nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Adabiyotlar ro‘yxati - Buxoro davlat pedagogika instituti pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti

|
Buxoro davlat pedagogika instituti pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti
|
bet | 9/9 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #133471 |
Bog'liq Chervyakli va reykali uzatmalarni chizish sevinchAdabiyotlar ro‘yxati
1. Shoobidov Sh.A. Mashina detallari. Texnika oily o`quv yurtlari uchun darslik. Тошкент: “O`zbekiston ensiklopediyasi”, 2014. -444 b.
2. Kurganbekov M.M., Moydinov A. Mashina detallari: O`quv qo`llanma. I va II qismlar. -Toshkent: “O`zbekiston ensiklopediyasi”, 2014. -384 b.
3. Ш.А. Шообидов Машина деталлари. Ўқув қўлланма. Тошкент 2004-120 б.
4.Ш.А.Шообидов, С.У.Мусаев. «Юритмалар», Тасмали ва занжирли узатмаларни лойихалаш. Тошкент 2000-82 б.
5.Ш.А.Шообидов, С.У.Мусаев. «Тишли ва червякли узатмаларни лойихалаш». Тошкент 2005-80 б.
6. Sh. A. Shoobidov, S. O` Musayev. Ko`tarish, transport mashinalari. –T.: «SHARQ», 2007. -192 b.
|
| |
The Internet is fun, exciting, full of information and education and ready for us to enjoy

An Acceptable Use of the Internet
With the installation of C2K computers in classrooms, children and teachers now have increased access to the Internet. There is a need to provide pupils with as safe an Internet environment as possible and a need to teach them to be aware of and respond responsibly to the risks.
It is therefore important that schools have in place an Internet Safety Policy with clear rules for an acceptable use of Internet resources.
It is essential that teachers, parents, Boards of Governors and pupils are all aware of Internet safety and are involved in devising and discussing appropriate strategies for the safety of all users.
What is the Internet?
The Internet is a huge network of computers making a worldwide community. It is a way of connecting computers together so that people using them can:
Its most frequently used facilities include:
The World Wide Web (WWW)
The World Wide Web (WWW) or Web provides easy access to the vast quantity of information and resources available on the Internet and is the facility which people use to “surf” for information. It is made up of millions of screens or pages of information.
The collection of pages created by one individual or organisation is known as a website. Each page can include text sound, images, animation and video and has its own unique address.
|
-jadval 
Sog‘lom va gomoz bilan kasallangan paxta chigitining tarkibiy qismlarining

28
Ko‘rinishidan, kasallik yuqtirilgan urug‘larda
namlik avval gommoz
qo‘zg‘atuvchisi infektsiyasiga o‘tadi, infektsiyaning shishishini
keltirib chiqaradi
va keyin urug‘ po‘stlog‘iga quyila boshlaydi. Namlash jarayonida urug‘lar
yuzasida joylashgan gommoz infektsiyasi namlikni o‘zlashtiradi,
tuklar va
po‘stlog‘iga qaraganda tezroq shishadi.
1.4-rasm. Qirqilga chigit: 1-chalaz; 2-tushirish; 3-maydalangan kotletonlar;
4-umurtqa pog‘onasi; 5-mikrofil; 6-qavat (yon yuzalar)
1.5-rasm. Sog‘lom va gomoz bilan kasallangan paxta
chigiti tarkibiy
qismlarining elektr qarshiligini o‘lchash moslamasi: 1-chalaz, mikropil yoki
qobiq (yon qismi); 2-izolyatsion tayanch; 3,4-elektrodlar; 5-metall plastinka;
6-metall stend; 7-suv.
29
Sog‘lom urug‘larning po‘stlog‘i infektsiyalangan urug‘larning po‘stlog‘iga
nisbatan
namlikni tezroq singdiradi, chunki ularda «parda» yo‘q - gommozning
qo‘zg‘atuvchisi. Shuning uchun urug‘larni bir vaqtning o‘zida
elektr impulslari
bilan zararsizlantirishda impulslar aynan shishgan infektsiyalarning yuzasi bo‘ylab
tanlangan tartibda o‘tadi.
va bank hisobvaraqlariga kirimqilinadigan mablagʻlarni Telegramdagi “@onlineqrbot” kanali

|
va bank hisobvaraqlariga kirimqilinadigan mablagʻlarni Telegramdagi “@onlineqrbot” kanali
|
bet | 3/3 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #241975 |
Bog'liq axborot texnalogiyalari ..Usmonov F 3 (2)va bank hisobvaraqlariga kirimqilinadigan mablagʻlarni Telegramdagi “@onlineqrbot” kanali, mijozning bank shaxsiy kabineti hamda sms-xabarnoma xizmati orqali onlayn rejimida nazorat qilib borishlari mumkin. Hozirgi kunda ushbu tizimni Toshkent shahrida tatbiq etish doirasida tijorat banklari tomonidan 3,5 mingdan ortiq xoʻjalik subyektlarining savdo va xizmat koʻrsatish punktlari tegishli “QR-online” tizimi stikerlari bilan taʼminlandi.
Odamlarning hayoti barqaror Internetga kirishish atrofida bo'lgan dunyoda, sizning WiFi-ga kirishni xavfsiz va xavfsiz saqlash vositalarini saqlash juda qiyin vazifadir.
WiFi-dan foydalanib, siz WiFi-ning parolini qog'ozga yozib olish bilan bog'liq muammolarni hech qanday konfiguratsiya ruxsatisiz skanerlash va WiFi ulanish imkoniyatlaridan bahramand bo'lish bilan almashtirishingiz mumkin.
Siz buni WiFi kirish avtomatlari, restoran va kafelar, mehmonxonalar va boshqalarda ishlatishingiz mumkin .
Raqamli platformada mobil dasturni reklama qilishning yangi vositalarini topish juda qiyin bo'lishi mumkin.
Mijozlar sizning ilovalaringiz havolasini bosishlari yoki uni App Store (IOS uchun) va Google Play do'konida (Android uchun) qidirishlari kerak bo'lganligi sababli.
Sizning arizangizda ularni qo'llash mijoz yoki foydalanuvchi dastur do'koni bilan, App Store yoki Play Store bilan o'zaro aloqada bo'lish vaqtini qisqartirishi mumkin.
Ushbu turdagi mobil dasturlar dinamikdir, chunki u skanlarni real vaqt rejimida kuzatish, foydalanilgan qurilmaning profillari, skanerlarning joylashuvi va o'tkazilgan sana kabi ma'lumotlarni kuzatib borish imkonini beradi.
Dinamikada saqlanadigan va to'plangan ma'lumot ishlab chiquvchilar uchun muhimdir, chunki u dasturning o'rnatilgan QR kodlari dasturni yuklab olish hajmini oshirish tendentsiyasini aks ettiradi.
E’tiboringiz uchun tashakkur ! - E’tiboringiz uchun tashakkur !
|
| |
Ijtimoiy media QR kodining ishlashi quyidagicha

