nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
˂ ˃ (taqqoslash belgilari)

˂ ˃ (taqqoslash belgilari).
Ingliz astranomi, matematigi, etnografi va tarjimoni Tomos Garriot (1560-1621) birinchi bo`lib, “˃”,”˂” belgilarini kiritgan. Bu belgilar birinchi marta uning 1631-yilda bosilib chiqqan “Analitik san`at tajribasi” nomli kitobida uchraydi. Uning fikricha, agar ikkita narsa teng bo`lmasa, tenglik belgisidagi kesmalar parallel emas, ular kesishadi: kesishish o`ngdan (˃) yoki chapdan (˂) bo`lishi mumkin. Birinchi holda tengsizlik “Katta”, ikkinchisida esa “Kichik”ni belgilaydi. Undan oldin esa bu belgilarni o`rniga katta, kichik so`zlari ishlatilgan.
≤ ≥ (qat`iy bo`lmagan tengsizlik belgisi).
Qat`iy bo`lmagan tengsizlik belgilarini 1734-yilda fransuz matematigi Per Buge (1698-1758) tomonidan ˃=, ˂= shakllarda kiritilgan. Taqqoslash belgisini 1670- yilda Vallis taklif qilgan. Boshida taqqoslash belgisining ostidagi chiziq taqqoslashning ustida bo`lgan.
٪ (foiz belgisi).
Foiz simvolini 17-asrning o`rtalarida bir nechta joyda paydo bo`lganligi sabab uning kelib chiqishi bizga ma`lum emas.
∞ (Cheksizlik belgisi).
Cheksiz simvolini Vallis o`ylab topgan va bu 1655-yilda keng ommaga taqdim etilgan. Birinchi marotaba ingliz matematigi Djon Vallisning “Konus kesimlari” asarida uchraydi.
ﬤ (saqlovchi belgisi).
Matematik mantiqning simvollari 19-asrning oxirlarida yaxshi ishlab chiqilgan edi. ”saqlovchi” va “o`zida saqlaydi” simvollarini 1890-yilda nemis mantiqshunosi Ernst Shryeoder yaratgan. Bu simvollardan tashqari ularning quyidagicha ham ishlatish mumkin. Masalan: BﬤA A B bilan bir xil ma`noni anglatadi.
∩ (kesishma belgisi).
“∩” kesishma belgisining muallifi italiyalik Djuzeppe Peanodir. Kesishma belgisi birinchi marotaba matematikada 1888-yilda ishlatgan.
|
Ø (Bo’sh to’plam belgisi)

Ø (Bo’sh to’plam belgisi).
Hech qanday elementni o’zida saqlamaydigan to’plamga bo’sh to’plam deyiladi. Bo’sh toplam belgisi 1939 yilda Nikolo Burbakining kitoblarida kiritilgan.
Burbaki – 1935 yilda tugilgan fransuz matematiklar guruhining jamoa taxallusidir.
Bu guruhning a’zosi Andre Veyl - Ø belgisining muallifidir.
■□ (isbotning boshlanishi va tugashi belgilari).
Isbotlash talab qilingan bo’lsin. D. Kunt (1978). Matematikada isbot ostida – ma’lum qoidalar asosida tuzilgan, tasdiqlarning to`g`riligini ko’rsatuvchi, mulohazalar ketma- ketligi tushuniladi. Davrlar o’tishi bilan isbotning tugallanishi “Q.E.D” matematik qisqartmalar orqali belgilangan. Q.E.D lotincha “Quod Erat Demonstrandum” –“isbot talab qilinqan edi” deganidir. 1978 yilda amerikalik proffessor matematik Donald Edvin Knut komputer sistemalarini yaratishda to’ldirilgan kvadrat belgisini ishlatgan. Bu belgi kelib chiqishi vengriyalik bo’lgan amerikalik matematik Pol Richard Xabmosh nomi bo’yicha “Xolmosh belgi” si deb ataladi. Bugungi kunda isbotni yakunida qoida sifatida, Xolmosh belgisi bilan belgilanadi.
|
Sh, Ch (Giperbolik sinus, giperbolik kosinus)

Sh, Ch (Giperbolik sinus, giperbolik kosinus).
Birinchi giperbolik funksiyalar ingliz matematigi Abraxam de Unavrning (1707,1722) ishlarida qo’lga kiritishgan. Buning zamonaviy aniqlanishini , “sh, ch” kabi belginanishini 1557 yilda italiyalik Vinchenso Rikkoti ‘’ Opurculorum’’ ichida aytib o’tgan. Lobachevskey bu formulalarni oddiy trigonometriyani giperbolikga alishtirish uchun qo’llagan.
Trigonometrik sinus va kosinus koordinatari aylanadagi nuqtaning kordinatari, giperbolik sinus va kosinus giperboladagi nuqtaning kordinatalari hisoblanadi. Giperbolik funksiyalar eksponent orqali va trigonometrik funksiyalar bilan bog’liq holda ifodalaniladi.
Analitik holda giperbolik tangens va kotangensni trigonometrik funrsiyalar o’rqali aniqlangan.
|
(+ -) (qo`shish va ayirish)

(+ -) (qo`shish va ayirish).
Amallarni belgilash uchun maxsus belgilarning paydo bo`lishi bilan matematika vujudga keldi.
“Plyus” va “Minus” atamalari Fibonachining 1202-yilda yozgan “Ziber abasi” nomli asarida uchraydi.
“Musbat” va “Manfiy” atamalarini birinchi bo`lib Ali Qushchi “Hisob risolasi” (Kitobul Muhamadiya) nomli asari orqali 1425-yilda fanga kiritilgan.
Birinchi “qo`shish” va “ayirish” belgilarining yaratilishi Iogann Vidman kitobidan olingan. Qo`shish va ayirish belgilari “kosist” ya`ni “algebraistlar” nemis matematik maktablarida dastlab qo`llanilgan. Bu belgilar 1489-yilda yarayilgan Yann (Iogann) Vidmanning “Barcha savdogarlar uchun tez va chiroyli hisob” nomli darsligida ishlatilgan qo’shishga ifodalash uchun “p” harfi (plus) yoki lotincha et simvoli orqali, ayirish esa –“m” harfi (minus) orqali ifodalangan. Vidmanning plus simvoli nafaqat qo’shishni , balki “va” qo’shimchasini ham o’rnini bosardi. Bu simvollarning kelib chiqish tarixi ozgina tushunarsiz, lekin bu simvollar savdo-sotiq ishlarida foyda va zararni hisoblashda ishlatilgan. Tez orada bu ikkala simvol Italyadan tashqari butun Yevropa bo’yicha keng tarqalgan. Italiyada hali bir asr davomida yana eski simvollar ishlatilgan.
|
[x] (butun qismi) - Matematik simvollar tarixi

[x] (butun qismi).
Sonning butun qism funksiyaning simvolining hozirgi ko`rinishini 1808- yilda Gauss fanga kiritgan. Ba`zi bir matematiklar bu simvolni o`rniga 1798-yilda Lejandr taklif qilgan E(x) ifodasini ishlatishni ma`qul ko`rishgan.
= (tenglik belgisi).
Tenglik belgisini 1557- yilda ingliz matematigi va tabibi Robert Rekord (1510-1558), ingliz tilidagi birinchi arifmetika va algebra bo`yicha o`quv qo`llanmalari muallifi (=) belgisini ishlatdi. Lekin bu belgining avvalgi ko`rinishi salgina uzunroq bo`lgan. Robert Rekord, bu dunyoda ikkita bir xil uzunlikdagi parallel kesmalardan boshqa tekis hech nima yo`q. Ozgina vaqt Rekordga bu belgini yozish goh vaziyatlar, goh qadimgi davrda bu belgi parallel to`g`ri chiziqlarni ifodalagani sababli xalaqit qildi.Lekin oxir oqibat parallellik simvolini vertikal ko`rinishida yozishga kelishib olishdi. Tenglik belgisini faqat 18-asrda Yevropada Leybnits va uning izdoshlari tomonidan boshlab qo`llanila boshlandi va shundan so`ng fanga kiritgan.
≡ (qat`iy teng).
“Qat`iy teng” belgisining muallifi-Bernxard Riman (1857) dir. Xuddi shu simvol Gaussning taklifiga asosan sonlar nazariyasida modullar bo`yich taqqoslash va mantiqda ekvivalentlik belgisi sifatida ishlatiladi.
|
BA`ZI BIR MUNOSABATLAR HAQIDAGI SIMVOLLAR

