nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bosh plata elektron qurilmasi

|
Bosh plata elektron qurilmasi
|
bet | 10/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari
Bosh plata (inglizchada motherboard, mainboard) - bu shaxsiy kompyuterning asosiy qismlari: markaziy protsessor, tezkor xotira kontrolleri, tezkor xotiraning (RAM) o’zi, doimiy xotira (ROM), asosiy kirish-chiqish interfeyslarining kontrollerlari va boshqa shu kabi electron qurilmalar o’rnatilgan murakkab ko’p qatlamli elektron platadir. Qoidasiga ko’ra, bosh plata qo’shimcha kontrollerlarni ulash uchun ulagichlarni (uyalarni) o’z ichiga oladi, ular uchun odatda USB, PCI va PCI-Express kabi shinalar ishlatiladi.
1.14-rasm. Bosh plata electron qurilmasi
Bosh plata nima? – degan savolga shu tarzda javob berish mumkinki, bu qo’shimcha kengaytirish kartalarini o’rnatish uchun ulagichlarga ega va kompyuterning barcha elektron sxemalarining mexanik asosi bo’lib xizmat qiladigan asosiy kompyuter qurilmasidir. Bosh plata tufayli kompyuter tizimining tarkibiy qismlarining to’liq o’zaro ta’siri ta’minlanadi.
Bosh plataning qiymatini baholasah mumkin emas, kompyuter tizim blokining barcha tarkibiy qismlari bosh plata tufayli bir-biri bilan o’zaro ta’sirlashadi, qattiq diskdagi ma’lumotlar RAMga kelib tushmasdan protsessorda qayta ishlash mumkin emas, grafik adapter esa bosh platasiz kompyuter tizimidan hech narsa ololmaydi va natijada monitorga xech nima uzatolmaydi. Sichqoncha va
klaviatura kabi eng oddiy kirish qurilmalari ham bosh platadagi ulagichlar orqali ma’lumot almashadi.
Ehtimol, avvallari kompyuterning umumiy ishlash samaradorligi faqatgina protsessorga bog’liq bo’lgan bo’lsa, hozir vaziyat o’zgargan. Endilikda kompyuterlarning tezligi na faqat markaziy protsessorga bailki bosh plataning imkoniyatlariga, uning shinalarining o’tkazish qobiliyatiga, tezkor xotiraning hajmi va chastotasiga, zamonaviy PCI-Express x16 va video kartalar o’rnatiladigan uyaning maksimal ishlash qobiliyatiga va boshqalarga bo’g’liq.
Bosh platalarda form-faktor (shakl-shamoyili) deb nomlanuvchi parameter mavjud bo’lib, u kompyuter uchun bosh plataning o’lchamini, uning kompyuter korpusiga o’rnatiladigan joylarini, bosh plata shinalari interfeysini, kiritish/chiqarish portlarini, markaziy protsessor o’rnatiladigan joyni (soketini) va operativ xotiraning ulanish joylarini, shuningdek elektr ta’minotini ulash uchun ulagich turini aniqlaydigan standart hisoblanadi.
Hozirgi zamonaviy form-faktorlarda kompyuterni sovutish tizimiga qo’yiladigan talablar ham aniqlangan. Kompyuter yig’ishda tizimli blok form- faktori bilan bosh plata form faktorini bir-biriga mos kelishini hisobga olish zarur. Aks holda bosh platani tizimli blokning korpusiga mahkamlab bo’lmaydi.
Hozirgi kunda quyidagi turli form-faktorli bosh platalar ishlatiladi:
|
| |
Mochevinaning parchalanishi - «kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»

|
«kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»
|
bet | 61/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаMochevinaning parchalanishi
Mochevina CO(NH2)2 - bu ko‘mir kislotasining diamidi. Odam siydigida 2,4 foiz mochevina bo‘ladi va bir sutkada siydik bilan u 30 gr atrofida ajraladi.
Yer yuzidagi aholi va hayvonot dunyosi bir yilda ko‘p millionlab tonna mochevina ajratadi, buning 50 foiz ni esa o‘simlik va hayvonlar uchun zarur bo‘lgan azot tashkil qiladi. Ammo o‘simliklar ham, hayvonlar ham azotni mochevina holida singdirmaydi. Agar maxsus aerob bakteriya - urobakteriyalar ta’sirida u parchalanmaganda, tabiatda mochevina ko‘p miqdorda to‘planib qolgan bo‘lar edi. Urobakteriyalar ureaza fermentini chiqarib, mochevinani karbonat angidrid va ammiakgacha parchalaydi.
Ammiak va uning tuzlari urobakteriyalar uchun azotli oziqadir. Urobakteriyalar o‘ta ishqorli muhitda rivojlanadi. Ammiak ishqorli muhit yaratgani uchun urobakteriyalar evolyusiya jarayonida shunday muhitda yashashga moslashgan. Ularning pH optimumi 8 ga teng, 7 dan kamrok pH-da urobakteriyalar butunlay o‘smaydi.
Ba’zi zamburug‘lar ham tashqi muhitga mochevina chiqaradi.
Nazorat savollari
Spirtli bijg‘ishning ximizmi va uni qo‘zg‘atuvchilarini keltiring?
Spirtli bijg‘ishda qanday qo‘shimcha mahsulotlar hosil bo‘ladi ?
Harorat, pH, shakar konsentratsiyasi, spirt miqdori, achitqilar turi va irqi spirtli bijg‘ishga qanday ta’sir etadi?
Spirtli bijg‘ish qaysi ishlab chiqarishlarda qo‘llaniladi?
Sut kislotali bijg‘ishning ximizni va qo‘zg‘atuvchilarini ko‘rsating?
6. Oksidlovchi bijg‘ish nima?
7. Sirka kislotali bijg‘ishning ximizmi va qo‘zsatuvchilari?
8. Sirka kislotasini eski usulda, generatorlarda va «chuqurlikda» o‘stirish usullari bilan ishlab chiqish?
9. Sirka kislotali bijg‘ishning zararkunandalari?
|
| |
ATX (Advanced Technology eXtended)

|
ATX (Advanced Technology eXtended)
|
bet | 11/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariATX (Advanced Technology eXtended) form-faktori 1995 yilda Intel firmasi tomonidan taklif qilingan va shu paytgacha juda mashhur bo’lib kelmoqda. ATX form-faktorli bosh platalarning o’lchami 30,5 x 24,4sm. Hozirgi kunda ko’plab bosh platalar, tizimli blok korpuslari va elekt manbai bloklari Intel va AMD protsessorlariga asoslangan holda ATX formatida ishlab chiqilmoqda.
ATX spetsifikatsiyasining xususiyatlari quyidagilarni o’z ichiga oladi:
kiritish-chiqarish portlarini tizim platasida qulay joylashuvi;
klaviatura va sichqoncha uchun o’rnatilgan PS/2 ulagichlarining mavjudligi;
IDE va FDD ulagichlarining joylashuvi qurilmalarning o’ziga yaqinroq bo’lganligi;
protsessor rozetkalarini plataning orqasida, elektr ta’minoti yonida joylashishi;
elektr manbai bloke uchun yagona 20 pinli va 24 pinli ulagichlaridan foydalanish.
Hozirgi vaqtda ATX form-faktorli platalarni olish tavsiya etiladi, chunki ular sezilarli darajada kattaroq va shunga mos ravishda ko’proq uyalarga (slotlarga) ega va ular qulay joylasgan, shuningdek, chiplar va boshqa ulagichlar ham mavjud.
mATX (Micro ATX) - bu kichiklashtirilgan ATX standartidir. U asosan ko’p uyalar (slotlar) talab qilinmaydigan ofis kompyuterlarida ishlatiladi. mATX standarti 24,4 x 24,4 sm o’lchamda va 4ta kengaytirish uyasi (slot) mavjud. mATX standartidagi bosh plata elektr manbai blokini ulash uchun 20 yoki 24 pinni ulagichlarga ega. 2003 yildan boshlab deyarli barcha yangi modellarda 24 pinli ulagichlar mavjud.
1.15-rasm. Bosh plataning form-foktori
Mini-ITX standarti elektrik va mexanik tomondan ATX form-faktoriga mos keladi. Mini-ITX form-faktori VIA Technologies kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va kichik (17 x 17 sm) o’lchamga ega.
Hozirgi kunda:
Eskirgan standartlar: Baby-AT; Mini-ATX; to’liq o’lchamli AT plata; LPX;
Zamonaviy standartlar: ATX; mikroATX; Flex-ATX; NLX; WTX, CEB;
Amalga oshirilayotgan standartlar: Mini-ITX va Nano-ITX; Pico-ITX; BTX, MicroBTX va PicoBTX lardan iborat.
|
| |
Klaviatura va monipulyatorlar

