nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

Eramizdan avvalgi VII-asrlarga kelib geografiya fanini rivojlanish markazi
qadimgi Yunonistonga ko’chdi. Yunonistonda juda ko’p
fanlar shakllandi
va rivojlandi. Mazkur davrdagi mashxur olimlardan Gomerni aytish
mumkin. U tomonidan miloddan oldingi XII- asrda dunyo kartasi tuzilgan.
Mazkur kartada asosan O’rta dengiz atrofi tasvirlangan.
Muammo va kamchilik - Bayonnomasi 2024-yil 4-may Farg‘ona shahri Qatnashdilar – Kengash a’zolaridan 29 nafari, taklif...

|
Bayonnomasi 2024-yil 4-may Farg‘ona shahri Qatnashdilar – Kengash a’zolaridan 29 nafari, taklif qilinganlar. Yig‘ilish raisi – F. Muxtarov. Kuntartibid a
|
bet | 26/40 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 133,14 Kb. | | #274648 |
Bog'liq 9-yigilish-bayonnomasi (1)Muammo va kamchilik: Kafedra professor-o‘qituvchilarining ta’lim muassasasida o‘tkaziladigan barcha ma’naviy va ma’rifiy tadbirlarda qatnashadilar.
Takliflar: Kafedra professor-o‘qituvchilarining ta’lim muassasasida o‘tkaziladigan barcha ma’naviy va ma’rifiy tadbirlarda qatnashishlari ta’minlash.
28. Kafedralarning ommaviy axborot vositalardagi chiqishlari (gazeta, radio, televideniya). Telekommunikatsiya texnologiyalariga oid kontentlarni video lavha ko‘rinishida tayyorlash va talabalarga laboratoriya ish;larini soha korxonalarida ekskursiya ko‘rinishida o‘tkazish ishlari tatuff.uz rasmiy saytida yoritildi. Bundan tashqari “Farg‘ona” telekanali, www.facebook.com, telegram ijtimoiy tarmoqlarida muntazam yoritib borilmoqda.
Muammo va Kamchilik: Kafedra professor- o‘qituvchilari ommaviy axborot vositalardagi chiqishlari (gazeta, radio, televideniya) yil sarxisobiga ko‘ra yetarli darajada emas.
Takliflar: chiqishlarni yanada ko‘paytirish shuningdek soha korxonalarida ekskursiya ko‘rinishidagi lavxalarni ko‘paytirish.
Aniqlangan kamchiliklar
1. Kafedraning ilmiy salohiyati 37.5 % ni tashkil etadi, ilmiy salohiyatli professor-o‘qituvchilar tomonidan ustoz-shogirt an’anasiga binoan PhD dissertatsiyalari tayyorlanmagan.
2. Kafedra professor-o‘qituvchilari tomonidan kafedraga biriktirilgan texnikumlar, kasb-hunar maktablari va akademik litseylar bilan hamkorlikda ilmiy tadqiqotlar, ilmiy analitik natijalarni amalga oshirish rejalari ishlab chiqilmagan.
3. Kafedraga tegishli bo‘lgan fanlarga oid darslik va adabiyotlar bilan ta’minlanilishi qoniqarli. Tegishli fanlar bo‘yicha bosma adabiyotlar yetarli emas.
4. Kafedra yig‘ilishlarida ma’naviy-axloqiy muhitini, pedagoglarning axloqiy sifatlarini muntazam ravishda tahlil qilib borilganligi holati kafedra bayonnomalarda o‘z aksini topmagan
5. Kafedra professor-o‘qituvchilarining InnoWEEK, InnoWomen, InnoWAYS kabi tanlovlarda ishtiroki ta’minlanmagan.
6. Kafedra professor- o‘qituvchilari ommaviy axborot vositalardagi chiqishlari (gazeta, radio, televideniya) yil sarxisobiga ko‘ra yetarli darajada emas.
7. STAR UP va boshqa loyiha tanlovlarda ishtirok etishi ta’minlanmagan.
8. 2024-yil uchun kafedra professor-o‘qituvchilarini xizmat safarlariga hamda soha korxona va tashkilotlariga stajirovka o‘tishlariga xarakatlar rejalashtirilmagan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bayonnomasi 2024-yil 4-may Farg‘ona shahri Qatnashdilar – Kengash a’zolaridan 29 nafari, taklif qilinganlar. Yig‘ilish raisi – F. Muxtarov. Kuntartibid a
|
Kompyuter tizimlari kafedrasi bo‘yicha

|
Kompyuter tizimlari kafedrasi bo‘yicha
|
bet | 27/40 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 133,14 Kb. | | #274648 |
Bog'liq 9-yigilish-bayonnomasi (1)Kompyuter tizimlari kafedrasi bo‘yicha.
1. Yoshlarni ilmiy faoliyatga keng jalb qilish va qo‘llab-quvvatlashda amalga oshirilgan ishlar va yaratilgan sharoitlar. 2023/2024-yildan buyon kafedrada “Yosh olimlar maktabi” tashkillangan va kafedra mudiri U.Axundjanov boshchiligida yosh assistent o‘qituvchilarning ilmiy faoliyati kuzatib boriladi, muntazam ravishda ilmiy seminarlar tashkillanib, ilmiy maslahatlar beriladi.
Kelgusi 2024-2025 yillarda kafedraning asosiy e’tiborni ilmiy salohiyatni oshirishga qaratiladi hamda olib borilayotgan ilmiy tadqiqot ishlarini salmoqli bo‘lishiga e’tibor kuchaytiriladi. Kafedraning (J. Suyumov, B.Azamxonov, G.Rahmatova, A.Dilshodov) nafar hodimi xozirda mustaqil izlanuvchi sifatida PhD dissertatsiyalarini himoyaga tayyorlamoqdalar. Kafedra hozirgi uilmiy salohiyat 25% ni tashkil etadi (M.Jalilov, U.Axunjanov, S.Zokirov)
Muammo va kamchilik: Kafedraning ilmiy salohiyati 25 % ni tashkil etsa-da, kafedradagi ilmiy darajalari mavjud ustozlar shogirdlar tayyorlamaganlar.
Takliflar: 2024-2025 o‘quv yilida kafedrada asosiy e’tibor ilmiy salohiyati oshirishga qaratilgan chora tadbirlar rejalashtirilgan.
2. Nudud (sohalar) uchun ilmiy tadqiqotlar, ilmiy analitik natijalarning amalga oshirilganligi, ilm-fanning innovatsion infratuzilmasini shakllanganligi. Kafedrada ilmiy tadqiqotlar va amaliy ishlarning amalga oshirish bo‘yicha ishlar U.Axunjanovning ilmiy ishi (PhD)da o‘z aksini topgan.
Muammo va Kamchilik: Kafedra professor-o‘qituvchilari tomonidan hududdagi sohalar uchun ilmiy tadqiqotlar, ilmiy analitik natijalar amalga oshirish rejalarini viloyat hokimligi va mutasaddi tashkilotlar bilan hamkorlikda ishlab chiqish yetarlicha emas. Takliflar: Hudud (sohalar) uchun ilmiy tadqiqotlar, ilmiy analitik natijalar olishga rejasi tuzilsin.
3. Xalqaro, mahalliy axborot va ma’lumotlar bazasi (Scopus, Web of Siyense va h.k.) dan foydalanish imkoniyatlarining yaratilganligi. Kafedra professor-o‘qituvchilari tomonidan Xalqaro, mahalliy axborot va ma’lumotlar bazasi (Scopus, Web of Siyense va h.k.)dan foydalanilgan hamda ularda ilmiy maqolalar chop etilgan. (U. Axundjanov, S.Zokirov, D.Djalilov, M.Lazareva, J.Suyumov, M.Xasanova, M.Burxonova, D.Yo‘ldasheva).
|
| |
So’rovnoma (anketa) usuli

