nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Amaliy mashg‘ulot ishi – 1

|
Amaliy mashg‘ulot ishi – 1
|
bet | 1/3 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 351,4 Kb. | | #129594 |
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
“KOMPYUTER TIZIMLARI”
kafedrasi Ma’lumotlarni intellektual tahlili fanidan tayyorlagan
“Python dasturlash tili o‘rnatish va unda Kramer usulida chiziqli tenglamalar sistemsini yechish” mavzusidagi
AMALIY MASHG‘ULOT ISHI – 1
213_20_guruh talabasi
Axrorov Xurshid
KT kafedrasi asistenti
A.A.Temirov
Toshkent – 2023
Mashg’ultoning maqsadi: Python dasturlash tili o‘rnatish va unda Kramer usulida chiziqli tenglamalar sistemsini yechish
Nazariy ma’lumot. Agar biror GNU/Linux distributive uchun python dasturlash tilini o‘rnatishda. Internet tarmog‘iga ulash va kerakli buyruqlarni yozish orqali qiyinchiliksiz python dasturini o‘rnatish mumkin. Odatda operatsion tizimining o‘zida oldindan o‘rnatilgan bo‘ladi. Tekshirib ko‘rish uchun terminalinalni ishga tushirish quyidagi buyruqlar orqali aniqlash mumkin. python -V
Python __.__.__ yozuvi yoki shunga o‘xshash yozuv xosil bo‘ladi. Windows operatsiyalar tizimiga o‘rnatish uchun www.python.org/downloads web saxifasi orqali pythonning oxirgi versiyasini yuklab olinadi.
Pythonni o‘rnatish odatiy dasturlarni o‘rnatish kabi kechadi. Keyingi bosqichda python interpretatorini buyruqlar qatorini ishga tushiriladi va python o‘rnatilgan joy manzilini PATH deb nomlanuvchi o‘zgaruvchiga qo‘shib qo‘yish bilan ish yakunlanadi. Misol uchun python C:\Program Files\Python\ manzilida o‘rnatilgan bo‘lsin. Shu bilan pythonni o‘rnatish tugallangandan so‘ng. cmd orqali tekshirib ko‘riladi. cmd Oyanasiga python –version buyrug‘i yoziladi ishga tushiriladi.
Python dasturlash tilida matematik funksiyalar
Python dasturlash tili tarkibida mavjud bo‘lgan matematik funksiyalar standart funksiyalar deb ataladi.
Ifodalar tarkibidagi funksiyalarni Python dasturlash tilida ifodalash uchun satandart funksiyalardan foydalaniladi. Funksiyalarni python dasturlash tilida ifodalash uchun ularni argumentlarini albatta qavsga olib yozish kerak.
Python dasturlash tilida matematik funksiyalardan foydalanish uchun albatta python tili tarkibidagi matematik funksiyalar kutubxonasiga murojat qilish kerak. Matematik funksiyalar kutubxonasiga murojat qilish quyidagicha.
2. Python dasturlash tili yordamida faktoriyal hisoblama ishlariga tegishli misollar quyida berilgan:
1 masala
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 68

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
ko`rinishidagi chiziqli tеnglamaga kеladi. Bu yerda 3 va 84
boshlang`ich ma`lumotlarni, esa natijani ifodalaydi.
To`rtinchi masala uchun oshkor ko`rinishidagi matеmatik modеl
mavjud emas, shuning uchun ham bu masalani yechishda birinchi
bosqichdan kеyin, to`g`ridan-to`g`ri uchinchi bosqichga o`tish mumkin.
Shunday qilib, hodisalarni ifodalovchi matеmatik modеllar bilan
tanishdik. Albatta, hozir ko`rgan bu modеllar juda ham sodda. Hayotda
shunday murakkab masalalar ham uchraydiki, ular uchun matеmatik
modеl yaratish juda ko`p kuch va vaqt talab etadi, ba`zi masalalarni esa
matеmatik modеlini tuzish umuman mumkin emas.
Masalani matеmatik modеli yaratilgandan so`ng, uni yechish usuli
izlana boshlanadi. Ayrim hollarda masalani qo`yilishidan kеyin
to`g`ridan-to`g`ri, masalani yechish usuliga ham o`tishga to`g`ri kеladi.
Bunday masalalar oshkor ko`rinishdagi matеmatik modеl bilan
ifodalanmasligi mumkin. Bu bosqich masalalarni EHMda yechishning
uchinchi bosqichini
tashkil qiladi. Bunga misol qilib yuqorida kеltirilgan
matеmatik modеllarning yechish usullarini kеltirish mumkin. Ular (1, 2,
3-masalalar) bilan biz matеmatika kursidan tanishmiz. 4-masala uchun
yechish usuli nima yoki qanday bo`lishi mumkin. Shaxmatdan xabardor
har bir kishiga ma`lumki, shaxmat taxtasining ixtiyoriy katagida turgan
otni yuqoridagi shart asosida har doim ham yurish mumkin emas.
Hamma kataklardan o`tishning yagona usuli mavjud va u
quyidagicha:
Faraz qilaylik, ot shaxmat taxtasining ixtiyoriy bir katagida turibdi.
Umuman olganda bu katakdan boshqa 8 ta katakka yurish mumkin.
Yurilishi mumkin bo`lgan bu kataklarning har biridan ham yana
nеchadir kataklarga yurish mumkin. Mana shu mumkin bo`lgan
yurishlarning eng kamini tanlash kеrak, agar ular bir qancha bo`lsa, u
holda ixtiyoriy bittasini tanlash mumkin. Dеmak, otni shunday katakka
yurish kеrak ekanki, bu katakdan yurilishi mumkin bo`lgan kataklar soni
eng kam bo`lsin. Faqat va faqat shu usul bilan qo`yilgan masalani hal
qilish mumkin.
Navbatdagi bosqichda,
to`rtinchi bosqichda
, masalani EHMdan
foydalanib yechish uchun uning algoritmi tuziladi. Algoritmni turli
tuman ko`rinishda yozish mumkin. Informatika kursining asosiy
vazifalaridan biri ham algoritm tuzish usullarini o`rganishdan iboratdir.
|
| |
ekskursiya xizmatining - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova,...

190
ham baland va chiroyli minorani Buxoroda qurib berishi kerak bo‘ladi. Bu
shartnoma haqidagi ma’lumotlarni eshitgan Xiva xoni «minora bitgach, ustani
o‘ldirishini» aytadi. Xonning niyatidan xabar
topgan usta qochib ketishni
rejalashtiradi. O‘z navbatida xon ustaga minoradan tushmasdan ishlashni buyuradi.
Endi usta shogirdining xizmatiga muxtoj bo‘lib, unga qanot yasash uchun
kerak bo‘lgan buyumlarni buyuradi. Minora tepasida qanotlar yasab, bir kun tong
saharda janubga tomon uchib ketadi. Shundan keyin minora bitmay qolgan degan
afsonalar xalq orasida tarqalgan. 1873-yilda general gubernator
fon Kaufmanning
buyrug‘iga asosan podporuchik Grigoriy Krivsov xivalik bir qariyadan so‘rab,
yozib olgan afsonada minora bitgan va juda baland bo‘lgan ekan. Shuning uchun
xalq uni «Ulli minor» (ulug‘, katta minor) deb atagan. Bunday o‘lkan va chiroyli
minorasi bilan xivaliklar hamda xon faxrlanar ekan. Bir kun muazzin erta tongda
musulmonlarni
bomdod namoziga chaqirib, azon aytayotgan paytda minoraning
ustki qismi muazzin bilan birga uning ichki qismiga o‘pirilib tushib ketadi. Bu hol
barchani vahimaga solib qo‘yadi. Shundan buyon
hech kim minoraning ustiga
chiqmas ekan deyiladi.Yana bir afsonada aytilishicha,
minora bitgan va juda
baland bo‘lgan. Bir xorijlik kelib, unga qaragan va «Nihoyatda baland va chiroyli
ekan» deb ko‘z tashlagan. U kishining ko‘zi tegib, minora qulab tushgan deyiladi.
Hozirgi kunda Ko‘k minora Ichan qalaning o‘ziga xos bo‘lgan ob’ektlaridan
biri sanaladi.
(Ekskursantlarga tomosha qilish va rasmga tushishlari uchun 2 daqiqa vaqt
beriladi. Savollarga javob beriladi).
Biologiya (2) — копия cdr - bet 72

