nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ixtisoslashgan Internet forumlar

|
Ixtisoslashgan Internet forumlar
|
bet | 40/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Ixtisoslashgan Internet forumlar:
– meditsina
– dasturlash texnologiyalari
– dizayn va moda
– kompyuter o‘yinlari – transport vositalari
Uforum.uz - milliy forumi
Uforum.uz – milliy forum hisoblanib, bunda Respublikamizning axborot texnologiyalari, ta’lim, madaniyat, moliya, sog‘liqni saqlash sohalarida hamda davlat sektori va elektron hukumat tuzilmasida ro‘y berayotgan masalalar muhokamasini o‘z ichiga oladi. Quyidagi rasmda milliy forumning ta’lim sohasiga oid mavzulari tasvirlangan.
Forumlarda ishtirok etish tartibi
• Forumdan ro‘yxatdan o‘tish. Forum qoidalariga va O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga rioya qilish shart;
• Forumdan ro‘yxatdan o‘tishda rasmiy shaxslar login uchun o‘zlarining xaqiqiy ma’lumotlarini ism sharifi, shuningdek ish joyi va lavozim xam majburiy shartlarga kiradi;
• Ma’lumotlarni kiritish bilan birga foydalanuvchi profil uchun avatar sifatida surat xam taqdim etishi lozim;
• Ma’lumotlarini oshkor qilishni istamagan foydalanuvchilar esa o‘zlari ma’qul deb topgan niklarni tanlashlari mumkin;
• Senzuraga oid so‘zlashuv, xaqorat, fleym, offtop, spam va reklama ta’qiqlanadi;
• Insonlar shaxsiyatiga tegadigan, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga zid muhokamalar, resurslarga ishoratlar, fayllar va tasvirlar nashr qilish ta’qiqlanadi;
• O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq tarzda faoliyat olib bormaydigan saytlarga ishorat joylash yoki shunday ma’lumotlarga ega bo‘lgan saytlardan ma’lumot joylash ta’qiqlanadi.
Skayp tizimi
Skayp – bu Internet orqali kompyuterlararo so‘zlashuv aloqasini ta’minlab beruvchi tizimdir. Skayp tizimi Internet orqali mobil va uy telefonlariga qo‘ng‘iroq qilish pullik xizmatlarini ham ko‘rsatadi. Bundan tashqari skayp tizimi yordamida chat sifatida matn xabarlarini yuborish, videoqo‘ng‘iroqlarni amalga oshirish hamda konferensaloqani ham amalga oshirish mumkin. Video- qo‘ng‘iroqlarni amalga oshirishda veb kameradan foydalaniladi.
Meyl Agent dasturi
|
| |
Filtrlar va qora ro‘yxat - 4. 0-ishlab chiqarish

|
4. 0-ishlab chiqarish
|
bet | 39/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Filtrlar va qora ro‘yxat
• Filtrlar asosan pochta qutisiga kelayotgan xatlarning mavzusi, kimdan kelgan manzili asosida saralash va tartiblash funksiyasini bajaradi.
• Qora ro‘yxat esa xat yuboruvchi manzilni maxsus jurnalga kiritib bu manzildan boshqa xat olmaslik maqsadida ishlatiladi.
Milliy elektron pochta xizmatlari
• Hozirgi kunda milliy pochta xizmatlari ham ancha rivojlanib bormokda.
• O‘zbekistondagi har bir Internet provayder o‘zining pochta serveri va xizmatiga ega bo‘lib, asosan o‘zining mijozlariga xizmat ko‘rsatadi.
• inbox.uz ochiq pochta tizimi hisoblanadi va bu tizim orqali hohlovchi foydalanuvchilar xat va xabarlar jo‘natib qabul qilishlari mumkin.
Xalqaro pochta xizmatlari
• Elektron pochta orqali ma’lumot yuborish uchun ikki usul keng tarqalgan:
– bepul elektron pochta xizmati deb yuritilib, undan foydalanish uchun Internetda ma’lum bir Web sahifalari mavjuddir.
Bular mail.ru, yahoo.som, mail.uz, gmail.com
Microsoft exchange dasturi. Bu dastur yordamida lokal hisoblash tarmog‘i yoki alohida kompyuterda xalqaro pochta xizmatlari web sahifalarni chaqirmasdan xabarlarni to‘g‘ridan - to‘g‘ri kompyuterga yuklab olish yoki yuborish imkoniyatini beradi
Elektron pochtadan foydalanish va elektron xabarlarni almashish madaniyati:
– Pochtangizni tez-tez o‘qib turing
– Xatda albatta sarlavha ko‘rsatish zarurdir
– Xatingizni oluvchini biling va hurmat qiling
– Xatni xatosiz yozing
– Xabarni kisqa yozing
– O‘z xatingizni boshqa manzillarga ko‘chirishlikdan saqlaning
– Kerak bo‘lmagan taqdirda o‘z xatingizda javob va so‘rovlar yo‘llamang
– So‘rovlarga to‘liq javob bering
Forum tushunchasi
• Veb-forum - Internet tarmog‘ida o‘zaro muloqotni tashkil etish uchun mo‘ljallangan veb-sayt sahifalari va uskunalari majmuasi.
• Qisqacha aytganda, forum bu veb-saytning tashrif buyuruvchilari muloqot o‘rnatadigan maydonchasi.
• Foydalanuvchi forum veb-saytiga tashrif buyurib, o‘zini qiziqtirgan mavzuni o‘rtaga tashlashi va veb-saytning boshqa tashrif buyuruvchilari bilan muhokama qilishlari mumkin.
Xalqaro internet forumlari
• Internet forumlari alohida yo‘nalishlarga ixtisoslashgan yoki umumiy bo‘lishi mumkin. Ixtisoslashgan forumlarda faqatgina mo‘ljallangan sohaga oid mavzular muhokama qilinadi, umumiy forumlarda esa ixtiyoriy mavzuni o‘rtaga tashlash mumkin.
|
| |
Veb brouzerlar va veb sahifalar

|
Veb brouzerlar va veb sahifalar
|
bet | 37/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Veb brouzerlar va veb sahifalar
• Veb brouzerlar – bu Internet resurslari va ma’lumotlaridan foydalanishni ta’minlovchi dasturlar bo‘lib, ularning quyidagi turlari mavjud:
– Internet Explorer, Firefox Mozilla, Netscape Navigator, Opera, Google Chrome.
• Veb sahifalar asosan o‘zida ma’lumotlarni jamlovchi konteyner hisoblanib, ularni ikki turi mavjud:
– Statik – o‘zgarmas veb sahifalar
– Dinamik – murojatga nisbatan shakllantiriladigan veb sahifalar
Veb sahifalar va texnologiyalar
• Statik veb saytlar
– HTML, CSS, Java va VB skript
• Dinamik veb saytlar
– HTML, CSS, PHP, MySQL, Java script, AJAX
– HTML, CSS, ASP, SQL Server, Java script
• Veb saytlar yaratish texnologiyalari
– MS FrontPage, Dreamviewer, HomeSite, Adobe Flash
WAP texnologiyasi
• WAP (wireless application protocol) – mobil telefonlar va qurilmalar orqali Internet ma’lumotlarini uzatish protokoli.
• WML (Wireless Markup Language) – simsiz qurilmalar uchun ma’lumotlarni joylashtirish tili.
• WAP brauzer – WAP saytlarga mobil qurilmalar orqali murojat qilish dasturi.
ELEKTRON POCHTA
• Elektron pochta - bu Internet tarmog‘i orqali xabarlar almashish xizmati hisoblanib asosan ikkita komponent ishtirokida tashkil etiladi:
– Elektron pochta serveri (SMTP, POP) - xabarlarni jo‘natish va qabul qilishni ta’minlash
– Elektron pochta kliyenti - xabarlarni yaratish, o‘qish va javob qaytarish
• Elektron pochta xizmati quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:
– Xabarlarni tezkor almashish (bir necha daqiqa)
– Xabarlarga qo‘shimcha ma’lumotlarni ilova qilish
– Xabarlarga rasm va multimedia ma’lumotlarini joylashtirish
Elektron pochta xizmati va uning afzalliklari
• Internet–xalqaro tarmog‘ining asosini Electronic mail (E-mail) - elektron pochta xizmati tashkil qiladi.
• Elektron pochta xuddi odatdagi pochtadek bo‘lib, faqat bunda xatni qog‘ozga emas, balki kompyuter klaviaturasidan harf va so‘zlarni terib, elektron signallarning ma’lum tartibdagi ko‘rinishiga keltiradi.
• Elektron pochta maxsus dastur bo‘lib, uning yordamida dunyoning ixtiyoriy joyidagi elektron manzilga xat, hujjat, ya’ni ixtiyoriy faylni tezda (bir necha soniyalarda) jo‘natish va qabul qilib olish mumkin.
• Bundan tashqari ma’lum talablar mavjud, ya’ni bunda xat jo‘natayotgan foydalanuvchi va qabul qilayotgan foydalanuvchi ham Internet tarmog‘iga ulangan kompyuterga murojaat qilish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.
|
| |
Konsorsium - 4. 0-ishlab chiqarish

