Karyer parametrlarini hisoblash - Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti “konchilik ishi” kafedrasi

4. Karyer parametrlarini hisoblash.
4.2.Karyer tubi peremetrini aniqlash
Рд = (Lд + Bд) * 2, м
bu yerda Рд – karyer tubi peremetri, м;
Lд –qatlamning cho’ziqligi bo’yicha uzunligi, м;
Вд – karyer tubi kengligi, qo’llaniladigan texnikaga bog’liq holda o’zgaradi. (Вд =30 – 40).
Рд = ( 1700 + 40 ) * 2=3480 м.
4.3.Karyer tubi maydonini aniqlash
Sд = Lд * Bд, м2,
Sд=1700 * 40 = 68000 м2.
4.5.Karyer bortining qiyalik burchagi:
Taxminiy hisoblashlarda Giproruda ma’lumotlaridan foydalanish mumkin
Jadval 1.2.
Tog’ jinslari
|
Professor
М.М. Portodyakonov shkalasi bo'yicha tog' jinsining mustahkamlik koeffitsiyenti
|
Karyer chuqurligida bortlarning qiyalik burchaklari, м
|
≤90
|
≤180
|
≤240
|
≤300
|
>360
|
Juda mustahkam
|
15 – 20
|
60 – 68
|
57 – 65
|
53 – 60
|
48 – 54
|
43 – 49
|
Mustahkam va yetarli darajada mustahkam
|
8 – 14
|
50 – 60
|
48 – 57
|
45 – 53
|
42 – 48
|
37 – 43
|
O’rtacha mustahkam
|
3 – 7
|
45 – 50
|
41 – 58
|
39 – 45
|
36 – 43
|
32 – 37
|
Yetarli darajada yumshoq va yumshoq
|
1 – 2
|
30 – 43
|
28 – 41
|
26 – 39
|
26 – 36
|
-
|
Yumshoq va yersimon
|
0,6 – 0,8
|
21 – 30
|
20 – 28
|
-
|
-
|
-
|
4.6.Karyerning oxirgi chegarasida karyerdan maksimal darajada qazib olinadigan foydali qazilma hajmini aniqlash:
Vп.и.= [mг * Нк - ((mг – Вд)2 * tgβв/4)] * Lд, м3
mг – qatlamining gorizontal qalinligi, м3;
Нк – karyerning oxirgi chuqurligi, м;
Вд –karyer osti kengligi, м;
βв –karyerning tugal holatdagi bortining qiyalik burchagi;
Lд – qatlamining cho’ziqligi bo’yicha uzunligi, м.
Vп.и.=[75*380 - (75 - 40) 2 * tg(40/4)] * 1700 = 48082799 м3.
4.7.Karyer konturidagi kon massasi hajmini aniqlash (м3):
Vг.м.= Sд * Нк + ½ * Рд * Нк2 * ctgβк + 1/3 * π * Нк3 * ctg2βк
Sд –tugal holatdagi karyerning yuzasi maydoni, м2;
Нк –karyerning oxirgi chuqurligi, м;
Рд –karyer tubi peremetri, м;
βк –karyerning tugal holatdagi bortining qiyalik burchagi;
Vг.м.= 68000*380 + (3480/2 * (380)2 * ctg(40))+(1/3 * 3.14 * 3803 * ctg240) = 351253046 m3
4.8 Qoplovchi tog’ jinsi hajmi:
Vв = Vг.м. – Vп.и.
Vв = 351253046 – 48082799 = 303170247 м3.
4.9.Qoplovchi tog’ jinsi koeffitsiyenti (o’rtacha sanoat):
кср= (Vг.м. - Vп.и.) / Vп.и.= Vв / Vп.и, м3/ м3
кср = 303170247 / 48082799 = 6.3 м3/ м3.
4.10.Yer yuzasi bo’yicha karyerning o’lchamlari:
Maydoni:
Sп.к = Sд + Р * Нк * ctgβв + π * Нк2 * ctgβк, м2;
Sп.к = 68000 + 3480 * 380 * ctg(40) + 3.14 * (380)2 * ctg(40) = 2184335 м2.
Uzunligi:
Lд.к .= Lк + 2 * Нк * ctgβк, м;
Lд.к. = 1700 + 2 * 380 * ctg(40) = 2605 м.
Kengligi:
Вш.д.= Вд + 2 * Нк * ctgβк, м.
Вш.д.= 40 + 2 * 380 * ctg(40) = 945 м.