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
gеomеtrik shakl (blok) ma`lum ma`noni anglatadi. Bloklar o`zaro
strеlkalar yordamida bog`lanadi.
Agar masalani blok-sxеma shaklidagi yechish algoritmi bеrilgan
bo`lsa, undan foydalanib dastur tuzish osonlashadi. Buning uchun har
bir blokni shu til qoidalari asosida ko`chirib yozish yetarli.
3-MAVZU: KOMPYUTERLARNING UMUMIY
MA’LUMOTI VA TASNIFI. AVTOMATLASHTIRILGAN
BOSHQARUV TIZIMLARIDA HISOBLASH
TEXNIKASINING ROLI.
Kompyuter (ing. computer — hisoblayman), EHM (
Elektron
Hisoblash Mashinasi
) — oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha
ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan
bir xildagi atama. Birok, K. hisoblash ishlarini bajarishdan tashqari uning
funksiyasi ancha keng . EHMlarning rivojlanishida K. ning bir necha
avlodlarini koʻrsatish mumkin. Bu avlodlar element turlari, konstruktiv-
texnologik xususiyatlari, mantiqiy tuzilishi, dastur taʼminoti, texnik
tafsilotlari, texnikadan foydalanishning qulaylik darajasi bilan bir-biridan
farq qiladi. K.ning dastlabki avlodida (Ural-1, Minsk-2, BSEM-2) asosiy
element elektron lampa boʻlgani uchun u juda katta joyni egallagan edi.
Soʻngra bu lampa oʻrnida tranzistorlar ishlatilgan K. (Razdan-2, M-220,
Minsk-22 va boshqalar), integral mikrosxemalar ishlatilgan K. (IBM-360,
1BM-370, (AQSH), YESEVM (Rossiya) va boshqa, integratsiya darajasi
katta boʻlgan integral sxemalar urnatilgan shaxsiy K.lar paydo boʻldi.
Shaxsiy K. (mikro va -mikro EHM) tushunchasi 20-asr 70-yillar
oxiridan boshlab keng tarqala boshladi. Shaxsiy K.ning keyingi
avlodlarida mikroelektron va biosxemalardan foydalanildi; ularning
hajmi kitob kattaligidek hajmgacha kichraydi, massasi esa 3,5 kg gacha
kamaydi. 1981 yil IBM (Ay-Bi-Em) firmasi shaxsiy K.ning yanada
takomillashgan modellarini ishlab chiqara boshladi. Keyinchalik boshqa
firmalar IBM bilan PC biriktirilgan K.ni, Apple firmasi esa Macintosh
("Makintosh") yoki oddiygina "maki" deb ataladigan K. ni yaratishdi. 21-
asr boshlarida dunyoda oʻnlab mln. shaxsiy K.lar, 1 mln.ga yaqin EHM
(shu jumladan, bir necha oʻn superEHM) boʻlgan. K.lar masalalarni
yechishda foydalaniladigan komponentlar (tarkibiy qismlar) tarkibi va
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 73

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
tavsifi jihatdan bir-biridan farq qiladi. Murakkab masalalarni yechishda
kuchli qurilmalar oʻrnatilgan K.dan, xujjatlarni bosishda harf bosish
qurilmasi boʻlgan K.dan foydalaniladi. Istalgan K. tizimlar bloki, monitor
va klaviaturadan iborat boʻladi. Kerak boʻlganda bulardan tashqari
boshqa qurilmalar ham ulanadi. Tizimlar bloki da K.ning ishlashi uchun
zarur muhim qismlar (diskni yuritkich, vinchester — qattiq disk, mantiqiy
amallarni bajaruvchi mikrosxemalar) boʻlib, unga qolgan qurilmalar
ulanadi. Monitor {displey) matn va turli tasvir kurinishidagi axborotlarni
ekranda aks ettiradi. Klaviatura K.ga buyruq va turli axborotlarni kiritadi.
Koʻpincha, K. tarkibiga "sichqon" manipulyatori va printer kiritiladi.
"Sichqon" ikki yoki uchta knopkasi (tugmasi) boʻlgan qurilma boʻlib,
uning yordamida K. ishini osonlashtiradi. Printer esa axborotlarni
qogʻozga tushirish uchun xizmat qiladi. Zamonaviy K.lar, asosan, toʻrt
qurilma: boshqarish, protsessor, xotira va kiritish-chiqarish
qurilmalaridan iborat. Boshqarish qurilmasi K.ning barcha qurilmalari
ishini muvofiklashtiradi va boshqaradi. Protsessor K.ning asosiy
qurilmasi boʻlib, axborotlarga ishlov beradi, yaʼni hisoblash amallari,
solishtirish va uzatish kabi arifmetikmantiqiy amallarni bajaradi. Bu
qurilma bajaradigan amallar dasturlar orqali belgilanadi. Xotira
qurilmasi axborotlarga ishlov berish vaqtida uni saqlash uchun xizmat
qiladi. Foydalanayotgan dasturlar ichki xotirada, uzoq, muddat
saqlanadigan axborotlar tashqi xotira (disketalar)da saqlanadi. Ichki va
tashqi xotiralarda axborot almashinuvi kiritish - ch iqarish qurilmalari
yordamida amalga oshiriladi.
K. oʻyinlari ham keng tarqalgan. Ularning mingdan ortiq xili mavjud;
ular yordamida koʻp narsalarni amaliy bilib olish va amaliy tajribalarni
orttirish mumkin (qarang Kompyuter oʻyinlari). K.ning universalligi
axborotni aniq maqsad yoʻlida qayta ishlay olishiga, inson faoliyatining
turli sohalarida ishlab chiqarishni tubdan oʻzgartirishga, kishilarning
ishini osonlashtirishga imkon beradi. Ob-havoni oldindan aytib berishda
meteostansiyalar va sunʼiy yoʻldoshlardan keladigan axborotlarni yigʻib
va tahlil qilib, juda katta hisoblash ishlarini bajaradi va inson uchun qulay
boʻlgan shaklda ifodalaydi (qarang Intranet, Internet, Kompyuter
tarmogʻi).
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 71

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Algoritmning xossalari
quyidagilar:
1.
Algoritm har doim to`liq bir qiymatlidir, ya`ni uni bir xil
boshlang`ich qiymatlar bilan ko`p marta qo`llash har doim bir xil natija
bеradi.
2.
Algoritm birgina masalani yechish qiymati bo`lib qolmay, balki
turli tuman boshlang`ich shartlar asosida ma`lum turdagi masalalar
to`plamini yechish yo`lidir.
Algoritmni qo`llash natijasida chеkli qadamdan kеyin natijaga
erishamiz yoki mumkin emasligi to`g`risida ma`lumotga ega bo`lamiz.
Dastur tuzuvchi uchun EHMning ikkita asosiy paramеtri eng
muhimdir: hisoblash mashinasining tеzkorligi va xotira hajmi.
Shuningdеk, algoritm tuzuvchidan ikki narsa talab qilinadi:
birinchidan, u tuzgan dastur mashina xotirasidan eng kam joy egallasin,
ikkinchisi, eng kam amallar bajarib, masalaning natijasiga erishsin.
Algoritm tuzishda quyidagilarga amal qilinsa, qo`yilgan masalani
natijasini tеz va to`g`ri olish mumkin:
1.
Qo`yilgan masalani to`g`ri o`qish va tushunib olish, masalani
qo`ygan shaxsning asosiy maqsadini bilish;
2.
Ishga daxldor qiyinchiliklarni aniq ko`rish va ortiqcha narsalarni
barchasini yo`qota bilish;
3.
Nazariyani qo`llash mumkin bo`lgan barcha hollarni aniqlash va
uni mustaqil qo`llash yoki lozim bo`lsa, maslahat olish uchun
mutaxassisga Qo`yilgan masalani bir-biriga bog`liq bo`lmagan
tushunarli bo`laklarga ajrata olish va ular orasida bog`liklikni tushunish;
5.
Dasturlashga va dastur rеsurslariga kеtgan xarajatlarga nisbatan
taqdim etilayotgan yechimni afzalligini baholash va foydalanuvchining
talabini to`la qondira bilish;
6.
Qo`yilgan masalani qoniqarli yechimini olishda har bir bo`lak
yechimlari to`plamini bir butun holga kеltirish;
7.
Masala yechimini sodda va aniq tushunarli tilda bayon eta olish;
Bu til tabiiy yoki sun`iy bo`lishining ahamiyati yo`q;
8.
Masalani EHMdan foydalanib yechish jarayonida muvafaq-
qiyatsizlikka uchraganda o`zni qo`lga ola bilish va boshqa yechish yo`lini
qidirish.
Blok-sxеma tushunchasi va uning elеmеntlari
Algoritmning yozish usullaridan biri blok-sxеma bo`lib, u
algoritmning ma`lum gеomеtrik shakllar bilan yozilishidir. Har bir
|
| |
Temirbeton rezervuarlarda mezga bijg'itilganda kutilayotgan maksimal