3.Sizni darslaringizda VIII-IX sinf o’quvchilarning ishlari nimasi bilan
farqlanadi: a)
karta bilan ishlanadi; b)darslikdagi rasmlar bilan,
jadvallar
bilan;
4.O’quvchilar qobiliyatini qanday vositalar va usullar bilan
rivojlantirasiz;
5.O’quvchilarni bilish faoliyatini
qaysi darajada tashkil qilasiz; a)
bilimlarni tayyor holda berasizmi? b)materialni faqat bir qismini o’zingiz
tushuntirasiz? v) mavzuni o’quvchilar o’zlari mustaqil o’zlashtirishadi.
O’qituvchilardan so’rovnoma o’tkazish bilan bir vaqtning o’zida
o’quvchilar bilan ham so’rovnoma o’tkaziladi. O’quvchilar uchun
so’rovnoma mazmuni quyidagi jadvallarda berilgan.
O’quvchilar uchun so’rovnoma
Yangi materialni qaysi usulda o’rganilganda
siz yaxshi esda saqlab
qolasiz va yaxshi tushunasiz? Agar darsni yaxshi tushunsangiz va eslab
qolsangiz «+» belgisini yoki tushunishga qiynalsangiz «-» belgisini qo’ying.
1-jadval
№
Yangi mavzuni o’rganish usuli
+
-
1
O’qituvchini og’zaki tushuntirishi
2
O’qituvchini topshirig’iga binoan mustaqil ish bajarish
3
Sinfda suxbat o’tkazish: a)o’quvchi savollariga javob berish: b)
sinfdoshini javobi asosida xulosa chiqarish
4
O’qituvchi bilimlarni hammasini o’zi
tushuntirib beradi va
tayyor holda beradi
5
Bilimlarni ma’lum bir qismini o’zingiz o’qituvchi topshirig’iga
binoan karta va darsliklar bilan ishlash davomida olasiz.
6
Sinfdoshlar ma’ruzasi va habarlari
7
O’qituvchining tushuntirishi
8
Atlaslar va darslikdagi kartalar bilan ishlash
9
Kinofilmlar, videofilmlar va deapozitivlar bilan ishlash
10
Sinfda darslik bilan ishlash
11
Axborot vositalari bilan ishlash
12
O’qituvchi yordamida amaliy ishlar bajarish
13
Olingan bilimlar asosida yangi mavzuni mustaqil o’rganish
14
Turli xil usullarni birga qo’llash
15
Yana qanday usullar sizni yangi mavzuni o’zlashtirishingizda
yordam beradi
So’rovnoma asosida olingan ma’lumotlar matematik usullar bilan
qayta ishlanadi va umulashtiriladi. Turli viloyatlarda o’tkazilgan so’rovno-
malarning javobi mos bo’lsa o’rganilayotgan
pedagogik jarayonlarning
to’g’riligini tasdiqlaydi.
Mavzu 
doirasida - Innovatsion va amaliy loyihalar

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
“Qishloq xo‘jaligi” yo‘nalishi bo‘yicha
Ilmiy-texnik loyiha
mavzusi
Loyiha bajarilishidan kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
Samarqand viloyati
sharoitida istiqbolli,
noyob, manzarali daraxt
va butalarni ko‘paytirish
va plantatsiyalarini
yaratish
(mahsulot, 
texnologiya)ning

Izoh: tanlovga tavsiya etilayotgan mavzu asosnomasi zarur hollarda ilmiy tashkilot (mavzu
tashabbuskori) ning yuqori turuvchi vazirlik/idorasi tomonidan tashkil etiladigan
muvofiqlashtiruvchi
kengash muhokamasi natijalariga ko‘ra ishlab chiqilishi mumkin.
Asosnomani shakllantirishga
mas’ul ekspert – vazirlik (idora) ning
loyiha 
mavzusi - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalarBog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)loyiha
mavzusi
tashabbuskori (ilmiy tashkilot
nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
4. Taklif
etilayotgan
mavzu
doirasida
ilgari
bajarilgan/bajarilayotgan
fundamental,
amaliy
va
innovatsion
loyihalar
natijalari tahlili
- Respublika elektron bazasida Samarqand tarixiy
yodgorliklari davriy izchillikda aks etgan portal (3D) yaratiladi;
- Elektron portal ma’lumotlari ta’lim, fan va ishlab chiqarishga
joriy etiladi;
- “Samarqandning tarixiy yodgorliklari” elektron portali
xalqaro elektron tizimda foydalanishga joriy etiladi.
5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan yakuniy
natija (mahsulot, ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
- Respublika elektron bazasida ilm-fan, madaniyat va turizm
sohalari uchun ahamiyatli bo‘lgan Samarqand tarixiy
yodgorliklari davriy izchillikda aks etgan portal (3D) yaratiladi;
- Elektron portal ma’lumotlari ta’lim, fan va ishlab chiqarishga
joriy etiladi;
- “Samarqandning tarixiy yodgorliklari” elektron portali xalqaro
elektron tizimida foydalanishga joriy etiladi.
6. Ehtiyoj (talab)ning mavjudligi
(etarliligi) to‘g‘risida tahliliy
ko‘rsatkichlar
Hozirgi zamonaviy axborot texnologiyalar tizimida tarix fani
sohasida aktual xududiy tarixiy yodgorliklar (jumladan,
Samarqand misolida) tarixining elektron portalini yaratishga
extiyoj mavjud bo‘lib, bu respublika va qolaversa xalqaro ilm-fan,
turizm va boshqa sohalarga joriy etilishi asosida yuqori
samaradorlik beradi.
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
|
| |
- Elektron portal ma’lumotlari
ta’lim, fan va ishlab chiqarishga 
joriy etiladi.
6. Ehtiyoj (talab)ning mavjudligi

mehnat bozori ishtirokchilariga qaror qabul qilish uchun
tavsiyalar berishga xizmat qiladi.
8. Yaratiladigan yangi ishlanma
(texnologiya)
asosida
mahsulot/xizmat
ishlab
chiqarishning resurs/ xom-
ashyo bazasining va zarur
infratuzilmaning mavjudligi
Yangi ta’lim oluvchilarning raqamlashtirilgan reytingi,
ma’naviy-axloqiy kundaligi va ilmiy-ijodiy ma’lumotlari
bo‘yicha kasbiy xususiyatlari reytingi shakllantirilib sun’iy
intellekt yordamida mehnat bozori
ishtirokchilariga qaror
qabul qilish uchun tavsiyalar berish axborot tizimi uchun usul,
model va algoritmlar tahlil qilingan hamda elektron portal
yaratish vazifasi belgilangan.
mas’ul xodimi (FIO, lavozimi)