|
Klaviatura va monipulyatorlar
|
bet | 15/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari
Клавиатура – bu kompyuter xotirasiga alfavit raqamli ma’lumotlarni kiritishga mо’ljallangan qurilma.
Standart holda klaviaturadagi tugmalar soni 101 tadan 105 tagacha bо’lishi mumkin. Lekin hozirda asosan multimediyali kaviaturalar ishlab chiqarilmoqda. Ularda qо’shimcha bir qancha tugmalar kiritilgan. Klaviatura harfli tugmalarning
joylanishiga kо’ra ingliz (QWERTY) va fransuz (AZERTY) standartlariga bо’linadi.
1.19-rasm. QWERTY standari ko’rinishidagi klaviatura
Klaviaturadagi barcha tugmalarni shartli ravishda tо’rtta guruhga ajratiladi:
Alfavit-raqamli va belgili tugmalar. Bularga bо’sh joy, 0-9gacha raqamlar, A-Z lotin alifbosi harflari, А-Я kiril alifbosi harflari, tinish belgilar, xizmatchi tugmalar, amal belgilari "+", "-", "/" kabi tugmachalar kiradi. Alfavit-raqamli va belgili tugmalar guruhiga tegishli tugmachalarning asosiy vazifasi belgili ma’lumotlarni va harflar orqali teriladigan buyruqlarni kiritishdan iborat. Har bir tugmacha ikki rejimda – quyi registr va yuqori registrlarda ishlaydi, shunga kо’ra bir necha belgilarni kiritish imkoniyatiga ega. Quyi registrdan yuqori registrga о’tish uchun “Shift” tugmasi bosib turiladi, yoki “Caps Lock” tugmasi bosib qо’yiladi. Til standartlarini о’zgartirish klaviaturalarda har xil bо’lishi mumkin. U foydalanuvchi tomonidan belgilanadi. Kо’p hollarda о’ng Alt+Shift yoki ikkita Shift yoki о’ng Ctrl+Shift tugmalarni birgalikda bosish orqali bajariladi.
Funksional tugmachalar. Bular F1, F2, F3 .. F12 – bu tugmalar maxsus buyruqlar va amallarni bajarish tugmalari bо’lib, ular har xil dasturlarda har xil vazifalarni bajaradi.
Yо’nalish tugmalari. Bu guruhga kursorni harakatga keltiruvchi tugmalar kiradi. Ular: kursorni bitta belgi chapga, yuqoriga, о’ngga va pastga siljitishni ta’minlaydi. Bundan tashqari quyidagi tugmalar ham bu guruhga kiritilgan:
“Home” tugmasi - satr boshiga о’tish;
“End” tugmasi - satr oxiriga о’tish;
“PageUp” tugmasi – bir sahifa yuqoriga о’tish;
“PageDown” tugmasi – bir sahifa pastga о’tish;
“Insert” tugmasi – belgilarni о’chirib ustiga yozish yoki ularni siljitib о’rtasiga yozish holatini о’rtnatish;
“Delete” tugmasi – kursordan о’ngda joylashgan bitta belgini о’chirish kabi amallarni bajaradi.
|
| |
Bilish dаrаjаsidаgi o’zlаshtirishgа dоir

|
Bilish dаrаjаsidаgi o’zlаshtirishgа dоir
|
bet | 40/57 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #243160 |
Bog'liq 3-MA’RUZA Bilish dаrаjаsidаgi o’zlаshtirishgа dоir
Elеmеntlаrning оksidlаnish dаrаjаsi qаndаy tа`riflаnаdi?
А) Аyni birikmа bаtаmоm iоnli tuzilishgа egа dеb fаrаz qilingаnidа birikmа tаrkibidаgi elеmеtlаrning shаrtli zаryadi shu elеmеntning оksidlаnish dаrаjаsi dеyilаdi.
B) Аyni birikmа bаtаmоm kоvаlеnt bоg’lаnishgа egа, dеb fаrаz qilingаnidа birikmа tаrkibidаgi elеmеtlаrning shаrtli zаryadi shu elеmеntning оksidlаnish dаrаjаsi dеyilаdi.
D) Аyni birikmа bаtаmоm vоdоrоd bоg’lаnishgа egа, dеb fаrаz qilingаnidа birikmа tаrkibidаgi elеmеtlаrning shаrtli zаryadi shu elеmеntning оksidlаnish dаrаjаsi dеyilаdi.
E) Аyni birikmа bаtаmоm mеtаll bоg’lаnishgа egа, dеb fаrаz qilingаnidа birikmа tаrkibidаgi elеmеtlаrning shаrtli zаryadi shu elеmеntning оksidlаnish dаrаjаsi dеyilаdi.
Oksidlanish darajasi deb umumiy elektron juftini elektro manfiyroq element atomiga siljiganda hosil bo’lgan energiyaga (zaryadga) aytiladi.
Elеmеntlаrning vаlеntligi qаndаy tа`riflаnаdi?
А) Birоr elеmеnt аtоmining bоshqа elеmеnt аtоmi bilаn mаksimаl juft elеktrоnlаr hоsil qilish sоni, shu elеmеntning vаlеntligi dеyilаdi.
B) Birоr elеmеnt аtоmining bоshqа elеmеnt аtоmidаn mа`lum bir qismini biriktirib оlish xоssаsi elеmеntning vаlеntligi dеyilаdi.
D) Birоr elеmеnt аtоmining bоshqа elеmеnt аtоmi bilаn dоnоr-аksеptоr bоg hоsil qilish sоni vаlеntlik dеyilаdi.
E) Birоr elеmеnt аtоmining bоshqа elеmеnt аtоmidаn nеchtаsini biriktirib оlishi vаlеntlik dеyilаdi.
Rеprоduktiv o’zlаshtirishgа dоir
Elеmеntning vаlеntligi nоlgа, kаsr sоngа, mаnfiy sоngа tеng bo’lishi mumkinmi? Оksidlаnish dаrаjаsichi?
А) Elеmеntning vаlеntligi hаm, оksidlаnish dаrаjаsi hаm nоlgа, kаsr sоngа vа mаnfiy sоngа tеng bo’lishi mumkin.
B) Elеmеntning vаlеntligi hаm, оksidlаnish dаrаjаsi hаm nоlgа, kаsr sоngа vа mаnfiy sоngа tеng bo’lmаydi.
D) Elеmеntning vаlеntligi fаqаt musbаt butun sоngа tеng bo’lib оksidlаnish dаrаjаsi nоlgа, kаsr sоngа vа mаnfiy sоngа tеng bo’lishi mumkin.
E) Elеmеntning оksidlаnish dаrаjаsi fаqаt musbаt butun sоngа tеng bo’lib, vаlеntligi esа nоlgа, kаsr sоngа vа mаnfiy sоngа tеng bo’lishi mumkin.
Elеmеntlаrning оksidlаnish dаrаjаsi guruh raqamidаn kаttа bo’lishi mumkinmi? Vаlеntlikchi?
А) Elеmеntlаrning оksidlаnish dаrаjаsi hаm vаlеntligi hаm guruh raqamidаn kаttа bo’lishi mumkin.
B) Elеmеntlаrning оksidlаnish dаrаjаsi mаksimum guruh raqamigа tеng bo’lib, vаlеntligi guruh raqamidаn kаttа bo’lishi mumkin.
D) Elеmеntlаrning vаlеntligi mаksimum guruh raqamigа tеng bo’lib оksidlаnish dаrаjаsi guruh nоmеridаn kаttа bo’lishi mumkin.
E) Elеmеntlаrni оksidlаnish dаrаjаsi hаm vаlеntligi hаm guruh raqamidаn kichik bo’lаdi.
Оksidlаnish-qаytаrilish rеаksiyalаri tеnglаmаlаrini tеnglаshtirish usullаri.
|
| |
ОKSIDLОVCHI-QАYTАRUVCHI KUCHLАNISHLАR

