nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
2 6
100 
tr.c.sd - Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o

|
Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o Pdf ko'rish
|
bet | 153/163 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 3,18 Mb. | | #259446 |
Bog'liq 64363c7a88a432 2 6
100
tr.c.sd
NSR„
5
=t
03
sd; NSR
os
%
=
Dispersiya qoldig„i uchun ahamiyatlik darajasi va yerkinlik darajasi
soni
t -kriteriyasi ahamiyati ilovadagi 1-jadvaldan olinadi. NSR va t oldidagi indeks yozuvlari
ahamiyatlilik darajasi ko'rsatkichlari (5 va 1%). Masalan 5% ahamiyatlik darajasiga 95%
extimollik darajasi, 1% ahamiyatlik darajasiga 99% ehtimollik darajasi to„g„ri keladi.
NSRos
dan yuqori bo„lgan o„rtachalar orasidagi 5% ahamiyatlik darajasi bilan muhim farq
hisoblanadi va bitta (*) yulduzcha bilan belgilanadi,
NSRoi
dan yuqori boMgan o„rtachalar
orasidagi farq 1% lik ahamiyatlik darajasi bilan muhim farq hisoblanadi va ikkita yulduzcha (**)
bilan belgilanadi.
2.
0„rtalami uchlamchi xatoliklar oMchami bo'yicha o'rtachalar orasidagi farq ahamiyatini
baholash, ya‟ni 3s , yoki 3E (V.N.Peregudov). Umumlashgan o'rtacha xato s, o'rtacha kvadrat
qoldig'i asosida
aniqlanadi s
{
=^
Bu xatolikning uchlamchi kattaligi muhimlik kriteriyasi sifatida qabul qilinadi. Agar
xaqiqiy farq
d
> 3s
P
bo'lsa, u holda ular 5% o'lchamda ahamiyatlidir, agar
d
< 3s
;
boMganda esa
ahamiyatga ega emas.
Tajribada takrorlanishlar soni 4-6 bo'lib, variantlar soni ko'p bo'lsa, masalan nav sinash
dalalarida
3s,
kriteriyasini qoMlanishi asosli. Biroq takrorlanishlar soni 3-4 tani, variantlar soni
2-6 ta bo'lgan dala tajribalarida bunday baholash usulini qoMlanishi muhim farqlanishlar sonini
ortib ketishiga olib keladi.
3Sx
yoki 3E kriteriyalarini qanday vujudga kelganini ko'rib chiqsak yuqorida aytilgan
fikrlar yanada tushunarli boMadi.
Dispersion tahlil barcha o'rtachalar xatosiga
Sx = Sx = Sx
2
=
--- Sx
n
yagona
umumlashtirilgan va demak yagona o'rtacha farq xatosini aniqlab beradi:
S
d
=y[s%+s% = y[2s4 = l.4\ Sx
yerkinlik darajasi soni qoldiq uchun
V
2
>\e ,
qaysiki
t
m
= 2.12 ,
eng kichik muhim farq
5% li ahamiyatli darajada quyidagiga teng:
|
| |
NSRo
5
~t„ - Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o

|
Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o Pdf ko'rish
|
bet | 154/163 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 3,18 Mb. | | #259446 |
Bog'liq 64363c7a88a43NSRo
5
~t„
5
S
d
. 2.12 *1.41 Sx =2.99 Sx
yoki yuxlit holda
3 Sx
227
SHunday qilib, uchlamchi xato - bu
NSR
os
V
2
>\6
tajribalar uchun.
Qachonki
V
2
< 16
bo'lgan hollarda
Sx
oldidagi koeffitsient ortib boradi va agar
erkinlik darajasi qoldiq soni 2-7 gacha pasaygan xollarda ayniqsva kuchli
pasayganda, qaysiki bu holat variantlar soni kam bo„igan tajribalarda kuzatiladi.
Bunday hollarda xatoning kattaligining o„zi
Sx
xatolik uchun ishonchli
boMmagan baza boMib qoladi va shuning uchun muhim kriteriyalar olish
uchun oldin 5% oMchamda S
x
oldidan V.N.Peregudov quyidagi
koeffitsientlami ko'yishni tavsiya etadi.
Shunday qilib
3 Sxv
a
3E
kriteriyasini ayniqsa
3 Sx=HCP
05
,V=16
boMganda
qoldiq dispersiyaning yerkinlik darajasining soni uchun qoMlanishi asosli. Agar
V
2
< 16
boMsa, u holda o„rtachalar orasidagi farqni aniqlash uchun tajribada
variantlar soni ko„p boMmagan hollardagi statistik tahlilda ko„p ishlatiladigan
uchlamchi xatolami qoMlanishi to'g'ri emas, o'rtachalar orasidagi farqni bunday
baholash farqlar orasidagi muhim tafovutni oshirib yuboradi. Bunday hollarda
Sx yuqorida keltirilgan koeffitsient ko„yilishi kerak, ular boshlangMch 3 sonidan
1.5-2 marta yuqori boMishi mumkin.
Dispersion tahlil amaliyotda qoMlanilgan ekspremental ishlarda
o'rtachalar orasidagi muhim farqlanishlar ko'pincha
HCP
0
5
bo'yicha aniqlanadi.
Bu kriteriy ayrim tafovutlami baholash uchun qabul qilingan.
Tahminiy hisob ishlari uchun
3 Sxv
a
3E
soddalashtirilgan kriteriylardan
foydalanish mumkin.
Qishloq xo'jalik ekinlari davlat nav inash tizimida
HCP
05
va
3E
asosida
barcha navlar uch guruhga boMinadi:
1 guruh- o'rtacha hosilni standartga (nazoratga) nisbatan
HCP
0
s
bo'yicha
musbat ko'rsatkichida farqlanishi:
1 guruh - farqlanish ±
HCP
QS
dan chetga chiqmaydi.
1
guruh - farqlanish
HCP
0
s
absolyut kattaligida manfiy
|
| |
Tajribada variantlar va takrorlanishlarni joylashtirish

41
II
I
•
Uchinchidan, standart usul koMamining kattaligi bilan ajralib turadi
va unda yerdan foydalanish samaradorligi yuqori boMmaydi, ayniqsa variantlar
soni ko„p boMgan sharoitda bu holat yaqqol namoyon boMadi.
Keltirilgan kamchiliklar dala tajribalarida variantlami standart usulida
joylashtirishni keng tarqalishiga asosiy to„siq boMdi. Bitta yoki ikkita
o„rganilayotgan variantdan keyin standart variantni joylashtirish, sistematik
ravishda standart variant bilan vizual taqqoslash orqali nisbatan istiqbolli duragay
va navlarni ajratib olish imkoniyatiga ega boMamiz. Dala tajribalarida variantlami
joylashtirish bo„yicha eng keng tarqalgan usul bu- variantlami sistematik , ya‟ni
tartibli joylashtirish usuli hisoblanadi. Ayniqsa bu usul agrotexnik tajribalarda
keng tarqalgan. Variantlami sistematik usulda joylashtirish-deganda tajriba
bo„yicha variantlami shunday joylashtirishga aytiladiki, unda variantlar
qaytariqlar bo„yicha ma‟lum tartibda sistematik joylashtiriladi. Variantlami
sistematik joylashtirishning bir necha bir necha turlari mavjud boMib, assosa ikki
xil usuli : variantlami bir yarusda ketma -ket joylashtirish va bir kecha yarusda
shaxmat usulmda joylashtirish usuli qoMlaniladi. Dala tajribalarining nisbatan
oddiy usuli variantlami bir yarusda ketma-ket joylashtirish usuli .Bu usulda
variantlar bir yarusda barcha qaytariqlar bo'yicha oldindan tadqiqotchi tomonidan
belgilangan tartibda joylashtiriladi.Bunda tashkiliy-texnik omillar : ya‟ni,
tuproqqa ishlov berish, oziqlantirish, ekish, parvarish qilish hosilni yigMb terib
olish va boshqalar hisobga olinadi.Agar 7 variantli dala tajribasining birinchi
qaytarigMda variantlar 1, 2, 3, 4, 5,
6
, 7 tartibda joylashtirilgan boMsa , qolgan
boshqa qaytariqlarda ham shu tartibda joylashtiriladi.
-jadval 
Sizot suvlarning joylashish chuqurligi

