nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavjudlikni hisoblash jarayoni

|
Mavjudlikni hisoblash jarayoni
|
bet | 5/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 179,85 Kb. | | #252576 |
Bog'liq AxborotXavfsizligi1Mavjudlikni hisoblash jarayoni .
Xizmat yoki tizimning mavjudligini qanday hisoblashni bilish orqali biz uning ishonchliligini tushunishimiz mumkin. Ushbu hisob-kitob tizimning mavjudligini hisoblab chiqadi, bu esa tashkilotlarga optimal ish holatiga to'sqinlik qiladigan potentsial muammolarni hal qilish imkonini beradi.
Mavjudlikni hisoblash uchun quyidagi formuladan foydalanish mumkin:
Mavjudlik = ((Jami mavjud vaqt - Jami uzilish vaqti) / Jami mavjud vaqt) * 100
Muayyan tizimning umumiy mavjudligini hisoblash uchun ushbu formuladan foydalanishga misol:
Faraz qilaylik, tizim har yili 20 soat umumiy uzilish vaqtini boshdan kechirdi. Ushbu formuladan foydalanib, biz ushbu aniq tizimning umumiy mavjudligini hisoblashimiz mumkin.
Yillik soatlar soni: 8760 soat
Tizimning umumiy uzilish vaqti: 20 soat
Mavjudlik = ((8,760 - 20) / 8,760) * 100
Mavjudlik = 99,77%
Shuning uchun ushbu tizimning mavjudligi 99,77% ni tashkil qiladi .
Beshta 9lik mavjudligining tarkibiy qismlari.
Yuqorida aytib o'tilganidek, to'qqizlar tizim yoki jarayonning ishonchliligini tavsiflash uchun ishlatiladigan o'lchov birligidir. "Besh 9s" atamasi 99,999% ishonchlilik darajasini bildiradi. Bu tizim yoki jarayonning 99,999% ishlayotganligini bildiradi. Bu ishonchlilikning nihoyatda yuqori darajasi bo'lib, u ko'pincha muhim tizimlar uchun mezon sifatida ishlatiladi.
Beshta 9lik mavjudligiga erishish ko'pincha qiyin va qimmat, chunki u yuqori darajadagi ortiqcha va puxta rejalashtirishni talab qiladi. Misol uchun, besh 9lik mavjudligi uchun mo'ljallangan elektr tarmog'i odatda asosiy tizim ishlamay qolganda ishlatilishi mumkin bo'lgan zaxira generatorlari va elektr uzatish liniyalariga ega bo'ladi.
Beshta 9lik mavjudligiga erishish bilan bog'liq yana ikkita mulohaza - bu muvaffaqiyatsizliklar va xizmat ko'rsatish darajasidagi kelishuvlar orasidagi o'rtacha vaqt.
Muvaffaqiyatsizliklar orasidagi o'rtacha vaqt (MTBF).
MTBF sizga kerak bo'lgan mavjudlik darajasi haqida o'ylashda asosiy e'tibordir. Bu tizim yoki komponentning ishonchliligi o'lchovidir va odatda soatlarda ifodalanadi. Uzoq MTBFga ega tizim qisqaroq MTBFga ega bo'lgan tizimga qaraganda ishonchliroq hisoblanadi.
Yuqori MTBFga ega tizimlar ko'pincha ortiqchalikni hisobga olgan holda ishlab chiqilgan. Ortiqcha komponentlar ishlamay qolgan komponent vazifasini o'z zimmasiga olishi mumkin, bu esa tizimga kam yoki umuman to'xtab qolmasdan ishlashni davom ettirish imkonini beradi.
MTBF ning ikkinchi tomoni - o'rtacha ta'mirlash vaqti (MTTR). MTTR - bu muvaffaqiyatsiz komponentni ta'mirlash uchun qancha vaqt kerakligini ko'rsatadigan o'lchovdir. MTBF xizmat yoki komponentning ishonchliligini o'lchaydi, MTTR esa uni ta'mirlash samaradorligini o'lchaydi.
|
| |
2. Mavjudlikning ahamiyati. Mavjudlikni hisoblash jarayoni - bet 8

|
2. Mavjudlikning ahamiyati. Mavjudlikni hisoblash jarayoni
|
bet | 8/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 179,85 Kb. | | #252576 |
Bog'liq AxborotXavfsizligi1
Xulosa.
Turli sohalardagi tashkilotlar o'z tizimlari ishonchli va iste'molchilarga darhol kirishlari mumkinligiga tayanadi. Mavjudlikning turli darajalari aniqlangan bo'lsa ham, xizmatimiz yoki tizimimiz uchun mos darajani tanlashdan oldin tegishli tahlil o'tkazilishini ta'minlashimiz kerak.
Tarmoqlar va ulanish tizim yoki xizmatning mavjudligini ta'minlashda hal qiluvchi jihatlarga aylangan bo'lsa-da, CDN-larning ushbu sohada qanday rol o'ynashini tushunish muhimdir. CDN-lar foydalanuvchilarga o'zlarining keng doiradagi chekka joylari orqali ilovalarga muammosiz ulanish imkonini beradi, bu esa o'z-o'zidan o'tish va trafikni boshqarish imkoniyatlarini yuqori darajadagi mavjudlikni saqlashga imkon beradi.
Xulosa qilib aytganda, mavjudlik qaror qabul qilish jarayonida beqiyos ahamiyatga ega, chunki u tizimlar va tashkilotlarning o'ziga jiddiy ta'sir ko'rsatishi mumkin; shuning uchun mavjudlik muhimligini tushunish juda muhimdir.
Mavjudlik yoki xizmat ko'rsatishning boshqa muhim maqsadi, masalan, kechikish, chidamlilik uchun SLA larni belgilashning eng yaxshi usuli - bu to'qqizdan ortiq emasligini yodda tutishdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
https://www.ioriver.io/blog/importance-of-5-nines-availability
https://www.iksmedia.ru/articles/3320243-Pravda-pyati-devyatok.html
|
| |
Tayanch tushunchalar - Shaxsning ijtimoiy ustanovkalari N. Ismoilova va D. Abdullayevalarning “Ijtimoiy psixologiya”

|
Shaxsning ijtimoiy ustanovkalari N. Ismoilova va D. Abdullayevalarning “Ijtimoiy psixologiya”
|
bet | 5/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 24,24 Kb. | | #232355 |
Bog'liq Shaxsning ijtimoiy ustanovkalari N. Ismoilova va D. Abdullayeval-fayllar.orgTayanch tushunchalar:
Ijtimoiy ustanovka (sotsial attitude — ingl.) - insonning boshqa kishilar, ijtimoiy guruhlar, tashkilotlar, jamiyatda yuz berayotgan jarayonlarga va hodisalarga bo‘lgan barqaror munosabati
Attityud — (o‘zbekcha «yaroqlilik», «moslik») individ tomonidan ijtimoiy obyektning qimmatini, mazmun-mohiyatini, ma’nosini psixologik his qilish yoki bo'lmasa ma’lum bir ijtimoiy qimmatlikka nisbatan individdagi ong holatini bildiradi.
Ustanovka — (ruscha ustanovka so'zidan olingan bo‘lib, yo£nalish, yo'naltirish ma’nosini anglatadi) shaxsning tevarakatrofdagi odamlar yoki obyektlarga qanday munosabatda bo‘iish, ularni ma’lum darajada idrok qilish, sezish, ularga baho berish va qandaydir harakat qilishga tayyorligini anglatadigan holati.
http://fayllar.org
|
| |
Mavjudlikning boshqa darajalariga nisbatan besh to'qqizlikning mavjudligi

