nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ishni bajarish tartibi - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

-
transformatorni ishga tushiring, ekranda
kuchlanish va tok kuchining
qiymatlarini yozib oling;
-
P quvvatni hisoblang;
-
transformatorni o’chiring;
Eslatma: o’lchash vaqtida transformator
iloji boricha qisqaroq vaqt
davomida ulangan holatda bo’lishi kerak. Shundan keyin,
to issiq plastina xona
haroratigacha sovugincha kuting.
Texnika xavfsizligi: kalorimetrik kamerani,
devoriy materiallarni yoki
qurilish materiali namunalarini 60°C haroratdan yuqoriroq qizishiga yo’l
qo’ymang!
Haroratni o’lchash.
-
laboratoriya o’rnatmalarini CASSY ga yuklang;
Eslatma: zarur bo’lgan hollarda harorat datchiklarini o’lchash kamerasiga
o’rnatmasdan oldin tekshirib oling. Buning uchun ularni
bir xil haroratga ega
obyektga joylashtiring – masalan, ular bir xil haroratni ko’rsatyotganini aniqlash
uchun, turg’un suvga yoki CASSY 2 laboratoriyasiga o’rnating.
-
ikkala harorat datchiklari o’zgarishlarini kuzating;
-
eng past harorat o’zgarmay qolgunicha kuting;
Eslatma: Muz haroratiga bog’liq ravishda, agar harorat 0°C dan ancha past
bo’lsa, bu maqsadga muvofiq bo’lishi mumkin. Shu haroratni o’lchash mobaynida
imkoni boricha doimiy qilib ushlab turish kerak, bu harorat -2°C dan +4°C gacha
oraliqda bo’lishi tavsiya etiladi.
-
transformatorni ishga tushiring. Lekin, o’lchashni boshlamang;
-
ikkala haroratning ham o’zgarishlarini kuzating va yuqoriroq haroratning
oshishi boshlanmaguncha kuting;
-
ichki
harorat ortishni boshlaganda, muz ostidagi tashqi harorat doimiy
qoladi. Tashqi harorat 0,5°C
ga oshsa, muz bilan kontaktlashishini yaxshilang.
Zaruriyat tug’ilganida, o’lchash vaqtida bunday tuzatishlarni qaytaring;
-
agar ichki harorat 60°C ga erishsa, transformatorni o’chiring va tajribani
pastroq kuchlanish yoki quvvat bilan takrorlang;
-
agar ichki harorat juda sekin o’zgarsa yoki o’zgarmay qolsa (yoki
taxminan minutiga 0,15°C ga o’zgarsa), o’lchash to’xtatilishi mumkin;
-
transformatorni tarmoqdan uzing;
Eslatma: Qismlarga ajratish vaqtida, birinchi navbatda
harorat datchiklarini
oling va keyin ilgakli tutqichdan foydalanib, qurilish materiali namunasini chiqarib
oling.
-
olingan tajriba natijalarini 1-jadvalga kiriting.
2.1-jadval
№
P(Wt)
d(m)
S (m
2
)
∆t(
o
C)
λ(
Wt
m℃
)
Δλ(
Wt
m℃
)
(%)
1
2
3
5
O’rt
Qurilmaning tuzilishi - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

1-rasm. Suyuqliklarning hajmiy kengayish koeffisiyentini
aniqlash uchun
mo’ljallangan tajriba qurilmasi. a) temperatura datchigidan foydalanilganda; b)
termometrdan foydalanilganda.
Ishning bajarish tartibi.
Eslatmalar: Turli kuchlanganlikli kapillyar kuchlar ta’siri tufayli suyuqlik sathini
h o’lchashda anchagina xatoliklarga yo’l qo’yilishi mumkin. Ulardan holi bo’lish
uchun kapillyarni toza tuting va zururiyat tug’ilganda uni mos tozalovchi eritmalar
bilan tozalang va shundan so’ng uni distillangan suv bilan chaying.
a) Dilatometrni kalibrlash:
- Bo’sh dilatometrning massasi
m
1
ni aniqlang.
- Kolbani ochiq tomonidan uchdan birigacha suv soling.
- Suv pufakchalaridan holi bo’lish uchun, kapillyar trubkani mahkamlamasdan
oldin, dilatometrni suv vannasida qaynash temperaturasigacha qizdiring.
- Suv vannasini xona haroratigacha sovushini kuting; shundan so’ng zurur bo’lgan
sathgacha yana suyuqlik quyib to’ldiring. Temperaturani ϑ qayd qiling.
- Kapillyar trubkani o’z joyiga o’rnating.
Trubkaning ochiq tomoniga
barmog’ingizni bosib, kapillyar trubkani chiqarib oling va suyuqlikning sizishiga
yo’l qo’ying.
- Kolbadagi kapillyarni o’zgartiring, dilatometrni
quriting va suv bilan
to’ldirilgan dilatometrning massasini
m
2
o’lchang.
b) Suv va etanol hajmlarining kengayishini o’lchash.
Diqqat: Qizdirgich o’chirilganidan keyin ham
suyuqlikning qandaydir vaqt
mobaynida qizishi davom etadi va shu sababli suyuqlik dilatometrdan toshib
ketishi mumkin. Ayniqsa, kolba etanol bilan to’ldirilgan holatda
ishlaganingizda,
etanol toshib ketishining oldini olish uchun, qizdirgichni ancha ilgari o’chiring.
Tajriba qurilmasi 1-rasmda tasvirlangan.
- Dilatometrni qiziyotgan suvli
vannaga shunday tushirinki, kapillyar trubka
vannadagi suv sathidan chiqib tursin.
- Qizdirgichni eng quyi qadam bilan o’zgaradigan pog’onada
ulang va
dilatometrdagi suyuqlikning sathi shkaladagi eng yuqoridagi belgiga yetganda uni
o’chiring.
- Suyuqlikning sathi o’zining maksimumiga yetguncha kuting va shundan so’ng
suvli vannining taxminan 1-2 K ga sovushiga yo’l bering.
- Keyin suvli vannaning sovushi davom etishiga yo’l berib, kapillyar trubkadagi
suv sathini
h temperatura funksiyasi sifatida aniqlang.
-
Keyinchalik, to’liq quritilgan dilatometrni etanol bilan to’ldiring va uni suvli
vannada
qizdirib, suyuqlik sathini
h temperatura funksiyasi sifatida o’lchashni
takrorlang.
Kerakli asbob va qurilmalar - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

Kerakli asbob va qurilmalar: Elektron (JW-1) tarozi, stakan, ingichka
uchli idish, shtativ, har xil turdagi suyuqliklar va yordamchi aslahalar.
Nazariy qism Suyuqlik sirtidagi molekulalarga ichki molekulalar tomonidan suyuqlik
ichiga yo’nlagan kuch ta’sir qiladi. Shuning uchun suyuqlik sirtida sirt tarangligi
hosil bo’lib u doim suyuqlik yuzasini qisqartirishga intiladi. Ayni paytda
suyuqlikka shu sirtni saqlab turuvchi sirt taranglik kuchi ta’sir qiladi. Bu kuchning
kattaligini quyidagicha tasvirlash mumkin:
L F
(1) Bunda L sirt peremetri; α sirt taranglik koeffitsiyenti. Sirt taranglik
koeffitsiyenti deb sirtning birlik chegarasiga to’g’ri keladigan kuchga aytiladi va u
N/m da o’lchanadi. Faqat bitta tomchi uchun sirt taranglik koeffitsiyentini topishda
α·L kuch bitta tomchining og’irlik kuchiga tenglashadi.
g m L 0
(2) Bunda m
0
bitta tomchining massasi L suyuqlik tomadigan kapilyar nay
uchining ichki aylanasi uzunligi, ya’ni parametri. Bitta tomchining massasi m
0
ni
topish uchun n ta tomchining massasio tomchilar soniga bo’linadi.
n m m
0
(3) Shunday qilib, kapilyarlarning ichki perimetri L=πd ekanligini hisobga
olsak, (12.2) ni quyidagicha yozish mumkin:
g n m d
(4) Bunda suyuqlikning sirt taranglik koeffitsiyenti α topiladi.
nd mg
(5)
Ishni bajarish tartibi - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

