nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
I.BOB . Polimorfizm - Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan

|
Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan
|
bet | 2/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWI I.BOB . Polimorfizm.
Obyektga yo‘naltirilgan dasturlashda “Polimorfizm” tushunchasi inkapsulyatsiya va vorislikdan keyin uchinchi asosiy ustun hisoblanadi. Polimorfizm yunoncha so‘z bo‘lib, "ko‘p shaklli" degan ma’noni anglatadi va uning ikki jihati bor:
Kompilyatsiya vaqti polimorfizmi - ish vaqtida hosil bo‘lgan sinf obyektlarining metod parametrlari tayanch sinf obyekti sifatida ko‘rib chiqiladi. Ushbu polimorfizm paydo bo‘lganda, obyekt e’lon qilingan turi uning ish vaqti turiga o‘xshash bo‘lmaydi.
Ish vaqti polimorfizmi - tayanch sinflar virtual metodlarni belgilash, amalga oshirish hamda hosil bo‘lgan sinflar ularni bekor qilishi mumkin.
1.1. Virtual metodlar va ularning ustunligi
Agar metod tayanch sinfda virtual deb e'lon qilingan bo‘lsa, metod virtual deb ataladi. Virtual metod bir yoki bir nechta voris sinflarda bekor qilinishi mumkin. Shuning uchun har bir voris sinf virtual metodga ega bo‘lishi mumkin. Bunday holda, havola orqali kirish mumkin bo‘lgan obyekt turiga qarab chaqirilishi kerak bo‘lgan virtual metodni aniqlaydi va bu ish vaqtida amalga oshiriladi. Shuning uchun har xil turdagi obyektlarga murojaat qilganda, virtual metodning turli xil versiyalari bajariladi. Boshqacha qilib aytganda, bajariladigan virtual metodning varianti ushbu obyektga havola turiga qarab emas, balki obyekt turiga qarab tanlanadi. Shunday qilib, agar tayanch sinf virtual metodni o‘z ichiga olgan bo‘lsa va undan voris sinf olinsa, u holda tayanch sinfga murojaat qilish orqali har xil turdagi obyektlarga murojaat qilganda, ushbu virtual metodning turli xil versiyalari bajariladi.
Metod o‘z nomidan oldin virtual kalit so‘z yordamida tayanch sinfda virtual deb e'lon qilinadi. Voris sinfda virtual metod bekor qilinganda override modifikatori ishlatiladi va voris sinfda virtual metodni qayta aniqlash jarayoni metodni qayta aniqlash deb ataladi. Bekor qilinganda override metodining nomi, turi virtual metod bilan aynan bir xil bo‘lishi kerak. Bundan tashqari, virtual metodni static yoki abstrakt deb e'lon qilish mumkin emas.
Quyida virtual metodlar va ularning bekor qilinishini ko‘rsatadigan misol keltirilgan.
|
| |
using System;  
class Tayanch  
{  
// Tayanch sinfda virtual metod yaratish  
public

|
using System;
class Tayanch
{
// Tayanch sinfda virtual metod yaratish
public
|
bet | 3/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWIusing System;
class Tayanch
{
// Tayanch sinfda virtual metod yaratish
public virtual void Funksiya()
{
Console.WriteLine("Tayanch sinfidagi Funksiya() metodi");
}
}
class Voris1 : Tayanch
{
// Tayanch sinfdagi Funksiya() metodini bekor qilish
public override void Funksiya()
{
Console.WriteLine("Voris1 sinfidagi Funksiya() metodi");
}
} class Voris2 : Tayanch
{
// Voris2 sinfda Funksiya() metodini qayta belgilash
public override void Funksiya()
{
Console.WriteLine("Voris2 sinfidagi Funksiya() metodi");
}
}
class OverrideDemo
{
static void Main()
{
Tayanch baza = new Tayanch();
Voris1 d1 = new Voris1();
Voris2 d2 = new Voris2();
baza.Funksiya();
baza = d1;
baza.Funksiya();
baza = d2;
baza.Funksiya();
Console.ReadKey();
}
}
Kodni ishga tushirish natijasi
Tayanch sinfidagi Funksiya() metodi
Voris1 sinfidagi Funksiya() metodi
Voris2 sinfidagi Funksiya() metodi
Yuqoridagi misol Tayanch sinfini va undan voris olingan ikkita Voris1 va Voris2 sinfni yaratadi. Tayanch sinfi Funksiya() virtual metodini e'lon qiladi, bu ikkala voris sinfda ham bekor qilinadi. Main() metodida Tayanch, Voris1 va Voris2 turidagi obyektlar e'lon qilinadi. Tayanch mos havola turidagi baza o‘zgaruvchisi e'lon qilinadi. Har bir obyekt turiga havola baza o‘zgaruvchisiga tayinlanadi va keyin Funksiya() metodini chaqirish uchun ishlatiladi. Yuqoridagi kodning natijasidan ko‘rinib turibdiki, bajarilayotgan Funksiya() metodining versiyasi baza o‘zgaruvchisining sinf turiga qarab emas, balki ushbu metodga havola qilingan obyekt turiga qarab aniqlanadi.
Lekin virtual metodni bekor qilish shart emas. Agar voris sinf virtual metodning versiyasini taqdim etmasa, unda quyidagi misolda bo‘lgani kabi uning tayanch sinfdagi versiyasi ishlatiladi.
|
| |
Men shakl chizaman - Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan

|
Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan
|
bet | 10/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWIMen shakl chizaman.
Men uchburchak chizaman.
Men aylana chizaman.
XULOSA
Men ushbu loyiha ishini yozish davomida Algoritmlar nazaryasi fanini vadasturlash texnalogiyalarini ya’ni dasturchilikni o’rganishda algoritmlar nazaryasi fanini dasturlash tillariga bog’lashni, dasturlarning algoritmlarini tuzishnio’rganishga bo’lgan bilimlarni egallashda katta poydevor bo’ldi. Bu loyiha ishi orqali bilim va ko’nikmalarimni oshirib oldim, men kelajakda ushbu bilimlarimni rivojlantirib yetuk mutaxasis bo’lishga harakat qilaman.Saralash orqali ko’p masalalarni hal qilsa bo’ladi. Katta-katta masalalarnioddiy va sodda qilib ishlab chiqsa bo’lar ekan. Bu kurs ishi orqali saralashningqanchalik qiziqarli va samarali mavzu ekanligini bildim. Bundan tashqari juda ko’pyangi usullar orqali saralash bilan turli xil chiroyli va qiziqarli masalarni hal qilish,va shu kabi misollarni tez bajara olish qobilyatini hosil qildim. Bu loyiha ishiorqali men mustaqil oddiy saralashlarni hal qiladigan dasturlar tuza olish qobilyatigaega bo’ldim.Kundalik hayotimizda juda ko’p qo’llaniladigan saralash har doim har birishimizda foydalanamiz. O’ylaymanki bu loyiha ishi dasturlash olamiga kiribborishimga katta poydevor vazifasini o’tab beradi.
Hozirgi kunda C# dasturlash tili yuqori bosqichli dasturlash tillariichida eng samarali dasturlash tillaridan hisoblanadi.C# dasturlash tilida dasturtuzish uchun Visual Studio .NET muhitidan foydalanamiz. C# dasturlash tiliobektga mo’ljallangan dasturlash tili hisoblanadi. Polimorfizm statik yoki dinamik bo‘lishi mumkin. Statik polimorfizmda metodga javob kompilyatsiya vaqtida aniqlanadi. Dinamik polimorfizmda u ish vaqtida hal qilinadi. Boshqacha qilib aytganda, bajariladigan virtual metodning varianti ushbu obyektga havola turiga qarab emas, balki obyekt turiga qarab tanlanadi. Shunday qilib, agar tayanch sinf virtual metodni o‘z ichiga olgan bo‘lsa va undan voris sinf olinsa, u holda tayanch sinfga murojaat qilish orqali har xil turdagi obyektlarga murojaat qilganda, ushbu virtual metodning turli xil versiyalari bajariladi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan

