nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
template < typename - Test gift and xml Ma’lumot nima?

|
Test gift and xml Ma’lumot nima?
|
bet | 25/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.orgtemplate < typename T >
void my_swap (T &first, T &second) {
T temp(first); //vaqtincha parametr turga tegishli
first = second;
second = temp; }
template
void bubbleSort(ElementType *arr, size_t arrSize) {
for(size_t i=0; i
for(size_t j=0; j
if (arr[j+1]
my_swap (arr[j], arr[j+1]); }
template
void out_array (const ElementType *arr, size_t arrSize) {
for (size_t i=0; i
std::cout<
std::cout<
int main () {
const size_t n=5 ;
int arr1[n]={10, 5, 7, 3, 4};
double arr2[n]={7.62, 5.56, 38.0, 56.0, 9.0};
std::cout<<"Kirish massivlari:\n" ;
out_array (arr1, n);
out_array (arr2, n);
bubbleSort (arr1, n);
bubbleSort (arr2, n);
std::cout <<"Saralangan massivlar:\n" ;
out_array (arr1, n);
out_array (arr2, n);
}
49. Statik ma’lumotlar tuzilmasi: To’plam, massiv tuzilmalariга таъриф беринг, улардан дастурлашда фойдаланишга оид мисоллар келтиринг;
1-ta’rif: Kompyuter xotirasida bevosita ketma-ket joylashadigan, elementlari bir turga tegishli bo’lib, ularga murojaat indeksi bo’yicha amalga oshiriladigan tuzilma massiv deyiladi.
Odatda massiv elementlarining indeksi 0 dan boshlanadi.
2-ta’rif: Massivning elementiga murojaat qilish uchun zarur bo’ladigan birqiymatli indekslar soni massivning o’lchami deyiladi.
int Array[10]; // butun sonli bir o’lchamli massiv, hajmi 10 ga teng;
// elementlar indeksi – 0 dan 9 gacha.
double Array[12][15]; // haqiqiy sonli 2 o’lchamli massiv,
// hajmi 12 ga 15 (12x15);
// elementlar indeksi satr bo’yicha — 0 dan 11 gacha,
// ustun bo’yicha – 0 dan 14 gacha;
|
| |
Rekursiya va rekursiv triada nima? Мисоллар ёрдамида тушунтириб беринг

|
Rekursiya va rekursiv triada nima? Мисоллар ёрдамида тушунтириб беринг
|
bet | 19/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.org38. Rekursiya va rekursiv triada nima? Мисоллар ёрдамида тушунтириб беринг.
Rekursiya – o’z-o’zi orqali aniqlanuvchi ob’ekt hisoblanadi. Matematikada rekursiya yordamida bir qancha cheksiz to’plamlarni aniqlash mumkin, masalan, natural sonlar to’plami.
Haqiqatan ham, natural sonlarni quyidagicha ifodalash mumkin:
Natural son:
1 – natural son.
Natural sondan keyin keluvchi son – natural son.
Xuddi shunday faktorial tushunchasi n!=1·2·3·…·(n-1)·n ni ham rekursiya yordamida tushuntirish mumkin:
Rekursiv triada
Masalalarni rekursiv usulda yechish uchun rekursiv triada deb ataluvchi quyidagi bosqichlar ishlab chiqiladi::
39. Rekursiv ob’ektlarga misollar keltiring?
Bizni o’rab turgan dunyoda o’z-o’ziga o’xshash ob’ektlardan tashkil topgan buyumlarni uchratamiz. Ya’ni katta ob’ektining qismlari aynan ushbu ob’ektning o’zidan iborat bo’ladi. Bunday ob’ektlar reskursiv deyiladi
Masalan, daraxtning bargi aynan daraxtning shoxlanishiga o’xshash tasvirni taqdim etadi.
Tashqaridan qaragandan rekursiya yetarli darajada juda oddiy va maxsus bilimlarni talab chilmaydigandek ko’rinadi.
|
| |
Klasslar va ulardan foydalanishга доир мисоллар келтиринг

|
Klasslar va ulardan foydalanishга доир мисоллар келтиринг
|
bet | 23/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.org44. Klasslar va ulardan foydalanishга доир мисоллар келтиринг.
struct my_pointer_pair {
tip *first;
tip *second; };
template
struct my_pointer_pair {
T *first;
U *second; };
Endi kompilyator my_pointer_pair<1-tur,2-tur> uchun mos keluvchi turlarni o’zi generatsiyalaydi. Bu misoldagi ko’rsatkichlar bir xil turga tegishli bo’ladi, lekin biz strukturada ko’rsatkichlar turi har xil bo’ladigan qilib o’zgartirish ham mumkin. Bu boshqa misollar uchun foydali bo’lishi mumkin.
int main () {
my_pointer_pair obj={new int(10), new double(67.98)}; //my_pointer_pair turiga tegishli ob’ektlarni hosil qilish
std::cout<<*obj.first<<' '<<*obj.second<
delete obj.first;
delete obj.second; }
Kompilyator klass shabloni uchun turlarni avtomatik aniqlamaydi, shuning uchun ham uni mustaqil ko’rsatishimiz zarur.
45. To’g’ridan-to’g’ri o’rin almashtirish algoritmi uchun klass yozing va misol yordamida uning ishlishini tushuntirib bering.
46. Qidiruv algoritmining klasslar yordamida ifodalanishini misollar yordamida tushuntirib bering.
|
| |
Rekursiv algoritmlarga misollar keltiring (faktorialni hisoblash, fibonachchi sonlari va h.k.)

|
Rekursiv algoritmlarga misollar keltiring (faktorialni hisoblash, fibonachchi sonlari va h.k.)
|
bet | 21/71 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 5,63 Mb. | | #122750 |
Bog'liq Test gift and xml-fayllar.org41. Rekursiv algoritmlarga misollar keltiring (faktorialni hisoblash, fibonachchi sonlari va h.k.)
int Factorial (int n)
{
if (n<=0) return 1; //1 ni qaytarish
else
return n*Factorial(n-1); //rekursiv chaqirish
}
Agar n > 0 bo’lsa, Factorial funktsiyasi o’zini o’zi chaqiradi. Bu masalani yechish uchun rekursiv protsedurani (funktsiyani emas) qo’llash mumkin.
Bunda ssilka bilan berilgan parametr orqali (protsedurani e’lon qilishda uning nomi oldiga ssilka & belgisi qo’yilgan) qo’llaniladi. Protsedurani rekursiv chaqirishda bu qiymat o’zgaradi.
void Factorial (int n, int &fact)
{
if (n==0) fact=1; //rekursiya yakunlanadi
else {
Factorial(n-1, fact); //(n-1)! ni rekursiv hisoblash
fact*=n; //n!=n*(n-1)!
}
}
|
| |
Lug’at elementlariga murojaat qilishning yana bir usuli items() metodini qo’llash orqali amalga oshiriladi. Yuqoridagi dastur kodi items() metodi orqali quyidagicha yoziladi va ayni bir xil natijaga e

|
Lug’at elementlariga murojaat qilishning yana bir usuli items() metodini qo’llash orqali amalga oshiriladi. Yuqoridagi dastur kodi items() metodi orqali quyidagicha yoziladi va ayni bir xil natijaga e
|
bet | 4/4 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 8,54 Kb. | | #140223 |
Bog'liq Python dasturlash tili-fayllar.orgLug’at elementlariga murojaat qilishning yana bir usuli items() metodini qo’llash orqali amalga oshiriladi. Yuqoridagi dastur kodi items() metodi orqali quyidagicha yoziladi va ayni bir xil natijaga erishiladi:
Lug’at elementlariga murojaat qilishning yana bir usuli items() metodini qo’llash orqali amalga oshiriladi. Yuqoridagi dastur kodi items() metodi orqali quyidagicha yoziladi va ayni bir xil natijaga erishiladi:
Lug’at elementlariga murojaat (items)
Lug’atdan faqat kalitlarini olish uchun keys() va faqat qiymatlarini olish uchun values() metodlaridan foydalaniladi, masalan:
Kalitlar:
+99890123; +99890124; +99890125;
Qiymatlar:
Tolmas; Bobur; Alisher;
Lug’at elementlariga murojaat (keys & values)
Kompleks (murakkab) lug’atlar
САВОЛЛАР!
http://fayllar.org
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Lug’at elementlariga murojaat qilishning yana bir usuli items() metodini qo’llash orqali amalga oshiriladi. Yuqoridagi dastur kodi items() metodi orqali quyidagicha yoziladi va ayni bir xil natijaga e
|
Lug’atdan kalit orqali elementni o’chirish uchun del operatoridan foydalaniladi

