nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pedagogik konfiliklarni bartaraf etish sharti va omillari

Pedagogik
konfiliklarni
bartaraf etish
sharti va omillari
Reja:
Pedagogik konfliklar va ularni samarali hal etish yo'llari.
Kreativ yondashuv asosida pedagogik konfliktlarni bartaraf
etish yo’llari.
Pedagogik konfliktlarni oldini olishda muomala madaniyati
va muloqot qoidalarining ahamiyati xususida.
1.Pedagogik konfliklar va ularni samarali hal etish yo'llari
Pedagogning mutaxassis sifatida salbiy pedagogik
nizolarning oldini olish, bartaraf etish choralarini
izlash yo'lida olib boradigan amaliy harakati uning
o'z ustida ishlashini ifodalaydi.
O'qituvchi-tarbiyachi yoshlarning etakchisi sifatida
maktablarda torn ma'noda o'zining ijodiy
vazifalarini to'liq bajarishni ta'minlashi va
pedagogik yo'naltirilganligini shakllantirishi kerak.
Pedagogik jarayondagi muhim hodisalardan biri -
nizo
sanaladi.
Nizo
- qarama-qarshi, bir-biriga
to'g'ri kelmaydigan kuchlar
to'qnashuvi, ikki yoki undan ko'p
taraflar orasida o'zaro kelishuvning
yo'qligini, manfaatlar to'qnashuvini
ifodalovchi ziddiyat.
Pedagogik nizo bu
- pedagog va
talaba, ota-ona, hamkasblar yoki
rahbariyat o'rtasida pedagogik
jarayonda yuzaga kelgan manfaatlar
to'qnashuvi, o'zaro qarama-qarshilik
o'qituvchi bilan o'quvchi o'rtasidagi
kelishmovchilik, tortishuv va
mojarodir.
Pedagog har tomonlama tarbiyalangan, aqliy, ahloqiy, ma'naviy bo'lib, bilim doirasi keng, nutqi ravon,
pedagogik bilim mahorat egasi bo'lishi lozim. O'qituvchining pedagogik bilim mahorati asosan sinf, auditoriya
mashg'ulotlarida yaqqol ko'rinadi. O'qituvchi bilan o'quvchi, talabalar o'rtasida o'zaro jonli til, fikr olishuv,
samimiy munosabat, hurmat izzat, asosiy maqsadga erishishga hamkorlik lozim. Pedagog o'z gurahida nechta
bola bo'lsa, ularning har birining xarakterini, oilaviy muhitini, psixikasini, xulqi-atvorini, bilim saviyasini
yutug'i va kamchiliklarini o'rganib, keyin shunga qarab har bir bolaga qanday yondashishi lozimligini bilishi
kerak.
Guraxlarda har-xil toifali bolalar uchraydi. Ularning
har - biri o'z xarakteriga ega bo'ladi. Pedagog har bir
bolani o'rganib chiqishi, ular bilan yakka (induvial)
holda yondashib tanishib chiqishi kerak. Ayrim
bolalar qobiliyatli, har tomonlama etuk faol
bo'lishiga, ayrimlarining qobiliyati sust, layoqatsiz,
ayrimlari serjahil bo'ladilar. Gurah rahbarining
asosiy vazifasi o'ziga biriktirilgan gurahdagi
bolalarga tarbiyaviy ta'sirini tashkil etishi lozim. Sinf
rahbari o'quvchilarga kompleks yondashishi lozim.
Sinf rahbari ota-onalar bilan hamkorlikda bo'lib,
bolalarning bilim darajasi qay darajada ekanini,
ularning axloq-odobi, yutuqlari va kamchiliklari
ularning tarbiyasi bilan shug'ullanadi. O'qituvchi
tomonidan shularga e'tibor berilsa, pedagog bilan
o'quvchi o'rtasida nizo paydo bo'lishni bartaraf etadi.
|
T texniki kolleci

I –ci semester.
AVTOMOBIL NƏQLİYYAT VASİTƏLƏRİNİN KONSTRUKSİYASI VƏ NƏZƏRİYYISİ.
I Hissə.
AVTOMOBİL MÜHƏRRİKLƏRİNİN KONSRTUKSİYASI HAQQINDA ÜMUMİ MƏLUMAT.
Daxili yanma mühərriklərinin ümumi quruluşu və iş prinsipi. Avtomobillərdə güc
qurğusu kimi əsasən daxili yanma mühərrikləri istifadə olunur. Porşenli mühərriklərdə
yanacağın yanması zamanı qazların porşenin irəli-geri hərəkəti dirsəkli valın fırlanma
hırəkətinə çevirlir.Konstruksiyasına görə.Porşenli və rotorlu. Yanıcı qarışığın hazırlanma
üsuluna görə.xarici yanıcaq qarışdırma və daxili yanacaq qarışdırma. Işci qarışığın
alışdırılma üsuluna görə.məcburi alışdırma və özüalışan. Istifadə olunan yanacağın
növünə görə.benzin,dizel və qaz mühərrikləri mövcuddur.
Benzin-mühərrikləri—duru
yanacaqla (benzin) işləyir və məcburi alışdırmalıdır Benzin mühərriklərinin karbüratorlu
və püskürmə (injector) tipləti var.Karbüratorlu mühərriklərdə yanacaq karbüraror
adlanan xüsusi qurğuda hava ilə qarışdırılaraq silindrlərə verir.Benzin püskürmə
mühərriklərində yanacaq giriş kollektoruna və ya birbaşa silindrin daxilinə püskürülür.
Dizel mühərrikləri – maye yanacaqla
(dizel yanacağı) işləyir və hava ilə qarışma
silindrin daxilində baş verir,sıxılma nəticəsində bu qarışıq özü alışır.Yanacaq verilişi
forsunka vasitəsi ilə
püskürməklə həyata keçirilir.
Qaz mühərrikləri – mayeləşmiş
və sıxılmış qazla işləyir.Mayeləşmiş qaz propan -butan qarşığından, sıxılmış qaz isə
əsasən təbii metan qazından ibarətdir. Mayeləşmiş qaz neft emalı zavodlarında neftin
emalı prosesində alınır.Qaz mühərrikin silindrlərinə verilməzdən
qabaq qaz
qarışdırıcısında hava ilə qarışdırılır.İş prinsipinə görə belə mühərriklər karbüratorlu
və ya benzin püskürmə mühərriklərinə oxşardır. Qaz –dizel rejimində işləyən
mühərriklər də mövcuddur. Daxili yanma mühərriki işlədikdə istifadə
olunan
yanacağın enerjisinin yalnız bir hissəsi səmərəli işə çevrilir ,qalan hissə ətraf
mühitin “qızdırılmasına” sərf olunur. Hazırda buraxılan mühərriklərin faydalı iş
əmsalı 40 -50 % təşkil edir. Daxili yanma mühərriklərinin f.i.ə.-nın artırılması
sahəsində son zamanlar çox ciddi tədqiqatlar aparılır və yaxşı nailiyyətlər əldə
edilib.bu iş hazırda da davam etdirilir.
Mühazirə I harmonik rəqslər və onların xarakteristikaları. Yaylı, fiziki və riyazi rəqqaslar və rəqs konturu. Eyni istiqamətdə və eyni tezlikli harmonik rəqslərin toplanması. Döyünmə. Harmonik rəqslərin kinematika və dinamikası

