Elektr ta’minoti tizimida energiya nazorati va hisobi 5310200 «Elektr energetikasi - bet 3

|
Elektr ta’minoti tizimida energiya nazorati va hisobi 5310200 «Elektr energetikasi
|
bet | 3/3 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 486,83 Kb. | | #102953 |
Bog'liq Elektr-13
4
5
1 2
rasm. CTK1 hisoblagich klemmalarining joylashishi
4.2-jadval
CTK1 hisoblagich klemmalarining vazifasi
Kontakt
|
Vazifasi
|
Kontakt
|
Vazifasi
|
1
|
Kirish kuchlanishi fazasi
|
6
|
Tashqi yuklamani boshqarish kanali
|
2
|
Kirish kuchlanishi fazasi
|
7
|
3
|
YUklama kuchlanishi fazasi
|
8
|
|
4
|
Kirish kuchlanishi noli
|
Q
|
|
5
|
YUklama kuchlanishi noli
|
10
|
Tekshirish (telemetrik) chiqish
|
|
|
11
|
|
|
12
|
Tashqi aloqa porti
|
|
|
13
|
F
0
F
0
A
1 I 2 3
rasm. CTK1 hisoblagichlarining ulanish sxemasi
3 14 15 16 17 18
О
О
10
A
7
1 1?
F2 . F3 0
F1
F2
F3
0
rasm. «Energiya - 9» CTK3-10A1HXR.VU hisoblagichi klemmalarining
joylashishi
4.3-jadval
CTK3 hisoblagich klemmalarining vazifasi
Kon-
takt
|
Vazifasi
|
Kon-takt
|
Vazifasi
|
1
|
1 - faza tok zanjirining kirishi
|
2,5,
8,11
|
Ishlatilmaydi
|
Kuchlanish zanjirining 1 fazasi
|
9
|
3-faza tok zanjiri chiqishi
|
3
|
1 - faza tok zanjirining chiqishi
|
10
|
Neytral (4- simli tarmoq uchun
|
4
|
2 - faza tok zanjiri kirishi
|
12
|
Neytral (4-simli tarmoq uchun
|
Kuchlanish zanjirining 2 fazasi
|
13-14
|
Tekshiruv chiqishi
|
6
|
2 - faza tok zanjirinning chiqishi
|
15(+R, +T)
|
Tashqi aloqa porti
|
7
|
3 - faza tok zanjirining kirishi
|
16(-R,-
T)
|
Tashqi aloqa porti
|
Kuchlanish zanjiri 3 fazasi
|
17,18
|
Ishlatilmaydi
|
5-1
|
|
|
|
|
s
|
|
Kontaktor
|
|
О ^
|
|
|
(chulg‘am)
|
|
220V 1A
rasm. Tashqi yuklamali boshqarish zanjirini ulash
4.5-rasm. «Energiya -9» CTK3-10A1HXR.VU hisoblagichini to„g„ridan-
to„g„ri ulash sxemasi
Nazorat savollari:
Elektr energiyasi hisoblagichlari nima uchun mo„ljallangan?
Bir va uch fazali elektr energiyasi hisoblagichlarining qo„llanilish sohalari?
Bir va uch fazali elektr energiyasi hisoblagichlarining DTi nimalardan iborat?
Hisoblagich sxemasida qanday belgilanishlar qabul qilinadi?
Bir va uch fazali hisoblagichning texnik xarakteristikalarini sanab o„ting?
Hisoblagich klaviaturasi orqali qanday ishlar bajariladi?
Elektr energiyasi hisoblagichlarining qanday ish rejimlari bor?
Elektr energiyasi hisoblagichlari klemmalarining vazifasi nimalardan iborat? Q. “Energiya-9” hisoblagichining to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanish sxemasini tushuntiring?
ENHATNI TASHKIL ETISHNI RASMIYLASHTIRISH
Avtomatlashtirilgan tizimi(AT)ni yaratish jaryoni ishlarning davrlari va bosqichlarida vaqt bo„yicha tartiblashtirilgan, o„zaro bog„langan, birlashtirilgan ishlar majmuidan iborat bo„lib, ularni bajarilishi berilgan talablarga muvofiq AT ni yaratish uchun zarur va etarli hisoblanadi. Bu standartda o„rnatilgan davrlar va bosqichlarda ishlarning bajarilishi tarkibi va qoidalari AT konkret turlarini yaratishad qatnashadigan tashkilotlarning mos hujjatlarida aniqlanadi.
5.1. Avtomatlashtirilgan tizimlarni tayyorlash davrlari
AT ni yaratish davrlari va bosqichlari umumiy holda 5.1-jadvalda keltirilgan. Davrlar bosqichlari GOST 34.601-90 asosida shartnomalarda va texnik topshiriqdao„rnatiladi.
“Eskiz loyiha” davrini va barcha davrlardagi alohida ish bosqichlarini olib tashlashga, “Texnik loyiha” va “Ishchi hujjatlar” davrlarini bitta “Texnik ishchi loyiha” davrga birlashtirishga ruxsat etiladi. YAratiladigan AT o„ziga xos xususiyatlari va ularni yaratish sharoitlariga bog„liq ravishda alohida ish bosqichlarini oldingi davrlar tugaguncha bajarishga, parallel bir vaqtda ishlar bosqichlarini bajarishga, yangi ishlar bosqichlarini kiritishga ruxsat etiladi.
AT ni yaratishda qatnashadigan tashkilotlar ro‘yxati
AT yaratiladigan va AT ni moliyalashtirish, ishlarni qabul qilish va ishlatishni, shuningdek, AT ni yaratish bo„yicha alohida ishlarni bajarilishini ta’minlaydigan buyurtmachi-tashkilot (foydalanuvchi);
AT ni yaratish bo„yicha ishlarni amalga oshiradigan, buyurtmachiga turli yaratish davrlari va bosqichlarida ilmiy-texnik xizmatlarni taqdim etadigan, shuningdek, AT turli dasturiy va texnik vositalarini ishlab chiqadigan va Yetkazib beradigan ishlab chiquvchi-tashkilot;
ishlab chiquvchi yoki buyurtmachi buyurtmasi bo„yicha dasturiy va texnik vositalarini tayyorlaydigan va Yetkazib beradigan Yetkazib beruvchi-tashkilot;
AT ni yaratishga bog„liq qurilish, elektrotexnik, sanitar-texnik va boshqa tayyorlash ishlarini olib borish uchun avtomatlashtirish ob’ekti loyihasining turli qismlarini loyihalashtiruvchi-tashkilotlar;
qurilish, montaj, yig„ish va boshqa tashkilotlar.
