nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Jahon iqtisodiyotida offshor zonalar

|
-rasm. Jahon iqtisodiyotida offshor zonalar
|
bet | 81/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasnifla7.2-rasm. Jahon iqtisodiyotida offshor zonalar
Albatta, korxonaning iqtisodiy manfaati ushbu mamlakatga qaratilgan bo’lsa, u soliqlardan ozod etilmaydi. Kompaniya hech kanday xo’jalik faoliyatini yuritmaganligini isbotlash uchun, bu mamlakatlar hisobot va audit tekshiruvi o’tkazilishini talab etadilar. Ushbu davlatlarda hukumat tomonidan qattiq nazorat o’rnatish bo’lib, ularning nufuzi balandroqdir. Umuman, offshor sanalmaydigan mamlakatlar. Bu mamlakatlarga AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada va boshqalar kiradi.
Jahon tajribasi shuni ko’rsatadiki, offshor zonalarning ijobiy jihatlari jahon amaliyoti uchun an’anaviy va yangi ijtimoiy-iqtisodiy masalalar echimi bilan bog’liq holda namoyon bo’ladi. Shu bilan birga offshor zonalarning o’ziga xos salbiy jihatlari ham mavjud:
xorijiy investitsiyalar hajmiga nisbatan offshor xududini tashkil etish uchun katta miqdorda o’zini oqlamaydigan mablag’larning sarflanishi;
hududlarda joylashgan firmalarning ichki bozorni xalqaro standartlarga javob bermaydigan tovarlar dempingi maydoni sifatida ishlatishga urinishlari;
offshor hududni yaratish orqali siyosiy va milliy-madaniy muammolarni echishga urinishlarning oqlanmasligi;
hududning kelajakdagi faoliyati to’g’risida iqtisodiy aniq prognozlarning mavjud emasligi;
- hududdagi hamma sub’ektlar faoliyati va amalga oshirayotgan operatsiyalariga nisbatan imtiyozlarning asossiz qo’llanilishi.
Offshor zonalarda offshor kompaniyalarni tashkil etishda ma’lum qiyinchiliklar va muammolar mavjud bo’lishiga qaramasdan, xorijiy offshor kompaniya faoliyatining asosini soliqqa tortish bo’yicha imtiyozlarni joriy etish ularning jozibadorligini yanada oshirmokda. Offshor zonada faoliyat yuritayotgan kompaniyalar va ularning operatsiyalari turli xil. Xalqaro biznesda vazifasiga ko’ra offshor kompaniyalarning standart turlari imtiyozli soliq huquqi bo’yicha murakkablashadi. Ularning quyidagi asosiy turlarini farqlash mumkin:
1. Savdo-vositachilik firmalari:
eksport-import firmalari;
distribyutor va sotib oluvchi kompaniyalar.
|
| |
Axborotni himoyalash texnologiyasi

89
familiyasi, ismi, otasining ismi (zarurat tug„ilganda boshqa
tavsiflar)
foydalanuvchi shaxsini tasdiqlash identifikatori;
haqqoniylikni o„rnatish jarayoni nomi;
haqqoniylikni tasdiqlash uchun etalon axborot (masalan, parol);
foydalanilayotgan etalon axborotga chegaralanishlar (masalan,
parolning davomiylik vaqti);
foydalanuvchining kompyuter manbalariga kirish huquqi.
Foydalanuvchini o„ta ishonchli aniqlashda insonning shaxsiy
tavsiflarini (ovoz, barmoq izlari, ko„z qorachig„i tuzilishi) aniqlovchi
texnik vositalardan foydalaniladi. Ammo, bunday usullar katta sarf-
harajat talab qiladi. Shu sababli, bunday himoyalanish kamdan-kam
hollarda qo„llaniladi. Foydalanuvchi haqqoniyligini tekshiruvchi eng
ommaviy bo„lgan himoyalanish usuli parol qo„yish hisoblanadi.
Hisoblash tizimlarida axborotni himoyalash asosiy tashkil
etuvchilaridan biri kompyuter viruslaridan (maxsus ruxsatsiz amallar
bajarish uchun ishlab chiqilgan dastur) himoyalanish tizimi hisoblanadi.
Kompyuter viruslaridan himoyalanishni uch darajaga bo„lish
mumkin:
taniqli turdagi viruslarning hisoblash tizimiga kirishidan
himoyalanish;
birinchi darajali himoyadan o„tgan taniqli va notanish turdagi
viruslarning mavjudligini chuqur tahlil qilish;
birinchi ikkita darajadan o„tgan viruslarning ish bajarishi va
ko„payishidan himoyalanish.
Viruslarni qidirish va zararsizlantirish antivirus dasturlari vositalari
(skanerlar) va axborotni himoyalash kompleks tizimlari yordamida
amalga oshiriladi. Tezkor xotiraga yuklanuvchi tranzit skanerlar ichida
Dmitriy Lozinskiyning
Aidstest
va Igor Danilovning
Dr Web
antivirus
dasturlari keng qo„llanilmoqda.
-rasm. Gidroklassifikator

343
Tolalarni uzunligi bo‘yicha ajratish uchun I-bo‘lakdagi to‘rlarda 8minutdan
elanadi, keyin esa ikkinchi bo‘lakda 5 minutelanadi. Eng pastki qismida yig‘ilgan
massani olingan namuna miqdoriga nisbati foizda taqqoslanadi.
Bu asosan chang
miqdorini beradi. Cangni miqdori birinchi bo‘lakdagi 3- to‘r va ikkinchi bo‘lakdagi
1,2,3 - turlarda yig‘ilgan massani namunani massasiga nisbatan foizda taqqoslash
orqali topiladi.
Korxonalarga kelib tushadigan qopli asbestdagi
harflar tola teksturasini,
birinchi raqam - navni, oxirgi sonlar - qoldiq foizini bildiradi.
Tayyor mahsulot
sifatidagi asbest tarkibiga har xil o‘lcham va ko‘rinishidagi zarrachalar va agregatlar
kiradi.
Tolalarga ko‘rsatiladigan ta’sir, ularga boriladigan ishlov miqdoriga qarab,
tola ninalaridan, tuzilishi va o‘lchamlari bilan farqqiluvchi zarrachalar hosil bo‘ladi.
Qisqa vaqt ichida ishlov berilsa asbest ninalarining aylanma o‘lchami 80-100 mkm
bo‘lgan to‘g‘riburchaksimon taramlarga aylanadi. Ko‘proq vaqt ishlov berilganda esa
o‘zaro bo‘sh bog‘langan to‘lalarni ajrashga,
ularni maydalanishi tufayli
elpig‘ichsimon ko‘rinishdagi taramlarni hosil qiladi. Zarrachalar ko‘ndalang kesimi
yuzasini kamayishi, ularning egiluvchan kuchlarga nisbatan qarshiligini kamayishiga
olib keladi.
Tolaning elastikligi titkilab ajratilgan asbestning ninasimon bo‘linishidan
hosil bo‘lgan yarimta bo‘lagini mustahkamligi
kamayishini aniqlash orqali
aniqlanadi. O‘rtacha namunaning turli joylaridan, buning uchun 1,2,3-sort asbest
olinadi, 10 tadan ninasimon tola olinadi, ularning ko‘ndalang o‘lchami 1,5 mm
bo‘lishi kerak.Har bir ninani 10 marta 90°ga ikki tomonga bukiladi va keyin esa
barmoqlar orasida cho‘ziladi - bunda ular uzilmasligi kerak.
Yumshoq xildagi asbest tarkibida bo‘lingan tolalar bo‘lmaydi,
chunki uning
tarkibiy qismi asbestni boyitish jarayonida vujudga keladi va bunda bo‘linuvchi
tolalar maydalanib eng kichik asbest tarkibiga o‘tadi.
Geoaxborot texnologiyalar - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