|
Mühazirə I harmonik rəqslər və onların xarakteristikaları. Yaylı, fiziki və riyazi rəqqaslar və rəqs konturu. Eyni istiqamətdə və eyni tezlikli harmonik rəqslərin toplanması. Döyünmə. Harmonik rəqslərin kinematika və dinamikası
|
bet | 1/36 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 12,54 Mb. | | #118604 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq M hazir I harmonik r qsl r v onlar n xarakteristikalar . Yayl
Mühazirə I
Harmonik rəqslər və onların xarakteristikaları. Yaylı, fiziki və riyazi rəqqaslar və rəqs konturu. Eyni istiqamətdə və eyni tezlikli harmonik rəqslərin toplanması. Döyünmə.
Harmonik rəqslərin kinematika və dinamikası
Zaman keçdikcə bu və digər tərtibdən təkrarlanan proseslər, rəqslər adlanır. Rəqslər, enerjinin bir növünün digərinə çevrilməsi ilə müşaiyət -olunur. Sərbəst (və ya məxsusi ) rəqslər - sistemə ilkin verilən enerji hesabına baş verən və sonradan xaricdən müdaxilə olunmayan rəqslərdir. Rəqslər fiziki təbiətlərinə görə müxtəlif olurlar – mexaniki, elektromexaniki, elektromaqnit və s. rəqslər.Harmonik rəqslər elə rəqslərdir ki, bu hərəkət zamanı fiziki kəmiyyətlərin dəyişməsi sinus (və ya kosinus) qanunauyğunluğu ilə baş versin. Bu halda hər hansı S fiziki kəmiyyətinin zamandan asılılığı aşağıdakı şəkildə verilir
burada, A – rəqsin amplitudu adlanır, rəqs edən kəmiyyətin maksimum qiymətidir;
ω - dövrü (dairəvi) tezlik;
φ - zamanın t=0 anında, başlanğıc fazası;
ωt +φ – t anında rəqsin fazasıdır.
Rəqsin fazası rəqs edən fiziki kəmiyyətin verilmiş zaman anında qiymətini müəyyən edir.
Rəqsin periodu (T) rəqsi sistemin halının təkrarlanmasına sərf olunan ən kiçik zaman
müddətidir (bir tam rəqs baş verir) və bu müddətdə rəqsin fazasının dəyişməsi 2π olur.
Buradan period üçün alarıq:
Periodun tərs qiyməti olan, rəqsin tezliyi:
Harmonik rəqs edən S fiziki kəmiyyətin zamana görə birinci (sürət) və ikinci (təcil) törəmələri də həmin dövrü tezliklə harmonik rəqs edirlər:
Sonuncu tənlikdən görünür ki, s aşağıdakı tənliyi ödəyir:
Bu tənlik harmonik rəqslərin bircins differensial tənliyi adlanır. Onun həlli isə
aşağıdakı şəkildədir:
Maddi nöqtənin x oxu boyunca, koordinat başlanğıcı kimi götürülmüş tarazlıq vəziyyəti ətrafında düzxətli harmonik rəqsi hərəkətdə iştirak etməsinə baxaq. Bu halda rəqs edən nöqtə üçün
Yerdəyişmə: Sürət:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mühazirə I harmonik rəqslər və onların xarakteristikaları. Yaylı, fiziki və riyazi rəqqaslar və rəqs konturu. Eyni istiqamətdə və eyni tezlikli harmonik rəqslərin toplanması. Döyünmə. Harmonik rəqslərin kinematika və dinamikası
|
Mühazirə : 7 Kompüter qrafikası anlayışı. Plan : Qrafika anlayışı Qrafik redaktorların növləri

Mühazirə : 7 Kompüter qrafikası anlayışı.
Plan :
1. Qrafika anlayışı
2. Qrafik redaktorların növləri
3. Kompüter qrafikasının əsas məqsədi
İnformatikanın xüsusi bölməsi olan komputer qrafikasına daxil olan çoxsaylı qrafik
proqramlarla yeni şəkillər çəkmək, hazır şəkillər üzərində müxtəlif dəyişikliklər
etmək mümkündür. Belə proqramlara
Adobe Photoshop, Picture
Publisher,
Photostiller, Corel Draw, Macromedia Flash, Macromedia
Freehand, Macromedia
Fotographer, Macromedia
DreamWeaver, Ulead Gif Animator və s. missal
göstərmək olar. Qrafik redaktorlara: rastra (piksel), vektor və fraktal və üçölçülü
qrafik redaktorlar aid edilir.
Rastra qrafika -
şəkillərin skanerləşdirilməsi
, rəqəmli fotoaparat,
videokamera çəkilişləri vasitəsilə alınır və nöqtələrdən təşkil olunur. Rastra
qrafika
üçün əsas xarakteristika vahid uzunluğa düşən nöqtələrin sayıdır. Rastra qrafika
termini İngilis dilində “Bitmap-qrafika” termininə uyğun gəlir və mənası – bit
ölçüsünün yerləşdiyi xəritə deməkdir. Rastra
qrafik redaktoruna Paint, Adobe
Photoshop, Photostyler, Adobe
Photo-Paint, Picture Publisher, Corel Photo-Paint
proqramları daxildir.
Vektor qrafik -redaktorlarında bütün xətlər başlanğıc nöqtə ilə və bu xətti
riyazi əks etdirən tənliklərlə təyin olunur. Burada əsas element
xətt nəzərdə
tutulduğundan qrafik əks olunma daha sadə və asandır. Vektor qrafik
redaktorlarına Adobe İllusrator, Macrpmedia Freehand və Corel Draw proqramları
daxildir.
Fraktal qrafika- vektor qrafikası kimi riyazi hesablamalara əsaslanır, onun
baza elementlərini isə riyazi düsturların özləri təşkil edir. Bu düsturların köməyilə
üçölçülü obyektlərin, suxur laylarının və s. imitasiyalar yaradılır. Şəkillər
tənliklərlə yazılır, tənliklərin əmsalları dəyişildikdə şəkillərdə dəyişir. Ona görə də
informasiyalar yaddaşda tənlik kimi saxlanılır. Adi fraktal üçbucaq fraktal
qrafikaya misal ola bilər.
İlk komputerlərdə qrafik obyektlər
yaratmaq ucun, demək olar ki, heç bir
vasitə yox idi. O zamanlar ekrana yalnız simvollar – hərf, rəqəm və xüsusi işarələr
cıxarmaq olurdu. Lakin elə onda da proqramçılar komputerdən “rəsm aləti” kimi
istifadə etməyə cəhd edirdilər. Məsələn, həmin dovrun insanları, kompyuter
proqramının koməyi ilə simvollardan tərtib olunmuş məşhur “Mona Liza” rəsmini,
yəqin ki, xatırlayırlar. Sonrakı kompyuterlər artıq sadə görüntüləri: nöqtəni, düz
xətti, çevrəni çəkə bilirdi. O zamankı monitorlar ağ-qara olduqlarından,
kompyuterdə yaradılan goruntulərin hamısı rəssam-qrafiklərin işlərini xatırladırdı.
Rəssamlığın başqa janrlarından fərqli olaraq rəssam-qrafiklərin əsərləri,
hər şeydən
Mühazirə Giriş. Fənnin tədrisinin məqsədi və əsas məsələləri

