nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
XULOSA - Mobil aloqa vositalarining operatsion tizimlari tahlili

XULOSA
Bugungi kunda mobil operatsion tizimlar uchta asosiy turkumda bo‘lib, bular Apple (iOS),
Google (Android) va Microsoft (Windows)lardir. Shu bilan birga har yili bo‘lib o‘tadigan xalqaro
mobil jahon kongressida ham mazkur yo‘nalishda operatsion tizimlarning turdosh ishlanmalarini
ham namoyish etiladi, biroq mazkur operatsion tizimlar, yuqorida keltirib o‘tilgan mobil
operatsion tizimlar kabi, ishlash tezligi, qulayligi, ommabopligi bilan ulardan farq qilmoqda.
Ko‘rinib turibdiki, keltirib o‘tilgan operatsion tizimlar Qurolli Kuchlarimizda xizmatga oid
ma’lumotlarni xavfsizligini ta’minlash uchun yetarli darajada xavfsiz emas. Bu o‘z navbatida
maxsus xizmat xodimlari uchun, milliy mobil operatsion tizim ishlab chiqish va amalga tatbiq
etishni taqazo etadi. Buning uchun Linux operatsion tizimi bazasidan foydalanish maqsadga
muvofiqdir. Ushbu tizimda yaratilgan dasturlar grafik ko‘rinishi tomondan foydalanuvchilarni
o‘ziga jalb qilmasligi tabiiy, ammo dasturiy ta’minotdagi kodlar ochiq hisoblanib, dasturiy
ta’minotni ishlab chiqish jarayonida, foydalanuvchilarning talablariga mos ravishda, qulayliklar
va xavfsizligini ta’minlashda kengroq imkoniyatlar taqdim etadi.
REFERENCES
1.
All-for-nokia.com [Электронный ресурс] / Symbian 9.4, Symbian Belle; авт. Sergei; –
18 марта 2011 – Режим доступа:
http://all-for-nokia.com/list/soft/category-antivirus/os-
Symbian-Belle
2.
Coolmobmasters.com [Электронный ресурс] / Аналитический обзор самых
популярных операционных систем для мобильных устройств; авт. SargMob;
17.12.2012 – Режим доступа:
http://www.coolmobmasters.com/mobile-analytics/378-
analyzing-the-most-popular-mobile-operating-systems.html
3.
DailyComm 23.07.2009 : http://www.dailycomm.ru/m/4459
4.
HPCru [Электронный ресурс] / Symbian OS для смартфонов: что к чему ; авт.
Владислав
Воронин;
–
[Москва]
–
Режим
доступа:
http://www.hpc.
ru/lib/arts/1522/printable.shtml
5.
ixbt.com [Электронный ресурс] / По следам Mobile World Congress 2015; авт. Сергей
Уваров; – 18 апреля 2015 г. – Режим доступа: http://www.ixbt.com/mobile/mwc2015-
alternative-os.shtml
6.
mobiset.ru [Электронный ресурс] / О Symbian Belle и Windows Phone; авт. Олег
Кравченко;
22
сентября
2011г.
–
Режим
доступа:
http://www.mobiset.ru/articles/text/?id=5824
7.
Windows Phone // Википедия. [2015–2015]. Дата обновления: 05.04.2015. URL:
http://ru.wikipedia. org/?oldid
|
Keywords: operating system, platform, applications, interface, icons, reliability, security

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 6
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
525
Hozirgi vaqtda mobil qurilma tanlovida asosan operatsion tizim tanloviga to‘g‘ri keladi.
Symbian OS operatsion tizimiga 1998 yilda asos solingan bo‘lib, Symbian konsortsiumi (Nokia,
Ericsson, Psion, Motorola) tomonidan ishlab chiqilgan. Symbian Foundation Symbian OS
operatsion tizimi asosida turli kompaniyalarning mobil qurilmalari
uchun mos yagona mobil
platformani ishlab chiqish va qo‘llab-quvvatlash bilan shug‘ullangan, bu ishlanma Nokia
tomonidan moliyalashtirilgan [2,5].
2009 yil oxirida mobil operatsion tizimlari quyidagicha taqsimlandi [1]:
1-jadval Operatsion tizimlardan foydalanish ko‘rsatkichlari
Kompaniya belgisi
Operatsion
tizim nomi
Ko‘rsatkichi % da
Symbian OS
47
Blackberry
20
Windows Mobile
9
Google Android
5
Symbian OS (operatsion tizim)ning bir nechta modifikatsiyalari ishlab chiqilgan bo‘lib, ular
har xil turdagi qurilmalar bilan bog‘liq bo‘lib, ulardan eng keng tarqalgani:
O'qituvchining o'quvchilar bilan darsda va darsdan tashqari faoliyatda eng qulay psixologik muhitni vujudga keltirib, ijobiy ruhiy iqlimni yaratishi uchun imkoniyat

|
O'qituvchining o'quvchilar bilan darsda va darsdan tashqari faoliyatda eng qulay psixologik muhitni vujudga keltirib, ijobiy ruhiy iqlimni yaratishi uchun imkoniyat
|
bet | 4/13 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,46 Mb. | | #248585 |
Bog'liq Oʻqituvchi oʻquvchilarga yangi mavzuni maO'qituvchining o'quvchilar bilan darsda va darsdan tashqari faoliyatda eng qulay psixologik muhitni vujudga keltirib, ijobiy ruhiy iqlimni yaratishi uchun imkoniyat
beruvchi kasbiy munosabatidir.
20. Oʻqituvchi oʻquvchiga tanbeh berdi. Oʻquvchi ustozga eʼtiroz bildirib gap qaytardi. Oʻqituvchi ota-onasini chaqirtirib ota_onasini oldida oʻquvchi bn gaplashdi. Oʻqituvchi qanday yoʻl tutdi?
Uyaltirish
21. Monitoring so‘zining ma’nosi nima?
uzluksiz kuzatish;
22. O’qituvchi navbatdagi darslik rejasini yozish uchun hozirlik ko’rmoqda, dars rejasi mukammal bo’lishi uchun uning maqsadi, turli shakl va qo’llaniladigan
metodlari aniq tanlashi lozim. Quyidagi ko’rsatilgan qatorni topin
Interfaol, yangi mavzuni tushuntirish, an’anaviy
23. O'qituvchi o'quvchilar bilan maslahatlashib tadbir rejalashtirdi, har bir bola o'zi rol tanlab oldi. Bu qanday ta'lim turi?
Demokratik
24. Zamonaviy ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoitlarda ta'lim muassasalarini boshqarishga ko'p darajada mos keladigan metodlarning qanday guruhli metodlarini ajratib ko'rsatish mumkin:
1. iqtisodiy, 2.tashkiliy- ma'muriy 3. ijtimoiy-psixologik 4. axborotlarni to'plash
1,2,3,4
25. Darsning qanday turlari mavjud. aralash(kombinatsion dars)
1. yangi bilimlarni bayon qilish
2. o'rganilganlarni takrorlash
3 o'quvchilarning bilim, ko'nikma va malakalarini nazorat qilish
4.laborotoriya darsi
5.amaliy darslar
1,2,3,4,5
26. O'qish savodxonligining maqsadi nima?
1.badiiy tajriba orttirish
2.axborotni olish va undan foydalanish
3.tug'ridan tug'ri xulosalar chiqarish
1,2
27. pedagogika faning metodologik vazifalarini aniqlang.
pedagogik fanlarning umumnazariy asoslarini aniqlashtirish
28. "Buyuk didaktika" asarining muallifi kim?
Ya.A.Komenskiy
29. ...bo'lajak darsnitashkil etilishining turli variantlarini baholash va ulardan qabul qilingan mezonlarga muofiq eng ma'qulini tanlab olish.
bashoratlash
30.O'quvchilarning o'quv faoliyatini nazorat qilish metodlari to'g'ri ko'rsatilgan javobni toping
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O'qituvchining o'quvchilar bilan darsda va darsdan tashqari faoliyatda eng qulay psixologik muhitni vujudga keltirib, ijobiy ruhiy iqlimni yaratishi uchun imkoniyat
|
tozalanishi) jarayonining ko‘rinishi

