Fan,texnika va texnologiyaning jadal rivojlanishi sharoitida o’qitish tizimiga quyidagi talablar qo’yiladi

|
Fan,texnika va texnologiyaning jadal rivojlanishi sharoitida o’qitish tizimiga quyidagi talablar qo’yiladi
|
bet | 7/46 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #102386 |
Bog'liq Mavzu Kasb-hunar kollejlarida fizika o`qitishda yangi pedagogikFan,texnika va texnologiyaning jadal rivojlanishi sharoitida o’qitish tizimiga quyidagi talablar qo’yiladi:
a)individual va mustaqil ishlash,ilmiy-texnik axborot bilan ishlash malakalarini rivojlantirish;
b) original va nostandart qarorlar,ishchanlik qobiliyatini rivojlantirish;
с) o’qitishni individuallashtirish;
d) uzluksiz bilim olish qobiliyatini,tanqidiy fikrlashni, ijod bilan ishlashni,ishlab chiqarishning zudlik bilan o’zgaruvchan sharoitiga mos epchillikni shakllantirish.
Bayon etilganlar,bir tomondan pedagogic texnologiyaning sodir bo’lish zaruriyatini tasdiqlasa,ikkinchi tomondan u ilmiy texnik taraqqiyot jadallashuvining mahsuloti ekanliogini namoyish etadi.Shu sababli, ilmiy-texnik taraqqiyot tezlashuviga 2…3 va undan ortiq fanlar ulanmalarida paydo bo’ladigan yangi fanlarning ta’sirini alohida ta’kidlash zarur bo’ladi.Pedagogik texnologiya ham ikkita fan-,,pedagogoika’’ va ,,texnologiya’’lar tutashlarida paydo bo’lgan yangi fanlardan biridir.
Pedagogik texnologiya ilmiy-texnika taraqqiyoti jadallashuvi talablari darajasida kadrlar tayyorlashni ta'minlash imkoniyatini yaratdi. Pedagogik texnolo-giyaning tarkibiy qismlari tegishli davr talablari asosida ham paydo bo’ladi.
«Pedagogika» - bu keksa avloddan hayot uchun zaruriy bo'lgan ijtimoiy tajribalarni yosh avlodga berish va uning yosh avlod tomonidan faol o'zlashtirish qonuniyatlarini o'rganadigan fandir.
Jamiyat taraqqiyoti, har qaysi yangi avlod o'zining o'tmish avlodidan qolgan merosni egallab, uni boyitib keyingi avlodga qoldirish orqali vujudga keldi. «Pedagogika» atamasi qadimgi Yunoniston (Gretsiya)da paydo bo'ldi, uning negizini «pedagog» so'zi tashkil etadi. Qadimgi Yunonistonda o'quvchini maktabga kuzatib boruvchi, unga xizmat qiluvchi qulni pedagog (Yunoncha «pays» — bola, «agogoeyn» - yetaklovchi) deb ataganlar. Ya'ni, pedagog so'zi «bola yetaklovchi» ma'nosini anglatadi.
Maktabda mashg'ulotlarni o'qituvchilar - «didasko»lar o'tar edi («didasko» - men o'qitaman, keyinroq «didaktika» - o'qitish nazariyasi paydo bo'ldi). Muqaddam bilimning bu sohasi falsafa fani negizida amalga oshirilar edi.
XVIII asrning boshJarida ingliz faylasufi va tabiatshunos olimi Frensis Bekon (1561-1626-yy.) tomonidan, pedagogika falsafa bilimlari tizimidan chiqarib olingan edi. U 1623- yili «Afzalliklar va fanlarning ko'payishi haqida» chop etilgan asarida, pedagogikani bilimning alohida sohasi sifatida «O'qishga qo'llanma» haqidagi fan deb atadi. O'sha asrda pedagogikaning mustaqil fan sifatdagi maqomi, mashhur chex pedagogi Yan Amos Komenskiyning (1592 -1670- yy.) asarlari va obro'yi tufayli mustahkamlanadi. U o'zining mashhur «Buyuk didaktika» asarida, o'quv ishining nazariyasi va uni tashkil etishning asosiy masalalarini ishlab chiqdi.
Pedagogikaning predmeti - bu o'rganish, ta'lim, tarbiya sharoitida inson shaxsining rivojlanish va shakllanishiga yo'naltirilgan jarayoni deb hisoblanadi.
Shunday qilib pedagogika, inson shaxsining rivoji va shakllanish mohiyatini o'rganish haqidagi fan sifatda namoyon boiadi. Shu asosda o'qitish va tarbiya nazariyasi va uslubiyoti maxsus tashkil etilgan pedagogik jarayon sifatida belgilanadi. Pedagogika fan sifatida, ommaviy o'qitishni tashkil etishni talab etadigan kengaytirilgan ishlab chiqarish yoiga qo'yilayotgan davrda paydo bo'ldi.
«Texnologiya» materiallar yoki yarim fabrikatlarni olish, ishlov berish va qayta ishlash usullarini ishlab chiquvchi va takomillashtiruvchi ilmiy fandir.
«Texnologiya» atamasi ham qadimgi Yunonistonda paydo bo'ldi va u ikkita so'z - «texne» - san'at va «logos» - o'rganishdan iborat. Ushbu davrda, bu hunarmandning predmetni tayyorlash sanatiga, ustozi rahbarligi ostida (mashqlar tufayli) o'zining tirishqoqligi va tabiiy iqtidori orqali erishishini anglatar edi.
Hunar o'rganish individual tarzda amalga oshirilar edi. Ko'p-gina hollarda, kasb-hunar sir-sinoatlari, faqat avloddan avlodga, oilaviy qarindosh-urug'larga o'rgatilar edi. Avloddagi uzilishlar, ma'lum bir kasb sir-sinoatlarining yo'qolishiga olib kelgan hollar ham mavjud. Misol tariqasida, qadim Sharqdagi machit-madrasalarning tashqi va ichki devorlar, gumbazlaridagi naqshlar tabiiy bo'yoqlarining tayyorlanish sirlari yo'qolib ketganini keltirish mumkin. Bu bo'yoqlar hanuzgacha odamlarni o'zining tabiiyligi, chiroyi, ranglari jilosi, betakrorligi, o'zidan nur sochib turishi. uzoqqa chidamliligi bilan maftun etib kelmoqda.
«Texnologiya»ning fan sifatida vujudga kelishiga - XVII asrda, sanoat ishlab chiqarishini paydo bo'lishi metallurgiya, mashinasozlik, jumladan sanoat jihozlari, paroxod, parovoz, o'q otuvchi qurollarni ishlab chiqarish jadal rivojlanaboshlanishi sabab bo'ldi.
Bunday murakkab va mehnattalab mashina va jihozlarni ishlab chiqarishni, faqat texnologik jarayoni aniq ishlab chiqilgan texnologik hujjatlar asosida tashkil etish mumkin edi. Ushbu hujjatlarda-xom ashyo, materiallar, yarim fabrikat vamahsulotlarni olish, ishlov berish, qayta ishlash yo'llari va usullarining murakkab jarayonlarini o'zaro bog'liq, ketma-ket va aniq bajariladigan harakat, operatsiyalarga bo'lib, rejalashtirilgan natijaga erishish tasvir etiladi. Bu kengaytirilgan va ommaviy ishlab chiqarishga asos bo'ladi. Bizning davrda, texnologiya deb, ma'lum ishni bajarish san'ati tushuniladi. Uni egallash uchun u aks ettirilgan texnologik hujjatlarni chuqur o'rganish taqozo etiladi.
«Texnologiya»ning fan sifatida shakllanishi, texnologiyani ko'paytirish va shu asosda mutaxassislarni ommaviy tayyorlash, hamda ommaviy ishlab chiqarishni tashkil etish imkoniyatini keltirib chiqardi.
