nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O‘qilgan badiiy asarlarning lug‘at boyligi asosida lug‘atlar tuzish

|
O‘qilgan badiiy asarlarning lug‘at boyligi asosida lug‘atlar tuzish
|
bet | 5/7 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 41,41 Kb. | | #115595 |
Bog'liq Urganch davlat universiteti xorijiy fililogiya fakulteti filolog-fayllar.orgO‘qilgan badiiy asarlarning lug‘at boyligi asosida lug‘atlar tuzish.
Ba'zi asarlarni (asosan kichik hajmda) o'qib chiqqandan so'ng, bolalarga ushbu asarda topilgan eng qiziqarli so'zlar va iboralar ro'yxatini tuzish taklif etiladi. So‘zlar lug‘aviy ma’nosi jihatidan ham, grammatik shakli jihatidan ham, yozilishi jihatidan ham qiziqarli bo‘lishi mumkin. Bolalar ushbu lug'atlardan qayta hikoyalashda, ushbu san'at asarlari asosida taqdimotlar, insholar yozishda ishchi materiallar ro'yxati sifatida foydalanishlari mumkin. Lug'at mashqlari o'quvchilarning imlo me'yori bo'yicha xotirasini rivojlantiradi, so'z boyligini kengaytiradi.
Chet eldan kelib chiqqan so'zlarning lug'atlarini tuzish.
Rus tili darsligidagi mashqlar va adabiy o‘qish darsligidagi matnlar bunday lug‘atlarni tuzish uchun material bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Ona ruscha so'zlarning lug'atlari, eskirgan so'zlar.
Rus xalq ertaklari matnlari bunday lug'atlar uchun material bo'lib xizmat qiladi. Yig'ilgan materiallar yordamida bolalar o'zlarining ertaklarini tuzish bo'yicha ijodiy ishlarni bajarishlari mumkin. Asarlar bolalar kitoblari shaklida chiqariladi.
Lug'at tuzish ishi loyiha shaklida amalga oshirilishi mumkin. Loyiha usulining asosi talabalarning bilim qiziqishlarini rivojlantirishdir.
Masalan: “Antonimlar lug‘ati” ijodiy loyihasi, “Kasblar lug‘ati” ijodiy loyihasi. Loyihani himoya qilish jarayonida talabalarning og'zaki nutqi, o'z bilimlarini mustaqil ravishda qurish qobiliyati rivojlanadi.
Shuni yodda tutish kerakki, bola so'zlarni va iboralarni tushunishi mumkin, lekin ularni nutqida ishlatmaydi. Ularning faol so‘z boyligini boyitish uchun quyidagi mashqlar turlari yordam beradi.
Biz narsalarni o'z nomlari bilan chaqiramiz
Bolalar ko'pincha ma'nosi o'xshash so'zlarni chalkashtirib yuborishadi: masalan, qo'lqoplar qo'lqop deb ataladi, likopchalar plastinka deb ataladi va hokazo. Talabalar farqlarni ko'rishlari uchun siz ularni yaqin tushunchalarni chizishga va ularning har birini tavsiflovchi tafsilotlarni tahlil qilishga taklif qilishingiz mumkin. Vizual analizatorga tayanish ularga bu so'zlarni tasavvur qilish va yaxshiroq eslab qolish imkonini beradi.
|
| |
Lug’at diktantlaridan foydalanish

|
Lug’at diktantlaridan foydalanish
|
bet | 2/7 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 41,41 Kb. | | #115595 |
Bog'liq Urganch davlat universiteti xorijiy fililogiya fakulteti filolog-fayllar.org2.1 Lug’at diktantlaridan foydalanish
Lug'atni boyitishda turli lug'atlar juda foydali qo'llanmadir. Boshlangich sinf
oquvchilari uchun lugat diktantlari mavjud. Oqituvchi darsdan tashqari vazifa
sifatida oquvchilardan 10-15 ta soz yodlab, uning yozilishi va talaffuzini organib
kelishini talab qiladi va haftada ikki marotaba bu sozlardan lug`at diktantini oladilar.
O'qituvchi ma'lumot uchun ham, material tanlash uchun ham turli lug'atlardan (o'zbek
tilining sinonimlar, antonimlar, frazeologik lug'atlaridan, turli terminologik
lug'atlarda)muvaffaqiyatli foydalanishi mumkin.
7.Maxsus mashqlar, grammatika va imloni organish darslarini
tashkillashtirish.
Maxsus mashqlar yordamida grammatika va imloni o'rganish darslari so'z
va atamalarni o'zlashtirishga yordam beradi, o'quvchilar predmet,belgi, harakat,
sanoq, tartib ifodalaydigan so'zlarni bilib oladilar. Bu darslar kop o'quvchilar lug'ati tartibga solinadi, so'z turkumlarini o'rganish jarayonida guruhlanadi, so'z tarkibi, so'z yasalishi, so'zlarning o'zgarishini o'rganish bilanesa lug'atga aniqlik kiritiladi; ular o'rgangan so'zlaridan o'z nutqlarida foydalana boshlaydilar, natijada lug'atlari faollashadi. O'quvchilar lug'ati maxsus lug'aviy-mantiqiy
mashqlar yordamida ham boyiydi, tartibga tushadi.
Boshlang'ich sinflarda o'qitiladigan fanlarning atamalari ham tushuntirilishi
lozim bo'lgan so'zlar qatoriga kiritiladi. Atamalarning ma'nosiniushuntirish mazkur so'z anglatgan tushunchani yaxshi fahmlab olishga yordam beradi. Masalan, predmet
atamasining ma'nosini tushuntirish bilan o'quvchilarpredmet keng ma'noda
qo'llanishini, tabiatdagi barcha narsa, hodisa, tushunchalar predmet deyilishini
bilib oladilar.Bu ot, sifat, son, fe'l kabi atamalarni tez fahmlab olishda ularga
yordam beradi.So'zning ma'nosini tushuntirish juda kam vaqt olishi va darsning
asosiy mavzusidan o'quvchilar diqqatini chalg'itmasligi kerak. Buning uchun
o'qituvchi har bir darsga tayyorlanish jarayonida ma'nosi tushuntirilishi lozimbo'lgan
so'zlarni, uni tushuntirishning eng qulay usullarini va darsning qaysi
o'rnida tushuntirishni belgilab oladi.O'qish kitoblaridagi matnlarda birinchi
martauchragan, bolalar ma'nosini bilmaydigan ayrim so'zlar matnni
o'qishdan oldin tushuntiriladi. Matnni
o'qish jarayonida so'z ma'nosini tushuntirishga chek qo'yish kerak. Agar biror so'zni
matnni o'qish vaqtida tushuntirish zaruriyati tug'ilsa, matn mazmunidan o'quvchilar diqqatini chalg'itmagan holda shu so'z ma'nosi qisqacha tushuntiriladi. Ko'chma
ma'noda ishlatilgan obrazli so'zlar va badiiy nutq birlik-lari matn o'qilgandan keyin tushuntiriladi, chunki ularning ma'nosi matn mazmunidan, kontekstdan yaxshi
tushuniladi. Ayniqsa, masallar o'qilganda, undagi allegorik, ko'chma ma'noda
ishlatilgan so'zlarni asarni o'qishdan oldin yoki o'qish jarayonida tushuntirib
bo'lmaydi.
|
| |
-bosqich. 
Yakuniy - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
13.Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydiva rag’batlantiradi. Uyga vazifaning berilishi
14.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi. ( 6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
| |
Baholash mezonlari
I. Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
т-р
|
Мazmuni
|
ballar
|
1.
|
Mavzu atroflicha to’liq,asosiy fikr va tuchunchalar o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashmaso`zlarhaqidato`liqma`lumotlarniaytaolsa
|
5
|
2.
|
Маvzu asosan,asosiy fikr va tuchunchalar qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,ayrim o`zlashma so`zlarniqaysitildano`zlashganiniaytaolmasa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashma so`zlarning uslubiy bo`yoqdorligi haqidat ushuncha bera olmasa
|
3
|
4
|
Mavzuning ba’zi elementlarini o’zlashtirilishiga erishilsa
|
2
|
5
|
Mavzuning o`zlashtirilishi yuqoridagi talablar darajasida bo`lmasa
|
1
|
3 –ilova .Yangi mavzu bayoni .
Adabiyotshunoslik fani e’tiboridan dramaga xos adabiy-nazariy qonun-qoidalarga mos asarlarning sahnaga chiqishi XX asr boshlaridagi o‘zbek madaniy muhiti bilan bog‘liq, albatta. Jadid ma’rifatchilari dramatik asarlar o‘ynaladigan teatr sahnasiga ibratxona sifatida qarashgan edi. Teatr sahnalari o‘z vaqtida taraqqiyot yo‘liga chiqayotgan xalq uchun bamisoli oyina vazifasini o‘tadi. Shunga ko‘ra, hozirgi o‘zbek dramaturgiyasining o‘ziga xos uzoq tarix qa’ridan kelayotgan adabiy-estetik umumiy asosi va o‘tgan asr boshlariga borib taqaladigan yuz yillik tarixi bor. O‘zbek dramasi tarixidan siz «Padarkush» (Mahmudxo‘ja Behbudiy), «Abulfayzxon» (Fitrat), «Sohibqiron» (Abdulla Oripov) kabi ayrim namunalarni o‘qigansiz, albatta. Dramatik tur janrlaridan biri bo‘lgan komediyada muallif o‘z g‘oyasini xarakter, kulgi va shunga mos tanlangan voqelikning sahnadagi badiiy talqini vositasida ifodalaydi.
4-ilova.
Aqliy hujum savollari .
1. Yangi davr nasridagi yetakchi asarlar asosan qanday mavzularda yaratildi?
2. Istiqlol yillarida yozilgan roman, qissa va hikoyalardan qaysilarini o‘qigansiz?
3. Bugungi yosh adiblarning nasriy asarlaridan qaysilarini bilasiz?
5- ilova .Uyga vazifa.Mavzuni o’qib ,o’zlashtirib kelish
Tasdiqlayman
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari:________
|
Ko’ngli maoniy yuzi oyinasi