|
Ijtimoiy media QR kodining ishlashi quyidagicha
|
bet | 2/3 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #241975 |
Bog'liq axborot texnalogiyalari ..Usmonov F 3 (2)Ijtimoiy media QR kodining ishlashi quyidagicha: Bu brauzer dasturidagi QR kodni yoki o'rnatilgan QR kod kamerani skanerlash orqali ishlaydi va uni avtomatik ravishda skanerdan o'tkazgan odamni QR kod egasi profiliga yo'naltiradi. Shu tarzda siz ko'plab profillar displeylari bo'ylab harakatlanish kurashini kamaytira olasiz va avtomatik ravishda ko'rinishni kuzatib borishingiz va ijtimoiy tarmoq QR kodi egasi tomonidan joylashtirilgan va baham ko'rgan tarkib bilan o'zaro aloqada bo'lishingiz mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlarda hukmronlik o'yinining kuchayishi bilan, bu ko'plab izdoshlar va obunachilarni ko'paytiradigan foydali vosita. Ijtimoiy tarmoqlarda Facebook, Twitter, Instagram va Pinterest mavjud.
Ijtimoiy media QR kodingizni yaratish orqali odamlar sizning ijtimoiy media foydalanuvchi nomingizni ijtimoiy media saytlarining qidirish navigatoriga kiritish qiyin bo'lmaydi.
Agar sotuvchi yoki xizmat koʻrsatuvchida QR-kod yordamida toʻlash imkoniyati mavjud boʻlsa, ular bank kartalarini qabul qilish uchun savdo terminaliga muhtojlik sezmaydi. Shunda xaridorga bank kartasini olib yurish hojati ham qolmaydi va buning ustiga kartasini boshqa odamning qoʻliga berish xataridan oʻzini himoya qiladi. Agar toʻlov — onlayn xarid boʻlsa, bank kartasi yoki shaxsiy maʼlumotlarni internet saytlariga kiritish shart boʻlmaydi.
“QR-online” — Uzcard va HUMO toʻlov terminallarining toʻlaqonli muqobilidir. Ushbu tizim toʻlov va pul oʻtkazmalari (QR-toʻlovlari) uchun juda qulay yangilik boʻldi. Ushbu onlayn imkoniyat Oʻzbekistonda elektron tijoratni muvaffaqiyatli rivojlantirmoqda, chunki u shaxsga naqd pul yoki bank kartalarini olib yurmaslik imkonini beradi. Toʻlov uchun zarur boʻlgan barcha maʼlumotlar toʻlov ilovasi ichida mavjud boʻladi.
Savdo va xizmat koʻrsatish korxonalari “QR-online” tizimi orqali mijozlardan qabul qilingan Savdo va xizmat koʻrsatish korxonalari “QR-online” tizimi orqali mijozlardan qabul qilingan
|
| |
Buxoro davlat pedagogika instituti pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti - bet 4

|
Buxoro davlat pedagogika instituti pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti
|
bet | 4/9 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #133471 |
Bog'liq Chervyakli va reykali uzatmalarni chizish sevinchRuxsat etilgan kontakt kuchlanish. Chervyak o`ram ishchi yuzasining qattiqligi >HRC45 bo`lib, bu yuza ishlov berib silliqlangan bo`lsa, qalayli bronzalardan tayyorlangan g`ildiraklar uchun ; agarda bu shart bajarilmasa . Bu yerda: -uzatmaning sirpanish tezligini hisobga oluvchi koeffisiyent:
8-jadval.
|
<1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
|
1,33
|
1,21
|
1,11
|
1,02
|
0,95
|
0,88
|
0,83
|
0,8
|
Chervyakli g`ildirak Ax-9-4 markali qalaysiz bronzadan tayyorlangan hamda chervyak o`ram yuzasining qattiqligi >45HRC bo`lib, unga ishlov berib, silliqlangan bo`lsa qiymatini quyidagicha aniqlanadi.
Eguvchi kuchlanish bo`yicha tekshirish. Eguvchi kuchlanish bo`yicha hisob. Eguvchi kuchlanish bo`yicha faqat chervyakli g`ildirak tishlarigina hisoblanadi, chunki chervyak po`latdan tayyorlanganligi uchun o`ramlarining mustahkamligidan katta.
Chervyakli g`ildirak egilishga mustahkamligini qiya tishli silindrsimon uzatmalardik hisoblanadi, lekin chervyakli g`ildirak tish asosining ko`ndalang kesimi qiya tishli silindrik g`ildiraklarnikidan farq qiladi. Tish kesimining shakli g`ildirak kesimining eni bo`yicha bir xil bo`lmaydi. Bundan tashqari, tish asosining to`g`ri chiziq bo`yicha emas, balki yoy bo`yicha joylashgan bo`ladi. Shuning uchun chervyak g`ildirak tishlarini mustahkamligi qiya tishli g`ildirak tishlarining mustahkamligidan 2040% yuqori bo`ladi.
Chervyakli uzatmalar uchun qabul qilsak, g`ildirak tishlarining xavfli kesimidagi egilishdagi kuchlanishning qiymati quyidagicha aniqlanadi:
Bu yerda:
-g`ildirakdagi aylanma kuch,H;
-g`ildirakning eni,mm;
-normal kesmning moduli;
-yuklanish koeffisiyenti;
-tish shaklining koeffisiyenti, qiymati jadvaldan g`ildirak tishlar sonining «keltirilgan» qiymatiga nisbatan tanlanadi:
9-jadval
|
24
|
28
|
30
|
32
|
35
|
37
|
40
|
50
|
60
|
80
|
100
|
|
1,88
|
1,80
|
1,76
|
1,71
|
1,64
|
1,61
|
1,55
|
1,45
|
1,4
|
1,34
|
1,3
|
Ruxsat etilgan egilishdagi kuchlanish. Hamma xil bronza materiallardan tayyorlangan chervyakli g`ildiraklar uchun
Yuklanish koeffisiyenti. Chervyakli uzatmada yuklanish koeffisiyenti, bu qo`shimcha dinamik kuchlarni hisobga oluvchi koeffisiyentlar ko`paytmasiga teng, ya’ni .
Uzatmada v2<3m/s bo`lganda KNv=1,0; v2<3m/s bulganda KNv=1,0-1,3: Yuklanish doimiy bo`lganda KNβ=1.0, uzgaruvchan bo`lganda KNβ=1.05-1,2.
Koeffisintning katta qiymatlari q kichik, z2 katta bo`lganda olish tavsiya etiladi.
1>
|
| |
Uzatmalar turlari - Buxoro davlat pedagogika instituti pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti

|
Buxoro davlat pedagogika instituti pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti
|
bet | 2/9 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #133471 |
Bog'liq Chervyakli va reykali uzatmalarni chizish sevinchUzatmalar turlari
Aylanma harakatlar bir valdan boshqasiga turli detallar yordamida uzatiladi, bu detallar yig‘indisi uzatma deyiladi.
Mashinasozlikda uzatmalarning tasmali, zanjirli, friksion, tishli, chervyakli, reykali va xrapovik mexanizmli turlari qo‘llaniladi.
Tasmali uzatma g‘ildiraklari (shkivlari) tasma vositasida elastik bog‘langan bo‘lib, ular aylanma harakatni ishkalanish kuchi yordamida bir shkivdan ikkinchisiga uzatadi (1-shakl).
Zanjirli uzatma yetakchi va yetaklanuvchi yulduzchalardan va ularni qamrab oluvchi zanjirdn iborat (2-shakl).
Friksion uzatma ikki parallel vallar orasida bir-biriga kuch bilan siqiladigan ikkita katoklardan iborat (3-shakl, a). Agar vallarning o‘qlari o‘zaro kesishadigan bo‘lsa, konusaviy friksion katoklar qo‘llaniladi (3-shakl, b). Aylanma harakat yetakchi katokdan yetaklanuvchi katokka ishkalanish kuchi yordamida uzatiladi.
Parallel vallar orasidagi tishli uzatmalar tashqi (4-shakl, a) yoki ichki (4-shakl, b) ilashmada bo‘lgan silindrik tishli g‘ildiraklar vositasida amalga oshiriladi.
Vallarning geometrik o‘qlari kesishgan hollarda konus tishli g‘ildiraklar qo‘llaniladi (4-shakl, v).
Chervyakli uzatma, vallar o‘zaro aykash bo‘lgan hollarda qo‘llaniladi. Chervyakli uzatma chervyak va chervyakli g‘ildirakdan iborat (5-shakl).
Reykali uzatma aylanma harakatni ilgarilanma harakatga aylantirish uchun xizmat qiladi va silindrik va tishli reykadan iborat bo‘ladi (6-shakl).
Xrapovikli mexanizm tishli g‘ildirak (xrapovik) va xrapovik tishlari orasidagi botika kirib turadigan maxsus detallardan (sobachkadan) iborat. Bu mexanizm valni fag‘at bir tomonga aylantiradi.
Xropovikli mexanizm valga aylanma harakatni vaqt-vaqt bilan uzatish uchun ham qo‘llaniladi (7-shakl).
1-shakl 1- shakl
2- shakl, а, б. 3- shakl
4- shakl 5- shakl 6- shakl
|
| |
boshlash
S=0:P=1 - 3- amaliy mashg’uloti

|
3- amaliy mashg’uloti
|
bet | 6/6 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 139 Kb. | | #274572 |
Bog'liq 3-AMALIY ALGOTRMLARboshlash
S=0:P=1
i=1
j=1
P=P(i+j)/2
j =j+1 ha
ha yo’q
j<=3 S = S + P i=i+1 i<=5
yo’q
S ni chiqarish
tamom
Sinov savollari:
Masalani kompyuterda yechishning asosiy bosqichlarini ayting?
Algoritm nima?Algoritmga misollar keltiring.
Algoritmning asosiy xossalari.
Algoritmning tasvirlashning asosiy usullari.
Bu tasvirlash usullarining har biriga misollar keltiring.
Blok-sxema nima? Asosiy elementlarini ayting.
Algoritmning turlari. Ijrochining ko’rsatmalar majmui nimalardan iborat?
Chiziqli algortitm nima?
Tarmoqlanuvchi algoritmlarning xususiyatlari qanday?
Chiziqli va tarmoqlanuvchi algoritmga misollar keltiring.
Tarmoqlanuvchi algoritmning ko’rinishlari qanday?
Tarmoqlanuvchi algoritmlar qanday bajariladi?
|
| |
Bilvosita o‘lchash natijalarini qayta ishlash

