nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
(27\4ilova) - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

148
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
28.
Transport ko`cha harakati qoidalari. (Katta va tayyorlov guruh)“Havo,
suv va Yer usti transporti” mavzusida ta`limiy jarayonni tashkil etish
28.1 O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Mashg’ulot vaqti
(240 daqiqa).
Talabalar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulot shakli va turi
Amaliy: ishlab chiqarish (kasbiy amaliyoti)
O’quv mashg’uloti rejasi
1, Katta va tayyorlov guruh yoshidagi bolalar bilan
“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti transporti”
mavzusida faoliyat ishlanmasi yozish
2 Markazlardagi ta`limiy faoliyat
O’quv ishlab chiqarish mashg’ulotining maqsadi: Transport ko`cha harakati qoidalari.
(Katta va tayyorlov guruh)“Havo, suv va Yer usti transporti” mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etish
Pedagogik vazifalar:
1 Katta va tayyorlov guruh yoshidagi bolalar
bilan “Transport bilan tanishuv”, “Yer usti
transporti” mavzusida tusuncha berish
2 Katta va tayyorlov guruh yoshidagi
bolalar bilan )“Havo, suv va Yer usti
transporti”mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etish to’g’risida yo’riqnoma berish
O’quv faoliyati natijalari:
1
“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti
transporti” mavzusida ta`limiy jarayonni tashkil
etishni aytib beradi
2. Katta va tayyorlov guruh yoshidagi bolalar
bilan)“Havo, suv va Yer usti
transporti”mavzusida ta`limiy jarayonni tashkil
etish to’g’risida yo’riqnoma asosida bajaradi
O’qitish metodlari
Tushuntirish, yo’riqnoma berish, amaliy ish,
ko’rsatish.
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, individual,guruhiy
O’qitish vositalari
texnologik xarita, ko’rgazmali qurol, rasmlar,
televizor, mavzuviy rejalashtirish kitobi
O’qitish sharoiti
Sirdaryo pedagogika kolleji
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
Faoliyatning borishi - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

Onamdek ardoqlisan, azizsan Toshkentim.
Sen menga qadrdon, tug’ilgan makonim.
Men seni avaylab, asrayman xar chog’.
Vijdonimdek toza, tushirmasman dog’.
Tarbiyachi: tez aytish qilamizmi, bizga Ketring ham qo’shiladi.
- Toshkent – Shoshkent bo’lganmi?
- Shoshkent – Toshkent bo’lganmi?
Tarbiyachi: - Kelinglar bolalar sizlar bilan baland – baland binolarni quramiz. Ketringga
baland binolarni qurib, Toshkent sitini yasab ko’rsataylik.
Bolalar jamoa bo’lib,
binolar yasaydilar, manzaralar bilan bezatadilar. Ketring
bolalarni
ishlarini kuzatib, rag’batlantiradi va Toshkentga yana mexmon bo’lib
kelishini,
boshqa o’rtoqlariga Toshkentni go’zal shahar ekani, u yerdagi bolalar bilimli, aqlli, bolalar
ekanini aytib berishini aytadi. Bolalarbilan xayrlashadi.
-4-jadval g’shni siljitish usulida aholining perspektiv sonini hisoblash tartibi

|
-4-jadval g’shni siljitish usulida aholining perspektiv sonini hisoblash tartibi
|
bet | 129/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1 11-4-jadval g’shni siljitish usulida aholining perspektiv sonini hisoblash tartibi -
g’sh
|
Mazkur yoshdagi
aholining 1999
|
Har bir yosh yashashi mumkin bo’lgan
|
Yil boshida bo’lishi mumkin bo’lgan yoshlar
|
2002
|
2003
|
2004
|
|
yil boshidagi soni
|
ehtimollik koeffitsienti
|
ix+1=ixPx
|
17
|
3786
|
0,99641
|
-
|
-
|
-
|
18
|
3764
|
0,99600
|
37860,9964
1-3772
|
-
|
-
|
19
|
3742
|
0,99562
|
37649,9960
0=3749
|
37720,9960
0=3757
|
-
|
20
|
-
|
0,99526
|
37420,9956
2=3726
|
37490,9956
2-3732
|
37570,9952
6=3740
|
21
|
-
|
0,99503
|
-
|
372699526
=3708
|
37320,9951
6=3714
|
22
|
-
|
0,99498
|
-
|
-
|
37080,9950
3=3689
|
Mehnat resurslari statistikasi
Mehnat resurslari - bu jamiyatdagi mehnatga layoqatli, bilim va malakaga, ishlab chiqarish yoki xizmat ko’rsatish qobiliyatiga ega bo’lgan kishilardir. Ularning asosiy qismini mehnat qilish yoshida bo’lgan aholi qismi tashkil etadi. “Mehnat kodeksi”ga va O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002 yil 31 yanvardagi 42-sonli “Aholini ish bilan ta’minlanganligini hisobga olish tizimini takomillashtirish to’g’risida”gi qaroriga binoan mehnat resurslarining quyi chegarasi 16 yosh, yuqori chegarasi esa erkaklar uchun 60, ayollar uchun 55 yosh deb qabul qilingan. Bu chegaralarni belgilashda aholining turmush darajasi, sog’liqni saqlash, sport va maorif tizimi, pensiya ta’minoti sharoitlari, ijtimoiy, iqtisodiy va demografik omillar hisobga olinadi.
Shunga muvofiq mehnat resurslari (MR)ning jismoniy imkoniyatli sonini quyidagicha hisoblash mumkin.
MR=Mg’-NI+PO’
bu erda: ME-mehnat qilish yoshidagi aholi; NI – mehnat qilish yoshidagi layoqatsiz aholi (I va II guruh nogironlari hamda imtiyozli pensiyaga chiqqanlar). PO’- tovar ishlab chiqarish yoki xizmat ko’rsatish sohalarida band bo’lgan pensionerlar va 16 yoshdan kichik bo’lgan o’smirlar.
O’zbekiston mehnat resurslari bilan ta’minlanish darajasi jihatdan eng yuqori bo’lgan mintaqalar qatoriga kiradi. Markaziy Osiyodagi mehnat resurslarining deyarli 40 foizi uning hissasiga to’g’ri keladi.
Ayniqsa aholining tarkibida mehnat qilish yoshida bo’lgan kishilar sonining nisbatan tezroq o’sishi respublika mehnat resurslarining jadal o’sishiga olib kelmoqda. 2000 yilda ularning soni 12 milliondan oshdi. (11.5-jadval).
|
| |
BOB. AHOLI VA MEHNAT RESURSLARI STATISTIKASI

