nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
The use of word distance algorithms in natural

The use of word distance algorithms in natural
language processing
Nizomaddin Xudayberganov
1
Shaxboz
Khasanov
2
Abstract:
Distance between words - can be characterized according to
different qualities of words. Different algorithms are proposed in the
direction of natural language processing to
determine their similarity
according to their component. These algorithms differ from each other in
their places of use and performance. It is mainly used in areas such as spell
check, speech recognition and plagiarism detection. This article analyzes
the algorithms used to determine the similarity distance of more than one
word and their characteristics.
1
Xudayberganov Nizomaddin Uktamboy oʻgʻli – Teacher of the Department of
Computer Linguistics and Digital Technologies of Tashkent State University of
Uzbek Language and Literature named after Alisher Navoi.
E-mail: nizomaddin@navoiy-uni.uz
ORCID: 0000-0002-6213-3015
2
Hasanov Shaxboz G‘olibjon o‘g‘li – student, The INHA University in Tashkent.
E-mail: shaxbozhsh@gmail.com
ORCID: 0000-0002-2368-2863
For reference: Xudayberganov N., Khasanov Sh. 2022. “The use of word distance
algorithms in natural language processing”.
Uzbekistan: language and culture.
Applied philology.
2 (5): 69-83.
Tabiiy tilni qayta ishlashda so‘zlar orasidagi masofani aniqlash algoritmlaridan foydalanish
83
Key words: Hamming distance, Levenshteyin distance, Cosine
similarity, similarity table, coding theory.
References:
Waggener Bill. Pulse Code Modulation Techniques. Springer. p. 206. ISBN.
Retrieved 13 June, 2020.
Robinson, Derek J. S. (2003). An Introduction to Abstract Algebra. Walter
de Gruyter. pp. 255–257.ISBN.
Levenshteyin, Vladimir I. (February 1966). “Binary
codes capable of
correcting deletions, insertions, and reversals”. Soviet Physics
Doklady.
Levenshteyin Distance Computation by Sergey Grashchenko November 16, 2022.
https://www.baeldung.com/cs/Levenshteyin-distance-
computation
Cosine similarity https://en.wikipedia.org/wiki/Cosine_similarity
Connor, Richard (2016). A Tale of Four Metrics. Similarity Search and
Applications. Tokyo: Springer.
Cosine distance,
cosine similarity, angular cosine distance, angular cosine similarity.
https://www.itl.nist.gov/div898/software/dataplot/refman2/auxillar/
cosdist.htm.
Understanding cosine similarity and its application. Richmond Alake
Sep 15,2020. Connor, Richard (2016). A Tale of Four Metrics.
Similarity Search and Applications. Tokyo: Springer.
Sidorov, Grigori; Velasquez,
Francisco; Stamatatos, Efstathios; Gelbukh,
Alexander; Chanona-Hernández, Liliana (2013).
Advances
in Computational Intelligence. Lecture Notes in Computer
Science. Vol.7630. LNAI 7630. pp.1–11.
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent - bet 6

Funksiyalari:
15.
Idoraviy Koordinatsiya:
Turli bo'limlar va boshqarmalar o'rtasida faoliyatni muvofiqlashtirish.
Koordinatsiya kengashlari va ishchi guruhlarni boshqarish.
16.
Qonunchilik Loyihalarini Tayyorlash:
Qonun loyihalari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni tayyorlash.
Tegishli organlar bilan birgalikda ularni muhokama qilish va tasdiqlash.
17.
Byudjetni Boshqarish:
Byudjet mablag'larini samarali taqsimlash va sarflashni nazorat qilish.
Moliya hisobotlarini tayyorlash va tahlil qilish.
18.
Kadrlar Siyosati:
Kadrlarni tanlash, tayyorlash va joylashtirish.
Xodimlarning malakasini oshirish va ularni rag'batlantirish dasturlarini amalga
oshirish.
19.
Axborot Ta'minoti:
Tashkilot faoliyati bo'yicha axborotlarni yig'ish, tahlil qilish va tarqatish.
Axborot tizimlari va ma'lumotlar bazalarini boshqarish.
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent - bet 8

Fuqarolar huquq va erkinliklarini ta'minlash.
34.
Nazorat va monitoring:
Faoliyatning barcha yo'nalishlari bo'yicha nazorat va monitoringni amalga oshirish.
Qonunbuzarliklarni aniqlash va ularni bartaraf etish chora-tadbirlarini ko'rish.
35.
Davlat dasturlarini amalga oshirish:
Davlat dasturlari va loyihalarini o'z vaqtida va sifatli amalga oshirish.
Davlat buyurtmalari va topshiriqlarini bajarish.
Matbaa va dizayn - Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

8.
Strategik Rejalashtirish:
Boshqarma faoliyatini strategik rejalar asosida rejalashtirish va amalga oshirish.
Uzoq muddatli rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish va tasdiqlash.
9.
Tashkiliy Rivojlanish:
Ichki tuzilmalarni rivojlantirish va optimallashtirish.
Xodimlar malakasini oshirish va ularni rag'batlantirish dasturlarini amalga
oshirish.
10.
Normativ-huquqiy Hujjatlarni Ishlab Chiqish:
Qonunlar, qarorlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va
amalga oshirish.
Normativ bazani takomillashtirish.
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent - bet 7

|
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkentBog'liq hisoboti20.
Nazorat va Tekshiruvlar:
Faoliyatning barcha yo'nalishlari bo'yicha nazorat va tekshiruvlar o'tkazish.
Qonunchilikka rioya qilinishini ta'minlash.
21.
Loyihalarni Boshqarish:
Loyihalarni rejalashtirish, amalga oshirish va nazorat qilish.
Loyihalarning bajarilishi bo'yicha hisobotlarni tayyorlash va tahlil qilish.
22.
Jamoatchilik bilan Aloqalar:
Jamoatchilik bilan samarali aloqalarni tashkil etish.
Ochiq ma'lumotlar siyosatini yuritish va aholiga axborot yetkazib berish.
23.
Raqamli Transformatsiya:
Raqamli texnologiyalarni joriy etish va rivojlantirish.
Elektron hukumat tizimlarini qo'llab-quvvatlash va rivojlantirish.
III.
Bosh boshqarmaning huquqlari va majburiyatlari
Bosh boshqarmaning huquqlari va majburiyatlari uning samarali ishlashini,
qonuniy faoliyat olib borishini va belgilangan vazifalarni bajarishini ta'minlashga
qaratilgan. Quyida bosh boshqarmaning huquqlari va majburiyatlari keltirilgan:
Huquqlari:
24.
Normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish:
Qonunchilik va normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va tasdiqlashga
takliflar kiritish.
O'z vakolatlari doirasida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilish.
25.
Axborot olish:
Qonuniy faoliyatini amalga oshirish uchun zarur bo'lgan axborotni olish.
Boshqa davlat organlari, tashkilotlar va muassasalardan ma'lumot va hujjatlar talab
qilish.
26.
Tekshiruvlar o'tkazish:
Bosh boshqarmaning vakolatlariga kiradigan masalalar bo'yicha tekshiruvlar
o'tkazish.
Qoida buzilishlarini aniqlash va bartaraf etish uchun zarur choralar ko'rish.
|
| |
Mavqeyt belgilash - Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

