Shinalarning yemirilish jadalligini baholash usullari

|
Shinalarning yemirilish jadalligini baholash usullari
|
bet | 15/29 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #267908 |
Bog'liq rezerf1.6. Shinalarning yemirilish jadalligini baholash usullari
Shinalar protektorining yemirilish tezligini aniqlash uchun siz optimal oʻlchash usulini tanlashingiz kerak. Hozirgi vaqtda radioaktiv izotoplardan foydalangan holda protektoning qoldiq chuqurligini baholashning koʻplab usullari mavjud; ogʻirlik usuli; shinaga yemirilish koʻrsatkichlarini oʻrnatish orqali; chuqurlik oʻlchagichidan foydalangan holda boʻyoq yordamida sun’iy asoslar usuli.
Eng aniq oʻlchash usuli radioaktiv usuldir. Radioaktiv manbalar uchun sinovlardan oldin. Eskirish paytida manbaning muhrlanish chuqurligi pasayadi, protektor yuzasida oʻlchanadigan nurlanish intensivligi oshadi. Yemirilish nurlanish intensivligini qayd etadigan qurilmalarning koʻrsatkichlari bilan aniqlanadi. Oʻlchov xatoligi 0,01-0,02 mm.
Yemirilish aniqlashning yana bir radioaktiv usuli birinchi marta AQShda qoʻllanilgan. P32 radioaktiv izotopi shinalar ishlab chiqarishda protektorga kiritiladi. Eskirish yoʻlda shina qoldirgan izning radioaktivligi bilan oʻlchanadi. Ushbu usul turli omillarning yemirilishya sifat taʼsirini aniqlashga imkon berdi, ammo shinalar yemirilishsının miqdorini aniqlashga imkon bermadi.
Chexiya Respublikasida radioaktiv nurlanishning kauchukni yutishiga asoslangan yemirilishyi oʻlchash usuli ishlab chiqilgan, bu usul yod bilan kauchuk yuvish vositalari protektor rasmining elementlarida qilingan kesiklarga kiritiladi. Protektorning eskirishi bilan kauchukning yutuvchi qatlamining qalinligi va nurlanish intensivligi pasayadi va shinalar yuzasida nurlanish kuchayadi. Agar kauchukning yutuvchi xususiyati maʼlum boʻlsa, unda impulslar sonining oʻzgarishi bilan yutuvchi qatlam qalinligining oʻzgarishi va shuning uchun protektorning yemirilishi yuqori aniqlik bilan aniqlanishi mumkin. Usul 0,01 – 0,02 mm aniqlik bilan protektorning maʼlum bir nuqtasida eskirishni aniqlashga imkon beradi. Ushbu usulning nochorligi past ishonchlilik va usulning yuqori murakkabligi deb atash mumkin.
Rossiyada bu kamchiliklardan xoli usul ishlab chiqilga. Diametri 0,3 mm boʻlgan metall sim shaklida radioaktiv bel asosida tayyorlangan nurlanish manbalari maxsus moslama yordamida 1,5 mm chuqurlikdagi turli protektor joylariga kiritiladi. Penetratsion nurlanish faolligini oʻlchab, manba ustidagi kauchuk qatlamining yemirilishini baholash mumkin. Taxminan 1 mm eskirgandan soʻng, manba protektordan chiqariladi va yangi manba qoʻshni protektor shashkasiga joylashtiriladi.
Radioaktiv moddalarga asoslangan usullar yuqori aniqligiga qaramay, amaliyotda keng qoʻllanilmadi, chunki ular quyidagilarni talab qiladi radioaktiv moddalar bilan ishlashning maxsus qoidalari bajarilishi qiyin. Ishlatiladigan uskunalar murakkab va katta hajmli, shuningdek oʻlchovning murakkabligidadir. Shuning uchun ushbu usuldan foydalanish ixtisoslashgan laboratoriyalarda koʻproq amalga oshiriladi. Ogʻirlik usuli aniq yemirilish qiymatini olish kerak boʻlgan hollarda juda keng qoʻllaniladi. Axir, bu usul radioaktiv usulga qaraganda ancha sodda, ammo unga yaqin aniqlikka ega. Tarozidagi xato tarozi bilan belgilanadi. Usulning mohiyati shundan iboratki, shinalar sinovdan oldin va keyin tortiladi, lekin tortishdan oldin shinani axloqsizlikdan yaxshilab yuvish va quritish kerak.
