nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

30
raqamlari kiritilib
Enter
bosiladi. Yana ikki marta
Enter
bosish orqali
tekislikni qurish tugatiladi.
Moдель
muhitidan
Лист
muhitiga o‘tib ko‘rinish oynasini
belgilab
Delete
tugmasi bilan yo‘q qilamiz. Ekranda toza List qoladi.
Видовый экран
panellar jihozidagi
-
Диалоговое окно
видовых экранов
yordamida tugmasi bosiladi va chiqqan muloqat
oynasidan
Четыре: равномерно
ko‘rinishi tanlanadi va
OK
tugmasi
bosiladi. Ekranda qog‘ozda diagonali bo‘yicha ikki chekka nuqta
ko‘rsatilsa,
Geometrik jismlar yaqqol tasviri asosida

33
Konusning ko‘rinishlarini hosil qilish uchun keyingi bajariladigan
ishlar ya’ni list qatiga o‘tish va hokazo bosqichlar 3.1
mavzuda
keltirilgandek bajariladi.
Konusning har bir ko‘rinish ko‘rinish oynalarini to‘ldirib turli xil
masshtab olib joylashadi. Vidovыy ekran panellar jihozidagi
-
масштаб
tugmasi yordamida har bir ko‘rinish
oynasini ketma-ket aktivlashtirib har biri uchun 1:2 masshtab tanlab
chiqamiz (32-chasm). Ko‘rinish oynalaridan birida chizmani belgilab
uning chizig‘iga 1 mm qalinlik beriladi.
32-rasm
Topshiriq. Yuqorida olingan ko‘nikmalardan foydalanib:
1) asosining radiusi 40 va balandligi 80 bo‘lgan silindrning, 2)
Radiusi 50 ga teng bo‘lgan sharning uchta
proyeksiyasi va umumiy
ko‘rinishi chizing.
34
3.3. Geometrik jismlarning tekisliklar bilan
kesishishi
Misol. Radiusi 30 va balandligi 70 bo‘lgan
konusning asos tekisligiga 45
0
gradus og‘ma
tekislik bilan kesishishidan hosil bo‘lgan shakl
chizilsin (33-rasm). Hosil bo‘lgan shakl uch
proyeksiyada ko‘rsatilsin.
-
разрез
(qirqim) tugmasi bilan
ixtiyoriy jismga qirqim beriladi. Buyuruq
quyidagi muloqat bilan ketma-ket bajariladi.
Выберите объекты:
- Obektni tanlang:
obekt
sichqoncha bilan tanlanadi. Probel bosib tanlash
to‘xtatiladi.
Первая
точка
на
режущей
плоскости
[Объект/Zось/Вид/XY/YZ/ZX/ 3точки] <3точки>:
-
Kesuvchi tekislikni berish usullari taklif qilinadi.
Bu yerda:
Объект
– aylana, ellips, 2M poliliniya, 2M
splayn kesuvchi tekislik
sifatida tanlash imkonini
beradi;
Zos
– Z o‘qini biror burchak bilan kesib o‘tuvchi tekislikni tanlash
imkonini beradi;
Вид
– ko‘rinish tekisligiga parallel tekislik tanlanadi;
XY/YZ/ZX
- mos ravishda XY, YZ va
ZX tekisliklariga parallel
kesuvchi tekislik tanlanadi;
3 точки
– obyektning o‘zida uch nuqtani ko‘rsatish yoki nuqta
koordinatalarini klaviaturadan kiritish orqali kesuvchi tekislik tanlanadi.
Kesuvchi tekislik tanlangach tanlangan tekislikning
qaysi tarafidagi
qirqilayotgan qismi qolishi sichqoncha bilan ko‘rsatiladi.
Chizma
Замкнуть
tanlanadi. 
- 
круг

38
g‘iga qarab yuriladi, aylana chekkasi (kvadrant) markeri (41-rasm,v)
topilgach sichqoncha tugmasi bosiladi.
36-rasm
Endi bu tekis shakllarni ko‘tarish (o‘stirish)
orqali fazoviy
shakllarni yasaymiz. Dastlab kvadratni berilgan balandlikka biror
burchak ostida torayish asosida o‘stirish orqali piramida chiziladi.
-
выдавить
(o‘stirish) buyrug‘i tanlanadi.
Kvadrat ustiga
sichqonchaning chap tugmasi bosib belgilanadi.
Enter
yoki
пробел
bosilib belgilash to‘xtatiladi. Buyruqlar qatoridagi
-rasm - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

43
43-rasm
42-rasm
4. PROYEKSION CHIZMACHILIK
4.1. Uch o‘lchamli shakllar yasash
42-rasmda ko‘rsatilgan detalning
fazoviy ko‘rinishini chizish usulini
keltiramiz.
1. Bunday
detalni chizish uchun
avval uning old ko‘rinishini chizib
olish kerak. Buning uchun
-
Спереди
tugmasi
yordamida chizish
maydoni frontal tekislika o‘tkaziladi.
2. Detalning old ko‘rinishida ikki
xil oddiy elementlar – 11 ta kesma
va 1 ta yoydan tashkil topgan. Avval
kesmalarni so‘ngra
yoyni chizib
olamiz.
-
отрезок
t
ugmasi yordamida sichqoncha bilan
ekranning ixtiyoriy joyida kesmaning birinchi nuqtasi (1)
ko‘rsatiladi, vertikal yo‘nalish bo‘yicha pastga qarab sichqoncha
yurgizilib klaviaturadan kesma uzunligi 30
raqamini yozib
Enter
bosiladi. Bu bilan sichqoncha (2) nuqtaga o‘tib oladi, ya’ni 1-2
nuqtalar
orasidagi
kesma
chiziladi. Sichqoncha bilan
chapga tomon yuriladi, gori-
zontal yo‘nalish topilgach
klaviaturadan kesma uzunligi
20
raqami
kiritilib,
Enter
bosiladi (2-3 kesma chizi-
ladi). So‘ngra sichqoncha
bilan
pastga qarab vertikal
yo‘nalish
tanlanib
kesma
uzunligi 15 raqami kiritilib 3-
4 nuqtalar orasidagi kesma
chizib olinadi. Va hokazo
ketma-ket
sichqoncha yorda-
mida kesma yo‘nalishi va
44
klaviaturadan uning uzunligi kiritilib qolgan kesmalar ham chizib
olinadi.
3. Detalning yoy qismini chizish uchun
-
Сопряжение
tugmasidan foydalanish qulay. Buyruq tanlangach chizmadagi 1-2 va
11-12 kesmalarning yuqori qismlari
ketma ket sichqoncha bilan
ko‘rsatilgach ular o‘zaro yoy bilan tutashadi. Shu bilan detalning old
ko‘rinishining atrof chiziqlari butkul hosil bo‘ladi.
Bu usul bilan chizilgan chizma 11 ta alohida-alohida kesma va 1
ta yoydan iborat bo‘ladi.
радиус
buyrug‘i tanlanadi. Buyruqlar 
qatoriga radius qiymati 5

42
Buyruqlar qatoriga
ISOLINES
buyrug‘i yozilib
Enter
bosiladi va
yangi qiymat 32 kiritiladi. Bu buyruq bilan yasaladigan shakl
to‘rining zichligi oshiriladi.
-
вращать
(
aylantirish
)
tugmasi bosiladi. Sichqonchaning
chap tugmasi bilan chizilgan shakl belgilanadi va
Enter
yoki
пробел
bosib belgilash to‘xtatiladi. Buyruqlar qatoridagi
Начальная точка
оси вращения
so‘rog‘iga javoban sichqoncha bilan o‘qning yuqorigi
nuqtasiga yaqinlashib chap tugmasi bosiladi.
Конечная точка оси
so‘rog‘iga javoban esa sichqoncha bilan o‘qning pastki nuqtasi
ko‘rsatiladi.
Угол вращения <360>:
so‘rog‘iga javoban 360 –
burilish burchagi kiritiladi. Va ekranda fazoviy aylanma shakl old
tomondan ko‘rinishi hosil bo‘ladi (40-rasm,v).
-
СЗ изометрия
tugmasi bilan shaklning izometrik ko‘rinishiga o‘tiladi.
-
скрытие линии
(orqa chiziqlarni yashirish) orqali orqa chiziqlari
ko‘rinmas qilinadi. (39-rasm,a).
Topshiriq. Yuqorida olingan ko‘nikmalardan foydalanib:
41-rasmdagi shakllarni ko‘rsatilgan o‘qlar atrofida mos ravishda
270, 90 va 360 gradusga aylantirib fazoviy shakllar yasang.
360>
Savol va topshiriqlar - Alisher navoiy nomidagi toshkent davlat