Aholi soni va tarkibi statistikasi
Makroiqtisodiy statistika sotsial salohiyat (resurslar)ni o’rganishni aholi sonini o’rganishdan boshlaydi. Aholi sonini aniqlash manbai bo’lib quyidagilar hisoblanadi: vaqt-vaqti bilan o’tkazilib turiladigan aholi ro’yxati; aholining tabiiy o’sishi yoki kamayishi bo’yicha ma’lumotlar; aholining mexanik harakatlari bo’yicha ma’lumotlar.
Aholining tabiiy o’zgarishini, ya’ni tug’ilganlar va o’lganlarni, nikohdan o’tgan va ajralishlarni fuqarolik holatini qayd qiluvchi idora (ZAGS)lar hisobga oladi. Aholining migratsiyasini, ya’ni bir mamlakat, viloyat, tuman va aholi yashaydigan punktlarga keluvchilarni hamda boshqa erga ketganlarni shaharlarda uy daftarida (o’tkaziladigan va chiqariladigan), qishloq joylarda esa qishloq kengashlarining xo’jalik daftarlari va ro’yxatlarida hisobga olib boriladi.
Ana shu hisobga olish va oldin o’tkazilgan aholi ro’yxati ma’lumotlariga statistik ishlov berish asosida har yili hisob-kitob qilish yo’li bilan butun mamlakatdagi va ayrim viloyat, tuman hamda shahar va qishloq aholisining umumiy soni quyidagicha aniqlanadi:
A=A0+(TS-O’S)+(KLS-KTS)
bu erda: A0 - aholining yil boshidagi soni; TS - Joriy yilda tug’ilganlar soni; O’S - Joriy yilda o’lganlar soni; KLS - Joriy yilda kelganlar soni; KTS - Joriy yilda ketganlar soni.
Bunday hisoblashlarni shahar va qishloq, jins va yosh miqyosida ham bajarish mumkin.
Ro’yxat o’tkazish va joriy hisoblashlar yordamida aholi soni odatda yil boshidagi sana bilan aniqlanadi. Biroq ma’lum sanada aniqlangan aholi soni makroiqtisodiy ko’rsatkichlarni hisoblash uchun qo’l kelmay qoladi. Masalan, jon boshiga to’g’ri kelgan yalpi ichki mahsulot, milliy daromad, yalpi daromad kabi ko’rsatkichlar aholining yil boshidagi yoki yil oxiridagi soniga asoslanib emas, balki uni o’rtacha soniga asoslanib hisoblanadi.
Aholining o’rtacha sonini aniqlashda turlicha metodlardan foydalanish mumkin.
Agar aholi soni faqatgina yilning boshi va oxirida keltirilgan bo’lsa, u holda aholining o’rtacha soni oddiy arifmetik formula yordamida hisoblanadi:
А А0 А1
2
bu erda: А - aholining o’rtacha soni; A0 - aholining yil boshidagi soni; A1 - aholining yil oxiridagi soni.
Agar aholi soni bir yil ichidagi oylar boshida teng intervallarda keltirilgan bo’lsa, u holda aholining o’rtacha soni o’rtacha xronologik formula yordamida hisoblanadi:
1 А А А ... 1 А
А 2 1 2 3 2 n
n 1
Agar aholi soni bir necha yillar boshida teng intervallarda keltirilgan bo’lib, ja’mi yillar bo’yicha aholining o’rtacha sonini aniqlash lozim bo’lsa, bunday hollarda ham o’rtachani aniqlash o’rtacha xronologik formula yordamida hisoblanadi.
Agar aholi soni bir yil ichidagi oylar bo’yicha teng bo’lmagan intervallarda keltirilgan bo’lsa, u holda aholining o’rtacha soni o’rtacha tortilgan arifmetik formula yordamida hisoblanadi:
А t
А t
bu erda: А - yonma-yon keltirilgan aholi sonining o’rtachasi; t - vaqt oralig’i (oy, kun va h.k.)
Masalan, quyidagi oylar bo’yicha aholi soni keltirilgan bo’lsin
-
|
tarmoq mavjud bo'lganda aloqa kanallari bo'yicha ham da m odem li aloqaning

|
tarmoq mavjud bo'lganda aloqa kanallari bo'yicha ham da m odem li aloqaning Pdf ko'rish
|
bet | 122/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirishtarmoq mavjud bo'lganda aloqa kanallari bo'yicha ham da m odem li aloqaning
shluzlari orqali am alga osh iriladi.
T ex n ik x o d im n in g AIJ axb orotn i kiritish, m aM um otlar bazalarini
olib b orish , hujjatlarni ishlab ch iq ish , ijroiya fa o liy a tin i nazorat q ilish n i
am alga oshiradi.
AIJ ning yangi axborot texnologiyalaridagi o ‘rni. Xo‘jalik yuri
tishning yangi sharoitlarida boshqaruvning iqtisodiy usullariga alohida e’tibor
beriladi. Bunda aloqadorlik ierarxiyasi bilan bir qatorda korxonalar,
tashkilotlar, yetkazib beruvchilar, ist’emolchilar o'rtasidagi gorizontal
aloqalar katta ahamayatga ega. Bu sharoitlarda ishlab chiqarish
samaradorligini oshirishning o‘zaro bogMiq axborot texnologiyalari tarmogM
bilan qoMlab quwatlanuvchi tegishli axborot oqimlarini tashkil qilish
bilan erishiladi. Yangi axborot texnologiyalari barcha darajalar (respublika,
mintaqa va ayrim korxona darajasi) bo'yicha vazifaviy jamiyat (ijtimoiy,
ishlab chiqarish, boshqaruv) ning barcha sohalarini qamrab oladi.
Boshqaruvda yangi axborot texnologiyalaridan faol foydalanish ham
gorizontal va ham vertikal bo'yicha tarmoqqa birlashgan ma’lumotlarni
ishlab chiqish tizimlarini rivojlantirishni ko'zda tutadi, bu tarmoqlarda
AIJ ga alohida rol ajratiladi. Ishlab chiqilayotgan axborotning hajmilari va
AIJ bajarilayotgan vazifalaming darajasiga ko'ra EHM ning har xil
modellarini tanlab olinishi mumkin. Har bir darajadagi AIJ faoliyatining
barcha darajalari (hisob, ta’minot, tannarxni belgilash va h.k.) ni aks
ettirishi kerak.
Har xil darajadagi AIJ bir birlari bilan axborotning mashinalararo
almashuvi amalga oshiriladigan yagona tarmoq orqali bog'lanishi kerak.
Bu holda AIJ tarmog'i axborot bazasining asosiy massivlari markaziy
yoki asosiy EHM da saqlanadi.
Unifikatsiyalangan
AIJ. Keyingi vaqtda bir necha muammoli sohalarga
xizmat ko'rsatuvchi unifikatsiyalangan AIJ larini yaratish tendensiyasi
ko'rina boshladi. Masalan, AIJ majmuasi — AIJ bazasida yaratilgan tahlilchi
tizimi- statistik tahlil imkoniyatlarini ancha oshiradi va ishlab chiqarish,
ilmiy va tijorat tuzilmalarining bozor sharoitida vujudga keladigan talablariga
ko'proq javob beradi. Tahlilchi AIJ xizmat vazifalarining keng majmuasini
yechishni amalga oshirishga imkon beradi.
„Shartnomalar, buyurtmalar, kontraktlar tuzishda ekspress-tahlil"
majmuasi mahsulotlarining ayrim turlarini ishlab chiqarish tannarxi,
narxi, extimol tutilgan hajmlari haqidagi tahliliy axborotni boshqarish
jarayonini ta’minlaydi.
„Foydani shakllantirish, raqamlash va foydalanishning tahlili“ ,
„Korxona moddiy-texnik va moliyaviy holatining tahlili", „M ehnat, haq
176
|
| |
Talabaning yozuvsiz kartasini baholash mezonlari

