Qeyd: Elektron sxemlərdə istifadə olunan elementlərin, o cümlədən tranzistorların və digər yarımkeçirici cihazların şərti qrafiki işarələnməsi əlavə

|
Qeyd: Elektron sxemlərdə istifadə olunan elementlərin, o cümlədən tranzistorların və digər yarımkeçirici cihazların şərti qrafiki işarələnməsi əlavə
|
bet | 57/142 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #255298 |
Bog'liq Microsoft Word II -anQeyd: Elektron sxemlərdə istifadə olunan elementlərin, o cümlədən tranzistorların və digər yarımkeçirici cihazların şərti qrafiki işarələnməsi əlavə 1-də, ən geniş yayılmış cihazların əsas parametrləri, istismar şərtləri tətbiq sahələri, onlar əsasında qurulan bəzi elektron qurğularının sxemlərinin ilkin hesabatına nümunələr əlavə 2-də, əlavə 3-də yarımkeçirici elektron cihazlar və onlar əsasındakı elektron qurğularının parametrlərinin və qoşulma sxemlərinin təhlilinə aid misallar verilmişdir.
FƏSIL 4. ELEKTRİK SİQNAL GENERATORLARI VƏ ONLARIN SXEMOTEXNİKASI
Ümumi məlumatlar
Elektrik rəqsləri yaradan qurğuları siqnal generatorları adlandırırlar.
İş rejimləri nöqteyi-nəzərindən onları avtogeneratorlara və xaricdən həyəcanlandırılan generatorlara bölürlər. Çox vaxt avtogeneratorları öz-özünə həyəcanlanan generatorlar da adlandırırlar. Avtogenerator, sabit cərəyan enerjisini tələb olunan tezlikli və formalı elektrik rəqslərinin enerjisinə çevirən qurğudur.
Xaricdən həyəcanlandırılan generator, yalnız onun girişinə həyəcanlandırma (işəsalma) siqnalları daxil olduqda rəqslərin generasiyası, formalaşdırılması, yaxud gücləndirilməsi rejiminə keçir.
Generasiya olunan gərginliklərin formasından asılı olaraq generatorlar harmonik və relaksasiya (impuls) generatorlarına bölünürlər. Relaksasiya generatorlarının bir xüsusi növü xətti gərginlik avtogeneratorlarıdır. Avtogeneratorların bir xüsusi növü isə təsadüfi rəqslər (siqnallar, yaxud küylər) generatorları – küy generatorlarıdır.
Harmonik rəqs generatorları mütləq darzolaqlı rəqs sisteminə malik olmalıdırlar.
Relaksasiya generatorlarının iş prinsipi genişzolaqlı enerji tutumlu müsbət əks əlaqə yüklənmə-boşalma, yaxud yığılma-udulma hadisələrinə əsaslanmışdır. Harmonik rəqs generatorları (onlara həm də İYT-generatorlar aiddirlər) spektri praktiki olaraq yalnız bir harmonikaya malik olan rəqs hasil edir. Harmonik rəqs generatorlarının əsas elementi keçid prosesi rəqsi xarakterli olan rezonatordur. Ən sadə rezonator rəqs konturudur. Əgər rəqs konturuna açar vasitəsilə enerji versək, onda konturun keyfiyyətliyi kifayət qədər yüksək olduqda (Q 1) zaman keçdikdə sönən cərəyan rəqsləri yaranır. Rəqslərin amplitudunun azalması konturda güc itkiləri ilə izah olunur. Ona görə də harmonik rəqs generatorları yaratmaq üçün yüksək keyfiyyətliliyə malik olan rezonator istifadə etmək və itkiləri kompensə etmək lazımdır. Sonuncu şərtin yerinə yetirilməsi üçün rezonatora həyəcanlandırılan rəqslərlə sinxron, periodik
olaraq elektromaqnit enerji daxil etmək lazımdır.
Yüksək tezlik diapazonunda LC - konturlardan başqa kvars lövhələr; İYT diapazonda – paylanmış parametrli xətt parçaları, dielektrik şaybalar, ferrit sferalar və s. tətbiq olunur.
Relaksasiya generatorlarının çıxış rəqsləri çox vaxt eyni ölçülərdə olan harmonik toplananlar spektrinə malik olur.
Radiotexnikada elektromaqnit rəqsləri generasiya edən rəqs sistemləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edirlər. Sabit cərəyan mənbəyinin enerjisini sönməyən rəqslərin enerjisinə çevirən və rəqslərinin əsas xarakteristikaları (amplituda, tezlik, forma və s.) əsasən sistemin özünün parametrləri ilə təyin olunan dinamik sistemə rəqs sistemi, yaxud öz-özünə həyəcanlanmalı qurğu deyilir. Verilmiş formalı və tezlikli rəqslərin generasiyası prosesini elektrik rəqslərinin generasiyası adlandırırlar. Rəqs sistemlərinin riyazi modelləri baxımından rəqs sistemlərini xətti və qeyri-xətti, avtonom və qeyri-avtonom sistemlərə bölürlər. Bu sistemlərin əsas sinfi avtorəqs sistemləri, yaxud generatorlardır.