Geoaxborot texnologiyalar
Hozirgi kunda yangi axborot texnologiyalarining talablariga ko„ra,
elektron kartada axborotni tasvirlash zarurati bilan bog„liq bo„lgan,
ko„plab boshqaruv tizimlari yaratilmoqda va faoliyat ko„rsatmoqda.
www.ziyouz.com kutubxonasi
87
Ularga quyidagilarni keltirish mumkin:
geoaxborot tizimlari;
hududiy boshqaruv tizimlari;
loyihalash tizimlari;
harbiyga mo„ljallangan tizimlar va boshqalar.
Bu tizimlar biror bir amaliy muhitda (geografik, iqtisodiy va
boshqalar) faoliyat ko„rsatayotgan texnik va ijtimoiy tizimlar faoliyatini
boshqaradi.
Biror bir vaziyatni kompyuter ekranida grafik taqdim etish
deyilganda, turli grafik namunalarning tasvirlanishi tushuniladi.
Geoaxborot ko„rinishlarni amalga oshirishda asosiy muammo aniq
predmet sohasini formal bayon etishning qiyinligi va uni elektron
kartada tasvirlash hisoblanadi.
Shunday qilib, geoaxborot texnologiyalar amaliyotga fazoviy-vaqtli
ma‟lumotlar bilan ishlashning usul va vositalarini keng tadbiq qilish
uchun mo„ljallangan. Bunda ma‟lumotlar elektron kartalar videotizimi
va turli toifa foydalanuvchilar uchun turli xil axborotlarga ishlov
berishga yo„naltirilgan vositalarini taqdim etadi.
Geoaxborot texnologiyalarning geometrik axborotni o„z ichiga
olgan va fazoviy aspektlarini aks ettiruvchi ma‟lumotlari asosiy sinfi
koordinata ma‟lumotlari hisoblanadi. Koordinata ma‟lumotlarining
asosiy turlari: nuqta (tugunlar, cho„qqilar), chiziq (ochiq), kontur (berk
chiziq), poligon (maydon). Amaliyotda real obyektlarni qurish uchun
ko„plab ma‟lumotlardan foydalaniladi (masalan, osilgan bo„g„in, normal
bo„g„in, qoplash, qat va h.k.). Geoaxborot texnologiyalarni qo„llash,
ma‟lumotlarni fazoviy taqdim etish uchun asosiy grafik muhit
hisoblanadi. Uning asosini vektorli va rastorli (katakli) modellar tashkil
etadi.
Geoaxborot tizimlarni loyihalashning asosiy jihati modelning
o„lchamliligi hisoblanadi. Geoaxborot tizimlarda ikki (
2D
) va uch (
3D
)
o„lchamli koordinatalar modelidan foydalaniladi. Ikki o„lchamli
modellardan elektron kartalar qurishda, uch o„lchovli modellardan esa,
geologik jarayonlarni modellashtirishda, injenerlik qurilmalarini
loyihalashda (suv omborlari, to„g„onlar, karyerlar va h.k.) foydalaniladi.
Geoaxborot texnologiyalar elektron kartalar tuzishda, shahar
xo„jaligi, davlat yer kadastri, ekologiya, iqtisod sohalarida, harbiyga
mo„ljallangan maxsus tizimlarda keng qo„llaniladi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o - bet 64

98
Tizimli blok
ShKning asosiy elementi hisoblanadi. U barcha muhim
bo„g„inlarni joylashtirish uchun mo„ljallangan. Unda kompyuter tashqi
qurilmalari ishini boshqarish va ulanishlarni amalga oshirish uchun
kompyuter protsessori, ta‟minot manbai, tezkor xotira, magnitli diskda
yig„uvchilar, optik (
lazerli
) diskni o„qish qurilmasi, maxsus elektron
elementlar va platalar joylashgan. Tizimli bloklar turli ko„rinishlarga va
o„lchamlarga ega. Bloknotli shaxsiy kompyuterlarda tizimli blok
klaviatura bilan birlashtirilgan.
Klinker hosil bo‘lish termokimyosi

215
q
nazar, kl.
= 5,30 · Al
2
O
3,K
+ 3,12Al
2
O
3,M
+ 3,92Al
2
O
3, ill
+
+ 6,48MgO + 7,64CaO – 5,116 · SiO
2
– 0,59Fe
2
O
3
kkal/kg
bunda,
Al
2
O
3, K,M, ill
– kaolinit, montmorillonit va illitda bo‘lgan Al
2
O
3
% miqdori;
MgO, CaO – karbonatlarning parchalanishida hosil bo‘luvchi oksidlarning %
miqdori.
Xom ashyoda sezilarli miqdorda ishqoriy (R
2
O) oksidlar va SO
3
mavjudligida
oksidlardan sulfatlar hosil bo‘lish ekzotermik effektini qo‘shimcha ravishda hisobga
olish lozim.
Xom ashyo komponentlarining mineralogiya tabiati klinker hosil bo‘lish
jarayonlari kinetikasiga va shuningdek kuydirish agregatlaridagi issiqlik sarfiga
sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Suning uchun haqiqiy issiqlik sarflari ancha yuqori bo‘lib
chiqadi va nazariy hisob-kitoblarda belgilanganiga nisbatan katta oraliqda o‘zgaradi.
Mintaqaviy investitsion shartnoma

|
Mintaqaviy investitsion shartnoma
|
bet | 51/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaMintaqaviy investitsion shartnoma — bir mintaqaviy guruhga kiruvchi mamlakatlar hukumatlari o’rtasida investitsiyalarni amalga oshirish xususida imzolanadigan maxsus shartnomadir.
Ko’p tomonlama investitsion shartnomalar — manfaatdor mamlakatlarning investitsion hamkorlikda qatnashishi va a’zolarni keng miqyosda qamrab olishini ko’zda tutuvchi shartnomadir.
Xalqaro investitsiya siyosati – xalqaro investitsiya oqimlari harakatini erkinlashtirishga qaratilgan xalqaro tartibga solish chora-tadbirlari tizimidir.
Xalqaro valyuta-moliya tashkilotlari — jahon valyuta tizimini rivojlantirish va mustahkamlash, jahon moliyaviy resurslar bozorini barqarorlashtirish va kapital aylanishini rag’batlantirish maqsadida tashkil etilgan tashkilotlar.
Investitsiyalarni kafolatlash bo’yicha xalqaro agentlik (IKXA) — 1988 yilda tashkil etilgan bo’lib, uning vazifasi xorijiy investorlarni notijorat xarakterdagi risklar bilan bog’liq yo’qotishlardan kafolatlash orqali a’zo-mamlakatlar iqtisodiyotini rivojlantirish maqsadida investitsiyalar oqimini oshirishga ko’maklashishdir.
Investitsion da’volarni tartibga solnsh bo’yicha xalqaro markaz (IDTSXM) — 1966 yilda tashkil topgan bo’lib, maqsadi xorijiy investitsiyalarni qabul qiluvchi a’zo-mamlakatlar hukumatlari, davlat organlari bilan xorijiy investorlar o’rtasida vujudga keluvchi kelishmovchiliklarni tartibga solish, kelishtirish, arbitraj sudlarida ishni ko’rib chiqish mexanizmlarini yaratish orqali xalqaro investitsiya faoliyatiga ko’maklashishdir.
Investitsion marketing xizmatlari departamenti (IMXD) — agentlikka a’zo bo’lgan rivojlanayotgan va o’tish mamlakatlari iqtisodiyotiga yo’naltirilayotgan to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarni qo’llab-quvvatlaydi. IMXDning maqsadi — ri-vojlanayotgan mamlakatlarga iqtisodiy o’sishni rag’batlantirish va kambag’allikka qarshi kurashish uchun jalb etilayotgan to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalar oqimining barqarorligini ta’minlashga yordamlashishdir.
|
| |
ishga duchor bo‘ladi.
4 Monomerni - polimerlashtiradigan oqsillar

o ‘zaro bog'langan toMdiruvchilar tarm og'ini shakllanishiga xizm at
qiladi. (9.64 rasmdagiga o ‘xshab) Bu kabi tarmoqlarga ega sitoplazma
hududlari mahalliy mexanik bosimga qarshilik ko‘rsatadigan uch
oMchamli elastic gel xususiyatlariga ega.
Boshqa kesishib birikadigan oqsillar (masalan vilin va fimbrin)
ko‘proq shar shakliga ega bo4lib, aktin toMdiruvchilami tor, mahkam,
parallel o ‘qlarga birikishini taminlaydi.(9.66 rasm) Bunday o ‘qlar
muayyan epiteliy hujayralaridan yoki ichki quloqning retsoptor hu-
jayrasining sochsimon sterosi Iasi dan olingan mikrovilida topilgan.
(9.54 rasm)
To‘ldiruvchilaming biriga birikishi ulaming qattiqligini oshirib,
bu sitoplazmatik loyihalar uchun ichki sklet vazifasini o ‘tashga im-
7.
M onomer o (zlashtiruvchi oqsillar

