nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
bOshqa axbOrOt tiziMLari

206
207
bir qatorda ko‘plab hisoblash-statistika vazifalari ham bajarilishi,
kitob fondining harakati to‘g‘risidagi ma’lumotlar qayd etilishi,
kitobxonlar kontingenti to‘g‘risidagi ma’lumotlar hisobga
olinishi,
hisobotlar uchun materiallar tayyorlanishi mumkin va hokazo.
Yuqorida ko‘rib chiqilayotgan axborot tizimlarining barcha tur-
lari foydalanuvchini faqat qachonlardir tizimga kiritilgan
va uning
axborot massivlarida saqlanayotgan ma’lumotlar hamda faktlar
orasidagi zarur axborot bilan ta’minlaydi.
Axborot-mantiqiy tizimlar boshqa tizimlardan farqli o‘laroq il-
gari bevosita shaklda tizimga kiritilmagan, balki tizimdagi mavjud
axborot massivlarini mantiqiy tahlil qilish, umumlashtirish, ma’lu-
motlarni qayta ishlash asosida ishlab chiqiladigan axborotni bera
oladi.
Yuqorida ko‘rib chiqilgan barcha tizimlarda foydalanuvchilar-
ning,
shu jumladan, hisoblash texnikasi sohasida mutaxassis bo‘l-
magan foydalanuvchilarning tizim bilan o‘zaro muomala qilish
vositalarini rivojlantirib borish zarur.
Bu vositalar yordamida foy-
dalanuvchi o‘z so‘rovlarini shakllantiradi, ularni tizimga kiritadi,
tizim unga berayotgan axborotni qabul qilib oladi.
Turli tizimlarda bu vazifa turlicha hal qilinadi. Ba’zi tizimlarda
amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan so‘rovlarning qat’iy belgilan-
gan ro‘yxati mavjud bo‘ladi. Foydalanuvchi
uning talablariga im-
kon qadar to‘la javob bera olishi mumkin bo‘lgan so‘rovni tanlaydi
va uni tizimga ko‘rsatadi. Bunday tizimlar
namunali (standart)
Tutgullilar oilasi va kiskacha ta’rifi

2. Tutgullilar oilasi va kiskacha ta’rifi. Tutsimonlar ( Moraceae ) oilasiga
65 avlod 2000 ga yakin turi tropik va subtropik daraxt va butalar, shuningdek
o’rta iqlimda tarkalgan chirmashuvchi yoki tik turuvchi utsimon o’simliklar
kiradi.
Yuqorida aytilgan 65 ta avloddan 4 tasi bizni O’zbekistonda o’sadi. Bular:
Morus, Maklyura, qog’oz daraxti va fikus-anjir.
Tutgullilar oilasiga kiruvchi bu avlodlarning xarakterli o’xshashlik, yaqinlik
belgisi shundaki, ularning hammasida sutsimon suyuklik mavjuddir. Barglari
yaxlit yoki kertekli, hamda kertiklik darajasi o’zgaruvchan, uning qirrasi tekis
yoki oddiy arrasimon tishli, gullari bir jinsli tupgulli, soxta mevali va tup mevaga
yig’ilgan.
188
3. Tut ( Morus ) avlodining sistematikasi. O’simlik sistematikasida avlod
deb o’zaro yaqin bo’lgan, gul, meva va urug’larining tuzilishiga o’xshaydigan,
hamda barg, poya, tupgul, sertukliligi, gultoji, urug’ining rangi va boshqa
belgilari bilan farqlanadigan turlar guruxiga aytiladi.
Bir qancha o’simliklar barcha asosiy belgilari bilan bir - biriga o’xshash
bo’lib, lekin ular biri ikkinchisidan faqat xususiy - o’ziga xos (kattaligi, gulining
miqdori, barglarining soni va boshqalar) belgilari bilangina farqlansa, buni tur
deyiladi
Tut morus avlodini turlarini ajratishda bir qancha qiyinchiliklarga duch
kelingan. Ayrim mualliflar tut avlodiga 120 tur mansub desa, boshqalari uning
sonini 2-3 tagacha kamaytirishgan. Mas. K. Linney 1753 yilda Morus avlodiga 5
ta tur tegishli deb quyidagilarni ajratdi:
1) M. alba L.- Ok tut;
3) M. pubra L.- qizgish tut;5) M. indica L.- Xind
tuti; 2) M. nigra L.- qora tut; 4) M. tatarica L.- Tatar tuti;
Yaponiya botanik olimi G. Koydzumining 1923 yilda tuzgan tut (morus)
avlodining sistematikasi, bir qator kamchiliklari bo’lishidan qat’iy nazar xozirgi
kunda bundan foydalanilmoqda.
Koydzumi o’zidan oldingi tuzilgan tut daraxti sistemasi va Tokiodagi
ipakilik tajriba stansiyasining juda ko’p kolleksiyasi (o’simliklar to’plami)
materillaridan foydalanib tutlarni 24 ta turga bo’ladi. Koydzumi tutning asosan
urg’ochi guli ustunchasini uzun-qisqaligiga qarab yuqoridagi turlarni 2 bo’linma
ajratdi: 1-uzun bo’yinli-8 ta; 2- qisqa bo’yinli -16 ta tur.
Koydzumi tuzgan tut daraxtining sistematikasi ilgarigilariga nisbatan
birmuncha ustunlikka ega bo’lsa ham, lekin umumiy sistematikaga qo’yilgan
talabga to’liq javob bera olmaydi, ya’ni keyingi yillarda tutchilik genetikasida
xromosomalar bo’yicha fan yangiliklarini hisobga olgan holda Yapon olimi
S.Xamada 1971 yili tutning yangi sistematikasini tuzdi. Bu sistemada tut daraxti
35 turga bulinib, u yoki bu turning xromosomalar miqdori yigindisi asos qilib
olingan.
|
Asosiy tushunchalar: Tut daraxtini agrobiologik ta’rifi

192
tananing o’sishi sustlashadi, meva va barg hosili kamayadi, shoxlari quriy
boshlaydi. Bu davr 50 dan, 100 yoshgacha davom etadi.
Shox
-
shabbalarning
ko’rinishi sadasimon yoki supir-gisimon,
piramidasimon, dumaloq (sharsimon) shakllarda, bargli novdalari siyrak yoki
qalin joylashgan, har tomonga tarvaqaylagan bo’lishi mumkin. Bundan tashqari
pastga qarab usuvchi (Majnun tut) va egri-to’g’ri novdali (Ilon tut) tutlar
uchraydi.Bu xildagi tutlarning barg hosili juda oz bo’lib,ipak qurtiga deyarli
ishlatilmaydi va ular manzarali daraxt sifatida ekiladi.
Tut daraxtining organlariga ildiz,tana,shox-shabbalar, novda, kurtak, barg,
gul, meva va urug’ kiradi. Tut daraxti organlarinig tashqi (morfologik) va ichki
(anatomik) tuzilishini o’rganmay turib, nihol va ko’chatlarni parvarish qilish va
ulardan mo’l barg hosili yetishtirish mumkin emas.Tut daraxti organlarining
tuzilishi uning bajaradigan vazifalariga bevosita bog’liq.
Masofaviy ta’lim va uning ahamiyati

