nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Non-Internet Availability Recommendations for Preinstalled Software

|
Non-Internet Availability Recommendations for Preinstalled Software
|
bet | 45/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
Non-Internet Availability Recommendations for Preinstalled Software. Any one or more of the following solutions can be implemented to provide customer-support in non-Internet-connected scenarios:
-
Preinstalled application is already “Windows 2000 and Windows XP ready.”
-
Place a new Windows 2000-compatible version of the application on the hard disk. The user can reinstall the application after migrating to either Windows 2000 or Windows XP.
-
Place any necessary patch files on the hard disk. The user can run these "fixes" after migrating to Windows XP/Windows 2000.
-
Place a migration dynamic-link library (DLL) on the hard disk. The Microsoft General Device Driver Pack Migration DLL is available at http://www.microsoft.com/hwdev/driver/.
See also http://msdn.microsoft.com/library/techart/msdn_migdbg.htm.
-
Provide application media to customers upon request.
Note: OEMs are not required to provide applications from third parties that were licensed for a particular preinstalled operating system version. In this case, the OEM must provide a notice to show where their customers can obtain versions for the later operating system.
|
| |
Internet Availability Requirement for Preinstalled Drivers

|
Internet Availability Requirement for Preinstalled Drivers
|
bet | 47/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
Internet Availability Requirement for Preinstalled Drivers. Customer-support must be provided by making available Internet downloads of signed drivers. In addition, preinstall a link to a URL for the manufacturer’s support web site that contains the drivers required during and after migrating to Windows 2000 or Windows XP. This web site must be available and populated with signed driver files when the system is available to end users.
Non-Internet Availability Recommendations for Preinstalled Drivers. Any one or more of the following solutions can be used to provide customer-support in non-Internet-connected scenarios:
-
Place signed Windows 2000 and Windows XP drivers on the hard disk drive, so that the user can reinstall the driver after migrating to Windows 2000 or Windows XP.
Note: If you provide drivers on the system hard disk drive, the drivers can be in any directory other than \INF, \system32, or \system. Also, you must provide the end-user with a migration DLL, as described in the Windows DDK or on the web at http://www.microsoft.com/hwdev/driver/WinH2kDrv.htm.
-
Provide signed drivers for Windows 2000 and Windows XP drivers for posting on Windows Update site.
-
Provide media in the “as shipped” system’s packaging to support migrating to Windows 2000 and Windows XP.
-
Provide media to the customer upon request.
|
| |
Taqdimotning tarkibiy turlari - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

226
Taqdimot jarayonida ko‘rgazmali vositalardan foydalanish.
Multimediali taqdimot
- bugungi kunda axborot taqdim etishning yagona
va eng zamonaviy shakli hisoblanadi. Bu matnli ma’lumotlar, rasmlar, slayd-shou,
diktor jo‘rligidagi ovoz bilan boyitilgan, videoparcha va animatsiya, uch o‘lchamli
grafika tarzidagi dasturiy ta’minot bo‘lishi mumkin. Taqdimotning ma’lumot
taqdim etishning boshqa shakllaridan asosiy farqi ularning mazmunan
boyitilganligi va interfaolligidir, ya’ni belgilangan shaklda o‘zgarishga moyilligi
va foydalanuvchi faoliyatiga munosabatini bildirishidir.
Ma’lumki, inson ma’lumotning ko‘p qismini ko‘rish (-80%) va eshitish (-
15%) organlari orqali qabul qiladi.
1.Taqdimotni umumiy bezash usulini tanlash;
2.Slaydlarning mazmuniy o‘lchamlarini tanlash;
3.Yangi slaydni va uning tarkibiy qismlarini qo‘shish;
4.Slayd hajmi vao‘lchamlarinitanlash;
5.Slaydlarga bezashda zarur bo‘lgan o‘zgarishlar kiritish;
6.Slaydlarni ko‘rsatishda tovushli animatsiya jihatlarini yaratish
.
Taqdimotni tayyorlash jarayonida Microsoft Power Pointda ko‘rsatilayotgan
ma’lumotlar taqdim etilayotgan ishning mazmuni va mohiyatini, natijalari va
xulosalarini, takliflarini aks ettirishi lozim. Taqdimot quyidagi tavsiflarga ega
bo‘lishi kerak:
a) slaydlar soni (7 – 10 ta);
b) slaydlarning mazmuniy o‘lchamlari;
c) birinchi slayd ishning mavzusi, obyekti, bajaruvchi to‘g‘risida to‘liq
ma’lumot berishi zarur;
d) oxirgi slayd ma’lumotlar manbalari tavsifiga bag‘ishlangan bo‘lishi kerak.
-topshiriq - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

235
Mavzuning tabiatiga qarab ilmiy-tadqiqot ishida "Ilova" qismi ham berilishi
mumkin. Bunday qism mundarijadan oldin joylashadi. Masalan, dissertatsiya
leksik polisemiyani yoritishga bag‘ishlangan bo‘lsa, ishda tahlil qilingan ko‘p
ma’noli leksemalarning sememalar tizimini aks ettiruvchi izohlar jamlanib, turli
chizmalar tarzida ilova qilinishi mumkin.
Ilmiy tadqiqotning barcha qismlari yozib bo‘linganidan keyin ilmiy ish matni
bir butun holda maxsus kuzatilib, yo‘l qo‘yilgan nuqsonlar bartaraf qilinadi. Agar
zid fikrlar aks etib qolgan bo‘lsa, shulardan to‘g‘risi saqlanib, noto‘g‘risi
o‘chirilishi va matnning boshqa zarur o‘rinlariga ham bir vaqtning o‘zida
o‘zgartirishlar kiritilishi lozim. Zarur o‘zgarishlar birvarakayiga kiritilmasa, keyin
xotiradan ko‘tarilib, natijada zid fikrlarning izlari saqlanib qoladi va bu holat ilmiy
ishning mazmun-mohiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Ilmiy ish matnini uslubiy jihatdan ham sinchiklab kuzatish kerak: fikr
bildirishda, so‘z ishlatishda, qo‘shimcha ishlatishda voqe bo‘lgan qaytariqlarni,
uslubiy g‘alizliklarni bartaraf qilish lozim. Ilmiy ishning matni barcha kamchilik-
nuqsonlardan holi qilinganidan keyingina, uni taqriz uchun topshiriladi.
a 
b - Iston respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

m uvozanatlovchi (kom pensatsiyalovchi) salnik
1
.
ustki
sharnirli qurilm a
4
va stvol (tana) sharniri
3
dan
tashkil
topgan.
Ustki sharnirli qurilm a generatorning bug1 o ‘tkazgichi
va quviirlar birikm asining issiqlikdan uzayishini muvoza-
natlaydi (kom pensatsiyalaydi). Tana sharniri b ug‘ o ‘tkaz-
gichda hosil bo'ladigan kuch m om cntini
ham da issiqlikdan
deform atsiyalashni kom pensatsiyalash vazifasini bajaradi.
A rm atura 45-rasm da keltirilgan sxema b o ‘yicha yig'ilib,
kom pensatsiyalovchi maxsus qurilm a b o ‘lm asa, quduq tu
biga issiqlikka chidam li paker o'rn atilad i.
Ikkinchi sxemada, asosan, (45-rasm ,
0 .4 .Qatlamni gidravlik yorish jihozlari

