nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-LABORATORIYA M ASHG‘ULOTI. YORUGLIK

Ilk mikrosuratlar bo‘yicha Dj Robertson Dyuk Universitetidan
plazmatik membrane 3 qatlamli strukturada y a’ni
tashqi va ichqi
qorong‘i, o 'rta qatlami och ranga bo‘yalishini aniqlagan (4.1 rasm).
4.1 (a) rasm 3 qatlamli
4.1(b) rasm defirinsatsiyaga
membrana. Eritratsit membranasi
uchragan muskul hujayrasini
о ‘smiy metal bilan bo yalgan
tashqi tomoni. PM -plazmatik
strelkalar membrananing ichki va membrana va SR-sarkoplazmatik
tashqi tomonlarini ко ‘rsatadi.
retikulum.
Membranalar - yadronikimi
yoki sitoplazmadanmi, o ‘simlik va
hayvon yoxud mikroorganizmlardan olinganmi hammasi bir xil ultra-
strukturaga ega. Bu elektron mikrosuratlar ko‘p baxs munozaralarga
sabab bo'lgan. Hujayra membranasi bu - lipidli
qatlam va oqsillardan
iborat (4.2 rasm).
4.2
rasm O'sim/ik hujayrasidagi mem-
branalrning vazifalari. (1) Gidrolaza kislotasi
vokual membranasi atrofida (2) CO Jerm entni
katalizatsiyalaydi. (3) Suv malekxdasi plazm a
tik membranadan tez о
‘tadi va hujayrani ichida
bosim ко ‘tarUadi. (4) Vadarod ioni hujayrani
ichidan hujayralar aro bo ‘shliqqa о ‘tishi. (5)
Membrana informatsiyani о ‘tkazishga misol
(Transduksiya). (6) Plzmadesmalar misolida
hujayralararo kanalchalar. (7) Energetik mi
sol AD Fni ATF ga о ‘tishi mitoxondriyani cihki
206
M embranalarni vazifalari

aylanadi. Kimyoviy energiya uglevodlarda saqlanadi. M embranalar
kimyoviy energiyani uglevod va yog‘lardan ATF ga o4tkazishda ham
ishtirok etadi. Eukariotlarda bu o ‘tkazishlar xloroplast va m itoxon
driyalar membranasida joylashadi. Biz
bu plazmalemmani tuzilishi
haqida muxokama qilamiz lekin xuddi shu prinsplar hamma m em
branalar uchun hos.
Plazmatik membrana strukturasining o‘rgani!ish tarixi

qon hujayralaridan lipidni ajratishgan
va qaysi maydonno egallash-
ini aniqlashgan (4.3
a
rasm). Sutemizuvchilarda qizil qon hujayral
arda yadrova organellalari bo‘lmaydi. Shuning uchun faqat plazma
tik membranada lipid tuzilmalar bor. Shuning uchun ekstraktsiyaga
uchragan lipidlar hammasi plazmallemalarda joylashgan. Olingan
lipid maydoni kutilgandan ikki baravar ko‘proq bo‘lgan. Ya’ni 1.8 -
2.21 Gorter va Grendel shunga asoslanib hulosaga kelishganki y a’ni
plazmallema bimolekulyar lipid qatlamidan iborat (4.3
b
rasm). Ular
yana shunday fikrga kelishganki har bir
molekulyar qatlam qutib to-
monlari bilan tashqariga qaragan. Bu termodinamik nuqtai nazardan
bunday joylashish foydali (4.3
с
rasm). Ularda hato fikr bo‘lsa ham
asosiy fikr to ‘g ‘ri boMgan — membrana bu bilipid qatlam.
1935 yilda Xyu Davson va Djeym Daniyele bir fikrga kelishganki
y a’ni bilipid qatlamni globulyar oqsillar qoplab turadi. 50 yillarda shu
olimlar qayta madelni k o‘zdan kechirishgan va bilipid qatlam ora-
sida oqsil molekulalari joylashgan aytishgan. 1972
yilda Kalifomiya
Universitetidan S. Djonatan Singer va Gart Nikolson membranani
suyuq - mozayik modelini taklif qilishdi va bu membranbiologiyzmi
“Markaziy dogmasi” sifatida 30 yildan
kocproq vaqtdan beri xizmat
qiladi. Bu madelda alohida lipid molekulalar membranani yassi qa
tlam ida joydan joyga o ‘tishi mumkin(4.4
b
rasm). Bu madelning eng
asosiy jixati shuki hujayra membranalari bu - dinamik strukturalar.
Uning komponentlari faol va birga yig‘ilishi mumkin (4.4
c,d
rasm).
11] page (123-124)
4.4 rasm
.
Plazmatik membranning stm kturasi
209
Matn va fonnig yaxshi rangi - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

178
qilingan tasvirning
URL
manzili hisoblanadi. Agar tasvir brauzer
oynasidan kichik bo„lsa, tasvir oyna to„lmagunga qadar davriy
takrorlanadi.
URL
manzilni nisbiy yoki absolyut bo„lishi mumkin.
Fonda tasvirdan foydalanish uchun quyidagilarni unutmaslik kerak:
Fon rangi yuklanish vaqtini cho„zib yubormaydimi?
Fon rangi sahifadagi boshqa tasvirlar bilan uyg„unlashadimi?
Fon rangi sahifadagi matn rangi bilan uyg„unlashadimi?
Fon rangi davriy takrorlansa, tasvir yaxshi ko„rinadimi?
Fon rangi tasviri matndan e„tiborni olib qo„ymaydimi?
HTML
ning so„nggi talqinlarida (
HTML 4
va
XHTML
)
tegida
bgcolor, background va text atributlaridan foydalanish tavsiya etilmaydi.
World Wide Web
(
W3C
) konsorsumi bu atributlarni o„z tavsiyalaridan
chiqarib tashlagan. Uning o„rniga stillar jadvalidan (
CSS
) foydalanish
lozim. Stillar jadvalidan foydalanilganda fonni sozlashni boshqarish
ancha qulay bo„ladi.
Fon tasvirlarini qo„yishga misol keltiraylik.
Matnni formatlash - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

163
... –
matnni yarim qalin ko„rinishda berish tegi.
... –
og„ma shriftni berish uchun qo„llaniladigan teg.
... –
matnning ostiga chizish uchun teg.
Web-bo„g„inning matnli mazmuni bilan ishlashga kirishishdan
avval bir qator foydali maslahatlarni e‟tiborga olish lozim. Har qanday
professional darajadagi matnli hujjatni tayyorlashdagi kabi, Web uchun
mo„ljallangan barcha matnlar grammatik va orfografik hatoliklarsiz
bo„lishi lozim. Ularni kim o„qishini e‟tiborga olgan holda yozish lozim,
har qanday holatda ham, tushunarli va qisqacha bo„lishi kerak. Optimal
usuli quyidagicha: kirish, so„ngra bir necha abzas materialning kengroq
bayoni va hulosa.
Webda ayrim vizual cheklanishlar mavjud. Juda uzun matnli
sahifalar ko„zni toliqtirishini unutmaslik kerak. Bundan tashqari, qisqa
abzaslar
Web-sahifalarda
uzoq
qolishni
xohlamaydigan
foydalanuvchilarga axborotni yetkazishga yordam beradi. Matn
mantiqan tartiblangan bo„lishi kerak. Agar yaxshi tartiblangan bo„lsa,
uning alohida qismlarini sarlavhalar va matnni ajratish yordamida
belgilash mumkin. Sarlavhalar uchun mantiqiy tartib mavjud: birinchi
darajali sarlavhalar eng katta o„lchamga ega, so„ngra kichik
o„lchamlarga o„tiladi. Matn stillar (yarim qalin, og„ma, ostiga chizish)
orqali ajratilganda kam miqdorda qo„llanilishi lozim.
Juft bo‘lmagan teglar (belgilashlar)

166
Mashqlar kayfiyatni yaxshilashga yordam berishi mumkin.
Umuman olganda, jismoniy mashqlar bilan shug„ullanuvchi insonlar
hayotga ijobiy qaraydilar.
Menda matnning juda uzun satri va men uni uzishni xohlamayman. Buning
uchun uzmaydigan tegdan foydalanish mumkin. Bu barcha satr hech
qanday uzilishlarsiz chiqariladi.
HTML – gipermatnli belgilash tili

