nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari - bet 30

|
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullariBog'liq 03Таълим технологияси.Ш.Абдурахманов lingvistikasi mumtoz tilshunoslikning an’analariga tayanib ish ko`radi. Uni amaliy jihatdan boyitadi. Ba’zi hollarda
mumtoz tilshunoslikni inkor etadi. (ko`p ma’nolilik, omonim so`zlarni inkor qiladi) Mumtoz tilshunoslik tabiiy til
qonuniyatlari asosida ishlaydi. Kompyuter tilshunosligi va sun’iy til qonuniyatlariga bo’y sunadi. Sun’iy til programmalash
tili - BASIC, PASCAL, C++. Lingvist va dasturchilar tomonidan kompyuter tili uchun tushunarli qilib yaratilgan til.
1897-yil 1-bo`lib sun’iy til yaratilgan. Bu kompyuter uchun emas, butun dunyo va xalqlarni birlashtirish uchun xizmat
qiladi. Sun’iy til tushunchasi tilshunoslik fanida ham bor bo`lib, u butun dunyo millatlari yagona tilda gaplashishini
maqsad qilib insonlar tomonidan yaratilgan til tushuniladi. 1897-yili vrach Zamengov tomonidan Esperanto tili yaratilgan.
Esperanto tili ham sun’iy til bo`lib, bu tilni butun dunyo olimlari o`rganishgan va ular o`rtasida anjumanlar bo`lib o`tganda
shu tilda so`zlashishgan. Kompyuter lingvistikasi fani bo`yicha oxirgi tadqiqotlar quyidagilardir.
Sun’iy intellekt yaratish g`oyasi.
Gipertekst (katta matn )bo’yicha tadqiqotlar.
Informatsion (axborot) qidiruv bo`yicha tadqiqotlar.
Tezaurus.
Sun’iy intellekt g`oyasi kompyuter tehnologiyasi rivojlanishi bilan bog`liq bo`lib, u XX asrning 70-yillarida vujudga
keldi. Bunda sun’iy intellekt quyidagi talablarga javob berishi lozim bo`ladi.
U inson bilan muloqotda kirisha olsin
Tashqi ta’sirlarga o`z reaksiyasini bildira olsin. (qo`rqish, hayajonlanish, emotsiyaga berilish kabi)
Qisqa vaqt birligining ichida ko`p operatsiyalarni bajara olsin. Olib borilgan tatqiqotlar natijasida 1-talabga qisman
erishildi. Buni AQSHda so`nggi yillarda yaratilgan biokompyuterlarni misol qilib keltirish mumkin. Bu sun’iy intellekt
g’oyasining 1-mevasi hisoblanadi. HYPER TEXT so`zidan olingan bo`lib, matn ustiga matn degan ma’noni bildiradi.
Gipertext g`oyasi internet tizimi bilan bevosita bog`liq bo`lib bu internetda matnlar bilan ishlashni ta’minlovchi va USER
ga qulaylik yaratish uchun o`ylab topilgan. Internet olami virtual olam sanalgani uchun biz undagi birinchi olamdan
ikkinchi olamga hech qanday to`siqlarsiz o`ta olamiz. Mana shu virtuallikni bizga ta’minlab beruvchi tizim GIPERTEXT
g`oyasidir. Internet saytlarini manzilini ko`rsatishda HTTP dan foydalanamiz. (Hyper text transfer protocol) Giper matnni
o`tkazish yo`lagi.
3. Informatsion qidiruv tizmlari g’oyasi XXasrning 70-80-yillarida rivojlandi. Bunda ma’lumotlarni qisqa vaqt birligi
ichida qidirib topish, kerakli hujjatlarni ma’lumotlar bazasidan topishni optimallashtirish tizimi nazarda tutiladi.
4.Tezaurus lug’atlar kompyuterga o’rnatiladigan lug’at turi bo’lib bu lug’at boshqa lug’atlardan farqli ravishda tildagi
eskirgan so’zlar, tarixiy so’zlar, yangi paydo bo’lgan so’zlar, faol so’zlar, nofaol so’zlar bir so’z bilan aytganda leksikom
so’zlarga kiritiladi. Tezaurus so’zi lotincha so’z bo’lib xazina degan ma’noni anglatadi.
|
| |
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari - bet 33

31
Mavzu: Tilshunoslikning matеmatika bilan munosabati
Tosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
o`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(5 min.)
1.1. O`quv mashg`ulotining mavzusi maqsadi,
rejalashtirilgan natijasi va uni o`tkazish
rejasini aytadi.
1.2. Mashg`ulot munozara tarzida o`tishini
ma’lum qiladi.
1.1. Diqqat bilan
tinglaydilar va yozib
oladilar.
2 – bosqich.
Asosiy
(45 min.)
2.1. Mavzu bo`yicha asosiy tushunchalarga tarif berishni
taklif qiladi va shu asosida blits-surov o`tkazadi.
2.2. Ish guruhlarda /juftliklarda o`quv vazifani
bajarilgandan so`ng “Davra suhbati” sifatida davom
ettirilishini e’lon qiladi. “Davra suhbati” qoidalari bilan
tanishtiradi ( 1-ilova).
Guruhlarda ishlash qoidalarini eslatadi.
2.1. Iqtisodiy
tushunchalarga tarif
beradilar.
2.2. Tinglaydilar,
savollar beradilar.
3-bosqich.
Guruhlarda
juftliklarda
ishlash
(20 min.)
3.1. Talabalarni gurhlarga/ juftliklarga
ajratadi. Davra suhbatida muhokama qilish uchun savollar
va vazifalarni tarqatma va guruhlar/juftliklarga taqsimlaydi
(2-ilova).
Vazifani bajarishda qo’shimcha materiallardan foydalanish
mumkin emasligini tushuntiradi. Natijalarni baholash
varaqlarini tarqatadi.
3.2. Guruhlarda ish boshlaganligini e’lon qiladi,
maslahatlar beradi.
3.1. O`quv vazifasi,
yo’riqnoma va natijalar
kartochkasi bilan
tanishadilar;
3.2. Vazifani
bajaradilar, taqdimot
varaqlarini
rasmiylashtiradilar.
4-bosqich.
Yakuniy
(5 min.)
4.1. Ishga yakun yasaydi, umuiy xuloslar
qiladi, talabalarni baholaydi.
4.2. Mustaqil ish uchun vazifa beradi.
4.1. Tinglaydilar, vazifani
yozib oladilar.
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari - bet 37