Ushbu usul yana ixtisoslashgan laboratoriyalar uchun koʻproq mos keladi, chunki oʻlchovlarga tayyorgarlikning murakkabligi ancha yuqori.
Protektorga mustahkamlangan plitalar yordamida yemirilishini aniqlash usuli N.M. Kislitsin tomonidan ishlab chiqilgan, ushbu usulning sxematik diagrammasi 1.16-rasmda keltirilgan.
1.15-rasm. Protektorga mustahkamlangan plitalar yordamida shinalarning yemirilishini aniqlash sxemasi. a-shinalar protektoridagi qoʻshimchalarni oʻrnatish sxemasi; b-qoʻshish
Shinalar protektorida 4 ta plastinka bilan 3 ta qoʻshimchalar oʻrnatiladi, ular yoʻl yuzasi bilan oʻzaro taʼsir qiladi 2. Gʻildirak aylanayotganda, 5 uchli pinlar yordamida protektorga oʻrnatilgan qoʻshimchalar plitalari eskiradi. Plitaning yemirilish qiymati shinaning mos keladigan qismlarining yemirilish qiymatiga mutanosibdir. Bir necha ming kilometr yurgandan soʻng, qoʻshimchalar ularning qiymatini baholash uchun tel kesgichlar yordamida chiqariladi yemirilish, masalan, tortish yoki plastinka qalinligini oʻlchash.
Sunʼiy kesish usuli yoki birikish usuli shinada protektorlarida silindrsimon yemirilishlarni laboratoriya sharoitida maxsus oʻrnatishda protektor rasmining chuqurligi oʻlchanadigan sun’iy bazalarni ishlab chiqarishni oʻz ichiga oladi.
Boʻyoq bilan yemirilishini aniqlash usuli. Shinaning yugurish yoʻlakchasiga diametri 6 mm boʻlgan krujkalar maxsus boʻyoq bilan qoʻllaniladi, ularni oʻchirish orqali protektorning yemirilishi baholanadi. Kamchiliklari orasida laboratoriya sharoitida shinalarni oldindan boʻyash va quritish zarurati, boʻyoq qatlamining qalinligini aniqlashning iloji yoʻqligi sababli boʻyoqning yemirilish darajasini vizual baholash kiradi.
Chuqurlik oʻlchagich yordamida yemirilish oʻlchovi oʻlchovlarning yuqori ishlashi va oʻlchash uchun koʻp vaqt talab qiladigan tayyorgarlikning yoʻqligi tufayli eng keng tarqalgan. Chuqurlik oʻlchagichi protektor rasmining balandligini uning yuza qismiga nisbatan bir xil joylarda oʻlchaydi.
Usul shinalarni maxsus tayyorlashni talab qilmaydi, oʻlchash vositasi juda oddiy. Chuqurlik oʻlchagichi oʻrniga shtangeltsirkul ishlatilishi mumkin, bu holda oʻlchov xatosi taxminan 0,4 mm ni tashkil qiladi. Usulning kamchiliklari aniq oʻlchash nuqtalarining yoʻqligi va asbobni shinalar yuzasiga vertikal ravishda oʻrnatishda qiyinchiliklar tufayli oʻlchovning past aniqligini oʻz ichiga oladi. Oʻlchov xatosini bir xil nuqtalarda oʻlchash, shuningdek, oʻrtacha shinalar yemirilishini aniqlash bilan oʻlchovlar sonini koʻpaytirish orqali kamaytirish mumkin.
