nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktabgacha-yoshdagi-bolalarga-interfaol-metodlarni-qo-llash-usullariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 6
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
80
w
www.oriens.uz
July
2021
3.
Play-Way usuli. Bolalar o’yin-kulgini yaxshi ko’radilar va ushbu maktabgacha
tarbiya o’yin uslubini ta’lim usuli sifatida ishlatadi. Ular o’ynashdan tuzilgan
faoliyatni o’rganishadi. Shunday qilib, uni boshqa usullar bilan, shuningdek
sinfxonalarda birlashtirish mumkin. Asosiy e’tibor o’yin-kulgi va o’ynashga
qaratilganligi sababli, bolalar ko’pincha maktabgacha tarbiya uslubidan
zavqlanishadi.
4.
Bank ko’cha usuli. Ushbu uslubning maqsadi bolalarni umrbod o’rganishga
undaydi. Bolalarga shunchaki faktlarni yodlatishning o’rniga, boshqotirmalar,
ekskursiyalar va bloklar kabi o’rganishning boshqa usullari beriladi. Bu sinfda
raqobatbardosh emas, bolalarni o’z tezligida va tengdoshlari bilan o’zaro
munosabatlar orqali o’rganishga undaydi. O’yin o’rganish uchun foydalanadigan
asosiy elementlardan biridir.
5.
Tilga sho’ng’ish. Ba’zi odamlar yoshligingizda tillarni o’rganish osonroq deb
o’ylashadi. Ikkinchi tilni bilish, bolani karerada o’sishiga olib kelishi yoki
oilangizning madaniy kelib chiqishi va aloqalarini saqlab qolishi mumkin. Ushbu
maqsadga yordam berish uchun immigratsion maktabgacha ta’lim muassasalari
mavjud. Ular bolalarni uyda gaplashmaydigan tillar bilan tanishtirishga yordam
berishi yoki ota-onalarning ularga boshqa tilni o’rgatish harakatlarini kuchaytirishi
mumkin. Siz qisman yoki to’liq suvga cho’mishni tanlashingiz mumkin. Qisman,
maktabgacha yoshdagi vaqtning yarmiga yaqini tilni o’rganishga sarflanadi.
Ba’zi maktabgacha ta’lim muassasalari bolalarga STEM (Fan, texnologiya,
muhandislik va matematika) ko’nikmalarini rivojlantirishga yordam berishga
ahamiyat berishadi [15]. STEM-ga asoslangan dasturlar talabalardan faqat faktlarni
yodlashni talab qilish o’rniga, mustaqil fikrlaydiganlarni yaratishga intiladi. Talaba
muammolarni hal qilish, savollar berish, tajribalar o’tkazish va kuzatuvlar o’tkazish
haqida bilib oladi. Shubhasiz, bu boshlang’ich va o’rta maktablarda bajarilgan
STEM ishi kabi deyarli jalb qilinmasa ham, nazariya shundan iboratki, bu bolalarga
yaxshi boshlanishni ta’minlaydi [16].
Ammo masalaning ikkinchi tomoni ham mavjud. Bu esa ko’pgina ota-onalar
maktabgacha ta’limning afzalliklarini tushunmaydilar. O’qituvchilar maktabgacha
ta’lim dasturining ahamiyatini namoyish etishlari va sinfda ishlayotgan barcha
narsalar o’z farzandini bolalar bog’chasiga va undan tashqariga qanday
tayyorlayotganligini tushuntirishlari muhimdir. Maktabgacha tarbiya – bu nafaqat
hayotda muloqot qilish uchun ajoyib imkoniyat bo’lgani uchun, balki butun hayoti
davomida har tomonlama barkamol o’quvchi va shaxs bo’lish uchun poydevor
yaratganligi uchun bola hayotidagi muhim vaqt. Maktabgacha ta’lim strategiyalari
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktabgacha-yoshdagi-bolalarga-interfaol-metodlarni-qo-llash-usullariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 6
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
82
w
www.oriens.uz
July
2021
[6] Ягъяева, Э. Б. (2018). Коммуникативная компетенция как ключевой
фактор становления специалиста. Вопросы науки и образования, (5 (17)).
[7] Yagyaeva, E. B. (2021). Tourism resources as a condition for the tourism
development. Middle European Scientific Bulletin, 12, 323-327.
[8] Yagyaeva, E. B. (2019). PORTFOLIO AS AN ASSESSMENT TOOL
FOR INDIVIDUALIZED INSTRUCTION. Достижения науки и образования, (5),
83-84.
[9] Yagyaeva, E., & Zokirov, A. (2019). THE ROLE OF A TEACHER IN
TEACHING-LEARNING PROCESS. Scientific Bulletin of Namangan State
University, 1(3), 276-278.
[10] Yagyaeva, E. B. (2019). THE MAIN PROBLEMS ENCOUNTERED IN A
SECOND/FOREIGN LANGUAGE ACQUISITION IN TECHNICAL HIGHER
EDUCATIONAL INSTITUTIONS. Проблемы современной науки и образования,
(11-2), 61-62.
[11] Bakhtiyarovna, Y. E. (2019). Portfolio as an assessment tool for
individualized instruction. Достижения науки и образования, (5 (46)).
[12] Bakhtiyarovna, Y. E. (2019). The main problems encountered in a
second/foreign
language
acquisition
in
technical
higher
educational
institutions. Проблемы современной науки и образования, (11-2 (144)).
[13] Jurayev, S. S. O. (2021). ABU ALI IBN SINONING FALSAFIY
QARASHLARIDA
BAXT-SAODAT
MASALASI. Academic
research
in
educational sciences, 2(Special Issue 1).
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktabgacha-yoshdagi-bolalarga-interfaol-metodlarni-qo-llash-usullariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 6
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
79
w
www.oriens.uz
July
2021
o’rganadilar. “Zanjir” Ushbu texnologiyaning asosi bitta vazifaga har bir
ishtirokchining izchil yechimi qidirishi hisoblanadi. Umumiy maqsadning mavjudligi,
va o’zaro bir-birlariga yordam ko’rsatish muhitini bir-birlari bilan qamrab olishga,
vazifani hal qilish imkoniyatlarini taqdim etadi, bolalarda jamoada ishlash
imkoniyatini shakllantiradi. “Bilim daraxti”- bu bolalarda kommunikativ
ko’nikmalarni rivojlantiradi, muzokaralar olib boorish va vazifalarni hal qilishda
mas’uliyat his qilish qobiliyatini shakllantiradi [9].
Interfaol mashg’ulotlar faol o’quv usulining navlaridan biridir. Interfaol o’quv
o’zaro ta’siri nafaqat tarbiyachi va maktabgacha yoshdgi bolajonlar o’rtasida amalga
oshiriladi, bu holda barcha ko’plab tinglovchilar birgalikda ishlaydi (yoki guruhlarda
ishlaydilar). Interfaol o’rganish usullari har doim o’zaro ta’sir, hamkorlik, qidirish,
muloqot, odamlar yoki inson va axborot muhiti o’rtasidagi o’yindir. Darslarda faol va
interfaol o’rganish usullaridan foydalangan holda o’qituvchi talabalar tomonidan
o’qilgan materiallar miqdorini 90 foizgacha oshiradi. Maktabgacha ta’lim
muassasasidagi interfaol texnologiyalar va o’quv usullariga asosan qo’llaniladi.
Maktabgacha tarbiyachi uchun o’yin – bu asosiy faoliyat va u orqali bolaning yoshida
zarur bo’lgan hamma narsani o’rgatishingiz mumkin [10-14].
Shu o’rinda dunyoning rivojlangan mamlakatlarui tajribasiga ham nazar
tashlaymiz. Masalan:
1.
Regjio Emiliya usuli. O’z-o’zini boshqarish- bu usulning o’ziga xos
xususiyati. Uning falsafasi shundan iboratki, bolaning shaxsiyati, ular o’sib
ulg’aygan paytlarida yoshligida paydo bo’ladi va ularda o’zlarini va g’oyalarini ifoda
etishning ko’plab usullari mavjud. O’zlarini ifoda etishning bu usullari
haykaltaroshlikdan tortib rasmgacha bo’lishi mumkin. Bolalarning o’zlarini namoyon
etishlariga imkon berish ushbu uslubning asosiy tarkibiy qismi bo’lganligi sababli,
ushbu maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiyalanuvchilarga o’z bilimlari doirasi
bo’yicha so’z beriladi. Ularga ko’chib o’tishga, kuzatishga, narsalarga teginishga va
sinfdagi boshqa bolalar bilan munosabatlarini o’rganishga ruxsat beriladi.
2.
Waldorf usuli. Waldorf uslubining diqqat markazlari qat’iy akademiklar emas.
Buning o’rniga, u o’z hayotining mazmunini topa oladigan har tomonlama
rivojlangan bolalarni rivojlantirishga intiladi. Ushbu intizom bolalarni mustaqil
fikrlovchi bo’lishlarini istaydi. Shunday qilib, ushbu uslub o’zlarining o’quv
dasturlariga san’at, musiqa, hissiy, jismoniy va akademik ta’lim kabi ko’plab fanlarni
o’z ichiga oladi. O’qish keyinchalik kiritiladi va Waldorf maktablari bolalar 79ata
bo’lguncha kitoblardan foydalanmaydi va o’rta maktabgacha kompyuterlarni joriy
qilmaydi.
|
| |
Texnologik qayta ishlash marshrutini ishlab chiqish

