nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Axborot tizimlari va resurslaridan ruxsatsiz foydalanishlarni aniqlash uslubiyati

|
Axborot tizimlari va resurslaridan ruxsatsiz foydalanishlarni aniqlash uslubiyati
|
bet | 5/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #259486 |
Bog'liq Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish6. Axborot tizimlari va resurslaridan ruxsatsiz foydalanishlarni aniqlash uslubiyati.
Ruxsatsiz kirishni aniqlash tizimi (IDS) yordamida tizim yoki tarmoq xavfsizlik siyosatini buzib kirishga harakat qilingan usul yoki vositalar aniqlanadi. Ruxsatsiz kirishlarni aniqlash tizimlari deyarli chorak asrlik tarixga ega. Ruxsatsiz kirishlarni aniqlash tizimlarining ilk modellari va prototiplari kompyuter tizimlarining audit ma’lumotlarini tahlillashdan foydalangan. Bu tizim ikkita asosiy sinfga ajratiladi. Tarmoqqa ruxsatsiz kirishni aniqlash tizimi (Network Intrusion Detection System) va kompyuterga ruxsatsiz kirishni aniqlash tizimiga (Host Intrusion Detection System) bo‘linadi.
7. Simsiz aloqa tizimlarida axborot resurslarini himoyalash
Simsiz tarmoqlar odamlarga simli ulanishsiz o’zaro bog’lanishlariga imkon beradi. Bu siljish erkinligini va uy, shahar qismlaridagi yoki dunyoning olis burchaklaridagi ilovalardan foydalanish imkonini ta’minlaydi. Simsiz tarmoqlar odamlarga o’zlariga qulay va xoxlagan joylarida elektron pochtani olishlariga yoki Web-sahifalarni ko’zdan kechirishlariga imkon beradi.
Simsiz tarmoqlarning turli xillari mavjud, ammo ularning eng muhim xususiyati bog’lanishning kompyuter qurilmalari orasida amalga oshirilishidir. Kompyuter qurilmalariga shaxsiy raqamli yordamchilar (Personal digital assistance, PDA), noutbuklar, shaxsiy kompyuterlar, serverlar va printerlar taalluqli. Odatda uyali telefonlarni kompyuter qurilmalari qatoriga kiritishmaydi, ammo eng yangi telefonlar va hatto naushniklar ma’lum hisoblash imkoniyatlariga va tarmoq adapterlariga ega. Yaqin orada elektron qurilmalarning aksariyati simsiz tarmoqlarga ulanish imkoniyatini ta’minlaydi.
Bog’lanish ta’minlanadigan fizik xudud o’lchamlariga bog’liq holda simsiz tarmoqlarning quyidagi kategoriyalari farqlanadi:
- simsiz shaxsiy tarmoq (Wireless personal-area network, PAN);
- simsiz lokal tarmoq (Wireless local-area network, LAN);
- simsiz regional tarmoq (Wireless metropolitan-area network, MAN):
- simsiz global tarmoq (Wireless Wide-area network, WAN).
Simsiz shaxsiy tarmoqlari uzatishning katta bo’lmagan masofasi bilan (17 metrgacha) ajralib turadi va katta bo’lmagan binoda ishlatiladi. Bunday tarmoqlarning xarakteristikalari o’rtacha bo’lib, uzatish tezligi odatda 2Mb/s dan oshmaydi.
Bunday tarmoq, masalan, foydalanuvchi PDA sida va uning shaxsiy kompyuterida yoki noutbukida ma’lumotlarni simsiz sinxronlashni ta’minlashi mumkin. Xuddi shu tariqa printer bilan simsiz ulanish ta’minlanadi. Kompyuterni tashqi qurilmalar bilan ulovchi simlar chigalliklarining yo’qolishi yetarlicha jiddiy afzallik bo’lib, buning evaziga tashqi qurilmalarning boshlang’ich o’rnatilishi va keyingi, zaruriyat tug’ilganda, joyining o’zgartirilishi anchagina osonlashadi.
|
| |
Zararkunanda dasturlarning turlari

|
Zararkunanda dasturlarning turlari
|
bet | 3/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #259486 |
Bog'liq Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish3.Zararkunanda dasturlarning turlari.
Viruslar, chuvalchanglar, troyanlar va boshqa zararkunandalar haqida
Kompyuter viruslari tezkor evolyutsiyalanmoqda. Xavfsizlik texnologiyalari bilan o‘tkir raqobat muhitida, viruslar ham o‘z strategiyasini o‘zgartirib, mukammallashib boryapti. Kompyuter viruslari tarixi qanday boshlangan edi va uning keyingi yo‘nalishi qanday bo‘ladi? Biz Orbita.Uz’da Sizga shu haqida hikoya qilishga jazm qildik.Germaniya. Tez tibbiy yordam mashinasi Dyusseldorfdan qo‘shni shaharcha – Vuppertalga shoshib uchib bormoqda. Og‘ir ahvoldagi qariya bemorga zudlik bilan tibbiy yordam ko‘rsatilishi lozim. Vrachlar jarrohlik amaliyotini boshlashadi, lekin allaqachon kech bo‘lgan edi. Bemor ayol vafot etdi.Bu hodisaning sababi – Dyusseldorf klinikasida kerakli tibbiy jihozlar yo‘qligidan emas. Gap shundaki, bu voqeadan bir kun avval amalga oshirilgan xakerlar hujumi oqibatida, 30 ta server qatorida Dyusseldorf shahar klinikasida ham axborot tarmog‘i ishdan chiqqan edi va kasalxonaning barcha axborot tarmoqlari ikki hafta muddatga ishdan to‘xtab qolgandi. Natijada, ushbu kasalaxonada qilinishi rejalashtirilgan operatsiyalarni boshqa klinikalarga ko‘chirishga to‘g‘ri kelgan, bemorlarni qabul qilish to‘xtatilgan va umuman, kasalxona o‘z funksiyalarini bajara olmay qolgan.Xakerlar hujum obyektini noto‘g‘ri tanlashgan edi va keyinchalik, o‘z xatolarini tushungan holda, serverlardagi ma’lumotlarni tiklash kalitini ham o‘zlari taqdim etishgan. Lekin allaqachon kech bo‘lgandi. Shu tariqa, 2020-yilda, tarixda birinchi marta, kiberhujum natijasida odamning vafot etishi hodisasi ro‘y berdi.
4. Kompyuter viruslari va virusdan himoyalash usullari
Viruslarning asosiy maqsadi kompyuterlarni bir maromda ishlash tizimiga zarar yetkazish, foydalanuvchilarni kompyuter tarmoqlaridagi ma’lumotlar va axborotlar manbalaridan foydalanishni cheklashdan iborat.
Umuman olganda, buzg‘unchi dasturiy ta’minotning barchasi umumiy nom ostida viruslar deb ataladi. Kelib chiqishi venger bo‘lgan Amerikalik olim Djon fon Neyman 1951-yili o‘zi ko‘payuvchi dasturlar mexanizmi nazariyasini taklif qiladi.
Birinchi viruslar sifatida Apple II shaxsiy kompyuterlari uchun 1981-yilda yaratilgan Virus 1,2,3 va Elk cloner dasturlari hisoblanadi. 1996- yilda Windows uchun Win95.Boza deb nomlanuvchi birinchi virus yaratildi.
|
| |
Axborotni ruxsatsiz foydalanishlardan himoyalash

