nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
«Bocho» ichimligi - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

qimli, hidi issiq qora non hidini eslatadi. Kislotadorlik
darajasi 60-90°T bo‘ladi.
Sut zardobidan hayvon oziqasi sifatida foyda-
lanish.
Bir qancha o'lkalarda
hayvon ratsionida pro-
teinning etishmasligi sababli ularga sut zardobini
yoki sut zardobi’ negizida tayyorlangan preparatlar
beriladi. Umuman ma’lumotlarga qaraganda o‘rtacha
yetishtiriladigan sut zardobini deyarli 30-50% dan
hayvonlami boqishda foydalaniladi.
Sut zardobi hayvonlar uchun to‘la qimmatli oziq
sifatida qisman yog‘i olingan sut o‘mida ham ishlatiladi.
Sut zardobi tarkibida 60 foiz mineral moddalar bo‘lishi
aniqlangan.
Shuningdek, 1 kg sut zardobida 0,3 oziq
birligi, 22,5 g hazm bo‘ladigan protein, 48 g qand
moddasi boMishi isbotlangan. Bundan tashqari, sut
zardobi tarkibida karbon suvlar,
lipidlar, mineral
tuzlar eritmasi, oqsil birikmalari,
vitaminlar, organik
kislotalar, ferment va mikroelementlar bo‘lishi ham
aniqlangan. Ba’zan hayvonlar uchun pastasimon quyuq
zardob ishlab chiqariladi. Uning tarkibida oqsil 8-14
foiz, qumq moddalar 60-80 foiz bo‘lishi aniqlangan.
Sut zardobini qayta ishlash natijasida uni
quyuqlashtirish yoki qumq holga keltirish ham mum-
kin. Ayrim hollarda sut o‘rindoshi
tayyorlash uchun
ham sut zardobidan foydalaniladi.
-jadval - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

10-jadval
K o‘rsatkichlari:
SOM-7-600 SOM-3-lOOO SPMF - 2000
Tarelka (likopcha)-
larining soni
56
56
80
Barabani aylanish
tezligi, (1 minutda)
7560
8100
7200
Og'irligi, kg
100
120
330
Motorining quvvati,
kvt
0-6
1,0
2,8
ishlab chiqarish
quw ati, (kg/soat)
600
1000
2000
Separatsiya ishlari tugagach, olingan qaymoq
8°C dan yuqori bo‘lmagan xonada saqlanadi va talab
etilsa maxsus korxonalarga jo ‘natiladi. Separatoming
ish jarayoni yakunlangach, uning ichki qismi ochiladi
va barcha likopchalari hamda barabani yaxshilab
tozalanadi va yuviladi. Bunda sut idishlarini yuvish va
dezinfeksiya qilish uchun mo‘ljallangan vositalardan
foydalaniladi. Separator yuvilib, tozalanib bo‘lgach,
quritiladi va kelgusi safar foydalanish uchun tayyorlab
qo‘yiladi.
Sutni sovitish
Bu tadbir qancha tez amalga oshirilsa, sut sifati
shuncha yuqori bo‘ladi. Bunda sut sifatiga salbiy
ta’sir ko‘rsatuvchi bakteriya va mikroblar shuncha tez
137
www.ziyouz.com kutubxonasi
kuchsizlantiriladi va ulaming rivojlanishi, ko‘payib
ketishi cheklanib qo‘yiladi. Shuningdek, sut qancha
past haroratda sovitilsa, uning sifati shuncha uzoq
vaqtgacha buzilmaydi. Bu borada turli xil mexanizm va
apparatlardan foydalaniladi.
Sut ishlab chiqariladigan yirik xo'jaliklarda va
komplekslarda sutni tozalash va sovitish ishlari sog‘ish
jarayonining o ‘zida amalga oshiriladi. Bunda sog'ish
apparatlaridan sut molokoprovod (sut trubalari) orqali
maxsus sut sexiga yuboriladi, unda u tozalanadi,
sovutiladi va maxsus idish (tank)ga to'planadi. Sut
sexida sut 5-8°C gacha sovitiladi va uni jo ‘natishga
qadar harorati 8°C dan oshirilmaydi. Bu esa sutning
24 soat ichida o‘zining dastlabki me’yor darajadagi
xususiyatlarini saqlash imkonini beradi va ko'pi bilan
10°C da sut zavodlariga topshiriladi.
Ma'lumki, sog‘ib olingan sut hayvon tana haroratiga
yaqin, ya'ni 35°-37°C atrofida bo‘ladi. Binobarin, unda
turli mikrob va bakteriyalar tezda ko‘payib ketmasligi
uchun qisqa vaqt ichida 10°C va undan ham past
haroratda sovitish tadbirlari olib borilishi talab etiladi.
Kuzatishlardan maMumki, yoz oylari sut 2°-
4°C gacha, qishda esa 8°C atrofida bo'lishi maqbul
hisoblanadi. Shuningdek, agar 1 ml sut tarkibida
dastavval 200-300 ming bakteriya bo'lgani holda uni
4°C gacha sovitilsa, tarkibidagi bakteriyalar miqdori
36-44 soat o‘tgach, ikki martaga ortishi mumkin.
Agar 8°C gacha sovitilsa, 10-12 soat ichida ular,
ya’ni bakteriyalar ikki martaga ortishi aniqlangan.
Binobarin, sutni qancha uzoq muddat saqlash lozim
boMsa, u shuncha past haroratda boMishi talab etiladi.
AXIvashura (1989) maMumotiga ko‘ra u quyidagi
tartibda bo'lishi maqbul hisoblanadi:
138
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
Sutni pasterlash - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

Sutni pasterlash deb, uning ma'lum haroratga
ko‘targan holda birmuncha vaqt saqlab, so‘ngra mum-
kin qadar past haroratgacha sovutish usuliga aytiladi.
Pasterlashdan asosiy maqsad sutning tarkibidagi
kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmlami o‘ldirishdan
iboratdir. Bunday mikroorganizmlaming deyarli 99,9
%i nobud bo‘ladi.
Sutning qaynash nuqtasida isitilishi uning qaynashi
deb yuritiladi. Qaynash nuqtasidan yuqori darajadagi
haroratda isitilishi uning sterillanishi deyiladi. Sut
100,2°C da qaynaydi va 0,55°C (ba’zan 0,54-0,57°C)da
muzlaydi. Uning muzlashi ko‘pincha sigir salomatligiga
bog‘liqdir.
Pasterlashning sut xususiyatiga ta’siri. Paster-
langan sut tarkibidagi deyarli hamma mikroblar halok
bo‘ladi. Lekin yuqori darajadagi haroratgacha chidamli
bo‘lgan ba’zi bir mikroblargina saqlanib qolishi mum-
kin. Masalan, ayrim spora hosil qiluvchi mikroblargina
nobud
bo‘lmasligi
mumkin.
Ishlab
chiqarishda
pasterlashning asosan ikki usuli, ya’ni
bir onda yoki
bir zumda, hamda
uzoq muddatli usuli qo‘llanadi.
Bir onda pasterlash usulida sut 58°C-90°C
da isitiladi va tezda sovutiladi. Bunday harorat sut
tarkibidagi deyarli hamma mikroorganizmlami nobud
qilish imkoniga ega bo‘ladi.
Uzoq muddatli pasterlash usuli sut 63°C-65°s
gacha isitiladi va shu darajada deyarli 30 minut
saqlanadi. Isitish vaqtida sut doim aralashtirilib turiladi.
Sog‘lom sigirlardan sog‘ib olingan va yaqin sut
zavodlariga yuboriladigan sutni pasterlash tavsiya
etilmaydi. Lekin sut sovutiladi. Shuningdek, sutdan
sariyog4 yoki qaymoq tayyorlash uchun uni pasterlash
talab etiladi.
128
www.ziyouz.com kutubxonasi
Kasal va kasalligi gumon bo‘lgan sigirlardan sog‘ib
olingan sut ham albatta pasterlanishi shart. Pasterlash
ishlari asosan maxsus apparatlar - pasterizatorlarda
yoki ba’zan sut idishlarida, ulami qaynoq suvga solish
y o ‘li bilan ham bajariladi.
Sutni saqlash muddati - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