69
A. Mezon ul-avzon
V.
Tarixi muluki ajam
S. Muhokamat ul-lug‘atayn
D. Tarixi anbiyo va hukamo
4. paxsachi, yag‘chi, chag‘irchi,
bichaqchi terminlari qaysi
olimning asarida qayd etilgan?
A. Alisher Navoiy
V. Mahmud Koshg‘ariy
S. Mahmud Zamaxshariy
D. Ulug‘bek
5. –chi affiksli terminlar semantik strukturasiga ko‘ra necha
guruhga bo‘linadi?
A. uch
V. to‘rt
S. besh
D. ikki
6. qiltiqcha, kokilcha, pufakcha terminlari qaysi fan sohasiga oid?
A. tibbiyot
V. biologiya
S. zooologiya
D. anatomiya
7. “Qaychi” ma’nosidagi bichg‘uch
motivlangan termini eski
turkiy tilga xos qaysi manbada qo‘llangan?
A. Xusrav va Shirin
V. Muhabbatnoma
S. Qutadg‘u bilig
D. Devonu lug‘otit turk
8. –ma affiksi qachondan e’tiboran faol qo‘llanishga qirgan?
A. VIII asr
V. XI asr
S.
XIII asr
D XIV asr
9. Ish-harakatning nomini anglatuvchi terminlar qatorini belgilang.
Siquv, tintuv
V. tergov, to‘lov
S. o‘lchov, kelishuv
D. bitishuv, qurshov
10. Ish-harakt vositasini ifodalovchi terminni aniqlang.
A. qochoq
V. o‘toq
S. o‘roq
D. yo‘lak
Savol va topshiriqlar - Alisher navoiy nomidagi toshkent davlat

81
Qo‘shma terminlarning tarixiy xususiyatlarini misollar
yordamida oching.
Qo‘shma terminlar komponentlari munosabatiga ko‘ra necha
turga ajratiladi?
Gibrid terminlarni mavjud lug‘atlardan toping va izohlang.
Terminlarning metaforalashish yo‘llariga diqqat qarating.
Test:
1.Morfologik usul bilan yasalgan
sifat-terminlar nechta
guruhga bo‘linadi?
A. uch
V. ikki
S. to‘rt
D. besh
2.
Nimagadir
yaroqlilikni
ifodalovchi
sifat-terminni
ko‘rsating.
A. zaharli
V.tuzli
S. qimmatli
D yeyimli
3. –simon affiksli sifat-terminlar qaysi fan sohalarida faol
ishlatiladi?
A. tilshunoslik va adabiyotshunoslik
V. geologiya va geografiya
S. astronimiya va tibbiyot
D. zoologiya va biologiya
4.O‘tgan asrning 60-yillarida kammahsul bo‘lgan
qaysi
affiks hozir unumli affiks hisoblanadi?
A. –simon
V. –(v)iy
S. ser-
D. kam-
5. –ma affiksli model qanday fe’llardan passiv ma’noli sifat-
terminlar yasaydi?
A. shaxssiz
V. o‘timsiz
S. o‘timli
D. harakat
6. Genetik jihatdan o‘zbek tili qo‘shma terminlari nechta
guruhga bo‘linadi?
A. ikki
V. uch
S. to‘rt
D. besh
7. son+ot strukturali qo‘shma
terminlar qaysi terminlar
sistemalarda faol qo‘llanadi?
82
A. tibbiy, biologiya
V. harbiy, ijtimoiy-siyosiy
S. barcha
D. ilmiy-texnikaviy
8. ravish+fe’l(sifatdosh) tipli qo‘shma terminlar qatorini
belgilang.
A. issiqbardosh, o‘ziuchar
V. tezuchar, o‘tato‘yingan
S. o‘zisiljir, o‘taingichka
9. Gibrid qo‘shma terminlar o‘zbek
tilida qachon
qo‘llanishga kirgan?
A. XX asr boshi
V. XX asr o‘rtalari
S. XX asr oxiri
D. X1X asr ikkinchi yarmi
10. Qo‘shma terminlar komponentlari munosabitiga ko‘ra
nechta turga taqimlanadi?
A. ikki
V. uch
S. to‘rt
D. besh
9 - Abu rayhon beruniy nomidagi toshkent davlat texnika universiteti

|
Abu rayhon beruniy nomidagi toshkent davlat texnika universiteti
|
bet | 26/40 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #108562 |
Bog'liq M. Q. Bobojanov avtomatik boshqarish va rostlash nazariyasi asos-fayllar.org6
9
Y(p) = W, {p) ■W2(p)- W„ (p) ■ X(p) ya’ni:
W(P) =П W,(P) X( p) j=j
(4.53)
Bu ifoda ketma-ket ulangan zvenolardan iborat sistema umumiy uzatish funksiyasini aniqlash formulasidir. Unga ko‘ra ketma-ket ulangan zvenolardan iborat sistemaning umumiy uzatish funksiyasi zvenolar uzatish funksiyalarining ko‘paytmasiga tengdir.
Shunday qilib, minimal - fazali va barqaror zvenolami ketma-ket ulash minimal fazali va barqaror sistemani beradi.
Agar loaqal bitta zveno nominimal - fazali yoki nobarqaror bo'lsa, ulanish hosil qilgan sistema ham nominimal yoki nobarqaror bo‘ladi.
Mos ravishda parallel ulash
Mos ravishda parallel ulashni 4.25-rasmda ko‘rsatilgan sxema mi- solida ko'rib chiqamiz. Bu holda kirish kattaligi:
У‘
Xl
Wi
X —x, =Хл =... =x.
n, chiqish (4.54)
kattaligi e
esa, У =
Xn
/=1
W„
ko‘rinishida bo'ladi, ya’ni summa- torda barcha signallar yig‘iladi. Sek- torlami bo'yash, mos keluvchi sig- nallami manfiy qiymat bilan
4.25-rasm.
qo‘shilishini bildiradi.
Mos ravishda parallel ulangan sxemaning uzatish funksiyasi ifodasi uchun quyidagiga ega bo‘lamiz:
W(p) -2M =hvt(P)
(4.55)
X(p) IHX(p)
Bu ifodadan ko'rinadiki, o‘zaro mos ravishda parallel ulangan zvenolardan tashkil topgan sistemaning umumiy uzatish funksiyasi zvenolar uzatish funksiyalarining algebraik yig‘indisidan iborat bo‘ladi.
|
| |
-ta chiqish oyoqchalariga 
ega. Bu oyoqchalarning 
286-

124
kompyuter tarmoqlarida ma’lumotlarni uzatish jarayonlarini amalga oshirish
mumkin.
VIS
(Visual Instruction Set - nabor komand dlya rabotы s vizualьnыmi
dannыmi) – vizual ma’lumotlar bilan ishlash uchun mo‘ljallangan buyruqlar
to‘plami.
UltraSPARC III protsessorning birinchi modeli 600 MGs chastotaga ega edi,
uning qatorining kengligi 0,18 mkm-ga teng bo‘lib, tarkibida 29 000 000- ta
tranzistor bor edi. Keyingi modellarda chastota 1,2 GGs-ga, qatorining kengligi esa
0,13 mkm-ga ega bo‘lgan. UltraSPARC III mikrosxemasi
u-
konveyer
ikkinchisi esa, 
v-

