nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yil boshida - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

74
Struktura ko‘rsatkichi
– bu qismning umumdagi ulushi (solishtirma
salmog‘i) bo‘lib, foiz yoki koeffitsiyentlarda ifodalanadi.
Misol uchun,
umumiy ekin maydonida donli ekinlar solishtirma salmog‘i, korxo-
naning xodimlari umumiy miqdorida ishchilarning solishtirma salmog‘i,
korxonaning aktivlari shakllanishida o‘z kapitalining
solishtirma sal-
mog‘i va shu kabilar.
Koordinatsiya nisbiy kattaligi bir
qism
va
umumiy ko‘rsatkichning
o‘zaro nisbatini o‘zida aks ettiradi, misol uchun asosiy ishlab chiqarish
fondlarining aktiv va passiv qismlari, o‘z hamda qarz kapitali va
boshqalar.
Intensivlik nisbiy kattaligi biror hodisaning
muhit bilan mutano-
siblikda rivojlanishi darajasini ko‘rsatadi. Misol uchun, xodimlar va
ishchilar tarkibida yuqori malakali ishchilar foizini oshib borishi va shu
kabilar.
Samaradorlik nisbiy kattaligi
–
bu foydalilikni resurslar yoki xara-
jatlar bilan nisbatini ifodalab beradi. Misol uchun, mahsulot sotishdan
olingan foydani ishlab chiqarish xarajatlarining bir birligiga to‘g‘ri
kelishi va hokazo.
Iqtisodiy tahlilda balans usuli

79
Qo‘shimcha vositalar sifatida iqtisodiy
tahlilda balans metodi
natijaviy ko‘rsatkichlar kattaliklari o‘sishiga turli omillarning ta’siri
aniqlash to‘g‘riligini tekshirish uchun foydalaniladi. Determinatsiya-
lashgan tahlilda alohida omillarning ta’sir kattaliklari algebraik summasi
natijaviy ko‘rsatkichning umumiy o‘sish kattaligiga mos kelishi lozim.
Balans usuli additiv omilli model tuzishda foydalanilishi mumkin.
Misol uchun, tovar balansi
Ta = T
yb
+ T
k
- T
yo
.
18-jadval
BIOS xususiyatlari - This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document...

|
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
bet | 61/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishBIOS xususiyatlari
BIOSning barcha xususiyatlarini ro'yxatlashdan oldin eng
mashhurlari ko'rsatilishi kerak. Avvalo, yuqorida aytib o'tilganidek, BIOS qurilmalarning yuklash ustuvorligini o'zgartirish uchun ishlatiladi, unda BIOS bajarilishga o'tkaziladi. Qaysi ustuvorlik haqida gaplashayotganimizni tushunishingiz uchun, sukut bo'yicha, birinchi navbatda, birinchi o'ringa qattiq diskdan yuklash kerakligini tushunishingiz kerak - demak, BIOSdan keyin boshqaruv o'tkaziladi qattiq disk... Agar ustuvor vazifa floppi yoki USB-disk bo'lsa, u holda BIOSdan keyin BIOS sozlamalarida ko'rsatilgan yoki o'z navbatida yuqori ustuvorlikdan pastroq ustuvorlikka ega bo'lgan qurilma.
120
BIOS versiyalari.
Parametrlarni o'zgartirishning eng mashhur sababi odatda
operatsion tizimni qayta tiklashdir. Bunday holda, foydalanuvchilar qattiq disk o'qish DVD haydovchiga yoki flesh haydovchiga birinchi o'ringa o'zgartirishlari kerak.
Ba'zi BIOS versiyalarida tizim birinchi navbatda axborotni qaysi qurilmadan olishni tanlash uchun maxsus menyuga ega. Shunday qilib, foydalanuvchi BIOS menyusiga tez-tez tashrif buyurishdan qochishi mumkin. Yuklash menyusini chaqirish uchun tegishli kalitdan (odatda, F11 yoki F12 tugmalari) foydalaning.
3.2. BIOS ning tovushli va matnli xabarlari
BIOS (BIOS — Basic Input-Output System) — kompyuterni yoqilganda ishga tushiriladigan va komponentlarning asosiy sozlamalaridan mas'ul bo'lgan yuklash dasturi. BIOSning asosiy maqsadi kompyuterning asosiy tarkibiy qismlarini aniqlash, sinab ko'rish va ishga tushirishdir — video kartalar, qattiq disklar, disklar va boshqalar; aslida, bu jarayon boot (boot) deb ataladi.
BIOS dasturining o'zi romda (o'qish-faqat хotira yoki rom-doimiy saqlash qurilmasi). Ko'pincha BIOS anakart BIOS degan ma'noni anglatadi, ammo BIOS boshqa qurilmalarda — modemlarda, printerlarda va boshqalarda mavjud bo'lishi mumkin. BIOSni qayta tiklash mumkin, ya'ni BIOS versiyasini yangilash - bu xatolarni tuzatishga, komponentlarning ishlashini yaxshilashga yordam beradi. Ko'pincha bu xavf bilan bog'liq, shuning uchun u yonib-o'chib turishi kerak. Asosiy ishlab chiquvchilar BIOS — American Megatrends( AMI), Insyde Software, Feniks Technologies (Feniks brendiga qo'shimcha ravishda, ushbu korporatsiya Award BIOS brendiga tegishli) va Byosoft.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik fanining maqsadi va vazifalari reja Korxonalarni tashkil etish 1-mavzu

|
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik fanining maqsadi va vazifalari reja
|
bet | 1/3 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #244507 |
Bog'liq Korxonalarni tashkil etish 1-mavzu
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik fanining maqsadi va vazifalari
REJA
1
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik
fanining obyekti va predmeti
2
Tadbirkorlik faoliyatining iqtisodiy,
ijtimoiy va huquqiy asoslari va turlari
3
Korxonalarni tashkil etish tamoyillari
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik
fanining ob’yekti va predmeti
Fanning obyekti - kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning ajralmas qismi hisoblangan kichik biznes korxonalari va uning ishlab chiqarishga bevosita o‘z hissasini qo‘shadigan barcha korxonalar faoliyatidagi iqtisodiy-ijtimoiy munosabatlar hisoblanadi.
Fanning predmeti – korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik to‘g‘risidagi iqtisodiy qonunlar, qaror va me’yoriy hujjatlarni amaliyotda foydalanishni tashkil etish hisoblanadi.
Tadbirkorlik - ijtimoiy-iqtisodiy natijaga erishish maqsadida tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarish va ayirboshlashni tashkil etish bo‘yicha mulkdorlarning yoki ular vakillarining ongli va maqsadli iqtisodiy faoliyatidir.
0 ‘zbekiston Respublikasi “Tadbirkorlik to‘g‘risida” gi qonunida (1992-y.) tadbirkorlikka quyidagicha ta’rif berilgan: “Tadbirkorlik - mulkchilik subyektlarining foyda olish maqsadida tavakkal qilib va mulkiy javobgarlik asosida amaldagi qonunlar doirasida tashabbus bilan iqtisodiy faoliyat ko‘rsatishdir”.
Korxona
Korxonalarni
tashkil qilish
Tadbirkorlik
Tadbirkorning
asosiy maqsadi
huquqiy shaxs maqomiga ega, mustaqil ravishda xo’jalik faoliyati yurituvchi subyekt bo’lib, oziga tegishli bo’lgan mol-mulkidan foydalanish asosida iste’molchilar (xaridorlar) talabini qondirish va daromad (foyda) olish maqsadida mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqaradi va sotadi yoki ayirboshlaydi. .
Resurslar imkoniyati va korxona mahsulotlariga bo’lgan talabga asoslanadi.
Foyda olishga yo’naltirilgan maqsadga muvofiq faoliyatdir.
|
| |
IJODIY FAOLIYAT - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