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
Hududda aniqlangan
muammolar
Kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
Sun’iy intellekt asosida ta’lim
oluvchini kasbga
yo‘naltirilganligi reytingini
aniqlash va mexnat
munosabatlarini
muvofiqlashtirish tizimini
yaratish
Loyiha rahbari: t.f.d., prof.
A.Axatov
Tadqiqot shakli: Ta’lim oluvchilarning raqamlashtirilgan reytingi, ma’naviy-axloqiy kundaligi va ilmiy-ijodiy
ma’lumotlari bo‘yicha kasbiy xususiyatlari reytingi shakllantirilib sun’iy intellekt yordamida mehnat bozori
ishtirokchilariga qaror qabul qilish uchun tavsiyalar berish axborot tizimini ishlab chiqish bo‘yicha amaliy loyiha
bajariladi.
Ilmiy-tadqiqot natijalari:
- ta’lim oluvchining ilmiy-ijodiy natijalari bo‘yicha tanlovlar, musobaqalar, jamoat ishlari, tadbirlardagi
ishtiroki va natijalarini qayd etuvchi va so‘rov bo‘yicha taqdim etuvchi ma’naviy-ahloqiy elektron kundalik ishlab
chiqiladi va joriy etiladi;
- psixofiziologik xususiyat, kerakli malaka va fanlarni o‘zlashtirish darajasiga ko‘ra kasbiy belgilar tavsiflari
majmuasi tuziladi;
- ta’lim olish va ma’naviy-ahloqiy faoliyati ma’lumotlari tahlili asosida kasbga yo‘naltirilganlik to‘g‘risida
alternativ yechimlarni taqdim etish axborot tizimi ishlab chiqiladi va joriy etiladi;
- sun’iy intellekt yordamida mehnat bozori ishtirokchilariga qaror qabul qilish uchun tavsiyalar berish axborot
tizimi ishlab chiqiladi va joriy etiladi;
Tadqiqot shakli - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalarBog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)Tadqiqot shakli: Istiqbolli noyob manzarali daraxt va butalarni intensiv ko‘paytirish
agrotexnologiyasini qo‘llash natijasida Samarqand shahrida yashil xududlarni kengaytirishda
qo‘llaniladi va agrotexnik tadbir Samarqand shahar obodonlashtirish boshqarmasiga joriy etiladi.
Ilmiy-tadqiqot natijalari:
Loyihani amalga oshirish bilan quyidagi natijalarga erishiladi:
- turli xil introduksion daraxt va butalarni yetishtirish texnologiyasi ishlab chiqiladi;
- daraxt va butalarni muhofazaga muhtoj kamyob turlarini saqlab qolish va ularni ko‘paytirish
imkoniyatlari yaratiladi;
- o‘simliklar xilma-xilligini saqlab qolish borasida ilmiy tadqiqotlar olib borilishiga erishiladi;
- istiqbolli, manzarali daraxt va butalarni ko‘paytirish va plantatsiyalari yaratiladi;
- noyob manzarali daraxt va butalarni yetishtirish samaradorligi ortadi va ko‘chat
yetishtirishsamaradorligiga erishiladi;
- introduksion daraxt va butalarnishahar va qishloqlarni obodonlashtirishda manba bo‘lib xizmat
qiladi
Olingan natijalarni sinovdan o‘tkazish va joriy qilish:
- Samarqand shahrida yashil hududlarni kengaytirishda qo‘llaniladi va shahar-qishloq
obodonlashtirish boshqarmasiga joriy etiladiva ishlab chiqarishga joriy qilinadi.
- magistrantlar, tadqiqotchilar, professor-o‘qituvchilarga yangi dolzarb dissertatsion mavzular
beriladi.
Ilmiy natijalarni chop etish: Tadqiqot natijalari O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya
komissiyasi ro‘yxatidagi va Web of Science hamda Scopus ma’lumotlar bazasida indeksatsiyalangan
jurnallarda chop etiladi.
0,750 mlrd.so‘m
* Amaliy loyihaning umumiy qiymati 1,5 mlrd. so‘m va bajarilishi ikki yilga mo‘ljallangan.
|
| |
- ishlab chiqilgan model va algoritmlar OAKdagi ilmiy jurnallarda chop etiladi; 
-

- ishlab chiqilgan model va algoritmlar OAKdagi ilmiy jurnallarda chop etiladi; - yaratilgan axborot tizimi intellektual mulk agentligi tomonidan ro‘yxatdan o‘tkaziladi; - e lektron portal ma’lumotlari ta’lim, fan va ishlab chiqarishga joriy etiladi. Olingan natijalarni sinovdan o‘tkazish va joriy qilish: - kasbiy xususiyatlari reytingini shakllantirish hamda mexnat bozori buyurtmachilariga qaror qabul qilish uchun tavsiyalar beruvchi axborot tizimi test rejimida joriylashtiriladi; - Respublika va xorij OTM hamda ITIlarida ta’lim, fan sohalarida tadqiqotlar olib borishda foydalaniladi; - magistrantlar, stajyor tadqiqotchilarga dolzarb ilmiy mavzular beriladi; - Ilmiy masalalar doirasida xorijlik olimlar bilan hamkorlik qilinadi. Ilmiy natijalarni chop etish: Tadqiqot natijalari Web of Science hamda Scopus ma’lumotlar bazasida
indeksatsiyalangan jurnallarda chop etiladi va intellektual mulk agentligi tomonidan guvohnomalar olinadi.
200 mln.so‘m
*Amaliy loyihaning umumiy moliyalashtirish hajmi 200 mln. so‘m va bajarilishi bir yilga mo‘ljallangan.
2-ilova
1a-ShAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat buyurtmasi talablariga muvofiq amaliy va innovatsion loyihalar tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha ASOSNOMA 1. Davlat buyurtmasi bo‘yicha e’lon qilinadigan ilmiy loyihalar tanloviga tavsiya etilayotgan mavzu nomi Sun’iy
intellekt
asosida
ta’lim
oluvchini
kasbga
yo‘naltirilganligi
reytingini
aniqlash
va
mexnat
munosabatlarini muvofiqlashtirish tizimini yaratish
Mavzu 
doirasida - Innovatsion va amaliy loyihalar

10. Taklif etilayotgan mavzuning
manfaatdor tarmoq (xo‘jalik
boshqaruvi
organi)
bilan
kelishilganligi
O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi,
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
vazirligi
Izoh: tanlovga tavsiya etilayotgan mavzu asosnomasi zarur hollarda ilmiy tashkilot (mavzu
tashabbuskori)
ning
yuqori
turuvchi
vazirlik/idorasi
tomonidan
tashkil
etiladigan
muvofiqlashtiruvchi kengash muhokamasi natijalariga ko‘ra ishlab chiqilishi mumkin.
Asosnomani shakllantirishga
mas’ul ekspert – vazirlik (idora) ning
mas’ul xodimi (FIO, lavozimi)
____________________
(imzo)
Vazirlik (idora)ning mas’ul
tuzilmasi (boshqarmasi) boshlig‘i, (FIO) ____________________
(imzo)
sana
“_____”_______________20__ y.
loyihalar tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha

|
loyihalar tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha Pdf ko'rish
|
bet | 209/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)loyihalar tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha
ASOSNOMA
1. Davlat buyurtmasi bo‘yicha
e’lon
qilinadigan
ilmiy
loyihalar tanloviga tavsiya
etilayotgan mavzu nomi
Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida Kapalak ko‘nmas -
Ajuga turkestanica (Regel) Briq. o‘simliklarini ko‘paytirish va
plantatsiyalarini tashkil etish
2. Yo‘llanma xat raqami va
sanasi
3. Ilmiy
loyiha
mavzusi
tashabbuskori (ilmiy tashkilot
nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
4. Taklif
etilayotgan
mavzu
doirasida
ilgari
bajarilgan/bajarilayotgan
fundamental,
amaliy
va
innovatsion
loyihalar
natijalari tahlili
Kapalak ko‘nmas - Ajuga turkestanica (Regel) Briq.
o‘simliklarini Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida
plantatsiyalari tashkil etilmagan va ko‘paytirish texnologiyasi
ishlab chiqilmagan.
5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan yakuniy
natija (mahsulot, ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
- Kapalak ko‘nmas - Ajuga turkestanica (Regel) Briq.
o‘simliklarini mahalliy sharoitda ko‘paytiriladi va yetishtirish
texnologiyasi ishlab chiqiladi
- O‘simliklarni ko‘paytirish usullari (urug‘lari va qalamchalari)
laboratoriya hamda dala sharoitlarida o‘rganiladi
- O‘simlik xom ashyosining fitokimyoviy tarkibi, sifat
ko‘rsatkichlari hamda ishlab chiqilgan agrotexnologiya ta’sirida
monitoring qilanadi
- Har bir xududda o‘simliklar plantatsiyalari barpo etiladi va
iqtisodiy samaradorligini aniqlanadi
6. Ehtiyoj
|
| |
Asosnomani shakllantirishga

