-rasm. Moybenzintutgich: a) Ishlash shakli; b)Moybenzin aralashmasini ajratish

35
zanglash va chirish jarayonini tezlashtiradi. Kuzov tubi va qanot ostlari iflosliklardan tozalanib va
yuvilib zanglashga qarshi ishlov beriladi. Zanglashga qarshi ishlov berishning bir necha turi bo’lib
ular zanglash jarayonini sekinlashtiruvchilar va zanglashga qarshi qoplam hosil qiluvchilar kabi
turlarga bo’linadilar.
5.Avtomobillarni kabina va tayanchlarini asosiy nosozliklari: qiyshayish, pachoqlanish,
uzilish, zanglash, chirish, boltli va parchinmixli brikmalarni bo’shashib ketishidan iborat.
Ta’mirlash quyidagilardan iborat: zanglash mahsulotlaridan tozalash, payvandlash, tekslash
va yuzalarni silliqlash, qo’shimcha detallar qo’yish, himoya qatlamlarini tiklash.
Zanglash mahsulotlari metall shyotka yoki erituvchi yordamida tozalanadi.
Payvandlashda ko’p hollarda gazli payvandlash turidan foydalaniladi. U qo’l bilan yoki
avtomat ravishda bajariladi.
Yoriqlar payvandlanib, yirtilib ketgan katta teshiklarga esa qo’shimcha qoplam qo’yiladi va
bu qoplam yirtilgan erdan 20-24 mm chiqib turishi zarur.
Pachoqlangan erlar va qiyshayishlar sovuq yoki qizdirilgan (600-650 °S
gaz gorelkasi
yordamida) holda to’g’rilanadi. qizdirib to’g’rilash metall qavat-qavat bo’lib qolganda yoki sovuq
holda to’g’rilab bo’lmay qolganda bajariladi.
Pachoq ikki harakatda to’g’rilanadi. Avvalambor pachoq bo’lgan joy urib chiqariladi.
Chiqarilgan qism markazdan sirtga qarab ustiga mahsus ushlagich qo’yib to’g’rilanadi.
To’g’rilashdan qolgan chuqurliklar temirdan yasalgan formani tagiga qo’yib yog’och yoki
rezina bolg’achalar bilan silliqlanadi.
Qattiq pachoq bo’lgan va tekis bo’lmay qolgan yuzalar kesilib olib tashlanadi va
payvandlanadi. qiyshiqliklar va egilishlar mahsus mexanik kengaytirgich yoki gidropresslar
yordamida to’g’rilanadi.
G’adir-budur bo’lib qolgan yuzalar, payvand choklari maxsus termoplastik massalar (PFN-
12, TPF-37), epoksid kleylari yoki yumshoq kovshanlash bilan silliqlanadi.
Yuza tekislab bo’lmas holatda bo’lsa, ayrim bo’laklari kesib tashlanadi va o’rniga metall
listlardan tayyorlangan bo’laklar payvandlanadi. Yangi qism shablon yordamida tayyorlanadi.
Engil avtomobillar va avtobuslarning kuzovlari yaroqsiz holatiga kelishi,
zanglash oqibatida
yuzaga keladi.
Kuzov detallarining uzoq ishlashi avtomobilning yurgan yo’li va yoshiga bog’liq bo’lib, ular
2 guruhga bo’linadi:
- 1-guruh detallari chirishi va ishdan chiqishi avtomobilning ko’rinishinigina yo’qotadi,
lekin baquvvatliligini susaytirmaydi. Bunga oldingi va orqa qanotlar, orqa g’ildirak tepa qismlari,
oldingi qism qirralari kiradi;
- 2-guruh detallarini zanglashi va chirishi avtomobil baquvvatliligini susaytiradi (oldingi va
orqa panellar, yuk tashish qismi va salon pollari).
Birinchi guruh detallari ishdan chiqqanida, ikkinchi guruh detallari esa hali baquvvat
bo’lishi, kerak bo’lsa birlamchi detallarni almashtirib avtomobilning tashqi ko’rinishini
tiklash
mumkin.
Avariyaga uchragan kuzovlarni to’g’rilash uchun mahsus moslamalardan foydalaniladi, ular
kuzov profili bo’yicha, geometrik o’lchamlariga rioya qilgan holda tortish yo’li bilan o’z holatiga
36
keltiriladi.
Payvandlash ishlarida qalin list metallar uchun elektr yoyli payvandlash qo’llanilsa, yupqa
listlar uchun esa kemping va gazli payvandlash qo’llaniladi.
Kuzov ishlari bo’yoqchilik ishlari bilan chambarchas bog’liqdir. ATK da bo’yoqlash ishlari
mahsus jihozlar yordamida bajariladi.
Eng ko’p tarqalgani bosim ostida bo’yoq sepish (0.3-0.7MPa) bo’lib, u mahsus jihozlar talab
qilmaydi. Buning uchun bo’yoq suyuq bo’lishi zarur. Shuning uchun ko’proq eritgich qo’shilishi
natijasida yuza silliq chiqmaydi.
Hozirda yangi usul, ya’ni bo’yoqni 50-70 °S da isitib 0.15MPa
bosim ostida sepish
qo’llaniladi. Bu bo’yoqni yuzaga tekis va qalinroq sepish imkonini beradi va yuza silliq chiqadi.
Kam bo’yoq sarf bo’ladi, ammo bo’yoqni issiq suv bilan isitish zarur bo’lib, isitish anjomi bo’yash
kamerasida bo’lishi kerak emas.
Hozirda yana bir usul, bo’yoqni mahsus jihozlar yordamida 10-30MPa bosm ostida, 0.17-
1.0 mm diametrli sepgichlar yordamida sepish usulidan ham foydalaniladi. Uning kamchiligi, yuza
silliq chiqmaydi, chunki bu usulda plunjerli nasoslardan foydalaniladi.
Bo’yash ishlarining texnologik jarayoni quyidagicha bajariladi: metall yuzani bo’yashga
tayyorlash (zangdan, eski bo’yoqdan yuzani tozalash), shpatlevka surtish (yuzaga surtiladi va
silliqlanadi), gruntovka surtish (GF-021 surtib, 1.5-2.0 soat quritiladi), bo’yash (ML-12, ML-197,
ML-110 turidagi bo’yoqlar sepilib, yuza 130-140 °S da 20 soat davomida, shundan 2
soat changga,
6 soat yopishqoqlikka, 12 soat mustahkamlikka quritiladi).
ATK da avtomobillarni rangi har xil bo’lganligi uchun,kerakli rangdagi bo’yoqni topish
mushkul, shuning uchun kerakli rangdagi bo’yoq tayyorlanadi. Buning uchun rangli xalqadan
foydalaniladi. Uch xil rang, ya’ni qizil, sariq va havo rang boshqa ranglarni hosil qila oladi. Ishlab
chiqarishda mahsus bo’yoq aralashtirgich qurilmalardan foydalaniladi va ranglar spektor analiz
yordamida bo’yoq tanlanadi.
Qaytarish uchun
savollar
1. Avtomobillarning kirlanishi, asosiy sabablari va ulardan tozalash usullari.
2. Avtomobillarni yuvish ishlarining mazmuni va yuvish usullari.
3. Avtomobillarni yuvishdan so’ng quritish
4. Ishlatilgan suvdan qayta foydalanish va ularga qo’yiladigan ekologik talablar.
5. Kuzovni va kabinani ta’mirlashda bajariladigan ishlar texnologiyasi.
6. Kuzovni va kabinalarni bo’yash ishlari texnologiyasi