Referat guruh: 641-22 Bajardi: Oxonjonov Sohibnazar reja: I kirish : Umumiy ma’lumotlar II asosiy qism

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI FARG’ONA FILIALI
Mavzu: 1.Tovar,mahsulot va xizmatlarga bo`lgan talab funksiyasini qurish.
2.Ko‘p o’lchovli regressiya.
Fan nomi: Extimollik va statistika
REFERAT
Guruh: 641-22
Bajardi: Oxonjonov Sohibnazar
REJA:
I Kirish:
Umumiy ma’lumotlar
II Asosiy qism:
Talab funksiyasi va qonuni.
Tovar,Mahsulot,xizmatlarga bo`lgan talab funksiyasini qurish.
Talab va taklif o'rtasidagi asosiy farqlar
III Xulosa
Talab nima?
Iqtisodiyotda talab - bu ma'lum vaqt oralig'ida iste'molchilar tomonidan turli narxlarda qancha tovar va xizmatlar sotib olinishi.Talabni iqtisodiyotdagi hamma narsani boshqaradigan asosiy kuch sifatida tasavvur qiling. Iqtisodiyotda talab deganda ishlatilmaydi - men nimanidir talab qilaman! - bu so'z odatda shunday ishlatiladi. Talab - bu ma'lum bir mahsulot yoki xizmatni borib sotib olishga tayyorligingiz.
Quyida talab egri chizig'i qanday ko'rinishiga misol keltirilgan:
Y o'qida - vertikal chiziq - bizda har doim narx bor.
X o'qida - gorizontal chiziq - bizda har doim miqdor mavjud.
Pastga egri chiziq talab egri chizig'idir.
Talab egri chizig'idagi har bir nuqta bizga ma'lum bir narxda qancha tovar yoki xizmat iste'mol qilinishi haqida ma'lumot beradi.
Talab egri chizig'ini qurish.Talab egri chizig'i - bu tovar narxi va talab miqdori o'rtasidagi bog'liqlik grafigi.
Quyida bozorga bo'lgan talab jadvali, talab jadvali tovar narxi va talab miqdori o'rtasidagi bog'liqlikni ko'rsatadigan jadvaldir.
Tonna narxi (£) Talab qilingan miqdor (tonna)
1500 400
1200 500
1000 600
750 700
500 800
TOVAR, MAHSULOT, XIZMATLARGA BOʻLGAN TALAB FUNKSIYASINI QURISH
Iqtisodiy darsliklarda talab funksiyasi haqida koʻp gapiriladi, lekin uni qanday olinganligi haqida gapirilmaydi. Shunday boʻlsada uni empirik maʼlumotlar boʻyicha baholash qiyin emas.
Talab qonuni:Mahsulot narxi ko'tarilganda, xaridorlar kamroq miqdorni talab qiladilar, (https://fayllar.org/roy-beradigan-hodisa-quyidagicha-ataladi.html) narx tushganda esa mahsulotga talab oshadi.
Bozor mexanizmini tushunish uchun talab va taklifni yaxshi bilish kerak, chunki bu ikki kuch butun bozorni tartibga soladi. Talab tovarni to'lash qobiliyati va tayyorligi bilan qo'llab-quvvatlanadigan yaxshilikka intilishni anglatadi. Boshqa tarafdan, ta'minot sotishga tayyor bo'lgan tovarning umumiy miqdoriga ishora qiladi.
Talab ko'tarilganda taklifning etishmasligi va taklif etarli bo'lganda talabning qisqarishi kuzatiladi, (https://fayllar.org/taqdimot-ishi-v4.html) shuning uchun bu ikki element o'rtasida teskari bog'liqlik bo'ladi.
Biznesni oltin qoidalaridan biri biror bir mahsulotga bo‘lgan talab bormi yo‘qligini bilish uchun buni iste’molchini o‘zidan so‘rash kerak. “Qandaydir tovar, mahsulot yoki xizmat turi uchun qancha mablagʻ bergan boʻlar ediz?” Aytaylik biror bir fan boʻyicha oʻquv darslik haqida gap ketsin. Soʻrovnoma oʻtqazilgan isteʼmolchilar maksimal berishlari mumkin boʻlgan mablagʻ miqdorlari quyidagicha boʻlsin: 40, 25, 30, 50, 35, 20, 50, 32, 15, 40, 20, 40, 45, 30, 50, 25, 35, 20, 35, 40 ming soʻm.
Olingan soʻrovnoma maʼlumotlari boʻyicha talabni bahoga nisbatan bogʻliqligi funksiyasini quramiz.
№ , i
|
Baho, pi
|
Ni
|
Talab, D(pi)
|
Foyda
|
Foyda
|
Foyda
|
Talabni bahoga nisbatan bogʻliqligi – bu 4-ustunni 2-ustunga bogʻliqligidir. Jadvalfagi bogʻliqlikni 9 ta nuqtasi boʻyicha talab egri chizigʻini eng kichik kvadratlar usulida yasaymiz.
Aytaylik bitta darslikni ishlab chiqarishdagi sarf-xarajat 10 ming soʻmni tashkil qilsin. Hozirgina talab funksiyasi topilgan bozorda ushbu darslikni qanday bahoda sotish lozim? Buning uchun har bir kitobdan olingan daromadni talab qilingan darsliklar soni ga koʻpaytiramiz. Natijada har bir darslik uchun baho 30 ming soʻm qilib belgilanganda
Chiziqli regressiya tenglamasi ni qurish uchun, noma’lum va parametrlar topish formulalari quyidagicha:
;
Juft chiziqli regressiyada determinatsiya koeffitsiyenti - juft chiziqli korryelyatsiya koeffitsiyenti kvadratiga teng.
Chiziqli juft korrelyatsiya koeffitsiyenti – y va x belgilar oʻrtasidagi chiziqli bogʻliqlik zichligi koʻrsatkichidir.
Bu yerda - faktorning oʻrtacha kvadratik chetlanishi,
- natijaning oʻrtacha kvadratik chetlanishi.
Maksimal daromadga erishilishi va u 280 ming soʻmni tashkil qilishini koʻramiz. Bunda 20 ta potensial isteʼmolchidan 14 tasi, yaʼni 70% kitob uchun pul toʻlash imkoniga ega boʻladi.
Turli xil sarf-xarajatlarda maksimal daromad optimal ishlab chiqarish, potensial isteʼmolchilar soni quyidagicha jadvalda keltirilgan.
Sarf-xarajatlar
|
5
|
10
|
15
|
20
|
25
|
30
|
35
|
40
|
Optimal ishlab chiqarish
|
14
|
14
|
11
|
11
|
8
|
8
|
3
|
3
|
Baho
|
30
|
30
|
35
|
35
|
40
|
40
|
50
|
50
|
Shuni taʼkidlash kerakki, ulgurji baho 10 ming soʻmga oshganda, chakana baho bor yoʻgʻi 5 ming soʻmga oʻzgarishi koʻproq daromad berar ekan.
Jadvaldan koʻrinib turibdiki sarf-xarajatlarning oshib borishi bilan optimal ishlab chiqarish kerak boʻlgan darsliklar soni kamayapti va har bir darslikning bahosi ortib borayapti. Sarf xarajatning 5 ming soʻmga oʻzgarishi, darslik bahosini oʻzgarishiga olib kelishi ham, olib kelmasligi ham mumkin. Talab funksiyasini mikrostrukturasi shunda namoyon boʻladiki – bahono unchalik katta boʻlmagan miqdorda oʻzgarishi, isteʼmolchilarning juda katta guruhlarini sotib olishdan voz kechishiga olib kelishi mumkin, bu esa foydaning kamayishiga olib keladi.
Shuning uchun ham ishlab chiqaruvchi uchun soliqlarning oshirilishi natijasida tovar narxining oshirilishi, ishlab chiqaruvchi hamma yukni isteʼmolchiga tashlaydi deyish notoʻgʻri fikr. Ishlab chiqaruvchi ham talabni kamayishi, ishlab chiqarilgan mahsulot hajmini kamayishi hisobiga zarar koʻradi. Iqtisodiyot nazariyasiga qonunlariga koʻra soliq oshirilishi oqibatlarini ishlab chiqaruvchi ham, isteʼmolchilar ham boʻlib olishadi.
Shunday qilib sarf-xarajatlar inflyatsiyasi iqtisodiyotga taʼsiri aynan mana shunday. Shuni taʻkidlash lozimki bozor tuzilmalari barcha isteʼmolchilarni qondirish imkoniyatiga ega emaslar, chunki bu foydali emas. 20 ta soʻrov oʻtqazilgan isteʼmolchilardan faqat 14 tasi 70% gina minimal sarf-xarajatlar boʻlgandagina ushbu darslikni sotib olish imkoniyatiga ega boʻlar ekanlar. Agar jamiyat barcha fuqarolarni biror narsa bilan taʼminlashni xoxlasa, u holda uni tekinga tarqatish lozim, masalan maktablarda oʻquv darsliklari tekin tarqatilganidek.
|