7. Shtangenserkulda
halqaning ichki diametri d
1
va qalinligi
h o’lchab
olinadi. (12.4)
formula yordamida α hisoblanadi.
8. Tajriba 3-5 marta takrorlanib, quyidagi jadval yoziladi.
1-jadval
№
P (h)
d
1
(m)
h (m)
α (N/m)
∆α (N/m)
(∆α/α)×100%
1
2
3
4
5
O’rt
Sinov savollari va topshiriqlar:
1. Sirt taranglik deb nimaga aytiladi?
2. Sirt taranglikni keltirib chiqaruvchi sabablarni tushuntiring.
3. Sirt taranglik koeffitsiyenti deb nimaga aytiladi va uni birligini ayting.
4. Halqaning suyuqlik yuzasiga tegib turgan sirtiga qanday kuchlar ta’sir
qiladi?
5. Sirt taranglik koeffitsiyenti qanday parametrlarga bog’liq?
6. Kapillyarlik hodisasini tushuntiring.
7. Ishni bajarish tartibini tushuntiring.
8. Ishga xulosa yasang.
Nazariy qism - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

Nazariy qism Barcha issiqlik almashinuvida ishtirok etayotgan jismlarning ichki energiyalari
ularning haroratlari bir xil bo’lgancha o’zgaradi. Ana shu harorat aralashmaning
harorati deyiladi. Issiqlik almashinish jarayoni hech qanday ish bajarmasdan sodir
bo’layotganda ichki energiyaning o’zgarishi ayrim jismlarning isishi boshqa
jismlarning sovishi hisobiga amalga oshadi. Ana shunday, ish bajarmasdan faqat
issiqlik almashinishi natijasida sodir bo’layotgan jarayonlarni hisoblash uchun
issiqlik balans tenglamasi (inglizcha “balans” – muvozanat so’zidan olingan )
tuziladi. Agar turli temperaturali ikki modda bir biriga tutashtirilsa, issiqlik
almashinuvi jarayonidan keyin bu moddalar orasidagi temperaturalar farqi nolga
teng bo’ladi. Aralashmaning temperaturasini aniqlash uchun quyidagi qoida
qo’llaniladi:
𝑐
1
𝑚
1
(
𝜗
𝑛
−𝜗
1
)=
𝑐
2
𝑚
2
(
𝜗
2
−𝜗
𝑛
), (1)
bu yerda c
1
va c
2
, mos ravishda 1-modda va 2-moddalarning solishtirma issiqlik
sig’imlari; m
1
va m
2
ularning massalari; ϑ
1
va ϑ
2
mos ravishda ularning
temperaturalari, ϑ
n
esa aralashmaning umumiy temperaturasi.
Turli temperaturali moddalarni aralashtirish bo’yicha tajribalarda issiq
jismdan berilgan issiqlik miqdori, sovuq jism olgan issiqlik miqdoriga teng.
Ko’rilayotgan holda, issiq suv bergan issiqlik miqdori Q
1
, sovuq suv olgan issiqlik
miqdoriga Q
2
teng, ya’ni
Q 1 = Q 2 .
Agar suvning solishtirma issiqlik sig’imi c
V
ma’lum bo’lsa, unda turli
massali suv aralashmasining temperaturasi (1) formula yordamida quyidagi ifoda
bo’yicha hisoblash mumkin: c v =c 1 = c 2 , c V = 4,19 kJ/(kg
Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan - bet 40

ISHNI BAJARISH TARTIBI
1. Labaratoriya ishining yo’riqnomasini o’qib o’rganing.
2. Psixrometr stakanchasiga suv soling va
5-10 minut kuting.
3. Quruq va ho’l termometrning t vat
x
ko’rsatishlarini yozib oling.
4. Quruq va ho’l termometrlar farqini hisoblang.
5. Psixrometrik
jadvaldan t ga va t
x
temperaturasi (quruq termometrning
ko’rsatishiga) mos kelgan nisbiy namlikni belgilang.
6. (2) ifodadan 2 jadvaldan foydalanib havoning absolyut namligini hisoblang.
7. Tajribani ertalab o’qish yoki ishga ketish oldidan tushda o’qishdan
keyin
takrorlang. Kechqurun va kechasi takrorlang. Tajriba o’tkazilayotgan
kunning vaqtini (T) belgilab qo’ying.
8. Havoning nisbiy va absolyut namligining temperaturaga bog’lanish grafigini
millimeter qog’ozga chizing.
9. Havoning nisbiy absolyut namligini kunning vaqtiga bog’lanish grafigini
chizing.
10.Asbobning o’lchash aniqligini hisobga olib xatolikni baholang.
11. Tajribada aniqlangan natijalarni 1-jadvalga kiriting.
O’lchash
tartibi
t
1
t
x
Δt
ƒ
Δƒ
Δƒ ¯
ρ0
T
ρ
1
2
3
O’rtacha
qiymatlar.
Eslatma: Ixtiyoringizda Avgust psixrometri bo’lmay
faqat termometrlar
bo’lsa ulardan psixrometr yig’ish mumkin. Agar ixtiyoringizda bitta psixrometr
bo’lsa
u holda xona havosing t temperaturasini o’lchaysiz. So’ngra shu
termometrning rezurvuarini ho’l mato bilan o’rab matoning bir qismini stakandagi
suvga suvga tashirasiz. 10-15 minut o’tgach termometrning t
1
ko’rsatishini
yozib
olasiz. Shu natijalar asosida aniqligi juda yuqori bo’lmagan natijalar olish mumkin.
1m
3
havodagi to’yingan suv bug’ining massasi
10
-3
kg/m
3
ga teng. Psixrometrik
jadval ilovada keltirilgan.
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari - bet 14