116
3.13-rasm. Pentium 4 protsessorining ichki registrlari.
Pentium 4 protsessor tarkibida ham, 16-razryadli Intel 8088 protsessori
tarkibida bo‘lgan barcha registrlar guruhlari mavjuddir. Ushbu registrlarning
uzunliklari 16 va 32-razryadga ega. Pentium 4 protsessorining umumiy
tayinlanadigan registrlari
EAX, EVX, ESX - Nigmatov X

117
4 protsessori
NetBurst
deb atalgan va
P6
mikroarxitekturasidan keskin farq
qiladigan mikroarxitekturaga ega (3.14-rasm).
NetBurst mikroarxitekturasi ko‘proq bosqichli konveyerga va ikkita
arifmetik-mantiqiy qurilmaga ega bo‘lib,
giperoqimli texnologiyani
amalga oshira
oladi. Giperoqimli texnologiya deganda - ikkita registrlar to‘plamiga va qator
boshqa resurslar to‘plamiga ega bo‘lgan qurilma tushuniladi. Bu texnologiya
Pentium 4 protsessorida, ikkita dastur orasida biridan boshqasiga o‘tishni juda
yuqori tezlikda ta’minlab beradi, ya’ni bunda bitta emas balki bir vaqtda ikkita
protsessor ishlayotgandek bo‘lib tuyuladi. Pentium 4 protsessori bitta sikl davomida
bir nechta buyruqlarni bajarish imkoniyatiga ega, shuning uchun u
superskalyar
protsessor
deb ataladi.
Pentium 4 protsessorida uning modeliga qarab ikki yoki uch sathli kesh
xotiralardan foydalanilgan. Barcha modellar 8 Kbayt hajmli SRAM turidagi birinchi
sath kesh xotirasi
L1-
ga ega. 
L2 - Nigmatov X

L1-
ga ega.
L2
- 1 Mbayt,
L3
esa - 2 Mbayt hajmli kesh
xotiralardan iboratdir. Ushbu xotiralar yordamida konveyerlar ishini tezlatish
amalga oshiriladi. Pentium 4 protsessori ma’lumotlar traktining soddalashtirilgan
ko‘rinishi 3.15-rasmda keltirilgan.
Pentium 4 protsessori 42 000 000-ta tranzistorga ega, «qatorining kengli-gi»
0,18 mkm va taktli generatorining chastotasi esa 1,5 GGs-ga tengdir. «Qatorining
kengligi» deganda tranzistorlar orasidagi o‘tkazgichlarning kengligi tushuniladi.
Odam sochining diametri 20-100 mkm-ni tashkil qiladi. 1 mkm = 10
-6
metr yoki 1
mkm = 10
-3
mm ga teng degani. Bunda 0,18 ≈ 0,2 =2*10
-4
mm ga to‘g‘ri keladi.
118
3.14-rasm. Pentium 4 protsessorining mikroarxitekturasi - NetBurst.
Pentium 4 mikrosxemasi
35
mm uzunlikka ega kvadrat shaklida ishlangan.
Mikrosxema uning past qismida matritsa shaklida joylashgan
478-
ta chiqish
oyoqchalariga ega. Bu oyoqchalarning
85-
tasi mikroprotsessorni kuchlanish bilan
ta’minlash uchun,
180-
tasi shovqinni kamaytirish uchun erga ulangan,
198-
ta
chiqish signallar uchun ishlatilgan,
10-
ta chiqish esa zahira uchun qoldirilgan (3.16
va 3.17-rasmlar).
119
3.15-rasm. Pentium 4 ma’lumotlar traktining soddalashtirilgan ko‘rinishi.
120
3.16-rasm. Pentium 4 protsessori chiqish oyoqchalarining nomlanishlari.
3.17-rasm. Pentium 4 protsessorining mikrosxemasi.
|
Farg’ona politexnika instituti S21A-20 guruhi talabasi Yandashev Mansurning “Isssiqlik texnikasi va issiqlik texnikasi uskunalari” fanidan mustaqil ishi - bet 2

|
Farg’ona politexnika instituti S21A-20 guruhi talabasi Yandashev Mansurning “Isssiqlik texnikasi va issiqlik texnikasi uskunalari” fanidan mustaqil ishi
|
bet | 2/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 290,78 Kb. | | #230924 |
Bog'liq BETON VA TEMIRBETON TEXNOLOGIYASI KAMOLIDDINMineral (anorganik) bog‘lovchi moddalar. Qadim zamonlarda parchalangan va butun toshlarni bir-biriga zich joylashtirib yoki band, qavs bilan qisib inshootlar qurishgan. Biroq bunday usulda katta inshootlar qurish qiyin edi, shuning uchun odamlar toshni bir-biriga biriktirishning boshqa yo‘llarini izlay bosh-ladilar. Ular dastlab gildan foydalanishgan, birok gil qurigan vaqtda kichrayadi, bu esa ravshanki, yoriqlar xosil bo‘lishiga olib keladi. Bundan qutilish maqsadida qumtuprokdan foydalana boshladilar, mustaxkamligini oshirish uchun esa turli xil tolasimon moddalar qushdilar, eramizdan taxminai 3-4 ming yil avval quydirish yo‘li bilan olinadigan bog‘lovchi moddalar paydo buldi. Ulardan eng birinchisi gips edi. Gips uncha yuqori bo‘lmagan xaroratda.ya’ni I40- 190°C da gips tarkibli jinsni kuydirib olingan. So‘ngra ohakdan xam foydalanila boshlandi. Gips va ohakning bunchalik erta ishlatilishiga tabiatda gipstosh va ohaktoshning kup tarkalganligi va ularni qayta ishlash osonligi sabab buldi. Gips va ohak quydirilganda o‘zgarish xosil bulishi ulardan bog‘lovchi moddalar ishlab chiqarishda foydalanish mumkin, degan fikrni yuzaga keltirgan bo‘lsa ajab emas. Rivojlanayotgan shaxar xo‘jaligiga va yo‘l qurilishiga suvga chidamli, mustaxkamligi yuqori bo‘lgan bog‘lovchi moddalar kerak edi. SHuning uchun barcha mamlakatlarda ohakdan keng foydalanildi, barcha 'ilmiy ishlar esa tarkibi ohakli xom-ashyoning sifatini yaxshilash va bu xom-ashyo asosida qurilish moddalari olish texnologiyasini takomillashtirishga qaratilgan. Jumladan, Rossiyada, xamda qadimgi rus shaxarlari Kiev, Novgorod, Pskov, Rostov va Moskva shaxar devorlarini, ibodatxona va minoralarini qurishda ohakli xom-ashyodan foydalanilgan. Angliyada Disan Smitontarkibidagiqushimchalari bor kuydirilgan ohak maxsulotini tatbiq etdi. Bu bog‘lovchi modda gidravlik xossaga ega edi, shuning uchun uni gidravlik ohak deb ataldi. So‘ngra esa putssolon va ohak aralashmasidan iborat maxsulot olindi va u romansement deb ataldi. 1825 yilda E.G.CHelievning kitobi nashrdan chiqdi. U o‘z kitobida sun’iy xom-ashyo aralishmasidan iborat bog‘lovchi moddani ishlab chi-qarish texnologiyasi xaqida batafsil yozgan edi. Sun’iy xom-ashyo esa ohaktoshni quydirish natijasida xosil bo‘lgan bir qism ohakdan va bir qism gildan iborat.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Farg’ona politexnika instituti S21A-20 guruhi talabasi Yandashev Mansurning “Isssiqlik texnikasi va issiqlik texnikasi uskunalari” fanidan mustaqil ishi
|
Ma’lumotlar sxemasi - Mundarija kirish I bob. Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimining...