|
Ko’ngli maoniy yuzi oyinasi
|
bet | 104/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Ko’ngli maoniy yuzi oyinasi.
121. «Hayrat ul-abror»dan olingan ushbu misralarda Navoiy kimni tariflagan?
Jomiyni
X.Boyqaroni
Lutfiyni
Boburni
122. Esib keldi Sharqdan baxorning eli,
Jaxon ko’rki-chun osdi firdavs yo’li.
Ushbu misralar qaysi asardan olingan?
«Qutadg’u bilig»
“Mahbub ul qulub”
“Hayrat ul abror”
“Farhod va Shirin”
123 «…kishilar quli ochiq bo’ladi. Ko’nglini xudo berganidan ham ziyod keng tutadi». «Qutadg’u bilig» dan olingan bu parchada qanday ijtimoiy tabaqa nazarda tutilgan?
Dexqonlar
Ovchilar
Sozandalar
Muallimlar
124. “Oqbura to’lqinlarida” she’ri kimning qalamiga mansub?
Tursunboy Adashboev
H.Olimjon
Q. Muhammadiy
Z.Diyor
125. Anvar Obidjonning “Siz yozgan maktublar” turkumidagi she’rlarida
qanday poetik obrazlar keltirilgan?
Bolalar topqirligi va fikrlash doirasini o’stirishga qaratilgan poetik obrazlar
Ta’lim- tarbiya hamda ma’naviyat masalalari mujassam poetik obrazlar
Obrazlilikning shakl bilan uyg’unligi
To’g’ri javob ko’rsatilmagan
126. Istiqlol davri bolalar adabiyotining qaysi adibi “Siz eshitmagan qo’shiqlar” turkumidagi she’r muallifi?
Z.Isomiddinov
Abdusaid Ko’chimov
Dilshod Rajabov
Abduruhmon Akbar
127. G’.G’ulom «Shum bola» asari avvalgi nashrida asar nomini qanday atagan?
«Dovdirash»
“Qiyomat”
“Bemor”
“Ovsar”
128. “Qasoskorning oltin boshi”, “Besh bolali yigitcha” asarlari muallifi kim?
H.To’xtaboev
Tursunboy Adashboev
H.Olimjon
Oybek
129. “Zamonlar o’tib, kelajakda jahon poeziyasining tarixi yaratiladigan bo’lsa, uning XX asr she’riyatiga bag’ishlangan bobida Federiks Garsiya Lorka, Pablo Neruda, Nozim Hikmat kabi mashhur nomlar qatorida o’zbek shoiri G’afur G’ulomning nomi ham muqarrar o’rin oladi”. Ushbu G’afur G’ulom haqida aytilgan fikr kimning qalamiga mansub?
O.Sharafiddinov
Oybek
A.Quljonov
Q.Yo’ldoshev
|
| |
«Ravshanjonning qo’li tilga kirdi» she’ri muallifi kim?

|
«Ravshanjonning qo’li tilga kirdi» she’ri muallifi kim?
|
bet | 102/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)100. «Ravshanjonning qo’li tilga kirdi» she’ri muallifi kim?
Q. Muhammadiy
Z.Diyor
P.Mo’min
Oybek
101. Tabiat va fasllar kuychisi sifatida e’zozlangan shoir kim?
Uyg’un
Q. Muhammadiy
Z.Diyor
P.Mo’min
102. Oybek nechanchi yildan boshlab Alisher Navoiy ijodini chuqur o’rganishga kirishdi?
1928 yildan
1929 yildan
1927 yildan
1926 yildan
103. Jambil va Jurjon xonlari, Darxon, Tarlon obrazlari H.Olimjonning qaysi asarida keltirilgan?
«Malikai Husnobod» ertagi
«Oygul bilan Baxtiyor»da
«Hulkarning she’ri»
«Vatan» she’ri
104. H.Olimjonning qaysi dostonida mehnatkashlarning ozodlik uchun qahramonlarcha olib borgan kurashi, ularning engilmas irodasi haqida tasavvur hosil bo’ladi?
«Oygul bilan Baxtiyor»da
“Malikai Husnobod» ertagi
«Semurug’ yoki Parizod va Bunyod»
To’g’ri javob yo’q
105. Qaysi shoir «Baxt va shodlik kuychisi», deya e’tirof etiladi?
H.Olmjon
Q. Muhammadiy
Z.Diyor
P.Mo’min
106. H.Olimjon asari obrazlaridan biri – Xolvoy yolg’onchi, xasis boy timsolida gavdalanadi.
«Yolg’onchining jazosi» ertak-dostonida
«Qizaloqning o’limi»
«O’g’irlangan husn»
«Inson»
107. Qaysi bolalar shoiri she’rlaridan birida bolalarga qarata «g’oyat quvonardim bo’lolsa she’rim, qadrdon do’stingiz va ulfatingiz» deb orzu qilgan edi?
Uyg’un
H.Olimjon
Q. Muhammadiy
Z.Diyor
108. «Yolg’onchining jazosi» ertak-dostonining syujet chizig’i Navoiyning qaysi hikiyatiga o’xshab ketadi?
«Sher va durroj»
“Xotam toyi”
“Shoh G’oziy”
To’g’ri javob berilmagan
109. Rus bolalar adabiyotida kichkintoylar uchun katta she’riyat yaratib bergan ulkan san’atkor, taniqli tarjimon, etuk dramaturg, mohir pedagok kim?
S. Ya. Marshak
J.Svivt
A.S.Pushkin
Tolstoy
|
| |
Хamirdan tayyorlangan mahsulоtlarni pishirishda massasini yo’qоtishi