xolodilnik mashinalaridan foydalanilmoqda. Bulardan
tashqari, «CT-1A» markali sut tozalovchi va sovituvchi
ko‘p
maqsadli
(universal) agregatlar sanoatimiz
tomonidan chiqarilmoqda. Bunda sovitilgan sut tez,
qisqa vaqt ichida sut zavodlariga va sut mahsulotlari
tayyorlovchi
tashkilotlarga
jo ‘natilishi
maqsadga
muvofiq hisoblanadi. Lekin yirik sutchilik ferma
va komplekslarida sutni sovitish va saqlash ishlari
maxsus sovitgich - rezervuarlarda olib boriladi va bu
tadbir ko‘p jihatdan qulay hisoblanadi. Chunki bunda
saqlanadigan sut harorati o‘rtacha 4-5 °C atrofida
bo‘lishi ta'minlanadi.
Sutni saqlash
Sovitilgan sut past haroratda saqlanishi kerak.
Sutning sifatiga putur yetkazmay saqlash uchun haj-
mi 1000-10 000 litrli maxsus tank sovitgich va saqla-
gichlardan foydalaniladi. Uning qo‘sh devori oralig‘ida
issiq yoki sovuq haroratni saqlaydigan material
joylashtirilgan bo‘ladi. Binobarin, bunday idishlarda sut
uzoq vaqt (36-48 soat) saqlanishi mumkin.
Sutning achishi va achitqich tayyorlash

sutning achitishga yordam beradigan,
uning mazasini
nordonlashtiradigan bakteriyalardan keng miqyosda
foydalaniladi. Bunda ulardan foydalanish usullari,
miqdori va umumiy normativlari malakali mutaxassislar
tomonidan belgilangan holda maxsus retseptlar asosida
qo‘llaniladi.
Hozirgi vaqtda sigir suti sifatiga bo‘lgan talab davlat
standarti (GOST 13264-70) asosida olib boriladi.
Binobarin barcha fermalardan
olinadigan sigir suti va
shu davlat standarti talabi aossida baholanadi va qabul
qilinadi. Sigir suti o‘zining mikrobiologik va fizikaviy,
kimyoviy ko‘rsatgichlari asosida ikki navga boMinadi.
Har bir nav uchun maxsus talab belgilanadi (13-jadval).
Sut sanoati ma'muriyati
yoki boshqa tayyorlov
muassasalari bilan kelishilgan holda shuningdek,
sanitariya va veterinariya tashkilotlari roziligi bilan
sog‘ib olingan sigir suti bir soatgacha bo‘lgan vaqt
ichida sovitilmagan holda topshirilishi mumkin. Bunda
sut topshirish vaqtida uning harorati hisobga olinmaydi.
Lekin sut sifati yuqori darajada boMishi talab qilinadi.
Sutning sifati ko‘p jihatdan unga dastlabki ishlov
berishga bogMiqdir. Jumladan sut filtrlanadi, soqitiladi,
normallashtiriladi va to‘g‘ri saqlanishi talab etiladi.
To‘liq sheriklik - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 62/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISODTo‘liq sheriklik
To‘liq sheriklik bu sherikchilik nomidan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi va o‘z majburiyatlari uchun tegishli bo‘lgan mulkka nisbatan javobgar bo‘lgan ular o‘rtasida tuzilgan shartnomaga muvofiq bir nechta fuqarolarning birgalikdagi faoliyat uchun birlashmasidir.
To‘liq sheriklik ishtirokchilarining soni cheklanmagan. Ammo odatda bu kichik korxona (2-4 ishtirokchi). Ular to‘liq sheriklar deb ataladi va shartnomaga muvofiq shaxsan sheriklikda ishtirok etishlari kerak. Foyda va zararlar qatnashchilar o‘rtasida ularning qo‘shma kapitaldagi ulushiga mutanosib ravishda yoki shartnomaning boshqa shartlariga muvofiq taqsimlanadi.
To‘liq sheriklik yuridik shaxs emas, shuning uchun har bir to‘liq sherik umumiy maqsadga erishish uchun boshqalar bilan kelishgan holda mustaqil huquq sub’ekti sifatida ishlaydi. Kreditorlarning da’volari nafaqat ishda investitsiya qilingan mol-mulkka, balki uning barcha ishtirokchilarining shaxsiy mulkiga ham taalluqli bo‘lib, ular har qanday ishtirokchiga taqdim etilishi va uning barcha mulkiga murojaat qilinishi mumkin.
To‘liq sheriklikning ishlashi uchun bunday sharoitlar, bir tomondan, biznes sheriklariga bitimning puxtaligiga ishonchni kuchaytiradi, boshqa tomondan esa bozorga kirishga yordam beradi.
To‘liq shirkatning firma nomi uning barcha qatnashchilarining ismlarini (ismlarini) va "to‘liq sheriklik" so‘zlarini yoki "va kompaniya" va "to‘liq sheriklik" so‘zlarini qo‘shgan holda bir (yoki bir nechta) nomini o‘z ichiga olishi kerak.
Xorijiy mamlakatlarda to‘liq sheriklik quyidagi nomlarga ega: umumiy hamkorlik (AQSH); CHeksiz hamkorlik (Buyuk Britaniya); Offen Handelsgeselschaft (Germaniya); Sosiete en nom kollektivi (Fransiya).
Kommandit shirkat (buyruq shirkati) shunday shartnoma munosabatlari bilan tavsiflanadi, bunda ba’zilar sheriklik nomidan tadbirkorlik faoliyatida qatnashadilar va o‘z mol-mulklari (to‘liq sheriklar) bilan birgalikda va bir nechta javobgar bo‘ladilar, boshqalari (komanditlar) esa faqat o‘z mol-mulklari bilan qatnashadilar, tavakkal qiladilar va javobgar bo‘ladilar. omonatlaridagi yo’qotishlar va sheriklikda qatnashmaslik.
Kommandit sheriklik tuzilib, barcha to‘liq sheriklar tomonidan imzolangan assotsiatsiya to‘g‘risidagi memorandum asosida ishlaydi. Unda sheriklikning ustav kapitalini shakllantirish va o‘zgartirish shartlari, shuningdek foyda va zarar taqsimoti bo‘lishi kerak.
Kompaniyaning nomi to‘liq sheriklik nomi bilan bir xil tarzda, "imonda sheriklik" yoki "buyruq sheriklik" so‘zlari qo‘shilgan holda shakllantirilgan.
AQSH va Buyuk Britaniyada bunday korxonalar to‘liq sheriklik deb nomlanadi, Germaniyada - Kommandit-geselschaft, Fransiyada - Sosiete en comandite oddiy.
To‘liq va buyruqli sheriklik odatda kichik kompaniyalar bo‘lib, ularning moliyaviy faoliyati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni e’lon qilish talab etilmaydi.
|
| |
Sutga issiqlik berish - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