180
181
yalari; axborot qidiruv tizimlarining mukammal emasligi; proto-
kollarning «ma’naviy» eskirib qolishi va boshqalar.
Internetning tashqi tahdidlari foydalanuvchilar uchun salbiy
oqibatlarga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan tahdidlardir. Tashqi tah-
didlar texnologik va ijtimoiy bo‘lishi mumkin:
– texnologik: tezligi sekin kanallar; tarmoqqa ulanishning unum-
siz uslublari; olib keltirilgan viruslar; axborot «toshqini» va h. k.;
– ijtimoiy: foydalanuvchilarning jismoniy va ruhiy sog‘lig‘iga
bo‘lgan ta’sir; insonlarning shaxsiy ongiga bo‘lgan ta’sir; axborot
terrori, jinoyati va boshqalar.
internetga resurslarni joylashtirish va ko‘chirib olish

|
internetga resurslarni joylashtirish va ko‘chirib olish Pdf ko'rish
|
bet | 93/163 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 17,68 Mb. | | #150187 |
Bog'liq Axborot-kutubxona texnologiyasiinternetga resurslarni joylashtirish va ko‘chirib olish. Ax-
borotni serverga joylashtirish bir necha usullarda amalga oshiriladi.
Masalan, Plesk tizimi, FTP mijoz dasturlari yoki veb interfeys orqa-
li resurslarni internetga joylashtirish mumkin. Bunda barcha yuk-
lanayotgan ma’lumotlar server kompyuter xotirasidagi ajratilgan
joyga joylashtiriladi. Biror ma’lumotni Internetdagi biror kompyu-
terga joylashtirish uchun foydalanuvchi, albatta, shu tizimda qayd
qilingan bo‘lishi shart, aks holda, yuklashga ruxsat berilmaydi.
Ma’lumotlarni yuklab olish veb interfeys orqali yoki maxsus
dasturlar orqali amalga oshiriladi. Bunda ko‘rilgan veb saytdagi
ma’lumotlarni Internet brouzerning saqlash amali yordamida yuk-
lab olish mumkin. Agar fayl ko‘rinishidagi ma’lumotlarni yuklab
olish kerak bo‘lsa, u holda fayllarni yuklab olishga mo‘ljallangan
maxsus dasturlardan foydalaniladi.
internetda manzil tushunchasi va internet resurslari man-
zili. Sahifa, fayl yoki boshqa resursning Internetda joylashishini
aniqlovchi noyob manzil URL deb ataladi. Internetdagi manzil,
odatda, quyidagi elementlardan tarkib topadi: resursdan foydala-
nish protokoli (masalan, http://, ftp://) va domen nomi (masalan,
domain. uz). Internetdagi manzil, shuningdek, URL manzil deb
ham ataladi.
Kompyuter domen manzilining namunaviy ko‘rinishi quyidagi-
cha: http://www. tuit. uz, http://www. aci. uz. Odatda, hujjatlarda
manzilni anglatuvchi ma’lumotlarning tagiga chiziladi.
Namunadan ko‘rinib turibdiki, kompyuter manzili bir necha
qismlardan iborat. O‘ng tomondan manzilning birinchi qismi (na-
munada uz) domenning birinchi sathi deb qabul qilinadi, keyingisi
(namunada tuit) – domenning ikkinchi sathi va hokazo. Internetda
manzillar ko‘p qavatli domen tizimida qurilgan. Birinchi sath do-
menlar umumjahon reja yoki geografik joylar bo‘yicha nomlanadi.
Saytlar nomlari quyidagicha umumiy ko‘rinishda ifodalanadi:
http://www. sayt nomi. sayt sohasi. davlat kodi.
|
| |
B4.0 Display - Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements

|
Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements
|
bet | 88/188 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #429 |
B4.0 Display B4.1 Display Adapters/Chipsets
All general requirements in B1.0 are included by reference.
All bus-specific requirements in B2.0 are included by reference.
B4.1.1 Display Adapters/Chipsets - Windows Compatibility B4.1.1.1 "Display and Video Miniport Drivers" and "Multiple Monitor Support in the Display Driver" in the Windows DDK
Software provided with graphics adapters must comply with the requirements defined in "Graphics Driver Design Guide" in the Windows DDK.
Note: This is a general reference, not a requirement.
B4.1.1.3 OpenGL support (if implemented): "Video Miniport Drivers" in the Windows DDK
Note: This is a general reference, not a requirement.
B4.1.1.4 Windows compatibility and implementation notes (general)
http://www.microsoft.com/hwdev/tech/display/
Note: This is a general reference, not a requirement.
B4.1.1.5 Windows XP: Compatibility Testing Requirements for Display and Video Miniport Drivers
http://www.microsoft.com/hwdev/tech/display/vidminiport.asp
B4.1.1.6 DELETED
The DirectX DDK is provided in the Windows DDK; the DirectX SDK is provided in the Microsoft Platform SDK at http://msdn.microsoft.com/directx/.
Note: This is a general reference, not a requirement.
Note: If hardware acceleration features are implemented beyond those specified in section B4.1, those features must be supported as defined in the DirectX DDK and SDK.
B4.1.1.8 – See B4.1.4.1 B4.1.1.9 - See B11.1.1.4
|
| |
axbOrOt tiziMidaGi jaraYOnLar

212
213
81- rasm. axborot tizimidagi jarayonlar.
Boshqaruv deganda, tashkiliy, reja, hisoblash, tahlil, nazorat,
rag‘batlantirish kabi funksiyalar amalga oshirilganida qo‘yilgan
maqsadni ta’minlash tushuniladi.
Axborot tizimi o‘zining quyidagi xususiyatlari bilan belgilanadi:
– har qanday axborot tizimi tizimlarni tuzishning
umumiy ta-
moyillari asosida tahlil qilinishi, tuzilishi va boshqarilishi mumkin;
– axborot tizimi dinamik va rivojlanib boradigan tizim hisobla-
nadi;
– axborot tizimlarini tuzishda tizimiy yondashuvdan foydala-
nish zarur;
– axborot tizimining mahsuloti axborot bo‘lib, uning asosida qa-
rorlar
qabul qilinadi;
– axborot tizimini axborotga ishlov berishning odam–kompyu-
ter tizimi sifatida qabul qilish zarur.
Bugun axborot tizimi deyilganda, aksariyat kishilarning ko‘z
o‘ngiga kompyuter keladi, vaholanki, u axborot tizimining bosh
tarkibiy qismlaridan biridir.
Umuman olganda, axborot tizimini
kompyutersiz variantda ham tushunish mumkin.
Zamonaviy axborot tizimlari ulardan foydalanadigan axborot-
kutubxonalarga ilgari o‘zlari foydalana olmagan bir qator yangi
imkoniyatlar va sifatlarni berishi mumkin, xususan,
axborot tizimi
quyidagilarga yordam berishi mumkin:
212
213
– matematik usullar va intellektual tizimlarni joriy etish hisobiga
boshqaruv masalalarini hal qilishning yanada oqilona variantla riga
ega bo‘lish;
– avtomatlashtirish hisobiga xodimlarni og‘ir mehnatdan ozod
qilish;
– axborotning ishonchliligini ta’minlash;
– ma’lumotlarni qog‘oz o‘rniga magnit disklari yoki tasmalarida
saqlash, bu axborotga kompyuterda ishlov
berishni ancha oqilona
tashkil etish va qog‘ozlardagi hujjat hajmini kamaytirishga olib ke-
ladi;
– axborot-kutubxonalarda axborot oqimi strukturasi va hujjatlar
bilan ishlash tizimini takomillashtirish;
– zamonaviy texnolgiyalardan foydalanishni ta’minlash.
Axborot-kutubxonalar faoliyatini kompleks
avtomatlashtirish
uchun korporativ axborot tizimlarini joriy etish zarur, ular bilan
korporatsiyaning oliy bo‘g‘ini – menejerlari ish olib boradi. Bu
tizimlar qarorlar qabul qilish uchun zarur. Bu esa, o‘z navbatida,
menejerlarning quyi va o‘rta bo‘g‘ini darajasida joriy ishlab chiqa-
rish funksiyalarini bajarish va ishlab chiqarish jarayonlarini opera-
tiv boshqarish bilan bog‘liq ish joylarini avtomatlashtirish masalasi
oldindan hal qilingan bo‘lishini ko‘zda tutadi.
-topshiriq. O’simliklar sistematikasiga oid dastlabki ma’lumotlarni 
o’rganing. 
2-topshiriq

