Nazorat savollari - 1 – Mavzu: Kirish. Korxona iqtisodiyoti fanining predmeti va vazifalari. Reja: Iqtisodiyot fan...

|
1 – Mavzu: Kirish. Korxona iqtisodiyoti fanining predmeti va vazifalari. Reja: Iqtisodiyot fan va ishlab chiqarish faoliyatining sohasi sifatida «Korxona iqtisodiyoti»
|
bet | 15/67 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 353 Kb. | | #147810 |
Bog'liq Korxona iqtisodiyoti maruza matnNazorat savollari:
Asosiy vosita manbaalari nima?
Daromadlar va xarajatlar balansi qanday tuzilishga ega?
Moliyaviy rejalashtirish nima
9 – Mavzu: Korxona ishchilarining o`rtacha razryadi qabul qilingan shtatlarda ishchilar soni
Reja:
Dunyo tajribasida mehnat unumdorligini oshirish
Korxona ishchi kuchi bilan ta`minlanganligini aniqlash
Razryadlar
Ayni vaqtda dunyo tajribasi korxonalar mehnat unumdorligini oshirishning iqtisodiy usullariga o’tish ko’rsatdi-ki, mehnatni oqilona tashkil etish va normalashtirmasdan turib bunga erishib bo’lmaydi.
Buning yaqqol tasdig’i sifatida har xil mamlakatlarning yangi texnologiyalaridan foydalanishda qariyib bir xil yondashuvi ularning ishlab chiqarish salohiyatini jahon iqtisodiyotida tenglasha olmaganini ko’rsatish mumkin. O’tgan asrning o’rtalarida G’arbiy Yevropa va AQSH ishlab chiqarishining iqtisodiy salohiyati taqqoslanganda u G’arbiy Yevropaga nisbatan
AQShda ancha yuqori darajada bo’ldi. Bunday holatning sabablarini aniqlash maqsadida 50-yillarda Stenford Universiteti (AQSH) hamda Yevropa mutaxassislarining ishtirokida butun jahon ilmiy tekshiruvlari o’tkazildi. Ushbu tekshiruv aniq ko’rsatdiki, AQSH va G’arbiy Yevropa mahsuldorligi o’rtasidagi farq mablag’ bilan ta’minlanganlik darajasiga bog’liq emas. Ko’pgina Yevropa korxonalari iqtisodiy samaradorligi asosiy fondlar darajasining bir xil bo’lishiga qaramasdan, AQShdagi xuddi shunday korxonalardagiga nisbatan uchdan ikki barobar pats edi. Bunday holatning birdan bir to’g’ri tushuntirilishi Evropa korxonalarida mehnat unumdorligini oshirishdagi qo’llanilayotgan uslublaridagi qoloqlik edi.
Umuman korxona mehnat unumdorligini oshirishda korxonaning ishchi kuchi bilan ta’minlanish imkoniyatlarini tahlil qilish lozim. Ishchi kuchiga aholining zarur jismoniy kuchga, bilimga, tegishli tarmoqdagi mehnat ko’nikmalariga ega bo’lgan qismi kiradi. Korxonaning kerakli ishchi kuchi bilan yetarli darajada ta’minlanishi, ulardan oqilona foydalanish mehnat unumdorligining yuqori darajada bo’lishi, mahsulot hajmini ko’paytirish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun katta ahamiyatga ega. Xususan, barcha ishlarning xajmi va o’z vaqtida bajarilishi, asbob-uskunalar, mashinalar, mexanizmlardan foydalanish samaradorligini va buning natijasi sifatida mahsulot ishlab chiqarish xajmi, uning tannarxi va boshqa bir qator iqtisodiy ko’rsatkichlari korxonalarning ishchi kuchi bilan ta’minlanganligiga va ulardan samarali foydalanishiga bog’liq.
Korxonaning ishchi kuchi bilan ta’minlanganligini aniqlash. Korxonaning ish kuchi bilan ta’minlanishi toifalari va kasblar bo’yicha xodimlarning xaqiqiy sonini reja ehtiyojlari bilan taqqoslash asosida aniqlanadi. Korxonaning eng muhim kasblardagi kadrlar bilan ta’min etilishini tahlil qilishda alohida e’tibor beriladi. Ishchi kuchining sifat tarkibini o’rganib chiqish zarur.