Belgilar sistemasi
Lisoniy birlik
Mukammal bеlgi
Yarim bеlgi
Kommunikativ bеlgi
Sеmiotika
Lingvistik bеlgilar.
Lingvistik bеlgi tuzilishi.
Izoglossalar
Areal jamoalar
Lingvistik geografiya
Dialektologik atlaslar
"Til landshafti"
Dialektal chegaralar
Tilshunoslikning tabiiy fanlarga ta'siri
Mavzu:Tilshunoslik va kibеrnеtika. Tilshunoslik va gеografiya Bosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
o`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(5 min.)
1.1. O`quv mashg`ulotining mavzusi maqsadi,
rejalashtirilgan natijasi va uni o`tkazish
rejasini aytadi.
1.2. Mashg`ulot munozara tarzida o’tishini
ma’lum qiladi.
1.1. Diqqat bilan
tinglaydilar va yozib
oladilar.
2-bosqich.
Asosiy
(45 min.)
2.1. Mavzu bo`yicha asosiy tushunchalarga tarif berishni
taklif qiladi va shu asosida blits-surov o`tkazadi.
2.2. Ish guruhlarda /juftliklarda o’quv vazifani
bajarilgandan so`ng “Davra suhbati” sifatida davom
ettirilishini e’lon qiladi. “Davra suhbati” qoidalari bilan
tanishtiradi ( 1-ilova). Guruhlarda ishlash qoidalarini
eslatadi.
2.1. Iqtisodiy
tushunchalarga tarif
beradilar.
2.2. Tinglaydilar,
savollar beradilar.
3-bosqich.
Guruhlarda
juftliklarda
ishlash
(20 min.)
3.1. Talabalarni gurhlarga/ juftliklarga
ajratadi. Davra suhbatida muhokama qilish uchun savollar
va vazifalarni tarqatma va guruhlar/juftliklarga taqsimlaydi
(2-ilova).
Vazifani bajarishda qo’shimcha materiallardan foydalanish
mumkin emasligini tushuntiradi. Natijalarni baholash
varaqlarini tarqatadi.
3.2. Guruhlarda ish boshlaganligini e’lon qiladi,
maslahatlar beradi.
3.1. O’quv vazifasi,
yo’riqnoma va natijalar
kartochkasi bilan
tanishadilar;
3.2. Vazifani
bajaradilar, taqdimot
varaqlarini
rasmiylashtiradilar.
35
4-bosqich.
Yakuniy
(5 min.)
4.1. Ishga yakun yasaydi, umuiy xuloslar
qiladi, talabalarni baholaydi.
4.2. Mustaqil ish uchun vazifa beradi.
4.1. Tinglaydilar, vazifani
yozib oladilar.
Munozara reglamentini o`tkazish tartibi

|
Munozara reglamentini o`tkazish tartibiBog'liq 03Таълим технологияси.Ш.Абдурахманов Munozara reglamentini o`tkazish tartibi
1. Boshlovchi ma’ruza mavzusi va ma’ruzachilarning taqdimotlarini e’lon qiladi.
2. Ma’ruza 5 minut davom etadi.
3. Taqrizchi – 2 minut.
4. Raqib – ma’ruza mavzusi bo`yicha fikrlarini 1-3 minut taqdim etadi.
5. Jamoaviy muhokama – 5-10 minut.
3-ilova.
Muhokama va xulosalar chiqarish uchun savol va topshiriqlar
Matematik lingvistika fanining amaliy ahamiyati nimadan iborat?
Tilshunoslik va matematika orasida qanday bog`liqlik bor?
Matematik lingvistikaning mantiq bilan aloqadorligini qanday izohlaysiz?
Tilda aniqlikka erishish uchun nimalar qilish lozim deb o`ylaysiz?
Mantiqiy mulohaza deganda nimani tushunasiz?
Konyunkniv, dizyunktiv, implikativ hukmlarga o`zbek tilidan misollar keltiring?
Matematik mantiq fanini kimlar (qaysi olimlar) rivojlantirgan?
4-ilova
Baholash ko`rsatkichlari va mezonlari
Baholash ko`rsatkichlari va mezonlari (ballarda)
Munozara ishtirokchilari
1
2
3
4
Ma’ruzaning mazmuni (2,5):
- mavzuga mos kelishi (1,5);
- mantiqiylik, aniqlik (0,5);
- xulosalarni qisqaligi (0,5);
Infromatsion texnologiyalardan foydalanganligi
(ko’rgazmalilik) – (0,9).
Reglament (0,6)
Jami (4,0)
Ma’ruzaning tavsifi (3,0)
|
| |
Mavzu: Tilshunoslikning fizika bilan munosabati

|
Mavzu: Tilshunoslikning fizika bilan munosabatiBog'liq 03Таълим технологияси.Ш.Абдурахманов
Mavzu: Tilshunoslikning fizika bilan munosabati
Bosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
O`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(5 min.)
1.1. Mavzu, reja va kutilayotgan maqsad, seminar
mashg`ulotining rejasi ma’lum qilinadi.
1.1. Eshitadi va yozadilar.
2-bosqich.
Bilimlarni
faollashtirish.
(10 min.)
2.1. Ekranga testlarni chiqaradi (1-ilova), test oladi va tekshiradi.
2.2. Test natijalarini tahlil qiladi va xatolarga to’xtalib o’tadi.
2.1. Test savollariga
alohida javob tanlaydi.
2.2. Test natijalarini
tahlilqiladi.
3 – bosqich.
Asosiy
(55 min.)
3.1. Bilimlarni faollashtirish maqsadida asosiy tushunchalar
borasida blits-surov o`tkazadi (2-ilova).
3.2. Talabalarni 3 ta guruhga bo`ladi va
topshiriqlarni qaytaradi (3-ilova). Ish yakunlanganda
qanday natijaga ega bo`lishi kutilayotgani bilan
tanishtiradi. Aqliy hujum yordamida muammoli savollarni yechish
qoidalari bilan tanishtiradi (4-ilova).
3.2. Taqdimotni namoyishi va o`zaro baholash natijalarni hal
etishni tashkil etadi. Izohlaydi, javoblarni tartibga soladi, o`quv
jarayoni davomida olingan xulosalarga e’tibor qaratadi.
3.1. Javob beradilar.
3.2. Topshiriqlarni
bajaradi:
-guruh sardori muammoni
hal etishni va
prezentatsiyani
tayyorlashni
tashkillashtiradi.
3.3. Prezentatsiya bilan
tanishtiradi. O’z
fikrlarini aytadi,
arni tuldiradi. savollar
beradi, boshqa guruhlarni
baholaydi.
4-bosqich.
Yakuniy
(10 min.)
4.1.Mashg‘ulotni yakunlaydi, talabalarni baholaydi va faol
ishtirokchilarni rag`batlantiradi.
4.2. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi: kelgusi mavzu bo`yicha
ma’ruzani o`qib kelish, ma’ruzachilarga savollar tayyorlash.
4.1. Eshitadilar.
4.2. Topshiriqni oladilar.
|
| |
-ilova - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

|
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullariBog'liq 03Таълим технологияси.Ш.Абдурахманов
2-ilova
Guruhlar uchun vazifalar
1. Guruh.
1. Lingvistik bеlgining erkinligi haqida ma`lumot bering.
2. Guruh.
1. Tilning bеlgilar sistеmasi ekanligi haqida ma`lumot bering.
3. Guruh.
1. Sеmantiqada bеlgilarning nеcha turi farqlanadi? Ularni tushuntirib bеring.
Baholash ko’rsatkichlari (ballda)
Guruh
Mavzuning
yechimi
Tushuntirish
(aniqlik, mantiq)
Guruh faolligi
(qo’shimchalar,
savollar)
Jami ballar
Baho
(1,2)
(1,2)
(0,6)
(3,0)
1
2
3
34
4
3-ilova
“Insert usuli”
Insert - samarali o`qish va fikrlash uchun belgilashning interfaol tizimi hisoblanib, mustaqil o`qib-
o`rganishda yordam beradi. Bunda ma’ruza mavzulari, kitob va boshqa materiallar oldindan talabaga vazifa qilib
beriladi. Uni o`qib chiqib, «V; +; -; ?» belgilari orqali o`z fikrini ifodalaydi.
Matnni belgilash tizimi
(v) - men bilgan narsani tasdiqlaydi.
(+) – yangi ma’lumot.
(-) – men bilgan narsaga zid.
(?) – meni o`ylantirdi. Bu borada menga qo`shimcha ma’lumot zarur.
Insert jadvali
Tushunchalar
V
+
-
?
Sistema
|
| |
Ubaydullayev Davron Toshboy o’g’li 0140-23 sto’

