Innovatsion mahsulotni bozorga olib kirishda Innovatsion mahsulotlar(xizmatlar) bozorini tahlil qilish

|
Innovatsion mahsulotni bozorga olib kirishda Innovatsion mahsulotlar(xizmatlar) bozorini tahlil qilish
|
bet | 4/5 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 39,37 Kb. | | #107815 |
Bog'liq Innovasion iqtisodiyotda xizmatlar bozorini rivojlantirish (1)3. Innovatsion mahsulotni bozorga olib kirishda Innovatsion mahsulotlar(xizmatlar) bozorini tahlil qilish
Bozor tadqiqotlari har qanday biznes faoliyatining muhim elementidir, chunki kompaniyaga tashqi qarorlardan (raqobatchilar, iste’molchilar va boshqalar to‘g‘risida) boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni olish imkonini beradi. Innovatsion mahsulotni bozorga (mavjud yoki ayniqsa yangi bozorga) kiritishda vaziyat yangi mahsulot yoki bozorning xususiyatlari bilan murakkablashadi. Oldindan yangi mahsulot uchun xaridorlar bo‘ladimi yoki yo‘qmi va ularning reaksiyasi qanday bo‘lishini bilish qiyin. Bunday vaziyatda yirik kompaniyalar qimmat marketing tadqiqotlariga buyurtma berishadi. Ular anketalar, fokus-guruhlar va boshqalar kabi tahlil usullaridan foydalanadilar. Kichik kompaniyalarda bunday imkoniyatlar mavjud emas. Biroq siz o‘zingizning bozor tadqiqotlaringizni qilishingiz mumkin va qilishingiz kerak. Xususan, loyihani ishlab chiqishning dastlabki bosqichlarida muhim kapital qo‘yilmalardan oldin, iste’molchi bilan aloqa o‘rnatish va mavjud farazlarni aniqlashtirish foydalidir. Loyiha rivojlanib borishi bilan bozorni o‘rganish maqsadlari ham o‘zgaradi. Ushbu o‘zgarishlar 1-jadvalda umumlashtirilgan. Loyihani ishlab chiqishning dastlabki bosqichlarida allaqachon bozor haqida umumiy fikrga ega bo‘lish uchun uni ekspress-tahlilini o‘tkazish zaruriyati tug‘iladi. Bunday holatda M. Porterning raqobatdosh 5 kuchlari modeliga e’tibor qaratish mumkin. Bu bizga bozordagi kuchlar muvozanatini va undagi kompaniyaning o‘rnini tushunishga imkon beradi. 146 1-jadval. Loyiha hayot siklining turli bosqichlarida bozor tadqiqotlari Loyiha hayot aylanishining bosqichi Tadqiqot maqsadlari Tahlilning asosiy elementlari Axborot manbalari G‘oyani qidiring Ekspress bozor tahlili Bozorda raqobat darajasi va kuchlar muvozanatini baholash Ochiq manbalar Urug‘larni ekish bosqichi va ishga tushirish bosqichi Biznes modelini shakllantirish, investor uchun g‘oyaning jozibadorligini bozor nuqtai nazaridan asoslash (biznes-rejaning marketing qismini yozish), iste’molchilar g‘oyalarini aniqlashtirish, 4P (mahsulot xususiyatlari, narxlari, taqsimoti, reklama) Bozorning maqsadli segmentlarini aniqlash. Bozor hajmi va dinamikasini baholash. Raqobatchilarni tahlil qilish (o‘z yechimingizni bozorda mavjud yechimlar bilan taqqoslash). Iste’molchilarni tahlil qilish (to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalarni o‘rnatish). Ochiq manbalar, maxsus tadqiqotlar Kengayish bosqichi Bozor ma’lumotlarini yangilash, loyihalarni ishlab chiqishni kuzatish Bozor konyunkturasini, raqobatchilarning harakatlarini kuzatish, iste’molchilardan ma’lumot yig‘ish, savdo dinamikasini tahlil qilish Ochiq manbalar, kompaniyaning ichki ma’lumotlari Ushbu model bozorni konseptual tahlil qilishga, kompaniyaning asosiy bozor tahdidlari va