nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
‘n birinchi mavzu: Term inologik lu g‘atlar, ularning

so‘z la rn in g etim ologiyasi (kelib chiqishi) haqida ham ba’zi m a’lumotlar
keltirilgan. L u g ‘atdan joy olgan so‘z va term inlar rus tilidan va rus tili
orqali q a d im g i yunon, lotin hamda Yevropa va qisman Sharq xalqlari
tillaridan o ‘zlashtirilgan so‘zlar va term inlar hisoblanadi. Bu so‘z va
term in lam in g bir qismi so f ruscha o ‘zlashm alar b o iib , qolgan qismi esa
xalqaro , b ay nalm ilal yoki internatsional xarakterga ega bo‘lgan. Mazkur
lug‘at m u tax assislarg a emas, balki keng o ‘quvchilar ommasiga, xusu-
san, z iy o lila r va talabalarga m o‘ljallangan edi. Lug‘atning tuzilish tartibi
tu ban d ag ich a k o ‘rinishni hosil qilgan:
Bosh s o ‘zlam ing barcha so‘z va terminlari alifbe tartibida berilgan va
ular yirik q o ra harflar bilan terilib, har qaysisi abzatsdan boshlangan.
So‘z y o k i termin ko‘p m a’noli bo‘lsa, u holda m a’nolaming har biri
arab raq am lari bilan ko‘rsatilgan va ular o ‘zaro nuqta bilan ajratilgan.
Bosh s o ‘z yoki termin boshqa so‘z bilan qo‘shilib ishlatilganda, u hol
da bosh s o ‘zdan keyin ikki nuqta qo‘yilib, ketidan tarkibida o ‘sha so‘z
yoxud te rm in kelgan so‘z birikmasi berilgan.
Tarkibida bosh so‘z ishlatilgan turg‘un so‘z birikmalari, tarkibli ter
minlar h a m misol tarzida berilgan. Lug‘atda ular romba ishorasi bilan
ajratilib, q o ra kursiv bilan belgilangan:
absolyut... absolyut namlik
Savol va topshiriqlar - Terminologiyasi

Savol va topshiriqlar:
1. Stmktur-semantik jihatdan o ‘zbek terminologiyasining asosini qan
day so‘zlar tashkil qiladi?
2. Chet tilidan o ‘zlashayotgan terminlami aynan qabul qilish maq-
sadga muvofiqmi?
3. Terminologiyada polisemiyaning mavjud bo‘lishi m a’qulmi?
4. Termin yasashda qaysi usul eng sermahsul hisoblanadi?
5. 0 ‘zbek tili terminlarini yasashda qaysi so‘z turkumlari ishtirok etadi?
6. Ot turkumli termin(turdosh ot)laming affiksal usul bilan yasalishi
haqida baxs yuriting.
7. -chi affiksli model bilan yasalgan tarixiy terminlami tavsiflang.
8. -lik affiksli model qanday m a’noli ot-terminlami hosil qiladi?
9. - g 'ich/-gich//-qich/-kich affiksli model qanday m a’noli terminlami
yasaydi?
10. 0 ‘zbek tili terminlarining yasalishida o'zlashma qo'shimchalam-
ing o ‘mini belgilang.
11. -та affiksli yasama terminlaming m a’no-mazmuniga diqqat qa-
rating.
12. Quyidagi matnda qoilangan o ‘zlashma terminlami izohlashda
germenevtik suhbat usulidan foydalaning:
Absorbsiya-eritma yoki gaz aralashmasidagi modda (absorbat)lam
ing qattiq jism yoki suyuqlik (absorbent)larga hajmiy yutilishi. Gazlarning
suyuqliklarga absorbsiyalanishidan neftni qayta ishlash, koks-benzol va
sh.k. sanoat sohalarida foyalaniladi.
76
Absorbsiyaga qarama-qarshi jarayon desorbsiya deyiladi, и eritma
utgan gazni ajratib olish va absorbentni regeneratsiya qilishda qo ‘Ila-
nadi.
Test
1. Termin yasashning eng mahsuldor usulini belgilang.
A) kompozitsiya
B) kalkalash
S) affiksatsiya
D) konversiya
2. Qaysi so‘z turkumiga oid terminlar o ‘zbek terminologiyasining
asosini tashkil etadi?
A) fe’l
B) ot
S) sifat
D) ravish
3. Alisher Navoiyning qaysi asarida so‘z yasalishi xususida fikr yurit-
ilgan?
A) “Mezon ul-avzon”
B) “Tarixi muluki ajam”
S) “Muhokamat ul-lug‘atayn”
D) “Tarixi anbiyo va hukamo”
4. Paxsaci, yagc'i, cagirci, bicaqci terminlari qaysi olimning asarida
qayd etilgan?
A) Alisher Navoiy
B) Mahmud Koshg‘ariy
S) Mahmud Zamaxshariy
D) Ulug‘bek
5. -chi affiksli terminlar semantik strukturasiga ko‘ra necha guruhga
bo'linadi?
A) uch
fi
B) to‘rt
S) besh
D) ikki
6. Qiltiqcha, kokilcha, pufakcha terminlari qaysi fan sohasiga oid?
A) tibbiyot
B) biologiya
77
S) zoologiya
D) anatomiya
7. “Qaychi” m a’nosidagi bicgiic motivlangan termini eski turkiy tilga
xos qaysi manbada qo‘llangan?
A) Xusrav va Shirin
B) Muhabbatnoma
S) Qutadg‘u bilig
D) Devonu lug‘otit turk
8. -ma affiksi qachondan e ’tiboran faol qo‘llanishga qirgan?
A) VIII asr
B) XI asr
S) XIII asr
D) XIV asr
9. Ish-harakatning nomini anglatuvchi terminlar qatorini belgilang.
A) siquv, tintuv
B) tergov, to ‘lov
S) o ‘lchov, kelishuv
D) bitishuv, qurshov
10. Ish-harakat vositasini ifodalovchi terminni aniqlang.
A )qochoq
B) o ‘toq
S) o ‘roq
D )y o ia k
78
|
va sh.k.
B io log ik jinsni anglatuvchi so‘zlarning har ikki shakli ham lug‘atga 
kiritilgan.- 
laborant
 -