42-rasm.
G idravlik
y o rish d a y e r osti
u sk u n a la rin in g
jo y lash ish i:
/ — mustahkamlovchi
quvur;
2
— nasos-
kompressor quvurlari;
3 —
chuqurlik m anomctri;
4 - y a k o r ;
5 -
раке r;
<5— mahsuldor qatlam;
7 - quyruq.
N asos-kom pressor
quvurlari
birikm asini siquvchi kuchlanish-
dan saqlash uchun paker ustiga
gidravlik yakor o'rnatiladi.
P akerdan
foydalanib va quyi
intervallarga qum to ‘ldirilib, qat
lam ni bir necha m arta yoki inter-
v alm a-interval yorish jarayoni-
dagi
bajariladigan operatsiyalar
(is h la r) k e tm a -k e tlig i 43,44-
rasm larda keltirilgan.
Q uduq tubiga ta ’sir etishning
sam arali usullaridan yana biri -
issiqlikni qo‘llashdan iborat. Issiq
lik q o ‘llanilganda quduq tubiga
cho‘kib qolgan parafm va neftning
boshqa og‘ir komponentlari eriydi.
N e ft q o v u sh q o q lig i
pasayishi
natijasida u n ing harakatlanuv-
chanligi oshadi.
Keng qo'llaniladigan issiqlik
usullaridan biri
quduqqa va butun
qatlamga bug‘ haydashdan iborat.
Q atlam ga bug‘ haydashda qo‘l-
laniladigan jihozlarda: bug‘ qo-
zoni; bug1 kom m unikatsiyalari;
quduq usti va ichi uskunalari bo‘-
ladi.
B u g ‘ y a rim s ta ts io n a r va
statsionar qozonxonalardan yoki
k o ‘chib yuruvchi b ug‘ genera-
torlari qurilm asidan olinadi.
Q u d u q q a b u g ‘ h a y d a sh d a
q u d u q usti jih o zlari (4 5 -rasm)
nasos-kompressor quvurlari birik-
m asini
issiqlikdan kengayishim
“Best Practices” for Systems and Devices

|
“Best Practices” for Systems and Devices
|
bet | 54/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
“Best Practices” for Systems and Devices
This section summarizes design and driver quality practices that Microsoft recommends to ensure reliable, quality experiences for end users.
Implement “Ease of Use” Recommendations from PC 2001
Chapter 2, “Easy PC Initiative,” in PC 2001 System Design Guide, includes specific guidelines for making PCs easy to set up, easy to use, and easy to maintain. Designers should give high priority to implementing these recommendations in order to improve the end user experience and reduce support calls after sales.
|
| |
-topshiriq - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

232
Imom al—Buxoriy (810-870), Muhammad at-Termiziy (873-950), Abu Ali ibn
Sino (980-1037), Abu Rayhon Beruniy (973-1048), Abu Abdulloh Rudakiy (860-
941), Yusuf Xos Hojib, Mahmud Qoshg’ariy, Mahmud az-Zamaxshariy (1075-
1144), Burhoniddin al-Marginoniy (1123-1197), Ahmad Yassaviy (1041-1167)
kabi jahonshumul olimlar dunyoga keldi, ijod qildi va insoniyat uchun juda katta
ilmiy meros qoldirib ketdi.
Qizig’i shundaki, yuqorida tilga olingan daholarning har biri haqiqiy
ensiklopedik olim bo‘lib, insoniyat ilmining turli sohalariga oid bebaho asarlar
yozib qoldirganlar. Bu asarlar keyinchalik, XV-XVII asrlarda ro‘y bergan
Evropa Renessansi – Uyg’onish davri olimlariga dasturi amal bo‘lgan. Ular hozirgi
davrgacha jahonning barcha yirik kutubxonalarida saqlanib qolgan bo‘lib, ko‘p
sohalar bo‘yicha hozirgi davrgacha darslik sifatida qo‘llanib kelinadi. Abu Ali ibn
Sinoning tibbiyot sohasidagi, Al – Farg‘oniyning astronomiya sohasidagi,
Beruniyning falsafa ilmi bo‘yicha qoldirgan asarlari shular jumlasidandir.
Matn yuzasidan topshiriqlar:
1. Matnni o‘qing. Matnga reja tuzing.
2. Reja asosida matn mazmunini so‘zlab bering.
3. Matndan tayanch so‘zlarni aniqlab, ko‘chirib yozing.
All features in custom utilities are available after installation of Windows 2000 or Windows XP

|
All features in custom utilities are available after installation of Windows 2000 or Windows XP
|
bet | 48/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
5. All features in custom utilities are available after installation of Windows 2000 or Windows XP.
For all manufacturer-provided utilities preinstalled on the system, one of the following conditions must be met:
-
If no user functionality is lost after installing Windows 2000 or Windows XP, the utility can be removed or turned off. This case applies when built-in Windows 2000 or Windows XP features such as ACPI-based power management replace functionality that the manufacturer provided under Windows NT 4.0 through custom utilities.
- OR -
-
If user functionality is lost, the manufacturer must provide customer support as described earlier in the item “Preinstalled applications and utilities are ‘Windows XP/Windows 2000 ready.’”
|
| |
Jadval 23. Flotatsiyalanuvchi zarrachalar o‘lchamlarini yuqori chegaralari

|
Jadval 23. Flotatsiyalanuvchi zarrachalar o‘lchamlarini yuqori chegaralari
|
bet | 66/90 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 13,14 Mb. | | #228770 |
Bog'liq Noyobvaradioaktivmetallarrudalariniboyitish (1)Jadval 23. Flotatsiyalanuvchi zarrachalar o‘lchamlarini yuqori chegaralari
Minerallar
|
Zarrachalarning flotatsiyalash mumkin bo‘lgan eng katta o‘lchami, mm
|
Nazariy
|
Amaliy
|
Sulfidlar
|
2-4
|
0,15-0,25
|
Sulfidmaslar
|
3-5
|
0,2-0,3
|
Ko‘mir
|
10-15
|
1-2
|
Oltingugurt
|
6-8
|
0,5- 1,0
|
Kabanov-Frumkin tomonidan nazariy ishlab chiqilgan tenglama yordamida hisoblangan zarracha kattaligi amaldagi zarracha kattaligiga to‘g‘ri kelmasligi mumkin. Buning sababi, hisoblashda pufakchaga yopishib turgan zarrachani, undan uzilib tushish kuchi statik sharoitda faqat zarracha massasi bilan o‘lchangan. Amalda esa, zarrachani uzilib tushishi ko‘proq inersiya kuchiga bog‘liq.
Katta zarrachalarni flotatsiyalash uchun quyidagi sharoitlarni yaratish kerak:
1. Eng faol yig‘uvchi reagentlarni sarfini ko‘paytirib zarrachani suvyuqmaslik darajasini oshirish;
2. Zarrachani pufakchaga yopishishini mustahkamlovchi appolyar reagentlar qo‘shish;
3. Bo‘tanadagi pufakchalar sonini ko‘paytirish (aeratsiyani oshirish). Bo‘tanadagi havo miqdorini (pufakchalar sonini) oshirilganda yirik zarrachani ko‘tarib ketayotgan pufakchaning orqasidan ko‘tarilayotgan pufakcha, yuqoridagisini ko‘tarilishiga yordam berib, zarrachani sirg‘anib tushib ketishidan asraydi, ya’ni yirik zarracha bir emas bir nechta pufakcha yordamida yuqoriga ko‘tariladi.
4. Flotatsiyaning o‘rta qismida inersiya kuchini kamaytiruvchi, bir maromdagi sekin oqim hosil qilish;
5. Flotomashinaning yuqori qismida qalinligi uncha katta bo‘lmagan, sokin ko‘pik qatlam hosil qilish, flotomashinadan ko‘pikni ehtiyotlab sidrib olish (zarracha to‘kilib ketmasligi uchun).
Flotatsiyalanuvchi zarrachalarni yirikligini oshirish yo‘lida juda ko‘p olimlar (N.B. Matveenko, N.F.Meщeryakov, V,A. Malinovskiy va boshqalar) ilmiy tadqiqot ishlarini olib borganlar. Jumladan, V.A.Malinovskiy flotatsiyaga tayyorlangan bo‘tanani ko‘pik qatlam yuzasiga berib, zarrachani yuqori yiriklik o‘lchamini oshirishga muyassar bo‘lgan. Bunga sabab, bo‘tana ko‘pik qatlamiga berilganda yirik zarracha bir emas, bir nechta pufakcha bilan uchrashadi, inersiya kuchi bo‘lmaydi. Tajribalar natijasida, bo‘tanani ko‘pik qatlamiga berilganda silvinit zarrachasini 4 mm, fosforitnikini 2 mm, arsenopiritnikini 3 mm va ko‘mir zarrachasini 6 mm kattalikgacha flotatsiyalanishi isbotlangan.
|
| |
MA’RUZA № 15 - Noyob va radioaktiv metall rudalarini boyitish

