nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-jadval - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

Bog'liq Muhitdinov A. Transport vositalarini loyihalash va hisoblash
1-jadval Parametrlar
O‘ lchov
birligi
1 Avtomobilning to‘ la massasi
2
T o‘ la massaning o‘ qlarga taqsimlanishi
3 YoMning maksimal ilashish koeffitsienti
4 YoMning maksimal qiyaligi
5 Tormoz mexanizmining joylashuvi
6
Tormoz pedalidagi haydovchining maksimal kuchi
7 Tormoz yuritmasidagi maksimal bosim
8 Tormoz yuritmasining FIK
154
Tormoz
yuritmasini
loyiha
hisobida
ba’zi
parametrlami
ma’ lumotlar bazasidan yoki prototip avtomobildan olishgato‘ g‘ ri keladi.
Tormoz yuritmasining loyiha hisobi uchun tanlab olinadigan asosiy
parametrlar 2-jadvalga kiritiladi.
2-jadval №
Parametrlar
O ‘ lchov
birligi
1 Tormoz yuritmasining turi
2
Tormoz yuritmasining kompanovka sxemasi
3
Tormoz yuritmasining geometrik o‘ lchamlari
4
Tormoz kuchaytirgichining zaruriyati
5 Kompressor va tormoz kranining turi
6
Tormoz yuritmasi asosiy detallarining materiallari (asosiy
silindr, trubkalar, g ‘ ildirak silindri, tormoz krani,
kuchaytirgich)
Tormoz yuritmasining loyiha hisobi uchun zarur bo‘ lgan barcha
parametrlar ma’ lum bo‘ lgach, tormoz yuritmasidagi yuklanishlar va ular
asosida tormoz yuritmasi asosiy detallarining kuchlanishlari (3-jadval)
aniqlanadi hamda ruxsat etilgan kuchlanishlar bilan solishtiriladi.
- agar aniqlangan kuchlanishlar me’yorda bo‘ lsa, tormoz
yuritmasining printsipial sxemasi masshtabda chiziladi va xulosa
qilinadi.
- agar aniqlangan kuchlanishlar me’yordan yuqori bo‘ lsa,
ulaming miqdoriga moslab detallaming o‘ lchamlari va materiallari qayta
tanlanadi, tormoz yuritmasining prinsipial sxemasi masshtabda chiziladi
va xulosa qilinadi.
3-jadval №
Parametrlar
0 ‘ lchov
birligi
1 Tormoz yuritmasining uzatishlar soni
2
Tormoz pedalidagi kuch
3
Tormoz kolodkalariga ta’sir etuvchi yuritma kuchlari
4
Tormoz pedalinig yo‘ li (ish va erkin)
5 Tormoz yuritmasidagi yuklanishlar
155
6
Tormoz yuritmasi asosiy detallarining kuchlanishi (asosiy
silindr, trubkalar, g ‘ ildirak silindri, tormoz krani,
kuchaytirgich)
7
Kompressoming samaradorligi
MAVZU. ShOK HOLATİ. UZOQ MUDDATLI BOSİB QOLİSh SİNDROMİ

9. MAVZU. ShOK HOLATİ. UZOQ MUDDATLI BOSİB QOLİSh SİNDROMİ.
KUYİShLAR. MUZLASh. ZAHARLANİSh
Reja:
1)Shokning kelib chiqish sabablari turlari va birinchi yordam.
2) Ezilish sindromi, klinik belgilari, birinchi yordam kwrsatish usullari.
3) Kuyish turlari, davrlari va darajalari
4) Kuyishda birinchi yordam kwrsatish
5) Sovuq urishi , birinchi tibbiy yordam
JAROHATLANİSh ShOKİ.
Shok deganda bemorninig jarohatlanish oqibatida markaziy nerv sistemasi va boshqa fiziologok sostemalarninig quzg`alishiu yoki funksiyalarning pasayib ketishi bilan namoyon bwladigan umumiy og`ir holat tushuniladi.
Operatsiyadan keyin r`oy beradigan xirurgik shokka operatsiyaning uzoq davom etishi, narkozninig takomillashganligi yoki mahalliy og`riqsizlantirish , kwp qon yuqotish operatsiyalarni nerv tuqimalari kwp maxsus shokogen soxalalrda utkazish sabab bwladi. Shok paydo bol`ish vaqtiga kwra birlamchi va ikkilamchi bwladi.
Birlamchi shok shikastlanish rwy bergan zahoti, ikkalamchi shok esa shikastlanishdan ozroq vaqt, ba`zan esa bir necha soat wtgach paydo bwladi.
|
Kelib chiqib sabablariga - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning...

Kelib chiqib sabablariga kura shok qwyidagilarga bwlinadi: travmatik, anafilaktik (dorilar reaksiyasidan keyingi) kardiogen (miokard infarktidan keyin) infektsion toksik (zaharlanishlardan keyingi) gemorragik( kwp qon yuqotishdan swng) va hokazolar tafovut qilinadi.
Shokniing klinik manzarasi uni keltirib chiqargan omillarga kwra turlicha bwladi. bemor, kwp terlaydi, rangi oqaradi, , boshi aylanadi, pulsi tezlashadi , qon bosimi avvalgiga biroz oshgan, keyinchalik pasaygan bwladi , bemor lanj, tevarak atrofga loqayd, bwlib qoladi, qon bosimi pasayib ketadi. Pul`si tezlashgan tuliqligi sust, kwpincha ipsimon bwladi. Terisi keyinchalik qizargan, sovuq ter oqadi. Bemorninig yuzi sulg`in bulib, qorachiqlari kengayadi, va yoru`glikni arang sezadi.
DAVOSİ.
Shokni davolash uchun uni kelitirib chiqargan omillarga asoslaniladi. Travmatik shikda og`riqsizlantiradigan dorilar narkotiklar anafilaktik shokda – aller giyaga qarshi dorilar- dimedrol, suprastin, tavegil, kalsiy xlorid , prednizolon…
kardiogen shokda- yurak- tomir sistemasini stimullovchi va qon bosimini kwtaruvchi dorilar, gemoraggik shokda- qon oqishini tuxtatish, tomirga qon, plazma va qon wrnini bosuvchi shokka qarshi suyuqliklar quyish, bundan tashqari simptomatik davolash bilan bemorninig ahvoli yahshilanadi.
|
SİNİShLARNİ DAVOLASh PRİNTsİPLARİ

SİNİShLARNİ DAVOLASh PRİNTsİPLARİ.
Sinishlarninig davolash asosini suyak siniqlarini joy- joyiga solish va suyak qadog`i hosil bwlguncha ularni shu vaziyatda tutib turish tashkil etadi. Suyak siniqlarini joyiga solishdan oldin og`riqsizlantiriladi. Suyak siniqlarini twg`ri vaziyatda ushlab turish uchun:
1) Gips bog`lam qwyiladi.
2) teri ustidan va skeledann tortish qwllaniladi.
3) Suyak siniqlarini xirurgik metod bilan fiksatsiya qilinadi.
transport immobilizatsiyasi- suyak sinishlarida va yumshoq twqimalar anchagina shiakstlanganda gavdaniing shu qismiga orom berish, og`riqni kamaytirish, twqimalarni keyingi shikastlanishini oldini olish, Shuningdek travmatik shokni profilaktika qilish maqsadida qwllaniladi. Transport immobilizatsiyasininig qwyidagi turlari farqlanadi:
1) Oddiy immob-ya bunda bemor gavdasining sog`lom qismlaridan foydalaniladi oyog`i singanda 2-chi sog`lom oyog`iga bog`lanadi. Shikastlangan qulini tanasiga bwglanadi.
2) Mavjud vositalar bilan imm-sh. Tayoq taxta bwlagi , bir dasta sim, shox- shabbalardan shunday vositalar yordamida ofydalanish mumkin.
3) Zavodda ishlab chiqilgan transport shinalari bilan imm-ya qilish.
|
Transport shinalari ikkiga - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning...

