nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-tema. Moraldiń mánisi hám funkciyaları

|
-tema. Moraldiń mánisi hám funkciyaları
|
bet | 121/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYA11-tema. Moraldiń mánisi hám funkciyaları.
Joba.
1. Moral` hám huqıq múnásibetleri. Sociallıq pánler sistemasında etikanıń tutqan ornı
2. Moral`diń mánis-mazmunı hám strukturalıq dúzilisi
Tayanch túsinikler: moral, regulyativ funkciya, aksiologiyalıq funkciya, informaciyalıq funkciya, tárbiyalıq funkciya, moral` hám huquq.
Moral` hám huqıq múnásibetleri. Sociallıq pánler sistemasında «Etika»nıń tutqan ornı
Moral` hám huqıq - insan múnásibetiniń óz-ara baylanıslı bolġan mańızlı elementleri. Olardıń tábiyatı jámiyettegi konkret tariyxıy shárayat, sociallıq-klasslıq strukturaġa baylanıslı boladı. Demokratiyalıq puqaralıq jámiyette moral` hám huqıqtıń óz-ara baylanıslılıġı tómendegi nızamlılıq sebepli ob`ektivlesedi – ulıwmaxalıqlıq huqıqtıń morallıq potencialı, nızamshılıqtıń morallıq tiykarları ósip baradı.
Joqarıda atap ótkenimizdey, moral` - insan hám jámiyet ortasındaġı ob`ektiv baylanıslılıq sebepli kelip shıġatuġın, hár bir shaxstıń ómiri hám iskerligin basqaratuġın, tártipke salatuġın princip hám normalar jıyıntıġı.
Solay etip, huqıq – tek ġana siyasiy-yuridikalıq emes, al bálkim sociallıq-morallıq qubılıs. Jámiyettiń huqıqıy ómiri insanpárwarlıq, ádalat, hújdan hám parız, ar-namıs, erkinlik hám juwapkershilik kibi morallıq qubılıslarsız rawajlana almaydı.
Moral` hám huqıq múnásibetlerine áyyemgi dáwirlerden-aq oyshıllar óz itibarın qaratqan. Sokrat, Platon, Aristotel` huqıqıy ideologiyanı islep shıgar eken, etikanı nızamshılıq penen baylanıstırıwġa háreket qılġan. Rim yuristleri: «huqıq úrp-ádetler maqullaġan nárselerdi usınıs etedi» degen postulattı ilgeri súrgen.
Jańa dáwirde moral` hám huqıq úzliksiz baylanıslılıqta alıp qaralġan, hátteki Gel`veciy: ««Etika» hám «Nızamtanıw»dı men bir pán dep túsinemen»2,-dep jazadı.
Nemec klassikalıq filosofiyası wákilleri de moral` hám huqıq múnásibetlerine óz itibarların qaratqan. Kant huqıq moral`ġa boysınadı dep esaplaġan. Gegel`diń pikirinshe, moral` hám huqıq birin-biri talap etedi, parqı sonda, moral` sırttan bolatuġın májbúriylikke jol qoymaydı.
Haslında, huqıq insan is-háreketin basqarıw forması sıpatında tariyxıy progresstiń belgili bir basqıshında moral` normalarınan kelip shıġadı. Huqıq óziniń rawajlanıwınıń túrli basqıshlarında moral` menen derlik uyġın bolġan. Tek waqıt ótiwi menen jazba hám qáliplesken nızamshılıqqa aynalġan. Basqasha qılıp aytqanda, huqıq óz ishine ádep-ikramlılıqtı qamtıp aladı.
Moral` hám huqıqtıń múnásibeti tómendegilerde kórinis tabadı:
birligi hám uqsaslıgında;
parıqlı tárepleriinde
óz-ara tásirinde.
Moral` hám huqıq sociallıq sana formaları sıpatında ulıwmalıq sociallıq funkciyanı atqaradı; insannıń jámiyettegi iskerligin basqaradı, normativ ózgeshelikke iye hám puqaralar bul norma hám principlerge ámal qıladı. Bul norma hám principler ulıwmalıq xarakterge iye hám jámiyettiń barlıq aġzalarına tiyisli bolıp tabıladı..
|
| |
Adabiyotlar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi Pdf ko'rish
|
bet | 107/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped Psixolo
Adabiyotlar:
1.
American Philosophical Association (1990).Tanqidiy fikrlash: Ta'limni baholash va o ‘qitish
maqsadlari uchun ekspert konsensus bayonoti."The Delphi Report 'Committee on pre-college falsafay.(ERIC
Doc. No.ED 315 423).
2.
Bowell, T. & Kemp, K. (2002). Tanqidiy fikrlash: qisqacha qo ‘llanma. Rutledge matbuoti.
3.
Emir, S. (2009). Ta'lim fakulteti talabalarining Achedemic Achievement bo ‘yicha tanqidiy
fikrlash qobiliyati. Ta'lim fanlari bo ‘yicha Jahon konferentsiyasi, 1.
4.
Giankarlo, C. A., Blohm, S. V., & Urdan, T. (2004). O ‘rta maktab o ‘quvchilarining tanqidiy
fikrlashga moyilligini baholash: Kaliforniyada aqliy motivatsiya o ‘lchovini ishlab chiqish. Ta'lim va
psixologik o ‘lchov.
5.
Guven, M., &Kurum, D. (2004). O ‘qituvchi nomzodlarining ta'lim uslublari va tanqidiy fikrlash
qobiliyatlari o ‘rtasidagi bog ‘liqlik. Anadolu universiteti ta'lim fakulteti talabalari ustidan tergov, 1.
6.
Xelpern, D.F. (1996). Fikr va bilim: tanqidiy fikrlashga kirish. Nyu-Jersi: Lourens Erlbaum.
7.
Xirose, S. (1992). Jamoa kollajlarida tanqidiy fikrlash. ERIC Digest 2006 yil 30 avgustda
http://www.ericdigest.org/19922/critical.htm dan olingan
8.
MakGregor Debra (2007). Fikrlashni rivojlantirish, o ‘rganishni rivojlantirish. Open University
Press, 9
9.
Pol, R. (1989). Tanqidiy fikrlashning ta'rifi haqida. Tanqidiy fikrlash va ta’limni isloh qilish bo
‘yicha xalqaro konferensiyaning 25-konferensiyasida taqdim etilgan ma’ruza, Rohert Park, CA, Amerika Qo
‘shma Shtatlari
10. Pol, R. & Elder, L. (2008) Tanqidiy fikrlash: o ‘rganishingiz va hayotingiz uchun javobgarlik
vositalari. Pearson/Prentis Xoll.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
98
|
| |
Рис. 2. Интерфейс платформы рrоfсоm.uz

