nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Modul bo’yicha tavsiya qilingan asosiy adabiyotlar

|
Modul bo’yicha tavsiya qilingan asosiy adabiyotlar
|
bet | 90/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Modul bo’yicha tavsiya qilingan asosiy adabiyotlar:
1. Karimov I. A. “O’zbekiston buyuk kelajak sari” --T.: «O’zbekiston», 1998. -686 b.
2. Karimov I. A. Ma’naviy yuksalish yo’lida. – T.: «O’zbekiston», 1998. –127b.
3. Azizov Q, Qayumov O. «Chet el adabiyoti tarixi» (XVIII –XX asrlar) -T.: 1987. 236 b.
4. Alisher Navoiy. «Hayrat ul-abror». --T.: 2006. -392 b.
5. Abdulla Avloniy «Birinchi muallim» -T.: 1912 y. 37-38-b.
6. A.Avloniy, «Turkiy guliston yoxud axloq», -T.: 1992. -22 b.
7.Ahmedov I. va boshqalar «Bolalar adabiyoti». -T.: «O’qituvchi» 1993. 3-nashri.
8. Jumaboev M. «O’zbek bolalar adabiyoti». --T.: 2002. -240 b.
9. Jumaboev M. O’zbek va chet el bolalar adabiyoti. -T; 2002. -232 b.
10. Jumaboev M. «Bolalar folklori», --T.: «Ziyo» nashriyoti, 1999.- 185 b.
11.Jo’raev M. «O’zbek xalq ertaklarida «Sehrli raqamlar». --T.: 1991 yil. 18-21-b.
12. Imomov K. va boshqalar. O’zbek xalq og’zaki poetik ijodi. -T.:-1990. 197-201-b.
13. Mirzaev T, Sarimsoqov B. O’zbek xalq maqollari. --T.: 1989. 12-20 b.
14. Mavlonova R, To’raeva O, Xoliqberdiev K. Pedagogika. -T.: - 2001 y. 23-29 –b.
15. Suyumov A. Kichkintoylar adabiyoti. --T.: 1962. 5-9-b.
16. O’zbek bolalar adabiyoti va adabiy jarayon. --T.: «Fan», 1989. 8-12-b.
17. G’ozieva S, Ochilova D, Daminova L. «Badiiy terma kitob» -T; 1993.- 55 b.
Qo’shimcha adabiyotlar:
1. Adabiy tanqidiy maqolalar to’plami (O’zbek adabiyoti masalalari) --T.: 1959. 58-65-betlar.
2. Abdulla Avloniy. Maktab gulistoni. --T.: 1916. 3-10-b.
3. Imomov K. «O’zbek xalq prozasi».--T.: «Fan», 1981. 25-27-betlar.
4. Daniel Defo. «Dengiz sayyohi Robinzon Kruzoning hayoti va ajoyib sarguzashtlari». --T.: «Yosh gvardiya». 1974. -114 b.
5. Komilov N. Tasavvuf yoki komil inson axloqi. 1-kitob. --T.: Yozuvchi, 1996. –272 b.
6. Mallaev N. «So’z san’atining gultoji». --T.: 1991. 35-45-betlar.
7. Mahmudov L. «Ezgu niyat yo’lida», -T.: »Yosh gvardiya» nashriyoti. 1978. -78 b.
8. Nazarov B. G’afur G’ulom olami. --T.: 2004. 16-20-b.
9. Oybek. Mukammal asarlar tuplami. --T.: “Fan”, 1979. -88 b.
10. Svift Jonatan. «Gulliverning sayohatlari», --T.: «Yosh gvardiya». 1974. 223 b.
11. Qosimov B, To’xliev B, Yo’ldoshev Q. 10-sinf adabiyot darsligi. --T.: 2004. 71-201-betlar.
12. Qosimov B, Dolimov U. Ma’rifat darg’alari. --T.: 1990. 15-22-b.
13. Yo’ldoshev Q. O’qituvchi kitobi. 7-sinf «O’zbek adabiyoti» darslik-majmuasi uchun qo’llanma. – T.: O’qituvchi, 1997. –232 b.
14. H.H.Niyoziy, to’la asarlar to’plami. 2—jild. She’rlar. Pedagogik risolalar, nasriy asarlar. --T.: «Fan», 1988. -94 b.
L.Tolstoy. Tanlangan asarlar (I-jild) -T.:1978y.
V.N.Ivanov. Aleksandr Pushkin i ego vremya. M.1977g.
A.S.Pushkin. Tanlangan asarlar (ikki jildlik. Ikkinchi jild) -T.: 1980 y. 20-30 betlar.
18. A.S.Pushkin. Tanlangan asarlar. -T.: 1979 y. 25-71 b
19.Lev Tolstoy (povesti i rasskazi) -M.1971g.str. 5-12.
20. J.Sharipov. O’zbekistonda tarjima tarixidan. 20-35-b.
|
| |
BOLALAR ADABIYoTI VA FOLKLOR

|
BOLALAR ADABIYoTI VA FOLKLOR
|
bet | 92/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)BOLALAR ADABIYoTI VA FOLKLOR
fanidan test savollari
1. "Shoh G’oziy" hikoyati Navoiyning qaysi dostonidan olingan?
"Hayratul-abror"
"Farhod va Shirin"
"Layli va Majnun"
«Sabbai Sayyor"
2. "Xamsa"ni yozib tugatgani uchun H.Boyqaro qaysi shoirni otga mindirib bog’ aylantiradi?
Navoiyni
Nizomiyni
Jomiyni
Dehlaviyni
3. Asotir (miflar) to’g’ri ko’rsatilgan qatorni toping?
"Aziz momo", "Oy bilan kun"
"Guliqahqah", "Husniyabonu"
"To’maris", "Shiroq"
"Alpomish", "Ravshan"
4. "Egri va to’g’ri”ertagida qanday ijobiy fazilat ulug’lanadi?
S.Ezgulik
A.Adolat
V.Razolat
D.To’g’rilik
5. "Susambil" ertagida bo’rilar nazdida Eshon kim edi?
Xo’roz
Eshak
Ho’kiz
Arilar
6. "Ikki ona" she’rini kim yozgan?
Z,Diyor
G’. G’ulom
H.Olimjon
Uyg’un
7. Shamol to’xtatish marosimida ijro etilgan qo’shiqning nomini ayting?
sust Xotin
choy momo, boychechak
yo, haydar
yo, ramazon
8. Sarvi gulning tagida so’ldi gul netmoq kerak?
Sarvdin tobut yasab guldan kafan etmoq kerak?
Satri kimning qalamiga mansub?
Navoiy, X.Boyqaro
Lutfiy, Durbek
Atoyi, Sakkokiy
Turdi, Maxmur
9. Go’rug’li asrandi o’g’li Hasanxonni qaysi shahardan olib kelgan?
Vayangandan
Chambildan
Eram bog’idan
Isfaxondan
10. "Alpomish" dostonidan olingan quyidagi parcha kimning gapi?
"Maslahat bermaymiz, Boysaribeyga osilmaymiz Boybo’rining dorila"
Yortiboy
Qultoy
Qaldirg’och
Qorajon
11. Rivoyatda Navoiy taxallusini tavsiya qilgan qushning nomi nima?
bulbul
Musicha
Mayna
to’ti
12. Qaysi janr inson ruhiy kechinmalarini chuqur, dardli aks ettiradi?
Marsiya
yor-yor
Lapar
kelin salom
|
| |
-modul bo’yicha nazorat savollari