imkoniyatlarini aniqlab olishga imkon beradi, keyinchalik ularni SWOT tahlil matritsasida tuzish mumkin. Bozor haqida umumiy tushunchaga ega bo‘lgandan so‘ng, tadqiqotchi bozor hajmi va uning rivojlanish dinamikasi, raqobatchilari va iste’molchilari to‘g‘risida aniqroq ma’lumot to‘plashi kerak. Bozor hajmini baholash ma’lum bir mintaqada ma’lum bir vaqt davomida ma’lum bir mahsulotning potensial sotilishini baholashni o‘z ichiga oladi. Qoidaga ko‘ra bozor hajmi yiliga hisoblanadi. Ushbu bahoni pul ko‘rinishida qilish afzaldir. Chunki bu shaklda turli xil bozorlarni bir-biri bilan taqqoslash mumkin, bu investorlar uchun juda foydali (buning uchun bozorni natura shaklida baholash o‘rtacha narx darajasiga mos ravishda o‘rnatiladi). Innovatsion mahsulotlar bozori uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqobatchilar bo‘lmasligi mumkin, ammo bu bozor yo‘qligini anglatmaydi (bu holda bozor potensial iste’molchilar tomonidan, ya’ni potensial talab bilan namoyish etiladi). Mahsulotga bo‘lgan potensial talabni baholash mahsulot hal qilish uchun mo‘ljallangan potensial iste’molchilar muammolarini tahlil qilishni va mavjud yechimlar to‘g‘risida ma’lumotni hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. Bundan tashqari raqobatdosh kompaniyalar mavjud bo‘lgan vaziyatda ham potensial iste’molchilarni baholash shu kabi mahsulotlarning haqiqiy ishlab chiqarilishidan sezilarli darajada yuqori bo‘ladi (chunki ishlab chiqarish darajasi korxonalar quvvati bilan cheklanishi mumkin). An’anaviy analoglaridan ularning imkoniyatlari va narxi jihatidan tubdan farq qiladigan optik tolali o‘lchash asboblari bozorini ko‘rib chiqing (ular o‘n baravar qimmat). Ushbu bozorni rivojlantirish uchun katta imkoniyatlar mavjud. Shunga o‘xshash qurilmalar ko‘plab kompaniyalarda qurilish maydonchalarini kuzatish, neft quduqlarining termometriyasi, quvur liniyasini himoya qilish va boshqalarda ishlatilishi mumkin. Ammo hozirgi vaqtda bunday qurilmalarni real sotish yoki ishlab chiqarish darajasi ushbu sohalardagi barcha kompaniyalarning ularga bo‘lgan ehtiyojidan ancha past (agar biz ushbu qurilmalarga potensial ehtiyoj sezadigan barcha kompaniyalarni hisoblasak). Shuningdek ushbu sohalarning o‘ziga xos xususiyati bu yerda o‘z ta’siriga ega, ular yaqinligi va alohida odamlarning katta ta’siri tufayli yangi mahsulotlarni chiqarishni istamaydilar. Bunday vaziyatda qurilmalarni ishlab chiqaradigan kompaniyaning biznesrejasida talab tomonidan bozorning potensial hajmini baholashni ko‘rsatish mantiqan to‘g‘ri keladi va tovarlarning haqiqiy ishlab chiqarilishi to‘g‘risida ma’lumot topishga urinmaslik kerak. Bozor hajmi to‘g‘risida ko‘pincha tayyor ma’lumotlarni topish mumkin, ammo topilgan ma’lumotlar har doim ham tadqiqotchining ehtiyojlariga mos kelavermaydi. Bunday vaziyatda siz ma’lumotni to‘g‘rilash bilan bog‘liq bozorni bilvosita usullaridan foydalanishingiz mumkin:
1) Ekstrapolyatsiya usuli. Bozorning o‘sish sur’atlari saqlanib qoladi deb taxmin qilib, o‘tgan davrlar bozorini baholagan holda, ma’lum bir davrda bozor hajmini hisoblash mumkin (qoida tariqasida siz internetdagi bozor hajmi to‘g‘risida ma’lumotlarni topishingiz mumkin, ammo bu ma’lumotlar har doim ham qiziqish davriga to‘g‘ri kelmaydi).