158
Texnologiya boshlang„ich bosqichda juda sodda edi. Gap shundaki,
texnologiyaning turli tashkil etuvchilarini ishlab chiqishda (
HTML
(HyperText Markup Language)
– gipermatnli belgilash tili,
HTTP
–
gipermatnli axborotlarni almashish protokoli,
CGI amaliy dasturiy
ta‟minotni ishlab chiqish va boshqalar) axborot manbalari mualliflari
malakasi
va
ularning
hisoblash
texnikasi
vositalari
bilan
ta‟minlanganliik darajasi minimal bo„ladi, deb qaralgan edi.
World Wide Web
taqsimlangan gipermatnli tizimini yaratish
texnologiyasining asosiy tashkil etuvchilaridan biri chop qilish
hujjatlarini belgilash tili standarti –
SGML
(Standard Generalised
Markup Language
, umumlashgan standart belgilash tili) asosida Tim
Berners-Li tomonidan ishlab chiqilgan
HTML
gipermatnli belgilash tili
bo„ldi.
Tilning birinchi talqini (
HTML 1.0
) uning imkoniyatlarini bayon
etuvchi tavsifiy xarakterga ega bo„lgan tilni taqdim etishga
yo„naltirilgan edi. Ikkinchi talqini (
HTML 2.0
) tilning konstruksiyalaridan
foydalanish amaliyotini o„z ichiga olgan. ++ (
HTML++)
talqini
tilning
teglari to„plamini kengaytirgan holda ilmiy axborot va jadvallarni
tasvirlashning yangi imkoniyatlarini taqdim etdi.
HTML 3.2
talqini barcha
kiritilgan yangiliklarni mavjud bo„lgan amaliyot bilan moslashtirdi va
tartibladi.
HTML 3.2
jadvallardan foydalanish Java tili kodlarini bajarish,
grafikaning matn bilan bog„lanishini ta‟minlash, hamda yuqori va quyi
indekslar (ko„rsatkichlar) ni tasvirlash imkonini berdi.
World Wide Web Consortium (
W3C
)
– xalqaro tashkilot,
HTML
yangi
talqinlarining bayonlari hujjatlarini tayyorlash va tarqatish bilan
shug„ullanmoqda. Hozirda
HTML 4.01
talqini materiallari chop qilindi.
HTML
ning avvalgi talqinlarida mavjud bo„lgan imkoniyatlari (matnni
belgilash, mul‟timedia, gipermatnli bog„lanishlar yaratish)
bilan birga
mul‟timedia bilan ishlash bo„yicha qo„shimcha vositalar, dasturlash
tillari,
stillar
jadvali,
tasvir
va
hujjatlarni
chop
qilishning
soddalashtirilgan vositalari kiritilgan. Website sahifalarini ko„rish
ssenariysini boshqarish uchun (
WWW
texnologiyasida bajarilgan
gipermatnli berilganlar bazasi) dasturlash tillaridan foydalanish mumkin,
masalan,
JavaScript
,
Java
va
VBScript
.
HTML
ning murakkablashishi va dasturlash tillarining yaratilishi
natijasida Web-bo„g„inlarni yaratish yuqori malakali mutaxassislarning
ishiga aylandi. Internetning imkoniyatlari
HTML
tili asosiga ega bo„lgan
foydalanuvchilarga katta harajatlarsiz o„z Web-bo„g„inlarini yaratish va
joylashtirish imkoniyatini beradi.
Yakuniy hujjat o„z
ichiga turli-tuman belgilarni, illyustratsiyalarni,
www.ziyouz.com kutubxonasi
159
audio- va videoparchalari olishi mumkin. Bundan tashqari, til tarkibiga
turli darajadagi sarlavhalarni yaratish, shriftli belgilashlar,
turli
ro„yxatlar, jadvalar, fayllar va boshqa axborot manbalari (gipermatnli
murojaatlar) o„rtasidagi bog„lanishlar uchun rivojlangan vositalar
kiritildi.
Virusga qarshi kurashish dasturlari

155
avval, o„z kompyuteringizdan antivirus dasturlarini ishga
tushurib, bu disketlarni virus mavjudligiga tekshiring;
arxiv ko„rinishidagi fayllar kompyuterga ko„chirilganda qattiq
diskda arxiv ochilganidan so„ng, tekshirish sohasini yangi
yozilgan fayllar bilan chegaralagan holda, ularni virusga qarshi
tekshiring;
vaqti-vaqti bilan antivirus dasturlarini ishga tushurib, kompyuter
qattiq diskini virus mavjudligiga tekshirib turing;
har doim boshqa kompyuterlarda ishlaganda disketga axborot
yozilmasa, ularni yozuvdan himoyalab qo„ying;
siz uchun muhim bo„lgan axborotlarning nusxalarini disketlarda
olib qo„ying;
yuklanuvchi
viruslardan
kompyuterni
himoyalash
uchun
operatsion tizimni yuklashda yoki qayta yuklashda
A
: disk
yurituvchida disket qoldirmang;
kompyuter tarmog„idan olinayotgan barcha fayllarni nazorat
qilish uchun antivirus dasturlaridan foydalaning.
Axborotlarni jo‘natish - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

|
Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun oBog'liq Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklar (1)Axborotlarni jo‘natish
Axborotlarni jo„natish amalini bajarishning asosiy fizik usuli lokal
va global uzatish tarmoqlaridan foydalanish hisoblanadi. O„zaro
moslikni ta‟minlash uchun tarmoqlarni ishlab chiqish va qo„llashda
ochiq tizimlar yetti darajali modeliga birlashtirilgan bir qator standartlar
qo„llaniladi. Tarmoqlar aro axborot almashinuvi sohasida
OSI
(
Open
System Intreconnection
) modeli xalqaro standart sifatida qabul qilingan.
Bu model
Xalqaro Standartlashtirish Tashkiloti (International
Standards Organization –
ISO
)
tomonidan ishlab chiqilgan. Ko„pgina
tarmoq dasturiy-apparat vositalarini ishlab chiqaruvchilar bu modeldan
foydalanishga harakat qilmoqdalar.
Bu modelning darajalari haqida qisqacha to„xtalib o„tamiz.
Fizik daraja
fizik boshqaruvni amalga oshiradi. Fizik zanjirga,
masalan, axborot uzatiladigan telefon kiradi. Bu darajada OSI modeli
aloqa zanjirining fizik, elektrik, funksional tavsiflarini, hamda tarmoq
adapterlari va modemlariga bo„lgan talablarni ifodalaydi.
Kanalli daraja
. Bu darajada tarmoq kanalini boshqaruv va fizik
kanallar orqali axborotlar blokini uzatish (bitlar mosligi) amalga
oshiriladi. Masalan, blokning boshi va oxirini aniqlash, uzatishdagi
xatolarni topish, jo„natmalarni manzillash va hokazo. Kanalli daraja
tarmoq kompyuterlari o„rtasida tarmoq apparat vositalaridan birgalikda
foydalanish qoidalarini ifodalaydi.
Tarmoq darajasi
virtual zanjirga tegishli bo„lib, fizik jihatdan
mavjud bo„lishi shart emas. Bu daraja orqali ta‟minlanuvchi interfeys
orqali
fizik
darajadagi
uzatishni
boshqaruvning
murakkabligi
«yashiriladi». Darajaning dasturiy vositalari paketlarni tarmoqda uzatish
yo„nalishlarini aniqlashni ta‟minlaydi. Yo„naltirgichlar OSI modeli
tarmoq darajasida manzilli axborotlarni tahlil qilish asosida optimal
yo„nalishni qidirishni ta‟minlaydi.
|
| |
HTML hujjati tarkibi - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

