8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’. QURUQ To’yingan bug’. O’ta qizigan bug’

|
8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’. QURUQ To’yingan bug’. O’ta qizigan bug’
|
bet | 1/10 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 30,82 Kb. | | #102750 |
Bog'liq 8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’-hozir.org
8-mavzu. Suv bug’ining asosiy xossalari. To’yingan bug’. NAM To’yingan bug’. QURUQ To’yingan bug’. O’ta qizigan bug’
8-mavzu. SUV BUG’INING ASOSIY XOSSALARI. TO’YINGAN BUG’. NAM TO’YINGAN BUG’. QURUQ TO’YINGAN BUG’. O’TA QIZIGAN BUG’.
Reja
Asosiy tushunchalar
Suv bug‘ining Pv – diagrammasi
Suyuqlik va quruq to‘yingan bug‘ning asosiy parametrlari. Bug‘ hosil qilish issiqligi
Nam to‘yingan suv bug‘ining asosiy parametrlari
O‘ta qizigan bug‘ning asosiy parametrlari.
Suv va suv bug‘ining entropiyasi
Suv bug‘ining jadvali
Suv bug‘ining hs–diagrammasi
Suv bug‘i holatining o‘zgarishidagi asosiy termodinamik jarayonlar
Mavzu bo’yicha glossariy
Bug‘ hosil bo‘lish – jismni suyuq holatidan gaz holatiga o‘tish jarayoni
Kondensatsiya -jismni gaz holatidan suyuq holatiga o‘tishi kondensatsiya deb aytiladi.
Bug‘lanish - suyuqlikning faqat erkin sirtidan va har qanday temperaturada bug‘ hosil bo‘lish jarayoniga bug‘lanish deyiladi.
Kondensat - bug‘ning kondensatsiyalanishi natijasida hosil bo‘lgan suyuqlikka kondensat deyiladi.
Sublimatsiya - qattiq jismni birdaniga bug‘ holatiga o‘tishi sublimatsiya deyiladi.
Desublimatsiya - bug‘ning qattiq holatga o‘tishi esa desublimatsiya deyiladi.
O‘ta qizigan bug‘ - mazkur bosimda quruq to‘yingan bug‘ga qaraganda temperaturasi yuqori bo‘lgan bug‘ga o‘ta qizigan bug‘ deyiladi.
O‘ta qizdirish issiqligi - 1 kg quruq bug‘ni o‘zgarmas bosimda kerakli temperaturagacha qizdirish uchun zarur bo‘lgan issiqlik miqdoriga o‘ta qizdirish issiqligi deb aytiladi.
Asosiy tushunchalar
Suv bug‘i zamonaviy issiqlik energetikasining asosiy ish jismidir. Undan ko‘pchilik texnologik jarayonlarda ham foydalaniladi. Shuning uchun ham suv va suv bug‘ining termodinamikaviy xossalarini tekshirish katta ahamiyatga ega.
Jismni suyuq holatidan gaz holatiga o‘tish jarayoni bug‘ hosil bo‘lish deb aytiladi. Suyuqlikning faqat erkin sirtidan va har qanday temperaturada bug‘ hosil bo‘lish jarayoniga bug‘lanish deyiladi. Bug‘lanishning mohiyati shundan iboratki, suyuqlik sirtidagi tezligi yuqori, ya’ni kinetik energiyasi katta bo‘lgan molekulalar qo‘shni molekulalarning tortishish kuchlarini yengib suyuqlikdan atrof muhitga uchib chiqadilar. Bug‘lanish suyuqlikning tabiatiga va temperaturasiga bog‘liqdir. Temperatura ko‘tarilishi bilan bug‘lanish tezligi ortadi. Bug‘lanish jarayonida suyuqlikning temperaturasi kamayadi, chunki suyuqlikdan tezligi yuqori bo‘lgan molekulalarning uchib chiqishi tufayli qolgan molekulalarning o‘rtacha energiyasi pasayadi.