|
Рис. 2. Интерфейс платформы рrоfсоm.uz Pdf ko'rish
|
bet | 213/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped PsixoloРис. 2. Интерфейс платформы рrоfсоm.uz
Интерфейс платформы включает разделы «О системе», «Курсы», «Управление», «Инструкция»,
«Теоретический курс», «Практический курс» и «Лабораторный курс».
Заключение
Данная работа открывает возможности для дальнейших исследований в области определения
структуры «цифровая компетентность педагога», который является одной из составляющих
профессионализма современного учителя, соответствующего требованиям общества в условиях
цифровой экономики. Таким образом, при активном использовании цифровых навыков в
образовательном процессе успешнее достигаются общие цели образования, легче формируются
компетенции в области коммуникации: умение собирать факты, их сопоставлять, организовывать,
выражать свои мысли, открывать что-то новое, делать выбор и принимать решения.
Литературы:
1. Nuraliyeva P.E. The Role of Digital Technologies in the Formation of Student Competency //
Spanish journal of Innovation and Integrity. – Spain, 2022. Volume 05. Impact Factor 6.6. ISSN
2792-8268.
– P. 257-263.
2. Nuraliyeva P.E. The Relevance of the Implementation of Programs for the Formation of Digital
Competencies Among Students // Miasto Przyszłości Kielce. Online research journal from Poland. –Poland,
2023. Vol. 35. Impact Factor 6.5. ISSN
2544-980X .– P. 51-55.
3. Muradova F.R., Shafiev T. R., To`xtayeva N.R. Digital Technologies Es as a Perspective
Information Technology in the Educational Proces // Spanish journal of innovation and integrity. Volume:
05, 2022. P. 271-277.
4. Jumankuziev U. “Using new approaches to teaching programming languages in secondary
schools”. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, vol. 11, no. 5, May 2023.
5. Ахлиллоев Т.А. Формирование профессиональной компетенции будущих педагогов в
условиях вузовского образования / Известия ВУЗов Кыргыстана. . – №15. 2018. – С. 121-124.
6. Сергеев, А.Г. Компетентность и компетенции: монография / А.Г. Сергеев. - Владимир: Изд-
во Владим. гос. ун-та, 2010. -107 с.
7. Махмудов А.Х. Бўлажак магистрларни компетентли тайёрлашнинг дидактик таъминотини
такомиллаштириш: Пед. фан. док (DSс). дисс. автореф. –Т.: 2017. – 69 б.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
198
|
| |
Natijalar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

Natijalar. Qo‘riqlash xizmati xodimi kasbiy kompetentligining ijtimоiy-psixolоgik, kommunikativ kompetentlik
va emotsional intellekt оmillarini rivоjlantirishga qaratilgan trening mashg‘ulоtlarini qо‘llash bilan bir
qatоrda ularning yakuniy natijalarini ikki xil tartibda bahоlashga erishildi. Birinсhisi, trening
ishtirоkсhilarining mashg‘ulоtlar asоsida kasbiy kompetentlik va uning оmillarini aniqlashga qaratilgan
mashg‘ulоtlarida shakllantirgan sifat va xususiyatlari darajasini aniqlash hamda ikkinсhidan,
tadqiqоtimizning asоsiy maqsadidan kelib сhiqib, qo‘riqlash xizmati xodimi kasbiy kompetentligini aniqlash
usullarini tatbiq etishdan оlingan natijalarga e’tibоr qaratildi.
Kasbiy kompetentlikni rivоjlantirish dasturi оqibatida qo‘riqlash xizmati xodimlari о‘zlarining faоliyat
jarayоnidagi shaxsiy va kasbiy о‘sishidagi kamсhiliklarni bartaraf etishga erishdilar, deyish mumkin. Buni
psixоtrening dasturini qо‘llashdan keyingi bоsqiсhdan оlingan natijalar ham tasdiqladi.
Qo‘riqlash xizmati xodimlarining trening dasturidan keyingi kasbiy kompetentligining ijtimоiy-
psixolоgik hоlatini bahоlash uсhun, kasbiy kоmpetenlilik kо‘rsatkiсhlarining qiyоsiy hоlati о‘rganib сhiqildi.
Kasbiy kompetentlikni bahоlоvсhi sо‘rоvnоmaning psixоtrening dasturigaсha va undan keyingi hоlatga
kо‘ra kо‘rsatkiсhlar о‘rtaсha miqdоriy kо‘rsatkiсhlari bо‘yiсha qiyоsiy tahlil qilindi. Aniqlоviсhi tajriba
davоmida, kasbiy kompetentlik kо‘rsatkiсhlari yuqоri, о‘rta va quyi darajalari bо‘yiсha tahlil qilingan edi.
Qo‘riqlash xizmati xodimi kasbiy kompetentligi bilan kommunikativ hamda ijtimоiy-psixolоgik
kompetentligi va ularning emоtsiоnal intellekti о‘rtasidagi о‘zarо bоg‘liqligini ta’minlash uсhun
mо‘ljallangan psixоtrening dasturi jamоa a’zоlari о‘rtasida tashkil etildi. Bu bu о‘z navbatida qo‘riqlash
xizmati xodimi kasbiy kompetentligini ta’minlashning muhim jihatlarini о‘zida mujassamlashtirganligiga
urg‘u berildi. Psixоtrening dasturi qo‘riqlash xizmati xodimlarining faqatgina individual о‘sishi emas, balki
jamоaviy va guruhiy jipsligini ta’minlashga, о‘zarо hurmat va tushunish, nizоga sabab bо‘luvсhi hоlatlarni
оldini оlishga ham xizmat qila оldi, deyish mumkin. Buning qo‘riqlash xizmati xodimlarining psixоtrening
dasturni qо‘llashdan keyingi kо‘rsatkiсhlari ham tasdiqlaydi.
Psixоtrening dasturidan keyingi natijalar qo‘riqlash xizmati xodimlarining kasbiy kompetentligini
ifоdalоvсhi kоmpоnentlarda rivоjlanishga erishilganligini kо‘rsatdi.
Qo‘riqlash xizmati xodimlari kasbiy kompetentligi namoyon etilishining ijtimoiy-psixologik
xususiyatlarini aniqlashda V.A.Melnikov, L.Ya.Yampolskiylarning «Psixodiagnostik test» metodikasi
asosida nazorat tajribada metodikaning 10 ta asosiy omillari bo‘yicha qo‘lga kiritilgan natijalarni tahlil
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
103
qiladigan bo‘lsak, ko‘pgina omillardagi ko‘rsatkichlarda yuqori ijobiy o‘sish kuzatilganligini guvohi
bo‘lamiz (1-jadval).
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 110

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
110/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
106
107
108
109
110
111
112
113
...
246
6-
7-
Download
1,9 Mb.
1
...
106
107
108
109
110
111
112
113
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
Yupqa qatlam xromatografiya

yoki idishga quyilgan oz miqdordagi erituvchiga tushiriladi (4.11 rasm), keyin
erituvchi bug’lanishini oldini olish uchun bir qopqoq bilan berkitiladi. Erituvchi
kapillyar ta’sir natijasida plastinkaga asta-sekin ko’tariladi. Erituvchi fronti
dog’lardan o’tganda ularda erigan moddalarning harakati boshlanadi. Ularning
harakat tezligi ularning taqsimlanish koeffitsientlariga bog’liq bo’ladi.
Erituvchining old qismi plastinkaning yuqori chekkasiga ko’tarilganda stakandan
chiqariladi va quritiladi. Rargli aralashmaning turli tarkibiy qismlari vizual
aniqlanishi mumkin. Aralashmaning tarkibiy qismlari rangga ega bo’lmasa,
plastinka proyavka qilinishi (rang paydo qilish maqsadida ishlov berilishi) kerak.
Plastinkaning namoyon (proyavka) bo’lishiga unga ayrim bo’yovchi reagent
purkash, ultrabinafsha nur bilan nurlantirish, yod bug’lari kabi har qanday gaz
atmosferasida qizdirish yoki ushlab turish orqali erishiladi.
Talion principi - Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ

|
Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ
|
bet | 126/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYATalion principi. Talion principi birinshi universal princip esaplanadı. Eski Wásiyatta talion formulası tómendegishe ańlatıladı: «kóz ushın kóz, tis ushın tis» («qanġa - qan, janġa - jan»). Alġashqı jámiyette talion qanlas óshpenlilik formasında alıp barılġan, jaza bolsa jetkizilgen zıyanġa absolyut sáykes keliwi kerek bolġan. Mámleket payda bolıwdan aldın talion zorawanlıqtı shekleytuġın pozitiv rol` oynadı: adam ósh alıwdan qorqıp, zorawanlıqtan waz keshiwi múmkin; Talion kekshil, óshpenli zorawanlıqtı sheklegen hám onı jetkizilgen zıyan shegarasında qaldırġan. Ádalat funkciyaların óz moynına alġan mámlekettiń payda bolıwı, taliondı mánawiy tártipke salıwdıń tiykarġı principleri diziminen óshirip, civilizaciyalaspaġan dáwirler sarqıtına aynaldırdı.
Ádep-ikramlılıq principi. Ádep-ikramlılıqtıń altın qaġıydasın birinshi civilizaciyalar bir-birinen ġárezsiz túrde qáliplestirgen. Usı principti áyyemgi oyshıllar: Budda, Konfuciy, Fales, Muhammed, Iysa Masih úgitlerinde ushıratıw múmkin. Eń ulıwmalıq kóriniste bul qaġıyda tómendegishe ańlatıladı: «Basqalar saġan qanday múnásibette bolġanın qaleseń (qálemeseń), sen de olarġa sonday múnásibette bol (bolma)». Talionnan parıqlı túrde, altın qaġıyda kek alıwdan qorqıwġa tayanbaydı, al bálkim jaqsılıq hám jamanlıq haqkındaġı óz ideyalarına tayanadı, sonday-aq, «ózimizdikiler» hám «biyganalar»ġa bóliniwdi biykarlap, jámiyetti teń adamlar toplamı sıpatında ańlatadı.
Súyiw wásiyatı xristianlıqta tiykarġı universal qaġıydaġa aynaladı.
Jańa Wásiyatta Iysa Masih bul principti tómendegishe ańlatqan: Qudayınızdı pútkil qálbińiz benen, pútkil janınız benen, pútkil kúshińiz hám pútkil sanańız benen súyiń. Bul birinshi hám eń ullı wásiyat. Ekinshisi soġan uqsaydı: ózgeni óziń kibi súy.
Jańa Wásiyat – bul muhabbat etikası. Tiykarġısı, nızam hám qaġıydalarġa rásmiy boysınıw emes, al óz-ara muhabbat. Muhabbat wásiyatı Eski Wásiyattıń on wásiyatın biykar kılmaydı: eger adam «jaqınıńdı súy» principine ámel kılsa, onda ol óltirmeydi yaki urlay almaydı.
|
| |
Tragediyalılıq - Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ

|
Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ
|
bet | 134/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYATragediyalılıq - erkinlik hám zárúrliktiń óz-ara tásiri procesinde júzege keletuġın hám insan azap-uqıbetleri, ómir ushın mańızlı bolġan qádiriyatlardıń ólimi hám nabıt bolıwı menen qatar keshetuġın turmıstıń ótkir qayshılıqların (toqnasıwların), jaġdaylar hám shárayatlardı sáwlelendiriwshi estetika kategoriyası.
Tragediyalıq gózzallıq hám kóterińkilikke sonısı menen jakın, ol insan qádir-qımbatı hám ullılıġı ideyasınan ajıralmaġan halda, olardıń zárúriyat kúshleri menen toqnasıwında joldas bolatuġın hám erkin háreketlerde, hám azaplarda kórinis tabadı.
Insannıń erkin háreketi onı jaq qılatuġın sózsiz bir zárúriyattı ámelge asıradı, bul zárúriyat áyne adam onı jeńip ótiwge yaki onnan qashıwġa háreket qılġanında quwıp jetedi.
Áyyemgi dáwirde, shaxsıy baslama rawajlanıwının pás dárejesinde bolġanında, tragediyalıq shaxs hám táġdirdiń óz-ara tásiri arqalı súwretlengen (Moyra). Táġdir tábiyatta hám jámiyette húkimranlık qılatuġıniyesiz kúsh sıpatında túsindirilgen. Moyralar insan ómirin anıqlaydı, lekin aldınnan belgilengen tártiptiń ózine tán epizodların ámelge asırıw, erkin háreketleri arqalı. Qaharman táġdirdi ózgerte almaydı, lekin ol bolıp atırġan nárselerdi passiv ráwishte qabıl qılmaydı, oġan belsendi qarsı shıġadı hám sonıń menen óz erkinligin kórsetedi.
Orta ásirlerde adamlardıń erkin Qudaydıń erkine boysındırıw hám basqa ómirde, Qudaydıń saltanatında ádalattı tiklew wádesi eń tiykarġı motiv bolġan. Tragediya principi jerdegi hám aspan baslamaları toqnasıwında jatadı.
Jańa dáwirde, shaxsiy baslamanıń hár tárepleme rawajlandırılıwı menen tragediyanıń deregi sub`ekttiń ózi, onıń ishki dún`yasınıń tereńleri hám olar menen shártlengen is-háreketler bolıp tabıladı. Mısalı, Shekspir tragediyalarınıń qaharmanları.
Gegel` tragediya deregin morallıq mánistiń erk hám orınlanıw tarawı sıpatında ózin ózi bifurkaciyalawında kórdi. Jańa ásir adamı óz tragediyasında basına túsken qorqınısh hám azaplarda ózi ayıpdar. Biraq toqnasıp atırġan kúshlerdiń ólimi buzılġan teń salmaqlılıqtı basqa joqarı dárejede qayta tikleydi hám usı tárizde Gegel`diń pikirine kóre, ruwxtıń tariyxıy ózin-ózi rawajlandırıwına járdemlesken halda universal substanciyanı ilgeri súredi. Sol sebepli Hegel` ushın tragediyanıń reńi aq: tragediyalıq adamlardı tazalawshı tásirge iye (katarsis), olardı jawızlıqqa qarsı gúresiwge shaqıradı.
Tragediyalıq shıġarmanıń tiykarġı wazıypası - bul insan qádir-qımbatın tastıyıqlaw, insan imkaniyatların keńeytiw, tariyxıy qáliplesken, biraq eń kúshli hám belsendi, joqarı ideallardan ilhamlanġanlar ushın tar bolıp qalġan shegaralardı buzıw.
Ómirdegi hám iskusstvodaġı tragediyalılıqtıń kerisi bul kúlkililik bolıp tabıladı.
|
| |
Kóterińkilik - Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ

|
Õzbekstan respublikasi joqari hám orta arnawli biLİmlendiRİw miNİstrliGİ
|
bet | 133/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYAKóterińkilik - bul úlken unamlı sociallıq áhmiyetke iye predmetler hám qubılıslardıń estetikalıq qunın sıpatlawshı estetikalıq kategoriya, biraq olar ózleriniń kútá úlken qúdireti sebepli jámiyet hám shaxs tárepinen unamlı ózlestirile almaydı. Kóterińkiliktiń birpútin sıpatlamasın birinshilerden bolıp I.Kant berdi. Eger gózzallıq, filosoftıń pikirine kóre, belgili bir forma, sheklew menen sıpatlanatuġın bolsa, onda kóterińkiliktiń mánis-mazmunı onıń sheksizligi, sheksiz ullılıġı hám insannıń baqlaw hám elesletiw qábileti menen sáykes kelmesliginde.
Kóterińkilik insandı fizikalıq janzat sıpatında basadı, óz shekliligi hám sheklengenligin ańlawġa májbúr qıladı, áyne payıtta onı mánawiy janzat sıpatında joqarılatadı, onda óziniń fizikalıq jaqtan salıstırıp bolmaytugın hám onı basıp turatuġın tábiyat ústinen morallıq ústinligin ańlawdı oyatadı.
Ómirdegi, reallıqtaġı kóterińkilik iskusstvoda óz sáwleleniwin tabadı. Mısalı, Mısır piramidaları faraonlardıń - tiri qudaylıń, quyashtıń ulınıń ullılıġın sáwllendiredi. Iskusstvodaġı kóterińkiliktiń sáwleleniwiniń tipik formaları úlkenlik, ken kólemlilik, monumentallıq bolıp tabıladı.
Kóterińkilik obrazı Orta ásirler iskusstvosındaġı gotikalıq soborlarda sáwlelendirilgen bolıp, olarda adamnıń Qudayġa, Aspan Saltanatına bolġan umtılıwı ashıp berilgen.
Kóterińkiliktiń kórkem ańlatılıwı - bul pafos (grekshe - tuyġı, qálew).
Kóterińkiliktiń jup kategoriyası páskeshlik kategoriyası bolıp tabıladı.
Páskeshlik – bul úlken unamsız sociallıq áhmiyetke iye hám jámiyet hám shaxs ushın qáwip tuwdıratuġın predmetler hám qubılıslardıń estetikalıq qunın sıpatlawshı estetikalıq kategoriya.
Páskeshlik - bul kelbetsizliktiń kútá ketken dárejesi, oġada unamsız qádiriyat.
Páskeshlikke basqa estetikalıq kategoriyalarġa qaraġanda kóbirek dárejede maorllıq baha tán bolıp tabıladı: ol jawız kúshler menen (zorawanlıq, jalġan, buzıqlıq hám basqalar); urıs, adamnıń adam tárepinen ekspluataciyalanıwı, kemsitiw, shaxstı bastırıw hám basqalar (sociallıq turmısta); adamnıń alkogol hám giyabentlik zatlardan ġárezliligi (psixologiyalıq aspektten) tikkeley baylanıslı bolıp tabıladı.
Tragediyalılıq hám kúlkililik kóbirek adamlardıń múnásibetin, turmıslıq poziciyaların hám táġdirlerin sáwlelendiredi.
|
| |
Aralashmaning har bir komponenti ma’lum ushlanish koeffitsienti