|
Mundarija kirish I bob. Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimining nazariy asoslari
|
bet | 16/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)Ma’lumotlar sxemasi qaysi satr bilan jadval bog’langanligini ko’rsatadi, qaysi yo’l bilan ular bog;lanishi, bog’langandan keyin tekshirish kerak kerakmasligini va jadvallarda kalitlarni o’zqarishini ko’rsatadi. Ma’lumotlar sxemasi faqt server ma’lumotlar bazasi bilan ishlayatganda Access obektlar panelida ko’rinadi.
Formalar muloqot interfaysi ilovasining asosiy vositasi.Forma ekranda o’zaro boglangan jadvallarni ko’rish uch istalgan qulay bo’ladi.Tugmali formalar boshqarish panelini yaratiish uchun ishlatish mumkinFormalarga rasmlar,diagrammalar,tovush fragmentlari,video qo’yish mumkin. Formalarda xodisalarni qayta ishlash mumkin.
Xisobot Foydalanuvchi masalasining natijalari va kiritish va chop etishlarni o’z ichiga olgan hujjatlarni farmatlaydi.
Ma’lumotlarga kirish betlari muloqot Web-saxifasi hisoblanadi.Ular ma’lumotlar bazaasi bilan dinamik aloqani taminlashadi , ko’rib chiqish,pedaksiyalash va ma’lumotlarni bazaga kiritish inkoniyatini beradi.
Makroslar Foydalanuvchi ilovasida bir necha holatlarni avtomatizasiya qilish imkoniyatini beradi.Makros bu dastur bo’lib,makrokomandalardan tashkil topgandir.Makrosni yaratish uchun muloqot oynasidan kerakli makrokomandani tanlash bilan bajariladi.
Modullar Visual Basic for Application tilida prosiduralarga ega.
Access interfeysi
Access boshqa Microsoft Windows prorammalariga o’xshab qulay grafik interfeysga ega, foydalanuvchi uchun qulaylikka mo’ljallangan. Ma’lumotlar bazasi jadvallari bilan ishlash va boshqa obyektlar bilan ishlash uchun juda ko’p komanda va menyular bor.
Access oynasi
Accessni quyidagicha ishga tushiramiz: Pusk ni bosamiz keyingi menyuda Programmi va undan keyin Microsoft Access tanlanadi.
Accessni asosiy elementlarini ko’rib chiqamiz:
Savrlohalar qatorida system menyu tugmalari joylashgan, dastur nomi (Microsoft Access) va uch tugma ekranda oynani boshqarish uchun mo’ljallangan.
Menyu satri
Menyu satrida quyidagi punktlar mavjud “Fayl”, “Pravka”, “Vid”, “Vstavka”, “Servis”, “Okno”,
“Spravka”, har biri alohida sichqon tugmasi bilan ochiladigan menyu qatorlariga ega.
|
| |
Mustaqil ish talablari

|
Mustaqil ish talablari
|
bet | 1/6 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 148,5 Kb. | | #126028 |
Bog'liq Mustaqil ish namuna
Yo‘nalish:
Guruh:
Mustaqil ish talablari
Mustaqil ish mavzusi ro‘yxat asosida shakllantirilgan va har bir talaba o‘z ro‘yxat raqami bo‘yicha mavzuni yozib oladi.
Mustaqil ish mavzusi to‘g‘ri talqin qilinishi lozim, ya’ni mavzu bo‘yicha tushunmovchilik yuz bersa ma’ruza o‘qituvchisiga murojaat qilish lozim.
Mavzu bo‘yicha nazariy va amaliy ishlar bajarilishi kerak.
Mustaqil ish hisobotida titul varog‘i, mundarija yoki reja, kirish, asosiy qism, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar bo‘lishi lozim.
Hisobotda ham ortiqcha ma’lumotlar bo‘lmasligi lozim, asosan tahlillar, solishtirma ma’lumotlar va talaba tomonidan mustaqil o‘rganilgan hamda yig‘ilgan ma’lumotlar bo‘lishi talab etiladi.
Varoqlar soni, ya’ni hisobot hajmi chegaralanmagan. Mavzu qay darajada asoslanganligi va o‘rganilganligi muhim hisoblanadi.
Shart
|
Baho
|
Mazmunan yondashish
|
5
|
Tizim tahlili
|
7
|
Misollar keltirish
|
4
|
xulosa
|
4
|
Jami
|
20
|
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Ma’lumotlar Bazasi fanidan
MUSTAQIL ISH
Mavzusi: BILIMLAR TIZIMI
Guruh:
Bajardi:
Tekshirdi:
|
| |
Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimini ishlab chiqish texnologiyasi

|
Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimini ishlab chiqish texnologiyasi
|
bet | 18/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)
3.2. Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimini ishlab chiqish texnologiyasi
Menga kurs ishida berilgan mavzu bo’yicha ma’lumotlar omborini yaratish uchun avvalam bor birinchi Microsoft Access dasturini ishga tushiramiz. Microsoft Acces–s dasturini ishga tushirish uchun Пуск-Программы- Microsoft Office- Microsoft Access .
Microsoft Access 2010 dasturi yuklanganda quyidagi oyna xosil bo’ladi.
3.2.1-rasm Yuqoridagi oynadan Создать tugmachasini bosish bilan boshlanadi va ekranda quyidagi muloqot oynasi paydo bo’ladi.
3.2.2-rasm. Ushbu oyna ochilgandan so’ng o’zimizga kerakli bo’lgan bazani yaratishni boshlaymiz
3.2.3-rasm Buyurtma degan javalni yaratib va maydonga Buyurtma ID, Buyurtmachi nomi va Buyurtma narxi deb maydonni to’ldirdik
3.2.4-rasm Xuddi shunday Buyurtmachi va Rahbar degan jadvallarni ochib unga quyidagi maydonlarni kiritamiz
3.2.5-rasm Keyingi ish Manager jadvalida ba’zi qiymatlarni kiritib qo’yamiz
3.2.6-rasm So’ngra Buyurtma tarkibi jadvalini ochamiz va quyidagi maydonlarni qo’shamiz
3.2.7-rasm Bu jadvalda mahsulot ID, narxi va sanog’I boladi. Undan keyin ularni quyidagi tartibda bog’lab chiqamiz
Yuqorida jadvallarga mos ravishda ularga forma ham yaratib olamiz
Buyurtma formasi quyidagicha
Mahsulot turiga forma tuzamiz uni qanday amalga oshirish keyingi rasmlarda ifodalangan
Formani ochib olgandan keyin unga quyidagi o’zgartirishlar kiritiladi.
Yaratilgan forma oynasining asosiy ko’rinishi
|
| |
Boshqarish oqimi - Mundarija kirish I bob. Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimining...

|
Mundarija kirish I bob. Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimining nazariy asoslari
|
bet | 13/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)Boshqarish oqimi: qattiq konnektorli o’q.
Ob’ekt oqimi: (ixtiyoriy) chiziqli ulagich o’qi.
Vilka: bitta ulagich kiruvchi va ikkita yoki undan ortiq ulagichlar chiqadigan qattiq ingichka to’rtburchaklar.
Qo’shilish yoki sinxronlash: bir yoki bir nechta ulagichlar kiruvchi va bitta ulagich chiqadigan nozik to’rtburchaklar.
Birlashtirish: bir nechta ulagichlar kiruvchi va bitta ulagichga ega olmos. Birlashma shakli o’rniga ishlatilishi mumkin .
Uzilish oqimi: uzilish mumkin bo’lgan faollik hududidan chiqadigan zig-zag konnektori.
Qaror: bir yoki bir nechta ulagichlar chiqadigan olmos. Ular oqim davom etishi uchun to’g’ri bo’lishi kerak [decision]yoki bu bilan etiketlangan bo’lishi mumkin.[condition]
2.2.4-rasm Elektron tijorat tizimi activity diagrammasi.
Komponent. <>Komponent shakllarida stereotip yorlig’i va/yoki to‘rtburchak shakldagi komponent belgisi bo‘lishi kerak. Komponent spetsifikatsiyasi bo‘lmagan bo‘sh to‘rtburchaklar shakli sinf elementi sifatida talqin qilinadi.
Interfeys. Interfeyslar komponentlar orasiga aylana shaklida chizilgan bo‘lishi mumkin yoki qaysi komponent interfeysni ta’minlashi va qaysi biri interfeysga bog’liq yoki uni talab qilishini ko‘rsatish uchun lolipop va soket konstruktsiyasidan foydalanish mumkin.
Kerakli interfeys lolipop bilan chiziladi (chiziq oxiridagi doira).
Taqdim etilgan interfeys rozetka bilan chizilgan (chiziq oxiridagi ochiq yoy).
Maslahat: Ixtisoslashgan komponentda meros qilib olingan interfeysni ko‘rsatish uchun ^ulagich yorlig’ida uning nomidan oldin ( ) belgisidan foydalaning.
Port. Komponentning chetiga to‘rtburchak port shakli qo‘shiladi, bu interfeys to‘g’ridan-to‘g’ri komponentning o‘zi tomonidan emas, balki uning ichki inkapsullangan komponentlaridan biri tomonidan ta’minlanadi. Port ma’lumotlar va boshqaruvni tashqi ob’ektdan ichki quyi tizim yoki kichik komponentga o‘tkazish uchun tunnelga o‘xshaydi.
Aloqalar. Ko‘pgina komponentlar diagrammasi sinf diagrammasi kabi komponentlar o‘rtasidagi munosabatlarning o‘ziga xos turlarini ko‘rsatmaydi. Assotsiatsiya munosabatlarida strelkalardan foydalanish shart emas, chunki bu kerakli va taqdim etilgan interfeyslarda ko‘rsatilgan.
O‘zaro munosabatlarning ikkita asosiy turi mavjud.
Assotsiatsiya: Qattiq chiziq, ehtimol bir uchida o‘q bo‘lishi mumkin.
Bog’liqlik: Kesilgan chiziq, ba’zan qaramlik yo‘nalishini ko‘rsatadigan o‘q bilan.
<>Delegatsiya: aloqa tizimning tashqi qismlari bilan o‘zaro aloqada bo‘lish uchun port orqali o‘tganda yorliqli qattiq chiziq. Bu ko‘p darajali komponentlarning ichki tuzilishini tasavvur qilganingizda tez-tez uchraydi.
|
| |
UCH FAZALI ASINXRON DVIGATELNING ISHLASH PRINSIPI