|
Mavjudlikning boshqa darajalariga nisbatan besh to'qqizlikning mavjudligi
|
bet | 6/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 179,85 Kb. | | #252576 |
Bog'liq AxborotXavfsizligi1Mavjudlikning boshqa darajalariga nisbatan besh to'qqizlikning mavjudligi.
Ushbu maqolada muhokama qilinganidek, mavjudlikning turli darajalari xizmat yoki tizim ishlamay qolishi kutilayotgan muayyan muddatlarga to'g'ri keladi. Har qanday xizmat yoki tizimni qurishdan oldin ushbu darajalarning har biri nimani anglatishini aniqlash muhim, chunki talab qilinadigan mavjudlik darajasi uning mavjudligini ta'minlash uchun ko'rilgan harakatlar va choralarga bevosita aylanadi. Bundan tashqari, barcha tizimlar eng yuqori darajadagi mavjudlikni talab qilmasligini tushunish juda muhim va tashkilotlar baholashda tegishli darajadagi mavjudligini hisobga olishlari kerak.
Quyidagi jadvalda 90% dan 99,999% gacha bo'lgan har bir mavjudlik darajasi uchun kutilayotgan ishlamay qolish vaqti ko'rsatilgan.
Ushbu jadvalda ko'rsatilgan mavjudlikning eng past darajasi "bir to'qqiz" yoki 90% mavjudlikdir. Biroq, bugungi kunda korxonalarning dinamik va raqobatbardosh tabiati tizimni yiliga bir oydan ortiq to'xtatib turishni qabul qilib bo'lmaydi.
Shuning uchun, sukut bo'yicha, mavjudlikning eng past qabul qilinadigan darajasi "ikki to'qqiz" yoki 99% mavjud bo'lishi kerak. Bu daraja xizmat yoki tizim har yili faqat taxminan 3,36 kunlik uzilishlarga duch kelishini ta'minlaydi. Garchi bu juda muhim xizmat yoki tizim uchun jiddiy to'xtab qolish vaqti bo'lsa ham, ba'zi korxonalar o'zlarining muhim bo'lmagan tizimlaridan biri uchun bunday to'xtab qolish vaqtini ta'minlay olishlari mumkin.
mavjudlik darajasiga ko'tarilib, biz "besh to'qqiz" mavjudlik darajasiga duch kelamiz. Mavjudlikning bunday darajasi xizmat yoki tizim har yili atigi 5 daqiqa 26 soniya to'xtab turishini ta'minlaydi. Bu xizmat yoki tizimning uzilish vaqtini sezilarli darajada kamaytiradi va uning yil davomida ishlashini ta'minlaydi. To'xtab qolishning bunday darajasi to'lovlarni qayta ishlash yoki muhim infratuzilmani boshqarish kabi sezgir operatsiyalar bilan bog'liq tizimlar yoki xizmatlarni ishga tushirishda juda muhimdir.
|
| |
Beshta 9lik mavjudligiga erishish uchun

|
Beshta 9lik mavjudligiga erishish uchun
|
bet | 3/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 179,85 Kb. | | #252576 |
Bog'liq AxborotXavfsizligi1Beshta 9lik mavjudligiga erishish uchun kompaniyalar mustahkam server infratuzilmasiga ega bo'lishi kerak. Ular, shuningdek, mustahkam texnik xizmat ko'rsatish jadvaliga ega bo'lishi kerak. Xizmat oynasi - bu serverlar texnik xizmat ko'rsatish uchun oflayn rejimga o'tkaziladigan vaqt.
Besh 9lik mavjudligi ko'pincha muhim tizimlar uchun maqsad sifatida ishlatiladi, lekin har doim ham erishish mumkin yoki zarur emas. Ko'pgina hollarda, to'rtta to'qqiz (99,99%) yoki hatto uchta to'qqiz (99,9%) mavjudligi etarli bo'lishi mumkin.
Mavjudligini hisobga olmaslikning ba'zi mumkin bo'lgan oqibatlari:
Mijozlarni Qondirish.
Mavjudligi mijozning qoniqishiga bevosita ta'sir qiladi. Mijozlar yuqori raqobat sharoitida xizmatga uzluksiz kirish va minimal to'xtash vaqtini kutishadi. Tashkilotlar mavjudlikni e'tiborsiz qoldirishganda, mijozlar umidsizlik va noqulaylikni boshdan kechirishadi va muqobil echimlarni izlashlari mumkin. Bu ishonch va sodiqlikning yo'qolishiga olib keladi, natijada mijozlarni ushlab turish kamayadi va daromadning yo'qolishi mumkin.
Aviakompaniyalar mijozlarga uzluksiz bron qilish tajribasi, parvoz ma'lumotlari va boshqa muhim xizmatlarni taqdim etish uchun raqamli texnologiyalar va onlayn platformalarga sezilarli darajada tayanadi. Delta Air Lines 2017-yilda tizimda jiddiy nosozlikni boshdan kechirdi, natijada ularning tarmog'ida parvozlar bekor qilindi va kechikishlar yuz berdi. Ushbu uzilish mijozlarning noroziligiga, noqulayliklarga olib keldi va aviakompaniyaning ishonchli xizmatlarni taqdim etish qobiliyatiga katta ishonchni yo'qotdi.
Daromad ishlab chiqarish.
To'xtab qolish biznesga putur etkazadi, bu daromad, tranzaktsiyalar va mijozlarni jalb qilishga ta'sir qiladi. Elektron tijorat platformasi bo‘ladimi, bank tizimimi yoki xizmat sifatida dasturiy ta’minot (SaaS) provayderi bo‘ladimi, ishlamay qolish savdolarning yo‘qolishiga, norozi iste’molchilarga va moliyaviy yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin.
Dunyodagi eng yirik onlayn chakana sotuvchilardan biri bo'lgan Amazon savdoni osonlashtirish va daromad olish uchun o'z veb-sayti va raqamli infratuzilmasiga tayanadi. 2013 yilda Amazon taxminan 30 daqiqa davom etgan qisqa muddatli uzilishni boshdan kechirdi. Qisqa muddatga qaramay, to'xtab qolish daqiqasiga 66 240 dollardan ortiq yo'qotishga olib keldi , bu esa kompaniya uchun millionlab dollarlarni potentsial daromad yo'qotishiga olib keldi.
|
| |
Biznesning uzluksizligi - 2. Mavjudlikning ahamiyati. Mavjudlikni hisoblash jarayoni