O'rnatish
- texnologik asbob-uskunalar va texnologik asbob-uskunalarni
texnologik operatsiyani bajarish uchun tayyorlash.
Qo'shimcha sozlash
- bu sozlash jarayonida erishilgan parametr qiymatlarini
tiklash uchun texnologik operatsiyani bajarishda texnologik asbob-uskunalarni va
(yoki) texnologik jihozlarni qo'shimcha sozlash. O'rnatish deganda
yangi va
ishlatilayotgan Dastgohni ishlashga tayyorlash va uni ish holatida saqlashga qaratilgan
katta harakatlar majmuasi tushunilishi kerak. O'rnatish vaqtini qisqartirish ayniqsa
muhim, chunki kichik ishlab chiqarishda RDB dastgohlaridan foydalanish kengayib
bormoqda.
RDB dastgohini sozlash kesish asbobini va texnologik asbob-uskunalarni
tayyorlashni, dastgohning ishchi qismlarini ishga dastlabki holatiga qo'yishni, birinchi
qismni sinovdan o'tkazishni, asbobning holatiga va ishlov berish rejimiga
tuzatishlar
kiritishni, xatolarni tuzatishni o'z ichiga oladi. va nazorat dasturidagi kamchiliklar.
Malumotlar Bazasi X varyant

Malumotlar Bazasi X varyant
1. intersect operatori nimaga mo‘ljallangan Ikkala tanlovda mavjud umumiy natijalarni chiqarish uchun
1. INTERSECT operatori nimaga mo‘ljallangan
Ikkala tanlovda mavjud umumiy natijalarni chiqarish uchun
2. Qaysi peredikat berilgan shartni qanoatlantiruvchi qidiruvni amalga oshiradi?
WHERE
3. SQL kengaytmasi nimani anglatadi?
Tizimlashtirilgan so‘rov tili
4. Jadvallarda bog‘lashdagi o‘ng bog‘lanish operatori – bu
RIGHT JOIN
5. Qaysi operator yordamida «Saralash» amali bajariladi
SELECT
6. UNION operatori nimaga mo‘ljallangan
Ikki so‘rov tanlovining natijalarini birlashtirish uchun
7. Uchinchi normal formada quyidagicha talab qo‘yiladi:
Kalit maydon bilan jadval o‘rtasida bog‘liqlik bo‘lmasligi
8. Ma’lumotlar bazasidagi butun son toifasini qaysi biri berishi mumkin?
INTEGER
9. Ma’lumotlar bazasi adminstratori
Bitta yoki bir nechta ma’lumotlar bazasi xaqida to‘liq tasavvurga ega mutaxassis bo‘lib, ushbu ma’lumotlar bazasini loyihalash va qo‘llanilishini nazorat qilish bilan shug‘ullanadi
10. MySQLda number=12345 ning balance= 1025 bo‘lsa, begin; update accounts set balance= balance+25 where number=12345; commit; buyruqlar ketma ketligidan so‘ng nima sodir bo‘ladi?
balance= 1050
11. DELETE operatorini vazifasi?
Qatorni o‘chirish
12. Jadvaldagi qatorlar miqdori qanday hisoblanadi
COUNT funksiyasi yordamida
13. +, -, * , / operatorlari qanday nomlanadi?
Arifmetik amallar
14. MBBT dagi axborotni jismonan saqlashga yaqin abstraksiya bosqichini ko‘rsating:
Ichki
15. Kortrej bu ....?
Qator
16. Ko‘pchilik foydalanuvchilar tomonidan MBni yaratish, to‘ldirish va birgalikda foydalanish uchun mo‘ljallangan dasturiy vositalar majmuasi nima deyiladi?
MBBT
17. Ortiqcha qiymatlarni yo‘q qilish qobiliyatini ta'minlaydigan Select buyrug‘i buyrug‘ini nomlang.
Distinct
18. Moxiyat-aloqa modelini kim taklif qilgan?
Piter Chen
19. MySQLda foydalanuvchilarga tanlash imkoniyatini berish tartibi qanday?
grant select on baza_nomi.jadval(yoki *) to 'newuser'@'localhost'
20. Nechta normal forma mavjud?
6
Natijalar
|
Mavzu: Transformatsion va oppozitsiya tahlil metodi Tekshirdi: Dr. Turakulova s bajardi: 1-kurs magistranti Sh. I. Ilxomova - bet 4

|
Mavzu: Transformatsion va oppozitsiya tahlil metodi Tekshirdi: Dr. Turakulova s bajardi: 1-kurs magistranti Sh. I. Ilxomova
|
bet | 4/4 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 476,21 Kb. | | #145627 |
Bog'liq transformatsion metod Sayfullayeva ShoiraN.S. Trubeskoy “oppozitsiya” tushunchasini birinchilardanbo'lib qo'llagan olimdir. U «Fonologiya asoslari» asarida bu tushunchani fonologik tizim haqidagi ta’limotining asosiy g'oyalaridan biri sifatida targ'ib qildi. «Xech qachon shuni unutmaslik lozimki, - deb takidlagan edi olim, - fonologiyada asosiy rolni fonemalar emas, balki ma’no farqlovchi qarama-qarshiliklar o'ynaydi. Har qanday fonemaning fonologik mazmunga ega bo'lishi fonologik qarama-qarshiliklar asosida ma’lum tartibot va strukturalarning aniqlanishi bilan bog'liqdir» (Trubeskoy 1960: 74-75) - N.S. Trubeskoy “oppozitsiya” tushunchasini birinchilardanbo'lib qo'llagan olimdir. U «Fonologiya asoslari» asarida bu tushunchani fonologik tizim haqidagi ta’limotining asosiy g'oyalaridan biri sifatida targ'ib qildi. «Xech qachon shuni unutmaslik lozimki, - deb takidlagan edi olim, - fonologiyada asosiy rolni fonemalar emas, balki ma’no farqlovchi qarama-qarshiliklar o'ynaydi. Har qanday fonemaning fonologik mazmunga ega bo'lishi fonologik qarama-qarshiliklar asosida ma’lum tartibot va strukturalarning aniqlanishi bilan bog'liqdir» (Trubeskoy 1960: 74-75)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Transformatsion va oppozitsiya tahlil metodi Tekshirdi: Dr. Turakulova s bajardi: 1-kurs magistranti Sh. I. Ilxomova
|
Научная и практическая значимость результатов исследования

