O'lchash xatoliklari haqida ma'lumotlar

|
O'lchash xatoliklari haqida ma'lumotlar
|
bet | 4/10 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 2,2 Mb. | | #254290 |
Bog'liq var.ru.uzO'lchash xatoliklari haqida ma'lumotlar
O'lchash, aniqlash, o'chanayotgan kattalikning haqiqatdan farq qiladigan topiladi. Qo pincha, fizik kattalikning haqiqiy vositalari noma'lum bo'ladi va shu kattalikning vositalari o'rnida uning tajriba vositalari topilgan qiymatlardan olinadi. Bu qiymat kattalikning haqiqiy qiymatiga shunchalik yaqin bo'ladiki ko'zda tutilgan maqsad uchun undan jo'natish mumkin. Katta o'lchash usuli bilan topilganlikning o'lchash natijasi deyiladi. O'lchash natijalari bilan o'lchanayotgan kattalikning haqiqatidan farq o'lchash xatoligi deyiladi. O'lchanayotgan kattalik birliklarida ifodalangan o'lchash xatoligi o'lchashning mutlaq xatoligi deyiladi:
∆X=X-Xh (4)
bu erda, ∆X - mutlaq xatolik; X—o'lchash natijasi; Xh - o'lchanayotgap kattalikning xakiqiy kiymati.
O'lchash mutlaq xatoligining o'lchanayotgan kattalikning haqiqatga nisbatan nisbati o'lchashning nisbiy xatoligi deyiladi. qayta o'lchaganda o'zgarmas bo'lib qoladigan yoki biror qonun bo'yicha o'zgarishlar tushuniladi. Ular aniq qiymat va ishoraga ega bo'ladi, ularni tuzatmalar kirtish bilan yo'qotish.Kattalikni o'lchash mumkin bo'lgan qiymatga muntazam xatolikni yo'qotishdan qo'shilgan qiymat tuzatma deb hisoblanadi. muntazam, muntazam xatoliklar instrumental (o'lchash xatolikka qarshi), o'lchash usullari, sub'ektiv (aniq o'qish), o'rnatish, uslubiy xatoliklarga bo'linadi. liq bo'lgan o'lchash xatoliklari tushuniladi. Yuqorilikda aniq'lchaygan qo'llanganda o'lchov o'lchashning takomillashmagani natijasida kelib chiqadigan instrumental xatoliklar tuzatma hosil qilish usuli bilan yo'qotiladi. Texnik o'lchashning instrumental xatoliklarini yo'qotib bo'lmaydi, chunki bu tekshirilganda tuzatmalar bilan ta'minlanmaydi. Ular, ko'pincha, yangi usullar qo'llaganda, qiymatlar haqiqiy haqiqiy bog'lanishni taxminiy apporoksimatsiyadan tenglamalardan yuklangan bo'ladi. O'lchash usuliligi o'lchov vositasi, xato, o'lchash usuli, ba'zida esa, o'lchash natijasi xatoliklarini yo'qotishda e'tiborga olish kerak. yoki yugurishdan, shkala bir bo'limi chegarasida ko'rsatuvni noto'g'ri olishdan, parallaksdan va joydan kelib chiqadi. Paralladan hosil bo'lgan xatolik deyilganda sanash xatoligiga kiradigan, shkala sirtidan biror masofadaks qayd strelka shu sirtga perpendikulyar bo'lmagan yo'nalishda vizirlash (belgilash) paydo chikadigan xatolik tushuniladi.O'rnatish xatoligi o'lchov as bobi strelkasining shkala xavf'ich Belgiga noto'g'ri o'zgarishlar yoki o'lchash vositalarini e'tiborsizlik, masalan, vertikal yoki bo'yicha o'rnati gorizontal ravishda kelib chiqadi. ' o'lchash uslubi bilan bog'liq bo'lgan va qo'llanayotgan o'lchashga bog'liq bo'lmagan xatolardan iborat.O'lchashlarni, ayniqsa, aniq o'lchashlarni yig'ishda o'lchash natijalarini muntazam xatolarga ancha tuzatishi mumkin. SHuning uchun, o'lchashlarni saqlashga kirishishdan avval bu xatolarning barcha manbalarini va ularning