Nitritometriya - Xolboyev Maqsad

1.1 Nitritometriya usulini dori vositalar miqdoriy tahlilida qo’llanilishi
Nitritometriya usuli farmatsevtik tahlilda barcha aromatik amin qator dori moddalarini, ularning aminoguruhi atsil radikallari bilan «qurshovlangan» hosilalarini, shuningdek, ikkilamchi aromatik aminlami va nitroaromatik guruh dori moddalarining miqdorini aniqlashda keng qo'llanadi. Nitritometriya usulida titrant sifatida natriy nitritning 0,1 mol/1 eritmasi ishlatiladi va titrlash kislotali muhitda olib boriladi. Reaksiyaning borishini tezlashtirish va uning aniqligini oshirish maqsadida eritmaga katalizator sifatida kaliy bromid qo'shiladi va uni shisha tayoqcha bilan aralashtirib turgan holda asta-sekin titrlanadi.
Nitritometriya usulida, titrlash jarayonida birlamchi aromatik aminlar natriy nitrit ta’sirida diazoniy tuzi, ikkilamchi aromatik aminlar esa nitroza birikma hosil qiladi. Birlamchi aromatik aminlaming diazotirlash reaksiyasini quyidagicha ifodalash mumkin:
Ikkilamchi aromatik aminlami kislotali muhitda natriy nitrit ta'sirida nitroza birikma hosil qilish reaksiyasi dikain misolida quyidagichadir:
Birlam chi arom atik am inlam i hosil qilgan diazoniy birikmalari beqaror m odda b o ‘lib, u yuqori haroratda tez parchalanadi:
Shuningdek, titrlash jarayonida ajralib chiqadigan va yuqori haroratga chidamsiz nitrit kislotani parchalanishdan saqlab qolish maqsadida preparatlar miqdorini aniqlash 18 °C haroratdan yuqori bo'lmagan, ba’zi hollarda esa 5 °C gacha sovitilgan sharoitda olib boriladi. N itritometriya usulida reaksiyaning ekvivalent nuqtasini aniqlashda, potensiometrik usuldan yoki sirtqi va ichki indikatorlardan foydalaniladi. Potensiometrik titrlashda indikator sifatida platina elektrodi, solishtiriluvchi elektrod sifatida esa kalamelning to'yingan eritmasi ishlatiladi.
. Nitritometriya usulida sulfanilamid preparatlari,
para-aminobenzoy kislota hosilalari (anestezin, novokain, novokainamid, dikain), para-aminosalitsil kislotasining natriyli tuzi, aromatik aminlar atsetil hosilalaridan parasetamol, nitroaromatik birikmalardan levomitsetin (nitroguruhni amino guruhgacha qaytargandan so'ng) miqdorini aniqlanadi. Amino guruh «qurshab» olingan preparatlami, jumladan, eruvchan streptotsid va parasetamolni aniqlashda, a w a l ulami kislotalar bilan qizdirish yordamida gidrolizlab, so'ng titrlanadi:
Levomitsetinning miqdori undagi nitro guruhni, a w a l so f rux va kislota ta’sirida aminoguruhgacha qaytarib, so'ngra odatdagicha nitritometriya usuli bo'yicha aniqlanadi:
Nitritometriya usulining qo'llanish doirasi ancha keng bo‘lib, undan aromatik amin va nitroaromatik birikmalaridan tashqari, boshqa guruh dori moddalarining miqdorini aniqlashda ham foydalaniladi. Masalan, ushbu usuldan piridin karbon kislota gidrozidlarini, jumladan, izonikotin kislotaning gidrozid hosilalari (izoniazid, nialamid va h.k.)ni aniqlashda foydalaniladi. Bunda piridin karbon kislota gidrozidlari kislotali muhitda natriy nitrit ta’sirida azid
birikmalarga o'tadi:
Nitritometriya yoki nitritometrik titrlash - titrant - natriy nitrit NaNO2 eritmasi yordamida moddalarni miqdoriy aniqlash usuli. Farmakopeya usuli turli moddalarni, jumladan, ko'plab farmatsevtika mahsulotlarini tahlil qilishda qo'llaniladi.
