nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mamlakatninig assosiy makroiqtisodiy ko'rsatkichlari tahlili (YIM, YMM, YHM)

|
Mamlakatninig assosiy makroiqtisodiy ko'rsatkichlari tahlili (YIM, YMM, YHM)
|
bet | 3/5 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 289,25 Kb. | | #243784 |
Bog'liq LatviyaMamlakatninig assosiy makroiqtisodiy ko'rsatkichlari tahlili (YIM, YMM, YHM)
Latviya iqtisodiyoti 2017 yilning to'rtinchi choragida 4,2 foizga o'sdi va bu avvalgi yilga nisbatan 5,8 foizga yuqoridir. Sekin o'sishi asosan: ishlab chiqarish (6,9 foizga nisbatan 3 chorakda 8,4 foizga); qurilishda (21 foizdan 25 foizgacha); transport (5,6% va 9,5%); davlat boshqaruvi (3 foiz va 4,2 foiz) va ta'lim (3,6 foizga nisbatan 6,5 foiz). Shuningdek, moliya va sug'urta sohasida (-26 foizga -12,9 foiz); ko'chmas mulk faoliyati (3 foizga nisbatan -2,4 foiz) va konchilik hamda kommunal xizmatlar (-1,2 foizga nisbatan 14,9 foiz) ko‘rsatkich qayd etdi. Uchinchi chorakda YaIM 1,5 foizdan 0,3 foizga o'sdi. 2017-yilda yalpi ichki mahsulot 4,5 foizga o'sdi va 2016-yilda bu ko‘rsatkich 2,2 foizni tashkil etdi. 1996 yildan 2017 yilga nisbatan o'rtacha 4.19 foizni tashkil etdi. 2007 yilning birinchi choragida 14,10 foizni tashkil etdi.
2-jadval Latviya tashqi savdosi tovarlar tarkibi va yo’nalishlari (2017 y.)
Latviya eksporti 2018 yilning yanvar oyida 95% ga ortib, 18,1% ni tashkil etdi. Yog'och va yog'och buyumlari savdosi (9,4%); mashina, mexanik asbobuskunalar va elektr jihozlari (42,7%); mineral mahsulotlar (34,6%); (42,3%) va oziq-ovqat mahsulotlarini (17,8%) tashkil etdi. 2017 yil yakunlari bo‘yicha mamlakat eksport hajmi 5.394 mlrd. AQSh dollarini tashkil qildi. Asosiy eksport sheriklari Litva (jami eksportning 15,7%), Estoniya (12,2%), Germaniya (7,3%) va Shvetsiya (6,5%)ni tashkil etadi. Latviya eksporti 1993 yildan 2018 yilgacha oraliqda o'rtacha 409,65 mln.yevroga teng bo'lib, 2017 yil noyabrida 1,101 mln.yevroga o‘sgan. 1994 yilning yanvar oyida esa 53,10 miln. yevroni tashkil qildi.
Latviya importi 2018 yil yanvar oyida 1,088 mln. yevroga teng bo‘lib, mashinasozlik, mexanik asbob-uskuna va elektrotexnika uskunalarini xarid qilish bilan bog'liq ravishda 7,9% ga o'sdi(32%); transport vositalari va uskunalari (15%); mineral mahsulotlar (18,5%); (39,6%) va oziq-ovqat mahsulotlarini (22,6%) tashkil etdi. 2017 yil yakunlari bo‘yicha mamlakat import darajasi 6.622 mlrd. AQSh dollarini tashkil etdi. Asosiy import sheriklari Litva (jami importning 18%), Germaniya (10,1%), Polsha (9,5%) va Estoniya (7,7%). Latviya import 1993-1998 yillar oralig'ida o'rtacha 574,26 mln. yevroga tenglashdi. Bu esa 2017 yil avgustida 1291,26 mln.yevroni tashkil etdi. 1993 yilning sentabr oyida bu miqdor 52,50 mln. yevroni tashkil qilgan edi.
|
| |
Kinematika

|
Kinematika
|
bet | 1/5 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #116476 |
Bog'liq sesmalogiya OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI SAMARQAND DAVLAT UNIVERSITETI GEOGRAFIYA VA EKALOGIYA FAKULTETI GEOLOGIYA YO‘NALISHI 408-GURUH TALABASI ERGASHEV ELDORNING “SEYSMOLOGIYA VA SEYSMOMETRIYA” FANIDAN TAYYORLAGAN MUSTAQIL ISHI Kinematikada nuqta va mutlàq qattiq jismning mexanik harakati faqat geometric nuqtai nazardan, ya`ni ularning massalari va ta`sir etuvchi kuchlarga og`lanmasdan tekshiriladi. Kinematikada nuqta va mutlàq qattiq jismning mexanik harakati faqat geometric nuqtai nazardan, ya`ni ularning massalari va ta`sir etuvchi kuchlarga og`lanmasdan tekshiriladi. Kinematika yunoncha «kinema» so`zidan olingan bo`lib, harakat degan ma`noni anglatadi. Bu bobda nuqta va qattiq jism (mexanik tizim)larning kinematik holatlari o`rganiladi. O`lchamlari e`tiborga olinmaydigan jism nuqta, o`zaro bog`liq bo`lgan nuqtalar majmui esa mexanik tizim deyiladi. Nuqta yoki jism muayyan vaqtda fazo (makon)da ma`lum kinematik holatda (tinch yoki harakatda) bo`ladi. Fazo, vaqt va harakat materiyaning o`zaro bog`liq yashash shakllari hisoblanadi: materiyasiz harakat va harakatsiz materiya bo`lmaydi. Tinch holatdagi nuqta yoki jismning vaziyati sanoq (hisob) boshi deb qabul qilinadi. Sanoq boshi bilan harakat qiladigan nuqta birgalikda sanoq (o`lchov) sistemasi deyiladi. Masalan, bekatdan avtomobil uzoqlashib bormoqda. Bu yerda bekat sanoq boshi, bekat va avtomobil birgalikda hisoblash sistemasidir. Quyosh atrofida Yer harakat qiladi; bunday holda Quyosh sanoq boshi, Quyosh va Yer birgalikda hisoblash sistemasini tashkil etadi. Tinch holatdagi nuqta yoki jismning vaziyati sanoq (hisob) boshi deb qabul qilinadi. Sanoq boshi bilan harakat qiladigan nuqta birgalikda sanoq (o`lchov) sistemasi deyiladi. Masalan, bekatdan avtomobil uzoqlashib bormoqda. Bu yerda bekat sanoq boshi, bekat va avtomobil birgalikda hisoblash sistemasidir. Quyosh atrofida Yer harakat qiladi; bunday holda Quyosh sanoq boshi, Quyosh va Yer birgalikda hisoblash sistemasini tashkil etadi.
|
| |
USB 1.0 1996 yilda chiqarilgan va 1,5 Mbit / s

|
USB 1.0 1996 yilda chiqarilgan va 1,5 Mbit / sBog'liq Avazbek012USB 1.0 1996 yilda chiqarilgan va 1,5 Mbit / s
gacha bo'lgan ma'lumotlarni uzatish tezligini
qo'llab- quvvatlagan. USB 1.1 standarti
allaqachon qattiq disklar kabi qurilmalar uchun
12 Mbit / s quvvatni qo'llab- quvvatlagan. USB
2.0 2.0 yangi spetsifikatsiyasi 2002 yilda paydo
bo'ldi. Ma'lumot uzatish tezligi 480 Mbit / s
gacha o'sdi, bu avvalgiga nisbatan 40 baravar
yuqori. USB 3.0 2008 yilda paydo bo'lgan va
tezlik tezligini yanada yuqori darajaga
ko'targan, endi ma'lumotlar 5 Gbit / s tezlikda
uzatilishi mumkin. Bitta portdan quvvat oladigan
qurilmalar soni ham ko'paytirildi. USB 3.1 2013
yilda chiqarilgan va u allaqachon 10 Gb / s
gacha tezlikni qo'llab-quvvatlagan. Shuningdek,
ushbu versiya uchun ixcham Type-C ulagichi
ishlab chiqilgan bo'lib, unga ulagich har ikki
tomonga ulanishi mumkin.
E’TIBORINGIZ
UCHUN RAXMAT
|
| |
Shinalar va ularning xususiyatlari