|
Ubaydullayev Davron Toshboy o’g’li 0140-23 sto’
|
bet | 1/3 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 350,13 Kb. | | #103264 |
Bog'liq 1-kredit topshiriq
Ubaydullayev Davron Toshboy o’g’li
0140-23 STo’ ___________________________________________________________________
1-kredit topshiriqlari
BIRINCHI SAVOL!
"O'zbekistonning eng yangi tarixini nima uchun o'rganishimiz kerak?" mavzusida esse yozing. Esse – bu muallifning har qanday masala bo'yicha pozitsiyasini ifodalovchi va asoslaydigan erkin shakldagi yondashuv. Vazifa qo'lyozma shaklda bajarilishi va o'z fikringizni bildirishingiz kerak.
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
|
| |
Shartli operatorga doir tarmoqlanuvchi algoritmga misol

|
Shartli operatorga doir tarmoqlanuvchi algoritmga misol
|
bet | 43/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishShartli operatorga doir tarmoqlanuvchi algoritmga misol.
C++ tilida tarmoqlash operatoridan farqli shart bo’yicha o’zlashtirish (yoki shartli o‟zlashtirish) operatori ham bo‟lib, uning ko‟rinishi quyidagicha: o’zgaruvchi = (shart) ? ifoda1: ifoda2;
Tarmoqlanuvchi algoritmga misol.
Masala: Elektr zanjiridagi tok manbai klemmalaridagi kuchlanish U=100 v bo`lib, qarshiliklari R1=5 a va R2=4 a bo`lgan iste‟molchilar ketma-ket va parallel ulangan holda tok kuchlari qanday bo`lishini aniqlash dasturini tuzing.
Misol dasturi:
1 # include
2 # include
3 using namespace std;
5 int main()
6 {
7 float R1,R2,R,I,U;
8 string s;
9 cout<<"Tok manbai klemmalaridagi kuchlanishni kiriting:=U”;
10 cin>>U;
11 cout<<"Birinchi istemolchi qarshiligini kiriting:=R1”;
12 cin>>R1;
13 cout<<"Ikkinchi istemolchi qarshiligini kiriting:=R2”;
14 cin>>R2;
15 cout<<"Istemolchilar ulanish turini kiriting:=s”;
16 cin>>s;
17 if (s=="parallel")
18 {
19 R=R1*R2/(R1+R2); I=U/R;
20 }
21 if (s=="ketmaket")
22{
23 R=R1+R2; I=U/R;
24 }
25 cout<<"Istemolchilar "<
C++da
|
Pythonda
|
Ixtiyoriy butun tok qiymati noldan katta bo’lsa tok bor yoki yoqligini hisoblash dasturini tuzing.
|
1 # include
2 # include
3 using namespace std;
4 int main()
5{
6 int i;
7 cout<<(“tok kuchini kiriting: i=”)
8 if (i>0))
9 cout<<(“Tok kuchi bor ”)
else
10 cout<<(“Tok kuchi yo’q”);
11 return 0;
12 }
|
1 print (‘i tok kuchi qiymatini kiriting’)
2 i=int(input())
3 if i>0:
4 print(‘tok kuchi bor’)
else
5 print(‘tok kuchi yo’q’)
|
| |
|
Insert jadvali 
Tushunchalar 
V

33
Mavzu: Tilshunoslikda matеmatik metodlardan foydalanish
Bosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
o`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(5 min.)
1.1. O`quv mashg`ulotining mavzusi maqsadi,
rejalashtirilgan natijasi va uni o`tkazish
rejasini aytadi.
1.2. Mashg`ulot munozara tarzida o’tishini
ma’lum qiladi.
1.1. Diqqat
bilan
tinglaydilar va yozib
oladilar.
2-bosqich.
Asosiy
(45 min.)
2.1. Mavzu bo`yicha asosiy tushunchalarga tarif berishni
taklif qiladi va shu asosida blits-surov o`tkazadi.
2.2. Ish guruhlarda /juftliklarda o’quv vazifani
bajarilgandan so`ng “Davra suhbati” sifatida davom
ettirilishini e’lon qiladi. “Davra suhbati” qoidalari bilan
tanishtiradi ( 1-ilova). Guruhlarda ishlash qoidalarini
eslatadi.
2.1. Iqtisodiy
tushunchalarga tarif
beradilar.
2.2. Tinglaydilar,
savollar beradilar.
3-bosqich.
Guruhlarda
juftliklarda
ishlash
(20 min.)
3.1. Talabalarni gurhlarga/ juftliklarga
ajratadi. Davra suhbatida muhokama qilish uchun savollar
va vazifalarni tarqatma va guruhlar/juftliklarga taqsimlaydi
(2-ilova).
Vazifani bajarishda qo’shimcha materiallardan foydalanish
mumkin emasligini tushuntiradi. Natijalarni
baholash
varaqlarini tarqatadi.
3.2. Guruhlarda ish boshlaganligini e’lon qiladi,
maslahatlar beradi.
3.1. O’quv vazifasi,
yo’riqnoma va natijalar
kartochkasi bilan
tanishadilar;
3.2. Vazifani
bajaradilar, taqdimot
varaqlarini
rasmiylashtiradilar.
4-bosqich.
Yakuniy
(5 min.)
4.1. Ishga yakun yasaydi, umuiy xuloslar
qiladi, talabalarni baholaydi.
4.2. Mustaqil ish uchun vazifa beradi.
4.1. Tinglaydilar, vazifani
yozib oladilar.
1-ilova
Guruh bilan ishlash qoidalari
Har bir guruh a’zosi:
- o`z sheriklarining fikrlarini hurmat qilishlari lozim;
- berilgan topshiriqlar bo`yicha faol, hamkorlikda va mas’uliyat bilan ishlashlari lozim;
- o`zlariga yordam kerak bo`lganda so’rashlari mumkin;
- yordam so’raganlarga ko`mak berishlari lozim;
- guruhni baholash jarayonida ishtirok etishlari lozim;
- “Biz bir kemadamiz, birga cho’kamiz yoki birga qutilamiz” qoidasini yaxshi bilishlari lozim.
TARMOQLANUVCHI ALGORITMLAR

|
TARMOQLANUVCHI ALGORITMLAR
|
bet | 42/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishTARMOQLANUVCHI ALGORITMLAR
Dasturlash tillarida turli xil usullar yordamida dastur boshqaruvini bir joydan ikkinchi joyga o’tkazish yoki biror shartga asosan kerakli dastur qismini bajarilishini ta’minlash kerak bo’lishi mumkin, ya’ni tarmoqlanuvchi algoritmli dastur tuzish mumkin. Tarmoqlanuvchi dasturlar tuzishda o’tish, shartli o’tish, shart va tanlash operatorlaridan foydalanamiz. O’tish operatoriga misol O’tish operatori quyidagi ko‟rinishga ega: goto nishon; { } // ishlamay tashlab ketilayotgan dastur qismi nishon { }
1 #include
2 using namespace std;
3 int main ()
4 {
4 double a= 1, b;
5 goto nish; b = 5 * a;
6 nish: b = a + 1
7 cout << “ b=‟‟ << b;
8 return 0;
9 }
Rasm 26. Tarmoqlanuvchi dasturning blok Sxemasi. Ikkita sonning eng kattasini hisoblash dasturi.
C++ tilida tarmoqlash operatoridan farqli shart bo’yicha o’zlashtirish (yoki shartli o‟zlashtirish) operatori ham bo‟lib, uning ko‟rinishi quyidagicha:
o’zgaruvchi = (shart) ? ifoda1: ifoda2;
Bu dasturda goto operatori ishlagandan so’ng b=5 * a; operator ishlanmasdan tashlab ketiladi va ishlash navbati b= a + 1; operatoriga berildi.
1 #include
2 using namescape std;
3 Int main ()
4 {
6 double a= 1, b;
7 nish: b= 5 * a;
8 goto nish ;
9 b = a + 1;
10 cout << „‟ b=” << b; return ;
11 }
Dasturda nishon joyi unga o’tishdan oldin ham yozilishi mumkin.
Shartli o`tish operatori: 1- usul:
if (shart) {operatorlar1;
}
else {operatorlar2;
}
2- usul: if (shart) {operatorlar1;
}
{operatorlar2;
}
Rasm 27. Ikkkita sonning eng kattasini toppish uchun blok Sxema.
|
| |
- ilova - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

