О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 81

202
Sifatni tezkor boshqarish mahsulotni ishlab chiqish, ishlab chiqarish, omborga
joylashtirish, tashish, sotish va iste‘mol qilishda mahsulot sifatining rejalashtirilgan
darajasi ta‘minlanishini nazarda tutadi. Mahsulot va ishlar
sifatining oshishini
rag‗batlantirish sifatni ta‘minlashning ―inson omili‖dan tо‗liqroq foydalanish uchun
qulay
sharoitlar
yaratilishini
nazarda
tutadi.
Sifatning
yaxshilanishini
rag‗batlantiruvchi omillar moddiy va ma‘naviy turlarga bо‗linadi; ular xodimlar va
jamoalar mehnatining samaradorligiga yо‗naltirilgan bо‗lishi kerak.
Mahsulot sifati va uni sinab kо‗rish ustidan nazorat. Sifatni nazorat qilish
funksiyasi boshqaruv tizimida teskari bog‗liqlikni ta‘minlaydi.
Mahsulotni sertifikatlash - mahsulot haqiqiy tavsiflarining normativ hujjatlar,
asosan xalqaro, milliy, firma standartlari talablariga mos kelishini tasdiqlovchi
tadbirlar va harakatlar tizimi.
Sifat sohasidagi kadrlar bilan ishlashni tashkil etish. Kadrlar bilan ishlash ikkita
yо‗nalishda amalga oshirilishi lozim: sifat sohasidagi kadrlarni tayyorlash va
ularning
malakasini oshirish, ya‘ni xodimlar tomonidan о‗z zimmasiga yuklatilgan
funksiyalarning sifatli bajarilishi uchun zarur bо‗lgan bilimlar va kо‗nikmalarning
egallanishi; ―inson omili‖ni faollashtirish. Bu korxonaning barcha xodimlariga, shu
jumladan rahbarlik qiluvchi personalga taalluqli.
Hozirgi vaqtda korxonalar va tashkilotlarda Sifatni boshqarishning qandaydir
yagona shakllari mavjud emas. Ushbu shakllar turli mamlakatlar va firmalarda
turlicha bо‗lishi mumkin. Kо‗plab mahalliy va xorijiy mamlakatlar korxonalari
sifatni boshqarishda oxirgi yillarda ISO 14000 standartlariga qо‗shimcha
qilingan
9000 seriyasi ISO xalkaro standartlariga amal qiladi. ISO standartlarida
«sifat
halqasi» tushunchasi qо‗llaniladi va «sifat halqasining qismlari» deb nomlanuvchi
sifatni ta‘minlash faoliyatining quyidagi bosqichlari va turlari ajratiladi: marketing va
bozorni о‗rganish; mahsulotni loyihalashtirish va ishlab chiqish; moddiy-texnik
ta‘minot; texnologik jarayonlarni rejalashtirish va ishlab chiqish;
mahsulot ishlab
chiqarish; nazorat qilish sinovlar о‗tkazish; upakovka qilish va saqlash; mahsulotni
sotish va taqsimlash; montaj qilish va foydalanish; texnik yordam va xizmat
kо‗rsatish; foydalanilganidan keyin utilizatsiya qilish.
203
ISO 9000 standartlari shuni nazarda tutadiki, sifat tizimining ta‘sirchanligi
sifat
tizimini sertifikatlash yо‗li bilan isbotlanishi kerak. Sifat
tizimini sertifikatlash
chog‗ida quyidagilar tekshirish va baholash obyektlari hisoblanadi: sifat tizimi, uning
muayyan modelga mos kelishi, hujjatlarning holati, sifatni boshqarish faoliyati;
mahsulot haqidagi axborot; ishlab chiqarishning tashkil etilishi.
Odatda, ishlab chiqarishdagi sarf-harajatlarning umumiy miqdori asosiy ishlab
chiqarish sarf-harajatlari hamda nazoratga va yaroqsiz, defekt mahsulotlarni ishlab
chiqarishga ketgan harajatlardan iborat bо‗ladi. Nazorat qanchalik aniq,
asosli
о‗tkazilsa, defekt mahsulotlar ishlab chiqarish hisobiga yо‗qotishlar shunchalik
qisqaradi, nazorat sarf-harajatlari ortadi. Nazorat sarf-harajatlarini oshirmagan holda
ishlab chiqarilayotgan mahsulotning texnik shartlarga mos kelishi darajasini oshirish
maqsadga muvofiqdir.
Yuqorida aytilganlardan shuni xulosa qilish mumkinki, texnikaviy nazoratni
amalga oshirish bilan bir qatorda sifatni boshqarishning boshqa uslublarini ham
yoddan chiqarmaslik kerak. Boshqaruv о‗zi nima? Boshqaruv - korxona sharoitida
aylanma siklda amalga oshuvchi ―rejalashtirish-amalga oshirish-nazorat-boshqaruv‖
jarayonlarining yig‗indisidir. 2-rasmda boshqaruv sikli keltirilgan.