|
Lug’atdan kalit orqali elementni o’chirish uchun del operatoridan foydalaniladi
|
bet | 3/4 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 8,54 Kb. | | #140223 |
Bog'liq Python dasturlash tili-fayllar.orgLug’atdan kalit orqali elementni o’chirish uchun del operatoridan foydalaniladi: Lug’atdan kalit orqali elementni o’chirish uchun del operatoridan foydalaniladi:
Lug’atdan elementni o’chirish
O’chirishning boshqa bir usuli – pop() metodi orqali amalga oshiriladi. U ikki xil shaklda qo’llaniladi:
O’chirishning boshqa bir usuli – pop() metodi orqali amalga oshiriladi. U ikki xil shaklda qo’llaniladi:
pop(key) – key kaliti bo’yicha elementni o’chiradi va qiymat sifatida o’chirilgan elementni qaytaradi. Agar berilgan kalit bo’yicha element topilmasa, KeyError istisno holati yuzaga keladi;
pop(key, default) – key kaliti bo’yicha elementni o’chiradi va qiymat sifatida o’chirilgan elementni qaytaradi. Agar berilgan kalit bo’yicha element topilmasa, default qiymati qaytariladi.
Lug’atdan elementni o’chirish
Agar lug’atdagi barcha elementlarni o’chirish talab qilinsa, clear() metodidan foydalanish mumkin:
Agar lug’atdagi barcha elementlarni o’chirish talab qilinsa, clear() metodidan foydalanish mumkin:
clear() metodi
Lug’atlarni ko’chirish uchun copy() metodidan foydalanilib, qiymat sifatida ushbu lug’atning elementlaridan tashkil topgan boshqa lug’at hosil qilinadi, masalan:
Lug’atlarni ko’chirish uchun copy() metodidan foydalanilib, qiymat sifatida ushbu lug’atning elementlaridan tashkil topgan boshqa lug’at hosil qilinadi, masalan:
Lug’atlarni ko’chirish
Lug’atlarni birlashtirish uchun update() metodidan foydalaniladi:
Lug’atlarni birlashtirish uchun update() metodidan foydalaniladi:
Lug’atlarni birlashtirish
Lug’at elementlariga murojaat uning kaliti orqali amalga oshiriladi. Ayniqsa for operatori orqali lug’at elementlarini uning kaliti orqali olish juda qulay hisoblanadi:
Lug’at elementlariga murojaat uning kaliti orqali amalga oshiriladi. Ayniqsa for operatori orqali lug’at elementlarini uning kaliti orqali olish juda qulay hisoblanadi:
Javobga quyidagi natija chiqariladi:
+99890123 - Tolmas
+99890124 - Bobur
+99890125 - Alisher
Lug’at elementlariga murojaat
|
| |
Kortejlarni ham lug’atlarga aylantirish mumkin. Buning uchun ikki o’lchamli kortejning ichki kortejlari o’z navbatida ikkitadan elementdan tashkil topgan bo’lishi shart

|
Kortejlarni ham lug’atlarga aylantirish mumkin. Buning uchun ikki o’lchamli kortejning ichki kortejlari o’z navbatida ikkitadan elementdan tashkil topgan bo’lishi shart
|
bet | 2/4 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 8,54 Kb. | | #140223 |
Bog'liq Python dasturlash tili-fayllar.orgKortejlarni ham lug’atlarga aylantirish mumkin. Buning uchun ikki o’lchamli kortejning ichki kortejlari o’z navbatida ikkitadan elementdan tashkil topgan bo’lishi shart:
Kortejlarni ham lug’atlarga aylantirish mumkin. Buning uchun ikki o’lchamli kortejning ichki kortejlari o’z navbatida ikkitadan elementdan tashkil topgan bo’lishi shart:
Kortejlar yordamida lug’at xosil qilish
Lug’at elementiga murojaat qilish uning kaliti yordamida amalga oshiriladi:
Lug’at elementiga murojaat qilish uning kaliti yordamida amalga oshiriladi:
dictionary[kalit]
Masalan lug’at elementiga murojaat qilish va uni o’zgartirish quyidagicha amalga oshiriladi:
Lug’at elementini o’zgartirish
Lug’atda mavjud bo’lmagan kalit orqali uning elementiga murojaat qilinganda, Python interpretatori KeyError turidagi istisno xatoligi yuzaga kelganligi haqida xabar chiqaradi. Bunday istisno xalotlarning oldini olish uchun Pythonda Kalit in Lug’at ifodasidan foydalaniladi.
Lug’atda mavjud bo’lmagan kalit orqali uning elementiga murojaat qilinganda, Python interpretatori KeyError turidagi istisno xatoligi yuzaga kelganligi haqida xabar chiqaradi. Bunday istisno xalotlarning oldini olish uchun Pythonda Kalit in Lug’at ifodasidan foydalaniladi.
Lug`atda element mavjudligini tekshirish
get(key) – lug’atning key kalitli elementni qaytaradi. Agar lug’atda key kalitli element mavjud bo’lmasa None qiymati qaytariladi.
get(key) – lug’atning key kalitli elementni qaytaradi. Agar lug’atda key kalitli element mavjud bo’lmasa None qiymati qaytariladi.
get(key, default) - lug’atning key kalitli elementni qaytaradi. Agar lug’atda key kalitli element mavjud bo’lmasa default qiymati qaytariladi.
get() metodi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kortejlarni ham lug’atlarga aylantirish mumkin. Buning uchun ikki o’lchamli kortejning ichki kortejlari o’z navbatida ikkitadan elementdan tashkil topgan bo’lishi shart
|
Eksponentsial trend modeli

|
Eksponentsial trend modeli
|
bet | 9/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullariEksponentsial trend modeli
Yi= β0 β12 *Et
(6.3.)
Bu erda: β0- og’ish, burilish, (β1-1)*100 – yillik o’sish darajasi
Agar Vaqtli qator o’sib boruvchi, ma’lumotlarning nisbiy o’zgarishi esa doimiy bo’lsa ekspontsional trend usulini qo’llash mumkin. Agar Vaqtli qator o’sib boruvchi, ma’lumotlarning nisbiy o’zgarishi esa doimiy bo’lsa ekspontsional trend usulini qo’llash mumkin.
Eksponentsial trend modeli
Yi= β0 β12 *Et
(6.3.)
Bu erda: β0- og’ish, burilish, (β1-1)*100 – yillik o’sish darajasi
|
Eksponentsial trend tenglamasi.
log Yi=b0+b1Xt (6.5. a)
Yi= β0 β12 (6.5.b)
|
Eksponentsial trend tenglamasi
5.Avtoregressiya va prognozlash yordamida trendni aniqlash. Prognozlashning yana bir turi avtoregressiya modeliga ( autoregressive modeling) asoslangan. Ko'pincha Vaqtli qatorlar qaysidir yilga kelganda o'zidan oldingi va o'zidan keyingi yillar bilan bog'lanib ketadi. Birinchi tartib avtokorrelyatsiyasi (first-order autocorrelation) vaqt qatorining o'zidan keyingi qiymatlarning bog'liqlik darajasini baholaydi. 2- tartibli avtokorrelyatsiy - (second -order autocorrelation) 2 ta yillar intervali orasidagi qiymatlarning bog'liqligini baholaydi. r tartibli avtokorrelyatsiya (rth-order autocorrelation) r yillar intervali orasidagi korrelyatsiya qiymatini ifodalaydi. 1-tartibli avtoregressiya modeli 2-tartibli avtoregressiya modeli r-tartibli avtoregressiya modeli Bu yerda - i-chi momentdagi Vaqtli qator ning kuzatuv qiymati. - i-1 chi momentdagi Vaqtli qatorning kuzatuv qiymati, Bu yerda - i-chi momentdagi Vaqtli qator ning kuzatuv qiymati. - i-1 chi momentdagi Vaqtli qatorning kuzatuv qiymati,
|
| |
Yillik Vaqtli qatorlarini silliqlash (tekislash)