|
Научная и практическая значимость результатов исследования
|
bet | 18/27 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 12,16 Mb. | | #150108 | Turi | Referat |
Bog'liq avtoreferat islamova.охиргиси исправленныйНаучная и практическая значимость результатов исследования. Научная значимость результатов исследований заключается в формировании лугово-сероземные, сероземно-луговые и луговые почвы в результате перехода целинных, богарных и орошаемых типичных сероземов из автоморфного режима в полугидроморфный и гидроморфный режимы под влиянием Каттакурганского водохранилища на окружающий почвенный покров, а также научной обоснованностью мероприятий по рациональному использованию данных почв.
Практическая значимость результатов исследований заключается в разработке конкретных результатов по эффективному использованию сероземно-луговых и луговых почв в лесном и сельском хозяйстве, сформированных в результате перехода почв, распространенных на территории Каттакурганского водохранилища, из автоморфного режима в полугидроморфный и гидроморфный режимы.
Внедрение результатов исследования. На основе полученных научных результатов по современному состоянию почв, прилагающих территории Каттакурганского водохранилища:
составлена карта современного состояния увлажнения, распространенных на прилагающий территории Каттакурганского водохранилища в масштабе М1:25 000 на общей площади 77 747 га и внедрена в практику в качестве рекомендации по повышению эффективности сельского хозяйства (Справка Министерства сельского хозяйства №02/022-5072 от 14 декабря 2021 года). В результате дали возможности научно-обоснованного повышения плодородия и продуктивности автоморфных богарных сероземов, а также размещения сельскохозяйственных (зерновых, масличных и зернобобовых) культур и проведения систематических агротехнических мероприятий с целью регулярного повышения их урожайности;
определены группа и количество почв, сформированных вокруг Каттакурганского водохранилища, и внедрены в практику рекомендации, направленные на повышение плодородия почв (Справка Министерства сельского хозяйства №02/022-5072 от 14 декабря 2021 года). В результате дали возможность развития интенсивного садоводства путем капельного орошения, развития многолетних древесных насаждений и лесного хозяйства за счет сохранения влаги с целью использования полуавтоморфных богарных типичных сероземов, а также полугидроморфных целинных луговых почв в сельском хозяйстве;
рекомендации по использованию целинных и богарных почв Нурабадского района, в карте увлажнения масштаба М1:25000, составленной для территории Каттакурганского водохранилища, внедрены в практику (Справка Министерства сельского хозяйства №02/022-5072 от 14 декабря 2021 года). В результате дали возможность эффективного использования целинных и богарных земель для выращивания кормов в животноводстве и лекарственных растений в лесном хозяйстве.
|
| |
Kompyuter grafikasi haqida

|
Kompyuter grafikasi haqida
|
bet | 1/6 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 301,51 Kb. | | #136505 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi haqida Reja: - 1.Kirish:
1.Кompyuter grafikasi va animasiyasi tushunchasi. - 2. Asosiy qism :
1. Кompyuter grafikasi turlari. 2. Кompyuter grafikasi bilan ishlovchi dastur sinflari. 3. 2 va 3 o’lchovli grafika. - 3. Xulosa :
1. Кompyuter grafikasida 2 va 3 o’lchovli grafikaning ahamiyati Кompyuter grafikasi va animasiyasi tushunchasi. Кompyuter grafikasi o’zoq yillar davomida vujudga kelib, 1960 yillarda ham to’laqonli grafik tizimlar mavjud bo’lgan. Hozirgi kunda kompyuter grafikasi (КG) va kompyuter animasiyasi (КA) atamalaridan foydalaniladi. Кopyuter grafikasi tushunchasi statik tasvirlar bilan ishlashning barcha ko’rinishlari o’z ichiga olsa kompyuter animasiyasi dinamik o’zgaruvchi tasvirlar bilan ishlaydi. Кompyuter grafikasi – EHM boshqaruvida grafik ob’ektlarni kiritish, chiqarish, tasvirlash, o’zgartirish va tahrirlashdir. Кompyuter animasiyasi – ekranda tasvirlarni “jonlantirish”, kompyuterda dinamik tasvirlar sintezidir. Kompyuter grafikasining juda tez rivojlanib borishi va undagi texnikaviy, dasturiy vositalarining yangilanib borishi ushbu kursning hamisha takomillashtirishga, bu sohadagi yangi yo’nalishlarni tinmay o’rganib borishni taqozo etadi. Oxirgi yillarda bu sohada juda katta o’zgarishlar (siljishlar) yuz berdi, ya`ni 16 mln.dan ortiq rang va rang turlarini o’zida aks ettira oladigan displeylar, grafik axborotlarni (paper part) kirituvchi moslama - skanerlar, grafik ish stantciyalari; dasturiy vositalar sohasida esa xaqiqiy kompyuter dunyosini kashf qila oladigan amaliy dasturlar vujudga keldi. Kompyuter grafikasining juda tez rivojlanib borishi va undagi texnikaviy, dasturiy vositalarining yangilanib borishi ushbu kursning hamisha takomillashtirishga, bu sohadagi yangi yo’nalishlarni tinmay o’rganib borishni taqozo etadi. Oxirgi yillarda bu sohada juda katta o’zgarishlar (siljishlar) yuz berdi, ya`ni 16 mln.dan ortiq rang va rang turlarini o’zida aks ettira oladigan displeylar, grafik axborotlarni (paper part) kirituvchi moslama - skanerlar, grafik ish stantciyalari; dasturiy vositalar sohasida esa xaqiqiy kompyuter dunyosini kashf qila oladigan amaliy dasturlar vujudga keldi.
|
| |
ПРОБЛЕМЫ - download

|
Qidiruv: ПРОБЛЕМЫ | 115-а. Менчинская Н. А. Проблемы ученя и умственного развития школьника. М. 1998. С. 182-191 Ball, Barbara. "Teaching and learning mathematics with an interactive whiteboard." Micromath (Spring 2003): 4-7 Referat 44,39 Kb. 1 | o'qib | | Toshkent tibbiyot akademiyasi huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi «система повышения квалификации педагогических кадров в вузах узбекистана: опыт, проблемы и перспективы развития» Сборник 1,3 Mb. 78 | o'qib | | Kichik biznesni boshlashdagi muammolar Проблемы при открытии малого бизнеса Problems in starting a small busines Hamma narsa eng mayda detallarigacha hisoblab chiqilgandek tuyulsa ham, shunday ko'rinadi 108,98 Kb. 1 | o'qib | | Некоторые вопросы цифровой трансформации экономики в азербайджане – предпосылки, проблемы, риски Açar sözlər: iqtisadiyyatın rəqəmsal transformasiyası, rəqəmsal transformasiyanın Konsepsiyası, rəqəmsal transformasiyanın elementləri, İKT, innovativ texnologiyalar, rəqəmsal transformasiya riskləri 56,1 Kb. 3 | o'qib | | Pctv systems tvcenter Файл read me для программы версии 1 01/2011 Pctv systems tvcenter. Если у вас возникли проблемы при работе с программным обеспечением, обращайтесь к руководству пользователя, а также читайте этот файл 40,51 Kb. 1 | o'qib |
1
| |
Целью - download

