Menstrual sikl davrida o‘smir qizlarda

Menstrual sikl davrida o‘smir qizlarda
kuzatiladigan o‘zgarishlar
0 ‘smirlik davrining xarakterli jihatlaridan yana biri
jinsiy balog‘atga yetish, (qizlarda) menstrual siklning
boshlanishi bilan bog‘liq. M a’lumki, menstrual sikl bi
lan shaxs ruhiyati o ‘rtasida uzviy bog'liqlik mavjud.
Qizlarda, ayollarda kuzatiladigan m enstrual sikl 4
bosqichdan iborat bo‘lib, o ‘rtacha 28 kun davom etadi va
bu bosqichlarda shaxs ruhiyatida kuzatiladigan o'zgarish-
lami shartli ravishda yilning to ‘rt faslidagi ob-havo o'zga-
rishlariga qiyoslash mumkin. Jinsiy bezlar estrogen va an
drogen garmonlarini ajratib chiqaradi. Estrogen garmon-
lari odamda ruhiy quw atni oshiruvchi garmonlar bo'lsa,
androgen garmonlari aksincha, ruhiy quw atni yemiruvchi
garmon hisoblanadi. Ularning ajralib chiqish miqdori
menstrual siklning turli bosqichlarida turlicha bo'ladi.
Menstrual sikl tugagandan keyingi birinchi haftada es
trogen garmonlarining ajralib chiqishi ko'payib ayol,
o'smir qiz organizmi tabiat xuddi qishdan keyingi bahor
kunlarida yangi kuchlarga to ‘lib borgani kabi yashnab-
yayrab ruhiy quwatlarga to'yinib boradi. Bu davrda qiz-
larning o ‘z -o ‘ziga va atrofidagilarga nisbatan bo'lgan
munosabatlari yaxshilanib, ularning o'ziga ishonchi,
o'zini baholash tuyg'usi ortib boradi. Navbatdagi ikkinchi
haftani yashash yengil va yoqimli bo'lgan yoz fasliga
48
qiyoslash mumkin. Bu davrda androgen miqdori juda ka-
mayib, estrogen eng ko‘p miqdorda ajralib chiqarila bosh
laydi. Odamning ruhiyati ham eng yaxshi darajada bo‘la-
di. Bu bosqichda qizlarning o ‘ziga ishonganhgi siklning
boshqa davrlariga qaraganda eng yuqori darajada bo‘ladi.
Bu kunlar, qizlar uchun eng ko‘p quwatga, zavq-shavqqa
to ‘lgan, atrofdagilar bilan do‘stona munosabatda bo‘lgan
va o ‘z-o‘zini baholash darajasi ko'tarilgan vaqtlardir. Davr
o ‘rtalariga borib optimizm o ‘zining eng yuqori cho‘qqisi-
ga yetadi. Bu «yoz» kunlarida qizlarning atrofdagilar,
ayniqsa, qaram a-qarshi jins vakillari bilan bo ‘ladigan
munosabatlari eng a ’lo darajada bo'ladi. Tabiatda issiq
yoz o‘m ini o‘zining izg‘irin shamollari bilan kuz egalla-
ganidek, menstrual siklning uchinchi haftasida organizm
uchun quw at manbai bo‘lgan estrogen miqdori kamayib,
androgenning ajralib chiqishi kuchaya boradi. U estrogen
ta ’sirini kamaytirib, hayz ko'rish boshlanishi oldidan
ruhiy siqilish holatini yuzaga keltiradi, organizmni qishga,
ya’ni, navbatdagi menstruatsiyaga tayyorlaydi. Bu davrda
0
‘smir qizlar ruhiyatida tajanglik, jizzakilik, befarqlik,
o ‘z -o ‘ziga nisbatan ham, atrofdagilarga nisbatan ham
ishonchsizlik ortib boradi. 0 ‘z-o ‘zini baholash darajasi
keskin pasayadi. Bu holat qizlarda nafaqat noqulaylik
hissini, balki «Men hech kimga kerak emasman!»,
«Naqadar xunukman», degan fikrlarni ham tug‘diradi.
Bunday fikr, bunday baho o ‘smir qiz uchun qay darajada
og‘ir ekanligini faqat shu holatni boshidan kechirgan-
largina his qila olishi mumkin. Ayni shu davrda atrofda-
gilar, sinfdoshlari, o ‘qituvchilar, ota-onalar tomonidan
o ‘smir qiz shaxsiyatiga taalluqli bo‘lgan arzimagan gap
ham unga o ‘ta haqoratdek tuyulishi va fojeali oqibatlarga
olib kelishi mumkin. Bu holat hafta davomida kuchayib
boraveradi. T o‘rtinchi hafta menstruatsiya sikli bosh-
langanda esa bu holatlar yanada kuchayadi. Bu davrda
o ‘smir qizlarning o‘z-o‘zini baholash darajasi nihoyatda
pasayib, ular nafaqat atrofidagilami, hatto o‘z-o‘zini ham
yom on ko‘rib ketadilar. 0 ‘zlarini o ‘ta noqulay, o ‘ta
xunuk, yolg‘iz, hech kimga kerak emas deb his qiladilar.
Ayni shu vaqtlarda o ‘z ruhiyatida, organizmida ro‘y be-
rayotgan bunday o ‘zgarishlaming asl sababi va mohiyatini
tushunib yetmagan ayrim o ‘smirlar atrofidagilar bilan
bo'ladigan o ‘zaro munosabatlarining buzilishiga, ayrim
'4 9
noxush hodisalarning sodir etilishiga yo‘l qo'yishlari
mumkin.
Jinsiy balog‘atga yetish davrida o ‘smir organizmida,
uning mhiyatida ro‘y beradigan bunday tabiiy o'zgarish-
lardan xabardor bo‘lish, ulaming sabablari, kechishi haqi
da aniqroq m a’lumotlarga ega bo'lish «o'smirlikdek»
oe‘ir. murakkab davming jiddiy, salbiy asoratlarsiz kechi-
shini ta ’minlaydi. Buning uchun birinchi navbatda shu
o'smirlarning yaqin kishilari, ota-onasi, o ‘qituvchilari
hozirgi kun o ‘smir psixologiyasi, psixofizilogiyasi masa
lalariga oid eng zamonaviy ihniy m a’lumotlardan xabar
dor bo‘lishi va o ‘smirlar bilan o ‘zaro munosabatlarda
ulardan o‘rinli foydalana olish malakalariga ega bo‘lish-
lari lozim.
|