Adodlarimiz merosi-qadriyatlarimiz asosi

|
Adodlarimiz merosi-qadriyatlarimiz asosi
|
bet | 1/3 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 65,29 Kb. | | #135495 |
Bog'liq Adodlarimiz merosi
Adodlarimiz merosi-qadriyatlarimiz asosi
Ma’naviyat haqida har qancha gapirish, yozish mumkin. Ammo ma’naviyat falsafa emas, dunyoni har qancha izohlab berganingiz bilan, qonun-qoidasini aniqlab, tushuntirib berganingiz bilan siz aqlli, bilimdon, mantiqiy fikrlovchi odam sifatida qadrlanishingiz mumkin, ammo bular sizni ma’naviy barkamol ekanligingizdan dalolat bermaydi. Yana Siz o’ta iste’dodli bo’lishingiz, Vatan haqida, mustaqillik haqida ajoyib qasidalar bitishingiz mumkin. Albatta, iste’dod ham ma’naviyat nishonasi, ammo ta’rifu tavsiflar bilan Vatan ravnaqi ta’min etilmaydi, mustaqillik mustahkamlanmaydi. Mustaqillik ma’naviyatining bosh mezoni, asos-poydevori mas’uliyat tuyg’usidir.
Necha ming yillik tarix davomida ne-ne xoqonlaru xonlar, amirlaru shohlar o’tdi. Ularning birlari millat dovrug’ini dunyoga tarqatgan bo’lsalar, boshqalari yurtni abgor qilganligi ham sir emas. Oxirgi yuz yil davomida yurtimizning etakchi o’g’lonlari foje taqdirga ro’baro’ keldilar.
Sobiq “SSSR”ning xomashyo bazasi bo’lmish markaz manfaatlariga qat’iy bo’ysunuvchi yagona tizim zanjiriga qo’l-oyog’i, har bir hujayrasi bilan chambarchas bog’lab tashlangan respublikaning asli nochor iqtisodiy-ishlab chiqarish binosi, “SSSR” parchalangach, butkul xarobaga aylangan edi. Islom Karimov bozor iqtisodiga o’tish yo’lidagi islohotlarni shunday murakkab sharoitda, shunday nosoz poydevorga tayanib amalga oshira boshladi. Bugungi kunda O’zbekistonning ahvoli Mustaqil davlatlar hamdo’stligida barqarorligi va ijobiy siljishlari bilan ajralib turipti. Ammo biz iqtisodiy masalalarga batafsil to’xtalmoqchi emasmiz.
Bugungi kunda aytish mumkinki, O’zbekiston jahon miqyosida o’ziga xos barqaror siyosiy mavqe kasb etib turipti. Jahonning eng ilg’or davlatchilik an’analarini o’zbekning milliy tabiati bilan, o’z qadim udumlari bilan uyg’unlashtira olgan Konstitutsiyamiz – mustaqil mamlakatning Asosiy qonuni - har bir sohada batafsil ishlab chiqilayotgan qonun va kodekslar bilan amalda qo’llanib, mustahkamlanib bormoqda. Bozor iqtisodiga o’tish, mamlakatning ichki iqtisodiy tizimini uyg’unlashtirish, ilg’or texnologik jarayonlarni ishlab chiqarishga tatbiq etish borasida o’tgan yillar ichida ulug’ ishlar amalga oshirildi va oshirilmoqda. Ijtimoiy uyg’unlik, barqaror osoyishtalik, xalq birdamligi fikrlar, qarashlar xilma-xilligi bilan bahamjihat rivojlanmoqda. Turli siyosiy partiyalar o’z mustaqil yo’nalishlarini shakllantirib, siyosiy muhorabaning madaniyatli usullarini, demokratik tamoyillarni o’zlashtirib bormoqdalar. “Vatan manfaati, mustaqillik manfaatini hamma narsadan ustun qo’yadigan, qalbida o’ti va erk tuyg’usi bor, g’ayratli, kuyunchak”1, ayniqsa, bugungi kun millat ehtiyoji va jahon talablariga javob bera oladigan yosh va talantli avlod asta-sekin maydonga kirmoqda. Xullas, yutuqlar bisyor. Eng muhimi, xalq, millat o’zligini anglab bormoqda.
