nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
THE CURRENT STATE OF ACCOUNTING IN TRADE ENTERPRISES AND

АКТУАР МОЛИЯ ВА БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИ ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ 2024
,
4(01),
142-147.
https://finance.tsue.uz/index.php/afa
143
АКТУАР МОЛИЯ ВА БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИ ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ 2024
,
4(01),
142-147.
143
Независимый исследователь ТИФТ,
Старший преподаватель кафедры «Экономика и менеджмент»
Ташкентского
международного университета финансового менеджмента и технологий
Аннотация
:
В
данной
статье
рассмотрено
современное
состояние
бухгалтерского учета на торговых предприятиях, а
также приоритетные
направления его развития и особенности отрасли, достижение производительности
времени и труда при широком использовании современных технологий в
дальнейшем развитии торговых предприятий, а
также описана адаптация
бухгалтерского учета торговых предприятий к международным стандартам.
Ключевые слова
:
Торговля, торговые предприятия, бухгалтерский учет,
Международные
стандарты
финансовой
отчетности,
Мировая
Торговая
Организация, филиалы и представительства, оптовая, розничная торговля.
Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби илмий журнали 2024, 4(01), 142-147. 142 Актуар - bet 3

|
Актуар молия ва бухгалтерия ҳисоби илмий журнали 2024, 4(01), 142-147. 142 АктуарBog'liq 142-147 6. Uzakov Utkir Abdusattarovich
1.
KIRISH
Savdo sohasi bilan o‘zi azal
-azaldan ota-
bobolarimiz shug‘ullanib kelishgan,
shuningdek bu soha anchagina serdaromad va unumli soha sanaladi, hamda bu soha
bilan shug‘ullanuvchilarning kasbi barakali kasb hisoblanadi.
Hozirgi tez rivojlanib
borayotgan jamiyatimizda har bir soha kabi savdo sohasi xususan savdo korxonalari ham
juda jadallik bilan rivojlanib bormoqda. Bu esa o‘z navbatida ushbu sohaning
buxgalteriya
hisobini hozirgi holatini tahlil qilishga, uni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari va
soha
ning o‘ziga xos xususiyatlari
ni
ko‘rib chiqishga undaydi.
Savdo korxonalari
buxgalteriya hisobining me’yoriy huquqi
y
asosi albatta O‘zbekiston Respublikasining
“Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni hisoblana
di, xususan ushbu qonunning 2-
moddasida ta
’kidlanganidek, buxgalteriya hisobi to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun
va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir [1.1]. Shuningdek xalqaro savdo
korxonalarining O‘zbekistonda
gi filial va vakolatxonalari, yurtimizdagi savdo
korxonalarining xalqaro miqyosdagi ish va munosabatlari, umuman olganda xalqaro
miqyosidagi hamma uchun mos keladigan xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS)
ishlab chiqilgan hamda amalda keng qo‘llanib kelinmoqda. Qolaversa
,
O‘zbekiston
Respublikasining jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lish jarayonini jadallashtirishga doir
yurtboshimizning qarori ham chiqqan [2.1].
2.
TADQIQOT METADOLOGIYASI
Maqolaning metodologik asoslarini O‘zbekiston Respublikasi
ning Qonunlari,
Prezidentimizning qaror va farmonlari, asarlari va ma’ruzalari, Vazirlar Mahkamasining
qarorlari, buxgalteriya hisobiga oid milliy va xalqaro standartlar, Nizomlar,
yo‘riqnomalar, xorijda va respublikamizda chop qilingan ilmiy ishlar, darsliklar va
qo‘llanmalar, ilmiy maqolalar, internet tarmog‘i materiallari hamda izlanishlar olib
borilgan korxonalarning amaliy materiallari tashkil etadi.
|
| |
Softswitch afzalliklari - So’z boshi

239
Tannarxni kamaytirish. Paketli uzatish IP protokol yordamida nutqli
trafik va ma’lumotlarni kamaytirib operatorlar uchun tannarxni tushirishdi.
Softswitch texnologiya UFTf arxitekturasini
paketli kommutatsiya
sohasiga ko‘chirish bilan IP - telefoniya imkoniyatlarini yaxshilash
imkonini beradi. Ushbu ikki omil xarajatlarni kamaytirish imkoniga ega.
Foydalanuvchi uchun afzalliklar
Softswitch modeliga asoslangan xizmatlarning oxirgi foydalanuvchisi
uchun kanallarni kommutatsiya qilishda bajarish mumkin bo‘lgan
nazoratning yangi darajasini taqdim etadi. Masalan,
foydalanuvchilar
chaqiruvlarni ofisga, uyga yoki mobil qurilmaga kunning istalgan vaqtida
yuborish imkoniyatiga ega. Ular yana muhim ma’lumotlar, trevoga signali
yoki ishchi sohada amaliy dasturlardan axborotni operativ olishi mumkin.
Softswitch xizmatlarni yaratish sohasiga foydalanuvchi uchun quyidagi
afzalliklarni taqdim etish imkoniga ega:
Shaxsiy xizmatlar. Softswitch modeli moliyaviy va texnik nuqtai
nazarda oddiy bo‘lmagan foydalanuvchilarning talablariga operatorlarning
javob berish imkoniyatini beradi. Foydalanuvchilar
uchun bu hayot tarzi
va ehtiyojlariga mos keladigan ko‘plab xizmatlardan foydalanish
imkoniyatiga ega ekanligini bildiradi.
Qulaylik va nazorat. Ushbu texnologiyaning natijasi bo‘lib vaqt
bilan hamnafas foydalanuvchilar uchun ko‘p qulayliklar va nazoratni taklif
eta oladigan xizmatlarni yaratish hisoblanadi. Softswitch modeli
yordamida operatorlar
xabarlarni bir xil uzatish, foydalanuvchilarga
qanday, qaerda va qachon muloqotda bo‘lishni tanlash imkonini beradigan,
axborotdan mobil foydalanish kabi, xizmatlarni
yaxshilash imkoniga ega
bo‘ladi.
NGN rejalashtirish. Bir necha yillik bashoratlarga ko‘ra, xizmatlarni
intensiv yaratish va texnologik yaxshilash vaqti bo‘ladi. Softswitch
modelini qabul qilgan operatorlar foydalanuvchilarga IP texnologiyasiga
asoslangan yangi xizmatlardan shunchalik tez
foydalanishni taqdim etishi
mumkin.
Hujjatga rasm kiritish - Kompyuter savodxonligi

|
Kompyuter savodxonligi
|
bet | 49/81 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 348,1 Kb. | | #139448 |
Bog'liq Kompyuter savodxonligiHujjatga rasm kiritish.
Hujjatga tayyor rasmni kiritish uchun Bosh menyuning Vstavka (Joylash)
bo‘limining Risunok (Rasm) bandini, undan esa Iz fayla (Fayldan) yoki Kartinki
(Tasvirlar) bandini tanlash mumkin. Birinchisi yordamida Siz oldindan
kiritmoqchi bo‘lgan rasmni tanlash qulay bo‘lsa, ikkinchisi yordamida
kompyuterdagi rasmlarning galereyasini yaratib, so‘ng ulardan mosini tanlab olish
mumkin. Rasm hujjatga kiritilgach, uning ustiga sichqonni olib kelib, chap
tugmasini chertsak, Nastroyka izobrajeniya (Tasvirni sozlash) uskunalar paneli
paydo bo‘ladi.
Undagi birinchi tugma hujjatga yangi rasmlarni kiritish uchun, ikkinchisi
rasmni oq-qora yoki rangli tasvirlash uchun, 3-va 4-tugmalar rasmning
kontrastligini, 5- va 6-tugmalar rasmning yorqinligini o‘zgartirish uchun xizmat
qiladi. 7-tugma rasmdan kerakli joyini kesib olish yoki unga bo‘sh joy qo‘shish
uchun, 8-tugma rasmni 90o burish uchun, 9-tugma chiziqlarning turini tanlash uchun,
10-tugma katta rasmlarning hajmini qisqartirish uchun mo‘ljallangan.
11-tugma yordamida rasm va matnning o‘zaro joylashishini o‘zgartirish
mumkin. Bunda rasmni matnga timsol sifatida joylash (V tekste), matn ortiga (Za
tekstom) yoki oldiga (Pered tekstom), birgalikda (Skvoznoe) joylash mumkin.
Bundan tashqari, matnni rasmning tepa va pastida (Sverxu i snizu), Ramkasi
atrofida (Vokrug ramki) yoki Konturi bo‘ylab (Po konturu) joylash mumkin.
12-tugma rasmning barcha parametrlarini o‘zgartirish imkonini beradigan
Format risunka (Rasm formati) oynasini ekranga chaqiradi. U haqida quyida
batafsil to‘xtalib o‘tamiz. 13-tugma ranglardan birini shaffof qilish uchun
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
80
xizmat qilsa, 14-tugma rasm ustida bajarilgan barcha o‘zgartirishlarni bekor
qiladi.
|
| |
Tezkorlik - 1 Mavzu Relelı hımoya xaqıda umumıy tushuncha Reja

