MS DOS -16 razryadli mikroprotsessorlar uchun;

СР/M-8

MS DOS -16 razryadli mikroprotsessorlar uchun;
СР/M-8 razryadli mikroprotsessorlar uchun;
UNIX-32 razryadli mikroprotsessorlar uchun;
Windows 95, 97, ..., XP — 32 razryadli mikroprotsessorlar uchun. Operatsion sistemalar orasida Digital Research kompaniyasi prezidenti Geri Ki1de1 tomonidan yaratilgan СР/M (Control Programm for Microcomputers) — shaxsiy kompyuterlar uchun ishlab chigarilganlarining dastlabkisidir. U 1974- yilda 8 razryadli kompyuterlarga ko`plab o'rnatilgan va katta hajmdagi dasturiy ta'minot uchun tuzilgan. Masalan, Beysik, Paskal, Si, Kobo1, Ada tillari translatorlari; matnli, grafikli va jadvalli paketlar uchun moljallangan.
UNIX operatsion sistemasi tarmogda ishlash uchun tuzilgan. UNIX operatsion sistemasida bitta kompyuter boshgaruvchi, golganlari unga tobe bo`1adi.
Operatsion sistema odatda kompyuterning tashgi xotirasi - diskda saglanadi. Kompyuter ishga tushirilganda u kompyuterning tezkor xotirasiga o'qiladi. Ви jaroyon operatsion sistemaning yuk- lanishi deyiladi.
Operatsion sistema quyidagi asosiy gismlardan iborat:
ma'lumotlarni xotiraga kiritish va chigarish dasturi (BIOS nomi bilan ifodalangan);
operatsion sistemani faollashtiruvchi dastur (Boot Record);
ma'lumotlarni kiritish-chigarish sistemasini kengaytirish moduli;
amallar bajarishda yuzaga kelishi manikin bo`lgan uzilishlarni tahlil gilish moduli;
buyruq protsessori.
Shunday gilib, operatsion sistemalar kompyuter dasturlari orasida eng murakkabi bo`libgina golmay, ular kompyuterni nafagat amal bajarishga, balki o'zi bajarayotgan ishlarni ham nazorat gilishga majbur etadi. Bunday dasturlar bizning vazifa- larimizni bajarish uchun emas, balki bizning ko`rsatmalarimizni bajarishda kompyuter qurilmalarida biror kmchilik, muammo yuzaga kelmasligi uchun ishlab chigariladi va go`11ani1adi.
Tekshirildi:__________________direktor o’rinbosari:_____________
8-sinf. 21- dews. Kompyuternmg tashgi xotirasi bilan ishlash
Darsning maqsadi:
0`quvchilarga disklar, turlari va xususiyatlari, magnit diskni formatlash, sistemali disklarni hosil gilish hagida ma'lumot berish. Asosiy tushunchalar:
Magnit disklari, CD, vinchester, turlari, magnit diskni formatlash, sistemali disklar.
Mavzuni boshlashga hozirlik:
Informatika va hisoblash texnikasi asoslari darsligi va plakat tayyorlab go`yiladi. 0`gituvchi tomonidan kompyuterlar ishga hozirlanadi. Mavjud elektron darslik va elektron go`llanmalarni kompyuterga yuklab, ishchi holatga keltiriladi.
Mavzuni yoritish:
Axborot va malumonarni yozish hamda ularga bevosita
murojaat gilishni amalga oshiruvchi texnologiya kompyuterlarning diskli xotirasini tashkil giladi. Axborotlarni audio yoki video- kassetalarga yozish usullari kabi, kompyuterda axborotlarni magnitlab saglash texnologiyasi go`11ani1gan. Bunday texnologiya dastlab analog shaklda bo`lgan axborot — tovushni yozish uchun ishlatilgan bo`1sa, keyinchalik ragamli axborotni yozish imkonini ham berdi va kompyuterda go`11ani1a boshladi.