28
tushirilgan idishning bir chekkasiga katod, ikkinchi chekkasiga anod o‘rnatiladi.
Idish orqali elektr toki o‘tkazilganda musbat ionlar katodga, manfiy
ionlar esa
anodga tomon harakat qiladi. Ular membranadan o‘tib, idishning elektrodlar
tushirilgan qismiga yig’ila boshlaydi.Tozalangan
zol esa idishning ikki
membrana o‘rtasidagi qismida qoladi. Bu usuldan asosan sanoat korxonalarida
(biokimyoviyishlab chiqarishlarda) organik kolloidlarni tozalashda qo‘llaniladi.
ELEKTRODIALIZATORNING ISHLASH PRINTSIPI
3-rasm. Elektrodializatorning umumiy ko’rinishi va ishchi qismlari.
§. KOLLOID KIMYO ZAMONAVIY KIMYONING NAZARIY ASOSI

11
5. Ularda elektroforez
hodisasini kuzatish mumkin, ya`ni zarrachalar ma`lum
zaryadga ega bo‘lganligi uchun eritmaga tashqaridan elektr toki berilganda
zarrachalar biror elektrod tomon xarakat qiladi, manfiy zarracha musbat
elektrodga, musbat zarracha manfiy elektrod tomon xarakat qiladi.
SHuni aytib o‘tish lozimki, elektroforez elektroliz hodisasidan farq qiladi,
bunda elektroliz maxsulotlari ekvivalent miqdorda elektrodlarda ajraladi.
Kolloid sistemalar na faqat suyuq, eritma xolida bo‘ladi, balki ular gaz va
qattiq holatda ham bo‘ladi.Biz siz bilan xozirda juda ko‘p o‘rganilgan va katta
ahamiyatga ega bo‘lgan kolloid eritmalar xaqida tanishamiz.
Gremning ta`limotiga ko‘ra kolloidlar o‘z
tabiati jihatidan oddiy
(kristalloidlar) moddalardan katta farq qiladi. Lekin Borshchov va Veymarnlar
kolloid moddalar kristall xolida ham bo‘lishi mumkinligini isbotlab berdilar va
xar qanday modda sharoitga qarab ham kolloid, ham kristalloid xolida bo‘la
olishini ko‘rsatib berdilar natriy xlor suvda chin eritma,
benzolda esa kolloid
eritma xosil qiladi, sovun esa spirtda chin eritma, benzolda kolloid eritma xosil
qiladi. SHu sababli kolloid modda emas, balki moddaning kolloid holati xaqida
gapirish to‘g’riroq bo‘ladi, ya`ni modda juda kichik zarrachalarga qadar
maydalangan holda bo‘lib molekulalarning agregatlaridan tashkil topgan.
Kolloid sistemaning dispers fazalari dispersion muhitdan ma`lum sirtlar bilan
ajralgan mustaqil fazani tashkil etadi.
Kolloid moddalar qadim zamonlardan beri inson tomonidan ishlatib
kelingan va olimlarning e’tiborini
jalb qilgan, jumladan, kolloidlar haqidagi
amaliy ma’lumotlar xatto Aristotel va alximiklarning ishlarida ham uchraydi.
Qadim zamonlardayok kolloid-kimyoviy jarayonlar Xitoyda, Hindistonda,
Misrda, Rimda, O’rta Osiyoda va boshqa mamlakatlarida ovqat tayyorlash, teri
oshlash, matolarni bo’yash va boshqa ishlarda qo’llanilib kelgan
Dastlab kolloid kimyoga asos
solgan kishi ingliz olimi Tomas Grem
hisoblanadi. Lekin Gremdan avval bu sohada M.V. Lomonosov, Y.Ya. Berste-
lius, F. Selmi, Musin-Pushkin, M.Faradey, I.G. Borshev, P.P.Veymarnlar
12
tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, tibbiyotda ishlatiladigan
" oltin suv –
tinkurnoe zoloto" tarkibi oltin gidrozollaridan iboratligini R. Glauber
ko’rsatib bergan, T.Parastels va Sharq tabiblari og’ir bemorlarni davolashda «
oltin tinkur» ni muvaffaqiyatli qo’llab, shuhrat qozondilar.
-rasm. O'simlik hujayrasidagi kiritmalar

Yuqoridan ko'rinib turibdiki kiritmalar qattiq (granulyar), suyuq, efir va yarim
suyuq holatda bo'lishi mumkin.
Kiritmalar funksiyasi. Kiritmalar asosan energetik (glikogen, kraxmal), trofik
(lipid, oqsil, uglevod), gaz almashinuv (gemoglo- bin), fotosintez (xlorofill)
vazifalarini bajaradi.
3.3 Organoidlar. Organoidlar (yunoncha organon - a'zo, eidos - o'xshagan
so'zlaridan olingan) hujayraning ma'lum tuzilishga ega va har qaysisi o'ziga xos
funksiyani bajarishga moslashgan doimiy tarkibiy qismidir.
Murakkab tuzilgan
organizmlarning har xil a'zo- lari - organlari bo'lgani kabi hujayralar ham o'z
a'zolariga - organoidlariga ega. Organoidlar
moddalarning tashilishi,
energiya
hamda
moddalarning aylanishi, bo'linish, harakatlanish va shunga o'xshash
hujayraning ko'pgina boshqa funksiyalarining amalga oshishini ta'minlaydi. Qanday
hujayralarda uchrashiga qarab
organoidlar umumiy va xususiy, o'ziga xos
organoidlarga bo'linadi. Umumiy
organoidlarga mitoxondriya,
Golji apparati,
endoplazmatik to'r, lizosomalar, ribosomalar kiradi. O'simlik hujayralarida bulardan
tashqari plastidalar ham uchraydi. Hayvon hujayralari
uchun sentriolalar ham
umumiy organoidlarga kiradi. Umumiy organoidlar
deyarli hamma hujayralarda
uchraganligi uchun ham shunday nom berilgan (14, 15-rasmlar).
14-rasm. O'simlik hujayrasining tuzilishi.
5. Zamburug’lar xaqida tushincha.
Zamburug’lar eukoriot organizmlarning katta guruhini o’z ichiga oladi. Eng
sodda zamburug’larning vegetativ tanasi qobiqsiz bitta hujayradan iborat bo’ladi.
Miseylili turlarining ko’pchiligida bu hujayra shoxlanuvchi ingichka ipchalar –
gifalar chigalidan iborat bo’lib, mitseliy hosil qiladi.
TADQIQOT NATIJASI - Mobil aloqa vositalarining operatsion tizimlari tahlili

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 6
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
527
operatsion tizimining asosiy kamchiligi uchinchi tomon ilovalarining deyarli toʻliq yoʻqligi boʻlib,
Samsung oʻz qoʻllari bilan vaziyatni yanada kuchaytirdi, bada 2.0 ni bada 1.x uchun dasturlari bir-
biri bilan mos kelmaydi. 2013-yil 25-fevralda Samsung badani Intel,
Asus va Acer bilan
hamkorlikda ishlab chiqilgan yana bir mobil platformasi Tizen bilan birlashishini rasman e’lon
qildi. Bada ichidagi rivojlanish toʻxtaydi va loyihaning butun merosi Tizenga birlashtiriladi.
BlackBerry OS - bu RIMning AQShdagi mashhur BlackBerry kommunikatorlarida
ishlaydigan operatsion tizim hisoblanadi. Zamonaviy versiya - BlackBerry 10 OS – QNXga
asoslangan.
BlackBerry 10 ning xususiyatlariga quyidagilar kiradi: bir ilovadan ikkinchisiga oʻtish
uchun imo-ishoralardan
foydalanish imkoniyati, plitkali interfeys, suhbat uslubiga qarab toʻg‘ri
soʻzni tanlaydigan aqlli klaviatura. Noyob kamera ilovasi foydalanuvchi suratga olishni
boshlashdan oldin avtomatik
ravishda kadrlarni yozib oladi, ya’ni hech qanday kadr oʻtkazib
yuborilmaydi. Foydalanuvchi tomonidan belgilangan trafikdan foydalanish chegarasiga
yaqinlashish haqidagi ogohlantirishlarni koʻrsatish. IntelligentAssistant - bu klaviaturadan
soʻrovlarni kiritishingiz yoki ovozli buyruqlar berishingiz mumkin boʻlgan yordamchi.
BlackBerry Blend - bu
kompyuter, noutbuk va planshet, jumladan iPaddan telefon funksiyalariga
kirish imkonini beruvchi yangi dasturdir.
TADQIQOT METODI VA METODOLOGIYASI