2.2. BA`ZI BIR MUNOSABATLAR HAQIDAGI SIMVOLLAR.
( [ { } ] ) (qavslar).
Aylana qavslar Tartalda (1556) (ildiz osti ifoda uchun) va keyinchalik Jirarda paydo bo`lgan. Bombelli esa qavsning boshlanishi sifatida “L” harfini, qavsning oxirini esa buning teskarisi “┐”ko`rinishida belgilagan. Bu yozuv kvadrat qavslar yaratilishiga olib keldi. Lekin ko`pgina matematiklar o`sha vaqtda qavslarning o`rniga ifodani baland siyohda yozishni ma`qul ko`rishgan. Qavslarning umumiy ishlatilishi Leybnits va Eyler tomonidan kiritilgan.
Qavslarni ifodalovchi belgilar 15-asrda paydo bo`ldi. Shyuke 1484-yilgi ishida qavslarga olinadigan ifoda gorizantal chiziq bilan takidlanadi. Qavslar o`rniga yuqoridan chiziq bilan belgilash Dekart, Nyuton, Lopital ishlarida ko`p uchraydi. Aylana qavslar yana Jirar 1629-yildagi ishlarida uchraydi. Viet 1593-yilgi asarida figurali qavslar paydo bo`ldi. 18-asrning birinchi yarmiga kelib qavslar keng qo`llanila boshlandi. Shreder (1873) qavslarning arifmetikadagi o`rniga oid asar ham yozdi.
∏ (ko`paytma belgisi).
Dastlab “ﬦ” belgi ishlatilib, to`g`ri to`rtburchakning yuzi uning ikki o`lchov ko`paytmasi sifatida topilishi belgisi sifatida olingan. Keyinroq ko`paytmani “M” (Multiplication so`zi bosh harfidan) shaklda belgilangan, bunday belgilashni Shtifel (1545), Stevin(1585) ishlatganlar.
Ko`paytma belgisini 1812-yilda Gauss fanga kiritgan.
│x│(sonning moduli).
Kompleks soning moduli va ifodaning absolyut kattaligini 1841-yilda Veyershtras aniqlagan 1903-yilda Lorens bu simvolni vektor uzunligini o`lchash uchun ishlatgan.
≠ (teng emas).
“Teng emas” belgisini birinchi marta Eyler ishlatgan.
≈ (taqribiy tenglik).
“Taqribiy tenglik ” belgisini 1882-yilda Adam Vilgelm Gyunter nemis matematigi va fizigi fanga kiritgan.
|
П(α) (Parallellik burchagi)

П(α) (Parallellik burchagi).
Parallellik burchagi Labachevskiy tekisligida – o nuqtadan o`tuvchi b to`g`ri chiziq va o nuq taga ega bo`lmagan b ga parallel a to`g`ri chizig`I orasidagi burchak o nuqtadana ga perpendikulyar shu perpendikulyarninguzunligi a to`g`ri chiziqdagi o nuqtada parallelikburchagini hisoblaganda 90ﹾ dan 0ﹾga kamayadi. Parallellik burchagini N.I. Labachevskiy 1835-yilda fanga kiritgan.
ā (vektor belgisi).
Eng boshida vektor kattalik va yo`nalishga, nuqtasiga ega bo`lgan kattalik sifatida tushunishgan. Vektor hisoblash Gaussda 1831-yilda kompleks sonlarning geometrik modullari bilan birga paydo bo`lgan. Vektor bilan amallar rivojlanishni Gamilton o`zining kvaternion hisoblashlari qismi sifatida nashr ettirgan. Gamilton o`zi vektor terminini va vektor analizning ba`zi bir operatsiyalarini taklif etgan. Bu formalizmni Maksvell o`zining elektromagnetizm bo`yicha asarlarida ishlatgan. Tez orada Gibbisning 1880-yilda yozgan “Vektor analizning elementlari” kitobi chiqdi. Undan keyin Xevisayd (1903) vektor analirga zamonaviy ko’rinish berdi. Vektor belgisini o’zini fransuz matematigi Odyusten Lui Roslu 1853 yilda ishlatgan. Vektorlarni Galiley-Nyuton ham o`z asarlarida qo`llagan.
|
β (betta funksiya) - Matematik simvollar tarixi

β (betta funksiya).
Gamma funksiya butun sonlar uchun faktorialning umumlashgani bo’lsa, shunga o’xshash beta funksiya binominal koeffitsientlar umumlashgani bo’ladi.
Bu italiyalik fizik – nazariyachi Gabriele Venetsiano tomonidan 1968 yilda yozib qoldirilgan.Bu esa binomial funksiyaning boshlanishiga sababchi bo’ldi. “Beta- funksiya” deb nomlanishini va β(p,q) deb belgilanishini 1839 yilda fransuz matematigi, mexaniki va astronomi Yak Filipp Mari Bine fanga kiritgan.
2.4. MATEMATIK ANALIZGA OID SIMVOLLAR.
∑ (yig’indi belgisi).
Summa (yig’indi) 1755-yilda Leonard Eyler fanga kiritgan.
|
(determinant belgisi) - Matematik simvollar tarixi

(determinant belgisi)
A.Keli 1841-yilda determinantni hozirgi ko`rinishini fanga kiritgan.
(Dzeta – funksiya).
Dzeta funksiya 1737 yilda (1744 yida e’lon qilingan). L. Eyler tomonidan fanga kiritilgan va u ko’paytmalarga ajralishini ko’rsatib bergan. Bundan keyin bu funksiya nemis matematigi J.Dirixli va asosan rus matematigi va mexanigi Chebishevning tub sonlarning qonunini o’rganishda ko’rib o’tilgan.
Faqat keyinchalik nemis matematigi Georg Fridrix Bernxard Rimon (1859) ishlaridan so’ng dzeta funksiyasining judayam chuqur o’rganilgan xossalari topilgan. Bunda dzeta funksiya kompleks o’zgaruvchining funksiyasi kabi qaralgan va 1857-yilda ular tomonidan “dzeta funksiya” nomlanishi va Ж(S) kabi
belgilanishi kiritilgan.
Xulosa
Mening bitiruv malakaviy ishimning 2-bobi “matematik simvollar tarixi” deb nomlangan bo`lib, u to`rtta rejadan iborat. Birinchi reja sonlar va amallar tarixi deb nomlanib, unda 10 ta simvol haqida ma`lumotlar keltirilgan. Ikkinchi reja ba`zi bir munosabatlar haqida simvollar tarixi bu rejada 24 ta simvol tarixi haqida ma`lumot keltirilgan. Uchinchi reja geometriya va trigonometriyaga oid 17 ta simvollar haqida ma`lumotlar keltirilgan. To`rtinchi rejada esa matematik analizning ba`zi bir asosiy simvollar tarixini yig`ganman, unda 12 ta simvol haqida ma`lumot bor.
Xotima
Mening bitiruv malakaviy ishim 2 ta bob 6 ta rejadan iborat. Bitiruv malakaviy ishimning 1-bobi “matematik simvollar kiritishda o`z hissasini qo`shgan ba`zi bir matematik olimlar haqida” deb nomlangan bo`lib u ikkita rejadan iborat. Birinchi reja Ulug`bek va Al-Koshiy matematik simvollar tarixida qanday ishlar qilgan matematikani simvollar kiritishda qay darajada o`z hissalarini qo`shgani haqida ma`lumotlar keltirilgan. Ikkinchi rejasi esa “yevropa matematik olimlari haqida” deb nomlanadi, unda leybnist Gauss Dekart va boshqa ko`pgina olimlar hayoti va ijodi haqida haqida ma`lumotlar keltirilgan. Mening bitiruv malakaviy ishimning 2-bobi “matematik simvollar tarixi” deb nomlangan bo`lib, u to`rtta rejadan iborat. Birinchi reja sonlar va amallar tarixi deb nomlanib, unda 10 ta simvol haqida ma`lumotlar keltirilgan. Ikkinchi reja ba`zi bir munosabatlar haqida simvollar tarixi bu rejada 24 ta simvol tarixi haqida ma`lumot keltirilgan. Uchinchi reja geometriya va trigonometriyaga oid 17 ta simvollar haqida ma`lumotlar keltirilgan. To`rtinchi rejada esa matematik analizning ba`zi bir asosiy simvollar tarixini yig`ganman, unda 12 ta simvol haqida ma`lumot bor.
|
lim (limit belgisi) - Matematik simvollar tarixi

