“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 183/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
184
AUTIZM: KECHA VA BUGUN
Tilakova Zaynura Alijonovna
Toshkent Davlat Sharqshunoslik Universiteti o‘qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada autizmnig tarixi, olimlarning tadqiqotlari, autizm
turlari, ularning xarakteristikasi hozirgi kundagi ko’rinishlari haqida ma‘lumotlar
berilgan.
Kalit so'zlar: Autizm tarixi, evolyutsiyasi, autism turlari, ASD, Spektr, bugungi
kundagi autism.
Autizm tarixi. Turli madaniyatlar va vaqt davrlarini ko'rib chiqsak, biz insoniyat
tarixi davomida autizm deb ataydigan bir xil nevrologik farqlar va xususiyatlarni
aniqlashimiz mumkin. Autizmning o'zi, albatta, yangi hodisa emas, lekin uning ta'rifi
doimiy evolyutsiyada. Tadqiqotchilar, masalan, ko'p odamlar madaniyati, jinsi,
qobiliyat darajasi yoki ijtimoiy muhiti tufayli an'anaviy testlarning yoriqlari orasida
qolishlarini tushunishdi. Misol uchun, bolalar odatda odamlarning e'tiborini tortish
uchun odamlarning ko'ziga qarashlari kutiladi, ammo ba'zi oilalarda va bir nechta
madaniyatlarda to'g'ridan-to'g'ri ko'z bilan aloqa qilish odobsizlik hisoblanadi. Bunday
sharoitda autistik bolani aniqlash uchun bu xususiyatdan foydalanish mumkin
emas. Xuddi shunday, juda uyatchan yosh qiz ota-onasini xavotirga solmasligi
mumkin. O‘z tengdoshlariga taqlid qilishni tezda o'rganib, ularning autistik
xususiyatlarini niqoblab qo'yadigan bola ham e'tibordan chetda qolishi mumkin. Xuddi
shu nuqtai nazardan, gapira olmaydigan odam tilni tushunmaydi, boshqasi esa oddiy
vazifalarni bajarish uchun o'z tanasini boshqarishga qodir emas, deb taxmin qilish
mumkin. Hatto bugungi aniq mezonlar bo‘lsa ham, autizmni tashxislash har doim ham
oson emas, ayniqsa, bu neyrorivojlanish tafovuti ko'pincha birga keladigan sharoitlar
bilan birga keladi.
Autizm so'zini yunoncha autos so'zidan birinchi bo'lib shizofreniya ta'rifi
ustida ishlagan shveytsariyalik psixiatr Eugen Bleuler ishlab chiqqan. "O'z-o'zidan
chekinish" degan asosiy ma'no sovet psixiatri Grunya Efimovna Suxarevani Moskva
klinikalaridan birida ko'rgan olti xil bemor haqida yozishni boshlaganida ilhomlantirdi,
ularning barchasi autizmning bugungi tavsifiga juda mos keladi. Suxarevaning 1925
yilgi maqolasi ta'sirli, ammo afsuski, yaqin vaqtgacha e'tibordan chetda qoldi. Buni
eng mashhur Hans Asperger o'qigan bo'lishi mumkin, ammo u 1944 yilda keyinchalik
uning nomi bilan atalgan autistik xususiyatlar haqida nashr qilganida, unga hech
qachon ishonmagan. 1938 yildan boshlab avstriyalik amerikalik psixiatr Leo Kanner
autizm spektridagi o'n bir yosh bemorni (sakkiz nafar o'g'il va uch qiz) kuzatdi va
tasvirlab berdi, ular haqida 1943 yilda tadqiqotini nashr etdi. Autizm haqidagi bugungi
bilimlarning aksariyati Kannerning tadqiqotlaridan kelib chiqadi. U, shuningdek,
birinchi bo'lib amerikalik psixiatrlardan bo'lib, bolalar bemorlarni to'laqonli inson deb
hisoblaydi va ularni muassasalarda davolash haqida qayg'uradi. Yillar davomida
ko'plab tadqiqotchilar autizmga olib kelishi mumkin bo'lgan omillarni aniqlash va
uning oldini olish yoki davolash yo'llarini topish ustida ishladilar. Bu nuqtada
|
| |