Transport shinalari ikkiga:
Fiksatsion va distraksion shinalarga bwlinadi.
Fiksatsion shinalar yordamida gavdaning shikastlangan qismi fiksatsiya qilinadi.
Kramer shinasi yoki narvonsimon shinani yumshoq simdan tayorlanadi. gavdaniing qaysi qismi immob- ya qilinishiga qarab, shina shaklini istagancha uzgartirish mumkin. Tursimon shina ham yumshoq simdan yasalgan turdan iborat. Uni osonlikcha yumoloqlab urash mumkin. Asosan bilak, qwl va oyoq panjasini immob-ya qilish uchun qwllaniladi. Faner shinalar aksariyat tarnov shaklida tayorlanadi. Vakuum tibbiyot shinalari – oyoq va qwllarni immob-ya qilish uchun ishlatiladi.
Distraksion shinalar- bu siniq suyak uchlarini bir- biridan uzoqlashtirib, qon tomir va nerv tolalari shikastlanishini oldini oladi. Bularga- Diterixs shinasi kiradi.
Transport shinalarini qwytishda qator qoidalarga amal qilish zarur. Shina shikastlangan zonadan tashqari ikkita qwshni bwgimni mahkam ushlab turish zarur. Immob- ya qwpol manipyulyar qilish yaramaydi. Shikastlangan kishininig kiyim- boshi yechiladi , bog`lam shikastlangan qismigagina bog`lanadi. Shinaga max sus paxta, doka, uraladi.
Narvonsimon shina qwyish.
Shina gavdaniing qaysi qismiga qwyilishiga qarab oldindan modellanadi. Elka suyagi singanda shina sog`lom tomondagi kurakning ichki chetidan boshlab quyilishi , yaqinlashtirilgan qulning yarim bukilgan tursak bug`imining tashqi yuzasi bwylab borishi va barmoqlar uchidan birmuncha oshirib tugallanishi kerak. Bilak shikastlanganda elkaning uchdan bir wrta qismi shinaning yuqori sathi, barmoqlarninig uchlari shinaning pastki sathi hisoblanadi. Boldir shikastlanganda uchala tomondan fiksatsiya qilgan yahshi: Bitta shianni boldir va oyoq panjasi barmoqlari uchininig orqa sathidan sonning uchdan bir qismigacha , boshqa ikkitasini boldirning yon tomonlari bwylab fiksatsiya qilinadi. Bunda shinalarning oyoq kaftlariga tegib turadigan qismini boldir- panja bug`imini birmuncha mustahkamlash uchun uzangi kwrinishida qayriladi.
Detirixs shinasini qwyish. Shinaning oyoq kaftiga mos keladigan qismini oyoq panjasininig kaft qismiga bint bilan fiksatsiya qilinadi. Birmuncha uzun tashqi qismini qwltiqdan boshlab qwyiladi va oyoq qismiga metall halqaga kiritilib, undan 8- 10 sm tashqariga chiqarib qwyiladi.
|
QURİLİSh MATERİALLARİ VA BİNOLARNİNG UTGA ChİDAMLİLİGİ

QURİLİSh MATERİALLARİ VA BİNOLARNİNG UTGA ChİDAMLİLİGİ
Qurilish materiallari va konstruksiyalari wtga chidamlilik darajasiga kwra quyidagi gurwhga bwlinadi:
1. Yonmaydigan materiallar va konstruksiyalar.
2. qiyin yonadigan materiallar.
3. Yonadigan material va konstruksiyalar.
qM va q P-A, 5-70 "Bino va inshootlarni loyihalashning yong`inga qarshi me`yorlari"ga muvo-fiq, devorlari, orayopmalari va boshqa qismlari qanday material hamda konstruksiyalardan qurilgan bwlishiga qarab binolar 5 gu- 125 guruhga ajratiladi.
wtga chidamlilik darajasi I va II bwlgan binolarning hamma asosiy qismlari yonmaydigan bwladi. II darajali binolarning ichki kwtaruvchi devorlari bundan mustasno, ular qiyin yonadigan bwlishi mumkin. Bu binolarning asosiy farqi soatlarda wlchanadigan wtga chidamlilik chegarasidir. Bu vaqt ichida qurilish konstruksiyalarining kwtarish qobiliyati
yo`qolmaydi, ularda parron yoriqlar paydo bwlmaydi va olovga qarama-qarshi tomondaga harorat 220° ga yetmaydi. Masalan, 1 darajali binolar kwtaruvchi devorlarning wtga chidamlilik chegarasi 2,5 soatga, II darajalilarda esa 2 soatga teng. wtga chidamlilik darajasi III bwlgan binolarning hamma qismlari yonmaydigan bwladi. Faqat binolarning pardevorlari, qavatlararo yoki chordoq orayopmalari qiyin yonadigan, yopmalarni (tomlarni) kwtaruvchi konstruksiyalari esa yonadigan bwlishi mumkin. IV darajali binolarda katta
binoni qismlarga ajratadigan eshik-derazasiz maxsus yonishga qarshi devorlargina yonmaydigan bwladi. wtga chidamliligi IV darajali binolarning kwtaruvchi devorlari, kolonnalari, pardevorlari va karkasli devorlarining twldirgichlari qiyin yonadigan bwladi, chordoqsiz orayopmalari esa yonadigan bwlishi mumkin. wtga chidamliligi V darajali binolarning yong`inga qarshi devorlaridan tashqari hamma elementlari suvalmagan yonadigan materiallar bwladi. Istalgan wtga chidamlilik darajasidagi binolarda quyidagilar
yonadigan qilib ishlanishi mumkin:
· chordoqli binolarda stropillar;
· tomning kwtaruvchi detallari;
· pardevorlarning ayrim konstruksiyalari;
· pollar;
· deraza tavaqalari;
· ship;
· devorlarning qoplamasi;
· eshiklar (yong`inga qarshi devorlardagi eshiklardan tashqari).
wtga chidamliligi III va IV darajali, chordoqli binolarda esa tomni qam yonadigan qilib ishlashga ruxsat etiladi. quvvati 1000 kVt dan yuqori bwlgan qishloq xwjaligi elektrstansiyalari wtga chidamliligi I, II va III darajali binolarda, quvvati 101 dan 1000 kVt gacha bwlganlari IV darajali binolarda, quvvati 100 kVt gacha bwlganlari esa V darajali binolarda joylashtirilishi mumkin.Yong`inga qarshi devorlar va minatqalar (6m)konstruksiyasi
1- devor; 2- yonuvchi yoki og`ir yonuvchi material.
|
MAVZU. TAYaNCh HARAKAT APARATİNİNG MEXANİK ShİKASTLANİShİ

8. MAVZU. TAYaNCh HARAKAT APARATİNİNG MEXANİK ShİKASTLANİShİ
Reja:
1. Suyaklar sinishiniing turlari va belgilari.
2. Suyaklarning chiqishi va uninig trurlari.
3. Suyaklar chiqqanda 1-yordam kwrsatish.
4. Suyaklar chiqishi va unga birinchi yordam.
SUYaK sinishi deb, suyak butunligininig buzilishiga aytiladi. Suyak sinishida kwpchilik hollarda suyak siniqlarining siljishi rwy beradi. Bir qator hollarda suyak siniqlari bwlmaydi. . (bolalarda bwladigan suyak sinishlarida)
Suyak sinishi tug`ma va orttirilgan bwlishi mumkin.
Homilaninig ona qornidagi davrida turli omillarniing ta`sirida yuz beradigan shikastlanish turiga t u g` m a sinish deyiladi.
Katta yoshdagi kishilarda va bolalarda qanday bwlmasin mexanik omillar natijasida rwy beradigan sinish turlarini orttirilgan suyak sinishi dab atash rasm bwlgan. Tug`ruq vaqtida yuz beradigan sinishlar orttirilgan sinishlar qatoriga kiradi. Suyak kasalliklarida rwy beradigan sinishlar patalogik sinishlar deyiladi.
Suyaklarniing elastikligi yuqolishi natijasida keksa yoshdagi kishilarda suyak sinishlari kwp uchraydi.
Suyak sinishlarida 1 yordam shikastlangan qwl yoki oyoqni immobilizatsiyalashdan iborat. Ochiq suyak sinishida oldin aseptik bog`lam qwyiladi. Bemorga analgetiklar yuboriladi va uni shifoxonaga etkaziladi.
|
SUYaK ChİKİShİ - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti,...