|
-modul bo’yicha nazorat savollari
|
bet | 89/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)5-modul bo’yicha nazorat savollari:
18-mavzu: Jonatan Svift
Jonatan Svift asarlari qatorini toping.
a) «Daniyalik Xolger», «Qor malikasi», «Soqchi».
b) «Bog’bon va bolalar», «Bolalik», «Kavkaz asiri».
v) «Kitoblar jangi», «Movutfurush maktublari», «Gulliverning sayohatlari».
g) «Moydoder», «Suvarakxon», «Doktor voyjonim».
d) «Pashsha xarxasha», «Telefon», «O’g’irlangan quyosh».
Angliyada qadimgi adabiyot tarafdorlari bilan yangi adabiyot tarafdorlari o’rtasidagi qizg’in bahs bo’lgan. Shu bahsga bag’ishlab Svift qanday hajviy- pamfletini yozdi?
a) «Kitoblar jangi».
b) «Stella uchun yozilgan kundaliklar»
v) «Turli xil maqolalar»
g) «Movutfurush xatlari»
d) «Gulliverning sayohatlari»
Svift Angliyada kim bilan do’stlashadi? U kim edi?
«Kitoblar jangi» nomli mashhur hajviy-panfletining yaratilish tarixi haqida gapiring.
Mansabdor do’stlari nima uchun Sviftni yoqtirmadi? Fikringizni bildiring.
«Gulliverning sayohatlari» romani necha qismdan iborat?
Svift qahramoni qanday shaxs?
Gulliver obrazining xalqchilligi haqida so’zlang.
XVIII asr ingliz ma’rifatchilik realizmi adabiyotining eng yaxshi namunasi qaysi?
«Gulliverning sayohatlari» romani kimlar tomonidan o’zbek tiliga tarjima qilindi?
19-mavzu: A.S.Pushkin
Nima uchun Pushkin ijodi jahon she’riyatining yuksak cho’qqilariga chiqdi?
A.S.Pushkinning ilk tarjimalari haqida gapiring.
A.S.Pushkinning sevimli shoiramiz Zulfiya tarjima qilgan she’rlaridan yod oling.
Shoirning jahon bolalar adabiyoti xazinasini boyitgan ertak-dostonlari haqida so’zlang.
«Shoh Saltan haqida ertak» asarining asosiy g’oyasi nimalardan iborat?
«Pop va uning xizmatkori Balda haqida ertagi»dagi Pop va Balda obrazi haqida gapiring.
«Baliqchi va baliq haqida ertak» dostonida shoir nimani orzu qiladi?
A.S.Pushkinning qaysi asari xalq og’zaki ijodiga asoslanib yozilgan.
Pushkinning nasriy, dramatik, publitsistik asarlaridan o’qib o’rganish.
Kattalar adabiyotining ajralmas bir bo’lagi bo’lgan bolalar adabiyotining rivojlanishida, har tomonlama boyib borishida tarjima asarlarining ahamiyati haqida so’z yuriting.
|
| |
-rasm. Gorizontal uzluksiz ishlaydigan rotatsion-plenkali quritish

40
Rafinatsiyalanmagan moyni gidratlovchi agentning suvli eritmasi bilan
aralashtirish, aralashmani ekspozisiyalash, ishqorli agentning suvli eritmasi bilan
qayta ishlash va rafinatsiyalangan moyni gravitasion kuch yoki markazdan qochma
kuch maydonida cho’kmadan ajratish jarayonlaridan iborat bo’lgan o’simlik
moylarini rafinatsiyalash usuli patentlangan[65]. Gidratlovchi agentning suvli
eritmasi
bilan
rafinatsiyalanmagan
o’simlik
moynining
aralashmasini
ekspozisiyalash 0,5-2,0 soat davom etadi. Ekspozisiyalashdan so’ng aralashma
ketma-ket kislotali reagentning suvli eritmasi va zichligi 1,05-1,35 g/sm3 bo’lgan
natriy silikatning suvli eritmasi bilan qayta ishlanadi va 0,5-2,0 soat
ekspozisiyalanadi. Ishqoriy agentning suvli eritmasi bilan ishlov berilgandan so’ng
ham 0,5-2,0 soat ekspozisiyalanadi. Barcha arlashtirish va ekspozisiyalash
jarayonlari 15-35
0
С haroratda olib boriladi.
Tayanch so‘z va iboralar: rafinatsiya, tozalanmagan forpress moyi,
gidratlash, fosfatid konsentrati, gidratlovchi agentlar, yog‘ fosfatid emulsiyasi
Tayanch so’z va iboralar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

49
5§. Erkin yog’ kislotalarini yo’qotish
O’simlik yog’larida ma’lum miqdorda erkin yog’ kislotalari bo’ladi, ularni
miqdori yog’ning sifatiga bog’liq. Erkin yog’ kislotalarining bo’lishi yog’ sifatini
yomonlashtiradi ozuqaviy qimmatini kamaytiradi. Oziq-ovqat uchun ishlatiladigan
yog’ning kislota soni 0.2-0.3 mg KOH dan oshmasligi kerak. Bundan esa erkin yog’
kislotalarini yuqotish zarurligi kelib chiqadi.
Sanoatda quyidagi usullar ishlatiladi.
1. Erkin yog’ kislotalarini ishqor bilan neytrallash (ishqorli rafinatsiya).
2. Yuqori temperaturada va vakuum ostida erkin yog’
kislotalarini
yukotish (distillyasiyali rafinatsiya).
Ishqorli rafinatsiya keng tarkalgandir. Bu usulda yog’ kislotalarini yog’da
erimaydigan tuzi ya’ni sovun hosil bo’ladi.
RCOOH + NaOH RCOONa + H
2
O
Uning suvli eritmasi katta zichlik xisobiga yog’dan ajraladi.
Ajralgan
sovunli massa soapstok deyiladi.
Sovun, uzining yuqori absorbsion xususiyatiga ko’ra yog’dan
quyidagi
aralashmalarni ajratib oladi: fosfatidlar,
oksillar,
shilimshik moddalar, bo’yovchi
moddalar va x.k. Shuningdek sovun parchalari mexanik aralashmalarni ham ushlab
qoladi.
Ishqor ma’lum miqdorda neytral yog’ (trigliserid)ni sovunlaydi.
Ayrim
vaqtda yog’ni okartirish uchun ishqorni ko’p miqdorda qo’shiladi.
Fermentli pereeterifikasiyani texnologik sxemasi

286
Pereeterifikasiya reaksiyasi 1 soat atrofida davom etadi. Jarayon
pereeterifikasiyalangan
mahsulotning
erish
harorati
va
undagi
qattiq
trigliseridlarning miqdori bilan nazorat qilinadi.
Ferment preparati reaktorga o’zining samaradorligini yo’qotgandan so’ng
(xomashyoning fizik-kimyoviy parametrlari reaktordan o’tib o’zgarmaydi.) yog’
to’kib olinadi va ferment preparati reaktordan chiqarib tashlanadi. Reaktordan
ishlatilgan preparatni chiqarish, tozalash vakuum tozalagich yordamida olib beradi,
keyin reaktor yangi partiya ferment preparati bilan to’ldiriladi.
Pereeterifikasiyalangan yog’ni NE3/4 nasos yordamida filtr F1 yoki F2 ga
beriladi, so’ng oxirgi sovutgichga T3 ga beriladi. Yog’ni sovutish uchun suvdan
foydalaniladi.
Sovitilgan pereeterifikasiya qilingan yog’ Ye4 bakga yig’ish uchun
o’zatiladi, keyin dezodarasiyaga yuboriladi.
Yog’lardan mumsimon moddalarni ajratib olish