|
Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan
|
bet | 11/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWI
1. Абрамов С.А. и др. Задачи по программированию.-М.:Наука, 1988.224 стр.
2. Gulomov S.S. va boshqalar. Axborot tizimlari va texnologiyalari. Toshkent, 2000
3. Ахо А., Хопкрофт Дж. Построение и анализ вычислительных алгоритмов. - М: Мир, 1979 г., 535 с.
4. Вирт Н.. Алгоритмы и структуры данных. – Досса, Хамарайан, 1997.
5. Кнут Д. Искусство программирования для ЭВМ. Основныеалгоритмы.-М: Мир, 2000 г.
6. Кормен Т., Лейзерсон Ч., Ривест Р. Алгоритмы:построение и анализ. М.: МЦНМО, 2001.- 960 с.
7. Лебедев В.И. Введение в системы программирования. М:
Статистика, 1975
8. Поляков Д.Б., Круглов И.Ю. Программирование в среде
Turbo Pascal: Справ.-метод. пособие.- М.: Изд-во МАИ, 1992.-576 с.
9. Попов В.В. Общение с ЭВМ на естественном языке.
М:Наука, 1982.
10.Тыугу Х. Концептуальное программирование. М: Наука, 1984.
11.Успенский В.А., Семенов А.Л.. Теория алгоритмов:
основные открытия и приложения. М: Наука, 1987, 287 с. 12.Файсман А. Профессиональное программирование
\на ТурбоПаскале.- Info&F, 1992.-270 стр.
INTERNET SAYTLAR.
1. http:\\acm.tuit.uz
2. http:\\Referat.arxiv.uz
3. http:\\Ziyonet.uz
4. http:\\dastur.uz
5. http://fayllar.org
|
| |
public override void Funksiya - Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan

|
Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan
|
bet | 5/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWIpublic override void Funksiya()
{
Console.WriteLine("Voris1 sinfidagi Funksiya() metodi");
}
}
class Voris2 : Voris1
{
// Bu sinfda Funksiya() metodi bekor qilinmaydi
}
class Voris3 : Voris2
{
// Bu sinfda Funksiya() metodi bekor qilinmaydi
}
class NoOverrideDemo2
{
static void Main()
{
Voris3 d = new Voris3();
Tayanch AsosiyRef; // Tayanch sinfiga havola
AsosiyRef = d;
AsosiyRef.Funksiya(); // Voris1 sinfidan Funksiya() metodini chaqirish
Console.ReadKey();
}
}
Dastur natijasi
Voris1 sinfidagi Funksiya() metodi
Ushbu misolda Voris3 sinfi Voris2 sinfini, Voris2 sinfi esa Voris1 sinfini, Voris1 sinfi navbatida Tayanch sinfni voris qilib oladi. Yuqoridagi natijadan ko‘rinib turibdiki, Voris1 da bekor qilingan Funksiya() metodi bajariladi, chunki u Voris3 va Voris2 iyerarxiyasidan Funksiya() metodi bekor qilinmagan Voris1 ga o‘tishda aniqlangan birinchi virtual metoddir.
1.2 . Yangi a’zolar bilan tayanch sinf a’zolarini yashirish
Agar voris sinfda tayanch sinf a’zosi bilan bir xil nomdagi a’zo bo‘lishi kerak bo‘lsa, new kalit so‘z bilan tayanch sinf a’zosini yashirish mumkin.
Quyidagi dastur kodi misol sifatida keltiradi:
public class TayanchClass
{
public void Metod()
{
WorkField++;
}
public int WorkField;
public int WorkProperty
{
get { return 0; }
}
}
public class VorisClass : TayanchClass
{
public new void Metod() { WorkField++; }
public new int WorkField;
public new int WorkProperty
{
get { return 0; }
}
} Eslatma: Virtual a’zolar ushbu dasturning tayanch sinfini chaqirish uchun foydalanishi tavsiya etiladi.
Polimorfizm statik yoki dinamik bo‘lishi mumkin. Statik polimorfizmda metodga javob kompilyatsiya vaqtida aniqlanadi. Dinamik polimorfizmda u ish vaqtida hal qilinadi.
|
| |
protected int - Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan

|
Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan
|
bet | 9/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWIprotected int width, height;
public Shakl( int a = 0, int b = 0) {
width = a;
height = b;
}
public virtual int area() {
Console.WriteLine("Tayanch sinf a’zosi: ");
return 0;
}
}
class Turtburchak: Shakl {
public Turtburchak( int a = 0, int b = 0): base(a, b) {
}
public override int area () {
Console.WriteLine("Turtburchak sinf a’zosi: ");
return (width * height);
}
}
class Uchburchak: Shakl {
public Uchburchak(int a = 0, int b = 0): base(a, b) {
}
public override int area() {
Console.WriteLine("Uchburchak sinf a’zosi: ");
return (width * height / 2);
}
}
class Caller {
public void CallArea(Shakl sh) {
int a;
a = sh.area();
Console.WriteLine("Maydon: {0}", a);
}
}
class Tester {
static void Main(string[] args) {
Caller c = new Caller();
Turtburchak r = new Turtburchak(10, 7);
Uchburchak t = new Uchburchak(10, 5);
c.CallArea(r);
c.CallArea(t);
Console.ReadKey();
}
}
}
Yuqoridagi kod kompilyatsiya qilinganda va bajarilganda, quyidagi natijani beradi:
Runtime polimorfizmi yoki kech ulanish polimorfizmi deb ham atash mumkin. Polimorfizmning ushbu turida statik polimorfizmdan farqli tarzda bir sinfga tegishli metodlarni ushbu sinfdan voris oluvchi boshqa sinflarda qayta aniqlaymiz. Bu nima degani ? Misol tariqasida real bir voqeani qaraymiz. Geometrik shakl deganimizda uchuburchak, to’rtburchak, piramida va yana boshqa shakllar ko’z oldimizdan o’tadi. Lekin aynan bir shaklni tasavvur qila olmaymiz. Uchburchak deganimizda esa aksincha. Ushbu holat quyidagicha:
namespaceUzbekDevs
{
classShakl
{
publicvirtualvoidChizish()
{
Console.WriteLine("Men shakl chizaman.");
}
}
classUchburchak : Shakl
{
publicoverridevoidChizish()
{
Console.WriteLine("Men uchburchak chizaman.");
}
}
classAylana : Shakl
{
publicoverridevoidChizish()
{
Console.WriteLine("Men aylana chizaman.");
}
}
Yuqoridagi holatda “Shakl” sinfi ajdod sinf va unda Chizish() metodi mavjud, “Aylana” va “Uchburchak” sinflari esa uning voris sinflari va Chizish() metodini esa ularda qayta yozdik.
namespaceUzbekDevs
{
classShakl
{
publicvirtualvoidChizish()
{
Console.WriteLine("Men shakl chizaman.");
}
}
classUchburchak : Shakl
{
publicoverridevoidChizish()
{
Console.WriteLine("Men uchburchak chizaman.");
}
}
classAylana : Shakl
{
publicoverridevoidChizish()
{
Console.WriteLine("Men aylana chizaman.");
}
}
classProgram
{
staticvoidMain(string[] args)
{
//konstruktorlar e'loni
Shakl shakl = new Shakl();
Shakl uchburchak = new Uchburchak();
Shakl aylana = new Aylana();
//Metodni chaqirish
shakl.Chizish();
uchburchak.Chizish();
aylana.Chizish();
Console.ReadKey();
}
}
}
Dastur natijasi:
|
| |
using System;  
class Tayanch  
{  
// Tayanch sinfda virtual metod yaratish  
public