bersa, unday holatda ular bir-biriga havola qilingan:
mikroskopik...; aksi
—.makroskopik
va sh.k.
0 ‘zbek ilmiy terminlogiyasiga mansub b o ig a n qo‘shma va murakkab
qisqartma so‘zlaming tarkibiy qismlari lug‘atda bosh so‘z tariqasida beril-
gan:
avia-, avto-, agro-, geo-, gidro-, mikro-, moto-, radio-, tele-, ultra-,
foto-
kabi.
Lug‘atda keltirilgan so‘zlarga o ‘mi bilan
fiz., tex., mat., geol., astr.,
med.,farm.
singari belgilar qo‘yilgan.
Ta’kidlash joizki, mazkur lug‘atdan o ‘rin olgan va izohlangan bay-
nalmilal so‘z yoki terminlaming muayyan adadi Mustaqillikdan so‘ng
jam iyatda yuz bergan tub o ‘zgarishlar oqibatida o ‘zbek tili so‘z boyligidan
chiqib ketdi yoki ular moziyda ajdodlar tomonidan qo‘llangan leksik bir
liklar bilan almashtirildi.
Tarixda qo‘llangan terminlar izohiga bag‘ishlab mamlakatimizda nis
batan katta yoki kichik hajmdagi lug‘atlar nashr qilindi. Shunday lug‘at-
lar sirasiga X.Y.Bekmuhamedovning “Tarix terminlari izohli lug‘ati”
(Pedagogika oliy o‘quv yurtlarining studentlari va o ‘rta maktab tarix
o ‘qituvchilari uchun. Toshkent: 0 ‘qituvchi, 1978), M.Ismoilov, A.Sha-
ropovlamig “Tarix atamalari lug‘ati”.-Toshkent: Akademnashr, 2013, H.
Dadaboyevning “Tarixiy harbiy terminlar lug‘ati” (Toshkent, 2007) singari
asarlami kiritish o ‘zini oqlaydi.
Y.Shermuhamedov va A. Umarov hamkorligida tuzilgan, 1981-yil-
da “Fan” nashriyotida chop etilgan “Ruscha-o‘zbekcha harbiy terminlar
lug‘ati” umumharbiy va harbiy-siyosiy xarakterdagi terminlar, qurolli
kuchlar turlari, ulaming tuzilishi, qurol-yarog‘lari, strategiyasi va takti-
kasi, ommaviy qirg‘in qurollari, ulardan himoyalanish, zamonaviy har
biy texnika turlari, ustav, harbiy topografiya, shuningdek, harbiy san’at
va harbiy ishning boshqa sohalarida qo ‘llanuvchi terminlami ichiga
olgan.
8000 dan ortiq terminlami qamragan ushbu lug‘atda terminlar qo‘llan-
ishda qanday tartibda uchrasa shundayligicha alifbo tartibida berilgan. Un-
dan tub, yasama terminlar qatori tarkibli terminlar ham o ‘rin olgan.
Ruscha termin o ‘zbek tilida ikki yoki undan ziyod m a’noda ishlatil-
sa o ‘zbekcha variantlar vergul bilan ajratilgan:
ispitaniye
Savol va topshiriqlar - Terminologiyasi

Test
1. Aksentuatsiya termini nechta m a’noni ifodalashga yo‘naltirilgan?
A) ikki
B) uch
S) to‘rt
D )besh
2. Granata termini nechta m a’noni anglatadi?
A) ikki
V) uch
S) to‘rt
D) besh
3. Konvergensiya termini nechta fan sohasida omonimlik qatorini
yuzaga chiqaradi?
A) ikki
B) uch
S) to‘rt
D) besh
4. Giper-giponimik munosabat qaysi terminologik sistemada mavjud?
A) harbiy
B) ijtimoiy-siysiy
S) deyarli barcha
D) tibbiy
5. Partonimiya tilda qanday munosabatni voqelantiradi?
A) tur-jins
B) butun-bo‘lak
S)imumiy-xususiy
D) shakl-mazmun
6. Urug‘-nihol-ko‘chat-daraxt terminlari
qanday munosabatda realla-
shadi?
A) giper-giponimik
B) iyerarxik
S) graduonimik
D) sintagmatik
7. Stilistik termin-sinonimlar qanday janrdagi asarlarda tez-tez ko‘zga
tashlanadi?
A) nasriy
B)nazmiy
99
Issiqlik usullari, ularning tasnifi va qo’llanish sharoitlari

|
Issiqlik usullari, ularning tasnifi va qo’llanish sharoitlari
|
bet | 50/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim6.3.Issiqlik usullari, ularning tasnifi va qo’llanish sharoitlari
Issiqlik-fizika usullari bunda asosan issiqlik yuqoridan qatlamga issiq suv yoki bug’ yordamida olib kelinadi
Neftni bug’ bilan siqib chiqarish - yuqori qovushqoqlikka ega bo`lgan (40-50 MPa*s dan ortiq) va oddiy suv haydash usullari bilan chiqarib bo`lmaydigan neftlarda qo`llaniladi. Bu usul birinchi marta o`tmishdagi Sovet Ittifoqida tavsiya etilgan va amalda sinab ko`rilgan bo`lib, unda qatlam hajmining 20-30 % miqdorida bug’ xaydalib, ketishidan suv yordamida qatlam bo`yicha surilishi ta`minlanadi. Bu usulning qo`llanishi oxirgi neft' beruvchanlikni 0,4-0,6 ga chiqarishga erishuviga olib keladi.
Usulning asosiy ta`sir kuchi shundaki, u neftning qovushqoqligini keskin kamaytiradi, shunda asosan neft' tarkibidagi parafin va asfal'tenlar erib neft' harakati osonlashadi. Bunday usul qatlam o`tkazuvchanlik xususiyati 0,5 mkm2 dan yuqori bo`lganda hamda aksariyat g’ovakli tog’ jinslarida (g’ovakligi 0,2) yaxshi natijalar beradi. Qatlamga yuboriladigan issiqlikning ko`p qismi quduq tanasida yo`qolib ketmasligi uchun bu usul qo`llanadigan qatlamning er ostidagi chuqurligi 1000 m dan oshmasligi maqsadga muvofiqdir, qatlamning qalinligi esa 10-40 m atrofida bo`lsa yaxshiroq, bundan kam bo`lgan hollarda issiqlikning yo`qolishi ko`payib, usulning natijasi susayadi. Yana shuni qayd etish lozimki, bu usulni qatlamning neftga shimilganlik koeffitsienti yuqori ko`rsatkichga ega bo`lgan qollarda qo`llash tavsiya etshgadi.
Undan tashqari gillik ko`p bo`lgan qollarda uning issiq bug’dan bo`kishi va g’ovaklik ham o`tkazuvchanlikni keskin kamaytirish mumkinligini inobatga olib, bunday usulni tanlashda qatlamning gilligi 10 % dan kam bo`lgan holatlar tavsiya etiladi. Agar qatlam bir xil jinslardan tashkil topgan bo`lsа juda maqsadga muvofiq bo`ladi va yaxshi natija olinadi. Boshqa hollarda natijaning ko`rsatkichi unchalik bo`lmasligi mumkin. quduqlarning orasi 200-300m bo`lganda bu usulning natijasi yaxshi bo`ladi.
|
| |
Aralashuvchi siqib chiqarish usullari

|
Aralashuvchi siqib chiqarish usullari
|
bet | 52/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`limAralashuvchi siqib chiqarish usullari - bularga neftni siqib chiqarish jarayonida CO2 suyultirilgan uglevodorod gazi (asosan, propan bilan), metanning C2-C6 komponentlari boyitilgan aralashmasi hamda quruq gaz bilan (asosan metan) aralashishi natijasida hosil bo`ladigai sharoitdan foydalanish ko`zda tutiladi.
Yuqorida sanalgan har bir usul o`z sharoitlariga ega bo`lib, u qatlamdagi suyuqliklarning fazali holatiga bog’liq bo`lgan sharoitlarga bog’liq.
Quruq gazning neft' bilan aralashish holati yuqori bosim ostida sodir bo`lishi mumkinligini inobatga olib, u usulni qatlam bosimi 20 MPa dan ortiq sharoitda qo`llash tavsiya etiladi. Boyitilgan gaz bilan aralashish 10-20 MPa sharoitda sodir bo`lishi mumkin, suyultirilgan gaz va karbonat angidridni qo`llash 8-14 MPa sharoitda bajarilishi mumkin. Demak, bu usullarni 1000-1200m va undan ortiq chuqurlikda joylashgan qatlamlarga tatbiq etaversa bo`ladi. Bu usullarni qo`llagan vaqtimizda qatlamdagi neftning qovushqoqligi anchagina kam bo`lganligi (5MPa*s gacha) va uning qalinligi ham kichikroq bo`lganda (10 -15m dan kam) maqsadga muvofiq bo`lib, yaxshi natija kutsa bo`ladi. Bu usullarni iloji boricha o`tkazuvchanlik past bo`lgan qatlamlarda qo`llash maqsadga muvofiqdir, chunki boshqa hamma sharoitlari o`xshash bo`lib, o`tkazuvchanligi o`rtacha bo’lgan qatlamlarda suv haydash usuli ham yaxshi natija beraveradi.
Suyultirilgan gaz usulini qo`llagan vaqtimizda qatlam harorati 96-97°C dan ortmasligi lozim, chunki undan ortiq haroratda suyultirilgan gaz bug’lanib, ko`zlangan natijani bermasligi mumkin. Boshqa usullarni qo`llashda harorat tufayli chegara mavjud emas. Boyitilgan gaz bilan neftni yuqori bosim ostida siqib chiqaradigan bo`lsak, neftga to`yinganlik 60-70 % dan kam bo`lmasligi maqsadga muvofiq.
Tekshirish uchun savollar
Qatlamdan olinadigan neftni oshirishga qaratilgan yangi usullarni shartli ravishda qanday turkumlarga bo`lish mumkin?
Neftni turli reagentlar bilan siqib chiqarish?
Micillyar eritmalar bilan neftni siqib chiqarish?
Nеftni ishqоrlаr yordаmidа siqib chiqаrish?
Nеftni kаrbоnаt аngidrid vа kаrbоnlаshgаn suv bilаn хаydаsh?
Issiqlik usullari, ularning tasnifi va qo’llanish sharoitlari?
|
| |
Neftni issiq suv bilan siqib chiqarish

