yetadi - Turli yosh davrlarida o’quv motivlarini to’g’ri shakllantirish

yetadi
.
3- sinfda o‗zini ancha dadil his qiladi. Alohida qobiliyatini namoyish etishga
urinadi. Jamoadagi o‗rnini mustahkamlash uchun o‗z qiziqishlari, iqtidorini oshkor
qila boshlaydi. Bilimi kengaygan sari o‗qishga munosabati kuchayadi. Ijodiy
izlanishda ham mustaqillashadi.
— Ayni yoshdagi bola idroki aniq va ravonligi bilan avvalgi davridan farq qiladi,
— deydi Toshkent shahar Chilonzor tumanidagi 281- maktab boshlang‗ich sinf
o‗qituvchisi Nigora Azimova. — Sinchkovlikka o‗rganadi. Ota-onasi, yaqinlari,
atrofdagilar unga yosh boladek emas, balki o‗z vazifalari, majburiyatlari bor, o‗z
xususiyatlariga ko‗ra hurmatga sazovor shaxs deya munosabatda bo‗lishlarini
istaydi. O‗z-o‗zini boshqarish malakasini egallay boshlaydi, vaziyatga qarab ish
yuritadi. O‗ziga baho bera oladi. «Men yaxshi bolaman» yoki «Men to‗polonchi
emasman» kabi fikrlarini isbotlashga urinadi. Yana bir xususiyati, faqatgina o‗z
fikrini bayon etibgina qolmay, suhbatdoshining diqqatini o‗ziga jalb qilishga ham
urinadi.
O‘nga kirding — songa kirding
10 yoshdagi holat
O‘qituvchining har bir qarashidan ma’no uqadi. Chin do‘stlari bo‘ladi.
Muvaffaqiyatlarga bilim orqali erishish mumkinligini tushunib yetadi. Yanada
mustaqil fikrlaydi, qobiliyati nimalarga qodirligini atrofdagilar e’tiboriga havola
etgisi keladi. Faol o‘quvchilik pozitsiyasi shakllanadi, maqsadlari aniqlashadi.
— 10 yoshli o‗quvchi mustaqilligi, berilgan mavzuni anglashi, fikrini bayon etish
uchun material to‗plashi, ulardan asosiysini ajratishi, materialni ma‘lum ketma-
ketlikda bayon etish, reja tuzish malakasi shakllangani bilan ajralib turadi, — deydi
Farg‗ona viloyati Toshloq tumanidagi 4- maktabning boshlang‗ich sinf
o‗qituvchisi Zilola Asqarova. — Mazmunga mos so‗zlar bilan jumla tuzadi, tinish
belgilariga ko‗ra ifodali o‗qiydi, xatolarini tuzata oladi. Soatlab yolg‗iz holda
sevimli mashg‗uloti bilan shug‗ullanishi mumkin va shu asosda mehnatsevarlik va
mustaqillik fazilatlari shakllanadi. Bu esa ixtiyoriy diqqat turg‗unlashganidan
dalolat. Mehnati mahsulidan zavqlanadi. Liderlik qobiliyatini namoyon etadi.
Xulosa qilib aytganda, har qanday holatda ham anglashga bo‗lgan faol qiziqish
faoliyat manbaiga aylanadi, natijani baholash yangi mazmun-mohiyatga ega
motivlar shakllanishi hamda yangi maqsadlar qo‗yilishiga asos bo‗ladi. Shaxs
voyaga yetgani sayin motivlari tuzilmasi murakkablashib, takomillashib, tartibga
tushadi hamda o‗zaro bog‗liq shakli hosil bo‗ladi. Bolaning, umuman aytganda,
o‘quvchilarning salohiyati turlicha. O‗z imkoniga mos talab qo‗yilsa,zo‗riqmasdan,
qobiliyatlari sekin-asta kurtak ocha boshlaydi. Agar o‗quvchida yoshiga munosib
ko‗nikmalar shakllanmagan bo‗lsa, ular bilan ishlashda yanada ziyraklik, izchillik
va sabot ko‗rsatishga to‗g‗ri keladi. Chunki mutaxassislar fikrlarilaridan ham
anglashilib turganidek, har bir o‗quvchida o‗ziga yarasha qobiliyat va iqtidor
mujassam. Ularni kashf etib, foydali hayotga yo‗naltirish uchun esa barcha birday
mas‘uldir!
Shu tariqa, shaxsning yetukligi faoliyatlar, shaxsiy xususiyatlarni namoyon etuvchi
motivlar tizimini boshqarish, uning ehtiyojlari asosida amalga oshadi. Ta‘lim-
tarbiya jarayonida bolada o‗qishga bo‘lgan motivatsiyasining shakllanishi, eng
avvalo, shaxsning ichki ehtiyojlari orqali amalga oshishi mumkin.Yana shuni ham
ta‘kidlab o‘tish kerakki, o‘quv motivini to‘g‘ri shakllantirish o‘qituvchidan ham
katta mas‘uliyatni talab etadi. Uning qanchalik ziyraklik va zukkolik bilan ish olib
borishi o‘quvchilarda o‘qishga bo‘lgan munosabatini aks ettiradi.
So‘zimni taniqli psixolog Maslouning fikri bilan yakunlamoqchiman:‖Tashqi
o‗qish jarayoni — bu shunchaki yana bir bilimni o‗zlashtirish yoki yangisini
o‗rganishdir. Bilim sohasida eng zukko bilimdon bo‗lish esa inson imkoniyatlariga
va ichki intilishiga bog‗liqdir. Keyingi har qanday o‗qish, o‗rganish yo‗lidagi
ta‘limiy maqsadlar — bu insonni kelajakda kim bo‗lishini belgilovchi kasbiy
faoliyatiga ko‗maklashish yo‗li va usulidir‖.
|