lim (limit belgisi).
Limit- matematik analizning asosiy tushunchalaridan biri bo’lib, biror bir o’zgarishi natijasida u bir doimiy aniq qiymatga yaqinlashadi degan ma’noni anglatadi. Limit tushunchasi XVII asrnning 2- yarmida Isaak Nyuton tomonidan va XVIII asrning matematiklari Leonard Eyler va Yozef Lui Lagranj tomonidan ishlatilgan. Limitni qatiy aniqlashni birinchi bo’lib 1816 yilda Bernard Bolsano va 1821 yilda Odyusten Koshilar bergan. “lim” simvoli (lotincha limez – chegara so’zining birinchi 3 harfi ) 1787 yilda shvetsarialik matematik Simon Anjuan Yan Luida paydo bo’lgan. Bizga odatiy bo’lgan ko’rinishdagi lim tushunchasini birinchi bo’lib irlandialik matematik Uilyam Gamilton 1853 yilda ishlatgan.
Limitni belgilash uchun “Limes” so`zini birinchi bo`lib I.Nyuton ishlatgan.
Limit simvolini 1787-yilda Simon Lyuilye al-Koshining yordamida paydo bo`lgan. Argumentning funksiya ifodasidan oldin aloxida “lim” simvolidan keyin ko`rsatilgan. Zamonaviy ko`rinishiga yaqin bo`lgan ko`rinishni Veyershtrass yaratgan. U strelkani o`rniga tenglik belgisini ishlatgan. Strelka belgisini 20-asrning boshiga kelib bir vaqtning o`zida bir nechta matematiklarda paydo bo`lgan.
∫ (integral belgisi).
Integral tushunchasini ya`ni belgisini Leybinits “Summa” so`zining birinchi harfidan olgan. Nyuton integralning turli xil variantlarini ishlab chiqqaniga qaramay o`zining ishlarida bularni taklif qilmagan. Nyuton ishlab chiqgan integral turlari quyidagilar: funksiya ustida chiziqcha yoki (kvadrat simvoli) funksiya oldida turuvchi kvadrat simvoli. Integral terminini Yakob Bernulli (1990) asarlarida uchraydi. Bizga odatiy tushunarli bo`lgan aniq integralning ko`rinishini Fur`ye fanga kiritgan.
|
O`quvchilarga qo`yiladigan talablar

O`quvchilarga qo`yiladigan talablar:
Ikki qo`l bilan yuqoridan kelgan to`pni bir-biriga uzatishni bajarish. O`yinchilarning asosiy burchi va huquqlarini, o`ynash qoidalarini bilish.
To`pni pastdan uzatishni bajarish.
O`quv mezonlari:
1. Devor oldida to`rt devorga otib, devordan qaytgan to`pni ikki qo`lda qoidasiga rioya qilgan holda qaytarish; to`pni devorga urishda to`xtamasdan ikki qo`lda qaytarishni baholash: 10 martagacha - «5», 8 martagacha - «4», 5 martagacha tushirmasdan qaytarganga - «3» ball qo`yiladi,
2. O`quvchi to`pni turgan joyida, yuqoriga otib, ikki qo`lida, «qo`l uchida» qoidasiga rioya qilgan holda o`ynashi va bir-biriga to`pni uzatishlar baholanadi.
|
F ′(x) (hosila belgisi) - Matematik simvollar tarixi

F ′(x) (hosila belgisi).
Hosilaning shtrix orqali qisqacha ko`rinishini Jozef Lui Lagranj hosila belgilarini “yʹ,f ʹ(x)” birinchi marta qo`llagan.
Hosilani harf yuqorisiga nuqta qo`yish orqali ifodalash Nyutonning 1691-yilgi fikri edi.
F(x) (funksiya belgisi).
Funksiyaning y=f(x) ko`rinishini Leonard Eyler 1734-yilda birinchi bo`lib ishlatgan. Va fanda shu ko`rinishda saqlanib qolgan.
Uzoq vaqtlar matematiklar argumentni qavssiz ishlatib kelishgan: fx, qavslar faqat funksiyada ko`p argument kelgan holdagina ishlatilgan, yana argument qiyin ifodalar bilan ifodalansagina qavslar ishlatilgan. O`sha davrning qoldiq sarqitlarini hali ham ko`rish mumkin. Masalan: sinx, lgx va hokazo. Lekin har doim ham qavs ishlatilishi umumiy qoida bo`lib qolgan.
|
! (faktorial belgisi) - Matematik simvollar tarixi

! (faktorial belgisi).
“Faktorial” terminini fanga fransuz matematigi va siyosiy arbob Lui Fransua Antuan Arbogart (1800), n ! belgilanishini esa fransuz matematigi Kristian Kramp (1808) fanga kiritgan.
∂ ∕ ∂x (Xususiy hosilani).
Xususiy hosilani keng qo`llash uchun oldin Karl Yakobi (1837), undan keyin Veyershtrass taqdim qigan. Lekin undan oldin bu tushuncha Lejandrning 1786-yildagi ishlarida uchragan edi.
dx (differensial belgisi).
differensial tushunchasi hosila va analizga eng ko`p ishlatiladigan “dx” simvolini Leybnist fanga kiritgan.
xₐ (indeks belgisi).
Bir jinsli o`zgaruvchilarning raqamlanishining indekslarining zamonaviy ko`rinishini Nyuton 1717- yilda kiritgan. Boshlanishida tipografik cheklashlar sababli indekslar qatordan pastda emas, balki o`sha qatorda yozilgan. Matritsa elementlari uchun ikkilangan indekslarni keng ommaga Yakobi 1835-yilda taklif qilgan.
∆x (orttirma belgisi).
Ayirma, ortirma I.Bernulli (XVII oxiri-XVIII asrning birinchi yarmi), L.Eyler (1755) Orttirma D harf bilan belgilanishini shvetsareyalik matematik Lodann Bernulli ishlatgan. Umumiy amaliyotda “ delta” beldisini ishlatish Leonard Eylerning 1755 yildagi ishlaridan so’ng ishlatilgan.
D deb belgilanishini ingliz fizigi va matematigi Robert Mo`rfi 1833-yilda fanga kiritgan.
|
aⁿ (ko`rsatkichli daraja)