SUYaK ChİKİShİ.
Suyak chiqishi deganda bir yoki bir nechta suyaklarning buzilishidan bug`im yuzasiniing patologik siljishi, Ularning normal anatomik uzaro munosabatlarning buzilishi tushunilishi. Suyaklarning twla va chala chiqishi tafovut qilinadi:
Suyak chiqishining qwyidagi turlari ma`lum:
1) Shikastlanish oqibatida yuz bergan travmatik chiqishi.
2) Boylam apparati va suyaklarning boylam uchlari zararlanishi bilan bog`liq bulgan kasalliklarda sodir bwladigan patalogik chiqishi.
3) Tug`ma chiqishi.
4) Suyakning boylam apparatining chwzilishi natijasida kwpincha suyakning travmatik chiqishi notwg`rio davolanganda yuz beradigan odat bwlib qolgan chiqishlar.
5) wz vaqtida joyiga solinmagan - eskirgan suyak chiqishi.
Suyakning chiqishi vaqtida qattiq og`riq bwladi. kkeyingi kunlarda og`riq esa asta- sekin pasayadi . Qwl va oyoq suyagi chiqqanda ular majburiy vaziyatni egallaydi. Bug`imlardagi harakatlar hajmi keskin buzilgan. Bug`im konfiguratsiyasi bwgim yuzasi vaziyati uzgarishining hosibiga ham, gematoma hisobiga ham keskin uzgaradi.
SUYaKLAR ChİKQANDA BİRİNChİ YoRDAM.
Oyoq va qwlni immob-ya qilish zarur. Og`riqni pasaytirish maqsadida suyak chiqqan zonada muz yoki sovuq suv solingan xaltachada qwyiladi.
analgetiklar yuboriladi shundan swng bemorni zudlik bilan davolash muassasasiga junatiladi. Chiqqan suyakni vrach tug`rilaydi.
Suyak chiqishining turiga va qaerdagi suyak chiqqaniga qarab, uning urniga solishning muayyan usullari mavjud. Bug`im bwshlig`iga novokain yuborib, mahalliy og`riqsizlantirishdan swng suyak joyiga solinadi. Yirik bwg`imda chanoq-son bwg`imda suyak chiqqanda skelet muskullari tonusni bushashtirish uchun miorelaksantlar bilan umumiy og`riqsizlantirishga twg`ri keladi. Chiqqan suyak joyiga solingandan swng oyoq yoki qwlni bog`lam yoki gips longeta bilan 4-5 kunga qimirlamaydigan qilib q wliladi. Shundan swng davo gimnastikasi , massaj va issiq muolajalar buyuriladi.
Eskirgan suyak chiqishlarida suyakni operatsiya qilinib, urniga solinadi. Odat bwlib qolgan suyak chiqishida boylam apparatini operatsiya yo`li bilan mahkamlanadi
|
M
jt - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

To‘xtatib turish tormoz tizimining boshqarish organi (richag)dagi
kuch quyidagicha aniqlanadi:
P
F + p ’
UTl0
•
Чтю
bu yerda:
uTIO
- mexanik tormoz yuritmasining uzatishlar soni;
rjTIO
- mexanik tormoz yuritmasining F.I.K.
Agar Rx > 400N bo‘ lsa, tormoz yuritmasidagi detallaming
o‘ lchamlarini o‘ zgartirish hisobiga U,yU ni o'zgartirish mumkin, yoki
tormoz mexanizmining geometrik o'lchamlarini o ‘zgartirish hisobiga
BİRİNChİ TİBBİY YoRDAM VA DAVOSİ - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari....

Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti, maqsadi va mazmuni. Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti, maqsadi va mazmuni. Reja
|
YoNİSh ShARTİ, YoNİShNİNG TURLARİ

YoNİSh ShARTİ, YoNİShNİNG TURLARİ.
Yonuvchi modda bilan havodagi kislorodning wzaro ta`siri natijasida juda tez kechuvchi va kwp miqdorda issiqlik ajralib chiquvchi kimyoviy reaksiyaga yonish deyiladi. Kwp hollarda yonish yonuvchi modda zarrachalarining nurlanishi bilan birga kechadi. Yong`in hosil bwlishi va davom yetishi uchun yonuvchi modda (qattiq, suyuq yoki gazsimon), oksidlovchi modda (oddiy sharoitda oksidlovchi modda 124 vazifasini havodagi kislorod wtashi mumkin) va yondiruvchi manba (uchqun, ochiq alanga va chwqlangan narsa)mavjud bwlishi kerak. Shuni aytish kerakki, havodagi kislorod miqdori 15 %dan yuqori bwlgandagina oksidlovchi vazifasini bajara oladi, undan past konsentrasiyada esa yonish sodir bwlmaydi. Bundan tashqari, oksidlovchi modda vazifasini tegishli sharoitlarda xlor, brom, kaliy va boshqa moddalar ham wtashi mumkin. Xavfliligi bwyicha barcha modda va ashyolarni quyidagi turlarga bwlish mumkin: yonmaydigan, yonish yoki yonish va portlash xavfi mavjud hamda portlash xavfi mavjud moddalar. Yonmaydigan modda va ashyolarning yonish yoki yong`inni uzatish xususiyatlari Yo`q. Masalan, g`isht, metall, beton va boshqalar. Yonish xavfi mavjud modda va ashyolar havoda yonish va yong`inni uzata olish xususiyatiga egadir. Masalan, yog`och, Qog`oz, paxta tolasi, mazut va portlash xossasiga ega bwlmagan changlar Yonish va portlash xavfi mavjud modda va ashyolar, qattiq va suyuq yonuvchi
moddalar bilan birikkanda bir zumda alangalanib ketish xossasiga ega. Bunday moddalarga vodorod angidridi, azot kislotasi va boshqalar hamda yonuvchi moddalar bilan aralashganda wzidan kislorod ajratib chiqaruvchi kislota ta`sirida, qizdirilganda yoki mexanik ta`sir ostida portlovchi birikmalar kiradi. Masalan, paxta yoki tamaki changi bilan selitra aralashganda shu hol rwy berishi mumkin. Shu bilan birga havoda tarqalgan
holda portlovchi aralashmalar hosil qiluvchi changlar ham bunga mansubdir. Masalan, lub, tamaki va kanop tolalari changlari. Yonish va portlash xavfi mavjud moddalarga wzi yonmaydigan, lekin suv bilan aralashganda parchalanib, gaz ajratib chiqaruvchi va bu gaz havo bilan birikkanda portlovchi birikma hosil qiluvchi moddalar ham kiradi (kalsiy karbid).
Portlovchi narsa va moddalar havo bilan aralashib, portlovchi birikmalar (yonuvchi gaz, vodorod, asetilen) hosil qiladi. Portlash xavfi mavjud moddalarga yonuvchi gazlar bilan .aralashganda portlash xavfini vujudga keltiradigan yonmaydigan gazlar ham kiradi (kislorod yonuvchi gaz bilan aralashganda portlashga olib keladi). Ayrim holda yonmaydigan va yonishni ta`minlay olmaydigan portlovchi gazlar ham bwlishi mumkin. Masalan, balonlarda siqilgan holda saqlanuvchi karbonat angidrid gazi. Portlovchi
moddalarga, shuningdek, havo bilan aralashgan holdagi noorganik moddalar ham (alyuminiy, magniy va boshqa moddalar kukunlari) kiradi.
|
-200
201^100 - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