|
Aralashmaning har bir komponenti ma’lum ushlanish koeffitsientiBog'liq ber burger formulasiAralashmaning har bir komponenti ma’lum ushlanish koeffitsienti
bilan tavsiflanishi mumkin. Ushlanish koeffitsienti
𝑹
𝒇
komponentning
taqsimlanish koeffitsienti bilan bog’liq va quyidagi nisbat bilan aniqlanadi:
𝑹
𝒇
=
komponentning boshlang′ich nuqtadan siljigan masofasi
erituvchining boshlang′ich nuqtadan siljigan masofasi
4.12 rasmda beshta boshlang’ich nuqtalari qo’yilgan xromatografik
plastinka ko’rsatilgan. X noma’lum moddasi B va C moddalarning aralashmasi
ekanligini ko’rish qiyin emas. Bundan tashqari ko’rinib turibdiki, C namunasi
frontda bitta nuqta beryapti – demak u sof moddaga, C’ namunasi esa
aralashmadir, chunki u frontgacha ikkita turli nuqtalar beryapti. Bu esa unda ozroq
A moddasi borligini ko’rsatadi.
C modda uchun ushlanish koeffitsienti quyidagi bog’liqlik bilan aniqlanadi:
𝑅
𝑓
(𝐶) = 𝑥/𝑦
4.12 Rasm. Tajribadan keyin YuQX plastinkasida ajratish natijasi
ko’rinishi. x- noma’lum modda, A va B toza moddalardir. Modda C ikki xil
namunada (C va C’) berilgan.
Yupqa qatlamdagi xromatografiya (YuQX) yordamida quyi hamda yuqori
molekulali birikmalarni ajratsa bo’ladi. Ya’ni ularni rangiga yoki siljish
masofasiga qarab farqlasa bo’ladi. Biror bir kerakli moddani ajratib olish uchun
avvalambor o’sha tur moddalarni tajribada sinab ko’rishimiz lozim bo’ladi. Agar
modda oldindan mahlum bo’lsa, adabiyotlardan foydalangan holda ham ranglarga
va u moddalarning R
f
surilish masofasiga qarab farqlashimiz mumkin bo’ladi.
Nazariy jihatdan, rangi va siljish masofasi nuqtai-nazaridan bir-biriga mos
kelayotgan moddalar aynan bir xil modda bo’lishi mumkin deb ayta olishimiz
mumkin.
YuQXning asosiy afzalliklari quyidagilardir:
- Oddiylik
- Ba’zan o’ta yuqori aniqligi
- Universal proyavitellar borligi
- Juda turli-tuman xossalarga ega moddalarni ajratish imkoniyati.
Asosiy kamchiliklari:
- Samaradorligi pastligi (ba’zan selektivligi)
- Vaziyatga bog’liqlik
- Laboratoriyalararo yomon takrorlanuvchanlik.
|
| |
) Metodologiyalıq belgisi boyınsha

|
) Metodologiyalıq belgisi boyınsha
|
bet | 117/191 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #230680 |
Bog'liq FILOSOFIYA1) Metodologiyalıq belgisi boyınsha, yaġnıy logikalıq izbe izlikti basshılıqqa alıwdıń baġdarı boyınsha oy juwmaġı tómendegi túrlerge bólinedi:
a) deduktivlik oy juwmaġı - ulıwmalıq bilimnen dara bilimge ótiw nátiyjesinde alınġan oy juwmaġı bolıp tabıladı.
b) induktivlik oy juwmaġı - jekelik bilimnen ulıwmalıq bilimge ótiw nátiyjesinde alınġan oy juwmaġı bolıp tabıladı.
v) analogiyalıq oy juwmaġı- dara bilimnen dara bilimge ótiw nátiyjesinde alınġan oy juwmaġı bolıp tabıladı.
2) logikalıq belgisi boyınsha, yamasa logikalıq izbe izlikti basshılıqqa alıwdıń qatańlıġın esapqa alıw dárejesi boyınsha oy juwmaġın úlken eki túrge bóliwge boladı.
a) demonstrativlik yamasa zárúrlik logikalıq baylanısı boyınsha oy-juwmaġı, basqasha aytqanda, oy-juwmaġınıń bul túrinde tiykardan juwmaqqa ótiw zárúrlik xarakterge iye boladı.
b) itimallılıq oy-juwmaġı yamasa demonstrativlik emes oy juwmaġı. Bunday oy-juwmaġında tiykardan juwmaqqa ótiw zárúrlik qásiyetke iye emes xarakterde bolıp, shınlıqqa uqsaslıq belgisi menen ayrılıp turadı. Ayrım jaġdaylarda bulardı shınlıqqa jaqın oy juwmaġı depte ataydı. Bunday oy-juwmaġında logikalıq ótiw, yaġnıy tiykarlardan juwmaqtıń alınıwı itimallılıkqa baġdarlanġan xalda orınlanadı. Oy juwmaġın birinshi belgisi boyınsha qaraymız.
Deduktivlik oy-juwmaġı hám onıń tiykarġı túrleri
Deduktivlik oy juwmaġı (dedukciya termini latın tilinen alınıp, keltirip shıġarıw (vıvedenie) degendi ańlatadı) dep ulıwma bilimnen dara bilimge ótiw xarakteri logikalıq zárúrlikke iye bolġan oy juwmaġına aytamız. YAġnıy tiykarlar menen juwmaqtıń arasında baylanıs formal logikalıq nızamlardı beredi, sol sebepli tiykarlar shınlıqqa iye boladı. Deduktivlik oy-juwmaġı hár qıylı bolıwı múmkin. Olardıń hár qıylı bolıwı, tiykar retinde qanday kriteriydiń ólshemniń alınıwınan ġárezli. Deduktivlik oy-juwmaġın eki tiykar boyınsha túrlerge bóliwge boladı.
1. Berilgen pikirlerden juwmaqtıń alınıwı, pikirler arasındaġı logikalıq baylanıstıń xarakteri boyınsha deduktivlik oy-juwmaġın shártli oy juwmaġı, shártli keskin oy-juwmaġı, bóliwshi keskin oy-juwmaġı, shártli bóliniwshi oy-juwmaġı túrlerine bóliwge boladı.
|
| |
-MAVZU. KIMYOVIY SHIKASTLANISH O’CHOG’INING (KSHU)

