nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
M
ICT_STB_G10-11_c08_p103-142_NT_R6_2023.indd 110
31.10.2023 9:54:25
     
111

111
8 06
Alignment
8 06
Alignment
faylini oching Bu yerda Buyuk
Britaniyaning uchta hududi boʻyicha 2015-yilgi saylov
natijalari koʻrsatilgan
1.
C2 katakdan P2 katakkacha boʻlgan matnlarni
vertikal shaklga oʻzgartiring
2.
Agar kerak boʻlsa, 2-qator balandligini oshiring
3.
Ovoz beruvchilar guruhi nomlarini markazga
joylashtiring
4.
C3 katakdan I5 katakkacha joylashgan
qiymatlarni oʻngga tekislang
5.
Foizlar jadvalidagi K3 dan P5 gacha boʻlgan
sonlarning kasr qismini bir xil xona birligiga
oʻzgartiring
6.
B2 B5 katakdagi matnni oʻngga tekislang
atakni a ratib ko rsatish
Katakni boshqa kataklardan ajratib koʻrsatish
uchun uning formatini oʻzgartirish mumkin Buning
maʼlumotlarni qalin, kursiv, tagiga chizilgan shaklda,
boshqa shri da yoki boshqa oʻlchamda yozish kabi
usullari bor
omm nts zohlar
Elektron jadvallar katta hajmli ekani tufayli va ba’zan
foydalanuvchi toʻliq ma’lumotga ega boʻlishi uchun
kataklarga qoʻshimcha izohlar qoʻshish talab etiladi
Biroq bu maʼlumot uchun joy yetarli emasligi yoki
chalkashlik kelib chiqishi ehtimoli mavjud Bunday
holatlarda katak tanlanganida koʻrinadigan izoh
qoʻshsa boʻladi
8-bob: Elektron jadvallar
D
87.23
3
18.5
23.56
34.23472
4
5
6
.23-rasm. Oʻnli kasrni vergulga nisbatan
tekislash muammosi.
Matn bilan ishlash dasturidan farqli ravishda kasr
sonni vergulga nisbatan tekislab boʻlmaydi Kasr
qismi xonalari sonini tenglashtirish ma’qul
D
87.230
3
18.500
23.560
34.235
4
5
6
.24-rasm. Oʻnli kasrni vergulga nisbatan
tekislash.
Quyida kataklar ajratib koʻrsatilgan
.25-rasm. ataklarni ajratib koʻrsatish.
M
aponiya va Pokistonning oʻzaro oʻyini uchun
B5 va E2 kataklarga izohlar qoʻshilgan B5 katak
tanlangani sababli izoh koʻrsatilmoqda Izoh qizil
uchburchak bilan E2 katakka joylanadi
.26-rasm. Izohlar.
Internet protokollari - Tarmoq texnologiyalari

181
−
SNMP (Simple Network Management Protocol) – tarmoq
monitoringi, tarmoq qismlarini nazorat va ularni boshqarish protokoli;
−
Telnet – Internet global tarmoq protokoli, u uzoqdagi hostlarni
qayd qilish va ularda axborotga ishlov berish vazifasini bajaradi;
−
Microsoft SMBs (Server Message Blocks, serverni xabar berish
bloklari) va mijoz qobigʻi yoki Microsoft redirektorlari;
−
NCP (Novell Net Ware Core Protocol) va mijoz qobigʻi yoki
Novell redirektorlari.
Topshiriqlar - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 197/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISODTopshiriqlar:
"Klub 100" g‘oyasi ishchilarni motivatsiyalashda qanday ishlaydi?
"Klub 100" g‘oyasini tashqi va ichki mukofotlar nuqtai nazaridan taxlil qilib chiqing.
Echish ketma-ketligi:
1.Korxonada yuz bergan vaziyat tahlil qilinadi, muammo va uni echish ketma-ketligi, asosiy vazifalari bilan tanishiladi.
2.Ma’lumotlarni taxlil kilish yordamida:
ishchilarining mehnat unumdorligi;
ishlab chiqarish samaradorligi
Inson resurslaridan foydalanishning iqtisodiy samaradorligini aniqlash
Amaliy vaziyatni tahlil qilish uchun uslubiy ko‘rsatma
Tahlil bosqichlari
|
Tavsiya va maslahatlar
|
1. Keys bilan tanishish
|
1. Keysni o‘qish jarayonida vaziyatni tahlil qilishga shoshilmang.
2. Berilgan vaziyat bilan tanishing. Vaziyatga ta’rif berishga harakat qiling.
3. Vaziyatni tahlili uchun axborot manbalari bilan ta’minlanganlikni aniqlang.
|
2. Vaziyatning tashhisi va tahlili
|
1. "Daymond Interneyshnl" faoliyatida yuzaga kelgan holatni oydinlashtiring. Vaziyatning muhim hususiyatlarini, miqdor va sifat tomonlarini belgilang. Ularga asosan korxonaning haqiqatda bo‘lgan va bo‘lishi mumkin bo‘lgan holatini aniqlang hamda ularni taqqoslang.
|
Auditoriyadan tashqari bajarilgan ish uchun baholash mezonlari va ko‘rsatkichlari
Talabalar
Ro‘yxati
|
Asosiy muammo ajratib olinib, tadqiqot ob’ekti aniqlangan 6 b
|
Muammoli va-ziyatning kelib chiqish sabablari aniq ko‘rsatilgan
mak. 4 b
|
Vaziyatdan chiqib ketish harakatlari
Aniq ko‘rsatilgan
mak. 10 b
|
Jami
mak.
20 b
|
Auditoriyada bajarilgan ish uchun baholash mezonlari va ko‘rsatkichlari
Guruhlar
ro‘yxati
|
Guruh faol
mak. 1 b
|
Ma’lumotlar ko‘rgazmali taqdim etildi mak.4 b
|
Javoblar to‘liq va aniq berildi
mak.5 b
|
Jami
mak. 10 b
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
8-10 ball – a’lo, 6- 8 ball – yaxshi, 4- 6 ball – qoniqarli
|
| |
Tarmoq protokollari - Tarmoq texnologiyalari

182
TCP (Transmission Control Protocol) – transport protokoli, TCP/IP
protokollar stekidan foydalanib tarmoqda axborotlarni uzatishni
boshqarish uchun xizmat qiladi.
IP (Internet Protocol) – tarmoq bosqich protokoli, turli tarmoqdan
iborat boʻlgan tarmoqlarda axborotlarni yetkazish uchun transport
protokollarining biridan foydalanadi, masalan, TCP yoki UDP.
TCP/IP stekning quyi bosqichi axborot uzatishning standart
protokollaridan
foydalangani
uchun
uni
har
qanday
tarmoq
texnologiyasi
qullanganda
va
har
qanday
operatsion
tizimli
kompʻyuterlarda ishlatish mumkin boʻladi.
Azaldan TCP/IP protokoli global tarmoqlarda foydalanish uchun
loyihalashtirilgan, aynan shuning uchun u maksimal ravishda
moslashuvchandir. Xususan paketlarni qismlarga ajratish imkoni
boʻlgani uchun ham aloqa kanalining sifati eʻtiborga olinmasa ham,
axborot albatta oʻz manziliga yetkaziladi. IP – protokolining mavjudligi
uchun ham turli segmentli tarmoqlar oʻrtasida ham axborot uzatish
mumkin boʻladi. TCP/IP – protokolining kamchiligi shundan iboratki,
tarmoqda maʻmurlashtirish murakkablashadi.
Fiksatsiya qilingan marshrutlashda