Bog'liq Chorva parranda va baliq mahsulotlarini yetishtirish qayta ishlash texnologiyasi (T.Ikromov) (1)
Sutga issiqlik berish Amaliyotda va ishlab chiqarishda issiqlik ta’sirida
sutga dastlabki ishlov berish turli usul (rejim)larda olib
boriladi. Ular asosan quyidagilardan iborat
(8-jadval). 8-jadval Sutga issiqlik yordamida ishlov berish
Ishlov berish tu rla ri
Ishlov rejimi
Qo‘llanilishi
°C
Davom
etishi
Pasterlash:
1. Uzoq muddatli,
pastroq haroratda
62-65
30 min.
X o'jalik ehtiyoji va
oziq sifatida
2. Qisqa muddatli,
yuqori haroratda
72-76
15-20
min.
Sut mahsuloti
uchun
3. Yuqori haroratda,
bir zumda
85-95
2 sekund
Sarig* yog‘ va
pishloq uchun
4. Yuqori haroratda,
uzoq muddatda
70-80
30 min.
Kasal sigir b o is a
130
www.ziyouz.com kutubxonasi
5. Yuqori haroratda,
uzoq muddatda
95-97
10 min.
Qatiq, kefir va
smetana uchun
6. 0 ‘ta yuqori
haroratda
135-150
1-2 sek.
Sut mahsuloti
uchun
Sterlash:
1. Uzoq muddatli
115-120
1-2 min.
Oddiy va
quyiltirilgan sut
uchun
2. Qisqa muddatli
125-145
1-10 sek.
Sigirlarda kasallik
bo‘lsa, xo‘jalik
ehtiyoji uchun
Qaynatish
100,2
Har xil
Sutga issiqlik yordamida ishlov berish borasida
sanoatimiz tomonidan turli xilda asbob-uskunalar ishlab
chiqarilmoqda. Hozirgi qadar ko‘plab fermalarda sut-
ni uzoq muddatli pasterlash (sump)ga moslashtirilgan
turli hajmli vannalardan foydalanib kelinmoqda. U
asosan suv bug‘i bilan ishlagani uchun ichki qismida
bir qancha temir kanalchalarga ega bo‘lgani holda sutni
90-96°C gacha isita oladi.
Bundan tashqari, plastinkali va nayli pasterlash
apparatlaridan ham foydalanib kelinmoqda. Undagi
sut issiqlik almashinuvi natijasida pasterlanadi. Agar
sutni sterlash talab etilsa, avval u 75°C gacha isitiladi
va 140°C da bir zum issiqlik beriladi, so‘ng 4 sekund
davomida yuqori bosimda ishlov berilib, tayyor holiga
keltiriladi.
Hozirgi vaqtda komplekslarda va yirik sutchilik
fermalarida «OPU-ZM», «OPF-1-20», «OPF-1-300»
va «OP2-F-l» markali ko‘p maqsadli sovutuvchi-
pasterlovchi qurilmalardan foydalanib kelinmoqda. Bu
qurilmalar bir vaqtning o ‘zida avtomatik usulda sutni
ham pasterlaydi, ham sovutib beradi. Ulaming texnik
ko‘rsatgichlari quyidagilardan iborat
(9-jadval). 131
www.ziyouz.com kutubxonasi
Pasterlash apparatlariga har 7-10 soat ishlatilganidan
so‘ng, sanitarlik ishlov beriladi. Ular yuviladi va de-
zinfeksiya qilinadi. Shuningdek, shlanglar yordamida
ichki qismidagi sut qoldiqlari ham tozalanadi. Bu-
ning uchun ishqoriy natriyning 0,7-1,5% li qizdirilgan
eritmasidan ham foydalaniladi. Bunday tadbirlami olib
borishda ko‘zga maxsus ko‘zoynak taqiladi va barcha
ehtiyotkorlik tadbirlari amalga oshiriladi.
Sut zardobi va undan oziq-ovqat sanoatida

Sut zardobi va undan oziq-ovqat sanoatida
foydalanish
Sut zardobi
- sut mahsulotlari (pishloq, suzma,
tvorog, kazeinjni qayta ishlash natijasida olinadi. U
nihoyat foydali ichimlik bo‘lib, aholini sutga va sut
mahsulotlariga bo'lgan talabini birmuncha qoplashda
muhim ahamiyat kasb etadi.
Sut zardobining qiymati iming tarkibidagi uglevod,
lipid, mineral tuz eritmalari, vitaminlar, organik
kislotalar, fermentlar miqdori bilan belgilanadi. Shunga
158
www.ziyouz.com kutubxonasi
qaramasdan ayrim sut zavodlarida sut zardobining de-
yarli 50 foizi to‘kib yuboriladi. Bunga asosiy sabab,
sut zardobidan turli xil ichimliklami tayyorlash texno-
logiyasini har tomonlama takomillashmaganligi, mah-
sulotni qayta ishlash sexlarini bunyod etilmaganligi,
shuningdek, maxsus asbob-uskunalarining bo‘Imasligi
hisoblanadi. Shuning uchun shaxsan 0 ‘zbekiston vi-
loyatlarida sut zardobiga maxsus ishlov bermasdan uni
shundayligicha iste'molga chiqariladi. Binobarin, bunda
birmuncha energiya va mehnat sarfi tejaladi.
Sut zardobi va uning ichimlik sifatida qiymati.
Sut zardobining ichimlik sifatida foydalanishdan
maqsad uning tarkibidagi biologik aktiv moddalaming
va barcha turdagi to‘yimli moddalami inson organizmi
uchun foydali va osonlik bilan o'zlashtirilishidan
iboratdir.
Pasterlangan sut zardobini maxsus aromat va mazali
qo‘shimchalar bilan boyitish natijasida turli xildagi
to'yimli ichimliklami tayyorlash imkonini beradi.
Bunday ichimliklarga bo'lgan talab hamma vaqt yuqori
darajada bo'ladi.
Jumladan, G'arbiy Yevropa davlatlarida «ruvella»
deb ataladigan ichimlik sut zardobiga ayrim meva
ekstratlari va shakar qo'shilgan holda tayyorlanib
iste'molchilarga chiqariladi. Ba'zan undan «kokteyl»
tayyorlash uchun ham foydalaniladi. Yoz oylarida esa
uni muzlatilgan xolda sotuvga chiqariladi.
Sut sanoatida pishloq va tvorog tayyorlash nati-
jasida olinadigan sut zardobidan alkogolsiz va rangsiz,
hushbo‘y ichimlik tayyorlanadi. Uning aromatli va
turli rangda boiishida kuydirilgan qanddan ham
foydalaniladi. Ayrim mamlakatlarda, jumladan olmoni-
ya, aqsh, norvegiya kabi oikalarda sut zardobidan, sut
kislotasiga boyitilgan, aromatlashtirilgan va ferment
miqdori ko‘p boigan ichimliklar tayyorlanadi. Masalan,
polshada sut zardobidan o‘zidan gaz chiqaruvchi (shi-
159
www.ziyouz.com kutubxonasi
puchiy), quritib un holiga keltirilgan va suvda eritib
ichiladigan ichimliklar tayyorlanadi.
Bunday
|
-jadval
Pasterlash qurilmalarining texnikaviy xarakteristikasi