Kompyuterlarda tashgi xotira sifatida diametri 133 mm (5,25 duym) va 89 mm(3,5 duym)li egiluvchan magnit disk (EMD) go`11ani1di. EMDning olchamlari bir xi1 bo`1sa ham unga axborotni joylash- tirishning hajmiy imkoniyati turlicha bo`lishi mumkin. EMD doira shaklidagi plastmassa plastinka bo`1ib, yuzasi magnit xususiyatli juda yupga gatlam bilan goplangan, ana shu magnit gatlam diskka axborot yozish va o'qish imkonini beradi. Egiluvchan plastinka himoya g`ilofi ichida saglanadi.
Zamonaviy kompyuterlarda „gattiq" disk ( „vinchester" ) mavjud. Vinchester kompyuterning ichida joylashgan bo`1ib, tashgi xotira vazifasini bajaradi va EMDlarga nisbatan bir necha barobar katta hajmdagi axborotlarni saglash imkoniyatiga ega.
Diskka axborot yozish va uni о`gish uchin maxsus qurilma - diskyurituvchi (diskovod) ishlatiladi. Diskyurituvchi diskni aylan- tiruvchi o'qqa, magnit axborot yozuvchi va o'quychi yagona magnit kallakka ego. Diskyurituvchi ishga tushganda, o'q diskni katta tezlikda aylantiradi. Magnit kallak disk g`lofidagi axborot о`gish va yozish joyi organ magnit gatlamdagi axborotni o'qiydi va unga axborot yozadi. Disk g`ilofidagi yozishdan himoyalash joyi berkitib go`y1sa, diskka axborot yozib bolmaydi, ya'ni fagat axborot o'qish mumkin bo`1adi. Diskda axborot bitlar (0 yoki 1) ketma-ketligi shaklida saqlanadi. Еи ketma-ketlik aylana shaklidagi maxsus yollarga joylashgan. Diskdagi yo'11ar har xi1 radiusli konsentrik (yagona markazli) aylanalar shaklidadir. Yangi disklarga to`g`ridan-to`g`ri axborot yozib bolmaydi, chunki ularda magnit yo'11ar mavjud emas. Yo'11arga bolishni operatsion sistema bajaradi. Наг bir aperatsion sistema diskni o`ziga xos ravishda yo'11arga ba`1adi. Ви jarayon formatlash deb ataladi. Formatlash jarayonida disklarda yo'Ika va sektorlar hosil bo`1adi. Disklarni formatlash uchun maxsus dasturlar qo`11ani1adi. Tur1i kompyuterlar uchun bu dasturlar turlicha nomlanishi mumkin.
Tekshirildi:__________________
direktor o’rinbosari:_________________
8-sinf. 21- dars oxirida 3- MSNIпi o`tkazish admit namunalar
1- s av o 1. Pozitsiyali bo`lmagan sanoq sistemasi:
A) sondagi ragamlar giymati turgan o'rniga bog`1iq bolmagan sanoq sistemasi;
В) sondagi ragamlar giymati turgan o'rniga bog`1ig bo`lgan sanog sistemasi;
ikkilik sanoq sistemasi;
to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
2- s a v o 1. 0`n1ik sistemadagi 75 sonining ikkilik sistemadagi kо`rmishml toping.
А)1001011; В)1001110; С)1010011; D)1110010; Е)1000001.
3- s a v o 1. Ikkilik sistemada 10111 sonini 101 soniga ko'paytiping.
A)1100011; В)1110011; С)1010111; D)1100111; Е)1110000.
4- s a v o 1. Magnit disklariga axborot gaysi qurilma yordamida yoziladi?
A) printer; В) klaviatura; C) diskyurituvchi; D) nurli pero.
5- s a v o 1. Axborotni ЕНМуа kiritish qurilmalari: A) diskyurituvchi, printer, grafyasagich;
В) diskyurituvchi, klaviatura, sichgoncha;
sichgoncha, displey, grafyasagich;
klaviatura, dispJey, nurli pero.
6- s a v o 1. Operatsion sistema:
A) amaliy dasturiy ta'minotga tegishli;
В) sistema b1okida joylashtirilgan qurilmalarga tegishli;
sistemali dasturiy ta'minotga tegishli;
gobig dasturlarga tegishli.