Ammo, baribir, xotirjamlikka o’rin yo’q. Chunki muammolar hanuz etarli. Jumladan, kishilarimizning, ayniqsa, yosh avlodning ma’naviy tarbiyasi borasida qiyinchiliklar ko’ngildagidek bartaraf etildi, deyish qiyin. Insonlar ongining eski aqidalar asoratidan poklanishi oson savdo emas ekan. Ayniqsa, yurtning etakchilari bo’lishi lozim bo’lgan ziyolilarimiz ruhiga singib ketgan ko’nikmalarni engib o’tish mashaqqati har qadamda sezilib qolyapti. Agar katta-kichik rahbarlar ham odatan ayni shu ziyolilar toifasi ichidan etishib chiqishini inobatga olsak, vaziyatning jiddiyligi yanada oydinlashadi.
Iqtisodiy va siyosiy islohotlar xalq ongiga teran etib borishi, amalda jadal o’zgarishlar hosil qilishi uchun insonlar ongida tub o’zgarishlar yuz berishi zarur. Biz totalitar davlat mulkiga asoslangan iqtisodni rad etib, mulkchilik shakllarining turli-tumanligiga asoslangan erkin bozor iqtisodiga o’tmoqdamiz. Siyosatda yakka partiya, yagona mafkura zo’ravonligiga barham berib, ko’p partiyaviylik, fikr va qarashlar xilma-xilligiga yo’l ochmoqdamiz. Lekin insonlar tafakkurini eski andazalar, tor qoliplar tugal tark etishi qiyinchilik bilan amalga oshmoqda. Tafakkurimiz, qarashlarimizdagi yangi tamoyillar hanuz ancha yuzada, ongimizning sirtqi qatlamlarida qolib ketmoqda, ba’zan yangi qadriyatlarni ham eski o’lchovlar bilan baholashga urinmoqdamiz. Shunday ekan, insonlar ongida tub o’zgarishlarni amalga oshirish bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Ma’naviyat va mafkuraga alohida e’tibor qaratilishining bosh sababi ham shunda.
Inson agar Haq yo’lida astoydil urinsa, ko’p ish qo’lidan keladi. Ammo insonlarda faqat fazilatlar emas, qusurlar ham bor. Masalan, g’aflat, shahvatparastlik, takabburlik. Insoniy illatlar ichida eng qattoli – xudbinlik balosi, nafs balosidir. Bu kasallik jami ahli basharga begona emas. Shunga qaramay, dunyoning ko’pgina mamlakatlarida jamiyat bu illatni qandaydir hududlarda jilovlashga erishgan. Har bir inson o’z huquqi va mas’uliyati me’yorlarini muayyan o’lchovlarda saqlab borishga odat hosil qilgan. Afsuski, sobiq totalitar tuzum davrida ayni shu me’yorlarning asos tomirlari qirqib tashlandi, tub ma’naviy negizlariga jiddiy rahna solindi. Kommunistik aqidaparastlar diktaturasi 70 yil davomida, izchil sur’atda million-million xalqlarni yalpi manqurtlashtirish siyosatini olib bordi. Bu tuzum turli millat, turli o’lkalarni majburiy ravishda bir partiya izmiga bo’ysundirgan qurama mamlakat aholisini millatsiz, ma’naviyatsiz, mustaqil o’y-fikrsiz “kommunizm quruvchilari” atalmish qiyofasiz mavjudotlarga, dunyoga hukmdorlik orzusida bo’lgan kichik bir guruhning irodasini quloq qoqmay ijro etuvchi ulkan mexanizmning “parrak” va “vintcha”lariga aylantirish niyatida edi. Va darhaqiqat, o’z manfur niyatlarini ancha-muncha amalga oshirib ulgurdi.
XX asrning 70-yillariga kelib, aytish mumkinki, «Sovet Ittifoqi» atalmish ulkan bir hududda hukmron mafkuraning chuqur tanazzuli sharoitida voqean «manqurtlar saltanati»2 shakllantirilgan edi. Keyinchalik O’zbekiston Respublikasi Oliy majlisining birinchi yig’ilishida Prezident I.A. Karimov bu haqda shunday fikr bildiradi: “Bu tuzum o’z xalqining tarixini, uning ruhi va urf-odatlarini, o’z avlod-ajdodini bilmaydigan manqurtlarga tayanar edi.” Ular yo’q emas edi, hayotimizda mavjud edi. Xalq ongini, uning barcha faoliyatini markaz izmiga bo’ysundirish asosan o’shalarga ishonib topshirilgan edi.