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 14/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G Hamkorlik pedagogikasi o‘quvchining ta’lim-tarbiya olish motivlarini rivojlantirib borish orqali hamda o‘quv-tarbiya jarayonini insonparvarlashtirish tamoyillarini amalga tatbiq qilgan holda yuqori sifat va samaradorlikka erishishni ta’minlaydi. O‘quv materialining sxemalar va shartli belgilardan iborat modellari (tayanch signallar konspektlari) asosida ta’limni intensivlashtirish texnologiyasi (V.F.Shatalov, Donetsk shahri, Ukraina). Mazkur metodika anchagina ommalashgan pedagogik yondashuv bo‘lib, ko‘rgazmali sxemalardan iborat tayanch signallar konspektlaridan tarkib topgan. Ularda o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan axborot birliklari aks ettiriladi, ularning orasidagi turli aloqadorliklar ko‘rsatiladi hamda abstrakt (mavhum) materialni oydinlashtiruvchi manbalar, misollar va tajribalarni eslatish uchun belgilar, simvollar, komponentlar va maqsadlarning ahamiyatliligi bo‘yicha tasnifi turlicha bo‘lgan shartli belgilardan foydalaniladi. O‘quv materialining sxemalar va shartli belgilardan iborat bo‘lgan tayanch signallar konspektlaridan foydalanish asnosida turli va o‘ziga xos usullar va metodik vositalar ham ishlatiladi. «Vakolatli ta’lim» texnologiyasi. Ushbu texnologiya 1995-yilda AQSHda “Ayollar yetakchiligi” deb nomlangan treninglardan boshlangan bo‘lib, ta’limning xalqaro texnologiyasi sifatida 1997-yildan boshlab Ukrainada shakllandi va keyinchalik Ozarbayjon, Gruziya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Litva, Moldova, Tojikiston hamda O‘zbekistonga tarqaldi. 2002-yilda Afg‘oniston, Birma va Indoneziyada tegishli treninglar tashkil etildi. Hozirgi paytda dunyoning turli mamlakatlarida bu texnologiyaning shakllanish va joriy ettirilish jarayonlari davom etmoqda. Ta’limning ushbu texnologiyasini ayni kunlarda mutaxassislar quyidagicha ta’riflaydilar: “Vakolatli ta’lim – genderlik adolati va zo‘ravonliklarsiz munosabatlar asosida tashkil etiladigan o‘quv jarayoni bo‘lib, u bevosita tajriba orqali ta’lim olish yo‘li bilan guruhning o‘z-o‘zini tashkil qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyatlarini beradi”.
|
| |
– ilmiy-tadqiqot metodlari;  – o‘qitishning muammoli-izlanish va reproduktiv metodi

|
– ilmiy-tadqiqot metodlari; – o‘qitishning muammoli-izlanish va reproduktiv metodi
|
bet | 3/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G – o‘qitishning muammoli-izlanish va reproduktiv metodi; – o‘qitishning nazorat va o‘z-o‘zini nazorat qilish metodi. Yuqoridagilarga asoslangan holda shuni aytish mumkinki, ta’lim muassasalarida yangi PT, zamonaviy o‘qitish uslublaridan foydalanib, jahon talablari darajasida o‘quvchi va talabalarni o‘qitish mumkin. Pedagogik muloqot deganda, odatda, o‘qituvchining o‘quvchi bilan dars mobaynida va darsdan tashqari bo‘ladigan aniq pedagogik funksiyalarga ega va qulay psixologik muhitni yaratish, shuning bilan birga, boshqa xildagi psixologik optimal ilmiy faoliyat va pedagog bilan o‘quvchilar o‘rtasidagi munosabatlar uchun yo‘naltirilgan professional muloqot shakli tushuniladi (A.A.Leontev). Boshqaruv uslublari bo‘yicha birinchi eksperimental psixologik izlanishlar 1938-yilda nemis psixologi Kurt Levin tomonidan AQSHda emigratsiyalangan natsistlarning Germaniya hududiga qaytishi davomida o‘tkazilgan. Bu izlanishda boshqaruv uslublarining kengaytirilgan klassifikatsiyasi sifatida avtoritar, demokratik va e’tiborsizlik yoki layoqatsizlik uslublari kiritilgan edi. Shu o‘rinda aytib o‘tish joizki, K.Levin keltirilayotgan boshqaruv uslublari bo‘yicha o‘zining buyuk tadqiqotini muallimlarning maktab o‘quvchilari ustidan olib boradigan boshchiligini o‘rgangan holda o‘tkazgan edi. O‘zining eksperimentida K.Levin o‘n yoshga to‘lgan maktab o‘quvchilarini bir necha guruhlarga bo‘ldi. Bu guruhlardagi bolalar bir xil mashg‘ulot bilan, ya’ni qo‘ng‘iroq yasash bilan shug‘ullandilar. Eksperimentning haqqoniy o‘tkazilishi maqsadida guruhlar umumiy va xususiy belgilari bo‘yicha, yoshi, jismoniy va intellektual ko‘rsatkichlari, o‘zaro shaxsiy munosabatlar tizimi va boshqalarning aynan mos kelishiga qarab tashkil etildi. Undan tashqari barcha guruhlar bir xil shart-sharoitlarda umumiy dastur bo‘yicha ishladilar, bir xil vazifani bajardilar. Faqatgina instruktorlar, yoki bizga yaqin termin bilan aytganda, muallimlar o‘zlarining boshqaruv uslublari bo‘lmish demokratik, avtoritar va e’tiborsizlik yoki layoqatsizlik kabi uslublarda guruhlar faoliyatini olib borishi bilan farqlanadilar. Har bir muallim o‘ziga biriktirilgan guruh bilan olti hafta ishladi. Undan so‘ng o‘zaro guruhlar almashinuvi amalga oshirildi. Bu guruhlar bilan yana olti haftalik ish kunlari yo‘lga qo‘yildi va yana yangi guruh bilan almashish amalga oshirildi. Bunday jarayon eksperimentni imkon qadar to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishiga katta yordam berdi. Undan tashqari, yuqorida keltirilib o‘tilganidek, guruhlar umumiy va xususiy belgilarga ko‘ra, aynan mos kelishiga qarab tashkil etilgan edi, shuning bilan birga, har bir muallim har qaysi guruh bilan yana qo‘shimcha ravishda ish olib bordi. Natijada guruh omilining ta’siri emas, balki aynan boshqaruv uslublarining guruhdagi o‘zaro munosabatlarga ta’siri, faoliyat motivatsiyasi, mehnat natijalari va boshqalarning ta’siri kuzatiladi.
|
| |
Kurs ishining maqsadi - Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning...

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 2/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva GKurs ishining maqsadi: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llarini ishlab chiqish va uni amaliyotga qo‘llashdan iborat.
Kurs ishi predmeti: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning usul va vositalar.
Kurs ishi ob’ekti: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishda zamonaviy ta’lim vositalaridan foydalanish.
Kurs ishining vazifalari: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari va uni amaliyotda qo‘llashdan iborat.
1. Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik asoslarini ishlab chiqish; 2. Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning asosiy maqsad va vazifalari asoslash; 3. Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishda xizmat qiluvchi shakl, metod va vositalarni foydalanish;
Kurs ishining tarkibiy tuzilishi va hajmi: kirish, uchta paragraf, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.
Ta’lim mazmunini o‘zlashtirishda o‘quvchilarning bilim saviyasi, o‘zlashtirish qobiliyati, ta’lim manbayi, didaktik vazifalariga qarab, munosib ravishda og‘zaki, ko‘rgazmali va amaliy kabi uch guruhga bo‘linadigan metodlarning quyidagi variantlari qo‘llaniladi: – o‘qitishning ma’ruza (suhbat) metodi; – laboratoriya ishlari metodi; – muammoli-evristik modellashtirish metodi;
|
| |
Nazariy qism - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