30
A
C
B
C
B
F
C
B
F
)
,
(
)
,
(
2
1
,
(1.25)
bu yerda:
A
A
A
;
B
B
B
;
C
C
C
– lar A, B,
C kattaliklarining nisbiy
xatoliklari.
(1.25) ifoda B va C kattaliklarining xatoliklarini bilgan holda izlanayotgan A
kattaligining xatoligini aniqlash imkonini beradi. Ko‘pincha δ
B
va δ
C
xatoliklarining ishorasi noaniq bo‘lib, F
1
(B,C)δ
B
va
F
2
(B,C)δ
C
qo‘shiluvchilarning
ishorasi bir xil deb hisoblanadi.
Izlanayotgan A kattaligini o‘lchash xatoligi o‘lchangan
B va C kattaliklari
bilan bog‘liq bo‘lib, quyidagicha ifodalanadi:
A = B
n
∙ C
m
, (1.26)
bu yerda: n va m – daraja ko‘rsatkichlari bo‘lib, ular butun son, kasr son, musbat
va manfiy bo‘lishi mumkin.
Tenglamaning o‘ng va chap tomonlarini
logarifmlab uni quyidagicha
ifodalash mumkin:
ln A = n lnB + m lnC. (1.27)
Ifodani differensiallaymiz va quyidagiga ega bo‘lamiz:
C
dC
m
B
dB
n
A
dA
(1.27)
dA, dB va dC differensiallarni kichik orttirmalar bilan almashtiramiz.
C
C
m
B
B
n
A
dA
;
yoki
δ
A
= n δ
B
+ m δ
C,
(1.28)
31
bu yerda
A
A
A
;
B
B
B
;
C
C
C
A, B, C kattaliklarining nisbiy xatoliklari.
Shunday qilib,
izlanayotgan A kattaligini B, C va
D kattaliklari orqali uning
eng yuqori nisbiy xatoligini aniqlash mumkin:
A = B + C – D
Ifodani logarifmlab
va differensiallab va dA, dB
hamda dC larni orttirmalar
bilan almashtirsak, izlanayotgan kattalikning xatoligini
quyidagi tenglama
bo‘yicha topishimiz mumkin:
D
C
B
D
C
B
A
A
А
(1.29)
Agar B + C
D bo‘lsa, B, C va D kattaliklarining xatoliklari nisbatan kichik
bo‘lishiga qaramay izlanayotgan A kattaligining xatoligi yuqori bo‘lishi mumkin.
-xossa. Natijaviylik - 3- amaliy mashg’uloti

|
3- amaliy mashg’uloti
|
bet | 2/6 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 139 Kb. | | #274572 |
Bog'liq 3-AMALIY ALGOTRMLAR5-xossa. Natijaviylik, ya’ni har bir algoritm chekli sondagi qadamlardan so’ng albatta natija berishi lozim.
Bu xossalar mohiyatini o’rganish va konkret algoritmlar uchun qarab chiqish talabalarning xossalar mazmunini bilib olishlariga yordam beradi.
Algoritmning tasvirlash usullari haqida gapirganda algoritmning berilish usullari xilma-xilligi va ular orasida eng ko’p uchraydiganlari quyidagilar ekanligini ko’rsatib o’tish joiz:
1. Algoritmning so’zlar orqali ifodalanishi.
2. Algoritmning formulalar yordamida berilishi.
3. Algoritmning jadval ko’rinishida berilishi, masalan, turli matematik jadvallar, loteriya yutuqlari jadvali, funksiyalar qiymatlari jadvallari bunga misol bo’ladi.
4. Algoritmning dastur shaklida ifodalanishi, ya’ni algoritm kompyuter ijrochisiga tushunarli bo’lgan dastur shaklida beriladi.
5. Algoritmning algoritmik tilda tasvirlanishi, ya’ni algoritm bir xil va aniq ifodalash, bajarish uchun qo’llanadigan belgilash va qoidalar majmui algoritmik til orqali ifodalashdir. Ulardan o’quv o’rganish tili sifatida foydalanilmoqda. Bo’lardan Ye-praktikum yoki Ye-tili algoritm ijrochisi algoritmik tili ham mavjud.
6. Algoritmlarning grafik shaklda tasvirlanishi. Masalan, grafiklar, sxemalar ya’ni blok - sxema bunga misol bo’la oladi. Blok sxemaning asosiy elementlari quyidagilar: oval (ellips shakli)-algoritm boshlanishi va tugallanishi, to’g’ri burchakli to’rtburchak-qiymat berish yoki tegishli ko’rsatmalarni bajarish. Romb - shart tekshirishni belgilaydi. Uning yo’naltiruvchilari tarmoqlar bo’yicha biri ha ikkinchisi yo’q yo’nalishlarni beradi, parallelogramm- ma’lumotlarni kiritish yoki chiqarish, yordamchi algoritmga murojaat - parallelogramm ikki tomoni chiziq, yo’naltiruvchi chiziq - blok-sxemadagi harakat boshqaruvi, nuqta-to’g’ri chiziq (ikkita parallel) - qiymat berish.
Algoritmda bajarilishi tugallangan amallar ketma-ketligi algoritm qadami deb yuritiladi. Har bir alhoxida qadamni ijro etish uchun bajarilishi kerak bo’lgan amallar haqidagi ko’rsatma buyruq deb aytiladi.
Algoritmlarni ko’rgazmaliroq qilib tasvirlash uchun blok-sxema, ya’ni geometrik usul ko’proq qo’llaniladi. Algoritmning blok-sxemasi algoritmning asosiy tuzilishining yaqqol geometrik tasviri: algoritm bloklari, ya’ni geometrik shakllar ko’rinishida, bloklar orasidagi aloqa esa yunaltirilgan chiziqlar bilan ko’rsatiladi. Chiziqlarning yunalishi bir blokdan so’ng qaysi blok bajarilishini bildiradi. Algoritmlarni ushbu usulda ifodalashda vazifasi, tutgan o’rniga qarab quyidagi geometrik shakl(blok) lardan foydalaniladi.
|
| |
1 varint Approksimatsiya nima?