2-ilova Baholash mezonlari va kursatkichlari (ball) Guruh Jadvalni tugri tuzganligi Javobning tushunarliligi va aniqligi Xulosalarni shakllantirish Ballar yigindisi (0,8) (0,6) (0,6) (2,0) 1 2 3-ilova 1.
Ijtimoiy fanlar bilan gumanitar fanlar o`rtasida chegara, to`siq bormi?
2.
Insoniyat deganda nimani tushunasiz?
3.
Ijtimoiy fanlar tarkibiga qanday fanlar kiradi? Sanab bering.
4.
Bilish nima? Bilishning qanday turlari mavjud?
5.
Amaliy bilish qanday bilish? Nazariy bilish-chi?
6.
I. Kantning qanday qarashlari sizga ma`lum?
7.
V. Humboldtning lingvistik ta’limoti qanday ta`limot?
8.
A.Hegelning olam va tafakkur haqidagi g`oyasi bilan tanishmisiz?
9.
F.de Sossyurning til - nutq zidlanishi haqidagi qarashini tushuntirib bering.
4-ilova 1. Nurmonov A., B.Yo`ldoshev. Tilshunoslik va tabiiy fanlar. T., 2001.
2. Abduazizov A. Tillar olamiga sayohat, T., 1988.
3. Boltayev M.N. Abu Ali ibn Sina - velikiy mislitel, ucheniy-ensiklopedist,
17
srednevekovogo Vostoka, T., 1980.
4. Valixonov M. Odam maymundan paydo bo`lganmi yoki odamdan maymun//Fan
va turmush, 1997, 6-son; 1998, 1-son, 8-10-betlar.
5. Juravlyov V. K. Yazik, yazikoznaniye, yazikovedi, M., 1991.
6. Irisqulov M. Tilshunoslikka kirish, T., 1992.
Oddiyligi: Foydalanuvchilar o`z ixtiyorida qanday ma'lumotlar borligini oson tanib va tushunishi lozim.
Unumdorligi

|
Oddiyligi: Foydalanuvchilar o`z ixtiyorida qanday ma'lumotlar borligini oson tanib va tushunishi lozim.
Unumdorligi
|
bet | 2/5 | Sana | 26.12.2023 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #128526 |
Bog'liq 8-mavzuOddiyligi: Foydalanuvchilar o`z ixtiyorida qanday ma'lumotlar borligini oson tanib va tushunishi lozim.
Unumdorligi: Qaysi ma'lumotlardan foydalanish talab qilinsa, shu ma'lumotlarga qo’yiladigan talablar shunday tezliklar bilan ta'minlanish lozim.
Tayyorligi: Foydalanuvchi har doim tez ma'lumot oladi, qachonki bu unga zarur bo’lsa.
Ma‘lumotlar bazasi – bu ma’lum bir predmet sohasiga oid tizimlashtirilgan (struk-turalashtirilgan) ma’lumotlarning nomlangan to‘plamidir.
Ma’lumotlar bazasi tushunchasi maydon, yozuv, fayl (jadval) kabi elementlar bilan chambarchas bog‘liq .
Maydon-bu ma’lumotlarni mantiqiy tashkil etishni elementar birligi bo‘lib, u axborot-ni eng kichik va bo‘linmas birligi bo‘lgan rekvizitga mos keladi. Maydonni tasvirlash uchun quyidagi tavsiflardan foydalaniladi:
Maydon nomi, masalan, familiyasi, ismi, tug‘ilgan sana, lavozimi, ish staji, mutaxassisligi.
EKSPERT TIZIMLARI
Zamonaviy jamiyatda tobora o‘sib borayotgan axborot oqimi, axborot texnologiyalarining turli-tumanligi, kompyuterda yechiladigan masalalarning murakkablashuvi ushbu texnologiyalardan foydalanuvchining oldiga bir qator vazifalarni qo‘ydi. Kerakli variantlarni tanlash va qaror qabul qilish ishlarini insondan EHMga o‘tkazish masalasi yuzaga keladi. Bu vazifani yechish yo‘llaridan biri — bu ekspert tizimlarini yaratish va foydalanish sanaladi. Ekspert o‘zidan kelib chiqib sharoitni tahlil etadi va nisbatan foydali axborotni aniqlab oladi, chorasiz yo‘llardan voz kechgan holda qaror qabul qilishning eng maqbul yo‘llarini vujudga keltiradi.
Ekspert tizimida ma’lum bir predmet sohasini ifodalaydigan bilimlar bazasidan foydalaniladi.
Ekspert tizimi-bu ayrim mavzu sohalarida bilimlarni to‘plash va qo‘llash, uyushtirish
usullari hamda vositalari majmuidir. Ekspert tizimi mutaxassislarning yuqori sifatli tajribasiga suyangan holda qarorni tanlash chog‘ida muqobil variantlar ko‘pligi uchun yanada yuqori samaraga erishadi. Strategiyani tuzish paytida yangi omillarni baholab, ularning ta’sirini tahlil etadi. Ekspert tizimlari sun’iy intellektdan oydalanishga asoslangan.
|
| |
-ilova - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

2-ilova
Baholash ko’rsatkichlari va me’zonlari
Har bir guruh boshqa guruhlar taqdimotni baholaydi, mezonlar bo`yicha ballarni jamlaydi.
Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Maksimal ball
1
2
3
4
11
guruh
guruh
guruh
guruh
Echimlar:
1,2
- muammoni va quyi muammoni to`g`ri
shakllantirish;
0,4
- yechimning muammo va quyi muammo
shakliga mos kelishi;
0,4
- mantiqiylik, aniqlik, xulosalarning qisqaligi
0,4
Taqdimot:
1,4
- javoblarning aniqligi va tushunarliligi;
1,0
- har bir guruh ishtirokchisining faolligi
(savollar, qo’shimchalar).
0,4
Reglament
0,4
Umumiy ballar yigindisi
3,0
3-ilova
1-ekspert varagi.
1. Konyunkniv, dizyunktiv, implikativ hukmlarga o`zbek tilidan misollar keltiring. (Klaster, insert texnikasidan
foydalangan holda)
2-ekspert varagi
2. Formallashtirishda qanday simvollardan foydalaniladi. Ot so`z turkumini formallashtirishing (Klaster, insert
texnikasidan foydalangan holda)
3-ekspert varagi
3. Grammatikaning aksioma va teoremalariga o`zingiz misollar keltiring . (Klaster, insert texnikasidan foydalangan
holda)
4-ilova
Guruhlarda beriladigan qo’shimcha savollar.
1. Kibernetikaning tadqiqot obyekti va predmeti haqida nimalarni bilasiz?
2. Kibernetika va mumtoz tilshunoslik haqida ma`lumot bering.
3. Kibernetikaning lingvistika bilan qanday aloqada?
4. Elektron hisoblash mashinalari qanday mashina?
5. Axborot nima? Signallar-chi?
6. Hozirgi kunda matnni avtomatik ishlash va mashina yordamida tarjima qilishning ahamiyati bormi?
7. Avtomatik tarjima qanday amalga oshiriladi?
8. Matn tahriri qanday tahrir?
9. Til o`qitishni avtomatlashtirish mumrinmi?
10. Elektron lugatlarning mavjud oddiy lug`atlardan farqi bormi?
11. Tezaurus lug`atlar qanday lug`atlar?
12. Kompyuter leksikografiyasi deganda nimani tushunasiz?
13. Til o`rgatuvchi qanday o`quv dasturlari ni bilasiz va ulardan qanday foydalanasiz?
14. Avtomatik tahrirning qanday pragmatik jihatlarini bilasiz?
Avtomatik tahrirga ishonsa bo`ladimi? Uning ishonchliligi nimalarga bog`liq?
Avtomatik tahrirning salbiy jihatlari ham mavjudmi?
Vizual materiallar
5-ilova
Ma’ruza magulotining rejasi
Kibernetika haqidagi dastlabki g`oya.
Kibernetika fanining shakllanishi va rivojlanishi.
Kibernetika sintetik fan.
Hozirgi texnik taraqqiyot bosqichida insonning aqliy va jismoniy mehnat faoliyati.
Elektron hisoblash mashinalaridir (EHM).
Коmpyuter lingvistikasi.
Matn tahriri.
Avtomatik tarjima.
Tarjimon dasturlar
Til o`qitishni avtomatlashtirish.
Tezaurus lug`atlar.
Til o’rgatuvchi o`quv dasturlari.
Ma’lumotlar bazasini yaratish.
Kibernetika yo`nalishlarining zamonaviy holati va istiqbollari.
|
M ultimediali kompyuter - 8- mavzu: Ma'lumotlar bazasi va banki haqida ma'lumotlar. Reja