Shinalar va ularning xususiyatlari
Download
1,07 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/11
Sana
18.05.2024
Hajmi
1,07 Mb.
#243367
Download
1,07 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Shinalar va ularning xususiyatlari
Download
1,07 Mb.
Matnni ko'rish
Farg'ona poltexnika instituti Kimyo texnalogya fakulteti

|
Farg'ona poltexnika instituti Kimyo texnalogya fakulteti
|
Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 304,78 Kb. | | #135070 |
Bog'liq benzin
Farg'ona poltexnika instituti
Kimyo texnalogya fakulteti
79-22 NNGQIT guruh talabasi
Abdullayev Shoyatbekning
Organik kimyo fanidan
Keys stady
turlicha tuzilgan uglevodorodlar aralashmasi, 30—205° oraligida qaynaydigan rangsiz suyuklik. Muzlash temperaturasi — 60°, alangalanish temperaturasi 0° dan past, zichligi 680–780 kg/m3. Havoda B. butlari konsentratsiyasi 0,074—0,123 kg/m3 ga yetganda portlaydigan aralashmalar hosil boʻladi. B., asosan, neftni haydash va katalitik qayta ishlash yoʻli bilan; ozroq toshkoʻmir va yonuvchi slaneslarni qayta ishlash yoʻli bilan (qarang Gidrogenlash), shuningdek tabiiy va yoʻlakay gazlardan olinadi. B. asosan ichki yonuv dvigatellari uchun yonilgʻi sifatida ishlatiladi.
B. erituvchi, yuvadigan suyuklik sifatida va boshqa maqsadlar uchun qoʻllaniladi. Yonilgʻi sifatida ishlatiladigan B. avtomobil va aviatsiya bxnzinlariga boʻlinadi
B.ning eng muhim ekspluataiion xossasi — detonatsion turgʻunligi, yaʼni dvigatelda B. qisilgan vaqtda oʻzuzidan alangalanib ketishiga qarshilik qila olishidir. B.ning antidetonatsion xossalari oktan soni bilan, aviatsiya B.ning shunday xossalari yana B. boy aralashmasining navliligi bilan baholanadi. Bir xil rejim va birday sharoitda (etalon yonilgʻiga nisbatan) sin al ganda dvigatelda detonatsiya boshlanish rejimida indikator bosimishshg kattaligini koʻrsatadigan son (foizlarda ifodalanadi) B.ning navliligi deb ataladi.
B.ning oktan soni yoki navliligi qancha yuqori boʻlsa, antidstonatsion xossalari oʻshancha yaxshi boʻladi. B. ana shu xossalarga asosan rusumlarga boʻlingan (aviatsiya B.ning turgʻunligini oshirish uchun unga tetraetilqoʻrgʻoshin qoʻshiladi). Bunday (etillangan) B. zaharli, shuning uchun u bilan ishlaganda ehtiyoj boʻlish zarur. Etillaigan B.ni etillanmagan B.dan ajratish uchun unga rang qoʻshib qoʻyiladi. Oʻzbekistonda 3 ta neftmi qayta ishlash korxonasi (Fargʻona, Oltiariq va Buxoro) mavjud boʻlib. ular "Oʻzneftniqaytaishlash" aksiyadorlik kompaniyasiga boʻysunadi.
Javobi :
Benzin
|
| |
ma'lumotning o'lchami 1 yoki 2 bayt bo'lishi mumkin

|
ma'lumotning o'lchami 1 yoki 2 bayt bo'lishi mumkinBog'liq Avazbek012ma'lumotning o'lchami 1 yoki 2 bayt bo'lishi mumkin.
Agar microprotsesseor IN buyrug'ini bersa, deman shu
portdan axborot o'qilishi lozimligini bildiradi. Masalan,
klaviaturada ixtiyori tugmaning bosilgani holati. Bu
holatda darhol natijasi namoyon bo'ladi. Lekin bu
jarayon bir necha bosqichlardan o'tadi. Klaviaturanig
tugmasi bosilganda markaziy protsessor klaviaturaning
portiga IN buyrug'ini beradi. Qaysi tugma bosilgani
aniqlanib chiqish portlariga uzatiladi. Ichki portlarning
944 (
ЗВ
0(16))-sidan boshlanadigan bir qancha portlar oq-
qora grafikali rejim uchun,
976(3D0(16)) boshlanadiganlari ragli
grafik rejim uchun. 1008 (3F0(16)) dan
boshlanadiganlari yumshoq disk
(floppy) ni boshqarish uchun,
1013(3F5(16)) da esa floppy diskka
yozish va floppy diskdan o'qish uchun
qo'llaniladi. Agar kompyuterda tashqi
portlar mavjud bo'lmasa u
kopmyuterda faqat o'zining ichida bor
ma'lumotlar bilan ishlash mumkin,
ya'ni tashqi qurilmalar ulab bo'lmaydi.
Bu esa ancha qiyinchiliklar tug'diradi.
Ichki portlarning mavjud bo'lmasligi
mumkin emas. Chunki ularsiz
kompyuter ishlashi emas yonishi
qiyin
Portlar esa
kopmyuterning
qurilmalarini
axborot
(berilgan
buyruq) ni eltib
beradi
Ayonki, insonning qon tomirlari bo'lmasa
yashamasligi aniq, kopmyuter ham shundoq portlari
|
| |
Ўзбекистон республикаси алоқА, ахборотлаштириш ва телекоммуникация технологиялари давлат қЎмитаси - bet 3

TALABA ISHIGA B
ЕRILGAN BAHО
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
Amaliyot rahbarining imz
оsi ________________________________
«______»_________________________2023 yil.
Muhr
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq pedagogikada-kompetentsiya-tushunchasiOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 7
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
58
w
www.oriens.uz
July
2022
R. Boyatzis (R. E. Boyatzis), J. Batista-Foguet (J. M. Batista-Foguet) va
boshqalar "hissiy aql" (hissiy aql, EI) [6] tushunchasini bir qator hissiy
kompetentsiyalarni birlashtirish sifatida kiritdi:
- o'z va boshqalarning his-tuyg'ularini anglash qobiliyati;
- o'z va boshqalarning his-tuyg'ularini boshqarish qobiliyati;
-munosabatlarni boshqarish qobiliyati: nizolarni hal qilish, jamoada aloqa
o'rnatish, Ilhom berish va h. k.
F. Leon (F. T. L. Leong) va P. Vong (P. T. P. Vong) situatsion kompetentsiya
modeli doirasida madaniy yoki madaniy kompetentsiyalarni ajratadi5. Bunday
kompetentsiyalar ayniqsa madaniyatlararo va dinlararo o'zaro munosabatlarda
dolzarbligi bilan ajralib turadi.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, pedagogikadagi kompetentsiya bu:
-
mamlakatimizda
olib
borilayotgan
ta’lim
tizimining
odil
va
demokratiyalashtirilishi o‘quv jarayoniga o‘zgacha talab va o‘zgacha pedagogik
munosabatlarni kashf etishi bo‘lib, bu jarayon mazmun mohiyatdan avvalgidan
tubdan farqlanadi;
-
ta’lim sohasida o‘quvchi, o‘qituvchi, oila, mahalla hamkorlikda bir maqsad
sari, ya’ni, DTS talablarini o‘zlashtirish va undagi me’yorlardan yuqoriroq natijalarga
erishishni taqozo etishi;
-
DTS talablarini bajarishning asosiy omillaridan biri ta’lim jarayoniga
samarali natijaga ega yangi pedagogik texnologiyalarning joriy etilishidir;
-
Ta’lim jarayoniga ilg‘or pedagogik texnologiyalarni qo‘llash, ta’lim
samaradorligini oshirish, ilm-fan yutuqlarini amaliyotga joriy etish orqali ijodkor,
mustaqil fikr yurita oladigan ijtimoiy faol yuksak ma’naviyatli yoshlarni tarbiyalash
vazifasini amalga oshiruvchi bilimlar izimi;
-
O‘qituvchi yoshlarga zamon talablariga javob beruvchi bilimlarni berish
uchun avvalo o‘zi ana shunday bilimlar bilan qurollanishi.
Zero, turli soha tizimlardagi yutuqlarning asosi maktablarda tashkil etiladigan
dars jarayonining sifati bilan belgilanadi. O‘quv soatlarida ta`lim oluvchilarga yetarli
bilim berish hayotiy ko‘nikmalarini oshirish va malakalarini shakllantirish ta`lim
beruvchining kompetentsiyasiga bog‘liq.
REFERENCES
1. Gorsline K. — ‘’A competency proile for human resources, no more shoemakers
children’’
|
| |
TIZIM SHINALARINING - Shinalar va ularning xususiyatlari