|
1 Mavzu Relelı hımoya xaqıda umumıy tushuncha Reja
|
bet | 34/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha RejaTezkorlik. Qisqa tutashuvni o‘chirish shikastlangan joyni buzilish o‘lchamini kamaytirish, qurilmalar, kabel va havo elektr uzatish tarmog‘ining termik barqarorligini ta’minlash, elektr uzatish tarmog‘ini avtomatik qayta ulash va yig‘ma shinalari effektivligini oshirish uchun, iste’molchilarning ishida kuchlanish pasayishini ta’sirini kamaytirish va elektrstansiya generatorlari turg‘un parallel ishlashini saqlanishi katta tezlikda amalga oshirilishi kerak.
Qoldiq kuchlanish qanchalik kichik bo‘lsa, turg‘unlikning bo‘zilish ehtimoli shuncha katta va binobarin, qisqa tutashuvni shuncha tez o‘chirish kerak. Turg‘unlik shartiga asosan uch fazali qisqa tutashuv va neytrali yerga zaminlangan tarmoqlarda ikki fazali qisqa tutashuv eng og‘ir hisoblanadi (1.2,a va f rasmga qarang).
Energetika tizimining turg‘unligini saqlash uchun qisqa tutashuvni o‘chirish juda kichik vaqti talab etadi. 750-1150 kV li tarmoqlarda fazalararo qisqa tutashuv yuzaga kelsa 0,06-0,08 s, 330-500 kV li tarmoqlarda 0,1-0,12 s, 110-220 kV li EUL 0,1-0,12 sekundlarda o‘chirilishi kerak.
Agar qoldiq kuchlanish nominialning 60% dan kichik bo‘lsa, turg‘unlikni saqlash uchun shikastlanishni tez o‘chirishni ta’minlash kerak, ya’ni tez ishlovchi releli himoyani qo‘llash kerak.
Yuqorida keltirilgan qisqa tutashuvning to‘liq o‘chirish vaqti tq.o‘. rele himoyaning ishlash vaqti th va qisqa tutashuv tokini ajratadigan uzgichning to‘ vaqtlari yig‘indisidan iborat , ya’ni: tq.o‘.= th+ to‘.
Qisqa tutashuvni o‘chirish vaqtini kamaytirish uchun rele himoyani va uzgichni ishlashini tezlashtirish kerak. 220-750 kV li uzgichlar to‘ =0,04÷0,06 cekundda ishlaydi. Juda tez ishlaydigan releli himoya muhim ahamiyatli energetika tizimlarda qo‘llanilib, to‘ =0,02÷0,04 cekundda ishlaydi.
Asosiy ET dan uzoqdagi 6-35 kV li taqsimlovchi tarmoqlarda qisqa tutashuvni o‘chirish vaqti 1,5-3 s da ham ruxsat etiladi. Lekin ushbu tarmoqlarda ham releli himoyaning ishlash vaqtini kamaytirish choralarini ko‘rish kerak. Tanlovchan tez ishlovchi releli himoya qiyin va qimmat. Soddalashtirish maqsadida oddiy tez ishlovchi, lekin yyetarli tanlovchanlikni ta’minlab bermaydigan releli himoyani ishlatishga ruxsat etiladi. Bu holda noselektivlikni tuzatish uchun avtomatik qayta ulash foydalaniladi, o‘zining chegarasidan keyingi hudud noselektiv o‘chgan bo‘lsa, qayta tez qo‘shadi.
|
| |
Elektr o‘tkazgich - 1 Mavzu Relelı hımoya xaqıda umumıy tushuncha Reja

|
1 Mavzu Relelı hımoya xaqıda umumıy tushuncha Reja
|
bet | 68/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha RejaElektr o‘tkazgich tarmog‘i yo‘nalishini tanlash. Yer ustidan o‘tkazilgan tarmoq trassasi joyning topografik, injenyer – geologik va gidrometrik sharoitlarini hisobga olgan holda tanlanadi. Odatda gidrotexnik, issiqlik va atom elektrstansiyalari elektr o‘tkazgich tarmog‘ining boshlang‘ich punkti, yirik sanoat majmuasi esa o b) borish qiyin bo‘lgan joylarda 6 – 7 m. 750 kVt bo‘lgan tarmoqlar uchun 12 – 10 m.
O‘zaro parallel joylashgan yuqori kuchlanishli tarmoqlar orasidagi masofa, shu tarmoqlar tayanchi balandligidan kichik bo‘lmasligi kerak. 500 – 750 kVt kuchlanishli tarmoqlar uchun bu masofa 50 – 100 m dan kichik bo‘lmasligi talab etiladi.
Yuqori kuchlanishli tarmoqlar temir yo‘llar bilan kesishgan yoki unga yaqinlashgan holatlarda, tayanch asosidan yo‘l o‘qigacha bo‘lgan masofa tayanch balandligidan 1,5 baravar katta bo‘lishi kerak.
Avtomobil yo‘llari bilan kesishgan holda esa bu masofa shu tarmoq tayanchi balandligidan kichik bo‘lmasligi talab etiladi.xirgi punkti hisoblanadi. Bu punktlar oralig‘ida elektr uzatgich tarmog‘i trassasi imkon boricha qisqa masofada, qulay topografik va injenyer – geologik sharoitga ega bo‘lgan joylardan o‘tishi kerak. Lekin, shu bilan birga yer va suv qonunchiligi asoslari talablarini e’tiborga olish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Elektr uzatgich tarmog‘i trassasi aerodrom, aholi yashash punktlarini, sanoat korxonalari, zapovedniklar, kurort maydonlaridan aylantirib o‘tkaziladi. Trassa qanchalik kam suv xavzalari, injenerlik inshootlarini kesib o‘tsa maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Daryo bo‘ylab trassa o‘tkazilganda, tanyachlarni iloji boricha suv qoplamaydigan joylarga o‘rnatishga xarakat qilinadi. Tog‘li joylarda esa tayanchlar mustahkam qoyalarga o‘rnatiladi, bu bilan shamol va muzlash ta’siri kamaytiriladi. Trassaning bir necha varianti yirik masshtabli topografik kartada loyihalanadi va eng qulay hisoblangan varianti tanlab olinadi.
Plan olish asosi sifatida taxeometrik yo‘ldan foydalaniladi. Taxeometrik yo‘l o‘tkazishda masofa va nisbiy balandliklar to‘g‘ri va teskari yo‘nalishlarda o‘lchanadi. Ba’zi hollarda avval tomonlari 500 – 1000 m ga teng bo‘lgan asosiy yo‘l o‘tkaziladi. Tomon o‘lchash nisbiy xatoligi 1/500. Plan olish yo‘llari asosiy yo‘lga tayanadi. Trassa bo‘ylab yo‘llarni planli – balandlik bog‘lash 15 – 20 km oraliqda amalga oshiriladi.
Ishchi plan va trassa tarmog‘i profili tayanch markazlarini rejalash loyihasining asosiy hujjati hisoblanadi. Tanyachlarni rejalash, piketlash qiymatlari bo‘yicha yaqin joydagi mahkamlangan nuqtadan teodolit yordamida amalga oshiriladi. Tayanchlar noqulay joylarga to‘g‘ri kelib qolgan holatda, uni tarmoq o‘qi bo‘ylab 3 m gacha siljitish mumkin. Yer ostidan o‘tuvchi tarmoqni ijroiy planga tushirishda tayanchlar orasidagi masofalar va ularning tikligi o‘lchanadi.
|
| |
Izоlatsiyalоvchi shtаngаlаr

