IV guruh. Agregat dastgohlar

IV guruh. Agregat dastgohlar.
Agregat dastgoh – o’zaro kinematik bog’lanmagan uzellar (agregatlar) dan
qurilgan maxsus metall kesish dastgohi. Agregat dastgohlar stanina, unga
o’rnatilgan va keskichlarni harakatga keltiradigan bir necha kuch kallagi,
ishlanadigan detal mahkamlanuvchi stol va yordamchi (sovitish, moylash va
boshqalar) agregatlardan iborat.
Kuch uzatmalari alohida yuritmaga ega, ular harakatining o’zaro bog’liqligi
va ketma-ketligi yagona boshqarish tizimidan ta’minlanadi. Ishlov beriladigan
asbob qo’zg’almaydigan, kesuvchi asbob esa harakatlanadigan mexaniq ishlov
berishda agregat dastgohi keng tarqalgan. Bunda detalga bir vaqtning o’zida bir
necha asboblar bilan mexaniq ishlov berish mumkin. Agregat dastgohlardan
asosan, ko’plab mahsulot ishlab chiqaradigan ishlab chiqarish korxonalardagi
avtomatik yoki oddiy potok liniyalarida foydalaniladi.
Agregat dastgohlar murakkab konstruksiyali va og’ir mehnat talab
qiladigan dvigatel,silindrlar bloki, nasoslar korpusi va boshqadetallarga ishlov
berish maqsadida yalpi, katta va o’rta seriyali ishlab chiqarish sharoitlarida yuqori
unumdorlikni ta’minlash maqsadida qo’llaniladi.
89
Agregat
dastgohlar
asosan
teshiklarga
(parmalash,
zenkerlash,
razvyortkalash, yo’nish, rezba ochish, faskalarni ochish va boshqalar) kompleks
ishlov berish uchun mo’ljallangan, lekin tekisliklarni, shponka ariqchalarini
frezalash, tashqi rezba ochish, sterjen chetlarini yo’nish, tashqi faskalarni ochish va
h. lar uchun ham qo’llash mumkin.
Agregat dastgohlarda Yuqori unumdorlik bir vaqtning o’zida bir necha
o’tishlarni bajarish, bir qancha shpindel va ko’p tomonlama ishlov berish orqali
erishiladi. Ko’pgina hollarda agregat dastgohlar yarim avtomatlar sifatida ishlaydi.
Bir nechta agregat dastgohlarni avtomatik Yuklash qurilmalarini qo’llash orqali
yagona avtomatik liniyaga birlashtirish mumkin. Oxirgi yillarda agregat
dastgohlarni dasturli qurilmalar bilan jihozlanish boshlandi. Agregat dastgohlarni
ekspluatasiya qilishda ularning foydalanilish koeffisienti maxsus dastgohlarnikidan
yuqori va u 0,85-0,95 ga teng. Maxsus dastgohlar uchun u odatda 0,6-0,8 ni tashkil
qiladi.
Agregat dastgohlardan foydalanilayotganda detal konstruksiyasining
texnologikligi bo’yicha maxsus talablar qo’yiladi.
Detal konstruksiyasini tahlil qilishda quyidagilarni tekshirish maslahat
beriladi:
ishlov beriladigan yuzalar kesuvchi asbob o’qi bo’ylab o’tish harakatini amalga
oshirilishi;
detal konstruksiyasidagi ishlov beriluvchi yuzalarning bir o’qda yotishi;
barcha yuzalariga bir o’rnatishda ishlov berish imkoniyati;
teshiklar orasidagi masofa va o’zaro joylashuvini hisobga olgan holda bir
vaqtning o’zida bir necha shpindel yordamida teshiklarga ishlov berish;
ishlov berish yuzalariga asbobning bemalol kirish imkoniyati;
zagotovka bikirligining ozligi sababli kesish maromlari chegarallanmaganligi;
zagotovka bazasida ishonchli bazalarning mavjudligi;
katta diametrli ichki rezbani boshqa konstruktiv element bilan almashtirish
imkoniyati;
detal konstruksiyasida yopiq turdagi shponka ariqchalarining mavjudligi.
90
Bunday ariqchalarga ishlov berish barmoq freza orqali amalga oshiriladi,
bu esa dastgoh ishchi organlarining kinematik harakatini murakkablashtiradi va
ishlov berish vaqtini ko’paytiradi. Ariqchalar imkon qadar ochiq turda bo’lishi
kerak, bu dastgohining oddiy kinematikasini talab qiladigan diskli freza orqali
ishlov berish imkonini beradi.