|
ОKSIDLОVCHI-QАYTАRUVCHI KUCHLАNISHLАR
|
bet | 35/57 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #243160 |
Bog'liq 3-MA’RUZAОKSIDLОVCHI-QАYTАRUVCHI KUCHLАNISHLАR
H2 elеktrоdgа nisbаtаn fаqаt mеtаll juftlаri kuchlаnishidаn tаshqаr оksidlаngаn hоldаgi istаlgаn qаytаruvchining vа qаytаrilgаn hоldаgi istаlgаn оksidlоvchining kuchlаnishini аniqlаshmumkin. Оksidlоvchi vа qаytаruvchi stаndаrt kuchlаnishli qiymаti ulаrning qаndаy muhitdа ishlаyotgаnligigа bоg`liq. Stаndаrt оksidlоvchi-qаytаruvchi kuchlаnishlаr /250C, S=1mоl/l/ bu jаdvаl аsоsidа quyidаgi mаsаlаni yеchаylik
|
|
Cu+8NH3+O2+2H2O=2{Cu(NH3)4}+4OH-
Sоdir bo`lgаn оksidlаnish-qаytаrilish rеаksiyasigааsоslаngаn gаlvаnik elеmеnt sxеmаsini tuzаmiz:
Аnоd /-/ Cu+{Cu(NH3)4} /O2/ 2OH- /+/ kаtоd
Hоsil bo`lgаn juftning stаndаrt elеktrоd pоtеnsiаllarini jаdvаldаn оlib, EYuK ni hisоblаymiz.
EYuK E0O2/2OH- - E0Cu2+/Cu=+0,40-(-0,05)=0,45v
Dеmаk, аmmiаkli eritmаdа mis hаvо kislоrоdi bilаn оksidlаnаdi, chunki rеаksiyaning E Yu K musbаt qiymаtgа egа.
|
|
mаsаlа
Mg vа Zn plаstinkаlаrini ulаrning eritmаlаrning аktiv kоnsеntrаtsiyasi 1mоl/l bo`lgаn o`z tuzi eritmаlаrigа tushirilishidаn hоsil bo`lgаn gаlvаnik elеmеntning аnоd vа kаtоd qutblаrining аniqlаngаn hоldа bu gаlvаnik elеmеntning EYuK ni hisоblаng.
Mg ning nоrmаl elеktrоd kuchlаnishining qiymаti /-2,37v/ , shunnig uchun u аnоd bo`lаdi.
/-/ Аnоddа Mg0 –2е=Mg2+
Zn ning nоrmаl elеktrоd kuchlаnishining qiymаti /-0,763 v/, shuning uchun u kаtоd bo`lаdi. /+/ kаtоddа Zn2++2e=Zn0
Umumiy tеnglаmа.
Mg0+Zn2+=Mg2++Zn0
E D S =E0Zn2+/Zn—E0Mg2+/Mg=-0,763-(-2,37)=1,607 B
|
|
|
|
| |
Disk yurituvchilar va ularning turlari

|
Disk yurituvchilar va ularning turlari
|
bet | 12/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari
Disk yurituvchilar bu electron-mexanik qurilma bo’lib har xil formatli kompakt disklar bilan ishlaydi, ya’ni bu disklarga ma’lumotlarni yozadi va o’qiydi.
Hozirgi kunda CD, DVD, Blu-Ray Disc kabi disklar formati mavjud. Bu disklar bir-biridan o’zlari saqlaydigan ma’lumotlar sig’imi bilan o’zgaradi.
Kompyuter texnika va texnologiyasini rivojlanishining 1970-yillariga kelib ma’lumotlarni saqlash vositalari yaratishda sakrash sodir bo’ldi. Bu yillarda alyuminiy qoplamali shaffoflikka ega bo’lgan polikarbonatdan tayyorlangan disk ixtiro qilindi. Polikarbonat disklarni asosini tashkil etib, ularni tashqi ta’sirlardan himoya qildi, alyuminiy qoplama spiral shaklida iz qilib chizib chiqildi. Bunda ma’lumotlarni o’qish va yozish prinsipi o’sha paytlardagi radiolarning gramplastinkasiga o’xshar edi. Alyuminiy qoplamaga nur tushiriladi. Bu ingichka nur alyuminiy qoplamadan qaytib maxsus yorug’likni qabul qiluvchilarga kelib tushadi. Kelib tushgan nurlarning o’zgarishiga nol va birlar mos qo’yiladi. Keyin Morze alifbosi tamoyilida ular musiqalarga, filmlarga rasmlarga va har xil matnli rasmlarga qayta ifodalanadi.
Disk yurituvchilar deganda ma’lumotlarni kompakt disklarga yozish va o’qish qurilmalari tushiniladi. Ular CD-ROM, DVD-ROM hamda Blue-Ray kabi kompakt disklar bilan ishlaydi.
Kompakt disk yurituvchilarining quyidagi turlari mavjud:
CD-ROM (Compact disc read-only memory) disk yurituvchisi – bu CD formatli kompakt disklardagi ma’lumotlarni o’qishga mo’ljallangan electron mexanik qurilma hisoblanadi. Ishlash printsipi ko’ra disk sirtidan aks etuvchi lazer nuridan foydalanib ma’lumotlarni o’qiydi. Magnit disklardan juda yuqori zichlikda yozilishi bilan farq qiladi. Standart diskdagi ma’lumotlarning hajmi 650 Mb bo’lib, bu taxminan 333 ming sahifa matniga yoki 74 daqiqali yuqori sifatli ovoz yozuviga to’g’ri keladi.
CD-RW disk yurituvchi – CD-R/RW formatli kompakt disklarga ma’lumotlarni yozadi va о’qiydi;
DVD/CD-RW disk yurituvchi – DVD kompakt disklarni о’qish va CD-R/RW diskglarga yozish qurilmasi;
DVD-RW disk yurituvchi – DVD kompakt disklarni о’qish va yozish qurilmasi;
DVD-RW DL disk yurituvchi – ikki qatlamli DVD disklarga yozish va o’qish;
Blu-Ray (BD-ROM) disk yurituvchi – bu to’lqin uzunligi 405 nm "ko’k" (aslida binafsha rang) lazerdan foydalanishga asoslangan optik muhitning ilg’or texnologiyasidir. Lazer to’lqin uzunligini qisqartirish DVD-ROM bilan taqqoslaganda trekning kengligini yarmiga qisqartirish va ma’lumotlarning yozilish zichligini oshirishga imkon berdi. Himoya qatlami qalinligining olti marta pasayishi bir necha qayd etiladigan qatlamlarda o’qish / yozish operatsiyalarining ishonchliligini oshirdi. Bunda disklarning sig’imi 27-30 Gb bo’ladi.
HD DVD-ROM disk yurituvchisi – HD DVD formatli disklarni o’qish qurilmasi. Bu format 2008 yil fevral oyida yopildi;
HD DVD / DVD-RW disk yurituvchisi –DVD-R, DVD + R, DVD-RW, DVD
+ RW, CD-R, CD-RW kabi formatlardagi disklarga yozadi va o’qiydi.
|
| |
Tuproqning rezident va alloxton mikloflorasi