|
Izоlatsiyalоvchi shtаngаlаr
|
bet | 66/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha RejaIzоlatsiyalоvchi shtаngаlаr uch turgа bo‘linаdi: оperаtiv shtаngа- lаr – аjrаtkichlаrni uzish, himоyalоvchi yergа ulаgichlаrni qo‘yish аmаllаrini bаjаrish uchun; o‘lchоv shtаngаlаri – ishlаb turgаn elektr qurilmаlаrdа o‘lchаsh аmаllаrini bаjаrish uchun; tа’mir shtаngаlаri – ishlаb turgаn elektr qurilmаlаrdа tа’mirlаsh vа mоntаj ishlаrini bаjа- rish uchun. Shtаngа (5.1-а rаsm) ish vа izоlatsiyalоvchi qismlаrdаn hаmdа dаstаdаn ibоrаt. Shtаngаni fаqаt mаxsus tаyyorgаrlikdаn o‘tgаn xоdim ishlаtishi mumkin; ish jаrаyonidа shtаngаning cheklоvchi hаl- qаsidаn yuqоridаgi isоlаtsiyalоvchi qismigа tegish mumkin emаs.
Izоlatsiyalоvchi оmbirlаr (5.1-b rаsm) sаqlаgichlаrning nаychаli pаtrоnlаrini kuchlаnish bоrligidа оlish vа qo‘yish, аjrаtki hаmdа o‘z- gichlаrning pichоqlаrini оlish, izоlatsiyalоvchi yopqichlаrni оlish uchun ishlаtilаdi vа h.k. Оmbirlаr kuchlаnishi 6 dаn 35 kV gаchа bo‘l- gаn elektr qurilmаlаrdа ishlаtilаdi. Kuchlаnishi 1000 V dаn yuqоri bo‘lgаn elektr qurilmаlаrdа оmbirlаr bilаn ishlаgаndа dielektrik qo‘l- qоplаr kiyish, sаqlаgichlаr bilаn ishlаgаndа esа himоya ko‘zоynаgini tаqish kerаk.
Kuchlаnish ko‘rsаtkichlаri tоk o‘tkаzuvchi qismlаrdа kuchlаnish bоr-yo‘qligini tekshirish uchun ishlаtilаdi. Kuchlаnishi 1000 V gаchа bo‘lgаn elektr qurilmаlаrdа bir vа ikki qutbli ko‘rsаtkichlаrdаn (5.2-а, b rаsm) fоydаlаnilаdi. Ikkаlа ko‘rsаtkichlаrdа hаm neоn lаmpаning nurlаnishi kuchlаnishning bоrligini bildirаdi. 1000 V gаchа kuchlаnish ko‘rsаtkichlаridаn bоshqа himоyalоvchi vоsitаlаrisiz fоydаlаnish mum- kin.
1000 V dаn yuqоri kuchlаnishli elektr qurilmаlаrdаgi kuchlаnish ko‘rsаtkichlаri (5.2-d rаsm) ning ishchi qismi (kоrpus, signаl lаmpаsi, kоndensаtоr, sоyalаtkich, kоntаkt-uchlik) vа izоlatsiyalоvchi dаstаsidаn ibоrаt. Ko‘rsаtkich bilаn ishlаyotgаndа xоdim dielektrik qo‘lqоp kiyib оlishi kerаk.
Dielektrik qo‘lqоpdаn 1000 V gаchа kuchlаnishli elektr qurilmаlаr uchun аsоsiy himоya vоsitаsi sifаtidа, 1000 V dаn yuqоri kuchlаnishli elektr qurilmаlаrdа esа qo‘shimchа himоya vоsitаsi sifаtidа fоydаlа- nilаdi. Dielektrik kаlishlаr, qo‘njli kаlishlаr vа pоyondоzlаr fаqаt qo‘shimchа himоya vоsitаlаri sifаtidа ishlаtilаdi.
5.2-rаsm. Kuchlаnish ko‘rsаtkichlаri: 2
а, b) 1000 V gаchа kuchlаnishli qurilmаlаrdа; d) 1000 V dаn yuqоri kuchlаnishli qurilmаlаrdа. 1 – neоn lаmpоchkа;
2 – shchup; 3, 4 – ko‘rsаtkichning ishlаydigаn vа 1
izоlatsiyalоvchi qismlаri; 5 – ushlаsh dаstаsi.
3
4
5
d)
|
| |
Mavzu Kuchlanishi 1000 V yuqori bo’lgan to’k o’tkazuvchi qism va birikmalarini nazorat qilish

|
Mavzu Kuchlanishi 1000 V yuqori bo’lgan to’k o’tkazuvchi qism va birikmalarini nazorat qilish
|
bet | 65/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha Reja65 Mavzu Kuchlanishi 1000 V yuqori bo’lgan to’k o’tkazuvchi qism va birikmalarini nazorat qilish
Reja;
1 Elektr qurilmаlаri
2 1000 V dаn kаttа kuchlаnishli elektr qurilmаlаr
Elektr qurilmаlаrigа xizmаt ko‘rsаtuvchi xоdimning xаvfsizligini tа’minlаsh uchun himоya vоsitаlаri qo‘llаnilаdi. Ulаr izоlatsiyalоvchi, to‘suvchi vа sаqlоvchi vоsitаlаrgа bo‘linаdi.
Izоlatsiyalоvchi himоya vоsitаlаri оdаmni tоk o‘tkаzuvchi yoki er- gа ulаngаn qismlаrdаn hаmdа yerdаn elektr jihаtdаn izоlatsiyalаshni tа’minlаydi. Ulаr аsоsiy vа qo‘shimchа vоsitаlаrgа bo‘linаdi.
Аsоsiy izоlatsiyalоvchi, elektrdаn himоyalоvchi vоsitаlаr elektr qurilmаning ish kuchlаnishigа uzоq muddаt dоsh berish vа xоdim kuchlаnish tа’siridа bo‘lgаn tоk o‘tkаzuvchi qismlаrgа tegib ketgаndа uni tоk shikаstlаshidаn himоyalаsh xususiyatigа egа.
a)
5.1-rаsm. Izоlatsiyalоvchi shtаngа (а) vа izоlatsiyalоvchi оmbir (b):
1, 2 – ishlаydigаn vа izоlatsiyalоvchi qismlаr; 3 – cheklоvchi hаlqа; 4 – dаstа.
Kuchlаnishi 1000 V gаchа bo‘lgаn elektr qurilmаlаrdа bundаy vоsitаlаrgа izоlatsiyalоvchi shtаngаlаr, izоlatsiyalоvchi vа elektr o‘lchоv оmbirlаri, dielektrik qo‘lqоplаr, izоlatsiyalоvchi dаstаli slesаr-mоntаj аsbоblаri, kuchlаnish ko‘rsаtkichlаri, 1000 V dаn kаttа kuchlаnishli elektr qurilmаlаrdа esа izоlatsiyalоvchi shtаngаlаr, izоlatsiyalоvchi vа elektr o‘lchоv оmbirlаri, kuchlаnish ko‘rsаtkichlаri kirаdi. Qo‘shimchа izоlatsiyalоvchi, elektrdаn himоyalоvchi vоsitаlаr elektr qurilmаning ish kuchlаnishigа uzоq muddаt dоsh berа оlmаydi vа bu kuchlаnishdа оdаmni tоk shikаstlаshidаn himоyalаshgа qоdir emаs.
1000 V gаchа kuchlаnishli elektr qurilmаlаrdа bundаy vоsitаlаrgа dielektrik kаlish vа pоyondоzlаr, izоlatsiyalоvchi tаglik vа yopqichlаr, 1000 V dаn yuqоri kuchlаnishli elektr qurilmаlаrdа esа dielektrik qo‘lqоplаr, qo‘njli kаlishlаr, pоyondоzlаr hаmdа izоlatsiyalоvchi tаgliklаr kirаdi.
|
| |
UFTfT 
Mobil tarmoq - So’z boshi

