nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Plank gipotezasi - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 168/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matni2. Plank gipotezasi. Bu g'oya klassik tasawurga teskari, ya'ni nurlanish energiyasi uzlukli, qiymati sakrab o'zgaradi, degan tasawurga asoslangan bo'lishi mumkin edi.
Buni birinchi bo'lib tushunib yetgan nemis fizigi M. Plank quyidagi gipotezani olg'a surdi. Jismning nurlanish energiyasi klassik fizikada tasavvur qilinganidek uzluksiz bo'lmay, tebranish chastotasi v ga proporsianal E energiyali kvantlardan, ya 'ni alohida energiyali porsiyalardan iboratdir:
E=hv, (2)
bu yerda h=6,62 * 10 -34 J • s - Plank doimiysi. U nurlanish energiyasi qancha miqdorda sakrab o'zgarishini ko'rsatadi.
Bizga ma'lumki, jism ko'plab sondagi atomlardan iborat va bu atomlarning har biri Plank gipotezasiga ko'ra elektromagnit to'lqinlar chiqaradi. Boshqacha aytganda, atomning nurlanish energiyasi kvant energiyasiga karrali ravishda o`zgarib, Е, 2Е, 3E, ., nE qiymatlarnigina qabul qilishi mumkin. Aytaylik, v= 1010 Hz chastotali nurlar (λ = 3 • 102 m radioto'lqinlar) kvant energiyasini topish so'ralgan bo'lsin:
Bu yetarli darajada kichik son bo'lib, bunday qiymatni klassik fizikada uzluksiz ravishda o'zgaradi, deb hisoblash mumkin.
Agar v= 1015 Hz chastotali nurlar (λ = 3 • 10-7 m li ultrabinafsha to'lqinlar) uchun kvant energiyasi topilsa:
E=hv = 6,62*I01-9 J,
mikrozarralar fizikasi uchun hisobga olish zarur bo'lgan kattalikni hosil qilamiz. Shuning uchun taklif qilgan gipotezasi asosida Plank tomonidan topilgan formula nafaqat jismning nurlanish spektrini to'la tushuntirib bermay, balki uning yordamida klassik fizika qonunlari, jumladan, Stefan-Bolsman va Vin qonunlarini ham hosil qilish mumkin.
3. Yorug`lik kvantlari. Plank gipotezasi yorug'lik kvanti haqidagi tushunchaning paydo bo'lishiga olib keldi va u foton deb nom oldi. Foton quyidagi xarakteristikalarga ega.
Fotonning energiyasi:
( 3)
(4)
(5)
Yuqoridagi ifodalarda v=c/λ ekanligi e'tiborga olingan. c = 3 • 108 m/s — yorug'likning bo'shliqdagi tezligi.
Foton yorug'lik tezligiga teng bo'lgan tezlik bilan harakatlanadi. Uni sekinlashtirib ham, tezlatib ham bo'lmaydi. Shuning uchun fotonning tinchlikdagi massasi to'g'risida gapirish ma'noga ega emas.
|
| |
Vаkuumdа ikki nuqtаviy elеktr zаryadlаrning o’zаrо tа’sir kuchi zаryad miqdоrlаrining ko’pаytmаsigа tug’ri prоpоrtsiоnаl vа

