IV. ISHLAB CHIQARISHNING TEXNOLOGIK RIVOJLANISH DARAJASI KO'RSATKICHLARI TIZIMI

|
IV. ISHLAB CHIQARISHNING TEXNOLOGIK RIVOJLANISH DARAJASI KO'RSATKICHLARI TIZIMI
|
bet | 8/9 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 48,76 Kb. | | #136161 |
Bog'liq UZB MA\'RUZA 2 (2)IV. ISHLAB CHIQARISHNING TEXNOLOGIK RIVOJLANISH DARAJASI KO'RSATKICHLARI TIZIMI
Jahonda O'zbekistonning ilmiy-texnologik va iqtisodiy raqobatbardoshligini hal qiluvchi omil bu ishlab chiqarish tarmoqlarining jadal texnologik rivojlantirishdir. Bu strategik rivojlanishni doimiy ravishda kuzatib borish, dasturlar va tadbirlarni amalga oshirishning umumlashtirilgan natijalarini aniqlash, texnologik rivojlanish darajasini baholashni talab qiladi.
Erishilgan darajani miqdoriy baholamasdan, ishlab chiqarishni innovatsion rivojlantirishning ko'p hil jarayonini boshqarish mumkin emas. Bu olimlar va sanoat amaliyotchilarning ishlab chiqarishni texnologik rivojlanish darajasini baholash usullari va vositalarini ishlab chiqishga katta e'tiborini belgilaydi.
Sanoatning texnologik rivojlanishini tushunish uchun ishlab chiqarishni tashkil etish va boshqarishning barcha darajalarida qo'llaniladigan texnologik rivojlanish darajasi baholash metodikasi va ko'rsatkichlari tizimini ishlab chiqish zarur.
Ular kuyidagi tamoilga muvofiq bo'lishi kerak:
ko'rsatkichlar iqtisodiy amaliyotda qabul qilingan qiymat birliklarida texnologik rivojlanishning asosiy mohiyatini izchil va etarli darajada aks ettirishi;
qabul qilingan ko'rsatkichlarni hisoblash uchun mavjud statistika va buxgalteriya hisobotlari tizimidan foydalanish;
xalqaro statistika qoidalarini, milliy hisoblar tizimini qo'llash xorijiy ma'lumotlar bilan taqqoslash imkononi berish kerak;
ko'rsatkichlar soni minimal va shu bilan birga texnologik modernizatsiya jarayonini aks ettirish uchun etarli, tegishli emas jarayonlar ko'rsatkichlari bilan yuklanmagan;
ko'rsatkichlar ishlab chiqarishning boshlang'ich bo'g'inidan korhona,va tarmoq majmualarga qadar "boshidan to oxirigacha" bo'lishi kerak;
yakuniy ko'rsatkichlarni hisoblash murakkab matematik usullarni talab qilmasligi, iqtisodiyot va menejment sohasidagi mutaxassislar uchun tushunarli bo'lishi kerak.
Shakllangan tamoillarga muvofiqlik so'nggi texnologiyalarning muhim xususiyatlarini aniq belgilashni talab qiladi. Ular kapital intensivligining doimiy o'sishi bilan tavsiflanadi. Ko'p texnologiyalar, shuningdek, qimmatbaho xom ashyoni talab qiladi, ishlatilgan uskunalarning yuqori mahsuldorligi ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etadigan xom ashyo, material va unga tenglashtirilgan resurslar massasining sezilarli darajada ko'payishiga olib keladi.
Eng yangi texnologiyalar qoida tariqasida, jarayonlarni kompleks mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish bilan ajralib turadi, bu esa xodimlar sonining nisbiy (mutloq) pasayishiga olib keladi. Bu korhona kapitalining jonli mehnatga sarflangan mablag'larini kamaytirishga olib keladi, bunga ishlab chiqarishni avtomatlashtirish va yuqori ilmiy intensivlik sharoitida ishchilarning malakasiga yuqori talab etishi kuzatilmoqda.
Zamonaviy texnologik rivojlanishning ta'kidlangan xususiyatlari uchta qo'shimcha ko'rsatkichlar yordamida ishlab chiqarishning texnologik darajasini baholash metodologiyasini taklif qilishga imkon beradi:
1. texnologik yangiliklarni joriy etish natijasida olingan iqtisodiy samaraning aksi sifatida sotilgan kompaniya mahsulotlarining umumiy hajmidagi qo'shilgan qiymatning ulushi;
2. ishlab chiqarishning tadqiqot intensivligi darajasining aksi sifatida xodimlarning umumiy sonidagi yuqori ma'lumotli firma xodimlarining ulushi;
3. Kapitalning funktsional va xarajatlar tarkibi asosiy ko'rsatkichdir.
Ideal holda, uchta ko'rsatkich ham ijobiy o'sish dinamikasiga ega bo'lishi kerak. Agar ularning vektorlari bir-biriga to'g'ri keladigan bo'lsa va o'sish sur'atlari iloji boricha bir-biriga yaqin bo'lsa, unda ishlab chiqarishning rivojlanishi va uning texnologik darajasining o'zgarishi eng maqbul tarzda sodir bo'ladi. Agar faqat kapitalning funktsional va tannarx tarkibi ko'payib, qo'shimcha qiymatning ulushi kamayib ketsa, bu inson omilini kam baholashni anglatishi mumkin.
Yani, ko'rsatkichlar tizimi ishlab chiqarish texnologiyalari jihatidan bir-biridan juda farq qiladigan turli sanoat korxonalarida shakllanayotgan o'zgarishlarni va vaziyatni etarli darajada aks ettiradi. Ushbu metodologiyani faoliyati to'g'risida noma'lum bo'lgan ob'ektlar, shu jumladan soha va mamlakat miqyosidagi sanoat darajasida batafsil ma'lumotdan foydalanish mumkin deb taxmin mumin.
Aytib o’tilgan ko'rsatkichlar tizimi natijalarni mumkin bo'lgan haqiqiy ma'lumotlarga ma'lum darajada yaqinlashtirish bilan bashorat qilish vositasi bo'lib xizmat qilishi mumkin.
|
| |