nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mustaqil yechish uchun masalalar

69
Mustaqil yechish uchun masalalar
1. Guruh o„n etti talaba, guruh boshlig„i va uning yordamchisidan iborat.
Guruh talabalari o„z vazifalarini necha usulda taqsimlashlari mumkin?
J: 342
2. Guruh guruh boshlig„i, uning yordamchisi va 20 ta talabadan iborat.
Ba‟zan bitta talaba barcha vazifalarni bajarish uchun yetarli bo„lsa,
guruh talabalari o„z vazifalarini necha usulda taqsimlashlari mumkin?
J: 484
3. Musobaqada etti kishilik guruhdan tashqari, 15 kishi qatnashyapti. Bu
guruh a‟zolari egallagan o„rinlarini necha usulda almashtirishlari mumkin?
J:
4. 32 kishi tarkibida 8 ta, 10 ta, 5 ta, 3 ta, 6 talik guruhlarga bo„lingan.
Bu guruhlarni har xil tarkibi bo„lishi mumkin?
J:
5. Agar har bir sonda bir xil raqamlar ishtirok etmasligi lozim bo„lsa,
0,4,5,7,8,9 raqamlaridan 2 ga bo„linadigan nechta besh xonali son tuzish
mumkin?
J:
7. Tokchada 25 ta kitobdan ikkitasi chet tilida.
Bu ikki kitobni yonma-
yon kelmaydigan qilib necha xil usulda joylashtirish mumkin?
J:
8. O„nta olmani ikkita bola uchtadan, bitta bola to„rttadan olib,
necha
usulda bo„lib olishlari mumkin?
J: 4200
8. 0,3,4,5,6,7 raqamlaridan tuzilgan uch xonali sonlardan nechtasida 7
raqami ishtirok etadi (sonlarda raqamlar takrorlanmaydi)?
J: 20 ta.
9. 0,1,2,3,4,5 raqamlaridan 3 ga bo„linuvchi nechta har xil raqamli uch
xonali son tuzish mumkin?
J: 40 ta.
10. 25 ta talaba o„qiydigan guruhdan 6 ta talabani musobaqaga jo„natish
kerak. Agar guruh boshlig„i va 2 ta yordamchi bir paytda jo„namasligi
lozim bo„lsa, bunday jo„natishlar soni qancha bo„ladi?
J:
11. «Matematika» so„zida 3 ta «a» harfi yonma-yon kelmaydigan qilib
nechta so„z yasash mumkin (so„z deganda
harflar ketma-ketligi tushu-
niladi)?
70
J:
12. Usta 4 kun davomida 5 ta xonani ta‟mirlashi kerak. Agar usta bir
kunda eng kamida bitta xonani ta‟mirlagan bo„lsa,
u bu ishni kunlar
bo„yicha necha xil usulda taqsimlashi mumkin?
Ko‘rsatma:
juftliklarda 3 tasi kamida 2, bittasi 2 bo„lishi
mumkin. Tarkibida 3 ta 1, 1 ta 2 raqami bo„lgan
takrorli o„rin
almashtirishlar sonidan foydalaning.
J: 4
12. Guruhda 24 ta talabadan 12 tasi a‟lo bahoga, 12 tasi yaxshi bahoga
o„qishadi. Ularni yonma-yon o„tirganlarini biri a‟loga ikkinchisi yaxshi
bahoga va ketma-ket birining orqasiga ikkinchisining bahosi bir xil
bo„ladigan qilib, ikkita qatorga necha xil usul bilan o„tkazish mumkin?
J:
13. Agar
ifodaning
hamma qavslarini
ochib ixchamlasak, biror ko„phad hosil bo„ladi. Bu ko„pxadning
qavslarini
ochmasdan
ifodaning oldidagi koeffitsiyentlarini aniqlang.
J: 84805
14.
(
)
yoyilmaning beshinchi hadida qatnashmaydi, ning
qanday qiymatida shu had
yoyilmaning to„qqizinchi hadi-
ga teng bo„ladi?
J:
15.
(
)
yoyilmaning boshidan uchinchi hadini, oxiridan uchinchi
hadiga ko„paytmasi
ga teng bo„lsa, yoyilmaning eng katta
binomial
koeffitsiyentini toping.
J: 126.
Mobil GAT (Mobile GIS) − - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 139/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biMobil GAT (Mobile GIS) − geografik ma’lumotlarni toʻplash, saqlash, yangilash,tahlil qilish va tasvirlash imkoniyatlarini ofis muhitidan dala sharoitiga kengaytirishga xizmat qiladigan geoaxborot tizimi.
Nomenklatura (Nomenclature) − topografik kartalarni varaqlarga boʻlish va bu varaqlarni belgilash, ya’ni ularga nom berish tizimi.
Nominal atribut ma’lumot (Nominal attribute data) − vazifasi biror- bir jismni ikkinchisidan ajratishdan iborat boʻlgan atributning eng oddiy turi.
Obyekt (Object) − geoelement deb ataluvchi va oʻzida geometriya va tematikani qamrab olgan fazoviy elementning belgisi.
Ordinal atribut ma’lumot (Ordinal attribute data) − qiymati tabiiy ketma- ketlikni tashkil qiladigan ma’lumotlar.
Overley operatsiyasi (Overlay operation) − ikki yoki undan ortiq qatlamlarni bir-biriga ustma-ust qoʻyish orqali grafik qatlamlar yigʻindisidan tashkil topgan qatlamlar hosil qilish.
Piksel (Pixel) − rastr formatdagi tasvirlardagi kvadrat katakchalar.
Portal katalogi (Portal Catalog) − indekslangan geofazoviy ma’lumotlar saqlanadigan ma’lumotlar bazasi boʻlimi.
Proyeksiya (Projecting) − yer yuzasini sferik koordinata sistemasidan tekislik koordinata sistemasiga oʻzgartirish usuli.
Qatlam (Layer) − bir turdagi vektor grafik ma’lumotlar toʻplami.
Qayta tasniflash (Reclassification) – tasniflangan mavzuli kartalarni qayta tasniflash.
Qiyalik (Slope) − har bir katakdan olingan qiymatning qoʻshni katakchaga nisbatan maksimal oʻzgarish darajasi koeffitsiyenti.
Qoʻshni belgilash soʻrovi (Adjacency query) − belgilanayotgan obyektga qoʻshni yoki undan keyingi obyektlarni belgilash usuli.
Raqamlashtirish (Digitizing) − analog ma’lumotlarni kompyuter tizimida saqlay oladigan raqamli koʻrinishga keltirish jarayoni.
Raqamli karta (Digital map) − kartalarni proyeksiyalashda, koordinata va balandlik sistemasini aniqlashda qabul qilingan kartografik generalizatsiyalash qonunlari asosida tashkil etilgan yuzaning raqamli modeli.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Autodesk Inc - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 134/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biAutodesk Inc. Autodesk kompaniyasi ham AQSHda faoliyat koʻrsatayotgan GAT dasturlarini ishlab chiquvchi kuchli uchtalikdan joy olgan kompaniyadir. Kompaniyaning bosh ofisi Kaliforniya shtatining San Rafaek shahrida joylashgan. Autodesk dasturlari asosan loyihalash ishlari muhim boʻlgan sohalar hisoblangan qurilish, ishlab chiqarish, infratuzilma, raqamli media va xizmat koʻrsatish kabilarda keng qoʻllaniladi.