162
ko„rish uchun taqdim etiladigan barcha axborotlar joylashadi. Qobiq
yaratilgandan so„ng birinchi masalalardan biri sahifa tanasiga axborot
kiritish bo„ladi. Axborot quyidagilardan iborat bo„lishi mumkin:
Matn
. Bo„g„inning matnli mazmuni tanada joylashadi. Axborotni
taqdim etish uchun formatlashdan (matn bo„g„inga masofaviy
kiruvchilarga o„qishda qulay bo„lishi uchun) foydalaniladi.
Tasvirlar
. Bo„g„in tematikasini ko„rsatish uchun grafikadan, matnni
to„ldiruvchi fototasvirlardan yoki navigatsion tugmalardan foydalaniash
mumkin. Tasvirlar hujjat tanasida joylashgan tasvirlar
axborotning muhim qismi hisoblanadi.
Murojaatlar
. Web ning yuragi va qalbi bo„lgan murojaatlar
foydalanuvchilarga
bo„g„inda
harakatlanish
imkonini
beradi.
Murojaatlar har doim sahifa tanasida joylashadi.
Multimedia va maxsus dasrurlar
.
Shockwave
,
Flash
,
Java
apletlari va
hattoki biriktirilgan videoni boshqarish uchun
HTML
-hujjat tasnasida
joylashuvhci kod qo„llaniladi.
HTML
hujjati tanasi, inson tanasi kabi, vaqt o„tishi bilan o„sadi va
bosh qismiga nisbatan kuchli farqlanadi. Albatta, axborot qo„shish bilan
tana kattalashib va uzunlashib boradi.
Albatta, ikkita
tegi oralig„ida ko„plab boshqa elementlarni
kiritish mumkin. Bu yerda biz ro„yxatlar, jadvallar va formalar bilan
yaqindan tanishamiz.
Matn qismlarini shriftli ajratish

177
(
G
) va ko„k (
B
) ranglar uchun turli kombinatsiyada
65536
ta rang hosil
qilish mumkin (
256 x 256
).
Qizil, yashil va ko„k ranglarning
0
dan
255
gacha aralashmasi
16
milliondan ortiq rangni beradi (
256 x 256 x 256
).
Hozirgi kunda zamonaviy monitorlar
16384
dan kam bo„lmagan
ranglarni chiqarishi mumkin.
Saytda foydalanilayotgan fon muhim rol o„ynaydi. Yaxshi fon Web-
saytning tashqi ko„rinishini sezilarli darajada yaxshilaydi, rang sxemasi
noto„g„ri tanlanganda esa, sahifani o„qish qiyinlashadi. Bularning
hammasini misolda ko„rib chiqaylik.
Matn va fonnig yaxshi rangiga misol.
Tarmoq antivirus dasturiy ta’minoti

157
Ko„plab dasturiy ta‟minot ishlab chiqaruvchilar o„z mahsulotlarini
Internet orqali yuklash imkoniyati mavjud bo„lishi uchun odatda u yoki
bu ma‟lumotlarni siqish turidan foydalanadilar. Agar sizning antivirus
dasturingiz virusga ega bo„lgan arxivlarning asosiy turlarini aniqlay
olmasa, sizning himoya qobig„ingizdan osonlik bilan o„tib ketadi.
Melissa
kabi makroviruslarga ham yengiltaklik bilan qarash kerak emas.
Agar foydalanuvchilar
Microsoft Office
ilovalari bilan ishlasalar, ular
makroslarning bajarilishidan ogohlantiriladilar. Axborot texnologiyalari
bo„yicha ko„plab mutaxassislar shuni ta‟kidlaydilarki, foydalanuvchi-
larning ko„pchiligi bu ogohlantirishlarni e‟tiborsiz qoldiradilar.
Microsoft Office
dan foydalanuvchi korporatsiyalar makroviruslarni
aniqlovchi va yo„q qiluvchi mahsulotlarni tanlashlari kerak.
Axborot tizimlari - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

27
Abstrakt tizimlar
– bu insonlarning mahsuloti: nazariya, bilim,
qarashlar va boshqalar.
Tizimlarni vaqtga nisbatan
statik
va
dinamik
turlarga ajratish
mumkin:
statik
tizimlarda vaqt o„tishi bilan tizimning holati o„zgarmaydi;
dinamik
tizimlarda esa, uning bajarilishi jarayonida tizim
holatining o„zgarilishi kuzatiladi.
Har qanday tizim katta tizim tarkibiga kiradi.
Bu katta tizim uni
o„rab turadi va berilgan tizimning tashqi muhiti bo„lib hisoblanadi. Shu
sababli, tizim tashqi muhit bilan o„zaro bog„lanishda bo„ladi. Tizim
tashqi muhit bilan aloqada bo„lganligi sababli
ochiq
va
yopiq
tizimlarni
farqlash mumkin.
Ochiq
tizimlar o„zini o„rab turgan tashqi muhit bilan
faol aloqada bo„ladi va bunday aloqa tizimga rivojlanish va
murakkablashish imkonini beradi.
Yopiq
tizimlar
tashqi muhit bilan
aloqada bo„lmaydi, undagi barcha jarayonlar (energetikdan tashqari)
tizim ichida amalga oshiriladi.
10-amaliy mashg‘ulot mavzu: ot xavfsizlik komponentalari: Brandmauer va Antiviruslar. Ishdan maqsad

10-AMALIY MASHG‘ULOT
Mavzu: OT xavfsizlik komponentalari: Brandmauer va Antiviruslar.
Ishdan maqsad:
OT xavfsizlik komponentalari: Brandmauer va Antiviruslar
bilan
ishlashni o‘rganish.
Nmap - Zenmap GUI dasturni ishga tushiramiz.
Kerakli saytni nomini yozamiz.
Unda berilgan saytning IP adresi chiqadi.
Brandmaur Windows ga kiramiz.
Bu oynada создать правило buyrug’i ishga tushiramiz va quyidagi oyna ochiladi.
Eng oxirigisini belgilaymiz.
O‘zgarishsiz qoladi.
Sayt IP adresini kiritamiz.
IP adres belgilanadi.
Oxirgisiga belgi qo‘yib, saytni bloklaymiz.
O‘zgarishsiz qoladi.
Sayt nomini kiritamiz.
Sayt bloklanganini ko‘rsatadi.
Sayt bloklandi.
Blokdan chiqarish uchun otkluchit qilinadi.
Mana endi sayt blokdan olindi.
10.2 Antivirus dasturiy ta’minotini o‘rnatish va sozlash.
Nazorat savollari
1.
Brandmaur deganda nimani tushunasiz?
2.
Qanday antivirus dasturlarni bilasiz?
3.
Kompyuterga antivirus dasturini o‘rnatish ketma-ketligini tushuntirib
bering?
|
Code blocks
Scratchda ilova yaratish uchun ishlatiladigan kod 
vazifasini bajaruvchi bloklar.
Buyruq

130
Kompyuter xotirasi
ing
Computer storage
ma’lumotlarni doimiy ravishda saqlash uchun
ishlatiladigan saqlash qurilmasi.
Boshqarish tugmalari
ing
Control keys
klaviatura va sichqonchada bosish mumkin boʻlgan
tugmalar.
Nusxa olish
ing
Copy
tanlangan matn yoki rasmni xotiraga saqlab olish
va kerak boʻlganda uni qo‘shish. Bu jarayonda matn
yoki rasm sahifadan oʻchirilmaydi.
Qirqish, kesish
ing
Crop
obyekt atrofidagi ramkani siljitgan holda
obyektning chetki qismlarini kesish buyrug‘i.
Xulosa
ing
Conclusion
axborotdan foydalangan holda qabul qilingan qaror
yoki bayonot.
Toʻplash
ing
Collect
bir joyga yigʻish yoki jamlash.
Kursor
ing
Cursor
matnni qayerga kiritishni koʻrsatib turuvchi
ekrandagi oʻchib yonib turuvchi marker.
Qirqib olish
ing
Cut
tanlangan matnni yoki rasmni qirqib, xotiraga
saqlab olish. Bu jarayonda ushbu matn yoki rasm
sahifadan oʻchiriladi.
XDR – ing. External Data Representation – ma`lumotlarni tashqi ko`rinishi;
 TLS -

