Sug'urta - Tadbirkorlik va boshqaruv

1.2.2 Sug'urta
Riskni kamaytirishning eng muhim va eng keng tarqalgan usuli bu xavfni sug'urta qilishdir.
Umuman olganda, sug'urta - sug'urtalovchi (masalan, har qanday sug'urta kompaniyasi) ma'lum bir haq (sug'urta mukofoti) evaziga sug'urtalangan shaxsga etkazilgan zararni yoki ularning bir qismini (sug'urta summasini) qoplash majburiyatini oladigan shartnomadir. sug'urta shartnomasida (sug'urta hodisasi) nazarda tutilgan xavf va (yoki) baxtsiz hodisalar natijasida yuzaga kelgan, sug'urtalangan shaxs yoki u sug'urta qilgan mol-mulkning egasi.
Shunday qilib, sug'urta - bu uning ishtirokchilari o'rtasidagi pul mablag'lari hisobiga maqsadli sug'urta fondini shakllantirish va undan zararni qoplash va sug'urta summalarini to'lash uchun foydalanish bo'yicha iqtisodiy munosabatlar majmuidir.
Sug'urtaning mohiyati shundaki, investor xavfdan qochish uchun daromadning bir qismidan voz kechishga tayyor, ya'ni. u xavfni nolga tushirish uchun to'lashga tayyor. Darhaqiqat, agar sug'urta qiymati mumkin bo'lgan zararga teng bo'lsa, unda tavakkalchilikka moyil bo'lmagan investor o'zi ko'rishi mumkin bo'lgan har qanday moliyaviy yo'qotishlarni (kapital, daromad) to'liq qoplashni ta'minlaydigan tarzda sug'urta qilishni xohlaydi.
Sug'urta yo'qotishlarni oldini olish uchun sug'urta mukofotini yoki sug'urta mukofotini (sug'urta uchun to'laydigan narx) to'lashni o'z ichiga oladi. Sug'urta polisini sotib olayotganda siz sug'urta yo'qligi bilan bog'liq ko'proq zarar ko'rish ehtimoli evaziga kafolatlangan xarajatlarni (polis uchun to'lanadigan sug'urta mukofoti) to'laysiz.
Keling, sug'urta operatsiyalari qanday hisoblanganligini ko'rib chiqaylik. Sug'urta summasini W , sug'urta to'lovi S va sug'urta hodisasi ehtimolini belgilaymiz p . Faraz qilaylik, sug'urtalangan mulk Z ga baholangan. Sug'urta qoidalariga ko'ra , W = Z.
Shunday qilib, 2.2-jadvalda keltirilgan quyidagi sxemani qabul qilishimiz mumkin
Jadval 2. 2 - Sug'urta sxemasi
Operatsiya ehtimoli
|
1- p
|
p
|
Sug'urta yo'q
|
0
|
-Z _
|
Sug'urta operatsiyasi
|
-S _
|
W - S
|
Yakuniy operatsiya (sug'urta mavjud)
|
-S _
|
WSZ
|
Sug'urtasiz operatsiya va yakuniy operatsiyaning xususiyatlarini topamiz. Sug'urta nazariyasidan ma'lumki, agar sug'urtalovchining rentabelligi nolga teng bo'lsa, biz S = pW deb taxmin qilishimiz mumkin . Quyidagi natijalarni olamiz, ularni 2.3-jadval shaklida yozamiz .
2.3-jadval - Hisoblash formulalari
Operatsiyalar
|
Operatsion xususiyatlari
|
Sug'urta yo'q
|
M1 = -p*Z, D1 = p*(1-p)Z2, r1 =
|
Sug'urta operatsiyalari
|
M2 = 0, D2 = p*(1-p)W2, r2 =
|
Yakuniy operatsiya
|
M = -S* (1-p) + p*(WSZ) = p*(WZ)-S = -p*ZD = S2*(1-p) +(WSZ)2*p - (-p*Z) )2 r =
|
Faraz qilaylik, W = Z , ya'ni sug'urta tovoni sug'urtalangan mulkning bahosiga teng, keyin D =0 va r =0.
