nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
IV. KASBIY RIVOJLANISH - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

14
Tavsiya etiladigan adabiyotlar roʻyxati
I. Normativ-huquqiy hujjatlar
1. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi: 2023-yil 30-aprelda qabul
qilingan [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-6445145
.
2. Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi qonuni: 2020-yil 23-
sentyabr, OʻRQ-637-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-5013007
.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maʼnaviy-maʼrifiy
ishlar
samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirishni yangi bosqichga koʻtarish
toʻgʻrisida”gi qarori: 2017-yil 28-iyul, PQ-3160-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4071203
.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi xalq
taʼlimi
tizimini
2030-yilgacha
rivojlantirish
konsepsiyasini
tasdiqlash
toʻgʻrisida”gi farmoni: 2019-yil 29-aprel, PF-5712-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4312785
.
5.
Oʻzbekiston
Respublikasi
Prezidentining
“2022–2026-yillarga
moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning Taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi
farmoni:
2022-yil
28-yanvar,
PF-60-son
[Elektron
manba].
– URL:
https://lex.uz/docs/-5841063
.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarda
maktab
taʼlimini rivojlantirish boʻyicha milliy dasturni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmoni:
2022-yil 11-may, PF-134-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-
6008663
.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2019–2025-yillarda Oʻzbekiston
Respublikasi aholisining ruhiy salomatligini muhofaza qilish xizmatini
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori: 2019-yil 13-fevral,
PQ-4190-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4201081
.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Xalq taʼlimi
sohasidagi ilmiy-
tadqiqot faoliyatini qoʻllab-quvvatlash hamda uzluksiz kasbiy rivojlantirish
tizimini joriy qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori: 2021-yil 25-yanvar, PQ-
4963-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-5239538
.
9. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻquv
asbob-
uskunalari va anjomlarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentni
tasdiqlash haqida”gi qarori: 2017-yil 2-iyun, 345-son [Elektron manba]. – URL:
https://www.lex.uz/docs/-3231533
.
10. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻquvchilarni
psixologik-pedagogik qoʻllab-quvvatlash ishlarini
yanada takomillashtirish
toʻgʻrisida”gi qarori: 2019-yil 12-iyul, 577-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4417140
.
15
11. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumiy oʻrta taʼlim
muassasalarining 10–11-sinflari oʻquvchilarini kasb-hunarga tayyorlash chora-
tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori: 2021-yil 30-dekabr, 792-son [Elektron manba]. –
URL:
https://lex.uz/docs/-5800745
.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Xalq taʼlimi
xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi
nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori: 2022-yil 17-yanvar, 25-son [Elektron manba].
– URL:
https://lex.uz/ru/docs/-5828765
.
II. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari

16
9.
Nishonova Z. T. Yosh davrlari va pedagogik psixologiya. Oliy pedagogik
oʻquv yurtlari uchun darslik. – Toshkent:.2013. – 364 b.
10.
Nishonova Z. T., Abdullayeva D., Baykunusova G. Oʻsmirlik davri
psixodiagnostikasi va psixokorreksiyasi. Uslubiy qoʻllanma. – Toshkent:... 2015.
11.
Qodirov U. Yoshlarni destruktiv taʼsirlardan himoyalashning psixologik
jihatlari. Monografiya. – Toshkent: Fan va texnologiyalar, 2013. – 236 b.
12.
Qodirov U., Jumayev U. Kasb psixologiyasi. – Toshkent: 2022. – 301 b.
13.
Qodirov B. R. Iqtidorli bolalarning birlamchi tanlovi metodikalari. Uslubiy
qoʻllanma. – Toshkent: 2014. – 75 b.
14.
Shoumarov Gʻ. B., Qodirov U. D., Hojiboyev I. I. Oilaga psixologik
yordam koʻrsatish asoslari. Oʻquv qoʻllanma. – Toshkent: Tafakkur boʻstoni, 2014.
– 234 b.
15.
Shoumarov Gʻ., Saidov B., Qodirov U., Sogʻinov N. Oʻzbekistonda suitsid
muammolari va ularning oldini olish yoʻllari. Uslubiy qoʻllanma. – Toshkent,
2022.
Taʼlim oluvchilarning rivojlanishida xulq-atvorlaridagi buzilish va

12
Intervyu usullari. Maslahat berish texnikasi. Ijobiy ish natijalarini birlashtirish
va mustahkamlash uchun ijtimoiy-ruhiy dasturlarning samaradorligini aniqlashga
qaratilgan ijtimoiy-ruhiy qoʻllab-quvvatlash samaradorligini tekshirish usullari.
Guruh dinamikasining bosqichlari, bolalarni guruhda ijtimoiy-ruhiy qoʻllab-
quvvatlash usul va uslublari. Taʼlim oluvchilarni ijtimoiy-ruhiy qoʻllab-quvvatlash
jarayonida shaxsiy faollikni oshirish usul va uslublari. Taʼlim oluvchilarni
ijtimoiy-ruhiy qoʻllab-quvvatlash samaradorligini aniqlash va nazorat qilish usul
va uslublari.
Bolalar uchun tashxis va ijtimoiy-ruhiy rivojlanish masalalarini hal qilishning
standart usullari va texnologiyalari. Oʻsmirlarda qiyinchiliklarga duch kelgan
bolalar shakllari va belgilari, bolalarda bu xatti-harakatlarni ijtimoiy-ruhiy qoʻllab-
quvvatlash shakl va belgilari.
Biologik, madaniy, ijtimoiy va vaziyat omillarining taʼlim oluvchining xulq-
atvori, taʼlim olishi va ruhiy salomatligiga taʼsiri. Taʼlim oluvchilarning psixologik
salomatligini yaxshilashga koʻmaklashish usullari.
I tabaqa taʼlim dasturi - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

|
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagiBog'liq 3-ILOVAI tabaqa taʼlim dasturi
– kasbiy mahorati va bilim koʻrsatkichlari yuqori
pedagog kadrlar uchun 3 yil davomida 108 soat ishlab chiqarishdan ajralmagan
holda malaka oshirish va 36 soat mustaqil taʼlim shaklida tashkil etiladi. Jumladan:
birinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan
ajralmagan holda malaka oshirish;
ikkinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan
ajralmagan holda malaka oshirish;
uchinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan
ajralmagan holda malaka oshirish.
II tabaqa taʼlim dasturi
– kasbiy mahorati va bilim koʻrsatkichlari yaxshi
boʻlgan pedagog kadrlar uchun 72 soat soat ishlab chiqarishdan ajralmagan holda,
36 soat ishlab chiqarishdan ajralgan holda malaka oshirish hamda 36 soat mustaqil
taʼlim shaklida tashkil etiladi. Jumladan:
birinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan
ajralmagan holda malaka oshirish;
ikkinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan ajralgan
holda malaka oshirish;
uchinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan
ajralmagan holda malaka oshirish.
III tabaqa taʼlim dasturi
– kasbiy mahorati va bilim koʻrsatkichlari
qoniqarli pedagog kadrlar uchun uchun 36 soat ishlab chiqarishdan ajralmagan
holda, 72 soat
ishlab chiqarishdan ajralgan holda malaka oshirish hamda 36 soat
mustaqil taʼlim shaklida tashkil etiladi. Jumladan:
birinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan ajralgan
holda;
ikkinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan
ajralmagan holda malaka oshirish;
uchinchi yil
– 12 soat mustaqil taʼlim, 36 soat ishlab chiqarishdan ajralgan
holda malaka oshirish.
|
| |
Taʼlim jarayoni ishtirokchilari taʼlim-tarbiyasining

