2014 yil Kafedra : teri va tanosil kasalliklari fan: teri va tanosil kasalliklari

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG’LIKNI SAQLASh VAZIRLIGI
TIBBIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISh MARKAZI
TOShKENT TIBBIET AKADEMIYaSI
«Tasdiklayman»
TTA ning o’quv ishlar bo’yicha
Prorektori prof. O.Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V. Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. R, Teshaev
__________________________
«______»___________ 2014 yil
Kafedra :TERI VA TANOSIL KASALLIKLARI
Fan: TERI VA TANOSIL KASALLIKLARI
MAVZU : Dermatitlar ( oddiy va allergik kontakt dermatit ), Toksikodermiyalar Etiologiya, patogenez, klinika, diagnostika, sindrom Layell xakida tushuncha Dermatozlarni davolash asoslari
Professional dermatozlar Ekzema ( gush), professional ekzema .Teri - odam va hayvonlar tanasining tashqi qoplami. Organizmni tashqi taʼsirotlardan himoya qiladi, sezish, moddalar almashinuvi, organizmdan keraksiz moddalarni chiqarish, termoregulyatsiya va boshqalarda qatnashadi. Kasallikga olib keladigan ekzogen va endogen faktorlar . Etiologiya, patogenez, klinika, diagnostika, sindrom Layell xakida tushuncha Dermatozlarni davolash asoslari
Amalliy mashgulot
TA’LIM TEXNOLOGIYaSI
ЦMK majlisida kurib chikilgan
«___» «__________» 2014 yil
Protokol № __________
Terapevtik fanlar buyicha
stiklopredmet sekstiyani raisi
Prof ____________________
Karimov M.Sh.
Toshkent
Tuzuvchilar : t.f.n. D.A. Muratxanova –TTA teri tanosil kasalliklar kafedrasi dostenti
Takrizchilar : t.f.d. professor Ismailova G A
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnologiyasi modeli
MAVZU: Dermatitlar ( oddiy va allergik kontakt dermatit ), Toksikodermiyalar Etiologiya, patogenez, klinika, diagnostika, sindrom Layell xakida tushuncha Dermatozlarni davolash asoslari
Professional dermatozlar Ekzema ( gush), professional ekzema . Kasallikga olib keladigan ekzogen va endogen faktorlar . Etiologiya, patogenez, klinika, diagnostika, sindrom Layell xakida tushuncha Dermatozlarni davolash asoslari
Vaqt: 306 dakika
|
Talabalar soni: 10-12
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotining tuzilishi
|
1. Kirish kism..
2. Nazariy kism
3.Analitik kism:
-organayzer
-Test va vaziyatli masalalarlar
4. Amaliy kism
|
O’quv mashg’uloti maqsadi:
|
Talabalar dermatitlar, toksikodermiyalar, ekzema, professional dermatozlar, professional ekzema xakida klinik bilimga ega bulishlari kerak.UASh talablariga asoslanib klinika, diagnostik asoslarini, profilaktik choralarni va davolashni asosiy prinstiplarini urgatish
|
Pedagogik vazifalar:
Talabalar dermatitlar, toksikodermiyalar, ekzema, professional ekzema va professional dermatitlar kasalliklarini klinik tasnifini . klinik ko’rinishini , davolashning asosiy prinstiplarini, profilaktikasini bilish kerak
|
O’quv faoliyati natijalari:
Kasalliklari klinik manzarasiga oid birlamchi va ikkilamchi toshmalarni ajrata olishi kerak. Be’morlarni ko’rikdan utqazishi ,tashxis qo’yib , davolashining asosiy prinstipi xakida tushuncha bulish kerak . Oldini olish choralari
|
Ta’lim usullari
|
Ma’ruza, aqliy ҳujum, ҳikoya, namoyish, videousul, amaliy ish usuli, kitob bilan ishlash, suҳbat, ta’limiy o’yin, organayzer.
|
Ta’lim shakli
|
Jamoaviy, guruҳlarda ishlash («Birgalikda o’qiymiz», «O’ylang-Juftlikda ishlang-Fikr almashing»), yakka tartibli
|
Ta’lim vositalari
|
Doska-stend, flipchart, videofilmlar, atlas, grafik, organayzerlar , matnlar, nazorat savollari, testlar, mavzuga oid bemorlar
|
Ta’lim berish sharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jiҳozlangan,
guruҳli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar
-teri tanosil kasalliklar kafedrasi
Tematik xona, yangi axborot texnologiyalar vositalari , kurgazmali kurollar, slaydlar, fotorasmlar , videofilmlar , atlas
UTV : multimedia
|
Monitoring va baҳolash
|
Og’zaki so’rov: tezkor-so’rov,yozma so’rov: savollar
|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi (jadval)
mavzusi buyicha uquv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
(306 dakika)
|
Faoliyat
|
ta’lim beruvchi
|
ta’lim oluvchilar
|
1-bosqich.
20 dakika
|
1.1. Daftarlar va davomatni tekshirish
1.2 Mavzuning nomi, maqsad va kutilayotgan
natijalarni etkazadi. Mashg’ulot rejasi
bilan tanishtiradi.
1.2. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni;
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar
ro’yxatini aytadi (ilova №.7)
1.3. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini
baҳolash mezonlari bilan tanishtiradi (ilova№5)
1.4. Tanaffus
|
Tinglaydilar, yozib
oladilar.
Aniqlashtiradilar,
savollar beradilar
|
2-bosqich.