Karyerning vertikal qirqimda (a) va planda (b) ko‘rinishi: 1 - karyerning oxirgi chegarasi; 2 - karyerning ishchi bortining qiyalik tekisligi; 3 - qazish pog‘onasi; 4 - ishchi qoplama jins pog‘onalari; 5 - ishlamaydigan qoplama jins pog‘onalari; 6 – muhofaza bermalari; 7 - transport bermasi; 8 - ishchi maydoncha; 9 – karyer tubi; 10 - foydali qazilma; p.-karyer ishlamaydigan bortining qiyalik burchagi; Po - karyer ishchi bortining qiyalik burchagi; H —karyerning joriy chuqurligi; Hmch - karyerning oxirgi chuqurligi. 5. Karyerning xizmat qilish muddati.
Berilgan qiymatlarda foydali qazilmani qazib olish bo’yicha yuk oqimi aniqlangan. Wп.и., м3/смен. (1 smenada).
Ruda karyerlari uchun texnologik loyihalash normalari bo’yicha ish rejimi yeti kundan iborat to’liq hafta uzluksiz to’liq bir yil qabul qilinadi. Bir yildagi ish kunlar soni 300.
Sutkadagi ish smenalar soni - har bir 12 soatda 2 ta smena.
Qazib olishning yillik hajmi (Аг, м3/yil):
Аг = Wп.и * N * n, м3/год yoki т/yil
N = 300 – bir yildagi ish kunlari soni,
n = 2– sutkadagi smenalar soni,
Wп.и – qazib olish bo’yicha smenalik yuk oqimi (м3 yoki т)
Аг = 1500 * 300 * 2 = 900000 м3/yil.
Karyerni xizmat qilish muddati:
Р = Vп.и./ Аг, yil
Vп.и – karyer konturidagi foydali qazilma zahiralari, м3 yoki т.
Р = 48082799 / 90000 = 53.4 yil,
Karyerni qazib olish va so’ndirishni hisobga olishgan holda
Р = 55.4 yil.
6. Asosiy ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishning qiyinchilik ko’rsatkichlarini aniqlash:
6.1. Tog’ jinsini yumshatish qiyinchilik ko’rsatkichi (πр):
πр = 0,05 * [кт * (σсж + σсдв + σраст) + γ * g],
кт – yoriqdorlik koeffitsiyenti;
σсж – bir o’qli sqilishda tog’ jinsining mustahkamlik chegarasi;
σсдв – siljishda mustahkamlik chegarasi;
σраст – cho’zilishda mustahkamlik chegarasi;
g = 9,81 м/s2 – erkin tushish tezlanishi;
γ – tog’ jinsi hajmiy og`irligi
Agar γ = N/dm3, bo’lsa u holda formula quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi:
πр = 0,05 * [кт * (σсж + σсдв + σраст) + γ].
Qoplovchi tog’ jinsi uchun :
πр = 0.05 * (0.75 * (85 + 8 + 6) + 27) = 5.06
πр = 5.06 – II sinf.
Foydali qazilma uchun:
πр = 0.05 * ( 0.9 * ( 110 + 20 + 7 ) + 26) = 7.4
πр = 7.4 – II sinf.
6.2. Tog’ jinsini burg’ilash qiyinchiligi ko’rsatkichi:
πб = 0,07 * ( σсж + σсдв+ γ * g),
γ – tog’ jinsi zichligi, т/м3, agar γ= Н/дм3, bo’lsa u holda
πб = 0,07 * ( σсж + σсдв+ γ).
Qoplovchi tog’ jinsi uchun:
πб = 0.07 * (110 + 20 + 26)=10.92,
πб=11 – II sinf.
Foydali qazilma uchun:
πб = 0.07 * (85 + 8 + 27) = 8.4,
πб = 8.4 – II sinf.
6.3. Tog’ jinsining portlanuvchanligi:
Portlovchi moddaning solishtirma etalon sarfini aniqlash [qэ, г/м3],
qэ = 0.2 [(σсж + σсдв + σраст) + γ * g], г/м3,
g = 9,81 м/s2 – erkin tushish tezlanishi;
γ – tog’ jinsi zichligi, т/м3, agar γ= Н/дм3, bo’lsa, u holda
qэ = 0.2 [(σсж + σсдв + σраст) + γ].
Foydali qazilma uchun:
qэ= 0.2 * ((85 + 8 + 20) + 27) = 49.6
qэ = 49.6 – IV sinf.
Qoplovchi tog’ jinsi uchun:
qэ = 0.2 * ((110 + 20 + 7) + 26) = 54.4
qэ = 54.4 – IV sinf.
7. Tog’ jinsini qazib olishga tayyorlash:
Tog’ jinslarini to’g’ridan-to’g’ri qazib olish imkoni bo’lmagan yoki ularni massivdan dastlabki yumshatmasdan ajratib olish va yumshatish qiyin bo’lgan hollarda portlatish ishlari qo’llaniladi.