|
Vаkuumdа ikki nuqtаviy elеktr zаryadlаrning o’zаrо tа’sir kuchi zаryad miqdоrlаrining ko’pаytmаsigа tug’ri prоpоrtsiоnаl vа
|
bet | 64/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniVаkuumdа ikki nuqtаviy elеktr zаryadlаrning o’zаrо tа’sir kuchi zаryad miqdоrlаrining ko’pаytmаsigа tug’ri prоpоrtsiоnаl vа zаryadlаr оrаsidаgi mаsоfаning kvаdrаtigа tеskаri prоpоr-tsiоnаl bo’lаdi, ya’ni:
(3)
Bu еrdа g - zаryadlаr оrаsidаgi mаsоfа, - elеktr dоimiysi, uning sоn qiymаti
2. Elektr zaryadlari bir-biriga bevosita ta’sir qilmaydi. Ularning har biri o’zining atrofida elektr maydoni deb ataluvchi kuch maydonini hosil qiladi. Birinchi zaryadning maydoni ikkinchisiga ta’sir qiladi, ikkinchisining maydoni esa birinchisiga ta’sir qiladi. Zaryaddan uzoqlashgan sari maydon zaiflasha boradi.
Qo’zg’almas zaryadlar hosil qilgan elektr maydoni elektrostatik maydon deyiladi. U quyidagi xossalarga ega. Birinchidan maydon moddiydir. U bizga va bizning uni mavjud bo’lishligi to’g’risidagi tasavvurimizga bog’liq bo’lmagan holda mavjuddir. Ikkinchidan maydonning shunday xossalari borki, bu xossalar uni tabiatdagi hodisalardan tubdan farqlantirib turadi.
Elektr maydoniga kiritilgan sinash zaryadiga maydon tomonidan ta’sir etuvchi kuch sinash zaryadining moduliga to’g’ri mutanosib bo’lib, elektr maydonining qaysi nuqtasiga kiritilganligiga ham bog’liq bo’ladi. YA’ni,
F qcE (1)
bu erda E - proportsionallik koeffitsienti bo’lib, elektr maydonining sinash zaryadi kiritilgan nuqtasining kuchlanganligi deyiladi va u sinash zaryadiga bog’liq bo’lmasdan faqat elektr maydonini ifodalaydi. (1) dagi qc skalyar kattalik, F esa vektor kattalik bo’lganligi uchun E ham vektor kattalikdir. SHuning uchun (1) ni
(2)
ko’rinishda yozish mumkin. vektorining yo’nalishi musbat zaryadga ta’sir etuvchi kuch yo’nalishi bilan bir xil, manfiy zaryadga ta’sir etuvchi kuchga qarama-qarshidir.
(2) ifodadan quyidagiga ega bo’lamiz: (3)
qc1 zaryad birligi (1 С) bo’lsa, (3) dan kelib chiqadi. Elektr maydonining biror nuqtasiga kiritilgan bir birlik musbat zaryadga maydon tomonidan ta’sir etuvchi kuchga son jihatidan teng bo’lgan fizik kattalikka, elektr maydonining shu nuqtadagi kuchlanganligi deyiladi. Kuchlanganlik elektr maydonini kuch tomonidan tavsiflovchi vektor kattalikdir. (3) formulaga asosan, maydon kuchlanganligining birligi XBS da N/С da ifodalanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Vаkuumdа ikki nuqtаviy elеktr zаryadlаrning o’zаrо tа’sir kuchi zаryad miqdоrlаrining ko’pаytmаsigа tug’ri prоpоrtsiоnаl vа
|
Elеktr maydon bajargan ishi - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 65/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matni3.Elеktr maydon bajargan ishi. Elektr maydoniga kiritilgan zaryadga maydon tomonidan elektr kuchi ta’sir qiladi. Bu kuch ta’sirida zaryad elektr maydon yo’nalishida (q>0, bo’lganda) yoki unga teskari yo’nalishda (q<0, bo’lganda) ko’chadi va bunda elektr maydoni ish bajaradi. Bu ishni aniqlaylik. Elektr zaryadi bir jinsli elektr maydonida joylashgan bo’lsin. Zaryadning koordinatasini aniqlash maqsadida XOU koordinata tekisligidan foydalanamiz. X o’qini maydon kuchlanganligi bilan bir tomonga yo’nalishda tanlaymiz (1-rasm). Musbat ishorali zaryadga maydon tomonidan ta’sir etayotgan kuch ham X o’qi bilan bir tomonga yo’nalgan bo’ladi. Agar maydondagi zaryad kuch ta’sirida s yo’l bo’ylab N nuqtadan M nuqtaga ko’chgan bo’lsa, uni ko’chirishda elektr kuchining bajargan ishi qo’yidagicha aniqlanadi:
A=F×s×cos = q×E×s×cos (4)
Bu erda kuch bilan ko’chish orasidagi burchak. Bu ifodaga asosan zaryadga ta’sir qilayotgan kuch yo’nalishi bilan zaryadning ko’chish yo’nalishi o’zaro perpendikulyar (a=90O) bo’lsa, bu kuchning bajargan ishi nolga teng bo’ladi. (1-rasm) ekanligidan (4) tenglik
(5)
ko’rinishga keladi. Endi elektrostatik maydonda q zaryadni NVM siniq chiziq bo’ylab ko’chirishda bajarilgan ishni hisoblaylik. Ish skalyar kattalik bo’lganligi uchun NVM yo’lda bajarilgan ish NB va VM yo’llarda bajarilgan ishlarning algebraik yig’indisiga teng bo’ladi,
(6)
Zaryadni ko’chirishdagi A1 va A2 ishlar xuddi zaryadni NM yo’l bo’ylab ko’chirishda bajarilgan ish kabi aniqlanadi, ya’ni:
va . (7)
va mos ravishda s1 va s2 ko’chish vektorlarining X o’qdagi proektsiyalari. U holda (7) ifodalarga ko’ra (6) tenglik qo’yidagi ko’rinishga keladi:
(8)
(5) ifodadan quyidagi xulosa kelib chiqadi. Bir jinsli elektr maydonida zaryadni ko’chirishda bajarilgan ish ko’chish yo’lining shaСiga bog’liq bo’lmay, faqat zaryad ko’chgan nuqtalarning boshlang’ich va oxirgi vaziyatlari (ya’ni )ga bog’liq bo’ladi, bunday maydon potentsial maydon deyiladi. Demak, elektrostatik maydon potentsial maydon ekan. SHuning uchun elektrostatik maydonda zaryadni yopiq kontur bo’ylab ko’chirishda bajarilgan ish doimo nolga teng bo’ladi. Bajargan ishi zaryadning harakat traektoriyasiga bog’liq bo’lmagan kuchga konservativ kuch deyiladi. Demak elektrostatik kuchi ham, xuddi og’irlik, elastiСik kuchlari kabi konservativ kuch hisoblanadi.
|
| |
Reaktiv dvigatel - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 61/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniReaktiv dvigatel. 70- rasmda reaktiv dvigatelning sxemasi keltiril-gan. Uning ish prinsipi quyidagicha. Samolyot uchganda qarshidan kelayotgan havo oqimi bosim hosil qiladigan soplo orqali o'tib, forsunka sochayotgan yoqilg'ini qo'shib oladi. Hosil bo'lgan ishchi yoqilg'i so'ngra yonish kamerasiga tushadi va o't oldiruvchi svecha yordamida yonadi. Ishchi aralashmaning yonishi natijasida hosil bo'lgan gazlar katta tezlik bilan chiqarish tirqishi — soplo orqali chiqarib
tashlanadi. Aralashmaningyonishibosimningkeskinortishigaolibkeladivanatijadasoplodanchiqadigangazningtezligidvigatelgakirayotgangazningtezligidanjudakattabo'ladi. Aynanshutezliklarfarqinatijasidaharakatmiqdoriningsaqlanishqonunigamuvofiq, reaktivtortishkuchivujudgakeladi.
Hozirgi issiqlik mashinalarining FIK 40% dan (ichki yonish dvigatellari) 60% gacha (reaktiv dvigatellar) bo'lishi mumkin. Shuning uchun ham olimlar mavjud dvigatellarni takomillashtirish yo'lida tinimsiz izlanishlar olib borishmoqda. Shu bilan birga, ichki yonish dvigatellarining tinimsiz ko'payib borayotganligi tabiatga va atrof-muhitga katta xavf tug'dirmoqda. Ekologik toza dvigatellarni yaratish bugungi kunning eng dolzarb muammolaridan biridir.
Issiqlik dvigatellari texnikani, ayniqsa, energetika va transportni rivojlantirishda katta o'rin tutgan va bundan keyin ham shunday bo'lib qoladi. Bug' mashinalarining yaratilishi mashinasozlik sanoatida juda katta ahamiyatga ega bo'ldi, paroxod (1807- y.) va parovoz-ning (1814- y.) ixtiro qilinishi uchun qulayliklar yaratib berdi. K. Lavalning bug' turbinalarini (1889- y.) ixtiro qilishi elektro-stansiyalar quvvatining keskin ortishiga sabab bo'ldi. Hozirgi vaqtda bug' turbina — issiqlik va atom elektrostansiyalarida asosiy birlamchi dvigatel bo'lib xizmat qiladi.
MAVZUNI MUSTAHKAMLASH BO'YICHA SAVOLLAR:
Issiqlik mashinasi deb qanday qurilmaga aytiladi?
Issiqlik mashinasining ish prinsipi nimadan iborat?
Issiqlik mashinasi qanday tuzilgan?
Sikl deb nimaga aytiladi va uning qanday turlari mavjud?
Qanday mashinalar to’g’ri siklda ishlaydi? Teskari siklda-chi?
Karno sikli deb nimaga aytiladi?
Karno siklida ish nima hisobiga bajariladi?
Issiqlik mashinasining foydali ish koeffisenti deb nimaga aytiladi?
Issiqlik mashinasining FIKni ko’tarish uchun nima qilish kerak?
Issiqlik mashinasining FIKning kichik bo’lishiga sabab nima?
|
| |
Vaqt oraliqlarining nisbiyligi - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 165/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniVaqt oraliqlarining nisbiyligi. K inertsial sistemasining ayni bir nuqtasida sodir bo’layotgan ikki hodisa orasidagi vaqt oralig’i t0 ga teng bo’lsa, u holda K sistemaga nisbatan tezlik bilan harakatlanuvchi K1 sanoq sistemasidagi ikki hodisa orasidagi vaqt oralig’i t quyidagiga teng bo’ladi:
(2)
t > t0 ekanligi, yorug’lik tezligiga yaqin tezlik bilan harakatlanuvchi sanoq sistemalarida vaqt sekin o’tishini ko’rsatadi.
3. Relyativistik massa. Klassik mexanika tassavvurlariga muvofiq massa o’zgarmas kattalikdir. Lekin 1901 yilda o’tkazilgan tajribalar harakatlana-yotgan elektronning tezligi ortishi bilan massasi ham ortib borishini ko’rsatdi.
Agar tinch turgan jismning massasini m0 desak, u tezlik bilan harakatlanayotgan jismning massasi quyidagi formula bilan topiladi:
(1)
m- massaga jismning relyativistik (harakatdagi) massasi deyiladi. (1) dan ko’rinib turibdiki u<m=m0bo’ladi. Demak, jism massasining tezlikka bog’liqligi yorug’lik tezligiga yaqin tezlikdagina namoyon bo’ladi.
1-rasmda jism massasining uning tezligiga bog’liq grafigi berilgan.
4. Massa va energiyaning bog’lanishi. Relyavistik mexanikada tezlikning o’zgarishi massaning o’zgarishiga, bu esa o’z navbatida to’la energiyaning o’zgarishiga olib keladi. Demak to’la energiya E va massa m orasida o’zaro bog’lanish mavjud. Bu bog’lanish tabiatning fundamental qonuni bo’lib, Eynshteyn tomonidan aniqlangan va qo’yidagi ko’rinishga ega
(4)
Sistemaning to’la energiyasi uning massasining yorug’likning bo’shliqdagi tezligining kvadratiga ko’paytmasiga teng.
(5)
Istalgan jismga, u harakatdami (massasi m) yoki tinchlikdami (massasi m0) ma’lum energiya mos keladi.
Agar jism tinch holatda bo’lsa, uning tinchlikdagi energiyasi
(6)
kabi aniqlanadi. Jismning tinchlikdagi energiyasi uning xususiy energiyasidir. Klassik mexanikada tinchlikdagi energiya E0 xisobga olinmaydi, chunki u=0 da tinchlikdagi jismning energiyasi nolga teng deb xisoblanadi.
Vaqtning bir jinsliligining natijasida klassik mexanikadagi kabi, relyavistik mexanikada ham energiyaning saqlanish qonuni bajariladi: yopiq sistemaning to’la energiyasi saqlanadi, ya’ni vaqt o’tishi bilan o’zgarmaydi. Nisbiylik nazariyasiga ko’ra jismning kinetik nazariyasi quyidagicha bo’ladi:
(7)
1>
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 6/6 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 370,79 Kb. | | #239369 |
Bog'liq DOSTON1FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Burmistrova A. M. tashkilot Moliya (korxonalar). Darslik. M. infra-M, 2009 yil. 240 s.
Bobileva A. Z. moliyaviy boshqaruv texnologiya. Darslik. M.: infra-M,2004 yil. 487-modda
Vaxabov A.V. Iqtisodiyotni modemizatsiyalashtirish sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni moliyaviy qollab-quvvatlash yo'nalishlari.
Veretennikova O. B., Maydanik V. I.Korxonaning moliyaviy strategiyasini ishlab chiqish.
Uslubiy ko'rsatmalar. - Yekaterinburg: Nashriyot Ural davlat ekonomikasi universitet, 2005 yil. - 112 osh qoshiq.
Gavrilova A. N. va boshqalar. moliyaviy menejment. M.: Knorus, 2008 Yil. 432 modda.
Gavrilova A. N., Popov A. A. Moliya tashkilotlar (korxonalar). M.: Knorus, 2007 Yil. – modda 559.
Grant R. zamonaviy strategik tahlil.Darslik. Qarang:: "Piter", 2008, 555-modda
.Smit, J. (2020). Notijorat tashkilotlarda moliyaviy Menejment: printsiplar va amaliyot. Notijorat Matbuot.
Jonson, L. (2019). Notijorat tashkilotlar uchun mablag ' yig'ish strategiyalari: keng qamrovli qo'llanma. Jamg'arma Kitoblari.
Devis, K. (2021). Notijorat tashkilotlar uchun byudjet va moliyaviy boshqaruv. Akademik Matbuot.
Jones, M. (2018). Notijorat tashkilotlarda manfaatdor tomonlarni jalb qilish: eng yaxshi amaliyot va strategiyalar. Vili.
Ichki daromad xizmati (IRS). (nd.). Xayriya tashkilotlari uchun soliq axborot. Olingan https://www.irs.gov/charities-non-profits
GuideStar. (nd.). Notijorat Moliyaviy Jadvallar: Umumiy Nuqtai. Olingan https://learn.guidestar.org/nonprofit-101/nonprofit-financial-statements
|
| |
O’tkazgichningelektrsig’imi - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 70/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matni3. O’tkazgichningelektrsig’imi. Zaryadlangano’tkazgichelektrpotentsialigaegabo’ladi. O’tkazgichningpotentsialiuolganzaryadmiqdorigato’g’riproportsional, ya’nio’tkazgichgacheksizkattamiqdordagizaryadberilsauningpotentsialicheksizortadi. Ammoo’tkazgicho’zidacheksizkattamiqdordagizaryadnito’plabturaolmaydi. Chunkio’tkazgichningpotentsialiuningatrofidagizaryadlanmaganjismlarganisbatanoshibborgansariularorasidagielektrmaydonkuchlanganligioshibboradi. Maydonkuchlanganliginingma’lumbirqiymatidao’tkazgichbilanjismlarorasidagimuhitorqalizaryadningko’chishikuzatiladi. Kattamiqdordagizaryadgaegabo’lgano’tkazgicho’zzaryadiniatrofidagijismlargaberadi. SHuboisdan, o’tkazgichningo’zidazaryadto’plashqobiliyatinitavsiflovchifizikkattalikkiritilganbo’libungao’tkazgichningelektrsig’imidebataladi.
Agaro’tkazgichatrofdagijismlarbilano’zarozaryadalmashmasa, hamdaatrofdagijismlarbilano’zaroelektrta’siridabo’lmasabundayo’tkazgichniyakkalangano’tkazgichdebqarashmumkin. YAkkalangano’tkazgichningelektrsig’imio’zgarmaskattalikbo’lib, uo’tkazgichningbirlikpotentsialigato’g’rikeluvchizaryadmiqdoribilananiqlanadi, ya’ni:
(1)
YAkkalangano’tkazgichningelektrsig’imiuninggeometriko’lchamlarigavauturganmuhitningtabiatigabog’liq. Agar=1Vbo’lsa, S=qbo’ladi. Demak, o’tkazgichningpotentsialinibirpotentsialbirligigaoshirishuchunungaberilishikerakbo’lganzaryadmiqdorigasonjihatidangtengbo’lganfizikkattalikkaelektrsig’imideyiladi. XBS da elektr sig’imning birligini ingliz olimi M.Faradey sharafiga Farada (F) deb atash qabul qilingan. Elektr sig’imining birligi 1F=1С/1V ga teng. Demak, elektr potentsialni 1 V ga oshirish uchun 1 С zaryad qabul qiladigan yakkalangan o’tkazgichning elektr sig’imi 1 F ga teng. Odatdagi o’tkazgichlar 1 С miqdoridagi zaryadni o’zida saqlash qobiliyatiga ega emas. CHunki 1 С zaryad juda katta miqdordagi zaryad bo’lib, u 6,251018 ta elektronning zaryadiga tengdir. Shuning uchun sig’imning kichik birliСari qo’llaniladi, ya’ni
1 mkF (mikro Farada) =10-6 F, 1 nF (nano Farada) =10-9 F, 1 pF (piko Farada) =10-12F.
O’tkazgich sifatida shar yoki sferani qaraylik. Zaryadlangan R radiusli shar va sferaning potentsiali ga teng. Agar bu ifodani (1) ga qo’ysak
(2)
kelib chiqadi. Demak, shar yoki sferaning elektr sig’imi uning radiusiga to’g’ri mutanosib ekan. Agar shar yoki sfera biror dielektrik ichida joylashgan bo’lsa, uning sirtidagi potentsiali tenglik bo’yicha aniqlanganligi uchun sharning sig’imi
(3)
ga teng bo’ladi. (3) ifodaga ko’ra jismni o’rab turgan dielektrikning dielektrik singdiruvchanligi qancha katta bo’lsa, uning elektr sig’imi ham shuncha katta bo’lar ekan, ya’ni
(4)
(3) ifodadan elektr doimiysi ning F/m da o’lchanishligi kelib chiqadi.
|
| |
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning yutuqlari va kamchiliklari. Reja: Bolaning ma'naviy va axloqiy rivojlanishiga oilaning hal qiluvchi ta'siri - bet 4