|
Qidiruv: Целью | Development of the information system of the educational center Целью данного исследования является выражение опыта, идей, потребностей и использования информационных технологий для разработки информационных систем управления в высшем учебном заведении 34,12 Kb. 2 | o'qib | | В июне 1992 года в Москве оформился блок «Гражданский союз», лидерами которого стали вице-президент А Целью данного реферата является описание истории создания браузеров, возможностей браузеров, основ работы с Internet Explorer, сравнение браузеров Реферат 193,98 Kb. 18 | o'qib | | Mustaqil ishi mavzu: lte advanced larning o’zaro farqi G является отдаленной целью отрасли, которая в прошлом году уведомила о разработке плана по созданию подобной беспроводной супер-сети: начиная с 2020 года она будет развертываться по всему миру и, отталкиваясь от производительности и числа 1,23 Mb. 5 | o'qib |
1
| |
Maxsus so'zlar va iboralar

|
Maxsus so'zlar va iboralar
|
bet | 7/11 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #134583 |
Bog'liq loyiha ishi Mingboyev AdhamjonMaxsus so'zlar va iboralar - Bu har qanday narsa bo'lishi mumkin. Xavfsizlik devori har bir ma'lumot paketini filtrda keltirilgan matn bilan to'liq mosligini qidiradi. Biz kerakli miqdordagi so'zlarni, iboralarni va o'zgarishlarni kiritishimiz mumkin.
Protokollar - Protokol - bu xizmatdan foydalanishni istagan kishi ushbu xizmat bilan suhbatlashish uchun oldindan belgilangan usul. Bu "kimdir" shaxs bo'lishi mumkin, lekin ko'pincha bu veb-brauzer kabi kompyuter dasturi. Protokollar ko'pincha matnli bo'lib, oddiygina mijoz va server o'z suhbatlarini qanday o'tkazishini tasvirlaydi. Xavfsizlik devori filtrlarini o'rnatishimiz mumkin bo'lgan ba'zi umumiy protokollar:
IP(Internet Protocol) - Internet orqali ma'lumot olish uchun asosiy aloqa protokoli.
HTTP(Hyper Text Transfer Protocol) - veb-sahifalar uchun ishlatiladi.
FTP(Fayl uzatish protokoli) - fayllarni yuklab olish va yuklash uchun ishlatiladi.
SMTP(Oddiy pochta tashish protokoli) - elektron pochta xabarlarini yuborish uchun ishlatiladi.
Telnet- masofaviy kompyuterda buyruqlarni bajarish uchun ishlatiladi.
TCP(Transmission Control Protocol) - Internet orqali sayohat qilgan ma'lumotlarni qismlarga ajratish va yig'ish uchun ishlatiladi.
UDP(User Datagram Protocol) - audio va video oqimlari kabi javobni talab qilmaydigan ma'lumot uchun ishlatiladi.
ICMP(Internet Control Message Protocol) - yo'riqnoma tomonidan boshqa yo'riqchilar bilan ma'lumot almashish uchun foydalaniladi.
SNMP(Tarmoqni boshqarish bo'yicha oddiy protokol) - masofaviy kompyuterdan tizim ma'lumotlarini yig'ish uchun foydalaniladi.
Muayyan protokolni bajarish uchun bir yoki ikkita mashinani sozlashimiz mumkin. Keyin boshqa protsessorlarda protokolni taqiqlashimiz mumkin.
Xavfsizlik devorlarini xavfsizlik sifatida tanlang
Vijdonli xakerlar himoyalanmagan kompyuterlarni ochish va ulardan foydalanish uchun juda ko'p ijodiy usullar mavjud:
|
| |
Proksi xizmati - «Kiberxavfsizlik va kriminalistika» kafеdrasi

|
«Kiberxavfsizlik va kriminalistika» kafеdrasi
|
bet | 6/11 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #134583 |
Bog'liq loyiha ishi Mingboyev AdhamjonProksi xizmati- Internetdagi ma'lumotlar xavfsizlik devori tomonidan olinadi va keyin so'rov tizimiga yuboriladi va aksincha.
Paket filtrlash- Paketlar (kichik hajmdagi ma'lumotlar) bir qator filtrlar asosida tahlil qilinadi. Filtrlardan o'tib ketadigan paketlar yoki o'tkaziladi yoki tashlanadi.
Davlat tekshiruvi- Yangi usul har bir paket tarkibini tekshirmaydi. Buning o'rniga, u paketning muhim qismlarini ishonchli ma'lumotlar bazasi bilan taqqoslaydi. Tashqariga chiqadigan ma'lumotlar xavfsizlik devorini aniq belgilaydigan xususiyatlarni nazorat qiladi. Keyin u keladigan ma'lumotlarni ushbu xususiyatlar bilan taqqoslaydi. Agar taqqoslash oqilona mos kelsa, u ushbu ma'lumotga ruxsat beradi. Aks holda, xavfsizlik devori ma'lumotni tashlab yuboradi.
Xavfsizlik devorlarini o'rnatish
Ba'zilar operatsion tizimlar o'rnatilgan xavfsizlik devori bilan keling. Aks holda biz kompyuterga Internetga ulangan holda dasturiy ta'minot xavfsizlik devorini o'rnatishimiz mumkin. Biz ushbu kompyuterni shlyuz deb bilamiz, chunki u tarmoq va Internet o'rtasidagi yagona kirish nuqtasidir.
Odatda, apparat xavfsizlik devori internet shlyuzidir. Uskuna xavfsizlik devorlari nihoyatda xavfsiz va arzon. Router bilan uy versiyalari , xavfsizlik devori va Ethernet uyasi keng polosali ulanishlar uchun 100 evrodan ancha past narxda topish mumkin.
Xavfsizlik devori konfiguratsiyasi
Biz xavfsizlik devorlarini sozlashimiz mumkin. Bu shuni anglatadiki, biz turli xil sharoitlarga ko'ra filtrlarni qo'shishimiz yoki olib tashlashimiz mumkin. Ulardan ba'zilari:
IP manzillari - Internetdagi har bir mashinaning o'ziga xos IP-manzili mavjud. Masalan, agar kompaniyadan tashqaridagi ma'lum bir IP-manzil serverdan juda ko'p fayllarni o'qisa, xavfsizlik devori ushbu IP-manzilga yoki undan kelgan barcha trafiklarni to'sib qo'yishi mumkin.
Domen nomlari - IP-manzilni tashkil etadigan raqamlar qatorini eslash qiyin bo'lgani uchun va IP-manzillar ba'zan o'zgarib turishi sababli, Internetdagi barcha serverlarda domen nomlari deb nomlanadigan o'qiydigan nomlar ham mavjud. Biz ma'lum domen nomlariga kirishni to'sib qo'yamiz yoki faqat ma'lum domen nomlariga kirishga ruxsat beramiz.
Portlar - Har bir server o'z xizmatlarini raqamlangan portlar orqali taqdim etadi, serverda mavjud bo'lgan har bir xizmat uchun bitta. Masalan, agar server veb-server va FTP-serverdan foydalansa, veb-server odatda 80-portda va FTP-server 21-portda mavjud. Masalan, biz bitta portdan tashqari barcha mashinalarda 21-portga kirishni to'sib qo'yamiz.
|
| |
Xavfsizlik protokollari - «Kiberxavfsizlik va kriminalistika» kafеdrasi

