1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi - bet 19

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 19/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz 1. Tashkiliy qism.
2. O’tilgan mavzuni eslash.
1. Elektr zaryadlarining o'zaro ta'sirlashish qonunini kim va qachon kashf etgan?
2.Buralma tarozi yordamida elektr zaryadlarining o'zaro ta'sir kuchi qanday aniqlanadi?
3.Elektr zaryadlarining o'zaro ta'sir kuchi formulasi qanday ifodalanadi?
4.Kulon qonunini ta'riflab bering.
5.15- rasmda tasvirlangan zaryadlarning o'zaro ta'sirini tahlil qiling.
6.Elektr zaryadi birligini aytib bering. Elementar zaryad nimaga teng?
3. Yangi mavzuning bayoni.
Kondensator va uning elektr sig'imi
Elektrotexnikada ko'p miqdordagi elektr zaryadlarini bir joyda to'plash muliim ahamiyatga ega.
Elektr zaryadlarini to'plash uchun mo'ljallangan asbob kondensator deb ataladi. Kondensator radio, televizor, magnitofon, kompyuter kabi elektrotexnik jihozlarning muhim elementi hisoblanadi. Amalda o'tkazgichlari yassi shaklda bo'lgan kondensatorlar ko'p qo'llaniladi. Bunday kondensatorlar yassi kondensatorlar deyiladi. Yassi kondensator o'zaro parallel bo'lgan ikkita yassi o'tkazgichdan iborat. Bu yassi o'tkaz-gichlar kondensator qoplamalari deyiladi. Qoplamalar qarama-qarslii ishorali zaryadlar bilan zaryadlanadi (darslikda 20- rasm). Kondensatorning ikki qoplamasida teng miqdorda turli ishorali zaryadlar to'planadi.
Kondensatorni tavsiflaydigan asosiy fizik kattalik uning elektr sig'imidir. Xalqaro birliklar sistemasida elektr sig'imining birligi qilib, ingliz fizigi Maykl Faradey sharafiga farad (F) qabul qilingan. 1 farad juda katta birlik bo'lgani uchun amalda uning ulushlari bo'lgan mikrofarad (|aF) va pikofarad (pF) ko'proq qo'llaniladi.
Yassi kondensator qoplamasining yuzasi S qancha katta bo'lsa, unda shuncha ko'p zaryadlarni to'plash imkoniyati bo'ladi. Qoplamalari orasidagi masofa d qancha kicliik bo'lsa, kondensatorda shuncha ko'p zaryadlarni to'plash mumkin. Bu demakki, yassi kondensatorning sig'imi qoplamalari yuzasiga to'g'ri proporsional, qoplamalari orasidagi masofaga teskari proporsionaldir, ya'ni:
С=EE0S/d
bunda: E0= 8,85-10 12 C2/N*m2 - elektr doimiysi, s-qoplamalar orasidagi moddaning dielektrik singdiruvchanligi, masalan, havo uchun E= 1, slyuda uchun E = 6, shisha uchun E = 7.
21- rasmda eng sodda yassi kondensator tasvirlangan.
Elektrotexnikada qo'llaniladigan kondensatorlar katta miqdorda zaryadlarni to'plashga mo'ljallangan. 22- rasmda shunday kondensatorlardan bin tasvirlangan. Bunda ikkita o'tkazuvchi o'zakning har biriga elektr o'tkazuvchi yupqa aluminiy material (staniol)ning bir uclii birik- tiriladi. Staniol qavatlari orasiga parafmlangan qog'oz qo'yib ustma-ust o'raladi. Parafmlangan qog'oz dielektrik vazifasini o'taydi.
Staniol qavatlariga biriktirilgan o'zaklardan biriga musbat, ikkinchisiga manfiy zaryad beriladi. Natijada staniolning birinchi, uchinchi, beshinchi va hokazo toq sonli qavatlarida musbat zaryadli, ikkinclii, to'rtinchi, oltinchi va hokazo juft sonli qavatlarida manfiy zaryadli zarrachalar to'planadi.
Elektrotexnikada turli xil kondensatorlar qo'llaniladi. Ulardan ayrimlari 23- a rasmda tasvirlangan. Elektr zanjirga ulangan kondensator sxemada 23- b rasmda ko'rsatilgandek belgilanadi.
Elektrotexnik jihozlarda o'zgaruvchan sig'imli kondensatorlardan ham foydalaniladi. Bunday kondensator- larning islilash prinsipi qoplamalar bir-biriga nisbatan siljishiga asoslangan. Kondensator navbatma-navbat oralatib joylashtirilgan qo'zg'almas va qo'zg'aluvchan metall qoplamalardan iborat bo'lib, qo'zg'aluvchan qoplamalar muruwatga biriktirilgan. Muruwat buralganda kondensatorning qo'zg'aluvchan qoplamalari qo'zg'almas qoplamalariga nisbatan siljiydi va qoplamalarning ustma-ust tushgan yuzalari o'zgaradi. Natijada kondensatorning sig'imi o'zgarib boradi.
Radioni tegishli to'lqinga sozlashda muruvvati buralib, o'zgaruvchan kondensatorining sig'imi o'zgar- tirib boriladi.
|
| |