45
va yog’ni tovar ko’rinishini buzadi. Rafinatsiyaning birorta bosqichida (gidratlash,
ishqoriy neytrallash, oqlash, dezodorasiya) mumsimon moddalar amalda ajralmaydi.
Ularning mavjudligi nafaqat yog’ni tiniqligiga ta’sir etadi, balki qayta ishlashda bir
qator qiyinchiliklarga olib keladi. Mumsimon moddalar rafinatsiyalangan yog’ni
filtrlash jarayonida ham halaqit beradi. Ular
gidrogenlash jarayonida
katalizatorlarga salbiy ta’sir etadi.
Moyni o’ta sovutish yoki vinterizasiyalash. Salat moylari olish uchun
kungaboqar, makkajo’xori, paxta va ba’zan qisman gidrogenlangan soya yog’lari
o’ta sovutiladi. Yog’dagi mumsimon va boshqa
yuqori haroratda eruvchan
moddalar ancha turg’un bo’lib, bu narsa ularni ajratib olishni qiyinlashtiradi. Bu
turg’unlikni yuzaga keltiruvchi omillardan biri haroratdir.
Yuqori haroratda mumsimon moddalarning xossalarini gliseridlarnikidan farq
qilishi ularni o’ta sovutish yoki vinterizasiya bilan ajratib olishga imkon beradi.
Yog’dagi mumsimon moddalar haroratni sezilarli pasaytirilganda, ular kristallanadi.
Moyni sovutish rafinatsiyalash sikli tugagagandan keyin,
dezodorasiyadan oldin
yoki undan keyin amalga oshiriladi.
Mumsimon moddalarni ajratib olish texnologiyasi yog’ni asta sekin sovutish,
nisbatan
past haroratda ushlab turish, cho’kmani filtrlab ajratib olishdan iborat.
Sovutilgan yog’, qovushqoqligi oshgan murakkab tarkibga ega bo’lgan cho’kmali,
past konsentrasiyali suspenziya bo’lib, undagi kam miqdordagi mumsimon
moddalarni ajratib olish murakkab jarayon hisoblanadi.
Mumsimon moddalarni filtrlab ajratib olish jarayonini jadallashtirish uchun
hozirgi vaqtda cho’kmaning drenaj xossasini yaxshilaydigan yordamchi filtrlovchi
kukunlar (kizelgur, filtrperlit va boshqalar)dan foydalanilmoqda.
Ular filtrlovchi
material yuzasiga qo’yiladi.
Cho’kmani ajratish uchun ramali filtrpress, plastinkali filtrlar gorizontal yoki
vertikal filtrlovchi yuzali diskli va vakuum filtrlardan foydalaniladi. O’ta sovutish
sxemasi 4.1-rasmda ko’rsatilgan.
-rasm. O’simlik moylarini davriy usulda rafinatsiyalash texnologik sxemasi

60
Filtrlangan tiniq moy vertikal germetik plastinkali filtr 10 dan 11-moy
qutisiga tushadi.
Moy uchun sig’im 11 dagi rafinatsiyalangan oqlab filtrlangan moy nasos 12
orqali dezodoratsiya sexiga yo’naltiriladi.
Uzluksiz usul. Neytral yog‘-soapstok fazalarini markazdan qochma kuch
maydonida ajratish eng samarali va istiqbolli usul hisoblanadi. Bunda neytralizatsiya
maxsus aralashtirgichlarda, fazalarga ajratish esa separatorlarda amalga oshiriladi.
Bu usul bilan ishlovchi quyidagi qurilmalar mavjud: A1-JRN, “Alfa-Laval”,
“Vestfaliya”, “Djanatssa”, “Sharples”. Bu qurilmalar bir-biridan unumdorligi va
ishlatilayotgan separatorlar bilan farq qiladi. MDHda A1-JRN va “Alfa-Laval”
qurilmalaridan keng foydalaniladi. Ularda ishqor konsentratsiyasi va uni ortiqcha
miqdori yog‘ni turiga va kislota soniga qarab tanlab olinadi (5.2-jadval). Bu
qurilmalarda foydalanilayotgan ishqor eritmasini konsentratsiyasi nisbatan yuqori
bo‘lishiga qaramasdan, yog‘ bilan ishqor orasidagi kontakt juda qisqa muddatli
bo‘lganligi uchun, neytral yog‘ni sovunlanishi ko‘p emas.
Neytrallash harorati 85-90
0
C, soapstokni yog‘liligi 15-25%, soapstokdagi
neytral yog‘ bilan yog‘ kislotani nisbati 1:2,5 dan ortiq emas, yog‘dagi srvunni
qoldig‘i 0,1% dan ortiq emas. Neytrallash koeffitsienti gidratlangan yog‘lar uchun
1,4 va salomas uchun 1,5 ni tashkil qiladi.
Rafinatsiya usullari - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni...

44
ta’minlamaydi. Shuning uchun ularning moyda bo’lishi yaxshi tovar ko’rinishli
moyni olishni ta’minlamaydi va moylarni qayta ishlashni qiyinlashtiradi.
Mumsimon moddalar, rafinatsiyalangan moylar va salomaslarni sayqal beruvchi
filtrlash
jarayonlarini
qiyinlashtiradi.
Gidrogenlash
uchun
ishlatiladigan
katalizatorlarga ularning salbiy ta’siri haqidagi ma’lumotlar ham bor.
Mumsimon moddalarni muzlatish orqali ajratib olish texnologiyasi shundan
iboratki, bunda moyni sekinlik bilan sovutilib past haroratda ushlab turilgandan
so’ng hosil bo’lgan cho’kma filtrlash orqali ajratib olinadi.
Moylarni muzlatish, bu past konsentrasiyali suspenziyani tashkil qilib, uni
ajratish mumlar kristallarining ko’p bo’lmagan miqdori, moy qovushqoqligining
yuqoriligi va ajralayotgan cho’kmaning murakkab tarkibga egaligi hisobiga qiyin
hisoblanadi.
Hozirgi kunda mumlarni filtrlash orqali ajratib olish jarayonlarini
jadallashtirish uchun qo’shimcha filtrlash kukunlari (kizelgur filtrperlit va
boshqalar) qo’llanilmoqda. Bular filtr to’siq yuzasiga kiritilib, cho’kmaning drenaj
xususiyatini yaxshilaydi.
Takrorlash uchun savollar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalash
YOG’LARNI RAFINATSIYALASH VA KATALITIK MODIFIKASIYALASH darslik
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov yog’larni rafinatsiyalash va katalitik modifikasiyalash
|
Mumsimon moddalarni ajratib olishning boshqa usullari

48
filtrlashlarsiz, hatto musbat past haroratlarda ham loyqalanmaydigan yuqori
sifatli
moy olish imkonini beradi. Buning uchun yog’ 20-22
0
C haroratda,
jadal
aralashtirilgan holda dastlab 5...10%li fosfat kislota eritmasi bilan, so’ng zichligi
1320-1340 kg/m
3
bo’lgan moy massasiga nisbatan 0,75% miqdordagi natriy silikat
bilan qayta ishlanadi.Bunda fosfat kislotasi va natriy silikatning o’zaro nisbati 1:1,3
bo’lishi kerak. So’ngra 5...15 minut oralig’idagi qisqa
muddatli ekspozisiyadan
keyin aralashma separatorda yoki tindirib ajratiladi. Yuqorida bayon etilgan usul
kungaboqar moyidan mumsimon moddalarni
ajratib olishdan tashqari,
gidratasiyadan keyin qolgan fosfolipidlarni ham ajratib olishga imkon beradi.
2-Mavzu: Didaktika-ta’lim nazariyasi. O‘qitish jarayoni yaxlit tizim sifatida. Ta'lim metodlari va vositalari

|
2-Mavzu: Didaktika-ta’lim nazariyasi. O‘qitish jarayoni yaxlit tizim sifatida. Ta'lim metodlari va vositalari
|
bet | 1/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #102646 |
Bog'liq 2-ma`ruza U Ta`lim
Fan nomi:
Uzluksiz ta`lim pedagogikasi
2-Mavzu: Didaktika-ta’lim
nazariyasi. O‘qitish jarayoni yaxlit tizim sifatida. Ta'lim metodlari va vositalari.
1.Didaktikaning predmeti va uning vazifalari.
2.Didaktikaning asosiy kategoriyalari.
3.Turli tarixiy davrlarda didaktik tizimlarning shakllanishi va rivojlanishi.
4.Didaktika tamoyillari.
Reja:
O'zingiz yoqtirgan 4 ta jonzot nomini yozing!
Enerjayzer
Uyda siz- Uyda siz- Do'stlar davrasida siz- Do'stlar davrasida siz- Do'stlar davrasida siz- Do'stlar davrasida siz- Aslida siz- Aslida siz-
Didaktika- «ta’lim nazariyasi» demakdir. Pedagogikaning mustaqil sohasi bo‘lib, unda o‘qitish jarayonining umumiy qonuniyatlari ochib beriladi.
Didaktika «yunoncha» so‘zdan olingan bo‘lib, «didacticos» - o‘qitish, o‘rgatish ma’nosini bildiradi.
«Didaktika» atamasini nemis pedagogi Volfgang Ratke (1571-1635) fanga kiritgan bo’lib, ilk bor ushbu so’z uning «Didaktika yoki ta’lim san’ati» (1613-yil) deb nomlangan ma’ruzasida qo‘llanilgan. - «Didaktika» atamasini nemis pedagogi Volfgang Ratke (1571-1635) fanga kiritgan bo’lib, ilk bor ushbu so’z uning «Didaktika yoki ta’lim san’ati» (1613-yil) deb nomlangan ma’ruzasida qo‘llanilgan.
- Didaktikaning fundamental ilmiy asoslari ilk bor Ya.A.Komenskiy tomonidan ishlab chiqilgan. 1657-yilda u chex tilida «Buyuk didaktika» asarini yozdi. Didaktikani Komenskiy «hammani hamma narsaga o‘rgatish san’ati» deb tushuntirgan.
Didaktikaning maqsadi o’qitish (o’qituvchi faoliyati) va bilim olish (o’quvchining o’rganish faoliyati)ning o’zaro bog’liqligi va aloqadorligi jihatlarini o’rganishdan iborat.
Didaktikada ta’limni tashkil etishning umumiy masalalari, o‘qitish jarayonining mohiyati, ta’limning mazmuni, o‘qitish qonuniyatlari, o‘qitish tamoyillari, metodlari, uning tashkiliy shakllari yoritiladi.
- Pedagog – olimlar yillar davomida ta’lim tizimida:
- Nega o‘qitamiz? Nimani o‘qitamiz? Qanday o‘qitamiz? Qaerda o‘qitamiz? kabi savollarga javob izlaganlar.
- Didaktika aynan shu kabi savollarga javob bergan holda ta’lim jarayonini tashkil etishni ta’minlaydi.
Didaktikaning vazifalari
|
| |
Takrorlash uchun savollar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