|
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning yutuqlari va kamchiliklari. Reja: Bolaning ma'naviy va axloqiy rivojlanishiga oilaning hal qiluvchi ta'siri
|
bet | 4/5 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 190,12 Kb. | | #127016 |
Bog'liq TarbiyaXavfli oilalar, disfunktsiyali, asotsial oilalar. III. Dasturiy-tarkibiy yo'nalish - ketma-ket bosqichlar doirasida oilaviy ta'limni pedagogik qo'llab-quvvatlash mazmunini ishlab chiqishni o'z ichiga oladi: 1) ota-onalarning ta'limi (bu bosqich, birinchi navbatda, ota-onalarning umumiy ta'limini rivojlantirish va tarbiyalashda amalga oshirishni o'z ichiga oladi. bolalar); 2) oilalarning birgalikdagi faoliyatini tashkil etish; 3) oilalarning birgalikdagi cherkovi. IV. Tizimni kadrlar bilan ta'minlash yo'nalishi - ota-onalarning pedagogik ta'limini tashkil etish, oilaviy ta'limni psixologik-pedagogik qo'llab-quvvatlash bo'yicha ishlar uchun mutaxassislarni tayyorlash, malakasini oshirish va qayta tayyorlashni ishlab chiqish va amalga oshirishni belgilash. V. Tashkiliy-siyosiy yo‘nalish – viloyat, shahar va maktab miqyosida mavjud va yangi yaratilgan turli dasturlarga ota-onalarni o‘qitish va oilaviy ta’limni qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlarini kiritish imkoniyatlarini baholash va amalga oshirish. - Xavfli oilalar, disfunktsiyali, asotsial oilalar. III. Dasturiy-tarkibiy yo'nalish - ketma-ket bosqichlar doirasida oilaviy ta'limni pedagogik qo'llab-quvvatlash mazmunini ishlab chiqishni o'z ichiga oladi: 1) ota-onalarning ta'limi (bu bosqich, birinchi navbatda, ota-onalarning umumiy ta'limini rivojlantirish va tarbiyalashda amalga oshirishni o'z ichiga oladi. bolalar); 2) oilalarning birgalikdagi faoliyatini tashkil etish; 3) oilalarning birgalikdagi cherkovi. IV. Tizimni kadrlar bilan ta'minlash yo'nalishi - ota-onalarning pedagogik ta'limini tashkil etish, oilaviy ta'limni psixologik-pedagogik qo'llab-quvvatlash bo'yicha ishlar uchun mutaxassislarni tayyorlash, malakasini oshirish va qayta tayyorlashni ishlab chiqish va amalga oshirishni belgilash. V. Tashkiliy-siyosiy yo‘nalish – viloyat, shahar va maktab miqyosida mavjud va yangi yaratilgan turli dasturlarga ota-onalarni o‘qitish va oilaviy ta’limni qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlarini kiritish imkoniyatlarini baholash va amalga oshirish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Zamonaviy axloqiy tarbiyaning yutuqlari va kamchiliklari. Reja: Bolaning ma'naviy va axloqiy rivojlanishiga oilaning hal qiluvchi ta'siri
|
KURS ISHINI HIMOYA QILISH - Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi talabalari uchun

