nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Javob: Kreslolardagi ayol tuflisining poshna izlaridan!

|
Javob: Kreslolardagi ayol tuflisining poshna izlaridan!
|
bet | 28/49 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 87,95 Kb. | | #244699 |
Bog'liq 3. savol paketJavob: Kreslolardagi ayol tuflisining poshna izlaridan!
12-savol: X Fransiyada paydo bo'lgan. X aslzodalarning qora xalqdan ustun ekanligini ko'rsatishi kerak bo'lgan. X ning ideal qiymati 9,5 . Diqqat savol: X nima?
Javob: Poshna!
Dastlab bu firma mashinalar uchun radio chiqarar edi va shuning uchun bo'lsa kerak firma soschisi P. G o'z firmasiga o'sha vaqtdagi mashhur radioni nomini firmaga asos qilib olgan. O'sha vaqtdagi bu radio nomi Victorola edi. Diqqat savol bu qaysi firma?
Javob : Motorola
Bu mashhur firma o'z nomini afrika yerlaridagi juda ham tez yuguruvchi antilop nomidan olgan. Diqqat savol bu qaysi firma ?
Javob : Reebok
Novcha daraxtlar shamollarga, BUNDAY odamlar esa - taqdir zarbalariga ko'proq tobe hisoblanar ekanlar. Savol : Uilyam Penn fikricha qanday odamlar ko'proq taqdir zarbalariga tobe bo'lishadi ?
Javob : Shuxratparast insonlar )
Bertran Rassel fikricha agar muallifning bu ishi uchun olti oy muddatga qamoqqa maxkum qilish to'g'risida qonun qabul qilinganda, yaxshi mualliflargina qo'llariga qalam olgan bo'lardilar. Savol : qanday ishi uchun ?
Javob : Birinchi yozgan kitobi uchun )
43 252 003 274 289 856 000 kombinatsiya va faqat bitta yechim bor.
Savol : bu nimani kombinatsiyasi ?
Javob : Kubik Rubik )
Juda ham qiziq fakt. Buni qarangki Poltergeyts filmida sahna ko'rinishlarida xaqiqiy odam skeletlaridan foydalanishgan ekan. Bunga sabab esa suniy skeletlarga qaraganda bir farq sababli ekan. Savol : O'sha sababni toping ?
Javob : Suniy skeletlar xaqiqiy skeletlarga qaraganda qimmatroq bo'lganligida ekan )
Qadimgi Yaponiya mamlakatida bu kasb egalari doyimiy ravishda barmoq mushaklarini kuchaytirish mashqlarini takrorlab turganlar. Chunki ular uchun ishda asosiy ishni barmoq mushaklari yordami orqali bajarganlar. Savol : Bu qaysi kasb egalari bo'lishi mumkin ?
|
| |
Жавоб: Кеннеди (Челси) (изоҳ: Бу АҚШ призидентлари билан фамилиядош футболчилар. 1. Вашингтон, 16.Линкольн. 3. Жефферсон 44. Обама 41 ва 43 Бущ)

|
Жавоб: Кеннеди (Челси) (изоҳ: Бу АҚШ призидентлари билан фамилиядош футболчилар. 1. Вашингтон, 16.Линкольн. 3. Жефферсон 44. Обама 41 ва 43 Бущ)
|
bet | 33/49 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 87,95 Kb. | | #244699 |
Bog'liq 3. savol paketЖавоб: Кеннеди (Челси) (изоҳ: Бу АҚШ призидентлари билан фамилиядош футболчилар. 1. Вашингтон, 16.Линкольн. 3. Жефферсон 44. Обама 41 ва 43 Бущ)
-Савол: Италиялик ўша кинояли ўхшатишлари ва қизиқ цитаталари билан машҳур бўлган журналистимизнинг ижтимоий тармоқдаги саҳифасида яқинда бир қизиқ цитата ўқидим У шундай ёзгандим “Манчестер Юнайтед сафида 2016-2017 йилги мавсум бўйича олиб қарайдиган бўлсак ушбу футболчи жамоа сафида МЮнинг қизил рангли футболкасини кийишга энг муносиб футболчи. Чунки у ҳақиқатда қизил ва футболкаси ортига ҳам “Қизил” деб ёзилган!” деб изоҳ қолдирганди. Савол: Ушбу футболкаси ортига қизил деб ёзилган футболчи ким?
жавоб: Маркос Роҳо (Изоҳ: Унинг фамилияси испанчадан “қизил” деб таржима қилинар экан.)
2-Савол: Ўтган асрда ушбу жамоанинг рақиблари орасида қуйидагича масхарамоз гап тарқалади “Х учишни ўргансагина бу жамоа А серияда ўйнаши мумкин”. энг қизиғи ҳақиқатдан Х учишни ўрганган шекилли ушбу жамоа янги асрдан А серияда ўйнай бошлади. Бу масхарамуз лақаб жамоа мухлисларига шунчалик ёқиб қоладики кейинчалик бу лақабни ўзларининг лақабларига айлантиради.Савол: Ушбу А серия жамоасини айтинг?
Жавоб: Кьево (Изоҳ: лақаби Учар эшаклар)
-Савол: Ушбу футболчи Лацио клуби тарбияланувчиси хисобланади. У жамоа учун 10 йил тўп сурган кейин Наполига ўтиб чемпионлик нашидасини хис қилган . У шунингдек хам А серия хам Б серияда тўпурар бўлган кам сонли футболчилардан бири хисобланган. У Физика фанидаги бошқа бир Римлик олим билан деярли ўхшаш бўлган. Фақат ўша олимини Исм фамилияси алмашган холда ушбу футболчи фамилясини билдирган. У Италия терма жамоасида хам 10 дан зиёд ўйин ўтқизган. Савол: Ушбу футболчини айтинг?
Жавоб: Бруно Жордано (Астроном олим эса Жордано Бруно)
1-savol: Eynshteyn bir universitetga ilmiy uchrashuvga kelib dotsentdan oshxona qayerda deb so'rabdi. Dotsent ,,Koridor oxirida'' - debdi va judayam xursand bo'lib ketibdi. Axir u BIR ISH QILGANDI. Sizda ham BU ISHNI QILISH imkoni bor. Diqqat savol: Bu ishni aniq ayting!
Javob: Birinchi savolga to'g'ri javob berish!
Izoh: Dotsent Eynshteyn juda qiyin savollar berishini hayajon bilan kutgan va oddiy savolga javob berganini ham quvonch bilan e'tirof etgan!
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Жавоб: Кеннеди (Челси) (изоҳ: Бу АҚШ призидентлари билан фамилиядош футболчилар. 1. Вашингтон, 16.Линкольн. 3. Жефферсон 44. Обама 41 ва 43 Бущ)
|
Suv bug‘i holatining o‘zgarishidagi asosiy termodinamik jarayonlar