Rabitə sistemlərinin radioötürücülərində avtogeneratorları əsasən daşıyıcı tezlikli elektromaqnit rəqsləri yaradan kaskadlar kimi tətbiq edirlər. Generatorlara qoyulan əsas tələb generasiya olunan rəqslərin tezliyinin yüksək stabilliyidir. İfrat yüksək tezlik (İYT) - diapazonlu avtogeneratorlar adətən, ötürücülərin çıxış kaskadları kimi istifadə olunur. Belə generatorlara qoyulan tələblər güc gücləndiricilərinə qoyulan tələblərlə eynidir - yüksək f.i.ə, çıxış gücü və tezliyin stabilliyi olmaqla, güclü rəqslərin təmin edilməsidir.
Geniş tətbiq tapmış avtogeneratorları bir sıra xüsusi əlamətlərinə görə təsnifatlandırırlar.
Generasiya olunan rəqslərin tezlik diapazonundan asılı olaraq avtogeneratorları üç böyük qrupa bölürlər: aşağıtezlikli, yüksəktezlikli və İYT generatorlar. Fərqli əlamət tək generasiya olunan rəqslərin tezliyinin qiyməti yox, həm də onda istifadə olunan elektrik dövrələrinin tipi ola bilər. Aşağı tezlikli və yüksəktezlikli generatorlarda belə dövrələr toplanmış parametrlərə, ifrat yüksəktezlikli dövrələrdə isə paylanmış parametrlərə malik olan, yəni fiderli və zolaqlı xətlər və dalğaötürənlərdir.
Radiotexniki qurğunun tərkibində istifadəsinə görə avtogeneratorlar aşağıdakı növlərə bölünürlər:
qurğunun bütün hissələrinin və kaskadlarının işini sinxronlaşdıran tezliyi yüksək stabilliyə malik olan dayaq, yaxud etalon generatorları;
tezliyə görə, o cümlədən sintezatorların tərkibində köklənən diapazon generatorları;
3 . Aparaturanın başqa qovşaqları ilə qarşılıqlı əlaqəsinə görə:
avtonom rejimdə;
xarici siqnalla tezliyinin sinxronlaşdırılması rejimində;
tezliyin avtomatik köklənməsi sxeminin tərkibində işləyən generatorlara bölünürlər.
Sabit cərəyan mənbəyinin enerjisini elektrik rəqslərinin enerjisinə çevirmək üçün aktiv element tələb olunur. Aktiv (gücləndirici) element kimi elektron lampası, bipolyar və sahə tranzistorları, inteqral mikrosxemlər
(əməliyyat gücləndiriciləri və elektrik siqnallarının generasiyası, çevrilməsi və gücləndirilməsi üçün nəzərdə tutulan analoq mikrosxemlər), həmçinin generator diodları – tunel, lavin-uçuş, Qann diodları və c.
Yarımkeçirici gücləndirici elementin tipinə və sxeminə görə generatorları iki tipə bölürlər:
rezonator və müsbət əks əlaqə dövrəsi istifadə etməklə gücləndirici element (tranzistor, yarımkeçirici cihaz, və ya inteqral mikrosxem) əsasında qurulan generatorlar;
İYT-diod (Qann diodu, tunel, və ya lavin-uçuş diodu) generatoru, yəni ekvivalent sxemdə mənfi müqavimətə malik olan ikiqütblü tətbiq etməklə qurulan generatorlar.
Avtogeneratorlarda müsbət əks əlaqə (Müs.ƏƏ) xarici və daxili ola bilər. Gücləndirici əsaslı avtogeneratorun iş prinsipi onda güc gücləndiricisində olduğuna yaxın olan iş rejiminin təmin olunması ilə əlaqəlidir. Belə ki gücləndiricinin girişinə rəqsləri xarici mənbədən yox, məxsusi rəqs sistemindən (konturdan, yaxud rezonatordan) xarici müsbət əks əlaqə vasitəsilə verirlər. Əks əlaqənin daxil edilməsi bir tərəfdən bir sıra hallarda dövrələrin xarakteristikalarını xeyli yaxşılaşdırmağa imkan verir, digər tərəfdən müəyyən şəraitlərdə bu dövrələr qeyri-dayanıqsız olur, və onlarda avtorəqslər yaranır. Bu prinsip əsasında avtorəqs sistemləri, ilk növbədə harmonik rəqs avtogeneratorları qurulublar.
Diod avtogeneratorları generator diodlarında baş verən daxili fiziki proseslər (VAX-da mənfi diferensial müqavimət sahəsinin yaranması) hesabına stasionar rəqslər təmin edirlər, belə ki, əks əlaqə bu generatorlara daxilidir və xüsusi əlavə elementlər tətbiq etmədən avtomatik olaraq həyata keçirilir.
Avtogenerator radioötürücü və radioqəbuledici qurğuların tərkibinə daxil olan əsas kaskadlardan biridir. Radioötürücülərin digər kaskadlarından avtogenerator daha çox onunla fərqlənir ki, rəqslərin tezliyi və amplitudu xarici qida mənbəyi ilə yox, məxsusi rəqs sisteminin və aktiv elementin parametrləri ilə müəyyən olunur.
Elektromaqnit rəqs generatorlarının əsas parametrləri tezlik diapazonu, yaxud fiksə edilmiş tezliyin qiyməti, avtorəqsin yükdəki gücü, tezliyin uzunmüddətli və qısamüddətli qeyri-stabilliyidir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qeyd: Elektron sxemlərdə istifadə olunan elementlərin, o cümlədən tranzistorların və digər yarımkeçirici cihazların şərti qrafiki işarələnməsi əlavə
|