Plt
^2
“ 1
L_ \
P,
O lq bo‘ylab yo‘nalgan kuchlaming tenglik muvozanatidan:
P*i ~ Px2!
Pxi ~PitgPi;
Px2 ~ P ltg fc
P i ~ ^ к п а х U p .: /? v t l
>
P 2 ~ ^ n a a x ^ - f . z ^ w 2 >
bu yerda
up.z
- doimiy ilashishda bo‘lgan juftlikning uzatishlar soni;
rw!
va
r
w2
- oraliq valdagi tishli g‘ildiraklarning radiuslari.
Demak:
tgfr/tgP2= rw,i r
v2
tishli g‘ildiraklarning moduli bir xil bo‘Isa:
Z2
Tishli uzatmalar mustahkamlikka GOST 21354-87 bo‘yicha
hisoblanadi. Tish yuzasining qattiqligi 57-64 HRCe,
o ‘rtasining
qattiqligi 30-46 HRCe. Ruxsat etilgan egilishdagi kuchlanish Ои»]-
700-800 MPa; ruxsat etilgan kontakt kuchlanish [MPa (katta qiymatlar past pog‘onalarga tegishli).
Vallar. Uzatmalar qutisining vallari buraluvchi va egiluvchi
yuklanishlami qabul qiladi. Vallardagi yuklanishlarni aniqlash ketma-
ketligi quyidagicha: uch valli uzatmalar qutisida -yetaklanuvchi val,
oraliq val,yetaklovchi val; ikki valli uzatmalar qutisida ketma-ketlikning
ahamiyati yo‘q. Yuqoridagi sxemadan foydalanib, tishli g‘ildiraklarga
ta’sir etayotgan kuchlar aniqlanadi. So‘ngra har bir pog‘ona uchun
tayanchlardagi reaktsiyalar va buraluvchi hamda egiluvchi momentlar
topiladi. Umumiy kuchlanish quyidagicha aniqlanadi:
+ * % .)/№ & „ )
bu yerda,
-
valning xavfli qirqimdagi diametri.
Agar valda shlitsli birikma bo‘lsa val ichki diametr bo‘yicha
hisoblanadi.
Vallarnmg mustahkamligi ularning egilishi orqali aniqlanadi.
Rx/ i
P
ri
kuchlar val o‘qlari joylashgan tekislikda valning
fe egilishini hosil
qiladi,
R, kuch esa perpendikulyar tekislikda valning egilishini hosil
1 - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

1
1
4
3
20
6
75
15
75
0,3
0,3
Yuk
avtomobillari
1
0,6
0,5
3
1,8
1,5
14
7,6
5
82
20
10
79
23
60
0,5
0,5
0,5
69
o
'
o
0,8
0,5
1,2
1
2,6
1,8
6
4,4
14
8
25
12
50
18
54
0,5
0,5
agar
bo‘lgich
bo‘Isa
0,2
0,4
0,8
1,2
2,4 5
8
12
20
50 0,5
Avtomobil-
samosvallar
4
3
11
6
18
11
26
16
41
23
41
2.5
2.5
Podshipnikning resursi GOST 18865-82 bo‘yicha aniqlanadi (mln
aylanishda)
L
l0
= (С /Р/,
bu yerda
S
- podshipnikning dinamik yuk ko‘tarish qobiliyati (katalogdan
olinadi);
R -
ekvivalent dinamik yuklanish;
r -
daraja ko‘rsatkichi (sharikli podshipnik uchun- r = 3, rolikli
uchun — r = 3,33).
Podshipnikga ta’sir etuvchi ekvivalent dinamik yuklanish har bir
pog‘ona uchun aniqlanadi:
Radial podshipnik uchun
Pr = (XVFr + YFJKbK,;
radial-tayanch podshipnik uchun Pa = (XFr + YF J КьК,
bu yerda
F r,Fa-
radial va o ‘q bo‘ylab yo‘nalgan yuklanishlar;
X ,Y -
radial va o‘q bo‘ylab yo‘nalgan yuklanishlar koeffitsientlari
(katalog bo‘yicha);
V
-
aylanish koeffitsienti (ichki halqa aylansa V =l, tashqi halqa
aylansa V =1,2);
K b -
xavfsizlik koeffitsienti (uzatmalar qutisi uchun Kb = 1);
K c -
temperatura koeffitsienti (150 °Cda K t = 1,10).
Podshipnikga ta’sir etuvchi ekvivalent dinamik yuklanishi aniqlash
uchun podshipnikning har bir pog‘onadagi ishlash ulushi (har bir
pog‘onadagi yuklanish va aylanishlar sonini hisobga olib) aniqlanadi.
Barcha pog‘onalarni qo‘shib ekvivalent dinamik yuklanish quyidagi
formula orqali aniqlanadi:
bu yerda:
70
Рь Рп ,Рт ,
.... Рп - har bir pog‘onadagi podshipnik resursiga
I.tl,
Liu ■> L,,',)
mos keluvchi ekvivalent yuklanish
i p
=
' 10*},
(S,
-
har bir pog‘onadagi avtomobil bosib o‘tgan masofa; urr,
podshipnik joylashgan valdan avtomobilning yetakchi g‘ildiragi
valigacha
bo‘lgan uzatishlar soni).
Podshipnikning dinamik yuk ko‘tarish qobiliyati:
С=рЩ.
|
- §. Optik nurlanishni qayd qilush usullari

|
- §. Optik nurlanishni qayd qilush usullari
|
bet | 13/21 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 80,52 Kb. | | #143669 |
Bog'liq Kirish magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uni-fayllar.org2.3- §. Optik nurlanishni qayd qilush usullari
Barcha yorug‘likni qayd qilish manbalarini bir nechta guruhga bo‘lish mumkin.Biz bu qabul qilgichlarni o‘ganishda tarixiy ketma ketlik bo‘yicha yuramiz. Sababi eng birinchi qabul qilish moslamasi ham o‘zini axamiyatini to‘la yo‘qotgani yo‘q.
1.Vizual metodlar.
Qabul qilgich sifatida insonni ko‘zi ishlaydi Ko‘z yordamida maydonlarni solishtirish mumkin. Yani standart va o‘rganayotgan intinsivlikni farqlashda solishtirishda ~4-5% bo‘ladi.
Spektral ajratishi yani ikki bir biriga yaqin chiziqlarni ajrata olish qobilyati ~20%. Demak ikki chiziq orasida 20A0 farq bo‘lsa ajratish mumkin (2.2-rasm).
2.2-rasm Spektrlarni ajratishi usuli
Fotografik metodlar. Plastinka (yoki plenka) fotosezuvchan qatlam surtiladi. Fotoplastinka qorayishiga qarab tushgan yorug‘lik miqdori aniqlanadi. Qorayish darajasi quydagicha aniqlanadi.
D=lg bu yerda ɸ0-qoraymagan joydan o‘tgan yorug‘lik oqimi
ɸ-qoraygan joydan o‘tgan yorug‘lik oqimi.
Qorayish darajasi eng avvalo ekspozitsiyaga bog‘liq D=E*t, E-yoritilganlik t-vaqt
Lekin u yana yoritilish xarakterli, plyonkani qayta ishlashga bog‘liq va yana qorayish darajasini o‘lchash usuliga. Qorayish darajasi ekspozitsiyasiga nochiziqli ba o‘ta murakkab bog‘langan shuning uchun emperik egri chiziq bilan ifodalanadi-xarakteristik chiziq (2.3-rasm).
2.3-rasm. Spektrning qorayish darajasi
1- kam yoritilgan interval, 2-normal ekspozitsiya, 3-ko‘p yoritilgan soha, 4-solyarizatsiya sohasi
Sezuvchanlik, uni xarakterlash ancha murakkab, shuning uchun turli GOST lar mavjud. Shuning uchun ekvivalent kvant chiqishi tushunchali kiritiladi.
Faraz qilamiz bizda shunday qatlam borki u xar bitta fotonni cezadi unda ekvivalent kvant chiqishi ko‘pi ɳ= bilan ɳ=0.01 teng, yani sezgirligi ancha kam. (lekin vaqtni oshirish mumkin)
Vakumli fotoelementlar.Odatda shisha kolba bir qismiga fotoefffekt xodisasiga ega qatlam suriladi, qizil chegara 0= = ev*B-dagi chiqish ishi
Spektral sezgirlik .Turli fotokatodlar uchun turlicha, yarim balandligida spektral sezgirlik 200÷400A0 [m/vt] atrofida bo‘ladi. Kamchiligi - xususiy shoqivqini katta, shu sababli, kichik yoritilganlikni sezmaydi. IK diapazonda ko‘p xolda integral yoritilganlik o‘lchanadi, unda balometrlar ishlatiladi. UB soxada ishlash uchun gaz bilan to‘ldirilgan fotoelementga katta kuchlanish beriladi va gazda ionizatsiya xosil qilinadi hatijada tok kuchayadi. Geyger schotchiklariga o‘xshash qurilmalar yordamida past fotonlar oqimi o‘lchanadi, ular fotonlar oqimi 10÷100 ta/sek bo‘lganda ishlaydi.
Fotoelektron kuchaytirgichlar kuchsiz signallarni qabul qilishda ishlatiladi.Ularni ishlashi ikkilamchi emissiyasi xodisasiga asoslangan (2.3.-rasm).
|
| |
-rasm Chiziqli spektrning ko‘rinishi