Agregat dastgohlarda detallarga ishlov berish jarayonlarini qurishning
o’ziga xos hususiyatlari mavjud. Avvalo detallarga ishlov berish umumiy xomaki
texnologik marshruti tayyorlanadi. So’ngra agregat dastgohlarda bajariladigan
jarayonlar, agregat dastgohning to’zi lishi aniqlanadi, zarur asbob va moslama
tanlanadi
yoki
loyihalanadi,
kesish
maromlari
hisoblanadi,
jarayonlar
me’yorlashtiriladi va sozlash sxemalari to’zi ladi.
Jarayonlar loyihalanayotganida ishlov berish zichligini oshirishga harakat
qilish zarur. Ammo ko’p sondagi asboblardan foydalanish asbobni almashtirish va
uni sozlashga sarflanadigan vaqt sababli unumdorlik tushib ketadi. Dastgohning
tashqarisida asbobni o’rnatish, smenalar orasida o’tmaslashgan asbobni
almashtirish orqali naladkada ko’proq sondagi asbobdan foydalanish imkonini
beradi.
Bir ishchi yurish orqali ishlov berilayotgan yuzada talab etilgan sifat va
aniqlik ta’minlanmasa, u holda qora va toza ishlov berishga to’g’ri keladi. Bunda
turli qora va toza ishlov berishlarni bir o’tishga birlashtirmaslik zarur. Bunday
o’tishlarni birlashtirish texnologik tizimda titrashni yuzaga keltirishi mumkin, bu
esa ishlov berish yuzalarining va ishlov berish sifatini tushirib Yuboradi.
Agregat dastgohlar komponovkasi detalning ishchi kallaqlar, uzatish
qurilmalari konstruksiyasi, boshqarish va uzatma qurilmalarning joylashuviga
nisbatan dastgohdagi o’rnashgan joyiga bog’liq. Agregat dastgoh komponovkasini
tanlash ko’pgina omillarga: ishlab chiqarish xajmi, detalning konstruksiyasi va
o’lchamlari, uni tayyorlash uchun texnik talablarga bog’liq bo’ladi. Agregat
dastgohlarning komponovkasi tarkibi ishlov berish turiga ko’ra parallel, ketma -
ket, parallel ketma - ket bo’lishi mumkin.
91
Agregat dastgohlar kuch mexanizmlarining o’tish harakatlari yo’nalishiga
mos ravishda vertikal, gorizontal va aralash qilib tayyorlanadi. Agregat
dastgohining ishchi zonasidagi ishlov berilayotgan detal qo’zg’almas va bir
pozitsiyadan ikkinchi pozitsiyaga ko’chishi mumkin.
Agregat dastgohlarining kuch organlari quyidagi tartibda tanlanadi:
1.
o’tishlar kuchining yig’indisi orqali kuch stoli tanlanadi;
2.
kesish quvvati va asbobni aylanish tezligi samaradorligini ta’minlash orqali
kesish jarayonlarini amalga oshirish uchun kuch babkasi tanlanadi;
3.
talab etilgan sondagi o’tishga bog’liq ravishda uzatish qurilmasi - baraban,
aylanma stol, moslamani qotirish uchun harakasiz planshayba tanlanadi.
Planshaybani tanlash detalni qisish qurilmasining gabarit o’lchamlarini
hisoblangandan so’ng amalga oshiriladi.
Bu dastgohlarni o’ziga xos hususiyati unifikasiyalangan mexanizm va
qismlardan kompanovka qilinadi.
Agregat dastgohlar asosan parametrlash, rezba kesish, kengaytirish va
chuqurchalash, tekisliklarni frezerlash operatsiyalarida qo’llaniladi. Ko’p xollarda
ishlov jarayonida qo’zg’almas bo’lgan tana ko’rinishidagi detallarga ishlov
beriladi.
Unifikasiyalangan
mexanizm
va
qismlarni
qo’llanishi,
har
xil
kompanovkadagi agregat dastgohlar va ular asosida avtomat liniyalar (juda oz
miqdordagi original elementlar qo’llanilgan holda) tashkil qilinishiga olib keladi.
Yuqorida keltirilgan to’rt guruh metal kesish dastgohlar avtomatlashtirishni
birinchi bosqichi - ishchi siklni avtomatlashni tashkil qiladi.
92
2.6-rasm. Agregat dastgohlar kompanovkasi
|