Autodesk kompaniyasining mashhur dasturi bu AutoCAD oilasiga kiruvchi dasturlar hisoblanadi. Bu dasturdan hozirgi kunga kelib 4 milliondan ortiq kishilar foydalanib kelishmoqda. Kompaniyada 3700 dan ortiq xodimlar ish bilan ta’minlangan boʻlib, GAT dasturlarini ishlab chiqish hajmi umumiy dastur ishlab chiqishning 10% ini egallaydi. Autodesk kompaniyasining GAT dasturlariga ishchi stoli kompyuteriga moʻljallangan Autodesk Map 3D, internet serverga moʻljallangan MapGuide va OnSite dasturlari kiradi. Autodesk dasturlari CAD (Computer Aided Design) turkum dasturlarini ishlab chiqadi. Bu dasturlar keyinchalik GAT dasturiga moslashtirilgan.Ushbu dasturlar muhandislik va loyihalash ishlariga katta e’tibor qaratilgan sohalarda keng qoʻllaniladi.
Ge Energy. Ge Energy kompaniyasi dasturlari yuqorida keltirilgan ikki kompaniya ishlab chiqaradigan dasturlardan keskin ravishda farq qiladi. Bu kompaniya Birlashgan Qirollik (Buyuk Britaniya)da 1980-yillarda tashkil etilgan hamda CAD tizimini ishlab chiqarishga moʻljallangan Smallworld GIS kompaniyasini 2000 - yilda sotib olgandan keyin tashkil topgan. Bu dastur kompleks muhandislik tarmoqlari uchun moʻljallanib, asosan elektr va gaz sanoatida keng qoʻllaniladi. Dastur ishchi stoli turkumidagi kompyuterlarni internetga bogʻlagan holda ishlatish imkoniyatini beradi.
Nazorat savollari
Geoportal nima?
Geoportaldagi asosiy xizmat turlarini ta’riflab bering.
Veb-GAT bilan geoportalning farqi nimadan iborat?
Geoaxborotning zamonaviy rivojlanishi deganda nimani tushunasiz?
Ekspert tizimlarning vazifasi nimalardan iborat?
GAT va multimedia vositalarining oʻzaro bogʻliqligi nimada?
GAT dasturlari va ma’lumotlarini internet orqali bogʻlash va uning afzalliklari nimadan iborat?
Uch oʻlchamli (3D) GAT nima uchun zarur?
Onlayn geoxizmatlarga nimalar kiradi?
Pullik va bepul geoxizmatlarning afzalliklari va kamchiliklari nimalardan iborat?
GAT va mobil qurilmalarning oʻzaro bogʻliqligi nimadan iborat? 12.Geoaxborotning ilmiy rivojlanishi deganda nimani tushunasiz?
13.Geoaxborotning rivojlanish istiqbollariga misol keltiring. 14.Jahonning yetakchi GAT dasturlari ishlab chiqaruvchi kompaniyalari
haqida nima bilasiz?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Geoma’lumot (Geodata) − - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 137/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biGeoma’lumot (Geodata) − geoaxborot tizimida qoʻllaniladigan formatga joylashtirilgan joyning geografik ma’lumotlari.
Geomatika (Geomatics) − axborot texnologiyalari, multimedia va telekommunikatsiya vositalarining ma’lumotlar qayta ishlovida, geotizim tahlilida, avtomatlashgan kartografiyada qoʻllanilishining yigʻindisi.
Geoportal (Geoportal) − internet tarmogʻi orqali geografik ma’lumotlarni joylashtirish, olish yoki geografik xizmat lardan foydalanishga imkon beruvchi veb-portal turi.
Gorizontallar (Contour lines) − bir xil qiymatdagi nuqtalarni birlashtiruvchi davomiy chiziqlar.
Grafoqurilma (grekcha γράφω ‒ chizaman, yozaman; boshqacha nomi plоtter)
− katta aniqlikda tasvirlarni, chizmalarni , murakkab chizmalarni, kartalarni va boshqa grafik axborotlarni qogʻozda yoki kalkada (A0 oʻlchamgacha) avtomatik ravishda chizishga moʻljallangan grafik qurilma.
Hisobot (Report) − grafik ma’lumotlar umumiyligi, xulosani nashrga berish uchun moʻljallangan. Hisobot bir nechta oynadan iborat boʻlib, kartalar, yozuvlar, grafiklar va qoʻshimcha ma’lumotlarni oʻz ichiga oladi.
Ikkilamchi manbalar (Secondary data source) − keyingi bosqichda mos raqamli formatga oʻtkaziladigan oddiy va raqamli ma’lumotlar tizimi.
Indeks (Index) − ma’lumotlar bazasida soʻrov jarayonida qidiruvni tezlashtiradigan va so'rov soʻngida batafsil ma’lumot beruvchi tuzilma.
Interval atribut ma’lumot (Interval attribute data) − qiymatlari orasida farq boʻlgan ma’lumotlar.
Izlash (Search) − foydalanuvchining geoportal orqali oʻzini qiziqtirgan ma’lumotlarni fazoviy, mavzuli, vaqtinchalik mezonlar orqali izlab topishi.
Joyning raqamli modeli (Digital Terrain Model − DTM) − topografik karta va planlar turkumiga mos keladigan fazoviy obyektlarning raqamli koʻrinishi.
Kanal tahrirlovchi (Canal editor) − geoportal orqali foydalanuvchining oʻzini qiziqtirgan mavzuli, ma’lum bir hodisa yoki muammoga bogʻlangan ma’lumotlarni maxsus kanallar orqali izlashi.
Karta (Map) − yer yuzining va uning ayrim katta qismining sferik yuzasiga tushirilgan proyeksiyasining qogʻozdagi kichraytirilgan tasviri.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Glossariy - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 135/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi Glossariy
Aerofototasvir (Aerial photo) – uchish apparatlari yordamida koʻrinarli va koʻrinmas obyektlar, hodisalar, jarayonlarni deshifrlash va oʻlchash orqali olingan yer yuzasining ikki oʻlchamli foto tasviri.
Alohida moslamalar (Peripheral devices) − tashqi moslama; apparat ta’minotining asosiy kompyuter blokidan ajralgan holatdagi tarkibiy qismi.
Analog ma’lumotlar (Analogue data) − oddiy yoki qogʻoz ko’rinishidagi ma’lumotlar.
Asosiy ma’lumotlar manbayi (Primary data source) − GAT loyihalari uchun bevosita va to'g'ridan to'g'ri toʻplangan raqamli formatdagi ma’lumotlarr.
Aspekt (Aspect) − suratdagi har bir katak qiymatining qoʻshni katakka nisbatan maksimum oʻzgarishining pastga qarab yoʻnalgan chiziqlar orqali ifodalanishi.
Atributlar (Attributes) − ma’lumotlar bazasida oʻrin olgan sonli va belgili tavsiflar.
Atribut jadval (Attribut table) − berilgan qatorda geografik belgilar va ustunda belgilarning atribut ma’lumotlarini oʻzida qamrab olgan baza yoki jadval koʻrinishidagi fayl.