|
M onomer o (zlashtiruvchi oqsillarBog'liq NamDU-ARM-1159-Hujayra biologiyasi2 M onomer o (zlashtiruvchi oqsillar.
Timosinlar (masalan timo-
sin (34).aktin ATP monomerlariga birikadigan( ko‘pincha G aktin deb
ham ataladi)va ularni polimerlanishdan saqlaydi.
Bunday faoliyatli oqsillar aktin monomerini o ‘zlashtiruvchi oqsil
lar deb ataladi. Bu oqsillar G-aktinni mushaksiz hujayralarda nis-
batan yuqori zichlikda bo‘lishiga m a’sul deb hisoblanadi(50-200nM).
Monomer o ‘ziashtiruvchi oqsillar bo‘lmasa sitoplazma bo‘ylab eru-
vchan aktin monomerlari polimerlanish natijasida to‘ldiruvchi!arga
deyarli toMiq aylanishiga moyillik bo‘ladi. Ulaming G aktinni birik-
tirib monomer holatini barqarorlashtirish qobilyati tufayli , monomer
o ‘zlashtiruvchi oqsillaming zichligi yani faoliyati hujayrani m a’lum
bir hududidagi monomer-polimer muvozanatini siljishini va o ‘sha
vaqtdagi polimerlash yoki depolimerlash jarayonini aniqlaydi.
Ta'kidlash joizki bu oqsillaming ba'zilari aytilgan faoliyat tur-
larining bittadan ko‘pini bajarishlari mumkin va bu aktinni birikti-
radigan oqsillaming zichligiga va mavjud sharoitlarga bog'liq. (m-n
Ca2+ va H+ zichligiga)Bu tadqiqotlarning ko'pchiligi hujayra ichida
o ‘tkaziladi, shu sababdan hujayra ichida natijalarni aniq ko‘rish an-
cha qiyinchilik tug'diradi.
3.
Oxirini bloklaydigan (berkitadigan) oqsillar.
Bu turda-
gi oqsillar aktin to‘ldiruvchilarni uzunligini ulaming biror uchiga
birikib ularni uchini berkitadi va kichik birliklarni qo‘shilishi yoki
yo‘qolishini oldini olish orqali boshqaradi. Agar to‘ldiruvchining tez
o ‘sayotgan tikanli uchi berkitilsa, depolimerlash jarayoni nargi uchi
da davom etib toMdimvchini tarqalishiga olib keladi. Nargi uchi ham
berkitilsa depolimerlash jarayonini oldini oladi. Mushakning ingichka
toMdiruvchilari 2 chizig'ida tikanli uchini berkituvchi 2 deb nomlan-
gan oqsil berkitsa , nargi uchi tropomodulin deb nomlangan oqsil
bilan berkitiladi. Agar tropomodulin berkituvchisi mushak hujayra
ichiga kiritilgan begona jism lar mikroineksiyasi tomonidan bezovta
qilinsa, ingichka toMdiruvchilar ularning yangi shakllangan uchiga
ko‘proq aktin birliklarini qo‘shadi va sanromer o ‘rtasida keskin uzay-
|
| |
Mikronaychalar - Hujayra biologiyasi I. A. AbduIov X. U. X albekova

jayraga kolxitsin ta’sir ettirganda to ‘xtagan.Umuman mikronaycha-
laming vazifasi ikki xil skelet va harakat. Skelet vazifasi: sitoplazma
da joylashib hujayra shaklini muvozanatlab turadi. Murakkab shaklga
ega hujayralar mikronaychalari yo‘qolganda shar shakliga kiradi.
Harakat vazifasi: pinotsitoz, fagotsitoz, leykotsitlar, fibroblastlar.
Ularning ishi temir y o‘llariga (relslarga) o‘xshatishadi - ular poezdni
yurg‘izmaydi, lekin ularsiz-relssiz- poezd yurmaydi.
*,
j i
* ’
-rasm. Yadroning tuzilishi. 1-tashqivaichkimembranasi

Yadroning asosiy komponentlari.
Yadroning asosiy komponent-
lari oqsil, nukleinkislotalar,
lipidlar, fermentlar va mineral tuzlardir.
Yadro tarkibiga oddiy va murakkab oqsillar kiradi. Oddiy oqsil-
lardan giston va globulinlar uchraydi. Murakkab oqsillar tarkibi
aminoguruhdan tashqari qo4shimcha
yana nuklein kislotalar, ug
levod guruhi uchraydi (nukleoproteidlar, glikoproteidlar). Lipidlar
tomchilar ko ‘rinishida yoki proteidlar bilan qo‘shilib lipoproteidlar
ko‘rinishida uchraydi. Oqsillar miqdori o'zgarib turadi.
Ular yadro
quruq og‘irligining 10-20% ni tashkil qiladi. Oqsil sintezining faol
davri interfazadir.
lyilda o csimlik hujay- 
ralarida va Teodor Shvann tomonidan 
1838

Yadro va uning tarkibiy qism lari hujayraning interfaza holatida
o ‘rganiladi. Yadro umumiy tuzilishga ega bo‘lsa
ham - ular kat-
taligi, shakli ham da ichki tuzilm alarining rivojlanishi, ko‘rinishiga
k o‘ra farqlanadi. K o‘pincha hujayralam ing yadrosi yum aloq, tux-
umsimon shakllarda b o cladi. Yadroning shakli hujayraning shak-
Iiga mos b o ‘ladi, faqat ba’zi hujayralarda noto‘g‘ri
shaklda ham
b o ‘lishi mumkin. Sharsim on, kubsimon, k o‘p qirrali hujayralarda
yadro yum aloq shaklga ega.
Prizm atik, silindrsimon hujayralarda
yadro uzun eilipssim on, yassi hujayrada esa duksimon bo‘ladi.
N oto‘g ‘ri shakldagi yadrolarga b a’zi bir leykositlam ing yadrosi
misol bo ‘ladi.
Yadro hujayrada asosan bitta (bir yadroli hujayrada)
yoki ikkita
(ikki yadroli hujayrada) bo‘ladi. Masalan, infuzoriya tufelkasida ik
kita yadro, y a’ni katta yadro (makronukleus) va kichik yadro (mi-
kronukleus) bo‘ladi. K o‘p yadroli hujayralar yoki simplastlar ham
mavjuddir. Masalan, karnaychi degan inluzoriyaning yadrosi tasbeh-
simon, qizil ko‘mikdagi hujayralarda uzuksimon,
leykositlarda kolba-
simon segmentlangan bo‘ladi.
Yadroning o ‘lchami, kattaligi turlicha bo*lib, 4 mkm dan (sper-
matozoid) 40 mkm gacha (tuxum hujayra ) bo‘ladi. Yadro o ‘lchami
sitoplazma oMchamiga ko‘pincha to‘g ‘ri proporsional. Yadro va sito-
plazmaning hajm nisbati yadro-plazma nisbati deb ataladi.
Yadroning hujayrada joy lash ishi har xil bo‘lib, hujayraning faoli-
yati va shakliga bogMiq bo‘ladi(19rasm).
Differsiatsiyalashmagan (maxsus vazifani bajarishga o‘tmagan)
hujayralarda yadro geometrik markazda joylashadi.
Hayvon va odam laming bez hujayralarida yadro hujayralaming
bazal
qismida joylashib, apikal qismi secret mahsuloti bilan band
bo‘ladi.
127
Axborot texnologiyalari anjomiy ombori

96
xotira qurilmalari va parallel protsessorlarning qayta
quriluvchanligi
(перестраиваемость)
;
protsessorlar o„rtasida bog„lanishning murakkab topologiyalari;
amallarni taqsimlashga yo„naltirilgan multi protsessorli
tashkillashtirish.
Yuqorida keltirilgan chegaralanishlar va talablar berilganlar bazasi
mashinalarida
CASE-texnologiyalar - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