13
III. TAʼLIM MUHITI QULAYLIGI VA XAVFSIZLIGINING
PSIXOLOGIK EKSPERTIZASI (BAHOLASH)
3.1. Taʼlim muhiti qulayligi va xavfsizligini psixologik baholash
Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari, shuningdek, xodimlarni
boshqarishga oid soha hujjatlari. Bolalar va yosh psixologiyasi. Bolaning taʼlim
olishida oilaning ahamiyati. Taʼlim oluvchilarning psixologik farovonligini
oshirishga qaratilgan oilalar va pedagoglar oʻrtasidagi hamkorlik va sheriklikni
rivojlantirish usullari.
Xavfsiz taʼlim muhitini taʼminlashni rejalashtirish va nazorat usullari. Xavfsiz
taʼlim muhitini taʼminlash uchun maʼlumotlarni yigʻish usullari. Xavfsiz taʼlim
muhitini taʼminlash uchun maʼlumotlarni tahlil qilish va qayta ishlash natijalarini
umumlashtirish usullari.
Taʼlim oluvchilarning psixologik salomatligini yaxshilashga yordam
beradigan omillar. Salomatligida nuqsoni boʻlgan taʼlim oluvchilarning psixologik
salomatligi sohasidagi dolzarb resurslar va xizmatlar.
Pedagogik psixologiya nazariya va usullari. Oʻquv jarayonini tashkil etish
tarixi va nazariyasi. Oʻquv jarayoni natijalari va mazmunining sifatini baholashni
nazorat qilishda qoʻllanadigan psixologik-pedagogik tashxis usullari.
Taʼlim oluvchilarning yosh fiziologiya va gigiyenasi asoslari, ularning oʻquv
jarayonida xavfsizligini taʼminlash. Taʼlim muhitining parametrlarini, shu
jumladan, taʼlim muhitining qulayligi va psixologik xavfsizligini baholashning
psixologik usullari.
-MAVZU. M ULK C hlLIK MUNOSABATLARI

M ulkchilik m unosabatlarining iqtisodiy m azm uni (egalik qilish, foydalanish va tasarruf
etish) bitta m ulk shakli doirasida ham ro'yobga chiqarilish usullariga qarab farq qilishi
mumkin:
• m ulkchilik m ehnatga m ajbur qilish yo'li bilan ro'yobga chiqarilsa quldor
yoki feodal xususiy m ulki vujudga keladi;
*
• m ulkchilikni ro'yobga chiqarish m ulkdorning o'z m ehnati yordam ida
amalga oshirilsa, m ayda tovar ishlab chiqarish uchun xarakterli xususiy
m ulk paydo bo'ladi;
• mulk ob’ekti yollanma mehnatga asoslanib harakatga keltirilsa, korporativ
(kapitalistik) xususiy m ulk paydo bo'ladi.
*
Download
Elektron manbalar - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

Elektron manbalar 1.
gov.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati portali.
15
2.
my.gov.uz – yagona interaktiv davlat xizmatlari portali.
3.
lex.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi.
4.
uzedu.uz – Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining rasmiy sayti.
5.
infocom.uz – “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali sayti.
6.
uza.uz – Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi sayti.
7.
kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi sayti.
8.
emaktab.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi
vazirligining raqamli taʼlim platformasi.
9.
e-shahodatnoma.uz
– maktabgacha va maktab taʼlimi elektron
shahodatnoma tizimi.
10.
my.maktab.uz – umumtaʼlim maktablariga oʻquvchilarni onlayn qabul
qilish tizimi.
11.
erp.maktab.uz – xalq taʼlimini boshqarish tizimi.
12.
onlinedu.uz – uzluksiz kasbiy taʼlim platformasi.
13.
stesting.uz – xalqaro tadqiqotlarga tayyorlash sinov platformasi.
14.
ziyonet.uz – axborot taʼlim portali.
15.
yaklass.ru – maktab oʻquvchilari uchun raqamli taʼlimiy resurs, Rossiya.
16.
intuit.ru – milliy ochiq universitet, Rossiya.
Maktabgacha va maktab ta’limi
vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi
70-XDFU-son buyrug‘i bilan
tasdiqlangan
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MAKTABGACHA VA MAKTAB TAʼLIMI VAZIRLIGI A. AVLONIY NOMIDAGI PEDAGOGLARNI KASBIY RIVOJLANTIRISH VA YANGI METODIKALARGA OʻRGATISH MILLIY-TADQIQOT INSTITUTI UMUMIY OʻRTA TAʼLIM MAKTABI BOSHLANGʻICH TAʼLIM
-§. Tovar va uning xususiyatlari

3-§. Ruining kelib chiqishi, mohiyati va vazifalari
Q iym at (ayirboshlash) shakllarining rivojlanishi
• O ddiy yoki tasodifiy shakli
(1 bolta = 1 qop don)
*
• To'la yoki kengaygan shakli
(1 bolta = 1 qo'y yoki 1 qop don yoki 1 ketmon)
• Um um iy shakli
(1 bolta yoki 1 q o 'y yoki 1 ketm on = 1 qop don)
• Pul shakli
(1 bolta yoki 1 q o 'y yoki 1 qop don = 1 unsiya oltin)
O'z qiym atini boshqa tovarda ifodalagan tovar
Download
• Dekret (qonunchilik asosida belgilangan) pullar

4-MAVZU B O 'Y IC h A T E S T SAVOLLARI
1. Tovar xo'jaligining vujudga kelish va rivojlanish shart-sharoitlari nimadan
iborat?
a) ijtimoiy mehnat taqsimoti;
b) mulk egalarining alohidalashuvi;
v) mahsulotning ayriboshlash uchun ishlab chiqarilishi;
g) bozorlarning vujudga kelishi;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
2. Tovar qiym ati qanday m ehnat sarflarini ifodalaydi?
a) individual;
b) zaruriy;
v) qo'shimcha;
g) ijtimoiy-zaruriy;
d) umumiy.
3. M ehnat intensivligi nima?
a) mehnatning aniq turi mahsuldorligi;
b) mehnatning sarflanish tezligi va jadalligi;
v) qo'llaniladigan m ehnat hajmining ortishi;
g) qo'llaniladigan mehnat hajmining qisqarishi;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
4. Ruining qaysi vazifasi narxning shakllanishi bilan bog'liq?
a) muomala vositasi;
b) to'lov vositasi;
v) qiymat o'lchovi;
g) jam g'arm a vositasi;
d) jahon puli.
5. Natural xo'jaligi nim a?
a) jam iyat uchun m ahsulotni natural holda ishlab chiqaruvchi
xo'jalik;
b) ishlab chiqarishni tashkil etish mashina va texnikalarga emas,
qo'l mehnatiga asoslangan xo'jalik;
v) bozorda sotish uchun emas, balki xo'jalikning o'z xodimlari va
ishlab chiqaruvchilarning iste’m oli uchun m ahsulotlar ishlab
chiqaradigan xo'jalik;
Download
g) aholi va tashkilotlarga sotish uchun iste’mol buyumlari ishlab

b) ijtim oiy ta k lif va alm ashuv uchun za ru r b o 'lgan m iqdorni
belgilaydigan kapital qo'yilm alar omili;
v) daromadlar va xarajatlarni hisobga olish tizimi;
g) yagona hisob-kitob yurgazish, almashuv, jam g'arm a, muomala,
to'lov vositasi vazifasini bajaradi;
d) iqtisodiy faoliyatni rag'batlantiradi.
7. Ruining kutilm agan qadrsizlanishi (inflyatsiyasi)dan
aholining qaysi
qismi ko'proq ja b r ko'radi?
a) obligatsiya egalari;
b) ishlab chiqaruvchilar;
v) qarz oluvchilar;
g) dehqon (farmer) xo'jaligi;
d) doimiy daromad oluvchilar.
8. Inflyatsiyadan kim lar yutishi m um kin?
a) qat’iy belgilangan daromad (pensiya, nafaqa, stipendiya, ish
haqi kabi)lar hisobiga yashovchi insonlar;
b) sug'urta egalari, o'z hayotlarini sug'urta qilganlar;
v) om onat kassalariga pul qo'yganlar;
g) qarz olganlar;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
9. Ruining vazifalaridan qaysi biri uning m uom aladan chiqarilishini taqozo
qiladi?
a) muomala vositasi;
b) qiymat o'lchov vositasi;
v) jahon puli;
g) to'lov vositasi;
d) boylik to'plash vositasi.
10. Ruining aylanish tezligi nim aga ta ’sir qiladi?
a) tovarlar bahosiga;
b) muomala uchun zarur pul miqdoriga;
v) ayirboshlash kurslariga;
g)
foiz stavkasiga;
d) sof eksport hajmiga.
34
Ishlab ch iq a ru v ch i kuchlar