|
Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi talabalari uchun
|
bet | 4/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #245996 |
Bog'liq KURS ISHI TAYYORLASHKURS ISHINI HIMOYA QILISH
Kurs ishi himoyasi ilmiy munozara xarakteriga ega bo’lib, ochiq tarzda, o’ta talabchanlik va qat’iyat bilan ilmiy bahs va muloqot odobiga rioya qilgan holda o’tkaziladi.
Kurs ishining asosiy natijalarini bayon qilish uchun so’z talabaga beriladi. Kurs
ishi himoyasi taqdimot yo’li bilan amalga oshiriladi. Kurs ishi mavzusi bo’yicha talabaga ma’ruza qilish uchun 10-15 daqiqagacha vaqt beriladi.
Ma’ruzadan so’ng komissiya a’zolari talabaga og’zaki tarzda savollar beradilar. Savolga javob berishdan oldin talabadan diqqat bilan eshitish va yozib olish talab etiladi. Javoblar mantiqan lo’nda va dadil, isboti bilan berilsa, keyingi beriladigan savollarni tug’ilmasligiga zamin yaratadi.
Barcha savol-javoblar tugaganidan so’ng komissiya a’zolari talabaning kurs ishi himoyasi bo’yicha bahosini qabul qiladi va tegishli qaydnomaga rasmiylashtiradi.
KURS ISHLARINI BAHOLASH TARTIBI
Reyting tizimi bo’yicha talabaning kurs ishini 100 ballik tizim asosida
baholanadi.
A-4 o’lchamli yozuv qog’ozida kurs ishini yozish
T A R T I B I :
Kurs ishi betlari quyidagicha yozilishi lozim:
Chap tomondan - 30 mm
Yuqoridan - 20 mm
O’ng tomondan - 20 mm
Pastdan - 20 mm
1 ta betda jami 27-28 qator bo’ladi.
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT
|
| |
KURS ISHI MAVZUSI BO’YICHA ILMIY ADABIYOTLAR VA BOSHQA MATERIALLARNI TO’PLASH

|
KURS ISHI MAVZUSI BO’YICHA ILMIY ADABIYOTLAR VA BOSHQA MATERIALLARNI TO’PLASH
|
bet | 2/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #245996 |
Bog'liq KURS ISHI TAYYORLASHKURS ISHI MAVZUSI BO’YICHA ILMIY ADABIYOTLAR VA BOSHQA MATERIALLARNI TO’PLASH :
Talaba tanlangan kurs ishi mavzusi bo’yicha yetarlicha material to’plashi shart. Shuni alohida ta’kidlash joizki, talaba o’ziga tegishli manbadan nusxa olib, uni alohida papkada yoki katalogda to’plashi maqsadga muvofiqdir. Ushbu papkada adabiyot va maqolalarning muallifi, nomi, nashr qilingan yili, nashriyot va hajmi aks ettiriladi. Adabiyotlar fondi yaratilgandan so’ng talabaga kurs ishini yozish va uni izohlash imkoniyati kengayadi. To’plangan barcha ilmiy-nazariy manbalar o’rganilib, kurs ishining kirish qismida ilmiy tortishuvlar shaklida qisqacha keltirilishi kurs ishining yanada mazmunli bajarishga imkon yaratadi
KURS ISHIGA QO’YILADIGAN ASOSIY TALABLAR
- Kurs ishining umumiy hajmi 40-70 betlardan iborat bo’lishi kerak;
- Kurs ishida yangi fikrlarni ifodalaydigan jumlalar xat boshidan yoziladi. Agar
- matnda chet tilidagi so’zlar, atamalar yoki gaplar bo’lsa, ular asliga to’g’ri holda to’laligicha yozilishi zarur;
- Kurs ishi varaqlarining tartib raqami pastdan o’rtaga qo’yiladi.;
- Kurs ishining titul varag’ini qabul qilingan namunaga mos ravishda rasmiylashtirish talab etiladi.;
- Kurs ishi bajarilganligi yuzasidan o‘qituvchi tomonidan taqriz berilishi shart;
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatini rasmiylashtirish
Kurs ishi yakunida talaba tomonidan foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati ko’rsatib o’tiladi. Ro’yxatda qonuniy-me’yoriy hujjatlar, Prezident asarlari, sohaga oid darslik va qo’llanmalar keltiriladi. Shuningdek, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatida matbuot (gazeta va jurnallar) ma’lumotlari, turli vazirlik va tashkilotlarning yillik hisobotlari, internet ma’lumotlari qayd qilinishi mumkin.
KURS ISHINI YOZISH
- Kurs ishi bo`yicha umumiy ish hajmi eng kamida 40 bet bo`lishi kerak(foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati va ilovalardan tashqari) .
- Titul varag’i bajarilgan kurs ishining birinchi beti hisoblanadi ;
- Kurs ishining ikkinchi betida kurs ishiga taqriz blankasi qo’yiladi;
- Uchinchi betda mundarija, unda kurs ishining tarkibiy tuzilishidagi savollar va barcha boshqa qismlar ko’rsatiladi
|
| |
-rasm, Ikki shnеkli, og`ma diffuzion qurilma