92
siklini to„liq ta‟minlovchi vositalar to„plami) quyidagi komponentlarni
o„z ichiga oladi:
CASE
-vositaning asosi hisoblangan repozitoriy. U loyiha
talqinlari va uning alohida komponentlarini saqlashni ta‟minlashi,
guruhli ishlab chiqishda turli ishlab chiquvchilar axborotlarini
sinxronlashtirishi, metama‟lumotlarning to„laligini va to„g„riligini
nazorat qilishi lozim;
axborot tizimi modelini tashkil qiluvchi, iyerarxik bog„langan
diagrammalarni (
DFD
,
ERD
va boshqalar) yaratish va tahrirlashni
ta‟minlovchi tahlil qilish va loyihalashning grafik vositalari;
4GL tili va kod generatorlarini o„z ichiga olgan holda ilovalarni
ishlab chiqish vositalari;
konfiguratsion boshqarish vositalari; hujjatlashtirish vositalari;
testlash vositalari;
loyihani boshqarish vositalari; reinjiniring vositalari.
Actinni-biriktiradigan oqsiliar

А ф 2/3 yangi shakllangan toMdiruvchini o ‘tkir uchida tursa,
forminlar yangi birliklar o ‘sha tomonda bo‘lsa ham tikanli uchi bi
lan tiqiladi. Shunday qilib forminlar nafaqat aktin to‘ldiruvchilarni
yaratadi, balki ular yaratishga yordam bergan to ‘ldiruvchilarni keskin
uzayishini ham taminlaydi.
Telekommunikatsion texnologiyalar

93
– kompyuter, ikkinchisi – «ro„yxatlar» serveri, uchinchi –
ma‟lumotlarni boshqarish serveri).
Web-texnologiyaga asoslangan «mijoz-server» arxitekturasi
. Web-
texnologiyaga ko„ra, serverning ishchi stantsiyasida bajarilishini
vizuallashuvchi va navigatsiya dasturi (
Web
-navigator,
Web
-brauzer)
yordamida hujjatlar joylashtiriladi. Texnologiyada gipermurojaat tizimi
mavjud.
Internet tarmog‘i axborot-qidiruv tizimlari

119
mavjud bo„lmaydi. Rasm ko„rinishidagi ma‟lumotlar ustida faqatgina
uning nomi yoki turi bo„yicha qidiruv olib borish mumkin. Ko„pgina
internet qidiruv tizimlari grafik yoki tasvir ko„rinishidagi ma‟lumotlarni
qidirish uchun alohida bo„limga ega bo„lib, bu bo„lim orqali ixtiyoriy
turdagi rasmlarni ularning nomlari bo„yicha qidiruvni amalga oshirish
mumkin.
Internet tamog„ida matnli yoki rasm ko„rinishidagi ma‟lumotlardan
tashqari
TCP, IP va URL-manzil tushunchalari

112
dasturida ular bilan bog„lanish yaratish uchun
Избранное (Tanlangan)
papkasi xizmat qiladi. U
Web
-
sahifalar
nishonlarini saqlash uchun
mo„ljallangan. Unga nishon qo„shish uchun
Web
-
sahifa
doirasida
sichqoncha o„ng tugmasi bosiladi va ochilgan kontekstli menyuda
Добавит в избранное (Tanlanganga qo‘shilsin)
bo„limi tanlanadi.
—rasm. M eyozbo ‘linishsxemasi: a

M e y o z n in g a h a m iy a ti
Jinsiy usul bilan ko‘payadigan organizmlarda bir hujayradan 4ta
gametalar hosil bo‘lib, ulaming har biri ota-ona hujayralariga nis-
batan ikki marta kam xromosomalarga ega. Urug‘Ianish natijasida
ikki tagameta qo‘shilib, shu tur uchun xos xromosomalar soni tikla-
nadi. Meyoz bo‘lmagan dagametalar qo‘shilishi xromosomalar sonin-
ing ikki hissa oshishiga olib kelar edi.
M eyozgametalarda genlami yangi
kombinasiyalarini hosil
bo‘lishiga olib keladi. Bu esa avlodlaming genotipi va fenotipida
o‘zgarishlar yuzaga kelishiga olib keladi.
Demak, meyozning bi-
ologik roli jinsiy kopayish xususiyatiga ega organiznilarda avlod
-
dan -avlodga xromosomalarning o ‘zgarmas(doimi) soni saqlanadi.
Meyoz hayvonlarda gametalar hosil boMishda va o csimIiklarda spo-
ralar hosil bo‘lishida ro‘y beradi.
Mitoz
va
meyozning farqi.
Shunday qilib, mitoz boMinishida
bir somatik diploid hujayradan ikkita diploid hujayra hosil bo‘ladi.
Meyozninig ikkita bo‘linishi natijasida bitta diploid hujayradan 4 ta
gaploid hujayra hosil bo‘ladi va ularning har biri har xil irsiy axborot
to‘plamiga ega.Bu xromasomalar-ning tasodifiy tarqalishi va krossin
gover xodisasi bilan tushuntiriladi. Organizmlaming ko‘payishi alohida
olingan individning umrining uzunligi tumikidan ancha kam bo‘lgani
uchun turning tarixi o‘zaro almashinayotgan organizmlar avlodining
tarixidan iborat. Navbatdagi avlod ota-ona avlodining ko4payishidan
hosil bo‘ladi. K o‘payish tirik organizmlaming asosiy xususiyatlaridan
biri boMib u biologik turlar va hayotning davomiyligini ta’minlaydi.
Biologik ko‘payish jarayonida individlar sonining ortishi va ulaming
ota-ona organizmlarga o ‘xshashligi kuzatiladi. Bu esa avloddan- av
lodga irsiy axborot tashuvchisi DNKning o ‘tishi bilan bog‘liq.
3-Ma’ruza. Temperatura o’lchash vositalarining montaj va sozlash ishlari. Reja

3-Ma’ruza. Temperatura o’lchash vositalarining montaj va sozlash ishlari. Reja
Download
460,75 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
15.02.2024
Hajmi
460,75 Kb.
#157145
Download
460,75 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
3-Ma’ruza. Temperatura o’lchash vositalarining montaj va sozlash ishlari. Reja
Download
460,75 Kb.
Matnni ko'rish
3-Ma’ruza. Temperatura o’lchash vositalarining montaj va sozlash ishlari. Reja - bet 2

Potensiometrlarni tekshirish sxemasi
Tekshirilayotgan potensiometr
Namunaviy asbob
Tekshirilayotgan potensiometr
Namunaviy asbob
T1
termomet
Termoelektrod
simlar
Mis simlar
R
R
A) Manganinli qarshilik cho’lg’ami bilana
B) Manganinsiz cho’lg’am bilan
Tekshirilayotgan potensiometr
Namunaviy asbob
KRM
R
T1
Mis simlar
Termoelektrod
simlar
Termometr
V) kuchlanishni rostlovchi manba bilan
3.4-a,b,v-rasm. Ikkilamchi asboblarni tekshirish sxemalari
Termopara va ulash simlarining qarshiligi; namunaviy asbobning chikish qarshiligi
bilan 0,8- 1,0 munosabatda bo’lishi kerak.
3.4-a,b,v- rasmdagi a) sxema bo’yicha tekshirilganda
erkin uchlarining harorati
30°S ga keltirildi. (Bu g’altaklarning nominal qarshiliklari bilan aniklanadI). U holda
tekshirilayotgan asbob shkalasining xar qanday belgisi uchun darajalanish jadvalidan
30°S ga muvofiq keladigan termo- EYUK tanlanadi.
3.4-a,b,v- rasmdagi b) sxemada termoelektrodlarning
namunaviy asbobga
ulangan joyi suyuqlik termometri vositasida nazorat qilib turiladi va a)
sxemadagi
usulda tekshiriladi.
Nazorat savollari.
1. Haroratni o’lchash usul va asboblari ҳақида gapirib bering.
2. Texnologik ob’ektlarga haroratni o’lchash vositalarining
sezgir elementlarini
montaj qilish qanday amalga oshiriladi?
3. Haroratni o’lchash tizimi ikkilamchi asboblarining
montaji qanday amalga
oshiriladi?
4. Haroratni o’lchash tizimi ikkilamchi asboblarining
sozlashishlari qanday
amalga oshiriladi?
Uzluksiz ishlash rejimi - Iqtisod-moliya