|
Noyob va radioaktiv metall rudalarini boyitish
|
bet | 67/90 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 13,14 Mb. | | #228770 |
Bog'liq Noyobvaradioaktivmetallarrudalariniboyitish (1)MA’RUZA № 15
Mavzu: Flotatsiya sxemalari
Reja:
1. Flotatsiya sxemalari
2. Flotatsiya mashinasi turini tanlash
3. Alohida turdagi polimetall rudalar uchun flotatsiyaning prinsipial sxemalarini tanlash
4. Boyitishning alohida sikl va bosqichlarida flotatsiya sxemalarini tuzish
Tayanch iboralar: asosiy flotatsiya, tozalash flotatsiyasi, nazorat flotatsiyasi, flotatsion sxemalar, flotatsiya bosqichi, flotatsiya sikli, qimmatbaho komponentlarning ajralish
Flotatsiya sxemalari
Foydali qazilmalarni flotatsiyalash jarayonida turli - tuman texnologik sxemalar qo‘llaniladi. Flotatsion sxemani tanlash boyitilayotgan mahsulotning flotatsion xossasiga, boyitmaning sifatiga qo‘yilayotgan talabga va bir qator texnik-iqtisodiy omillarga bog‘liq.
Ko‘p hollarda bitta flotatsiya operatsiyasi natijasida oxirgi boyitma va tashlab yuboriladigan chiqindi olishga erishilmaydi. SHuning uchun, flotatsiya sxemalari bir nechta flotatsiya operatsiyalaridan tashkil topadi: asosiy flotatsiya, tozalash flotatsiyasi va nazorat flotatsiyasi.
Asosiy flotatsiya – flotatsion boyitishning birinchi operatsiyasi hisoblanib, qimmatbaho komponentni puch tog‘ jinslaridan ajratish maqsadida o‘tkaziladi. Natijada xomaki boyitma va chiqindi olinadi.
Tozalash flotatsiyasi – o‘zidan oldingi operatsiyalarda olingan xomaki boyitmaning sifatini yaxshilash maqsadida o‘tkaziladigan flotatsiya operatsiyasi.
Nazorat flotatsiyasi – asosiy flotatsiya natijasida olingan chiqindi tarkibidagi qimmatbaho komponentni yana bir bor ajratib olish maqsadida o‘tkaziladigan operatsiya.
Flotatsion sxemalar – flotatsiya bosqichi va sikllarining soni bilan bir–biridan farq qiladi.
Flotatsiya bosqichi deb, mahsulotni malum yiriklikkacha yanchib, keyin flotatsiyalash operatsiyasini o‘z ichiga olgan texnologik sxemaning bir qismiga aytiladi.
Foydali mineralning xossasi va undagi mineral zarrachalarning o‘lchamiga qarab bir yoki ko‘p bosqichli flotatsion sxemalar ishlatiladi.
Flotatsiya sikli deb, qaytadan flotatsiyalanmaydigan bir yoki bir nechta tayyor mahsulotlar olinadigan flotatsiya operatsiyalarining guruhiga aytiladi.
Qimmatbaho komponentlarning ajralish ketma–ketligiga qarab, polimetal rudalarni boyitishda kollektiv, selektiv va kollektiv–selektiv flotatsiya sxemalari mavjud bo‘ladi.
Agar oxirgi boyitmaga bira-to‘la bir nechta mineral (masalan, mis va nikel sulfidlari, mis-molibden, qo‘rg‘oshin–ruh) ajralsa, bunday flotatsiya kollektiv flotatsiya deyiladi.
Agar rudadan qimmatbaho komponentlar ketma-ket ajratib olinsa, bunday flotatsiya selektiv flotatsiya deyiladi.
Kollektiv-selektiv flotatsiyada qamma qimmatbaho komponentlar avval kollektiv boyitmaga ajraladi, keyin esa undan alohida minerallar flotatsiyalanadi. Bir boskichli flotatsiya sxemalari bo‘yicha sheelitli, flyuoritli, baritli, spodumenli rudalar boyitiladi. Bu rudalarni boyitish sxemalarida tozalash va nazorat flotatsiyalarining soni turlicha bo‘ladi.
|
| |
Jadval 21. Vintli separatorlarning texnik xarakteristikasi

|
Jadval 21. Vintli separatorlarning texnik xarakteristikasi
|
bet | 48/90 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 13,14 Mb. | | #228770 |
Bog'liq Noyobvaradioaktivmetallarrudalariniboyitish (1)Jadval 21. Vintli separatorlarning texnik xarakteristikasi
Ko‘rsatkichlari
|
SVM-
1000
|
SVM-
1200
|
SVM-1500
|
|
Tarnovning diametri, mm
|
750
|
1000
|
1200
|
1500
|
O‘ramning qadami, mm
|
450-550
|
_
|
600-850
|
-
|
O‘ramlar soni
|
4
|
4
|
4
|
3
|
Ishlab chiqarish unumdorliga , t/soat
|
2-4
|
3-8
|
6-8
|
20-30
|
YUvuvchi suv sarfi, l/s
|
0,5
|
0,6
|
1
|
0,4
|
Bo‘tanadagi qattiq zarrachalar miqdori, %
|
20-40
|
20-40
|
20-40
|
20-40
|
Balandligi, mm
|
4200
|
4200
|
4200
|
5150
|
Og‘irligi, t
|
0,5
|
0,7
|
0,75
|
1,25
|
Purkovchi va konusli separatorlarda boyitish
Keyingi yillarda bo‘tananing harakatlanishida toraytirilgan tarnovda amalga oshiriluvchi gravitatsion apparatlar keng qo‘llanilmoqda.
Mineral zarrachalarning zichligiga qarab torayuvchi tarnovchalarda ajralish quyidagicha sodir bo‘ladi. 50 - 60 % qattiq zarrachalardan iborat bo‘tana tarnovcha 1 ning keng qismiga beriladi (16 -rasm). Uning qiya tarnovcha bo‘ylab harakatlanishida mahsulot mineral zarrachaning zichligi va yirikligiga qarab saralanadi.
Tarnovchaning keng qismida laminar yoki shunga o‘xshash oqim ustunlik qiladi. Keyinroq tarnovchaning torayishi bilan oqimning tezligi ortadi va laminar oqim uncha katta bo‘lmagan tezlikdagi turbulent oqimga o‘tadi. Turbulent oqimning yuzaga kelishi engil mineral zarrachalarning yuqoriga ko‘tarilishiga va og‘ir zarrachalarning yirikligiga qarab segregatsiyalanishi natijasida qaytadan taqsimlanishiga olib keladi.
SHunday qilib, mahsulotning oqim balandligi bo‘yicha turli harakat tezliklarining mavjudligi ularning ajralishiga imkoniyat yaratadi.
Rasm 40. Qiya tarnovchada mineral zarrachalarning ajralish sxemasi
YUqorida ko‘rsatilgan omillarning ta’siri natijasida pastki qatlamlarda (tarnovchaning tubida) og‘ir minerallarning zarrachalari, yuqori qatlamlarda engil minerallarning zarrachalari to‘planadi. Bo‘tana tarnovchadan mineral zarrachalarning zichligi yuqoridan pastga tomon ortib boruvchi yarim doira shaklida tushadi. Ajratuvchi to‘siqlar 2 yordamida turli zichlikdagi mahsulotlar tegishli yig‘uvchi idish 3 larga jo‘natiladi.
Rudalarni boyitishda nisbatan kengroq ishlatiladigan, ishlash prinsipi ruda oqimini zichlikdagi farqqa qarab torayuvchi tarnovchada ajratishga asoslangan ikkita apparatni ko‘rib chiqamiz.
Purkovchi konsentrator (17 -rasm) 24 ta torayuvchi tarnovcha 6 dan tashkil topgan. YUqoridagi 2 ta tarnovchada asosiy boyitish, pastki tarnovchalarda esa boyitma va chiqindini tozalash amalga oshiriladi.
Har qaysi tarnovcha kengligi 0 dan 3 mm oraliqda o‘zgartira olinadigan ko‘ndalang tirqishga ega. Tirqishlar orqali og‘ir minerallarning zarrachalari bo‘shatib olinadi va yig‘uvchi idishlar 5 va 9 da to‘planadi. Tarnovchalar gorizontga 12 - 20° burchak ostida o‘rnatilishi mumkin. Tarnovchalarning qiyaligi vintli moslama 3 orqali moslashtiriladi.
|
| |
Gravitatsiya usulida minerallarni boyitish