237
7.5.2. Softswitch funksional modeli
Bir tomonda umumiy foydalanishdagi telefon tarmog‘i
nuqtai
nazarida, 7- sonli UKS signalizatsiya punktidir (SP, STP), boshqa
tomonda signalizatsiya tizimlarini (E- DSSI, CAS) quvvatlaydigan tranzit
kommutatordir.
Paketli tarmoqlar (IP) nuqtai nazarida, - H.323
va SIP tarmoqlari
uchun mediashlyuzlarni boshqarish (Media Gateway Controller), bir
vaqtda signalizasiya kontrolleri (Signalling Controller) va terminal
uskunasining (BQ) boshqaruv qurilmasidir.
Ushbu barcha funksiyalarni amalga oshirish uchun qurilma turlicha
arxitekturasi bo‘yicha qurilgan signalizatsiya protokollari bilan ishlashi va
turlicha texnologiyalarga asoslangan mediashlyuzlar bilan o‘zaro
ishlashi
kerak. Dasturiy ta’minot bilan ta’minlanadigan protokollar 7.8- rasmda
ko‘rsatilgan.
7.8- rasm. Softswitch tarmoqli muhit
Softswitch texnologiyasiga qo‘yiladigan vazifalar ixtisoslashtirilgan
protokollar bilan o‘zaro ishlaydigan funksiyalarni
qurilmaning apparat
qismi va dasturiy yadrosi o‘rtasidagi chaqiruvlarni qayta ishlash va
marshrutlash funksiyalaridan ajratib olish hisobiga hal etiladi.
Signalizatsiya protokollarining barcha xabarlari va qurilmani boshqarish
chaqiruvlarni qayta ishlashning dasturiy
modelida taqdim etish uchun
qulay bo‘lgan yagona ko‘rinishga keltiriladi.
Takliflar
serveri
Transport
shlyuzi
SIP
serveri
Transport
shlyuzi
Shlyuz
Simsiz
3G shlyuzi
Terminal
Н.323
SS
SIP
SIP
MEGAC
O
MGCP
H.323
MGCP
MGCP/MEGA
CO
7sonli UKS
238
Funksional imkoniyatlari to‘g‘risida gapiradigan bo‘lsak, unda
Softswitch bir joyga to‘plangan va to‘planmagan nomerlarning istalgan
sonini, abonentlarning ko‘pgina sonini quvvatlab turishi mumkin.
Tarmoq ommaviy tartibda kelib tushishni boshlagan dasturiy
kommutatsiya uskunasini sertifikatlash uchun asos bo‘ldi.
Ushbu hujjat
dasturiy kommutatsiya uskunasini tadbiq etish bilan bog‘liq bo‘lgan
barcha aspektlarni tartibga solmaydi. Na’munaviy sertifikatsion talablar
moslashuvchanlik, xavfsizlik, unumdorlik va
SORMga tegishli bir qator
masalarni ko‘rib chiqmaydi.
Konkret holatlarda Softswitch uskunasini qo‘llashda xizmat
ko‘rsatishning kafolatlangan sifatini ta’minlash bilan transport tarmoqlari,
foydalanish tarmoqlari, qo‘shimcha xizmatlarga
talablar va boshqalar
mavjud bo‘lgan omillarni baholashi zarurdir.
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash

|
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
|
bet | 4/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 181 Kb. | | #237554 |
Bog'liq O‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o3. O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
O‘quv dasturi davomida o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagi tartib asosida baholanadi.
Baholash usullari yozma (diktant, esse, bayon), og‘zaki, savol-javob, test, amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishi lozim.
4. TAVSIYA ETILADIGAN ADABIYOTLAR
1.Aripov M., Begalov B., Begimqulov U., Mamarajabov M., Axborot texnologiyalari. O‘quv qo‘llanma – T.: “Noshir” nashriyoti, 2009-y.
2.Aripov M., Muhammadiyev J.. Informatika, informastion texnologiyalar: Darslik.- T.: Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasining bosmaxonasi, 2010.
3.T.Safarov. Informatika va axborot texnologiyalari. “Sharq” nashriyoti, Toshkent. 2006-
4. S.Ganiyev, M.Karimov Axborot xavfsizligi. “Aloqachi” nashriyoti, Toshkent. 2008-y
5. O.Hoshimov, M.Tulyaganov. Kompyuterli va raqamli texnologiyalari. “Sharq” nashriyoti. T, 2010-y.
6. Zamonaviy kompyuterlardan foydalanish sirlari. “Ma’rifat – Madadkor” nashriyoti. Toshkent-2012.
7. M.Aripov, M..Sagatov Informatika va axborot texnologiyalari. O‘quv qo‘llanma. “Tafakkur bo‘stoni” nashriyoti.Toshkent-2007
8. Matnli axborotni qayta ishlash texnologiyasi. “Tafakkur bo‘stoni” nashriyoti. Toshkent -2013
9. A.Abduqodirov. Axborot texnologiyalari. “O‘qituvchi” nashriyoti. Toshkent.2002-y.
10. Olifer, N. Olifer "Kompyuternыe seti. Prinsipы, texnologii, protokolы. Uchebnik" (2016), 5–e izdanie
11.E. Tanenbaum, D. Uezeroll "Kompyuternыe seti" 5-ye izd. (2016)
12.D. Kurouz, K. Ross "Kompyuternыe seti. Nisxodyaщiy podxod" 6-ye izd (2016)
13.A. Sergeev "Osnovы lokalnыx kompyuternыx setey" (2016)
|
| |
Kodlarga qo‘yiladigan asosiy talablar

83
3.10. Ma’lumotlar oqimini liniyaviy kodlashning amaliy usullari
Kanal uzatish muhiti bo‘lishini nazarda tutib (elektrik, optik, yoki
radiokanal) olingan ketma - ketlikni xech bo‘lmasa interfeys orqali uni
o‘tkazishda optimallashtirish uchun ikki marotaba kodlashga to‘g‘ri keladi
(interfeysli kodlash).
Kvantlash va ikkilamchi kodlash (kodifikasiya)
natijasida olingan
bitlar oqimi, kvantlash xatoliklarini kamaytirish nuqtai nazaridan
optimaldir, lekin quyidagi bir qator sabablarga ko‘ra
aloqa kanalidan
uzatishga yaroqsizdir:
- chiquvchi raqamli oqim keng spektrga ega bo‘lgani uchun, uni o‘tkazish
yo‘lagi cheklangan aloqa kanali bo‘yicha uzatish qiyinlashadi va kanalda
uzatilayotgan
sinxronlash
signalini
regenerasiyalash
jarayonini
murakkablashtiradi, ayniqsa bu hol yo‘qolgan sinxronlashni tiklashda ro‘y
beradi.
- signal spektri sezilarli darajada quyichastotali tashkil etuvchilarni o‘z
ichiga olgan, ular uzatilayotgan quyichastotali tashkil etuvchilar bilan
interferensiyalanishi mumkin;
- spektr katta o‘zgarmas tashkil etuvchini o‘z ichiga oladi, bu hol tarmoq
ta’minoti kuchlanishining filtrasiyasini murakkablashtiradi.
Aloqa liniyasiga uzatilayotgan signal spektrini optimallashtirish uchun
liniyaviy kodlash ishlatiladi. U quyidagilarni ta’minlashi lozim:
- nolli chastotada minimal spektral zichlikni va uni qo‘yi
chastotalarda
cheklash;
- spektrning uzluksiz qismida oson ajratiladigan diskret tashkil etuvchisini
ko‘rinishida uzatilayotgan signalning taktli chastotasi to‘g‘risidagi
axborot;
- buzilishlarsiz aloqa kanali orqali signalni uzatish uchun yetarli
ravishdagi tor yo‘lakli
uzluksiz spektr;
- aloqa kanalida uzatishning nisbiy tezligini kamaytirish uchun signal
kichik o‘lchamga ega bo‘lishi;
- disparitetlikni (kodli kombinasiyalarda "1" va "0" sonlarning tengsizligi)
va takrorlanuvchi belgilar ("1" yoki "0") bloklarining mumkin bo‘lgan
minimal uzunliklari.
Mavzu Kuch transformatorning rele himoyasi tekshiruvidan o’tkazish

