O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi; 
2

|
O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi;
2
|
bet | 13/29 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 129,05 Kb. | | #246258 |
Bog'liq diplom ishi (11)1. O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi;
2. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yil 25-iyunda qabul qilingan “Huquqiy tarbiyani yaxshilash, aholining huquqiy madaniyati darajasini yuksaltirish, huquqshunos kadrlarni tayyorlash tizimini takomillashtirish, jamoatchilik fikrini o’rganish ishini yaxshilash haqida”gi farmoni;
3. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2001-yil 4-yanvarda qabul qilingan “O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini o’rganishni tashkil etish to’g’risida”gi farmoyishi; 4. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1997-yil 29-avgustdagi qarori bilan tasdiqlangan “Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturi”;
5. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 29-mayda qabul qilingan “Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturini amalga oshirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori.
6. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 10-iyulda qabul qilingan “O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tizimida fuqarolarning qonunchilikning buzilishi yuzasidan shikoyat va arizalarni ko’rib chiqish boshqarmasini tuzish to’g’risida”gi qarori.
Shunday qilib, aholining huquqiy madaniyatini ko’tarish va huquqiy tarbiyasini yaxshilash bo’yicha davlat siyosatini samarali amalga oshirish uchun mustaqillikning dastlabki davridanoq mustahkam huquqiy poydevor yaratildi. Keyingi vaqtda bu borada amalda bo’lgan qonun hujjatlarini takomillashtirish borasida muayyan ishlar olib borilayotganini ham aytib o’tish lozim.
Jumladan, 2012 -yilda tegishli davlat va jamoat tashkilotlari bilan hamkorlikda jahon parlamentarizmida noyob voqelik bo’lgan “Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturi”ning yangi tahrirdagi loyihasi tayyorlandi. Bu hujjatning qabul qilinishi mazkur yo’nalishda olib borilayotgan ishlarni yangi, yanada yuqori bosqichlarga ko’tarishga xizmat qiladi.
Bu ishlar ko’p jihatdan yangicha huquqiy ongni, huquqiy madaniyatni shakllantirish bilan bog’liq ekani sir emas. Zero, huquqiy normalar odamlar ongiga singgan va ular orqali amal qilgan taqdirdagina yashaydi va ro’yobga chiqadi. SHuning uchun odamlarda Konstitutsiyaga, qonunlarga va normativ-huquqiy hujjatlarga nisbatan chuqur hurmat hissini tarbiyalash katta ahamiyatga ega.
Eng muhimi, hayotimizning, jamiyatimizning asosiy prinsiplarini va davlatimizning ijtimoiy-siyosiy, huquqiy, iqtisodiy tuzilishini, umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan, erkin demokratik kelajagimizni aniq belgilab bergan Konstitutsiyamiz huquqiy davlat poydevorini qurib berdi.
Ayni vaqtda huquqiy madaniyat saviyasi qabul qilingan qonunlar soni bilan emas, balki ularning barcha darajalarda ijro etilishi bilan belgilanishini nazarda tutib, qonunlarimizni muvaffaqiyat bilan hayotga tatbiq etishga, normativ-huquqiy hujjatlar bajarilishining monitoringini kuchaytirishga ustuvor ahamiyat berilmoqda.
Albatta, fuqarolarimizning ma’naviyatini, huquqiy ongi va madaniyatini milliy hamda umuminsoniy qadriyatlar asosida o’stirish borasidagi faoliyatimizda Prezidentimizning 2001-yil 4-yanvarda qabul qilingan “O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini o’rganishni tashkil etish to’g’risida”gi farmoyishini bajarish bo’yicha amaliy tajriba o’z samaralarini bermoqda.
Ushbu muhim hujjat, avvalambor, bizga oldimizda turgan buyuk maqsadlarimizga bosqichma-bosqich erishish, bu yo’lda duch keladigan barcha g’ov va to’siqlarni yengish jarayonida har bir o’zbekistonlik uchun eng ta’sirchan qurolga aylanadigan kuch–bu xalqimizning huquqiy ongini, tafakkurini tarbiyalash, huquqiy madaniyatini oshirish, qalbida erkinlik va mas’uliyat tuyg’ularini qaror toptirishdir, degan, barchamizga birdek daxldor bo’lgan muhim haqiqatni teran anglatdi.
E’tiborli jihati shundaki, mamlakatimiz rahbari faqat O’zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini mustahkamlab, Konstitutsiyaning qabul qilinishi vazifasini hal qilibgina qolmay, balki Asosiy Qonunning kafili sifatida maydonga chiqar ekan, Konstitutsiya normalari va qoidalarini to’la hayotga tatbiq qilishni ham amalga oshirdi.