6 1
qatlami asos qilib olinadi.
Tuproq tarkibidagi namlik yetishmagan vaktlarda sug'orish normasini xisobga
olish uchun dastlab bir metr qatlamdagi suv j jamgarmasini hisobga olib shu ma‟lumot
asosida kerakli qatlamdagi I namlik miqdori hisoblab chiqiladi.
Tuproqlarni o'z tarkibida suvni ushlab qolish qobiliyati uning dala nam sig'imi,
deb hisoblanib bu ko'rsatkich tuproqning tipiga, mexanik tarkibiga va tarkibidagi
chirindi miqdoriga hamda sizot suv chuqurligiga ham bog'liq. Sug'orish me‟yorini
hisoblab chiqishda shu dala nam sigimi, tuproqning sug'orishdan oldingi namlik
miqdori asosiy ko'rsatkich bo'lib hisoblanadi.
Dala nam sig'imida 0-100 sm li qatlamdagi jamg'armasi gektariga 3460 kub
metmi tashkil etsa, shu qatlamdagi suv miqdori esa har gektariga 2700 kub metrga
teng bo'lsa, u holda dala nam sig'imiga nisbatan namlik miqdori 80 % ga teng bo'ladi.
Sug'orish bilan bog'liq bo'lgan dala tajribalarida sug'orish normasini va
muddatini belgilashda o'rganilayotgan o'simlik uchun sug'orish rejimi belgilanib
chiqiladi. Shu sug'orish rejimiga mos holatda tuproq tarkibidagi namlik miqdoriga
qarab sug'orish zarur yoki zarur emasligi aniqlanadi.
Dala nam sig'imi o'rganilayotgan tuproq uchun 25% ga teng bo'lsa ; va sug'orish
rejimi 65-70-60% bo'lganda. sug'orish me‟yorini belgilash uchun tuproqdan namuna
olinib, namlik miqdori aniqlanadi. G'o'za gullaguncha tuproq tarkibidagi namlik
miqdori 13% ga teng bo'lsa, u ! holda sug'orish kerakmi yoki yo'qligi va shu bilan
birga sug'orish me‟yori aniqlanadi.
Dala nam sig'imiga nisbatan aniqlangan namlik miqdori (52%) 65% dan kichik
bo'lganligi uchun demak o'simlik sug'oriladigan ekan. Mavjud bo'lgan tuproq
namligida bir marotaba sug'orish uchun talab qilinadigan suv miqdori yoki sug'orish
me‟yori quyidagicha aniqlanadi:
25- 100%
Dala tajribasida qaytariqlarni joylashtirish

46
II
III
IV
Tajriba maydonlarining katta kichikligi, uzun yoki qisqaligi va
shakliga qarab dala tajribalarida qaytariqlar asosan uch xil usulda
joylashtiriladi.
1.
Bir yarusli (bir qatorga)
2.
Ikki yarusli
3.
Ko„p yarusli
Tajriba maydonining eni nisbatan katta , uzunligi esa qisqa bo„lib , tuproq
unumdorligi bir xil bo„lsa qaytariqlar bir yarusga joylashtiriladi. Tajriba maydoni
uzun bo„lib , kengligi katta boMmagan dalalarda qaytariqlar ikki yoki ko„p
yarusga joylashtiriladi.
Tajribada qaytariqlar ko„p yarusga joylashtirilganda asosiy e‟tibor ilmiy
ishning mavzusiga va o'rganilayotgan variantlarga qaratiladi. Tuproqqa har xil
ishlov berish usullari o'rganilganda traktorlaming oson burilishi uchun yaruslar
o„rtasida qamroq kuengligi oMchamida ma‟lum masofa ajratiladi.
Shuningdek, bir xil variantlar bir qatorda turib qolmasligi kerak. Birinchi
yarusdagi birinchi variantga keyingi yarusdagi birinchidan boshqa variantlar
joylashtirilishi lozim.
Ko„p yarusli dala tajribalarida , tajriba maydonining uzunligiga, qiyalik
darajasiga va tuproq unumdorligiga katta ahamiyat berish maqsadga muvofiq.
I
II
III
IV
v inn i 
^ 100*100 - Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o

5 4
qilishda uning maydoni asosiy ko„rsatkich boMganligi uchun qator oralig„i ham
muhim ahamiyat kasb etadi. Lekin o„g„itlagich moslamasini sozlashda, har gektar
maydonga tushishi kerak boMgan mineral o„gMt hisobida sozlanadi.
Agar g„o„zani birinchi oziqlantirish davrida har gektar maydonga 50 kg. dan
azot berish kerak boMsa va xo„jalikda tarkibida sof holatda 34 % azot saqlagan
ammiakli selitra
(NN
4
NO
3
)
mavjud
:
boMsa, u holda o„gMtlagich moslamasi
quyidagicha sozlanadi.
100-34 kg.
i00x30
л * n
x - 50
X = —- = 147 КГ.
Demak, har gektar maydonga sof holda 50 kg.dan azot berish uchun 147 kg.
ammiakli selitradan berish kerak. Har gektar maydonga beriladigan fizik to„q holdagi
o'gMt aniq boMgandan keyin, traktor gMldiragini qancha marotaba aylantirganda
tushishi kerak boMadigan o„gMt miqdorini aniqlash kerak. Ushbu miqdor ikki xil usul
bilan aniqlanishi mumkin. Tushayotganmineral o„gMt miqdorini yanada aniqroq
tushishini ta‟minlash uchun traktor gMldiragi 10 marotaba aylantirilsa maqsadga
muvofiq boMadi. Traktor gMldiragi 10 marotaba aylantirilganda har bir o„gMt
oMkazgichdan tushishi kerak boMgan o„gMt miqdori quyidagi formula bilan
aniqlanadi.
Bunda: N- har gektar maydonga tushishi kerak boMgan o„gMt miqdori, kg/ga.
S - har bir o„gMt oMkazgichdan tushishi kerak boMgan o„gMt miqdori, gr.
t - o'gMt oMkazgichlar soni P - aylana uzunligining diametriga nisbati 3,14.
G - gMldirak radiusi, m.
P - aylanishlar soni
T - o„gMtlagichning qamrash kengligi.
Shu formula asosida har bir o„gMt oMkazgichdan tushishi kerak boMgan
o„gMt miqdori aniqlaniladi. Buning uchun traktoming harakat uzatadigan gMldiragi
10 marotaba aylantirilib, o„gMt oMkazgichlarga esa xaltachalar osilib chiqiladi.
+C
ABC - Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o

224
Kvadratlar yig„indisini hisoblashni soddalashtirish uchun, ayniqsa
hisoblash apparatlari boMmaganda tajriba bo'yicha
x
o„rtacha hosilga yaqin
boMgan A - nisbiy boshlanishi oMchamlari natijalaridan hisoblash yoMi bilan
boshlangMch maMumotlarni o„zgartiradi. Sanoq boshlanishini o„zgarishi
kvadratlar yigMndisi ta‟sir qilmaydi va ahamiyati kam boMgan raqamlar bilan
ishlash imkoniyatini beradi.
Dispersion tahlil daraja yoki u yoki boshqa omillarni belgilarini bir yoki
100 % deb qabul qilingan umumiy dispersiyasi to„g„risida ta‟savvur imkoniyatini
beradi, xususan:
nl
=
—
- variantlaming ta‟siri;
c>
9
r j f , =
takrorlashlar ta‟siri;
Ўзбекистон республикаси қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги

2
UO‘T 631.54˗633.51
Qishloq xo‘jaligi fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
dissertatsiyasi avtoreferati mundarijasi
Оглавление автореферата диссертатсии доктора философии (PhD)
по сельскохозяйственным наукам
Contents of dissertation’s abstract of Doctor of Philosophy (PhD)
on agricultural sciences
Janibekov Dilyorbek Abdumannobovich
Andijon viloyati sharoitida g„o„zadan yuqori va sifatli paxta hosilini ta‟minlovchi
resurstejamkor agrotexnologiyalarning ilmiy asoslari..................................................3
Жанибеков Дилѐрбек Абдуманнобович
Научные основы ресурсосберегающих агротехнологий, обеспечивающих
получение качественного урожая хлопка-сырца в
условиях Андижанской
области…………………………………………………....…………………………21
Janibekov Dilyorbek Abdumannobovich
Scientific foundations of resource-saving agricultural technologies
ensure a quality
harvest of raw cotton in the conditions of the Andijan region …………………...…41
Vazifasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomidagi toshkent davlat...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universityeti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi
|
bet | 19/35 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 133,16 Kb. | | #140080 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi i-fayllar.orgVazifasi: Sovitish tizimi kuchli qizigan detallardan issiqlikning tarqatilishini bir me’yorda saqlab dvigatelning optimal issiqlik rejimini saqlash uchun xizmat qiladi. Shunda dvigatelning yuqori quvvatga va yonilg‘i tejamkorligiga ega bo‘lgan holda uzoq muddat ishlashi ta’minlanadi.
Dvigatelda issiqlikni majburan tashqi muhitga tarqatish suyuqlik (suyuqlik bilan sovishi tizimi) yoki havo (havo bilan sovitish tizimi) bilan amalga oshirilishi mumkin.
Avtomobil dvigatelda asosan qo‘llaniladigan suyuqlik bilan sovitish tizimi havo bilan sovitish tizimiga nisbatan quyidagi afzalliklarga ega:
qo‘llaniladigan suyuqlikni qaynash harorati 370…3800 K (100…110 °C) bo‘lganligi sababli dvigatelning detallari qattiq qizib ketmaydi;
suyuqlik bilan sovituvchi dvigatelda nisbatan shovqin past bo‘ladi;
tashqi muxitning harorat sharoiti past bo‘lganda dvigatelni yurgazish nisbatan oson bo‘ladi va qizishi tezlashadi;
bu turdagi dvigatelning sovitish tizimi qoburg‘alarining bo‘lmaganligi sababli u ixcham bo‘ladi.
Havo bilan sovitish tizmining o‘ziga xos xususiyatlari quyidagilar:
tizimda suyuqlik nasosi, radiator, suyuqlik kanallari, termostat yo‘qligi sababli u bir muncha yengil va oddiy ishlangan;
dvigatelda suv g‘ilofi bo‘lmaganligi sababli u muzlab qolmaydi.
2. Suyuqlik bilan sovitish tizimi. Dvigatelning slindrlari atrofida, shuningdek, kallagi ichida bo‘shliqlar (sovitish g‘iloflari) bo‘lib, ular sovituvchi suyuqlik bilan to‘ldiriladi. Sovitish g‘iloflari patruboklar yordamida qizigan suyuqlikni sovitib beradigan radiator bilan ulanadi. Suyuqlik sovitish tizimiga radiatorning yuqorigi bo‘g‘izidan quyiladi, so‘ngra bo‘g‘iz qopqoq bilan zich berkitiladi (1-rasm).
Qopqoqda klapanlar bo‘lib, sovitish tizimining ichki bo‘shlig‘i ular orqali atmosfera bilan bog‘lanadi. Bunday sovitish tizimini yopiq sovitish tizimi deyiladi. Yopiq sovitish tizimidagi bosim atmosfera bosimiga nisbatan 45…100 kPa ga ortiq bo‘ladi. Suyuqlik bunday bosimda uning harorati taxminan 109…120°C ga yetmaguncha u qaynamaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universityeti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi
|
Cy 
n]~
- -tasodifiy omillar ta‟siri;
Cy

|
Cy
n]~
- -tasodifiy omillar ta‟siri;
Cy Pdf ko'rish
|
bet | 152/163 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 3,18 Mb. | | #259446 |
Bog'liq 64363c7a88a43Cy
n]~
- -tasodifiy omillar ta‟siri;
Cy
r}y= ri+nl + r j l =
1.0 (yoki 100%)- barcha omillaming ta‟siri.
0‘rtachalar orasidagi muhim farqlarni baholash
F kriteriyasi faqat o„rtachalar orasida farq mavjudligini belgilab beradi,
ammo qaysi o„rtachalar orasida bu farq mavjudligini ko„rsatmaydi. Shuning
uchun agar mavjud variantlar F kriteriyasi bo„yicha umumiy baho berilishi
boshqalardan keskin farq qiluvchi
(Fh
aq
> Fnaz)
variantlar mavjudligini ko„rsatadi
va o'rganilayotgan to„plamda parametrlar tengligi to„g„risidagi noMinchi
gipotezada inqor etiladi, u holda qaysi variantlarga muhim farqlar to„g„ri kelishi
to„g„risida aniqlik kiritilib olinishi lozim. Qachonki F
haq
< F
na2
boMsa va
shundan kelib chiqib nolinchi gipoteza rad etilganda xususiy farqlarni baholash
olib borilmaydi. Bunday hollarda har qanday juftliklar orasidagi farqlar tajriba
xatoligi atrofida boMadi.
Tajriba ishlari amaliyotida o„rtachalar orasidagi muhim farqlarni
aniqlashni bir necha usullari
qoMlaniladi.
Ulardan nisbatan keng
qoMlaniladiganlarini ko„rib chiqamiz.
1.
O'rtacha farqlar o'rtasidagi eng kichik muhim farqlanishni ahamiyatini
baholash (NSR).
Agar tajribada variantlar soni
I
ta boMsa, u holda o„rtachalar
orasidagi farq quyidagi formulada aniqlanadi:
2 2 5
Sj
ahamiyatini
NSR
formulasiga ko'yib quyidagilar olinadi :
2
Ular orasida muhim va muhim bo„lmagan farqlar boMishi mumkin. NSR = ts
d
kriteriyasi
ikkita tanlama farqidagi eng kichik xatolikni khrsatishi mumkin. Agar haqiqiy farq
d
>
NSR
boMsa, u holda muhim ahamiyatli, agar
d< NSR
boMsa muhim emas, ya‟ni ahamitsiz.
NSR
ni aniqlash uchun dispersion tahlil natijalariga ko„ra hisoblash
zarur:
O'rtachalar umumlashtirilgan xatosini
Sx =
Tajriba ishlarida variantlar bo'yicha o'rtachalarni parallel taqqoslash amalga oshiriladi va
farqlanishlar bo'yicha xatoliklar yuqorida keltirilgan formulalar bo'yicha aniqlanadi. Biroq ba‟zan,
masalan tajribada nazorat varianti boMmaganda variantlar bo'yicha o'rtacha hosilni tajribaning
o'rtacha hosili bilan taqqoslashga zarurat vujudga keladi. Bu holda o'rtachalar farqi bo'yicha
xatolikni quyidagi formula bo'yicha hisoblanadi:
o'rtachalari aniq boMmagan guruhlami taqqoslashga to'g'ri keladi. Bunday hollarda farqlar
xatoligi quyidagi formula bilan hisoblanadi :
bu yerda s
2
-dispersiya tahlili jadvalidan olinadigan o'rtacha kvadrat qoldigM;
ni n
2
-taqqosdanayotgan guruhlardagi taqqoslanishlar soni;
Agar П] = n
2
boMganda formula quyidagi ko'rinishda boMadi:
Ba‟zan bir xilo'lchamda
boMmagan turli
komplekslami, qaysiki
|
| |
Sovitish suyuqligi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomidagi toshkent...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universityeti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi
|
bet | 21/35 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 133,16 Kb. | | #140080 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi i-fayllar.orgSovitish suyuqligi. Sovitish suyuqligi sifatida asosan suv ishlatiladi, chunki u issiqlikni oʻziga tez oladi va oʻzidan tez tarqatadi, arzon va yetarli miqdorda. Lekin sovitish tizimida qaynagan suvning quyqasi choʻkib, suv gʻilofi devorlarida tuz qatlami hosil qiladi. Buning natijasida silindrlar blokining issiqlik oʻtkazish qobiliyati sustlashadi, suv gʻiloflarining devorlari zanglaydi. Qish faslida tizimdan toʻkilmagan suv muzlab, silindrlar blokini yorib yuborishi mumkin. Shuning uchun sovituvchi suyuqlik sifatida, yuqorida aytib oʻtilgan kamchiliklardan holi boʻlish uchun antifriz suyuqligidan keng foydalanilmoqda.
Antifrizning ikki xili ishlab chiqariladi: tarkibi 47% suv va 53% etilen glikol boʻlgan antifriz M-40 (muzlash harorati –40 °C). 34% suv va 66% etilen glikol dan tashkil topgan; antifriz M-65; (muzlash harorati 65°C).
Antifriz kishi organizmi uchun zaharli hisoblanadi. Uning issiqlik sigʻimi suvnikiga nisbatan kam. Shuning uchun sovituvchi suyuqlik sifatida antifriz qoʻllanilganda tizimning issiqlik tarqatish qobiliyati suv bilan sovitilgandagiga nisbatan past boʻladi, natijada slindrlar devorining harorati 15…20°C ga ortiqroq qiziydi. Antifriz qiziganda suvga nisbatan birmuncha koʻproq kengayadi.
Tizimda suyuqlik sifatida suv ishlatilganda yomgʻir yoki qor suvlaridan foydalanish tavsiya etiladi, chunki bu suvlar yumshoq xususiyatga ega. Sovituvchi suyuqlik sifatida quduq, bulok yoki dengiz suvlaridan foydalanish tavsiya etilmaydi. Bunday suvlarni yumshatish uchun 30…40 daqiqa qaynatiladi va tizimga quyishdan avval besh-olti qavat dokadan oʻtkazib filtrlanadi.
3. Suyuqlik bilan sovitish tizimi qismlarining konstruksiyasi. Radiator blokda isigan suyuqlikning issiqligini tashqi muhitga tarqatish uchun xizmat qiladi. U yuqorigi va pastki baklar, radiator oʻzagi va radiator qopqogʻidan iborat. Suyuqlik radiatorga yuqorigi bakining boʻgʻizidan quyiladi va radiator qopqogʻi bilan zich berkitiladi (4-rasm).
Radiator oʻzaklarining turlari quvur-plastinkali yoki quvur-lentali boʻlishi mumkin. Quvur-plastinkali boʻlganda, quvurlari gorizontal joylashtirilgan qator yupqa plastinkalar orasidan oʻtkazilib, uchlari yuqoriga va pastki baklarga kavsharlanadi. Quvur-lentali boʻlganda quvurlari oraligʻiga, sovitish yuzasini oshirish maqsadida toʻlqinsimon shaklda ishlangan lentalar joylashtiriladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universityeti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi
|
Hаvо bilаn sоvitish tizimi tuzilishi vа ishlаshi