|
Mavzu Kuch transformatorning rele himoyasi tekshiruvidan o’tkazish
|
bet | 36/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha Reja35 Mavzu Kuch transformatorning rele himoyasi tekshiruvidan o’tkazish
Reja;
1 Transformatorni o‘ta yuklanishdan himoyasi
2 Relening ishga tushish toki
Transformatorni o‘ta yuklanishdan himoyasi
Odatda, transformatorning o‘ta yuklanishi simmetrik bo‘lishi sababli himoyani bir fazali maksimal tok himoyasi (MTH) ko‘rinishida bajaramiz.
MTH ikki chulg‘amli transformatorlarning yuqori kuchlanish tomoniga o‘rnatiladi, hayallash vaqtiga ega va rezerv himoya bo‘lib hisoblanadi.
MTH ning ishga tushish toki
bu yerda O‘ta yuklanishdan himoyaning ishlash vaqti tashqi qisqa tutashuvlardan himoyaning ishlash vaqtidan bir pog‘ona yuqori qilib olinadi.
Himoyaning hayallash vaqti
bu yerda tT – MTH ning hayallash vaqti; Δt = 0,5 s; Iri. va t ga asosan tok va vaqt relesi tanlanadi.
Relening ishga tushish toki
2.6. Transformatorning tashqi qisqa tutashuvdan himoyasi
Transformatorni tashqi qisqa tutashuvlardan himoyasi uchun asosiy tok otsechkasi qo‘llaniladi.
Tok otsechkasining ishga tushish toki quyidagi shartlarga asosan olinadi:
a) transformatordan keyingi nuqtada qisqa tutashuv bo‘lganda ishlamasligi kerak
b) transformator ulanayotganda hosil bo‘ladigan magnitlash tokining sakrashi vaqtida ishlamasligi kerak
bu yerda transformatorning nominal toki, tok otsechkasi o‘rnatiladigan tomon uchun hisoblanadi.
Tashqi qisqa tutashuvlardan himoya transformator uchun zahira himoya bo‘lib hisoblanadi va undan keyingi himoyalar,oʻchirgichlar yoki transformatorning asosiy himoyasi ishlamay qolganda ishlaydi.
1. MTHning ishga tushish toki:
bu yerda Relening ishga tushish toki
Transformatorni tashqi qisqa tutashuvdan himoyasi uchun RT-40/2 tok relesi va EV – 134 tipli vaqt relesini tanlaymiz.
3. Elektr dvigatellaring rele himoyasi
Elektr dvigatellarning quvvati 2000 kVt bo‘lganligi sababli ikki fazali ikki releli tok otsechkasidan foydalanamiz.
O‘ta yuklanishdan MTHdan va qisqa tutashuvlardan himoya uchun tok otsechkasidan foydalanamiz.
|
| |
TAQRIZCHILAR - O‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o

|
O‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o
|
bet | 2/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 181 Kb. | | #237554 |
Bog'liq O‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа oTAQRIZCHILAR:
|
О.Turdibоyеv
|
Jizzах axborot texnologiyalari tехnikumi o’quv tаrbiyaviy ishlаr bo’yichа dirеktоr o’rinbоsаri
|
|
|
|
|
I.Turаtоv
|
Jizzах axborot texnologiyalari tехnikumi ishlаb chiqаrish tа’limi bo’yichа dirеktоr o’rinbоsаri
|
|
|
|
|
H.Egаmbеrdiyеv
|
Jizzах axborot texnologiyalari tехnikumi o’quv bo’limi uslubchisi
|
O’quv dasturiga qo’yilgan talablar
Dаstur nоmi
|
“Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko‘rsatish” fanidan
|
Аjrаtilgаn sоаt
|
100
|
Маvzulаr sоni
|
21
|
Dаsturning mаqsаdi
|
120
|
O‘zlаshtirish (o‘qitish) nаtijаlаri
| |
Bilim:
| |
Ko’nikma
|
1. Kompyuter qurilmasi haqida bilimlarni shakllantirish
2. Kompyuterning texnik parametrlarini o‘rganadi
3. Kompyuter qismlarini tanlash, kompyuter qismlarini o‘rnatish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarga ega boladi.
4. Kompyuterni profilaktika va modernizatsiya qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarga ega boladi.
5. BIOSni yaratish va yangilashda amaliy ko‘nikmalarni o‘zlashtiradi
6. Tashxis qo‘yish asbob-uskunalardan foydalanish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarga ega boladi.
7. Radiodetallarni payka qilishni o‘rganadi
|
O’quv rejaga muvofiq o’zaro bog’liq bo’lgan fan nomi
|
Kompyuter texnologiyalari uchun vositalarni tanlash;
• Qattiq diskning texnik xususiyatlari va turlarini bilish
• Qattiq disklar, ularning tuzilishi va parametrlari
• OZU turlari texnik tafsiloti. RAID massivi.
• Video karta, qurilma, texnik parametrlar, PCI Express
• Monitorlar, ularning turlari, texnik parametrlari, ulanish usullari
• Energetika bloklari va tizim bo‘linmalari.
• Nostandart sovutish tizimlari
• Kompyuter yig‘ish haqida. Kompyuter komponentlarini tanlash;
• Kompyuterning tashqi portlari va ularning nomi
• Tizim blokining sovutish va komponentlarining oldini olish to‘g‘risida
• Kamchiliklarni aniqlash haqida shaxsiy kompyuter nosozlari asoslari
• Kompyuter modernizatsiya qilish asoslari
• Kompyuterni texnik modernizatsiya qilish bo‘yicha
• BIOS sozlamalari haqida
• Standart kompyuter tizimini yig‘ish, demontaj qilish va konfiguratsiyaning ish staji. Asosiy ish lahzalar va asosiy fikrlar.
• Multimetr turlari
• Payalnik turlari qalayi va flyuslar.
|
|
|
| |
Layd tuzilishini o’zgartirish va slaydlarga matn kiritish. Taqdimot dasturida ishlash bo’yicha amaliy misol tahlili - bet 2