|
XDR – ing. External Data Representation – ma`lumotlarni tashqi ko`rinishi;
TLS -
|
bet | 2/5 | Sana | 22.09.2024 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #271993 |
Bog'liq 2-maruzaXDR – ing. External Data Representation – ma`lumotlarni tashqi ko`rinishi;
TLS - ing. Transport Layer Security — transport satxini xavfsizligi ;
SSL - ing. Secure Socket Layers —himoyalangan soketlar satxi;
PPTP – ing. Point-to-Point Tunneling Protocol — Nuqtadan nuqtaga tunnel o'tkazish protokoli;
L2TP – ing. Layer 2 Tunneling Protocol —tunnel ikkichi daraja protokoli;
TCP - ing. Transmission Control Protocol – ma`lumotlar almashinuvi ,boshqaruv protokoli;
UDP – ing. User Datagram Protocol — foydalanuvchilar datagram protokoli;(datagram – ma`lumotlarni bloklash);
SCTP – ing. Stream Control Transmission Protocol — boshqrilayotgan oqim bilan ma`lumotlar almashinuvi
protokoli ;
IEEE 802 – lokal tarmoqalr uchun IEEE 802 standarti;
ATM – ing. Asynchronous Transfer Mode — ma`lumotlarni yuvorishning asinxron usuli ;
DNS – ing. Domain Name System — domen nomlarining tizimi;
Interfeys (ing. interfeys) - talablar standart tomonidan belgilanadigan ikkita funktsional ob'ektlar orasidagi chegara tizim elementlari o'rtasidagi o'zaro ta'sir (boshqarish, boshqarish va boshqalar) vositalari, usullari va qoidalari to'plami (https://www.youtube.com/watch?v=VGcKWSqrjgE )
Interfeys - bu dastur, qurilma, funktsiya va boshqalar bilan ishlash uchun zarur bo'lgan apparat va dasturiy ta'minot to'plami.
Kompyuter tarmoq texnologiyalari.
X.25, Frame Relay, Ethernet, Gigabit Ethernet
ARCNET, Token Ring, FDDI, SMDS
ATM, B-ISDN
Kompyuterlar paydo bo'lishi bilanoq, bir nechta kompyuterlar o'rtasida ma'lumotlarni uzatish va resurslarni samarali taqsimlash muammosi paydo bo'ldi. Bu muammolarni hal qilish uchun bir qancha texnologiyalar ishlab chiqildi.
Kompyuter tarmoq texnologiyalari. X.25
X.25 – (1976) OSI tarmoq modelining ma'lumotlar havolasi qatlami standarti. Xatolik darajasi yetarlicha yuqori bo'lgan telefon tarmoqlariga asoslangan WANni tashkil qilish uchun mo'ljallangan edi, shuning uchun u xatolarni tuzatishning ilg'or mexanizmlarini o'z ichiga oladi. Aloqalarni o'rnatish bilan ishlashga e'tibor qaratildi.
|
| |
Kompyuter tarmoq texnologiyalari

|
Kompyuter tarmoq texnologiyalari
|
bet | 3/5 | Sana | 22.09.2024 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #271993 |
Bog'liq 2-maruzaKompyuter tarmoq texnologiyalari. Frame Relay
Frame relay (FR) - bu OSI tarmoq modelining ma'lumotlar havolasi sathining protokoli. FR protokoli tomonidan ruxsat etilgan maksimal tezlik - 34.368 Mbit / s (E3 kanallari).
Kompyuter tarmoq texnologiyalari. Ethernet, Gigabit Ethernet Kompyuter tarmoq texnologiyalari. ARCNET-shinali ulanish
ARCNET (ARCnet, от англ. Attached Resource Computer NETwork)
Kompyuter tarmoq texnologiyalari. Token Ring, halqasimon
Token Ring - bu lokal tarmoq (LAN) uzatish topologiyasi va "tokenlarga kirish“ («маркерным доступом») bilan ma'lumotlarni uzatish protokoli. Halqasimon topologiya.
Kompyuter tarmoq texnologiyalari. FDDI (англ. Fiber Distributed Data Interface)
Optik tolali uzatish liniyalari ishlatiladi
Kompyuter tarmoq texnologiyalari. SMDS, (англ. Switched Multi-megabit Data Services)
ATM –texnologiyasini asosi. Hozirda ishlatilmaydi.
Kompyuter tarmoq texnologiyalari. ATM (англ. Asynchronous Transfer Mode — асинхронный способ передачи данных)
BU texnologiya yuqori samarali paketlarni almashtirish va multipleksorlash texnologiyasi. Paketlar - belgilangan o'lchamdagi 53 baytlik yacheyka, bu erda sarlavha uchun dastlabki 5 bayt ishlatiladi. Bu paketlarni tez almashtirishning bir turi.
Kompyuter tarmoq texnologiyalari. B-ISDN Broadband-Integrated Services Digital Network
O‘tgan asr 90-yillaridan boshlab jahon tеlеkommunikatsiya tarmoqlarida qo‘llanilayotgan ISDN (B-ISDN, Broadband-Integrated Service Digital Networks) ning trasport tеxnologiyasi bo‘lgan ATM, u asosida qurilgan tarmoq.
Integratsiya xizmatlari asosida keng polosali raqamli tarmoq.
|
| |
Bold
ing 
Bold - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb inddBog'liq 5-sinf informatika (Cambridge )Bold
ing
Bold
matnning biror-bir qismini ajratib koʻrsatish yoki
urgʻu berishda ishlatiladigan matn ko‘rinishi.
Moʻyqalam vositasi
ing
Brush tool
boʻyoq choʻtkalari yoki moʻyqalamlarga oʻxshash
turli xil chiziqlar chizish uchun foydalanish mumkin
boʻlgan vosita.
Bullying (zoʻravonlik, tahqirlash)
ing
Bullying
boshqalarga nisbatan qoʻllaniladigan ogʻzaki,
ijtimoiy yoki jismoniy shakllardagi noma’qul va
tajovuzkor xatti-harakatlar.
Belgilar
ing
Character
harf, raqam, belgi, tinish belgisi kabilar.
Kanvas
ing
Canvas
chizish uchun moʻljallangan sahifaga oʻxshash
maydon
Caps lock
ing
Caps Lock
bosh harflarni faollashtiruvchi tugma.
Caps Lock tugmasi bosilgan payt
klaviaturadagi harflar terilsa, bosh harflar hosil
boʻladi.
Bosh harf
ing
Capital letter
odatda gapning boshida hamda atoqli otlar oldidan
ishlatiladigan katta harflar.
Katak (yacheyka)
ing
Cell
elektron jadvaldagi bitta toʻrtburchak.
Clipboard [klipbourd], Xotira buferi
ing
Clipboard
nusxasi olingan matnni kerakli joyga qoʻyguncha
vaqtincha saqlaydigan kompyuter xotirasi.
Bulutli xotira
ing
Cloud storage
ma’lumotlarni internet saqlashga yordam
beradigan zaxira va saqlash xizmati. Bulutli
xotiraning afzalligi shundaki, foydalanuvchi
internet saqlangan fayllarga ixtiyoriy
vaqtda, ixtiyoriy joydan, ixtiyoriy qurilma orqali kira
oladi.
Kod bloklar
ing
|
| |
Guruhlash (tasniflash) - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb inddBog'liq 5-sinf informatika (Cambridge )Guruhlash (tasniflash)
ing
Classify
obyektlarni ma’lum guruhlarga kiritish.
Kiber-bezorilik, Kiber-tahqirlash
ing
Cyberbullying
bu internetdagi ta’qiblarning bir turi. Bunga nooʻrin
yoki noma’qul narsalar, elektron pochta yoki
xabarlarni yuborish kiradi.
Data
ing
Data
hech qanday ma’no anglatmaydigan raqam, soʻz
yoki fakt. Data biror-bir kontekstda ishlatilsagina,
boshqalar uchun tushinarli boʻladi.
Debaglash
ing
Debug
kompyuter dasturidagi xatolarni topish va ularni
tuzatish.
Oʻchirish
ing
Delete
matnni olib tashlash.
Raqamli ijtimoiy tarmoq
ing
Digital social network
odamlarni suhbatlashish, gʻoyalar va qiziqishlar
bilan boʻlishish yoki yangi doʻstlar orttirish uchun
birlashtiradigan veb-sayt.
Displey
ing
Display
rasmlarni yoki matnlarni ko’rish qurilmasini tavsiflash
uchun ishlatiladigan atama.
Ikki marta bosish
ing
Double click
sichqoncha tugmachasini ketma-ket ikki marta bosish.
Drag and drop
ing
Drag and drop
obyektni bir joydan boshqa joyga ko’chirish uchun
sichqonchani obyekt ustiga olib borib, chap
tugmasini bosgan holda boshqa joyga olib borib,
tugmani qo’yib yuborish.
Tahrirlash
ing
Edit
matnga va rasmga oʻzgartirish kiritish.
Enter
ing
Enter key
kursorni keyingi qatorga oʻtkazuvchi tugma.
Buyruqlarni tasdiqlash uchun ham ishlatiladi.
O‘chirg‘ich
ing
Eraser
ekrandagi rasm yoki belgilarni o‘chirish uchun
foydalaniladi.
|
| |
Xatarlarni hisobga olgan holda tezda qaror qabul qilish qobiliyati