|
Yillik Vaqtli qatorlarini silliqlash (tekislash)
|
bet | 5/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari3.Yillik Vaqtli qatorlarini silliqlash (tekislash). 5.1.Sirg’aluvchi o’rtachalar. Sirg’aluvchi o’rtacha usuli subektivlikka ega bo’lib, u L davrining uzunligiga bog’liqdir. U o’rtachalar mohiyatini aniqlash uchun tanlangan. Tsiklli tebranishlarni oldini olish uchun davr uzunligi butun son bo’lishi kerak. Tanlangan davr uchun Sirg’aluvchi o’rtacha (moving averages) - o’rtachalar davomiyligini keltirib chiqaradi. Sirg’aluvchi o’rtacha MA (L) belgisi bilan belgilanadi. Faraz qilaylik, bizda mavjud bo’lgan malumotlar asosida 5 yillik sirg’aluvchi o’rtachani aniqlaymiz. Yillarning umuimy soni 11 ta, L esa 5 ga teng. Besh yillik sirg’aluvchi o’rtachalar-o’rtachalar davomiyligini keltirib chiqaradi. Bunda ular Vaqtli qatorlarning 5 yillik davomiyligi asosida aniqlanadi. Besh yillik sirg’aluvchi o’rtachalardan birinchisi quyidagicha aniqlanadi: Besh yillik sirg’aluvchi o’rtachalardan birinchisi quyidagicha aniqlanadi: MA (5)=Y1+Y2+Y3+Y4+Y5 Birinchi o’rtacha 5 Bunda 5 had qo’shilib, 5ga bo’linadi, 2-chi o’rtachani aniqlashda 1-chi o’rtachaning 1-chi hadi tushurib qoldiriladi va uning o’rniga navbatdagi 5-chi had qo’shilib, olingan natija yana 5ga bo’linadi: MA (5)=Y2+Y3+Y4+Y5+ Y6 Ikkinchi o’rtacha 5 Bunday jarayon oxirgi 5 yil uchun o’rtachani aniqlaguncha davom etadi. Aniqlanayotgan yil uchun sirg’aluvchi o’rtacha-davr oralig’ining o’rtasida joylashishi lozim. Agar yillarning umumiy soni 11 ga teng bo’lsa L = 5 ga teng 3.2. Eksponentsial silliqlash Malumotlarning o’zgarishini xarakterlovchi uzoq Vaqtli tendentsiyalarni aniqlashda sirg’aluvchi o’rtachalardan tashqari, eksponentsial silliqlash (exponential smoothing) usulidan ham kent foydalaniladi. Shuningdek , bu usul yordamida qisqa prognozlarni amalga oshirish mumikin. Shu jihati bilan bu usul sirg’aluvchi o’rtachalardan ustun turadi. Eksponental silliqlash usuli o’z nomini sirg’aluvchi o’rtachalarni eksponental vaznlash (o’lchash) oqibatida olgan. ko’rsatkich Bu davomiylikdagi har bir ko’rsatkich yani kuzativ mohiyati oldingi kuzatilgan mohiyatlardan (ko’rsakichlardan) kelib chiqadi. Eksponental silliqlash usulining yana bir ustunlik jihati shundaki, oxirgi kuzatuv natijalaridan foydalanilganda, bazi mohiyatlar yani ko’rsatkichlar tushirib qoldiriladi. Vaznni (hajm-ves) eksponental silliqlashda orttirilgan kuzatuv mohiyati (ko’rsatkichi) vaqt o’tishi bilan yo’qoladi, shuning uchun aniqlash davrida eng ko’p uchraydigan ko’rsatkich- katta vaznga ega, kam uchraydiganlar esa kichik vaznga ega bo’ladi.
|
| |
Тошкент Молия Институти «Статистика» кафедраси - bet 10

|
Тошкент Молия Институти «Статистика» кафедраси
|
bet | 10/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari -i-2 chi momentdagi Vaqtli qatorning kuzatuv qiymati, - i-r chi momentdagi Vaqtli qatorning kuzatuv qiymati, - hisoblangan parametr, u eng kichik kvadratlar usuli orqali baholanadi. , , ular ham u eng kichik kvadratlar usuli orqali baholanadi. δi - tasodifiy komponent, udoimiy dispersiya va kutiladigan matematik 0 ga teng. Masala. Masala. Bir yillik yil qatorini ko'rib chiqaylik(n=7) | |
Yillar
| | | | | | |
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
Qator
|
31
|
34
|
37
|
35
|
36
|
43
|
40
|
Yechim. 1- tartibli avtoregressiya modelini tuzish orqali Vaqtli qatorilar qiymatlarinin taqqoslash sxemasi
Yillar
|
1-tartibli avtoregressiya modeli
|
I
|
Yi bilan Yi-1 ni taqqoslash
|
1
|
31↔.......
|
2
|
34↔31
|
3
|
37 ↔34
|
4
|
35↔37
|
5
|
36↔35
|
6
|
43↔36
|
7
|
40↔43
| Regressiya modeli tahlili davomidan olingan avtoregressiya modeli imperik (fitted) deb ataladi. Regressiya modeli tahlili davomidan olingan avtoregressiya modeli imperik (fitted) deb ataladi.
p-chi tartibli imperik avtoregressiya tenglamasi
Ŷ1=a0+a1Yi-1+ a2Yi-2+.....+ arYi-p
Bu yerda Ŷ1-yil qatorining i tartibli bashorat qilingan qiymati, Yi-1- yil qatorining i-1 da kuzatilgan qiymati, Yi-2- yil qatorining i-2 da kuzatilgan qiymati, Yi-p- yil qatorining i-r da kuzatilgan qiymati, a0, a1,....., ap--- A0, A1,...., Ap avtoregressiya parametrlarining bahosi
Shunday qilib 3-tartibli avtoregressiya modelini vaqt qatori qiymatlaridan foydalanib bashorat qilinganda faqat oxiridagi 3 ta Yn, Yn-1 ,Yn-2 kuzatishdan va ko'plab regression tahlillardan olingan A0, A1, A2 baholash parametrlaridan olinadi. Shunday qilib 3-tartibli avtoregressiya modelini vaqt qatori qiymatlaridan foydalanib bashorat qilinganda faqat oxiridagi 3 ta Yn, Yn-1 ,Yn-2 kuzatishdan va ko'plab regression tahlillardan olingan A0, A1, A2 baholash parametrlaridan olinadi. Vaqtli qatorlarining 1 yildan so'ng ko'rinishini ifodalash uchun quyidagi tenglama(5.6) tuziladi: Ŷn+1=a0+a1Yn+ a2Yn-1+ a3Yn-2 Vaqtli qatorlarining 2 yildan so'ng ko'rinishini ifodalash uchun quyidagi tenglama(5.6.) tuziladi: Ŷn+2=a0+a1Yn+1+ a2Yn+ a3Yn-1 Vaqtli qatorlarining 3 yildan so'ng ko'rinishini ifodalash uchun quyidagi tenglama(5.6.) tuziladi: Ŷn+3=a0+a1Yn+2+ a2Yn+1+ a3Yn 6.Prognozlashning adekvatli modelini tanlash. Ko’pgina statistlar prognozlashning adekvat modelini baholashda o’rtacha mutlaq chetlanish ( mean absolute deviation mad) ni qo’llashni afzal ko’radilar.
O’rtacha mutlaq chetlanish
| MAD kattaligining konkret modellarning tahlili o`zida vaqt qatorining bashorat va haqiqy qiymatini o`rtasidagi farqlar modelining o`rta qiymatini aksettiradi. Agar bundan oldingi vaqt momentlari vaqt qatorining qiymatlarini eng yaqin ko`rsatgichda model bo`lsa standart baholash hatosi nolga teng. Shunday qilib bir nechta modellarni adekvatligini tahlil qilib ularning ichida eng minimal o`rtacha absolyut chetlashishni tanlaymiz.
|
| |
Kvadratik trend modeli (quadratic trend model), yoki ikkinchi darajali poliminal model