Suv bug‘i holatining o‘zgarishidagi termodinamik jarayonlarni hisoblashda suv va suv bug‘i jadvallaridan yoki hs–diagrammadan foydalaniladi.
Bu masalalarni yechishda bug‘ning boshlang‘ich va oxirgi parametrlari, ichki energiyaning o‘zgarishi, entalpiya va entropiya, quruqlik darajasi, ish va issiqlik miqdori aniqlanadi. hs–diagramma bo‘yicha hisoblashni umumiy usuli quyidagicha: keltirilgan parametrlar bo‘yicha bug‘ning boshlang‘ich holati aniqlanadi. Jarayon chizig‘i chizilib, bug‘ning oxirgi holatdagi parametrlari aniqlanadi.
Ichki energiyaning o‘zgarishi quyidagi tenglama bo‘yicha hisoblanadi:
Issiqlik miqdori aniqlanadi:
Izoxorik jarayonda
Izobarik jarayonda:
qp=h2–h1 (5.20)
Izotermik jarayonda:
qT=T(s2–s1) (5.21)
Bajarilgan ish barcha jarayonlar uchun umumiy bo‘lgan quyidagi tenglamadan hisoblanadi:
=q – u (5.22)
Izoxorik jarayon (5.3-rasm)
5.3-rasm.
Izoxorik jarayonda nam to‘yingan bug‘ga issiqlik keltirilishi natijasida uning bosimi va temperaturasi ko‘tariladi. v=const da bug‘ning quruqlik darajasi ortishi ham, kamayishi ham mumkin. Agar bug‘ning boshlang‘ich holati x=0 egri chiziqqa yaqin bo‘lsa, temperatura kamayishi bilan v=const da uning quruqlik darajasi ortadi. Agar bug‘ning boshlang‘ich holati x=1 egri chiziqqa yaqin bo‘lsa, temperatura kamayishi bilan v=const da quruqlik darajasi kamayadi.
Izoxorik jarayonda tashqi ish nolga teng. Keltirilgan issiqlik bug‘ning ichki energiyasini o‘zgarishiga sarflanadi:
Agar jarayonning soltishtirma hajmi v quruq to‘yingan bug‘ning vII oxirgi holatdagi solishtirma hajmidan kichik bo‘lsa vII, u holda jarayon oxirida bug‘ nam to‘yingan bug‘ bo‘ladi, agar v>vII bo‘lsa, u holda o‘ta qizigan bug‘ holatida bo‘ladi.
Nam to‘yingan bug‘ning quruqlik darajasini quyidagi formuladan aniqlaymiz:
(5.24)
Pv–diagrammada izoxorik jarayon ordinata o‘qiga parallel chiziqdan iborat, Ts–diagrammada esa egri chiziqdan iborat. Nam to‘yingan bug‘ sohasida izoxoraning egriligi yuqoriga, o‘ta qizigan bug‘ sohasida esa, egriligi pastga yo‘nalgan.
hs–diagrammada izoxoraning egriligi pastga yo‘nalgan bo‘ladi (5.3-rasm).
|
Suv va suv bug‘ining entropiyasi - 8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’....

Suv va suv bug‘ining entropiyasi
Qaytar jarayonlar uchun entropiyaning o‘zgarishi tenglamasi:
ds=dq/T (5.13)
Suv uchun dq=cpc dT va ds=cpc dT/T
Suv uchun massaviy izobar issiqlik sig‘imini cpc=4,19 kJ/(kgK)=const deb hisoblaymiz. Shuning uchun oxirgi tenglamani 273,16K dan suvning qaynash temperaturasi Tt gacha integrallab, hamda suvni 273,16K dagi entropiyasini nolga yaqin deb, suv uchun qaynash temperaturasidagi entropiyani aniqlaymiz:
Quruq to‘yingan bug‘ uchun entropiyaning o‘zgarishi quyidagi tenglamadan aniqlanadi:
Nam to‘yingan bug‘ uchun:
Qizdirish jarayonida entropiyani TT dan T gacha o‘zgarishi quyidagicha aniqlanadi:
u holda
Suv, quruq va o‘ta qizigan bug‘ning entropiyasini suv bug‘i jadvallaridan olinadi.
Suv bug‘ining jadvali
O‘ta qizigan bug‘ va ayniqsa to‘yingan bug‘ o‘zining xossalari bo‘yicha ideal gazlardan keskin farq qiladi. Bug‘larning holat tenglamalari nihoyatda murakkab va deyarli amaliyotda qo‘llanilmaydi.
Ilgari aytib o‘tilganidek, jismga berilgan yoki undan olingan issiqlik miqdori entropiya aniqlanadigan Ts–diagrammada jarayon egri chizig‘ining ostidagi yuza bilan tasvirlanadi. Shu sababli keltirilgan yoki olib ketilgan issiqlik miqdorini aniqlash uchun har gal bu kattaliklarni tegishli yuzalarini hisoblab chiqib topishga to‘g‘ri keladi, bu esa amalda tez va aniq hisoblashni qiyinlashtiradi. Agar entropiya diagrammasining ordinatalari o‘qiga temperatura o‘rniga h qiymatlari qo‘yilsa, u holda s=const bo‘lgandagi ish va p=const bo‘lgandagi issiqlik miqdori shu diagrammada yuzalar bilan emas, balki chiziq kesmalari bilan tasvirlanadi.
20 at gacha bosimda suv bug‘i uchun birinchi hs –diagrammani 1904 yilda Mole taklif etgan edi. hs –diagrammaning paydo bo‘lishi bug‘ jarayonlari va sikllarini termodinamikaviy tekshirish va hisoblash uslublarini ancha soddalashtirdi.
Hozirgi vaqtda Moskva Energetika instituti tomonidan professor M.P. Vukalovich rahbarligida ishlab chiqilgan suv bug‘i jadvallari va diagrammalaridan foydalaniladi. Bu jadvallar o‘ta qizigan va to‘yingan bug‘lar uchun 1000S temperaturagacha va 980 bar bosimgacha yuqori aniqlikda tuzilgan.
To‘yingan bug‘ jadvallarida to‘yinish temperaturasi, bosim, solishtirma hajm, suyuqlik va quruq bug‘ning entalpiya va entropiyasi, bug‘ hosil bo‘lish issiqligi keltirilgan. O‘ta qizigan bug‘ jadvallarida turli bosim va temperatura uchun asosiy parametrlar: solishtirma hajm, entalpiya, va entropiyaning qiymatlari keltirilgan.
|
Suv bug‘ining hs–diagrammasi - 8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’. QURUQ...

|
8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’. QURUQ To’yingan bug’. O’ta qizigan bug’
|
bet | 6/10 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 30,82 Kb. | | #102750 |
Bog'liq 8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’-hozir.org
5.2-rasmda suv bug‘ining hs–diagrammasi tasvirlangan. Yuqorida aytib o‘tilgan ediki, 273K (0S) temperaturadagi entropiya va entalpiya shartli ravishda nolga teng deb hisoblanadi. Bu holat hs–diagrammada koordinatalar boshi bilan tasvirlanadi.
5.2-rasm. Suv bug‘ining hs - diagrammasi
Diagrammada ikkita chegara egri chiziq chizilgan, ular kritik nuqta K da bir-biriga qo‘shilib ketadi. Pastki chegara egri chiziq (x=0) da suvning qaynash temperaturasidagi turli holatlar uchun entalpiya h1 va entropiya s1 ning qiymatlari qo‘yilgan. Yuqorigi egri chiziq (x=1) da qaynash temperaturasidagi to‘yingan quruq bug‘ning turli holatlari uchun hII va sII ning qiymatlari qo‘yilgan.
Chegara egri chiziqlar hs–diagrammani ikki sohaga bo‘ladi. Bu egri chiziqlardan yuqorida o‘ta qizigan bug‘ sohasi, pastda esa to‘yingan nam bug‘ sohasi joylashadi. To‘yinish sohasidagi izobarlar to‘plami nolp nuqtadan boshlanadigan va tarmoqlanib ketadigan to‘g‘ri chiziqlar to‘plamidan iborat. Bosim qanchalik katta bo‘lsa, izobaralar ham shunchalik yuqorida joylashadi.
Bug‘ hosil bo‘lish jarayoni o‘zgarmas temperaturada borganligi sababli to‘yinish sohasida izobaralar bir vaqtning o‘zida izotermalar bo‘lib hisoblanadi. O‘ta qizigan bug‘ sohasida, yuqoridagi chegara egri chiziqda izobara va izotermalar bir-biridan ajraladi. Izobaralar chap tomonga izotermalar esa o‘ng tomonga og‘adi. Nam to‘yingan bug‘ sohasida bug‘ning quruqlik darajasi chiziqlari (x=const) chiziladi va ular kritik nuqta K da kesishadi. hs–diagrammaga izoxoralar – o‘zgarmas solishtirma hajm (v=const) chiziqlari ham chiziladi. Bu chiziqlar (5.2-rasmda ko‘rsatilmagan) izobaralarga nisbatan tikroq ketadi. Qaytar adiabat jarayonlar hs–diagrammada vertikal chiziqlar bilan tasvirlangan. Shuning uchun barcha vertikal chiziqlar hs –diagrammada adiabatadan iboratdir. Hozirgi vaqtda bug‘larning issiqlik jarayonlarini hisoblashda hs–diagramma va suv bug‘i jadvallaridan foydalaniladi.
|
| |
Izobarik jarayon - 8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’. QURUQ To’yingan...