|
4. 0-ishlab chiqarish
|
bet | 60/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Konsorsium. Ushbu model ikki universitetni birlashmasidan iborat. Bunda ular o‘quv materiallari bilan almashadilar yoki ba’zi vazifalarni bo‘lishib oladilar. Masalan, bir universitet masofali o‘qitish uchun o‘quv materiallar ishlab chiqaradi, boshqasi virtual o‘quv guruhlarini o‘qituvchilar bilan ta’minlaydi yoki masofali o‘qitish dasturlarini rasmiy akkreditatsiyasini o‘tkazadi. Bunday hollarda universitet butunlay ëki uning alohida markazlari, fakultetlari, xatto ta’lim xizmati bozorida ishlayotgan tijorat yoki davlat tashkilotlari hamkor bo‘lishlari mumkin. Konsorsiumlar faqat qattiy markazlashgan boshqarish va yaratilayotgan ashyolarning mualliflik hamda material xuquqlarini rioya etish shartlaridagina samarali bo‘ladi. Kanadadagi Ochiq o‘quv Agentligi (Open Learning Agency, Canada – http://www.ola.bc.ca) konsorsiumga misol bo‘lishi mumkin.
Franchayzing. Franchayzing tamoyilida tashkil etilgan masofali o‘qitish modelida hamkor universitetlar bir – birlariga o‘zlarining masofali kurslarini beradilar. Bunda ta’lim xizmati bozorida o‘zini ko‘rsatgan qandaydir universitet o‘zida ishlab chiqqan kurslarini masofali o‘qitishni endigina tashkil qilayotgan va masofali o‘qitish uchun o‘quv ashyolarini mustaqil ishlab chiqish tajribasiga ega bo‘lmagan boshqa oliygox – hamkorlariga o‘qitish huquqini berishi mumkin. Bunday modelning qiziq tomoni shundaki, talabalar o‘zlarining universitetida o‘qishga yozilib, konsorsiumga kirgan ilg‘or oliygox talabasi kabi o‘sha hajmda va o‘sha sifatda ta’lim xizmatlariga, o‘qishni bitirganlaridan keyin xatto diplomlariga ega bo‘ladilar. Bunda ilg‘or universitetning barcha atributikalari o‘z kuchini saqlab qoladi. Franchayzing modeliga misol sifatida Buyuk Britaniyaning Ochiq universiteti qoshidagi Biznes Maktabi (Open University Business School, Great Britain) va uning Sharqiy Yevropadagi universitetlari bilan aloqasini olish mumkin.
Validatsiya. Masofali o‘qitishning juda keng tarqalgan modeli bo‘lib, bunda ta’lim muassasalari masofali o‘qitish bo‘yicha xizmatlarni barcha hamkorlari teng darajada bajarishlari haqida kelishuv imzolab oladilar. Ularning biri diplom validatsiyasi, kurs va dasturlarni akreditatsiyasini qiladi, rasman tan olinadigan diplom va sertifikatlarni berishga mas’ul bo‘ladi, ilmiy darajalar beradi va xokazo. Bosh oliygox (davlat akkreditatsiyasiga ega bo‘lgan taniqli oliygox) va uning xududlardagi ko‘p sonli filiallari orasidagi munosabatlar ham shu model asosida tashkil etiladi.
|
| |
Attribute List) – - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

Attribute List) – har bir atribut
joylashgan MFT yozuv raqamlari joyini ko‘rsatuvchi manzilni o‘z
ichiga olgan fayldan iborat bo‘ladi.
Fayl nomi
(File Name) – Unicode formatidagi fayl nomi
uzunligi, hamda ona katalogi uchun MFT jadvaliga kiradigan raqam;
agar bu fayl bir nechta kataloglardan iborat bo‘lsa, u holda unda
File Name turidagi bir nechta atributlar bo‘ladi; bu atributlar har doim
rezidentli bo‘lishi kerak.
MS-DOS nomi
(MS-DOS Name) – fayl nomi;
390
versiya
(Version) – faylning so‘nggi versiya raqami;
deskriptor xavfsizligi – kirish qoidalar ro‘yxatini (ACL) va
ushbu faylda qanday xildagi operatsiyani ro‘yxatdan o‘tkazish
kerakligini belgilovchi audit maydonini o‘z ichiga olgan himoya
to‘g‘risidagi axborot;
bo‘lim versiyasi
(Volume Version) – faqat fayl bo‘limida
foydalaniladi;
bo‘lim nomi
(Volume Name);
ma’lumotlar
(Data) – odatiy fayl ma’lumotlari;
MFT bitli kartasi
(MFT bitmap) – bo‘lim blokida
foydalaniladigan xarita;
Indeks ildizi
( Index Root) – daraxt ildizi katalogdan faylni
izlash uchun foydalaniladi;
Indeksni joylashtirish
( Index Allocation) – V daraxt indeksli
ro‘yxat norezident qismi;
Standart axborot
( Standard Information) - bu atribut fayl
to‘g‘risidagi qolgan barcha standart axborotlarni saqlaydi. Ya’ni biron
bir boshqa fayl atributi bilan bog‘lanish murakkab bo‘lgan holatlarda,
masalan, faylni yaratish vaqti, yangilanish vaqti va boshqalar.
NTFS fayllari kichik, katta, juda katta va eng kata joylashtirish
usullariga bog‘liq.
Kichik fayllar. Agar fayl kichik hajmga ega bo‘lsa, u holda u
MFT ning bitta yozuvi ichida joylashtirilishi mumkin, masalan, 2
kbayt o‘lchamda. NTFS kichik fayllari quyidagi atributlardan iborat
bo‘ladi (9.15- rasm).
Standart axborot (Standard Information, SI);
Fayl nomi (File Name, FN);
Ma’lumotlar (Data);
Deskriptor xavfsizlik (Security Descriptor, SD).
9.15- rasm. Katta bo‘lmagan NTFS fayli
391
Katta fayllar. Agar fayl ma’lumot MFT bitta yozuvida
joylashmasa, u holda bu fakt ma’lumotlar atributi sarlavhasida
ko‘rsatiladi. Bu holatda ma’lumotlar atributi har bir ma’lumot qismida
manzil axborotini o‘z ichiga oladi (9.16- rasm).
9.16- rasm. Katta fayl
9.17- rasm. Juda katta fayl
Juda katta fayllar. Agar uning ma’lumotlar atributlari bir necha
marotaba katta bo‘lsa va bitta yozuvga joylashtirib bo‘lmasa, u holda
392
bu atribut MFT ning boshqa yozuviga joylashtiriladi. Bunday atribut
havola faylning asosiy yozuviga joylashtiriladi (9.17- rasm). Bu
havola
NTFS fayl tizimi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