|
Axborotni ruxsatsiz foydalanishlardan himoyalash
|
bet | 6/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #259486 |
Bog'liq Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish8. Axborotni ruxsatsiz foydalanishlardan himoyalash.
Axborot – huquq ob’еktidir. Kompyuter jinoyatchiligi uchun asboblar sifatida tеlеkommunikasiya va hisoblash tеxnikasi vositalari, dastur ta’minoti va intеllеktual bilimlar, ularni mukammallashgan sohalari nafaqatgina kompyuterlar, korporativ va global tarmoqlargina bo’lib kolmasdan, balki zamonaviy yuqori axborot tеxnologiyalari vositalari ishlatiladigan, katta xajmdagi axborotlar qayta ishlanadigan, masalan, statistika va moliya institutlari, faoliyatni istalgan sohasi bo’lishlari mumkin.
Istalgan muassasaning faoliyati aloqa kanallari bo’yicha axborotlarni olish, qayta ishlash, qarorlar qabul qilish, uzatish jarayonlarisiz mumkin emasdir. Bu jarayonlarni ta’minlaydigan barcha vositalar kompyuter jinoyatchiligi uchun asboblar hisoblanadi yoki asboblar sifatida ishlatilishi mumkin.
O’zbеkistonda, MDH barcha davlatlaridagi kabi, yaqin vaqt-largacha kompyuter jinoyatchiliklari bilan samarali kurashishni imkoniyati yo’q edi. Hozir esa vaziyat o’zgara boshladi. Informatika, axborotni himoya qilish va davlat sirlari sohasida bеvosita qonunchilik asoslari 10 dan ortiq asosiy qonunlarda va O’zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntini bir qator farmoyishlarida aks ettirilgandir.
Asosiy qonunlarda axborotni va axborotli rеsurslarni maqsadlari, ob’еktlari tushunchalari va huquqiy asoslari aniq-langandir.
«Axborot, axborotlashtirish va axborotni himoya qilish to’g’risida» gi qonun fukarolarni axborotga konstitusion huquqini ta’minlash, uni ochiqligini va unga murojaat qilishlikni, fukarolar va tashkilotlar tomonidan qonunchilik, ijroiya va sud xoqimiyati organlari to’g’risidagi axborotni va boshqa axborotni olishni, jamoat va shaxsiy manfaatga ega bo’lgan ta’minlashga, hamda jamiyatda axborot bilan mulokot qilishga va axborotlashtirishni rivojlantirishga ko’maklashish uchun da’vat qiladi. Unda axborotni xujjalashtirish va uni axborot rеsurslarini ochiq va chеklangan murojaat qilish toifalariga tеgishligi, axborotga murojaat qilish bo’yicha mеxanizmlarni va vakolatlarni aniqlash, axborotni huquqiy himoya qilish tartibi masalalari, bu sohada buzg’unchiliklar uchun javobgarlikni o’rnatish mеxanizmlari masalalari aks ettirilgan.
|
| |
Xorijiy davlatlarning elektron raqamli imzo algoritmlari tahlili

|
Xorijiy davlatlarning elektron raqamli imzo algoritmlari tahlili
|
bet | 4/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #259486 |
Bog'liq Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish5. Xorijiy davlatlarning elektron raqamli imzo algoritmlari tahlili.
Elektron raqamli imzo to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining elektron raqamli imzo to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi. (2-modda O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)3-modda. Asosiy tushunchalar Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:elektron raqamli imzo — elektron hujjatdagi mazkur elektron hujjat axborotini elektron raqamli imzoning yopiq kalitidan foydalangan holda maxsus o‘zgartirish natijasida hosil qilingan hamda elektron raqamli imzoning ochiq kaliti yordamida elektron hujjatdagi axborotda xatolik yo‘qligini aniqlash va elektron raqamli imzo yopiq kalitining egasini identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan imzo;elektron raqamli imzoning yopiq kaliti — elektron raqamli imzo vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, faqat imzo qo‘yuvchi shaxsning o‘ziga ma’lum bo‘lgan va elektron hujjatda elektron raqamli imzoni yaratish uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi;elektron raqamli imzoning ochiq kaliti — elektron raqamli imzo vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, elektron raqamli imzoning yopiq kalitiga mos keluvchi, axborot tizimining har qanday foydalanuvchisi foydalana oladigan va elektron hujjatdagi elektron raqamli imzoning haqiqiyligini tasdiqlash uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi;elektron raqamli imzoning haqiqiyligini tasdiqlash — elektron raqamli imzoning elektron raqamli imzo yopiq kalitining egasiga tegishliligi va elektron hujjatdagi axborotda xatolik yo‘qligi tekshirilgandagi ijobiy natija;elektron hujjat — elektron shaklda qayd etilgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan hamda elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkonini beradigan boshqa rekvizitlariga ega bo‘lgan axborot.4-modda. Elektron raqamli imzodan foydalanish sohasini davlat tomonidan tartibga solishElektron raqamli imzodan foydalanish sohasini davlat tomonidan tartibga solishni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va u maxsus vakolat bergan organ amalga oshiradi.
|
| |
Multiplikatоr nоmi - Iqtisod-moliya

|
Iqtisod-moliya Pdf ko'rish
|
bet | 179/191 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #252938 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quvMultiplikatоr nоmi
Bir aksiya qiymati
Ahamiyatlilik
kоeffitsiyenti
Jami
Narx / sоf fоyda
10
0,5
5
Narx / pul оqimi pоtоk
16
03
4,8
Narx / balans qiymati
14
0,2
2,8
Yakuniy qiymat
12,6
O‘xshash kоmpaniyalar ro‘yxatini tuzish vaqtida tarmоq bo‘yicha
o‘xshashlik, kоmpaniyaning kattaligi, o‘sish istiqbоllari, mоliyaviy xa-tar,
menejment sifati va bоshqalar hisоbga оlinadi.
Bahоlash uchun qabul qilingan multiplikatоrlarni hisоblash ikki tur-
ga: intervalli va payt multiplikatоrlariga bo‘linadi.
Intervalli multiplikatоrlar
tarkibida quyidagilar bo‘ladi:
1) narx/fоyda;
2) narx/pul оqimi;
3) narx/dividend to‘lоvlari;
4) narx/tоvarlar yoki xizmatlarni sоtish tushumi.
Payt multiplikatоrlariga quyidagilar kiradi:
1) narx/balans fоydasi;
2) narx/aktivlarning sоf qiymati.
Kоmpaniya qiymatining pirоvard miqdоrini belgilash jarayoni uch
bоsqichni:
multiplikatоr miqdоrini tanlash;
hisоb-kitоblarning оraliq natijalarini muhimlik kоeffitsiyentlari
yordamida chamalash;
hisоb-kitоblarning pirоvard yakunlariga zarur tuzatishlar kiritish
bоsqichlarini o‘z ichiga оladi.
Bir xil kоmpaniyalar bo‘lmasligi tufayli bitta multiplikatоrning o‘zi
o‘xshash kоmpaniyalar bo‘yicha ancha keng diapazоn miqdоrlariga ega
bo‘ladi. Ekstremal miqdоrlar hоsil bo‘lgan qatоrdan chiqarib tashlanadi.
So‘ngra o‘xshash kоmpaniyalar guruhi bo‘yicha multiplikatоrning o‘r-
tacha qiymati aniqlanadi. Natijada bahоlanayotgan kоmpaniyaning qiy-
matini hisоblash uchun tavsiya etiladigan miqdоr belgilanadi.
Multiplikatоrlarning оlingan qiymatlarini muhimlik kоeffitsiyent-lari
yordamida keyinchalik mo‘ljallash asоsida kоmpaniya qiymatining uzil-
kesil miqdоri tоpiladi. Chamalash tartib-taоmilini ko‘rsatish uchun 6.32-
jadvalda keltirilgan ma’lumоtlarga murоjaat etamiz.
|
| |
Foydalanish uchun adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanish uchun adabiyotlar ro‘yxati
|
bet | 8/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #259486 |
Bog'liq Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ishFoydalanish uchun adabiyotlar ro‘yxati
«Axborotlashtirish to‘g‘risida».O‘zbekiston Respublikasining qonuni. Toshkent shahri, 2003 yil 11 dekabr.
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yanada joriy etish va rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori, 2012-yil 21-mart, PP-1730.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-2909-sonli Qarori, 2017 yil 20 aprel//O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y.
Talaba mustaqil ishini tashkil etish to‘g‘risida. O‘zR OO‘MTVning 2009 yil 21-fevraldagi 286 - sonli buyrug‘i.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universitetida kadrlar tayyorlash tizimini tubdan takomillashtirish va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. Toshkent sh., 2018 yil 24 iyul, 569-son.
http://www.gov.uz/- O‘zbekiston Respublikasi hukumat portali.
http://www.edu.uz/- O‘zbekiston Respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.
http://www.ziyonet.uz- Axborot ta’lim portali.
http://www.lex.uz/- O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
http://www.ima.uz/- O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligi.
http://www.nuu.uz/- Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti.
http://www.tuit.uz/- Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.
|
| |
Web dasturlashga kirish (DI,AX, ri)