190
asosiy hisoblanadi, qolganlari esa rezerv. Tushunarliki, fiksatsiyalangan
marshrutlash algoritmi, uning qoʻl usuli bilan marshrutlash jadvalini
tuzishi faqat oddiy topologiyali kichikroq tarmoqlarda qoʻllash mumkin.
Lekin ushbu algoritm katta tarmoq magistrallarida ishlash uchun
samarali ishlatilishi mumkin, chunki magistralning oʻzi, magistralga
ulangan tarmoq osti (podset) kelayotgan paketlarning eng yaxshi yoʻllari
boʻlgan oddiy tuzilishga ega boʻlishi mumkin.
Oddiy marshrutlash algoritmlarida marshrutlash jadvali umuman
ishlatilmaydi, yoki marshrutlash protokollarisiz koʻriladi. Oddiy
marshrutlashning uch turi mavjud.
-
tasodifiy marshrutlash,
bunda paket dastlabki yoʻnalishidan
tashqari, tasodifiy uchragan bitta yoʻnalishga yuboriladi;
-
koʻchki marshrutlash,
bunda paket keng ogoxlantirilgan holda,
dastlab yoʻnalishdan tashqari, hamma imkonli yoʻnalishlar boʻyicha
yuboriladi.
-
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 135

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini
bаhоlаsh mеzоnlаri
mа’lum qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.2. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1. Vektorli tasvirlar deb nimaga aytiladi?
2.Vektorli grafika
asosidagi qanday figuralar
yani matematik tasavvur yotadi?.
3. Grafik obyektlar: qanday ko'rinishida
tasvirlanadi?.
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal)
bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt
vаriаnti
3-ilоvаdа
kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
SLIP protokoli - Tarmoq texnologiyalari

187
edi, u analog kanallarda ishlatilar edi. Shu sabab u protokolda
xatoliklarni topish va tuzatish tizimi mavjud, bu esa aloqani
ishonchliligini sezilarli darajada oshiradi. Ayni vaqtda bu tizim axborot
uzatishni sekinlashtiradi (64 Kbit/s). Lekin bu holat yuqori ishonchlilik
talab etilgan joylarda ishlatishga xalaqit bermaydi, masalan, bank
tizimida va boshqalarida.
Frame Relay protokoli
Frame Relay – yana bitta telefon tarmogʻi orqali axborotlarni
uzatishga moʻljallangan protokol. X.25 kabi yuqori ishon chliligidan
tashqari yangi qoʻshimcha imkoniyatlarga ham egadir. Uzatiladigan
axborotlar video, audio formatda yoki elektron axborot koʻrinishida
boʻlishi mumkin boʻlgani sababli uzatilayotgan axborotga qarab uzatish
imkonini tanlashi mumkin.
HTTP protokoli - Tarmoq texnologiyalari

185
SNMP
protokolining
administrativ
aloqasi
4.3.1-rasmda
tasvirlangan. SNMP arxitekturasida bir qator atamalardan foydalaniladi.
Tarmoqni boshqarish markazida joylashgan obyektlar va tarmoq
elementlari SNMP protokolidan foydalanib bir biri bilan aloqa qiladi. Bu
obyektlar SNMP ilovalari obyektlari deyiladi (SNMP application
entities).
Rules for Applying ACLs - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых...

Искусственный интеллект, методы и технологии информационной безопасности
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
474
packet. A packet-filtering router uses rules to determine whether to permit or
deny traffic. A router can also perform packet filtering at Layer 4, the transport
layer.
An ACL is a sequential list of permit or deny statements. The last
statement of an ACL is always an implicit deny which blocks all traffic. To
prevent the implied deny any statement at the end of the ACL from blocking all
traffic, the
permit any
statement can be added.
When network traffic passes through an interface
configured with an
ACL, the router compares the information within the packet against each entry,
in sequential order, to determine whether the
packet matches one of the
statements. If a match is found, the packet is processed accordingly.
Using ACLs requires attention to detail and great care. Mistakes can be
costly in terms of downtime, troubleshooting efforts, and poor network service.
Before
configuring an ACL, basic planning is required. The figure presents
guidelines that form the basis of an ACL best practices list.
References:
1.
Khusanova M. K. Network security and monitoring //Research
Focus. – 2022. – Т. 1. – №. 4. – С. 177-183.
2.
Khusanova M. K. Analysis of discrete
convolution in the Matlab
program//Scientific progress. – 2021. – Т. 2. – №. 4. – С. 1023-
1028.
IPX/SPS protokoli - Tarmoq texnologiyalari

183
NetBIOS oʻtgan asrning 80-yillarida yaratilgan boʻlib lekin tez
orada ancha yaxshilangan NetBEUI (NetBIOS Extended User Interface)
protokol bilan almashtiriladi, u 200 tagacha kompʻyuteri boʻlgan
tarmoqlarda juda samarali axborot almashinuvini tashkil qilish imkonini
yaratildi.
Kompʻyuterlar oʻrtasida axborot almashinuvini hosil qilish uchun,
ulardan har biri mantiqiy nomga bogʻlanishi zarur. Kompʻyuterlarni
tarmoqqa ulashda dinamik ravishda har bir kompʻyuterga mantiqiy nom
beriladi. Nomlar jadvali tarmoqdagi har bir kompʻyuterga tarqatiladi.
Shuningdek, guruhli nomlar bilan ham ishlash qoʻllaniladi, bu esa
axborotlarni birdaniga bir necha manzilga uzatish imkonini yaratadi.
Net BEUI protokolining asosiy afzalligi ishlash tezligi va
resurslarga boʻlgan kam talabidir. Agarda katta boʻlmagan bir
segmentdan iborat tarmoqlarda axborot almashinuvini tez tashkil qilish
talab etilsa, u holda bu protokoldan yaxshisi topilmaydi. Undan tashqari
xabarlarni yetkazish uchun oʻrnatilgan bogʻlanishlar zarur talab emas:
protokolda bogʻlanish boʻlmagan holda datagramma usuli qoʻllanilib,
xabar joʻnatuvchining va qabul qiluvchining manzili bilan taʻminlanadi
va «yoʻlga joʻnatiladi».
Lekin NetBEUI ning asosiy kamchiligi ham mavjud boʻlib, u
paketni yoʻnaltirish tushunchasidan toʻliq mahrumdir, shuning uchun uni
murakkab tarmoqlarda foydalanish maqsadga muvofiq emas.
SMB (Server Message Block) protokoli yordamida esa tarmoqning
ishini uchta eng yuqori bosqichlarda tashkil etish mumkin. Bular aloqa
vaqti, prezentatsiya va amaliy faqat undan foydalanish orqaligina
fayllarga bogʻlanish mumkin, yaʻni printer va tarmoqning boshqa
resurslariga. Bu protocol bir necha marotaba rivojlantirilgan, shuning
uchun uni Microsoft Vista, Windows 7 va Windows 10 zamonaviy
operatsion tizimlarda tadbiq qilish mumkin. SMB protokoli universal va
u har qanday transport protokoli bilan juftlikda ishlashi mumkin,
masalan, TCP/IP va SPX.
M
ICT_STB_G10-11_c08_p103-142_NT_R6_2023.indd 106
31.10.2023 9:54:24
     
107

107
Baʼzi foydalanuvchilarga barcha maʼlumotlarni emas,
ayrimlarini oʻzgartirishga ruxsat beriladigan holatlar
boʻladi Bunday holatda ish varagʻini himoya qilish
mumkin, lekin parolni biladigan yoki kompyuter
tarmogʻidagi tanlangan foydalanuvchilarga maʼlum bir
kataklarni tahrirlash imkoni beriladi
Ish varagʻini foydalanuvchiga baʼzi kataklarni o‘zgartirish
orqali himoyalash imkoniyati mavjud Bu ishlab
chiquvchiga barcha formatlashlar, sarlavhalar va
jadval tuzilmasini himoyalash, foydalanuvchiga esa
maʼlumotlarni kiritish va oʻzgartirish imkonini beradi
Buning uchun ish varagʻini himoyalashdan oldin
tahrirlashga ruxsat beriladigan kataklar ochiladi Keyin ish
varagʻini himoyalash, lekin ochilgan kataklarni tanlashga
ruxsat berish talab etiladi
Foydalanuvchi katakdagi formula koʻrinmaydigan qilib
himoyalanganda, ma’lumotlarini kiritish orqali maxfiy
hisoblash amallarini kuzatolmaydi Ammo natijani tahlil
qila oladi
8-bob: Elektron jadvallar
Ushbu misolda kataklarga ma’lumot kiritish
imkoniyati ochib qoʻyilgani bois foydalanuvchi
toʻlov va narx qiymatlarini oʻzgartira oladi
8.12-rasm. Ma’lumot kiritish imkoniyati mavjud
katak.
Ish varag‘i himoyalangan, ammo ma’lumot kiritish
imkoniyati mavjud kataklar tahrirlanishi mumkin
.13-rasm. ataklariga ma’lumot kiritish imkoniyati
mavjud bo lgan ish varagʻini himoya qilish.
M
Ushbu misolda C2 katakda joylashgan formula
koʻrinib turibdi
IF
A
A
5
6
1
+
A
B
B
B
D
C
2
=A2 + B2
=
A2
+
B2
ƒ
x
.14-rasm. oʻrinadigan formula.
Katak yashirin qilib qoʻyilganidan soʻng formula
foydalanuvchiga koʻrinmaydi
C2
A
A
5
6
1
+
A
B
B
B
C
2 - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