|
-rasm Chiziqli spektrning ko‘rinishi
|
bet | 12/21 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 80,52 Kb. | | #143669 |
Bog'liq Kirish magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uni-fayllar.org2.1-rasm Chiziqli spektrning ko‘rinishi.
Spektrning markazidan uzoq qismi atomning tebranma harakati natijasida hosil bo‘ladi. (tebranma harakat amplitudasi kichik bo‘lganligi uchun spektr chetlaridagi intensivlik qiymati kichik bo‘ladi).Chiziqli spektr olish uchun ko‘p xollarda past bosmdagi gazlarda yoki metan parlaridan ekektr toki o‘tkaziladi. (gazlardagi elektr razryadi ). Eng kam olinishi mumkin bo‘lgan chiziq kengligi bu tabiiy kenglik bilan aniqlanadi.
Ko‘rish diapazonida t≈-8сек 10-4А0
Chiziq kengligi zarrachalar orasidaginto‘qnashishi xisobiga ortishi mumkin (yuqori bosm) To‘qnashishidagi ta’sir bir jinsli bo‘lmagan, nostatsionar Shtark efekti bilan tushuntiriladi.
Bosm 1-atm bo‘lganda kengayish asosan Shtark efektiga xisobiga.
Past bosmda ≈10mm.s.ust kengayishiga asosiy sabab Dopler efekti
Lazerlar xozirgi kunda spektroskopiyada eng asosiy yoritgichga aylangan.
Lazer spektroskopiyasi fani klassik spektroskopiyadan qo‘llanilishi bo‘yicha o‘zgarib ketdi.
Lazerlarni spektroskopiya uchun axamiyatli xossalari
1. Spektral zichlikning o‘ta kattaligi. Lazerlar nurlanishining spektral zichligi oddiy nurlatgichlarni spektral zichligidan bir necha tartib yuqori bo‘lishi mumkin. Bu xossasi lazerlarda g‘alayonga keltirilganda shovqinlarni kamaytirishga imkon beradi. Yana katta spectral zichlik ko‘p fotonli xodisalarni kuzatishga imkon beradi.
2. Lazer nurlarining burchak kengayishi kamchiligi.
3. Misol uchun yutilish kam bo‘lganda uzun muxitni tekshirib yutilishni o‘rganish mumkin.
4. Spektral kenglikning kichikligi.
Bu xolat yuqori ajrata olish qobilyatini amalga oshirishda qo‘l keladi.
5. Chastotani o‘zgartirish imkoniyati.
6. Subpikosekund impulslar generatsiyalash imkoniyati
Kombinatsion sochilishda lazerlar katta axamiyatga ega.
Lazerlarni aktiv modda tuzilishiga qarab shartli ravishda 3-ta guruxga ajratsa bo‘ladi.
1.Gaz lazerlari. 2.Qattiq jismli lazerlar. 3.Yarim o‘tkazgichli lazerlar
1.Gaz lazerlarini eng yorqin nomoyondasi He-Ne lazer, uning nurlanishi o‘ta tor diapozonda bo‘ladi, rezanatorlar orasidagi masofa kattaligi xisobiga, yo‘naltirilganligi yaxshi (dif kengayishga yaqin kelish mumkin)
α= =0.63мкм CО2
intinsivligi katta bo‘lmaydi, gaz bo‘lgani uchun.
Spekrti gaz lazerlariga qaraganda kengroq. Katta intinsivlik olish mumkin.Shu turdagi lazerlarda subpemtasekundli impulslar olinadi. Tez o‘tuvchi jarayonlarni o‘rganishda qo‘l keladi. Yarim o‘tkazgichli lazerlar. Spektral diapazoni qattiq jismlarnikidan ham keng. Burchak yoyilishi keng. F.I.K-ti katta 20÷25% etadi. Spektropiyada ko‘p ishlatilmaydi, lekin qattiq jismli lazerlarni quvvatlashda yaxshi imkon beradi.
|
| |
VII.3. Kardanli uzatmadagi yuklanishlarni aniqlash

Bu shamirlarda krestovina va vilkadagi yuklanishlar aniqlanadi.
Krestovinaning shiplarida egilishdagi
va ezilishdagi kuchlanishlar,
krestovinaning o ‘zida esa sinishdagi kuchlanishlar hosil bo‘ladi. Vilkada
egilishdagi va buralishdagi kuchlanishlar hosil bo‘ladi.
Kardan vali bir
marta to‘liq aylanganda kardan shamiri
uzatayotgan burovchi moment
o‘zgaruvchan bo‘lgani uchun sharnir detallariga ta’sir etayotgan kuchlar
ham o ‘zgaruvchan bo'ladi. Yuklanishlami
hisoblash uchun kardan
sharniri maksimal dinamik moment ni Л$ояага'т
1
<квше uzatayapti deb
hisoblaymiz (и'тйяш,- kardanli uzatmagacha bo‘lgan
transmissiyaning
uzatishlar soni).
Krestovinaning
A -A qirqimda sinishdagi
F yuza bo‘yicha
kuchlanishi:
bu yerda:
Wj = bh
2
/
6
- to‘g‘ri burchakli shakldagi qirqim uchun;
P
I
7.3-rasm.
Kardan sharnirini hisoblash sxemasi
Krestovina shipning egilishdagi kuchlanishi:
2 r - 0 ,1 #
[0*1=300 MPa
Krestovina shipning egilishdagi kuchlanishi
_
2AfKBKMrU xpmax
n d 2r
[г]=60...80 MPa.
Wi
=
bh2/ 1 0 -
ellip tik sh ak ld agi qirqim u chun.
Vilkaning buralishdagi kuchlanishi:
г =
M
2
a/(2rWkr);
[t]= 120...150 MPa.
bu yerda:
Wkr
=
ahb - to‘g‘ri burchakli shakldagi qirqim uchun;
Wkr
=
bk2/5 - elliptik shakldagi qirqim uchun.
a
koeffitsienti
h/b nisbatga bog‘liq:
h/b
-rasm. bog‘lanish grafigi - Kirish magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uning dolzarbligi