Agar ishchilarning xaqiqiy o’rtacha tarif razryadi ishlarning
rejalashtirilgan va o’rtacha tarif razryadidan past bo’lsa, u holda bu sifati pastroq mahsulot ishlab chiqarishga olib kelishi mumkin. Agar ishchilarning o’rtacha razryadi ishlarning o’rtacha tarif razryadidan yuqori bo’lsa, bunday xolda ishchilardan kam malaka talab qilinadigon ishlarda foydalangani uchun ularga qo’shimcha haq to’lash zarur.
Ma’muriy-boshqaruv personali har bir xodimnig haqiqiy ma’lumot darajasi egallab turgan lavozimiga mos kelishi nuqtai nazaridan tekshirish va kadrlar tanlash, ularni tayyorlash va malakasini oshirish bilan bog’liq masalalarni o’rganib chiqish lozim.
Hodimlarning malaka darajasi ko’p jihatdan ularning yoshiga, ish stajiga, ma’lumoti va hokazolarga bog’liq. Shu sababli ishlab chiqarish jarayonida ishchilarning yoshi, ish staji, ma’lumoti boyicha o’zgarishlar o’rganiladi. Bu o’rganish ishchi kuchining harakati natijasida sodir bo’lish sababli bu masalaga katta e’tibor beriladi.
Mavjud ishchi kuchidan yanada to’laroq foydalanish, mehnat unumdorligini oshirish, ishlab chiqarishni jadallashtirish, ishlab chiqarish jarayonlarini kompleks mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish, ancha umumiyroq ishlab chiqarish texnikasini joriy etish, texnologiyani va ishlab chiqarishni tashkil etishni takomillashtirish hisobiga korxonani mehnat resurslari bilan ta’minlashdagi keskinlikni birmuncha bartaraf etish mumkin. Yuqorida sanab o’tilgan tadbirlarni o’tkazish natijasida mehnat resurslariga bo’lgan ehtiyojni qisqartirish zahiralari aniqlanishi lozim.
Agar korxona o’z faoliyatini kengaytirsa, ishlab chiqarish quvvatlarini ko’paytirsa, ya’ni yangi ish o’rinlarini tashkil etsa, u holda mehnat resurslariga bo’lgan qo’shimcha ehtiyojlar toifalar va kasblar bo’yicha aniqlash, ularni jalb qilish manbalarini topish kerak.
Ushbu ish jarayonida asosiy e’tibor ularni oqilona taqsimlash, son va sifat jihatidan foydalanish masalalariga qaratiladi. Son jihatidan qaralganda ishlovchilarning umuman korxona bo’yicha yoki bo’limlar bo’yicha yetarliligi ishlab chiqarish vazifalarining xajmlari va mehnat jamoasining imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Mehnat unumdorligi hisob-kitoblari umuman korxona bo’yicha yoki ishlovchilarning alohida funktsional guruhlari boyicha o’tkazilishi kerak. Hisob-kitoblarni bunday detallashtirish alohida olingan kategoriyalardagi ishlovchilar sonining mavjud normativlar talablariga mos kelishini tahlil qilish imkonini beradi. Bu holda ishlovchilarni oqilona joylashtirish va ulardan foydalanishning umumiy me’zoni bo’lib kadrlar tuzilmasidagi o’zgarishlar hisoblanadi. Ayniqsa, ishlovchilar har bir kategoriyasi ulushining normativlarga mos kelishini tahlil qilish muhimdir. Lekin har doim ham turli ishlovchilar guruhlarining normativlariga mos kelishiga jiddiy amal qilinmaydi. Masalan, boshqaruv hodimlari ulushining oshib ketishi tashkiliy xarakterdagi negativ jarayonlarni ko’rsatadi. Bunday oshib ketish oxir-oqibatda foyda o’lchamiga ta’sir qiladi.
Mehnatni jamoa (brigada) shaklida tashkil qilish korxonada kadrlardan foydalanish va joylashtirishning taraqqiy qilgan shaklidir. Faqat u zamonaviy ishlab chiqarish sharoitlariga mos keladi, ishlovchilarning mehnat va ijtimoiy faolligini oshirishga cheksiz imkoniyatlar ochib beradi, mehnat natijalariga jamoaviy mas’uliyat va o’rtoqlik hislarini uyg’otadi.
Ish hajmlaridan kam sonli ishlovchilar bilan bajarish jamoa ish vaqti jamg’armasidan foydalanishni yaxshilash xisobiga bo’lishi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1 – Mavzu: Kirish. Korxona iqtisodiyoti fanining predmeti va vazifalari. Reja: Iqtisodiyot fan va ishlab chiqarish faoliyatining sohasi sifatida «Korxona iqtisodiyoti»
|