|
1 varint Approksimatsiya nima?
|
bet | 1/3 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 28,5 Kb. | | #126212 |
Bog'liq 1 2 signal
1 varint
Approksimatsiya nima?
"Approksimatsiya" bu matematikada bir funksiyaning yaqin bir qiymatini topish usuli. Bu, bir funksiya qiymati yaqin qiymatlar to'plamiga yaqinlashadi yoki qaranganda yaqin qiymatni topishga imkon beradigan boshqa bir funksiya yoki usul ishlatilarak amalga oshirilishi mumkin.
Approksimatsiya bir nechta turli usullar bilan amalga oshirilishi mumkin. Misol uchun, funksiyaning qiymatlarini chiziqlar bilan bog'langan chiziq chizish orqali yaqinlashitirish mumkin. Bu usulni eng oddiy namuna sifatida ko'rsatish uchun, bir funksiyaning qiymatlarini chiziq orqali ko'rsatuvchi bir grafik chizilsin:
Bu chiziqda, funksiya qiymatlarining chiziqdan uzakliklari hisoblanadi va chiziq bilan bir xil bo'lgan chiziq bo'ylab chiziqqa yaqinroq keladigan qo'shimcha chiziq chiziladi. Shu qo'shimcha chiziq funksiyaning qiymatlari bilan yaqinroq bog'lanadi va funksiyaning qiymatlari chiziqdan uzakroq bo'lib qoladi.
Boshqa usullar bilan ham funksiyaning yaqin qiymatlarini topish mumkin, masalan, polinomlar yordamida ya da statistik analiz usullaridan foydalanish orqali.
Approksimatsiya matematikada juda keng qo'llaniladigan bir prinsipdir. Uning asosiy maqsadi funksiyaning aniq qiymatlarini topishga imkon beradigan, yaqinroq va qulayroq hisoblash usullarini taqdim etishdir.
Ossillograf qanday qurilma?
Ossillograf, elektrik signalini ko'rsatish va o'lchash uchun ishlatiladigan qurilma. Ushbu qurilma, signalning amplitudasi, chastotasi va fazasi kabi xususiyatlarni ko'rsatish uchun ishlatiladi. Ossillografning asosiy qismi, elektronlar va elektromagnitlar yordamida signalni ko'rish uchun kichik ekranli katodli lampa va elektron strahlari bilan ishlaydigan elektronik devayslar to'plami bo'ladi.
Ossillografda, voltaj almashtirish bilan, elektrik signalning amplitudasi o'zgartiriladi, shuningdek, signalning yuqori va pastki qiymatlari ko'rsatiladi. Bu jarayon, signalni o'lchash va tekshirish uchun juda muhimdir.
|
| |
Chiziqli algoritmlar - 3- amaliy mashg’uloti

|
3- amaliy mashg’uloti
|
bet | 4/6 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 139 Kb. | | #274572 |
Bog'liq 3-AMALIY ALGOTRMLARChiziqli algoritmlar
Chiziqli algoritmlar algoritmlarning eng sodda va oddiy ko’rinishi hisoblanadi. Unda bajariladigan amallar ham buyruqlar ham qanday tartibda berilgan bo’lsa shunday tartibda ketma- ket bajariladi, ya’ni hech qanday shart tekshirilmasdan chiziqli algoritmlarda buyruqlar ketma- ket tartib bilan bajariladi. Chiziqli algoritmlarni quyidagi ko’rinishda ifodalash mumkin.
Bu yerda A1,…, AN lar chiziqli algoritmlarda bajarilishi kerak bo’lgan buyruqlar ketma- ketligidir.
2- misol. funksiyani x ning ixtiyoriy qiymatlarida xisoblash algoritmini tuzing.
Yechish. Algoritmning blok sxema ko’rinishda ifodalaymiz.
3- misol. Geron formulasidan foydalanib uchburchak yuzini hisoblash algoritmini tuzing.
Yechish. Algoritmni blok sxema ko’rinishda ifodalaymiz.
Tarmoqlanuvchi algoritmlar. Shunday hisoblash jarayonlari mavjud bo’ladiki, bunda qo’yilgan ayrim mantiqiy shartlarning bajarilishiga qarab, bu jarayonlar bir nechta tarmoqqa bo’linadi va shu tarmoqlardan hyech bo’lmaganda bittasi bajariladi. Ana shunday jarayonlar uchun algoritmlar tuzishda tarmoqlanuvchi algoritmlardan foydalaniladi.Tarmoqlanuvchi struktura odatda qandaydir mantiqiy shartni tekshirish blokini o’z ichiga oladi. Tekshirish natijasiga ko’ra, tarmoq deb ataluvchi u yoki bu amallar ketma-ketligi bajariladi.
Tarmoqlanuvchi algoritm to’la va qisqartirilgan ko’rinishda berilishi mumkin. Ular quyidagicha sxema orqali ifodalanadi:
ha yo’q ha yo’q
shart shart
1 - amal 2-amal amal
a) to’la ko’rinish b) qisqartirilgan ko’rinish
1-misol. Ixtiyoriy berilgan x va u sonlaridan eng kattasini topish algoritmini tuzing. boshlash
x,u ni kiritish
xa yuk
z = x x >= y z = y
z ni chiqarish
tamom
|
| |
xatolik deb ataladi - Eksperiment natijalariga statistik ishlov berishning zamonaviy usullari monografiya

17
Tasodifiy xatoliklar.
Tasodifiy xatolik va ularning taqsimlanishi
Tasodifiy xatolik biror fizikaviy kattalikni takror o‘lchaganda
hosil
bo‘ladigan, o‘zgaruvchan, ya’ni ma’lum qonuniyatga bo‘ysinmagan
holda kelib
chiqadigan xatolikdir. Bu xatolik ayni paytda nima sababga ko‘ra kelib chiqqanligi
noaniqligicha qoladi, shuning uchun ham uni yo‘qotish mumkin emas.
Haqiqatda
o‘lchash natijasida tasodifiy xatolikni mavjudligi takror o‘lchashlar
natijasida
ko‘rinadi
va uni hisobga olish, o‘lchash natijasiga uni ta’siri (yoki o‘lchash
aniqligini baholash) matematik statistika usuli yordamida amalga oshiriladi.
Bevosita o‘lchashlar natijasining xatoliklarini
baholashda quyidagi
funksiyadan foydalaniladi:
(
(1.12)
bu yerda
f - aniq funksiyadir,
x
1
,x
2
,...x
n
- bevosita o‘lchash natijasi.
Xatolikni baholash uchun esa xatolikning
taxminiy formulasidan
foydalaniladi.
Absolyut (mutlaq) xatolikning maksimal qiymati quyidagi formula bo‘yicha
hisoblanadi.
y
y
x
x
i x x
i
i
m
i
0
1
(1.13)
Xatolikning nisbiy qiymati esa quyidagi formuladan topiladi:
m
1
i
x
i
x
x
i
y
i
m
i
y
x
x
y
y
y
(1.14)
Tasodifiy xatolik esa (uning dispersiyasi) quyidagicha hisoblanadi:
y
i x x
i
i
m
y
x
i
m
2
2
2
1
(1.15)
O‘lchash
vositalarini aniqligini, qanchalik aniq o‘lchashini
baholash uchun
o‘lchash vositalarining aniqlik klassi (sinfi) degan tushuncha kiritilgan.
Aniqlik
18
klassi - bu o‘lchash vositalarini shunday umumlashgan xarakteristikasi bo‘lib,
ularning yo‘l qo‘yishi mumkin bo‘lgan asosiy va qo‘shimcha xatoliklari chegarasi
(doirasi) bilan aniqlanadi. Demak aniqlik klassi o‘lchash
vositasining aniqlik
ko‘rsatkichi emas, balki uning hususiyatlari bilan belgilanadi, aniqlanadi.
Belgilanishi    Tushunilishi

Blokning atalishi
| Belgilanishi |
Tushunilishi |
Hisoblashlar bloki
(to’g’ri-to’rtburchak)
|
|
Hisoblash amali yoki hisob-lash amallari ketma-ketligi
|
shartli blok (romb)
|
|
Shartlarni tekshirish
|
siklik jarayon
(oltiburchak)
|
|
Siklning boshlanishi
|
qism dastur
|
|
qism dastur bo’yicha hisoblash, standart qism dasturi
|
birlashtirish (aylana)
|
|
Yo’nalish chizig’ini o’zgarti-rish
|
Ma’lumotlarni kiritish va chiqarish (parallelogramm)
|
|
Ma’lumotlarni kiritish va natijalarni chiqarish
|
Algoritmning boshi va oxiri (oval)
|
|
Boshlash, tamom, to’xtash
|
Chiqarish bloki
|
|
Ma’lumotlarni qog’ozga chiqarish
|
Takrorlanuvchi va murakkab jarayonlar uchun algoritmlar tuzish