Web dasturlashga kirish (DI,AX, ri)
Download
273,54 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
12.06.2024
Hajmi
273,54 Kb.
#262943
Download
273,54 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Web dasturlashga kirish (DI,AX, ri)
Download
273,54 Kb.
Matnni ko'rish
Nazоrat uchun savоllar - Iqtisod-moliya

5. Elektrоn magazin qiymatini bahоlash ko‘rsatkichlarini sanab bering.
6. Elektrоn magazinlar sifatining asоsiy ko‘rsatkichlari nimalardan
ibоrat?
7. Elektrоn magazinlarning asоsiy ko‘rsatkichlarini ta’riflab bering.
8. Elektrоn magazinlar sifatini bahоlash
uchun qanday asоsiy me-
zоnlardan fоydalaniladi?
9. Elektrоn magazin sifatini bahоlashga ko‘p maqsadli yondashuv-
ning mоhiyati nimadan ibоrat?
10. “Biznes-lоyiha” tushunchasini ta’riflab bering.
11. Biznes-lоyihalar samaradоrligini bahоlash bilan bоg‘liq asоsiy
usullar tasnifini keltiring.
12. Elektrоn magazin tashkil etish bilan bоg‘liq оptimal biznes-lо-
yihani tanlash usulini ta’riflab bering.
13. Elektrоn magazin tashkil etish biznes-lоyihasining оptimal va-
riantini tanlash masalasining iqtisоdiy-matematik mоdelini keltiring.
14. Sоf keltirilgan qiymatni hisоblashga asоslangan
usulning yutuq va
kamchiliklarini sanab ko‘rsating.
15. Rentabellik indeksini hisоblashga asоslangan usulning yutuq va
kamchiliklarini sanab ko‘rsating.
16. Xarajatlar o‘zini оqlashining diskоntlangan muddatini
hisоb-
lashga asоslangan usulning yutuq va kamchiliklarini sanab ko‘rsating.
17. Ko‘p maqsadli оptimallashtirish usuli bo‘yicha elektrоn maga-zin
tashkil etishning оptimal biznes-lоyihasini tanlash bilan bоg‘liq
asо-siy
hisоb-kitоblarni keltiring.
18. Bir tekis оptimallashtirish usulining mоhiyati nimada?
19. Adоlatli murоsa usulining mоhiyati nimadan ibоrat?
20. Ideal nuqtadan оg‘ishni minimallashtirish usulining mоhiyati ni-
madan ibоrat?
21. Optimallik mezоnlarini qisqartirish usulining mоhiyati nimadan
ibоrat?
22. Elektrоn magazinlar samaradоrligini bahоlash ko‘rsatkichlarini bir
xil guruhlarga tasniflang.
23. Elektrоn magazin faоliyatini bahоlashning jоriy ko‘rsatkichlari
guruhiga qanday ko‘rsatkichlar kiradi?
24. Elektrоn magazin faоliyatini bahоlashning pirоvard ko‘rsat-
kichlari guruhiga qanday ko‘rsatkichlar kiradi?
25. Internet-kоmpaniya mulkiy ahvоliga dоir ko‘rsatkichlar tarki-bini
ta’riflab bering.
241
26. Internet-kоmpaniyaning likvidlik ko‘rsatkichlari tarkibini ta’-
riflab bering.
27. Internet-kоmpaniyaning mоliyaviy barqarоrligi ko‘rsatkichlari
tarkibini ta’riflab bering.
28. Internet-kоmpaniyaning to‘lоv qоbiliyati ko‘rsatkichlari tarki-
bini ta’riflab bering.
29. Internet-kоmpaniyaning amaliy faоllik ko‘rsatkichlari
tarkibini
ta’riflab bering.
30. Internet-kоmpaniyaning rentabellik ko‘rsatkichlari tarkibini
ta’riflab bering.
31. Internet-kоmpaniyaning investitsiyaviy jоzibadоrligi ko‘rsat-
kichlari tarkibini ta’riflab bering.
242
Axborot-kommunikatsion tizimlar va tarmoqlarda tahdidlar, zaifliklar