5. Yirik kоrpоratsiyalarga ham, o‘rta va kichik firmalarga ham
In-
ternet-bоzоrga kirish uchun amalda bir xil texnika-texnоlоgik imkоniyat
berish.
6. Reklama оlib bоrish uchun xarajatlar ancha kamayishi. Mu-
taxassislar bergan ba’zi bahоlarga ko‘ra tоvarlarning elektrоn magazin-lar
оrqali o‘tishi sоtish hajmi o‘n baravar o‘sib, ayni vaqtda reklamaga
qilinadigan xarajatlar o‘n karra qisqarishini ta’minladi.
7. Operatsiya chiqimlari, shuningdek, zarur infratuzilmani ya-
‘z-o‘zidan ko‘paya oladigan organoidni aniqlang

MA’RUZA 7. XROMATIN VA UNING FAOLIYATI
Reja:
1. Yadro.
2. Yadroning asosiy komponentlari.
3. Xromosomalar morfologiyasi.
4. Kariotip.
5. Hujayra sikli.
Tayanch iboralar.
Yadro, xromosoma, xromatin, DNK, meyoz,
mitoz.
M ashg‘ulotning ta ’limiy maqsadi: talabalarga xromatinning funk-
sional holatlari, xromatin oqsil lari, DNK kompaktizatsiyasi (taxlani-
shi) haqida tushuncha berish.
Mashg‘ulot jihozlari: DNKning taxlanish darajalari, xromatinning
interfaza va mitotik xolati aks etgan rasmlar. Odam xromosomalari,
xromosomalar morfologiyasi tasvirlangan jadval.
1.
Yadro.
Yadro apparati hujayraning universal subtizimi bo‘lib,
ba’zi hujayralarda uchramaydi. Prokariotlarda yadro rolini nukleoid
bajaradi. U halqasimon DNKdan iborat bo‘lib, gialoplazmadan cheg-
aralanmasdan mezosomaga birikib turadi.
Eukariot hujayralarda yadro nukleus (lotincha) yoki karion (yu
noncha) bo‘lib, Robert Broun tomonidan
-rasm. Sinaptonemal kontpleksning ко (rinis hi

Anafaza 2ning boshida xromatidalami ushlab turgan sentromera
ochilib har bir xromatida alohida bo‘lib, hujayra qutblariga tortiladi.
Natijada 4 yadroning har birida xromosomalarning gaploid to ‘plami
hosil bo‘ladi.
Telofaza 2da xromosomalar despiralizatsiyalanib, hujayra devori
shakllanadi.
2chi meyoz mexanizmi jiliatidan mitozga o lxshaydi, lekin o ‘ziga
xos belgilarga ega.
Tovar bozori - Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S

Tovar bozori — tovarning (shu jumladan bir-birining o‗rnini bosadigan
tovarning) O‗zbekiston Respublikasi hududidagi yoki uning bir qismidagi
muomala doirasi bo‗lib, u O‗zbekiston Respublikasining ma‘muriy-hududiy
bo‗linishiga mos kelmasligi mumkin va mazkur muomala doirasi chegaralarida
tovarni olish yoki realizatsiya qilish imkoniyati mavjud bo‗ladi.
Moliya bozori — banklar hamda boshqa kredit, sug‗urta va o‗zga moliya
tashkilotlari tomonidan ko‗rsatiladigan moliyaviy xizmatning, shuningdek
qimmatli qog‗ozlar bozori professional ishtirokchilari xizmatlarining O‗zbekiston
Respublikasi hududidagi yoki uning bir qismidagi muomala doirasi bo‗lib, u
O‗zbekiston Respublikasining ma‘muriy-hududiy bo‗linishiga mos kelmasligi
15
O‗zbekiston Respublikasining ―Raqobat to‗g‗risidagi‖ Qonuni.
156
mumkin va mazkur muomala doirasi chegaralarida bunday xizmatni ko‗rsatish
imkoniyati mavjud bo‗ladi.
Mazkur qonunning maqsadi tovar va moliya bozorlaridagi raqobat
sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat bo‗lib, hozirgi vaqtda mulk turi
har-xil bo‗lgan, lekin ishlab chiqarayotgan mahsuloti bir xil bo‗lgan korxonalar
(firmalar) o‗rtasidagi musobaqani qonuniylashtirish va insofsiz raqobatni
cheklashdan iborat.
Ushbu qonunning qoidalari tabiiy monopoliyalar sub‘ektlariga nisbatan bu
qoidalarning qo‗llanilishi mazkur sub‘ektlarning o‗ziga xos vazifalari bajarilishini
cheklab qo‗ymaydigan holatlarda tadbiq etiladi.
Raqobat umumijtimoiy kategoriya bo‗lib, ijtimoiy jarayonlar qatnashchilari
o‗rtasidagi yaxshiroq yashash sharoiti uchun bo‗ladigan kurashni anglatadi. U
kishilik jamiyati hayotining hamma jabhalariga xos bo‗lib, odamlar o‗rtasidagi o‗z
imkoniyatlaridan to‗laroq foydalanish, ayrim sohalarda o‗z ustunliklarini namoyon
qilish, farovonroq hayot kechirish, jamoa o‗rtasida obro‗liroq bo‗lish uchun
bo‗lgan qurashni aks ettiradi. Kishilarning iqtisodiy faoliyati boshqa
faoliyatlarning asosini tashkil qilgani uchun kishilik jamiyati hayotida iqtisodiy
sohadagi raqobat muhim rol o‗ynaydi. Iqtisodiy sohadagi raqobat ishlab chiqarish
munosabatlarining sub‘ektlari (ishlab chiqaruvchilar, iste‘molchilar, tadbirkorlar,
yollanma ishchilar va hokazolar) o‗rtasida qulayroq ishlab chiqarish sharoiti
(arzon ishlab chiqarish resurslari va ishchi kuchi)ga ega bo‗lish unumliroq
texnologiya, ish joyi, yaxshi bozorni qo‗lga olish, umuman, yuqori daromad olish
imkoniyati uchun olib boriladigan kurashdan iborat.
Iqtisoddagi raqobat ko‗p qirrali hodisa bo‗lib, yaxshi daromad ko‗rish, o‗z
qobiliyatini to‗laroq ishga solish, o‗zi mashg‗ul ishni rivojlantirish, o‗z sohasida
imijga ega bo‗lish uchun kurashni bildiradi.
Bozor raqobatini yuzaga keltiruvchi bir necha omillar ta‘sirini ko‗rsatish
zarur. Bu omillarni 3 ta guruhga ajratish mumkin(8.1-rasm):
iste‘molchilar doirasining cheklanganligi;
resurslarning cheklanganligi;
157
mahsulotlarni siljitishdagi cheklanganlik.
|
ratish xarajatlarining ancha qisqarishi

|
ratish xarajatlarining ancha qisqarishi Pdf ko'rish
|
bet | 153/187 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #153148 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv (1)ratish xarajatlarining ancha qisqarishi. Savdоni elektrоn magazinlar
оrqali tashkil etish magazinlar, оfislar, оmbоrxоnalar qurishni (ijaraga
оlishni) оrtiqcha qilib qo‘yadi. Bu esa tоvar va xizmatlar narxini sezilarli
darajada arzоnlashtirish uchun asоs bo‘lib xizmat qiladi.
8. Xaridоrlarga xizmat ko‘rsatishni shaxsiylashtirish. Elektrоn
magazinda xarid qilishning buyurtmachi tоmоnidan ilmiy tashkil etilgan
jarayoni xaridоrlarning amalda barcha yoki ko‘pchilik individual talab-
larini hisоbga оlish imkоnini beradi.
9. Raqiblardan ilgarilab ketish uchun real imkоniyat tug‘ilishi.
Interaktiv qo‘llab-quvvatlash xizmatlari, оnlayn ma’lumоt xizmatlari
hamda axbоrоt bilan ta’minlashning bоshqa usullari elektrоn magazinlar
оrqali savdо qiladigan firmalarga shubhasiz ustunliklar beradi. Bоzоr
kоnyunkturasi haqidagi zarur axbоrоtga ega bo‘lgan buyurtmachilar o‘z-
garayotgan talabga tez munоsabat bildirish imkоniga ega bo‘ladilar.
10. Katta-kichikligidan qat’iy nazar, elektrоn magazinlar yor-
damida savdо qiladigan hamma firmalar uchun faоliyat ko‘rsatish
sharоitlarining baravarlashuvi. Xaridоrga kattaligi jihatidan har xil
bo‘lgan virtual magazinlarga kirish hamda ularning imkоniyatlarini taq-
qоslash imkоniyati beriladi.
11. Yer kurrasining istalgan jоyidan biznesni amalga оshirish
jarayonlarini samarali bоshqarish uchun real imkоniyatga ega bo‘-
lish. Elektrоn magazinlar yer yuzining istagan nuqtasidan, Internet tar-
mоg‘iga ulangan har qanday kоmpyuterdan o‘zlarini bоshqarish imkо-nini
beradi. Elektrоn magazinlarning egalari barcha savdо bitimlarini va
amalga оshirilayotgan оmbоr оperatsiyalarini avtоmat usulda ro‘yxatga
оlish asоsida o‘z menejerlarining harakatlarini nisbatan оsоn nazоrat
qiladilar.
12. Bоzоrdagi jоylar va segmentlarning ancha chuqur marke-ting
|
| |
-jadval - Iqtisod-moliya