|
using System;
class Tayanch
{
// Tayanch sinfda virtual metod yaratish
public
|
bet | 4/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWIusing System;
class Tayanch
{
// Tayanch sinfda virtual metod yaratish
public virtual void Funksiya()
{
Console.WriteLine("Tayanch sinfidagi Funksiya() metodi");
}
}
class Voris1 : Tayanch
{
// Voris sinfda Funksiya() metodini bekor qilish
public override void Funksiya()
{
Console.WriteLine("Voris1 sinfidagi Funksiya() metodi");
}
}
class Voris2 : Tayanch
{
// Voris2 voris sinfda Funksiya() metodini qayta belgilash
public override void Funksiya()
{
// Bu sinfda Funksiya() metodi bekor qilinmaydi.
}
}
class OverrideDemo
{
static void Main()
{
Tayanch baza = new Tayanch();
Voris1 d1 = new Voris1();
Voris2 d2 = new Voris2();
Tayanch AsosiyRef; // tayanch sinfga havola
AsosiyRef = baza;
AsosiyRef.Funksiya();
AsosiyRef = d1;
AsosiyRef.Funksiya();
AsosiyRef = d2;
AsosiyRef.Funksiya(); // Tayanch sinfidan Funksiya() metodi chaqiriladi
Console.ReadKey();
}
}
Dastur natijasi:
Tayanch sinfidagi Funksiya() metodi
Voris1 sinfidagi Funksiya() metodi
Bu misolda Funksiya() metodi Voris2 sinfida bekor qilinmagan. Shuning uchun Voris2 sinfining obyekti uchun Tayanch sinfidan Funksiya() metodi chaqiriladi. Agar ko‘p darajali iyerarxiya mavjud bo‘lsa, virtual metod voris sinfda bekor qilinmasa, quyidagi misolda bo‘lgani kabi iyerarxiyaning eng yaqin varianti bajariladi.
using System;
class Tayanch
{
// Tayanch sinfda virtual metod yaratish
public virtual void Funksiya()
{
Console.WriteLine("Tayanch sinfidagi Funksiya() metodi");
}
}
class Voris1 : Tayanch
{
// voris sinfda Funksiya() metodini bekor qilish
|
| |
– xato - Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan

|
Matematika va kompyuter ilmlari fakulteti amaliy matimatika kafedrasi dasturlash asoslari fanidan
|
bet | 7/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWI1 – xato: Chizish() metodini ajdod sinfda, ya’ni, Shakl sinfida qayta yozish imkoniyati bor ekanligini aytmadik. (virtual so’zi bilan hal qilamiz)
2 – xato : Chizish() metodini voris sinflarda qayta yozayotganimizni ham aytib o’tmadik. (override so’zi bilan hal qilamiz)
Dasturga muammolarimizni hal qiluvchi kalit so’zlarni qo’shamiz:
namespace PolymorphismDemoApp
{
class Shakl
{
public virtual void Chizish()
{
Console.WriteLine("Men shakl chizaman");
}
}
class Uchburchak : Shakl
{
public override void Chizish()
{
Console.WriteLine("Men uchburchak chizaman");
}
}
class Aylana : Shakl
{
public override void Chizish()
{
Console.WriteLine("Men aylana chizaman");
}
}
class Program
{
static void Main(string[] args)
{
//konstruktorlar e'loni
Shakl shakl = new Shakl();
Shakl uchburchak = new Uchburchak();
Shakl aylana = new Aylana();
//Metodni chaqirish
shakl.Chizish();
uchburchak.Chizish();
aylana.Chizish();
Console.ReadKey();
}
}
}
Xatolarimizni hal qila oldikmi ?
Natija
Xayriyat, endi natija biz xohlagan ko’rinishda !
Yuqorida biz geometrik shakl deganda aynan bir shakl ko’z oldimizga kelishini va uni chizish mumkin emasligini tushunib yetdik. Demak, “Shakl” sinfi mavhum (abstract) sinf va uning “Chizish” metodi ham mavhum (abstract). Voris sinflarda esa bu metodning qiladigan ishi tayin.
namespace PolymorphismDemoApp
{
abstract class Shakl
{
public abstract void Chizish();
}
class Uchburchak : Shakl
{
public override void Chizish()
{
Console.WriteLine("Uchburchak chizaman");
}
}
class Aylana : Shakl
{
public override void Chizish()
{
Console.WriteLine("Aylana chizaman");
}
}
class Program
{
static void Main(string[] args)
{
//konstruktorlar e'loni
//Shakl shakl = new Shakl(); endi Shakl sinfining kostruktrini yaratib bo'lmaydi
Shakl uchburchak = new Uchburchak();
Shakl aylana = new Aylana();
//Metodni chaqirish
uchburchak.Chizish();
aylana.Chizish();
Console.ReadKey();
}
}
}
OOP ni amalda yaxshi qo’llashni istasangiz quyidagi 3 qoidani doimo yodda tuting:
|
| |
– qoida: Abstract metodlarni yaratishda metod nomi oldiga abstract so’zini qo’shish kerak va abstract metodlarning tanasi bo’lmaydi.
2 – qoida

|
– qoida: Abstract metodlarni yaratishda metod nomi oldiga abstract so’zini qo’shish kerak va abstract metodlarning tanasi bo’lmaydi.
2 – qoida
|
bet | 8/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 114,28 Kb. | | #239885 |
Bog'liq KURS IWI1 – qoida: Abstract metodlarni yaratishda metod nomi oldiga abstract so’zini qo’shish kerak va abstract metodlarning tanasi bo’lmaydi.
2 – qoida: Hech bo’lmaganda bitta bo’lsa ham abstract metodni o’z ichiga olgan sinf o’z – o’zidan abstract sinfga aylanadi va sinf nomi oldiga abstract so’zi qo’shib qo’yiladi.
3 – qoida: Abstract sinflar umumiylikni saqlab turish uchun yaratiladi va ularning kostruktori e’loni ham mavjud bo’lmaydi.
Yuqoridagi dasturda hayotdagi haqiqiy voqeani aks ettirdik deyishimiz mumkin. “Shakl” sinfi mavhum (abstract) va “Aylana”, “Uchburchak” sinflari uchun ajdod sinf. Undagi Chizish() metodi ham hech qanday vazifa bajarmasdan faqat umumiylikni saqlab turish uchun yaratildi va voris sinflarda ushbu metodni qayta aniqladik (override kalit so’zi orqali).Yakunda yana bir muhim qoidani bilishingizni ta’kidlab, shu bilan mavzuni o’z nihoyasiga yetkazamiz:
Yodda tuting: Agar ajdod sinfdagi metod virtual bo’lsa, bu sinfdan voris olganimizda bu metodni qayta aniqlashimiz majburiy emas, ya’ni agar ehtiyoj bo’lsagina qayta aniqlaymiz. Agar ajdod sinfdagi metod abstract bo’lsa bu sinfdan voris olganimizda bu metodni qayta aniqlashga majburmiz.
C# interfeys sinfining qisman bajarilishini ta’minlash uchun ishlatiladigan abstrakt sinflarni yaratishga imkon beradi. Abstrakt sinflar voris sinf tomonidan amalga oshiriladigan abstrakt metodlarni o‘z ichiga oladi.
Abstrakt sinfdan tashqarida abstrakt metodni e’lon qilib bo‘lmaydi. Sinf override deb e’lon qilinganda, undan voris olinmaydi, abstrakt sinflar override deb e’lon qilinishi mumkin emas. Virtual metodlar turli xil voris sinflarda turli xil metodlar bilan amalga oshirilishi mumkin va ushbu metodlarga chaqirish ish vaqtida hal qilinadi. Dinamik polimorfizm abstrakt sinflar va virtual metodlar bilan amalga oshiriladi.
Quyidagi dastur buni namoyish etadi:
using System;
namespace PolymorphismApplication {
class Shakl {
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
– qoida: Abstract metodlarni yaratishda metod nomi oldiga abstract so’zini qo’shish kerak va abstract metodlarning tanasi bo’lmaydi.
2 – qoida
|
aerosuratga olish va kosmik suratga olish