|
Хamirdan tayyorlangan mahsulоtlarni pishirishda massasini yo’qоtishi
|
bet | 64/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaХamirdan tayyorlangan mahsulоtlarni pishirishda massasini yo’qоtishi
Mahsulоt
|
YArim tayyor mahsulоt massasiga nisbatan % hisоbidagi yo’qоtishlar
|
Mahsulоt
|
YArim tayyor mahsulоt massasiga nisbatan % hisоbidagi yo’qоtishlar
|
Pirоjki: (bo’g’irsоq)
|
|
Suzma paramach kulcha
|
|
Хamirturushli хamir
|
10
|
Оddiy оshirma, qatlamli, хamirturushli хamir
|
15
|
Оshirma оddiy хamir
|
10
|
Kulеbyaki
|
|
qatlamli хamir
|
15
|
Хamirturushli хamir
|
10
|
Rasstеgay:
|
|
qatlamli хamir
|
15
|
Go’shtli, baliqli
|
10
|
|
|
Gazakli
|
17
|
|
|
Bulоchka
|
14
|
|
|
Pishirishda хamir massasintng yo’qоtilishi asоsan (95 %ga) undan suvning bug’ga aylanishi va kam darajada uchuvchi kislоta, karbоnat angidrid gazi va spirtning yo’qоtilishi bilan bahоlanadi
Хamirturushli хamir uchun qiyma tayyorlash
Qiymalar Unli pazandalik mahsulоtlari turli хildagi qiymalar: go’sht, baliq, sabzavоt, qo’ziqоrin, yorma, pishlоq va bоshqa masalliqlar bilan birga qo’shib tayyorlanadi. Ular ishlatish kunida tayyorlanadi va aralashma qo’shilmagan hоlda 6 sоat saqlanadi. Go’shtli qiyma 3 asоsiy usul bilan tayyorlanadi.
1. Qоvurilgan go’sht tayyor bo’lgunicha dimlanadi, passеrlangan piyoz bilan biriktiradilar va hammasi birgalikda go’sht qiymalagichdan o’tkaziladi. Dimlashda hоsil bo’lgan sho’rva sardak tayyorlash uchun ishlatiladi, qaysikim unga tuz, qalampir, mayda to’g’ralgan kashnich ko’kati sоlinadi. Tayyorlangan sardak bilan qiyma aralashtiriladi. Tayyor qiymaga butunligicha qaynatilgan tuхum ham qo’shish mumkin.
2. Qaynatilgan go’sht go’shtqiymalagichdan o’tkaziladi, qоvuriladi, so’ngra yana ikkinchi marta qiymalagichdan o’tkaziladi. Passеrlangan piyoz, оq sardak, qalampir va kashnich qo’shib aralashtiriladi.
3. Qaynatilgan go’sht go’shtqiymalagichdan o’tkaziladi, unga оk sardak, piyoz, tuz qo’shib aralashtiriladi.
Karamli qiyma tayyorlash uchun оk bargli karam yog’ sоlib qizdirilgan idishga 3 santimеrtr kalinlikda sоlinadi va qоvurish shkafida 180-2000S li harоratda tayyor bo’lguncha pishiriladi. Sоvitgandan so’ng, karamga butun qaynatilgan tuхum va tuz qo’shiladi.
Tvоrоgli qiyma tayyorlash uchun tvоrоg qiymalagichdan yoki qirg’ichdan o’tkaziladi, tuхum, shakar, оzrоk bug’dоy uni va sarig’yog’ aralashtirilib unga vanilin sоlinadi. qiymani sariyog’siz ham tayyorlash mumkin. Tvоrоgli qiymaga mayiz, ko’kat, apеlsin yoki limоn mag’zi, smеtana qo’shish mumkin.
Makli qiyma tayyorlash uchun elangan va yuvilgan makka suv quyiladi, 1 sоat davоmida qaynatiladi, kеyin dоka yoki elak yordamida suvi оqiziladi. Sоvitilgan mak shakar bilan (asal bilan ham) aralashtiriladi va ikki marta qiymalagichdan o’tkaziladi. Uning chuziluvchaligini ko’paytirish uchun tuхum qo’shiladi.
|
| |
G’.G’ulomning bolalar adabiyoti nasriy janrining yuksalishiga hissa qo’shgan asarlarini toping

|
G’.G’ulomning bolalar adabiyoti nasriy janrining yuksalishiga hissa qo’shgan asarlarini toping
|
bet | 101/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)91. G’.G’ulomning bolalar adabiyoti nasriy janrining yuksalishiga hissa qo’shgan asarlarini toping.
«Yodgor», «Shum bola», «Tirilgan murda»
«Sen etim emassan», «Yodgor», «Mening o’g’rigina bolam»
«Shum bola», «Netay», «Barii seniki»
« Siz mening yoshligimsiz», «Netay», «Yodgor»
92. Daniyaning jahonga mashhur ertakchisi?
X. Andersen
J.Svtift
D.Defo
Sh.Perro
93. Ey, sen xalqning to’yg’izuvchisi,
Barakali, muqaddas daryo.
Ushbu bayt muallifi kim?
Nekrasov
Mayakovskiy
Pushkin
Marshak
94. Mavzu jihatidan «sehrli-fantastik» turkumiga kiruvchi ertaklarni belgilang.
A. «Susambil», «Guliqahqah», «To’rt yalqov».
B. «Tohir va Zuhra», «Uch og’ayni botirlar», «Zumrat va Qimmat».
S. «Bo’ri bilan tulki», «Oygul bilan Baxtiyor», «Yozi bilan Zebo».
D. «Ziyod Botir», «Malikai Husnobod», «Tuxmatga uchragan kelin».
95. Quyidagi javoblardan qaysi birida xalq ertaklari tasnifi to’g’ri ko’rsatilgan?
Sehrli- miishiy va hayvonlar haqidagi ertaklar
Sehrli, maishiy, novella-ertaklar
Hayvonlar haqidagi, sehrli va topishmoq –ertaklar.
Maishiy, topishmoqli, novella-ertaklar
96. Oybekning qaysi qissasida Hirotning tarixiy voqelari, shahzodalarning Shohruh vafotidan keyingi o’zaro taxt uchun kurashlari va shu davrda o’tgan Alisherning bolalik yillari haqida hikoya qilinadi.
«Alisherning yoshligi» qissasida
“Bolalik” qissasida
«Zafar va Zahro»
To’g’ri javob berilmagan
97. «Shoh Saltan haqida ertak» asarining muallifi kim?
A.S.Pushkin
S. Ya. Marshak
Tolstoy
Aka-uka Grimmlar
98. J.Svivtning qaysi asari qiziqarli sayohatnoma bo’lib qolmay, unda murakkab ruhiy va ijtimoiy, falsafiy muammolar haqida donishmand odamning ajoyib-g’aroyib hikoyalari mujassam?
«Gulliverning sayohatlari»
«Kitoblar jangi»
«Bochka» ertagi
To’g’ri javob yo’q
99. J.Sviftning qaysi asarida Frantsuz mutafakkiri Volter bu asarga qoyil qolib: «Svift o’g’illarga qamchi urganida, otasiga ham tegib ketadi», deya hajviyachining jur’atiga ishora qilgan edi?
«Bochka» ertagi
«Gulliverning sayohatlari»
«Kitoblar jangi»
To’g’ri javob yo’q
|
| |
Geysler qotishmalari - Bilet №20 Elektromagnit nurlanishning energiyasi shkalasi