41
4§. Rafinatsiyalashni kimyoviy usullari. Mumsimon moddalarni ajratib
olish
Rafinatsiya deb yog’larni aralashma va
hamrox moddalardan tozalash
jarayoniga aytiladi.
Rafinatsiya turli fizikaviy va kimyoviy jarayonlarning murakkab
kompleksidir, ularni qo’llash yog’dan hamrox moddalarni
ajratib olishga imkon
beradi. Bu jarayonlarning harakteri, yog’ning tabiati va tozalangan yog’ sifati bilan
aniqlanadi.
Rafinatsiya jarayonining oldiga qo’yiladigan muhim muammolardan biri bu,
moyni keraksiz moddalardan tozalash bilan birga ajratib olinadigan ikkilamchi
mahsulotlarning tabiiyligini saqlab qolish va ikkilamchi mahsulot sifatida samarali
foydalanishdan iborat. Rafinatsiyaning to’liq sikli o’z ichiga qo’yidagilarni
oladi
[3]: fosfatidlarni chiqarib yuborish;
mumsimon moddalardan tozalash; erkin yog’
kislotalarini ajratish; rang va xid beruvchi moddalardan tozalash.
Rafinatsiya usulini shunday tanlash kerakki, bunda yog’ning trigliserid qismi
o’zgarishsiz kolsin va yog’dan maksimal miqdorda kimmatli hamrox moddalar
(fosfatidlar) ajralib chiqsin. Rafinatsiya zaharli ximikatlarni ham to’liq yukotishni
ta’minlashi kerak.
Rafinatsiyalanuvchi yog’larga, ularning kaysi maqsadda qo’llanilishiga qarab
bir nechta talablar quyiladi. Oziq-ovqat uchun ishlatiladigan yog’lar to’liq sikl bilan
rafinatsiyalanishi kerak: fosfatidlar va
mumsimon moddalarni ajratish, erkin yog’
kislotalarini, pigment moddalarni yukotish kerak. Texnik maqsadlar uchun
ishlatiladigan yog’lar qisqa sikl bilan rafinatsiya qilinadi. Masalan,
gidrogenizasiyaga ketayotgan yog’ dezodorasiya qilinmaydi.
Transport texnologiyalari bilan WDM modelining o’zaro

105
kirishdagi to‘lqin o‘tkazgich orqali to‘lqin o‘tkazuvchi plastinaga
tushadi. Undan keyin esa difraksion panjara ko‘rinishidagi juda ko‘p
yoruglik o‘tkazgichlarga bo‘linadi. Bunda xar bir optik kanal yorug’lik
o‘tkazgich ko‘rinishida tasvirlanadi, keyin esa bu signallar oyna
yuzasida aks qaytadi va ularni interferensiyasi to’g’rilanuvchi to‘lqin
o‘tkazuvchi plastinkaga tushadi. Bu yerda turli to‘lqin uzunliklariga mos
keluvchi muxitda maksimumlar xosil bo‘ladi.
Multipleksorlash jarayonida to‘lqin o‘tkazgichlar aloxida optik
kanallarni kiritish uchun xizmat qiladi. 5.4.b-rasmda juft to‘lqin
o‘tkazuvchi plastinalarni ko‘llanilishi, ular bajaradigan funksiya bilan
farqlanadi. Bu Yerda fokuslash, kanallarni ajratish aloxida plastinalarda
amalga oshadi. Multipleksorlar va demultipleksorlar passiv kurilmalar
bo‘lganligi sababli ma'lum bir mikdorda signalni zaiflashtiradi. Bu
kurilmalardagi yo‘qotish 10-12 dbga yetadi, shuning uchun bunday
yo‘qotishlarni to‘g’rilash maqsadida ularni optik kvant kuchaytirgichlar
bilan ta'minlash lozim.
Sirocco kabel tizimi - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

169
FTTCning havo kabel tizimini qurishda kabellarni
vertikal xolatda joylashtirish usulini qo‘llash
Tarqatish
uzillarini
klaster
kabellarga
ulashda,tayanchning
qoniqarli tashqi ko‘rinishini saqlash maqsadida tayanchga osib
qo‘yiladigan buxta ko‘rinishidagi zaxira kabellarni saqlash zaruriyati
bo‘lmagan montaj usullaridan foydalaniladi. Abonent ulanish tuguni
bo‘lgan muftalar, panellar va shkaflar abonentlar bog‘lanishi
uchun
optik razyomlarga(ajralib ulanuvchiga) ega bo‘lgan kroslarga ega
bo‘lishi lozim,aks xolda drop kabellar zaxirasining buxtasi paydo
bo‘ladi. Bu esa yuqorida aytilganidek tayanchning tashqi ko‘rinishini
buzilishiga olib keladi. Abonentlar ulanish tuguni qanchalik ko‘p ulanish
portlariga ega bo‘lsa, ikki tayanch o‘rtasida bir vaqtda shuncha kabellar
joylashadi. Quyidagi 9.10-rasmda FTTC havo aloqa liniyasini qurishda
optik kabellarni tayachlarga vertikal usulda osish texnologiyasi
qo‘llanilishi keltirilgan.
9.10-rasm FTTC havo aloqa liniyasini
qurishda optik kabellarni
tayanchlarga vertikal usulda osish texnologiyasi qo‘llanilishi
Ushbu rasmda optik kabelli havo aloqa liniyalarini qurishda asosan
oldindan mavjud bo‘lgan elektr uzatish tizimlarining tayanchlaridan
foydalaniladi. Chunki xar qanday axoli yashashi punktiga albatta elektr
ta’minot liniyasi tortilgan bo‘ladi. Bu odatda tayanlarga osish orqali
xosil qilinadi. Shuning uchun optik kabelli havo aloqa liniyalarini
qurishda ushbu mavjud tayanchlardan foydalanish,
ham qurilish
170
muddatini qisqartirsa, ham iqtisodiy tejamkorlikka olib keladi. Lekin
bunda texnik sharoitga bog‘liq ravishda bir qator qoidalarga rioya qilish
lozim.
Tayanchga osilgan optik kabellarning eng yuqorida joylashgani
bilan elektr uzatish tarmog‘i kabeli bilan orasidagi masofa 40 smdan
kam bo‘lmasligi lozim. Bu elektr uzatish liniyasini bo‘lishi
mumkin
bo‘lgan ta’sirini xisobga olgan xolda belgilangan. Eng quyida
joylashgan kabeldan Yergacha bo‘lgan masofa esa 5 metrdan kam
bo‘lmasligi lozim. Tayanchga osilgan optik kabellar orasidagi masofa
esa qat’iy tartibga solinmagan va 15-20 smni tashkil etishi mumkin.
Tartibga soluvchi xujjatlarga muvofiq tayanchlarga osiluvchi optik
kabellar kamida 3kN yuklanishga chidamli bo‘lishi lozim.
Yuqorida bayon qilingan optik kabellarni tayanchlarga osish
uchun, ya’ni kabellarni vertikal osish usuli o‘ziga
xos afzallik va
kamchiliklarga ega. Xususan, bunday usulda optik havo aloqa liniyasi
qurilganda ushbu tayanchlarga osilgan elektr uzatish tizimi kabellariga
xizmat ko‘rsatishda deyarli muammolar yuzaga kelmaydi.
Ammo tayanchlarga osiluvchi optik kabellar sonining ortib ketishi
bir qator muammolarni yuzaga keltiradi. Xususan tayanchlardagi kabel
tizimining gabaritini ortib ketishi, optik
kabellar va elektr uzatish
kabellari orasidagi yoki optik kabellar va yer ostidagi masofaga
qo‘yilgan talablarni bajarilmasligiga olib keladi. Bir so‘z bilan aytganda
bunday usulda kabel liniyalari qurishda kabellar sonining chegaralanishi
mavjud.
Optik abonent kirish tarmoqlarini qurish