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
Ilmiy-texnik loyiha
mavzusi
Loyiha bajarilishidan kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
Qora
andiz
(Inula
helenium
L.)
introduksiyasi va uni
seleksiyasi
uchun
birlamchi
material
yaratish
Prof.I.Sh.Djabbarov
Tadqiqot shakli: “
Qora andiz (Inula helenium L.) introduksiyasi va uni seleksiyasi uchun birlamchi
materialni yaratish” mavzusida amaliy loyiha amalga oshiriladi.
Ilmiy-tadqiqot natijalari: Qora andiz maqsadli introduksiyasi O‘zbekistonning
Qashqadaryo va
Surxondaryo viloyatlari turli dehqonchilik rayonlarining biotsenozlaridan to‘plangan eng yaxshi
populyatsiyasi genotiplarini tanlash va integratsiyalashdan boshlanadi.
-kolleksion ko‘chatzorlarda va tajriba maydonlarida dala
tadqiqotlari olib boriladi;
-o‘simliklarning morfologik xususiyatlariga (o‘simlik namunalarining balandligi,
generativ kurtaklar
soni, o‘simliklarning gullash muddati, urug‘lar va ildizlarning yetilishi) ko‘ra
individual tavsifi amalga
oshiriladi;
-urug‘lik va ko‘chatlarni ekish, xomashyo yig‘ish muddatlarini belgilash maqsadida o‘simliklar
rivojlanishining mavsumiy ritmi o‘rganiladi; ko‘paytirish usullari va ularni qiyosiy baholash; xom ashyo va
faol moddalar to‘planishining yoshi va mavsumiy dinamikasi; xom ashyoni
tayyorlashning maqbul
muddatini belgilash; bio- va abiostressorlarga chidamliligini aniqlash; iqtisodiy jihatdan qimmatli klonlarni
tanlash; yangi kulturani yetishtirish uchun optimal zonani aniqlash;
-qimmatli qishloq xo‘jalik belgilari bo‘yicha istiqbolli namunalarni seleksion material sifatida ajratish
va ularni kelgusi tadqiqotlar uchun ko‘paytirish.
Qo‘lga 
kiritilishi - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalarBog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan yakuniy
natija (mahsulot, ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
-Shahar qattiq maishiy chiqindilarning fraksion, kimyoviy tarkibi
aniqlanadi, chiqinidlarni turlari bo‘yicha saralash va qayta ishlash
bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi.
-Mineral o‘g‘itlar samaradorligini va ekinlar hosildorligini 20-30
% gacha oshiradi;
-Qattiq maishiy va sanoat chiqindilardan organik o‘g‘it-kompost
tayyorlash texnologiyasi joriy etiladi.
-Qattiq maishiy chiqindilarni qayta ishlash 60 % gacha oshadi.
6. Ehtiyoj (talab)ning mavjudligi
(etarliligi) to‘g‘risida tahliliy
ko‘rsatkichlar
Hozirgi kunda shahar obodonlshtirishda va qishloq xo‘jaligida
organik o‘g‘itlarga bo‘lgan ehtiyojning 10% gina qoplamoqda.
Organik o‘g‘itlar yetishmasligi sababli sug‘oriladigan yerlarda
gumus zahirasi 50-60% gacha kamaygan.
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
(mahsulot,
texnologiya)ning
xorijiy analoglaridan qiyosiy
ustunligini
ko‘rsatuvchi
indikatorlar
Xorijiy rivojlangan mamlakatlarda ushbu chiqindilar 99% qayta
ishlanmoqda. Kompost tayyorlash xorijiy mamlakatlarga
qaraganda tez va sifatli kompost tayyorlash mumkin.
8. Yaratiladigan yangi ishlanma
(texnologiya)
asosida
mahsulot/xizmat
ishlab
chiqarishning resurs/ xom-
ashyo bazasining va zarur
infratuzilmaning mavjudligi
Respublikamizdagi barcha shaharlarda yig‘ilib kishi boshiga
kuniga o‘rtacha 08-1,2 kg gacha yoki har yili 12-14 mln tonna
atrofida qattiq maishiy chiqinidilar chiqindixonalarda yig‘ilib
atrof-muhitga zararli ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu chiqindilarning 70-
80% organik moddalardan iborat va ular kompost uchun asosiy
xom-ashyo zahirasi hisoblanadi. Respublikamizda 2019-2028
yillarda qattiq maishiy chiqindilarni to‘plash va olib chiqib ketish
bo‘yicha xizmatlar bilan qamrab olishni 100% ga yetkazish ularni
qayta ishlashni 60% ga yetkazish va ularni qayta ishlashning
zamonaviy tizimini yaratish vazifalari belgilangan.
|
| |
Tadqiqot shakli - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalar Pdf ko'rish
|
bet | 208/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)Tadqiqot shakli: o‘simligini urug‘laridan ko‘paytirish va plantatsiyalarini tashkil
etish bo‘yicha amaliy loyiha bajariladi.
Ilmiy-tadqiqot natijalari:
- Kapalak ko‘nmas o‘simligini mahalliy sharoitda ko‘paytiriladi va yetishtirish
texnologiyasi ishlab chiqiladi;
- o‘simlik urug‘larining unuvchanligi laboratoriya va dala sharoitida aniqlanadi;
- o‘simlik xom ashyosining fitokimyoviy tarkibi, sifat ko‘rsatkichlari va
hosildorligiga ishlab chiqilgan texnologiyaning ta’sirini monitoring qilinadi;
- O‘zbekistonga import yo‘li bilan kirib keladigan o‘simlik mahsuloti va dori
shakllari uchun mahalliy xom ashyo bazasi yaratiladi;
- Kapalak ko‘nmas - Ajuga turkestanica (Regel) Briq.) o‘simligini urug‘laridan
ko‘paytiriladi va plantatsiyalari tashkil etiladi.
Natijalarni sinovdan o‘tkazish va joriy qilish: Chakanda, kizil, do‘lana va zirkning
istiqbolli formalarini yetishtirish agrotexnologiyasi bo‘yicha tavsiyanoma ishlab
chiqiladi. Xorijdan keltirilayotgan chakanda, kizil, do‘lana va zirkning farmasevtik
mahsulotlarini O‘zbekistonda yetishtirish imkoniyati yaratiladi, ya’ni import oldi olinadi
hamda valyuta tejab qolinadi. Monografiya yoziladi. Yosh mutaxassislar jalb etilib (PhD)
doktorlik dissertatsiyasi bajariladi va himoya etiladi.
Ilmiy natijalarni chop etish: Tadqiqot natijalari bo‘yicha intellektual mulk
ob’ektlariga tegishli hujjatlar olinadi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya
komissiyasi ro‘yxatidagi va Web of Science hamda Ssopus ma’lumotlar bazasida
indeksatsiyalangan jurnallarda maqolalar chop etiladi.
0,400 mlrd. so‘m
*Amaliy loyihaning umumiy moliyalashtirish hajmi 1,2 mlrd so‘m va bajarililishi uch yilga mo‘ljallangan.
2-ilova
1a-ShAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat buyurtmasi talablariga muvofiq amaliy va innovatsion
|
| |
Qo‘lga 
kiritilishi - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalar Pdf ko'rish
|
bet | 206/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan yakuniy
natija (mahsulot, ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
- Samarqand shahridagi zoologiya va o‘lkashunoslik
muzeylari
eksponatlarida
mavjud
bo‘lgan
mikroorganizmlarni ajratish va identifikatsiyalash;
- Mikroorganizmlarning xususiyatlarini baholash;
- Muzeylarda foydalanilayotgan usullar va eksponatlar
mikroorganizmlari tabiatidan kelib chiqqan holda, ularni
saqlash yoki zararsizlantirish texnologiyasini ishlab
chiqish hamda amaliyotga joriy etish.
6. Ehtiyoj
(talab)
ning
mavjudligi
(etarliligi)
to‘g‘risida
tahliliy
ko‘rsatkichlar
Muzey eksponatlarini uzoq yillar davomida saqlash va
turistlarni muzeylarga keng jalb etish eksponatlar
mikroorganizmlari tabiatidan kelib chiqqan holda ishlab
chiqilgan saqlash yoki zararsizlantirish texnologiyasidan
foydalanishni taqozo etadi
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
(mahsulot, texnologiya) ning
xorijiy analoglaridan qiyosiy
ustunligini
ko‘rsatuvchi
indikatorlar
Ishlab chiqiladigan amaliy tavsiyanoma zoologiya va
o‘lkashunoslik muzeylarida foydalanilayotgan usullarni
takomillashtirishga hamda ma’lumotlarni to‘ldirishga
xizmat qiladi.
8. Yaratiladigan yangi ishlanma
(texnologiya)
asosida
mahsulot/xizmat
ishlab
chiqarishning resurs/ xom-
ashyo bazasining va zarur
infratuzilmaning mavjudligi
Universitetda
mazkur
loyihada
amalga
oshirish
rejalashtirilgan vazifalarni bajarish uchun zarur moddiy
texnik baza, sarflanuvchi materiallar va ilmiy salohiyatli
kadrlar yetarli darajada mavjud.
|
| |
Natijalarni sinovdan o‘tkazish va joriy qilish