|
Axborot-kommunikatsion tizimlar va tarmoqlarda tahdidlar, zaifliklar
|
bet | 2/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #259486 |
Bog'liq Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish2.Axborot-kommunikatsion tizimlar va tarmoqlarda tahdidlar, zaifliklar.
Davlatning dunyo ochiq tarmog’iga ulanishining iqtisodiy va ilmiytexnik
siyosatini axborot xavfsizligi orqali ko’rish lozim. Bu ochiq, fuqarolarning
axborotga va intellektual mulkga ega bo’lish qonuniy huqukini saqlashga
mo’ljallangan siyosat mamlakat xududida tarmoq asbobuskunalarini unga axborot
quroli elementlarining kirishidan saqlashni ko’zda tutish lozim. Bu muammo
hozirda, chet el axborot texnologiyalarini ommaviy sotib olinayotgan paytda o’ta
muhimdir. Ma'lumki, dunyo axborot makoniga ulanmasdan mamlakat iqtisodini
rivojlantirib bo’lmaydi. Internet tarmog’i tomonidan ta'minlangan axborot va
hisoblash resurslaridan operativ foydalanishni davlatchilikni, fuqarolik jamiyati
institutlarini mustahkamlash, ijtimoiy infratuzilmalarining rivojlanish shartlari
sifatida talqin etish mumkin.
Ammo mamlakatning halqaro telekommunikatsiya tizimida va axborot
almashinuvida ishtirokining axborot xavfsizligi muammosini kompleks hal
qilmasdan mumkin emasligini aniq tasavvur etish lozim. Ayniqsa xususiy axborot
resurslarini himoyalash muammosi axborot va telekommunikatsiya texnologiyalar
sohasida rivojlangan mamlakatlardan texnologik orqada qolayotgan mamlakatlar
uchun jiddiy hisoblanadi.
Axborot qurolini ishlab chiqishni va uni ishlatishni ximiyaviy va
bakteriologik qurol kabi taqiqlash ehtimoldan uzoq. Xuddi shu kabi ko’pgina
mamlakatlarning yagona global axborot makonini shakllantirish bo’yicha
urinishlarini chegaralab bo’lmaydi.
Tizim ma'muri uchun himoyaning maqbul darajasini ta'minlashning yagona
usuli-axborotga ega bo’lishi, chunki hozircha axborot xujumiga eng tez
reaktsiya
beradigan inson hisoblanadi. Demak, axborotni himoyalash ma'murlarining
o’qitishga va professional o’sishiga sarf-harajat axborot xujumlariga qarshi
turuvchi eng samarali vosita hisoblanadi.
Tarmoq texnologiyalari rivojining boshlang’ich bosqichida viruslar va
kompyuter xujumlarining boshqa turlari ta'siridagi zarar kam edi, chunki u davrda
dunyo iqtisodining axborot texnologiyalariga bog’liqligi katta emas edi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 2/2 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 18,58 Kb. | | #255882 |
Bog'liq 23-26 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
Sh.M. Mirziyoev Erkin va faravon,demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent “O‘zbekiston”, 2016
K. Qosimova, S. Matchanov, X. G'ulomova, Sh. Yo‘ldosheva, Sh. Sariyev. "Ona tili o‘qitish metodikasi" :, Toshkent, "Nosir" nashriyoti". 2009.
N. Mahmudov, A. Nurmonova, A. Sobirov, D.Nabiyeva. 6-sinf uchun darslik "Tasvir" Toshkent 2017
Abdullayeva Q. Nutq o'stirish. - T.:O'qituvchi, 1980.66-bet
Karimova V.M., Sunnatova R.I., Tojiboyeva R.N. Mustaqil fikrlash. T.:Sharq, 2000. 110-bet
Muhiddinov A.G'. O'quv jarayonida nutq faoliyati. - T.: O'qituvchi, 1995. 78-
bet
http://www.newjournal.org/
Volume–19_Issue-3_December_2022
|
| |
BIOS dasturini asosan quyidagi firmalar ishlab chiqishadi:
— American Megatrends (AMI)

|
BIOS dasturini asosan quyidagi firmalar ishlab chiqishadi:
— American Megatrends (AMI)
|
bet | 3/3 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 234,18 Kb. | | #106198 |
Bog'liq 1-mavzuBIOS dasturini asosan quyidagi firmalar ishlab chiqishadi:
— American Megatrends (AMI);
— Award Software;
— Phoenix Technologies.
BIOS turiga qarab, uning ko‘rinishi ham o‘zgarib boradi, uning turidan tashqari bir necha versiyalari ham mavjud, bu versiyalar ham yangilanib borishi lozim.
Maqolalarda Award Software tomonidan ishlab chiqilgan BIOS dasturlarini misol qilib olaman, chunki eng ommalashgan turi shu.
YO‘RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA
Kasb kodi va nomi: 30610401 Axborot vositalari mashinalarai va kompyuter tarmoqlari
Amaliyot nomi: Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va ofis jixozlariga texnik xizmat ko’rsatish
Mavzu: Shaxsiy kompyuterlarni ishga tayyorlash va BIOSni ishga tayyorlash.
Maqsad: O’quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlash, chuqurlashtiris, mustaqil ishlash faoliyatini va uskunalar bilan ishlash qobilyatini shaxsiy kompyuterlarni ishga tayyorlash va BIOSni ishga tayyorlash haqida ko’nikmalarini shakillantirish.
Bajaradigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar, asboblar va xom - ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
I
|
II
|
III
|
IV
|
Ish o’rnini sozlash.
|
Shaxsiy kompyuter Instrumentlar jamlanmasi, multimetr
|
|
Shaxsiy kompyuter ish joyi tashkil etilishi kerak, Shaxsiy kompyuter uskunalari to’gri ulanganini ko’rib chiqish.
|
Shaxsiy kompyuter jihozlari sozligini tekshirish.
|
Shaxsiy kompyuter Instrumentlar jamlanmasi, multimetr
|
|
Shaxsiy kompyuter Instrumentlar jamlanmasi, multimetr yordamida jihozlarni sozligini ko’rib chiqish.
|
Shaxsiy kompyuterdan foydalanish.
|
Voltmetr
|
|
Shaxsiy kompyuterni ishlaganlik holatini ko’rish.
|
BIOSga kirish
|
Shaxsiy kompyuter
|
|
BIOSga kirish va BIOS bo‘limlarini ko‘rib chiqish.
|
|
| |
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnolagiyalari universiteti tarmoq xavfsizligi fanidan

|
Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnolagiyalari universiteti tarmoq xavfsizligi fanidan
|
Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #128263 |
Bog'liq 1 lab - Rajabov Shamshod
MUXAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLAGIYALARI UNIVERSITETI
TARMOQ XAVFSIZLIGI FANIDAN
LABORATORIYA ISHI 1
072-20 GURUH
BAJARDI: RAJABOV SHAMSHOD
1 – laboratoriya ishi
Mavzu: Tarmoq qurilmalarida dastlabki xavfsizlik sozlamalarini o’rnatish. telnet ssh
Ishni bajarish tartibi:
Tarmoq qurilmasining asosiy ko’rsatgichlarini sozlash
Console konfiguratsiyasini sozlash
PC ga IP address berish
Ssh konfiguratsiyasini sozlash
|
| |
Tarbiyainstituti b. B. Musayev

Tarbiyainstituti b. B. Musayev
Download
4,09 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/110
Sana
03.12.2023
Hajmi
4,09 Mb.
#110476
Download
4,09 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tarbiyainstituti b. B. Musayev
Download
4,09 Mb.
Matnni ko'rish
Absolut va nisbiy xatoliklar

o‘lchov asbobi ko‘rsatgan
(A) natija bilan, kattalikning haqiqiy
(
A0) qiymati orasidagi farqqa teng bo‘lgan
kattalikka aytiladi. Absolut xatolik o‘lchanayotgan kattalik
bilan bir xil birliklarda ifodalanadi.
Amaliyotda (o'lchov birliklari turlicha bo‘lgan kattaliklami
o‘zaro taqqoslash uchun), ko‘pincha absolut xatolikdan emas,
balki nisbiy xatolikdan foydalanish ancha qulay bo‘ladi.
OMchashning nisbiy xatoligi ikki xil bo‘la d i:
- haqiqiy nisbiy xatolik ( f ^ )
- keltirilgan nisbiy xatolik ( f fe;)
Haqiqiy nisbiy xatolik
( £haq) deb, absolut xatoliklar o'rtacha
arifmetik
qiymatini
o‘lchanayotgan
kattalikning
haqiqiy
qiymatiga nisbatini foizlarda ifodalanishiga aytiladi, ya’ni :
Keltirilgan nisbiy xatolik (
£ kel ) deb absolut xatoliklar o‘rtacha
arifmetik qiymatini o‘lchanayotgan kattalikning imkon qadar
maksimal qiymatiga nisbatini foizlarda ifodalanishiga aytiladi,
ya’ni
0 ‘lchash xatoligi
emas,
o‘lchov
asbobining xatoligi
baholanayotgan hollarda o‘lchanayotgan kattalikning maksimal
qiymati sifatida qurilma shkalasining chegaraviy qiymati olinadi.
Foizlarda ifodalangan eng katta mumkin bo‘lgan nisbiy xatolik
£ kel tushunchasi o‘lchov asbobining normal sharoitdagi aniqlik
sinfini ifodalaydi. Masalan, aniqlik sinfi 1,0 bo‘lgan va YuQCh
A A = A -A ,o
(
2
.
1
)
AA
.
100
%
(
2
.
2
)
xulq - atvor => tezkor samara => kumulyativ samara