168
trubalarga pnevmo yotqizish (vudovorish) usuli bilan bir yo‘nalishga 1
kmgacha
yotqiziladi.
Mikrokanalizatsiya
oraliqlarda
kuzatuv
moslamalariga ega emas. Taqsimlash tuguni va abonent ulanish tuguni
o‘rtasidagi xammasi bu ko‘p quvurli kabellar, tarmoqlash karobkalari,
bir quvurli kabellar, quvurlar ulanish uchun muftalar – xammasi Yerda
(gruntda) joylashgan. Mmikroquvurli kabellar 1dan 24 tagacha bo‘lgan
mikrokabellarni o‘z ichiga olishi mumkin. Modullar 2-12 tagacha tolani
o‘z ichiga oladi, 1 mm ga yaqin diametrga ega. Pnevmo yotqizish uchun
kerak bo‘ladigan barcha anjom jixozlar xetchbeka
saloniga joylashtirish
mumkin. Mikrokanalizatsiya yuqori tamirlanish yaroqligi darajasiga ega.
Agar mikrokanalizatsiya tarqatish uzeli va abonent ulanish uzellari
orasida qo‘llanilsa u xolda XPQ (ximoyalangan politilin quvur)ushbu
optik drop kabelning uchastkasi ikki taraflama razryomga ega bo‘ladi.
Shahar sharoitida DWDM texnologiyasini qo’llash

111
narxi uncha katta bo’lmagan 12 ta to’lqin uzunligini ajratishga
mo’ljallangan OADM multipleksorlaridan foydalaniladi. Biror tugundan
boshqa tugunga axborotlarni uzatish uchun, o’zaro bir-biri bilan
bog’langan bir necha oraliq tugunlardan foydalaniladi. Bunday
texnologiyalarni qo’llash orqali:
nuqta-nuqta
va
xalqa
tapologiyasi
asosida
milliy
masshtabdagi operatorlarning yuqori tezlikli transport tarmoqlarini
yaratish;
turli protokollardan foydalaniladigan va yuqori uzatish
tezligini talab qiluvchi juda ko’p foydalanuvchilar qo’llashga
mo’ljallangan quvvatli shahar transport magistralini yaratish mumkin.
DWDM kurilmalari 4 ta asosiy tugunga bo’linadi:
optik terminal multipleksor (Optikal Terminal Multiplexer-
OTM);
regenerator (Regenerator-REG);
optik kuchaytirgich (Optikal Line Amplifier);
kirish/chiqishli optik multipleksor (Optikal Add Drop
Multiplexer- OADM).
Optik terminal multipleksorlar oxirgi stantsiyalarda joylashtiriladi
va turli tizimlarning signallarini to’lqinli zichlashtirishni amalga
oshiradi:
optik kuchaytirgich so’ngra signalni kuchaytiradi;
optik regenerator guruxli signalning shaklini kayta tiklaydi;
djitterni pasaytiradi va signalning shovqinga nisbatini
yaxshilaydi;
kirish/chiqishli multipleksorlarda asosan optik kanallarni
kiritish va chiqarish amalga oshiriladi.
Ishqor sarfini xisoblash - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

50
СH
2
OCOR
1
CH
2
OH
|
|
CHOCOR
2
+ 3NaOH CHOH + 3RCOONa
|
|
CH
2
OCOR
3
CH
2
OH
Yog’dagi ayrim aralashmalar bilan reaksiyaga kirishadi.
Masalan: paxta yog‘idagi gossipol bilan:
Ishqor eritmasining ma’lum miqdori soapstok bilan birga chiqib ketadi.
Ishqor miqdorining yetishmasligidan esa nordon sovun hosil bo’ladi.
RCOOH + RCOONa === RCOOH RCOONa
Shuning uchun ham ishqorli ortiqcha miqdorda olinadi. Ishqorning ortiqcha
miqdori rafinatsiyalanadi yog’ning tabiati va sifatiga bog’liq. Och rangli yog’lar
uchun ishqorning ortiqcha miqdori 5-50 % bo’lsa, to’k
rangli va qiyin
rafinatsiyalanadigan yog’lar uchun esa 200-300 % ni tashqil qiladi. Ishqor
konsentrasiyasi esa yog’ning turi va sifatiga bog’liq xolda 10 dan 300 g/l
gacha
olinadi.
Ortiqcha ishqor miqdori quyidagi formula bilan topiladi.
I
n
· U
I
o
= -------------; kg/m
100
U – ortiqcha ishqor miqdori, %
Neytralizasiya uchun ketadigan ishqorning umumiy
sarfi quyidagiga teng
bo’ladi.
I
u
= I
n
+ I
o
, kg/m
+2H
2
O
2
2
51
Erkin yog’ kislotalarining neytrallanishi geterogen moy-ishqor sistemasida
sodir bo’ladi. Shuning uchun ham ishqor va yog’ning bir-biriga yaqinlashuvi
vaqtidayoq shunday
shart-sharoit yaratish kerakki, u ishqor va erkin yog’
kislotalarining kerakli bog’lanishini tezlikda o’zaro reaksiyaga kirishishini
ta’minlaydigan bo’lsin. Kimyoviy reaksiya fazalar orasidagi yuzada ro’y beradi.
Moylarning ishqoriy neytrallanish mexanizmi quyidagi ko’rinishda bo’lishi
mumkin. Ishqorning erkin yog’
kislotalari, gliseridlar va aralashmalar bilan
molekulyar – kimyoviy o’zaro ta’siri yangi kalloid sistemalarning hosil bo’lishi va
neytrallanish mahsulotlari – neytral va nordon sovunlar, gliserin, namlik, fosfatidlar,
oqsillar va boshqa aralashmalarning ishtirok etishi bilan ro’y beradi.
Agar erkin yog’ kislotalarining neytrallanishi
faqat sof kimyoviy
reaksiyaday sodir bo’lsa edi, unda massalar ta’siri qonuniga muvofiq reaksiya
tezligini quyidagi formula bilan aniqlash mumkin bo’lar edi:
V = K S
n
A
C
m
B
bu yerda: K – proporsionallik koeffisiyenti, u konsentrasiyaga bog’liq bo’lmay,
harorat, katalizator va hakazolarga bog’liq bo’ladi;
S
n
A
C
m
B
– reaksiyada qatnashayotgan molekulalar
soni darajasidagi
reaksiyaga kirishayotgan moddalarning konsen-trasiyasi.
Keltirilgan formuladan ko’rinib turibdiki, reaksiyaning tezligi asosan reaksiya
tenglamasi bo’yicha oz miqdorda ishlatilayotgan reagentlarning konsentrasiyasiga
bog’liqdir. Geterogen muhitda sodir bo’layotgan jarayonlarning tezligi yuzasining
solishtirma rivoji bilan aniqlanadi. Teng sharoitlar mavjud bo’lganda (harorat,
konsentrasiya va h.) da reaksiya tezligi V quyidagi formula orqali aniqlanadi:
V = KF
bu yerda: F – fazalarning bir-biriga tegishini solishtirma yuzasi;
K – proporsionallik koeffisiyenti
Bu bog’liqlikni quyidagicha ifodalash mumkin: fazalar bir-biriga tegishining
solishtirma yuzasi qancha ko’p rivojlangan bo’lsa, jarayonlar tezligi shuncha ko’p
bo’ladi (vensel qonuni).
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

