Toshkent farmasevtika instituti farmatsiya fakulteti farmatsiya yo’nalishi

TOSHKENT FARMASEVTIKA INSTITUTI FARMATSIYA FAKULTETI FARMATSIYA YO’NALISHI
MAVZU : KOMPLEKS TUZLARNING OLINISHI XOSSALARI VA DISSOTSIATSIYALANISHI
[Fe(NH3)6]SO4 K4[Fe(CN)6] [Cr(H2O)3Cl3] K3[Ag(CN)4] KOMPLEKSLARINI OLINISHI DISSOTISATSIYALANISHI VA TUZILISHI
BAJARDI : MUXTOROV KARIMJON
TEKSHIRDI :XO’JAYEVA FARANGIZ
REJA :
KOMPLEKS TUZLARNING OLINISHI XOSSALARI VA DISSOTSIATSIYALANISHI
[Fe(NH3)6]SO4 K4[Fe(CN)6] [Cr(H2O)3Cl3] K3[Ag(CN)4] KOMPLEKSLARINI OLINISHI , DISSOTISATSIYALANISHI VA TUZILISHI
KOMPLEKS TUZLARNING OLINISHI, XOSSALARI VA DISSOTSIATSIYALANISHI
Kompleks tuzlar – tarkibida kompleks ion saqlagan murakkab moddalar. Masalan: K3[Fe(CN)6], K4[Fe(CN)6], Fe3[Fe(CN)6]2, Fe4[Fe(CN)6]3, Na3[Co(NO2)6], K3[FeF6], K2[‗tF4], Na2[HgI4], [CrCl2(H2O)4]Cl, [CrCl3(H2O)3] va h.k.
Kompleks tuzlarni nomlash: asosan tarixiy nomlar ishlatiladi masalan: K3[Fe(CN)6] – qizil qon tuzi, K4[Fe(CN)6] – sariq qon tuzi Fe3[Fe(CN)6]2 – berlin zangorisi, Fe4[Fe(CN)6]3 – turunbul ko‘ki va h.k. Bundan tashqari kompleks tuzlar sistematik quyidagicha nomlanadi: K3[Fe(CN)6] – kaliy geksatsianoferrat (III), K4[Fe(CN)6] – kaliy geksatsianoferrat (II), Fe3[Fe(CN)6]2 – temir (II) geksatsianoferrat (III), Fe4[Fe(CN)6]3 – temir (III) geksatsianoferrat [K3[FeF6] kaliy geksaftoroferrat (III), [CrCl2(H2O)4]Cl – dixlorotetraakva xrom (III) xlorid, [CrCl3(H2O)3] – trixlorotriakva xrom (III) va h.k.
Ba‘zi murakkab moddalar boshqa murakkab moddalar bilan reaktsiyaga kirishib yanada murakkabroq moddalar hosil qiladi. Hosil bo‘lgan moddalar XIX asrning oxirlarida kompleks birikmalar deb ataladigan bo‘ldi. Kompleks birikmalar hosil bo‘ladigan jarayonning mohiyatini tushunib olish uchun 1893 yilda Shveytsariya kimyogari A.Verner taklif qilgan va L.Chugaev, I.Chernyaev, A.Grinberg va boshqalar tomonidan to‘ldirilgan kordinatsion nazariya bilan qisqacha tanishib o‘tamiz.
Bu nazariyaning asosiy bandlari quyidagilardan iborat:
Kompleks birikmalardagi ion yoki atomlardan biri markaziy ion (yoki markaziy atom) hisoblanadi va uni kompleks hosil qiluvchi deb ataladi.
Kompleks hosil qiluvchi markaziy ion (yoki atom) atrofiga ma‘lum son qaramaqarshi zaryadli ionlar yoki qutblangan molekulalar (ligandlar) joylashadi (boshqacha aytganda ular koordinatsiyalanadi).
Markaziy ion yoki atomning qo‘shimcha valentliklari fazoda ma‘lum yo‘nalishlarga ega bo‘ladi.
Markaziy ion yoki atom ligandlar bilan birga kompleksning ichki sferasini hosil
Markaziy ion yoki atom bilan bevosita birikkan ligandlar soni 2,4,6,8 ga teng bo‘ladi.
Markaziy ion yoki atomdan uzoqroq joylashgan ionlar kompleksning tashqi sferasini tashkil qiladi.
A.Vernerning fikricha birinchi tartibdagi birikmalar asosiy valentliklar hisobiga hosil bo‘ladi. Kompleks birikmalar esa qo‘shimcha valentliklar hisobiga hosil bo‘ladi. Masalan: PtCl4 bilan 2KCl birikib, PtCl4∙2KCl ni hosil qilganda Pt va Cl atomlari o‘zlarining asosiy valentligidan tashqari yana qo‘shimcha valentliklar namoyon qiladi:
bu erda qora chiziqlar asosiy valentlikni, punktir chiziqlar qo‘shimcha valentlikni qo‘rsatadi. Hozirgi zamon termini bilan aytganda asosiy valentlik elementning ayni birikmadagi oksidlanish darajasini (https://fayllar.org/p-elementlari-bolib-umumiy-nom-bilan-xalkogenlar-deb-yuritilad.html), qo‘shimcha valentlik esa uning koordinatsion sonini ko‘rsatadi. PtCl4∙2KCl da platinaning asosiy valentligi 4 ga, qo‘shimcha valentligi 6 ga tengdir. Kompleks tarkibida markaziy atom bilan bevosita birikkan ligandlar orasidagi bog‘lanishlar soni markaziy atomning koordinatsion soni deb ataladi. Kompleksda markaziy atom bilan ligandlar orasidagi barcha bog‘lanishlar bir xil kuchga ega bo‘ladi.
Bir valentli elementning koordinatsion soni ko‘pincha 2 ga teng bo‘ladi: [Ag(NH3)2]Cl, K[Ag(CN)2]. Ikki valentlilarning kooordinatsion sonlari ko‘pincha to‘rtga, ba‘zan uchga va oltiga teng bo‘ladi: Na[RbI3], K4[Fe(CN)6], [Zn(NH3)4]Cl2. Uch va to‘rt valentli elementlarning koordinatsion sonlari asosan oltiga teng: K3[Fe(CN)6].
[Fe(NH3)6]SO4 K4[Fe(CN)6] [Cr(H2O)3Cl3] K3[Ag(CN)4] KOMPLEKSLARINI OLINISHI , DISSOTISATSIYALANISHI VA TUZILISHI
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT
|