|
Kvadratik trend modeli (quadratic trend model), yoki ikkinchi darajali poliminal model
|
bet | 8/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari Kvadratik trend modeli (quadratic trend model), yoki ikkinchi darajali poliminal model. Yi = β0+β1*Xi+ β 2 Prognoz qilish uchun oddiy chiziqli model hisoblanadi Agar Vaqtli qator o’sib boruvchi, ma’lumotlarning nisbiy o’zgarishi esa doimiy bo’lsa ekspontsional trend usulini qo’llash mumkin. Agar Vaqtli qator o’sib boruvchi, ma’lumotlarning nisbiy o’zgarishi esa doimiy bo’lsa ekspontsional trend usulini qo’llash mumkin.
Eksponentsial trend modeli
Yi= β0 β12 *Et
(6.3.)
Bu erda: β0- og’ish, burilish, (β1-1)*100 – yillik o’sish darajasi
| Ekspontsional trend modeli chiziqli regressiya modeliga mutlaqo o’xshamaydi. Ushbu chiziqli modelga keltirish uchun 101 asosli bo’yicha logarifmik o’zgartirish kiritish kerak. U xolda ekspontsional trend tenglamasi quyidagi ko’rinishda bo’ladi. Ekspontsional trend modeli chiziqli regressiya modeliga mutlaqo o’xshamaydi. Ushbu chiziqli modelga keltirish uchun 101 asosli bo’yicha logarifmik o’zgartirish kiritish kerak. U xolda ekspontsional trend tenglamasi quyidagi ko’rinishda bo’ladi.
(4.4.) tenglamasi chiziqli bo’lgani uchun unga nisbatan eng kichik kvadratlar usulini qo’llash mumkin. Logarifmik o’zgartirishni bog’liqli (erkli ) va bog’liqsiz (erksiz) o’zgaruvchiga nisbatan qo’llashda quyidagi tenglama hosil bo’ladi.
Agar Vaqtli qator o’sib boruvchi, ma’lumotlarning nisbiy o’zgarishi esa doimiy bo’lsa ekspontsional trend usulini qo’llash mumkin. Agar Vaqtli qator o’sib boruvchi, ma’lumotlarning nisbiy o’zgarishi esa doimiy bo’lsa ekspontsional trend usulini qo’llash mumkin.
|
| |
Hajmli (sonli) prognozlash usuli 2 kategoriyaga bo’linadi

|
Hajmli (sonli) prognozlash usuli 2 kategoriyaga bo’linadi
|
bet | 2/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullariHajmli (sonli) prognozlash usuli 2 kategoriyaga bo’linadi: - Vaqtli qatorlarni tahlil qilish;
- Bog’liqlikning xatolik –sabablarini tahlil qilish;
Vaqtli qator (time series)- bu malum vaqt oralig’ining ketma-ketligi asosida yig’ilgan sonli qatorlar (malumotlar)dir. Vaqtli qator(time series) ni tahlil qilish usuli sonli o’zgaruvchilarning o’tmishi va kelajagi asosida uning ko’rsatkichini (mohiyatini) bashoratlash imkoniyatini beradi. Masalan: Nyu-York fond birjasida aktsiyalarning har kungi kotirovkasi-Vaqtli qatorni beradi. Vaqtli qatorlarga boshqa bir misol qilib, istemol narxlar indeksining har oylik ko’rsatkichlarini, YaIMning har chorakdagi o’lchamini kabilarni ko’rsatish lozim. Bog’liqlikning sabab- oqibatlarini (causal forecasting method ) tahlil qilish usuli- prognoz qilinayotgan o’zgaruvchining ko’rsatkichlariga qaysi omillar tasir qilishini aniqlash imkoniyatini beradi. Bu usullar qatoriga : ko’pfaktorli regressiya tahlili, ekonometrik modellash, eng oldi indikatorlar tahlili kabi usullar kiradi. . 2. Vaqtli qatorlarning multiplikatli modelining klassik komponentlari. Vaqtli qatorlarni tahlil qilishning o’ziga xos xususiyati shundaki, tadqiqot qilinayotgan obektga hozir va o’tmishda tasir etuvchi omillar kelajakda ham tasir etadi. Demak, Vaqtli qatorlarni tahlil qilishning asosiy maqsadi shuki, prognozlashga (bashoratlashga) tasir etuvchi omillarni aniqlash va identifikatsiyalash. Bu maqsadga erishish uchun ko’pgina matematik modellar ishlab chiqilgan. Bu modellar Vaqtli qatorlar modeliga kiruvchi komponentlarning o’zgaruvchanligini tadqiq qilishga asoslangan. Ularning eng keng tarqalgan usuli bu – multiplikatli modeli ( classical multiplicative model) bo’lib, u har yilgi, har chorak va har oylik malumotlar uchun qo’llaniladi. Trend- Vaqtli qatorlarning yagona komponentlaridan biri emas. Bundan tashqari, malumotlar tsiklli va doimiy bo’lmagan komponentlardan tashkil topgan.
|
| |
Agar malumotlar har oyda yoki har chorakda o’lchansa, kuzatuv Yi , i- ga mos keluvchi davr deb belgilanib, tenglama bilan ifodalanadi

|
Agar malumotlar har oyda yoki har chorakda o’lchansa, kuzatuv Yi , i- ga mos keluvchi davr deb belgilanib, tenglama bilan ifodalanadi
|
bet | 4/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari Agar malumotlar har oyda yoki har chorakda o’lchansa, kuzatuv Yi , i- ga mos keluvchi davr deb belgilanib, tenglama bilan ifodalanadi: Agar malumotlar har oyda yoki har chorakda o’lchansa, kuzatuv Yi , i- ga mos keluvchi davr deb belgilanib, tenglama bilan ifodalanadi: ` Vaqtli qatorlarni tahlil qilishning birinchi bosqichida malumotlar grafigi tuziladi va ularning vaqtga bo’lgan bog’liqligi aniqlanadi. Dastlab, malumotlarning uzoq Vaqtli o’sishi eki pasayishi (yani, trend) mavjudligi yoki yo’qligi, yohud gorizantal chiziq atrofida vaqt qatorlarining tebranishi aniqlanadi. Agar trend mavjud bo’lmasa, malumotlarni silliqlash uchun sirg’anchiqli o’rtacha usulini yoki eksponentli silliqlash usullarini qo’llash mumikin. Bunday sharoitda bu usullar suniy uzoq Vaqtli trendlarni vujudga keltiradi. Agar tabiiy (real) trend mavjud bo’lsa, har yilgi malumotlar asosida prognozlashning turli usullarini qo’llash imkoniyati tug’iladi. ` Vaqtli qatorlarni tahlil qilishning birinchi bosqichida malumotlar grafigi tuziladi va ularning vaqtga bo’lgan bog’liqligi aniqlanadi. Dastlab, malumotlarning uzoq Vaqtli o’sishi eki pasayishi (yani, trend) mavjudligi yoki yo’qligi, yohud gorizantal chiziq atrofida vaqt qatorlarining tebranishi aniqlanadi. Agar trend mavjud bo’lmasa, malumotlarni silliqlash uchun sirg’anchiqli o’rtacha usulini yoki eksponentli silliqlash usullarini qo’llash mumikin. Bunday sharoitda bu usullar suniy uzoq Vaqtli trendlarni vujudga keltiradi. Agar tabiiy (real) trend mavjud bo’lsa, har yilgi malumotlar asosida prognozlashning turli usullarini qo’llash imkoniyati tug’iladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Agar malumotlar har oyda yoki har chorakda o’lchansa, kuzatuv Yi , i- ga mos keluvchi davr deb belgilanib, tenglama bilan ifodalanadi
|
Тошкент Молия Институти «Статистика» кафедраси - bet 6