J am iyat
taraqiyotning har bir bosqichida ishlab ch iqaruvchi ku ch la r va iqtisodiy
m unosabatlar m avjud
turining birligi
ishlab chiqarish usulini
tashkil qiladi.
Klassik yondashuvga ko'ra iqtisodiy m unosabatlar bir vaqtda bazis ham hisoblanadi.
Uning ustida m azkur iqtisodiy tizim ga xos bo'lgan
alohida siyosiy, huquqiy, m afkuraviy
, milliy, ahloqiy, oilaviy va boshqa ijtim oiy m unosabatlar hamda tartibotlarning alohida
turlari vujudga keladi. Ularning barchasi jam iyatning ustqurm asini tashkil qiladi.
Ishlab chiqarish usuli bilan,
ja m iy a t u stq urm a si
Download
a) mahsulotga talab o'zgarganda

d) yuqoridagi barcha sabablarga ko'ra.
31. Resurslarning optimal nisbatini tanlashda nima hisobga olinadi?
a) eng kam xarajat qilish;
b) har xil mahsulotlar ishlab chiqarish;
v) eng yuqori foyda olish;
g) a) va b) to'g'ri;
d) a) va v) to'g'ri.
32. Ishlab chiqarishda faqat ikkita resurs - ishchi kuchi (mehnat) va
kapitaldan foydalanilganda harajatni eng kam darajaga keltirish qaysi
holda yuz beradi?
a) m ehnat bahosi = kapital bahosi;
b) mehnatning oxirgi mahsuloti = kapitalning oxirgi mahsuloti;
v) mehnatning oxirgi mahsuloti
kapitalning oxirgi mahsuloti
kapital bahosi
mehnat bahosi
g) resurslarga talab = resurslar taklifi;
d) mahsulotga talab = mahsulot taklifi.
33. Ishlab chiqarishda faqat ikkita resurs - ishchi kuchi (mehnat) va
kapitaldan foydalanilganda eng yuqori foyda bilan m ahsulot ishlab
chiqarish qachon ro'y beradi?
a) resurslar taklifi > resurslarga talabdan;
b) mahsulotga talab < mahsulot taklifidan;
v) oxirgi daromad = oxirgi xarajatga;
g) m ehnat bahosi < mahsulot bahosidan;
d) kapital bahosi < mahsulot bahosidan.
34. Qaysi resurs bahosi tegishli resurs taklifming oshishiga rag‘bat
bermaydi?
Download
OʻQITUVCHILARINI TABAQALASHTIRILGAN UZLUKSIZ

2
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI
MAKTABGACHA VA MAKTAB TAʼLIMI VAZIRLIGI
A. AVLONIY NOMIDAGI PEDAGOGLARNI KASBIY RIVOJLANTIRISH
VA YANGI METODIKALARGA OʻRGATISH MILLIY-TADQIQOT
INSTITUTI
Umumiy oʻrta taʼlim maktabi boshlangʻich taʼlim oʻqituvchilarini
tabaqalashtirilgan uzluksiz kasbiy rivojlantirish kursining
NAMUNAVIY OʻQUV DASTURI
Tuzuvchilar:
A. Ismailov, B. Atayeva, T. Turgunbayeva, I. Xurramov
Taqrizchi:
Islam Hassan Mahmoud
Hassan Elhadary
A. Avloniy
nomidagi
milliy-
tadqiqot
instituti
xorijiy
maslahatchisi
M. Shodiyeva
Qashqadaryo
viloyati
PYMOʻMM
maktabgacha,
boshlangʻich va maxsus taʼlim
kafedrasi mudiri, pedagogika
fanlari doktori (DSc), professor
v.v.b.
Umumiy oʻrta taʼlim maktabi oʻqituvchilarini tabaqalashtirilgan
uzluksiz kasbiy
rivojlantirish kursining namunaviy oʻquv dasturi A. Avloniy nomidagi
milliy tadqiqot instituti
Kengashining 2023-yil 6-dekabrdagi 4/1-son bayonnomasi bilan maʼqullangan va tasdiqqa tavsiya
etilgan.
Taʼlim dasturlarini amaliyotga tatbiq etishda psixologik-pedagogik va

8
Taʼlim muassasalarida bolalarga nisbatan zoʻravonlik
holatlari aniqlanganda
harakatlar algoritmi. Bola huquqlari va bolalar taʼlimi sohasidagi xalqaro normalar
va shartnomalar.
Kasbiy faoliyatni tashkil etish va amalga oshirish sohasidagi normativ-
huquqiy hujjatlar. Davlat taʼlim standartlari. Asosiy umumiy taʼlim
dasturlarini
tashkiliy-uslubiy taʼminlash usullari. Taʼlim tashkilotida ish yuritish boʻyicha
koʻrsatmalar.
Taʼlim jarayoni ishtirokchilariga psixologik maslahat berish

9
psixologik iqlim va xavfsizlikni oshirishga qaratilgan psixologik yordam koʻrsatish
usullari.
Taʼlim oluvchilarda taʼlim va ularning ijtimoiy va (yoki) psixologik
farovonligi bilan bogʻliq ziddiyatli vaziyatlarning oldini olish va oʻz vaqtida hal
qilish usullari. Taʼlim oluvchilarning taʼlim ehtiyojlari, taʼlim tashkilotining
xususiyatlari, hisobot talablari, tashkilotning ichki siyosati, sohaga oid meʼyoriy
hujjatlar, taʼlim tashkilotining resurslari.
Bolalarning tipik va
atipik rivojlanishiga misollar, rivojlanishdagi
nuqsonlarining turlari (taʼlim olishga qobiliyati yoʻqligi, disleksiya, bajarish
koʻnikmasi bilan bogʻliq muammolar, Daun sindromi,
autistik spektr holatlari,
diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromi, harakatlardagi nomuvofiqlik,
rivojlanishning kechikishi).
Nogironligi boʻlgan bolalarning taʼlim, psixologik, ijtimoiy va kasbiy
ehtiyojlarini qondirish uslublari va baholash usullari. Taʼlim oluvchilarning
individual
farqlari, qobiliyatlari va boshqa xususiyatlari, ularning rivojlanish va
taʼlim olishga taʼsiri.
Bolaning psixologik rivojlanishiga, taʼsir qiluvchi omillar (din, madaniyat,
urf-odatlar, millat, ijtimoiy-iqtisodiy holat), shuningdek, qoʻpol
munosabat va
beparvolik belgilari. Taʼlim oluvchilar va ota-onalarga (ularning oʻrnini bosuvchi
shaxslarga) kasbga yoʻnaltirish boʻyicha maslahat berish usullari.
Ijtimoiy-ruhiy va rivojlantiruvchi ishlarining zamonaviy nazariyalari,
yondashuvlari va amaliyoti. Ijtimoiy-ruhiy ishlarini olib borish uchun taʼlim
oluvchilarga va ularning ota-onalariga (ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarga), shu
jumladan, alohida saqlash sharoitlariga muhtoj boʻlgan taʼlim oluvchilarga
psixologik taʼsir koʻrsatishning maxsus vositalari.
Turli toifadagi taʼlim oluvchilarning, shu jumladan, maxsus taʼlimiy
ehtiyojlarga muhtoj boʻlganlarning rivojlanish qonuniyatlari.
Ijtimoiy-ruhiy va
rivojlantiruvchi masalalarini hal qilishga imkon beradigan standart usullar va
texnologiyalar, shu jumladan, boshqa mutaxassislar (defektolog-pedagog, logoped-
pedagog) bilan hamkorlikda.
Guruh dinamikasining qonuniyatlari. Guruh ijtimoiy-ruhiy va rivojlantiruvchi
ishlarining usullari va texnikasi. Rivojlantiruvchi ishlarining samaradorligini
baholash va takomillashtirish usul va uslublari.
Bola huquqlari va bolalar taʼlimi sohasidagi xalqaro normalar va
shartnomalar. Biologik, madaniy va ijtimoiy omillarning taʼlim oluvchilarning
kognitiv va akademik koʻrsatkichlariga taʼsiri.
Kognitiv va akademik
koʻnikmalarni rivojlantirish usullari, shu jumladan, maxsus taʼlimiy ehtiyojlarga
muhtoj boʻlgan taʼlim oluvchilarda.
ajratishga layoqatli bo'lganda