|
Talabaning yozuvsiz kartasini baholash mezonlari
|
bet | 141/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgTalabaning yozuvsiz kartasini baholash mezonlari
Guruhlar
|
Xaritani to’g’ri tuzganligi
|
Javobni tushunarligini va aniqligi
|
Taqdimotni namoyish etish
|
Balllar yig’indisi
|
1
|
(0,5)
|
(0,5)
|
(0,5)
|
(1,5)
|
2
|
|
|
|
|
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
1. Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish. 1995 y.
2. Beknazov R.U., Novikov YU.P. Oxrana prirodы. T. O’qituvchi. 1996 y.
3. Novikov YU.V. Priroda i chelovek. M., Prosveщenie 1991 y.
4.To’xtaevA.S. ekologiya. T. O’qituvchi. 1998 y.
5. To’xtaev A.S. va boshqalar «Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari» 2003 y.
Biologiya v shkole. Jurnal. 1998-2007 gg. №1-7.
3- AMALIY MASHG’ULOT
MAVZU: INSON VA TABIIY LANDSHAFTLAR
Reja:
Tabiiy landshaftlar turlari.
Tabiiy landshaftlarga insonning ta’siri.
Mazkur mavzuni quyidagi texnologiya va metod asosida tashkil etish mumkin.
3-mavzu.
|
Inson va tabiiy landshaftlar
|
|
| |
Baholash mezonlari (ballarda) - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

Tolipova J.O. “Biologiyani o’qitishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish”.(1-2 qismlar). T., 2004 y.
To’xtaev A.S., Ahmedova D.R. va boshqalar. Umumta’lim maktablari va kasb-hunar o’quv yurtlarida ekologiya xonasini tashkil etish va jihozlash. T., 1998 y.
To’xtaev A.S., Haydarova H.N., YAkubjonova SH.T., Xonxojaeva N.B., G’ulomova A.R. “Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari”. T., 2005 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. T, “O’qituvchi”, 1998 y.
To’xtaev A.S., Hamidov A. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. T., “O’qituvchi”, 1994 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. Umumta’lim maktablari va litseylari uchun qo’llanma. T., 2001 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. Fan dasturi. T., 2003 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya o’qitish metodikasi”. Ma’ruza matni. 2003 y.
H.Haydarova, Z.Bahodirova, Sh.Yakubjonova. Ekologiya o’qitish metodikasi. Toshkent. “Moliya-iqtisod”, 2009 y.
Mehnat resurslarining - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 134/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Mehnat resurslarining mutlaq o’sish ko’rsatkichi ( МРкуп ) yuqorida qayd
etilgan 16 yoshga to’lgan aholi soni (U16esh), xalq xo’jaligiga jalb qilingan mehnat yoshida bo’lmagan o’smirlar (Us), pensionerlar (Ps) va mazkur hududga kelganlar (KELme) soni yig’indisidan iborat:
МРкуп =U16esh+Us+Ps+KELme
Mutlaq ko’rsatkich mehnat resurslarining potentsial sonining o’zgarishini tavsiflaydi.
Biz xohlaymizmi, xohlamaymizmi vaqt o’tishi bilan inson mehnat qobiliyatini yo’qotib boradi. Bu tabiiy hol. Mehnat qobiliyatini yo’qotganlar sonini oshib borishi mehnat resurslari sonining kamayishiga olib keladi. Mehnat resurslari sonining kamayishini statistika quyidagi ko’rsatgichlar yordamida o’rganadi: mehnat yoshidan o’tganlar koeffitsienti; mazkur yilda mehnat yoshida o’lganlar koeffitsienti; pensiyaga chiqqanlar koeffitsienti; mazkur hududdan ketgan mehnat yoshidagilar koeffitsienti; mehnat resurslari safidan chiqqanlarning umumiy koeffitsienti; mehnat resurslarining mutlaq kamayish ko’rsatkichi.
Mehnat resurslarining kamayishini tavsiflovchi ko’rsatkichlarni hisoblash tartibi va ular nimani ifodalashi 11.7-jadvalda keltirilgan.
11.7-jadval Mehnat resurslarining kamayishini tavsiflovchi ko’rsatkichlarni hisoblash
tartibi
-
№
|
Ko’rsatkichlar
|
Hisoblash tartibi
|
|
|
| |
-topshiriq - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 140/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org4-topshiriq. Guruhlar xonaning ekologik qulayligi haqida hisobot beradi va savollarga javob beradi.
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR:
Shaxar hududidagi insonlarning yashash joylari?
Yashash xonasi xaqida nimalarni bilasiz?
Xona havosining harorati qanday omillarga bog’liq?
Qanday harorat inson uchun optimal-o’rtacha hisoblanadi?
Xona havosining namligi qanday ahamiyatga ega?
Yilning qaysi vaqtlarida namlik yuqori yoki past bo’lishi kerak? Bu nimalarga bog’liq?
Yaqin orada qanday o’zgarishlar bo’ladi?
Xona tozaligining qaysi usuli maqsadga muvofiq (ho’l, quruq). Nima uchun?
Xonani ekotizim deb hisoblasa bo’ladimi? Agar «yo’q» bo’lsa, nima uchun? Agarda «ha» bo’lsa, unda shu ekotizim hosil qilgan elementlarni ayting?
Uyga vazifa
Har bir omillarning fasllar bo’yicha ta’sir etishini tahlil qiling.
Bundan kelib chiqadigan muammolarni sanang.
Bitta muammoni tanlab, uni bir necha echish yo’llarini taklif qiling.
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
|
| |
Kerakli material va jihozlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 139/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgKerakli material va jihozlar: Laboratoriya mashg’ulotning dars ishlanmasi, ma’ruza matnlari, o’quv qo’llanma, shumometr, o’simliklar aniqlagichi, metr, psixrometr, termometr, yorug’likni o’lchovchi asbob.
Nazariy material: Uyimizning ichki muxiti yoki yashash muxiti juda xilma – xil, u fizikaviy, kimyoviy, biologik omillarning o’zaro munosabatlari natijasida kelib chiqadi. Bular insonning psixik, fiziologik, ruhiy xolatlariga ta’sir qiladi. Yashash muxiti elementlarining ta’sirini inson salomatligiga bog’liqligini quyidagi sxemada ko’rsatish mumkin.
Yashash muhiti
Uyning arxi- Xonaning Yorug’lik Havo
tekturasi, mikroiqlimi muhiti muhiti
rejasi, (xarorat,
konstruktiv namlik)
tuzilishi.
Elektr va
magnit Shovqin
maydonlari
ISHNI BAJARISH TARTIBI:
1. Talabalar guruhlarga ajratiladi.
2. Xonani ekologik pasportini tuzish va javob berish.
3. Guruhlarda hisobot tayyorlash.
4. Inson-atrof muhitini ifloslayotgan ekologik omillarni aniqlash.
5. Talabaning o’zi turar joyi (yotoqxona, kvartira, auditoriya) ekologik holati haqida quyidagi ishlarni bajarish.
TOPSHIRIQLAR
1-topshiriq. Turar joyingiz haqida ma’lumot to’plang (1-savol). Suv hayvonlari va yashil ko’chatlarning turlari aniqlagich bilan aniqlang.
Turar joyingiz (mikrorayon) haqida ma’lumot.
Shaharning qaysi qismida mikrorayon joylashgan.
Yaqin atrofda joylashgan binolar:
- boshqa turar joy binolari.
- sanoat korxonalari.
- maydonlar.
- ko’chalar.
- katta ko’chalar-shosselar.
- poezd yo’llari.
- bog’-parklar
- suv hayvonlari – ko’llar, fontonlar va h.z.
1.3. Yashil ko’chatlar xarakteristikasi (turlar tarkibi aniqlanadi, holati).
1.4. Shaharning boshqa rayonlari bilan transport bog’lanishi.
2-topshiriq. Turar joy binosining texnik ko’rsatmalari (1-7 savollar).
2. Turar joy binosining texnik ko’rsatmalari.
2.1. Qurilgan yili.
2.2. Qavatliligi, xonalar soni, istiqomat qiluvchilarni taxminiy soni.
2.3. Binoning qurilish materiallari.
2.4. Issiqlik, suv, elektr bilan ta’minlanganlikning o’ziga xos hususiyatlari.
2.5. Binoning umumiy sanitar-gigenik holati.
3. Uydagi elektr jixozlari.
4. Inson salomatligiga havf soluvchi maishiy-kimyoviy preparatlar.
5. Uy jixozlariga tavsif (qanday materiallardan tayyorlanganligi).
6. Xona o’simliklarining mavjudligi.
7. Uy hayvonlarining mavjudligi.
3-topshiriq. Xo’jalik va maishiy xonalarning pasportini tuzing (8-savol). Bunda havo harorati, namligi, bosimi, yorug’lik miqdori, shovqin kuchi o’lchanadi yoki shovqin kuchi hisoblab topiladi.
8. Xo’jalik va maishiy xonalarning pasporti.
8.1. Ekologik qulayligi.
8.2. Xonalarning o’lchami.
8.3. Pol, eshik, xona shiftlarining tavsiflari.
8.4. Xona havosining tavsifi.
- atmosfera bosimi
- havo harorati.
- havo namligi.
- havoning ifloslanishi (changlar).
8.5. Yorug’likka tavsif (tabiy, sun’iy).
8.6. Radiatsiya.
8.7. Shovqinning manbalari va kuchini aniqlash.
|
| |
Asosiy vositalar qayta baholash natijasida hisob va hisobotda qanday qiymat bo‘yicha aks ettiriladi?