jinsli ekanligiga amin bo’lish kerak. Shuni e’tiborga olish kerakki, mazkur ishda
issiqlikni izolyatsiyalovchi devorli kalorimetrik kameradan foydalaniladi.
Issiqlik oqimi qurilish materiali namunasining ichidan o’tishi uchun
quyidagilar zarur:
-
kamerani ichki qismdan elektr qizdirish;
-
muzni bevosita namunaning tashqi tomoniga joylashtirish.
Issiqlik muvozanatida, ya’ni har bir nuqtada
harorat uzoq vaqt mobaynida
doimiy bo’lgan stasionar holatda, uzatilayotgan elektr energiya quvvati P aynan
issiqlik oqimiga mos keladi.
P =
ΔQ
Δt
(3a)
yoki
𝑃∙τ=𝑊=𝑄
(3b)
Shunday qilib, τ vaqt ichida qizdirgichdan nurlantirilgan
elektr energiya
qiymati W, shu vaqt ichida qurilish materiali namunasidan o’tgan issiqlik
miqdoriga Q teng. Buni hisobga olgan holda, qurilish
materiali namunasining
issiqlik o’tkazuvchanligi λ quyidagi munosabat yordamida hisoblanishi mumkin:
λ = P ∙
d
S
∙
1
Δt
(4)
Mazkur tajribada kameraning ichidagi qurilish materialini pastki qismining
harorati va kameraning tashqi qismining (bu holda muz) harorati o’lchanadi. Elektr
plita ulanganidan sistema birdaniga issiqlik muvozanatiga erishmaydi. Harorat
muvozanati
holatida, haroratlar farqini saqlash uchun, yetarli darajada uzoq
vaqtdan keyin (taxminan 1 soat) haroratning o’zgarishini yozib boring.
Ichki haroratning vaqt o’tishi bilan o’zgarishi haroratga va qandaydir musbat
konstantaga proporsional:
ΔtΔτ=𝑎∙t+𝑏
(5)
Bu tenglamaning vaqt funksiyasi t(τ) sifatidagi yechimi quyidagi ko’rinishga
ega:
t(τ)=t
i.m
– t
f𝑎𝑟𝑞
∙𝑒 𝑡𝜏
(6)
bu yerda, t
i.m
– issiqlik muvozanati holatidagi ichki harorat, t
farq
=t
i.m
–t – haroratlar
farqi, τ – vaqt doimiysi.
Issiqlik muvozanatida qurilish materiali
namunasini qizdirilayotgan
qismining harorati quyidagi ko’rinishdagi funksiya bilan ifodalanishi mumkin:
f(x)=A-Bexp(-x/C)
(7)
va u tajribadagi o’lchanayotgan harorat qiymatlarini aks etiradi.
Mos keltirish uchun olingan parametr A berilgan haroratga aynan to’g’ri
keladi. Kamera tashqarisida joylashgan muz, qurilish materiali namunasi ustining
haroratini past va doimiy qilib ushlab turadi. Ammo,
bunda harorat qiymatining
kichik tebranishlari bo’lishi mumkin, shuning uchun tashqi haroratning qiymati
o’rtachalashtiriladi va shu o’rtacha qiymatdan haroratlarning farqini hisoblashda
foydalaniladi.
Δt=t
i.m
–t
sovuq
(8)
Shu orqali issiqlik o’tkazuvchanlik koeffitsiyentini
aniqroq hisoblab topish
mumkin.
vositalardan unumli foydalanish - bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan...

|
bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan va induviduallashtirilgan yangi global ta’lim texnologiyasidirvositalardan unumli foydalanish
Ta’lim muassasalaridan olingan ma’lumotlar kim tomonidan tahlil qilinadi.
*
DTM
Ta’lim olish huquqi qaysi hujjatning nechanchi moddasida kafolatlangan?* O’zbekiston Respublikasining Konstitusiyasi, 41
moddada
Ta’lim oluvchilar sodir etilishi kutilayotgan xatti-hapakatlarini tashkil etish majbypiyatiga ega bo‘lmay, balki mohiyatan
shynday bo‘lgan sharoitlapda mashq qilish imkoniga ega bo‘ladilar bu –* o‘xshash amaliyot qoidasi:
Ta’lim oluvchilarda muammoli vaziyatlarning sabab va oqibatlarini tahlil qilish hamda ularning echimini topish bo‘yicha
ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan metod
*
Muammoli vaziyat metodi
Ta’lim oluvchilarning invidual yoki guruhlarda belgilangan vaqt davomida, belgilangan mavzu bo‘yicha axborot yig‘ish,
tadqiqot o‘tkazish va amalga oshirish ishlarini olib borishidir. Bu metodda ta’lim oluvchilar rejalashtirish, qaror qabul
qilish, amalga oshirish, tekshirish va xulosa chiqarish va natijalarni baholash jarayonlarida ishtirok etadilar.
*
Loyiha
metodi
Ta’lim oluvchining fikrlash va harakat strategiyasini inobatga olgan holda uning shaxsi, о‘ziga xos xususiyatlari, qobiliyatini
rivojlantirishga qaratilgan ta’lim bu...........? shaxsga yо‘naltirilgan ta’lim texnologiyasi
Ta’lim olyvchilap codip etilishi kytilayotgan xatti-hapakatlapini tashkil etish majbypiyatiga ega bo‘lmay, balki mohiyatan
shynday bo‘lgan shapoitlapda mashq qilish imkoniga ega bo‘ladilap bu -
*
o‘xshash amaliyot qoidaci:
Ta’lim shakllarini optimallashtirish maqsadida о‘qitish va о‘zlashtirish jarayonini inson va texnika imkoniyatlari hamda
ularning о‘zaro ta’sirini hisobga olgan holda yaratish, tatbiq etish va aniqlash tizimidir. Ushbu pedagogik texnologiyaga
kim tomondan ta’rif berilgan? YUNESKO
Ta’lim soxasidagi kamsitishlarga qarshi kurash to`g`risidagi Konvensiya qachon qabul qilingan?* 1960 yil 14 dekabrda
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan va induviduallashtirilgan yangi global ta’lim texnologiyasidir
|
STEM atamasi ilk bor qaysi davlat maktab dasturiga kiritilgan?

|
STEM atamasi ilk bor qaysi davlat maktab dasturiga kiritilgan?STEM atamasi ilk bor qaysi davlat maktab dasturiga kiritilgan? * AQSH
Suvli idish tubida zichligi suvdan yengil bo‘lgan materialdan yasalgan jism ip bilan bog‘lab qo‘yilgan. Ip uzib yuborilganda,
jism suv yuziga qalqib chiqadi. Bunda suv – jism sistemasining potensial energiyasi qanday o‘zgaradi?* Kamayadi
SWOT so‘zining yoyilmasi to`g`ri keltirilgan qatorni belgilang.* strength, weakness, opportunity, threat
SWOT-tahlil metodi tizilmasi qanday?* kuchli tomon,zaif kuchsiz tomon,imkoniyatlar,to`siqlar.
SWOT-tahlil metodi-* -mavjud nazariy bilimlar va amaliy tajribalarni tahlil qilish, taqqoslash orqali muammoni hal etish yo‘llarni
topishga, bilimlarni mustahkamlash, takrorlash, baholashga, mustaqil, tanqidiy fikrlashni, nostandart tafakkurni shakllantirish, ga
xizmat qiladi.
SWOT-tahlil yoyilmasi to‘g‘ri keltirilgan javobni toping.* S-kuchli tomonlari, W-zaif, kuchsiz tomonlari, O-imkoniyatlari, T-
to‘siqlar
Ta`lim oluvchilar tomonidan hayotiy vaziyatning har xil shartb)sharoitlarini sahnalashtirish orqali ko`rsatib beruvchi
metoddir. *Rolli o`yin
Ta`lim oluvchilarni faollashtirish maqsadida ularni kichik guruhlarga ajratgan holda o`quv materialini o`rganish yoki
berilgan topshiriqni bajarishga qaratilgan darsdagi ijodiy ish.* Kichik guruxda ishlash.
Ta’lim amaliyotida pedagogic texnalogiya qanday darajalarda qo’llaniladi?* Umumpedagogik (makro) daraja Xususiy-metodik
(mezo) daraja Lokal daraja (mikro).
Ta’lim faqat so’z va o’rganish bilan, tarbiya esa amaliy ish, tajriba bilan amalga oshiriladi degan so’zlar kimga tegishli?*Abu Nasr
Forobiy
Ta’lim innovatsiyalari necha turga bo‘linadi? * 4 turga
Ta’lim jarayoni nimalardan iborat?*Maqsad, nazorat, baholash, natija, ta’lim metodlari
Ta’lim jarayonining asosini nima tashkil etadi? * DTS, o‘quv reja, dastur, darslik
Ta’lim mazmuniga nimalar kiradi?*O’quv rejasi, dastur, darslik, qo’llanma
Ta’lim mazmunini takomillashtirish deganda nimani tushunasiz?*Ta’lim va tarbiyaga yangicha yondashish, yangi uslub, shakl,
|
| |
Ma’lumotlar bazasi - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