|
Тошкент Молия Институти «Статистика» кафедраси
|
bet | 6/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari Tenglama Vaqtli qatorlarni i vaqt oralig’ida silliqlash imkoniyatini beradi. U uch qismdan iborat: joriy kuzatuv mohiyati (ko’rsatkichi ) –Yi u Vaqtli qatorlarga tegishli bo’ladi, Ei-oldingi eksponental silliqlash mohiyati (ko’rsatkichi ), - W- orttirilgan (erishgilgan) vazn. Tenglama Vaqtli qatorlarni i vaqt oralig’ida silliqlash imkoniyatini beradi. U uch qismdan iborat: joriy kuzatuv mohiyati (ko’rsatkichi ) –Yi u Vaqtli qatorlarga tegishli bo’ladi, Ei-oldingi eksponental silliqlash mohiyati (ko’rsatkichi ), - W- orttirilgan (erishgilgan) vazn.
i-vaqt oralig’ida eskponental silliqlash mohiyatini (ahamiyatini)aniqlash
Ei =Yi
Ei=WYi+(1-W)Ei-1, i=2,3,4, (5.1.)
Bu erda: Ei – i davr uchun aniqlangan eksponental silliqlash qatorining qiymati,
Ei-1- i-1 davr uchun aniqlangan eksponental silliqlash qatorining qiymati,
Yi- i davridagi vaqt qatorlarining kuzatuv qiymati,
W- subektiv vazn yoki silliqlash koeffitsenti (0< W<1)
| Silliqlash koeffitsienti yoki vaznini tanlash juda muhimdir, chunki, u natijaga bevosita ta’sir qiladi. Afsuski, bunday tanlash qandaydir ma’noda sub’ektiv xarakterga ega. Agar izlanuvchi Vaqtli qatorlardan xoxlamagan tsiklli yoki tasodifiy tebranishlarni olib tashlamoqchi bo’lsa, katta bo’lmagan vanni (nolga yaqin) ni tanlashi lozim. Boshqa bir tomondan agar Vaqtli qatordan prognozlash uchun foydalanilayotgan bo’lsa, unda katta vaznni (ves) -W (birga yaqin bo’lgan)ni tanlash lozim. Silliqlash koeffitsienti yoki vaznini tanlash juda muhimdir, chunki, u natijaga bevosita ta’sir qiladi. Afsuski, bunday tanlash qandaydir ma’noda sub’ektiv xarakterga ega. Agar izlanuvchi Vaqtli qatorlardan xoxlamagan tsiklli yoki tasodifiy tebranishlarni olib tashlamoqchi bo’lsa, katta bo’lmagan vanni (nolga yaqin) ni tanlashi lozim. Boshqa bir tomondan agar Vaqtli qatordan prognozlash uchun foydalanilayotgan bo’lsa, unda katta vaznni (ves) -W (birga yaqin bo’lgan)ni tanlash lozim.
|
| |
Тошкент Молия Институти «Статистика» кафедраси - bet 11

|
Тошкент Молия Институти «Статистика» кафедраси
|
bet | 11/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari MAD kattaligining konkret modellarning tahlili o`zida vaqt qatorining bashorat va haqiqy qiymatini o`rtasidagi farqlar modelining o`rta qiymatini aksettiradi. Agar bundan oldingi vaqt momentlari vaqt qatorining qiymatlarini eng yaqin ko`rsatgichda model bo`lsa standart baholash hatosi nolga teng. Shunday qilib bir nechta modellarni adekvatligini tahlil qilib ularning ichida eng minimal o`rtacha absolyut chetlashishni tanlaymiz. Agar standart hatolar va o`rtacha abolyut chetlanishlar tahlili optimal modelni tanlay olmasa, iqtisodiy yondashuvga asoslangan to`rtinchi usuldan foydalanish mumkin. Bu yondashuv shuni takidlaydiki u bir nechta teng huquqli modellardan eng soddasini tanlashni takidlaydi. 7.Vaqtli qatorlarni mavsumiy malumotlar asosida prognozlash. Mavsumiy kompanentni o’z ichiga olgan regression model kombenatsiyalashgan yondashuvga asoslangan .Trendni hisobalsh uchun 4 bolimda ko’rsatilgan eng kichik kvadratlar usili qolaniladi ,mavsumiy kompanentni hisoblash uchun esa kotegorik o’zgauvchi mavsumiy kompanentalar hisobi bilan birga chorakli qatorlarni tekislash uchun tenglama qo’laniladi Bu yerda Xi- kodlashtirilgan choraklik ifoda , i=0,1…...,Q1=1 birinchi kvartil va boshqalar uchun nol ,Q2=1 va boshqalar uchun nol . Q3=1 uchunchi kvartil uchun va boshqalar uchun nol β0- Y o’zgaruvchining siljishi (β1-1)*100%-daromadlarning chorakli o’sish surati, β2-birinchi kvartilni to’rtinchi kvartilga nisbatan ko’paytuvchisi , β3-ikkinchi kvartilni to’rtinchi kvartilga nisbatan ko’paytuvchisi, β4-uchinchi kvartilni to’rtinchi kvartilga nisbatan ko’paytuvchisi, -i-vaqtinchalik intervaldagi ihtiyoriy kompanentni kattaligi. Bu yerda Xi- kodlashtirilgan choraklik ifoda , i=0,1…...,Q1=1 birinchi kvartil va boshqalar uchun nol ,Q2=1 va boshqalar uchun nol . Q3=1 uchunchi kvartil uchun va boshqalar uchun nol β0- Y o’zgaruvchining siljishi (β1-1)*100%-daromadlarning chorakli o’sish surati, β2-birinchi kvartilni to’rtinchi kvartilga nisbatan ko’paytuvchisi , β3-ikkinchi kvartilni to’rtinchi kvartilga nisbatan ko’paytuvchisi, β4-uchinchi kvartilni to’rtinchi kvartilga nisbatan ko’paytuvchisi, -i-vaqtinchalik intervaldagi ihtiyoriy kompanentni kattaligi. Model to’ri chiziqli regressiya modelidan sezilarli farq qiladi.Uni to’ri chiziqli ko’rnishga keltirish uchun 10 asosga kora logarifimlashni bajarish kerak Model to’ri chiziqli regressiya modelidan sezilarli farq qiladi.Uni to’ri chiziqli ko’rnishga keltirish uchun 10 asosga kora logarifimlashni bajarish kerak CHORAKLI MA’LUMOTLAR EKSPONANSIAL O’SISH MODELI OYLIK MA’LUMOTLAR UCHUN EKSPONENSIAL MODEL OYLIK MA’LUMOTLAR UCHUN EKSPONENSIAL MODEL
E’TIBORINGIZ
UCHUN
RAHMAT
|
| |
chi interval uchun ko’rsatkichni prognozlash