191
TUT DARAXTINI TAShQI VA IChKI TUZILIShI.
Mashg’ulotning maqsadi: Talabalarni tut daraxti ildizining tuzilishi va
uning bajaradigan funksiyasi, o’sishi va rivojlanishi bilan tanishtirish.
Topshiriqlar:
1. Tut ildizini morfologik tuzilishini o’rganish.
2. Tut ildizini anatomik tuzilishini o’rganish.
3. Uslubiy qo’llanmalardan foydalanib tut ildizi rasmlarini chizish va
ishlash faoliyatini o’rganish.
Kerakli materiallar va jihozlar: uslubiy qo’llanmalar, tarqatma
materiallar, jadvallar, rangli tasvirlar, tut daraxti ildizidan namunalar
ziyonet ta’lim tarmog‘i va undan foydalanish

ziyonet ta’lim tarmog‘i va undan foydalanish. ZiyoNET ja-
moat axborot ta’lim tarmog‘i 2005- yil 28- sentabrda O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti I. A. Karimovning «O‘zbekiston Respub-
likasining jamoat ta’lim axborot tarmog‘ini tashkil etish to‘g‘risi-
da»gi Qaroriga muvofiq tashkil topgan.
ZiyoNET tarmog‘ining asosiy maqsadi ta’lim tizimida respub-
lika yoshlari hamda ta’lim oluvchilarga ularning bilim olish jara-
yonida axborot-kommunikatsiya xizmatlarini ko‘rsatishdan iborat.
ZiyoNET portali. ZiyoNET axborot ta’lim tarmog‘i yoshlarni,
murabbiylarni, shuningdek, aholining turli qatlamini kerakli ax-
borot bilan ta’minlash, AT sohasida kerakli ma’lumotlarni berish,
muloqot qilish va tajriba almashishlari uchun zarur imkoniyatlarni
yaratib berishni o‘z zimmasiga oladi.
foydalanuvchilar. ID. UZ tizimida ro‘yxatdan o‘tgan foyda-
lanuvchilarga ZiyoNET portali o‘z imkoniyatlarini namoyon qi-
lishlari uchun barcha sharoitlarni yaratib beradi. Jumladan,
– ZiyoNET portalining kutubxonasiga axborot-ta’limiy ma’lu-
motlarni joylashtirish;
– uchinchi darajali «zn. uz» domenida sayt-satelitlarni yaratish;
– ZiyoNET portalining yopiq bo‘limlariga kirish va u yerdan
ma’lumot olish;
– ZiyoNET axborot-resurs tarmog‘ining turli tanlovlarida qat-
nashish.
ziyonet tarmog‘iga ulanish.Hukumat qaroriga muvofiq
barcha ta’lim muassasalari (ulanish obyektlari) ZiyoNET axborot
ta’limiy tarmog‘i negizida birlashishlari kerak.
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vaziriligi, O‘rta-maxsus kasb- hunar ta’limi markazi, xalq ta’limi vaziriligi va davlat test markazi veb saytlari va ulardan foydalanish. Ushbu ta’lim
vazirliklari saytlari o‘zida oliy ta’lim va uning faoliyati, oliy ta’lim
muaasasalari, o‘rta-maxsus, kasb-hunar ta’limi va uning faoliyati,
o‘rta-maxsus, kasb-hunar ta’lim muassasalari, xalq ta’limi va u ning
faoliyati, respublika maktablari, ta’limning me’yoriy hujjatlari
to‘g‘risidagi ma’lumotlarni mujassamlashtirgan. Ta’lim muassa-
salari vazirliklarining saytlari manzillari:
178
179
1. Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vaziriligi veb sayti: www. edu. uz.
2. O‘rta-maxsus kasb-hunar ta’lim markazi: www. markaz. uz.
3. Xalq ta’limi vaziriligi veb sayti: www. eduportal. uz.
4. Davlat test markazi veb sayti: www. dtm. uz.
virtuallik - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

148
149
sohalarga o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. XXI asr
axborot texnologiyalari as-
riga aylandi. Yangi axborot texnologiyalari vositalari – bu kompyu-
terlar, modemlar, telefon tarmoqlari, audio va video studiyalardir.
Jurnalistlar ham bu inqilobdan istisno emas, holbuki, gazetalar,
radio va televideniyada
materiallarni tayyorlashda, tipografiya ma-
ketlarini va grafik tasvirlarni yasashda kompyuterlardan foydala-
nilmoqda. Shuning uchun axborotlarni yig‘ishda yoki kitobxonlar-
ga yetkazishda butun dunyoda kompyuterlardan foydalanilmoqda.
Zamonaviy informatsion texnologiyalar o‘zi nima? Texnologiya
bu mahsulotni qayta ishlash, yaratish usullari majmuyidir. Infor-
matsion texnologiyalar bu axborot ustida bajarish mumkin bo‘lgan
amallardir. Bular –
axborotni saqlash, yig‘ish
,
ishlash, saralash,
uzatish va hokazo.
Zamonaviy informatsion texnologiyalar bu axborot ustida baja-
rish mumkin bo‘lgan zamonaviy texnologiyalardir. Zamonaviy in-
formatsion texnologiyalar: kompyuter texnologiyalari, tarmoqlar,
Internet, multimedia.
hozirgi kunda zamonaviy informatsion
texnologiyalarning qu-
yidagi guruhlari mavjud:
– nashriyotda zamonaviy informatsion texnologiyalar;
– radioda zamonaviy informatsion texnologiyalar;
– televideniyada zamonaviy informatsion texnologiyalar;
– axborot-kutubxona muassasalarida va
boshqa sohalarda infor-
matsion texnologiyalar.
Zamonaviy informatsion texnologiyalardan foydalanish ax-
borot-kutubxona faoliyatida aholiga xizmat ko‘rsatishda, axborot
so‘roqlarini qondirishda, axborotni qabul qilish va tahlil qilish,
axborotni yetkazish, axborot oqimiga bo‘lgan
ish sifatini davr ta-
labi darajasida olib borishga imkon beradi, mehnat unumdorligini
oshiradi. hozirgi kunning asosiy talabi axborot-kutubxona muta-
xassislarining yuqoridagi texnika vositalaridan erkin foydalanish
va axborot oluvchilarga keng imkoniyat yaratib berishdir.
elektron pochta manzili - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

186
187
kelgan xatlar ro‘yxati paydo bo‘ladi. Unda
xat kimdan kelgani, ma-
vzusi, pochtaga qachon kelib tushgan va fayl o‘lchami to‘g‘risida
ma’lumotlar saqlanadi. Foydalanuvchi xatni o‘qishi uchun
Тема
bandiga sichqonchaning chap tugmachasi bosiladi. Ekranda xat
mazmuni paydo bo‘ladi. Foydalanuvchi xatni o‘qishi
va agar zaru-
riyat bo‘lsa
Файл @
Печат buyrug‘i orqali printerda chop etishi
mumkin. Elektron pochtadagi keraksiz xatni o‘chirish uchun dast-
lab u
belgilanadi va Удалит tugmachasi bosiladi. o‘chirilgan fayl
Корзинаga borib tushadi. Korzinani tozalash
Очистит корзина
buyrug‘i orqali amalga oshiriladi.
II – AMALIY MASHG’ULOT - Buxoro davlat pedagogika instituti