|
Xatarlarni hisobga olgan holda tezda qaror qabul qilish qobiliyati
|
bet | 63/77 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 18,03 Mb. | | #122434 |
Bog'liq Muallif famililiya ism sharif taxdid razvedkasi texnologiyalari14.5 Xatarlarni hisobga olgan holda tezda qaror qabul qilish qobiliyati.
Kontekst va kontentni tahlil qilish-xavfsizlik voqealarining haqiqiy biznes jarayonlari bilan o‘zaro bog‘liqligini tahlil qilish uchun provayderlardan olingan tahdid ma’lumotlari va buzish belgilari shaklida kontekstli ma’lumotlardan foydalaniladi.
Muhim faktlarni to‘plash soatni emas, balki daqiqalarni oladi-yuqori sifatli apparat qurilmalari yillar davomida to‘plangan jurnal voqealarini to‘plash va qayta ishlash va ularni boshqa ma’lumotlar oqimlari (shu jumladan, STIX formatida) bilan taqqoslash. Siz milliardlab hodisalar va oqimlarni saqlashingiz va hujumlarni tekshirish uchun zarur bo‘lgan voqealar ma’lumotlarini uzoq muddatli saqlash tizimlariga tezda kirishingiz mumkin.
Xavfsizlik operatsiyalarini optimallashtirish-ishning analitik jihatlariga e’tibor qaratish moslashuvchanlik darajasini oshirish, operatsiyalarni shaxsiylashtirish va tergov natijalariga tezroq javob berishga olib keladi. Har qanday darajadagi tahlilchilar, ham yangi boshlanuvchilar, ham tajribali mutaxassislar murakkab, doimiy o‘zgaruvchan tahdidlarni tezroq va osonroq birinchi o‘ringa qo‘yish, tekshirish va yo‘q qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Nazorat savollari.
Sdsds
Sdsd
Sdsd
sfdsd
Netoskope ma’lumotlariga ko‘ra, korxonalar o‘rtacha (asosan AQShda) 1246 xil bulutli xizmatlardan foydalanadi, bu bir yil oldingiga nisbatan 22% ko‘pdir.
1246 xil bulutli xizmatlar!!!
Ulardan 175 tasi HR xizmatlariga, 170 tasi marketingga, 110 tasi aloqa sohasiga va 76 tasi moliya va CRM (Customer Relationship Management-mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish) sohalariga tegishli. Cisco "faqat" 700 ta tashqi bulut xizmatlaridan foydalanadi.
|
| |
• maʼlumotlarni guruhlarga ajratish (tasniflash);
•

|
• maʼlumotlarni guruhlarga ajratish (tasniflash);
•Bog'liq 5-sinf informatika (Cambridge )• maʼlumotlarni guruhlarga ajratish (tasniflash);
• grafik yoki diagramma yaratish;
• grafik yoki diagrammani formatlash;
• grafik yoki diagrammaga oʻq belgisini qoʻshish;
• grafik yoki diagrammadan xulosalar chiqarish.
Boshlashingizdan avval
Quyidagilarni bilishingiz kerak:
• maʼlumotlarni kiritish uchun klaviaturadan hamda variantlardan birini tanlash
uchun sichqonchadan (yoki sensorli ekrandan) foydalana olishingiz kerak;
• maʼlumotlar jadvalining nomi (sarlavhasi) mavjud ekanligini;
• jadvalda foydalanilayotgan maʼlumotlar sarlavhalar boʻyicha tartiblangan
ekanligini.
Kirish
Diagramma – raqamli axborotni namoyish etuvchi grafik (turli qiymatlarni
tasvirlovchi axborot) bo‘lib, uning koʻplab turlari mavjud.
Keyingi sahifaning yuqori qismida joylashgan
ustunli diagrammada eng baland
ko‘rsatkich yashil ustun bo‘lib, bu uning ko‘rsatkichi eng katta ekanini bildiradi.
Ustunli diagrammaning quyi qismida
doiraviy diagramma joylashgan, unda eng
kattasi yashil boʻlak hisoblanib, bu uning ko‘rsatkichi eng katta ekanini bildiradi.
Bu modulda quyidagilarni oʻrganasiz:
1
Maʼlumotlarni saqlash va ularni guruhlarga ajratish
2
Maʼlumotlarni grafiklar va diagrammalarda tasvirlash
3
Grafiklar va diagrammalardan foydalanib savollarga javob berish
4
Grafiklar va diagrammalardan foydalanib xulosalar chiqarish
Diagramma:
raqamli axborotni
vizual usulda
namoyish etuvchi
tasvir.
Axborot: nimadir
yoki kimdir
haqidagi fakt.
Ustunli
diagramma:
predmetlar sonini
koʻrsatuvchi
vertikal
chiziqlardan
tashkil topgan
grafik turi.
Doiraviy
diagramma:
butun doira
umumiy miqdor
hamda har bir
boʻlak umumiy
miqdorning bir
qismi ekanini
bildiruvchi grafik
turi.
|
| |
bekor qilish - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb inddBog'liq 5-sinf informatika (Cambridge )bekor qilish
vositasi yordamida olib tashlashingiz mumkin.
Undo
tugmasini bossangiz, oxirgi
chizgan chiziqni yoki bajargan ishingizni ortga qaytaradi.
Undo
tugmasini bosishda davom etsangiz, oxirgi qilgan amallaringiz birin-ketin
siz bajargan tartibda ortga qaytadi.
Line: chiziq
va moʻyqalam
uskunlaridan
foydalanib hosil
qilingan geometrik
shakl.
Kanvas:
chizish uchun
mo‘ljallangan,
sahifaga oʻxshash
maydon.
Kalit soʻzlar
Undo: bu
oxirgi bajargan
amalingizni ortga
qaytaradi.
Kalit soʻz
27
2
Tasvirlar bilan ishlashni boshlash
Toʻgʻri chiziq uskunasini sahifa yuqorisidagi shakllar boʻlimidan topish mumkin.
U maydonchada joylashgan birinchi uskuna hisoblanadi.
Toʻgʻri chiziq chizish uchun
Line uskunasini faollashtiring.
Sichqoncha koʻrsatkichini kanvasga, chiziq chizishni boshlamoqchi boʻlgan
joyingizga joylashtiring.
Chiziq chizishni boshlash uchun sichqonchaning chap tugmasini bosib ushlab
turing.
Sichqonchani kanvas bo‘ylab chiziq chizmoqchi boʻlgan tomonga
harakatlantiring.
Chiziqni yakunlamoqchi boʻlgan joyingizda sichqonchaning tugmasini qoʻyib
yuboring. Endi kanvasda chizilgan chiziqni koʻrishingiz mumkin.
Toʻgʻri chiziqlar singari egri chiziqlar ham chizishingiz mumkin. Curved line
uskunasi uskunalar panelida Line uskunasidan so‘ng joylashgan.
28
Egri chiziq chizish uchun Curved line uskunasini tanlang.
Sichqoncha koʻrsatkichini kanvasga, chiziq chizishni boshlamoqchi boʻlgan
joyga joylang.
Avval toʻgʻri chiziq. Shundan keyin ushbu chiziqdan egri shakl yaratishingiz
mumkin.
Microsoft Paint dasturi chiziqni ikki joyidan qayriltirgan holda egri chiziq
yaratish imkonini beradi.
Egri shakl hosil qilish uchun sichqoncha koʻrsatkichini chiziq ustiga, chiziq egri
boʻlishini xohlagan joyingizga joylashtiring. Sichqonchaning chap tugmasini
qo‘yib yubormagan holda chiziqni egri shakl hosil qilmoqchi boʻlgan tomonga
torting.
1.1-mashg‘ulot
Line uskunasidan foydalanib, kvadrat hosil qilish uchun toʻrtta toʻgʻri chiziq
chizing.
1.2-mashg‘ulot
Line va Curved line uskunalaridan foydalanib, quyidagi ko‘rinishdagi bayroq
chizing:
|
| |
menyu paydo boʻladi.
Ko’nikma 3