Xodimlarni rivojlantirish dasturi:
Xodimlarni o'zlashtirish va rivojlantirish
uchun tizimli dastur tuzish kerak. Bu dastur ichiga tadqiqotlar, seminarlar, kurslar
va mentorlikning o'zaro integratsiyasi kiradi.
Intern o'quv kurslari va ta'limlar:
Xodimlarga nashriyotning sohasiga mos
ta'limlar va kurslar tashkil etish. Bu kurslar ilmiy yondashuv, nashr texnologiyalari,
tahririyat va boshqa zarur sohalarda bo'lishi mumkin.
Tadqiqot va ilmiy ishlarni qo'llash:
Xodimlarga ilmiy tadqiqotlar va yangiliklar
bilan tanishish, shuningdek, ularni o'z ishlarida qo'llash uchun imkoniyat berish
kerak.
O'quv-metodik materiallar tayyorlash:
O'quv qo'llanmalari, darsliklar, elektron
materiallar va maqolalar yaratish. Bu materiallar ilmiy va amaliy bilimlarni
oshirishga yordam beradi.
Mahorat darslari va seminarlar:
Xodimlarga mahorat darslari va seminarlar
o'tkazish orqali ularga yangi bilim va ko'nikmalar berish.
Taqdimotlar va konferentsiyalar:
Xodimlarga ilmiy taqdimotlar tayyorlash
uchun imkoniyat berish va ularga ilmiy konferentsiyalarda ishtirok etish
imkoniyatini berish.
Barcha bosqichlarda baho berish va monitorinq:
Xodimlarni o'zlashtirish
jarayonida barcha bosqichlarda baho berish va yangi rivojlanishlarni monitoring
qilish zarur.
Mentorlik tizimi:
Yangi xodimlarga mentorlik qilish va ularga kafolat berish.
O'zlashtirish va motivatsiya tizimi:
Xodimlarni mustahkam qilish uchun
o'zlashtirish va motivatsiya tizimini amalga oshirish.
2.
IQTISODIY IMKONIYATLARNI OSHIRISH
Email: aphil@tsuull.uz
Website

MUNDARIJA
Amaliy filologiya
Ikrom Islomov
Geografik terminlarning ayrim semantik va grammatik xususiyatlari.....4
Shoira Isayeva
Methods of text analysis in literary reading lessons (example of the works
of abdulla kakhhor)........................................................................................................11
O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘qitish
Kadirova Xurshida
O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘qitishda oʻqituvchi
shaxsi va kreativ
yondashuvi.........................................................................................................................17
Lingvokulturologiya
Гульбахор Искандарова
Роль языковой среды в формировании лингвокультурологических
элементов в детской речи.......................................................................................26
Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP)
Botir Elov, Nizomaddin Xudayberganov, Zilola Xusainova
Tabiiy tilni qayta ishlashda bag of words algoritmidan foydalanish.........35
Botir Elov, Shahlo Hamroyeva, Oqila Abdullayeva, Mohiyaxon
Uzoqova
O‘zbek tilida pos tegging masalasi: muammo va takliflar.............................51
Nizomaddin Xudayberganov, Shaxboz Hasanov
Tabiiy tilni qayta ishlashda so‘zlar orasidagi masofani aniqlash algoritm-
laridan foydalanish.......................................................................................................69
Korpus lingvistikasi
Dilrabo Elova
Feʻl grammatik shakllarining uslubiy xoslanishiga koʻra lingvistik
annotatsiyalash masalasi xususida.........................................................................84
XULOSA - Kirish Asosiy qism Raqamli naqd pullar

|
Kirish Asosiy qism Raqamli naqd pullar
|
bet | 11/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 2,84 Mb. | | #123181 |
Bog'liq RаqаmlI MUSTAQIL ISH XULOSA
Xulosa o‘rnida shuni aytish joizki hozirgi rivojlanayotgan raqamli dunyoda elektron pullar hamda tizmlarning o‘rni beqiyos xususan mamlakatimiz iqtisodiyotida ham raqamlashtirish jadal suratda ketmoqda va bu raqamli tizmlarning rivoji va raqamli pullarga ehtiyojni keltirib chiqaradi. Bugungi raqamli dunyoda hayotni innovatsiyalarsiz tasavvur qilish juda qiyin, lekin bu innovatsiyalardan to‘g‘ri va noto‘g‘ri foydalanayotganlar ham yo‘q emas. Ushbu yaratilinayotgan innovatsion qulayliklardan maqsadli va to‘g‘ri foydalansak qonunga ham o‘z maqsadimizga ham muvofiq bolardi. Raqamlashtirilgan iqtisodiyotda avval ko‘plab vaqt sarflangan hujjatlarni hozir besh daqiqada elektron olish mumkin shunday ekan ushbu innovatsiyalardan to‘g‘ri foydalanaylik.
1.N.X.Shoaxmedova, I.M.Abdullayeva. Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar: Darslik. - T.: «Iqtisodiyot», 2021. - 514 b.
2.Джуманиязова М.Ю. Информационные коммуникационные технологии в экономике. Учебное пособие.Т.: “Nihol Print”.-2022.-468 стр
3.R.Dadabayeva va boshqalar. «Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar. O`quv qo`llanma. Toshkent, 2019. – 455 b.
Qо‘shimcha adabiyotlar
4.Mirziyoyev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 485 b.
5.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida” gi PF-4947-sonli Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y., 6-son, 70-modda
6.D.Kliland, V.King. Sistemniy analiz i selevoye upravleniye. Moskva 1974.
7.V.N.Volkova, A.A.Denisov “Teoriya sistem i sistemniy analiz”. 2-izdaniye. Moskva-Yurayt 2014
Qo‘shimcha axborot manbalari
8. www.ziyonet.uz
9. www.utube
10 .www.ziyo.edu.uz
|
| |
Rivojlanayotgan bozorlarga kirish

harakat qilishi kerak. Yangi bozorlar va doimiy mijozlar bazasini tahlil qilish va
ularga qulayliklar yaratishga e'tibor qaratish muhimdir.
Texnologiyalarni rivojlantirish:
Nashriyot texnologik rivojlantirishlarga
moliyaviy investitsiyalarni jalb qilishi kerak. Avtomatlashtirilgan jarayonlarni
kengaytirish, raqamli nashrlash va distributsiya texnologiyalarini rivojlantirish
lozim.
Xizmat sifatini oshirish:
Xizmat sifatini yaxshilash, mijozlar bilan samarali
aloqani ta'minlash va xizmatlar spektrini kengaytirish orqali mijozlar hisobiga
qiziqishlarini oshirish.
Xaridorlarga foydali takliflar:
Mijozlarga chegirma, chegirma kuponlari yoki
maxsus takliflar ko'rsatish orqali ularni jalb qilish va ularga qiziqishlarini oshirish.
Ko'plab platformalarda mavjudlik:
Elektron savdo platformalarida, onlayn
do'konlarda va ijtimoiy tarmoqlarda "ILM-FAN Nashriyoti"ning mahsulotlarining
ko'rsatilishi va sotilishi.
Hamkorlikni rivojlantirish:
Boshqa muassasalar bilan hamkorlikni rivojlantirish,
masalan, ilmiy tadqiqotlar olib borish, o'quv materiallarini birgalikda yaratish va
olib borish.
Xaridorlarga mahsulotlar va xizmatlar to'g'risida ta'lim berish:
Mijozlarga
yangi nashrlar va xizmatlar haqida ta'lim berish orqali ularni o'zlarining
ehtiyojlariga qaratilgan mahsulotlarga qiziqtirish.
Ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish:
Ishlab chiqarish jarayonlarini
optimallashtirish va effektivligini oshirish orqali ishlab chiqarishni arzonlashtirish
va daromadni oshirish.
Moliyaviy boshqaruv:
Xarajatlarni boshqarish va moliyaviy jarayonlarni
rivojlantirish orqali daromadni optimallashtirish.
Botir Elov, Ma’rufjon Amirqulov