|
8- mavzu: Ma'lumotlar bazasi va banki haqida ma'lumotlar. Reja
|
bet | 4/5 | Sana | 26.12.2023 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #128526 |
Bog'liq 8-mavzuM ultimediali kompyuter — bu multimedia texnologiyalarini amalga oshiruvchi apparat va dasturiy ta’minotiga ega bo’lgan kompyuterdir.
Multimedia - bu kompyuterga matn, grafik, animatsiya, raqamli harakatsiz tasvirlar, video, tovush, nutq kabi ma'lumotlar turlarini kiritish, qayta ishlash, saqlash, uzatish va namoyish qilish (chiqarish) imkonini beradigan texnologiyalar yig'indisi.Tugmani bosish orqali kompyuter foydalanuvchisi ekranni matn bilan to'ldirishi mumkin; boshqasini bosish orqali u matnli ma'lumotlarga tegishli video ma'lumotni chiqaradi; keyingi tugmani bosganingizda biron bir musiqa eshitiladi.
Internet texnologiyasi va uning xizmatlari.
Q idiruv tizimlari, elektiron pochta, brauzerlar, provaydir.
INTERNET – (international network) – yagona standart asosida faoliyat ko’rsatuvchi jahon global kompyuter tarmog’idir.
Dastlabki kompyuter tarmog’i – ARPANET (Advenced Researsh Projects Agency Network)-AQSh ning mudofaa vazirligi tomonidan 1969 yili ishlab chiqilgan. 1974-yilda tarmoqlarni birlashtiruvchi TCP/IP protokoli tuzildi va tarmoqning rivojlanishiga turtki bo`ldi. Chunki tarmoqqa ixtiyoriy kompyuterni ulash imkoniyati paydo bo`ldi. 1983-yilda ARPANET-INTERNET deb atala boshlandi va juda kuchli, bir-biri bilan bog`langan kompyuterlar va tarmoqlar to’plamidan iborat sistemasiga aylandi.
Elektron pochta– Internet tarmog’i orqali tezkor ma’lumotlar va xabarlar almashish tizimi.
Elektron pochta – bu internet tarmog’i orqali xabarlar almasish xizmati hisoblanib asosan ikkita komponenet ishtirokida tashkil etiladi.
Elektron pochta serveri- xabarlarni jo’natish va qabul qilishini ta’minlash
Elektron pochta klienti – xabarlarni yaratish va javob qaytarish
Elektron pochta xizmatlari quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:
Xabarlarni tezkor almashish (bir necha daqiqada) Xabarlarga qo’shimcha ma’lumotlar ilova qilish.
|
| |
Adabiyotlar - 1. Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish uchun qo‘llaniladigan xomashyolar va ularning tavsifi

|
1. Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish uchun qo‘llaniladigan xomashyolar va ularning tavsifi
|
bet | 5/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 29,13 Kb. | | #255766 |
Bog'liq Margarin mahsulotlari ishlab chiqarishAdabiyotlar:
O’zlem Tokuso’g’lu. Barry G.Swanson. «Inproving Food Quality with Novel Food Processing Technogies». Edited by.Taylor end Francis Group. 2015. p. 485.
Food and raw materials. Kemeraovo institute of food science and texnology. 2015, p. 145.
Vasiyev M.G‘., Dadayev Q.O. va boshqalar. Oziq-ovqat texnologiyasi asoslari. –T.: “Voris-Nashriyot”, 2012. - 400 b.
4.Yo’ldoshev N., Kadirxodjayeva N. Ishlab chiqarish tehnologiyalari. Darslik. 2014yil.- 350 bet.
Adizov R.T., G‘afforov A.X. Xusenov S.Y. Donni tozalash va maydalash texnologiyasi. –T.:” TURON-IQBOL” nashriyoti, 2006. -184 b.
Amonova Z.M. Sut va sut mahsulotlari texnologiyasi. –T.: Cho‘lpon, 2004. 132 b.
Boboyev S.D., Adizov R.T., Ergasheva X.B. Omixta yem ishlab chiqarish.-T.: O‘zbekiston, 2003. -280 b.
|
| |
Rasm 28 c. Theme - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 47/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishRasm 28 c. Theme.
FrontEnd bilan qiziquvchilar uchun kengaytmalar-freymworklar web ishlovlaruchun, Angular va Reactga o’hshash:
(Shart emas) Angular dan Angular Language Service gacha.
(Shart emas ) John Papa dan Angular Snippets .
(Shart emas ) dsznajder dan ES7 React / Redux / GraphQL / React-Native snippets .
(Shart emas ) Microsoftdan React Native Tools .
(Shart emas ) Ritwick Dey dan Live Server .
3. Redaktorning tashqi ko’rinishini sozlaymiz
Shunday qilib, biz allaqachon VS kodini va bir nechta kengaytmalarni o'rnatdik. Endi biz rivojlanish muhitini o'rnatishga tayyormiz. Men VS Code-da sport dasturlash uchun shablon yaratdim va uni Github profilimizga yukladik. Ushbu havolaga o'ting va shablonni kompyuteringizga yuklab oling. Uni xohlagan joyingizga oching. Shundan so'ng, natijada paydo bo'lgan papkani VS Code-da oching. Siz shunga o'xshash narsani ko'rishingiz kerak:
Rasm 28 d. Hosil bo’lgan papka.
Asosiy fayllarni ko'rib chiqing.cpp, Main.java va main.py va ularda yozilgan namunaviy kodga qarang. Asosan, ushbu uchta tilning har biri uchun namunalarda berilgan shablon kodi input faylidan kiruvchi ma'lumotlarni oladi.txt va Output fayliga chiqishni ta'minlaydi. Siz hal qilmoqchi bo'lgan har bir dasturlash muammosi uchun ushbu shablonning nusxasini yarating va kodingizni solve () funktsiyasiga yozing. Endi biz ushbu maqoladagi birinchi rasmda ko'rishingiz mumkin bo'lgan ekranning buzilishini yaratamiz. Ushbu buzilish sizning kodingizning kiritilishi va chiqishini darhol ko'rish imkonini beradi, bu esa undan foydalanishni juda qulay qiladi. * Fayllarni quyidagi tartibda oching: asosiy.cpp, input.txt, output.txt. Fayllar ochilgan tartibni asboblar panelining yuqori qismida ko'rish mumkin. Buyurtma yuqoridagi kabi ekanligiga ishonch hosil qiling.
input.txtni oching. Quyidagi amallarni bajaring: View -> Editor Layout -> Split Right. Mana bu ekrandagi kabi holatni kompyuteringizda ko’rishingiz kerak:
|
| |
Xabarlarga rasm va multimedia ma’lumotlarini joylashtirish