Bufer (Buffer) − geografik qatlamda belgilangan shakldan ma’lum masofada bir xil uzoqlashgan zona.
Bufer zona (Buffer zone) − bir - biridan teng masofada uzoqlashgan chiziqlarni hisoblash va qurish orqali hosil boʻlgan poligonal qatlam.
Datum (Datum) – referens-ellipsoidni mahalliy geografik koordinatalarga transformatsiyalash va koʻchirish uchun xizmat qiladigan parametrlar toʻplami.
Datum siljishi (Datum shift) − datumlar orasida koordinatalarning bir-biridan farqlanishi, ya’ni berilgan nuqtaning yer yuzasida turli joylashishi farqi.
Digital Terrain Elevation Data (DTED) − fazoviy obyektlar relyeflarining uch oʻlchamli koʻrinishi balandlik belgilari, chuqurlik belgilari, koordinatalari, gorizontallar va konturlarning yigʻindisi hisobga olinib aks ettirilgan model.
Elektron karta (Electronic map) − dasturiy qabul qilingan kartalarni proyeksiyalash va shartli belgilar tizimi kabi texnik vositalar yordamida tasvirlangan va dasturiy boshqarish mumkin boʻlgan kartografik tasvir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Fazoviy ma’lumotlar bazasi (Spatial database) −

|
Fazoviy ma’lumotlar bazasi (Spatial database) −
|
bet | 136/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biFazoviy ma’lumotlar bazasi (Spatial database) − geoaxborot tizimi ma’lumotlar bazasining boshqacha nomi.
Fazoviy soʻrov (Spatial query) − berilgan ma’lumotlar toʻplami yoki raqamli vektor formatdagi kartadagi belgilar yoki xususiyatlarni ularning geografik yoki fazoviy bogʻliqligiga qarab belgilash jarayoni.
Fotogrammetriya (Fotogrammetry) − tasvirlar, aerofotosuratlar orqali oʻlchovlar amalga oshiriladigan fan.
GAT texnologiyalari (GIS Technologies) − geoaxborot tizimining funksional imkoniyatlarini amalga oshirishga yordam beruvchi va uni yaratuvchi texnologik asos.
Generalizatsiya (Generalization) − kichik miqyosdagi geotasvirlarni kattaroq miqyosga oʻtkazib umumlashtirish operatsiyasi.
Geoaxborot tahlili (GIS analysis) − geomodellashtirish va fazoviy tahlil usullarini qoʻllagan holda obyekt va hodisalarning joylashuvi, tuzilishi va oʻzaro bogʻliqligini tahlil qiluvchi boʻlim.
Geoaxborot tizimi (Geoinformation systems) − asosiy vazifalari geofazoviy ma’lumotlarni toʻplash, saqlash, boshqarish, tahlil qilish, modellashtirish va tasvirlashdan iborat boʻlgan mutaxassis va tahlilchilar boshqaruvi ostidagi umumlashgan dasturiy tizim.
Geoinformatika (Geoinformatics) − ilmiy asoslashda, loyihalashda, geoaxborot tizimini yaratish, ishlatishda va undan foydalanishda; geoaxborot texnologiyalarini ishlab chiqish; amaliy jihatdan geoaxborot dasturlarinig amaliy va geoilmiy maqsadlarini oʻz ichiga olgan ilmiy, texnologik va ishlab chiqarish faoliyati.
Geoinformatsion kartografiya (Geoinformation cartography) – avtomat- lashgan kartografiya, masofadan zondlashni oʻz ichiga olgan aerokosmik usullar,
deshifrlash, raqamli fotogrammetriya va geoinformatikaning uzviy bogʻliqligi natijasi.
Geokodlash (Geocoding) − jadval va qatlam umumiyligini ta’riflaydigan obyektlar, yozuvlardan va sonlardan iborat geografik ma’lumot, kartadagi obyektlarga biriktirilgan bazaviy ma’lumotlarning joylashuv tizimi.
|
| |
Kartalarning razgrafkasi (Map ruling) −

|
Kartalarning razgrafkasi (Map ruling) −
|
bet | 138/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biKartalarning razgrafkasi (Map ruling) − koʻp varaqli kartalarni boʻlimlarga boʻlish tizimi.
Kartani koʻrish (Map viewer) − foydalanuvchiga ma’lumotlani karta koʻrinishida berishga, kartaning oʻzida qiziqtirgan hudud yoki soha boʻyicha ma’lumot olishga moʻljallangan xizmat turi.
Kartografik generalizatsiya (Cartographic generalization) − kartadagi obyektlarni umumlashtirish yoki tanlash, shu bilan birga mayda obyektlarni kattalashtirib koʻrsatgan holda tasvirlanyotgan obyektlarni son va sifat jihatdan umumlashtirish jarayoni.
Kartometriya (Cartometry) − karta boʻyicha oʻlchash.
Kesishuv soʻrovi (Intersect query) − berilgan obyekt bilan kesishuvchi boshqa obyektlarni belgilash usuli.
Koʻrinish soyasi (Viewshed) − yer, suv va boshqa atrof-muhit elementlarining ma’lum balandlikdan koʻrinishi.
Kompyuter kartasi (Computer map) − avtomatlashgan kartografiyalashning vositalari (grafoqurilma, plotter, printer, digitayzer yordamida qogʻozda, plastikda, fotoplyonkadagi tasvir) yordamida grafik qurilmada chiqarilgan karta turi.
Lazer skaner (Lazer scanner) − berilgan obyektning tasvirini va oʻlchamini uch oʻlchamli koʻrinishda nuqtalar jamlanmasi sifatida olishga moʻljallangan geodezik asboblar turkumining yangi avlodi.
Legenda (Legend) − karta yoki grafikada qoʻllaniladigan shartli belgilar roʻyxati.
Ma’lumot (Data) − qayta ishlanib tahlil etilganidan soʻng axborotga aylanadigan tizimlashtirilmagan xom faktlar yigʻindisi.
Ma’lumotlar bazasi (Database) − aniq qoidalar asosida tashkil etilgan va tasvirlash, saqlash va boshqarishning umumiy tamoyillariga amal qiladigan ma’lumotlar jamlanmasi.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT−Database Management System) − ma’lumotlar bazasini yaratish, boshqarish va foydalanishga moʻljallangan dasturiy vositalar toʻplami.
MGAT (NGIS) − O'zbekiston Respublikasining butun hududida joriy qilinadigan, asosiy iqtisodiyot tarmoqlari va faoliyat sohalari axborotini qamrab oladigan Milliy geografik axborot tizimi.
|
| |
Raqamli yuza (Digital surface) − - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 140/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biRaqamli yuza (Digital surface) − qaysidir bir hudud chegarasidagi va koordinata sistemasidagi qatlamlar toʻplami uchun umumiy boʻlgan bir sinfdagi obyektlarga tegishli bir turdagi fazoviy obyektlar oilasi.
Rastr format (Raster format) − kartografik ma’lumotlarni matritsa yoki katakchalar koʻrinishida tasvirlash.
Rastr (Raster) − oʻzining koordinata sistemasiga va har biri oʻzaro bogʻlanmagan tavsifga ega boʻlgan kataklar jamlanmasi.
Rastrlash (Rastering) − berilgan analog yoki qogʻoz koʻrinishli tasvirdan raqamli koʻrinishga keltirib tasvir olish jarayoni.