5.1-jadval
AT ni yaratish davrlari va bosqichlari
Davrlar
|
Ishlar
Bosqichlari
|
Ishlar tarkibi
|
1. AT da talablarni shakl- lantirish
|
1.1. Ob’ektni tadqiq qilish va AT ni yaratish zaruratini asoslash
|
O„tkaziladi:
avtomatlashtirish ob’ekti va amalga oshiriladigan faoliyat turlari haqida ma’lumotlarni to„plash;
ob’ektning ishlash sifatini va amalga oshiriladigan faoliyat turlarini baholash, avtomatlashtirish vositalari orqali echilishi mumkin bo„lgan muammolarni aniqlash:
v) AT ni yaratishni maqsadga muvofiqligini baholash (texnik-iqtisodiy, ijtimoiy va h.k.)
|
1.2. AT da foydalanuvchi talablarini shakllantirish
|
O„tkaziladi:
AT da talablarni shakllantirish uchun dastlabki ma’lumotlarni tayyorlash (avtomatlashtirish ob’ektining xarakteristikasi, tizimga talablar tavsifi, ishlab chiqishda yo„l qo„yiladigan cheklashlar, amalga va ishlatishga kiritish, tizimdan kutiladigan samara, tizimning yaratish va ishlashi sharoiti);
foydalanuvchini AT da talablarini ifodalash va rasmiylashtirish.
|
1.3. Bajarilgan
ish haqida
hisobotni
rasmiylash-tirish
va AT ni ishlab
chiqishga
talabnoma
|
Bu davrda bajarilgan ishlar haqida hisobotni rasmiylashtirish va AT ni ishlab chiqishga talabnomani (taktik-texnik topshiriqni) yoki uni almashtiradigan shunga o„xshash tarkibdagi boshqa hujjatni rasmiylashtirish o„tkaziladi
|
2. AT konsepsiya -sini ishlab chiqish
|
Ob’ektni o„rganish
Zarur ilmiy- tadqiqot ishlarini o„tkazish
|
Ishlab chiquvchi-tashkilot avtomatlashtirish ob’ektini atroflicha o„rganishni va foydalanuvchi talablarini amalga oshishi imkoniyatlarini qidirish yo„llari va baholashga bog„liq bo„lgan zarur ilmiy-tadqiqot ishlarini (ITI) o„tkazadi, ITI haqida hisobotlarni rasmiylashtiradi va tasdiqlaydi
|
2.3.
Foydalanuvchilar talablarini qoniqtira-digan AT konsepsiyasi variantlarini ishlab chiqish
|
Umumiy holda, yaratiladigan AT konsepsiyasining alternativ variantlarini va uning ishlatilishi rejalarini ishlab chiqish; ularni ishlatishga zarur resurslarni baholash va ishlashni ta’minlash; har bir variantning avzalliklari va kamchiliklarini baholash;
Tizimni qabul qilish sifati va shartlarini baholash tartibini aniqlash; tizimdan olinadigan samaralarni baholash o„tkaziladi
|
2.4. Bajarilgan ishlar bo„yicha hisobotni rasmiylash- tirish
|
Tizim konsepsiyasining taklif etiladigan varianti tavsifi va asoslash davrida bajarilgan ishlar tavsifidan iborat hisobot tayyorlanadi va rasmiylashtiriladi
|
3. Texnik topshiriq
|
AT ni yaratishga texnik topshiriqni ishlab chiqish va tasdiqlash
|
AT ga, texnik topshiriqni va zururat bo„lganida AT texnik qismiga texnik topshiriqlarni ishlab chiqish, rasmiylashtirish, muvofiqlashtirish va tasdiqlashni o„tkazish
|
4. Eskizli loyiha
|
4.1. Tizimlar va
uning qismlari
bo„yicha
dastlabki
loyihaviy
echimlarni
ishlab chiqish
|
Aniqlanadi: AT funksiyalari; nimtizimlar funksiyalari, ularning maqsadlari va samaralari; vazifalar va alohida vazifalar komplekslari tarkibi; axborot bazasi konsepsiyasi, uning yiriklashtirilgan tuzilmasi; ma’lumotlar omborini boshqarish tizimi funksiyasi; hisoblash tizimi tarkibi; asosiy dasturiy vositalar funksiyalari va parametrlari
|
|
4.2. AT va uning qismlariga hujjatlarni ishlab chiqish
|
Qabul qilingan loyihaviy echimlarning to„liq majmuili tavsiflash uchun zarur va AT ni yaratish bo„yicha keyingi ishlarni bajarilishi uchun etarli hajmda hujjatlarni ishlab chiqish, muvofiqlashtirish va tasdiqlash o„tkaziladi
|
5. Texnik loyiha
|
5.1. Tizim va uning qismlari bo„yicha loyihaviy echimlarni ishlab chiqish
|
Tizim va uning qismlari, tizimnining funksional- algoritmik tuzilmasi bo„yicha, personal funksiyalari va tashkiliy tuzilma bo„yicha, texnik vositalar tuzilmalari bo„yicha, masalalrni echish algoritmlari va qo„llaniladigan tillar bo„yicha, axborotlar omborini tashkil etish va yuritishklassifikatsiya tizimi va axborotlarni kodlash bo„yicha, dasturiy ta’minot bo„yicha umumiy echimlarni ishlab chiqish ta’minlanadi
|
|
5.2. AT va uning qismlariga hujjatlarni ishlab chiqish
|
Qabul qilingan loyihaviy echimlarning to„liq majmuili tavsiflash uchun zarur va AT ni yaratish bo„yicha keyingi ishlarni bajarilishi uchun etarli hajmda hujjatlarni ishlab chiqish, muvofiqlashtirish va tasdiqlash o„tkaziladi
|
|
5.3. AT ni butlash uchun jihozlarni Yetkazib berishga hujjatlarni ishlab chiqish va rasmiylash-tirish va (yoki) ularni ishlab chiqishga texnik talablar
|
O„tkaziladi: AT ni butlash uchun jihozlarni Yetkazib berishga hujjatlarni tayyorlash va rasmiylashtirish; turkum ishlab chiqarilmaydigan jihozlarga texnik topshiriqlarni tuzish va texnik talablarni aniqlash
|
|
5.4. Avtomatlashtirish ob’ekti loyihasiining aralash qismlarida loyihalashti-rishga topshiriqlarni ishlab chiqish
|
AT ni yaratishga bog„liq qurilish, elektrotexnik, sanitar-texnik va boshqa tayyorlash ishlarini olib borish uchun avtomatlashtirish ob’ekti loyihasiining aralash qismlarida loyihalashtirishga topshiriqlarni ishlab chiqish, rasmiylashtirish, muvofiqlashtirish va tasdiqlash amalga oshiriladi
|
6. Ishchi hujjatlar
|
6.1. Tizimga va uning qismlariga ishchi hujjatlarni ishlab chiqish
|
AT amal qilishi va uning ishlatishga kiritish bo„yicha ishlarni bajarilishini ta’minlash uchun, shuningdek loyihaviy echimlar, uni rasmiylashtirish, muvofiqlashtirish va tasdiqlashga muvofiq tizimning ekspluatatsion xarakteristikalari (sifatlari) darajasini ushlab turish uchun barcha zarur va etarli bo„lgan ma’lumotlardan iborat ishchi hujjatlarni ishlab chiqish amalga oshiriladi
|
|
6.2. Dasturlarni ishlab chiqish yoki
Moslashtirish
|
Tizimning dasturlari va dasturiy vositalarini ishlab chiqish orttirilgan dasturiy vositalarni moslashishi va (yoki) bog„lanishini tanlash, GOST 19.101 ga muvofiq dasturiy hujjatlarni ishlab chiqish.