aⁿ (ko`rsatkichli daraja).
Fransuz matematigi Nikola Orem natural ko`rsatkichli darajalarni yozish usulini birinchi bo`lib o`z asarlarida qo`llagan.
Daraja ko’rsatgichining zamonaviy yozuvi Dekart tomonidan 1637-yilda “Geometriya”asarida kiritilgan.
√x (kvadrat yoki ikkinchi darajali ildiz).
8 asrdan boshlab Ovrupa matematiklari ishlarida ildizni lotincha Radix (ildiz) yoki qisqacha R, so`ngra R² [fransuz matematigi Nikola Shyuke (taxminan 1445- taxminan 1500) ishlarida] shaklida qo`llanilgan. Umuman, matematika tarixi bo`yicha manbalarningdalolat berishichaildiz belgisi (√) juda ko`p bosqichlarni bosib o`tgan.
1525-yil K.Rudoef kvadrat ildizni ˅ ko`rinishda belgilagan.
1626-yil Golland matematigi Albert Jirar ˅ belgisini kiritgan, keyinroq √ shaklda qo`llanila boshlandi.
1685-yil Nyuton “Universial arifmetika”da ham shu belgidan foydalangan. 1690-yil Fransuz matematigi Mishel Roll (1652-1719) ning “Algebradan qo`llanma” asarida hozirgi ko`rinishda birinchi marta qo`llanilgan.
Ildiz belgisini birinchi bo`lib 1525-yilda kosist maktabi nemis matematigi Kiristof Rudolf zamonaviy ko`rinishini ishlatgan. Bu simvol ham o`sha radix so`zidan kelib chiqqan. Ildiz osti ifodaning ustidagi to`g`ri chiziq boshida yo`q edi. Buni keyinchalik Dekart 1637-yilda qavs o`rniga qo`yish maqsadida kiritdi va bu chiziq tez orada ildiz belgisi bilan qo`shib yozilgan.
|
turli xil so‘rovnomalar va sotsiologik tadqiqotlar natijalaridan kelib chiqadi

|
turli xil so‘rovnomalar va sotsiologik tadqiqotlar natijalaridan kelib chiqadi
|
bet | 129/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunturli xil so‘rovnomalar va sotsiologik tadqiqotlar natijalaridan kelib chiqadi.
axborot-ta’lim sohasidagi faoliyat natijalarini ko‘rsatadi;
turli forumlar, suhbatlar, elektron pochta xabarlari asosida to‘planadi;
28). MOOC (Massive Open Online Course (ommaviy ochik onlayn kurs) lar asosan qaysi turdagi ma’lumotlardan iborat?
tarqatma material
keyslar
amaliy ishlar
Videma’ruzalar
29). Raqamli ta’lim jarayonining Ustunlik tamoyili – ...
raqamli ta’lim muhitida talabaning mustaqil ta’lim faoliyatiga qaratilgan bo‘lib, o‘quv jarayonini tashkil etish, o‘quv jarayonida talabani qo‘llab-quvvatlash va yordam berish lozimligin ko‘rsatadi.
maqsadlilikning an’anaviy didaktik tamoyili bilan kesishadi: o‘quv jarayonida faqat ma’lum bir talabaning ta’lim jarayonida belgilangan maqsadlarga maksimal darajada erishishni ta’minlaydigan raqamli texnologiyalardan foydalanish talab etiladi.
raqamli ta’lim jarayonining shartlariga qarab individual yondashuvni ishlab chiqish, shuningdek, o‘quv materialini taqdim etish tartibi, usuli va sur’ati kabi jihatlarni hisobga olgan holda har bir talaba uchun dasturni avtomatik ravishda sozlash imkonini beradi.
talabaning o‘quv maqsadini mustaqil ravishda belgilash, o‘quv jarayonining strategiyasini, o‘quv dasturining rivojlanish sur’ati va darajasini tanlash qobiliyatini nazarda tutadi.
30). Raqamli ta’lim resurslarini ishlab chiqishda Rivojlantiruchi didaktik talabi to‘g‘ri keltirilgan qatorni belgilang.
Raqamli ta’lim resurslari faqatgina ta’lim funksiyasi bilan cheklanib qolmasligi kerak, ular o‘quvchilarning aqliy qobiliyatlarini rivojlantirishi, o‘quv faoliyati uchun motivatsiyani ta’minlashi va bir qator tarbiyaviy funksiyalarni bajarishi kerak.
O‘quv jarayoni faolligini oshirish uchun RTR turli xil o‘quv vaziyatlarini yaratishi, turli xil savollarni shakllantirishi, talabaga u yoki bu ta’lim trayektoriyasini tanlash imkoniyatini, hodisalarning borishini nazorat qilish qobiliyatini ta’minlashi kerak.
Bu talab o‘quv va kognitiv faoliyatning tabiati bilan bog‘liq. Hal qilinishi kerak bo‘lgan muammoli vaziyatga duch kelganda, ta’lim oluvchilarning idrok etish faolligini oshiradi.
O‘rganilayotgan obyektlar va jarayonlarni hissiy idrok etish qonuniyatlarini hisobga olish zarurligini anglatadi.
31). O‘zbekistonda innovatsiyalar yaratish uchun davlat buyurtmasi –bu:
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga texnik loyihani bajarish uchun topshiriq
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlangan boshqa manbalar hisobiga innovatsion loyihani bajarish uchun topshiriq
|
| |
ochiq testlar, yopiq testlar

|
ochiq testlar, yopiq testlar
|
bet | 134/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunochiq testlar, yopiq testlar
61). Talabalar bilimi va malakasini nazorat va baholash qilish keng qamrovlilik tamoyili xususiyati berilgan javobni toping.
o‘quv jarayonining ma’lum bosqichidagi ma’lum dastur bo‘yicha talabalarning olgan haqiqiy bilimlarini belgilaydi.
dasturning barcha bo‘limlarini qamrab oladi va talabaning nazariy bilim, ko‘nikma, malaka, aqliy va intellektual salohiyati, kompetensiyalarining sinovini ta’minlaydi.
talabalar bilimiga to‘g‘ri, shaffoflik, beg‘arazlik bilan, xolisona, aniq fikrlarga asoslanib baho berish
talabaning bilim darajasini hamda uning o‘quv faoliyati, individual xususiyatlarini kuzatish, o‘rganish
62). Test topshiriqlari ....sirasiga mansubJumlani to‘ldiring.
O‘qitish metodi
Ta’lim mazmunini yoritadigan materiallar
Didaktik materiallar
O‘qitish vosita
63). Bilimga berilgan to‘liq javobni toping.
obyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi.
obyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan g‘oyalardan tarkib topadi.
narsa va hodisalarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan qonunlardan tarkib topadi.
narsa va hodisalarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi.
64). Ma’ruzaning axborot berish funksiyasi berilgan javobni toping.
Fanning tadqiqot metodlarini qiyoslash, chog‘ishtirish, ilmiy izlanishning tamoyillari va yondashuvlarni yoritish
Milliy g‘oyani singdirish, o‘quv materialiga hissiy baho berish, mantiqiy fikrlash va isbotlashni oydinlashtirish
Asosiy ilmiy faktlar, qoidalar, xulosalarning mohiyatini yoritish
Ta’lim olish va barkamollikka yo‘naltirish, asosiy g‘oyalar, nazariyalar, qonuniyatlar va qonunlarga jalb etish
65). Oliy ta’lim muassasalarining faoliyatini maqsadga muvofiq boshqarish va raqamlashtirish dasturini toping.
TIMMS
PROBLEM SOLVING AND FINANCIAL LITERACY
|
| |
Tinglovchilar mashg‘ulot jarayonida yangi bilimlarni mustaqil ravishda qo‘llashlari kerak