132
zot» degan ma’nolarni anglatadi. «Shahid» so‘zining yana bir ma’nosi o‘zga
shaxs tomonidan nohaq o‘ldirilgan musulmondir.
Shaxsning ma’lum maqsadlar yo‘lida o‘zini o‘zi o‘ldirishini shahidlik ama-
liyoti deb baholash ayni adashishdir. Yovuz niyatli kuchlar o‘z harakatlarini
oqlash maqsadida keltirgan barcha dalillarni islom ulamolari qoralashgan va
asossiz, deb topishgan.
Kishining o‘zini o‘zi o‘ldirishi, garchi niyati din yo‘lida deb e’lon qilin-
sa-da, o‘z joniga suiqasd qilish deb baholanadi. O‘zini o‘zi o‘ldirish — bu o‘z
hayotini qasddan to‘xtatish, parvardigor bergan hayotga tajovuz qilish darajasi-
dagi gunohi kabira hisoblanadi.
Alloh taolo bu haqda shunday deydi: «Ana o‘sha (ilk qotillik) tufayli Isroil
avlodiga shunday hukmni bitib qo‘ydik: «Biror jonni o‘ldirmagan yoki yerda
(buzg‘unchilik va qaroqchilik kabi) fasod ishlarni qilmagan insonni o‘ldir-
gan odam xuddi hamma odamlarni o‘ldirgan kabidir. Unga hayot baxsh etgan
(o‘limdan qutqarib qolgan) odam esa barcha odamlarni tiriltirgan kabidir».
Ularga rasullarimiz (ilohiy) hujjatlarni keltirganlar. So‘ngra ularning ko‘pchili-
gi o‘shandan keyin (ham) yerda isrof qiluvchilardir» (Moida, 32-oyat).
Jahondagi nufuzli islom muassasalari va ulamolari o‘zini turli portlovchi
vosita bilan portlatish orqali begunoh odamlarning o‘limiga sabab bo‘lish ha-
rom amal bo‘lib, islom diniga aloqasi yo‘q ekanini qayd etganlar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Ulamolar kengashi ham «O‘zini-o‘zi turli
yo‘llar bilan qasddan o‘ldirishning og‘ir gunohligi haqida» fatvo chiqarib, bun-
day jirkanch harakatni qat’iy qoralaydi.
DINLARDA HAYOT QADRI - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

130
Buddaviylikda esa o‘z joniga qasd qilish insonning
hayotga nisbatan qilgan noshukurligi sifatida baholangan.
Qadimgi slavyan xalqlarida o‘z joniga qasd qilgan-
larni «nopoklar» deb ataganlar. Bunday kishilarning
ruhi tiriklarga ozor beradi, balo keltiradi, azobga qo‘ya-
di, deb ishonganlar. O‘zga insonlarga zarar keltirmasin
deb ularning qabriga tog‘terak tayog‘i qoqilgan.
Shuningdek, Xitoyda ham o‘z joniga qasd qilish qo-
ralanadi. Xitoyliklar o‘z joniga qasd qilganning ruhi
osmonga ko‘tarilmasdan, suiqasd sodir etgan uyida qo-
lishiga va oila a’zolariga omadsizlik, balo-ofat keltiri-
shiga ishonganlar.
ISLOM DINIDA HAYOTNING QADRLANISHI

131
ishning naqadar yomonligidan dalolat beradi. Shunga
ko‘ra, islom manbalarida o‘zini o‘ldirgan kishiga masjid
imomi janoza o‘qishi mumkin emas, deyilgan.
Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilingan hadisi sha-
rifda: «Kimki tog‘ tepasidan tashlab, o‘z-o‘zini o‘ldirsa,
o‘lgandan so‘ng jahannamda ham shu xil azobga girif-
tor bo‘ladi. Agar zahar ichib o‘zini o‘zi o‘ldirsa, jahan-
namda ham abadiy shu azobga mubtalo bo‘ladi. Kimki
o‘zini temir parchasi bilan o‘ldirsa, u kishi temir parcha
qorniga suqilgan holatda jahannam o‘tida abadiy qolur»,
deb marhamat qilganlar (Imom Buxoriy va Imom Ter-
miziy rivoyati).
Islom ta’limotiga ko‘ra, hayot ne’mati insonga Alloh
taolo tomonidan beriladi. Bu ne’matning qadriga yetish,
har soat, har daqiqada xayrli va savobli ishlarni qi lish
talab etiladi.
Hozir ba’zi guruh va shaxslar «o‘zini o‘ldirish»
tushunchasini shahidlik bilan qorishtirib talqin qilish-
moqda. «Shahid» Alloh taoloning sifatlaridan biri
bo‘lib, «guvohligi ishonchli, har doim hozir bo‘luvchi
Dalvarzintepa - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi...

41
Mazkur shaharchadan Markaziy Osiyo hududlarida
birinchi marta loydan yasalgan, yaxshi saqlangan Budda
tasvirlangan va ko‘plab boshqa haykalchalar, bezaklar,
diniy marosim buyumlari va tangalar topilgan.
Ibodatxonadagi Buddaning tik turgan haykali juda
yaxshi saqlangan: uning oyoqlari mustahkam g‘ishtin
asosda turibdi, kiyimlarining burmalari aniq, bularning
barchasi yorqin qizil rangga bo‘yalgan. Budda sochlari-
ning tubi, asosan, qora, tepasi qizil rangda. Xuddi shu
rang bilan qosh va ko‘zining qora chiqlari chizilgan.
Quva. 1957-yilda Farg‘ona vodiysidagi Quva shahri
vayronalarida arxitektura va haykaltaroshlikning ajoyib
namunasi bo‘lgan buddaviylik ibodatxonasi qoldiqlari to-
pilgan. Ushbu materiallar Farg‘ona viloyatida VII asrda
buddaviylik dini keng tarqalganini tasdiqlaydi.
Bu davrda Markaziy Osiyoning boshqa hududlari-
da zardushtiylik dini, xususan, uning mahalliy diniy
an’analarni o‘ziga singdirgan shakli hukmron bo‘lgan.
Bugungi kunda yurtimizda buddaviylikning lamaizm
yo‘nalishi tarqalgan.
Yahudiylikda dafn marosimi - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus,...

33
Farziylar
Essaniylar
ishiga aralashmaydi, har bir inson taqdirini o‘zi yarata-
di, deb hisoblaydilar.
Farziylar oqimi mil. avv. II asrda e’tiqod va amalda
saduqiylikka muxolif ravishda yuzaga kelgan. Shuning-
dek, saduqiylikdan farqli ravishda farziylarning o‘zagini
quyi tabaqa vakillari va kambag‘allar tashkil etgan.
Yahudiylik qonun-qoidalariga qattiq rioya qilinishini
talab qiladigan ushbu oqim Xudo har bir narsani nazorat
qilishi, bandaga xos hur irodaning mavjudligi, o‘limdan
keyin qayta tirilish, jannat, jahannam, farishtalar, jazo va
mukofotning borligiga ishonishga asoslanadi.
Ayritom - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi...