|
7. Ishlash- ga kiritish
|
7.1. Avtomat-
lashtirish
ob’ektini AT
ishlashiga
kiritishga
tayyorlash
|
Avtomatlashtirish ob’ektini AT ishlashiga kiritishga tayyorlashni tashkil etish bo„yicha ishlar o„tkaziladi, shu jumladan:
AT tashkiliy tuzilmasi bo„yicha loyihaviy echimlarni ishlatilishi;
ko„rsatma-uslubiy materiallar bilan boshqarish ob’ektlari bo„linmalarini ta’minlash;
axborotlar klassifikatorlarini joriy etish
|
|
7.2. Personalni tayyorlash
|
Personalgi o„qitish va uning AT ni ishlashini ta’minlash qobiliyatini tekshirish S
|
|
7.3. Yetkazib berilgan jihozlar bilan AT butlash
|
Turkum va bitttalik ishlab chiqarish butlovchi jihozlarini (dasturiy va texnik vositalar, dasturiy-texnik komplekslar, axborot jihozlari), shuningdek materiallar va montaj jihozlarini olish ta’minlanadi, ularning sifatini kirish nazorati o„tkaziladi.
|
|
7.4. Qurilish- montaj ishlari
|
O„tkaziladi:
AT texnik vositalari va personalni joylashtirish uchun maxsuslashtirilgan binolarni qurish bo„yicha ishlarni bajarilishi
kabelli kanalar inshoatlari;
texnik vositalar va aloqa liniyalarini montaj qilish bo„yicha ishlarni bajarilishii;
o„rnatilagn texnik vositalarni sinash;
texnik vositalarni yig„ish-ishga tushirish ishlarini o„tkazilishi uchun topshirish
|
|
7.5. Yig„ish- ishga tushirish ishlari
|
O„tkaziladi:
texnik va dasturiy vositalarni avtonom yig„ish;
ma’lumotlar omboriga axborotlarni yuklash va uni yuritish tizimini tekshirish;
tizimning barcha vositalarini kompleks yig„ish
|
|
7.6. Dastlabki
sinovlarni
o„tkazish
|
Amalga oshiriladi:
dastlabki sinovlar dasturlari va uslubiyatiga muvofiq AT ning ish qobiliyatini va texnik topshiriqqa mosligini tekshirish;
yaroqsizliklarni tuzatish va AT hujjatlariga, shu jumladan, sinovlar protokoliga muvofiq ekspluatatsion hujjatlarga o„zgartirishlar kiritish; v) sinov ishlatishga AT ni qabul qilish bo„yicha aktni rasmiylashtirish
|
|
7.7. Sinov
ishlatishni
o„tkazish
|
O„tkaziladi:
AT ni sinov ishlatilishi;
AT ni sinov ishlatilishi natijalarini tahlil qilish;
AT dasturiy ta’minotini to„ldirish (zarurat bo„lganida);
sinov ishlatilishini tugaganligi haqida aktni rasmiylashtirish
|
|
7.8. Qabul qilish sinovlarini o„tkazish
|
O„tkaziladi:
qabul qilish sinovlari dasturlari va uslubiyatiga muvofiq texnik topshiriqqa mosligini sinash
AT ni sinash natijalarini tahlil qilish va sinovlvrda aniqlangan kamchiliklarni tuzatish; v) AT ni doimiy ishlatishga qabul qilish haqida aktni rasmiylashtirish
|
8. AT ni ishlatish
|
8.1. Kafolat- langan majburiyatga muvofiq ishlarni bajarish
|
O„rnatilgan kafolatlangan muddat dovomida AT ni ishlatishda aniqlangan kamchiliklarni to„g„rilash bo„yicha ishlar, AT bo„yicha hujjatlarga zarur o„zgartirishlar kiritish amalga oshiriladi
|
|
8.2. Kafolatdan keyingi xizmat ko‘rsatish
|
Quyidagilar bo„yicha ishlar amalga oshiriladi:
tizimning ishlashini tahlil qilish;
AT haqiqiy ekspluatatsion xarakteristikalarini loyihaviy qiymatlardan og„ishlarini aniqlash;
v) bu og„ishlarning sabablarini o„rnatish; g) aniqlangan kamchiliklarni tuzatish va AT ekspluatatsion xarakteristikalarining stabilligini ta’minlash;
d) AT da hujjatlarda zarur o„zgartirishlarni kiritish
|
1) umumiy ma’lumotlar
|
Ko„rsatiladi:
tizimning to„liq nomi va uning shartli belgilanishi;
mavzuning shifri yoki shartnomaning shifri (nomeri);
tizimning ishlab chiquvchi va buyurtmachi (foydalanuvchi) korxonalarining (birlashmalarining) nomi va ularning rekvizitlari;
asosida tizim yaratilayotgan hujjatlar ro„yxati, bu hujjatlar kim tomonidan va qachon tasdiqlangan;
tizimni yaratish bo„yicha ishning boshlanishi va yakunlanishi rejali muddatlari;
ishlarni moliyalashtirish tartibi va manbalari haqida ma’lumotlar
|
2) tizimni yaratish vazifasi va maqsadlari
|
2.1.Tizim-
ning
vazifasi
|
Avtomotlashtiriladigan faliyat turi (boshqarish, loyihalashtirish va h.k.) va u ishlatish mo„ljallangan avtomatlashtirish ob’ektlari ro„yxati.