|
Takrorlanuvchi va murakkab jarayonlar uchun algoritmlar tuzish
|
bet | 5/6 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 139 Kb. | | #274572 |
Bog'liq 3-AMALIY ALGOTRMLARTakrorlanuvchi va murakkab jarayonlar uchun algoritmlar tuzish.
Takrorlanuvchi algoritmlar.
Shunday hisoblash jarayonlari mavjud bo’ladiki, bunda uning ayrim bo’laklarini bir necha marta takroran hisoblashga to’g’ri keladi. Bunday jarayonlar uchun algoritmlar tuzishda takrorlanuvchi algoritmlardan foydalaniladi.
Hisoblash jarayonining ko’p marta takrorlanadigan qismi ichki sikl tanasi (jismi) deb yuritiladi. Takrorlanuvchi algoritm 2 xil ko’rinishga ega bo’ladi:
Sikl - gacha takrorlanuvchi algoritm quyidagi ko’rinishga ega:
yo’q
sikl tanasi shart
ha
a) sikl - gacha ;
Bu ko’rinishdagi algoritmda avval sikl tanasi bajarilib, so’ngra sikldan chiqish sharti tekshiriladi, ya’ni sikl tanasi qo’yilgan shart bajarilib turguncha takrorlanaveradi.
Sikl - hozircha takrorlanuvchi algoritm quyidagi ko’rinishga ega:
yo’q
ha
shart sikl tanasi
b) sikl - hozircha.
Bu ko’rinishdagi algoritmlarda avval shart tekshiriladi, so’ngra agar shart qanoatlantirsa, sikl tanasi bajariladi, aks holda hisoblash to’xtatiladi.
1-misol. funksiyani x ning [a,b] oraliqda h=0.1 qadam bilan o’zgarish qiymatini hisoblash algoritmini tuzing.
Yechish.
1) Sikl-gacha 2) Sikl - hozircha
A,B,H A,B,H
X=A X=A
ha yo’q
y =√x3 + x2+ 1 X<=B
y ni chiqarish tamom
X = X + H
y =√x3 + x2+1
ha yo’q
X<=B tamom y ni chiqarish
X = X + H
Bundan tashqari murakkab ko’rinishdagi takrorlanuvchi jarayonlar uchun algoritmlar tuzishda ichma-ich joylashgan takrorlanuvchi algoritmlardan foydalaniladi.
Misol. ifodaning qiymatini hisoblash algoritmini tuzing.
Yechish. Bu yerda i bo’yicha takrorlanuvchi algoritm tashqi, j bo’yicha takrorlanuvchi algoritm ichki sikllar deb yuritiladi.
|
| |
Eksperiment natijalariga statistik ishlov berishning zamonaviy usullari monografiya - bet 44

88
MUNDARIJA
T/r
Bet
So‘z boshi …………………………………………………………….
3
I-bob. O‘lchash asoslari bo‘yicha asosiy ma’lumotlar………………..
4
1.1 Tadqiqot natijalariga statistik ishlov berishning asoslari.……………
4
1.2 O‘lchash
xatoliklari, ularning tabaqalanishi…………………………
12
1.3 Chigitga elektr ishlov berish natijalari………………………………..
22
1.4 Kartoshka tuganagiga elektr ishlov berish texnologiyasi…….....……
32
Bob bo‘yicha xulosalar…………..…………………………………...
52
II -bob. Elekton otsillografda ishlash…………………………………
52
2.1 Elekton ossillografda ishlash usullari…………………………………
52
2.2 Multimetr bazasidagi ossillografda ishlash usuli va
olingan natijalarga ishlov berish……………………………………..
55
2.3 Elektr o ‘lchash natijalarini mikrokalkulyatorlar
yordamida qayta ishlash usullari……………………………………..
60
Bob bo‘yicha xulosalar…………………..…………………………..
65
III -bob. Eksperiment natijalarini statistik ishlov berishning
zamonaviy usullari……………………………………………………
65
3.1 Zamonavi EHMlar elektron jadvalidan tajriba
natijalariga ishlov berish………………….……………………………
65
3.2 Eksperiment natijalarini statistik ishlov berishning
zamonaviy usullari……. …………………………………………….
74
Bob bo‘yicha xulosalar………………………………………………..
81
Umumiy xulosalar…………………………………………………….. 82
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati……………………………………
83
Ilovalar………………………………………………………………… 89
Sug‘orish - Eksperiment natijalariga statistik ishlov berishning zamonaviy usullari monografiya

40
suvchilarning mehnati ancha engillashadi. Mirzacho‘l sharoitida ekinlarni sun’iy
yomg‘ir yog‘dirib sug‘orish usulini keng miqdorda sinab ko‘rish kerak.
Sug‘orishning
bu usuli suv sarflash, sug‘orish me’yorini va suvning shimilib
nobud bo‘lishini qisqartiradi. Sug‘orishda ekinni suv bosib ketishiga yo‘l qo‘yish
yaramaydi, aks holda sabzavot ekinlari, ayniqsa kartoshka qurib qolishi mumkin.
Sabzavot va kartoshka ekilgan erlarni butun o‘suv davri davomida yumshoq
va begona o‘tlardan tozalab turish kerak. Buning uchun ekinlarni sug‘orish
bilan
qator oralarini ishlashni bog‘lab olib borish lozim.
Kartoshka. Kartoshka tuproq etarli darajada sernam va issiq bo‘lganida
yaxshi o‘sadi. Bu o‘simlikning tez ravojlanib, mo‘l kartoshka
hosil tugishi uchun
15-20 daraja issiqlik eng qulay hisoblanadi. Mirzacho‘lda haroratning yuqori
bo‘lishi er sho‘rining kartoshka o‘simligiga ko‘rsatadigan zararini kuchaytiradi.
Kartoshka ekilgan paytlarda sho‘rning ortishi, uning ko‘karib
chiqishini
susaytiradi.
1.7-rasm. Tuproq sho‘rlanishining kartoshka shakliga ta’siri
Tuproqdagi ortiqcha sho‘r kartoshka ko‘karib chiqqandan keyin poya va ildizning
o‘sishini sekinlashtiradi, pirovardida hosilning kamayishiga sabab bo‘ladi. SHo‘rga
chidamlilik jixatidan kartoshka ko‘pgina ekinlardan keyinda turadi,
lekin
tuproqdagi xlor 0,02 % gacha bo‘lsa kartoshka o‘sa beradi, 0,02 % dan ortsa
kartoshka hosili kamayadi. Agar tuproqdagi xlor 0,04-0,05 % bo‘lsa, hosili
41
ekilgan urug‘ bilan barobar bo‘lib qoladi. Bordiyu xlor 0,06-0,07 %
ga etsa
kartoshka deyarli yoki butunlay hosil bermaydi. Tuproqdagi ortiqcha sho‘r
hosilning sifatiga ham ta’sir qiladi. Kartoshkaning ko‘pi ayniydi, ular tarkibidagi
kraxmal miqdori kamayadi.
-jadval 
Nisbiy xatoliklarning qiymatlari

3.1-jadval
Nisbiy xatoliklarning qiymatlari
№
n
R/R, (%)
1
0
3
2
100
3,118794
3
200
3,290124
4
300
3,535761
5
400
3,891426
6
500
4,420116
7
600
5,244251
8
700
6,637394
9
800
9,361607
10
900
16,63722
11
1000
85,35677
78
3.3-rasm. Nisbiy xatolikning ARO‘ ning chiqish signali n ga bog‘liqligining
hisoblangan grafigi
Qarshilikni o‘lchash natijalarini quyidagi 3.2-jadvalga kiritamiz:
3.2-jadval
Qarshilikni o‘lchash natijalari
№
R, Ом
0,1 % (намуна)
ҳисобланган
R/R, (%)
Arduino Mega 2560 R3
платформасида ўлчанган қиймат
R, Ом
|
R/R|, (%)
1
10000
86,35705
166,0156
61,26906
2
10000
11,45645
878,9063
12,5705
3
10000
6,605437
1855,469
6,845109
4
10000
5,242063
2832,031
5,321225
5
10000
4,842051
3808,594
4,855925
6
10000
4,956397
4785,156
4,925002
7
10000
5,536855
5761,719
5,454487
8
10000
6,783845
6738,281
6,615794
9
10000
9,422857
7714,844
9,048339
10
10000
16,65391
8691,406
15,43414
11
10000
85,35733
9667,969
60,26964
79
Arduino Mega 2560 R
3
platformasi yordamida qarshilikni o‘lchash uchun
quyidagi programma kodini yozamiz:
define R_tayanch 10000.0
define O’RTACHA 10 // o’lchash diapazoni 10 ta
void setupe ( )
{
analogReference (default);
Serial.begin (9600);
}
void loop ( )
{
float resistance;
uint16_t;
static float cumulativeResistance=0;
Static uint8_t i=0
n=analogRead (A0);
resistance=(R_tayanch*n)/(1024,0-n)
cumulativeResistance=cumulativeResistance+resistance;
i+t;
if (i==O’RTACHA)
{
Serial.println(cumulativeResistance/o’rtacha);
cumulativeResistance=0;
i=0;
}
delay (500/O’RTACHA);
}
80
Nazariy hisoblangan va eksperimental o‘lchangan natijalarni solishtirish va
tahlil qilish maqsadida ikkita natijani quyidagi 3.4-rasmda birgalikda quramiz.
3.4-rasm. Nisbiy xatolikning hisoblangan va eksperiment natijasida olingan
qiymatlari grafigi
3.4-rasmdan ma’lumki Arduino Mega 2560 R
3
platformasi yordamida
qarshilikni o‘lchashda uning ARO‘ chiqish kodlari qancha katta bo‘lsa o‘lchash
xatoligi shuncha kam. ARO‘ ning chiqish signali 100 dan kam bo‘lganda esa
ARO‘ ning absolyut xatoligi biz yuqorida qabul qilganimiz singari
n=
2 emas
balki undan bir necha barobar katta. Shuning uchun ARO‘ ning chiqish signalini
mos ravishda 300 yoki undan yuqori bo‘lgan kodlarda ishlatish maqsadga
muvofiq. Bunday diapazonni tanlash esa С++ programmasida juda qulay va oson
amalga oshiriladi.
Buning uchun quyidagicha С++ programmalash tili funksiyasidan foydalanish
zarur.
map (analogRead(A0); 0; 1023; 300; 1023);
(3.10)
Ushbu funksiya yordamida ARO‘ ning chiqish signalini 0 da 1023 gacha sizni
qanaoatlantiradigan dapazonni tanlashingiz mumkin.
|
ISBN 978-5-94074-553-2 - Eksperiment natijalariga statistik ishlov berishning zamonaviy usullari monografiya

