nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ölçmə xətalarının yaranma səbəbləri

|
Ölçmə xətalarının yaranma səbəbləri
|
bet | 6/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rÖlçmə xətalarının yaranma səbəbləri
Xətalar təsnifat əlamətlərinə görə ölçmə vasitələrinin xətalarına və ölçmə nəticələrinin xətalarına bölünür. Ölçülən kəmiyyətin zaman ərzində dəyişməsindən asılı olaraq ölçmə vasitələrinin aşağıdakı xətaları vardır:
Statik xəta – zaman ərzində sabit qalan kəmiyyəti ölçdükdə yaranan xətadır.
Dinamik xəta – dinamik rejimdəki xəta ilə baxılan zaman anında ölçülən kəmiyyətin qiymətinə uyğun olan statik xəta arasındakı fərqdir.
Yaranma şəraitindən asılı olaraq aşağıdakı xətalar mövcuddur:
Əsas xəta – normal şəraitdə istifadə olunan ölçmə vasitəsinin xətasıdır ( normal şərait temperatur t = 20º ± 5º ; rütubət 65% ± 15% ; atmosfer təzyiqi 760 ± 30 mm civə sütunu götürülür ).
Əlavə xəta – ölçmə vasitəsinə təsir edən kəmiyyətlərdən birinin normal qiymətə nisbətən meyllənməsi və ya normal qiymətlər həddindən kənara çıxması nəticəsində yaranan xətadır.
Ölçmə nəticələrinin xətalarının dəyişmə xarakterindən asılı olaraq aşağıdakı xətalar mövcuddur:
Sistematik xətalar – eyni bir kəmiyyətin təkrar ölçülməsində ya sabit qalır, ya da müəyyən qanunla dəyişir. Sistematik xətalar yaranma səbəblərinə görə alət xətası, metodiki xəta, qurğu xətası və subyektiv xətalara bölünür. Onları yaradan səbəblər müəyyən olunduqda aradan qaldırılır.
Təsadüfi xətalar – eyni bir kəmiyyətin təkrar ölçülməsində təsadüfi olaraq dəyişir. Təsadüfi xəta təsadüfi kəmiyyətdir. Onların yaranma qanunları əvvəlcədən məlum olmur. Təsadüfi xətaların yaranma qanunlarının analitik həlli çox çətindir və ya hər hansı bir üsulla aradan qaldırılması prinsipcə mümkün deyildir.
Kobud xətalar – təcrübədə kobud səhvlər buraxılması nəticəsində gözlənildiyindən artıq alınan xətalardır. Səbəbi ölçmə vasitələrinin qeyri - normal vəziyyətdə olması, müşahidəçinin ölçmə cihazının göstərişini düzgün qeyd etməməsidir.
Ölçmə cihazları üçün əsas xəta onların dəqiqilik sinfinə görə təyin olunur. Cihazın dəqiqlik sinfi ( K ) onun şkalasında və ya texniki pasportunda göstərilir. Dəqiqlik sinfi ölçmə vasitəsinin xətasının sıfıra yaxınlığını əks etdirən keyfiyyətdir. Elektrik ölçmə cihazları doqquz dəqiqlik sinfinə bölünürlər:
0,02; 0,05; 0,1; 0,2; 0,5; 1,0; 1,5; 2,5; 4,0.
|
| |
Teleölçmələr - Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat

|
Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat
|
bet | 59/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rTeleölçmələr
Teleölçmə sistemləri informasiya işlədicisindən müəyyən məsafədə yerləşən obyektlərdən ölçmə informasiyası alınmasına və ona nəzarət olunmasına xidmət edir. Müasir magistral kabel xəttlərində xidmət olunan gücləndirici məntəqələrlə yanaşı, çoxlu sayda xidmət olunmayan gücləndirici məntəqələri də vardır ki, onlara məsafədən nəzarət telemexanika və teleölçmə qurğuları vasitəsilə həyata keçirilir. Şəkil 17.2 – də teleölçmə qurğusunun struktur sxemi göstərilmişdir:
Şəkil 17.2. Teleölçmə qurğusunun struktur sxemi
Teleölçmələr zamanı ölçülən x kəmiyyətinin funksional dəyişmə ardıcıllığına nəzarət olunur. Bu ardıcıllıq verici qurğuda A = φ1 ( x ) kəmiyyətinə çevrilir. Rabitə kanalının çıxışında kanala təsir edən maneə siqnallarının təsirindən φ1 ( x ) funksiyası dəyişərək qəbuledici qurğuya B = φ2 ( A ) siqnalı formasında daxil olur. B kəmiyyəti qəbuledici qurğuda çevrilib C = φ3 ( B ) kimi ölçmə cihazında qeyd olunur. Beləliklə, çıxış qurğusunun göstərişi ölçülən kəmiyyətin mürəkkəb funksiyasını əks etdirir.
Teleölçmə sistemlərinin tərkibində xüsusi təşkil olunmuş rabitə kanalları, yəni siqnalları ötürmək üçün rabitə xəttləri, xəttlərin başlanğıcında və sonunda verici və qəbuledici qurğulardan ibarət texniki vasitələr yığımı olur. Teleölçmə sistemləri ölçmə informasiyasının rabitə kanalları ilə ötürüldüyü informasiya ölçmə sistemidir.
Simmetrik kabellərlə işləyən yüksək tezlikli sistemlərdə teleölçmə qurğuları sistemdə kabelin biri zədələndikdə həmin sistemin digər kabelə qoşulmasını təmin edir, xidmət olunmayan gücləndirici məntəqənin işıqlanma, ventilyasiya və çağırış xidmətlərinin avtomatik qoşulub – açılmasını təmin edir, məntəqənin göstərici cihazlarında hər hansı bir dəyişikliyin olması haqqında məlumat alır. Koaksial kabellərlə işləyən rabitə sistemlərində eyni vaxtda 2 müxtəlif xidmət olunmayan gücləndirici məntəqələrdə ölçmə aparmaq məqsədilə müxtəlif yüksək tezlikli sistemlərə 2 idarəetmə siqnalı göndərmək mümkündür. Bu idarəetmə siqnallarından əlavə xidmət olunmayan gücləndirici məntəqələrindən xidmət olunan gücləndirici məntəqəyə orada olan hər hansı zədələnmələr haqqında məlumat siqnalı daxil edir. Teleölçmələr yaxınlıqda yerləşən xidmət olunan gücləndirici məntəqədən avtomatik olaraq aparılır və telemexaniki qurğular vasitəsilə dövrənin və sistemin işi haqqında məlumat əldə edilir.
|
| |
Şəkil 4.1. Rəqəm ölçmə cihazının struktur sxemi