Shunday qilib, sug'urta, agar sug'urta to'lovi bo'lmasa, xavfni kamaytirish nuqtai nazaridan eng foydali chora bo'lib tuyuladi. Ba'zan sug'urta to'lovi sug'urta summasining muhim qismini tashkil qiladi va katta miqdorni ifodalaydi.
Masalan, korxonaning 5 million so’m miqdoridagi ko'chmas mulki bor, deylik. 1 million so’m miqdorida mulkiy zarar ko'rish ehtimoli. 0,1 ga teng. Agar sug'urta qiymati mumkin bo'lgan zararga teng bo'lsa (ya'ni, sug'urta statistik nuqtai nazardan oqlanadi) - 1 million so’m miqdorida qoplangan zararni qoplash uchun sug'urta polisi. 1*0,1 = 0,1 million so’mni tashkil qiladi.
2.4-jadvalda moddiy mulk bilan ishlashning ikkita varianti ko'rsatilgan: sug'urta qilish yoki sug'urta qilmaslik.
Jadval 2. 4 - Hisoblash jadvali
Sug'urta
|
Yo'qotish ehtimoli 0,1
|
Yo'qotish ehtimoli 0,9
|
Mulkning kutilayotgan hajmi
|
Xavf
|
Yo'q
|
4 million so’m.
|
5 million so’m.
|
M1 = 4,9 million so’m.
|
r1 =0,3
|
Ha
|
4,9 million so’m.
|
4,9 million so’m.
|
M2 = 4,9 million so’m.
|
r2 = 0
|
Bu yerda M1= 4*0.1+5*0.9 = 4.9, M2 = 4.9*0.1+4.9*0.9 = 4.9
D 1 = (4-4,9)2*0,1+(5-4,9)2*0,9 = 0,09 va r 1 = = 0,3
D 2 =(4,9-4,9)2*0,1+(4,9-4,9)2*0,9 = 0 va r 2 = = 0
Ko'rinib turibdiki, moddiy mulkning bir xil kutilgan holati (sug'urta qoplamasi to'langan taqdirda yo'qotishlarning to'liq qoplanishi - polis narxini hisobga olgan holda), sug'urta xavfni butunlay yo'q qiladi. Nima bo'lishidan qat'iy nazar, har qanday holatda ham farovonlik bir xil darajada bo'ladi - 4,9 million so’m.
Sug'urta qildiruvchi sug'urtadan quyidagi imtiyozlarni oladi: kutilmagan yo'qotishlar sodir bo'lganda zararni qoplash; noaniqlikni kamaytirish; samaraliroq foydalanish uchun mablag'larni bo'shatish; sug'urtalovchi tomonidan taqdim etilgan risklarni boshqarish bo'yicha mutaxassislardan foydalanish.
Sug'urta, agar etkazilgan zararlar natijasida boshqa manbalarning mavjudligi cheklangan bo'lsa, kafolatlangan mablag'lar manbasini ta'minlaydi. Kreditorlar qarzni to'lash qobiliyati asosiy vositalarning kamayishi bilan bog'liq bo'lgan tashkilotga naqd pul berishni istamasligi mumkin. Bunday sharoitda sug'urta yo'qotishlarning korxona faoliyatiga ta'sirini minimallashtiradi. Sug'urtalovchi tomonidan to'langan mablag'lar tiklanish davridagi yo'qotishlarning korxona faoliyatini davom ettirishga va rentabellikka ta'sirini yumshatadi.
Biroq, sug'urta mexanizmidan riskni qoplash uchun moliyaviy mexanizm sifatida foydalanish muayyan muammolar bilan bog'liq. Birinchidan, sug'urta yo'qotishlarni to'liq moliyaviy qoplashni ta'minlamaydi, ikkinchidan, ko'plab amaliy muammolar mavjud.
|