|
Asosiy vositalar qayta baholash natijasida hisob va hisobotda qanday qiymat bo‘yicha aks ettiriladi?
|
bet | 115/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti9.Asosiy vositalar qayta baholash natijasida hisob va hisobotda qanday qiymat bo‘yicha aks ettiriladi?
O‘rtacha qiymat;
Tiklash qiymat.
*Joriy qiymat;
Qoldiq qiymat;
10.Asosiy vositalar qiymati qanday yo‘l bilan so‘ndiriladi?
*Amortizatsiyani hisoblash yo‘li bilan;
Inventarizatsiya yo‘li bilan;
Balansdan balansga o‘tkazish yo‘li bilan;
Sotish yo‘li bilan.
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
4-Mavzu: Korxonaning mehnat resurslari.
Reja:
Korxona personali va uning tarkibi.
Mehnat unumdorligi.
Ish haqining mohiyati va uni tashkil etish.
Mehnatga haq to`lashning usullari.
1-ilova.
1-ilova
Munozara qatnashchilariga eslatma
1. Munozara munosabatlar yig‘indisi emas, balki muammo echimi uslubiyatidan iborat.
2. Ko‘p gapirmasdan, boshqalarning so‘zlashiga imkon ber.
3. Maqsadga erishish yo‘lida xissiyotlarinni jilovlab, batafsil o‘ylagan xolda so‘zla.
4. Raqiblaring vaziyatini o‘rganib, ularga xurmat bilan murojaat qil.
5. Raqiblaring tomonidan aytilgan fikrlarga tankidiy va muloxazali yondash.
6. Munozara predmeti bo‘yicha chetga chiqmagan xolda to‘g‘ri yondashib gapir.
|
|
|
| |
Laboratoriya mashg’ulotining texnologik xaritasi