|
UCH FAZALI ASINXRON DVIGATELNING ISHLASH PRINSIPI
|
bet | 2/3 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #136017 |
Bog'liq Ozgaruvchan-tok-mashinalari.UCH FAZALI ASINXRON DVIGATELNING ISHLASH PRINSIPI
Sinxron dvigatellarning stator o‘ramida o‘zgaruvchan tok hosil qilgan magnit maydoni rotor o‘ramidan o‘tgan o‘zgarmas tok magnit maydoni bilan o‘zaro ta’siri natijasida rotor aylanadi. Sinxron dvigatelning rotori ma’lum tezlik bilan aylanishi kerak.
Sinxron dvigatelni ishga tushirish va uning rotorini ma’lum darajagacha aylantirish uchun boshqa dvigateldan foydalanish kerak. Shu kamchiligi bo‘lganligi uchun u amalda kam qo‘llanadi. Sinxron generatorlar asosan un tegirmonlari, kimyo korxonalari va maxsus sohalarda ishlatiladi.
Asinxron dvigatellar barcha sohalardagi mashina, mexanizmlarda ishlatiladi. Bu dvigatellar shuning uchun ham juda keng tarqalgan. Asinxron dvigatellar stator o‘ramidan o‘tgan elektr toki o‘zgaruvchan elektr maydoni hosil qilishi hisobiga ishlaydi.
Uch fazali elektr dvigatellarida o‘ramlaridan o‘tgan o‘zgaruvchan elektr toki aylanuvchi magnit maydonini hosil qiladi (111-rasm). Bu o‘ramlar bir-biridan 120° surilgan holda joylashtirilgan. Toklar ham bir-biridan shu gradusga surilgan. Uchta magnit maydoni qo‘shilib, umumiy magnit maydoni hosil qiladi va stator ichida aylanadi. Bu magnit maydoni rotor o‘ramida tok hosil qilib, rotorni aylantiradi.
111-rasm. Uch fazali asinxron dvigatelning tuzilishi: a – umumiy kesimi; b – qisqa tutashgan rotor; d – stator va rotorning ko‘ndalang kesimi: 1, 11 – podshipniklar; 2 – val (o‘qi); 3, 9 – podshipnik shitlari; 4 – sim uchlari
chiqarilgan quticha; 5 – rotor serdechnigi; 6 – stator serdechnigining o‘zagi; 7 – stator korpusi; 8 – stator o‘ramlari; 10 – ventilator; 12 – kojux; 13 – qirralari; 14 – o‘qlari; 15 – yerga ulash bolti.
Stator magnit maydonining aylanish tezligidan rotorning aylanish tezligi orqada qoladi, shuning uchun bunday o‘zgaruvchan tok mashinalari asinxron dvigatellar deb ataladi.
|
| |
-rasm - O‘zgaruvchan tok elektr mashinasining asosiy turlari

|
O‘zgaruvchan tok elektr mashinasining asosiy turlari
|
bet | 3/3 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #136017 |
Bog'liq Ozgaruvchan-tok-mashinalari.112-rasm. Asinxron dvigatelning bir qavatli o‘ramlari: a – o‘ramning yoyilgan sxemasi; uch fazali; qutblar soni 2p=4; har bir qutbga pazlar soni va fazaga q=2; b – yon tomoni; d – stator fazalarida g‘altakning joylashishi; e – o‘ramning yoyilgan sxemasi, juft qutblarning soni toq bo‘lganda (m=3; 2p=6; q=1); f – yon tomoni; g – fazali rotor; bir qavatli g‘altak o‘rami, qayiltirilgan holda; h – bir qavatli
o‘ramning yumshoq g‘altagini joylashtirish; i – bir xil g‘altakli o‘ramlarni joylashtirish (m=3; 2p=4; q=2); j – yon tomoni; k – bir xil g‘altak o‘rami yuza tomoni qismining joylashishi.
|
| |
Amalga oshirish (realizatsiya qilish yoki bajarish)

|
Amalga oshirish (realizatsiya qilish yoki bajarish)
|
bet | 11/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)Amalga oshirish (realizatsiya qilish yoki bajarish): chizma sinfida ochiq uchburchak bilan kesilgan chiziq. Bu sinf "loyiha" sinfining funksiyalarini amalga oshiradigan joyda qo’llaniladi va uni amalga oshiradigan har bir sinfga qarab turlicha amalga oshirilishi mumkin.
Bog’liqlik: ochiq o’q bilan kesilgan chiziq. Agar 2-sinfning ta’rifi o’zgarsa, u 1-sinfni o’zgartiradi, lekin aksincha emas (bog’liq).
Assotsiatsiya: Ikki sinf o’rtasidagi mustahkam chiziq. Sinflar bir-biridan xabardor (yoki bexabar) ekanligini ko’rsatish uchun ikkala uchiga yoki ikkala uchiga o’qlarni qo’shing.
Sequence Diagrams (Ketma-ketlik Diagrammalari): Ketma-ketlik diagrammalari, mehmonxona biznesining har bir jarayonida qanday ob'ektlar o'rtasida murojaat amalini ko'rsatadi. Bu diagrammalar tizimning qanday amalga oshishi kerakligini o'rganishga yordam beradi. Misol uchun, mijoz buyurtmasini qabul qilish jarayonida mijoz va xodimlar orasidagi murojaatni ko'rsatadigan ketma-ketlik diagrammasi ishlatiladi.
Har bir tizim/obyekt namunasi va aktyor ketma-ketlik diagrammasining yuqori qismidan o’tuvchi hayot chizig’iga - vertikal nuqta chiziqqa joylashtiriladi. Hayot liniyalari o’rtasida o’tadigan xabarlar ulagichlardir - dastlabki xabar yoki chiquvchi qo’ng’iroq uchun qattiq va qaytish qiymati uchun nuqta.
Obyektlar/tizimlar va aktyorlar misollari uchun rol nomlari ikki nuqta bilan ko’rsatilgan. Masalan: Customer
Xabarlardagi shartlar (qo’riqchilar) xabarda yoki ramka shaklida kvadrat qavslar bilan ko’rsatilgan. Masalan[value > $1000]
Xabar raqamlari voqealar ketma-ketligini aniq ko’rsatish uchun ishlatilishi mumkin. Bu chiqarish raqamlash bilan o’xshash ishlaydi, bu erda har bir hayot chizig’i yana bir nuqta qo’shadi. Xabar yorlig’ining boshiga xabar raqami va ikki nuqta qo’shing. Masalan 1.3: searchByItem(itemName)
Ketma-ket fragmentning turi ramka shaklining yuqori chap qismida yoziladi.
|
| |
Accessda tasvirlanadigan - Mundarija kirish I bob. Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot...