|
«Kiberxavfsizlik va kriminalistika» kafеdrasi
|
bet | 5/11 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #134583 |
Bog'liq loyiha ishi Mingboyev Adhamjon Xavfsizlik protokollari
Agar internetdan uzoq vaqt davomida foydalanayotgan bo'lsangiz, ehtimol siz xavfsizlik devorlarini eshitgansiz. Agar siz uyda bo'lsangiz tez internet aloqasi uy tarmog'ingiz uchun xavfsizlik devori ham bo'lishi mumkin. Kichik uy tarmoqlari ko'pincha yirik korporativ tarmoqlar kabi xavfsizlik zaifliklariga duch keladi. Uyingizni potentsial xakerlardan himoya qilish uchun xavfsizlik devoridan ham foydalanishingiz mumkin.
Qisqasi, xavfsizlik devorlari to'siqdir vayron qiluvchi kuchlar AT-muhitimizdan uzoq turing. Ushbu maqolada xavfsizlik devorlari, qanday ishlashlari va bizni himoya qilishlari mumkin bo'lgan tahdidlarning qanday turlari bilan bog'liqligi ko'rib chiqiladi.
Qanday qilib Faervol dasturlari ishlaydi?
Xavfsizlik devori bu shunchaki ma'lumot yoki Internetga ulanishdan oldin filtrlaydigan dastur yoki qurilma. Agar xavfsizlik devori kelgan ma'lumotni shubhali deb bilsa, u uni o'tkazib yubormaydi.
Xavfsizlik devorlari bo'lmagan holda ishlash
Yuzlab xodimlarga ega kompaniyada ham yuzlab kompyuterlar mavjud. Ularning barchasi bir-biriga va internetga ulangan. Xavfsizlik devori bo'lmasa, bu yuzlab kompyuterlarning barchasi Internetdagi har bir kishi uchun darhol foydalanishi mumkin. IT bo'yicha ma'lumotga ega bo'lgan kishi bu kompyuterlarni Internet orqali tekshirishi mumkin. U bilan FTP ulanishlarini o'rnatishga harakat qilishi mumkin. Shuningdek, u ularga telnet ulanishlarini o'rnatishga harakat qilishi mumkin va hokazo. Agar xodim xatoga yo'l qo'yib, xavfsizlik teshigini qoldirsa, xakerlar mashinaga etib borishi va teshikdan foydalanishi mumkin.
Xavfsizlik devorlari bilan ishlash
Xavfsizlik devorlari bilan dunyo boshqacha ko'rinishga ega. Biz internetga har qanday ulanish bilan xavfsizlik devorini joylashtiramiz. Xavfsizlik devorida xavfsizlik qoidalarini amalga oshirishimiz mumkin. Kompaniyaning xavfsizlik qoidalaridan biri quyidagilar bo'lishi mumkin:
Ushbu kompaniya ichida 300 kompyuterlardan faqat bittasi umumiy FTP trafigini olishi mumkin. Faqat bitta kompyuter uchun FTP ulanishlariga ruxsat bering va ularni boshqalarga bloklang.
Biz bunday qoidalarni FTP-serverlar, veb-serverlar, Telnet-serverlar va boshqalar uchun o'rnatishimiz mumkin. Bundan tashqari, biz xodimlarning veb-saytlarga qanday ulanishini, fayllar kompaniyani tarmoq orqali tark etishi va boshqalarni nazorat qilishimiz mumkin. Xavfsizlik devori bizga odamlarning tarmoqdan qanday foydalanishi ustidan ulkan nazoratni ta'minlaydi.
Xavfsizlik devorlari transportni boshqarish uchun uchta usulga ega
Xavfsizlik devorlari tarmoq ichidagi va tashqarisidagi trafikni boshqarish uchun uchta usuldan birini qo'llaydi:
|
| |
Sucessfully resend OTP to your mail

Sucessfully resend OTP to your mail.
";
}
?>
-- phpMyAdmin SQL Dump
-- version 5.0.4
-- https://www.phpmyadmin.net/
--
-- Host: 127.0.0.1
-- Generation Time: Mar 19, 2021 at 11:27 AM
-- Server version: 10.4.17-MariaDB
-- PHP Version: 7.3.27
SET SQL_MODE = "NO_AUTO_VALUE_ON_ZERO";
START TRANSACTION;
SET time_zone = "+00:00";
/*!40101 SET @OLD_CHARACTER_SET_CLIENT=@@CHARACTER_SET_CLIENT */;
/*!40101 SET @OLD_CHARACTER_SET_RESULTS=@@CHARACTER_SET_RESULTS */;
/*!40101 SET @OLD_COLLATION_CONNECTION=@@COLLATION_CONNECTION */;
/*!40101 SET NAMES utf8mb4 */;
--
-- Database: `prasun`
--
-- --------------------------------------------------------
--
-- Table structure for table `registration`
--
CREATE TABLE `registration` (
`id` int(11) NOT NULL,
`roll` varchar(100) NOT NULL,
`name` varchar(100) NOT NULL,
`password` varchar(100) NOT NULL,
`email` varchar(100) NOT NULL,
`country` varchar(100) NOT NULL,
`language` varchar(100) NOT NULL,
`gender` varchar(100) NOT NULL,
`address` varchar(100) NOT NULL,
`dob` varchar(100) NOT NULL,
`mob` varchar(100) NOT NULL
) ENGINE=InnoDB DEFAULT CHARSET=utf8;
--
-- Indexes for dumped tables
--
--
-- Indexes for table `registration`
--
ALTER TABLE `registration`
ADD PRIMARY KEY (`id`);
--
-- AUTO_INCREMENT for dumped tables
--
--
-- AUTO_INCREMENT for table `registration`
--
ALTER TABLE `registration`
MODIFY `id` int(11) NOT NULL AUTO_INCREMENT;
COMMIT;
/*!40101 SET CHARACTER_SET_CLIENT=@OLD_CHARACTER_SET_CLIENT */;
/*!40101 SET CHARACTER_SET_RESULTS=@OLD_CHARACTER_SET_RESULTS */;
/*!40101 SET COLLATION_CONNECTION=@OLD_COLLATION_CONNECTION */;
|
Ikki faktorli auutenttifikatsiya

|
Ikki faktorli auutenttifikatsiya
|
bet | 2/11 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #134583 |
Bog'liq loyiha ishi Mingboyev Adhamjon
Ikki faktorli autentifikatsiya ancha oldin joriy qilingan. U ikki bosqichli tekshirish sifatida ham tanilgan. Tashkilot ushbu usulni amalga oshiradi, chunki uni amalga oshirish oson. Ular mavjud tizimni almashtirish xarajatlarini tejashlari va mavjud autentifikatsiya tizimini himoya qiluvchi xavfsizlik qatlamini qo'shish orqali xavfsizlik darajasini oshirishlari mumkin.
Ikki faktorli autentifikatsiyaning ko'plab tashkilotlar tomonidan qo'llanila boshlanganligining sababi, usulni amalga oshirish qulayligidir. Ular mavjud tizimni almashtirishni talab qilmaydi, faqat mavjud autentifikatsiya tizimini himoya qiluvchi xavfsizlik qatlamini qo'shish orqali xavfsizlik darajasini oshiradi. Jarayon 2 ta ishonchli autentifikatsiya faktorini talab qiladi, ular foydalanuvchilar alifbo-raqamli parol, telefon kabi foydalanuvchiga ega bo'lgan narsa va biologik noyob xususiyatlar (masalan, Barmoq izi) kabi foydalanuvchilarga ma'lum bo'lgan narsadir.
Ikki faktorli autentifikatsiya - bu faqat foydalanuvchi parolini talab qiladigan bir faktorli autentifikatsiyadan evolyutsiya. Biroq, bitta faktorli autentifikatsiya endi xavfsiz emas, chunki foydalanuvchi odatda zaif parolga ega. Foydalanuvchilar, shuningdek, bir nechta hisoblar uchun bir xil parolga ega bo'lishadi. Bu xakerga paroldan foydalanishda muvaffaqiyatga erishish imkoniyatini beradi. Ikki faktorli autentifikatsiya qo'shimcha xavfsizlik darajasini ta'minlashga yordam beradi.
Ikki faktorli autentifikatsiyada foydalanuvchi ikki tomonlama identifikatsiya vositalarini taqdim etadi, ulardan biri odatda jismoniy token, masalan, karta, ikkinchisi esa xavfsizlik kodi kabi eslab qolingan narsadir. Multifaktorning maqsadi tajovuzkorlar/ruxsatsiz odamlarning nishonga kirishi uchun qiyinroq qadam yaratishdir. Maqsadga kirishdan oldin buzish uchun to'siq mavjud bo'lsa, ushbu mexanizm hali ham xavfsiz bo'lishi mumkin
1-rasm Ikki faktorli autentifikatsiya oqimi. (Milton K., nd)
|
| |
Toshkent arxitektura va qurilish universiteti texnologiya fakulteti "falsafa" fanidan