|
Şəkil 4.1. Rəqəm ölçmə cihazının struktur sxemi
|
bet | 8/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rŞəkil 4.1. Rəqəm ölçmə cihazının struktur sxemi
Sxemdə AÇ ölçülən kəmiyyəti analoq - rəqəm çevrilməsi prosesi aparmaq üçün ən münasib olan kəmiyyətə çevirən analoq çeviricisidir. ARÇ əsas siqnalın analoq formasını rəqəm formasına çevirən analoq – rəqəm çeviricisidir. İHQ informasiyanın ilkin emalını yerinə yetirən ixtisaslaşdırılmış hesablama qurğusudur. GQ göstərici qurğu olub, ölçmənin nəticələrini özündə əks etdirir. İdQ idarəetmə qurğusunun vəzifəsi ölçmə prosesini müəyyən etmək və onu sinxronlaşdırmaqdır.
Rəqəm ölçmə cihazı giriş siqnalını diskret çıxış siqnalına çevirir və siqnalın parametri rəqəm formasında təsvir olunur. Ölçülən analoq kəmiyyət avtomatik olaraq rəqəm koduna çevrilir və ölçmə nəticələri rəqəm qurğusunda ədədlər və ya elektrik kod siqnalları şəklində təsvir olunur. Siqnalın analoq formasının rəqəm formasına çevrilməsi prosesi analoq - rəqəm çevrilməsi, bu çevrilməni yerinə yetirən çevirici isə analoq - rəqəm çeviricisi adlanır.
Rəqəm ölçmə cihazlarının aşağıdakı əsas üstünlükləri vardır:
Çox cəld işləmə qabiliyyətinə malikdir;
Ölçmənin dəqiqliyi çox yüksəkdir ( xətası 0,0005 % - ə qədərdir);
Yüksək həssaslıq və həlletmə qabiliyyətinə malikdir;
Ölçmə nəticələrini qeyd etmək və hesablamaq asandır;
Ölçmə nəticəsinin avtomatik qeyd olunması asandır;
Dəqiqliyi itirmədən nəticənin məsafəyə ötürülməsi və yadda saxlanması asandır;
Xətaları azaltmaq üçün, ölçmə prosesində nəticələrin avtomatik emalı mümkündür.
Rəqəm ölçmə cihazları təsnifatına görə birbaşa çevirməli və müvazinətləndirmə ilə çevirməli olmaqla əsasən iki növə ayrılır. Bundan əlavə hər iki prinsiplə işləyən kombinə edilmiş rəqəm ölçmə cihazları da mövcuddur. Rəqəm ölçmə cihazlarına elektron rəqəm voltmetrləri, rəqəmli tezlikölçən və digər ölçmə cihazlarını misal göstərmək olar. Rəqəm ölçmə cihazlarının əsas xarakteristikalarına onların xətaları, ölçmə həddi (kəmiyyətin cihazda ölçülə bilən ən böyük və ən kiçik qiymətləri), həssaslığı, giriş müqaviməti, cəld işləmə qabiliyyəti, maneələrə qarşı davamlılığı və etibarlılığı aiddir. Rəqəm ölçmə cihazlarında statik və dinamik xətalar olur. Statik xətalara diskretləmə xətası ( Δxd ), kvantlama səviyyələrinin realizasiya xətaları ( Δxr ), cihaza və onun elementlərinə maneələrin təsirindən yaranan xətalar ( Δxm ) daxildir. Dinamik xəta ölçülən kəmiyyətin cihazda qeyd olunmuş qiyməti ilə onun oxunma anındakı əsl qiyməti arasındakı fərqdir.
Etibarlılığı artırmaq üçün müasir rəqəm ölçmə cihazları böyük inteqral mikrosxemlər əsasında hazırlanır. Yuxarıda göstərilən əməliyyatları bir mikrosxem yerinə yetirir.
Rəqəm ölçmə cihazlarının inkişafı ölçmə vasitələrinin digər sahələrdə hərtərəfli istifadə olunmasına doğru yönəldilmişdir.
|
| |
φ -elektrod potensialı

φ - Mühazirə mövzusu Plan Elektrodların təsnifatı Patensiometrik titrləmə Polyaroqrafiya

|
Mühazirə mövzusu Plan Elektrodların təsnifatı Patensiometrik titrləmə Polyaroqrafiya
|
bet | 2/4 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 400,5 Kb. | | #14259 | Turi | Mühazirə |
φ -elektrod potensialı
φ 0 –standart elektrod potensialı
R-universal qaz sabiti
T- mütləq temperatur
F- Faradey ədədi
n-elektronların mollarının sayı
z-elektrod prosesində iştirak edən elektronların sayı
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarının əksəriyyəti hidrogen ionlarının iştirakı ilə gedir. Bu cür reaksiyalarda oksidləşmə-reduksiya potensialı məhlulda olan hidrogen ionlarının qatılığın-dan, yəni məhlulun pH-dan asılı olur. Oksidləşmə-reduksiya elektrodlarına misal olaraq, xinhidron elektrodunu göstərmək olar. Bu elektrod tozvari xinhidron və ya xinhidronun spirtdə doymuş məhluluna salınmış platin lövhədən ibarətdir. Elektrodda aşağıdakı reaksiya gedir:
C6H4(OH2) ⇄ C6H4O2 + 2H+ + 2e
Tənlikdən göründüyü kimi, oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarının tarazlığı və elektrod potensialı hidrogen ionlarının aktivliyindən asılıdır.
Sabit kəmiyyətlərin qiymətlərini yerinə yazsaq (250C temperaturda) elektrod potensialı aşağıdakı kimi göstərilə bilər.
Burada - xinhidron elektrodunun standart potensialıdır.
POTENSİOMETRİK TİTRLƏMƏ
Məhlulun pH-nı ölçmək üçün potensialı pH-dan asılı olan elektrodlardan istifadə edirlər. İndikator elektrodu adlanan belə elektrodlara misal olaraq hidrogen, xinhidron, sürmə və şüşə elektrodları göstərmə olar.
pH-ı ölçmək üçün ilkin standart elektrod kimi hidrogen elektrodundan istifadə etmək olar. Onun potensialı məhlulun pH-dan xətti asılıdır.
Son ilərdə pH-metriyada ən çox tətbiq olunan elektrod şüşə elektroddur. Şüşə elektrod – ucu elektrik keçirən xüsusi şüşədən hazırlanmış kürə şəklində olan borudan ibarətdir. Onun içərisində bufer məhlulu və ya standart daxili məhlul (0,1n HCl) və cərəyan keçirmək üçün gümüş-xlorid elektrodu yerləşdirilir.
Titrimetrik analizdə ekvivalent nöqtəni tapmaq üçün potensiometrik titrləmədən istifadə edirlər. Bu üsulun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, burada ekvivalent nöqtə indikatorun rənginin dəyişməsinə görə deyil, indikator elektrodun potensialının dəyişməsinə əsasən təyin olunur.
|
| |
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tashkent state university of economics mustaqil ish “ALSKOM” Sug\'urta Kompaniyasi

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA
O’RTA-MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
TOSHKENT DAVLAT IQTISODIYOT UNIVERSITETI
TASHKENT STATE UNIVERSITY OF ECONOMICS
MUSTAQIL ISH
Mavzu: Alskom suģurta kompaniyasi va uning faoliyat tahlili
Bajardi: 2- bosqich
MSD – 15 guruhi
talabasi
Qalandarova Kamola
Qabul qiluvchi: Yadgarov Akrom
Toshkent – 2024
Mavzu: Alskom suģurta kompaniyasi va uning faoliyat tahlili
REJA:
1. Alskom sug’urta kompaniyasining tarixi
2. Alskom sug’urta kompaniyasining ish faoliyati
3. “ALSKOM” Sug'urta Kompaniyasininng mijozlarga hizmat ko’rsatishi
2019 yil
2019 yilda tuzilgan sug‘urta shartnomalarining soni 309 mingtani tashkil qildi, Kompaniya bo‘yicha yig‘ilgan sug‘urta mukofotlari hajmi bo‘yicha o‘tgan yilga nisbatan 140% ga o‘sish ko‘rsatkichiga erishildi.
«ALSKOM» Sug‘urta Kompaniyasi Bosh direktor o‘rinbosari Mardonbek Alimdjanov yilning sug‘urta sohasida eng yaxshi mutaxassis nominatsiyasida “Oltin soyabon” mukofoti bilan taqdirlandi
Ko‘chmas mulk (ipoteka obyekti) ni sug‘urta qilishning kombinatsiyalashgan sug‘urta turi ishlab chiqildi.AT “Aloqabank” bilan uzoq yillik hamkorlikni yanada rivojlantirish hamda bank tomonidan mijozlariga berilayotgan mikroqarzlarni qaytmaslik xatarini sug‘urtalash bo‘yicha “Mikroqarzlarni sug‘urtalash” sug‘urta mahsuloti ishlab chiqildi.
«ALSKOM» SK AJ bosh ofisida Kompaniyaning hududiy filiallari xodimlari malaka oshirishni o‘tadilar.
«ALSKOM» CK AJ va “O‘zbekiston pochtasi” AJ o‘rtasida Hamkorlik to‘g‘risida Bosh kelishuv imzolandi.
Kompaniya TVEFJMS bo‘yicha yangi tahrirdagi sug‘urta polislari sotilishini yo‘lga qo‘ydi.
2018 yil
O‘zbekiston yoshlar ittifoqining «ALSKOM» SK AJ dagi boshlang‘ich tashkiloti o‘z faoliyatini boshladi
Qoraqalpog‘iston filiali tarkibida “Sug‘urta polislarini sotish markazi”, Farg‘ona filiali tarkibida «VODIL» va “So‘x” bo‘linmasi, Toshkent shahar Sergeli tumanida “Sirg‘ali” bo‘linmalarini ochdi. Natijada, Kompaniyada bo‘linmalar soni 122 tani tashkil etdi.
«ALSKOM» SK AJ yangi “telegram bot» ni yaratib, o‘z mijozlariga qulayliklar yaratdi. http://t.me/alskomuz_bot
«ALSKOM» Sug‘urta Kompaniyasi tarkibida “Istiqbolli loyihalar va tashqi aloqalar departamenti” tashkil etildi.
Kompaniya qo‘shimcha ravishda Qoraqalpog‘iston Respublikasida “Orol” filiali va Qashqadaryo viloyatida “Qarshi” filialini tashkil etdi. Bu hududlar aholisiga sug‘urta xizmatlarini ko‘rsatish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.
«ALSKOM» Sug‘urta Kompaniyasi sug‘urta bozorida Korporativ boshqaruv Kodeksi tavsiyalarini joriy qilish to‘g‘risida qaror qabul qilgan birinchi sug‘urta tashkilotlaridan hisoblanadi. Qaror qabul qilinishi bilan Kompaniyaning bir qator ichki hujjatlariga o‘zgartirish kiritildi, shuningdek Kompaniyaning o‘rta va uzoq muddatli rivojlanish strategiyasi va korporativ boshqaruvga oid boshqa yangi hujjatlar tasdiqlandi.
|
Cisimlərin həcminin hesablanması - Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti

|
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti
|
bet | 3/3 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 443,86 Kb. | | #126826 |
Bog'liq 0333riyaziyyatCisimlərin həcminin hesablanması
Tutaq ki, fəzada cismi verilmişdir. Bu cismin, oxuna perpendikulyar olan müstəvilərlə kəsiyinin sahəsi məlum olduqda, həcmini hesablamaq olar. cisminin nöqtələri absislərinin ən kiçiyi , ən böyüyü isə olsun (şəkil 1).
cisminin parçasının nöqtəsində oxuna perpendikulyar keçirilmiş müstəvi ilə kəsiyinin sahəsini ilə işarə edək. Fərz edək ki, funksiyası parçasında kəsilməyəndir.
İndi parçasının istənilən bölgüsünü götürək və bölgü nöqtələrindən oxuna perpendikulyar müstəvilər keçirək. Bu müstəvilər cismini laylara bölür. Hər bir laya kiçik bir silindr kimi baxsaq, onda parçasına uyğun layın oturacağının sahəsi , hündürlüyü və həcmi təqribən ədədinə bərabər olar.
Onda bütün silindrlərin həcmi üçün
(1)
ifadəsini alarıq. bölgüsünün parametrini ilə işarə edək.
Tərif. (1) cəminin şərtində limiti varsa, həmin limitə cisminin həcmi deyilir və ilə işarə edilir:
(2)
Sonlu həcmi olan cismə kublanan cisim deyilir.
(1) cəmi funksiyasının parçasının istənilən bölgüsünə uyğun inteqral cəmidir. Buna görə də, (2) bərabərliyindən müəyyən inteqralın tərifinə əsasən cisminin həcmini hesablamaq üçün
(3)
düsturunu alarıq.
Əgər cismi əyrisinin oxu ətrafında fırlanmasından alınmışsa, onda onun oxuna perpendikulyar müstəvilərlə kəsikləri dairələr olar. Bu halda
olar və buna görə də (3) düsturundan
(4)
alınar.
Xüsusi halda, əyriləri və düz xətləri ilə əhatə olunmuş fiqurun oxu ətrafında fırlanmasından alınan cismin həcmi
(5)
düsturu ilə hesablanar.
Nəticə
Müəyyən inteqral yalnız funksiyasının şəklindən və inteqralın sərhədlərindən asılı olur, inteqrallama dəyişənindən isə asılı olmur. Ona görə də inteqrallama dəyişənini istənilən hərflə işarə etmək olar:
.
Əgər yuxarı və aşağı sərhədlər üst-üstə düşərsə, onda inteqral sıfra bərabərdir
.
Yuxarı və aşağı sərhədlərin yerini dəyişəndə inteqral öz qiymətini əksinə dəyişər
.
A, b, c ədədlərinin neçə olmalarından asılı olmayaraq aşağıdakı bərabərlik doğrudur
.
Sabit vuruğu müəyyən inteqral işarəsi xaricinə çıxarmaq olar, yəni olduqda
.
Bir neçə funksiyanın cəbri cəminin müəyyən inteqralı toplananların inteqrallarının cəbri cəminə bərabərdir
İstifadə olunan ədəbiyyat siyahısı
R.Məmmədov. “Ali riyaziyyat kursu” I, II və III hissə. Bakı 1974.
S.N.Məsimova. “Ali riyaziyyatın əsasları”. Bakı. 2009.
https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://az.m.wikipedia.org/wiki/%25C4%25B0nteqral&ved=2ahUKEwin2N6yqpCDAxUobPEDHbpNAlsQFnoECBAQAQ&usg=AOvVaw1jhS9JyS4O7hLF4xKKegSq
Piskunov N.S “Diferensial və inteqral hesabı” 1, 2ci hissə (R.Sultanovun tərcüməsi) Bakı-1966
|
| |
Bu məlumatın ötürülməsi necə təşkil olunur?

Bu məlumatın ötürülməsi necə təşkil olunur?
Hər bir rabitə məlumat kanalı vasitəsilə ötürülərkən məlumat elektrik siqnalına çevriliərək istənilən məsafəyə göndərilir. Müxtəlif mənbələrin yaratdığı siqnallar fasiləsiz (analoq) diskret rəqəmli siqnallara ayrılır. Siqnal müəyyən zaman intervalında istənilən qiymətə malik ola bilərsə belə siqnal analoq siqnal hesab edilir.
Periodik təkrar olunan impuls seriyalarından ibarət olan siqnallara diskret siqnallar deyilir.
u
ANALOQ
t 0 0 0
t
Hal – hazırda məlumatların ötürülməsi zamanı diskret rəqəmli siqnallardan istifadə edilir. Rəqəmli siqnalların ötürülməsi zamanı 2-li hesablama sistemlərindən istifadə olunur. Bu zaman impulsun olması “1” rəqəmi ilə impulsun olmaması “0” la işarə edilir. İstehsal sürət – 50 hs – lə ölçülür.
|
Abunə kartotekasının korreksiyası üzrə ARXİVİ

3.Abunə kartotekasının korreksiyası üzrə ARXİVİ
Abunə kartotekasının korreksiyası üzrə ARXİV - ə baxmaq üçün əvvəlcə “3” rejimi yazılır, “1” rejimi yazılır “ET” yığılır.
Telefon nömrəsi yazılan sahədə telefon nömrəsinui yazır və “ET” yığılır.
Məsələn: 000236566
4.Reysterlərin çap edilməsi
Gün ərzində daxil olunan telefon nömrələrinin korreksiyasının reysterinə baxmaq üçün “5” rejiminə keçib, əməliyytçı kodu yazılır və “ET” yığılır.
5.Əməliyyatçının işi üzrə arayış
Gün ərzində əməliyyatçının işi üzrə arayışa baxmaq üçün “6” rejiminə keçib, tarix yığılan sahədə İİİİAAGG yazılır və “ET” yığılır.
Məsələn: 20030326
Küçələrin şifratoru ilə işləmək üçün
T Ə L İ M A T
Bu rejim küçələrin şifratoru ilə işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Mümkün iş növləri aşağıdakı əsas menyuda göstərilib.
Küçələrin şifratorunda dəyişiklik etmək
Küçələrin şiratoruna şifrlər üzrə baxış
Küçələrin şiratoruna adlar üzrə baxış
Küçələrin şiratoruna RŞ-lər üzrə baxış
Küçələrin şiratorunda dəyişiklik etmək üçün əvvəlcə “1” yığmaq və “Enter”
basmaq lazımdır.
Görünən ekranda birinci sətrdə dəyişiklik etmək istədiyiniz küçənin şifrini yığmaq və “Enter” basmaq lazımdır.
Bundan sonra ekranda bu şifr üzrə bütün məlumat göstərilir. Və “TAB” düyməsindən istifadə etməklə dəyişiklik etmək olar.
Qutardıqdan sonra yeni məlumatın faylda yazılması üçün uyğun qrafada (k) yəğmaq və “Enter” basmaq lazımdır.
Əgər küçənin şifrini fayldan pozmaq istəyirsinizsə onda uyğun qrafada (d) hərfi yığmaq və “Enter” basmaq lazımdır. Əgər normal pozuldusa, onda ekranda bu haqda xəbərdarlıq görünəcək və işə davam etmak olar. Əks halda proqramın həmin şifri pozmağın mümkün olmaması haqda məlumat verir və işə davam etmək üçün təsdiq gözləyir.
Kateqoriyaya küçələrin şifrləri üzrə baxmaq üçün menyuda “2” yığmaq və “Enter basmaq lazımdır. Ekranda görünən sorğudan yuxarı sol küncdə baxmağa başlamaq istədiyiniz küçənin şifrini yığmaq və “Enter” basmaq lazımdır. Əgər küçənin şifri daxil edilməyibsə “Enter” basdıqda proqramın əvvəldən göstərməyə başlayır.
Şiratora küçələrin adları üzrə baxmaq üçün “3” rejimini seçmək və “Enter” basmaq lazımdır. Görünən ekranda axtarış üçün nümunə daxil etmək lazımdır. Hərflər şifratorda dəyişiklik edilən zaman daxil edilən qrafada yığılmalıdır, əks halda axtarış proqramı düzgün işləməyəcək.
Tələb olunan RŞ – nə aid olan küçələrə baxmaq üçün əsas menyuda “4” rejimini seçmək lazımdır.
Bundan sonra yuxarı sol küncdə həmin RŞ-in nömrəsini yığmaq və “Enter” basmaq lazımdır. Əgər RŞ-in nömrəsi daxil edilməsə RŞ №1 göstəriləcək.
|
Müstəvi fiqurun sahəsi - Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti

Müstəvi fiqurun sahəsi
Tutaq ki, yuxarıdan əyrisi və aşağıdan əyrisi ilə və yanlardan və düz xətləri ilə hüdudlanmış müstəvi fiquru verilmişdir (şəkil 1).
Şəkil 1.
parçasını nöqtələri ( bölgüsü) ilə kiçik parçalarına ayıraq. və funksiyalarının parçasında ən kiçik və ən böyük qiymətlərini uyğun olaraq və ilə işarə edək. Hər bir parçasına uyğun iki düzbucaqlı qurmaq olar:
I. düz xətləri ilə hüdudlanmış düzbucaqlıları. Bu düzbucaqlılar cızıqlanmışdır və fiqurunun daxilində yerləşir.
II. düz xətləri ilə hüdudlanmış düzbucaqlıları. Bu düzbucaqlılar fiqurunun uyğun hissəsini öz daxilinə alır.
Birinci növ düzbucaqlıların sahələrinin cəmini
(1)
ilə və ikinci növ düzbucaqlıların sahələrinin cəmini
(2)
ilə işarə edək. bölgüsünün parametri olsun.
Tərif. (1) və (2) cəmlərinin şərtində bir-birinə bərabər olan limitləri varsa, həmin limitə fiqurunun sahəsi deyilir və ilə işarə olunur:
(3)
Sonlu sahəsi olan müstəvi fiqura kvadratlanan fiqur deyilir.
parçasında kəsilməyən və funksiyaları həmin parçada inteqrallanandır. Buna görə də
(4)
olar.
Əyri qövsünün uzunluğu
Tutaq ki, müstəvi əyrisi düzbucaqlı koordinat sistemində tənliyi ilə verilmişdir. parçasının ixtiyari bölgüsünə, əyri üzərində, koordinatları uyğun olaraq və olan nöqtələri uyğun olar (şəkil 1).
Bu nöqtələri ardıcıl olaraq düz xətt parçaları ilə birləşdirdikdə əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xətti alınır. Əyrinin vətərinin uzunluğunu ilə işarə edək. Onda əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xəttin uzunluğu
(1)
olar. Sınıq xəttin ən böyük tərəfinin uzunluğu olsun:
Tərif. əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xətt uzunluğunun şərtində sonlu limiti varsa, həmin əyriyə sonlu uzunluqlu əyri və
(2)
limitinə onun uzunluğu deyilir.
Hamar əyrisi üçün (yəni funksiyası və onun törəməsi parçasında kəsilməyən olduqda) (2) limiti var. Doğrudan da, və olduğunu nəzərə alsaq,
olar. Laqranj teoreminə əsasən
olduğundan (1) cəmi
şəklində yazılır. Bu ifadə parçasında kəsilməyən funksiyasının inteqral cəmidir. Buna görə də müəyyən inteqralın tərifinə əsasən
olar. Deməli, hər bir hamar əyrisi sonlu uzunluqlu əyridir və onun uzunluğu
(3)
düsturu ilə hesablanır.
İndi, fərz edək ki, hamar əyrisi
(4)
parametrik tənlikləri vasitəsilə verilmişdir və törəməsi parçasında heç yerdə sıfra çevrilmir. Onda
olduğunu nəzərə alaraq, (3) inteqralında əvəzləməsini ( ) aparmaq olar:
Buradan, (4) parametrik şəkildə verilmiş hamar əyrisinin uzunluğunu hesablamaq üçün
(5)
düsturu alınır.
|
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti

|
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti
|
bet | 1/3 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 442,12 Kb. | | #124743 |
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi
Qərbi Kaspi Universiteti
Sərbəst iş
Fakültə- Yüksək texnologiyalar və İnnovativ mühəndislik
İxtisas-Biologiya
I kurs
Qrup: 233 Bio 2
Tələbə:Salmanova Zəhra
Tədris ili:2023/2024
Müəllim:Dosiyev Adıgözəl
Kafedra: Mexanika və Riyaziyyat Kafedrası
Mövzu: Müəyyən inteqralın tətbiqləri
Bakı-2023
Mündəricat
Giriş...........................................................................................3
Müstəvi fiqurun sahəsi..............................................................4
Əyri qövsünün uzunluğu...........................................................5
Cisimlərin həcminin hesablanması...........................................7
Nəticə........................................................................................8
İstifadə olunan ədəbiyyat siyahısı.............................................9
Giriş
İnteqral – kəsilməz f(x) funksiyasının ibtidai funksiyalarının ümumi şəklinə f(x) funksiyasının inteqralı deyilir.
İnteqral sahəsində ən böyük işləri Qotfrid Leybnits və İsaak Nyuton görmüşlər. “İnteqral” sözünü və işarəsini ilk dəfə elmə alman alimi Qotfrid Leybnits daxil etmişdir. Bu söz latıncadan “Cəm” (“ſumma”, “summa”) mənasını verir. İnteqral ∫ hərfi ilə işarə edilir:
[ a, b] parçasında götürülmüş f(x) funksiyasının müəyyən inteqralın düsturu belədir:
Qeyri-müəyyən inteqralın isə düsturu belədir:
Müstəvi fiqurun sahəsi
Tutaq ki, yuxarıdan əyrisi və aşağıdan əyrisi ilə və yanlardan və düz xətləri ilə hüdudlanmış müstəvi fiquru verilmişdir (şəkil 1).
Şəkil 1.
parçasını nöqtələri ( bölgüsü) ilə kiçik parçalarına ayıraq. və funksiyalarının parçasında ən kiçik və ən böyük qiymətlərini uyğun olaraq və ilə işarə edək. Hər bir parçasına uyğun iki düzbucaqlı qurmaq olar:
I. düz xətləri ilə hüdudlanmış düzbucaqlıları. Bu düzbucaqlılar cızıqlanmışdır və fiqurunun daxilində yerləşir.
II. düz xətləri ilə hüdudlanmış düzbucaqlıları. Bu düzbucaqlılar fiqurunun uyğun hissəsini öz daxilinə alır.
Birinci növ düzbucaqlıların sahələrinin cəmini
(1)
ilə və ikinci növ düzbucaqlıların sahələrinin cəmini
(2)
ilə işarə edək. bölgüsünün parametri olsun.
Tərif. (1) və (2) cəmlərinin şərtində bir-birinə bərabər olan limitləri varsa, həmin limitə fiqurunun sahəsi deyilir və ilə işarə olunur:
(3)
Sonlu sahəsi olan müstəvi fiqura kvadratlanan fiqur deyilir.
parçasında kəsilməyən və funksiyaları həmin parçada inteqrallanandır. Buna görə də
(4)
olar.
|
| |
Mövzu 1.3 Radioyayım rabitənin əsas prinsipləri