3
rd
-ICARHSE
International Conference on Advance Research in Humanities, Applied Sciences and Education
Hosted from New York, USA
https://conferencea.org June 28
th
2022
236
GRAVITATSIYA USULIDA MINERALLARNI BOYITISH
Nosirov Nurzod Ixtiyorivich
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika
universiteti Olmaliq filiali,
“Konchilik ishi” kafedrasi katta o’qituvchisi.
Ashirmatova Iroda Mamasaid qizi
Islom Karimov nomidagi Toshkent Davlat texnika universiteti
Olmaliq filiali 3f-20 (FQB) tabalasi
Annotatsiya:
Qazib olingan rudalarni ko’plab boyitish usulari mavjud bo’lib, ularning har biri
minerallarni tarkibi, fizik hususiyatlari qarab tanlanadi. Gravitat-siya boyitish usuli eng ko’p
tarqalgan boyitish usullaridan biridir.
Ushbu usulda zichligi yuqori minerallari boyitiladi.
Kalit so’zlar:
Gravitatsiya usuli, cho’ktirish mashinalari ,
konsentratsion stol, vintli
sparatorlar, shluzlarda boyitish, O’g’ir muhitli apparatlarda, qalayli rudalar.
Gravitatsiya usuli minerallarni boyitish qadim rivojangan hisoblanadi. Milloddan avvalgi ikki
mingningchi yillardayoq qo’rg’oshin va oltinni ajratib olishda
gra-vitatsiya usulidan
foydalanishgan. 14—15-asrlarda zamonaviy oltin yuvish mashinasiga oʻxshash mashinalar
yaratildi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlariga kelib foydali qazilmalarga ehtiyoj koʻpayganligi
sababli.gravitatsion boyitish keng qoʻllanila boshlandi, gravitatsion
boyitishing suvda va
havoda amalga oshiriladigan xillari bor. Suvning zichligi ancha yuqori boʻlgani uchun suvdagi
gravitatsion boyitishda foydali minerallar juda aniq ajralib chiqadi. Havoda boyitiladigan
mahsulotlarni suvsizlantirish talab qilinmaydi. Bu esa mahsulotlarni transport vositalariga
ortish qiyin boʻladigan sovuq joylarda qulaylik yaratadi. Gravitatsion
boyitishda yerning
tortish kuchidan (nomi shundan), markazdan qochma va elektromagnit kuchlardan ham
foydalaniladi.
Foydali qazilmalarni boyitishda eng ko’p tarqalgan usullardan biri gravitatsiya usuli
hisoblanadi. Yuqori samaradorligi, narx jihatdan arzonligi hamda soda tuzilganligi uchun ko’p
qo’llaniladi. Gravitatsiya boyitish mineral zarrachalarning og’irlik
kuchi yoki muhitning
qarshilik kuchi ta’sirida tushish tezligidagi farqqa asoslangandir.
Muhit sifatida suv,havo, o’g’ir suspenziyalar va o’g’ir suyuqliqlar mineral zarrachalarning
ajralish jarayonida qo’llaniladi. Gravitatsiya usulida asosan qalayli, volframli, kamyob
metalli, oltinli va boshqa zichligi og‘ir rudalarni boyitiladi.
Minerallani gravitatsiya usulida boyitish asos
1 Cho’ktirish mashinalarida
boyitish
2 Konsentratsion stolda boyitish
3 Vintli va konusli sparatorlarda boyitish
Yig‘uvchi reagentlarning birgalikda ta’siri

|
Yig‘uvchi reagentlarning birgalikda ta’siri
|
bet | 60/90 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 13,14 Mb. | | #154290 |
Bog'liq Noyobvaradioaktivmetallarrudalariniboyitish (2)Yig‘uvchi reagentlarning birgalikda ta’siri
Flotatsiya amaliyoti ko‘rsatadiki, ikkita reagentni birgalikda ishlatilganda bitta reagentni ishlatilgandagiga nisbatan flotatsiya ko‘rsatgichlari yuqori bo‘ladi. Masalan, galenitni butilksantogenat bilan flotatsiyalanganda ajratib olish 50%, oleat bilan flotatsiyalaganda 60% tashkil qilgan. Ikkalasini 1:1 nisbatda olib, ularni sarfi 75 g/t bo‘lganda esa ajratib olish 90% tashkil qilgan.
Bu reagentlarni bir-biridan farqi katta. Ksantogenat – sulfgidril yig‘uvchi reagent, oleat esa oksigidrillar toifasiga mansub. Uglevodorodlar soni – ksantogenat molekulasida 4 ta, oleat molekulasining uglevodorod radikali zanjirida 17 tani tashkil qiladi. Har xil sinfga mansub reagentlarni birgalikda ishlatilganda bunchalik katta effekt berish sababini quyidagicha tushuntirish mumkin:
Ma’lumki, mineral yuza energiya nuqtai nazaridan bir xil emas. Bitta reagent ishlatilsa, u energiyasiga mos kelgan mineral yuza uchastkasiga shimiladi, boshqa joylar esa bo‘sh qoladi. Agar, ikkita reagentni (masalan, kuchli va kuchsizni) birgalikda ishlatilganda har bir reagent mineral yuzadagi o‘ziga mos bo‘lgan uchastkalarga joylashadi. Bu esa reagentlarni mineral yuzada teng tarqalishiga olib keladi va adsorbsion qatlam zichligi oshadi. O‘z navbatida flotatsiya ko‘rsatgichlari yuqori bo‘ladi.
Sulfgidrilli yig‘uvchilar
Qutblangan sulfgidril guruhi (-SH) bo‘lgan moddalarga sulfgidrilli yig‘uvchilar deyiladi. Bularga ksantogenatlar, diitiofosfatlar, merkantobenztiozol va boshqalar kiradi.
Ksantogenatlar
Ksantogenatlarning umumiy kimyoviy formulasi quyidagicha:
Bu erda, Me – kation K+, Na+, H+ yoki boshqalar;
R – alifatik uglevodorod radikali, masalan, S2N5 – etil, S4N9 – butil va boshqalar.
Ksantogenatlar – o‘ziga xos hidga ega bo‘lgan qattiq dur modda, rangi oqdan sariqqacha o‘zgaradi, zichligi 1,3÷1,7 g/sm3, suvda exshi eriydi.
Solidofil guruhi uchburchak shaklida bo‘lib, uchburchak markazida uglerod, uchburchakning cho‘qqisida bitta kislorod va pastki uchlarida ikkita oltingugurt joylashgan (22-rasm). Solidofil guruhining kengligi 7×10-10 m, uglerod zanjirining kengligi 4×10-10 m, bitta anionni mineral yuzada egallangan maydonni 28×10-20 m2 ga teng (agar, chiziqli qurilishga ega bo‘lsa).
|
| |
Alohida turdagi polimetall rudalar uchun flotatsiyaning prinsipial sxemalarini tanlash