|
Neftni issiq suv bilan siqib chiqarish
|
bet | 51/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`limNeftni issiq suv bilan siqib chiqarish - bu usul aksariyat ma`lum bir haroratda qatlamda parafin o`tirib qolishi mumkin bo`lgan sharoitda qo`llanadi. Bunda albatta qatlamga haydaladigan suvning harorati qatlam haroratidan yuqori bo`lishi va o`sha o`tirgan parafinlarni eritib, neftning harakat yo`lini ochishi darkor. Bu usulning foydasi bug’ haydaganligidan ancha kam, undan tashqari yaxshi natija olish uchun qatlam g’ovakligi hajmidan 3-4 marta ortiq hajmda issiq suv haydash lozim bo`ladi. Qatlamda bu usulni tatbiq etish sharoitlari avvalgi usuldagi sharoitlarga mos keladi.
Termokimyoviy usullar - neftning qatlam sharoitida "yonishi" tufayli paydo bo`ladigan qo`shimchа quvvatdan foydalanishga asoslangan.
Bu usulning ikki xil ko`rinishi mavjud.
Birinchisi "quruq" yonish deb ataladi. Bunda quduq tubiga havo yuborilib, uning bag’ridan neft' yoqiladi va havo doimiy ravishda quduqqa yuborib turishi natijasida yonish ma`lum yo`nalish bo`yicha bir front bo`ylab davom etaveradi va shunday qilib neftni olishi lozim bo`lgan quduqlar tomon harakat bo`laveradi. Buni doimo uzluksiz davom ettirish uchun ko`p miqdorda havo haydash lozim bo`ladi.
Ikkinchi usul namlik sharoitida yonish deb ataladi. Bunda qatlamga havo bilan birga ma`lum nisbatda suv yuboriladi. Bunda yonish jarayoni sodir bo`ladigan zonaning oldida issiq suv harakatga keltiriladi. Bu usulda havoning ishlatilish miqyosi ham ancha kamayadi hamda issiq suv o`zining yuvuvchanlik vа erituvchanlik xususiyatlari bilan jarayoning foydasini oshiradi. Bu usullarning samaradorligini oshirish uchun ularning qo`llanishi chuqurligi 1500-2000m dan ortmasligi, qatlamning o`tkazuvchanliga 0,1 mkm2 dan kam bo`lmasligi va qo`llanishi lozim bo`lgan qatlamning neftga shimilganlik darajasi 30-35 % dan kam bo`lmasligi taqozo etiladi. Neftning qovushqoqligi har qancha bo`lishi mumkin (10-1000 MPa*s va undan ortiq).
Qatlamning qalinligi 3-4m dan kam bo`lmasligi lozim, ba`zi mutaxassislarning fikricha, o`rtachа o`tkazuvchanlik mavjud bo`lgan sharoitida uning qo`llanishi 70-80m gacha muvaffaqiyatli bo`lishi mumkin. Shuni e`tiborga olish kerakki yonish tufayli uning ta`sirida oz o`tkazuvchanlikka ega qatlamchalar ham undan ta`sirlanishi va yaxshi natijalar berishi mumkin.
Yonish tufayli 700°C va undan ortiq harorat hosil bo`lishini inobatga olib, uni faqat terrigen kollektorlarda qo`llash tavsiya etiladi, chunki karbonatlar bu haroratda parchalanish va o`z tuzilishini keskin o`zgartirishi mumkin. Namlik bilan olib borilgan yoqishda harorat 400 -500° C va hatto 200-300°C orasida bo`lishi mumkin. Bu usulni karbonat tog’ jinslarida qo`llasa bo`ladi. Bu usulni har qanday quduqlar joylashishi sharoitida qo`llayverish mumkin, namli yonish sharoitida kattagina masofani qamrab olganda, demak har bir quduqqa 16-20 ga to`g’ri kelganda ham foydali bo`ladi.
|
| |
Q o‘shm a term in lam in g yasalishi

hamda arab va fors-tojik so‘zlaridan yasalgan q o ‘shm a so ‘zlar o ‘zbek ter-
niinologiyasida m uayyan salm oqqa ega.
Internet va globallashuv davrida xorijiy tillarning o ‘zbek tili so ‘z boyl-
igjga sezilarli ta ’siri oqibatida term inlar sistem asi yangi tip va modellarda-
gi q o ‘shm a term inlar hisobiga yanada kengaydi.
Q o ‘shm a term inlar tarkibining genetik nuqtayi nazardan tavsifi ulam
ing ikki,
y a ’ni m uayyan tildagi qatlam ga oid so‘z birikm alaridan yasalgan
q o ‘shm a
term inlar ham da turli tillarga taalluqli so‘z birikm alaridan yuzaga
chiqqan
qo ‘shm a term inlarga guruhlanishidan guvohlik beradi.
Tarkib (kom ponent)lari m uayyan (bir) leksik qatlam ga tegishli so‘zlar-
dan tashkil topgan q o ‘shm a term inlar o ‘z navbatida ikki gum hga taqsim la-
nadi: 1) o ‘zbek tilida qadim dan q o ‘llanishda b o ‘lgan asl o ‘zbekcha, arab
cha va forscha-tojikcha leksem alam ing birikishidan voqelangan q o ‘shma
terminlar; 2) tarkiblari ruscha-baynalm ilal term in yoxud term in-elem ent-
lardan tashkil topgan, y a ’ni o ‘zlashtirilgan q o ‘shm a term inlar (M advaliyev
2017.60-66).
Birinchi tip term inlar straktur jihatdan tubandagi m odellarga ega:
a) ot+ ot
- texnika, zoologiya, botanika, tibbiyot singari sohalar ter
m inologiyasida faol q o ‘llanadi:
tuyaqush, boy о ‘g 'li, baqaterak, shohpar-
da, shamolparrak, ohaktosh, g ‘ozpanja, tishcharxlagich, eshakem,
qo'ltiqtayoq, tirnoqgul, g'ovqoziq
(harb.),
qorovulboshi, tutunparda, safa-
Uyumlarni ishlatishni boshqarish usullari