|
Layd tuzilishini o’zgartirish va slaydlarga matn kiritish. Taqdimot dasturida ishlash bo’yicha amaliy misol tahlili
|
bet | 2/3 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 18,21 Kb. | | #149633 |
Bog'liq Документ Microsoft Word (2)
35
Oxirida esa matnning kiritilganligiga amin bo’lish uchun maydonning
tashqaridagi istalgan joyida sichqon tugmasini bosing.
Siz matnga har xil formatlash elementlarini qo’llashingiz mumkin. Sizda
quyidagi imkoniyatlar mavjud:
- shrift yoki uning o’lchamini o’zgartirish;
- shriftning ustiga chizish yoki maxsus effekt qo’llash;
- rangini o’zgartirish;
- matnni tekislash;
- satrlar orasining intervalini o’zgartirish.
Boshqa ko’rgazma uchun slaydlardan nusxa olish.
1. Boshqa ko’rgazmaga nusxasi o’tkaziladigan slaydlardan oldin turuvchi slaydni
belgilang.
2. «Vstavka» menyusidagi «Slaydi iz faylov» («fayllardan slaydlar») buyrug’ini
tanlang.
3. Nusxasi o’tkaziladigan slaydlar turgan ko’rgazmani toping va uni belgilang.
4. Nusxasi o’tkaziladigan slaydlarni belgilang va «Vstavit» («Kiritilsin»)
tugmachasini bosing.
Slaydlarni o’chirish.
1. O’chirilishi kerak bo’lgan slaydlarni belgilang.
2. «Pravka» menyusidagi «Udalit slayd» («Slayd o’chirilsin») buyrug’ini tanlang.
Power Point dan chiqish
«Fayl»
menyusidan
«Vixod»
(«Chiqish») buyrug’ini tanlang. MS
PowerPoint ning yuqorida ko’rsatilgan
imkoniyatlarini
qo’llab,
quyidagi
namunaviy
laboratoriya
ishining
bajarilishini ko’rib chiqamiz.
36
Taqdimot dasturida ishlash bo’yicha amaliy misol tahlili.
Faraz qilamizki, Siz biror bir firmada marketing bo’yicha mutaxassis
lavozimida ishlaysiz. Rahbariyat sizning oldingizga bu firmaning mahsulotini
reklama qilish bo’yicha taqdimot tayyorlash masalasini qo’ydi. Yuqorida
o’rgangan bilimlaringiz asosida siz nima qilgan bo’lar edingiz? Bu muammoni hal
qilishdan avval quyidagi laboratoriya ishini o’rganib chiqing va so’ngra qo’yilgan
masalani to’g’ri hal qilishga harakat qilib ko’ring.
Laboratoriya ishi
Ish maqsadi: Power Point dasturida animatsion effektni qo’llagan holda
ko’rgazma yaratish.
Ishni bajarish tartibi:
1. MS Power Point dasturi ochiladi va menyusidan
(Yangi slayd) buyrug’ini tanlanadi. Kerakli ko’rinishdagi slayd tanlanadi. «OK»
tugmachasi bosiladi. Masalan, matn va grafika deb nomlangan
slaydni tanlaymiz. Bu slayd uch qismdan iborat:
• Slayd sarlavhasi
• Slayd matni
• Surat kiritish
2. Slayd sarlavhasi qismiga sichqoncha ko’rsatkichi bilan
bosiladi va slayd sarlavhasi yoziladi: «Informatika kafedrasi» Sarlavha shriftini
jihoz panelidan o’zgartirishimiz mumkin:
• Shrift o’lchamini kattalashtirish uchun tugmachasi, kichiklashtirish uchun
tugmasi bosiladi;
• shrift rangini
tugmachasi yordamida o’zgartiriladi;
•
tugmachalari orqali shrift ko’rinishini qalinlashtirib, qiyshaytirib,
tagiga chizib, soyali qilib yozishimiz mumkin.
Slayd sarlavhasini 2 barobar kattalashtirib, rangini qizil qilamiz va soyali qilib
yozamiz.
|
| |
To‘suvchi himоya vоsitаlаri

|
To‘suvchi himоya vоsitаlаri
|
bet | 67/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha RejaTo‘suvchi himоya vоsitаlаri elektr qurilmаlаrgа xizmаt ko‘rsаtа- yotgаn xоdimlаrning qurilmаlаrning tоk o‘tkаzuvchi qismlаrigа tаsоdi- fаn tegib ketmаsliklаri uchun vаqtinchа ulаrni to‘sishgа xizmаt qilаdi. Ulаrgа ko‘chmа to‘siqlаr, to‘suvchi kаtаklаr, izоlatsiyalоvchi yopqichlаr, vаqtinchаlik ko‘chmа yergа ulаgichlаr vа оgоhlаntiruvchi plаkаtlаr kirаdi.
Sаqlоvchi himоya vоsitаlаri fаqаt ishlаyotgаn xоdimni yorug‘lik, issiqlik vа mexаnik tа’sirlаrdаn himоya qilаdi. Ulаrgа himоya ko‘zоy- nаklаri, qo‘lqоplаr, himоya qo‘lqоplаri, mоntyorlаrning muhоfаzа kаmаri vа shu kаbilаr kirаdi.
TEKSHIRISH UCHUN SАVОLLАR
Elektr jihоzlаrining buzilmаy ishlаshi qаndаy tа’minlаnаdi?
Elektr qurilmаlаrning tоk bilаn o‘tа yuklаnishi qаndаy оqibаtlаrgа оlib kelаdi?
Elektr jihоzning ishlаshigа аtrоf-muhit hаrоrаti qаndаy tа’sir etаdi?
Himоya qurilmаlаrining nоsоzligi qаndаy оqibаtlаrgа оlib kelаdi?
66 Mavzu Tarqatish qurilmalarining yacheykalarini va yig’ma shinalarini, tayanch va osma izolyatsiyalarni, ventil razryadniklarni releli himoyasi
Reja;
1 Elektr uzatgichlar
2 Elektr o‘tkazgich tarmog‘i yo‘nalishini tanlash
Elektr uzatgichlar va aloqa liniyalarini havodan tortish.
. Elektr uzatkich tarmoqlari yer ostidan yoki ustidan o‘tuvchi bo‘lishi mumkin. Yer osti tarmoqlari qimmatbaho hisoblanib, aholi yashash punktlarida qo‘llaniladi. YUqori kuchlanishli elektr tokini uzoq masofalarga uzatishda yer ustidan o‘tuvchi tarmoqlardan foydalaniladi. Tayanchlar, sim, izolyatorlar yer ustidan o‘tuvchi tarmoqlarning asosiy elementlari hisoblanadi. Tayanchlar ankerli va oraliq turlarga bo‘linadi. Sim tortilishidagi barcha kuchni o‘ziga oluvchi tayanch, ankerli hisoblanadi. Ular orasiga, simni faqat ko‘tarib turish uchun oraliq tayanchlar o‘rnatiladi.
Ikkita tayanch orasidagi masofa, esa 5-7 kmga teng qilib qabul qilinadi.
110 – 150 kVt kuchlanishli tarmoqlar uchun 200 – 300 m;
220 – 500 kVt kuchlanishli tarmoqlar uchun 300 – 400 m;
750 kVt kuchlanishda 340 – 450 m.
Ankerli tayanch orasidagi masofa kuchlanishga bog‘liq ravishda quyidagicha belgilanadi:
Elektr uzatgich tarmoqlarini qidiruv ishlari bosqichida, uning eng pastki nuqtasi bilan yer yuzasi yoki inshootgacha bo‘lgan oraliq masofaga ahamiyat beriladi. 220 – 500 kVt kuchlanishli tarmoqlar uchun bu masofaning yo‘l qo‘yarli qiymati quyidagicha bo‘lishi mumkin:
a) aholi yashash joylarida 7 – 8 m;
b) borish qiyin bo‘lgan joylarda 6 – 7 m. 750 kVt bo‘lgan tarmoqlar uchun 12 – 10 m.
O‘zaro parallel joylashgan yuqori kuchlanishli tarmoqlar orasidagi masofa, shu tarmoqlar tayanchi balandligidan kichik bo‘lmasligi kerak. 500 – 750 kVt kuchlanishli tarmoqlar uchun bu masofa 50 – 100 m dan kichik bo‘lmasligi talab etiladi.
Yuqori kuchlanishli tarmoqlar temir yo‘llar bilan kesishgan yoki unga yaqinlashgan holatlarda, tayanch asosidan yo‘l o‘qigacha bo‘lgan masofa tayanch balandligidan 1,5 baravar katta bo‘lishi kerak. Avtomobil yo‘llari bilan kesishgan holda esa bu masofa shu tarmoq tayanchi balandligidan kichik bo‘lmasligi talab etiladi.
|
| |
12 – amaliy mashg‘ulot zxss10SS1b misolida Softswitch uskunasini o’rganish