40
1961-yildagi tadqiqot ekspeditsiyasi natijasida Qo-
ratepa binolarining uch qavati topilgan. Asosiy maj-
muaning uch qismi g‘arbdan sharqqa qarab deyarli
to‘g‘ri tortilgan. Maxsus hovlida Budda qabrining tim-
soli bo‘lgan «stupa» o‘rnatilgan.
Fayoztepa. Qoratepa sharqidan sakson metr nari-
da Fayoztepa ibodatxona-monastiri majmuyi aniqlandi.
Fayoztepa ibodatxonasi to‘g‘ri to‘rtburchakdan iborat
tuzilishga ega.
Bino uchta teng qismga ajralgan, ularning har bi-
rida ichki hovli bo‘lgan. Bir qismida yashash xonasini
o‘z ichiga olgan monastir (rohibxona) joylashgan. Unda
rohiblar yashaganlar. Bundan tashqari, ovqatlanila digan
xona, oshxona, non yopiladigan xona kabi yordamchi
xonalar bo‘lgan. Uchinchisi ibodatxonaga o‘xshagan
markaziy xona bo‘lib, devorlari xom g‘isht va paxsadan
qurilgan, somonli loy bilan suvalgan va oqlangan.
MUSTAHKAMLASH UCHUN - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

44
Buddaning 84 mingta nasihati 108 jilddan iborat
«Kangyur»da, uning talqin va tafsiri 225 jilddan iborat
«Tengyur» kitoblarida aks etgan. Shuningdek, Budda-
ning hayotiga bag‘ishlangan va milodning II asrida yo-
zilgan «Maxavosu», milodning II–III asrlarida yozilgan
«Lalitavistara» («Buddaning hayoti»), buddaviy faylasuf
Ashvagxosha tomonidan milodning I–II asrlarida yaratil-
gan «Buddxacharita», milodning I asrida yozilgan «Ab-
nixishkramansutra» va «Nidanakatxa», «Dhammapada»
(«Dharma yo‘li», «Buddaning fikr-g‘oyalari») kabi asar-
lar buddaviylikning muhim manbalaridan hisoblanadi.
Issiyim, ya’ni Essaniylar - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus,...

Issiyim, ya’ni Essaniylar saduqiylik va farziylik bi-
lan bir davrda paydo bo‘lgan klassik oqimlardan biridir.
Essaniylarning e’tiqod asoslari farziylarnikiga yaqin
bo‘lib, ular insonlarning taqdiri oldindan yozib qo‘yil-
ganini, qayta tirilish va farishtalarning mavjudligini e’ti-
Saduqiy atamasi Sulaymon payg‘am-
bar podshohlik qilgan davrda ruhoniy
bo‘lgan Sadoka (Sadok) nomidan kelib
chiqqan.
Farziylar — ibr. «perushim» — «ayri
bo‘lish», «nopokliklardan uzoq bo‘lish».
34
rof etadilar. Masalan, farishtalar — muqaddas mavju-
dotlar, «Osmon o‘g‘illari», amalga oshiradigan ishlariga
qarab «Nurlar qiroli», «Zulmat farishtasi», «Ozodlik
farishtasi», «Mastemah (shayton)», «Saqlovchi farishta-
lar» kabi sinflarga ajratiladi.
Ularning ta’limotiga ko‘ra, inson vafot etgandan
so‘ng uning ruhi osmonga ko‘tarilib, yaxshi ruhlar aba-
diy baxtli hayot kechiradilar, yomon ruhlar esa, qahra-
ton sovuqda azoblanadilar.
XVIII asrning birinchi choragida yuzaga kelgan ha-
sidiylik (ibr. — «dindorlar») o‘rta asr oqimlar ichida
alohida o‘rinni egallaydi. Bu ta’limot tarafdorlari din-
ning mohiyatiga aql bilan emas, balki his-tuyg‘ular
orqali erishiladi, degan tamoyildan kelib chiqib, din
qonunlarini o‘rganishni emas, balki diniy hissiyot va
axloqni birinchi o‘ringa qo‘yishadi.
Hasidiylar shanba va bayram kunlari «shtrayml»
nomli telpak kiyishlari bilan boshqa oqimlardan ajralib
turadi.
Hasidiylar hayotning barcha jabhalarida axloq nor-
malarga qattiq rioya etib, «Tavrot»da belgilangan
buyruqlarni bekam-ko‘st bajarishga harakat qiladilar.
Hasidiylik
oqimidagi
yahudiylar
«shtrayml»
telpaklarda
Essaniylar
uylarining
qoldiqlari
35
Buxoro yahudiylari
XXI asr
Buxoro yahudiylari
XX asr boshlari
|
Axborot 
iste’moli - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

127
MUSTAHKAMLASH UCHUN
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Axborot tahdidi deganda nimani tushunasiz?
2. Axborotni to‘g‘ri qabul qilish uchun qanday amallar bajarish kerak?
3. Norasmiy axborotlar nimasi bilan xavfli?
4. Sizning hayotingizga qanday informatsion tahdid yoki
informatsion
xavf ta’sir ko‘rsatishi mumkin? Javobingizni asoslang.
5. Telegram orqali «ishlaringiz yaxshi bo‘lishini xohlasangiz ushbu xa-
barni o‘nta
odamga yuboring, aks holda...» degan xabar oldingiz. Bu
xabar va topshiriqqa munosabatingiz qanday bo‘ladi?
Axborot quroli,
konkret, maxsus
tanlangan mu
him obyekt yoki
undagi zarur
qismni ishdan
chiqarish ga qa
ratilgan yuqori
aniqlikka ega
harbiy vosita
lardan farqli
o‘laroq, butun
harbiy, iqtisodiy
yoki sotsial
tizimni ishdan
chiqarish xusu
siyatiga ega.
V. Slipchenko
ahamiyatsizdir. Bunda, ko‘pincha, asossiz ma’lumot
tarqatilib, ushbu
holatni yuzlab, minglab odamlar o‘zla-
richa muhokama qilishadi.
Sog‘lom aql egalari Internet qulayliklaridan o‘z bi-
limlarini oshirish yo‘lida oqilona foydalanadilar. Lekin
ba’zi yoshlar ushbu
tarmoqdagi yovuzlikka, ma’na-
viy tanazzulga sabab bo‘ladigan saytlarda «sayr qilib»,
o‘zlari va atrofdagilarning ongini zaharlaydilar.
Bima (yoki teva, almemar) esa — sinagoganing markazida joy-
lashgan «Tavrot» o‘qiladigan minbardir. 
BAYRAMLAR

