nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tashkiliy qism - Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari

Tashkiliy qism:
yurish, yugurish, saflanish, qayta saflanish:
Asosiy qism
umumrivojlantiruvchi mashqlar
mustahkamlash ( bolalar egallagan harakat turini mustahkamlash)
yangi harakat turini bajarish (o‘rganish)
harakatli o‘yin (bilim beruvchi harakat turiga va bolalar yoshiga mos ravishda).
Yakuniy qism
tinch o‘yin va nafasni rostlovchi mashqlar.
Har bir yosh guruhlari uchun alohida oylik ish reja tuzilib, har hafta uchun alohida
sahifalarda aks ettiriladi.
Namuna
______ - sonli maktabgacha ta‟lim tashkilotining guruhlarda o‟tkaziladigan
jismoniy tarbiya mashg‟ulotlarining oylik ish rejasi
O‟tkazish
sanasi
Yurish,
yugurish,
saflanish,
qayta
saflanish
Umumrivojlantiruvchi
mashqlar
Asosiy
harakat
turlari
Harakatli
o‟yinlar
Tinch
o‟yinlar,
nafasni
rostlash
mashqlari
1.
Sport musobaqalarini o‟tkazish ish rejasi
Sport musobaqalari har chorakda kamida bir marta o‘tkaziladi. Unda bolalarning
harakat turlari bo‘yicha egallagan malakalarini mustahkamlash, bolalarni epchillik,
chaqqonlik, tezkorlik, egiluvchanlik, chidamlilik, muvozanatni saqlay olish saqlay
olish sifatlarini rivojlantirish maqsadi ko‘zlanadi. Sport bayramlarini har yarim yilda
bir marta (va undan ortiq) rejalashtirish maqsadga muvofiq. Sport bayramlari milliy
va an‘anaviy bayramlar sharafiga o‘tkazilishi ham mumkin.
Namuna
______ - sonli maktabgacha ta‟lim tashkilotining guruhlarda o‟tkaziladigan
jismoniy tarbiya yo‟riqchisining sport musobaqalarini tashkil etish ish rejasi
T.r O‟tkaziladigan
sport
musobaqalari
va
bayramlar nomi
O‟tish vaqti
Guruhlar
Ma‟sul
08-03. Pedagoglar bilan o‟zaro hamkorlik ish rejasi.
Ushbu hamkorlik ish
rejasi mutaхassislar orasida o‘zaro yuritilib, bir-birlarini to‘ldirishga qaratilgan. Ya‘ni
jismoniy tarbiya yo‘riqchisi muassasada faoliyat yuritayotgan mutaхassislar, ota-
onalar, bolalar hamda хodimlar uchun turli хildagi tavsiya, mahorat maktablari,
trening mashg‘ulotlari faoliyatlari davomida uchrashi mumkin bo‘lgan noхush
holatlarning oldini olish, ishlash uchun qulay sharoit yaratish bo‘yicha bir yillik reja
tuziladi. Ushbu rejani bajarish mutaхassislar hamkorligida amalga oshirilishi lozim
|
Kо‘tаrmа kоnusi - Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 83/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxKо‘tаrmа kоnusi – kо‘рrik inshооti chеtki tаyаnchigа bеvоsitа yоndоshuvchi, kо‘tаrmаning kеsik kоnus shаklidаgi yаqinlаshuv qismi.
Kо‘tаrmа kо‘рrik – kеmаlаrni о‘tkаzish mаqsаdidа jоy bо‘shаtish uchun оrаliq qurilmаsi yоki uning mа’lum bir qismi siljiydigаn kо‘рrik. Kо‘tаrmа kо‘рriklаr kеmа о‘tаdigаn оrаliq qurilmаsining siljish usuligа bоg‘liq hоldа bir nеchа turlаrgа bо‘linаdi: оrаliq qurilmаsi gоrizоntаl tеkislikdа burilаdigаn kо‘рrik; оrаliq qurilmаsi vеrtikаl tеkislikdа kо‘tаrilаdigаn kо‘рrik; оrаliq qurilmаsi gоrizоntаl о‘q аtrоfidа аylаnib оchilаdigаn kо‘рrik; ikki qаnоtli оchilаdigаn – оrаliq qurilmаsi gоrizоntаl о‘q аtrоfidа аylаnuvchi ikki qаnоtdаn tаshkil tорgаn kо‘рrik; ikkitа оrаliq qurilmаsi kеmа yurаdigаn оrаliqdаn uning bо‘ylаmа о‘qi bо‘yichа gоrizоntаl yо‘nаlishdа siljiydigаn g‘ildirаtmа kо‘рrik.
Kоmbinаtsiyаlаngаn tаyаnch qism – rеzinа yоki аntifriksiоn mаtеriаlli qistirmа vа qаtlаmli rеzinа mаtеriаllаrni qо‘llаb ро‘lаt stаkаn shаklidа ishlаngаn tаyаnch qismi. Tаyаnch qismi оrаliq qurilmаning hаr хil yо‘nаlishlаrdа siljishini tа’minlаydi: burchаk оstidа – rеzinаni dеfоrmаsiyаsi hisоbigа, bо‘ylаmаsigа еsа qistirmа bо‘ylаb sirg‘аlish hisоbigа. Birinchi tаyаnch qismi qо‘zg‘аlmаs, ikkinchisi еsа qо‘zg‘аluvchаn.
Kоnsоl – tо‘sin yоki bоshqа kоnstruksiyаning qismi. Kоnsоl dеvоr tеkisligidаn bо‘rtib chiqib turаdi.
Kоnstruksiyаlаr vа dеtаllаrning sеriyаlаb ishlаb chiqаrilishidаgi sinоvlаri – ulаr аyrim nаmunаlаrning buzilishgаchа yеtkаzib, ulаrni sаylаnmа sinоvlаri yо‘li bilаn bаjаrilаdi. Mаzkur hоlаtdа sinоvlаrning vаzifаsi sinаlаyоtgаn nаmunаlаrning yоki mаhsulоtning аmаldаgi yuk kо‘tаrish qоbiliyаtini yоki bо‘lаk tаvsiflаrini, оlingаn nаtijаlаrni yаsаlgаn раrtiyаgа tаdbiq qilib, аniqlаshdir.
Kо‘ndаlаng tо‘sin – kо‘рrikkа kо‘ndаlаng jоylаshgаn vа qаtnоv qismining bо‘ylаmа vа аsоsiy tо‘sinlаri bilаn bikr mаhkаmlаngаn vа yukni ulаr оrаsidа tаqsimlаsh uchun mо‘ljаllаngаn оrаliq qurilmаning yuk kо‘tаruvchi еlеmеnti.
Kо‘р bо‘shliqli рlitа – mаssаsini kаmаytirish uchun mо‘ljаllаngаn bо‘shliqli tеmirbеtоn рlitа. Bо‘shliqlаr о‘qi рlitаning bо‘ylаmа yоki uning реrреndikulyаr о‘qigа tо‘g‘ri kеlаdi.
|
| |
qiladi. Bunda gliadin fraksiyasining miqdori, glyutam in fraksiyasiga