Rastr grafikasi (Raster graphics) − kompyuter grafikasining zamonaviy koʻrinishi.
Skaner (Scanner) − qogʻozdagi tasvirni kompyuter xotirasiga avtomatik tarzda kiritish uchun rastr formatga oʻtkazuvchi qurilma.
Soʻrov tili (Query language) – MBBTda ma’lumotlarni tez izlab topishga maxsus moʻljallangan algoritm.
Stereoskop (Stereoscope) − relyefli joyning tasviri tushirilgan ikkita bir xil suratni koʻruvchi va oʻsha joyning past-balandliklarini koʻrsatib beruvchi optik qurilma.
Suv ayirish tahlili (Watershed analysis) − daryo yoki boshqa suv havzasini tashkil etgan irmoqlarning boshlanishidan to daryoga borib qoʻshilguniga qadar qamrab olgingan maydon hamda barcha irmoqlarning hisoblanib tasvirga olinishi. Tasniflash (Classification) − ma’lumot va kartani belgilar boʻyicha tasniflash va tasniflangan raqamlar orqali toʻplash.
Tavsifiy ma’lumotlar (Descriptive data) − GAT paydo boʻlganidan keyin geografik ma’lumotlar bilan bir qatorda jadvallar, diagrammalar va boshqa iqtisodiy, huquqiy ma’lumotlar bazasida qaysi turdagi ma’lumotlarni qaysi usul bilan tasvirlashga qaratilgan ma’lumotlar turi.
Tiniqlik (Resolution) – berilgan rastr tasvirdagi har bir kvadrat katakchaning sifat koʻrsatkichi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Togʻlik qiyaligi tahlili (Hillshade analysis) −

|
Togʻlik qiyaligi tahlili (Hillshade analysis) −
|
bet | 141/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biTogʻlik qiyaligi tahlili (Hillshade analysis) − yer sathining gipotetik yorugʻlik oʻlchamini rastr formatning har bir kvadrat katakchasidan aks ettirilayotgan yorugʻlik hajmini oʻlchash orqali topish usuli.
Topologiya (Topology) − geometrik jihatdan bir-biriga bogʻliq boʻlgan shakllarning majmuasi va ilmi.
Vektor format (Vector format) − kartografik axborotlarni yoʻnalishi va uzunligiga ega boʻlgan vektor koʻrinishda tasvirlash.
Vektorlovchi (Vectorizer) − fazoviy ma’lumotlarni rastr formatdan vektor formatga oʻtkazuvchi dasturiy vosita.
Vertikal datum (Vertical datum) − berilgan nuqtaning balandlik koordinatasini dengiz sathiga nisbatan oʻlchashga moʻljallangan asos.
Yaqinlik soʻrovi (Proximity query) − belgilanayotgan joy yoki obyektdan ma’lum masofada joylashgan (oʻsha masofa ichida) barcha obyektlarni belgilash orqali ma’lumot olish usuli.
ArcIMS − geoaxborot tizimiga moslashgan portalni amalga oshirish uchun metama’lumot xizmati.
ArcSDE − izlash va tahlil etishga moʻljallangan maxsus dasturlar orqali hosil qilingan bazada yaratilgan metama’lumotlarni saqlash xizmati.
Foydalanilgan adabiyotlar
Oʻzbekiston Respublikasining Yer Kodeksi (1998 – yil 30 aprel)
Oʻzbekiston Respublikasining „Standartlashtirish toʻgʻrisida”gi Qonuni (1993 - yil 28 - dekabr, 1002-XII-son).
Muhammadiyev J .Axborot xavfsizligini huquqiy ta’minlash. http://huquqburch.uz/uz/article/2817/
Bernhardsen T. Geographic Information Systems: An Introduction. John Wiley and Sons. (2002) 435 pages.
Bolstadt P. GIS Fundamentals: A First Text on Geographic Information Systems, 4th edition. (2012) 674 pages.
Chang, Kang-Tsung. Introduction to Geographic Information System (7th edition). McGraw-Hill Education. (2013) 480 pages.
Longley P., Goodchild M., Maguire D., Rhind D. Geographic Information Systems and Science (3rd edition). WileyWilson, J. P. (2011) 539 pages.
Michael N. Demers. Fundamentals of Geographic Information Systems. John Wiley and Sons. (2003) 636 pages.
Samborsky A., Magdiev Kh., Popiv I. Creation of National Geographic Information System for Uzbekistan. Prezentatsiya. Inspire (2010) http://inspire.ec.europa.eu/events/conferences/inspire_2010/presentations/2 49_pdf_presentation.pdf
NGIS Koreya internet ma’lumotlari. 11.NGIS Indiya internet ma’lumotlari.
|
| |
Elektron jadvallardagi yacheyka manzili turlari

|
Elektron jadvallardagi yacheyka manzili turlari
|
bet | 25/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Elektron jadvallardagi yacheyka manzili turlari.
Elektron jadvaldagi ma'lumotlarning tuzilishi statistik emas, ammo dinamik, ya'ni manba ma'lumotlari o'zgarganda hisoblangan ma'lumotlar avtomatik ravishda qayta hisoblab chiqiladi.
Elektron jadvallarda siz ikkala katakka (hujayralar guruhlari) va hujayralar oralig'iga kirishingiz mumkin. Teskari mexanizmlar havolalardan foydalanishni o'z ichiga oladi. Bog'lanishlar hujayraning nomini (manzilini) yoki varaqdagi hujayralar doirasining chegaralarini ko'rsatib, boshqa hujayralar tomonidan so'raladigan qiymatlar yoki undagi ma'lumotlar, masalan, qayta ishlash uchun uzatiladi. Shunday qilib, iste'molchi uyasiga kirishda, unda saqlangan (qayd qilingan) manba xujayrasiga murojaat qilish orqali u manbadagi ma'lumotlarni so'raydi.
Qaytish mexanizmi nisbiy, mutlaq va aralash turdagi ulanishlardan foydalanishga imkon beradi.
Nisbiy silkalar, nomidan ko'rinib turibdiki, ular manzilga ega bo'lgan ma'lum bir katakka ishora qilsalar ham, aslida ular faqat iste'molchi uyaning holatiga nisbatan manba xujayrasining pozitsiyasini aniqlaydilar. Boshqacha qilib aytganda, agar iste'molchi hujayraning hozirgi holati o'zgarsa (siljiydi), masalan, nusxa olish yoki tarqatish paytida, u holda manba xujayrasining saqlanadigan joyi avtomatik ravishda o'zgaradi (siljiydi). Nusxa ko'chirishda (ko'chirish bilan adashmaslik kerak) manba uyasiga silkasi mavjud bo'lgan iste'molchi uyasi nusxasi yangilanadi.
MS Excel da, silkani yozishda nom (manzil) belgisini ishlatadigan murojat odatdagidek nisbiy bo'ladi.
Mutlaq bog'lanishlar, ismdan ko'rinib turibdiki, axborot iste'molchi uyasining holati va pozitsiyasidan qat'i nazar, ma'lum bir ma'lumot manbai katakchasini ko'rsatadi.