|
Temirbeton rezervuarlarda mezga bijg'itilganda kutilayotgan maksimal Pdf ko'rish
|
bet | 116/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeTemirbeton rezervuarlarda mezga bijg'itilganda kutilayotgan maksimal
haroratni o'lchash yog'ochdan yasalgan chanlar holatidagidek bo'ladi.
Sun’iy sovuqqa talab bu yerda ko'proq bo'ladi, chunki temirbeton rezervuarlar
katta hajmli bo'lib, devorlari qalin, bu esa bijg'ish paytida hosil bo'lgan issiq kam
miqdorda tashqariga chiqishiga sabab bo'ladi.
Bijg'ish jarayonida me’yorda kechish uchun kerak sovuq miqdori quyidagi formula
asosida hisoblanadi.
Q=VC (t, - t2)kkl
bu yerda: ti - bijg'ishning maksimal harorati;
t2— bijg'ish vaqtida ruxsat etilgan harorat chegarasi;
Vs - bijg'iyotgan mezga hajmi.
Bijg'iyotgan sharbatning harorati atrofdagi havoga bog'liq. Sovuq tushib
qolgan vaqtda qayta ishlashga keltirilayotgan uzum harorati past bo'ladi. Big'itish
bo'lishi harorati ham tushib ketadi. Bunday sharoitlarda achitqilaming rivojlanishi
va ko'payishi sekinlashib, bijg'ish ko'zga tashlanmaydi.
Bo'tqa haroratini oshirish maqsadida quyidagi choralar ko'riladi:
a) uzum odatdagidek ertalab emas, balki quyosh chiqqandan bir necha soat
keyin teriladi, shu vaqtga kelib uzum kunduzgi havo va quyosh nurlari ta’sirida
harorati bir necha bor ko'tariladi;
b) agar sharbat harorati 14-150 dan kam bo'lmasa unda bijg'ish me’yorida
kechishi mumkin. Unga boshqa chanda qaynab bijg'iyotgan sharbatdan qo'shib
haroratni yanada oshirish imkoni mavjud.
v) sharbatning bir qismini 30-320 gacha isitib mezga haroratini ko'tarish va
bijg'ishni me’yorlashtirish mumkin. Bu xildagi isitish par yoki issiq suv o'tadigan
misdan yasalgan ilon izli oqartirilgan quvurlar joylashgan chanlarda olib boriladi.
Bundan tashqari ko'chiriladigan ilon izli quvurlar ham qo'llaniladi. Haroratni
ko'tarish uchun ulami bijqiyotgan bo'tqaga tushiradi. Moslamadagi bug' yoki issiq
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 67

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Mеning o`quvchilarimning yarmi matеmatikani o`rganadi, choragi
musiqani o`rganadi, yettidan bir qismi jimgina fikrlaydi, qolgani esa
3 ta.
4.
Pifagor maktabida nеchta o`quvchi bo`lgan?
5.
Shaxmat taxtasining kataklaridan bir katakka qayta yurmaslik
sharti bilan, ot bilan yurib o`ting.
Amaliy masalalarni hal etishda ob`еktlar - tabiat hodisalari fizik yoki
ishlab chiqarish jarayonlari, mahsulot ishlab chiqarish jarayonlari,
mahsulot ishlab chiqarish rеjalari va shu kabilar bilan ish ko`rishga to`g`ri
kеladi. Ana shunday masalalarni qo`yish uchun avval tеkshirilayotgan
ob`еktni matеmatik atamalarda tavsiflash, ya`ni iloji bo`lsa uning
matеmatik modеlini (ifodasini) qurish kеrak, bu ifoda esa haqiqiy
ob`еktni tеkshirishni matеmatik masalani yechishga kеltirish imkonini
bеradi. Modеlning haqiqiy ob`еktga moslik darajasi amaliyotda tajriba
orqali tеkshiriladi. Tajriba qurilgan modеlni baholash va lozim bo`lgan
holda uni aniqlashtirish imkonini bеradi. Bu bosqich masalalarni EHMda
yechishning
ikkinchi bosqichini
tashkil qiladi. Shuni ta`kidlash lozimki,
har doim ham qo`yilgan masalani matеmatik modеlini yaratib
bo`lavеrmaydi.
Yuqorida kеltirilgan masalarni matеmatik modеllarini tuzamiz.
Birinchi masala uchun matеmatik modеl
S
a
b
ko`rinishidagi formuladan iborat. Bunda boshlang`ich ma`lumotlar,
tomonlar uzunligi
a
va
b
bo`lsa, natija to`g`ri to`rt-burchakning yuzi
S
dan iborat bo`ladi.
Ikkinchi masala uchun bosib o`tilgan yo`lni
s,
kеtgan vaqtni
t
bilan
bеlgilasak, yo`lovchining tеzligi
v
izika kursidan ma`lum bo`lgan
V
s t
matеmatik modеl bilan ifodalanadi. Bunda
s
va
t
boshlang`ich
ma`lumot
V
esa natijadir.
Uchinchi masalada
x
dеb o`quvchilar sonini bеlgilasak, u
Yoki
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 78

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
yozish, kerak joyga uzatish, boshqa qurilmalarning ishlashini
muvofiqlashtirish vazifasini ham bajaradi.
Demak, protsessor berilgan dastur va zarur ma’lumotlar asosida
inson aralashuvisiz kompyuterning avtomatik ishlashini ta’minlovchi
qurilma ekan.
Tezkor xotira qurilmasida (TXQ) ishlash jarayonida protsessor
foydalanadigan barcha axborotlar va dasturlar saqlanadi. Uni tezkor
deyilishiga sabab boshqa xotiralarga nisbatan axborot almashinuvi
minglab yoki millionlab marotaba tezdir. Tezkor xotira qurilmasida
saqlanayotgan ma’lumotlar kompyuter elektr manbaidan uzilganda yoki
qayta yuklanganda o‘chib ketadi.
Tezkor xotira qurilmasi registrlardan tashkil topgan. Registr –
ma‘lumotlarni ikkilik shaklida vaqtinchalik saqlab turish uchun
mo‘ljallangan qurilma. Har bir registr o‘z navbatida triggerlardan tashkil
topadi. Trigger mitti elektron sxema bo‘lib, u elektr toki bilan
zaryadlangan holda «1» ni, zaryadlanmagan holatda «0» ni ifodalaydi.
Registrdagi triggerlarning miqdori kompyuterning necha razryadli
ekanini belgilaydi. Registrlar uyachalar (yacheykalar) deb ham yuritiladi.
Uyachalarning har bir razryadida bir bit axborot joylashadi (ya‘ni 0 yoki
1). 8 bit axborot birlashganda 1 bayt miqdordagi axborotni hosil qiladi.
Har bir bayt o‘z tartib raqamiga, ya‘ni adresiga ega bo‘ladi.
Uyachaning sig‘imi mashina so‘zi uzunligini belgilab beradi. Mashina
so‘zining uzunligi baytlarda o‘lchanadi. Mashina so‘zining uzunligi 2, 4,
8 baytga teng bo‘lishi mumkin. Demak, ketma-ket joylashgan ikki, to‘rt
yoki sakkiz bayt birlashib, bitta mashina so‘zini tashkil etishi mumkin
ekan. Har bir xotira uyachasi ham o‘z adresiga ega, u esa shu uya-
chadagi boshlang‘ich bayt adresi bilan ifodalanadi. Tezkor xotira
qurilmasining boshqacha nomi – RAM (Random Access Memory –
tanlov bo‘yicha ixtiyoriy kirishli xotira), chunki undagi istalgan adresli
uyachaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘tish imkoniyati mavjud.
Tovush, video va tarmoq platalari asosiy plataga joylashtirilgan yoki
alohida bo‘lishi mumkin. Bu platalar protsessor ishini tezlashtirish
hamda zaruriy sifat ko‘rsatkichiga erishish maqsadida ishlatiladi.
Tovush platasi (ing. Sound adapter, adapter - moslashtiruvchi) –
axborot saqlagichlarga yozilgan raqamli audioaxborotni tovushlarga
aylantirib beruvchi qurilma. Qurilmaning chiqish qismiga ovoz
kuchaytirgich yoki karnaylarni ulash mumkin. Tovush platasi o‘z
|
| |
Internet sаytlаri - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