9-jadval
Pasterlash qurilmalarining texnikaviy xarakteristikasi
Ko‘rsatkichlar:
OPU-
ZM
OPF-
1-20
OPF-1-
300
OP2-
F-1
Ishlab chiqarish quw ati,
t/soat
Sutning dastlabki harorati,.
°C
Sutni isitish harorati, °C
isitishning davom etishi,
sekund
Sovutilgan sut harorati, °C
3,0
1,0
1,0
0,1
5-10
10-35
10-35
10-35
74-78
74-78
90-94
90-94
20
20
300
300
4
8
8
5-8
Quril-
maning
kattaligi
Uzunligi, mm
2050
3600
3600
3000
Kengligi, mm
700
3000
2000
2000
Balandligi, mm
1470
2500
2500
1700
Og‘irligi, kg
950
910
700
1050
Bundan tashqari, oyoqqa rezina etik kiyilishi va
qo‘lda rezina qo‘lqoplar bo iish i ham tavsiya etiladi.
Olib borilgan tozalash tadbirlarining eng so‘nggi
qismida barcha asbob-uskunalar toza suv bilan
yaxshilab va toza holda chayilib tashlanadi hamda
quritiladi.
132
www.ziyouz.com kutubxonasi
Sutni sterillash
«Sterillash» deb 100°C da isitilgan va gomogen-
lashtirilgan ichimlik sutga aytiladi. Sterillangan sut
o ‘zining xususiyatiga ko‘ra uzoq vaqt buzilmagan holda
saqlanadi. Masalan, 37° da uni paketlarda 72 soat, 20°C
da 10 kungacha saqlash mumkin.
Sterillash uchun yangi sog‘ilgan sifatli sut bo‘lishi
talab etiladi. Uning kislotadorlik darajasi 18°T dan
ortiq, zichligi 27°A dan past bo‘lmasligi talab etiladi.
Reduktaza namunasi 1-klass, spora bakteriyalar 1 ml.da
100 dan oshmasligi lozim.
Sterillangan sut asosan shisha idishlarga va
qog‘oz paketlarga qadoqlanib iste'mol qilish uchun
tayyorlanadi.
Sutni sterillash ikki xil usulda olib boriladi.
1. Ikki bosqichli sterillash boTib, uning talabiga
ko‘ra sut 145°C da isitiladi va 70-80°C gacha
sovitiladi. So‘ng sut qadoqlanadi va ta’siri doimiy
boTgan minorasimon sterilizatorda qayta sterillanadi. U
quyidagi texnologik jarayonlardan iborat: sutni qabul
qilish, tozalash, sovitish, yog‘ini me’yorlash, dastlabki
sterillash, gomogenlash va yana sovitish, qadoqlash,
joylashtirish va germetik idishlarda yana qo‘shimcha
sterillash va yana sovitish shular jumlasidan hisob-
lanadi.
2.
Sterillangan sutni qadoqlashda quyidagi texno-
logik jarayonlar bajariladi. Ya’ni sut 136-140°C da 2-3
sekund ichida sterillanadi va 20-22°C gacha sovitiladi.
Sutni sterillash ishlari asosan naysimon plastinkali
universal apparatlarda bajariladi. Uning yuza qismidan
o ‘tkir (kuchli) par - bug‘ berish qurilmasi yordamida
sut massasiga beriladi.
Sterillangan sut bir xil quyuqlikda boTib, u
cho‘kma hosil qilmaydi. Uning rangi oq, ba’zan biroz
sarg‘ish boTadi. Mazasi va hidi yoqimli. Yog'i 3,5%,
133
www.ziyouz.com kutubxonasi
yog‘sizlantirilgan quruq sut qoldig‘i 8,1%, kislotadorlik
darajasi 20°T, zichligi 1,027 g/sm2 boTadi.
|
Pasterizatorlar hajmi - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

barcha turdagi mikroorganizmlar nobud bo‘lsin; sutdan
tayyorlangan barcha mahsulotlar ham pasterlansin;
apparat sutning immunobiologik, fizik va kimyoviy
xususiyatlariga salbiy ta'sir ko‘rsatmasin; pasterizatorlar
sodda (oddiy) tuzilgan bo‘lib, foydalanishga qulay
bo‘lsin; apparatning ichki qismlari kimyoviy moddalar
ta'sirida aynamasligi, binobarin, chidamli material-
lardan tayyorlangan bo‘lishi talab etiladi. Shundagina
sutni pasterlash ishlari uzluksiz, sifatli olib boriladi va
apparat-mexanizmlardan uzoq vaqt unumli foydalanish
imkoni amalga oshadi.
Separatorning ishlash prinsipi

Separatorning ishlash prinsipi. A w alo separator
toza, yorug‘ va quruq xonaga o ‘matilishi kerak. Shu-
ningdek, uni yig‘ish, qismlarga ajratish va yuvish
uchun qulaylik bo‘lishi ham talab etiladi. Ish unumi
jihatidan soatiga 300 litr sutning qaymog‘ini oladigan
separatorlar mustahkam, sementlangan yoki beton
fiindamentlarga o ‘mashtiriladi.
Hozirgi vaqtda separatorlar sut tarkibidagi barcha
yog‘ miqdorini 99,7% ni ajratib bera olish quw atiga ega.
Sut yog‘ining to‘liq holda ajralib chiqishi bir qancha
omillarga bog‘liq. Masalan, yog‘i olingan sutning
harorati 30°-40° bo‘lishi, barabanning aylanish tezligi,
sutning sifatli va toza bo‘lishi, yog‘ sharchalarining yi-
rik bo‘lishi shular jumlasidandir.
Xususiy chorvador-fermer xo‘jaliklarida ko‘proq
qo‘l va ba’zan elektr yordamida harakatga keladigan
separatorlardan foydalaniladi.
Separatorda ishlash
uchun uning tuzilishini, ishlash prinsipini va buzilgan
vaqtida uni tuzata oladigan bilimdon kishilaming
ishlashi tavsiya qilinadi. Sut separatlanganda uning
qaymog'i tez va osonlikda ajralib chiqadi. Bunda sut
tarkibidagi qaymoq va yog‘i olingan qismi alohida
idishlarga quyiladi va talab etilgan maqsadlar uchun
ishlatiladi.
Olim va mutaxassislar tomonidan uzoq yillardan
boshlab turli xil markali va katta-kichik separatorlar
ishlab chiqarilgan
(10-jadval). Separatordan olingan qaymoq tarkibida o‘rtacha
20%-35% bo‘lishi mumkin. Separatomi ishga tushirish
bilan dastlab unga harorati o ‘rtacha 40-50°C bo‘lgan,
10 litr miqdorida sut solinadi. Buning natijasida
separator isiydi va shu bilan bir vaqtda uning normal
(bir me’yorda) ishlashi nazorat qilinadi. Bordi-yu,
bunda sut oqsa, uning barabani qaytadan sozlanadi va
yig‘ishtirilgan holda ishga tushiriladi. Nihoyat barcha
suv separatordan o ‘tib bo‘lgach, unga sut quyiladi va
136
www.ziyouz.com kutubxonasi
uning jo'm ragi ochiladi. Bunda dastlabki qisman bo‘lsa-
da, moyi olingan sut yana separatorga qayta quyiladi,
chunki uning tarkibida ko‘p miqdorda qaymoq bo‘lishi
mumkin.
Sоtishni rag‘batlantirish

|
Sоtishni rag‘batlantirish Pdf ko'rish
|
bet | 102/191 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #252938 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quvSоtishni rag‘batlantirish
– tоvar sоtish hajmining o‘sishiga yor-
dam beradigan muayyan faоliyat turlaridir. Bunday turlar jumlasiga tar-
mоqda tоvarning taqdimоtini tashkil etish, maxsus chegirmalarni qo‘l-
lash, tanlоv va lоtereyalar o‘tkazish, tоvarga kichikrоq sоvg‘ani bepul
ilоva qilish va bоshqalar kiradi.
Servis
– tоvarni sоtib оlish va keyinchalik unga xizmat ko‘rsatish
bоsqichlarida xaridоrlarning talablarini to‘la-to‘kis qоndirish. Bunga tо-
varning kafоlatlangan muddatini uzaytirishni, xaridоr uchun muammоlar
tug‘dirmagan hоlda tоvarni оperativ qaytarib оlish yoki almashtirib berish
imkоniyatini kiritish mumkin. Servis firmaga ishоnch tug‘diradi, kelgusida
yana tоvar xarid qilishga undaydigan asоs bo‘lib xizmat qiladi.
Sоtish kanallari
– tоvarni ishlab chiqaruvchidan iste’mоlchigacha
ilgarilatish bilan bоg‘liq barcha usullar.
Marketing audit
– qo‘llanilayotgan sоtish usullari va kanallari xu-
susida qabul qilingan marketing yechimlarining samaradоrligini, shu-
ningdek, kоmpaniyaning mоliyaviy ahvоlini bahоlash maqsadida vaqti-
vaqti bilan o‘tkazib turiladigan tekshiruvlar va aniqlangan kamchiliklar-
ni bartaraf etish chоra-tadbirlarini ishlab chiqishdir.
Umumiy marketingning bir turi bo‘lgan Internet-marketingga mu-
him xususiyatlar, iqtisоdiy jihatdan maqsadga eng muvоfiq qo‘llanish
sоhasi, shuningdek, yutuq va kamchiliklar xоsdir.
Off-line (an’anaviy) va оn-line (real vaqt rejimidagi, ya’ni internet)
biznesda, savdоda eng ko‘p samaradоrlikka erishishga harakat qiladigan
kоmpaniyalar an’anaviy marketing va Internet-marketing tadbirlaridan
оqilоna uyg‘unlashtirib fоydalanishni nazarda tutishlari kerak. Bu Inter-
net-marketing bоzоrda marketing tadqiqоtlarini o‘tkazish sоhasidagi
umumiy strategiyaning tarkibiy qismi bo‘lishi kerakligini bildiradi.
Internet-marketing metоdоlоgiyasidan amalda fоydalanish Internet-
kоmpaniyaning ushbu marketing amalga оshirilishidan ko‘zlangan bоsh biz-
nes maqsadini ta’riflashdan bоshlanadi. Qabul qilingan bоsh maqsad asоsida
marketing vazifalarining zarur majmuyi belgilanadi. Bu vazifalarning hal qi-
linishi kоmpaniyaning maqsadga erishishini ta’minlashi mumkin.
Internet-marketing dоirasida ta’riflanishi mumkin bo‘lgan vazifalar
ro‘yxati 5.8-jadvalda keltirilgan.
135
|
| |
Пимслернинг тил ўргатиш методи