|
Xabarlarga rasm va multimedia ma’lumotlarini joylashtirish
|
bet | 5/5 | Sana | 26.12.2023 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #128526 |
Bog'liq 8-mavzuXabarlarga rasm va multimedia ma’lumotlarini joylashtirish.
Elektron pochta manzili: pochta qutisi nomi va pochta serveri manzilidan iborat bo’ladi:
Q idiruv tizimlari - maxsus web-sahifa bo'lib, Internet tarmog’idan kerakli axborotni izlab topish uchun xizmat qiladi. Hozirgi kunga kelib o'nlab qidiruv tizimlari yaratilgan. Ulardan ko'p qo'llaniladiganlari sifatida Rambler, Aport, Yahoo, Yandex, Google larni keltirish. Ushbu mashhur qidiruv tizimlarining har biri oddiy va batafsil kеngaytrilgan qidiruv hamda matnli, rasm, musiqa, vidеo va boshqa turli shakldagi axborotlarni qidirish imkoniyatini taqdim etadi.
WWW.UZ Milliy axborot-qidiruv tizimi. WWW.UZ Intеrnеt tarmog’i foydalanuvchilariga milliy sigmеntda joylashgan vеb-saytlar bo’yicha qidiruv xizmatini taqdim etadi va qidiruvni vеb-sayt manzili va ichki ma'lumotlari bo’yicha olib borishi mumkin. Bu esa foydalanuvchiga kеrakli bo’lgan axborotni samarali qidirish va topish imkoniyatini bеradi. Web brouzerlarda inkognito rejimi.
Inkognito rejimida web brouzer, foydalanuvchi harakatlarini eslab qolmaydi. Yani bu rejimda foydalanuvchi ishlatgan parollar, loginlar va u murojat qilgan web sahifalar brouzer xotirasida qolmaydi. So'rovni keyingi safarga terayotganingizda ushbu rejimda kiritilgan so'rovlar ko'rinmaydi. Oddiy odamlar sizning IP adresingizda hech narsani bilib olisholmaydi.
Nazorat uchun savollar:
1.Ma'lumotlar bazasi deganda nimani tushunasiz?
2.Ma'lumotlar banki haqida ma'lumotlarni mazmun mohiyati nimadan iborat?
3. Ekspert tizimlari deganda nimani tushinasiz?
4. Multimedia texnologiyalariga qaysi qurilmalarni misol keltirish mumkin?
5. Multimedia texnologiyalarini bugungi kundagi ahamiyatini izohlang.
6. Internet texnologiyasi deganda nimani tushunasiz?
6. Internet xizmatlariga misollar keltiring.
|
| |
E kspert tizimlari - 8- mavzu: Ma'lumotlar bazasi va banki haqida ma'lumotlar. Reja

|
8- mavzu: Ma'lumotlar bazasi va banki haqida ma'lumotlar. Reja
|
bet | 3/5 | Sana | 26.12.2023 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #128526 |
Bog'liq 8-mavzuE kspert tizimlari — ET (intellektual komponentli axborot tizimi) EHMda ma’lumotlar
bazasidan tashqari yana ikkita — bilimlar va maqsadlar bazasi mavjudligi bilan ajralib turadi.
Ma’lumotlar bazalari (MB) boshqaruv tizimi va obyektining miqdoriy formal tavsifiga ega;
bilimlar bazasi (BB) tashqi muhit haqidagi noformal semantik tasavvurlar, obyektlarning ayrim sifat tavsifini ular orasidagi munosabatlar, mumkin bo‘lgan harakatlar, holatlar, abstraksiyalar, stereotiplar bayon saqlaydi.
Maqsadlar bazasi –modellashtiriladigan obyektlar uchun xos bo‘lgan o‘zaro bog‘liq maqsad-lar, kenja maqsadlar, ularga yetishish uslublari va vositalari to‘g‘risidagi tasavvurga ega.
Bunday tizimlar ijodiy, ilmiy-tadqiqot, loyihalashtirish, boshqarish jarayonlarida juda dolzarb.Ekspert tizimlari inson faoliyatining aniq turlari bo‘yicha mutaxassislar tajribasi va bilimini to‘plash, boyitish, rivojlantirish imkonini beradi.
Multimedia tizimlari va texnologiyalari.
Asosiy tushunchalar."Multimedia" termini "multi" — ko’p va "media" — muhit, tashuvchi, muloqot vositasi so’zlaridan tuzilgan. Bu so’zlarni o’zbek tiliga “ko’p muxitli” kabi tarjima qilish mumkin.
M ultimedia — bu turli kompyuter texnologiyalarining to’plami bo’lib, unda turli shakldagi va ko’rinishdagi ma’lumotlar, masalan, grafika, tekst, video, fotografiya, xarakatlanuvchi obrazlar (animatsiya), ovozli effektlar qo’llaniladi.Qoidaga ko’ra multimedia deganda interaktiv dasturiy ta’minot orqali boshqariladigan vizual va audio effektlarning birgalikda qo’llanilishi tushuniladi.
“Multimedia” tushunchasiga bir qancha misol keltiramiz:
Multimedia (multimedia) – bu zamonaviy kompyuterli axborot texnologiyalari bo’lib, u kompyuter sitemasida tekst, ovoz, videotasvir, grafik tasvir va animatsiya (multiplikatsiya) ni birgalikda qo’llash imkonini beradi.
Multimedia – bu kompyuterda tekst, grafika, animatsiya, raqamli o’zgarmas tasvirlar, video, ovoz, nutq kabi tipli ma’lumotlarni kiritish, qayta ishlash, saqlash almashish va tasvirlash imkonini yaratuvchi texnologiyalar yig’indisidir.
Multimedia — bu tasvir va xarakatli video, animatsiyali kompyuter grafikasi va matn, nutq va yuqori sifatli ovoz bilan ishlashni ta’minlovchi interaktiv sistemadir.
|
| |
Sonni toq yoki juftligini hisobalsh dasturinin tuzing

