nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
sobga olish, shahar hududiga zarar yetkazishi mumkin b o ‘lgan ofatlam ing

|
sobga olish, shahar hududiga zarar yetkazishi mumkin b o ‘lgan ofatlam ingBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Msobga olish, shahar hududiga zarar yetkazishi mumkin b o ‘lgan ofatlam ing
oldini olish;
- qutqamv xizm atining malakali mutaxassislarini tayyorlashdan ibo
rat.
Bu tizim zim m asiga Toshkent shahri hududida joylashgan 47 ta o ‘ta
muhim, toifalashgan obyektlam ing 35 ta portlovchi va yonuvchi hamda
23 ta xavfli obyektlar xavfsizligini nazorat qiiish yuklatilgan.
«Qutqaruv xizm ati» budjet va boshqa m ablag‘lar hisobidan m ablag‘
bilan ta’minlanadi. Avariya-qutqamv va boshqa kechiktirib b o ‘lmaydigan
ishlam i o ‘tkazish xarajatlariga Toshkent shahar hokm iyati budjeti, m oli-
yaviy va m oddiy resurslar fondlaridan hamda tadbir o ‘tkazilayotgan kor
xona yoki tashkilotlar budjetidan to ia n a d i.
Korxonalar rahbarlarining qarorlari bilan kuchli xavfli obyektlarda
mavjud ixtisoslashtirilgan xizmatlar va b o ‘linmalar (qurilish, kim yo,
neftni qayta ishlash, tibiiy va h.k.) negizida bevosita obyektlarda ava-
riya-qutqarish va boshqa kechiktirib b o ‘lm aydigan ishlam i amalga oshi
rish uchun moMjallangan shtatsiz ixtisoslashtirilgan avariya-qutqarish va
avariya-tiklash tuzilmalari tuziladi.
FVDT mablag‘Iari
Favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etishda yetarli miqdordagi
vosita va mablag'lardan foydalaniladi. B u m ablag‘lar tinchlik v a harbiy
davrda aholini va hududlami favqulodda vaziyatlardan m uhofaza qiiish
uchun zarur b o ‘lgan m oliyaviy va m oddiy resurslardan tashkil topadi.
«A holini va hududlam i tabiiy hamda texn ogen xususiyatli favqulod
da vaziyatlardan m uhofaza qiiish to ‘g ‘risida»gi (1999-y.) Qonunning
26-m oddasida favqulodda vaziyatlam i bartaraf etish uchun m oliyaviy
va m oddiy resurslar zaxiralarini oldindan, favqulodda vaziyatlar ro‘y
|
| |
tibbiyot jihozlarini ko'chirishni, davolash muassasalarini moslashmagan

|
tibbiyot jihozlarini ko'chirishni, davolash muassasalarini moslashmagan Pdf ko'rish
|
bet | 199/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mtibbiyot jihozlarini ko'chirishni, davolash muassasalarini moslashmagan
binolarga, yozgi chodirlarga o ‘tkazishni taqozo etadi. Bunday maqsadlar
uchun muayyan binolar (maktab, bolalar b o g ‘chasi va h.k.) va chodirlar
tayyorlab q o ‘yilishi zarur. Tibbiyot muassasalarini ko'chirish yuqori
saviyadagi tashkilotchilik hamda tibbiyot xodimlarining yuksak darajada
m a’naviy tayyorgarligini talab qiladigan qiyin va mashaqqatli ish
hisoblanadi.
Toshkent zilzilasida tibbiyot xodimlari tomonidan kasallarga tibbiy
xizm at k o ‘rsatish borasida zarur ishlar am alga oshirilgan, ammo
talafot o ‘ch o g ‘ida tibbiy xizm at k o ‘rsatish imkoniyati va ta’minoti past
bo‘lganligi sabab zarar ko‘rgan kasalxonalardan ikki mingdan ziyod kasal
ambulatoriya sharoitida davolanishga chiqarilgan, mingdan ortiq kasallar
esa boshqa davolanish maskanlariga o ‘tkazilgan. K o ‘chirish mumkin
b o ‘lmagan kasallarning bir qismi kasalxonalam ing m oslashm agan yozgi
chodirlariga o ‘tkazilgan.
Yer
silkinishi
oqibatida
aholi
va
tibbiyot
muassasalarining
joylashish holatida o ‘zgarish!ar ro'y berishi, tibbiyot xizm ati boshliqlari,
mutaxassislarini qayta taqsimlash, yangi tashkil etilgan muassasalarni
225
yangi
asbob-uskunalar bilan jihozlash,
o ‘rinlarni
kasallar soniga
muvofiqlashtirish, yangi dorixonalar ochish kabi masalalar albatta ko‘rib
chiqilishi lozim va ulami tashkil etish talab etiladi. 0 ‘tgan zilzilalar paytida
olingan jarohatlar tahlili shuni k o ‘rsatdiki, 10 foiz jarohat - binolar devori
va tom i qulashidari, 35 fo izi - bino va inshootlar qurilmalari va bo'laklari
|
| |
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 74

ega b o ’ladi va qoidaga ko ’ra markazlashgan boshqaruv tizimi ega bo’ladi.
Shlagbaumning normal holati bu - yopiq holatidir. Kunning qorong’u paytida va
tuman, qor va shamollar vaqtida y o ’l kesishmalari yoritilishi kerak. Bundan
tashqari harakatlanishning ko ’pligida y o ’l kesishmalari poezd yaqinlashuvidan
ogohlantiruvchi ovozli va yorug’lik signallariga ega b o ’lishi kerak.
Karyerda ishlaydigan odam lar qat’iy belgilangan harakatlanish tartibiga
rioya qilishi kerak. Tem iryo’l y o ’llariga kelishda havfning maviud em asligiga
ishonch hosil qilish kerak. Rellar, yoki shpallam ing uchidan yurish taqiqilanadi.
Y urish faqalgina y o ’l oralig’ida yoki yo ’l chetidan ruhsat etiladi.
K atta harakatga ega y o ’llardan o ’tishda yer osti tunellaridan yoki maxsus
piyodalar o ’tish joyidan
o ’tish
kerak.
Tarkibning ikkinchi
tomoniga
vagonlam ing tagidan o ’tish taqiqlanadi.
Tem iryo’l yo’llari uchastkalaridagi ta ’mirlash ishlari uzoqdan k o ’rinadigan
qilib yotirilgan bo ’lishi kerak.
intellekt borasidagi tadqiqotlar dolzarb ahamiyatga ega. Informa­

|
intellekt borasidagi tadqiqotlar dolzarb ahamiyatga ega. Informa Pdf ko'rish
|
bet | 138/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)intellekt borasidagi tadqiqotlar dolzarb ahamiyatga ega. Informa
tika va hisoblash texnikasining kelajagiga doir ko'pgina muhim
masalalar aynan shu yerda hal qilinadi, fanlararo tadqiqotlarning
eng yangi usullaridan foydalaniladi.
Intellekt va intellektual tizim - bu dunyo (uning bir qismi)ni
modellashtiruvchi qudratli tizimlardir.
Sun’iy intellekt - bu zamonaviy EHMIarda amalga oshiriladigan
va insonning real intellekti, uning fikrlash faoliyati, psixikasi xu-
susiyatlari, ya’ni avval jamlangan axborotlar asosida maqsadga
muvofiq qarorni tanlash qobiliyatini modellashtirish uchun
mo'ljallangan sun’iy yaratilgan tizimdir. EHM ma’lum sharoitlarda
matematik nazariyalami isbotlash, she’r va matnlar to'qish, mash-
inada tarjima qilish, avtomatik referatlar tuzish, murakkab axborot
larni qidirish va boshqa shunga o’xshash ishlarni amalga
oshirishga qodir. Sun’iy intellekt muammosi - kishilik tarixida
insoniyat oldida turgan eng murakkab ilmiy-amaliy muammolardan
biridir. Hozirgi vaqtda bu informatika va hisoblash texnikasini
rivojlantirishning asosiy yo'nalishidir.
Sun’iy intellektga doir tadqiqotlarda olti asosiy yo'nalish ajralib
chiqdi.
1. Bilimlarni istifoda etish.
2. Bilimlarni manipulatsiya qilish.
3. Muloqot qilish.
4. Axborotlarni idrok etish.
5. Intellektual tizimni u avval duch kelmagan vazifalarni hal
qilishga o'rgatish.
6. Normativ, situativ va maqsadga muvofiq xulq-atvor model-
larini yaratish.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Generatsiya
Axborot qidirish
datchiklar
jismoniy bosqich
|
| |
bergan taqdirda shoshilinch tarzda jalb etish m aqsadida yaratilishi bel-

