nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kod tavsifi - Step motor nima va u qanday ishlaydi?

|
Step motor nima va u qanday ishlaydi?
|
bet | 10/13 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 12,35 Mb. | | #153839 |
Bog'liq stepper wordKod tavsifi:
Bu erda biz MultiStepper sinfini ham kiritishimiz va uning namunasini yaratishimiz kerak. Keyin biz dvigatellarimiz uchun maqsadli pozitsiyalarni saqlash uchun ishlatiladigan "long" deb yozgan qatorni aniqlashimiz kerak. O'rnatish bo'limida biz stepperlarning maksimal tezligi qiymatlarini aniqlashimiz va qadamlarni ilgari yaratilgan MultiStepper misoliga qo'shishimiz kerak, bu mening holatimda uni "steppersControl" deb nomladim.
Loop bo'limida biz maqsadli pozitsiya qiymatlarini avval yaratgan massivda saqlashdan boshlaymiz. Men birinchi qadamni bitta aylanish, ikkinchisini ikkita aylanish va uchinchisini uchta aylanish uchun o'rnatdim. Keyin biz ushbu massivni moveTo() funksiyasiga belgilashimiz mumkin, bu esa barcha motorlarning bir vaqtning o'zida ushbu pozitsiyalarga kelishi uchun kerakli tezlikni hisoblab chiqadi. Keyin biz motorlarni o'z joyiga ko'chiradigan runSpeedToPosition() funktsiyasini chaqirishimiz kerak. Shuni ta'kidlash kerakki, bu funktsiya qadamlar o'zlarining maqsadli pozitsiyalariga etgunga qadar kodni bloklaydi. Agar biz kodni bloklashni istamasak, o'rniga run() funksiyasidan foydalanishimiz mumkin. Shuni ham ta'kidlash kerakki, MultiStepper klassi tezlashtirish va sekinlashtirishni qo'llab-quvvatlamaydi.
Shunga qaramay, agar siz ko'proq ma'lumot olishni istasangiz, ilg'or misollardan, men yuqorida aytib o'tgan Arduino loyihalarimni tekshirishingiz mumkin, barcha tafsilotlar va ular uchun kodlar veb-saytda.
Har qanday Arduino loyihasi uchun bir nechta step motorlarini boshqarish uchun CNC qalqoni
Hali ham bir nechta step motorlarini boshqarish haqida gap ketganda, Arduino CNC qalqonini eslatib o'tish va ko'rib chiqish kerak.
Arduino CNC qalqonining asosiy maqsadi 2 yoki 3 o'qli CNC dastgohlarini boshqarishdir, lekin bu aslida har qanday turdagi loyihalarni boshqarish uchun ajoyib imkoniyatdir, bu erda biz bir nechta step motorlarini boshqarishimiz kerak bo'ladi, chunki u ixcham va oson ulanishlarni ta'minlaydi. haydovchilar va motorlar.
Ushbu qalqon Arduino UNO platasining tepasida joylashgan bo'lib, 4 tagacha individual step motorini boshqarishi mumkin va qolgan barcha Arduino pinlari foydalanish uchun mavjud. Men 4 o'qli SCARA robot qo'limni boshqarish uchun Arduino UNO platasi va CNC qalqonining ushbu kombinatsiyasidan foydalandim .
Tez orada men maqolaning ushbu qismini, Arduino bilan CNC qalqonidan qanday foydalanishni batafsilroq ma'lumot bilan yangilayman.
|
| |
Muammоning o`rganilganlik darajasi

|
Muammоning o`rganilganlik darajasi
|
bet | 4/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
Muammоning o`rganilganlik darajasi: Bizga ma`lumki, bu dastur AQSh da yaratilisiga qaramasdan, Rossiya va O’zbekiston olimlari tomonidan ko’lab qirralari ochib berilgan. Masalan, Fedorenkov, Kimayev «AutoCAD 2002» Moskva – 2001 y. darsligining Auto CAD ishchi stolida ishlashning qulay tomonlari ko’rsatilgan. Romanicheva E.T. va b… «AutoCAD vers.12,13,14» Moskva – 1997 y. Auto CAD ning yangi versiyalari bilan ishlash yozib o’tilgan. Dmitriy Tkachev «Самоучитель» AutoCAD 2005 y. Bunda ishlovchi o’z- o’zini o’rgatish ko’rsatib qo’yilgan. Rixsiboyev T. “Komryuter grafikasi” O’zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg’armasi nashriyoti. Toshkent – 2006. bu o’quv qo’llanmada talabalar Auto CAD dasturida qanday qilib muhandislik grafik chizmalarini chizishlari rerakligi va undan qanday foydalanishlari haqida yozib o’tilgan.
|
| |
«Sistеmniy nоmеr» - Pedagogika fakulteti

|
Pedagogika fakulteti
|
bet | 9/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
«Sistеmniy nоmеr» (Seria raqami) disk g’ilofidan klaviatura orqali kiritiladi.
«Pеrsоnalniе danniе» (Shaxsiy ma’lumotlar) saxifasida foydalanuvchi ma’lumotlari kiritiladi va «Dalее» tugmasi bosiladi.
«Vibоr varianta ustanоvki» (O’rnatish variantini tanlash) saxifasidan kerakli o’rnatsh varianti tanlanadi.
Izoh: «Tipоvaya» varianti – ko’pchilik foydalanuvchilar uchun tavsia etiladi;
«Vibоrоchnaya» varianti – tajribali foydalanuvchilar uchun tavsiya etiladi.
«Ustanоvka dоpоlnitеlniх srеdstv» (Qo’shimcha vositalarni o’rnatish) saxifasidankerakli variantlar tanlanadi.
«Papka dlya ustanоvki» (O’rnatish uchun papka – direktoriya) saxifasida quyidagi shartlardan biri tanlanadi:
«Dalее» tugmasi bosilsa AutoCAD dasturi
C:\Program Files\AutoCAD 2007\ tartibida o’rnatiladi.
«Оbzоr» (Namoyish – To’liq fayllar joylashyvini ko’rish) tugmasi bosilsa, dasturni o’rnatish joyi foydalanuvchi tomonidan ko’rsatiladi va «OK» tugmasi tanlanib, «Dalее» tugmasi bosiladi.
Keyingi saxifada «Yarlik prоdukta» (Maxsulot yorlig’i) bandi mavjud bo’lib, ushbu bandda bayroqcha o’rnatilsa, kompyuter ish stolida dastur o’rnatilgandan so’ng AutoCAD 2007 yorlig’I paydo bo’ladi. U orqali dasturni qisqa yo’l bilan ishga tushirish – yuklash mumkin. «Dalее» tugmasi bosiladi.
|
| |
OZU (operativ xotira) - Pedagogika fakulteti