Mövzu 1.3 Radioyayım rabitənin əsas prinsipləri
Radiorabitə elə növ rabitədir ki, bu sistemlər vasitəsi ilə elektrik siqnalı radio – dalğalalar şəkilində açıq fəza vasitəsi ilə istənilən məsafəyə ötürülə bilir. Radio rabitənin sadə struktur sxemini nəzərdən keçirək. İlk dəfə 6 noyabr 1926 – cı ildə Bakı əhalisi Azərbaycan dilində radio verilişləri dinləməyə başlamışdır.
Ötürülən məlumat M –mənbəyindən səs, yazılı, mətn, tərpənməyən təsvir şəklində çeviriciyə daxil olur və burada aşağı tezlikli elektrik siqnalına çevrilir. Verilən məlumatın növündən asılı olaraq çevirici vəzifəsini mikrofon, verici, telefon aparatı, foto teleqraf aparatı yerinə yetirə bilər. Daha sonra siqnal radio çeviriciyə daxil olur və buradan modulyasiya (çevirmə) prosesi gedir. Yəni aşağı tezlikli siqnal daha uzaq məsafəyə ötürülməsi mümükün olan yüksək f-li siqnala çevrilir. Bu siqnal ötürücü antenaya daxil edilir və nəticədə ətraf mühitdə elektromaqnit dalğaları yaradır. Qəbul hissəsində həmin dalğalar qəbuledici antenanı kəsərək orada elektrik hərəkət qüvvəsi yaradır. Bu siqnal radioqəbuledicidəki gücləndirici vasitəsilə gücləndirildikdən sonra çevirici vasitəsilə (radio qəbuledicidəki) veriliş məntəqəsindən məlumat çeviricinin çıxışında siqnal formasına çevrilir. Belə çevrilmə detektorlanma adlanır. Daha sonra aşağı tezlikli siqnal səsləndirici qurğuya (ucadan danışan, hərf, çap edən qurğu və s.) daxil edilir. Verici, ötürücü və qəbuledici antenalar radio dalğalarının yayılma mühiti və radio qəbuledicidən ibarət texniki avadanlıqlar kompleksi radiorabitə xəttini təşkil edir. Nəzərdən keçirdiyimiz sxem məlumatı bir istiqamətdə radioverici olan məntəqədən radioqəbuledici məntəqədən radioqəbuledici məntəqə istiqamətinə ötürülməsini təmin edir. Bəzi hallarda iki tərəfli rabitənin təşkilinə tələbat yaranır. Belə rabitəni yaratmaq üçün hər iki məntəqədə radioverici və qəbuledicilərlə təmin olunmalıdırlar. Bu zaman verilişin təşkili bir tezlikdə (F1), qəbul isə başqa bir tezlikdə (F2) təşkil edir.
Son illərdə təkcə FM radioyayımı avadanlığının alınıb quraşdırılması üçün Teleradio İB tərəfindən 400 min ABŞ dollarından çox vəsait xərclənmişdir. Respublkada radioyayımın keyfiyyətinin artırılması şləri 2001 – ci ildə davam etdirilmişdir. Respublikanın qərb zonasında, eləcədə Gürcüstanla sərhədboyu regionlarda I Respublika və Araz radioproqramlarının FM dalğalarında yayımı üçün 5kvt-lıq olan 2 ədəd FM vericisi alınıb. 2001 – ci ilin mart ayında quraşdırılıb istismara verilmişdir. Eyni zamanda Zaqatala, Balakən və Gürcüstanın sərhəd İaqodexi rayonunda I Respublika radio proqramının yayımı və Respublikanın Şimal zonasında və Dağıstan sərhəd rayonlarında I Respublika radio proqramın FM dalğalarda qəbul üçün 2 ədəd 1 kvt-lıq FM vericiləri alınıb Daşkəsən və Quba Radio stansiyasında quraşdırılmışdır. FM və orta dalğa radio vericilərin əhatə zonasının xəritəsi əlavə 1 və 2 – dən göstərilmişdir.
|
Rəqəmli veriliş sisteminin struktur sxemi

Rəqəmli veriliş sisteminin struktur sxemi
EKM – elektron kvant modeli
R – generator
T = 12 Mks, F = 8khs kod kombinasiyalı elementlərinin dərəcələrinin sayı (m-8) dir.
Məs. İKM -30 sistemində hər bir kodu 32 kanal intervalından və hərəsi də dərəcəsi 8 olan elementdən ibarətdir. Bu zaman hər kanal aralığında növbə ilə bir bayt məlumat ötürülür. Dövrün uzunluğu 125 mks təşkil edir. 8*8000 x 32 = 2Mbit/s.
Diskretləşmə f – yi 8 khs Kotelnikov teoreminə görə seçilir, yəni giriş siqnalı diskret hesabların köməyi göstərilir. Sonra bu siqnallar o şərtlə bərpa olur ki, diskret tezliyi f qiyməti, giriş siqnalının maksimal f –lik spektrinin qiymətinin 2 mislindən az olmasın.
|
--Şlüzlər -- - Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat
|
bet | 14/44 | Sana | 29.03.2021 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #13628 | Turi | Mühazirə |
--Şlüzlər --Şülüzlər dedikdə-mövcud şəbəkələr ilə qarşılıqlı əlaqə üçün razılaşdırıcı və konvertor qurğusu olub, paket kommutasiya şəbəkəsindən TDM (kanal kommutasiya) şəbəkəsi ilə əlaqə qurmaq üçün IP informasiya selini TDM rəqəm formatına və əksinə çevirir.
-siqnal şlüzü;
-nəqliyyat şlüzü;
-giriş şlüzü;
-rezident imkanlı şlüzü
--Terminal avadanlıqları
-SİP terminalı
-H.323 terminalı
-MEGACO terminal
-inteqrasiya imkanlı giriş qurğusu
--Əlavə server- Bu server paket kommutasiyalı şəbəkə abunəçilərinə və ya paket şəbəkəsinə qoşulmaq imkanına malik abunəçilərə geniş spektrli əlavə xidmətlər göstərmək üçün istifadə edilir. O, əlavə xidmətləri təşkil etməklə yanaşı həmin xidmətləri idarə edir.
|
| |
Şəkil 1 - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

Avtomobil nəqliyyatı sahəsində təhlükəsizlikdən danışdıqda nəzərə almaq la-
zımdır ki, bu kifayət qədər geniş məvhumdur. Bura həm nəqliyyatın istismarı, həm
onun texniki qulluğu, həm də təmir işlərinin aparılması zamanı təhlükəsizliyin tə-
min olunması məsələləri aiddir. Lakin bizim fənnimizin predmeti məs avtomobilin
konstruksiyasının təhlükəsizliyidir, yəni onun sistem və aqreqatlarının, həm də ba-
nının yol qəzalarının qarşısının alınması və ya onların fəsadlarının azaldılması ba-
xımından təkmil olması. Fənnin məqsədi avtomobilin müxtəlif sistem və aqreqatla-
rının hərəkətin təhlükəsizliyinin təmin olunmasında rolunu öyrənmək və bu istiqa-
mətdə olan perspektivləri araşdırmaq.
XX əsrin 50-ci illərinə qədər avtomobilin konstruktiv təhlükəsizliyi məsələsinə
çox fikir verilmirdi. Belə hesab edirdilər ki, avtomobilin banının dəmiri nə qədər
qalın olsa, yəni zərbə zamanı o nə qədər az deformasiya olunsa, bir o qədər yaxşı-
dır. Lakin sonradan aparılan elmi tədqiqatlar və keçirilən kraş-testlər göstərdi ki,
bu fikir yalnışdır. Belə ki, avtomobilin banı az deformasiya olduqda zərbədən ya-
ranan qüvvə azalmadan banın içərisinə doğru ötürülür. Nəticədə sürücü və sərni-
şinlər daha ağır xəsarətlər alır. Əksinə, deformasiya çox olduqda içəriyə yönələn
təsir qüvvəsi azalır. Bundan başqa, avtomobillərin dinamiki göstəricilərinin art-
ması onların tormoz sistemlərinin daha effektiv etməyi tələb edirdi. Beləliklə XX
əsrin 50-ci illərindən sonra avtomobillərin banının və təhlükəsizliyi təmin edən
sistem və aqreqatların konstruksiyalarının təkmilləşdirilməsinə bütün istehsalçılar
tərəfindən çox böyük diqqət verilməyə başlandı və bu tələblər öz əksini müvafiq
standartlarda tapdı.
Mövzu 1.7 Şəhərlərarası telefon şəbəkəsi (ŞATŞ)

