Dilatometrik va bimetallik datchiklar

|
Dilatometrik va bimetallik datchiklar
|
bet | 14/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1)
Dilatometrik va bimetallik datchiklarning ishlash prinsipi xarorat o‘zgarishidagi qattiq jism chiziqli miqdorining o‘zgarishiga asoslangan. Хarorat o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lgan qattiq jism chiziqli miqdorining o‘zgarishi quyidagicha ifodalanadi:
Lt=L0(1+B*t), (2.15)
bu yerda: Lt ― xaroratdagi qattiq jismning uzunligi;
L0 ― shu jismning 00S dagi uzunligi
B ―chiziqli kengayishning o‘rtacha koeffitsiyenti (00S dan t0S gacha bo‘lgan xaroratlar intervalida).
2.13-rasmda dilatometrik termometrning tuzilish sxemasi tasvirlangan. Dil- atometrik termometrda (2.13, a-rasm) sezgir element sifatida chiziqli kengayish- ning katta xarorat koeffitsiyentiga ega bo‘lgan materialdan (jez va mis) tayyor- langan quvurcha qo‘llanilgan. Korpusga kavsharlangan quvurcha ichida o‘zak joylashgan. O‘zak chiziqli kengayish koeffitsiyenti kichik bo‘lgan materialdan (masalan, invar) ishlangan. O‘lchanayotgan muxitning xarorati ko‘tarilishi bilan birga quvurcha uzayadi. Bu hol o‘zakning uzayishiga olib keladi. Shunda prujina shaynning bo‘sh tomonini pastga tushiradi, o‘z navbatida u tortqi va tishli sektor orqali strelkani uning o‘qi atrofida aylantiradi. Strelka esa shkalada o‘lchanayotgan xarorat qiymatini ko‘rsatadi va belgilangan xolatda kontaktlarni ulaydi.
Dilatometrik termometrlar suyuliqlar xaroratini o‘lchashda ham xaroratni ma‘lum darajada avtomatik ravishda saqlash uchun va signalizatsiyada qo‘llaniladi. Dilatometrik termometrlar 1.5 va 2.5 aniqlik klassida chiqariladi, ularning yuqori o‘lchash chegarasi 5000S gacha bo‘ladi. 150 0S dan oshmagan xaroratlar uchun quvurchalar jezdan, o‘zaklar esa invardan ishlanadi, undan yuqori xaroratlar uchun quvurchalar zanglamas po‘latdan, o‘zaklar esa kvarsdan ishlanadi.
2.13-rasm. Dilatometrik va bimetallik datchiklarning sxemalari. Afzalliklari: ishonchlilik va sezgirlik ko‘rsatkichlari yuqori.
Kamchiliklari: asbob o‘lchamlarining katta xajmligi, xaroratning bir nuqtada emas, xajmda o‘lchanishi, issiqlik inersiyasining kattaligi, ko‘rsatkichlarni masofaga uzatish imkoniyati yo‘qligi kabilar.
Bimetalli termometrlarning sezgir elementi ikki kavsharlangan plastinkadan tayyorlangan prujinadan iborat. Bu plastinkalarning issiqlikdan kengayish xarorat koeffitsiyenti turlicha bo‘lgan metallardan tayyorlanadi. Хaroratning o‘zgarishi plastinkalarning uzayishiga olib keladi. Plastinkalar bir-biriga nisbatan siljiy olmaganligi sababli prujina issiqlikdan kengayish xarorat koeffitsiyenti kam
bo‘lgan plastinka tomon og‘adi. Plastinkalar uzayishining xarorat koeffitsiyenti farqi qancha katta bo‘lsa, prujinaning xarorat o‘zgarishidagi og‘ishi shuncha ko‘p bo‘ladi.
2.13-rasmda yassi plastinkali bimetalli termometrning tuzilish sxemasi ko‘rsatilgan. Хarorat o‘zgarishi bilan bimetall prujina pastga egiladi. Тortqi strelkani o‘q atrofida aylantiradi. Strelka shkalada o‘lchanayetgan xarorat qiymatini ko‘rsatadi va belgilangan ko‘rsatkichda kontaktlarning holatini o‘zgartiradi. Sezgir elementlar sifatida yoysimon yoki vintsimon spirallar qo‘llaniladi. Bimetalli termometrlar bilan xaroratni o‘lchash chegarasi -1500S dan 700 0S gacha, xatosi - 1 1.5%.
Bu turdagi termometrlar xaroratni ma‘lum darajada avtomatik saqlash va signalizatsiya uchun qo‘llaniladi.
Bimetalli termometrlarning kamchiliklari: ―charchash‖ hollari (darada- lanishining o‘zgarishi, hatto metallarning ajralishi), issiqlik inersiyasining kattal- igi, maxalliy sanoq.
|
| |