|
Bilet №20 Elektromagnit nurlanishning energiyasi shkalasi
|
bet | 5/6 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #249928 |
Bog'liq 20-BiletGeysler qotishmalari deyiladi. Ferromagnit materiallarning tashqi magnit maydonisiz o‘zining magnitlangan holatda bo‘lishi ulardagi atomlarning xususiy magnit momentlarining yo‘nalishlari (oriyentatsiyasi) bir-birla- riga nisbatan tartibsiz emas, balki o‘zaro parrallel yo‘nalishlarda tartiblangan holatda bo‘ladi deb xulosa qilishga olib keladi. Hozirgina sanab o‘tgan to‘qqizta elementlardan uchta birinchisi to‘lmagan 3d elek- tron qobiqlarga ega, oxirgi oltitasining esa 4f elektron qobiqlari to‘lma- gan. Ferromagnetizm elektronlarning orbital magnit momentlari bilan emas (ularning magnit xossalariga ta’siri juda ham oz), balki ularning spinlarining magnit momentlari tufayli hosil bo‘lishligi isbot etilgan. Bunday faraz Eynshteyn va de Gaaz tajribalarida tasdig‘ini topdi. 8.10- rasmda ushbu tajribaning sxemasi keltirilgan. Ular magnit momenti o‘z- garganda ferromagnit namunani aylanishini, ya’ni mexanik moment pay- do bo‘lishini kuzatdilar. Jism magnitlanganda mexanik moment hosil bo‘lish hodisasi magnitomexanik effekt nomini olgan. Bu effekt magnit g‘altak (3) dagi I tokni o‘zgartirish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Bu tok o‘zgarganda temir o‘zak (4) aylanadi va ko‘zgu (2) o‘rnatilgan ingichka kvars tola (1) ni aylantiradi. S manbadan chiqqan yorug‘lik nuri ko‘zgu
(2) ga tushib, ipning aylanishiga monand holda turli burchaklar ostida
8.10-rasm. Eynshteyn va de Gaaza tajribasi.
Paramagnit moddalarda elektron paramagnit rezonansi (EPR) va yadroviy paramagnit rezonansi (YaMR) kuzatiladi. Biz 7.1-paragrafda ko‘rib o‘tgan edikki, atomlardagi elektronlar aynigan holatlarda bo‘ladi (7.1-rasm), ya’ni bosh kvant soni n ning biror qiymatiga to‘g‘ri kela- digan En energiyasining birgina qiymatiga orbital l va ml magnit kvant sonlarining bir nechta qiymati to‘g‘ri keladi. Paramagnit modda magnit maydoniga joylashtirilganda bir xil potensial energiyaga, lekin turli kvant sonlariga ega bo‘lgan elektronlarning magnit maydoni bilan ta’sir- lashish natijalari har xil bo‘lib, elektronlarning aynigan holatlari barham topadi. Bunda magnit maydonisiz elektronning bir nechta magnit kvant soniga mos keluvchi birgina energiya sathi tashqi magnit maydonida elektronning turli magnit kvant soniga to‘g‘ri keluvchi bir nechta ener- giyaviy sathchalarga ajraladi. Atomning noldan farqli bo‘lgan muayyan J natijaviy harakat miqdorining momentiga (ya’ni elektronlar orbital hara- kat miqdorlari momentlari bilan xususiy (spin) momentlarining bektor yig‘indisiga) to‘g‘ri keluvchi sath ml magnit kvant soni turlicha bo‘lgan (2J +1) ta (aynigan holatlar soniga teng bo‘lgan) sathchalarga ajraladi. Bu hodisaga
|
| |
Kondensatsiyalangan moddalarni o’rganishning magnit va magnit-optik usullari

|
Kondensatsiyalangan moddalarni o’rganishning magnit va magnit-optik usullari
|
bet | 4/6 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #249928 |
Bog'liq 20-BiletKondensatsiyalangan moddalarni o’rganishning magnit va magnit-optik usullari
Magnitooptika, magnetooptika — magnit maydoni taʼsirida muhitning optik xossalari oʻzgarishini oʻrganadigan fizika boʻlimi. Magnit maydonidan yorugʻlik oʻtkazilganida qutblanish tekisligining aylanishi (Faradey effekti), spektr chiziqlarning qoʻshimcha chiziqlarga ajralishi (Zeyeman effekti) kabi hodisalar roʻy beradi. M.da magnit maydoniga tik va shu maydon yoʻnalishidagi yorugʻlik jismga tushganida har xil yutilishi, magnit maydoni taʼsirida muhitning optik anizotropiyayen kuzatiladi. Muhit sirtidan yorugʻlik qaytganida optik anizotropiya ham roʻy beradi.
M. 20-asr 60 — 70-yillarida jadal rivojlandi: yarimoʻtkazgichlar, ferrit va antiferromagnetik singari kristallarning xossalari yaxshi oʻrganildi. Bunday materiallardan yorugʻlik qaytganida yoki yutilganida (kuchli magnit maydonida) yangi spektral seriyalar — Landau spektrlari paydo boʻlar ekan. Bu spektrlarning ajralishi elektronning xususiy spini bilan bogʻliq. M.da Zeyeman effekti ham oʻrganiladi. Shaffof ferrit va antiferromagnetiklar, diamagnetik va paramagnetiklarga Karaganda asosiy rolni bu muhitlarning ichki magnit maydonlari oʻynaydi (bunday maydonlarning kuchlanganligi 105 — 106 E gacha yetadi), bunday materiallar juda tez (kuchli) magnitlanish xususiyatiga ega boʻladi (Kerr effekti). Shu sababli, shaffof ferrit va antiferromagnetiklar lazer nurlarini boshqarishda, elektron-hisoblash mashinalarida va boshqalarda ishlatiladi. M. usullari jismlarning kvant holatlarini, fizikkimyoviy tuzilishini tekshirish, taxlil qilish va boshqa sohalarda juda koʻp ishlatiladi.
Ferromagnetik moddalar tashqi magnit maydonisiz ham kuchli ichki magnit momentiga, binobarin, ichki magnit maydoniga ega bo‘ladi. Ferromagnit moddalarning magnit xossalarining namoyon bo‘lish hodi- sasiga ferromagnetizm deyiladi. Ferromagnetizm so‘zi lotincha Ferrum- temir so‘zidan olingan. Bunga sabab magnit xossalarning kuchli namo- yon bo‘lishi dastlab temir va temir rudalarida kuzatilgan. Faqat quyidagi to‘qqizta ximiyaviy elementlarning kristallari ferromagnetiklar hisobla- nadi: Temir (Fe), kobalt (Co), nikel (Ni), gadoliniy (Gd), disproziy (Dy), terbiy (Tb), golmiy (Ho), erbiy (Er), tuliy (Tm). Oxirgi beshta noyob yer elementlarining ferromagnit xossalari juda past temperaturalarda sezilarli bo‘ladi. Bu elementlardan tashqari juda ko‘p qotishma va birikmalar ham ferromagnit xossalariga ega. Bunday qotishmalar sanab o‘tgan ferromag- nit elementlarning bir-birlari bilan birikmasi yoki ularning ferromagnit bo‘lmagan moddalar bilan birikmasi ham bo‘lishi mumkin, hatto ferromagnit bo‘lmagan elementlar birikmasi ham bo‘lishi mumkin. Ferromagnit bo‘lmagan elementlarning birikmasidan tashkil topgan ferromagnetiklar birinchi marta Cu2MnSn intermetallid qotishmasining magnit xossasini kuzatgan nemis olimi F. Geysler sharafiga
|
| |
Qaynatma yarim tayyor mahsulоt