7- s a v o 1. Magnit disklariga axborot gaysi qurilma yordamida yoziladi?
A) printer; В) klaviatura; C) diskyurituvchi; D) nurli pero.
8- s a v o 1. Birinchi hisob1ash vositalari:
A) toshlar; В) abak;. C) barmoglar; D) birka.
E) to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
9- s a v o 1. Birinchi mexanik hisoblash mashinasini loyiha- lashtirgan olim:
A) V. Shikkard;
В) Leonardo da Vinchi;
B1ez Paskal;
G.Leybnis;
to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
10- s a v o 1. Elektron hisoblash mashinalarining birinchi avlodi gaysi davrda ishlab chigarilgan?
A) 1946-1950-yillar;
В) 1942-1947-yillar;
C)1950-1960-yillar;
D)1936-1945-yillar;
E) to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
11- s a v o 1. Elektron hisoblash mashinalarining uchinchi avlodi gaysi davrda ishlab chigilgan?
A)1933-1943-yillar;
В) 1955-1960-yillar;
C)1960-1970-yillar;
D)1945-1955-yillar;
E) to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
12- s a v o 1. CD-ROM disklariga axborotni yozish va o'qish qaysi prinsipga asoslangan?
A) lazerli; B) magnitli; C) golografik; D) optik; E) vintli.
13- s a v o 1. Deshifrator bu:
ikkita turg`un holatning birida turgan hamda teskari aloga vositasiga ega bo`lgan kompyuter elementi;
kompyuterda ishlangan natijani ЕНМ „tili"dan inson tushunadigan ko`rinishga keltiruvchi qurilma;
o`z kirishiga kirib kelayotgan ma'lum bir shakldagi signal yoki impulslarni sanash uchun mo'ljallangan qurilma;
sonlarni go`shish uchun xizmat giladigan qurilma.
14- s a v o 1. Tasvirni ЕНМ xotirasiga ragamli kodlash asosida kirituvchi qurilma:
skaner, digitayzer;
grafyasagich, printer;
planshet, nurli pero;
skaner, grafyasagich.
15- s a v o 1. Mantiq nima?
agliy xulosalar chigarish goidalari to`g`risidagi fan;
fikr yuritish shakllari va gonuniyatlari to`g`risidagi fan;
fikrlash to`g`risidagi fan;
algoritmlarni tuzish to`g`risidagi fan;
to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
104
16- s a v o 1. Mantiq gonunlari nima uchun ishlatiladi?
tasdigni isbotlash uchun;
rostlik jadvalini tuzish uchun;
masalalar yechish uchun;
mulohazani bo`laklarga ajratish uchun;
to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
17- s a v o 1. Quyidagi sxema gaysi mantigiy elementni ifodalaydi?
A) “VA”
В) „YOKI";
„EMAS";
to`g`ri javob ko`rsatilmagan.
18- s a v o 1. Ingliz tilidagi „kompyuter" so`zining dastlabki ma'nosi:
teleskop turi;
elektron qurilma;
elektron-nurli trubka;
hisoblashni bajaruvchi inson;
elektron qurilmada ishlovchi inson.
19- s a v o 1. Kompyuter qurilmalari magistral-modul prinsipi nechanchi avlod kompyuterlaridan go`11ani1a boshlangan?
uchinchi mini-ЕНМ avlodidan;
ikkinchi ЕНМ avlodidan;
birinchi ЕНМ avlodidan;
uchinchi ES ЕНМ avlodidan;
to`rtinchi ЕНМ avlodidan.
20- s a v o 1. 5.25 va 3.5 duym diametrli magnit diskning o'lchamlarini boshgacha ifodalang.
А)133 mm 90 mm;
В)144 mm 90 mm;
C)144 mm 89 mm;
D)133 mm 89 mm;
E)133 mm 91 mm.
21- s a v o 1. Protsessor va xotira o'rtasida axborot almashinuvini ta'minlaydi:
A) trigger; B) registr; C) shina; D) slot.
22- s a v o 1. Kompyuterning asosiy qurilmalari:
klaviatura, protsessor, displey;
protsessor, xotira, kiritish-chigarish qurilmasi;
protsessor, klaviatura, diskyuritgich;
protsessor, klaviatura, diskyuritgich, printer.