Usulning mohiyati
Usul kislotali muhitda sodir bo'ladigan yarim reaksiyadan foydalanishga asoslangan:
Xona haroratida NO2/NO-qaytarilish-qaytarilish juftligining standart OR potentsiali 0,98 V ni tashkil qiladi. Bu oksidlanish-qaytarilish juftligining real OR potentsiali vodorod ionlari konsentratsiyasi ortishi bilan ortadi.
Shuning uchun muhitning kislotaliligi oshishi bilan nitrit ionining oksidlovchi xossalari ortadi.
Nitritometrik titrlash kislotali muhitda amalga oshiriladi. Ko'rsatilgan OB yarim reaktsiyasida bitta elektron ishtirok etganligi sababli, natriy nitritning ekvivalent koeffitsienti birlikka teng, ekvivalentning molyar massasi molyar massaga va ekvivalentning molyar kontsentratsiyasi molyar konsentratsiyaga teng. natriy nitrit. Usul oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari, diazotlanish, nitrozlanish va azatsiyaga asoslangan. Natriy nitrit oksidlovchi va qaytaruvchi xususiyatga ega bo'lishi mumkin.
Usulning titranti - natriy nitrit (NaNO2) odatda 0,1 yoki 0,5 M konsentratsiyali suvli eritma shaklida qo'llaniladi. Eritma belgilangan titr usuli yordamida tayyorlanadi, chunki natriy nitrit saqlash vaqtida beqaror va oksidlanishi mumkin. nitratga.
Nitritometriyada CTT ning vizual indikatorini aniqlash uchun ikki guruh ko'rsatkichlar qo'llaniladi: ichki va tashqi.
Redoks ko'rsatkichlari ichki ko'rsatkichlar sifatida ishlatiladi, masalan, tropeolin 00 (CTTda rang qizildan sariqqa o'zgaradi), uning metilen ko'k bilan aralashmasi (rangi qip-qizildan ko'k rangga o'zgaradi), neytral qizil (rang
qizil-binafsha rangga o'zgaradi). ko'k), shuningdek safranin Zh, metanil sariq, kislotali ko'k 2K.
Tashqi ko'rsatkichlar sifatida odatda kraxmalli yodid qog'ozi ishlatiladi, u kraxmal va kaliy yodid eritmasiga namlangan va keyin quritilgan filtr qog'ozidir.
Nitritometriya - oksidlanish-qaytarilish titrlashning eng oddiy usullaridan biri bo'lib, u turli dori vositalarini miqdoriy aniqlashda qo'llaniladi.
Ushbu usulda qo'llaniladigan asbob-uskunalar (CCTni potentsiometrik va amperometrik aniqlash uchun asboblar bundan mustasno) har bir laboratoriya va dorixonada mavjud. Titrlash miqdoriy aniqlashning klassik usuli bo'lganligi sababli, barcha farmatsevtlar bunday ko'nikmalarga ega.
Usulning kamchiliklari titrantning ham, aniqlanayotgan moddalarning ham o'ziga xos xususiyatlari tufayli protseduralarni bajarishdagi qiyinchiliklardir. Hozirgi vaqtda amaliyot shuni ko'rsatadiki, nitritometriya ham analitik, ham farmatsevtika laboratoriyalarida keng qo'llanilishini topdi. Bu xususiy farmakopeya monografiyalarida ko'plab dori vositalarini miqdoriy aniqlashning tasdiqlangan usullari bilan tasdiqlanadi.
NaNo2 ishchi eritmasini tayyorlash va uni standartlashtirish. Nitritometriya usulining ko'rsatkichlari.