|
Pedagogika fakulteti
|
bet | 8/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
OZU (operativ xotira)
Video
1024X768 VGA, ranglar palitrasi True Color (minimum)
Qattiq disk (vinchester)
500 MB o’ringa ega bo’lishi
Ko’rsatish qurilmasi
Sichqoncha «Trecbol» yoki boshqalar
CD – ROM
Dasturni o’rnatish uchun, qaysi model bo’lishidan qat’iy nazar zarur
AutoCAD 2007 dasturini PK ga o’rnatish va yuklash
AutoCAD 2007 dasturini o’rnatishda quyidagi operasialar majmuasi bajariladi:
CD – ROM qurilmasiga o’rnatuvchi disk qo’yiladi.
Muloqot oynasi ishga tushadi va unda «Ustanоvka» (O’rnatish) ko’rsatkichi ochiladi.
«Ustanоvka» bo’limidan «Avtоnоmnaya ustanоvka» (avtonom o’rnatish) bandi tanlanadi.
«Ustanоvka AutoCAD 2007» bo’limidan «Ustanоvka» tugmasi bosiladi. AutoCAD 2007 ni ornatish ustasi «Mastеr ustanоvki AutoCAD 2007» ishga tushadi.
«Ustanоvka Autodesk» saxifasidan dastur komponentlarini o’rnatish uchun «OK» tugmasi bosiladi.
AutoCAD 2007 ni o’rnatish ustasi saxifasining dastlabki betida «Dalее» (Davom et) tugmasi bosiladi.
Licenzion shartnoma rus tilida namoyon bo’ladi, uni o’qib qabul qilsangiz «I accept» yoki «Prinimayu» (Roziman) bandi tanlanadi va «Dalее» tugmasi bosiladi.
|
| |
Imkoniyatlari

Imkoniyatlari
Download
359,76 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
16.05.2024
Hajmi
359,76 Kb.
#237561
Download
359,76 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Imkoniyatlari
Download
359,76 Kb.
Matnni ko'rish
Tadqiqоt maqsadi - Pedagogika fakulteti

|
Pedagogika fakulteti
|
bet | 5/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
Tadqiqоt maqsadi: Bitiruv malakaviy ishda Kompyuter grafikasi fanidan talabalar bajarishlari uchun sifatli va tushunarli grafik ishlar tuzish va ulardan turli sоhalarda lоyhalash ishlarida samarali fоydalanish imkоniyatlarini ishlab chiqish, talabalarga Auto CAD dasturida ishlashni o’rgatish.
Tadqiqоtning ilmiy yangiligi: Hozirgi qishloq xo’jalik uy- joylari uchun qurilayotgan turar joy binolarining yangilarini tuzish. Mеtоdik qo`llanma ishlab chiqish.
Tadqiqоt хulоsalarining ishоnchliligi va asоsliligi: Bitiruv malakaviy ishni ОO`Yu o`qishim jarayoniga tadbiq qilib, ulardan оlingan natijalarning tahlili asоsida ilmiy farazimizning haqqоniyligi isbоtladim.
|
| |
WINDOWS 2000 - Pedagogika fakulteti

|
Pedagogika fakulteti
|
bet | 7/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
WINDOWS 2000;
WINDOWS XP (Professional Edition);
WINDOWS XP (Home Edition);
WINDOWS NT 4.0 (Service Pack 6 yoki undanda yuqori versiali)
operasion tizimlarda o’rnatish talab etiladi.
1.2. AutoCAD dasturini o’rnatish uchun personal kompyuter (PK) sistemasiga qo’yiladigan talablar.
AutoCAD 2007 dasturi o’rnatiladigan kompyuter ma’lum bir minimal talablarga javob berishi, parametrlarga ega bo’lishi lozim. Ushbu talablarga quyidagilar kiradi:
Operacion sistema.
WINDOWS XP Professional (sp1 yoki 2)
WINDOWS XP Home (sp1 yoki 2)
WINDOWS XP Tablet PC
WINDOWS 2000 (sp4)
Web – brauzer
Microsoft Internet Explorer 6.0 (sp1 yoki yanada yangi paket)
Izoh: dastur o’rnatilgandan so’ng rasmiylashtirish uchun zarur.
Processor
Pentium III yoki undan yuqori 800 MGc
|
| |
Kichik o'yinchoqlar va yodgorliklar

vaqtinchalik tish qoplamasi yoki jag‘ implantatlarini yaratishda 3D-printerlardan
keng foydalanilmoqda. Tibbiyotning boshqa sohalarida ham ushbu qurilmani
qo‘llash bo‘yicha izlanishlar olib borilayotir. Mutaxassislarning bildirishicha,
kelajakda inson organlarini “chop etish” imkoniyatlari ham yo‘q emas. 3D-
printerlarga kichik biznes katta qiziqish bildirayotgani diqqatga sazovor. Deylik,
mazkur qurilma yordamida har qanday uch hajmli suratlarni aynan o‘zidek
ko‘paytirish mumkin. Mashhur futbolchilar, kino yulduzlari, multfilmlar
qahramonlarining shaklini yasash orqali marketing loyihalarini ro‘yobga chiqarish
imkoniyati bor. Qurilma yordamida esdalik uchun o‘zi, yaqinlarining qiyofalarini
shakllantirsa bo‘ladi. Ushbu texnologiyaga, ayniqsa, original va noyob
taqinchoqlar hamda aksessuar ishlab chiqaruvchilar katta qiziqish bilan qarayapti.
Qayd etish kerakki, eng so‘nggi rusumdagi 3D-printerlar “siyoh” sifatida nafaqat
plastik materialni, ayni paytda oltin, kumush va platinalarni ham ishlata oladi.
Buyurtmachi esa taqinchoqning shakli va usulini tabiga qarab tanlashi mumkin.
Yuqoridagi malumotlarga tayangan holda oliy ta`lim muassasalarining
texnologik ta`lim yo’nalishlari talabalariga zamonaviy 3D printerlar haqida
ma`lumotlar berish va ulardan foydalanish bo’yicha uslubiy ishlanmalar ishlab
chiqish maqsadga muvofiq.
Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash joizki, bugungi kun innovatsion
texnologiyalarini ilm-fan va ta’lim sohasida muvaffaqiyatli qo‘llanilsa, yangi yosh
avlod ana shu jahon tajribasi asosida saboq olib, ulg‘aysa, davlatimizning ertangi
istiqboli, kelajagi yorqin bo‘lishiga shak-shubha yo‘q.
Imkoniyatlari - bet 4

Архив Научных
Публикаций JSPI
.
20.
Sharipov, S. (2020). ИЗОБРЕТАТЕЛЬСКОЕ
ТВОРЧЕСТВО КАК
ФАКТОР ФОРМИРОВАНИЯ
ПРОФЕССИОНАЛИЗМА БУДУЩИХ
СПЕЦИАЛИСТОВ.
Архив Научных Публикаций JSPI
.
21.
Sharipov, S. (2020). ИЖОДКОРЛИК ФАОЛИЯТИГА ТАЙЁРЛАШ:
МЕТОДЛАРИ, МАЗМУНИ ВА ТАШКИЛИЙ ШАКЛЛАРИ.
Архив
Научных Публикаций JSPI
.
22.
Sharipov, S. (2020). TADBIRKORLIKNI
RIVOJLANTIRISH VA UNI
QOLLAB-QUVVATLASHDA TALIMNING ORNI.
Архив Научных
Публикаций JSPI
.
23.
Sharipov,
S.
(2020).
ТАЛАБАЛАР
ИХТИРОЧИЛИК
ИЖОДКОРЛИГИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ.
Архив
Научных
Публикаций JSPI
.
24.
Sharipov, S. (2020).
ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА
ТАЛАБАЛАР ИЛМИЙ ФАОЛИЯТИНИ ТАШКИЛ ҚИЛИШ Т И З И М
И.
Архив Научных Публикаций JSPI
.
Setan soni - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda is
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
|
Avtomobil benzinlari ko‘rsatkichlarini asosiy standart