|
aerosuratga olish va kosmik suratga olish
|
bet | 3/22 | Sana | 19.03.2021 | Hajmi | 317,8 Kb. | | #13301 |
aerosuratga olish va kosmik suratga olish – kosmik va aviatsiya uchish apparatlari, shu jumladan uchuvchisiz uchish apparatlari yordamida fotografiya, televizion, infraqizil, mikroto‘lqinli, radiolokatsiya va boshqa qurilmalar yordamida yer yuzasi haqida axborot olish;
geografik axborot tizimi(keyingi o‘rinlarda GAT deb ataladi) – fazoviy ma’lumotlar va ular bilan bog‘liq axborotni yaratish (to‘plash, saqlash, ishlov berish), aks ettirish va tarqatish uchun mo‘ljallangan axborot tizimi;
geofazoviy axborot(keyingi o‘rinlarda GFA deb ataladi) – yer yuzasida, yerning ustki qatlamida, yer ustki qatlamiga tutash atmosfera qatlamida va yer atrofidagi fazoda joylashgan joylar va obyektlar haqidagi ma’lumotlar to‘plami;
geografik obyekt – yer yuzasining tabiiy va sun’iy obyektlari va kontur nuqtalari, shuningdek, mo‘ljal bo‘lib xizmat qilishi mumkin bo‘lgan relyef elementlari;
geodeziya punkti – joyda (tuproqda, binoda yoki boshqa sun’iy inshootda) alohida mustahkamlab qo‘yilgan hamda geodeziya usullari yordamida aniqlangan koordinatalarni o‘z ichiga olgan nuqta. Geodeziya punkti, qoida tariqasida, maxsus markazdan, tashqi belgidan hamda zovur yoki val tarzidagi tashqi ko‘rinishdan iborat bo‘ladi;
|
| |
material nusxasi - Kartografiya va geodeziya materiallarining (MA’lumotlarining) cheklovchi griflarini belgilash,...

Kartografiya va geodeziya materiallarining (MA’lumotlarining) cheklovchi griflarini belgilash, foydalanish uchun ochiq bo‘lgan xaritalarni yaratish, maxfiy kartografiya va geodeziya materiallarini berish
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Kartografiya va geodeziya materiallarining (MA’lumotlarining) cheklovchi griflarini belgilash, foydalanish uchun ochiq bo‘lgan xaritalarni yaratish, maxfiy kartografiya va geodeziya materiallarini berish
|
mahalliy koordinatalar tizimi - Kartografiya va geodeziya materiallarining (MA’lumotlarining) cheklovchi griflarini...

|
Kartografiya va geodeziya materiallarining (MA’lumotlarining) cheklovchi griflarini belgilash, foydalanish uchun ochiq bo‘lgan xaritalarni yaratish, maxfiy kartografiya va geodeziya materiallarini berish
|
bet | 6/22 | Sana | 19.03.2021 | Hajmi | 317,8 Kb. | | #13301 |
mahalliy koordinatalar tizimi – davlat hududining cheklangan qismiga nisbatan belgilanadigan shartli koordinatalar tizimi, uning koordinatalar sanoq boshi va koordinatalar o‘qlari yo‘nalishi davlat koordinatalar tizimining koordinatalar sanoq boshi va koordinatalar o‘qlari yo‘nalishiga nisbatan surilgan bo‘ladi. Mahalliy koordinatalar tizimini belgilash qoidalari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi;
fotosuratlarning ustma-ust montaji – muayyan joy fotosuratlarining bir-birini takrorlaydigan qismlarini qirqib tashlamasdan, ustma-ust qo‘yish yo‘li bilan montaj qilish natijasi;
tashkilotlar – vazirliklar, davlat qo‘mitalari, qo‘mitalar, agentliklar, markazlar, inspeksiyalar, xo‘jalik birlashmalari va mahalliy davlat hokimiyati organlari, shuningdek, boshqa yuridik shaxslar, ularning nomlari alohida keltirilgan holatlar bundan mustasno;
ortofotoplan – aerosuratga olish va kosmik suratga olish orqali olingan aerokosmik suratlarni differensial ortotransformatsiya qilish usuli asosida markaziy proyeksiyadan ortogonal proyeksiyaga o‘zgartirish natijasida olingan joyning aniq geodezik asosdagi fotosuratli plani;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kartografiya va geodeziya materiallarining (MA’lumotlarining) cheklovchi griflarini belgilash, foydalanish uchun ochiq bo‘lgan xaritalarni yaratish, maxfiy kartografiya va geodeziya materiallarini berish
|
Axborot texnologiyalari, kompyuter texnologiyalari tushunchalari

|
Axborot texnologiyalari, kompyuter texnologiyalari tushunchalari
|
bet | 4/8 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,87 Mb. | | #102332 |
Bog'liq Axborot tushunchasi (1маъруза) - Kompyuter texnologiyalari yoki Axborot texnologiyalari (IT) - bu kompyuterlar yordamida ma'lumotlarni saqlash, uzatish, qayta ishlash, himoya qilish va ko'paytirish uchun mas'ul bo'lgan texnologiyalarning umumlashtirilgan nomi. Zamonaviy ishlab chiqarish, fan, madaniyat, sport va iqtisodiyot sohalarini kompyuter texnologiyasiz tasavvur etib bo'lmaydi. Kompyuterlar insonga ishda, madaniy xordiq, ta'limda va ilmiy tadqiqotlarda yordam beradi.
7. Asosiy IT tushunchalar: - Informatika va axborot texnologiyalarining asosiy tushunchalari quyidagilardan iborat:
- Axborot.
- Axborot jarayonlari.
- Texnologiya.
- Axborot resurslari.
- Axborot tizimi.
-
- Axborot – information (ma’lumot, xabar) so‘zidan kelib chiqqan. Kompyuter uchun ma'lumotlar – ma’lum bir manoga ega bo’lgan va kompyuter uchun tushunarli shaklda taqdim etilgan belgilar ketma-ketligidir.
- Axborot jarayonlari - axborot bilan amalga oshiriladigan harakatlar:
- Yig’ish.
- Qabul qilish.
- Saqlash.
- Qayta ishlash.
- Uzatish.
-
- Texnologiya - lotincha (techne) so’zidan olingan: san'at, mahurat. Texnologiya - bu maqsadga erishishga qaratilgan muayyan harakatlar majmui.
- Axborot texnologiyalari - axborot jarayonlarini amalga oshirish uchun dasturiy ta'minot, texnik vositalar, hujjatli vositalar to'plami.
8. ATni funktsional, predmetini ta'minlovchi tushunchalar: Predmetli AT odatda turli fan sohalarida (jamiyat, siyosat, iqtisod, huquq, fan, ishlab chiqarish, tibbiyot, taʼlim va boshqalar) qoʻllaniladigan texnologiyalarni oʻz ichiga oladi. Shu bilan birga, faoliyatning turli sohalaridagi AT, masalan, buxgalteriya hisobi, bank, soliq, sug'urta va boshqalar xizmat ko'rsatadigan mavzular bilan ajralib turadi.
|
| |
Zamonaviy jamiyatda axborotning o'rni