Usulning titranti - natriy nitrit (NaNO2) odatda 0,1 yoki 0,5 M konsentratsiyali suvli eritma shaklida qo'llaniladi. Eritma belgilangan titr usuli yordamida tayyorlanadi, chunki natriy nitrit saqlash vaqtida beqaror va oksidlanishi mumkin. nitratga.
Natriy nitritini standartlashtirish aniqlash uchun ishlatiladigan reaksiyaga muvofiq amalga oshiriladi. Agar oksidlovchi sifatida NaNO2 ishlatilsa, uni standartlashtirish temir (II), mishyak (III), gidrazin, agar qaytaruvchi bo'lsa, kaliy permanganat (ikkilamchi standart), diazotlanish reaktsiyalarida kaliy bixromat bilan amalga oshiriladi. , keyin sulfanilik kislota, p -aminobenzoy kislotasi, paminoetil benzoat bilan.
Oksidlovchi vosita sifatida natriy nitrit qaytaruvchi moddalar Sn2+, Fe2+, As2O3, gidrazin va boshqa birikmalarni aniqlash uchun ishlatiladi. Bunday holda, nitrit nitrat oksidga qaytariladi:
Qaytaruvchi vosita sifatida natriy nitrit kaliy permanganat, xlor, kaliy yodat va boshqa birikmalarni reaksiya orqali aniqlash uchun ishlatiladi:
Eng ko'p ishlatiladigan reaktsiya diazotizatsiya bo'lib, u kislotali muhitda birlamchi aromatik aminlar bilan sodir bo'ladi:
Natriy nitrit NaNO2 ning suvli eritmasi odatda titrant sifatida ishlatiladi, ko'pincha molyar konsentratsiyasi 0,5 yoki 0,1 mol / l. Eritma belgilangan titr usuli yordamida tayyorlanadi, chunki natriy nitrit saqlash vaqtida beqaror va nitratgacha oksidlanishi mumkin.
Eritma birinchi navbatda taxminan kerakli konsentratsiya bilan tayyorlanadi va keyin standartlashtiriladi - ko'p hollarda sulfanilik kislota NH2C6H4SO3H yoki kaliy permanganatning standart eritmasi yordamida.
Natriy nitritini standartlashtirish aniqlash uchun ishlatiladigan reaksiyaga muvofiq amalga oshiriladi.
Agar oksidlovchi sifatida NaNO2 ishlatilsa, uni standartlashtirish temir (II), mishyak (III), gidrazin, agar qaytaruvchi bo'lsa - kaliy permanganat (ikkilamchi standart), kaliy bixromat, agar diazotizatsiya reaktsiyalarida bo'lsa, amalga oshiriladi. - keyin sulfanilik kislota, paminobenzoy kislotasi, aminoetil benzoat bilan.
0,1 mol/l titrant eritmasini tayyorlash uchun 7,3 g natriy nitrit 1 l hajmli o‘lchov kolbasida suvda eritiladi va eritma hajmini suv bilan belgilangan belgiga moslang. Keyin eritma standartlashtiriladi.
Sulfanilik kislota uchun standartlashtirish.
Sulfanil kislotaning standart eritmasi uning aniq tortilgan qismini natriy gidrokarbonat NaHCO3 ishtirokida suvda eritib, suvda eruvchan aralashma hosil qiladi.
Eritma tayyorlash uchun avval suvdan ikki marta qayta kristallangan va 120°C da doimiy og‘irlikda quritilgan 0,2 g (aniq tortilgan) sulfanil kislota 0,1 g NaHCO3, 10 ml suv bilan aralashtiriladi va keyin yana 60 ml suv aralashtiriladi.
aralashmaga 10 ml suyultirilgan HCl, 1 g KBr (reaksiyani tezlashtirish uchun) qo'shiladi va natriy nitritning standartlashtirilgan eritmasi bilan titrlanadi.