Suyuqlikka issiqlik uzatilganda uning temperaturasi ko‘tarilib bug‘lanish jadallashadi. Suyuqlikning tabiatiga va bosimiga mos temperaturada bug‘lanish suyuqlikning butun hajmi bo‘yicha ro‘y beradi. Natijada jadal ravishda bug‘ pufakchalari idish devorlariga hamda suyuqlik hajmida paydo bo‘ladi va kattalashib suyuqlik sirtiga qalqib chiqib yoriladi. Bunday hodisa qaynash deyiladi. Qaynash suyuqlik sirtidagi bosimga bog‘liq, ya’ni bosim ortsa, qaynash temperaturasi ham ortadi va aksincha. Jismni gaz holatidan suyuq holatiga o‘tishi kondensatsiya deb aytiladi. Kondensatsiya jarayoni bug‘ hosil bo‘lishi kabi o‘zgarmas temperaturada ro‘y beradi. Bug‘ning kondensatsiyalanishi natijasida hosil bo‘lgan suyuqlikka kondensat deyiladi. Qattiq jismni birdaniga bug‘ holatiga o‘tishi sublimatsiya deyiladi. Bug‘ning qattiq holatga o‘tishi esa desublimatsiya deyiladi.
Suyuqlik sirtidan qancha molekula uchib chiqib gaz holatiga o‘tsa va xuddi shuncha molekula kondensatsiyalanib suyuqlik holatiga qaytsa, bunday hodisa to‘yinish holati deb qabul qilingan, ya’ni bug‘ suv bilan muvozanatda bo‘ladi. Suyuqlik bilan dinamik muvozanatdagi bug‘ to‘yingan bug‘ deyiladi. Suyuqlikning erkin sirti ustidagi bo‘shliqni to‘yintiradigan bug‘ga nam bug‘ deyiladi. To‘yingan nam bug‘da mayda suv tomchilari bo‘ladi. Hosil qilingan nam bug‘ga yana qo‘shimcha issiqlik miqdori uzatilsa, uning tarkibidagi juda mayda suv tomchilari bug‘ holatiga o‘tadi va to‘yingan quruq bug‘ hosil bo‘ladi.
Nam bug‘dagi quruq to‘yingan bug‘ning massaviy ulushiga bug‘ning quruqlik darajasi deyiladi va x harfi bilan belgilanadi. Nam bug‘dagi suyuqlikning massaviy ulushiga namlik darajasi deyiladi va y harfi bilan belgilanadi va y=1-x bo‘lishi tabiiy. To‘yinish temperaturasidagi qaynayotgan suyuqlik uchun x=0, quruq to‘yingan bug‘ uchun esa x=1.
Demak, quruqlik darajasi 0 dan 1 gacha o‘zgarishi mumkin. To‘yingan quruq bug‘ga o‘zgarmas bosimda yana qo‘shimcha issiqlik miqdori uzatilsa, u holda uning temperaturasi ko‘tariladi va u o‘ta qizdirilgan bug‘ holatiga o‘tadi.
O‘ta qizdirilgan bug‘ning temperaturasi va solishtirma hajmi shu bosimdagi quruq to‘yingan bug‘nikidan yuqori bo‘ladi. O‘ta qizdirilgan bug‘ni suyuqlik sirtida olib bo‘lmaydi. O‘ta qizdirilgan bug‘ va quruq to‘yingan bug‘ning shu bosimdagi temperaturalar farqiga qizdirish darajasi deb aytiladi. O‘ta qizdirilgan bug‘ to‘yinmagan bo‘ladi, chunki uning shu bosimdagi solishtirma hajmi quruq to‘yingan bug‘nikidan yuqori, zichligi esa kam bo‘ladi.
O‘ta qizigan bug‘ o‘zining fizikaviy xossalari bo‘yicha gazlarga yaqinlashadi.
|
| |