Uyumlarni ishlatishni boshqarish usullari.
Uyumlarni ishlatishni nazorat qilish xar bir qatlam yoki qatlamning aloxida uchastkalari zaxiralarini ishlatish darajasi, uyumni suvlanish xarateri va SNCH ninг siljishi xamda amalga oshiriladigan ishlatish tizimi natijasida uyumlarda bo`ladigan barcha jarayonlarnи o`rganish imkonini beradi. Bularning barchasi qatlamdan bir tekis neft olish uchun ishlatishни boshqarish bo`yicha uz vaktida choralar kabul qilishga imkon yaratadi. qatlamlarni bir tekis ishlatishni ta`minlash uchun qatlamlar yoki qatlamlarning qismlari bo`ylab aloxida suv xaydash, kam o`tkazuvchан qatlamlarni xaydovchi quduqlarda gidravlik yorish yoki kum-suyuklik aralashmali (peskostruynaya) perforatsiyalash, turli suv xaydash usullarini qo`llash, qatlamlarni ajratib ishlatish, qo`shimcha qaзиб chiqarish quduqlarini burqilash va boshqarish tavsiya etiladi.
7.4.Qatlamlar va ishlash sharoitlarini modellashtirish
"Modellashtirish" tushunchasi juda keng. Modellashtirish deganda jarayonlarni tahlil qilish (neft' qatlami yoki kommunikatsiya tarmog’i bo`lishidan qat`iy nazar) uchun faqat aniq modellashtirish konstruktsiyalatni va foydalanishnigina tushinilmaydi. Modellashtirish deganda mutaxassis idroqli qaror qabul qilish uchun modeldan foydalanish jarayonini tushiniladi. Ob`ektni o`rganish jarayonini o`zgartirmasdan, modellashtirish jarayoni ob`ektda bo`ladigan jarayonlarning asosiy o`zaro bog’likliklarini tushinishga yordam beradi.
Modellashtirishni rivojlanishi uchun shart-sharoit zarur hisoblash tizimlarn va vositalarini mukammallashtirish. Ko`pgina tadqiqot qilinayotgan fizik xodisalarni tushintiruvchi qonunlar allaqachon ta`riflab berilgan. Biroq bu jarayonlarni hisoblash vositalari yo`q edi. Qisoblash texnikasi taraqqiyoti bilan modellashtirish sohasi ham paralel holda birga rivojlandi. Hech qanday shubha yo`qki hisoblash texnikasi taraqqiyoti bilan birga murakkabligi kuchayayotgan masalalarni echishda modellshtirishdan foydalanish chegarasi ham kengayaveradi.
Neft' konlarini ishida fizik jarayonlarning murakkabligi istisno qilib bo`lmaydigan holdir.
|
rxalta
(harb.), 
suvto ‘siq 
(harb.) va sh.k.;
b) 
sifat+ot -

s) ravish +ot (harakat nomi) -texnika terminlari sirasida oz bo‘lsa-da
qayd etiladi:
о 'ta qizish, о 'ta to ‘yinish, qisqa tutashuv va sh.k.
Qo‘shma terminlaming leksik-morfologik nuqtayi nazardan quyidagi
qoliplari ham bor:
a
.) ot+ot modelli aniqlovchi qo‘shma terminlar -
issiqbardosh, yerosti
(boyliklar),
tillarang (hashorot),
kulrang (cho‘yan) va sh.k.;
h) ravish+sifat
modelli qo‘shma terminlar -
o'taqattiq (qotishma),
о ‘tasezgir (apparat),
о ‘taingichka (sim) va sh.k.;
v)
ravish + fe’l (sifatdosh) tipli qo‘shma terminlar-
tezuchar (samol-
yotj, о ‘tato ‘yingan (eritma),
tezyurar (poyezd) va sh.k.;
g)
olmosh +fe 7 tipli qo‘shma terminlar -
о ‘ziuchar (apparat),
о ‘ziyurar
(tank),
о ‘ziyozar (asbob),
о ‘ziag'darar (mashina),
о 'zisiljir (to‘p) va sh.k.
Ikkinchi tip qo‘shma terminlar sirasiga turli tillarga xos (mscha-bay-
nalmilal) so‘zlaming birikuvidan hosil b o igan, ya’ni gibrid qo‘shma
terminlar kiradi. A.Madvaliyevning fikriga ko‘ra, o'zbekcha so‘zlar bi
lan arabcha yoxud forscha-tojikcha leksik birliklar qo‘shilishidan yu
zaga chiqqan gibrid qo‘shma terminlar tayyor holda umumadabiy tildan
o ‘zlashtirilgan. Ruscha-baynalmilal terminelementlar bilan o ‘zbekcha,
arabcha yoki forscha-tojikcha so‘zlaming birikuvidan yasalgan gibrid
qo‘shma terminlar esa, aksincha, terminologik sistemalardan umumad
abiy tilga o ‘zlashib, uni boyitadi, umumadabiy til uchun neologizm his-
oblangan leksik bazani voqelantiradi (Madvaliyev, 2017, 66-67).
Gibrid terminlar o ‘zbek terminologiyasi tizimida so‘nggi yilllarda yu
zaga chiqqani bilan xarakterlanadi.
XX asming o ‘rtalarida o ‘zbek adabiy tilining taraqqiyoti negizida vo-
qelangan gibrid qo‘shma terminlar hozirgi paytda deyarli barcha termi
nologik sistemalarda faolligi bilan ajralib turadi.
Avia-, avto-, agro-, geo-, gidro-, giper-, infra-, mikro-, makro-, moto-
, radio-, tele-, ultra-, foto- va sh.k.terminelementlar ishtirokida yasalgan
qo‘shma terminlar sanoat, ilm-fan va texnika, harb ishi va boshqa soha-
larga doir tushunchalami ifodalaydi:
aviapurkagich, avtosanoat, avtoyo'l,
agrosanoat, agroqoidalar;
geosiyosat, gidromarkaz, gipertovush, infraqi-
zil, mikrokredit, mikroto'lqin, makroiqtisodiyot, makromatn, motopoyga,
radiourush, radioportlatgich, teleboshqarish, ultratovush, fotohujjat, foto-
ma ’lumot va sh.k. Keltirilgan faktik misollar o‘zbekcha gibrid terminlam
ing aynan ruscha terminlardan nusxa olish asosida voqelanganidan dalolat
bermoqda. Baynalmilal elementlar ishtirokida bunday terminlami yasash
HCl + Mg + H - O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim

|
O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim
|
bet | 70/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim2HCl + Mg + H2O = MgCl2 + H2O + H2 + 470 kDj
Termokimeviy usul, ayniqsa o’ta qovushqoq neft konlarini ishlatishda yaxshi samara beradi.
Ta’sir etish usullarining samaradorligini aniqlash.
Quduq tubiga ta’sir etish usullarining samaradorligi bu quduqning texnologik va iqtisodiy ko’rsatkichlari orqali baholanadi.
Samapadorlikni aniqlash uchun quduqdagi olinadigan mahsulot miqdori to’g’risidagi ma’lumotdan foydalanib, bu quduqning ishlash grafigi chiziladi.
Bu grafikning obstsissa o’qida vaqt va d rate o’qida oy davomida o’rtacha sutkalik mahsulot miqdori belgilanadi. Quduqqa ishlov berish muddati (x belgisi bilan belgilangan. Ishlov berish natijasida quduqning samarali ishlash muddati t va uning hisobiga qo’shimcha olingan neft miqdori q-ga teng.
Iqtisodiy samara quyidagi tenglama orqali hisoblanadi:
C = q * T – X
bu yerda; C - iqtisodiy samara;
q - qo’shimcha olingan neft miqdori;
T – 1 tonna neftning tannarxi;
X – usulni bajarishga sarflangan xarajat.
Quduq tubiga har xil usul bilan yillar davomida bir necha marta ta’sir etish mumkin.
Tajriba shuni ko’rsatadiki, ishlov berish soni oshgani sari samaradorlik kamayib borar ekan (9.5 – Rasm.).
q
x 9.5 – Rasm
t
Tekshirish uchun savollar
1. Quduq tubiga ta’sir qilishning qanday usullarini bilasiz?
2. Qaysi usullar quduq tubi o’tkazuvchanligini oshiradi?
3. Qaysi usullar quduq tubidan suyuqlikning qovushqoqligini kamaytiradi?
4. Quduq tubini xlorid kislota bilan ishlashning texnologiyasi va mexanizmi?
5. Isitilgan kislota bilan ishlash deganda nima tushunasiz?
6. Kislotani qatlamga haydash uchun qanaqa asbob-uskunalar ishlatiladi?
7. Qatlamni gidroyorish texnologiyasi va mexanizmini ifodalab bering?
|
| |
Neftli uyumlarni ishlash jarayonini boshkarish