yo'qotish ishlab chiqarishini ko'rish zarur. Ammo muntazam xatoliklarni topish va yo'qotish uchun uzil-kesil saqlash amalda mumkin emas,chunki turli kattaliklarni o'lchash usullari g'oyatda turli-tumandir.Tasodifiy xatolik emas, balki faqat bitta kattalikni qayta-qayta o'lchashda farq qiladi. Tasodifiy xatolikning borligini faqat bitta kattalikni bir xil sinchkovlik bilan qayta-qayta o'lchangandagina sezish mumkin. Agar xar bir o'lchash natijalari boshqadan farq qilsa, u holdaiy xatolik mavjud bo'ladi. SHu xatoliklarni isbotlash mumkin bo'lgan nazariyasi va matematik statistikasiga asoslangan, ular o'lchash natijalari o'lchanayotgan kattalikni aniqlashga imkon beradi. Haqiqiy narsaga nisbatan anchagina yaqin narsani aniqlash va tekshirish natijasini aniqlash imkonini beradi. o'lchash aniqligiga qo'yiladigan talablarga qarab o'lchashlar aniq (laboratoriya) va texnik o'lchashlarga bo'linadi. O'-lchashning o'lcha qilayotgan kattalik haqiqatga yaqinligini bildiruvchi o'lchash sifati o'lchash aniqligi deb hisoblanadi. Aniqlikni tuzatishga intilib, biz o'lchash xatoligini tuzatishimiz kerak. Ammo aniqlikni tuzatish usullari, ko'pincha, murakkab bo'ladi va qimmat turadi. SHuning uchun, avval o'lchashning konkret shart- belgilash va aniqlashga bog'langan bo'lishi mumkin bo'lgan aniqlikni baholab olish va zarur bo'lsa, so'ngra aniqlikni belgilashni ko'rish kerak. O'lchashni bajaruvchining ko'rsatishi o'lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatidan farq qiladi. SHuning uchun, o'lchov asbobining ko'rsatishi va haqiqiy ko'rsatishi degan ma'lumot mavjud.Kattalikning sanoqqa ko'ra topilgan o'lchov asbobining ko'rsatishi deyiladi. Bu kattalikning namunaviy tarzda aniqlangan ko'rsatishi haqiqiy ko'rsatishi deyiladi.Asbobning ko'rsatishi deyiladi. Kattalikning haqiqiy aniqlashni mumkin bo'lmagani tufayli, o'lchov texnikasida namuna asbobning ko'rsatishi shu kattalikning haqiqiy kiymati deb qabul qilish.Xatolikning qo'polligini aniqlashga yordam beradi. tubdan farqdan o'lchash xatoligi tushuniladi.O'lchash aniqligiga qo'yiladigan talablarga qarab o'lchashlar aniq (laboratoriya) va texnik o'lchashlarga bo'linadi. O'-lchashning o'lcha qilayotgan kattalik haqiqatga yaqinligini bildiruvchi o'lchash sifati o'lchash aniqligi deb hisoblanadi. Aniqlikni tuzatishga intilib, biz o'lchash xatoligini tuzatishimiz kerak. Ammo aniqlikni tuzatish usullari, ko'pincha, murakkab bo'ladi va qimmat turadi. SHuning uchun, avval o'lchashning konkret shart- belgilash va aniqlashga bog'langan bo'lishi mumkin bo'lgan aniqlikni baholab olish va zarur bo'lsa, so'ngra aniqlikni belgilashni ko'rish kerak. O'lchashni bajaruvchining ko'rsatishi o'lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatidan farq qiladi. SHuning uchun, o'lchov asbobining ko'rsatishi va haqiqiy ko'rsatishi degan ma'lumot mavjud.Kattalikning sanoqqa ko'ra topilgan o'lchov asbobining ko'rsatishi deyiladi. Bu kattalikning namunaviy tarzda aniqlangan ko'rsatishi haqiqiy ko'rsatishi deyiladi.Asbobning ko'rsatishi deyiladi. Kattalikning haqiqiy aniqlashni mumkin bo'lmagani tufayli, o'lchov