II bob. 0 ‘LCHASH NAZARIYASI ASOSLARI
Fanda
o ‘lchash deganda(kengma’noda)tadqiqqilinayotgan
liodisa yoki obyekt xarakteristikalari, bir tomondan, ulaming
miqdoriy qiymatlari, ikkinchi tomondan, o‘rtasidagi moslik
o'rnatilish jarayoni tushuniladi.
Deyarli hammaga uzunlikni yoki jism massasini o ‘lchash
singari oddiy o ‘lchash turlari yaxshi tanish. Biroq, charchash va
bilimdonlik darajasini, harakatlar go‘zalligini, texnik mahoratni
o ‘/.lushtirish darajasini qanday o‘lchash mumkin (umuman ulami
o'lchashning iloji bor-mi, o‘zi)?
Bu sifatlar, go‘yo-ki o‘lchab
bo'lmuydigan kattaliklardek tuyuladi. Shu bilan birga, har bir
sliunduy holatlarda «kalta - teng - kichik» singari munosabatlami
tiniqlash hamda A sportchi B sportchiga nisbatan yaxshiroq
tcxnikagu cgaligi, B sportchi texnikasi C sportchi texnikasiga
nisbatan yaxshiroqligi va hokazolar to‘g ‘risida fikr yuritish
imkoniyati mavjud - ku, axir.
Shuningdek, «yaxshiroq» yoki «yomonroq» so‘zlari o‘miga
sonlardan foydalanish ham mumkin.
Masalan, «qoniqarli»,
«yaxshi» va «a’lo» so‘zlari o ‘miga «3», «4» va «5» raqamlarini
qoMlash mumkin.
Sport faoliyatida, ko‘pgina hollarda, umuman o‘lchab
boMmaydigandek tuyulgan ko‘rsatkichlami sonlar orqali ifoda-
lashga to‘g ‘ri keladi. Masalan, konkida figurali uchish bo‘yicha
sportchilar yoki gimnastikachilarning musobaqalarda ijrosi
texnik va artistlik mahoratlari hakamlar qo‘yadigan baholar orqali
ifodalanadi. Bulaming hammasi, keng ma’noda olib qaralganda,
o'lchash hollari hisoblanadi.
Bu yerda biz o‘lchash nazariyasi asoslarini tashkil etadigan
quyidagi uch masalani: o'lchash shkalalarini, o‘lchov birliklarini
va o‘lchash aniqligini qarab chiqamiz.
I bob. SPORT METROLOGIYASIGA KIRISH

- ko‘p o‘lchamlilik; bir vaqtning o ‘zida jismoniy holatni va
sport faoliyati natijasini xarakterlaydigan ko‘p sonli o ‘zga-
ruvchilami birdaniga o‘lchash zarurati;
- kvalitativlik; aniq miqdoriy o‘lchash imkoniyati bo‘lmagan
hollarda bir qator o‘lchashlarning sifatlilik xarakterda bo‘lishi;
- adaptivlik; yangi shart-sharoitlarga moslashish qobiliyati
bo‘lib, u ko‘p hollarda o ‘lchashning haqiqiy natijasini buzib
ko‘rsatadi;
- harakatchanlik; ko‘pchilik sport turlari uchun xarakterli
bo ‘ lgan va o ‘ Ichash jarayonining j iddiy tarzda murakkablashishiga
sabab bo‘ladigan fazodagi doimiy siljishlar;
- boshqaruvchanlik; obyektiv va subyektiv omillarga bog‘liq
holda trenirovka, tayyorgarlik yoki musobaqa jarayoni (davomi)
da sportchining harakatlari va holatiga maqsadga yo‘naltirilgan
ta’sir ko‘rsatish imkoniyati.
Shuningdek, sportda tanlash masalalari, sport natijalarini ba-
shorat qilish, sport modeli tavsiflariga metrologik talablar ham
katta o ‘rin tutadi.
Sport metrologiyasining maqsadi: yuksakyuklamalami bajarib
borish fonida maksimal sport natijalariga erishish va shu bilan
bir vaqtda sportchining salomatligini saqlashga yo‘naltirilgan
majmuaviy nazoratni amalga oshirish.
1.2. Sport faoliyati boshqarish jarayoni sifatida
to‘g‘ri aloqa - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

qilishda, jismoniy tarbiyadan tashqari boshqa - aqliy, axloqiy,
m a’naviy va estetik (go'zallik,
nafislik, latofatlik) tarbiyalar
ham inobatga olinishi zarur bo‘lsa-da, hozirgi tahlilda biz faqat
jismoniy tarbiya bilan chegaralanamiz.
Vaqtning ixtiyoriy bir momentida inson m a’lum
bir aniq
jismoniy holatda bo‘ladi.
«Jismoniy holat» tushunchasi quyidagilami:
- sportchining salomatligini;
- gavda tuzilishini;
- fiziologik funksiyalaming holatini anglatadi.
Insonning jismoniy holati eng kamida (minimum) quyidagilar
bilan aniqlanadi;
-sogMigi, ya’ni
a) hayotiy faoliyat ko‘rsatkichlarini me'yorga mos kelishi;
b) tashqi noqulay ta’sirlarga
organizmning chidamkorlik
darajasi;
Boshqarish tizimi haqida tushuncha

farq qiladigan bir turdagi xossalarga ega. Tizimning vaqt o‘ti-
shi bilan son qiymati o ‘zgarib boradigan
biron bir xossasini
xarakterlaydigan kattalik o ‘zgaruvchi (yoki boshqacha nomlari
-
parametr, xarakteristika, ko‘rsatkich) deb aytiladi. Har qanday
real tizim ko‘p sonli o ‘zgaruvchilar bilan xarakterlanadi. Biroq,
ulaming hammasi ham birday muhim boim asligi mumkin.
0 ‘rganilayotgan masala nuqtayi nazaridan muhim bo‘lgan
o‘zgaruvchilar ahamiyatli (yoki yuqori informativ),
ushbu
nuqtayi nazar bo‘yicha muhim bo‘lmaganlari esa ahamiyatsiz
(yoki informativligi past yoki yuqori bo‘lmagan) deb aytiladi.
Vaqtning qaralayotgan paytida tizim
ahvoli uning ahamiyatli
o‘zgaruvchilarining qiymatlari to‘plami bilan aniqlanadi.
Uni koordinatalar tizimida grafik usulda bitta nuqta ko ‘ rinishida
ifodalash qulay. Masalan, uzunlikka sakrovchi sportchilar uchun
yugurib kelish maksimal tezligi va sakrovchanlik (depsinishda o‘z
gavdasiga katta tezlik bera olish qobiliyati) katta ahamiyatga ega
ekanligi m a’lum. Agar grafikda (1.1 - rasm) koordinata o‘qlari
bo‘ylab yugurib kelish tezligi ko‘rsatkichlari
va joyidan turib
uzunlikka sakrash natijalarining o‘zaro bog‘liqligi ifodalansa,
u holda (koordinatalar tekisligida) sportchining
holatini yaqqol
tasvirlanishini olish mumkin.
yyK : 115.10.6 - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