Yemirilish intensivligini oʻlchash usullarining yuqoridagi tahlili shuni koʻrsatdiki, protektorning qoldiq chuqurligini oʻlchashning koʻplab usullari mavjud, ammo har bir usul bir qator afzalliklarga va bir qator kamchiliklarga ega. Shunday qilib, koʻpgina usullar bir xil kamchilikka ega. Qimmat va katta hajmli uskunalarga ehtiyoj, shuningdek oʻlchovlarning yuqori mehnat zichligi, ammo bu usullarning barchasi aniqroq natijalar beradi. nazorat qilinadigan guruhdagi avtomobillar soni koʻpligi sababli yuqori mahsuldorlikka ega boʻlgan oʻlchash usulidan foydalanish maqsadga muvofiqdir, bu talablar raqamli chuqurlik oʻlchagichidan foydalangan holda oʻlchash usuli bilan qondiriladi. Oʻlchovlarni amalga oshirish uchun 0,01 mm xatolikka ega boʻlgan raqamli chuqurlik oʻlchagichi tanlandi, bu oʻlchovlar uchun juda aniq. Raqamli chuqurlik oʻlchagichining umumiy koʻrinishi 1.17-rasmda keltirilgan.
1.16-rasm. Raqamli chuqurlik oʻlchagich
Biroq, raqamli chuqurlik oʻlchagichining oʻlchov aniqligi tajriba o‘tkazayotgan xodim tomonidan tasodifiy xatoga yoʻl qoʻyishi mumkin. Xato ehtimolini kamaytirish uchun oʻlchovlar sonini koʻpaytirish kerak va oʻlchovlar qat’iy belgilangan nuqtalarda amalga oshirilishi kerak.
Protektor rasmining balandligi shinalar atrofi boʻylab kamida toʻrt qismda oʻlchanadi. Shinaning birinchi qismi shinalar belgilaridan birining joyida, qolganlari soat yoʻnalishi boʻyicha aylana boʻylab teng ravishda belgilanadi. Yugurish yoʻlakchasining kengligining har bir qismida, protektor rasmining konfiguratsiyasiga qarab, yugurish yoʻlakchasining markaziy qismini oʻlchash uchun joy va qirralarning atrofida kamida ikkita joy tanlanadi.
Markazda truba boʻlgan protektor uchun oʻlchovlar ushbu truba boʻylab amalga oshiriladi. Agar protektor rasmining markazida qovurgʻalar yoki proektsiyalar boʻlsa, uning balandligi proektsiyaning oʻng va chap tomonidagi ikkita yuza qismida oʻlchanadi. Ikkita yugurish yoʻlakchasidan hosil boʻlgan protektor bilan oʻlchovlar har bir yugurish yoʻlakchasining oʻrtasida amalga oshiriladi. Yugurish yoʻlakchasining chekkalari boʻylab oʻlchash joylari uning kengligining toʻrtdan uch qismiga teng boʻlgan markaziy zonani qamrab olishi kerak. Maxsus oʻlchash metodologiyasi ishlab chiqilgan boʻlib, uni ishlab chiqish jarayonida protektor chuqurligini ikki diametral qarama-qarshi nuqtada oʻlchashning yetarliligi isbotlangan, ulardan biri protektor markazidagi shinaning zavod raqamiga qarshi joylashgan. Ikki nuqtada oʻlchash natijasida olingan protektor chuqurligining oʻrtacha arifmetik qiymati shinalarning yemirilish intensivligini aniqlash uchun dastlabki maʼlumot boʻlib xizmat qiladi. Ushbu uslub 12 yoki 16 ball bilan deyarli bir xil baholash koʻrsatkichlariga ega, sodda va texnologik jihatdan sodda, oʻlchash uchun kamroq mehnat talab qiladi. Oʻlchovlarni amalga oshirishda aynan shu usul qoʻllanilgan.
|
| |