|
bergan taqdirda shoshilinch tarzda jalb etish m aqsadida yaratilishi bel-Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mbergan taqdirda shoshilinch tarzda jalb etish m aqsadida yaratilishi bel-
gilab berilgan.
M oliyaviy va m oddiy resurslar zaxiralarini yaratish, ulardan foydala-
nish va ulam i to ‘ldirish tartibi 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahka-
masi tomonidan belgilanadi.
FV DT m ablag‘i quyidagilardan tarkib topgan:
Respublika budjeti m ablag‘lari hisobidan.
2. M ahalliy budjet m ablag‘lari hisobidan.
3. FV D T funksional quyi tizimlari m ablag‘lari hisobidan.
95
4. Xalqaro tashkilotlar va xorijiy donorlarning m uruw at yordami
hisobidan.
5. M uassasa va tashkilotlarning o ‘z m ablag‘lari hisobidan.
6. «Q izil yarim oy» jam iyatining birinchi zaxiralari hisobidan va
boshqalardan.
Favqulodda vaziyatlam i bartaraf etish uchun m oliyaviy va m oddiy
resurslar zaxiralari nomenklaturasi va hajmiari ulam i tashkil etgan organ
tomonidan belgilanadi.
M oddiy boylik zaxiralari hajmini ikki guruhga bo‘lish mumkin.
1-guruh - favqulodda vaziyatda zarar k o ‘rgan aholiga dastlabki yordam
k o ‘rsatish uchun m o‘ljallangan birinchi navbatta zarur bo'lgan m oddiy
resurslar; 2-guruh - yuzaga kelgan vaziyatda aholi hayot faoliyatini
ta’minlash va favqulodda vaziyat oqibatlarini tugatish uchun m o ‘ljallangan
moddiy resurslar.
Birinchi guruhga dastlabki 3 -5 kecha-kunduz davom ida shikastlan-
gan aholini vaqtinchalik joylashtirish uchun zarur bo‘lgan moddiy boy-
liklar: barcha turdagi yashash uchun vositalar (palatka, vagon), elektro-
stansiyalar, elektrokabel mahsulotlari, to ‘shaklar, k o ‘rpa-yostiqlar, issiq
ustki kiyim-kechaklar, isitish pechlari, radio aloqa va telefon apparatlari,
|
| |
hodisasining oldini olish imkoniyatining mavjudligi haqida

|
hodisasining oldini olish imkoniyatining mavjudligi haqida Pdf ko'rish
|
bet | 174/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)hodisasining oldini olish imkoniyatining mavjudligi haqida;
haydovchi vujudga kelgan vaziyatda qanday harakat qilishi
lozimligi haqida.
“Avtoeks — 3’ sifat jihatidan yangi imkoniyatlarga ega. Av-
valambor bu haydovchilarning ko'rish imkoniyati cheklangan hol-
larda sodir etilgan yo‘l - transport halokatlarini o'rganish bilan
bog'liq savollarning yangi turkumiga taalluqli.
O 'z b e k is to n R e s p u b lik a s i IIV A k a d e m iy a s id a
y a r a tilg a n a v to m a tla s h tirilg a n tiz im la r
O'zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasida kriminalistik ek
spertiza tadqiqotlarini avtomatlashtirish bo'yicha bir qator av
tomatlashtirilgan axborot - qidiruv tizimlari yaratilgan bo'lib, bu
yaratilgan tizimlardan biri fonogrammalami kriminalistik tadqiq qil
ish kompyuter tizimi. Tizimning maqsadi - kriminalist-ekspertlarni
fonogrammalami obyektiv o'rganishning yuksak talablarga javob
beradigan vositasi bilan ta’minlashdan iborat.
Tizimda hal qilinadigan asosiy vazifalar:
shaxsni nutq signaliga qarab identifikatsiya qilish;
magnitli fonogramma montajining belgilarini o'rganish;
magnitofonni fonogramma bo'yicha diagnostika va identifikat
siya qilish;
ovoz taratuvchi obyektlarini diagnostika va identifikatsiya qilish;
www.ziyouz.com kutubxonasi
impulsli shovqinlar tufayli tushunarsiz bo'lgan nutqning maz-
munini aniqlash;
fonogrammaning asl nusxasi va nusxasini aniqlash va boshqalar.
Fonogrammani o'rganish jarayonida ekspert:
fonoobyektning umumiy tavsifini quwat darajasining dinamikasi
ko'rinishida;
mikrosegmentni fonoobyektni tahlil qilishning joriy nuqtasidagi
|
| |
ekanligi ham hisobga olinishi lozim. Bu jarayonni to'liq algoritm-

|
ekanligi ham hisobga olinishi lozim. Bu jarayonni to'liq algoritm- Pdf ko'rish
|
bet | 143/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)ekanligi ham hisobga olinishi lozim. Bu jarayonni to'liq algoritm-
lashtirib bo'lmaydi. Kompyuter qonun loyihasini «yaratish»ga qodir
emas.
Qonun loyihalarini yaratish murakkab vazifa bo'lib, uni hal
qilish jarayonida inson tafakkurining oliy ijodiy funksiyalari amalga
oshiriladi. Maqbul qonun loyihalarini yaratish uchun EHMdan sa-
marali foydalanish imkoniyatining yo'qligi qator omillar bilan izohla-
www.ziyouz.com kutubxonasi
nadi. Qonun loyihasi, alohida institut va alohida huquq normasi
miqyosida ijtimoiy va huquqiy reallikni muntazam bilish va umum-
lashtirish jarayonlarini kompyuterda modellashtirib bo'lmasligi shu-
lar jumlasidandir. Shuningdek har bir huquq normasi yaratish va
modellashtirishning o'z algoritmini talab etishini ham nazarda tu-
tish lozim.
§2. Informatika va kibernetika
Informatikaning rivojlanishi boshqa, unga yaqin soha — kiber-
netikaning rivojlanishi bilan chambarchas bog'liq. Huquqqa tat-
biqan bu o'rinda huquqiy kibernetika haqida gap borishi lozim.
60- va 70- yillarda kibernetika jadal rivojlandi. Kibernetik va
axborotlar sohasidagi g'oyalar bir-biriga bog'liq holda ko'rib chiqil-
di. Bunda informatika g'oyalari kibernetika g'oyalari va metodlar-
iga nisbatan bo'ysunuvchi holatni egalladi.
70- yillarning oxirida informatika mustaqil fan sifatida
shakllana boshladi. Bu kibernetikaning o'rni va ahamiyatining
ma’lum darajada kamayishiga olib keldi. Bugungi kunga kelib
boshqa bir tendensiya ko'zga tashlandi: ayrim mutaxassislar kib-
ernetikaga informatikaning bir qismi sifatida qaray boshladilarki,
bu prinsipial noto'g'ridir.
|
| |
tomonidan boshqariladigan kompleks bo'lib, u ichki mantiqqa ega