Uzbekistan: Language and Culture.
Applied
philology
2022/2(5)
69
ISSN 2181-922X 69
—83
Tabiiy tilni qayta ishlashda so‘zlar orasidagi
masofani aniqlash algoritmlaridan
foydalanish
Nizomaddin
Xudayberganov
1
Shaxboz Hasanov
2
Abstrakt:
So‘zlar orasidagi masofa – so‘zlarning turli sifatlariga ko‘ra
tavsiflanishi mumkin. Ularning aynan tarkibiy qismiga ko‘ra o‘xshashligini
aniqlash uchun tabiiy tilni qayta ishlash yo‘nalishida turli algoritmlar taklif
qilinadi. Bu algoritmlar o‘zining ishlatilish o‘rinlari hamda unumdorligi
bilan bir-biridan farq qiladi. Asosan
sohaning imlo tekshiruvi, nutqni
aniqlash hamda plagiatni aniqlash kabi yo‘nalishlarida foydalanish uchun
qo‘llaniladi. Ushbu maqolada birdan ortiq so‘zlarning o‘xshashlik masofasini
aniqlashda foydalaniladigan algoritmlar va ularga xos xususiyatlar tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar: Hamming masofasi, Levenshteyin masofasi, Kosinus
o‘xshashligi, o‘xshashlik jadvali, kodlash nazariyasi.
Kirish
Tabiiy tilni qayta ishlash hamda mashinali o‘rganish
yo‘nalishlarida masofaviy o‘lchovlar muhim rol o‘ynaydi.
Masofa
o‘lchovi - bu muammoli sohadagi ikkita obyekt o‘rtasidagi nisbiy farqni
umumlashtiruvchi qiymat hisoblanadi. Odatda, bu ikkita obyektni
tavsiflovchi ma’lumotlar qatoridan foydalanib maxsus algoritmlar
yordamida aniqlanuvchi qiymat sifatida qaraladi. Ma‘lumotlarning
turlariga qarab turli xil masofa o‘lchovlari tanlanishi va ishlatilishi
kerak.
Shunday qilib, turli xil mashhur masofa o‘lchovlarini va
natijada olingan qiymatlarni hisoblashni bilish muhimdir. So‘zlar
orasidagi o‘xshashlik masofasi – ularning mazmunidan ko‘ra shaklan
1
Xudayberganov Nizomaddin Uktamboy oʻgʻli – Alisher Navoiy nomidagi Toshkent
davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti Kompyuter lingvistikasi va raqamli
texnologiyalar kafedrasi o‘qituvchisi.
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent
Download
0,88 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
25.07.2024
Hajmi
0,88 Mb.
#268606
Download
0,88 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent
Download
0,88 Mb.
Matnni ko'rish
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent - bet 10

AMALIYAT JARAYONIDAN FOTOLAR
XULOSA
ILM-FAN Nashriyoti
- mamlakatimizning ilm-fan va ma'rifat sohalaridagi muhim
nashriyotlardan biri bo'lib, uning faoliyati milliy va xalqaro miqyosda katta
ahamiyatga ega. Nashriyotning umumiy qoidalari, vazifalari, funksiyalari,
huquqlari, majburiyatlari va rahbarlarining javobgarliklari nashriyotning samarali
ishlashini va yuqori sifatli ilmiy va ma'lumotli adabiyotlar nashr etilishini
ta'minlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Qonunchilik va Normativ-huquqiy Hujjatlar
2.
Ilmiy Nashrlar va Tadqiqotlar
3.
Davlat Dasturlari va Loyihalar
4.
Boshqaruv va Tashkilot Siyosati
5.
Axborot Texnologiyalari va Innovatsiyalar
6.
Monitoring va Tahlil
7.
Xalqaro Ilmiy Nashrlar
|
Yangi bozorlarga kirish - Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

Yangi bozorlarga kirish: Yangi bozorlarga kiritish va xalqaro miqyosda xarakat
qilish orqali yangi imkoniyatlar yaratish.mumkin.
NIZOM
I.
Umumiy qoidalar.
1.
Maqsad va Yo'nalishlar
Ilmiy maqolalar: Turli fan sohalarida ilmiy-tadqiqot ishlari va yangiliklarni chop
etish.
O'quv qo'llanmalar: Ta'lim jarayonida foydalaniladigan qo'llanma va darsliklar
tayyorlash.
Ommabop ilmiy adabiyotlar: Ilmiy bilimlarni keng ommaga yetkazish.
2.
Nashrga Qabul Qilish Tartibi
Ariza topshirish: Mualliflar o'z maqolalarini yoki kitob loyihalarini ariza shaklida
taqdim etishlari kerak.
Tahririyat ko'rigi: Har bir ariza tahririyat tomonidan dastlabki ko'rikdan o'tadi.
Ekspertiza: Maqolalar va qo'llanmalar ilmiy ekspertlar tomonidan baholanadi.
Muhokama va Qabul: Tahririyat kengashi ekspert xulosalari asosida materiallarni
qabul qilish yoki rad etish to'g'risida qaror qabul qiladi.
3.
Mualliflik Huquqlari va Majburiyatlar
Mualliflik huquqlari: Nashr qilingan materiallar uchun mualliflik huquqlari
mualliflarga tegishli bo'ladi.
E'tirof va iqtiboslar: Har bir maqolada boshqa asarlardan foydalanilgan bo'lsa,
tegishli iqtiboslar va e'tiroflar kiritilishi shart.
To'lovlar : Nashr qilinadigan materiallar uchun mualliflarga qonun hujjatlarida
belgilangan miqdorda to'lov amalga oshiriladi.
4.
Tahririyat Siyosati
Adolat va xolislik: Tahririyat barcha materiallarga xolis va adolatli munosabatda
bo'lishi kerak.
Axborot xavfsizligi: Mualliflik materiallari va maxfiy ma'lumotlar himoyalangan
bo'lishi zarur.
Sifat nazorati: Nashr qilinadigan har bir material ilmiy va uslubiy jihatdan yuqori
sifatli bo'lishi lozim.
5.
Nashr Etish Tartibi
Elektron pullarning chiqarilishi

|
Elektron pullarning chiqarilishi
|
bet | 7/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 2,84 Mb. | | #123181 |
Bog'liq RаqаmlI MUSTAQIL ISHElektron pullarning chiqarilishi
Hujjatga muvofiq, elektron pullarning chiqarilishi emitent tomonidan jismoniy shaxs yoki elektron pullar tizimining agentidan qabul qilingan pul mablag‘lari doirasida elektron pullar tizimi qoidalari hamda elektron pullarni chiqarish, ulardan foydalanish va ularni qoplash to‘g‘risidagi shartnomaga asosan amalga oshiriladi.
Emitent tomonidan elektron pullarning chiqarilishi uchun jismoniy shaxs naqd pul yoki naqd pulsiz shaklda pul mablag‘larini taqdim etishi zarur. Ushbu pul mablag‘lari emitent tomonidan hisob-kitob bankida ochilgan maxsus hisobvaraqqa kirim qilinishi ta’minlanadi. Elektron pullarni jismoniy shaxsga va elektron pullar tizimining agentiga realizatsiya qilish elektron pullar tizimi tomonidan har bir elektron pullar egasi uchun shakllantiriladigan elektron hamyonga emitentdan sotib olingan elektron pullarni kirim qilish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Emitent yoki operator bilan tuzilgan shartnoma asosida elektron pullar tizimining agenti elektron hamyonga ega bo‘lgan jismoniy shaxslarga ushbu pullarni realizatsiya qilish yoki ularni qoplash maqsadida elektron pullarning nominal qiymati bo‘yicha uning egasi bo‘lgan jismoniy shaxsdan sotib olishi mumkin.
Ta’kidlash joizki, O‘zbekiston Respublikasi hududida emitent tomonidan chiqariladigan elektron pullar faqat milliy valyutada nominallashtirilgan bo‘lishi shart.
Emitent va elektron pullar tizimining agenti tomonidan elektron pullarni chiqarishda uning egasiga elektron pullarni realizatsiya qilinganligi va elektron pullarning egasi elektron pullarni sotib olganligini tasdiqlovchi kvitantsiya yoki boshqa tasdiqlovchi hujjat qog‘oz shaklda yoki elektron shaklda taqdim etiladi. Mazkur kvitantsiyada ko‘rsatilishi majburiy bo‘lgan rekvizitlar, xususan,
|
| |
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent - bet 9