|
Hаvо bilаn sоvitish tizimi tuzilishi vа ishlаshi
|
bet | 25/35 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 133,16 Kb. | | #140080 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi i-fayllar.org4. Hаvо bilаn sоvitish tizimi tuzilishi vа ishlаshi. Ichki yonuv dvigatelining sovutish tizimi issiqlikni qizigan qismlaridan majburiy ravishda olib va bu issiqlikni atrof-muhitga yetkazishga xizmat qiladi. (1800-2400°C qizish davomida, 600-1000°C toʻliq yuklanish sikli boshidagi oʻrtacha harorat) dvigatel silindrlarida gazlar yuqori haroratlarda atrof-muhitga issiqlikni tabiiy qaytishi yetarli emas, chunki majburiy qizdirish talab qilinadi. Issiqlik tarqalishining buzilishi ishqalanuvchi sirtlarda moy yonishi va dvigatel qismlari qizib ketib, xolatining yomonlashishiga olib keladi.
Qismlar materiallarining mustaxkamligini keskin pasayishiga va hatto ularni ishdan chiqishiga (masalan, chiqarish klapanlari) olib keladi (11-rasm).
11-rasm. Havo bilan sovitiladigan dvegatellari sxemalari
a – V simon; b – qatorli; 1-gedromuftali ventilyator; moy radiator; 3-g‘ilof; 4-deflektir
Ish paytida, avtomobil dvigateli uning funktsional holatiga salbiy ta’sir etyvchi yuqori haroratgacha, qiziydi. Haddan tashqari issiqlikni oldini olish uchun, avtomobil konstruksiyasida suyuqlik bilan va havo bilan sovutish tizimidan foydalaniladi.
Asosiy sovutish vositasi kuchli bosim bilan havo oqimi beruvchi ventilyator hisoblanadi. Ventilyatorga qo‘shimcha ravishda, ushbu sxemaning tarkibi silindrlarning yonish kameralarining sovutish qobirg‘alari va sovutish maydonini sun’iy ravishda oshiradigan silindr kallagining mavjud qobirg‘alari ta’minlaydi. Elementlarni izolyatsiya qilish uchun maxsus qoplamalar qo‘llaniladi. Deflektorlar havo oqimining yo‘nalishini tartibga soluvchi qurilmalar sifatida xizmat qiladi. Butun tizim turlicha nazorat datchiklari tomonidan kuzatiladi.
Ishlash prinsipi. Kallakning eng ko‘p qizdirilishi va silindr soxasini hisobga olgan holda, asosiy havo oqimi ularga yuboriladi. Eng to‘liq sovitish xususiyatiga erishish uchun sovutish qovurg‘alari hosil qilgan kanallar orqali havo oqimi tarqatiladi. Bir nechta deflektorlar tufayli oqimni yanada rivojlantirish dvigatel blokining qolgan qismlariga yo‘naltiriladi.
Deflektorlar nozik, ammo juda qattiq metall plastinalardan ishlangan. Kiruvchi havo miqdori juda katta. Ventilyator har bir daqiqada deyarli 30 kubometr havo oqimini yetkazib bera oladi, bu esa kichik hajmli va kam quvvatli dvigatelning to‘liq ishlashini funksional muhitning har qanday haroratida cheklovisiz ta’minlaydi. Sovutish zichligi darajasi termostat va havo regulyatorlari yordamida avtomatik ravishda o‘zgaradi.
|
| |
XIII – Mavzu: Turli tabiiy–iqlim sharoitida avtomobillardan foydalanishni ta’minlash