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 6
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
526
Symbian Belle bilan Nokia va Microsoft o‘rtasidagi hamkorlikning ilk mevalarini ko‘rishimiz
mumkin. U Lync, Sharepoint, OneNote, Exchange ActiveSync va PowerPoint Broadcaster
ilovalarini o‘z ichiga oladi.
Ammo Symbian Bellening eng qiziqarli xususiyatlaridan biri NFC texnologiyasini qo‘llab-
quvvatlashi edi. Uning yordamida boshqa qurilmalar bilan tezda ma’lumot almashish, dinamiklar
va minigarnituralar kabi turli aksessuarlardan foydalanish mumkin.
Nokia Symbian ustida juda ko‘p ishlarni amalga oshirdi, biroq to‘g‘ridan-to‘g‘ri aytganda,
bu uning avvalgi darajasida mashhurligini saqlab qolish uchun yetarli emas.
Gap shundaki
operatsion tizim atrofida hech narsa yo‘q. Aynan Apple, Google va Microsoftni qurayotgan
ekotizim yo‘qligida, 2013 yil yanvar oyida Nokia tomonidan rasmiy bayonot berildi: “2012-yil
oʻrtalarida bizning vizualizatsiya imkoniyatlarini namoyish etgan va bozorga kirgan qurilma
Symbiandagi soʻnggi Nokia qurilmasi edi”. Shundan so‘ng, Symbian operatsion tizimi qo‘llab-
quvvatlash rejimiga o‘tkazildi.
Ko‘rib chiqilishi kerak bo‘lgan keyingi operatsion tizim Samsung Bada bo‘ldi. Ushbu
operatsion tizim dastlab SHP platformasini (Samsung Hand-HeldPlatform) ishlab chiqish va
rivojlantirish tajribasi asosida Samsung Electronics tomonidan ishlab chiqilgan.[1] Ushbu
operatsion tizim 2009 yil 10 noyabrda e’lon qilingan va 2010 yilda chiqarilgan. Bada yopiq turdagi
platforma bo‘lib, uning uchun mahalliy ilovalar, ya’ni ishlab
chiqaruvchining SDK-dan
foydalangan holda to‘g‘ridan-to‘g‘ri platforma uchun ishlab chiqilgan ilovalar ishlab chiqilishi
mumkin edi. Natijada cheksiz ko‘p apparat yechimlari va variantlar OS (Linux, RTOS,
Nucleus)dan foydalanish mumkin bo‘ldi. Bada mashhur TouchWiz interfeysiga asoslangan
interfeysdan foydalangan. Shuningdek, u kontentga asoslangan sensorli ilovalarni qo‘llab-
quvvatladi. Buning yordamida ishlab chiquvchilar yangi avlod
ilovalarini yaratish uchun
akselerometr, balandlik sensori, harakat, faollik va hokazolardan foydalangan holda turli xil
ilovalarni yaratishlari mumkin edi.
arj a c:\archive\matn - "Fayllarni arxivlash"

|
"Fayllarni arxivlash"
|
bet | 10/12 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #261401 |
Bog'liq fayl arxivarj a c:\archive\matn yoki arj a a:\matn
Yuqoridagi buyruqlar kiritilgach, ular ko'rsatilgan amallarni bajarishga kirishadilar. Ekranda arxivga kiritilayotgan fayllar nomlari tasvirlanadi. Har bir faylni «siqishda» faylning qayta isnlangan foizi yoki bu jarayonni ko'rsatuvchi gorizontal chiziqcha hosil bo'ladi. Faylni arxivlash tugatilgach, uning qarshisida siqilish darajasi haqida xabar chiqariladi. Shuni ta'kidlash kerakki, ARJ va PKZIP dasturlari siqilish darajasi haqidagi xabarni turli xilda ko'rsatadi. Masalan, agar dastlabki faylni 10 marta «siqilsa» ARJ dasturi ishi tugagach 10% ni («siqilgan» fayl uzunligining fayl uzunligiga nisbati), PKZIP esa 90% ni (faylni arxivga joylashtirishda necha foizga «siqilishini») ko'rsatadi.
Arxivni ochish, ya'ni undagi fayllarni olish uchun yuqoridagi buyruqda a harfi o'rniga e («extract» so'zidan olingan — «izvlech’»— chiqarish) harfi qo'yiladi.
arj e matn yoki lharc e matn yoki pkunzir matn
Arxivlarni ochishda faqat oxirgi buyruqda PKZIP o'rniga PKUNZIP dasturi bajarilishini ko'rish mumkin.
Mazkur buyruqlarning bajarilishida fayllar arxivdan ketma-ket chiqariladi va joriy katalogga yoziladi. Navbatdagi biror faylni arxivdan chiqarishda mazkur katalogda shu nomdagi fayl mavjud bo'lsa, kompyuter «Eski faylning ustiga yozaymi?» deb so'raydi. Agar savolga Y (Yes) deb javob berilsa, eski fayl o'rniga yangisini yozadi, aks holda «Arxivdan chiqarilayotgan faylga yangi nom berish kerakmi? deb so'raydi. Kerak bo'lsa, qanday nom berilishi ham ko'rsatiladi.
Boshqa katalog yoki diskda bo'lgan arxiv fayllarni ochib, undagi fayllarni boshqa katalog yoki diskka joylashtirish mumkin. Buning uchun arxiv fayl joylashgan o'rin va undagi fayl joylashishi lozin bo'lgan o'rin buyruqda to'liq ko'rsatiladi.
Masalan: arj s a:\matn.arj c:\archive
Bo'laklarga bo'lib va qirqib arxivlash
Ba'zida fayllar siqilganda ham diskka sig'maydi. Bunday hollarda katalogdagi fayllarni bo'laklarga bo'lib arxivlash ham mumkin.
Masalan, katalogdagi bitta mavzu.txt faylini arxivlash uchun buyruqni
|
| |
Mavzu: Zamonaviy operatsion tizimlar ilovalari

|
Mavzu: Zamonaviy operatsion tizimlar ilovalari
|
bet | 1/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 62,92 Kb. | | #240099 |
Bog'liq mirzoyeva munisa
Mavzu:Zamonaviy operatsion tizimlar ilovalari.
Mundarija
Kirish……………………………………………………………3
1.Operatsion tizimlarning ta’rifi va maqsadi…………………....4
2.Kompyuter tizimlarida operatsion tizimlarning ahamiyati …...6
3.Har xil turdagi operatsion tizimlar…………………………….
4.Operatsion tizimlarni taqqoslash………………………………
5.Operatsion tizimning afzalliklari va kamchiliklari……………
Xulosa……………………………………………………………
Foydalanolgan adabiyotlar………………………………………
Kirish
Kompyuter fanlari dunyosida operatsion tizimlar (OT) apparat va dasturiy ta'minot o'rtasida uzluksiz o'zaro aloqalarni yaratib, ko'rinmas qahramonlar bo'lib xizmat qiladi. Operatsion tizimlarning foydalanuvchi interfeyslarini osonlashtirishdan tortib resurslarni boshqarishgacha bo'lgan afzalliklari ko'p va zamonaviy hisoblashning funksionalligi uchun asosiy hisoblanadi.
1. Operatsion tizimlarning ta'rifi va maqsadi
Operatsion tizim (OT) - bu kompyuter uskunasi va foydalanuvchi o'rtasidagi interfeys. U kompyuter dasturlari uchun turli xizmatlarni taqdim etish bilan birga dasturiy resurslar va kompyuter texnikasini boshqaradi. Operatsion tizim - bu kompyuterda ishlaydigan, uning samarali ishlashini ta'minlaydigan muhim dastur.
Operatsion tizimlar RAM, qattiq disk va protsessor kabi apparat va dasturiy ta'minot resurslarini boshqarishda bir nechta vazifalarga ega. O'zining mas'uliyati qatorida u har bir dastur samarali ishlashi uchun kerakli narsalarni olishini, fayllar va papkalaringizni tartibda saqlashini va mavjud xotirani samarali boshqarishini ta'minlaydi. Operatsion tizimning asosiy maqsadi siz uchun ishonchli, qulay va tejamkor muhitni ta'minlashni o'z ichiga oladi. Bundan tashqari, operatsion tizim kompyuteringizni yuklash, ilovalarni ularga kerakli resurslarni taqsimlash orqali boshqarish va hamma narsa muammosiz ishlashini ta'minlash uchun javobgardir.
Ofis resurslarini boshqarish va boshqa xodimlarni muvofiqlashtirish yordamchisi kabi, OT ham kompyuterimiz resurslarini boshqaradi, dasturiy ta'minotni muvofiqlashtiradi va muammosiz ishlashini ta'minlaydi. Masalan, ofis yordamchisi ish joylarini ajratadi, ta'minotni boshqaradi va uchrashuvlarni rejalashtiradi. Xuddi shunday, OT xotirani ilovalarga ajratadi, fayllarni boshqaradi va vazifalarni rejalashtiradi. Ikkalasi ham ishlarni muammosiz davom ettiradi.
|
| |
Mavzu: Arifmetik mantiq birligi (alu) va uning vazifalari - bet 2