|
|
2.2.Tizim- ni yaratish maqsadlari
|
Texnik, texnologik, ishlab chiqarish-iqtisodiy yoki AT ni yaratish natijasida erishish kerak bo„lgan avtomatlashtirish ob’ektining boshqa ko„rsatkichlarining nomi va talab qilinadigan qiymatlari keltiriladi va tizimni yaratish maqsadlariga erishishni baholash mezonlari ko„rsatiladi
|
3) avtomatlash- tirish ob’ektlari- ning
xarakteristi-
kalari
|
avtomatlashtirish ob’ekti haqida qisqa ma’lumotlar yoki bunday axborotlardan iborat hujjatlarga ko„rsatmalar;
avtomatlashtirish ob’ektini ishlatish sharoitlari va atrof- muhit xarakteristikalari haqida ma’lumotlar
|
4) tizimga talablar
|
5.3-jadvalga qarang
|
5) tizimni
yaratish
bo„yicha
ishlarning
tarkibi va
mazmuni
|
GOST 24.601 ga muvofiq tizimni yaratish bo„yicha davrlar va bosqichlar ro„yxatidan, ularning bajarilishi muddatlaridan, bajaruvchi-tashkilotlar ro„yxatidan, tizimni yaratishda bu tashkilotlarning roziliklarini tasdiqlaydigan hujjatlarga ko„rsatmalardan yoki bu ishlarni olib borishga ma’sulni (buyurtmachi va ishlab chiquvchi) aniqlaydigan yozuvdan iborat bo„lishi kerak.
|
|
Bu bo„limda shuningdek quyidagilar keltiriladi:
mos ishlar davrlari va bosqichlarining yakuni bo„yicha qo„yiladigan GOST 34.201-89 bo„yicha hujjatlar ro„yxati;
texnik hujjatlarni ekspertiza qilishni o„tkazilishi turi vatartibi (davr, bosqich, tekshiriladigan hujjatlar hajmi, ekspert- tashkilot);
ishlab chiqiladigan tizimning talab qilinadigan ishonchlilik darajasini ta’minlashga yo„naltirilgan ishlar dasturi (zarurat bo„lganida);
metrologik ta’minot bo„yicha ishlarning bajarilishi muddatlari va bajaruvchi-tashkilotlar ko„rsatilgan tizimning barcha yaratish davrlaridagi metrologik ta’minot bo„yicha ishlarning ro„yxati (zarurat bo„lganida)
|
6) tizimni nazorat qilish va qabul qilish tartibi
|
tizimni va uning qismlarini sinash turlari, tarkibi, hajmi va usullari (ishlab chiqiladigan tizimga qo„llaniladigan amaldagi me’yorlarga muvofiq sinash turlari);
davrlar bo„yicha ishlarni qabul qilishga umumiy talablar (qatnashadigan korxonalar va tashkilotlar, o„tkazilishi joylari va muddatlarining ro„yxati), qabul qilish hujjatlarini muvofiqlashtirish va tastiqlash tartibi;
qabul qilish komissiyasining statusi (davlat, idoralararo, idoraviy)
|
7) tizimni
ishlashga
kiritishga
avtomatlash-
tirish
ob’ektini
tayyorlash
bo„yicha
ishlar tarkibi
va
mazmuniga
talablar
|
Tizimni amal qilishiga kiritishga avtomatlashtirish ob’ektini tayyorlashda bajarilishi kerak bo„lgan asosiy tadbirlar va ularning ijrochilarining ro„yxatini keltirish zarur. Asosiy tadbirlar ro„yxatigaquyidagilar kiradi:
tizimga keladigan axborotlarni EHM yordamida ishlov berishga yaroqli ko„rinishga keltirish (axborot va til bo„yicha ta’minot talablariga muvofiq);
avtomatlashtirish ob’ektida amalga oshirilishi zarur bo„lgan o„zgartirishlar;
texnik topshiriqdagi talablarga yaratiladigan tizimning muvofiqligi kafolatlanadigan avtomtlashtirish ob’ektini ishlay olishi sharoitlarini yaratish;
tizimni ishlashi uchun zarur bo„lgan bo„linmalar va xizmatlarni yaratish;
shtatlarni butlash tartibi va muddatlari va personalni o„qitish.
|
8) Hujjatlash- tirishga talablar
|
GOST 34.201-89 va buyurtmachi sohasi NTD talablariga muvofiq tizimni ishlab chiquvchi va buyurtmachi tomonidan muvofiqlashtirilgan ishlab chiqilishi lozim bo„lgan hujjatlar komplekti va turlarining ro„yxati;
mashinali tashuvchilarda chiqariladigan hujjatlarning ro„yxati;
hujjatlarni mikrofilmlashtirishga talablar;
ESKD va ESPD talablariga muvofiq tarmoqlararo qo„llaniladigan butlovchi elementlarni hujjatlashtirish bo„yicha talablar;
tizim elementlarini hujjatlashtirishga talablarni aniqlaydigan davlat standartlari mavjud bo„lmaganida qo„shimcha bunday hujjatlarni tarkibi va mamuni bo„yicha talablar kiritiladi
|
Q) ishlab chiqish manbalari
|
Asosida texnik toshiriq ishlab chiqilgan va tizimni yaratishda foydalanilishi kerak bo„lgan hujjatlar axborot materiallari (texnik-iqtisodiy asoslash, yakunlangan ilmiy-tadqiqot ishlari hisobotlari, o„xshash mavjud va chet el tizimlariga axborot materilari va boshqalar) sanab chiqiladi
|
10) ilovalar
|
tizimning kutiladigan samaradorligini hisoblash;
tizimning ilmiy-texnik darajasini baholash.