|
Buxoro davlat pedagogika instituti
|
bet | 173/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiII – AMALIY MASHG’ULOT.
PEDAGOGIK KOMPETENTLIKDA METODOLOGIK YONDASHUVLAR.
1 – TOPSHIRIQ. Mavzu yuzasidan berilgan nazorat savollariga javob yozing, o’z fikr-mulohazalaringizni yoritib bering hamda bilimingizni yanada mustahkamlang.
NAZORAT SAVOLLARI
1. Pedagogik deontologiya faniga metodologik asoslari haqida fikr –mulohazalar bildiring.
2.Inson kamolatida o’qituvchining deontologik xususiyatlarining tutgan o’rni.
3. Jamiyat taraqqiyotida o’qituvchining asosiy vazifalari va uning shaxsiga qo’yiladigan talablar.
4. O‘quvchilarning odob-axloq va majburiyatlari haqida sizning fikringiz.
5. Pedagogik kompetentlikning jamiyat taraqqiyotidagi o’rni.
6. Yoshlar tarbiyasida o’qituvchi murabbiyning ibrat na’munasi. (Fikringiz)
7. O‘zbekiston Respublikasi uzluksiz ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar (fan nuqtai nazaridan yondashasiz).
2 – TOPSHIRIQ. O’qituvchining odobi-axloqi haqida Sharq (A.Forobiy, Ibn Sino, A.Navoiy va boshqalar) va G’arb (Yan Amos Komenskiy, K.D.Ushiniskiy, A.S.Makarenko, A.Disterverg va boshqalar) mutafakkirlarining g’oyalarini “Veyn diagrammasi” orqali tahlil qiling.
G’arb
mutafakkirlari
Sharq
mutafakkirlari
III – AMALIY MASHG’ULOT. KOMPETENSIYANING JAMIYATDAGI O’RNI VA PEDAGOGIK KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH ASPEKTLARI.
1 – TOPSHIRIQ. Quyida keltirilgan tushunchalarni tahlil eting.
|
| |
Urg’ochi gul - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I,...

Urg’ochi gul - tumshuqcha ustki tamonidan, o’rtada qisqa yoki uzun
ustuncha va pastki qismida tuguncha bo’ladi.
Urug’lanish hodisasi - Erkak gulning changi shamol yordamida urgochi
gulning tumshukchasiga kelib tushgach, u yerda chang naychalari orqali chang
urgochi gulning mo’rtak xaltachasiga kelib tushadi va kushalok urug’lanish sodir
bo’ladi, natijada tutning urug’i va mevasi hosil bo’ladi.
208
Tut mevasi va urug’i. Urug’lanish tugagach onalik gulining tumshukchasi
och kungir tusga kiradi va asta-sekin qurib tushadi. Shundan 2-3 xafta utgach,
tupgullar mevaga aylanadi. Tupgulning har bir gulidan alohida, soxta meva
rivojlanib ularning yigindisi tupmevasini tashkil etadi. Tut daraxtining tupmevasi
tutning turi yoki naviga qarab uzunligi 7 mm. dan 45 mm. gacha, og’irligi 1 g.
dan 5 g. gacha (sermevali Lixi - 2 navida ) bo’ladi.
Tut daraxtinig ko’pchilik urg’ochi navlari tupmevasi serurug’ (20 dan 120
tagacha) bo’ladi. Ba’zi navlari (Balxi tut, Bedona tut, Marvarid tut, Xuroz tut,
Tojikiston urug’siz tuti) ning mevasi esa puch urug’li yoki urug’siz bo’ladi. Buni
partenokarpiya (Yunoncha “partenos“ - bokira, iffatli qiz va “karpos“ meva)
hodisasi deyilib, unda urug’lanish jarayoni sodir bulmay, meva hosil bo’ladi va
bunday meva urug’siz yoki deyarli puch urug’lidir. Ma’lumki, tutning ko’p
xillari diploid (ikki ploid) li, ya’ni 28 ta xromosomaga ega. Bu har bir ploid 14 ta
xromosomaga egaligini bildiradi. Bu xildagi tutlarda urug’lanish jarayoni normal
holatda ruy beradi, hosil bo’lgan meva to’q urug’lidir.
Shu bilan birga xromosomalar to’plami karrali oshgan - tri - tetra - penta va
xatto 308 tagacha ) bo’lib, ularni ko’p, ya’ni poliploidli tutlar deyiladi. Yuqorida
kayd etilgan Balxi tut, Bedona tut, Marvarid tut, Xuroz tut va Tojikiston urug’siz
tuti uchploidli, ya’ni xromosomalar to’plami 42 tadan iborat. Bunday tutlarning
aksariyati urgochi gulli bo’lib, tabiiy sharoitda ularga tushgan diploid (28 ta
xromosoma) li erkak tutning spermasi urgochi gul urug’ mo’rtagidagi tuxum
hujayrani otalantirolmaydi. Chunki, otalik gulidagi xromosomalar to’plami (28
ta) bilan onalik xromosomalari to’plami (42 ta) o’rtasida muvozanat bo’lmaydi.
|
Ta’lim tizimi - Buxoro davlat pedagogika instituti

|
Buxoro davlat pedagogika instituti
|
bet | 174/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiTa’lim tizimi
|
|
Integratsiya
|
|
Model
|
|
Loyiha
|
|
Xalqaro loyihalar
|
|
2 – TOPSHIRIQ. “Iqtisodiy rivojlangan xorijiy davlatlarda ta’lim tizimi” mavzusidagi konseptual jadvalni to’ldiring.
Iqtisodiy rivojlangan xorijiy
Davlatlar
|
Ta’lim tizimi
|
Maktabgacha ta’lim
|
Umumiy o’rta ta’lim
|
O’rta maxsus ta’lim
|
Oliy ta’lim
|
Amerika Qo’shma Shtatlari
|
|
|
|
|
Germaniya
|
|
|
|
|
Yaponiya
|
|
|
|
|
3 – TOPSHIRIQ. “Nima uchun?” sxemasi orqali quyidagi topshiriqni bajaring.
Nima uchun sxemasi
IV – AMALIY MASHG’ULOT. O’QITUVCHI KASBIY KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH TIZIMI.
1-TOPSHIRIQ. Quyidagi savollarga nazariy va amaliy jihatdan yondashishingizni va o’z fikr va munosabatingizni bildirib javob yozishingizni iltimos qilamiz.
1.O’qituvchining axloqiy sifatlarini qanday tasavvur etasiz.
2.O’qituvchining komptentliligining shakllanishida Pedagogika va Psixalogiya va boshqa fanlarning o’rni.
3.Pedagogika fanlari tizimini izohlab bering.
4.O’qituvchi kasbining diontal va kasbiy sifatlarini izohlang.
5.Ta’lim tizimida uzluksizlik va uzviylik tushunchalarini qanday izohlaysiz.
6.O’qituvchining darsga nazariy va amaliy tayyorgarlik komptenligi haqidagi fikrlaringiz.
7.O’qituvchi komptentligining shakllanishida qobiliyatning o’rni.
8.O’qituvchi komptentliligidagi kasbiy sifatlarga munosabatingizni bildiring.
2-TOPSHIRIQ. Insonning muloqotga kirishuvchanlik imkoniyatlarini aniqlashga oid psixologik test keltirilgan, uni yechishga harakat qiling, natijangizni belgilang. Psixologik test.
Muloqot jarayonida siz qandaysiz?
Ushbu so’rovnoma psixolog va psixoterapevt Andrey Konovalov9 tomonidan ishlab chiqilgan.
Sizni hamkasbingiz va tanishlaringiz qanday qabul qiladi?
Eng yaqin insondek – 1
O’ziga ishongan insondek – 3
Xotirjam va og’irvazmin insondek – 1
|
| |
Tut tanasining tashqi va ichki tuzilishi