|
Toshkent arxitektura va qurilish universiteti texnologiya fakulteti "falsafa" fanidan
|
bet | 1/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 7,57 Mb. | | #122817 |
Bog'liq Ulkanbaev A (falsafa)
TOSHKENT ARXITEKTURA VA QURILISH UNIVERSITETI
TEXNOLOGIYA FAKULTETI “FALSAFA” FANIDAN
MUSTAQIL ISH
GURUH : 41-22 QABUL QILDI: Azimova Charos TOPSHIRDI: Ulkanbaev Abdurauf
.
Mavzu: Ona yurtim tabiati
Reja:
1.Tabiat - Onamiz
2.Ona tabiatni asrash har birimizning burchimz.
3.Yurtimiz tabiatini asray olyapmizmi?
4.Xulosa.
5.Foydalanilgan adabyotlar
Ma’lumotlarga ko‘ra, yer yuzida 1,5 million hayvon va 500 mingga yaqin o‘simlik turlari mavjud ekan. O‘zbekistonda ular 4230 dan ortiq. Shulardan 770 tasida dorivorlik xususiyati bor. Ko‘rinib turibdiki, tabiatning o‘zi ulkan «dorixona»dir. Yer yuzidagi ana shu o‘simliklar yiliga 400 milliard tonna kislorod ishlab chiqaradi. Bu esa insoniyat va jamiki jonzotlarning yashashiga imkoniyat yaratadi. Tabiat insonni yediradi, ichiradi, kiyintiradi. Shu bois unga «ona» so‘zini qo‘shib aytamiz. Insonlarga ma’naviyat va ma’rifat urug‘ini tarqatuvchi Islom dinimizda ham hayvonot olami va bizning sog‘-salomat turmush kechirishimizga xizmat qilayotgan muhitni, havo, yer va suvni iflos qilmaslik haqida pandu nasihat va o‘gitlar bisyor. Ulug‘larmiz ham «Atrof-muhitga mehrli, shafqatli munosabatda bo‘linglar, suvga, o‘zanlarga, serqatnov yo‘llarga, soya-salqin joylarga chiqindi tashlab, la’natga qolishdan qo‘rqinglar», — deya ogohlantirgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti xulosasiga ko‘ra, o‘limga olib boruvchi ekologik omillardan birinchisi — bu havoning ifloslanishi bo‘lsa, ikkinchisi shovqin ekan. Bu ikki salbiy holatni daf etishda albatta, yashillik olamining o‘rni beqiyos. Ona tabiatning ifloslanishi nafaqat yashillik olamiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, balki inson salomatligiga ham jiddiy zarar yetkazadi. Birgina avtotransport vositasining dudbo‘ronidan chiqadigan tutunda yuz xilga yaqin zaharli gazlar mavjud bo‘lib, u biz nafas olayotgan atmosferaning musaffoligiga zarar yetkazadi. Tabiatga zarar yetkazuvchi bunday zavod-fabrika va boshqa omillar ko‘p.
|
| |
Amalga oshirish - Geotasvirlash qoidalari va raqamli karta ishlab chiqarish asoslari

Amalga oshirish.
9-bosqich. Ma’lumotlar bazasini loyihalash:
ma’lumotlarni toʻplash,
boshqarish va ularni ma’lumotlar bazasida yangilab turish jarayonlari hamda
ma’lumot bazasining tuzilishini loyihalash ishlari amalga oshiriladi.
10-bosqich. Boshlangʻich loyihani amalga oshirish
: tanlangan dasturiy
ta’minotni qoʻllagan holda kichik masshtabdagi geoaxborot tizimi loyihasi
amalga oshiriladi.
11-bosqich. Boshlangʻich loyihani oʻrganish
: ushbu kichik masshtabdagi
loyiha doirasida ma’lumotlar bazasining loyihalanganligi, ma’lumot toʻplashga
ketgan xarajatlar, kompyuter qurilmalarini ishlatish tizimi va mos dasturiy
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
153
ta’minotning samaradorligi oʻrganib chiqiladi hamda keyingi katta loyiha uchun
moslanib, kamchiliklar boʻlsa, bartaraf qilinadi.
12-bosqich. Zaruriy tizimni sotib olish:
barcha hisob-kitoblar qilib
boʻlinganidan keyin katta masshtabdagi loyihani amalga oshirish uchun zarur
boʻlgan kompyuter qurilmalari (raqamlovchi qurilmalar, skanerlar, printer va
plotterlar) va dasturiy ta’minotlar sotib olinadi.
13-bosqich.
Agar kerak boʻlsa,
trening kurslarini
tashkil etish zarur.
14-bosqich. Ma’lumotlarni kiritish.
15-bosqich. Loyihaning kundalik ishlashini boshqarib turish.
Geoaxborot tizimi loyihasini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun
quyidagi 6 ta omil katta ahamiyatga ega hisoblanadi:
1.
Ma’lumotni kiritish. Geoaxborot tizimida ma’lumotlarni toʻplash va
kiritish umumiy loyihaga ketadigan xarajatning 80%ini tashkil etgani uchun bu
birinchi omil hisoblanadi. Geofazoviy ma’lumotni tanlash va tasniflashga koʻproq
e’tibor qaratilishi zarur. Bu, oʻz navbatida, kelgusi bosqichdagi raqamlashtirish
jarayoniga ham ta’sir koʻrsatadi.
2.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish. Bunda asosiy e’tibor ma’lumot sifatiga
va davriy ravishda yangilab turilishiga qaratilishi lozim.
3.
Loyihaning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun nafaqat katta
boshqaruvchilar, balki texnik xodimlar ham koʻproq e’tibor qaratmogʻi lozim.
4.
Agar tanlangan dasturning kerakli amaliy masalalarni hal qilishga
imkoniyati yetmasa, unda mutaxassislar yordamida zaruriy yechimlar ishlab
chiqilishi lozim.
5.
Ma’lumotni birgalikda ishlab chiqish ma’lumot kiritishga sarflanadigan
umumiy xarajatni kamaytiradi va oʻz navbatida, ma’lumot bazasini ishlatishga
zamin yaratadi.
6.
Ta’lim va trening geoaxborot tizimi mazmuni, maqsadi va
texnologiyasini tushunishda juda muhim hisoblanadi. Bunda trening kurslari 3 ta
bosqichda: foydalanuvchilar, mutaxassislar va texniklar uchun moʻljallab
oʻrgatilishi zarur.
|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
152
2-bosqich. Rejani koʻrib chiqish
: geoaxborot tizimi loyihasi sohaga
aloqador va mutasaddi tashkilotlarga koʻrsatilib, tushuntirilib, kerakli ruxsat va
oʻzgartirishlar olinadi.
3-bosqich. Rejani tasdiqlash
: geoaxborot tizimining qonun-qoidalariga
asoslanib, loyiha javobgar katta boshqaruvchi tomonidan tasdiqlanishi zarur.
4-bosqich.
Loyiha jamoasini tuzish
: loyiha oldiga qoʻygan maqsadlarini
amalga oshirish uchun mos mutaxassislarni jalb qilishi zarur.
Tahlil.
5-bosqich. Texnik-iqtisodiy izlanish
(TEO): mutaxassislar tomonidan
kelgusida loyihani amalga oshirish uchun loyihalanayotgan obyektning hozirgi
holati, texnik-iqtisodiy koʻrsatkichi va sharoiti oʻrganilib, hisobot shaklida
yoziladi. Bu hisobotning qanchalik darajada toʻgʻriligi kelgusida ishlarning
qanday olib borilishiga katta ta’sir koʻrsatadi.
6-bosqich. Boshlangʻich loyihani tasdiqlash
: loyiha budjetiga asoslanib,
boshlangʻich loyiha tasdiqlanishi zarur.
7-bosqich. Texnik koʻrsatkichlarni hisoblash:
dasturiy ta’minot,
ishlatiladigan qurilma va ma’lumotlar bazasi uchun texnik koʻrsatkichlar
hisoblanadi va oʻrganiladi.
8-bosqich. Dasturni tanlash
: dasturni ishlab chiqaruvchi kompaniya va mos
dastur tanlanadi.
SMTP seansini o'g'irlash - «Kiberxavfsizlik va kriminalistika» kafеdrasi