56
(«mukofot» yoki «super» ma’nolarini anglatadi) va oktan soni
90–94 bo‘lgan «Regular» (regular – «doimiy» ma’nosini anglata-
di) benzinlardan foydalaniladi. Yevropa iqtisodiy hamkorlik mam-
lakatlarida ishlatiladigan benzinning 78 foizi «Premium» va 22
foizi «Regular» markali benzinlarga to‘g‘ri keladi Barcha benzinlar
etillangan bo‘lib, ularning tarkibida 0,15–0,4 g/
l qo‘rg‘oshin bo‘-
ladi.
Yaponiyada ishlatiladigan benzinlarning asosiy qismi (97 foizi)
oktan soni (tadqiqot usulida aniqlanganda) 91 bo‘lgan «Regular»
markali benzinlardan iborat bo‘lib, «Premium» benzinining ulushi
2 foiz atrofida, etillangan benzin esa 0,5 foiz atrofidadir.
AQSHda oktan soni 96 bo‘lgan benzinlarning ulushi 15 foizni,
oktan soni 93 bo‘lgan benzinlar ulushi 40 foizni, oktan soni
92 bo‘lgan benzinlar ulushi esa 45 foizni tashkil etadi. Etillangan
benzinlarning ulushi esa 35 foizni tashkil etadi, ularning tarkibida
0,29 g/
l qo‘rg‘oshin bo‘ladi. Hozirgi paytda AQSHda faqat etillan-
magan benzindan foydalanish bo‘yicha qaror qabul qilingan. Ok-
tan soni 92 bo‘lgan (umumiy ishlab chiqarishdagi ulushi 85 foiz)
«Regular» va oktan soni 96 bo‘lgan «Premium» benzinlarini ishlab
chiqarish rejalashtirilmoqda.
Yevropa iqtisodiy hamkorlik mamlakatlarining 20. 03. 85- yil-
dagi № 85/210 sonli qaroriga binoan, tadqiqot usuli bilan aniqlan-
gan oktan soni 95 (motor usulida 85) bo‘lgan etillanmagan «Pre-
mium» benzinidan foydalanishga o‘tilgan. «Regular» markali
benzinlarning oktan soni 91–92 oralig‘ida bo‘ladi.
Xorijda ishlab chiqarilayotgan benzinlarning boshqa xususiyat-
lari mamlakatimizda ishlab chiqarilayotgan benzinlardan deyarli
farq qilmaydi (2. 4- jadval).
2. 4- jadval
Ko‘rsatkichlar - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

54
Qishki va yozgi benzinlardan to‘g‘ri foydalanilsa, dvigatel
ishonch liroq va tejamliroq ishlaydi. Qish mavsumidan yoz mav-
sumiga, aksincha, yoz mavsumidan qish mavsumiga o‘tishda (bir
oy mobaynida) har ikki turdagi benzindan va ularning aralashma-
sidan foydalanishga ruxsat etiladi. Yilning qolgan davrida benzin
turi ob-havo sharoitlariga qat’iy mos kelishi lozim. Qishda yozgi
benzinlardan foydalanilganida dvigatelni yurgizib yuborish qiyin-
lashadi, ba’zan butunlay mumkin bo‘lmay qoladi, yonilg‘i sarfi,
benzinning kondensatsiyalanishi ortadi, moy suyulib ketadi. Nati-
jada dvigatel detallari tez yeyiladi. Aksincha, qishki yonilg‘idan
yozda foydalanish mumkin emas, chunki bunda bug‘lanish hiso-
biga yonilg‘i isrofgarchiligi keskin ortadi, dvigatel qizib ketadi,
ta’minlash tizimida bug‘ tiqinlari hosil bo‘ladi, yonilg‘i me’yorda
berilmaydi, dvigatel beqaror ishlaydi, ish rejimi keskin o‘zgargani-
da to‘xtab qoladi, yonilg‘i sarfi ortadi. Aralashgan benzinlardan
foydalanilganida ham yuqorida aytilgan hodisalar ro‘y beradi.
Avtomobil benzinlarini ishlatish bo‘yicha yuqorida keltirilgan
yil fasllari va hududning iqlim sharoitlari bo‘yicha umumiy ma’lu-
motlardan tashqari, ishlatilayotgan benzinning ekspluatatsion xu-
susiyatlari bo‘yicha aniq tasavvurga ega bo‘lish lozim. Bunday
tasavvurni hosil qilishda benzinning har bir markasi uchun to‘ldi-
riladigan pasportdan foydalaniladi. Pasportda har bir markadagi
benzin (yoki boshqa mahsulot) uchun davlat standarti talablari aso-
sida u yoki bu ko‘rsatkichning aniq qiymatlari keltirilgan bo‘ladi.
Pasportda yonilg‘ining zichligi, motor usulidan aniqlangan oktan
soni, tetraetilqo‘rg‘oshin miqdori, to‘yingan bug‘lar bosimi, oltin-
gugurt va haqiqiy smola miqdori, yonilg‘i fraksiyalarining haydal-
ish haroratlari, benzinni haydashdagi qoldiq hamda yo‘qotishlar
miqdori ko‘rsatiladi. Yonilg‘i pasporti asosida uning sifatini stan-
dart talablariga javob berishi tegishli standart ko‘rsatkichlari bilan
solishtirib aniqlanadi. Agar pasport ma’lumotlari standart talabla-
rini qanoatlantirsa, bunday yonilg‘ini ishlatish mumkin. Standart
talablarini, hech bo‘lmaganda, bitta ko‘rsatkich bo‘yicha qanoat-
lantira olmaydigan yonilg‘ilar
nostandart yonilg‘i deyiladi. Ammo
55
standart talablariga to‘la mos kelmaydigan yonilg‘ini ishlatishga
umuman yaroqsiz deb hisoblash noto‘g‘ri. Nostandart yonilg‘ilar,
moylash materiallari va boshqa neft mahsulotlarining sifat ko‘rsat-
kichlari standart ko‘rsatkichlardan chetga chiqishi ruxsat etilgan
miqdorda bo‘lsa, bunday yonilg‘i hamda moylash materiallaridan
belgilangan maqsadlarda to‘g‘ridan to‘g‘ri foydalanish mumkin.
Avtomobil benzinlari ko‘rsatkichlarining asosiy standart ko‘rsat-
kichlardan chetga chiqishining ruxsat etilgan qiymatlari 2. 3- jad-
valda keltirilgan. Ushbu jadvalda keltirilgan ma’lumotlarga asos-
lanib, nostandart benzinlarini ishlatish bo‘yicha xulosa chiqarish
mumkin. Agar chetga chiqish ruxsat etilgan chegarada bo‘lsa, bun-
day benzinlarni hech qanday chegaralashlarsiz to‘g‘ridan to‘g‘ri
ishlatish mumkin.
2. 3- jadval
nematik qovushoqlik - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