77
o‗z xabarlarining birinchi 64 bitini taxlil qilish uchun eng muhim axborotga egalar.
Maydon turi quyidagi belgilanishga ega (3.2 – jadval):
3.2 – jadval.
Maydon turi
Belgilanishi
Xabarlar turi
0
Aks-sado-javob (Echo Replay)
3
Yetib bo‗lmaydigan belgilangan qurilma
(Destination Unreachable )
4
Manbani yo‗qotish (Source Quench)
5
Yo‗nalishni o‗zgartirish (Redirect)
8
Aks-so‗rov (Echo Request)
11
Deytagramma vaqtining tugashi
(Time Exceeded for a Datagram)
12
Paket ko‘rsatkichining muammosi.
(Parameter Problem on a datagram )
13
Vaqt belgisini talab qilish (Timestamp request)
14
Vaqt belgisining javobi (Timestamp Replay)
17
Manzilni talab qilish (Address Mask Request)
18
Manzil javobi (Address Mask Replay)
Ko‗rinib turibdiki, ishlatilayotgan xabar turlaridan ICMP protokoli tor
masalalarini xal qiluvchi protokollar birlashmasi bo‗lib hisoblanadi.
Xabar turlarini taxlil qilib chiqamiz (3.3-jadval).
Drayver - tarmoq adapteri bilan bevosita birga harakat qiluvchi dastur; 
Modul

101
Qo‗shimcha yuklanish ishonchlilikni ta‘minlash uchun qaysidir ilovalar
uchun foydaliligini kamaytiradi va uning samaradorligini yomon deyish mumkin.
UDP ilovalar o‗rtasida ma‘lumot segmentlarini uzatish uchun faqat asosiy
funksiyalarni ta‘minlaydi. Buning uchun u katta bo‗lmagan resurslarni ishlatish va
ma‘lumotlarni tekshirish orqali ta‘minlaydi. UDP ma‘lumotlarni kafolatsiz
yetkazish protokoli hisoblanadi. Kompyuter tarmoqlarida kafolatsiz yetkazish
ishonchsiz hisoblanadi. UDP jo‗natuvchiga ma‘lumotlarni muvofaqqiyatli yetib
kelganligini tasdiqlovchi transport pog‗onasining jarayonlarini ishga tushirmaydi.
UDP protokoli oddiy pochtadan ro‘yxatdan o‗tkazilmagan xatni yuborishga
o‗xshaydi. Jo‗natuvchi qabul qiluvchini olganligini bilmaydi, pochta bo‗limlari esa
xatni nazoratga olishga, jo‗natuvchini xabardor qilishga va manzilga yetib
borganligiga javobgarlikni o‗z zimmalariga olmaydi.
TCP foydalanadigan ilovalar UDP foydalanadigan ilovalar
4.9 – rasm. TCP va UDP protokollar foydalanadigan ilovalari
Jumladan, kompyuter ob’ektini atributlari sifatida hisoblash tezligi, operativ xotira xajmi, o‘lchamlari va boshqalarni ko‘rish mumkin. Atributlarda saqlanadigan xabarlar ma’lumotlarni qiymatlari deyi

|
Jumladan, kompyuter ob’ektini atributlari sifatida hisoblash tezligi, operativ xotira xajmi, o‘lchamlari va boshqalarni ko‘rish mumkin. Atributlarda saqlanadigan xabarlar ma’lumotlarni qiymatlari deyi
|
bet | 2/3 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #100939 |
Bog'liq Презентация 1 - Jumladan, kompyuter ob’ektini atributlari sifatida hisoblash tezligi, operativ xotira xajmi, o‘lchamlari va boshqalarni ko‘rish mumkin. Atributlarda saqlanadigan xabarlar ma’lumotlarni qiymatlari deyiladi.
- Ma’lumotlarni nomlangan eng kichik birligi ma’lumot elementidir. U ko‘pincha maydon deb aytiladi va bayt va bitlardan tashkil topadi. Ma’lumotlar agregati ma’lumot elementini nomlangan to‘plamidir.
- MB administratori deyilganda birorta shaxs yoki bir necha shaxslardan iborat bo‘lgan va MB sini loyihalash, uzatish va samarador ishlashini ta’minlovchidir.
MA`LUMOTLAR BAZASI - Ma`lumotlar bazasi – Ma`lum masalaga yoki biror faoliyatga taaluqli o`zaro bog`langan va alohida ko`rinishda tashkil etilgan ma`lumotlar.
- MB ma`lumotlarini xususiyatlari:
- to`liqlik;
- aktuallik;
- qulaylik;
- To`g`ri tashkil etish.
- Ma`lumotlar banki - bir nechta MB, texnik vosita va dastur ta`minotidan iborat avtomatlashtirilgan tizim.
Ma`lumotlar banki - Hisoblash tizimi;
- Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (МBBT);
- Bir yoki bir nechta ma`lumotlar bazasi (МB);
- Dasturlar to`plami (МB dasturlari).
- Ma`lumotlar banki quyidagilarni o`z ichiga oluvchi axborot tizimlarini zamonaviy ko`rinishi hisoblanadi:
Qarama – qarshi bo`lmasligi; - Qarama – qarshi bo`lmasligi;
- Xatosiz bo`lishi;
- Yaxlit bo`lishi.
- Ma`lumotlar bazasi axborotlarni saqlash, hamda ma`lumotlarga qulay va tezkor murojatni ta`minlab beradi. U ma`lum qoidalar bo`yicha tashkil etilgan har xil xarakterdagi ma`lumotlar to`plamidan iborat
- MB dagi axborotlar quyidagicha bo`lishi kerak:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Jumladan, kompyuter ob’ektini atributlari sifatida hisoblash tezligi, operativ xotira xajmi, o‘lchamlari va boshqalarni ko‘rish mumkin. Atributlarda saqlanadigan xabarlar ma’lumotlarni qiymatlari deyi
|
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN

|
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
185
ishlash prinsipi va bu prinsip asosida uzatilayotgan paketning qismlari tafsilotlari
bilan tahlil qilib chiqilgan.
TCP/IP tarixi.Internet Protocol Suite yoki qisqacha TCP/IP - bu
Internetning tarmoq qatlamini tashkil etuvchi protokollar to'plami.TCP/IP Sovuq
urush davrida AQSh Mudofaa vazirligi kompyuterlarni o'z tarmoqlarida va milliy
chegaralar bo'ylab bir-biriga ulash usuli sifatida ishlab chiqilgan. U 1960-yillarning
oxiridan beri DARPA tomonidan rasmiylashtirilgan va keyinchalik butun dunyo
boʻylab davlat idoralari va universitetlari tomonidan umumiy tarmoq standarti
sifatida qabul qilinganidan beri qoʻllanila boshlandi.TCP/IP ning birinchi versiyasi
ARPANET (1975) bo'lib, u Advanced Research Projects Administration Network
degan ma'noni anglatadi. Nomi 1983 yilda TCP/IP ga o'zgartirildi, u har qanday
tarmoqda ishlatilishi mumkin bo'lgan ochiq standartga aylandi.Tadqiqotchilarga
bir-birining jihozlariga kirish huquqini berish uchun ular xabarlarni yo'lda biron bir
oraliq tugun tomonidan qayta uzatilmasdan uzoq masofalarga tezda yuborishlari
kerak edi. Bu esa Transmissiyani boshqarish protokoli (TCP) va Internet protokoli
(IP) ning rivojlanishining zaruratiga olib keldi. Ushbu protokollar mahalliy
tarmoqlar yoki keng maydon tarmoqlari orqali kompyuterlar o'rtasida mashinalar
o'rtasida ulanish uchun mo'ljallangan edi.
Tushunish uchun OSI modelini qaraydigan bo‟lsak, birinchi navbatda qatlamlash
tushunchasini tushunish kerak. Qatlamlash(Layering) - bu murakkab muammo
yoki tizimni kichikroq, boshqariladigan qismlarga bo'lish uchun kompyuter
dasturlashda qo'llaniladigan usul. OSI modeli yetti qavatli model bo„lib, tarmoq
aloqalarining murakkabligini yettita kichikroq, boshqariladigan bo„laklarga
ajratadi, ularning har biri aloqa jarayonining turli jihatlari uchun javobgardir.OSI
modelining yettita qatlami:Fizik qatlam,Ma'lumotlar havolasi qatlami,Tarmoq
qatlami,Transport qatlami.Sessiya qatlami,Taqdimot qatlami,Ilova qatlami.
TCP/IP modeli to'rtta qatlamni o'z ichiga oladi: tarmoqqa kirish qatlami,
internet qatlami, transport qatlami va ilova qatlami. Har bir qatlam tarmoq kanali
orqali uzatiladigan ma'lumotlar bo'yicha ma'lum bir vazifani bajaradi va
|
| |
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN

|
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
192
qilganda, sarlavha qachon to'xtashini bilishi va paketga kiritilgan ma'lumotlar
qayerdan boshlanishini bilishi kerak.
Xizmat turi.Ip sarlavhaning haqiqiy loyihasida bu maydon datagram qanday
boshqarilishi kerakligini anglatgan bo‟lib , xizmat turi (type of service TOS )
nomlangan.1990 yillardan keyin IETF tomonidan tabaqalashtirlgan xizmatlar deb
nomlangan (DiffServ).Sarlavha uchun 4 bayt uzunlikdagi qismning ajratilishi
mantiqiy bo‟lib,IP sarlavha uchun doim 4 baytli chegara belgilanishi zarur bo‟lgan.
Umumiy uzunlik. Ushbu 16-bitli maydon IP datagramning umumiy uzunligini
(sarlavha va ma'lumotlar) belgilaydi.16 bitli raqamlar(agar barcha raqamlar
1lardan iborat bo‟lsa ) umumiy uzunligi 65535 gacha bo‟lgan qismni belgilashi
mumkin..Bu maydon qabul qiluvchui qurilmaga paket to‟liq qabul qilinganligini
bilishga yordam beradi.Yuqori qatlamdan kelayotgan ma‟lumot uznligini bilish
uchun umumiy uzunlikdan sarlavha uzunligini olib tashlash kerak bo‟ladi.sarlavha
qism HLEN maydonin 4 ga ko‟paytirish orqali topiladi. U holda ma‟lumot
uzunligi=umumiy uzunlik-(HLEN) x 4 ga teng bo‟ladi. 65,535 bayt hajmi katta
bo'lib tuyulishi mumkin bo'lsa-da, IPv4 datagramining hajmi yaqin kelajakda
ortishi mumkin, chunki asosiy texnologiyalar bundan ham ko'proq o'tkazish
qobiliyati
imkoniyatini
beradi.Masalan,
Ethernet
protokoli
freymni
inkapsulyatsiya qilinishi mumkin bo'lgan ma'lumotlar hajmini minimal va
maksimalga chegarasini belgilaydi (46 dan 1500 baytgacha). Agar IPv4
datagrammasining hajmi 46 baytdan kam bo'lsa, yuqoridagi talabga javob berishi
uchun unga biroz to'ldirish qo'shiladi.Bunday holda, mashina datagrammani
dekapsulatsiya qilganda, u haqiqatan ham qancha ma'lumot va qancha to‟ldirilgan
padding qism borligini aniqlash uchun umumiy uzunlik maydonini tekshirish
kerak bo‟ladi.
Identifikatsiya, fleg va bo‟laklanish ofseti. Bu uchta maydon Ip datagramning
bo‟laklanishi bilan bog‟liq bo‟lib,Ip datagramni bo‟laklash odatda datagram
o‟lchami o‟zi uzatilayotgan tarmoq olishi mumkin bo‟lgan datagram o‟lchamidan
katta bo‟lganda amalga oshiriladi.
|
| |
Studies in economics and education in the modern world

Studies in economics and education in the modern world
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/9
Sana
11.01.2024
Hajmi
0,73 Mb.
#134938
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Studies in economics and education in the modern world
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN

PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
191
ESC - bu freymdagi boshqa belgilardan ajratish uchun ishlatiladigan maxsus
belgi. freymning ma'lumotlar maydonida
ESC belgisi aniqlanganda, u
ma'lumotlarning bir qismi emas, balki boshqaruv ma'lumotlarining bir qismi
ekanligini ko'rsatish uchun maxsus kodlangan belgidan
keyin boshqa turdagi
ma‟lumotlar kelishini bildiradi.
Trailer. Treyler uzatilgan ma'lumotlarning yaxlitligini ta'minlash uchun
ishlatiladigan xatolarni aniqlash kodlari kabi qo'shimcha nazorat ma'lumotlarini o'z
ichiga oladi. Treyler odatda freymdagi ma'lumotlardan keyin keladi.
Ma‟lumotlar havolasi ilovasida ma‟lumotlarni uzatish oqimi bir nechta yo‟llar
bilan boshqarilsada asosan ikkita bufferlar bilan amalga oshiriladi.Biri yuboruvchi
ma'lumotlar havolasi sathida, ikkinchisi esa qabul qiluvchi ma'lumotlar
havolasi
qatlamida. Bufer - bu jo'natuvchi va qabul qiluvchi tomonda paketlarni saqlashi
mumkin bo'lgan xotira joylari to'plami.
Tarmoq qatlamida paketlar datagramlar deb nomlanadi.Datagram asosan ikki
qismdan iborat bo‟ladi.Header qism 20 baytdan 60 baytgacha bo‟lishi
mumkin.datagramning umumiy hajmi esa 20 baytdan 65535 baytgacha bo‟lishi
mumkin.
IP datagramning umumiy ko‟rinishi
Header qism ham o‟z navbatida bir necha qismlardan iborat.
Versiya raqami. 4-bitli versiya raqami (VER
versiya raqami,HLEN header
uzunligi) maydoni versiyasini belgilaydi.IPv4 protokoli 4 bitli qiymatga ega.
Sarlavha uzunligi. 4 baytli so‟zdagi datagaram sarlavhasining umumiy uzunligini
4 bitli sarlavha uzunligi maydoni(HLEN) belgilaydi. IPv4 datagrammasi
o'zgaruvchan uzunlikka ega sarlavhadan iborat.
Qurilma datagrammani qabul
Aks sado – protokoli - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