|
Shinalar va ularning xususiyatlariBog'liq Avazbek012TIZIM SHINALARINING
TURLARI
Ma'lumotlar shinalari -
kompyuter protsessori va
tashqi qurilmalari o'rtasida
ma'lumotlarni uzatish uchun
ishlatiladigan barcha shinalar.
Uzatish uchun ketma-ket va
parallel usullardan foydalanish
mumkin, bir vaqtning o'zida
bitdan sakkiz bitgacha uzatish
mumkin.
Tomonidan bir vaqtning
o'zida berilishi mumkin
ma'lumotlar hajmi,
masalan, shinalar 8, 16,
32 va hatto 64-bit
bo'linadi;
Manzil shinalari - protsessorning ayrim qismlari bilan bog'liq va
RAMdan ma'lumotlarni yozish va o'qish imkonini beradi; Quvvatli
shinalar - ushbu shinalar ularga ulangan turli xil qurilmalarga elektr
energiyasini etkazib beradi; Timer Bus - Ushbu shina kompyuterga
ulangan atrof-muhit birliklarini sinxronlashtirish uchun tizim soatini
olib boradi. Kengaytiruvchi shina - ovozli yoki televizor kartalari kabi
qo'shimcha komponentlarni ulashga imkon beradi; Shu bilan birga,
barcha shinalarni ikki turga bo'lish mumkin. Bular protsessorni
anakartdagi kompyuterning asosiy qismlariga, masalan, xotira bilan
bog'laydigan tizim shinalari yoki ichki kompyuter shinalari. Ikkinchi
turi - bu turli xil periferik qurilmalarni ulash uchun mo'ljallangan
kirish-chiqarish shinalari. Ushbu shinalar protsessor chiplari
shaklida amalga oshiriladigan ko'prik orqali tizim shinaiga ulangan.
Kiritish-chiqarish shinalariga kengaytirish shinai ham ulangan.
Aynan shu shinalarga tarmoq kartasi, video karta, ovozli karta, qattiq
disk va boshqalar kabi kompyuter komponentlari ulangan va biz
ularni ushbu maqolada batafsil ko'rib chiqamiz. Kompyuterda
kengaytirish uchun eng keng tarqalgan shina turlari: ISA - sanoat
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative
Download
420,66 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
30.11.2023
Hajmi
420,66 Kb.
#108604
Download
420,66 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oriental Renaissance: Innovative
Download
420,66 Kb.
Matnni ko'rish
ASI Factor = 1.7 - Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq pedagogikada-kompetentsiya-tushunchasi ASI Factor = 1.7
57
w
www.oriens.uz
July
2022
Metacompetences (metacompetences)
Metan-kompetentsiyalar toifasiga shaxsning o'ziga xos xususiyatlari kiradi.
Shaxsning o'z kuchli va zaif intellektual tomonlarini anglash qobiliyati, muammolarni
hal qilishda turli vaziyatlarda harakat qilish usuli, ko'nikma va bilimlarni qo'llash va
yetishmayotgan vakolatlarni qoplash usullari [3]. Har bir ta`lim oluvchi alohida shaxs
sifatida tan olinadi. Pedagogik ta`limda shaxs-
alohida
individ,
mohiyatan yaxlit
ijtimoiy-axloqiy olam. U oʻzida inson mohiyatini, uning mavjudot sifatidagi
qadriyatini mujassam etadi. Shaxs ijtimoiy-gumanitar fanlarda oʻz yoʻnalishi,
tadqiqot obʼyekti va maqsadi nuqtai nazaridan turlicha talqin etiladi. U oʻta murakkab,
ziddiyatli, qaramaqarshi, oʻzini oʻzi inkor etadigan mavjudot sifatida, biologik,
fiziologik, ijtimoiy, maʼnaviy, ruhiy, axloqiy va estetik aqlidrok, tafakkur obʼyekti
sifatida, hatto, falsafiy va mantiqiy, yashash huquqi va hayot mantigʻi jihatidan
tadqiqot manbaiga aylanishi mumkin.
Intellektual-aql-idrok va analitik fikrlashi rivojlangan shaxs; aqliy mehnatning
vakili.
Sotsiologiya nuqtai nazaridan, "intellektual"," Erudit " dan farqli o'laroq, haqiqat
va axloq haqida mavhumlik jarayoniga doimiy ravishda kiritilgan ijodiy ijtimoiy
mavzu. Intellektual g'oyalarni ishlab chiqaradi va rivojlantiradi, jamiyatning qolgan
qismi uchun me'yorlar va madaniy qadriyatlarni belgilaydi[4].
Professor Xose Arangurenning so'zlariga ko'ra, intellektual uchun bizda mavjud
bo'lgan narsa bo'lishi kerak emas. Bu tushunchadan ziyolilarning nomuvofiqligi —
"begona", isyon deb ataladigan narsa. Shunday qilib, intellektual "millatning vijdoni",
"jamiyatdagi ozchilikning eng ilg'or, mustaqil va progressiv ovozi"ga aylanadi [5].
Shu jumladan metan-kompetentsiyalar toifasiga shaxsning o'ziga xos:
1. O'z bilim jarayonlarini rejalashtirish, boshlash, tekshirish va baholash
qobiliyatlari;
2. Vazifalarning murakkabligi darajasini tushunish;
3. Axborotni tahlil qilish qobiliyati;
4. Grafika va analogiya kabi samarali kognitiv yordamchilar va vositalardan
foydalanish qobiliyatlari ham kiradi.
Ijtimoiy kompetensiyalar haqidagi zamonaviy g'oyalar 2005 yilda D. Winterton
(J. Winterton) va F. Le dest (F. le Deist) tomonidan "kompetentsiyalar nima?", degan
savolga o‘z javoblarini berishgan Shuningdek, bir qator zamonaviy tadqiqotchilar
ham o'z g'oyalarini kengaytirib shartli ravishda ijtimoiy deb tasniflanishi mumkin
bo'lgan qo'shimcha kompetentsiyalarni aniqladganlar.
|
| |
Keywords: competence, knowledge, skills, thinking, communication, experience 
KIRISH