xaridоrlarga ham, marketоlоglarga ham iqtisоdiy fоyda keltiradi. Ushbu
iqtisоdiy fоydalarning nоrasmiy shaklda keltirilgan tasnifini taqdim etamiz.
Tizimlarning iqtisоdiy samaradоrligini aniqlash usullari.
Internet
tarmоg‘idan fоydalanish asоsida amalga оshiriladigan elektrоn biznes-ning
hamma ishtirоkchilari оladigan umumiy iqtisоdiy fоyda quyidagi-lardan
ibоrat:
1.
Mahsulоt yetkazib beruvchilarning barcha bоzоrlarida glо-bal
hоzir bo‘lish va buyurtmachilarni glоbal tanlash. Tоvarlar va xiz-
matlar bilan elektrоn magazinlar оrqali savdо qilish
geоgrafik chegaralar
bilan ham, milliy chegaralar bilan ham cheklangan emas. Cheklоv faqat
kоmpyuter tarmоqlarining qay darajada rivоjlanganligi bilan belgilanadi,
xоlоs. Eng muhim tarmоqlar glоbal tarmоq bo‘lganligidan,
elektrоn biz-
nes tizimi hattо mayda mahsulоt yetkazib beruvchilarga ham bоzоrda
hоzir bo‘lish va biznes bilan butun dunyo ko‘lamida shug‘ullanish
uchun
pоtensial imkоniyat yaratib beradi. Buyurtmachilar ham geоgrafik
jоylashgan yeridan qat’iy nazar, bоzоr uchun
kerakli tоvarlar va xiz-
matlarni taklif qiladigan barcha pоtensial mahsulоt yetkazib beruvchilar
оrasidan glоbal tanlab оlish uchun real imkоniyatga ega bo‘ladilar.
Raqobat tushunchasi va mohiyati

155
Bu qonunda raqobat quyidagicha ta‘riflangan.
Raqobat – xo‗jalik yurituvchi
sub‘ektlarning (raqobatchilarning) musobaqalashuvi bo‗lib, bunda ularning
mustaqil harakatlari ulardan har birining tovar yoki moliya bozoridagi tovar
muomalasining umumiy shart-sharoitlariga bir tomonlama tartibda ta‘sir ko‗rsatish
imkoniyatini istisno etadi yoki cheklaydi.
Mamlakatimizda qabul qilingan ―Raqobat to‗g‗risida‖gi qonun ayni shu
jihatdan muhim ahamiyatga molik hujjatdir. Qonunning asosiy maqsadi tovar va
moliya bozorlaridagi raqobatga doir munosabatlarni tartibga solishdan iborat
15
.
Qonunning mazmun-mohiyati shu bilan izohlanadiki, unda tovar va moliya
bozorlaridagi xo‗jalik yurituvchi sub‘ektlarning raqobatga qarshi harakatlarini,
insofsiz raqobatni cheklashga hamda davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat
hokimiyati organlarining g‗ayriqonuniy harakatlariga yo‗l qo‗ymaslikka qaratilgan
raqobatga doir davlat siyosatini amalga oshiruvchi vakolatli organ belgilangan.
Qonunda raqobatga qarshi harakatlarni taqiqlashning huquqiy normalari
belgilangan bo‗lib, bunda xo‗jalik yurituvchi sub‘ektlarning ustun mavqeini
suiste‘mol qilish, raqobatni cheklaydigan kelishib olingan harakatlari va bitimlarini
tuzish, shuningdek, davlat boshqaruvi organlari va mahalliy davlat hokimiyati
organlarining hujjatlari (harakatlari) hamda insofsiz raqobat taqiqlangan.
Ajratilgan tarmoq - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

113
yerda
Internet
xizmati taqdim etuvchiga to„g„ridan-to„g„ri ulanish orqali
amalga oshiriladi. Bunday ulanish provayder kompyuteridan sizning
kompyuteringizgacha kabel tortish orqali amalga oshiriladi va uzluksiz
kirishga ega bo„lasiz. Ma‟lumotlarni uzatish tezligi
64
Kbit/s
. dan
256
Kbit/s
. gacha. Telefon kabellarida har doim ham bo„sh juftliklar
bo„lmaganligi sababli, ulanish tashkiliy jihatdan murakkab bo„lishi
mumkin. Aloqa tezligi va sifati oddiy modemlardan yuqori va shunga
mos ravishda qurilmalar narxi ham yuqori bo„ladi.
Radiokanal
. Ancha qimmat bo„lgan bog„lanish usuli. Uzatish tezligi
64
Kbit/s
.
dan
2
Mbit/s
. gacha bo„lishi mumkin. Radiokanaldan shaharning
turli burchaklarida joylashgan lokal tarmoqlarni bog„lashda foydalanish
maqsadga muvofiq.
Sputnik kanali
. Sputnik kanalidan foydalanish uchun kompyuterga
ulangan maxsus adapter (qabul qilgich) va sputnik antennasi kifoya
qiladi. Teskari aloqa oddiy telefonli ulanish kabi. Apparat vositalariga
bo„lgan minimal talab quyidagicha: kompyuter kamida
66
Mgs
chastotaga ega bo„lgan
486
protsessorga va
Microsoft
firmasining barcha
keyingi operatsion tizimlariga
(
Windows 95, 98, NT
va boshqalar
)
ega
bo„lishi lozim. Bu yerda uzatish tezligi
400
Kbit/s
. ga yaqin.
Kabelli televideniye tarmog‘i - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

115
HTML
da gipermatnli murojaatlar yaratish uchun maxsus teglar
guruhi (maxsus kodlar) mavjud.
Gipermatnli murojaat
– matnning
ajratilgan qismi bo„lib, u bilan boshqa Web-sahifaning tarmoq manzili
bog„langandir. Har bir Web-sahifa boshqa Web-hujjatlarga murojaat
qiluvchi ko„plab murojaatlarga ega bo„lishi mumkin.
WWW
muhitida ishlash uchun Web-sahifalarni ko„rish maxsus
vositasi zarur. Bunday dasturlar brauzerlar deb nomlanadi. Hozirgi
kunda bunday brauzerlarning bir necha turi mavjud. Masalan,
Internet
Explorer
,
Opera
,
Mozilla Firefox, Cherome
va boshqalar.
O‟zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta„lim vazirligi namangan davlat universiteti yunusova gulshoda nozihovna