|
Zamonaviy jamiyatda axborotning o'rni
|
bet | 3/8 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,87 Mb. | | #102332 |
Bog'liq Axborot tushunchasi (1маъруза)3. Zamonaviy jamiyatda axborotning o'rni: - Insoniy jamiyatining rivojlanishi moddiy, instrumental, energiya va boshqa resurslarni, jumladan, axborotni talab qiladi. Hozirgi davr axborot oqimlari hajmining misli ko'rilmagan o'sishi bilan tavsiflanadi. Bu inson faoliyatining deyarli barcha sohalariga tegishli. Axborot hajmining eng katta o'sishi sanoat, savdo, moliya-bank va ta'lim sohalarida kuzatilmoqda. Masalan, sanoatda axborot hajmining o'sishi ishlab chiqarish hajmining ortishi, ishlab chiqarilayotgan mahsulotning, foydalaniladigan materiallarning, texnologik jihozlarning murakkablashishi, natijada xo'jalik ob'ektlarining tashqi va ichki aloqalarining kengayishi bilan bog'liq. ishlab chiqarishning kontsentratsiyasi va ixtisoslashuvi.
- Axborot texnologiya va umuman resurslarning rivojlanishini belgilovchi asosiy, hal qiluvchi omillardan biridir. Shu munosabat bilan nafaqat axborot sanoati, kompyuterlashtirish, axborot texnologiyalari va axborotlashtirish jarayonining rivojlanishi o'rtasidagi bog'liqlikni tushunish, balki axborotlashtirish jarayonining axborotlashtirish sohasiga ta'sir darajasi va darajasini aniqlash juda muhimdir. shaxsning boshqaruv va intellektual faoliyati.
4. Axborotni turli mezonlarga ko'ra turlarga bo'lish mumkin: - - haqqoniyligi bo’yicha
- rost
- yolg’on
- - qabul qilish bo’yicha
- Vizual - ko'rish organlari tomonidan qabul qilinadi.
- Eshitish - eshitish organlari tomonidan idrok etiladi.
- Taktil - taktil retseptorlari tomonidan qabul qilinadi.
- Xushbo'y - hidlash retseptorlari tomonidan qabul qilinadi.
- Taste - ta'm kurtaklari tomonidan idrok etiladi.
- - taqdimot shaklida
- Matn - til leksemalarini belgilash uchun mo'ljallangan belgilar shaklida uzatiladi.
- Raqamli - matematik amallarni bildiruvchi raqamlar va belgilar shaklida.
- Grafik - tasvirlar, ob'ektlar, grafiklar ko'rinishida.
- Tovush - og'zaki yoki yozuv shaklida, til leksemalarining eshitish vositalari bilan uzatilishi.
- - maqsadi bo’yicha
- Ommaviy - ahamiyatsiz ma'lumotlarni o'z ichiga oladi va jamiyatning aksariyat qismi uchun tushunarli tushunchalar to'plami bilan ifodalanadi.
- Maxsus - ma'lum tushunchalar to'plamini o'z ichiga oladi, foydalanilganda ma'lumotlar jamiyatning asosiy qismi tomonidan tushunilmasligi mumkin, ammo bu ma'lumotlardan foydalaniladigan tor ijtimoiy guruh doirasida zarur va tushunarli bo'ladi.
- Maxfiy - odamlarning tor doirasiga va yopiq (xavfsiz) kanallar orqali uzatiladi.
- Shaxsiy (xususiy) - aholi ichidagi ijtimoiy mavqe va ijtimoiy o'zaro munosabatlar turlarini belgilovchi shaxs haqidagi ma'lumotlar to'plami.
|
| |
Kompyuterlardan foydalanish darajasiga ko'ra AT ning tasnifi

|
Kompyuterlardan foydalanish darajasiga ko'ra AT ning tasnifi
|
bet | 7/8 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,87 Mb. | | #102332 |
Bog'liq Axborot tushunchasi (1маъруза)10. Kompyuterlardan foydalanish darajasiga ko'ra AT ning tasnifi: - Axborot texnologiyalari, birinchi navbatda, ulardagi kompyuterlardan foydalanish ko'lami va darajasi bo'yicha tasniflanishi kerak. Axborot texnologiyalarini qo'llashning fan, ta'lim, madaniyat, iqtisodiyot, ishlab chiqarish, harbiy ishlar va boshqalar kabi sohalari mavjud.
- Axborot texnologiyalarida kompyuterlardan foydalanish darajasiga ko'ra kompyuter va nokompyuter texnologiyalari ajratiladi. Ta'lim sohasida axborot texnologiyalari ikkita asosiy muammoni hal qilishda qo'llaniladi: o'qitish va boshqaruv. Shunga ko'ra, ta'limning kompyuter va nokompyuter texnologiyalari, ta'limni boshqarishning kompyuter va nokompyuter texnologiyalari farqlanadi.
- O'qitishda axborot texnologiyalaridan, birinchidan, o'quvchilarga o'quv ma'lumotlarini taqdim etish, ikkinchidan, uni o'zlashtirish muvaffaqiyatini nazorat qilish uchun foydalanish mumkin. Shu nuqtai nazardan, axborot; o'qitishda qo'llaniladigan texnologiyalar ikki guruhga bo'linadi: ta'lim axborotini taqdim etish texnologiyalari va bilimlarni nazorat qilish texnologiyalari.
- O'quv ma'lumotlarini taqdim etish uchun kompyuter bo'lmagan axborot texnologiyalari qog'oz, optotexnika va elektron texnologiyalarni o'z ichiga oladi. Ular o'quv ma'lumotlarini taqdim etish vositalari bilan bir-biridan farq qiladi va shunga ko'ra qog'oz, optik va elektronga bo'linadi. Qog‘oz qog‘ozdagi o‘quv qurollariga darsliklar, o‘quv va o‘quv qo‘llanmalari kiradi; optiklarga - epiproyektorlar, kodoskoplar, kodoskoplar, kinoproyektorlar, lazer ko'rsatkichlari; elektron televizorlar va lazer diskli pleyerlarga.
- O'quv ma'lumotlarini taqdim etish uchun kompyuter axborot texnologiyalari quyidagilarni o'z ichiga oladi:- kompyuter o'qitish dasturlarini qo'llaydigan texnologiyalar;- multimedia texnologiyalari;- masofaviy ta'lim texnologiyalari.
11. Amalga oshirish usuli bo'yicha AT tasnifi: - Avtomatlashtirilgan axborot tizimlarida joriy etish usuliga ko'ra an'anaviy tarzda tashkil etilgan va yangi axborot texnologiyalari ajralib turadi. Agar an'anaviy axborot texnologiyalari birinchi navbatda ma'lumotlarni markazlashtirilgan qayta ishlash sharoitida mavjud bo'lsa, shaxsiy kompyuterlardan ommaviy foydalanishdan oldin ular asosan muntazam hisobotlarni shakllantirishda mehnat zichligini kamaytirishga qaratilgan bo'lsa, yangi axborot texnologiyalari real vaqt boshqaruv jarayonini axborot bilan ta'minlash bilan bog'liq.
|
| |
Axborotning boshqa ta'riflari ham mavjud, masalan, axborot