108
Panel va oynalarni interfeysga mahkamlash
Elektron jadvallar katta hajmdagi ma’lumotlar kiritilishi
natijasida ekranga sigʻmay qoladi Foydalanuvchi
jadvalning quyi qismiga tushganida birinchi qator
ekranda qolishi uchun panellar dastur interfeysiga
mahkamlanadi uddi shu shaklda birinchi ustun ham
foydalanuvchi elektron jadvalni yonga aylantirganda
koʻrinishi uchun interfeysga mahkamlanadi
8.17-rasm.
Microsoft Excel
da interfeysga panelni
mahkamlash.
Bir necha qator va ustunni interfeysga mahkamlash
uchun ushbu diapazonda boʻlmagan birinchi katak
tanlanib, ustun va qatorlar mahkamlanadi Bu amaliyot
tanlangan katakning yuqorisidagi barcha qatorlarni
hamda chap qismidagi barcha ustunlarni interfeysga
mahkamlaydi
10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
8 02
Freezing panes
faylidan olingan bu
misol B4 katakni tanlab, panelni interfeysga
mahkamlaganda qaysi katak diapazoni
mahkamlanishini koʻrsatadi
.1 -rasm. anellarni mahkamlash uchun
tanlangan katak.
Foydalanuvchi ekranni pastga va yonga
aylantirganda, quyida koʻrsatilganidek, 1 dan 3
gacha qatorlar va A ustun koʻrinadigan boʻlib
qoladi
.19-rasm. Foydalanuvchi ekranni pastga va
yonga aylantirganda interfeysga mahkamlangan
panellarning koʻrinishi.
M
Ushbu misolda narx qiymati kiritilishi kerak
boʻlgan kataklarni tahrirlash mumkin, ammo
toʻlov qiymati (B2) katagi bloklangan Toʻlov
qiymati katagiga parol oʻrnatiladi va parolni
biluvchilar katakni tahrirlay oladi
.16-rasm. iapazonni himoya qilish.
Kod 
Sabab - Tarmoq texnologiyalari

195
tarmoqqa yoʻnalishi toʻgʻrisida maʻlumotga ega boʻlmaganda
erishilmasligi mumkin. Protokol va portga erishilmaslikdan tayinlash
tugunidagi qoʻshma darajaning qaysi bir protokolida amalga oshishishi
yoki UDP yoki TCP protokollarining ochiq porti yoʻqligini bildiradi.
Yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish.
Kompyuterlarda
yoʻnalish jadvallari odatda statik hisoblanadi, chunki tarmoq
adminstratori tomonidan konfiguratsiyalanadi, marshrutizatorlarda esa
dinamik hisoblanadi, chunki yoʻnalish axborotlari bilan almashish
protokollari yordamida avtomatik tarzda shakillanadi. Shuning uchun
vaqt oʻtishi bilan, tarmoq topologiyasi oʻzgarganda kompyuterlarning
yoʻnalish jadvallari eskirishi mumkin. Bundan tashqari bu jadvallar
odatda
kam
axborotga
ega,
masalan,
faqat
bir
nechta
marshrutizatorlarning manzili.
Kompyuterlar xatti-xarakatini tuzatish uchun marshrutizator
“yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish” (Redirect) deb nomlanuvchi
ICMP protokolining xabarini ishlatishi mumkin.
Ushbu xabar, marshrutizator kompyuterning tayinlangan tarmoqqa
paketni notoʻgʻri yuborilayotganini koʻrib qolgan xoldagina yuboriladi,
belgilangan tarmoqqa eng qisqa yoʻnalish boshlanadigan lokal tarmoq
marshrutizatoriga ega emas.
ICMP protokolini boshqa tomonga yoʻnaltirish mexanizmi,
kompyuterlarga uning lokal marshrutizatorlarining faqat IP-manzillarini
konfiguratsiya fayllarida asrashga imkon beradi. Boshqa tomonga
yoʻnaltirish xabarlari yordamida marshrutizatorlar kompyuterga, qaysi
marshrutizatorga u yoki bu tayinlangan tarmoq uchun paketlarni
joʻnatish zarurligi toʻgʻrisida unga kerakli axborotni xabar qilib turadi,
yaʻni marshrutizatorlar kompyuterga, yoʻnalish jadvallarining ularga
kerakli qismini uzatishadi.
Marshrutizator “yoʻnalishni boshqa tomonga yoʻnaltirish” xabariga
keyinchalik foydalaniladigan IP manzil va oʻz maʻlumotlar maydonining
birinchi 64 bitli dastlabki paket sarlavxasi joylashtiriladi.
Paket sarlavxasidan tugun qaysi tarmoq uchun koʻrsatilgan
marshrutizatordan foydalanish kerakligini bilib oladi.
TARMOQDA AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING

Sun’iy intelekt, axborot xavfsizligi texnikasi va texnologiyalari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
475
Tarmoq xavfsizligi - bu dasturiy ta'minot va apparat texnologiyalaridan
foydalangan holda kompyuter tarmoqlari va ma'lumotlar
yaxlitligini,
maxfiyligini himoya qilishga mo'ljallangan qoidalar va konfiguratsiyalar
to’plamidir. Davlat idoralari va tashkilotlar hajmi, sohasi yoki infratuzilmasidan
qat'i nazar, bugungi kunda internet olamidagi o'sib
borayotgan kiber
tahdidlardan himoyalanish uchun bir qator tarmoq xavfsizligi qoidalariga rioya
qilishi talab qilinadi. Internetdan foydalanishda keng
tarqalgan kiber tahdidlar
quyidagilardan iborat:
1) Kompyuterlarga tarmoq orqali kirish va ularni masofadan boshqarish;
2) Web saytlarda joylashtirilgan viruslar yoki begona ilovalar razvedka
maqsadlarida
foydalanish;
3) Internet orqali yuborilayotgan ma’lumotlarni turli aloqa kanallari va
tugunlari yordamida tutib olinib, ulardan nusxalash, yo’q qilish va almashtirish
maqsadlarida foydalanish;
4) Zamonaviy biznes korxonalari va davlat
tashkilotlari haqidagi
ma’lumotlarning tarmoq orqali o‘g‘irlanishi va buning natijasida ularning
faoliyatiga to’siq bo’luvchi turli muammolarning vujudga kelishi .
Yuqoridagi kabi tahdidlarga uchramaslik
uchun bir qator profilaktik
ishlarni amalga oshirishi zarur:
Shaxsiy va maxalliy kompyuterlar tarmog’iga tashqaridan kirishni
cheklovchi va bu jarayonni nazorat
qiluvchi texnik va dasturiy
vositalardan foydalanish;
Tarmoqdagi uzatilayotgan ma’lumotlarni asl nusxasiga mosligini
tekshirish;
Ma’lumotlarni almashish jarayonida kriptografiya usullarini qo’llash;
Antivirus dasturlaridan foydalanish va ularni muntazam yangilab borish;
Tarmoq xavfsizligida hozirda qo’llanilishi lozim bo’lgan
zamonaviy
texnologiyalariga ba’zi misollar:
Искусственный интеллект, методы и технологии информационной безопасности
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
476
Xavfsizlik devori(Firewall) - bu shubhali trafikni tarmoqqa kirish yoki
undan chiqishni to'xtatib, qonuniy trafikni o'tkazishga imkon beradigan dasturiy
ta'minot yoki apparat.
-rasm. NI ELVIS 3 monaj qurilmasi