|
Qaynatma yarim tayyor mahsulоt
|
bet | 67/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaQaynatma yarim tayyor mahsulоt
YArim tayyor mahsulоt trubоchka yoki хalqa ko’rinishida 1-3 jоylarida tеshiladi va qandоlat хaltachasi yordamida krеm bilan to’ldiriladi. Katta kоrхоnalarda bu jarayon apparat yordamida bajariladi. Trubоchka va хalqa yuzi pоmada bilan glazurlanadi.
Qatlamli yarim tayyor mahsulоt
Pishirilgan yarim tayyor mahsulоt plasti sоvutiladi, uning yuzasiga yog’li krеm qatlami surtiladi, ikkinchi plast bilan qоplanadi (silliq tоmоni yuqоriga) va хuddi shunday krеm qatlami surtiladi. Kеyin ustiga maydalangan urvоq sеpiladi. Bеzatilgach, plast to’g’ri burchakli pirоjniylarga kеsiladi.
Tоrtlar. Ularni turli shakllarda tayyorlash mumkin – kvadrat, to’g’ri burchakli, aylana, оval. Ularning yuzasi tyokis yoki krеmli rеlеfdan ibоrat bo’lishi mumkin. YUzasiga glazur, tsukat va h.k. surtiladi. Ba’zida ularga shоkоladli yoki pishirilgan shaklli mahsulоtlar jоylashtiriladi. Ba’zi tоrtlar yuzi yog’li krеm bilan bеzatiladi, tryufеl-shоkоladli uvоq sеpiladi.
Tоrtlarni bеzatishda ko’p ishlab chiqarish bir хil o’lchamda ularni kеsish оsоnligi imkоniyatini ko’rib chiqadi. Alоhida tоrt bo’laklarini bеzash (uni kеsishdan kеyin) erkin tugallangan rasm taassurоtini bеrishi kеrak. Umumiy оvqatlanish kоrхоnalari tоrt va pirоjniylar pishirish uchun katta imkоniyatlarni – yangi mеvalar – qulupnay, оlхo’ri va bоshqa (yil fasllariga qarab) larni qo’llashdan ibоrat. Bu tоrtlar asоsan uch qatlamli qilib tayyorlanadi, yuzasi esa kоnsеrvalangan yoki yangi mеvalar bilan bеzatilib, rangli yoki rangsiz jеlеlar surtiladi. Tоrt mеvali nachinkalarga ega: yon tоmоnlari nachinka bilan surtiladi, so’ng biskvitli uvоq sеpiladi. Biskvitli nоnning hamma plastlari sirоp bilan shimdiriladi. Ba’zi masalliqnоmalarga ko’ra plastlarni qatlamlashtirish uchun mеvali nachinkali yog’li krеm aralashmasi, murabbоlar, bеzе va h.k.lar ishlatiladi.
Unli mahsulоtlarning (nоn bulka va qandоlat) saqlash shart-sharоitlari va sоtuvga chiqarish muddatlari
Unli (nоn bulka va qandоlat) mahsulоtlari transpоrtirоvkasi uchun qоpqоqli lоtkalar yoki patnislar qo’llanilib, ular yog’оch qutilarda jоylashtiriladi. Lоtka va patnislarga pеrgamеnt qоg’оz qo’yiladi.
Sоvitilgan tоrtlar badiiy bеzatilgan kartоn qutilarga qo’yiladi, qutilar оsti pеrgamеnt yoki pеrgamеntоsti salfеtkalar bilan yoyiladi.
jadvalda unli mahsulоtlar sоtish muddati ko’rsatilgan.
Jadval – 17.
|
| |
Zeyeman effekti - Bilet №20 Elektromagnit nurlanishning energiyasi shkalasi

|
Bilet №20 Elektromagnit nurlanishning energiyasi shkalasi
|
bet | 6/6 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #249928 |
Bog'liq 20-BiletZeyeman effekti deyiladi.
Umuman, magnitlanganlikning tashqi magnit maydon kuchlanishiga bog‘liqligini ko‘rsatuvchi j(H) grafigi ferromagnit materiallarning muhim xarakteristikalaridan biridir. Bu bog‘lanish grafigi ferromagne- tiklar foydalaniladigan qurilmalarning energiyaviy yo‘qotishlarni hisob- lashga imkon beradi. Gisterezis sirtmog‘ining ko‘rinishiga qarab ferro- magnetiklar ikki guruhga bo‘linadi: kichik koersitiv kuchga (HC< 4000 A/m) va tor gisterezis sirtmoqqa ega bo‘lgan ferromagnetiklar yumshoq magnitli materiallar deyiladi. Katta koersitiv kuchga (Ns≥4000 A/m) va keng gisterezis sirtmog‘iga ega ferromagnetiklar qattiq magnitli mate- riallar deyiladi. Yumshoq magnit ferromagnetiklar transformatorlarning o‘zaklarini yasash uchun ishlatiladi. Magnit materiallarning ximiyaviy va fazalar tarkibiga va tayyorlash texnologiyasiga qarab, ularning gisterezis sirtmoqlari, ya ni ferromagnit materialning B magnit induksiyasining tashqi magnit maydonning ±Ht qiymatlari orasidagi o‘zgarishi turli ko‘rinishda (shaklda) bo‘lishi mumkin (8.18-rasm). Bu erda Ht – magnit induksigasini to‘yinishiga to‘g‘ri keluvchi tashqi magnit maydon kuch- langanligi.
8.18-rasm. a – nishob, b – keskin, g - to‘g‘ri burchakli va d- kvadrat ko‘rinishdagi gisterezis sirtmoqlari.
Gisterezis sirtmog‘i to‘g‘ri burchakli va kvadrat shaklida bo‘lgan ferromagnetiklar elektron sxemalarning xotira elementlarida foydalaniladi.
|
| |
Chinliklar uni «Adab ul-muluk», mochinliklar «Amin ul-mamlakat» deb atashadi

|
Chinliklar uni «Adab ul-muluk», mochinliklar «Amin ul-mamlakat» deb atashadi
|
bet | 103/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)110. Chinliklar uni «Adab ul-muluk», mochinliklar «Amin ul-mamlakat» deb atashadi .
«Qutadg’u bilig»
“Qobusnoma”
“Boburnoma”
“Xamsa”
111. Hamzaning taxallusi?
Nihoniy
Tong yulduzi
Julqunboy
Ovsar
112. Hamza qachon devon chop etadi va she’rlarini belgilang.
1905 yil 214 she’r
1906 yil 215 she’r
1907 yil 216 she’r
1908 yil 217 she’r
113. Qaysi olim «Qutadg’u bilig»ni ommabop qilib o’zbekchaga o’girgan? B.To’xliev
Q.Yo’ldoshev
Mirtemir
Qayum Karimov
114. «Qutadg’u bilig»ni baytma-bayt ilmiy tarjima qilgan kim?
Qayum Karimov
B.To’xliev
Mirtemir
To’g’ri javob ko’rsatilmagan.
115. «Qutadg’u bilig»ning 31-bobi nimaga bag’ishlangan?
Rahbar ma’naviyati
Odob- axloq
Do’stlik
Mehmondorchilik
116. «Qutadg’u bilig»da beklik mustahkam bo’lishi uchun nimalar zarurligi aytilgan?
Kuchli lashkar, ko’p boylik, badavlat xalq, adolatli siyosat
Ko’p boylik, ulfatchilik, do’stlik, kuchli lashkar
Rahbar ma’naviyati, odamgarchilik, do’stlik, ko’p boylik
To’g’ri javob berilmagan.
117. O’zi xunuk,gapi bemaza odamlar qurbaqaga o’xshaydi. Navoiyning qaysi asaridan olingan?
“Mahbub ul qulub”
“Hayrat ul abror”
“Farhod va Shirin”
“Muhokamat ul avzon”
118. Alisher Navoiyga berilgan quyidagi tarifning muallifi kim?
«Turk tilining o’lgan jasadig’a Masix anfosi bila rux kiyurdi va ul ruh topqonlarga turkiy oyin alfoz torupudidan to’qulgan xulla va xarir kiyurdi».
X.Boyqaro
Jomiy
Lutfiy
Bobur
119. «Mudbir» so’zining manosi to’g’ri berilgan qatorni toping.
Baxtsiz
Cho’pon
Baxtli
Omadli
120. Ulki bu kun qutbi tariqatdur ul,
Koshifi asrori xaqiqatdur ul.
Ko’ksi xaqoyiq duri ganjinasi,
|
| |
Turli ismli atomlardan yoki atomlar guruhidan tashkil topgan molekulalar geteronuklear molekulalar deyiladi