226 dakika
|
2.1. Tezkor-so’rov/ savol-javob/ aqliy
Ҳujum, ezma ravishda bilimlarni faollashtiradi.
2.2. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga
muvofiq ta’lim jarayonini tashkil etish
bo’yicha ҳarakatlar tartibini bayon qiladi («Aylanma stol ishbilarmon uyini) (ilova №2)
2.3. Grafik organayzerlarni ishlash tartibini tushuntiradi va talabalarni guruxlarga ajratadi (ilova №3)
2.4.Talabalarga mavzuni o’zlashtirish uchun belgilangan ko’rgazmali qurollar ( test va vaziyatli masala, atlas, kompyuter dasturlari, )ni taqdim etish, ulardan foydalanish buyicha ko’rsatmalar va tushuntirish berish (ilova №3)
|
Javob beradilar
Yozadilar.
Guruҳlarda
ishlaydilar,
taqdimot qiladilar
va bosh.
|
|
3.1.Mustakil kurastiya , muxokamaga yakun yasash
Talabalarni maщgulotning amalliy kismini ukituvchi erdamida
egallash
|
Bemorlarni kurastiyasi palatalarda va xonalarda
Amaliy kunikmalarni bajaradilar
|
40 dakika
|
Katta tanaffus
|
|
|
3.2.Tematik be’morni laboratoriya, instrumental tekshiruvlardan olingan natitjalari taxlili , diagnosika, davolash va soglomlashtirish rejasi, oldini olish rejasini tuzish , resteptlar ezish
|
.
O’z-o’zini, o’zaro
baҳolashni
o’tkazadilar
|
60 dakika
3-bosqich.
|
3.3.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan
ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida
aҳamiyatga ega ekanligi muҳimligiga
talabalar e’tiborini qaratadi.
3.4. Guruҳlar ishini baҳolaydilar, o’quv
mashg’ulotining maqsadga erishish
darajasini taҳlil qiladi. Kontrol savollar taxlli (ilova №6)
|
Savol beradilar
Topshiriqni yozadilar
|
|
.3.5. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi va
uning baҳolash mezonlarini etkazadi
|
Savol beradilar
Topshiriqni yozadilar
|
1.Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b. Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama. Fanlararo va Fan ichidagi bogliklik
Shu mavzuni ukitish talabalarning terini anatomiyasi, gistologiyasi patogistologiyasi , normal va patologik fiziologiyasi buyicha olgan bilimlariga asoslanadi.
Dars davomida olingan bilimlar teri tanosil kasallliklarni urganishda va kasalliklarni oldini olish choralarni kullashda erdam beradi.
2.Mashgulot mazmuni:
-
2.1.Nazariy kismi
DERMATITLAR, TOKSIKODERMIYaLAR, EKZEMA,
Dermatit – terining yallig’lanishi. Dermatitlar xillaridan oddiy kontakt dermatit, allergik dermatit va tokisikodermiya ajratiladi Oddiy kontakt dermatit tashqi muҳit ta’sirotlari natijasida paydo bo’ladi va bu ta’sir to’xtashi bilan, teridagi yallig’lanish belgilari, davosiz ҳam, vaqt o’tgach yaxshi bo’lib ketadi.
Dermatitni keltirib chiqaruvchi omillar tabiatga ko’ra mexanik (qisilish, qattiq bosim), fizik (yuqori va past temperatura, quyosh, radioaktiv va rentgen nurlari), kimyoviy (kislota, ishqor, tuzlar) va biologik (krapiva, meduza, ҳasharotlar chaqqanda) turlarga bo’linadi va ular ko’proq shartsiz ta’sirotlarga kiradilar. Kimyo, ximiya - moddalarning tuzilishi va oʻzgarishini oʻrganadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni qondirish, zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini xrsil qilish va, nihoyat, turli hodisalar sirlarini bilish maqsadida roʻyobga chiqdi.
Bu ta’sirotlar (kislota, ishqor va boshqa) teriga tekkan joyida vaqt o’tmasdan yallig’lanish belgilarini vujudga keltiradi. Misol qilib, terini issiq dazmol bilan kuyishini keltirsak bo’ladi va bunda teridagi o’zgarishlar chuqurligi faqat bu ta’sirning (temperatura) kuchiga va qancha uzoq davom etgani bilan bog’liq bo’ladi.
Shartsiz ta’sirotlar natijasida ro’y bergan terining yallig’lanishi oddiy kontakt dermatit yoki artifistial (sun’iy) dermatit deyiladi.