204
1. Nyer vlarni (asabni) falajlash ta’siriga ega bo’lgan zaharlovchi moddalar -
zarin, zoman, V-gazlar.
2. Tyer ida yara paydo qilish ta’siriga ega bo’lgan zaharlovchi moddalar - iprit,
lyuizit, azotli iprit.
3. Umumiy zaharlanish ta’siriga ega bo’lgan zaharlovchi moddalar - sinil
kislota, xlorsian.
4.
Bo’g’uvchi ta’siriga ega bo’lgan zaharlovchi moddalar - fosgen, difosgen.
5.
Ta’sirlash xususiyatiga ega bo’lgan zaharlovchi moddalar.
a)
yuqori
nafas
yo’llari
va
burun
shilliq
pardasiga
ta’sir etuvchi zaharlovchi moddalar (styer nitlar)-adamsit, difenilsianarsin,
difenilxlorarsin;
b) ko’z shilliq pardasiga ta’sir etuvchi zaharlovchi moddalar (lakrimatorlar-ko’zdan
yosh oqizuvchi) xloratsetofenon, brombenzilsianid, ci-es/ss) va Si-ar(cr).
6.
Psixokimyoviy ta’sirga ega bo’lgan zaharlovchi moddalar-Bi-Zet (BZ), (DLK).
II. Zararlanishning oxirgi natijasiga qarab:
- o’ldiruvchi ta’siriga ega (nyer vlarni falaj qiluvchi, tyer ida yara paydo
qiluvchi, umumiy zaharlovchi va bo’g’uvchi ta’sirga bo’lgan) zaharlovchi
moddalar;
- vaqtincha safdan chiqaruvchi zaharlovchi moddalar - ta’sirlash xususiyatiga
ega bo’lgan va psixokimyoviy zaharlovchi moddalar.
Amaliy ish rejasi rejasi - Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua

|
Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua
|
bet | 112/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarAmaliy ish rejasi rejasi:
Amaliy mashg’ulot nazariy materiali bilan tanishib chiqish
Mos topshiriq variantidagi masalani echish algoritmini tuzish
Nazariy ma’lumotlar. Juda ko’p amaliy masalalar izlash algoritmlariga kеltiriladi. Izlash bu – oldindan yi?ilgan katta xajmdagi axborotlar majmuasi ichidan kеrakli ma'lumotni qidiruv jarayonidir. Bеrilganlar(ma'lumotlar) yozuvlardan iborat bo’lib, har bir yozuv kalitni o’z ichida sa?laydi.Bu kalitlar yozuvlarni bir-biridan far?lash uchun ishlatiladi.Izlash maqsadi bеrilgan kalitga to’g’ri kеluvchi barcha yozuvlarni topishdan iboratdir.
Kеtma-kеt izlash. Izlash algoritmlarida ro’yxatni maqsad elеmеnti dеb ataluvchi qandaydir konkrеt еlеmеntni topishga qaratilgan ko’rib chtqish jarayoni amalga oshiriladi. Kеtma-kеt izlashda ro’yxat elеmеntlari saralanmagan dеb qabul qilinadi. Izlash jarayonida kеrakli elеmеntning ro’xatda mavjud ekanligi tеkshirilibgina qolmay, balki ushbu kalitga bog’liq bo’lgan ma'lumotlarga ham murojaat qilinadi. Masalan, kalitning qiymati xizmatchining tartib nomеridan yoki boshqa idеntifikatordan iborat bo’lishi mukin. Kеrakli kalit topilgandan so’ng dastur u bilan bog’liq ma'lumotlarni o’zgartirishi yoki bosmaga chiqarishi mumkin. Umuman olganda, izlash algoritmining maqsadi kalitning pozitsiyasini (turgan joyini) aniqlashdan iborat. Agar kalit qiymat topilmasa, algoritm massivning yuqori chеgarasidan katta bo’lgan indеks qiymatini chiqaradi. Kеtma-kеt izlash algoritmi ro’yhat elеmеntlarini birinchi elеmеntdan boshlab, kеraklisi topilmagunga qadar birma-bir ko’rib chiqadi. Kalitning konkrеt qiymati ro’yxatda qanchalik uzoq joylashgan bo’lsa, izlashga shunchalik ko’p vaqt sarflanadi. Quyida kеtma-kеt izlash algoritmining ifodasini kеltiramiz:
Ketma_ket_Izlash (list,target,N) {list tеkshiriluvchi ro’yxat,target izlanuvchi kalit, N ro’yxatdagi elеmеntlar soni }
For i=l to N do
if (target=list[i])
return i
end if
end for
return 0
Bu usulda izlash jarayonini quyidagi Paskal tilida ifodalangan algoritm yordamida rеalizatsiya qilish mumkin:
function search(x: integer): integer;
var i: integer;
begin for i:=1 to n do
begin if x = a[i] then begin search := i; exit; end;
end;
search:=0;
end;
|
| |
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 114

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
114/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
110
111
112
113
114
115
116
117
...
246
12. Düz cərəyanlı naqilin
məsafələrində yaratdığı maqnit sahə induksiyalarını artma ardıcıllığı düzün
A)
B)
Download
1,9 Mb.
1
...
110
111
112
113
114
115
116
117
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
AES falokat natijasida radioaktiv moddalardan

203
orqali radioaktiv korishmalarni tarkatib, suv okimi irmogida yashovchi aholii uchun
katta xavf soladi. Chyyer nobl AESI avariyasidan keyin Kiev shaxridagi suv
amborida Dnspr daryosi kuyi okimlarida 1986 yilning iyo’l oyidan boshlab 1987 yil
may oyigacha sezni va strantsiy izotoplari ta'kiklanilgan radioaktiv yuvindiklarni
ushlab qolish dezantivatsiya qilish uchun yo`zlab tusiklar ko`rilgan natija Dnspr
yokasi kuyi okimlarida nurlanish darajasi polayishiga yer ishilgan. Fuqarolar
muhofazasi bu sohada katta natijalarga yer ishdi. Bu avalambor radio izotoplarni
tashqi muxitga tarkalganligini aniqlash asboblari. Har bir shaxsni nurlanish
darajasini aniqlash, ayni paytda radioaktiv zaralanishda ularni aktivligini
pasaytirish, ya'ni dezaksivatsiyalash ishlarini sanitar yo’qotishlar o’chog’ida va
fuqarolar muxokamasi bu sohada katta natijalarga yer ishdi. Evakuatsiyalashtirish
manzilgoxlariga o`tkazish ishlarini aniq reja asosida bajarish kabilar, bundan
tashqari nurlanish o’chog’ida va tibbiy yordam bosqichlarida nurlanishda davolash
ishlarini o`tkazish fuqaro muhofazasining xizmat ko’rsatish bo’limlari orqali joriy
etiladi.
-rasm. 
Transport shinalari: 
a - Kramyer shinasi; b - Filbri shinasi; d - Dityer ixs shinasi; e - Bellyer

293
79-rasm. Mashtafarov bo'yicha bog'lovlar: 1 - orqaga va ko'krakka; 2 -
songa; 3 - oyoq panjasiga.
qarab, oldindagi zambilchilar zambil dastalarini yelkalariga ko'tarib oladi,
orqadagi zambilchilar iloji boricha qo'llarini pastroq tushiradilar.
Bemorni o`zoq masofaga olib borish uchun 8 raqamiga o'xshash qilib
bog'langan tasmalardan foydalansa bo'ladi. Ayni paytda tasmaning ikkita
xaqlasi zambil dastasini ko'tarish uchun xizmat qiladi (85 -rasm).
Tibbiy zambil bo'lmaganida qo'l ostidagi boshqa narsalardan zambil yasas h
mumkin (2 ta yog'och va adyoldan, kigiz, sholcha, palto va hatto gilamdan)
mabodo ular ham topilmasa, bemorni qo'lda ko'tariladi. Bemorni bir kishi
qo'li bilan oldinga yoki yelkasiga olib ko'tarishi, yo bo'lmasa orqasiga
opichib olib borishi mumkin (86rasm).
81-rasm. Tibbiy zambil
Qog’ozdagi xromatografiya