Rivojlanish dasturlari: Uzoq muddatli rivojlanish dasturlari va
rejalarini ishlab
chiqish va tasdiqlash.
2.
Qonunchilik va Normativ Hujjatlarni Ishlab Chiqish:
Normativ-huquqiy hujjatlar: Qonunlar, qarorlar
va boshqa normativ-huquqiy
hujjatlarni ishlab chiqish va amalga oshirish.
Qonunchilik takliflari: Amaldagi qonunchilikni takomillashtirish bo'yicha takliflar
kiritish.
3.
Moliyaviy Boshqaruv:
Byudjetni boshqarish: Byudjetni shakllantirish, mablag'larni taqsimlash va
moliyaviy resurslarni samarali boshqarish.
Moliyaviy hisobotlar: Moliya
hisobotlarini tayyorlash, tahlil qilish va taqdim etish.
4.
Kadrlar Siyosati va Rivojlanish:
Kadrlarni tanlash va joylashtirish: Xodimlarni tanlash, tayinlash va lavozimdan
ozod qilish jarayonlarini boshqarish.
Malaka oshirish: Xodimlarning malakasini oshirish va ularni rag'batlantirish
dasturlarini amalga oshirish.
5.
Monitoring va Tahlil:
Monitoring tizimi: Faoliyatni doimiy monitoring qilish va natijalarni tahlil qilish.
Nazorat: Ichki nazorat va tekshiruvlar o'tkazish, kamchiliklarni bartaraf etish.
6.
Axborot Texnologiyalari va Innovatsiyalar:
Axborot texnologiyalari: Zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish va
rivojlantirish.
Innovatsion loyihalar: Innovatsion loyihalarni qo'llab-quvvatlash va
amalga
oshirish.
7.
Aloqa va Hamkorlik:
OAV bilan hamkorlik: Nashriyot ommaviy axborot vositalari bilan faol hamkorlik
qilish.
Ilmiy hamkorlik: Boshqa ilmiy muassasalar va universitetlar bilan hamkorlikda
tadqiqot va nashrlar amalga oshirish.
Xalqaro aloqalar: Ilmiy hamkorlikni kengaytirish maqsadida
xalqaro tashkilotlar
bilan aloqalar o'rnatish.
8.
Fuqarolar va Jamoatchilik Bilan Ishlash:
Shikoyatlar va murojaatlar: Fuqarolar va jamoatchilikning shikoyat va
murojaatlarini ko'rib chiqish va ularga javob berish.
Ochiqlik va oshkoralik: Faoliyatning ochiqligi va oshkoraligini ta'minlash.
9.
Davlat Dasturlari va Loyihalarni Amalda Oshirish:
Davlat buyurtmalari: Davlat dasturlari va loyihalarini o'z vaqtida
va sifatli amalga
oshirish.
Loyihalarni boshqarish: Loyihalarni rejalashtirish, amalga
oshirish va natijalarni
nazorat qilish.
10.
Jamoatchilik Manfaatlarini Himoya Qilish:
Huquq va erkinliklar: Fuqarolar huquq va erkinliklarini ta'minlash.
Xalq manfaatlari: Davlat va jamoatchilik manfaatlarini himoya qilish.
Zarafshon shahar 12-umumiy o‘rta ta’lim maktabi jismoniy tarbiya fani o‘qituvchisi Annayev Nuriddin Quvondiqovichning Rivojlangan xorijiy mamlakatlarda jismoniy tarbiya va sport ishlari tajribasi

Zarafshon shahar 12-umumiy o‘rta ta’lim maktabi jismoniy tarbiya fani o‘qituvchisi Annayev Nuriddin Quvondiqovichning Rivojlangan xorijiy mamlakatlarda jismoniy tarbiya va sport ishlari tajribasi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Zarafshon shahar 12-umumiy o‘rta ta’lim maktabi jismoniy tarbiya fani o‘qituvchisi Annayev Nuriddin Quvondiqovichning Rivojlangan xorijiy mamlakatlarda jismoniy tarbiya va sport ishlari tajribasi
|
Oʻzbekistonda raqamli pullar ahamiyati

|
Oʻzbekistonda raqamli pullar ahamiyati
|
bet | 10/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 2,84 Mb. | | #123181 |
Bog'liq RаqаmlI MUSTAQIL ISH2.3 Oʻzbekistonda raqamli pullar ahamiyati
Raqamli pullar, Oʻzbekiston va dunyo iqtisodiyotida katta ahamiyatga ega. Raqamli pullar, elektronik formatda mavjud bo'lgan moliyaviy aktivlardir va ularning amalga oshirilishi va oʻtkazilishi raqamli tizimlar orqali amalga oshiriladi.
Raqamli pullar, Oʻzbekiston iqtisodiyotida bir nechta foydalar bilan kelib chiqadi.
Bu foydalar quyidagilardan iborat:
1. Tezlik va qulaylik: Raqamli pullar orqali to'lovlar va moliyaviy operatsiyalar tez va qulay amalga oshiriladi. Ular internet orqali, mobil ilovalar yordamida yoki boshqa raqamli tizimlar orqali amalga oshirilishi mumkin. Bu, odamlarga va tadbirkorlik subyektlariga vaqt va energiya tejash imkonini beradi.
2. Anonimlik: Raqamli pullar, anonimlikni ta'minlash imkonini beradi. Ular orqali amalga oshiriladigan operatsiyalar shaxsiy ma'lumotlarni ommaviy ko'rsatmaydi. Bu, foydalanuvchilarga shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish imkonini beradi.
3. Iqtisodiy rivojlanish: Raqamli pullar, iqtisodiy rivojlanishni kuchaytirishda muhim ahamiyatga ega. Ular, innovatsion texnologiyalar va ishlanmalarni joriy etishda muhim vositalardir. Raqamli pullar orqali, tadbirkorlik subyektlari yangi bozorlarga kirish, xalqaro savdo aloqalarini rivojlantirish va moliyaviy operatsiyalarni tez va qulay amalga oshirish imkoniga ega bo'ladi.
4. Moliyaviy himoya: Raqamli pullar, moliyaviy himoya va xavfsizlikni ta'minlash imkonini beradi. Raqamli tizimlar, shifrlash va boshqa xavfsizlik protokollari orqali ma'lumotlarni himoya qiladi. Bu, foydalanuvchilarga moliyaviy operatsiyalarda xavfsizlik va himoya ta'minlash imkonini beradi.
Raqamli pullar, Oʻzbekiston iqtisodiyotida katta oʻrin tutadi va ularning foydalari va imkoniyatlari kengdir. Raqamli pullar, iqtisodiy rivojlanish va innovatsiyalar uchun muhim vositalardir.
Oʻzbekistonda raqamli pullar, yoki elektron pullar, iqtisodiyotning muhim bir qismidir. Raqamli pullar, elektronik tizimlar orqali amalga oshiriladigan moliyaviy operatsiyalarni ifodalaydi. Bu tizimlar, internet, mobil ilovalar, bank kartalari va boshqa elektronik vositalar orqali ishlaydi.
Raqamli pullar, Oʻzbekistonda ham ommaviy sohalarda, masalan, onlayn do'konlarda, kommunal to'lovlar, davlat xizmatlarida va boshqa sohalarda keng qo'llanilmoqda. Shuningdek, Oʻzbekiston hukumati Raqamli Oʻzbekiston-2030 dasturini ishlab chiqib, raqamli tizimlarni rivojlantirish va ularni hayotga tatbiq etishga katta e'tibor beradi.
|
| |
Тайёрлов босқичи - Zarafshon shahar 12-umumiy o‘rta ta’lim maktabi jismoniy tarbiya fani o‘qituvchisi Annayev Nuriddin...

