Kuchaytirgichlarning tasniflanishi

|
Kuchaytirgichlarning tasniflanishi
|
bet | 46/56 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #259295 |
Bog'liq Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tKuchaytirgichlarning tasniflanishi. Kuchaytirgichlar turli belgilariga ko‘ra tasniflanadi: kuchaytirish koeffitsiyentlari, kirish va chiqish qarshiliklari, o‘tkazish polosasi (ishchi chastotalar diapazoni), kuchaytirilgan signal buzilish darajasi va boshqalar.
Har qanday kuchaytirgich piravordida quvvat kuchaytirgich bo‘lishiga qaramasdan, kuchaytiriladigan kattaliklari turiga qarab, ularni kuchlanish, tok va quvvat kuchaytirgichlarga ajratiladi.
Kuchaytiriladigan kattaliklari turiga muvofiq kuchaytirish koeffitsiyentlari:
kuchlanish bo‘yicha ;
tok bo‘yicha ;
quvvat bo‘yicha .
Har bir kuchaytirgich o‘zining kirish va chiqish differensial qarshiligi
, .
bilan ifodalanadi.
Kirish qarshiligi signal manbaiga nisbatan yuklama vazifasini bajaradi. Shuning uchun RKIR qanchalik katta bo‘lsa, signal manbai shunchalik kam yuklatilgan bo‘ladi va uning kuchlanishi kuchaytirgich kirishiga yaxshiroq uzatiladi.
Chiqish qarshiligi kuchaytirgichning yuklatilishga qodirligini ifodalaydi: u qanchalik kichik bo‘lsa, tashqi yuklama shunchalik katta tok olishi va uning qarshiligi shunchalik kichik bo‘lishi mumkin.
Yuqoridagi ifodalarda kirish va chiqish toklar, kuchlanishlar o‘zlarining o‘zgaruvchan tashkil etuvchilari bilan ko‘rsatilgan, signallar sinusoida ko‘rinishida bo‘lgan holda, ularning ta’sir etuvchi qiymatlari , ga teng bo‘ladi, bu yerda, Um va Im – ularning amplitudalari.
Agar kaskad kuchlanish bilan boshqarilsa va potensial chiqishga ega bo‘lsa, kuchaytirgich kuchlanish kuchaytirgich deb ataladi va u kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffitsiyenti KU bilan ifodalanadi.
Agar kaskad tok bilan boshqarilsa va tokli chiqishga ega bo‘lsa, kuchaytirgich tok kuchaytirgich deb ataladi va u tok kuchaytirish koeffitsiyenti KI bilan ifodalanadi.
Agar RKIR =RG, RChIQ =RYu bo‘lsa, kuchaytirgich quvvat kuchaytirgich deb ataladi va u quvvat bo‘yicha kuchaytirish koeffitsiyenti KR bilan ifodalanadi. Bu holda kirish signali manbai
ga teng maksimal quvvat uzatadi, kuchaytirgich esa, yuklamada bo‘lishi mumkin maksimal quvvatni hosil qiladi
.
Bundan maksimal quvvat kuchaytirish koeffitsiyenti
.
Amalda ushbu kattaliklarning logarifmlari bilan ishlash qulay.
Detsibellarda ifodalangan kuchaytirish koeffitsiyenti KR uchun quyidagi yozuv o‘rinli:
.
Elektr quvvat tok yoki kuchlanish kvadratiga proporsional bo‘lgani sababli kuchlanish va tok kuchaytirish koeffitsiyentlari uchun mos ravishda quyidagilarni yozish mumkin:
va .
Agar lohida kaskadning kuchaytirish koeffitsiyenti dBlarda ifodalangan bo‘lsa, ko‘p kaskadli kuchaytirgichning umumiy kuchaytirish koeffitsiyenti alohida kaskadlar kuchaytirish koeffitsiyentlari yig‘indisiga teng bo‘ladi. KU ning detsibellarda va nisbiy birliklardagi qiyosiy qiymatlari 1-jadvalda keltirilgan.
1-jadval
KU, dB
|
0
|
1
|
2
|
3
|
10
|
20
|
40
|
60
|
80
|
KU
|
1
|
1,12
|
1,26
|
1,41
|
3,16
|
10
|
100
|
103
|
104
|
Kuchaytirilayotgan chastotalar diapazoniga ko‘ra kuchaytirgichlar o‘zgarmas va o‘zgaruvchan tok kuchaytirgichlariga bo‘linadi. Ular kuchaytirgichning o‘tkazish polosasiga ko‘ra farqlanadi. Har bir kuchaytirgich uchun past fP va yuqori fYu chegaraviy chastotalar kiritiladi. Bu chastotalarda kuchaytirish koeffitsiyenti – 3 dBga pasayadi.
O‘zgarmas tok kuchaytirgich kirish signalini nolinchi chastotadan yuqori chegaraviy chastotagacha bo‘lgan diapazonda kuchaytiradi (0 ≤ f ≤ fYu).
O‘zgaruvchan tok kuchaytirgichlar quyidagi guruhlarga ajratiladi:
- past chastota kuchaytirgichlar (PChK) – kuchaytiriladigan chastotalar diapazoni birlarcha gersdan yuzlarcha kilogersgacha;
- yuqori chastota kuchaytirgichlar (YuChK) – kuchaytiri-ladigan chastotalar diapazoni yuzlarcha kilogersdan megagersgacha;
- keng polosali kuchaytirgichlar – kuchaytirish diapazoni o‘nlarcha gersdan yuzlarcha megagersgacha;
- tanlovchi (rezonans) kuchaytirgichlar juda tor chastotalar diapazonida kuchaytiradi.
Bitta kaskadning kuchaytirish koeffitsiyenti odatda 30 dBdan oshmaydi. Kuchaytirishni kattalashtirish uchun ko‘p kaskadli kuchaytirgichdan foydalaniladi. U ketma-ket ulangan bir necha kaskaddan tashkil topgan bo‘ladi.
Kaskadlarni raqamlash kirishdan boshlanadi. Birinchi kaskad kirish kaskadi bo‘lib, u kuchaytirgichni kirish signali manbai bilan muvofiqlashtiradi. Kirish signalini minimal so‘ndirish uchun u katta kirish qarshilikka ega bo‘lmog‘i lozim. Oraliq kaskad kirish kaskadiga yuklama bo‘lib, kirish kaskadini chiqish kaskadi bilan muvofiqlashtirish uchun xizmat qiladi. Chiqish kaskadi aksariyat hollarda quvvat kuchaytirgichni tashkil etadi.
|
| |