87
ошириш муаммолари” мавзусидаги халқаро илмий-амалий анжуманда 2018
йил 28 ноябр 1-том Б.781-783.
42.А.Парпиев, А.Марахимов, Р.Ҳамдамов, У.Бегимкулов, М.Бекмурадов,
Н.Тайлоқов. Янги ахборот технологиялари. /Олий
таълим муассасалари
учун. ЎзМЭ давлат илмий нашриёти.-Т.: 2008, 118 б.
43.
Ғуломов С.С. ва бошқалар. Ахборот тизимлари ва технологиялари: Олий
ўқув юрти талабалари учун дарслик /Академик С.С.Ғуломовнинг
умумий
таҳрири остида Т.: «Шарқ», 2000. 529 б.
44. Нейпевода Н.Н. Стили и методы программирования. Лекции 2004 г.
М.Ижевск: Институт компьютерных исследований. 2004 г. 328 с.
45.Самаров К.Л. Математика. Учебно-методическое
пособие по разделу
Математическая
статистика.
ООО
«Резольвента»,www.resolventa.ru,
resolventa@list.ru.2009.-30с.
46.Денмухаммадиев.А.М
.,
Шоюсупов Ш.А., Чўллиев Я.Э. Мавжуд объектларда
фотовольтаик панеллардан фойдаланиш истиқболлари.
/
«Гидротехника
иншоотларининг
самарадорлиги, ишончлилиги
ва хавфсизлигини ошириш»
мавзусида халқаро илмий-амалий конференциянинг 1-томи. 2018.
ТИҚХММИ.,май ойи. Б.549-552
.
47.Бакиев А.А., Денмухаммадиев А.М., Баратов Р.Ж., Гаппаров А.У.
“Метрология ва электр ўлчашлар” фанидан амалий машғулотларни бажариш
бўйича методик кўрсатма.Т.:2013.-66б.
48.Иванова Т.И. Прогнозирование эффективности удобрений с использованием
математических
моделей/Всесоюз.акад.с.-х.наук.-М.:Агропромиздат,1989.-
235с.ISBN 5-10-001379-6.
49.Ҳамзаев А. Эртаги картошка етиштиришнинг муҳим омиллари./Agro ilm
Аграр-иқтисодий,илмий-амалий журнал.1(39)-сон,2016.Т.:Б.32-33.
50.ГОСТ 7.32-2001.Межгосударственный стандарт.
Система стандартов по
информации,
библиотечному
делу
ОТЧЕТ
О
НАУЧНО-
ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ
РАБОТЕ(структура
и
правила
оформления)/
http:www.usue.ru/news_events/files/nich/2003/7.32-2001.rtf
51.
www.smsiti.uz
52.
www.standart.uz
Bob bo‘yicha xulosalar - Eksperiment natijalariga statistik ishlov berishning zamonaviy usullari monografiya

81
Bob bo‘yicha xulosalar
O‘lchash texnikasining rivoji uchun yangi o‘lchash usullari asos bo‘lib
xizmat qiladi. Keyingi paytlarda yangi o‘lchash usullarining paydo bo‘lishi nafaqat
atrof muhitni tekshirish uchun foydalanish mumkin bo‘lgan yangi fizikaviy
hodisalarning ochilishi, balki yangi hususiyatlarga ega bo‘lgan birlamchi
o‘lchash o‘zgartkichlarini(datchiklarni) ishlab chiqarish texnologiyasining tez
rivojlanishiga bevosita bog‘liqdir. Uchinchi bobda yuqorida bayon qilinga
ma’lumotlar bilan bir qatorda eksperiment natijalarini statistik ishlov berishning
zamonaviy usullari bo‘yicha ishlanmalar keltirilgan.
82
Umumiy xulosalar
O‘lchash davomida tadqiqonchi ob’ektiv va sub’ektiv sabablarga ko‘ra
(o‘lchash moslamasining xatoliklari tufayli) doim xatoliklarga duch keladi. Ilmiy-
tadqiqot ishlarini o‘tkazishda muqarrar bo ‘lgan xatoliklarni(absolyut, nisbiy va
keltirilgan) to‘g‘ri baholash, o‘lchash sharoitiga bog‘lab o‘lchash uslubiyatlarini
va o‘lchash insrumentlarini to‘g‘ri tanlash doimo o‘zining dolzarbligini
yo‘qotmaydi.
Elektr asboblari elektr va radiotexnika, aloqa uskunalari, avtomatlashtirish va
kompyuter texnikasini sozlash, ishlatish va ta’mirlashda, shuningdek, imiy-
tadqiqot ishlarini dajarishda keng qo‘llaniladi.
Elektrotexnologiyalardan
agrar
sohada
samarali
foydalanishning
imkoniyatlari yildan-yilga ortib bormoqda. Qishloq xo‘jaligi ekinlarining
urug‘lariga, chigitga elektrli ishlov berish(elektrofizik ta’sir o‘tkash) o‘simlikning
rivojlanishiga ijobiy turtki bo‘lib, uning turli kasalliklarga uchrashini keskin
kamaytiradi, natijaviy masulot sifatini yaxshilaydi.
Mazkur monografiyaning o‘lchash asoslari bo‘yicha ma’lumotlar deb
nomlangan birinchi bobida tadqiqot natijalariga statistik ishlov berishning nazariy
asoslari, o‘lchash xatoliklari va ularning tabaqalanishi haqida tahliliy fikrlar bayon
qilingan, nazariy ma’lumotlar ko‘rib chiqilgan.
Elekton otsillografda ishlash bo‘yicha tayyorlabgan ikkinchi bobda elekton
ossillografda ishlash usullari, multimetr bazasidagi ossillografda ishlash usuli va
olingan natijalarga ishlov berish asoslari yoritilgan. Bob elektr o‘lchash natijalarini
mikrokalkulyatorlar yordamida qayta ishlash usullariga doir ma’lumotlar bilan
davom ettirilgan.
Uchinchi bobda eksperiment natijalarini statistik ishlov berishning zamona-
viy usullari bo‘yicha ishlanmalar keltirilgan.
Qo‘lyozmaning har-bir bobi qisqacha xulosalar bilan yakunlangan.
|
№8 Mа’ruzа Sun’iy sug‘oriladigan tumanlar xususiyatlari. Rеjа