|
Kirish magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uning dolzarbligi
|
bet | 17/21 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 80,52 Kb. | | #143669 |
Bog'liq Kirish magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uni-fayllar.org3.7-rasm. bog‘lanish grafigi
3.7-rasmdagi bog‘lanish grafigini olish uchun turli temperaturalarga mos kelgan ni bilishimiz kerak. Relaksatsiya vaqti tajribada quyidagicha topiladi:
Ushbu formuladagi s- yorug‘likning vakuumdagi tezligi, - spektrning kengligi. Turli temperaturalarda atom nurlanish spektri kengligi topilib, mos ravishda lar hisoblanadi.
Turli temperaturalarda spektrlar olinishi, ni hisoblash va ni grafikdan aniqlash batafsil tushuntiriladi.
Amalda apparat funksiya va tajribada olingan spektr taqsimoti Lorens yoki Gauss funksiya taqsimoti bo‘yicha o‘zgarishi mumkin. U xolda qanday topiladi ?
1-xol. Apparat funksiya-Gauss, tajriba-Gauss.
2-xol. Apparat funksiya-Gauss, tajriba-Lorens.
3-xol. Apparat funksiya-Lorens, tajriba-Gauss.
4-xol. Apparat funksiya-Lorens, tajriba- Lorens.
Apparat funksiyaning kengligi , tajribada olingan lar eksperimental tajriba yordamida aniqlanib, spektrning xaqiqiy kengligi ning turli qiymatlari uchun quyidagi grafik chiziladi(3.8-rasm).
I zoh: ,
3.8-rasm (1, 2, 3, 4 bog‘lanishlar mos ravishda 1, 2, 3, 4- xolat uchun o‘rinli).
3.8-rasmdan qanday qilib atom nurlanishi spektri kengligining haqiqiy qiymatlarini topish mumkin. Masalan: va qiymatlarga teng bo‘lsin. U xolda ga teng bo‘ladi. SHakl -4 dan o‘qidagi 0,5 ga teng nuqtadan grafikdagi bog‘lanish bilan kesishguncha davom ettirsak, 4-xol uchun 0,3 ga teng bo‘ladi. Demak,
Demak, atom nurlanishi spektri yordamida molekula va atomlarning xususiyatlarini o‘rganish mumkin.
3.3.-Yorug‘lik filtrlari, xossalari va ularning turlari
Elektromagnit to‘lqin nurlanishlarini muhit, atom yoki molekulalari bilan o‘zaro ta’sirlashuv jarayonidagi fizik qonuniyatlarni optik usullar bilan tadqiq qilishda katta ahamiyatga ega bo‘lib, atomlar nurlanishlaridan xosil bo‘lgan spektrlarni spektral tarkibini o‘zgartirmasdan har bir atom nurlanish spektrini bog‘lanish qonuniyatini ajratib beradigan qurilmaga yorug‘lik filtri deb ataladi.
Turli xil chastotali yoki to‘lqin uzunlikka ega bo‘lgan spektrlarni alohida-alohida ajratib beradi. YOki bitta to‘lqin uzunlikni yutib, ikkinchi to‘lqin uzunlikni o‘tkazadi.
Yorug‘lik filtrlari Mendeleev davriy sistemasidagi o‘ziga xos bo‘lgan elementlar tarkibidan aralashmalar tayyorlanib, shisha plastinka sirtida o‘ta yupqa plyonka hosil qilish yo‘li bilan tayyorlanadi (3.9-rasm).
|
| |
-rasm.Yorug‘lik filtri yordamida susaytish va filtrning o‘tkazuvchanlik koeffitsienti hisoblash umumiy ko`rinishi

|
-rasm.Yorug‘lik filtri yordamida susaytish va filtrning o‘tkazuvchanlik koeffitsienti hisoblash umumiy ko`rinishi
|
bet | 18/21 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 80,52 Kb. | | #143669 |
Bog'liq Kirish magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uni-fayllar.org3.9-rasm.Yorug‘lik filtri yordamida susaytish va filtrning o‘tkazuvchanlik koeffitsienti hisoblash umumiy ko`rinishi
Yorug‘lik filtrlarining vazifasi ikki turdan iborat:
1.Kerakli to‘lqin uzunlikni ajratib berish. 2.Atom nurlanish spektrini intensivligi juda katta qiymatga ega bo‘lib, eksperimental qurilma imkoniyatidan yuqori bo‘lsa (masalan, spektr potensiometr yordamida qayd qilinsa) uni yorug‘lik filtri yordamida susaytiriladi va filtrning o‘tkazuvchanlik koeffitsienti hisoblanib, o‘z xoliga keltiriladi.Yorug‘lik filtrining asosiy xarakteristikalaridan biri uning o‘tkazuvchanlik koeffitsienti hisoblanadi (3.10-rasm). (1)
3.10-rasm.Yorug‘lik filtridan o‘tayotgan yorug‘lik oqimining o`tishi
Yorug‘lik filtridan o‘tayotgan yorug‘lik oqimining yorug‘lik filtriga tushayotgan yorug‘lik oqimiga nisbati bilan o‘lchanadigan kattalikka yorug‘lik filtrining o‘tkazuvchanlik koeffitsienti deyiladi.Amaliyotda yorug‘lik filtrining o‘tkazuvchanlik koeffitsienti o‘rniga uning optik zichlik deb nomlanuvchi kattalik ishlatiladi.
Ya’ni (2)
Agar eksperimental tajriba davomida bir nechta yorug‘lik filtri ishlatilsa va yorug‘lik filtridan qisman bo‘lsada yorug‘likning qaytishini e’tiborga olmasak, u xolda natijalovchi optik zichlik barcha filtrlardan o‘tgan optik zichliklar yig‘indisidan iborat bo‘ladi.
Ya’ni (3)
Yorug‘lik filtrlari o‘zlarining xossalariga qarab bir nechta turga bo‘linadi:
1.Tajriba o‘tkazilayotgan optik diapazonda (ya’ni, oraligida) yorug‘lik filtrining optik zichligi filtrga tushayotgan yorug‘lik nurining to‘lqin uzunligiga bog‘liq bo‘lmasa, bunday yorug‘lik filtrlari neytral yorug‘lik filtrlari deyiladi.
2.Agar yorug‘lik filtrining optik zichligi filtrga tushayotgan yorug‘lik nurining to‘lqin uzunligiga bog‘liq bo‘lsa, bunday yorug‘lik filtrlari selektiv yorug‘lik filtrlari deyiladi. (bir nechta to‘lqin uzunliklarini o‘tkazadi, ya’ni keng spektral oraligidagi ni o‘tkazadi). Ultrabinafsha va ko‘zga ko‘rinadigan optik diapazon uchun alyumin yoki platina kukunidan foydalanib yorug‘lik filtrlari yasaladi. (yuqori temperaturada alyumin yoki platina kukunlari shisha plastinka sirtiga o‘ta yupqa qalinlikda purkaladi. Plyonka qalinligi plastinka sirti bo‘yicha bir xil bo‘lishi lozim).
Nazariya bo‘yicha neytral yorug‘lik filtrlari filtrga tushayotgan yorug‘likning to‘lqin uzunligiga bog‘liq bo‘lmasligi kerak. Lekin amaliyotda yorug‘lik filtrlari ideal bo‘lmaganligi uchun qisman nazariyadan chetga chiqish kuzatiladi. Ushbu qonuniyat shakl-3 da ifodalangan (3.11-rasm).
|
| |
qiladi - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