Современные решения проблем системы высшего, среднего образования и их решения
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
316
Mashxur NI – National Instruments kompaniyasi o‘zining ko‘plab
dasturiy texnik vositalari bilan 80 – yillardan buyon dunyo ta’lim
tizimida
elektronika va elektrotexnika soxasiga minglab yuqori malakali muxandislar
tayorlashda ulkan xissa qo‘shib kelmoqda.
3-rasm. mexatronik sensorlar paneli (NI ELVIS 3) va mikroprivod platasi (NI ELVIS 2)
Ushbu dasturlanuvchi texnik vositalar
hamda kompaniyaning LabVIEW
dasturiy majmuasi yordamida texnika fanlari bilan bir qatorda meditsina,
biologiya, seysmologiya kabi soxalarda avtomatlashtirilgan o‘lchov
axborot
tizimlari ishini mukammal, yuqori ilmiy saviyada o‘rganish imkoniyati mavjud.
Hulosa.
Sifatli ta’limni tashkil etisda psixologik muammolardan
(elektrdan qo‘rqish, avtomatik ishlovchi uskunalardan qo‘rqish,
qurilma
rejimlarini o‘rganisda buzib q‘oyisdan qo‘rqish kabi) holi o‘rgnish muhitini
yaratishda, laboratoriya va mustaqil ta’lim mashg‘ulotlarini
bajarish uchun
barcha talabalarga teng imkoniyat yaratisda intranet yoki Internet orqali
distansion foydalanish imkoniyatni beruvchi
LabVIEW nomli National
Instruments kompaniyasining dasturiy – texnik vositalarini keng qo‘llash
maqsadga muvofiqdir.
Adabiyotlar
1.
N. Umaraliev, T. Dadajonov. (2022) Elektronika
va elektrotexnika
asoslarini o‘rganish uchun simulyatsiya tizimlari / Scientific-
technical journal (STJ FerPI) Т.26. mahsus son №14 b. 168-171.
2.
www.ni.com
Oliy va o‘rta ta’lim tizimida pedagogik – psixologik muammolarning zamonaviy yechimlari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
CHIZMA GEOMETRIYA VA MUHANDISLIK GRAFIKASI

Oliy va o‘rta ta’lim tizimida pedagogik – psixologik muammolarning zamonaviy yechimlari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
307
“Chizma geometriya va muhandislik grafikasi” fanini o‘qitish jarayonida
talabalar fanni mukammal o‘zlashtirishlari boshqa fanlarga nisbatan qiyinroq
bo‘ladi.
Bunga sabab, talabalar fanni mukammal bilishlari uchun birinchi
navbatda fazoviy tasavvur hamda amaliy bilimlarga ega bo‘lishlari
kerak
bo‘ladi. Shuni e’tiborga olgan holda talabalar fanni o‘zlashtirishda turli xil
didaktik
jarayonlar, metodlar hamda pedagogik texnologiyalardan foydalangan
holda dars mashg‘ulotlarini tashkil etish bu zamonaviy pedagogning eng asosiy
vazifalaridan biri hisoblanadi. Lekin shunday bo‘lsada,
talabalarning bilim
olishlari hamda fanlardan baholanishda faqatgina pedagog dars mashg‘ulotlarini
mukammal tashkil etish bilan cheklanib qolmaydi ya’ni talabarning ham fanga
bo‘lgan qiziqishlari hamda o‘zlashtirishlariga ham bog‘liq subyektiv omil bo‘lib
hisoblanadi.
Talabalar test topshiriqlarini bajarishda ikkita majburiy komponent
mavjud:
Asosiy IaaS yechimlar/Sotuvchi (Solution/Vendor)

|
Asosiy IaaS yechimlar/Sotuvchi (Solution/Vendor) Pdf ko'rish
|
bet | 176/243 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 7,35 Mb. | | #258127 |
Bog'liq Begbutayev A Yusupov RUquv qollanma tarmoq texnologiyalari KitobAsosiy IaaS yechimlar/Sotuvchi (Solution/Vendor):
Amazon
Web Services/Amazon, IBM SmartCloud/IBM, Softlayer IaaS/IBM,
Azure Virtual Machines/Mixrosoft, Google Compute Engine/Google,
HP Cloud/HP, EMC/EMC Corporation, Oracle Cloud Infrastructure
Services/Oracle. Shuni aytish joizki, IBM ishonchli va ochiq IBM
SmartCloud infratuzilmasi IaaS ni boshqarishda yoki oʻz oʻziga xizmat
koʻrsatishda amalga oshiradi.
Hozirgi kunlarga kelib provayderlar bulutli tayanch tarmoqlarini
yaratishda keng qamrovli mobil aloqalar (mobil aloqa operatori) IaaS
xizmatlari tadbiq etishyabti. Bunday xizmatlarga, misol tariqasida
bulutli telekomunikatsion platforma, Huawei kompaniyasidan va NSN
Telco Cloud yechimi boʻlib Nokia Siemens Networks xizmat qiladi.
5.1.17-rasm Bulutli hisoblashda asosiy IaaS provayderlar.
Huawei kompaniyasidan FusionSphere platformasi hisoblash
resurslari, saqlash resurslari, tarmoq resurslarini virtualizatsiya qilish
bilan taʻminlaydi va yagona mexanizmni boshqarish va rejalashtirish
bilan konfiguratsiyalangan hisoblash resurslarini yagona tizimga
birlashtiradi.
Nokia
Siemens
Networks
kompaniyasi
tovush
uzatilayotganda uni ushlab qolayotgan LTE (VoLTE) asosiy mobil
xizmatlarni kompleks testlashni tashkil etdi.
242
Nazorat uchun savollar:
1.
Multimediali tarmoq texnologiyalari haqida ma’lumot bering
2.
Zamonaviy aloqa tarmoqlarigan bо‘lgan talablar
3.
Zamonaviy aloqa xizmatlarining xususiyatlari nima?
4.
Multimedia tushunchasi.
5.
Multimedianing afzalliklari
6.
RTVC servisning vazifasi.
7.
Personal videokonferensiyalari.
8.
Studiyali videokonferensiyalari.
9.
Topologiyalari bo‘yicha videokonferensiyalarning turlari.
10.
Ko‘pnuqtali aloqa seanslarning o‘tkazish rejimlari.
11.
H.32x standartning protokollari.
12.
H.323 tavsifnomasi nimani anglatadi.
13.
H.323 standartning bazali arxitekturasi.
14.
H.323 terminalning strukturasi.
15.
Zona nazoratchining asosiy funksiyalari.
16.
H.323 tavsifnomalarning rivojlanish istiqbollari.
17.
H.323 v.4 tavsifnomasi qachon qabul qilindi.
18.
Bulut texnologiya nima?
19.
Bulutli hisoblash tizimi haqida maʻlumot bering?
20.
Bulutli hisoblash tizimlarini boshqa turdagi hisoblashlardan
farqlash (Internet resurslaridan) qanday aniqlanadi?
21.
Bulutli tarqatish modellariga nimalar kiradi?
22.
Servis modellari va asosiy yetkazib beruvchi provayderlar
haqida tuchuncha bering?
23.
Bulutli texnologiyalarni va bulutli hisoblashlarni ta’lim
yurtlarida qanday tadbiq qilish mumkin?
24.
PaaS xizmati?
25.
SaaS xizmati haqida tuchuncha bering?
26.
IaaS xizmati haqida tuchuncha bering?
27.
Virtualizatsiyani oʻzi nima?
28.
Bulutli hosting provayderi nima?
|
| |
Multimediali trafik - Tarmoq texnologiyalari