Tayyorlov bosqichi - 1 yilga mo’ljallangan. Bunda bolalar hisoblashga o’qish va
yozishga, kuylashga, o’ylashga, tabiat manzaralarini tomosha qilishga va undan bahra olishga
jismoniy mashqlar bilan mashg’ul bo’lishga maktabning turli sport tadbirlarida ishtirok etishga
musiqa va mehnatga o’rgatiladi.
Navbatdagi bosqich — elementar kurs bo’lib bu bosqichda o’qish 2 yil davom etadi.
Bunda o’quvchilarning tayyorlov siklida predmetlar bo’yicha olingan bilimlarni yanada
takomillashtiriladi.
Boshlang’ich maktabning 3 - bosqichi — chuqurlashtirish bosqichidir. Bunda
o’quvchilarning tayyorlov va elementar bosqichdagi bilimlari yanada chuqurlashtiriladi.
Fransuz maktablarining boshlang’ich bosqichida «Grajdanlik ta’limi» «Nafosat ta’limi»
ham o’qitiladi. Nafosat ta’limiga musiqa tasviriy san’at sport kiritilgan. O’quvchilar bilan
yakka tartibda ishlash ularni rag’batlantirish shaxsiy qobiliyat va imkoniyatlarini ro’yobga
chiqarish ta’limda uzluksiz va vorislikni ta’minlab berish boshlang’ich sinf o’quvchilariga
ko’yilgan bosh talabdir
Xorijiy mamlakatlardagi jismoniy tarbiya va sport sohasi ta’lim muassasalari haqida
tushuncha
Rivojlangan mamlakatlarda jismoniy tarbiya va sport ishlarini tashkil qilish aynan modulli
o’qitish asosida tashkil etilgan bo’lib, modul fanning asosiy masalalari bo’yicha
umumlashtirilgan ma’lumotlar beruvchi muammoli va yo’riqli ma’ruzalar o’qilishini taqozo
etadi.
Kopeyadagi barcha talabalarning 6,5 foizi bo’lajak pedagoglardir. Mamlakatda 11ta
o’qituvchilar kollejlari mavjud. Har bir provinsiya o’z kollejiga ega. Boshlang’ich sinf
o’qituvchisi bo’lish uchun 2 yil o’qish kerak
1982 – yilda maktabgacha tarbiya haqida qonun qabul qilindi va 80% ga kengaydi. Dastlabki
maktablar 12-asr boshlarida ochilgan. 1848 yili 7 yoshdan 13—14 yoshgacha bo’lgan bolalar
uchun majburiy ta’lim joriy etildi, 1968 y. 16 yoshgacha yetkazildi. Hozirgi ta’lim tizimi
maktabgacha tarbiya muassasalari, 6 yillik kichik va 3 yilik yuqori majburiy maktablar, o’rta
umumiy ta’lim maktabi—gimnaziyalar, hunar-texnika va o’rta maxsus o’quv yurtlarini o’z
ichiga oladi. Oslo, Bergen, Tronxeym, Tromsyodagi universitetlar va 10 ta institut oliy ta’lim
beradi.
8
Xorijiy mamlakatlar ta’lim tizimi va unda jismoniy tarbiya va sportni tashkil etish

qo’lda ko’tarib yuradigan elektron til laboratoriyasi, slaydlar, videoapparaturalar,
kompyuter va hokazolardan iborat.
XXI asr arafasida AQSh yangi qabul qilingan «2000-yilda Amerika ta’lim strategiyasi»
dasturi e’lon qilindi.
Oliy o’quv yurtlarida ilmiy izlanishlar olib borish bo’yicha AQSh jahon mamlakatlari
orasida yetakchi o’rinlardan birini egallaydi. Bu mamlakatda ilmiy izlanishlar uchun ajratilgan
mablag’ning 48 foizini davlat tomonidan 50 foizini firma konsern sindikatlardan undiriladi,
qolganlarini oliy o’quv yurtlarining manbalari tashkil qilindi.
Xorijiy mamlakatlarda ishlab chiqilgan jismoniy tarbiya darslarini o’qitish sifatini oshirish
borasida maxsus dasturlar keng ommaga mo’ljallangan bo’lib, jismoniy tarbiya va sport ta’limini
rivojlantirish asosida an’anaviy dastur qabul qilingan bo’lib, “bir me’yor hammaga mos” shiori
ostida rivojlantiruvchi mezon sifatida xizmat qilmoqda. Bu esa mutanosib ravishda barcha
talabalarning jismoniy rivojlanishiga, imkoniyat va o’z qobiliyatlarini ishga solishga undaydi.
Bunga asosan har bir shaxs uchun maxsus yo’naltiruvchi dasturlar ishlab chiqiladi
4
.
Fransiya jahondagi iqtisodiy rivojlangan mamlakatlar ichida yetakchi o’rinlardan birini
egallaydi. Uning ta’lim tizimlari ham qadimiy va boy tarixga ega. Bu mamlakatda «Ta’lim
haqidagi» qonun dastlab 1955 yilda qabul qilinib 1975 yilda unga qator o’zgartirishlar kiritilgan.
Fransiya davlatining hozirgi davrda amal qilinayotgan «Ta’lim haqidagi qonun»i 1989 yil
10 iyulda qabul qilingan bo’lib, uning o’zgartirilishiga ta’lim strategiyasida ro’y bergan
o’zgarishlar mamlakatning ichki tashqi siyosatida islohotlar yuzaga kelgan Iqtisodiy sharoitlar
chet el pedagogikasidagi ilg’or texnologiyalarning mamlakat ta’lim tizimlariga kirib kelishi
o’quv predmetlarining integratsiyalari va boshqalar sabab bo’ld
i.
Fransiya ta’limida bolalarning go’daklik chog’idanoq maktabda o’qitish uchun tayyor
holda olib kelish g’oyat muhim masala hisoblanadi. Bu bosqichda tarbiyalanuvchilar
quyidagicha tabaqalashtirilgan: kichik guruh (2-4 yosh), o’rta guruh (4-5 yosh), katta guruh (5-
6 yosh). Maktabga tayyorlov guruhi (5-6 yosh) bo’lib, ularga Fransiyada 100% shu yoshdagi
bolalar qamrab olingan. Bolalarni maktabga tayyorlash uchun alohida dastur va darsliklar
mavjud.
Fransiya boshlang’ich ta’lim maktablariga 6 yoshdan 11 yoshgacha bo’lgan bolalar jalb
qilinadilar. Boshlang’ich maktab bepul va majburiy. Uning vazifasi o’qish, yozish hisoblash
malakasini berishdir. O’quv mashg’ulotlari ertalab soat 9 dan 12 gacha hamda soat 14 dan 16
gacha 5 soat davom etadi. Maktabda ovqatlanish pullik lekin juda arzonlashtirilgan narxlarda.
Boshlang’ich sinflarda o’qish uch bosqichda amalga oshiriladi:
4
7
Yevropa davlatlarida jismoniy madaniyat va sport ta’limi va uning funksiyalari