Sulfanil kislotaning natriy nitrit bilan xlorid kislotali muhitda diazoniy tuzini hosil qilish reaksiyasi sekin kechadi, shuning uchun titrlash boshida natriy nitrit eritmasi qattiq aralashtirib, daqiqada ~ 2 ml tezlikda qo'shiladi. titrlashning oxiri (~ 0,5 ml eritma qo'shilishi qolganda) - daqiqada 0,05 ml tezlikda.
Titrlashning oxiri indikator - tropeolin 00 ning metilen ko'k yoki neytral qizil aralashmasi mavjud bo'lganda indikator usuli bilan potentsiometrik yoki vizual tarzda aniqlanadi.
Natriy nitritning standartlashtirilgan eritmasi qorong'i joyda, tiqinlar bilan qoplangan qorong'i shisha idishlarda saqlanadi. Natriy nitritning 0,05 mol/l eritmasi xuddi shu tarzda tayyorlanadi, standartlashtiriladi va saqlanadi.
Kaliy permanganat uchun standartlashtirish
Yodometrik tugatish bilan teskari permanganatometrik titrlash usuli bilan amalga oshiriladi. Sulfat kislota kaliy permanganatning standart eritmasining aniq ma'lum hajmiga qo'shiladi, stexiometrik miqdordan ko'proq olinadi, reaktsiyani tezlashtirish uchun eritma ~40 ° C ga qadar qizdiriladi, so'ngra standartlashtirilgan eritmaning aniq o'lchangan hajmi olinadi. natriy nitrit qo'shiladi va aralashma 15‒ 20 daqiqaga qoldiriladi. Bunday holda reaktsiya paydo bo'ladi:
Keyin probirkaga ortiqcha 10% li kaliy yodid eritmasi qo'shiladi, kolba shisha bilan yopiladi va aralashma qorong'i joyda 5 daqiqaga qoldiriladi. Kaliy yodid reaksiyaga kirmagan kaliy permanganat qoldig'i bilan reaksiyaga kirishib, yod hosil qiladi:
Olingan aralash oz miqdorda suv bilan suyultiriladi va ajraladigan yod natriy tiosulfatning standart 0,05 mol/l eritmasi bilan eritma biroz sarg‘ayguncha titrlanadi (kam titrlangan yod qoldig‘ining rangi), shundan so‘ng kichik 1-2% li kraxmal eritmasi qo'shiladi - eritma ko'k rangga bo'yalgan.Eritmaning rangi ko'k rangdan rangsizgacha keskin o'zgarmaguncha titrlashni davom ettiring. Titrlash natijalarini hisoblash odatdagi usulda ekvivalentlar qonuniga asoslanib amalga oshiriladi:
Nitrit ioni kislotali muhitda beqaror va gazsimon azot oksidlarini hosil qilish uchun parchalanadi:
Shuning uchun nitritometrik titrlashda titrlangan kislotali eritmaga natriy nitrit eritmasi qo'shiladi; Natriy nitrit eritmasining o'zi titrlashdan oldin kislotalanmaydi. O'rtacha konsentratsiyali natriy nitritning suvli eritmalari nisbatan barqarordir. Yuqori darajada suyultirilgan eritmalarda nitrit ioni nitrat ioniga oksidlanadi.
Titrlashning tugashini aniqlash. Nitritometriyada titrlashning oxiri ko'pincha potentsiometrik titrlash orqali elektrometrik tarzda qayd etiladi.
Usul ko'rsatkichlari (tashqi, ichki). Nitritometriyada CTT ning vizual indikatorini aniqlash uchun ikki guruh ko'rsatkichlar qo'llaniladi: ichki va tashqi.