|
qiladi. Bunda gliadin fraksiyasining miqdori, glyutam in fraksiyasigaBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.qiladi. Bunda gliadin fraksiyasining miqdori, glyutam in fraksiyasiga
nisbatan katta b o ‘ladi. Asosan, ana shu fraksiyalar bug‘doy unining
kuchini belgilaydi. B u g ‘doy unining qolgan oqsillari albumin va
glo b o‘lin fraksiyalarini tashkil qiladi. B u g ‘doy unida lipoproteidlar
va glikoproteidlarning b o ‘lishi hamda ularning xossalari ham unning
kuchiga ta’sir qiladi.
Unning proteolitik fermentlari, ularning faollantiruvchilari
(aktivatorlari) va pasaytiruvchilari (ingibitorlari). Oqsillarni (pro-
teinlarni) peptid b og‘laridan gidrolitik parchalovchi fermentlami
proteinazalar deyiladi. Ularning ta ’sirida oqsillam ing gidrolitik
parchalanishi (proteoliz) yuzaga kelib, peptonlar, polipeptonlar va
erkin aminokislotalar hosil b o ‘ladi. B oshoqli ekinlar va ulardan
olingan unning tarkibida qaytaruvchi birikmalar, xususan, sulfogidril
(SH) gurubli (tsistein, glyutation) moddalar ta’sirida faollanish
xususiyatiga ega bo‘lgan proteinaza mavjud. Proteinazalarga, shu
bilan birga oksidlovchi (K B r0 3, K J 0 3, havo kislorodi) birikmalar
ta’sirida faolsiz shaklga aylanish xususiyati ham xosdir.
Shunday qilib, nomlangan va shu kabi qaytaruvchi birikmalar
proteolizning faollantiruvni, oksidlovchi birikmalar esa proteolizni
pasaytiruvchi (ingibitor) rolini bajarishlarini qayd qilish lozim .
Oqsil peptid b o g ‘ining proteinazalarning gidrolitik ta’sirida
uzilishi natijasida erkin amin va karboksil guruhlari hosil bo‘ladi.
Shundan kelib chiqib, proteolizning jadalligi haqida s o ‘z yuritish
mumkin. Am m o proteinazaning ta’siri boshlang‘ich shakl b o iib ,
oqsilning dezagregatlanish, strukturasining buzilishi hisoblanadi,
shundan s o ‘nggina oqsilning polipeptid zanjirining peptid b o g ‘lari
|
| |
-rasm. Unni kepakdan ajratish usknnasi

64-rasm. Unni kepakdan ajratish usknnasi
152
S is te m a la rd a n k e l a v o tg a n u n lar n avlari b o ‘y ic h a n a z o ra t q i l in a d i .
T a la b g a q a r a b 0 , 5 % m a n n iy y o rm a s i oliy nav li un h i s o b i d a n olinadi.
N a z o r a t j a r a y o n i d a l t a ra sse v i ishlatiladi. O liy navli un 43 no m erli
e l a k d a n o ‘tish i « p ro x o d » o linadi. 1 navli u n 38 n o m e rli e la k d a n
o 't i s h i o linadi. N a z o r a t ra s s e v id a hosil b o i g a n a r a l a s h m a l a r un
to rtish b o i i m i g a q a y t a m a y d a la s h u c h u n y u b o rila d i, b u e r d a ela k d a n
o i m a y q o l g a n q is m in in g m i q d o r i 5 % d a n o s h m a s lig i k e ra k . H ozirgi
k u n d a O ^ z b e k is to n d a n o v v o y li k b u g ‘d o y uni t o 'r tt a : oliy, birinchi,
ikkinchi v a j a v d a r i navlari ishlab ch iq arila d i.
65-rasm. Saralash uskunasi
Oliy nav u n - m a y i n y a n c h il g a n e n d o s p e r m d a n (z a rra c h a la rn in g
o krta c h a o i c h a m i 3 0 - 4 0 m k m ) ib o rat b o i i b , o q ra n g g i, ta rk ib id a
k r a x m a l n in g k o 'p l i g i ( 7 9 - 8 0 % ), o q s illa r m iq d o r in in g o 'r t a c h a yoki
k am lig i ( 1 0 - 1 4 % ) bilan ajra lib tu ra d i; h o i k le y k o v in a n i n g chiqishi
t a x m i n a n 2 8 % ni tash k il qiladi, k u ld o rlig i 0,55 % d a n y u q o ri em as.
U n n in g ta rk ib i d a s e lly u lo z a ( 0 . 1 - 0 , 1 5 % ), y o g ‘ v a q a n d j u d a k a m
m i q d o r la r d a b o i a d i .
I
navli un - e n g k o ‘p ta rq a lg a n . U m a y i n y a n c h il g a n e n d o s p e r m
z a rra c h a la r id a n ( o i c h a m i
4 0 - 6 0
m k m ) v a k a m
m iq d o rd a g i
k e p a k d a n , y a ' n i m a y d a l a n m a g a n qob iq va a le y r o n q a tl a m d a n (un
m a s s a s i g a n i s b a t a n 3 - 4 % m i q d o r d a ) ib o rat b o i a d i . K r a x m a l m iq d o ri
o 'r t a c h a 75 % n i tash k il qilib. oqsil m i q d o ri n is b a t a n k o ' p b o i a d i
( 1 3 - 1 5 % ), h o i k le y k o v i n a n i n g c h iq is h i 30 % ni ta s h k il qiladi.
153
|
O
ga o‘xshaydigan, agar tizzalar to‘g‘ri 
kelib, tovonlar to‘g‘ri kelmasa, 
X

|
O
ga o‘xshaydigan, agar tizzalar to‘g‘ri
kelib, tovonlar to‘g‘ri kelmasa,
XBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.ХусеновO
ga o‘xshaydigan, agar tizzalar to‘g‘ri
kelib, tovonlar to‘g‘ri kelmasa,
X
ga o‘xshagan bo‘ladi. Maktabgacha tarbiya yoshida
qomatning, oyoq shaklining buzilishi, odatda, funksional xarakterga ega bo‘ladi va
asosan, muskul tonusi va bog‘lovchi apparatning zaifligi bilan belgilanadi. Jismoniy
mashqlar bilan tizimli va maqsadga muvofiq shug‘ullanish bolaning tayanch-
harakatlantiruvchi apparatini mustahkamlaydi va mashg‘ulotlar jarayonida 5—7
yoshli bolalardagi qomat buzilishi ikki marta kamayadi. Organizmning ish qobiliyati
va uning mashq qilganlik darajasi organizmni asosiy energiya bilan ta‘minlab
turadigan yurak-tomir va nafas olish tizimining funksional imkoniyatlari bilan
belgilanadi.
Tekshirishda
jismoniy
mashqlar
bilan
bo‘ladigan
ayrim
mashg‘ulotlarning bola organizmiga ta‘siri hisobga olinadi va pulsga javob
reaksiyalari hamda nafas olishning tashqi ko‘rsatkichlarining xususiyatlari,
shuningdek, mashg‘ulotgacha, mashg‘ulot paytida va mashg‘ulotdan so‘nggi
emotsional tonus va umumiy ahvoldagi o‘zgarishlar ham qayd qilinadi. Bolaning
tomir urishi va nafas olishi mashg‘ulot oldidan va tamom bo‘lishi bilan sanaladi.
Tomir urish soniya 10 sekundli interval bo‘yicha, nafas olishning soni 30 s. davomida
hisoblanadi. Mashg‘ulotdan keyin tomir urishi va nafas olish tezligini hisoblash
dastlabki holatga qaytguncha olib boriladi. Ilk yoshdagi bolalarda mashg‘ulotdan
keyinoq tomir urishi dastlabki miqdorga nisbatan 15—20 % ga, nafas olishning
normal xarakteri buzilmagan holda 1 minutiga 10—15 ga tezlashsa, ularning
reaksiyasi eng yaxshi, ma‘qul deb baholanadi. Tomir urishi va nafas olish tezligi
ko‘rsatkichlarining dastlabki miqdoriga qaytish vaqti 2—3 minutdan oshmasligi
lozim. Bola sog‘lig‘ini baholash anamnez (kasaldan so‘rab to‘planadigan) ma‘lumotlar,
jismoniy va nerv-psixik rivojlanish darajasi, klinika ko‘rigi ma‘lumotlari, shifokor-
mutaxassislar, laboratoriya tadqiqotlarining ma‘lumotlari, bola kasallanishini tahlili
asosida olib boriladi.
|
| |
(kuldorlik dondagiga nisbatan 0,07-0,1 % ga, sellyuloza miqdori esa