Allergik dermatit esa ayrim, faqat qandaydir fakultativ, shartli omillardan biriga (ayrim o’simliklar, dori-darmon, parfyu-mer maҳsulotlari va boshqa) terisini giperergik sezuvchanligi bor (monovalent sezgirlik) insonlarda, faqatgina shu allergen ta’siri natijasida kuzatiladi. Allergen teriga ta’sir qilgan vaqtdan orada muayyan inkubastion davr o’tgach (birinchi kasallanish bo’lsa, allergen takror ta’sir qilganidan so’ng), xuddi allergen tushgan joyida, ko’proq tananing ochiq joylarida, yallig’lanish belgilari paydo bo’ladi. Bemordagi allergik kontakt dermatit sababi bo’lgan allergen bartaraf qilinsa, dermatit tez o’tib ketadi. Vaqt o’tib, allergen takror ta’sir qilsa, yallig’lanish belgilari birinchidan simmetrik qismlarda paydo bo’ladi, keyinchalik tananing boshqa, uzoq qismlarida ҳam paydo bo’lishi mumkin. Ammo eng achinarlisi, bitta moddaga bo’lgan o’ta sezuvchanlik (monovalent sezuvchanlik) vaqtida davolanmasa, takror qaytarilgan (allergen) ta’sirlar oqibatida, asta-sekin boshqa allergenlarga sezuvchanligi ҳam oshib, polivalent sezuvchanlikka, ya’ni ekzema rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Allergen organizmga og’iz, to’g’ri ichak, nafas yoki parenteral (inekstiya) yo’l orqali tushib, idiosinkraziya yoki orttirilgan sezuvchanlik oqibatida, terida va ichki a’zolarda yallig’lanish jarayonini keltirishi toksikodermiya deyiladi. Bunda bemorning aҳvoli og’ir ke-chib, klinik manzara juda boy, terida boshidan simmetrik joylash-gan, tarqoq, o’tkir yallig’langan toshmalar va ichki a’zolarning jaro-ҳat-langani aniqlanadi.
ODDIY KONTAKT DERMATIT KLINIKASI
Odatda oddiy kontakt dermatitga uchragan bemor terida paydo bo’lgan toshmalar sababini (shartsiz ta’sirotni) aniq ko’rsatib beradi va ko’pincha yallig’lanish o’chog’ida achish, og’riq, kamroq qichishishga shikoyat qiladi.
Shartsiz ta’sirotni kuchli va qisqa vaqtli ta’sir oqibatida vujudga keladigan teri yallig’lanishini o’tkir oddiy kontakt dermatit (kuyish) va uzoq vaqt qaytalama kuchsiz ta’sir oqibatidagi teri yallig’lanishi xronik oddiy kontakt dermatit (uzoq vaqt mexanik ishqalanish oqibatida qaloq paydo bo’lishi) deyiladi.
Ko’rilganda, bemor terisida faqatgina tashqi omil ta’sir qilgan joyida, omilning shakli va kattaligiga teng, aniq chegarali o’tkir yallig’langan dog’ kuzatiladi (eritematoz davr). Qizargan teri shishadi va infiltrastiyalashadi, ustida bir yoki bir necha seroz yoki gemorragik suyuqli pufak va pufakchalar paydo bo’lishi mumkin (bullez davri). Tashqi omilning tanaga bo’lgan ta’siri juda kuchli bo’lsa teri nekrozi ҳam uchrashi mumkin (nekrotik davr).
Oddiy kontakt dermatitni keltirgan tashqi ta’sirni bartaraf qilsa, yallig’lanish ancha tez kamayib yo’qoladi. Bemor davolanmasa, pufaklar vaqt o’tib quriydi yoki ko’proq yoriladi va o’rnida paydo bo’lgan eroziyalarga ikkilamchi infekstiya qo’shilishi mumkin. Natijada yiringli ajratmalar paydo bo’lib, bemorda piodermiyalik asoratlar rivojlanib ketishi mumkin.
Differenstial tashxisi
1.Dermatitis allergica.
2.Impetigo bullosa.
3.Pemphigus vulgaris.
2-jadval
ALLERGIK DERMATITLAR KLINIKASI
Allergik kontakt dermatitning klinik belgilari ҳam teriga shart-li omillar ta’sir qilgan joyida eritematoz dog’, infiltrastiya va ustida pufak va pufakchalar vujudga kelishi bilan xarakterlanadi. Lekin, allergen ta’siridan keyin inkubastion davr o’tishi bilan, terining shikastlangan joyida paydo bo’lgan qizil rangli yallig’langan dog’ chegarasi noaniq bo’lib, ustida seroz bo’shliqli toshmalardan ko’proq pufakchalar aniqlanadi. Keyinchalik qaytalama allergen ta’siri oqibatida, yallig’lanish oldin terining simmetrik qismlariga, keyin boshqa qismlarga ҳam tarqalishi mumkin. Bemor shikoyatida qichish va terining achishi birinchi o’ringa chiqadi. Allergen ta’siri to’xtatilsa, allergodermatit tez yo’qoladi. Davolanmasa allergik dermatitga xos monovalent sensibilizastiya polivalent sensibilizastiyaga o’tib, bemorda ekzema rivojlanadi.
Differenstial tashxisi
1.Dermatitis acuta.
2.Exzema.
3.Toxicodermia.
Allergodermatitning davosi:
1. Allergenni aniqlab bartaraf qilish.
2. Desensibilizastiyalovchi va antigistamin preparatlari.
3. Ҳo’l bog’lamlar, kortikosteroid malҳamlar.