389
NTFS da klaster tartib raqamlarini saqlash uchun 264 ta
klastergacha fayl o‘lchamini va diskni qo‘llab-quvvatlash
imkoniyatini beradigan 64 razryadli ko‘rsatkichdan foydalanadi.
Klasterning o‘lchami 4 Kbayt - 64 milliard kilobaytdan iborat fayl va
disklardan foydalanish imkonini beradi. NTFS ning tuzilishini 9.14-
rasmda ko‘rsatilgan. NTFS yuklovchi bloki bo‘limlar boshida
joylashgan, uni nusxasi esa – bo‘lim o‘rtasida joylashgan. Yuklovchi
blok BIOS parametrning standart bloklarini, bo‘limdagi bloklar
miqdorini, shuningdek MFT asosiy nusxa boshlang‘ich mantiqiy
klaster raqami va MFT ochiq nusxasini o‘z ichiga oladi.
So‘ng birinchi bo‘lakda MFT joylashadi u o‘z ichiga NTFS fayl
tizimi to‘g‘risida yozuvlarni shakllantirishga yordam beradigan 16 ta
standart tashkil qiluvchilarni oladi.
NTFS da fayl tuzilishi
NTFS dagi har bir fayl va katalog atributlar to‘plamidan iborat
bo‘ladi. Fayl nomi va uni ma’lumotlari fayl atributi sifatida ko‘riladi.
NTFS har bir atributi maydonlardan iborat bo‘ladi: atribut turi,
uzunligi, qiymati va imkoniyatlari. Atribut turi, uzunligi va nomi
atribut sarlovhasida ko‘rsatiladi. Tizimning mavjud atributlar to‘plami
NTFS tuzilishini ifodalaydi. Tizim atributlari belgilangan nomga va
uning turi kodiga, hamda aniq bir formaga (shaklga) ega bo‘ladi.
Foydalanuvchilarni aniqlashda atributlarni qo‘llash mumkin. Fayl
atributlarini saqlashning ikki xil yo‘li mavjud – MFT jadval yozuvida
rezidentli saqlash va uni tashqi qismlarda norezidentli saqlash.
Bunday ko‘rinishda fayl rezidentli qismi rezidentli atributlardan iborat
bo‘ladi, norezidentli qismi esa – norezident atributlardan iborat
bo‘ladi. Saralash faqat rezidentli atributlar bo‘yicha amalga oshirilishi
mumkin.
Tizim to‘plami quyidagi atributlarni o‘z ichiga oladi:
Atributlar ro‘yxati
(
Yagona portal maqsad va vazifalari

|
Yagona portal maqsad va vazifalari
|
bet | 46/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Yagona portal maqsad va vazifalari:
Yagona portal davlat organlari tomonidan ko‘rsatiladigan, shu jumladan pulli asosda ko‘rsatiladigan interaktiv davlat xizmatlaridan erkin foydalanishning yagona nuqtasi hisoblanadi. Yagona portalning asosiy vazifalari foydalanuvchilarga davlat organlariga to‘g‘ridan to‘g‘ri murojaat qilish uchun imkoniyat berish; foydalanuvchilarni axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi boshqa loyihalar bilan integratsiyalash hisoblanadi. Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidan foydalanish bo‘yicha video yo‘riqnomani qo‘yida ko‘rsatilgan xavola orqali tanishib o‘rganib chiqish tavsiya etiladi.
https://my.gov.uz/uz/page/videoinstruction.html
O‘zbekiston Respublikasi ochiq ma’lumotlar portali
(http://data.gov.uz/)
Hozirgi kunda davlat organlarida foydalanashuvchilarni qiziqtirishi mumkin bo‘lgan ulkan axborot resurslari massivlari shakllangan. Davlat organlarining ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan axborotlarini ochiq ma’lumotlar sifatida e’lon qilinishi ochiq davlat boshqaruvining asosidir. Ochiq ma’lumotlarning e’lon qilinishi va ulardan foydalana olish imkoniyatining yaratilishi tufayli davlat organlari faoliyatining shaffofligi, jamoat nazoratini amalga oshirish imkoni, shuningdek jismoniy shaxslar va tadbirkorlar uchun yangi xizmatlar yaratilishi ta’minlanadi. Davlat organlari faoliyati to‘g‘risidagi ma’lumotlar va axborotlarni ochiq ma’lumotlar ko‘rinishida e’lon qilinishi ulardan turli axborot resurslarini shakllantirishda manbaa sifatida va axborot tizimlarini, shuningdek, ham davlat organlari, ham tadbirkorlik subyektlari uchun xizmat va ilovalar yaratishda foydalanish mumkin. Inernet tarmog‘ida keyinchalik ochiq ma’lumotlar uchun "yagona nuqta" vazifasini bajaruvchi O‘zbekiston Respublikasi ochiq ma’lumotlar portali ishga tushirilgan bo‘lib, uning asosiy maqsadi qayta ishlash va tahlil qilish uchun mos formatlarda davlat organlari faoliyati to‘g‘risida ma’lumotlarni taqdim etishdan iborat. Portal O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 7-avgustda qabul qilingan 232-son qarori asosida faoliyat yuritadi.
O‘zbekiston Respublikasi ochiq ma’lumotlar portalining umumiy ko‘rinishi
O‘zbekiston Respublikasi ochiq ma’lumotlar portalining ayrim bo‘limlarining ko‘rinishi.
O‘zbekiston Respublikasi ochiq ma’lumotlar portalining ta’lim bo‘limi. Ushbu bo‘limda O‘zbekiston Respublikasida ta’lim sohasidagi ma’lumotlar taqdim etilgan.
|
| |
MICROSOFT POWER POINT DASTURI ANIMATSIYALAR BILAN ISHLASH

|
MICROSOFT POWER POINT DASTURI ANIMATSIYALAR BILAN ISHLASH
|
bet | 34/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1
Animatsiyani matn, rasm, figura (shakl), jadval, SmartArt grafig elementlar va PowerPoint ning boshqa obyektlariga sahnaga kirish, sahnadan siqish, o‘lchamining yoki rangining o‘zgarishi va ko‘chishi kabi vizual effektlarni qo‘shishi uchun qo‘llaniladi.
Animatsiya taqdimotning muhim joylarisha e’tiborni jalb qilish imkonini beradi, axborot oqimini boshqaradi va auditoriya qiztqishini oshiradi. Animatsiyalar alohida slayddagi matn yoki obyektlarga, slaydlar namunasidagi matn va obyektlarga yoki foydalanuvchi tomonidan kiritilgan maketlarga qo‘llanilishi mumkin.
PowerPoint 2010 dasturida to‘rt turdagi animatsiya effektlari mavjud:
Kirish effekti. Obyektlar ekranga asta – sekin paydo bo‘ladi, slaydga yon tomondan “uchadi” yoki ekranga to‘satdan payodo bo‘ladi
Chiqish effekti. Bu turdagi effektlarni qo‘llaganda obyektlar slayddan “uchib chiqishi”, yo‘q bo‘lishi yoki burama chiziq bo‘ylab harakatlanib, slayddan g‘oyib bo‘lishi mumkin.
Ajralib chiqish effekti. Bu effektda obyekt o‘lchami kattalashishi yoki kichklashishi, rangi o‘zgarishi yoki obyekt o‘z markazi doirasida aylanishi mumkin.
Ko‘chish yo‘li. Bu effektdan obyektni tepaga, pastga, chapga yoki o‘ngga ko‘chirishda, yoki doira va yulduz ko‘rinishidagi trayektoriya bo‘yicha harakatlantirishda foydalanish mumkin.
Istalgan effektni alohida yokm boshqa effektlar bilan birgalikda ishlatish mumkin. Masalan, kirishdagi “Uchish” effekti va ajralishdagi “O‘lcham o‘zgarishi” ni qo‘shib, matn satrini ekranga chap tomondan kirib kelishi bilan birgalikda o‘lchamining kattalishishiga ham erishishimiz mumkin.
Obyektga animatsiya qo‘shish.
Obyektga animatsiya effektini qo‘shish uchun quyida ko‘rsatilgan amallarni bajarish talab etiladi:
1. Animatsiya qo‘yilishi kerak bo‘lgan obyektni tanlanadi.
2. Animatsiya menyusidan Animatsiya bo‘limidan tanlab,
Дополнительно qismidan kerakli effektni tanlaymiz.
Agar kirish, chiqish, ajralish yoki ko‘chish effektlari ko‘rinmasa, “
|
| |
Bolaning otasini aniqlashning eng ishonchli usulini ko‘rsating