|
Alohida turdagi polimetall rudalar uchun flotatsiyaning prinsipial sxemalarini tanlash
|
bet | 69/90 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 13,14 Mb. | | #228770 |
Bog'liq Noyobvaradioaktivmetallarrudalariniboyitish (1)Alohida turdagi polimetall rudalar uchun flotatsiyaning prinsipial sxemalarini tanlash.
Mineral tarkibi va metalning miqdoriga qarab polimetal rudalar to‘rt guruhga bo‘linadi.
Birinchi guruh - rangli metallar miqdori yuqori, yaxlit sulfidli rudalar. Bu rudalar asosan qo‘rg‘oshin, mis, va temir sulfidlaridan tashkil topgan. Sulfidlarning umumiy miqdori 75-90%, rangli metallarning miqdori 6-15%.
Bu guruhdagi rudalarni boyitish uchun odatda to‘g‘ri selektiv flotatsiya sxemasi qo‘llaniladi. Flotatsiya chiqindisi oltingugurtga etarli darajada boy va sulfat kislota ishlab chiqaruvchi sanoat uchun xomashyo sifatida ishlatish mumkin bo‘lgan holda to‘g‘ri selektiv flotatsiya sxemalari ayniqsa maqsadga muvofiqdir.
Ikkinchi guruh - rangli metallar miqdori kam va oltingugurtning miqdori yuqori, yaxlit sulfidli rudalar. Rudalarning bu guruhiga ko‘pchilik mis-ruxli, piritli rudalar kiradi. Mis-ruxli, piritlardagi misning miqdori 1-2 %, ruxning miqdori esa 1-2,5%.
Bu guruhlardagi rudalarni boyitishning eng samarali usuli boy piritli chiqindi olinuvchi mis va rux sulfidlarini dastlabki kollektiv flotatsiyalash hisoblanadi..
Rudada oltingugurtning miqdori kam bo‘lganda kollektiv flotatsiya chiqindisi oltingugurtning miqdori bo‘yicha talabga javob bermaydigan hisoblanadi. Bu holda barcha sulfidlarni dastlabki kollektiv flotatsiyalash sxemasi ayniqsa manfaatli hisoblanadi.
Uchinchi guruh - rangli metallarning miqdori yuqori va ora-sira joylashgan polimetall rudalar. Bu guruhga foydalanilayotgan qo‘rg‘oshin, ruxli va mis–ruxli konlarning rudalari kiradi. Bu turdagi rudalarda mis, qo‘rg‘oshin va ruxning umumiy miqdori 8-15% gacha etadi.
Foydali minerali yirik va ora-sira joylashgan rudalar to‘g‘ri selektiv flotatsiyali sxema bo‘yicha boyitiladi. Agregatli va ora-sira joylashganda dastlabki kollektiv flotatsiyali sxema ko‘proq samara beradi.
To‘rtinchi guruh - rangli metallarning miqdori kam bo‘lgan va ora-sira joylashgan rudalar. Rangli metallarning umumiy miqdori qoidaga ko‘ra 3-4% dan ortmaydi, ba’zi xollarda esa 2%. Piritning miqdori ba’zan 30-40% ga etadi. Bu guruhdagi rudalarni boyitishda iqtisodiy shartlar bo‘yicha dastlabki kollektiv flotatsiya sxemasini qo‘llash maqsadga muvofiq.
|
| |
Chapter 3 - Recommendations and Future Requirements

|
Chapter 3 - Recommendations and Future Requirements
|
bet | 49/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
This chapter describes the processes that Microsoft follows for adding new requirements to the Windows Logo Program for hardware. This chapter also presents specific design practices that Microsoft encourages to provide an optimal end-user experience when running Microsoft Windows operating systems.
Note: Future requirements currently proposed for systems and devices based on industry specification advances and new capabilities planned for future Windows operating systems are defined in the “Future Requirements” sections in Appendixes A and B of this document.
|
| |
Uy vazifani berilishi - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

Uy vazifani berilishi:
3.2. Mavzu yuzasidan mustaqil o’rganish
uchun savollar beriladi
Tinglaydilar,
o’z fikrlarini
bayon etadilar
Tinglaydilar va
yozib oladilar
23
3-Mavzu
: Pulning turlari.
Reja:
1. Pulning turlari.
2. Qog’oz pullar,tovar pullar,kafolatlangan pul turlari.
3. Pul turlarining asosiy xususiyatlari.
Tayanch so’z va iboralar:
pul, qog’oz pullar,tovar pullar, kafolatlangan
pul
Odamlar ming yillar davomida puldan foydalanishgan.Dastlab pullar tanga
shakllarida paydo bo’lgan.Keyinchalik metal pullar o’rnini bosadigan qog’oz pullar
paydo bo’ldi.Lekin tanga pullar muomaladan chuqib ketgani yo’q.Hozirgi davrda
metal tangalar,qog’oz banknotlar,electron va kredit pullar qo’llaniladi. Pul
yordamida tovarlar oldi-sotdi qilinadi. Pulning muomala vositasi ekanligi tovarlarni
naqd pulga sotilishi jarayonida namoyon bo’ladi. Bu vazifani banklar tomonidan
muomalaga chiqariladigan banknotalar va tangalar bajaradi. Bunda tovar harakati pul
harakatiga mos keladi, Ya’ni bir vaqtning o’zida pul to’lanadi va tovar sotib olinadi.
Pul turlarini 4 toifaga ajratiladi: tovar ,kredit, himoyalangan, fiat
Tovar
pullar
qadimda
pul
o’rnini
bosgan.
Masalan
hayvonlar
terilari,qobiqlar,marvaridlar insoniyat Jamiyat ida malum bir qiymatga ega bo’lgan
boshqa ko’plab narsalardir.Ularning kamchiligi juda kata xilma-xillikka ega
ekanligidir. Buni bartaraf etuvchi tangalar paydo boldi.Keyingisi kafolatlangan
puldir.Ushbu toifadagi pul turlariqimmatbaho metalga almashtirish mumkin bo’lgan
(sertifikatlar,belgilar).
Masalan, talaba do’konga kirib pul to’lab kitob yoki daftar sotib oldi.Pul muomala
vositasi sifatida quyidagi xususiyatlarga ega:
-
bu vazifani faqat naqd pullar bajaradi;
-
tovar va pul o’zaro qarama-qarshi yo’nalishda harakat qiladi;
-
tovar va pul harakati bir vaqtda yuzaga keladi;
-
tovar sotuvchi va sotib oluvchi o’rtasidagi munosabat tugallanadi,
tomonlar tovarga yoki pulga ega bo’ladilar.
Pullarning muomalada real ishtirok etishi va ularning ayirboshlashdagi
ishtirokining o’tkinchiligi muomala vositasi sifatidagi pullarning o’ziga xos
xususiyati hisoblanadi, Shu sababli to’laqonli bo’lmagan pullar - qog’oz va kredit
pullar ham muomala vositasi funksiyasini bajarishi mumkin. Hozirgi vaqtda kredit
pullar deb ataladigan pullar: veksellar, banknotalar, cheklar, banklarning kredit
kartochkalari pul muomalasida hukmron vaziyatni egallab turibdi Pulning to’lov
vositasi ekanligi iqtisodiyotda naqd pulsiz hisob-kitoblarni keltirib chiqaradi.
Pulning to’lov vositasi ekanligi quyidagi hollarda ko’rinadi:
-
xizmatlar uchun xaq to’langanda;
-
davlat byudjetiga soliqlar to’langanda;
24
-
banklardan olingan qarzlar qaytarilganda, foizlari to’langanda;
-
ish haqi, nafaqa, stipendiya va boshqalar to’langanda;
-
boshqa har xil qarzlar va majburiyatlar to’langanda.
To’lov aylanishida
|
Tanga pullarning rivojlanish tarixi