|
Turli ismli atomlardan yoki atomlar guruhidan tashkil topgan molekulalar geteronuklear molekulalar deyiladi
|
bet | 3/6 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #249928 |
Bog'liq 20-BiletTurli ismli atomlardan yoki atomlar guruhidan tashkil topgan molekulalar geteronuklear molekulalar deyiladi.
3.6-rasm. Ikki (A va B) atomlar orasidagi kovalent bog‘lanish sxemasi: - bog‘lanish: a – bir atomda s-, ikkinchisida p-valent elektronlar bo‘lgan hol; b - har ikkala atomda ham p-valent elektronlar bo‘lgan hol; g – p-valent elektronlarning - bog‘lanish hosil qilishi.
Molekulyar bog‘lanishli kristallar
Molekulyar bog‘lanishli kristallar deb inert elementlarning atomlaridan yoki kovalent bog‘lanishli to‘yingan molekulalardan tashkil topgan kristallarga aytiladi. Bunday kristallar inert element atomlari yoki kovalent bog‘lanishli to‘yingan molekulalar orasida Van-der Vaals kuchlari yoki vodorod bog‘lanishli kuchlar ta’sir qilishi natijasida paydo bo‘ladi. Bu kuchlar ta’sirida hosil bo‘lgan kristallar juda ham ko‘p. 3.9 - rasmda CO2 molekulyar kristallining elementar yacheykasi keltirilgan. Bu yacheyka tomonlari markazlashgan kub bo‘lib, ushbu panjaraning tashkil etuvchilari (bazisi) CO2 molekulasi bo‘lib, ular butun panjara bo‘yicha Van-der-Vaals kuchlari bilan bog‘langan. Panjara tugunlarida uglerod atomlari joylashgan bo‘lib, ikkita kislorod atomining markazi uglerod atomida bo‘lgan gantel hosil qiladi.
3.9rasm. CO2 molekulyar kris- tallining elementar yacheykasi.
Van-der-Vaals kuchlarining hosil bo‘lishi elektr jihatdan neytral atomlar va molekulalar orasida elektr maydon ta’sirida elektr dipoli momenti paydo bo‘lishi bilan tushuntiriladi. Bu kuch yuqorida ko‘rib o‘tgan barcha turdagi ximiyaviy bog‘lanish kuchlaridan eng zaifidir. Shu bilan birga ko‘p kristallarda ta’sir qiluvchi yagona kuchdir. Paydo bo‘lish tabiatiga qarab, uch xildagi Van-der Vaals kuchlarini farq qiladi- lar: oriyentatsiyaviy, induksiyaviy va dispersiyaviy. Bu kuchlarning hammasining asosida elektr dipollarining elektrostatik ta’sirlashuvi yotadi.
|
| |
-mavzu: Ozarbayjon adabiyoti

|
-mavzu: Ozarbayjon adabiyotiBog'liq portal.guldu.uz-JAHON VA TURKIY XALQLAR ADABIYOTI o’quv-uslubiy majmua4-mavzu: Ozarbayjon adabiyoti
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Daqiqa
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Yirik alloma Jaloliddin Rumiy hayoti va faoliyati to’g’risida talabalarda tasavvur va tushuncha hosil qilish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Rumiyning yoshlik yillari va ilm olishi to’g’risida so’zlaydi.
2. Insoniyatning ma’naviy kamolotga etishuvida Rumiyning ijodi katta ekanligini izohlaydi.
3.Jaloliddin Rumiyning umumbashariy g’oyalarini tushuntiradi.
|
O’qituvchi
Talaba
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar: Sulton ul-ulamo, masnaviyi, ma’naviy, shamsul haqoyiq, devon, kabr.
Dars shakli: ma’ruza.
Vositalar: kompyuter, proektsiya, tarqatma materiallar.
Metod va usullar: aqliy hujum, amaliy topshiriq, klaster, taqdimot.
|
O’qituvchi
Talaba
|
20 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash
Kuzatuv, natijani aniqlash.
|
O’qituvchi
Talaba
|
35 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1. Rumiylar oilasining Balxdan chiqib ketishlariga nima sabab bo’ldi?
2. Sharqning Rumiydan so’ng yashab o’tgan deyarli barcha buyuk shoirlari nima uchun uni o’ziga ustoz deb bilganlar?.
3. Rumiy o’zining «Masnaviy ma’naviysi»da qanday ta’limotni bayon qilgan?
4. «Masnaviy ma’naviy» ning bosh g’oyasi nima?
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqarish:
Maqsad va vazifalar bajarilganligini tahlil qilinadi, kerakli maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
|
| |
Tarqatishlar soni Kiritiladigan so’nish

219
Barcha abonent oxirgi qurilmalari (ONT) bitta optik tolaga
splitterlar orqali ulanadi. Bu tola orqali har ikki yo‘nalishda ham
ma’lumotlar (upstream va downstream) uzatiladi va bu uzatishlar turli
to‘lqin uzunliklarda tashuvchilar orqali amalga oshiriladi (11.2-jadval).
Passiv optik kirish tarmog‘ining eng asosiy passiv qurilmasi bo‘lgan
splitterlar tashqarida yoki erto‘lada joylashtirilgan optik taqsimlash
shkaflarida (FDH) yoki muftalariga o‘rnatiladi (11.2-rasm).
11.2-rasm. FTTx tarmog‘ida optik bog‘lanish
11.2-jadval
Nazorat savollari - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

217
11.BOB. MULTISERVIS TARMOQLARNING TEXNIK
EKSPLUATATSIYASI
11.1.Optik abonent kirish tarmoqlarini texnik ekspluatatsiyasi
Shimoliy Amerika va Janubi-Sharqiy Osiyoda faol ravishda
qurilgan va ishlatilayotgan turli FTTx texnologiyalari bugunga kelib
mamlakatimiz
telekommunikatsiya
tarmoqlarini
rivojlantirish
loyihalarida ham tobora keng qo’llanilib bormoqda. Ushbu texnologiya
moslashuvchan aloqa tuzilmalarini yaratishga imkon berib, bu erda
mijozlar ushbu texnologiya uchun imkoniy bo’lgan maksimal
kenglikdagi aloqa kanallarini olishlari mumkin va operator quyidagi
texnologiyalardan birini tanlashi mumkin (A.PON, B.PON, E.PON yoki
G.PON) va mos tarmoq tuzilishini ham (FTTH, FTTB, FTTC, FTTP va
bowqalar) qo’yilgan talabga mos ravishda tanlashlari mumkin.
FTTx texnologiyasining to’liq oilasi (yani FTTH – Fiber to the
home, FTTB – Fiber to the building, FTTC – Fiber to the curb, FTTP –
Fiber to the premises mos ravishda foydalanuvchi honadonigacha optik
tolani tortib borish, ko’p qavatli turar joygacha optik tolani tortib borish,
taqsimlash shkafigacha optik tolani tortib borish, katta inshoatgacha
optik tolani tortib borish va hakozolar) PON texnologiyasi asosida
amalga oshiriladi. Bu, avvalo, tarmoqni qurish tuzilishiga bog'liq. Bu
erda, barcha abonentlar yoki tarmoq ohirgi qurilmalari optik bitta optik
tolaga passiv signal ajratish qurilmalari bo’lgan optik tarmoqlagichlar
orqali ulanadi.
11.1-jadval
Optik signallarni modulyasiyalash usullari va ularning

56
Yuqoridagi ta'rifda qayd etilganidek optik modulyatorlarning ikki
xili – ichki va tashqi modulyatorlar mavjud. Ikkala xil modulyatorlar,
aksari ko‘p hollarda, optik tashuvchini faza bo‘yicha modulyasiyalab
beradi.
Tashqi modulyator taglikda optik to‘lqin uzatgich sifatida
tayyorlanadi va u bir modali yoki qutblangan optik tolaning kirish va
chiqishidagi yorug‘lik oqimini axborot signaliga mos tarzda
muvofiqlashtirish uchun xizmat qiladi.
Optik modulyator yordamida yorug‘lik manbai - lazer diodining
tashqi modulyasiyasi, ya'ni manbadan tashqaridagi modulyasiyasi
ta'minlanadi. Lazer diodi rezonatori parametrlarini o‘zgartirish yo‘li
bilan amalga oshiriladigan ichki modulsiyalash imkoniyati ham mavjud.
Yarim o‘tkazgichli lazerlarda ichki modulyasiya jarayoni asbob ishchi
elektr rejimini o‘zgartirish, gaz lazerlarda esa, optik rezonator aslligini
o‘zgartirish hisobiga amalga oshiriladi. Biroq shuni ta'kidlash joizki,
bitta qurilmada generatsiya va modulyasiya jarayonlarini ro‘yobga
chiqarish, odatda yorug‘lik manbai parametrlarini yomonlashtiradi.
Chunonchi, nurlanish intensivligini sodda usul bilan samarali
boshqarish imkoniyatini beradigan yarim o‘tkazgichli lazerlarda ichki
modulyasiya odatda generatsiya bo‘sag‘asining oshishiga, nurlanish
moda tarkibining buzilishiga olib keladi.
Koreya maktablarida ta’lim 6-3-3 sistemasi orqali amalga oshiriladi. Necha yil boshlang‘ich ta’lim maktablari (Primary