O‟ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O„RTA MAXSUS
TA„LIM VAZIRLIGI
NAMANGAN DAVLAT UNIVERSITETI
YUNUSOVA GULSHODA NOZIHOVNA
«AXBOROT TEXNOLOGIYALARI» FANIDAN AMALIY
MASHG‟ULOTLAR BAJARISH METODIKASI
(iSpring Sute paketi dasturlari:iSpring Kinetics, iSpring Sute,
iSpringPro,iSpring Quiz Maker dasturlari, Sound Forge, SunRavBookOffice, Front
Page, Macromediya Flash, MyTest, EasyQuizy, Hot Potato dasturlarida ishlash va
ulardan foydalanish haqida)
Namangan 2017 yil
2
Mazkur uslubiy qo‘llanma ―Informatika va axborot texnologiyalari‖,
―Axborot texnologiyalari‖ fanlarini o‘qitishda yangi 2017
yildan ishga
tasdiqlanagan na‘munaviy dasturda fanni o‘qitishda audio-kommunikatsion
texnologiyalarini qo‘llashga oid dasturlarga bag‘ishlangan va o‘qituvchi, talabalar
uchun dasturlarda ishlashga ahamiyatga ega bo‘lgan materiallardan iborat.
Taqrizchilar:
TDPU f.m.f.d., prof. U.Yuldashev,
TATU p.f.d., prof. F.Zokirova
NamMPI , p.f.n., dots. Ismanova K.
O‘quv qo‘llanma sifatida NaMDU tahririy-nashriyot kengashi tomonidan
tasdiqlangan
Yunusova G.N.
C143 Axborot texnologiyaari fanidan amaliy topsiriqar bajarish metodilasi: o‘quv
qo‘llanma /G.N.Yunusova. – 1-chi nashr, – Namangan : NamDU, 2018. – 145
b.
Bu o‘quv qo‘llanma ―Axborot texnologiyalari‖ faniga doir bo‘lib, ―Horijiy
til va adabiyoti‖yonalishi talabalariga mo‘ljallangan. O‘quv qo‘llanma
namunaviy dastur asosidagi barcha asosiy mavzularni yoritishni o‘z ichiga
qamrab olgan, hamda «Informatika», «Kompyuter lingvistika», ―Ingliz
tilini
o‘rgatish‖ kabi fanlarga axborot texnologiyalarini bog‘laydi, ingliz tilini
axborot texnologiyalari va on-line muhitida o‘qitish jarayonlarini va bu
mavzularga doir zamonaviy dasturlarni o‘qitishni o‘rganishni qamrab olgan.
Mavzularga doir internet manbalar va adabiyotlar berilgan.
Ishni NamDU
―Amaliy matematika‖ kafedrasida tayyorlangan.
© Yunusova G.N., 2017
© Rasmiylashtirish.NaMDU, 2018
3
Mazkur uslubiy qo‘llanma ―Informatika va axborot texnologiyalari‖,
―Axborot texnologiyalari‖ fanlarini o‘qitishda yangi 2017 yildan ishga
tasdiqlanagan na‘munaviy dasturda fanni o‘qitishda audio-kommunikatsion
texnologiyalarini qo‘llashga oid dasturlarga bag‘ishlangan va o‘qituvchi, talabalar
uchun dasturlarda ishlashga ahamiyatga ega bo‘lgan materiallardan iborat.
Materiallardan
barcha soha talabalari, o‘qituvchilar foydalanishlari
mumkin.Bugungi axborot makoni insonni har tomonlama qamrab olgan vaqtda,
axborotlarni unumli
va samarali qabul qilish, vaqtni tejash maqsadida, mustaqil
ishlarni eskirib
qolgan referat shaklida emas, balki iSprig dasturlari, video-
ma‘ruzalar shaklida, yangi avlod taqdimotlari shaklida, audio va video-ma‘ruzalar,
animatsiyalar, kompyuter modellari shaklida iSpring
Sute paketi dasturlari
yordamida yoki Bandicam, Snagit, Comtasiya studio dasturlari vositasida electron
shaklda o‘qituvchi tomonidan qabul qilish va qog‘ozsiz qabul qilish maqsadga
muvofiqdir. Qog‘ozli informatika asri allaqachon o‘tib ketgani va uni elktron
ta‘lim informatika va axborot texnologiyalari davri
egallagani hech kimga sir
emas.
Muallif
“Platina” bankida hisob raqam ochishdagi CyberPlat to‘lov ti-

chiqadi. Tekshiruv natijasida to‘lovni o‘tkazish yoki o‘tkazmaslik haqi-
dagi qaror shakllanadi.
7. To‘lovga ruxsat olinganda bank pul mablag‘larni
Xaridorning hi-
sob raqamidan Magazin hisob raqamiga o‘tkazish bilan birga Magazinga
xizmat ko‘rsatishga (tovar berishga)
ruxsat beradi, Magazin esa ushbu
xizmatni ko‘rsatadi (tovar beradi).
8. To‘lov taqiqlangan holda bank Magazinga to‘lovni
qaytarish ha-
qida xabar beradi, Xaridorga esa to‘lovning qaytarilishi asoslanadi. Xa-
ridor xarid qilish jarayonini to‘la-to‘kis nazorat qiladi.
Amalga oshiril-
gan kelishuvni tasdiqlovchi hujjat sifatida har bir tomonda yuridik kuch-
ga ega bo‘lgan elektron-raqam usulida imzolangan cheklar qoladi.
tadqiqоtlarini оperativ amalga оshirish

mikasiga, magazinlarga kirib, tоvar sоtib оlganlar to‘g‘risidagi, sоtib
оlishdan vоz kechganlar to‘g‘risidagi to‘liq ma’lumоtlarga ham taalluq-
lidir. Bunday axbоrоtning mavjud bo‘lishi marketing bo‘yicha mutaxas-
sislarga bоzоrning to‘xtоvsiz o‘zgarib bоrayotgan
talablariga оperativ
tarzda munоsabat bildirish imkоnini beradi.
13. Ishlab chiqaruvchi firmalar, virtual sоtuvchilar va xaridоr-lar
o‘rtasida axbоrоt almashish bilan bоg‘liq xarajatlarni ancha ar-
zоnrоq kоmmunikatsiya vоsitalaridan fоydalanish hisоbiga ancha
kamaytirish. Firmalar, banklar, elektrоn magazinlar o‘rtasida
zarur ax-
bоrоtni erkin va оperativ almashish tufayli xizmat safari xarajatlarini te-
jash mumkin bo‘ladi.
14. Narxlar o‘sish sur’atlarini cheklash. Ancha qattiq milliy va
xalqarо raqоbat hisоbiga ta’minlanadi, inflatsiyaning o‘sish sur’atlari
cheklanishiga yordam beradi.
15. Internet-kоmpaniyalarga bоg‘lanish imkоniga ega bo‘lgan
ehtimоliy xaridоrlar sоni cheksiz ko‘payishi uchun pоtensial imkо-
niyat paydо bo‘lishi. Internetdan fоydalanganda mamlakatlar o‘rtasi-dagi
chegaralar sezilmaydigan bo‘lib qоladi, sоtuvchi bilan xaridоr o‘r-tasidagi
masоfa birоn-bir darajada katta rоl o‘ynamay qo‘yadi.
16. Milliy iqtisоdiyotlar dоirasida yangi ish jоylari yaratish, bi-
nоbarin, ish bilan bandlik darajasini оshirish va shu asоsda ishsizlik
darajasini qisqartirish uchun real imkоniyat paydо bo‘lishi. Chu-
nоnchi, Texas universitetining mutaxassislari tоmоnidan elektrоn biznes
bilan shug‘ullanuvchi firmalar 1999-yil mоbaynida 400000
ta yangi ish
jоylari yaratganligi hisоblab chiqilgan.
DNK kompaktizatsiyasi - Hujayra biologiyasi I. A. AbduIov X. U. X albekova