qiladi, i?, kuch esa perpendikulyar tekislikda valning egilishini hosil
qiladi. Har bir tekislikdagi valning egilishi 0,05-0,1 mm orliqda bo'lishi
kerak. To‘la egilish:
£ =
-J& +
й <
0,2
mm.
Vallar yuqori mustahkamlikka ega bo‘lishi kerak, shuning uchun
ulardagi yuklanish katta emas (200-400 MPa). Vallarning shlitsalari
ezilishga hisoblanadi [xsm] =200 MPa.
Podshipniklarning
resursi.
Podshipniklarning ekspluatatsion
xususiyatlarini baholovchi mezon bo‘lib ularning resursi hisoblanadi.
Podshipniklarning
resursini aniqlash uchun quyidagi ma’lumotlar
berilgan boiishi kerak: har bir pog‘onada podshipnikga ta’sir etuvchi
radial va o‘q bo‘ylab yo‘nalgan kuchlar; uzatmalar qutisining kapital
ta’mirlashgacha bo‘lgan resursi (avtomobilning bosib o‘tgan masofasida
yoki soatlarda); avtomobilning o‘rtacha tezligi; bosib o‘tilgan masofa-
ning pog‘onalarga taqsimlanishi.
Podshipniklarning
resursini aniqlash uchun podshipnikga ta’sir
etuvchi radial va o‘q bo‘ylab yo‘nalgan kuchlarni aniqlayotganda
dvigatelning maksimal burovchi momenti
Mxnax. o‘rniga uning hisobiy
qiymati
(bu yerda
a - burovchi momentdan foydalanish
koeffitsienti) qo‘yiladi. Bu koeffitsient dvigatel quwatining avtomobil
og‘irligi nisbatiga bog‘liq
bo‘lib quyidagi empirik formula orqali
topiladi:
a = 0,96 - 0,136 • 10
‘2
+ 0,41 • 10
’6
Л&,
bu yerda:
N ud - solishtirma quvvat, Vt/N.
Quyida uzatmalar qutisining kapital ta’mirlashgacha bo‘lgan resursi
(ming kmda) berilgan.
Yengil avtomobillar
Yuk avtomobillari
va avtobuslar
o‘ta kichik sinf
kichik sinf
o ‘rta sinf
100-125
125-150
200-250
250-500
Bosib o ‘tilgan masofaning pog‘onalarga taxminan taqsimlanishi
(%da)
Pog‘onalar
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII IX
X
3X
Yengil
avtomobillar
-rasm. Absorbsion yorug‘lik filtrlarining o‘tkazuvchanlik koeffitsientini to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi

|
-rasm. Absorbsion yorug‘lik filtrlarining o‘tkazuvchanlik koeffitsientini to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi
|
bet | 20/21 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 80,52 Kb. | | #143669 |
Bog'liq Kirish magistrlik dissertatsiyasi mavzusining asoslanishi va uni-fayllar.org3.12-rasm. Absorbsion yorug‘lik filtrlarining o‘tkazuvchanlik koeffitsientini to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi.
1.Shakl-1 dagi qonuniyat batafsil tushuntiriladi.
2.Ultrabinafsha yorug‘lik filtrlari; Yashil ko‘k yorug‘lik filtrlari; Infraqizil yorug‘lik filtrlari.
Interferension yorug‘lik filtrlari
Interferension yorug‘lik filtrlari monoxromatik yorug‘lik filtrlari turkumiga kirib, yorug‘likning interferensiya xodisasiga asoslangan. Uning eng ko‘p tarqalgan vakili Fabri-Pero interferometridir (3.13-rasm).
3.13-rasm. Interferometrning tuzilishi.
Ushbu xol uchun quyidagi formula o‘rinli bo‘ladi.
Ushbu formuladagi : - optik yo‘llar farqi, - shisha plastinkalar orasidagi masofa
- shisha plastinkalar orasidagi muhitning sindirish ko‘rsatkichi (3.14-rasm).
3.14-rasm.Optik yo‘llar farqining to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi
Optik yo‘llar farqining qiymatiga qarab interferometr turli xil to‘lqin uzunliklarini o‘tkazadi:
, , ,..., .
Agar bo‘lsa, ya’ni optik yo‘llar farqi to‘lqin uzunligining yarmiga teng bo‘lsa, u xolda , , va x.k.
Demak, ketma-ket turli to‘lqin uzunligiga ega bo‘lgan nurlanishlarni o‘tkazib olishimiz mumkin.Chizmaga asosan ning qiymati o‘zgarishi bilan qiymatini ham o‘zgarib borar ekan.
ХULOSA
Dissеrtatsiya ishining maqsad va vazifalaridan kеlib chiqqan holda, tadqiqot jarayonida amalga oshirilgan ilmiy izlanishlar va tahlillar, taqdim etilgan va tavsiyalar jamlangan holda samaradorlik darajasini baholagan holda quydagilarni xulosa o‘rnida keltirisahimiz mumkin :
1.Zamonaviy spektral qurilmalar bilan tanishtirish, ularni ishlash prinsipi va asosiy xarakteristikalarini o‘rganish, nurlanish spektrlarini fotografik va fotoelektrik usullar bilan qayd qilish, elektromagnit to‘lqinlarni muhitlarning atom va molekulalari bilan o‘zaro ta’sirlashuv jarayonidagi fizik hodisalarni hamda optik qurilmalarni amaliyotdagi tutgan o‘rni optikaviy jihatdan asoslab berildi.
2.Nazariyaga asosan spektral qurilma ideal bo‘lsa, tirqich kengligi qanday kattalikda bo‘lsa, spektrning kengligi ham shunday kattalikda bo‘lishi lozim. Ammo amalda bu nisbat saqlanmasdan spektrning kengligi tirqich kengligidan bir necha marta katta bo‘lishi, aberatsiyalar hisobiga hosil bo`lish sabablari aniqlandi.
Tirqich kengligi kichik bo‘lganligi uchun difraksiya hodisasi hisobiga.Bu ikkita sabab spektrning kengligiga ta’sir ko‘rsatadi va natijada spektr kengligi tirqich kengligidan katta bo‘lishining sabablari optik mohiyati ochib berildi.
3.
4.
5.
6.
|
| |
Nazorat savollari - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

VII. KARDANLI UZATMA
VII.l. Kardanli uzatmaning vazifasi, talablar, tasnifi, qoMlanilishi
Ichki yonuv dvigateli, ilashish muftasi va uzatmalar qutisi bir
butun kuch blogini tashkil etib, bu blok avtomobil kuzoviga (ramaga)
mahkamlangan bo‘ladi.yetakchi ko‘prik esa kuzovga (ramaga) osma
orqali elastik bog‘langan. Dvigatelning burovchi momentini uzatmalar
qutisidan yetakchi ko‘prikka (asosiy uzatmaga) o ‘zgaruvchan burchak
ostida uzatish zarurati paydo bo‘ladi. Bu vazifani kardanli uzatma
bajaradi.
Kardanli uzatma vallari bir to‘g‘ri chiziqda yotmagan yoki burchak
ostida boMgan, shuningdek, o‘zaro joylashuvi o ‘zgaruvchan mexa-
nizmalar orasida kuch va kinematik bogManish uchun xizmat qiladi.
Kardanli uzatma o ‘z vazifasini samarali va ishonchli bajarishi
uchun unga quyidagi talablar qo‘yiladi:
- burovchi momentni uzatayotganda transmissiyada qo‘shimcha
yuklanishlar hosil boMmasligi kerak (egiluvchi, buraluvchi, o‘q bo‘ylab
yo‘nalgan, titroq)
- o‘qlar orasidagi burchakdan qat’i nazar yetakchi va yetaklanuvchi
vallarning o ‘qlari iloji boricha bir xil burchak tezlik bilan aylanishi
kerak.
- FIK yuqori boMishi kerak.
- shovqinsiz ishlashi kerak.
- umumiy talablar.
Kardanli uzatma quyidagi ko'rsatkichlari bo‘yicha tasniflanadi:
Ochiq kardanli uzatmalar - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