62
bo‘lish sharoitlari yomonlashadi. Yonilg‘i forsunka teshiklari orqa-
li sizib chiqishi mumkin. Bu esa qurum hosil bo‘lishini ko‘paytira-
di. Yonilg‘ining sizib chiqishi va oqishi tufayli uning sarfi ortadi.
Qovushoqligi o‘rtacha bo‘lgan dizel yonilg‘isidan foydalanish
maqsadga muvofiq. Bunda yonilg‘i juda mayda va bir xil tarkibli
tomchilar tarzida to‘zitiladi, bug‘lanish, aralashma hosil bo‘lishi
va uning yonish jarayonlari yaxshilanadi. Manfiy haroratda bun-
day yonilg‘ining oquvchanligi yaxshiroq bo‘ladi, u quvurlar, mayin
tozalash filtrlari, yuqori bosimli nasoslardan oson o‘tadi. Bundan
tashqari, ichki ishqalanishni yengishga kamroq energiya sarflanadi.
Yuqorida keltirilgan fikrlar, dizel yonilg‘ilari ma’lum (opti-
mal) qovushoqlikka ega bo‘lishi lozimligini taqozo etadi. Harorat
o‘zgarishi bilan qovushoqlik ham o‘zgaradi. Shuning uchun qo-
vushoqlikning qiymatini ko‘rsatishda u qanday haroratda aniqlan-
ganligini ham ko‘rsatish zarur. Davlat standarti talablariga binoan,
dizel yonilg‘isi uchun 20°C haroratdagi qovushoqlik me’yorla-
nadi. Standart talablariga binoan yozgi yonilg‘ining qovushoqli-
gi 3,0–6,0 mm
2
/s; qishki yonilg‘ilar uchun 1,8–3,2 mm
2
/s; arktik
yonilg‘ilar uchun 1,5 mm
2
/s ga teng deb belgilangan.
Qovushoqligining oshishi yonilg‘ining yurgazib yuborish xos-
salariga katta ta’sir ko‘rsatadi. Yozgi va qishki yonilg‘ilar qovu-
shoqligining o‘zgarish tavsifi 3. 1 rasmda ko‘rsatilgan.
3. 1- rasm. Dizel
ga x merkaptanlarni sinash davomiyligi τ ga bog‘liq holdagi tasiri

|
ga x merkaptanlarni sinash davomiyligi τ ga bog‘liq holdagi tasiriBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isga x merkaptanlarni sinash davomiyligi τ ga bog‘liq holdagi tasiri:
1 – kam oltingugurtli yonilg‘i; 2 – tarkibida 0,025% merkaptanlar
bo‘lgan yonilg‘i.
3. 8. Dizel yonilg‘ilarining metallarga korrozion ta’siri
Dizel yonilg‘ilari tarkibida, benzindagi singari, suvda eriydigan
kislotalar, ishqorlar, organik kislotalar, suv va oltingugurt birikma-
lari borligi detallarning korrozion yeyilishini tezlashtiradi.
Davlat standarti talablariga binoan, dizel yonilg‘isida suvda eriy
digan kislotalar, ishqorlar va suv bo‘lishiga ruxsat etilmaydi. Orga-
nik kislotalar yonilg‘i saqlanadigan metall sig‘imlarga va silindr-
porshen guruhi detallariga kuchsiz korrozion ta’sir ko‘rsatadi.
Tekshirishlarning ko‘rsatishicha, kislotalilik darajasi yuqori
bo‘lgan yonilg‘idan foydalanilganida forsunkalarning unumdor-
ligi 7 barobar pasayadi, plunjerlar jufti va kompressor halqalari-
ning yeyilishi 2 barobar ortadi. Shuning uchun texnik shartlarda
75
dizel yonilg‘isining kislotalilik soni 5 mg KOH/100 sm
3
dan ortiq
bo‘lishiga ruxsat etilmaydi.
3. 4- rasm. CMD–60 dvigateli
(М–10Г2 moyi ishlatilgan) silindi-
ri gilzasi yemirilishining yonilg‘i
tarkibidagi oltingugurt miqdori
va sovituvchi suyuqlik haroratiga
bog‘liqligi:
1 – 30°C; 2 – 60°C; 3 – 90°C.
Korrozion yemirilishlarning ortishiga yonilg‘i tarkibidagi oltin-
gugurtli birikmalar kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Oltingugurt miqdori
ortishi bilan, korrozion yemirilish sezilarli darajada ortadi (3. 4-
rasm). Oltingugurtli birikmalarning zararli ta’siri harorat pasayishi
bilan yana-da ortib ketadi (3. 5- rasm).
3. 5- rasm. Dvigatel oltingugurtli
yonilg‘ida ishlatilganida sovituvchi
suyuqlik haroratining dvigatel
|
| |
yonilg‘ilari qovushoqli- - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

64
Dvigatelning taqillab ishlashi tirsakli val burchakka burilgani-
da ko‘tariladigan bosimga qarab aniqlanadi. Odatda, tirsakli val
burilganida bosim 0,25–0,50 MPa gacha ortsa dvigatel yumshoq
ishlayotgan, bosim 0,6–0,9 MPa ortganida taqillab ishlayotgan,
0,9 MPa dan ortiq ko‘tarilganida esa juda taqillab ishlayotgan hi-
soblanadi.
Dvigatel qattiq ishlaganida, uning detallari, ayniqsa, podship-
nik vkladishlari tez yeyiladi, porshen halqalari deformatsiyalanadi,
karterga gaz kirishi ko‘payadi, yonilg‘i sarfi ortadi. Tashqi belgilari
va oqibatlariga ko‘ra, dizellarning qattiq ishlashi benzinli dvigatel-
lardagi detonatsiyani eslatadi, lekin ularning paydo bo‘lish sabab-
lari butunlay qarama-qarshidir. Bu sabablar yonilg‘ining kimyoviy
tarkibiga, ya’ni uglevodorodlar oksidlanish jarayonining kechish
tavsifiga bog‘liq. Agar dizel yonilg‘isida oson alangalanadigan ug-
levodorodlar ko‘p bo‘lsa, u tezda alangalanadi va dvigatel yum-
shoq ishlaydi. Benzinda esa xuddi shunday uglevodorodlar kar-
buratorli dvigatelda detonatsiya hosil qiladi. Dizel yonilg‘isining
o‘z-o‘zidan alangalanishiga hamda dvigatelning qattiq ishlashiga
moyilligi setan soniga qarab aniqlanadi.
Xorijiy mamlakatlarda ishlatiladigan benzinlar