118
Genetika
Genom mutatsiyalari embrional taraqqiyotda juda katta ano-
maliyalarga sabab bo‘ladi va odamlarda birmuncha kam uchraydi.
Odamda poliploidiya holati chala tug‘ilgan bolalarda va bola tush-
ganda aniqlangan.
Genomning to‘liq o ‘zgarishiga sabab — meyoz jarayonining
buzilishidir. Bunday kasalliklarda umumiy chala rivojlanish belgi
lari, yurak qorinchalari, yurak bo‘lmachalari o ‘rtasidagi to ‘siqning
bitmay qolishi, siydik-tanosil va nerv tizimida anomaliyalar kuza
tiladi. Ba’zan odamda mozaika holatidagi diploidiya — triploidiya
ham kuzatiladi (somatik hujayralarda mitozning buzilishi natija-
sida).
Xromosomalar sonining o ‘zgarishiga bog‘liq b o ‘lgan kasalliklar
ikki guruhga bo‘linadi: 1) autosomalar sonining o‘zgarishiga
bog‘liq bo‘lgan kasalliklar
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev - bet 234

387
Fayl to‘g‘risida manzilli axborotni saqlash usulidan FAT da
foydalanish yuqori ishonchlikni bermaydi – bir joyda indeksli
ko‘rsatkich ro‘yxati buzilishi mumkin. Masalan, tashqi elektromagnit
halaqiti sababi bo‘yicha OT dasturiy kodi ishlashni rad etadi, faylni
so‘ng barcha klasterlari to‘g‘risida axborot yo‘qoladi.
FAT12 va FAT16 fayl tizimlari 12 ta belgidan iborat fayl nomli
operatsiyalarni bajaradi. FAT16 versiyada Windows NT operatsion
tizimi yangi turdagi katalog yozuvini kiritadi – “uzun nom”, ya’ni 255
ta belgigacha uzunlikdagi nomdan foydalanishga imkon beradi,
chunki nom uzunligidagi har bir belgi ikki baytli Unicode shaklida
saqlanadi.
FAT12 va FAT16 fayl tizimlari shaxsiy kompyuterlar davrining
birinchi o‘n yilligida keng tarqalgan operatsion tizimlarda - MS-DOS va
Windows 3.x operatsion tizimlarida qo‘llanilishi tufayli keng tarqalgan.
Biroq qattiq disk hajmining doimiy ravishda o‘sib borishi, hamda bu fayl
tizimlari ishonchliligiga talablarning o‘sib borishi boshqa turdagi fayl
tizimlari va FAT32 tizimini yaratilishiga olib keldi.
Jarayonni bloklash - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

Jarayonni bloklash. Jarayon biror bir hisoblash tizimlarida
paydo bo‘lishi kutilmayotganda va ishini davom ettirish mumkin
bo‘lmaganda bloklanib qo‘yiladi. Buning uchun belgilangan chaqiriq
tizimi yordami bilan operatsion tizimga murojaat qiladi. Operatsion
tizim
chaqiriq
tizimini
qayta
ishlaydi
(kiritish/chiqarish
operatsiyalarini nomlaydi, jarayonlar navbatiga jarayonni qo‘shadi,
qurilmada kutayotganlarni bo‘shatadi va boshqalar) va bajarish
holatidan kutish holatiga o‘tkazib uning PCB si kontekst jarayoni
kerakli qismiga yozib qo‘yadi.
Jarayonni qayta ochish . Istalgan biron bir operatsion tizimda
paydo bo‘lgan biror bir holatda aynan qanday hodisa yuz berganini
aniqlash zarur bo‘ladi. So‘ng operatsion tizim ushbu holat uchun
kutish holatida ayrim jarayonlar joylashganmi yoki yo‘qligini
tekshiradi va agar topilsa, hodisa bilan bog‘liq bo‘lgan ishlarni
bajarish uchun uni tayyorlilik holatiga o‘tkazadi.
Jarayonni yaratish Jarayonni yaratish – jarayonlardagi asosiy operatsiyalardan
biridir. Ona jarayoni farzand jarayonlarini yaratadi, bu esa o‘z
navbatida boshqa jarayonlarni keltirib chiqaradi va shu bilan jarayon
daraxtini shakllantiradi. Jarayonlarni yaratishda turli xil yondashuvlar
mavjud, ona va farzand jarayoni tomonidan resurslardan birgalikda
foydalanish (almashish), ularni parallel ravishda bajarish va manzillar
va xotiradan foydalanish.
Resurslarni taqsimlash Quyidagi yondashuvlar bo‘lishi mumkin:
Ona va farzand jarayoni barcha resurslarni almashadi
(bo‘lishadi);
Farzand jarayonlari ona jarayonlari resurslarining bir qismini
almashadi;
Ona va farzand jarayonlari umumiy resurslarga ega emas.
Bajarish Quyidagi yondashuvlar bo‘lishi mumkin:
62
Ona jarayoni va farzand jarayonlari birgalikda bajariladi;
Ona jarayoni farzand jarayonining tugashini kutmoqda.
Bir jarayondan boshqasiga o‘tish - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

54
Tayyor jarayonlarning navbatidan boshlab, har bir jarayon oxir-
oqibat protsessorga kelib tushadi va bajariladi. Bajarishda quyidagi
holatlar yuzaga kelishi mumkin, ya’ni, bajarilish to‘xtatilishi mumkin:
sinxron
kiritish/chiqarish
so‘rovi,
jarayonga
ajratilgan
vaqt
miqdorining tugashi, uzilish yoki farzand jarayonini yaratilishi.
Klassik UNIX sxemasida, farzand jarayoni tizimni
fork
bilan
chaqirish orqali yaratilganda, farzand jarayoni uchun yangi virtual
xotira maydoni yaratiladi, unga ona xotirasi tarkibi ko‘chiriladi.
Shundan so‘ng, ona jarayoni farzand jarayoniga yo‘l beradi. Farzand
jarayonini yaratish uchun bunday sxema, albatta, har doim ham qulay
emas.
D N K — zondlari usuli q o ‘llaniladi

117
7. Teri chiziqlari shakli bo‘yicha monozigotali egizaklar konkor-
dantligini k o ‘rsating:
A) 45% B) 58% C) 74% D) 83% E) 90%
8. To‘qima antigenlarining irsiylanishi qanday usul yordamida
aniqlanadi?
A) Dermatoglifika B) Immunogenetika
C) Sitokimyoviy D) Biokimyoviy
E)
DNK-zondlari
9. Immunogenetika usulidan qanday maqsadlarda foydalaniladi?
A) Immunitet genetikasini o‘rganishda
B) To‘qima antigenlarining irsiylanishini o‘rganishda
C) Ko‘p omilli kasalliklarga tashxis qo‘yishda
D) Limfotsitlar tuzilishi va funksiyasini o‘rganishda
E) A, B, C javoblar to‘g‘ri
(autosoma aneuploidiyalari) - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e...