|
8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’. QURUQ To’yingan bug’. O’ta qizigan bug’
|
bet | 8/10 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 30,82 Kb. | | #102750 |
Bog'liq 8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’-hozir.orgIzobarik jarayon (5.4-rasm)
5.4-rasm.
hs–diagrammada izobara to‘yingan bug‘ sohasida suyuqlik va bug‘ning chegara chiziqlarini kesib o‘tadigan to‘g‘ri chiziqdan iborat. Nam bug‘ga issiqlik keltirilganda uning quruqlik darajasi ortib quruq, yana issiqlik keltirilsa (T=const) o‘ta qizigan bug‘ga aylanadi. Izobara o‘ta qizigan bug‘ sohasida (5.4-rasm, a) egriligi pastga qaragan egri chiziqdan iborat.
Pv–diagrammada izobarik jarayon gorizontal chiziqdan iborat bo‘lib, nam bug‘ sohasida izotermik jarayonni ham tasvirlaydi (5.4-rasm,в ).
Ts–diagrammada (5.4-rasm, б) nam bug‘ sohasida izobara gorizontal chiziqdan iborat, o‘ta qizigan bug‘ sohasida esa, egriligi pastga qaragan egri chiziqdan iborat.
Kerak bo‘ladigan barcha kattaliklar qiymati to‘yingan va o‘ta qizigan bug‘ jadvallaridan olinadi.
Ichki energiyaning o‘zgarishi:
(5.25)
bajarilgan ish:
(5.26)
keltirilgan issiqlik miqdori:
(5.27)
Agarda q kattalik berilgan bo‘lib, ikkinchi nuqtaning parametrlari aniqlanishi lozim bo‘lsa, nam bug‘ning entalpiyasini hisoblash formulasidan foydalaniladi:
(5.28)
Shu formuladan quruqlik darajasi x2 aniqlanib, u orqali qolgan parametrlar aniqlanadi.
Izotermik jarayon (5.5-rasm).
5.5-rasm.
hs–diagrammada nam bug‘ sohasida izoterma izobara bilan bir xil bo‘lib, u to‘g‘ri chiziqdan iborat. O‘ta qizigan bug‘ sohasida izoterma egriligi yuqoriga yo‘nalgan egri chiziqdan iborat. (5.5-rasm, a) Pv–diagrammada nam bug‘ sohasida izotermik jarayon gorizontal chiziq bilan tasvirlanadi (5.5-rasm,b). To‘yingan bug‘ uchun bu jarayon izobarik jarayon bilan bir xil bo‘ladi. O‘ta qizdirilgan bug‘ sohasida bug‘ning bosimi kamayadi va jarayon egriligi abtsissa o‘qiga yo‘nalgan egri chiziq bilan tasvirlanadi.
Ts–diagrammada (5.5-rasm, v) izotermik jarayon gorizontaldan iborat.
Bug‘ning ichki energiyasining o‘zgarishi ideal gazning ichki energiyasi o‘zgarishidan farq qilib T=const da quyidagicha bo‘ladi:
(5.29)
Issiqlik miqdori:
(5.30)
bajarilgan ish:
(5.31)
|
| |
Nam to‘yingan suv bug‘ining asosiy parametrlari

Nam bug‘ bosim p yoki temperatura tT va quruqlik darajasi x bilan aniqlanadi.
Nam bug‘ning temperaturasi mazkur bosimdagi suyuqlikning qaynash temperaturasiga teng. Nam bug‘ning solishtirma hajmi vx quruq bug‘ va suvdan iborat aralashmaning hajmi kabi aniqlanadi:
vx=vIIx+(1-x)vI (5.6)
Qozon agregatlarida bug‘ning quruqlik darajasi 0,90-0,96 ga teng bo‘ladi. Shu sababli suv hajmini aniqlovchi had (1-x) vI 0 ga teng bo‘ladi. U holda
vxvIIx (5.7)
Nam bug‘ning entalpiyasi quyidagi formuladan aniqlanadi:
hx=hI+rx (5.8)
bu yerda hI – suyuqlik entalpiyasi;
rx – suvni bug‘latish uchun sarflangan issiqlik miqdori.
Nam bug‘ning ichki energiyasi:
ux=hx – Pvx (5.9)
O‘ta qizigan bug‘ning asosiy parametrlari.
Mazkur bosimda quruq to‘yingan bug‘ga qaraganda temperaturasi yuqori bo‘lgan bug‘ga o‘ta qizigan bug‘ deyiladi. O‘ta qizdirilgan bug‘ maxsus qurilma – bug‘ qizdirgichlarda nam bug‘dan unga ma’lum bir issiqlik miqdori uzatish yo‘li bilan olinadi. 1 kg quruq bug‘ni o‘zgarmas bosimda kerakli temperaturagacha qizdirish uchun zarur bo‘lgan issiqlik miqdoriga o‘ta qizdirish issiqligi deb aytiladi.
Bug‘ qizdirgichda nam bug‘ avvalo quruq, keyin o‘ta qizigan bug‘ holatiga o‘tadi. Bug‘ qizdirgichdagi bosim o‘zgarmas va qozondagi bosimga teng qilib olinadi. O‘ta qizigan bug‘larning xossalari gazlar xossalariga yaqinlashadi. Qizdirish jarayonida uzatilgan issiqlik miqdorini quyidagi tenglamadan aniqlash mumkin:
bu yerda cp – o‘ta qizdirilgan bug‘ning p=const dagi haqiqiy issiqlik sig‘imi;
cpm – o‘ta qizigan bug‘ning tT dan t gacha oraliqdagi o‘rtacha issiqlik sig‘imi.
Bug‘ga o‘zgarmas bosimda uzatilayotgan qizdirish issiqligi qq faqat entalpiyaning o‘zgarishiga sarflangani uchun, o‘ta qizdirilgan bug‘ning entalpiyasi quyidagi tenglamadan aniqlanadi:
O‘ta qizdirilgan bug‘ning ichki energiyasi:
u=h –Pv (5.12)
Bu yerda v– o‘ta qizigan bug‘ning solishtirma hajmi. O‘ta qizigan bug‘ning entalpiya, entropiya va solishtirma hajmi suv bug‘i jadvallaridan olinadi.
|
Асосий воситалар киримини бухгалтерия хужжатларида акс эттирилиши

№
|
Муомалалар мазмуни
|
Дт
|
Кт
|
Асос бўлувчи хужжат
|
Олди-сотди шартномаси бўйича объектни сотиб олиш
| | | | |
1.
|
Асосий воситалар сотиб олинганда:
а) сотиб олинган асосий воситаларнинг қийматига (сотиб олиш нархи, шунингдек, етказиб бериш ва бошқа қўшимча харажатлар)
|
072
|
15, 16 ва 17-счётларнинг тегишли субсчётлари
|
Юк хати, бажарилган ишларни қабул қилиш топшириш далолатномалари, ва бошкалар.
|
|
б) Асосий воситани дастлабки қиймати бўйича кирим қилиниши
|
01-счётнинг тегишли субсчётлари
|
072
|
АВ-1 шаклдаги бюджет ташкилотларида асосий воситаларни Кабул килиш-топшириш тўғрисида далолатнома
|
Капитал қўйилмалар тугаганидан сўнг тикланган объектни қабул қилиш-топшириш
| | | | |
2.
|
Ташкилотнинг ўзи томонидан, шунингдек, пудрат шартномасига асосан бино-иншоатларни курилиш ишлари амалга оширилганда (^акикий харажатлар суммасига)
|
071
|
02,15,16,17 -ва бошқа
счётларнинг тегишли субсчётлари
|
Юк хати, бажарилган ишларни қабул қилиш топшириш далолатномалари, ва бошқалар.
|
3.
|
Ташкилотнинг ўзи томонидан, шунингдек, пудрат шартномасига асосан қурилган асосий восита объектларини кирим қилиниши
|
01-счётнинг тегишли субсчётлари
|
071
|
АВ-3-сон шаклдаги қўшимча қурилган, Кушимча асбоб-ускуналар билан жиҳозланган, реконструкция ёки модернизация қилинган асосий воситаларни қабул Килиш-топшириш бўйича далолатнома
|
Tormozlanish vaqti va yo‘li

