Magnetiklar. Gisterezis hodisasi - Modul. Magnit maydoni va uning xarakteristikalari. Magnit maydonning tokli o’tkazgich...

|
Modul. Magnit maydoni va uning xarakteristikalari. Magnit maydonning tokli o’tkazgich va elektr zaryadlariga ta’siri. Elektromagnit induksiy. Elektromagnit to’lqinlar
|
bet | 12/17 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #144068 |
Bog'liq Modul. Magnit maydoni va uning xarakteristikalari. Magnit maydonMagnetiklar. Gisterezis hodisasi.
Biz yuqorida moddalarning magnitlanishini hamda magnit momenti hosil qilishini kuzatdik. Moddalarning magnit xossalari magnitlanish vektori ( ) va magnit singdiruvchanlikning ( ) kabi kattaliklar bilan xarakterlanadi.
Moddalar magnit singdiruvchanlik katta-kichikligi va ishorasiga qarab uch turga bo’linadilar:
1. diamagnetiklar
2. diamagnetiklar
3. ferromagnetiklar
Amperning molekulyar toklar nazariyasi, moddalarning magnit xususiyatlarini sifat jihatidan tushuntirishga imkon bersada, uning asl ma’nosi, Rezerfordning -zarrachalar bilan o’tkazgan tajribasi orqali atom yadro modeli kashf etilgandan so’ng aniq bo’ldi. Elektron yadro atrofida aylanib, birlik vaqt ichida -zaryad ko’chirib, molekulyar tok hosil qiladi. Bu tokning magnit momenti:
(10.16)
bu yerda -ga teng.
10.4-rasm
-elektronning magnit momenti deb yuritiladi. -ning yo’nalishi tok yo’nalishi bilan o’ng vint, tezlik vektori yo’nalishi bilan esa chap vint qoidasiga asosan aniqlanadi. (84-rasm) Orbita bo’ylab harakatlanayotgan elektron harakat miqdori momenti (impuls momenti)ga ega bo’lib, u tok yo’nalishi bilan chap vint qoidasiga binoan aniqlanadi:
(10.17)
Elementar zarrachalar magnit momentining impuls momentiga nisbati giromagnit nisbat deb yuritiladi. Eynshteyn va de-Xaaslar tajribada giromagnit doimiylikni o’lchashga muvofiq bo’ldilar. Tajriba natijalari nazariy ma’lumotlardan ikki marta ortiq bo’lib chiqdi. Bu esa elektronni yadro atrofida aylanib, magnit momenti -ga ega bo’lishi bilan birga, o’z o’qi atrofida ham aylanib, xususiy magnit momenti -ga ham ega bo’ladi degan gipotezani ilgari surishga olib keldi. Shunday qilib, xususiy mexanik va spin momentlari hisobga olinsa, giromagnit nisbat -ga teng bo’lib chiqadi. Ko’p o’tmay bu mulohaza qator muammolarga olib keldiki, olimlar “aylanayotgan elektron” haqidagi gipotezadan voz kechdilar. Hozirgi vaqtda spin momentiga elektronning massasi, zaryadi kabi tabiiy xossasi sifatida qaraladi.
Tabiatda nafaqat elektron, balki boshqa qator elementar zarrachalar ham spinga egadirlar. Elementar zarrachalar spini -ga butun son yoki yarim son marta karrali bo’lib, elementar zaryad kabi impuls momentining tabiiy o’lchov birligidir. Elektron uchun impuls momenti:
(10.18)
shu tufayli elektronning spini -ga teng bo’ladi. Elektronning spin momenti quyidagi ifoda bilan aniqlandi.
(10.19)
(10.19) bilan aniqlanadigan kattalik Bor magnetoni deb yuritiladi va bilan belgilanadi.
(10.20)
Atom va molekulalarning magnit momentlari ularning tarkibiga kirgan zarrachalar-elektron, proton va boshqa zarrachalarning orbital va spin momentlari yig’indisi bilan aniqlanadi.
Tashqi magnit maydoni bo’lmaganda ( ), magnit momentlari yig’indisi nolga teng bo’lgan molekulalardan tashkil topgan moddalar diamagnetiklar deyiladi. Diamagnetiklarga Cu, Bi, Sb, Ag, Au, Pb, Zn, H2O, N2, Co2 kiradi.
Diamagnit moddalarning atom molekulalari magnit momenti:
(10.21)
Tashqi magnit maydonida diamagnit modda shunday magnitlanish hosil qiladiki, to’la maydon induksiyasi uchun:
(10.22)
(10.22) o’rinli bo’ladi.
Shunday qilib, diamagnit moddalar magnit maydon induksiyasini susaytiradi.
Tashqi magnit maydoni bo’lmaganda ham noldan farqli magnitlashga ega bo’lgan atom va molekulalardan tashkil topgan moddalar paramagnetiklar deyiladi. Paramagnetiklarga Cr, Mn, Pt, Na, K, Al kabilar kiradi.
Paramagnit moddalar uchun magnitlanish vektori:
(10.23)
Tashqi magnit maydonida paramagnit moddalarning magnitlanish vektori, magnit induksiya vektori bilan mos tushadi va to’la magnit maydon induksiyasi kuchayadi:
(10.24)
Issiqlik harakati natijasida molekulalar magnit momentlari tartibsiz yo’naladi. Shuning uchun moddaning magnitlanishi temperaturaning ortishi bilan kamaya borib, ma’lum temperaturada yo’qoladi va bu temperatura Kyuri nuqtasi deb yuritiladi.
(10.25)
(10.26)
C-Kyuri doimiysi deb yuritiladi.
Paramagnit moddalar magnitlanishi maydon kuchlanganligiga chiziqli bog’liq bo’lib, u to’yinish xarakteriga egadir; (10.5-rasm)
10.5-rasm
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Modul. Magnit maydoni va uning xarakteristikalari. Magnit maydonning tokli o’tkazgich va elektr zaryadlariga ta’siri. Elektromagnit induksiy. Elektromagnit to’lqinlar
|