juftligidan iborat DNK molekulasi o‘ralib joylashadi. Natijada nuk-
leosomani hosil boMishida DNK uzunligi 7 marta qisqaradi. Nukleo-
somalar orasidagi DNK boMagida H I oqsili joylashadi. DNKning bu
qismi linker DNK deyiladi. Linker DNKning uzunligi 10-60 tagacha
nukleotidlardan iborat. Shunday qilib, fibrill tuzilmasi ipga tizilgan
munchoqlami (marjonni) eslatadi.
HI gistoni nukleosomalami keyingi bosqichda kondensatsiyalan-
ishida muhim ahamiyatga ega. Bu bosqich xromatin DNK sining
keyingi tuzilish darajasidir. Bunda nukleosomalar 6 tagacha boMib
birlashib 25 nm diametrga ega bo4lgan nukleomeralami hosil qiladi.
A.Klug modeliga asosan nukleomeraning bitta qadamiga (lOnm) 6 ta
nukleosoma to‘g‘ri kelsa, DNKning uzunligini 40 marta qisqarishiga
olib keladi.
Mitoz bo‘linishda DNK replikatsiyasi (2 hissa oshishi) natijasida
har bir xromomsoma ikkita xromatindan iborat bo‘ladi. Har bir xro-
matida ikkita nukleoproteid iplaridan-xromonemalardan- tuzilgan,
demak xromosoma tanasida bu iplar to ‘rtta. Xromosomalar tarki-
bidagi bu tuzilmani birinchi marta 1880 yilda Baranetskiy (Polsha)
topgan bo‘lib, 1992 yilda Veydovskiy ularni xromonema deb nom-
laydi. Xromonemalaming zichlashib spirallari tugunchalar hosil qilib
joylashishi natijasida xromomeralar hosil boMadi.
DNK ning tuzilish darajalari quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Nukleosoma - DNK spiralining giston oqsillari ustida o ‘ralishi.
2. Nukleomera - 6-8 ta nukleosomaning globula shaklida bir-
lashishi. Bir nechta nukleomer larning o‘zaro yaqinlashishidan DNP
(dezoksiribonukleoprotein) lar hosil bo'ladi.
3. Xromonema. DNP fibrillalarining nogiston oqsillari yordamida
rozetkasimon tuzilmalami hosil qilishi.
4. Xromomera. Xromonemalaming spiralsimon yig‘ilishidan ho
sil bo‘lgan xromosoma iplari.
Xromosomalar bo‘linayotgan hayvon hujayralarida 1882 yilda
Flemming va o ‘simlik hujayralarida Strasburger tomonidan aniqlan-
gan. Xromosoma nomini 1888 yilda ulaming bo‘yalish xususiyatiga
qarab Valdeyer bergan.
K o‘payish turlari klassifikatsiyasi

Kurtaklanib
ko'payishda ona organizmida avval bo‘rtm a pay do
bocladi va key in u o ‘sib kurtakka aylanadi.
Fragmentasiyada
a w a l ona organizm ko‘p bo‘laklarga bo‘linib
ketadi va har qaysi bo‘iakdan keyin mustaqil organizm shakllanadi.
Bu hodisa ba’zi yassi chuvalchanglar va ignatanalilar uchun xosdir.
Spora orqali ko‘payishda
organizmlar sporadan rivojlanadi
va sporalarga faqat bitta organizm (ota yoki ona)ning
irsiy axboroti
boiadi.
Jinssiz ko‘payishda qiz organizm ona organizmning bitta hujayra-
sidan (2ga bo‘linish, shizogoniya, spora orqali) yoki
bir guruh hujay-
ralaridan paydo bo4ladi (vegetativ ko‘payish).
Vegetativ ko‘payish
o'sim liklar orasida keng tarqalgan. Hayvon-
larda jinssiz ko‘payish asosan sodda tuzilishga ega boMgan parazit-
lar orasida keng tarqalgan. Bu usul orqali
parazitlarning soni keskin
ko‘payadi va ular noqulay sharoitlami o‘tkazadi.
Evolyutsiya jarayonida dastlab jinssiz k o ‘payish paydo boMgan
boMib u organizmlaming asosiy guruh lari uchun xosdir. Jinsiy
ko'payish genetik o‘zgaruvchanlikni va avlodlaming morfo-fiziologik
xilma-xilligini ta ’minlaydi. Bu esa evolyutsion
va ekologik jihatdan
juda muhim va samaralidir.
Jinsiy ko‘payishning asosini jinsiy jarayon tashkil etadi. Bu jaray-
onda ota va ona organizmining gametalari (irsiy materiali) qo‘shilishi
va zigotani hosil bo‘lishidan boshlanadi. Jinsiy jarayonni infuzori-
yalardagi konyugatsiya jarayonida kuzatish mumkin.
Bunda ikkita
infuzoriya o ‘zaro vaqtinchalik kocprik bilan bog'lanadi va u orqali
irsiy axborot almashinadi. Bu jarayondan keyin irsiy jihatdan ota-ona
organizmidan farq qiluvchi organizmlar paydo bocladi. Konyugatsi-
yadan keyin infuzoriyalarning soni o'zgarmaydi
va shuning uchun
bu yyerda ko‘payish kuzatilmaydi. Keyin infuzoriyalar jinssiz y o‘l
bilan ko ‘payadi. Bundan tashqari sodda hayvonlarda kopulyatsiya (
qo£shilish) jarayoni ro‘y beradi va ikkita organizm qo‘shilib irsiy ax
borot almashinadi. Evolyutsiyaning keyingi bosqichlarida kupayish
jinsiy k o‘payish jarayon bilan bog‘lanadi.
Jinsiy ko'payish jarayonida ota-ona organizmlar jinsiy organlari-
da gaploid gametalami hosil qiladi va ulaming qocshilishidan diploid
zigota hosil bo‘lishi kuzatiladi. Zigotaning bo‘linib
rivojlanishidan
yangi organizm - embrion, murtak - hosil bo‘ladi.
158
1. Hujayraning to ‘g‘ri bo‘linishi yoki amitoz
2. Yadrochalar bo‘linishi.
3. Sodda organizmlarda
hujayra markazi
4. Erta prometafazada
N azorat savollari:
1. Hujayraning mitotik va hayotiy sikii nima?
2. Hujayraning interfaza davri va mitotik davri nima?
3. Hujayraning bo‘linish va o ‘sishini boshqaruvchi mexanizmi
haqida gapiring.
4. Mitozning biologik va genetik ahamiyati qanday?
5. Amitoz va uning xususiyatlari va mitozdan farqini ayting.
6. Meyoz davrlari va uning mohiyati haqida gapiring.
7. Xromosomalar konyugatsiyasi va krossingover jarayonlarining
ahamiyati qanday?
8. Sinaptonemal kompleksining roli qanday?
9. Meyozning biologik ahamiyati qanday?
To‘yish intensifikatorlari

231
qo‘shilmlar (sovunnaft, sulfit-spirt bardi (SSB), petrolatum, trietanolamin,
Petrov
kontakti) va boshqa moddalar ishlatiladi.
Intensifikator moddalar ishlatish sementning tuyilish darajasini saqlagan holda
jarayonning kechish muddatini qisqartirish yoki, aksincha,
jarayon muddatini
saqlagan holda materialni yana maydalab tuyishga imkon beradi. Bu qo‘shimchalar
sement massasining 0,02…0,5% mikdorida qo‘shiladi.
S.M.Royak va boshqa tadqiqotchilarning fikricha trietanolamin va uning SSB
bilan 1:1 nisbatidagi aralashmasi (massa bo‘yicha) juda kuchli intensifikator bo‘lib
hisoblanadi. Bularni tegirmoning birinchi kamerasiga 0,01…0,03% miqdorda juda
mayda zarrachali suvdagi eritmasi holida beriladi.
Natijada tegirmonlarning
unumdorligi 15% ga ortadi.
Intensifikatorlarning tegirmonga solinadigan optimal mikdori uning va
kukunlashtiradigan materialning xossasiga,
shuningdek, intensifikatorni solish
usuliga ham bog‘liq.
Sementlarni omborda saqlash, qoplash va jo‘natish.
Tayyor sement
zavodlarda har birining sig‘imi 2500…10000 t gacha bo‘lgan diametri 1…18 m va
balandligi 25…40 m bo‘lgan temirbeton siloslarda saqlanadi. Sement siloslarining
umumiy sig‘imi kamida 10 sutkalik ishlab chiqarilgan sementni saqlashiga etarli
bo‘lishi ko‘zda tutiladi. Bunday katta omborlar erkin ohakni havo nami ta’sirida
batamom so‘ndirish maqsadida foydalanishga ham kerak.
Bundan tashqari,
tegirmondan sement 100…150
0
C gacha temperaturada chiqadi va siloslarda 1…2
hafta davomida saqlanadi.
Har bir zavodda bunday siloslardan kamida to‘rtta bo‘lishi kerak. Ikkitasida
sement etiladi va soviydi, uchinchisiga sement to‘ldiriladi, to‘rtinchisidan olinadi.
Zavodda ikki va undan ortiq markada sement ishlab chiqarilsa,
siloslar soni
ko‘paytiriladi.
Sement qatlamlanib qolmasligi uchun siloslardagi sement vaqt-vaqti bilan
siqilgan havo yordamida g‘ovaklashtirib turiladi. Bu esa siloslardan sement olishni
ham osonlashtiradi.