|
Mühazirə Giriş. Fənnin tədrisinin məqsədi və əsas məsələləri
|
bet | 1/4 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 27,09 Kb. | | #263435 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Mühazirə 1
Mühazirə 1. Giriş. Fənnin tədrisinin məqsədi və əsas məsələləri.
G İ R İ Ş
Optik telekommunikasiya şəbəkələrində (OTŞ) optik telekommunikasiya sistemlərinin (OTS) tətbiq edilməsi cəmiyyətin müxtəlif növ qlobal informasiya mübadiləsi ilə təmin olunması ilə bağlıdır. Bu problemin həlli bütün Yer kürəsini əhatə edən rabitənin təşkili yeni texnologiyalı OTŞ-lərin qurulmasını və məlumatların ötürülməsini tələb edir. Bu problemin həlli zamanı kosmik, yerüstü efir, o cümlədən, sürətlə inkişaf edən mobil və kabel şəbəkələrinin bütün telekommunikasiya vasitələrindən istifadə edilir. OTŞ-lərin qurulmasının əsası artıq qoyulmuş və onun əsas təşkiledicilərindən biri də veriliş mühiti kimi istifadə olunan optik-lifli rabitə xətləridir (OLRX). OTŞ-lərdə OLRX-lərinin istifadə olunması və optik lif (OL) üzrə informasiyanın ötürülməsinin bir sıra üstünlükləri vardır:
geniş buraxma zolağı - son dərəcə yüksək daşıyıcı tezliyi 1014Hs-dir. Bu bir OL üzrə saniyədə bir neçə Terabit informasiya selini ötürmək üçün potensial imkan verir. Böyük buraxma zolağı mis naqilli və ya digər informasiya veriliş mühiti ilə müqayisədə OL-in ən vacib üstünlüklərindən biridir;
OL üzrə veriliş zamanı optik siqnalın (OS) sönməsinin kiçik olması. Hazırda xarici istehsalçıların istehsal etdiyi OL üzrə veriliş zamanı dalğa uzunluğu 1,55 mkm olduqda kilometrik sönmə 0,2...0,3 dB-dir. Zəifləmə və dispersiyanın kiçik olması regeneratorlardan istifadə edilmədən uzunluğu 100 km və daha çox olan xətt traktını qurulmasına imkan verir;
yüksək maneəyədavamlılığı. OL dielektrik materialdan hazırlandığına görə onu əhatə edən ətrafdakı mis kabelli dövrələr üzrə işləyən sistemlər və elektromaqnit şüalanması (yüksək gərginlik elektrik veriliş xətləri, elektrik mühərrikləri, elektrikləşdirilmiş dəmir yolu xətlərinin və s.) induksiyalaşdıra bilən elektrik avadanlıqları tərəfindən elektromaqnit təsirlərinə məruz qalmır. Çox OL-li kabellərdə də çoxcütlüklü mis kabellərə xas olan elektromaqnit şüalanmasının çarpaz təsiri problemi yaranmır;
kiçik çəkiyə və həcmə malik olması. Optik rabitə kabelləri (ORK) eyni buraxma qabiliyyətinə malik mis kabellərlə müqayisədə daha az çəkiyə və həcmə malikdir;
icazəsiz mübadixələdən yüksək mühafizə olunması. ORK demək olar ki, elektromaqnit sahəsi yaratmadığına görə ötürülən informasiyanı qəbul-veriliş prosesini pozmadan əldə etmək çox çətindir. Bu cür ORK-ləri yüksək tələblər irəli sürən inzibati, bank və digər bəzi xüsusi xidmətlərdə rabitə xətlərinin qurulması zamanı istifadə oluna bilər;
|
| |
Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat

AZƏRBAYCAN TEXNİKİ UNİVERSİTETİ NƏZDİNDƏ
BAKI DÖVLƏT RABİTƏ VƏ NƏQLİYYAT KOLLECİ
ELEKTRİK ÖLÇMƏLƏRİ
VƏ VASİTƏLƏRİ
fənnindən
mühazirələr toplusu
HAZIRLADI QAİM CƏFƏROV
Metrologiya haqqında ümumi məlumat
Metrologiya çox dəqiq fiziki eksperimentə, həmçinin riyaziyyat, fizika, kimya və digər elmlərin nailiyyətlərinə əsaslanaraq ölçmə, ölçmələrdə vəhdət və lazımi dəqiqlik yaratmaq haqqında elmdir. Metrologiya yunanca metron – ölçü və loqos – qanun, kəlam sözlərindən əmələ gəlib, ölçülər haqqında elm mənasını verir. Metrologiyanın əsas məsələlərinə ölçmələrin ümumi nəzəriyyəsi, fiziki kəmiyyətlərin vahidlərinin və vahidlər sisteminin yaradılması, ölçmə üsulları və vasitələri, ölçmələrin dəqiqliyinin təyini üsulları, ölçmə xətası nəzəriyyəsi, ölçmə vasitələri arasında vəhdət yaratmaq üsulları, vahidlərin qiymətini etalonlardan işçi ölçmə vasitələrinə ötürmək daxildir.
Metrologiya elmində fiziki kəmiyyətlərlə vahidlər sisteminin yaradılma prinsipləri arasında əlaqənin nəzəri məsələləri öyrənilir.
Qanunvericilik metrologiyasına aid olan məsələlərin həlli üçün adətən metroloji xidmət yaradılır. 1960-cı ildən Beynəlxalq vahidlər sistemini təşkil edən yeni standart qəbul edilmişdir.
Ölkədə ölçmə və ölçmə vasitələri arasında vəhdət yaratmağa xidmət edən dövlət və metrologiya orqanları şəbəkəsi olan metroloji xidmətin elmi əsaslarını metroloji institutlar yaradır. Respublikamızda bu sahəyə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi başçılıq edir.
Dövlət Metrologiya xidməti dövlət idarəetmə sisteminin bir həlqəsi kimi metroloji təchizat sahəsində idarə və müəssisələrin fəaliyyətində kompleks tədbirlər həyata keçirən bir orqandır. Vəzifəsi tələb olunan ölçmələrin dəqiqliyini və vahidliyini təmin etməklə məhsulun keyfiyyətini yüksəltmək və istehsal sahəsinin effektliyini qaldırmaqdır. Dövlət Metrologiya xidmətinin fəaliyyətinin əsas istiqamətlərinə metroloji xidmət idarə, müəssisə və təşkilatlarının işinin koordinasiyası, sahə və dövlət standartlarının və yeni texnikanın tətbiqi, ölçmə vasitələrinin dövlət sınaqları və onların yerinə yetirilməsinə nəzarət, etalonların və yoxlayıcı avadanlığın işlənib hazırlanması, ölçmə vasitələrinin işlənib hazırlanması sahəsində texniki tapşırıqlar, kadrların hazırlanması, dövri informasiya nəşrlərinin buraxılması, metrologiya sahəsində yeni nailiyyətlər barədə konfransların, seminarların keçirilməsi daxildir.
|
Mühazirə mövzusu Plan Elektrodların təsnifatı Patensiometrik titrləmə Polyaroqrafiya

Mühazirə mövzusu 8.
Plan
Elektrodların təsnifatı
Patensiometrik titrləmə
Polyaroqrafiya
Elektrodlar quruluşundan və elektrod reaksiyasının növündən asılı olaraq 3 növə bölünürlər:
Birinci növ
İkinci növ
Oksidləşmə - peduksiya
1.Birinci növ elektrodlara metal və ya qaz elektrodları aiddir. Bu elektrodların potensialı onların fəallığından asılı olub metal ionlarına görə dönəndirlər. Bu növ elektrodlara hidrogen elektrodu da aid edilir. Səthi platin qarası ilə örtülmüş platin lövhə məhlula salınır və məhlul-dan hidrogen qazı buraxılır. Hidrogen platinin səthində adsorbsiya olunur və səthi hidrogenlə doydurulmuş platin lövhə özünü birinci növ elektrod kimi aparır. Platinin səthindəki hidrogen atomları ilə məhluldakı hidrogen ionları arasında tarazlıq yaranır.
H2 ⇄ H+ + e¯
Platin lövhə mühitə qarşı təsirsiz olub, göstərilən elek-trod prosesinə katalitik təsir göstərmir, yəni yalnız elek-tron daşıyıcısı rolunu oynayır. Hidrogen ionunun elektrod potensialı
tənliyi ilə hesablanır. Hidrogenin təzyiqi 1 atm. və hidrogen ionlarının fəallığı vahid olanda olur.
Şərti olaraq hidrogen elektrodunun standart elektrod potensialı sıfır qəbul edilir. Hər hansı elektrodun potensialını təyin etmək üçün hidrogen elektrodundan (müqayisə elektrodu) və tədqiq olunan elektroddan ibarət dövrənin elektrik hərəkət qüvvəsini ölçürlər.
2.İkinci növ elektrodlar üç fazadan ibarət olurlar. Metalın səthi çətin həll olan duzu ilə örtüldükdən sonra onu həmin duzun tərkibində olan anion məhluluna salırlar. Ikinci növ elektrodlara misal olaraq, gümüş-xlorid elektrodunu (Ag,AgCl/KCl) və kalomel (Hg,Hg2Cl2/KCl) elektrodunu göstərmək olar.
Bu növ elektrodlarda potensial təyinedici ionlar anionlardır. Onların potensialı kationun və anionun fəallığı ilə ifadə olunur. Məsələn, kalomel elektro-dunda reaksiya dönəndir, elektroddakı civə və məhlulda olan xlor ionu kalomel əmələ gətirdiyindən sistemdə
2Hg + 2Cl¯ ⇄ Hg2Cl2 + 2e
tarazlığı yaranır.
3.Oksidləşmə - reduksiya elektrodlarına redoks elektrodlar da deyilir. Platin və qızıldan hazırlanıb hər hansı maddənin oksidləşmiş və reduksiya olunmuş formaları olan məhlula salınır. Elektrod materialı reaksiyada iştirak etməyərək, yalnız həll olmuş maddələr arasında elektron ötürülməsini təmin edir. Oksidləşmə-reduksiya elektrodlarında gedən prosesi ümumi şəkildə aşağıdakı kimi göstərmək olar.
Ox + e ⇄ Red
Oksidləşmiş formanın elektron almaq hərisliyi və reduksiya olunmuş formanın platin elektroduna elektron vermə meyilliliyi nəticəsində potensiallar fərqi yaranır. Oksidləşmə - reduksiya elektrodunun potensialı Peters tənliyi ilə ifadə olunur.
|
Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