|
(kuldorlik dondagiga nisbatan 0,07-0,1 % ga, sellyuloza miqdori esaBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.(kuldorlik dondagiga nisbatan 0,07-0,1 % ga, sellyuloza miqdori esa
0 ,1 5 -0 ,2 % ga kam b o ia d i). Bu un yuqori nam singdirish va qand
hosil qilish qobiliyatiga ega b o iib , h o i kleykovinaning chiqishi
20 % va undan yuqori b o ia d i.
154
Oliy nav un endospermning ichki qismlaridan, 2 navli un esa
endos-permning tashqi qavatlari zarrachalaridan va biroz miqdorda
p o ‘stloq qismlaridan iborat b o ia d i. U n ranggi sarg‘ishdan och sariq
ranggacha bo'lishi, un tarkibida karotinoidinlaming m avjudligi bilan
b o g ‘liq. Oqsil miqdori 1 5 -1 6 % gacha, ba’zida esa undan k o ‘proq
b o ‘lishi mumkin. U n 3 2 -3 5 % (40 %gacha) ochiq rangdagi elastik
kleykovina hosil qilish xususiyatiga ega.
G O ST bo‘yicha unlarning sifat k o ‘rsatkichlari quyidagichadir.
Bug‘doy unining novvoylik xossalari
B u g ‘doy unining n ovvoylik xossalari - texnologik jarayon
t o ‘g ‘ri olib borilgan taqdirda, unning yaxshi sifatli non hosil qilish
qobiliyatidir. Yaxshi pishgan bug‘doy noni yetarli hajmga, t o ‘g ‘ri
shaklga, yoriqlar va yirtiqlar b o ‘lmagan bir tekis b o ‘yalgan qobiqqa,
bir xilda tarqalgan, m ayin g ‘ovaklikdagi egiluvchan m ag‘ziga ega
b o ‘lishi kerak. M a ’lum turdagi b u g‘doy nonining m ag‘zi qanchalik
ochiq rangda b o ‘Isa, u shunchalik iste ’m olchilar tomonidan qadr-
lanadi.
B u g‘doy unining novvoylik xossalari, asosan, uning quyidagi
xususiyatlari bilan belgilanadi:
gaz hosil qilish qobiliyati;
m a’lum aniqlikdagi strukturaviy-mexanik xususiyatlarga ega
b o ‘lgan xamir hosil qilish qobiliyati - «unning kuchi»;
unning rangi va non tayyorlashda t o ‘qlashish xususiyati.
|
| |
Un zarrachalarining o ‘lchamlari ham sezilarli ahamiyatga ega

|
Un zarrachalarining o ‘lchamlari ham sezilarli ahamiyatga egaBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.Un zarrachalarining o ‘lchamlari ham sezilarli ahamiyatga ega.
Unning gaz hosil qilish qobiliyati
- bu m a’lum miqdordagi
un, suv va achitqidan tayyorlangan xam im ing bijg‘ishi davom idagi
muayyan bir vaqt ichida ajralib chiqqan karbonat angidrid gazi
(uglerod ikki oksidi) miqdori tushuniladi. B u k o ‘rsatkich sifatida
100 g un, 60 sm 3 suv va 10 g presslangan achitqidan tayyorlangan
xam im ing 30°C haroratda 5 soat bijg‘ishi natijasida hosil b o ig a n
karbonat angidrid gazi (uglerod ikki oksidi)ning sm 3 miqdori qabul
qilingan. Unning gaz hosil qilish xususiyati shu undagi (xususiy)
qandlar miqdori va qand hosil qilishi bilan b o g ‘liq.
155
U nning xususiy qandlari. D onning markaziy qismidagi (endo
sperm) qand miqdori, murtagi, q o b ig ‘i, endospermga yopishib
turuvchi aleyron qatlamidagiga k o ’ra nisbatan kamdir. Shuning
uchun unning chiqishi qanchalik yuqori b o is a , don qobiqlarining
miqdori, shundan kelib chiqib qand miqdori ham k o ‘p b o ia d i.
B u g ‘doy unida achitqi yordamida b ijgitilad igan qandlarning
um um iy miqdori, don tarkibi va un chiqishidan kelib chiqib, unning
quruq moddalariga nisbatan 0 ,7 -1 ,8 % atrofida b o ia d i. D on va
undagi qand miqdori, xususan, m altoza miqdori donning unib
chiqishi natijasida ortib ketishi mumkin.
Unning q a n d h osil qilish qo b iliya ti - undan tayyorlangan suv-un
qorishmasining o ’zgarmas harorat va m a iu m bir vaqt ichida u yoki
bu miqdordagi maltozani hosil qilishidir. Qand hosil qilish, undagi
am ilolitik fermentlarning un kraxmaliga ta'siri bilan b o g ia n g a n
b o iib , am ilolitik (a - am ilaza va P - amilaza) fermentlarning
|
| |
“Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari” fani bo„yicha TMI

|
“Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari” fani bo„yicha TMIBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.Хусенов“Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari” fani bo„yicha TMI
shakli
va xajmini beligalashda quyidagi jixatlar e‟tiborga olinishi lozim:
- o‗qish bosqichi;
- Bolalar jismoniy tarbiyasi fanining o‗ziga xos xususiyati va o‗zlashtirishdagi
qiyinchilik darajasi;
- talabaning qobiliyati hamda nazariy va amaliy tayyorgarlik darajasi (tayanch
bilimi);
- talabaning axborot manbalari bilan ishlay olish darajasi
Mustaqil ish uchun beriladigan topshiriqlarning shakli va xajmi, qiyinchilik
darajasi semestrdan-semestrga ko‗nikmalar xosil bo‗lishiga muvofiq ravishda
o‗zgarib borishi lozim. Ya‘ni, talabalarning topshiriqlarni bajarishdagi mustaqilligi
darajasini asta-sekin oshirib, ularni topshiriqlarni bajarishga tizimli va ijodiy
yondashishga o‗rgatib borish kerak bo‗ladi.
TMIni tashkil etishda talabaning akademik o‗zlashtirish darajasi va qobiliyatini
xisobga olgan xolda quyidagi shakllardan foydalanish mumkin:
- Bolalar jismoniy tarbiyasi fanining ayrim mavzularini o‗quv adabiyotlar yordamida
mustaqil o‗zlashtirish, axborot manbalari bilan ishlash;
amaliy, seminar va laboratoriya mashg‗ulotlariga tayyorgarlik ko‗rib kelish;
- ma‘lum mavzu bo‗yicha referat tayyorlash;
- kurs ishi (loyihalari)ni bajarish;
- bitiruv malakaviy ishi va magistrlik dissertatsiyasi uchun materiallar to‗plash;
- Bolalar jismoniy tarbiyasi fani doirasida mavjud muammoning echimini topish, test,
munozarali savollar va topshiriqlar tayyorlash;
- ilmiy maqola, tezis va ma‘ruzalar tayyorlash;
- amaliy mazmundagi nostandart masalalarni echish va ijodiy ishlash;
- uy vazifalarini bajarish va boshqalar.
Bolalar jismoniy tarbiyasi fani xususiyatidan kelib chiqqan holda talabalarga mustaqil
ish uchun boshqa shakllardagi vazifalar xam topshirilishi mumkin. Talabalarga qaysi
turdagi topshiriqlarni berish lozimligi kafedra tomonidan belgilanadi. Topshiriqlar
puxta o‗ylab ishlab chiqilgan va ma‘lum maqsadga yo‗naltirilgan bo‗lib,
talabalarning auditoriya mashg‗ulotlarida olgan bilimlarini mustaxkamlash,
chuqurlashtirish, kengaytirish va to‗ldirishga xizmat qilishi kerak.
|
| |
Mavzu bo„yicha testlar, munoazarali savollar va topshiriqlar tayyorlash

zarurlarini ajratib olib, tartibga soladi, shaxsiy tajribasi va bilimi, ilmiy natijalariga
aoslangan xolda qo‗shimchalar, izoxlar kiritadi, o‗z nuqtai-nazarini bayon etadi va
asoslaydi. Bunda talaba o‗qituvchi bilan xamkorlikda ishlaydi.
Tayorlangan maqola, tezis yoki ma‘ruza kafedrada ximoya qilinadi.
Amaliy mazmundagi nostandart masalalarni echish va ijodiy ishlash
. Bir
mavzu yoki bo‗lim bo‗yicha nostandart, alohida yondashish talab qilinadigan, nazariy
axamiyatga ega bo‗lgan amaliy topshiriqlar, ijodiy yondashish talab qilinadigan
ilmiy-ijodiy vazifalar, modellar, maketlar, namunalar yaratish vazifasi topshirilishi
mumkin. Amaliy topshiriqlar masalani xal qilishning optimal variantlarini izlashga va
topishga qaratilgan bo‗lishi kerak.
Talabaning qiziqishi va qobiliyatiga qarab, unga ilmiy xarakterdagi topshiriqlar
berish, o‗qituvchi bilan xamkorlikda ilmiy maqolalar tayyorlash va chop ettirish
mumkin.
Mavzuni mustaqil o„zlashtirish