b)
dars mazmuni; dars: o’quvchilar uchun qiziqarli bo’lishi; sportning an’anaviy turlari
bilan bir qatorda harakat faoliyatining zamonaviy shaklini ham taqdim etishi; manfaatli
ustunliklarga ega bo’lishi kerak;
v)
maorif strategiyasi, u: o’qituvchi va o’quvchilar uchun xulq-atvor tamoyillari va
qimmatligining umumiy yagona tizimi; darsning tarkibiga qaraganda ko’proq ta’lim jarayoniga
e’tibor jamlash; o’quv muassasasida olib boriladigan mashg’ulotlarda (masalan, boshqa fan
o’qituvchilari), maktabdan tashqari mashg’ulotlar va sport o’yinlarida hamkorlikda ta’lim
doirasini kengaytirish; jamoa mehnati; o’quvchilar bilan ishlab chiqilgan loyihalarni amalga
oshirishni ko’zda tutadi.
g)
o’qituvchi-o’quvchi munosabatlari, u quyidagilarni tavsiflashi kerak: o’zaro ishonchni
aniq belgilashga asoslangan hamkorlik; ta’lim jarayonini individuallashtirish, mas’uliyat va
majburiyatlarini taqsimlash;
d)
mashg’ulotlar uchun (pedagogik mezon bo’yicha aniqlanuvchi) moddiy baza, u
quyidagilarni ta’minlashi kerak: sportning oddiy darajadagisidan (masalan, voleybolda o’yin
uchun uncha katta bo’lmagan maydon 1-1/22/3-3) boshlab sport ustasi darajasidagi har xil turlari
bo’yicha ta’lim berish shart-sharoitiga to’g’ri kelishi; o’quvchilarning samarali harakat faolligi;
o’quvchilarning xavfsizligi; o’quvchilarning (jinsi, yoshi, qiziqishlariga ko’ra) imkoniyatlari va
orzu-istaklarini ro’yobga chiqaruvchi mashg’ulot shaklini kiritish.
Mavzu
Engil atletika. Uzoq masofaga 1000-2000 metrga yugurish.
Maqsad

ko‘krakni o‘ng tomonga burib,
qo‘llarni yonga cho‘zamiz, 4-d.h., 5-
ko‘krakni chap tomonga buramiz, 6-
d.h.
5. D.h. qo‘llar belda, oyoqlar keng
yozilgan, 1-chap oyoq ustiga
o‘tiramiz, qo‘llarni oldinga cho‘zib,
2-d.h., 3-o‘ng oyoq ustiga o‘tiramiz,
qo‘llarni oldinga cho‘zib 4-d.h.
6. D.h. 1-o‘tiramiz, qo‘llar polda, 2-
yotamiz, oyoqlar orqaga cho‘zilgan,
3-o‘tiramiz, 4-d.h.
7. D.h. oyoqlarda o‘tirgan holda 1-
qo‘llarni polga qo‘yib oyoqlarni
orqaga cho‘zib yotamiz, 2-qo‘llarni
bukib oyoqlarni yozamiz, 3-oyoqlarni
juftlab, qo‘llarni ko‘taramiz, 4-d.h.
8. D.h. polda o‘tirib oyoqlarni yozgan
holda oldinga egilamiz, qo‘llarni
oyoqlar uchiga cho‘zamiz, 2-d.h., 3-
qo‘llarni tirab belimizni ko‘taramiz,
4-d.h.
9. D.h. tik holat. 1-sakraymiz,
oyoqlarni yozib, qo‘llarni yonga
cho‘zamiz, 2-d.h, 3-4 da yana shu
holatni takrorlaymiz. Maxsus
jismoniy taryorgarlik:
1. 30-60 m ga guruh bo‘lib yugurish.
2. Orqaga, yonlama holatlarda
yugurish.
3. To‘siqlar orasidan aylanib o‘tib
yugurishlar.
marta
5-6
marta
5-6
marta
5-6
marta
5-6
marta
5-6
marta
2-3
marta
2-3
marta
2-3
marta
bukmasdan ajarish.
Oyoqlar tovonga tiralib,
ыomatni rostlaymiz.
Oldinga egilganda oyoыlarni
tizzasidan bukmasdan va
ыomatni rostlab bajarish.
Sakraganda balandroы sakrab
bajarish.
O‘quvchilar mashqni oyoq
uchida bajarishiga hamda
nafasni to‘g‘ri olib chiqarish
ritmiga e’tibor berish.
Mashqni gavdani tik tutib, oyoq
uchida, boshni to‘liq egishiga va
ko‘zlarni yumgan holda
bajarishga ahamiyat qaratish.
Qomatlarni tik saqlab
mashqlarni bajarishga e’tibor
berish.
Tez yugurish, tez aylanma
harakatlar qilish, to‘siqlar
orasidan
tez
aylanib
shoshilmasdan bajarish.
AQSh da jismoniy madaniyat va sport ta’limi va uni o’qitishning o’ziga xos

mehnat sifati haqida nisbatan yaxshi ta’rif va izohlar berilgan. Ushbu muammoga tegishli ilmiy
ishlar kamroq darajada ilm-fanga, undan ham kamroq darajada sportga bag’ishlangan.
Evropa mamlakatlari jismoniy madaniyatining boy va uzun tarixi ma’lum qilishicha, u har
qanday maorif tizimining umum e’tirof etilgan asosiy qismi bo’lishi kerak. Maorif ta’limotida
o’zgarishlar mohiyatini B. Kram jismoniy tarbiyani yoshlarni o’z hayotlari davomida
taraqqiyot madaniyatidagi mustaqil, qoniqarli ishtirokiga tayyorlash jarayoni sifatida ta’riflagan
holda muvaffaqiyatli yoritib bergan. Oldinroq M. Demel jismoniy madaniyatni qayta
pedagoglashtirish deb nomlanuvchi paradigmatik inqilobni amalga oshirgan edi.
Biotexnologik paradigmaning pedagogik paradigmaga almashtirish jismoniy
madaniyatning ham nazariy, ham amaliy tarafdan o’zgartirib yuboradi. Masalan, jismoniy
tayyorgarlik konsepsiyasi rivojlanishini kuzatsak. YAqin kunlargacha sport texnik va taktik
mahorati bilan uyg’unlashgan tayyorgarlik darajasi juda muhim hisoblangan. Hozirgi paytda esa
istiqboldagi turmushida salomatligi bilan uyg’unlashgan tayyorgarlik muhim hisoblanadi.
Jismoniy madaniyat modeli “tana faoliyatiga nisbatan insonni tarbiyalash” sifatida
o’qituvchilardan ikki yo’nalish bo’yicha faoliyat olib borishni talab qilmoqda: jismoniy tarbiya –
tana qimmatliligiga yo’naltirilgan tarbiya va jismoniy ta’lim – tanani va uning vazifalarini
shakllantirish. Hattoki, yoshlikda qilingan muntazam jismoniy mashqlar ham insonning keyingi
hayotida organizmining ish qobiliyatini kafolatlay olmaydi.
II-BOB .JISMONIY TARBIYA FANIDAN ELEKTRON MODUL ISHLANMASI

Mustaqillik, erkin fikr yuritish, adolat va teng huquqlik yurtdoshlarimizga yangi baxt-saodat
keltirdi. Bunda jismoniy madaniyat va sport xarakati ham o’zining xaqli ravishdagi milliy maqomiga
ega bo’ldi.
Hozirgi paytda ta’lim tizimini takomillashtirish orqali har tomonlama yetuk, barkamol,
mustaqil fikrlashga qodir, irodali, fidoiy va tashabbuskor kadrlarni tayyorlashga katta e’tibor
berilmoqda. Bu borada ta’lim turlari to’g’risidagi mutlaqo yangi qoidalar hayotga joriy etildi. Kadrlar
tayyorlash va uzluksiz ta’lim tizimini isloh qilishning huquqiy –me’yoriy asosi yaratildi.
«Ta’lim to’g’risidagi» va «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» qonunlari uzluksiz ta’lim tizimida
yuqori malakali kadrlarni tayyorlash, ularda ilmiy dunyoqarashni, mehnatga ijodiy munosabatni tarkib
toptirish, ularda yuksak mehnat intizomini shakllantirish vazifasini qo’yadi.
O’zbekiston o’z mustaqilligiga erishgach sportini rivojlantirish sohasida tub o’zgarishlar
amalga oshirildi. Davlatimizda jismoniy tarbiya va sportning kelajak avlodni sog’lom qilib
tarbiyalashdagi o’rnini hisobga olib sport ishlarini yanada takomillashtirish, uning zamon talablari
darajasida o’quv va moddiy-texnik bazasini yaratish xamda axolining sportga bo’lgan qiziqishini
oshirish yo’lida maqsadli davlat miqyosidagi tadbirlar ishlab chiqilib hayotga tadbiq etilmoqda.
Sport o’yinlari fani sifatida tan olinadigan fanlar qatorida “Yuqori malakali futbolchilarni
texnik-taktik harakatlari” mavzusi ham alohida ahamiyatga ega bo’lib, aynan futbol sohasida
tayyorlanayotgan talabalarning jismoniy tayyorgarligi, yuqori malakali futbolchilarni texnik-taktik
harakatlarini rivojlantirish muhim va bu boradagi muammolarni hal eta oladigan kadrlarni tayyorlash
masalasi dolzarb masala sifatida ko’tarildi.
Komandaga o’yinchilarni saralash tartibi va o’yinchilar bilan shartnoma tuzishda o’zaro