11-MASHG’ULOT: QISHLOQ XO’JALIGI INFRATUZILMASI VA UNING RIVOJLANISHI. RejaI. Darsning maqsadiII. Darsning ta’minoti (adabiyotlar): 2,8,9,33,34,38,42,52,54,58 III. Darsning borishi.Sаmаrqаnd, Nаvоiy vа Buхоrо vilоyatlаridа fаоliyat ko’rsаtаyotgаn infrаtuzilmа shохоbchаlаrining sоni to’g’risidа mа’lumоt |
Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti Pdf ko'rish
|
bet | 326/386 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 8,59 Mb. | | #257248 |
Bog'liq qorakolBu sahifa navigatsiya:
- 11-MASHG’ULOT: QISHLOQ XO’JALIGI INFRATUZILMASI VA UNING RIVOJLANISHI. Reja
- I. Darsning maqsadi
- II. Darsning ta’minoti (adabiyotlar): 2,8,9,33,34,38,42,52,54,58 III. Darsning borishi.
- Sаmаrqаnd, Nаvоiy vа Buхоrо vilоyatlаridа fаоliyat ko’rsаtаyotgаn infrаtuzilmа shохоbchаlаrining sоni to’g’risidа mа’lumоt
Internet sаytlаri:
http://www.gov.uz
http://www.ziyonet.uz
http://economics.uzreport.uz/news_u_112571.html
http://www.ref.uz
http://www.stat.uz
http://www.mf.uz
http://www.agro.uz
http://www.mintrud.uz
http://www.mfer.uz
http://www.mineconomy.uz
11-MASHG’ULOT: QISHLOQ XO’JALIGI INFRATUZILMASI VA UNING
RIVOJLANISHI.
Reja
:
11.1.Qishloq xo’jaligida infratuzilmaning mohiyati va ahamiyati
11.2.Ishlab chiqarish infratuzilmasining iqtisodiy ahamiyati
11.3. Ijtimoiy infratuzilma va uning qishloq xo’jaligini rivojlantirishdagi roli
I. Darsning maqsadi:
Infratuzilmaning ishlab chiqarishda va ijtimoiy xizmat ko`rsatishdagi
ahamiyati, maqsadi, hamda qishloq xo`jaligida xo’jalik yuritish shakllarida infratuzilmaning
xizmat ko`rsatish, aholini ijtimoiy himoyalashdagi o’rni.
II. Darsning ta’minoti (adabiyotlar): 2,8,9,33,34,38,42,52,54,58
III. Darsning borishi.
A) O’tgan darsni so’rash.
B) Yangi mashg’ulot mavzsini tushuntirish.
D) Talabalarningmustaqilishlariuchuntopshiriq.
IV.Topshiriqning mazmuni:
1. 1-jadval ma’lumotlaridan Samarqand, Navoiy va Buxoro viloyatlarida faoliyat ko’rsatayotgan
infratuzilma shohobchalarining 2008 yilda 2007 yilga nisbatan farqi aniqlanib tahlil qilinsin.
2. 2-jadval ma’lumotlaridan Samarqand viloyatida turlаri bo’yichа bir хizmаt ko’rsаtuvchi
sub’еktgа to’g’ri kеluvchi fеrmеr хo’jаliklаri sоni aniqlanib tahlil qilinsin
1-jadval
Sаmаrqаnd, Nаvоiy vа Buхоrо vilоyatlаridа fаоliyat ko’rsаtаyotgаn infrаtuzilmа
shохоbchаlаrining sоni to’g’risidа mа’lumоt
T/R
Хizmаtko’rsаtishsоhаlаr
i
Vilоyatlаr
Rеspu
blikаb
Sаmаrqаnd
Nаvоiy
Buхоrо
400
20
14
20
15
fa
rq
i
20
14
20
15
fa
rq
i
20
14
20
15
farqi
o’yich
а, 2015
y
1
Muqоbil MTP lаr
2
Suvdаnfоydаlаnuvchilаr
uyushmаlаri
3
YOMM
4
Minеrаlo’g’itsоtishshох
оbchаlаri
5
Minibаnklаr
6
Qishlоqхo’jаligimаhsul
оtlаrinisоtishshохоbchаl
аri
7
Zоtlimоllаrnisоtishvаzо
оvеtеrinаriyaхizmаtishо
хоbchаlаri,
sun’iy
qоchirish punktlаri
8
Ахbоrоtkоnsаltingvаmа
rkеtingхizmаtishохоbch
аlаri
9
Trаnspоrtхizmаtishохоb
chаlаri
10
Tаrаidishlаritаyyorlаshv
аqаdоqlаshshохоbchаlаr
i
|
| |
yilda 2 marta Xeres shaffoflar ostida 1/3 olinadi, o'miga eskit vino o'miga yangi

|
yilda 2 marta Xeres shaffoflar ostida 1/3 olinadi, o'miga eskit vino o'miga yangi Pdf ko'rish
|
bet | 126/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeyilda 2 marta Xeres shaffoflar ostida 1/3 olinadi, o'miga eskit vino o'miga yangi
vino quyiladi.
«Yulduzcha” qoidasi aralash mahsulotlar uchun hamma tarkib ko'rsatkichlariga
javob berishi shart-spirtliligi, qand miqdori, kislotaligi va boshqalar.
boshlang'ich
ko'rsatgich
kerakli miqdor aralash mahsulot
o'zaro ta’siri.
Oziq mahsulotda A
Oziq mahsulotda В
0
82
14
14
1171
-
0
,
08
(
14
-
0
)
100
spirtlangan sharbat miqdori quyidagicha:
1171-13=1158
118
Xeres vino materiali yuvish ahamiyati ulami sifati va tarkibini ko‘tarish uchun
muhimdir. Shu bilan birga spirt-refikat vakuumda spirtlash va boshqa materiallari
ishlatiladi.
Xeres navi uzumlar quyidagi: Albilo, Pedro, Xumines, Moskodel, Furmiat,
Gars Levelsho, Xeres tayyorlash uchun oq navli uzumlami ishlatishga ruxsat
beriladi. Xeres-uzoq yashovchi vino. Asosiy yuqori sifat uchun 50-80 yil kerak
bo'ladi.
Portveyn. Bu vino o'z nomini Porto shahri nomida olgan, bu shahar shimoliy
Portugaliyada. Sobiq ittifoq paytida Portveyn o'zining ikkinchi vatanini topdi, ular
vino mahsulotlari ichida 25 foizni tashkil qiladi.
Bu vino texnologiyasini asosini Portveynlash jarayoni, kislorod, dub daraxti
qipig'i tashkil qiladi.
O'ziga xos ta’mi yong'oq mazasini eslatadi. Vino to'liq kuydiradigan shirinlik
miqdori kam. Madera uzoq ta’sir qilish xususiyatiga ega.
Bu vinoni texnologiyasining diqqatga sazovor joyi shuki moderalash ilitish
jarayonida sodir bo'ladi. Oshlovchi va azotga to'ydiriladi. Shu bilan birga etil spirti
|
| |
yoki butunlay o ‘zi oqib tushgan vinolar bilan birgalikda kupajlanadi. Nozik markali