2) O‘xshashlik bo‘yicha. Jahon bozori segmentlari tarkibi to‘g‘risidagi ma’lumotlarga ega bo‘lgan holda, mintaqaviy bozorda tegishli tuzilmani o‘z zimmasiga olishi va shu bilan bozor segmentlarining kerakli hajmlarini hisoblashi mumkin. Raqobatchilar tahlili. Raqobatchilar tahlili hozirgi vaqtda G‘arb va Sharq raqobatchilarining umumiy ko‘rinishini o‘z ichiga oladi (kompaniyalar ro‘yxati, mahsulotlarining xususiyatlari, yetkazib berish shartlari, hajmi, mahsulotingizning raqobatbardosh afzalliklari). Raqobatchilarni ko‘rib chiqayotganda, ular bilan taqqoslaganda o‘zingizning mahsulotlaringizning o‘ziga xosligi va ushbu farqlar maqsadli iste’molchilar guruhi uchun qanchalik 149 ahamiyatli ekanligiga e’tibor berishingiz kerak (ular uchun ular qanchalik ravshan), bu ayniqsa yuqori texnologiyali mahsulotlar uchun juda muhimdir. Narxlarni taqqoslashda qiyinchiliklarga va yangi bozorlardagi boshqa sharoitlarga bog‘liq. Raqobatchilar haqida ma’lumot olish uchun birinchi navbatda ushbu bozordagi kompaniyalar ro‘yxatini topishingiz mumkin bo‘lgan sanoat hisobotlarini o‘rganishingiz kerak. Ko‘pincha bunday hisobotlar to‘lanadi, ammo bunday tadqiqotlarda tarkibiga (odatda, bepul) qarash foydalidir. Bu ko‘pincha kamida hisobotda tahlil qilingan kompaniyalar sonini va ba’zida butun ro‘yxatni ko‘rsatadi. Keyin ularni tekshirish mumkin qidiruv tizimlari va qo‘shimcha ma’lumot olish. Shu nuqtai nazardan, G‘arb tadqiqotlarining quyidagi manbasi foydali bo‘lishi mumkin: http://www.bccresearch.com/. Bu yerda ommaviy va turli xil bozorlarda ba’zi ma’lumotlar mavjud (shu jumladan bozorlarning o‘sishi, o‘yinchilar soni, hozirgi tendensiyalar va boshqalar). Raqobatni tahlil qilishda nafaqat hozirgi paytda mavjud bo‘lgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bozor raqobatchilarini, balki potensial raqobatchilarni (ular uchun kirish to‘siqlari), shuningdek bilvosita raqobatchilarni (mahsulotlar o‘rnini bosadigan mahsulotlar) hisobga olish muhimdir. Iste’molchilarni tahlil qilish. Innovatsion mahsulotni bozorga chiqarishda, sotib olish jarayonining o‘rnatilgan amaliyoti bo‘lmagan, iste’molchilar segmentlari, istaklari va motivlari mavjud bo‘lmagan holatlar bo‘lishi mumkin). Bunday vaziyatda tadbirkor faqat mahsulot bozorga kirganda vaziyat qanday rivojlanib borishini taxmin qilishi mumkin. Ammo kompaniya uchun asosiy savol - bu bizning mahsulotimizga talab bo‘ladimi va qanday o‘lchamlarda? Internet-texnologiyalaridan foydalangan holda ommaviy bozorga yo‘naltirilgan mahsulotlar uchun ham ushbu savollarga qisman javob olish mumkin. Masalan, kompaniya 7 ta shamollatiladigan quyosh elektr stantsiyalarini sotmoqchi. Mahsulotni sanoat sharoitida ishlatishdan tashqari, kompaniya xususiy uylar egalari va sayyohlar uchun ham qiziq bo‘lishi 150 mumkinligini taklif qiladi (ular bilan avtonom quvvat manbasini olish uchun). Biroq ikkala yo‘nalish ham qo‘shimcha mahsulot ishlab chiqarishni talab qiladi. Bunday vaziyatda qaror qabul qilish uchun kompaniya ushbu mahsulotlar haqidagi ma’lumotlarni (turli sahifalarda) o‘z ichiga olgan internet-saytni ishga tushirishi mumkin. Keyinchalik kompaniya konteksli reklama reklamalaridan foydalangan holda kichik reklama kampaniyasini boshlaydi va natijada yuzaga kelgan vaziyatni raqamlar bo‘yicha tahlil qiladi:
1) Reklamangizni ko‘rgandan keyin necha kishi uni bosgan? (konversiyalarning necha foizi).
2) Sizni qaysi reklama matni ko‘proq qiziqtirgan? U qanday mahsulot xususiyatlarini o‘z ichiga oladi? (Masalan, sizning uyingiz uchun ixcham va tejamkor shamollatiladigan quyosh elektr stantsiyasi yoki sizning uyingizda samarali alternativ quyosh energiyasi manbai).
3) Saytga jalb qilingan bitta tashrifchining narxi qancha? Asosan foydalanuvchi so‘rovlariga mos keladigan tanlangan kalit so‘zlarga va boshqa kompaniyalar o‘rtasidagi ushbu so‘zlarning raqobat darajasiga bog‘liq.
Keyinchalik kompaniya saytga tashrif buyuruvchilarning xatti-harakatlarini tahlil qiladi, buning uchun uning tuzilishini qiziqtirgan savollarni tug‘diradigan tarzda o‘ylash muhimdir. Masalan, saytning faol maydonida (tashrif buyuruvchilarga ko‘rinadigan), siz foydalanuvchi tomonidan berilgan ko‘p sonli savollar ro‘yxatini ko‘priklar formatida joylashtirishingiz mumkin. Bular narx, foydalanish xususiyatlari, texnik xususiyatlari va boshqalar haqida savollar bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, saytlar uchun analitik tizimlardan foydalangan holda (bepul dasturlardan biri Google Analitics), foydalanuvchilarning qaysi foizlari ushbu savollarga o‘tayotganini ko‘rishingiz mumkin. Shu tarzda mahsulotning foydalanuvchilar uchun eng muhim jihatlarini aniqlash mumkin. Ushbu mantiqdan foydalanib, siz quyidagi savollarga javob olishingiz mumkin:
• Saytning qaysi sahifasidan boshqa saytlarga (saytdan chiqish joylari) o‘tishlar soni ko‘p?
• Xarid qilish shartlari sahifasiga qancha mehmon tashrif buyurgan?
• Buyurtma yoki oldindan buyurtma berish tugmachasini necha kishi bosgan? Natijada siz mahsulotning real sotilishi boshlanishidan oldin ham (uni qayta ko‘rib chiqish uchun katta xarajatlardan oldin) savdo voronkasining birinchi versiyasini olishingiz mumkin:
1. Reklama bilan qamrab olingan tomoshabinlar: a) saytga tashrif buyuruvchilar; b) xarid qilish shartlari sahifasiga tashrif buyurgan mehmonlar;
2. Buyurtma tugmachasini bosgan mehmonlar. Olingan ko‘rsatkichlarni tahlil qilib, kompaniya hozirgi paytda potensial mahsulotga bozorda qancha qiziqish borligi, xaridorni jalb qilish narxi qancha va boshqalar to‘g‘risida xulosa chiqarishi mumkin. Shu tariqa siz mahsulot narxini sinab ko‘rishingiz mumkin. Ammo shuni tushunish kerakki, bunday ishlarning natijalariga saytda taqdim etilgan materiallarning sifati sezilarli darajada ta’sir qiladi.