SBSh – skvajinani havo yordamida tozalovchi, aylanma burg’ulovchi stanok (sharoshkali burg’ulash) – burg’ulanadigan skvajinaning shartli diametri 160 mm dan 400 mm gacha. Tog’ jinsi qattiqligi =6÷18;
Shuning uchun burg`ilash ishlari men SBSH-220 burg`ulash stangini tanladim.
Portlovchi skvajinalarni burg’ulash tog’ jinslari xususiyatlarini baxolash uchun nisbiy ko’rsatkich «tog’ jinslari burg’ulanish qiyinchiligi» ko’rsatkichi - quyidagicha aniqlanadi:
bu erda: – tog’ jinsining siqilishga chidamlilik chegarasi, MPa;
- tog’ jinsining siljishga chidamlilik chegarasi, MPa (kuch qiya xolatda beriladi).
- tog’ jinsi zichligi, t/m3 .
Burg’ulash ko’rsatkichi bo’yicha tog’ jinsi sinflari aniqlanadi:
I sinf – engil burg’ulanuvchi = 15;
II sinf – o’rtacha burg’ulanuvchi tog’ jinslari =5,1 10;
III sinf – qiyin burg’ulanuvchi tog’ jinslari =10,1 15,0;
IV sinf – juda qiyin burg’ulanuvchi tog’ jinslari =15,1 20,0;
V sinf – haddan tashqari qiyin burg’ulanuvchi tog’ jinslari =20,1 25,0.
Demak, ko’rsatkichni aniqlab, burg’ulash stanogi turini, burg’ulash ko’rinishini va mexanizastiyalash usulini to’g’ri tanlash mumkin.
Berilgan qiymatlar bo’yicha tog’ jinslarining burg’ulash ko’rsatkichi ( ) aniqlanadi:
=
= 0.07 * (110 + 20) + 0.7 * 2.6 = 10.92
|
|
bu erda: - siqilishga chidamlilik chegarasi, Mpa;
- siljishga chidamlilik chegarasi, Mpa;
- tog’ jinsi zichligi, t/m3.
Tog’ jinsi burg’ulash ko’rsatkichi ( ) va berilgan dolota diametriga bog’lik holda grafik bo’yicha burg’ulash stavining aylanish chastotasi ( ) aniqlanadi.
Ukka beriladigan eng optimal kuch ( , kN) quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi:
bu erda: - dolota diametri, sm;
- tog’ jinsining burg’ulash ko’rsatkichi;
- burg’ulash ko’rsatkichiga bog’lik bo’lgan koeffistient
Burg’ulashning texnik tezligi ( , m/s) hisoblanadi:
=
= 300 * 3.5 * 180 / 10.92 * 21.52 = 37.442 m/s
|
|
bu erda: – ukka beriladigan optimal kuchlanish kN;
- burg’ulash stavining optimal aylanish chastotasi, min –1;
- tog’ jinsining burg’ulanish ko’rsatkichi;
- dolota (koronka) diametri, sm.
Berilgan kattaliklar va olingan b ko’rsatkichi bilan stanokning smenalik unumdorligi ( , m/smena) topiladi:
= (12 - 0,6) / (1 / 37.442 + 0,04) = 170.89 m/smena
bu erda: – smena davomiyligi, s;
- smena davomida ishni tayyorlash va tugatishga ketadigan vaqt, soat;
– smena davomida remont uchun ketgan vaqt, soat;
- smena davomida yordamchi jarayonlar uchun ketgan vaqt, soat;
- burg’ulashning texnik tezligi, m/soat.
Burg’ulash stanogining sutkalik unumdorligi ( , m/sutka) topiladi:
Burg’ulash stanogining yillik ish unumdorligi ( , m/yil) aniqlanadi:
= Aбс * nрдс
= 341.78 * 300 = 102534 m/yil
|
Talab qilinayotgan ish hajmini bajarish uchun kerak bo’ladigan stanoklar soni hisoblanadi ( , dona):
= 6577772 / 102534 * 22.31 = 3 ta
bu erda: – burg’ulangan kon massasining yillik hajmi, m3
– 1 p.m. skvajinadan chiqadigan portlatilgan kon massasi, m3/t.
Burg’ulash stanogining parki ( , dona) hisoblanadi:
= = 3 / 1.1 = 2
bu erda: rez - burg’ulash stanogining rezerv koeffistienti:
rez=
rez = 350 / 300 = 1.1
bu erda: – karyerdagi bir yildagi ish kunlari soni ( =350 kun).