|
yoki butunlay o ‘zi oqib tushgan vinolar bilan birgalikda kupajlanadi. Nozik markali Pdf ko'rish
|
bet | 121/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeyoki butunlay o ‘zi oqib tushgan vinolar bilan birgalikda kupajlanadi. Nozik markali
vino tayyorlanadigan ishlab chiqarishda o ‘zi oqib tushgan vino va pressdan chiqqan
vinolami alohida bijg‘itadi.
Xo'raki qizil vinolami myezgadan ajratib oxirigacha bijg'itishsh ko'rish lozim.
Agar vino oxirigacha bijg‘imagan bo'lsa, uni but yoki bochkalarga quyadi. Bijg'ish
to'xtab qolmasligi uchun tayyor qilib qo'yilgan vinolar dudlanmaydi. Vino
quyilgandan so'ng but yoki bochkalardagi shpuntli teshiklarga bijg'itish tiqinlar
qo'yiladi. Qulay sharoitga (16° atrofida) kiritilgan vino asta-sekin oxirigacha
bijg'ib oladi. Bijg'ish tamom bo'lgandan so'ng bijg'itish tiqinlami uzun shpuntlar
bilan aralashtiriladi. Dastlah karbonat kislota chiqishiga xalaqit bermasligi uchun
shpuntlami urib zichlamasdan shpunt teshiklariga tushiradi.
Ezilgan yoki butun uzumlami isitish yo'li bilan qizil xo'raki vinolami
tayyorlash va ishlab chiqarishda bo'yoq moddalami tez va to'la chiqarish
maqsadida ezilgan yoki butun uzumlami isitadi. Pressdan siqib olingan rangli
sharbat bochka yoki boshqa idishlarda oq vino tayyorlash uslubi bo'yicha
bijg'itiladi.
Agar uzum yoki bo'tqani qisqa muddatda isitib, keyin siqib olsa, olingan
sharbat xom ashyo naviga qarab o'ziga xos tus oladi. Meva po'stlari rangsizlanib
bo'yoq moddalar sharbatga o'tadi. Sharbat yaxshi rangga kirishi uchun uzumlami
100° da, mezgani-60°-65° 5 daqiqa isitish kerak.
Isitib ranglangan sharbat olish uchun qizil uzumga ishlov berishning bir necha
usullari mavjud.
1.
Ichidan bug' o'tuvchi ilon izli uskunalar o'matilgan chanlarda mezgani 60-
65° gacha isitadi. Vino qizil rangga to'yingandan keyin isitish to'xtatiladi. Siqib
115
|
| |
# cramer's rule - Amaliy mashg‘ulot ishi – 1

[coeff[2][3], coeff[2][1], coeff[2][2]]] Matrix d2 using coeff as given in cramers rule d2 = [[coeff[0][0], coeff[0][3], coeff[0][2]]D3 = determinantOfMatrix(d3) print("D is : ", D) print("D1 is : ", D1) print("D2 is : ", D2) print("D3 is : ", D3) Case 1 Driver Code if name == "main": soring coefficients of linear equations in coeff matrix coeff = [[2, -1, 3, 9] |
Amaliy mashg‘ulot ishi – 1
|
bet | 3/3 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 351,4 Kb. | | #129594 |
Bu sahifa navigatsiya:
- [coeff[2][3], coeff[2][1], coeff[2][2]]] Matrix d2 using coeff as given in cramers rule d2 = [[coeff[0][0], coeff[0][3], coeff[0][2]]
- D3 = determinantOfMatrix(d3) print("D is : ", D) print("D1 is : ", D1) print("D2 is : ", D2) print("D3 is : ", D3) Case 1
- Driver Code if name == "main": soring coefficients of linear equations in coeff matrix coeff = [[2, -1, 3, 9]
# cramer's rule
d = [[coeff[0][0], coeff[0][1], coeff[0][2]],
[coeff[1][0], coeff[1][1], coeff[1][2]],
[coeff[2][0], coeff[2][1], coeff[2][2]]]
# Matrix d1 using coeff as given in
# cramer's rule
d1 = [[coeff[0][3], coeff[0][1], coeff[0][2]],
[coeff[1][3], coeff[1][1], coeff[1][2]],
[coeff[2][3], coeff[2][1], coeff[2][2]]]
# Matrix d2 using coeff as given in
# cramer's rule
d2 = [[coeff[0][0], coeff[0][3], coeff[0][2]],
[coeff[1][0], coeff[1][3], coeff[1][2]],
[coeff[2][0], coeff[2][3], coeff[2][2]]]
# Matrix d3 using coeff as given in
# cramer's rule
d3 = [[coeff[0][0], coeff[0][1], coeff[0][3]],
[coeff[1][0], coeff[1][1], coeff[1][3]],
[coeff[2][0], coeff[2][1], coeff[2][3]]]
# Calculating Determinant of Matrices
# d, d1, d2, d3
D = determinantOfMatrix(d)
D1 = determinantOfMatrix(d1)
D2 = determinantOfMatrix(d2)
D3 = determinantOfMatrix(d3)
print("D is : ", D)
print("D1 is : ", D1)
print("D2 is : ", D2)
print("D3 is : ", D3)
# Case 1
if (D != 0):
# Coeff have a unique solution.
# Apply Cramer's Rule
x = D1 / D
y = D2 / D
# calculating z using cramer's rule
z = D3 / D
print("Value of x is : ", x)
print("Value of y is : ", y)
print("Value of z is : ", z)
# Case 2
else:
if (D1 == 0 and D2 == 0 and
D3 == 0):
print("Infinite solutions")
elif (D1 != 0 or D2 != 0 or
D3 != 0):
print("No solutions")
# Driver Code
if name == "main":
# soring coefficients of linear
# equations in coeff matrix
coeff = [[2, -1, 3, 9],
[1, 1, 1, 6],
[1, -1, 1, 2]]
findSolution(coeff)
XULOSA
Ushbu amaliy mashg‘ulot python dasturlash tilini o‘rnatish va chiziqli masalalarni ishlashga qaratilgan bo‘lib quyidagicha xulosalar va natijalar keltirilgan: 1. Adabiyotlar tahlil qilingan 2. Python dasturlash tilini windows operatsion tizimiga o‘rnatishning amaliy qismi ko‘rsatilgan 3. Python dasturlash tilida chiziqli masalalar va ularning kodlari, natijalari olingan
|
| |
Quyuqlashtiruvchilar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Quyuqlashtiruvchilar tabiati bo‘yicha o‘simlik gidrokolloidlar, sellyuloza hosilalari, sintetik yuqori molekulyar birikmalar va glinozyomlarga bo‘linadi.
O‘simlik gidrokolloidlarga - alginatlar, gummiarabik, guarokamedlar, tragakant, pektin, kraxmal gellari, behi urug‘i kiradi. Ularning asosiy salbiy tomoni - ular mikrobiologik tarafdan chidamsiz.
Sellyuloza hosilalari nisbatan mikroblarga chidamli va fizik-kimyoviy tarafdan turg‘un. Keng qo‘llaniladiganlarga: MS, NaKMS, gidroksipropilmetilsellyuloza, gidroksipropilsellyuloza, mikro-kristallik sellyuloza kiradi.
Sintetik YuMB sifatida – karboksivinilpolimer, polivinilpir-rolidon, polioksietilen va polioksipropilenlarning bloksopo-limerlari, akril kislotasining sopolimerlari qo‘llaniladi. Ularning afzalligi - mikrobologik turg‘unligi.
Glinozemlar (bentonitlar) bu tozalangan tuproq (gillar). Ular samaradorli quyuqlashtiruvchilar hisoblanadi (los’onlarning tarkibiga 0,2-1% kiritiladi). Tabiati bo‘yicha ular magniy va alyuminiy silikatlari.
Los’onlar tarkibiga 0,1-0,5% mikdorda turli bo‘yoqlar kiritiladi va ular los’onlarning iste’mol xususiyatlarini oshiradi.
Xushbo‘yligi ta’minlash uchun los’onlarga har xil xushbo‘y moddalar: sun’iy va tabiiy (shu jumladan efir moylari) qo‘shiladi.
|
def determinant(matrix) - Amaliy mashg‘ulot ishi – 1