Redoks ko'rsatkichlari ichki ko'rsatkichlar sifatida ishlatiladi, masalan, tropeolin 00 (CTTda rang qizildan sariqqa o'zgaradi), uning metilen ko'k bilan aralashmasi (rangi qip-qizildan ko'k rangga o'zgaradi), neytral qizil (rang
qizil-binafsha rangga o'zgaradi). ko'k) , shuningdek safranin Zh, metanil sariq, kislotali ko'k 2K. Odatda tashqi ko'rsatkichlar sifatida kraxmal va kaliy yodid eritmasiga namlangan va keyin quritilgan filtr qog'ozi bo'lgan kraxmal yodid qog'ozi ishlatiladi.
Titrlash jarayoni vaqti-vaqti bilan titrlangan eritmadan bir tomchi olib, kraxmalli yodid qog'oziga surtish orqali nazorat qilinadi. TE ga yetguncha
titrlangan eritmada oksidlovchi modda - nitrit ionlari bo'lmaydi, shuning uchun kraxmalli yodid qog'oziga bunday eritmaning bir tomchisi surilsa, yodid ionlari oksidlanmaydi, yod hosil bo'lmaydi va qog'oz aylanmaydi. ko'k.TE ga yetgandan so'ng, atigi bir tomchi ortiqcha titrant qo'shilishi nitrit ionlarining paydo bo'lishiga olib keladi, shuning uchun kraxmalli yodid qog'oziga bir tomchi bunday eritma qo'llanilganda, yodid ionlari nitrit ionlari bilan yodga oksidlanadi:
Olingan yod kraxmal ishtirokida qog'ozni ko'k rangga aylantiradi. Titrlangan eritmaga titrant qo'shgandan keyin taxminan bir daqiqadan so'ng olingan titrlangan eritmaning bir tomchisi qog'ozni darhol ko'k rangga aylantirganda titrlash to'xtatiladi.
Shu bilan birga, ortiqcha titrant sarfini aniqlash uchun nazorat tajribasi o'tkaziladi.
Nitritometriya usuli farmatsevtika tahlilida barcha aromatik amin qator dori moddalarini, ularning aminoguruhi atsil radikallari bilan «qurshovlangan» hosilalarini, shuningdek ikkilamchi aromatik aminlarni va nitroaromatik guruh dori moddalarining miqdorini aniqlashda bir xillashtirilgan usul sifatida keng qo‘llanadi.
Nitritometriya
Natriy-PAS ning ma'lum miqdordagi eritmasi xlorid kislota va kaliy bromid ishtirokida natriy nitritning 0,1 mol\l eritmasi bilan titrlanadi.
Titrlash ekvivalent nuqtasiga yetgach, suyuqlikdan shisha tayoqcha orqali bir tomchi yodkraxmal qog‘oziga tomizib, uning ko‘karishi kuzatiladi.
Nitritometriya usulida titrant sifatida natriy nitritning 0,1 mol/l eritmasi ishlatiladi va titrlash kislotali muhitda olib boriladi. Reaksiyaning borishini tezlashtirish va uning aniqligini oshirish maqsadida eritmaga katalizator sifatida
kaliy bromid qo‘shiladi va uni shisha tayoqcha bilan aralashtirib turgan holda asta-sekin titrlanadi. Nitritometriya usulida, titrlash jarayonida birlamchi aromatik aminlar natriy nitrit ta’sirida diazoniy tuzi, Ikkilamchi aromatik aminlar esa nitroza birikma hosil qiladi. Birlamchi aromatik aminlarni diazotirlash reaksiyasini quyidagicha ifodalash mumkin:
Ikkilamchi aromatik aminlarni kislotali muhitda natriy nitrit ta’sirida nitroza birikma hosil qilish reaksiyasi dikain misolida quyidagichadir
Birlamchi aromatik aminlarni hosil qilgan diazoniy birikmalari beqaror modda bo‘lib, u yuqori haroratda tez parchalanadi
Shuningdek titrlash jarayonida ajralib chiqadigan va yuqori haroratga chidamsiz nitrit kislotani parchalanishdan saqlab qolish maqsadida preparatlar miqdorini aniqlash 18°S haroratdan yuqori bo‘lmagan, ba’zi hollarda esa 5°S gacha sovitilgan sharoitda olib boriladi. Nitritometriya usulida reaksiyaning ekvivalent nuqtasini aniqlashda, potensiometrik usuldan yoki sirtqi va ichki indikatorlardan foydalaniladi. Potensiometrik titrlashda indikator sifatida platina elektrodi, solishtirma elektrod sifatida esa kalamelning to‘yingan eritmasi ishlatiladi.