jarayonida talabalar mustaqil ravishda o‗quv adabiyotlaridan foydalanib ushbu
mavzuni konspektlashtiradilar, tayanch iboralarning moxiyatini anglagan xolda
mavzuga taaluqli savollarga javob tayyorlaydilar. Zarur hollarda (o‗zlashtirish qiyin
bo‗lsa, savollar paydo bo‗lsa, adabiyotlar etishmasa, mavzuni tizimli bayon eta
olmasa va x.k.) o‗qituvchidan maslahat oladilar.
Mustaqil o‗zlashtirilgan mavzu bo‗yicha tayyorlangan matn kafedrada himoya
qilinadi.
Referat tayyorlash
. Talabaga qiyinchilik darajasi uning shaxsiy imkoniyatlari,
qobiliyati va bilim darajasiga muvofiq bo‗lgan biror mavzu bo‗yicha referat
tayyorlash topshiriladi. Bunda talaba asosiy adabiyotlardan tashqari ko‗shimcha
adabiyotlardan (monografiyalar, ilmiy, uslubiy maqolalar, internetdan olingan
ma‘lumotlar, elektron kutubxona materiallari va x.k.) foydalanib materiallar yig‗adi,
taxlil qiladi, tizimga soladi va mavzu bo‗yicha imkon darajasida to‗liq, keng
ma‘lumot berishga xarakat qiladi. Zarur xollarda o‗qituvchidan maslaxat va
ko‗rsatmalar oladi. Yakunlangan referat kafedrada ekspertlar ishtirokida ximoya
qilinadi.
Ko„rgazmali vositalar tayyorlash.
Talabaga muayyan mavzuni bayon qilish
va yaxshiroq o‗zlashtirish uchun yordam beradigan ko‗rgazmali materiallar
(taqdimotlar (prezentatsiya), jadvallar, chizmalar, rasmlar, xaritalar, maketlar,
modellar, grafiklar, namunalar va x.k) tayyorlash topshiriladi. Mavzu o‗qituvchi
tomonidan aniqlanib, talabaga ma‘lum ko‗rsatmalar, yo‗l-yo‗riqlar beriladi.
Ko‗rgazmali vositalarning miqdori, shakli va mazmuni talaba tomonidan mustaqil
tanlanadi. Bunday vazifani bir mavzu bo‗yicha bir necha talabaga topshirish xam
mumkin.
Talaba ko‗rgazmali materiallardan foydalanish bo‗yicha yozma ravishda
tavsiyalar tayyorlaydi va kafedrada ximoya qiladi.
Talabalar mustaqil ishini samarali tashkil etishda

xarakteridagi ishlar va x.k.
Birinchi tur ishlari talabalarning nazariy va amaliy bilimlarini o‗zlashtirib
borish darajasi, amaliy mashg‗ulotlarga (amaliyot, laboratoriya, seminar darslari)
tayyorgarlik saviyasi va uy vazifalarining bajarilish sifatini tekshirish maqsadida,
odatda, nazorat ishlari olish, savol-javob, suxbat, munozara, amaliy topshiriqlarni
bajartirib ko‗rish x.k. usullarda asosan amaliy darslarda nazorat (joriy nazorat)
qilinadi.
Joriy nazoratda talabaning dars paytida o‗tilgan materiallarni o‗zlashtirishi va
uyga berilgan topshiriqlarni bajarishdagi faolligi, bajarish saviyasi va o‗zlashtirish
darajasi e‘tiborga olinadi.
Ikkinchi tur ishlar fanning ishchi o‗quv dasturida auditoriyadan tashqari
o‗zlashtirilishi belgilangan mavzu bo‗yicha ma‘lumot va axborotlarni mustaqil
ravishda izlab topish, tahlil qilish, konspektlashtirish (yoki referat tarzida
rasmiylashtirish) o‗zlashtirish, ijodiy yondashishni talab qiladigan amaliy
topshiriqlarni bajarish ko‗rinishda amalga oshiriladi. Bu turdagi ishlarni bajarish
jarayoni va o‗zlashtirish sifatining nazorati darsdan tashqari paytlarda, maxsus
belgilangan konsultatsiyalarda amalga oshiriladi.
makkajo‘xori - Donni saqlash va dastlabki ishlash

B ug‘doy boshoqli ekinlar guruhiga kiradi. Bug‘doy doni oval
shaklida bo ‘ladi. Uning bo ‘rtiq tomoni orqasi bo‘lib, qarama- qarshi
tarafi qorni deb ataladi.
Qorin tarafida don soqolchasidan to murtakkacha uzun ariqcha
(borozdka) tushgan. Donning o‘tkirroq uchida tuklar (soqolcha),
uning pastki qismida murtak joylashgan.
Qattiq bug‘doy. 1-4 sinflarga boiinadi, ulardan “Roltava”
va “Artek” yormalari ishlab chiqarishda. Bu navli bug‘doyning
endosperm qismi yuqori mustahkamlikka ega.
Yumshoq bug‘doylardan oqlangan yirik yorma va oqlangan
mayda yormalar ishlab chiqariladi.
Maktabgacha ta‟lim tashkilotlarida jismoniy tarbiya tizimida

3. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligining 2018. 07.07. 4 - sonli
hay’at yig’ilishi qarori bilan tasdiqlangan “Ilk qadam” davlat o’quv dasturi
10-Mavzu: Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy rivojlanish monitoringini
olib borish
Mashgʻulot turi: ma‟ruza
Mavzu rejasi:
1.
Maktabgacha ta‘lim muassalarida jismoniy tarbiya bo‘yicha ishni tashkil etishga
mas‘ul bo‘lgan shaxslar.
2.Mudira,katta tarbiyachi,tarbiyachi, musiqa rahbari faoliyati
3.Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy rivojlanishi ustidan tibbiy-pedagogik
nazorat olib borish
Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy rivojlanishi ustidan tibbiy-pedagogik
Ekin turlari - Donni saqlash va dastlabki ishlash

jo ‘xori donidan yorma ishlab chiqarishda uning meva qobig‘i
maxsus uskunapar yordamida ajratib olinadi, shundan so‘ng u
yumshoqlashib, oson pishadigan xususiyatga ega bo‘ladi. Oq j o ‘xori
yormasidan turli parhez taomlar tayyorlanadi.
Bugungi kunda respublikamiz dalalarida quyidagi navli oq
j o ‘xori donlari ekiladi: «Karlik 0 ‘zbekistana», uning hosildorligi 75
- 82 s/ga va « 0 ‘zbekskoe - 5», hosildorligi 45-50 s/ga.
N o‘xat dukkakli o ‘simliklar guruhiga kiradi, uning urug‘i qalin
qobiqli b o iib , uning tagida ikkita don pallasi endosperm joylashgan,
u 90-94 % ni tashkil qiladi. U o ‘rtacha 27, 8% oqsil, 6-10 % urug‘
qobigidan tashkil topgan.
N o‘xat asosan shar shaklida b o iib , yuzasi tekis. N o ‘xatning
muhim texnologik belgisi - uning rangidir. U oq, sariq, och qizil,
yashil rangli b o iadi.
N o‘xatdan yorma korxonalarida oqlangan no‘xat, chaqilgan
oqlangan no‘xat va maydalangan yormalar olinadi.
Yorma zavodlarida I tipli ozuqaviy no‘xatdan foydalaniladi, u
ikki turga boiinadi: sariq no‘xat (turli xillari bilan) va yashil no‘xat
(turli xillari bilan).
N o ‘xatning asosiy texnologik ko ‘rsatkichlari uning yirikligi,
to i a etilganligi va tez pishuvchanligi. N o ‘xat doni 1000 donasining
o g irlig i qancha yuqori b o is a (120-350 g) texnologik jarayonlar
shuncha samarali o ‘tadi.
Yorma zavodlari yorma olish uchun keltirilayotgan donlar sifat
ko ‘rsatkichlaridan tashqari har xil rangli aralashmalardan holi
b o iish i kerak, chunki tayyor yormalar turli rangda b o iib , ularning
pishish vaqtlari ham turlicha b o iad i. Bunda turli rangli no‘xat
donlarining 10 % dan ortishiga ruxsat etiladi.
Yorma korxonalarida xomashyo sifatida ishlatiladigan donlarni