Konstitutsiya har bir inson, fuqaroning huquqiy xulq-atvorini belgilab beradi. Uni bilmay turib, huquqiy madaniyatga erishib bo’lmaydi. SHu ma’noda, Islom Karimovning Konstitutsiya huquqiy madaniyat asosi, milliy qonunchilik negizi ekanini, Konstitutsiyaga sadoqat Vatanga va o’z xalqiga sadoqatni keltirib chiqarishini inobatga olib, Asosiy qonunni o’rganish masalasiga alohida e’tibor qaratgani ayniqsa diqqatga sazovor. Chunki, aslida ham, Konstitutsiya – huquqiy bilimlar binosining poydevoridir.
Shu taxlit O’zbekistonda ma’naviy-ma’rifiy va huquqiy tarbiyaning uzluksiz tizimi yaratildi.
Hozirgi kunda eng dolzarb muammolardan biri – aholi huquqiy ongi o’sishi dinamikasini monitoring qilishni ta’minlashdir. Huquqiy ong esa huquqiy madaniyatga asoslanadi. Huquqiy ong va huquqiy madaniyat tushunchalari, yuqorida ta’kidlaganimizdek, o’zaro uzviy bog’liq tushunchalardir.
Huquqiy ong deganda, kishilarning huquq haqida tushuncha va bilimlarga ega bo’lishi, shuningdek, huquq borasidagi tasavvurlarning inson ongida aks etishi tushuniladi.
Huquqiy mafkura – har xil huquqiy hodisalar haqidagi nuqtai nazar, tushuncha, g’oya va qarashlarning ilmiy umumlashtirilgan tizimidan iborat.
Huquqiy madaniyat bo’lmasa, huquqiy ong ham bo’lmaydi. Huquqiy ong degani bu – qonunlarni faqat bilishgina emas, balki ularni izchil ijro etish hamdir. Prezidentimiz uqtirganidek, “Qonunlar so’zsiz bajarilgandagina biz huquqiy davlat qurishimiz mumkin”.
Shu ma’noda, “huquqiy ong” tushunchasi “huquqiy savodxonlik” tushunchasidan kengroqdir. Huquqiy ong qonunlarning ijrosini ham o’z ichiga oladi. Demokratik jamiyatda qonunlarning ijro etilishi bilan birga, qonunlarga hurmat ko’rsatilishini ham ta’minlash taqozo etiladi.
Mamlakatimiz rahbari ta’biri bilan aytganda, “oldimizda turgan barcha g’ov va to’siqlarni yengish jarayonida hammamiz uchun eng ta’sirchan qurolga aylanadigan kuch – bu xalqimizning huquqiy ongini, tafakkurini tarbiyalash, huquqiy madaniyatini oshirish, qalbida erkinlik va mas’uliyat tuyg’ularini qaror toptirishdir.
Biz qonun ustuvorligiga erishgandagina o’zimiz uchun maqsad qilib qo’ygan adolatli, erkin jamiyat, farovon hayot barpo etishimiz mumkin. Jamiyat hayotining mezoni bo’lgan Konstitutsiyani chuqur va har tomonlama o’rganishimiz, uning ma’nosiga yetib borib, amaliy hayotimizning doimiy qo’llanmasiga aylantirishimiz darkor”.
Haqiqatan ham, istiqlol yillarida biz shaxs va oilaning huquq va manfaatlarini himoya qilish, aholining huquqiy madaniyati va ongini oshirish vazifasini o’zimiz uchun maqsad qilib qo’yish bilan birga, bu masalani tom ma’nodagi demokratik huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati qurishning muhim sharti sifatida belgilab oldik.
Huquqiy ong bo’lmasa, demokratiya bo’lmaydi. Huquqiy ongning o’sishi – bu huquqiy madaniyatning o’sishi, qonunlarni ijro etish va hurmat qilish darajasining oshishi, demakdir.
Huquqiy ong qonunlarni nafaqat bilishni, balki qonun talablariga itoat etishni ham anglatadi. Albatta, inson hamma qonunlarni bilishi mumkin emas, ammo u eng muhim qonunlarni bilishga majbur. Bu konstitutsiyaviy majburiyatdir.
Prezidentimiz kuyinib gapirganlaridek: “Odamlarimizda huquqiy ong, huquqiy madaniyatning yetarli darajada emasligi jamiyatda adolat mezonlarining buzilishiga olib kelmoqda. Ochig’ini aytganda, har birimiz ham Konstitutsiya va qonunlarimiz bergan haq-huquqlarimizni yaxshi bilmaymiz va uni himoya qila olmaymiz... Bir so’z bilan aytganda, Konstitutsiyamiz biz uchun nazariy-huquqiy hujjat – burch va majburiyatlarimiz majmuasigina emas. Balki u hayotimizni farovon etish, uni chinakam qonuniy asosda qayta qurish, o’z haq-huquqimizni ta’minlash, jamiyatda qonun va adolat ustuvorligini o’rnatishning hayotbaxsh manbaidir. Bu olijanob maqsadlarga erishish uchun barchamiz, avvalo, Konstitutsiyamiz va qonunlarimizning tub mohiyatini anglab yetishimiz va ularni hayotga tatbiq etish yo’lida birgalikda qat’iyat bilan kurashmog’imiz lozim”.