Telekommunikasiya şəbəkə və sistemlərinin qurulmasının əsasları
Mühazirə konspekti
Bakı – 2020
I Mövzu .
1.1.Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat
Telekommunikasiya rabitəsi iqtisadiyyatın əsas sahələrindən biri olub əhalinin iqtisadi və ölkənin müdafiəsini, telefon, teleqraf, poçt, televiziya, verilənlərin ötürülməsi; EHM və radioyayım xidmətləri ilə təmin etmək və həmçinin dövrü mətbuatın ölkə ərazisində yayımlanmasına şərait yaratmaq üçündür.
Hazırkı dövrdə cəmiyyətdə 80 - ə yaxın müxtəlif növ informasiyalar vardır və onlardan istifadə olunur. Verilən məlumatların xarakterinə və verilmə üsullarına görə aşağıdakı rabitə növləri mövcuddur.
Poçt, elektron poçtu, teleqraf- faks, foto-teleqraf ( qəzet səhifələrinin ötürülməsi) telefon səsyayımı, televiziya yayımı, teleidarəetmə, telekonfrans. Rabitənin növündən asılı olaraq rabitə müəssisələri və texniki avadanlıqlardan uyğun olaraq poçt rabitəsi, teleqraf, ŞAT rabitəsi, şəhər, kənd telefon rabitəsi, radiorabitə, televiziya rabitəsi, beynəlxalq rabitə, kosmik rabitə sahələrinə ayrılır.
Poçt rabitəsi: müəssisələrinin köməyilə əhaliyə dövrü məlumatın məktub, bağlamalar, teleqramlar, pul baratları və digər növ xidmətlər təşkil edir.
|
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti

|
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti
|
bet | 1/3 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 443,86 Kb. | | #126826 |
Bog'liq 0333riyaziyyat
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi
Qərbi Kaspi Universiteti
Sərbəst iş
Kafedra: Mexanika və Riyaziyyat
Fakültə: Yüksək texnologiyalar və innovativ mühəndislik
Fənnin adı: Bioloji elmlər üçün riyaziyyat və biostatistika
İxtisas: Biologiya
Qrup: 233 Bio 2
Kurs: 1
Tədris ili: 2023/2024
Tələbə: Salmanova Zəhra
Müəllim: Dosiyev Adıgözəl
Mövzu: Elektirik sahəsini intensivliyi. İntensivlik vektoru seli.Elektirik sahəsinin intensivliyi ilə potensial arasında əlaqə. Potensiallar fərqi.
Bakı-2023
Mündəricat
Giriş...........................................................................................3
Müstəvi fiqurun sahəsi..............................................................4
Əyri qövsünün uzunluğu...........................................................5
Cisimlərin həcminin hesablanması...........................................7
Nəticə........................................................................................8
İstifadə olunan ədəbiyyat siyahısı.............................................9
Giriş
İnteqral – kəsilməz f(x) funksiyasının ibtidai funksiyalarının ümumi şəklinə f(x) funksiyasının inteqralı deyilir.
İnteqral sahəsində ən böyük işləri Qotfrid Leybnits və İsaak Nyuton görmüşlər. “İnteqral” sözünü və işarəsini ilk dəfə elmə alman alimi Qotfrid Leybnits daxil etmişdir. Bu söz latıncadan “Cəm” (“ſumma”, “summa”) mənasını verir. İnteqral ∫ hərfi ilə işarə edilir:
[ a, b] parçasında götürülmüş f(x) funksiyasının müəyyən inteqralın düsturu belədir:
Qeyri-müəyyən inteqralın isə düsturu belədir:
|
| |
Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

AZƏRBAYCAN MEMARLIQ VƏ İNŞAAT UNİVERSİTETİ
NƏQLİYYAT fakultəsi
NƏQLİYYAT TİKİNTİSİ VƏ YOL HƏRƏKƏTİNİN TƏŞKİLİ kafedrası
Fənnin adı: _NV-nin təhlükəsizliyi və avtotexniki ekspertizası
Mövzu № 1. Avtomobilləşmə prosesi və hərəkətin təhlükəsizliyi
Mühazirənin planı.
1.Avtomobilləşmə və yol hərəkətinin təhlükəsizliyinin təmin olunması problemi
2.Fənnin predmeti və məqsədi
3.NV-nin konstruktiv təhlükəsizliyi və onun YHT-nin təmin olunmasında rolu
XX əsri avtomobilləşmə əsri kimi qəbul etsək səhv etmərik. Avtomobil ilk
yarandığı gündən insanların diqqətini özünə cəlb etmişdir. Əgər
ilk zamanlar ona
imkanlı insanlar yalnız bir əyləncə kimi yanaşırdılarsa, sonralar o, öz üstünlükləri-
nə görə cəmiyyətin və iqtisadiyyatın bütün sahələrində xüsusi mövqe tutmuşdur.
Avtomobilin əsas üstünlüklərinə aşağıdakıları aid etmək olar:
- idarəetmə prosesinin sadəliyi;
- yüksək hərəkət sürəti və manevrliyi;
- yolsuzluq şəraitində hərəkət etmək qabiliyyəti;
- sərnişinlərin və yüklərin tez bir zamanda və rahat şəraitdə lazım olan
məntəqəyə çatdırma imkanı;
- texniki qulluq və təmir işlərinin həcminin nisbətən az olması
Əgər XX-ci əsrin ilk onilliyində dünyada cəmi 300 min avtomobil vardırsa,
1914-cü ildə onların sayı artıq 2,5 mln çatmış,1938-ci ildə isə artıq 35 mln
olmuşdur. Avtomobillərin istehsalı (xüsusilə də yük avtomobillərinin) ikinci dünya
müharibəsi zamanı və ondan sonra – dağılmış iqtisadiyyatın bərpası dövründə,
daha da artmışdır. Dünya iqtisadiyyatı inkişaf etdikçə, ölkələr arasında ticarət
əlaqələri gücləndikçə, insanlarn maddi durumu yaxşılaş- dıqça avtomobillərin
1.
Mühazirə mövzusu Plan Elektrokimya