g) oligopoliya
d) monopsoniya.
26. Monopolistik raqobatli tarmoqdagi firm alar uzoq muddatli davrda
m e’yorida foyda olish tamoyiliga ega bo'ladi, qisqa muddatli davrda esa:
a) iqtisodiy foyda yangi firm alarni tarm oqqa kirishga undaydi,
natijada o'rtacha foyda normasi pasayib boradi;
b) zarar ko'rish natijasida tarmoqdan firmalar ommaviy chiqib keta
boshlaydi va bu m e’yoridagi foyda qayta tiklanguncha davom
etadi;
v) barqaror yuqori foyda oladi;
g) a) va b) to'g'ri;
d) b) va v) to'g'ri.
27. Quyidagi tasdiqlardan qaysi biri mantiqan to'g'ri?
a) resurslar narxi uy xo'jaliklari asosiy darom adlari darajasini
belgilab beradi;
b) resu rslar narxi cheklangan resu rslarni tu rli ta rm o q la r va
korxonalar o'rtasida taqsimlashga yordam beradi;
v) korxonalar uchun resurslar narxi ishlab chiqarish xarajatlari
hisoblanadi;
g) resurslarga narx belgilashda monopol mavqega ega bo'lish
daromadlar taqsimlanishidagi tengsizlikni kuchaytiradi;
d) yuqoridagi barcha tasdiqlar mantiqan to'g'ri.
28. Resurslarga talabning barqarorligini nima belgilaydi?
a) resurslarning unumdorligi;
b) shu resurs yordamida ishlab chiqariladigan tovarlam ing narxi;
v) boshqa tovarlam ing narxi;
g) a) va b) to'g'ri;
d) b) va v) to'g'ri.
29. Resurslarga talab qachon o'zgarishga uchraydi?
Download
Function_name (parametrlarni e'lon qilish)

Function_name (parametrlarni e'lon qilish)
{jumlalar; buyruqlar; ifoda qaytarish;}- Parametrlar deklaratsiyasi funktsiyaga uzatiladigan ma'lumotlarni aks ettiradi.
Elektr moslamasini olib tashlash boshqa ulangan qurilmalarning ishlashiga ta'sir qilmagani kabi, dasturdan modullarni olib tashlash ushbu dasturdagi boshqa modullarning ishlashiga ta'sir qilmasligi kerak.
Modulli dasturlash shunchaki tushuncha. Uning amaliyoti har qanday dasturlash tilida, ayniqsa alohida tuzilgan dasturga ega bo'lgan protsessual xarakterdagi dasturlarda qo'llanilishi mumkin.
Alohida kompilyatsiya qilingan modullardan tashkil topgan komponentlar kutubxonalari bog'lovchi deb nomlangan dasturlash vositasi yordamida to'plamga birlashtirilishi mumkin.
asosiy modul tomonidan ishlatiladigan funktsiyalarni eksport qilish kerak bo'lganda, ularga kirishni osonlashtirish uchun turli xil modullardagi funktsiyalar nomlari noyob bo'lishi kerak.
Modulli dasturlash kontseptsiyasini qo'llab-quvvatlovchi dasturlash tillari orasida C, Ada, PL / I, Erlang, Paskal, Algol, COBOL, RPG, Haskell, Python, HyperTalk, IBM / 360 Assembler, MATLAB, Ruby, IBM RPG, SmallTalk, Morpho, Java (paketlar modul deb hisoblanadi), Perl va boshqalar.
C tili:Modulli dasturlash S tilida qo'llanilishi mumkin, chunki u katta qiyinchiliklarni bir nechta modullarga ajratish orqali bartaraf etishga imkon beradi.
C - da belgilangan har bir funktsiyaga sukut bo'yicha global miqyosda kirish mumkin. Buni funktsiyani amalga oshirish belgilangan sarlavha faylini kiritish orqali amalga oshirish mumkin.
Misol tariqasida biz ma'lumotlar to'plamining turini e'lon qilmoqchimiz, shuningdek amalga oshirish va ma'lumotlar tuzilishini foydalanuvchilardan yashirishni istaymiz.
Dastlab stack.h deb nomlangan umumiy faylni aniqlash orqali amalga oshirish mumkin, u stack ma'lumotlar turiga ega bo'lgan umumiy ma'lumotlarni va stack ma'lumotlar turi tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan funktsiyalarni o'z ichiga oladi.
Xulosa.
Modulli dasturlash S tilida qo'llanilishi mumkin, chunki u katta qiyinchiliklarni bir nechta modullarga ajratish orqali bartaraf etishga imkon beradi.
Ushbu modullarning har biri ma'lum bir muammoni hal qiladi, shu kabi protseduralar to'plami bo'lgan asosiy dastur bu muammoni butunlay hal qiladi.
S-da belgilangan har bir funktsiyaga sukut bo'yicha global miqyosda kirish mumkin. Buni funktsiyani amalga oshirish belgilangan sarlavha faylini kiritish orqali amalga oshirish mumkin.
|
Marketingning asosiy atamalari quyidagi tushunchalarni o’z ichiga oladi: zaruriyat, ehtiyoj, talab, tovar, ayriboshlash, bitim, bozor va h.k