«Texnologiya» va «Pedagogika»ning fan sifatida bir tarixiy davrda shakllanganligi, buqonuniy hodisadir. Chunki kengaytirilgan va ommaviy ishlab chiqarishni tashkil etish, ommaviy o'qitishni taqozo etdi. Yuqorida zikr etilganlar ommaviy ta'lim asoschisi Ya. A. Komenskiyning ilmiy merosini tashkil etadi. «Pedagogika» fanining rivojlanish asosiy bosqichlarini quyidagicha belgilab berishi mumkin
XX asrning ikkinchi yarmidagi ilmiy-texnik taraqqiyot jadallashuvining beqiyos va yuqori talablariga javob beradigan pedagogik texnologiyaning paydo bo'lishi ham shu qonuniyatga bo'ysunadi.
Jamiyat va ta'limning rivoji - bu ikkisi cham-barchas bog'liq, yagona tizim bo'lib, uni «jamiyat-ta'lim» tizimi sifatida tasvirlash mumkin. Bu tizim ishlab chiqarish usuli, o'qitish vositalari va o'qitish tizimi omillari bilan belgilanadi
Ushbu rasmda XX asrning ikkinchi yarmida «Pedagogik texnologiya»ning fan sifatida vujudga kelishi va lining asosiy rivojlanish bosqichlari, o'qitish tizimining rivojlanish obyektivligi
yaqqol aks ettirilgan. Zamonaviy rivojlanish, fan jamiyatning bevosita ishlab chiqarish kuchiga aylanganligi bilan belgilanadi.
Shu bilan birga, pedagogik texnologiyaning paydo bo'lishi, o'qituvchilik faoliyati ham, boshqa ishlab chiqarish faoiiyatlaridek faoliyat turi ekanligi bilan bog'liqdir. Pedagogik texnologiya atamasi, hali yakdillik bilan izohlanmagan, shuning uchun uning anchagina ta'riflari mavjud. Mi sol tariqasida pedagogik texnologiya (PT) ning bir necha ta'riflarini keltiramiz.
PT - bu bilimlar o'zlashtirilishining barcha jihatlari muammolarini tahlil etish va rejalashtirish, ta'minlash, baholash va muammolar yechimini boshqarishga qaratilgan faoliyatni tashkil etish usullari va vositalari, odamlar, g'oyalarni o'z ichiga oluvchi majmualashgan jarayondir (AQSHning pedagogik kommunikatsiyalar va texnologiyalar assotsiatsiyasi).
PT - bu, o'quv vaziyatlarini loyihalash asosidagi o'qituvchi va o'quvchilarning algoritmlashtirilgan faoliyatidir.
PT - bu, oldindan loyihalashtirilgan o'quv-tarbiya jarayonini, amaliyotga tizimli va ketma-ket tadbiq etilishidir. (V.P.Bespalko).
PT-bu, mashinalar vositasida o'qitish san'ati yoki pedagogik faoliyatni muhandislik san'atiga o'xshatishdir. (G.Ilin).
PT - bu o'zida turli manbalarning barcha ta'riflari mazmunini qarnrab olgan mazmuniy umumlashma hisoblanadi. (G. N. Selevko).
PT - ta'limning belgilangan maqsadi va ta'lim oluvchining bilim darajasiga ko'ra o'quv faoliyatini boshqarishning nazariy loyihasi hamda pedagogik tizimning amalda bo'lishini ta'minlovchi zarur vositalar tizimidir. (N. N. Azizxo'jaeva).
PT - bu ta'lim beruvchining o'qitish vositalari yordamida ta'lim oluvchilarga muayyan sharoitda ta'sir ko'rsatish va bu faoliyat mahsuli sifatida ularda oldindan belgilangan shaxs sifatlarini shakllantirishjarayonidir.
(N. Sayidaxmedov).
PT - vaqt taqsimotiga muvofiq dasturlanib, ilmiy jihatdan asoslangan hamda kutilgan natijaga erishishni ta'minlovchi pedagogik jarayonning barcha bosqich va qismlarining vazifalari aniq belgilangan tizim. ( O'. Q. Tolipov).
Pedagogik texnologiyaning ko'p ta'riflari mayjudligi, bu atamaning yakdillik bilan izohlanmaganligini inobatga olib, unga ufuzli tashkilot YuNESKO tomonidan berilgan ta'rifiga murojaat qilish maqsadga muvofiqdir.
|
| |