|
Tinglovchilar mashg‘ulot jarayonida yangi bilimlarni mustaqil ravishda qo‘llashlari kerak
|
bet | 128/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunTinglovchilar mashg‘ulot jarayonida yangi bilimlarni mustaqil ravishda qo‘llashlari kerak.
23). Himoyalangan veb-saytlar
https://
htp
httpl://
http://
24). Merrillning o‘quv materiallari taqdimotining xilma-xilligi tamoyili to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
O‘quv kontentlari tinglovchilarning faoliyatida duch keladigan aniq vazifalarni yengishga yordam berishi kerak.
Onlayn kurs tinglovchilarning mavjud bilimlarini yangi ma’lumotlar bilan bog‘lashga yordam beradi.
Onlayn kurs bo‘yicha bilimlar tinglovchilarning faoliyatiga singib ketishi, amalda qo‘llanilishi kerak.
Onlayn kurs tinglovchilari e’tiborini jalb qilishi va ma’lumotni yaxshiroq eslab qolishlari uchun yangi bilimlarni taqdim etishning turli usullaridan (ma’ruzalar, hikoyalar, videofilmlar, infografika) foydalanishi kerak.
6). DigCompEdu pedagoglarning raqamli kompetensiyasi modelining 5-yo‘nalishi ta’rifi to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
ta’lim jarayoni bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan kompetensiyalarni shakllantirishni, ya’ni ta’lim oluvchilarning mustaqil ishlash qobiliyatini rivojlantirishni ta’minlashga, shuningdek, guruh shaklida ishlashda samarali o‘zaro ta’sirini amalga oshirishga qaratilgan kompetensiyalarini qamrab oladi.
baholash jarayonida raqamli vositalardan foydalanish bilan bog‘liq kompetensiyalarni belgilaydi. Ta’lim oluvchilar faoliyati haqidagi ma’lumotlarni tahlil qilish va tanqidiy baholash, shuningdek, axborot texnologiyalaridan foydalanish asosida o‘z vaqtida va samarali hisobot berish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak.
pedagogning raqamli savodxonligi, uning raqamli muhitda ta’lim jarayonida zarur bo‘lgan axborot va resurslarni tanlash va tahlil qilish qobiliyati, shuningdek, raqamli texnologiyalardan foydalanish bilan bog‘liq masalalar va muammolarni hal qilish bilan bog‘liq kompetensiyalarni o‘z ichiga oladi.
pedagogning shaxsga yo‘naltirilgan o‘quv jarayoni tamoyilini amalga oshirish qobiliyatini shakllantirish, ta’lim oluvchilarni ta’lim jarayoniga maksimal darajada jalb qilish uchun raqamli ta’lim muhitida tabaqalashtirilgan yondashuvni ta’minlash va o‘qitish uchun yangi imkoniyatlar yaratish bilan bog‘liq.
27). Raqamli izni boshqarishning refleksiv komponenti ...
raqamli muhitdagi faoliyatni odatda foydalanadigan texnologiyalar, ya’ni IP-manzillar, qidiruvlar, ma’lumot almashish protokollari va boshqalar nuqtai nazaridan aks ettiradi;
|
| |
To‘rtinchi guruh - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 187/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFATo‘rtinchi guruh - umummilliy xayriya jamiyatlari, fondlar (Bolalar fondi, «Ulug‘bek» iqtidorli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash Fondi, O‘zbekiston milliy raqs Fondi, “Ustoz” Respublika Fondi, mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilarini ijtimoiy himoyalash Fondi, Respublika studentlar fondi va boshqalar).
Beshinchi guruh - huquqni himoya qiluvchi nohukumat tashkilotlar (O‘zbekiston sudyalar Assotsiatsiyasi, O‘zbekiston advokatlar Assotsiatsiyasi, O‘zbekiston ayol yuristlarining Jamoat birlashmasi, shaxs huquqini himoya qilish Qo‘mitasi, inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston mustaqil tashkiloti va boshqalar).
Oltinchi guruh – ijodiy intelligensiyaning milliy jamoat tashkilotlari (YOzuvchilar uyushmasi, O‘zbek ximiya jamiyati, jurnalistlar Ittifoqi, Rakka qarshi jamiyat, bastakorlar uyushmasi, me’morlar (arxitektorlar) Ittifoqi, kinematografchilar Ittifoqi va boshqalar).
Ettinchi guruh - O‘zbekistonda istiqomat qilayotgan mayda millat vakillarini birlashtiruvchi milliy madaniyat markazlari (yuzdan ortiq) – madaniyat, ma’naviyat, urf-odatlar va an’analar, shuningdek xorijiy mamlakatlar bilan tuzilgan do‘stlik jamiyatlari.
Sakkizinchi guruh – joylarda ijtimoiy ahamiyati va ijodiy qiziqishiga ko‘ra tashkil etilgan birlashmalar (Urush faxriylari Birlashmasi, avtomotohavaskorlarning Ko‘ngilli jamiyati, ixtirochilar va ratsionalizatorlar Jamiyati, sayyohlar va havaskorlik qo‘shiqlarining klublari, nogiron bolalar ota-onalarining uyushmasi va boshqalar).
Mamlakatimizda O‘zbekiston Nodavlat notijorat tashkilotlari milliy assotsiatsiyasi tashkil topdi. U O‘zbekistondagi 300 dan ortiq nodavlat notijorat tashkilotlarni birlashtirgan. O‘zbekiston Nodavlat notijorat tashkilotlari milliy assotsiatsiyasi ijtimoiy-iqtisodiy, ekologik, gumanitar, huquqiy, yoshlarga oid masalalarni hal etish borasida faoliyat olib boradi.
Bugungi kunda mamlakatimizda jamiyat hayotining turli sohalarida 7000 dan ziyod nodavlat notijorat tashkilotlari faoliyat yuritmoqda. Nodavlat notijorat tashkilotlarining soni yildan-yilga oshib bormoqda.
|
| |
Tarbiya jarayonini texnologiyalashtirish

|
Tarbiya jarayonini texnologiyalashtirish
|
bet | 738/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunTarbiya jarayonini texnologiyalashtirish
26
|
Muayyan amaliy harakatlarning tashkil etilishini imitatsiyalash imkoniyatini beradigan o‘yinlar
|
amaliy o‘yinlar
|
27
|
Bolonya jarayonning rasman boshlanish muddati
|
1999 yil 19 iyun
|
28
|
Onlayn o‘quv materiallari va o‘qituvchi rahbarligida guruhda ta’lim olishga asoslangan o‘qitish shakli
|
Aralash o‘qitish
|
29
|
Ochiq tashkil etilib, ilg‘or pedagogik tajribalarni targ‘ib etishga yo‘naltirilgan samarali o‘qitish shakli
|
Mahorat darslari
|
30
|
Web-texnologiyalari va an’anaviy ta’limning o‘zaro birligi asosida tashkil etiladigan seminar
|
Vebinar texnologiyalar
|
31
|
Avtobiografik xarakterga ega hujjatlar to‘plami, individual papka
|
Portfolio
|
32
|
Talabaning indiviudal ta’limiy muvaffaqiyatlari aks ettiruvchi diplom, faxriy yorliq, guvohnoma va b. jamlanadigan portfolio
|
Hujjatlar portfoliosi
|
33
|
Talaba tomonidan bajarilgan ijodiy ishlar, loyihalar, tadqiqotlar, ular natijalarini aks ettiruvchi portfolio
|
|
|
| |
interessante Infos - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

|
Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A
|
bet | 187/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
interessante Infos: http://ghostadmin.de.cx/
Windows:
englische Windows NT/2000 FAQ: http://www.windows2000faq.com/
deutsche Windows FAQ: http://www.winfaq.de/
sonstiges:
V.E.R.A.: http://home.snafu.de/ohei/vera/vera.html Das Verzeichnis EDV-Relevanter Akronyme enthält Abkürzungen aus dem Computerbereich
Usenet-Netiquette-FAQs: http://www.boku.ac.at/news/newsd2.html oder http://www.rumil.de/faq/leitfaden.html
Änderungen und Fehlerhinweise sowie Hinweise auf weitere FAQs nehme ich gerne entgegen.
3.9.10 Service CD/DVD für NetWare
DNF99652
Die Admin CD für NetWare, Client CD für NetWare und diversen Service CDs mussten zugunsten zweier Service DVDs weichen, weil es einfach nicht mehr möglich war, alle Patches und Utilities auf einzelne CDs zu packen.
Die beiden Service DVDs für NetWare enthalten aber weiterhin alle Tools, Patches und Treiber für den NetWare Administrator.
Nur die Service CDs für NetWare 3.x/4.x und 5.x sind mit dem Stand April 2005 weiterhin zu beziehen.
Bei Interesse besuchen Sie meine Webseite unter http://www.braunstein.de/service/cdrom/. Dort stehen weitere Informationen bereit und Sie können die CDs bzw. DVD auch direkt online bestellen.
|
| |
jonsiz, shamollab qolgan, chakchagan va shu kabi nomlar bilan atashadi. Ba’zida

