1 мъаруза ўЎҒғҚқҲҳ - bet 58

К
К
К
(4.3.1)
bunda K2 – tadbirlar bajarilgandan keyin kapital mablag‗larning yillik hajmi,
so‗m;
K1 – tadbirlar bajarilmasidan oldin kapital mablag‗larning yillik hajmi, so‗m.
2 Tannarx – Tannarx yillik hajmining o‗zgarishi quyidagi formula bo‗yicha
aniqlanadi:
,
2
1
Ñ
Ñ
Ñ
(4.3.2)
bunda
1
С
– tadbirlar bajarilmasdan oldingi tannarxning yillik hajmi, so‗m;
114
2
С
–tadbirlar bajarilgandan keyingi tannarx yillik hajmi. so‗m.
3 Kapital mablag‗larning qoplanish muddati. Kapital xarajatlarning qoplanish
muddati Tq (yil) quyidagi formula bo‗yicha aniqlanadi:
2
1
1
2
Ñ
Ñ
Ê
Ê
Ñ
Ê
Ò
ê
,
(4.3.3)
4 Kapital mablag‗larning iqtisodiy samaradorlik koeffitsienti quyidagicha
farqlanadi:
– Yeh – hisobiy koeffitsient quyidagicha aniqlanadi:
к
х
Т
К
С
1
,
(4.3.4)
– εn normativ koeffitsient εn=0,15 – o‗zgarmas kattalik.
εx ≥εn bo‗lganda tadbirlar iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq deb
hisoblanadi.
Iqtisodiy samaradorlikni aniqlashning asosiy tamoyili tadbirlar bajarilmasidan
oldingi keltirilgan harajatlarni tadbirlar bajarilganidan keyingi harajatlarga
taqqoslashdan iborat:
,
2
1
2
З
З
Э
(4.3.5)
bunda
2
Э
– yillik iqgisodiy samara, so‗m;
1
З
– tadbirlar bajarilmasidan oldingi keltirilgan yillik xarajatlar, so‗m;
2
З
– tadbirlar bajarilganidan keyingi keltirilgan yillik xarajatlar, so‗m.
Keltirilgan xarajatlarning yillik hajmi Z so‗mlarda quyidagi formula bo‗yicha
aniqlanadi;
,
К
С
З
н
(4.3.6)
bunda
К
н
– me‘yoriy normativ foyda, ya‘ni kapital mablag‗larning har bir
so‗mi har yili 15 tiyin foyda keltirishi lozim.
Keltirilgan xarajatlar qiymatini (14.5) formulaga qo‗yib, yillik iqtisodiy
samaradorlikni olamiz:
).
(
)
(
2
2
1
1
2
К
С
К
С
Э
н
н
(4.3.7)
Amalda solishtrma ko‗rsatkichlar orqali ifodalangan, boshqacha ko‗rinishdagi
formuladan foydalaniladi:
115
,
)
(
)
[(
2
2
2
1
1
2
А
к
с
к
с
Э
н
н
(4.3.7‘)
bunda
2
А
– ishlab chiqarilgan mahsulotning yillik hajmi, ushbu turdagi
mahsulot (xizmatlar) uchun qo‗llanilgan o‗lchov birliklarida.
Izoh – Iqtisodiyot formulalurida xarfli belgilarning indekslaridagi raqamlar,
odatda, quyidagilarni ifodalaydi: ―1‖ – tadbirlar bajarilmasidan oldingi kattaliklar,
―2‖ – tadbirlar bajarilganidan keyingi kattaliklar.
Solishtirma kapital mablag‗lar quyidagicha hisoblanadi:
А
К
к
ОФ
,
(4.3.8)
bunda
ОФ
К
– asosiy ishlab chiqarish fondlari o‗rtacha yillik narxi, so‗m Ko‗p
nomli mahsulot ishlab chiqarishda solishtirma kapital mablag‗lar quyidagi formula
bo‗yicha aniqlanadi:
,
с
С
К
к
ОФ
(4.3.8‘)
bunda s – har bir qismdagi mahsulot birligining tannarxi, so‗m.
Yangi texnika bo‗yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish
so‗ngra me‘yoriy hujjatni ishlab chiqish bir necha yilga cho‗zilishi mumkin:
ITI, so‗ngra tajriba-konstruktorlik ishlari 1-2 yil, ishlarning natijalarini joriy
etish ham 1-2 yil davom etadi. Demak, xarajatlar ishlab chiqish va o‗zlashtirmalarniig
butun davrida davom etadi. Bunda kapital mablag‗lar hajmi yillar bo‗yicha jiddiy
.farqlanadi. Yillik iqtisodiy samaradorlik, odatda, ma‘lum bir (hisobiy) yilga
hisoblanadi,. Tadbirlarni bajarishga turli vaqtlarda sarflangan xarajatlarni aynan ana
shu hisobiy yilga keltirish kerak. Buning uchun turli vaqtlarda sarflangan xarajatlarni
hisobiy yilga keltirish koeffitsienti yordamida vaqt omili hisobga olinadi:
t
t
)
1
(
,
(4.3.9)
bunda
– keltirish normativi, 0,1 ga teng o‗zgarmas kattalikdir;
t – xarajatlarni va ushbu yil natijalarini hisobiy yil boshidan yillar sonini
ifodalovchi yillar soni:
,
n
T
t
НТ
(4.3.9‘)
bunda TNT – yangi texnikani yaratish va o‗zlashtirishning umumiy davom etish
yillari;
116
n – yaratish va o‗zlashtirish tartib yillari.
Hisobiy yil boshlanishigacha sarflangan xarajatlar va olingan natijalar αt ga
ko‗paytiriladi, hisobiy yil boshlangandan keyin esa, ushbu koeffitsientga bo‗linadi.
Bular quyidagicha ifodalanadi:
t
n
Т
n
K
K
НТ
1
,
(4.3.10)
yoki
,
1
1
t
n
Т
n
K
K
НТ
(4.3.10‘)
bunda
K
– yangi texnikani yaratish va o‗zlashtirish davrida vaqt omilini
hisobga olgan holda sarflangan jami kapital mablag‗lar, so‗m;
n
K
– n yildagi kapital mablag‗lar hajmi, so‗m.
t
t
)
1
(
formula bo‗yicha hisoblangan vaqt omili bo‗yicha keltirish
koeffitsientlari mahsus jadvalda keltiriladi. Jadvalda TNT – 1-10 yil uchun
t
, ning
qisman qiymatlari keltiriladi.
4.3.1-jadval.
|