23- s a v o 1. Registr bu:
A) ikkita turg`un holatning birida turgan hamda teskari aloqa vositasiga ega bo`lgan kompyuter elementi;
В) bir necha sondagi triggerlar, mantigiy elementlar bir- lashmasidan tashkil topib, berilgan axborotni o`z xotirasida saglash, kerak bo`lgan holda o'zgartirish va uzatish uchun mo`1ja11angan tezkor xotira qurilmasi;
o'z kirishiga kirib kelayotgan malurn bir shakldagi signal yoki impulslarni sanash uchun moljallangan qurilma;
sonlarni go`shish uchun xizmat giladigan qurilma.
24- s a v o 1. Vinchester nechta mantigiy gismdan iborat bo`lishi mumkin?
A)1; В) 2; C)1 yoki 2; D) 3; E) to`g`ri javob keltirilmagan.
25- s a v о 1. 0`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahka- masining „2001-2005- yillarda axborot texnologiyalarini rivoj- lantirish va Internetning xalgaro axborot tizimlariga keng kirib borishini ta'minlash dasturini ishlab chigishni tashkil etish chora- tadbirlari to`g`risida"gi garori gachon gabul gilingan?
A) 2з- oktabr 2000-yil;
В) 27- dekabr 2000-yi1;
26- yanvar 2001-yi1;
2з- may 2001-yi1;
to`g`ri javob keltirilmagan
Tekshirildi:_____________________direktor_o’rinbosari:_____________________8-sinf.'>Tekshirildi:__________________
direktor o’rinbosari:_________________
8-sinf. 22- dam. Fayllar va kataloglar
Darsning magsadi:
0`quvchilarni fay1, katalog, katalogosti, katalogusti, joriy katalog bilan tanishtirish.
Asosiy tushunchalar:
Fay1, katalog, katalogosti, katalogusti, joriy katalog.
Mavzuni boshlashga hozirlik;
Informatika va hisoblash texnikasi asoslari darsligi va plakat tayyorlab go`yiladi. 04ituvchi tomonidan kompyuterlar ishga hozirlanadi. Mavjцd elektron darslik va elektron go`llanmalarni kompyuterga yuklab, ishchi holatga keltiriladi.
Mavzuni yoritish:
Disk formatlanganda hosil bo`lgan har bir yolakdagi sektor adres va та'lumot maydonidan iborat bo`1adi. Adres maydoniga disk, yo'lak, sektor nomerlari va nazorat yig`indisi deb ataluvchi kod yoziladi. Ви ma'lumotlar diskdan kerakli axborotni topishni ta'minlaydi. Ма'lumotlar maydoniga esa foydalanuvchining axboroti, amaliy dastur gismi, matnli axborot yoki boshga biror ma'lumot yoziladi. Foydalanuvchining axboroti diskda alohida yozuvlar to`plamlari shaklida saglanadi.
Biror nomga ega bo'lgan va kompyuterning tashgi xotirasida joylashgan bir turdagi ma'lumotlar majmuyi fayl deb yuritiladi. Har bir fayl o`z nomiga egadir. Fayldagi ma'lumotlar matn, chizma, dastur va h.k. bo`lishi mumkin. Masalan, diskka yozilgan beysik tilidagi biror dastur yoki matn muharririda yozilgan biror matn alohida faylga misol bo'la oladi.
Fayllar hagidagi to'la malumonar disklardagi kataloglarda saglanadi. Demak, katalog — bu fayllar nomlari, Warning hajmi, xususiyatlari (atributlari), so`nggi yangilangan vagti va h.k.lar saglanadigan diskdagi maxsus joy. Agar katalogda biror fay! nomi bo`1sa, shu fаyl mazkur katalogda joylashgan deb aytiladi. Diskda bir nechta katalog bo`lishi mumkin. Har bir katalogda bir (lane ha fayl joylashishi mumkin, lekin har bir fayl facia bitta katalog ro`yxatida bo`1adi.