TOKSIKODERMIYa KLINIKASI
Toksikodermiya vujudga kelishi oziq-ovqat maҳsulotlari va ke-yin-gi yillar ko’proq dori-darmonlar bilan bog’lanib qoldi. Dori-darmonlarni, asosan, antibiotik va sulfanilamidlarni bo’lsa-bo’lmasa davolash amaliyotida, ularni bir-biriga bo’lgan munosabatini, terapevtik miqdorini va ta’sirchanligini e’tiborga olmasdan (maҳalliy ishlatish – allergodermatitni) parenteral ishlatish – medikamentoz toksikodermiyaning asosiy sababidir. Toksikodermiya turli boy klinik belgilarga ega bo’lib, chegaralangan (fiksastiyalangan sulfanilamid eritema) yoki ko’proq tarqalgan shaklda teri va shilliq pardalarda uchraydi. Bu kasalliklar farmastevtik va tibbiyot xizmatchilarida ҳam uchrab turadi va kasbga oid dermatit yoki toksikodermiyalar guruҳiga kiradi. Tibbiyot, meditsina, tabobat - kishilar sogʻligʻini saqlash va mustahkamlash, umrni uzaytirish, kasalliklarning oldini olish, davolash haqidagi bilimlar va shu sohadagi amaliy tadbirlar majmui. Toksikodermiyaning klinikasi ҳar xil kattalikda, shaklda bo’lgan ko’proq eritema, tuguncha, pufakcha va bo’rtma toshmalari bilan ifodalanishi mumkin va ko’pincha qattiq qichish va achish bilan kechadi. Vaqtida allergenni topib, uni bartaraf qilib, kasallik to’g’ri davolanmasa toshmalar ko’payib, tarqalib, eritrodermiya, eksfoliativ dermatit, Layell sindromi, Stivensen-Djonson sindromi yoki anafilaktik shok klinikasi vujudga kelib, bemor aҳvoli juda og’irlashib, ҳatto o’limga olib kelishi mumkin.
Differenstial tashxisi
1. Eritema exudativum multiforme.
2. Exzema.
3. Pemphigus.
4. Eritema nodosum.
Davolash prinstiplari:
1. Dori-darmonlarni qabul qilishni to’xtatish.
2. Allergenni bartaraf qilish va ko’p suyuqlik qabul qilish.
3. Dezintoksikastion, antigistamin va desensibilizastiyalovchi terapiya.
4. Maҳalliy kortikosteroid malҳamlari.
5. Juda og’ir kechganda kortikosteroid preparatlari ichiladi.
6. Parҳez
EKZEMA ( GO’Sh)
Ekzema – terining nevroallergik, kuchli qichish bilan kechadigan, chin polimorfizm bilan va asosiy toshmasi o’tkir yallig’langan terida, mayda-mayda pufakchalar (qaynab turgan suvni eslatadi) bilan kechadigan qaytalama surunkali kasallik.
Etiologiya va patogenezi. Ekzemaning kelib chiqishida asab siste-masidagi o’zgarishlar, ҳimoya kuchlar susayishi, gipovitaminoz, auto-intoksikastiya o’rni baland bo’lib, asosan, ekzogen va endogen aller-gen-larga qarshi polivalent sensibilizastiyaning rivojlanishi bo’ladi. Qarshi (1926 37 yillarda Behbudiy) - Qashqadaryo viloyatidagi shahar (1926 yildan), viloyat markazi (1943 yildan). Qashqadaryo vohasining markazida, Qashqadaryo boʻyida, xalqaro t. yil va avtomobil yoʻllari kesishgan joyda.
Klinikasi. Klinik kechishiga ko’ra ekzema o’tkir, o’rtacha o’tkir va surunkali ekzema; patogenetik xususiyati, klinik ko’rinishi va etiologik omillariga ko’ra – chin, mikrobli, seboreyalik, professional va bolalar ekzemasi turlariga bo’linadi
ChIN EKZEMA (EXEMA ACUTUM)
Chin ekzema, o’tkir ekzema birdaniga boshlanib, terining qattiq qichishi va o’tkir yallig’lanish belgilari bo’lmish terining qizarishi, shishishi va ko’plab pufakchalar paydo bo’lish bilan kechadi. Pufakchalar tezda yorilib, terida mayda tomchili namlanish boshlanadi (seroz quduqchalar yoki ekzematoz quduqchalar) va yallig’langan o’choq atrofida mayda tugunchalar, yiringchalar ҳam bo’lishi kuzatiladi va, asosan, qo’l, oyoq terisi va badanning boshqa joylarida simmetrik joylashgan, noaniq chegarali o’tkir yallig’langan o’choqlar ko’rinib turadi. Bemor qattiq qichishishdan tashqari, ba’zan achishish va qizib ketgandek bo’lib tuyulishiga shikoyat qiladi. Klinik kechishida birlamchi va ikkilamchi toshmalar turli bo’lib, o’zgarib turishi mumkin va bemorda chin va soxta polimorfizm ҳolati aniqlanadi (Kreybix uchburchagi). Ayrim bemorlarda kasallik klinik ko’rinishida morfologik elementlarning qay biri ko’p uchrashiga qarab, shartli ravishda ҳo’l, papulez, vezikulez, pustulez va skvamoz xillari farq qilinadi.
Yuqorida keltirgan o’tkir ekzemaga xos klinik ko’rinishi davolash natijasida, kamroq o’z-o’zidan o’zgarib, yallig’lanish jarayoni pasayadi va o’rta o’tkir ekzemaga xos klinik ko’rgazma vujudga keladi. Bu bemorning terisida namlanish yo’q, yangi pufakchalar va tugunchalar toshishining kamayib to’xtashi va kam miqdorda qizargan va shishgan terida ikkilamchi toshmalar bo’lishi kuzatiladi va bemor qichishishning kamayganiga e’tibor qiladi.
Keyinchalik, ko’pincha qo’shimcha etiologik omillarning ta’siri bo’lmasa va bemorning ichki a’zolari funkstional jaroҳatlanmasa, terida surunkali ekzemaga xos yallig’lanish infiltrastiyasi rivojlanib, chegaralangan o’choq zichlashib qalinlashadi va lixenifikastiya ko’rinishida bo’ladi.