|
Axborotning boshqa ta'riflari ham mavjud, masalan, axborot
|
bet | 2/8 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,87 Mb. | | #102332 |
Bog'liq Axborot tushunchasi (1маъруза)Axborotning boshqa ta'riflari ham mavjud, masalan, axborot - bu atrof-muhit ob'ektlari va hodisalari, ularning parametrlari, xususiyatlari va holati to'g'risidagi ma'lumotlar, ular haqidagi bilimlarning noaniqligi va to'liq emasligi darajasini kamaytiradi. Bilim - bu amalda qayd etilgan va tasdiqlangan qayta ishlangan ma'lumotlar bo'lib, ular ishlatilgan va qaror qabul qilish uchun qayta ishlatilishi mumkin. Bilim - bu bilimlar bazasida saqlanadigan va ma'lum bir fan sohasidagi mutaxassisning bilimini aks ettiruvchi ma'lumotlarning bir turi. Bilim - bu intellektual kapital. Rasmiy bilimlar qarorlar qabul qilishni tartibga soluvchi hujjatlar (standartlar, qoidalar) yoki muammolarni hal qilish usullarini tavsiflovchi darsliklar, ko'rsatmalar shaklida bo'lishi mumkin. Norasmiy bilim - bu muayyan fan sohasidagi mutaxassislarning bilimi va tajribasi. 2. Axborotning aspektlari (semantik, sintaktik, pragmatik) - Axborot manbai va iste'molchi; ma'lumot iste'molchiga mantiqiy bo'lishi muhim, shuning uchun u uni o'z maqsadlari uchun baholay oladi. Shunday qilib, axborotning uchta jihati mavjud - pragmatik semantik va sintaktik:
- - Pragmatik Jihat - qo'yilgan maqsadga erishish va olingan ma'lumotlardan foydalanish imkoniyati. Axborotning bu jihati axborot samaradorligiga qarab iste'molchining xulq-atvoriga ta'sir qiladi. Ya'ni, bu jihat muammoning xulq-atvor tomonini tavsiflaydi.
- - Semantik Jihat - uzatilayotgan axborotning ma'nosini baholash imkonini beradi. Bunday holda, yangi ma'lumotlarning og'irligi allaqachon mavjud bo'lganlarga nisbatan baholanadi. So'zlar yoki boshqa semantik elementlar o'rtasidagi semantik aloqalar lug'at - tezaurusda o'z aksini topgan.-
- Axborotning sintaktik jihati uni taqdim etish usuli bilan bog‘liq. Axborot ishtirok etadigan real jarayonga qarab: yig'ish, uzatish, o'zgartirish, ko'rsatish, taqdim etish, kiritish yoki chiqarish, axborot maxsus belgilar, belgilar shaklida taqdim etiladi.
|
| |
Pedagogik jihatlari respublika ilmiy-amaliy anjumani

RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR DAVRIDA TILLARNI INTENSIV OʻQITISHNING PSIXOLOGIK-
PEDAGOGIK JIHATLARI
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
2023-yil 2-iyun
447
STEAM TA’LIM TEXNOLOGIYASI ASOSIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARGA TA’LIM-TARBIYA BERISH IMKONIYATLARI
1
Anvarova Dilshoda Akbar qizi ,
2
Bekpõlatova Diyora Shavkat qizi
1,2
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti
Maktabgacha ta’lim fakulteti 1-bosqich
talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.7993819
Annotasiya. Ushbu maqolada STEAM ta’lim texnologiyasi asosida maktabgacha
yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berish muammolari haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar: STEAM, “Ilk qadam”, maktabgacha ta’lim, texnologiya, tarbiya,
konsepsiya, rivojlanish, markaz, kompetensiya.
Yosh avlodni ehtiyotkorlik bilan rivojlanish zinapoyasidan zinama-zina tepaga olib
chiqish har bir pedagog uchun sharafli vazifadir. Biz esa faqatgina ushbu harakatning
xususiyatlarini tushunishimiz va bolalarni vaqtida qo‘llab-quvvatlashimiz, o‘sishi
uchun
muvofiq sharoitlar yaratishimiz darkordir.Bu borada esa maktabgacha taʼlim jarayoni muxim
ahamiyatga ega. Bugungi kunda maktabgacha taʼlimni ham shaklan,
ham mazmunan
yangilashga qaratilgan innovatsiyalar barcha pedagoglardan bola tarbiyasi, uning taʼlim olishga
tayyorgarligiga zamon talablaridan kelib chiqqan holda yondashuvini talab etadi. Inson faoliyati
barcha sohalarida dinamik rivojlanayotgan texnologiyalar joriy etilmoqda. Kelajakdagi
mutaxassislar texnologiya, ilm-fan va muhandislikning turli xil sohalaridan kompleks taʼlim va
bilimlarga muhtoj boʼladi.
STEAM texnologiyasi ta’limdan farqli ravishda
bilimlarni alohida emas, o’zaro
mutanosib holda olib borishni ta’minlab beradi. Bola o’zidanostandart fikrlash, muammoga bir
nechta yechim topish va ijodkorlik ko’nkmalarini shakllantiradi va bu uning kelajakdagi
faoliyatida juda qo’l keladi.
STEAM ta'lim tizimi o’zi nima?
S-science
T-technology
E-engineering,
A-art
M-math.
Ushbu yo’nalishlar zamonaviy dunyoda eng mashhur bo’lib kelayotganini unutmang.
Shuning uchun bugungi kunda STEAM tizimi asosiy tendentsiyalardan biri sifatida
rivojlanmoqda. STEAM ta’limi yo’nalishi va amaliy yondashuvni qo’llash, shuningdek,
barcha
beshta sohani yagona ta’lim tizimiga integratsiyalashuviga asoslangan.STEAM ta’lim
texnologiyasining boshqa texnologiyalardan farqi shundaki, bolalar turli xil mavzularni
muvaffaqiyatli о’zlashtirishlari uchun bir vaqtni о’zida aqliy
faoliyat bilan birga amaliy
faoliyatni uyg‘unligini ta’minlaydilar. Bunda ―aql va qо’l iborasiga amal qiladilar. Olgan
bilimlarini amaliy faoliyatda kо’rib tezda o’qib, о’zlashtirib oladilar. О’yin, qurilish, kognitiv
va tadqiqot faoliyati orqali badiiy va ijodiy faoliyat turlari rivojlanadi. Har bir modul
STEAM ta’lim maqsadlarini amalga oshirishni ta’minlaydigan
aniq vazifalarni kompleks
ravishda hal qilishga qaratilgan:kognitiv tadqiqotlar jarayonida bolalarni intellektual
qobiliyatlarini rivojlantirish va ilmiy-texnik ijod qilishga о’rgatadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda badiiy-texnik ijodiyotni sintez
int m[6]={1,4,-5,2,10,3] - Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini

|
Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
|
bet | 3/4 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 33,55 Kb. | | #100585 |
Bog'liq 4-mustaqil ish (1)int m[6]={1,4,-5,2,10,3];
float a[4];
Massiv statik va dinamik bo‘lishi mumkin. Statik massivning uzunligi oldindan ma’lum bo‘lib, u xotirada ma’lum adresdan boshlab ketma-ket joylashadi. Dinamik massivni uzunligi prog-ramma bajarilish jarayonida aniqlanib, u dinamik xotiradagi ayni paytda bo‘sh bo‘lgan adreslarga joylashadi. Masalan,
int m[6];
ko‘rinishida e’lon qilingan bir o‘lchamli massiv elementlari xotirada quyidagicha joylashadi:
7.1-rasm. Bir o‘lchamli massivning xotiradagi joylashuvi
Massivning i- elementiga m[i] yoki *(m+i) - vositali murojaat qilish mumkin. Massiv uzunligini sizeof(m) amali orqali aniqladi.
Massiv e’lonida uning elementlariga boshlang‘ich qiymatlar berish mumkin va uning bir nechta variantlari mavjud.
1) o‘lchami ko‘rsatilgan massiv elementlarini to‘liq initsiali-zatsiyalash:
int t[5]={-10,5,15,4,3};
Bunda 5 ta elementdan iborat bo‘lgan t nomli butun turdagi bir o‘lchamli massiv e’lon qilingan va uning barcha elementlariga boshlang‘ich qiymatlar berilgan. Bu e’lon quyidagi e’lon bilan ekvivalent:
int t[5];
t[0]=-10; t[1]=5; t[2]=15; t[3]=4; t[4]=3;
2) o‘lchami ko‘rsatilgan massiv elementlarini to‘liqmas initsia-lizatsiyalash:
int t[5]={-10,5,15};
Bu erda faqat massiv boshidagi uchta elementga boshlang‘ich qiymatlar berilgan. SHuni aytib o‘tish kerakki, massivning boshidagi yoki o‘rtasidagi elementlariga qiymatlar bermasdan, uning oxiridagi elementlarga boshlang‘ich qiymat berish mumkin emas. Agarda massiv elementlariga boshlang‘ich qiymat berilmasa, unda kelishuv bo‘yicha static va extern modifikatori bilan e’lon qilingan massiv uchun elementlarining qiymati 0 soniga teng deb, automatic massivlar elementlarining boshlang‘ich qiymatlari noma’lum hisoblanadi.
3) o‘lchami ko‘rsatilmagan massiv elementlarini to‘liq initsia-lizatsiyalash:
int t[]={-10,5,15,4,3};
Bu misolda massivni barcha elementlariga qiymatlar berilgan hisoblanadi, massiv uzunligi kompilyator tomonidan boshlang‘ich qiymatlar soniga qarab aniqlanadi. Agarda massiv uzunligi berilmasa, boshlang‘ich qiymati berilishi shart.
Massivni e’lon qilishga misollar:
|
| |
International school finance of technology

|
International school finance of technology
|
bet | 1/5 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #253800 |
Bog'liq Ro\'ziboyeva Dinara International school finance of technology Qabul qildi: Otaxonov. A Topshirdi: ro’ziboyeva dinara Mediasavodxonlik va axborot madaniyati 23_PPD_07 GURUH Axbrot turlari va ishonchligi - Reja:
- 1. Axborot va ma’lumot tushunchalari.
- 2. Axborotlarni taqdim etish shakllari: uzluksiz va diskret axborotlar.
- 3. Axborotlarning xususiyatlari.
- 4. Axborotli jarayonlar.
- 5. Axborotning sintaktik, semantik, pragmatik oʻlchovlari. Axborotning oʻlchov birliklari. Hartli va Shannon formulalari.
Axborot va ma’lumot tushunchalari. - Axborot – yaratuvchisi doirasida qolib kеtmagan va xabarga aylangan, bilimlar noaniqligi, to’liqsizligi darajasini kamaytiradigan hamda og’zaki, yozma yoki boshqa usullar (shartli signallar, tеxnik vositalar, hisoblash vositalari va hokazo) orqali ifodalash mumkin bo’lgan atrof-muhit (ob'еktlar, voqеa-hodisalar) to’g’risidagi ma'lumotlardir.
Mazkur yo’nalishda quyidagilar muhim sanaladi: - - axborot – bu har qanday ma'lumot emas, balki u mavjud noaniqliklarni kamaytiruvchi yangi bir ma'lumotdir;
- - axborot uni yaratuvchidan tashqarida mavjud bo’ladi, u o’z yaratuvchisidan uzoqlashgan, inson tafakkurida aks etgan bilimdir;
- - axborot xabarga aylanadi, chunki u bеlgilar ko’rinishida ma'lum bir tilda ifodalangan;
- - xabar moddiy tashuvchiga yozib qo’yilishi mumkin ma’lumot (xabar axborotni uzatish shaklidir)
Tеxnik vositalari yordamida qabul qilish, saqlash, uzatish, qidirish va ishlov bеrish mumkun bo’lgan shakliga kеltirilgan xar qanday axborotni “ma'lumot” dеb ataymiz. “Axborot” va “ma'lumot”, “Informatika” fanining asosiy tushunchalari hisoblanadi. “Bu tushunchalar orasida farq bormi”? – dеgan savol tug’ilishi tabiiy. “Informatika” fani axborotga o’zaro bоg’langan, аtrof muhit ob’yektlari yoki xolatlari xususida xabarlar, ma'lumotlar va tushunchalar sifatida qaraydi.
|
| |
shar ch[4]={’a’,’b’,’c’,’d’}; //belgilar massivi

|
shar ch[4]={’a’,’b’,’c’,’d’}; //belgilar massivi
|
bet | 4/4 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 33,55 Kb. | | #100585 |
Bog'liq 4-mustaqil ish (1)shar ch[4]={’a’,’b’,’c’,’d’}; //belgilar massivi
int in[6] ={10,20,30,40}; // butun sonlar massivi
char str[]=”abcd”;
//satr uzunligi 5 ga teng, chunki uning oxiriga
// ’\0’ belgisi qo‘shiladi
char str[]={’a’,’b’,’c’,’d’};
// yuqoridagi satrning boshqacha yozilishi
Masala. Bir o`lchamli sonli massivni M dan kichik elementlarini kvadratlarini yig`indisi xisoblansin
#include
using namespace std;
int main()
{
int i,n;
cout<<"n: ";
cin>>n; double a[n];
for(i=0; i>a[i];
double s=0,m;
cout<<"M: "; cin>>m;
for(i=0; i{
if(a[i]s+=a[i]*a[i];
}
cout<<"Natija = "<return 0;
}
|
| |
Axborot texnologiyalariga kirish (IT). Asosiy tushunchalar - bet 5

|
Axborot texnologiyalariga kirish (IT). Asosiy tushunchalar
|
bet | 5/8 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,87 Mb. | | #102332 |
Bog'liq Axborot tushunchasi (1маъруза)AT bilan ta'minlash muayyan turdagi faoliyat, funksiyalar, jarayonlar va boshqalarning bajarilishini ta'minlaydigan texnologiyalarni o'z ichiga olishi mumkin. Ulardan foydalanishning zarurati yoki ixtiyoriyligi foydalanuvchi vazifalarining tabiati yoki operatsion muhit bilan bog'liq. Shunday qilib, boshqaruv faoliyatini ta'minlash funktsiyalariga ko'ra quyidagilar mavjud: a) tayyorlash texnologiyalari: matn protsessorlari asosidagi matnli hujjatlar; illyustratsiyalar va taqdimotlar - grafik protsessorlar; elektron jadval hujjatlari - elektron jadval protsessorlaridan foydalanish; b) algoritmik, ob'ektga yo'naltirilgan va mantiqiy dasturlash tillari asosida dasturlarni ishlab chiqish texnologiyalari; v) ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari texnologiyalari; d) sun'iy intellekt tizimlariga asoslangan boshqaruv qarorlarini qo'llab-quvvatlash texnologiyalari; e) gipermatnli texnologiyalar va multimedia texnologiyalari. Faollashtirish texnologiyalari quyidagilarni o'z ichiga oladi: a) texnologiyalar va ma'lumotlarni boshqarish tizimlari; b) taqsimlangan qayta ishlash vositalari va texnologiyalari (tarmoq texnologiyalari); v) masofaviy kirish vositalari (telekommunikatsiya texnologiyalari); d) inson va mashinaning o'zaro ta'siri va oxirgi foydalanuvchi interfeysi vositalari va texnologiyalari; e) axborot xavfsizligi vositalari va texnologiyalari. Funktsional AT ma'lum axborot jarayonlari bilan bog'liq texnologiyalarni o'z ichiga oladi. Bunday holda, ular asosiy ATning bir qismi bo'lishi mumkin. Axborotning funktsional xususiyatlarining xilma-xilligi funktsional texnologiyalarning boshqa sinflarini ajratib ko'rsatishga imkon beradi. 9. Axborot texnologiyalarining xususiyatlari: Informatika nuqtai nazaridan quyidagi umumiy sifat xususiyatlar eng muhim ko'rinadi: xolislik, ishonchlilik, to'liqlik, aniqlik, dolzarblik, foydalilik, qimmatlilik, o'z vaqtidalik, tushunarlilik, qulaylik, qisqalik va boshqalar.
|
| |
Axborotning ob'ektivligi - Axborot texnologiyalariga kirish (IT). Asosiy tushunchalar

