-mavzu. Turizmda shartnoma munosabatlari

|
-mavzu. Turizmda shartnoma munosabatlari
|
bet | 61/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja14-mavzu. Turizmda shartnoma munosabatlari
Reja:
1. Turistik korxonalarning turmaxsulotlarni sotishdagi asosiy hamkorlik munosabatlari
2. Turizmda agentlik bitimlarini tuzish usullari
3. SHartnoma tuzishdagi asosiy qoidalar
Tayanch so’z va iboralar: agentlik kelishuvi, franshiz shartnomasi, alohida turizm, turli xil jami xizmatlar turistik xizmatlar bozori, transport agentlari, turistik taklif, maqsadli bozor vizasiz kirish, aeroport, tax-free cheque, taks-fri-shoping, SHengen zonasi, hujjatlarni legalizatsiya qilish, turistlarning sug’urta hujjatlari, vaucher, transfer, politsiya nazorati.
1. Turistik korxonalarning turmaxsulotlarni sotishdagi asosiy hamkorlik munosabatlari
Maxsulot o’tkazish tarmoqlari va kichik turistik firmalarning qayta tashkil topishidan bozor tomon ilk qadamlari chakana va kichik savdo firmalari bilan hamkorlik qilishdan boshlanadi. Bunda ularning sotuvdagi ixtisoslashuvi hisobi kerak, u turistik maxsulotning turoperator tomonidan taklif qilingan shakliga mos tushishi kerak. Xorij bozorga kiruvchi firma strategiyasida xorijiy hamkorlarning hududiy joylashuviga e’tibor berish kerak, u sotuvda muhim o’rin egallaydi.
Maxsulot o’tkazish bo’yicha hamkor tanlashda 3 ta shartga e’tibor berish kerak: huquqqa egaligi, kreditga egaligi va hamkorlik imkoniyati.
Huquq imkoniyati - bu firmaning turxizmat ko’rsatishga huquqiy asosi borligi. Huquqiy milliy qonunchilik tomondan belgilanadi va ko’pgina davlatlarda turli yuridik shakllar bilan belgilanadi (masalan, litsentsiya, patent, savdo registridagi registratsiya). Bu kabi hujjatga ega bo’lmagan yuridik shaxs turistik firma hisoblanmaydi. SHuning uchun turistik firmaning huquqiy qobiliyatlilik saviyasi u bilan hamkorlikda e’tibor berilishi kerak bo’lgan muhim soha bo’lishi kerak. Firmaning huquqiy holati haqida litsenziya yoki patentning nusxasi, savdo registridagi ruxsat yoki rasmiy tashkilotlarning sertifikatlari guvoh berishi mumkin. Firmaning huquqiy holati hakida uning milliy yoki tashqi turistik assotsiatsiya yoki tashkilotga a’zoligi ham guvoh beradi. Ma’lumki bu tashkilotlarga faqat turistik faoliyatga ega bo’lgan firmalar kiradi. Bu milliy assosiatsiyalar o’z shartlariga ko’ra o’z a’zolari ustidan ruhiy va moddiy ma’suliyatga ega va ularning qonunga rioya qilishlari jiddiy nazorat qilinadi. Huquqiy imkoniyatini o’rganayotganimizda, turfirmaning transport kompaniyasi bilan shartnomaga egaligini ham nazarda to’tish kerak. Transport kompaniyasining (aviatsion, temir yo’l, dengiz yo’li va avtotransport) turistik firmani agent qilib saylanishi ham uning transport kompaniyasi tomondan ishonchga ega ekanligini ko’rsatadi. CHiptalar qattiq moddiy nazorat hujjati hisoblanadi. Bunday ishonch faqatgina turfirmaning ish faoliyati chuqur o’rganilganda beriladi.