Allohga beadad shukrlar bo’lsinki, bizning xalqimiz aksariyati ushbu makr domiga to’liq tushib qolmadi. Chunki tuzum olg’a surgan marksistik mafkura bizning necha ming yillik ma’naviy merosimiz, milliy an’analarimiz, xalqimiz ruhi uchun mutlaqo begona bo’lib, faqat siyosiy va iqtisodiy qaramlik sharoitida chetdan zo’ravonlik yo’li bilan kiritilgan va shafqatsiz usullar bilan ongimizga singdirishga urinilgan edi. Ammo, taassuf bilan qayd etish lozimki, totalitar tuzumining urinishlari baribir muayyan “natija”larga erishdi. Chingiz Aytmatov juda yorqin ifodalab bergan “manqurtlik kasali” odamlarimiz ongida ancha-muncha tomir otib ulgurdi. 70 yillik istibdod mobaynida bolьshevistik mafkuraning yakka hukmronligi, ayniqsa, 1937-1938 yil qatag’onlaridan keyingi avlodni o’z milliy qadriyatlaridan, ma’naviy merosidan jiddiy begonalashuviga sabab bo’ldi. Ana shu majburiy yuqtirilgan illat ba’zi insonlar ruhiyatida hanuz qaramlik asorati sifatida namoyon bo’lmoqda.
“O’z istiqlol va taraqqiyot yo’limiz,- deb yozgan edi I.A.Karimov mustaqilligimizning dastlabki yillaridayoq, - bu gul bilan qoplangan yo’l emas, totalitarizm merosidan xalos bo’lish va poklanish, mafkuraviylik illati etkazgan ziyon-zahmatlarni bartaraf etishning qiyin, uzoq davom etadigan yo’lidir”.3
Bugungi kunda ham ushbu poklanish jarayoni davom etmoqda. Yangicha, mustaqil tafakkur zarurati hanuz dolzarb, milliy mafkurani shakllantirish, xalq ma’naviyatini yuksaltirish bugunning ham eng muhim vazifasidir. Mustaqillik mas’uliyati ayni shu vazifalarni mukammal hal etishni taqozo qilib turipti.
Jamiyat ma`naviyati mamlakat taraqqiyotining muhim sharti va kafolatidir. Shu narsa haqiqatki, biron-bir mamlakat o`z ma`naviy imkoniyatlariga tayanmay, odamlar ongi, tafakkurida ma`naviy va axloqiy qadriyatlarni rivojlantirmay, xalqning milliy ruhini uyg`otmay turib, yuksak taraqqiyot darajasiga ko`tarila olmaydi. Ma`navit insonni ruhiy poklanish va yuksalishga da`vat etadigan, uning ichki olamini boyitadigan, iymon irodasi, e`tiqodini mustahkamlaydigan, vijdonini uyg`otadigan qudratli kuchdir.
Tarixdan ma`lumki, mamlakatimiz bir necha bor ajnabiy bosqinchilar hujmiga duchor bo`lgan, qaramlik va julm ostida qolgan. Buning oqibatida xalqimizning boy ma`naviy merosi, urf-odatlari qadrsizlanishga mahkum bo`lgan. Ayniqsa, chor mustamlakachiligi va sovetlar tuzimi davrida milliy qadriyatlarimiz, urf-odatlarimiz oyoq osti qilindi. Ona tilimiz, boy ma`naviy merosimiz qadrsizlantirildi, ko`plab masjidu-madrasalar, milliy maktablar, tarixiy yodgorliklar buzildi, qarovsiz qoldi. O`zbekiston davlat mustaqilligini qo`lga kiritgan kundan boshlaboq mamlakatimizda boy ma`naviy merosimizni tiklash va rivojlantirish, jamiyat ma`naviyatini yuksaltirish davlat siyosati darajasiga ko`tarildi.
Jamiyat ma`naviyatini tiklash va yuksaltirishni ta`minlovchi ma`naviy-ma`rifiy islohotlarning yo`nalishlari belgilab olindi.
«Moddiy islohotlar, iqtisodiy islohotlar o’z yo’liga. Ularni hal qilish mumkin. Xalqning ta`minotini ham amallab turish mumkin. Ammo ma`naviy islohotlar – qullik va mutelik iskanjasidan ozod bo’lish, qadni baland tutish, ota-bobolarimizning udumlarini tiklab, ularga munosib voris bo’lish – bundan oғg’irroq va bundan sharafliroq vazifa yo’q bu dunyoda».
|
| |