Targ’ibot milliy kadriyatlar, ma’naviy-ma’rifiy madaniyat
hamda ijtimoiy-iktisodiy
jarayonlarni aholiga yetkazish, o’quvchi yoshlarning dunyo qarashlarini va ishlab chiqarishga
bo’lgan munosabatlarni yoritish, tushuntirish va barcha aholining ongiga to’la singdirish quroli
bo’lib xizmat qiladi.
Sport reklamalarining mazmuni yirik stadionlar, o’yin maydonlari, otchoparlar,
velotreklar, ko’cha, hiyobonlardagi sportga doir reklama, afishalar, shuningdek televideniyening
barcha kanallari tarkibida mavjud bo’lgan sport rekalamalarida namoyish etiladi. Sport
inshootlari, televideniyelarda namoyish etilayotgan reklamalarda o’tkazilayotgan musobaqalar,
dongdor klublar, komandalar, sportchilar
qatori sport buyumlari, jihozlari, sportchilarning
iste’mol qiladigan ichimliklari va boshqa turlar ko’proq o’rin oladi.
Jismoniy tarbiya o’qituvchilari, murabbiylar, yetuk sportchilar,
sport faxriylari, rahbar
xodimlar ayniksa, olimlar katta faoliyat ko’rsatadilar. Ular ma’ruza o’qish, suhbat o’tkazish,
sportcha chiqish va turli sport musobaqalarini tashkil qilish yullaridan keng foydalanishlari
zarur. SHuningdek targ’ibot ishlarining ta’sirchanligi, ilmiyligi, xaqiqiyligi va aholining
qiziqishlarini e’tiborga olgan holda bo’lishini ta’minlash lozim.
Ommaviy axborot vositalari
orqali jismoniy tarbiya va sportni targ’ib qilish bilan birgalikda uning taraqqiyotdagi asosiy
bosqichlar, omillar ham yoritib borilmoqda. Bunda sportlotto, stadionlardagi qatnashib
kelayotgan tomoshabinlarning soni, homiylarning amaliy jihatdan ko’rsatayotgan
moddiy
yordamlari ham o’z ifodasini topmoqda.
Ishlab chiqilgan (olingan) mahsulotlarni xaridorlarga (talabgorlar) yetkazish uchun juda
ko’p faoliyatlarni amalga oshirish, ya’ni harakat qilish lozim bo’ladi. Bu jihatlarni ham avvaldan
maqsad yo’lida rejalashtirish talab etiladi. Bunda eng muhim bo’lgan omillar va shakllar
quyidagilardan iborat bo’lishi mumkin:
- murojaat qilish;
- xabar qilish;
- ishontirish;
- mahsulotlar haqida ma’lumotlar;
-
xizmat turlari;
- asosiy g’oyalar va hokazolar.
Mahsulotlarni o’tkazish (sotish) uchun ehtiyojlarni kuchaytirish (rag’batlantirish) hamda
tashkilotlar, kompaniyalar ramzini yaxshilash maqsadlari qo’yiladi.
Sport reklamasida asosiy maqsad, vazifalar va g’oyalarni amalga oshirish uchun
rejalashtirilgan tadbirlar asosida quyidagi faoliyatlarni o’tkazish lozim bo’ladi:
18
1. Faoliyatlarni harakatlantiruvchi targ’ibotlar (matbuot, teleradio, sport inshootlari,
ko’rgazma reklama, uchrashuv, xatlar yuborish va hokazolar).
2. Doimiy nashr etiladigan vositalarda (jurnal, seriyali qo’llanmalar,
xabarlar va
hokazolar) nashr qilish.
3. Matbuot-anjumanlar, prezentatsiyalar.
4. Maxsus nashriyotlar.
Amerika modeli bo’yicha komandaga o’yinchilarni saralash tartibi. O’yinchilar

Professional sport
tashkilotlarini barpo etish,
avvalambor, klub (jamoa) xo’jayinlari
daromadlarini (xarajatlarga qaramasdan) saqlash va ko’paytirish bilan birgalikda amalga oshadi.
Ligalarda asosiy tartibga soluvchi hujjat uning konstitutsiyasi va nizomi hisoblanadi.
Masalan, Klub nizomi
liganing maqsad va vazifalari,
prezidentning majburiyatlari, yangi
jamoalarni qabul qilish tartibotlaridan tashqari xokkeychilarning bandlik bozorini tartibga solish
bilan bog’liq masalalardan ham iborat.
Ularning faoliyatini (ishini) tavsiflovchi beshta jihat ajratiladi:
1. jamoa tarkibi;
2. o’yinchilarning shartnomasi;
3. liga jamoasiga o’yinchilarni tanlash;
4. o’yinchilarning bir jamoadan boshqa jamoaga o’tkazish;
5. liga ichida o’yinchilarni qayta taqsimlash tartibotlari.
S xolmuratov korxonada kadrlar - bet 11

26
3)
men doim rahbar va hamkasblarimning tanqidini yoqtirmay-
man;
4)
men doim mehnatim tufayli oladigan jazo va ko‘ngilsiz
voqealar bo‘lmasligini xohlayman;
5)
men jamoada hurmat va e’tiborga sazovor bo‘lishni istayman;
6)
men avvalo yaxshi bajargan ishimdan mamnunman;
7)
men uchun ishim jamoaga foydali ekanligini bilish juda
muhim.
S xolmuratov korxonada kadrlar - bet 10