4.14 Rasm. Qog’ozda quyi oqim xromatografiyasi.
4.7 Gaz xromatografiyasi
Gaz xromatografiyasi bug’lantirilganda yoki gazga aylantirilganida
parchalanmaydigan moddalarni tahlil etishda ishlatiladigan universal usuldir. Bu
usul birinchi marta 1952 yilda Djeyms va Martin tomonidan uchuvchan yog’
kislotalarini ajratishda ishlatilgan. Gaz xromatografiyasida harakatchan faza
sifatida gaz ishlatiladi. Gazning yopishqoqligi suyuqlikka qaraganda ancha past
bo’ladi va yuqori diffuziya tezligiga ega bo’ladi. Uning ikki varianti mavjud.
III. 
Zaharlash xususiyatini qancha vaqt saqlay olishga qarab: 
-chidamli zaharlovchi moddalar

III.
Zaharlash xususiyatini qancha vaqt saqlay olishga qarab:
-chidamli zaharlovchi moddalar
- ular yuqori qaynash haroratiga (150°S
dan yuqori) ega. Ishlatilganda juda sekinlik bilan bug’lanadi va uzoq vaqtgacha
(bir soatdan bir necha sutkagacha, qish paytida haftalab) saqlanib turadi. Buning
natijasida ko’plab odamlar zaharlanadi. Bu guruh zaharlovchi moddalarga
fosfororganik va tyer ida yara paydo qiluvchi zaharlovchi moddalar kiradi.
Shuni esda saqlash ber kitiladiki, qo’llanilgan zaharlovchi moddalarning
chidamligi ularning faqatgina fizik va kimyoviy xossalariga bog’liq bo’lib
205
qolmasdan, ularni ishlatish usuliga, ob-havo sharoitiga va joylarning relefiga
ham bog’liq bo’ladi. Zaharlovchi moddalar o’rmon, daraxtzor, ekin ekilgan
joylarda, jarliklarda ochiq joylarga qaraganda 7-10 barobar uzoq saqlanib qoladi;
-chidamsiz zaharlovchi moddalar
- bu moddalarning qaynash harorati juda
past bo’ladi. Zaharli xossasini ochiq joylarda bir necha daqiqagacha saqlaydi.
Shuning uchun asosan havoni zaharlash maqsadida qo’llaniladi. Bu moddalar
bug’lanib, zaharli modda aralashgan bulut hosil bo’ladi, bunday bulutlar shamolda
uchib, ba’zan 10-15km gacha etib boradi. Bu guruhga umumiy zaharlovchi va
bo’g’uvchi zaharlovchi moddalar kiradi.
IV.Ta’sir vaqtiga qarab - tez ta’sir qiladigan zaharlovchi moddalar (nyer vlarni
falaj qiluvchi, umumiy zaharlovchi, ta’sirlovchi, psixokimyoviy zaharlovchi
moddalar). Qisqa vaqt davomida ta’sir alomatlari ko’rinadi. Sekin ta’sir qiladigan
zaharlovchi moddalar (tyer ida yara paydo qiluvchi, bo’g’uvchi zaharlovchi
moddalar). Klinik alomatlari sekin rivojlanadi.
V.Qo’llanish ehtimoli borligiga qarab jami zaharlovchi moddalar ikki
guruhga bo’linadi. Birinchi guruhga zarin, zoman, vi-gazlari va iprit kiradi. Ular
tabelli hisoblanadi. Bularni qo’llash ehtimolli, qolgan guruhdagi zaharlovchi
moddalar chegaralangan tabelli va zahiradagi zaharlovchi moddalar guruhiga
kiradi.
Kimyoviy qurol qo’llanilishi sababli kimyoviy zararlanish zonasi hosil
bo’ladi, shu egallagan hududda kimyoviy zararlanish o’chog’i paydo bo’ladi.
Kimyoviy zararlanish zonasi-bevosita kimyoviy qurol qo’llanilgan hududdan va
zaharlash kontsentratsiyasiga ega zaharli modda aralashgan bulut tarqalgan
hududni o’z ichiga oladi. Bu hududda birlamchi va ikkilamchi bulutlar tafovut
etiladi. Birlamchi bulutni jami zaharlovchi moddalar qo’llash vaqtida hosil qiladi.
Buning ta’sir vaqti 30 daqiqagacha. Ikkilamchi bulutni turg’un zaharlovchi
moddalar hosil qiladi. Buning ta’sir vaqti ob-havoga bog’liq (bu parlanishda hosil
bo’ladi).
|
Yashirin davr - Hayot faoliyati xavfsizligi

211
organizmning umumiy qarshilik ko’rsatish qobiliyati pasayadi. Bu esa yaralar
yuzasiga infeksiya tushishiga va tezda asoratlarning rivojlanishiga olib keladi.
Davolash uzoq davom etadi, qayta tiklanish sekin kechadi, yaralar o’rnida
chandiqlar hosil bo’lali. Agar bo’g’imlardagi tyer i jarohatlangan bo’lsa, bu
chandiqlar bo’g’imlarning harakatlanishiga xalaqit ber adi. Ko’zning iprit bilan
zararlanishi o’ta xavfli, ko’z olmasi ba’zan atrofiyaga uchraydi.
Rezorbtiv ta’sirida kayfiyatning yo’qligi, lohaslik, uyquchanlik, mayuslik,
depressiv holatlar rivojlanadi. Og’ir holatlarda o’lim bilan tugaydi. Zararlanishning
oldini olish va darajasini kamaytirish uchun o’z vaqtida gazniqobdan va himoya
kiyimdan foydalanish bilan bir vaqtda qisman sanitariya ishlov o’tkazish muhim
ahamiyatga ega.Ipritdan zararlanishning yashirin davri borligini, alomatlar sekin
rivojlanishi, zararlanishning uzoq vaqt davom etishini va davolanishning og’irligini
unutmaslik ber kitiladi. Ipritning zararlantirish ta’sir xossasini hisobga olib aytish
mumkinki, o’choqda sanitar yo’qotishlar uzoq vaqt davomida vujudga keladi.
Tibbiy yordam ko’rsatish buyicha tadbirlarni tashqi llashtirish va o’tkazishga
tayyorgarlik ko’rish uchun tibbiyot xodimlari ma’lum vaqtga ega bo’ladi.
Tibbiyot tuzilmalarning shaxsiy tarkibi zararlangan hududda tibbiy
yordamni gaz niqob va himoya kiyimlarida ko’rsatishlari ber kitiladi.
Yyengil darajadagi zararlanish

208
Tyer i qoplamlari nam, lab ko’kargan, puls ancha tezlashgan,
taranglashgan bo’ladi. Artyer ial bosim zararlanishning boshlanishida ko’tariladi,
keyinichalik zaharlovchi moddalar ta’siri natijasida keskin pasayib ketadi, puls
susayib bradikardiya holatiga o’tadi.
Yuqoridagi klinik alomatlar 10-15 sutkagacha saqlanib turishi mumkin.
Keyinchalik bemorning ahvoli yaxshilana boshlaydi. Lekin 1-2 hafta ichida ularda
bosh og’rishi, yurak sohasida qisilish yoki bilinar-bilinmas og’riqlar, o’zgaruvchan
puls, emotsiyalarning o’zgaruvchanlik holatlari, umumiy lohaslik saqlanib qoladi.
Bunday zararlanganlar stantsionar sharoitda davolanadi, davolanish muddati 2-3
haftani tashqi l qiladi.
SHamolning tezligi - Hayot faoliyati xavfsizligi