31
2
Tasvirlar bilan ishlashni boshlash
Ushbu menyudan turli moʻyqalam teksturalarini tanlashingiz va har xil
ko‘rinishdagi teksturalarni chizishingiz mumkin. Har birini sinab koʻring va ular
qanday qiziq teksturalar hosil qilishiga nazar soling!
3.1-mashg‘ulot
Microsoft Paint dasturida oʻqituvchingiz bergan “Shapes.png” faylini oching.
Birinchi shaklga rang berish uchun
Crayon brush uskunasidan foydalaning.
3.2-mashg‘ulot
Ikkinchi shaklga rang berish uchun
airbrush uskunasidan foydalaning.
3.3-mashg‘ulot
Uchinchi shaklga rang berish uchun
watercolor uskunasidan foydalaning.
4-amaliy ko‘nikma
Chiziqning qalinligi va rangini oʻzgartirish
Uskunalarning qalinligini oʻzgartirish
Ushbu dasturda chizayotgan tasviringizda ayrim chiziqlarni qalin, ayrimlarini
esa ingichka qilish imkoniyatiga egasiz.
Buni amalga oshirish uchun chizgan chiziqlaringiz vositasining qalinlik
sozlamasini oʻzgartirishni bilishingiz kerak.
Chiziq qalinligini oʻzgartirish uchun
Size
uskunasini tanlasangiz, menyu hosil
boʻladi.
Chizigʻingizga kerakli oʻlchamni tanlang, so‘ngra chizishni boshlang.
Airbrush
uskunasi:
chizish uchun
foydalaniladigan
rang sepuvchiga
oʻxshash vosita.
5-amaliy ko‘nikma - Cover ict stb indd

35
2
Tasvirlar bilan
ishlashni boshlash
Sichqoncha koʻrsatkichini kanvasga joylaganingizda, u kichik boʻyoq
bankasiga oʻxshash ko‘rinishda ekanini ko‘rasiz.
Bundan Fill uskunasini
faollashtirganingizni bilishingiz mumkin.
Shundan keyin sichqoncha koʻrsatkichini boʻyaluvchi shakl oʻrtasiga joylang va
uning chap tugmasini bosing.
Endi shakl siz tanlagan rangda boʻlganini koʻrasiz.
5.1-mashg‘ulot
Uchta turli shakl chizing.
Birinchi shaklni qizil rang bilan bo‘yang.
Ikkinchi shaklni sariq rang bilan bo‘yang.
Uchinchi shaklni yashil rang bilan bo‘yang.
6–amaliy ko‘nikma
Tasvir qismlaridan nusxa olish, kesib olib tashlash yoki
joylashtirishdan foydalanish
Tasvirning bir qismidan
nusxa olishni xohlashingiz mumkin.
Buni tasvirda biror
predmetni bittadan koʻp boʻlishini istaganingizda bajarasiz.
Tasvirning bir qismidan nusxa olish uchun avval uni belgilashingiz kerak. Buni
toʻgʻri toʻrtburchak shakldagi
Kalit soʻz
     
32 - Cover ict stb indd

32
Uskunalarning rangini oʻzgartirish
Chizayotgan tasviringizda turli ranglardan foydalanishni xohlashingiz tabiiy
hol, buning uchun ushbu uskunaning rang sozlamasini oʻzgartirishni
bilishingiz
talab etiladi. Tanlagan uskunangiz uchun ranglar boʻlimidagi turli ranglardan
foydalana olasiz.
Oʻzgartirmoqchi boʻlgan rangingizni tanlang va chiziq chizishni boshlang.
Istalgan uskuna yordamida siz chizayotgan chiziq
rangi endi siz tanlagan
rangda boʻladi.
Tanlash uchun ranglar palitrasida maʼlum ranglar mavjud,
lekin bulardan
tashqari ham boshqa ranglardan foydalnish mumkin.
Boshqa ranglarni tanlash uchun
Edit colours
tugmasini tanlang.
Yangi hosil bo‘lgan oynada yana koʻplab siz hohlagan
ranglar mavjud ekanini
ko‘rishingiz mumkin. Chapdagi rangli kataklardan birini tanlang yoki maxsus
rang yarating.
33
2
Tasvirlar bilan
ishlashni boshlash
Maxsus rang yaratish uchun oynaning oʻng tomonidagi rangar aralshmash
koylashgan qismning istalgan joyini sichqocha orqali belgilang. Oynaning oʻng
tomonida rangli chiziq paydo boʻladi.
Kerakli rangni tanlash uchun ushbu
chiziqdagi nuqtani bosing, keyin
Add to
Custom Colours
tugmasini bosing. Rang oynaning
pastki chap tomonidagi
maxsus rang palitrasining bitta katakchalaridan biriga qoʻshiladi.
Shundan keyin
OK
tugmasini
tanlasangiz, siz tanlagan rang palitraning pastki
qismida paydo boʻlganini koʻrishingiz mumkin.
4.1-mashg‘ulot
Toʻrtta gorizontal toʻgʻri
chiziq chizing, har birining orasida kichik farq bilan biri
ikkinchisidan balandroq boʻlsin.
Birinchi chiziqni juda ingichka qiling, keyingilarini bir-biriga nisbatan qalinroq
qiling.
4.2-mashg‘ulot
Brush yoki Iine uskunasi yordamida bir necha marta
chiziq rangini almashtirib,
kamalak tasvirini chizing.
Oʻqituvchingizni “cc” sifatida qoʻshing.
7

129
Glossariy
Glossariy
Algoritm
ing
Algorithm
biror vazifani bajarish uchun zarur boʻlgan
koʻrsatmalar ketma-ketligi.
Dastur, Amaliy dastur
ing
Application
ma’lum bir maqsad uchun moʻljallangan dastur.
Oʻqlar
ing
Axes
diagrammadagi gorizontal va vertikal chiziqlar.
Gistogramma/ustunli diagramma
ing
Bar chart/graph
elementlar sonini koʻrsatuvchi vertikal chiziqli
diagramma.
BMP (rasm fayl formati)
ing
BMP (image file extension)
Bitmap fayl; Windows kompyuterlarida keng
tarqalgan rasm formati.
IBM QRadar tahdidlarni aniqlash