№8 Mа’ruzа
Sun’iy sug‘oriladigan tumanlar xususiyatlari.
Rеjа:
1.
Sun’iy sug‘oriladigan tumanlarda yo‘l poyini qurish texnologik jarayonlari,
qo‘llaniladigan mashina-mexanizmlar turlari va ularni ish unumdorligi hisobi.
2.
Sun’iy sug’oriladigan hududlarda yo’l poyini qurish
3.
Sovuq haroratli kunlarda yo‘l poyini qurish. Qishda er ishlarini bajarish
xususiyatlari
Tayanch so’z va iboralar:
tog‘li hudud, tog‘ yo‘li, qoya, burg‘i, pоrtlаtish,
qor,
sel, qoya-tog‘ jinslar, zaryadli skvajina, shpur, sifat nazorati, ko’char qum, cho’l
zonasi, qumlarni shibbalash, me’yor namlik, yopishqoq grunt, suyuq bitum,
tayyorgarlik ishlari, qamish, rezina kovshli katok, èkin maydonlari, tez eruvchan
tuzlar, sho’r gruntlar, ko’tarma, mexanizmlar, er otsi suvi, yuza qatlam, greder
èlevator, laboratoriya sinovi, sun’iy sug’orish, suv kochirgich, sug’oriladigan
maydon, tu gon, kollektor, èkskavator, zovurlar, skreper, èkskavator, er otsi suvlari,
suv toskich.
Sun’iy sug‘oriladigan tumanlarda yo‘l poyini qurish texnologik jarayonlari,
qo‘llaniladigan mashina-mexanizmlar turlari va ularni ish unumdorligi hisobi
Sug’orib ishlov berish maydonlarida yo’l poyi fakat ko’tarma xolatda
bajariladi. Bunday joylarda ko’tarma gashib keltirilgan gruntlardan kuriladi. Bunday
joylardagi èkin maydonlari suv bosib, zaxlanib ketishdan saklovchi baland chellar,
zeykashlar bilan tusib qo’yiladi. Ularni va maxsus er otsi suvlarinn tutib-uzatuvchi
inshootlarni qurishdan maksad yo’l poyiga xam utski- otski suv ta’sirndan
saklashdir.
Sug’oriladigan maydonlarda kurilgan yo’lning ko’tarmasi to’g’on vazifasini
xam utaydi. Grunt to’g’on kismini tiklash baland ko’tarmani qurish uslubida
bajariladi. Yo’l poyiga
yonma-yon zovur joylashtirilsa, undan olingan gruntni
birdaniga ko’tarmaga ishlatish mumkin. Zovurlar uchun kurilgan uralar
èkskavatorlar bilan kovlanadi.
Zovurni kovlash oldinma-ketin harakatlanuvchi èkskavatorlar bilan bajarilib,
ular oraligi, ishlov berilayotgan grunt qatlami qurishni ga’minlashi lozim.
Zovurdan karama-karshi tomonga kuriladigan
suv tuskich arikcha
avtog’reyder yoki moslama urnatilgan buldozer yordamida bajariladi. Bundan
chikkan grunt ko’tarmaga joylashtiriladi.
HTML gipеrmatnli tili yordamida Web-sahifa yaratish

|
HTML gipеrmatnli tili yordamida Web-sahifa yaratish
|
bet | 9/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #230610 |
Bog'liq Web saytlar yaratishga yo\'naltirilgan dasturiy ta’minotlar 4.HTML gipеrmatnli tili yordamida Web-sahifa yaratish
HTML (Hyper Text Markup Language) –bеlgili til bo’lib, ya'ni bu tilda yozilgan kod o’z ichiga maxsus ramzlarni mujassamlashtiradi. Bunday ramzlar hujjat ko’rinishini faqatgina boshqarib, o’zi esa ko’rinmaydi. HTMLda bu ramzlarni teg (teg – yorlik, bеlgi) dеb ataladi. HTMLda hamma teglar ramz-chеgaralovchilar (< , >) bilan bеlgilanadi. Ular orasiga teg idеntifikatori (nomi, masalan V) yoki uning atributlari yoziladi. Yagona istisno bu murakkab chеgaralovchilar () yordamida bеlgilanuvchi sharxlovchi teglardir.
Aksariyat teglar jufti bilan ishlatiladi. Ochuvchi tegning jufti yopuvchi teg. Ikkala juft teg faqatgina yopuvchi teg oldidan «slesh» (“/”) bеlgisi qo’yilishini hisobga olmaganda, dеyarli bir xil yoziladi. Juft teglarning asosiy farqi shundaki, yopuvchi teg paramеtrlardan foydalanmaydi. Juft teg yana kontеynеr dеb ham ataladi. Juft teglar orasiga kiruvchi barcha elеmеntlar teg kontеynеri tarkibi dеyiladi. Yopuvchi tegda zarur bulmagan bir qator teglar mavjud. Ba'zida yopuvchi teglar tushirib qoldirilsa ham zamonaviy brauzеrlar aksariyat hollarda hujjatni to’g’ri formatlaydi, biroq buni amalda qo’llash tavsiya etilmaydi.
Teglar paramеtr va atributlarga ega bo’lishi mumkin. Paramеtrlar yig’indisi har-bir tegda individualdir. Paramеtrlar quyidagi qoida asosida yoziladi:
- Teg nomidan so’ng probеllar bilan ajratilgan paramеtrlar kеlishi mumkin;
- Paramеtrlar ixtiyoriy tartibda kеladi;
- Paramеtrlar o’zining nomidan kеyin kеluvchi «=» bеlgisi orqali bеriluvchi qiymatlarga ega bo’lishi mumkin.
- Odatda paramеtrlar qiymati “ ” - «qo’shtirnoq» ichida bеriladi.
- Paramеtr qiymatida ba'zan yozuv rеgistri muxim.
HTML-hujjatini yozishni boshlashda ishlatiladigan birinchi teg bu tegidir. U har doim hujjat yozuvining boshida bo’lishi lozim. Yakunlovchi teg esa shakliga ega bo’lishi kеrak. Bu teglar, ular orasida joylashgan yozuvning hammasi butun bir HTML-hujjatini anglatishi bildiradi. Aslida esa hujjat oddiy matnli ASCII-faylidir.
HEAD bo’limi sarlavha hisoblanadi va u majburiy teg emas, biroq mukammal tuzilgan sarlavqa juda ham foydali bo’lishi mumkin. Sarlavha qismining maqsadi hujjatni tarjima kilayotgan dastur uchun mos axborotni еtkazib bеrishdan iborat. hujjat nomini ko’rsatuvchi tegidan tashqari bu bo’limning qolgan barcha teglari ekranda aks ettirilmaydi.
Amaliy qism:
Web- sahifa yaratish uchun dastlab (berilgan variant bo’yicha) biror mavzu tanlab olamiz.Masalan “Operatsion tizim va ofis ilovalari fanidan labaratoriya ishlari”. Berilgan mavzuni HTML teglari yordamida ifodalaymiz. Birinchi sayt menyusini tayyorlaymiz.
Asosiy sahifa quyidagi ko’rinishga ega bo’lgan:
Sahifada ishlatilgan teglar va teg parametrlari bilan tanishib chiqamiz.
Sahifa sarlavha qismini quyidagi teglar yordamida hosil qilamiz:
|
| |
WEB SITE nima? - Asosiy sahifa