|
Mövzu 1.7 Şəhərlərarası telefon şəbəkəsi (ŞATŞ)
|
bet | 9/44 | Sana | 29.03.2021 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #13628 | Turi | Mühazirə |
Mövzu 1.7 Şəhərlərarası telefon şəbəkəsi (ŞATŞ)
Zona telefon şəbəkəsi (ZTŞ)
Şəhərlərarası telefon şəbəkələri əhalini, müəssisələri, təşkilatları, şirkətləri, firmaları və digər özəl müəssisələri arasında rabitəni təmin edir.
ŞATŞ – nin əsas funksiyası aşağıdakılardır:
Avadanlığın saz işçi vəziyyətdə saxlanması və onların fasiləsiz yüksək keyfiyyətlə işlənməsini təmin edilməsi.
ŞATŞ – ya avadanlıqlarını cari təkmilləşdirilməsi, yeni texnologiya ilə əvaz edilməsi, iqtisadi göstəricilərinin yüksəldilməsi.
Avadanlıqların və kanallara qoyulan normaların həddində saxlanması.
Avadanlıq və kanalların işinin analiz edilməsi. Məhsuldarlıq həcminə görə il ərzində verdikləri gəlirə əsaslanaraq ŞATŞ – ı qrupa bölünür.
Məhsul həcminin normadan az olan ŞATŞ, ayrıca müəssisələr kimi deyil telefon stansiyaların tərkibində fəaliyyət göstərirlər. Məhsul həcmi normada olan ŞATŞ ayrıca müəssisə, birliklər kimi fəaliyyət göstərirlər. ŞATŞ – ın əsas avadanlıqları XAZ - da yerləşdirilir. XAZ - i 2 xidmət növünə tonal tezlikli kanallara və xətt qrup traktlarına xidmət edir. ŞATŞ – nin struktur sxemi aşağıdakı kimidir. Texniki istismar növü istifadə edilən avadanlıqlardan asılı olaraq birbaşa ŞATş – ın nəzdində mərkəzi danışıq məntəqəsi və şəhərin ayrı-ayrı rayonlarında rayon danışıq məntəqələri yaradılır. Burada kabinalar qoyulur. Kabinalarda yeni aparatlar yerləşdirilir. Yeni texnologiyaya uyğun hal – hazırda bütüen danışıq məntəqələrində və küçələrdə şəhərlərarası və beynəlxalq danışıq üçün kabinalar qoyulub. Hər bir vətənbdaş kart vasitəsilə istənilən yerə zəng vurub danışa bilər. Əsasən ŞATŞ və beynəlxalq rabitənin təşkilində peyk rabitə sistemlərində yerüstü avadanlılarla peykin qəbuledici qurğusuna ötürülən informasiya daşıyıcısı elektromaqnit dalğalarla qəbul edilir, regenerasiya olunaraq ötürücü antenalar vasitəsilə digər məntəqələrdə yerləşən yerüstü avdanlığın qəbuledicisinə ötürülür.
|
| |
Texnologiya darslarini tashkil etish

TEXNOLOGIYA DARSLARINI
TASHKIL ETISH
6-sinf
Servis xizmati yo’nalishlari uchun
metodik qo’llanma
Mavzu:
Yubka tikish texnologiyasi
Tuzuvchi : Qodiraliyeva M.
So’z boshi.
Ma’lumki o’sib kelayotgan yosh avlodni o’qitish va tarbiyalash, kasib-
hunarga o’rgatish ishlarini amalga oshirish muhim ijtimoiy-siyosiy va davlat
ahamiyatiga ega bo’lgan umummilliy masaladir. Xalqimizda, hunarli kishi
xor bo’lmas, degan ajoyib naqil bor. Bu naqil eng kichik yoshdan boshlab
mehnat qilishga turli xil kasb-hunarni egallashga o’rgatib borish,
xalqimizning boy ma’naviy qadriyatlari asosida tarbiya berish, barkamol
insonni tarbiyalash imkonini beradi. Ushbu metodik qo’llanmada
texnologiya fanini o’qitish metodikasining umumiy masalalari, ta’lim-tarbiya
jarayoniga tizimli yondoshuv, unda o’qitish shakillari bo’lgan dars, darsdan
tashqari ishlar, sinfdan tashqari mashg’ulotlar, tikish –bichish ishlarini uyg’un
ravishda tashkil etish, o’quvchilar ongiga va qalbiga milliy istiqlol g’oyasini
singdirish yuzasidan tavsiyalar berilgan, shuningdek 6-sinf texnologiya
fanidan “Serviz xizmat” yo’nalishi, Mahsulotlar ishlab chiqarish texnologisi
bo’limi, yupka tikish texnologiyasiga oid tavsiyalar berilgan va dars
ishlanmalari keltirilgan, darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan
foydalanish yo’llari ko’rsatilgan.
Ushbu metodik qo’llanmada umumiy o’rta t’alim maktablarining 6-
sinflarida texnologiya fanini “Servis xizmati” yo‘nalishi bo’yicha
mashg’ulotlarni tashkil etishga oid tavsiyalar berilgan .Mazkur tavsiyalar
texnologiya fani mashg’ulotlarini tashkil etishga va o’tkazishda texnologiya fani
o’qituvchilariga yaqindan yordam beradi, degan umiddamiz.
Texnologiya fanini o’qitishda Davlat Ta’lim Standartlari
|
KONDUKTOMETRİYA - Mühazirə mövzusu Plan Elektrokimya

KONDUKTOMETRİYA
Məhlulun elektrik keçiriciliyini təyin etmək üçün məhlulun elektrik müqavimətini ölçmək lazımdır. Bu məqsəd üçün istifadə olunan cihaz konduktometr, üsulun özü isə konduktometriya adlanır.
Məhlulun müqavimətini ölçmək üçün onu müqaviməti məlum olan etalon ilə müqayisə edirlər. İstənilən konduktometrin iş prinsipinin əsasında Kolrauş körpüsü durur.
Tədqiq olunan maye və elektrodlar elektrolitik qabda (4) yerləşdirilir. Kolrauş körpüsü yüksək tezlikli cərəyan mənbəyi (1) ilə qidalanır. Reoxordda (2) hərəkət edən kontaktın (6) köməyi ilə onun elə vəziyyətini tapırlar ki, dövrədə cərəyan olmasın. Bu, sıfır indikatoru (5) ilə yoxlanılır (sıfır indikatoru kimi mikroampermetrdən və ya ossiloqrafdan istifadə etmək olar).
Bu hal üçün aşağıdakı şərt ödənilir:
Məhlulun elektrik keçiriciliyini ölçmək üçün elektrolit tökülən qabın sabitini bilmək lazımdır. Bu sabit (ona müqavimət tutumu da deyilir) elektrodlar arası məsafənin () onun səthinə (S) nisbəti kimi təyin edilir:
Adətən, K-nı tapmaq üçün xüsusi elektrik keçiriciliyi məlum olan məhlulun R müqavimətini ölçürlər:
k = 𝜆 ∙ R
Məhlulun müqavimətini və qabın sabitini bilərək və tənliyi nəzərə alaraq xüsusi elektrik keçiriliciyini və verilən qatılıqlı məhlul üçün ekvivalent keçiriciliyini hesablamaq olar.
Damarların qanla necə dolmasını tədqiq etmək üçün müqavimətin ölçülməsindən istifadə edirlər. Başqa hüceyrə mayelərinə nisbətən qanın elektrik keçiriciliyi az oldugundan damarlar qanla dolanda onların müqaviməti artır. Reoqrafiya adlanan bu tədqiqat üsulu müqavimətin zamana görə törəməsini tapmağa və ürəkdə, qara ciyərdə, böyrəkdə qan dövranını öyrənməyə imkan verir.
Konduktometrik titrləmə üç əsas əməliyyatdan ibarətdir:
|
Teleqraf rabitəsi - Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat
|
bet | 2/44 | Sana | 29.03.2021 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #13628 | Turi | Mühazirə |
Teleqraf rabitəsi: teleqraf rabitəsi vasitəsilə müəyyən məlumatların sənəd şəklində ( yazılı) bir məntəqədən digər məntəqəyə göndərmək üçün istifadə olunur.
ŞAT rabitəsi: şəhərlər arası telefon rabitəsi vasitəsilə bir-birindən yüzlərlə kilometr uzaq məsafədə yerləşən yaşayış məntəqələri arasında əlaqə yaradır. Telefon rabitəsi ilə yerli rabitə, ŞTŞ, KTŞ yerli rabitədə kənd (ATS) ilə rayon mərkəzi abunəçiləri arasında, həmçinin şəhər daxilində yerləşəm ayr- ayrı ATS – lər arasında telefon rabitəsi vasitəsilə əlaqə yaradılır.
|
| |
POLYAROQRAFIK ANALIZ ÜSULU - Mühazirə mövzusu Plan Elektrodların təsnifatı Patensiometrik titrləmə Polyaroqrafiya

