Ommaviy madaniyatni shakllantirishning tarixiy shartlari va bosqichlari

|
Ommaviy madaniyatni shakllantirishning tarixiy shartlari va bosqichlari
|
bet | 2/4 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #104118 |
Bog'liq Karimberdiyev Sh Falsafa 2 chiqarildiOmmaviy madaniyatni shakllantirishning tarixiy shartlari va bosqichlari
Madaniy boyliklarni ishlab chiqarish va iste'mol qilish xususiyatlari madaniy olimlarga madaniyatning ikki ijtimoiy shakli - ommaviy madaniyat va elita madaniyatini aniqlash imkonini berdi. Ommaviy madaniyat - har kuni katta hajmlarda ishlab chiqariladigan madaniy mahsulot turi. Ommaviy madaniyat barcha odamlar tomonidan, yashash joyi va mamlakatidan qat'i nazar, iste'mol qilingan deb hisoblanadi. Bu kundalik hayot madaniyati, turli kanallar, jumladan, ommaviy axborot vositalari va aloqa orqali keng auditoriyaga taqdim etiladi.
Ommaviy madaniyat qachon va qanday paydo bo'lgan? Madaniy tadqiqotlardagi ommaviy madaniyatning kelib chiqishiga doir bir qator fikrlar mavjud.
Keling, ilmiy adabiyotlarda eng ko'p uchraydigan misolni ko'rib chiqaylik:
1. Ommaviy madaniyatning shart-sharoitlari insoniyat tug'ilishidan boshlab, va hech bo'lmaganda, xristian tsivilizatsiyasi boshlangandan keyin shakllanadi.
2. Ommaviy madaniyatning kelib chiqishi 17 va 18 asrlarda Yevropa adabiyotida sarguzasht, detektiv, sarguzasht romanining paydo bo'lishi bilan bog'liq bo'lib, u katta tirajlar hisobiga o'quvchilarni kengaytirdi. Bu erda, odatda, ikki nafar muallifni misol qilib keltirish mumkin: ingliz Daniel Daniel, "Robinson Crusoe" romanining muallifi va boshqa 481 ta hayotiy hikoyalar: tergovchilar, harbiylar, o'g'rilar va boshqalar va bizning yurtdoshimiz Matvey Komarov .
3. 1870 yilda Buyuk Britaniyada qabul qilingan majburiy universal savodxonlik to'g'risidagi qonun ommaviy madaniyat rivojiga katta ta'sir ko'rsatdi.
Shunga qaramay, yuqorida aytilganlarning hammasi mashhur madaniyatning fonidir. Va to'g'ri ma'noda, Qo'shma Shtatlarda birinchi marta ommaviy madaniyat o'zini ko'rsatdi. Taniqli amerikalik siyosatshunos Zbignev Bjezinskiy vaqtni ajratib turuvchi iborani takrorlashni juda yaxshi ko'rardi: "Agar Rim Rimga butun dunyoni bergan bo'lsa, Angliya - Parlament faoliyati, Fransiya - madaniyat va respublikachilik millatchiligi, so'ngra zamonaviy Amerika Qo'shma Shtatlari jahonga ilmiy va texnik inqilob va ommaviy madaniyat berdi".
Ommaviy madaniyatning yuzaga kelishi fenomeni quyidagilar. XIX asrning boshlanishi uchun hayotning to'liq massizatsiyasi xarakterli bo'ldi. U barcha sohalarga tegdi: iqtisod va siyosat, hukumat va odamlar bilan muloqot. Inson ommasi turli ijtimoiy sohalarda faol rol XX asrning bir qator falsafiy asarlarida tahlil qilindi.
X. Ortega-i G'asset o'zining "Ommaviy yuksalish" gazetasida "ommaviy" tushunchasidan "ommaviy" tushunchani hosil qiladi. Odamlar soni va vizual jihatdan juda ko'pdir, va sotsializm nuqtai nazaridan ko'p narsa ommaviydir ", deydi Ortega. Va yana shunday deb yozadi: "Jamiyat ozchilik va ommaviylarning suyuq birligi edi. Ozchiliklar alohida-alohida ajratilgan shaxslar yig'indisi bo'lib, massa belgilanmagan. Mass - o'rtacha odam. Shunday qilib, sof miqdoriy ta'rif sifatga aylanadi. "
Bizning muammomizni tahlil qilish uchun juda ko'p ma'lumot beruvchi Amerika sosyologi, Kolumbiya universiteti professori D. Bellning "Ideologiyaning tugashi" kitobi bo'lib, unda zamonaviy jamiyatning o'ziga xos xususiyatlari ommaviy ishlab chiqarish va ommaviy iste'molning paydo bo'lishi bilan aniqlanadi. Bu erda muallif "ommaviy" tushunchasining besh ma'nosini ifodalaydi:
1. Mass - farqsiz bir qator sifatida (ya'ni, sinf tushunchasining qarama-qarshi tomoni).
2. Mass - jaholat uchun sinonim sifatida (X. Ortega-i G'asset bu haqda yozgan).
3. Massalar - mexanizatsiyalashgan jamiyat sifatida (ya'ni, inson texnologiyaning ildizi sifatida qabul qilinadi).
4. Massa - byurokratik jamiyat (ya'ni, ommaviy jamiyatda, shaxs o'zining nasl-nasabidan foydaligini yo'qotadi). 5. Massalar - olomon kabi. Bu erda psixologik ma'no bor. Olomon munozara qilmaydi, ehtiroslarga bo'ysunadi. O'z-o'zidan bir kishi madaniy bo'lishi mumkin, ammo olomonda u barbardir.
Va D. Bell shunday xulosaga keladi: massa - stadiness, uniformity, pattern.
Kanadalik sotsiolog M. McLuhan "ommaviy madaniyat" ni yanada chuqur tahlil qildilar. U, D. Bell kabi, ommaviy axborot vositalarining yangi turdagi madaniyatni yaratishi haqidagi xulosaga keladi. McLuhan "sanoat va tipografik odam" davrining boshlang'ich nuqtasi 15-asr bosma matbuotida ixtiro ekanligini ta'kidlaydi. San'atni ma'naviy madaniyatning etakchi elementi sifatida belgilaydigan McLuhan, badiiy madaniyatning qochoq (ya'ni haqiqatdan burilmoq) funksiyasini ta'kidladi.
Albatta, bu kunlarda massa sezilarli darajada o'zgardi. Odamlar bilimdon, axborot berildi. Bundan tashqari, bugungi kunda ommaviy madaniyat mavzusi nafaqat ommaviy, balki turli aloqalar bilan birlashgan shaxslar hamdir. O'z navbatida, "ommaviy madaniyat" tushunchasi zamonaviy madaniyat qadriyatlarini ishlab chiqarishning ushbu madaniyatni ommaviy iste'mol qilish uchun mo'ljallangan xususiyatlarini tasvirlaydi.
|
| |