Tormozlanish vaqti va yo‘li
YUqorida aytilganidek, avtomobilning tormozlanish balansi tenglamasi quyidagicha ifodalanadi:
Tenglamada avtomobilni oldinga harakatlantiruvchi inersiya kuchidir, tormozlanish davrida bu kuchni so‘ndirib, avtomobilni to‘xtatiladi. Tormozlanish balansi tenglamasidan foydalanib, tormozlanish vaqti va masofasi ifodalarni aniqlaymiz. Tormozlanishda dvigatel transmissiyadan ajratilgan , transmissiyaning qarshiligi hisobga olmasa bo‘ladigan darajada kam va havoning qarshiligi juda kichik deb faraz qilinadi.
Ma’lumki,
tenglamani qiymatlarini o‘rniga qo‘yamiz:
)
Bu tenglamaning chap va o‘ng tomonlarini hadma-had ga bo‘lamiz:
Bu erda solishtirma tormozlanish kuchi ekanligini hisobga olsak, tormozlanish vaqti quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
Bu ifodani tormozlanish boshlanishi dan avtomobil to‘xtaguncha tezliklar qiymati intervalida integrallasak va
bo‘ladi.
Bu ifoda tormozlanish vaqtini aniqlashga imkon berib, parametrlarga bog‘liq. Solishtirma tormozlanish kuchi va yo‘lning umumiy qarshiligi qancha katta bo‘lsa, tormozlanish vaqti shuncha kichik bo‘ladi.
Tormozlanish vaqtida bosib o‘tilgan masofa quyidagicha topiladi:
Bu ifodaga ning qiymatini qo‘yib, uni integrallaymiz:
Solishtirma tormozlanish kuchi va yo‘lning umumiy qarshiligi qanchalik katta bo‘lsa, avtomobilning tormozlanish masofasi shunchalik qisqa bo‘ladi.
Bu formulalar avtomobilning tormozlanish vaqtidagi umumiy harakatini ifodalab, ularning quyidagi xususiy xollari bo‘lishi mumkin:
1) bo‘lsa, ya’ni avtomobil butunlay to‘xtaguncha tormozlansa:
agar avtomobil gorizontal yo‘lda harakatlanayotganida tormozlansa
agar va bo‘lsa, ya’ni g‘ildirakning yo‘l bilan tishlashish kuchidan to‘la foydalanilsa:
agar bo‘lsa, deb qabul qilish mumkin, bu holda
Formulalarning xususiyati shundan iboratki, ular statik tormozlanish protsessini xarakterlab larni o‘zgarmas tormozlanish kuchi ta’siridagi qiymatlarini aniqlaydi.
Hisoblab topilgan larning qiymatlarini tajriba yo‘li bilan aniqlangan qiymatlarga yaqinlashtirish maqsadida D.P.Velikanov formulalarga tormozlanishning effektivlik koeffitsientini kiritishni taklif etdi:
Engil avtomobillar uchun yuk avtomobillari uchun
Tormozlanish pratsessi o‘zgaruvchan bo‘lganligi uchun, bu formulalar harakat jarayonidagi tormozlanish protsessini to‘la aks ettirmaydi. SHuning uchun tormozlanish vaqti va masofaning hamda egri chiziqlarini grafik integrallash usuli bilan ham aniqlanadi. Tormozlanish vaqtini aniqlash uchun tormozlanish balansi tenglamasiga nisbatan echilib, grafigi chiziladi. Grafikdan tezlikning bir necha qiymatlari uchun aniqlanadi va har bir tezliklar intervalida sekinlanishning o‘rtacha qiymati topiladi.
Formuladan foydalanib, har bir interval uchun vaqtlar aniqlanadi, ularning yig‘indisi tormozlanish vaqtini beradi:
Tormozlanish masofasini aniqlashda izoxlangan usuldan ning grafigini tuzishda foydalaniladi, lekin har bir tezliklar intervalida avtomobil tekis sekinlanadi deb qabul qilinadi.
formula yordamida tezlik intervallarida o‘tilgan yo‘llar aniqlanib, ularning yig‘indisi ni beradi larning grafiklari –rasmda ko‘rsatilgan. Grafiklarda kuchlarning ta’siri ham hisobga olingan.
|
Avtomobilda yonilg‘i sarflash normalari

|
Avtomobilda yonilg‘i sarflash normalari
|
bet | 16/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgAvtomobilda yonilg‘i sarflash normalari
YOnilg‘i sarflashning ikki xil normasi bor: chiziqli va solishtirma sarflash normasi .
YOnlg‘i sarflashning chiziqli normasi, asosan, yonilg‘i priborlarining, dvigatel va umuman, avtomobilning texnikaviy holatiga bog‘liq. Solishtirma norma esa transport ishini bajarishga sarflangan xaqiqiy yonlig‘i miqdorini aks ettiradi.
YOnilg‘i sarflashning chiziqli normasini aniqlash uchun A.M.SHeynin quyidagi formulani taklif etgan:
Bu erda: dvigatelda hosil qilingan energiyaning ichki qarshiliklarni engish uchun sarflangan yonilg‘i, l/100 km;
1 km yo‘lning umumiy qarshiligi P va havo qarshiligi yig‘indisini engish uchun sarflangan yonilg‘i, l/100
YOnilg‘i sarflashning solishtirma normasini bir necha yilgi statistik raqamlar asosida qabul qilish to‘g‘ri emas. Hozir sarflashning solishtirma normalari hisoblash usuli bilan aniqlanadi. Bu usul avtopark strukturasini, yuk tashish hajmini, avtomobilning umumiy yurgan yo‘lini, yonilg‘i sarflashning chiziqli normasi, yuk ko‘tarish qobiliyati koeffitsientini hisobga oladi. YOnilg‘i sarflashning solishtirma normasi qo‘shimcha sarflar hisobga olinmaganda quyidagicha aniqlanadi:
Bu erda: w – yuk tashish oboroti, mln.t.km, pass.Km;
o‘rtacha yuk ko‘tarish qobiliyati, t;
S – avtomobillar o‘tgan umumiy masofa, ;
yonilg‘ining zichligi;
barcha avtomobil va avtopoezdlar uchun (ularning foydali ish koeffitsienti 50% bo‘lganda) o‘tilgan masofaga mos keladigan o‘rtacha yonilg‘i sarflash normasi;
b – 100 t.km ish bajarish uchun yonilg‘i sarflash normasi, karbyuratorli dvigatellar uchun b=2 l, dizellar uchun b=1,3 l;
yoqilg‘ining haqiqiy sarflangan miqdori, t;
z – foydali ish koeffitsienti;
avtomobilning yo‘lga chiqish koeffitsienti;
avtomobilning yuk ko‘tarish qobiliyatidan foydalanish koeffitsienti.
YOnilg‘ining umumiy qo‘shimcha sarfi D quyidagicha aniqlanadi:
YOnilg‘ining norma bo‘yicha sarflanadigan umumiy miqdori esa quyidagicha aniqlanadi:
Sarflanadigan moyning miqdori yonilg‘i miqdoridan protsent hisobida olinadi.
|
| |
Konstruktiv va ekspluatatsion omillarning yonilg‘i tejamkorligiga ta’siri