Tekshirildi:__________________direktor o’rinbosari:_____________
8-sinf. 23-dars. Operatsion sistemaning gobiq-dasturlari
Darsning magsadi:
0`quvchilarni graft gobiq, grafik muhit, ko`pvazifalilik, yagona dasturiy interfeys, yagona apparatli-dasturiy interfeys bilan tanishtirish.
Asosiy tushunchalar:
Grafik gobiq, grafik muhit, ko`pvazifalilik, yagona dasturiy interfeys, yagona apparatli-dasturiy interfeys.
Mavzuni boshlashga hozirlik:
Informatika va hisoblash texnikasi asoslari darsligi va plakat tayyorlab go`yiladi. 0`gituvchi tomonidan kompyuterlar ishga hozirlanadi. Mavjud elektron darslik va elektron go`llanmalarni kompyuterga yuklab, ishchi holatga keltiriladi.
Mavzuni yoritish:
Foydalanuvchi bilan kompyuter orasidagi munosabatni operatsion sistema ta'minlaydi. Operatsion sistemaning interfeysi gancha qulay bo`1sa, foydalanuvchining kompyuter bilan ishlashi shuncha yengil bo`1adi. Shu maqsadda operatsion sistemaning gobig- dasturlari yaratildi. Bunday gobiq-dasturlardan biri Norton Commander (NC) dasturi bo`1ib u MS DOS operatsion sistemasi buyruglari bazasida ishlaydi. Norton Commander gobiq-dasturi Piter Norton Computing firmasi tomonidan ishlab chigarilgan. Dunyoda ko`plab firmalar tomonidan bunday gobig-dasturlar ishlab chigarilgandir. Masalan QDOS, Path Minder, Xtree, Pic Commander, Victoria, hattoki Microsoft firmasi ragobat tarzida o'zining dastur gobig`i Shell 4.0 va 5.0 versiyalarini yaratdi. Biroq bu gobiq-dasturlar Norton Commander o'rnini bosa olmadi.
Norton Commander foydalanuvchi kiritgan buyruglarni esda saglab boradi va ishlash jarayonida yana shu buyruglardan foydalanishga to`g`ri kelsa, ularni takroran klaviatura organ termasdan amalga oshirish imkonini beradi.
Biz bu dasturning ishlash jarayoni bilan yagindan tanish- maymiz, chunki hozirgi zamonaviy kompyuterlarda boshga dasturlar go`llanila boshlangan.
Kompyuterlar texnik tomondan mukammallashib, ularning grafik imkoniyatlarining rivojlanib borishi dasturchilarda grail interfeysli gobiq- dasturlar yaratishga sabab bo`1di.1990- yilda ishlab chigarilgan WINDOWS 3.0 dasturi birinchi ommaviy grafik gobig-dasturga aylandi.
Test 0`QUVCHILAR BILIMINI SINASH UCHUN TESTLAR
I. Joriy disk — bu ...
A) foydalanuvchi shu paytda ishlayotgan disk;
В) CD-ROM;
gattig disk;
operatsion sistema saglanadigan disk;
virtual disk.
2. Yorliq — bu ...
A) fay1, jild yoki dasturning nusxasi;
В) direktoriya;
fay1, jild yoki dasturning graft tasviri;
ko`chirib o'tkazilgan fay1, jild yoki dastur;
bunday tushuncha yo'q.
3. Fayllar o'chirilganda „Savatcha" (Korzina)ning faollashishiga sabab nima?
A) fayllar o'chirilganda, ular diskdan o'chib ketadi, savat- chada ularning fagat ro`yxati goladi;
В) fayllar diskdan o'chib ketmaydi, ular Savatcha papkasida saglanadi, ammo awal saglanayotgan papkasida bo`lmaydi;
fayllar diskdan o'chib ketmaydi, avval saglanayotgan papkasida goladi;
to`g`ri javob keltirilmagan.
4. Modem — bu ... uchun mo'ljallangan qurilma..
A) axborotni chop etish; В) axborotni saglash; C) axborotni shu vagtda gayta ishlash;
axborotni telefon kanallari orgali uzatish; E)to`g`ri javob keltirilmagan.