30
O‘n kun davom etadigan Rosh Ashonaning oxirgi
kunida
Yom Kipur bayrami nishonlanadi. Bu
kuni hech
qanday ish qilinmay, faqat ibodat bilan mashg‘ul bo‘li-
nadi. Yahudiylar Yom Kipurda ro‘za tutishlari, sinago-
gada nadomatlar bilan yig‘lab, qilgan gunohlariga tavba
qilishlari shart.
Pesax (Pasxa) yillik bayramlar orasida eng e’tiborlisi
hisoblanadi. U nisan (mart-aprel) oyining o‘n
beshinchi
kunidan boshlanib, sakkiz kun davom etadi. Ushbu bay-
ram yahudiylarning Misrdagi qullikdan ozod bo‘lganlari
munosabati bilan nishonlanadi
va mazkur kunlarda xa-
mirturushsiz non — «matsa» iste’mol qilinadi.
Shavuot (Sheviot) (ibr. — haftalar) Pesaxdan keyin-
gi 50-kuni nishonlanadi. Shavuot dastlab dehqonchilik
bayrami bo‘lgan, keyinchalik Sinay tog‘ida Musoga
«Tavrot»ning berilishi munosabati bilan nishonlangan.
Sukkot (chodirlar bayrami)
yahudiy-
lar Misr dagi qullikdan ozod bo‘lganlaridan
so‘ng, cho‘lda chodirlarda kun kechirganlarini
xotirlab o‘tkaziladigan marosim. Qadimda yahu-
diylar mazkur marosim kunlarida Quddusga ziyo-
ratga borganlar. Bugunga kelib bu an’ana tusidan
chiqqan.
«Tavrot» o‘qish
marosimi
Oila davrasida
«Pesax» bayrami
Ibodatga chaqirish
uchun chalinadi
gan shofar
31
Hanukka bayrami
Milliy xususiyatga ega
Purim (Shirinlik bayrami)
adar (fevral-mart) oyining 14-kuni nishonlanadi. Ush-
bu bayram Quddusda 1 kun, boshqa joylarda esa 2 kun
davom etadi.
Bu bayram Ester ismli qiz tufayli yahudiylar-
ning Eronda qatliomdan qutulib
qolishlari sharafiga
bag‘ishlanadi va unda ko‘ngilochar bazmlar uyushtiri-
lib, shirinliklar tarqatiladi.
Hanukka (ibr. — «yangilanish», «yoritish»)
yahudiy larning Suriya qiroli Antiokas ustidan qozongan
g‘alabalari sharafiga bag‘ishlangan bayram hisoblanadi.
Kislav (noyabr-dekabr) oyining yigirma beshinchi
kunidan boshlanib 8 kun davom etadigan bu bayram-
ning odatiy kunlardan birgina farqi hanukkiya deb
nomlangan to‘qqiz shoxli
shamdondan har kuni bittasi-
ning yoqilishidir.
Tahlil uchun kerak bo‘lgan ko‘rsatkichlar turi hamda miqdori nimaga bog‘liq?

|
Tahlil uchun kerak bo‘lgan ko‘rsatkichlar turi hamda miqdori nimaga bog‘liq?
|
bet | 42/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Tahlil uchun kerak bo‘lgan ko‘rsatkichlar turi hamda miqdori nimaga bog‘liq?
o‘rganilayotgan iqtisodiy jarayonning mazmuniga, hajmiga, davriga bog‘liq;
o‘rganilayotgan iqtisodiy jarayonga aloqasi yo‘q;
o‘rganilayotgan iqtisodiy jarayonning shakliga bog‘liq;
foydaga bog‘liq.
Iqtisodiy tahlil metodining o‘ziga xos jihatlaridan birini ko‘rsating.
tahlil natijasida avvaldan mo‘ljallanmagan yangi ko‘rsatkichlar ham hisoblab topilishi mumkin;
tahlil natijasida avvaldan mo‘ljallangan yangi ko‘rsatkichlar ham hisoblab topilishi mumkin emas;
mavjud ko‘rastkichlar yetarli;
mavjud formulalar yetarli.
Odatda tahlil ....... bilan boshlanadi.
taqqoslash;
o‘zgarish;
rivojlanish;
hech narsa bilan.
Balansli bog‘lanish usulida ko‘rsatkichlar bir-biri bilan .....
bog‘liqlikda bo‘lgandagina to‘g‘ri natija beradi.
funksional;
teskari;
kichikdan-kattaga;
ozdan ko‘p tomon.
Tahlilda o‘zgarish sabablari... ko‘rinishida yuzaga chiqadi
sifat;
shakl;
omillar;
yuzaga chiqmaydi.
Tahlilning muhim metodologik jihatlaridan biri....
sabab-oqibat aloqalarini o‘rganish;
sabab-oqibat aloqalarini o‘rganish zarur emas;
evristikani o‘rganish;
evristikani o‘rganmaslik.
|
| |
«Islohotchi yahudiylik» - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

36
MUSTAHKAMLASH UCHUN
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Yahudiylikda yuzaga kelgan oqimlar o‘rtasida qanday umumiylik va
bir-biriga zid bo‘lgan g‘oyalar mavjud?
2. Yahudiylik dinining o‘ziga xos xususiyatlarini aytib bering.
3. Tur tog‘ining qadimiy nomlarini aniqlang. Yahudiy jamoalarning
dunyo bo‘ylab tarqalishi xaritasini chizing.
O‘zbekistondagi
sinagoga
Quddusdagi yig‘i
devori
koh munosabatlariga kirishishga monelik qilinmaydi.
Ota-onasidan qaysi biri yahudiyligidan qat’i nazar far-
zand
ham yahudiy, deb e’tirof etiladi.
Islohotchi yahudiylikka javob sifatida
konservativ
yahudiylik yuzaga kelgan. Konservativ yahudiylikda
boshqa e’tiqod vakillari bilan oila qurish
qabul qilin-
maydi va faqat yahudiy onadan tug‘ilgan bola yahudiy
deb hisoblanadi.
TARIXGA NAZAR - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi...

53
Iogann Gutenberg
Ibodatxonalarning
buzilishi
asirlar orasida diniy jamoalar tuzilishi hamda cherkovlar
paydo bo‘lishiga olib keldi. Toshkentda birinchi katolik
cherkovi 1917-yilda qurib bitkazilgan.
Sovet hukumatining din va dindorlarga nisbatan
shafqatsiz munosabati boshqa
din vakillarini ham chet-
lab o‘tmadi. 1920-yilda birinchi bo‘lib Rus pravoslav
cherkoviga qarshi hujum boshlandi. Minglab pravos-
lav ruhoniylari otildi, qamoqqa olindi va surgun qilin-
di. Diniy xizmatchi va rohiblar qattiq tazyiqqa uchradi.
Ko‘plab ibodatxonalar yo‘q qilindi yoki yopildi.
Katta
miqdordagi ikonalar va cherkov kitoblari yondirildi.
1920–1930-yillarda deyarli barcha katolik ibodat-
xonalari yopildi. 1930-yilda Lyuteran protestant cher-
kovining faoliyatiga chek qo‘yildi. Xristian cherkoviga
tegishli qadriyatlar toptaldi. 1931-yilda XV asrga oid
Gutenberg Bibliyasi sovet hukumati tomonidan london-
lik auksionchiga sotib yuborildi. Ushbu Bibliya Iogann
Gutenberg tomonidan 1450-yilda 180
nusxada chop etil-
gan bo‘lib, undan faqat 47 nusxasi saq lanib qolgan edi.
Moskva, Iso Masih
ibodatxonasining
portlatilishi,
1931yil
54
MUSTAHKAMLASH UCHUN
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Berilgan matnni o‘qing. Diniy bag‘rikenglik tu-
shunchasi haqida fikr bildiring.
2. Berilgan rasmlarga izoh bering. 1 bilan 2 hamda
3 bilan 4-rasmlar o‘rtasida qanday umumiylik bor?
3. 2- va 4-rasmlarni O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 4-, 31-. 49-
moddalari bilan
bog‘lab tushuntiring.
Ikkinchi jahon urushidagi vaziyatni e’tiborga olib,
sovet hukumati 1943-yilda Ichki ishlar vazirligi qoshi-
da Rus pravoslav cherkovi ishlari vakilligi, 1944-yilda
barcha dinlar uchun mas’ul Din ishlari bo‘yicha
vakillik
tashkil qilindi. Rossiya hududidagi cherkov va ibodat-
xonalar Sinod (pravoslav cherkovining bosh qaruv or-
gani)ga qaytarildi. Lekin bu masala uzoqqa cho‘zilma-
di — urush tugashi bilan sovet
hukumatining dindorlar-
ga tazyiqi yanada jiddiy tus oldi. Dindorlarni repressiya
qilish va dinga qarshi targ‘ibot qayta tiklandi. Qaytarib
olingan hududlardagi dindorlar va ruhoniylar qatag‘on
qilina boshladi. «Din afyundir» degan g‘oya yana qayta
tiklandi.
Mustaqillik sharofati bilan O‘zbekistonda
turli dinlar-
ga mansub qadriyatlarni asrab-avaylash, barcha fuqaro-
larga o‘z e’tiqodini amalga oshirish uchun zarur sharoit-
lar yaratib berildi. Jumladan, 1995-yilning ok tabr oyida
Toshkent shahrida «Bir samo ostida»
shiori bilan xalq-
aro musulmon-xristian konferensiyasi o‘tkazildi.
XX asrning oxiri
XX asrning
boshlari
XX asrning oxiri
XX asrning o‘rtalari
1
2
3
4
Korxona va birlashmalarni ishlab chiqarish xo‘jalik faoliyatining tashqi tahlilini quyidagilar olib boradilar

