Testga izoh - "psixologiya"

161
ravishda o’zaro chambarchas bog’liq ikki mavzu doirasiga kiritish imkoni
tug’iladi. Birinchisini tobelik, o’zgarishlarga umid yo’qligi deb ataymiz:
kasbim. . . . qanday kasbim. . . . o’zgarishlar istagi; qo’rqaman-ki. . . . vaziyat
izmimdan chiqib ketsa; ish. . ish. . . . ko’p narsa o’zimga bog’liq bo’lgan ishni
istayman; kurashmoq. . yo’q, kurashish istagim yo’q; rejalarim. . . . Hech
qanday rejalarim yo’q.
Ikkinchi shartli mavzu bu - orzular: orzuim. . . uy, ko’lmak, cho’milish
havzasi, boshqa tomondan . . . . o’zga sayyoraga ko’chgim bor; tushlar. . . .
tushlarimda uchaman va uzoq parvoz etaman; meni bezovta qilgan narsa. . . .
boshim, havzasi bor uy hamda boshqa sayyoraning yo’qligi; qudratim yetsa. . . .
sakrardim, parvoz qilardim va suzardim. Sinaluvchi javoblarida, ehtimol,
anglangan, biroq yechimi yo’qday tuyulayotgan nizo mohiyati kuzatilmoqda.
Yaxshi anglanmagan yoki g’ayrishuuriy muammo yo mavzuning muhimliligi
ko’rsatkichi - davomiy sukut, javobdan bo’yin tovlash yoki «yo’q, bilmayman»
deyishidir. Sukut va ikkilanishdan keyin javob berilgan taqdirda, javob bir
qolipli bo’ladi- mashhur ibora, maqol yoki matal. Masalan, kurashmoq. . . .
yiqilgan kurashga to’ymaydi yoki o’ylayman. . . . demak borman.
Sinaluvchining o’z ichki olamiga bostirib kirilishlardan muvaffaqiyatli
himoyalanayotganligi ko’rsatkichi bo’lib javoblar qisqaligi, bir qolipdagi
gaplarning ishlatilishi, shuningdek ijtimoiy ma’qullangan kam ma’lumotli
javoblar berilishi hisoblanadi: yashirganim. . . . ba’zan, nimadir; do’stlar. . . .
yaxshi; qiyofam. . . . orasta. Bunday natijalarni tahlil qilish qiyin kechadi.
Biroq Bular ham o’zi bilan muhim axborotni olib keladi.
Izoh: «Tugallanmagan jumlalar» metodikasi boshqa proyektiv metodlarga
solishtirilganda g’oyaviy mazmunining soddaligi va ochiqligi bilan farqlanadi.
Shuning uchun odatda, sinaluvchidan ko’ra psixolog uchun zarur bo’lgan bir
qadar muhim va yangi ma’lumotlarni olish imkoniyati tug’iladi. Ayrim
hollarda (ba’zan shunday vaziyatlar ham vujudga keladi) sinaluvchi metodikani
o’tkazish chog’ida uni qiynaydigan va yaxshi anglanmagan muammoni anglay
boshlaydi. Bunday hollarda nafaqat sinaluvchining o’zi, balki psixolog ham
kutmagan kuchli emosional kechinmalar girdobida qolishi mumkin. Shunga
o’xshash vaziyatlarda tekshiruvni psixokorreksion suhbat ko’rinishiga o’tkazish,
yo sina-luvchini tinchlantirib, uning xohishiga ko’ra, ichidagini to’kib solishga
imkon yaratib berish maqsadga muvofiqdir. Boshqa bir xavf - sinaluvchining
o’zi istaganidan ko’proq ma’lumot berib yuborishidadir. Ichki sezgisi kuchli,
mulohazali psixolog sinaluvchi yashirishga intilgan his-tuyg’ular va hodisalarni
tez Idrok qila oladi. Masalan, barcha gaplarni osonlikcha yakunlayotgan
erkakni olaylik. Ro’yxat oxirida u birin ketin ikki marta REJALARIM. . . . va
YaShIRGANIM. . . . deb boshlangan jumlalarni yakunlashni rad etadi-yu,
qo’shimcha AYoL. . . . deb boshlanadigan jumlaga SEKS deb javob berdi .
Bu o’rinda haqiqatda mavjud yoki rejalashtirilayotgan nikohdan tashqari
aloqaning ehtimoli yuqoridir. Ba’zan sinaluvchining o’ziga ham psixolog
izohlarisiz istaganidan ortiq ko’ngil iqrori ro’y bergani oydinlashadi, u o’zini
noqulay va xijolatli sezadi. Shuning uchun ham tadqiq natijalarini sinaluvchiga
yetkazishda psixolog andishali bo’lmog’i va unga ehtiyotkorlik bilan
yondashmog’i lozim.