kamida ikkita kardanli sharnirga va harakat davrida kardanli sharnirlar
orasidagi masofa o‘zgarganligi sababli kompensatsiyalovchi birikmaga
(shlitsali birikma) ega bo‘lishi kerak.
Uzun bazali avtomobillarda kardanli uzatma ikkita valdan iborat:
oraliq va asosiy (oldingi va ketingi). Bu shuning uchun zarurki agar bitta
uzun val o ‘rnatilsa xavfli ko‘ndalang tebranishlarga olib kelishi
mumkin, natijada kardanli valning kritik aylanishlar soni ekspluatatsiya
jarayonidagi aylanishlar soniga tenglashib qoladi. Kalta valning kritik
aylanishlar chastotasi kattaroq boMadi. Oraliq val oraliq tayanchga
o‘rnatiladi. Agar oraliq val uzatmalar qutisining yetaklanuvchi vali bilan
asosiy kardan valini bogMasa, oraliq tayanch birmuncha elastiklikka ega
bo‘lishi kerak, chunki avtomobilning kuch agregati (dvigatel, ilashish
muftasi, uzatmalar qutisi) elastik rezina yostiqchalarda o‘rnatilganligi
uchun vertikal va gorizontal yo‘nalshda erkinlikka (siljishga) ega. Shu
sababli oraliq tayanch podshipnigi korpusi rezina halqali kronshteynda
o‘rnatilgan bo‘lib, kronshteyn esa ramaga mahkamlanadi. Ba’zi
avtomobilarda oraliq tayanch podshipnigi korpusga mahkam o ‘rnatlgan
boMadi, ammo ramaga mahkamlangan kronshteynga o ‘rnatilgan sapfada
korpus o ‘zi tebranishi mumkin.
Uch o ‘qli avtomobilarda orqa va oraliq ko‘priklami orasidagi
alohida kardanli uzatma oraliq ko‘prikka bikr oraliq tayanch o‘rnatiladi.
Burchak tezliklari teng bo‘lmagan (assinxron) kardan shamirlari
yetaklanuvchi valning o ‘matilish burchagi
20
° dan katta bo‘lmagan
kardanli vallarda qo‘llaniladi. Universal kardan sharnirlari oddiy kardan
sharnirlaridan konstruktsiyasi bilan farq qiladi. Bularda valning o‘q
bo‘ylab siljishi shlitsali birikmada emas, kardanli shamir mexanizmida
amalga oshiriladi.
Burchak tezliklari teng bo‘lgan (sinxron) kardan sharnirlari
avtomobillardagi ham yetakchi ham boshqariluvchi bo‘lgan g‘ildi-
raklaming yuritmalarida ishlatiladi. Bu turdagi kardan shamirlari
konstruksiyasiga qarab 45° gacha bo‘lgan burchak ostida harakat uzata
oladi. B a’zi turdagi sinxron kardan sharnirlari kompesatsiyalovchi
qurilma bilan birga tayyorlanadi, ya’ni universal kardan shamirlari
hisoblanadi. Elastik kardan sharnirlari asosan yengil avtomobillaming
kardanli uzatmalarida o ‘rnatiladi va konstruksiyasiga bog‘liq ravishda
) Konstruktorlik qismi - Mashinasozlik texnologiyasi

|
Mashinasozlik texnologiyasi
|
bet | 4/17 | Sana | 23.01.2021 | Hajmi | 3,21 Mb. | | #13062 |
4) Konstruktorlik qismi. Dastgox moslamasi, kesuvchi asbob va o’lchov vositalarini bayon va xisoblari.
5) Xayot faoliyati xavfsizligi qismi. Loyihalanayotgan ishchi joyini mehnat sharoitlarining ta’rifi, ishlab chiqarish joyida yoritish tizimini tanlash, ventilatsiya tizimini tanlash, elektr xavsizligi, yong’in xavfsizligi, aloqa yong’in signalizatsiya tizimi va boshqalar, mexnat xavfsizligi bo’yicha barcha talablar va qonun qoidalar.
6) Iqtisodiy qism. Texnologik jarayonning iqtisodiy samaradorligini aniqlash.
7) Xulosa. Bajarilgan diplom loyixasi bo’yicha xulosalar va takliflar yoritiladi.
|
| |
‘lgan avtomobillarda qo‘llaniladi.
'

Asosiy uzatmani loyiha hisobida ba’zi parametrlarni ma’lumotlar
bazasidan yoki prototip avtomobildan olishga to‘g‘ri keladi. Asosiy
uzatmaning loyiha hisobi uchun tanlab olinadigan
asosiy parametrlar
2
-
jadvalga kiritiladi.
2
-jadval
№
Parametrlar
0
‘lchov
birligi
1
Asosiy uzatmaning turi
2
Shesternya va tishli g‘ildiraklar turi
3
Podshipniklar turi va soni
4
Asosiy uzatma asosiy detallarining materiallari (val,
shesternya va tishli g'ildirak)
Asosiy uzatmaning loyiha hisobi uchun zarur bo‘lgan barcha
parametrlar ma’lum bo‘lgach, asosiy uzatmadagi
yuklanishlar va ular
asosida asosiy uzatma asosiy detallarining kuchlanishlari (3-jadval)
aniqlanadi hamda ruxsat etilgan kuchlanishlar bilan solishtiriladi.
- agar aniqlangan kuchlanishlar me’yorda bo‘lsa, asosiy
uzatmaning printsipial sxemasi masshtabda chiziladi va xulosa qilinadi.
- agar aniqlangan kuchlanishlar me’yordan yuqori bo‘lsa, ularning
miqdoriga moslab detallarning o‘lchamlari va
materiallari qayta tanla-
nadi, asosiy uzatmaning printsipial sxemasi masshtabda chiziladi va
xulosa qilinadi.
3-jadval
№
Parametrl *r
O ‘lchov
birligi
Tushintirish xatida keltiriladigan ma’lumotlar

1) Kirish. O’zbekistonning rivojlanishda mashinasozlik sanoatining roli ahamiyati, qaror va farmonlar, diplom loyixasining maqsad va vazifalari to’g’risida ma’lumotlar beriladi.
2) Umumiy kism. Detalning xizmat vazifasi, ishlab chiqarish turini aniqlash va boshqalar.
Ishlab chiqarish turini aniqlash

1.2. Ishlab chiqarish turini aniqlash.
Har bir mashinasozlik korxonasi bir yil davomida ishlab chiqarishga kerak bo‘lgan mahsulot va zaxira qismlarining ma’lumotiga ega. Bu ma’lumot ishlab chiqarish dasturi deb ataladi va unda ma’lumotni turi, soni, o‘lchami va materiali to‘g‘risida ham etarlicha axborot bor. Korxonaning umumiy ishlab chiqarish dasturiga asosanssexlar bo‘yicha ishlab chiqarish dasturi tuziladi. Har bir mahsulot umumiy ko‘rinishining chizmasi, detallarning ishchi chizmasi, yig‘uv chizma, spetsifikatsiyalar va texnik talablar bilan boyitiladi.
Ishlab chiqarish dasturining xajmi, mahsulot tasnifi, jarayonning texnik va iqtisodiy shartlariga asosoan shartli ravishda uchta ishlab chiqarish turi mavjud: donali, seriyali, yalpi. Har bir ishlab chiqarish turi o‘ziga xos tashkiliy shaklga ega. Shuni aytish kerakki, bitta korxonada xar-hil ishlab chiqarish turlari bo‘lishi mumkin.
Ishlab chiqarish turi va unga to‘g‘ri keladigan ishni tashkil qilish shakli tehnologik jarayonni tasnifini hamda uning tuzilishini aniqlaydi. SHuning uchun ham ishlab chiqarish turini aniqlash detalga mexanik ishlov berish tehnologik jarayonni loyixalashni boshlang‘ich asosiy bosqichidir. Ishlab chiqarish turini jadvallar usuli bilan aniqlaganda detalning og‘irligi va yillik ishlab chiqarish dasturi talab qilinadi.
Bunda N=10000 dona va m=200 g bo‘lganda ([5],2j,18b) ishlab chiqarish turi o’rta seriyali deb aytishimiz mumkin.
Berilgan yillik dasturga asosan ishlab chiqarish qadamini quyidagi ifoda yordamida hisoblanadi.
bu erda: – dastgohlarni bir yillik haqiqiy ishlash vaqti fondi; N=10000 dona – yillik ishlab chiqarish dasturi.
Bo‘limdagi ish tartibi 2 smenali. Seriyali ishlab chiqarish turida detallarni partiyalarga bo‘lib ishlov berish sababli partiyadagi detallar sonini hisoblab topish talab qilinadi.
bu erda: a=3,6,12,24 kun – partiyadagi detallarni ishlov berishga kiritilish davri; F=254 kun – bir yildagi ishchi kunlar soni.
|