2-ilova
1a-ShAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat buyurtmasi talablariga muvofiq amaliy va innovatsion
loyihalar tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha
ASOSNOMA
1. Davlat buyurtmasi bo‘yicha e’lon
qilinadigan
ilmiy
loyihalar
tanloviga
tavsiya
etilayotgan
mavzu nomi
“Qora andiz (Inula helenium L.) introduksiyasi
va uni
seleksiyasi uchun birlamchi material yaratish”
2. Yo‘llanma xat raqami va sanasi
3. Ilmiy
loyiha
mavzusi
tashabbuskori
(ilmiy
tashkilot
nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand
davlat universiteti
(talab) 
ning - Innovatsion va amaliy loyihalar

10. Taklif etilayotgan mavzuning
manfaatdor tarmoq (xo‘jalik
boshqaruvi
organi)
bilan
kelishilganligi
O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi, Oliy
va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi
Izoh: tanlovga tavsiya etilayotgan mavzu asosnomasi zarur hollarda ilmiy tashkilot (mavzu
tashabbuskori)
ning
yuqori
turuvchi
vazirlik/idorasi
tomonidan
tashkil
etiladigan
muvofiqlashtiruvchi kengash muhokamasi natijalariga ko‘ra ishlab chiqilishi mumkin.
Taklif 
etilayotgan - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalar Pdf ko'rish
|
bet | 213/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)4. Taklif
etilayotgan
mavzu
doirasida
ilgari
bajarilgan/bajarilayotgan
fundamental,
amaliy
va
innovatsion loyihalar natijalari
tahlili
O‘zbekistonda qora andiz introduksiyasi va seleksiyasi ilm
marotaba bajarilmoqda.
5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan
yakuniy
natija
(mahsulot,
ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
Tadqiqotlar natijasida davlat farmakopeyasi talablariga javob
beradigan sanoat ishlab chiqarish rentabelligi uchun asos
bo‘lishi mumkin bo‘lgan, yuqori xomashyo va urug‘lik
mahsuldorligiga
yega
moslashtirilgan
seleksion
populyatsiyalari shakllantiriladi. Qora andizning genetik
resurslarini o‘rganish, Samarqand viloyati sharoitida yangi,
texnologik, hosildor seleksion populyasiyalarni ajratish
birlamchi materialining xilma-xilligini saqlab qolishga imkon
beradi va dorivor o‘simliklar xilma-xilligini kengaytiradi.
6. Ehtiyoj (talab) ning mavjudligi
(etarliligi) to‘g‘risida tahliliy
ko‘rsatkichlar
Qora andiz O‘zbekiston va chet ellarda dorivor, oziq-ovqat va
sanoat uchun xom ashyo manbai sifatida katta amaliy
ahamiyatga ega. Qora andiz ildizlarini qayta ishlash
mahsulotlari oziq-ovqat sanoatida qandolat, alkogolli
ichimliklar, konservalar ishlab chiqarish uchun foydalaniladi.
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
(mahsulot,
texnologiya)
ning
xorijiy
analoglaridan
qiyosiy
ustunligini
ko‘rsatuvchi
indikatorlar
Qora andizning 14 dan 20 s /ga quruq yuqori sifatli dorivor
xom
ashyoni
beradigan
moslashtirilgan
seleksion
populyatsiyalari yaratiladi;
|
| |
Nortojiyev Ozodbekning,, LaTeXga kirish”

|
Nortojiyev Ozodbekning,, LaTeXga kirish”
|
bet | 1/5 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 116,84 Kb. | | #124314 |
Bog'liq ozodbek
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
,,TELEKOMMUNIKATSIYALAR TEXNOLOGIYALAR
VA KASB TA`LIMI’’ FAKULTETI
,,AKTKT’’ 21-01-guruh talabasi
Nortojiyev Ozodbekning
,, LaTeXga kirish” fanidan bajargan
AMALIY ISHI
Bajardi: Nortojiyev O.
Tekshirdi: Xoliyarova F
Buyruqlarni o‘zgartirish.
REJA
1.Matn:
2.Sarlavha va Muqova:
3.Ro'yxatlar va Tartiblash:
4.Matematika:
5. Rasmlar va Grafikalar:
Matn:
Matnning stili, qalinligi, rangi, yotqiziq (italic) yoki pastlab (underline) bo'lishi, sizning istag'ingizga qarab o'zgartirilishi mumkin.
latex
\textit{Italic matn} \underline{Pastlab matn} \textcolor{red}{Qizil rangda matn}
Sarlavha va muqovalarni o'zgartirish uchun \title , \author , va \date buyruqlaridan foydalanishingiz mumkin.
latex
\title{Mening Tex Faylim}
\author{Sizning Ismingiz} \date{\today}
Ro'yxatlar va Tartiblash:
Raqamli va belgilangan ro'yxatlarni tuzish uchun enumerate va itemize muqova buyruqlari ishlatiladi.
latex
\item Birinchi ta'rifa \item Ikkinchi ta'rifa \end{enumerate} \begin{itemize} \item Element 1 \item Element 2 \end{itemize}
LaTeX matematika formulalarini yozish uchun juda qulaydir. Misol uchun:
latex
\[ \int_{a}^{b} x^2 \,dx \]
|
| |
Nazorat savollari va topshiriqlari

q o ’llaniladi, m ateriallam ing hajm iy og’irligi jism ning tashqi chiziqlari b o ’yicha
hajm ning birlik o g ’irligi ko’rsatiladi; tola va iplam ing y o ’g ’onligini baholashda
«teks» o g ’irlik tizim iga o ’tishni ISO uch bosqichda am alga oshirishni ta k lif etdi;
mutloq
va
nisbiy
mustahkam lik
to ’qimachilik
materiallarining
mutloq
mustahkamligini xarakterlaydi, massa birligida (kg,g) noto’g ’ri ifodalanadi; tanho
tola va iplam ing solishtirma uzilish kuchi PH birlik chiziqiy zichlikka to ’g ’ri keluvchi
m ustahkam lik bilan xarakterlanadi.
Eslab qolish uchun atamalar:
SI X alqaro birliklar tizim i, zichlik, solishtirma o g ’irlik, tola va iplaming
chiziqiy zichligi, ingichkalik, y o ’g ’onlik, shartli diam etr, eshilish, eshilish
koeffitsientini, mutloq va nisbiy mustahkamlik, uzilishda bajarilgan ish, havo
o ’tkazuvchanlik, nam va suv o ’tkazuvchanlik.
( 1.8) - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash

Uzilishda bajarilgan ish quyidagi form ula yordam ida hisoblanadi.
R =
( L 1 6 >
bu erda: R -uzilishda bajarilgan ish, д а н *
c m
;
PM-nam unaning mustahkamligi,
kgk; Lv-uzilishdagi uzayish, mm; 7 -to’Iiqlik koefitsienti.
Uzilishdagi solishtirma ish hajmi V va o g ’irligi G bo’yicha mos ravishda
quyidagi formulalar orqali hisoblanadi.
rv = R / V
rt = R I G
(1.17)
bu erda: V -nam unaning hajmi, sm 3;
G -nam unaning og’irligi, g.
Tola va iplaming gigroskopik xossalari nisbiy hisoblanadi, foizda ifodalanadi.
Buyumlaming
o ’tkazuvchanligi.
Havo
o ’tkazuvchanlik,
nam
va
suv
o’tkazuvchanlik SI tizm ida yuza m 2 da, havo, suv va b ug’ning o ’tish vaqti sekundda
ifodalanadi. Havo, bug’ va suvning o ’tish miqdori qulay ravishda m 3 yoki kg, dm3
yoki mg da ifodalanadi.
T ayan ch iboralar - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash

|
U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlashBog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslariT ayan ch iboralar:
«Laboratoriyaviy o ’lchash»-aniq bo’ladi va o ’lchashning xatoligi aniqlanadi va
hisobga olinadi; «Texnik o ’lchash»-bu o ’lchashda asbob xatosini aniqlamaydi, ammo
asboblar tasdiqlangan xatolik chegarasida ishlatiladi; bir karrali o ’lchash-bir
m arotaba bajarilgan o ’lchash; k o ’p karrali o ’lchash-bir karrali o ’lchashning «п»
barobar takrorlanishi; statik o ’lchash-o’lchash vaqti davomida kattalik o ’zgarmaydi
deb qabul qilingan kattalikni o ’lchash; dinam ik o ’lchash-o’lchamlari o ’zgaruvchan
kattalikni o ’lchash, ya'ni o ’lchanayotgan kattalik vaqt davomida o ’zgarib turadi;
bevosita o ’lchash-olinayotgan kattalikning qiymati bevosita o ’lchash y o ’li bilan
olinadi; bilvosita o ’lchash-izlanayotgan kattalik bilan funktsional bog’langan boshqa
kattaliklarni bevosita o ’lchash orqali aniqlash. taqqoslash usuli-o’lchov birligi
taqqoslash usuli bo’lib, ma'lum kattalikni o ’lchash uchun o ’lchov kattaligi mavjud;
nolga keltirib o ’lchash-o’lchanayotgan kattalik taqqoslash asbobini nolga keltirish
bilan aniqlanadi; differentsial usul-bu usul ayirmali usul deb aytiladi; kontaktli
o ’lchash usuli-asbobning sezgir elem enti o ’lchash ob'ektiga (jismga) tegizib o ’lchash
usuli; kontaktsiz o ’lchash-o’lchash asbobining sezgir elementi ob'ektga tegizmasdan
o ’lchash.
E slab qolish u chu n atam alar:
Statik, dinamik, o ’lchash, o ’lchashlar, nisbiy o ’lchash, bevosita o ’lchash,
o ’lchashlar majmui, o ’lchash ob'ekti, o ’lchash sohasi, o ’lchash turi, kattalik,
taqqoslash usuli, nolga keltirib o ’lchash, differentsial usul, kontaktli va kontaktsiz
usul, daraja, aksioma.
58
1.10-§. O ’lch ash v o sita la ri va u larn in g m etro lo g ik
xusu siyati
T o ’q im a c h ilik
va yengil sanoat sohasidagi sinash asboblarining asosiy
|
| |
-§. O ’lchash - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash

O ’lchash ishlari asosan o ’lchash vositalari yordam ida am alga oshiriladi.
O ’lchash vositalari qo’llanilishi bo’yicha o ’lchashlar, qayta o ’zgaruvchan o ’lchashlar,
o ’lchash
asboblari, o ’lchash qurilmalari v a o ’lchash tizim lariga bo’linadi.
O ’lchanayotgan kattalik «Q»ning son miqdori «А» quyidagi formula bilan
aniqlanadi:
A = Q
(1.18)
U
bu erda: Q -o’lchanayotgan kattalik; U-kattalikning birligi.
O ’lchashning bir qancha ta'riflari mavjud bo’lib, ularga quyidagilar kiradi:
O ’lchash-sinov y o ’li bilan asbob-uskunalar yordam ida fizik kattaliklami
aniqlashdir;
O ’lchashlar-asosan bir ko’rinishli va ko’p k o ’rinishlilarga b o ’linadi.
Fizik
o ’lchov birliklari faqatgina bir o ’lchovga aks ettirilsa, unda bir ko’rinishli o ’lchash
deyiladi. M isol uchun: turli og’irlikdagi toshlar;
«Mutlaq o ’lchash»-bir yoki
bir necha asosiy
kattaliklam i
bevosita
o ’lchashlarga va doimiylik qiymatlarini q o ’llashga asoslangan o ’lchash;
«Nisbiy o ’lchash»-kattalikning birlik vazifasini bajaruvchi nomdosh kattalikka
nisbatini yoki kattalikni boshlang’ich deb qabul qilingan
nomdosh kattalikka nisbatan
o ’zgarishini o ’lchash;
«O ’lchashlar
majmui»-bir
necha
nomdosh
kattaliklam i
bir
vaqtda
o ’tkaziladigan o ’lchashlar, bunda kattaliklarning izlanayotgan qiym atlari bu
kattaliklarining turli birikmalarini o ’lchashda olinadigan tenglamalar tizim ini echish
y o ’li bilan aniqlanadi.
«O 'lchash ob'ekti»-bir yoki bir nechta o ’lchanadigan kattaliklar bilan
tavsiflanadigan jism (tizim, jarayon, hodisa).
«O ’lchash sohasi»-fan va texnikaning biror sohasiga xos va o ’zining
xususiyatlari bilan ajralib turadigan kattaliklam i o ’lchashlar majmui.
«О Ichash turi»-o’lchashlar sohasining o ’ziga
xos xususiyatlarga ega va
о lchanadigan kattaliklarning bir jinsligi bilan ajralib turadigan qismi.
51
«O ’lchash usuli»-o’lchashlardan foydalanib, o ’lchanadigan kattalikni uning
birligi bilan solishtirish usuli yoki usullari majmui.
«Kattalik» deb sifat tomonidan ko’pgina fizikaviy ob'ektlarga (jarayon, tizim)
nisbatan umumiy bo’lib, m iqdor tomonidan har bir ob'ekt uchun xususiy bo’lgan
xossadir. Masalan: massa kattaligini olsak, u barcha narsalarda (daftar, qalam, odam
va boshqalar) mavjud, lekin ularning massasi har xil.
«Asosiy kattalik»-shartli ravishda tizimdagi boshqa
kattaliklarga nisbatan
mustaqil qabul qilinib olingan kattalik. Masalan: uzunlik, vaqt, m assa va hokazo.
«Hosilaviy kattalik»-tizim ga kiradigan va tizim ning bir qancha asosiy
kattaliklari orqali ta'riflanadigan kattalikka aytiladi. M asalan: tezlik, bosim, kuch,
q u w a t va boshqalar.
«Kattalikning birligi»- son qiymati 1 ga teng bo’lgan kattalik. M asalan: 1 m, 1
amper, 1 kg va boshqalar.
Hozirgi paytda respublikam izdagi o ’lchash vositalarida 100 dan ortiq
kattaliklarni o ’lchash m um kin. Bu ko’rsatkich 2005 yilga borib 200 dan ortdi.
N azorat sa vollari v a topsh iriq lari