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2022, № 3-4
120
Бунда такрорлаш асосида хорижий тил материалларини мунтазам эшитиш тил малакаларининг
маълум даражада шаклланишига олиб келади. Бу метод кўпроқ хорижий тил лексикаси даражасини
оширишни истаган ўқувчилар учун мос келади.
Таҳлиллардан маълум бўлдики, хорижий тилларни ўқитиш жараёнини мутлақо замонавий
омилсиз ташкил этиб бўлмайди. Шу сабабли хориждаги самарали методикаларни ўрганиш ва шу
асосда ўқитувчининг инновацион педагогик фаолиятини миллий қадриятларга таянган ҳолда ташкил
этиш муҳим аҳамият касб этади. Шу билан бирга, хорижий тилларни ўрганишни ташкил қилишнинг
амалдаги тизимини таҳлил этиш шуни кўрсатмоқдаки, таълим стандартлари, ўқув дастурлари ва
дарсликлар замон талабларига, хусусан, илғор ахборот ва медиа-технологиялардан фойдаланиш
борасидаги талабга тўлиқ жавоб бермаяпти. Таълим, асосан, анъанавий услубларда олиб борилмоқда.
Таълим тизимининг барча босқичларида чет тилларни узлуксиз ўрганишни ташкил қилиш,
шунингдек, ўқитувчилар малакасини узлуксиз ошириш ҳамда таълим жараёнини замонавий ўқув-
услубий материаллар билан таъминлашни ҳар томонлама такомиллаштириш тақозо этилади.
Безопасность автоматизированной информационной системы

309
качественных
характеристик
(свойств)
как
секретность
/конфиденциальность/, целостность и доступность.
Axborot xavfsizligi - axborot xolati bo‘lib, unga binoan axborotga tasodifan
yoki atayin ruxsatsiz ta’sir etishga yoki uning olinishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Yana -
axborotni
texnik
vositalar
yordamida
ishlanishida
uning
maxfiylik
(konfidensiallik), yaxlitlik va foydalanuvchanlik kabi xarakteristikalarining
(xususiyatlarining) saqlanishini ta’minlovchi axborotning
himoyalanish sathi
xolati.
Information security - state information , which
prevents accidental or
intentional tampering or unauthorized information to receive it, also - state -level
data protection during processing technologies to support the preservation of its
qualitative characteristics (properties) as privacy / confidentiality /
integrity and
availability.
Bilimni tekshirish uchun savollar

yetarlidir. Mahsulot yaxshilab aralashtiriladi va ivis-
hi uchun 6-8 soat, ba'zan 10 soat atrofida saqlanadi.
Mahsulot quyuq va zich bo‘lishi talab etilsa, u holda har
100 1 sutga 10-20 g kalsiy xlorid tuzini solish tavsiya
qilinadi.
Shirdon kislotali usulda tvorog tayyorlashda sut
quyqasi kislotali usulga qaraganda kam hosil bo‘ladi.
Chunki bunda mahsulotni quyuqlanishi asosan sut
kislotasi va shirdon fermenti ta'sirida vujudga keladi.
Mahsulotning kislotaliligi 65-80°T bo‘lguncha ishlana-
di va saqlanadi hamda uning tarkibidagi zardobi olina-
di. Buning uchun bo‘z matolardan foydalanish mum-
kin. Ba'zan mahsulot 2-4 sm kattalikda kubsimon
qilib kesiladi, bunda ham zardobning chiqib ketishi
tezlashadi.
Tvorogning kislotaliligi 60-62°T ga yetguncha uni
xona haroratida saqlash talab etiladi. So'ngra kislo-
taliligi 70-75°C ga etkazilib, uni sut idishidan olib bo‘z
xaltalarga solinadi va zardobi chiqariladi. Bunda 1-1,5
soat davomida mahsulot presslanadi, 4-5°C gacha
sovitiladi va yana presslanadi. Tvorog tayyor bo‘lgach,
uni uzoq vaqt saqlash man etiladi. Iloji boricha tezda
sotish korxonalariga jo'natiladi. Ba'zan uni qadoqlab,
tayyor holda sotish tashkilotlariga jo ‘natiladi.
Himoyaning profilaktika choralari

201
viruslarni qidiradi va zararsizlantiradi. Dastur tarkibida rezident qorovul Spider
Guard, Internet orqali virus bazalarini yangilashning avtomatik tizimi va avtomatik
tekshirish jadvalini rejalashtiruvchi mavjud. Pochta fayllarini tekshirish amalga
oshirilgan. Dr.Web da ishlatiluvchi algoritmlar haqida ma’lum bo‘lgan barcha
virus xillarini aniqlashga imkon beradi. Dr.Web dasturining muhim xususiyati –
oddiy signaturali qidirish natija bermaydigan murakkab shifrlangan va polimorf
viruslarni aniqlash imkoniyatidir;
-
Symantec
Antivirus
– Symantec kompaniyasining korporativ
foydalanuvchilarga taklif etgan virusga qarshi mahsuloti nabori.Symantec
mahsulotidan ishchi joylarining umumiy soni 100 va undan ortiq bo‘lganida va
bo‘lmaganda bitta Windows NT/2000/NetWare serveri mavjudligida foydalanish
maqsadga muvofiq hisoblanadi. Ushbu paketning bashqalardan ajralib turadigan
xususiyati quyidagilar:
- boshqarishning ierarxik modeli;
- yangi virus paydo bo‘lishiga reaksiya qilish mexanizmining mavjudligi.
- AntiVir Personal Edition – virusga qarshi dastur AVP, Dr.Web va h.lar
imkoniyatlaridek imkoniyatlarga ega. Dastur komplektiga quyidagilar kiradi:
- disklarni skanerlovchi;
- rezident quriqchi;
- boshqarish dasturi;
- rejalashtiruvchi.
Dastur Internet dan yuklanuvchi fayllarni skanerlaydi. Internet orqali
yangilanishlarni avtomatik tarzda tekshirish va yuklash funksiyasi ham mavjud.
Dastur xotirani, yuklanish sektorini tekshirishda ishlatiladi va unda viruslar
bo‘yicha keng ko‘lamdagi ma’lumotnoma mavjud.
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi - bet 105