|
Neftli uyumlarni ishlash jarayonini boshkarish
|
bet | 55/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`lim7.3.Neftli uyumlarni ishlash jarayonini boshkarish
Neftli uyumlarni ishlash jaraenini boshkarishdan maksad,suvlineftli va gazlineftli kontaktning suvlilik va gaxzlilik konturidan xarakatini bir xil boshkarishdan iborat.
Suvlineftli kontaktning ideal xarakati asosan fizikaviy xossalariga kura bir xil jinsli tugri geometrik formaga ega bulgan qatlamlarda sodir bo’ladi.
Suvning xar xil xarakatini bartaraf qilish uchun quyidagi choralar kuriladi.
1.Suv bosgan quduqlardan suyuklik olish mikdorini kamaytirish.
2.Pastki suv bosgan qatlam qismlarini izolyatsiya qilish.
3.Qatlam yuboriladigan suv mikdorini chegaralash.
Gazli duppili qatlamlar shunday ishga tushiriladiki, gaz foydalanuvchi quduqlarga kirmasligini ta`minlash.Bunday qatlamlarda quduqlar qatlamning neftli kismigacha kaziladi.Gazlinaporli rejimda ishlaydigan qatlamlarda suyuklik miqdorini uzgartirish orkali boshkariladi.
Neftli uymlarni ishlashni boshkarish, uyumdagi xar bir quduq va xama quduqlar rejimi doimiy ravishda nazorat kilinishi kerak.Buning uchun xar bir quduqdagi neft,gaz,suv debiti nazorat kilinadi,va uyum buyicha qatlam bosimining taksimlanishi kuzatiladi.
Suv oynasining ko’tarilishini nazorat qilish uchun maxsus nazorat qiluvchi va kuzatuvchi quduqlardan foydalaniladi. Buning uchun suv bosgan neftli quduqlardan yoki qidiruvchi quduqlardan foydalaniladi.
Uyum bo’yicha qatlam bosimini kuzatish uchun, kondagi bir nechta quduqdlarda qatlam bosimi o’lchanadi va olingan ma`lumot asosida izobara kartasi chiziladi. Bu kartani tuzish uchun, ma`lum mudatda to’xtatib qo’yilgan quduklarda quduq tubi bosimi ulchanadi. Qatlam bosimi to’grisida olingan ma`lumot karta belgilanib, bosimla bir xil bo’lgan quduqlar liniyalar orqali biriktiriladi.
Lekin qatlamning xar xil nuqtalarida qatlam bosimi bir xil bo’lmaydi va kartadagi izobaralar qanaqadir formaga ega bo’ladi.
Qatlam bosimi to’grisida to’gri ma`lumot olish uchun xar 3 oyda yoki yarim yilda izobara kartalari chiziladi.
Izobara kartasi yordamida quyidagi asosiy masalalar echiladi:
1,O’rtacha qatlam bosimining vaqt ichida o’zgarishini aniqlash.
2.Uyumning xar xil qismlarida neftlilik konturining xarakat tezligi.
3.Qatlam bosimining keskin tushishi sababi aniqlanadi.
Kontur tashqarisidan va ichkarisdan qatlam bosimining o’zgarishini kuzatish uchun p'ezometrik quduqlrdan foydalaniladi. Bu quduqlar maxsus pribor p'ezograflar bilan jixozlanadi va ular orqali doimiy ravishda suyuqlik satxi aniqlanadi. Bu quduqlardagi suv ustuni orqali kontur tashqarisi va ichkarisidagi qatlam bosimi aniqlanadi.
Uyumni ishlash jarayonida ba`zi bir ko’rsatkichlrning o’zgarishi maxsus ishlash kartalari orqali aniqlanadi. Bunda masalan vaqt ichida o’rtacha qatlam bosimi, joriy neftni qazib olish debiti, uyumninг suv bosganlik koefficienti, gazli faktor, quduqlar soninig o’zgarishi kuzatiladi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar
1.B.С. Бойко «Разработка и эксплуатация нефтяных месторождений», Москва, Недра, 1990г.
2.Разработка и эксплуатация нефтяных, газовых и газоконденсатных месторождений. Под редак. Гиматудинова Ш.К.- М: Недра, 1988.
Ma'ruza-7. Neft konlarini ishlatish jarayonining tahlili, nazorati va boshqarilishi
Ma`ruza rejasi:
7.1.Neft' konlarini ishlash holati tahlili
7.2.Neft va gaz uyumlari ishlatishni kon geologik nazorat qilish usullari.
7.3.Neftli uyumlarni ishlash jarayonini boshqarish
7.4.Qatlamlar va ishlash sharoitlarini modellashtirish
Tayanch so`zlari
Qatlam neftining gaz miqdori, gazsizlantirilgan neft', neftda erigan gaz, suv bostirish, olinadigan zahiradan foydalanish koeffitsenti, quduqning maqsulot miqdori, quduqlarni tadqiqot qilish, vertikal turlilik, gorizontal turlilik, flyuidlarning turlili, gazsuvneft' omili, aralash tarz, fizik modellar, matematik model, neft' va gaz debiti,
7.1.Neft' konlarini ishlash holati tahlili
Neft' konini ishlash loyihasini amalga oshirishni birinchi davridanoq olingan kon-geologik ko`rsatgichlarni va ishlash ko`rsatgichlarini tahlil qilish boshlanadi.
Konni ishlash jarayonini boshlang’ich, har kunlik tahlil qilishni boshqarmaning geologik xizmati yoki markaziy ilmiy-tadqiqot laboratoriyasi (TsNIL) yoki ilmiy va ishlab chiqarish ishlari cexi (TsNIPR) tomonidan amalga oshiriladi.
Ishlashni boshlang’ich tahlil qilishning vazifalari quyidagilar:
1. Quduqlar va qatlamlarni geofizik gazogidrodinamik va maxsus tadqiqotlari natijalarini qayta ishlash va tahlil qilish.
2. Konni ishlashni nazorat qilish bo`yicha ma`lumotlarni tahlil qilish.
3. Neft' olishni jadallashtirish bo`yicha olib borilgan ishlar natijalarini tahlil qilish.
4. Konni ishlash loyiqasini aloqida qismlariga tuzatish kiritish.
quduqlar va qatlamlarni tadqiqot qilish natijalarini qayta ishlash quyidagilarga yordam beradi:
- qatlam ko`rsatgichlarini aniqlaydi;
- quduqqa neftni oqim tenglamasidagi sirqish qarshiligini aniqlaydi;
- yangi va ishlatilayotgai quduqlar uchun texnologik tartibni o`rnatish;
- qalinlik bo`yicha maqsuldor yotqiziqlarni sirqish darajasini - ishlovchi va ishlamaydigan oraliqlarini aniqlash;
- quduqlar va qatlamlarni joriy gazkondensat tasnifini o`rnatish.
|
Rasm-9.4.Suyuqlik qum aralashmasi yopdamida perforatsiya qilish chizmasi

