Gazlamashunoslik kopi p65 - bet 25

118
Bug otkazuvchanlik koeffitsientining qiymati gazlama bilan suv
orasidagi masofaga bogliq. Shuning uchun sinovlarni otkazishda bu
masofa iloji boricha kam bolishi kerak. Koeffitsient qiymatiga havoning
harorati va nisbiy namligi ham tasir etadi. Shu sababli sinovlarni 35
36
0
C da otkazish taklif etiladi, chunki
bu harorat inson tanasining
haroratiga mos.
2. Nisbiy bug otkazuvchanlik B
0
(foiz) bu bir xil sinov sharoitidagi
gazlamadan otib buglangan bug miqdorining (A) ochiq suv ustidan
buglangan bug miqdoriga (B) nisbati:
0
100
A
B
B
= ⋅
(101)
Gazlamalarning suv otkazuvchanligi bu malum darajadagi bosim
tasirida ozidan suvni otkazish qobiliyati. Bu xususiyat suv otkazuvchanlik
koeffitsienti bilan baholanadi. Suv otkazuvchanlik koeffitsienti B
n
(esa
bir sekund davomida bir kvadrat metrga teng gazlama yuzasidan otgan
suv hajmining miqdorini korsatadi:
n
B
Â
F T
=
⋅
(102)
Uni aniqlash uchun 5·10
3
Pa ga teng bolgan bosim ostida hajmi 0,5
dm
3
bolgan suv gazlamadan otganda sarflangan vaqt olchanadi.
Materiallarning suv otishiga qar-shiligi ularning ozidan suv otishiga
qarshilik korsatish qobiliyati. Bu xusu-siyatni penetrometr nomli
asbobda anqilash mumkin. Materialdan qir-qilgan namuna (2) silindr (3)
ustiga mahkamlanadi. Silindrga boshqa idish (1)dan suv kelib turadi va
materialning pastki tomoniga tasir etadi. Suv bosimi asta-sekin osha boradi.
Manometr (4)
bosim miqdorini
korsatib turadi. Malum bosimda suv
materialdan otadi. Namunaning
yuzasida uchta tomchi paydo
bolgandagi
bosim shu material-ning
suv otishiga qarshiligini korsatadi.
Materiallarning suv otishiga qarshili-
gini hamyon usulida ham aniqlash
mumkin (57-rasm).
Tortta ustunchaga ornatilgan
namunaning osilgan qismiga suv
solingan
vaqtdan boshlab namunadan
uch tomchi suv otgunga qadar
sarflangan vaqt yoziladi. Ana shu vaqt
materialning suv otkazishga qarshiligini
ifodalaydi.
57-rasm. Materiallarning suv
otishiga qarshiligini
aniqlash uchun
hamyon usuli:
1idish; 2namuna;
3silindr; 4manometr.
4
3
2
1
119
4.3-§. Issiqni saqlash xususiyatlari
Issiqlik energiyasi tasir etganda gazlamalarda bir qator xususiyatlar
yuz beradi: issiqni otkazish
qobiliyati, issiqni yutish qobiliyati, issiqlik
tasirida oz xususiyatlarini ozgartirish yoki saqlash qobiliyati.
Issiq otkazuvchanlik λ (
t
V
m K
⋅
)
bu qattiq jismlar, qozgalmas
suyuqliklar va gazlarning turli haroratda qismlar orasidagi issiqni otkazish
jarayoni. Uni baholash uchun issiqni otkazuvchanlik koeffitsienti ishlatiladi.
Bu koeffitsient bir soat ichida qalinligi 1m hamda ong va teskari
tomonlarining harorat farqi 1
0
C ga teng bolgan gazlamaning 1m
2
li
yuzasidan otgan issiqlik miqdorini korsatadi.
Gazlamalarning issiqni saqlash xususiyati N (m
2
.K/Vt) issiqni
otkazishga qarshiligi bilan ifodalaniladi:
N
δ
λ
=
(103)
bu yerda:
δ
namunaning qalinligi, m; λ issiq otkazuvchanlik
koeffitsienti, m
2
.K/Vt.
Gazlama qalinligi qancha katta bolsa, issiqni saqlash xususiyati ham
shuncha yaxshi boladi. Shu sababli issiqni saqlaydigan kiyimlar kop qavatli
qilib tikiladi. Agar gazlamaning zichligi kam bolsa, havo otkazuvchanligi
oshadi, issiqni saqlash xususiyatlari esa yomonlashadi.
Gazlamalarning issiqni yutish xususiyatini solishtirma issiqlik sigimi
tavsiflaydi. Solishtirma issiqlik sigimi S (
J
kg K
⋅
), massasi 1 kg ga teng
bolgan gazlamaning haroratini bir darajaga oshirish uchun sarflangan
issiqlik miqdorini korsatadi:
[
]
0
(
)