|
Mundarija kirish I bob. Elektron tijoratni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimining nazariy asoslari
|
bet | 17/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)Accessda tasvirlanadigan maydon turlari
Ma’lumotlar turi
|
Ta’rif
|
Yozuuvli
|
Bu qatorni turi yozuvlardan tashkil topgan bo’lib ,kengaytmasi 255
belgilardan oshmasligi kerak(qator uzunligi Razmer polya parametrida o’rnatiladi)
|
MEMO qatori
|
MEMO qatorida xajmi65535 belgilardan ko’p bo’lmagan yozuvli,yoki yozuvli va raqamli malumotlar saqlanadi
|
Raqamli
|
Bu qator raqamli turlardan tashkil topgan bo’lib ,ularning diapazoni Razmer polya parametrida aniqlanadi
|
Sana/vaqt
|
Bu qator sana va vaqtlardan iborat (8 bayt) va 100dan 9999 gacha sanalarni qabul qiladi
|
Pulli
|
Bu qatorda o’nlik butun nuqtasidan 15 razryad chapda va 4 razryad o’ngda raqamlar saqlanishi mumkin
|
Hisoblagich
|
Bu qatorda jadvalga birorbir yozuv kiritilganda bir qiymatga oshadigan unikal qiymat joylashadi
|
Mantiqiy
|
Bu erda Xa yoki Yoq qiymatlar saqlanadiAccess da -1 Xa va 0 Yoq xolatlariga ishlatiladi
|
OLE ob’ekt qatori
|
Bu erda OLR-serveri tomonidan qayta ishlangan ob’ektlar joylashtiriladi
|
Gipersilka
|
Bu qatorda qattiq diskda yo’liga ega bo’lgan gipersilkalar saqlanadi
|
Xar bir qator o’zining xususiyatlariga ega bo’lib bular orqali qanday saqlashni,ko’rsatish va qayta ishlashni o’rnatish mumkin. Xususiyatlar qator jamlanmasi ma’lumot turini tanlashga bog’liq bo’ladi.
|
| |
alt - Muqobil fragmentlar, ulardan faqat bittasi to’g’ri.
 
opt

|
alt - Muqobil fragmentlar, ulardan faqat bittasi to’g’ri.
opt
|
bet | 12/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)alt - Muqobil fragmentlar, ulardan faqat bittasi to’g’ri.
opt - Agar shart rost bo’lsagina bajariladigan bitta ketma-ketlikni o’z ichiga olgan ixtiyoriy fragment.
par - bir vaqtning o’zida bir nechta ketma-ketlikni bajaradigan parallel fragment.
loop - bir necha marta bajariladigan fragment. Ushbu ketma-ketlikni aylanishni davom ettirish uchun shart (qo’riqchi) to’g’ri bo’lishi kerak.
mintaqa - Bu fragment faqat bir marta bajaradigan bitta ipga ega bo’lishi mumkin - bu muhim mintaqa.
neg - noto’g’ri ketma-ketlikni ko’rsatadigan parcha.
sd - o’sha diagramma sahifasidagi ramka shakli ichida to’liq chizilgan ichki ketma-ketlik diagrammasi.
ref - Boshqa diagrammada chizilgan, boshqa diagramma sahifasiga ideal tarzda bog’langan pastki ketma-ketlikka ishora qiluvchi fragment.
2.2.3-rasm Elektron tijorat tizimi Sequence diagrammasi.
Activity Diagrams (Faoliyat Diagrammalari): Faoliyat diagrammalari, mehmonxona biznesining har bir jarayonini, amalni va ularning o'tishi kerakligini tushuntiradi. Bu diagrammalar jarayonlarni, qadamni va tizimning qanday amalga oshirishi kerakligini ko'rsatishda foydalaniladi. Misol uchun, mijoz buyurtmasini qabul qilish jarayonini, xodimning buyurtmani ishlab chiqishi va taqdim etishi jarayonlarini ko'rsatadigan faoliyat diagrammasi ishlatiladi.
Boshlash: qattiq doira.
Oxiri: boshqa doira ichida qattiq aylana.
Ob’ekt: kvadrat burchakli to’rtburchak, ob’ektni boshqa harakatga topshirish.
Eslatma: sharh shakli - buklangan burchakli to’rtburchak.
Faoliyatning uzilishi mintaqasi: burchaklari yumaloq va chiziqli konturli katta to’rtburchak. Bu hudud ruxsat etilgan yoki toʻxtatilishi mumkin boʻlgan harakatlarni oʻrab oladi.
Activity diagrammalarida oqim konnektorlari |
| |
Fuqarolarning yashash joyi - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

69
immigratsiya siyosatidan kelib chiqqan holda O„zbekiston Respublikasi
hududida g„ayriqonuniy va nazoratdan tashqari bo„lgan migratsiyani oldini
olish va bartaraf etish maqsadlardan kelib chiqqan holda maxsus qoidalar
belgilaydi.
Yashash joyini aniq belgilash fuqarolarning huquq va manfaatlarini
muhofaza qilishi, fuqarolik huquqiy munosabatlar barqarorligini, davlat
manfaatlarini ta‟minlash uchun ahamiyatga ega.
Fuqarolik huquqiy ahamiyatga ega bo„lgan qator masalalarni hal
etishda fuqaroni yashash joyini aniq belgilash zarurati mavjud. Masalan,
majburiyat qayerda ijro etilishi kerak degan masalani qonun majburiyat
fuqarolik huquqiy munosabatlari ishtirokchilari – kreditor va qarzdor
yashash joyiga qarab hal etadi. (FKning 246-moddasi). Merosni ochilish
joyi FKning 1117-moddasiga asosan meros qoldiruvchining oxirgi yashash
joyi hisoblanadi. Yashash joyi protsessual qonunchilik bo„yicha muhim
ahamiyatga ega.
Emansipatsiya - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

67
e‟lon qiladi. Uning kim oshdi savdosida sotilgan mol-mulki 500 ming
so„m deb baholanib, S. ning talabi bo„yicha 50 ming so„m, “Turonbank”
talabi bo„yicha 450 ming undiriladi. Tadbirkorlik rasm-rusumlari bo„yicha
tadbirkor bankrot deb topilgach uning mol-mulki bo„lmasa, uning
tadbirkorlik bilan bog„liq majburiyatlari bekor bo„ladi, lekin boshqa
majburiyatlari saqlanib qoladi. Demak, A. ning S. dan yana 50 ming so„m
qarzi saqlanib qolgan holda, “Turonbank”dan olgan kreditlarining
qoplanmagan 2 million 555 ming so„mlik kreditini qaytarish bo„yicha
majburiyatlari bekor bo„ladi.
Sud tomonidan yakka tadbirkorni bankrot deb topishning yoki yakka
tadbirkor o„zini bankrot deb e‟lon qilishining asoslari va tartibi qonun
bilan belgilanadi (FKning 26-moddasi to„rtinchi qism).
Shunday qilib, qonunda bankrot deb topilgan fuqaroning tadbirkorlik
bilan bog„liq majburiyatlaridan ozod bo„lishi belgilab qo„yilgan. Bu esa
mulkiy talofatlar ko„rgan shaxsni ruhiy-psixologik larzalardan saqlashga
va hayotni yangidan boshlashiga imkon beradi. Shu sababli ham
fuqaroning bankrotlik instituti vaziyat taqozosiga ko„ra moddiy jihatdan
og„ir ahvolga tushib qolgan shaxsni samarali himoya qilish usullaridan
hisoblanadi.
Yuridik shaxs tushunchasi va belgilari