Ekzema ҳar doim bir xil kechavermaydi, ba’zan birdaniga o’t-kir-lashib, yangi ko’p miqdorda xilma-xil toshmalar, ko’pincha pufakchalar toshib o’tkir ekzemaning klinik ko’rinishi vujudga keladi. Aniqlansa, bu restidiv ko’proq bemorning o’zi parҳezining buzganligi, dori-darmon qabuli yoki asab sistema va boshqa ichki a’zolar muammolari bilan bog’liq bo’ladi.
MIKROBLI EKZEMA (PARATRAVMATIK,
VARIKOZ, NUMMULYaR)
Mikrobli ekzemada yuqorida keltirilgan chin ekzemaga xos toshmalar bo’lishi ҳam mumkin, ammo ko’proq yiringchalar ko’zga tashlanib, teridagi yallig’langan o’choqlar chegarasi aniq bo’lib, assimetrik joylashadi.
Mikrobli ekzema ko’proq yiringli (zamburug’) kasallik bilan uzoq vaqt ҳastalangan bemorda, sensibilizastiya rivojlanishi oqibatida, ikkilamchi kasallik bo’lib paydo bo’ladi va nummulyar, paratravmatik va varikoz turlarga bo’linadi.
SEBOREYaLI EKZEMA (EXEMA SEBORRHOICUM)
Seboreyali ekzema – ko’proq boshning sochli qismi, quloq atrofi, yuz, qo’ltiq osti, ko’krak va boshqa yog’ ajrab turuvchi bezlarni ko’p joylashgan teri qismlarida rivojlanadi. Atrofdagilarni e’tiborini o’ziga jalb qiluvchi, bemorning terisini yaltirab turishi, ko’zga tashlanadi. Klinik ko’rinishida sarg’ish, yog’li, chegaralari aniq ajralib turadigan va bir-biriga qo’shilib ketadigan dog’lar, tugunchalar va po’stloqchalar bo’ladi. Kasallik jinsiy uyg’onish davridan boshlanib, bemorni qattiq qichishish bezovta qiladi. Seboreyali ekzemaning klinik kechishida pufakchalar va namlanish bo’lmaydi.
Ekzematoz terining gistopatologiyasi. Epidermisda spongioz, parakeratoz, akantoz va dermada limfostitar va gistiostitar infiltrat kuzatiladi.
Differenstial tashxisi
1. Dermatitis allergica.
2. Psoriasis exsudativa.
3. Pemphigus.
4. Toxicodermia.
5. Eritema exudativum et multiforme.
BOLALAR EKZEMASI
Bolalar ekzemasi ko’proq ekksudativ diatezga mos o’zgarishlar bilan boshlanib, asosan, yosh onalar o’zi parҳezni buzib, bolaning emizishi, keyin bolani qo’shimcha ovqatlantirishdagi ҳatolari bu kasallikni rivojlantiradi va qo’zg’aydi. Yaqin qarindoshlarda, ota-ona yoki ularning ikkitasida ҳam turli allergik kasalliklar bo’lgan bo’lsa, bolaning parҳezidagi xatolari ekzemaning rivojlanishiga tezda olib keladi.
Bolada oldin monovalent sensibilizastiya, keyinchalik turli xil surunkali infekstiya o’choqlari, me’da-ichak kasalliklari va ularga qar-shi olib borilgan to’g’ri-noto’g’ri davolar, organizmning immunobiolo-gik kuchlarini pasaytirib polivalent sensibilizastiya rivojlanishiga olib keladi. Kasallik birinchidan bolaning ҳayot sifatini buzib, uning tengdoshlarga qaraganda aqliy va jismoniy zaiflikka keltiradi.
Kasallikning klinik kechishida esa, yuqorida ko’rsatgan kattalarning ekzemasiga xos turli toshmalar bo’lib, bolada chin, mikrobli va seboreyali ekzemaning belgilari namoyon bo’lishi mumkin. Bolalarda tezda ikkilamchi infekstiya rivojlanib, limfatik tugunlar kattalashadi va keyinchalik klinik ko’rinishi diffuz neyrodermitga (atopik dermatit) aylanishi mumkin.
Davosi.
1. Kasallikni yuzaga keltiruvchi allergenlarni bartaraf qilish.
2. Allergensiz, kam tuzlik va kam suyuqlik parҳez.
3. Yallig’lanishga qarshi davo (antigistamin va desensibilizastiyalovchi preparatlar)
4. Trankvilizator va sedativ preparatlar.
5. Ichki a’zolardagi kasalliklarni aniqlab, ularni davolash.
6. Qisqa vaqtga kortikosteroid preparatlari.
7. Maҳalliy davo ҳar bir bemordagi kasallikning turi va klinik kechishiga qarab, uni
qizarish va shish paydo bo’ladi.
KASBGA ALOQADOR (PROFESSIONAL) EKZEMA
Kasbga aloqador ekzema, asosan, tana terisining ochiq qismlarida joylashadi va kasallikning boshlanishiga, avj olib, qaytarilib turishiga bemorning ish joyidagi ishlab chiqarishdagi allergen-larning uzoq ta’siri oqibatida, sensibilizastiya rivojlanishi sabab bo’ladi.
Bemorda oldin monomorf, keyinchalik polimorf sensibilizastiya aniqlanishi mumkin.
Professional ekzema va dermatitlar klinik kechishi, yuqorida keltirilgan dermatit va ekzemalardan deyarli farq qilmaydi. Faqat boshlanish davrlarida professoinal ekzema engilroq davolanadi va ko’proq tananing ochiq qismlarini jaroҳatlab, chegaralangan bo’lib, ekzematoz quduqchalar bilan namlanish juda kam bo’lishi mumkin.