Variant
T/R
|
Topshiriq variantlari
|
1.
|
Softswitch ZXSS10SS1b umumiy tushuncha
|
2.
|
Softswitch ZXSS10SS1b qurilmasi NGN pog‘onasining qaysi sathiga tegishli
|
3.
|
Softswitch ZXSS10SS1b tarkibi
|
4.
|
Softswitch ZXSS10SS1b ma’lumotlar bazasi
|
5.
|
Softswitch ZXSS10SS1b signalizatsiya tizimi
|
6.
|
Softswitch ZXSS10SS1b elementlarni boshqarish tizimi
|
7.
|
Softswitch ZXSS10SS1b tarmoq interfeysi
|
8.
|
ZXSS10SS1b tizimining umumiy sig‘imi
|
9.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini PSTN tarmog‘i bilan o‘zaro bog‘lanishi
|
10.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini simsiz tarmog‘i bilan o‘zaro bog‘lanishi
|
11.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini MSG-9000 bilan o‘zaro bog‘lanishi
|
12.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini H.323 terminali bilan bog‘lanishi
|
13.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini SIP terminali bilan bog‘lanishi
|
14.
|
Softswitch ZXSS10SS1b billing tizimin bilan o‘zaro ishlashi
|
15.
|
Softswitch ZXSS10SS1b qurilmasinida xavfsizlikni ta’minlash
|
16.
|
Softswitch ZXSS10SS1b qurilmasini IP tarmog‘i bilan bog‘lanashi
|
17.
|
Softswitch ZXSS10SS1b dasturiy kommutatorning imkoniyatlari
|
18.
|
Softswitch ZXSS10SS1b dasturiy kommutatorning asosiy vazifalari
|
19.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini funksional sxemasi
|
20.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini autentifikatsiyasi mexanizmi
|
22.
|
Softswitch ZXSS10SS1b dasturiy kommutatorningsignalizatsiya shlyuzi
|
22.
|
Softswitch ZXSS10SS1b dasturiy kommutatorningtransport shlyuzi
|
23.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini NetNumen boshqaruv tizimi bilan bog‘lanishi
|
24.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini SPC moduli vazifasi
|
25.
|
ZXSS10SS1b qurilmasini IADbilan bog‘lanishi
|
RAQAMLI KOMMUTATSIYA TAMOYILLARI

122
etishi, nazariy jihatdan mazkur kommutatsiya tizimining parametrlarini
belgilaydi. Raqamli kommutatsiya tizimlarida dupleks bog‘lanish
xususiyatiga ega bo‘lganligi tufayli, raqamli traktlar kommutatsiya
bloklariga ikki xil: bir tomonlama va ikki tomonlama bog‘lanishi mumkin.
5.2 – rasm. Raqamli kanallarni to‘liq dupleks bog‘lanishi
Birinchi usulda kanallarning uzatuvchi va qabul qiluvchi qismi
raqamli kommutatsiya maydonning kirishiga ulanadi (5.3a- rasm).
Ikkinchi usulda kanallarning uzatuvchi
qismi raqamli kommutatsiya
may- donning kirishiga, chiqishi esa qabul qilish qismiga ulanadi (5.3b-
rasm).
5.3- rasm. Raqamli traktning RKM ga ulanishi usullari
Raqamli kommutatsiya tizimning tuzilmasiga batafsil to‘xtalmay,
raqamli kommutatsiya maydonining bir necha muhim alomatlarini
aniqlash mumkin. Kommutatsiyada uzatishning ikkala yo‘nalishi
alohida
raqamli traktlarning ishlatilishini hisobga olish kerak. Shu boisdan
kommutatsiyani yoki ikkita ikkisimlik, yoki bitta to‘rtsimlik liniyalar
bo‘yicha amalga oshirish mumkin. Birinchi
holda uzatishning har bir
yo‘nalishi alohida kommutatsiyalanadi, ikkinchi holda esa uzatishning
ikkala yo‘nalishi umumiy trakt bo‘yicha o‘tadi.
Raqamli ATS larning kommutatsiya maydonlarida quyidagi
kommutatsiya turlari ishlatilishi mumkin:
а). Bir
tomonlama
б). Ikki tomonlama
Mavzu: O’lchov sxemalari ko’prik o’lchov sxemalari

|
Mavzu: O’lchov sxemalari ko’prik o’lchov sxemalari
|
bet | 1/5 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #142062 |
Bog'liq Taqdimot Muzaffar\'s presentation MAVZU: O’LCHOV SXEMALARI KO’PRIK O’LCHOV SXEMALARI Bajardi: MIRZALIYEV Muzaffar Tekshirdi: MAGRUPOVA malohat Metall kabel liniyalariga xizmat ko’rsatishda o’lchash ko’prigi eng ko’p qo’llaniladi. Biroq, kabel nosozliklarini aniqlash uchun boshqa qurilmalar ham mavjud. Metall kabel liniyalariga xizmat ko’rsatishda o’lchash ko’prigi eng ko’p qo’llaniladi. Biroq, kabel nosozliklarini aniqlash uchun boshqa qurilmalar ham mavjud. Birinchidan, ular o’lchangan qiymatlarning keng diapazonida yuqori aniqlikni ta’minlaydi. - Ikkinchidan, ulardan foydalanish nosozlikni aniqlash uchun ajralmas bo’lgan begona ta’sirlarni qoplaydigan tarzda o’lchovlarni tashkil qilish imkonini beradi.
Uchinchidan, ular qimmat emas. Uchinchidan, ular qimmat emas. - O’quvchi nafaqat o’lchov ko’priklarini qurish bilan, balki nosozlikni aniqlash uchun ularni qo’llash tamoyillari bilan ham tanishish uchun foydali bo’ladi. Biroq, matematika tilida gapiradigan bo’lsak, bunday bilim zarur, ammo optimal o’lchov sxemalarini qurish uchun ko’proq narsa kerak. Diagnostika har doim ham tajriba, ham san’atdir.
Ko’prikni o’lchash sxemasi printsipi rasmda ko’rsatilgan. 1 va uning amalda qo’llanilishi rasmda ko’rsatilgan. 2. Qarshilik R1 ko’prikni muvozanatlashda olingan R4 / R3 nisbati asosida hisoblanadi va R2 sifatida ma’lum qiymatga ega bo’lgan qarshilik ishlatiladi. Albatta, bu ko’prikning o’lchash sxemasi haqida faqat eng umumiy fikrni beradi. Aslida, bu ancha murakkab – zamonaviy ko’priklar raqamli protsessorlarga asoslangan - Ko’prikni o’lchash sxemasi printsipi rasmda ko’rsatilgan. 1 va uning amalda qo’llanilishi rasmda ko’rsatilgan. 2. Qarshilik R1 ko’prikni muvozanatlashda olingan R4 / R3 nisbati asosida hisoblanadi va R2 sifatida ma’lum qiymatga ega bo’lgan qarshilik ishlatiladi. Albatta, bu ko’prikning o’lchash sxemasi haqida faqat eng umumiy fikrni beradi. Aslida, bu ancha murakkab – zamonaviy ko’priklar raqamli protsessorlarga asoslangan
- Mikroprotsessor yadrosi qurilmaning ko’p funksiyaliligini ta’minlash uchun o’lchash jarayonini avtomatlashtirishga imkon beradi (birinchi modellarda operator kalkulyatordan foydalanishi kerak edi, bugungi kunda barcha hisob-kitoblar apparat tomonidan amalga oshiriladi) (ko’plab ko’priklar boshqa o’lchash asboblari – multimetrlar, OTDR va boshqalar), shovqinlarni bartaraf etish uchun (begona doimiy va o’zgaruvchan tok kuchlanishlari kabellarning yadrolarida deyarli har doim mavjud), to’plangan o’lchovlarni keyingi qayta ishlashni tashkil qilish (saqlash, kompyuter bilan almashish, chop etish va boshqalar).
|
| |
-bosqich - Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 14/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docx4-bosqich.
1.Konuslarni mustahkamlash, zinapoya, lotok va boshqa elementlarni o‘rnatish.
2.Konuslarni mustahkamlangandan so‘ng konus yuzasini 50x50 sm kesimda betonplitalarini betonlash amalga oshiriladi.
3.Ba’zi hollarda konuslarni mahkamlash 3qatlamda bo‘ladi; 10 sm qalinlikda beton qorishmasi to‘shaladi va uning yuzasiga beton plitalari o‘rnatib chiqiladi.
4.Temirbeton bloklaridan iborat zinapoya bloklari montaj qilinadi. Ba’zi hollarda zinapoyalar po‘lat konstruksiyalardan tashkil topgan bo‘ladi.
5.Piyoda yo‘laklari bloklari o‘rnatiladi.
Ko‘prik yaqinida daryo nomi yozilgan belgi o‘rnatiladi.
Chekka tayanchlarni qurish.
Daryo yoki kanalda suv kam bo‘lgan hollarda, agar kam kamli gruntlarda, grunt yuzasidan qoziqlar cho‘ktiriladi. Kotlovanni ekskavator bilan gruntni qazish ishlari olib boriladi.Poydevor usti konstruksiyalari massiv yoki yengillashgan bo‘lishi mumkin. Har bir qolip, armatura va beton ishlari ishlab chiqarish loyihasiga binoan olib boriladi. Bu hujjatlarda qurilayotgan inshootning ishonchliligi, yoriqbardoshligi va eksplutatsion sifatlarini yozib borishi kerak. Buning uchun sifatli materiallardan foydalanishi kerak, bu esa Davlat Standartlariga mos ravishda bo‘lishi kerak.
2.14-rasm. 3-4-bosqich: Ko‘prik birlashuvidagi ko‘tarmani o‘rnatish, konuslarni mustaxkamlash va jixozlarni montaj qilish; 8-kran ilgaki; 9-o‘tish plitasi bloki 10-chaqiqtosh yostiqchasidagi lejen bloki; 11-monolit beton bilan konusni mustaxkamlash; 12-beton ortilgan moslama (kublo)
Suv o‘zanidagi tayanchlarni qurish.
Ko‘prik qurilishida suv o‘zanidagi tayanchlarni qurish eng qiyin va muhim qismlaridan iboratdir. Qurish texnologiyasi ko‘k faktorlarga bog‘liq bo‘ladi: ya’ni qurilish maydonidagi tabiat o‘zgarishlari, suv o‘zanidagi yerning geologik buzilishi poydevor konstruksiyasi va muz ko‘chishi intensivligi, hisobga olinishi kerak. Suvni chuqurligi 2-3 metr bo‘lgan vaqtda tayanch yaqinida yarim orolcha quriladi va shpuntli to‘siqlar o‘rnatiladi. Suvni chuqurligi 18 m va undan ko‘p bo‘lsa, qalqib turgan moslama va maxsus ko‘tarish platformalari bo‘ladi.
2.15-rasm. Suv o‘zanida joylashgan tayanchni qurish
1-vibrobolg‘a; 2-qalqib turgan kranni ilgaki; 3-shpunt devori; 4-greyfer; 5-vibrocho‘ktirgich; 6-stulcha; 7-cho‘ktiruvchi-yo‘naltiruvchi karkas; 8-o‘ram 9-burg‘lash qozig‘ini himoyalovchi trubasi; 10-tushuruvchi truba; 11-burg‘ilash mashinasini ishchi xolati
2.16-rasm. Qoziqli rostverk plitasi va tayanch tanasini qurish
1-qoziqli rostverk plitasini betonlash; 2-tayanch tanasini betonlash; 3-betonli tampanaj qatlami; 4-burg‘ulanadigan qoziq; 5-tayanch tanasi yig‘ma blokla;ri 6-ustun qolipini o‘rnatish; 7-beton qorishmasi moslamasi (kublo)
|
| |
Layd tuzilishini o’zgartirish va slaydlarga matn kiritish. Taqdimot dasturida ishlash bo’yicha amaliy misol tahlili - bet 3