|
Konstruktiv va ekspluatatsion omillarning yonilg‘i tejamkorligiga ta’siri
|
bet | 17/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgKonstruktiv va ekspluatatsion omillarning yonilg‘i tejamkorligiga ta’siri
YOnilg‘i tejamkorligiga ta’sir qiluvchi asosiy konstruktiv omillardan biri dvigatelning turi va konstruksiyasidir. YOnilg‘i tejamkorlikni kamaytirishning asosiy yo‘llaridan bir dizel dvigatellarini qo‘llash.
Dizelning yonilg‘i tejamkorligi bo‘yicha yaxshi tomoni shundan iboratki, uning solishtirma yonilg‘i sarfi kichik bo‘lib, dvigatel quvvatining ishlatish darajasiga etarli bog‘liq emas. Masalan: dvigatel quvvatining ishlatish darajasini 100% dan 10% ga kamaytirsak, karbyurator dvigatellarda solishtirma yonilg‘i sarfi 3 marta ko‘payadi, dezelda esa faqat 30% ga ko‘payadi. Agar karbyuratorli dvigatel o‘rniga dizel dvigatellari qo‘yilsa yonilg‘i tejamkorligi engil avtomobillarda 25-30%, yuk avtomobillarida esa 30-40 % ga kamaytirish mumkin.
YOnilg‘i tejamkorligi dvigatel quvvatining ishlatish darajasiga bog‘liq.
bundan ko‘rinib turibdiki,
Solishtirma yonilg‘i sarfi
Yo‘lning qarshiligi avtomobil massasiga proporsional. SHuning uchun avtomobil massasining ortib borishi, yonilg‘i tejamkorligini ko‘paytiradi.
Adabiyotlar:
S.M.Qodirov, M.O.Qodirxonov. Dvigatel va avtomobillar nazariyasi. O‘qituvchi 1981 (248-253 betlar)
A.S.Litvinov, YA.E. Farobin. Avtmobilь. Teoriya ekspluatatsionnыx svoystv. Moskva, Mashinostroeniya, 1989. (str. 87 …105)
V.A.Ilarionov i dr. Teoriya avtomobilya Moskva, 1960 (str. 80 … 95)
Mavzu 2.4. Transport vositalarining boshqaruvchanlik xususiyati
“Transport vositalarining boshqaruvchanlik xususiyatlari”
mavzu bo‘yicha tayanch so‘zlar.
Boshqaruvchanlik
Boshqaruvchanlik sharti
Boshqariluvchi g‘ildirakka ta’sir qiluvchi kuchlar
Kritik tezlik
Avtomobil yaxshi boshqaruvchanlikka ega bo‘lishi uchun ...
SHinaning yonaki surilishi
YOnaki surilish koeffitsienti
Buriluvchanlik
Neytral buriluvchanlik
CHala buriluvchanlik
Ortiqcha buriluvchanlik
orasidagi bog‘lanish
|
| |
Tormozlanish jarayonini tadqiq etish

|
Tormozlanish jarayonini tadqiq etish
|
bet | 11/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgTormozlanish jarayonini tadqiq etish
Tormozlanish jarayonini tadqiq etish uchun “yo‘l-vaqt-tezlik”ni ko‘rsatuvchi asbobdan foydalanib, tormozlanish vaqtidagi tezlikning (1 egri chiziq) va sekinlanishning (2 egri chiziq) ossillogrammalarini (1-rasm) ko‘rib chiqamiz. Avtomobilning qarshisida to‘siq paydo bo‘lish paydi SS chizig‘i bilan belgilanadi.
Ossillogrammani tadqiq oson bo‘lishi uchun tezlik va sekinlanishning o‘zgarishini grafik shaklda tasvirlaymiz. Bu grafikda:
haydovchi to‘siqni ko‘rib, tormozlash zarurligi haqida qaror qabul qilguncha ketgan vaqt, ya’ni haydovchining reaksiyasi uchun zarur bo‘lgan vaqt;
tormoz yuritmasidagi ish suyuqligi (yoki havo) inersiyasini hamda lyuftlarni yo‘qotish uchun ketgan vaqt, gidravlik yuritma uchun pnevmatik yuritma uchun avtopoezd tormozining yuritmasi uchun s;
tormozlovchi kuchning (nuqta) gacha o‘sishi uchun zarur bo‘lgan vaqt,
tormozlanish uchun ketgan vaqt;
avtomobil to‘xtagandan so‘ng, sistemada bosim nolgacha kamayishi uchun ketgan vaqt;
Xaydovchining reaksiyasi uning sog‘ligiga, asabiga va boshqalarga bog‘liq. Ayniqsa, spirtli ichimlik iste’mol qilgan haydovchining reaksiya vaqti katta qiymatga ega bo‘ladi, natijada harakat xavfsizligi ta’minlanmaydi. Vaqt xam xaydovchining reaksiyasi bilan bog‘liq bo‘lib, ma’lum intervalda o‘zgaradi. Tormoz yuritmasidagi lyuftlarni yo‘qotish uchun ketgan vaqt suyuqlik siqilmaganligi va havoning siqilishi mumkinligi sababli gidravlik yuritma uchun kam, pnevmatik yuritma uchun esa, katta qiymatga ega. Avtopoezdning umumiy uzunligi katta bo‘lganligidan pnevmatik yuritmaning ishlashi uchun ko‘p vaqt ketadi. Vaqt haydovchi avtomobilni boshqarishining individual uslubi va tormozlash vaqtidagi sharoitiga bog‘liq. Avtomobilni tormozlashga ketgan vaqt g‘ildiraklar blokirovka qilingan daqiqadan avtomobil to‘xtaguncha o‘tgan vaqt bilan o‘lchanadi. Blokirovka qilingan g‘ildirak yo‘lda faqat sirpanib harakatlanadi va shuning uchun ham qora iz qoldiradi. Vaqtning yo‘lning umumiy qarshilik koeffitsienti bilan bog‘liq faktorlar (yo‘lning tipi, ob-havo sharoiti va x.k.)ga, avtomobil massasiga va boshqalarga bog‘liq. Bundan tashqari harakat xavfsizligi va effektiv tormozlanish masalalarini xal etishda avtomobil butunlay to‘xtashi uchun ketgan vaqt va kabi parametlar ishlatiladi. Bunda - xaydovchi to‘siqni ko‘rgandan avtomobilni to‘xtaguncha ketgan vaqt, s; - xaydovchi to‘siqni ko‘rgandan avtomobilni to‘xtaguncha o‘tilgan masofa, m.
Bu qiymatlar quyidagicha ifodalanadi:
Bu erda vaqtlarda o‘tilgan masofalar. Parametrlarni aniqlash qiyin bo‘lgani uchun quyidagi empirik formuladan foydalanish tavsiya etiladi:
Bu erda tormozlanish boshlanishidagi avtomobilning tezligi, km/soat. DANning texnikaviy xujjatlarida va larning qiymatlari qayd qilingan va ular avtomobilning effektiv tormozlanishini ko‘rsatuvchi faktor hisoblanadi.
|
| |
Avtomobilning ko‘ndalang tekislikdagi turg‘unligi

|
Avtomobilning ko‘ndalang tekislikdagi turg‘unligi
|
bet | 21/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgAvtomobilning ko‘ndalang tekislikdagi turg‘unligi
Avtomobilning yon tomonga, chap yoki o‘ng g‘ildiraklariga nisbatan ag‘darilishi, yonaki ta’sir etuvchi kuch yoki avtomobil ko‘ndalang kesimida qiyalik ga yo‘ldan harakatlanganda og‘irligining tashkil etuvchisi ta’sirida ham bo‘lishi mumkin. Avtomobil qiyalikka ega yo‘ldan harakatlanayotgan bo‘lsin.
Avtomobilning harakat to‘g‘ri chiziqli ( )
Ag‘darilish shart bo‘lsa, u holda B nuqtaga nisbatan moment olamiz, ya’ni
o‘rniga qo‘yib
tenglikni bo‘lamiz.
bundan:
Bu tenglik avtomobilning yon tomonga ag‘darilishi bo‘yicha turg‘unlik sharti.
Agar bo‘lsa, yon tomonga ag‘dariladi.
bo‘lsa, harakat turg‘un bo‘ladi.
Avtomobilning ag‘darilishi uning og‘irlik markazining balandligi va koleyasi V ning qiymatiga bog‘liq.
Avtomobilning qiya tekislik bo‘ylab harakati vaqtida kuzovning yonga og‘ishi hisobga olinmaganligi uchun burchakning qiymati amaldagi raqamlardan farq qiladi.
YOn tomonga sirpanmasdan harakatlanish shartini tekshiramiz:
o‘rniga qo‘ysak,
bundan:
bu erda:
avtomobilning qiya tekislikda harakatlanayotganda, yonga sirpanmasdan harakatlanishi bo‘yicha kritik burchagi.
Avtomobilning burilish paytidagi ag‘darilish va sirpanish bo‘yicha kritik tezlikni aniqlash
Avtomobil gorizontal yo‘lda, boshqariluvchi g‘ildiraklari burchakka burilagan holda o‘zgarmas tezlik bilan harakatlanmoqda deb qabul qilamiz.
Burilish jarayonida markazdan qochirma kuch paydo bo‘ladi va u avtomobilning og‘irlik markaziga qo‘yilgan. Bu kuch ta’sirida avtomobil yon tomonga ag‘dariladi. Biz yon tomonga ag‘darilish boshlanadi.
shartidan foydalanib:
bu erda: markazdan qochirma kuch.
bundan:
yoki:
Bu topilgan tezlik burilish paytidagi ag‘darilish bo‘yicha kritik tezlikdir. Sirpanish bo‘yicha tezlikni aniqlaymiz:
bunda: ishqalanish kuchi:
bundan:
m/s.
Bu topilgan tezlik burilish paytidagi sirpanish bo‘yicha kritik tezlikni ifodalaydi.
|
| |
Transport vositalarining yonilg‘i tejamkorlik xususiyati