119
di. Bu kasalliklarni aniqlashda ham dermatoglifika va
kariotip tek-
shiriladi. (Patau sindromi kariotipi — 47, XX + 13, 47, XY + 13;
Edvards sindromi kariotipi — 47, XX + 18, 47, XY + 18).
Autosomalar monosomiyasi juda katta anomaliyalarga sabab
bo‘lgani uchun bunday organizmlar yashash qobiliyatiga ega
bo‘lmaydi.
Jinsiy xromosomalar sonining o ‘zgarishi
ham
meyoz jara-
yonining buzilishi natijasi sifatida kuzatiladi (gametogenezda xro
mosomalar bir-biridan ajralmay qoladi). Tuxum hujayralaridan
ba’zilarida ikkita X xromosoma bo‘ladi, boshqalarida esa bitta ham
X xromosoma bo‘lmaydi. Agar shunday tuxum hujayralar otalansa,
jinsiy xromosomalari soni o‘zgargan zigotalar rivojlanadi:
P: 44a + XX
x
44a+ XY
Gam etalar: 22a+ XX 22a+ O
22a+ X 22a+ Y
F: 44a + XXX
4 4 a + X X Y
44a + XO
44a + YO
44a + XXX — X — trisomiyasi
sindromi
44a + XXY — Klaynfelter sindromi
44a + XO — Shereshevskiy-Terner sindromi
44a + YO — hali aniq o ‘rganilmagan.
Bunday kasalliklarga diagnoz qo‘yishda
jinsiy xromatinni
aniqlash usulidan keng foydalaniladi. Klaynfelter sindromini
aniqlashda jinsiy xromatindan tashqari Y xromatinini lyuminessent
mikroskopda tekshirish usulidan ham foydalanish mumkin.
Kariotipni aniqlash usuli kasallikka aniq diagnoz qo‘yishda
katta
ahamiyatga ega.
24-§. Xromosoma kasalliklari
Birlamchi (Yagonalik) modeli

|
Birlamchi (Yagonalik) modeli
|
bet | 59/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Birlamchi (Yagonalik) modeli. Ushbu model tashkiliy tuzilishiga ko‘ra faqat masofali o‘qitishda va «masofali» talabalar bilan ishlash maqsadida tashkil etiladi. O‘kitish shunday amalga oshiriladiki, bunda ta’limning kunduzgi shakli zarur bo‘lmaydi. Barcha o‘qitish masofadan amalga oshiriladi. Ushbu modelda o‘qitishda xududiy markazlar bo‘lib, ularda talabalar o‘qituvchilardan maslahatlar olishi ëki yakuniy imtihon topshirishlari mumkin. Bunday oliygoxlarda o‘qituvchilarga ham talabalarga ham o‘quv faoliyatining shakl va uslublarini tanlashda katta erkinlik beriladi. Vaqt va o‘quv jadvallariga qat’iy chegaralar qo‘yilmaydi. Bunday tamoyilda o‘qitish Ochiq universitetlarda, masalan, Buyuk Britaniyaning Ochiq universiteti (United Kingdom Open University – http://www. open.ac.uk) da tashkil etilgan.
Ikkilamchi (Ikkilangan) modeli. Bunday tizimda oliygox kunduzgi talabalarni ham, qisman kunduzgi va qisman masofali dastur asosida o‘qitadi. Har ikkalasida ham dars jadvallari, o‘qitish dasturlari, imtihonlari va baholash mezonlari bir xil bo‘ladi. Odatda ikkilangan modelni rivojlantiraëtgan oliygox kunduzgi talabalar soni masofali o‘qiëtgan talabalar sonidan katta bo‘lgan ana’naviy oliygoxlardir. Shuning uchun bir universitetning o‘zida ikki shaklning birgaligida ko‘proq o‘zlarida katta o‘quv materiallaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lgan kunduzgi ta’lim olayotgan talabalar yutadilar. Bunday oliygoxlarda masofali kurslar har doim ham foyda keltirmaydi, ba’zan u qisman kunduzgi talabalarni o‘qitish hisobidan amalga oshiriladi. Bunday holatlarda asosiy urg‘u tajribaga, pedagogika va uslubiy innovatsiyalar tadqiqotiga va boshqalarga beriladi. Masofali o‘qitishning bunday modeli Avstraliyaning yangi Angliya universiteti (University of New England, Australia – http://www.une.edu.au) da tashkil etilgan.
Aralash model. Ushbu model universitet talabalarini masofali o‘qitishning turli shakllarini, aniqrog‘i shakllarning integratsiyasini nazarda tutadi. Masalan, kunduzgi shaklda o‘qiëtgan talabalar masofali o‘qitish kurslarining dasturlaridagilarni yoki ushbu universitetining o‘qituvchisi o‘qiyotgan kunduzgi kurslari bilan parallel ravishda qisman o‘qiydilar. Shuningdek, bu modelda an’anaviy kurslar doirasida virtual seminarlar, taqdimotlar, ma’ruzalar ko‘rinishidagi mashg‘ulotlar alohida shakllarining birlashmasi bo‘lishi mumkin. Universitet axborot va kommunikatsiya texnologiyalari vositalari bilan qanchalik yuqori jixozlangan bo‘lsa, shunchalik o‘qitish shakllari turli-tuman bo‘ladi. Integrallashgan bunday kurslar Yangi Zelandiyadagi Massey universitetida (Massey University, New Zealand – http://www.massey.ac.nz) tashkil etilgan.
|
| |
Ko‘p marotabalik operatsiyalar - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

Ko‘p marotabalik operatsiyalar Bir martalik operatsiyalar operatsion tizim boshqaruvi ostida
joylashgan jarayonlar sonining o‘zgarishiga olib keladi va har doim
ajratilgan yoki belgilangan resurslarni ozod qilish jarayonlariga
bog‘liq bo‘ladi. Ko‘p martalik operatsiyalar operatsion tizimlarda
jarayonlar sonini o‘zgartirmaydi va ajratilgan yoki bo‘shatilgan
resurslarga bog‘liq emas.
Jarayonni ishga tushirish . Operatsion tizim tayyorlilik holatida
bo‘lgan jarayon sonlaridan birini keyingi vazifani bajarish uchun
tanlab oladi. Operatsion tizim tanlagan jarayonlar axborotlarni tezkor
xotirada mavjud bo‘lishini ta’minlaydi. So‘ng jarayon holati ushbu
jarayon uchun registr belgilarini tiklaydi, bajarilishini o‘zgartiradi va
jarayon buyruqlarini hisoblagich ko‘rsatishiga muvofiq boshqaruv
buyruqlarini uzatadi. Kontekstni qayta tiklash uchun kerakli barcha
ma’lumotlar, operatsiyani amalga oshiradigan PCB jarayonidan
olinadi.
Jarayonni ma’lum bir vaqtga to‘xtatish. Bajarish holatida
bo‘lgan jarayon ishini istalgan biror bir uzilish natijasida to‘xtatish
mumkin. Protsessor buyruq hisoblagichini avtomatik ravishda
saqlaydi va bajarilayotgan jarayonda bir yoki bir nechta registr
bo‘lishi mumkin, so‘ng esa joriy uzilishni qayta ishlash uchun maxsus
manzil bo‘yicha boshqaruvga uzatiladi. Uzilishni qayta ishlash
bo‘yicha ishni qurilma (hardware) oxiriga yetkazadi. Odatda
ko‘rsatilgan manzilda operatsion tizimning bir qismi joylashgan
61
bo‘ladi. U tayyorlilik holatidagi jarayonga o‘tkazishda uning PCB da
tizimli va registrli kontekst jarayoni dinamik qismida saqlanadi va
uzilishlarni qayta ishlaydi, u holda paydo bo‘lgan uzilish bilan bog‘liq
belgilangan ishlar bajariladi.
Kontekst jarayoni - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