4. Innovatsion mahsulotlar(xizmatlar) bozoridagi muvaffaqiyat omillari Yuqorida biz qanday qilib potensial iste’molchini topishingiz mumkinligini bilib oldik. Endi biz boshqa 5 ta potensial mahsulotni, to‘g‘ri narxni, kerakli joyni, vaqtni va iste’molchi bilan aloqani aniqlashimiz kerak. Mahsulotlar xaridorni o‘zi emas, balki o‘z muammosini hal qilish imkoniyati sifatida qiziqtiradi. Yuqorida biz iste’molchilarning beshta guruhini ko‘rib chiqdik. Ular aniq innovatsion mahsulotga bo‘lgan munosabati bilan ajralib turadi: sotib olish motivatsiyasi va yangi mahsulotdan kutish. Agar dastlabki ikkita guruh (dastlabki bozor) ko‘proq texnologiyalarga qiziqish bildirsa, keyingilari masalaning tijorat tomoni, iqtisodiy foydalari haqida qayg‘uradilar. Aynan bozorning asosiy bosqichida innovatsion kompaniya o‘zining ijobiy obro‘sini va mijozlarga g‘amxo‘rligini namoyish qilishi kerak. Shuning uchun aynan shu daqiqada to‘liq mahsulotni shakllantirish zarurati paydo bo‘ladi. F. Kotlerning “Uch darajadagi tovarlari” modeli uzoq vaqtdan beri ma’lum bo‘lgan. So‘nggi yillarda yangi konsepsiya - butun mahsulot konsepsiyasi paydo bo‘ldi. Xaridorga berilgan va’da (xaridor uchun mahsulotning qiymati) va ushbu mahsulotning ushbu va’dani bajara olish qobiliyati o‘rtasida jiddiy nomuvofiqlik mavjud bo‘lganligi sababli, mahsulot to‘liq bo‘lishi uchun uni turli xil xizmatlar va tegishli mahsulotlar bilan kengaytirish kerak. Uning to‘rtta darajasi bor. Butun mahsulot modeli Umumiy mahsulot – ma’lum bir turga, sinfga tegishli mahsulot. Xaridor shartnoma bo‘yicha nimani oladi. Masalan, shaxsiy kompyuter. Kutilayotgan mahsulot - xaridor sotib olayotganda tasavvur qilgan mahsulot. Xaridor uni sotib olish maqsadiga erishish uchun Potensial mahsulot Murakkab mahsulot Kutilayotgan mahsulot Umumiy mahsulot zarur bo‘lgan mahsulot va xizmatlarning minimal konfiguratsiyasi. Masalan, monitorli shaxsiy kompyuter. Kengaytirilgan mahsulot - sotib olish maqsadiga erishishning maksimal ehtimolligini ta’minlaydigan tarzda to‘ldirilgan mahsulot. Masalan, qo‘shimcha mahsulotlar (dasturiy ta’minot, printer, sotishdan keyingi xizmat, ishonch telefoni). Potensial mahsulot - bozorga ko‘proq tegishli mahsulotlar kirib kelishi va mahsulotning o‘zgarishi foydalanuvchilarning talabiga binoan amalga oshirilayotgani sababli mahsulotni rivojlantirish salohiyati. J.A. Mur mahsulotni idrok etish darajasini ta’kidlashning ushbu yondashuvini innovatsion yuqori texnologik mahsulotga tatbiq etdi. Murning fikriga ko‘ra yaxlit mahsulot - bu bozor ehtiyojlariga javob beradigan va to‘liq tuzilgan yechimdir. Bozorga biron bir innovatsion mahsulotni chiqarishda novator dastlab faqat umumiy mahsulotni taklif qiladi, bu esa erta bozor uchun yetarli. Biroq bozor rivojlanib, asosiy bozorga kirib borishi bilan raqobatdosh umumiy mahsulotlar bir-biriga juda o‘xshash bo‘lib, marketing jangi tashqi doiralar tomon siljiydi. Pragmatistlar to‘liq mahsulotni xohlashadi. Ular Windows XP ni Linux va an’anaviy avtomobilni gibrid yoki elektr transport vositasidan afzal ko‘rishadi. Pragmatistlar