JIZZAX-2024
M.N. ESHONQULOVA
QURILISHDA METROLOGIYA,
STANDARTLASHTIRISH VA SIFAT
NAZORATI - II QISM
/MONOGRAFIYA/
2
UO‘K: 006.91
Muallif: Eshonqulova M.N. Qurilishda metrologiya, standartlashtirish va sifat
nazorati / Jizzax 2024. - 111 b.
Taqrizchilar:
M.A.SHokirov
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy metrologiya instituti Jizzax
filiali metrologiya bo‘limi boshlig‘i.
A.A.Xolmirzaev
-O‘zbekiston Respublikasi Milliy metrologiya instituti
Jizzax filiali eksport auditor.
Ushbu monografiya “Qurilishda standartlashtirish, metrologiya va
sertifikatlashtirish” fanidan tayyorlangan bo‘lib qurilishda standartlashtirish,
metrologiya va sertifikatlashtirishning rivojlanish tarixi, uning qonuniy asoslari,
metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish faoliyatiga doir asosiy
tushunchalar, qurilish sanoati tarmoqlarida standartlashtirish, metrologiya va sifatni
boshqarish bo‘yicha ishlarni tashkillashtirish to‘g‘risida asosiy ma’lumotlar
keltirilgan.
ISBN: 978-9943-9493-
0
-
0
1
https://cdn2.me-qr.com/pdf/21711102.pdf
3
|
IES-1000 DSLAM qurilmasining parametrlari

IES-1000 DSLAM qurilmasining parametrlari
Kuchlanish ta'minoti parametrlari:
165
IES-1000M AC ~ 220V
IES-1000M DC - 48V
Atrof muxit parametrlari:
Rabochiy diapazon temperatur 0 - 50 °S
Vlajnost 5 - 95 %
xDSL ulanishni sozlash.
Mijoz ulanayotganda barcha ishlar
“SKS” kompaniyasining xodimlari tomonidan bajariladi. Agarda
keyinchalik siz obyektda biror ish bajarsangiz va uning natijasida
funktsional sxemani qaytadan ulash talab etilsa, u holda ushbu hujjat
sizga tafsilotlarni tushunib, mustaqil ravishda ulanish imkonini beradi.
Agar siz “SKS” kompaniyasining mijozi bo'lsangiz va telefon
raqamingiz kompaniya abonentlari doirasiga krossirovka qilingan bo'lsa,
u holda kompaniya tarmog'iga ulanish uchun quyidagi amallarni bajarish
talab etiladi:
ADSL modemni telefon liniyasiga ulash;
Komp`yuterni sozlash.
Agar shundan so'ng internetga ulana olmasangiz, u holda qidiruvni
amalga oshirib, bo'lishi mumkin bo'lgan nosozliklarni bartaraf etishga
urinib ko'rishingiz mumkin.
Agar ko'rsatilgan choralar samara bermasa, u holda texnik qo'llab-
quvvatlash xizmatiga murojaat qiling.
ADSL modemni ulash
Agar uy yoki ofisingizda faqat 1 ta telefon ishlatilsa, u holda eng
sodda sxemadan foydalaniladi:
9.6-rasm. Abonent inshootida ADSL tarmog’ining oddiy ulanish
sxemasi
ADSL-splitter
tovush
signali
chastotasini
ADSL-modem
ishlatadigan chastotadan ajratish vazifasini bajaradi. Sirtdan qaraganda
166
ADSL-splitter kichiqroq quti ko'rinishida, 3 ta RJ-11 (telefon
«yevrorozetka») tipidagi ulanish qismiga ega bo'lib, unda «Line»,
«Phone» va «Modem» yozuvlari bo'ladi. Shahar ATSning telefon
liniyasi splitterni «Line» qismiga ulanadi. Telefon apparati «Phone»
qismiga va nihoyat ADSL-modemning «ADSL» qismi splitterning
«Modem» qismiga ulanadi.
Izoh:
Modem modelidan kelib chiqib uning «ADSL» ulanish
qismi boshqacha, masalan, «DSL» yoki «xDSL» deb nomlangan bo'lishi
mumkin.
Keyin
esa
Ethernet
kabel
yordamida
ADSL-modemni
kompyuterga ulash lozim. Bunda Ethernet kabelning bir uchi ADSL-
modemning «Ethernet» qismiga, boshqa uchi kompyuterning tarmoq
kartasiga ulanadi.
Bir necha telefon apparatidan foydalanilganda ulanish sxemasi
quyidagicha bo'ladi:
9.7-rasm. Abonent inshootida ADSL tarmog’iga ikki telefon
apparatining ulanish sxemasi
Ya'ni, ofis yoki uyda mavjud bo'lgan barcha telefonlar splitterning
«Phone» qismiga ulangan bo'lishi shart. Qolgan ulanishlar esa yuqori
bayon etilganidek bajariladi. Agar siz ofis yoki uyda mini ATS dan
foydalansangiz, u holda telefon liniyasi avval splitterga, splitterdan esa
kabel o'z navbatida mini ATSga ulanishi kerak.
Agar ulanishning ushbu sxemasi noto'g'ri amalga oshirilsa,
telefonda gaplashilayotgan payt ATSdagi qurilmadan modem “uzilib”
qolishi mumkin.
Kompyuterni sozlash Ethernet tarmoq kartasining TCP/IP protokol
parametrlarini sozlashdan iborat bo'lib, ushbu tarmoq kartaga ADSL-
modem ulangan bo'ladi. Kompyuterga o'rnatilgan operatsion tizim turi
167
va kirish texnologiyasidan kelib chiqib sozlash o'ziga xos yo'l bilan
bajariladi.
|
CWDM texnologiyasi - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

108
uzatmalarida va boshqa davomli obyektlarda videokuzatuvlarda
qo‘llaniladi;
“xalqa” topologiyasi. Bunday topologiya parametrni qo‘riqlash
masalasini hal qiladi. “Xalqa” uzilgan holda ham tarmoq ixtiyoriy
tugunlar orasida axborotni uzatish qobiliyatini saqlab qoladi.
2002-yilda xalqaro elektr aloqa ittifoqi CWDM tizimi uchun
eltuvchi chastotani aniqlovchi standartni qabul qildi – ITU-T G.694.2
tavsiyasi. Ushbu tavsiyaga ko‘ra C, S va L ma'lum diapazonlardan
tashqari CWDM tizimlarida ikkita yangi to‘lqin uzunlikdagi diapazon
paydo bo‘ladi – diapazon O (1260-1360 nm) va diapazon ye (1360-1460
nm).
CWDM tizimlari nisbatan kam sonli optik kanallarni (16-18)
ta'minlaydi, lekin bu – kamchilik deb hisoblanmasligi kerak, chunki,
kanallarning bunday sonda bo‘lishi, odatda, aloqa operatorlarining
o‘tkazish sohasidagi zamonaviy talablaridan ustundir. CWDM
tizimlaridagi qo‘shni kanallarining to‘lqinlari orasidagi masofaning
nisbatan katta bo‘lishi kirish/chiqishli optik multipleksorlarni (OADM –
Optikal ADD-Drop Multiplezor) va optik krosskommutatorlar (OXC-
Optikal cross connector) uchun arzon kommutatsiyalash elementlarining
yaratilishiga imkon beradi.
Ethernet texnologiyasining turlari

130
6.4.1.Ethernet texnologiyasining dastlabki standartlari
Xerox Ethernet
— Original standart bo‘lib ma'lumot uzatish
tezligi 3Mbit/s. Bu standartning ikki Version 1 va Version 2
versiyasiyalari mavjud va oxirgi versiya’ning kadr formati xaligacha
qo‘llanilib kelinadi.
0BROAD36
— bu standarti keng qo‘llanilmagan. Uzoq masofaga
aloqa o‘rnatishga imkon beruvchi birinchi standartlardan biri. Keng
poloslai modulyatsiya qo‘llanilgan xolda ma'lumotlarni
koaksial
kabellardan foydalangan xolda uzatishni ko‘zda tutgan.
1BASE5
— bu standart shuningdek StarLAN nomi bilan ham
mashxur bo‘lib Ethernet texnologiyasining o‘rama
juftli kabellardan
foydalanuvchi birinchi standartidir. Ma'lumot uzatish tezligi 1 Mbit/s
bo‘lgan ammo keng tijoriy qo‘llanishga ega bo‘lmagan.
O‘zbekiston respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi toshkent tibbiyot akademiyasi