57
o‘zgaradi va odatda 1 dan 1000 mikrosekundgacha oraliqda tebranadi.
O‘z ichiga
threads of execution
(oqimdan foydalanish) tushunchasini
olgan jarayon modelini kengaytirish yordami bilan zamonaviy
operatsion tizimlarga sarflanadigan xarajatlar kamaytirilmoqda.
Jarayon tushunchasi ularning resurslari bilan bog‘langan bajariladigan
buyruqlar to‘plami va joriy vaqtda uni bajarilish bilan tavsiflanadi.
Jarayon istalgan vaqt momentida registr, tizim va foydalanuvchi
qismidan tashkil topgan o‘zining kontekstini to‘liq tavsiflaydi.
Jarayonlar operatsion tizimlarda registrli va tizimli kontekstini o‘z
ichida ifodalagan PCB–ma’lumotlar tuzilishini belgilashni taqdim
etadi. Jarayonlar beshta asosiy ko‘rinishda bo‘lishi mumkin: yangi
(tug‘ilish), tayyorlilik, bajarish, kutish, tugatish. Operatsion tizimda
holatdan jarayon holatiga o‘tish natijasida operatsiyalar bajariladi.
Operatsion tizim jarayonda quyidagi operatsiyalarni bajarishi
mumkin: jarayoni yaratish, jarayonni tugatish, ma’lum bir vaqtga
jarayonni to‘xtatish, jarayoni ishga tushirish, jarayoni bloklash,
bloklangan jarayoni qayta ochish, jarayon ustuvorligini o‘zgartirish.
PCBni o‘z tarkibiga olgan jarayonlar o‘rtasida o‘zgarish bo‘lmaydi.
Multidasturli operatsion tizimlar ishlashi turli xil jarayonlarni
bajaradigan operatsiyalarni o‘tkazish zanjiridan tuzilgan va jarayonni
saqlash, qayta tiklash protseduralari hamda kontekstni o‘zgartirishdan
iborat bo‘ladi. Kontekstni o‘zgartirish jarayoni amalga oshiradigan
foydali ishga aloqasi bo‘lmaydi va unga sarflangan vaqt protsessor
ishlashi foydali vaqtini qisqartiradi.
One to One Modeli - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

50
2.9- rasm. One to One modeli
Foydalanuvchi darajasi va yadro darajasidagi oqim o‘rtasidagi farq
2.2- jadval
№
Foydalanuvchi
darajasidagi oqimlar
Yadro darajasidagi
oqimlar
1 Foydalanuvchi
darajasidagi oqimlar
tezroq yaratiladi va boshqariladi
Yadrodarajasidagioqimlars
ekinroqyaratiladivaboshqari
ladi
2
Foydalanuvchi
darajasidagi
oqim
kutubxonasi
tomonidan
amalga
oshiriladi
Operatsion
tizim
yadro
oqimlarini
yaratishni
qo‘llab-quvvatlaydi
3 Foydalanuvchi
darajasidagi
oqim
umumiydir va har qanday operatsion
tizimda ishlashi mumkin
Operatsion
tizim
uchun
o‘ziga
xos
yadro
darajasidagi oqim
4 Ko‘poqimliilovalarko‘pprotsessorliqa
ytaishlashimkoniyatidanfoydalanaolm
aydi
Yadromodulinio‘ziko‘poqi
mlibo‘lishimumkin
Manzil va xotiradan foydalanish - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

63
pagedaemon
- xotirani sahifali tashkil qilish jarayonini
boshqaruvchi demon jarayoni (tizim
qayta tiklanmaguncha doimiy
ravishda amalga oshiriladigan jarayon);
swapping
- jarayon, ko‘chirishni (yoki almashtirishni)
boshqarish.
init
- jarayonitizimniishga tushirgandan so‘ng foydalanuvchi
jarayonlarini boshlaydi. Keyin, o‘z navbatida, yangilarini va
boshqalarni ishga tushirishi mumkin.
Jarayonni yo‘q qilish
Bu
shuningdek, jarayonlardagi asosiy operatsiyalardan biridir.
Qoida sifatida, yakuniy vazifani bajarganda
va tugatish uchun
operatsion tizimga
exit
tizim chaqiruvi
yordamida murojaat qilganda
jarayon yo‘q qilinadi (tugatiladi).
O‘z faoliyatida ona jarayoni
Imtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari

|
Imtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari
|
bet | 34/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaImtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari — tovarlarni bojxona ittifoqining chegarasidan o’tishi va Bojxona ittifoqiga a'zo davlatlarning xalqaro shartnomalariga va (yoki) davlatning qonunlariga muvofiq belgilangan boshqa hollarda bojxona organlari tomonidan budjetga undiriladigan majburiy to'lov.
4-mavzu: O’zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi
4.1. Milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalash va innovatsion rivojlantirishda xorijiy investitsiyalarning o’rni.
4.2. Xorijiy investitsiyalarni milliy iqtisodiyotga jalb etish shakllari.
4.3. Xorijiy investitsiyalarni hududlar iqtisodiyotiga jalb etishning holati va tarkibi.
4.4. Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalarning tashqi iqtisodiy faoliyati.
4.1. Milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalash va texnikaviy qayta qurollantirishda xorijiy investitsiyalarning o’rni.
Davlatimiz mustaqillikka erishgan yillardan boshlab, bozor iqtisodiyotiga o’tishning o’ziga xos iqtisodiy rivojlanish yo’lidan bormoqda.. Bu yo’lda investitsiya siyosatining ahamiyati juda katta. Chunki, investitsiyalar iqtisodiyotda tarkibiy o’zgarishlar, texnik va texnologik yangilanishlar, korxonalarni qayta ta’mirlash ishlarini amalga oshirishni rag’batlantiradi, mamlakat eksport va import salohiyatini oshirishga imkon yaratadi. Shu jihatdan, O’zbekiston Davlati o’z tuzilmaviy investitsiya siyosatini olib bormoqda (4.1-rasm).
Tuzilmaviy investitsiya siyosati
Hududlar investitsiya siyosati
Korxonalar investitsiya siyosati
Tarmoqlar investitsiya siyosati
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Imtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari
|
-jadval
2017 yil yanvar-dekabrida asosiy kapitalga investitsiyalarning moliyalashtirish manbalari bo’yicha taqsimlanishi

4.4-jadval
2017 yil yanvar-dekabrida asosiy kapitalga investitsiyalarning moliyalashtirish manbalari bo’yicha taqsimlanishi
2016 yil bilan solishtirganda Respublika budjeti mablag’larining ulushi 0,9 % punktga o’sdi, mos ravishda Tiklanish va taraqqiyot jamg’armasi ulushi 3,6 % punktga oshgan bo’lsa, O’zbekiston Respublikasi kafolati ostidagi xorijiy kreditlar ulushi 0,3 % punktga kamaydi.
4.5-rasm. Asosiy kapitalga investitsiyalarning markazlashgan moliyalashtirish manbalari
4.6-rasm. Asosiy kapitalga investitsiyalarning markazlashmagan moliyalashtirish manbalari
Joriy davrda iqtisodiyotning nodavlat sektori investitsiyalari hajmi 2016 yildagi ko’rsatkichga nisbatan 8,4 % punktga o’sdi. O’zbekiston Respublikasi bo’yicha jami investitsiyalardagi nodavlat sektorining ulushi 84,0 % ni tashkil etdi, jumladan, Qashqadaryo viloyatida 94,7 % ga etdi, Buxoro viloyatida 92,7 %, Toshkent viloyatida 90,3 %, Andijon viloyatida 88,4 %, Farg’ona viloyatida 84,9 % va Namangan viloyatida 79,4 % ni tashkil etdi.
Iqtisodiy faoliyat turlari bo’yicha asosiy kapitalga investitsiyalarning o’zlashtirilishi: tog’ – kon sanoatida 12405,3 mlrd. so’m (jami investitsiyalar hajmidagi ulushi 20,4 %), shu jumladan xom neft va tabiiy gaz qazib chiqarish faoliyat turida 11139,7 mlrd. so’m (18,3 %), ishlab chiqarish sanoatida 8746,8 mlrd. so’m (14,4 %), shu jumladan oziq – ovqat, ichimlik va tamaki mahsulotlari ishlab chiqarish faoliyati turida 1265,4 mlrd. so’m (2,1 %), tekstil mahsulotlari va kiyim ishlab chiqarish faoliyati turida 1446,4 mlrd. so’m (2,3 %), kimyo mahsulotlari ishlab chiqarish faoliyati turida 838,9 mlrd. so’m (1,4 %), boshqa nometal nomineral mahsulotlar ishlab chiqarish faoliyat turida 1102,8 mlrd. so’m (2,8 %), metallurgiya sanoatida 1305,6 mlrd. so’m (2,2 %), elektr, gaz, bug’ bilan ta’minlash va havoni konditsiyalash faoliyat turida 5262,5 mlrd. so’m, (8,7 %), qurilish faoliyati turida 2472,3 mlrd. so’m (4,1 %), tashish va saqlash faoliyat turida 5298,2 mlrd. so’m (8,7 %), ulgurji va chakana savdo, motorli transport vositalari va mototsikllarni ta’mirlash faoliyat turida 2850,5 mlrd. so’m (4,7 %), axborot va aloqa faoliyat turida 1891,2 mlrd. so’m (3,1 %), professional, ilmiy va texnik faoliyat turida 781,7 mlrd. so’m (1,3 %), ta’lim sohasida 1188,4 mlrd. so’m (2,0 %), jami faoliyat turlaridan tashqari turar joy qurilishida 10874,5 mlrd. so’m (17,9 %) investitsiya va kreditlar o’zlashtirildi.
|
Texnologiyalari va