|
Korxona va birlashmalarni ishlab chiqarish xo‘jalik faoliyatining tashqi tahlilini quyidagilar olib boradilar
|
bet | 44/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Korxona va birlashmalarni ishlab chiqarish xo‘jalik faoliyatining tashqi tahlilini quyidagilar olib boradilar:
boshqaruvning yuqori organlari;
moliya organlari;
bank tashkilotlari;
soliq organlari va hokazolar.
Yuqori boshqaruv organlari o‘z nazorati ostidagi korxona va uyushmalarning ishlab chiqarish faoliyatini doimiy ravishda tahlil qilib turishadi. Buning uchun esa reja va hisobot ma’lumotlari, tekshiruv natijalari va boshqa ma’lumotlar kerak bo‘ladi.
XO‘JALIK BOSHQARUVINING YUQORI ORGANI
|
Yuqoridagi bildirilgan fikrlardan foydalanib, quyida ishlab chiqarish korxonalari va birlashmalarida iqtisodiy tahlilni tashkil etishni sxemasini keltirib o‘tish mumkin bo‘ladi.
SEX (BO‘LIM) LAR BOSHQARUVI
|
DAVLAT QO‘MITALARI VA VAZIRLIKLARI
|
3-chizma. Ishlab chiqarish birlashma (korxona) larida iqtisodiy tahlilni tashkil etish.
Moliya organlari iqtisodiy tahlil jarayonida korxona va birlash- malarning foydalilik rejasini bajarilishiga, davlat budjeti oldidagi majburiyatlariga, korxonaning moddiy va pul resurslarini ratsional taqsimlanishiga, o‘z – o‘zini moliyalashga va xarid quvvatiga diqqatini qaratadi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasida faoliyat ko‘rsatuvchi tijorat banklari doimiy ravishda kredit olgan korxona va birlashmalar- ning ish faoliyatini hamda asosiy hajm va sifat ko‘rsatkichlarini tahlil qilib turishadi, korxonalarda bank kreditlarining ishlatilishini, mehnat haqi fondini, tovar – moddiy qiymatliklar va ularni saqlanish holatini hamda to‘lov intizomi holatini tahlil qilib turishadi.
|
| |
BK=KK/(1+F)S=242000/(1+0.1)2=200000

|
BK=KK/(1+F)S=242000/(1+0.1)2=200000
|
bet | 294/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 BK=KK/(1+F)S=242000/(1+0.1)2=200000
Diskontlashtirish investitsiyalarning kelgusi qiymatini baholashda, qimmatli qog‘ozlarning qiymatini aniqlashda, bank, sug‘urta, valuta amaliyotida va boshqa hollarda keng qo‘llanishi lozim. Misol uchun, tadbirkorga 3 yildan so‘ng 100000 so‘m zarur bo‘lsin. Shu maqsadda tadbirkor 3 yildan keyin uziladigan(qaytariladigan) va umumiy qiymati 100000 so‘mdan iborat bo‘lgan obligatsiyalarni sotib olish istagini bildirdi. Shu obligatsiyalar bo‘yicha yillik daromad darajasi 9% ni tashkil etsin.
Ana shularga asoslangan holda «biz o‘sha obligatsiyalar uchun hozir(bugun) qancha to‘lashimiz kerak?» — degan savolga javob berishimiz mumkin.
BK=100000:(1+0.09)3=100000:1.295=77220 so‘m
Mazkur aytib o‘tilgan 3 asosiy qoidani bilgan holda endi investitsion loyihani tanlash bo‘yicha aniq bir misol bilan tanishib chiqaylik. Bu
misolning qiziqarli va diqqatga sazovor ekanligi shundaki, taklif etilayotgan har ikkala muqobil variant birinchi ikki qoida nuqtayi nazaridan foydasizdir. Lekin shunday bo‘lishiga qaramasdan moliyaviy menejer tomonidan rad etilmayotir. Shunday qilib, tadbirkor «Z» yo‘nalishidagi mahsulot turini ishlab chiqarish uchun korxona mablag‘- larini investitsiya qilmoqchi. Lekin uning oldida 2 loyiha mavjud.
jadvalda keltirilgan ma’lumotlarga o‘z munosabatimizni quyidagi ketma-ketliklar tartibida bildirishga harakat qilamiz:
Investitsiyalarning o‘rtacha yillik rentabellik darajasini bank kreditining o‘rtacha foiz stavkasi bilan taqqoslaymiz.
Har ikkala loyihalarga nisbatan mablag‘larni bankda saqlash foydaliroq. Lekin «B» loyiha bo‘yicha qo‘ldan chiqarilgan afzalliklar nisbatan kamroq. Shu nuqtayi nazardan olib qaralganda «B» loyiha (foydalilik nuqtayi nazaridan) hozircha yutuqli holatdir.
Loyihalarni inflatsion zararlardan(yo‘qotmalardan) sug‘urtalan- ganlik (himoyalanganlik) nuqtayi nazaridan taqqoslaymiz.
jadval
|
| |
Vaqt omilini hisobga olgan holda loyihalar iqtisodiy

569
b) mehnat bozori, qimmatli qog‘ozlar bozori, ishlab chiqarish
vositalari bozori, kreditlar bozori;
d) qimmatli qog‘ozlar bozori, kreditlar bozori;
e) valuta bozori, sarmoyalar bozori.
2. Korxonaning sarmoyalar bozoridagi faoliyatini ifodalovchi
ko‘rsatkichlar qaysi javobda to‘liq va aniq berilgan?
a) bozor aktivligi, faolligi ko‘rsatkichlari;
b) ish aktivligi faolligi ko‘rsatkichlari;
d) moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichlari;
e) moliyaviy leviridjlar.
Korxonalarning moliya bozoridagi tavakkalchiligini ifoda

570
b) aksiya rentabelligi – aksiyaning
bozor qiymatini dividendga
nisbati;
d) aksiya rentabelligi – dividendning aksiyaning nominal qiymatiga
nisbati;
e) aksiya rentabelligi – dividendning
bitta aksiya sof foydasiga
nisbati.
7. Dividend daromadi tushunchasi qaysi javobda to‘g‘ri aks
ettirilgan?
a) dividend daromadi – dividendning
bitta aksiyaning bozor
qiymatiga nisbati;
b) dividend daromadi – aksiyaning bozor qiymatini dividendga
nisbati;
d) dividend daromadi – dividendning aksiyaning nominal qiymatiga
nisbati;
e) dividend daromadi – dividendning bitta aksiya sof foydasiga
nisbati.
Kompleks avtomatlashgan sharoitda tahlil uchun kerakli ma’lu- motlardan foydalanish xususiyatlari ma’lum darajada imkoniyatlarni ochib beradi

