Shógindi taw jınısları - Joba: Shógindi hám metamorfik taw jınısları. Olardıń ónim bolıw hám ózgeshelikleri

Shógindi taw jınısları.
Shógindi jınıslar magmatikalıq hám basqa jınıslardıń unırawı, jemiriliwi, ximiyalıq ózgerisleri hám ósimliklerdiń shiriwi nátiyjesinde payda bolǵan. Shógindi jınıslar quramı hám payda bolıwı xarakterine qaray mexanikalıq, ximiyalıq hám orgonogen túrlerge bólinedi.
Mexanikalıq shógindilerge giltopırıq, qum, shaǵal sıyaqlı shashılıwshı jınıslar, konglomeratlar, brekchinler hám qumtas sıyaqlı cementlengen jınıslar kiredi. Bul shógindiler suw, samal, muz kóshiwleri járdeminde bir orınnan ekinshi orınǵa kóshiwi múmkin. Ximiyalıq shógindiler (gips, dolomit, magnezit hám basqalar) taw jınıslarınıń ximiyalıq ózgerisleri nátiyjesinde payda bolıp, suw járdeminde eritpe halda kóshken boladı.
Orgonogen shógindiler ósimlikler, suw otları, hayўanat dún'yası shiriwinen payda bolǵan. Olarǵa por, chiǵanoqlı háktaslar, diatomitler hám basqalar kiredi. Shógindi jınıslar salıstırmalı gewek strukturaǵa iye bolıwı sebepli bekkemligi kem, ayrımları suwda eriwsheń (gips, hák) boladı.
Shógindi jınıslardı payda etiwshi minerallarǵa kvarc, karbonatlar, giltopırıqlı minerallar, sulfatlar toparları kiredi.
Kvarc toparına opal, xalcedon hám shógindi kvarc kiredi.
Opal (SiO2.nH2O) – amorf mineral bolıp, quramıda 2-14% (34% ke shekem) suw bolǵan. Tıǵızlıǵı 1,9-2,5 gsm3, qattılıgı 5-6, reńi aq, sarı, hawa reń yamasa qara bolıwı múmkin.
Xalcedon (SiO2) talshıq tárizli yamasa jabıq kristallı kvarc túri bolıp, aq, kúl reń, ash sarı, qońır, jasıl reńde boladı. Tıǵızlıǵı 2,6 gsm3, qattılıǵı 6.
Karbonatlar toparına kalcit, dolomit hám magnezit kiredi.
Kalcit (CaCO3) reńsiz yamasa aq, qosımshalar bolsa kúl reń, sarı, hawa reńli mineral bolıp, tıǵızlıǵı 2,7 gsm3, qattılıǵı 3.
Dolomit (SaCO3.MgCO3) reńsiz yamasa aq, sarǵısh hám qońır reńli mineral. Tıǵızlıǵı 2,8 gsm3, qattılıǵı 3-4. Dolomit magnezial hám dolomitli baylanıstırıwshılar islep shıǵarıwda shiyki zat esaplanadı. Ol kesilip bloklar halında hám maydalanıp beton ushın iri toltırıwshılar sıpatında isletiliwi múmkin.
Magnezit (MgCO3) reńsiz, aq, kúl reń, sarı, jiger reń mineral bolıp, tıǵızlıǵı 3,0 gsm3, qattılıǵı 3,5-4,5. Magnezit 1500-16500S kúydirilip joqarı temperaturaǵa shıdamlı materiallar (gerbish, blok) hám 750-8000S kúydirilip magnezial baylanıstırıwshı alınadı.
Giltopırıq minerallar toparına kaolinit, gidroslyudalar, montmorillonitler kiredi.
Kaolinit (Al2O3.2SiO2.2H2O) aq, qońır yamasa jasıl aralasqan reńli mineral bolıp, tıǵızlıǵı 2,6 gsm3, qattılıǵı 1. Kaolinit dala shpatları, slyudalar hám basqa silikatlar unırawınan payda boladı. Ol kaolinli giltopırıqlar tiykarın quraydı.
Gidroslyudalar slyuda hám dala shpatlarınıń jemiriliwinen payda boladı. Gidroslyuda temperatura tásirinde kópshitilgende kólemi 20 márte irilesedi hám payda bolǵan vermikulit gewek jınısı jeńil betonǵa toltırıwshılar sıpatında isletiledi. Montmorillonit shógindi jınıslardıń, sonıń ishinde giltopırıqlardıń tiykarın quraydı.
Sulfatlar toparına gips hám angidrit kiredi.
Gips (CaSO4.2H2O) aq, qosımshalar bolsa hawa reń, sarı, qızıl kórinistegi mineral. Tıǵızlıǵı 2,3 gsm3, qattılıǵı 2. Gips qurılıs hám quyma gips baylanıstırıwshısın islep shıǵarıwda shiyki zat esaplanadı.
Angidrit (CaSO4) aq, kúl reń, pushti, ash hawa reń jıltıraq mineral. Tıǵızlıǵı 3,0 gsm3, qattılıǵı 3-3,5. Angidrit mineral baylanıstırıwshı islep shıǵarıwda shiyki zat boladı.
Shógindi jınıslar qatlamlılıǵı menen xarakterlenedi. Qatlamlanbaǵan jınıslar teksturası bolsa tártipsiz xarakterde boladı.
|