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 7
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
56
w
www.oriens.uz
July
2022
Ta`lim jarayoni bu- ta`lim oluvchining bilmaslikdan bilishga tomon, oddiydan
murakkabga tomon, uncha tuliq bo’lmagan bilimdan ancha to’liq,
aniqroq va
chuqurroq bo’lgan bilim tomon sodir bo’ladigan jarayondir. Bu ta`lim beruvchi
rahbarligida amalga oshiriladi. Ta`lim beruvchi bilim egallash yo’llarini ta`lim
oluvchilarga ko’rsatadi, ya‘ni kishilik jamiyati tomonidan bor,
hamda bunday
bilimlarga ega bo’lmagan bola ongida vositachilik qiladi. Ta`lim beruvchining
faoliyati tufayli ta‘lim puxta o‘ylab chiqilgan maqsad,
mazmun va dasturlar
asosida olib boriladigan jarayonga aylanib, kutilgan natijalarni beradi.
Ta’lim jarayonida fanlar bo‘yicha amalga oshiriladigan seminar,
amaliy va
laboratoriya mashg‘ulotlari nazariy bilimlarni mustahkamlashga hamda ularni
ko‘nikmaga aylantirishgagina emas, balki ularni amaliy ish jarayonida qo‘llashga
ham imkon beradi. Bunday mashg‘ulotlar tanlagan kasbi to‘g‘ri
ekaniga ishonch
hissini uyg‘otadi.
-ma„ruza: MANOMETRIK TERMOMЕTRLAR

27
5.1.Manometrik termometrlar haqida umumiy ma„lumotlar.
5.2.Gazli manometrik termometrlar.
5.3.Suyuqlikli manometrik termometrlar.
5.4.Kondensatsion manometrik termometrlar.
Tayanch iboralar: termoballon, kapillyar naycha, manometrik prujina, ish
moddasi, kompensatsion qo‟rilma, kondensatsion termometr.
Adabiyotlar: 2, 3, 4, 5, 9, 11.
5.1.Manometrik termometrlar haqida umumiy ma„lumotlar
Manometrik termometrlar texnikaviy asbob bo‟lib, termosistemaning ish
moddasi jixatidan gazli, suyuqlikli va kondensatsion termometrlarga bo‟linadi. Bu
asboblar suyuqlik va gazsimon muhitlarda – 150
C
0
dan +1000
C
0
gacha bo‟lgan
haroratlarni o‟lchashga muljallangan.
Manometrik termometrlar ko‟rsatuvchi va o‟ziyozar qilib ishlanadi. O‟ziyozar
termometrlarga doiraviy yoki lentasimon diagramma qog‟ozi quyiladi.
Diagramma
qog‟ozini sinxron dvigatel, ba„zi turlarida esa soat mexanizmi ishga tushiradi.
Manometrik termometrlar kimyo sanoatida keng ishlatiladi.
Uni asosan
portlash xavfi bor joylarda ishlatish mumkin u holda diagramma qog‟ozini soat
mexanizmi aylantiradi. Manometrik termometrlarning sxemasi 5.1–rasmda
keltirilgan. Asbob termoballon 1, kapillyar naycha 2 va manometrik qism 3-9 dan
iborat. Manometrik prujina 3 ning bir uchi tutqich 4 ga kavsharlangan. U kanal orqali
prujinaning ichki bo‟shlig‟ini termoballon bilan ulaydi. Prujinaning ikkinchi bo‟sh
uchi germetiklangan va povodok 5 yordamida sektor 6 bilan bog‟langan. Bu sektor
o‟z navbatida tribka 7 bilan tishli ilashish vositasida ulangan. Tribka 7 ning o‟qiga
strelka 8 o‟rnatilgan. Uzatish mexanizmidagi oraliqni to‟ldirish uchun spiral tola 9
o‟rnatilgan, uning ichki o‟ramining uchi tribka o‟qiga ulangan.
Asbob sistemasi (termoballon, kapillyar va manometrik prujina)
ish moddasi,
asosan gaz va suyuqlik bilan boshlang‟ich bosimda to‟ldiriladi. Termoballon isishi
bilan ish moddasining germetiklangan
termosistemadagi bosimi oshadi, buning
natijasida prujina yoyila boshlaydi va uning bo‟sh uchi siljiydi. Prujina bo‟sh
uchining siljishi uzatish mexanizmi orqali (povodok, sektor va tribka)
ko‟rsatkichning holati bo‟yicha hisobga olinadi. Termoballon
odatda zanglamas
pulatdan ishlanadi, kapilliyar esa jezdan yoki pulatdan ishlanib, uning tashqi diametri
2,5 mm, ichki diametri esa 0,35 mm ga teng bo‟ladi. Asbob vazifasiga ko‟ra kapillyar
naychaning uzunligi turlicha (0,6 m dan 60 m gacha) bo‟ladi.
Manometrik termometrlarda bir chulg‟amli, ko‟p chulg‟amli (6 dan 9 gacha) va
spiralli manometrik naychalar ishlatiladi.
Standart termoelektr termometrlar

Turli o‟tkazgichlarning ixtiyoriy jufti termoelektr o‟zgartkichni tashkil etishi
35
qiymatli bog‟liqligi, qarshilik harorat koeffitsientining katta bo‟lmasligi va katta
elektr o‟tkazuvchanlik kabi xususiyatlarga ega bo‟lishi kerak.
Barcha materiallar va qotishmalar uchun TEYKning haroratga funktsional
bog‟liqligi murakkab bo‟lib, uni analitik ifodalash ancha qiyin. Platinorodiy-platina
jufti bundan mustasnodir. Bu juftlik uchun TEYK bilan harorat orasidagi bog‟lanish
300
0
C dan 1300
0
C gacha bo‟lgan oralikda sovuq ulanma harorati 0
0
C bo‟lganda
Etarlicha aniqlikda parobolaga mos keladi:
2
0
,
ct
bt
a
t
t
,
(6.11)
bunda a, b va c surma (630,5
0
C
), kumush (960,8
0
C
) va oltin
(1068,0
0
C
) larning kotish harorati bo‟yicha aniqlangan doimiylar
.
Xromel-kopelli (56% Si + 44 % Ni) termoelektr
termometrlar standart termometrlar orasida eng katta
o‟zgartish koeffitsientiga ega (70-90мкВ/
0
С) Termoelektrod
diametri 1mm dan kam bo‟lgan termometrlar uchun
chegaraviy qo‟llanish davri 600
C
0
dan kam, va masalan,
diametri 0,2…0,3 mm bo‟lgan termoelektrodlar uchun faqat
400
C
0
ni tashkil etadi. Yuqorigi o‟lchash chegarasi kopelli
elektrodlar xarakteristkalarining barqarorligiga bog‟liq.
Nikelxrom – nikel-alyuminiyli (94% Ni + 2% Al +
2,5% Mn + 1%Si + 0,5% qushilma) termometrlar turli muhit
haroratlarini keng chegaralarda o‟lchash uchun qo‟llaniladi.
Qo‟llanishning yuqorigi chegarasi termoelektrod diametriga
bog‟liq. Diametri 3-5mm bo‟lgan termoelektrodlar uchun
qo‟llanishning
yuqorigi
chegarasi
nikel-xrom-nikel-
alyuminiyli termometrlarda 1000
C
0
ni tashkil etadi. 0,2-0,3
mm diametr uchun 600
C
0
dan ortiq emas.
Platinorodiy (90% platina + 10% rodiy) – platinali
termoelektr termometrlar uzoq vaqt davomida 0 dan 1300
C
0
harorat oralig‟ida, qisqa vaqt davomida 1600
C
0
gacha bo‟lgan
oraliqda ishlashi mumkin.
Platinorodiy (30% rodiyli) – platinarodiyli (6% rodiyli)
termoelektr termometrlar uzoq vaqt davomida haroratlarning
+300
C
0
dan to 1600
C
0
gacha oralig‟ida, qisqa vaqt davomida
1800
C
0
gacha qo‟llaniladi.
Termoelektr generator termoelektr sovitgich va turli o‟lchov asboblarida yarim
o‟tkazgichli termojuftlar ishlatiladi. Ularning TEYKi metall va metall qotishmalardan
ishlangan oddiy termojuftlar TEYKdan 5-10 marta ko‟p. Bu termojuftlarda
termoelektrod materiallari sifatida ZnSb va CdSb qotishmalari ishlatiladi.
me'morchiligi; EISA - kengaytirilgan sanoat standart me'morchiligi