|
2. Mavjudlikning ahamiyati. Mavjudlikni hisoblash jarayoni
|
bet | 2/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 179,85 Kb. | | #252576 |
Bog'liq AxborotXavfsizligi1Biznesning uzluksizligi: Ko'pgina korxonalar kundalik operatsiyalari uchun IT xizmatlariga bog'liq. Yuqori darajadagi mavjudlik ushbu operatsiyalarni minimal uzilishlar bilan davom ettirishga yordam beradi.
Raqobat ustunligi: Mavjudlikning yuqori darajasiga erisha oladigan va uni qo'llab-quvvatlay oladigan kompaniyalar tez-tez va uzoq davom etadigan xizmat ko'rsatishda uzilishlar mavjud bo'lgan kompaniyalarga nisbatan raqobatdosh ustunlikka ega bo'lishi mumkin. Bugungi kunda foydalanuvchilar ortda qolayotgan foydalanuvchi tajribasiga juda sezgir va ular qoniqmasa, alternativalarni topishdan tortinmaydilar.
Daromadning qisqarishi: Tizimning mavjudligi mijozlarning qoniqishi va uni ushlab turishiga ta'sir qilish orqali daromadga bevosita ta'sir qiladi. Doimiy foydalanish imkoniyati faollik va daromadning oshishiga olib keladi, to'xtab qolish yoki mavjud bo'lmaslik esa mijozlarning xafa bo'lishiga va savdoning yo'qolishiga olib keladi.
Ushbu maqola 5-To'qqizta mavjudlik kontseptsiyasini o'rganadi, shu bilan birga uning ahamiyati va ushbu mavjudlik darajasini qabul qilish uchun korxonalar nima qilishi mumkinligi haqida ma'lumot beradi.
2. Mavjudlikning ahamiyati.
Biz ko'pincha xizmat yoki tizimni loyihalashda mavjudlikni eng muhim xususiyatlardan biri deb hisoblaymiz va mavjudlikka e'tibor bermaslik tashkilot faoliyati, obro'si va umumiy faoliyati uchun halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin.
"Besh 9 soniya mavjudligi" atamasi ko'pincha tizim, server yoki xizmat qanchalik tez-tez mavjudligini tavsiflash uchun ishlatiladi. "9s" tizim yoki xizmatning ishlashi kutilayotgan vaqtni bildiradi. Misol uchun, "besh 9 soniya" mavjudligi tizim yoki xizmatda ma'lum bir davr mobaynida 99,999% muvaffaqiyatli voqealar bo'lganligini anglatadi.
Besh 9lik mavjudligi ko'pincha yuqori darajada mavjud bo'lishi kerak bo'lgan tizimlar, serverlar va xizmatlar uchun maqsad sifatida ishlatiladi. Biroq, beshta 9lik mavjudligiga erishish qiyin va qimmat bo'lishi mumkin. Natijada, ko'plab tashkilotlar beshdan kamroq 9lik mavjudligiga rozi bo'lishadi.
Besh 9lik mavjudligi kompaniyaning ilovalari yoki veb-saytlari 99,999% vaqtda ishlayotganligini bildiradi. Bu yiliga taxminan besh daqiqa ishlamay qolishga to'g'ri keladi. Aksariyat kompaniyalar uchun bu to'xtab qolishning maqbul miqdori. Biroq, kommunal xizmatlar, telekommunikatsiyalar, elektron tijorat va moliyaviy xizmatlar kompaniyalari kabi ish vaqtiga katta tayanadigan kompaniyalar uchun besh daqiqalik ishlamay qolish qimmatga tushishi mumkin.
|
| |
Chiqindilar muammosi - Ijtimoiy fanlar

|
Ijtimoiy fanlar
|
bet | 6/7 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 150,77 Kb. | | #127317 |
Bog'liq strategiya mustqail ish
Ekologik muammolar orasida chiqindilar g‘oyat muhim va jiddiy muammolar qatoriga kiradi. Barcha resurslarni qazib olish va so‘ngra ularni ekspluatatsiya qilish, turli resurslardan foydalanish oqibatida ular erta yoki kech albatta chiqindilarga aylanadi, yana tabiiy va antropogen mexanizmlari orqali to‘liq, yoki qisman resurs bo‘lib qayta tiklanadi. Bunday yopiq modda aylanishida turli materiallardan foydalanish tizimi «resurs-chiqindi-resurs» tsiklidagi tipda namoyon bo‘ladi. Ushbu resurs tsiklining xarakatda bo‘lishi va ishlab turishi resurslarni qazib olish va ularni qayta tiklash uchun sarflanadigan xarajatlarga bog‘liq. Ularni antropogen regeneratsiya xarajatlari deb atash mumkin. Regeneratsiya xarajatlari hisobiga resurs tsikllarini sun’iy intesifikatsiyalashga erishiladi.
Ekologik nuqtai – nazardan, O‘zbekistonda iqtisodiyotning real sektori korxonalari va tarmoqlarida har yili 100 mln. tonnadan ortiq sanoat chiqindilar va yalpi tashlanmalar hosil bo‘ladi, ulardan 14 % atrofidagisi toksik (zaharli) toifaga mansub hisoblanadi. Ifloslantiruvchi moddalar yalpi tashlamalarining asosiy ulushi umumiy xajmida sanoatning energetika, kimyo, neft – gaz va metallurgiya tarmoqlariga to‘g‘ri keladi. Bu ko‘rsatkichlarning kattagina ulushi mamlakatimizning Farg‘ona, Toshkent, Qashqadaryo va Navoiy viloyatlari kabi sanoat eng ko‘p rivojlangan shaharlarga to‘g‘ri keladi.
2019-2028 yillarga mo‘ljallangan qattiq maishiy chiqindilarni joylashtirish strategiyasi mavjudlarini optimallashtirishni (ularga joylashtirilgan chiqindilar hajmini kamaytirish orqali aholi punktlaridan uzoqligini hisobga olgan holda ularning sonini kamaytirish), shuningdek yangi 59 ta zamonaviy chiqindixona qurishni nazarda tutadi. Bundan tashqari, chiqindilarni uzatish stantsiyalari qurilishi mo‘ljallangan
Atrof -muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish sohasidagi hozirgi inqirozli vaziyatни hal etish uchun quyidagi strategik hujjatlar qabul qilingan: xususan, 2019 yilda O‘zbekistonda 2030 yilgacha bo‘lgan davrda Atrof- muhitni muhofaza qilish hamda Ekologik ta’limni rivojlantirish kontseptsiyalari qabul qilindi. Shuningdek, 2019 yili 2019–2028 yillar davrida qattiq maishiy chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish va 2019–2030 yillar davrida O‘zbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga o‘tish strategiyalari ham tasdiqlandi.
O‘zbekistonda 2030 yilgacha bo‘lgan davrda Atrof-muhitni muhofaza qilish hamda Ekologik ta’limni rivojlantirish kontseptsiyasi O‘zbekistonda qabul qilingan dasturiy hujjatlardan biridir. U o‘rta muddatli istiqbolda mamlakatning ekologik siyosatining rivojlanishini belgilaydi.
|
| |
Orol dengizi - Ijtimoiy fanlar

|
Ijtimoiy fanlar
|
bet | 7/7 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 150,77 Kb. | | #127317 |
Bog'liq strategiya mustqail ishOrol dengizi falokatining salbiy oqibatlarini kamaytirish bo‘yicha tadbirlar.
2019 yilda Orol dengizining qurigan tubiga 500 ming gektarga saksovul va boshqa ko‘p yillik o‘simliklarning turlari ekilgan. 2020 yilda yana 700 ming gektar maydonga ekish ishlari amalga oshirildi. Orol dengizi mintaqasini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar zonasiga aylantirish bo‘yicha O‘zbekiston Prezidenti tomonidan ilgari surilgan tashabbus mintaqada va jahon hamjamiyatida keng qo‘llab- quvvatlandi. O‘tgan yilning oktyabr oyida Nukusda BMT homiyligida o‘tkazilgan yuqori darajadagi xalqaro konferentsiyada Orol dengizi mintaqasini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar zonasi deb e’lon qilish to‘g‘risida BMT Bosh assambleyasining maxsus rezolyutsiyasi loyihasi kelishib olindi.
Jamg‘arma 2018 yilda BMT homiyligida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va Orol dengizi mintaqasida ekologik va ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatni yaxshilash bo‘yicha loyihalarni amalga oshirish uchun donorlar jamiyati mablag‘larini jalb qilish maqsadida tashkil etilgan. Yevropa Ittifoqi moliyaviy kelishuvga binoan Ishonch jamg‘armasiga 5,2 million evro ajratdi va Finlyandiya MPTP faoliyatini qo‘llab- quvvatlash uchun 1 million yevro ajratishni rejalashtirmoqda.
O‘zbekistonda ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilishni tashkil etilishi va uning huquqiy asoslari tahlili
2016- yil 23 -avgustdagi 273-son qaroriga asosida “2016 - 2020 yillarda O‘zbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhit monitoringi” dasturi hamda Vazirlar Mahkamasining quyidagi qaror loyihalari ishlab chiqildi va qabul qilindi:
Yuqoridagilar bilan birgalikda, 2019 yilda O‘zbekistonda 2030 yilgacha bo‘lgan davrda Atrof-muhitni muhofaza qilish hamda Ekologik ta’limni rivojlantirish kontseptsiyalari qabul qilindi.
O‘sha yili 2019–2028 yillar davrida qattiq maishiy chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish va 2019–2030 yillar davrida O‘zbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga o‘tish strategiyalari ham tasdiqlandi.
|
| |
Глобал - download