|
-rasm, Ikki shnеkli, og`ma diffuzion qurilma
|
bet | 46/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq Tasdiqlayman1 2.2-rasm, Ikki shnеkli, og`ma diffuzion qurilma.
1,8- elеktr yuritkichlar; 2-yuklovchi bunkеr; 3-qopqoq; 4-tayanch; 5-to`siq; 6,9-parraklar; 7–to`kish shnеki; 10-shnеk; 11-isituvchi kamеra; 12-elak; 13-diffuzion sharbatni chiqarish shtutsеri; 14–qoburg`a; 15-qoplama;16-kontrparrak.
Lavlagi turpi qurilmaning tеpa qismidagi shnеklar yordamida chiqariladi. Turpni samarali to`kish uchun parraklar ham yordam bеradi. To`kish shnеklari uzatish shnеklariga nisbatan to`g`ri burchak ostida o`rnatilgan va ularga qarama - qarshi yo`nalishda aylanadi. Ekstraksiyalanayotgan matеrialni isitish uchun qurilmaning ostki qismida isituvchi kamеra o`rnatilgan.
Ikki pog`onali diffuzion qurilma U - simon, to`g`ri to`rtburchak ko`ndalang kеsimli qobiqdan iborat bo`ladi. Ushbu qobiq maxsus tayanchlari bilan og`ir poydеvorga o`rnatiladi.
Qurilma qobig`i ayrim sargalardan tarkib topgan bo`lib, qattiqlik qoburg`alari bilan mustahkamlanadi. Ekstraktorda matеrial uzatuvchi romchalar o`natilgan plastmassa zanjirlar yordamida uzatiladi. Ushbu zanjir elеktr yuritkichga ulangan uzatma yordamida harakatga kеltiriladi. Romchalarni vеrtikal holatda matеrialdan to`liq tozalash uchun zarba tipidagi tozalagich o`rnatilgan.
Xom - ashyo qurilmaga panjarasimon konvеyеr va rotatsion uloqtirgich yordamida yuklanadi. Isitilgan sharbat qurilmaga soplolar yordamida purkaladi
Qurilmadan diffuzion sharbat kamеrada o`rnatilgan konussimon teshikli elak va patrubkalar orqali chiqariladi. Barometrik suv qurimaning tеpa qismida joylashgan prеsslangan turp suyuqligi esa, pastki soplolar orqali qurilmaga kiritiladi.
Q
sharbat
qand lavlagi
paraxasi
turp
suv
and lavlagi paraxasi romchali zanjir yordamida qurilma bo`ylab uzatiladi va oxirida to`kish shtutsеriga olib kеlinadi. Baromеtrik va prеsslangan turp suvlari, qand lavlagi qirindisiga qarama - qarshi yunalishda, kolonnaning tеpa qismiga yuboriladi. Jarayon yakunida hosil bo`lgan diffuzion sharbat kеyingi tеxnologik jarayonga uzatilsa, turp esa -prеsslashga yoki omborga yuboriladi. Ayrim qurilmalarda qattiq matеrial kovshlar yordamida uzatiladi.
L
|
| |
- AMALIY MASHGULOT - Амалий машгулот№11

|
Амалий машгулот№11
|
bet | 40/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq Tasdiqlayman9- AMALIY MASHGULOT.
Mavzu: Oddiy haydashda issiqlik sarfini aniqlash.
Suyuqlik aralashmalarini bir marotaba qisman bug’latish yo’li bilan ajratish jarayoni oddiy haydash deb nomlanadi. Oddiy haydash jarayonini eritma komponentlari uchuvchanligi orasidagi farq katta bo’lgan hollardagina qo’llash maqsadga muvofiq va yuqori samara beradi.
Oddiy haydash quyidagi usullarda amalga oshiriladi: fraksiyali haydash; deflegmatsiya bilan haydash; suv bug’i bilan haydash; molekulyar haydash.
Fraksiyali haydash. bu usul haydash kubidagi eritmani asta-sekin bug’latish yo’li bilan olib boriladigan ajratish jarayonidir (10.4-rasm).
Suv
Bug’
Kondensat
Mahsulot
Kub qoldig’i
10.4-rasm. Oddiy haydash qurilmasi.
1 – kub; 2 – kondensator; 3 – sovutkich; 4,5,6 – distillyat yig’gichlar.
Jarayon davomida hosil bo’layotgan bug’ kondensatorga uzatiladi va u yerda kondensatsiyalanib, distillyat holatida yig’gichga yuboriladi. Jarayon tugagandan so’ng, kubdagi kub qoldig’i chiqarib tashlanadi. Kub to’yingan suv bug’i yoki tutun gazlari bilan qizdiriladi.
Eritmani haydash jarayonida kub qoldig’ida yengil uchuvchan komponent miqdori va distillyat tarkibidagi miqdori maksimal qiymatdan minimalgacha kamayadi. Shuning uchun har xil tarkibli distillyat fraksiyalari turli yig’gichlarga ajratib olinadi. Har xil tarkibli mahsulot olishga mo’ljallangan eritmalarni ajratib olish usuli fraksiyali haydash deb nomlanadi.
Bu usulda haydash atmosfera yoki vakuum ostida olib boriladi. Vakuum ostida haydash usuli issiqlikka chidamsiz eritmalarni ajratish imkoniyatini yaratadi, chunki bu usulda qaynash temperaturasipasayadi. Shuning uchun ham bu usulda haydash davrida past temperaturali suv bug’laridan foydalanadi.
Deflegmatsiya bilan haydash. Bu usul eritmalarni ajratish darajasini ko’tarish uchun qo’llaniladi (10.5-rasm).
Bu usulda, kubda hosil bo’lgan bug’lar deflegmatorga uzatiladi va u yerda qisman kondensatsiyalanadi. Qisman kondensatsiyalanish davrida qiyin uchuvchan component miqdoriko’p bo’lgan flegma hosil bo’ladi va qaytadan kubga tushiriladi. Kubga tushish vaqtida ko’tarilayotgan bug’lar bilan o’zaro ta’sirida bo’ladi.
Yengil uchuvchan komponent miqdori yuqori bo’lgan bug’lar kondensatorga yo’naltiriladi. Kondensatdiyalanish natijasida hosil bo’lgan distillyat yig’gichga tushadi. Kub qoldig’ining konsentratsiyasi o’rnatilgan xω qiymatiga yetgandan so’ng, kubdan chiqarib yuboriladi.
Suv
Suv
bug’
Mahsulot
|
| |
Bir-birida erimaydigan yoki qisman eriydigan suyuqlik aralashmalari