POLYAROQRAFIK ANALIZ ÜSULU
Polyaroqrafik analiz üsulu 1922-ci ildə Y.Heyrovski tərəfindən təklif edilmişdir. Mahiyətcə polyaroqrafiya voltamperometriyanın bir növüdür. Lakin adi elektrod əvəzinə burada damcı civə elektrodundan istifadə edilir.
Cərəyan şiddətinin gərginlikdən asılılıq əyrisi polyaroqrafik əyri adlanır. Civə elektrodunun əlverişliliyi, bərk elektroda nisbətən onun səthinin daim təzələnməsidir. Damcı elektrodunu düzəltmək üçün qalın divarlı süsə kapilyardan civə damcıları bir-bir məhlulun içinə düşərək qabın icinə yığılır. Hər damcı məhluldan keçdiyi vaxtda katod rolunu oynayır.
Damcı civə elektrodunun digər üstünlüyü onun səthinin anodun səthinə nisbətən çox kiçik olmasıdır, çünki bu halda cərəyan şiddətinin kiçik qiymətlərində (10-6A) cərəyanın sıxlığı böyük olur.
Polyaroqrafın iş prinsipi aşağıdakı kimidir. Gərginliyi tədricən artıranda, əvvəl bütün cərəyan elektrodun yüklənməsinə, yəni, ikiqat elektrik təbəqəsinin yaranmasına sərf olunur. Bu vaxt hələ sistemdə elektrokimyəvi proses getmir, gərginliyin müəyyən qiymətində cərəyan şiddəti kəskin artır ki, bu da elektrokimyəvi reduksiya (və ya oksidləşmə) prosesinin başıanmasını göstərir.
Cərəyan şiddətinin (J) və gərginliyin (E) qiymətləri əsasında volt-amper əyrisini, polyaroqrammanı qururlar. Məhlulda bir ion olsa pölyaroqramma a şəklindəki kimi, bir neçə ion olanda isə b şəklindəki kimi olur.
Polyaroqrafiyada ikinci mühüm parametr yarımdalğa potensialıdır. Yarımdalğa pötensialı (E1/2) polyaroqrafik əyrinin üzərindəki elə nöqtəyə uyğun gəlir ki, həmin nöqtədə cərəyan şiddəti özünün maksimal qiymətinin yarısına bərabər olur. E1/2 yalnız ionun təbiətindən asılı olub, onun qatılığından asılı deyil, yəni verilən ion üçün keyfiyyət xarakteristikasıdır.
Kadmiumun müxtəlif qatılıqlarda yarımdalğa potensialının
dəyişməsi qrafiki.
Yarımdalğa potensialını qrafiki üsulla və hesablama yolu ilə tapmaq olar. Hesablama üsulu polyaroqrafik dalğa üçün Heypovski və İlkoviç tənliyinə əsaslanır.
Təcrübədə alınan nəticələr koordinatlarında düz xətt verirlər. Tənlikdən göründüyü kimi olan halda olur.
Polyaroqrafik dalğanın hündürlüyü ilə qatılıq arasındakı əlaqə isə İlkoviç tənliyindən görünür:
|
F – Faradey ədədi

C - Mühazirə mövzusu Plan Elektrodların təsnifatı Patensiometrik titrləmə Polyaroqrafiya

|
Mühazirə mövzusu Plan Elektrodların təsnifatı Patensiometrik titrləmə Polyaroqrafiya
|
bet | 4/4 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 400,5 Kb. | | #14259 | Turi | Mühazirə |
F – Faradey ədədi
C – reduksiya olunan ionun qatılığı
D – diffuziya əmsalı
m – civə damlasının kütləsi
τ – civənin iki damlası arasında keçən zamandır.
tənliyi təcrübədə özünü tamamilə doğruldur. Bütün sabit kəmiyyətlər birləşdirilsə, onda, yazmaq olar:
Digər elektrokimyəvi analiz üsullarına nisbətən polyaroqrafiya böyük nailiyyətlər qazanmışdır.
Polyaroqrafik analiz üsulu ilə məhlulda çox kiçik qatılıqda kimyəvi analiz böyük dəqiqliklə hesablanır
Polyaroqrafik analiz üsulu məhluldakı komponentlərin sayını təyin etməyə imkan verir və bu zaman ionlar arasındakı potensiala görə ayrılır.
Polyaroqrafik analizin köməyi ilə böyük texniki obyektlərin sahəsini təyin etmək (analiz etmək) olar.
Polyaroqrafik analiz üsulu çox az vaxt tələb edir. Müasir elektron aparatlarının köməyi ilə istehsal prosesinin gedişini avtomatik hesablamaq olar. Polyaroqrafik analiz üsulunun köməyi ilə müxtəlif elektrokimyəvi proseslərin, onların tərkibini kompleks birləşmələrin quruluşu və davamlılığı, fiziki və kimyəvi sabitlər arasının təyini müxtəlif proseslərin kinetikasını və s. hesablamaq olar.
|
| |
MÜhazirə " Kitabxanaların kompyuterləşdirilməsinin əsasları" kursunun əhəmiyyəti, məqsədi və vəzifələri ƏDƏBİyyat - bet 2

|
MÜhazirə " Kitabxanaların kompyuterləşdirilməsinin əsasları" kursunun əhəmiyyəti, məqsədi və vəzifələri ƏDƏBİyyat
|
bet | 2/23 | Sana | 22.03.2021 | Hajmi | 294,52 Kb. | | #13370 | Turi | Mühazirə |
Elektron sənəd mübadiləsi xidmətinin təşkili; Bu xidmət oxucu sifarişini uzaq məsafədən yerinə yetirmək, kitabxanalararası elektron sənəd mübadiləsini təmin edir. Elektron sənəd göndərişi «ödənişli» xidmətdir. Kitabxanada düzgün menecment və marketinq siyasəti aparılarsa, bu xidmət nəticəsində kitabxana əlavə gəlir əldə edə bilər. Bundan başqa bu xidmət kitabxana fondunun komplektləşdirmə qıtlığının qarşısını qismən də olsa ala bilər.
Qeyd edək ki, kitabxananın kompüterləşməsi zamanı inzibati-amiranə idarəetmə üsulu yolverilməzdir. Kompüterləşdirmə kitabxanada müasir idarəetmə üsullarının tətbiqini, işçilər üçün müvafiq iş şəraitinin təşkilini, stimullaşdırmanı, düzgün menecment və marketinq siyasətinin həyata keçirilməsini tələb edir. Kompüterləşməyə cəlb olunan bütün əməkdaşlar kompüterləşdirmənin əhəmiyyətini və məsuliyyətini dərk etməlidir.
Kitabxananın kompüterləşdirilməsi kollektiv əmək tələb etdiyindən və informasiyanın dəqiqliyinin zəruri olduğundan işçilər arasında sağlam və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlər formalaşmalıdır. Bu tələbata cavab verməyən işçilər işdən, xüsusilə də informasiya təminatı işindən uzaqlaşdırılmalıdır. Layihə yerinə yetirilərkən hər bir şəxsin konkret vəzifələri müəyyən edilməli və bu vəzifələrin konkret vaxtda yerinə yetirilməsi təmin olunmalıdır. Bu işə xüsusi nəzarət olmalı, bu və ya digər səbəbdən vəzifələr yerinə yetirilmədikdə həmin vəzifələr başqalarına həvalə olunmalıdır (müvəqqəti və uzun müddətli). Buna görə işçilərin «daha geniş» ixtisaslaşmaya sahib olmasına xüsusi fikir verilməlidir. Kompüterləşdirmənin müsbət nəticələnməsi üçün nizam-intizama əməl olunmasına xüsusi fikir verilməlidir.
|
| |
Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi
Download
2,34 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/45
Sana
16.12.2023
Hajmi
2,34 Mb.
#120930
Turi
Mühazirə
Download
2,34 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi
Download
2,34 Mb.
Matnni ko'rish
Ə D Ə B İ Y Y A T - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