Mühazirə mövzusu 6.
Plan
Elektrokimya
Məhlullarin elektrik keçiriciliyi və növləri
Kolrauş qanunu
Konduktometrik titrləmə
EHQ və elektrod potensialı
Yakobi – Daniel qalvanik elementi və onun quruluşu
Elektrokimya – elektrokimyəvi reaksiyaların fiziki xassələrini öyrənir. Elektrokimyanı 3 hissəyə bölmək olar.
Elektrolit nəzəriyyələri
Elektrokimyəvi termodinamika
Elektrokimyəvi kinetika
Elektrolit nəzəriyyələri bir fazalı sistemlər olan elektrolitlərin tarazlıq və qeyri-tarazlıq xassələrini öyrənir.
Elektrokimyəvi termodinamika yüklü fazalar sərhəddində tarazlığın ümumi şərtlərini öyrənir.
Elektrokimyəvi kinetika yüklü hissəciklərin fazalar arası sərhədləri keçməsinin mexanizmini və kinetik qanunauyğunluqlarını öyrənir.
Enerjinin kimyəvi və elektrik formalarının qarşılıqlı çevrilməsinin yalnız elektrokimyəvi sistemlərdə baş verməsi elektrokimyanın predmetini təşkil edir.
Sistemin ən azı bir elektrokimyəvi oksidləşmə və bir elektrokimyəvi reduksiya reaksiyası baş verən qapalı fəza hissəsinə elektrokimyəvi sistem deyilir. Elektrokimyəvi sistem aşağıdakı tərkib hissələrə malikdir: Elektrokimyəvi sistemdə ion keçiriciliyinə malik mühit elektrolit adlanır.
Elektrolitlə təmasda olub, oksidləşdirici və reduksiyaedici ilə elektron mübadiləsində olan, həmçinin, xarici dövrəyə elektron verən və xarıcı dövrədədən elektron alan metal lövhələrə elektrod deyilir.
Elektrodları birləşdirən və onlar arasında cərəyanın keçməsini təmin edən metal naqil xarici dövrə adlanır.
Elektrokimyəvi sistemdə kimyəvi enerjinin elektrik enerjisinə və ya əksinə çevrilmə mümkündür. Özbaşına baş verən kimyəvi reaksiyanın enerjisini elektrik enerjisinə çevirən elektrokimyəvi sistemlərə qalvanik element və ya cərəyanın kimyəvi mənbəyi deyilir.
Elektronları xarici dövrəyə göndərən elektrod mənfi elektrod və ya anod adlanır.
Xarici dövrədən elektron qəbul edən elektrod müsbət elektrod və ya katod adlanır.
Xarici mənbənin elektrik enerjisi hesabına kimyəvi çevrilmə baş verən elektrokimyəvi sistemlərə elektrolizer və ya elektrolitik vanna deyilir.
Anod yaxınlığında olan elektrolit hissəsi anolit, katod yaxınlığında olan elektrolit hissəsi katolit adlanır.
Göründüyü kimi qalvanik elementdə və elektrolizerdə katod və anodun yüklərinin işarələri fərqlənir. Ancaq, hər iki halda anod reaksiya iştirakçısından elektron alır, katod reaksiya iştirakçısına elektron verir. Ona görə də səthində oksidləşmə baş verən elektrod anod, reduksiya baş verən elektrod katod adlanır.
Bioloji mayelərin əksəriyyəti tərkibində ionlar olan məhlullardır. Bioloji makromolekulların davamlıgı və biokimyəvi reaksiyaların sürəti sistemdəki ionların təbiətindən və qatılıgından asılıdır. Elektrik məhlullarının elektrik cərəyanını keçirmək qabiliyyətinin tədqiqi məhluldakı ionların xassələrini öyrənmək üçün ən sadə və əlverişli üsuldur.
Elektrik keçiriciliyi () elektrik müqavimətinin (R) tərsi olan kəmiyyətdir.
ifadəsi ilə təyin edilir.
|
Mühazirələr toplusu g I r I Ş

S. K. KƏRİMOVA
İNTELLEKTUAL TELEKOMMUNİKASİYA SƏBƏKƏLƏRİ
Mühazirələr toplusu
G İ R İ Ş
Müasir telekommunikasiya şəbəkələrinin ən aparıcı istiqamətlərindən birini intellektual şəbəkələr (İntelliqent Network) konsepsiyas təşkil edir. İntellektual şəbəkələrə (INŞ) bu formada göstərilən diqqət və maraq təsadüfi deyildir, çünki bu tip şəbəkələrin operatorları və istifadəçiləri ənənəvi telefon şəbəkələri ilə müqayisədə, bir çox inanılmaz üstün cəhətlərə malikdirlər. Bunun əsas səbəbi odur ki, intellektual şəbəkənin tətbiqi ilə abunəçilərə (istifadəçilərə ) ənənəvi telefon şəbəkələrdə mümkün olmayan intellektual xidmətlər (Valve odded services) təqdim edilir.İntellektual şəbəkə konsepsiyasının tətbiqi nəticəsində, təkcə kommutasiya avadanlığı istehsalı ilə məşğul olan istehsal bazarına deyil, həmçinin informasiya sellərinin emalı və müasir texniki vasitələrin satışı ilə məşğul olan bazara çıxmaq da mümkün olmuşdur. Artıq 10 ildir ki, intellektual şəbəkənin konsepsiyası formalaşdırılır və bu konsepsiya ilə Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (ITU-T)” Avropa rabitənin standartlaşdırılması (İnternational Telecommunication Union- Telecommunication Standartiration Sector)” institutu məşğul olur. Bu institut Q.1200 seriyasına aid çoxlu sayda tövsiyyələr paketi hazırlamış və beynəlxalq standart kimi ITU-T-nin bütün bölmələri (ETSI, ANSI və s.) tərəfindən qəbul edilmişdir. İTU-T-nin 1.312/Q.1201 saylı tövsiyyəsinə görə INŞ-nin tərifini aşağıdakı kimi demək qəbul edilmişdir.
İntellektual şəbəkə dedikdə, aşağıdakı spesifik xarakteristikalara malik, yeni xidmət növlərini istifadəçilərə təqdim edən arxitekturanın konsepsiyası başa düşülür.
• İnformasiyanın müasir emalı metodlarının geniş surətdə istifadə edilməsi;
• Şəbəkə resurslarından səmərəli istifadə edilməsi;
• Şəbəkə funksiyalarının çox məqsədli təyinatı və intellektual servis avadaqanlığınin modul (çevik) formada hazırlanması ;
• Çox məqsədli geniş spektrli şəbəkə funksiyaları,modul vasitələrinin işlənilməsi və tətbiqinin inteqrasiya imkanı;
• Xidmətedici interfeyslərdən birbaşa asılı olmayaraq, şəbəkə funksiyalarının standartlaşdırılmış qarşılıqlı rabitəsi ;
• Abunəçilər və istifadəçilər tərəfindən xidmətlərin bəzilərinin idarə olunması
imkanlığı.
İntellektual şəbəkələrdə təsvir edilən formada yanaşılma səraitində bütün şəbəkə tipləri ilə birgə işləmələri təmin edilir , o cümlədən
– Ümumi istifadəli telefon şəbəkəsi PSTN (Publik Şwitched Telephone Network);
– Paket kommutasiyalı diskret verilənlərin kommutasiyası şəbəkəsi DPSN (Data Packet Swıtched Network);
– Hərəkətli obyektlərlə rabitə şəbəkəsi PLMN (Publik Lond Mobile Network);
– Xidmətləri konvergensiya edilmiş dar və genişzolaqlı rəqəm şəbəkəsi N(B)-ISDN [(Narrowbaud (Broad bona) Inteqrated Servises Diqital Network].
İntellektual şəbəkənin konsepsiyası Bellore kompaniyası tərəfindən işlənilmiş və rabitə operatorları tərəfindən verilən aşağıdakı tövsiyyələr nəzərə alınmışdır:
• Yeni servislərin surətlə tətbiqi;
• Servislərin növlərinin dəyişdirilməsi və yeniləri ilə əvəz edilməsi imkanı;
• İstehsalçıdan asılı olmamaq;
• Standart interfeyslərin tətbiqi .
|
Qidalandırma bloku kompyuter sisteminin ən etibarsız qurğularından biridir. Lakin elektroqida mənbəyi fərdi kompyuterlərin mühüm komponentidir və heç bir kompyuter sistemi onsuz işləyəbilməz