224
server-vositachi funksiyasini bajaradi (8.9-rasm).
Tatbiqiy sath shlyuzi ishlatadigan vositachilar seans sathi shlyuzlarining
kanal vositachilaridan jiddiy farqlanadi. Birinchidan, tatbiqiy sath shlyuzlari
muayyan ilovalar (dasturiy serverlar) bilan bog‘langan, ikkinchidan ular OSI
modelining tatbiqiy sathida xabarlar oqimini filtrlashlari mumkin.
Tatbiqiy sath shlyuzlari vositachi sifatida mana shu maqsadlar uchun maxsus
ishlab chiqilgan TCP/IPning muayyan xizmatlarining dasturiy serverlari – HTTP,
FTP, SMTP, NNTP va h. – serverlaridan foydalanadi. Bu dasturiy serverlar
brandmauerlarda rezident rejimida ishlaydi va TCP/IPning mos xizmatlariga
taalluqli himoyalash funksiyalarini amalga oshiradi. UDP trafigiga UDP-paketlar
tarkibining maxsus translyatori xizmat ko‘rsatadi.
Ichki tarmoq ishchi serveri va tashqi tarmoq kompyuteri orasida ikkita
ulanish amalga oshiriladi: ishchi stansiyadan brandmauergacha va brandmauerdan
belgilangan joygacha. Kanal vositachilaridan farqli holda, tatbiqiy sath shlyuzining
vositachilari faqat o‘zlari xizmat qiluvchi ilovalar generatsiyalagan paketlarni
o‘tkazadi. Masalan, HTTP xizmatining vositachi-dasturi faqat shu xizmat
Ochiq tashqi
tarmoq
Himoyalanadigan
ichki tarmoq
8.9-rasm. Tatbiqiy shlyuzning ishlash sxemasi.
Безопасность информационная - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit...

310
Axborot - kommunikasiya texnologiyalar xavfsizligi – axborot -
telekommunikasiya
texnologiyalarining
konfidensialligini,
yaxlitligini,
foydalanuvchanligini, bosh tortmasligini, hisobotdorligini, asliga to‘g‘riligini va
ishonchligini aniqlash, ularga erishish va madadlash bilan bog‘liq barcha jixatlar.
ICT security – communication technology (ICT security) - All aspects
related to the definition, achieving and maintaining confidentiality, integrity,
availability, non-repudiation, accountability, authenticity and reliability of
information and telecommunication technologies.
Безопасность
сетевая
—
меры,
предохраняющие
сеть
информационную от доступа несанкционированного, случайного или
преднамеренного вмешательства в нормальные действия или попыток
разрушения ее компонентов. Включает защиту оборудования, программного
обеспечения, данных.
. 5 - § S i r p a n i s h p o d s h i p n i k l a r i n i s u y u q l i k d a g i i s h q a l a n i s h d a i s h l a s h i

9.7-rasm.
Ishlash rejimi doimiy boMganda moy qatlamining qalinligi /jsapfa
va ichquyma yuzalarining notekisligidan
(9.5-rasm)
katta bo‘lishi kerak,
y a ’ni
h <
A/?,, +
Rzl
bunda: sapfa va ichquyma yuzasidagi notekisliklar;
к
>2-xavfsizlik
koeffitsiyenti.
Suyuqlikdagi ishqalanish rejimni hosil qilish uchun quyidagi shartlar
bajarilishi zarur, y a ’ni:
1. M a ’lum qovushqoqlikdagi moy yetarli darajada va uzluksiz
yetkazib berilishi.
2. O ‘zaro ishqalanayotgan sirtlar o ‘rtasidagi bo‘shliq ponasimon
bo'lishi, buning uchun vallarning avianish soni yetarli darajada bo4lib,
hosil bo‘lgan ponasimon yuzadagi moy qatlamida tashqi vuklanishga
teng keladigan gidrodinamik bosim, suyuqlikdagi ishqalanish rejimini
hosil qilish.
3. Moy ikki ishqalanuvchi yuzani bir biridan toMiq ajratishi lozim.
Suyuqlikdagi ishqalanish rejimida ishlaydigan mexanizmlar uchun
gidrodinamik hisob asosiy hisoblanadi, bunda moy qatlami, o ‘rtacha
qizish darajasi va sarflanadigan moy hajmi aniqlanadi.
Moylarning qizish darajasi 60-75°c bo'lishi kerak.
b
, cos - R. X. Maksudov

gacha o ‘zgaradi), bunda Z ening o ‘rtacha qiymati 0,9, t o lg lri tishli
silindrsim on g i l d i r a k l a r uchun Kna-=1.0. N atijada t o ‘g ‘ri
tishli
silindrsim on g ‘ildirak tishlaridagi kontakt kuchlanishni hisobiy qiymati
quyidagicha: o N= Z H-ZMZ
-§ S irpanish p o d sh ip n ik larin in g sh artli hisobi

Sapfa-ichquymada nim quruq va nim suyuqlikdagi ishqalanish
bo'lganda ishga Iayoqatligi ikki xil y o ‘l bilan hisoblanadi:
a)
Solishtirma bosim bo'yicha, bunda = — <[?]
shart bajarilishi
Id
kerak, bu esa podshipnikni yeyilishga chidamliligini ta ’minlaydi;
b) Solishtirma bosim bilan sirpanish tezligini ko‘paytmasi bo‘yicha,
ya'ni
< [Formulada ^-hisobiy bosim;
Fr -
tayanchdagi reaktsiya qiymati; /-
ship(bo‘yin)ning uzunligi;
v -
sirpanish tezligi, m/s;
[q],
fov]-
solishtirma
bosim va solishtirma bosim, sirpanish tezligi ko‘paytmasini ruxsat
etilgan qiymatlari.
[^lva [Ichquyma materiallari
\q
]
н
/
м м 2
\q v \M n
!
м ‘
c
Br04 ts 4 s i 7
6 ... 10
6 ... 10
В 88
15 ... 20
50 ...75
A2S-1
2 ...4
2 ... 5
Sapfani loyihalash uchun
ning qiymati tanlab olinadi.
Uning kichik qiymatlarni katta yuklanish va tezlikda,
katta qiymati
aniqlik darajasi yuqori va bikrligi katta boMgan vallarda olish tavsiya
etiladi.
F
• •
I F
i =
ni yuqoridagi formulaga qo'vsak,
a
= — - < [<
7
!
natijada
d
=
—гЧм-и
qxl-
\
-§ P od sh ip n ik larn in g ishlash sharoiti va yem irilishi

bo'layotgan sirtlar orasidagi muhitga bogMiq. Ana shu muhitga qarab,
ishqalanish uch turga boiinadi:
1. Quruq ishqalanish — tnoylanmagan sirtlar orasidagi ishqalanish.
2. Suyuqlikdagi ishqalanish— bunda ishqalanayotgan sirtlar o ‘zaro
qovushqoq moy qatlami bilan butunlay ajralgan holda boMadi. Moy
qatlamining
qalinligi
sapfa
hamda
ichquyma
sirtlarida
ishlov
berishda
hosil
bo‘lgan
notekisliklar yig'indisidan
albatta
katta
bo‘lishi, ya'ni
h>R7[
+л7, boMishi kerak
(9.6-rasm).
Suyuqlikdagi ishqalanishning harakatga ko‘rsatadigan qarshiligi
juda kichik (ishqalanish koeffitsiyenti 0,005) bo‘ladi. Shuning uchun
sirpanish podshipniklaridan foydalanilganda suyuqlikda ishqalanish
bo‘ladigan sharoit yaratishga harakat qilish kerak.
3. Nam quruq va nim suyuqlikda ishqalanish. Bunda ish sirtlars
yetarli darajada moylansa ham, ammo ikki sirtni batamom ajratib
turadigan moy qatlami boim ay d i. Ishqalanish qum q ishqalanishga
yaqin bo‘lsa, nim quruq ishqalanish. suyuqiiqda ishqalanishga vaqin
b o ‘lsa, nim suyuqlikda ishqalanish deyiladi.
Nim suyuqlikda ishqalanish sodir bo‘lganda ishqalanish koef
fitsiyenti 0,008-0,1 oralig'ida, nim quruq ishqalanish ro‘y berganda esa
0,1-0.2
oralig‘ida
bo‘ladi.
Ishqalanishning yuqoridagi turlaridan
sirpanish podshipniklari uchun eng ma'quli suyuqlikda ishqalanishdir
(9.6-rasm).
Sirpanish podshipniklarning ishga layoqatligi
ichquymalarni
yeyilishga chidamliligi bilan belgilanadi. Nim quruq va nim suyuqlik
sharoitda ishlaydigan sirpanish podshipniklari shartli hisoblanadi. Bunda
sapfa
bilan
ichquyma
o'rtasidagi
o ;rtacha
bosimning
qiymati
chegaralanadi. natijada moylashga sharoit yaratiladi.
-§ Ich q u ym a m ateriallari va o ‘lch am lari