|
Sonni toq yoki juftligini hisobalsh dasturinin tuzing
|
bet | 44/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishSonni toq yoki juftligini hisobalsh dasturinin tuzing
C++da
|
Pythondsa
|
1# include
2# include
3using namespace std;
4int main()
5{
6 int i;
7 cout<<(“a son qiymayini kiriting kiriting: i=”)
8 if (a%2==0)
9 cout<<(“son juft ”)
10 else
11 cout<<(“son toq”);
12return 0;
13 }
|
1 print (‘ sonni kiriting’)
2a=int(input())
3 if a %2==0 :
4 print(‘son juft’, a )
5 else
6 print(‘son toq’, a)
dasturning yana bitta ko’rinishi:
|
|
|
Tanlash operatori.
C++ Switch (Tanlash Operatori)
Assalomu alaykum ushbu darsga xo'sh kelibsiz bugun siz bilan tanlash operatori bilan tanishib chiqamiz. Tanlash operatoridan foydalanishimiz uchun switch kalit so'zidan foydalanamiz. Ushbu operatorni qo'llamasdan shart operatori dan foydalansangiz ham bo'ladi, ammo switch ancha ishingiz yengillashadi. Demak kodlarni analiz qilishni boshlaymiz.
Switch tanlash operatorining sintaksis ko'rinishi.
switch(qiymat) {
case x:
// code block
break;
case y:
// code block
break;
default:
// code block
}
Bu quyidagicha ishlaydi:
switchIfoda bir marta baholanadi
Ifodaning qiymati har birining qiymatlari bilan taqqoslanadi case
Agar mos keladigan bo'lsa, tegishli kod bloki bajariladi
break tanlash operatorini ishini yakunlaydi
default kalit so'zlar ixtiyoriy bo'lgan qiymat uchun ishlaydi. yuqoridagi birontasi mos kelmasi demak default ishlaydi3.
Quyidagi misolda hafta kunlari nomini hisoblash uchun switch ish kunining raqami ishlatiladi:
#include
using namespace std;
int main() {
int day = 4;
switch (day) {
case 1:
cout << "Dushanba";
break;
case 2:
cout << "Seshanba";
break;
case 3:
cout << "Chorshanba";
break;
case 4:
cout << "Payshanba";
break;
case 5:
cout << "Juma";
break;
case 6:
cout << "Shanba";
break;
case 7:
cout << "Yakshanba";
break;
}
return 0;
}
O’tilgan mavzuni Pedagogik texnologiyalarni qo’llab mustahkamlash:
Sinkveyn texnologiyasi:
Tarmoqlanish algoritmi
Tarmoqlanuvchi, shartli
Tarmoqlanadi, shart tekshiradi, natija oladi
Tarmoqlanuvchi dastur tuzishda qo’llaniladi..
Shartli algoritm
От_____Tarmoqlanuvchi algoritm
Ikkita sifat________Tarmoqlanuvchi, shartli
uchta fe’l ____ tarmoqlantiradi, tekshiradi, beradi
To’rtta so’zdan iborat jumla______ Tarmoqlanuvchi dastur tuzishda qo’llaniladi
Otning sinonimi___________Shartli algoritm
Misol:
Sxema 10. Sinkveyn texnologiyasi.
Axbоrоtning ifоdalanish shakllari va uning turlari.
Tarmoqlanuvchi dastur
Kodli, shart tekshiruvchan
Tuzadi, tekshiradi, topadi, hisoblaydi
Tarmoqlanuvchi jarayonga doir dastur tuzadi.
|
| |
Amaliy mashg'ulot №10 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 10/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot №10
Mexatron tizimlarning axborot qurilmalarini o'rnatish va ulash
Amaliy mashg'ulot №10: Mexatron tizimlarning axborot qurilmalarini o'rnatish va ulash
Maqsad:
Mexatron tizimlarida axborot qurilmalari, masalan, dasturiy ta'minotli boshqaruv panellari, interfeys modullari va kommunikatsiya tizimlarini samarali va xavfsiz tarzda o'rnatish va ulash.
Vazifalar:
1. Axborot qurilmalarini tanlash va tekshirish:
- Tizim talablariga mos keladigan axborot qurilmalarini tanlash.
- Har bir qurilmaning texnik xususiyatlarini tekshirish va mosligini baholash.
2. O'rnatish sxemasini tuzish va ulanish ko'rsatmalarini ishlab chiqish:
- Axborot qurilmalarini o'rnatish va ulash sxemasini yaratish, zarur elektrik va ma'lumot almashinuv ulanishlari ko'rsatilgan bo'lishi kerak.
- Ulanishlar va ishlatish bo'yicha ko'rsatmalarni ishlab chiqish.
3. Qurilmalarni o'rnatish va ulash:
- Komponentlarni joylariga o'rnatish va zarur ulanishlar va birlashtiruv ishlarini amalga oshirish.
- Axborot qurilmalari bilan ishlashda xavfsizlik choralarini ko'rib chiqish va ish joyini tayyorlash.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Ishlab chiqarish liniyasida yangi HMI (Human Machine Interface) panelini o'rnatish.
1. HMI panelini qabul qilish va tekshirish:
- Yangi kelgan HMI panelini qabul qilib, uning texnik xususiyatlarini tekshirish.
- Panelning ishlash diapazoni va interfeys turlarini (masalan, touchscreen, tugmalar) tekshirish.
2. O'rnatish sxemasini ishlab chiqish:
- Ishlab chiqarish liniyasining o'lchamlari va panelni o'rnatish joylarini asos sifatida olib, o'rnatish sxemasini tuzish.
- Panelni tizimga ulash uchun zarur bo'lgan kabel turlari va ulanish usullarini aniqlash.
3. HMI panelini o'rnatish va ulash:
- O'rnatish sxemasiga muvofiq, HMI panelini montaj qilish va zarur elektr va ma'lumot ulanishlarini amalga oshirish.
- Panelni tizim bilan integratsiyalash uchun zarur dasturiy ta'minotni sozlash.
Yakuniy bosqichlar:
- HMI paneli orqali olingan ma'lumotlarni kuzatish va tahlil qilish.
- Panelning ishlashini optimallashtirish uchun zarur bo'lgan sozlamalar va yangilanishlar ustida ishlash.
- Xodimlarni yangi o'rnatilgan axborot qurilmalaridan foydalanish bo'yicha o'qitish.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz mexatron tizimlarning axborot qurilmalarini qanday qilib to'g'ri va samarali tarzda o'rnatish va ulashni o'rganasiz. Har bir qadamda amaliy yondashuvlar bilan nazariy bilimlarni birlashtirish, shuningdek, tizimning axborot oqimini aniq va ishonchli boshqarish qobiliyatini oshirish muhimdir.
|
| |
Visual Studio tizimini o'rnatish