|
Tuproqning rezident va alloxton mikloflorasi
|
bet | 36/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаTuproqning rezident va alloxton mikloflorasi
Tuproqda doimo yashovchi mikroflora rezident deb ataladi va boshqa omillar bilan bir qatorda tuproqning genetik jihatini belgilaydi. Tuproq mikroflorasining sifat tarkibi juda xilma - xil va suv o‘tlari, zamburug‘lar, aktinomitsetlar, bakteriyalar, bir hujayralilar, mikoplazma va viruslarni o‘z ichiga oladi. Asosiy mikroorganizmlarning qisqacha ta’rifini beramiz:
Suv o‘tlari. Endi vujudga kelayotgan tuproqlarning birinchi o‘simliklari hisoblanadilar, chunki ularning o‘sishi qiyin emas va hatto toshli erda ham o‘sishlari mumkin. Bunda ular birinchi o‘simliklardan biri bo‘lib, doimo shamol ta’siri ostida bo‘lgan tog‘ yon - bag‘irlarini ham egallaydi. Suv o‘tlari tuproqning yuza qismida ko‘proq o‘sadi: u erda ularning rivojlanishi uchun namlik va yorug‘lik etarlidir. Tuproqlarda ko‘k-yashil, yashil va diatom suv o‘tlari uchraydi. Ular juda xilma - xil bo‘lib, deyarli har doim bir hujayrali bo‘ladilar. Hujayra devorlari yopishqoq moddalar bilan yoki kremniyga boy tuproq bilan qoplangan. Mikroskopik suv o‘tlari barcha xlorofilli organizmlar kabi fotosintez jarayonini amalga oshirib, tuproqni organik moddalar bilan ta’minlaydi va kislorod bilan boyitiladi, bunda uning hosildorligi ortadi. Ko‘p suv o‘tlari havodagi azotni ushlab qoladi. Bunday xususiyatga ko‘k - yashil suv o‘tlari egadir.
Zamburug‘lar. Aerob, bir va ko‘p hujayrali mikroorganizmlar bo‘lib, ular juda ko‘p miqdorda tuproqning yuqori qismida yashaydilar. Zamburug‘lar o‘zlarining yashash joylarida faqatgina kislorodning vaqtinchalik etishmasligi sharoitida yashay oladilar.
Zamburug‘lar deyarli barcha yuqori va quyimolekulyar uglerodi mavjud birikmalarni parchalaydi. Zamburug‘lar tuproq chirindisi (gumus) ni hosil qilishda aktiv ishtirok etadi.
Bir hujayralilar. Tuproq mikroorganizmlarining bu guruhiga infuzoriyalar, xivchinlilar, soxtaoyoqlilar kiradi. Ular orasida tuproq mikrobiotsenozining boshqa vakillarini yutib, tuproq mikrobiologik jarayonlarini boshqaruvchi yirtqichlar va parazitlar ko‘p.
Bir hujayralilar tuproqdagi murakkab hayot sharoitiga o‘rgangan. Bu birikmalar sporalarga o‘xshab o‘z yashash joyida namlik butunlay yo‘q bo‘lganida ham hayot kechira oladi.
|
| |
Mikroorganizmlarning turli xil tuproqlarda tarqalishi

|
Mikroorganizmlarning turli xil tuproqlarda tarqalishi
|
bet | 35/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаMikroorganizmlarning turli xil tuproqlarda tarqalishi
Mikroorganizmlar sayyoramizning turli erlaridagi tuproqlarida notekis tarqalgan. Misol uchun, dashtlarning qoratuproq erlarida mikroorganizmlar biomassasi 3-5 t\ga miqdorida bo‘lsa, botqoqliklarda 1-1,5 t\ga ga etadi. Bu tabiiy
klimatik sharoitlarga va tuproqning hosildor qismlarining quvvatlaridagi farqqa, shuningdek, gumus hosil bo‘lishiga bog‘liq. Botqoqli tuproqlar uchun bu ko‘rsatkich 18 - 35 sm ga, qora tuproq uchun 60 sm dan 1m. gacha va undan ortiq.
Tuproq yuzasida mikroorganizmlarning kam bo‘lishi Quyosh nurining bakteriatsid xossasi va erning qurishi bilan tushuntiriladi. Mikroorganizmlarning 2-3 m chuqurlikda bo‘lmasligi yoki bo‘lishi mikrofloralar rivojiga halaqit beruvchi fizik - kimyoviy omillar kompleksiga bog‘liq.
Shuni ta’kidlash lozimki, tuproq hajmida mikroorganizmlarning tarqalishi u yoki bu darajada o‘simlikning ildiz sistemasi bilan hamkorligiga bog‘liq. Mikroorganizm - simbiontlar rizosfera hududi mikroorganizmlari (ildiz hududida yashovchi) va rizoplan hudud mikroorganizmlari (ular o‘simlik ildizlaridan uzoqroqda bo‘lishni ma’qul ko‘radilar) mavjud.
Tuproqdagi mikroorganizmlarning tarkibi yil mavsumlariga qarab o‘zgaradi: kechki bahor va yoz boshida ko‘proq uchrasa, kuzda va qishki mavsumda kamroq uchraydi.
Mikroorganizmlarning tuproqda tarqalishiga uning granulometrik tarkibi ham sabab bo‘lib, u tuproqning engil yoki og‘ir tuproqlar turiga kiritilishiga sabab bo‘ladigan mayda yoki yirik granulalar bor yoki yo‘qligini xarakterlaydi. Bir tuproq turiga kiruvchi og‘ir va engil tuproqlar mikrofloraning miqdoriga qarab bir necha tartibga farq qilishlari mumkin.
Tuproqdagi mikroorganizmlar miqdori uning namligiga, organik moddalar miqdoriga, temperaturasi va pH ga bog‘liq. Mo‘tadil iqlim sharoitida mikroorganizmlar 250C temperaturani ma’qul ko‘rsalar, issiqroq iqlim sharoitli hududlarda 450C gacha temperaturani ko‘taradilar.
Tuproqdagi mikroorganizmlarning miqdori uni qishloq xo‘jaligi maqsadlarida ishlatilishi natijasida keskin o‘zgaradi. Deyarli barcha meliaratsiya (tuproq sifatini yaxshilash) tadbirlari agronomik jihatdan foydali bo‘lgan mikroflorani ko‘paytirishga yo‘naltirilgan. Mikroorganizmlarning o‘sish sur’ati va rivojlanishiga o‘g‘itlarning optimal dozada kiritilishi, tuproqni qayta ishlash, tuproqning havo - suv sharoitini yaxshilash, uni quritish yoki sug‘orish kabi qishloq xo‘jalik tadbirlari yordam beradi.
|
| |
Suvning o‘z - o‘zini tozalash mexanizmini ta’minlash