|
tomonidan boshqariladigan kompleks bo'lib, u ichki mantiqqa ega Pdf ko'rish
|
bet | 141/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)tomonidan boshqariladigan kompleks bo'lib, u ichki mantiqqa ega
va ko'rib chiqilayotgan muammoning mazmuniga ko'ra qarorlarni
ishlab chiqishga qodir.
Ekspert tizimlarining quyidagi turlari farq qilinadi:
1) maqsadi ma’lumotlardan vaziyatlarning tavsiflarini chiqarib
olishdan iborat bo'lgan integratsion tizimlar;
2) maqsadi diagnoz qo'yishdan iborat bo'lgan diagnostik tizim
lar;
3) maqsadi biron-bir obyektni loyihalashdan iborat bo'lgan
loyihalash tizimlari;
4) maqsadi harakatlami turli senariylar bo'yicha taqsimlashdan
iborat bo'lgan rejalashtirish tizimlari;
5) turli vaziyatlami taqqoslash uchun xizmat qiluvchi monitoring
tizimlari;
6) maqsadi avtomatlashtirilgan ta’lim tizimlarini yaratishdan ib
orat bo'lgan ta’lim tizimlari;
7) maqsadi o'rganilayotgan jarayonning kechishini nazorat qil-
ishdan iborat bo'lgan nazorat tizimlari.
Intellektual EHMIaming o'ziga xos xususiyati shundan iboratki,
ular ma’lumotlar bazalaridan emas, balki bilim bazalaridan foy-
dalanadi. Voqelikni bilishning tajribada tekshirib ko'rilgan natijasi
bilim hisoblanadi. Huquq sohasiga tatbiqan bilim - bu insoniyat
tomonidan to'plangan instinktlar, faktlar, prinsiplar va huquqiy
bilishning boshqa obyektlaridir. Shuning uchun ham, ma’lumotlar
bazasidan farqli o'laroq, bilimlar bazasidan hujjatlar, kitoblar,
www.ziyouz.com kutubxonasi
maqolalar va hisobotlarda ifoda etilgan ma’lumotlar o'rin oladi.
Ekspert tizimi yuristlar - odatda huquqning biron-bir sohasi
mutaxassislari - tomonidan tuziladi va faqat bir sohada yuridik
vazifalarni hal qilish jarayonida yordamchi sifatida faoliyat ko'rsatish
|
| |
Intellektual tizimlarga ichki talqinga va tuzilishga egalik, bog'liqlik

|
Intellektual tizimlarga ichki talqinga va tuzilishga egalik, bog'liqlik Pdf ko'rish
|
bet | 140/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Intellektual tizimlarga ichki talqinga va tuzilishga egalik, bog'liqlik
va faollik singari xususiyatlarga ega bilimlar bazasining mavjudligi
xosdir. Har qanday ijtimoiy axborot intellektual xususiyatga ega
bo'ladi. Informatikada «intellektualizatsiya», «intellektual tizim», «in
tellektual texnologiya», «intellektual interfeys» tushunchalari ham
da EHMni «gumanizatsiya qilish» va intellektual mashinalaming
beshinchi avlodini yaratishning boshqa vositalari paydo bo'ldi.
Huquq sohasidagi avtomatlashtirilgan axborot tizimlari ham intel
lektual tabiatga ega.
Huquq sohasidagi materiallar hajman shu qadar katta va
mazmunan shu qadar murakkabki, intellektual, shu jumladan
ekspert tizimlarini yaratish nafaqat mumkin, balki zarur hamdir.
Intellektual tizimlar va texnologiyalar qonun hujjatlari sohasiga
ham kirib kelayotir.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Bir qator mamlakatlarda davlat va huquq sohasiga intellektual
texnologiyalar va tizimlami joriy etishning maxsus dasturlari qabul
qilingan. Jumladan, Yaponiyaning Bosh politsiya boshqarmasida
maslahat punktlariga voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi muammo-
lari bo'yicha yordam ko'rsatish tizimi, yirik iqtisodiy jinoyatlarni
tergov qilish tizimi va boshqa shunga o'xshash tizimlar ishlab
chiqilgan.
Hozirgi vaqtda huquq sohasida intellektual texnologiyalardan
foydalanishning quyidagi asosiy yo'nalishlari vujudga kelgan.
Ekspert tizimlarini yaratish. 70-chi yillarning o'rtalarida sun’iy
intellektga doir tadqiqotlarda «ekspert tizimlari» deb nomlangan
istiqbolli yo'nalish shakllandi. Ekspert tizimi - bu tegishli soha
mutaxassislarining professional ma’lumotlariga asoslangan inson
|
| |
rish va sud - ekspertiza tadqiqotlarini avtomatlashtirishda va

|
rish va sud - ekspertiza tadqiqotlarini avtomatlashtirishda va Pdf ko'rish
|
bet | 173/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)rish va sud - ekspertiza tadqiqotlarini avtomatlashtirishda va
kunlik ish faoliyatini yengillashtirishda benihoya katta rol
o'ynamoqda.
Insoniyatning kunlik hayotida uchrab turadigan baxtsiz xodisal-
ar (masalan, yo'l - transport halokatlari) bor ekan, bu halokatlar
bo'yicha avtomatlashtirilgan sud - ekspertiza tadqiqotlaridan foy
dalanish yo'l qo'yilgan baxtsizlikni ochib berishda katta yordam
beradi. Buning uchun “Avtoeks’ avtomatlashtirilgan axborot -
qidiruv tizimining imkoniyatlaridan foydalanilsa maqsadga
muvoffiq bo'ladi.
“Avtoeks’ avtomatlashtirilgan tizimi yo'l - transport halokatlari
bo'yicha ekspertiza tadqiqotlarida foydalanish uchun mo'ljallangan.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Mazkur tizimning birinchi varianti - “Avtoeks-1’ avtomatlash
tirilgan tizimi 1974-yilda amalga joriy etilgan edi.
Keyinchalik “Avtoeks-2’ avtomatlashtirilgan tizimi ishlab chiqil
gan va yo‘l - transport halokatlarini ekspertiza qilishning 6 turini
bajargan. 1983-1984-yillarda ekspertizalarning 8 turini bajarishga
qodir bo'lgan “Avtoeks-3’ avtomatlashtirilgan tizimi ishlab chiqildi
va yo‘l - transport halokatlari bo’yicha ekspertiza tadqiqotlarini
olib borish uchun foydalanishga topshirildi.
Avtotexnik ekspertizani o'tkazishda oldin sud - tergov organlari
odatda yo‘l - transport hodisasining mexanizmiga taalluqli
quyidagi savollarni qo'yadi:
Avtomashinaning tezligi, yo'lda to'xtalgan joy, alohida vaqtlarda
va yo‘l - transport hodisasining boshqa parametrlarida avtomobil
va yo‘lovchining holati haqida;
haydovchida favqulodda to'xtash yo'li bilan yo'l - transport
|
| |
Inshootlar yer silkinishiga bardosh berish xususiyatiga ko‘ra 3