SO ‘ZBOSHI
Mazkur «Sport metrologiyasi» fani bo‘yicha o ‘quv qo‘llanma
kasb-hunar kollejlari jismoniy tarbiya o‘qituvchilari va
o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan holda ishlab chiqilgan.
Shuning uchun, sport sohasida faoliyat ko‘rsatayotgan
mutaxassislar odamning harakat imkoniyatlarini va mashqlami
bajarish darajasini testlashning
nazariy asoslarini, sport-
pedagogik o‘lchashlaming nazariyasini va ulami bevosita amalga
oshirishni, sport-pedagogik oMchash natijalarini tahlil qilishning
matematik - statistika usullarini hamda baholash nazariyasini,
umuman olganda, jismoniy tarbiya va sport faoliyatida (o‘lchash,
kuzatish va boshqa yoMlar bilan) olinadigan ma’lumotlami
jamlash, tartiblash va tahlil
qilish tizimlari va usullarini, keng
qoMlanadigan texnik tamoyillami, pedagogik nazorat usullarini
bilishlari va amaliy ishlarida qo‘llash malaka va ko‘nikmalariga
ega bo‘lishlari zarur.
0 ‘quv qo‘llanma jismoniy tarbiya va sport sohasidagi o ‘zbek
tilidagi
o‘quv qo‘llanma va o ‘quv adabiyotlari tanqisligini
bartaraf etilishidagi dastlabki qadamlardan
biri hisoblanadi va
u murabbiylar, pedagoglar va mutaxassislar, talabalar hamda
akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘quvchilari, shuningdek
mazkur sohaga qiziquvchilar uchun mo‘ljallangan.
Sport metrologiyasi fani bo‘yicha mazkur o‘quv qo‘llanma
birinchi marta chop etilmoqda. Shu
sababli u ayrim kamchilik-
lardan xoli bo‘lmasligi mumkin.
Muallif o ‘quv qo‘llanmaning mazmuni va uslubiyotini
takomillashtirishga oid b o igan har qanday taklif hamda tanqidiy
fikr va mulohazalarni minnatdorchilik bilan qabul qiladi.
3
KIRISII
Hozirgi paytda «Sport metrologiyasi» ham ilmiy tadqiqotlar
yo‘nalishi sifatida, ham o‘quv fani sifatida rivojlanishda
davom
etmoqda.
Mazkur o‘quv qoMlanmaning mazmuni:
- jismoniy tarbiya va sportda o‘lchash va nazoratning
metrologik asoslari;
- testlar nazariyasi asoslari;
- baholash nazariyasi asoslarini bayon etadigan materiallardan
tashkil topgan.
Jismoniy
tarbiya
va
sport
mashg‘ulotlarini
tashkil
qilish jarayonida
sportchilar, ya’ni
jismoniy tarbiya bilan
shug‘ullanuvchilar to‘g ‘risida doimiy va batafsil axborot bilan
ta’minlab turilgan taqdirdagina sport murabbiylari, pedagoglar
va sohaning boshqa mutaxassislari o‘z
faoliyatlarini samarali
amalga oshirishlari mumkin.
Bunday ma’lumotlami tahlil qilish va qayta ishlash, o‘z
navbatida, trenirovka mashg‘ulotlarining asosiy va hal qiluvchi
yo‘nalishlarini hamda kerakli
samarali
vositalarini tanlash,
tayyorgarlik ishlarini sifatli rejalashtirish, dasturlash va samarali
amalga oshirish imkoniyatini beradi.
0 ‘quv qo‘llanmada, sportchilaming yuksak tayyorgarlik
darajasiga erishishiga
xizmat qiladigan trenirovka, mashq
qilish, musobaqa oldi va musobaqa yuklamalari hamda sportchi
tayyorgarlik darajasi ko'rsatkichlari o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar,
oMchashning
aniqliklari, testlarga va ulaming ishonchligiga
boMgan talablar, ularda olingan natijalami turli shkalalar bo‘yicha
baholash va o‘zaro taqqoslash masalalari yoritilgan.
uzunlikka sakrash, stn - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

Grafikda tizim holatini
aks ettiradigan nuqta reprezentativ
nuqta (namoyish etuvchi nuqta) deyiladi. Agar, sportchilarda yana
qandaydir uchinchi ko‘rsatkich (masalan, shtangani ko‘targan
holda turib-o‘tirish) o‘lchansa, u holda bu uch ko‘rsatkichlami
grafik tasvirlash uchun qandaydir fazoni tasvirlab, uch o‘lchamli
(stereometrik) grafik qurish lozim boMadi. Tizim o‘zgaruvchan
kattaliklari tasvirlanayotgan fazo
tizimning holatlar fazosi
deyiladi. Bu atama tizimdagi o‘zgaruvchan
kattaliklar soni
uchta va undan ortiq bo‘lgan hollarda va grafikni qurish mumkin
bo‘lmagan holatlarda qo‘llaniladi. Bunda, tizimning holati, uning
reprezentativ nuqtasining fazodagi holati bilan tavsiflanadi.
Vaqt o‘tishi bilan tizimning holati o‘zgaradi. Unga mos
ravishda tizimning holatini ifodalovchi (reprezentativ) nuqtaning
vaziyati ham o‘zgaradi.
Masalan, agar sportchi biron-bir sababga ko‘ra sport bilan
shug‘ullanmay qo‘ysa, u holda uning sport
ahvoli rasmda punktir
chiziq bilan ko‘rsatilgani kabi o‘zgaradi. Tizimning ahvoli (yoki
holati) zarur bo‘lganidek (yoki murabbiy yoki sport musobaqaga
tayyorgarlik talab qilganidek, qisqasi biz xohlagandek - rasmda
natijalar yaxshilangan yo‘nalishda) o ‘zgarishiga
erishish uchun
sportchiga biron-bir ta’sir o ‘tkazish zarur. Ana shunday ta’simi
boshqarish deb aytiladi.
Boshqariladigan tizim eng kamida ikki qismdan tashkil topgan
bo‘la d i:
- boshqaradigan obyekt;
- boshqariladigan obyekt.
Masalan, insonning organizmida
boshqarish markaziy asab
tizimi tomonidan amalga oshiriladi, boshqariladigan obyekt
sifatida esa organizmning ixtiyoriy a’zosi
yoki tizimi ishtirok
etadi. Demak, odam organizmidagi markaziy asab tizimi - bu
boshqaradigan obyekt, organizmdagi ixtiyoriy a’zo yoki tizim esa
boshqariladigan obyekt bo'ladi.
Boshqaradigan va boshqariladigan obyektlar doimo o‘zaro
aloqalar bilan bog‘langan bo‘ladi.
9
Uning ahvolini ikkita ko‘rsatkich xarakterlaydi: maksimal
yugurish tezligi va joyida turib uzunlikka sakrash natijasi.
Agar aloqa boshqaradigan obyektdan
boshqariladigan ob-
yektga tomon yo‘nalgan bo‘lsa, bunday aloqa to‘g‘ri aloqa, aks
holda, ya’ni aloqa boshqariladigan obyektdan boshqaradigan
obyektga tomon yo‘nalgan bo‘Isa, bunday aloqa
teskari aloqa
deyiladi.
Boshqarish tizimidagi bunday aloqalami sxematikko‘rinishda
quyidagicha ifodalash mumkin :
Fizika va astronmiya yo`nalishi 4-kurs 7-semestr Fan nomi: Fizik jarayonlarning kompyuter animatsiyasini yaratish