shunga o ‘xshash materiallardan tayyorlanadi. Bu ichquymalar suv
yordamida yog‘langanda ham yaxshi ishlaydi.
Ichquymalar o ‘q bo‘yicha siljimasligi uchun chiqiqli qilib tayyor-
landi. Devorining qalinligi
s
sapfaning diametri d val materialga
bog‘liq
bo‘lib,
cho'yan
va
bronzadan
tayyorlangan
ichquyma
devorlarining qalinligi
S =
0.03d+l-4m m . Chiqiqning o ‘lchami b
=
1.2
S
, h = 0 .6
S
(
9.5-rasm).
Katta seriya bilan tayyorlanadigan ichquymalarda ishqalanish
yuzasiga lenta qoplanadi. Bunda lentaning qalinligi 1.5-2.5 mm gacha
bo'lib, qoplash uchun ishlatiladigan antifriksion material laming qalinligi
0.2-0.3mm gacha bo'lishi mumkin.
9.5-rasm .
Podshipniklarni ishlash sifatiga podshipnik uzunligini diametriga
nisbati, y a ’ni 1/d nisbat katta ta’sir ko‘rsatadi. Bu qiymat kichik bo‘lsa
uzeldan moy oqib ketish xavfi tug‘iladi, bu qiymat katta bo‘lganda
ishqalanish yuzasida bosim notekis taqsimlanadi natijada bosim katta
boMgan joylarda yeyilish tezlashadi, Shuning uchun bu qiymatni ishlash
jarayoniga
qarab
tanlash
tavsiya
etiladi.
Masalan.
avtomobil
dvigatellarida
0.5-0.6;
dizel
podshipniklarida
0.5-0.9;
prokat
stanoklarida 0.6-0.9; umumiy mashinasozlikda esa 1.5 gacha qabul
qilish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и...

Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
167
Quyosh panellari yoki quyosh fotovoltaik modullari quyoshdan yorug'lik
energiyasini elektr energiyasiga aylantiradi. Quyosh panellaridan foydalanish
eng asosiy foydali jihatlari quyidagilar:
1. Quyosh deyarli hamma joyda mavjudligi.
2. Avtonomiya. Markazlashtirilgan elektr ta'minoti tizimiga ulanishning
hojati yo'q va energiya ta'minoti kompaniyalariga bog'liq.
3. Ekologik tozalik. Fotovoltaik elementlar kanserogen emissiyalarni
chiqarmaydi, issiqxona gazlari darajasini oshirmaydi. O'rmonlarni yo'q qilish
yoki qayta tiklanmaydigan fotoalbom energiya manbalarini iste'mol qilish kerak
emas.
4.
Litsenziyalashning
yo'qligi. Hozirgacha
davlatimiz
fotovoltaik
elementlar tufayli elektr energiyasini ishlab chiqarishni majburiy litsenziyalash
bo'yicha hech qanday qonunchilik ko'rsatmalarini qabul qilmagan.
Fotovoltaik elementlar qishloq uylari, kottejlar va dam olish qishloqlari,
ko'chma uylar, shuningdek, asosiy elektr uzatish liniyalaridan uzoqda joylashgan
binolarni elektr energiyasi bilan ta'minlashi mumkin. Bundan tashqari -
sanatoriylar, dam olish uylari va boshqa muassasalar.
Quyosh energiyasi yordamida ishlovchi eco palma ko’rinishidagi qurilma
loyihasining dolzarbligi: qayta tiklanuvchi energiyaga ehtiyojning mavjudligi,
yurtizimda muqobil energiyaga bo’lgan e’tibor, interyer dizayn sohasining
rivojlanishi, turizm sohasining rivojlanishidan iborat.
Bizning ishimizda ham ushbu qarorni ijrosi o’laroq quyosh energiyasi
yordamida ishlovchi ECO PALMA
Biometric Authentication - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit...

306
пользователь, и того, чем он владеет (например, на основе пароля и
физического идентификатора).
Ikki faktorli autentifikatsiya – foydalanuvchilarni ikkita turli faktorlar
asosida
autentifikatsiyalash, odatda, foydalanuvchi biladigan narsa va egalik
qiladigan narsa (masalan, parol va fizik identifikatori) asosida.
Two-factor authentication- user authentication
based on two different
factors are usually based on what the user knows, and what he owns (eg password-
based and physical identifier).
Аутентификация многофакторная — реализация контроля доступа,
представляющая собой идентификацию пользователя на
основе нескольких
независимых факторов.
Ko’p faktorli autentifikatsiya- bir necha mustaqil faktorlar asosida
foydalanuvchini identifikasiyalash orqali foydalanish nazoratini amalga oshirish.
Multifactor Authentication - implementing access control, which is a user
identification based on several independent factors.
Аутентичность — 1. Подлинность. 2. Свойство гарантирующее, что
субъект или ресурс идентичны заявленным. Аутентичность применяется к
таким
субъектам, как пользователи, процессы, системы и информация.
Asliga to‘g‘rilik- 1. Xaqiqiylik 2. Sub’ekt yoki resursning so‘ralganiga
muvofiqligi kafolatlanuvchi xususiyat. Asliga to‘g‘rilik foydalanuvchilar,
jarayonlar, tizimlar va axborot kabi subektlarga qo‘llaniladi.
Authenticity - 1. Authenticity. 2. Feature
ensures that the subject or
resource identical stated. Authenticity applies to entities such as people, processes,
systems and information.
База данных - совокупность данных, организованных по
определенным правилам, предусматривающим
общие принципы описания,
хранения и манипулирования данными, независимо от прикладных
Nazorat savollari - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

205
- virusga qarshi xavfsizlik instrumentlariga talablarni aniqlash;
- virusga qarshi xavfsizlikni ta’minlash xarajatlarini hisoblash.
Natijada korxonaning virusga qarshi xavfsizlik siyosati ishlab chiqiladi.
Uchinchi
bosqichda
dasturiy
vositalari,
axborot
resurslarini
inventarizasiyalash va monitoringini avtomatlashtirish vositalari tanlanadi. Virusga
qarshi xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha tashkiliy tadbirlar ro‘yxati ishlab chiqiladi.
Natijada korxonaning virusga qarshi xavfsizligini ta’minlovchi reja ishlab
chiqiladi.
To‘rtinchi bosqichda virusga qarshi tanlangan va tasdiqlangan xavfsizlik
rejasi amalga oshiriladi. Bu bosqichda virusga qarshi vositalar yetkazib beriladi,
joriy etiladi va madadlanadi.
Natijada korporativ virusga qarshi himoyalashning samarali tizimi
yaratilishiga imkon tug‘iladi.
Ma’lumotlar bazasi - - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