Periferik
Komponent
Interconnect
Express;
PCMCIA
Recap 1
Shaxsiy kompyuter xotira kartalari sanoat assotsiatsiyasi ( shuningdek , PC bus deb ham ataladi ); AGP -
tezlashtirilgan grafik port; SCSI - kichik kompyuter tizimlari interfeysi. Endi ushbu shaxsiy kompyuterlarning
barcha shinalarini batafsil ko'rib chiqamiz. Shina ISA Ilgari bu eng keng tarqalgan shina turi bo'lgan. U IBM PC-XT
kompyuterida foydalanish uchun IBM tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu shinaning kengligi 8 bit bo'lgan. Bu
shuni anglatadiki, bir vaqtning o'zida 8 bit yoki bitta baytni o'tkazish mumkin edi. shina 4,77 MGts tezlikda
harakatlandi. IBM PC-AT-ga asoslangan 80286 protsessori bir vaqtning o'zida 16 bit ma'lumotlarni uzatishi uchun
shinalar dizaynida modifikatsiyaga ega edi. Ba'zida ISA shinaining 16-bitli versiyasi AT deb nomlanadi. Ushbu
shinaning boshqa yaxshilanishlari orasida 16 megabaytli xotirani manzilga etkazish imkoniyatini yaratgan 24 ta
manzil liniyasidan foydalanish kiradi . Ushbu shina orqaga qarab 8-bitli
variantga mos edi, shuning uchun barcha
eski kartalardan bu erda foydalanish mumkin edi. shinaning birinchi versiyasi 4,77 MGts chastotali protsessorda
ishlagan, ikkinchi amalga oshirishda chastota 8 MGts gacha ko'tarilgan. shina MCA IBM ushbu shinani ISA o'rniga ,
1987 yilda chiqqan PS / 2 kompyuterining o'rnini bosuvchi vosita sifatida ishlab chiqdi . shina ISA bo'yicha
yanada yaxshilandi. Masalan, chastota 10 MGts ga ko'tarildi va bu tezlikni oshishiga olib keldi va shina bir
vaqtning o'zida 16 yoki 32 bit ma'lumot uzatishi ham mumkin edi. Bus Mastering texnologiyasi ham qo'shildi. Har
bir kengaytiriladigan panelga mini protsessor joylashtirildi, bu protsessorlar asosiy
protsessor resurslarini
bo'shatib, ma'lumotlarni uzatish jarayonlarining aksariyatini boshqarar edi. Ushbu shinaning afzalliklaridan biri
shundaki, ulangan qurilmalar o'zlarining dasturiy ta'minotiga
ega edilar, ya'ni
sozlash uchun minimal
foydalanuvchi aralashuvi talab etiladi. MCA shinai endi ISA kartalarini qo'llab- quvvatlamaydi
va IBM ushbu
texnologiyadan foydalanganligi uchun boshqa ishlab chiqaruvchilardan pul olishga
qaror qildi , bu uni
ommalashtirmadi, chunki u hozirda hech qaerda ishlatilmaydi. shina EISA Ushbu shinalar MCAga alternativa
sifatida bir guruh ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab chiqilgan. shina 4 Gb xotiraga ega bo'lgan 32-bitli kanal
orqali ma'lumotlarni uzatish uchun moslangan. MCA singari, har bir karta uchun mikroprotsessor ishlatilgan va
disk yordamida drayverlarni o'rnatish mumkin edi. Ammo shina hali ham ISA kartalarini qo'llab-quvvatlash uchun
8 MGts chastotada ishlagan. EISA slotlari ISA'dan ikki baravar
chuqurroq, agar ISA kartasi kiritilgan bo'lsa, u
faqat
ulagichlarning yuqori
Steam-ta’limi-fanlararo bog‘lanishlar va amaliy yondashuv yunusova Cho‘lponoy Abierovna

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
2135
STEAM-TA’LIMI-FANLARARO BOG‘LANISHLAR VA AMALIY YONDASHUV
Yunusova Cho‘lponoy Abierovna
Jizzax “Sambhram” universiteti Xotin-qizlar bo‘yicha rektor
maslahatchisi
Abduraufov Baxtiyor
Jizzax “SAMHRAM” Universiteti BBA yo’nalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.7444832
Annotatsiya. STEAM – hozirgi kunda dunyo ta’lim tizimining eng asosiy urf
bo‘lgan innovatsion metodlardan biri hisoblanadi. STEAM taʼlim texnologiyasi talaba-yoshlarni
yangicha oʻqitish metodikasi boʻlib, anʼanaviy oʻqitish metodikasidan farqli metodika
hisoblanadi. Hozirda ta’limni rivojlanishi ko‘rgazmalilik, ko‘rsatmalilik va uzviyligini o‘zida
mujassamlashtirilgan noan’anaviylik bu ta’lim davr talabidan kelib chiqib muhim ahamiyat kasb
etadi.
Kalit so‘zlar: STEAM, taʼlim texnologiyasi, innovatsion metod, integratsiya,ingliz tili,
loyiha, o‘quv-tadqiqot, bilim, malaka.
STEAM -ОБРАЗОВАНИЕ-МЕЖДИСЦИПЛИНАРНЫЕ СВЯЗИ И ПРАКТИЧЕСКИЙ
ПОДХОД
Аннотация. STEAM сегодня является одним из важнейших инновационных
методов мировой системы образования. Образовательная технология STEAM — это
новый метод обучения студентов и молодежи, отличный от традиционных методов
обучения. В настоящее время большое значение имеет развитие образования,
нетрадиционного, воплощенного в наглядности, поучительности и связности, исходя из
востребованности данного образовательного периода.
Ключевые слова: STEAM, образовательная технология, инновационный метод,
интеграция, английский язык, проект, образовательное исследование, знания,
квалификация.
NAZORAT SAVOLLARI - Issiqlik energetikasi

Suyuq metallar sathini o‟lchashda eng samarali usul-bu radiotulqinli usuldir.
99
Radiotulqinli usullarga radiolakatsion, radiointerferentsion, endovibratorli va
rezonansli usullar kiradi.
Radiotulqinli sath o‟lchagichlarning ishlashi elektromagnit tulkinlarning elektr
va magnit xossalari bilan fark qiladigan muhitlarning chegarasidan kaytishi
hodisasiga asoslangan.
Elektromagnit tulkinlarning tarkalish tezligi
muhitda uning dielektrik
ва
magnit o‟tkazuvchanligi
qiymatlari bilan topiladi:
C
, (15.1)
bunda С-vakuumdagi yoruglik tezligi.
Sath o‟lchagich sxemasi nur tarkatgich, elektromagnit energiyasi qabul kilgichi
va vakt oraligini o‟lchash qo‟rilmalaridan iborat. Sath
h
qiymati nur tarkatgich
signalni junatish payti bilan kaytgan signal qabul kilgich 2 ga kelgan payt orasidagi
vaktni aniqlash yordamida topiladi. Shu kattaliklar ushbu
C
h
H
)
(
2
(15.2)
munosabat bilan bog‟langan.
Odatda, lokatsiya gaz muhiti orqali suyuqlik ustida olib boriladi. Lokatsiyaning
gaz orqali olib borilishi makulrok, chunki nur tarkatgichlar suyuqlik ta„siriga
berilmaydi, bundan tashkari, gazlarning magnit va dielektrik o‟tkazuvchanligi katta
emas va amalda gazning parametrlari o‟zgarishiga va xossalariga bog‟liq emas.
Bunday sath o‟lchagichlarning kamchiligi kichik vakt oraligini aniq o‟lchash
kiyinchiligidir, ular nurlanish zonasida turgan boshka predmetlarga goyat sezgir.
Suyuq metallarning sath o‟lchagichlari 200 mm gacha o‟lchash diapazoniga ega,
o‟lchashning asosiy xatoligi
2%.
Китоб (коракалпок)