texnikasida namuna asbobning ko'rsatishi shu kattalikning haqiqiy kiymati deb qabul qilish.Xatolikning qo'polligini aniqlashga yordam beradi. tubdan farqdan o'lchash xatoligi tushuniladi.O'lchash aniqligiga qo'yiladigan talablarga qarab o'lchashlar aniq (laboratoriya) va texnik o'lchashlarga bo'linadi. O'-lchashning o'lcha qilayotgan kattalik haqiqatga yaqinligini bildiruvchi o'lchash sifati o'lchash aniqligi deb hisoblanadi. Aniqlikni tuzatishga intilib, biz o'lchash xatoligini tuzatishimiz kerak. Ammo aniqlikni tuzatish usullari, ko'pincha, murakkab bo'ladi va qimmat turadi. SHuning uchun, avval o'lchashning konkret shart- belgilash va aniqlashga bog'langan bo'lishi mumkin bo'lgan aniqlikni baholab olish va zarur bo'lsa, so'ngra aniqlikni belgilashni ko'rish kerak. O'lchashni bajaruvchining ko'rsatishi o'lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatidan farq qiladi. SHuning uchun, o'lchov asbobining ko'rsatishi va haqiqiy ko'rsatishi degan ma'lumot mavjud.Kattalikning sanoqqa ko'ra topilgan o'lchov asbobining ko'rsatishi deyiladi. Bu kattalikning namunaviy tarzda aniqlangan ko'rsatishi haqiqiy ko'rsatishi deyiladi.Asbobning ko'rsatishi deyiladi. Kattalikning haqiqiy aniqlashni mumkin bo'lmagani tufayli, o'lchov texnikasida namuna asbobning ko'rsatishi shu kattalikning haqiqiy kiymati deb qabul qilish.Bu kattalikning namunaviy tarzda aniqlangan ko'rsatishi haqiqiy ko'rsatishi deyiladi.Asbobning ko'rsatishi deyiladi. Kattalikning haqiqiy aniqlashni mumkin bo'lmagani tufayli, o'lchov texnikasida namuna asbobning ko'rsatishi shu kattalikning haqiqiy kiymati deb qabul qilish.Bu kattalikning namunaviy tarzda aniqlangan ko'rsatishi haqiqiy ko'rsatishi deyiladi.Asbobning ko'rsatishi deyiladi. Kattalikning haqiqiy aniqlashni mumkin bo'lmagani tufayli, o'lchov texnikasida namuna asbobning ko'rsatishi shu kattalikning haqiqiy kiymati deb qabul qilish.
Agar Xk bilan sanoq ko'rishidagi qiymatni, Xh bilan haqiqiy qiymatni belgilasak, ifodadan ∆X mutlaq xatolikni topamiz:
(5)
O'lchov asbobining mutlaq xatoligi deb, shu asbobning ko'rsatishi bilan o'lchanayotgan kattalikning hakiqiy joylashuvi farqqa aytiladi. Bu erda, xatoliklar plyus yoki minus ishorasi bilan kattalikning birliklarida ifodalanadi. Mutlaq xatolik kattaligining haqiqiy aniqlashga nisbati nisbiy xatolik deb hisoblanadi. Nisbiy xatolik orqali o'lchashning aniqligini ifodalash juda qulay.
(6)
qanday, hakiqiy qiymat - Xq va topilgan qiymatlar Xk ga nisbatan ∆X juda kichik bo'ladi, ya'ni
SHuning uchun, ifodani mumkin:
(7)
SHunday qilib, nisbiy xatolikni yoqishda mutlaq xatolikning asbobning ko'rsatishiga nisbatini olish mumkin. Nisbiy xatolik % larda ifodalanadi.
Kattalikning haqiqiy kuchni aniqlash uchun o'lchovchi asbobnng ko'rsatishiga olib kiritiladi. Uning son teskari ishora bilan olingan mutlaq qiymatga teng:
T=Xh-Xk yoki T=-∆X (8)
bu erda, T-tuzatma.
Asbobning xatoligi shkala diapazonining foizlarida ifodalanadi. Bunday xatoliklar, xatolik deyiladi va xatolikning asbob o'lchash chegarasiga nisbatiga teng ya'ni
(9)
bu erda, N — asbobning o'lchash chegarasi.
|
| |