Qidiruv: Глобал
“xxi асрнинг глобал хусусиятларининг таълим-тарбия жараёнига таъсири муаммолари” мавзусидаги
Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasini tasdiqlash
235,72 Kb.
7
o'qib
3-маъруза. Локал шаҳар ва глобал тармоқлар ва уларнинг қурилиш усуллари
Networks, wan ёки территориал компьютер тармоқлари томонидан кўрсатиладиган хизматлардан катта-катта худудларга ёйилиб кетган кўп сонли абонентлар фойдаланадилар
109,06 Kb.
3
o'qib
1-маъруза Кириш. Фаннинг мақсади, вазифаси ва долзарблиги. Интернет тармоғининг ривожланиш тарихи. Асосий тушунчалар
Internet бу бутун жаҳон компьютер тармоқлари мажмуидир, яъни ягона стандарт асосида фаолият кўрсатувчи жаҳон глобал компьютер тармоғидир
13,22 Kb.
4
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ривожланиш - download

|
Qidiruv: Ривожланиш | Узбекистон республикаси инновацион ривожланиш вазирлиги “ёшлар инновация маркази” дук «м и н т а к; а д а и н н о в а ц и о н ф а о л и я т н и ривожлантириш: муаммолар в а ечимлар» 166,29 Kb. 5 | o'qib | | 2-мавзу. Жаҳон иқтисодиётини глобаллашуви концепцияларининг шаклланиши, ривожланиш босқичлари ва йўналишлари R. Robertson, M. Uoters, G. Terborn, A. Zinovyev, I. Vallershteyn, D. Meyer, N. Luman 0,84 Mb. 3 | o'qib | | Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичлари Axborot almashish qurilmalarining rivojlanish tarixi bir necha bosqichdan iborat: yuz, ovoz, yozish, kitoblarni chop etish, elektronika harakati va ifodasi 0,51 Mb. 21 | o'qib | | Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичлари Axborot almashish qurilmalarining rivojlanish tarixi bir necha bosqichdan iborat: yuz, ovoz, yozish, kitoblarni chop etish, elektronika harakati va ifodasi 0,55 Mb. 22 | o'qib | | Сунъий интеллект – технологик ривожланиш асоси Key words: Natural Language Processing, сунъий интеллект, Peer-to-peer network, shaxsiy ma’lumotlar, davlat xizmatlari, elektron xizmat ko‘rsatish, дастурий таъминот 39,88 Kb. 3 | o'qib | | 1-маъруза Кириш. Фаннинг мақсади, вазифаси ва долзарблиги. Интернет тармоғининг ривожланиш тарихи. Асосий тушунчалар Internet бу бутун жаҳон компьютер тармоқлари мажмуидир, яъни ягона стандарт асосида фаолият кўрсатувчи жаҳон глобал компьютер тармоғидир 13,22 Kb. 4 | o'qib |
1
| |
Бугунги кунда жаҳон бозорига олиб чиқадиган транспорт

|
Бугунги кунда жаҳон бозорига олиб чиқадиган транспорт
|
bet | 1/3 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 21,17 Kb. | | #100086 |
Bog'liq KIRISH qismi origin
KIRISH
Бугунги кунда жаҳон бозорига олиб чиқадиган транспорт
коммуникацияларини барпо қилиш ва шу мақсадда халқаро стандартларга мос келадиган автомобиль йўлларини қуриш, уларни келажакда эксплуатация қилиш давлат йўл сиёсатининг устивор йўналишларидан бири бўлиб, ҳозирда автомобиль йўлларини халқаро стандартларига мослаб қуриш ва уларни эксплуатация қилиш долзарб масалалардан ҳисобланади. Транпсорт коммуникациялари тизимини жадал ривожлантириш, қўшни давлатлар, океан ва денгизга чиқишни таъминлайдиган энг қисқа, ишончли йўлларни барпо этиш ва улар орқали транспорт халқаро алоқалари тизимига кириб бориш вазифасини давлат иқтисодиётининг стратегик вазифази деб белгилади.
O‘zbekiston Respublikasida mavjud avtomobil yo‘llarining uzunligi 184 000 kmni tashkil qiladi. Bular quyidagicha: Umumiy foydalanishdagi avtomobil yo‘llar–42 695 km.ni tashkil qiladi (Avtomobilь yo‘llari qo‘mitasi balansida). Shu jumladan: xalqaro ahamiyatdagi – 3 981 km,
davlat ahamiyatidagi – 14 100 km, maxalliy ahamiyatdagi – 24 614 km.
Respublika xududida joylashgan ko‘chalari, ichki xo‘jaliklararo yo‘llari, qishloq qo‘chalari, shaxar tipidagi qishloq ko‘chalari – 116 560 km.ni tashkil qiladi (Maxalliy hokimliklar balansida). Shu jumladan: shaxar ko‘chalari – 7 125 km, tuman markazlari ko‘chalari – 12 530 km, qishloq aholi punktlari – 49 383 km, shahar aholi punktlari – 15 456 km, xo‘jaliklararo qishloq yo‘llari–32 066 km.
Yuridik tashkilotlar yo‘llari – 24 745 kmni tashkil qiladi (Yuridik shaxslar balansida).( 08.12.2019)
ПҚ-3262-сонли “Автомобиль йўлларини кўкаламзорлаштириш ва
архитектура-ландшафт конструкциялаш тизимини такомиллаштириш
чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори, ПҚ-3309-сонли “Автомобиль йўллари
кўприкларини, йўл ўтказгичлар ва бошқа сунъий иншоотларни қуриш ҳамда
фойдаланишни ташқил этиш тизимини такомиллаштириш тўғрисида”ги қарори, ПҚ-4035-сонли “Автомобиль йўлларини қуриш ва улардан фойдаланиш соҳасида ишларни ташқил этишнинг илғор хорижий услубларини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори, ПФ-5647-сонли “Транспорт соҳасида давлат бошқаруви тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони, ПҚ-4143-сонли “Ўзбёкистон Республикаси транспорт вазирлиги фаолиятини ташқил этиш тўғрисида”ги қарори, ПФ-5890-сонли “Ўзбёкистон Республикаси йўл хўжалиги тизимини чуқур ислоҳ қилиш чоратадбирлари тўғрисида”ги фармони, ПҚ-4545-сонли “Йўл соҳасини бошқариш тизимини янада такомиллаштиришга оид чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорларни ижросини таъминлашда Республикамиздаги мавжуд автомобиль йўлларини қайта қуриш ва уларни ишлатишга юқори сифатли талаб кўрсаткичларини таъминлаш учун илмий асосланган технологик жараёнлар вa
илғор иш услублари талаб этилади.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Bilishi va ulardan foydalana olishi