MS Excel da, nisbiy yo'nalishlardan mutlaq silkalarni yozish, hujayra koordinatalari oldida $ belgisi mavjudligi bilan farq qiladi, masalan $ A $ 1.
Koordinatalardan biri nisbiy, ikkinchisi mutlaq bo'lgan ulanishlar esa aralash deb ataladi, masalan: A $ 1-bu kabi yozuv bilan faqat satrning koordinatasi o'zgarish paytida o'zgarmaydi; $ A1-bu holda faqat ustun koordinatasi o'zgartirilmaydi.
|
| |
hodisa ro„y berganda hodisa ham ro„y bersa, ya‟ni

hodisa ro„y berganda hodisa ham ro„y bersa, ya‟ni
hodisani tashkil qilgan elementar hodisalar
hodisaga ham tegishli
⍵
Ω
𝐴
76
bo„lsa,
hodisa hodisani ergashtiradi deyiladi. Bu munosabat
ko„rinishida yoziladi. Bundan
hodisani tashkil qilgan ixtiyoriy
elementar hodisalar hodisani tashkil qilgan biror
elementar hodisa bo„lishi kelib chiqadi.
2-rasm.
2. Agar
va ya‟ni hodisa hodisani va hodisa
hodisani ergashtirsa (qism to„plam bo„lsa), u holda
va hodisalar
teng kuchli deyiladi. Teng kuchli hodisalar
kabi belgilanadi.
3.
va hodisalarning yig„indisi deb, kamida yoki
hodisalardan birortasi ro„y berganda ro„y beradigan
hodisaga aytiladi.
va hodisalarning yig„indisi yoki
ko„rinishida belgilanadi.
3-rasm.
4.
va hodisalarning ko„paytmasi deb, va hodisalar bir
paytda ro„y berganda ro„y beradigan
hodisaga aytiladi. va
hodisalarning
ko„paytmasi
yoki ko„rinishida
belgilanadi.
77
4-rasm.
Hodisalarning yig„indisi, ko„paytmasi tushunchalarini chekli
sondagi
hodisalarga nisbatan umumlashtirish mumkin,
ya‟ni
⋃
va
⋂
munosabatlar o„rinli.
5.
va hodisalarning ayirmasi deb, hodisaning hodisa ro„y
bermaganda ro„y berish hodisasi tushuniladi, ya‟ni
hodisa ro„y berib,
hodisa ro„y bermaganda ro„y beradigan hodisaga aytiladi. va
hodisalarning ayirmasi
yoki ko„rinishida
belgilanadi.
hodisa hodisaga kiruvchi, lekin hodisaga
kirmaydigan elementar hodisalardan tashkil topadi.
5-rasm.
6. Agar hodisalarning ko„paytmasi ro„y berishi mumkin bo„lmagan
hodisa bo„lsa, ya‟ni
bo„lsa, va hodisalar birgalikda
bo„lmagan hodisalar deyiladi.
78
6-rasm.
7. Agar
va
bo„lsa, ya‟ni hodisalar juft-jufti bilan birgalikda bo„lmasa
va ularning yig„indisi elementar hodisalar to„plamini (fazosi) tashkil
qilsa, u holda
hodisalar to„la guruhini tashkil etadi
deyiladi.
8.
hodisaga qarama-qarshi hodisa deb, hodisa ro„y berma-
ganda ro„y beradigan,
hodisa ro„y berganda ro„y bermaydigan hodisa-
ga aytiladi.
hodisaga qarama-qarshi hodisa ko„rinishida belgilanadi.
7-rasm.
Yuqorida keltirilgan amallarga asoslanib, quyidagi xossalar kelib
chiqadi:
1.Yig„indi va ko„paytma kommutativ xossaga ega:
2. Yig„indi va ko„paytma assotsiativ xossaga ega:
3. Yig„indi va ko„paytma distributiv xossaga ega:
4. Ikkilik prinsipi (de Morgan qoidasi):
5. Har qanday
hodisa uchun:
|
Tizimli dasturiy ta'minot va dasturlash tizimlari haqida

|
Tizimli dasturiy ta'minot va dasturlash tizimlari haqida
|
bet | 19/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Tizimli dasturiy ta'minot va dasturlash tizimlari haqida.
Tizim dasturining asosiy qismi operatsion tizim (OS). Operatsion tizim-bu operativ xotirani, protsessorni, tashqi qurilmalarni va foydalanuvchi bilan dialogga olib keladigan fayllarni boshqaradigan dasturlar to'plami.
Operatsion tizim juda ko'p ishlarga ega va u deyarli har doim ish holatida. Masalan, amaliy dasturni bajarish uchun uni tashqi xotirada (diskda) topish, operativ xotiraga joylashtirish, u erda bo'sh joy topish, prosessorni dasturni ishga tushirish uchun “boshlash”, bajarish paytida va ishlamay qolganda mashinaning
barcha qurilmalari ishlashini boshqarish kerak, diagnostika xabarlarini ko'rsatish, bularning barchasi operatsion tizimning javobgarligidir.
Shaxsiy kompyuterlar uchun ba'zi bir keng tarqalgan operatsion tizimlarning nomlari: MS-DOS, Windows, Linux, Unix.
UNIX tizimlari turkumi bir vaqtning o'zida yuzlab foydalanuvchilarga xizmat ko'rsatadigan katta ma'lumot markazlarida qo'llaniladi, bunda samaradorlik va ishonchlilik ayniqsa muhimdir. UNIX operatsion tizimlari ma'lumotlar bazasini boshqarishning kuchli tizimlariga barqaror va xavfsiz masofadan kirish zarur bo'lgan joylarda keng qo'llaniladi. Oddiy misollar: moliyaviy korxonalar (banklar, birjalar), telekommunikatsiya kompaniyalari (aloqa operatorlari), elektron tijorat korxonalari (onlayn-do'konlar).
Linux operatsion tizimining o'ziga xos xususiyati shundaki, tizimning o'zi va ko'pgina dasturlarning ochiqligi. Ochiqlik bu tizim tizimlarining tarkibiy qismlarini bepul va hozirgi vazifalarga muvofiq ularni mustaqil ravishda o'zgartirish imkoniyatini anglatadi. Tizimning o'zi uchun juda ko'p sonli va bepul server tipidagi dasturlar mavjud. Agar siz tarmoq korxonasini yaratishda pulni tejashingiz kerak bo'lsa, unda Linux eng yaxshi tanlovdir.
MacOS operatsion tizimi Apple tomonidan ishlab chiqarilgan yopiq shaxsiy kompyuterlarda qo'llaniladi. Kompyuterning yopiq arxitekturasi operatsion tizimning ishonchliligini oshirishi mumkin. Shu bilan birga, mavjud bo'lgan qurilmalar va dasturlarning kichik doirasi, ularning yuqori narxi uning hajmini sezilarli darajada cheklaydi.
Agar kompyuter ko'p qirrali bo'lishi kerak bo'lsa,Windows operatsion tizimi ishlatiladi. Bu eng ishonchli va eng samarali operatsion tizim emas, lekin uning ko'p qirrali nuqtai nazaridan raqobatchilari yo'q. Boshqa barcha operatsion tizimlarga qaraganda Windows uchun ko'proq dasturlar chiqarildi. Ko'pgina kompyuter qurilmalari Windows uchun drayverlar bilan birga keladi. Ko'pgina mamlakatlarda ushbu tizim berilgan maishiy, o'quv va ofis ish joylarini jihozlashda ustunlik, bu ishonchlilik va xavfsizlikka yuqori talablarni qo'ymaydi.
|
| |
Dasturiy ta'minot turlari

|
Dasturiy ta'minot turlari
|
bet | 18/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Dasturiy ta'minot turlari.