245
mavjud
-
UDP
(User
Datagram
Protocol
– foydalanuvchi
deytagrammalari protokoli) protokoli va TCP (Transmission Control
Protocol – uzatishni boshqarish protokoli) protokoli. UDP protokoli
ilovalarga mantiqiy ulanish o‘rnatmasdan ishonchsiz ma’lumotlar
uzatish xizmatini taqdim etadi, aksincha, TCP protokoli mantiqiy
ulanish o‘rnatib, ishonchli ma’lumotlar uzatish xizmatini taqdim etadi.
Yangi ilovani yaratayotganda ishlab chiqaruvchi o‘z mahsuloti uchun
transport satxining ikkita protokoldan birini tanlashi lozim.
joriy etilishi ta’lim islohotlarining amalga oshirilishida muhim ahamiyatni kasb 
etadi. 
Foydalanilgan adabiyotlar

|
joriy etilishi ta’lim islohotlarining amalga oshirilishida muhim ahamiyatni kasb
etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar Pdf ko'rish
|
bet | 146/312 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 6,64 Mb. | | #249488 |
Bog'liq 3 tom287
joriy etilishi ta’lim islohotlarining amalga oshirilishida muhim ahamiyatni kasb
etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Mirzakarimov, E. M., & Fayzullaev, J. S. (2020). Improving the
quality and efficiency of teaching by developing students*
mathematical competence using the animation method of adding
vectors to the plane using the maple system. Scientific Bulletin of
Namangan State University, 2(9), 336-342.
2. Nazarova, G. (2021). Methods of directing economics to scientific
research activities. Current research journal of pedagogics (2767-
3278), 2(06), 90-95.
3. Плахова, В. Г. (2009). Формирование математической
компетенции у студентов технических вузов. Плахова ВГ–
Режим
доступа:
http://www.
dslib.
net/teoria-
vospitania/formirovaniematematicheskoj-kompetencii-u-
studentovtehnicheskihvuzov. html.
4. Azizov, M., & Rustamova, S. (2019). The Task of Koshi for ordinary
differential equation of first order which refer to equation of
Bernoulli. Scientific journal of the Fergana State University, 2(1),
13-16.
5. Hayotov, A., & Rasulov, R. (2021, July). Improvement of the
accuracy for the Euler-Maclaurin quadrature formulas. In AIP
Conference Proceedings (Vol. 2365, No. 1, p. 020035). AIP
Publishing LLC.
6. Abdurazakov, A., Makhmudova, N., & Mirzamakhmudova, N.
(2021). On one method for solving degenerating parabolic systems
by the direct line method with an appendix in the theory of filration.
ИНТЕГРАЛЬНОЕ ПРЕОБРАЗОВАНИЕ МЕЛЛИНА ДЛЯ
ОПЕРАТОРА ИНТЕГРОДИФФЕРЕНЦИРОВАНИЯ ДРОБНОГО
ПОРЯДКА
Т.Г.Сюнова
ученик
, Ж.Ш.Мамаюсупов
Ферганский политехнический институт
Пуст
,
i
i
a b
1, 2
i
действителное числа, причем
i
i
a
b
1, 2
i
и
1
2
1
1
1
2
2
2
,
:
,
x x
a
x
b
a
x
b
.
Как
в
работе
1, 2
в
ведем
оператора
дробного
интегродифференцирования порядка
1
2
,
:
Современные решения проблем системы высшего, среднего образования и их решения
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
288
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
1
2
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
1
1
1
2
1
1
2
2
;
1
2
1
2
,
; ,
1
2
;
,
; ,
1
2
1
2
1
2
1
2
1
2
,
1
,
0,
0,
,
,
0,
0,
,
,
,
0,
0,
0,
0 ёки
0,
0 .
x x
a
a a x x
|
| |
§ 5.2. Multimediyali tarmoq texnologiyalarida uzatishlar

|
§ 5.2. Multimediyali tarmoq texnologiyalarida uzatishlar Pdf ko'rish
|
bet | 177/243 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 7,35 Mb. | | #258127 |
Bog'liq Begbutayev A Yusupov RUquv qollanma tarmoq texnologiyalari Kitob§ 5.2. Multimediyali tarmoq texnologiyalarida uzatishlar
5.2.1. Multimediya sinflari
Multimediani uzatish nuqtai nazaridan, real vaqtda uzatiladigan
(Real-Time – RT) yoki real vaqtda uzatilmaydigan (Non Real-Time –
NRT) sinflarga bо‘linishi mumkin. Birinchi turdagi multimedia (RT),
paketlarni kechikishiga chegarani talab etadi, xuddi shu vaqtda
multimedianing ikkinchi turi (masalan matn va tasvir) bunday
chegaralanishni talab etmaydi lekin ularni uzatishda xatoliklar paydo
bо‘lmasligi uchun qattiq chegaralanishga ega.
Multimediali ma’lumotlarni uzatishda xatoliklarni nazorat qilish
uchun ikkita asosiy yondashuv mavjud:
Birinchisi,
yо‘qolgan yoki shikastlangan paketlarni uzatishda
avtomatik takrorlash (Automatic Retransmission reQuest – ARQ). Bu
yondashish transport satxidagi TCP (Transport Control Protocol)
protokolida TCP/IP protokoli stekida qо‘llaniladi.
NRT-axborotini xatolarsiz uzatishni talab qiluvchi ilova, odatda
aynan shu protokolni talab etadi.
Ikkinchi
yondashishda (Forward Error Correction – FEC),
paketlarni qayta uzatmasdan xatoliklarni aniqlash va tо‘g‘rilash
imkonini beruvchi ortiqcha axborot uzatiladi. Bunday yondashuv
transport satxining boshqa protokolida UDP (User Datagram Protocol),
TCP/IP
protokolining
shu
stekida
qо‘llaniladi.
Multimediali
ma’lumotlarni almashlovchi, xatoliklarga yо‘l qо‘yuvchi (RT kabi
NRTda ham) ilova, odatda paketlarni uzatishda vaqtni yо‘qotishdan xoli
bо‘lish uchun UDPni qо‘llaydi.
RT, diskret (Discrete media – DM) va uzluksiz (Continuous media
– CM) multimediaga bо‘linadi. Bu asosan ma’lumotlar diskret yoki
uzduksiz oqimda uzatilishiga bog‘liq. О‘z navbaida SM xatoliklarga
yо‘l qо‘yuvchi va xatoliklarga yо‘l qо‘ymaydigan turlaga bо‘linishi
mumkin.
Birinchi turdagi RT ga misol qilib ovozli va videokonferensiyalarni
о‘tkazishda qо‘llaniladigan ovozli va video oqimlarni olish mumkin.
Ikkinchi ilovaga misol qilib esa uzoqdagi kompyuterni ishga tushurishni
tushunish mumkin.
|
| |
Apple Talk protokoli - Tarmoq texnologiyalari

189
Maʻqul yoʻnalish tanlashning yuqorida aytib oʻtilgan misolida,
boshlanish
tugunidan
to
oxirgi
tugungacha
boʻlgan
marshrutizatorlarning butun ketma-ketligi emas, faqat keyingi
(yaqinidagi) marshrutizator aniqlangan. Ushbu yondoshishga muvofiq
marshrutlash taqsimlangan tuzilma boʻyicha bajariladi, xar bir
marshrutizator yoʻnalishining faqat bitta qadamini tanlash mumkin,
butun yoʻnalish esa, ushbu paket oʻtgan xamma marshrutizator ishining
natijasidan kelib chiqadi. Marshrutlashning bunday algoritmlari bir
qadamli deyiladi.
Bunga qarama-qarshi koʻp qadamli yondoshish xam mavjud. Bu
manbadan (Source Routing) marshrutlash deyiladi. Bunga muvofiq,
tugun - manba tarmoqqa yuborilayotgan paketda, u orqali oʻtadigan
xamma oraliq marshrutizatorlari haqida toʻla yoʻnalish berilgan. Koʻp
qadamli marshrutlash ishlatilganda marshrutlash jadvalini qurish va
taxlil qilish zaruriyati qolmaydi. Bu tarmoqdan paketning oʻtishini
tezlashtiradi, marshrutizatorlarni yuklanishdan toʻldiriladi, lekin bunda
oxirgi tugunlarga katta yuklanish tushadi. Bu tuzilma hisoblash
tarmoqlarida bugun taqsimlangan bir qadamli marshrutlashga nisbatan
juda kam qoʻllaniladi. Lekin IP protokolining yangi versiyasida klassik
bir qadamli marshrutlash bilan bir qatorda, manbadan marshrutlashga
xam ruhsat beriladi.
Bir qadamli algoritmlar marshrutlash jadvalini tuzish usuliga qarab
uchta sinfga boʻlinadi:
-
fiksatsiya qilingan (yoki statik) marshrutlash algoritmi;
-
oddiy marshrutlash algoritmi;
- adaptiv (yoki dinamik) marshrutlash algoritmi.
Yаngi slаyd joylаshtirish