|
Qidalandırma bloku kompyuter sisteminin ən etibarsız qurğularından biridir. Lakin elektroqida mənbəyi fərdi kompyuterlərin mühüm komponentidir və heç bir kompyuter sistemi onsuz işləyəbilməz
|
bet | 1/9 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #263098 |
Bog'liq referat 3809
Giriş
Qidalandırma bloku kompyuter sisteminin ən etibarsız qurğularından biridir. Lakin elektroqida mənbəyi fərdi kompyuterlərin mühüm komponentidir və heç bir kompyuter sistemi onsuz işləyəbilməz. Ona görə də sistemin dəqiq və stabil işləməsinin təşkili üçün qidalandırma blokunun funksiyalarını yaxşı öyrənmək, onun imkanlarının məhdudluğu və onu yaradan səbəblər haqqında təsəvvürə malik olmaq, həmçinin də istismarı gedişində yarana bilən potensial problemlər və onların həll edilmə üsulları haqqında təsəvvürə malik olmaq lazımdır.
Qidalandırma blokunun əsas vəzifəsi- dəyişən cərəyan şəbəkəsindən daxil olan elektrik enerjisinin kompyuterin qovşaqlarının qidalandırılması üçün yararlı olan enerjiyə çevrilməsidir. Qida bloku 220V, 50Hs (120V, 60Hs) şəbəkəsinin dəyişən gərginliyini 3,3V, 5V və 12V sabit gərginliklərə çevirir. Bir qayda olaraq rəqəm sxemlərinin qidalandırılmasıüçün (sistem platası, adapter, və diskli toplayıcıları) 3,3V və 5V gərginliklər, mühərriklər üçün (disk aparıcısı və müxtəlif ventilyatorlar) isə 12V gərginlik istifadə edir.
İBM PC kompyuterlərində tətbiq üçün istifadə olunan ilk qida mənbələri AT/XT standartına malikdir. Fərdi kompyuterlərin və onlarda istifadə olunan elektroqida mənbələrinin təkmilləşdirilməsi tədricən və parallel aparılırdı. Hesablayıcı vasitələrdə yeni funksional imkanların yaranması tez bir zamanda qida mənbələrinin modellərində əksini tapırdı.
ATX form-faktorlu kompyuterlər hesablayıcı vasitələrin məsafədən açılıb-bağlanması üçün növbətçi rejimin qurulması imkanına malikdir. Bu rejimdə kompyuterin praktiki olaraq ilkin şəbəkədən enerji sərfi olmur. Hesablayıcı vasitənin elektroqidalandırılmasının təmin olunması bu halda nisbətən kiçik güclü köməkçi mənbə tərəfindən yerinə yetirilir. Fərdi kompyuterlər üçün qida bloklarının ilk modifikasiyalarında AT/XT standartlı qida blokları belə əlavə qidalandırma kanalına malik olmurdu. Bundan başqa onların struktur və sxemotexniki quruluşu qida mənbələrinin son modelləri ilə müqayisədə müəyyən xüsusiyyətlərə malikdir.
Magistr dissertasiyasında AT/XT tipli impuls qida bloklarının əsas işləmə prinsiplərinə baxılmışdır. Müxtəlif istehsalçı firmalarda verilmiş mənbələrin qovşaqları sxemotexniki modifikasiyalara məruz qalmışdır. Baza modelinin yazılışında bu qovşaqların qurulma prinsipləri analizi aparılır və ayrı-ayrı kaskadların prinsipial sxemləri verilmişdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qidalandırma bloku kompyuter sisteminin ən etibarsız qurğularından biridir. Lakin elektroqida mənbəyi fərdi kompyuterlərin mühüm komponentidir və heç bir kompyuter sistemi onsuz işləyəbilməz
|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [N; M] oraliqdagi tasodifiy sonlar

|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [N; M] oraliqdagi tasodifiy sonlar
|
Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 192,53 Kb. | | #258512 |
Bog'liq Parmonov Umidjon Xayrullo 6-topshiriq
27. 1- formada a[N][M] massiv elementlarini [N; M] oraliqdagi tasodifiy sonlar
bilan to‘ldiring. N va M ni TextBox komponetasi yordamida kiriting. Massivelementlarining birinchi musbatlarini 2- formaning dataGridWiew
komponentasida chiqaring keyin manfiylarini 3- formaning dataGridWiew
komponentasida chiqaring.
#include
#include // srand, rand
#include // time
#include
// Tasodifiy sonlar generatorini boshlash uchun
void initializeRandomSeed() {
srand(static_cast(time(0)));
}
// [min, max] oraliqdagi tasodifiy son qaytaruvchi funksiya
int randomInRange(int min, int max) {
return min + rand() % (max - min + 1);
}
int main() {
int N, M;
std::cout << "N va M qiymatlarini kiriting: ";
std::cin >> N >> M;
// Massivni yaratish va to'ldirish
std::vector> a(N, std::vector(M));
for (int i = 0; i < N; ++i) {
for (int j = 0; j < M; ++j) {
a[i][j] = randomInRange(N, M); // [N; M] oraliqdagi tasodifiy son
std::cout << a[i][j] << " ";
}
std::cout << std::endl;
}
// Musbat va manfiy elementlarni ajratish
std::vector positiveElements;
std::vector negativeElements;
for (int i = 0; i < N; ++i) {
for (int j = 0; j < M; ++j) {
if (a[i][j] > 0) {
positiveElements.push_back(a[i][j]);
} else if (a[i][j] < 0) {
negativeElements.push_back(a[i][j]);
}
}
}
// Musbat elementlarni chiqarish
std::cout << "Musbat elementlar: ";
for (int num : positiveElements) {
std::cout << num << " ";
}
std::cout << std::endl;
// Manfiy elementlarni chiqarish
std::cout << "Manfiy elementlar: ";
for (int num : negativeElements) {
std::cout << num << " ";
}
std::cout << std::endl;
return 0;
}
|
| |
Qazın İstİlİk tutumları nİsbətİnİn təyİnİ İşin məqsədi

|
Qazın İstİlİk tutumları nİsbətİnİn təyİnİ İşin məqsədi
|
bet | 1/7 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 255,24 Kb. | | #105539 |
Bog'liq QAZIN İSTİLİK TUTUMLARI
Qazın İstİlİk tutumları
nİsbətİnİn təyİnİ
İşin məqsədi: Qazlarda termodinamiki proseslərin öyrənilməsi, hava üçün adiabatik prosesin tədqiqi və adiabatik əmsalın təyinidir.
Ləvazimat: istilik maşını, 45sm uzunluğunda polad çubuq, təzyiq sensoru, interfeys, kompüter və kompüterdə «Date Studio» proqram təminatı
Termodinamik sistem. Öz aralarında və xarici mühitlə qarşılıqlı təsirdə olan, bir-birilə enerji mübadiləsi edə bilən makroskopik cisimlər toplusuna termodinamik sistem deyilir. Xarici mühitlə maddə və enerji mübadiləsində olmayan termodinamik sistem qapalı və yaxud izolə edilmiş sistem adlanır. Termodinamik sistemin halını xarakterizə edən fiziki kəmiyyətlərə termodinamin parametrlər (yaxud hal parametrləri) deyilir. Adətən hal parametrləri olaraq temperatur (T), təzyiq (p) və həcm (V) götürülür.
Sistemin hal parametrlərini əlaqələndirən asılılıqlar hal tənlikləri adlanır. Termodinamik sistemin hal tənliyi ümumi şəkildə f(p,V,T)=0 kimi yazılır. Bu tənliyi istənilən parametrə görə həll etmək olar. Sistemin hal parametrləri dəyişə bilər. Hal parametrlərinin hər hansı birinin dəyişməsi ilə əlaqədar termodinamik sistemdə baş verən istənilən dəyişmə termodinamik proses adlanır. Termodinamik proseslər iki cür olur: tarazlıqda olan proseslər və tarazlıqda olmayan proseslər.
Termodinamik tarazlıq halında sistemin hal parametrləri müəyyən konkret bir qiymət alır və bu qiymət sistem bu haldan çıxana kimi sabit qalır. Termodinamik proseslərə misal olaraq izotermik, izoxorik, izobarik və adiabatik prosesləri göstərmək olar.
İzotermik proses (T=const). Bu proses zamanı sistemin temperaturu dəyişməz qalır.
Izoxorik proses (V=const). Bu proses zamanı sistemin həcmi dəyişmir.
Izobarik proses (p=const)- sabit təzyiqdə baş verən prosesə deyilir.
Adiabatik proses (Q=0). Adiabatik prosesdə sistem xarici mühitlə istilik mübadiləsində olmur.
Termodinamikanın əsas anlayışları daxili enerji, istilik miqdarı və işdir.
|
| |
Reja: Maydalagich turlari