Texnologiyalari va
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
19.05.2024
Hajmi
0,62 Mb.
#243697
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnologiyalari va
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
Jarayonlarni - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

55
Rejalashtiruvchilar va jarayonlarning xususiyatlari. Har bir
rejalashti-ruvchining, shuningdek har bir jarayonning o‘ziga xos
xususiyatlari bor.
Qisqa muddatli rejalashtiruvchi juda tez-tez chaqiriladi, masalan,
kamida keyingi protsessor kvant vaqtining tugashi,
shuning uchun u
juda tez va samarali amalga oshirilishi kerak.
Uzoq muddatli rejalashtiruvchi nisbatan kamdan-kam hollarda
chaqiriladi, chunki tizim jarayonni tayyor jarayonlar holatiga o‘tkazish
to‘g‘risida qaror qabul qilmaydi. Shuning uchun u nisbatan sekin
bajarilishi mumkin, unchalik samarali amalga oshirilmaydi.
Bunday rejalashtiruvchini o‘z ichiga
olgan tizimning sxemasi
quyidagi 2.13- rasmda keltirilgan.
2.13- rasm. Foydalanuvchi jarayonlarini xotiraga va diskka ko‘chirish
sxemasi
Ammo, umuman olganda tizimning asosiy vazifasi - iloji boricha
ko‘proq jarayonlarga xizmat ko‘rsatish, aynan uzoq muddatli
rejalashtirish multidasturlash darajasini (koeffisientini) – tizimning
vaqt birligida xizmat qiladigan jarayonlar sonini aniqlaydi.
Jarayonlarning o‘zi ham ularni rejalashtirish
nuqtai nazaridan
boshqacha harakat qilishi mumkin. Jarayonlar quyidagicha bo‘lishi
mumkin:
56
Kiritish/chiqarishga yo‘naltirilgan (I/O bilan bog‘langan -
(
I/O bound
)) – hisoblashga qaraganda kiritish/chiqarishga ko‘proq
vaqt sarflaydigan jarayonlar. Bunday jarayonlar odatda protsessor
vaqtining ko‘pgina qisqa kvantlarini sarflaydi.
Protsessordan foydalanishga yo‘naltirilgan (CPU bilan
bog‘langan –
CPU bound
) - bu ko‘p
vaqtini hisoblash uchun
sarflaydigan jarayonlardir. Bunday jarayonlar protsessor vaqtining oz
sonli uzoq muddatli kvantlarini sarflaydi.
Regional simsiz tarmoqlar

|
Regional simsiz tarmoqlarRegional simsiz tarmoqlar
Ethernet texnologiyasi
. Local tarmoq texnologiyasining eng keng tarqalgan turi bo’lib, 10 Mbit/s, 100
Mbit/s (Fast Ethernet), 1 Gbit/s hattoki 10 Gbit/s tezlik bilan ulanib turish imkoniyatiga egadir. Ethernetning
yutug‘i tarmoq strukturasi tanlanishidagi qulayligidir. Ammo ushbu texnologiya kamchiligi, bu uning
ma’lum masofadagina ishlay olishidir. Agarda vitaya para kabelini oladigan bo’lsak, u holda tarmoq
masofasi 100 metrdan oshmasligi aniq. Uzaytirish uchun esa har 100 metrda qurilma qo’yishga to’g’ri keladi
yoki optik toladan foydalanish zarur. Lekin qo’shni binolarni 1 tarmoqda jamlash uchun bu juda qiyin
hamda qimmatga tushishi mumkin.
Wi-Fi texnologiyasi orqali ma’lumot uzatish
. Ushbu texnologiya Wi-Fi (802.11a/b/g/n standartida) ishlab,
bino ichida 45 metr uzoqlikda, 100 metr ochiq joyda bemalol katta tezlikda stabil tarmoqqa ulanish imkonini
beradi. Lekin katta hududda sifatli tezlikni ta’minlash uchun esa juda ham ko’p Wi-Fi nuqtalari o’rnatilishi
lozim bo’ladi. Bu esa texnologiyaga bo’lgan harajatni oshishiga olib keladi. Muammolardan yana biri shuki,
abonent, yani foydalanuvchini bir nuqtadan ikkinchi nuqtaga ko’chganida, ma’lumot almashinish hamda
ulanishda to’xtovlar vujudga kelishidir.
Yuqorida ko’rib chiqilgan tarmoq texnologiyalari bugungi kunda qo’yilayotgan yuqori o’tkazuvchanlik,
ishonchlilik hamda mobillik darajalarini o’zida qizman yohud to’liq aks ettira olgani bilan, narh bo’yicha
bugungi operatorlarga to’g’ri kelmaydi. Aynan ushbu muammoni simsiz texnologiyaning yangi avlodi
bo’lmish IEEE 802.16 standartli
WiMAX (Worldwide Interoperability for Microwave Access
)
texnologiyasi hal qilishi mumkin.
WiMAX texnologiyasi: WiMAX maqsadi, vazifasi hamda imkoniyati.
WiMAX texnologiyasini rivoji hamda ko’tarilishi uchun 1999 yili IEEE 802.16 bazasi qoshida WiMAX-
forum tashkil qilingan edi. Forumga Nokia, Harris Corporation, Ensemble, Crosspan hamda Aperto kabi
mashhur kompaniyalar qo’shilishgan. 2005 yil may oyiga kelib ushbu forumda 230dan ortiq qatnashchilarni
birlashtirgan. O’sha yiliyoq
|
| |
CPU sikli 
CPU sikli - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