|
Transport vositalarining yonilg‘i tejamkorlik xususiyati
|
bet | 15/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgTransport vositalarining yonilg‘i tejamkorlik xususiyati
Avtomobilning yonilg‘i tejamkorligi ko‘rsatkichlari va o‘lchamlari
YOnilg‘i tejamkorligi – avtomobilning har xil yo‘l sharoitida yonilg‘ini minimal sarflab transport ishini bajarishidir.
Avtomobilni harakatlantirish uchun zarur bo‘ladigan yonilg‘ining qiymati yuk tashishdagi barcha xarajatlarning 10 ... 15 % ini tashkil qiladi, shuning uchun yonilg‘idan unumli foydalanish va isrofgarchilikka yo‘l qo‘ymaslik zarur. YOnilg‘i sarfi avtomobilning konstruksiyasi va texnikaviy holatiga, yo‘l va iqlim sharoitiga, haydovchining mahoratiga, yuk tashishni to‘g‘ri tashkil etishga bog‘liq.
YOnilg‘i tejamkorligi ko‘rsatkichlarining bir qismi avtomobilning texnikaviy holatiga, ikkinchi qismi esa, yuk tashish protsessini tashkil qilishga bog‘liq. YOnilg‘i tejamkorligi ko‘rsatkichlari quyidagilardan iborat:
Bir soatda sarflangan yonilg‘i:
Bu erda: soatiga sarflanadigan yonilg‘i, kg/soat
yonilg‘ining solishtirma sarfi,
100 km yo‘lni o‘tishga sarflangan yonilg‘i:
Bu erda harakat sharoitidagi o‘rtacha tezlik, km/soat.
Yo‘l birligiga sarflangan yonilg‘i
Bajarilgan transport ishiga sarflangan yonilg‘i
Bu erda: transport ishini bajarish uchun ketgan vaqt davomida sarflangan yonilg‘i, kg;
A – bajarilgan transport ishi.
YOnilg‘i tejamkorlik xarakteristikasi
Turli yo‘l sharoitlarida (ya’ni o‘zgarganda) soatiga sarflangan yonilg‘i miqdori bilan tezlik orasidagi bog‘lanish grafigi yonilg‘i tejamkorligi xarakteristikasi deyiladi. Bu grafikni akademik E.A.CHudakov tavsiya etgan. YOqilg‘i tejamkorligi grafigini qurish uchun avtomobil maxsus priborlar bilan jihozlanadi va yo‘l sharoitidagi sinovdan o‘tkaziladi.
|
| |
Avtomobilning harakat vaqtidagi yonaki sirpanishi

|
Avtomobilning harakat vaqtidagi yonaki sirpanishi
|
bet | 22/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgAvtomobilning harakat vaqtidagi yonaki sirpanishi
Avtomobil harakat vaqtida yonaki kuchlar ta’sirida yon tomonga sirpanishi mumkin. Amalda avtomobilning oldingi yoki ketingi o‘qi ko‘proq sirpanadi. SHuning uchun avtomobil biror o‘qining sirpanishiga nisbatan turg‘unligini ko‘rib chiqamiz.
G‘ildirakning yon tomonga sirpanmasdan g‘ildirash sharti:
(1)
bu erda z – normal reaksiya;
x – urinma reaksiya;
y- yondan ta’sir etuvchi kuch.
(1) formuladan ko‘rinib turibdiki, g‘ildirak bilan yo‘l o‘rtasidagi tishlashish kuchi qancha katta bo‘lib, urinma reaksiya x shunchalik kichik bo‘lsa, g‘ildirakni yonaki sirpanishi majbur qiluvchi kuch y shuncha katta bo‘ladi. SHuning uchun etakchi bo‘lmagan o‘q turg‘unroq, chunki x faqat g‘ildirashga qarshilikdan iborat. Agar o‘qda tortuvchi yoki tormozlovchi kuch mavjud bo‘lsa, x kattalashadi, (1) formulada ildiz ostidagi ifoda kichrayadi va o‘q juda kichik kuch ta’sirida ham yon tomonga suriladi.
G‘ildirak va yo‘l o‘rtasidagi tishlashishdan to‘la foydalanilsa, ya’ni bo‘lsa, o‘qni yonga sirpanish uchun minimal u kuchi kerak bo‘ladi.
Ekspluatatsiyada uchraydigan faktorlarning avtomobil turg‘unligiga ta’siri
Solishtirma tortish kuchi
SHinaning solishtirma bosimi
G‘ildiraklar izining mos kelish koeffitsienti
Qo‘shimcha qarshilik
Urinma kuch
Differensial mexanizm
Ishqalanish koeffitsienti
SHinaning koeffitsienti
Osmalar
Transport vositalarining o‘tuvchanlik xususiyati
Avtomobilning yo‘l to‘siqlaridan o‘tuvchanlik ko‘rsatkichlari
Avtomobilning o‘tuvchanligi deb, uning og‘ir yo‘l sharoitida va yo‘lsiz joylarda harakatlana olishiga aytiladi.
Avtomobilning harakati uning yo‘l sharoitiga mos emasligi, g‘ildiraklarning yo‘l bilan tishlashishi etarli emasligi, dvigatelь quvvatining kamligi va boshqa sabablarga ko‘ra yomonlashishi mumkin. Avtomobillar yo‘l to‘siqlaridan o‘tuvchanligiga qarab uch gruppaga bo‘linadi:
normal o‘tuvchan avtomobillar – oldingi o‘qi etakchi bo‘lmagan ikki va uch o‘qli (4x2tip) avtomobillar;
yuqori o‘tuvchan avtomobillar – hamma o‘qlari etakchi bo‘lgan ikki va uch o‘qli (4x4, 6x6) avtomobillar;
o‘ta yuqori o‘tuvchan avtomobillar – maxsus komponovka yoki konstruksiyaga ega bo‘lgan hamma o‘qi etakchi to‘rt yoki undan ko‘p o‘qli hamda yarim gusenitsiali va amfibiya avtomobillar. O‘tuvchanlik ko‘rsatkichlari geometrik va tortish yoki tayanch tishlashish ko‘rsatkichlariga bog‘liq. Bundan tashqari, haydovchining malakasiga ham bog‘liq. SHuning uchun avtomobilni loyihalash vaqtida uning qanday yo‘l va ob-havo sharoitlarida ishlashini hisobga olish kerak.
|
| |
3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari - bet 20