Kompyuter dasturiy ta'minotida zaruriy qism mavjud bo'lib, unda hech narsa qilinmaydi. Bunga tizim dasturlari deyiladi. Xaridor tizim dasturi bilan jihozlangan kompyuterni sotib oladi, bu kompyuterning ishlashi uchun xotira yoki protsessordan kam emas. Tizimli dasturiy ta'minotga qo'shimcha ravishda, EHM uchun dastur amaliy dasturlar va dasturlash tizimlarini ham o'z ichiga oladi.
Kompyuter dasturlari quyidagilarga bo'linadi.
tizim dasturlari;
dasturiy ta'minot;
dasturlash tizimlari.
Foydalanuvchi o'z dasturiy ta'minotiga murojat qilmasdan o'z muammolarini hal qila oladigan dasturlarga amaliy dasturlar deyiladi.
Qoidaga ko'ra, barcha foydalanuvchilar deyarli har kimga kerak bo'lgan dasturlar to'plamiga ega bo'lishni afzal ko'rishadi. Ular umumiy maqsadli dasturlar deb nomlanadi. Bularga quyidagilar kiradi:
har xil matnlarni tayyorlash, chizmalar yaratish, chizmalar tuzish mumkin bo'lgan matn va grafik muharrirlari; oddiygina qo‘ymoq, yozmoq, chizmoq;
ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (DBMS), bu sizga kompyuterni istalgan mavzu bo'yicha ma'lumotnomaga aylantirish imkonini beradi;
jadvallarini hisoblashda amaliyotda juda keng qo'llanilishini ta'minlaydigan jadval protsessorlari;
kompyuter tarmog'idagi ma'lumotlar bilan birlashtirilgan boshqa kompyuterlar bilan ma'lumot almashish uchun mo'ljallangan aloqa (tarmoq) dasturlari.
ilova dasturlarining juda mashhur turi bu kompyuter o'yinlari. Aksariyat foydalanuvchilar o'zlarining kompyuterlari bilan muloqotni ulardan boshlashadi. Bundan tashqari, kasbiy faoliyat uchun juda ko'p maxsus maqsadli arizalar mavjud. Ular ko'pincha dastur paketlari deb nomlanadi. Bu, masalan, ish haqi va buxgalteriya hisobida bajariladigan boshqa hisob-kitoblarni ishlab chiqaradigan buxgalteriya dasturlari;
Dizaynerlarga turli xil texnik qurilmalar uchun loyihalarni loyihalashda yordam beradigan kompyuter yordamida yaratilgan tizimlar;
Murakkab matematik muammolarni dasturlarni tuzmasdan hal qilishga imkon beruvchi to'plamlar;
Turli maktab fanlari bo'yicha o'quv dasturlari va boshqalar.
|
| |
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 24/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQMUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR.
Matn protsessorlarining imkoniyatlari nimalardan iborat?
Dastur qanday kamchiklarga ega?
Word dasturida matnni chapdan tekislash uchun qaysi funksional tugmachalardan foydalaniladi?
Ctrl+K funksional tugmaning fazifasi nima?
Ctrl+Z funksional tugmaning fazifasi nima?
2.2-§. Jadval protsessorlari
Elektron jadvallar (EJ)-bu qatorlar va ustunlarga bo'lingan, chorrahada noyob nomga ega hujayralar hosil bo'lgan massiv. Umuman olganda, elektron jadvalning tuzilishi to'rtburchaklar matrisa shaklida (yoki to'r panjarasiga teng) amalga oshiriladi, ular chorrahasida hujayralar mavjud.
Dastlab tarkibidagi o'xshash hujayralar noyob nomlar (yoki manzillar deb ataladi) bilan ajralib turadi. Hujayralar-bu ma'lumotga havola qilinishi mumkin bo'lgan elektron jadvalning xotira elementlari. Tarkibiga hujayralar nomlari (manzillari) kirishi mumkin. Tez-tez ishlatiladigan hujayraning nomi (manzili) noyob belgi bo'lib, u ketma-ket yozib olingan ustun koordinatalari (lotin alifbosi harflari: A, B, C, …, AA, AB va boshqalar) va tartibli. Satr raqamlari (arab raqamlari: 1, 2, 3 va hk), hujayra joylashgan joyda, masalan, A2 yoki AF64.
Hujayralarni guruhlarga ajratish mumkin. Hujayralar guruhi-elektron jadvalning to'rtburchaklar qismi bir nechta hujayralardan iborat va bitta manzilga ega bo'lgan yagona birlik sifatida qabul qilinadi.
Hujayralar bir qatorni hosil qilishi mumkin-pastki va yuqori chegaralar orasidagi intervalda o'ralgan bir qator hujayra.
Hujayralar tarkibi har xil turdagi ma'lumotlar yoki metadata, ya'ni ma'lumotlarni qayta ishlash natijasida olingan ma'lumotlardan iborat.
Ma'lumot turlariga misol matn (yoki belgi) bo'lishi mumkin format, raqam formati, sana formati va boshqalar.
Ma'lumotlarni qayta ishlashga misol:
formulalar va turli xil hisob-kitoblarni bajarish vazifalari;
sxemalarni qurish;
ro'yxatlarda qayta ishlash;
optimallashtirish muammolarini hal qilish;
statistik ma'lumotlarni qayta ishlash, tahlil qilish va prognozlash.
Jadval protsessori-bu EJ larni yaratish va ular tarkibidagi ma'lumotlarni keyinchalik avtomatik ravishda qayta ishlash uchun mo'ljallangan amaliy dastur.
E'tibor bering, eng keng tarqalgan elektron prosessorlar-bu ish kitoblari deb nomlangan fayllarni yaratadigan MS Excel dasturi. Ish daftarchasi-alohida ish varaqlaridan tashkil topgan asosiy hujjat, ularning har biri o'z navbatida o'z jadvalini, diagrammalarini, shakllarini, dasturlarini yoki so'l ta'riflarini o'z ichiga oladi.
|
| |
Avtomatlashtirilgan ishlashning asoslari ma'lumot olish tizimlari

|
Avtomatlashtirilgan ishlashning asoslari ma'lumot olish tizimlari
|
bet | 66/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQAvtomatlashtirilgan ishlashning asoslari ma'lumot olish tizimlari.
Avtomatlashtirilgan ma'lumot olish tizimlari (AIPS) semantik ma'lumotlarni kiritish, qayta ishlash, saqlash va qidirish uchun mo'ljallangan. Semantik ma'lumotni izlash so'rovning semantik tarkibini AIPSda saqlanadigan hujjatlarning semantik tarkibi bilan taqqoslashni o'z ichiga oladi.
Bunday operasiya faqat hujjatlar va so'rovlarning semantik tarkibini noyob tavsiflashga imkon beradigan ma'lumotlarni taqdim etish uchun ma'lum bir til mavjud bo'lganda mumkin.