79
mol-mulki yetarli bo‟lmaganda, uning mulkdori (yoki ta‟sischisi)
zimmasiga subsidiar javobgarlik yuklatilishi mumkin.
Fuqarolik muomalasida o‟z nomidan harakat qilishi – yuridik shaxs
hisoblangan tashkilot o‟z nomidan huquqiy munosabatlarda qatnashib,
turli bitimlar tuza olishi, mulkiy va mulkiy xarakterda bo‟lmagan
huquqlarga ega bo‟la olishi va majburiyatlar vujudga keltira olishi,
demakdir. Yuridik shaxs sudda, xo‟jalik sudida yoki hakamlik sudida
mustaqil ravishda da‟vogar va javobgar bo‟la oladi.
Yuridik shaxsni yuqoridagi belgilaridan tashqari uni individual belgilari
(firma nomi, tovar (xizmat) belgisi) ham mavjud.
Yuridik shaxs vujudga kelishi va rivojlanishi bilan birga, uning
mohiyatini o‟zida ifoda etuvchi bir qator qarashlar, nazariyalari mavjud,
ular zamonaviy yuridik shaxs tushunchasining vujudga kelishi va
mohiyatini ifodalashda muhim o‟rin egalladi. Bunday nazariyalarga
fikstiya nazariyasi, ijtimoiy voqelik nazariyasi, mavjud holat nazariyasi,
tashkilot nazariyasi, manfaat nazariyasi, ma‟muriyat nazariyasi, direktor
nazariyasi, jamoa nazariyasi, jamoa mulki nazariyasi va boshqalardir.
-rasm. elektron tijorat tizimi Use Case diagrammasi

|
-rasm. elektron tijorat tizimi Use Case diagrammasi
|
bet | 10/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)2.2.1-rasm. elektron tijorat tizimi Use Case diagrammasi.
Class Diagrams (Sinflar Diagrammalari): Sinflar diagrammalari, mehmonxona biznesining ob'ektlarini va ularning aloqalari bilan ta'minlashda yordam beradi. Bu diagrammalar mehmonxona biznesining ma'lumotlar bazasini, sinflarini va ularning murojaatlari bilan ta'rifi qiladi. Misol uchun, mijoz, xodim, rezervatsiya, to'lovlar va boshqalar kabi ob'ektlar uchun sinflar diagrammasi ishlatiladi.
UML classlari yuqori qismida class nomi bilan uchta bo’limga bo’lingan.
O’rta bo’limda classning atributlari (ma’lumotlar yoki o’zgaruvchilar) mavjud: attributeName: type
Pastki bo’limda class bajarishi mumkin bo’lgan usullar (operatsiyalar yoki funktsiyalar) mavjud: methodName(parameterName: type): type
Atributlar yoki usullarning ko’rinishi ularning nomlaridan oldin belgi bilan ko’rsatilgan.
+ Umumiy elementlarga ushbu sinfdan tashqarida kirish mumkin.
- Shaxsiy elementlarga faqat shu sinf ichidagi usullardan foydalanish mumkin.
# Himoyalangan elementlarga faqat uning nomlar maydonida (sinflar va paketlar guruhi) kirish mumkin.
~ Paket elementlariga faqat uning paket nomlari maydonida (bog’liq sinflar guruhi) kirish mumkin. Paket diagrammalari sinf diagrammasining ixtisoslashtirilgan shaklidir.( 2.2.2-rasmda elektron tijorat tizimining Class diagrammasi keltirilgan)
2.2.2-rasm. Elektron tijorat tizimi Class diagrammasi.
UML CLASS DIAGRAMMALARIDA ALOQALAR UCHUN ULAGICHLAR
Muayyan belgiga, ikkala uchida teglar va qattiq yoki chiziqli chiziqqa ega bo’lgan ulagich yordamida sinflar o’rtasidagi munosabatlar turini aniqlang.
Meros (umumlashtirish): ota-ona sinfidagi ochiq uchburchak. Bu shuni ko’rsatadiki, kichik sinflar ota-sinfning ixtisoslashuvi - ular ota-sinfni kengaytiradi.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

76
2. Ma‟lumki, fuqarolarning muomala layoqatini legal va doktrinal
tasniflash mumkin. Bunday turkumlash mezonlari nimalardan iborat?
3. Fuqaro Axatov va Soliyevalar nikoh yoshiga to‟lmasdan
turib
nikoh qurishadilar. Ular uch oy yashamasdan o‟zaro kelishmovchiliklar
tufayli ajrashib ketadilar. Axatov yakka tartibdagi
tadbirkorlik faoliyati
bilan shug‟ullanish uchun ruhsatnoma olgani Tadbirkorlarni ro‟yhatga
olish davlat idorasiga murojaat qilganida, unga to‟la
muomala layoqatiga
ega bo‟lmasdan turib tadbirkorlik faoliyati bilan shug‟ullanish mumkin
emasligini aytadi.
Davlat idorasining harakatlari to‟g‟rimi? Emansipatsiya deganda
nimani tushunasiz?
4. Numonovning otasi 2003 yilda 6 yil muddatga ozodlikdan
mahrum qilinadi. Numonovga vasiy
qilib tayinlangan Rashidov
Numonovni o‟zining uyiga olib ketib, otasining
uyini sotish uchun kim
oshdi savdosiga qo‟yadi. Keyinchalik mazkur uyning pulidan o‟ziga ikkita
xususiy magazin qurib oladi. 2009 yilda qabul qilingan Amnistiya akti
tufayli Numonovning otasi jazodan ozod qilinadi va o‟g‟lining vasiydan
uyini talab qilganida Rashidov pulni ishlatib yuborganligini ma‟lum
qiladi?
Numonovning fikrlari asoslimi? Kimlar vasiy bo‟la olmaydilar?
Vasiylik kimlarga nisbatan belgilanadi?
77
5-MAVZU. YURIDIK SHAXSLAR
Yuridik shaxs tushunchasi va belgilari.
Yuridik shaxsning huquq
layoqati va muomala layoqati. Yuridik shaxslarning vujudga kelish va
bekor bo‟lishi. Yuridik shaxslarning turlariga umumiy tavsif.
Dasturdan foydalanish yo‘riqnomasi

|
Dasturdan foydalanish yo‘riqnomasi
|
bet | 19/21 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 11,32 Mb. | | #258939 |
Bog'liq Ismoilov Elmurod TAYYOR 0105 (1)3.3. Dasturdan foydalanish yo‘riqnomasi.
Accessda yaratilgan “Ta’lim sohasida biznes jarayonlarini boshqarish tizimini loyihalash” kirish uchun quyidagi ketma ketlikni amalga oshiramiz.
ПУСК=>ВСЕ ПРОГРАММЫ=> Microsoft Office=> Microsoft Access
So‘ngra ushbu oyna bizda paydo bo‘ladi.
3.3.1-rasm Acsess ilovasiga kirish
Biz bu årdan o‘zimizga kerakli bazaga kirib olamiz. Bizning bazamizning nomi “Kamola (3)” ushbu bazani ustida sichqonchani o‘ng tugmasini bosish orqali kiramiz.
Bazaga kirib biz turli hil amallarni bajarish imkoniga ega bo‘lamiz
Ma’lumotlarni kiritish
Ma’lumotlarni tahrirlash
Joriy ma’lumotlarni o`chirish
Ma’lumotlarni biror ism yoki harflari orqali qidirish
Ma’lumotlarni yangilash
Stipendiyani oshirish
Stipendiyani oshirilgan summasini ko‘rish
Stipendiyani umumiy hisobini ko‘rish
Biz faylimizni ochganimizda ushbu oyna bizda paydo bo‘ladi.
3.3.2-rasm Yaratilgan jadvallar
Ushbu rasmda bizda yaratilgan jadvallar.
3.3.3-rasm jadvallar nomlari
Biror jadvalga ma’lumot kiritish uchun avval jadvalni ustiga borib sichqonchani o‘ng tugmasini ikki martta bosamiz. Bu borada biz buyurtmalar jadvaliga ma’lumotlar kiritishni ko‘rib chiqamiz.
3.3.4-rasm Jadvalga ma’lumot kiritish
Bu årda jadvalni ikki hil rejimi bor конструктор va режим табличы
3.3.5-rasm Jadval ko’rinishi
Jadvaldan biror maydonni olib tashlash uchun конструктор rejimiga o‘tishimiz talab qilinadi. Buning uchun menyular satridan главная menyusiga sichqonchani o‘ng tugmasini kiramiz.
3.3.6-rasm Jadvaldan maydon olish oynasi
U årdan режим bo‘limiga kiramiz va конструктор bo‘limini tanlab kiramiz.
|
| |
Bo ‘Imadi hargiz fuqaro hamdame