|
Marketingning asosiy atamalari quyidagi tushunchalarni o’z ichiga oladi: zaruriyat, ehtiyoj, talab, tovar, ayriboshlash, bitim, bozor va h.k
|
bet | 2/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 111,28 Kb. | | #229719 |
Bog'liq 1.Microsoft kompaniyasining marketing strategiyasi Marketingning asosiy atamalari quyidagi tushunchalarni o’z ichiga oladi: zaruriyat, ehtiyoj, talab, tovar, ayriboshlash, bitim, bozor va h.k. - Zaruriyat - inson tomonidan biror-bir narsa etishmayotganligini sezish. Inson zaruriyatlari xilma - xil va murakkab bo’ladi. Bular jismoniy zaruriyat; dam olishga bo’lgan zaruriyat; ijtimoiy zaruriyat; shaxsiy zaruriyat va boshqalar. Ular inson tabiatining birlamchi tarkibiy qismi sanaladi. Inson zaruriyatlari, ehtiyojlari va talablari tovarlar bilan qondiriladi. Tovar deganda ehtiyoj yoki zaruriyatni qondira oladigan va e’tibor, jalb qilish, foydalanish yoki iste’mol maqsadida bozorga taklif qilinadigan narsa tushuniladi. Tovar ishlab chiqaruvchilar o’z tovarini sotish uchun xaridorlarni izlashi, ularning ehtiyojlarini aniqlashi va ushbu ehtiyojlarni iloji boricha to’laroq qondiradigan tovarlarni ishlab chiqarishlari lozim.
- Ehtiyoj - har bir insonning madaniy darajasi va shaxsiyatiga muvofiq o’ziga xos shaklni olgan zaruriyatdir. Ehtiyojlarni qondirish maqsadida, turoperatorlar, turmahsulotga ega bo’lish istagini paydo qilish uchun maqsadli xatti-harakatlarni amalga oshiradilar.
- Talab - xarid qobiliyati bilan ta’minlangan ehtiyoj.
- Bozor — bu:
1. Tovar va xizmatlarni sotish va sotib olish, savdo bitimlarni tuzish joyi; 2. Tovar va xizmatlarni ayriboshlash bilan bog`liq iqtisodiy munosabatlar, ularning natijasida talab, taklif va narx shakllanadi. STRATEGIYA NIMA? - Strateg – yuqori vakolatlarga ega bo’lgan rahbar. I.Ansoffning ta’riflashicha, strategiya mohiyatiga ko’ra tashkilot o’z faoliyatini boshqarishida qaror qabul qilishdagi qoidalar to’plamini ifodalaydi.
- Hozirgi davrda korxona strategiyasi uning amalga oshirishi mumkin bo’lgan harakatlarining maqsadi, vositalari va chegaralarini aniqlaydi.
- Firma strategiyasi - bu ma’lum maqsadga erishish uslubining tanlanishi.
Strategiya (grekchadan «strategos») bevosita «alohida vakolatlarga ega general san’ati» ma’nosini, fuqarolik tiliga tarjima qilganda esa – yuqori rahbarlik san’ati ma’nosini anglatadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Marketingning asosiy atamalari quyidagi tushunchalarni o’z ichiga oladi: zaruriyat, ehtiyoj, talab, tovar, ayriboshlash, bitim, bozor va h.k
|
Sana “ ” 201 yil - bet 92

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 92/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-t4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
1-tajriba. Etilenni etil spirtdan olinishi.Tajribani bajarish uchun quruq probirkaga 5 ml etil spirt va 30 ml kontsentrlangan sulfat kislotadan iborat aralashma quyiladi va probirka og‘zini gaz chiqish nayi o‘tkazilgan probka bilan berkitiladi. Gaz chiqish nayining ikkinchi uchi suvli probirkaga tushirib qo‘yiladi. So‘ngra reaktivli probirka 45° burchak ostida shtativga o‘rnatilib, sekin qizdiriladi. Natijada probirkadagi mahsulot qorayadi va gaz holatidagi mahsulot – etilen ajralib chiqadi:
|
| |
a) ish haqi - ishchi kuchining

— ►Qishloq xo'jaligida ishlab chiqarish jarayoni tirik organizimlar
(o'simlik va hayvonot dunyosi)ning o'sishi va rivojlanishi bilan bevosita
bog'liq.
►Agrar munosabatlar va qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarish
jarayoni iqtisodiy qonunlar bilan birga tabiat qonunlari ta'siri ostida ro'y
beradi.
►Agrar sohada k o 'p c h ilik ish la b c h iq a rish v o s ita la ri (ch o rva
m o lla ri. k o 'p y illik m evali d a ra xtla r, u ru g 'lik va h .k.) ta rm o q n in g
o 'z id a v u ju d g a k e ltir ilib , y a n a is h la b c h iq a ris h ja ra y o n ig a
k iritila d i
►Qishloq xo'jaligida ishlab chiqarish m avsum iy xarakterga ega.
Bu ta rm o q d a g i m ehnat vo s ita la rid a n fo ydalan ish da vrin i ham
cheklaydi. Masalan, selyakalar ekish davrida, g'alla o'rish va paxta
terish kom bayinlari faqat yig'im -terim paytida qisqa davr (1-2 oy)
ishlatiladi.
►Qishloq xo'jaligida ishlab chiqarish mavsumiyligi sababli aylanma
kapital va mablag'lar sarfi hamda maxsulot sotishdan olinadigan pul
tushumlari yil davomida bir m e’yorda bormaydi.
►Qishloq xo'jalik ekinlari o'sishining vegitatsiya davri va tabiiiy
omillari ta'sirida ishlab chiqarish vaqti va ish davri o'rtasida katta farq
mavjud bo'ladi.
Download
Strategiya
  
Ustunlik - Mavzu: Microsoft kompaniyasining marketing strategiyasi Reja: Xalqaro marketingning asosiy tushunchalari

Strategiya
|
Ustunlik
|
Bozor sharoitlari
|
Ishlab chiqarish va
boshqarishni tashkil
etish
|
Barqarorssizlikka olib keluvchi omillar
|
Bozorni segmgentlash
|
Sotuvlar hajmini o’sishi, qushimcha foyda olish, muayyan segmentga majmuaviy xizmat ko’rsatish
|
Aniq belgilangan iste’molchilar guruhlari, raqobatdoshlar segmentlarda ixtisoslashuvdan foydalanmay-dilar
|
Egiluvchan ishlab chiqarish, ishlab chiqarishning mayda seriyalik turi
|
Analogik tovarlarga narxlarning pasayishi raqobatdoshlar segmentining bir qismigagina o’z e’tiborini qaratadilar
|
Bozor ehtiyojlariga tezda
javob qaytarish
|
Foydaning o’sishi, mijozlar zaruriyatlarini hisobga oladigan korxona imidjini yaratish
|
Mahsulotga bo’lgan talab noelastik, kirish va chiqish to’siqlarining pastligi to’siqlari, kam sonli raqobat-doshlar, bozor barqarorsizligi
|
Yuqori rentabelli va qisqa muddatli mahsulotlarga yo’naltirilgan marketing xizmati
|
Yuqori umumiy harajatlar, tashqi muhit barqarorsizligibankrot bo’lish ehtimolining yuqoriligi
|
Yangiliklarni kiritish
|
Monopol narxlar hisobiga yuqori foyda olish, tarmoqqa kirishni yopib qo’yish, yangi-liklarni kirituvchi imidjni yaratish
|
O’xshash mahsulotlar yo’qligi, yangiliklarga bo’lgan talab mavjudligi
|
Xodimlarni yuqori ilmiy-texnik malakasi, boshqaruvning matristali tuzilmasi, biznesning ven-churli tashkil etilishi
|
Moliyalashti-rishning katta hajmlari, bankrot bo’lish ehtimolining yuqoriligi, raqobatdoshlar tomonidan yangiliklar kiritishning o’xshashligi
|
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va informatika kafedrasi media savodxonlik va axborot madaniyati