|
jonsiz, shamollab qolgan, chakchagan va shu kabi nomlar bilan atashadi. Ba’zida Pdf ko'rish
|
bet | 189/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbejonsiz, shamollab qolgan, chakchagan va shu kabi nomlar bilan atashadi. Ba’zida
vino «havo ta’mi» iga ega deb gapirishadi.
Shamollash atamasi qoilab boim asa ham u vo mohiyatini yaxlit aks etadi.
Ta’m sezilari bilan ilg‘ab olingan vino shamollashdan o‘zgarishlar vinodagi
aromati va buket yo‘qolishidan iborat bo‘lib maderalash va sirka aldegidi orligi
tufayli yuzaga kelgan nordonlik kabi ta’m paydo boiadi.
Haroratning ko'tarilishi vino shamollashini tezlashtiradi. Harorat -2o da havo
bilan birga boigan vinoda shamollash belgilari paydo b oiish i uchun bir necha
hafta kerak boiadi. Harorat +22o boiganda bu natijaga bir necha soat orasida
yetishsa boiadi.
Qarishini tufayli yosh vinolarda tabiiy aromatik moddalar va buketi tiklanishi
har xil tezlikda kechadi. Shu bilan birga yosh vinolarga xos boigan tabiiy aromatik
moddalar va buketi tiklanishi har xil tezlikda kechadi. Shu bilan birga yosh
vinolarga xos boigan tabiiy aromatning tiklanishi bir necha havta davom etadi.
Vinoni havodan ajratib olingandan so‘ng Karri vinoning yo‘qolgan buketi uzoq
vaqt davomida tiklanadi.
Bu holatni eski bochkali vinolami suzishda va butilkali vinolami suzishda va
butilkali vinolami dekantatsiya qilishda hisobga olish lozim.
Suzish paytida vino ta’minining o'zgarishi vino bilan o‘tkaziladigan barcha
operatsiyalar jarayonida aeratsiya tufayli yuzaga keladi. Shlangning harakati vinoga
hech qanday o'zgartirish kiritmaydi. Buni havosiz sharoitda vinoni silkitish va
aralashtirish tufayli isbotlasa boiadi.
Havo kislorodi mavjud sharoitda vino filtrlanganda undagi shamollanish
kuchayadi. Kuzatishlaor shu narsani ko'rsatmoqdaki shamollashda sodir
boiayotgan oksidlanish hid va ta’mdagi shtixni kamaytiradi, uchuvchi kislotalar
|
| |
C2-Zertifizierung - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

|
Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A
|
bet | 193/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
3.9.16 C2-Zertifizierung
DNF00177
Unter C2 Zertifizierung kann man zwei unterschiedliche Dinge verstehen:
C2 Orange Book (das Buch hat einen orangen Deckel)
Dahinter verbirgt sich der Department of Defence (DoD, Amerikanisches Verteidigungsministerium) Standard DOD 5200.28-STD. Dieser Standard wird auch als DoD Trusted Computer System Evaluation Criteria (TCSEC) bezeichnet. TCSEC ist der Versuch zu beschreiben, dass ein Computersystem "sicher" ist. Achtung, nur der Computer.
In der Class 2, dem Abschnitt Controlled Access Protection, wird das Zusammenspiel zwischen benannten Benutzern und benannten Objekten definiert. Systeme, die dem TCSEC Standard entsprechen, benötigen eine Zertifizierung. Diese wird vom National Comuter Security Center (NCSC) vergeben. NCSC ist ein Ableger der National Security Agency (NSA). C2 Orange Book complient system.
|
| |
,5 ml.
Chayqatib barcha probirkalami tinch holatga qo‘yib qo‘yadi. Tinish 24-48

|
,5 ml.
Chayqatib barcha probirkalami tinch holatga qo‘yib qo‘yadi. Tinish 24-48 Pdf ko'rish
|
bet | 265/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe1,5 ml.
Chayqatib barcha probirkalami tinch holatga qo‘yib qo‘yadi. Tinish 24-48
soatdan keyin yuzaga keladi.
Tajriba shuni ko‘rsatadiki, qayta yelimlashni oldini olish uchun dastlabki
sinovlardan keyin hosil boigan tiniqlashishga emas, balki oz yelim ishlatilganda
yaxshi natija bergan keyingi tiniqlashishga asoslanish lozim.
Oq vinoni yelimlashda jelatinning vazniga teng miqdorda tekin qo‘shish kerak.
Buning uchun jelatin eritmasi konsentratsiyasiga teng boigan vino yoki spirtda
tayyorlangan tanin eritmasini tayyorlaydi. Oldin tanin eritmasini qo'shib
aralashtiradi, keyin esa jelatin qo'shib aralashtiradi. Jelatin va boshqa moddalar
yordamida yelimlashni shu jarayondan o‘tishi kerak boigan vinolami saqlash
haroratida o'tkazish kerak.
Baliq yelimi. Eng yaxshi yelimlash moddalardan biri b o iib hisoblanadi. Baliq
yelimi turli xil baliqlar, ya’ni osetr, beluga, sevtoga, lapka baliqlar suzish
pufakchalaridan olinadi.
Baliq yelimi keng plastina, turli qalinlikdagi tola shaklida chiqariladi. Eng
yaxshisi suzish pufakchalari devoridan tayyorlangan plastinali yelimlashdir. U
tabiiy, toza baliq yelimi b o iib hisoblanadi.
Baliq yelimining umumiy xususiyatlaridan tashqari baliq zotiga b ogiiq boigan
o'ziga xos xususiyatlami ham ta’kidlash lozim.
Qalinligi 2-5 mm yirik plastinkalar shaklida (30-40 sm) tayyorlangan beluga
yelimi eng yaxshi xususiyatlarga ega. U oson mayda boiakchalarga boiinib, juda
kam to'qilgan tola (fibr) ga ega. Kaspiy dengizi va Kura daryosida ushlab olingan
belugalaming suzish pufakchalaridan tayyorlangan kley eng yuqori sifatga ega.
Osyotr yelimi yupqaroq va oicham i kamroq plastinka shaklida tayyorlanadi. U
beluga yelimida tiniqroq, yarqiroqdir. Osyotr kleyi beluga kleyidan farqli ravishda
|
| |
Ausspähen von Daten - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

|
Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A
|
bet | 191/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
3.9.14 Ausspähen von Daten
DNF07692
(aus dem StGB):
2a. Ausspähen von Daten.
(1) Wer unbefugt Daten, die nicht für ihn bestimmt und die gegen unberechtigten Zugang besonders gesichert sind, sich oder einem anderen verschafft, wird mit Freiheitsstrafe bis zu drei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.
(2) Daten im Sinne des Absatzes 1 sind nur solche, die elektronisch, magnetisch oder sonst nicht unmittelbar wahrnehmbar gespeichert sind oder übermittelt werden.
Mittlerweile gibt es drastisch verschärfte Gesetze bzgl. Spionage und dem Einsatz von Passwort Crackern und ähnlichen Tools, auch beim Einsatz zum Testen des eigenes Netzes.
|
| |
ko'proq birikkan tolalarga ega bo'lib, maydalanishi qiyinroqdir