|
XIII – Mavzu: Turli tabiiy–iqlim sharoitida avtomobillardan foydalanishni ta’minlash
|
bet | 18/35 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 133,16 Kb. | | #140080 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi i-fayllar.orgXIII – Mavzu: Turli tabiiy–iqlim sharoitida avtomobillardan foydalanishni ta’minlash
|
3
|
|
1. Avtomobillardan turli iqlim sharoitida foydalanishda ularning ishlash qobiliyatini va ishonchlilik ko’rsatkichlarini o’zgarishiga tahsir etuvchi omillar.
2. Avtomobillarni ishlash sharoitiga moslashtirish. Sovuq iqlim sharoitida avtomobillarni saqlash va saqlash anjomlaridan foydalanish usullari.
3. Issiq iqlim va changli iqlim hamda tog’ sharoitlarida avtomobillardan texnik foydalanishning o’ziga xos xususiyatlari.
4. Og’ir sharoitlarda avtomobillarni ishga yoroqli holda ushlab turish uchun ko’riladigan chora tadbirlar.
|
|
|
Semestr bo’yicha jami:
|
48
|
2.3. “Avtomobil dvigatellarining sovutish tizimiga texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash ishlari texnologiyasi” mavzusining ma’ruza matni
Reja:
1. Suyuqlik bilаn sоvitish tizimi va havo bilan sovitish tizimi tuzilishi, farqi vа ishlаshi.
2. Suyuqlik bilan sovitish tizimi asosiy nuqsonlari va ularni kelib chiqish sabablari.
3. Suyuqlik bilan sovitish tizimiga texnik xizmat ko’rsatish
4. Suyuqlik bilan sovitish tizimini ta’mirlash
1. Suyuqlik bilаn sоvitish tizimi. Tizim elеmеntlаri tuzilishi vа ishlаshi. Vazifasi, turlari va ishlashi. Ish yo‘li taktida, to‘g‘ridan-to‘g‘ri yuqori haroratga ega gazlar ta’sirida bo‘lgan detallar (silindrlar, silindrlar kallagi, porshenlar, klapanlar) haddan tashqari qiziydi. Yonilg‘ining silindrda yonishidan ajralgan issiqlikning 20…25% dvigatel detallarining qizishiga sarflanadi. Agarda detallardan issiqlikni tashqi muhitga tarqatilmasa, ya’ni dvigatel sovitilmasa, unda harakatdagi detallarning ishqalanuvchi yuzalari orasidagi moy kuyib, ishqalanishni xaddan tashqari orttirib yuboradi. Natijada, ayniqsa alyuminiyli qotishmadan ishlangan porshenning qizishi va kengayishi oqibatida xattoki uni silindr ichida qadalib qolishi xavfi ham tug‘iladi.
Qiziganda, dvigatel to‘la quvvat hosil qila olmaydi, yonilg‘i sarfi ortadi, detallari esa yetarli darajada moylanmaganligi sababli tez yeyiladi. Shu sababli dvigatelning qizigan detallaridan issiqlikni uzluksiz ravishda tashqi muhitga tarqatib turish lozim. Lekin, dvigatelni xaddan tashqari sovitib yuborilsa ham issiqlik energiyasi bekorga sarf bo‘ladi, moy quyuqlashib, ishqalanishga sarflanadigan quvvat ortadi, undan tashqari yonuvchi aralashma to‘liq bug‘lanmaydi, qisman bug‘langanlari esa silindrning sovuq devorlariga urilib yonilg‘i tomchisiga aylanadi va devordagi moyni yuvib tushirib karterdagi moyni suyultiradi. natijada silindr-porshen guruhiga kiruvchi detallarning yeyilishi ortadi.
Demak, dvigatelning juda qizib ketishi yoki xaddan tashqari sovib qolishi uning effektiv quvvatini kamaytirib yonilg‘i tejamkorligini yomonlashtiradi.
|
| |
a) to’g’ri; 
b) - Nazariy materiallar 1-mavzu: pedagogik kreativlik mohiyati, mazmuni reja

|
Nazariy materiallar 1-mavzu: pedagogik kreativlik mohiyati, mazmuni reja
|
bet | 28/75 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 383,84 Kb. | | #136261 |
Bog'liq Nazariy materiallar 1-mavzu pedagogik kreativlik mohiyati, mazm-fayllar.org (5)a) to’g’ri;
b) noto’g’ri.
Barcha kapalaklar elkasi bilan suzadilar. Barcha laylaklar ham kapalakdir. Shunday ekan, laylaklar ham elkasi bilan suzishni biladilar.
a) to’g’ri;
b) noto’g’ri.
Ba’zi krotlar (yer ostida yashaydigan sut emizuvchi hayvon), botinkadir. Ba’zi bir botinkalar raqsga yomon tushadilar. Demak, ba’zi krotlar ham raqsga yomon tushishadi.
a) to’g’ri;
b) noto’g’ri.
Ikkita burj hech qachon bir biriga o’xshash bo’lmagan. Deraza va eshik mutlaqo bir xil ko’rinadi. Shunday ekan, deraza va eshik hech qachon ikkita burj bo’lmagan.
a) to’g’ri;
b) noto’g’ri.
Fillarning birortasini ham armiyaga olishmaydi. Barcha insonlar - fillardir. Binobarin, ularning hech qaysisi armiyaga bormaydi.
a) to’g’ri;
b) noto’g’ri.
Barcha suvaraklar shaxmat o’ynashadi. Ba’zi shaxmatchilar yaxshigina qo’shiq ayta oladilar. Shunday ekan, ba’zi suvaraklar ham yaxshi qo’shiq ayta olishadi.
a) to’g’ri;
b) noto’g’ri
Faqat kichkina bolachalar sho’xlik va injiqlik qiladilar.
Nodirning yoshi esa katta.
a) Nodir sho’x;
b) Nodir injiqlik qiladi;
v) Nodir sho’xlik qilmaydi;
g) Nodir sho’x va injiqlik qiladi;
d) Nodir injiqlik qilmaydi.
Barcha otlar murabboni yaxshi ko’rishadi. Otlarning hammasida qanot bor.
a) qanotsiz otlar murabboni yaxshi ko’rishmaydi;
b) ba’zi bir otlar murabboni yaxshi ko’rishmaydi;
v) qanoti bor barcha otlar murabboni yaxshi ko’rishadi;
|
| |
Asinxron matorlarning asosiy nuqsonlari

JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH
VOLUME-2, ISSUE-15 (28-February)
65
ASINXRON MATORLARNING ASOSIY NUQSONLARI
Rashidov Ixtiyorjon Abdusamat o‘g‘li
Toshkent davlat texnika universiteti 4-bosqich talabasi
Telefon:+998998494495
rashidov.ixtiyorjon@mail.ru
Annotatsiya:
Mazkur maqolada asinxron matorlarning asosiy nuqsonlari,
Asinxron motorni avtotransformator yordamida ishga tushirilishi haqida ma’lumotlar
berilgan.
Kalit so’zlar:
Asinxron, stator, reaktiv, CAE, simulyatsiyasi, elektromagnit.
Abstract:
This article provides information about the main defects of asynchronous
motors, starting an asynchronous motor using an autotransformer.
Key words:
Asynchronous, stator, reactive, CAE, simulation, electromagnetic.
Аннотация:
В данной статье представлена информация об основных
дефектах асинхронных двигателей, пуск асинхронного двигателя с помощью
автотрансформатора.
Ключевые
слова:
Асинхронный,
статорный,
реактивный,
CAE,
моделирование, электромагнитный.
KIRISH
Asinxron divigatellar ish tarzi stator chulgʻamlari boʻylab uch fazali oʻzgaruvchan
tok oʻtganda vujudga keladigan aylanuvchi magnit maydonining stator maydoni rotor
chulgʻamlarida hosil qiladigan tok bilan oʻzaro taʼsiriga asoslangan. Asinxron dvigatel
elektr yuritmalarda asosiy dvigatel sifatida ishlatiladi. Quvvati bir necha Vt dan oʻnlab
MVt gacha boʻladi. Asinxron dvigatellar "Arago-Lens diski" xodisasi asosida ishlaydi.
Asinxron motorli tebranish va shovqin asinxron motorlar asosan ularning
afzalliklari tufayli keng qo'llaniladi: oddiy tuzilish, ishonchli ishlov berish, oson ishlab
chiqarish,
arzon narx, mustahkamlik, yuqori samaradorlik
va juda yaxshi ish
xarakteristikalari.
Asinxron motorlarning asosiy salbiy tomoni shundaki, u keng miqyosda iqtisodiy
jihatdan silliq emas va reaktiv quvvatni griddan kechirishi kerak. Dvigatelda asosiy
magnit oqi havo bo'shlig'ini asosan lamel yo'nalishda kiritadi
va stator va rotorda
radius kuchini hosil qiladi, bu esa elektromagnit vibratsiya
va shovqinga olib
keladi. Shu bilan birga teginsel moment va eksenel kuch hosil qilinadi,
tebranish
tebranish va eksenel tebranish sabab bo'ladi. Dvigatelning elektromagnit shovqinini
hisoblash va bu tovushlarni tahlil qilish va nazorat qilish uchun bu tovush va vibratsiya
manbasini, ya'ni tebranish va shovqinni keltirib chiqaradigan kuch to'lqinlarini bilish
zarur. Hozirgi vaqtda vosita magnit maydoni CAE simulyatsiyasi
tahlillari yordamida
aniqlanishi mumkin.
Muammoli vaziyatlarni hal etishda pedagogning pedagogik 
qobiliyati