58
buning natijasida benzinning detonatsiyaga qarshi turg‘unligiga
bo‘lgan talab kamayadi.
Suvli benzin emulsiyalaridan foydalanish bir qator amaliy ma-
salalarni qay darajada hal etilishi bilan bog‘liq: zarur turg‘unlikka
ega bo‘lgan suvli benzin emulsiyalarini ishlab chiqish; foydali ak-
tiv sirtga ega bo‘lgan moddalar, ya’ni suvni benzin sirtiga yutilishi-
ni ta’minlovchi moddalar ishlab chiqarish; suvli benzin emulsiyala-
rini ATK sharoitida olish va qo‘llashning oqilona tizimini tashkil
etish. Tajribalarning ko‘rsatishicha, suvli benzin emulsiyalarining
qovushoqligi yuqoriligi tufayli ularning tarkibiga 10 foizdan ortiq
suv qo‘shish mumkin. Aks holda, karburator jiklorlarining teshikla-
rini kattalashtirish talab etiladi. Hozirgi paytda ma’lum aktiv sirtga
ega bo‘lgan moddalar etillangan benzin asosida turg‘un suvli ben-
zin emulsiyalar olishga imkon bermaydi.
Tajribalarning ko‘rsatishicha, tarkibida 10–30 foiz suv bo‘lgan
suvli benzin emulsiyalardan foydalanilganida dvigatelning so-
lishtirma yonilg‘i sarfi 7–22 foizga kamayadi. Bundan tashqari,
dvigatelda ishlatilgan gazlar tarkibidagi uglerod oksidlari miqdori
2–6 barobarga kamayadi.
Suvli benzin emulsiyalarini tayyorlashning bir qancha usullari
tavsiya etilgan. Bulardan biri uni avtomobilning o‘zida dvigatelining
kiritish tizimiga ma’lum miqdorda suvga ammoniy oleatini qo‘shib
purkashdir. Yuqori turg‘unlikka ega bo‘lgan emulsiyalar hosil qilish
uchun unga murakkab kompozitsiyali aktiv sirtga ega bo‘lgan mod-
dalar qo‘shiladi. Ammo bunda emulsiya hosil qilish uchun suvga
nisbatan 3 marta ko‘proq modda qo‘shish kerak bo‘ladi.
Suvli benzin emulsiyalarini olish uchun yana ultratovushli
gidrodinamik dispergatordan foydalanish tavsiya etiladi. Bunda ak-
tiv sirtga ega bo‘lgan moddalar sifatida suvning 10 foiz miqdorida
pentol va ОП–7 larning aralashmasi ishlatiladi. Emulsiyadagi suv
ning miqdori 10–13 foizni tashkil etadi va bunday aralashmani
saqlash muddati bir sutkadan ortmaydi.
texnik reglament - Texnik hujjatlar Standart haqida

|
Texnik hujjatlar Standart haqida
|
bet | 7/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)texnik reglament — texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
(3-moddaning beshinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
umumiy texnik reglament — texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, bir turdagi mahsulotlar va xizmatlar guruhi xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
(3-moddaning oltinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
maxsus texnik reglament — texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, umumiy texnik reglamentda nazarda tutilmagan mahsulotlar va xizmatlar ayrim turining xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
(3-moddaning yettinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
savdodagi texnik to‘siqlar — mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda mavjud bo‘lgan tafovutlari yoki o‘zgarishlari oqibatida savdoda yuzaga keladigan to‘siqlar.
(3-moddaning sakkizinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
4-modda. Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy vazifalari
Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
inson hayoti va sog‘lig‘i, yuridik, jismoniy shaxslarning va davlatning mol-mulki xavfsizligini ta’minlash;
atrof muhit muhofaza qilinishini, shuningdek tabiiy resurslardan oqilona foydalanilishini ta’minlash;
savdodagi texnik to‘siqlarni bartaraf etish;
mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligi xususida iste’molchilarni chalg‘ituvchi harakatlarning oldini olish.
|
| |
Standartlash - Texnik hujjatlar Standart haqida

|
Texnik hujjatlar Standart haqida
|
bet | 2/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)Standartlash — standartlar belgilash hamda ularni fan va texnika, xalq xoʻjaligi tarmoqlarida qoʻllash jarayoni. S. fan, texnika va amaliy tajribalarning umumlashtirilgan yutuqlariga tayanadi. S.ning vazifasi: kattaliklar birliklarini, termishtar va belgilarni qabul qilish; mahsulotlar va ishlab chiqarish. jarayonlariga texnik talablar qoʻyish; xavfsizlikni taʼminlaydigan va moddiy boyliklarni asraydigan shartlarni belgilash. S. xalq xoʻjaligini boshqarishda muhim rol oʻynaydi. S. tizimi xoʻjalik tarmoqlarini, korxonalardagi i. ch. jarayonlarini, meʼyoriytexnik hujjatlarning joriy etilishi va ularga amal qilinishini, savdo korxonalaridagi oʻlchov vositalarini nazorat qilish va boshqa ishlarni ham oʻz ichiga oladi. Oʻzbekiston Respublikasida S. masalalari bilan "Uzstandart" agentligi shugʻullanadi
Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda 6ta bosqich majburiy deb belgilanadi (2-ma’ruza)
Vazirlar Mahkamasining “Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari va texnik jihatdan tartibga solish hujjatlarining tartibga solish ta'sirni baholash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori loyihasi e'lon qilindiv
Qayd etilishicha, prezidentning 2020 yil 6 iyuldagi "Raqobat muhitini yanada rivojlantirish va iqtisodiyotdagi davlat ishtirokini qisqartirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi PF-6019-sonli farmoniga muvofiq quyidagilarni nazarda tutuvchi barcha normativ-huquqiy hujjatlar Iqtisodiy taraqqiyot va kambag‘allikni qisqartirish vazirligi hamda Adliya vazirligining tartibga solish ta'sirini baholash hamda Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasining raqobat muhitiga ta'sirini baholashi natijalari asosidagi xulosalari mavjud bo‘lsagina belgilangan tartibda qabul qilinadi:
xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarga yangi cheklovlar va yangi turdagi ruxsat berish tartib-taomillari, litsenziyalar joriy qilish yoki mavjud cheklov, ruxsat berish tartib-taomillari va litsenziyalanadigan faoliyat turlarini bozor ishtirokchilarining yanada kengroq doirasiga tatbiq qilishni;
ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlarni yoki litsenziyalarni olish uchun qo‘shimcha talablar va shartlarni joriy etishni;
yuridik shaxslar ustav kapitalining eng kam miqdoriga nisbatan talablarni oshirishni;
xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarning belgilangan huquqlarini qisqartirish (kamaytirish) yoki ularga qo‘shimcha majburiyatlar yoxud qo‘shimcha xarajatlar joriy qilishni;
xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarga har qanday turdagi imtiyoz, kafolat, preferensiyalarni belgilash, shuningdek yangi huquqlar, shu jumladan eksklyuziv huquqlarni berishni.
|
| |
TEXNIK JIHATDAN TARTIBGA SOLISH TO‘G‘RISIDA

|
TEXNIK JIHATDAN TARTIBGA SOLISH TO‘G‘RISIDA
|
bet | 6/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)TEXNIK JIHATDAN TARTIBGA SOLISH TO‘G‘RISIDA
Qonunchilik palatasi tomonidan 2008-yil 11-noyabrda qabul qilingan
Senat tomonidan 2009-yil 27-martda ma’qullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilash, qo‘llash va bajarish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari
Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.
Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
texnik jihatdan tartibga solish — mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilash, qo‘llash va bajarish;
Oldingi tahrirga qarang.
mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligi — mahsulotning, uni loyihalash, ishlab chiqarish, ishlatish (undan foydalanish), montaj qilish, sozlash, saqlash, tashish, realizatsiya qilish va utilizatsiya qilish jarayonlarining, bajariladigan ishlar, ko‘rsatiladigan xizmatlarning holati bo‘lib, bunda insonning hayotiga, sog‘lig‘iga, atrof muhitga, yuridik, jismoniy shaxslarning va davlatning mol-mulkiga zarar yetkazilishi ehtimoli bilan bog‘liq yo‘l qo‘yilmaydigan xavf mavjud bo‘lmaydi;
(3-moddaning uchinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar — texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar, sanitariya, veterinariya, veterinariya-sanitariya, fitosanitariya qoidalari va normalari, shaharsozlik normalari hamda qoidalari, ekologik normalar va qoidalar hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi boshqa hujjatlar;
(3-moddaning to‘rtinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 26-dekabrdagi O‘RQ-416-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 52-son, 597-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
|
| |
-modda. Nizolarni hal etish