Yer silkinishini tavsiflaydigan belgilar quyidagilardan iborat:
- yer ostki suvlarining fizik-kimyoviy tarkibining o‘zgarishi (labo-
ratoriyada aniqlanadi);
- qushlar va uy hayvonlarining bezovtalanishi, gaz hidining kelishi,
havoda chaqmoq chaqishi va yorug‘lik paydo bo‘lishi;
- bir-biriga yaqin, lekin tegmayotgan elektr simlaridan uchqun
chiqishi, uylarning ichki devorlarida zangori shu’lalar paydo bo‘lishi va
luminitsent lampalarining o‘z-o‘zidan yonishi.
Mana shu belgilami bilgan har bir fuqaro zilzila haqida xa
bar eshitganda, sarosimasiz va ishonchli harakat qilishi kerak. Zilzila
haqida oldindan xabar berilsa, uyni tashlab chiqishdan avval, gaz va
boshqa isitgich asboblarini o‘chirish, bolalar va qariyalarga yordam
berish, zarur buyumlami, oziq-ovqat, dori-darmoniarni va hujjatlami olib
ko‘chaga chiqishlari lozim. Agar zilzila kutilmaganda boshlanib qolsa,
u holda deraza va eshik oraliqlariga yoki ko‘taruvchi ustunlar tagiga
turib olish kerak. Dastlabki silkinish zarbasi tinishi bilan zudlik bilan
tashqariga chiqish kerak. Shuni esdan chiqarmaslik kerakki, ko‘p qavatli
binolaming eng nozik, ishonchsiz joylari zinapoya va lift shaxtalaridir.
Shuning uchun zilzila boshlangan paytda zinapoyalardan yugurish tavsiya
etilmaydi va liftlardan foydalanish taqiqlanadi.Korxona va muassasalarda
zilzila paytida ish to‘xtatiladi. Elektr toki, suv, gaz va bug‘lar to ‘xtatilib,
fuqarolar muhofazasi qismlaridagi ishchi va xizmatchilar oldindan belgilab
qo‘yilgan joyga to‘planadilar, boshqalar esa xavfsiz joylarda bo‘ladilar.
Zilzila vaqtida uyda bo‘lmagan fuqarolar uyga shoshmasligi, balki o‘sha
joy rahbarlarining ko‘rsatmalarini diqqat bilan kutib, unga rioya qilgan
holda harakat qilishlari kerak. Zilzila vaqtida jamoat transporti to‘la
to‘xtatilishini kutib, oldin bolalarni, nogiron va qariyalarni tushirish
kerak. Yurib ketayotganda sakrab tushib qolish yaratnaydi, zilzila vaqtida
jabrlanganlarga asosan yordamni fuqarolar muhofazasi qismlari beradi,
lekin zarur bo'lgan hollarda aholining ham yordam berishi maqsadga
muvofiqdir.
qarab) tibbiy yordam ko'rsatish hajmi, turi aniqlanadi va keyingi

|
qarab) tibbiy yordam ko'rsatish hajmi, turi aniqlanadi va keyingi Pdf ko'rish
|
bet | 198/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mqarab) tibbiy yordam ko'rsatish hajmi, turi aniqlanadi va keyingi
davolash bosqichlari belgilanadi hamda ulam ing har biriga saralash
birkasi beriladi. Aynan shikastlanganlarni evakuatsiya qilishda tibbiy
saralash birinchi shifokor yordami asosida amalga oshiriladi. Bunday
tibbiy yordamni umumiy shifokorlik tayyorgarligi va jarrohlik ixtisosligi
boMgan shifokorlar k o ‘rsatadilar.
224
Barcha davolash muassasalariga shikastlanganlar tibbiy saralash
birkasi bilan olib kelinadi, unda jabrlangan fuqaroga qanday tibbiy
yordam k o ‘rsatilishi yozilgan bo‘ladi.
Tibbiy evakuatsiyada kasalxonalarga faqat statsionar davolanishga
muhtoj b o ‘lganlar yotqiziladi. Yengil va o ‘rtacha jarohat olganlar
hamda statsionar sharoitida davolanishi zarur b o ‘lmaganlar ambulatoriya
sharoitida davolanishiari kerak.
Yer silkinishida turli tan jarohati olganlar bilan bir qatorda, ruhiy
shikast olganlarga (endokrenologik kasalliklari, z o ‘riqib bolasi tushib
qolganlarga va boshqalarga) alohida tibbiy yordam k o ‘rsatilishi zarur.
Bunday kasallarga tibbiy yordam berishda tez tibbiy yordam xizmati
v a maxsus yordam xizm ati xodimlari yetakchi o'rinda turishlari, har
qanday tasodiflarda to‘g ‘ri qarorga kelishga tayyorgarliklarini oshirishlari
talab etiladi. Yurak, qon-tomir va boshqa xavfli kasalliklarga chalingan
kasallarga tibbiy yordam berish uchun ixtisoslashgan tibbiy yordam
brigadalari (m axsus yordam xizm ati) xizmatidan foydalaniladi. Jumladan,
akusher-genekologik, psixonevrologik, kardiologik va boshqalar.
Shuni nazarda tutish lozim ki, yer silkinishi oqibatida tibbiyot
muassasalari buzilishi mumkin. Bu - kasallar, tibbiyot xodimlari va
|
| |
Davriy sistema elementlarining kimyoviy xossalari

|
Davriy sistema elementlarining kimyoviy xossalari
|
bet | 2/2 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 7,69 Kb. | | #108463 |
Bog'liq Elementlar davriy sistemasi atom tuzilishi nazariyalari bilan bo-fayllar.orgDavriy sistema elementlarining kimyoviy xossalari
Darhaqiqat, kimyoviy elementlar oddiy moddada va ularning ko'p sonli birikmalari hosil bo'lishi mumkin bo'lgan shaklda, erkin atom va ion holatida, solvatlangan yoki gidratlangan holda ularga xos xususiyatlar bilan bir-biriga bog'langan. Biroq, x-xususiyatlar odatda ikkita hodisadan iborat: erkin holatdagi atomga xos xususiyatlar va oddiy modda. Ushbu turdagi xususiyatlar ularning ko'plab turlarini o'z ichiga oladi, lekin eng muhimlari:
Atomning ionlanishi va uning energiyasi, elementning jadvaldagi o'rniga, tartib raqamiga bog'liq.
Atom va elektronning energiya aloqasi, xuddi atom ionlanishi kabi, elementning davriy jadvaldagi joylashishiga bog'liq.
O'zgarmas qiymatga ega bo'lmagan, ammo turli omillarga qarab o'zgarishi mumkin bo'lgan atomning elektronegativligi.
Atomlar va ionlarning radiuslari - bu erda, qoida tariqasida, harakat holatidagi elektronlarning to'lqin tabiati bilan bog'liq bo'lgan empirik ma'lumotlardan foydalaniladi.
Oddiy moddalarning atomizatsiyasi - elementning reaktivlik qobiliyatining tavsifi.
Oksidlanish darajalari rasmiy xususiyatdir, ammo elementning eng muhim xususiyatlaridan biri sifatida namoyon bo'ladi.
Oddiy moddalar uchun oksidlanish potentsiali - bu moddaning suvli eritmalarda ta'sir qilish potentsialini o'lchash va ko'rsatish, shuningdek, oksidlanish-qaytarilish xususiyatlarining namoyon bo'lish darajasi.
Ilk bor atom tuzilishini 1911-yilda E.Rezerford va uning hamkasblari tak- lif etgan va bu nazariya atomning planetar modeli deyiladi. Bu nazariyaga ko‘ra atomning markazini musbat zaryadlangan yadro egallaydi. Yadro atrofida elek- tronlar orbita bo‘ylab aylanib, atomning o‘lchamlari elektron harakat qilayotgan orbitalarning o‘lchamlariga bog‘liqdir. Rezerford modeli atom tuzilishi nazariyasi rivojlanishida muhim o‘rinni egallab, ko‘p tajribalar natijalarini tushunib yetishga yordam bergan. Ammo bu modelga ko‘ra elektron tinmay orbita bo‘ylab atom yadrosi atrofida aylanib energiyani ajratib tursa, uning energiyasi yo‘qolib borib, yadroga qulashi kerak bo‘lar edi. Lekin amalda bunday bo‘lmay, Rezerford mode- li buni tushuntirib berolmadi.
Daniyalik fizik olim N. Bor nazariyasiga ko‘ra elektron energiyani kvantlar (kichik qismlar) ga bo‘lib ajratadi, deb taxmin qilgan. Bu nazariyaga ko‘ra elektron yadro atrofida ma’lum bir masofada, ma’lum orbita bo‘ylab harakatlanadi. Bu orbita bo‘ylab elektron energiyani ajratmasdan harakatlanishi mumkin. Yadroga eng yaqin orbita atomning eng turg‘un “asosiy” holatiga to‘g‘ri keladi. Atom- ga energiya berilganda uning elektroni yuqoriroq energetik darajaga ko‘chishi mumkin. Bu holat elektron uchun “qo‘zg‘algan” holat deyiladi. Atom energiyani yutishi yoki ajratishi faqat elektron bir orbitadan boshqa orbitaga o‘tishidagina kuzatiladi.
E’tiboringgiz uchun rahmat!!!
http://fayllar.org
|
| |
Mustahkamlash uchun savollar