|
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va informatika kafedrasi media savodxonlik va axborot madaniyati
|
bet | 1/73 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 37,34 Mb. | | #248646 |
Bog'liq Media savodxonlik umk 04 09 2023 06 O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
SHAHRISABZ DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
MATEMATIKA VA INFORMATIKA KAFEDRASI
MEDIA SAVODXONLIK VA AXBOROT MADANIYATI
Fanidan
O‘QUV-USLUBIY MAJMUA
-
Bilim sohasi:
|
100000-Ta’lim
|
Ta’lim sohasi
|
110000-ta’lim
|
Bakalavr yo’nalishi
|
60110100 - Pedagogika
|
|
60110200 - Maktabgacha ta’lim
|
|
60111300 - Musiqa ta’limi
|
|
60111700 - O‘zga tilli guruhlarda rus tili
|
|
60112200 - Jismoniy madaniyat
|
|
60112300 - Texnologik ta’lim
|
|
60111800 - Xorijiy til va adabiyot(ingliz tili)
|
|
60111100 - Tarix
|
|
60110500 - Boshlang‘ich ta’lim
|
|
60110900 - Biologiya
|
|
60111400 - O‘zbek tili va adabiyoti
|
Shahrisabz - 2023
O‘quv-uslubiy majmua Shahrisabz davlat Pedagogika instituti 202__-yil __-_______dagi __–sonli kengashida tasdiqlangan “Ta’limda axborot texnologiyalari” fani dasturi asosida ishlab chiqilgan.
TUZUVCHILAR:
SH.RAXMATOV
G.BERDIYEVA -
A. QODIROV
F.JO’RAYEVA
|
Shahrisabz davlat Pedagogika instituti “Matematika va informatika” kafedrasi o‘qituvchisi
Shahrisabz davlat Pedagogika instituti “Matematika va informatika” kafedrasi katta o‘qituvchisi
Shahrisabz davlat Pedagogika instituti “Matematika va informatika” kafedrasi o‘qituvchisi
Shahrisabz davlat Pedagogika instituti “Matematika va informatika” kafedrasi o‘qituvchisi
|
TAQRIZCHI:
J.HAMRAYEV–
|
Toshkent kimyo texnologiyalar insititutining Shahrisabz filiali “Tabiiy va aniq fanlar” kafedrasi katta o‘qituvchisi
|
« Matematika va informatika » kafedrasida 28-avgust 2023-yil ___-sonli yig'ilishida ko'rib chiqildi va tasdiqlandi
Kafedra mudiri: ______________ X. X. Boqiyev
Pedagogika fakulteti ______ _________202__ yil _____-sonli yig'ilishida ko'rib chiqildi va tasdiqlandi.
Pedagogika fakulteti dekani: ______________M.P. Imomov
|
| |
Tanlov fani - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

11
3.
Oʻzbekiston
Respublikasining
“Bola
huquqlarining
kafolatlari
toʻgʻrisida”gi qonuni: 2008-yil 7-yanvar, OʻRQ-139-son. [Elektron manba]. –
URL:
https://lex.uz/docs/-1297315
.
4.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston
Respublikasi xalq
taʼlimi
tizimini
2030-yilgacha
rivojlantirish
konsepsiyasini
tasdiqlash
toʻgʻrisida”gi farmoni: 2019-yil 29-aprel, PF-5712-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4312785
.
5.
Oʻzbekiston
Respublikasi
Prezidentining
“2022–2026-yillarga
moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning Taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi
farmoni:
2022-yil
28-yanvar,
PF-60-son
[Elektron
manba].
– URL:
https://lex.uz/docs/-5841063
.
6.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarda
maktab
taʼlimini rivojlantirish boʻyicha milliy dasturni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmoni:
2022-yil 11-may, PF-134-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-
6008663
.
7.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Xalq taʼlimi
sohasidagi ilmiy-
tadqiqot faoliyatini qoʻllab quvvatlash hamda uzluksiz
kasbiy rivojlantirish
tizimini joriy qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori: 2021-yil 25-yanvar, PQ-
4963-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-5239538
.
8.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Xalq taʼlimi
xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi
nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori: 2022-yil 17-yanvar, 25-son [Elektron manba].
– URL:
https://lex.uz/ru/docs/-5828765
.
-§. Renta munosabatlari. Yer rentasi va uning turlari

Differensial renta
Differensial renta turlari
Mavjud bo'lish
sababi
Manbai
Differensial renta-l
Vujudga kelish
shart -sharoiti
Differensial renta-l I
Yerlarning tabiiy
unumdorligidagi farqlar
natijasida vujudga keladi.
Yuqori va o'rta cha unum dorlikka ega
b o 'lg a n y e rla rd a h o s il b o 'la d ig a n
qo'shimcha sof daromad.
Foydalanishga ja lb qilingan yerlarning
u n u m d o rlig i va jo y la s h g a n jo y id a
farqlarning mavjud bo'lishi.
Q o'shimcha
kapital sarflash yuli bilan
y e rla rn in g iq tis o d iy u n u m d o rlig in i
oshirish orqali hosil bo'ladi.
Y erga x o 'ja lik o b y e k ti s ifa tid a g i
monopoliya, ya ’ni
barcha yerlarning
m ustaqil to va r ishlab ch iqaruvchila r
tomonidan egallab olinganligi.
Yer rentasining tarixiy shakllari
-►Barshchina - ishlab berish orqali ro'yobga chiqarilgan.
♦•Obrok - yer egalariga mahsulot ko'rinishida to'langan.
> P u l rentasi - mahsulot sotilgandan keyin pul shaklida berilgan.
170
Differensial renta-l ning hosil bo'lishi (shartli misol)
Yer uchast-
kalari
Ishlab
chiqarish
xarajatlari.
(ming
so'm)
O'rtacha
foyda,
(ming
so'm)
Umu
miy,
qiym at
(ming
so'm)
Yalpi
hosil
(tonna)
A lo h id a
ishlab
:hiqaruvchi-
lar
m ahsuloti
qiym ati
(so'm)
Bozor
baho
si,
(so'm)
Yalpi
sotil-
gan
tushum
Diffe
rensial
renta-l,
(ming
so'm)
A
yuqori
unum li
8000
2000
10000
30
333
500
1500C
5000
В o'rtacha
u n u m li
8000
2000
10000
25
400
500
1250d
2500
V past
u n u m li
8000
2000
10000
20
500
500
1000C
X
Differensial renta-l yer uchastkalarining shaharlarga, bozorlarga,
yo'llarga va suv manbalariga joylashgan joyidagi farqlar natijasida ham
vujudga keladi.
Differensial renta-l I ning hosil bo'lishi (shartli misol)
Yer
uchastkasi
(V past unumli)
Umumiy
qiym at,
(ming so'm)
Yalpi
hosil,
(tonna)
M ahsulot
b irlig i
bahosi,
(so'm)
Bozor
bahosi,
(so'm)
Yalpi
sotilgan
m ahsulot,
(ming so'm)
Differensial
renta-ll,
(ming so'm)
1-vil
10000
20
500
500
10000
X
2-yil
12000
40
300
500
20000
8000
Differensial renta-l qishloq xo'jaligini ekstensiv, differensial renta-l I
esa intensiv rivojlantirish natijasida hosil bo'ladi.
Absalyut renta
Qishloq xo'jaligida yerlarga xususiy mulkchilik monopoliyasi
mavjudligi sababli vujudga keladi.
Qishloq xo'jaligida mehnatning kapital va ishlab chiqarish
vositalari bilan qurollanish darajasi pastligi uning vujudga
kelishi uchun shart-sharoit hisoblanadi.
171
Monopol renta
------- ►
Tabiiy sharoiti noyob qishloq xo'jalik mahsulotlari (masalan,
sitrus ekinlar) yetishtirish im koniyatini beradigan yerlarda
hosil bo'ladi.
Qazib oluvchi (undirma)
sanoatda renta
Q azilm a b o ylikla rin in g jo yla sh g a n jo yid a g i fa rq la r n atijasida
vujudga keladi va shu sababli differensial renta shaklini oladi.
Ijara haqi-tarkiban o'z ichiga yer rentasi (R), yer uchastkasida mavjud bo'lgan
asosiy kapitallar amortizatsiyasi (A) va yerga sarflangan
kapital uchun foiz
to'lovlarini (r) oladi.
Download
To'rtinchi davr (1980dan - hozirgi vaqtgacha)