|
Bilishi va ulardan foydalana olishi
|
bet | 2/4 | Sana | 31.07.2024 | Hajmi | 35,02 Kb. | | #268963 |
Bog'liq Dasturlash uslublari va paradigmalar (3-kurs)Asosiy adabiyotlar
1. Городняя Л.В. Парадигма программирования. Учебное пособие для вузов / Л.В.Городняя. - 2-е изд., Санкт-Петербург: Лань, 2021. - 232 с.
Qo'shimcha adabiyotlar
Непейвода Н.Н. Стили и методы программирования. М: Национальный открытий университет «ИНТУИТ», 2016 - 376 s.
Лавров С. С. Функциональное программирование. Интерпретатор языка Лисп / С. С. Лавров, Л. В. Городняя // Компьютерные инструменты в образовании. -СПб, 2002. №5
Axborot manbalari
lms.tuit.uz-TATU ta'lim portali
library.tuit.uz - TATU axborot-resurs markazi
ziyonetuz- ta'lim portali.
7.
|
Fan dasturi Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Kengashining 31-avgust 2023-yildagi 9(731)l(732)-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan
|
8.
|
Fan/modul uchun mas’ullar:
M Yu Doshanova- Muhanunad al-Xorazmiy nomidagi TATU, “Axborot texnologiyalari dasturiy ta'minoti” kafedrasi dotsenti, texnika fanlari bo'yicha falsafa doktori.
B.I.Otaxonova - TATU, “Axborot texnologiyalarining dasturiy ta'minoti” kafedrasi (PhD), dotsenti, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori.
|
9.
|
|
|
| |
-mavzu. Parallcl dasturlash

|
-mavzu. Parallcl dasturlash
|
bet | 4/4 | Sana | 31.07.2024 | Hajmi | 35,02 Kb. | | #268963 |
Bog'liq Dasturlash uslublari va paradigmalar (3-kurs)9-mavzu. Parallcl dasturlash: Parallel dasturlami yaratish yondashuvi. Texnologiyalar va yondashuvlar. Parallel dasturlash tillari. Parallel algoritmlar. Amaliy daslurlash tizimlari. Dasturlash tillarida parallellik modellari. Yuqori samarali dasturlash. Transformatsion semantika. Abstrakt kompleks. Xotira.
Amaliy va tajriba mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Dasturlash texnologiyalari. Dasturlash texnologiyalari bosqichlari.
Dastur kodini tahlil qilish
Prosedurali dasturlash
Funksional dasturlash. Iteratsiya va konveyerlar bilan ishlash.
Ma'lumotlar tuzilmasi
Tuzilmali dasturlash
Vektorli dasturlash. Vektorlar va iteratorlar bilan ishlash.
Ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlash. Sinflar va ob'yektlar bilan ishlash. Merosxorlik, inkapsilyapsiya. Polimorfizm va uning turlari. Oqimlar bilan ishlash. Istisnolar bilan ishlash.
Parallel dasturlash
Amaliy mashg'ulotlar multimedia qurilmalari bilan jihozlangan auditoriyada har bir akademik guruhga alohida o'tiladi. Mashg'ulotlar faol va interfaol usullar yordamida o‘tiladi, “Keys-stadi” texnologiyasi ishlatiladi, keyslar mazmuni o‘qituvchi tomonidan belgilanadi. Ko‘rgaztnali materiallar va axborotlar multimedia qurilmalari yordamida uzatiladi.
Mustaqil ta'lim va mustaqil ishlar
Mustaqil ta’lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:
Imperativ - prosedurali dasturlashning funksional modeli.
MONAD lar o'zaro ta’sirining funksional modeli.
OYDT funksional modeli.
Dasturlash tillarida parallellik modellari.
Dasturlash texnologiyalari konsepsiyasi
Operatsion pragmatika
Ma'lumotlar tarkibi
Jarayonlami boshqarish tillari
Amaliy dasturlash tizimlari
Moslashuvchan interpretatorlar
Operatsion semantika (jarayon semantikasi)
Funksional modellar
Abstrakt mashina
Multiparadigmali dasturlash tillari
Parallel algoritmlar
Ultra yuqori darajali dasturlash tillari
Yuqori samarali dasturlash
Transformatsion semantika
Mustaqil o'zlashtiriladigan mavzular bo‘yicha magistrlar tomonidan referatlar tayyorlash va uning taqdimoti qilinadi.
3.
Ta'lim natijalari / Kasbiy kotnpetensiyalari Talaba bilishi kerak:
|
| |
10- ma’ruza ims tayyorlash texnologiyasi. Ims aktiv va passiv elementlari. Reja: imslarni tayyorlash texnologiyalari. Ims larning turlari Ims aktiv va passiv elementlari

|
10- ma’ruza ims tayyorlash texnologiyasi. Ims aktiv va passiv elementlari. Reja: imslarni tayyorlash texnologiyalari. Ims larning turlari Ims aktiv va passiv elementlari
|
bet | 1/6 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,13 Mb. | | #245779 |
Bog'liq 10-maruza
10- Ma’ruza
IMS tayyorlash texnologiyasi. IMS aktiv va passiv elementlari.
Reja:
IMSlarni tayyorlash texnologiyalari.
IMS larning turlari
IMS aktiv va passiv elementlari.
Integral mikrosxemalarning paydo bo'lishi elektronika va axborot texnologiyalari sohasida haqiqiy texnologik inqilobni amalga oshirdi. Bir necha o'n yillar oldin, eng oddiy elektron hisob-kitoblar uchun bir nechta xonalarni va hatto butun binolarni egallagan ulkan lampali kompyuterlar ishlatilgan. Ushbu kompyuterlar minglab vakuumli quvurlarni o'z ichiga olgan bo'lib, ularning ishlashi uchun ulkan elektr quvvati va maxsus sovutish tizimlari kerak edi.
Bugungi kunda ular integral mikrosxemalar asosidagi kompyuterlar bilan almashtirildi. Aslida, integral mikrosxemalar bitta taglikka joylashtirilgan va juda kichik korpusga joylashtirilgan ko'plab mikroskopik yarimo'tkazgich komponentlarini yig'ishdir. O'lchami odam tirnoqidek bo'lgan bitta zamonaviy mikrosxemada bir necha million diodlar, tranzistorlar, rezistorlar, ulash simlari va boshqa komponentlar bo'lishi mumkin, eski vaqtlarda ularni joylashtirish uchun juda katta maydoni kerak edi.
Misollar uchun uzoqdan izlashning hojati yo'q, masalan, i7 protsessorida 3 kvadrat santimetrdan kam maydonda uch milliarddan ortiq tranzistorlar mavjud! Lekin bu xali chegara emas.
Интеграл микросхема (ИМС) электр жиҳатдан ўзаро боғланган электр радиоматериаллар (транзисторлар, диодлар, резисторлар, конденсаторлар ва бошқалар) мажмуи бўлиб, ягона технологик циклда бажарилади, яъни бир ватқнинг ўзида ягона конструкция (асос)да маълум ахборотни қайта ишлаш функциясини бажаради.
ИМСларнинг асосий хоссаси шундаки, у мураккаб функцияларни бажариш билан бирга кучайтиргич, триггер, ҳисоблагич, хотира қурилмаси ва бошқа функцияларни ҳам бажаради. Худди шу функцияларни бажариш учун дискрет элементларда мос келувчи схемани йиғиш талаб қилинарди.
ИМСлар учун икки асосий белги мавжуд: конструктив ва технологик. Конструктив белгиси шундаки, ИМСнинг барча элементлари асосий асос ичида ёки сиртида жойлашади, электр жиҳатдан бирлаштирилган ва ягона қобиқга жойлаштирилган бўлиб, ягона ҳисобланади. ИМС элементларининг ҳаммаси ёки бир қисми ва элементлараро боғланишлар ягона технологик циклда бажарилади. Шу сабабли интеграл миросхемалар юқори ишончлиликка ва кичик таннархга эга.
Ҳозирги кунда ясалиш тури ва ҳосил бўладиган тузилмага кўра ИМСларнинг учта принципиал тури мавжуд:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
10- ma’ruza ims tayyorlash texnologiyasi. Ims aktiv va passiv elementlari. Reja: imslarni tayyorlash texnologiyalari. Ims larning turlari Ims aktiv va passiv elementlari
|
Prospects of development of science and education