Tabiiy til bu noaniqlik va yuqori murakkablik tufayli mos emas. Axborot olish tili (IPN) deb ataladigan bunday til mavjud bo'lsa, AIPSning ishlash jarayoni quyidagilardan iborat.
Hujjat mazmunini tarjima qilish yoki so'rovni tabiiy tildan AOT ga (matnni indekslash jarayoni). Indekslash natijasida hujjatning to'liq matni (so'rov) uning semantik tarkibini qisqacha aks ettiradigan ba'zi belgilar bilan almashtiriladi. Ushbu xarakteristikaga hujjatning qidirish tasviri (AML) yoki so'rovning qidirish tasviri (REF) deyiladi. Ba'zida REF qidiruv retsepti (PP) deb nomlanadi;
Mashina kodlarida (kodlashda) POD va POSES ni vakillik qilish. Ko'pincha bu qadam avvalgisi bilan birgalikda amalga oshiriladi. POD va POS massivlarini tashkil qilish, ushbu massivlarning elementlarini qayta ishlash va ularni qidirish uchun eng qulay shaklda taqdim etish;
Ma'lumot qidirish, ya'ni, tarkibi qidirish retseptiga mos keladigan hujjatlarni qidirish qatoridan tanlash. Ushbu operatsiya hujjatning qidiruv tasvirining so'rovning qidirish rasmiga (berish mezonlari) semantik yozishmalarining (KSS) ba'zi mezonlariga muvofiq amalga oshiriladi;
Foydalanuvchiga tanlangan POD uchun tegishli ma'lumotni berish;
So'rovlarni yoki dasturlarni tuzatish va oldingi amallarni takrorlash. Ushbu
operatsiya iste'molchi AIPS ishidan qoniqmasa va u ommaviy yoki dialog rejimida bajarilsa bajariladi.
|
| |
Avtomatlashtirilganlarning tarkibi va tuzilishi ma'lumot olish tizimlari

|
Avtomatlashtirilganlarning tarkibi va tuzilishi ma'lumot olish tizimlari
|
bet | 67/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Avtomatlashtirilganlarning tarkibi va tuzilishi ma'lumot olish tizimlari.
AIPS, har qanday AIS singari, juda murakkab tizim bo'lib, uni chiziqli matnda taqdim etish juda qiyin. Bir nechta turli xil dekompozisiyalarni va shunga mos ravishda AIPS vakilliklarini ajratib ko'rsatish mumkin, ularning har biri ma'lum bir nuqtai nazardan va turli darajadagi tafsilotlarni tavsiflaydi. Buning uchun juda zarur AIPS quyidagi 5 parchalanishni o'rganadi:
Funksional parchalanish. Ya'ni, AIPSni funksional tarkibiy qismlarga bo'lish (quyi tizimlar);
Komponentlarning ajralishi. Ya'ni, uning ma'lumotlarini, dasturiy, texnik va mehnat tarkibiy qismlarini ajratib olishga imkon beradigan AIPSni ajratish;
Qo'llab-quvvatlovchi qismlarga ajratish. Ya'ni, AIPSni qo'llab- quvvatlanadigan quyi tizimlarga bo'lish;
Tashkiliy parchalanish. AIPS tashkiliy qismlarga ajratish;
Uslubiy dekompozisiya. AIPSning yaratilishi va ishlashini ta'minlaydigan mantiqiy va semantik vositalarning dekompozisiyasi.
Funksional dekompozisiya-funksional quyi tizimlarga ajralish. Ushbu dekompozisiya bilan quyidagi AIPS funksional quyi tizimlarini ajratish eng oqilona hisoblanadi:
tashqi muhitdan ma'lumotlarni tanlash;
ma'lumotlarni oldindan qayta ishlash va kiritish;
ma'lumotlarni qayta ishlash va saqlash;
ma'lumotlarni qidirish va etkazib berish;
axborot iste'molchilariga axborot xizmatlari.
Komponentning ajralishi. Bunday parchalanish AIPS ning axborot, dasturiy va texnik muhitini mustaqil ko'rib chiqish zarurati bilan bog'liq. Ushbu pozitsiyalardan AIP ni ajratib olish tavsiya etiladi: ma'lumotlar bazasi (lug'atlar va boshqalar), dasturiy ta'minot (DBMS/PS, dasturiy ta'minot-AIPS dasturlari), apparat (AIPS apparati), tashkiliy vositalar.
Oldingi (funksional) dekompozisiya funksiyalarining ko'p qismi tegishli texnik dasturiy ta'minot va komponentlarni dekompozisiyalashning axborot vositalari tomonidan amalga oshiriladi. Masalan, ma'lumotlar bazasi foydalanadi.
Bu funksional dekompozisiyaning barcha quyi tizimlari tomonidan chaqiriladi, ammo turli xil funksiyalarni bajarish uchun: kirish va saqlash quyi tizimi ma'lumotlar bazasiga ma'lumotlarni kiritish va saqlashni ta'minlaydi, va aksincha, qidirish quyi tizimi kerakli ma'lumotlar bazasida qidirishni ta'minlaydi. Bundan tashqari, deyarli barcha funksional quyi tizimlar (tanlash quyi tizimidan tashqari) tegishli dasturiy va apparat vositalaridan foydalanadilar. Ko'rib chiqilgan ikkala dekompozisiya bir xil ob'ektni tavsiflaydi-AIPS, ammo har xil nuqtai nazardan.
|
| |
-misol - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

107
uchun
ta kubchalar, kubning uchinchi bo„yalgan yog„ida
ta birinchi va ikkinchi yog„iga tegishli kubchalar bo„lgani
uchun
ta kubchalar mavjud. Kamida bitta yog„i bo„yalgan
kubchalar esa
ta. Ular ichida bitta kubchaning
uchala yog„i ham bo„yalgan, chunki u uchala yoqlar birlashgan
burchakda joylashadi. Kubning ikkita bo„yalgan qo„shni yoqlari
birlashgan qirrasida 4 ta, bunday qirralar soni 3 ta bo„lgani uchun
ta faqat ikkita yog„i bo„yalgan kubchalar mavjud. Faqat bitta
yog„i bo„yalgan kubchalar soni esa kamida bitta yog„i bo„yalgan
kubchalar sonidan ikkita va uchta yog„i bo„yalgan kubchalar soni
ayrilganiga teng, ya‟ni
. Demak, hodisaning ro„y
berishiga 48 ta elementar hodisa qulaylik tug„diradi, jami elementar
hodisalar soni esa 125 ta, izlanayotgan ehtimollik:
1-rasm.
3-misol. Aytaylik,
kub tashlanganda tushadigan ochkolar sonini
bildirsin hamda 5 va 6 ochko tushishining ehtimolini toping.
Yechish: Bu ehtimollikni
5 va 6) yoki kabi
yozishimiz mumkin. Kub tashlash tajribasini juda ko„p marta takrorladik
deb hisoblab,
ekanini topamiz, chunki bu holda ikki teng imkoniyatli elementar
hodisalar aniq ro„y berishini hisoblayapmiz (bunday yozuv kubni juda
ko„p marta tashlaganimizda, bularning taxminan uchdan bir qismida
soni 4 dan katta bo„ladi, degan ma‟noni bildiradi). Xuddi shuningdek,
ning toq bo„lishi ehtimolini
-toq ) yoki 3 yoki 5) kabi
yozishimiz mumkin va bu holda yuqoridagiga ko„ra,
-misol. Paketda 10 ta urug„

110
d) faqat bittasi puch bo„lishi ehtimolligini toping.