Tut tanasining tashqi va ichki tuzilishi. Tut daraxti yugon tanadan,
hamda juda ko’p shox - shabbalardan iborat. Shox - shabbalarda barg hamda gul
va mevalar bo’ladi.
Tut tanasining o’ziga xos xususiyatlaridan biri shuki, kurtaklari har yili
ko’payib, daraxtning buyi yil sayin usaveradi. Shu bilan birga tutning tanasi
undagi kambiy to’qimasining, ya’ni poyani hosil etuvchi to’qimaning faoliyati
natijasida doimo yug’onlashadi.
71-Tut tanasidagi kurtaklar shakli. 1-xasaki tut kurtagi, 2-duragay tut kurtagi,
3- kinru tut kurtagi 4-balxi tut kurtagi, 5- shotut kurtagi
72-rasm. Novdada kurtaklarni joylashish tasviri.
197
Tut daraxti monopodial shoxlanadi, ya’ni asosiy tanasi har yilin uchidan
o’sadi. Agarda tut kattalashib ipak qurti uchun shox-shabbalari kesilmasa
shoxlarining har yili yangidan-yangi qavatlari paydo bo’ladi. Tutni novdalarining
tashqi ko’rinishidan 4 xil shaklda bo’ladi. Novdaning har bir barg qo’ltig’ida
bitta katta qo’ltiq qo’rtagi bir yoki 2ta kichkina yon kurtakcha o’rnashgan.
Agarda qo’ltiq qo’rtagi biror sabab bilan zararlansa, sovuq ursa, yon kurtakchalar
uygonib o’sa boshlaydi.
Tut bargini ipak qurtiga berish uchun har yili novdalari kesilib turilishi
natijasida, uning tabiiy shoxlash tartibi albatta buziladi, ya’ni tut daraxti bir
kallakli yoki ko’p kallakli bo’lib o’sadi. Tut barglarining umumiy satxi katta
daraxtlarda 60-80 m
2
ni tashkil etadi.
Tut daraxtining tanasi quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:
1. Yon novdalarni, barg va mevalarni hosil qilib, ularni bir tartibda saklab
turish uchun xizmat qiladi.
2. Ildiz orqali olingan mineral moddalarni bargga yetkazib berish va
barglarda ishlanib
tayyorlangan organik moddalarni ildiz va boshqa
organlarga o’tkazish vazifasini bajaradi.
3. O’z to’qimalarida ortiqcha organik moddalarni to’plab kuyish vazifasini
bajaradi.
Yuqorida aytib o’tilgan xususiyatlarni aniqlash uchun, uning anatomiyasini
( ichki tuzilishini ) bilmoq kerak.
Tut daraxti tanasining ichki tuzilishi va vazifalarini aniqlash uchun
tutchilikda 3 xil kesish bor.
1. O’zakdan o’tkazib kesish (radialno’y srez ).
2. Ko’ndalaniga kesish ( poperichno’y srez ).
3. Orqa kesish ( tanginitalno’y srez ).
|
-rasm. Ildizning o‘sishi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
5 - Buxoro davlat pedagogika instituti

|
Buxoro davlat pedagogika instituti
|
bet | 172/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika instituti2
5.
|
Pedagogik mahorat va kompetentsiya mezonlari.
|
4
|
6.
|
O’qituvchi mahoratini shakllantirish yo’llari va strategiyalari
|
2
|
7.
|
Pedagogik madaniyat mazmuni va mohiyati
|
2
|
8.
|
Oliy ta’lim o’qituvchisi kasbiy kompetentsiyasini takomillashtirishning nazariy va amaliy aspektlari
|
2
|
9.
|
Oliy ta’lim o’qituvchisi malakasiga ega bo’lish uchun qo’yiladigan talablar. Professiogramma.
|
2
|
10.
|
Pedagoglik kasbining sathlarini tashkil etuvchi kompetentsiyalar.
|
2
|
11.
|
Pedagogiklik
|
2
|
12.
|
Hamkorlik pedagogikasining kontseptual g’oyalari. Hamkorlik pedagogikasining tasnifiy belgilari.
|
2
|
13.
|
Pedagoglik tuyutrlik fasilitatorlik qobiliyatlari asosida loyihaviy faoliyatni tashkil etish amaliyoti.
|
2
|
|
Jami
|
30 s
|
I –AMALIY MASHG’ULOT. PEDAGOGIK DEONTOLOGIYA VA KOMPETENTLIK FANINING MAQSADI VA VAZIFALARI.
Tushunchalar_tahlili”_metodidan_foydalanib,_quyidagi_tushunchalar_mazmunini_izohlab_tahlil_qiling.'>1-TOPSHIRIQ. “Tushunchalar tahlili” metodidan foydalanib, quyidagi tushunchalar mazmunini izohlab tahlil qiling.
-
Tushunchalar
|
Tushunchalar mazmuni
|
Deontologiya
|
|
Pedagogik deontologiya
|
|
Etika
|
|
Estetika
|
|
Kompetensiya
|
|
Kompetentlik
|
|
Pedagogik kompetentlik
|
|
Kasbiy kompetensiya
|
|
2-TOPSHIRIQ. Pinbord texnikasi orqali muammoning yechimini toping.
K o’rsatma: Muammoni hal qilishga oid fikrlarni tizimlashtirish va guruhlashni amalga oshirish (inglizchadan: pin – mahkamlash, board – doska) kollektiv tarzda yagona yoki aksincha qarama-qarshi pozitsiyani shakllantirishga imkon beradi.
O’qituvchining deontologik tayyorgarlik mezonlari qaysi jihatlarda namoyon bo’ladi?
Pedagogik deontologiyaning kasbiy va shaxsiy sifatllari o’qituvchi faoliyatida o’rin qanday deb o’ylaysiz?
O’qituvchi taklif etilgan muammo bo’yicha o’z nuqtai nazarlarini bayon qilishni sinaydi. To’g’ridan-to’g’ri yoki ommaviy aqliy hujumning boshlanishini tashkil qiladi (Rag’batlantiradi). Fikrlarni taklif qiladilar, muhokama qiladilar, baholaydilar va eng optimal (samarali) fikrni tanlaydilar. Ularni tayanch xulosaviy fikr (2 ta so’zdan ko’p bo’lmagan) sifatida alohida qog’ozlarga yozadilar va doskaga mahkamlaydilar.
Guruh namoyondalari doskaga chiqadilar va maslahatlashgan holda: 1. Xato bo’lgan yoki takrorlanayotgan fikrlarni olib tashlaydilar; 2. Ularning o’zaro munosabatlarini chiziqlar yoki boshqa belgilar yordamida ko’rsatadilar: kollektivning yagona yoki qarama-qarshi pozitsiyalari ishlab chiqiladi.
3-TOPSHIRIQ. Pedagogik “ESSE”. “Pedagogik deontologiya - o'qituvchining kasbiy xulq-atvori”.
Pedagogik mazmundagi esse uchun kalit so’zlar: Deontologiya, pedagogik deontologiya, bo’lajak o’qituvchi, deontologiyaning vazifasi, etika, kasb, akmeologik yondashuv, muomala, kasbiy tayyorgarlik, deontologik kompetensiya.
|
| |
Tut ( morus) avlodi asosiy turlarining ta’rifi