|
Kompleks avtomatlashgan sharoitda tahlil uchun kerakli ma’lu- motlardan foydalanish xususiyatlari ma’lum darajada imkoniyatlarni ochib beradi
|
bet | 49/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Kompleks avtomatlashgan sharoitda tahlil uchun kerakli ma’lu- motlardan foydalanish xususiyatlari ma’lum darajada imkoniyatlarni ochib beradi:
Boshlang‘ich hujjatlar - hisob, statistika normativ ma’lumotlar kompyuterning xotirasiga qo‘yilib faqat bir xil manba ya’ni mashina xotirasiga olinadi.
Tahlil uchun kerakli turli murakkab hisoblashlar ma’lum sekundlarda bajariladi.
Ta’sir etuvchi omillarni mashinalar aniq ko‘rsatib beradi.
Tahlil uchun kerakli ma’lumotlar va tahlil natijalari o‘rnatilgan shaklda mashinagramma, tabelogrammalarda ifodalanadi.
Turli xil iqtisodiy ma’lumotlar mashinalar uchun bir xil shifr va kodlarda kiritiladi.
Rivojlangan mamlakatlar tajribasiga ko‘ra ishni avtomatlashtirilgan tarzda olib borish iqtisodiy samaradorlikka olib keladi.
Tahlilda foydalaniladigan axborot manbalarining to‘g‘riligini tekshirish usullari
Iqtisodiy tahlilda foydalaniladigan barcha manbalarni ishonchlili- gini, aniqliligini va to‘g‘riligini tekshirish natijalarni samarali bo‘lishiga zamin yaratadi. Kerakli manbalarning turli-tumanligi, sermazmunligi va ko‘pligi ularning sifatli shakllanishiga e’tibor qaratilishini taqozo etadi, odatda korxonalar faoliyatini tahlil qilish davrida ma’lumotlar manbayi yig‘iladi. Ushbu ma’lumotlarning to‘g‘riligiga ishonch hosil qilish maqsadida ma’lumotlar to‘g‘riligi tekshiriladi. Tahlil uchun yig‘ilgan ma’lumotlarni tekshirish ikki usulda olib boriladi:
Texnik (yuzaki) tekshirish.
Mazmun jihatidan tekshirish.
Texnik tekshirish, axborot manbalarini arifmetik jihatdan to‘g‘rili- gini, rasmiylashtirish qoidalariga rioya qilinganligi va ko‘rsatkichlarning bir-biriga mosligini e’tiborga olgan holda o‘rganishdir. Yuzaki tekshi- rishda hisobotga barcha ma’lumotlarni kiritilganligi, ularning arifmetik yig‘indisi, Moliya, Iqtisodiyot vazirliklari va Statistika Qo‘mitasi tomonidan tasdiqlangan hisobot shakllariga rioya qilinganligi, hisobot shakllarining bir-biri bilan bog‘liqligi, hisobotni topshirish muddati, mansabdorlarning imzosi tekshiriladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kompleks avtomatlashgan sharoitda tahlil uchun kerakli ma’lu- motlardan foydalanish xususiyatlari ma’lum darajada imkoniyatlarni ochib beradi
|
Iqtisodiy tahlil ishlarini korxona va birlashmalar olib borishi bi- lan bir qatorda boshqa tashkilotlar ham olib borishi mumkin: Bu- larga

|
Iqtisodiy tahlil ishlarini korxona va birlashmalar olib borishi bi- lan bir qatorda boshqa tashkilotlar ham olib borishi mumkin: Bu- larga
|
bet | 45/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Iqtisodiy tahlil ishlarini korxona va birlashmalar olib borishi bi- lan bir qatorda boshqa tashkilotlar ham olib borishi mumkin: Bu- larga:
rejalashtirish tashkilotlari;
ilmiy tadqiqot va loyihalashtirish institutlari;
jamoat tashkilotlari;
matbuot organlari kiradi.
Ichki tahlilni esa korxona va birlashmalarni ishchi xodimlari olib boradi va ularning turli tarkibiy bo‘linmalari o‘zlariga tegishli funk- siyalarni belgilab oladilar. Iqtisodiy tahlil ko‘p qirraliligi bilan ajralib turadi. Korxonani hamma faoliyati sferalarida mavjud bo‘lgan rezerv- larni izlab topish, taqsimlangan majburiyatlarni aniq bajarilishi va uni amalga oshirishda mas’uliyatni his etish lozim bo‘ladi.
Iqtisodiy tahlilni tashkil etish va o‘tkazish bosqichlari
Bozor iqtisodiyoti sharoitida analitik ishlarning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan uni qanday tashkil etilganligiga va rejalashtirishga bog‘liq, odatda, analitik ishlarda nafaqat korxonani boshqaruv tarkibi, balki boshqaruvning funksional organlari, jamoatchilik a’zolari hamda mehnat jamoasigacha qatnashishi mumkin bo‘ladi.
Iqtisodiy adabiyotlarda iqtisodiy tahlilni tashkil etishning quyidagi bosqichlari keltirib o‘tilgan:
Tahlil o‘tkazishning rejasi va dasturini tuzish bosqichi. Iqtiso- diy tahlilning dasturi va rejasini tuzib olish tahlilni tashkil etishning asosiy qismidir. Bu bosqichda iqtisodiy tahlil ishlari nimadan boshla- nishi, tahlil o‘tkazuvchi komissiyaga kimlar kiritilishi hamda tahlil
ishlari nima bilan yakunlanishi ko‘rsatib o‘tiladi. Bundan tashqari iqtiso- diy tahlil o‘tkazish dasturida quyidagilar aniq ko‘rsatilgan va belgilanib olingan bo‘lishi lozim:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Iqtisodiy tahlil ishlarini korxona va birlashmalar olib borishi bi- lan bir qatorda boshqa tashkilotlar ham olib borishi mumkin: Bu- larga
|
Sh. A. Saipnazarov biznes matematika - bet 40

110
Mustaqil yechish uchun misollar
1. 500 ming so„m miqdordagi depozit bankka 3 yil muddatga qo„yilgan.
Agar yillik foiz stavkasi 80% bo„lsa, oddiy foiz bo„yicha jamg„arilgan pul
miqdorini toping.
2. Investor 1 mln. so„mni jamg„arish uchun 15% li yillik oddiy foiz stavkasi
bo„yicha qanday miqdordagi pulni 10 yilga qo„yishi kerak.
3. 250 ming so„mning bir yildan so„ng olinadigan hisob stavkasi 10%
bo„lgan holdagi joriy qiymatini toping.
4. Omonatchi 500 ming so„mni 1 mln. so„m qilish maqsadida bankka 120%
li oddiy foiz stavkasi bo„yicha qo„ydi. Bu pulni olish
uchun qancha kun kerak
bo„ladi?
5. Vekselning nominal narxi 500 ming so„m bo„lib, muddat tugashiga 90
kun qolganda 16% hisob stavkasi bo„yicha hisobga olindi. Vekselning
diskontirlangan qiymati va diskont qiymatini toping?
6. Tijorat banki tomonidan berilgan veksel bo„yicha veksel
egasi bir yildan
so„ng 220 ming so„m olishi ma‟lum bo„lsa, vekselni sotib olishda bankka qancha
pul berilgan. Vekselning daromadliligi 120%.
7. Firma bankdan 8 mln. so„m ssudani yarim yilga olganligi ma‟lum bo„lib,
qarz miqdori 10 mln. so„mni tashkil etgan bo„lsa, foiz stavkasi qanday bo„lgan?
8. Agar bankning hisob stavkasi to„lovgacha qolgan 4
oy muddat uchun
veksel narxining 10%ini
tashkil etsa, yillik hisob stavkasi va to„lovgacha bo„lgan
oy uchun vekselning narxini toping. Vekselning belgilangan
muddat uchun narxi
120 ming so„m.
9. Firma 10 mln. so„m miqdorda qarz olishni rejalashtirmoqda.
Bankning
yillik foiz stavkasi 200%. Firma qaytarishi kerak bo„lgan pul miqdori 15 mln. so„m
bo„lsa, firma qarzni qancha muddatga olishi lozim bo„ladi?
10. Firma o„zgaruvchi stavkalar bilan bir yilga 1 mln. so„m qarz oldi.
Birinchi yarim yil uchun 20%, qolgan yarim yilning 4 oyi uchun 15% va qolgan 2
oy uchun 40% stavka bo„yicha qarz to„lanishi ma‟lum. Bir yil mobaynidagi oddiy
foiz bo„yicha umumiy qarz miqdorini toping.
Diskont va hisob stavkasi