ANA TILI
HÁM
OQÍW SAWATLÍLÍǴÍ
2-bólim
Ulıwma orta bilim beriw mektepleriniń
1klası ushın sabaqlıq
Ó
zbekstan Respublikası Xalıq
bilimlendiriw
ministrligi baspaǵa usınıs etedi
Jańa basılımı
ТАSHКЕNТ – 2021
@edurtm_uz
Dúziwshiler:
SH. ÁBDINAZIMOV, B. QUTLÍMURATOV,
Z. ISMAYLOVA, P. SALIEVA, G. QUTLÍMURATOVA
Pikir bildiriwshiler:
–
QRXBXQTQAAO oqıw hám ilimiy isler boyınsha
direktor
orınbasarı. Pedagogika ilimleri kandidatı, docent.
–
QMU qaraqalpaq til bilimi kafedrası docenti.
–
Nókis qalalıq 47sanlı qánigelestirilgen ulıwma orta bilim
beriw mektebiniń baslawısh klass muǵallimi.
–
Nókis qalalıq 21sanlı ulıwma orta bilim beriw mektebiniń
baslawısh klass muǵallimi.
UOK 811.512.121(075.3)
KBK 81.2(5
Ó
z6Кар)я71
ISBN 9789943752245
Respublikalıq maqsetli kitap qorı qarjıları esabınan basıp shıǵarıldı.
Original maket hám dizayn koncepciyası
Respublikalıq bilimlendiriw orayı tárepinen islendi.
©
Respublika bilimlendiriw orayı, 2021
UOK 811.512.121(075.3)
KBK 81.2(5
Ó
z6Кар)я71
О 60
Ana tili hám oqıw sawatlılıǵı 2bólim [TEKST]: 1klass ushın sabaqlıq /
Sh. Ábdinazimov [hám basqalar.]. – Tashkent: Respublika bilimlendiriw orayı,
2021. – 104 b.
SHÁRTLI BELGILER:
ISBN 9789943752245
Oqıń hám aytıp beriń –
Sáwbetlesiń –
Sorawlarǵa juwap beriń –
Eslep qalıń –
I. Q. Pirniyazov
A. Z. Ótemisov
G. Turdıqulova
D. Abdireyimova
@edurtm_uz
Birinshi kitabım... 23–31
Miyman bolıw
qanday
jaqsı!.. 32–37
Metodik pechining issiqlik holatini aniqlash. Ishdan maqsad

4 – TAJRIBA ISHI.
METODIK PECHINING ISSIQLIK HOLATINI ANIQLASH.
ISHDAN MAQSAD:
Metodik pechining konstruktsiyasi va ishlash xolati bilan tanishish. Uch
zonali metodik pechning uzunligi va kengligi bo’yicha temperatura o’zgarishini
eksperimental aniqlash. Fazoviy ishchi pechning tashki issiqlik
almashinuvchanligini xisoblash.
Mustaqil tayyorlanish uchun misol. O’qituvchi tomonidan berilgan
adabiyotlar va metodik qo’llanmalarda berilgan bajarilgan ishlarni o’rganish.
Tajriba ishida ishchi metodik pechining issiqlik va temperatura rejimlari
analizini berish; fazoviy ishchi pechining tashki issiqlik almashinish xisobotini olib
borish; qurilmaning sxemasini chizish va pechning uzunligi va kengligi bo’yicha
o’rtacha temperaturalarning o’zgarish natijalarini berish.
UMUMIY MA‘LUMOTLAR.
Turli xil zagotovkalarni isitish uchun tayyorlash oldidan relsli to’sinlar va
tunuka yurituvchi uzluksiz ishlovchi pechlarda keng ko’llaniladi, shu katorda.
Metodik pechlarning bir necha issiqlik zona uzunligi
xakikiy Vaqtda tarkalishi
olingan. Kiziyotgan metall pechning oynasidan kirishidan to chikkunigacha
siljiydi, shu zonalardan boskichma-boskich o’tadi va,
shu katorda, talab
kilinayotgan texnologik o’zgarishning Vaqt bo’yicha temperaturasini ta‘minlaydi.
Metodik pechlarning ishchi kameralarida issiqlik
nurlanish uzatilishini
tashkil etadi va, shu katorda, tashki issiqlik almashinuvchanlik
pechining xar bir
tipiga karashli jixatlari. Aniqlanuvchi spetsifik konstruktsiya ishlarini radiatsion
rejimning o’rni egallaydi.
Ishchi metodik pechlarining issiqlik va temperatura rejimlari Vaqt bo’yicha
o’zgarmas.
Shu katorda, metodik pechlarning temperaturasi pechning uzunligi
bo’yicha o’zgaradi. Temperaturaning o’zgarish xarakteri metallning kizitilishi talab
kilayotgan
grafikka boglik, pech zonasining belgilanishi va soni,
shuningdek,
ularning xar bir issiqlik almashinuvchanlik rejimi aniqlanadi. Sovutilgan metall
past xaroratli zonaga kelib tushadi va siljish
mobaynida tutun gazlariga
to’knashadi, ularning temperaturasi xamma Vaqt ko’tariladi, asta-sekin (metodik)
isiydi (1-rasm.)
Sochiluvchan moddalarning sathini o‟lchash