|
-modda. Nizolarni hal etish
|
bet | 16/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)25-modda. Nizolarni hal etish
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.
26-modda. Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi.
27-modda. Qonun hujjatlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
davlat boshqaruvi organlari ushbu Qonunga zid bo‘lgan o‘z normativ-huquqiy hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishlari va bekor qilishlarini ta’minlasin.
28-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
|
| |
Tartibga solish ta'sirini baholashning asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilanadi

|
Tartibga solish ta'sirini baholashning asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilanadi
|
bet | 3/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)Tartibga solish ta'sirini baholashning asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilanadi:
qonun hujjatlarini ishlab chiqishning barcha bosqichlarida iqtisodiy asossiz normativ-huquqiy hujjatlar ishlab chiqilishining oldini olish;
normativ-huquqiy hujjatlarni amalga oshirishda tadbirkorlik sub'yektlari, fuqarolar va davlat budjeti xarajatlarini kamaytirish;
qonun hujjatlarini ishlab chiqish jarayonida tadbirkorlik va raqobat muhitiga salbiy ta'sirini baholashni amalga oshirish;
tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishga ruxsat berish uchun hujjatlar olish tartibini soddalashtirish va qisqartirish masalalarini o‘rganish;
tovar va moliya bozorlarining barcha ishtirokchilari uchun tovarlar (ishlar, xizmatlar) uchun teng imkoniyatlarni yaratishga to‘sqinlik qiladigan omillarni aniqlash;
xo‘jalik yuritishning ayrim sub'yektlariga tovar yoki moliya bozorlarida faoliyat yurituvchi boshqa xo‘jalik yuritish sub'yektlariga qaraganda ustunlik beradigan imtiyozlar, preferensiyalar va imtiyozlar berish asoslari tahlilini o‘tkazish;
qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tovar va moliya bozorlaridagi raqobatni cheklovchi loyihalarni yoki amaldagi me'yoriy-huquqiy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish yoki bekor qilish to‘g‘risida taklif va tavsiyalar kiritish.
Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda quyidagi bosqichlar majburiy deb hisoblanadi:
birinchi – muammoni aniqlash (identifikatsiya qilish) va shakllantirish, shu jumladan ommaviy maslahatlashuvlarni o‘tkazish;
ikkinchi – "hech qanday choralar ko‘rmaslik" va "davlat aralashuvini istisno qilish" yoki "bozor mexanizmlaridan foydalanish" kabi muqobil qarorlar qabul qilishdan kutilayotgan natijalarni majburiy ko‘rib chiqqan holda normativ-huquqiy hujjatni yaratish, o‘zgartirish yoki bekor qilish orqali bunday aralashuvning yakuniy maqsadlarini ko‘rsatib, davlat tomonidan tartibga solishning maqsadga muvofiqligini aniqlash;
uchinchi – me'yoriy-huquqiy hujjat loyihasini "regulation.gov.uz" veb-portaliga joylashtirish orqali jamoatchilik muhokamasini o‘tkazish;
|
| |
3. Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari. Katta adron kollayderi va uning ishlash prinspi

|
3. Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari. Katta adron kollayderi va uning ishlash prinspi
|
bet | 1/4 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 27,87 Kb. | | #109737 |
Bog'liq Nanoo’lchamli klasterlar va kristallar. Nanotexnologiyalar.
Nanoo’lchamli klasterlar va kristallar. Nanotexnologiyalar.
Reja:
1.Nanoo’lchamli klasterlar va kristallar. Nanotexnologiyalar.
2. Fizikaviy jarayonlarni modellashtirish imkonini beruvchi dasturlar orqali fizikaviy jarayonlarni modellashtirish.
3. Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari.
4. Katta adron kollayderi va uning ishlash prinspi.
1.Nanotexnologiya nima?
Nanotexnologiya tushunchasi uchun tugal va aniq ifoda yo‘q, ammo mavjud mikrotexnologiya asosida bu o‘lchamlarni nanometrdagi texnologiya deb yuritish mumkin. Shuning uchun mikrodan nanoga o‘tish bu moddani boshqarishdan atomni boshqarishga o‘tish demakdir. Sohaning rivoji deganda esa asosan uchtayo‘nalish tushuniladi:
- o‘lchami atom va molekulalar o‘lchamlari bilan solishtirarli.
- nanomashinalarni loyihalash va ishlab chiqish;
- alohida atom va molekulalarni boshqarish va ulardan alohida mikroob'ektlarni yig‘ish.
Nanomateriallar – nanozarrachalar yoki nanotexnologiyalar yordamida yaratilgan va o’lchamlari juda kichikligi hisobiga i ajoib xusussiyatlarga ega bo’lgan materiallar. Nanomateriallarga hech bo’lmasa bitta o’lchami 1 dan 100 nm oralikda yotgan materiallar tegishli.
Odatdagi o’lchamlar
Bir necha ming yillar davomida odamlar hamma narsalarni ko’zlari o’rgangan me’yor bilan, ya’ni odam bo’yi bilan baholab kelgan. Barcha halqlarda ham o’lcham birligi metr, yoki unga yaqin bo’lgan kattalik bo’lgan.XVII asrda odam ko’zi mikroskop tufayli ming marta kichik ob’yektlarni ko’rib boshlagan. Ammo buyumlarni va mexanizmlarning kichrayishi materiallar va kurilmalarning kichrayishiga bo’liq.
ХХ asrning o’rtasida vakuum lampalar elektronikani rivojlanishiga olib keldi. Ommabop holatda televizorlar ishlab chiqildi.
ХХ asrning o’rtasida o’lchamlar yana ming marta kichraydi – natijada hisoblash mashinalarning imkoniyatlari keskin oshdi. 15 yil ichida 1981 yilda birinchi personal kompyuter yaratildi. Odamzod tarixida internet bilan bog’liq bo’lgan yangi sahifa ochildi –Internet.
Nanofizika va nanotexnologiyalarni asoschisi yirik fizikolim Richard Feynman (1918-1988). Amerika fiziklar jamiyatining majlisida 1959 yilda qilgan “Pastda hali ko’p joy” ma’ruzasida bashorat qilib, qator g’oyalarni oldinga surdi. R.Feynmanni fikri bo’yicha odamlar juda uzoq vaqt davomida yonida bir dun’yo borligini bilmasdan yashab kelgan. Biror narsani ko’rmasak u bilan ishla olmaymiz. 1993 yildan boshlab R.Feynman nomidagi mukofot har yili nanotexnologiyalar sohasida buyuk yutuqlarga erishganlarga beriladi. Mikroob’yektlar yaratishni rag’batlantirish uchun R.Feynman 1mm dan kichik elektromotor yaratganiga 1000$ mukofot e’lon qilgan. Va ko’p vaqt o’tmasdan bunday motor yaratilgan.
|
| |
-modda. Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy prinsiplari