Bog'liq Korxonada kadrlar siyosati (www.e-library.sammu.uz)
4. Agar tashkilotingizda ijobiy o‘zgarishlar yuz berayotgan deb
hisoblasangiz, bu nimadan dalolat beradi? (Uchtadan ko‘p
bo‘lmagan pozitsiyani tanlang, bu yerda fikringizcha, eng aniq
takomillaShuv ro‘y bermoqda)
24
1)
ishlab chiqarishning moddiy-texnika jihatidan jihozlashning
yaxshilanishi;
2)
korxona ishlash ko‘rsatkichlarining ijobiy tendensiyalardagi
o‘zgarishlar (sotish hajmini oshirish, yo‘qotishlarning kamayishi);
3)
xodimlarning daromadlari va turmush darajasini oshirish;
4)
xodimlarni ixtisoslik darajasini oshirish va tayyorlashni
tashkil etish;
5)
shaxslararo munosabatlarni yaxshilash;
6)
ish mazmuni, lavozim vazifalari o‘zgaruvchanligi va
munosib mehnat sharoitlar vujudga kelishi, zamonaviy raqamli
texnologiyalarni qo‘llash;
7)
jamoani barqarorlashtirishda, kadrlarning qo‘nimsizligi
pasayishi;
8)
mehnat intizomining holatini yaxshilash;
9)
yana nimada: ko‘rsating.
5. Joriy ish haqi tizimi bilan qoniqdingizmi?
1)
ha, to‘liq;
2)
butunlay emas;
3)
yo‘q.
6. Agar siz joriy ish haqi tizimidan mamnun bo‘lmasangiz,
unda asosiy sabablar nimalardan iboratligini ta’riflab berishga
harakat qiling:
1)
tarif stavkasi, ish haqi kichik va men bajargan ishning
shiddati, miqdori va mas’uliyatiga mos kelmaydi;
2)
mukofot, ustama va qo‘shimcha haqlar kichik va ish rag‘bati
sifatida qabul qilinmaydi;
3)
mukofotlash to‘g‘risidagi qoidalar aniq emas va xodimning
hissasi tegishlicha hisobga olinmaydi;
4)
mukofot, ustama va qo‘shimcha haqlar ko‘proq;
5)
mukofot, ustama va qo‘shimcha haqlar ko‘pincha ish orqali
emas, balki rahbarning ko‘nglini topib bilish orqali olinadi;
6)
tarif stavkalar va maoshlar professionalizm (kasbiy mahorat)
darajasi va xodimlarning mavjud tajribasidan qat’i nazar belgila-
nadi;
7)
past ish haqi;
25
8)
ma’muriyat jamoa ishining natijalariga juda kam e’tibor
beradi, Shuning uchun ham maosh kam;
9)
yana nima
ko‘rsating.
-14. Maktabgacha ta’lim tashkilotining pedagogik kengashi

|
-14. Maktabgacha ta’lim tashkilotining pedagogik kengashi
|
bet | 8/29 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 224,07 Kb. | | #263306 |
Bog'liq 155 lotinda 01-14. Maktabgacha ta’lim tashkilotining pedagogik kengashi - boshqaruv organi xisoblanadi.
Tashkilot ish rejasi va pedagoglarning pedagogik yuklamasini belgilaydi, Maktabgacha ta’lim tashkilotining ta’lim-tarbiya jarayonini takomillashtirish masaallarini ko‘rib chiqadi va ta’lim dasturlarini amalga oshirish natijalarini baholaydi. Bolaning qonuniy vakillari hamkorligi tartibini belgilaydi. Pedagog xodimlarning malakasini oshirish, ularning ijodiy tashabbusini rivojlantirish, ilg‘or pedagogik tajribalarni joriy etish masalalarini muhokama qiladi, tashkilot xodimlarining moddiy va ma’naviy rag‘batlantirish masalalarini ko‘rib chiqadi, rahbar va pedagoglarning isoboti tinglanadi.
Pedagogik kengashga rais, uning a’zolari, kotiba saylanadi. Kengash bayonnomalarini yuritish kitobi va muhokama qilish uchun tayyorlangan tahliliy materiallar, ma’lumotlar kotibada saqlanadi. Kengash bayonnomalari kengash kotibasi tomonidan yozib boriladi.
Pedagogik kengash rejasiga kiritilgan masalalar mas’ul ishchi guruh tomonidan bir oy oldin ogohlantirilgan holda o‘rganiladi. O‘rganish natijalari yuzasidan tayyorlangan ma’lumotlar va qaror loyihasi pedagogik kengash a’zolariga 10 kun oldin topshiriladi. Kengash a’zolari tomonidan ko‘rib chiqib, berilgan taklif va tavsiyalar asosida qo‘shimchalar va o‘zgartirishlar kiritilishi mumkin. Pedagogik kengash bayonida har bir masaladan so‘ng, muddati belgilangan holda qaror chiqariladi, qaror ijrosi bo‘yicha mas’ul shaxsga yuklatilib, mazkur qarorlarning ijrosini bajarilishi keyingi pedagogik kengash boshlanishida ijrosini sifatli ta’minlanishiga ko‘ra nazoratdan olinadi.
O‘rganilgan masalalarga oid taxdil natijalari va barcha hujjatlar yig‘ma jildi shakllantiriladi. Pedagogik kengash bayonnomalari daftari tikilgan, sahifalangan, maktabgacha ta’lim tashkiloti rahbari tomonidan imzolangan va muhrlangan bo‘lishi lozim.
01-15. Maktabgacha ta’lim tashkilotining kuzatuv kengashi-tashkilotni boshqarishda strategik organ hisoblanadi.Kengashning asosiy maqsadi-maktabgacha ta’lim tashkilotini rivojlantirishda ustuvor vazifalarni belgilash. Tuman (shahar) maktabgacha ta’lim bo‘limi tomonidan tavsiya etilgan nomzodlardan tashkilot rahbarini saylaydi, tashkilotning maqsadi va vvpzifalariga erishish rejasini tasdiqlashda ishtirok etadi, ularni bajarilishi va maqsadli ko‘rsatkichlarga erishilishi ustidan nazorat qiladi.
|
| |
-16 - Obrazovaniya respubliki uzbekistan

|
Obrazovaniya respubliki uzbekistan
|
bet | 9/29 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 224,07 Kb. | | #263306 |
Bog'liq 155 lotinda 01-16. Taftish komissiyalari, auditorlar, davlat moliyaviy nazorat idoralari tomnidan o‘tkazilgan tekshiruv xulosalari yoki dalolatnomalari saqlanadi.
01-17 Maktabgacha ta’lim tashkiloti faoliyatini attestatsiya-akkreditatsiyadan o‘tkazish natijalari bo‘yicha ma’lumotnoma, dalolatnoma va sertifikatlari yig‘iladi.
01-18 Tashkilot rahbariyati almashganda tuzilgan topshirish-qabul qilish dalolatnomalari va ularga oid ilova xujjatlar saqlanadi.
Dalolatnomalar yuqori boshqaruv organning buyrug‘i asosida tasdiqlangan ishchi guruh tomonidan tuziladi va tasdiqlanadi.
01-19 Maktabgacha ta’lim tashkilotiga tashrif buyuruvchilarni qabul qilish bo‘yicha qaydnomalar kitobi yuritiladi. Kitob raqamlangan, shnurlangan va tuman Maktabgacha ta’lim bo‘limi mudiri tomonidan tasdiqlangan bo‘ladi.
Kelgan sanasi
|
Qaysi gashkilotdan keldi
|
Tashrif maqsadi va asosi
|
Xujjatning raqami va sanasi
|
Tekshiruvchi ning ismi va sharifi
|
Aniqlan gan kamchilik lar
|
Kamchilikla rni bartaraf )tish muddati
|
1.
|
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
-savolnoma - S xolmuratov korxonada kadrlar

27
1)
ish joyi belgilangan vazifalarni
bajarish uchun munosib
jihozlanmagan;
2)
xonaning tugallanmagan dizayni;
3)
kompaniya joylashgan hududda ekologik sharoit noqulay;
4)
og‘ir mehnat sharoitlari (shovqin va hokazo);
5)
tegishli kompyuter texnikasining mavjud emasligi;
6)
boshqa ko‘rsating.
6.Korxonada ishingizning asosiy maqsadlariga ta’rif
bering
1)
o‘zingiz va oilangizning turmush
xarajatlari uchun pul
bo‘lishi kerak;
2)
menga munosib ish haqi darajasi miqdorini belgilash zarur;
3)
mening kasbim (mutaxassisligim) bo‘yicha
boshqa yerda
ishga joylashish imkoni yo‘q bo‘lgani
uchun shu yerda
ishlamoqdaman;
4)
kasbim bo‘yicha yaxshi ish hali beri
topilmasligi uchun;
5)
ishsiz bo‘lishdan qo‘rqish;
6)
ishimning istiqomat qilayotgan joyimga yaqinligi;
7)
kasbiy mahorat va ko‘nikmalarga ega bo‘lish imkoniyati;
8)
mehnat faoliyatidan ma’naviy qoniqish;
9)
boshqasini ko‘rsating.