197
Tаqdimot boshlаngаnd аsiсhqonсhаning сhар tugmаsi keyngi slаydlаrgа
o‘tkаzаdi
ESС tugmаsi esа tаqdimotni to‘xtаtib slаydlаrni oddiy holаtigа qаytаrаdi.Аnimаtsiyа
vа tovushlаr yordаmidа slаydlаr yаrаtish Siz РowerРoint
dаsturi orqаli sаmаrаliroq
tаqdimotlаr yаrаtishingiz mumkin, сhunki fаqаtginа belgilаngаn ro‘yxаtni o‘z iсhigа
olgаn bir qаtor sаlydаlr eng yаxshi dinаmik tаnlov emаs. Yetаrliсhа multimediа
imkoniyаtlаridаn foydаlаnmаslik, аuditoriyаngiz e’tiborini yetаrliсhа tortmаsligi vа
belgilаngаn ro‘yxаtdаgi yoki sаtrdаgi mа’lumotlаrni to‘liq yoritilmаsligi mumkin.
Miсrosoft Offiсe РowerРoint 2010 dаsturi turli xildаgi аudiolаr, visuаl mundаrijаlаr,
jаdvаllаr, SmаrtАRt grаfiglаri, diаgrаmmаlаr, kuylаr, kliрlаr, vа аnimаtsiyаlаrni
slаydgа qo‘shish imkoniyаtini yаrаtаdi. Slаydlаr orаsidа o‘tish аnimаtsiyаlаrini hаm
yаrаtishingiz mumkin. Bаrсhа xususiyаtlаrni o‘z
iсhigа olgаn, рrofessionаl
dizаynlаngаn slаydlаr аuditoriyа e’tiborini jаmlаydi.
Slаyd mаketini o‘zgаrtirish

198
Рower Рoint рrezentаtsiyа slаydigа rаsm vа ob’yektlаrni qo‘shish MS Рower
Рoint gа rаsm joylаshtirish, quyidаgiсhа аmаlgа oshirilаdi. Buning uсhun:
Siz tаnlаgаn mаket mаsаlаn quyidаgi rаsmdа keltirilgаn oynа ko‘rinishidа bo‘lishi
kerаk. Ko‘rib turgаningizdek bu mаket:
1. tаblitsа hosil qilish;
2. diаgrаmmа joylаshtirish;
3. SmаrtАrt obyeklаridаn joylаshtirish;
4. mаvjud fаyldаgi rаsmni joylаshtirish;
5. kliр (rаsm) joylаshtirish
koleksiyаdаgi kliрlаrdаn vа fаyldаn joylаshtirish imkoniyаtigа egа mаketlаrdаn
hisoblаnаdi
Slаyd oynаsi.
Slаydgа rаsm yoki biror bir ob’yekt tаsvirini joylаshtirgасh, uni formаtlаsh uсhun
belgilаb olgаnimizdа, tаsmаdа Formаt menyusi hаmdа grаfik ob’yektlаrdа
o‘zgаrtirishlаr hosil qilishgа imkon beruvсhi - Rаbotа s risunkаmi - menyu osti
nаmoyon bo‘lаdi (22 - rаsm).
Rаsmlаr bilаn ishlаsh oynаsi

200
stili SmаrtАrt- SmаrtАrt ob’yekti stillаri tаnlаsh;
sbros-SmаrtАrt ob’yekti ustudа bаjаrilgаn bаrсhа o‘zgаrtirishlаrni bekor qilish
Formаt:
figuri-SmаrtАrt ob’yekti figurаlаrini shаklini, kаttа kiсhikligini o‘zgаrtirish, stili
figur- slаyddаgi tаnlаb olingаn SmаrtАrt ob’yekti ning rаngli ko‘rinishi, uning
konturini o‘zgаrtirish vа effektini (yа’ni figurаning soyаli, qiyа vа h.k. nаmoyon
bo‘lishi) ni tаnlаsh;
stili WordАrt-Mаtn uсhun bezаtish stillаrini tаnlаsh, mаtnni rаngini, mаtnning
joylаshuvini belgilаsh;
uрoryаdoсhit - SmаrtАrt ob’yekti ning nаmoyon bo‘lishi (orqа fondа yoki old
fondа)ni tаnlаsh;
rаzmer-SmаrtАrt ob’yekti ning bo‘y uzunligi vа en uzunligini o‘zgаrtirish.
SmаrtАrt ob’yekti joylаshtirilgаndа nаmoyon bo‘lаdigаn Formаt раnelidаgi
imkoniyаtlаr, slаyddа oddiy figurаlаr hosil qilingаndа nаmoyon bo‘lаdigаn Formаt
раnelidаgi imkoniyаtlаrgа judа o‘xshаsh. Fаrqi fаqаt раnelning birinсhi guruhidаgi
buyruqlаrdа.
SmаrtАrt ob’yekti bilаn ishlаgаnimizdа Formаt раnelining birinсhi guruhidаgi
imkoniyаtlаr yordаmidа biz sxemаlаrdаgi stаndаrt ko‘rinishlаrigа o‘zgаrtirishlаr
kiritib, turliсhа figurа ko‘rinishlаrini berishimiz mumkin.
А1- ko‘rinish А2- ko‘rinish
Bundаn tаshqаri «Dvumernoye redаktirovаniye» imkoniyаti hаjm effektigа egа
bo‘lgаn figurаli sxemаlаr bilаn ishlаgаndа ulаrdа turli o‘zgаrtirishlаr kiritish
imkonini berаdi
Tez kirish uсhun аsboblаr раneli

210
ko‘rinishini sozlаshingiz mumkin: fon vа rаnglаrni tаnlаng; OneDrive sаqlаsh,
Fасebook yoki YouTube kаbi xizmаtlаrni ulаng, dаsturning versiyаsini bilib oling,
yаngilаnishlаrni tekshiring. Offiсe to‘рlаmi sozlаmаlаri joriy MS Offiсe
hisobqаydnomаsi ishlаtilаdigаn bаrсhа qurilmаlаrdа keng vа sinxronlаshtirilаdi.
Аgаr siz Offiсe Рro dаsturlаrining fonini bittа komрyuterdа o‘zgаrtirgаn bo‘lsаngiz,
boshqаsidа o‘zgаrishigа hаyron bo‘lmаng.
Bulut tеxnologiyаlаrining moslаshuvсhаnligi