|
-modda. Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy prinsiplari
|
bet | 8/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)5-modda. Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy prinsiplari
Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
texnik reglamentlarni qo‘llashning majburiyligi;
texnik reglamentlarni qo‘llashning bir xilligi;
texnik reglamentlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi milliy va xalqaro normativ hujjatlarga muvofiqligi;
texnik reglamentlarning, ularni ishlab chiqish, qabul qilish va e’lon qilish tartibi to‘g‘risidagi axborotning ochiqligi.
6-modda. Texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimi
Texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimini quyidagilar tashkil etadi:
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi;
Oldingi tahrirga qarang.
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organlari — O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi;
(6-moddaning uchinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 24-dekabrdagi O‘RQ-597-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 25.12.2019-y., 03/19/597/4193-son)
texnik jihatdan tartibga solish sohasida o‘z vakolatlari doirasida faoliyatni amalga oshiruvchi davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari.
2-bob. Davlat organlarining va boshqa organlar hamda tashkilotlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatlari
7-modda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatlari
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimiga kiruvchi organlar faoliyatining asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi;
texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimiga kiruvchi organlarning faoliyat ko‘rsatishini ta’minlaydi;
texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlarini tasdiqlaydi;
umumiy texnik reglamentlarni tasdiqlaydi, ularga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritadi, shuningdek mazkur reglamentlarni bekor qiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
|
| |
Buzılǵan urınıslardı anıqlaw

|
Buzılǵan urınıslardı anıqlaw
|
bet | 9/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilBuzılǵan urınıslardı anıqlaw
Qáwipsizliktiń nátiyjeli sharası bul kompyuter sistemalarına kiriwge urınıslardı anıqlaw bolıp tabıladı. Anıqlaw usılları:
Audit hám jurnalǵa jazıw;
tripwire – ayrım fayllar hám kataloglar ózgergenligin tekseretuǵın UNIX programmalarınan paydalanıw, mısalı, parollardı óz ishine alǵan fayllar;
sistema qońırawların gúzetip barıw.
1-keste UNIX sistema qońırawların baqlaw ushın isletiletuǵın kestege mısal.
1-keste. Sistema qońırawları izbe-izligin baqlaw kestesi
Sistema qońırawları
|
Aralıqtan=1
|
Aralıqtan=2
|
Aralıqtan=3
|
open
|
read getrlimit
|
mmap
|
mmap close
|
read
|
mmap
|
mmap
|
open
|
mmap
|
mmap open close
|
open getrlimit
|
getrlimit mmap
|
getrlimit
|
mmap
|
close
|
|
close
|
|
|
|
Kriptografiya
Kriptografiya - anıq tekstti shifrlanǵan tekstke aylandırıw. Kriptografiya usılları jasırın maǵlıwmatlardı qorǵaw ushın keń qollanıladı.
Jaqsı shifrlaw usıllarınıń qásiyetleri:
vakolatli paydalanıwshılar ushın maǵlıwmatlardı shifrlaw hám paroldı sheshiwge salıstırǵanda ańsat usılı.
Shifrlaw sxeması jasırın algoritmge emes, bálki algoritmniń shifrlaw gilti dep atalǵan jasırın parametrine baylanıslı bolıwı kerek.
Ruxsat berilmegen paydalanıwshıǵa giltti anıqlaw júdá qıyın bolıwı kerek.
Data Encryption Standart (DES) texnologiyası qáwipsiz mexanizm arqalı vakolatli paydalanıwshılarǵa usınıs etiletuǵın gilt tiykarında belgilerdi almastırıw hám tártiplewge tiykarlanǵan. Bunday sxema tek giltti ózi alıw mexanizmi sıyaqlı qáwipsiz bolıp tabıladı.
Basqa keń tarqalǵan kriptografiya usılı bolǵan ashıq gilt kriptografiyası paydalanıwshısı eki giltti biliw principine tiykarlanadı:
|
| |
Trustworthy Computing (TWC) Initiative

|
Trustworthy Computing (TWC) Initiative
|
bet | 5/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilTrustworthy Computing (TWC) Initiative
Bul attaǵı "Qáwipsiz hám qáwipsiz esaplaw ǵayratı" ǵayratı 2002 jılda Microsoft tiykarlawshısı Bill Geytstiń kompaniyanıń barlıq xızmetkerlerine elektron pochta xabarında daǵaza etilgen. TWC ǵayratınıń tiykarǵı baǵdarı sonnan ibarat, programmalıq támiynat sistemasın islep shıǵıwda qáwipsizlikti támiyinlewge dáslepki basqıshlardan-aq bólek itibar beriw kerek. Biraq, TWC ǵayratı bunıń menen sheklenip qalmaydı - onıń mazmunı hám maqsetleri keńlew bolıp, ekonomikalıq, huqıqıy tárepler hám "insan faktorı" n óz ishine aladı.
TWC ǵayratınıń tiykarǵı principlerı:
Qáwipsizlik (Security) - hár qanday programmalıq támiynat sistemasında sırtqı hújimlerden nátiyjeli qorǵaw ilajların ámelge asırıw hám olardan paydalanıw; bul maqsetke erisiwge qaratılǵan programmalardı islep shıǵıwdıń arnawlı usıllarınan paydalanıw.
Informaciyanıń jasırınlıǵın saqlaw (Privacy) - programmalıq támiynat tárepinen jeke hám korporativ maǵlıwmatlardan tek paydalanıwshınıń anıq razılıǵı menen hám tek ózi ushın túsinikli bolǵan huqıqıy maqsetlerde paydalanıw; hújim nátiyjesinde jasırın maǵlıwmatlardı xakerlikten qorǵaw.
Isenimlilik (Reliability) - programmalıq támiynat sistemaları minez-qulqınıń shamalılıǵı, bul belgili bir dáwirde programmanıń kútilgen tuwrı háreketin támiyinlewi kerek.
Biznestiń natiyjeliligi, nızamlılıǵı hám tuwrılıǵı (Business Integrity) - programmalıq támiynat ónimlerin qollap-quwatlaw toparı jumısınıń natiyjeliligi hám paydalanıwshılardıń qáwipsizlik máseleleri boyınsha waqıtında máslahátları; programmalıq támiynat óndiriwshisi - kompaniya biznesiniń tuwrılıǵı.
Microsoft ózi 2002 jıldan beri qáwipsizlikti rawajlandırıwdıń jańa ciklı (SDLC) nan paydalanǵan halda programmalıq támiynattı islep shıǵıwda jumıs processlerin tolıq qayta quradı. TWC principlerı Microsoft ónimleriniń barlıq jańa versiyalarında: Internet Explorer 7 hám 8, Windows vista hám basqalarda óz sáwleleniwin tapqan.
Microsoft, TWC ǵayratı menen, basqa barlıq kompaniyalar hám individual óndiriwshilerdi usınıs etilgen principlerge ámel qılıwǵa shaqırdı, eger dáslep dúnyada TWC ǵayratına salıstırǵanda múnásebet júdá ıqtıyatlı hám hátte shubha menen qaraǵan bolsa.
Microsoft TWC támiynatın hám TWC universitetlerin oqıtıwdı finanslastırdı.
Sonı atap ótiw kerek, dúnyadaǵı universitetlerde TWC oqıtıw endi baslandı. Bul máselelerge eń úlken itibar birinshi náwbette áskeriy komandirlik hám belgilew universitetleri tárepinen beriledi.
IT studentlerine TWC principlerin úyretetuǵın birinshi universitetlerden biri bul Sankt-Peterburg mámleket universitetiniń matematika hám mexanika fakulteti - prof. V.O.Safonov "Arxitektura hám programmalar modelleri hám bilimleri" (4-kurs ) hám basqa barlıq kurslarda TWC elementlerin prof. V.O.Safonova: "Operacion sistemalar hám tarmaqlar", "Java texnologiyası", "Dúziwshiler".
|
| |
Ajrat va xukmronlik qil” tamoyilidagi algoritmlar sinfi