|
Reja: Maydalagich turlari
|
bet | 1/3 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 216,92 Kb. | | #160989 |
Bog'liq Reja Maydalagich turlari-fayllar.org
Reja: Maydalagich turlari
Mexanik maydalagichlarni ish unumdorligini xisoblash.
Reja:
1. Maydalagich turlari.
2. Mexanik (jag'li) maydaligichlar haqida ma'lumotlar.
3. Jag'li maydaligichlarni ish unumdorligini xisoblash.
4. Xulosa.
Maydalash jarayonlaridagi kabi shu jarayonlar uchun ishlatiladigan mashinalar ham maydalagichlar va tegirmonlarga bolin adi.Ishlash tarziga ko‘ra maydalagichlar jag‘li (shchekali) material ezish, sindirish va qisman ishqalash ta’sirida ikkita jag‘lar dam-badam bir-biriga yaqinlashganda maydalanadi (2 -a rasm); konusli (ikkita konussimon sirt orasida material ezilib, bukilib qisman ishqalanib maydalanadi), konuslardanbiri ikkinchisiga nisbatan ekssentrik tarzda harakatlanib, materialni uzluksiz maydalaydi (2 -b rasm), valkali (juvali) maydalagich ezib ishqalab ishlaydigan (2 -d rasm), zarbiy, ular o‘z navbatida bolg‘ali (2-e rasm), rotorli (2 -f rasm) xillarga b o ‘linadi.
Bolg‘ali maydalagichlarda m aterial asosan o ‘rnatilgan sham irli bolg‘alaming zarbi ta ’sirida, shuningdek, ishqalanib maydalanadi. Rotorli maydalagichlarda rotorga biriktirib mahkamlangan savagichlar materialga zarb bilan urilishi, material qaytargich plitalarga urilishi va material bolaklarining bir-biriga urilishi natijasida maydalanadi.
Maydalagichlar va tegirmonlarda maydalanadigan materialga ish organi bevosita ta ’sir etishi natijasida mexanik maydalash yuz beradi. M ateriallami elektr, gidravlik ta ’sir, ultratovush tebranishlari, tez almashinadigan yuqori va past haroratlar, lazer nurlari, suv oqimi energiyasidan foydalanib maydalash usullari ishlab chiqilmoqda. M ateriallami maydalash uchun moljallangan mashinalaming xillari turli-tum an b o ‘lishiga qaramay,bumashinalar qoniqtirishi lozim b o ‘lgan umumiy talablar mavjud: oddiy tuzilishi, xizmat ko‘rsatish qulayligi va xavfsizligi, yediriladigan detallaming iloji boricha kam b o ‘lishi va ulaming oson almashtiriluvchanligi, ta ’sir kuchlari yo‘l qo'yilgandan oshib ketganda ishga tushadigan himoya qurilmalarining mavjudligi, shovqin, titrash va havoning changlanganligi b o ‘yicha sanitariya-gigiyena m e’yorlariga rioya qilinishi.
|
| |
M. İ. MƏMMƏdov V. T. AĞAyev - bet 2

GİRİŞ
İnsan cəmiyyətinin tarixində müəyyən elmi kəşflər və ixtiralar nəinki onun gedişatına güclü təsir göstərmiş hətta sivilizasiyanın inkişafına (köklü dəyişməsinə) səbəb olmuşdur. Bunlara misal olaraq ilk mühərrikin ixtirasını, elektrikləşmənin kəşfini, atom enerjisinin əldə edilməsini, radionun ixtirasını və s. göstərmək olar. Belə elmi kəşflərin və ixtiraların nəticəsində istehsal prose- sinin xarakterində və məişətdə baş verən kəskin dəyişiriklər pro- sesi elmi-texniki inqilab kimi qiymətləndirilir.
XX əsrin ikinci yarısında kompüter texnikasının yaranması və sürətli inkişafı elmi-texniki inqilabın mühüm faktorarından biri- dir. Bu prosesi şərti olaraq üc mərhələyə bölmək olar.
Birinci mərhələ 1945-ci ildə ilk elektron hesablama maşınının yaradılması ilə başlayır. Təqribən 30 il ərzində (1970-ci illərə- dək) kompüterlər məhdud sayda insanlar tərəfindən əsasən elmi və istehsalat sahələrində istifadə edilmişdir.
Ikinci mərhələ 1970-ci illərdən fərdi kompeterərin yaradılması ilə əlaqədardır. Bu mərhələdə kompeterlər daha geniş tətbiq sa- həsi qazandı. Belə ki, kompüterlərdən nəinki elm və istehsalatda, həmçinin xidmət və məişət sahəsində də geniş istifadə edilməyə başladı. Artıq kompüterlər adi məişət
cihazları-radio, televizya, maqnitafon və
kimi evlərə daxi oldu.
Ücüncü mərhələ internetin-qlobal kompüter şəbəkəsinin yaradılması ilə başlayır. Internetin yaranması kompü- terləri çox geniş informasiyaya açılan pəncərəyə çevirdi. Bu isə “geniş infor- masiya dünyası” hüpergeniş məkan” an-
layışlarının yaranmasına səbəb oldu. İnternetin geniş yayılması çox vacib sosial problemi – müxtəlif ölkələrdə və qitələrdə, bö- yük şəhərlərdə və ucqarlarda yaşayan insanlar arasında “infor- masiya qeyribərabərliyi” problemini həll etmiş oldu. Internetin inkişafı tam mənada insan sivilizasiyasının tarixində “informa-
siya yönümlü cəmiyyətin” yaranması mərhələsinə keçildiyini de- məyə əsas verdi.
İnsanlar hər gün telefon şəbəkəsindən istifadə edir, dünyanın müxtəlif nöqtələri ilə informasiya mübadiləsi edir. Kompüter şəbəkələri də bu mənada bir texnoloji inkişafdır.
|
Mövzu 1: Microsoft Excel cədvəl redaktoru haqqında ümumi məlumat

Mövzu 1:Microsoft Excel cədvəl redaktoru haqqında ümumi məlumat
1.Microsoft Excel cədvəl redaktorunun təyinatı və təsnifatı
1987-ci ildə Microsoft firması Excel adlı cədvəl redaktoru işləyib hazırlamişdır.Hazırda onun Excel 8.0 for Windows 95/98, Excel-2000, Excel XP və digər versiyaları istifadə edilməkdədir.
Excel əsasən mühasibat işlərində və iqtisadi hesablamalarda istifadə edilir.Elmi –texniki hesablamalarda Excel-in əhəmiyyətli rolu vardır.Bu istiqamətdə Excel-in əsas təyinatı aşağıdakılardır.
1.Böyük verilənlər kütləsi üzərində eyni tipli informasiyaların aparılması
2.Yekun hesablamaların avtomatlaşdırılması
3.Parametrlərin qiymətlərinin seçilməsi yolu ilə məsələlərin həlli,düsturların tabulyasiyası
4.Eksperiment nəticələrinin emalı
5.Parametrlərin optimal qiymətlərinin aparılması
6.Cədvəl tipli sənədlərin hazırlanması
7.Mövcud məlumatlar əsasında diaqram və qrafiklərin qurulması
Excel-in əsas anlayışları bunlardır:
Elektron cədvəl adi cədvəllərin və qrafiklərin kompüter ekvivalentidir.Cədvəlin xanalarında mətn,tarix,düstur və rəqəmlər yazılır.Xana sütun və sətirlərin kəsişdiyi sahədir.Buna yuva da deyirlər.
Xananın ünvanı sütunun adını və sətrin nömrəsini təyin edir.
İsnad-xanaların ünvanlarını göstərmək üsuludur.(formasıdır)
Xana bloku-ardıcıl xanalar qrupudur.
Elektron cədvəldə mühafizə edilən məlumatları (verilənləri) aşağıdakı tiplərə bölmək olar:
1.Məntiqi (simvol) verilənlər təsviri xarakterdə olub,əlifba,rəqəm və xüsusi simvollardan ibarətdir.Məsələn 160;123;32 və.s
2.Düsturlar müxtəlif hesabi,məntiq və digər hesablamalara dair düsturlardır.
Məsələn tutaq ki,xana da B5+(C5+2*E5) 4-düstur yerləşir.Ekrandakı cədvəldə düsturu deyil, B5, C5 və E5 xanalarındakı qiymətlərin həmin düsturla hesablanmış nəticələrini görürük.
3.Funksiyalar unikal adı olan proqramdır.İstifadəçi funksiyaların konkret arqumentlərini göstərir.Arqumentlər funksiyaların adından sonra mötərizə içərisində göstərilir.
Ədədi verilənləri xanalarda formatlaşdırmaq üçün aşağıdakı formatlardan istifadə edilir.
1.Əsas format - susma ilə işləyir,ədədi verilənləri daxil edildiyi kimi yazır və hesablayır.
2.Onluq rəqəmlərin dəqiq adlarına görə formatı - vergüldən sonra onluq ədədləri verilmiş dəqiq miqdarı ilə hesablayır.
Məsələn: Tutaq ki,formatlaşdırma rejimi iki onluq rəqəm həddində müəyyən edilmişdir.O zaman 12345 belə yazılacaqdır.-12345.00 ; 0.12345
isə-12 kimi yazılacaqdır.
3.Faiz formatı - onluq işarənin müəyyən edilmiş miqdarından asılı olaraq %-işarəsi ilə birlikdə daxil edilmiş müəyyən ədəd verilənləri əks etdirir.
Məsələn, bir onluq rəqəm dəqiqliyi müəyyən edilmişdirsə ,daxiletmə zamanı 0.123 ədədi ekranda 12.3% ;123 rəqəmi isə 12300% kimi görünəcəkdir.
4.Pul formatı - hər üç rəqəm həddindən sonra vergül işarəsi qoyulur və tam ədədə qədər artır.
Məsələn 12345 rəqəmləri xanada 12345 kimi, iki rəqəm həddinə qədər dəqiqliklə yazıldıqda isə -12.345 olacaq.
5.Elmi format - çox böyük və çox kiçik ədədləri daxil etdikdə istifadə olunur
Ədədi verilənlərin təsviri nəinki seçilmiş formatdan,həm də onların yerləşdiyi xanadan asılıdır.
|
Mühazirə №18 Naqillərin elektrik tutumu