|
Axborot texnologiyalariga kirish (IT). Asosiy tushunchalar
|
bet | 6/8 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,87 Mb. | | #102332 |
Bog'liq Axborot tushunchasi (1маъруза) - - Axborotning ob'ektivligi. Maqsad - inson ongidan tashqarida va mustaqil ravishda mavjud. Axborot tashqi ob'ektiv dunyoning aksidir. Axborot ob'ektiv hisoblanadi, agar u uni aniqlash usullariga, kimningdir fikriga, mulohazasiga bog'liq bo'lmasa.
- Misol uchun. "Tashqarida issiq" xabari sub'ektiv ma'lumotlarni o'z ichiga oladi va "Tashqarida 22 ° C" xabari ob'ektiv ma'lumotni olib yuradi, ammo o'lchov asbobining xatosiga bog'liq bo'lgan aniqlik bilan.Ob'ektiv ma'lumotni xizmatga yaroqli datchiklar, o'lchash asboblari yordamida olish mumkin. Shaxs ongida aks ettirilgan ma'lumotlar muayyan mavzu bo'yicha fikr, mulohaza, tajriba, bilimga qarab (ko'p yoki kamroq darajada) buzilishi mumkin va shu bilan ob'ektiv bo'lishni to'xtatadi.
- - Axborotning ishonchliligi. Ma'lumotlar, agar u ishlarning haqiqiy holatini aks ettirsa, ishonchli hisoblanadi. Ob'ektiv ma'lumot har doim ishonchli, ammo ishonchli ma'lumot ham ob'ektiv, ham sub'ektiv bo'lishi mumkin. Ishonchli ma'lumotlar bizga to'g'ri qaror qabul qilishga yordam beradi. Noto'g'ri ma'lumotlar quyidagi sabablarga ko'ra bo'lishi mumkin:sub'ektiv xususiyatni qasddan buzish (dezinformatsiya) yoki qasddan buzish;shovqin ("shikastlangan telefon") natijasida buzilish va uni tuzatishning etarli darajada aniq vositalari.
- - Ma'lumotlarning to'liqligi. Agar ma'lumot tushunish va qaror qabul qilish uchun etarli bo'lsa, to'liq deb atash mumkin. To'liq bo'lmagan ma'lumotlar noto'g'ri xulosa yoki qarorga olib kelishi mumkin.
- - Axborotning aniqligi uning ob'ekt, jarayon, hodisa va boshqalarning haqiqiy holatiga yaqinlik darajasi bilan belgilanadi.
- - Axborotning dolzarbligi - hozirgi davr uchun ahamiyati, dolzarbligi, dolzarbligi. Faqat o'z vaqtida olingan ma'lumotlar foydali bo'lishi mumkin.
- - Axborotning foydaliligi (qiymati). Foydalilik aniq iste'molchilarning ehtiyojlari bilan bog'liq holda baholanishi mumkin va uning yordami bilan hal qilinishi mumkin bo'lgan vazifalarga ko'ra baholanadi.
|
| |
Axborotlarning analitik mahsuloti va xizmati fanidan mustaqil ishi

|
Axborotlarning analitik mahsuloti va xizmati fanidan mustaqil ishi
|
bet | 1/5 | Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 22,75 Kb. | | #128776 |
Bog'liq SKA 060-19 guruh talabasi Djiyanova Zulfiya Ravshan qizi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Axborot kutubxona tizimlari” kafedrasi
“Axborotlarning analitik mahsuloti va xizmati
FANIDAN MUSTAQIL ISHI
Mavzu: “______________________________________________________________”
Bajardi:SKA 060-19 guruh talabasi Djiyanova Zulfiya Ravshan qizi
Qabul qildi:Raximova Sh.A
Toshkent - 2023
Mavzu: Maktab kutubxonalari fondini shakllantirish va butlash
Reja:
Kirish.
Axborot-kutubxona fondining o‘ziga xos belgi va xususiyatlari.
Axborot-kutubxona fondini shakllantirish.
Axborot-kutubxona fondini tashkil qilish texnologiyasi.
Axborot-kutubxona fondini modellashtirish.
Xulosa
Foydalangan adabiyotlar.
Kirish.
Kutubxona fondi ancha qiyin tushuncha bo‘lib, uning mohiyatini kuzatish orqali bilib bo‘lmaydi, mohiyatini bilmasdan turib fondni jamg‘arish va boshqarish mumkin emas. Fondni faqatgina tuzilma sifatida o‘rganish orqali boshqarish mumkin. Kutubxona fondi bilan ishlash va o‘rganish uchun fond tuzilma sifatida olinib, umumiy va xususiy (muhim) tomonlarga, ya’ni bo'limlar yoki bo‘laklarga bolinadi.
Agar kutubxona fondini tizim deb olsak, unda bu tizimni tashkil etuvchi elementni topish lozim. Bu element — hujjatdir. Hujjat alohida kitob, matbuot, audivizua 1 material bo‘lishi mumkin. Tizim tushunchasi xuddi element tushunchasiga o‘xshab nisbiydir. Agar alohida kutubxona fondini tizim deb olsak, shu fondning har bir bo‘limi uning kichik tizimi hisoblanadi. Mazkur kutubxona fondi boshqa kutubxonalar fondi bilan birga qo‘shib olinsa, unda super tuzilma hosil bo‘ladi (MKS). Agar shu kutubxonalarning fondini bir tuzilma deb olsak, bitta kutubxona fondini esa kichik tizim yoki element deb olish mumkin.
Kutubxona fondlari — kutubxona deb atalgan tuzilmaning bir qismi, ya’ni kichik tizim bo‘lib hisoblanadi. Lekin avvallari biblioteka grekcha “kitob saqlanadigan joy” degan tushunchagina bo‘lgan va faqat shu vazifani bajaradi, deb o‘ylangan, 1930-yilgacha o‘rta kitob fondiga ega bo‘lgan joyni “biblioteka” deyishgan, ko‘p kitobga ega bo‘lgan kutubxonalarni esa kitob saqlanadigan joy (книгохранилище) deb atashgan.
Bu g‘oya juda ko‘p yillar mobaynida hukmron bo‘lib, kutubxonalarni faqat kitob saqlanadigan joyga aylantirib qo‘ydi va uning asosiy vazifasi — kitobxonlarga xizmat qilishga soya soldi. “Fond” so‘zi kutubxonashunoslikda 20-yillarda paydo bo‘lib, 30-yillarda «fondlar» atamasi qollana boshlandi. 40-yilga kelib esa fond kutubxonaning bir bolagi deb tan olindi hamda kutubxona tizimining kichik bir tuzilmasi deb aniqlik kiritildi.
|
| |