|
Laboratoriya mashg’ulotining texnologik xaritasi
|
bet | 108/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org
Bosqichlar, vaqti
|
Faoliyatning mazmuni
|
o’qituvchi
|
talaba
|
I-bosqich. Kirish.
(10 minut)
|
1.1. Talabalarni avtoyo’lga olib chiqadi va ishni tushuntiradi.
|
1.1. eshitadi, yozib oladi.
|
II-bosqich. Asosiy
(60 minut)
|
2.1. Talabalar e’tiborini shu avtoyo’lning bir qismida 1 soat davomida o’tgan yuk mashinalari, engil mashinalar, avtobuslar sonini aniqlashga qaratadi.
2.2. Ekologiya xonasiga kelib jadvaldan foydalanib 1 soat mobaynida tarnsportdan qancha gaz chiqqanligini hisoblashni o’rgatadi va bilimlarni yanada aniqlashtirish maqsadida chizilgan rasmlar ko’rishga taklif etadi.
|
2.1. Talabalar 1 soat davomida o’tgan transport sonini aniqlashadi.
2.2. Talabalar tablitsadan foydalanib hisoblashadi.
|
III-bosqich.
Yakuniy
(10 minut)
|
3.1. Talabalar bajargan ishlarini tekshiradi, xulosa qiladi. Talabalarga ball beriladi.
|
Eshitadilar, o’zlarini to’g’irlaydilar. Yozib oladilar, rasm chizadilar.
|
Ishning maqsadi: Atmosfera havosiga avtotransportlardan chiqadigan gazlar miqdorini aniqlash.
Material va jihozlar: Laboratoriya mashg’ulotning dars ishlanmasi, ma’ruza matni, jadval, rasmlar, kalkulyator, chorrahadan o’tgan transportlarning turi va soni berilgan jadval, soat.
|
| |
-topshiriq - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 111/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org2-topshiriq. Engil avtomobilning bir soat davomida chiqargan is gazi miqdorini hisoblab toping.
3-topshiriq. Avtobusning bir soatda chiqargan is gazi miqdorini hisoblab toping.
4-topshiriq. Yuqoridagi transportlarning bir soatda quyidagi gazlardan NO2, SO2, S, Rb (qo’rg’oshin) qancha miqdorda chiqarganligini aniqlang.
5-topshiriq. Olingan natijalarni jadval shaklida yozing.
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR
1.Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar?
2.Avtotransportlardan chiqadigan havoni ifloslovchi gazlar?
3.Atmosfera muhofaza qilish chora-tadbirlari?
ASOSIY TUSHUNCHALAR VA TAYANCH ATAMALAR
Atmosferaning ifloslanishi, chiqindi gazlar, ifloslantiruvchi manbalar, is gazi, radioaktiv ifloslanish.
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
1. Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish. 1995 y.
2. Beknazov R.U., Novikov YU.P. Oxrana prirodы. T. O’qituvchi. 1996 y.
3. Novikov YU.V. Priroda i chelovek. M., Prosveщenie 1991 y.
4.To’xtaevA.S. ekologiya. T. O’qituvchi. 1998 y.
5. To’xtaev A.S. va boshqalar «Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari» 2003 y.
6. Biologiya v shkole. Jurnal. 1998-2007 gg. №1-7.
7. Karimov I. A. XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, borqarorlik
shartlari va taraqqiyot kafolatlari. T. O’zbekistan. 1997 y.
|
| |
Ishlab chiqarilmagan - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 142/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Ishlab chiqarilmagan nomoliyaviy aktivlar ishlab chiqarish natijasi hisoblanmaydi va ular moddiy hamda nomoddiy guruhlarga bo’linadi.
Ishlab chiqarilmagan moddiy aktivlar er, er osti boyliklari, biologik va suv resurslaridir. Tabiiy boyliklarni baholashda ulardan foydalanish uchun va holatini yaxshilash uchun ketgan harajatlar ham ularning qiymatiga qo’shilishi kerak. Erning tuproq tarkibi holatini yaxshilash uchun yo’naltirilgan xarajatlar ham erning bahosiga kiritiladi.
Iqtisodiy samara beruvchi va ishlatish uchun yaroqli bo’lgan qazilma boyliklarining aniqlangan zaxiralari, shuningdek, ishlab chiqarilmagan moddiy aktivlar toifasiga kiradi.
O’stirilmaydigan biologik resurslar tarkibiga hosildor o’simliklar, chorva kabi xo’jalik sub’ektlari tomonidan hisobga olinmaydigan, biroq iqtisodiy faoliyat uchun foydalanadigan (o’rmonlar, baliq kabi maxsus etishtirilmagan) boyliklar kiritiladi. O’stirilmaydigan biologik resurslar milliy boylikning foydalanish huquqi berilgan sub’ekt qismida aks etadi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Statistika komissiyasining tavsiyasiga binoan er usti suvlari er boyligi tarkibiga kiradi, suv resurslariga esa faqat er osti suvlari kiritilishi mumkin.
Ishlab chiqarilmagan nomoddiy aktivlar ishlab chiqarishdan tashqari jarayonda vujudga keladi va ulardan foydalanish huquqi mos ravishda yuridik yoki hisob harakatlari orqali amalga oshiriladi. Ular jumlasiga foydalanuvchiga faoliyatning ma’lum turi bo’yicha shug’ullanishga ruxsat beruvchi va boshqa sub’ektlar uchun mazkur faoliyatni ta’qiqlovchi hujjatlar kiradi. Aktivlarning yuqorida ko’rsatilgan guruhi patentlar, mualliflik huquqi, ijara shartnomlari va boshqa shartnomalarni o’z ichiga oladi.
Moliyaviy aktivlarning xarakterli tomoni shunda namoyon bo’ladi-ki, ularning ko’p qismi moliyaviy majburiyatlarga teskari ta’sir etadi. Moliyaviy majburiyat bir tashkilot ikkinchi tashkilotga moliyaviy resurslarini taqdim etganda sodir bo’ladi. Bu holatda kreditor mablag’lari uning moliyaviy aktivi hisoblanadi, chunki qarzdor tashkilot uning mablag’laridan foydalanganligi uchun to’lov to’laydi. Qarzdor tashkilot uchun olingan moliyaviy mablag’lar majburiyatdir.
|
| |
-LABORATORIYA - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

Vaqti 2 soat
|
Talabalar soni: 15 nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli
|
Ekskursiyaga chiqish, guruhlarda ishlash.
|
Ekologik kecha o’tkazish amaliy mashg’ulotini muxokama qilish uchun savollar.
|
Avtotransportdan chiqadigan havoni ifloslaydigan gazlar.
1 soat mobaynida yo’ldan o’tgan avtotransportlar sonini aniqlash.
1 soat mobaynida yo’lning shu qismida transportdan qancha gaz chiqganligini hisoblash.
Bir sutkada 1 ta transportdan atmosferaga chiqadigan zaxarli moddalar miqdorini bilish.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Laboratoriya mashg’ulot natijasida olingan natijalarni tahlil qilish, bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish.
|
Pedagogik vazifalar:
-Atmosferaga avtotransportlarning qaysi biri ko’proq iflos gazlar chiqarishi bo’yicha bilimlarni kengaytiradi va chuqurlashtiradi;
-Atrof-muhit muhofazasi haqida bilimlarni taqqoslash, umumlashtirish, taxlilni tizimlashtirish ko’nikmasini hosil qiladi.
|
O’quv faoliyati natijalari: Talaba:
|
O’qitish uslubi va texnikasi
|
Avtoyo’lga ekskursiya
|
O’qitish vositalari
|
Laboratoriya mashg’ulotning dars ishlanmasi, Atrof-muhitni muhofaza qilish kuniga bag’ishlangan ma’ruza, chizilgan rasmlar, ko’rgazmalar.
|
O’qitish shakli
|
Guruhlarda.
|
O’qitish sharoitlari
|
Avtoyo’l, ekologiya xonasi.
|
Monitoring va baholash
|
Og’zaki so’rov, natijalari tekshiriladi va baholanadi.
|
-LABORATORIYA - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

Vaqti 2 soat
|
Talabalar soni: 15 nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli
|
Hamkorlikda ishlash, laboratoriya mashg’uloti bilimlarini chuqurlashtirish va kengaytirish B-B-B jadvali
|
Laboratoriya ishini tashkil etish uchun savollar.
|
Turli ekologik omillar ta’sirini daraxt to’nkalarida aks etishi.
Grafik chizish.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Turli ekologik omillarni o’simliklarga vaqt mobaynida o’tkazgan ta’sirini o’rganish.
|
Pedagogik vazifalar:
Qufrg’oqchil nam vaqtlarga qarab yillik halqalarni har xil bo’lishi bo’yicha bilimlarni kengaytiradi va chuqurlashtiradi;
Sanoat korxonalari ta’siri natijasida yillik xalqalarni xilma-xil bo’lishi haqida bilimlarni taqqoslash, umumlashtirish, taxlilni tizimlashtirish ko’nikmasini hosil qiladi.
|
O’quv faoliyati natijalari: Talaba:
Qurg’oqchil nam vaqtlarga qarab yillik xalqalarning har xil bo’lishi haqida bilim oladi.
Sanoat korxonalari ta’siri natijasida yillik xalqalarni xilma-xil bo’lishini biladi.
|
O’qitish uslubi va texnikasi
|
B-B-B jadvali, guruhlarda ishlash, grafik chizish.
|
O’qitish vositalari
|
Mashg’ulotni dars ishlanmasi, 1. O’tkir pichoq, skalpel; 2. 0,1 mm li o’lchov lupa; 3. Millimetrovka; 4. Turli yerlardan kesib olingan daraxt to’nkalaridan namunalar.
|
O’qitish shakli
|
Guruhlarda.
|
O’qitish sharoitlari
|
Ekologiya kabineti
|
Monitoring va baholash
|
Og’zaki so’rov: natijalari tekshiriladi va baholanadi.
|
Laboratoriya mashg’ulotining texnologik xaritasi