Ilovalar tizimning ishlab chiquvchi va buyurtmachisi orasida kelishiuvi bo„yicha AT da texnik topshiriq tarkibiga kiritiladi
|
Bu-tun
tizi-
mga
umu-
miy
talab
lar
|
Tizimning tuzilmasiga va ishlashiga talablar
|
nimtizimlar ro„yxati, ularning vazifasi va asosiy xarakteristikalar, ierarxiya darajalari soni va tizimning markazlashtirilishi darajasiga talablar;
tizimning komponentlari orasida axborot almashinuvi uchun aloqa usullari va vositalariga talablar;
yaratiladigan tizimni aralash tizimlar bilan o„zaro ta’mirlashishi xarakteristikalariga talablar, uning moslashuvchanligiga, talablar, shu jumladan axborotlarni almashinuvi usullari haqida ko„rsatmalar (avtomatik, hujjatlarni qayta uzatishli, telefon bo„yicha va h.k.)
|
|
Tizimning personali soni va malakasiga va uning ish rejimiga talablar
|
AT personali (foydalanuvchisi) soniga talablar;
personala malakasiga, uni tayyorlash va bilimlari va ko„nikmalarini nazorat qilishga talablar;
AT personalining talab qilinadigan ish rejimi
|
|
Qo„llanish
ko„rsatkichlari
|
Tizimning vazifasiga mos kelishini xarakterlaydigan parametrlar keltiriladi. ABT uchun quyidagilar ko„rsatiladi:
tizimning boshqarish jarayonlari va usullariga, boshqarish ob’ekti parametrlarining og„ishlariga moslashish qobiliyati darajasi;
tizimni rivojlantirish va modernizatsiya qilishning yo„l qo„yiladigan chegaralari;
tizimning maqsadli vazifasi saqlanadigan ehtimoliy-vaqt xarakteristikalari
|
|
Ishonchlilik
ko„rsatkichlari
|
umuman tizim yoki uning nimtizimlari uchun ishonchlilik ko„rsatkichlarining tarkibi va miqdoriy qiymatlari;
ishonchlilikka talablar belgilanishi kerak bo„lgan avariya holatlari va mos ko„rsatkichlar qiymatlarining ro„yxati;
texnik vositalar va dasturiy ta’minot ishonchliligiga talablar
|
|
Xavfsizlikka
talablar
|
Tizimning texnik vositalarini montaj qilishda, yig„ishda, ishlatishda, xizmat ko„rsatishda va ta’mirlashda xavfsizlikni ta’minlash (elektr tokining, elektromagnit to„lqinlar, akustik shovqinlar ta’siridan himoya qilish va h.k. ) bo„yicha, ruxsat etiladigan yoritilganlik, titrash va shovqin yuklamalari darajalari bo„yicha talablardan iborat
|
|
Ergonomika va texnik estetikaga talablar
|
Insonni mashina bilan o„zaro ta’sirlashishi zarur sifatini va personal ishlash sharoitlarini qulayligini beradigan AT ko„rsatkichlaridan iborat
|
|
Harakatdagi AT lar uchun transportda tashishga moslikka talablar
|
Tizimning vositalarini transportda tashishga mosligini ta’minlaydigan konstruktiv talablar, shuningdek, transport vositalariga talablardan iborat
|
|
Tizim
komponent- larini ishlatish, texnik xizmat ko„rsatish, ta’mirlash va saqlashga talablar
|
tizimning berilgan texnik ko„rsatkichlarli texnik vositalarini (TV) ishlatishni ta’minlashi kerak bo„lgan ishlatish sharoitlari va rejimlari, shuningdek, tizim TV ga xizmat ko„rsatish turlari va davriyligi yoki xizmat ko„rsatishsiz ishlatishga ruxsat etishliligi;
tizim TV va personalni joylashtirish uchun ruxsat etiladigan maydonlarga, energiya ta’minoti tarmoqlari parametrlariga talablar va h.k.;
xizmat ko„rsatuvchi personal soni, malakasi va uning ish rejimlari bo„yicha talablar;
zahira jihozlari va asboblari komplektini tarkibi, joylashtirish va saqlash sharoitlariga talablar;
xizmat ko„rsatish reglamentiga talablar
|
|
Ruxsat
etilmagan
foydalana
olishdan
axborotlarni
himoya
qilishga
talablar
|
Buyurtmachi sohasida (idorasida) amaldagi NTD da o„rnatilgan talablardan iborat
|
|
Avariyalarda axborotlarni saqlanib qolishi bo„yicha talablar
|
Tizimda axborotlarni saqlanib qolishi ta’minlanishi kerak bo„lgan avariyalar, texnik vositalarning buzilishlari va boshqa hodisalar (shu jumladan, elektr ta’minotining yo„qolishi) ro„yxati keltiriladi
|
|
Tashqi
ta’sirlardan
|
1) AT radioelektron himoya qilish vositalariga talablar;
|
|
himoya qilishga talablar
|
2) tashqi ta’sirlarga turg„unlik, barqarorlikt va puxtalik bo„yicha talablar (qo„llanilishi muhitida)
|
|
Patentli
tozalikka
talablar
|
Ularga nisbatan tizimning va uning qismlarini patentli tozaligini ta’minlashi kerak bo„lgan davlatlar ro„yxati ko„rsatiladi
|
|
Standart- lashtirish va unifikatsiyalash bo„yicha talablar
|
Tizimning funksiyalarini (vazifalarini) ishlatilishi standart, unifikatsiyalangan usullaridan foydalanishning talab qilinadigan darajasini o„rnatadigan parametrlar, Yetkazib beriladigan dasturiy vositalar, namunaviy matematik usullar va modellar, namunaviy loyihaviy echimlar, GOST 6.10.1 da o„rnatilgan boshqaruv hujjatlari unifikatsiyalangan shakllari, texnik-iqtisodiy axborotlar butunittifoq klassifikatorlari va ularning qo„llanilishi sohasiga muvofiq boshqa toifalar klassifikatorlari, namunaviy avtomatlashtirilgan ish joylari, komponentlari va komplekslaridan foydalanishga talablardan iborat