bozor yetakchiligiga kuchli nomzodni ko‘rmaguncha hech qanday yordam ko‘rsatmaydilar. To‘g‘ri mahsulot - bu iste’molchining ehtiyojlarini qondiradigan, raqobatchiga qaraganda yaxshilangan qiymatga ega bo‘lgan, joriy xarajatlarni to‘lash va oqilona foyda olish uchun yetarli daromad olish imkoniyatini yaratadigan mahsulotdir. Boshqacha qilib aytganda mahsulot - bu iste’molchilarning maqsadli guruhi ehtiyojlarini eng yaxshi qondiradigan foydali xususiyatlar to‘plamidir. Shuning uchun innovatsion mahsulot uchun maqsadli iste’molchini aniqlash va uning ehtiyojlarini o‘rganish juda muhimdir. Iste’molchimizni topib, to‘g‘ri mahsulotni aniqlaganimizdan so‘ng, to‘g‘ri narxni qanday belgilashni bilishimiz kerak. Bu narx va qoniqish o‘rtasidagi muvozanatni o‘rnatish uchun bozor kurashini talab qiladigan qiyin vazifa. Butun hiyla-nayrang narxni mahsulotning xususiyatlariga va iste’molchining kutishlariga mos kelishdir. Ideal iste’mol narxini hisoblash uchun yagona formula yo‘q. Ta’minot, talab, raqobatbardosh narxlar, mahsulot qiyofasi, hissiyot, mahsulotning ishlashi, o‘rnini bosuvchi mahsulotlar va iqtisodiy sharoitlar narxga ta’sir qiluvchi omillarning bir nechtasidir. Ushbu omillarning aksariyati kompaniya nazorati ostida emas. Narxlar, kutilayotgan foyda yoki tadbirkorlarning xohish-istaklaridan ko‘ra, bozor munosabatlari tomonidan belgilanadi. Dastlabki narxlarni belgilash zarurati kompaniya yangi mahsulotni ishlab chiqarishi yoki sotib olishi, yangi tarqatish kanallaridan foydalanganda yoki uni yangi hududga kiritganda paydo bo‘ladi. Bunday holda kompaniya mahsulotni sifat va narx bo‘yicha joylashtirilishi to‘g‘risida qaror qabul qilishi kerak. Ba’zi kompaniyalar “skimming” strategiyasi deb ataladigan bozor mavqeini mustahkamlash uchun yuqori narxdan foydalanishga intilishadi. Skimin strategiyasining misoli DuPont bo‘lishi mumkin. Bozorga navbatdagi yangilikni (selofan, neylon, teflon) taqdim etishni rejalashtirayotganda, u yangi mahsulotlarning o‘rnini bosuvchi tovarlarga nisbatan afzalliklarini ta’kidlab, buning uchun maksimal narxni belgilaydi. Savdo barqarorlashganda, DuPont yangi narxdan mamnun bo‘lgan xaridorlarning keyingi qismini jalb qilish uchun narxni pasaytiradi. DuPont turli xil bozor segmentlaridan moliyaviy qaymoqning mumkin bo‘lgan maksimal qatlamini olib tashlamoqda. Aynan ushbu yondashuv innovatsion mahsulotlar bozoriga eng mos keladi. Skimming usulidan foydalanish quyidagi shartlar bajarilishini nazarda tutadi:
• potensial xaridorlar tomonidan talabning yuqori darajasi. Masalan, agar yangilik bozor talablariga to‘liq javob bersa (iPad);
• kichik ishlab chiqarish hajmlari bilan ishlab chiqarish birligi uchun ishlab chiqarish xarajatlari foyda olishni kafolatlaydigan narxni belgilashga imkon beradi. Masalan, yangi mahsulot texnologik yangilikka asoslangan bo‘lsa;
• yuqori narxga qaramay, boshqa ishlab chiqaruvchilar raqobatlasha olmaydi. Masalan, innovatsion mahsulot patent bilan himoyalangan bo‘lsa;
• yuqori narx yorlig‘i yuqori sifat uchun obro‘-e’tiborni saqlaydin agar bu yangi mahsulot bo‘lsa.