|
IBM QRadar tahdidlarni aniqlash
|
bet | 61/77 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 18,03 Mb. | | #122434 |
Bog'liq Muallif famililiya ism sharif taxdid razvedkasi texnologiyalari
Zamonaviy kiber jinoyatchilar kompaniyani himoya qilish tizimlariga hujum qilishda tobora murakkab usullardan foydalanadilar. Ularga qarshi turish uchun axborot xavfsizligi bo‘limlari kuniga ko‘plab voqealarni tahlil qilish va sharhlashga majbur. IBM tarmoq xavfsizligi tahdidlariga qarshi kurashish uchun IBM QRadar Security Intelligence Platform yechimini taqdim etadi, bu xavfsizlik va hodisalarni boshqarish (SIEM) va jurnallarni integratsiya qilish, g‘ayritabiiy vaziyatlarni aniqlash, intsidentlarni tahlil qilish, ularga javob berish, sozlashni boshqarish va zaifliklarni bartaraf etish uchun yagona arxitekturani ta'minlaydi.
QRadar Security Intelligence Platformning yagona arxitekturasi jurnallar, tarmoq oqimlari, paketlar, zaifliklar, shuningdek, foydalanuvchi va resurs ma’lumotlarini tahlil qilish imkonini beradi. Sense Analytics-dan foydalanish eng jiddiy tahdidlarni, hujumlarni va Real vaqtda zaifliklarni aniqlash uchun korrelyatsiya tahlilini o‘tkazish imkonini beradi. Bu AT-bo‘limlariga katta ma’lumot oqimidan eng muhim voqealarni birinchi o‘ringa qo‘yish va ta'kidlash imkonini beradi. Qaror, hodisalarga avtomatik ravishda javob beradi va ma’lumotlarni to‘plash, ularning korrelyatsiyasini aniqlash va hisobot berish qobiliyatlari tufayli tartibga solish talablarini bajaradi. Bundan tashqari, qurilmalarni noto‘g‘ri sozlash va ma'lum zaifliklardan kelib chiqadigan mavjud xatarlarni prognozlash tahlili ham mavjud.
Tahdid analizatori.
IBM QRadar xavfsizlik Intelligence platformasi turli xil modullarni o‘z ichiga oladi. Yechimning asosiy tarkibiy qismlaridan biri IBM QRadar SIEM vositasi – hodisalarni yig‘ish va tahlil qilish tizimi. Tarmoq ichidagi qurilmalar, so‘nggi nuqtalar va ilovalardan kelgan voqealar jurnallaridan ma’lumotlarni birlashtiradi. QRadar SIEM xavfsizlik tahdidlarini aniqlash uchun korrelyatsiyani normallashtiradi va tahlil qiladi, shuningdek, normal xatti-harakatlarni aniqlash, anomaliyalarni aniqlash, ilg‘or tahdidlarni aniqlash va noto‘g‘ri ijobiy natijalarni olib tashlash uchun ilg‘or Sense Analytics mexanizmidan foydalanadi. Ushbu dasturiy modul barcha tegishli voqealarni bir hodisaga to‘plash imkonini beradi. QRadar SIEM, IBMning x-Force Threat Intelligence tahdidlarni tahlil qilish vositalarini potentsial zararli IP-manzillar, zararli dasturlardan iborat kompyuterlar manzillari, spam-manbalar va boshqa tahdidlar ro‘yxatini o‘z ichiga olishi mumkin. Bundan tashqari, birinchi o‘ringa qo‘yish uchun mahsulot tarmoqlardagi voqealar va ma’lumotlar bilan tizimlarga tahdidlarni taqqoslashi mumkin.
|
| |
• dasturiy taʼminotni tanlash va ishga tushirishni (kompyuterda foydalaniladigan 
dasturlar);
2

25
2
Tasvirlar bilan ishlashni boshlash
Kirish
Tasvirlar
yaratish va ularni
tahrirlash juda qiziq mashg‘ulot hisoblanadi. Ushbu
ko‘nikma sizga boshqalar tomonidan yaratilgan tasvirlardan
foydalanib chizishni
emas, balki oʻzingiz xohlagandek o‘z tasvirlaringizni yaratish imkoniyatini beradi.
Ko‘nikmalaringizni ishga solgan holda yaratgan tasviringizni tomosha qilish
zavqlanish his-tuyg‘usini hosil qiladi.
Bu modulda dasturiy taʼminot sifatida Microsoft
Paintdan foydalanishingiz
mumkin. Bu
grafik materiallar yaratish va tahrirlash uchun foydalaniladigan
dasturiy taʼminot. Ushbu dasturda tasvirlar yaratishda yordam beruvchi juda
koʻplab uskunalar mavjud.
Tasvir bilan ishlovchi turli boshqa dasturiy taʼminotlar ham bor,
ularning ixtiyoriy
turlaridan foydalanishingiz mumkin. Ushbu dastur interfeyslarida bir-biriga
o‘xshash tugmalar,
ikonkalar va uskunalar mavjud.
Grafika:
kompyuterlar
yordamida
yaratilgan
tasvirlarning nomi.
Ikonka:
bosishingiz
mumkin boʻlgan
tugma.
Kalit soʻzlar
Tahrirlash:
rasmga
oʻzgartirishlar
kiritish.
Kalit soʻz
26
1-amaliy ko‘nikma
Line uskunasidan foydalanish
Line uskunasidan foydalana olish ko‘nikmasiga ega ekanligingiz
turli tasvirlar
yaratishni boshlay olishingizni anglatadi. U Paint dasturiy taʼminotining asosiy
uskunalaridan biridir.
Microsoft Paint dasturini
ishga tushirganingizda, katta oq hududni koʻrasiz.
Bu hudud
kanvas deb ataladi. Ya’ni qo‘lda tasvir chizmoqchi boʻlganingizda,
qogʻoz qanday vazifani bajarsa, ushbu maydonning
vazifasi ham shunday
bo‘ladi.
Toʻgʻri chiziq chizish uchun toʻgʻri chiziq uskunasidan foydalanishingiz kerak.
Toʻgʻri chiziq chizishni o‘rganib olsangiz, tasviringiz uchun koʻplab
ajoyib shakllar
yaratishingiz mumkin.
Agar chizga chiziq yoki shaklingiz yoqmasa,
oxirgi qilgan amalingizni
Tekinlik tamoyili - Iqtisod-moliya

uning modifikatsiyalari foydalanuvchilarining soni
bir yarim yildan
so‘ng ikki barobar o‘sadi. Xuddi shunday mazkur platformalarga, ilova-
larga potensial ehtiyoj o‘sadi.
Shunday qilib, Internet-iqtisodiyotda tovarlar va
xizmatlar bozorlari
u yoki bu tovar, u yoki bu xizmatga albatta ega bo‘lishning subyektiv
zarurligini ishonarli isbot qilish asosida shakllantiriladi.
Mansublik tamoyili. Ushbu tamoyilning mohiyati
shundan iboratki,
xaridorlarning biron-bir Internet-kompaniyaga mansubligi bir vaqtning
o‘zida Tarmoqqa va tarmoq platformalariga ham sodiqlikda namoyon bo‘-
ladi. Ya’ni muvaffaqiyatli faoliyat ko‘rsatayotgan Internet-kompaniyalar-
ning ishlab chiqariladigan mahsulotni
muntazam takomillashtirishga an’a-
naviy e’tibori umuman Tarmoqni rivojlantirishga e’tiborga aylanadi. Agar-
da an’anaviy iqtisodiyotda har bir fuqaro hayotining
sifat darajasi milliy
iqtisodiyot amal qilishi samaradorligiga ko‘p jihatdan bog‘liq bo‘lsa, Tar-
moqda esa buning aksi. Tarmoqda ishlaydigan fuqaroning farovonligi Tar-
moqni rivojlanish darajasi bilan belgilanadi. Demak, har bir fuqaro uchun
eng yuqori turmush darajasini ta’minlash maqsadida
Tarmoqni kengayti-
rish hamda takomillashtirishga harakat qilish kerak.
O‘sib boruvchi samara tamoyili

moqning hajmi o‘sgani tufayli unga jalb qilingan tadbirkor va biznes-
chilar soni o‘sib boradi.
Natijada tovarlar (xizmatlar) sotuv hajmi o‘sib, biznes-jarayonlar qat-
nashchilari oladigan foydaning hajmi oshadi. Qayd etish joizki, Internet-
iqtisodiyot an’anaviy iqtisodiyotdan bir qator prinsipial farqlarga ega. Bi-
rinchidan, an’anaviy iqtisodiyotda bozorga yetkaziladigan tovar bir chiziqli
qonunga bo‘ysunadi, Internet-iqtisodiyotda mahsulot tannarxi pasayishi-
dan kompaniyalarning cheklangan miqdori (yoki bittasi) manfaatdor bo‘lsa
(qo‘shimcha foyda olish hisobiga), Internet-iqtisodiyotda barcha qatnash-
chilar iqtisodiy manfaat ko‘rib, olingan foydani tegishlicha o‘rtalarida bo‘-
lishadilar. Shubhasiz, hamma ham bir xil foyda olmaydi. Biroq uning katta
qismi tarmoqni rivojlantirishga sarmoya qilinadi.
Narxni teskari shakllantirish tamoyili. Uning mohiyati shundan
iboratki, Internet-iqtisodiyotda uchraydigan barcha eng yaxshi tovarlar-
ning narxlari yildan yilga pasayish tendensiyasiga ega. Internet-iqtisodi-
yotda tovar (xizmat) ning qimmatligi taklifning ortiqchaligi bilan ham,
uning jahon miqyosida keng tarqalganligi bilan ham shartlangan. Bosh-
qacha aytganda, “faks effekt” paydo bo‘ladi. Ya’ni tarmoqda tovar qan-
cha ko‘p bo‘lsa, u shuncha qimmat bo‘ladi. Biroq ushbu tamoyil an’-
anaviy iqtisodiyotning tegishli qonuniyatlarini rad etadi. Birinchi aksio-
ma: qimmatlik tovarning noyobligi (olmoslar, oltin va h.k.) bilan belgi-
lanadi, chunki uning miqdori cheklangan. Ikkinchi aksioma: tovarlarni
ortiqcha ishlab chiqarish (masalan, talabdan ko‘p bo‘lgan) ularning
qiymati pasayishiga olib keladi. Biroq Internet-iqtisodiyotda qimmatlik
ham taklifning ortiqchaligi, ham tovarlar va xizmatlar keng tarqatilishi
bilan shartlanadi.
Internet-iqtisodiyotni rivojlantirish sur’atlari har yili joriy qilina-
yotgan WEB-serverlar soni bilan izohlanishi mumkin (2.2.-jadval).
WEB-server – bu WEB-tugunda ma’lumotlarni boshqaradigan,
mazkur ma’lumotga kirishni nazorat qiladigan va WEB-brauzer so‘rov-
lariga javob beradigan dasturiy ta’minotdir.
WEB-brauzer – bu HTML – hujjatlarga hamda jahon o‘rgimchak
to‘ridagi tegishli fayllarga kirish uchun server bilan bog‘lanishga, shu-
ningdek, hujjatga yoki bir betdan boshqasiga zanjir bo‘ylab o‘tishga rux-
sat beradigan dasturiy ta’minotdir.
HTML – (Hyper Text Makkup Language) – WEB-hujjatlarni tash-
kil qilish uchun qo‘llanadigan kodlarni andozaviy to‘plami.
-jadval 
Loyihada tavsiya etilayotgan internet tarmog‘idan foydalanishning