|
3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari
|
bet | 20/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.org
Agar, ya’ni R>R bo‘lsa, avtmobil chala buriluvchanlikka ega bo‘ladi, ya’ni elastik bo‘lmagan shinali avtomobil troektoriyasi bo‘ylab yurishi uchun oldingi g‘ildiraklari kamroq burchakka burilishi kerak.
Adabiyotlar:
1. S.M.Qodirov, M.O.Qodirxonov.
Dvigatel va avtomobillar nazariyasi.
O‘qituvchi 1981 (253-260 betlar)
2. A.S.Litvinov, YA.E.Farobin
Avtomobilь. Teoriya ekspluatatsionnыx svoystv.
Moskva, Mashinostroeniya, 1989. (str. 125…139)
3. Mamatov X.M. va boshqalar. Avtomobillar. Toshkent. O‘qituvchi 1982
(356-364 betlar)
Mavzu: 2.5. “Transport vositalarining turg‘unlik xususiyati”
“Transport vositalarining turg‘unlik xususiyati” mavzusi bo‘yicha tayanch so‘zlar
Turg‘unlik
Ko‘rsatkichlar
Turg‘unlikning yo‘qotilishi
Orqa o‘q bo‘yicha ag‘darilishi
Orqa o‘q bo‘yicha sirpanish
YOn tomonga ag‘darilish
YOn tomonga surilish
Ag‘darilish bo‘yicha kritik tezlik
Sirpanish bo‘yicha kritik tezlik
Oldingi o‘qning sirpanishi
Orqa o‘qning sirpanishi
Avtomobilning sirpanishi
Sirpanishning oldini olish usullari
Tormozlash kuchlarining notekisligi
YUkning joylashuvi
Transport vositalarining turg‘unlik xususiyati
Avtmomobilning turg‘unlik ko‘rsatkichlari
Avtomobilning turg‘unlik xususiyati deb – harakat davrida, tashqi kuch ta’siri ostida o‘z harakat yo‘nalishini o‘zgartirmasa bunday harakat turg‘un harakat deyiladi.
Avtomobil turg‘unligining yo‘qolishi quyidagi hollarda namoyon bo‘ladi. a) avtomobilning bo‘ylama va ko‘ndalang tekisliklarda ag‘darilishi;
b) yon tomonga sirpanishi;
v) etakchi g‘ildiraklarning shataksirab harakatlanishi;
g) avtomobil o‘qlarining yon tomonga sirpanishi;
Avtomobilning turg‘unligi quyidagi ko‘rsatkichlar bilan xarakterlanadi.
avtomobilning aylana bo‘ylab xarakatlanganda yon tomonga surila boshlash, paytidagi maksimal (kritik) tezligi, km/soat;
avtomobilning aylana bo‘ylab harakatlanganda ag‘darila boshlash paytidagi maksimal (kritik) tezligi, km/soat;
avtomobilning g‘ildiraklari ko‘ndalang surila boshlagan paytda yo‘lning maksimal (kritik) nishablik burchagi;
avtomobil ag‘darila boshlagan paytda yo‘lning maksimal (kritik) nishablik burchagi.
|
| |
Effektiv tormozlanish sharti

|
Effektiv tormozlanish sharti
|
bet | 10/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgEffektiv tormozlanish sharti
Tormozlanish davrida avtomobilning oldingi va ketingi g‘ildiraklariga ta’sir qiluvchi urinma reaksiyalarni aniqlash uchun unga ta’sir etuvchi kuchlarni ko‘rib chiqamiz. Avtomobilni tormozlash uni dvigateldan ajratgan holda, ya’ni faqat tormoz sistemasi yordamida amalga oshirilsa, bo‘ladi.
Tormozlanish davrida avtomobilning tezligi va burchagi uncha katta bo‘lmaganligi uchun hamda deb qabul qilamiz. Avtomobil tormozlanayotgan vaqtda harakat tenglamasining umumiy ko‘rinishi quyidagicha bo‘ladi:
Tormozlovchi kuchning tormozlanish jarayonida ortishi natijasida urinma reaksiyaning qiymati ham oshadi va uning maksimal qiymatga erishishi tishlashish kuchi ga tenglashguncha davom etadi, ya’ni
Urinma reaksiyaning asosiy qiymati tormozlovchi kuch dan iboratliga va bo‘lganligi uchun tengsizlikni quyidagicha yozish mumkin:
Bu tengsizlik avtomobilning effektiv tormozlanish shartidir. Agar bo‘lsa, shina bilan yo‘l o‘rtasida tishlashish bo‘yicha zapas bo‘ladi, bunda avtomobilning tormozlanishi jarayonidagi harakati turg‘un; g‘ildiraklar blokirovka* qilinmagan; bo‘lsa, shina bilan yo‘l o‘rtasidagi tishlashish bo‘yicha zapasdan to‘la foydalanilgan bo‘ladi, bunda g‘ildiraklar blokirovka qilinish chegarasida, avtomobilning harakati esa noto‘g‘ri; bo‘lsa, g‘ildiraklar blokirovka qilingan va faqat sirpanib harakat qiladi, avtomobilning harakati noto‘g‘ri bo‘ladi.
Tormozlovchi kuchning o‘qlar o‘rtasida taqsimlanishi
Dvigatel tranmissiyasidan ajratilgan holda harakatlanayotgan avtomobilga ta’sir qiluvchi kuchlar sxemasidan foydalanib, tormozlovchi kuchning o‘qlar o‘rtasida taqsimlanishini ko‘rib chiqamiz. Yo‘l gorizontal, qarshilik kuchlari P P P hisobga olmaslik darajada kichik, g‘ildiraklarning inersiya momentlari nolga teng deb faraz qilamiz. Tormozlanish davrida tishlashish koeffitsienti to‘la ishlatiladi.
SHartli ravishda P=P deb qabul qilamiz, chunki tishlashish koeffitsienti to‘la ishlatilganda X X=P yoki P+P=P deyish mumkin. Ta’sir etuvchi kuch va reaksiyalarning B nuqtaga nisbatan muvozanat tenglamasi quyidagicha yoziladi.
Bunda va
Ko‘rinib turibdiki, toriozlanish vaqtida yo‘lning vertikal reaksiyalari qayta taqsimlanib oldingi o‘qdagi reksiya ortadi, ketingisida esa kamayadi. Harakatsiz turgan avtomobil uchun o‘qlardagi tormozlanish kuchlari bo‘ladi:
Harakatdagi avtomobil uchun:
Avtomobil tormozlanayotganida reaksiyalar qayta taqsimlanganligi sababli tormozlovchi kuchlar o‘z qiymatinin o‘zgartiradi, ya’ni qayta taqsimlanadi va tormozlash kuchining qayta taqsimlanish koeffitsientlari bilan aniqlanadi.
Ketingi o‘q uchun
Oldingi o‘q uchun Z
Tormozlash kuchining qayta taqsimlanish koeffitsienti qiymatlari avtomobilning konstruktiv parametrlariga bog‘liq:
|
| |
Жавоб: Канн ( клубнинг французча номи Stade Malherbe Caen) шоир Француа де Малерби

|
Жавоб: Канн ( клубнинг французча номи Stade Malherbe Caen) шоир Француа де Малерби
|
bet | 32/49 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 87,95 Kb. | | #244699 |
Bog'liq 3. savol paketЖавоб: Канн ( клубнинг французча номи Stade Malherbe Caen) шоир Француа де Малерби
Савол: Бугунги кунда хамма замонавий футболда “Бетмен” деб Пьер Эмерик Обемеянгни тушунади. У Бетмен ниқобини кийиб голни нишонлайди. Яқинда бир футбол форумида бир ишқибозни айтишича Бетмен ниқобини кийишга фақат шу Х футболчи муносиб экан фақат унинг оқ формасига қора Бэтмен ниқоби мос келмаслиги мумкин. Мантиқан хам шундай. Савол: Ўша мухлис назарда тутган футболчи ким эди?
Жавоб: Гарет Бейл (Изоҳ: Бэтмен ролини ўйнаган актёрни фамилияси хам Бейл эди. Мухлис шуни назарда тутган)
Савол: Ушбу Авлиёлар худоси бутун умрини Авлиёларга бағишлаган. У Шерлар юртида яримхимочилар расмий ўйинларда 100 гол урган илк ярим химоячи эди. ХУдонинг битта айби бор эди у машғулотларда қатнашишни ёқтирмасди ва шундай дерди “Машғулотлар футбол ўйнашни билмайдиган учун ўйлаб чиқилган” Савол: Ушбу подлардан фойдаланиб ушбу “худо”ни айтинг?
Жавоб: Мэттью Ле Тиссье
Савол: 2004 йилги Европа чемпионатида А.Фрай инглизлар билан ўйинда хиссиёт билан Стивен Жерардга қараб туфлаб юборади. Бу холатдан норози бўлган Швейцарияликлар уни бир хайвонга номи билан атайди. Ушбу хайвон хам рақибини кўрса тупуриб унга хужум қиларди. Бу лақабдан қутилиш учун хатто Фрай хайвонот боғига ўша хайвонни совға қилади. Савол: Швейцарияликлар ўша холатдан сўнг уни қайси лақаб билан аташган эди?
Жавоб: Лама
Савол: Бир хазилкаш Италья журналистни фикрича Романинг ушбу футболчисини жойи аслида Фиорентинада экан. Унинг айтишича жамоа ва футболчи идеал равишда бир бирига мос тушади. Хам ўйин хам маркет жиғатидан. Унинг формаси Фиорентина мухлисларидан кўплаб сотиб олишлари аниқ экан.Савол: Ўша хазилкаш журналист назарда тутган футболчи ким эди?
Жавоб: Алессандро Флоренци (изоҳ:Унинг фамилияси Флоренция шахрига номига ўхшаш бўлгани учун.)
Савол: 16 чи Коритиба (Бразилия) ярим химоячиси, 3 чи Бразилия терма жамоаси дарвозобони, 36 чи Ботафаго (Бразилия) хужумчиси, 44 чи Экваториал Гвинеия терма жамоаси ярим химоячиси , 1 чи 2007 йилги Осиё чемпионлар лигаси ғолиби бўлган легионер футболчи,41 ва 43 Вердер (Герм) футболчиси . Савол: Сиз буни қандай рўйхат эканни тушунган бўлсангиз 35 чи ўриндаги футболчини ва уни клубини айтинг?
|
| |
Avtomobilni dvigatel transmissiyadan ajratilmagan