Biroq narxlarni belgilashda firmalar narxlarning o‘zgarishiga nisbatan sezgirlik yoki talabning egiluvchanligi darajasini hisobga olishlari kerak. Agar narxning ozgina o‘zgarishi ta’sirida talab deyarli o‘zgarmasa, demak u elastik emas. Agar talab sezilarli o‘zgarishlarga duch kelayotgan bo‘lsa, demak u elastik bo‘ladi. Quyidagi sharoitlarda talab kamroq elastik bo‘ladi:
1. Ushbu mahsulotning o‘rnini bosuvchi yo‘q, deyarli yo‘q yoki raqobatchilar yo‘q.
2. Xaridorlar narx oshganini darhol sezmaydilar.
3. Qabul qiluvchilar o‘z odatlarini sekin o‘zgartiradilar va arzonroq mahsulot qidirishni boshlashga shoshilmaydilar.
4. Qabul qiluvchilar narxlarning oshishi tovarlarning sifati oshishi, tabiiy inflyatsiya va h.k. Ushbu shartlarning barchasi innovatsion mahsulotlarga tegishli bo‘lishi mumkin, shuning uchun ma’lum darajadagi kategoriyaga ega bo‘lgan holda, innovatsion mahsulotlarga talab narxga nisbatan elastik emasligini ta’kidlash mumkin. Agar uchta omil ma’lum bo‘lsa (iste’molchilar talabi darajasi, o‘z xarajatlari hajmi va raqobatchilarning narxlari), kompaniya mahsulot narxini tanlashga tayyor. Uning narxi foyda olish uchun juda past va talabni cheklash uchun juda yuqori bo‘ladi. Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, mumkin bo‘lgan eng past narx ishlab chiqarish tannarxi bilan belgilanadi. Raqobatchilarning narxlari va ularning o‘rnini bosadigan mahsulotlar narxini belgilashda taxmin qilinadigan qiymatni beradi. Ko‘rib chiqilayotgan kompaniya mahsulotining o‘ziga xos xususiyatlari to‘g‘risida xaridorlarning fikri narxlar chegarasini belgilaydi. Agar biz yuqorida muhokama qilingan innovatsion mahsulotlarni iste’molchilar guruhiga murojaat qilsak, u holda vizyonerlar uchun bu taxmin qilingan qiymatga asoslangan narxlar bo‘ladi. Pragmatistlar uchun – raqobatbardosh narxlar; konservatorlar uchun – arajatlarga asoslangan narxlar. To‘g‘ri narxni bashorat qilish uchun ishonchli tadqiqot vositalari yo‘qligini ilgari aytib o‘tgan edik. Narxlarni sinashga yondashuvlardan biri mahsulotni sinab ko‘rgan iste’molchilar bilan guruh muhokamalarini tashkil etishdir. Siz ular to‘lashga tayyor bo‘lgan maksimal va minimal narxlar to‘g‘risida ularning fikrlarini bilib olishingiz mumkin. Shuni esda tutish kerakki, iste’molchilar ko‘pincha ushbu vaziyatni haqiqiy vaziyatda to‘lashga tayyor bo‘lmaganda, eng yaxshi niyatlarini bildirishga moyil. Turli xil narxlar darajalarini sinashning eng samarali usuli bu mahsulotni sinov bozori deb nomlanadigan har xil narxlarda sotishdir. Bozorning boshqa barcha omillari teng bo‘lishiga va faqat o‘zgaruvchan narx ekanligiga ishonch hosil qilish