|
Tut ( morus) avlodi asosiy turlarining ta’rifiBog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlari4. Tut ( morus) avlodi asosiy turlarining ta’rifi. O’zbekistonda ipak
qurtiga oziqa sifatida 4 ta turi: Oq tut- M.alba, sershox tut - M. multicaulis,
Kagayama tuti - va ipak qurti tuti - M. bombycis turlariga mansub navlar
o’stiriladi va 1 tur Shotut -M. nigra turiga mansub qora-tut mevasi uchun
o’stiriladi.
5. Tut daraxtini asosiy turlarining geografik tarqalishi. Tut daraxti
ma’lumotlariga kura butun dunyo bo’yicha keng tarkalgan. Tut daraxti
turlarining tarkalishi bo’yicha urganilganda eng ko’p miqdordagi tut turlari
Xitoyda o’sadi degan xulosaga kelingan.
Yapon olimi Koydzumi tomonidan belgilangan 24 ta turdan 14 tasi Sharkiy,
Janubiy-Sharkiy Osiyoda, ya’ni 58% i Xitoy, Yaponiya va Koreyaga to’g’ri
keladi.
Bu yerda o’sadigan turlar ichidagi xilma - xillikko’prok, navlar yangi -
yangi xilma-xil navlar undan ham ko’prokdir. Demak, ushbu mamlakatlar ko’p
asrlardan buyon ipakchilik bilan shugullanib kelganligidan dalolat beradi. Bu
mamlakatlarda quyidagi turlar tarkalgan: M.alba, M.multicaulis, M. rotundiloba,
M. acidosa, M. notabilis, M. tiliafolia, M. cathayana, M. boninensis, M.
atropurpurea, M. macroura.
Ikkinchi urinda Shimoliy va Janubiy Amerika u yerda 5 ta turi tarqalgan
bo’lib 21 % i tashkil etadi. M. rubra, M. mollis, M. celtidifolia, M.microphuelie
va M. insignis. Bu turlar ipak qurti uchun oziqa sifatida ishlatilmaydi. M. rubra
mevasi uchun ko’paytiriladi.
Uchinchi o’rinda G’arbiy va Janubiy-G’arbiy Osiyo turadi. Bu yerda 4 ta tur
tarqalgan bo’lib 17 % ni tashkil etadi: M. arabica, M. nigra, M. serrata va M.
laevigata.
To’rtinchi o’rinda Afrika bo’lib faqat 1 ta turi uchraydi: M. mesorigia.
O’zbekistonda yuqorida nomlarini aytib o’tdik 5 ta turi o’sadi.
|
| |
Agar hamkasbingiz ish stolingizda so’roqsiz qandaydir narsangizni olsa, siz buni qanday qabul qilasiz?

|
Agar hamkasbingiz ish stolingizda so’roqsiz qandaydir narsangizni olsa, siz buni qanday qabul qilasiz?
|
bet | 175/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiAgar hamkasbingiz ish stolingizda so’roqsiz qandaydir narsangizni olsa, siz buni qanday qabul qilasiz?
Juda ajablanasiz – 3
Olingan narsani joyiga qo’yib qo’yishini so’raysiz – 2
Sizga yana nimadir kerakmi? – deb so’raysiz – 1
Kelishmovchiliklardan keyin siz yarashish yo’llarini izlaysizmi?
Har doim – 3
Ba’zida – 2
Hech qachon – 1
Hayotga nisbatan qarashingiz qanday deb o’ylaysiz?
Vazmin va xotirjam – 1
Jiddiy emas – 2
Kesik – 3
Qaysi hayvon sizningcha yoqimliroq?
Ayiq – 2
Yo’lbars – 1
Mushuk – 3
Bahslarga kirishingiz osonmi?
Ha – 1
Yo’q – 3
Vaziyatga qarab – 2
Birorta ishni oxiriga yetkaza olmasangiz qanday yo’l tutasiz?
Shu narsaga ko’nikaman – 3
Aybni boshqadan qidiraman – 1
Qayta va qayta harakat qilaman – 2
Sizga do’konda kimdir qo’pollik qilsa, o’zingizni qanday tutasiz?
Sabr qilasiz, janjal ko’tarmaysiz – 2
Norozichilik bildirasiz – 3
Siz ham javoban qo’pollik qilasiz – 1
Agar uchrashuvga kechikib kelsangiz o’zingizni qanday tutasiz?
Xotirjam – 1
Juda asabiy va tajang – 2
Biroz xavotirli - 3
|
| |
Reja:
  
“Kompetentlik” tushunchasining mohiyati

|
Reja:
“Kompetentlik” tushunchasining mohiyati
|
bet | 50/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiReja:
“Kompetentlik” tushunchasining mohiyati.
Pedagogik kasbiy kompetentlik turlari.
Pedagoglarda kasbiy kompetentlik sifatlarini rivojlantirish.
Kasbiy kompetentsiya va uning shakllanish bosqichlari.
O‘qituvchining kasbiy kompetensiyasi tizimi – pedagogik mahorat orqali namoyon bo‘lishi.
Kasbiy tayyorgarlik modelini shakllantirish.
Tayanch tushunchalar: kompetentlik, kasbiy kompetentlik,
pedagogik kasbiy kompetentlik sifatlarini rivojlantirish, shaxsiy kompetensiya; maxsus va didaktik kompetensiya; kommunikativ kompetensiya; informatsion kompetensiya; muammolarni hal eta olish; rivojlantiruvchi muhitni yaratish.
Respublikamizda qabul qilingan “Ta’lim to’g’risida”gi qonunda belgilab berilgan vazifalarning bosqichma-bosqich amalga oshirilib borilayotganligi natijasida zamonaviy ta’lim tizimiga muvaffaqiyat bilan joriy etilayotganligi zamon talablariga mos har tomonlama rivojlangan yuksak ijtimoiy-psixologik xususiyatlarga ega malakali mutaxassis kadrlarni tayyorlashni ta’minlaydi. Ana shunday zamonaviy talablarni muvaffaqiyat bilan amalga oshirish zamonaviy o’qituvchining kompetentlik darajasiga chambarchas bog’liqdir. Shu nuqtai nazardan pedagogika ta’lim to’g’risidagi fan inson hayotiy tajribalarini boyitish orqali rivojlantirishdir.
O’qituvchi kompetensiyasi – uning nazariy va amaliy bilim, ko’nikma va malakasi, dunyoqarashi, e’tiqodi va barcha shaxsiy individual ijtimoiy psixologik sifatlarining namoyon bo’lishidir. Ta’limning sifat va samaradorligini ta’minlovchi muhim omillardan biri, bu – o’qituvchining o’z fani bo’yicha kompetensiyaga ega bo’lishidir. U pedagogik moslashuv tizimi asosida namoyon bo’ladi. Bular:
ilmiy bilish;
gnoseologik bilish;
pedagogik faoliyatni epchillik, omilkorlik, mohirlik bilan bajara olish;
har qanday muammoli vaziyatlarning samarali yechimini topishga ijodiy yondashish;
ta’limiy, tarbiyaviy ta’sir jarayonida yuksak ijtimoiy psixologik xususiyatlarni namoyon etish;
o’zining intellektual, kognitiv, emotiv, axloqiy salohiyatini, o’rganish va ichki psixologik zaxirasidan samarali foydalanish orqali o’zini muttasil rivojlantirish, jamiyat va insonlarga, tabiatga borliqqa ijobiy emotsional munosabatda bo’lish ijobiy pozitiv fikrlashga o’tish tajribasidan iborat.
Avvalo kompetentsiya, kompetentsiyaviy yondashuv nimaligini bilib olsak.
|
| |
Davlat byudjetining daromadlari tarkibi