I-bosqich. Kirish.
(10 minut)
|
1.1. O’quv mashg’uloti mavzu va rejasini ma’lum qiladi. erishadigan natijalar bilan tanishtiradi. Mazkur mashg’ulot xamkorlikda guruhda o’tishini e’lon qiladi.
|
1.1. eshitadi va tayyorgarllik ko’radilar.
|
II-bosqich. Asosiy
(60 minut)
|
2.1. Talabalar daraxt to’nkalarini guruhlarga bo’linib, tanlab olishadi va yillik xalqalarni sanab, xilma-xil ekologik omillar ta’sirini o’rganishligini aytadi. (Blits-so’rov o’tkaziladi. 1-ilova).
2.2. Bilimlarni yanada oshirish maqsadida to’nkalarni guruhlar bir-biri bilan almashtiradilar va yillik xalqalar nima uchun xilma-xil ekanligi haqida fikr yuritishligini aytadi.
2.4. Guruhda xulosalar umumlashtiriladi va aniqliklar kiritiladi. Baholash mezonlari aytib o’tiladi.
|
2.1. Talabalar javob beradi va yozib oladi.
2.2. B-B-B jadvali to’ldirilar.
2.3. Talaba to’nkalardagi xalqalarni sanab, enini o’lchab, xulosa qiladilar.
2.4. Talaba grafik chizadilar.
|
III-bosqich.
Yakuniy
(10 minut)
|
3.1. Laboratoriya mashg’ulotga xulosa qiladi. Talabalarga ball beriladi.
|
Eshitadilar, o’zlarini to’g’irlaydilar. Yozib oladilar.
|
Operatsion dastak - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 168/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiOperatsion dastak - yalpi marjaning foydaga bo‘lgan nisbati orqali ishlatilgan mablag‘ni samarali ishlatilish darajasini anglatadi.
Operatsion tizim - tovar ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish faoliyatining to‘liq tizimi. U 3 quyi tizimdan iborat: qayta ishlash; ta’minlash; rejalashtirish va nazorat.
Pareto-maqbullik– o‘rganilayotgan tizim elementlarining qabul qilingan mezonga ko‘ra eng afzallik darajasi.
“Pert” usuli – rejaga baho berish va qayta ko‘rib chiqish usuli, unga ko‘ra, operatsiyalar davomiyligida noaniqlikka yo‘l qo‘yadi, shu noaniqlikning ishlar davomiyligiga ta’siri tahlil qilinadi.
Raqobat – bozor mexanizmining korxona va firmalarning mahsulot va xizmatlarni sotish, sarmoyani foydaliroq joylashtirishda xo‘jalik nisbatlarini raqiblik asosida shakllantirish bilan bog‘liq elementi; ikki va undan ortiq tadbirkorlik sub’ektlari o‘rtasidagi “kim o‘zarlik” poygasi, kurashi.
Raqobatbardoshlik – o‘z faoliyatini bozor munosabatlari sharoitida amalga oshirish va bunda ishlab chiqarishni ilmiy-texnik jihatdan takomillashtirish, xodimlarni rag‘batlantirish va mahsulot sifatining yuqori bo‘lishini ta’minlashga etarli bo‘lgan foyda olish imkoniyati.
Reklama – mahsulot (xizmat, ish)ni targ‘ibot qilish.
Reklamatsiya - xaridor tomonidan sotuvchiga shartnoma asosida etkazib berilgan tovar sifati va miqdorining shartnomaga mos kelmasligi tufayli bildiruvchi da’vosi.
Rentabellik ostonasi – bu sotuvchini shunday daromadiki, bunda u na xarajat, va na foydaga ega bo‘ladi. Bunda yalpi marja doimiy xarajatlarni qoplashga etadi, xolos, hamda foyda nolga teng bo‘ladi.
Sertifikat - mas’ul idoralar tomonidan mahsulot (ish, xizmat)ni ekspertiza qilish asosida beriluvchi, ma’lum bir mahsulot, ish yoki xizmat sifatini belgilovchi hujjat.
Sifat – mahsulotga mujasamlangan kimyoviy, fizik, mexanik va boshqa iste’mol xususiyatlari majmuasi.
Smenalilik koeffitsienti –uskunalarning vaqt bo‘yicha ish bilan ta’minlash darajasi ko‘rsatkichi; kun davomida ishlab berilgan mashina-smenalarning o‘rnatilgan barcha smenalar soniga nisbati.
|
| |
Standartlashtirish - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 169/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiStandartlashtirish - ishlab chiqarishning ma’lum bir sohasida faoliyatni tartibga solish maqsadida barcha manfaatdor tomonlar ishtirokida qoidalar belgilash va qo‘llash. Uning natijasi hujjatlar, standartlar, yo‘riqnomalar, usullar, talablarda aks ettiriladi
Steriotik qaror – rahbar faoliyati qat’iy ravishda yo‘riqnomalar, me’yoriy hujjat hujjatlar doirasida amalga oshirilishi lozim bo‘lgan hollarda qabul qilinadi.
Strategik menejment – istiqboldagi maqsadni va korxona imkoniyati bilan xodimlar manfaatini uyg‘unlashtirishga mo‘ljallangan uzoq muddatli boshqaruv tarzi.
Strategiya – grekcha “trategos” - “generallik san’ati” ma’nosini berib, korxona istiqbolini aniqlash va mahorat bilan belgilangan maqsad sari intilisdagi boshqarish mahorati, rahbarlik san’ati.
Tamoyil – har qanday faoliyatda, shu jumladan boshqaruv faoliyatida ham tayanish mumkin bo‘lgan aksioma, tarz.
Tashabbusli qarorlar – tashabbus mazmuni bo‘yicha qabul qilingan istiqbolli boshqaruv qarorlari.
Tashkiliy-ma’muriy usul – boshqaruv apparatining muayyan tizimi tuzilib, har bir boshqaruv bo‘g‘inining funksiyalari belgilanadigan, boshqaruv qarorlari ma’muriy yo‘llar bilan qabul qilinadigam boshqaruv usuli.
Tashkilot – bu ikkitadan kam bo‘lgan guruh odamlarning bir maqsadga yo‘naltirilgan ongli mehnat jamoasi.
Ta’sis hujjatlari – yangi tashkil qilinuvchi korxona, kompaniya, aksiyadorlik jamiyatini ta’sis etish va ularni belgilangan tartibda ro‘yxatga olish uchun asos bo‘lib xizmat qiluvchi hujjatlar.
Tender – mahsulot (ish, xizmat) buyurtmasini bozorda joylashtirishning tanlov shakli.
Texnik qayta qurollantirish – ishlab chiqarishning alohida uchastkalari texnik imkoniyatlarini zamonaviy darajaga chiqarish jarayoni.
Texnologiya – xom ashyoni (resurslarni) o‘zgartirish vositasi.
Tizim – bu bir necha o‘zaro bog‘liqlikdagi elementlar yaxlitligi bolib, har bir element tizimini maqsad sari harakatiga o‘z hissasini qo‘shadi va ko‘mak beradi.
|
| |
Testlar
1.Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinganda qanday qiymat bo‘yicha baholanadi?