muhimdir. Bundan tashqari, internetdan foydalangan holda siz mahsulot ishlab chiqarish bosqichida har xil narxlarni sinab ko‘rishingiz va talabning egiluvchanligi to‘g‘risida qimmatli ma’lumotlarni olishingiz mumkin. Buning uchun kompaniya veb-saytni ishga tushirishi va foydalanuvchilarning xatti-harakatlarini tahlil qilishi mumkin (agar trafik yetarli bo‘lsa, siz bir vaqtning o‘zida veb-sayt sahifalarining bir nechta versiyalarini yaratishingiz va ular uchun natijalarni taqqoslashingiz mumkin, bu holda ba’zi foydalanuvchilar avtomatik ravishda veb-saytning bir versiyasiga, ba’zilari esa boshqasiga yo‘naltiriladi). Yuqorida muhokama qilingan barcha narxlash usullarining maqsadi yakuniy narx tanlanishi kerak bo‘lgan narx oralig‘ini toraytirishdir. Bevosita narx. Innovatsion mahsulotlar(xizmatlar) bozoridagi navbatdagi muvaffaqiyat omili - bu to‘g‘ri joy yoki sotuvchi tilida aytganda, samarali tarqatish kanallari. Hozirgi vaqtda internet an’anaviy tarqatish kanallari uchun xavf tug‘dirmoqda. Bu uning marketing mahsulotlari uchun mutlaqo yangi muqobil kanal yaratishi bilan bog‘liq. Iste’molchining tovarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish huquqiga ega bo‘lgan joy. Samarali savdo kanallarini tanlash mezonlariga quyidagilar kiradi:
1) maqsadli mijozga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish;
2) talabni yaratish va talabni maksimal darajada qondirish;
3) to‘liq mahsulotni taqdim etish qobiliyati;
4) ommaviy yetkazib berish salohiyati. To‘g‘ri vaqt – iste’molchi mahsulotni sotib olish yoki undan foydalanish ehtimoli katta bo‘lgan vaqt. To‘g‘ri qabul qilish mahsulotingizni bozorga chiqarishning bir qismidir. Eng yaxshi mahsulot noto‘g‘ri joyda va noto‘g‘ri vaqtda taqdim etilsa, ishlamay qolishi mumkin. Kerakli vaqt va to‘g‘ri joy iste’molchi tomonidan belgilanadi. Innovatsion mahsulotlar, xizmatlar bozoridagi yana bir muvaffaqiyat omili bu potensial iste’molchi bilan to‘g‘ri aloqa qilishdir. Xaridor bilan bog‘lanish marketing aysbergining eng ko‘zga ko‘ringan va muhim qismidir. Ishlab chiqaruvchi iste’molchilarga mahsulot ayniqsa, ular uchun ishlab chiqarilganligi va ularning ehtiyojlarini qanday qondirishi mumkinligini ma’lum qiladi. Axborot iste’molchining ba’zi istaklari va ehtiyojlarini qondirish bilan bog‘liq bo‘lishi kerak. Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, reklama dasturini ishlab chiqishning muhim bosqichi - qamrab olinishi va ta’sir qilishi kerak bo‘lgan bozorlarni va odamlarni aniqlashdir. Shuning uchun yuqorida aytib o‘tilganidek, to‘g‘ri iste’molchini aniqlash va tushunish, uning portretini yaratish juda muhimdir.
|
| |