|
Ajrat va xukmronlik qil” tamoyilidagi algoritmlar sinfi
|
bet | 1/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 420,02 Kb. | | #235184 |
“Ajrat va xukmronlik qil” tamoyilidagi algoritmlar sinfi
Ishdan maqsad: Talabalarda “Bo’lib tashla va hukmronlik qil” tamoyilidagi algoritmlarni asimptotik tahlil qilish bo’yicha ko’nikmalar hosil qilish.
Nazariy qism:
Dasturlashda, bo’lib tashla va hukmronlik qil — bu algoritmik paradigma bo’lib, bu paradigmaning asosiy g’oyasi algoritmik masalalarni bosh masalaga o’xshash kichik qismlarga bo’lib tashlab, ularni rekursiv hal qilishdan iborat. Bu paradigmada masala qismlarga bo’linganligi sababli, qism masalalar bosh masalaga qaraganda kichikroq bo’lishi va bu bo’linish to’xtashi uchun asos holat bo’lishi kerak. Barcha turdagi bo’lib tashla va hukmronlik qil algoritmlari 3 ta bosqichdan iborat bo’ladi:
Bo’lib tashlash bosqichi. Bunda bosh masala huddi shu masalaga o’xshash kichikroq masalalarga bo’lib chiqiladi.
Hukmronlik bosqichi. Asos holatimizga mos kelib qolgan qism masalalar huddi u kabi yechiladi.
Birlashtirish bosqichi. Bu bosqichda yechilgan kichik qism masalalar qaytib birlashtirib chiqiladi va bu bosh masala yechimi bo’ladi.
Shu sababli, bo’lib tashla hukmronlik qil paradigmasini 3 ta jumla bilan eslab qolish mumkin: bo’lib tashla, hukmronlik qil, birlashtir. Oddiy, bittagina qadamdan iborat “bo’lib tashla va hukmronlik qil” algoritmi qanday ishlashini ko’raylik(1-rasm):
1-rasm. Bir qadamdan iborat “bo’lib tashla va hukmronlik qil” algoritmining ishlash printsipi.
Agar biz qadamlar sonini oshiradigan bo’lsak, paradigma tasviri quyidagicha ko’rinish oladi(6.2-rasm):
2- rasm. Ko’p qadamdan iborat “bo’lib tashla va hukmronlik qil” algoritmining ishlash printsipi
Bo’lib tashla va hukmronlik qil paradigmasi asosiy masalalari
Bu paradigma dasturlashning juda mashhur algoritmlari asosini tashkil qiladi:
Ikkilik qidirish (Binary Search)
Merge Sort
Quick Sort
Eng yaqin ikki nuqta (Closest two points)
Strassen ko’paytirishi (Strassen multiplication)
Karatsuba algoritmi (Karatsuba algorithm)
Cooley-Tukey algoritmi (Cooley-Tukey Algorithm)
|
| |
Reproducibility - Mobil ot android-dıń abzallıqları

|
Mobil ot android-dıń abzallıqları
|
bet | 8/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilReproducibility – Hújimdiń tákirarlanıwı: ol qanshellilik tez-tez júz beredi hám onı tákirarlaw múmkinbe (eliklewi).
Exploitability – bul jerde: ilmiy tájriybe (dáreje); hújim ushın zárúr bolǵan tájiriybe hám ilmiy tájriybe (xaker).
Affected users – Hújim qaysı paydalanıwshılarǵa qarsı qaratılǵan.
Discoverability – Hújim anıqlanıwı múmkinbe.
Hújimlerge qarsı gúres
Hújimlerge qarsı gúresiw ushın tómendegi sharalardı kóriw múmkin.
Shubhali iskerlik mısalların tekseriw - mısalı, nadurıs paroldı kiritiw ushın izbe-iz urınıslar, onı shamalawǵa urınıwın ańlatıwı múmkin.
Auditorlik jurnalı - Bunda obektke kiriw ushın hár bir urınıw waqıtı, paydalanıwshısı hám túri belgilenedi. Qáwipsizlik aynıwınan qutılıw hám de nátiyjeli qáwipsizlik ilajların islep shıǵıw ushın jurnaldan paydalanıladı.
Qáwipsizlik sistemasındaǵı "tesikler" ushın sistemanı waqıtı-waqıtı menen skanerlew. Ol kompyuter derlik isletilmegende (mısalı, viruslardı qıdırıw) orınladı.
Tekserisler:
Qısqa yamasa shamalaw ańsat bolǵan parollar
Túrli paydalanıwshı atların ornatatuǵın ruxsatsız programmalar
Sistema kataloglarında ruxsatsız programmalar
Kútilmegen waqıtta talap etetuǵın processler
Katalog qorǵawı jaramsız
Sistema maǵlıwmatları fayllarınıń jeterli dárejede qorǵalmaǵanlıǵı
Programmalardı qıdırıw jollarındaǵı qáwipli elementler (troyanlarǵa alıp baratuǵın )
Sistema programmalarındaǵı ózgerisler: summanı tekseriw.
Qáwipsizlik diywalı
Firewall (qáwipsizlik diywalı) - jergilikli tarmaqtı sırtqı hújimlerden qorǵaw ushın sistema programması. Qáwipsizlik diywalı "isenimli" hám "isenimsiz" kompyuterler ortasında jaylastırılǵan - mısalı, jergilikli tarmaqtaǵı kompyuterler hám basqalar. Qáwipsizlik diywalı eki qıylı qáwipsizlik domenleri ortasında tarmaqqa kiriwdi shekleydi. Ornatılǵan qáwipsizlik diywalı barlıq zamanagóy operacion sistemalarǵa kiritilgen hám únsizlik boyınsha qosılǵan. Onı óshirmew úzil-kesil túrde usınıs etiledi, bul ásirese Internetke kiriwde júdá zárúrli bolıp tabıladı.
Qáwipsizlik diywalınan paydalanıw sxeması 24.3-súwrette kórsetilgen.
24.3-súwret. Tarmaq qáwipsizligin támiyinlew ushın qáwipsizlik diywalınan paydalanıw sxeması.
Isenimim kámal, oqıwshılar arasında barlıq Windows paydalanıwshıları kompyuterińizdi buzıwǵa urınıw toqtatılǵanlıǵı haqqında OS xabarına bir neshe márte itibar berilgen. Óytkeni ornatılǵan Windows qáwipsizlik diywalı.
Qáwipsizlik diywalları tarmaq paketlerin "isenimli" hám potencial isenimsiz IP-mánzillerinen filtrlew arqalı ámelge asırıladı.
|
| |