|
«Kiberxavfsizlik va kriminalistika» kafеdrasi
|
bet | 8/11 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #134583 |
Bog'liq loyiha ishi Mingboyev AdhamjonSMTP seansini o'g'irlash– SMTP Internet orqali elektron pochta xabarlarini yuborishning eng keng tarqalgan usuli hisoblanadi. E-pochta manzillari ro'yxatiga kirish orqali kimdir keraksiz yuborishi mumkin keraksiz elektron pochta xabarini yuboring minglab foydalanuvchilarga. Bu ko'pincha elektron pochtani shubhasiz xostning SMTP serveri orqali qayta yo'naltirish orqali amalga oshiriladi. Bu spamning haqiqiy jo'natuvchisini kuzatishni qiyinlashtiradi.
Masofali tizimga kirish- Kimdir bizning kompyuterimizga ulanishi va qandaydir tarzda ishlashi mumkin. Bu fayllarni ko'rish yoki ochishdan tortib, amalda ishlaydigan dasturlarga qadar farq qilishi mumkin.
Xizmatni rad etish - DDoS - Ushbu turdagi hujumga qarshi turish deyarli mumkin emas. Nima bo'ladi, xaker serverga unga ulanish uchun so'rov yuboradi. Server tasdiq bilan javob beradi va sessiyani o'rnatishga harakat qiladi. Biroq, u so'rov yuborgan tizimni topa olmaydi. Serverni shu bilan to'ldirish orqali javobsiz sessiya so'rovlari, bir hacker, server sekinlashadi va oxir-oqibatda qulaydi.
Email bomba- Elektron pochta orqali bomba odatda shaxsiy hujumdir. Kimdir bizga elektron pochta tizimimiz endi xabarlarni qabul qila olmaydigan vaqtgacha bir xil elektron pochta xabarlarini yuzlab yoki minglab marta yuboradi.
Viruslar- Ehtimol, eng mashhur tahdid kompyuter viruslari. Virus - bu boshqa kompyuterlarga nusxa ko'chirishi mumkin bo'lgan kichik dastur. Shu tarzda, u bir tizimdan ikkinchisiga tez tarqalishi mumkin. Viruslar zararli xabarlardan zararli dasturlarni o'rnatishga qadar.
Malware - Xakerlar har qanday hiyla-nayranglar orqali kompyuteringizga dasturiy ta'minot qismlarini qanday o'rnatishni bilishadi Bu aqlli va zararli. Odatda bu hackerlar masofadan turib boshqarishi mumkin bo'lgan dasturiy ta'minot. Bu ularga DDoS hujumlarini amalga oshirish va parollarni olish imkonini beradi. Shuningdek bor malware bu sizning kompyuteringizning bir qismiga aylanishini ta'minlaydi botnet.
Spam- Zararsiz, lekin har doim bezovta qiluvchi, spam - kiruvchi elektron pochta. Biroq, spam xavfli bo'lishi mumkin. Ko'pincha unda veb-saytlarga havolalar mavjud. Bosish paytida ehtiyot bo'ling, chunki siz orqa eshikni ochadigan cookie-faylni tasodifan qabul qilishingiz mumkin.
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
156
Kartografik axborotlarni tasvirlash qoidalari obyektlarning uzoq-yaqin
joylashuviga qarab masshtablarda koʻrsatiladi va shartli belgilarga koʻra
belgilanadi. Bu qoida shartli belgilar tizimi va shu bilan birga raqamli
topokartalarni yaratish usullari va texnik vositalari asosida ishlab chiqilgan.
Raqamli tasvirlashning eng koʻp ishlatiladiganlari
bu obyekt kodi, metrik
tasvirlanishi, obyektning topokartada ayni masshtabda joylashganligi
xarakteristikasi va koʻpincha obyektning semantikasidir.
Obyektni metrik tasvirlash ikki xil vazifani bajaradi:
obyektning fazoviy holatini joylashtirish (
fixings
);
qoʻshimcha axborot bilan ta’minlash (masalan, suv ayri chizigʻini
relyeflarda koʻrsatish).
Obyektlar xarakteriga koʻra quyidagicha tasvirlanadi:
diskret obyekt – bir nuqtali;
shartli-chiziqli obyekt – ikki nuqtali;
chiziqli va maydonli obyekt – koordinatalariga koʻra; maydonli obyektda
oxirgi nuqta oʻz oʻrnida birinchi boʻlib ham keladi.
Chiziqli obyektlar ham berilgan yoʻnalishiga qarab ikki guruhga boʻlinadi:
toʻgʻri va har qanday yoʻnalishda (masalan, yoʻl);
faqat balandlikni yoki relyefni tasvirlaydigan (masalan gorizontallar, suv
ayri chiziqlari va boshq.).
Skaner
(
scanner
) – bosma yoki qattiq koʻrinishdagi
oddiy
mediama’lumotni kompyuter xotirasiga avtomatik tarzda kiritish uchun raqamli
rastr formatga oʻtkazuvchi qurilma hisoblanadi. Skanerning ishlash tamoyili
berilgan oddiy formatdagi ma’lumotga nur joʻnatib, oʻsha nurni yana oʻzida qayta
olishiga asoslangan. Qaytarilayotgan nur skaner turiga qarab oq-qora (1 bit) yoki
rangli (8,16,32 bit) koʻrinishda qabul qilinishi mumkin.
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
190
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari,
geoinformatika,
geodeziya,
kartografiya va kadastr sohasida zaruriy qonunchilik va me’yoriy bazaning
mavjudligi;
tashkiliy tuzilmaning mavjudligi: bosh markaziy tashkilot – Geodeziya va
kartografiya Milliy markazi (GKMM), Geoinfokadastr DUK, hududiy kadastr
xizmatlari va roʻyxatdan oʻtkazish ofislari.
Milliy
geografik
axborot
tizimi
(MGAT)
yagona
tizimga
integratsiyalanadigan, vazirliklar va idoralar tomonidan ularning vakolatlari va
vakolatlarning tarmoqlar boʻyicha taqsimlanishidan kelib chiqib yaratiladigan
axborot resurslari kompleksini oʻzida ifodalaydi.
MGAT– professional foydalanish barobarida oʻqitish ishlarida yoki ommaviy
foydalanish uchun ham ochiq koʻp sonli foydalanuvchilar tizimidir.MGATda
qatlamlar bir marta yaratiladi, zaruratga koʻra toʻgʻrilanadi, koʻp marotaba
foydalaniladi. MGAT tarkibida turli yoʻnalishdagi vakolatli vazirliklar va
idoralar tomonidan yaratiladigan jami bir necha yuz mavzuli qatlamlar boʻlishi
mumkin. MGAT ma’lumotlari qatlamlar koʻrinishida boʻladi va u asosan bazaviy
ma’lumotlar va boshqa mavzuli ma’mumotlarni oʻz ichiga oladi.