Bu haqda gap borar ekan, hech shubhasiz, aholini huquqiy axborotlar bilan ta’minlash, bunda ommaviy axborot vositalarining rolini yanada oshirish g’oyat dolzarb vazifa ekanini, ya’ni fuqarolarning axborot olish borasidagi konstitutsiyaviy huquqlarini ta’minlash, o’z navbatida, yurtdoshlarimizning huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini oshirishga ham xizmat qilishini alohida ta’kidlash joiz.
Chunki, hayotda har bir inson o’zining insonligini o’z haq-huquqlari va majburiyatlarini bilganda, anglab yetgandagina to’la his etadi. Aks holda, o’zining va o’zgalar huquqini tanib olmagan inson jamiyatning jonsiz bir “murvati” bo’lib qolaveradi. Shu ma’noda, komil insonni tarbiyalashning eng zarur shartlaridan biri ham aslida insonning huquqni, qonunlarni chuqur bilishiga alohida ahamiyat qaratishdan iboratdir.
Yoshlarni huquqiy merosimiz xazinasidagi asarlar bilan tanishtirish, hech shubhasiz, yosh avlodni o’zligini tanishiga, Vatanga muhabbat, kattalarga hurmat-e’tibor ruhida kamol topishiga xizmat qiladi. Shu bois buyuk allomalarimizning “Hidoya”, “Sunani Termiziy”, “Siyosatnoma”, “Usulul fiqh” kabi huquqiy asarlarini nashr etish, ularning mazmun-mohiyatini ommaviy axborot vositalarida muntazam targ’ib etish dolzarb vazifalardandir.
Qisqa aytganda, ommaviy axborot vositalari aholining ayrim hollarda hali ham saqlanib kelayotgan eskicha psixologiyasini tamomila o’zgartirib, odamlarda yangi huquqiy ongni shakllantirishga xizmat qilishi zarur. Toki har bir yurtdoshimiz insonning huquq va erkinliklari ayni vaqtning o’zida burch, majburiyat va mas’uliyat ekanini chuqur his etadigan bo’lsin.
Albatta, huquqiy ong huquqiy bilimlarsiz shakllanmaydi va rivojlanmaydi. Har bir kishiga shuni tushuntirish lozimki, demokratiya sari yo’l – bu faqat qonunlarning soni bilan emas, balki ularning kishi ongiga nechog’lik singishi bilan belgilanadi.
Huquqiy ong uch mezonda yotadi, bular – shaxs, jamiyat, davlat. Har qanday jamiyatning belgilari jamiyat va davlat, shaxs va jamiyat o’rtasidagi o’zaro munosabatlar bilan aniqlanishi lozim. Davlat doirasida qonunlarni bajarish shart, jamiyatda esa axloqiy, ma’naviy qadriyatlarga amal qilish lozim. Inson jamiyatning a’zosi sifatida ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni hisobga olishi shart. SHaxsning jamiyatdagi o’rni uning ma’naviy qadriyatlarga, axloqiy normalarga hurmati bilan o’lchanadi.
Huquqiy madaniyat va ma’naviy qadriyatlar, axloq-odob haqida gap borganda, avvalambor, ko’hna zaminimiz odamlari ko’nglida ustuvor bo’lgan adolat, haqiqat, iymon, olijanoblik, bag’rikenglik, mardlik, tantilik kabi ulug’ xislatlar Konstitutsiyamizdan munosib o’rin olganini alohida e’tirof etish joiz. Zotan, Asosiy Qonunimiz xalqimizning irodasini, ruhiyatini, ijtimoiy ongi va madaniyatini o’zida yaqqol aks ettiradi.
Binobarin, inson o’z huquqini anglab yetar ekan, unda huquq bilan birga, burch va mas’uliyat borligini ham unutmasligi lozim. Agarki jamiyatda hammamiz faqat huquqimizni talab qiladigan bo’lsak, Vatan himoyasi, yurt tinchligi, tinchlik-osoyishtalikni ta’minlash, mehnatga munosabat, atrofdagi voqealarga daxldorlik, vijdon amri degan tushunchalarning amaliy ifodasi qanday bo’ladi, degan mantiqiy savol tug’ilishi tabiiy.
|
| |