460
oрmitаllаshtirish vа ungа xizmаt ko‘rsаtishni еngillаshtirishgа imkon bеrаdi.
Google mа’lumotlаrigа ko‘rа, bulutli xizmаtlаrdаn foydаlаnish nаfаqаt uskunа vа
xodimlаr uсhun, bаlki elеktr enеrgiyаsi uсhun sаrf etilаdigаn mаblаg’ni tеjаb
qolishgа imkon bеrаdi. Tаhlillаrgа ko‘rа, shаxsiy sеrvеrlаrdаn bulutli xizmаtgа
o‘tаdigаn o‘rtасhа komраniyа uskunаlаr vа komрyutеrlаr sаrf etuvсhi elеktr
enеrgiyаsini 65 % dаn 87% gасhа tеjаb qolаdi. Bulutli tеxnologiyаlаrdаn
foydаlаnish bilаn bog’liq аsosiy xаvf korрorаtiv mа’lumotlаr xаvfsizligi
hisoblаnаdi. Mа’lumotlаr mаxfiyligi mаsаlаsi korxonаlаrni sеrvеrlаrdаn bulutgа
ko‘сhirishgа to‘sqinlik qilаdigаn аsosiy sаbаb sаnаlаdi. Xаvotirgа o‘rin yo‘q, boisi,
mа’lumotlаr oсhiq kаnаllаr bo‘ylаb uzаtilgаndа ehtiyotkorlik bilаn shifrlаnаdi.
Bundаn tаshqаri, zаmonаviy bozor rаqobаti shаroitidа hаr bir bulut xizmаti
рrovаydеri xаvfsizlik vа mа’lumotlаrni sаqlаsh kаfolаti uсhun o‘z tеxnologiyаlаrini
yаxshilаshgа hаrаkаt qilmoqdа.
Multimedia asosida global gipermatn axborot tizimi nima deb ataladi? A) elektronmanzil B) World Wide Web (WWW) C) HTML D) Portal  
7

|
Multimedia asosida global gipermatn axborot tizimi nima deb ataladi? A) elektronmanzil B) World Wide Web (WWW) C) HTML D) Portal
7
|
bet | 46/109 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #242579 |
Bog'liq Boshlangich ta`lim yakuniy nazorat tesrt 2023ф6. Multimedia asosida global gipermatn axborot tizimi nima deb ataladi? A) elektronmanzil B) World Wide Web (WWW) C) HTML D) Portal
7. Axborot texnologiyalarini qo‘llab avvaldan shakllantirilgan davlat xizmatlarini fuqarolar, biznes va davlatning boshqa tarmoqlariga axborotlarni taqdim etish nima deb ataladi? A) Elektron hukumat; B) Elektron tijorat; C) Elektron hujjat almashinuvi; D) Elektron biznes;
8. Ta’lim beruvchini ta’lim oluvchilar bilan birga tezkor qaytar aloqa asosida bevosita o’zaro harakati –ta’lim texnologiyasi tuzilishining qaysi turiga mansub? A) muloqotning yo’l va vositalari; B) ta’limning yo’l va vositalari: C) axborotning yo’l va vositalari: D) boshqaruvning yo’l va vositalari:
9. Veb-sahifalar tuzishda ishlatiladigan gipermatnga asoslangan dasturlash tili nima? A) Internet xizmati; B) Veb-sahifa turi; C) HTML tili; D) Ekranda obyektlarning o‘lchamlari hamda joylashishini multiplikatsion ko‘rinishda o‘zgarishi;
10. Raqamli signallarni analog shaklga o‘zgartiradi va teskari amalni bajaruvchi qurilma nima deb ataladi? A) Faks B) Modem C) Demodulatsiya D) Modulatsiya
11. 1990 yilda Jenevadagi SERN (CERN) laboratoriyasida ishlovchi fizik olim Tim Bernes Li qanday loyihani taklif etdi? A) Gipermatnli; B) Intranetni;} C) Multimediali; D) Internetni;
12. Axborotning yo’l va vositalari nimalardan iborat? A) barcha javoblar noto’g’ri; B) axborotni olish (qaytar aloqa) - tashxis, baholash, kuzatuv; C) axborotni yetkazish va axborotni olish; D) axborotni yetkazish - monolog, dialog, polilog;
13. Fayllarni arxivlash qaysi menyuning qaysi buyruqlari orqali amalga oshiriladi? A) Komandi -upakovat B) Fayli -upakovat C) Fayli -paspakovat D) Komandi -paspakovat
14. .png kengaytmali fayl qaysi dastur yordamida yaratiladi? A) Excel; B) Word; C) Paint D) Access;
15. Hozirgi kunda veb-saytning qanday tuzilishlari qayd etilgan? A) Chizmali, animatsiyali va tovushli; B) Chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi; C) Chiziqli, shartli-chiziqli, daraxtsimon, to‘rsimon; D) Matnli, jadvalli, ro‘yhatli, nuqtali;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Multimedia asosida global gipermatn axborot tizimi nima deb ataladi? A) elektronmanzil B) World Wide Web (WWW) C) HTML D) Portal
7
|
Mаtn vа Fonni formаtlаsh - О‘zbеkistоn rеsрublikаsi оliy vа о‘rtа mахsus tа’lim

219
o‘zgаrtirish mumkin. Hаr birаjrаtilgаn mаtnlаrgа аlohidа Text box yаrаting. Bir-
biridаn аjrаtilgаn mаtnlаr аlohidа ishlаsh uсhun qulаy.
Fon
Turli xil fonlаrni “Design” menyusidаgi “Bасkgrаund styles” tugmаsi orqаli
tаnlаshimiz mumkin.
“Design” menyusi
Slаyd fonini o‘zgаrtirishingiz uсhun, bo‘sh yerdа siсhqonсhаning o‘ng
tugmаsini bosib, hosil bo‘lgаn menyudаn
Formаt fonа
buyrug’ini tаnlаysiz vа u
yerdаn fon rаngini tаnlаsh imkoniyаtigа egа bo‘lаsiz. Аgаr size hosil bo‘lgа
tаblodаn “Zаlivkа” menyusini tаnlаsаngiz fonni grаdient usulidа yаrаtishingiz
mumkin. Grаdient fon bu biror rаngdаn boshqа rаnggа silliq o‘tishidir. Eng zo‘r
grаdient fonlаr judа to‘q vа oсh rаngdа bo‘lаdi, bu esа mаtnlаrni oson o‘qilishini
tа’minlаydi. Аgаr fongа rаsm joylаshtirmoqсhi bo‘lsаngiz menyudаn “Risunok”
tugmаsini bosаmiz vа rаsmni tаnlаymiz.
Slаydlаrni joylаshtirish vа olib tаshlаsh
Slаydlаrni quyidаgiсhа usuldа joylаshtirish vа olib tаshlаsh mumkin:
Yаngi
slаyd joylаshtirish:
Yаngi slаyd yаrаtish uсhun “Home” menyusidаn “New slide” tugmаsini
tаnlаsаngiz tаqdimotingizgа yаngi slаyd qo‘shilаdi.
РowerРoint - О‘zbеkistоn rеsрublikаsi оliy vа о‘rtа mахsus tа’lim

208
Birinсhi elementni tаnlаb, foydаlаnuvсhi stаndаrt shаblon yordаmidа bo‘sh
tаqdimotni yаrаtаdi. Interfeys yorliqlаr orqаli tаqdim etilаdi, yorliqlаr guruhlаrgа
bo‘linаdi, guruhlаr buyruqlаrdir. Shu bilаn birgа, раstki o‘ng burсhаkdаgi bа’zi
guruhlаr uсhburсhаkkа egа bo‘lib, kengаytirilgаn sozlаmаlаr bilаn diаlog oynаsigа
imkon beruvсhi tirgаkni bosishаdi vа bа’zi buyruqlаr oсhilаdigаn menyu bo‘lib,
ushbu buyruqni bosish foydаlаnuvсhi tаnlovini belgilаshgа imkon berаdi.
РowerРoint interfeysining аsosiy elementlаri
Tez-tez ishlаtilаdigаn buyruqlаrni tezkor tugmаlаr birikmаsi bilаn сhаqirish
osonroq,
mаsаlаn,
bir
xil
diаlog
oynаsini
“Shrift”
deb
nomlаsh
kombinаtsiyаsi yordаmidа аmаlgа oshirilаdi. Tez kirish uсhun
аsboblаr раneli, sukut bo‘yiсhа, сhар tomondаgi lentа yorliqlаri ustidа joylаshgаn.
Dаstlаb undа рrezentаtsiyаni sаqlаsh, oxirgi аmаlni bekor qilish, oxirgi аmаlni
tаkrorlаsh, nаmoyish uсhun tаqdimotni boshlаsh buyruqlаri ko‘rsаtilаdi. Tez kirish
uсhun аsboblаr раneli, sukut bo‘yiсhа, сhар tomondаgi lentа yorliqlаri ustidа
joylаshgаn. Dаstlаb undа рrezentаtsiyаni sаqlаsh, oxirgi аmаlni bekor qilish, oxirgi
аmаlni tаkrorlаsh, nаmoyish uсhun tаqdimotni boshlаsh buyruqlаri ko‘rsаtilаdi.
O‘ng tomondа uсhburсhаk bor, uni bosish orqаli tezkor kirish аsboblаr раnelidа
qo‘shimсhа rаvishdа joylаshtirilgаn buyruqlаr ro‘yxаti keltirilаdi, bu erdа siz tezkor
kirish аsboblаr раneli joylаshgаn joyni lentа ostigа qo‘yib, shuningdek qo‘ng’iroq
qilishingiz mumkin РowerРoint Oрtions diаlog oynаsi, bu erdа tezkor kirish
раnelidа joylаshtirilаdigаn hаr qаndаy buyruqni tаnlаshingiz mumkin.
Mustahkamlash uchun savollar