Yechish: a) ko„rish mumkinki,
(1-urug„ to„q)
Endi agar birinchi olingan urug„ to„q bo„lsa, u holda paketda 9 ta urug„
qoladi va ularning 5 tasi to„q bo„ladi. Shuning uchun
(ikkala urug„ ham to„q)
(1-urug„ to„q) (2-urug„ to„q, agar 1-
urug„ to„q bo„lsa)
ekanligini topamiz.
b)
‒ ikkala urug„ ham to„q hodisasi bo„lsin. U holda hodisa
ikkala urug„dan kamida bittasi puch ekanligini bildiradi.
(ikkita urug„dan kamida bittasi puch)
d) ikkita urug„dan bittasi to„q, ikkinchisi puch bo„ladigan hodisani
ikki xil usulda amalga oshirish mumkin. Chunki birinchi urug„ to„q
bo„lib, ikkinchisi puch yoki birinchi urug„ puch bo„lib, ikkinchisi to„q
bo„lishi mumkin. Agar to„q urug„ tanlangan bo„lsa, u holda paketda
beshta to„q va to„rtta puch urug„ qoladi. Shuning uchun
(2-urug„ puch, agar 1-urug„ to„q bo„lsa)
ekanligi kelib chiqadi. Shuning uchun
(1-urug„ to„q va 2-urug„ puch)
(1-urug„ to„q) (2-urug„ puch, agar
1-urug„ to„q bo„lsa)
ekanligini topamiz. Xuddi shuningdek,
(1-urug„ puch va 2-urug„ to„q
)
bo„ladi. Bu ikki hodisa o„zaro birgalikda bo„lmagan hodisalar, shuning
uchun
(ikkala urug„dan faqat bittasi puch)
Bu topilgan ehtimollikning to„g„riligini tekshirish uchun quyidagi
ehtimollikni qaraymiz:
(ikkala urug„ ham puch)
(1-urug„ puch) (2-urug„ puch, agar 1-
urug„ puch bo„lsa)
Endi “ikkala urug„ ham to„q”, “faqat bitta urug„ puch” va “ikkala urug„
ham puch” hodisalari o„zaro birgalikda bo„lmagan hodisalardir va
uchalasi birgalikda barcha mumkin bo„lgan holatlarni beradi. Shuning
uchun ularning ehtimollari yig„indisi 1 ga teng bo„lishi kerak. Buni esa
osongina tekshirib ko„rish mumkin.
A 
B - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

109
olingan hodisa va
‒ hodisaga qarama-qarshi hodisasi bo„lib, ular
uchun
o„rinli bo„ladi. U holda
hodisa bo„ladigan holatlardan iborat,
ya‟ni
bo„ladi. Ammo
va
o„zaro birgalikda
bo„lmagan hodisalar, shuning uchun
( )
topamiz. Bundan
kelib chiqadi.
7-misol. Statistik ma‟lumotlarga ko‟ra, AQSH da yil davomida
taxminan 1500 kishidan bittasi o„pka raki tufayli, shuningdek, chekuvchi
2000 kishidan bittasi ham o„pka raki tufayli vafot etar ekan. AQSH da
bir yil ichida chekmaydigan kishining rak kasali bilan vafot etishi
ehtimolini toping.
Yechish: Aytaylik, AQSH da ixtiyoriy tanlangan bir kishi uchun
‒ “bu odam chekuvchi” hodisasini va ‒ “bu odam bir yil davomida
o„pka rakidan vafot etadi” hodisasini belgilaylik. U holda
va
ekanligini hisobga olib, bizning maqsadimiz
ehtimollikni aniqlashdan iborat. Demak,
( )
munosabatga ko„ra,
( )
Bu misoldan ko„rinadiki, asosiy qiymat
ehtimollikni topmasdan
ham kerakli natijaga erishish mumkin ekan.
Model xalqaro standartlar tashkiloti (ISO) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, butun dunyoda axborot tarmoqlari konsepsiyasining va ular turlarining asosi sifatida foydalaniladi

|
Model xalqaro standartlar tashkiloti (ISO) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, butun dunyoda axborot tarmoqlari konsepsiyasining va ular turlarining asosi sifatida foydalaniladi
|
bet | 3/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 12,36 Kb. | | #118465 |
Bog'liq Osi etalon modeli. Osi pog’onasining tarixi, pog’onalari, ularniModel xalqaro standartlar tashkiloti (ISO) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, butun dunyoda axborot tarmoqlari konsepsiyasining va ular turlarining asosi sifatida foydalaniladi. Model xalqaro standartlar tashkiloti (ISO) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, butun dunyoda axborot tarmoqlari konsepsiyasining va ular turlarining asosi sifatida foydalaniladi. OSI modelida o‘zaro bog‘lanish vositalari 7 ta: qo‘llanish/ilovalar, taqdim etish, seans, transport, tarmoq, kanal va fizikaviy pog‘onalarga bulinadi. Har bir pog‘ona tarmoq qurilmalari o‘zaro bog‘lanishining ma'lum bir aspekti bilan ish olib boradi.
OSI pog’onalari, ularning vazifasi
Fizikaviy pog‘ona (Physical Layer) fizikaviy kanallar (koaksial kabel, mis kabel, optik-tolali kabel yoki radiomuhit) orqali bitlar ketma-ketligi bilan ish olib boradi.
Ushbu pog‘onaga ma'lumotlar uzatish fizikaviy muhit-larining, misol uchun, o‘tqazish polosasi, shovqindan himoya, so‘nish kabi tavsiflari aloqador.
Fizikaviy pog‘onaning vazifalarini tarmoqqa ulangan barcha qurilmalar amalga oshiradi va fizikaviy muhit orqali bog‘lanish tashkil etilishini ta'minlaydi
Kanal pog ‘onasi (Data Link Layer) vazifalariga uzatish muhitining layoqatligini tekshirish (fizik muhit bir necha foydalanuvchilar bilan band bo‘lishi mumkin), xatoliklarni aniqlash va korreksiyalash mexanizmlarini yo‘lga qo‘yishdir. Kanal pog ‘onasi (Data Link Layer) vazifalariga uzatish muhitining layoqatligini tekshirish (fizik muhit bir necha foydalanuvchilar bilan band bo‘lishi mumkin), xatoliklarni aniqlash va korreksiyalash mexanizmlarini yo‘lga qo‘yishdir. Buning uchun kanal pog‘onasida bitlar ketma-ketligi kadrlar deb nomlanuvchi to‘plamlarga birlashtiriladi. Kanal pog‘onasi har bir kadrni uzatishning to‘g‘riligini ta'minlaydi, ajratish uchun uni bitlarning maxsus ketma-ketligi bilan o‘raydi, shuningdek nazorat ketma-ketligini kadrga qo‘shgan holda hisoblab chiqaradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Model xalqaro standartlar tashkiloti (ISO) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, butun dunyoda axborot tarmoqlari konsepsiyasining va ular turlarining asosi sifatida foydalaniladi
|