Yorma korxonalari laboratoriyalarida qabul qilinayotgan donning
namligi, xas-cho‘plar bilan ifloslanganligi, zararkunandalar bilan
zararlanganligi, gul qobiqlari, hidi,mazasi va rang ko‘rsatkichlari
aniqlanadi.
Yormaning «chiqishi»ga uning sifat ko‘rsatkichlari, qayta ish
lov berishda uning yirik, bir xil tarkibda boiishi, m ag‘zining
konsistensiyasi va boshqalar ta ’sir etadi.
Yormabop donlardan yorma ishlab chiqarishda talab etiladigan
ko‘rsatkichlarni ко‘rib chiqamiz.
Donning yangiligi. Yorma olish uchun yuborilayotgan don yangi,
turli yoqimsiz xidlar (m og‘or, bo‘rsigan, solod va boshqa yangi
donga oid boim agan), achigan va achimsiq mazaga ega boim asligi,
qobiq va m agizlari qorayib ketmagan b o iish i kerak.
Donning xas-cho‘plar bilan ifloslanganligi - yormabop don mas-
sasi tarkibida turli sifatsiz donlar b o ig a n (nimjon, о ‘sib yetilmagan
buzilgan, zararkunandalar bilan zararlangan) asosiy dondan iborat
b o iad i.
Don chiqindilari esa organik, mineral va boshqa chiqindilardan
tashkil topadi. Standart dondagi xas-cho‘p va chiqindilarning tarkibi
va miqdori ko‘rsatilgan,
Yormabop donlardagi gul qobiqlari miqdori. Yormabop
donlarning sifati qancha yuqori b o isa , ular tarkibidagi gul qobig‘i
miqdori shuncha past b o iad i. Gul q o b ig i miqdorining donlar
bo'yicha o‘zgarishi turlicha b o iib , u doni navi, yetishtirilgan rayoni
va ob-havoga bogiiq.
33-jadval
D onning g u l q o b ig ‘i quyidagi chegaragacha, b o ‘lish i kerak
-rasm. BugUloy donining uzunasiga kesimi

Oq jo ‘xori doni boshoqli ekinlar oilasiga mansub bo'lib, Sorghum
turiga kiradi. U 40-50 ga yaqin madaniy va yovvoyi, bir yillik va
ko‘p yillik turlarga bo‘linadi.
Oq jo ‘xori doni oval shaklida, nok shaklida, uzunchoq bo ‘lib,
yirik 1000 dona donining og‘irligi 30 g dan ortiqroq, maydasiniki
esa 20 g dan kamroq bo‘ladi.
Oq jo ‘xori doni anatom iktuzilishigako‘raqobiqqatlam i, murtak,
unsimon endospermdan iborat.
Donning endospermi sirtdan shishasimon qatlamdan iborat
bo‘lib, oqsil moddaga boy, ichi esa unsimon bo‘lib, kraxmalga boy.
Oq j o ‘xori doni morfologik belgilariga va xo ‘jalikda foydalanilishiga
ko‘ra quyidagi uchta turga bo‘linadi:
Oq jo ‘xori - asosan don olish uchun ekiladi;
Qandln eorgo - bu turi asosan silos va patoka mahsulot olish
uchun ekiladi;
Supurgi sorgosi - bu turi esa maishiy zaruriyatlar uchun ekiladi.
Oq jo ‘xori donining ximiyaviy tarkibi makkajo‘xori doninikiga
yaqin bo ‘lib, u (
32-jadval) da berilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi fanlar akademiyasining chorvachilik
ilmiy tekshirish instituti mahalliy tadqiqotlari natijalaridan
m a’lum b o ‘lishicha proteinning o ‘rtacha miqdori oq j o ‘xori doni
tarkibida m akkajo‘xori donidagiga nisbatan k o ‘proq ekanligi
aniqlangan.
32-jadval
Oq j o ‘xori va m a kk ajo ‘xori don i arm ing kim yoviy tarkibi
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 75/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
1. «Dum» she’rining mantiqiy xulosasi haqida tushuncha bering.
2. Shoir she’rlarining e’tiborga loyiq tomonlari haqida gapiring.
3. Shoir she’rlarining tarbiyaviy ahamiyati to’g’risida ma’lumot bering.
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar:
1. Shoirning o’quvchi bolalar hayotining eng muhim hal qiluvchi ahamiyatga ega bo’lgan masalalarini o’rganish.
2. Quddus Muhammadiy ijodidagi poetik jihatlarni aniqlash.
16-mavzu: Ilyos Muslim.
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Ilyos Muslimning 30-yillarda yaratgan barcha asarlarida o’sha davr masalalari to’g’risida fikr yuritganligi va hozirgi zamon bolalar adabiyotining rivojlanishga qo’shgan xissasi haqida ma’lumotlar berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoirning dastlabki she’rlari haqida ma’lumot beradi.
2. Ilyos Muslimning kichik yoshdagi bolalarga bag’ishlab yozgan jozibali she’rlari haqida so’zlab beradi
3.Do’stlik va tinchlik g’oyasi Ilyos Muslim she’rlarida qanday aks etganligi haqida so’zlab beradi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar: Shoirning dastlabki she’rlari, 30-yillardagi ijodi, do’stlik va tinchlik haqidagi she’rlari, yumoristik asarlar.
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullar: «Elpig’ich», «FSMU» texnologiyasi, taqdimot, munozara.
Vositalar: Vatman, kompyuter, proektor, rangli markerlar, doska, skotch, tarqatma jihozlar.
|
Talaba O’qituvchi
|
20 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
O’z-o’zini baholash, o’qituvchi tomonidan rag’batlantirish.
Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar bahsga chaqiriladi.
Umumiy xulosaga kelinadi.
|
Talaba
|
35 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1.Ilyos Muslim 30-yillarda yaratgan asarlarida qanday masalalar to’g’risida fikr yuritadi?
2.Ilyos Muslim yosh kitobxonlarning aqliy, ahloqiy, estetik tarbiyasida etakchi rol o’ynab kelayotgan asarlari hozirgi zamon bolalar adabiyotining rivojlanishiga ta’siri qanday deb o’ylaysiz?
3.Shoir tinchilikning mohiyatini tushuntirishda kichik yoshdagi bolalar saviyasiga qanday yo’sinda tushuntiradi?
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 74/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
1.Ikkinchi urushi davrida Quddus Muhammadiyning ijodiy faoliyatini izohlang.
2.Quddus Muhammadiy qaysi yozuvchi va shoirlarni o’zining ustozi deb bilgan? Javobini izohlang.
3.Bolalar xarakteri va tushunchasiga xos bo’lgan she’rlarida ibratli fikrlarning ifodalanishiga fikringiz?
2-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Talabalarga shoir she’rlarining bolalarning pedagogik–ruhiy xususiyatiga mos tushishi, she’rlarining bolalarbop bo’lishidagi xizmati haqida tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1.Shoir she’rlarida mehnatga muhabbat mavzui alohida o’rin tutganligi haqida so’zlang.
1.Quddus Muhammadiy she’rlarida, jonlantirish usulidan ustalik bilan foydalanganligi, she’rlarining mohiyatini so’zlab beradi.
3.Shoir she’rlarining g’oyaviy-badiiy jihatdan yuksakligini izohlaydi.
2-asosiy savolning bayoni:
Shoir she’rlari quvnoq misralardan tashkil tolpgan bo’lib, bolalarning ruhiga, pedagogik –ruhiy xususiyatiga mos tushadi. Shoir ijodiga nazar tashlasak, mehnatga muhabbat mavzui alohida o’rin tutishini aytish mumkin. «Bobomning mehnati», «GES qurilishi», «Mirob», «Etik», «Madraim payvandchi», «Mamajon shofyor» va boshqa shu kabi she’rlarida mehnat simfoniyasi jaranglab turadi.
«Etik» she’rining qahramoni Solijon degan bola. U hali kichkintoy bo’lishiga qaramasdan mushohadasi o’tkir, odobli. U «O’rdak burunli kavkazcha etigiga gard yuqtirmaydi». Shunga ko’ra uni olifta bola ekan, deb o’ylash ham mumkin.
Shoir Solijon bilan uning etigi orasidagi munozaraga diqqatni qaratadi. Etik o’zining chiroyliligini ko’z – ko’z qilmoqchi bo’ladi:
Ko’p chiranma xusningga,
Rahmat deb qo’y bir marta,
Seni tikkan ustangga.
Quddus Muhammadiy she’rning qiziqarli, bolalarbop bo’lishi uchun katta xizmat qilgan. Jonlantirish usulidan ustalik bilan foydalanib, temir-tersaklar ahamiyatini ularning o’zlari tilidan so’zlatadi, har qaysisiga xos va mos sifatlarni topadi. Deyishar: «Yuring, yuring», «Biz qachon bo’lamiz ZIL», «Traktorga vint bo’lib paxta maydonin ko’ray», «Qurilishga boramiz», «Temir mehnatkash do’stim» kabi jonlantirishlar she’rning g’oyaviy- badiiy tomondan yuksak bo’lishini ta’minlash bilan uning ta’sir kuchini oshirgan.
|
| |
Iso Najotiy g‘azallaridan