“PROSPECTS OF DEVELOPMENT OF
SCIENCE AND EDUCATION”
57
ZAMONAVIY ISSIQXONA MIKRO IQLIMINI AVTOMATIK
BOSHQARISHNI NAZORAT QILISH
Abzalov K.
AndMI, TJICHAB 337–guruh talabasi
Azamov B.
AndMI, TJICHAB 337–guruh talabasi
Bizga maʻlumki issiqxona mikro iqlimini nazorat
qilishda asosiy omillar suv
harorati birlamchi harorat o’zgartirgichi orqali nazorat qilinadi, rostlagich
va ijrochi
mexanizm ventil yordamida suv isirgichdan kelayotgan issiq suv miqdorini
o’zgartiradi. To’g’ridan–to’g’ri ta’sir ko’rsatadigan harorat rostlagichi
suv quyilishini
ta’minlaydi. Ammo issiq va sug’orish uchun ishlatiladigan suv nasoslarini operator
ishga tushiradi. Parniklarda harorat rejimi maxsus
boshqarish stansiyalari
yordamida avtomatik ravishda amalga oshiriladi. Bunga misol qilib SHAI – 9966
boshqarish stansiyasini olish mumkin [1,2].
Haroratni PTR yoki RTB rusumli issiqlik rostlagichlari yordamida rostlash
amalga oshiriladi. Parniklarni isitish uchun esa isitish
elementi sifatida POSXP,
POSXV rusumli zanglamaydigan po’lat simlar ishlatiladi. Ular izolyatsiyalangan
quvurlarga joylashtiriladi. Sabzavot yetishtirish issiqxonasida va ko’chat yetishtirish
bo’limida havo harorati agrotexnika talablari va normalari bo’yicha
quyidagicha
bajarilishi kerak. 1–jadvalda issiqxonada yetishtirilgan poliz va sabzavod ekinlarini
yetishtirilish xarorat soat xisobi tahlili keltirilgan [3].
“PROSPECTS OF DEVELOPMENT OF
SCIENCE AND EDUCATION”
58
1–jadval
Issiqxonada havo haroratini rostlash tizimi sutka davomida 10-30 s diapazonda havo
haroratini 1% dan ko’p bo’lmagan xatolik bilan ta’minlab borishi lozim. Tuproq,
harorati esa 13% ni tashkil etishi kerak. Ko’chat yetishtirish bo’limida va issiqxonada
harorat har-xil bo’lganligi sababli har bir xonaga alohida
rostlash tizimini yaratish
kerak bo’ladi [4]. Haroratni rostlash va boshqarish jarayonining funksional texnologik
sxemasi 1-rasmda keltirilgan.
2 - 16-mavzu. Arxitektura va qurilishda qurilish konstruksiyalarni vizual dasturlash texnologiyalari. Reja

|
16-mavzu. Arxitektura va qurilishda qurilish konstruksiyalarni vizual dasturlash texnologiyalari. Reja
|
bet | 3/4 | Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 81,58 Kb. | | #128923 |
Bog'liq 16-mavzu. Arxitektura va qurilishda qurilish konstruksiyalarni vizual dasturlash texnologiyalari.1
2
3
|
yoshi = 21
if yoshi >18:
print(«Kirishga ruxsat beriladi») print(«Tamom»)
|
Bu yerda if kalit so‘zidan keyin yoshi >18 mantiqiy ifoda kelgan. Tana qismi bitta ifodadan tashkil topgan, ya’ni print(«Kirishga ruxsat beriladi») va u if ga nisbatan bitta xat boshi tashlab yozilgan. Keyingi qatordagi print(«Tamom») ifodasi if ning tana qismiga tegishli emas, shuning uchun u if bilan bir ustunda yozishgan va bu xabar shart bajarilish-bajarilmasligidan qat’iy nazar har doim konsol ekraniga chiqariladi. Agarda print(«Tamom») ifodasi oldiga bitta xat boshi qo‘ysak, u holda ushbu ifoda ham if blokiga tegishli bo‘lib qoladi, ya’ni
1
|
yoshi = 21
|
2
3
|
if yoshi >18:
print(«Kirishga ruxsat beriladi») print(«Tamom»)
|
Ushbu holatda shart bajarilsa, ikkala xabar ham konsol ekraniga chiqariladi, aks holda hech biri chiqarilmaydi.
if shart ifodasi false qiymat qaytaradigan holatda qandaydir amal bajarilishini aniqlash uchun else blokida bajarilishi kerak bo‘lgan amallar yoziladi. Masalan:
1
2
3
4
|
yoshi = 21
if yoshi >18:
|
|
| |
Mamlakatimizdagi asosiy ekologik muammolar va ular tasnifi

|
Mamlakatimizdagi asosiy ekologik muammolar va ular tasnifi
|
bet | 3/7 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 150,77 Kb. | | #127317 |
Bog'liq strategiya mustqail ish
1
|
Global ekologik tahdidlar
|
iqlim o‘zgarishi, toza suvlarning kamayishi va ifloslanishi, biologik xilma-xillikning kamayishi, Orol
dengizi va Orol bo‘yi mintaqasi muammolari
|
2
|
Mintaqaviy
|
atrof-muhitning transchegaraviy ifloslanishi, suv resurslaridan foydalanishning transchegaraviy va mintaqaviy muammolari, chiqindilar paydo bo‘lishi,
landshaft cho‘llanishi va tabiiy va texnogen ofatlar
|
3
|
Milliy
|
suv resurslarining yetishmasligi va ifloslanishi, yuqori sifatli ichimlik suvining yetishmasligi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, melioratsiya holatining buzilishi va yomonlashishi, havoning ifloslanishi, o‘simlik va hayvonot dunyosi genofondiga omillarning salbiy ta’siri, atrof-muhitning sog‘liqni saqlash, sanoat va maishiy chiqindilarga ta’siri, zamonaviy resurslarni tejaydigan texnologiyalardan keng foydalanmaslik, toshqin hodisalari va ko‘chkilar
xavfining oshishi
|
4
|
Mahalliy
|
Toshkent shahri, Toshkent, Navoiy, Surxondaryo viloyatlari va Farg‘ona vodiysining ayrim hududlarini sanoat chiqindilari bilan ifloslanishi; Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Xorazm va Buxoro viloyatlari
ekotizimlarining buzilishi
|
|
| |
ЗАРАФШОН - download

Qidiruv: ЗАРАФШОН
Шунингдек, Зарафшон минтақасини кўриб чиқилса, ялпи ички маҳсулотдаги
Hududlarni rivojlantirishda sanoat ishlab chiqarishi butun dunyo bo'ylab muhim rol
190,82 Kb.
3
o'qib
Инструкция по охране труда для рабочих всех профессий рудника «Мурунтау» 2П-1 Зарафшон
Muruntog‘ konining barcha kasbdagi ishchilar uchun mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘riqnoma
Инструкция
349,5 Kb.
22
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
universiteti - Irrigatsiya va melioratsiya №4(34). 2023 Journal of Irrigation