100
S
P
S
S
D
d
1
1
1
(8.6)
ko„rinishda yozish mumkin. Bu formuladan
1
1
d
S
D
,
(8.7)
)
1
(
1
1
d
S
P
(8.8)
formulalarni hosil qilamiz.
Banklar odatda, ya‟ni ma‟lum
fiksirlangan muddatda, hisob stavkasini
qoidaga ko„ra bir yilga ko„rsatishadi. Bunday hisob stavkasi
yillik hisob stavkasi
deyiladi.
Ma‟lum muddat uchun hisob stavkasi va yillik stavka orasidagi bog„lanish
ushbu formuladan topiladi.
t
d
d
t
(8.9)
bunda
d
yillik hisob stavkasi;
t
to„lovgacha qolgan yillardagi muddat.
Shunday qilib, yuqoridagi formulalar quyidagi ko„rinishni oladi:
t
d
S
D
t
(8.10)
)
1
(
t
d
S
P
t
(8.11)
(8.9 – 8.11) formulalar yordamida aniqlanadigan hisob
stavkasi oddiy va bank
diskonti deb yuritiladi.
t
d
V
t
1
kattalik
t
muddat uchun
d
hisob stavkasi
bo„yicha diskont ko„paytuvchisi deyiladi.
9-misol
. Agar bankning hisob stavkasi to„lovgacha qolgan 4 oy muddat
uchun veksel narxining 8%
ini tashkil etsa, yillik hisob stavkasi va to„lovgacha
bo„lgan oy uchun vekselning narxini toping. Vekselning belgilangan muddat uchun
narxi 100 ming so„m.
Yechish: (8.9) formuladan
%,
24
3
/
1
8
1
t
d
d
bu
yerda
4
t
oy yoki
.
3
/
1
t
Vekselning narxi
92
)
3
/
1
100
/
24
1
(
100
)
1
(
t
d
S
P
ming so„m.
-misol - Sh. A. Saipnazarov biznes matematika

101
Bunday holda
%
10
d
hisob stavkasi bo„yicha vekselning yillik hisob narxi
422
,
104
)
42
,
0
1
,
0
1
(
109
)
1
(
t
d
S
P
ming so„m.
Yillik murakkab foizlar
Aytaylik, omonatga qo„yilgan pul uchun bank yiliga
i
foiz stavkasi bo„yicha
to„laydigan va bu stavka ikki yil davom etadigan bo„lsin. Berilgan
0
0
t
vaqtda
omonat egasi boshlang„ich
)
0
(
S
omonat bo„yicha hisob ochishi va uni to„ldirishi
yoki xohlagan paytda hisobni yopishi mumkin.
Agar omonat egasi bir yildan so„ng hisobni yopgan bo„lsa, u holda quyidagi
miqdorda
pul oladi
)
1
(
)
0
(
)
1
(
i
S
S
(2.1.1)
Faraz qilaylik, omonat egasi bu pulni yana bir yilga qo„ygan bo„lsin. U
holda
ikkinchi yil oxirida
)
2
1
(
)
0
(
)
1
(
)
0
(
)
1
(
)
1
(
)
2
(
2
2
i
i
S
i
S
i
S
S
(2.1.2)
miqdorda pul oladi.
Agar omonat egasi o„z omonatini oddiy foizga qo„yganda edi, u holda
omonatchi
2
)
0
(
i
S
ga kam bo„lgan pulni, ya‟ni
)
2
1
(
)
0
(
i
S
miqdordagi
pulni
olgan bo„lardi. Bu qo„shimcha
i
i
S
]
)
0
(
[
ga o„sishni, ikkinchi yil oxirida birinchi
yil uchun foizlar
i
S
)
0
(
miqdorga qo„shilgan foydaga nisbatan qo„shib berishni,
ya‟ni ikkinchi yilga reinvestrlashni ifodalaydi. Qo„shilgan foydaning boshlang„ich
pul miqdori bilan birlashmasini foizlarni kapitallashtirish deyiladi.
Yiliga bir marta foizlar kapitallashtiriladigan hol uchun o„sish
qiymatini
hisoblash formulasini keltirib chiqaramiz.
Faraz qilaylik,
)
0
(
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 416

567
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
·
investitsiya faoliyati;
· investitsiya turlari;
· ishlab chiqarish investitsiyasi;
·
moliyaviy investitsiya;
· kapital qo‘yilma va investitsiya;
· investitsion muhit;
·
investitsion loyihalar;
· investitsiya riski.
Takrorlash uchun savollar:
1. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning investitsion faoliyati deganda
nima tushuniladi?
2. Investitsiya faoliyatining qanday turlari mavjud?
3. Ishlab chiqarish investitsiyasi qanday tahlil etiladi?
4. Moliyaviy investitsiya nima va u qanday tahlil etiladi?
5. Investitsiya bilan kapital qo‘yilmalar o‘rtasida qanday
o‘xshashlik va farqlanishlar mavjud?
6. Xo‘jalik subyektlarining investitsion
faoliyatini jadallashtirish
uchun nima qilish kerak?
7. Investitsion loyihalarning riski qanday aniqlanadi va tahlil
qilinadi?
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar:
1-topshiriq.
Quyidagi ma’lumotlar asosida korxonaga
taklif etilayotgan
investitsiya loyihalarining ichidan eng samarali,
maqbul variantini
tanlang, tahlil eting va xulosa yozing.
2-topshiriq.
Jadval ma’lumotlari asosida korxona uchun vaqt omilini hisobga
olgan holda loyihalarning iqtisodiy samaradorligini
aniqlang va eng
maqbul investitsiya loyihasini tanlang.
568
Taklif etilayotgan loyihalarga tegishli bo‘lgan ma’lumotlar
Ko‘rsatkichlar
«A» loyiha «B» loyiha
1. Investitsiyalar, ming so‘m
12580
14500
2. Tushum, ming so‘m
1-yilda
3100
5500
2-yilda
2800
4800
3-yilda
2620
3950
4-yilda
2480
1950
5-yilda
2350
0
jami 5 yilda
?
?
3. Foyda, ming so‘m
?
9
4. O‘rtacha yillik foyda, ming so‘m
?
?
5. Investitsiyalarning 5 yillik rentabelligi, %
?
?
6. Investitsiyalarning o‘rtacha yillik rentabelligi, %
?
9
7. Inflyatsiyaning rejalashtirilayotgan (ko‘zda tutilayotgan) o‘rtacha
yillik sur’atlari,%
2,8
2,8
8. Bank krediti foizining o‘rtacha yillik stavkasi, %
12,0
12,0
Joriy qiymat - Sh. A. Saipnazarov biznes matematika