|
Davlat byudjetining daromadlari tarkibi
|
bet | 71/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning mo2. Davlat byudjetining daromadlari tarkibi
Byudjet daromadlari – davlatning markazlashgan moliyaviy resurslarining bir qismi bo’lib, uning faoliyati va funksiyalarini to’laqonli amalga oshirishi uchun zarurdir. Unitar davlatlarda byudjet daromadlari markazlashgan va mahalliy daromadlarga (O’zbekiston Respublikasi), federal davlatlarda esa federal va mahalliy daromadlarga bo’linadi (RF).
Davlat byudjetining asosiy manbai soliq daromadlari (SD), agarda uning tanqisligi kuzatilsa milliy boylik (MB) hisoblanadi.
Davlat byudjetining daromadlari mamlakat yalpi ichki (milliy) mahsulotini taqsimlash va qayta taqsimlash umumiy jarayonining elementlaridan biri bo’lib, ular oraliq (tranzit) xarakterga ega. Ular yuridik va jismoniy shaxslarga tegishli bo’lgan daromadlar va jamg’armalarning bir qismini byudjetga o’tkazilishi natijasida vujudga keladi. Byudjet daromadlarining moddiy-buyumlashgan mazmunini davlatning ixtiyoriga borib tushgan pul mablag’lari tashkil etadi. Bu moliyaviy (byudjet) kategoriyaning namoyon bo’lish shakli byudjetga borib tushuvchi turli soliqlar, to’lovlar, yig’imlar, bojlar va ajratmalardan iborat.
Miqdoriy jihatdan Davlat byudjetining daromadlari yaratilgan yalpi ichki mahsulot(YaIM)da davlatning ulushini ko’rsatadi. Ularning absolyut hajmi va salmog’i mamlakatning yalpi ichki (milliy) mahsuloti (milliy daromadi)ning umumiy hajmi, u yoki bu davrda davlatning oldida turgan siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, mudofaa va boshqa vazifalar bilan belgilanadi. Ana shularga muvofiq ravishda Davlat byudjetida mablag’larni konsentrasiya qilish (to’plash, yig’ish) miqdori va ularni undirishning shakl va metodlari aniqlanadi.
Byudjetning daromadlar qismini to’ldirishning manbalaridan biri byudjet tizimida boshqa darajada turgan byudjetdan dotatsiyalar, subvensiyalar va subsidiyalar yoki mablag’larni qaytarilmaslik va tiklamaslikning boshqa shakllarida olinadigan moliyaviy yordamdir. Bunday moliyaviy yordamlar mablag’larni oluvchi byudjetning daromadlarida o’z ifodasini topishi kerak. Jismoniy va yuridik shaxslardan, halqaro tashkilotlar va xorijiy davlatlar hukumatlaridan qaytarilmaydigan yoki tiklanmaydigan shaklda o’tkazilayotgan mablag’lar ham byudjetning shunday daromadlari tarkibiga kiradi.
O’zbekiston Respublikasi davlat byudjetining daromadlari quyidagi manbalar hisobiga shakllanadi:
|
| |
Kompetentlik quyidagi belgilar bilan tavsiflanadi

|
Kompetentlik quyidagi belgilar bilan tavsiflanadi
|
bet | 52/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiKompetentlik quyidagi belgilar bilan tavsiflanadi:
- har qanday muayyan vaziyatda, uning turli xil jihatlarini hisobga olgan holda bilimlarni o’z o’rnida va tezkorlik bilan to’g’ri qo’llay bilish;
- qarorlarni qabul qila bilishga qodirlik va tayyorlik, shu bilan birga, mazkur vaziyat uchun eng maqbul qaror variantini tanlay olish;
- ijtimoiy harakatlami tashkil etish va buning uchun barcha imkoniyatlami ishga sola bilish;
- faoliyat doirasida boshqa odamlar bilan o ’zaro munosabatlarni aniq maqsadlarni ko’zlagan holda va maqsadga muvofiq, maqbul tarzda o’mata olish imkonini beradigan kommunikativ ko’nikmalar;
- muayyan ma’naviy qadriyatlarga, dunyoqarashga, umummadaniy va axloqiy sifatlarga egalik, faoliyatga intilish hissining mavjudligi;
- o’zining ijodiy imkoniyatiarini rivojlantirishga, faoliyatning yangi usullarini egallashga intilish.
Pedagogika kasbi boshqaruvchi va shakllantiruvchi xususiyatga ega.
Shaxs shakllanishini boshqarish kompetentlikni talab qiladi. Bu o’zida o’qituvchining nazariy va amaliy tayyorgarligini jamlagan holda uning kasbiy mahoratini namoyish qiladi. U yoki bu kasb yo’nalishi bo’yicha o'qituvchining malakaviy tasnifi pedagog kompetensiyasi modeli me’yorlari bilan o’lchanadi. Talabaning o’zlashtirishiga baho berishdan maqsad, berilgan ta’limning qanchalar samarador bo’lganligi darajasini aniqlash, bu birinchidan, maktabda olgan nazariy bilimlari darajasini bilish, ikkinchidan undagi kompetensiya shakllanishi, amaliyot paytidagi muvaffaqiyatli faoliyati yanada tezlashadi”.
Pedagog o’z ixtisosligi bo’yicha ta’lim va tarbiya ishlari yuzasidan jamiyat oldida mas’uldir. U muntazam ravishda o’z kasbiy tayyorgarligini takomillashtirib borish bilan birgalikda o’qituvchi, muallim, ustoz, tarbiyachi, pedagog huquqiga ega bo’lishi, aniqrog’i, kasbiy kompetensiya egasi bo’lishi lozim. Endilikda o ’qituvchi uchun o’zi tanlagan kasb, fan, mutaxassislik borasidagi amaliy va nazariy bilimlarni puxta egallash kamlik qilib qoldi. U har qanday vaziyatda ta’lim-tarbiyani yangi-yangi usul va metodlarini o’z faoliyatida qo’llay olishi, bir so’z bilan aytganda, kompetensiya egasi bo’lishi lozim.
Buning uchun oliy ta ’lim tizimida ishlab chiqilgan Davlat ta’lim standartlarida belgilangan tartib qoidalar, vazifalar va talablami o’z vaqtida bajarish lozim.
|
| |
Ixtiyoriy sug - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 47/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moIxtiyoriy sug’urta – tomonlarning xohish-irodasiga ko’ra amalga oshiriladigan sug’urta hisoblanadi. Ixtiyoriy sug’urtaning shartlari tomonlarning kelishuviga asosan belgilanadi. Sug’urtalanuvchi va sug’urtalovchining huquqlari hamda burchlari, shuningdek, har bir sug’urta turining aniq shartlari tegishli sug’urta shartnomalari bilan belgilab quyiladi. Ixtiyoriy sug’urtaning asosiy xususiyatlari quyidagilar:
1. Ixtiyoriy sug’urta qonun asosida va ixtiyoriy ravishda amal qiladi. Qonun ixtiyoriy sug’urtaga tegishli obyektlarni va sug’urtaning umumiy shartlarini belgilab beradi. Konkret shartlar esa sug’urtalovchilar tomonidan ishlab chiqiladigan sug’urta qoidalari orqali tartibga solinadi.
2. Sug’urtada ixtiyoriy qatnashish to’la holda faqat sug’urtalanuvchilar uchun xarakterlidir. Agar sug’urtalanuvchining xohishi sug’urta qoidalariga zid kelmasa, sug’urtalovchi obyektni sug’urta qilishdan bosh tortish huquqiga ega emas. Bu tamoyil sug’urtalanuvchining birinchi talabi bo’yicha sug’urta shartnomasi tuzilishini kafolatlaydi.
3. Ixtiyoriy sug’urtani tanlab, qamrab olishi. Barcha shaxslar ham unda ishtirok etish istagini bildiravermaydilar. Bundan tashqari, shartnomalar tuzishda sug’urta shartlari bo’yicha chegaralashlar ham amal qiladi.
4. Ixtiyoriy sug’urta doimo sug’urta muddati bilan chegaralanadi. Bunda muddatning boshlanishi va tugashi shartnomada qat’iy kelishib olinadi. Shundan kelib chiqib, sug’urta qoplamasi yoki sug’urta so’mmasi sug’urta holati faqatgina sug’urta davrida sodir bo’lgandagina to’lanadi. Ixtiyoriy sug’urtaning uzluksizligini faqatgina yangi muddatga qayta shartnoma tuzish yo’li bilangina ta’minlash mumkin.
5. Ixtiyoriy sug’urta faqatgina bir martalik yoki davriy sug’urta badallari to’langandagina amal qiladi. Ixtiyoriy sug’urta shartnomasining kuchga kirishi bir martalik yoki birinchi sug’urta badalini to’lanishi bilan asoslanadi. Uzoq muddatli sug’urta bo’yicha navbatdagi badalning to’lanmasligi natijasida shartnomaning amal qilishi to’xtaydi.
6. Ixtiyoriy sug’urta bo’yicha sug’urta ta’minoti sug’urtalanuvchi istagidan kelib chiqadi. Mulkiy sug’urta bo’yicha sug’urtalanuvchi sug’urta so’mmasini sug’urta bahosi chegarasida belgilashi mumkin. Shaxsiy sug’urta bo’yicha sug’urta so’mmasi shartnomada tomonlar kelishuvi orqali belgilanadi.
|
| |
O’z-o - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 42/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moO’z-o’zini nazorat va muhokama uchun savollar:
Korxona moliyasining ahamiyati nimada?
Korxona moliyasining davlat moliya tizimidagi o’rni va ahamiyati qanday?
Korxonalar va moliya tizimi bo’g’inlari o’rtasida moliyaviy munosabatlar shakllanishiga asosiy sabab nimada?
Tijorat va notijorat, ishlab chiqarish va noishlab chiqarish sohasi korxonalari moliyasining o’ziga xos jihatlarini tushuntirib bering.
Korxonaning moliyaviy resurslari tarkibiga nimalar kiradi?
Korxonaning asosiy pul fondlari va zahiralari qaysilar va ular qanday shakllanadi?
Tijorat faoliyati bilan shug’ullanuvchi korxonalarning moliyaviy resurslari manbasiga nimalar kiradi?
Korxonaning asosiy va aylanma mablag’lariga nimalar kiradi?
Mashg’ulotning xronologik xaritasi – 80 minut.
№
|
Mashg’ulotning olib borilishi
|
vaqt
|
1
|
Kirish
|
2
|
2
|
Mashg’ulot rejasi yuzasidan talabalar bilimini aniqlash, suhbat, muhokama, nazariy so’rov usuli, savol-javob.
|
20
|
3
|
Mustaqil ishlarni bajarish. Mavzu yuzasidan guruh muhokamasini tashkil etish. Taqdimot.
|
28
|
4
|
Test topshiriqlarini bajarish.
|
|
|
| |
5 - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 43/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning mo20
5
|
Talabalar bilimini baholash. Mashg’ulotni yakunlash
|
10
|
|
Jami:
|
80
|
Mavzu yuzasidan test topshiriqlari:
1. Korxonalar moliyasi qanday xususiyatlarga ko’ra guruhlarga bo’linishi mumkin?
mulk shakli
kreditlanish
fondlardan foydalanish
tarmoqlar faoliyati
2. Mulk shakliga kura amaldagi korxonalar moliyasi qanday tuzilmalarda namoyon bo’ladi?
davlat korxonalarining moliyasi, korporativ korxonalar moliyasi, aksionerlik jamiyatlari moliyasi, xususiy korxonalar moliyasi
davlat korxonalarining moliyasi, xususiy tadbirkorlar moliyasi, tijorat moliyasi
xususiy korxona moliyasi, tijorat korxonalari moliyasi
tijorat korxonalar moliyasi, davlat moliyasi, byudjet
3. Tarmoqlar yo’nalishidagi korxonalar moliyasi qanday sohalarda namoyon bo’lishi mumkin?
sanoat moliyasi, savdo moliyasi, transport korxonalari moliyasi, qishloq xo’jaligi korxonalari moliyasi va boshqalar
sanoat moliyasi, xalq xo’jaligi korxonalari moliyasi, savdo moliyasi, jismoniy shaxs moliyasi
jismoniy shaxs moliyasi, korxona moliyasi, sanoat moliyasi
sanoat moliyasi, aviasiya moliyasi, hokimiyat moliyasi, byudjet moliyasi
4. Turli tarmoqlar bilan xo’jalik subyektlari o’rtasida qanday munosabat vujudga keladi?
pul
qiymatni qayta taqsimlash
kredit
soliq
5. Noishlab chiqarish sohasining pul mablag’lari qanday manbadan tashkil topadi?
davlat byudjetidan
korxona daromadlaridan
tashkilotlar foydasidan
maxsus jamg’armalardan
9-MAVZU: SUG’URTA TASHKILOTLAR MOLIYASI
|
| |
Davlat ta’lim standartlari joriy etilishi quyidagi