Iso Najotiy g‘azallaridan
Har kun ul ruxsori gulzori jinonni1 ko‘zlaram,
Har kecha ul zulfi umri jovidonni2 ko‘zlaram.
Zulfi ruxsoring firoqila yiroqlardan turib,
Kecha otash shu’lasin, kunduz duxonni3 ko‘zlaram.
Husnina insu malak hayronu men devonavor,
Goh zaminga boqaram, goh osumonni ko‘zlaram.
Xalqa yanglig‘ ko‘zlarim eshikda qoldi do‘stim,
Fathi bob4 bo‘lg‘ay debon ul ositonni5 ko‘zlaram.
Necha sundi charx chinni kosa birla nukli g‘am6,
Davr qo‘lindan menki jomi shodumonni ko‘zlaram.
Rohatu qahriga dahrin bosh egib yolvormam,
Men Najotiy, himmati shohi jahonni ko‘zlaram.
* * *
Xattingda kim ul zulfi parishon yozilibdur,
Go‘yo g‘ubor ustina rayhon1 yozilibdur.
Ul ho‘qqayi2 marjon uzarinda xatti mushking,
“Dilxastalarning dardina darmon” yozilibdur.
Diltangu parishon edi, vasfingni eshitgach,
Gullar ochilib, g‘unchayi xandon yozilibdur.
Naqsh bo‘ldi xating dilda-yozuqdur o‘tda yoqma,
Shul sahfagakim oyati Qur’on yozilibdur.
Ey husn debon oshiq bo‘lgan ko‘z ila qoshga,
Bu sheva kalisoda farovon yozilibdur.
Gul daftarin yig‘sin, ki orazi do‘st yuzindan,
Ash’ori Najotiy ila devon yozilibdur.
|
NAFIY
(1582–1636) - Alimbekov adhambek

NAFIY
(1582–1636)
Asli ismi Umar bo‘lgan XVII asrning mashhur shoiri Nafiy Arzirumga yaqin bo‘lgan Hasanqal’a degan joyda tug‘ilgan. Nafiy taxallusini unga do‘sti, davrining taniqli tarixchisi Ali G‘olib o‘g‘li bergan. Ijodining ilk davrida shoir Zarriy taxallusi bilan she’rlar yozgan.
Nafiyning otasi Qrim xonlari xizmatida edi. Yoshligidayoq iste’dodi namoyon bo‘lgan bo‘lajak shoirni Murod Posho Istambulga olib keltiradi. Sulton Ahmad I davrida poytaxtga kelgan Nafiy Usmon II, Mustafo kabi sultonlarga qasidalar yozgani ma’lum. Ammo Murod IV Nafiyga juda katta g‘amxo‘rlik qiladi. Shoirning eng ijodi gullagan davr ham Murod IV homiyligidagi vaqtdir. O‘zi ham she’rlar yozgan Murod IV “she’r olamining sultoni bo‘lgan bu toza so‘zlovchi shoirga” ashaddiy muxlis bo‘lgani ma’lum. Sulton shoirni xos majlislarga chaqirar, uzoq suhbatlar qurar, she’rlarini tinglab katta-katta ehsonlar berardi. Sultonning “erkatoyi” bo‘lgan, juda yaxshi ma’lumotli, arab, fors tillarini bilgan Nafiy haqida tazkiralarda ma’lumotlar kamligi haqida savol tug‘ilishi mumkin. Aytishlaricha Nafiy juda “achchiq tilli” shoir bo‘lgan. U o‘z satirik she’rlarida yirik amaldorlar, davlat miqyosidagi kishilarni ham hajv qilgan. Shuning uchun uning dushmanlari ham ko‘p bo‘lgan, balkim shu sabab zamondoshlari shoir haqida yozishni xush ko‘rmagandirlar.
Murod IVning Nafiyga homiylik qilishini ularning tabiatan, bir-biriga o‘xshashligi bilan izohlashadi, ayrim adabiyotshunoslar (Masalan: Ahmad Qaboqli). Shuning barobarida Murod IV avvalgi sultonlarga nisbatan adabiyot, san’atga e’tibor ko‘rsatib, davlatda tinchlik-osoyishtalik hukm surayotganini isbotlamoqchi ham bo‘ldi. XVII asrdagi tashqi va ichki nizolar usmonlilar imperiyasini ancha charchatib qo‘ygandi. Murod IV davlatning avvalgi ulug‘vorligini ilm-fan, adabiyot, madaniyatga rag‘bat ko‘rsatish bilan biroz bo‘lsa-da tiklashga urindi. Murod IV shoirni qanchalik yaxshi ko‘rmasin, gohida ranjigan vaqtlari ham bo‘lgan. Lekin, bu uzoqqa cho‘zilgan emas. Nafiyning satirik asarlari, sultonga yoqsa ham, tanqid qilingan shaxslarga yoqmasdi, albatta. Nafiy hajviy asarlarini to‘plab “Sihomi qazo” (“Taqdir o‘qlari”) deb ataydi va sultonga taqdim qiladi. Murod IV Beshiktoshi saroyida “Sihomi qazo”ni o‘qib o‘tirarkan, nogoh havo o‘zgarib, shohning yoniga yashin kelib tushadi. Bundan huzursizlangan va o‘zgacha ma’no kashf etgan sulton Nafiyni chaqirtirib keltiradi va unga bunday hajviy asarlar yozmaslikni tayinlaydi. Shoir ham so‘z beradi. Ammo biroz vaqt o‘tgach Nafiy, sultonning kuyovi vazir Bayram Posho haqida hajv yozadi. Bundan g‘azablangan Bayram Posho Nafiyni jazolashga sultonning roziligini olishga erishadi. Shoirni aldab saroyga chaqirtiradi va yerto‘lada bo‘g‘ib o‘ldirtirib jasadini dengizga uloqtirtirib yuboradi. Biroq Nafiy yozgan hajviy asarlar xalq o‘rtasida tezda mashhur bo‘lib ketgandi.
Nafiy adabiy merosini uch guruhga bo‘lish mumkin. Birinchisi, turk tilida yozilgan “Devon” bo‘lib, “so‘zim” radifli na’t bilan ochiladi. “Devon”da Mavlono Jaloliddin Rumiyga madhiya va 57 qasida bor. Shuningdek 119 ta g‘azal, tarkiband shaklida yozilgan “Soqiynoma” hamda qit’a, ruboiylar bor.
|
Asosiy va qo‘shimcha adabiyotlar hamda axborot manbaalari Asosiy adabiyotlar 8-seminar 4-semestr - копия