|
Testlar
1.Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinganda qanday qiymat bo‘yicha baholanadi?
|
bet | 114/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiTestlar
1.Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinganda qanday qiymat bo‘yicha baholanadi?
O‘rtacha qiymat;
*Boshlang‘ich qiymat;
Qoldiq qiymat;
Vazirlik tomonidan belgilangan qiymat.
2.Bino, inshoot va imoratlar bo‘yicha amortizatsiyasi to‘lovlari necha foizni tashkil etadi?
8 %;
7 %;
10 %;
*5 %.
3.Asosiy vositalarning qoldiq qiymati?
*Jamlangan amortizatsiya summasini chegirgan holda asosiy vositalarning boshlang‘ich qiymati;
Jamlangan amortizatsiya summasini chegirgan holda asosiy vositalarning o‘rtacha qiymati;
Jamlangan amortizatsiya summasini chegirgan holda asosiy vositalarning boshlang‘ich qiymati, jamlangan amortizatsiya summasini chegirgan holda asosiy vositalarning o‘rtacha qiymati;
Jamlangan amortizatsiya summasini chegirmagan holda asosiy vositalarning qodiq qiymati.
4.Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinganda qanday qiymat bo‘yicha baholanadi?
O‘rtacha qiymat;
*Boshlang‘ich qiymat;
Qoldiq qiymat;
Tiklash qiymat.
5.Asosiy vositalar qayta baholash natijasida hisob va hisobotda qanday qiymat bo‘yicha aks ettiriladi?
O‘rtacha qiymat;
Tiklash qiymat.
*Joriy qiymat;
Qoldiq qiymat;
6.Asosiy vositalar qiymati qanday yo‘l bilan so‘ndiriladi?
*Amortizatsiyani hisoblash yo‘li bilan;
Inventarizatsiya yo‘li bilan;
Balansdan balansga o‘tkazish yo‘li bilan;
Sotish yo‘li bilan.
7.Qanday vositaga amortizatsiya hisoblanmaydi?
Korxona asbob-uskunalariga;
*Korxona eriga;
Korxonaning butlovchi qismlariga;
Korxona bino-inshoatlariga.
8.Asosiy vositalarni necha yilda bir marta inventarizatsiyadan o‘tkaziladi?
Uch yilda bir;
*Ikki yilda bir;
Besh yilda bir;
Bir yilda bir.
|
| |
Menejer - malakali boshqaruvchi.
Menejment

|
Menejer - malakali boshqaruvchi.
Menejment
|
bet | 167/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiMenejer - malakali boshqaruvchi.
Menejment – malakali boshqaruv to‘g‘risidagi fan, bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonaning tashqi va ichki muhitini hisobga olgan holda uni samarali moslashuvchan boshqaruchilik sohasi.
Menejment funksiyasi – menejment vazifasi (“funksiya” lotincha so‘z bo‘lib, biror kishining faoliyat doirasi, vazifasi ma’nosini bildiradi).
Mehnat unumdorligi –insonlar ishlab chiqarish faoliyatining samaradorligi; xodim moddiy ishlab chiqarish sohasida ish vaqti birligida ishlab chiqargan mahsulotlar miqdori yoki mahsulot birligini ishlab chiqarish uchun sarflangan vaqt.
Mehnat shartnomasi – tadbirkor (ish beruvchi) va ishga kiruvchi shaxs (xodim, ishlovchi) o‘rtasidagi kelishuv hujjati. Unda xodimning mehnat vazifasi, ish joyi, lavozimi, oylik ish haqi, ishlash vaqti va hokazolar belgilab beriladi.
Moddiy javobgarlik – korxona va tashkilot, ayrim mansabdor shaxs zimmasiga xo‘jalik faoliyatining natijalari uchun yuklatilgan ma’suliyat.
Moliyaviy menejment – korxona mablag‘laridan samarali foydalanish, kredit olish va boshqa moliyaviy munosabatlarini boshqarish.
Moliyaviy hisobot – turli xil hisobotlar birlashmasi bo‘lib, ular korxonaning moliyaviy o‘rni va faoliyati, hamda uning moliyaviy tuzilishida o‘zgarishlarni qulay va tushunarli holda, ularga ma’lum ish masalasini hal qilish uchun tuzilgan hujjatlar.
Nazorat sferasi – tashkiliy tizimning muhim miqyosiy tomonlari biri: agarda bir rahbarga juda ko‘p miqdordagi xodimlar bo‘ysinsa, natijada bir tekis boshqaruv tizimini beruvchi keng nazorat sferasi vujudga keladi; agarda nazorat sferasi tor bo‘lsa, ayniqsa har bir rahbarga kam xodimlar bo‘ysinsa, bu holda ko‘p darajali tizim paydo bo‘ladi; korxonada ko‘p darajali tizim asosida qo‘yilgan o‘lchovga qaraganda tekis tizimli katta korxonalar kam darajadagi boshqaruvga ega bo‘lishadi.
Nizom (ustav) - korxonani tashkil qilishning qonuniyligini tasdiqlovchi, korxona xususiyati, faoliyat turlari, tartib-qoidalari, a’zolari o‘rtasidagi munosabatlar va hokazolarni o‘z ichiga oluvchi rasmiy hujjat.
|
| |
Amaliy mashg’ulotining texnologik xaritasi

I-bosqich. Kirish.
(10 minut)
|
1.1. O’quv mashg’uloti mavzu va maqsadi, rejalashtirilgan natijasi va uni o’tkazish tartibini aytadi.
|
1.1. eshitadi va laboratoriya ishiga tayyorgarlik ko’radilar.
|
II-bosqich. Asosiy
(60 minut)
|
2.1. Ishning olib borish haqida ma’lumot beradi (1-ilova).
2.2. B.B.B. jadvali to’ldiriladi (2-ilova)
2.3. Guruhlarga ajratadi va ishni tashkillashtiradi.
2.4. Guruhlarda xulosalar umumlashtiriladi va aniqliklar kirishiladi. Baholash mezonlari aytib o’tiladi.
|
2.1. Talabalar javob beradi va yozib oladi.
2.2. Talaba eshitadi va B.B.B. jadvalini to’ldiradi.
2.3. Talaba xonani ekologik pasportini tuzadi va javob beradi.
2.4. Guruhlarda xisobot tayyorlaydi.
|
III-bosqich.
Yakuniy
(10 minut)
|
3.1. Mashg’ulotga xulosa qiladi. Talabalarga ball beriladi.
3.2. Mustaqil ish uchun vazifa beradi.
|
Eshitadilar, yozib oladilar.
|
Mahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlari

|
Mahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlari
|
bet | 166/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiMahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlari – mahsulot ishlab chiqarishda foydalaniluvchi tabiiy resurslar, xom ashyo va materiallar, yoqilg‘i va energiya, asosiy fondlar va mehnat resurslari, shuningdek, mahsulot ishlab chiqarish va sotishning boshqa xarajatlarining qiymat o‘lchovi.
Mahsulot rentabelligi – mahsulot sotishdan olingan foydaning mahsulot tannarxiga nisbati sifatida (foizlarda) aniqlanuvchi ishlab chiqarish samaradorligi ko‘rsatkichi.
Mahsulot sertifikati - mahsulot sifatini baholash va nazorat qilishning xalqaro me’yorlarini qabul qilish va amalga oshirish jarayoni; mahsulot ishlab chiqaruvchilarga qaram bo‘lmagan, mahsulotning xalqaro standart me’yorlariga mos kelishini nazorat qilish vositasi.
Mahsulot sifati – masulotning inson va jamiyatning ma’lum bir ehtiyojlarini qondirish qobiliyatlarini belgilovchi foydali (iste’mol) xususiyatlari majmui.
Mahsulot sifatini boshqarish –mahsulotni yaratish va undan foydalanish yoki uni iste’mol qilishda zarur sifat darajasini belgilash, ta’minlash va qo‘llab-quvvatlash maqsadida amalga oshiriluvchi xatti-harakatlar.
Mahsulot sifatini boshqarish tizimi – sifatni boshqarish uchun zarur bo‘lgan resurslar, jarayonlar va javobgarlikni aniq taqsimlovchi tashkiliy tuzilma.
Mahsulotning material sig‘imi – xom ashyo, materiallar va boshqa moddiy resurslarning mahsulot birligiga sarflanuvchi xarajatlari.
Mahsulotning mehnat sig‘imi – mehnat unumdorligi ko‘rsatkichlariga teskari bo‘lgan kattalik, y’ani moddiy ishlab chiqarish sohasida sarflangan mehnatning ishlab chiqarilgan mahsulot hajmiga nisbati.
Mahsulotning texnik darajasi – baholanayotgan mahsulotning texnik takomillashganligini belgilovchi, uning bazis ko‘rsatkichlariga mos keluvchi ko‘rsatkichlarni taqqoslashga asoslangan mahsulot sifatining nisbiy tavsifi.
Mahsulotning yashash davri – mahsulot hayotiy davrining 5 bosqichi - yaratish, ishlab chiqarish, bozorga chiqarish, o‘sish va bozorning to‘yinishi, ma’naviy eskirishi - jarayonining almashinish muddati.
|
| |
Mehnatga haq to‘lashda eng kam ish haqi necha barobari olinadi?

|
Mehnatga haq to‘lashda eng kam ish haqi necha barobari olinadi?
|
bet | 120/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti2.Mehnatga haq to‘lashda eng kam ish haqi necha barobari olinadi?
Eng kam oylik ish haqining 2 barobari;
*Eng kam oylik ish haqining 1 barobari;
Eng kam oylik ish haqining 3 barobari;
Eng kam oylik ish haqining 5 barobari.
3.Mehnatni ijtimoiy sharoitlari qanday omillardan iborat?
Jismoniy omillar, ruhiy omillar
Atrof-muhitga ta’sir etuvchi omillar, ruhiy omillar
*Atrof-muhitga ta’sir etuvchi omillar, jismoniy omillar, ruhiy omillar
Jismoniy omillar, atrof-muhitga ta’sir etuvchi omillar
4.Korxonada nominal ish haqi nima?
*Nominal ish haqi- xodimning ma’lum bir vaqt mobaynida bajargan mehnati uchun hisoblangan va to‘langan ish haqidir.
Nominal ish haqi- xodimning ma’lum bir bajargan mehnati uchun hisoblangan va to‘langan ish haqidir.
Nominal ish haqi-xodimning ma’lum berilgan vazifani bajarishi uchun haqi evaziga oladigan mablag‘i.
Nominal ish haqi- xodimning ishlab chiqargan mahsuloti uchun oladigan puli.
5.Mehnatga haq to‘lashning yagona tarif setkasi bo‘yicha tarif razryadlari nechtaga bo‘linadi?
20 ta
22 ta
*23 ta
24 ta
6.O‘zbekiston Respublikasining «Xususiy korxona tug‘risida»gi qonun qaysi qabul qilingan.
1990 yilning 30 sentyabrida
1991 yilning 15 fevralida
2002 yilning 25 noyabrida
*2003 yilning 11 dekabrida.
7. Quyidagilardan qaysi biri mehnat kooperatsiyasini xarakterlaydi?
mehnatning alohida mehnat turlariga ajralishi;
*xodimlarning iqtisodiy faoliyatining biron turini bajarishga yoki mahsulotning alohida turlarini ishlab chiqarishga moslashuvi;
mehnatning alohida va bir biriga bog‘liq turlariga uyushishiga;
iqtisodiy tarmoqlar va sohalarning bir-biriga bog‘liqligining kuchayishi.
8. Mehnat unumdorligi qanday aniqlanadi?
mahsulot miqdorini uni ishlab chiqarishga ketgan ish vaqtiga nisbati bilan;
mahsulot miqdorini qilingan sarf-xarajatlarga nisbati bilan;
mahsulot miqdorini asosiy kapitalga taqqoslash yo‘li bilan;
* yuqoridagi barcha usullarda.
|
| |
Tuzuvchilar - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

220
Kirish
Mazkur dastur xalq xо‘jaligining texnika-texnologiya,
menejment va
marketing sohalaridagi ishlab-chiqarish, savdo, nazorat va iste’mol bilan bog‘liq
bо‘lgan turli sohalarda
metrologiya, standartlashtirish,
sertifikatlashtirish va
sifatni boshqarishga doir
ishlarni tashkillashtirish, amalga oshirish, me’riy
hujjatlar bilan ishlash borasidagi bir qancha masalalarini qamrab olgan.
Ushbu
dastur standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarishning ilmi,
meyoriy-qonuniy, tashkiliy-uslubiy va texnikaviy asoslarini shuningdek sohaga
oid ishlarni tashkillashtirish, olib borish va nazorat qilish bо‘limlaridan tashkil
topgan.
Fanning maqsadi va vazifalari
«Standartlashtirish, metrologiya va sifatni boshqarish» fanini о‘rganishdan
maqsad: talabalarda iqtisodiyotning texnika-texnologiya,
menejment
va
marketing sohalaridagi ishlab chiqarish, savdo-nazorat va istemol bilan bog‘liq
bо‘lgan turli metrologik, sifat boshqaruvi va sertifikatlashtirish bо‘yicha
masalalar bilan shug‘ullanish, hamda meyoriy xujjatlar
va standartlar bilan
ishlash borasida yetarli bilim va malakalarni hosil qilish.
Fanning
vazifasi
–
talabalarga
standartlashtirish,
metrologiya,
sertifikatlashtirish va sifatni boshqarish asoslarini, standartlar va meyoriy
xujjatlar
bilan ishlashni, iqtisodiyotning turli sohalarida va ishlab chiqarish
korxonalarida standartlashtirish, metrologiya, sertifikatlashtirish va sifatni
boshqarish masalalari bо‘yicha ishlarni tashkil qila olishni о‘rgatishdan iborat.