|
Suvning o‘z - o‘zini tozalash mexanizmini ta’minlash
|
bet | 40/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаSuvning o‘z - o‘zini tozalash mexanizmini ta’minlash
Suv havzalarining oqava suvlari bilan ifloslanishi ularda normal, shartli - patogen va patogen mikroflorani - inson va hayvon ichaklarida doimo yashovchi mikroorganizmlarning paydo bo‘lishiga olib keladi. Suvning ifloslanishi yana suv havzalariga oqava va yomg‘ir suvlarining tushishi, insonlar yoki hayvonlar cho‘milganida, kir yuvilganida sodir bo‘lishi mumkin. Aynan shuning uchun suvda odatda ITGB, stafilokokklar, zamburug‘lar, achitqilar, spora hosil qiluvchi bakteriyalar, ichak infeksiyalarining qo‘zg‘atuvchilari (qorin tifi, paratif, dizentereya, vabo) va boshqa shartli patogen mikroorganizmlar uchraydi. Ayniqsa, salmonellyoz (Salmonella turi) yoki dizenteriya (Shigella turi) bilan kasallangan inson va hayvonlar havflidir.
Umumiy va mikrobli ifloslanishning turli darajasi bilan xarakterlanuvchi suv havzalarining 3 ta zonasi farqlanadi:
Polisaprob - eng ko‘p mikroorganizmlar - zambururug‘lar, aktinomitsetlar va bakteriyalar (ayniqsa anaerob) rivojlanuvchi eng kuchli ifloslangan zona. Polisaprob zonaning 1ml suvida bir necha mln mikroorganizmlar mavjud. Bu zonaning organik birikmalar bilan ifloslanishi kislorod bilan oziqlanuvchi butun mikrobotsenozning aktivlashishiga olib keladi. Natijada to‘liq bo‘lmagan oksidlanish jarayonlarini amalga oshiruvchi anaerob mikroorganizmlar rivojlanishni boshlaydi. Bunda yomon hid tarqatuvchi moddalar - vodorodsulfid, metan, merkaptanlar ajralib chiqadi.
Mezasaprob - 1ml da bir necha yuz mikroorganizmlar mavjud bo‘lgan o‘rtacha ifloslangan suv zonasi. Bu zonada to‘liq oksidlanish jarayonlari etarlicha aktiv boradi. SHuning uchun unda nitrifitlovchi mikroorganizmlar topiladi. Mezasaprob zonada nitrifikatorlardan tashqari klostridiyalar, psevdomonadalar, Candida turidagi achitqilar aktiv rivojlanadi;
Oligosaprob - 1ml da 10 dan 1000 mikroorganizmlar mavjud toza suv zonasi. Bu suvning yuqori darajada tozaligi organik birikmalarning qoldiqlari mavjudligi bilan bog‘liq. Mineralizatsiya jarayonlari esa yoki tugallangan, yoki tugallanish bosqichida.
Suv havzalariga tushgan patogen mikroorganizmlar polisaprob zonalarda sekin o‘ladi va oligosaprob zonalarda mavjud bo‘lmaydi. Patogenlarni turli vakillarining suvda yashay olish qobiliyati turlichadir. Leptospiroz va tuberkulyozning qo‘zg‘atuvchilari 5 oy yashasa, tulyaremiyaniki 3 oygacha yashaydi. Yuqumli kasalliglarning ba’zi qo‘zg‘atuvchilari, xususan, vabo vibrioni suvda ko‘payishga qodir.
Suv havzasiga unga xos bo‘lmagan mikroflora tushishi bilan avtoxton mikroorganizmlarning aktivlashishi sodir bo‘lib, o‘z - o‘zini tozalash mexanizmi ishga tushadi. Bunda suv havzalarining alloxtop mikrofloradan yaxshi tozalanishi toza suvda emas, balki organik moddalarga boy suvda sodir bo‘ladi.
|
| |
-rasm - Biokimyo pmd

436
Mushak tolalari diametri 1 mkm bo‘lgan, ko‘ndalang joylashgan
fibrillalardan tuzilgan, ularda ketma-ket
keluvchi qora va oq disklar
ko‘rinadi. Qora disklar ikkilamchi nur sindirish qobiliyatiga ega bo‘lib,
A-(anizatrop) disklar deb ataladi; oq disklar ikkilamchi nur sindirish
qobiliyatiga ega emas. Ular I-(izotrop) disklar deb ataladi.
I disk o‘rtasida kengligi taxminan 80 nm bo‘lgan
pishiq Z chiziq
joylashgan. Bu chiziq tolani butun ko‘ndalangi bo‘yicha kesib o‘tib,
fibrillalarni bir boylamda ushlab turadi hamda bir vaqtda ko‘p fibrillalar
A- va I-disklarining joylashishini tartibga soladi.
Bir Z-chiziqdan ikkinchisigacha bo‘lgan miofibrillalar boylami
sarkomerni hosil qiladi va har bir sarkomerga kiradi:
1) ko‘ndalang
naychalar turi, ular tolaning ko’ndalang o‘qiga
nisbatan to‘g‘ri burchak orqali joylashgan va hujayraning tashqi yuzasi
bilan bog‘lanadi;
2) hujayraning 8-10% ini tashkil etuvchi sarko‘plazmatik retikulum;
3) bir necha mitoxondriylar.
Elektron mikrosko‘pda miofibrill strukturalarning
agregatlar sifatida
mavjudligi aniqlandi. Ular diametri 14 nm, uzunligi 1500 nm va bir-
biridan 20-30 nm oraliqda joylashgan yo‘g‘on filamentlar va ular
o‘rtasida diametri 7-8nm bo‘lgan ingichka filamentlardan iborat. A-
diskning ko‘ndalang kesimida filamentlarning
ikkilamchi geksagonal
to‘r hosil qilishi ko‘rinadi, ya’ni filamentlarning har biri boshqa turdagi
olti filament bilan o‘ralgan. Tinch holatda H zonada ingichka,
I diskda
esa qalin filamentlar bo‘lmaydi. Qalin filamentlar miozindan,
ingichkalar – aktindan iborat. Qisqarishda sarkomer o‘zining birlamchi
uzunligiga nisbatan 25-30%ga kaltalashadi.
Maksimal qisqarishda
to‘qnash keluvchi ingichka filamentlar bir-biri bo’icha siljiydi va qisman
bir-birini yopadi. Ayni vaqtda qalin filament uchlari sarkomer ikkala
Z-chiziqlari bilan bog‘lanadi.
MUSHAKLAR BIOKIMYOSI - Biokimyo pmd

435
natijasida ajralayotgan energiya hisobiga boradi. Qo‘zg‘alish holati
tugaganda sarko‘plazmatik retikulum Ca
+2
-Mg
+2
-ATF-aza
shu sistema
ichkarisiga kalsiyning qayta o‘tishini ta’minlaydi. Ca
+2
konsentratsiyasi
past darajaga yetganda ko‘ndalang ko‘prikchalar uziladi va mushak
tolasi bo‘shashadi.
3 turdagi mushaklar bir-biridan quyidagicha farq qiladi:
1) skelet mushagi;
2)
yurak mushagi;
3) silliq mushak.
Ko‘ndalang targ‘il mushak substrukturasi oddiy usulda
mikrosko‘pda o‘rganilgan va quyidagi sxematik tuzilishga ega:
Ko‘ndalang-targ‘il mushaklarni kimyoviy tarkibi

437
34-jadval
Sut emizuvchilar ko‘ndalang-targ‘il
mushagini kimyoviy tarkibi (o‘rtacha qiymatlar)
Tarkibiy qismi Ho‘l
vaznga nisbati, % Tarkibiy qismi Ho‘l vaznga nisbati, %
Suv 72-80 Kreatinin
0,003-0,005
Quruq moddalar
20-28
ATF
0,25-0,40
Shuningdek: oqsil 16,5-20,9 Karnozin
0,2-0,3
Glikogen
0,3-3,0 Karnitin
0,02-0,05
Fosfoglitserid 0,4-1,0 Anserin
0,1-0,7
Xolesterin
0,06-0,2
Sut kislota
0,09-0,15
Kreatindan 0,2-0,55 Erkin 0,01-0,02
kreatinfosfat
aminokislotalar
Qoldiq
1,0-1,5
Mushak oqsillari
. A.Ya. Danilevskiy birinchi marotaba
mushaklardan ekstraksiya qilinuvchi oqsillarni 3 sinfga bo‘ldi: suvda
eruvchi, 8-12% ammoniy xlorid eritmasi
bilan ekstraksiya qilinuvchi
va kislota hamda ishqorlarni suyultirilgan eritmalari bilan ajratiluvchi.
Hozirgi vaqtda mushak to‘qimasi oqsillari 3 ta asosiy guruhga bo‘linadi:
sarko‘plazmatik, miofibrillyar va stroma oqsillari. Barcha mushak
oqsillaridan birinchisi 35%, ikkinchisi – 45%, uchinchisi 20% ni tashkil
etadi. Bu oqsillar suv va turli ion kuchlanishga ega bo‘lgan tuzli
eritmalarda erishi bilan bir-biridan keskin farqlanadi (115-rasm).
Miofibrillaning muhim oqsillari bo‘lib,
yuqori ion kuchli tuzlarda
eruvchi miozin, aktin, aktomiozin, shuningdek,
boshqaruvchi oqsillar
tropomiozin, troponin, alfa- va
β
-aktinin hisoblanadi.
Miozin
miofibrillalarning asosiy oqsili bo‘lib, quruq massasini 50-55%ini
tashkil etadi. Miozin oqsilining umumiy strukturasi rasmda keltirilgan:
ketonemiya
va 
ketonuriyani