Nitritometriya usulida sirtqi indikator sifatida. yodkraxmal kog‘ozi keng qo‘llanadi. U oddiy filtr kog‘oziga kaliy yodid va kraxmal eritmalaridan shimdirilib, So‘ngra uni quritib va tasmacha shaklida qirqib chiqariladi. Titrlashning ekvivalent nuqtasiga erishilib, shisha tayoqcha yordamida titrlanuvchi suyuqlikdan yodkraxmal kog‘oziga tomizilganda, u ko‘k rangga bo‘yaladi. Bunda suyuqdikka qo‘shilgan bir tomchi ortiqcha natriy nitrit eritmasi yodkraxmal kog‘ozidagi kaliy yodiddan erkin yodni ajratib chiqaradi, u esa kog‘ozdagi kraxmalni ko‘k rangga bo‘yaydi.
Nitritometriya usulida Davlat farmakopeyasi sulfanilamid preparatlari, para-aminobenzoy kislota hosilalari (anestezin, novokain, novokainamid, dikain), para-aminosalitsil kislotasining natriyli tuzi, aromatik aminlar atsetil hosilalaridan paratsetamol, nitroaromatik birikmalardan levomitsetin (nitroguruhni amino guruhgacha qaytargandan so‘ng) miqdorini aniqlashni tavsiya qiladi. Amino guruh «qurshab» olingan preparatlarni, jumladan, eruvchan streptotsid va paratsetamolni aniqlashda, avval ularni kislotalar bilan qizdirish yordamida gidrolizlab, amino guruh «ochib» tashlangandan so‘ng titrlanadi.
Levomitsetinning miqdori undagi nitro guruhni, avval sof rux va kislota ta’sirida aminoguruhgacha qaytarib, So‘ngra odatdagicha nitritometriya usuli bo‘yicha aniqlanadi.
Nitritometriya usulining qo‘llanish doirasi ancha keng bo‘lib, undan aromatik amin va nitroaromatik birikmalaridan tashqari, boshqa guruh dori
moddalarining miqdorini aniqlashda ham foydalaniladi. Masalan, ushbu usuldan piridin karbon kislota gidrozidlarini, jumladan, izonikotin kislotaning gidrozid hosilalari (izoniazid, nialamid va h. k.) ni aniqlashda foydalaniladi. Bunda piridin karbon kislota gidrozidlari kislotali muhitda natriy nitrit ta’sirida azid birikmalariga o‘tadi.
Para-aminobezoy kislota hosilalarining miqdori, barcha aromatik aminlarga xos nitritometriya usuli bo'yicha aniqlanadi. Bunda molekula tuzilishida birlamchi aromatik aminoguruh saqlagan anestezin, novokain va novokainamidlar titrlash jarayonida natriy nitrit bilan diazoniy birikma, ikkilamchi aromatik aminoguruhi mavjud dikain esa nitroza birikma hosil qiladi.
nitritometrik usulida aniqlashda ma'lum miqdordagi preparat eritmasini xlorid kislota va kaliy bromid ishtirokida natriy nitritning 0,1 mol/l eritmasi bilan titrlanadi. Sirtqi indikator sifatida yodkraxmal qog‘ozi, ichki indikator sifatida esa tropeolin 00 bilan metilen ko‘ki aralashmasi ishlatiladi va titrlash suyuqlik havo rangga o‘tguncha olib boriladi.
|