78
qaytarilishi kerak. Chunki aks - so‗rov va aks - javob tarmoq bo‗yicha IP paketlar
ichida uzatiladi va ularni muvoffaqiyatli yetkazib berish,
inter tarmoqni butun
transport tizimining normal ishlashini bildiradi.
Belgilangan qurilmaga yetib bora olmaslik to„g„risida ma‟lumotlar.
Marshrutizator IP paketni yubormasa yoki yetkazib bera olmasa,
u paketni
yuboruvchi qurilmaga ―Yetib bo‗lmaydigan belgilangan qurilma‖ (3-xabar turi)
xabarini yuboradi. Bu xabar kod maydonida,
paket nima uchun yetkazib
berilmaslik sababini aniqlovchi mazmunga ega. Sabab quyidagicha kodlanadi.
3.3 – jadval.
ICMP protokolining xabarlari
Kod
Sabab
0
Tarmoqqa yetishib bo‗lmaydi
1
Qurilmaga yetishib bo‗lmaydi
2
Protokolga yetishib bo‗lmaydi
3
Portga yetishib bo‗lmaydi
4
Fragmentatsiya talab etiladi, 2F bit esa o‗rnatilgan
5
Manba bergan yo‗nalishda xato
6
Tayinlash tarmog‗i noma‘lum
7
Tayinlash qurilmasi noma‘lum
8
Qurilma-manbaga
ajratish
9
Tayinlangan tarmoq bilan o‗zaro ishlash administratoriy
ta‘qiqlangan
10
Tayinlangan qurilma bilan o‗zaro
ishlash administratoriy
taqiqlangan
11
Servisning berilgan sinfi uchun tarmoqqa erishib bo‗lmaydi
12
Servisning berilgan sinfi uchun qurilmaga erishib bo‗lmaydi
Marshrutizator qandaydir sabab bilan tarmoq bo‗yicha 10- paketni uzata
olmasligini aniqlasa, qurilma manbaga ICMP xabarini yuboradi va keyin paketni
olib tashlaydi. Xato sababidan tashqari ICMP xabari
yetkazib berilmagan paket
79
sarlovhasini va ma‘lumotlar maydonining birinchi 64 bitini ham kiritadi. Tayinlash
tarmog‗i yoki qurilmaga apparaturaning vaqtincha ishdan chiqishi,
yuboruvchi
belgilangan manzil noto‗g‗ri ko‗rsatkichga hamda marshrutizator belgilangan
tarmoqqa yo‗nalishi to‗g‗risida ma‘lumotga ega bo‗lmaganda erishilmasligi
mumkin. Protokol va portga erishilmaslik tayinlash qurilmasidagi qo‗shma
pog‗onaning qaysi bir protokolida amalga
oshishishi UDP yoki TCP
protokollarining ochiq porti yo‗qligi orqali bildiradi.
G
  
3G - Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5

|
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
bet | 5/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangi2G
|
3G
|
4G
|
5G
|
Tijoratlashtirish
davr
|
1990-yillar
|
2000-yillar
|
2010-yillar
|
2020-yillar
|
Ilovalar
orqali
|
Ovozli qo'ng'iroqlar, SMS, MMS, ko'rish (cheklangan)
|
Yuqori tezlik
Ishlash ilovalar
|
Video konferentsiya,
mobil televizor
|
Multipurpose (IoT, AR/VR etc.)
|
Odatiy tezlik
|
56–115 Kbit/s
|
5,8–14,4 Mbit/s
|
100–300 Mbit/s
|
100–5000 Mbit/s
|
1.1-jadval. Mobil aloqa to’rtta texnologik to'lqini orqali tez rivojlanishi (1990-2020).
Asrning boshlarida mobil aloqalar aholining taxminan 35% (yoki 35%) rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyotiga kirib borishi; bu raqam ta'minlovchi 2G tarmoqlari 2019 yilga kelib 120% dan oshdi gacha tez kengaytirilgan asosiy ovozli va SMS aloqasi rivojlangan bozorlar uchun 80% dan sal ko'proq kirib boorish 2000-yillarning ikkinchi yarmida.4 3G texnologiyasi sikl, bu keng polosali ulanishning birinchi avlodini ta'minladi internet, keyin mashhurlik o'z zimmasiga oldi, yetib boshida taxminan 50% penetratsiya 2010-yillar. Keyinchalik keng polosali internet bilan takomillashtirildi 4G tarmoqlarining paydo bo'lishi -bugungi kunda 4G penetratsiyasi mavjud rivojlangan bozorlarda deyarli 70% ga yetdi.
Ayni paytda, ko'pchilik rivojlanayotgan mamlakatlar bilan duch kelmoqda so'nggi ikkita mobil aloqa tarmoqlarini to'liq kengaytirish o'nlab yillar, 2000 yilda qabul qilishning juda past darajasidan deyarligacha 2019 yilga kelib 100% kirish. Bugungi kunda mobil aloqa ushbu mamlakatlarning har 10 tadan to'qqiztasi Dunyoda mobil aloqa. 2G ulanishlari keyin bu bozorlar 70% dan ortiq penetratsiyaga erishdi amalga oshirishning birinchi o'n yilligi. 2010 yildan beri 3G va 4G. texnologiyalarni joriy etish tezlashdi. dan past bo'lsa-da, ushbu texnologiyalarning qabul qilinishi rivojlangan bozorlarda hali ham o'sib bormoqda. Bugun 3G va rivojlanayotgan bozorlarda 4G kirish darajasi mos ravishda 40% va 30% ga yetdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
COVID-19 - Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5

|
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
bet | 6/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangiCOVID-19 pandemiyasi iqtisodiyotning har qanaqa sohasida axborot kommunikatsiya texnologiyalari qanchalik muhimligini ta'kidladi. Raqamli texnologiyalar mavjud ko'proq odamlarga masofadan ishlashdan foydalanish yoki undan foydalanish imkonini berdi, masofaviy ta'lim, telemeditsina va elektron tijorat, jamiyatlarga ishlash, ta'lim olish, sog'liqni saqlash va tovarlar va xizmatlar. dan ortiq bilan Dunyo bo'ylab 5 milliard noyob obunachilar va deyarli yarmi dunyo aholisi mobil internet, mobil kommunikatsiyalar bunda markaziy o'rin tutdi. Ko'pincha xizmat qiladi ushbu ilovalarning barchasiga kirishning asosiy platformasi sifatida – ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda mobil 2019 yilda keng polosali ulanishlarning 87 foizini tashkil etdi.5
Mobil va raqamli texnologiyalar keng qabul qilindi umumiy maqsadli texnologiya sifatida: innovatsiya tovarlarni qayta belgilash orqali iqtisodiyotni o'zgartiradi va ko'rsatiladigan xizmatlar, ishlab chiqarish uchun qo'llaniladigan usullar ular, shuningdek, xizmat ko'rsatadigan bozorlarning ishlashi ularning. Shunisi e'tiborga loyiqki, mobil va raqamli texnologiyalar rag'batlantirmoqda iqtisodiy foyda, chunki ular asboblardan foydalanishga imkon beradi va jarayonlarni tezroq, arzonroq va qulayroq qilish uchun firma mahsuldorligini oshiradigan ishlab chiqaris va ishchilar. Shuningdek, ular qidiruv va ma'lumot darajasini pasaytiradi. iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilar uchun xarajatlar, bu esa yangisini yaratish imkonini beradi tranzaktsiyalar va mavjudlarini takomillashtirish, shu orqali ko'proq savdo va raqobatni rag'batlantirishda qo’l keladi.
Mobil texnologiyalar 2000 yildan 2019 yilgacha aholi jon boshining o'sishi har 100 AQSH dollarlik daromaddan taxminan 10 AQSH dollarni tashkil etdi.
2000 yildan 2019 yilgacha taxminan 300 AQSh dollari Aholi jon boshiga daromadning o'sishi 3000 AQSh dollarini tashkil etdi. mobil texnologiyalar bilan bog'liq – vakillik umumiy o'sishning taxminan 10%. Natijada, jami ma'noda iqtisodiy rag'batlantirish Mobil texnologiyalar jahon iqtisodiyotiga olib keldi stsenariyga nisbatan 2,4 trillion AQSH dollaridan koʻproqqa oshgan agar mobil qurilmalarni qabul qilishda o'sish kuzatilmagan bo'lsa. Bu umumiy daromad o'sishining 6,5% ni tashkil qiladi bu davrda ko'rgan. E'tibor bering, mobil texnologiyalar jon boshiga daromadlar o'sishining katta qismini tashkil etdi, chunki bu davrda foyda mobil texnologiyalar bilan bog'liq bo'lib daromad va aholi soni tezroq o'sdi.
- 2000 yildan beri to'plangan mobil texnologiyalar bilan bog'liq bo'lgan daromad o'sishi
- 2000 yildan beri to'plangan daromad o'sishining qolgan qismi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
KIRISH - Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5