|
Koreya maktablarida ta’lim 6-3-3 sistemasi orqali amalga oshiriladi. Necha yil boshlang‘ich ta’lim maktablari (PrimaryKoreya maktablarida ta’lim 6-3-3 sistemasi orqali amalga oshiriladi. Necha yil boshlang‘ich ta’lim maktablari (Primary
school) da necha yoshgacha bo‘lgan o‘quvchilar 1-sinfdan 6-sinfgacha o‘qiydilar.
*
Koreya maktablarida ta’lim 6-3-3
sistemasi orqali amalga oshiriladi. 6 yil boshlang‘ich ta’lim maktablari (Primary school) da 7(8)-12(13) yoshgacha bo‘lgan
o‘quvchilar 1-sinfdan 6-sinfgacha o‘qiydilar.
Koreya boshlang’ich ta’lim maktablari (Primary school) da qanday yoshdagi bolalar ta’lim oladilar? * 7-13 yosh
Koreya maktablarida ta`lim sistemasi qanday amalga oshiriladi?* 6-3-3
Kreativlik va ijodkorlik tushunchalari ...
*
turli holatlarni ifodalaydi
Kvant so‘zini ma'nosi nima?* ulush, porsiya
l.s. vigotskiy ta'limotiga ko'ra, o'quvchining ruhiyatini rivojlanishida etakchi rol sifatida quyidagilardan qaysi bir
hisoblanadi:*
o'qitish
laboratoriya ishlari, bu ishlarni bajarishda o`quvchilar fizik kattaliklarni o`lchash metodlarini, berilgan asboblar va
ularni ishlata bilish ko`nikmalarini egallaydilar.*Texnik turdagi
laboratoriya ishlari, bu turdagi ishlarni bajarishda o`quvchilar fizik hodisalarning qo`llanilish qonuniyatlarini xuddi
reproduktiv turdagi singari aniq tasavvur qiladi, lekin ularga tajriba natijasi oldindan aniq emas.* reproduktiv-
tadqiqotchilik turdagi
Laboratoriya ishlarini bajarishda nisbiy xatolik qanday aniqlanadi?*
Laboratoriya ishlarini bajarishda o‘lchash deganda nima tushuniladi? * Aniqlanayotgan kattalikni birlik deb qabul qilingan
kattalik bilan taqqoslashga, ya’ni birlikdan necha marta farq qilishini aniqlashga aytiladi
Laboratoriya xonalari jihozlanish talablari DTSda fizika asoslariga oid bilim, ko’nikma va malakalarni egallash shartlari
necha qismdan iborat?*4
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Koreya maktablarida ta’lim 6-3-3 sistemasi orqali amalga oshiriladi. Necha yil boshlang‘ich ta’lim maktablari (Primary
|
Optik tolalarning ishlash prinsipi

31
chegarasida akslanishi lozim aks holda tola o‘zagida qobiqqa sizib
chiqishi va quvvatini yo‘qotishi mumkin. Tola o‘zagi va qobig‘i
chegarasida to‘la ichki qaytish xodisasi yuz berishi uchun avvalo
yuqoridagi takidlangan shart bajarilishi lozim:
n
1
>n
2
Ya’ni, tola o‘zagi nur sindirish ko‘rsatkichi
qobiq sindirish
ko‘rsatkichidan katta bo‘lishi lozim.
Nurning tola o‘zagi bo‘ylab tarqalishining ikkinchi asosiy sharti
optik nurlanish tola o‘zak qobiq chegarasiga shunday burchakda tushishi
kerakki, bunda to‘la ichki qaytish hodisasi yuz berishi lozim. Bu burcha
to‘la ishki qaytish burchagi deyiladi va quyidagicha aniqlanadi:
(2.4)
Formuladan ma’lum bo‘ladiki, tola o‘zak qobiq chegarasida to‘la
ichki qaytish hodisasining amalga oshishi tola o‘zak va qobig‘ining nur
sindirish ko‘rsatkichlarining nisbatiga bog‘liq.
Tola o‘zak va qobiq chegarasidagi to‘la ichki qaytish xodisasining
bajarilishi uchun tola o‘zagiga optik nurlanishni tashqi muhitdan
kiritishdagi burchagi qiymatini ham ma’lum chegaraviy qiymatdan
ortishiga yo‘l qo‘ymaslik lozim. Tashqi muhitdan tola o‘zagiga
nurlanishni kiritish burchagining me’yoriy
qiymati apertura burchagi
deyiladi va quyidagi formula asosida aniqlanadi:
(2.5)
Demak, apertura burchagi ham to‘la o‘zagi va qobig‘ining nur
sindirish ko‘rsatkichiga bog‘liq ekan.
Optik tolali aloqa tizimlarida bugungi kunda asosan ikki turdagi,
bir modali va ko‘p modali optik tolalardan foydalaniladi. Ular bir
biridan giometrik parametrlari bilan ham farq qiladi.
Bir modali tolalar giometrik o‘lchamlariga bog‘liq ravishda faqat
bitta modani (ma’lum to‘lqin uzunligidagi optik nurlanishni)
uzatishga
mo‘ljallangan. Ko‘p modali tolalar esa aksincha bir vaqtda bir necha
to‘lqin uznlikdagi modalarni uzatishda qo‘llanishi mumkin. Bir modalar
o‘zining disperstsion parametrlarining ijobiyligi sababli uzoq masofali
(80-120 km) magistral optik tarmoqlarda qo‘llaniladi. Ko‘p modali
tolali kabellar esa hizmat ko‘rsatish masofasi bir necha o‘nlab
km dan
oshmaydigan kirish tarmoqlarida, lokal tarmoqlarda qo‘llaniladi. Buning
32
asosiy sababi ko‘p modali tolalarda modalararo dispersiya’ning yuzaga
kelishi va u uzatilayotgan signal sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishidir.
Quyidagi 2.10-rasmda bir va ko‘p modali optik tolalarning geometrik
parametrlari tasvirlangan.
2.10-rasm. Bir va ko‘p modali optik tolalar va ularning giometrik
parametrlari
Yuqorida keltirilgan fikrlar va mulohazasida quyidagi ta’rif asosli
bo‘ladi: Fizikaviy muhit sifatida optik kabeldan foydalanib uzatish
tomonidagi birorta puktdan qabul qilish tomonidagi boshqa bir punktga
axborotlarni uzatishni ta’minlovchi texnik vositalar to‘plami tolali aloqa
tizimi, deb ataladi.
QqUzM 
tezkorligi - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