|
Bir-birida erimaydigan yoki qisman eriydigan suyuqlik aralashmalari
|
bet | 39/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanBir-birida erimaydigan yoki qisman eriydigan suyuqlik aralashmalari. Agar, A va B komponentlar bir-birida to’liq erisa, komponentlar molekulalarining o’zaro tortishish kuchlari 0 ga teng bo’ladi. Bunda, har bir komponent o’zini mustaqil tutadi va quyidagi bosimda qaynaydi:
Agar, aralashma komponentlari bir-birida erimasa, istalgan komponent parsial bosimi, uning o’sha temperaturada to’yingan bug’ bosimiga teng.
Aralashmaning qaynash tempera-turasi tar suyuq aralashmaning tarkibiga bog’liq emas (10.3-rasm abd chiziq).
Aralashmaning qaynash temperaturasi har doim toza komponentlar qaynash temperaturalaridan past bo’ladi.
Tabiatda bir-birida absolyut erimaydigan moddalar kimdan-kam uchraydi. Agar, qisman eriydigan suyuqlik aralashmalarida qaynash temperaturasi ac yoki dc chizig’i bo’ylab eritmaning asosiy komponentining qaynash temperaturasi-gacha o’zgaradi.
Bug’ning kondensatsiyalanish temperaturasi cb va eb chiziqlari bo’ylab o’zgaradi. Diagrammadagi b nuqtada y0 = Pa/P=const tarkibli bug’ kondensatsiyalanadi.
Nazorat uchun savollar
1. Haydash nima?
2. Konovalov qonuni qanday ta’riflanadi?
3. Rektifikatsiya nima?
4. Haydash va rektifikatsiya qaerda ishlatiladi
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
|
| |
KURS ISHINI YOZISH - Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi talabalari uchun

|
Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi talabalari uchun
|
bet | 3/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #245996 |
Bog'liq KURS ISHI TAYYORLASH KURS ISHINI YOZISH
Kurs ishining kirish qismida mavzuning dolzarbligini asoslovchi matn va dalillar, kurs ishini olib borishda ko’rib chiqiladigan muammolar, kurs ishining maqsadi va vazifalari, izlanish obyekti hamda uning amaliy ahamiyati aks ettiriladi.
Kurs ishining birinchi bobida tanlangan mavzuning nazariy jihatlari ilmiy tortishuvlar asosida yoritiladi. Shuningdek, mavzu bo’yicha mavjud muammolar o’rganilishi lozim.
Ikkinchi va keyingi boblarda o’rganilayotgan mavzu va masalaning hozirgi holati tahlil qilinadi hamda amaliyotda orttirgan tajribasi asosida mavjud kamchiliklarni bartaraf qilishga yo’naltirilgan taklif va tavsiyalar asoslanilishi zarur. Talaba tomonidan tahlil qilingan ma’lumot va manbalar asosida yuritishning ilg’or usullari dalillar yordamida asoslab beriladi. Takomillashtir ish bo’yicha qabul qilingan qarorlarning samaradorligi jadval va chizmalar orqali aniqlanadi.
Xulosa qismida talaba kurs ishining asosiy qismida keltirilgan isbotlar va qarorlarning eng muhim ahamiyatga egalarini yoritadi. Kurs ishining mazmuni va matnida yozilgan taklif hamda tavsiyalarni xulosaga olib chiqishi kerak.
KURS ISHINI HIMOYA QILISH
Kurs ishi himoyasi ilmiy munozara xarakteriga ega bo’lib, ochiq tarzda, o’ta talabchanlik va qat’iyat bilan ilmiy bahs va muloqot odobiga rioya qilgan holda o’tkaziladi.
Kurs ishining asosiy natijalarini bayon qilish uchun so’z talabaga beriladi. Kurs
ishi himoyasi taqdimot yo’li bilan amalga oshiriladi. Kurs ishi mavzusi bo’yicha talabaga ma’ruza qilish uchun 10-15 daqiqagacha vaqt beriladi.
Ma’ruzadan so’ng komissiya a’zolari talabaga og’zaki tarzda savollar beradilar. Savolga javob berishdan oldin talabadan diqqat bilan eshitish va yozib olish talab etiladi. Javoblar mantiqan lo’nda va dadil, isboti bilan berilsa, keyingi beriladigan savollarni tug’ilmasligiga zamin yaratadi.
Barcha savol-javoblar tugaganidan so’ng komissiya a’zolari talabaning kurs ishi himoyasi bo’yicha bahosini qabul qiladi va tegishli qaydnomaga rasmiylashtiradi.
|
| |
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi - bet 2

|
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi
|
bet | 2/7 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 17,99 Kb. | | #267345 |
Bog'liq Bino va xonalarni yong\'in portlash havfi bo\'yicha kategoriyalash-fayllar.orgV toifagga yonuvchi qattiq moddalar, shuningdek portlash chegarasi 65 g/m3 bo`lgan chang yoki tolalar ajratib chiqaradigan moddalarga yoki bug`larning chaqnash haroratidan yuqori bo`lgan suyuqliklarga ishlov beriladigan va ular ishlatiladigan ishlab chiqarishlar kiradi. Bunday ishlab chiqarishlar qatoriga: yog`och tilish, duradgorlik va omixta yem va ozuqa tayyorlash sexlari, don saqlanadigan omborlar, tegirmonlarning don tozalash bo`limlari, zig`ir, nasha, paxtaga dastlabki ishlov berish sexlari, benzinsiz yonilg`i-moylash materiallari saqlanadigan omborlar, yopiq ko`mir omborlari, elektr taqsimlash qurilmalari kiradi. Benzinda qarakatlanadigan transport vositalarini saqlash garajalari ham shu toifaga kiradi.
V toifagga yonuvchi qattiq moddalar, shuningdek portlash chegarasi 65 g/m3 bo`lgan chang yoki tolalar ajratib chiqaradigan moddalarga yoki bug`larning chaqnash haroratidan yuqori bo`lgan suyuqliklarga ishlov beriladigan va ular ishlatiladigan ishlab chiqarishlar kiradi. Bunday ishlab chiqarishlar qatoriga: yog`och tilish, duradgorlik va omixta yem va ozuqa tayyorlash sexlari, don saqlanadigan omborlar, tegirmonlarning don tozalash bo`limlari, zig`ir, nasha, paxtaga dastlabki ishlov berish sexlari, benzinsiz yonilg`i-moylash materiallari saqlanadigan omborlar, yopiq ko`mir omborlari, elektr taqsimlash qurilmalari kiradi. Benzinda qarakatlanadigan transport vositalarini saqlash garajalari ham shu toifaga kiradi.
G toifaga yonilg`i (shu jumladan, gaz) yoqiladigan yoki yonilg`idan yonmaydigan moddalarga ishlov beriladigan ishlab chiqarishlar kiradi. Yonmaydigan moddalarga qizdirilgan yoki suyuqlantirilgan holatda ishlov beriladi va bunda nur energiya ajraladi. Bunday ishlab chiqarishlarga issiqlik elektrstansiyalaridagi qozonxonalar, 127 temirchilik xonalari, mashina zallari, motor sinash stansiyalari kiradi.
D toifaga yonmaydigan moddalarga deyarli sovuqlayin ishlov beriladigan ishlab chiqarishlar, masalan, yonmaydigan suyuqliklar haydaladigan nasos stansiyalari, sabzavotlar, sut, baliq va go`sht mahsulotlariga ishlov berish sexlari, biologik yoki texnikaviy usulda isitiladigan issiqxona va parniklar kiradi. Gaz bilan isitiladigan parnik va issiqxonalar bundan mustasno, ular G toifaga taalluqli.
|
| |
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi - bet 7