|
ko'proq birikkan tolalarga ega bo'lib, maydalanishi qiyinroqdir Pdf ko'rish
|
bet | 266/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeko'proq birikkan tolalarga ega bo'lib, maydalanishi qiyinroqdir.
Loyqa baliq yelimi qalin sarg'ish qora rangli plastinka shaklda tayyorlanadi. U
juda qattiq, qoida qiyinchilik bilan maydalanadi.
Baliq yelimi tarkibida tinish oz boigan vinolami yelimlash uchun ishlatiladi. U
yengil oq ho'raki vinolami, shuningdek, tarkibida tanin miqdori oz boigan yengil
200
qizil vinolami yelimlashda juda ko'p ishlatiladi.
Boshqa yelimlovchi moddalarga qaraganda baliq yelimi vinoning tarkibiy
qismlarining oz miqdorini olib unga o‘zini tarkibiy qismlarini o‘tkazmaydi. Bu esa
uning ustuvorlik xususiyatidir. Jelatin kabi baliq yelimi sovuq suvda erimay faqat
shishib ketadi. Vino va biroz oksidlantirilgan issiq suv uni toialigicha eritib
yuboradi.
Baliq yelimini tayyorlash katta tayyorgarlikni talab qiladi. Chunki arzimagan
xato kleylovchi eritmani buzib yuborib, vinoni tiniqlashtirishga zarar yetkazishi
mumkin.
Baliq yelimini tayyorlashning bir necha uslubi mavjud. Eng yaxshi tayyorlash
uslubi quyidagicha:
Baliq yelimi plastinkalami qaychi bilan kesiladi yoki qo‘l bilan mayda
boiakchalarga maydalanadi. Eritma tayyorlashdan bir sutka oldin yelimni sovuq
suvda ivitib qo'yadi. Suvni 24 soat davomida 5-6 marta almashtiradi. Yelimdan
baliq hidini ketkazish uchun uni ivitib yuvib tashlaydi. Bir sutka o'tgandan keyin
suvni to‘kib tashlab yelimni bir xil oq xamirsifat massa boigunicha ezadi. Bu
massani qalin sochdek yoki ipakdan yasalgan elakdan oz-oz suv qo‘shib o'tkazadi.
Elakdan o‘tkazilgan massaga doimo aralashtirib turgan holda vino qo'shiladi.
Aralashtirish natijasida quyuq suyuqlik hosil boiadi. Unga eritmaning 1 1 da 50 dkl
|
| |
Organik yelimlovchi moddalar. Amaliyotda ko'p holatlarda organik moddalar

|
Organik yelimlovchi moddalar. Amaliyotda ko'p holatlarda organik moddalar Pdf ko'rish
|
bet | 263/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeOrganik yelimlovchi moddalar. Amaliyotda ko'p holatlarda organik moddalar
bilan vinoni yelimlaydi. Ushbu moddalar vinoga qo'shilganda har xil reaksiya sodir
boiishidan qat’iy nazar oldin katta hajmdagi ko‘pik hosil b oiib , keyin u kamayib
jipslashadi. Buning natijasida muallaq holatda suzib yuruvchi moddalar quyuq
parchalar bilan qoplanib vazni og‘irlashadi. Natijada ular parchalar bilan birga
cho‘ka boshlaydi.
Jelatin. Vinochilikda jelatin eng yaxshi tiniqlashtiruvchi modda boiib
hisoblanadi. U plastinkasimon va yupqa bargga o'xshash qilinib turli xil
hayvonlaming suyagi, payi, tuyog‘idan tayyorlanadi. Jelatin bir necha turlarga
boiinadi.
1. Oziq jelatin. U hidsiz, deyarli ta’msiz rangsiz yupqa tiniq barglarga
o‘xshaydi (taxminan 7-16 sm). Asosan oq vinolami tiniqlashtirishda ishlatiladi.
2. Sarg‘ish yoki och jigar rangli plastinkali jelatin. Har bir plastinkaning
ogirligi 25-30 g. Asosan qizil vinolami yelimlashda qoilaniladi.
Jelatin sovuq suvda erimaydi, lekin shishadi. Issiq suvda jelatin yaxshi eriydi.
Suvda qaynatilganda konsentratsiyalangan eritmalar hosil qiladi. Sovutilganda
jelesifat massa hosil qiladi, ko‘proq konsentratsiyalanganda qotib qoladi.
Avtoklavda 120-125o da isitilgandan keyin jelatin sovutilganda qotib qolish
xususiyatini yo‘qotadi. Shu bilan birga tanin bilan birikishi va erimaydigan
tanatlami hosil qilish xususiyatlarini yo'qotmaydi.
Jelatin tanindan tashqari bo‘yoq moddalami ham adsorbsiyalash xususiyati
tufayli u vinolami tozalash qorayib, sarg‘ayib ketganda ranglarini tiklash uchun
ham qoilaniladi.
Bundan tashqari, oq va qizil vinolaming qo‘tirligini kamaytirishda jelatin
muhim rol o‘ynaydi.
Oq vinolami yelimlashda, ulaming to iiq tiniqlashtirish uchun 1 gl ga 5-8 g
|
| |
jelatin kerak boiadi - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 264/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbejelatin kerak boiadi.
Jelatiiming koagulyatsiyalanishi va cho‘kishida jelatin ishtiroki ko‘p boiganligi
sababli vinodagi taninni saqlab qolish maqsadida yelimlashda oldin qo‘shiladigan
jelatinning 2-3 vazniga teng boigan tanin qo'shish lozim.
Bu holat oshlovchi moddalar kam boigan oq vinolarga taalluqlidir. Vinoda
yetarli yoki ortiqcha miqdorda tanin boisa yelimlashda vinoning ta’mini yanada
yaxshilaydi, yelimlash vaqtida tanin qo‘shilmaydi.
Turpda bijgigan oq, qizil vinolarga, oshlovchi moddalar ko‘p boigan
vinolarga tanin qo‘shilmaydi.
199
Bu vinolami yelimlashda kiritiladigan jelatin miqdori me’yoriy oq vinolarga
qaraganda (8 dan 18 g 1 gl ga) nisbatan ko‘p boiadi. Agar tiniqlashtirish bilan
birga tanin ortiqchaligi tufayli hosil boigan vino dag'alligini yo‘q qilish kerak
boisa unda yuqori doza (30 g/gl va undan ham ko'p) qo‘shimcha to‘g ‘ri keladi.
Vinoning biror bir kamchiligini, masalan, qorayib ketish, yoki turli xil kasalliklar-
tuna, achchiq boiishini bartaraf etish tanin aralashtirilgan holatlarda ham jelatin
belgilangan miqdorda qo‘shiladi.
Vinoni tiniqlashtirish uchun kerak boigan jelatin dozasini aniqlash uchun har
bir holatda sinov yelimlash o‘tkazish lozim.
Sinash yelimlashda oddiy probirkalardan foydalaniladi. S igim i 230 ml boigan
probirkasimon silindrlar juda qulaydir. Yog'och shtativida 10 ta shunday silindrlar
o'matiladi. Har birda 200 ml sathda raqami va belgisi bor. Hisobni soddalashtirish
uchun 4:1000 jelatin eritmasini ishlatadi. Probirkaga chiziq chizilganga qadar
sinaladigan vino qo‘yiladi. Keyin unga byuretka yoki o ich ov pipetka yordamida
0,4% jelatin eritmasi qo‘yiladi: birinchisiga 0,5 ml, ikkinchisiga 1 ml, uchinchisiga
|
| |
Qo’shimchaadabiyotlar - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