|
Muammoli vaziyatlarni hal etishda pedagogning pedagogik
qobiliyati
|
bet | 26/75 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 383,84 Kb. | | #136261 |
Bog'liq Nazariy materiallar 1-mavzu pedagogik kreativlik mohiyati, mazm-fayllar.org (5)Muammoli vaziyatlarni hal etishda pedagogning pedagogik
qobiliyati.
Pedagogik qobiliyatlarni har tomonlama o’rganish qobiliyatlar shaxsning aql-idroki, his-tuyg’usi va iroda sifatlarning namoyon bo’lishidan iborat ekanligini ko’rsatadi.
Pedagogik qobiliyatlar xarakter xislatlari bilan bog’langan. Uyushqoqlik, qat’iylik, haqqoniylik pedagogik faoliyat darajasini orttirishga olib keladi, aksincha, uyushmaganlik, ko’ngilchanlik, adolatsizlik pedagog faoliyati natijalarini pasaytiradi.
Ushbu mavzuning amaliy mashg’ulotida «Kichik guruhlarda ishlash» metodidan foydalaniladi.
«Kichik guruhlarda ishlash» metodi - ta’lim oluvchilarni faollashtirish maqsadida ularni kichik guruhlarga ajratgan holda o’quv materialini o’rganish yoki berilgan topshiriqni bajarishga qaratilgan mashg’ulotdagi ijodiy ish. Ushbu metod qo’llanilganda ta’lim oluvchi kichik guruhlarda ishlab, mashg’ulotda faol ishtirok etish huquqiga, boshlovchi rolida bo’lishga, bir-biridan o’rganishga va tejash imkoniyatiga ega bo’ladi. Chunki ta’lim beruvchi bir vaqtning o’zida barcha ta’lim oluvchilarni mavzuga jalb eta oladi va baholay oladi. Quyida «Kichik guruhlarda ishlash» metodining tuzilmasi keltirilgan.
«Kichik guruhlarda ishlash» metodining bosqichlari quyidagilardan iborat:
Faoliyat yo’nalishi aniqlanadi. Mavzu bo’yicha pedagogik qobiliyat turlari to’g’risida ma’lumot berilgan tarqatma materiallar belgilanadi.
10 ta kichik guruhlar belgilanadi. Ta’lim oluvchilar guruhlarga 2-3 kishidan bo’linishlari mumkin.
Har bir kichik guruhga bittadan pedagogik qobiliyat to’g’risida ma’lumot berilgan tarqatma material beriladi.
guruhga vazifa: Bilish qobiliyatini tushuntirib bering.
guruhga vazifa: Tushuntirish qobiliyatini tushuntirib bering.
guruhga vazifa: Kuzatuvchanlik qobiliyatini tushuntirib bering.
|
| |
a) yo’q (1 ochko); 
b) - Nazariy materiallar 1-mavzu: pedagogik kreativlik mohiyati, mazmuni reja

|
Nazariy materiallar 1-mavzu: pedagogik kreativlik mohiyati, mazmuni reja
|
bet | 32/75 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 383,84 Kb. | | #136261 |
Bog'liq Nazariy materiallar 1-mavzu pedagogik kreativlik mohiyati, mazm-fayllar.org (5)a) yo’q (1 ochko);
b) ba’zan sharoitga qarab (2 ochko);
v) aksariyat hollarda (3 ochko).
Bozorda sotuvchi sizga qo’pollik qildi. Qanday javob qaytargan bo’lardingiz?
a) Jimgina undan nari ketardim (1 ochko);
b) unga jiddiy tanbeh berardim (2 ochko);
v) so’ziga yarasha so’z bilan javob qaytarar edim (3 ochko).
Agarda majlisga kechiksangiz, o’zingiz qanday holatga tushasiz?
a) o’zimga nisbatan va atrofimdagilarga nisbatan g’azab uyg’onadi (3 ochko);
b) hech narsa qila olmasligimni tushunib, asabiylashmayman (1 ochko);
v) ozgina asabiylashaman (2 ochko).
Hamkasblaringizdan biri sizdan beruxsat stolingizdan ruchka yoki kitob
oldi, unga siz qanday munosabat bildirasiz?
a) hech qanday, balki bu holatni sezmasman (1 ochko);
b) nimani olgan bo’lsa, joyiga qo’yishni eslataman (2 ochko);
v) norozi bo’lganligimni aytaman, chunki hozir ruchka yoki kitob olgan bo’lsa, keyinchalik stolimdan biror muhim narsani olishi mumkin, masalan, kerakli hujjatlarimni (3 ochko).
Hayotga nisbatan munosabatingiz qanday?
a) konservativ (eskilik tarafdori) fikrda (2 ochko);
b) radikal (keskin o’zgarishlar tarafdori) fikrda (3 ochko);
v) katta yoshli bo’lishga qaramasdan jiddiy munosabatda emas (1 ochko).
Omadsizlikka duchor bo’lganingizda qanday ahvolga tushasiz?
a) sababini o’zimdan qidiraman (2 ochko);
b) bunga ba’zi shart-sharoitlar va tanish kishilar sabab bo’lgan deb o’ylayman (3 ochko);
v) chuqur nafas olaman va barcha ishlarimni qaytadan boshlayman (1 ochko).
Sizning fikringizcha, hamkasblaringiz sizni qanday baholashadi?
|
| |
g) otlar murabboni yaxshi ko’rishadi, chunki ularda qanot bor; 
d)

|
g) otlar murabboni yaxshi ko’rishadi, chunki ularda qanot bor;
d)
|
bet | 29/75 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 383,84 Kb. | | #136261 |
Bog'liq Nazariy materiallar 1-mavzu pedagogik kreativlik mohiyati, mazm-fayllar.org (5)g) otlar murabboni yaxshi ko’rishadi, chunki ularda qanot bor;
d) otlar murabboni yaxshi ko’rishadi va ularda qanot yo’q.
Ba’zi bir kishilar poliglot (ko’p tillarni biluvchi kishi) lardir. Poliglotlarning faqat bir ko’zi bor.
a) ba’zi bir kishilarda ko’z bitta;
b) kishilar toifasiga kiruvchi poliglotlar ba’zan bir ko’zlidir;
v) ikkita ko’zi bor kishilar poliglotlar toifasiga kirmaydi;
g) poliglotlar - bir ko’zli kishilardir;
d) ikkita ko’zi ham bor poliglotlar ba’zan kishilar toifasiga kiradi.
Sumalaklar - katta chig’anoqlardir. Sumalaklar o’qishni bilishadi.
a) barcha katta chig’anoqlar o’qishni bilishadi;
b) barcha katta chig’anoqlar sumalaklardir;
v) ba’zi katta chig’anoqlar o’qishni biladilar;
g) o’qishni biladigan sumalaklar ham katta chig’anoqlardir;
d) katta chig’anoqlar sumalaklar emas.
Har bir uchburchak - yashil rangda. Barcha uchburchaklar - kichkina.
a) kichkina burchaklari bor uchburchaklar ham mavjud;
b) yashil rangli burchaklari bor uchburchaklar ham mavjud;
v) yashil rangli kichkina burchaklar ham mavjud;
g) burchaklar va uchburchaklar - kichkina hamda yashil rangda;
d) kichkina uchburchaklarning burchagi yashil rangda.
Quruq gullar daraxtlardan to’kilmoqda. Ho’l bo’lgan gullar ingliz tilini bilishadi.
a) ho’l bo’lgan gullar daraxtlardan pastga uchmoqda;
b) uchishni biladigan quruq gullar ingliz tilini bilishadi;
v) ba’zi namiqqan gullar ingliz tilini bilishmaydi;
g) ba’zi quruq gullar - ho’l bo’lgan gullardir, shuning uchun ular ingliz tilini bilishadi;
|
| |
Sinf: 11-“B,D” - 11-sinf informatika va axborot texnologiyalari fanidan tezis