|
Mavzu: Arifmetik mantiq birligi (alu) va uning vazifalari
|
bet | 2/2 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 41,35 Kb. | | #114870 |
Bog'liq Arifmetik mantiq birligi 2 MaruzaI/U portlari
|
Kirish va chiqish portlari: MC tashqi dunyo bilan tashqi dunyo bilan dialog o'tkazadigan qurilmalar. Bizning MC tashqi dunyo bilan aloqa qilishi kerak. Portlar tufayli biz sensorlar, klaviaturalar va boshqalardan mikrokontrollerga signal yuborishimiz mumkin. Va MK, bunday signallarni qayta ishlagandan so'ng, o'z javobini ushbu qurilmalar orqali yuboradi, ular yordamida siz chiroqning yorqinligini yoki dvigatelning aylanish tezligini sozlashingiz mumkin.
|
Taymerlar
|
U intervallarni hisoblaydi, tetik chiqaradi va hokazo.
|
Hisoblagichlar
|
Biror narsani hisoblash kerak bo'lganda kerak.
|
|
Har bir registr miniatyura xotira joyidir. Va odatda MKda ularning bir necha o'nlablari bor.
|
Xulosa:
Elementlar va tugunlardan foydalanish tabiatiga ko'ra, ALU blokli va ko'p funktsiyali bo'linadi. Blok qurilmasida sobit va suzuvchi nuqta, o'nlik raqamlar va alfasayısal maydonlar bo'lgan raqamlar bo'yicha operatsiyalar alohida bloklarda bajariladi, bu ish tezligini oshiradi, chunki bloklar mos keladigan operatsiyalarni parallel bajarishi mumkin, lekin uskunaning narxi sezilarli darajada oshadi. Ko'p funktsiyali ALUlarda raqamlarni tasvirlashning barcha shakllari bo'yicha operatsiyalar kerakli ish rejimiga qarab, kerakli tarzda almashtirilgan bir xil sxemalar orqali amalga oshiriladi.
|
| |
arj a matn mavzu.txt - "Fayllarni arxivlash"

|
"Fayllarni arxivlash"
|
bet | 11/12 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #261401 |
Bog'liq fayl arxivarj a matn mavzu.txt ko'rinishda, ikkita — mavzu l.txt va mavzu 2.txt fayllarini arxivlash uchun buyruqni arj a matn mavzu l.txt mavzu 2. txt ko'rinishda umuman bir nechta faylni arxivlash uchun ularni buyruqda bo'sh joylar bilan ajratib ko'rsatish lozim.
Bir xil, masalan, txt kengaytmali fayllarni arxivlash uchun esa buyruq arj a matn *.txt ko'rinishida bo'lishi lozim.
Bir necha diskka bo'laklab arxivlangan yuqoridagi arxiv fayllarni S diskdagi mavzular katalogiga ochib joylashtirish uchun matn.arj fayli joylashgan 1-diskdan quyidagi buyruq beriladi: arj e -v matn.arj c:\mavzular.
Diskdagi arxiv fayl to'liq ochib bo'lingandan so'ng arxivlash dasturi keyingi diskni qo'yishni va «Y» harfini bosishni so'raydi. Shu tartibda barcha disklardagi arxiv fayllar ochiladi.
Amaliy mashg`ulot
TOPSHIRIQ №1
Turli kengaytmali fayllarni arxivlab, ularning hajmi qanchaga qisqarishini tekshiring va ularni taqqoslang
Bir xildagi faylni turli arxivlash dasturlarida arxivlab, ularning qisqarish darajasini tekshiring va farqini tushuntiring
Katalogdagi fayllarni boshqa katalogga arxivlab joylashtiring
TOPSHIRIQ №2
Mavjud arxiv faylni yangilang
Fayllarni arxivlash jarayonida kompyuter ekranida tasvirlanadigan ma'lumotlarga e’tibor bering va izohlang
Arxiv fayllarni oching va undagi o’zgarishlarni tushuntirib bering
TOPSHIRIQ №3
Arxivlangan fayl ichidagi ma'lumotlarni oching va bu jarayonni izohlang
Arxivda joylashgan fayllar haqidagi ma'lumotni faylga yozing va qog'ozga chop eting
Arxivdagi catalog yoki faylning nomini o'zgartirgan holda oching
TOPSHIRIQ №4
Arxiv faylga parol qo'yish imkoniyatidan foydalaning
Arxiv fayllarning zararlanmaganligini kekshirib ko’ring
Quyidagi buyruqlar qanday vazifani bajarishini ayting:
|
| |
TAYANCH IBORALAR - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. Rajabov