|
Visual Studio tizimini o'rnatish
|
bet | 49/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishVisual Studio tizimini o'rnatish
Visual Studio o'rnatish jarayonini boshlaganingizda, quyidagi rasmda ko'rsatilgan dialog oynasini ko'rasiz:
Visual Studio o'rnatish jarayonini boshlaganingizda, quyidagi rasmda ko'rsatilgan dialog oynasini ko'rasiz:
Visual Studio o'rnatishni boshlash oynasi
Litsenziya ma'lumotlarini o'qib chiqqandan so'ng, shartlarni qabul qilish va o'rnatuvchining keyingi ekraniga o'tish uchun katakchani bosishingiz mumkin. Shuningdek, siz Visual Studio tajribasini yaxshilash dasturiga qo'shilish variantini ko'rasiz. Agar shunday qilsangiz, Visual Studio'dan qanday foydalanganingiz haqidagi anonim ma'lumotlar vaqti-vaqti bilan yuboriladi.
Rasm 29. Microsoft Visual studio dasturi.
"Keyingi" tugmasini bosganingizdan so'ng, Visual Studio sizga qo'shimcha IDE komponentlarini o'rnatishni taklif qiladi:
O'rnatish uchun tanlangan komponentlar, siz yangilangan jarayon oynasini ko'rasiz. Ilgari kompyuteringizda qanday komponentlar o'rnatilganligiga qarab, o'rnatish jarayonining o'rtasida kompyuteringizni qayta ishga tushirish so'ralishi mumkin.
Rasm 30. Microsoft Visual studio Ultimate 2013 dasturi.
Barcha komponentlarni o'rnatganingizdan so'ng siz yakuniy dialog oynasini ko'rasiz. O'rnatish jarayonida hech qanday xatolik yuzaga kelmasligiga ishonch hosil qilish uchun uni diqqat bilan ko'rib chiqishingiz kerak.
Rasm 31. Microsoft Visual studio Ultimate 2013 dasturini ishga tushirish.
Visual Studio tizimini ishga tushirish
Ishga tushirilganda ekranda Microsoft Visual Studio splash ekrani paydo bo'ladi.Ko'pgina ekranlar kabi u mahsulot versiyasi va litsenziya egasi haqidagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
Visual Studio tizimini birinchi marta ishga tushirganingizda, ekran bir necha soniya davomida paydo bo'ladi, so'ngra Microsoft hisob qaydnomangiz yordamida tizimga kirishni taklif qiluvchi oyna bilan ochiladi:
Barcha komponentlarni o'rnatganingizdan so'ng siz yakuniy dialog oynasini ko'rasiz. O'rnatish jarayonida hech qanday xatolik yuzaga kelmasligiga ishonch hosil qilish uchun uni diqqat bilan ko'rib chiqishingiz kerak.
Visual Studio tizimini ishga tushirish
Ishga tushirilganda ekranda Microsoft Visual Studio zastavka (ichiga qo’yilgan soha) ekrani paydo bo'ladi. Ko'pgina ekranlar kabi u mahsulot versiyasi va litsenziya egasi haqidagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
|
| |
KLASTER TEXNOLOGIYASI - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 45/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishKLASTER TEXNOLOGIYASI:
Sxema 11. Klaster texnologiyasi.
Uyga vazifa. Daftaringizda yuqoridagi klaster diagrammasini davom eting.
Darsni mustahkamlashga va talabalarning bilimlarini tekshirishga.Sxemalar 12,13 Insert va BBB texnologiyalariga soir.
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR:
Insert texnologiyasi:
Asosiy tushunchalar
|
V
|
+
|
–
|
?
|
Tarmoqlanuvchi algoritm.
|
|
|
|
|
Blok Sxema.
|
|
|
|
|
Tarmoqlanish operatorlari if, if….else
|
|
|
|
|
Tanlash operatori case.
|
|
|
|
|
Break, continiue operatorlari.
|
|
|
|
|
BBB texnologiyasi yoki BBM texnologiyasi:
Buni bilar edim
|
Buni bilmas edim
|
Mukammal bilishni hohlayman
|
+
|
–
|
?
|
«BIlaman-Bilmoqchiman - Bildim– (БББ)
Uyga vazifa. Pedagogik texnologiyalarning chizmalarinin uyda to’ldirib chizing va nustaqil misollarni o’zingiz keltiring.
Nazariy savollar:
Algoritm nima?
Algoritmlar turlari?
Tarmoqlanuvchi jarayon?Blok Sxemasi?
Tarmoqlanuvchi algoritm?
Dastir?
Masalani yechish bosqichlari?
Tanlash operatori dasturda qanday ishlatiladi?
Tarmoqlanish operator dasturda qanday qo’llaniladi?
3-amaliy mashg’ulot: Microsoft Visual Studio Express muhitini ishlatish.
Amaliy mashg’ulotning texnik ta’minoti: video proyektor, kompyuter Pentium 4, Visal Studio Express muhiti.
Amaliy mashg’ulotning maqsadi: Micosoft Visual Studio Express muhitini ishlatishni o’rganish.
Amaliy mashg’ulotning nazariy bayoni:nazariy qismini konspekt qiling.
Amaliy mashg’ulotning nazariy bayoni:
Visual Studio Codeni C, C++, Java, Python uchun qanday sozlash kerak
Visual Studio Code-bepul va ochiq manbali mashhur kod muharriri. Ammo shuni ta’kidlash kerakki C++, Java yoki Python dasturlarini ishlab chiqish uchun Visual Studio Codeni o'rnatishga harakat qilgan har birimiz " Oh! Nima uchun oddiyroq bo'lishi mumkin emas?" Biz o’zimiz ham VS Codeni bir necha marta o'rnatishga harakat qildim va CodeBlocksdan foydalanishni tugatdik :-( Ko'p hujjatlarni o'qib chiqqandan so'ng, YouTube-da bir qator videolarni tomosha qilib, VS Code-ni sozlash uchun bir necha kun sarflaganimizdan so'ng, biz ushbu o’quv qo’llanmada shu jarayonni amaliy bajarilishi haqida yozyapmiz, shuning uchun biz bajargan narsalarni barchasini siz allaqachon qilishingiz shart emas! Biz VS Code-da C++, Java va Python-da dasturlash uchun rivojlanish muhitini noldan qanday o'rnatishni ko'rsatamiz. Shuningdek, VS Code bilan ishlashni boshlash uchun qaysi kengaytmalar eng foydali ekanligini ko'rib chiqamiz. Oxir oqibat, sizning rivojlanish muhitingiz quyidagicha ko'rinadi:
|
| |
Suyuqlikning dinamik qovushqoqligi

|
Suyuqlikning dinamik qovushqoqligi
|
bet | 17/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Suyuqlikning dinamik qovushqoqligi- maydoni 1 sm2 bo’lgan suyuqlik qatklamining 1 см/сек tezlik bilan 1 sm ga ko’chishi uchun ko’rsatilgan qarshilik koʻchi
Neftni qazib olish-yer po’stidan texnik vositalar yordamida neftni qazib olish jarayoni.
Qazib oluvchi quduq -tabiiy gaz, neft oltingugurt va tuzli suv koni va havzalarini ochish va qazib olishga mo’ljallangan quduq.
Qatlam suyuqliklarini sizdirish - qatlam suyuqliklarini tabiiy va sun’iy tadbir yordamida sizdirish.
Kabel’ -germetik izalyatsiyalangan bir yoki bir necha sim eshimi. Elektr energiyasi uzatiladigan koʻch kabeli, aloqa kabeli va radio chastota kabeli bo’ladi.
Kabel’ armaturasi -kabellarni biriktirish, tarmoqlash uchun ishlatiladigan muftalar, qismlar uchliklar va boshqa detallar. U elektr va mexaniq jihatdan puxta birikma hosil qiladi.
Kalibrlangan po’lat-qizdirib prokatlangan va qo’shimcha ravishda sovuqlayin cho’zib va bir oz qisib ishlov berilgan sifatli po’lat.
Po’lat arqon-tushirish va ko’tarish jarayonida foydalanishga mo’ljallangan arqon.
quduqlarni to’liQ ta’mirlash -bu jarayon tuzatish, ta’mirlash quduqning ikkinchi stvolini qazish, tutish, ezilish va sinishlarni to’g’rilash, quvurlar birikmasi qismlarini almashtirish, quduq og’zini germeklash, izolyatsion ta’mirlash va mahsuldor qatlam faoliyatini yaxshilash kabi kompleks ishlar majmuasi.
Karbonatli kollektorlar - o’zining g’ovakligi, darzligi, kovakligi bilan neft va gazlarning hosil bo’lishiga va har xil uyum bo’lib to’planishiga ta’sir ko’rsata olish xususiyatlariga ega bo’lgan karbonat jinslar majmuasi.
Karbonatli jinslar - tarkibida 50% dan ortiq bir yoki bir necha karbonat minerallaridan tashqil topgan cho’kindi jins (oщaktosh, dolomit) lar. Ular kelib chiqishiga ko’ra xemogen va biogen bo’ladi.
Karbonatlanish- togʻ’ jinsi tarkibining har xil karbonatlar bilan boyishiga olib keladigan jarayonlar yig’indisi. Karbonatlanish uglekislotali suvlarning ta’sirida hosil bo’ladi. Karbonatlanishning eng ko’p tarqalgan xillari dolomitlanish va kaltsitlanish hisoblanadi.
|
| |