|
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi
|
bet | 7/7 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 17,99 Kb. | | #267345 |
Bog'liq Bino va xonalarni yong\'in portlash havfi bo\'yicha kategoriyalash-fayllar.orgHayotdagi yong’inlardan ma’lumki, katta hajmdagi binolarda haroratning 1200oS gacha ko’tarilishi va davom etish vaqti 1,5-3 soatgacha cho’zilishi kuzatilgan. Erto’lalarda sodir bo’lgan yong’inlarda harorat birmuncha past bo’ladi, ya’ni davom etish muddati 3-5 soat bo’lganda ham harorati 800oSdan oshmasligi aniqlangan. Turar joy binolaridagi yong’inlarning davomiyligi (o’chirish vaqti bilan birga) odatda 1-1,5 soatdan oshmaydi, lekin ulardagi eng yuqori harorat 1100oS gacha ko’tarilishi kuzatilgan. Hayotdagi yong’inlardan ma’lumki, katta hajmdagi binolarda haroratning 1200oS gacha ko’tarilishi va davom etish vaqti 1,5-3 soatgacha cho’zilishi kuzatilgan. Erto’lalarda sodir bo’lgan yong’inlarda harorat birmuncha past bo’ladi, ya’ni davom etish muddati 3-5 soat bo’lganda ham harorati 800oSdan oshmasligi aniqlangan. Turar joy binolaridagi yong’inlarning davomiyligi (o’chirish vaqti bilan birga) odatda 1-1,5 soatdan oshmaydi, lekin ulardagi eng yuqori harorat 1100oS gacha ko’tarilishi kuzatilgan. Respublikamiz hududida sodir bo’lgan yong’inlarni tahlili shuni ko’rsatadiki, yong’inlarni davomiyligi turlicha bo’lib, 0,5-3 soatgacha cho’zilishi aniqlangan. Yong’indagi haroratni vaqt omili bilan bog’liqligini hartomonlama chuqur o’rganilgandan keyin, ko’pchilik xorijiy davlatlarda, shu jumladan O’zbekistonda ham bino va inshootlarda ishlatiladigan qurilmalarni o’tga chidamliligini sinash jarayonida qo’llash maqsadida, yong’in sharoitida haroratni vaqt davomida o’zgarishini aks ettira oladigan «standart harorat» grafigini 1966 yilda Xalqaro mezonlashtirish tashkiloti (ISO) taklifi bilan qabul qilindi. CHizma 6 va 7 larni o’zaro solishtirganda, ulardagi egri chiziq-larni bir-biridan farqi shundaki, chizma 6 ashyolarning tabiiy yong’in sharoitida harorat o’zgarishini ko’rsatadi. CHizma 7 dagi egri chiziqlar esa yong’indagi haroratning maksimal o’zgarish holatini aks etadi va bino qurilmalarini o’tga chidamlilik darajasini aniqlashda, yong’in sharoitiga mos harorat o’zgarishini ta’minlashda me’zon sifatida xizmat qiladi.
http://fayllar.org
|
| |
Ionizasion schyotchik - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti...

O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi
Shamsiddinov Bexruz
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi
|
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi - bet 6

|
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi
|
bet | 6/7 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 17,99 Kb. | | #267345 |
Bog'liq Bino va xonalarni yong\'in portlash havfi bo\'yicha kategoriyalash-fayllar.orgTexnologik tartibot uslubi va undagi me’yoriy qoidalarga binoan qaysi idish yoki aparatlarda qanday va qancha yonuvchi gaz, suyuqlik yoki boshqa moddalar borligi hamda ular qanday bosim ostida va haroratda ishlashi mumkinligi haqida aniq ko’rsatmalar ifodali tarzda jarayonni boshqaruv pultida bayon etilgan bo’lishi shart.
Texnologik tartibot uslubi va undagi me’yoriy qoidalarga binoan qaysi idish yoki aparatlarda qanday va qancha yonuvchi gaz, suyuqlik yoki boshqa moddalar borligi hamda ular qanday bosim ostida va haroratda ishlashi mumkinligi haqida aniq ko’rsatmalar ifodali tarzda jarayonni boshqaruv pultida bayon etilgan bo’lishi shart.
Texnologik jarayonda ishlatiladigan gazlar havo bilan yoki kislorod bilan birikmagan holda ishlatiladi. Gazlar aparatdagi jumraklardan yoki texnik nosozliklar orqali chiqayotganda, havo bilan birikishi mumkin. Bunday holatlarda yonuvchi gazning havo bilan aralashmasi tarkibidagi miqdori uning quyi yonish chegara miqdoridan kam, yoki yuqori yonish chegarasidan baland bo’lishi shart. Ya’ni bu ikki chegara orasida bo’lishi o’ta xavfli hisoblanadi.
Yonuvchi suyuq modda solinadigan idishlar xavfsizlik qoidasiga binoan oxirigacha to’lg’azilmaydi, ya’ni idishlarni shifti bilan suyuqlik satxi orasida keyinchalik gaz bug’lari bilan to’yinadigan havo bo’shlig’i mavjud bo’ladi. Idishning tepa qismida hosil bo’ladigan portlovchi muhitning yuzaga kelishi, suyuqlik bug’lari bilan to’yingan havo aralashmasidagi yonuvchi bug’ning miqdoriga va idishdagi suyuqlikning haroratiga ham bog’liq bo’ladi, ya’ni suyuqlikni harorati uning quyi va yuqori yonish harorati chegaralari oralig’ida bo’lsa, xavfli muxit portlashga moyil bo’ladi.
Yong’in uzluksizligi va haroratining o’zgarishi.
Yong’inni uzluksiz davom etishi yonuvchi moddalar va ashyolarning turi va miqdoriga, ularning tarkibiy stukturasiga, namligiga hamda yonish tezligiga bog’liq bo’ladi.
Yong’inni davom etish muddati sodda tuyulgani bilan, uni yechishda ma’lum qiyinchiliklar mavjud, chunki har qanday moddaning yonish tezligi o’zgarmas emas va u yonish muhitini kislorod bilan ta’minlanganligiga, moddaning strukturaviy tuzilishiga hamda joylanish sharoitiga ham bog’liq bo’ladi. YOng’inni uzluksizligiga bevosita ta’sir ko’rsatadigan yana bir asosiy omil bunda hisobga olinmagan, u ham bo’lsa undagi haroratning o’zgarishidir.
Teng hajmdagi turli xil moddiy ashyolarning, masalan yog’och bilan paxtaning yonish jarayonini kuzatsak, yog’ochning yonishdagi eng yuqori harorati 900 S ga teng bo’lib, tajribaning 40 daqiqasiga to’g’ri kelsa, paxtaniki bo’lsa 500 S dan oshmaydi va 10 –chi daqiqasida sodir bo’ladi. Bundan ko’rinib turibtiki, turli xildagi yonuvchi ashyolarning yonish jarayoni turlicha vaqt davomida kechadi, binobarin ularning inshoot qurilmalariga ta’sir etish darajasi ham har xil bo’ladi.
|
| |
V-toifaga - Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi

|
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi
|
bet | 4/7 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 17,99 Kb. | | #267345 |
Bog'liq Bino va xonalarni yong\'in portlash havfi bo\'yicha kategoriyalash-fayllar.orgV-toifaga faqat yonuvchi, ya’ni A va B toifalarga kirmaydigan sanoat korxonalari, jumladan chaqnab yonish harorati 120oS dan yuqori bo’lgan, yonuvchi qattiq jismlarni ishlab chiqorish va qayta ishlov berish hamda harxil yoqilg’i moddalarni ishlatiladigan sanoat korxonalari kiradi. Bunga misol qilib, yog’ochni qayta ishlovchi mebelsozlik sanoati, qozg’oz, kardon, to’l qog’oz ishlab chiqaruvchi korxonalarni ko’rsatish mumkin.
V-toifaga faqat yonuvchi, ya’ni A va B toifalarga kirmaydigan sanoat korxonalari, jumladan chaqnab yonish harorati 120oS dan yuqori bo’lgan, yonuvchi qattiq jismlarni ishlab chiqorish va qayta ishlov berish hamda harxil yoqilg’i moddalarni ishlatiladigan sanoat korxonalari kiradi. Bunga misol qilib, yog’ochni qayta ishlovchi mebelsozlik sanoati, qozg’oz, kardon, to’l qog’oz ishlab chiqaruvchi korxonalarni ko’rsatish mumkin.
G-toifaga, yonmaydigan modda va ashyolarning qaynoq, cho’g’langan yoki eritilgan holatida ishlatiladigan korxonalar kiradi. Bunga metallurgiya sanoati korxonalari, issqlik ishlab chiqaruvchi markazlar va bug’xonalar misol bo’laoladilar.
D–toifaga, yonmaydigan modda va ashyolarni sovuq holatda ishlatiladigan va saqlanadigan sanoat va qishloq xo’jaligi korxonalari kiradi. Masalan, toshni maydalash, keramika va цement zavodlari shular jumlasidandir.
Bino va inshootlarni yong’in va portlash xavfi bo’yicha guruhlanishi, ulardagi barcha xonalarning yonish va portlashga moyillik toifasi aniqlangandan so’ng belgilanadi. Agar binoda A toifaga taalluqli xona bo’lsayu, uning maydoni binodagi barcha xonalarning umumiy maydonidan 5% dan kam bo’lmasa yoki sathi 200 m2 dan ko’p bo’lsa, bu holda bino A toifaga kiradi. Binoda harxil toifaga taalluqli xonalar mavjud bo’lsayu, A va B toifadgi xonalarning yig’indi maydoni, qolgan barcha xonalar umumiy maydonining 5% dan kam bo’lmasa yoki sathi 200 m2 dan ziyod bo’lsa, bu bino B toifaga mansub bo’ladi.
|
| |
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi - bet 5

|
Elektrotexnika fakulteti ee yo’nalishi
|
bet | 5/7 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 17,99 Kb. | | #267345 |
Bog'liq Bino va xonalarni yong\'in portlash havfi bo\'yicha kategoriyalash-fayllar.orgBino va inshootlarni yong’in va portlash xavfi bo’yicha guruhlanishi, ulardagi barcha xonalarning yonish va portlashga moyillik toifasi aniqlangandan so’ng belgilanadi. Agar binoda A toifaga taalluqli xona bo’lsayu, uning maydoni binodagi barcha xonalarning umumiy maydonidan 5% dan kam bo’lmasa yoki sathi 200 m2 dan ko’p bo’lsa, bu holda bino A toifaga kiradi. Binoda harxil toifaga taalluqli xonalar mavjud bo’lsayu, A va B toifadgi xonalarning yig’indi maydoni, qolgan barcha xonalar umumiy maydonining 5% dan kam bo’lmasa yoki sathi 200 m2 dan ziyod bo’lsa, bu bino B toifaga mansub bo’ladi. Ishlab chiqarish jarayonidagi yong’in xavfini tahlil qilish. Ishlab chiqorishda yong’inni kelib chiqishiga, ko’pincha yong’in yoki elektr xavfsizligi qoidalarini qo’pol ravishda buzilishi, elektr tarmoqlarini yaxshi himoyalanmaganligi, yonuvchi moddalarning saqlash qoidalarini buzilishi hamda olovga nisbatan ehtiyotsizlik qilish kabilar sabab bo’ladi. Ba’zan yong’inni yoki portlashni kelib chiqishiga, inshootni loyihalash vaqtida bo’lajak sanoat korxonasini yonish va portlash xavfi bo’yicha noto’g’ri toifalanishi, ya’ni unda ishlatiladigan xomashyoning yonish va portlash xususiyatlari aniq xisobga olinmaganligi ham sabab bo’ladi. Ishlab chiqorish jarayonida yong’in xavfsizligini to’la ta’minlashda korxonalarni yong’in xavfi bo’yicha toifalanishi kifoya qilmaydi. Buning uchun ishlab chiqorishda yong’in va portlashni keltirib chiqaruvchi xavfli omillarni mukammal o’rganib chiqish lozim bo’ladi. Demak ishlab chiqorish tartiboti jarayonida yonish va portlash xavfi mavjudligini quyidagi tartibda aniqlash mumkin: 1.Korxonada ishlatiladigan yonuvchi va portlovchi moddalarning turlari va ularning miqdori aniqlanadi;
1.Korxonada ishlatiladigan yonuvchi va portlovchi moddalarning turlari va ularning miqdori aniqlanadi;
2.Ishlab chiqorish tartiboti va unda ishlatiladigan yonuvchi moddalarning ishlatilish tartibi aniqlanadi;
3.Korxonadagi texnologik uskunalardan yonuvchi moddalarning oqib chiqishini mavjud sabablari va hajmi aniqlanadi;
4.Yondiruvchi va portlovchi manba’larni kelib chiqish sabablari aniqlanadi;
5.Sodir bo’lishi mumkin bo’lgan yong’in sabablarini va uning ehtimoliy yo’nalishini, binoning loyihalanish uslubiga va yonishga moyil bo’lgan pardozlov ashyolarining joylanishiga qarab aniqlanadi va hokazolar.
Texnologik jarayonlarni yonish va portlash xavfini tahlil qilishda, odatda texnologik jarayonda qo’llaniladigan tartibot uslubi va ishlab chiqorishni me’yoriy rejalari, hamda ishlatiladigan yonuvchi moddalarning kimyoviy xossalari haqidagi ma’lumotlar atroflicha keng o’rgaaniladi.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Амалий машгулот№11

|
Амалий машгулот№11
|
bet | 35/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanNazorat uchun savollar
1. Absorbsiya nima?
2. Xemosorbsiya qanday jarayon?
3. Desorbsiya nima?
4. Absorbsiyaning moddiy balansi.
5. Absorbsiya jarayonini olib boorish usullari.
6. Absorberlar konstruksiyalari.
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
8 – AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Haydash va rektifikatsiyada flegmadagi moddalarning kontsentrstsyalarini aniqlash.
Maqsad: Haydash va rektifikatsiya jarayonini o’rganish. Rektifikatsiya jarayonining moddiy va issiqlik balanslarini hisoblashni o’rganish.
Umumiy tushunchalar
Ikki va undan ortiq uchuvchan komponentlardan tarkib topgan bir jinsli suyuqlik aralashmalarini ajratish uchun qo’llaniladigan usullardan eng keng tarqalganlari haydash va rektifikatsiyadir.
Haydash va rektifikatsiya jarayonlari kimyo, oziq-ovqat va boshqa sanoatlarda juda keng ko’lamda ishlatiladi. Masalan, texnik va oziq-ovqat etil spirtlarini, aromatik moddalar ishlab chiqarishda, hamda aralashmalarni dag’al ajratish uchun qo’llaniladi. Juda to’la ajratish uchun rektifikatsiya jarayonidan foydalaniladi.
Haydash va rektifikatsiya jarayonlari bir xil temperaturada aralashma komponentlarining turli uchuvchanligiga asoslangandir. Yuqori uchuvchanlikka ega komponent yengil uchuvchan, past uchuvchanlikka ega komponent qiyin uchuvchan deb nomlanadi. Demak, yengil uchuvchan komponent qiyin uchuvchanga qaraganda pastroq temperaturada qiynaydi. Shuning uchun ham, ular past va yuqori temperaturada qaynaydigan komponentlar deb ataladi.
Haydash va rektifikatsiya jarayonida boshlang’ich aralashma yengil uchuvchan komponenti bilan boyitilgan distillyat va qiyin uchuvchan komponent bilan boyitilgan kub qoldig’iga ajraladi. Haydash jarayonida hosil bo’lgan bug’ kondensator – deflegmatorga kondensatsiyalash natijasida distillyat olinadi. Qurilma kubida esa – kub qoldig’i qoladi.
|
| |