TJni qisman va to’liq avtomatlashtirish

Bog'liq Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari
TJni qisman va to’liq avtomatlashtirish. Avtomatik axborot yig’ish
texnologik jarayon xaqida, ishlab chiqilayotgan maxsulot xaqida hamda uning
miqdori, sifati xaqida xizmatchi xodimlarga axborot berish uchun xizmat qiladi.
Ishlab chiqarish jarayonlaridagi avariya holatlarini oldini olish,
tekshirilayotgan jarayonni ishdan to’xtatish avtomatik himoya vositalari
yordamida amalga oshiriladi (masalan, elektr uskunalarining alohida qismlarini
qisqa tutashuv holatlarida ishdan to’xtatish). Avtomatik himoya avtomatik
boshqaruv va signallash bilan uzviy bog’langan, chunki bunda ximoya vositalari
boshqaruv organlariga ta’sir ko’rsatadi hamda bajarilgan vazifa haqida
xizmatchi xodimlarni xabardor qiladi.
Rele himoyasi elektr stansiyalari, podstansiyalari, turli elektr uskunalarida
qo’llanuvchi relelar asosida bajariladi.
Avtoblokirovka qurilmalari avtomatik ximoya tarkibiga kiruvchi
elementlar bo’lib, uskunalarni noto’g’ri ulanish va ishdan to’xtash hollarini ham
da avariya holatlarini oldini olishda qo’llaniladi.
Boshqaruv – boshqaruvchi kattalikning belgilangan algoritmiga mos
bo’lgan qiymatini saqlashga yo’naltirilgan ta’sirlar yigindisi xisoblanadi.
Algoritm bu texnologik jarayonda bajariluvchi operatsiyalarning ketma
- ketligi va mazmunini belgilovchi; berilgan qiymatni oxirgi qiymatga o’tishini
ko’rsatuvchi ko’rsatma xisoblanadi.
16
Ish algoritmi ma’lum texnologik jarayon yoki uskunada bajariluvchi
vazifalarning ta’minlovchi ko’rsatmalar yig’indisi hisoblanadi.
Belgilangan ish algoritmini amalga oshirish uchun tash-qaridan maxsus
ta’sirlar ko’rsatilishi zarur bo’lgan, moddiy va energetik balansga rioya qiluvchi
mashina yoki agregat bosh-qariluvchi ob’ekt deb yuritiladi.
Bir biridan ma’lum masofada joylashtirilgan texnologik ob’ektlarni
boshqarish masofaviy avtomatik boshqaruv tizimining texnik vositalarini o’z
ichiga oladi. Bu holda boshqaruv impulslari dispetcherlik pultlari boshqaruv
punktlarida o’rnatilgan avtomatlashtirish uskunalari orqali beriladi yoki qabul
qilinadi.
Avtomatik boshqaruv – texnologik jarayonlarni odam ishtirokisiz
boshqaradigan texnikaviy vositalarni joriy etish demakdir. Bu esa ishlab
chiqarish jarayonidagi odam ishtirok etmagan yangi bosqich bo’lib, bunda
texnologik va ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish funksiyasini avtomatik
qurilmalar bajaradi. Avtomatlashtirishni joriy etish ishlar ko’rsatkichlarining
yaxshilanishiga, ya’ni ishlab chiqarilayotgan maxsulot miqdori va sifatining
oshishi hamda tannarxining kamayishiga olib keladi.
Ishlаb chiqаrish unumdоrligini оshirish аsоsаn ishlаb chiqаrishni
mеxаnizаtsiyalаsh vа аftоmаtlаshtirishgа аsоslаnаdi. Bu tushunchаlаr оrаsidаgi
umumiylik vа fаrqi nimаdаn ibоrаt.
Mеxаnizаtsiya – bu qo’ldа ishlаsh vоsitаlаrini mаshinа vа mеxаnizimlаr
bilаn аlmаshtirishdir. Bulаr yordаmidа insоn оg’ir yuklаrni ko’tаrishni vа
siljitish, mеtаllаrni kеsishi, eritishi vа shtаmplаsh, еr оstidаn qаzilmа bоyliklаrni
qаzib оlish mumkin vа xаkоzо. Lеkin bu turli mаshinа mеxаnizmlаr insоn
tоmоnidаn bоshqаrilаdi.: u ishlаb chiqаrish, ulаrni tаxlil qilish, qаrоr qаbul qilib,
bu jаrаyontа`sir qilish lоzim.
Shudаy qilib, mеxаnizimlаshtirilgаndа, insоn ishlаb chiqаrish jаrаyonidа
dоimiy ishtrоki tаlаb etilаdi.
17
Ishlаb chiqаrish jаrаyonlаrini аftоmаtlаshtirilgаdа insоnning ishlаb
chiqаrish jаrаyonidа bеvоsitа ishtrоki vа qismаn vа butunlаy tеxnik vоsitаlаrni
vа bоshqаrish tizimlаrini qo’llаsh оrqаli оzоd etilаdi.
Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirishning holati uch davrga
bo’linadi.