|
Avtomobilni dvigatel transmissiyadan ajratilmagan
|
bet | 13/26 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #111382 |
Bog'liq 3- bo’lim. Transport vositalarini ekspluatatsion xususiyatlari-fayllar.orgAvtomobilni dvigatel transmissiyadan ajratilmagan
holda tormozlash
Avtomobilni tormozlash uchun ba’zan dvigatel tirsakli valining majburiy aylantirilishi natijasida hosil bo‘ladigan qarshilikdan ham foydalaniladi. Bunda avtomobil asosiy tormozlash mexanizmi yordamida va dvigatelda hosil bo‘lgan ishqalanish kuchi hisobiga to‘xtatiladi. Avtomobilni dvigatel transmissiyadan ajratilmagan holda tormozlansa, haydovchi drasselь pedalidan oyog‘ini olib, tormoz pedaliga bosadi. Agar avtomobil tormozlanmasdan oldin dvigatelning tirsakli vali etakchi g‘ildirakni aylantirsa, drosselь-zaslonka yopiqligi sababli tirsakli valning aylanish soni kamayib, katta tezlikda aylanayotgan etakchi g‘ildirak transmissiya orqali tirsakli valni aylantiradi. Dvigatelda vujudga kelgan ishqalanish hisobiga qo‘shimcha tormozlanish kuchi hosil bo‘ladi. Tormozlashning bu usulidan avtomobil qanday tezlik bilan harakatlanayotganda foydalanish qulay ekanligini ko‘rib chiqaylik. Buning uchun dvigatel transmissiyadan ajratilgan va ajratilmagan xollarda avtomobilni tormozlashning sekinlanish miqdoriga qanday ta’sir ko‘rsatishini ko‘rib chiqish zarur.
Tormozlanish balansi tenglamasi va dvigatel transmissiyadan ajratilgan xol uchun deb, uni ga nisbatan echamiz:
(3)
dvigatel transmissiyadan ajratilgandaga aylanma harakatlanuvchi massalar ta’siri koeffitsienti.
Avtomobilni avtomobil transmissiyasidan ajratilmagan holda tormozlansa, tormozlanish balansi tenglamasidan sekinlanish miqdori quyidagicha aniqlanadi:
(4)
dvigatel transmissiyadan ajratilmaganda aylanma harakatlanuvchan massalar ta’siri koeffitsienti.
(3), (4) tenglamalarni bir avtomobil uchun ularga aniq qiymatlarini qo‘yib echsak, - rasmdagi grafik hosil bo‘ladi. Grafikdagi tutash chiziq dvigatel transmissiyadan ajratilgan, shtrix chiziq ajratilmagan xol uchun aniqlangan.
Ekspluatatsiya vaqtida uchraydigan faktorlarning
|
| |
Linux ОT tomonidan beriladigan imkoniyatlar

|
Linux ОT tomonidan beriladigan imkoniyatlar
|
bet | 2/6 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 216,83 Kb. | | #446 |
Linux ОT tomonidan beriladigan imkoniyatlar
Ham ish joyida, ham uyda foydalanish uchun legal (ochiq) ravishda zamonaviy OSga ega bo’lish imkoniyatini beradi;
-
tez harakatlanish darajasiga ega;
-
mustahkam, barqaror, uzilishlarsiz ishlaydi;
-
viruslar ta’siridan xoli;
-
zamonaviy РKlаr imkoniyatlaridan to’la foydalanishga imkoniyat beradi hamda Dos va MS Windowslarga xos bo’igan kompyuterlar xotirasi va protsessorlar resurslaridan foydalanishdagi cheklanganlikni olib tashlaydi;
-
ko’p vazifalilik va ustuvorliklarni samarali boshqaradi, fanga oid vazifalar (uzoq hisoblash, modem orqali elektron pochtani jo’natish, disketlarni formatlash va h.k.) interaktiv ishlashga xalal bermaydi;
-
kompyuterni lokal va global tarmoqlarga, shu jumladan «Internet» ga oson integratsiya qilishga imkon beradi; Novell va MS Windows asosidagi tarmoqlar bilan ishlaydi;
-
Unix, MS Dos va MS Windowslarning turli versiyalardagi boshqa OTlarning to’ldirilgan formatda berilgan amaliy dasturlarini bajarish imkoniyatini beradi;
-
Unix dunyosida jamlangan va dastlabki matnlar bilan birga ochiq tarqatilayotgan juda ko’p sonli turli dasturiy paketiardan foydalanishga imkon yaratadi;
-
Linux hamda boshqa OT da ishlashga yaroqli, obyektga oriyentirlashtirilgan, ko’p darchali matnli yoki grafik interfeysli kliyent-server klassidagi sistemani ham kiritgan holda istalgan darajadagi murakkab amaliy dasturlarni ishlab chiqish uchun instrumental vositalarning boy to’plami bilan ta’minlaydi;
-
foydalanuvchiga va, ayniqsa, ishlab chiquvchiga barcha komponentlarning, OT yadrosini ham qo’shgan holda, boy hujjatlar va dastlabki matnlar ko’rinishida ajoyib o’quv bazasini beradi;
-
barcha xohlovchilarga ishlab chiqishda o’z kuchini sinab ko’rishga, Linux OT chiquvchilarining istalgani bilan Internet orqali muloqot qilish va birgalikda ishlash hamda ushbu sistemaga hammuallif bo’lib o’z hissasini qo’shishga imkon beradi.
|
| |
Internet global tarmog’i bilan ishlash

|
Internet global tarmog’i bilan ishlash
|
bet | 6/6 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 216,83 Kb. | | #446 |
Internet global tarmog’i bilan ishlash
Linux tarmog’i Internet tarmog’i kabi qurilgan aynan o’sha TCP/ IP protokollarida ishlaydi, aynan shunday servis va asbob-uskunalar to’plamiga ega. Shuning uchun Linux sistemasida mashina Internet ga oson va tabiiy ravishda ulanadi.
WWW (World Wide Web) ommalashgan xizmat bilan o’zaro hamkorlik uchun Linuxda Lynx, Mosaic, Net sape dasturlar-kliyentlar mavjud. WWW o’z servisini tashkil qilish uchun serverlarning juda ko’p turlari bor.
Savol va topshiriqlar
-
LINUX-operatsion tizimi, uning imkoniyatiari, qo’llanish doirasi, xususiyatlari va afzallikiari haqida so’ziab bering?
-
Distributiv deb nimaga aytiladi?
-
Linux operatsion tizimi qachon yuzaga kelgan?
-
LINUX-operatsion tizimining boshqa OT lardan farqli jihatlari nimada?
-
Internetda ishlash imkoniyatiari qanday?
|
| |