68
2.17- rasm. Protsessor faoliyati davrlarining taxminiy gistogrammasi
Diagramma shuni ko‘rsatadiki, faoliyat
davri qanchalik qisqa
bo‘lsa, bunday davrlarning chastotasi shunchalik yuqori va aksincha,
faoliyat davrlarining chastotasi ularning
davomiyligiga teskari
proporsionaldir.
Protsessorni rejalashtiruvchi
Rejalashtiruvchi - xotiraga yuklangan va bajarishga tayyor bir
nechta jarayonlardan birini tanlaydigan
va ulardan biri uchun
protsessorni ajratadigan OT komponenti hisoblanadi.
Rejalashtirish bo‘yicha yechimlar quyidagi hollarda qabul
qilinishi mumkin, agar jarayon:
1.
Bajarilish holatidan kutish holatiga qayta ulanadi (masalan,
jarayon kiritish/chiqarish qurilmasi ishini tugashini kutsa).
2.
Bajarilish holatidan bajarishga tayyorlik holatiga o‘tishga
qayta ulanadi (masalan, uzilish sodir bo‘lganda).
3. Kutish holatidan tayyorlik holatiga qayta ulanadi (masalan,
kiritish/chiqarish hodisasi tugashi bilan).
4. Yakunlanadi.
1- va 4- turlardagi rejalashtirish
jarayonni uzmasdan
rejalashtirish (non-preemptive) atamasi bilan belgilanadi. 2- va 3-
turlardagi
rejalashtirish
jarayonni
uzish
bilan
rejalashtirish
(preemptive) atamasi bilan belgilanadi.
69
Protsessor menejeri 2 quyi menejerdan tashkil topadi:
1. Vazifani rejalashtiruvchi;
2. Jarayonni rejalashtiruvchi.
1. Vazifani rejalashtiruvchi
Vazifani rejalashtiruvchi yuqori darajadagi rejalashtiruvchi
hisoblanadi va uning funksiyalari quyidagicha:
Vazifalarni kirish navbatidan tanlab oladi;
Ularni xarakteristikasiga
qarab jarayonlar navbatiga
kiritadi;
Maqsad: vazifalarni tizim resurslaridan maksimal
foydalanish tartibida joylashtirish;
Resurslarni
doimiy
band
holatda
saqlashni
tashkillashtiradi.
Kiritish/chiqarish
va
hisoblash
o‘rtasidagi o‘zaro
muvozanatni ta’minlaydi.
2. Jarayonni rejalashtiruvchi
Jarayonni rejalashtiruvchi past darajadagi rejalashtiruvchi
hisoblanadi va uning funksiyalari quyidagicha:
Jarayonlarni bajarilishi uchun protsessorni taqsimlaydi;
Protsessor resurslarini
qachon va qancha muddatga
olishini belgilaydi;
Uzilishlarni qayta ishlashni hal qiladi;
Qachon jarayon to‘xtatilishini va qayta tiklanib
prtosessordan foydalanishini tashkil qiladi.
Texnologiyalari va - bet 2

Kompyuter tarmoqlari arxitekturasi.
Kompyuter tarmog’i
(Computer NetWork, net–tarmoq va work–ish) – bu kompyuterlar o’rtasida
axborotlar almashinuvi tizimidir.Yoki boshqacha qilib aytsak: Kompyuter tarmog`i – bu ikkita yoki undan
ko‘proq kompyuterlarning va boshqa qurilmalarning bir biriga kabellar bilan ulanishidan hosil bo‘ladigan
tarmoqdir.
Kompyuter (hisoblash) tarmog'i–
aloqa kanallari yordamida ma`lumotlarni tarmoqlangan qayta
ishlashning yagona tizimiga ulangan kompyuterlar va terminallar to'plami bo'lib, u ko'p mashinali
birlashmaning eng yuqori shaklidir.Kompyuter tarmog'i
"tarmoq abonenti", "stansiya" va "fizik
uzatish
muhiti"
kabi tarkibiy qismlardan tashkil topgan bo’ladi.
Tarmoq abonenti
tarmoqda axborotni yuzaga keltiruvchi yoki uni istemol qiluvchi ob`ektdir.
Stansiya–
axborot uzatish va qabul qilish bilan bog’liq vazifalarni bajaruvchi ob`ektdir. Alohida
kompyuterlar, kompyuter majmualari, terminallar, sanoat robotlari, programmaviy boshqaruvli dastgohlar va
shu kabilar tarmoq abonentlari bo'lishlari mumkin va xar bir abonent stansiyaga ulanadi.Abonent va stansiya
birgalikda
"abonent tizimi“
deb ataladi. Abonentlarning o'zaro aloqasini tashkil etish uchun fizik uzatish
muhiti mavjud bo'lishi kerak.
Fizik uzatish muhiti–
elektr, radio yoki boshqa signallar yordamida amalga oshiriladigan aloqa kanali va
ma`lumotlarni uzatish, qabul qilish qurilmalaridir. Fizik uzatish muhiti negizida abonent tizimlari o'rtasida
axborot uzatishni ta`minlovchi kommunikasion tarmoq tashkil etiladi. Bunday yondashuv har qanday
komppyuter tarmog'ini abonent tizimlari va kommunikasion tarmok yig'indisi sifatida ko'rish imkonini
beradi.
Kompyuter tarmoqlari quyidagi belgilari bo’yicha klassifikatsiyalanadi:
•
Geografik (xududiy) joylashuvi bo’yicha;
•
Ishlab chiqarish bo’limlarining miqyosi bo’yicha;
•
Boshqarish usuli bo’yicha;
•
Axborotni uzatish tezligi bo’yicha;
•
Aloqa (ulanish) topologiyasi tuzilishi bo’yicha.
Abonent tizimlarining xududiy joylashuviga qarab kompyuter tarmoqlarini uchta asosiy turkumga ajratish
mumkin:
•
Lokal tarmoqlar- - Texnologiyalari va

Lokal tarmoqlar- (LAN– Local Area Network);
•
Mintaqaviy tarmoqlar- ( MAN–Metropolitan Area Network);
•
Global tarmoqlar- (WAN– Wide Area Network);
•
Lokal kompyuter tarmog'i uncha katta bo'lmagan xudud chegarasida joylashgan abonentlarni birlashtiradi.
Masalan, korxonalar, tashkilotlar, firmalar, banklar, ofislar miqyosidagi komppyuterlarni o'zaro
birlashtiruvchi tarmoqlar lokal kompyuter tarmog'i turkumiga kiradi. Hozirgi vaqtda lokal hisoblash
tarmoqlari abonentlarining xududiy joylashuvi bo'yicha qat`iy cheklashlar yo‘q.
•
Mintaqaviy kompyuter tarmog'i bir-biridan ancha uzoq masofada joylashgan komppyuterlarni va lokal
kompyuter tarmoqlarini o'zaro bog'laydi. U katta shaxar, iqtisodiy mintaqa va alohida mamlakat doirasidagi
abonentlarni o'z ichiga olishi mumkin. Odatda, mintaqaviy hisoblash tarmog'i abonentlari o'rtasida masofa
o'nlab, yuzlab kilometrni etadi.
•
Global kompyuter tarmoqlari turli mamlakatlar yoki kit`alarda joylashgan abonentlarni birlashtiradi. Mazkur
tarmoq abonentlar o'rtasidagi aloqa telefon, radio aloqa va kosmos aloqa tizimi negizida amalga oshiriladi.
Tarmoq miqyosi (o’ljami) Ishlab chiqarih, tashkilot miqyosi (масштаби) bo’yicha tarmoqlar quyidacha farqlanadi:
•
Bo’limlar tamog’i (сети отделов);
•
Kampuslar tarmog’i (сети кампусов);
•
Tashkilot, kompaniya tarmoqlari (корпоративные сети).
Boshqarish usullari bo’yicha tarmoqlar quyidagicha bo’lishi mumkin:
“
Mijoz – server ” tarmoqlari (Клиент–сервер);
•
Mijoz – bu tarmoqqa so’rovlar beruvchi (kompyuter yoki dastur) ob`ektdir. Yoki boshqacha aytganda
Texnologiyalari va - bet 6

Tarmoqni skanerlash vositalaridan foydalanib qanday ma'lumotlarni to'plash mumkin? Sichqonchani bosish
va mahalliy tarmoqni skanerlash dasturi barcha aniqlangan tarmoq qurilmalari to'g'risida to'liq ma'lumot
oladi. Odatda bu quyidagilarni o'z ichiga oladi:
o
IP va MAC manzili;
o
OT turi va kompyuter ta'minotchisi;
o
Qaysi portlar ochiq va ularning holati;
o
Uskunalar va dasturlarning ro'yxati va boshqalar.