Bazaviy ma’lumotlarga quyidagilar kiradi:
yer kadastri;
koʻchmas mulk obyektlari;
transport tarmogʻi;
suv sathi;
chegaralar;
geodezik asos;
relyef;
aerofotosyomka.
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
191
Boshqa mavzuli ma’lumotlarga quyidagilar kiradi:
suv toshqini zonalari;
demografiya;
energotizim;
suv tarmoqlari;
oqova suv tarmoqlari;
gaz va neft quvurlari.
MGAT ma’lumotlar bazalarining yagona topografik-geodezik asos bilan
uzviy bogʻliq u yoki bu jarayon holatini aks ettiruvchi toʻplamini oʻzida
ifodalaydi va bu quyidagilarni amalga oshirish imkonini beradi:
axborotni kompleks va yaqqol ifodalash;
axborotning fazoviy jihatdan aniq bogʻlanishi va tizimga solinishi;
jarayonlar va hodisalarni, xulosalarni kartaga tushirgan holda dinamik aks
ettirish va modellashtirish imkoniyati;
iqtisodiy va statistik tahlil dasturlari bilan birga qoʻshgan holda maqbul
boshqaruv qarorlarini tayyorlash.
6.2-rasm.
MGATning asosiy komponentlari (
Manba:
Samborskiy, 2010
)
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
162
Masalan, rastr faylda chegara chiziqlarining ustiga matn tushib qolgan
boʻlishi mumkin. Bu esa dastur yordamida avtomatik vektorlashda xatoliklarga,
jumladan chiziqlarning bogʻlanmay qolishiga olib keladi. Bunda xatoliklardan
qochish uchun rastr faylni maxsus dasturda qayta ishlash (vektorlash)dan
oldin
matnni oʻchirib tashlab, chiziqni davom ettirish va matnni boshqa ochiqroq joyga
koʻchirish zarur. Vektorlash jarayoni amalga oshirilgandan soʻng ham yana bir
marta tekshirib, zarur boʻlsa qoʻshimcha tahrir ishlarini amalga oshirish kerak.
Avtomatlashgan vektorlash oddiy kartalar,
jumladan kontur, gorizontallar
va koʻchalarga ega boʻlgan oddiy kartalarga mosdir. Agar kartada koʻpgina
obyektlar mavjud boʻlsa va vektorlashni kerakli obyektlarni tanlash orqali (bunda
kartadagi barcha obyektlar vektorlashtirilmaydi) amalga oshirish zarur boʻlsa,
interaktiv vektorlash (boshqacha nomi yarim avtomatlashgan yoki kuzatib
boriladigan) qoʻllaniladi. Interaktiv vektorlashda maxsus dastur raqamlashtirishni
avtomatlashtirish uchun qoʻllaniladi. Bunda operator
kursordagi kerakli nuqtani
piksel ustiga olib borib bosadi va chiziqning davom etishi uchun yoʻnalishni
koʻrsatib beradi, undan soʻng dastur avtomatik ravishda chiziqlarni raqamlaydi.
Odatda bu dasturda koʻpgina parametrlar, jumladan nuqtalarning qanchalik
darajada toʻliqligi (generalizatsiya darajasi), tashlab ketiladigan boʻsh
piksellarning oʻlchami va chiziqlarning yoʻnalishini koʻrsatib berish, kerakli
joylarda toʻxtab oʻtish kabilar sozlanishi mumkin. Hozirgi paytda interaktiv
vektorlash koʻp mehnat talab
qiladigan usul hisoblanadi, lekin samaradorlik va
sifat jihatidan qoʻl yordamida raqamlashtirishdan koʻra ancha ustundir. Bundan
tashqari, bu usul yuqori sifatli ma’lumot ham beradi, ya’ni kompyuter har qanday
holatda ham insonga qaraganda koʻproq aniq va mos chiziqlarni chizadi. Shuning
uchun ham maxsus ma’lumot olishga moʻljallangan guruhlar qoʻl yordamida
raqamlashtirishdan koʻra vektorlash usulini koʻproq ma’qul koʻradilar.
Ma’lumot olish ham boshqa ishlardagi kabi xatoliklarni keltirib chiqaradi.
Raqamlashtirish jarayoni kameral sharoitda ma’lum vaqt mobaynida
bajariladigan va xatoliklarga moyil ish boʻlgani uchun operator ba’zida kursorni
notoʻgʻri ushlashi yoki kerakli joyda burilishlarni hisobga olmasdan vektor
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
189
6.4.
Oʻzbekistonda milliy geografik axborot tizimini yaratish
Oʻzbekistonda milliy geografik axborot tizimini yaratish deganda tabiiy
resurslardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza qilish, hududlarni,
iqtisodiyot tarmoqlarini va ijtimoiy sohani kompleks rivojlantirish borasida
boshqaruv qarorlari ishlab chiqish va bunga koʻmaklashish uchun Oʻzbekiston
Respublikasining Milliy geografik axborot tizimini (MGAT) ishlab chiqish va
yaratish nazarda tutiladi.
MGAT–bu Oʻzbekiston Respublikasining butun hududiga joriy
qilinadigan, asosiy iqtisodiyot tarmoqlari va faoliyat sohalari axborotini qamrab
oladigan hamda quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi funksional avtomatlashtirilgan
kompleks axborot tizimidir:
kompyuter vositasida ifodalanadigan shakldagi fazoviy ma’lumotlar;
funksional imkoniyatlarning vazifalarga muvofiq toʻplami, ularda geoaxborot
texnologiyalarining operatsiyalari amalga oshiriladi.
MGATning respublika (markaziy) va 14 ta hududiy axborot-tahlil
markazlarini hamda respublika davlat boshqaruvi va joylardagi davlat hokimiyati
organlarining hududiy markazlarini yaratish moʻljallanadi.
Ushbu milliy tizim quyidagi me’yoriy hujjatlar asosida yaratiladi:
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 27-iyundagi “Oʻzbekiston
Respublikasining
Milliy
axborot-kommunikatsiya
tizimini
yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PP-1989 sonli Qarori (2-ilova, 5-
band);
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 25-sentabrdagi “Milliy
geografik axborot tizimini yaratish” investitsiya loyihasini amalga oshirish
chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-2045 sonli Qarori.
MGATni yaratish uchun quyidagi shart-sharoitlar mavjud:
respublikada axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining shiddat bilan
rivojlanishi;
|
| |