Elektromagnitli va sig’im datchiklari

|
Elektromagnitli va sig’im datchiklari
|
bet | 10/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Elektromagnitli va sig’im datchiklari
Induktiv va transformator datchiklari
Elektromagnitli datchiklar sodda tuzilishi va puxtaligi bilan avtomatika tiz- imlarida keng miqyosda qo‘llanib kelinmoqda. Elektromagnitli datchiklar kirish kattaligini o‘zgarishi bo‘yicha induktiv, transformator va magnitoelastik turlariga bo‘linadi.
Induktiv va transformator datchiklarning (2.6 - rasm) ish prinsipi po‘lat yakorning holati o‘zgarilganda po‘lat o‘zakli cho‘lg‘amning induktivligi o‘zgarishiga asoslangan.
Induktiv va transformator datchiklari o‘zgaruvchan tok zanjirlarida ishlab, mikronning undan bir qismidan to bir necha santimetrgacha bo‘lgan xarakatlarni o‘lchaydi va ularni nazorat qiladi.
Oddiy induktiv datchikning sxemasi va uning statik tavsifnomasi - rasmda ko‘rsatilgan. Datchikning kirish kattaligi havo bo‘shlig‘i bo‘lib, chiqish kattaligi Ia. ikkilamchi asbobdagi tok bo‘ladi. Ia qiymati cho‘lg‘amning induktiv qarshiligi hamda o‘lchov asbobining aktiv qarshiligiga bog‘liq. Cho‘lg‘amning indukti- vligi ikkita havo bo‘shlig‘ni hisobga olgan holda quyidagi tenglama orqali ifoda- lanadi:
L=2 2S10-7/ (2.7)
chiqishdagi tok esa: Io’zg=U/Z=U/ R2+( L)2 (2.10)
bu yerda: R=Rch+Ro‘zg - cho‘lg‘amning va o‘lchov asbobi qarshiliklarining
yig‘indisi, Om;
cho‘lg‘amning induktiv qarshiligi, Om;
cho‘lg‘amning o‘ramlar soni;
S - magnit o‘tkazgichning kesim yuzasi, m2;
- xavo bo‘shlig‘i, m.
Datchikning sezgirligi quyidagi tenglama orqali ifodalanadi:
Kd=dIo’zg/d =U 107/2
(2.11)
Differensial datchiklarda kirish signalining belgisi o‘zgarilganda chiqish signalining belgisi ham unga mos ravishda o‘zgaradi.
Тransformator datchiklarda (2.6- rasm) kirish signali plunjer yoki yakorn- ing xarakati bo‘lib, chiqish signali esa I1 - I 2 toklarning geometrik ayirmasi bo‘ladi. Yakorning neytral holatida I 1 - I 2, demak o‘lchov asbobida tok yo‘qligini bildira- di. Yakorning holati o‘zgarilishi bilan cho‘lg‘amlarning induktivligi o‘zgaradi va I 1 ,I 2 toklarining muvozanatlari o‘zgaradi. Natijada o‘lchov asbobidan I= I 1-I 2 toki oqib o‘tadi. Ushbu tokning fazasi yakorning xarakatlanish yo‘nalishiga bog‘liq bo‘ladi.
Тransformator datchikning sxemasi 2.6.d – rasmda ko‘rsatilgan. Bu yerda kirish kattaligi burchak xarakati bo‘lib, chiqish kattaligi esa ikkilamchi as-
bobdagi tok bo‘ladi. Yakorning neytral holatida, ya‘ni 1= o‘rta o‘zakda EYUK
hosil bo‘lmaydi, chunki chetlardagi cho‘lg‘amlar qarama-qarshi yo‘nalishda o‘ralgan va ular o‘zaro teng. Yakorning xarakatlanishi bilan cho‘lg‘amlardan bi-
rining magnit qarshiligi kamayadi, ikkinchisiniki esa oshib ketadi. Natijada o‘rta cho‘lg‘amda EYUK hosil bo‘lib, ikkilamchi asbobdan tok oqib o‘ta boshlaydi.
Ko‘rib chiqilgan prinsip asosida amalda ko‘pgina o‘lchov asboblari, jumladan misol sifatida, induktiv manometr shu prinsip asosida ishlaydi (2.7- rasm).
Induktiv manometr sezgir element 3, unga biriktirilgan yakor 6 va po‘lat o‘zakli cho‘lg‘amdan iborat. O‘lchanayotgan bosim quvurcha 1 orqali bo‘shliq 2 ga kelib, membrana 3 ni bukadi, natijada o‘zak 6 cho‘lg‘am o‘zagi 4 ga qarab xarakatlanadi. Demak cho‘lg‘amning induktivligi o‘lchanayotgan bosimga pro- porsional o‘zgariladi. Chiqish signali esa 8 klemmalardan 5 olinadi. Bunday datchikarning statik tavsifnomasi kichik qismda chiziqli bo‘lganligi tufayli ular qishloq va suv xo‘jaligi ishlab chiqarishida juda kam qo‘llaniladi. Bunday kam- chiliklar differensial datchiklarda bartaraf qilingan. Bundan tashqari differensial datchiklarda kirish signalining belgisi o‘zgarilganda chiqish signalining belgisi ham unga mos ravishda o‘zgaradi.
Тransformator datchiklarda (2.6, b - rasm) kirish signali plunjer yoki ya- korning xarakati bo‘lib, chiqish signali esa I1 - I2 toklarning geometrik ayirmasi bo‘ladi. Yakorning neytral holatida I1 - I2, demak o‘lchov asbobida tok yo‘qligini bildiradi. Yakorning holati o‘zgarilishi bilan cho‘lg‘amlarning induktivligi o‘zgaradi va I1 ,I2 toklarining muvozanatlari o‘zgaradi. Natijada o‘lchov asbobidan I= I1-I2 toki oqib o‘tadi. Ushbu tokning fazasi yakorning xarakatlanish
yo‘nalishiga bog‘liq bo‘ladi.
Тransformator datchikning sxemasi 2.7, d - rasmda ko‘rsatilgan. Bu yerda kirish kattaligi burchak xarakati bo‘lib, chiqish kattaligi esa ikkilamchi as-
bobdagi tok bo‘ladi. Yakorning neytral holatida, ya‘ni 1= o‘rta o‘zakda EYUK
hosil bo‘lmaydi, chunki chetlardagi cho‘lg‘amlar qarama-qarshi yo‘nalishda o‘ralgan va ular o‘zaro teng. Yakorning xarakatlanishi bilan cho‘lg‘amlardan bi- rining magnit qarshiligi kamayadi, ikkinchisiniki esa oshib ketadi. Natijada o‘rta cho‘lg‘amda EYUK hosil bo‘lib, ikkilamchi asbobdan tok oqib o‘ta boshlaydi.
2.6- rasm. Induktiv va transformator datchiklarining sxemalari va ularning tavsifnomalari
2.7.-rasm. Induktiv manometrning sxemasi.
|
| |