214
t
qq
= 0,4 ns qiymatlarini va t
ot
= 0,728 qiymatini qo‘yib,
kutiladigan
tezkorlik t
kut
miqdorini aniqlaymiz
2
2
2
уз
t
t
t
t
кк
кут
= 0,5 + 0,4 + 0,728 = 1,628 ns.
Olingan qiymatlarni taqqoslash shuni ko‘rsatmoqdaki, t
kut
< t
re
shart
bajarildi, ya’ni TOUL va uning komponentlarining asosiy
parametrlari
to‘g‘ri tanlangan.
Tezkorlik bo‘yicha QqUzM ning sezgirlik chegarasini hisoblash.
QqUzM ning asosiy parametrlaridan
biri bu uning sezgirligi, ya’ni
QqUzM fotodetektorida barqarortutiladigan, τ=1/V
davomiylikka ega
optik signalning minimal detektorlanadigan quvvati (MDQ) hisoblanadi.
Taxminan MDQ sathi r
min
quyidagi munosabat
orqali aniqlanishi
mumkin:
va
ko‘chkisimon fotodiod uchun.
r
min
MDQ ning absolyut sathini va QqUzM ning uzatish sathlarini
bilgan holda, texkorlik bo‘yicha TOUT ning energetik potensialini olish
mumkin:
,
lg
10
70
,
lg
5
,
10
70
B
B
P
ìèí
,
lg
10
55
,
lg
11
55
B
B
P
ìèí
215
E
t
= r
uz
– r
min
, dB.
(10.22)
Misol. Raqamli liniya signallarining uzatish tezligi V=41,242
Mbit/s ga teng va uzatish sathi r
uz
= – 4 dB bo‘lgan
RTOUT uchun
tezkorlik bo‘yicha energetik potensial va r
min
MDQ sathini aniqlash.
Fotodetektor KFD asosida ishlab chiqarilgan.
Echish. Mos keluvchi (10.22) formulaga V=41,242 Mbit/s ni qo‘yib,
quyidagiga ega bo‘lamiz:
r
min
= – 70 + 10,5 lg V = – 70 + 10,5 lg 41,242 = – 53 dBq.
Tezkorlik bo‘yicha energetik potensialning taqribiy qiymati (10
.
22)
E
t
= r
uz
– r
min
= – 4 – ( – 53) = 49 dB
ga teng bo‘ladi.
Energetik potensialning olingan qiymati tezkorlik bo‘yicha ushbu
RTOUT ning imkoniyatlariga mos keladi.
Muammoli ta'lim texnologiyasini amaliyotga keng joriy etilishi qaysi yillarga to‘g‘ri keladi?

Muammoli vaziyat metodining tuzilmasi qanday?* Muammoli vaziyat tavsifini keltirish, Guruhlarga bo‘lish, Guruhlarning
muammoli vaziyatning kelib chiqish sabablarini aniqlashi, Guruhlarning muammoli vaziyatning oqibatlari to‘g‘risida fikr
yuritishi, Guruhlarning muammoli vaziyatning yechimini ishlab chiqishi, To‘g‘ri yechimlarni tanlash
Muammoli vaziyat nima?*O’rganilayotgan obekt bilan o’rganuvchi subekt (o’quvchi) orasidagi o’zaro harakatlarning o’ziga xos
bo’lgan turi
Muammoli vaziyat, o’quv muammosi, muammoni yechimini izlash, muammoni yechish va uni tekshirish kabi bosqichlar qaysi
ta’lim texnologiyalari bosqichlari hisoblanadi*Muammoli ta’lim texnologiyalari
Muayyan loyiha asosida tashkil etiladigan, aniq maqcadga yo‘naltipilgan hamda yshby maqcadning natijalanishini
kafolatlovchi pedagogik faoliyat japayonining mazmyni -
*
Pedagogik texnologiya
Muayyan millatga xos bo’lgan psixologik xususiyatlarni o’rganuvchi fan - bu…
* Etnopsixologiya
Latundan yasalgan yaxlit va po’latdan yasalgan kovak sharlarga bir xil zaryad berilgan bu sharlarda zaryadning sirtiy

|
Latundan yasalgan yaxlit va po’latdan yasalgan kovak sharlarga bir xil zaryad berilgan bu sharlarda zaryadning sirtiyLatundan yasalgan yaxlit va po’latdan yasalgan kovak sharlarga bir xil zaryad berilgan bu sharlarda zaryadning sirtiy
zichliklarini solishtiring. (Radiuslari bir xil)*
Bir xil
Linza sovutilsa uning optik kuchi qanday o’zgaradi?* Ortadi, chunki egrilik radiusi kamayadi.
Lorents kuchining yo’nalishi qanday aniqlanadi.*
Zaryadga ta’sir etuvchi kuch o’ng parma qoidasi bo’yicha parma dastasi
tezlik v dan B ga tomon burilganda parma uchi kuch FA ni ko’rsatadi.
Loyiha metodi - *S) - bu ta’lim oluvchilarning individual ѐki guruhlarda belgilangan vaqt davomida, belgilangan mavzu bo‘yicha
axborot yig‘ish, tadqiqot o‘tkazish va amalga oshirish ishlarini olib borishidir.
Loyiha metodining (1. Ta’lim oluvchilar ish rejasiga asosan topshiriqni bajarish bo’yicha qaror qabul qiladilar. 2.Ta’lim
oluvchilar mustaqil ravishda ish rejasini ishlab chiqadilar. 3.Kichik guruhlar ish rejalarini taqdimot qiladilar.
4.Muhandis-pedagog loyiha ishi bo’yicha topshiriqlarni ishlab chiqadi. 5.Ta’lim oluvchilar muhandis-pedagog bilan
birgalikda qabul qilingan qarorlar bo’yicha erishiladigan natijalarni muhokama qilishadi. 6.Ta’lim oluvchilar ish
natijalarini o’zlarini tekshiradilar.)to’g’ri ko’rsatilgan ketma-ketlik bosqichlarini ko’rsating ?* 2,3,4,1,5,6
Lug‘aviy jihatdan didaktika sо‘zi qanday ma’noni bildiradi? yunoncha sо‘zidan olingan bо‘lib, - о‘rgatish, о‘qitish degan
ma’nolarni bildiradi
Lug‘aviy jihatdan interfaol tushunchasi qanday ma’nosini anglatadi?о‘zaro harakat qilmoq
Lug‘aviy jihatdan kompetensiya tushunchasi qanday ma’noni anglatadi?lotincha sо‘zdan olingan bо‘lib, loyiq, mos kelmoq degan
ma’noni anglatadi
Ma’lum bir fanni nazariy o‘zlashtirishni aks ettiradigan inson g‘oyalari yig‘indisi;
*
bilim
Ma’lum sharoitgan muvofiqlashtirilgan kichik guruhlardagi psixologik muhitni aniqlashda odatda qaysi metod qo’llaniladi?*
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Latundan yasalgan yaxlit va po’latdan yasalgan kovak sharlarga bir xil zaryad berilgan bu sharlarda zaryadning sirtiy
|
Faza bo‘yicha modulyatsiya - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

48
3.6 – rasm. Tashuvchini faza bo‘yicha modulyatsiyalash jarayoni
Rasmdan ko‘rinib turib
chastotali modulyatsiyalovchi
signalning tok yoki kuchlanish qiymati ortgan sari faza bo‘yicha
sin t ga
mos ilgarilash yuz bermoqda. Aksincha modulyatsiyalovchi signalning
tok yoki kuchlanish qiymati kamaygan sari faza bo‘yicha kechiqish yuz
bermoqda. Bu erda fazaning maksimal og‘ishi
kuzatiladi yoki bu faza
deviatsiyasi deyiladi.
Faza bo‘yicha modulyatsiyalangan signal ifodasi quyidagicha:
u
fm
=U
ω0
cos(ω
0
t+
m
f
sinΩ t), (3.15)
Bu erda m
f
– faza modulyatsiyasi indeksi.
Faza modulyatsiyasida modulyatsiya indeksi faza deviatsiyasiga
teng deb olinadi, ya’ni m
Ф
=
.
Rasmda ko‘rinadiki faza modulyatsiyasi
jarayonida nafaqat faza
o‘zgarmoqda balki tashuvchining oniy chastotasi ham o‘zgarmoqda.
Aynan shuningdek chastota modulyatsiyasida ham tashuvchining fazasi
o‘zgaradi. Faza va chastota bo‘yicha modulyatsiyalash qandaydir
darajada o‘xshash, ammo amalga oshirilish metodi bo‘yicha bir biridan
farq qiladi. Tashuvchining burchak deviatsiyasi faza bo‘yicha
deviatsiyaga quyidagi munosabatda bog‘langan:
ω
Ω
(3.16)
Faza bo‘yicha modulyatsiyalangan tashuvchining chastota polosasi
quyidagicha aniqlanadi:
∆F
fm
= 2 F
Ω
(m
f
+1),
(3.17)