|
Tanga pullarning rivojlanish tarixiBog'liq Qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti Tanga pullarning rivojlanish tarixi.
Mavjud iqtisodiy adabiyotlarda
dastlabki tanga pullar Xitoy mamlakatida va qadimgi Lidiya xonligi davrida
miloddan oldingi YII asrda paydo bo’lganligini ta’kidlaydi. Manbalarga ko’ra,
birinchi oltin pullar bizning eramizgacha bo’lgan YII asrda Lidiya shohi Gigesning
buyrug’i bilan zarb etilgan. Oltinga o’zining tasvirini tushurib zarb ettirgan birinchi
shoh Aleksandr Makedonskiy hisoblanadi. O’sha davrda oltinning qiymati uning
probasi va og’irligi bilan o’lchanar edi. AQShda monetalar 1793 yilda zarb etilgan,
shu davrga qadar va undan keyin uzoq muddat davomida mamlakatda xorijiy
mamlakatlarning tangalari to’lov vositasi sifatida amal qilgan. Mamlakatda ayrim
xorijiy tangalar 1857 yilgacha to’lov vositasi sifatida muomalada ishtirok etgan.
Muomalada oltin tangalar to’lov vositasini bajarganda ular haqiqiy pul sifatida
o’zining sohibiga iqtisodiy zarar keltirmaydi va avtomatik ravishda boshqarilib
turish xususiyatiga ega bo’lgan. Ya’ni, ularni xozirgi paytdagi kabi qog’oz pullarni
emissiya orqali tartibga solib turishga ehtiyoj bo’lmagan. Agar oltin tangalarning
hajmi ehtiyojdan ortib ketadigan bo’lsa, ular boylik sifatida avtomatik tarzda
jamg’armaga o’tadi, aksincha bo’lganda esa to’lov vositasi sifatida muomalaga
chiqadi. Shu bois ham oltin tangalar to’lov vositasini bajargan paytda pul tizimini
tartibga solish apparati va pul kredit siyosatini amalga oshirishga ehtiyoj
bo’lmagan.
Xulosa qilib aytganda, pulning vujudga kelishi jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy
jarayonlarini rivojlanishi va takomillashib borishi bilan bevosita bog’liq bo’lib,
bularning ichida kishilar o’rtasida mehnat taqsimotining paydo bo’lishi muhim
ahamiyat kasb etadi.
Nazorat savollari:
1. Pulning mohiyat va xususiyatlari nimalardan iborat?
2. Qiymatning oddiy yoki tasodifiy shaklini tushuntiring.
3. Qiymatning umumiy shaklini tushuntiring.
4. Qiymatning to’la yoki kengaygan shaklini tushuntiring.
|
| |
Kimyoviy so‘rilish (xemosorbsiya)

1. Kimyoviy so‘rilish (xemosorbsiya). Kimyoviy so‘rilishda alohida fazaga ega bo‘lmagan kimyoviy birikma hosil bo‘ladi, bunda reagent, mineral durlik panjarasining to‘ynmagan bog‘lariga so‘riladi va qattiq faza yuzasida monomolekulyar xarakterga ega bo‘lgan birikma hosil qiladi. U qattiq faza bilan bir butun kompleks holda mavjud bo‘ladi.
2. Getrogen kimyoviy reaksiya. Bu xemosorbsiya jarayonining hajmiy ko‘rinishi bo‘lib, oldin reagent qattiq fazaga yutiladi, so‘ngra kimyoviy reaksiya sodir bo‘ladi. Reaksiya natijasida mineral yuzasida yangi hosil bo‘lgan birikmadan iborat va alohida faza hisoblanuvchi ko‘p qavatli qoplama hosil bo‘ladi, bu esa mineral zarrachani suv yuqmasligini oshiradi.
3. Kimyoviy yutilish (adsorbsiya) – xemosorbsiya so‘zi bilan bir xil ma’noni bildiradi.
Elektrolitlarning suvli eritmalarini mineralga ta’sir qilishi kimyoviy yutilishga kiradi. Kimyoviy yutilishni molekulyar, ionli, almashuvchi va xos kabi turlari bor.
Molekulyar yutilishda qattiq jism eritmadan ekvivalent miqdorda anion va kationlarni yutadi. SHuning uchun uni elektr betarafligi qolib, potensiallar farqi hosil bo‘lmaydi. YUtilishning bu turi kuchsiz elektrolitlarga (kam dissotsiatsiyalanuvchi moddalarga) xosdir.
Agar eritma kuchli elektrolitdan iborat bo‘lsa, (masalan, NaCl) qattiq faza yuzasiga aytaylik imtiyozli kation so‘rilgan bo‘lsa, elektr betaraflikni saqlab qolish uchun albatta anion ham so‘rilishi kerak. Bu ionli yutilish turiga kiradi. Ionlarni qattiq faza yuzasiga imtiyozli yutilishi ion zaryadiga, gidratlanishiga va yutilish natijasida hosil bo‘lgan birikmaning eruvchanligiga bog‘liq.
Ionlarni qattiq faza yuzasiga yutilish tartibi quyidagicha:
Bir valentli ionlar uchun:
NH+4 > Cs+ > Rb+ > K+ > Li+;
YUqori valentli ionlar uchun:
Fe3+ > Al3+ > Ba 2+ > Ca2+ > Mg2+;
Anionlar uchun:
OH- > CNS- > J- > Br- > Cl- > SO2-4.
Almashuvchi yutilishda, eritmadan qattiq faza yuzasiga qanday ishorali ion yutilsa, xuddi shunday ishorali ion ekvivalent miqdorda qattiq fazadan eritmaga o‘tadi.
Xos yutilish eritmadan qattiq faza yuzasiga imtiyozli ravishda faqat kation yoki anion yutilsa, u holda qattiq fazani elektroneytralligi buziladi va potensiallar farqi paydo bo‘ladi. Bu esa o‘z navbatida qo‘sh elektr qavati hosil bo‘lishiga olib keladi.
|
– 
4 ball - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