|
Layd tuzilishini o’zgartirish va slaydlarga matn kiritish. Taqdimot dasturida ishlash bo’yicha amaliy misol tahlili
|
bet | 3/3 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 18,21 Kb. | | #149633 |
Bog'liq Документ Microsoft Word (2)
37
3. Endi bu sarlavhada animatsion effektlarni qo’llaymiz. Buning uchun menyu
qatoridagi
() menyusidan <="" p="">
animatsii> («Animatsiyalarni sozlash») buyrug’i tanlanadi. U yerda animatsiya
vaqti va ko’rinishini ham o’rnatishimiz mumkin. «Animatsiya» tugmachasi
bosilganda sarlavha harflari «yuqoridan bitta bitta uchib kelsin» degan buyruq
beramiz.
• degan joyga matn kiritiladi. Masalan, Kafedra 1991 yilda
tashqil qilingan. ga ham yuqoridagi singari animatsion effektlarni
qo’llaymiz. Matn avtomatik tarzda 2 soniyadan keyin o’ng tomondan paydo
bo’lsin. Matn havo rangda bo’lsin.
4. degan joyga mos rasm tanlanib qo’yiladi. Buning uchun
gorizontal menyu qatoridagi - buyrug’i tanlanadi.
Kerakli rasm tanlanadi va tugmachasi bosiladi. Qo’yilgan rasmni
belgilab, unga ham animatsion effektlarni qo’llaymiz. Rasm slayd matnidan
keyingi 1 soniyadan so’ng asta-sekin, paydo bo’lsin. Endi slaydga fon o’rnatamiz.
Buning uchun quyidagi amallar ketma ketligini bajarish kerak bo’ladi:
• Gorizontal menyudan - buyrug’i tanlanadi;
• buyrug’i tanlanadi;
• bo’limidan «golubaya tisnennaya bumaga» tanlanadi;
•
tugmasi bosiladi.
Yaratilgan slaydning ko’rinishini amalda sinab ko’rishingiz mumkin.
38
2.2. Slaydda obyektlarni joylashtirish va formatlash
MS Power Point dasturi slaydida, Windows qo’llab quvvatlagan har qanday
obyektni joylashtirish mumkin. Buning uchun Power Point mеnyusining
«Вставка» bandidan «Объект…» qismi tanlanadi. Bizga quyidagi ko’rinishda
oyna hosil bo’ladi:
Bu oynadan slaydda joylashtiriladigan obyekt tipi tanlanadi va OK tugmasini
bossak kursor turgan joyda obyekt joylashadi va uni o’zgartirish uchun shu
obyektning muharriri ochiladi.
Agar biz matnda oldindan tayyorlangan obyektni joylashtirmoqchi bo’lsak,
shu oynadan «Создание из файла» bandini yuklab, obyekt saqlangan faylni
ko’rsatishimiz kеrak va OK tugmasi orqali ushbu obyekt slaydda joylashtiriladi.
Siz matnga har xil formatlash elementlarini qo’llashingiz mumkin. Sizda quyidagi
imkoniyatlar mavjud:
shrift yoki uning o’lchamini o’zgartirish;
shriftning ustiga chizish yoki maxsus effekt qo’llash;
rangini o’zgartirish;
matnni tekislash;
satrlar orasining intervalini o’zgartirish.
39
Formatlashni qo’llash
Kerakli matn ustiga kelib sichqon yordamida formatlash kerak bo’lgan
qismini ajrating. Bosh menyuning Формат bo’limini ochib, Шрифт buyrug`ini
bering.
Maslahat: rang tanlaganda, agar sizga bu ranglar yoqmasa, Другой цвет
(Boshqa rang)ni bosing. Yangi paydo bo’lgan muloqot oynasida oyna markazidagi
olti burchakdagi kerakli rangni tanlang. Keyin OK tugmasini bosing.
|
| |
Internet saytlari, davriy nashrlar

|
Internet saytlari, davriy nashrlar
|
bet | 106/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxInternet saytlari, davriy nashrlar:
www.Xilinxplanahead.
www.Construct.org
www.MADI.ru
www.ziyonet.uz;
http://most-spb.ru.
http://most-irk.ru.
Mundarija
SH.SH. Shojalilov
AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY INSHOOTLARNI QURISH VA EKSPLUATATSIYA QILISH
Darslik
Muharrir: Z.D.Inagamova
Dizayner: M.S.Xudoyberdiyev
Sahifalovchi: M.X.Tashbayeva
Nashriyot litsenziyasi №8057, 2021-04-13.
Bosishga ruxsat etildi .2023 y. Bichimi 60×84 1/16
Shartli bosma tabog‘i 11,5. Adadi 100 nusxa.
Buyurtma №
TDTrU bosmaxonasi, Toshkent sh., Temiryo‘lchilar ko‘ch., 1.
|
| |