|
11-sinf informatika va axborot texnologiyalari fanidan tezis
|
bet | 2/4 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 8,53 Kb. | | #129535 |
Bog'liq 11-sinf informatika va axborot texnologiyalari fanidan tezis san-fayllar.org (1)Sinf: 11-“B,D”
Mavzu: Tovushli ma’lumotlar va ular bilan ishlash
O’qituvchi: Shukurov Shohruh Sultonali o’g’li
Tayanch tushunchalar:
Sahifada audio va video ishlashi uchun va teglaridan foydalanamiz.
tegi html standartida ko’rsatilmagan, lekin ko’pchilik brauzerlar tomonidan qo’llanadi. U MID, WAV, AIFF, AU kengaytmali tovush fayllari va AVI kengaytmali videofayllarni ishga tushiradi.
tegi IMG elementi bilan bir xil quyidagi bir necha parametrlarga ega: name, align, alt, border, width, height, hspace va vspace.
Mavzuga doir tezis:
tegining ushbu atributlari bor:
data=adres va nom;
plug-in(audio/video/... fayllar uchun);
width= ob’ekt kengligi;
height= ob’ekt balandligi. teglari tushuntirildi.
Tayanch tushunchalar izohlab berildi, o’tgan mavzu bo’yicha mustahkamlash uchun savol-javob o’tkazildi, yangi mavzu tushuntirib berildi.
Uyga vazifa: 86-betdagi topshiriq berildi.
O’IBDO’: _________ N.Mirzaliyeva
01.03.2023
|
Amaliy mashg‘ulot
|
Takrorlash
|
Sinf: 11-“B,D”
Mavzu: Amaliy mashg‘ulot
O’qituvchi: Shukurov Shohruh Sultonali o’g’li
Mavzuga doir tezis:
o’tgan mavzu bo’yicha mustahkamlash uchun savol-javob o’tkazildi, 86-betdagi 2-mashq bajarildi
Uyga vazifa: o’tilgan mavzular yuzasidan 10 talik test tuzib kelish.
O’IBDO’: _________ N.Mirzaliyeva
|
07.03.2023
|
Web-sahifalar orasida aloqalarni o‘rnatish imkoniyatlari. / Amaliy mashg‘ulot
|
89-sahifa / Takrorlash
|
|
|
| |
Kimyo fanini rivojlantirishda o’z xissalarini qo’shgan O’zbekiston Respublikasi olimlari

|
Kimyo fanini rivojlantirishda o’z xissalarini qo’shgan O’zbekiston Respublikasi olimlari
|
bet | 1/5 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 13,63 Kb. | | #257516 |
Bog'liq Kimyo fanini rivojlantirishda o’z xissalarini qo’shgan O’zbekist-azkurs.org
Kimyo fanini rivojlantirishda o’z xissalarini qo’shgan O’zbekiston Respublikasi olimlari
NDKTU KIMYO METALLURGIYA FAKULTETI KIMYO TEXNOLOGIYA YO`NALISHI SIRTQI BO`LIM 33SB-22KT GURUH TALABASI O`ROQOVA HUSNIGULNING UMUMIY VA MOORGANIK KIMYO FANIDAN TAYYORLAGAN MUSTAQIL ISHI Kimyo fanini rivojlantirishda o’z xissalarini qo’shgan O’zbekiston Respublikasi olimlari.
Kimyo fanini rivojlantirishda o’z xissalarini qo’shgan O’zbekiston Respublikasi olimlari.
Reja
1.O’zbekistonda kimyo fanining rivojlanishi.
2.Kimyo fanini rivojlanishiga o’z xissasini qushgan o’zbek olimlar.
3.Uzbek olimlarining ushbu fan buyicha erishgan yutuqlari.
O`zbekistonda kimyo fanini rivojlantirishda o`z hissasini qo`shgan , o`z maktabini yaratgan , dunyo tanigan olimlarimiz juda ko`p. Davlatimiz ilm fanining o`chog`I M Ulug`bek nomidagi O`zbekiston Milliy universiteti kimyo fakulteti o`zbek kimyogar olimlarini etishtirgan ilm maskanidir.
O`zbekistonda kimyo fanini rivojlantirishda o`z hissasini qo`shgan , o`z maktabini yaratgan , dunyo tanigan olimlarimiz juda ko`p. Davlatimiz ilm fanining o`chog`I M Ulug`bek nomidagi O`zbekiston Milliy universiteti kimyo fakulteti o`zbek kimyogar olimlarini etishtirgan ilm maskanidir.
O`zbek kimyogar olimlaridan Sobir Yunusovich Yunusov - 1935 yilda O`rta Osiyo Davlat universiteti kimyo maktabining asoschisi.
1955 yildan boshlab halqaro kongreslarda (Shvetsariya , Fransiya , Angliya , Hindiston va boshq) alkaloid va o`simlik moddalari yuzasidan ilmiy dokladlari bilan qatnashashgan. Uning rahbarligida 4 mingdan ortiq o`simlik tadqiq qilinib , 245 alkaloidlarning tuzilishi isbotlandi. Sitazin , galantamin , papaverin , protonin kabi dori moddalar tibbiyotda keng qo`llanilmoqda.
Handam Usmonovich Usmonov - akademik , kimyo fanlari doktori , ilmiy ishlari selyuloza kimyosi va fizikasi , , pazta tolasi , linti , paxta qoldiqlari va ftor polimerlarga bag`ishlangan , u boshchiligidagi olib borilgan ishlar ishlab chiqarishga joriy etilgan .
Sobir Yunusovich Yunusov
|
| |
Havo sovutish tizimining asosiy elementlari

|
Havo sovutish tizimining asosiy elementlari
|
bet | 26/35 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 133,16 Kb. | | #140080 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi i-fayllar.orgHavo sovutish tizimining asosiy elementlari: havo kollektori, moy radiatori, maxsus qobirg‘alarga ega silindir va silindirlar kallagi, ventilyator, havo oqimi regulyatori, termostat, va nazorat qilish asboblari (12-rasm).
12-rasm. Havo bilan sovitish tizimi sxemasi
Foydalanishning afzalliklari va kamchiliklari. Havo bilan sovutish tizimining afzalliklari dvigatelning ichki tuzilishiga aralashuvni talab qilmaydigan elementar nazarda tutilgan va shuning uchun havo bilan sovutish tizimini shubhasiz sodda deb atash mumkin. Bundan tashqari, havo bilan sovutish dvigatel og‘irligini sezilarli darajada kamaytirishga imkon beradi. Ushbu tizimlar bilan jihozlangan avtomobillarga xos bo‘lgan sovuq iqlimda o‘t olishning ajoyib ko‘rsatkichlarini ham qayd etamiz.
Bunday sovutishning kamchiliklari ham mavjud. Misol uchun, ularning ishlashi murakkab sharoitlar bilan bog‘liq, shuning uchun yonilg‘i va moylash materiallari sifati uchun ancha talabchan bo‘ladi. Ish vaqtida muqarrar ravishda yuzaga keladigan shovqin darajasi yuqori. Afsuski, sovutish jarayonlarining bir xilligi juda ko‘p narsalarni talab qiladi.
Eng ko‘p tarqalgan nosozliklar. Havo bilan sovutish tizimidagi nosozliklarlarning xarakterli belgisi - dvigatelning harorat ko‘rsatkichlarining maksimal ruxsat etilgan chegaradan yuqori bo‘lishi. Haydovchi haddan tashqari qizish boshlanganini sezgandan so‘ng, g‘ayritabiiy harorat o‘sishining sababini aniqlash uchun mashinani to‘xtatishi kerak. Nosozlikning eng keng tarqalgan asosiy -sababi ventilyatorning kamarini uzilishi. Agar shunday bo‘lsa, asboblar paneli avtomobilni tegishli signal chiroqni yoqish orqali xabardor qiladi. Bundan tashqari, ba’zida termostat ishida muammolar mavjud, ammo ular juda keng tarqalgan emas.
Havo bilan sovutish tizimi Volkswagen va Porsche 911 va boshqa modellarda ishlatilgan.
Bugungi kunda havo bilan sovutish tiziming mashhurligi minimal darajada kamaydi. Bu, asosan, dvigatelni ko‘ndalang joylashuviga ega bo‘lgan avtomobillarning haddan tashqari ko‘p tarqalishi bilan bog‘liq. Ushbu holatda havo bilan sovutish tizimini qo‘llashni imkoni bo‘lmaydi va bu holda suyuqlik bilan sovutish tizimlarini o‘rnatish juda qulay va samarali hisoblanadi.
|
| |
Fan: Ilmiy ta’lim Mustaqil ishi uchun mavzular O’qituvchi: Zaripova Dilnoza Anvarovna