|
chi interval uchun ko’rsatkichni prognozlash
|
bet | 7/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari chi interval uchun ko’rsatkichni prognozlash chi interval uchun ko’rsatkichni prognozlash Demak, prognozlash formulasi quyidagicha: Joriy silliqlangansilliqlangani ko`rsatkich = W*(joriy yil ko`rsatkichi)+(1-W) bazis yil ko`satkichining Yangi prognoz = W*(joriy yil ko`rsatkichi)+(1-W)* (Joriy prognoz)
4.Eng kichik kvadratlar usuli yordamida trendlarni aniqlash va prognozlash. Vaqtli qator komponentlarining ichida eng ko’p tadqiqot, izlanish trend ustida olib boriladi. Aynan trend qisqa Vaqtli va uzoq Vaqtli prognozlar qilish imkoniyatini beradi. Vaqtli qatorlarning uzoq Vaqtli tendentsiyasini aniqlash uchun Chiziqli trend modeli (linear trend model) Yi = β0+β1Xi+Ei Prognozlash uchun qo’llaniladigan eng oddiy modellardan biridir. Eslatib o’tamizki, chiziqli regression tahlil modelidan tanlama og’ish va siljish larni aniqlash uchun foydalaniladi. tenglamasini aniqlagach, unga X qiymatini qo’yib, Y chetlanishni aniqlash mumkin. Agar eng kichik kvadratlar usuli orqali Vaqtli qatorlarni approksimatsiyalashda birinchi kuzatuvni koordinata boshida qiymatiga mos xolda joylashtirilsa, interpretatsiya keffitsenti soddalashadi. Keyingi kuzatuvlar butun sonli raqmlarni oladi : 1,2,3, ....,n chi (oxirgi) n-1 nomerini oladi. Eslatib o’tamizki, chiziqli regression tahlil modelidan tanlama og’ish va siljish larni aniqlash uchun foydalaniladi. tenglamasini aniqlagach, unga X qiymatini qo’yib, Y chetlanishni aniqlash mumkin. Agar eng kichik kvadratlar usuli orqali Vaqtli qatorlarni approksimatsiyalashda birinchi kuzatuvni koordinata boshida qiymatiga mos xolda joylashtirilsa, interpretatsiya keffitsenti soddalashadi. Keyingi kuzatuvlar butun sonli raqmlarni oladi : 1,2,3, ....,n chi (oxirgi) n-1 nomerini oladi. Kvadratik trend modeli (quadratic trend model), yoki ikkinchi darajali poliminal model.
|
| |
Marketingni boshqarish jarayoni

4.3.Marketingni boshqarish jarayoni
Marketingni boshqarish – marketing faoliyatini amalga oshirish uchun zarur bo’lgan barcha moddiy , moliyaviy, me’yoriy va boshqa resurslarning majmui bo’lib, uni amalga oshirish jarayonida barcha xodimlar faoliyatini bir maqsadga yo’naltirish, uyushtirish va muvofiqlashtirishdan iboratdir. Bunda iqtisodiy, Tehnikaviy va boshqa qonunlardan ongli ravishda foydalaniladi. Bu faoliyat marketologlardan nihoyatda katta bilim, shijoat va tuganmas mehnat talab qiluvchi murakqab tizimdir.
Marketingni boshqarish tizimining tarkibiy qismlari: maqsad tamoyillari, vazifalari, tashkiliy tuzilishi, usullari, boshqarishning Tehnika va texnologiyasi, kadrlar va boshqalardan iborat. Marketingni boshqarishning maqsadi tizimning to’g’ri va murakqabligi darajasiga qarab o’zgaradi. Uning tashkiliy tuzilishini mezoni va maqsadi deganda marketingning tarkibiy tuzilishining dinamik barqarorligi, evolyutsiya o’zgarishlari va tashqi muhit bilan o’zaro ta’siri tushuniladi. Bu maqsad marketing faoliyat ko’rsatayotgan sohalarda belgilangan darajadagi foyda olishga yo’naltirilgan barcha faoliyatni boshqarishdir.
Marketingni boshqarish jarayoni quyidigilardan tashkil topgan:
bozor imkoniyalarini tahlili;
maqsadli bozorni tanlash;
marketing kompleksini ishlab chiqish;
marketing chora-tadbirlarini xaetga tadbik etish.
Bozor imkoniyatlari tahlilida marketing tadqiqotlari marketing axboroti, marketing muhiti, bozor tuzilishi, ulgurji va chaqana savdo tahlili olib boriladi.
Maqsadli bozor tanlashda esa: talab hajmini o’lchovi, bozorni segmentlash, jarayonlari ko’rib o’tiladi.
Marketing kompleksini ishlab chiqarishda esa tovar ishlab chiqarish, tovar narxni shakllantirish, tovarlarni tarqatish usullari va sotishni rag’batlantirish, ishlab chiqarishning kommuniqativ siyosati ustida ishlar olib boriladi.
So’nggi bosqichda rejalashtirish tizimi, shuningdek, strategik rejalashtirish va marketing faoliyatini nazorat turlari, korxonaning tashkiliy tizimi kabilar to’liq yoritib beriladi.
|
Tadbirkorlik (biznеs) taxlili

|
Tadbirkorlik (biznеs) taxlili
|
bet | 95/109 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #125699 |
Bog'liq portal.guldu.uz-M A R K E T I N G Tadbirkorlik (biznеs) taxlili - bu yangi mahsulotni ishlab chiqarish jarayoni bo’lib, bu еrda uni ko’zda tutilayotgan sotuv hajmi, kеtadigan harajatlar, olinadigan foyda hamda ularni korxona bеlgilagan maqsadlariga qay darajada mos kеlishi aniqlanadi.
Tovarlar va xizmatlar assortimеnti - bu foydalanishi bo’yicha bir-biriga juda o’xshash tovarlar (xizmatlar) guruxidir.
Taqsimot kanallari - bu pirovard istе'molchilarga mahsulotlarni еtkazib bеrish jarayoniga kiritilgan korxonalar, tashkilotlar yoki alohida shaxslar yig`indisi kiradi. Taqsimot kanallari bu tovarlarni ishlab chiqaruvchilardan istе'molchilargacha еtkazib bеrish harakati yo’lini bеlgilab bеradi. Taqsimot kanallarining ishtirokchilari bo’lib, ulgurji hamda chakana savdo tarmoqlari, dilеrlar, distribyutorlar va boshqa vositachilar hisoblanadi. Har bir kanalning ixtiyoriga esa ishlab chiqaruvchi va pirovard istе'molchi kiradi.
Tijorat faoliyati - bu daromad (foyda) olish uchun yo’naltirilgan savdo faoliyatining barcha elеmеntlarini o’z ichiga oladi.
Avvallari tijorat ishi asosan tovarshunoslik faoliyati sifatida qaralgan, chunki asosan tovarlar bilan ishlash tushunilgan.
Shunday qilib, tijorat faoliyati - bu bozor talablariga yo’naltirilgan savdo siyosatining barcha yig`indisidan iboratdir, ya'ni uning asosida xaridorni va uni talabini bilish, assortimеntni o’rganish, narx siyosati, rеklama va boshqa faoliyat yotadi.
Dеmak tijorat - bu tovar bilan ishlash emas, balki bozor bilan ishlash dеmakdir, uning asosida savdo tavakkalchiligini kamaytirish natijasida yuqori darajada daromad (foyda) olishga erishish еtadi.
Tovar - bu ehtiyojni yoki muhtojlikni qondira oladigan hamda bozorga e'tiborni tortish, sotib olish, ishlatish yoki ist'mol qilish maqsadida taklif etilgan barcha narsalardir.
Tovarlarni umuman ikkiga bo’lish qabul qilingan, ya'ni:
-istе'mol qilishga mo’ljallangan (shaxsiy foydalanishga);
-ishlab chiqarish uchun mo’ljallangan (ishlab chiqarish vositalari).
Istе'mol qilishga mo’ljallangan (shaxsiy foydalanish uchun) tovarlar uch guruxga bo’linadi:
a) uzoq muddatli foydalaniladigan buyumlar - bunga avtomobillar, muzlatgichlar, mеbеllar va xokazolar, ya'ni nisbatan kam sotib olinadigan buyumlar kiradi.
b) qisqa muddatli foydalaniladigan buyumlar - bunga oziq-ovqat mahsulotlari, kir yuvish vositalari va xokazolar, ya'ni tеz-tеz xarid qilinadigan buyumlar kiradi.
v) xizmatlar - shaxslarning harakati natijasida biror-bir mahsulot yaratish yoki foydalaniladigan biror-bir samara - bunga yakka buyurtma asosida kiyimlar tikish, qo’lyozmani kompyutеrda pеchat qilish, samolyotda yo’lovchilarni tashish va xokazolar kiradi.
|
| |
Tovarning xayotiylik davri