|
Asosiy va qo‘shimcha adabiyotlar hamda axborot manbaalari Asosiy adabiyotlar
|
Sana | 23.06.2024 | Hajmi | 18,21 Kb. | | #265298 |
Bog'liq 8-seminar 4-semestr - копия
8-Mavzu: Finlyandiya ta’lim tizimi.
1. Finlandiya ta’lim tizimi
2. Ta’limdagi afzalliklar va kamchilik
3. PISA tadqiqotlarida Finlandiya
4. O‘zbekistonda Finlandiya ta’lim tizimini tadbiqi
Asosiy va qo‘shimcha adabiyotlar hamda axborot manbaalari
Asosiy adabiyotlar
1.B.Xodjayev. Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti. 2017.
2.R.A.Mavlonova, N.H.Vohidova, N.H.Raxmonqulova. Pedagogika nazariyasi va tarixi. Darslik T:. Fan va texnologiyalar. 2010-yil
3. Xoshimov K, Nishanova S. Pedagogika tarixi. Darslik – A. Navoiy nomidagi O’zbekiston Milliy kutubxonasi
4.Axmedov M.E. Pedagogika nazariyasi va tarixi (o’quv qo’llanma)- T. Tafakkur bo’stoni, 2011..
5.Salayeva M.S. Umumiy edagogika. Darslik.- Toshkent “Nodirabegim” 2021
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Mirziyoev SH M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bо‘lishi kerak. Mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mо‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yо‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruza, 2017 yil 14 yanvar / SH.M. Mirziyoev. – Toshkent : О‘zbekiston, 2017. – 104 b.
2. Mirziyoev SH. M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. О‘zbe
3.DjumayevaS. Ishtimoiy va edagogik nizolar: mohiyati va bartaraf etish yo’llari // Metodik qo’llanma,-T. Nizomiy nomidagi TDPU, 2011 82-bet
4. Mahmudov N.M. O’qituvchi nutqi madaniyati. Darslik.- O’zbekiston milliy kutbxonasi 2007-185 bet.
5. Musurmonova O. Ma’naviy qadryatlar va yoshlar tarbiyasi. T O’qituvchi, 196-192 bet
6.Ortiqov A. Nutq madaniyati va notiqlik san’ati. –T.”Dono hamro” ilmiy marzaki 2002- 78b
http://www.edu.uz–O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta`lim,fan va innavatsiyalar vazirligi sayti.
http:www.uzedu.uz – O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha va maktab ta`limi vazirligi sayti.
http://www.gov.uz– O‘zbekiston Respublikasi xukumati portali.
www.pedagog.uz
5. www. tdpu. Uz
6. www. Ziyonet. uz
|
| |
Sertifikatlashtirilgan xizmatlarning nazorat yo‘sinidagi tekshiruvi

94
idorasi tomonidan hal qilinadi.
Inspeksiya nazorati rejali va rejadan tashqari tekshiruv shakllarida amalga
oshirilib, o‘zida quyidagi ishlarni qamrab oladi:
sertifikatlashtirilgan xizmatlarning sifati va xavfsizligi to‘g‘risidagi
tushgan ma’lumotlarni tahlil qilish;
inspeksiya nazorati dasturini ishlab chiqish;
inspeksiya nazoratini o‘tkazish uchun komissiyani tuzish;
inspeksiya tekshiruvini o‘tkazish;
qaror qabul qilish va natijalarni rasmiylashtirish.
Rejali inspeksiya nazorati o‘tkazishning davriyligi va hajmini xizmatlarni
sertifikatlashtirish idorasi sertifikatlashtirish natijalari yoki oldin o‘tkazilgan
inspeksiya
nazorati natijalari, xizmatlarning xavflilik darajasi, uning sifatini
barqarorligi, tekshirishni o‘tkazish xarajatlari va sertifikatlashtirish
sxemasiga
bog‘liq holda, ammo yilida bir martadan kam bo‘lmagan holda belgilaydi.
Rejadan tashqari inspeksiya nazorati quyidagi holatlarda o‘tkaziladi:
iste’molchilar, xizmatlarni xavfsizligi va sifati ustidan nazorat o‘tkazuvchi
ijroya hukumat organlari, iste’molchilar uyushmasi jamiyatidan sertifikatlangan
xizmatlar sifatiga shikoyatlar to‘g‘risida ma’lumotlar kelib tushganda;
turli avariya va boshqa noxushliklar sabablarni tekshirish natijalari hamda
davlat texnik ko‘rigini o‘tkazish natijalari bo‘yicha
vakolatli organlardan
ma’lumotlar olinganda;
muvofiqlik
sertifikatining
amal
qilish
shartlari
va
sertifkatlashtirishtalablariga aloqador faoliyatlarga o‘zgarishi sabablari bo‘yicha
arizachining murojaatiga ko‘ra inspeksiya nazoratini o‘tkazish so‘ralsa.
Inspeksiya nazorati natijalari berilgan muvofiqlik sertifikatini amal qilinishi
(to‘xtatilish, bekor qilinishi)ni tasdiqlash to‘g‘risidagi xulosalardan iborat bo‘lgan
dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Bunda dalolatnomada qo‘llanilayotgan
sertifikatlashtirish sxemasidagi sertifikatlashtirishga muvofiq tanlanma tekshirish
natijalari qaydetiladi.
O‘rnatilgan talablarga xizmatlar nomuvofiq bo‘lgan holatlarda
95
sertifikatlashtirish idorasi inspeksiya nazoratini o‘tkazishni
bekor qiladi va
muvofiqlik belgisini qo‘llashga ruxsatni hamda muvofiqlik sertifikatini amal
qilishini bekor qiladi.
Ushbu ma’lumotlar huddiy davlat nazorat va tekshiruv organlariga hamda
sertifikatlashtirish milliy idorasiga ushbu xizmatlarni amalga oshirishni oldini olish
bo‘yicha zaruriy chora-tadbirlarni qabul qilish uchun taqdim etiladi.
Muvofiqlik sertifikatini to‘xtatish to‘g‘risidagi qaror qabul qo‘yilgan
holatlarda agarda xizmat ko‘rsatuvchi ishlab chiqgan to‘g‘rilovchi
amallarni
sertifikatlashtirish idorasi bilan kelishilgan bo‘lsa, aniqlangan nomuvofiqliklarni
sababini bartaraf qilish imkoniyatlari va muddatlarini o‘rnatish yo‘li bilan chora-
tadbirlar ishlab chiqiladi.
Sertifikatlashtirish idorasi to‘xrilovchi chora-tadbirlarni tekshirish vaqtida:
muvofiqlik sertifikati va muvofiqlik belgisini qo‘llashga
ruxsatni bekor
qiladi;
to‘g‘rilovchi chora-tadbirlarni bajarish muddatini belgilaydi;
to‘g‘rilovchi chora-tadbirlarning bajarilishini tekshiradi.
Barcha natijalar ijobiy bo‘lgan holatlarda sertifikatlashtirish idorasi
sertifikatni qayta tiklash to‘g‘risidagi qarorni qabul qiladi.
Dinamik xatoliklar - - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