Fizika va astronmiya yo`nalishi 4-kurs 7-semestr Fan nomi: Fizik jarayonlarning kompyuter animatsiyasini yaratish
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Fizika va astronmiya yo`nalishi 4-kurs 7-semestr Fan nomi: Fizik jarayonlarning kompyuter animatsiyasini yaratish
|
Ma’lumotnoma bobomurodova Nozima Murodilla qizi

Ma’lumotnoma bobomurodova Nozima Murodilla qizi
Download
101,56 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
23.11.2023
Hajmi
101,56 Kb.
#104344
Download
101,56 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ma’lumotnoma bobomurodova Nozima Murodilla qizi
Download
101,56 Kb.
Matnni ko'rish
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish” - bet 16

|
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish”
|
bet | 16/24 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 334,11 Kb. | | #154731 |
Bog'liq aaaa63
Evropa modeli. U ijtimoiy davlat modeli sifatida ham ta’riflanib, mehnat motivatsiyasi tizimini tashkil etishda davlatning ishtiroki nazarda tutiladi. Bu model Shvetsiya, Daniya, Germaniya, Norvegiya, Fransiya, Finlyandiya kabi mamlakatlarga xosdir.
Amerika modelida mehnat motivatsiyasi tizimini tashkil etishda davlatning ishtiroki nisbatan kamroqdir. Bu tizim ko’proq AQSH, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Yangi Zelandiya kabi davlatlarga taalluqlidir.
Osiyo modeli. Ko’proq Yaponiya, Janubiy Koreyaga xos bu motivatsiya tizimi asosida xodim o’zaro munosabatlarida bir-biriga hurmat, katta yoshdagilarga izzat-ikrom, o’zaro ishonch yotadi. Yapon menejmentining yetakchilari K.Matsusita va A.Morita korxona strategiyasi va tashkiliy tuzilmasi asosiga inson xohish-istagi va qobiliyati qo’yilishi kerak degan qoidani ilgari suradilar. A.Moritaning ta’kidlashicha, “Birorta nazariya, dastur yoki hukumat siyosati korxona muvaffaqiyat qozonishini ta’minlay olmaydi. Buni faqat insonlar ta’minlay oladilar”.
“HPU”, “Mitsubishi”, “Toyota”, “Nissan” kabi yirik yapon kompaniyalarining ishlab chiqarishni tashkil etishdagi tajribalari, ularning ulkan muvaffaqiyatlari bevosita ana shu tamoyilga tayangan holda xodimni mehnatga eng samarali ravishda qiziqtira olganliklari samarasi ekanligidan dalolat beradi.
Xususan, A.Morita tomonidan “HPU” kompaniyasi uchun ishlab chiqqan asosiy tamoyillari quyidagilardan iboratdir:
kompaniya uchun yirik maqsadlarni tanlash va xodim oldiga ulkan ilmiy- texnikaviy vazifalarni quyish;
xodimda bir oila a’zolari xis-tuyg’ularini shakllantirish va butun choralar bilan rag’batlantirish;
xodim ijodiy tashabbuskorligini butun choralar bilan kuchaytirish, ongli ravishda qat’iy rejalashdan voz kechish.
Xitoyda korxonalarni davlat tomonidan qo’llab-quvvatlanishi ularda eng zamonaviy texnologiyalarni joriy etish uchun maxsus jamg’arma tashkil etilishida
o’z ifodasini topgan. Mazkur jamg’arma orqali korxonalarga grantlar ajratish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish”
|
-gavda tu zilish i - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

ham darajasini ko'tarish, ya’ni ushbu inson holatini boshqarish
mumkin.
Sport mashg‘ulotlarida (trenirovkalarda) bunday boshqa-
rishning
asosiy
maqsadi - sportdagi yutuqlaming o ‘sishida
ifodalanadigan sportchining jismoniy holatini muntazam ravishda
tobora yaxshilab borishdir.
Sport mashg‘ulotlari (trenirovkalar) dagi ana shunday
boshqarishning murakkabligi va asosiy muammosi shundan
iborat-ki, biz sportchining sportdagi natijalari o ‘zgarishini
bevosita boshqara olmaymiz.
Masalan, biron-bir to‘g ‘ridan-
to‘g‘ri yo‘l bilan sportchining kuchi yoki chidamkorligini oshirib
qo‘yish imkoniyatiga ega emasmiz. Buni faqat
boshqa bir vosita
orqaligina (ya’ni, bilvosita) amalga oshirish mumkin.
Amalda murabbiy (trener) sportchining harakatlarini (yoki,
boshqacha aytganda, xulqi - o‘zini tuta bilishini) boshqarishi
mumkin xolos:
murabbiy sportchiga m a’lum maqsadga yo‘naltirilgan aniq va
ma’lum harakatlar va mashqlami bajarish dasturini (trenirovka
yuklamasini)
beradi va ushbu dasturni, xususan, harakat va
mashqlaming texnikasini, to‘g‘ri bajarilishiga erishishga harakat
qiladi.
Ikkita yangi atama (ibora) kiritamiz.
Tezkor trenirovka
samarasi (TTS) deb jismoniy mashqlami
bajarish jarayonida
va ulami bajarib bo‘lishi bilanoq sportchi organizmida sodir
boiadigan o'zgarishlarga aytiladi.
Charchoq sodir bo‘lishi
sababli TTS, odatda, ish faoliyatining susayishi va sportdagi
natijalaming pasayishi bilan bog‘liq bo‘ladi.
Ko‘p
sonli
trenirovka
mashg1 ulotlarining
asoratlarini
jamlanib borishi - yig‘indisi sababli organizmda sodir bo‘ladigan
o‘zgarishlarga kumulativ (lotincha
kumul - to‘plam so‘zidan
olingan) trenirovka samarasi (KTS) deb aytiladi.
Trenirovka jarayoni to‘g‘ri tashkil etilgan hollarda bu
samara
sportchining ish qobiliyatini yuksalishi va sport natijalarining
o ‘sishida ifodalanadi.
12
Shunday qilib, sport trenirovkasi jarayonida falsafaning asosiy
kategoriyalaridan biri bo‘lgan sabab va oqibatning quyidagi
ketma-ketligi kuzatiladi:
sportchi harakati z=> tezkor samara