181
➢
oʻquvchi belgilangan topshiriqni nazariy biladi, ish oʻrinlarini toʻgʻri
tashkil qila oladi, texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilgan holda bajara oladi,
ammo oʻlchov va ishlov berish asbob-uskunalaridan foydalanishda, vaqt
me’yorlarida xatoliklarga yoʻl qoʻygan holda bajardi deb topilganda
–
4 ball
;
➢
oʻquvchi belgilangan topshiriqni nazariy biladi, ish oʻrinlarini toʻgʻri
tashkil qiladi, ammo texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilishda, oʻlchov va
ishlov berish asbob-uskunalaridan foydalishda, vaqt me’yorlariga amal qilishda
xatoliklarga yoʻl qoʻydi deb topganda
– 3 ball
;
➢
oʻquvchi oʻquv amaliyoti dasturini oʻzlashtirmagan, amaliyot
mashgʻulotining 50 %i yoki undan koʻp qismida ishtirok etmagan, amaliyot
hisobotlarini topshirmagan hamda amaliyot (mavzu) boʻyicha tasavvurga ega emas
deb topilganda
ikkinchi bir davlatga,uning banklariga, boshqa huquqiy

ikkinchi bir davlatga,uning banklariga, boshqa huquqiy shaxslariga muddatlilik va to’lovlilik asosida beriladigan kredit - bu: a.
xalqaro kredit; b. iste’mol krediti; s.ichki kredit; d. lizing kredit
2.Markaziy bank tomonidan tegishli litsenziyaga ega bo’lmagan jismoniy shaxslar, shuningdek xo’jalik yurituvchi subyektlar tomonidan mablag’larni vaqtincha foydalanish uchun beriladigan kredit - bu: b.
sudx
o’
rlik krediti;
c.
tijorat krediti;
s. Istemol krediti;
d. bank krediti.
3.”Pul mablag’’larini yig’uvchi, saqlab beruvchi, kredit hisob va boshqa har xil vositachilik operatsiyalarini bajaruvchi muassasa - bu: b.
bank deyiladi;
c.
soliq idorasi deyiladi;
s. sug’urta tashkiloti deyiladi;
d. kassa deyiladi.
4.Kredit munosabatlar majmuasi va kredit munosabatlarni tashkil qiluvchi va amalga oshiruvchi kredit institutlar yig’indisi - bu: a.
kredit tizimi deyiladi;
b.
bank tizimi deyiladi;
s. moliya tizimi deyiladi;
d. markaziy bank deyiladi.
5.Mamlakatda pul-kredit siyosatini, emissiya jarayonlarini olib boruvchi bank - bu: a.
Markaziy bank;
b.
tijorat banki;
s. Ipoteka banki;
d. milliy bank.
6.Milliy valyuta barqarorligini ta’minlash,valyuta kursi va foiz stavkalarini oqilona o’rnatish asosida inflyatsiya suratlarini
185
kamaytirish, kreditdan foydalanishning samaradorligini oshirish va
iqtisodiyotning barqaror o’sishini ta’minlash maqsadida olib boriladigan
siyosat - bu:
a.
pul kredit siyosati;
b.fiskal siyosat;
s. sug’urta siyosati;
d. ijtimoiy siyosat.
Vizual-didaktik resurslar - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

Vizual-didaktik resurslar Aqliy hujum 1.
Pul nima?
2. Pulni kelib chiqishining asoslari nimalardan iborat?
3. Pulning mohiyat va xususiyatlari nimalardan iborat?
4. Pulning o’rnini avval qanday tovarlar o’tagan?
5.
Tanga pullarning rivojlanish tarixini ayting?
6. Qadimda oltinning qiymati nima bilan o’lchangan?
7. Hindistonda nima pul vazifasini bajargan?
8. Hozirgi davrda qanday pul shakllari mavjud?
20
Klaster usuli Uyga vazifa: 1. Qiymatning oddiy yoki tasodifiy shaklini tushuntiring.
2. Qiymatning umumiy shaklini tushuntiring.
3. Qiymatning to’la yoki kengaygan shaklini tushuntiring.
4. Pulning funksiyalari va ularning o’zaro bog’liqligi nimalardan iborat?
Pulning rivojlanishiga
turtki
bo’lgan
asosiy
omillar
tovarlar
oldi-sotdisi
bo’y
icha
aylanmalar
hajmining ortishi.
barcha
turdagi
mulk
qiymatlarining
o’sishi
tovar ishlab chiqarishning
kengayishi va mehnat
taqsimotining
chuqurlashuvi
;
21
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTINING ‘QITISH TEXNOLOGIYASI 3-Mavzu: Pulning turlari. O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli Vaqt: 80 daqiqa
O’quvchilar soni: nafar
O’quv mashg’ulotining shakli va turi Nazariy: to’liq o’quv mashg’ulot
O’quv mashg’uloti rejasi 1.
Pulning turlari.
2.
Qog’oz pullar,tovar
pullar,kafolatlangan pul turlari.
3.
Pul turlarining asosiy xususiyatlari.
“Asosiy mablag’’lar harakatini ta’minlovchi qisqa

2.“Asosiy mablag’’lar harakatini ta’minlovchi qisqa va uzoq muddatli operatsiyalar to’plami - bu: a.
kapital bozori deyiladi;
b.
pul bozori deyiladi;
s. fond bozori deyiladi;
d. ipoteka bozori deyiladi;
3.Qimmatbaho qog’ozlar bozoriga xizmat qiluvchi kredit operatsiyalar to’plami - bu: A. fond bozori deyiladi;
b. pul bozori deyiladi;
s. kapital bozori deyiladi;
d. ipoteka bozori deyiladi;
4.Ko’chmas mulk bozoriga xizmat qiluvchi kredit operatsiyalar to’plami - bu: a.
ipoteka bozori deyiladi;
b.
pul bozori deyiladi;
s. fond bozori deyiladi;
d. kapital bozori deyiladi;
5.Vaqtincha bo’sh turgan pul mablag’’larini ma’lum muddatga haq to’lash sharti bilan qarzga olish va qaytarib berish yuzasidan kelib chiqqan iqtisodiy munosabatlar yig’indisi - bu: a.kredit; b. investitsiya d. sug’urta 6.Kreditordan qarz oluvchiga beriladigan va qarz oluvchidan qarz beruvchiga qaytib beriladigan qiymat - bu: a.
kredit obyekti;
b.
kredit subyekti;
s. kredit munosabati;
d. foiz stavkasi.
7.Tovar ko’rinishida beriladigan kredit - bu :
a.
tijorat krediti;
b.
Iste
’
mol krediti;
s. davlat krediti;
d. xalqaro kredit.
8.Davlat kreditining asosiy xususiyati - bu:
184
a.
kredit munosabatlarida davlatning qatnashuvi;
b.
kredit munosabatlarida jismoniy
shaxslarning ishtirok etishi;
s.savdoni kreditlash;
d. kichik biznes subyektlarini kreditlash.
2- Guruh uchun 1.Bir davlat, shu davlat banki, huquqiy shaxsi tomonidan
Tavsiya etiladigan adabiyotlar - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