|
Amaliy mashg‘ulot ishi – 1
|
bet | 2/3 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 351,4 Kb. | | #129594 |
def determinant(matrix):
# Matritsa determinantini hisoblash
# Sizning determinatni hisoblash funktsiyangiz bo'lishi kerak
def kramer_method(coefficients, constants):
n = len(coefficients)
det_main = determinant(coefficients) # Asosiy determinant
results = [] # Yechimlar ro'yxati
for i in range(n):
temp = [row[:] for row in coefficients] # Kofaktorlar uchun foydalanish uchun ko'pilyatsiya qilamiz
for j in range(n):
temp[j][i] = constants[j] # i-te o'zgaruvchi uchun bir necha joyda o'rnatingan burchak
det_temp = determinant(temp) # Temp determinatini hisoblash
results.append(det_temp / det_main) # Yechimlarni hisoblash va ro'yxatga joylash
return results
# Masalaning koeffitsiyentlar va tesiriy ko'nikmalari
coefficients = [[3, 5], [4, 3]]
constants = [9, 16]
# Kramer usulini ishlatib yechimlarni hisoblash
solution = kramer_method(coefficients, constants)
print("x =", solution[0], ", y =", solution[1])
2 masala
# Python3 program to calculate
# solutions of linear equations
# using cramer's rule
# This functions finds the
# determinant of Matrix
def determinantOfMatrix(mat):
ans = (mat[0][0] * (mat[1][1] * mat[2][2] -
mat[2][1] * mat[1][2]) -
mat[0][1] * (mat[1][0] * mat[2][2] -
mat[1][2] * mat[2][0]) +
mat[0][2] * (mat[1][0] * mat[2][1] -
mat[1][1] * mat[2][0]))
return ans
# This function finds the solution of system of
# linear equations using cramer's rule
def findSolution(coeff):
# Matrix d using coeff as given in
|
| |
Matn, tasvir va boshqa obyektlarda uyg‘un

19.04-SAVOL
Taqdimotning namoyish usullari “show type” oʻrtasidagi
farqlarni muhokama qiling. Har bir namoyish usuli uchun
mos keladigan oddiy skriptlarga misol keltiring.
Xulosa
●
Taqdimotdan koʻzlangan maqsad va vazifalar dizayn uslubi, tuzilishi, multimedia, obyektlardan foydalanish va qoʻllaniladigan
ekranning yakuniy turini belgilab beradi.
●
Maqsadli auditoriyaga qiziqarli boʻlishi va ularning eʼtiborini jalb qilish uchun taqdimotlarda koʻplab interfaol va multimedia
obyektlaridan foydalanish mumkin.
●
Boshqa dasturiy taʼminot paketida ishlangan obyektlar doim ham taqdimot dasturi ichida yaratilmay, odatda taqdimotdagi
slaydlarga import qilinadi.
●
Uyg‘unlik – taqdimot yaratishdagi asosiy mezondir. Taqdimotda foydalanilgan funksiyalar auditoriyaning eʼtiborini chalgʻitmaydigan,
ammo ularni samarali jalb qiladigan va taqdimotdagi maʼlumotni yaxshi oʻzlashtirishga yoʻnaltirilgan boʻlishi kerak.
-ob’ekt. POYIKALONANSAMBLI - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G....

183
MirArabfaxriajamonkikard,
Madrasaioliybasbulajab
Bulajabonastkitarixiu:
MadrasasioliyMirArab
Madrasa o‘lkan peshtoq, besh gumbazli miyonsaroy, ikkita darsxona, masjid
va go‘rxonadan iborat. Go‘rxonada Ubaydulloxonning yog‘ochdan ishlangan
sag‘anasi, shuningdek, Mir Arab va uning qarindoshlari qabrlari bor.
Rivoyatlarga ko‘ra madrasaning asosi chuqur kovlanib, tog‘ toshlari bilan
mustahkamlangan. Qor va yomg‘ir suvini qochirish uchun tazaralar ishlangan, ular
orqali esa suvlar shahar tashqarisiga chiqarilib tashlangan.
Mir Arab madrasasi hozirda ham o‘zining vazifasini bajarib kelmoqda.
Madrasa diniy o‘quv yurti hisoblanib, O‘zbekiston Musulmonlar idorasi
tasarrufida. Madrasa faoliyatiga nazar tashlasak, sho‘rolar davrida madrasaning
faoliyati to‘xtatiladi. Madrasada ta’lim muddati to‘rt yil bo‘lib, o‘qishga 15
yoshdan 36 yoshgacha bo‘lgan o‘rta va to‘liqsiz ma’lumotli kishilar qabul qilinadi.
Bu yerda diniy fanlar bilan bir qatorda, umumta’lim fanlari ham o‘qitilgan. Darslar
o‘zbek va arab tillarida olib borilib, ingliz, rus hamda fors tillari ham o‘rgatiladi.
KATSIYASI VA TARMOQ RESURSLARI

KATSIYASI VA TARMOQ RESURSLARI.
Tarmoq operatsion tizimi Kompyuter tarmoqlarining paydo bo‘lish
sabablaridan biri resurslaridan hamkorlikda foydalanish, alohida
kompyuter imkoniyatini kengaytirishdir. Tarmoq orqali foydalanuvchilar
bir vaqtning o‘zida bir xil ma’lumot va fayl nusxalari, amaliy dasturlar
bilan ishlashi mumkin. Bu holat axborot tashuvchilardagi joyni tejaydi.
Bundan tashqari, printer, skaner, modem, lazer disklar majmuining
birgalikda ishlatilishi qo‘shimcha mablag’ni asraydi. Tarmoqdan
foydalanganda axborotni saqlash ishonchliligi ortadi, chunki juda oddiy
usulda qimmatli axborotlarni qayta nusxalash mumkin va alohida
foydalanuvchilar o‘rtasida axborot almashish engillashtiriladi. Tarmoq
foydalanuvchilar so‘rovini mujassamlashtiradi, bir vaqtning o‘zida
axborotdan ko‘plab mijozlar foydalanish imkonini beradi. Hozirgi kunda
kompyuterlarni yagona tarmoqqa ulab, ular o‘rtasida ma’lumot
almashishni tashkil etish mumkin. Xo‘sh, tarmoqning o‘zinima? Uning
qanday turlari bor? Internet, intranet, elertr onaloqa kabi tushunchalarni
manianglatishi, ularning texnik, dasturiy, axborotli ta’minotini nimalar
tashkil qilishi, ularning yaratilishi va ishlashi, ahamiyatini anglash hamda
bevosita ishlayolish ko‘nikmalariga ega bo‘lish hozirgi jamiyatning
harbir a’zosi uchun muhimdir. Kompyuterdan turli masalalarni hal
qilishda foydalanish mumkin. Axborot almashish uchun magnit va
kompakt disklardan foydalanish yoki boshqa kompyuterlar bilan
umumiy tarmoqqa ulanish kerak bo‘ladi. Jamiyatning hozirgi bosqichida
axborot texnologiyalarining rivojlanishini kompyuter tarmoqlari siz
tasavvur etib bo‘lmaydi. Kompyuter (hisoblash) tarmog’i — bu, aloqa
kanallari orqali yagona tizimga bog’langan kompyuter va terminallar
majmuasidir, ya’ni kompyuterlarning o‘zaro axborot almashish
imkoniyatlarini beruvchi qurilmalar majmuidir Tarmoqlarni turli
me’yorlarga ko‘ra sinflarga ajratish mumkin. Bular: 1) o‘tkazish qobiliyati,
ya’ni ma’lumotlarni tarmoqqa uzatish tezligiga muvofiq: - past 100 Kbit/
s gacha; - o‘rta 0,5-10 Mbit/s gacha; - yuqori 10 Mbit/s dan ortiq. 2) uzoq
kommunikatsiya tarmoqlari bilan ishlash tezligi, ularning fizik o‘lchoviga
muvofiq: - LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino
ichidagi aloqa);
- CAN (Campus-Area Network) - kampus tarmoq, bir-biri bilan
telefon yoki modemlar bilan ulanish, ammo etarlicha bir-birlaridan
uzoqda joylashgan kompyuter lokal tarmoq; - MAN (Metropolitan-Area
Network) katta tezlik bilan aloqa uzatish (100 Mbit/s) imkoniyatiga, katta
radiusga (bir necha o‘n km) axborot uzatuvchi kengaytirilgan tarmoq; -
WAN (Wide-Area Network) keng masshtabli (mintaqaviy) maxsus
qurilma va dasturlar bilan ta’minlangan alohida tarmoqlarni
|
Biologiya (2) — копия cdr - bet 157