|
Asosiy sahifa
|
bet | 2/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #230610 |
Bog'liq Web saytlar yaratishga yo\'naltirilgan dasturiy ta’minotlar WEB SITE nima?
Agarda internetda ishlagan bo’lsangiz siz internet sahifasi nima ekanligini ko’rgansiz.
Misol qilib http://www.google.uz yoki http://www.mail.uz kabi sahifalar bular hammasi Internet sitelardir, ularni har bir oynachasi bir web sahifadir.
Har bir internet sahifa HTML ko’dlari orqali yaratiladi. HTML bu HyperText Markup
Language. Bu degani, bir programmalash tilidir.
URL nima?
URL bu Uniform Resource Locators, ya’ni bu har bir site’ning nomidir. Har bir site nomi hech yerda qaytarilmaydi va boshqa joyda ishlatilmaydi. Buqaytarilmas site nomidir. Misol uchun http://www.mail.uz faqatgina bittadir, boshqa hech qayerda shu nomli site ocxilishi mumkin emasdir, va ocxilmaydi ham.URL to’rt qismdan iboratdir.
Protocol://ServerName:PortNumber/FileName
Protocol: bu http protokolidir.
ServerName: mail.uz
PortNumber: 80, agarda hech narsa yozilmagan bo’lsa bu avtomatik ravishda 80 portdir.
FileName: Ko’pincha ko’rsatilmaydi, serverning ishlashiga bog’liqdir. TEG tushunchasi
HTML sahifa nima? - bu oddiy text fayl bo'lib, .html qisqartmasiga ega. HTML sahifani yaratish uchun maxsus dastur shart emas. Matin tahrirlovchi har qanday dastur orqali HTML sahifa yaratish mumkin. Ana shunday matn tahrirlovchi oddiy dasturlardan biri bo'lgan Notepad (Блокнот), Windows muhitida ishlovchi har bir kompuytreda mavjud. HTML sahifaning asosiy elementlaridan biri bo'lgan Teglar haqida dastlabki tushunchaga ega bo'lsak
HTML TEG:
Bu HTML hujjatdagi turli elementlarni (matn, tasvir va boshqalar) web sahifada qanday ko'rinishda aks etirish lozimligini brauserga ko'rsatuvchi komandalar. Teglar malum o'lcham va vasifani bajaruvchi komandalardir. Teg quyidagi ko'rinishda bo'ladi:
hujjat elementi
Ko'rib turgasningizdek teglar '<>' uchburchaksimon qo'shtirnoq ichiga olib yoziladi. Uchbur-chaksimon qo'shtirnoq ichiga Teg nomi va uning o'lchamlari yoziladi. Quyida teg va uning o'lchamlari yozilishiga misol keltirilgan:
|
| |
Asosiy sahifa - bet 10

|
Asosiy sahifa
|
bet | 10/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #230610 |
Bog'liq Web saytlar yaratishga yo\'naltirilgan dasturiy ta’minotlar
Asosiy sahifa
Keyin sahifa tanasini tayyorlashga o’tamiz.
BODY tegi background parametrida sahifa foniga rasm joylashtirilgan, bgcolor bilan fon rangi berilgan, rasm ko’rinmay qolishi mumkinligini hisobga olgan holda.
Sahifa uchun umumiy jadval yaratilgan.
Dizayn uchun jadval ichida yana jadvallar yaratilgan. Jadval 1-yacheykasiga alohida jadval yaratilib, bu jadvalni foniga Photoshopda maxsus tayyorlangan (22.jpg) rasm qo’yilgan:
Asosiy jadval yacheykasi yopilgan:
|
Keyingi ma’lumotlarni joylash uchun asosiy jadval 2-yacheykasi ochilgan:
2-yacheykada yana yangi jadval yaratamiz. Jadval o’lchamlari height="400" width="910" teglari yordamida berilgan. Bu jadval ichida “labaratoriya ishlari” ga gipersilkalar qo’yilgan.
Labaratoriya ishlari
1-labaratoriya ishi
2-labaratoriya ishi
3-labaratoriya ishi
4-labaratoriya ishi
5-labaratoriya ishi
6-labaratoriya ishi
|
Yangi ochilgan jadvalni 2-td yacheykasiga maxsus tayyorlangan jadvallar majmuasi joylashtirilgan. Jadvallar to’plami 6 ta jadvaldan iborat bo’lib, har bir jadvalning 2 ta td qismi bo’lib, 1-td qismiga rasm, 2-siga gepirsilka qo’yilgan.
1-jadvalchaning yaratilish sxemasi quyidagicha:
|
|
| |
MICROSOFT EXCEL dasтuri - Eksperiment natijalariga statistik ishlov berishning zamonaviy usullari monografiya

71
Diagrammalar asosan sonlar bilan ish yuritadi.
Buning uchun ishchi jadval
varag‘iga bir necha son kiritiladi, so‘ng diagramma tuzishga kirishiladi. Odatda,
diagrammalar uchun foydalanilayotgan ma’lumotlar bir joyda joylashgan bo’ladi.
Ammo bu shart emas. Bitta diagramma ma’lumotlarni ko‘p sonli ishchi varaqlar
va xatto ishchi kitoblardan ham olishi mumkin.
EXCELda tuzilgan diagrammalarni joylashtirishning ikki xil varianti
mavjud:
1. Diagrammani varaqning ichki elementi sifatida bevosita varaqqa qo‘yish.
(Bu diagramma joriy qilingan diagramma deb ataladi.)
2. Ishchi kitobning yangi diagrammalar varag’ida diagramma qo‘yish.
Diagramma varag‘i ishchi kitobning varag’idan bitta diagrammani saqlashi va
yacheykalari bo‘lmaganligi bilan farq qiladi.
Agar diagramma varag‘i faollashtirilsa,
unda EXCEL menyusi u bilan
ishlash uchun mos holda o‘zgaradi.
Diagrammani joylashtirish usullaridan qat’iy nazar, diagramma ko‘rish
jarayonini bevosita boshqarish mumkin. Ranglarni o‘zgartirish, shkala masshtabini
o‘zgartirish, tur (setka) chiziqlariga qo‘shimchalar kiritish va boshqa elementlarni
qo‘llash mumkin.
EXCEL diagrammasi ishchi jadval varag‘ining ma’lumotlari bilan bevosita
bog‘liq. Ishchi jadval varag’idagi ma’lumotlar o‘zgartirilsa, tezda ularga bog‘liq
bo‘lgan diagramma chiziqlari o‘zgaradi.
Diagrammalarning bir necha xil turlari mavjud:
chiziqli, doiraviy, grafik
shakldagi va boshqalar. EXCELda diagrammalarning ixtiyoriy turini tuzish
mumkin. Ayrim diagrammalar juda murakkab shakllarni ham aks ettiradi.
Masalan, bargli, halqasimon va x.k.
Diagrammalar hosil qilingandan keyin u o‘zgarmas holatda bo‘lmaydi, balki
har doim uning shaklini o‘zgartirib turish va maxsus bichimlash atributlarini
qo‘shish, yangi ma’lumotlar to‘plami bilan to‘ldirish, mavjud ma’lumotlar
to‘plamini boshqa diapazon yacheykalardan foydalanadigan qilib ma’lumotlarni
o‘zgartirish mumkin.
72
Boshqa grafik ob’yektlar kabi diagrammalarni
bir joydan ikkinchi joyga
ko‘chirish ham mumkin. Uning o‘lchamlarini, nisbatlarini o‘zgartirish,
chegaralarini to‘g‘rilash va ular ustida boshqa amallarni bajarish ham mumkin.
Joriy qilingan diagrammaga o‘zgartirishlar kiritish uchun sichqoncha
ko‘rsatkichining chap tugmasini ikki marta bosish kerak bo‘ladi. Bunda
diagrammalar faollashib, EXCEL menyusi diagrammalar
bilan ishlash uchun
kerakli buyruqlarni ko‘rsatadi. Joriy qilingan diagrammalarning asosiy afzalligi
shundaki, ularni diagramma tuzish uchun foydalanilgan ma’lumotlar yoniga
joylashtirish mumkin.
Alohida varaqda joylashtirilgan diagrammalar butun varaqni egallaydi.
Agarda bir nechta diagramma tuzmoqchi bo‘lsangiz, unda har birini alohida
varaqlarga joylashtirish maqsadga muvofiq. Shunda
varaqdagi diagrammalarning
«ko‘rinarlilik darajasi» saqlanadi. Bundan tashqari, bu usul ko‘rilgan
diagrammalarni tezda topish imkonini beradi, chunki bu holda diagramma
varag‘ining muqova yorlig‘iga mos nomlar berish mumkin.
Asosiy sahifa - bet 11

|
Asosiy sahifa
|
bet | 11/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #230610 |
Bog'liq Web saytlar yaratishga yo\'naltirilgan dasturiy ta’minotlar |
1-jadvalchaning yaratilish sxemasi quyidagicha:
|
Qolgan jadvalchalar ham shu tartibda yaratilgan.
O’rnatilgan gipersikalar yangi sahifalarga olib chiqadi.
Sayt menyusining ( HTML teglari) umumiy ko’rinishi quyidagicha:
Asosiy sahifa
|
Labaratoriya ishlari
1-labaratoriya ishi
2-labaratoriya ishi
3-labaratoriya ishi
4-labaratoriya ishi
5-labaratoriya ishi
6-labaratoriya ishi
|
|
|
|
|
|
Antivirus dasturini o’rnatish
|
| |
|
| |
|
|
| |