98
Yechish:
115
S
ming so„m,
1
T
yil,
%.
15
i
a)
100
15
,
1
/
115
15
,
0
1
/
115
P
ming so„m,
b)
46
,
88
3
,
1
/
115
2
15
,
0
1
/
115
P
ming so„m,
v)
875
,
71
6
,
1
/
115
4
15
,
0
1
/
115
P
ming so„m.
Joriy qiymat vaqtning boshlang„ich momentida
hisoblanganligi uchun,
go„yo u vaqtga bog„liq emasdek tuyuladi.
T
i
S
P
1
formuladan
P
ning
T
ga bog„liq ekanligi ko„rinib turibdi. Darhaqiqat, joriy qiymat
vaqtga bog„liq bo„lgan
S
jamg„arma, ya‟ni
)
(
T
S
S
uchun hisoblanadi.
Yuqoridagi formulani quyidagicha yozish mumkin:
T
i
T
S
T
P
1
)
(
)
(
.
Agar
,
1
)
(
T
S
ya‟ni vaqtning ixtiyoriy qiymatida birlik jamg„armadan
iborat bo„lsa, u holda joriy qiymat diskont ko„paytuvchi bilan bir xil bo„ladi.
)
(
1
1
)
(
T
P
T
i
T
Vaqtning ixtiyoriy momentidagi joriy qiymat va jamg„arma orasidagi bog„lanishni
quyidagicha yozish mumkin:
)
(
)
(
)
(
T
T
S
T
P
S
jamg„armaning fiksirlangan qiymatida joriy qiymat
T
ning o„sishi
bilan
kamayadi. Haqiqatan,
investitsiya muddati ortsa, zarur bo„lgan jamg„armani
yig„ish uchun mablag„ (kapital) kamayadi.
)
(
T
P
P
ning grafigi 2-rasmda
ko„rsatilgan.
2-rasm
Joriy qiymat (joriy narx) moliyaviy muammolarni tahlil qilishda muhim o„rin
egallaydi. Bunday muammolar, masalan, naqd pul bilan to„lash
kerakmi yoki
kredit olish kerakmi? – degan muqobillar orasida vujudga keladi.
8-misol
. Investor 5 mln. pul birligidagi naqd pulga yoki bir yildan so„ng 5
mln. 400 ming p.b.ga kvartira sotib olishi mumkin. Agar investor hisobida bankda
T
S
99
5 mln. p.b.dan kam bo„lmagan pul bo„lsa va bank yiliga 7% to„lasa, u holda qaysi
muqobil afzal bo„ladi?
Yechish: 5 mln. so„m va 5 mln. 400 ming so„mlar vaqtning turli
momentlariga bog„liq bo„lganligi uchun ularni biz taqqoslay olmaymiz. Ammo yil
oxirida 5 mln. 400 ming p.b. so„mni olish uchun
yil boshida bankka
5046730
07
,
1
/
5400000
P
p.b. qo„yish kerak.
Shunday qilib, joriy qiymat naqd to„lanadigan qiymatdan katta, ya‟ni
.
5000000
5046730
Demak, bunday holda naqd pul to„lab kvartirani olish afzal ekan.
Bularni
taqqoslash foiz stavkasiga bog„liq. Agar bank 7% dan emas, balki 9% dan
to„laganda edi,
4954130
09
,
1
/
5400000
P
p.b bo„lardi.
Bu holda kvartirani bir
yildan so„ng olish kerak bo„ladi.
Agar berilgan muddat ichida operatsiyalar oddiy foiz bo„yicha bir necha
marta o„zgaruvchi stavkalar bilan amalga oshirilsa, u holda jamg„arilgan umumiy
mablag„
)
1
(
...
)
1
(
)
1
(
2
2
1
1
i
i
i
T
i
T
i
T
P
S
formula bo„yicha hisoblanadi, bu
yerda
i
i
“stavkalar”,
i
T
ssuda muddatlari
i
i
i
D
Y
D
T
;
(
ssuda
kunlarining soni,
360
Y
yoki
).
365
Y
Agar ustama foizning muddatlari va vaqt bo„yicha foiz stavkalar
o„zgarmasa, u holda
,
)
1
(
m
Ti
P
S
bu yerda
m
pul tushimining takrorlanishlar
soni.
Istiqbol tahlili - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 54/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Istiqbol tahlili. Istiqbol tahlili deganda xo‘jalik yurituvchi sub- yektning kelgusi faoliyatini oldindan o‘rganish, bo‘ladigan jarayonlarni oldindan belgilash maqsadida amalga oshiriladigan tahlil tushuniladi. Masalan, xo‘jalik yurituvchi subyekt biznes-rejani tuzish uchun o‘z faoliyatini nima bilan yakunlashi to‘grisida aniq tushuncha va ko‘rsatkichlarga ega bo‘lishi kerak. Bu esa istiqbol tahlili orqali amalga oshiriladi. Hozirgi paytda uni loyiha tahlili deb ham atamoqdalar.
Istiqbol tahlilining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
xo‘jalik faoliyatini bashorat qilish;
istiqbol rejalarini ilmiy asoslash;
ularni bajarilishi ustidan nazorat qilish va baholash.
Korxonani asosiy vazifasi xalq xo‘jaligi uchun hozirgi kundagi eng zarur mahsulotlarni sifatli va kerakli miqdorda ishlab chiqarishdir. Xalq xo‘jaligi uchun lozim bo‘lgan hajmdagi va turdagi mahsulotni aniqlash uchun: shu mahsulotga bo‘lgan ehtiyoj; korxonani shu mahsulotni ishlab chiqarish imkoniyati; shu turdagi mahsulot ishlab chiqarishdagi boshqa korxonalar imkoniyati; mol yetkazib beruvchilarni imkoniyatlari va boshqalarni o‘rganish kerak.
O‘zaro bog‘langan obyektlar bo‘yicha o‘tkaziladigan tahlil turlari
Texnik-iqtisodiy tahlil. Ushbu tahlil kompleks iqtisodiy tahlil va muhandislik tahlilining birikishi asosida hosil bo‘lgan. Texnik-iqtisodiy tahlil 3 yo‘nalishda olib boriladi:
ishlab chiqarishning texnik darajasini tahlil qilish;
ishlab chiqarishni tashkil qilish, mehnat va boshqaruvni tahlil qilish;
ishlab chiqarilgan mahsulotning texnik darajasini tahlil qilish.
Korxonaning texnik darajasini tahlil qilish jarayonida korxonaning ishlab chiqarish bazasini rivojlantirish darajasini, ilg‘or texnologiya jarayonlarini joriy qilish, ishlab chiqarishni kompleks mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish, qo‘l mehnatini to‘la mexanizatsiyalash, zamo- naviylashtirish kabi masalalar kiradi.
Ishlab chiqarishni tashkil qilish, mehnat va boshqaruv masalalarini tahlil qilish jarayonida qo‘llanilayotgan boshqaruv shakllarining prog- ressivligi (ilg‘orligi), boshqaruv tizimining samaradorligi, boshqaruv shakllarining ilg‘orligi, boshqaruv tizimining samaradorligi, boshqaruv apparatini qisqartirish kabi yechimlar hal etiladi.
Mahsulotning texnik darajasini tahlil qilish jarayonida iste’molchi- lar talablarini hisobga olgan holda yuqori sifatli mahsulot ishlab chiqa- rish, ularning texnik va iqtisodiy ko‘rsatkichlari respublikamizda va chet ellarda ishlab chiqarilgan eng yaxshi (yuqori) mahsulot namunalari bilan taqqoslash. Mahsulotning texnik darajasi ularni attestatsiya qilish orqali aniqlanadi. Texnik-iqtisodiy tahlil iqtisodchilar, texniklar, muhandislar, mutaxassislardan tuzilgan kompleks brigada orqali amalga oshiriladi.
|
| |