Gazlamashunoslik kopi p65 - bet 5

41
Toqimachilik iðlarining eshilganligi deb, uzunlik birligiga, odatda, 1 m ga
togri keladigan eshilishlar soniga aytiladi. Eshilish pishitilish jadalligi sifatida
faqat bir xil yogonlikdagi va zichlikdagi iðlar uchun qollaniladi. Bir xil eshilgan
iðlar diametri qanchalik katta bolsa, eshilish burchagi shunchalik katta boladi.
Iðlarming eshilganligini oshirish bilan ið silliqroq, qayishqoqroq boladi.
19-rasm. KU-500 eshilish olchagichi:
1yuk; 2 va 4qisqichlar; 3ið; 5hisoblagich; 6chegaralovchi;
7shkala; 8korsatkich.
0
8
7
6
1
2
3
5
4
Eshilish burchagi
β boylama oqi boyicha eshilgan mahsulotda tashkil
qiluvchi iðlar yoki tolaning tashqi qiyalik burchagi.
Eshilish burchagi
β
qanchalik katta bolsa, iðlar shunchalik pishitilgan boladi. Pishitilmagan iðlar
uchun, masalan, toda eshilgan burchagi nolga teng. Eshilish burchagi boyicha
turli yogonlikdagi iðlarning pishitilish darajasini solishtirish mumkin.
Toqimachilik iðlarining eshilishi KU-500 asbobi yordamida aniqlanadi
(19-rasm).
Eshilish burchagi
β mikroskop yordamida aniqlanadi va u quyidagi
formula boyicha hisoblanadi:
282
tg
α
β
δ
=
(17)
bu yerda: δ iðning hajmiy zichligi, mg/mm
3
.
Eshilish koeffitsienti
α
iðlarning pishitilish korsatkichi tarzida ishlab
chiqarishda keng qollaniladi.
Eshilish koeffitsienti bir xil hajmiy ogirlikdagi
va turli chiziqli zichlikdagi iðlarni baholash uchun
qollaniladi va u quyidagi formula yordamida
hisoblanadi:
100
h
h
E
Ò
α =
(18)
bu yerda: T
h
iðning haqiqiy chiziqli
zichligi, teks; E
h
iðlarning eshilishi bolib,
h
n
E
L
=
ga teng.
20-rasm. Iðlarning
eshish yonalishi.
42
Yigirishda yoki yakuniy pishitilish-
dagi eshilish
koeffitsienti va eshilish
burchagi qiymatlari 3-jadvalda berilgan.
Pishitish koeffitsienti tolaning turi
(paxta, zigir, jun va hokazo) ga qarab
ozgaradi, alohida tolalar turi uchun α ning
qiymati
tola uzunligi, iðning vazifasi va
chiziqli zichligiga mos ravishda tanlanadi.
Urchuqning aylanish yonalishiga kora toqimachilik iðlari ong va
chap tomonga eshib pishitiladi. Agar urchuq soat strelkasi yonalishida
aylansa, ið onga eshilgan hisoblanadi. Ong eshish Z bilan, chap eshish
esa S bilan belgilanadi (20-rasm). S yonalishi iðak chiqindilari va suniy
tolalarni yigirishda qollaniladi. S yonalishidagi iðlar oz miqdorda gazlama
va pishitilgan mahsulotlar olishda ishlatiladi, masalan tukdor gazlamalarni
ishlab chiqarishda turli xil yonalishda eshilgan iðlar ishlatiladi (21-a rasm).
Orilish naqshlari yaqqol korinishi lozim bolgan hollarda tanda ham,
arqoq iði ham Z yonalishida boladi (21-b rasm).
3-jadval
Yigirish yoki yakuniy pishitilishdagi eshilish
koeffitsienti va eshilish
burchagining qiymatlari
Paxta
Zigir
Jun
Viskoza
Viskoza toda iði
arqoq
tanda
krep
Atsetat va uchlanma
atsetat
Tabiiy iðak
arqoq
tanda
krep
Ið
Eshilish
koeffitsienti, α
αα
αα
25,344,2
23,736,4
14,247,4
30,037,9
3,85,1
8,29,5
6082
15,825,3
2,22,8
8,510,5
56,875,7
Eshilish burchagi βββββ,
gradus
1728
1529
1132
2025
34
67
3544
12
57
3340
21-rasm. Gazlamada iðlarning
eshish yonalishining ahamiyati.
a
b
Pishitilgan iðlarda birlamchi ið pishitilish yonalishi, undan keyin
ikkilamchi iðlar pishitilish yonalishlari (ZZS yoki ZSZ va hokazo)
ifodalanadi.
Iðlarning eshilishi ularning xossalariga katta tasir etadi. Eshilish
darajasi ortib borishi bilan iðdagi tolalar zichlashib ularning ortacha
zichligi ortadi va iðning diametri kichiklashib boradi. Tolalarning zichligi
eshilishning boshlangich davrida tez ozgaradi. Pishitilish jadalligi ortishiga
43
mos ravishda iðning ortacha zichligini
osishi (22-a rasm), diametri kamaya-
di (22-b rasm).
Eshilishning ortishi
iðning mustahkamligiga dastlabki
bosqichda ijobiy tasir qiladi, malum
miqdordan keyin kamaya boshlaydi
(22-d rasm). Iðning maksimal mus-
tah-kamlikka ega bolgan eshilish
qiymati uning kritik eshilishi deyiladi.
Kritik eshilishdan
ortiqcha hollarda
iðni tashkil etuvchi tolalarning zo-
riqishi ortib, parchalana boshlaydi.
Kompleks iðlarda pishitilishning
ijobiy tasiri yigirilgan iðlarnikidan
ancha past (22-e rasm). Iðlarning
eshilish darajasi oshishi bilan ular-
ning kop davrli chozilish defor-
matsiyasiga chidamligi oshadi (22-f
rasm).
Eshilish hisobiga ið uzunligining qisqarish koeffitsienti (K
i
)
orqali
aniqlanadi:
2
1
1 0, 01