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. RajabovBog'liq Darslik Safoev ТМТ 2017 (Lotincha)TAYANCH IBORALAR
1
Tarmoq mashinasozligi
31 Silindirli ustun
2
Ishlab chiqarish jarayoni
32 Operatsiya
3
Texnologik jarayon
33 Jilvirlash
4
Korxona turlari
34 Tokarlash
5
Ishlov berish aniqligi
35 Frezalash
6
Ishlov berish hatoligi
36 Parmalash
7
Asoslash
37 Dumaloqcha
8
Asos turlari
38 Paralellikdan og„ish
9
Texnologik asos
39 To„g„ri chiziqlikdan og„ish
10
Asoslarni tanlash
40 Radial ishlov berish
11
Asoslash hatoligi
41 Yonboshlab ishlov berish
12
Dastgoh noaniqligi
42 Perpendikulyarlikdan og„ish
13
Kesuvchi asbob hatoligi
43 O„qdan og„ish
14
Yuza sifati
44 Pnevmo mexanik yigirish
15
Yuza g„adir –budurligi
45 Kamera
16
Yuzadagi ichki kuchlanish
46 Tarash barabanchasi
17
Ishlov berishdagi quyim
47 To„g„irlash
18
Quyimni belgilash
48 To„quv dastgohi
19
Texnologik jarayonni loyihalash
49 Torsion val
20
Tarash mashinasi
50 Batan mexanizmi
21
Bosh baraban
51 Batan tishi
22
Statik muvozanatlash
52 Qulochchali valcha
23
Dinamik muvozanatlash
53 Trikataj mashinasi
24
Detali materiali
54 Ignadon
25
Tayyorlama turi
55 Tilchali igna
26
Termik ishlov berish
56 Kesish tartiblari
27
Yig„iruv mashinasi
57 Avtomatik nazoran
28
Urchuq
58 Metalqirquvchi dastgoh
29
SHpindeli
59 Kesuvchi asboblar
30
Halqa
60 Detalni mo„ljalanishi
279
АDABIYOTLAR RO‟YHATI
1.
2017-2021 yillarda O‟zbekiston Respublikasini rivojlantrishning beshta
ustuvor yunalishi bo‟yicha Harakatlar strategiyasi. O‟zbekiston Respublikasi
Prezidentinig 2017 yil 7-fevraldagi PF-4947 sonli Farmoni.
2.
Ryzszard M.Kozlowskiy Hanbook of natural fibres. USA Philodelfia 2012
3.
William oxenham, Ph.D./ Textile World November/December 2011
4.
Wankhade, Dabade «Quality Uncertainty and Preceptionm» Germany, 2010
5.
М.Acar, Mechatronic Design in Textile Engineering, Germany, 2012
6.
P.Mikkell, Groover Fundamentals of modernmanufacturing: materials, science
proceses and sustems, 4th ed. John Wiley &Sons? 2010-1028 bet.
7.
Willam D.Claster? Jr., David G. Rethwisch. Materials science and enginerring/
Wiley and Sons. UK, 2014.-896 p.
8.
А.А.Сафоев ва бошқалар. “Машинасозлик технологияси ва лойихалаш
асослари” Дарслик. Тошкент., 2014й. “Сано-стандарт” нашриѐти.
9.
Технология машиностроения: в 2 том. Т.1. Основы технологии
машиностроения: Учебник для вузов. В.М. Бурцев. 1998.
10.
Технология машиностроения: Т.2 В.М. Бурцев и др. 1998
11.
Технология машиностроения. Книга 1. Э.Л Жуков и др.М.: 2003
12.
Технология машиностроения. Книга 2. Э.Л Жуков и др.М.: 2003
13.
Меtrologiya,
o‟zaroalmashuvchanlik,
standartlashtirish.
Дарслик.
Т.:Mexnat. 2004
14.
Mashinasozlik texnologiyasi asoslari. O‟quv qo‟llanma. Mirzaev A.A.
Texnika.: 2001.
280
№
MUNDARIJA
1 So„zboshi
6
2
BIRINCHI
BO„LIM.
TARMOQ
MASHINASOZLIGI
TEXNOLOGIYASI ASOSLARI
8
3
|
| |
Tilchali ignalarni avtomatik chiziqda tekshirish

276
10.6-rasm.Konusni charxlash operatsiyasini nazorat qiluvchi qurilma
Igna konusini nazorat konusiga mos kelmaganda prujina 4 ta‟sirida o„qqa
nisbatan buriladi va kontaktli plastina 5 bilan tutashadi. Buzilish yorug„lik ekranida
qayd etiladi. Ishlash davomida o„tmaslashib qolgan frezani almashtirish zaruriyati
frezalashdagi ma‟lum kesish kuchiga sozlangan, maxsus
qurilma bilan nazorat
qilinadi. Igna 12 da bo„ylama ariqcha ingichka diskali freza 11 bilan qirqiladi.
Frezani uzatilish avtomat chizig„i taqsimlovchi valida qotirilgan qulochcha 1 orqali
amalga oshiriladi. Prujina 2 richag 3 ni quloch bilan kontaktni taiminlaydi. Richag 3
dan korpus 10 ga siljish tarirovka qilingan prujina 4 orqali amalga oshiriladi[9].
Frezalash
jarayonida
freza
tishlarini
kesuvchi
qirralarini
eyilish
va
o„tmaslashishi kuzatiladi, bunda frezalashdagi kesish kuchlari ortadi.
Tarirovka qilingan prujina 4 cho„ziladi, korpus 10 ga nisbatan qayd etilgan
sozlash gaykasi 9 richag 3 dan uzoqlashadi va 8 bayroqcha, gayka 9
bilan birga
tushayotganda izolyatorni plastina 6 da qotirilgan elektrik kontakt 7 ni tutashtiradi.
Kontakt tutashganda yorug„lik ekrandagi chiroqcha yonadi. To„rtta blok freza
tishlarini o„tmaslashishi va sinishini nazorat etuvchi jixozlarga ega. Igna ariqchasida
tilchani bo„lishligini bloklovchi qurilma nazorat qiladi.
Taxlanishdan oldin ignalar tayyorlash sifatini chiquvchi avtomatik nazorat
qilishdan o„tadilar. Avtomat chiziqda avtomatik nazoratini to„qqizta holatlari
joylashgan. Avtomatik chiziq chiziqda o„rnatilgan
nazorat qurilmalari va
o„zgartirgichlardan kelayotgan signalni sozlovchiga uzatishga mo„ljallangan
boshqarish puliti va yorug„lik signal ekraniga ega.
277
NAZORAT SAVOLLARI
1.Ignadonlarni mo„ljallanishi
2.Ignadonlarni tuzilishi
3.Ignadonlarni materiali
4.Ignadonlarni tayyorlashga texnik talablar
5.Ignadonlar uchun tayyorlama
6.Ignadonlarni tayyorlash texnologik
jarayon ketma-ketligi
7.Ignadonlarni tayyorlash texnologik jarayonida ishlatiladigan texnologik
vositalar
8.Ignadonga metall cho„tka bilan ishlov berish
9.Ignadonga metall cho„tka bilan ishlov berishdagi yuza g„adir-budurligi
10.Ignadon chuqurligini nazorat qilish
11.Tilchali ignani mo„ljallanishi
12.Tilchali ignani tuzilishi
13.Tilchali ignani materiali
14.Tilchali
ignani tayyorlamasi
15.Tilchali ignani tayyorlashtexnologik jarayon ketma-ketligi
16.Tilchali ignani tayyorlamatexnologikjarayonida ishlatiladigan texnologik
vositalar
17.Tilchali ignani tayyorlashdagi texnik talablar
18.Tilchali ignani tayyorlashdagi ishlatiladigan o„zimoslanuvchan moslama
19.Avtomat chiziqda ignalarni
nazorat etish
20.Freza tishini o„tmaslashib qolishini nazorat etuvchi qurilma
Ignadon 
ariqchalari chuqurligini nazorati

266
tilchali,
ikki kallakli, ilgakli va qismli turlarga bo„linadilar. Eng ko„p ishlatiladigan va
tayyorlashda murakkabi tilchani ignalardir.
Tilchali igna doimiy ravishda ip bilan kontaktda bo„ladi va tugun yasash
jarayonini amalga oshirgan holda turli tasnifli ta‟sirlarga duchor bo„ladi: to„quv
tizimlari
ponalariga urilish, ipni taranglik kuchi va xakozalar. Masalan, to„rt tizimli
paypoq avtomatidasilindr aylanishlar soni 460min
-1
bo„lganda bitta ignani bir
sutkadagi yo„li 42km.
ni tashkil etadi; bunda 2,6 mln. dan ortiq tugun hosil bo„ladi,
ignani harakatchan elementi-tilcha bir sekundda 30 marta ochilib yopiladi.
Misol tariqasida 10.3-rasmda tilchali igna ko„rsatilgan, u moslanuvchan
murakkab shakldagi, qalinligi 0,34mm. bo„lgan o„zak ko„rinishida bo„ladi.
Ignani
yuqori yuzasida eni 0,11mm. bo„lgan bo„ylama ariqcha mavjud, unda o„z o„qida
tilcha erkin tebranadi; ignani boshqa uchida tovoncha deyiladigan chiqish bo„lib, u
trikotaj mashinasi ariqchasida ignani siljishi uchun xizmat qiladi.
Texnik talabalar.
Tilchali ignalar o„lchamlarini to„liq mosligiga ega bo„lishlari
kerak, chunki ikkita yonma-yon turuvchi ignalar kallaklarini
millimetrni bir necha
yuzdan bir ulushlariga og„ishi mahsulot nuqsonli chiqishiga olib keladi.
Tilchali ignalarga qo„yidagi texnik talablar qo„yiladi: kalava bilan kontaktda
bo„ladigan igna ishchi yuzalarni g„adir-budurligi 0,32mkm. gacha; kalava bilan
kontaktdabo„lmaydigan igna ishchi yuzalarni g„adir-budurligi 1,25mkm. gacha. igna
o„zagini to„g„ri chiziqlikdan va tekislikdan og„ishi igna uzunligida 0,2% gacha.
oyoqchasi elkacha tomonga egilgan ignalarda egilgan oyoqcha
va elkacha orasidagi
tirqish 0,3mm. gacha. Igna ilgagini oxiri igna tekisligidan chiqib ketmasligi kerak.
267
10.3-rasm. Trikotaj mashinasini ignali tilchasi
Ignani tashqi yuzasi tilchani maxkamlash joyida igna qalinligiga joizlik
chegarasidan chiqib ketadigan chiqishlarga ega bo„lmasligi kerak.
Ignalar yuqori
prujinali xususiyatlarga ega bo„lishi kerak. Berilgan texnik talablarni bajarish uchun
ignani 155 dan ortiq o„lchamlarini ushlash kerak, ularni ko„pchiligi
aniqlik joizligi
6 kvalitet bo„yicha.
Ishlov berish aniqligiga ta‟sir etuvchi asosiy omillar

