О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 12

24
oddiy, boshqa uchun muammoli, hatto innovatsion bо‗lishi ham mumkin.
Rahbarlardan biri о‗sha maqsadni yechish
usullarini mukammal biladi, ya‘ni uning
bilimi, mahorati yetarli bо‗lib, uni hech qiynalmay yechadi. Boshqa rahbar esa о‗z
maqsadini о‗zi uchun murakkab va muammoli tariqada qabul qiladi.
Masalan, marketing bо‗limi xodimi uchun ―kvartalda sotiladigan tovarlarni
tahlil qilish‖ oddiy bir ish bо‗lsa, sotish bо‗limi xodimi uchun bu muammo bо‗ladi.
Tо‗ptinchi rypuh maqsadlar - bu korxona xodimlari malakasini oshirish
sohasidagi maqsadlar bо‗lib, ular uzoq muddatli (strategik) reja asosida muntazam
ravishda amalga oshirilib boriladi.
Masalan, ―3-5 yil ichida 20% korxona xodimlari malakasini oshirish‖.
Korxona umumiy maqsadining
camaradorligi yakka, ya‘ni har bir xodim
maqsadining qanchalik tо‗g‗ri aniqlanganligi va naqadar samarali ado etilganligiga
bog‗liq bо‗ladi. Xodimning maqsadi yuqori bо‗g‗indagi bо‗limlar maqsadiga
bо‗ysunishi, unga mos bо‗lishi kerak. Ifodali qilib aytganda,
ayrim xodimlarning
maqsadlari yuqori pog‗onadagi (xususiy, lokal, umumiy) maqsadlar qanoti (kaskadi)
ostida bо‗lishi kerak.
Quyidagi holatlarda yakka maqsadlar korxona maqsadining samarali bо‗lishiga
xizmat qiladi:
- xodimning о‗z oldiga qо‗yadigan maqcadi 4 tadan 8 tagacha bо‗lishi, undan
oshmasligi kerak. Agar ularning soni о‗ndan oshsa, kutgan natijaga erishish
qiyinlashadi, oqibatda korxonaning umumiy maqcadiga putur yetkazishi mumkin;
- yakka maqcadning pirovard natijasi va aniq muddati belgilangan bо‗lishi
kerak. Aks holda u mavhumlikka yuz tutadi;
- rejalashtiriladigan maqsad harakat evaziga erishiladigan, shu bilan birga,
amalga oshiriladigan darajada bо‗lishi kerak.
Umuman, hap bir kishi maqcadga erishishning yuli og‗ip va murakkab bо‗lishi
mymkinligini anglashi kerak. U о‗z maqsadiga osonlik bilan erishishga umid
bog‗lamacligi kepak. Ammo masalaning boshqa tomoni ham bor.
Agar maqsad
murakkab va ustiga-ustak amalga oshishi gymon bо‗lsa, unda boshqarish ijobiy
natijalarga erishishdan mahrum bо‗ladi.
25
Har qanday maqsadning samaradorligi erishilgan natijaga tо‗g‗pi baho
berilishiga va uni rag‗batlantirish darajasiga bog‗liq. Agar erishilgan natijaga adolat
yuzasidan baho berish va uni tegishli ravishda rag‗batlantirish odat tusiga kirgan
bо‗lsa, u holda bu korxonada о‗rnatilgan boshqarish usuli ravnaq topib boraveradi.
Maqsad, xususan, umumiy (bosh) maqsad juda keng qamrovli va о‗ta
murakkab kategoriyadir. Unga qyyidagi sifatlar xos:
- tobe bо‗lushluk;
- yoyub bо‗lushluk;
- о‗zaro munosabat (bog‗lanush)da bо‗lushluk.
Maqsadning tobeligi deganda, maqsadni qо‗yish
va uni amalga oshirishning
mavjud shart-sharoitlarga bog‗liqligi yoxud strategik maqsadning qatop taktik
maqsadlarga, istiqbol maqsadning esa о‗rta va qisqa muddatli maqsadlarga
bog‗liqligi, bir maqsadning boshqa maqcadga bо‗ysunishi tushuniladi.
Maqsadninr yoyib bо‗lishligi sifati deganda, uning:
- о‗z mohuyatu bо‗yucha;
- amalga oshurush davri (vaqti) bо‗yucha;
- nog‗onalar bо‗yucha;
- bо‗g‗unlar va hokazalar bо‗yucha bur qatop lokal va xususiy maqsadlarga
yoyulushu tushunuladu.
Maqsadning о‗zaro munosabat (bog‗lanish)da bо‗lishlik sifati deganda, uning
muhimligi jahatdan zanjirlanishi, tartiblanishi tyshyniladi.
Maqsadning bu jihati
barcha lokal, xususiy va yakka maqsadlarni ustuvorligi bо‗yicha tartiblash,
shuningdek, mazkur maqsadlarni amalga oshirish bо‗yicha aniq amaliy tadbirlarni
ishlab chiqish imkonini beradi.
Maqsadning muayyan iyerarxiyaga ega ekanligi, ya‘ni bir maqsadning boshqa
bir maqcadga bо‗ysunishi (tobe bо‗lishi), yuqori maqsadning qyyi maqsadlarga
bо‗linishi (yoyib bо‗lishligi), maqsadlarning bir-biri bilan о‗zaro munosabatda
bо‗lishi ularni qandaydir bir tartibga solish zaruriyatini tug‗diradi.
Bunday vazifani
bajarish uchun menejment fanida ―maqsadlar shajarasi‖ deb atalgan maxsus usul
qо‗llaniladi.