Professional kasallanish korxonaning javobgarligi bilan bog’liq bo’lgani uchun, professional kasallikni aniqlab, yakuniy diagnoz qo’yish uchun, shifokor bemorga tibbiy yordam berib, uni mutaxassislashtirilgan tashkilotga yuborishi zarur. O’zbekistonda bu Sanitariya, Gigiena va Professional Kasalliklar Ilmiy Tekshirish Instituti Klinikasi Kasallik ishga chiqqanda rivojlanib qaytarilishiga, yaqin-uzoq-qa komandirovka va ta’tilga ketganda tuzalganiga, bo’lgan bemorni ko’rsatuvi, professional omillarning o’rni borligini o’ylashga va keyinchalik, bemor terisida o’tkaziladigan sinab ko’ruvchi test orqali allergenni aniqlash diagnoz qo’yish uchun asos bo’ladi.
«Aylana stol» o’yinni o’tkazish metodi:
Ish uchun zarur:
-
Savollar va vaziyatli masalalar to’plami aloҳida qog’ozlarda.
-
Guruҳdagi talabalar soni bo’yicha jerebevka uchun raqamlar
-
Toza qog’ozlar, ruchkalar.
Ish yo’li:
-
Ҳamma talabalar kur’a bo’yicha 3 guruҳga bo’linadi.
-
Ҳar bitta guruҳ aloҳida stolga o’tiradi va toza qog’oz bilan ruchkani tayyorlaydi.
-
Qog’ozda sana, guruҳning raqami, fakultet, talabalarning F.I. ko’rsatiladi (o’yinning nomi).
-
Ҳar bitta guruҳning ishtirokchisi konvertdan savol oladi.
-
Talabalar o’z vazifasini qog’ozga yozadi.
-
Bu qog’oz aylana bo’yicha beriladi.
-
Ҳar bitta talaba o’zini javobini yozib qog’ozni boshqasiga beradi.
-
Ҳar bitta talabaning javobiga 3 daqiqa beriladi.
-
Vaqt tugagach qog’oz o’qituvchiga topshiriladi.
-
Ҳamma ishtirokchilar natijalarni muҳokama qilib eng to’g’risini tanlab, unga maksimall ball qo’yishadi.
-
Muҳokamaga 15 daqiqa beriladi.
-
Talabalar javoblari uchun ballni mashg’ulotni nazariy qismining reytingiga asoslanib olishadi.
-
Talabaning olgan balli mashg’ulot uchun baҳoda ҳisobga olinadi.
-
Talabalarning ishi o’qituvchida qoladi.
-
Javoblarning analizi o’tkaziladi.
Nazorat savollari :
Dermatitlarni tasnifi
Ekzemani tasnifi
Toksikodermiyani tasnifi
Dermatitlarni klinikasi
Ekzemani klinikasi
Toksikodermiyani klinikasi
Professional ekzemani klinikasi
Oldini olish choralari
Nazorat savollari:
Baxolash mezoni
Maksimal ball 20-19
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
a’lo
|
yaxshi
|
urta
|
konikarsiz
|
yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
70-56%
|
53%-46%
|
43% va undan kam
|
seroz suyukli pufak bor.
Baxolash mezoni:
Maksimal ball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
20-16-a’lo
|
15-12-yaxshi
|
11-7-urta
|
6-4-konikarsiz
|
3 va undan kam-yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
70-56%
|
53%-46%
|
43% va undan kam
|
3.Analitik qism
3.1.. Grafikli organayzer
« Klaster «
Qadamlar:
1. tuzish qoidasi bilan tanishadilar.
2 Bir qator muammolarni tasvirlash va uni echish imkonini beradi. Tizimli fikrlash, tuzilmaga keltirish, taҳlil qilish ko’nikmalarini rivojlantiradi
Muammo Bilan tanishadilar. Aloҳida/kichik guruҳlarda yuqori “suyagida” kichik muammoni ifodalaydi, pastda esa, ushbu kichik muammolar mavjudligini tasdiqlovchi dalillar yoziladi
Kichik guruҳlarga birlashadilar, taqqoslaydilar, o’zlarining chizmlarini to’ldiradilar. Umumiy chizmaga keltiradilar.
Klaster-(tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha tuzilmaning moҳiyatini markazlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil atrofida g’oyalarni yig’ish.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va ochiq jalb qilishga yordam beradi.
1 kadam -talabalar muammo bilan tanishadilar .
2 ezuv taxtasi yoki katta qog’oz varag’ining o’rtasiga asosiy so’z yoki 1-2 so’zdan iborat bo’lgan mavzu nomi yoziladi.Enida mavzu bilan bog’liq so’z va takliflar kichik doirachalar “yo’ldoshlar” yozib qo’shiladi. Ularni “asosiy” so’z bilan chiziqlar yordamida birlashtiriladi. Bu “yo’ldoshlarda” “kichik yo’ldoshlar” bo’lishi mumkin. Yozuv ajratilgan vaqt davomida yoki g’oyalar tugagunicha davom etadi muxokama uchun klaster bilan almashish adi
Klasterni tuzish koidalari
. Aqlingizga nima kelsa, barchasini yozing. G’oyalari sifatini muҳokama qilmang faqat ularni yozing.