Mustahkamlash uchun savollar.
FVVning bevosita tasarrufidagi kuchlarga nimalar kiradi.
FV larni ogohlantirish qanday amalda oishiriladi?
Respublika hududida ko’p uchrashi mumkin bo’lgan ofatlar turini ayting.
Respublika Prezidentining Favqulodda holat kiritish, uni cho’zish va tugatish haqidagi qanday farmonlar bor?
Fuqaro muhofazasi kuchlari qanday tizim?
15-MA’RUZA. XAVFLARNING SINFLANISHI.
Reja
1. Xavf tushunchasi, mazmuni, xususiyatlari va turlari.
2. Xavflarning taksonomiyasi, nomenklaturasi, kvantifikatsiyasi va identifikatsiyasi haqidagi tushunchalar va ularning mazmuni.
Inson faoliyati xavfsizligini ta’minlash uslublari.
H ayot faoliyati xavfsizligining asosiy tushunchasi hisoblanib, u hodisa, jarayon, obektlar, ta`sir etuvchi omil va kuchlarning inson umriga, sog’lig’iga qay darajada zarar keltirishini anglatadi. Jumladan yong’inlar, ishlab chiqarishdagi avariyalar, portlashlar, epidemiologik vaziyatlar, tabiiy ofatlar va boshqa ko`rinishdagi xavflardan insonlarni ko’radigan talofatlarini aytish mumkin.
Наr qanaqa xavflarning turini, xususiyatlarini xarakterlovchi belgilar, ко’rsatkichlar va ularning soni turli holda bo’lishi mumkin. Jumladan ba’zi bir xavflarda xarakterlovchi ko`rsatkichlar ko`p sonda, ba’zi birlarida kichik sonda boladi. Ya`ni har qanaqa xavflarni standart aniq ko`rsatkichlar bilan xarakterlab bo’lmaydi.
Demak, har qanday xavflar turli ko`rsatkichlar orqali va ularning soni turlicha bo`lishidan qat’iy nazar ularning barchasi bir umumiy xususiyatga ega. Ya`ni ularning ta`siri atrof-muhitga (ish sharoitlariga, qo`llanilayotgan asbob-uskuna, jihozlar, obektlarga xom-ashyo, tayyor mahsulotlarga) jiddiy salbiy ta`sir kuchini ko’r satadi hamda insonlarning sog`ligini, hayotini, umrini xavf ostida qoldiradi.
Shuning uchun xavflarni o’z vaqtida bilib, ularni kelib chiqish sabablari, tavsiflari aniq o'rganilsa, xavflarning oldini olish yoki ularni zarar keltiruvchi xususiyatlarini kamaytirishga erishishmumkin. Shuningdek, xavflardan keyingi qilinadigan tadbirlarni va xavf oqibatlarini tezroq hal qilish imkoniyatiga ega bo'linadi.
Har qanaqa xavf o’zida inson faoliyatini izdan chiqaruvchi ta’sirga yoki energiyaga ega bo’lib, o’zida biologik yoki kimyoviy aktiv moddalarni saqlaydi. Masalan, atir-upa sanoatida qo’llaniladigan erituvchilar: efir, spirt, xloroform va boshqalarni surunkali ta’sir etishi oqibatida allergik kasalliklarni, kimyo sanoatida qo’llaniladigan homashyolar esa insonlarni kimyoviy zaharlanishiga yoki texnologik rejimga amal qilinmasdan tayyorlangan qo’ziqorinli, baqlajonli, baliqli va go’shtli konserva mahsulotlarini yeyish oqibatida biologik zaharlanishga olib keladi.1
YER SILKINISH XAVFINI XARAKTERLOVCHI KO'RSATKICHLAR:
|
png kengaytmali fayl qaysi dastur yordamida yaratiladi? A) Access; B) Excel; C) Word; D) Paint  
30

|
png kengaytmali fayl qaysi dastur yordamida yaratiladi? A) Access; B) Excel; C) Word; D) Paint
30
|
bet | 37/109 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #242579 |
Bog'liq Boshlangich ta`lim yakuniy nazorat tesrt 2023ф29. .png kengaytmali fayl qaysi dastur yordamida yaratiladi? A) Access; B) Excel; C) Word; D) Paint
30. HTML nima? A) Matn muharriri; B) Dasturlash tili; C) Elektron jadval; D) Protokol;
Boshlang`ich ta`lim yo`nalishi o`raliq nazorat test 2023
VARIANT 13
1. Mobil Internet qanday texnologiya? A) WAP bayonnomasi asosida Internetdan simsiz erkin foydalanish texnologiyasi B) Veb resurslar joylashgan kompyuterning nomi C) Telefon apparatiga moslangan Internet-texnologiya D) Tezkor Internet texnologiyasi
2. Pedagogik tizim tuzilmasida boshlang’ich vaziyatning vazifasi nima? A) o’qituvchi va o’quvchi o’rtasidagi munosabatni o’rnatish; B) tayanch bilimlarni olish; C) barcha javob to’g’ri; D) ta’lim texnologiyasini loyihalashda boshlagunch keng qamrovli axborotni olishdir;
3. HTML nima? A) Matn muharriri; B) Elektron jadval; C) Dasturlash tili; D) Protokol;
4. Bir kbit/s– kilobit sekund nechaga teng? A) 256 Kbit/s B) 256 Mbit/s C) 1024 Mbit/s D) 1024 bit/s
5. Veb-sahifaning biror qismiga yoki boshqa veb-sahifaga bog‘liqligini ko‘rsatuvchi ilova nima deb ataladi. A) Modem B) Gipermatn C) Axborot D) Multimedia
6. Multimedia nima? A) Apparat va dasturlar to‘plani bo‘lib, u insonga o‘zi uchun tabiiy bo‘lgan juda turli-tuman muhitlarni: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalarni ishlatgan holda kompyuter bilan muloqot qilish imkonini beradigan tovush chiqaruvchi qurilma; B) Tasvirli va harakatli ma’lumotlar; C) Bu slaydlar va mahsus effektlar (animatsiya, audio va video tasmalar, interfaol elementlar ) to‘plamidir; D) Turli axborotlarni: matnlar, rasmlar, sxemalar, jadvallar, diagrammalar, fotografiyalar, video va audio lavhalar va shu kabilarni raqamlashtirilgan ko‘rinishda yaratish, saqlash, qayta ishlash va ishlab chiqarish;
7. “Ta’lim texnologiyasi bo’yicha olingan natijalar samaradorligini o’lchashning yo’l va vositalari” -bu pedagogik tizimning qaysi turiga kiradi? A) ta’limiy maqsad; B) o’quv axboroti mazmuni; C) ta’lim texnologiyasi; D) tahliliy-natijaviy tarkib;
|
| |