-bir neçə qoşqulu dartqı – 24m
Avtomobillərin qabarit hündürlüyü “Yol hərəkəti qaydaların”da 3,8m-lə
məhdudlaşdırılır.
Avtomobillərin kütləsi yol örtüklərinin xidmət müddətinə təsir gğstərir. Ona
görə də bütün dünyada NV-nin tam kütləsi və oxa düşən kütlə qruplara əsasən
məhdudlaşdırılır.
A qrup avtomobillərinin oxuna düşən kütlə 10t, qoşalaşmış
körpüyə düşən kütlə isə 18t-la məhdudlaşdırılır.
B qrup avtomobillərində isə bu
rəqəmlər müvafiq olaraq 6t və 12t-dur.
Nəzərə almaq lazımdır ki, sükan çarxının düz vəziyyətində belə avtomˣobil düz
xəttən fərqlənən, adətən, sinosuidal bir traektoriya qzrə hərəkət edir (sükan sistemi-
nin birləşmələrində olan araboşluqlara görə). Buna görə onun yolun eni boyu tut-
duğu dəhlizin eni onun qabarit enindən böyük olur. Bu dəhlizi –
dinamiki dəhliz
adlandırırlar. Onun enini düzxətli hərəkətdə aşağıdakı düsturla hesablamaq olar:
Yoxlama sualları - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

qədər təcrübəli olmalıdır. Yəni, sürücü ötmək istədiyi NV–nin sürətini və qarşıdan
gələn NV–yə qədər olan məsafəni düzgün qiymətləndirməyi bacarmalı, öz idarə
etdiyi avtomobilin sürətini, yol örtüyünün vəziyyətini və s. amilləri nəzərə
almalıdır.
Ümumi halda ötmə əməliyyatını 3 mərhələyə bölmək olar (bax şəkilə):
1. Ötən NV-nin sola meyllənərək öz hərəkət zolağından sol hərəkət zo- lağına
keçməsi.
2. Sol hərəkət zolağı ilə qarşıda gedən NV-sini ötməsi.
3. Yenidən sağ tərəfə öz hərəkət zolağına qayıtmaqla ötmə əməliyyatı- nı başa
vurması.
D
1
S
2
L
2
D
2
L
1
S
ot
1
2
2
1
Yoxlama sualları - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

Yoxlama sualları: 1.Müasir avtomobillərdə hansı növ tormoz sistemlərindən istifadə edilir?
2.Avtomobilin tormoz idarəsi hansı sistemlərdən ibarətdir?
3.Müasir avtomobillərdə əsasən hansı tip tormoz intiqallarından istifadə edilir?
4.ABS sistemi avtomobildə nə üçün lazımdır və onun əsas üstünlükləri nədən
ibarətdir?
5.Sürücü avtomobili idarə edərkən hansı tormozlama üsullarından istifadə edə
bilər?
6.Avtomobilin tormoz sisteminə qoyulan əsas tələblər nələri əhatə edir?
Ə D Ə B İ Y Y A T 1.Heydərov Ş.H., Bayramov R.P. “Nəqliyyat vasitələrinin təhlükəsizliyi və
avtotexniki ekspertizası”Bakı, “Təhsil”, 2009, 336 səh. (I və II hissə)
Mövzu № 8. Avtomobilin tormoz dinamikası Mühazirənin planı:
1.Avtomobilin tormoz dinamikasının göstəriciləri (yavaşıma, dayanma və
tormoz yolları anlayışları)
2. Göstəricilərin hesablanma qaydaları
Avtomobilin tormoz sisteminin effektivliyini qiymətləndirmək üçün əsasən tor-
mozlama təcilinin maksimal qiymətindən, dayanma və tormoz yollarının uzunluq-
larından göstəricilər kimi istifadə olunur.
Avtomobilin tormoz dinamikliyinin əsas kəmiyyət göstəricilərindən biri –
tormozlama təcilidir
a j . Bu göstərici tormozlama prosesində avtomobilin sürətinin vahid zaman ərzində nə dərəcədə azalmasını göstərir (bax şəkilə).
23.
Tormozlama təcilinin diaqramı Avtomobilin tormozlanması zamanı yaranan tormozlama təcilinin qiyməti
aşağıdakı kimi təyin edilir:
2
,
san m g j g a
Burada:
g
uzununa ilişmə əmsalının gətirilmiş qiymətidir.
sin
cos
e g K
ilişmə əmsalının faktiki qiyməti
e K tormozlamanın səmərəlilik əmsalı
yolun hadisə yerində uzununa maillik bucağı (düsturda «+»
avtomobil yoxuşa, «–» isə enişə getdikdə qəbul edilir).
Düz üfiqi yolda tormozlama təcili aşağıdakı kimi hesablanır.
2
,
san m K g j e a
Qeyd etmək lazımdır ki, j
a
-nın qiyməti yol örtüyünün materialından, onun
hadisə vaxtındakı vəziyyətindən (yaş, quru və s.), şinlərin materialından və
yeyilməsindən, NV-nin yüklənmə dərəcəsindən asılıdır. Onun ən dəqiq qiymətini
hadisə yerində xüsusi cihazlar vasitəsilə təyin etmək olar. Əks halda isə j
a
-nın
qiyməti müvafiq cədvəllərdən qəbul edilir. Bütün hallarda
a j
nin qiyməti «Yol
hərəkəti haqqında» Qanunda göstərilmiş qiymətlərdən aşağı olmalı deyil
(avtomobilin növünə uyğun olaraq), çünki belə vəziyyətdə onun istismarı
qadağandır.
Yoxlama sualları - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

tələblərinə uyğun gəlməyə bilərdi. Bu isə həmin ölkədə avtomobilin istismarını
qadağan edirdi.
Bu problemin həlli üçün 33 Avropa ölkəsi, Yaponiya və Avstraliya 1958-ci ildə
Cenevrədə birgə Beynalxalq konvensiya imzaladılar. Bu sənəddə avtomobilin
konstruktiv təhlükəsizliyini təmin edən sistem və aqreqatlara qoyulan tələblər və
onların sınaqlarının keçirilməsi qaydaları öz əksini tapmışdır. Bu tələblər həm
təkərli nəqliyyat vasitələrinə, həm də onların detallarına və üzərində qoyulan
avadanlığa aiddir.
Konvensiyaya əsasən ona qoşulan dövlətlər:
1. Müxtəlif sistemlər və aqreqatlara hazırlanan tələblər və sınaq metodikaları
hamı tərəfindən qəbul edilməli və riayət olunmalıdır;
2. Öz dövlət standartlarını hazırlayan zaman Konvensiyanın qoyduğu tələbləri
əsas kimi götürməli. Yəni onların standart və texniki aktların tələbləri Kon-
vensiyanın tələblərinə zidd olmamalıdır;
3. Konvensiya iştirakçısı olan ölkələr, aqreqat və ya avadanlığın sınaqdan
keçməsi haqda nişanı öz ölkəsinin ərazisində qüvvədə olmasını qəbul et-
mək.
Konvensiyaya əsasən təkərli NV-ləri aşağıdakı 4 kateqoriyaya bölünür: L,M. N.
O.