|
Rasm-9.4.Suyuqlik qum aralashmasi yopdamida perforatsiya qilish chizmasi
|
bet | 69/96 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 6,15 Mb. | | #114566 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta ta`limRasm-9.4.Suyuqlik qum aralashmasi yopdamida perforatsiya qilish chizmasi.
Suyuqlik va qum aralashmasi abraziv xossalariga ko'ra yo'naltirgichli mahsus perforator yordamida katta bosim ta'sirida bu aralashma haydalishi natijasida mustahkamlovchi quvur va cement halqasi kesilib, qatlamdan quduqqa yo'l ochiladi.
Bu usulni qo’llashda abraziv material sifatida diametri 0,5 - 0,8 mm bo'lgan kvarts qumi ishlatiladi. Bu qumning suyuqlikdagi kontsentratsiyasi 50 - 100 g/dm3 ni tashkil etadi.
Suyuqlik - qum apalashmasini bir uzatgich orqali haydash tezligi 3 - 4 m/s. Bu holatda uzatgichdagi bosimlar ayirmasi 18,5 - 22 MPa va suyuqlik oqimi tezligi 200 - 300 metrga teng.
Quduqlarni torpedalash ham mexanik usullapidan biri hisoblanib, unda quduq mahsulotini oshirish maqsadida portlovchi modda bilan zaryadlangan torpeda mahsuldor qatlam qarshisida portlatilib, quduq diametpini oshiradi va bir qator darzliklar hosil qiladi.
Portlovchi modda sifatida tpotil, tetpil, geksogen, nitpoglitsepin va boshqalar ishlatiladi.
Quduq tubiga issiqlik usullari bilan ta'siq etish ayniqsa parafinli va mumli neftlarni ishlatishda qo'l keladi.
Issiqlik natijasida quvur hamda quduq devorida va tub qismida qotgan parafin va qum eritilib yer yuzasiga ko'tariladi. Hatijada quduqning mahsulot miqdorini oshirish imkoniyati paydo bo'ladi.
Quduq tubini elektp isitkichlar yordamida, bug’ issiq neft va neft mahsulotlari yordamida hamda termokimyoviy usulni qo’llab isitish mumkin.
Elektr isitgich nasos - kompressor quvurlariga ulab, kabel-tros yordamida kerakli chuqurlikka tushirilib, uning yordamida hisobdagi muddat bo'yicha quduq isitiladi. Isitilish opyeratsiyasi tugagach, elektr isitgich quduqdan chiqarilib olinadi va quduq odatdagiday ishga tushiriladi.
Boshqa holda 15 - 30 m3 hajmdagi neft, gaz kondensati, kerosin yoki dizel yonilg’isi 90 - 95 0S gacha isitilib, nasos yordamida quduqqa haydaladi. Natijada quduq devori va tubini neftning og’ir komponentlaridan tozalash mumkin.
Quduqqa, shuningdek isitilgan suv bug’ini haydab, issiqlik quduq va qatlamga tarqalishi uchun quduq bir necha soatga to'xtatiladi. Bu muddat tugagach, quduqni odatdagiday ishga tushirish mumkin. Termokimyoviy usulni qo’llashda quduqqa issiq kislota haydaladi. Natijada ikki tomonlama samaraga erishish mumkin: ham kislota bilan tog’ jinslari orasidagi reaktsiya natijasida o'tkazuvchanlikni oshirish hisobiga, ham issiq kislota yordamida parafin va mum eritilib quduq tozalanadi.
Nasos kompressor quvuriga mahsuspeaktsion uzatgich ulanib, unga magniy joylashtipiladi. Kislotani haydash japayonida u avval magniy bilan peaktsiyaga kirishib, katta issiqlik (470 kilojoul) ajratadi va qatlamga issiq kislota haydaladi.
|
| |
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari - bet 2

|
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari
|
bet | 2/6 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 8,66 Mb. | | #238938 |
Bog'liq MUTAXASSISLIK BO\'YICHA TAQDIMOTTexnologiyalar rivojlanib borgan sari, mijozlar ham muammosiz pochta tajribasini kutishmoqda. Bugungi raqamli davrda, dunyo bo'ylab pochta xizmatlari kelajakda tijorat maqsadlarida ishlashini ta'minlash uchun biznes jarayonlarini yaxshilash va raqamli iste'molchilarning o'sib borayotgan talablarini qondirish uchun texnologiyadan foydalangan holda raqamli o'zgarishlarni qamrab olmoqda. Texnologiyalar rivojlanib borgan sari, mijozlar ham muammosiz pochta tajribasini kutishmoqda. Bugungi raqamli davrda, dunyo bo'ylab pochta xizmatlari kelajakda tijorat maqsadlarida ishlashini ta'minlash uchun biznes jarayonlarini yaxshilash va raqamli iste'molchilarning o'sib borayotgan talablarini qondirish uchun texnologiyadan foydalangan holda raqamli o'zgarishlarni qamrab olmoqda. Aqlli xizmatlar pochtani tez va o'z vaqtida etkazib beradi Aqlli xizmatlar pochtani tez va o'z vaqtida etkazib beradi Mijozlarga ularni etkazib berish vaqti to'g'risida xabardor qilish uchun sun'iy intellekt (AI) dan foydalanish texnologiya an'anaviy pochta amaliyotlarini buzganligining yaxshi namunasidir. Shvetsiyaning PostNord pochta xizmati barcha real vaqt rejimida tranzaktsiyalar ma'lumotlarini skanerlaydigan mashinani o'rganish botini ishlab chiqish bilan texnologik yangiliklarni qabul qildi. Bot ma'lumotlaridagi qoliplarni qidirishni kechikish sodir bo'lishidan oldin sodir bo'lishini izlaydi. PostNord, ishlab chiqarish uchun xavf tug'diradigan potentsial IT-hodisalarni aniqlash uchun AI-dan foydalanadi - masalan, ma'lumotlar anomaliyasi yoki xizmatlarning uzilishi - va muammo kuchaymasdan oldin echim qo'llaniladi. Bu PostNord-ga mijozga etkazib berishda kechikish yuzaga kelmasligini ta'minlashga imkon beradi, chunki har qanday potentsial muammolar aniqlanib, real vaqt rejimida hal qilinadi. Tarmoq ichidagi xizmatlarni avtomatlashtirish Tarmoq ichidagi xizmatlarni avtomatlashtirish Raqamli aloqa do'kon ichidagi pochta xizmatlarini kengaytirmoqda. O'z uylarimiz qulayligidan onlayn tarzda buyurtma berish qanchalik tez va oson ekanligini barchamiz bilamiz. Aloqador bo'lib qolish uchun pochta operatorlari xaridorlarga o'z filiallariga borish uchun asos berishlari va eng muhimi, uzluksiz tajribadan bahramand bo'lishlari kerak.
|
| |
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari - bet 4

