Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Nazorat savollari
1. Tashkil etish nazariyasining mohiyatini tushuntiring.
2. Tashkiliy munosabatning tarkibiy qismlarini aniqlash
3. Tashkiliy va iqtisodiy munosabatlarning о‗zaro bog‗liqligi deganda nimani
tushunasiz?
4. Boshqaruv ishlarining maxsus turlariga nimani kiritish mumkin?
5. Vertikal va gorizontal boshqaruv tashkiliy aloqalarini tushuntiring.
112
Tayanch iboralar: tashkil etish, ishchi kuchi, mehnat qurollari, buyumlari, tashkiliy
munosabat, vertikal va gorizontal boshqaruv tashkiliy aloqalari, shakllar, usullar.
2.2. Menejment tizimlarini loyihalashtirish
Har qanday tashkilotning faoliyati о‗zgaruvchan tashqi muhitda kechadi va
korxonaning unga moslashishi kо‗p jihatdan uning yashovchanligini va
samaradorligii belgilab beradi. Tashqi muhit bilan aloqani, birinchi galda, korxonani
boshqarish tizimi amalga oshirishi tufayli, aynan uning moslashuvchanligi kо‗p
jihatdan butun korxona faoliyatining natijasini belgilab beradi. Boshqaruv tizimlarini
moslashtirishning ikkita xili mavjud:
birinchidan, reaktiv moslashtirish, bunda tizimdagi о‗zgarishlar yuz bergan
tashqi о‗zgarishlarga javoban kechadi, korxonaning о‗zi esa quvlab yetuvchi rolida
ishtirok etadi;
ikkinchidan, proyektiv moslashtirish, bunda boshqaruv tizimi tashqi muhit
dinamikasining yо‗nalishlarini prognoz qiladi, о‗zi о‗zgaradi va boshqariladigan
kichik tizimlarni о‗zgartiradi.
Loyihalashtirish (lot. projectus - oldinga uloqtirilgan) loyihaviy moslashtirish
mexanizmi hisoblanadi. Menejment tizimi nuqtai nazaridan loyihalashtirishning
asosiy maqsadini о‗zining kuchli tomonlarini faollashtirib, о‗z kamchiliklarining
faoliyatning yakuniy natijalariga ta‘sirini mumkin qadar kamaytirgan holda, tashqi
muhitning о‗ziga xos xususiyatlaridan tashkilot manfaatlari yо‗lida samarali
foydalanish imkonini beruvchi boshqaruv tizimini yaratishdan iborat deb belgilash
mumkin. Bunda tashkilot va о‗z navbatida, uning boshqaruv tizimi faoliyatining
ikkita asosiy mezonini ta‘kidlash mumkin: maqsadga muvofiqlik va samaradorlik.
Maqsadga muvofiqlik deganda kerakli ishni qila bilish, samaradorlik deganda esa
mavjud resurslardan tejamli foydalana olish tushuniladi. Maqsadga muvofiqlik
samaradorlikka qaraganda muhimroq, chunki tashkilot iste‘molchilarga kerakli
narsani qilishi lozim va faqat ana shu holatda uning faoliyatining samaradorligi
haqida sо‗z yuritish mumkin bо‗ladi.
113
Menejment tizimlarini loyihalashtirish jarayoni - bu korxona tashqi muhitining
holati va uni rivojlantirish istiqbollari, korxonaning missiyasi, faoliyatining
maqsadlari va ularga erishishning tanlangan strategiyalari, korxona mulkdorlari va
(yoki) rahbarlarining hayotiy maqsadlari va qadrlash yо‗nalishlari, tashkilotlar va
ularni boshqarish tizimlarining obyektiv rivojlanish qonunlari, boshqaruv fani va
boshqa gumanitar fanlar yutuqlari haqidagi axborotni о‗zgartirishdir. Korxonani
boshqarish tizimining asosiy tarkibiy qismlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
- korxonani boshqarish tamoyillari;
- bо‗linmalar funksiyalari va boshqaruv apparati xodimlarining tashkiliy
rollari;
- ta‘minlovchi boshqaruv kichik tizimlari (yoki vositalari);
- boshqaruvning tashkiliy tuzilishi;
- boshqaruv jarayoni va boshqaruv qarorlarini qabul qilish va amalga oshirish
mexanizmi;
- korxonaning tashkiliy madaniyati.
Menejment tizimlarini loyihalashtirish uchun quyidagi tamoyillar asos qilib
olinishi mumkin.
1.
Maqsadlarning yagonaligi tamoyili, unga kо‗ra menejment tizimi, agar u
tashkilot maqsadlariga erishishda individlarning hamkorlik qilishiga yordam bersa,
samarali hisoblanadi.
2.
Samaradorlik tamoyili, unga kо‗ra menejment tizimi, agar u insonlarning
eng kam noxush oqibatlar yoki harajatlar asnosida maqsadlarga erishishiga
kо‗maklashsa, samarali hisoblanadi. Bunda harajatlar deganda nafaqat moddiy va
moliyaviy resurslar tushuniladi. Shuningdek, bunga xodimlarning mavjud boshqaruv
tizimidan yakka tartibda va guruh bо‗lib qoniqish hosil qilganligi ham kiradi.
3.
Zarur xilma-xillik tamoyili, unga kо‗ra boshqaruvchi tizimning
murakkabligi boshqarilayotgan obyektning murakkabligidan kam bо‗lmasligi kerak.
Tashkilotlar (korxonalar) tomonidan menejment tizimlarining yaratilishida bunga
quyidagilar hisobidan erishiladi:
114
1)
menejmentning har biri nisbatan mustaqil uchastkada о‗z vazifasini hal
etadigan turli kichik tizimlarini ajratish, ya‘ni boshqaruv mehnatini funksional
taqsimlash amalga oshiriladi;
2)
boshqaruv apparatini, menejment darajalarini ajratgan holda, iyerarxik
tamoyil bо‗yicha qurish;
3) boshqaruv axborotining katta hajmiga ishlov berish uchun yuksak axborot
texnologiyalaridan foydalanish.
Menejment tizimini loyihalashtirish jarayonini ikkita nuqtai nazardan kо‗rib
chiqish mumkin: mazmuniy va tashkiliy.
|