2. Xatni to’xtatadigan imlo xatolariga va boshqa omillarga e’tibor bermang.
3. Ajratilgan vaqt tugaguncha yozishni to’xtatmang. Agarda aqlingizda g’oyalar kelishi birdan to’xtasa, u ҳolda qachonki yangi g’oyalar kelmaguncha qog’ozga rasm chizib turing.
-
“Akkliy xujum xujumi” usulini qo’llash
Ushbu usul mashgulot davomida xamkorlikda ishlash va xar bir talabaning faol katnashishini ko’zda tutadi, o’qituvchi butun gurux bilan ishlaydi.
O’qituvchi g’oyani aniqlashda xalaqit beradigan xech qanday tanbex va nojo’ya gaplarni ishlatmasligi kerak . Fikrlash qobiliyatiga ta’sir qilmaslik kerak. Xar xil g’oyalarni kombinastiyasini qo’llash kerak.
Ushbu usul talaba nutqi, fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi va talabada mustaqil fikrlash, muloҳaza yuritishni shakllantiradi. Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.
Xar bir gurux boshqa guruxlarni baxolaydi. Xar bir talab bo’yicha tulik bajarilsa – 15 ball
Gurux
№
|
Tushunarli va aniq javob (5)
|
Ko’rgazma-lilik
(5)
|
Reglamentga amal qilish (2,5)
|
Gurux faolligi
(2,5)
|
Jami ball
|
1.
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
Baxolash mezoni:
Maksimal ball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
100%-86%
|
85%-73%
|
70-56%
|
53%-46%
|
43% va undan kam
|
3.2.Vaziyatli masalalar
1.Be’mor 40 eshda. Uzok vakt tovon epidermofitiyasi bilan kasallangan, yod preparatlarini ko’llagandan so’ng butun tanasiga mayda toshmalar toshgan.
Yod preparatini ishlatmagandan keyin asta sekin toshmalar so’rilgan.
2.Poliklinikaga 14 yashar qiz chap qo’lida pufakli toshmalar paydo bo’lishiga shikoyat qilib bordi. Be’mor dazmollaganda qo’li dazmolga tegib ketgan. Chap qo’lida uchburchak, aniq chegarali, o’tkir yallig’langan dog’ kuzatiladi, ustida
Testlar
1. Ekzemaning suvlanish bosqichida maxalliy davoda qo’llaniladi:
A. namlash usuli*
B. sepmalar
V. krem
G. pasta
D. chayqatma
2. Ekzema uchun xos belgilar:
A. xammasi to’g’ri*
B. toshmalarning polimorfizmi
V. tez-tez qaytalanib kechish
G. ba’zida sababsiz qo’zg’alanishi
D. asab tizimini o’zgarishi va alergik xolat
3. Dermatitlar tasnifiga kiradi:
A. oddiy (artifistial. dermatit)*
B. allergik dermatit*
V. toksikodermiya*
G. melanodermiya
D. dermatomiozit
E. ekssudativ dermatit
4. Oddiy kontaktli dermatitning klinik manzarasi tasirlovchining qanday xususiyatlariga bog’lik bo’ladi:
A. tasirotning kuchliligi va qonstentrastiyasiga*
B. tasir etish vaqtiga*
V. tasirotning tasir etish maydoniga*
G. tasirotning allergenlik xususiyatiga
Baxolash mezoni:
Maksimal ball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
20-16-a’lo
|
15-12-yaxshi
|
11-7-urta
|
6-4-konikarsiz
|
3 va undan kam-yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
70-56%
|
53%-46%
|
43% va undan kam
|
-
4.Amaliy kismi
Be’morni professional ko’ruvi
Maksad: be’morlarni tekshitruvdan utkazish
Bajariladigan bosqichlar:
№
|
Amaliy kunikma
|
Bajarmadi
(0 ball)
|
To’liq to’g’ri
bajardi
|
|
Kuruv xonasi erug bulish kerak
|
0
|
5
|
2.
|
Kuruv xonasining temperaturasi 22- 23 gradus bulishi kerak
|
0
|
5
|
3.
|
Teri rangiga etibor berish kerak teri rangi ok pushti rang eki kora bulishi mumkin
|
0
|
10
|
4.
|
Terining turgori eki elastikligi namligi va kurukligi aniklanadi
|
0
|
20
|
5
|
Boskichma boskich yuz kul tana genitalniy va oeklar kuzdan kechiriladi Toshmalar borligi va ularning xarakteriga e’tibor beriladi Birlamchi va ikkilamchi elementlar aniklanadi .
|
0
|
30
|
|
Birlamchi ikkilamchi toshmalarni aniklashadi
|
0
|
30
|
|
Jami
|
0
|
100
|
Baxolash mezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va undan kam
|
40-34,4-a’lo
|
34-28,4-yaxshi
|
28-22-urta
|
21,6-14,8-konikarsiz
|
14,4 va undan kam-yomon
|
5.Malaka , ko’nikma va bilimni tekshirish usullari :
-og’zaki
-ezma
-vaziyatli masala
-o’zlashtirilgan amaliy ko’nikmalarni namoyish etish
Grafikli organayzerlar
5.1.Talabalar bilimi, ko’nikma va maxoratini baҳolashda qo’llaniladigan nazorat mezonlari
№
|
Baxo
|
a’lo
|
yaxshi
|
urta
|
konikarsiz
|
yomon
|
|
O’zlashtirish % ҳisobida
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va undan kam
|
1
|
Nazariy kism
|
20-19
ball
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
2
|
Analitik kism:
organayzer
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
3
|
Test
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
4
|
Amaliy kism
|
40-34,4-ball
|
34-28,4ball
|
28-22ball
|
21,6-14,8 ball
|
14,4 ball
|
5
|
Nazorat savollari
|
10-7,9
|
7,75-5,6
|
5,5-4,25
|
4,1-2,5
|
2,4 ball
|
Talabaga kuyiladigan baxoni 10% TMI baxosi tashkil etadi.