|
Mühazirə №18 Naqillərin elektrik tutumu
|
bet | 1/13 | Sana | 30.12.2019 | Hajmi | 181,5 Kb. | | #6600 | Turi | Mühazirə |
- -
Mühazirə № 18
Naqillərin elektrik tutumu
Elektrostatikada təklənmiş naqil anlayışından istifadə olunur. Başqa cisimlərdən (naqillərdən) uzaqda yerləşmiş naqil təklənmiş naqil adlanır. Təklənmiş naqilin səthində elektrik yüklərinin paylanması ancaq naqilin səthinin formasından asılı olur. Onun potensialı elektrik yükünün miqdarı ilə mütənasib olaraq dəyişir. Təcrübələr göstərir ki, müxtəlif formada olan naqillərin elektrik yükləri eyni olarsa, onların potensialları müxtəlif olur.Təklənmiş naqil üçün
(1)
Ifadəsini yazmaq olar. Burada - naqilin elektrik tutumu adlanır.
(1`)
Elektrik tutumu ədədi qiymətcə,naqilin potensialını bir vahid dəyişdirən yükün miqdarına bərabərdir. Naqilin elektrik tutumu onun forma və ölçülərindən asılıdır. Naqilin elektrik tutumu naqilin materialından, onun aqreqat halından, daxilində olan boşluqlardan asılı deyil. Elektrik tutumu naqilin yükündən və onun potensialındann asılı deyil. BS-də tutumun vahidi faraddır (). Naqilin yükünün artırdıqda onun potensialı artarsa, belə təklənmiş naqilin tutumu olar.
Məlumdur ki, radiusu olan, bircinsli dielektrik mühitdə yerləşmiş kürənin potensialı
(2)
Ifadəsindən təyin olunar. Bu ifadəni (11) düsturunda yerinə yazsaq
(3) alarıq.
Naqil təklənmiş olmazsa, yəni onun yaxınlığında yüklənməmiş başqa naqillər olarsa, elektrostatik induksiya hadisəsi nəticəsində bu naqillərdə induksiya yüklərinin yaranması əsas naqilin potensialının müəyyən qədər azalmasına səbəb olur. Beləliklə təklənmiş naqilin elektrik tutumu, təklənməmiş həmin naqilin elektrik tutumundan kiçik olur.
|
| |
Başlanğıc verilənlər - Azərbaycan Hava Yolları

|
Azərbaycan Hava Yolları
|
bet | 7/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1)Başlanğıc verilənlər:
f (x) – funksiya;
f ‘(x) – f (x) funksiyasının törəməsi;
ε – tələb olunan dəqiqlik;
x0 – başlanğıc yaxınlaşma.
Nəticə: xtəq – f (x) = 0 tənliyinin təqribi kökü.
Həll metodu:
Tutaq ki, şərti ödənir, yəni və funksiyaları eyni işarəlidir. Onda [a;b] parçasında əyrinin qurulması üçün iki hal mümkündür (şəkil 8).
В0(b; f(b)) nöqtəsində y=f(x) funksiyasının əyrisinə toxunan çəkək.
Onda В0 nöqtəsində çəkilmiş toxunanın tənliyi şəklində olar..Tənliyin kökünə növbəti yaxınlaşma kimi toxunanın Ox oxu ilə kəsişmə nöqtəsini götürürük. y = 0 olduğundan . İndi götürək və metodu yenə parçası üçün tətbiq edək, onda
alarıq.
Bu prosesi davam etdirsək kökə yaxınlaşmanı hesablamaq üçün aşağıdakı kimi rekurrent düstur alarıq:
(1.3)
Şəkil 1.2.2. halı üçün toxunanlar metodunun həndəsi interpretasiyası.
Qeyd etmək lazımdır ki, bu halda kökə başlanğıc yaxınlaşma kimi x0=b nöqtəsini götürürük. Kökə yaxınlaşma sağ tərəfdən olduğu üçün təqribi kök müəyyən xətalarla alınır.
İndi tutaq ki, [a;b] parçasında şərti ödənir, yəni və funksiyaları [a;b] parçasında müxtəlif işarəyə malikdir. Onda [a;b] parçasında əyrini də iki üsulla qurmaq olar (şəkil 1.2.3.).
Şəkil 1.2.3. halı üçün toxunanlar metodunun həndəsi interpretasiyası.
Əgər əyriyə yenidən Bo nöqtəsində toxunan çəksək, onda o, Ox oxunu [a,b] parçasından kənarda kəsəcəkdir. Ona görə də toxunanı nöqtəsində çəkirik. Onda həmin toxunanın tənliyi şəklində olur. y = 0 qəbul edək və x1-i tapaq: . Bu zaman kök olur. Metodu bir daha parçasına tətbiq etsək alarıq.
Nəhayət, birinci hala analoji olaraq kökə yaxınlaşma üçün aşağıdakı kimi rekurrent düstur alarıq:
Bu halda kökə başlanğıc yaxınlaşma kimi x0=a nöqtəsini götürürük və kökə sol tərəfdən yaxınlaşdığımız üçün kökün təqribi qiymətini xətalarla alırıq.
Qeyd edək ki, metodun hesablama düsturları bir-birindən başlanğıc yaxınlaşmanın seçilməsilə fərqlənir. Birinci halda x0 kimi parçanın b sağ ucunu, ikinci halda isə a sol ucunu qəbul edirik.
Asanlıqla yoxlamaq olar ki, kökə yaxınlaşma kimi başlanğıc nöqtə kimi parçasının elə uc nöqtəsini götürmək lazımdır ki, həmin nöqtədə funksiya ilə onun ikinci tərtib törəməsi eyni işarəli olsunlar (şəkil 1.2.3).
Hesablama prosesinin sona çatması şərti kimi götürmək olar, belə ki, ε – verilmiş dəqiqlikdir. Onda ε dəqiqliklə xtəq = xn+1 olur.
Qeyd. Toxunanlar üsulu kvadratik yığılır və yığılma tərtibi 2-yə bərabərdir. Bu o deməkdir ki, toxunanlar üsulu çox sürətlə yığılır.
Bu metodun çatışmayan cəhəti onun lokallaşdırılmasıdır. Belə ki, istənilən başlanğıc yaxınlaşmada bu üsulun yığılması üçün hər yerdə şərtinin ödənməsidir, əks halda yığılma ancaq kökün müəyyən ətrafında yığılır. Bunlardan başqa toxunanlar üsulunun çatışmayan cəhətlərindən biri də hər addımda törəmənin hesablanmasıdır.
Bu metodun tətbiqinə aid aşağıdakı nümunəyə baxaq.
|
| |