmatov X

8
I.
ELEKTRON HISOBLASH MASHINALAR VA KOMPYUTERLAR
TO’G’RISIDA UMUMIY TUSHUNCHALAR
XX asrning o‘rtalaridan boshlab tez rivojlangan elektron hisoblash
mashinalarning geometrik o‘lchamlari bugungi kunga kelib 1000-10000 kichirayb
ketdi. Ularning ishlash tezligi esa 10 000 000 barobarga ko‘tarilib ketti. Masalan,
hozirgi vaqtdagi shahsiy kompyuterning imkoniyatiga to‘g‘ri keladigan usha
vaqtdagi EHMning geometrik o‘lchami bilan taqqoslaydigan bo‘lasa, usha vaqtdagi
EHMning geometrik o‘lchami 2 auditoriyani egallaydigan xajmda bo‘lar edi.
Bugungi kunda nanotexnoligiyalar paydo bo‘lgandan keyin, EHMlarning
xajmi bundanda kichirayib bormoqda va EHM degan
tushuncha ham ikkinchi
planga o‘tib ketmoqda.
Hozirgi yoshlarga: “EHM - bu nima?” - desangiz tushunmasligi ham mumkin.
Lekin shahsiy kompyuter, planshet yoki uyali telefon nima ekanligini yaxshi
biladilar. Sababi bu qurilmalar xayotimiznig har bir jabxadariga kirib ketgan.
Shuning uchun shuni anglab olishimiz kerakki har bir yuqorida keltirilgan
kurilmalarning negizida EHMlarnig ishlash printsiplari yotipti.
Shaxsiy kompyuterlar (ShK) — xammaboplik va qo‘llashda
universallik
talablarini qoniqtiruvchi, bir kishi foydalanadigan mikro EHMlardir.
Shaxsiy kompyuterlar hammaboplik va universallik talablarini qoniqtirish
uchun quyidagi hususiyatlarga ega bo‘lishi lozim:
•
Individual xaridor uchun mos keladigan narxlarda;
•
Atrof-muhit sharoitlariga maxsus talablarsiz foydalanish avtonomligi;
ЭҲ
М
Шаҳсий
компьют
ер
Laptop,
Нутбук
Планшет,
iPad
Уяли
телефон,
iPhone,
Смартфо
н
ва бошқа
қурилмалар
9
•
Tuzilishining boshqarish, fan, ta’lim, turmush sohalarida turli ko‘rinishda
qo‘llanishlarga
moslashuvchanligi;
•
Foydalanuvchining mahsus, kasbiy tayyorgarliksiz ishlash imkoniyatini
beruvchi operatsion sistemalar va boshqa «do‘stona» dasturiy ta’minotlar;
•
Ishlashning yuqori darajada ishonchliligi (buzilmasdan 5000 soatdan ortiq
ishlashi).
Ma’lumotlarni qayta ishlash bilan bog‘liq biror masalani yangi axborot
texnologiyasi doirasida samarali bajarish uchun qo‘llaniladigan
kompyuterning
imkoniyatlarini bilish lozim. Ushbu imkoniyat xaqidagi bilimlar kompyuterning
konfiguratsiyasi tushunchasini tashkil etadi.
Leptop (Laptop - ingliz tilida tizzadagi kompyuter) turidagi portativ
kompyuterlar «diplomat» xajmidagi kichik chemodanchalar ko‘rinishida
tayyorlanadi. Ularning og‘irligi odatda 5—10 kg atrofida bo‘ladi. Apparat va
dasturiy ta’minot ularning eng yaxshi ko‘chmas
ShKlar bilan muvaffaqiyatli
raqobatlashishiga imkon beradi.
Noutbuk (Note Book) stolda foydalaniladigan ShKlarning barcha vazifalarini
bajara oladi. O‘z xususiyatlariga ko‘ra ko‘p jixatdan leptopga mos keladi, faqat
o‘lchami va bir qator kichik hajmdagi operativ va diskli xotirasi bilan farqlanadigan
kompyuterdir.
Zamonaviy leptop va noutbuklarning ko‘pgina modellari aloqa kanaliga va
shunga muvofiq hisoblash tarmog‘iga ulanish uchun ichki modemga ega bo‘lib
internet aloqani erkin ta’minlaydi va Bluetooth i Wi-Fi qurilmalarga ega.
Elektron kotiblar (PDA-Personal Digital Assistent, ularni ba’zan Hand Help
qo‘l yordamchisi deb atashadi) cho‘ntak kompyuteri shakliga ega (og‘irligi 0,5 kg
dan ortiq emas), biroq Palmtop ga nisbatan keng funktsional imkoniyatlarga ega
(xususan: nomlar, manzilgohlar va telefon raqamlarini
saqlovchi elektron
ma’lumotnomalar, kun tartibi va uchrashuvlar, joriy ishlar ro‘yxatlari, xarajat
yozuvlari va boshqalar hakidagi axborotni tashkil qilishga
yo‘naltirilgan apparat va maxsus dasturiy ta’minot), maxsus
matnli, ba’zan
esa grafik muharrirlik, elektron jadvallar
tayyorlaydi.
Ko‘pgina elektron kotiblar modemlarga ega va
boshqa ShKlar bilan axborot almashishi mumkin. Hisoblash
tarmog‘iga ulanganda esa elektron pochta va fakslarni olish
hamda jo‘natish mumkin. Ulardan ba’zilari hatto avtomatik
raqam teruvchilarga ega. Elektron kotiblarning yangi
modemlari boshqa kompyuter qurilmalari bilan masofadan simsiz axborot almashish
uchun radiomodem va infraqizil portlar bilan jixozlangan.
10
Elektron yozuv daftarchalari (organizer — organayzerlar)
ixcham
kompyuterlarning «eng yengil sinfi»ga kiradi (bu sinfga ulardan tashqari
kalkulyatorlar, elektron tarjimonlar va boshqalar kiradi); ularning og‘irligi 200
grammdan oshmaydi. Organayzerlar foydalanuvchi tomonidan dasturlashtirilmaydi,
biroq sig‘imli xotiraga ega. Unga zarur axborotni yozish va uning yordamida maxsus
matnni tahrir qilish, ish xatlari, bitim,
shartnomalar matnlari, kun tartibi va ish
uchrashuvlariga tegishli matnlar saqlanishi mumkin.
Kompyuterlar asosiy qurilmalardan tashqari bir qator atrof qurilmalari ham
mavjud. Ularning ba’zilari bilan tanishib chiqamiz.