4.
S htrixli ko d n in g qan d ay turlari m avjud?
T ayan ch iboralar:
Shtrixli kod-turli qalinlik va qadamdagi paralel chiziqli to ’plamlar
yordamidagi belgi bo’lib, k o ’ndalang skanerlash y o ’li bilan optik aniqlanadi; shtrixli
kod-m a'lum otlam i kom pyuterga tez va aniq kiritish uchun turli enlikdagi oraliq va
chiziqlam i ketma-ketligi k o ’rinishidagi son, harflar va betlam i kodlashtirish
usullaridan biri hisoblanadi; shtrixli kodlashtirish-natijalami y ig ’ish va avtom atik
barobarlashtirish texnologiyasiga ega bo’lib, hisoblash mashinasiga avtomatik
ravishda
kiritish
uchun
belgilangan
shakl,
o ’lcham,
rang,
qaytalanuvchi
shikastlangandagi
kombinatsiyalangan
elem entlami
bosilgan
shakllanish
k o ’rinishdagi qoidalam i aniqlash b o ’yicha ma'lumotlam i ko’rsatishga asoslangandir;
tovar alm ashinish-avtom atik saralash, sinflash tizimi, yuklam i qabul qilish tizimi,
avtom atik taxtlash, turar joyi, order b o ’yicha ish olib borish, omborxonadagi xazinani
qayta ishlash, omborxona va sotuvda hisobga olish jarayonlari, yuklashdan oldin
tovarlam i tekshirish, yuklanayotgan tovarlam i qayta ishlash, kontora hujjatlarini
qayta o ’rash, order kitobi, qurilish materiallarini qayta ishlash; mahsulotning shtrixli
kodi-tovar ishlab chiqaruvchining vizit kartochkasi bo’lib hisoblanadi; yorug’
m aydon-oid va keyingi chiziq va oraliqlam i toza yuzasidir; yorug’ maydonning
mavjudligi- shtrixli kodni o ’qilishidagi eng muhim shartlaridan biri b o ’lib
hisoblanadi.
E slab qolish uchu n atam alar:
Shtrixli kod, shtrixli kodlashtirish, tovar almashish, skaner, yo ru g ’ maydon,
davlat reestri, mahsulotning shtrixli kodi.
Bu turli ramizlarning belgili to ’plamlari

|
Bu turli ramizlarning belgili to ’plamlari Pdf ko'rish
|
bet | 139/150 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 8,02 Mb. | | #104425 |
Bog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslariBu turli ramizlarning belgili to ’plamlari
bosim zichligida farqlanadi.
Zamonaviy shtrixli kodli skanerlar bu ramizlami avtomatik ravishda o ’qish va
frq la sh imkoniyatiga ega. Chakana savdodagi barcha tovarlarda
EAN-13
va
EAN-8
kodlari k o’proq ishlatiladi.
Bu k o ’rinishdagi kodlar chakana savdodagi tovarlar
uchun standart shtrixli kod bo’lib hisoblanadi.
Kod-13 yoki kod-8 ahamiyatli sonlar to ’plamida kodlanadi. EAN degani
Evroian Artisl N um ber degani bo’lib, EAN kodlari O ’zbekiston davlat standartlarga
asoslanadi. O ’zaro almashuvchanlikka ega b o ’lib Evropa Osiyo, Markaziy va Janubiy
Amerika, hamda Okean mam lakatlarida ishlatiladi. Har bir mam lakat o ’z kodiga ega.
Masalan: O ’zbekistonda birinchi uchta kodning raqami m illiy tashkilotga oid,
keyingi kodning oltita raqami korxona raqami yoki shu turdagi m ahsulot m erosxo’ri,
keyingi kodning uchta raqami tovam i tenglashtirish bloki, oxirgi raqami nazoratni
bildiradi.
Har bir turdagi tovar alohida noyob EAN raqam iga ega bo’lib, farqlanuvchi
imkoniyatning kerakligini bildiradi.
EAN-13 chiziqli kod yorug’ m aydonining chap tom onidan 3,63 mmli, o ’ng
tomonidan esa 2,31 mmli jo y tashlangan b o ’ladi. EAN shtrixli koddagi chapki va
o’ng tomondan tashlangan m asofa 2,31 mm dan kam b o ’lmaydi.
Tovar ishlab chiqaruvchining shtrixli kodining final maketini O ’zbekiston
standartlashtirish agentligining markaziy chiziqli kodidan olish mumkin. B ir vaqtning
o’zida shtrixli kod davlat reestrining shtrixli kodiga kiritiladi. O ’zD St 6.17.03
«Avtomatik identifikatlashtirish shtrixli kodlash.Korxonaning ro ’yxatdan o ’tkazish,
m ahsulotlarga EAN kodlarini berish, qayta k o ’rish va bekor qilish tartibi» standarti
bilan bog’liqlikda davlat reestrining qayd qilinuvchi raqami kod ustiga olib kelinadi.
Shtrixli kodlashtirish markazida shtrixli kodlashtirish masalalari bo’yicha
maslahat olish mumkin.
|
| |
N a z o ra t sav o lla ri v a topsh iriq lari

7. O ’lchash aniqligini izohlab bering?
8 . Asbobning sezgirligi deganda nimani tushunasiz?
9. Prof. A.V.Leontovichning asboblarda o ’lchash sifatini baholashdagi
m ezonlari qanday?
T ayan ch iboralar:
Statik xatoliklar-statik o ’lchash sharoitlariga xos b o ’lgan natijasining xatoligi;
dinam ik xatoliklar-dinamik o ’lchash sharoitlariga xos bo’lgan o ’lchashlar natijasining
xatoligi; mutloq xatolik o ’lchanayotgan kattalik birligi bilan ifodalanadi; nisbiy
xatolik-mutloq xatolikni kattalikning haqiqiy qiym atiga nisbati bilan hisoblanadi;
sub'ektiv xatoliklar sinov ishlarini olib boruvchi shaxsning aybi bilan chiqadigan
xatoliklar; tasodifiy xatoliklar hisobga olib bo’lmaydigan har xil omillar ta'sirida
hosil bo’ladi; qo’pol xatoliklar-kuzatuvchining noto’g ’ri yozishi, hisoblashi va
asbobning noto’g ’ri ishlashidan hosil b o ’ladi; nazariy m etrologiya - b o ’lim,
metrologiyaning
fundam ental
asoslarini
ishlab
chiqish;
qonunlashtiriluvchi
m etrologiya - bo’lim, davlat talablari tarkibiga bog’liq birliklar, o ’lchash uslublari,
o ’lchash vositalari, o ’lchash laboratoriyalari va m etrologiya b o ’yicha milliy idora
faoliyatiga bog’liq b o ’ladi; amaliy metrologiya - bo’lim, nazariy metrologiyani
yaratish va qonunlashtiriluvchi m etrologiya holatlarini amaliy q o ’llash masalalari
haqidagi fan.
O ’lchash sohalari - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash

o ’lchansa, farqni aniqlash mumkin. Shuning uchun statik va dinamik o ’lchashlarga
shartli ajratiladi.
Bevosita o ’lchash-olinayotgan kattalikning qiymati bevosita o ’lchash y o ’li
bilan olinadi. Masalan: chizig’ich yordam ida uzunlikni va tarozi yordam ida massani
o ’lchash.
Bilvosita o ’lchash-izlanayotgan kattalik bilan funktsional bog’langan boshqa
kattaliklam i bevosita o ’lchash orqali aniqlash. Masalan: silindrdagi jism ning hajmiy
massasi-zichligi (m g/mm3)ni aniqlash bo’lib, bunda jism ning massasi va silindm ing
o ’lchamlarini o ’lchash kerak.
Taqqoslash usuli-o’lchov birligi taqqoslash usuli b o ’lib, ma'lum kattalikni
o ’lchash uchun o ’lchov kattaligi mavjud. O ’Ichanadigan kattalik o ’sha o ’lchov
kattaligi bilan taqqoslanadi. Masalan: qadoq toshlar yordam ida m assa aniqlanadi.
N olga keltirib o ’lchash-o’lchanayotgan kattalik taqqoslash asbobini nolga
keltirish bilan aniqlanadi. M asalan: elektrovlagom erda namlikni aniqlash, PO-2
asbobida kanop namunasini tayyorlash.
Differentsial usul-bu usul ayirmali usul deb aytiladi. Bunda o ’lchanadigan
kattalik ma'lum kattalik o ’rtasidagi ayirma bilan aniqlanadi.
Kontaktli o ’lchash usuli-asbobning sezgir elem enti o ’lchash ob'ektiga (jismga)
tegizib o ’lchash usuli. Masalan: diametr, uzunlik va haroratni o ’lchash.
K ontaktsiz o ’lchash-o’lchash asbobining sezgir elem enti ob'ektga tegizmasdan
o ’lchash. Masalan: masofani radiolakator bilan o ’lchash.
O ’lch a sh n in g u chta ak siom asi m avjud

O ’lch a sh n in g u chta ak siom asi m avjud: 1-aksioma-dastlabki ma'lumotsiz o ’lchashni bajarib bo’lmaydi;
2-aksioma-har qanday o ’lchash taqqoslash demakdir;
3-aksioma-o’lchash amalidan olingan natija tasodifiydir.
Aniq o ’lchov qiymati o ’lchash ishlaridagi haqiqiy qiymat deyiladi. O ’lchash
sistematik xatolik orqali, axborot minim um iga tasodifiy b o ’lgan k o ’rsatkichlar
xatoligi bo’yicha haqiqiy o ’lchamdagi qiym at olinadi. Haqiqiy qiymatni aniqlashdagi
xatolikka o ’lchashdagi xatolik xususiyati deyiladi. K o ’rsatilgan o ’lchashdagi
qiymatlarga, chegaranlangan farqi bilan haqiqiy o ’lchashdagi qiym at teng bo’lishi
kerak, bunga me'yoriy o ’lchashdagi qiym at deyiladi. Bu ikki me'yoriy va haqiqiy
qiymatlaming bir-biridan farqi shundaki, tayyorlanish sharoiti va qo’llanilishidir.
O ’lchash o ’zining xatoligini e'tiborga olgan holda bir qancha razryadlarga
bo’linadi (o’lchash 1,2 va yuqori) va uning asosiy sinflarga bo’linganligiga o ’lchash
xatoligi deyiladi. O ’lchash asboblarini tekshirish ishlarida razryadlar beriladi va
bunga namunali tekshirish deyiladi.
N azorat sa v o lla ri v a top shiriq lari: 1. O ’lchash v a o ’lchashlar tushunchasini izohlang?
2. O ’lchash kattaliklarining ta'riflarini keltiring?
3. O ’lchashlar majmuiga ta'rif bering?
4. O ’lchash sohalariga nim alar kiradi?
5. O ’lchash turlari haqida ma'lumot bering?
6 . Statik va dinamik o ’lchash nim a degani?
7. Taqqoslash usulini izohlang va misol keltiring?
8. O ’lchash vositalarining konstruktiv tuzilishi?
9. N olga keltirib o ’lchash. M isol keltiring.
10.Differentsial usul. Misol keltiring?
11. O ’lchash uskunalari deganda nim alam i tushunasiz?
57
12. O ’lchash vositalarining avtom atlashtirilgan darajasi. Misol keltiring.
13. O ’lchash vositalarining standartlashtirish darajasi nima?
14. O ’lchash aksiomalari qanday?
metrologik k o ’rsatkichlariga ulam ing shkalasi, asbobning xatoliklari, aniqligi va

1.2-rasm. A sbob milining k o ’rinishi.
M ilning 1-ko’rinishda natija aniqligi o ’rtacha b o ’ladi, 2-ko’rinishda yaxshi, 3-
k o ’rinishda yomon (1.2-rasm).
Shkaladan natijani o ’qishda m ilning to ’g ’risidan qarab olish kerak.
A gar yon
tom onlaridan o ’qilsa, natija n o to ’g ’ri b o ’ladi. Bu hodisani o ’lchashdagi «parallaks»
deb ataladi (1.3-rasm).
O ’lchash natijasida doim o xatoliklar b o ’ladi. O ’lchash xatoliklari quyidagicha
tabaqalanadi:
1) o ’lchash xatoliklari o ’lchash sharoitiga ko’ra ikki xil bo'ladi:
a) Statik xatoliklar - statik o ’lchash sharoitlariga xos bo’lgan natijasining
xatoligi;
b) Dinamik xatoliklar - dinam ik o ’lchash sharoitlariga xos b o ’lgan o ’lchashlar
natijasining xatoligi.
2) O ’lchash xatoliklari kelib chiqishi b o ’yicha ikki xil b o ’ladi:
a) asosiy xatoliklar;
b) qo’shimcha xatoliklar.
Normal sharoitda ishlaydigan asboblarda hosil bo’ladigan
xatolik asosiy
xatolik deyiladi.
Normal sharoit GOST 10681-75 bo’yicha laboratoriyadagi harorat t=20±2°S'
nisbiy nam lik w=65±2 % b o ’lishi kerak.
1.3-rasm. O ’lchash parallksi.
60
Q o ’shim cha x atolik-norm al sh aro itd an farqli b o ’lgan sh aro itd a kattalikni
o ’lchashdan hosil b o ’ladigan xatolikdir.
-modda. Idoraviy normativ-huquqiy hujjatni haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi ishni

hujjatiga muvoﬁqligini, shuningdek nizolashilayotgan normativ-huquqiy hujjatni qabul qilgan
organning vakolatlarini hamda uning O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan
o‘tganligini tekshiradi.
182-modda. Idoraviy normativ-huquqiy hujjatni haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi ish
bo‘yicha sudning hal qiluv qarori
Idoraviy normativ-huquqiy hujjatni haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi ish bo‘yicha hal qiluv
qarori ushbu Kodeksning
19-bobida
belgilangan qoidalar bo‘yicha sud tomonidan qabul qilinadi.
Idoraviy normativ-huquqiy hujjatni haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi ishni ko‘rish natijasi
bo‘yicha sud arizani qanoatlantirish haqida yoki qanoatlantirishni rad etish to‘g‘risida hal qiluv
qarori qabul qiladi.
Idoraviy normativ-huquqiy hujjatni haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi arizani
qanoatlantirish haqidagi hal qiluv qarorining xulosa qismida quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:
1) idoraviy normativ-huquqiy hujjatni qabul qilgan organning nomi, hujjatning nomi, raqami
va qabul qilingan sanasi;
2) idoraviy normativ-huquqiy hujjat to‘liq yoki qisman haqiqiy emas deb topilganligi;
3) sud xarajatlarini taqsimlash.
Sudning idoraviy normativ-huquqiy hujjatni haqiqiy emas deb topish to‘g‘risidagi ishni ko‘rish
natijasi bo‘yicha qabul qilgan hal qiluv qarori u qabul qilingan paytdan e’tiboran qonuniy kuchga
kiradi.
Sud tomonidan to‘liq yoki qisman haqiqiy emas deb topilgan idoraviy normativ-huquqiy
hujjat yoki uning ayrim qismlari sudning hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan paytdan e’tiboran
qo‘llanilmaydi va ular hujjatni qabul qilgan organ tomonidan nisbatan yuqori yuridik kuchga ega
bo‘lgan qonunchilik hujjatiga muvoﬁqlashtirilishi kerak.