447
adrеsga murojaat qilinganda, kompyutеr mazkur katalog va faylga mos standart
indеksli faylni bеradi. HTTP ning standart indеksli fayli odatda index.html (yoki
index.htm) dеb ataladi. Shu bilan birga u yana home.html, homerage.html,
welcome.html yoki deault.html dеb atalishi mumkin.
1997 yildan boshlab O`zbеkistonda Intеrnеt Provaydеrlar xizmat ko`rsata
boshladi. Hozirgi kunda O`zbеkistonda 40 dan ziyod Intеrnеt provaydеrlar
ishlamoqda.
Intеrnеt bir - biriga bog`langan kompyutеrlarning yagona tarmog`idir.
Intеrnеtga bog`lanishning bir nеchta usuli mavjud. Bog`lanish turlari o`zaro
imkoniyatlari va ma`lumotlarni uzatish tеzligi bilan farqlanadi. Bog`lanish
imkoniyati va tеzligi Intеrnеtdan foydalanish narxini bеlgilaydi. Sifat va tеzlik
oshishi bilan narx ko`tariladi. Bog`lanish turlarini narxi kamayishi tartibida
kеltiramiz:
• To`g`ridan to`g`ri kirish
• SLIP va PPP yordamida
• Chaqiruv yordamida bog`lanish (Dialup Access, Dialup)
• UUCP yordamida.
majmuini aks ettiradi. Axborot parametrlarining normativ tartibda

|
majmuini aks ettiradi. Axborot parametrlarining normativ tartibda Pdf ko'rish
|
bet | 145/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)majmuini aks ettiradi. Axborot parametrlarining normativ tartibda
mustahkamlanishi yirik qonun hujjatlari va boshqa huquqiy hujjat-
larning muhim xususiyatidir. Masalan, xalqaro-huquqiy hujjatlarda
- bu xalqaro huquq subyektlarining xulq-atvori va faoliyati ustidan
nazorat qilish, inspeksiya va o'zaro tekshiruv choralarini qo'llashdan
iborat.
Akademik A.I. Berg tomonidan kibemetikaga berilgan ta’rifdan
kelib chiqib huquqiy kibernetika — bu davlat va huquq sohasidagi
boshqarish va tartibga solish jarayonlarining xususiyatlarini
matematika, mantiq va modellashtirish negizida o'rganuvchi fan
sohasi deb aytish mumkin.
Informatika va kibernetika - bu har xil fanlardir. Binobarin,
huquqiy informatika va huquqiy kibernetika ham har xil fan
sohalari hisoblanadi.
Shunday qilib, umumiy va huquqiy kibernetika «o'z yuzi»ni
to'liq saqlab qoladi. Huquqiy kibernetikaning ilmiy-amaliy bilimning
mustaqil sohasi sifatidagi maqomi tiklanishi lozim.
Huquqiy kibernetikaning tuzilishida quyidagi muammolami ajra-
tish mumkin:
1) «boshqarish» va «tartibga solish» tushunchalarining huqu
qiy aspektlari;
2) huquqiy tartibga solishning samaradorligi va maqbulligi;
3) tartibga solish tizimlarining barqarorligi;
4) huquq sohasidagi boshqaruv tizimlari;
5) adaptatsiya jarayonlari;
6) tizimli tahlil va matematik modellashtirish;
7) situatsion boshqaruv.
Bularning barchasi yuridik kadrlarni tayyorlash va huquqiy
www.ziyouz.com kutubxonasi
kibernetikani alohida boshqarish vositasi sifatida shakllantirishda
hisobga olinishi lozim.
70- yillarda yuridik sohada avtomatlashtirilgan tizimlarni ishlab
|
| |
Elektron ta’minot va uning turlari

9.2. Elektron ta’minot va uning turlari. Elektron o‘quv- metodik ta’minot Informatika o‘qitish metodikasi fanining «Informatika» o‘quv
predmetini o‘qitish uchun o‘quv- metodik, dasturiy, tashkiliy va texnik
ta’minotini tadqiq etish hamda ishlab chiqish bilan shug‘ullanadigan,
pedagogika va informatika fanining bir qismi sifatida qarash mumkin.
Informatika o‘qitish metodikasi o‘quv- metodik ta’minot uchun o‘z
oldiga quyidagilarni yaratishni maqsad qilib qo‘yadi: o‘quvchilar uchun
darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar yaratish; o‘qituvchilar uchun esa
uslubiy ishlanmalarni yaratish.
O‘quv - metodik ta’minot o‘quv dasturlari, darsliklar, o‘quv va
uslubiy qo‘llanmalar, shu jumladan, ularning elektron ko‘rinishdagi
variantlarini o‘z ichiga oladi. O‘quv- metodik ta’minot tarkibiga davriy
nashrlardagi me’yoriy hujjatlarni, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
va Xalq ta’limi vazirliklari tomonidan joriy qilingan uslubiy materiallar
hamda me’yoriy hujjatlarni kiritish mumkin.
O‘quv - metodik ta’minotning zamonaviy tashkil etuvchilaridan biri
elektron o‘quv – metodik materiallardir. Elektron o‘quv - metodik
materiallarga quyidagilarni misol qilish mumkin:
-
elektron ma’lumotnomalar;
-
elektron o‘quv qo‘llanmalar;
-
elektron darsliklar;
-
elektron entsiklopediyalar va boshqalar.
Informatika o‘qitish metodikasida dasturiy ta’minot sohasida
quyidagilarni amalga oshiradi: yangi dasturiy mahsulotlarni ishlab
chiqish, muayyan dasturiy muhsulotlardan foydalanish maqsadga
muvofiqligini asoslab berish kabilar.
258
Informatika kursining dasturiy ta’minoti kompyuterlarning bazaviy
dasturlari va informatika kursining ma’lum bir mavzularini o‘rganishga
yordam beradigan pedagogik dasturlar majmuasidan tashkil topadi.
ping - Информатика

439
tеlеfonidan foydalangan holda simsiz Intеrnеtga bog`lanish mumkin (noutbuklar
uchun juda qulay).
WI-FI standarti.
Wi-Fi- tехnologiyasi orqali
kattaroq masofa va tеzlikka
erishsak bo`ladi. Wi-Fi standartini kеng tarqalgan 3 хil turi mavjud: IEEE 802.11a,
b va g. Ma`lumotlarni uzatishda 2,4-2,5
GGs chastotadan foydalanilib, 11-54
Mbit/sеk tеzlikka erishish mumkin. Masofa 100-400 mеtr.
Mustahkamlash uchun savollar.
1.
Kompyuter tarmoqlari deb nimaga aytiladi ?
2.
Tarmoq topologiyasi deb nimaga aytiladi ?
3.
Necha xil tarmoq topologiyasi bor ?
4.
Qanday topologiyalar keng foydalaniladi ?
5.
Tarmoqlar axborotni uzatish tezligiga muvofiq necha guruhga b`olinadi ?
6.
PAN nima ?
7.
GAN nima ?
8.
Can – nima?
9.
Juftli o`ramning tezligi qancha?
10.
Blurtooth standarti haqida gapirib bering ?
9.3.
INTЕRNЕT
Muhim so`zlar:
internet tarixi, DARPA, ARPANET, TCP/IP, MILNET,
server, ma`lumotlar bazasi, e-hujjat, texnik, dasturiy, axborot tuzilmasi.
Bilib olasiz:
Internetning rivojlanish tarixi, DARPA, ARPANET,
MILNET haqida ma`limot, internetning yaratuvchilari haqida, internet
imkoniyatlari, vosita va to`ldiruvchilarini.
Guruhlararo savol-javob - Audit o’quv amaliyoti cdr