To'rtinchi davr (1980dan - hozirgi vaqtgacha).
Opеratsion tizimlar rivojlanishidagi kеyingi davr katta intеgral sxеmalarni (BIS) yuzaga kеlishi bilan bog'liq bo'lgan davrdir. Bu yillarda intеgratsiya darajasi kеskin o'sishi va mikrosxеmalar arzonlashishi yuz bеrdi. Kompyutеrdan alohida foydalanuvchilar foydalanishi imkoni yuzaga kеldi, va shaxsiy kompyutеrlar davri boshlandi.
Operatsion tizim
Kompyuter resurslarini va ma'lumotlarni muvofiqlashtiradigan va boshqaradigan dasturiy ta'minotning asosiy qismi yoki, dasturlarning bajarilishini boshqaradigan va tizimning resurslarini taqsimlash, rejalashtirish, kirish-chiqishni va ma'lumotlarni boshqararish kabi vazifalarni ta'minlaydigan dasturiy vosita. Garchand operatsion tizimlar ko'proq dasturiy bo'lsalar ham, biroq, qisman apparat vositalari qo'llanishi ham mumkin. Operatsion tizimlarning asosiy vazifalariga:
fayl tizimini boshqarish (yozish, o'zgartish, fayllardan nusxa ko'chirish, erkin foydalanishni nazorat qilish);
dasturlar bajarilishini boshqarish (protsessor vaqtini taqsimlash, dasturlarni diskdan tezkor xotiraga yuklash, yashirin xavfli ta'sirni tutib olish va h.q.);
xotirani boshqarish (keshlash, taqsimlash, ma'lumotlar butligi nazorati va h.k.);
foydalanuvchi bilan muloqot (klaviaturadan, sichqonchadan buyruqlarni o'qish, axborotni ekranga, printerga chiqarish va h.k.) kiradi.
Bundan tashqari operatsion tizimlar, kompyuterlarni turli rusumdagi tarmoqlardan - mahalliy tarmoqlardan global koorporativ tarmoqlargacha, shu jumladan, Internet tarog'idan erkin foydalanishni boshqaradi. Operatsion tizimga misollar - MS-DOS, Linux, UNIX, Windows, Solaris va boshqalar.
Keling ularning ayrimlariga qisqacha to'xtalib o'tsak:
MS-DOS operatsion (amaliy) tizimi.
Microsoft korporatsiyasi tomonidan taklif qilingan operatsion tizim. MS-DOS ning birinchi rusumi 1981 yilda paydo bo'lgan. Avvalambor, Microsoft kompaniyasi tomonidan IBM uchun ishlab chiqilgan MS-DOS, IBM - uyg'un kompyuterlar uchun standart operatsion tizimdir. MS-DOS 16-xonali operatsion tizimi bo'lib, u ko'pfoydalanuvchili va ko'pmasalali maromlarni qo'llab-quvvatlay olmaydi. Operatsion tizimning muhim xususiyatlaridanbiri mutaxassis bo'lmagan foydalanuvchilarga amaliy jarayonlarni bajarishning qulay shakllarini taqdim qilsa, mutaxassislarga dasturiy ta'minotni ishlash uchun yaxshi asos taqdim qiladi. MS-DOS kataloglar shajarasini tashkil qiladi, taraqqiy etgan buyruqlar tiliga ega. MS-DOS amaliy jarayonlar, fayllar va tashqi qurilmalar bilan samarali ishlay oladi.
|
Rеsurslarni boshqarish - Operatsion tizimlarning rivojlanish bosqichlari

|
Operatsion tizimlarning rivojlanish bosqichlari
|
bet | 2/6 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 55 Kb. | | #255256 |
Bog'liq SavriddinRеsurslarni boshqarish:
Rеsurslarni boshqarish, masala rеsursi tipiga bog'liq bo'lmagan ikkita umumiy masalani yеchishni o'z ichiga oladi: - rеsursni rеjalashtirish - ya'ni bеrilgan rеsursni kimga, aachon va taqsimlashdan iboratdir; - rеsurs holatini kuzatish - rеsursni band yoki bo'shligi, bo'linadigan rеsurslar haqida esa rеsursning qancha qismi esa taqsimlanmaganligi haqidagi opеrativ ma'lumotni olib turishdan iboratdir. Opеratsion tizim - bu tizimli boshqaruvchi dasturlarning zaruriy ma'lumot massivlari bilan tartibga solingan kеtma - kеtligidir. U foydalanuvchi dasturlarining bajarilishi va rеjalashtirish, hisoblash tizimlarining barcha rеsurslarini (dasturlar, ma'lumotlar, apparatura va boshqa taqsimlanadigan va boshqariladigan ob'еktlarini), foydalanuvchiga ulardan samarali foydalanish imkonini bеradigan va ma'lum ma'noda hisoblash mashinasi tеrminlarida tuzilgan masalalarni yеchishga mo'ljallangan.
OTlar asosiy funksiyalari:
foydalanuvchidan (yoki tizim opеratoridan) ma'lum tilda tuzilgan komanda yoki topshiriqlarni qabul qilish va ularga ishlov bеrish.
ijro qilinishi kеrak bo'lgan dasturlarni opеrativ xotiraga yuklash;
xotirani boshqarish, barcha zamonaviy tizimlarda esa virtual xotirani tashkil etish;
barcha dastur va ma'lumotlarni idеntifikatsiya qilish
dasturlarni ishga tushirish (unga boshqaruvni uzatish, natijada protsеssor dasturni boshqaradi)
bajarilayapgan ilovalardan kеlayapgan turli so'rovnomalarni qabul qilish va bajarish
barcha kiritish-chiqarish amallariga xizmat qiladi
fayllarni boshqarish tizimlari (FBT) ishini va/yoki ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT) ishini ta'minlash
multidasturlash rеjimini ta'minlash
bеrilgan xizmat qilish distsiplinalari va stratеgiyalariga asosan masalalarni rеjalashtirish va dispеchеrlashtirish.
|
| |
Linux operatsion (amaliy) tizimi

|
Linux operatsion (amaliy) tizimi
|
bet | 5/6 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 55 Kb. | | #255256 |
Bog'liq SavriddinLinux operatsion (amaliy) tizimi.
O'zagi Unix operatsion tizimi asosida ishlangan, tarmoq operatsion tizimi. Linux ilk bor 1991yili LiniusTorvalds tomonidan chiqarilgan. Linuxning muhim xususiyatlaridan biri - u bepul dasturiy ta'minot Fondi doirasida, GNU oshkora litsenziyasiga ko'ra bepul tarqatiladi. Asosan, Internetda va intratarmoqlarda serverlar yaratish uchun qo'llanadi.
UNIX operatsion (amaliy) tizimi.
Bell laboratoriyasi tomonidan yaratilgan tarmoq operatsion tizimi. Ilk bor UNIX operatsion tizimi Bell Laboratory tomonidan 1969 yili taklif qilingan, azaldan tarmoqlarda ishlatish uchun mo'ljallangan edi. Hozirgi kunda UNIX, Si tilida yozilgan ko'pfoydalanuvchili va ko'pmasalali operatsion tizim. Tizimning bosh tarkibiy qismi bo'lib mikroo'zak hisoblanadi. Uning ichiga tarmoqlararo uzatishni boshqarish bayonnomasini/ bajaruvchi modul joylashtirilgan. UNIX operatsion tizimi bir qancha ijobiy xislatlarga ega, ulardan birinchi navbatda quyidagilarni ko'rsatish zarur:
amaliy dasturlarni bir turdagi kompyuterdan boshqa turdagisiga ko'chirib o'tkaza olish;
ma'lumotlarni tarqoq ishlovini bajarish imkonini beradigan tarmoq xizmatlarining keng yig'masi;
bir vaqtning o'zida turli xildagi fayl majmualarining mavjud bo'lishi;
yuz berayotgan ishlov jarayonlarini foydalanuvchilar tomonidan rejalash imkoni;
RISC protsessorlari bilan yaxshi uyg'unlashuvi;
xar xil ishlab chiqaruvchilar tomonidan taqdim qilingan mahsulotlarni oson ishlatish;
rivojlanish va kengayish uchun ochiqlik;
UNIXWare operatsion (amaliy) tizimi.
UNIX operatsion tizimining Novell korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan rusumi. UNIXWare tizimi birinchi navbatda NetWare tarmoqlarida ishlatish uchun yaratilgan. Shu bilan birga, bu operatsion tizimining muhitida hududiy tarmoqlarning bayonnomalari ham bajariladi. UNIXWare oddiy grafik interfeysga ega. Bu 32-xonali tizim «ish stoli» deb ataluvchi muhitda ishlaydi. UNIXWare ko'pmasalali, ko'pfoydalanuvchili, ko'poqimli tizimdir.
|
| |
Windows operatsion (amaliy) tizimi