|
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari
|
bet | 4/6 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 8,66 Mb. | | #238938 |
Bog'liq MUTAXASSISLIK BO\'YICHA TAQDIMOTAxborot texnologiyalari va aloqa texnologiyalarining integratsiyasi bizning ijtimoiy hayotimizga katta o'zgarishlarni olib keladi. Mobil texnologiyalar va Internet axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishning asosiy harakatlantiruvchi kuchlariga aylandi. Yuqori qamrovli uyali aloqa tarmoqlari, yuqori tezlikdagi simsiz tarmoqlar va turli xil mobil ma'lumot terminallari yordamida mobil texnologiyalar mobil aloqa uchun keng maydon ochdi. Axborot texnologiyalari va aloqa texnologiyalarining integratsiyasi bizning ijtimoiy hayotimizga katta o'zgarishlarni olib keladi. Mobil texnologiyalar va Internet axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishning asosiy harakatlantiruvchi kuchlariga aylandi. Yuqori qamrovli uyali aloqa tarmoqlari, yuqori tezlikdagi simsiz tarmoqlar va turli xil mobil ma'lumot terminallari yordamida mobil texnologiyalar mobil aloqa uchun keng maydon ochdi. Smartfonlarning yangi avlodi ichki fizikaviy sensorlar va ma'lumotlar almashish qobiliyatining o'sib borishi imkoniyatlaridan foydalangan holda, kontekstga asoslangan bo'ladi. Bunga murojaat qiladigan asosiy xususiyatlardan biri shundaki, telefonlar foydalanuvchilarning shaxsiy ma'lumotlarini kuzatishni boshlaydi va ma'lumotlarni oldindan sezishga moslashadi. Barcha yangi ilovalar yangi telefonlar bilan chiqadi, ulardan biri telefon ishora qilingan har qanday joy haqidagi ma'lumotlarni ochib beradigan rentgen apparati. Joylashuvni aniqlash ma'lumotlaridan foydalanish uchun kompaniyalar kompaniyalar dasturlarni ishlab chiqmoqdalar. Bu telefonni haqiqiy sichqonchani sichqonchani bosadigan virtual sichqonchaga aylantirganligi sifatida tasvirlangan. kelajakda foydalanish uchun binoni saqlang. Smartfonlarning yangi avlodi ichki fizikaviy sensorlar va ma'lumotlar almashish qobiliyatining o'sib borishi imkoniyatlaridan foydalangan holda, kontekstga asoslangan bo'ladi. Bunga murojaat qiladigan asosiy xususiyatlardan biri shundaki, telefonlar foydalanuvchilarning shaxsiy ma'lumotlarini kuzatishni boshlaydi va ma'lumotlarni oldindan sezishga moslashadi. Barcha yangi ilovalar yangi telefonlar bilan chiqadi, ulardan biri telefon ishora qilingan har qanday joy haqidagi ma'lumotlarni ochib beradigan rentgen apparati. Joylashuvni aniqlash ma'lumotlaridan foydalanish uchun kompaniyalar kompaniyalar dasturlarni ishlab chiqmoqdalar. Bu telefonni haqiqiy sichqonchani sichqonchani bosadigan virtual sichqonchaga aylantirganligi sifatida tasvirlangan. kelajakda foydalanish uchun binoni saqlang.
|
| |
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari - bet 3

|
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari
|
bet | 3/6 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 8,66 Mb. | | #238938 |
Bog'liq MUTAXASSISLIK BO\'YICHA TAQDIMOT O'z-o'ziga xizmat ko'rsatish PoS echimlarini joriy qilish pochta sanoatining do'kon ichidagi ishlarida inqilob qilishning bir usuli hisoblanadi. Bugungi kunda Buyuk Britaniyada 11000 dan ortiq pochta bo'limlari bor, ular tobora avtomatlashtirilgan to'lovlarni amalga oshirmoqdalar. Bu kutish vaqtlarini qisqartirish va ularga to'lov jarayonini boshqarish imkoniyatini berish orqali mijozlar tajribasini yaxshilaydi. Orqa tomon infratuzilmasi kuzatuv imkoniyatlarini ta'minlaydi, shuning uchun mijozlar pochta qutilariga tashlagan paytlaridan boshlab pochta xabarlarining holatini kuzatishi mumkin. Avtomatlashtirilgan to'lov tizimlari, shuningdek, xodimlarni yuqori darajadagi vazifalarni bajarish uchun bo'shatish va mijozlarga o'zlarining sotib olish tajribasi bilan qanday shug'ullanishni tanlash imkoniyatini berish orqali ish samaradorligini oshiradi. Oldinga qarab Oldinga qarab Pochta sanoatida raqamli konvertatsiya qilish imkoniyatlari juda katta. Tanlash, bir tomondan, tashkilot va uning mijozlari uchun o'zgaruvchan tajriba, ikkinchisida esa ahamiyatsizlik o'rtasida bo'lishi mumkin. Raqamli moslashuvchanlik mijozlar tajribasi va operatsion samaradorligi uchun, shuningdek, yangi mahsulotlar va xizmatlarni ishga tushirish tezligi uchun juda muhimdir, chunki pochta bo'limlari yuqori ko'chada yangilik yaratishga intilishadi. Pochta idorasi, boshqa har qanday biznes singari, asosiy savolni so'rashi kerak: "biz qaysi biznes bilan shug'ullanmoqdamiz?", Ammo bunga javoblar an'anaviy yirik strategik qayta ko'rib chiqish sessiyalarida emas, balki chet elda davom etayotgan raqamli eksperiment orqali bo'lishi mumkin. kichik va aniq marginal raqamlashtirish. Mobil texnologiya Mobil texnologiya Mobil texnologiya bu uyali aloqa uchun ishlatiladigan texnologiya. So'nggi bir necha yil ichida mobil texnologiyalar tez rivojlandi. Ushbu ming yillikning boshidan beri oddiy mobil qurilma oddiygina mobil telefon, GPS-navigatsiya moslamasi, o'rnatilgan veb-brauzer va tezkor xabarlar mijozi va qo'lda o'yin konsoliga aylandi. Ko'pgina mutaxassislarning fikriga ko'ra, kompyuter texnologiyalarining kelajagi simsiz tarmoq orqali mobil kompyuterlarga bog'liq. Planshetli kompyuterlar yordamida mobil hisoblash yanada ommalashmoqda. Planshetlar 3G va 4G tarmoqlarida mavjud. Mobil texnologiyalar turli jihatlar bo'yicha har xil ma'noga ega, asosan, axborot texnologiyalari mobil texnologiyasi va basketbol texnologiyasida mobil texnologiyalar. Asosan simsiz qurilmalarning simsiz texnologiyalariga (jumladan, noutbuklar, planshetlar, mobil telefonlar va boshqalar) axborot texnologiyalarini integratsiyalash uskunalari.
|
| |
Mobil aloqa texnologiyalari va mobil hisoblash texnologiyalari konvergentsiyasiga asoslangan mobil texnologiyalar asosan to'rt turdagi texnologiyalarni o'z ichiga oladi

|
Mobil aloqa texnologiyalari va mobil hisoblash texnologiyalari konvergentsiyasiga asoslangan mobil texnologiyalar asosan to'rt turdagi texnologiyalarni o'z ichiga oladi
|
bet | 5/6 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 8,66 Mb. | | #238938 |
Bog'liq MUTAXASSISLIK BO\'YICHA TAQDIMOTMobil aloqa texnologiyalari va mobil hisoblash texnologiyalari konvergentsiyasiga asoslangan mobil texnologiyalar asosan to'rt turdagi texnologiyalarni o'z ichiga oladi. Mobil aloqa texnologiyalari va mobil hisoblash texnologiyalari konvergentsiyasiga asoslangan mobil texnologiyalar asosan to'rt turdagi texnologiyalarni o'z ichiga oladi. radio asosidagi ikki tomonlama radioaloqa (professional yoki ommaviy mobil radio) yoki radioeshittirish; uyali telefonlar, SMS (Qisqa xabarlar xizmati), WAP (simsiz dastur protokoli), GPRS (Umumiy paketli radio xizmati), UMTS (3G, uchinchi avlod mobil aloqa tarmog'i) asosida uyali aloqa xizmati; mobil, shu jumladan noutbuklar, planshetlar, PDA (shaxsiy raqamli yordamchilar), peyjerlar, Bluetooth texnologiyalari, RFID (radio chastotani aniqlash) va GPS (Global joylashishni aniqlash tizimi); Xitoy rivojlanayotgan tarmoqqa asoslangan WiFi yoki WAPI simsiz tarmog'i. Telekommunikatsiya sohasida raqamli texnologiyalarga bo'lgan talablar Telekommunikatsiya sohasida raqamli texnologiyalarga bo'lgan talablar Raqamli inqilob hayotimizning ko'p qirralarini qamrab oldi va texnologiyalar va insoniyatning kesishishi hech qachon chuqur bo'lmagan. Shunday qilib, raqamli texnologiyalar hamma joyda, xarid qilish va moliya qilishdan sog'liq va farovonlikka qadar. Ushbu hodisa, shuningdek, aloqa vositalariga sezilarli ta'sir ko'rsatdi va raqamli texnologiyalar butun koinotni bizning cho'ntagimizga joylashtirdi, bu bizga ekranning bir nechta tegib turishlari bilan aloqada bo'lishimizga imkon berdi. Havo sayohatlari sayyoramizni kichraytirdi, qaerda bo'lishimizdan qat'i nazar, raqamli texnologiyalar dunyoni bizga etkazmoqda. Qisqa vaqt ichida bizning muloqot qilish uslubimiz tubdan o'zgardi. 30 yil ichida biz telefon qo'ng'iroqlari va xatlardan elektron pochta, tezkor xabarlar, VOIP, video chat va virtual haqiqat orqali o'tdik. Bugun biz dunyoning yarmida bir necha soniya ichida kimdir bilan ko'rishishimiz va suhbatlashishimiz mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mobil aloqa texnologiyalari va mobil hisoblash texnologiyalari konvergentsiyasiga asoslangan mobil texnologiyalar asosan to'rt turdagi texnologiyalarni o'z ichiga oladi
|
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari - bet 6