|
Tovarning xayotiylik davri
|
bet | 94/109 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #125699 |
Bog'liq portal.guldu.uz-M A R K E T I N G Tovarning xayotiylik davri - tovar rivojlanishining uni ishlab chiqishdan to bozorga olib kirishgacha bo’lgan asosiy bosqichlarini aks ettiruvchi ma’lum bir vaqt davri (tsikli); sotuvchining xar bir bosqichda oluvchi foyda miqdori unga bog’liq bo’ladi. Tovarni sotish va foyda olish jarayonida besh bosqich ajratib ko’rsatiladi: tovarni ishlab chiqish (bozorgacha) bosqichi, tovarni bozorga olib kirish (kiritish) bosqichi, tovarni sotish hajmining o’sish bosqichi, etuklik (tuyinganlik) bosqichi, tovarning susayish bosqichi yoki tovar eliminatsiyasi.
Tovarning raqobatbardoshligi - 1) aniq ehtiyojni qondirishda bozordagi raqobatchilar tovarlari oldida ustunlikni ta’minlovchi tovarning sifat va narx tavsifnomalari majmui; 2) tovarning raqobatchi tovarlar bozorida birinchi bo’lib xarid qilish qobiliyati; 3) tovarni iste’mol qilish (foydalanish) samarasining uni sotib olish va ekspluatatsiya qilishga sarflanuvchi xarajatlarga (iste’mol narxi) nisbati; 4) korxonaning milliy va jaxon tovar bozorlariga chiqishi maqsadga muvofiqligining muhim ko’rsatkichi.
Tеlеmarkеting - bu tеlеfondan foydalanish asosida tovarni bеvosita xaridorlarga sotish bo’yicha markеting turidir. Potеntsial istе'molchilar, firmalarni bеpul tеlеfon nomеrlaridan foydalanib, tovarlarni buyurtma qilish uchun, pochta orqali olinadigan tеlе hamda radio rеklamalardan, kataloglardan, tovar nusxalaridan va prospеktlardan foydalanadilar.
Talabning elastikligi - bu talabni o’zgarishini qandaydir bir bozor omiliga bog`liqligidir. Masalan, narxga va istе'molchilar daromadlariga bog`liq talabning elastikligi.
Tadqiqot qilish - bu to’g`ridan-to’g`ri so’rov o’tkazish yo’li bilan, shaxslarni (individuumlarni), ularni tadqiqot qilinayotgan mahsulotlarni bilish darajasini aniqlash maqsadida, ularga bo’lgan munosabatini, qarashini hamda xaridor xulqini aniqlash bo’yicha birlamchi axborotlarni to’plashdir.
Tovar bеlgisi - bu xuquqiy himoya bilan ta'minlangan marka yoki uning bir bo’lagidir. Tovar bеlgisi - marka nomidan yoki marka bеlgisidan foydalanish jarayonida sotuvchini mutloq xuquqini himoya qiladi.
|
| |
Tovar variatsiyasi - 1-боб: маркетинг ва унинг ривожланишининг

|
1-боб: маркетинг ва унинг ривожланишининг
|
bet | 93/109 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #125699 |
Bog'liq portal.guldu.uz-M A R K E T I N G Tovar variatsiyasi - ishlab chiqarilayotgan va bozorda mavjud bo’lgan tovarni uning ayrim xususiyatlari yoki ko’rsatkichlarini o’zgartirish yo’li bilan modifiqatsiyalash. Tovarning tabiiy (materiali, sifati), estetik (dizayni, rangi, shakli), simvolik (tovar marqasining nomi) xususiyatlari va firmaning bo’linmalari faoliyati bilan bog’liq bo’lgan xususiyatlari o’zgartirilishi mumkin. Tovar sifatini yaxshilash, uning foydaliligini oshirish, shakli va stilini yaxshilash strategiyasi tovar modifiqatsiyasining muhim strategiyasi bo’lishi mumkin.
Tovar innovatsiyasi - 1) mahsulotni takomillashtirishning original, sifati yaxshilangan va modifiqatsiyalangan mahsulot ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan uzluksiz jarayoni. Tovarning xayotiylik davri uzunligini va korxonaning rentabelligini ta’minlovchi chora-tadbirlar ichida aloxida uringa ega. O’z ichiga mahsulotni differentsiyalash va diversifiqatsiyalashni kiritadi; 2) bozorga yangi mahsulotni yoki mahsulotlar guruxini olib kirish.
Tovar siyosati - tadbirkorlik maqsadlarini belgilash va ularga erishishga yunaltirilgan tadbir va strategiyalar majmui, yangi tovar yoki tovarlar guruxini bozorga olib kirish (innovatsiya), bozorda mavjud bo’lgan tovarlarni zamonaviylashtirish (variatsiya) yoki ishlab chiqarish dasturidan tovar ishlab chiqarishni chiqarib tashlash (eliminatsiya), shuningdek, assortiment siyosatidan iborat.
Tovar strategiyalari - 1) tovar siyosatining korxonaga tovar xayotiylik davrining istalgan bosqichida foyda olish va savdo hajmining barqaror bo’lishini ta’minlashi mumkin bo’lgan asosiy printsipial yo’nalishlari. Tovar strategiyasining asosiy turlari: tovar yoki xizmatlar innovatsiyasi, variatsiyasi, eliminatsiyasi; 2) tovar nomenklaturasini optimallashtirish yo’nalishlarini ishlab chiqish hamda firmaning samarali faoliyat ko’rsatishi va raqobatbardoshligini ta’minlash uchun sharoitlar yaratuvchi tovarlar assortimentini aniqlash.
Tovarni bozorda joylashtirish - tovarlarning bozordagi raqobatbardoshligini ta’minlash va mos keluvchi marketing majmuasini ishlab chiqish uchun amalga oshiriluvchi harakatlar.
|
| |
Talab - bu xarid quvvatiga ega bo’lgan, ehtiyoj. Talab - mavjud, potеntsial hamda xohish talablariga bo’linadi
Firmaning marketing muhiti