101
bermaydi. Kimyo va oziq-ovqat sanoatining ko‟pgina texnologik jarayonlarida
sochiluvchan materiallar sathini uzluksiz o‟lchash kerak bo‟ladi.
Buning uchun
qalqovichli, elektrik, radioaktiv va vaznli sath o‟lchagichlar ishlatiladi.
Doimiy cho‟kadigan qalqovichli sath o‟lchagichning ishlash prinsipi
qalqovichning sochiluvchan material ichiga tushib ketmay,
uning sirtida qalqib
turishiga asoslangan.
Sochiluvchan materiallarning vaznli sath o‟lchagichlari bunkerni osib quyish
konstruktiv qiyinchiliklarini hosil qilmaydigan va materialning bunkerga solinishi
hamda undan to‟kilishi bir me„yorda bajariladigan hollarda ishlatiladi. O‟zgartgich
sifatida turli vaznli qurilmalar qo‟llaniladi. Masalan, agar bunker prujinali tayanchda
turgan bo‟lsa, chegarali sath o‟zgartgichi sifatida chetki o‟chirgichlar
ishlatilishi
mumkin. Bunker yuklanganda, prujinali tayanch siqiladi va bunker vertikal bo‟yicha
o‟zaro ta„sirlashib, bunker to‟lganda va bo‟shaganda o‟chirgichlarning ishlab
ketishini ta„minlaydi.
Vaznli sath o‟lchagichlarda o‟zgartgich sifatida messzodlar ishlatiladi. Bunda
bunker tayanchiga ko‟rsatilgan bosim o‟lchanadi. Bu bosim
bunkerni material bilan
to‟ldirish funksiyasidan iborat. Asbobning komplekti sath yoki vazn birligida
darajalangan va manometr bilan naychalar orqali ulangan gidravlik mesezodadan
iborat. Porshen elastik membrana bilan germetiklangan. Messzoda, ulaydigan naycha
va manometrning prujina li suyuqlik bilan to‟ldirilgan.
Memmzoda-manometr
tizimidagi bosim material bilan to‟ldirilgan bunker og‟irlik kuchining messzoda
porsheni yuzasiga bo‟lingan qiymatiga teng.
Bunday sath o‟lchagichlar uchun manometr strelkasining shkaladagi
boshlang‟ich (nol) holati bunkerning bo‟sh holatiga mos keladi. Shunday qilib, shkla
bunkerni to‟ldiradigan material vaznini ko‟rsatadi.
Bu
asboblar
nazorat
qilinayotgan
modda
bosimini
o‟zgartiruvchi
o‟zgartgichlarning qo‟llanishiga asoslangan.
Bunkerning devorida turli balandlikda membrana o‟rnatiladi
yoki uchiga
plastinka yoxud shar o‟rnatilgan mayatnik osiladi. Sochiluvchan materialning bosimi
ta„sirida membrana egiladi va kontaktlarga ulangan prujinani siljitadi. Prujinalar
tegishli elektr signalini ta„minlaydi. Sathning pasayishi bilan prujina membrana va
kontaktlarni boshlang‟ich holatga qaytaradi. Bunkerdagi sath ko‟tarilganda
mayatnikning chetga chiqishi natijasida kontaktlar ulanadi.
Hozirgi paytda kimyo sanoatida ishlatiladigan
sochiluvchan jismlar sath
signalizatorlari va o‟lchagichlarning nomenklaturasi cheklangan.
MUHOKAMA VA NATIJALAR - Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq pedagogikada-kompetentsiya-tushunchasiMUHOKAMA VA NATIJALAR
Talabalarni o‘qituvchilik kasbini va pedagogik mahoratni egallashi, kelajakda
maktab o‘qituvchilar
jamoasiga kirishib
, unda o‘z o‘rnini topib keta olishini
kafolatlaydi. Bo‘lajak o‘qituvchi kelgusida mohir o‘qituvchi bo‘lib shakllanishida
jamoaning yordamidan yuz o‘girmasligi, qiyinchiliklarga duch kelganda ruhan
tushmay, o‘z xatolarini ko‘ra bilishi va uni bartaraf etishi uchun o‘zi harakat qilishi
uning o‘ziga bog‘liq. Zero, bugungi pedagogika oliygohining talabasi muvaffaqiyatli
ishlash uchun yuqori kompetentsiya tushunchasiga ega bo‘lishi kerak.
Kompetentsiya— belgilangan vazifalarni samarali bajarish uchun zarur bo'lgan
ko'nikmalar, bilimlar va tajribalarning kombinatsiyasi [1].
1955 yilda amerikalik olim va tashkiliy psixologiya mutaxassisi Daniel Katz
kompetentsiyani quyidagi tasnifini taklif qildi [2]:
► funktsional (texnik) kompetentsiyalar-ishni bajarish uchun zarur bo'lgan
texnik ekspertiza bilan bog'liq bilim va ko'nikmalar;
- boshqaruv vakolatlari-resurslarni rejalashtirish, tashkil etish va ulardan
foydalanish uchun zarur bo'lgan bilim va ko'nikmalar;
- aloqa qobiliyatlari-boshqalar bilan muloqot qilish uchun zarur bo'lgan bilim va
ko'nikmalar;
- kontseptual kompetentsiyalar-mavhum darajalarda rejalashtirish va fikrlash
uchun zarur bo'lgan bilim va ko'nikmalar.
Shu bilan birga, vakolat modellari sezilarli o'zgarishlarga duch keldi, chunki
ularning diqqat markazida raqamli va ijtimoiy ko'nikmalar turadi.
Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 7
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
|
| |
Suyuqlikli manometrik termometrlar

30
Termometrdagi suyuqlik qaynab ketmasligi uchun undagi boshlang‟ich bosim
1,47…….1,96 мН/м
2
(15…….50kg/sm
2
) ga Еtkaziladi.
Atrof-muhit haroratining o‟zgarishidan kelib chiqadigan hatolik suyuqlikli
termometrlarda gazli termometrlarga qaraganda katta. Bu hatoliklar gazli
termometrlar uchun hisoblanadigan formulalar yordamida hisoblanadi
. Kapillyar
haroratining o‟zgarishida ayniqsa hatoliklar yuzaga keladi. Shu bilan kapillyarning
uzunligi katta bo‟lganda kompensatsion qo‟rilmalardan foydalaniladi.
Unda asosiy kapillyar bilan bir qatorda qushimcha kapillyar ham bor. Uning bir
uchi termoballon yaqinida ta„mirlab berkitilgan bo‟lib, ikkinchi uchi esa yordamchi
prujina bilan ulangan. Ikkala kapillyar ikkala prujina ham bir xil xarakteristikaga
ega. Ikkala prujina bir-biriga teskari yo‟nalishda harakat qiladi. Bu bilan atrof-muhit
haroratining asbob ko‟rsatishiga ta„siri yo‟qotiladi. Suyuqlikli manometrik
termometrlarning aniqlik sinfi 1; 1,5 va 2,5.
NAZORAT SAVOLLARI - Issiqlik energetikasi

1. Termoelektrik termometrlarni to‟zilishini izohlab bering.
37
7-ma„ruza: TERMOELEKTR TERMOMETRLARDA IKKILAMCHI
ASBOBLAR: MAGNITOELEKTRIK MILLIVOLTMETR VA AVTOMATIK
POTENSIOMETRLAR.
Reja:
7.1.Termoelektr
termometr
erkin
uchlari
haroratining
o‟zgarishini
kompensatsiyalash usullari.
7.2.Magnitoelektrik millivoltmetrlar.
7.3.Avtomatik potensiometrlar.
7.4.Avtomatik potensiometrlarning o‟lchash sxemasini hisoblash.
Tayanch
iboralar:
Magnitoelektrik
millivoltmetrlar,
erkin
uchlar,
kompensatsiyalash, avtomatik potensiometrlar, potientsiometrik o‟lchash usuli
Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5.
7.1.Termoelektr termometr erkin uchlari haroratining o‟zgarishini
kompensatsiyalash usullari.
Termojuft sovuq ulanmalari harorati o‟zgarmas bo‟lgandagina to‟g‟ri o‟lchaydi.
Ammo bu ulanmalar harorati o‟zgarmas bo‟lib qola olmaydi. Shuning uchun
termometrning sovuq ulanmasini o‟lchash ob„ektidan o‟zoqroqqa haroratning
o‟zgarmas zonasiga olish lozim. Shu maqsadda maxsus kompensatsion (uzaytiruvchi)
simlardan foydalaniladi. Haroratning o‟zgarishiga qarab tuzatish kiritiladi.
Sanoatda avtomatik ravishda tuzatish kiritish uchun ko‟prik sxemalar
qo‟llaniladi. (7.1-rasm).
7.1-rasm. Termojuft erkin uchlarining haroratini avtomatik
kompensatsiyalash sxemasi:
1-kompensatsiya ko’prigi; 2-termojuft; 3-millvoltmetr; 4-tok manbai.
Ko‟prik termojuftga ketma-ket ulanadi. Uning R
1
, R
2
, R
3
tomonlari
manganindan, R
4
tomoni esa misdan ishlanadi. Rg qushimcha qarshilik ko‟prikka
38
berilgan kuchlanishni etarli darajada etkazib berish uchun xizmat qiladi. Energiya
o‟zgarmas tok manbaidan olinganda
g
R
ning o‟zgarishiga qarab ko‟prikni turlicha
darajalangan termojuftlar bilan ishlashga rostlash mumkin. Termojuftdan
kompensatsion ko‟prikkacha termoelektrod simlar o‟tkaziladi, ko‟prikdan o‟lchash
asbobigacha esa mis simlar ulanadi.
Termojuft erkin uchlarining darajalanish haroratida ko‟prik muvozanat holatda
bo‟lib, ko‟prikning ab uchlaridagi potensiallar ayirmasi nolga teng bo‟ladi. Erkin
uchlarining harorati o‟zgarishi bilan birga
4
R
qarshilikning qiymati ham o‟zgaradi.
Natijada ko‟prik muvozanati bo‟ziladi va uning
ab
uchlaridagi potensiallar ayirmasi
o‟zgaradi. Bu ayirmaning qiymati erkin uchlaridagi haroratning o‟zgarishi sababli
paydo bo‟lgan TEYKning teskari ishorali qiymatiga teng bo‟ladi.
Gazli manometrik termometrlar