308
котором файлы данных и программы не могут быть использованы,
просмотрены и модифицированы неавторизованными лицами (включая
персонал системы), компьютерами или программами.
Xavfsizlik - ta’siri natijasida nomaqbul xolatlarga olib keluvchi atayin yoki
tasodifan, ichki va tashqi beqarorlovchi faktorlarga
qarshi tizimning tura olish
xususiyati. Yana ma’lumotlar fayllarining va dasturlarning ishlatilishi, ko‘rib
chiqilishi va avtorizasiyalanmagan shaxslar (jumladan tizim xodimi), kompyuterlar
yoki dasturlar tomonidan modifikasiyalanishi mumkin bo‘lmagan xolat.
Security - property system to withstand external or internal factors
destabilizing effect of which may be undesirable its state or behavior. Also, a state
in which data files
and programs may not be used, viewed and modified by
unauthorized persons (including staff system) computers or programs.
МЕТОДЫ - download

Методы расчета єлектричесских цепей Iзакону Кирхгофа и для независимых контуров (отличающихся друг от друга хотя бы на одну ветвь) поIIзакону Кирхгофа 0,53 Mb. 2
Методы и средства защиты информации O'z arxitekturasida gost 28147-89 aqshning avvalgi shifrlash standartiga juda yaqin taxminan bir vaqtning o'zida ishlab chiqilgan va 1977 yildan 2001 yilgacha amalda bo'lgan des 86,74 Kb. 5
Trafiklarni filtrlash - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

209
Filtrlash qoidalari vositachilik funksiyalariga oid qo‘shimcha, masalan
ma’lumotlarni o‘zgartirish, xodisalarni qaydlash va h. kabi harakatlarni ham
berishi mumkin. Mos holda, filtrlash qoidalari quyidagilarning amalga oshirilishini
ta’minlovchi shartlar ro‘yxatini aniqlaydi:
- ma’lumotlarni keyingi uzatishga ruxsat berish yoki ruxsat bermaslik;
- himoyalashning qo‘shimcha funksiyalarini bajarish.
Axborot oqimini taxlillash mezoni sifatida quyidagi parametrlardan
foydalanish mumkin:
- tarkibida tarmoq adreslari, identifikatorlar, interfeyslar adresi, portlar
nomeri va boshqa muhim ma’lumotlar bo‘lgan xabar paketlarining xizmatchi
xoshiyalari;
- masalan, kompyuter viruslari borligiga tekshiriluvchi xabar paketlarining
bevosita tarkibi;
- axborot oqimining tashqi xarakteristikalari, masalan, vaqt va chastota
xarakteristikalari ma’lumotlar hajmi va h.
Ishlatiluvchi taxlillash mezonlari filtrlashni amalga oshiruvchi OSI
modelining sathlariga bog‘liq. Umumiy holda, paketni filtrlashni amalga
oshiruvchi OSI modelining sathi qanchalik yuqori bo‘lsa, ta’minlanuvchi
himoyalash darajasi ham shunchalik yuqori bo‘ladi.
INTERNET - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev...

Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
61b762c5e6d666.07483815
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
|
Zamonaviy o‘qitish usullari - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

879
XXI asrda an’anaviy ta’lim tizimining o‘zagini o‘zgartiruvchi barcha
darajadagi ta’lim tizimiga texnologik, iqtisodiy va madaniy kuchlarni joriy etish
zarurati tug‘iladi. O‘qituvchilar o‘quvchilar uchun eng yaxshi yo‘llarni aniqlashlari
kerak.
Biroq an’anaviy o‘qitish usullari ham, zamonaviy o‘qitish usullari ham o‘ziga
xos ahamiyatga ega. Ikkalasi ham o‘z davrida yaxshi. Shunday qilib, har qanday
yo‘lni eng yaxshi deb e’lon qilish mumkin emas. Bu, albatta, o‘quvchi va ularning
qiziqishlariga bog‘liq. An’anaviy o‘qitish usullari asoslar, dinlar va urf-odatlarni
o‘rganishni xohlaydigan o‘quvchilar uchun yaxshiroqdir. Shu bilan birga,
zamonaviy ta’lim fan yoki matematikaga qiziqishi bo‘lgan o‘quvchilar uchundir.
Zamonaviy stsenariyni ko‘rgan bo‘lsa-da, zamonaviy o‘qitish usullari eng mos
keladi. U butun dunyo bilan aloqada bo‘lib, talabalarni hamma teng bo‘lgan
darajalarga olib boradi.
A _ 2a 
d - R. X. Maksudov

H R C boMgan tishli uzatm alar uchun tishning m ustahkamligi yeshilish-
dagi kuchlanishning chidamliligi bilan belgilanadi.
3.15-§. Q iya tishli silin d rsim on u zatm alar
Bu gMldiraklarda tish gMldirak o ‘qiga nisbatan m a ’lum qiyalik
b urchakda jo y lash g an (
3.17-rasm).
Buning uchun tish kesuvchi reyka
shu burchakka qiyalik bilan q o ‘yiladi.
S huning uchun qiya va shevron tishli
gMldiraklarni tishlan shakli
n-n
normal
kesim b o ‘yicha t o ‘g ‘ri tishli gMldiraklarga
o 'x s h a s h boMadi, y a ’ni
mn- m
b o ‘yicha
modul standartlashgan.
Q iya tishli gMldiraklarda yon qadam
Adabiyotlar ro‘yxati - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых...

Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
165
Tibbiyot texnologiyasida optoelektronik qurilmalar tasvirlash, diagnostika
va terapiya uchun ajralmas hisoblanadi. Ular og'iz bo'shlig'ini yoritish uchun
stomatologiyada ham qo'llaniladi.
Optoelektron qurilmalarning boshqa ko'plab ilovalari mavjud, masalan,
xavfsizlik texnologiyasi, maishiy elektronika va atrof-muhit monitoringi.
Optoelektronik
tizimlarni
modellashtirish
optik
va
elektron
komponentlarga asoslangan qurilmalar va tizimlarning modellari va
simulyatsiyalarini ishlab chiqishni anglatadi. Ushbu modellar qurilmalar va
tizimlarning xatti-harakatlari va ishlash imkoniyatlarini tadqiq qilish va
tasdiqlash uchun ishlatilishi mumkin.
Ultrasonik
o'lchovlar
optoelektronik
tizimlarni
modellashtirishda
qurilmalar va tizimlarning optik va elektromagnit xususiyatlarini o'lchash uchun
ishlatilishi mumkin. Ushbu o'lchovlar optik va elektron komponentlarni
tavsiflash va tizimning ishlash parametrlarini baholashga yordam beradi.
O'lchovlar, shuningdek, qurilmalar va tizimlarning dizayni va
funksionalligi bilan bog'liq tegishli parametrlar va xususiyatlarni aniqlash orqali
komponentlarni ishlab chiqish va ishlab chiqarishni yaxshilashga yordam beradi.
Optoelektronika
elektronikada
yorug'likdan
foydalanish
bilan
shug'ullanadi. Bu telekommunikatsiya, tibbiyot, fotovoltaik va avtomobil
sanoati kabi ko'plab sohalarda muhim texnologiyadir. Amalda lazerlar, LEDlar,
fotodiodlar, optik sensorlar va optik kuchaytirgichlar kabi optoelektronik
qurilmalar turli xil ilovalarda qo'llaniladi. Optoelektronika mutaxassislari
ko'pincha optoelektronik qurilmalarning xatti-harakatlari va ishlashini o'rganish
va yaxshilash uchun eksperimental tadqiqotlar o'tkazmoqda.
a-rasm)\ - R. X. Maksudov

Siljitish koeffitsiyentini ishlatishdan maqsad o ‘qlararo masofa
qiymati standart qiym atga ega boMishini, nostandart yopiq uzatmalarda
esa o ‘qlararo masofani butun son boMishini ta ’minlashdir.
Siljish koeffitsiyenti faqat chervyakli g ‘ildiraklar uchun ishlatiladi.
B unda o'q lararo masofa qiymati aniqlangach, siljish koeffitsiyenti
quyidagicha boMadi: