XX a’sirde O’zbekstanda geografiya ta’liminin’ rawajlanıwı

O’zbekstanda geografiya ta’limin sho’lkemlestiriw da’wiri (1918-1934 jıl)
XX a’sirde O’zbekstanda geografiya ta’liminin’ rawajlanıwı
Download
1,58 Mb.
Pdf ko'rish
bet
20/140
Sana
18.05.2024
Hajmi
1,58 Mb.
#241765
1
...
16
17
18
19
20
21
22
23
...
140
Bog'liq
Vaxabov X, Gaypova R, Tursinov M. Geografiyanı oqıtıw metodikası
Bu sahifa navigatsiya:
O’zbekstanda geografiya ta’limin sho’lkemlestiriw da’wiri (1918-1934 jıl)
3.2. XX a’sirde O’zbekstanda geografiya ta’liminin’ rawajlanıwı
XX a’sirdin’ 90-jıllarına shekem O’zbekstan ma’mleketi burıng’ı Awqam
quramında bolıp, geografiya ta’liminin’ usı da’wirde rawajlanıwı belgili bir siyasiy
formalarda alıp barılg’an. Usı da’wirde geografiya ta’liminin’ rawajlanıwı
O.Muminov (1986-j) ta’repinen tolıq h’a’m h’a’r ta’repleme u’yrenilgen h’a’m
to’mendegi da’wirlerge ajıratılg’an:
- geografiya ta’limin sho’lkemlestiriw da’wiri;
- geografiya ta’limin ta’rtipke salıw da’wiri;
- geografiya ta’liminin’ turmıs penen baylanısqanlıq da’wiri;
- geografiya ta’limin qa’liplestiriwshi da’wir.
O’zbekstanda geografiya ta’limin sho’lkemlestiriw da’wiri (1918-1934
jıl)
. Usı da’wirdin’ baslarında geografiya ta’liminde birden-bir oqıw da’stu’ri
bolmag’an, h’a’r bir mektep, rayon, qala o’zinin’ oqıw da’stu’rin islep shıg’ar edi.
31
Ma’selen, 1920-jılı Tashkent eski qala bilimlendiriw bo’limi ta’repinen jergilikli
sharayatlardı esapqa alg’an h’alda birinshi basqısh mektepleri ushın geografiya
pa’ninen oqıw da’stu’rin baspadan shıg’ardı. Ulıwma ma’mleket boyınsha
da’slepki oqıw da’stu’ri geografiya pa’ni boyınsha D.N.Anuchin basshılıg’ında
A.A.Borzov h’a’m S.V.Chefranovlar ta’repinen islep shıg’ıldı. Usı oqıw da’stu’ri
tiykarında Tu’rkstan xalıq bilimlendiriw komissariyati geografiya pa’ninen oqıw
da’stu’ri islep shıg’ıldı. 1923-1924-jıllardan baslap miynet mektepleri ushın
kompleks da’stu’rler islep shıg’ıldı. 1925-1930-jıllarda «O’zbekstan birinshi
basqısh mekteplerinin’ da’stu’rleri» sıyaqlı kompleks da’stu’rler baspadan shıqtı.
1934-jıl 5-sentyabrde «Baslang’ısh h’a’m orta mektepler h’aqqında»
ma’mleket qararı shıqtı. Usı qarar mektep geografiyasının’ rawajlanıwında h’a’m
da’stu’rlerde u’lke tanıwshılıqtı u’yreniwge u’lken a’h’miyet berilgen. Biraq
h’a’mme ta’biyiy geografiyalıq kursları 5-klasstan, ekonomikalıq geografiya
kursları bolsa 6-7 klasslarda u’yreniler edi. Bul jag’day geografiya kursları
mazmunının’ ju’da’ qısqarıwına alıp keldi.
1935-jıl 25-avgustta «Baslang’ısh h’a’m orta mekteplerdin’ da’stu’rleri
h’a’m oqıw rejeleri» h’aqqında jan’a qarar shıqtı. Usı qararda da’stu’rler ju’da’
quramalı bolıp ketkenligi qattı sıng’a alındı. Na’tiyjede, da’stu’rlerden artıqsha
materiallar alıp taslandı h’a’m qaytadan islep shıg’ıldı. Geografiya predmetlerinin’
saatları ko’beydi. Ekonomikalıq geografiya kursları 1,5 jıl o’tiletug’ın boldı.
Mekteplerde oqıw jumısların sho’lkemlestiriw boyınsha da bir qatar
ko’rsetpeler berildi: sabaq waqıtlarında tiykarg’ı h’a’m a’h’miyetli sha’rti
sıpatında qaytadan tiklendi. Usı da’wirde geografiya ta’liminin’ tiykarg’ı
sha’rtlerinen biri bolg’an sabaqlıqlar h’a’m oqıw qollanbalardı jaratıw h’a’mde
kadrlar tayarlaw boyınsha sezilerli da’rejede jumıslar qılındı. Usı da’wirde
islengen sabaqlıq h’a’m oqıw qollanbalardı O.Muminov (1986 y) to’mendegi
bo’limlerge bo’ledi:
rus tilinen o’zbek tiline awdarma etilgen sabaqlıqlar.Bunday
sabaqlıqlarg’a «Boshlangich jug’rofiya» (A.Kruber h’a’m basqalar), «Tu’rkston»,
«Boshlang’ich jug’rofiya darsligi» (G.İ.İvanov), nemets alımı A.Geykening
«Tabiiy jug’rofiya» sabaqlıg’ı (1925 y);
O’zbekstanda baspadan shıqqan sabaqlıqlar: «O’zbekstan h’a’m og’an
qon’sı respublikalar h’a’m wa’layatlar» (N.Balashov, 1925 j), «Geografiya»
(N.P.Arxangelskiy, 1933 j);
Bul da’wirde geografiya ta’limi boyınsha jumıslar az orınlanıp,tek 1933
jılda baspadan shıqqan N.İ.Leonovtın’ «Geografiya metodikası boyınsha
ocherkler» metodikalıq qollanbası bar edi. Sonlıqtan bul da’wirde ag’artıwshılıq
32
isleri boyınsha qatar ilimiy jurnallar baspadan shıg’a basladı, olarda geografiya
ta’limi boyınsha mag’lıwmatlar jariyalanıp turıldı: «Bilimlendiriw» (1918 jıldan),
«Bilimlendiriw h’a’m oqıtıwshı» (1925 jıl) jurnalları, «Oqıtıwshılar gazetası» 1931
jıldan baspadan shıg’a basladı.
Download
1,58 Mb.
1
...
16
17
18
19
20
21
22
23
...
140
Download
1,58 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
XX a’sirde O’zbekstanda geografiya ta’liminin’ rawajlanıwı
Download
1,58 Mb.
Pdf ko'rish