Sharoshkali dolotaning berilgan diametri bo’yicha portlovchi skvajina diametri ( , mm) aniqlanadi:
= 215.19 * 1.03 = 221.645 mm
bu erda: - dolota diametri, mm;
- tog’ jinsi qattiqligiga bog’lik holda qabul qilinuvchi burg’ulash koeffistenti
Perebur uzunligi ( ,m) aniqlanadi:
= 110 * 221.645 = 2438.1 m
bu erda: - skvajina diametri, m.
Skvajina uzunligi ( ,m) aniqlanadi:
= 15 + 2.4 = 17.4 m
bu erda: - pog’ona balandligi, m.
Portlovchi modda turi va skvajinalar (zaryadlar) konstrukstiyasi qabul qilinadi (beriladi).
Zaboyka uzunligi ( , m) aniqlanadi:
= 0.27 * 17.4 = 4,69 m
bu erda: - skvajina uzunligi, m.
7.6. Skvajinadagi portlovchi modda zaryadi uzunligi ( ,m) aniqlanadi:
=
lзар = 17,4 - 4,69 = 12,74 m
|
|
Skvajinaning solishtirma sig’imi ( , kg/m) aniqlanadi:
ρ = 7,85 * 2,152 * 1 = 36,147 kg/m
bu erda: – skvajina diametri, dm;
- skvajinadagi zaryad zichligi, kg/dm3.
7.8. Etalondagi portlovchi moddaning solishtirma sarfi ( , kg/m3) aniqlanib, qabul qilingan portlovchi moddaning solishtirma sarfi ( , kg/m3) aniqlanadi:
qn = 1.2 *1 = 1.2 kg/m3
bu erda: – portlovchi modda turini hisobga oluvchi koeffistent.
7.9. Pog’ona asosi bo’yicha karshilik chizig’i kattaligi ( , m) aniqlanadi:
W=0.9 * = 4.9 m
7.10. Asos bo’yicha qarshilik chizig’i kattaligi quyidagi shartlar bo’yicha tekshiriladi: ,
W min = 15 * ctg750 + 2 = 7 m
bu erda: – pog’ona qiyalik burchagi, grad.
Agar bo’lsa, u holda keyingi hisoblashlarda deb qabul qilinadi.
7.11. kattaligini tekshirish quyidagi shart bo’yicha bajariladi:
lnep≤ 0.3 * 4.9 = 1.47
Agar bo’lsa, u holda deb qabul qilinadi va , va kattaliklari qayta hisoblanadi.
lc = 15 + 1,47 = 16,47
lзаб = 0.27 * 16,47 = 4,44
lзар = 16,47 - 4,44 = 12,03
7.12. Skvajinadagi zaryad massasi ( , kg) aniqlanadi:
Qз = 36.14 * 12.03 = 434.764
7.13. Qatordagi skvajinalar orasidagi masofa ( , m) aniqlanadi:
a = = 5 м
7.14. Skvajinalarning ruxsat etilgan yakinlashish koeffistenti bo’yicha kattalik tekshiriladi.
m = 5.9 / 4.9 = 1.1
O’rtacha portlashdagi tog’ jinsi uchun
=1,01,1
7.16. Uyum kengligi ( , m) aniqlanadi:
Bp = 0.9 * 2.8 * * 15 = 41.40
bu erda: - tog’ jinsini portlanuvchanligini harakterlovchi kattallik (o’rtacha portlovchi tog’ jinsi uchun =2,53,0),
- alohida skvajinalar orasidagi qabul qilingan sekinlashish oraligiga bog’lik bo’lgan, tog’ jinsini uloktirishdagi uzoklik koeffistenti).
Sekinlashish oraligi (, m/s):
= 4 * 4.9 = 19.6
bu erda: – tog’ jinsini portlanuvchanligiga bog’lik bo’lgan koeffistient (o’rtacha portlashdagi tog’ jinsi uchun =3,0 4,0).
7.17. Uyum balandligi ( , m) aniqlanadi:
hp = 2 * 15 * 4.9/36.97 = 3.55 m
bu erda: - tog’ jinsining portlashdan keyingi maydalanganlik darajasini hisobga oluvchi koeffistenti (uyumda).
Bir katorli skvajinalar bilan tog’ jinslarini portlashishda uyumt uchburchakka yakin shaklga ega bo’ladi. Bunda =1,41,6.
7.18. 1 p.m. skvajinani portlatganda chiqadigan kon massasi ( , m3/m) quyidagicha aniqlanadi:
qгм =15 * 5 * 4.9 / 16.47 = 22.31 m3/m
|