|
|
Qo„shimcha
talablar
|
Quyidagilardan iborat:
tizimni personalni o„qitish uchun qurilmalar (trenajerlar, shunga o„xshash maqsaddagi boshqa qurilmalar) va ularga hujjatlar bilan ta’minlashga talablar;
tizim elementlarini tekshirish uchun stendlarga, servis apparaturalarga talablar;
alohida ishlatish sharoitlariga bog„liq tizimga talablar;
tizimni ishlab chiquvchi va buyurtmachisi fikri bo„yicha maxsus talablar
|
Tizim
baja-
radi-
gan
funk-
siya-
larga
(vazi-
fa-
larga
talab-
lar
|
Quyidagilar keltiriladi:
har bir nimtizimda avtomatlashtirilishi lozim bo„lgan (shu jumladan, tizimning qismlarini o„zaro ta’sirlashishini ta’minlaydigan) funksiyalar, vazifalar yoki ularning komplekslari;
ikki yoki undan ortiq navbatda tizimning yaratilishida- 1-nchi va keyingi navbatlarda ishshlatishga kiritiladigan funksional nimtizimlar, alohida funksiyalar yoki vazifalar ro„yxati;
har bir funksiya, vazifani (yoki vazifalar kompleksini) ishlatilish vaqt reglamenti;
har bir funksiyani (vazifani yoki vazifalar kompleksini) ishlatilishi sifatiga, chiqish axborotlarini taqdim etilishi shakliga, zarur aniqlik xarakteristikalari va bajarilishi vaqtiga talablar, funksiyalar guruhlarini bir vaqtda bajarilishiga, natijalarni berish ishonchliligiga talablar;
ishonchlilik bo„yicha talablar beriladigan har bir funksiya uchun rad etishlar mezonlari va ro„yxati
|
talab
lar
|
matematik
|
Tizimda matematik usullar va modellardan foydalanish tarkibiga, qo„lanilishi sohasiga (chegaralanishiga) va usullariga, namunaviy algoritmlar va ishlab chiqilishi lozim bo„lgan algoritmlarga talablar keltiriladi.
|
|
axborot
|
Quyidagi talablar keltiriladi:
tizimda ma’lumotlarni tarkibi, tuzilmasi va tashkil etish usullariga;
tizim komponentlari orasida axborotlar almashinuviga;
aralash tizimlar bilan axborot moslashuvchanligiga;
butunittifoq va ro„yxatdan o„tgan respublika, soha klassifikatorlari, bu korxonada amalda bo„lgan unifikatsiyalangan hujjatlar va klassifikatorlardan foy dalanish bo„yicha;
boshqarish tizimlari ma’lumotlar omborining qo„llanilishi bo„yicha;
tizimda ma’lumotlarni yig„ish, ishlov berish, uzatish jarayoni va ma’lumotlarni taqdim etishga tuzilmasiga;
elektr ta’minoti tizimidagi avariyalar va uzilishlarda buzilishlardan ma’lumotlarni himoya qilishga;
ma’lumotlarni nazorat qilish, saqlash, yangilash va qayta tiklashga;
Q) AT texnik vositalari tamonidan mahsulotga aylantirilgan huiiatlarna yuridik kuch berish protsedurasisa (GOST 6.10.4 ga muvofiq).
|
|
lingvistik
|
Tizimda yuqori darajadagi dasturlash tillarini, foydalanuvchilar va tizim texnik vositalarining o„zaro ta’sirlashish tillarini qo„llanilishiga talablar, shuningdek, ma’umotlarni kodlash va dekodlashga, ma’lumotlarni kiritish-chiqarish tillariga, ma’lumotlarni manipulyasiya qilish tillariga, predmet sohasi tavsiflash vositalariga (avtomatlashtirish ob’ekti, dialogni tashkil etish usullariga
|
|
dasturiy
|
Sotib olinadigan dasturiy vositalar ro„yxati, shuningdek, quyidagi talablar keltiriladi:
foydalaniladigan SVT va operatsion muhitdan dasturiy vositalarning bog„liq emasligiga;
dasturiy vositalarningsifatiga, shuningdek, uni ta’minlash va nazorat qilish usullariga;
yana ishlab chiqiladigan dasturiy vositalarni algoritmlar va dasturlar fondi bilan muvofiqlashtirish zarurati bo„yicha
|
|
texnik
|
texnik vositalar turlariga, shu jumladan, texnik vositalar komplekslari, dasturiy-texnik komplekslar va tizimda foydalanishga ruxsat etilgan boshqa butloachi jihozlar turlariga;
tizimni texnik ta’minlash vositalarining funksional, konstruktiv va ekspluatatsion xarakteristikalariga
|
|
metrologik
|
o„lchash kanallarining dastlabki ro„yxati;
o„lchashlar va (yoki) o„lchash kanallarining metrologik xarakteristikalarining aniqligiga talablar;
tizimning texnik vositalarining metrologik moslashuvchanligiga talablar;
bajarilishi tartibi va attestatsiyani o„tkazadigan tashkilot ko„rsatilgan metrologik attestatsiya turi (davlat yoki idoraviy)
|
|
tashkiliy
|
tizimni ishlashida qatnashadigank yoki ishlatilishini ta’minlaydigan bo„linmalar tuzilmalari va funksiyalariga;
tizimni ishlashini va AT personali va avtomatlashtirish ob’ekti personalining o„zaro ta’sirlashishi tartibini tashkil etishga;
tizim personalining xato harakatlaridan himoya qilishga
|
|
metodolo-
gik
|
Tizimning me’yoriy-texnik hujjatlari (uning ishlashida qo„llaniladigan standartlar, normativlar, uslubiyatlar va h.k.) tarkibiga talablar keltiriladi
|
|
va boshqa tizimni ta’minlash turlari
|
NAZORAT SAVOLLARI:
Avtomatlashtirilgan tizimni yaratish jaryoni nimalardan iborat?
Avtomatlashtirilgan tizimlarni tayyorlash davrlarini tavsiflab bering.