Bo ‘Imadi hargiz fuqaro hamdame,
Tamburatek nokasu noodami.
Boshdin-oyoq qomati talbis erur,
Balki о ‘zi modari iblis erur.
Aytilganlardan ma'lum bo‘ladiki, Ahmadiy munozarasida
hayotda uchraydigan turli guruh odamlar, ulaming xarakter-
xususiyatlari majoziy formada tasvir etilgan, odamlar orasida
uchraydigan kekkayish, manmanlik, xudbinlik singari fe'I-atvorlar
qoralangan.
Yusuf Amiriyning «Bang va chog‘ir orasinda munozarasida»
asari she'riy va nasriy yo‘lda yozilgan.
Mazkur munozaraning boshlanishida hamd, na’t, kitobning
yozilish sabablari beriladi, so‘ng voqea bayon qilinadi: «Bir kun
asxob furqatidin va asbob hasratidin mutafakkir va mutahayyir
oMturur» erdim, ichim bo‘sho‘, nogoh boshimda bog‘ havosi tushti
sayr eta chiqdim. Bog‘ ichra gasht yutub yurur edim sabo bikin
46
dedimki, uchragay manga bir sarv qomat. Nogoh bir necha
muvofiqi hamsuhbatni ko ‘rdumki, bir go‘shada o ‘lturib erdilarkim,
alam ing orasida m uxolif rost emas edi. Ular sharga oyoq (qadah)
tutadilar, biroq u rad etadi,
Endi unga ma'jun (bang) bermoqchi bo ‘ladilar. har biri o ‘zini
maqtaydi, o ‘z sifatlarini ulug‘lovchi dalillar keltiradi.
Y usuf Amiriy chog‘imi yosh kuchga to ‘lgan yigit singari,
bangni esa tarkidunyo qilgan darvish so‘fi qiyofasida tasvirlaydi.
Y usuf Amiriy munozarasi chinakam dunyoviy g ‘oyaIami tarannum
etuvchi, dunyoni sevuvchi, sevgini tarannam qiluvchi asardir. Unda
shoirning tarkidunyochilikka boigan salbiy munosabati yaqqol
k o‘rinib turadi.
Amiriy munozarasi, filologiya fanlari doktori Rustamovning
k o‘rsatishicha,
ozariy
shoir
Fuzuliyning
“Bangi
boda”
munozarasiga katta ta ’sir etgan.
Yaqiniyning o ‘q-yoy orasinda munoza asari ko‘proq prozaik
y o ‘lda yozilgan. Bunda chol qiyofasidadagi yoy bilan yigit
qiyofasidagi o‘q o ‘rtasidagi munozara tasvir etilgan.
M unozara katta hajmli boshqa shakldagi, y a ’ni janrdagi asarlar
tarkibiga ham kirgan. Masalan Nishotiyning “Husn va Dil”
dostonida sozlar va gullar m unozarasi bor.
M unozara janri elementlarini “Xisrav v a Shirin” (Qutb) «Yusuf
va Zulayho» (Durbek) “Lisonut-tayr” (Navoiy) kabi asarlarda
ko ‘ramiz.
Munozaralar yaratish a n ’anasi keyingi davr o ‘zbek adabiyotida
davom etdi. Gulxaniyning “Zarbulmasal” asarida ham munozara
elementlari mavjud. Hamza Hakimzoda Niyoziyning “M evalar
munozarasi”
klassik
she’riyatimizda
eng
so’nggi
munozaralardandir.
Bundan tashqari Sulton Jo ‘raning «Tinish belgilar majlisi» asari
yana bir munozaraga misoldir.
Qit’a - arabcha so ‘z b o ‘lib, bo ‘lak, qism, parcha ma'nolarini
anglatadi. X.K.Baranov qit'ani:
1)
parcha (adabiy asar)
2)
kichik she'r
3)
musiqa deb izohlaydi.
47
U adabiy terminologiyada klassik she'riyatning lirik janrlaridan
biridir.
Qit'a arab,
fors-tojik,
turkiy, jumladan
o‘zbek
klassik
she'riyatida, keng tarqalgan janrlardan biridir.
Bu jan r rus va G ‘arbiy Yevropa she’riyatida “fragment” deb
nomlangan she’rlarga o‘xshaydi.
Odatda, qit'a ikki va undan ortiq baytdan iborat bo‘ladi.
(a-b, g-b, v-v) ba'zan esa a-a, b-b, v-v sxemasida qofiyalanadi.
Masalan:
|
Yo rab, ul shahdu shakaryo labdurur?

|
Yo rab, ul shahdu shakaryo labdurur?Bog'liq Mumtoz she\'riyat janrlari. Karimov OYo rab, ul shahdu shakaryo labdurur?
Yo magar shahdu shakar yolabdurur?
Jonima payvasta novak otqali
G ‘amza о ‘qin qoshig ‘a yolab durur?
Navoyning bu so‘zlaridan tuyuqning asosiy xususiyatini bilib
olamiz. Birinchisi shuki, tuyuqlar turkiy qavmlar qo‘shiq qilib
bazmlarda, to ‘ylarda, yig‘inlarda aytadigan vaznlardan birida
yaratilarkan. Ikkinchisi, tuyuqning ikki bayt, ya'ni to ‘rt misradan
tashkil topadigan she'r turi ekanligini bildiradi. Uchinchisi, shoir
mahorati yetganicha tajnis usulidan foydalanib tuyuq aytishga
intiladi. Lekin tuyuq tajnissiz ham yaratiladi. To‘rtinchisi, tuyuq,
albatta, ramali musaddasi maqsurdur.
Alisher Navoiyning yuqoridagi tuyug‘i seviklisini vasf etishga
bag‘ishlangan. Tuyuq «yolabmudur» tajnisi asosiga qurilgan.
«Tajnis - bir jins, ya'ni shakldagi so‘zning turlicha ma'nolar
ifodalashi san'atidir». «Yolabmudur» tuyuqning uch misrasida
takrorlanib uch xil ma'no ifodalashga xizmat qilgan. Dastlabki
misrala shoir yoming yoqutday lablarini ta'riflaydi. «Yo rab» deya
hayratlanadi:
«U - labmikin, shakarmikin, asalmikin?!
Yo
magarkim, yorim, asal bilan shakar yalaganmikin -a?!». Uchinchi,
to‘rtinchi misralarda shoir qosh tasviri va ta'rifiga o ‘tadi. «Bu -
yorimning qoshlarimikin yoki u mening jonimga uzluksiz o ‘qlar
otish
maqsadida
noz-karashma
o ‘qlarini
qoshlariga
tizib
yoylabdimi?!». Demak, tuyuqda oshiqona bir mazmun mutoyiba
tarzida, tajnis usuli asosida ifodalangan. Tajnisga nishon bo‘lgan
so‘z birinchi misrada «labmikin», ikkinchi misrada «yolabdimikin»,
to‘rtinchi misrada «yo (y) labdimikin» ma'nolarida mahorat bilan
qo‘llangan.
Xullas, Alisher Navoiy tuyuq janrining shakiiy xususiyatlarini
sayqal toptirish bilan birga, badiiyligini ham maromiga yetkazgan.
Alisher
Navoiydan
keyin
tuyuq
to‘g‘risida
Zahiriddin
Muhammad Bobur aruz risolasida - «Muxtasar» asarida ma'lumot
berib, uning poetik xususiyatlarini va turlarini ko‘rsatadi. U shunday
yozadi:
«Tuyuq necha nav'dur. Biri ulkim, uch qofiyada tajnis rioyat
qilurlar. Nechukkim:
58
|
| |