ta’rif berish; bir xil tushunish; alohida taqdim etish (bir tamoyilda bir
nechta har xil tamoyilni birlashtirishdan farqli).
“Fakultativ” tushunchasini (lotinchada majburiy bo‘lmagan, ehti-
molli, tanlab olinadigan, har zamonda amal qiladigan) asosiy tamoyil-
lardan biriga nisbatan qo‘llash asossiz ko‘rinadi.
– Ikkinchidan, deyarli hamma tamoyillar juda keng ta’rifga ega. Ular-
ning aksariyati umuman elektron biznesning integratsiyalashgan tizimi
uchun xos bo‘lgan emas, balki lokal tamoyillar kategoriyasiga taalluqlidir.
“Mantiqiy javobgarlik” tamoyili bir ma’noli ta’rif hisoblanmaydi.
“Mantiqiylik” darajasini elektron biznesning har bir qatnashchisi
tavsiyalar mualliflari tomonidan har xil tushunilishi mumkin. Har bir
ta-
moyil qonuniyligini hisobga olib, ularning ta’rifiga bunday yondashuv
asoslanmagan. “Axborot almashish mantiqiy erkinligi” tamoyili uchun
ham ushbu e’tiroz haqlidir. “Biznes operatsiyalari ochiqligi va ularni
amalga oshirish ishonchliligi” tamoyili o‘ziga ikki xil tamoyilni kiritadi.
Bir vaqtning o‘zida ulardan har biri mustaqil ma’noga ega. Ularning ta’-
rifi ham bir xil emas. “Ochiqlik” ma’nosini turlicha tushunish mumkin.
“O‘zR qonunlarining mintaqaviy qonunlardan ustunligini saqlash” ta-
moyili tabiiydir.
Biroq ushbu tamoyilni nisbatan to‘g‘ri ta’rifi – bu
qarama-qarshi
1 - Cover ict stb indd

24
1.1
Plant organs
Tasvirlar
bilan ishlashni boshlash
Bu modulda yakuniy loyiha ustida ishlashingizda yordam beruvchi raqamli tasvir
bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirasiz. Unda quyidagilarni oʻrganasiz:
• turli foydali va qiziqarli ko‘nikmalardan foydalanib tasvirlarni
yaratish va ularni
tahrirlash;
• chiziq va moʻyqalam vositalaridan foydalanish hamda ular yordamida tasvirlar
hosil qilish;
• qalam vositasidan foydalanish (qoʻlda tasvir yaratish
uchun foydalaniladigan
vosita);
• shakllar yaratish va ularni bo‘yash;
• tasvirlardan nusxa olish va ularni oʻchirish;
• tahrirlangan tasvirlarni saqlash;
• shaxsiy kino qahramoningizni yaratishda kerakli ko‘nikmalarni rivojlantirish.
Shuningdek, quyidagilarni ham bilib olasiz:
• chegara chiziqlari (kontur) bir rangda va ichki qismi boshqa rangda bo‘yalgan
shakllar yaratish.
Bu modulda quyidagilarni oʻrganasiz:
1
Tasvir yoki naqshlar yaratishda sodda shakl va chiziqlardan foydalanish
2
Vizual effektlardan foydalanib tasvirlarni tahrirlash
3
Toʻgʻri chiziq
va shakllardan foydalanib, mavjud tasvirlarni boyitish
4
Tasvir yoki uning qismidan nusxa olish yoki uni oʻchirish
5
Tahrirlangan tasvirlarni saqlashda “Save as” buyrug‘idan foydalanish
Boshlashingizdan avval
Quyidagilarni bilishingiz kerak:
• sichqonchadan
foydalanishni, jumladan, ekran boʻylab koʻrsatkichni
harakatlantirish va tugmalaridan foydalanishni;
1 - Cover ict stb indd

22
1-mashg‘ulot
Yangi Microsot Word hujjati yarating va sevimli kuningiz haqida yozing. Unda
quyidagi savollarga javob mavjud bo‘lsin:
• Siz qayerga bordingiz?
• U yerda nima qildingiz?
• U yerga kim bilan bordingiz?
• Sodir bo‘lgan qaysi hodisa kuningiz qiziqarli bo‘lishini sabab bo‘ldi?
2-mashg‘ulot
Hujjatni hosil qilganingizdan so‘ng imlo xatolarga tekshiring.
3-mashg‘ulot
Hujjatingizni qulay nom bilan saqlang.
4-mashg‘ulot
Hujjatingizni tekshiring.
O‘ylab ko‘ring
Daftaringizga quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang.
1 Matn bilan ishlashda siz egallagan yangi ko‘nikmalardan
foydalanishning uchta
usulini tasvirlab bering.
x↔y ifodani KNSH sini toping?

50. x↔y ifodani KNSH sini toping?
(¬x∨y)∧(x∨¬y)
1. “Matbuot tarqatuvchi” do‘konida 7 xil konvert va 6 xil marka sotilmoqda. Konvert bilan markani necha usulda sotib olishimiz mumkin?
42
2. A={x: |x − 2| < 3, x ∈N} to‘plamning eng katta elementini toping.
4
3. Agar zanjirning chetlaridan tashqari barcha uchlari turlicha bo‘lsa, u holda uni …. deb ataydilar.
oddiy zanjir
4. Hech qanaqa qirra (yoy) bilan bog‘lanmagan uch ..... deb ataladi.
yakkalangan (ajralgan, xolis, yalong‘och) uch
5. Anvar (uyidan maktabga Avtobus, Taksi, Damas yordamida, maktabdan savdo markaziga esa Avtobus, Damasda borishi uchun mumkin bo‘lsa) yoʻlni necha xil usulda tanlashi mumkin?
6
6. “RAYHON” so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
720
8. A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va C to‘plamlarning ayirmasini toping.
{6}
9. A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
{7}
11. А={2, 3, 4, 5, 6, 7, 8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plаmdа aniqlangan ρ={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x≤4} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
ρ ={(2,2), (2, 4), (2,6), (2, 8), (3, 3), (3, 6), (4, 4), (4, 8)}
12. Qаrindoshlik munosаbаti qanday munosаbаt bo‘lаdi?
ekvivаlentlik
13. x={chin}, y={chin} va z={yolg‘on} bo‘lsa (x ↔ y) →(z→x) ni qiymatini toping?
{chin}
14. Tepalikdagi buloqqa 5 ta yo‘l olib boradi. Sayyoh necha xil usulda buloqqa borishi va qaytishi mumkin?
25
17. Talabaning kiyimlar javonida 2 xil galstuk, 3 xil koʻylak va 2 xil shim bor. Talaba 1 ta galstuk, 1 ta koʻylak, 1 ta shimni necha xil usulda kiyishi mumkin?
12
19. 118 sonini natural bo‘luvchilari nechta?
4
|