AT ni yaratishda qanday tashkilotlar ishtirok etish huquqiga ega bo’ladilar?
AT ni yaratish davrlari va bosqichlari.
AT da texnik topshiriqning vazifasi nimadan iborat?
AT ga qanday talablar qo’yiladi?
ENHAT NING TEXNIK VOSITALARI
Hisoblagichlarni tok transformatorlari orqali ulash
Energiya tizimlari 0,4 kV kuchlanishli taqsimlash tarmoqlarida va iste’molchilarda o„lchov tok transformatorlaridan (O„TT) foydalanib elektr energiyani tijorat hisobga olish so„nggi yillarda bir fazali ikki cho‘lg‘amli 0,5 sinfdagi tok transformatorlari va 2,0 sinfdagi induksion uch elementli elektr hisoblagichlaridan (aktiv va/yoki reaktiv energiya) ommaviy foydalanish asosida qurildi. Ulardan har biri o„z tok bo„yicha zanjirlari bilan uchta bir fazali TT orqali ulanadi, parallel zanjirlari bilan (kuchlanish bo„yicha) esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri o„zgaruvchan tok past kuchlanishli uch fazali to„rt o„tkazgichli tarmog„i liniyasiga ulanadi (7.1-rasm).
rasm. Uchta bir fazali TT orqali uch fazali uch elementli hisoblagichni ulash
sxemasi
4 kV dan ortiq kuchlanishli tarmoqlarda hisoblagichlarning parallel zanjirlari ulanadigan qo„shimcha o„lchov kuchlanish transformatorlari ishlatiladi.
Ko„rsatilgan vositalarni real sharoitlarda qo‘llanilishidagi kafolatlanadigan o„lchashlar aniqligi o„lchov kompleksi - uchta TT li hisoblagichning yo„l qo„yiladigan nisbiy xatoligi chegarasi orqali aniqlanadi. Bu xatolikning tashkil etuvchilari TT va hisoblagichning tizimli va tasodifiy asosiy tokli va burchakli xatoliklari, shuningdek, turli ta’sir etuvchi omillar ta’siri bilan bog„liq ularning qo„shimcha xatoliklari hisoblanadi.
Iste’molchilar yuklamalarining kamayishi va sezilarli tebranishlarida ko„rib chiqilgan hisobga olish katta xatolik bilan farqlanadi, bu umuman elektr energiyani asbobli kamomadiga va tijorat yo„qotishlarini ortishiga olib keladi. Elektr tarmoqlar hududlarida (ETH) unin nimstansiyalarida ko„pincha yuqori kuchlanishlar tomoni bo„yicha olingan olingan elektr energiya va past kulanishlar tomoni bo„yicha iste’molchilarga berilgan elektr energiya bo„yicha 20 % va undan ortiq nobalans qayd etilmoqda. Ba’zan iste’molchi elektr ienergiyadan foydalanayotgan, unda past quvvatli elektr qurilmalar va yoritish ishlayapdi, energiya tizimining hisoblagichlari esa nolli iste’molni ko„rsatadigan mantiqqa zid holatlar yuz beradi. Turli baholashlar bo„yicha asbobli kamomad orqali aniqlanadigan elektr energiyani tijorat yo„qotishlari (o„lchash vositalarining xatoliklari, ularning noto„g„ri tanlanishi va ishlatilishi) ulushi butun tijorat yo„qotishlarining 25 - 30% ga etadi.
YUzaga kelgan holatdan chiqish, bir tomondan, kam sezgir va noaniq induksion hisoblagichlarni elektron hisoblagichlarga, 0,5 sinfdagi TT larni birlamchi tokning katta o„zgarish diapazonida yo„l qo„yiladigan xatoliklarning eng past darajalarini ta’minlaydigan 0,5S sinfdagi TT larga almashtirish (5.1- jadval), boshqa tomondan TT modellarini to„g„ri tanlash va ularni xatosiz ishlatishdan iborat.
7.1-jadval
Birlamchi tokning katta o„zgarish diapazoniga 0,5 va 0,5S aniqlik sinflaridagi tok transformatorlari tokli xatoliklarining bog‘likliklari
Birlamchi tokning katta o„zgarish diapazoni
|
Tokli xatolik
|
0,5 aniqlik sinfi
|
0,5 S aniqlik sinfi
|
100 - 120% Im
|
0,5%
|
0,5%
|
20 - 100% I1n
|
0,75%
|
0,5%
|
5 - 20Im
|
1,5%
|
0,75%
|
1 - 5% Im
|
me’yorlashtirilmagan
|
1,5%
|
TT modellarini tanlash
Elektr energiyani o„lchash va hisobga olish vositalari bozorida odatda o„lchov vositalar Davlat reestriga kiritilgan va turli ishlab chiqaruvchilar yoki ularning vakillari taklif etadigan o„nlab turli TT modellari taqdim etiladi. Birinchi navbatda Davlatlararo standart “Tok transformatorlari. Umumiy texnik shartlar” GOST 7746-2001 ga mos kelishi kerak bo„lgan bu barcha qurilmalar ko„p jihatdan o„z deklaratsiya qilingan texnik xarakteristikalari bo„yicha yaqin, lekin haqiqatda ishlatishdagi sinovlar va tajribalarning ko„rsatishicha energiya tizimlarida va iste’molchilarda elektr energiyani tejamkor, ishonchli va aniq hisobga olish uchun uzoq muddatli istiqbolda teng baholi emas. Deyarli barcha ishlab chiqaruvchilarning reklamalarida va texnik hujjatlarida malakali foydalanuvchiga qiziqarli bo„lgan va energiya tizimi va foydalanuvchilar ehtiyojlari uchun ularni sotib olishda TT ni tanlashga sezilarli ta’sir qila oladigan TT ning ko„plab ma’lumotlari va xarakteristikalari mavjud emas.
Nanokristalli qotishmalardan o„zakli TT lar elektrotexnik po„latdan o„zakli TT larga nisbatan 1,5 - 2 marttaga qimmat bo„lishiga qaramasdan ular quyidagi qator avzalliklarga ega:
o„zgarmas tok bilan o„zakni magnitlashga merologik xarakteristikalarning barqarorligi;
uyurmaviy toklar va o„zakning qayta magnitlanishiga yo‘qotishlarni 4 - 10 marttaga kamayishi;
aniqlik sinfi bo„yicha oshirilgan (ikkilangan) texnologik zahira;
merologik xarakteristikalar saqlanib qoladigan uzoqroq xizmat qilish muddati (va bu bilan potensial katta tekshirishlararo interval;
o„zak materialiga va misga kam harajatlar, kam tashqi o„lchamlar, kam o„zak va umuman TT og„irligi.