|
Windows operatsion (amaliy) tizimi
|
bet | 6/6 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 55 Kb. | | #255256 |
Bog'liq SavriddinWindows operatsion (amaliy) tizimi.
Microsoft korporatsiyasi tomonidan shaxsiy kompyuterlar uchun taklif qilingan operatsion tizimlar oilasi. Windows tizimi ko'pmasalali va ko'poqimli bo'lib, qulay grafik interfeys bilan tavsiflanadi, virtual xotiraning boshqaruvini taqdim qiladi va ko'pgina tashqi qurilmalarni qo'llab-quvvatlaydi. Windowsni ishlatib, foydalanuvchi birdaniga bir necha amaliy jarayonlar bilan samarali ishlash imkoniyatiga ega bo'ladi. Dunyoda 90% ga yaqin kompyuterlar Windows operatsion tizimi boshqaruvida ishlaydi.
Xulosa
Operatsion tizimlar kompyuter tizimlarining ajralmas qismi bo‘lib, ular dasturlar va foydalanuvchilar uchun apparat resurslaridan samarali foydalanish imkonini beradi. Ular kompyuterning barcha komponentlarini boshqarish va ularga qulay muhit yaratish vazifasini bajaradi. Texnologiyalar rivojlanishi bilan operatsion tizimlar ham yanada murakkab va ilg‘or bo‘lib bormoqda, bu esa kompyuterlarning quvvatini va imkoniyatlarini oshirmoqda.Operatsion tizim kompyuter tizimining muhim qismi bo‘lib, u apparat va dasturiy ta'minotning samarali ishlashini ta'minlaydi. U foydalanuvchilarga qulay muhit yaratish va dasturlarning bajarilishini tashkil etishda katta rol o‘ynaydi. Operatsion tizimning rivojlanishi va yangilanishi bilan kompyuter texnologiyalari yanada qulay va kuchli bo‘lib bormoqda
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati
Орлов С. А., Цилькер Б. Я. Организация ЭВМ и систем: Учебник для вузов.2-е изд. — СПб.: Питер, 2011. — 688 с.: ил.
Таненбаум Э. Архитектура компьютера. 6-е. издание. СПб.: Питер, 2013. - 816 с.
Мусаев М.М., Кахҳаров А.А., Каримов М.М. Сборка узлов компьютерных сетей. Учебноепособие.- Т, ИТПД им. Чулпана, 2007.-152с.
Musayev M.M., Qahhorov A.A.,Karimov M.M. Kompyuter tarmoqlarini yig`ish. Akademik litsey va kollejlari uchun o`quv qollanma. T.:”ILM ZIYO”, 2006.-160 b.
ManojFrankling – Computer Architecture and Organization: From Software to Hardware, University of Maryland, College Park, ©Manoj Frankling-2007, 489 p.
Internet saytlari
https://www.collegesidekick.com/study-docs/2892768
|
| |
Operatsion tizmlarning rivojlanish bosqichlari

|
Operatsion tizmlarning rivojlanish bosqichlari
|
bet | 3/6 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 55 Kb. | | #255256 |
Bog'liq SavriddinOperatsion tizmlarning rivojlanish bosqichlari
Birinchi davr (1945-1955 yillar).
Ma'lumki, kompyutеr ingliz matеmatigi Charlz Bebich tomonidan 18-asr oxirida kashf etildi. Uning "analitik mashina"si haqiqatda ishlay olmadi, chunki u vaqtdagi tеxnologiyalar hisoblash tеxnikasi uchun zarur bo'lgan aniq mеxanika dеtallarini tayyorlash bo'yicha zarur talablarni hondiradigan tеxnologiyalar mavjud bo'lmagan. Yana eng asosiy narsa, u vaqtda kompyutеr opеratsion tizimga ega bo'lmagan Bu davr oxirida birinchi tizimli dasturiy ta'minot yuzaga kеldi; 1951-1952 yillar simvolli tillar (Fortran va boshh) dan birinchi kompilyatorlar vеrsiyalari yuzaga kеldi, 1954 y esa IBM-701 uchun Assеmblеr ishlab chiqildi. Vaqtning eng ko'p qismi dasturni ishga tushirishga kеtib qoldi, dasturlarning o'zi esa qat'iy ravishda kеtma-kеt ishlov bеrish rеjimi dеb ataldi. Xulosa qilib aytganda, birinchi davr, hisoblash tizimlarining yuqori narxi, ularning soni kamligi va foydalanishning past samarali bilan bеlgilandi.
Ikkinchi davr (1955-1965 yillar).
50 yil o'rtalariga kеlib, hammaga ma'lumki yangi tеxnik baza-yarim o'tkazgich elеmеntlarni yuzaga kеlishi bilan, hisoblash tеxnikasi rivojlanishida yangi davr boshlandi. Ikkinchi avlod kompyutеrlari ishonchliroq bo'lib qoldi, chunki ular amaliy muhim masalalarni bajarish darajasida uzluksiz ravishda uzoq ishlay oladigan imkoniyatga ega bo'ldilar. Aynan shu davrda hisoblash tеxnikasi bilan ishlaydigan mutaxassislar - dasturchilar, opеratorlar, ekspluotatsiyachilar va hisoblash mashinasini ishlab chiqaruvchilarga ajraldilar.
Uchinchi davr (1965-1980 yillar).
Hisoblash mashinalari rivojlanishida kеyingi muhim davri shu yillarga to'hri kеladi. Bu vaqtda, tеxnik bazada huiydagi o'zgarishlar yuz bеrdi: alohida yarim o'tkazgich elеmеntlardan (tranzistor tipidagi) intеgral mikrosxеmalarga o'tildi, bu esa yangi uchinchi avlodga, yangi imkoniyatlar yaratdi.Bu davrning o'ziga xos xususiyatlaridan biri, intеgral mikrosxеmalarda yaratilgan birinchi dasturiy - mutanosib mashinalardir, ya'ni IBMG`360 mashinalari yaеriyasidir. 60 - yillar boshida yaratilgan bu mashinalar oilasi ikkinchi avlod mashinalaridan unumdorlik ko'rsatkichi bo'yicha oldinga anchagina o'tib kеtdi. Tеzda, dasturiy - mutanosib mashinalar g'oyasini umum tan olindi.
|
| |