Kredit kompaniyasi - bu tushuncha ostida firmaning shartnoma tuzishga yetarli mablag’ining borligi tushuniladi. Huquqiy imkoniyat firmada o’z yuridik kuchiga ega ekan o’zgarmas xarakteri hisoblanadi, lekin kredit kompaniyasi bir necha marta o’zgarishi mumkin. Ba’zi turistik firmalar o’z tajribalarida shunday ahvolga guvoh bo’lishganki, xorijiy turfirma bank hisoblarida ba’zi kunlarda millionlab amerika dollari bo’lgan, lekin bir necha kundan so’ng esa u hisoblar bo’sh bo’lishgan. Ko’pincha firmalar o’z kredit imkoniyatlari haqida isbot sifatida bank referansini ko’rsatishadi, bankdan mablag’ning taxminiy hisobi haqida ariza olib kelishadi. Lekin, bu arizalar yetarli emas, bundan tashqari u shartnoma tuzishga asos bo’la olmaydi. Turistik firmaning kredit imkoniyatiga bank kafolat beradi. Lekin bank firmaning maxsus shartnomasisiz bunday kafolat berishiga haqli emas, bu holatda u firmaning moddiy amallari uchun mas’uliyat olgan bo’ladi. Bank kafolat bo’lganda, firma hisobidan kerakli summani olishadi va uni kafolat depoziti sifatida saqlashadi. Bu firma uchun yo’naltirilgan mablag’dan olish demakdir va u bunga o’z hohishiga deyarli zid rozi bo’ladi. SHuning uchun firma bilan shartnoma tuzishda shartlarni yaxshi ko’rib chiqish kerak.
qiziqishlarni eng haqiqiy yo’l bilan ta’minlash firma hisobiga ko’ra bu undan avans to’lovini olishda imzolangan shartnomaga bog’liq ravishda avans to’lovlari depozit va pay kuni sifatida qo’llanishi mumkin.
Depozit-kelishuv umumiy narxining kelishilgan qismi bo’lib, hamkorlik amalga oshirilgunga qadar kafolat sifatida so’nggi hisoblarni turistik firmaga o’tkazishidir. So’nggi hisobga kitobga ko’ra depozit shartnomaning umumiy to’lov narxiga qo’shiladi. SHartnoma rad qilinganda depozit asos solgan tomonga qaytariladi.
Xorijiy firmalar bilan hamkorlikda depozitning ikki shakli mavjud. Birinchisi-bu xaridorga yil davomida ko’rsatiladigan xizmat to’lovi hisobiga qo’shiladi. Bunday depozit yil boshida o’tkaziladi. Uning (10-15 foiz) hajmi shartnoma tuzayotgan tomonlar shartlariga ko’ra belgilanadi. Yil oxirida u so’nggi operatsiyada hisoblanishi mumkin. Depozitning ikkinchi shakli har bir turistik xizmat uchun qo’llaniladi, ko’pincha turistik guruhlarni qabul qilishda: bu holatda depozit har bir kelgan guruhga kelishilgan vaqtda va kelishilgan hajmda (50-60 foiz) o’tkaziladi. Hamkor bilan hisobda shunga e’tibor berish kerakki, turagent qarz olgan mablag’dan depozit mablag’ hajmi ko’p bo’lmasligi kerak. Turistik korxonalar potentsial turagentni puxta tanlashi, uning ishonchliligini va ish faoliyatini o’rganishi va undan keyingina u bilan agentlik bitimini tuzishi kerak. Turizmda turistik korxonalar hamkorlarni maxsulotga qo’yilgan sotish masalalari va xususiyatlaridan kelib chiqqan holda tanlaydilar, ular hamkorlarni tanlashda quyidagi omillarni e’tiborga olishlari lozim;
turlarning amaliy yo’nalishi (dam olish, biznes safarlari, ov va boshqalar);
huquq va burch ko’lami;
belgilangan hudud, korxonalar guruhining mavjudligi;
potentsial turistlar guruhining ijtimoiy-iqtisodiy va boshqa belgilari;
savdo usullari va texnologiyasining turi;
o’zaro hisob - kitoblarning turi;
turizm doirasidagi ish tajribasi va imidji;
faoliyatning berilgan turidagi litsenziyaning mavjudligi.
|
| |