|
Mavzu: Aloqa(pochta, mobil aloqa, telekommunikatsiya) sohasida raqamli texnologiyaning zamonaviy imkoniyatlari
|
bet | 6/6 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 8,66 Mb. | | #238938 |
Bog'liq MUTAXASSISLIK BO\'YICHA TAQDIMOT O'zgarishlarning ushbu tez sur'ati telekommunikatsiya kompaniyalari uchun qiyinchiliklar va imkoniyatlarni taqdim etadi. Kelgusidagi muvaffaqiyat bugungi kunda va kelajakda strategiyani yaratishga bog'liq, shuning uchun biz telekomunikatsiyalar raqamli transformatsiyani qanday qabul qilishi va undan bugun va kelajakda o'z foydalariga foydalanishlariga e'tibor qaratmoqdamiz. O'zgarishlarning ushbu tez sur'ati telekommunikatsiya kompaniyalari uchun qiyinchiliklar va imkoniyatlarni taqdim etadi. Kelgusidagi muvaffaqiyat bugungi kunda va kelajakda strategiyani yaratishga bog'liq, shuning uchun biz telekomunikatsiyalar raqamli transformatsiyani qanday qabul qilishi va undan bugun va kelajakda o'z foydalariga foydalanishlariga e'tibor qaratmoqdamiz. Aftidan, sektor g'oyani uyg'otmoqda; telekommunikatsiya kompaniyalari o'rtasida o'tkazilgan so'rovda 30% katta ma'lumot infratuzilmasiga investitsiya kiritgan, deyarli yarmi bu ular ko'rib chiqayotgan narsani bildirgan. Aftidan, sektor g'oyani uyg'otmoqda; telekommunikatsiya kompaniyalari o'rtasida o'tkazilgan so'rovda 30% katta ma'lumot infratuzilmasiga investitsiya kiritgan, deyarli yarmi bu ular ko'rib chiqayotgan narsani bildirgan. Mijozlarga sifatli xizmat ko'rsatish obro'si telekommunikatsiya sohasini umuman chetlab o'tadigan narsadir. Mijozlar telefonda "ushlab turish" musiqasini tinglashga vaqt sarflashning o'rniga, tezkor va samarali tajribaga ega bo'lishni xohlashadi. Telekommunikatsiyalar mijozlari orasida o'tkazilgan so'rovda 46% provayderni tanlashda real vaqt rejimidagi yordamni ustuvorlik sifatida belgilab, mobil aloqani boshqarish tajribasi 43% ga yaqin. AI-botlari ham mijozlarni qo'llab-quvvatlash sahnasiga etib keldi va xizmat foydalanuvchilari tajribadan tobora ko'proq zavqlanmoqdalar. Xususan, tezkor va oddiy so'rovlarni qo'llab-quvvatlash mijozlar uchun katta zarba; yaqinda o'tkazilgan so'rovda respondentlarning 69 foizi buni botlardan foydalanishni foyda deb topdilar. Millennials kompaniyasi AI mijozlariga xizmat ko'rsatishga yo'l ochmoqda, ammo chaqaloqlar uchun bukuvchilar juda ortda qolmaydi.
|
| |
Tarmoq abonenti - Kompyuter va uning axborot ta’minoti

|
Kompyuter va uning axborot ta’minoti
|
bet | 18/41 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 156,28 Kb. | | #121143 |
Bog'liq Kompyuter va uning axborot ta’minoti-fayllar.org (1)Tarmoq abonenti- Tarmoqda axborotni yuzaga keltiruvchi yoki uni iste’mol qiluvchi ob’ektdir (tarmoqning har bir abonenti stantsiyaga ulanadi).
Stantsiya- axborot uzatish va qabul qilish bilan bog’liq: vazifalarni bajaruvchi ob’ekt. (Abonent va stantsiya birgalikda "Abonent tizimi" deb ataladi. Abonentlarning o’zaro aloqasini tashkil etish uchun fizik uzatish muhiti mavjud bo’lishi kerak).
Fizik uzatish muhiti - elektr, radio, telefon yoki boshqa signallar yordamida amalga oshiriladigan aloqa kanali va ma’lumotlarni uzatish, qabul qilish qurilmasidir. (Fizik uzatish muhiti negizida abonent tizimlari o’rtasida axborot uzatishni ta’minlovchi kommunikatsion tarmoq tashkil etiladi.)
Abonent tizimining hududiy joylashuviga qarab kompyuter tarmoqlarini uchta asosiy turkumga ajratish mumkin:
Lokal tarmoqlar (LAN-Local Area Network- 20 kmgacha masofani qamraydi)- biror korxoka yoki idora binolari va filiallarini o’zaro birlashtirib turadi. Alohida xususiyati - yuqori tezlikda ishlaydigan ma’lumot uzatish kanali;
Mintaqaviy tarmoqlar (MAN- Metropolitan Area Network- - 1000 kmgacha masofani qamraydi) -shaharlar, viloyatlar, kichikroq davlatlar hududini o’z ichiga olgan tarmoqlar, odatda telefon tarmoqlari vositasida ulanadi;
Global tarmoqlar (WAN- Wide Area Network - masofasi cheksiz) - turli mamlakatlar yoki qit’alarda joylashgan abonentlarni birlashtiradi. Mazkur tarmoq abonentlar o’rtasidagi aloqa telefon, radioaloqa va kosmos aloqa tizimi negizida amalga oshiriladi. Eng mashhur global tarmoq Internet tarmog’idir.
Global, mintaqaviy va lokal kompyuter, tarmoqlarining birlashuvi ko’ptarmoqli ierarxiyani tashkil etib, umumjahon axborot resurslarini birlashtirish va ulardan kollektiv ravishda foydalanish imkoniyatlarini yaratadi.
KOMMUNIKATSIYA VOSITALARI VA QURILMALARI
Har qanday tashkilot yoki korxona, ayniqsa, axborot-kutubxona muassasalarida rahbarlardan axborotlarni samarali almashish talab qilinadi. Yaxshi yo‘lga qo‘yilgan kommunikatsiya va telekommunikatsiya ish muvaffaqiyatini ta’minlaydi. Qaysi rahbarda samarali kommunikatsiya bo‘lsa, u sam arali ishlovchi rahbardir. Yaxshi rahbar kommunikatsiya jarayoni mohiyatini tushunadi, og‘zaki va yozma muomalani puxta egallaydi. Telekommunikatsion vositalaridan foydalanib ish faoliyatini yaxshi yo‘lga qo‘yadi.
|
| |