Nanokristalli o„zakli TT ning ko„rsatilgan avzalliklari elektr energiyani o‘g‘irlanishlariga va tijorat yo„qotishlarni ortishiga ularni barqarorroq qiladi, elektr energiyani texnologik yo„qotishlarni va ekspluatatsion harajatlarni kamaytiradi.
SHuning uchun qonuniyatli xulosa kelib chiqadi - hisobga olish aniqligini oshirish uchun nanokristalli qotishmadan o„zakli TT ni qo„llash zarur. Lekin, bunday tok transformatorlarining xatoliklari quyidagi ikki shartlar bajarilganida ortadi:
maksimal birlamchi tokda;
ikkilamchi zanjirda yuklamaning ortishi bilan (yuklama qarshiligini ortishi).
SHuning uchun amalda TT ikkilamchi zanjirlarini montaj qilish va ishlatishga talablarga qat’iy rioya qilish talab qilinadi.
Tok transfrmatorlarining ikkilamchi zanjirlarini montaj qilish va
ishlatishga talablar
TT shtatli metrologik xarakteristikalarini ta’minlash uchun uning ikkilamchi yuklamasini kamaytirish muhimligini ta’kidlash kerak. Past kuchlanishli ko„plab TT modellari uchun nominal ikkilamchi yuklama 5 VA yoki 0,2 Om ga teng (5 A nominal tokda). Bu shuni bildiradiki, birinchidan, ikkilamchi zanjirga faqat TT yuklamasi (hisoblagich, vattmetr, fazometr ketma-ket zanjiri, ampermetrlar) bilan moslashtirilgan yuklamani (Z2O„A < Z2N) ulash mumkin, ikkinchidan, TT ikkilamchi zanjiri klemmalaridan o„lchash asboblari klemmalarigacha ulash
93
simlari minimal qarshilikka ega bo„lishi kerak (qancha kam bo„lsa, shuncha
Л
yaxshi), ya’ni cheklangan l (m) uzunlikka va S (mm ) katta kesimga ega bo„lishi
Л
kerak, bu erda d diametrli aylanali sim uchun S = n d /4 va alyuminiy emas, mis simlarda bajariladi. Alyuminiyli simning solishtirma qarshiligi p ~ 0,027 Om •
Л
mm /m bunday kesimdagi misli simning solishtirma qarshiligidan (p ~ 0,0175 Om
Л
mm /m) 1,5 marttaga katta. Simlarning qarshiligi R = p 2 l / S formula bo„yicha hisoblanishi mumkin va tijorat hisobga olish nuqtasining pasportida ko„rsatilishi kerak.
Quyida 7.2-jadvalda S (mm) sim kesimi va O„TTdan hisoblagich tok zanjirlari klemmalarigacha bo„lgan l (m) masofadan mis simlar juftligining qarshiliklari qiymatlari keltiriladi. Misli simlar o„rniga shunday kesimli alyuminiyli simlar ishlatilganda jadvalda keltirilgan qiymatlarni 1,5 marttaga ko„paytirish kerak bo„ladi. I2N = 5A nominal tokda elektr energiyani simlarda yo„qotilishi quvvati (R= I2N R), jadvalga muvofiq 0,25 VA (R=0,01 Om da) dan 22 VA (0,88 Om da) gacha bo„ladi.
7.2-jadval
TT dan hisoblagichlargacha aloqa liniyalari qarshiliklarining ma’lumotlari
l/S
|
1 mm2
|
1,5 mm2
|
2mm2
|
2,5 mm2
|
4 mm2
|
6 mm2
|
10 mm2
|
16 mm2
|
(d/mm)
|
(1,13)
|
(1,38)
|
(1,6)
|
(1,78)
|
(2,26)
|
(2,76)
|
(3,57)
|
(4,5)
|
5 m
|
0,18
|
0,12
|
0,09
|
0,07
|
0,05
|
0,03
|
0,02
|
0,01
|
10 m
|
0,35
|
0,23
|
0,18
|
0,14
|
0,09
|
0,06
|
0,04
|
0,02
|
15 m
|
0,53
|
0,35
|
0,27
|
0,21
|
0,13
|
0,09
|
0,05
|
0,03
|
20 m
|
0,7
|
0,47
|
0,35
|
0,28
|
0,18
|
0,12
|
0,07
|
0,04
|
25 m
|
0,88
|
0,59
|
0,44
|
0,35
|
0,22
|
0,15
|
0,09
|
0,06
|
TT 5 A (yoki 1 A) nominal ikkilamchi tokli uch fazali induksion hisoblagich bilan birgalikda ishlatilganda har bir tok zanjirining nominal tokda va chastotada iste’mol qiladigan to„la quvvati “Aktiv va reaktiv energiya elektr induksion hisoblagichlari. Umumiy texnik shartlar” GOST 6570-75 ga muvofiq 7.3-jadvalda keltirilgan qiymatlardan ortib ketmasligi kerak (qavslarda I2N = 5A da nominal yuklama ko„rsatilgan).
GOST 6570-75 "Schetchiki elektricheskie aktivnoy i reaktivnoy energii induksionnie. Obshie texnicheskie usloviya"
NAZORAT SAVOLLARI:
1. ENHATning texnik vositalariga nimalar kiradi?
Hisoblagichlarni tok transformatorlari orqali ulash sxemasini tushuntirib bering.
TT modellarini tanlash nimalarga bog’liq?
Nanokristalli o„zakli TT ning afzalliklari nimalardan iborat?
Tok transfrmatorlarining ikkilamchi zanjirlarini montaj qilish va ishlatishga qanday talablar qo’yiladi?
TT dan hisoblagichlargacha aloqa liniyalari qarshiliklarining ma’lumotlari jadvalini tavsiflang.
Induksion hisoblagichlar tok zanjirlari iste’mol quvvatlari jadvalini tavsiflang.
|
| |