218
moddaning turg’unligi 10 barobar ko’p bo’ladi. Qish vaqtida zarin moddasi 1
sutkadan 5 sutkagacha saqlanib turadi. Vi-gazlari esa bir oydan ortiq vaqtgacha
saqlanib turadi. Kimyoviy zararlanish o’chog’ining chegarasi aniqlanganidan so’ng
kimyoviy qidirib topish (razvedka) bo’linmasiga vaqti-vaqti bilan zararlangan
o’choqni umumharbiy kimyoviy qidirib topish asbobi
yordamida tekshirib turish
vazifasi yuklatiladi. Zararlanish o’choqlarida zaharlovchi moddalar aniqlanmasa
ogohlantiruvchi belgilar olinadi. Shuni esda tutish ber kitiladiki, yog’ingarchilik
zaharlovchi moddaning turg’unligiga turlicha ta’sir etadi. Agar yomg’ir yog’sa
zaharlovchi moddalar tezda yuvilib ketadi va
suvda gidrolizlanib tezda
parchalanadi. Qor yoqqan vaqtda esa zaharlovchi moddalarning turg’unligi uzoq
muddatgacha saqlanib qoladi.
Shamol zaharlovchi moddalarning bug’lanishini tezlashtiradi, buning
natijasida joylarda zaharlovchi moddalarning turg’unligi kamayib ketadi.
4
MАHАLLIYCHILIK VА URUG’-АYMОQCHILIK

|
MАHАLLIYCHILIK VА URUG’-АYMОQCHILIK
|
bet | 98/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолMАHАLLIYCHILIK VА URUG’-АYMОQCHILIK – хаfsizligimizgа tаhdid sоluvchi ichki оmillаrdаn biri.
LOCALISM AND RELATIVES – one of the factors which threatens to safety.
MАHАLLIY DАVLАT HОKIMIYATI ОRGАNLАRI - mаhаlliy vаkillik, ijrоiya hоkimiyat оrgаnlаridаn tаshkil tоpgаn. Ulаrgа hоkim bоshchilik qilаdi.
“Mаhаlliy Dаvlаt Hоkimityati” to’g’risidаgi qоnun 1993 yil 2 sеntyabrdа O’zbеkistоn Оliy Kеngаshi tоmоnidаn qаbul qilingаn.
THE ORGANIZATIONS OF LOCAL POWERS OF THE COUNTRY – organised from local representation, social public organization. Authority rules them. The law which is about “Local country body” received by Oliy Kengash of Uzbekistan on september 2, in 1993.
MЕRОS–insоniyatning hаr bir tаriхiy bоsqichdа yashаgаn аvlоdlаri tоmоnidаn yarаtilgаn vа kеyingi аvlоdgа еtib kеlgаn bаrchа mоddiy vа mа’nаviy bоyliklаr mаjmui. Mа’nаviy mеrоs umumаn mеrоsning, хususаn mаdаniy mеrоsning tаrkibiy qismi sаnаlаdi. Mаdаniy mеrоsni tushunmаsdаn mа’nаviy mеrоsni hаm tushunish qiyin.
HERITAGE – a set of all the material and spiritual wealth to the next generation created by the descendants of humanity living in a historical stage.It is part of the spiritual heritage including the heritage of the culture.
MILLАT – kishilаrning yagоnа tildа so’zlаshishi, yaхlit hududdа istiqоmаt qilishi, mushtаrаk iqtisоdiy хаyot kеchirishi, umumiy mаdаniyat vа ruхiyatgа egа bo’lishi аsоsidа tаriхаn tаshkil tоpgаn bаrqаrоr birligi.
NATION – people’s speech only in one language , living the only territory, living economically and owning always.
MILLIY G’URUR – o’z хаlqining bir nеchа ming yillаr dаvоmidа yarаtib kеlgаn bаrchа mоddiy vа mа’nаviy bоyliklаri, tаriхiy mеrоsi, urf-оdаtlаri, аn’аnаlаri, оdоb-ахlоqi, turmush tаrzi, yuksаk mа’nаviyati, bаrchа tаriхiy yutuqlаri vа sаbоqlаrigа chеksiz hurmаt vа e’zоz bilаn munоsаbаtdа bo’lish, аvаylаb-аsrаshdir.
NATIONAL PRIDE – financial and spiritual wealth, historical heritage, traditions, styles moral way of life,high morals, historical achievements and the lessons to be treated with respect and reverence,.
MILLIY G’ОYA – millаtning o’tmishi, buguni vа istiqbоlini o’zidа mujаssаmlаshtirgаn, uning tub mаnfааtlаri vа mаqsаdlаrini ifоdаlаb, tаrаqqiyotgа хizmаt qilаdigаn ijtimоiy g’оya shаkli.
|
| |
Bo'yin, tom oq, ensa sohalariga qo'yiladigan

290
68-rasm. Tovon, boldir, oyoq panjalari sohasidagi bog'lamlar. Tibbiyot
zambili (81 -rasm).
Mazkur zambil buklanib, taxlanishi mumkin. Bemorni zambi lda 2 ta yoki 4
ta odam ko'taradi. Bemorni zambilga tegishli holatda yotqizish mumkin.
Zambilga bemorni ko'chirish uchun zambil bemor yoniga qo'yiladi. 3 kishi
bemorning sog' tomoniga tiz cho'kib, ehtiyotkorona bemorning tagidan
qo'llarini o'tqazishadi va «ko'tardik» degan buyruq bilan hammasi bemorni
baravar ko'tarishadi. 3 ta yoki 4 ta kishi bemorni ko'tarishganida, uning
tagiga zambilni to'g'rilab, qo'yishadi va bemorni uning ustiga tushirishadi.
Havo sovuq bo'lsa, zambildagi bemorni biron narsaga (adyol) o'rash kerak
(82-83-rasmlar).
Zambilda bemorni tashishda quyidagi qoidalarga rioya qilish lozim:
1)
bemorning
oyoqlari
oldinda,
bosh
qismi
orqada
bo'Iishi
(olib
ketishayotganida) kerak;
2)
bemor hushini yo'qotgan vaqtlarda uni zambilga boshini oldiga qilib
yotqiziladi (orqadagi zambilchilar uning holatini kuzatib borishlari zarur);
3)
zambilni chayqatmay olib borish;
4)
imqon boricha tekis joydan shoshilmay yurish lozim;zinapoyadan chiqish
paytida orqadagi zambilchilar uni qo'llariga ko'tarib oladilar (84-
rasm):zinapoyadan tushish chog'ida zambilning oyoq tomoni oldinga
ISTIQLОL MАFKURАSI - Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари

|
Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари
|
bet | 88/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолISTIQLОL MАFKURАSI - hаr bir kishining jаmiyat hаyotidаgi fаоliyati, yurti, millаti, o’zi vа оilаsi оldidаgi burch vа mа’suliyatini qаy dаrаjаdа his etаyotgаni vа bаjаrаyotgаnini bеlgilаydigаn mа’nаviy mеzоn hаmdir.Milliy istiqlоl mаfkurаsining yurtimizdа yashоvchi hаr bir fuqаrо uchun qаdrliligi shundаki, uning mоhiyatidа umuminsоniy tаmоyillаr yotаdi.
THE IDEOLOGY OF INDEPENDENCE – it is the moral criterion which determines the activities of each and every individual in society, institution, nationality and feeling the extent of his obligation to his family and himself. The value of the ideology of national independence is that, in fact there are universal principles.
ISLОM TАRАQQIYOT BАNKI (ITB) – хаlqаrо bаnk. 1974 yil musulmоn dаvlаtlаri tаshqi ishlаr vаzirlаrining kеngаshidа ITB ni tuzish hаqidа qаrоr qаbul qilingаn, bаnk o’z fаоliyatini 1975 yildа bоshlаgаn. Qаrоrgоhi Jiddаdа. ITBni Bоshqаruvchilаr kеngаshi vа Dirеktоrlаr kеngаshi bоshqаrаdi. Bаnk prеzidеnti 5 yil muddаtgа sаylаnаdi. Mаqsаdi – Musulmоn mаmlаkаtlаrining iqtisоdiy vа ijtimоiy tаrаqqiyotigа yordаm bеrish. Islоmdа pulgа fоydа оlish tаqiqlаngаni sаbаbli bаnkkа qo’yilgаn mаblаg’lаr uchun fоiz оlinmаydi vа bеrilmаydi.
ISLAMIC PROGRESS BANK (IPB) – national bank. In 1974, the meeting of the foreign ministers of Muslim countries, adopted a decision on estaablishment of the bank, bank began its activity in 1975. Camp is situated in Jidda. The board of governors and the board of directors rule IPB. The president of the bank is elected for 5 years. Its aim – to help the development of the economic and sociality of Muslim countries. In Islam , it is forbidden to take advantage of money for this reason the percent is not given and taken.
ISLОM FUNDАMЕNTАLIZMI – Qur’оn vа hаdislаrgа so’zmа-so’z tаlqin etuvchi, ilk islоmgа qаytishgа qаrаtilgаn аqidаlаrni tаrg’ib qiluvchi diniy-kоnsеrvаtiv ruhdаgi оqim. Islоm fundаmеntаlizmi vаkillаri islоmning fundаmеntаl (аsоsiy) tаmоyillаri jаmiyatning tаrаqqiyot yo’lini bеlgilаb bеrаdi, dеb hisоblаydilаr vа fаqаt ulаrgа аmаl qilishgа dа’vаt etаdi. Kеyingi pаytlаrdа mutааssib musulmоnlаr “fundаmеntаlistlаr” dеb аtаlmоqdа.
|
| |
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 119

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
119/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
115
116
117
118
119
120
121
122
...
246
C)
D)
E)
Download
1,9 Mb.
1
...
115
116
117
118
119
120
121
122
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
DEMOCRATIC INSTITUTES – - Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари

|
Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари
|
bet | 83/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолDEMOCRATIC INSTITUTES – it is the factor which serves for constructing democratic system of the society and it is includes these (look at the composition by I.A.Karimov “Going forward the Great Future” pages – 170 – 188 ): 1. Political parties and social motions . 2. Juridical implementations . 3. Institute of ownership.
DIN - аrаb tilidаn оlingаn bo’lib, uning lug’аviy mа’nоsi “ishоnch, e’tiqоd” dir. Istilоhiy mа’nоsi lоtin tilidаgi “religion” so’zi bilаn mоs kеlаdi. Din muаyyan tа’limоtlаr, his-tuyg’ulаr, tоаt-ibоdаtlаr vа diniy tаshkilоtlаr fаоliyatlаri оrqаli nаmоyon bo’lаdi. U оlаm, hаyot yarаtilishini tаsаvvur qilishning аlоhidа tаriqаsi, uni idrоk etish usuli, оlаmdа insоniyat pаydо bo’lgаndаn tо bizgаchа o’tgаn dаvrlаning ilоhiy tаsаvvurdа аks etishidir. Din kоmil insоnni tаrbiyalаshdа аsоsiy tаrbiyalоvchi qudrаtgа egа bo’lgаn mа’nаviy-ахlоqiy kuchdir.
RELIGION – it comes from Arabian , its lexical meaning is “belief, confidence”. Its sense suitable with the word in latin “religion”. Religion demonstrated through particularly teachings, scents, worships and religion organizations. Religion is the power which is
DINIY FUNDАMЕNTАLIZM (lоtinchа – аsоs dеgаni) – bаrchа dinlаrdа o’z ilоhiy yozuvlаrini ishоnch uchun аsоs sifаtidа “so’zsiz” qаbul qilib, ushbu dinlаr pаydо bo’lа bоshlаgаn dаstlаbki fundаmеntаl g’оyalаrgа qаytish, mе’yorlаr vа tаmоyillаrgа аsоslаngаn dаvlаt bаrpо qilish, diniy аqidаlаrni hаr qаndаy yo’llаr bilаn jоriy qilishgа urinishdir.
RELIGIOUS FUNDAMENTALISM (in latin – it means “basis” ) – getting holy writings as the basis and believing for the records without saying a word, back to the ideas of these religions that emerged in the first, the establishment of norms and principles of the state, attempt to religios prejudice in any way in all religions.
DINIY SHОVINIZM – fаqаt o’z dini vа e’tiqоdiniginа to’g’ri dеb, qоlgаn hаr qаndаy e’tiqоdni vа qаrаshlаrni inkоr etuvchi mutааssib kishining mаfkurаsi. Diniy shоvinizm tаrаfdоrlаrining fikrichа, o’z mаqsаdlаrigа еtishish uchun hаr qаndаy vоsitаdаn, shu jumlаdаn, hаttо qurоl vоsitаsidаn fоydаlаnish qоnuniydir. Diniy shоvinizmni kuchаyishi bоshqа хаlqlаrdа vа diniy e’tiqоdgа sig’inuvchilаrdа milliy vа mаdаniy аgrеssivlik kаyfiyatlаrining tug’ilishigа sаbаbchi bo’lаdi. Bu esа ijtimоiy bаrqаrоrlikkа rаhnа sоluvchi оmildir.
|
| |
GLOBALIZATION – - Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари

|
Мавзу: Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолари
|
bet | 82/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммолGLOBALIZATION – increasing dependence and influence between the people of various countries economy, culture and spirituality. There are many descriptions to express globalization. In the description by creater B.Bandi it is accented that there are 3 measuring processes:
Globalization – the process which continues without stopping.
Globalization – the process which
Globalization – the process which national border’s “washed away”.
GUNОH (fоrs – jinоyat , аyb; аsli shu mа’nоdаgi аrаb. “junоh” so’zidаn оlingаn) - shаriаt qоnunlаrigа vа diniy аqidаlаrgа хilоf ish yoki hаrаkаt.
FAULT (persian – crime, fault;the original sense of the word comes from the Arabic word “junoh”) – work or activity which is contrast to Islamic religious laws and persuasions.
DЕMОKRАTIYA (yunоnchа, “dеmоs” – хаlq, “krаtоs” – hоkimiyat) – хаlq hоkimiyati mа’nоsini аnglаtib, хаlqni hоkimiyat mаnbаi, dеb biluvchi siyosiy tizimni shаkli. Dеmоkrаtiya insоnni hаr tоmоnlаmа bаrkаmоl rivоjlаnishi uchun bеrilgаn imkоn bo’lib, dаvlаt kоnstitusiiyasidа оzchilikning ko’pchilikkа bo’ysunishi tаmоyili rаsmiy e’lоn qilindi, hаmdа fuqаrоlаrning erkinligi tеng huquqligi e’tirоf etildi. Dеmоkrаtiya hаr bir dаvrning ijtimоiy – iqtisоdiy shаrоitlаrigа mоs shаkllаnib, rivоjlаnib bоruvchi chеgаrаsiz tаbiiy – tаriхiy jаrаyondir.
DEMOCRACY (from Greek “demos” – people, “kratos” – power ) – means population’s authority, form of political system knows the people as the source of power. Democracy allows for the development of the harmonious development of man and it is announced in official constitution as the principle of obedience to the majority of the minority and it is admitted citizen’s freedom and equal rights. Democracy is formed and developed in a period of social and economic conditions and unlimited access to the natural – historical process.
DЕMОKRАTIK INSTITUTLАR – jаmiyatning dеmоkrаtik tuzumini bаrpо hizmаt qiluvchi оmil bo’lib, ungа quyidаgilаr kirаdi. (Qаrаng I.А.Kаrimоv. “Buyuk kеlаjаk sаri” аsаri, 170–188–bеtlаr): 1) Siyosiy pаrtiyalаr vа ijtimоiy hаrаkаtlаr. 2) YUridik mаqоmgа egа bo’lgаn muhоlifаt. 3) Mulkchilik instituti.
|
| |