Quyosh radiatsiyasi va iqlim mintaqalari

|
Quyosh radiatsiyasi va iqlim mintaqalari
|
bet | 2/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblariQuyosh radiatsiyasi va iqlim mintaqalari
Quyosh radiatsiyasi deganda Quyosh tomonidan chiqarilgan butun radiatsiya oqimi tushuniladi, bu turli to'lqin uzunlikdagi elektromagnit tebranishlardir. Gigienik nuqtai nazardan, quyosh nurining 280-2800 nm oralig'ini egallagan optik qismi alohida qiziqish uyg'otadi. Uzunroq to'lqinlar - radioto'lqinlar, qisqaroq - gamma nurlar, ionlashtiruvchi nurlanishlar Yer yuzasiga etib bormaydi, chunki ular atmosferaning yuqori qismida, xususan, ozon qatlamida saqlanadi. Quyosh radiatsiyasi yer yuzasida va atmosferada sodir bo'ladigan barcha fizik-geografik jarayonlar uchun asosiy energiya manbai hisoblanadi.
Elektromagnit nurlanish materiyaning materiyadan farqli shaklidir. Radiatsiyaning alohida holati ko'rinadigan yorug'likdir; ammo radiatsiya ko'z tomonidan sezilmaydigan gamma nurlari, rentgen nurlari, ultrabinafsha va infraqizil nurlanishlarni ham o'z ichiga oladi.
Radiatsiya vakuumdagi yorug'lik tezligida elektromagnit to'lqinlar ko'rinishidagi manba-emitentdan barcha yo'nalishlarda tarqaladi. Boshqa har qanday to'lqin singari, elektromagnit to'lqinlar ham to'lqin uzunligi va chastotasi bilan tavsiflanadi. Harorati yuqori bo'lgan barcha jismlar mutlaq nol radiatsiya chiqaradi. Sayyoramiz Quyoshdan radiatsiya oladi; Yer yuzasi va atmosfera bir vaqtning o'zida termal nurlanishni chiqaradi, lekin boshqa to'lqin uzunligi diapazonlarida. Agar biz Yerdagi harorat sharoitlarini uzoq vaqt davomida ko'rib chiqsak, unda biz Yerning issiqlik muvozanatida ekanligi haqidagi gipotezani qabul qilishimiz mumkin: Quyoshdan issiqlikning kelishi uning kosmosga yo'qolishi bilan muvozanatlanadi.
Spektral tarkibi quyosh radiatsiyasi Quyosh radiatsiyasi spektrida 0,1 dan 4 mikrongacha bo'lgan to'lqin uzunligi oralig'i barcha quyosh radiatsiyasi energiyasining 99% ni tashkil qiladi. Qisqa va uzunroq to'lqin uzunliklari, rentgen nurlari va radio to'lqinlarigacha bo'lgan nurlanish uchun faqat 1% qoladi.
Ko'rinadigan yorug'lik to'lqin uzunliklarining tor diapazonini egallaydi. Biroq, bu oraliq barcha quyosh nurlari energiyasining yarmini o'z ichiga oladi. Infraqizil nurlanish barcha nurlanish energiyasining 44% ni, ultrabinafsha esa 9% ni tashkil qiladi.
Quyosh nurlari spektrida energiyaning atmosferaga kirgunga qadar taqsimlanishi hozir sun'iy yo'ldoshlardan olingan o'lchovlar tufayli yaxshi ma'lum. Taxminan 6000 K haroratda qora tana spektrida nazariy jihatdan olingan energiya taqsimotiga etarlicha yaqin.
Maxsus holatdagi ba'zi moddalar ko'proq miqdorda va boshqa to'lqin uzunligi diapazonida nurlanish chiqaradi,
Bu ularning harorati bilan belgilanadi. Bunday holda, masalan, ko'rinadigan yorug'lik chiqishi mumkin past haroratlar, da qaysi modda odatda porlamaydi. Issiqlik nurlanishining qonunlariga bo'ysunmaydigan bu nurlanish lyuminestsent deb ataladi.
Agar modda ilgari ma'lum miqdordagi energiyani o'zlashtirgan bo'lsa va moddaning haroratidagi energiya holatiga qaraganda energiyaga boy bo'lgan qo'zg'alish deb ataladigan holatga kirsa, lyuminestsentlik paydo bo'lishi mumkin. Moddaning teskari o'tishi bilan - hayajonlangan holatdan normal holatga - va luminesans paydo bo'ladi. Luminesans auroralar va tungi osmonning porlashini tushuntiradi.
Quyoshning nurlanish energiyasi amalda Yer yuzasi va uning atmosferasi uchun yagona issiqlik manbai hisoblanadi. Yer chuqurligidan yer yuzasiga issiqlik oqimi Quyoshdan olingan issiqlikdan 5000 marta kamroq.
Quyosh radiatsiyasining bir qismi ko'rinadigan yorug'likdir. Shunday qilib, Quyosh nafaqat Yer uchun issiqlik, balki sayyoramizdagi hayot uchun muhim bo'lgan yorug'lik manbai hamdir.
Quyoshning nurlanish energiyasi qisman atmosferaning o'zida, lekin asosan issiqqa aylanadi yer yuzasi, u erda tuproq va suvning yuqori qatlamlarini va ulardan va havoni isitish uchun ketadi. Issiq er yuzasi va isitiladigan atmosfera, o'z navbatida, ko'rinmas infraqizil nurlanishni chiqaradi. Dunyo fazosiga radiatsiya berib, yer yuzasi va atmosferasi sovutiladi.
To'g'ridan-to'g'ri quyosh nurlanishi Quyosh diskidan to'g'ridan-to'g'ri er yuzasiga tushadigan radiatsiya to'g'ridan-to'g'ri quyosh nurlanishi deb ataladi. Quyosh radiatsiyasi Quyoshdan barcha yo'nalishlarda tarqaladi. Ammo Yerdan Quyoshgacha bo'lgan masofa shunchalik kattaki, to'g'ridan-to'g'ri nurlanish Yerning istalgan yuzasiga, xuddi cheksizlikdan keladigan parallel nurlar dastasi shaklida tushadi. Ushbu sharoitda maksimal mumkin bo'lgan nurlanish miqdori quyosh nurlariga perpendikulyar joylashgan maydon birligi tomonidan qabul qilinishini tushunish oson.
|
| |