|
Irrigatsiya va melioratsiya №4(34). 2023 Journal of IrrigationBog'liq Irrigatsiya va Melioratsiya jurnaliuniversiteti
Annotasiya
Maqola to‘g‘onning xususiy chastotalari va tebranish formalarini hisoblash va aniqlash usulini ishlab chiqishga bag‘ishlangan.
D'Alembert printsipidan foydalangan holda Lagrange variatsion tenglamasi asosida tekis va fazoviy tuzilmalarning kuchlanish
holati va dinamik xususiyatlarini baholash uchun ishlab chiqilgan matematik model taqdim etilgan. Chekli elementlar usulidan
foydalanib variatsion masala bir jinsli bo‘lmagan algebraik tenglamalarni yoki algebraik xos qiymat masalalarini echishga olib
kelinadi. O
ʻrta Osiyoda qurilgan turli balandlikdagi gruntli toʻgʻonlarning dinamik xarakteristikalari aniqlangan.
Shu bilan birga, gruntli to‘g‘onlarning dinamik xarakteristikalari inshootlarning geometrik o‘lchamlari nisbatiga sezilarli
darajada bog‘liq ekanligi aniqlandi.
Tayanch so‘zlar: gravitatsion va gruntli to‘g‘onlar, tekis va fazoviy masalalar, xususiy chastotalar va formalar.
ASSESSMENT OF DYNAMIC CHARACTERISTICS OF GROUND
DAMS IN SPATIAL STATEMENT
P.J.Matkarimov – Doctor of technical sciences , professor, Namangan institute of engineering and technology,
D.P.Jurayev – PhD, National research university “Tashkent institute of irrigation and agricultural mechanization engineers”
Annotatsiya
The article is devoted to the development of a calculation method and determination of the natural frequencies and vibration
modes of the dam. A developed mathematical model is presented for assessing the stress state and dynamic characteristics of
flat and spatial structures based on the Lagrange variational equation using the D'Alembert principle. A variational problem
using the finite element method leads to the solution of inhomogeneous algebraic equations or to the solution of algebraic
eigenvalue problems. The dynamic characteristics (natural frequencies and natural vibration modes) of soil dams of different
heights built in Central Asia have been determined. The results obtained in spatial and plane formulations are compared and
corresponding conclusions are given.
At the same time, it was revealed that the dynamic characteristics of soil dams significantly depend on the ratio of the
geometric dimensions of the structures.
|
| |
ГИДРОТЕХНИКА ИНШООТЛАРИ ВА НАСОС СТАНЦИЯЛАР

УДК: 539.3
ОЦЕНКА ДИНАМИЧЕСКИХ ХАРАКТЕРИСТИК ГРУНТОВЫХ
ПЛОТИН В ПРОСТРАНСТВЕННОЙ ПОСТАНОВКЕ
П.Ж.Маткаримов – д.т.н, профессор, Наманганский инженерно-технологический институт,
Д.Джураев – PhD, Национальный исследовательский университет “Ташкентский институт инженеров ирригации
и механизации сельского хозяйства”
Аннотация
Статья посвящена разработке методики расчета и определению собственных частот и форм колебаний плотины.
Приводится разработанная математическая модель для оценки динамических характеристик пространственных соо-
ружений на основе вариационного уравнения Лагранжа с использованием принципа Даламбера. Вариационная задача
методом конечных элементов приводит к решению неоднородных алгебраических уравнений или к решению алге-
браических задач на собственные значения. Определены динамические характеристики (собственные частоты и соб-
ственные формы колебаний) разновысотных грунтовых плотин, построенных на территории Средней Азии. Получен-
ные результаты в пространственной и плоской постановках сопоставляются и приводятся соответствующие выводы.
При этом выявлено, что динамические характеристики грунтовых плотин существенно зависят от соотношения
геометрических размеров сооружений.
Ключевые слова: гравитационная и грунтовая плотины, плоские и пространственные сооружения, собственные
частоты и формы колебаний.
GRUNTLI TO‘G‘ONLARINING DINAMIK
XARAKTERISTIKALARINI FAZOVIY HOLATDA BAHOLASH
P.J.Matkarimov – t.f.d., professor, Namangan muhandislik-texnologiya instituti,
D.P.Jo‘rayev – PhD, “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizasiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot
HOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYA FANINING METODLARI

|
HOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYA FANINING METODLARI
|
bet | 4/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 69 Kb. | | #106643 |
Bog'liq HOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYASINING TADQIQOT METODLARIHOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYA FANINING METODLARI
Barcha fanlar kabi psixologiya fani ham o`zining tadqiqot ob`ektiga va o`z tadqiqot metodlariga ega. Psixologiyaning tadqiqot metodlari juda turli-tuman bo`lishiga qaramay ularning barchasi umumiy talablarga va qoidalarga bo`ysunadi. Bular tadqiqotning dialektik metod bilan, ob`ektiv ravishda olib borilishi va genetik printsipga amal qilishdir.
DIALEKTIK METODga ko`ra barcha psixik hodisalarni o`zgarishda va shu psixik hodisa bilan bog`liq bo`lgan boshqa narsa va hodisalarga bog`lab o`rganilishi shart.
Ilmiy psixologik metodlarning OB`EKTIVLIGI. Psixikani o`rganishda psixik hodisalar paydo bo`lishining ob`ektiv shart-sharoitlari va ob`ektiv nomoyon bo`lishlari tekshiriladi. Bu talab bajarilmasa maxsus tayyorgarlikka ega psixolog ham ilmiy jihatdan asosli ma`lumotlar to`play olmaydi.
GENETIK printsipga amal qilishning mohiyati shundan iboratki, o`rganilayotgan har qanday psixik hodisaga protsess tarzida qaraladi. O`rganilayotgan psixik faktning tarixini, taraqqiyot momentlarini, bu momentlarning o`rin almashishlarini o`rganishdan iborat.
Hozirgi zamon psixologiya fani bir qancha aniq, tekshirilib, sinovdan o`tkazilgan, samarali metodlarga ega. Ularning asosiylariga qisqa to`xtalib o`tamiz.
KUZATISH METODI - psixologiya fanida qadimdan keng qo`llanilib kelayotgan metodlardan biridir. Hayotiy psixologiyada aytarli barcha faktlar kuzatish yordamida to`planadi. Ular asosida dono xulosalar, maqollar, matallar to`plangan. Kuzatish metodining ikki turi farqlanadi: o`z-o`zini kuzatish va tashqi kuzatish.
O`z-o`zini kuzatish o`z vaqtida psixologiyaning eng asosiy metodi deb hisoblangan. Chunki, bu nuqtai-nazar tarafdorlari fikricha, kishining haqiqiy ruhiy holatlarni kishining o`zi biladi va tushunadi xolos. Boshqa kishi bu hodisalarni oxirigacha hech qachon tushuna olmaydi. Haqiqatda esa o`z-o`zini kuzatish sub`ektivlikka egadir. O`z-o`zini kuzatish shu sababli psixologiyaning yagona ishonchli metodi bo`la olmaydi.
|
| |
Tashqi kuzatish - Hozirgi zamon psixologiya fanining tuzilishi va metodlari

|
Hozirgi zamon psixologiya fanining tuzilishi va metodlari
|
bet | 5/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 69 Kb. | | #106643 |
Bog'liq HOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYASINING TADQIQOT METODLARITashqi kuzatish - bir kishining boshqa kishi tomonidan kuzatilishi. Kuzatishning bu turi turli vositalar (fotoapparat, kinokamera, xronometraj va boshqa murakkab kuzatish va ma`lumotlarni aks ettirish vositalari) ko`llab olib boriladi.
Kuzatish psixik hodisalarning tashqi alomatlarini tasvirlash bilan cheklanib qolmay, balki bu hodisalarning psixologik tabiatini tushuntirib bersagina, u haqiqiy psixologik tadqiqot metodi bo`la oladi. Kuzatishning mohiyati faktlarni qayd etish emas, balki ana shu psixologik faktlarning sabablarini ilmiy tushuntirib berishdan iborat. Hayotiy kuzatishda ham odamlar kuzatadilar va ma`lum xulosalarga keladilar.
Ilmiy psixologik kuzatish turmushdagi kuzatishdan farq qiladi va olingan natijalarni ilmiy tahlil qilishga yo`naltirilgan.
Ilmiy kuzatish quyidagi talablarga javob berishi shart (talablar):
- gipoteza (faraz)ning mavjudligi uni tekshirish;
- kuzatishning aniq reja asosida olib borilishi;
- kuzatilayotgan kishining kuzatish va uning maqsadini bilmasligi (yashirinligi);
- kuzatishning tizimli tarzda olib borilishi;
- kuzatishning ob`ektivligi (kuzatuvchining shaxsiy munosabatlari, hissiyotlari natijada aks etmasligi lozim).
EKSPERIMENT - yangi psixologik faktlarni olishning va ob`ektiv ilmiy bilishning asosiy qurollaridan biri. eksperiment metodi keyingi yillarda psixologiya fanining eng etakchi metodlaridan biriga aylandi.
eksperiment - kishini maxsus jihozlangan laboratoriya sharoitlarida o`rganish. Psixologik eksperiment psixologik faktni aniq nomoyon qilishga yordam beradigan sharoitni yuzaga keltirish maqsadida tadqiqotchining tekshiriluvchi faoliyatiga aralashishini taqoza qiladi. eksperimentning ustunlik tomonlaridan biri, eksperimentator tajriba davomida eksperimentning borishini nazorat qiladi va boshqarishi, bir necha marta takrorlashi mumkin.
Eksperiment metodining ikkita asosiy turi farqlanadi: laboratoriya eksperimenti va tabiiy eksperiment.
Laboratoriya eksperimenti laboratoriya sharoitida maxsus psixologik jihozlar yordamida o`tkaziladi. Tekshiriluvchi kishining nima qilishlari lozimligi ularga oldindan ogoxlantirib kuyiladi.
Tabiiy eksperiment (1910 yilda A.F.Lazurskiy tomonidan tavsiya qilingan) mohiyatiga ko`ra, eksperiment sharoitida tekshiriluvchiga o`zi ustida tajriba olib borilayotganini bildirmaslikka qaratilgan bo`lib, tadqiqotni odatdagi tabiiy sharoitga ko`chiradi. eksperimentning yuqoridagi ikki turidan tashqari psixologo-pedagogik eksperiment va shakllantiruvchi eksperiment deb ataluvchi ikkita turi mavjud bo`lib, ular pedagogikada keng qo`llaniladi.
|
| |
SAVDO PSIXOLOGIYASI - - Hozirgi zamon psixologiya fanining tuzilishi va metodlari

|
Hozirgi zamon psixologiya fanining tuzilishi va metodlari
|
bet | 3/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 69 Kb. | | #106643 |
Bog'liq HOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYASINING TADQIQOT METODLARISAVDO PSIXOLOGIYASI - xaridorlar psixologiyasini, talablarini, ularning individual xususiyatlarini hisobga olish, xizmat ko`rsatishning psixologik omillari, reklamalarni tayyorlash, ularning xaridorga ta`siri kabi masalalarni o`rganadi.
YOSH DAVRLARI PSIXOLOGIYASI - psixik xususiyatlarning yosh davomidagi dinamikasini, psixik taraqqiyot qonuniyatlarini o`rganadi. YOsh davrlari psixologiyasi quyidagi tarmoqlarga ega: bolalar psixologiyasi, o`smirlar psixologiyasi, o`spirin yoshlar psixologiyasi, katta yoshli kishilar psixologiyasi, gerantopsixologiya (qariyalar psixologiyasi).
SOSIAL PSIXOLOGIYA (ijtimoiy psixologiya ham deb yuritiladi) - kishilar orasidagi munosabatlar jarayonida yuzaga keladigan psixik hodisalarni o`rganadi. Uning predmeti turli xildagi uyushgan va uyushmagan, rasmiy va norasmiy birlashmalardagi shaxslararo munosabatlarni o`rganish. Sosial psixologiya ijtimoiy kayfiyatni, taqlid qilish hodisasini, "psixologik yukish"ni, guruhlarda tabaqalanish va liderlik hodisalarini o`rganadi.
Shu tartibda psixologiya fanining boshqa sohalarini ham ko`rib chikish mumkin. Biz ulardan ba`zilarni sanab o`tish bilan cheklanamiz xalos. Bularga differentsial psixologiya, siyosiy psixologiya, iqtisod psixologiyasi, boshqaruv psixologiyasi, anomal taraqqiyot psixologiyasi va uning tarmoqlari, qiyosiy psixologiya (zoopsixologiya ham deb yuritiladi) va boshqalar.
PSIXOLOGIYA FANINING ASOSIY PRINTSIPLARI
Hozirgi zamon psixologiya fanining quyidagi printsiplari ko`rsatib o`tish mumkin: determinizm printsipi, ong va faoliyat birligi printsipi, psixikaning faoliyatda rivojlanishi printsipi.
Determinizm printsipiga ko`ra, psixika yashash sharoiti bilan belgilanadi va yashash sharoiti o`zgarishi bilan o`zgaradi. Agar hayvon psixikasi haqida gapiradigan bo`lsak, uning taraqqiyoti biologik qonuniyatlar asosida ruy beradi. Inson psixikasining taraqqiyotiga esa ishlab chiqarish usullari, ijtimoiy tarixiy omillar ta`sir qiladi.
Ong va faoliyat birligi - ong va faoliyat bir-biriga qarama-qarshi emas, ular bir butunlikni tashqil qiladilar. Ong faoliyatning ichki rejasini, uning dasturini tashqil etadi.
Psixikaning faoliyatda rivojlanishi printsipiga ko`ra psixika taraqqiyot mahsuli, faoliyat natijasi deb qaraladi. Faoliyat jarayonida (o`qish, o`yin, mehnat) odam ijtimoiy tajribani o`zlashtiradi, bu esa psixik taraqqiyotning faqat insongagina xos shaklini tarkib toptiradi.
|
| |
Adabiyotlar ro`yxati - Hozirgi zamon psixologiya fanining tuzilishi va metodlari

|
Hozirgi zamon psixologiya fanining tuzilishi va metodlari
|
bet | 7/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 69 Kb. | | #106643 |
Bog'liq HOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYASINING TADQIQOT METODLARIAdabiyotlar ro`yxati
"Prakticheskaya psixodiagnostika". Metodiki i testi. - Samara, 1998
Andreeva G. M. Sosialnaya psixologiya. Uchebnik - M., 1998
Vertgeymer M. Produktivnoe mishlenie. - M., 1987
Gamezo M. V., Domashenko I. A. Atlas po psixologii. - M.,1986
Gippenreyter Yu. B. Vvedenie v obshuyu psixologiyu. Kurs lektsiy. - M., 1996
G`oziev E. Oliy maktab psixologiyasi. T. 1997
G`oziev E. Psixologiya. T. 1994.
Karimova V. M. "Ijtimoiy psixologiya asoslari". - T., 1994
Karimova V. M., Akramova F. Psixologiya. Ma’ruzalar matni - T., 2000
Karimova V. M. Psixologiya. - T., 2002
Klimov E. A. Osnovi psixologii. - M., 1998
Nasinovskaya E. E. Metodi izucheniya motivatsii lichnosti. - M., 1988
Nemov R. S. Psixologiya M. 1990
Nemov R. S. Psixologiya. - V 2-x kn. Kn.1. - M., 1998
Nemov R. S. Psixologiya. V 3-x kn. - Kn.1. - M., 1998
Olshanskiy B. B. Prakticheskaya psixologiya dlya uchiteley. M. 1994.
Prakticheskaya psixodiagnostika. Metodiki i testi. - M., 1999
Prakticheskaya psixodiagnostika. Metodiki i testi. - Samara, 1998
Prikladnaya psixodiagnostika. - M., 1999
Psixologiya. Uchebnik. - Pod red. A. Krilova - M., 1998
Rogov E. I. Nastolnaya kniga prakticheskogo psixologa v obrazovanii. - M, 1996
Rubinshteyn S. L. Osnovi obshey psixologii. - M., 1998
Umumiy psixologiya. A. V. Petrovskiy tahriri ostida. T.1992.
Xekxauzen X. Motivatsiya i deyatelnost T. 1, 2. M., 1986
www.ziyonet.uz
|
| |