|
ketonemiya
va
ketonuriyani Pdf ko'rish
|
bet | 245/273 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 4,12 Mb. | | #249242 |
Bog'liq Sobirova-R.A-biokimyoketonemiya
va
ketonuriyani
vujudga keltirishi mumkin. Ketonuriya
yuqumli kasalliklarda kuzatilishi mumkin: skarlatina, gripp,
tuberkulyoz, meningit. Bu holatlarda ketonuriya diagnostik ahamiyatga
ega bo‘lmay ikkilamchidir.
Bilirubin
– me’yoriy siydikda juda kam miqdorda bilirubin bo‘lib,
uni oddiy sifat reaksiyalari bilan aniqlab bo‘lmaydi. Bilirubin ko‘p
ajralganda, bilirubinga sifat reaksiyalari musbat bo‘lganda,
bilirubinuriya deb ataladi. U o‘t yo‘llari berkilganda va jigar parenximasi
kasalliklarida uchraydi.
Bilirubinning siydik bilan chiqarilishi obturatsion sariqlikda kuchli
rivojlangan. O‘t dimlanganida o‘t kanalchalari jarohatlanadi va
bilirubinni qon kapillyarlariga o‘tkazadi. Agar jigar parenximasi
jarohatlangan bo‘lsa, bilirubin parchalangan jigar hujayralari orqali
qonga o‘tadi. Qonda bevosita bilirubin miqdori 3,4 mkmol/l dan
ortganda
bilirubinuriya
kuzatiladi. Bilvosita bilirubin buyrak filtri
orqali o‘ta olmaydi. U faqat buyraklar qattiq jarohatlanganida bo‘lishi
mumkin.
Urobilin
– aniqrog‘i sterkobilin, siydikda doimo juda kam miqdorda
bo‘ladi. Uni konsentratsiyasi gemolitik va parenximatoz sariqlikda
keskin ortadi. Bu jigarni ichakdan so‘rilgan mezobilinogenni
(urobilinogen) ushlab qolishi va parchalash xususiyatini yo‘qolishi bilan
bog‘liqdir. Aksincha, siydikda o‘t pigmentlari (bilirubin) bo‘lganda
urobilinogenni bo‘lmasligi o‘t yo‘lini berkilishi natijasida o‘tni ichakka
tushishi to‘xtaganligini ko‘rsatadi.
Porfirinlar
– me’yorda siydik juda kam miqdorda 1 turdagi
porfirinlarni saqlaydi (sutkalik miqdori 300 mkg gacha). Lekin
porfirinlarni chiqarilishi jigar kasalliklarida va pernitsioz anemiyada
keskin ortishi mumkin (10–12 barobar). Irsiy porfiriyada 1 tur porfirinlar
432
hosil bo‘ladi (uroporfirin I va ko‘proporfirin I). Bu holatlarda sutkalik
siydikda 10 mg gacha porfirinlar aniqlanilanadi. O‘tkir porfiriyada
uroporfirin 3, ko‘proporfirin 3, shuningdek, porfobilinogenni siydik
bilan ekskretsiyasi kuzatiladi.
|
| |
V. Olingan natijalar va ularning tahlili

|
V. Olingan natijalar va ularning tahlili
|
bet | 6/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,V. Olingan natijalar va ularning tahlili:
1. O‘simliklarning nomenklatura qoidalari ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
2. o‘simliklar olami biokimyoviy tarkibi, tarqalish areali bo‘yicha nazariy va amaliy bilimga ega boʻlishdi.
3. Gerbariy yig‘ish bo‘yicha tavsiyalari ishlab chiqildi.
VI. Xulosa:
Talabalar ushbu laboratoriya ishini mustaqil bajarish natijasida gerbariy yig‘ish malakasiga ega boʻlishadi, O‘simliklarni taksonomik guruhlash hamda dorivor o‘simlik turlarini o‘rganib oladi mustaqil xulosa qiladi.
VII. Adabiyotlar
1. Мазнев Н.И. Высокоэффективные лекарственные растения. Большая энциклопедия народной медицины. М.: Эксмо, 2012. — 656 с.
2. Ивашин Д.С., Катина З.Ф., Рибачук Ч.З. Справочник по заготовки лекарственних растений. Киев 1989г. Дарслик 170 с.
4. Х.Х. Халматов, А.Х. Усмонхужаев, М.И. Махсумов, У.А. Ахмедов.
Атлас лекарственных растений Узбекистана.
5. Х.Х. Халматов, И.А. Харламов, З.И. Мавланкулова. Лекарственные растения Центральной Азии. Т., изд. мед. литературы им. Абу Али ибн Сино, 1998, 296 с.
6. A.Ergashev, U .Axmedov, A.Abzalov, M.Yu lchieva, A.Mamatkarimov. «Dorivor o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi» Toshkent 2009
2-LABORATORIYA MASHG‘ULOTI
I. MAVZU: Dorivor o‘simlik xom-ashyosi organlari bilan laboratoriya sharoitida tanishish.
II. Ishning maqsadi:
Dorivor o‘simlik maxsulotlarini aniqlashda anotomik taxlil qilish, mikroskopik taxlil qilish, mikrokimyoviy taxlil qilish xaqida ma’lumotlar berish.
III. Kerakli jihozlar va materiallar:
O‘simlik namunalari, etiketkalar, namuna olish tartibi ko‘rsatilgan GOST , SOP, qo‘lqop, qisqich elektron torozi.
IV. Ishni bajarish tartibi
Agrada dorivor o‘simliklar mahsuloti tahlilga qirqilgan yoki kukun holida yuborilgan bo‘lsa, ularning haqiqiyligi yuqorida aytib o‘tilganidek, faqat mikroskopik usul yordamida aniqlanadi. Buning uchun albatta tahlil qilinmoqchi bo‘lgan o‘simlik organidan mikropeparat tayyorlanadi va mikroskop ostida tekshiriladi.
|
| |
V. Olingan natijalar va ularning tahlili

|
V. Olingan natijalar va ularning tahlili
|
bet | 20/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,V. Olingan natijalar va ularning tahlili:
1. Yer ostki qismlarini sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklar bilan ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
2. Yer ostki qismlarini sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklar bo‘yicha nazariy va amaliy bilimga ega boʻlishdi.
3. Yer ostki qismlarini quritish usullari ketma-ketlik qoidasiga amal qilish tavsiyalari ishlab chiqildi.
VI. Xulosa:
Yer ostki qismlarini sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklar bilan ishlash malakasiga ega boʻlishdi, Yer ostki qismlarini quritish malakasiga ega boʻlishdi, Yer ostki qismlarini sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklar bilan tanishdi bo‘yicha mustaqil xulosa qiladi.
VII. Adabiyotlar
1. Мазнев Н.И. Высокоэффективные лекарственные растения. Большая энциклопедия народной медицины. М.: Эксмо, 2012. — 656 с.
2. Ивашин Д.С., Катина З.Ф., Рибачук Ч.З. Справочник по заготовки лекарственних растений. Киев 1989г. Дарслик 170 с.
4. Х.Х. Халматов, А.Х. Усмонхужаев, М.И. Махсумов, У.А. Ахмедов.
Атлас лекарственных растений Узбекистана.
5. Х.Х. Халматов, И.А. Харламов, З.И. Мавланкулова. Лекарственные растения Центральной Азии. Т., изд. мед. литературы им. Абу Али ибн Сино, 1998, 296 с.
6. A.Ergashev, U .Axmedov, A.Abzalov, M.Yu lchieva, A.Mamatkarimov. «Dorivor o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi» Toshkent 2009
Mundarija:
1. Dorivor o‘simliklarning oila, avlod va turkumlarini o‘rganish. Gerbariylar tayyorlash usullarini o‘rganish……………………………………………………7
2. Dorivor o‘simlik xom-ashyosi organlari bilan laboratoriya sharoitida tanishish……………………………………………………………………….......11
3. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini (yer ostki qismlarini) laboratoriya sharoitida tayyorlash usullarini o‘rganish..............................................................9
4. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish usullarini o‘rganish………13
5. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini sun’iy quritish usullari bilan tanishish…..15
6. Xom ashyoni ruxsat etilgan qizdirish haroratini aniqlash……………………...19
7. Laboratoriya sharoitida Gullarni quritish usullari…………………………..21
8. Mevalarini laboratoriya sharoitida, quritish usullari…………………....24
9. Po‘stloqlarini laboratoriya sharoitida quritish usullari…………………....27
10. Laboratoriya sharoitida Ildiz quritish usullarini o‘rganish. Tuganak ildizlarni quritish usullari.......................................................................................28
|
| |
Skanerlarning dasturiy ta’minoti