46
2.2-rasm. Detall joizligi va tannarxni orasidagi bog„liqlik
Ishlab chiqarish sharoitlarida ishlov berish aniqligi ko„plab omillarga bog„liqligi
sababli, dastgohlarda ishlov
berishni erishiladigan emas, balki iqtisodiy aniqlik bilan
olib boriladi.
Mexanik ishlov berishdagi iqtisodiy aniqlik me‟yorli ishlab chiqarish
sharoitlarida, kerakli moslamalar va asboblarni
dastgohlarda ishlatish, vaqtni
me‟yorli ketkazish, etarlicha malakadagi ishchilardan
foydalanish orqali minimal
tannarxda ishlov berish natijasida amalga oshiriladi.
Erishiladigan aniqlikka ishlov berish tannarxini hisobga olmasdan, ko„p xarajat,
yqori malakali ishchilardan foydalanish, ko„p vaqt sarflash orqali erishiladi.
Metallqirquvchi dastgohlarda ishlov berish aniqligiga
quyidagi asosiy omillar
ta‟sir ko„rsatadi.
1. Dastgohlarni geometrik noaniqligi. Ular dastgohni asosiy detallari, qismlarini
noto„g„ri tayyorlash va yig„ish, detallarni ishqalanuvchan
yuzalarni eyilishi, o„qlarni
o„zaro perpendikulyarligi va paralelligini buzilishi, yo„naltiruvchilar, yurish vintlari
va boshqalarni noaniqligi yoki nosozligi oqibatida kelib chiqadi.
2. Kesuvchi asbobni tayyorlash darajasi va uni ish jarayonida eyilishi.
3. O„lchamga asbobni o„rnatish va dastgohni sozlash noaniqligi.
4. Ishlov berilayotgan tayyormani moslamaga o„rnatishdagi xatolik.
5. Ishlov berish jarayonidagi kesuvchi kuch ta‟sirida
dastgoh-moslama-asbob-
detal (DMAD) texnologik tizimini etarlicha bikr bo„lmasligi sababli dastgoh detallari,
moslama, asbob va detalni qayishqoqli deformatsiyalanishi.
47
6. Ishlov berish jarayonidagi ishlov berilayotgan detal,
dastgoh detallari va
kesuvchi asbobni isiqlik deformasiyalanishi. Detal materialini ichki kuchlanishlari
ta‟sirida paydo bo„ladigan deformatsiyalar.
7. O„lchov asbobini noaniqligi,
undan foydalanish, temperatura va hokazolar
ta‟sirida o„lchamdagi xatoliklar.
8. Ish bajaruvchini xatoliklari.
Dastgohni sozlashda paydo bo„ladigan xatoliklar

61
Chekka va me‟yorli kalibrlar qo„llagan holda namuna detallar bo„yicha
dastgohni sozlash nisbatan kam ishlatiladi, bu usul nisbatan noaniq va ko„p
miqdordagi namuna detallarni talab etadi[9].
Kesuvchi asbobni andoza bo„yicha o„rnatish odatda frezerli va tokarli
dastgohlarni sozlashda qo„llaniladi. Shup yordamida moslama korpusida
mahkamlangan andoza tekisligi va freza tishi orasidagi masofani tekshiradilar. S hup
bo„yicha o„rnatish aniqligi ishchi malakasi, freza tishlarini radial tepishi kattaligi
hamda andoza va shupni tayyorlash aniqligi va eyilish darajasiga bog„liq bo„ladi.
Andoza bo„yicha sozlash dastgohni ishlamay turgan holatida bajariladi va bu
andoza o„lchamlarini tayyorlashda hisobga olinadi.
Andoza bo„yicha sozlash xatoligi quyidagicha aniqlanadi:
r
o
asb
tay
an
К
С
'
.
.
2
2
Andozalarni tayyorlash xatoligi 10-20 mkm, asbobni o„rnatish xatoligini esa 20-
25 mkm. atrofida bo„ladi, u holda sozlash xatoligi 25-60 mkm. bo„ladi. Ba‟zi hollarda
kesuvchi asbobni ishlov berilayotgan tayyorlamadan olib ketish va yana avvalgi
holatga qo„yish kerak bo„ladi, bu qattiq yoki indikatorli tayanchlar yordamida
bajariladi. Oddiy sharoitlar uchun qattiq tayanch bo„yicha o„rnatish xatoligi
20-50 mkm.ni tashqil etadi, malakali ishchi uni 10-20 mkm.gacha kamaytirishi
mumkin.
Xulosa qilganda, namuna detallar bo„yicha sozlashda yuqori aniqlik
ta‟minlanadi, ammo ko„p mehnat sarflanadi (ba‟zi hollarda umumiy vaqtni
20%gacha), namuna detallarni bir qismi brakka chiqariladi. Shuning uchun bu usul
nisbatan oddiy sozlanadigan dastgohlar uchun qo„llaniladi.
Andoza bo„yicha sozlashda nisbatan kam mehnat sarflanadi, aniqlikni
muntazam chiqishini ta‟minlaydi, yuqori malakali ishchilarga hojat qolmaydi.
Partiya chuqurligi (t) o„zgarishi mumkin, shuning uchun C

52
Bu xol shakl xatoligining kamayish koeffitsienti deyiladi.
K =
det /
tay
Yuzalar joylashishidagi xatolik ham kesib ishlash jarayonida kichiklashgan
holda detalga ko„chiriladi. Bunga misol qilib o„q chizig„iga perpendikulyar
bo„lmagan yon yuzani kesib ishlashni ko„rish mumkin.
t
= t
katta
- t
kichik
,
D
= t
kattaqol
- t
kichik qol
Xatolikning kamayish koeffitsienti: K
Y
=
d
/
t
Xatolikning kamayish koeffitsienti doimo birdan kam va bir yuzaga ishlov
berish sonining oshishi bilan bu koeffitsient kattalashib birga yaqinlashib boradi ya‟ni
tayyorlamaning xatoligi detalning xatoligiga yaqinlashib boradi, yoki boshqacha
aytganda, xatolik yo„qola boradi.
Shunday qilib, avvaldan sozlangan dastgohda tayyorlamalarga ishlov berishda
Texnologik tizimni kesish kuchi ta‟siridaqayishqoqlideformatsiyalanishidan

50
Kesishdan oldin asbob berilgan kesish chuqurligiga (t
ber
) o„rnatiladi. Kesish
paytida kesish kuchi ta‟sirida detal va asbob o„z holatini o„zgartiradi (siljiydi) va
natijada xaqiqiy kesish chuqurligi (t
xak
) kamayadi, ya‟ni:
2.5-rasm
y
1
+ y
2
= t
ber
- t
xak
bu erda y
1
va y
2
– detalning va kesuvchi asbobning kesish kuchi ta‟siridan
siljishi.
a
Y
g
Y
j
P
y
j
P
y
2
1
;
j
g
– detal -moslama-dastgoh tizimining bikrligi; j
a
– asbob-moslama-dastgoh
tizimining bikrligi.
Kesuvchi kuchning radial tashqil etuvchisini miqdorini kesish nazariyasi
formulasi yordamida aniqlanadi.
n
Y
X
xak
P
Y
HB
S
t
C
P
10
, n
bu erda x, y va n – daraja ko„rsatkichlari;C
P
–kesib ishlash sharoitini xisobga
oluvchi koeffitsient; S–surish; HB–detal materialning qattiqligi.
partiyadagi detallarning o„lchamlari, asbobning eyilishi xisobiga, asta-sekin