5.Operatsion sistema ganday funksiyalarni bajaradi?
A) fayllarni tashkil gilish va saglashni ta'minlaydi;
В) kiritish-chiqarish qurilmalarini ulaydi;
kompyuter va tashgi qurilmalarning o'zaro axborot almashinuvini tashkil etadi;
kompyuter resurslarini boshgarish, inson bilan mulogotini tashkil etadi;
to`g`ri javob keltirilmagan.
б. Ichki buyruqlar — bu ... •
A) fayl va kataloglar hosil gilishga moqja11angan buyruglar; В) DOS tarkibiga kirgan buyruglar;
sys, exe, сот kengaytmali buyruglar;
bunday tushuncl^ia yo'q;
to`g`ri javob keltirilmagan.
7. BIOS gayerda joylashgan?
A) tezkor (operativ) xotira qurilmasida;В) vinchesterda; B) CD-ROM да;
doimiy xotira qurilmasida; Е) to`g`ri javob keltirilmagan.
8. Operatsion sistemani yuklovchining vazifasi ...
A) ЕНМ tezkor xotirasiga dasturlarni yuklash;
В) foydalanuvchi kiritgan buyruglarni gayta ishlash;
operatsion sistema modullari(io.sys va msdos.sys)ni xotiraga о`qib olish;
kiritish-chigarish qurilmalarini ulash;
to`g`ri javob keltirilmagan.
9. Keltirilgan gaysi nom gattiq diskka mos?
A) A; В) В; C) C; D) A yoki В; E) to' javob keltirilmagan.
10. Quri1ma drayverlari — bu
A) kiritish va chigarish amallarini bajarish uchun moqja1- langan qurilmaviy vositalar;
В) kiritish va chigarish qurilmalarini ishga tushirish uchun то`1ja11angan dasturiy vositalar;
C) yugori darajadagi tillarni mashina kodiga o'tkazuvehi dastur; ~ D) ЕНМ bilan ishlash tezligini oshirish imkoniyatini yara- tuvchi dastur;
E) kiritish va chigarish amallarini bajaruvchi dasturiy vositalar.
Tekshirildi:__________________direktor o’rinbosari:_____________
8-sinf. 24 – dars Matn muharrirlari va matn protsessorlari
Darsning magsadi:
0`quvchi1arga matn muharrirlari va matn protsessorlari, ularning asosiy vazifasi, hujjatlarni hosil gilish hagida ma'lumot berish.
Asosiy tushunchalar:
Matn muharrirlari, matn protsessorlari, belgi, so`z, satr, abzas, matn, hujjat, ishchi maydon, yurgich, menyu.
Mavzuni boshlashga hozirlik:
Informatika va hisob1ash texnikasi asoslari darsligi va plakat tayyorlab qo`yiladi. 0`qituvchi tomonidan kompyuterlar ishga hozirlanadi. 8- sinf elektron darsligi va mavzuga mos elektron qo`llanmalarni kompyuterga yuklab, ishchi holatga keltiriladi.
Mavzuni yoritish:
0`quvchi1arga malumot1arni kompyuterlar ishlab chigilgunga gadar qanday saqlangani va gayta ishlash muammolari hagida malumot beriladi. Kompyuterlar davrida ganday imkoniyatlar ochilishi yoritib beriladi.
Ма'lumki, matnlarni yozish, saglash, gayta ishlash, gog`ozga chop etish kabi ishlarni bajarishga molja11angan ko`plab dasturlar ishlab chigarilgan. Ви dasturlar, asosan, ikki turga bo`linadi: matn muharrirlari va matn protsessorlari. 0`quvchi1arga ularning asosiy fargi kiritilgan matnning ko`rinishiga bog`1igligi ta'kidlanadi.
Matn muharrirlari va matn protsessorlari vazifalari, mat va hujjat, formatlangan matnli hujjatlar hagida malumot beriladi.
Matn muharrirlarining interfeysi Bloknot matn muharriri interfeysi orgali tushuntiriladi.
Tekshirildi:_________________
direktor o’rinbosari:________________
8-sinf. 25- dars. MS Word matn protsessori interfeysi
|