369
4.
O’zbekiston Respublikasining «Tadbirkorlik to’g’risida»gi qonuni. «O’zbekiston yangi
qonunlari» № 2 T.: «Adolat» 1991 y.
5.
O’zbekiston Respublikasining «Dehqon xo’jaligi to’g’risida»gi qonuni. «O’zbekiston
yangi qonunlari» № 6. T.: «Adolat» 1998 yil 229 bet
6.
O’zbekiston Respublikasining «Davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish
to’grisida»gi qonuni. «O’zbekiston yangi qonunlari» T.: «Adorlat» 1993 yil 6-son.
7.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni «Iqtisodiy isloxotlarni yanada
chuqurlashtirish, xususiy mulk manfaatlarini himoya qilish va tadbirkorlikni rivojlantirish
chora-tadbirlari to’g’risida» 1994 yil 21 yanvar № 3 745. O’zbekiston Respublikasi
«Farmonlar va qarorlar» T.: «O’zbekiston» 1994 yil 7-bet.
8.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori «Qishloq xo’jaligida iqtisodiy
isloxotlarni amalga oshirishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida» 1994 yil 23
fevral. O’zbekiston Respublikasi «Farmonlar va qarorlar» T.: «O’zbekiston» 1994 yil.
9.
Kаrimоv I.А. Qishlоq xo’jаlik tаrаqqiyoti-to’kin hаyot mаnbаi. -T.: O’zbekistоn, 1998.
10.
Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va yangilash,
mamlakatni modernizasiya va isloh etishdir. -T.: O’zbekiston, 2005, - 92 b.
11.
Karimov I.A. “Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqorolik jamiyati barpo
etish – ustuvor maqsadimizdir. Xalqso`zi. 2010. 28-yanvar.
12.
Kаrimоv I.А. O’zbekistоn mustаqillikkа erishish оstоnаsidа.-T.: O’zbekistоn, 2011.
13.
Murtazayev О., G’aniyev I.M., Hasanоv SH.T., Ahrоrоv F.B.– Agrar siyosat va qishlоq
xo’jalik bоzоrlari. (O’quv qo’llanma) – S.: 2009.
Bahoning iqtisodiy mohiyati va vazifalari

259
h.k.larni taqsimlash va qayta taqsimlash amalga oshiriladi, shuningdek kengaytirilgan takror ishlab
chiqarish va noishlab chiqarish sferasini moliyalashtirish amalga oshiriladi;
•
Bahoning tartibga solish (boshqarish) vazifasi. Baho orqali ishlab chiqarish va iste’mol, talab
va takliflar o’rtasida aloqa o’rnatiladi. Mehnat va ishlab chiqarish vositalarining tarmoqlar o’rtasida
taqsimlanishi ham baho orqali amalga oshadi.
Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti - bet 292

|
Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti Pdf ko'rish
|
bet | 292/386 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 8,59 Mb. | | #257248 |
Bog'liq qorakol7.
Abdug’aniyev A. Qishloq xo’jaligi iqtisodiyoti fani bo’yicha mavzular.T. 2001y.
8.
Abdug’aniyev A., Abdug’aniyev A.A. Qishloq xo’jaligi iqtisodiyoti. Darslik. Toshkent,
O’zbekiston yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg’armasi nashriyoti, 2004 y.
9.
Ergashеv R.X. Qishlоq xo’jaligi iqtisоdiyoti. Darslik.-T.: Ekstеrеmumprеss, 2011.
10.
Ismoilov A.Q., Murtazayev O. «Qishloq xo’jalik iqtisodiyoti». Toshkent , “Moliya”2005
11.
Jo’rayev F. Qishloq xo’jalik korxonalarida ishlab chiqarishni tashkil etish. Darslik.Т.,
Istiqlol, 2004 y.
12.
Murtazayev O. Paxtachilik agrosanoat majmuasining samaradorligini oshirish
muammolari. Toshkent “Fan”, 2005.
13.
Murtazayev O. Paxtachilik majmuasi samaradorligining metodologik masalalari. T.:
Iqt.fan.dokt. ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertasiya.T.: 2009 yil.
14.
Xakimov R., Otaqulov M., YUsupov Ye., YUsupov M.S. Agrosanoat majmuasi
iqtisodiyoti. – (O’quv qo’llanma) T., TDIU, 2004.-160 b.
15.
Salimov B.T., Hamdamov Q.S., Berkinov B.B., Xakimov R., YUsupov M.S., Oripov
M.A., O’roqov N.I. - Dehqon va fermer xo’jaliklari iqtisodi – (O’quv qo’llanma) –T.:
TDIU, 2004. – 176 b.
16.
Umrzоqоv I.T., Tоshbоеv A.SH., Rashidоv SH., Tоshbоеv A.A. Qishlоq xo’jalik
iqtisоdiyoti va mеnеjmеnti.-T.: Iqtisоd-mоliya, 2008.
Xorijiyadabiyotlar
1.
Andrew Barkley and Paul W. Barkley. Principles of Agricultural Economics. USA. 2013
2.
David l. Debertin. Agricultural Production Economics. Second Edition. 2012.
3.
Gerge W. Norton et al. Economics of Agricultural Development. Second edition. 2010
4.
Dr.NSunanda. Principles of Agricultural Economics. Lecturenote.
5.
Добрынин В.А. Экономика селского хозяйства. М.: «Колос» 1990 г,
6.
Емелянов А.М. Экономика селского хозяйства. М.: «Экономика» 1994 г.
|
| |
dastlabki aromatini yo‘qotdi. 3-4 yil davomida yetilsa yoqimsiz, dag‘al

|
dastlabki aromatini yo‘qotdi. 3-4 yil davomida yetilsa yoqimsiz, dag‘al Pdf ko'rish
|
bet | 192/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbedastlabki aromatini yo‘qotdi. 3-4 yil davomida yetilsa yoqimsiz, dag‘al
ta’mga kiradi. Bundan tashqari, eski oq bochkada yetiltirilgan vinolarda
maderzatsiyalash tez-tez uchrab turadi. Agar yerto‘la harorati yuqori bo‘lsa bu
oddiy holatga aylanadi. Oq vinolarda maderizatsiyalashning ozgina paydo bo'lishi
ham-katta kamchilikka kiradi.
Kislorod oq xo'raki vinolaming sifatini yaxshilash uchun kerak. Shu sabab
bijg'ish tugagandan keyin oq vinolami aeratsiya qilishga o'tiladi. Buning uchun
vinolar tez-tez qayta suzilib, bochkalar shpunti tepga qaratilib qo‘yadi. Bu
operatsiyalami o ’tkazishdan maqsad, birinchidan, vinodagi qand oxirigacha bijg'ib
piramagan bo'lganda ikkilamchi bijg'ishni faollashtirish, ikkinchidan, vinoda
erigan karbonat kislotani bartaraf etish, uchinchidan, oksidlashi natijasida vinoni
xiralashishga olib kelgan moddalami cho'ktirish (oqsil moddalar, pektin, qisman
oshlovchi moddalar va achitqilar).
Demak, oq vinolami uzoq vaqt davomida bochkalarda saqlab, tegishli
operatsiyalar o'tkazishdan maqsad ulaming ta’mini yaxshilash bilan birga barqaror
tiniqlikka erishishdir. Bilim darajasi va mavjud bo'lgan texnik imkoniyatlar vino
barqarorligiga erishishda ishni yengillashtirmoqda. Uzoq vaqt davomida bochkada
yetiltirmasdan barqaror vino olish mumkin.
Uzoq vaqt davomida bochkada yetiltirilgan oq ho'raki vinolami suzish bilan
bogiiq Peprote (56) tajribalari diqqatga sazovordir. Ukrainada o'tkazilgan bu
tajribalarda olti oy davomida bochkalarda saqlanib butilkalarga quyilgan vinolar
eng yuqori baholarga sazovor bo'ldi.
Vinolaming barqarorligiga yetish uchun qo'llanilgan usullami ishlatib oq
xo'raki vinolaming yetilish muddatini
qisqartirish mumkin.
Vinolaming
|
| |