|
Talab - bu xarid quvvatiga ega bo’lgan, ehtiyoj. Talab - mavjud, potеntsial hamda xohish talablariga bo’linadi
Firmaning marketing muhiti
|
bet | 96/109 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #125699 |
Bog'liq portal.guldu.uz-M A R K E T I N G Talab - bu xarid quvvatiga ega bo’lgan, ehtiyoj. Talab - mavjud, potеntsial hamda xohish talablariga bo’linadi
Firmaning marketing muhiti - firmadan tashqarida faoliyat ko’rsatuvchi hamda marketing xizmati ragbariyatining maqsadli mijozlar (hamkorlar) bilan muvaffaqiyatli hamkorlik munosabatlari o’rnatish imkoniyatlariga ta’sir ko’rsatish mumkin bo’lgan kuchlar va faol sub’ektlar majmui. Marketing tizimi makro va mikromuhitdan tarkib topadi.
Frеyd motivatsiya nazariyasi - bu istе'molchilar xulq-atvorini tahlil qilishda qo’llaniladigan, asosiy printsiplar va yondashuvlar yig`indisidir. Zigmund Frеydning motivatsiya nazariyasiga asosan, inson tug`ilgan kunidan boshlab ko’pgina hissiyotlar ta'sirida bo’ladi va ularni u oxirigacha anglab еtmaydi hamda nazorat qila olmaydi. Shu sababli, inson hеch qachon o’zining xulq-atvori motivini to’liq tushunib еtmaydi. Istе'molchilar xulq-atvorini tadqiqotchilari, xaridorlar xulq-atvorini hamda ularni xaridini chuqur motivlari sirlarini ochishga harakat qilmoqdalar. Masalan, mеn pеrsonal kompyutеrni (noutbukni) sotib olaman, mеning fikrimcha, uni o’z ish faoliyatimda ishlatish zarurligi uchun olganman, ammo lеkin, ushbu xarid motivini yanada chuqur tahlil etsak, mеn uni o’z hamkasblarimni xayratda qoldirish uchun sotib olganligim haqida xulosaga kеlish mumkin. Yanada chuqurroq tahlil qilish esa, shuni ko’rsatadiki, ushbu haridning haqiqiy motivi mеni shahsiy kamol topishim hamda mеni eng yangi va ilg`or narsalarga intilishimni ko’rsatadi. Motivlar xulq-atvori tadqiqotchilari «chuqur» axborotlarni juda tor doiradagi istе'molchilardan to’playdilar. Buning uchun ular maxsus uslublardan foydalanadilar. Tadqiqotchilarni xulosalari, ayrim vaqtlarda, juda kutilmagan natijalarni ko’rsatadi. Masalan, erkaklarni sigarеta chеkishlari, ularni yoshlikdagi barmoqlarini so’rib yurish odatining davomi ekanligiga xulosa qilinadi. Tovarning tashqi ko’rinishi esa, ko’pincha istе'molchini shu tovarni sotib olishiga yoki sotib olmasligiga sabab bo’ladi va hokazolar.
Foyda va zarar zonalarini bir-biridan ajratib turadigan chеgaraviy nuqta «zararsizlik nuqtasi» yoki ba'zida rеntabеllik chеgaraviy nuqtasi ham dеyiladi.
Bu nuqta xarajatlarni qoplash uchun zarur bo’lgan, minimal oborot hajmini ham ko’rsatadi. Bu nuqta «break-even» yana shuni ham ko’rsatadiki, ishlab chiqarilgan (sotilgan) qandaydir minimal mahsulot hajmida (sonida), korxona xarajatlarini butunlay qoplashga erishishi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Talab - bu xarid quvvatiga ega bo’lgan, ehtiyoj. Talab - mavjud, potеntsial hamda xohish talablariga bo’linadi
Firmaning marketing muhiti
|
Ma’lumotlarni tutib olish vositalari

Akustik tebranishlarning tebranuvchi kanallarda tarqalish muhiti sifatida binolar, devorlar, shiftlar, metall trubali konstruksiyalar va boshqa qattiq buyumlar bo‘lishi mumkin. Bunday axborotni tutib olish qurilmasi stetoskoplar bo‘lib, ularda uzatuvchi qurilma sifatida kontaktli mikrofon- lardan foydalaniladi. Elektron stetoskoplar yordamida axborotni tutib olish uchun himoyalangan binoga ruxsat kerak emas. Portativ stetoskopning ko‘rinishi 7-rasmda keltirilgan.
rasm. Kichik o‘lchamli kontakt mikrofoniga ega bo‘lgan
PKI 2850 markali elektron stetoskop.
PKI 2850 markali stetoskop portativ elektron stetoskoplarning vakili hisoblanadi. Uning kuchaytirgich bloki o‘lchamlari - 95x60x25 mm, mikrofoni – 50x35x15 mm ni tashkil etadi. Bunday kichik o‘lchamga ega bo‘lishiga qaramay ushbu stetoskopning kuchaytirish koeffitsiyenti 80 dB dan kam emas. Ishlash davomiyligi to‘liq zarayadlangan akkumulator bilan 800 soatni tashkil etadi.
Zamonaviy elektron stetoskoplar 80-100 dB tartibidagi kuchaytirish koeffitsiyentiga ega bo‘lib, hatto shivirlash yoki soat sekundomerining tovushi kabi kuchsiz tovush tebranishlarini ham tutib olish imkoniyatiga ega. Bunday elektron stetoskoplarni devorlarga, eshik chetidagi qobiq- larga, xona shiftiga, isitish tizimi yoki suv trubalariga, havo sovutgichlari qoplamalari ichiga joylashtirilishi va kuchaytirish bloki bilan maxsus ulangan kabel orqali ulanadi.
Axborotlarni elektroakustik chiqib ketish kanallari elektroakustik aylantirishlar, ya’ni akustik signallarni elektr signallariga aylantirish jarayonida hosil bo‘ladi. Bunday jarayonni amalga oshiruvchi qurilmalar orasida bizga yaxshi tanishlari bular - telefonlar, mikrofonlar va tovushli aloqa tizimlaridir.
|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AXBOROTNI MUHOFAZA QILISHNING DAVLAT TIZIMI

|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AXBOROTNI MUHOFAZA QILISHNING DAVLAT TIZIMI
|
bet | 36/45 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #250258 |
Bog'liq Karimov-I.Axborotxavfsizligiasoslari (1)
Ma’lumki, yurtimizda axborot xavfsizligi sohasidagi munosabatlarni tartibga solish borasida 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi asosiy qonun hisoblanadi. Konstitutsiya- mizning 29-moddasiga binoan: “Har kim fikrlash, so‘z va e’tiqod erkinligi huquqiga ega. Har kim o‘zi istagan axborotni izlash, olish va uni tarqatish huquqiga ega, amaldagi konstitutsiyaviy tuzumga qarshi qaratilgan axborot va qonun bilan belgilangan boshqa cheklashlar bundan mustasnodir.”
Axborot xavfsizligi tizimi har qanday davlatning axborot sohasidagi siyosatini milliy xavfsizlikni ta’minlash borasidagi davlat siyosati bilan chambarchas bog‘laydi. Bunda axborot xavfsizligi tizimi davlat siyosati- ning asosiy tashkil etuvchilarini yaxlit bir butunlikka birlashtiradi. Bu esa axborot xavfsizligining roli va uning mamlakat milliy xavfsizligi tizi- midagi mavqeini belgilaydi. Axborot sohasidagi O‘zbekistonning milliy manfaatlarini, ularga erishishining strategik yo‘nalishlarini va ularni amalga oshirish tizimlarini o‘zida aks ettiruvchi maqsadlar yaxlitligi davlat axborot siyosatini anglatadi.
Axborot xavfsizligi sohasida davlat siyosatini amalga oshirishga imkon beruvchi sharoitlarni yaratish, mamlakatni iqtisodiy va ilmiy-texnik taraqqiyotiga ko‘maklashish, axborotni muhofaza qilishning usul va vositalarini yaratish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biridir.
Axborotni muhofaza qilishning davlat tizimi axborotni himoyalovchi texnikani qo‘llaydigan idoralar va ijro etuvchilar hamda himoya obyektlari majmuini ifodalaydi. Bu tizim axborotni muhofaza qilish sohasidagi huqu- qiy, tashkiliy-boshqaruv va normativ hujjatlarga muvofiq tashkil etiladi va faoliyat yuritadi. Shu bilan birga mamlakat milliy xavfsizligini ta’minlash tizimining tarkibiy qismi hisoblanadi va davlat xavfsizligini axborot sohasidagi ichki va tashqi tahdidlardan himoyalashga yo‘naltirilgan.
|
| |