|
Davlat ta’lim standartlari joriy etilishi quyidagi
|
bet | 53/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiDavlat ta’lim standartlari joriy etilishi quyidagi maqsadlarni nazarda tutadi:
- ta’limning yuksak sifatini hamda mamlakatda amalga oshirilayotgan chuqur iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar, rivojlangan demokratik davlat barpo etish talablariga javob beruvchi kadrlar tayyorlanishini ta’minlash;
- mamlakatning ijtimoiy va ijtimoiy taraqqiyoti istiqbollaridan, jamiyat ehtiyojlaridan, fan, texnika va texnologiyaning zamonaviy yutuqlaridan kelib chiqib kadrlar tayyorlash mazmunini tartibga solish;
- ta’limning demokratiyalashuvi, insonparvarlashuvi va ijtimoiylashuvi, ta’lim oluvchilaming huquqiy iqtisodiy bilimlari darajasini, shuningdek, ta’lim jarayoni samaradorligini oshirish;
- sifatli ta’lim xizmatlarini ko’rsatish, ta’lim va kadrlar tayyorlash sohasida shaxsning, jamiyat va davlatning manfaatlarini himoya qilish;
- kadrlar tayyorlash sifatini va ta’lim faoliyatini baholash mezonlarini va tartibini belgilash;
- ta’lim jarayoni va kadrlar tayyorlashning izchilligi va uzluksizligini ta ’minlash, ta’limning barcha turlari va bosqichlarida o’quv-tarbiya jarayonini maqbullashtirishning vakolatli organlari tomonidan davlat talablari belgilanadi.
Jamiyatda amalga oshirilayotgan islohotlar talablariga to’la javob beruvchi, ishlab chiqarish sohasida yuzaga kelgan raqobatga bardoshli, keskin o’zgarishlarga moslasha oluvchi, shuningdek, mehnat bozorida mutaxassislar malakasiga qo’yilayotgan talablar darajasida samarali faoliyat yurituvchi shaxsni shakllantirish dolzarb muammo hisoblanadi. Bu borada O’zbekiston Respublikasi oliy ta’lim Davlat ta’lim standartlarining kasb ta’limi o’qituvchilariga qo’yiladigan yangi, yanada yuqori talablari bilan bir qatorda kasb ta’limi bo’lajak o’qituvchilarining kasbiy kompetentligini shakllantirishning pedagogik shart-sharoitlari, mexanizmi, metodlari hamda texnologiyalarini ishlab chiqishga ham alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bo’lajak o ’qituvchilaming kasbiy kompetentligini shakllantirish, oliy ta’lim muassasalarida ulaming kasbiy va shaxsiy kamolotini ta’minlash uchun zarur pedagogik shart-sharoitlami yaratish, kasb ta’limi o’qituvchisi kasbiy kompetentligini shakllanishning pedagogik asoslarini ishiab chiqish, psixologik-pedagogik sharoitlarini aniqlash hamda kasbiy kompetentligini shakllanganlik darajasini aniqlovchi mezonlarni asoslashda shu yo’nalish uchun ishlab chiqilgan Davlat ta’lim standartlariga alohida e ’tiborni qaratish lozim. Davlat ta’lim standarti Ta’lim mazmunining rivojlanishida ko’zga tashlanayotgan zamonaviy an’analaridan biri uni standartlashtirish (davlat miqyosida o’rnatilgan yagona qoida va talablarga mos kelish) hisoblanadi.
|
| |