153
2-ilova
“TOIFALASH” jadvali
“Mahsulot (ish, xizmat) larni ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi hamda
moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to’g’risida” gi Nizomga asosan
xarajatlarni quyidagi guruhlarga bo’lib hisobga olish belgilangan:
Mahsulot
tannarxiga
kiritiladigan
xarajatlar
Mahsulot
tannarxiga
kiritilmaydigan
xarajatlar
Moliyaviy faoliyat
bo’yicha xarajatlar
Favqulodda
xarajatlar
1-ilova
3-ilova
Korxona ishlab chiqarish xarajatlari deb, mahsulot ishlab chiqarish bilan
bog’liq xarajatlarga aytiladi. Ularga xom – ashyo, yoqilg’i, amortizatsiya
ajratmasi, ishchilarga ish haqi va mahsulot ishlab chiqarish bilan bog’liq
boshqa xarajatlar kiradi. 1999 yil 5 fevralda qabul qilingan “Mahsulot (ish,
xizmat) larni ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi
hamda moliyaviy
natijalarni shakllantirish tartibi to’g’risida” gi Nizomga asosan xarajatlarni
guruhlarga bo’lib hisobga olish belgilangan.
Ekspert tadqiqoti - ekspertizaga taqdim etilgan obyektlarni

|
Ekspert tadqiqoti - ekspertizaga taqdim etilgan obyektlarni Pdf ko'rish
|
bet | 171/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Ekspert tadqiqoti - ekspertizaga taqdim etilgan obyektlarni
o'rganish jarayoni.
Ekspert xulosasi - ekspertiza jarayonining yakuniy bosqichi
bo'lib, unda ekspert tomonidan aniqlangan faktlar ma’lum qilinadi.
Bu xulosada tergovchi yoki sud tomonidan qo'yilgan savollarga
javoblar ifoda etiladi.
Ekspert xulosasi qat’iy va ehtimol tutilgan bo'lishi mumkin.
Sud - ekspertiza tadqiqotlarida kompyuter texnologiyalaridan
foydalanish ushbu sohada avtomatlashtirilgan axborot — qidiruv
tizimlarining yaratilishi bilan bog'liq. Bunday tizimlami yaratish shu
bilan rag‘batlantiriladiki, mazkur tadqiqotlarning obyekti sifatida
har xil materiallar, moddalar va ashyolarning minglab turlari ish-
tirok etadi, ulaming har biri ko'plab xususiyat va alomatlari bilan
farq qiladi. An’anaga ko‘ra sud ekspertizasi muassasalarida bildir-
gich - axborotlar fondi - har xil obyektlar, qurol - yarog‘, o‘q -
dori, poyafzal va boshqa shunga o'xshash buyum va ashyolar
ning namunalari to‘plamlari tashkil etilib kelingan.
O 'z b e k is to n R e s p u b lik a s i A d iiy a v a z irlig id a
ta s h k il e tilg a n a v to m a tla s h tirilg a n tiz im la r
O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining respublika sud
ekspertizasi markazida sud - ekspertiza tadqiqotlarini avtomat-
lashtirish bo'yicha katta ishlar amalga oshirilmoqda.
Sud ekspertizasini avtomatlashtirish bo'yicha tadqiqotlar o'ttiz
yi! muqaddam sobiq SSSR davrida Sud ekspertizasi Markaziy
( keyinchalik Butunittifoq ) ilmiy - tadqiqot institutida boshlangan.
Avtomatlashtirish usullaridan foydalanilgan holda o'tkazilgan
ekspertizalar soni uzoq vaqt jiddiy salmoqqa ega bo'lmagan.
Bugungi kunda Respublika Sud ekspertiza markazida sud -
|
| |
ekspertiza tadqiqotlarini avtomatlashtirish bo'yicha bir qator av-

|
ekspertiza tadqiqotlarini avtomatlashtirish bo'yicha bir qator av- Pdf ko'rish
|
bet | 172/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)ekspertiza tadqiqotlarini avtomatlashtirish bo'yicha bir qator av-
www.ziyouz.com kutubxonasi
tomatlashtirilgan axborot - qidiruv tizimlari yaratilagn bo'lib,
o'tkazilgan tadqiqotlar zamonaviy kompyuterlardan foydalanilgan
hoida o'tkazilgan va ijobiy natijalarga erishilgan. Respublika sud
- ekspertiza markazida bugungi kunda quyidagi avtomatlash-
tirilgan axborot - qidiruv tizimlari va dasturlari sud - ekspertiza
tadqiqotlarini olib borishda foydalanilmoqda: “Nast’, “Dargam1, “Ra-
duga’, “Lekarstvo’, “Sis’, “Bilding - Eksporf, “Traskrayver’ va b.q.
“Nast’ - avtomatlashtirilgan axborot - qidiruv tizimi hisob -
kitoblar ishlari bo'yicha ekspertiza tadqiqotlarida foydalanish uchun
mo'ljallangan;
“Dargam’ - avtomatlashtirilgan axborot - qidiruv tizimi narkotik
va psixotrop moddalarini tadqiqot etish bo'yicha ekspertiza tad
qiqotlarida foydalanish uchun mo'ljallangan;
“Raduga’ - avtomatlashtirilgan axborot - qidiruv tizimi lakokraska-
larni tekshirish va tarkibini aniqlash bo'yicha ekspertiza tadqiqot
larida foydalanish uchun mo'ljallangan.
"Lekarstvo - farmatsevtik dori - darmonlarni tekshirish bo'yicha
ekspertiza tadqiqotlarini olib boruvchi avtomatlashtirilgan tizim.
“Sis’ - avtomatlashtirilgan axborot - qidiruv tizimi ovozni
matematik hisob - kitob qilish bo'yicha ekspertiza tadqiqotlarida
foydalanish uchun mo'ljallangan.
“Bilding - Eksporf - shaxsiy hovli joylarini narxlarini chiqarish
va narxlash bo'yicha ekspertiza tadqiqotlarida foydalanuvchi av
tomatlashtirilgan qidiruv tizimi.
Yuqorida qayd etilgan avtomatlashtirilgan axborot - qidiruv
tizimlari Sud huquq islohatlarini axborotlashtirish, avtomatlashti-
|
| |
Fayl turlari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

190
Fayl tizimi turli xil fayllarni qo‘llab-quvvatlaydi va ular
quyidagilar bo‘lishi mumkin:
Odatiy fayl;
Fayllar – katalogi;
Maxsus fayllar;
Nomlangankanallar (yoki konveyerlar);
Xotirada akslanadigan fayllar.
Odatiy fayllar (yoki oddiy fayllar)– o‘z ichiga foydalanuvchi
yoki foydalanuvchi dasturi va tizimda ishlashi natijasida shakllangan
ixtiyoriy xarakterli axborotlarni oladi. Ko‘plab zamonaviy operatsion
tizimlar (masalan, Unix, Windows) odatiy fayl tuzilishini cheklamaydi
va nazorat qilmaydi. Odatiy fayllar u bilan birga ishlaydigan ilovalarni
aniqlab oladi. Masalan, matn tahrirlagichi biron bir kod bilan taqdim
etiladigan belgi qatorlaridan iborat mantli faylni yaratadi. Bu hujjat,
dastur boshlang‘ich matni yoki boshqalar bo‘lishi mumkin. Matnli
faylni ekranda o‘qish va printerda chop etish mumkin. Ikkilik fayllari
belgi kodlaridan foydalanmaydi, ular ko‘pincha murakkab strukturaga
ega bo‘ladi, masalan dastur kodini bajarilishi yoki arxiv fayllari.
Barcha operatsion tizimlar hech bo‘lmaganda bitta fayl turini aniqlay
olishi kerak. Ko‘p foydalanuvchilik tizimli fayl tizimida yana bir
masala – bir foydalanuvchi fayliga boshqa bir foydalanuvchini ruhsat
etilmagan kirishidan himoyalash qo‘shiladi. Fayl tizimi funksiyasi
yana bir murakkab ta’rafi operatsion tizim tarmoq tarkibida ishlashi.
Kataloglar – fayllar to‘plami, biron bir noformal ko‘rinishi
bo‘yicha foydalanuvchi guruhlari to‘g‘risida axborot ma’lumotnoma
tizimini o‘z ichiga oladi. Kataloglar fayl tizimini qo‘llab-
quvvatlaydigan tizim fayllari. Ko‘plab OT lar katalogida istalgan
turdagi fayllarni kiritish mumkin. Boshqa kataloglarda esa, izlash
uchun qulay bo‘lgan daraxtsimon strukturani shakllantirish hisobiga
bo‘ladi. Kataloglar fayl nomlari va fayllarni boshqarish uchun
foydalanadigan xususiyatlar o‘rtasidagi yozishmalarni o‘rnatadilar.
Ushbu xususiyatlar fayl turini, faylga ruxsatni, uni diskka
joylashtirishni, hajmini, yaratilish sanasi va vaqtini va boshqalarni o‘z
ichiga oladi. Katalog bilan qolgan barcha munosabatlar oddiy
fayllardagi kabi fayl tizimida ko‘rib chiqiladi.
Maxsus fayllar – tashqi qurilmalar (terminallar, printerlar va
boshqalar)
va
faylga
kirish
mexanizmi
soddalashtirishda
foydalaniladigan kiritish/chiqarish qurilmalari bilan bog‘langan
191
fayllar. Maxsus fayllar faylni o‘qish yoki yozish buyruqlari orqali
kiritish/chiqarish operatsiyalarini bajarishda foydalanuvchiga yordam
beradi. Blokli maxsus fayllar disklarni modellashtirish uchun
ishlatiladi.
–jadval. Muloqot oynalarida ishlatiladigan tugmalar

|
–jadval. Muloqot oynalarida ishlatiladigan tugmalar Pdf ko'rish
|
bet | 108/308 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 7,16 Mb. | | #257687 |
Bog'liq Информатика4.3 –jadval. Muloqot oynalarida ishlatiladigan tugmalar
Tugma
Vazifasi
[TAB]
Turli paramеtrlarga o`tish
[SHIFT] +[TAB]
Turli paramеtrlarga qaytish
[ALT] + podchеrknutaya
bukva
Joriy buyruqni bajarish yoki mavjud pramеtrni
o`rnatish
[ENTER]
Joriy buyruq yoki tugmaning vazifasini bajaradi
[PROBЕL]
Kursorni o`rnatish yoki olish tashlash
Klavishi so strеlkami
Agar tugmalar guruhi faol bo`lsa, tugmani tanlash
[F1]
Yordam chiqarish
[F4]
Faol elеmеntning ro`yхatini ko`rsatish
Tugma_Vazifasi_Winkey_Pusk'>4.4 – jadval. Winkey tugmasining amallari
Tugma
Vazifasi
Winkey
Pusk
tugmasini ochish yoki yopish
Winkey
+[BREAK]
Tizimning хususiyatlari uchun muloqot oyna ochish
167
Tugma
Vazifasi
Winkey +[D]
Barcha oynalarni yig`ib qo`yish yoki ochish
Winkey + [M]
Barcha oynalarni yig`ib qo`yish
Winkey
+[SHIFT]+[M]
Yig`ilgan oynalarni qayta ochish
Winkey + [Е]
«Moy kompyutеr» yorlig`ini ochish
Winkey + [F]
Fayl yoki papka qidirish
[CTRL[+Winkey +
[F]
kompyutеrlarni qidirish
Winkey +[F1]
Windows bo`yicha yordam chiqarish
Winkey +[L]
Domеnda ulanishni blokirovka qilish yoki agar kompyutеrda
domеnda ulanish bo`lmasa, foydalanuvchining ishchi stolini
blokirovka qilish
Winkey +[R]
[Выполнить]
muloqot oynasini ochish
Winkey +[U]
dispеchеr хizmatidagi dasturlar ro`yхatini ochish
4.5 – jadval. Maхsus amallarni bajarish tugmalari
Tugma
Vazifasi
O`ng [SHIFT] tugmasini yеtti sеkund bosib
turish
Kiritishni o`chirish yoki yoqish
Chap [ALT] va [SHIFT] + [PRINT
SCREEN]
Yuqori ekran tiniqlikni yoqish yoki
o`chirish
Chap [ALT] va [SHIFT] + [NUM LOCK]
Boshqaruv tugmalarni yoqish yoki
o`chirish
[SHIFT] tugmasini bеsh marta bosish
Maхsus tugmalarni yoqish yoki
o`chirish
|
| |
Kalkulyatsiya usullari va korxona haqiqiy xarajatlarini

151
*
xarajatlarni kalkulyatsiya moddalari bo‘yicha hisobga olish va hisobdan
chiqarish (taqsimlash);
*
yaroqsizlik (brak) dan va bekor turib qolishdan ko‘rilgan yo‘qotishlar;
*
tugallanmagan ishlab chiqarishni aniqlash;
*
bilvosita sarflarni taqsimlash;
*
xarajatlarni hisobga olish va mahsulot (ish, xizmat)lar tannarxini hisoblash
usullarini qo‘llash;
Mahsulot (ish, xizmat)lar tannarxini hisoblashda har xil usullar qo‘llaniladi.
Sanoat ishlab chiqarishida tannarx hisoblash quyidagi usullarda amalga oshiriladi:
Kirish usullari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

198
Fayllarni himoya qilish zarurati fayllarga kirish imkoniyatining
bevosita natijasidir. Boshqa foydalanuvchilarning fayllariga kirishga
ruxsat bermaydigan tizimlar himoyaga muhtoj emas. Shunday qilib,
kirishni taqiqlash orqali biz to‘liq himoyani ta’minlashimiz mumkin.
Shu bilan birga, siz hech qanday himoyasiz erkin kirishni
ta’minlashingiz mumkin. Umumiy foydalanish uchun ikkala
yondashuv ham juda ekstremaldir. Nima kerak - bu boshqariladigan
kirish. Xavfsizlik mexanizmlari amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan
fayllarga kirish turlarini cheklash orqali kirishni boshqarishni
ta’minlaydi. Bir nechta omillarga bog‘liq holda kirishga ruxsat
beriladi yoki rad etiladi. Bir necha xil operatsiyalar turlarini
boshqarish mumkin:
Read. Fayldan o‘qish.
Write. Faylni yozish yoki qayta yozish.
Execute. Faylni xotiraga yuklash va uni bajarish.
Append. Fayl ohiriga yangi ma’lumot qo‘shish.
Delete. Faylni o‘chirish va qayta foydalanish uchun joyni
bo‘shatish.
List. Fayl nomi va atributlarining ro‘yhati.
Fayl nomini o‘zgartirish, nusxalash va tahrirlash kabi boshqa
operatsiyalarni ham boshqarish mumkin. Biroq, ko‘plab tizimlar
uchun ushbu yuqori darajadagi funksiyalar pastki darajadagi tizim
chaqiriqlarini amalga oshiradigan tizim dasturi tomonidan amalga
oshirilishi mumkin. Himoya faqat pastki darajada ta’minlanadi.
Masalan, faylni nusxalash oddiygina o‘qish talablari ketma-ketligi
bilan amalga oshirilishi mumkin. Bunday holda, o‘qish huquqiga ega
foydalanuvchi, shuningdek faylni nusxalash, chop etish va
boshqalarga olib kelishi mumkin. Ko‘plab himoya mexanizmlari taklif
qilingan. Ularning har biri o‘zining afzalliklari va kamchiliklariga ega
va mo‘ljallangan maqsadga mos bo‘lishi kerak. Tadqiqot guruhining
faqat bir nechta a’zolari foydalanadigan kichik kompyuter tizimi,
masalan, tadqiqot, moliya va kadrlar operatsiyalari uchun
foydalaniladigan yirik korporativ kompyuter kabi himoya turlariga
muhtoj bo‘lmasligi mumkin.
oddiy usul, normativ usul, buyurtmalar usuli, bosqichlar usuli