|
Skanerlarning dasturiy ta’minoti
|
bet | 22/24 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #151432 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari Skanerlarning dasturiy ta’minoti
Kompyuterlarning barcha qо’shimcha qurilmalari kabi skanerlar ham dasturiy ta’minotsiz ishlamaydi. Skanerlarning dasturiy ta’minotini shartli ravishda ikki turga ajratish mumkin, ya’ni:
Skaner drayveri – bu skanerni kompyuter bilan bog’lovchi dasturdir. Har bir skanerning о’zini drayveri bо’ladi va skaner harid qilinganda unig hujjatlari bilan birga CD-disk bо’ladi. Bu diskda skanerdan foydalanish bо’yicha ma’lumotlar kelritilgan PDF fayllar va skaner drayver dasturi bо’ladi. Skaner qurilma ulanish simlari orqali kompyuterga ulangandan sо’ng bu diskdan skanerning drayver dasturi о’rnatiladi, aks holda skaner ishlamaydi.
Hujjatlarni skaner qiluvchi dasturiy ta’minot. Hujjatlarni skaner qiluvchi dasturiy ta’minot 3 turga bо’linadi:
Kichik hajmdagi axborotlarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minot;
Katta hajmdagi axborotlarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minot;
Maxsus masalalarni yechishga qatatilgan axborotlarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minot;
Kichik hajmdagi axborotni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotlar asosan uy va ofislarda ishlatiladi. Bunday dasturlar turkumiga TWAIN standartiga mos keluvchi va skaner qilish funksiyasiga ega dasturlarni kiritish mumkin. TWAIN (Toolkit Without An Interesting Name) standarti – bu skanerlar, raqamli kameralar
kabi tasvirga olish qurilmalari va dasturlar о’rtasidagi о’zaro aloqani aniqlovchi standart bayonnoma (protocol) va interfeysdir.
Kichik hajmdagi axborotni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotga misol qilib, quyidagi dasturlarni keltirish mumkin.
“ABBYY FineReader”
“Adobe PhotoShop”
“Cognitive Cuineiform”
“Microsoft Photo Editor”
“ACDSEE”
Katta hajmdagi axborotni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotlar asosan sanoatlarda saknerdan foydalanishga mо’ljallangan. Bunda bir skaner 50000dan ortiq hujjatlarni skaner qilishi mumkin. Bunday dasturlar ISIS (ISISImage and Scanner Interface Specification) standarti bо’yicha yaratiladi. Bunday dasturlarga misol tariqasida quyidagilarni keltirish mumkin:
“Kofax Ascent Capture”;
“Captiva InputAccel”.
Maxsus masalalarni skaner qilishga mо’ljallangan dasturiy ta’minotlar skanerlarda hujjatlarni yuqori sifatli skaner qilishda ishlatiladi. Bu dasturlar standartlar asosida emas balki, skaner qurilmalar asosida, ya’ni ularning ishlash prinsipi bо’yicha ishlab chiqariladi. Ularga misol qilib:
“ПланСкан BSC-2”
“RZ ProScan Book (Minolta PS7000 edition)”
“Zeutschel OmniScan” kabilarni keltirish mumkin.
|
| |
V. Olingan natijalar va ularning tahlili

|
V. Olingan natijalar va ularning tahlili
|
bet | 8/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,V. Olingan natijalar va ularning tahlili:
1. O‘simliklarning organlarini bilan labaratoriyada ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
2. O‘simlik organlari bilan tanishsish bo‘yicha labaratoriyada nazariy va amaliy bilimga ega boʻlishdi.
3. O‘simlik organlari bilan labaratoriyada ishlash bo‘yicha ketma-ketlik qoidasiga amal qilish tavsiyalari ishlab chiqildi.
VI. Xulosa:
Dorivor o‘simlik o‘rganlari bilan tanishadi, Stereomikroskop yoki lupa yoramida urug‘ tuzilishini o‘rganadi hamda labaratoriya bilan ishlash ko‘nikmasini o‘rganib oladi mustaqil xulosa qiladi.
VII. Adabiyotlar
1. Мазнев Н.И. Высокоэффективные лекарственные растения. Большая энциклопедия народной медицины. М.: Эксмо, 2012. — 656 с.
2. Ивашин Д.С., Катина З.Ф., Рибачук Ч.З. Справочник по заготовки лекарственних растений. Киев 1989г. Дарслик 170 с.
4. Х.Х. Халматов, А.Х. Усмонхужаев, М.И. Махсумов, У.А. Ахмедов.
Атлас лекарственных растений Узбекистана.
5. Х.Х. Халматов, И.А. Харламов, З.И. Мавланкулова. Лекарственные растения Центральной Азии. Т., изд. мед. литературы им. Абу Али ибн Сино, 1998, 296 с.
6. A.Ergashev, U .Axmedov, A.Abzalov, M.Yu lchieva, A.Mamatkarimov. «Dorivor o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi» Toshkent 2009
3-LABORATORIYA MASHG‘ULOTI
I. MAVZU: Laboratoriya sharoitida Ildiz quritish usullarini o‘rganish. Tuganak ildizlarni quritish usullari.
II. Ishning maqsadi:
Dorivor o‘simlik ildiz va tuganak sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklarni saqlash, Ildiz va tuganak hom-ashyo sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklarni saqlash usullari, Vaqtinchalik va doimiy saqlash uchun mo‘ljallangan joylar, optimal temperaturada saqlash, Omborxonalarni tozalash, Omborxonalarda har xil o‘simlik hom-ashyolariga har xil materiallarning ishlatilish usullari, Saqlash joylari va vaqti xaqida ma’lumotlar berish.
III. Kerakli jihozlar va materiallar:
|
| |
SO‘Z BOSHI - O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar

|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar
|
bet | 2/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,SO‘Z BOSHI
Dorivor o‘simlik xom-ashyolarini tayyorlash, saqlash va dastlabki qayta ishlash fanini o‘qitish jarayonida laboratoriya mashg‘ulotlari muhim ro‘l o‘ynaydi, сhunki laboratoriya mashg‘ulotlari o‘qitishning asosiy printsiplaridan – biri nazariyaning tajribaga bog‘liqlik printsipini amalga oshirish imkonini hosil qiladi. Shuning uchun ham Fitopreparatlarni nazorat qilish texnalogiyasini o‘qitish jarayonida laboratoriya mashg‘ulotlariga alohida e’tibor beriladi. Shu bilan birga Fitopreparatlarni nazorat qilish texnalogiyasi laboratoriya mashg‘ulotlarini turli oliy o‘quv yurtlarida tashkil qilish va o‘tkazish o‘ziga xos xususyatlarga ega. Jumladan ushbu uslubiy qo‘llanmani tayyorlashda mualliflar Guliston davlat universiteti “Dorivor o‘simliklar va botanika” kafedrasi “Dorivor o‘simlik xom-ashyolarini tayyorlash, saqlash va dastlabki qayta ishlash” o‘quv laboratoriyasida mavjud bo‘lgan imkoniyatlarni e’tiborga olishgan. Uslubiy qo‘llanmani tayyorlashda, birinchidan, talabalarni hozirgi zamon Fitopreparatlarni nazorat qilishi yutuqlarini hisobga olgan holda, sharoitga moslab tayyorlangan laboratoriya mashg‘ulotlari uchun o‘quv qo‘llanmasi bilan ta’minlashni, ikkinchidan, bo‘lajak mutaxassislarning hodisa va jarayonlarni chuqur o‘rganishlariga tajriba o‘tkazish va o‘lchashlarning oddiy usullarini o‘zlashtirishga ko‘maklashishni o‘z oldilariga maqsad qilib qo‘yishgan.
Har bir laboratoriya ishida, dastlab ishning maqsadi, so‘ngra ish to‘g‘risida qisqa va aniq nazariy ma’lumot bayon etiladi. Bu o‘rinda shuni ta’kidlash kerakki, mualliflar talabalarning vaqtini tejash maqsadida imkoni boricha ishning nazariyasini uning tavsifida yetarli darajada yoritishga harakat qilganlar. Talabalar yanada chuqurroq va atroflicha keng, nazariy bilimlarni qo‘llanmadan hamda har bir laboratoriya ishi uchun tavsiya etilgan darslik va o‘quv qo‘llanmalaridan iborat bo‘lgan adabiyotlardan foydalanishlari mumkin. Bu adabiyotlarning qaysi bobi va qaysi paragraflarini o‘qish kerakligi ko‘rsatib o‘tilgan. Har bir laboratoriya ishida eksperimental qurilma sxemasi, zarur asboblar ro‘yxati, ishining bajarilish tartibi olingan tajriba natijalari elektron hisoblash mashinalari yordami bilan hisoblanadi, hamda talabalarni o‘z–o‘zini sinab ko‘rish uchun tegishli savollar keltirilgan, qo‘llanma oxirida elektr kattaliklarning jadvallaridan ba’zi birlari ilova qilingan.
Ushbu uslubiy qo‘llanma haqidagi fikr va mulohazalarini mamnuniyat bilan qabul qilamiz va avvaldan o‘z minnatdorchiligimizni bildiramiz.
|
| |
Mexanik chayqalishlar - «kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»

|
«kimyo texnologiya» fakulteti «oziq-ovqat texnologiyasi» kafedrasi «oziq ovqat mikrobiologyasi»
|
bet | 34/80 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #262830 |
Bog'liq ООМ ва Б маърузаMexanik chayqalishlar mikroorganizmlarning hayotiy faoliyatiga salbiy ta’sir qiladi, ayniqsa bunda mikroorganizm muzlatilsa, uning effekti ko‘proq bo‘ladi. Bunday xollar muzdek tog‘ daryolarida kuzatiladi, buning natijasida suvda o‘z-o‘zini tozalash ro‘y beradi.
Nazorat savollari
1. Mikroorganizmlarga haroratga bo‘lgan munosabati qanday kordinal nuqtalar bilan belgilanadi va qanday guruhdarga bo‘linadi?
2. Termofil, mezofil, psixrofillarning o‘sishi uchun temperatura chegaralari.
3. Namlikning mikroorganizmlarning hayot faoliyatidagi ta’siri.
4. Turli quritilgan mikroorganizmlar qancha vaqt tirik saqlanadi?
5. Mikroorganizmlarga muhitning eritilgan moddalar konsentratsiyasini - osmotik bosimning ta’siri.
6. Osmofil va galofil mikroblarning hususiyati qanday?
7. Pasterizatsiyalash va strelizatsiyalash usullari hamda ularning mikroorganizmlarga ta’siri.
8. Nurli energiyalar mikroorganizmlarga qanday ta’sir ko‘rsatadi?
9. Turli mikroorganizmlar rivojlanadigan rn chegaralari
8-MA’RUZA
TUPROQ VA HAVO MIKROFLORASI
Reja:
Mikroorganizmlarning turli xil tuproqlarda tarqalishi
2. Tuproqning rezident va alloxton mikloflorasi
3. Havo mikroflorasi haqida umumiy tushuncha
Tuproqni bejiz biokos jism deyishmaydi. Bunga sabab - unda mineral tashkil etuvchilardan tashqari juda ko‘p organik birlikmalar ham mavjud. Bu tashkil etuvchilar yoki tirik organizmlar (mikroorganizmlar, chuvalchanglar, er qazuvchilar, o‘simliklarmmg ildiz sistemasi) bo‘lib, ko‘pincha davriy biologik aylanish jarayonida turli modda va birikmalarga aylanadilar. Ma’lumki, bu o‘zgarishlarni tuproq mikroorganizmlari ta’minlaydi: ular uchun tuproq tabiiy yashash joyi bo‘lib, u erdan bu mikroorganizmlar qo‘shni muhitlarga o‘tadilar.
Mikroorganizmlar modda almashinuvidan tashqari tuproq hosil bo‘lishi jarayonlarida va o‘z-o‘zini hosil bo‘lishi jarayonlarida qatnashadilar. Aynan mikroorganizmlar tufayli sayyoramizni tashkil etgan hosilsiz erlar hosildorga aylangan. Mikroorganizmlar tuproqning tirik sistema xossalariga ega bo‘lishiga va uni bu holatda millionlab, milliardlab yillar davomida ushlab turilishiga sabab bo‘lgan.
|
| |
-LABORATORIYA - O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar

|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar
|
bet | 4/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,1-LABORATORIYA MASHG‘ULOTI
I. MAVZU: Dorivor o‘simliklarning oila, avlod va turkumlarini o‘rganish. Gerbariylar tayyorlash usullarini o‘rganish.
II. Ishning maqsadi:
Dorivor o‘simliklarning oila, avlod va turkumlarini o‘rganish, gerbariylar tayyorlash, Gerbariylar tayyorlash tartiblari har xil o‘simlik hom-ashyolariga har xil materiallarning ishlatilish usullari, Gerbariylar saqlash joylari va vaqtini o‘rganish xaqida ma’lumotlar berish.
III. Kerakli jihozlar va materiallar:
Dorivor o‘simlik namunalari, penset, leneyka qalam, A3 shaklidagi qog‘ozlar,
bostirish va qotirish qurilmasi.
IV. Ishni bajarish tartibi
O‘simlikni kovlab olish uchun har xil asboblardan foydalaniladi. Ular ekskursiyada olib yurish uchun qulay bo‘lishi kerak. Umumiy kovlagich sifatida eni 25-34 mm li iskana, diametri 25-30 mm va uzunligi 30-40 sm keladigan trubadan tayyorlangan kovlagichdan foydalanish mumkin. Kovlagich bilan birga yig‘ma pichoq hamda maxsus tok qaysi bo‘lishi lozim. Ular yordamida tikanli o‘simliklar (maymunjon, na’matak va boshqalar) hamda daraxtlarning shoxlari qirqiladi. Uch tomonida ilmog‘i bo‘lgan tayoqdan esa suv tubidagi va yurib bo‘lmaydigan botqoqliklardagi o‘simliklarni yig‘ishda foydalaniladi. Yig‘ilgan o‘simliklar qog‘oz yoki gazeta solingan papkaga joylanadi.
Papkani pishiq karton yoki fanerdan yasab olish mumkin. U ikki bo‘lakdan iborat bo‘lib, o‘lchami 42-44×30 sm. Karton yoki faner bo‘laklarini tasma bir-biriga tortib turishi uchun ularda tirqish ochiladi. Papkaning ikkinchi tomonidan tasma o‘tkazilib, uni yelkaga osib yuriladi. Papkaga kovlagich va yorliqlarni solib yurish uchun qo‘shimcha qo‘shimcha cho‘ntaklar qilinsa ham bo‘ladi.
O‘simliklar yig‘ish jarayonida xavfsizlik texnikasi qoidalariga to‘liq amal qilish zarur. O‘simlikni yaxshi bilmaslik natijasida ba’zi zaharli o‘simliklarga qo‘l urilganda teri kuyadi yoki bargi iste’mol qilinganda zaharlanish hodisasi kuzatiladi. O‘simliklarning gul changi ta’sirida ba’zan allergiya ro‘y beradi.
|
| |