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 157/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
stansiyalar orasidagi kanal to'la band bo'ladi. Bu kanaldan telefon
qiluvchi va uni eshituvchidan boshqa hech kim foydalana olmaydi. Agar
telefon stansiyasining barcha kanallari band bo'lib qolsa, bu kanalda
gaplashayotgan abonentlar bilan ham bog'lanish mumkin bo'lmay
qoladi. Ko'rinib turibdiki, bu tamoyilda ishlaydigan kanallardan
foydalanish kompyuter tarmog'ida samara bermaydi.
Samara (1936-91-yillarda Kuybishev "Êóéáûøåâ") - Samara (rus.
Ñàìàðà) Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Samara viloyati markazi.
Volga daryosining chap sohilidagi port shahar. Volgaga Samara
daryosi quyilgan joyda joylashgan.
Taqqoslashning qulayrog'i sifatida oddiy aloqa xizmatini olish
mumkin. Bunda ixtiyoriy sondagi ma'lumotlar ixtiyoriy yo'nalishda
uzatiladi. Gazeta vajurnallar to'plami bo'laklab uzatiladi. Internetda ham
shunday xususiyatdan foydalaniladi.
Ma'lumotlarning qismlarga bo'linishi paketlardeb ataladi.
Paketda, xususan, ma'lumotlar bilan birga uni berilgan manzilga
to'g'ri yetkazish imkonini beruvchi boshqaruv axboroti (masalan, qabul
qiluvchining manzili) ham beriladi.
Axborotni uzatish jarayonida, xuddi oddiy aloqa kabi ba'zi xabarlar
belgilangan manzilga yetib bormasligi (yo'qolishi), ba'zi birlari esa oddiy
aloqada ro'y bermaydigan holda, ya'ni bir necha nusxada yetkazilishi
mumkin.
Internet tarmog'ining samarali ishlashi uchun mavjud axborotni
qanday qilib paketlar holatida uzatish va yetkazilgan axborotni qayta
tiklash hamda bo'laklangan paketlarni foydalanuvchiga qanday
yetkazish kerakligi muammosini hal qilish lozim bo'ladi.
14-MAVZU: KOMPYUTERNING STANDARTLARI TAR-
MOQLARI. TARMOQ TOPOLO-GIYALARI. TARMOQ
QURILMALARI, TARMOQDA ISHLASH. AUTENTIFIKAT-
SIYA, AVTORIZATSIYA, FOYDALANUVCHI IDENTIFI-
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 156

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 156/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
xavfsizligini ta'minlash kabi muhim vazifalarni amalga oshiruvchi
dasturlar majmuyidan iborat.
Internetning axborotli qismi internet tarmog'ida mavjud bo'lgan
turli elektron hujjat, grafik, rasm, audioyozuv, videotasvir va h.k. lar
ko'rinishidagi axborotlar majmuyidan tashkil topganxiJlar butun tarmoq
bo'ylab taqsimlanishi mumkin. Masalan, siz kompyuteringizda
o'qiyotgan elektron darslikning matni bir manbadan, undagi rasmlar va
tovush ikkinchi manbadan, videotasvir va izohlar uchinchi manbadan
yig'ilishi mumkin. Shunday qilib, tarmoqdagi elektron hujjatni o'zaro
moslashuvchan «giperbog'lanishlar» orqali bir necha manbalar majmuyi
ko'rini-shida tashkil etish mumkin. Natijada millionlab o'zaro bog'langan
elektron hujjatlar majmuyidan tashkil topgan axborot muhiti hosil
bo'ladi.
Internet tarmog'ining mohiyatini tushunish uchun uning mantiqiy
tuzilishini tushunish kerak. Ushbu mantiq bilan tanishib chiqamiz.
Ma'lumki, avtomobildan foydalanganda transport turlari uchun
belgilangan qonun-qoidalarga rioya qilish shart. Xuddi shunday internet
xizmatidan foydalanuvchilar uchun ham hammaga bir xil bo'lgan
kompyuterda ma'lumotlarni uzatish tartibini belgilovchi yagona
qoidalar majmuyi belgilangan.
Ikki kompyuter orasida ma'lumotlarni uzatish tartibi va formatini
belgilovchi qoidalar majmuyi bayonnoma (protokol) deb ataladi.
Masalan http, ftp va boshqalar bayonnomaga misol bo'la oladi.
Tarmoqda ishlash uchun berilgan bayonnomaga, mos holda, ma'-
lumotlarni uzatish imkonini beradigan maxsus dastur ta'minotiga ega
bo'lishi kerak. Bunday dasturlar bayonnomalarni amalga oshirish
deyiladi. Ular operatsion tizimda joylashtirilgan bo'lishi yoki alohida
amaliy dasturlar paketi sifatida yaratilishi mumkin. Hozirgi zamon
operatsion tizimlarining barchasi internetda ishlashni ta'minlovchi asosiy
bayonnomalarga ega.
Internetda axborotni paketli uzatish prinsipidan foydalaniladi. Endi
axborotni paketli uzatish mazmuni bilan tanishib chiqamiz.
Internet va unda ishlashni tasawur qilish uchun telefon tarmog'ini
eslashingiz mumkin. Chunki telefon tarmog'ida ham shunga o'xshash
aloqa kanali ishlatilib, bir necha daqiqada dunyoning xohlagan nuqtasi
bilan bog'lanish mumkin. Albatta, bu o'xshatish shaklan bir xil bo'lsa-da,
ish prinsipi bo'yicha katta farq qiladi. Ya'ni telefonda gaplashish paytida
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 159