O‘zbekiston respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi toshkent tibbiyot akademiyasi
Download
1,23 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
16.12.2023
Hajmi
1,23 Mb.
#120759
Download
1,23 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘zbekiston respublikasi sog‘liqni saqlash vazirligi toshkent tibbiyot akademiyasi
Download
1,23 Mb.
Matnni ko'rish
Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash - bet 40

112
DWDM standarti Tizim satxi Xajmi, Gbit/s
100 (2.5 Gbit/s dan 40 ta kanal)
Format
OS – 48 (STM-16)/ OS- 48/ x STM-
16
Chastotaviy rejasi
50 GGs
Mumkin bo‘lgan
konfiguratsiyasi
5 seksiya 25 db (500 km)
2 seksiya 33 db (240 km)
Xatolik paydo bo‘luvchi tizimli
chastota
<10
-15
Kanal interfeysi Format
Qisqa/oraliq masofa STM-16/G.957
1-16& S.16.1 ofis ichidagi ilovalar
Kirish signal satxi db
-18 dan -3 gacha
Chiqish signal satxi db
-5 ± 0.5
Kiritiladigan nurlanishning
to‘lqin uzunligi, nm
1250-1600
Tarmoqni boshqarish Boshqaruv tizimi
WaveWatch
TM
CIENA ning SNMP
yoki TMN maxsuloti
Standart interfeysi
VT100(TM) asinxron RS-232, Telnet,
ITU TMN, TL-1, SNMP orqali
uzokga ulanish
Kanallarning ishga qobiliyatlik
monitoringi
SDH sarlavxasidagi B1 orqali
kanalning bitli xatoligi, xar bir
kanaldagi optik quvvat nazorati
Uzoqdagi interfeyslar
RS-422/X.25 (TL-1 interfeys),
IP/802.3 10 Base 10Base-T orqali
Optik xizmat kanali
2.048 Mbit/s 1625 nm li to‘lqin
uzunlikda
Ta'minot bo‘yicha xarakteristika Ta'minot kuchlanishi, V,
doimiy tok
-4 dan -58 gacha
40 kanalning talab
qiladigan quvvati, Vt
Tipik 800, 1-ustun (maksimum) 925;
Tipik 1000, 2- ustun, (maksimum)
1250
113
DWDM texnologiyasining eng asosiy parametri bu so‘zsiz qo‘shni
kanallar
orasidagi
masofa
hisoblanadi.
Kanallarning
fazoviy
taqsimlanishini standartlashtirish juda zarur, chunki shu asosda xar hil
ishlab chiqaruvchilar uskunalarining kelishuvchanlik qobiliyatini
sinovdan o‘tqazishni amalga oshirish mumkin.
10>
Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash - bet 41

117
•
Marshrutlarni samarali qo‘llash;
•
QoS(Quality of Service) xizmat ko‘rsatish sifatining ortishi;
•
MPLS yordamida VPN tarmoqlarini qurish.
Bugungi kunda transport tarmoqlari optik texnologiyalar asosida
qurilayotganligi ma’lum. Shunung uchun MPLS ning keyingi avlodi
sifatida metkani optik darajada qo’yuvchi texniligiya GMPLS ishlab
chiqildi. Bu texnologiya IP tarmoqlarni transport qismida optik
uzatishlarni ta’minlab, transport tarmog’i hududida hech qanday elektro-
optik o’zgartirishlarni amalga oshirmaydi.
AAM1212-53 moduli - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

164
9.4-rasm. SHDSL xizmatini taqdim etuvchi SAM1316 moduli
SAM1316-22 moduli SHDSL/Ethernet-kommutatori funksiyasini
bajaradi va 16 ta SHDSL abonentlari ulanishlari uchun portlarga ega.
G.SHDSL.bis ATM/EFM standartini qo‘llab
quvvatlaganligi uchun bu
modul 16 tagacha abonentlarni 5,7 Mbit/s tezlikkacha ulanishlarini
ta'minlashi mumkin va ularga internet tarmog‘iga
simmetrik ulanishni
ta'minlay oladi. Bu ularga internet xosting,
video konfirensiya, IP
telefoniya, masofaviy o‘qitish tizimidan foydalanish va boshqa
zamonaviy xizmatlarni taqdim etishga imkon beradi.
Bundan tashqari
lineyaviy modul bitta uzatish kanaliga 4 tagacha mis o‘tkazgichni
birlashtirishi va abonentlar ulanish tezliklarini 22,8 Mbit/s ga yetkazishi
mumkin.
VOP1224 moduli
9.5-rasm. Telefoniya xizmatini taqdim etuvchi VOP1224 moduli
Lineyniy
modul
NGN-telefoniiya
VOP1224
bu
abonent
liniyalariga ulanish uchun 24 ta FXS portiga ega bo‘lib bu blokirovkaga
tushmaslik arxitekturasiga ega (bu bir paytda barcha abonentlar telefon
so‘zlashuv xizmatidan
foydalanish imkoniyati degani, xuddi oddiy
telefaniya xizmatidagi kabi). Bunday platformaning qo‘llanilishining
o‘ziga xos
xususiyati shundan iboratki, bu qurilma abonent tomonida
oddiy telefondan foydalanish imkonini beradi. Ya'ni
boshqacha qilib
aytganda oddiy foydalanish uchun sodda va qulay bo‘lgan oddiy telefon
apparatidan foydalangan xolda keyingi avlod NGN tarmog‘ining
telefaniya xizmatidan foydalanishga imkon beradi.
Qo‘shimcha pullik ta’lim xizmatlari

Qo‘shimcha pullik ta’lim xizmatlari
ota-onalarning iltimosiga binoan asosiy ta’lim va tarbiya jarayonidan
tashqari amalga oshiriladi, kunning ikkinchi yarimida ular qo‘shimcha ta’lim pedagogi bilan bir vaqtning
o‘zida boshqa xonada o‘tkazilishi mumkin, shuningdek, belgilangan vaqtda guruh pedagigi bolalarning erkin
o‘yin faoliyatini kuzatadi, shuningdek, individual ishlarni ham amalga oshirishi mumkin.
44
2-ILOVA. MTT guruhlarining namunaviy kun tartibi
Маktabgacha ta’lim va tarbiya muqobil shakllarining
namunaviy kun tartibi
№
Режим дня
Vaqtning tax
-
miniy taqsimoti
Vaqt (daqiqada)
1-smena 8:30-12:40 (3,5–4 soat)
1.
Bolalarni qabul qilish, ertalabki ko‘rik, ertalabki
badantarbiya
8:00 – 8: 30
30
2.
Ertalabki davra suhbati
8:30 – 8:50
20
3.
Ta’lim va tarbiya jarayoni (katta va kichik guruhlarda)
8:50 – 10:30
100
Har bir mashg‘ulot va
erkin faoliyat 20 daq.
4.
Hafta mavzusi bo‘yicha rivojlanish markazlarida bolalar
tanloviga ko‘ra o‘yin asosidagi ta’lim va tarbiya jarayoni
10:30 – 11:10
40
5.
Nonushta
11:10 – 11:25
15
6.
Kun refleksiyasi
11:25 – 11:40
15
7.
Sayr (kuzatish, mehnat faoliyati, harakatli o‘yinlar,
mustaqil va individual faoliyat)
11:40 – 12:10
30
8.
Ota-onalar bilan ishlash va bolalarning uyga ketishi
12:10 – 12:40
30
9.
Pedagoglar uchun tushlik tanaffus va ikkinchi smena
mashg‘ulotlariga tayyorgarlik
12:40 – 13:40
60
2-smena 13:40-18:20 (3,5–4 soat)
1.
Bolalarni qabul qilish, ko‘rikdan o‘tkazish,
badantarbiya mashqlari
13:40 – 14:10
30
2.
Umumiy davra suhbati
14:10 – 14:30
20
3.
Ta’lim va tarbiya jarayoni (katta va kichik guruhlarda)
14:30 – 16:10
100
Har bir mashg‘ulot va
erkin faoliyat 20 daq.
4.
Rivojlanish markazlarida hafta mavzusi bo‘yicha bolalar
tanloviga ko‘ra o‘yin asosidagi ta’lim va tarbiya jarayoni
16:10 – 16:50
40
5.
Yengil tamaddi
16:50 – 17:05
15
6.
Kun refleksiyasi
17:05 – 17:20
15
7.
Sayr (kuzatish, mehnat faoliyati, harakatli o‘yinlar,
mustaqil va individual faoliyat)
17:20 – 17:50
30
8.
Ota-onalar bilan ishlash va bolalarning uyga ketishi
17:50 – 18:20
30
Eslatma:
maktabgacha taʼlim va tarbiyaning muqobil shakllariga maktabgacha taʼlim tashkilotlaridagi qisqa
muddatli guruhlar, mobil guruhlar, qayerda faoliyat yuritishidan qatʼiy nazar, 6-7 yoshdagi bolalarni boshlang
‘
ich
ta’limga majburiy bir yillik tayyorlash guruhlari kiradi.
3-ILOVA. Namunaviy o‘quv reja
45
|
O‘qish malakalari - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