1
|
Ilmiy ta’lim faniga kirish, ilmiy faoliyat tushunchasi va uning boshqa sohalarda ahamiyati
|
2
|
Ilmiy tadqiqot ishlari turlari va uni olib borishning asosiy usullari.
|
3
|
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Maqkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK), uning asosiy vazifasi va tarkibi.
|
4
|
Ilmiy faoliyat jarayonida tezisning ahamiyati, tushunchasi va uning yozish tartibi.
|
5
|
Ilmiy tezislarni yozish tartibi va nashr ettirish jarayoni.
|
6
|
Ilmiy tezislarni rasmiylashtirishga qo‘yiladigan talablar va ularning ahamiyati.
|
7
|
Ilmiy tezislarni konferernsiyalarda nashr qilish bo’yicha tavsiyalar.
|
8
|
Ilmiy faoliyati natijalari yuqori bo‘lgan o‘zbek olimlari haqida.
|
9
|
Halqaro konferensiyalar tashkil qilinishi, konferensiya uchun maqola yozish tartib qoidalari va ularda ishtirok etishni o‘rginish.
|
10
|
O‘zbekiston Respublikasi Adliya Vazirligi huzuridagi
Intellektual mulk agentligi faoliyati haqida. Agentlikning asosiy vazifalari.
|
11
|
Ozbekiston Respublikasi Adliya Vazirligi huzuridagi
Intellektual mulk agentligidagi EHM uchun yaratilgan dastur yoki ma'lumotlar bazasiga mualliflik, EHM uchun yaratilgan dastur yoki ma'lumotlar bazasiga bo'lgan mulkiy huquqlar haqida ma’lumotlar.
|
12
|
EHM va MB rasmiy ro'yxatdan o‘tkazish uchun ariza namunasi. O‘zgartirish(lar) kiritish uchun ariza namunasi. Tuzatish(lar) kiritish uchun ariza namunasi. O‘zbekiston Respublikasining davlat boji to‘g‘risidagi qonuni.
|
13
| |
Sinf: 11-“B,D” - 11-sinf informatika va axborot texnologiyalari fanidan tezis

|
11-sinf informatika va axborot texnologiyalari fanidan tezis
|
bet | 3/4 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 8,53 Kb. | | #129535 |
Bog'liq 11-sinf informatika va axborot texnologiyalari fanidan tezis san-fayllar.org (1)Sinf: 11-“B,D”
Mavzu: Web-sahifalar orasida aloqalarni o‘rnatish imkoniyatlari. / Amaliy mashg‘ulot
O’qituvchi: Shukurov Shohruh Sultonali o’g’li
Mavzuga doir tezis: WWW-sahifasida ma’lumotlar gipermatnli xujjatlar shaklida olinadi. Gipermatn boshqa matnli xujjatlarga yo’l ko’rsatuvchi matndir. Bu esa boshqa matnlarga (bu matnlar qaysi mamlakatning severida turishidan qat’i nazar) tezda o’tish va yuklanish imkonini berishi;
B u yerda HREF atributi siz giperaloqa o’rnatmoqchi bo’lgan Web-sahifaning adresi. Agar siz giperaloqa o’rnatmoqchi bo’lgan xujjat boshqa serverda joylashgan bo’lsa, bu atributning qiymati Internetning (URL) to’liq adresi ko’rinishida (masalan, http://www.REFERAT.UZ/page.htm”) beriladi. Agar siz giperaloqa o’rnatmoqchi bo’lgan xujjat lokal serverda, ya’ni giperaloqa o’rnatilayotgan xujjatlar bir serverda joylashgan bo’lsa, u xolda atributning qiymati qisqartirilgan URL ko’rinishida (masalan, “…/LabPas/Lab1/htm”). SHuni ta’kidlab o’tish lozimki, agar zarur xujjat joriy (hozir biz ishlab turgan) xujjat bilan bir direktoriyaga joylashgan bo’lsa, u xolda HREF atributining qiymati sifatida zarur xujjatning nomini yozish kifoya. Xujjatni brauzerda ochish qoidasini tasniflovchi ko’rsatmalr TARGET atributi yordamida beriladi. Bu ko’rsatmalar boshqa kodlardan quyi chiziqqa (pastki chiziq) simvoli bilan ajralib turadi. Bu atributning eng ko’p ishlatiladigan qiymatlaridan biri TARGET=”blank” bo’lib, bu murojaat qilingan HTML xujjatni brauzerning yangi oynasida ochilishi zarur ekanligini ko’rsatib berildi.
Uyga vazifa: 89- betdagi savollarga javoblar topib kelish
O’IBDO’: _________ N.Mirzaliyeva
|
| |
Fanni tashkil etish va o’tkazish bo’yicha tavsiyalar

|
Fanni tashkil etish va o’tkazish bo’yicha tavsiyalar
|
bet | 60/75 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 383,84 Kb. | | #136261 |
Bog'liq Nazariy materiallar 1-mavzu pedagogik kreativlik mohiyati, mazm-fayllar.org (5)Fanni tashkil etish va o’tkazish bo’yicha tavsiyalar
“Pedagogik kompetentlik va kreativlik” fani nazariy va amaliy mashg’ulotlar shaklida olib boriladi.
Nazariy mashg’ulotlarda pedagog faoliyatiga kreativ yondashuv, zamonaviy pedagog imidji haqida ma’lumotlar beriladi.
Amaliy mashg’ulotlarda pedagogning vazifalari, ta’lim-tarbiya jarayonini texnologiyalashtirishning nazariy va amaliy asoslari, oliy ta’lim muassasalarida mashg’ulotlarni tashkil etish yo’llari, o’yinli texnologiyalar va ularning roli, ta’lim tizimida innovastion texnologiyalar, pedagog faoliyatiga kreativ yondashuv, zamonaviy imidjining ta’lim-tarbiya jarayonidagi ahamiyati ilg’or ta’lim texnologiyalaridan pedagogik jarayonda foydalanishga doir jahon tajribasi o’rgatiladi.
Mashg’ulotlarda texnik vositalardan, ekspress-so’rovlar, test so’rovlari, amaliy mashg’ulotlar, aqliy hujum, guruhli fikrlash, kichik guruhlar bilan ishlash va boshqa interaktiv ta’lim usullaridan foydalanish nazarda tutiladi.
Fanning o’quv rejadagi boshqa bloklar va fanlar bilan
bog’liqligi va uzviyligi
Fanning mazmuni o’quv rejadagi “Ta’lim-tarbiya jarayonlarini tashkil etishning me’yoriy asoslari”, “Umumkasbiy tayyorgarlik”, “Mutaxassislik bo’yicha tayyorgarlik” o’quv bloklari fanlari bilan uzviy bog’langan holda pedagogning kasbiy pedagogik tayyorgarlik darajasini oshirishga xizmat qiladi.
Fanning uslubiy jihatdan uzviy ketma-ketligi
Mazkur fan “Mutaxassislik bo’yicha tayyorgarlik” blokidan keyin o’rganiladi. Unda yuqoridagi blokda o’rganilgan mazmun yo’nalishlari va uslubiy jihatlarini o’qitiladigan faniga tatbiq etish imkoniyatlari ochib beriladi.
Fanning ta’limdagi o’rni
Talabalarga “Pedagogning kasbiy kompetentligi va kreativligi” fanini o’qitishda pedagog imidji, kasbiy mahorati va kompetentligi haqida bilimlarni rivojlantirish hamda amalda qo’llash ko’nikmalarini shakllantirish orqali ta’lim samaradorligini ta’minlashdan iborat.
|
| |