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 159/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
birlashtiruvchi yirik tarmoq; - GAN (Global-Agea Network) global
(xalqaro, qit’alararo) tarmoq; 3) tarmoq tugunlari turi bo‘yicha (tugun -
hisoblash tarmoqlari va ularning alohida elementlari ulangan joyi).
Boshqacha aytganda, tugunga shaxsiy, mini- va katta komp-
yuterlar, alohida tarmoq ham kiradi. Masalan, umumiy foydalanish
tarmoqlaridagi alohida kompyuterlar (boshqachasiga ularni stantsiyalar
deb ham yuritishadi) tugunlarga misol bo‘la oladi. Unchalik katta
bo‘lmagan alohida tarmoqlar kampus tarmog’i uchun tugun bo‘ladi. 4)
tugunlar munosabatiga ko‘ra: - bir xil rangli (peer-to-peer), uncha katta
bo‘lmagan, bir xil mavqega ega kompyuterlar (bu erda hamma
kompyuterlar ham «mijoz», ya’ni tarmoqning oddiy foydalanuvchisi,
ham «server», ya’ni tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko‘rsatishni
ta’minlovchi bo‘lishi mumkin). Macalan, WINDOWS 95 OS tarmog’i
tarqatilgan (Distributed) tarmoqlar. Bunda serverlar tarmoq
foydalanuvchilariga xizmat ko‘rsatadi, biroq tarmoqni boshqarmaydi; -
server (Server based) yoki markazlashgan boshqarishga ega tarmoqlar.
Bu erda tarmoqning bosh elementi serverdir. Qolgan tugunlar
serverning resurslaridan foydalanishi mumkin (masalan, Novell
NetWare, Microsoft LAN Mananger va boshqalar). 5) tarmoq operatsion
sistemalarini ishlatish bo‘yicha (tarmoq OS): gomogenli - hamma
tugunlarda bir xil yoki yaqin operatsion sistemalardan foydalaniladi
(masalan, WINDOWS OS tarmog’i); geterogenli - bir vaqtning o‘zida bir
nechta tarmoq operatsion sistemalari ishlatiladi (masalan, Novell
NetWare va WINDOWS). Tarmoqning asosiy imkoniyatlari tarmoqqa
ulangan kompyuterlar va axborot ashyolariga bog’liq. Tarmoqda
axborotni ishlab chiqaruvchi va undan foydalanuvchi ob'ektlar tarmoq
ob'ektlari deyiladi. Tarmoq ob'ektlari alohida kompyuter, kompyuterlar
kompleksi, ishlab chiqarish robotlari va boshqalar bo‘lishi mumkin.
Tarmoqning shinali boglanishida ma'lumotlar uzatuvchi
kompyuterdan shina bo‘yicha har ikki tomonga uzatiladi. Bu holda lokal
tarmoqdagi barcha kompyuterlar bitta aloqa chizig’iga parallel
bog’lanadi. Bunday shinalarni boshqarish ham alohida, ham
markazlashgan bo‘lishi mumkin. Markazlashgan boshqaruvda
tarmoqqa maxsus kompyuter-server ulanadi, uning vazifasi tarmoqda
axborotni uzatishni boshqarishdir. Alohida boshqaruvda hamma
kompyuterlar bir xil maqomga ega, ular mustaqil ma’lumotlarni uzatish
imkoniyatiga ega.
|
| |
Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman - bet 105

МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
157
the best application prospects due to the low cost of their production and the absence of
torque from tooth harmonic field interference [3].
With all the advantages of brushless motors with a toroidal stator and axial
magnetic flux distribution, their energy efficiency can be increased by using a coreless
stator design. Initially [5], the first samples of axial magnetic flux motors had coreless
stators and consisted of diamond-shaped copper windings with nine turns per coil and had
an EMF of almost sinusoidal shape.
Coreless permanent magnet axial flux motors have a special disk type design with a
coreless stator located between two rotors. Because of this, they are lighter and more
efficient since losses in the stator core are eliminated [5]. However, since the stator
windings are exposed to a time-varying magnetic field, eddy current losses in the
conductors can be significant, especially if the motors operate at high frequencies.
Therefore, to reduce losses in the windings of coreless motors, special Litz wires are
used.
Kremlar tavsifi va me’yori - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari...

Kremlar tavsifi va me’yori
Emulsion kremlar
|
Gellar
|
Yog‘li
kremlar
|
Suv va uchuvchan moddalarning miqdori, %
|
5.0-98.0
|
5.0-98.0
|
-
|
Vodorod ko‘rsatkichi pH
|
5.0-9.0
|
5.0-9.0
|
5.0-9.0
|
Tomchi tushish xarorati, S
|
-
|
-
|
39-55
|
Kolloid turg‘unligi
|
Turg‘un
|
turg‘un
|
-
|
Termoturg‘unligi
|
Turg‘un
|
turg‘un
|
-
|
Og‘ir metallar midori, % (mg/kg), ... dan ko‘p emas
|
0.0020(20.0)
|
6-jadvalda emulsion kremlarning emulsiya tipi va konsistensiyasi bo‘yicha fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlari keltirilgan (GOST 29189-91).
Kremlarda vodorod pH ko‘rsatkichini aniqlash. Maxsus kremlar (skrab, piling, oqartiruvchi kremlar, qoraytiruvchi kremlar, himoyalovchi kremlar va h.k.) hamda tarkibida turli o‘simlik ekstraktlarini, meva kislotalarini saqlagan kremlar uchun vodorod ko‘rsatkichi pH 3,0-9,0 oralig‘ida, depilyasiya uchun kremlarda esa 7,0-12,7 oralig‘ida bo‘lishi mumkin.
6-jadval
Emulsion kremlarning fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlari
Ko‘rsatkich nomi
| Kremlar normasi |
Quyuq
|
Suyuq
|
Suv/
Moy
|
Moy/
Suv
|
Aralash tipda
|
Boshqa tipda
|
Glitserin miqdori, %,
...dan ortiq emas
|
-
|
30,0
|
8,0
|
15,0
|
Suv va uchuvchan moddalarning miqdori, %
|
8,0- 75,0
|
20,0-95,0
|
40,0 - 75,0
|
53,0- 97,5
|
Ishqor miqdori, KON midorida, %, ...dan ko‘p emas
|
-
|
1,0
|
1,0
|
1,0
|
Vodorod ko‘rsatkichi pH
|
5,0- 9,0
|
5,0- 9,0
|
5,0- 9,0
|
5,0-9,0
|
Kolloid turg‘unligi
|
Turg‘un
|
Termoturg‘unligi
|
Turg‘un
|
Gigienik vositalar
Terini tozalash uchun mo‘ljallangan kosmetik vositalar xususiyatlariga ko‘ra bir necha guruhlarga tavsiflanadi:
1. Suvli asosda tayyorlangan vositalar (masalan, sovunlar, tozalovchi losonlar, shampunlar);
2. Moyli asosda olingan vositalar (masalan, kosmetik sutlar);
3. Qattiq moddalar asosida tayyorlangan vositalar (tish pastalari).
Loson - bu teri parvarishi uchun mo‘ljallangan suyuq kosmetik-gigienik vosita bo‘lib, u turli hil faol moddalarning (organik kislotalar, vitaminlar va boshqalar) suv-spirtli eritmalari.
Losonlar quyidagi tartibda tasniflanishi mumkin:
I. Qo‘llanilishi bo‘yicha:
1. Gigienik kosmetik losonlar;
2. Davolovchi-profilaktik losonlar.
Los’on (fr. lotion – namlash, yuvish) - bu teri parvarishi uchun mo‘ljallangan suyuq kosmetik-gigienik vosita bo‘lib, u turli xil faol moddalarning (organik kislotalar, vitaminlar va boshqalar) suv-spirtli eritmalari. Los’on - teri parvarishi uchun mo‘ljallangan suyuq kosmetik-gigienik vositasi bo‘lib, tarkibida faol ta’sir etuvchi moddalar (organik kislotalar, vitaminlar, shira, dorivor o’simliklar ajratmalari va h.k.) saqlaydigan, tabiati bo‘yicha suv yoki suv-spirtli eritma, yoki oquvchan xususiyatga ega bo‘lgan mikrogeterogen sistema
Gigienik los’onlar terini tozalash, yumshatishga asoslangan. Ko‘pincha bu los’onlar teridagi iflosliklarni (ter va yog‘ bezlari sekretlari, chang, ajralgan epidermis hujayralari) tozalash vazifasini bajaradi. Quruq terini sovun va suv o‘rniga yuvish uchun ham mo‘ljallagan bo‘lishi mumkin. Undan tashqari bunday losonlar tetiklashtiruvchi, oqartiruvchi, xushbo‘ylantiruvchi ta’sirga ega bo‘lishi mumkin.
|
- Los’onlar turg‘unligini baholash

|
- Los’onlar turg‘unligini baholash
|
bet | 112/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
- Los’onlar turg‘unligini baholash. Suv-spirtli eritma saqlash muddati davomida (bir yildan kam emas) turg‘un bo‘lishi shart; cho‘kma hosil bo‘lishi, rang o‘zgarishi losonni turg‘un emasligini bildiradi. Emulsion turdagi losonlarning turg‘unligi uy haroratida va 40-450 S haroratda ham tekshiriladi (saqlash sharoitlari o‘zgarishini hisobga olgan holda). Ko‘shimcha sifat ko‘rsatgichi - muzlatishga chidamligi. Los’onni -50 S haroratda 24 soat muzlatiladi va so‘ng uy haroratida qoldiriladi. Bunda loson sifati o‘zgarmasligi kerak.
|
| |