|
Jizzax-2024 M. N. EshonqulovaBog'liq Monografiya - Eshonqulova 2Dinamik xatoliklar -
o‘lchanayotgan kattalikning vaqt mobaynida
o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lgan xatoliklar sanaladi. Dinamik xatoliklarning vujudga
kelishi o‘lchash vositalarining o‘lchash zanjiridagi tarkibiy elementlarning
inersiyasi tufayli deb izohlanadi. Bunda o‘lchash zanjiridagi o‘zgarishlar oniy tarzda
emas, balki muayyan vaqt davomida amalga oshirilishi asosiy sabab bo‘ladi.
III.
Kelib chiqishi sababi (sharoitiga) qarab:
asosiy;
qo‘shimcha xatoliklarga bo‘linadi.
Normal (graduirovka) sharoitda ishlatiladigan asboblarda hosil bo‘ladigan
xatolik asosiy xatolik deyiladi. Normal sharoit deganda temperatura 20
S
5
S
havo namligi 65 %
15 %, atmosfera bosimi (750
30) mm.sim.ust., ta’minlash
kuchlanishi nominalidan
2 % o‘zgarishi mumkin va boshqalar.
Agar asbob shu sharoitdan farqli bo‘lgan tashqi sharoitda ishlatilsa, hosil
bo‘ladigan xatolik qo‘shimcha xatolik deyiladi.
IV.
Mohiyati, tavsiflari va bartaraf etish imkoniyatlariga ko‘ra:
1.
Muntazam xatoliklar;
2.
Tasodifiy xatoliklar;
49
3.
Qo‘pol xatoliklar yoki yanglishuv.
Muntazam xatolik
deb umumiy xatolikning takroriy o‘lchashlar mobaynida
muayyan qonuniyat asosida hosil bo‘ladigan, saqlanadigan yoki o‘zgaradigan
tashkil etuvchisiga aytiladi.
Umumiy xatolikni quyidagicha tasvirlashimiz mumkin:
3.17-расм. Ўлчаш хатоликлари:
m
– muntazam xatolik;
t
– tasodifiy xatolik;
q
– qo‘pol xatolik.
Muntazam xatoliklarning kelib chiqish sabablari turli tuman bo‘lib, tahlil va
tekshiruv asosida ularni aniqlash va qisman yoki butkul bartaraf etish mumkin
bo‘ladi. Muntazam xatoliklarning asosiy guruhlari quyidagilar hisoblanadi:
Uslubiy xatoliklar;
Asbobiy (qurilmaviy) xatoliklar;
Sub’ektiv xatoliklar.
O‘lchash usulining nazariy jihatdan aniq asoslanmaganligi natijasida uslubiy
xatolik kelib chiqadi.
O‘lchash vositalarining konstruktiv kamchiliklari tufayli kelib chiqadigan
xatolik asbobiy xatolik deb ataladi. Masalan: asbob shkalasining noto‘g‘ri
graduirovkalanishi
(darajalanishi),
qo‘zg‘aluvchan
qismning
noto‘g‘ri
mahkamlanishi va hokazolar.
Sub’ektiv xatolik - kuzatuvchining aybi bilan kelib chiqadigan xatolikdir.
м
қ
т
|
| |
Asosiy savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 76/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1) Asosiy savollar:
1.Ilyos Muslimning hozirgi zamon o’zbek bolalar adabiyotining rivojlanishiga qo’shgan xissasi.
2.Shoirning ijodida ilgari surilgan g’oyalar.
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Shoirning dastlabki she’rlari, 30-yillardagi ijodi, do’stlik va tinchlik haqidagi she’rlari, yumoristik asarlar.
Mavzuga oid muammolar:
1.Ilyos Muslimning qaysi asariga nazar tashlamang, unda davrimizning bolalar adabiyoti oldiga qo’ygan vazifalari, kichkintoylar oldida turgan muhim ishlar tasvir markaziga qo’yilganini ko’rish mumkin. Shoir she’rlarida qanday g’oya ilgari suriladi?
2.Shoir do’stlik va tinchlik tushunchasini kichik yoshdagi bola tasavvurida qanday ifodalaydi?
1-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Ilyos Muslimning 30-yillarda yaratgan barcha asarlarida o’sha davr masalalari to’g’risida fikr yuritganligi va hozirgi zamon bolalar adabiyotining rivojlanishga qo’shgan xissasi haqida ma’lumotlar berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoirning dastlabki she’rlari haqida ma’lumot beradi.
Ilyos Muslimning kichik yoshdagi bolalarga bag’ishlab yozgan jozibali she’rlari haqida so’zlab beradi.
1-asosiy savolning bayoni:
Bolalar uchun asarlar yaratishni o’zi uchun baxt deb bilgan, sermashaqqat va qutlug’ bu ishga umrini bag’ishlagan Ilyos Muslim 1909 yilning 2-avgustida Qirg’izistonning Bishkek shahrida cho’yan quyuvchi- hunurmand oilasida dunyoga keladi. Shoirning dastlabki she’rlari «Er yuzi», «O’zbek adabiyoti va san’ati», «Yosh kuch» kabi bir qator jurnallarda bosilib chiqadi. 1938 yilda «She’rlar» to’plami maydonga keladi.
Ilyos Muslim 30-yillarda yaratgan barcha asarlarida erk, ozodlik, yangi hayot, ozod mehnat, yangi davr, yoshlarning baxtiyor turmushi, yurtning o’sishi, dehqon taqdiri va ona-Vatanga mehr kabi o’sha davr masalalari to’g’risida fikr yuritadi. Ilyos Muslim 1942-1947 yillarda harbiy xizmatda bo’ladi. 1947 yilda harbiy xizmatdan bo’shagan shoir ijodiy ishga beriladi. Uning «Turnalar», «Bizning maktab», «Sening sovg’ang», «Tilla qo’ng’iz», «Ishchan asalarilar», «Oylar aytishuvi», «Oyxon va rayxon», «Ko’rik», «Birinchi sovg’a» kabi kitoblari hozirgi zamon o’zbek bolalar adabiyotining rivojlanishiga barakali xissa bo’lib qo’shildi. Bu to’plamlar yosh kitobxonlarning aqliy, ahloqiy, estetik tarbiyasida etakchi rol o’ynab kelayotir.
Muhokama uchun savollar:
Ilyos Muslim 30-yillarda yaratgan asarlarida qanday masalalar to’g’risida fikr yuritadi?
Ilyos Muslim yosh kitobxonlarning aqliy, ahloqiy, estetik tarbiyasida etakchi rol o’ynab kelayotgan asarlari hozirgi zamon bolalar adabiyotining rivojlanishiga ta’siri qanday deb o’ylaysiz?
|
| |
Boqiy ijodidan namunalar - Alimbekov adhambek

Boqiy ijodidan namunalar
Orazing obi nobdir1 go‘yo,
Dug‘oring bir habbobdir2 go‘yo.
Dilda anvori mehri ruxsoring,
Obda mohitobdir go‘yo.
Bazmi g‘amda du chashmi purxuning,
Ikki shisha sharobdir go‘yo.
Naqshi husni xatingla safhayi dil,
Bir musavvar kitobdir go‘yo.
Tutdi mehri jahonni ul mohning,
Partavi1 ofitobdir go‘yo.
Boqiyo holi anbarini oning,
Nofayi mushki2 nobdir go‘yo.
Muhibbiy g‘azaliga taxmis
Jomayi sihhat Xudodan xalqqa bir xil’at kabi,
Bir libosi foxir bo‘lmas jismga ul qisvat kabi.
Bor ekan baxtu saodat quvvatu qudrat kabi.
Xalq ichinda mo‘’tabar bir narsa yo‘q davlat kabi,
Yo‘q erur davlat jahonda bir nafas sihhat kabi.
Ahli vahdat koinotning oqilu donosidir,
Mardi forig‘ olamning mumtozu mustasnosidir.
Ko‘r na der ul, kim so‘zi go‘yo Masih anfosidir:
“Saltanat deganlari faqat jahon g‘avg‘osidir”
Bo‘lmagay baxtu saodat dunyoda vahdat kabi.
Toati Haq munisi bazmi baqodir oqibat,
Suhbati jonu badan sendan judodir oqibat.
Bodi sarsardir fano, olam habodir oqibat,
Qo‘y bu ayshu ishratni, chunkim fanodir oqibat
Yori boqiy istar ersang, bo‘lmagay toat kabi.
Olamni ko‘zdan kechirsang, aylasang bir yil rasad,
Davr ichinda turmasang, ko‘rsang hazoron neku bad.
Har tarafdan oqsa dunyo, moli kelsa loyu ob?
Bo‘lsa qumlar soni qadar umringga haddu adad.
Bo‘lmagay bu shishayi charx ichra bir soat kabi.
Manzili osoyishi uqboga istarsang vusul,
Hubbu dunyodan farog‘at kibi bo‘lmas to‘g‘ri yo‘l.
Shodmon arbobi uzlatdir hamon Boqiy Malul,
Gar huzur etmoq tilarsang ey Muhibbiy forig‘ bo‘l.
Bo‘lmagay vahdat maqomi g‘ussayi uzlat kabi.
|