|
oddiy usul, normativ usul, buyurtmalar usuli, bosqichlar usuliBog'liq Audit oquv amaliyoticoveroddiy usul, normativ usul, buyurtmalar usuli, bosqichlar usuli.
3.Sotish xarajatlari,ma’muriy boshqaruv xarajatlari boshqa operatsion
xarajatlarni hisobga olinishini tekshirish.
Audit tekshiruvining maqsadi: korxonaning davr xarajatlarini to’g’ri hisobga olinishi
va hisoblarda aks ettirilishini tekshirish.Audit tekshiruvining vazifalari:
1.
Sotish xarajatlari tarkibi va sarflanishini tekshirish;
2.
Ma’muriy boshqaruv xarajatlari tarkibi va maqsadli sarflanishini tekshirish;
3.
Operatsion xarajatlar tarkibini va maqsadli sarflanishini tekshirish;
4.
Kelgusida soliqqa solinadigan bazaga kiritiladigan xarajatlarning mavjudligi va
hisobini tekshirish;
5.
Davr xarajatlarining hisoblarda aks ettirilishini tekshirish;
Nazorat uchun savollar
1.Ishlab chiqarish xarajatlari auditining umumiy uslubiyatini tushuntiring?
2. Kalkulyatsiya usullari va korxona haqiqiy xarajatlarini kalkulyatsiya
moddalari o’rtasida taqsimlashni qanday tekshiriladi?
3. Sotish xarajatlari, ma’muriy boshqaruv xarajatlari , boshqa operatsion
xarajatlarni hisobga olinishini tekshirish qanday amalga oshiriladi?
Foydalaniladigan adabiyotlar:
1. Do’stmuratov,A.A.Karimov “Buxgalteriya hisobi va audit” T:-2012 “VORIS-
NASHRIYOT”
2. Sanayev N. “Audit.” –T.:Bilim nashriyoti-2004
3. Tulaxodjayeva M, G’ulomova F. Audit. –T: TDIU va O’BAMA, 2004
Baholash vositalari
Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari:
90 – 100 ball – a’lo baho
75 – 89 ball – yaxshi baho
152
60 – 74 ball – qoniqarli baho
60 dan kam – qoniqarsiz baho
Kichik guruhlar ishlarini baholash mezonlari(maks.)
Guruhlar taqdimoti
|
| |
o'tkaziladi va tibbiy xizm atlam ing kuch va vositalari harakatga keltiriladi

|
o'tkaziladi va tibbiy xizm atlam ing kuch va vositalari harakatga keltiriladi Pdf ko'rish
|
bet | 197/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mo'tkaziladi va tibbiy xizm atlam ing kuch va vositalari harakatga keltiriladi.
Yer silkinishi ro‘y bergan hududda birinchi tibbiy yordam aholining
o ‘zi tomonidan, shuningdek, shu hududdagi mavjud b o ‘lgan tibbiy yordam
kuchlari tomonidan amalga oshiriladi. Chunki zarar k o ‘rgan hududlarga
yordam beruvchi bunday kuchlam ing kelish imkoniyati yuqori hisoblanadi.
Bulardan tashqari, zarar ko‘rganlarga birinchi tibbiy yordam shu
hududda tashkil etilgan mintaqaviy tez yordam k o ‘rsatish markazi
kuchlari tomonidan ham olib boriladi. Tibbiy yordam xizmati xodimlari
qutqaruvchilar, o ‘t o ‘chiruvchilar, avariya-tiklov tizimlari va fuqaro
m uhofazasining boshqa tizimlari bilan birgalikda buzilgan imoratlar
hamda vayronalar ostida qolganlarni qidirib topish va ularga birinchi
tibbiy yordam ishlarini tezkorlik bilan amalga oshirishlari kerak. Bunda
odamlarni qutqarish qisqa vaqt davomida, uzog‘i bilan bir kun mobaynida
amalga oshirish maqsadga muvofiq, chunki ulam ing hayotini saqlab
qolish shunchalik yengil b o ‘ladi.
Yarador va halok b o ‘lganlar ko‘p b o ‘lgan taqdirda, ulam i transport
vositalariga ortish, joylam i tayyorlash, yengil talafot k o ‘rganlarga
transportlarga o ‘z kuchlari bilan borishlari uchun y o ‘nalish belgilari
qo‘yish talab etiladi. Talafot olganlar transport vositalarida eng yaqin
b o ig a n tibbiyot shoxobchalariga tibbiy saralanib evakuatsiya qilinadi.
Bunda albatta, favqulodda vaziyatlar shtablari va halokatiar tibbiy
xizmati tizimlari talafot ko‘rganlami statsionar davolash muassasalariga
tibbiy evakuatsiya qilish uchun yetarli k o ‘z transport vositalarini ajratish
choralarini ko'rishlari kerak. Talafot langanlami tibbiy saralashda
jabrlanganlaming umumiy ahvollariga qarab (tibbiy k o ‘rsatkichlarga
|
| |
muassasalarida - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 196/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mmuassasalarida
tegishli
ixtisoslikdagi shifokoriar amalga oshiradigan jarohat oqibatlarini, birinchi
galda hayot uchun xavfli oqibatlami bartaraf qilish, rivojlana boshlagan
salbiy oqibatlarga qarshi kurashish, jarohatlanganlarni to ‘Iiq davolashga
qaratilgan jarrohiik va terapevtik tadbirlar majmuasi.
Ixtisoslashgan
tibbiy
yordam
-
ixtisoslashgan
davolash
muassasalarida odamning ba’zi a ’zolari va tizimlaridagi buzilishlarini
maksimal darajada tiklash maqsadida m axsus apparatlar va uskunalardan
foydalanib,
m utaxassis
shifokoriar
bajaradigan
davolash-m uhofaza
tadbirlari majmuasidan iborat. Shunday qilib, «Halokatlar tibbiyoti»
xizmati tizimlari ikki bosqichli tizim da faoliyat k o ‘rsatadi. Birinchi
bosqichda - b ev o sita o ‘choqning ichida jabrlanganlam i qidirib topib,
ularga birinchi tibbiy va birinchi shifokor yordam i k o ‘rsatiladi, u lam i
tibbiy evakuatsiya qilib, san itariya-gigiyen ik va ep id em iyaga qarshi
tadbirlar am alga oshiriladi- Ikkinchi bosqichda esa jarohatlanganlarga
shifoxonalarda
m alakaii,
ixtisoslash gan
tibbiy
yordam
am alga
oshiriladi.
223
12.3 Turli tusdagi favqulodda vaziyatlarda jabrlanganlarga
birinchi tibbiy yordam ko‘rsatishni tashkil etish
Yer silkinishi ofatida
«Halokatiar tibbiy xizm ati»ning hainma tarkibiy
qismlarida ofatning birinchi kunidan boshlab, kun-u tun navbatchilik
tashkil etiladi, tibbiyot muassasalarining xodimlari uzluksiz ish tartibiga
|
| |