57
2.6 Texnologik tizimning isiqlik ta‟siridadeformatsiyalanishidan hosil
bo„ladigan xatoliklar.
Detallarni kesib ishlash jarayonida uning
aniqligiga tayyorlamaning, kesuvchi
asbobning va dastgoh detallarining isiqlik ta‟siridan deformatsiyalanishi ta‟sir qiladi.
Kesib ishlash chog„ida kesish doirasida qirindining plastik deformatsiyalanishi,
qirindining keskich oldingi yuzasiga va yo„nilgan yuzaning
keskich ketingi yuzasiga
ishqalanishi natijasida isiqlik xosil bo„ladi. Bundan tashqari dastgoh detallarning
bir-biriga ishqalanishi va tashqi isiqlik manbalari ta‟siridan ham texnologik tizim
qiziydi.
Dastgohlarning isiqlik deformatsiyalanishi.
Dastgohni
ishlashi jarayonida
shpindel babkalarini qizishini va ularni vertikal va gorizontal yo„nalishlarda siljishi
kuzatiladi. Temperatura qiymati 10-50
0
C atrofida bo„ladi. Dastgohda asosiy isiqlik
manbai–shpindeli va vallardir. Eng katta isiqlik val yoki
shpindelning podshipnik
bilan tutashgan joyida xosil bo„ladi va bu erda temperatura boshqa joylarga
qaraganda 30-40% ortiq bo„ladi, bu holda shpindelning isiqlik ta‟siridan uzayishi
ishlanayotgan detal ning aniqligiga salbiy ta‟sir qiladi.
Isiqlik ta‟siridan shpinedlning deformatsiyalanishi natijasida paydo bo„ladigan
xatolikni (
t
) qo„yidagicha aniqlash mumkin:
t
=
L (t
0
– t
B
)
bu erda,
- shpindel materialning isiqlikdan
kengayish koeffitsienti;
L – shpindelning uzunligi, t
0
va t
B
– boshlangich va oxirgi temperatura.
SHpindelning isiqlik ta‟siridan siljishi sozlangan dastgohlarda ishlaganda
nisbatan katta xatolarga olib kelishi mumkin.
Shpindel o„qini siljishiga sabab bo„luvchi oldi babkani qizishi 3-5soat
davom
etadi va so„ng bu jarayon turg„unlashadi.
Dastgohni isiqlik deformatsiyalanishi sababli kelib chiqadigan ishlov berish
xatoliklarini yo„qotish uchun dastgohni birlamchi salt yurishda 2-3 soat qizdiriladi,
to„xtashlar kamaytiriladi.
Tayyorlamaningissiqlikdeformatsiyalanishi

59
2.9-rasm. Keskichning issiqlik
deformatsiyalanishi
Keskich temperaturasi avval tez ko„tariladi, vaqt o„tishi bilan temperaturani
ko„tarilish sur‟ati sekinlashadi va ma‟lum vaqtdan so„ng o„zgarmas bo„lib qoladi.
Keskichning vaqt o„tishi bilan isiqlik ta‟siridan uzayishi (
) 2.9–rasmda
ko„rsatilgan[10].
Tokarlik keskichini uzayishiga uni dastgoh keskich ushlagichidan chiqib turish
kattaligi ta‟sir qiladi, masalan uni 40 dan 25 mm gacha kamaytirishda keskich
uzayishi 28 dan 18 mkm. gacha kamayadi.
Kesish jarayonida keskich 30-50 mkm-ga qadar uzayishi mumkin.
Isiqlik va
uning ta‟siridan uzayish kesish tezligining, surish va kesish chuqurligining ko„payishi
bilan ortib boradi. Keskichning uzayishi
=
L (t
0
– t
B
) bo„lsa, uning ta‟siridan kelib
chiqadigan xatolik (
t
).
t
= 2
bu erda, t
0
– oxirgi temperatura, t
B
– boshlang„ich temperatura,L– keskichning
uzunligi.
Kesuvchi asbobning isiqlik ta‟siridan uzayishi natijasida detallarda o„lcham va
katta o„lchamdagi detallarda shakl xatoliklari hosil bo„ladi.
SHunday qilib, isiqlikning dastgoh-tayyorlama-kesuvchi
asbobi texnologik
birligiga ta‟siridan, avvaldan sozlangan dastgohlarda ishlaganda, o„lcham xatoliklari
xosil bo„lar ekan va tayyorlama o„lchamining kattalashishi bilan bu xatolik ko„payar
ekan.
Kompyuterni tashkil qilishning arifmetik asoslari. Turli XIL sanoq tizimlarida arifmetik operatsiyalarni bajarish. Guruh: cao008-1 Bajardi: Xasanov Doston Tekshirdi: Husanov Urolboy Toshkent-2024

Kompyuterni tashkil qilishning arifmetik asoslari. Turli XIL sanoq tizimlarida arifmetik operatsiyalarni bajarish. Guruh: cao008-1 Bajardi: Xasanov Doston Tekshirdi: Husanov Urolboy Toshkent-2024
1721743527 (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Kompyuterni tashkil qilishning arifmetik asoslari. Turli XIL sanoq tizimlarida arifmetik operatsiyalarni bajarish. Guruh: cao008-1 Bajardi: Xasanov Doston Tekshirdi: Husanov Urolboy Toshkent-2024
|
va Shveytsariyada psixrofil sharoitida bijg’itish jarayonini olib borish ustida

|
va Shveytsariyada psixrofil sharoitida bijg’itish jarayonini olib borish ustida
|
bet | 9/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)va Shveytsariyada psixrofil sharoitida bijg’itish jarayonini olib borish ustida
izlanishlar olib borilmoqda.
Bu esa xech qanday aralashishsiz (isitmasdan) atrof muxit xaroratida biogaz
tayyorlash imkoniyatini yaratadi (8.7-jadval).
G’arb mamlakatlari ekspertlarining fikrlaricha bu yo’nalish iqtisodiy va
istiqbolli yo’nalishlardan biridir. G’arb mamlakatlarida go’ngni bijg’itish uchun
termofil jarayonlardan (50-550S) foydalanilmaydi.
Yuqorida ko’rib o’tilgan materiallar asosida bijg’ish qanday xaroratda olib
borilgani iqtisodiy samaraliroq ekanligi xaqida ma’lumot olish qiyinroq. Xatto
Rossiyada ishlab turgan qurilmalar xam xar-xil rejimda, masalan Istra-350S da;
KOBOS-400S va BF-500-550S da (8.8-jadval) faoliyat ko’rsatadilar.
8.8-jadval
Rossiyadagi biogaz qurilmalarini texnik tavsifi.
Biogaz qurilmalar go’nga ishlov berish davri va sutkalik yuklash miqdori
bo’yicha xam bir-birlaridan farqlanadilar (5dan 30 sutkagacha ishlov berish vaqti
va 3,3 dan 20%gacha bir sutkalik yuklash miqdori). Metanteklarni solishtirma
xajmi bir shartli boshga Vengriyada 2,57m3 bo’lsa, Rossiyada (KOBOS) 0,625m3
; biogazni miqdori xam 0,5 m3G’bosh dan 2,0m3G’boshgacha.
Shuni xam ta’kidlab o’tish lozimki, metanogenez jarayni anchagina issiqlik
energiyasini talab qiladi. Xarorat qancha baland bo’lsa, qo’shimcha issiqlikka
ketadigan xarajat shuncha baland bo’ladi. Shuning uchun xam metanogenez
tezligini xarorat ta’sirida ko’tarishni salbiy tomonlari xam mavjud. Biogaz
qurilmalarini iqtisodiy samarasi muayyan region yoki xo’jalikni sharoitlari bilan
uzviy bog’liqdir.
Shimoliy mintaqalarda issiqlikni iqtisod qilish maqsadida mezofil rejimdan
foydalanish maqsadga muvofiqdir. Bunday sharoitda reaktorni ishchi xajmi va
|
| |
yuborilib, yuklovchi materiallar qavatidan o’tib, reaktorni ustki qismidan chiqadi