28
termometrlardagi boshlang‟ich bosim haroratni o‟lchash chegaralariga bog‟liq bo‟lib,
odatda 0,98……4,9 mn/m2 ni tashkil qiladi. Bu termometrlar 1500S dan + 10000S
gacha haroratlarni o‟lchashga imkon beradi. Gazli termometrlarning ish moddasi
sifatida asosan azot ishlatiladi.
Gazli termometrning ishi ideal gaz bosimi va harorati orasida to‟g‟ri chiziqli
munosabat o‟rnatuvchi Sharl qonuniga asoslangan
:
,
1
0
0
t
t
P
P
t
(5.1)
bunda P
0
va P
t
- gazning 0 va t haroratlardagi bosimi,
- gaz kengayishining termik
koeffitsienti; t
0
va t -
0
С da berilgan boshlangich va sunggi haroratlar.
Termometr shkalasi tekis chiqadi, bu esa uning afzalligi hisoblanadi.
Haroratlar farqi tufayli bosimning o‟zgarishi quyidagi ifodadan aniqlanadi
:
0
0
0
t
t
t
,
(5.2)
Gaz bilan to‟ldirilgan termometr sistemasidagi boshlang‟ich bosim
0
0
t
t
,
(5.3)
Termometr sistemasidagi boshlang‟ich bosim katta bo‟lgani uchun atmosfera
bosimining asbob ko‟rsatishiga bo‟lgan ta„siri juda kam, shuning uchun uni amalda
hisobga olmasa ham bo‟ladi.
Atrof-muhit haroratining +20
0
С dan chetga chiqishi o‟lchashda hato paydo
bo‟lishiga sabab bo‟ladi. Bu hatoni quyidagi taqribiy formuladan hisoblab chiqish
mumkin
:
0
t
t
t
м
б
м
м
,
(5.4)
bunda
м
- manometrik prujinaning hajmi,
б
- termoballonning hajmi; t
м
– manometr
atrofidagi
0
С da berilgan harorat, t
0
– asbob darajalangan vaqtdagi harorat (20
0
С)
Kapillyar naychaning isishidan kelib chiqqan hato:
0
t
t
t
б
,
(5.5)
bunda
- kapillyar naychaning hajmi; t
к
– manometr atrofidagi
0
С da berilgan harorat.
Termoballon hajmi termometr hajmining 90% ni tashkil etadi. Termoballon,
kapillyar va naychali prujinalarning nisbiy hajmlari to‟g‟ri tanlangan tarzda
kapilyarlari 40 metr uzunlikdagi termometrlar harorat kompensatsiyasisiz Etarli
darajada aniq ishlay oladi. Kapillyar juda ham uzun bo‟lsa, termoballonning kerakli
29
hajmi xaddan tashqari kattalashadi, natijada asbobning Issiqlik inertsiyasi oshib
ketadi. Bunday xollarda kompensatsion qo‟rilmalardan foydalaniladi.
Gazli manometrik termometr termoballonning uzunligi 400 mm dan ortmasligi
lozim, termoballon diametri ushbu: 5,8,10,12,16,20,25 va 30 mm (GOST 86 24 .80)
qatordan tanlanadi. Kapillyar uzunligi 0,6 m dan 60 m gacha bo‟lishi mumkin
.
Maxsus tayyorlangan gazli manometrik termometrlar 0
0
С dan past haroratlarni
o‟lchash uchun ham ishlatiladi. Masalan, vodorod gazli termometr – 250
0
С gacha,
geliylisi esa - 267
0
С gacha haroratlarda ishlatiladi.
Gazli manometrik termometrlarning o‟ziga xos kamchiliklaridan biri, ularning
issiqlik inertsiyasining kattaligidir. Buning sababi termoballon devorlari bilan uni
to‟ldirgan gaz o‟rtasidagi Issiqlik almashish koeffitsientining kichikligi va gazning
Issiqlik o‟tkazish qobiliyatining kamligidir
.
Жадвални тўлдиринг - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта
|
bet | 5/97 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 7,45 Mb. | | #131537 |
Bog'liq Лаборатория машгулотиЖадвални тўлдиринг
№
|
Чизиқли алгоритмга доир масалаларни ҳал қилишда қўлланилувчи операторлар
|
Тармоқланувчи алгоритмга доир масалаларни ҳал қилишда қўлланилувчи операторлар
|
Такрорланувчии алгоритмга доир масалаларни ҳал қилишда қўлланилувчи операторлар
|
1
2
3
n
|
|
|
|
Инсерт жадвалини тўлдириш тавсия этилади.
Ўқиш жараёнида олинган маълумотларни алоҳида ўзлари тизимлаштирадилар - жадвал устунларига “киритадилар” матнда белгиланган қуйидаги белгиларга мувофиқ:
“V”- мен билган маълумотларга мос;
“-“ - мен билган маълумотларга зид;
“+” - мен учун янги маълумот;
“?” - мен учун тушунарсиз ёки маълумотни аниқлаш, тўлдириш талаб этилади.
Инсерт жадвали
“Kompyuterga qo’shimcha yangi qurilmani o’rnatish” мавзусидаги лаборатория машғулотни олиб бориш технологияси
Талабалар сони:
|
Вақти -2 соат
|
Дарс шакли
|
Лаборатория машғулот
|
Амалий машғулот режаси
|
1. Компьютерга янги курилмани улаш;
2. Янги курилма учун драйвер дастурини ва унинг бошкарув дастурларини урнатиш.
3. Курилмани тулаконли ишлашини текшириб куриш;
|
Дарс мақсади : Kompyuterga qo’shimcha yangi qurilmani o’rnatish олиш бўйича талабаларда билим, кўникма ва малакаларни шакллантириш.
|
Педагог вазифалари:
Паскал дастурини юклаш.
Паскал дастури ойнасини бошқариш
Паскал ойнасига дастур киритш, натижа олиш, таҳлил қилиш.
Паскалда киритилган дастурларни сақлаш, хотирада мавжуд дастурларни юклаш.
|
Ўқув натижалари:
•Дастурни ишга тушириш усуллари билан таништиради.
• Паскал муҳитида ишлаш, меню буйруқлари, функционал тугмачалардан фойдаланишни ўргатади.
•Дастур киритиш, ҳатоликларни бартараф этиш, натижа олиш технологияларини ўргатади.
• Паскал муҳитидаги меню буйруқлари билан таништиради, жумладан, киритилган дастурни хотирага сақлаш ҳамда хотирада мавжуд дастурдан фойдаланиш учун юклаш каби имкониятларни тушунтиради.
|
Ўқитишнинг усул,
техникаси:
|
сухбат, бахс-мунозара
муҳокама қилиш, фикр алмашиш, дастур тузиш, киритиш, натижа олиш.
|
Ўқитиш восита-
лари:
|
Тарқатма материаллар, слайдлар
|
Ўқитиш шакли:
|
Фронтал, кичик гуруҳларда ҳамда якка тартибда ишалаш технологияси.
|
Ўқитиш шарт – шароитлари:
|
Лаборатория хонаси, компьютерлар.
Проектор
|
Мониторинг ва баҳолаш:
|
Оғзаки сўроқ, савол-жавоб, дастур тузиш ва натижа таҳлиллари.
|
|
| |