Siklli komponent (Cyclical component) – malumotlarni tepaga va pastga tebranishini tasvirlaydi. Uning uzunli 2-10 yil intervalida o’lchanadi. Tsiklli komponentning intensivligi va ampludasi doimiy ema

|
Siklli komponent (Cyclical component) – malumotlarni tepaga va pastga tebranishini tasvirlaydi. Uning uzunli 2-10 yil intervalida o’lchanadi. Tsiklli komponentning intensivligi va ampludasi doimiy ema
|
bet | 3/11 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #112232 |
Bog'liq 12- Mavzu. Dinamika qatorlarini qayta ishlashning statistik usullari Siklli komponent (Cyclical component) – malumotlarni tepaga va pastga tebranishini tasvirlaydi. Uning uzunli 2-10 yil intervalida o’lchanadi. Tsiklli komponentning intensivligi va ampludasi doimiy emas. Egri trendda yotmagan va tsiklli bog’liqlikka ega bo’lmagan malumotlarni irregulyarniy (irdoimiy) (iuuegular or random) yoki tasodifiy komponent deb nomlanadi. Agar malumotlar har kuni yoki har chorakda yozib olinsa, qo’shimcha komponent yani mavsumiy komponent (seasonal component) kelib chiqadi. Egri trendda yotmagan va tsiklli bog’liqlikka ega bo’lmagan malumotlarni irregulyarniy (irdoimiy) (iuuegular or random) yoki tasodifiy komponent deb nomlanadi. Agar malumotlar har kuni yoki har chorakda yozib olinsa, qo’shimcha komponent yani mavsumiy komponent (seasonal component) kelib chiqadi. Vaqtli qatorlarning klassik multiplikatli modeli ( classical multiplicative time series model) - har qanday kuzatuv ko’rsatkichlari yuqoridagi komponentlar orqali amalga oshiriladi deb takidlaydi. Agar malumotlar har yilgi bo’lsa, kuzatuv Yi , i- chi yil bo’lib, u quydigi tenglama (4.1.) orqali ifodalandi:
Har yilgi malumotlar uchun Vaqtli qatorlarning klassik multiplikatli modeli
Yi = Ti* Ci *Ii (4.1.)
Bu erda – Ti –trend ko’rsatkichi , Ci- tsiklli komponentning
qiymati,Ii – chi yil uchun tasodifiy komponent qiymati.
| 2.1.Jadval. Vaqtli qatorlarga tasir etuvchi omillar (faktorlar). 2.1.Jadval. Vaqtli qatorlarga tasir etuvchi omillar (faktorlar).
Komponent
|
Turi
|
Aniqlanishi
|
Sababi
|
Davomiyligi
|
Trend
|
Tizimli (sistemali)
|
Uzoq Vaqtli o’suvchi yoki pasayuvchi malumotlar tasvirlanadi
|
Texnologiyalarning, aholining, turmush darajaning va bozor narxlarining o’zgarishi
|
Bir necha yil
|
Mavsumiy
|
Tizimli (sistemali)
|
Har yili namoyon bo’ladigan doimiy o’zgaruvchilarni aniq tasvirlaydi
|
Ob-havo sharoiti, ijtimoiy sharoit, diniy ananalar
|
Yil davomida(har oyda yoki harchorakda bo’lishi mumkin)
|
Tsiklli
|
Tizimli (sistemali)
|
Takrorlanadigan tebranish 4 fazadan iborat:1. Yuksalish (cho’qqi), 2.Pasayish (retsessiya), 3. Inqiroz (depressiya), 4.Ko’tarilish (tiklanish)
|
Iqtisodiy faollikka tasir etuvchi ko’praqamli faktorlar bog’liqligi
|
2-10 yil oralia o’zgaruvchan intensivlik bilan
|
Doimiy bo’lmagan
|
Tizimli bo’lmagan
(sistemali emas)
|
Vaqt qatorlarining tasodifiy tebranishi, u tizimli samaralarni hisobga olishda shakllanadi.
|
Malumotlarning tasodifiy tebranishi yoki ko’zda tutilmagan hodisalar:suv toshqini, mitinglar va boshqalar
|
Qiska muddatli va bir martalik
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Siklli komponent (Cyclical component) – malumotlarni tepaga va pastga tebranishini tasvirlaydi. Uning uzunli 2-10 yil intervalida o’lchanadi. Tsiklli komponentning intensivligi va ampludasi doimiy ema
|