TMI referat , prezentstiya, eki biletlarga, savollarga ezma ravishda javob berishi bilan olinadi.
Joriy nazoratni baҳolash mezoni
№
|
O’zlashtirish % va balda
|
Baҳo
|
Talabaning bilish darajasi
|
1.
|
96-100
|
A’lo”5”
|
- ҳulosa va qaror qabul qila biladi
- ijodiy fikrlay oladi
- mustaqil mushoqada yurita oladi
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
yuqori faollik va ijodiy yondasha
oladi
- vaziyatli masalalarni to’liq
asoslangan javob bilan to’g’ri
echa biladi
- savolni moҳiyatini tushunadi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
2.
|
91-95
|
- ijodiy fikrlay oladi
- mustaqil mushoqada yurita oladi
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
yuqori faollik va ijodiy yondasha
oladi
- vaziyatli masalalarni to’liq
asoslangan javob bilan to’g’ri echa
biladi
- savolni moҳiyatini tushunadi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
3.
|
86-90
|
- mustaqil mushoqada yurita oladi
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
yuqori faollik va ijodiy yondasha
oladi
- vaziyatli masalalarni to’liq
asoslangan javob bilan to’g’ri echa biladi
- savolni moҳiyatini tushinadi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
4.
|
81-85
|
Yaxshi”4”
|
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda yuqori faollik ko’rsatadi
- vaziyatli masalalarni echa biladi,
lekin javobini asoslay olmaydi
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
5.
|
76-80
|
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
faollik ko’rsatadi
- vaziyatli masalalarni echa biladi,
lekin javobni isboti to’liq emas
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
6.
|
71-75
|
- vaziyatli masalalarni to’g’ri echa
biladi, lekin javobni isboti
to’liq emas
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
7.
|
66-70
|
qoniqarli”3”
|
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- vaziyatli masalalarni to’g’ri echa biladi, lekin javobini isbotlay olmaydi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- mavzuni aloҳida savollari
yuzasidan aniq tasavvurga ega
|
8.
|
61-65
|
- vaziyatli masalalarni echimida
xatoliklarga yo’l qo’yadi
- biladi, ishonch bilan aytib bera olmaydi
- mavzuning aloҳida savollari
yuzasidan aniq tasavvurga ega
|
9.
|
55-60
|
- biladi, ishonch bilan aytib bera olmaydi
- qisman tasavvurga ega
|
10.
|
54 va undan past
|
qoniqarsiz”2”
|
- ҳech qanday tasavvurga ega emas
- bilmaydi
|
Talabaga kuyiladigan baxoni 10% TMI baxosi tashkil etadi.
TMI referat , prezentstiya, eki biletlarga, savollarga ezma ravishda javob berishi bilan olinadi.
6 Nazorat uchun savollar
1. dermatitlar, toksikodermiyalar, ekzema, professional ekzema va professional dermatitlar kasalliklarining etiologiyasi va patogenezi
2. kasalliklarini klinik kurinishi
3. kasallliklarni davolash asoslari va tashxis kuyish asoslari
5. professional ekzema, va professional dermatitlarni profilaktikasi
Baxolash mezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va undan kam
|
10-7,9-a’lo
|
7,75-5,6-yaxshi
|
5,5-4,25-urta
|
4,1-2,5-konikarsiz
|
2,4 va undan kam-yomon
|
7. Adabietlar
Asosiy
1 Arifov S.S., Eshbaev E.X. Teri-tanosil kasalliklar. T.,1997
2 Vaisov A.Sh. Teri-tanosil kasalliklari. T., 2004
3 Vladimirov V.V., Zudin V.I. Kojnыe i venericheskie bolezni. 4Atlas. Uchebnoe posobie dlya studentov med. VUZov.
5 Skripkin Yu.K. Kojnыe i venericheskie bolezni. Uchebnik dlya medistinskix institutov. M.,1979., 1980,
6 Skripkin Yu.K. Rukovodstvo po kojnыm i venericheskim boleznyam. M.Medistina, 1995.
7 Pavlov S.T., Shaposhnikov O.K.. Samstov V.I., Ilin I.I. Kojnыe i venericheskie bolezni. L 1989g
8 Shadiev X.K., Axmedov. Teri-tanosil kasalliklar.,T.1993.
9 Karimov A.M. Ter iva tanosil kasalliklari 1995 y
10 Kapkaev R.A. « Spravochnik dermatoveenrologa» 1997g.
Qo’shimcha
Internet ma’lumotlari quyidagi saytlardan olinadi :
1) www tma uz
2)www .mediashhera aha.ru // dermatol// derm –mn htm
3)www . matrix ucdavis edu // DOJ . htm l
4)www.c.c. emory .edu //WHCL// medveb. Dermatology .html/
5)www I . Mosbycom // Mosbi // Periodicals // medicals // CPDM // dm / html
6)www. Skindex . com .
7)www amaassu/org//journals // standing // derm // dermhome .htm
8)www.crawford .com //epo // mmwz //world.html
|