|
yuborilib, yuklovchi materiallar qavatidan o’tib, reaktorni ustki qismidan chiqadi
|
bet | 8/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)yuborilib, yuklovchi materiallar qavatidan o’tib, reaktorni ustki qismidan chiqadi.
Zamonaviy anaerob biofiltrlarda biomassa garanula va flokulalar
(balchiqsimon) xolatida yuklovchi materiallar orasida to’planib qoladi yoki
bioplyonkalar sifatida shag’al, toshqol yoki plasmassalar yuzini qoplab oladi.
Bunday usqurmalar yordamida go’ng oqovalaridan gaz ishlab chiqarish unchalik
ko’p emas va shu vaqtgacha samarador usqurma yarataolingani yo’q.
Kontaktli reaktor doimiy yuklanib turadigan aralashtirgich uskunasi va
biomassani ajratishag mo’ljallangan sirqi usqurmalar bilan jixozlangan
rezervuardan tashkil topgan. Kontaktli reaktordagi bakteriyalar balchiq
parchalariga (flokul) o’xshagan xolatda, aralashtirib turishi natijasida suyuqlikda
suzib yuradilar, cho’kmaydilar.
Balchiqsimon aralashma tindiruvchilarda ajratiladi va ushlab qolingan
biomassa reaktorga qaytadan yuboriladi va yangidan yuborilgan substrat bilan
aralashtiriladi.
Oqibatda, organik moddalar parchalanib, biogaz xosil bo’ladi. Qattiq va yarim
suyuq xolatdagi go’ngni (namligi 90% dan kam bo’lgan) bijg’itish uchun bijigan
go’ngdi ajratib olingandan keyin qolgan suyuqliqni qaytadan tsirkulyattsiya
qiladigan usqurma ko’proq ishlatiladi.
Suyuq fraktsiya undagi gidravlitik rejimni kerak xolatda ushlab turish
maqsadida reaktorga qaytariladi bu esa yuqori kontsentrattsiyali go’ngni bijg’itish
imkonini beradi.
Yuqorida ko’rib chiqilgan qurilmalari xarxil fizika mexanik xususiyatlarga
ega bo’lgan go’ngdan anaerob sharoitda bijg’itish orqali biogaz ishlab chiqarish
imkoniyatini yaratadi.
G’arbiy Evropa mamlakatlarida ishlayotgan biogaz qurilmalarini ko’prog’i
mezofil sharoitda (30-370S da) ishlaydi. Xozirgi vaqtda Yaponiyada, Germaniyada
|
| |
qozonxonalarda biogaz yoqilganda, atmosferaga chiqadigan zaxarlar miqdari

|
qozonxonalarda biogaz yoqilganda, atmosferaga chiqadigan zaxarlar miqdari
|
bet | 12/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)qozonxonalarda biogaz yoqilganda, atmosferaga chiqadigan zaxarlar miqdari
kamayar ekan.
Agar biogaz qurilmasi fermalardagi chiqindilarni utilizatsiya qilish texnologik
liniasi tarkibida ishlatilsa, biogazni tannarxi yanada pasayadi. Bunday xolatda,
chiqindilardan anaerob sharoitda biogaz olish ularga ishlov berishni alternativ yoki
qo’shimcha usuli sifatida qaralishi mumkin.
Yuqorida keltirib o’tilgan dalillar asosida shuni aytib o’tish lozimki, biogaz
ishlab-chiqarishni samaradorligini ob’ektiv baxolash uchun, go’ngga anaerob
sharoitda ishlov berishda olinadigan barcha ijobiy tomonlarni xisobga olish lozim.
Keys. Buyuk Britaniyada mamlakatni tabiiy gazga bo’lgan talabini 3,2%
biogaz orqali qondirilar ekan. Rossiyada xam biogaz ishlab chiqarish bo’yicha
katta potentsial mavjud. Xar yili chorvachilik fermalarida 665 mln. t go’ng xosil
bo’ladi, buni xar bir tonnasidan anaerob sharoitda bijg’itish orqali issiqlik
chiqarishi 5600-6300 KkalG’m3ga teng bo’lgan 15-20 m3 biogaz ishlab chiqarish
mumkin. O’zbekistonda xar yili 4 mln tonnaga yaqin g’o’zapoya,shuncha somon,
150 ming tonna sholi poyasi, million tonnalab xar-xil boshqa chiqindilar
(kanalizatsiya, ishlab-chiqarish, chorvachilik va parrandachilik axlatlari va xokazo)
to’planadi, biroq biogas olish to’liq yol’ga quyilmagan, O’zbekistonda biogaz
olishni rivojlantishga nimalarga etibor berish kerak deb o’ylaysiz?
Nazorat uchun savollar
1.Biogaz olish uchun iishlatiladigan asosiy ob’ektlar nima?
2.Biogaz ishlab chiqarish texnologiyasini tushuntiring.
3.Qaysi ob’ektdan biogas olishni tavsiya etgan bo’lardingiz?
|
| |
Qishloq xo’jalik xayvonlaridan va parandalaridan chiqadigan go’ng xamda

|
Qishloq xo’jalik xayvonlaridan va parandalaridan chiqadigan go’ng xamda
|
bet | 5/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)Qishloq xo’jalik xayvonlaridan va parandalaridan chiqadigan go’ng xamda
ulardan olinishi mumkin bo’lgan biogaz miqdori quyidagi jadvalda keltirilgan. Bundan tashqari, go’ngni bijg’itish uni dezodaratsiya qiladi (zararsizlantiradi),
gelmentlarini, xamda yovvoyi o’simliklar urug’larini yo’qotadi, o’g’itsimon
moddalarni engil so’riladigan shaklga (mineral shaklga ) o’tkazadi. O’simliklar
uchun oziqaviy moddalar miqdori azot, fosfor, kaliy butunlay yo’qolmaydi. Biogaz
usqurmasidan chiqqan go’ngdi kimyoviy tarkibi quyidagi jadvalda bayon etilgan. Go’ngni anaerob bijg’itishda uni tarkibidagi kaliy va fosfor butunlay
o’zgarmaydi. Azot moddalari go’nga ishlov berishni boshqa usullari ishlatilganda
30% yo’qotilsa, anaerob bijg’ishda 5% yo’qoladi.shuni xam eslab qolish lozimki,
yangi go’ngni azot organik shaklda bo’lsa, anaerob bijg’ish oqibatida u o’simlik uchun qulay bo’lgan ammoniy shakliga o’tadi. Go’ngni anaerob bijg’itish atrof muxitni muxofazasi uchun qanchalik foydali ekanligini iqtisodiy xisob kitob qilish ancha mushkul vazifa. Bu yo’l bilan ishlov berilgan go’ng, biologik mo’tadil xolatda bo’lib, xashorotlarni o’ziga tortmaydi. Anaerob bijg’ishdan keyin go’ngdagi qo’lansa xid beradigan moddalar yo’qoladi Anaerob ishlov berishda pole viruslar miqdori 98,5% ga kamayadi, indeks E.koli 108 dan 105-104 gacha, parazitlarni urug’i 90-100% yo’qoladi Tabiiy resurslardan foydalanganda qo’yilmdigan ekologik talablar xo’jalik xisob kitobi sharoitida, «ulardan foydalanilganda o’rniga qo’yish» degan iboralar qonuniy jujjatlar asosida ishga tushganda aloxida axamiyat kasb etadi. Energiyaning baxosi ko’tarilib ketayotgan manashu davrda ayniqsa anaerob biologik jarayondan foydalanish katta iqtisodiy foyda keltiradi. Go’ngni anaerob sharoitida tozalash nafaqat eanergiya manbai sifatida, balki qo’shimcha energiya manbai sifatida qaralmog’i lozim.
8.2. Biogaz ishlab-chiqarish usqurmalari va ularni texnik-iqtisodiy ko’rsatkichlari
|
| |