. O‘qish malakalari 1
So‘zdagi birinchi tovushni biladi
2
Kitobni mustaqil tarzda ko‘rib
chiqadi
76
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
№ Rivojlanish sohasi / Kutilayotgan natija Dastlabki Oraliq Yakuniy Peda- gog izohi K B T D K B T D K B T D 3
Tovushlar farqini biladi
4
So‘zlarga qofiyalar tanlaydi
5
Nutqning dialogik shaklidan foydala-
nadi, savollar beradi
6
She’rlarni yodlaydi va ifodali aytib
beradi
7
Sevimli adabiy asarlar, ertaklar,
hikoyalarning nomi va mualliflarini
biladi
8
Ifodalilikning ohang vositalaridan
to‘g‘ri foydalanadi
9
Harflarga mos keladigan so‘zlarni
tanlaydi
3.3 Kichik soha
. Qo‘l barmoqlari mayda motorikasi 1
Chiziq, ilgak va gajaklar yozadi
2
Qog‘oz varag‘ini turli usullarda tax-
laydi (
origami )
3
Bosma harflarni namunaga ko‘ra
yoza boshlaydi
4
Barmoqlari yordamida turli mashq-
lar bajaradi
5
Bo‘yaladigan naqshlarni batartib
shtrixlaydi
6
Turli yuzaliklar (
nam qum, asfalt, taxta )ga chizadi va yozadi
7
Soch o‘radi
8
Mozaika yig‘adi
4 Bilish jarayonining rivojlanishi 4.1 Kichik soha
. Intellektual-bilish malakalari 1
Rasm bo‘yicha syujetlarni eslab qo-
ladi va hikoya qiladi
2
Izchil fikr yuritadi, xulosalar chiqa-
radi
3
Hayvonlar yashaydigan joylar nom-
larini aytadi (
baliq suvda, bo‘ri o‘rmonda yashaydi va h.k. )
4
Geografiyaga oid tushunchalarni
biladi (
yer, dengiz, daryo, tog‘lar )
5
Oddiy sabab-oqibat aloqalarini
tushunadi (
yomg‘ir yog‘yapti – panaga o‘tish kerak )
6
Ob’ektlarni tizimlashtiradi
suhbatlar jarayonida olishi mumkin

58
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
I. 3-4 yoshli bolaning rivojlanish xaritasi
Bolaning familiyasi, ismi: ____________________________________________________________ yoshi: ___________________
Tug‘ilgan sanasi: ______________________________________________ Jinsi: ______________________________
(O‘g‘il /Qiz)
Pedagog: _________________________________________________________________________________________________________
Kuzda to‘ldirilgan sana: _____________________________ Qishda to‘ldirilgan sana: ______________________________
Bahorda to‘ldirilgan sana: __________________________.
№
Rivojlanish sohasi /
Kutilayotgan natija
Dastlabki
Oraliq
Yakuniy
Peda-
gog
izohi
K
B
T
D
K
B
T
D K
B
T
D
1
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi
№
Rivojlanish sohasi / - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

№ Rivojlanish sohasi / Kutilayotgan natija Dastlabki Oraliq Yakuniy Peda- gog izohi K B T D K B T D K B T D 2 Ijtimoiy-hissiy rivojlanish 2.1 Kichik soha
: “Men” konsepsiyasi. 1
O‘ziga yuklanayotgan majburiyatlar-
ni qabul qiladi va ularga rioya etadi
2
O‘zining qaysi millatga mansubligini
biladi
3
O‘z istaklari, manfaatlarini aniq
ifodalaydi
4
O‘z hissiyotlarini ifodalaydi
5
O‘z-o‘zini baholash qobiliyatini
namoyon etadi
6
Mustaqil ravishda o‘zi uchun mash-
g‘ulot turini tanlaydi
7
G‘oyalar taklif etadi, tashabbuskorlik
ko‘rsatadi
8
Samimiy va ochiq
2.2 Kichik soha:
Hissiyotlar va ularni boshqarish 1
Asosiy hissiyotlar sabablarini tushu-
nadi
2
Agar kimnidir xafa qilsa, aybdorlik
hissini ko‘rsatadi
3
Yaxshi yoki yomon hatti-harakatga
baho berishga qodir
4
O‘yindagi g‘alaba onlarida shodlan-
ishni biladi
5
O‘z hissiyotlari hamda kechinmala-
rini do‘stlari va yaqin kishilari bilan
o‘rtoqlashadi
6
Qo‘rquv va xavf nimaligini tushunadi
7
Hammabop asarlarni mamnuniyat
bilan tinglaydi va ular borasida o‘z
hissiy munosabatini bildiradi
2.3 Kichik soha
. Ijtimoiylashuv, kattalar va tengdoshlar bilan muloqot 1
Muloqotda o‘z fikri, hissiyotlari va
tasavvurlarini namoyon etadi
2
Guruhda va oilada tashkil etiladigan
mehnat faoliyatida qatnashadi
3
Iltimos yoki xabarni suhbatdoshiga
yetkazishni biladi
4
Mustaqil, kattalardan nisbiy mus-
taqilligini namoyon etadi
5
Yordam ko‘rsatishga tayyor
№
Rivojlanish sohasi / - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

|
A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shaharBog'liq Ilk Qadam UZB final (3)№
Rivojlanish sohasi /
Kutilayotgan natija
Dastlabki
Oraliq
Yakuniy
Peda-
gog
izohi
K
B
T
D K
B
T
D K
B
T
D
6
Tanish insonlar bilan suhbatga oson
kirishadi
7
Ijtimoiy axloq qoidalari va me’yor-
lariga bo‘ysunadi (
mumkin, mumkin
emas, yaxshi, yomon, kerak
)
8
Boshqa bolalar bilan barqaror
do‘stona aloqalar o‘rnatadi
3
Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari
3.1
Kichik soha
. Til va nutq
1
Kuzatilayotgan voqea va hodisalarni
tushuntiradi
2
Umumlashtiruvchi so‘zlardan to‘g‘ri
foydalanadi (
mevalar, sabzavotlar,
daraxtlar, qushlar, idishlar
)
3
Predmetlarning o‘ziga nisbatan
joylashgan holatini tasvirlaydi
(
mening oldimda, stolda
)
4
So‘zlarni ma’nosiga ko‘ra to‘g‘ri
qo‘llaydi
5
Nutqida asosiy so‘z turkumlarini
qo‘llaydi
6
Bir o‘zakli so‘zlarni (
namuna
bo‘yicha
) hosil qiladi (
mushuk -
mushukcha - mushukvoy
)
7
Grammatik jihatdan sodda va
qo‘shma gaplar tuzadi
8
Suhbat qura oladi
9
Kattalar yordamida ijodiy hikoya
tuzadi
10 Barcha tovushlarni to‘g‘ri va aniq
talaffuz qiladi
11 Chet tilini o‘rganish ko‘nikmalari
shakllanadi
12 Salomlashish va xayrlashish
so‘zlarini ishlatadi
13 10 gacha sanoqni biladi
14 Asosiy ranglar nomlarini biladi (
oq,
sariq, qizil, yashil, ko‘k, qora
)
3.2
Kichik soha
|
| |