sportchi harakati z=> tezkor samara > kumulativ samara (xulq - atvori) Amaliyotda sportchi (o‘z murabbiy, ustoz va jamoasi bilan
hamkorlikda) ushbu zanjiming boshlang‘ich bo‘g‘ini (xulqi)ga
ta’sir o‘tkazib oxirgi zveno - kumulativ samarada mo‘ljallangan
natijaga erishishni istashlari tabiiy.
Misol: murabbiy yuguruvchi sportchining chidamkorligini
rivojlantirish maqsadida unga, aytaylik, 300 metr masofaga
ma’lum tezlik va dam olish intervallari bilan 6 marta yugurib
kclishni taklif etdi, ya’ni murabbiy sportchining xulqini
boshqaradi. Buyuklamanibajarishnatijasida sportchiorganizmida
ayrim fiziologik siljishlar sodir bo‘ladi - tezkor trenirovka
samarnsi. Bunday mashg'ulotlarni muntazam bajarib borishda
ulur (siljishlar) ning izlari kumulativ trenirovka samarasiga -
yuguruvchining chidamkorligini o ‘sishiga olib keladi.
Keltirilgan sxema juda soddalashtirilgan, albatta. Uni aniq-
lashtirish lozim.
Aniqroq aytadigan bo‘lsak, sportchining harakati (xulqi) ni
murabbiy emas, balki sportchining o ‘zi boshqaradi. Murabbiy
sportchiga ko‘rsatma va buyruqlar beradi, sportchi esa ulami
bajarishi yoki bajarmasligi (bajarishni xohlamasligi yoki bajara
olmasligi) mumkin.
Sportchi o‘z murabbiyining barcha ko‘rsatmalarini bajarishga
intilmoqda deb faraz qilaylik. Bunday holda boshqarish sxemasi-
ning boshlang‘ich qismi quyidagicha ko‘rinishda bo‘ladi:
murabbiy => sportchi => xulq - atvor Sport trenirovkasidagi boshqarishning alohida xususiyati
shunda-ki, biz o‘zini-o‘zi boshqaradigan (inson organizmiga)
tizimga ta’sir o ‘tkazishga harakat qilamiz. Ushbu ta’sirga bu ti
zimning reaksiyasi esa bizga umuman noma’lum bo'lgan o'zining
qonuniyatlari bilan aniqlanadi.
13
Shuning uchun, zanjirda quyidagidek sababiy bog‘lanishlar :
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish” - bet 20

|
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish”
|
bet | 20/24 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 334,11 Kb. | | #154731 |
Bog'liq aaaa70
Bitiruv malakaviy ishining mavzusidan kelib chiqib olib borilgan tadqiqot natijasida ishda quyidagi umumlashtirish, xulosa va tavsiyalar olishga erishildi.
Personalni boshqarish - alohida xodim va umuman korxona manfaatlarini ta’minlash maqsadida inson salohiyatidan samarali foydalanishga qaratilgan tashkiliy, ijtimoiy-iqtisodiy, psixologik, axloqiy va huquqiy munosabatlar tizimidir.
Personalni boshqarish (Personal management) konsepsiyasi XX asrning 30- yillaridan boshlab shakllana boshlagan va uning nazariy asosi sifatida insonga xizmat vazifasi orqali qaralishi qabul qilingan bo’lib, boshqaruv ma’muriy vositalar (tamoyillar, uslublar, vakolatlar, funksiyalar) orqali amalga oshirilishi nazarda tutiladi.
Personalni boshqarish deyilganda ham alohida menejerlar, ham umuman boshqaruv butun apparatining faoliyat turlari, eng avvalo, boshqaruv faoliyati tizimi tushuniladi.
Personalni boshqarishning asosiy maqsadi korxona personalini shakllantirish, rivojlantirish va uning salohiyatidan eng samarali ravishda foydalanishdan iboratdir. Personalni boshqarish konsepsiyasi korxona xodimlar salohiyatini shakllantirish va rivojlantirish bilan o’zaro bog’liq bo’lib, quyidagicha tabaqalanadi.
Bugungi kunda barcha korxonalar bozor munosabatlari va raqobat muhitiga moslashishga majburdir. Shuning uchun bozorda muvaffaqiyat qozonishni ta’minlaydigan omillar ayni paytda korxona muvaffaqiyatini belgilovchi omillar hisoblanadi. Bu omillarning hammasi korxona xodimlari, ya’ni personal mehnat faoliyati bilan bog’liqdir.
Korxonalarda rahbar personalni boshqarishning muayyan, aniq maqsadga yo’naltirilgan chora tadbirlarni ko’rish jarayonida amalga oshiriladi. Bu jarayon quyidagilarni ko’zda tutadi: personal bilan ishlashning maqsadlari va asosiy yo’nalishlarini aniqlash, qo’yilgan maqsadga erishishning vosita, shakl va uslublarini aniqlash, qabul qilingan qarorlar ijrosini ta’minlash bo’yicha ishlarni tashkil etish, belgilangan tadbirlar bajarilishini muvofiqlashtirish va nazorat qilish,
personal bilan ishlashni muntazam takomillashtirib borish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish”
|
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish” - bet 19

|
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish”
|
bet | 19/24 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 334,11 Kb. | | #154731 |
Bog'liq aaaa69
Ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, hozirgi zamon fan-texnika taraqqiyoti, tovarlar, xizmatlar va ishchi kuchi bozorlarida raqobat bo’lib turgan sharoitda kadrlarga oid yangiliklar mehnat jarayonining ajralmas qismiga aylanadi va ular tashkil etishni hamda boshqarishni talab qiladi. Korxonalarda rahbar faoliyatini takomillashtirishda personalni ishga qiziqtirishga rag’batlantirishning ayrim innovatsion uslublarning g’oyalari orqali ham, bu uslublarni birgalikda qo’llash orqali ham erishish mumkin.Xizmat ko’rsatish korxonalari (masalan, savdo korxonasi)da yangi xaridorlarni jalb etgan, mahsulot sotilishini tezlashtirishga hissa qo’shgan, foydalanuvchilarning takroriy xaridlari sonini oshirishga muvaffaq bo’lgan xodimiga nisbatan rag’bat rag’batlantirish orqali choralarini amalga oshiriladi. Korxonalarda personal tizimini takomillashtirib boshqarish texnologiyasi va rahbar faoliyatini takomillashtirishning ijobiy ijtimoiy oqibatlari tashkilot chegarasi doirasidan ham tashqarida shakllanishi (qulay korxona nufuzining shakllanishi, mintaqada yangi ish o’rinlarini yaratish va barqaror bandlikni ta’minlash, iste’molichilar va tabiat uchun mahsulot xavfsizligini ta’minlash) va baholanishi mumkin.
Bozor iqtisodiyoti taraqqiy etgan davlatlar (AQSh va Yevropa davlatlari) dagi kompaniya va firmalarda qo’llaniladigan moddiy jihatdan rag’batlantirishning quyidagi asosiy shakllari keltirilgan:
Mukofotlar (bonuslar), ish haqi, foydaga sheriklik, qo’shimcha to’lovlar rejasi, kechiktirilgan to’lovlar, aksiya sarmoyasida ishtirok etish, korxona transporti, transport xarajatini to’lash, stipendiya berish dasturi, ta’lim olishda, yordam berish, ovqatlanishni qoplash, firma mahsulotini sotib olish uchun chegirma, maslahat xizmatlari, jamoa bilan dam olish, klubga a’zolik (sport, qiziqish bo'yicha va h.k., kredit olish asotsatsiyalari, hayotni sug’urta qilish, xodimlar musobaqasi, kasaba uyushmalariga a’zolik, tibbiy ko’rikdan o’tish, qaramog’idagi oila a’zolari hayotini sug’urta qilish, baxtsiz hodisalardan sug’urta qilish, tibbiy xizmat, baxtsiz hodisalardan sug’urta qilish, qarmog’idagi oila a’zolari hayotini sug’urta qilish, jamg’armalar, pensiya, ta’til, dam olish kunlari, jamg’arlar fondlari va h. k.
XULOSA VA TAKLIFLAR
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Norqulov jaloliddin o’tkir o’G’li —korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini takomillashtirish”
|