|
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
bet | 2/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangi
KIRISH
Mavzuning dolzarbligi. 21-asrning tongida mobil texnologiyalarning paydo bo'lishi bilan aloqa va ma'lumotlarga kirishda seysmik siljish kuzatildi. Bu o'zgarish shunchaki bosqichma-bosqich emas edi; bu bizning yashash, ishlash va dunyo bilan o'zaro munosabatimizni tubdan o'zgartiruvchi, o'zgartiruvchi edi. Elektron tijorat sanoati uchun smartfonlar va mobil ilovalarning paydo bo'lishi misli ko'rilmagan o'sish, innovatsiyalar va iste'molchilar imkoniyatlarini kengaytirish davrini boshlab berdi.
Elektron tijoratning dastlabgi kunlarida ish stoli kompyuterlari ustunlik qilgan. Iste'molchilar onlayn-do'konlarga noaniq dial-up ulanishlari va statik veb-saytlar orqali kirishdi. Bu an'anaviy g'isht va ohak chakana savdosidan inqilobiy ravishda voz kechgan bo'lsa-da, tajriba texnologiya va foydalanish imkoniyati bilan cheklangan edi. Biroq, simsiz aloqa, ma'lumotlar uzatish tezligi va mobil kompyuterlardagi yutuqlar tufayli mobil qurilmalarning joriy etilishi o'yinni tubdan o'zgartirdi. Jumladan, yurtimizda ham bu o’zgarishlarga ijobiy o’zgarishlar sifatida qaraldi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 14 may kuni «Elektron tijoratni jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarorini imzoladi. Ushbu hujjatga muvofiq 2018-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasida elektron tijoratni rivojlantirish dasturi tasdiqlanadi.1
Mobil qurilmalar o'zlarining ixcham o'lchamlari, intuitiv sensorli interfeyslari va doimiy ulanishlari bilan ish stoli kompyuterlariga jozibali muqobil taklif qildi. Smartfonlar boshchiligidagi mobi l inqilob iste'molchilarning xatti-harakatlarida paradigma o'zgarishiga olib keldi. Odamlar istalgan vaqtda va istalgan joyda yo‘l-yo‘lakay axborot, o‘yin-kulgi va xizmatlardan foydalanishga odatlanib qolishgan. "Mobil-birinchi" deb nomlangan ushbu o'zgarish elektron tijorat manzarasini tubdan o'zgartirdi. Smartfon va planshetlar uchun maxsus ishlab chiqilgan mobil ilovalar elektron tijoratni iste'molchilarning kaftiga olib keldi. Ushbu ilovalar an'anaviy ish stoli veb-saytlari cheklovlaridan oshib, soddalashtirilgan, moslashtirilgan va qulay xarid qilish tajribasini taklif qildi. Ushbu qulaylik va qulaylik mobil elektron tijoratning o'sishiga turtki bo'lib, uni onlayn xarid qilishning asosiy kanaliga aylantirdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari - bet 29

86
- ushlanish - raqamli signal protsessori
yoki boshqa qayta ishlash
qurilmalari uchun so‗z signallarini kodlash va koddan chiqarishga ketadigan vaqt;
- djitter buferi - barcha paketlar olinmagunga qadar ma‘lumot paketlarini
saqlash va djitterni kamaytirish uchun kerakli ketma-ketlikda
uzatish imkoni;
- paketlarni yo‗qotish - paketlarni zichlash yoki IP telefoniya jihozlariga
uzatishda paketni yo‗qotilishi;
- exoni yuqotish - tarmoq orqali uzatish
davrida yuz beradigan exoni
yuqotish mexanizmi;
- o‗lchamni boshqarish - so‗zlar balandligini nazorat etish imkoniyligi.
Yakunlovchi jihozlar va turli ishlab chiqaruvchilarning yulaklar bilan IP-
telefoniyani standartlashtirish (3.4 - jadval) muammolarining mosligini ta‘minlash
bo‗yicha bir nechta xalqaro tashkilotlar shug‗ullanmoqda.
- Xalqaro Elektr Aloqa Ittifoqi (XEAI)ning
telekommunikatsiya sohasini
standartlashtirish (International Telecommunication Union-Telecommunication,
ITU-T);
- Telekommunikatsiyalar bo‗yicha standartlashtirish
Yevropa Instituti
(ETSI, European Telecommunication Standart Institute);
- Internetning muxandislik muommolari bo‗yicha ishchi guruhi (Internet
Engineering Task Force, IETF);
- Amerika Standartlar Milliy Instituti (American National Standart
Institute, ANSI);
- VoIP forumi (Voice over IP) va boshqalar.
IP - telefoniya Xalqaro Elektr Aloqa Ittifoqi ko‗rsatmalariga asosan ishlaydi.
Birinchi navbatdagi ko‗rsatmalar sifatida G.729, G.723.1 bo‗lib, soniyaiga 8 kbit
va soniyaiga 6,3 - 5,3 kbit tezlikdagi jipslangan so‗zlar
uchun standartlarni
o‗rnatgan. So‗zlarni IP tarmoqdan uzatish uchun H.323 standarti majburiy standart
hisoblanadi.
H.323 ko‗rsatmalar guruhini paketli tarmoqda multimediya aloqasini
o‗rnatilishini ta‘minlovchi tarmoq birikmalari, protokollari va jarayonlari belgilab
beradi. Ular QoS xizmat
sifatini kafolatlamaydigan, zahiralari taqsimlanadigan
87
tarmoqlarda abonent terminallarining faoliyat tartibini belgilaydi. H.323 - moslama
jihozi telefon (IP-telefoniya) aloqasi, ovoz va videouzatish (videotelefoniya)
hamda ovoz, video, ma‘lumotlar uzatilishi (multimediya konferensiyasi)da
qo‗llanilishi mumkin.
3.4 - jadval.
IP – telefoniya bilan bog‗liq standartlar