19
Fan bo’yicha o’quvchilarni o’zlashirish,baholash mezonlari.
-
Darsga faol ishtirok etgan o’quvchilarni og’zaki, amaliy va berilgan
topshiriqlarni guruhlarda bajargan ishlari bo’yicha baholaydi
-
1. 90-100 % 5 baho - a’lo
-
2. 75-89 % 4 baho -Yaxshi
3. 60-74 % 3 baho - qoniqarli
-
O’quv fani o’zlashtirish natijalarini nazorat qilish va baholash o’qituvchi dars
jarayonida, amaliy ravishda amalga oshiriladi. Baholash metodlarini shakllantirish
-
baholash obyekti nima ekanligini aniqlash kerak (aniq nimani baholash).
-
O’qitish natijalarini faoliyat natijalari orqali baholash, kompetensiyalarni faqat
faoliyat jarayonida baholanadi (faoliyatning to’g’ri bajarilganligini kuzatib borish).
-
O’quv fan (modul)ining o’qitish natijalarini va kompetensiyalarni baholash:
-
- 5 “A’lo”:
amaliy faoliyatni to’g’ri bajarilishi (manipulyatsiyalar, modellar,
ko’nikmalar va hokazo) 90-100% ga bajarish;
-
- 4 “Yaxshi”
:
amaliy faoliyatni (manipulyatsiyalar, modellar, ko’nikmalar va
boshqalarni) bajarish algoritmiga muvofiq 75-89 foizga bajarish;
-
- 3 “Qoniqarli”
:
amaliy faoliyatni bajarish algoritmiga muvofiq talab qilinadigan
ish turlarini (manipulyatsiyalar, modellar, ko’nikmalar va h.k) 60-74 foizga bajarish;
-
2 “Qoniqarsiz”:
kerakli ish turlarini algoritmini bajarish ketma-ketligini sezilarli
darajada buzilishi, amaliyot davomida topshiriqlarni to’g’ri bajarishga intilmaslik;
-
- kerakli ish turlarini bajarish algoritmini qo’pol ravishda buzgan holda (60% dan
past) ish turlarini (manipulyatsiyalar, modellar, ko’nikmalar va boshqalar) bajarish.
– 2 ball - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

– 2 ball bilan baholanadi.
Vizual-didaktik resurslar Blits savollar 1.Qanday operatsiyalar passiv operatsiyalar deyiladi?
2.Passiv operatsiyalarning qanday asosiy shakllari mavjud?
3.Qanday operatsiyalar aktiv operatsiyalar deyiladi?
4.Qanday kreditlar yaxshi kreditlar deb baholanadi?
5.Qanday kreditlar standart kreditlar deb baholanadi?
Mavzuga oid tayanch iboralar. Tijоrat banki - u bo’sh pul mablag‘larini jalb qiluvchi,
saqlоvchi, krеdit, hisоb-kitоb va bоshqa turli хil
vоsitachilik оpеratsiyalarini amalga оshiruvchi muassasa.
Bu bank asоsan o’z mablag‘laridan va jalb qilingan
mablag‘lar bilan turli хil hisоb-kitоb оpеratsiyalarini
amalga оshiradi
.
182
Amaliy mash g’ulot uchun topshiriq: (2- ilova) Yakuniy nazorat uchun testlar: 1. Aylanma mablag’’larning harakatini ta’minlovchi qisqa muddatli kredit operatsiyalarining yig’indisi - bu: a.
pul bozori deyiladi;
Tijоrat bankining balansi - bu buхgaltеriya
balansi bo’lib, bankning o’z mablag‘lari va
jalb qilingan mablag‘larining hоlatini hamda
ularni bankning krеdit va jalb qilingan
mablag‘larning оshganini, shuningdеk, ularni
bankning krеdit va bоshqa aktiv
оpеratsiyalariga jоylanishini ifоdalaydigan
hisоbоtidir
Tijorat banklari passiv operatsiyalarining, asosan, to`rtta shakli
mavjud:
1.
Tijorat banklari q immatbaho qog'ozlarini muomalaga
chiqarish yo`li bilan resurslar yig'ish.
2.
Bank foydasi hisobidan har xil fondlar tashkil qilish yoki
fondlar summasini oshirish.
3.
Boshqa kreditorlarning mablag'larini jalb qilish.
4.
Depozit operatsiyalarni amalga oshirish.
183
b.
kapital bozori deyiladi;
s. fond bozori deyiladi;
d. ipoteka bozori deyiladi;
Nazorat va muhokama uchun savollar

180
Nazorat turlari va baholash mezonlari
1. Professional ta’lim muassasalarida oʻquvchilar bilimini baholash va nazorat
qilish: joriy baholash, oraliq va yakuniy nazoratlarni oʻtkazish orqali amalga
oshiriladi.
Joriy baholash
– oʻqituvchi va ishlab chiqarish ta’limi ustalari tomonidan
oʻtkazilayotgan mashgʻulotlar davomida oʻquvchilar bilimini nazorat qilishda turli
usullardan (yozma ish, ogʻzaki soʻrov, test, munozaralar, amaliy topshiriqlar,
mustaqil vazifalarni bajarish va b.) foydalanish orqali baholash hisoblanadi.
Oʻquvchilar bilimini joriy baholashda oʻquvchilarning topshiriqlarni bajarishi,
ularning faolligi hamda davomati inobatga olinadi.
Oraliq nazorat
− tegishli fan dasturlarining xususiyatidan kelib chiqib,
dasturning muayyan bir boʻlimi (qismi) tugallangandan keyin semestr davomida
oʻquvchilar bilimini baholash shakli hisoblanadi.
Yakuniy nazorat
− tegishli fan dasturlarida belgilangan oʻquv soatlaridagi
mavzular toʻliq oʻzlashtirib boʻlinganda, oʻquvchilar bilimini savollar, test
variantlari va amaliy topshiriqlar orqali baholash shakli hisoblanadi.
2
. Fanlardan oʻquvchilarning bilimlari quyidagi mezonlar asosida:
➢
oʻquvchi mustaqil xulosa va qaror qabul qiladi, ijodiy fikrlay oladi,
mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda qoʻllay oladi, fan (mavzu)ning
mohiyatni tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda fan (mavzu)
boʻyicha tasavvurga ega deb topilganda –
5 ball
;
➢
oʻquvchi mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda qoʻllay
oladi, fan (mavzu)ning mohiyatni tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi
hamda fan (mavzu) boʻyicha tasavvurga ega deb topilganda
Ishonchsiz kreditlar - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

179
-
birinchi darajada ta’minlangan;
-
boshqa ta’minotga ega bo’lgan;
-
to’liq ta’minlanmagan;
-
ta’minlanmagan ssudalarga bo’linadi.
Birinchi darajada ta’minlangan kreditlar guruhiga to’liq ta’minlangan kreditlar kiradi.
Ular quyidagilar bilan ta’minlanadi:
-
O’zbekiston Respublikasi hukumati kafolati;
-
O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki kafolati;
-
O’zbekiston Markaziy banki roziligi bilan birinchi sinf xorijiy banklari
kafolati;
-
Erkin ayirboshlanadigan valyutadagi garov;
-
O’zbekiston Respublikasi davlat qimmatli qog’ozlari ko’rinishidagi garov;
-
standartlashtirilgan qimmatbaho metallar qo’yilmalari ko’rinishidagi
garov;
Boshqa ta’minotga ega bo’lgan ssudalar guruhiga quyidagilar bilan ta’minlangan
kreditlar kiradi:
-
mol-mulk garovi;
-
qimmatli qog’ozlar ko’rinishidagi garov;
-
boshqa huquqiy va jismoniy shaxslarning kafolat xati va boshqalar kiradi.
Tijorat banklari tomonidan kredit operatsiyalarini to’la-to’kis olib borish ular
tomonidan kredit siyosatining qay darajada tuzilganligiga bog’liq.
Shuni ta’kidlash joizki, bugungi kunda MDHga kiruvchi davlatlar tijorat
banklarining kredit siyosati mamlakat iqtisodiyotini tezroq rivojlantirishga
yo’naltirilgan. Hozirgi vaqtda bu mustaqil davlatlarning banklari aksariyat hollarda
vositachilik operatsiyalarini o’tkazish uchun ko’proq qisqa muddatli kreditlar
bermoqdalar. Shu bilan birga, kreditni uzoq muddatga investitsiya qilish banklarga va
Jamiyat larga katta foyda berishi mumkin.