nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Vektor diagrammalar - 1-ma’ruza. O’zgarmas tok elektr zanjirlari

|
1-ma’ruza. O’zgarmas tok elektr zanjirlari
|
bet | 8/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #150194 |
Bog'liq 1-maruza3. Vektor diagrammalar
Sinusoidal o’zgaruvchan tok elektr zanjirlarini hisoblash, o’zgarmas tok zanjirlarini hisoblash kabi trigonometrik funksiyalardan iborat turli algebraik amallarni (masalan, toklarni, kuchlanishlarni va e.yu.k. larni Kirxgof qonunlari bo’yicha qo’shish va ayirish amallarini) bajarish bilan bog’liq. Hatto bir xil chastotali ikkita va sinusoidal miqdorni oddiy usulda qo’shish (yoki ayirish) ularning har birini sinusoidal va kosinusoidal tashkil etuvchilarga ajratish bilan bog’liq bo’lgan murakkab trigonometrik almashtirishlarni talab qiladi. Masalan, yuqoridagi ikkita sinusoidal funksiyaning yig’indisini olsak,
(3.12)
bu yerda – tokning amplitudasi;
– uning boshlang’ich fazasi.
Bu holda, tokning amplitudasini va boshlang’ich fazasini aniqlash vektorlarni geometrik qo’shishdan iborat bo’ladi. Ularning moduli toklarning amplitudasiga teng bo’lib, toklarning boshlang’ich fazasining siljish burchaklari biror o’qqa nisbatan olinadi.
3.3-rasmda keltirilgan vektor diagramma , va toklarning vaqtda olingan amplituda va faza nisbatlarining geometrik ifodasi bo’ladi. Vaqt o’zgarishi bilan bu toklarning fazalari bir xildagi ωt burchakka ortib boradi. Bu esa uchala vektorlarning o’qqa nisbatan soat strelkasiga teskari yo’nalishda bir vaqtda burchakka burilishiga teng. Boshqacha qilib aytganda, toklarning vaqt bo’yicha harakatini burchak chastotaga teng burchak tezlik bilan aylanayotgan vektorlarning davriy funksiyasi tarzida ifodalash mumkin.
Tok vektorlari harakat trayektoriyasining proyeksiyasini i o’qqa yoki egri chiziqlar tarzida tushirib, sinusoidal miqdorlarni aylanuvchi vektorlar bilan almashtirish mumkinligiga to’la ishonch hosil qilamiz (masalan, A nuqtadan A' nuqtagacha o’tishni ko’ring). Demak, sinusoidal e.yu.k. kuchlanish va toklar (sonidan qat‘iy nazar) ustida har qanday algebraik amallarni (ularni berilgan shartli vektorlar bilan almashtirib) bajarish mumkin. Vektorlarga o’tishda quyidagi shart va qoidalarni doimo yodda tutish kerak:
1.Vektorlarga faqat bir xil chastotali sinusoidal miqdorlar bo’lgandagina o’tish mumkin.
2. Ifodalovchi vektorlar nazariy mexaniqadagi kabi fazoviy vektorlar bo’lmasdan, vaqt bo’yicha o’zgaradigan vektorlardir. Ularning modullari tegishlicha amplitudaviy miqdorlarni ifodalasa, yo’nalishlari orasidagi burchaklar berilgan sinusoidal miqdorlarning (vaqt bo’yicha) fazaviy siljishini ifodalaydi. Masalan, faza ni tashkil etsa, o’zgaruvchi miqdorlar davrga siljiganini bildiradi.
3. Vektorli ifodaga da o’tiladi, barcha tegishli hisoblashlarni chastotani hisobga olmasdan bajarish mumkin, chunki har qanday da vektorlarning o’zaro joylanishi o’zgarmaydi.
|
| |
Elektr zanjirning asosiy qonuniyatlari

|
Elektr zanjirning asosiy qonuniyatlari
|
bet | 3/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #150194 |
Bog'liq 1-maruzaElektr zanjirning asosiy qonuniyatlari
Elektr zanjirida asosiy elektr kattaliklar tok kuchi, kuchlanish, qarshilik (o’tkazuvchanlik) kabi parametrlar Om va Kirxgof qonunlari orkali o’zaro boglangan. Zanjirdagi (Rasm-2.2) dagi R2 dan o’tayotgan tok kuchi A va V tugunlar orasidagi kuchlanishga to’g’ri proportsional va R2 ga teskari proportsional, ya’ni: I
Bu munosabat zanjirni bir qismi uchun Om qonunini ifodalaydi, chunki u zanjirning biror bir qismidagi tokni aniqlaydi va bunda shu qismlar qarshiligi katnashadi. O’tkazgichlarni ketma-ket va parallel ulash koidalariga ko’ra R2 va R3 qarshiliklar o’zaro parallel ulangan bo’lib, ularning birgalikdagi qarshiligi quyidagicha aniqlanadi: yoki R23
Zanjirda R1 qarshilik R23 qarshilikka ketma-ket ulangan, shuning uchun u quyidagiga teng bo’ladi:
R123R1R23Rekv
Bunda Rekv -qarshilik zanjirning ekvialent qarshiligi deb yuritiladi. Agar R1 R2 R3 qarshiliklarni bitta Rekv qarshilik deb qaraydigan bo’lsak bu qarshilik har doim EYuK manbasining ichki qarshiligiga ketma-ket ulangan bo’ladi, shuning uchun Om qonunini quyidagicha yozish mumkin:
I= - bu ifoda berk zanjir uchun Om qonuni deb ataladi.
Manba kiskichlaridagi kuchlanish UmE-IRt ga teng bo’lsa, u EYuK dan kichik bo’lib, tashki zanjirdagi kuchlanish tushuvi IRt ni kompensatsiyalaydi. Manbadan chikuvchi energiya RmEI yoki RistI2 rI2 Rt
EYuK manbaining ichki qarshiligi kancha kichik bo’lsa, uning ishlab chiqarayotgan energiyasining quvvati shunchalik katta bo’ladi. Manbaning ichki qarshiligi nolga teng bo’lsa bunday manbalar cheksiz quvvatli generatorlar deb ataladi, lekin amalda doimo manbaning ichki qarshiligi noldan katta bo’ladi.
Barcha turdagi elektr zanjirlari uchun Kirxgof qonunlari ham o’rinlidir. Kirxgofning birinchi qonunini ifodalash uchun yana 2.2-rasmga qaytamiz. A tugunga kirayotgan I1 tok shu tugundan chikayotgan I2 va I3 toklarning algebraik yigindisiga teng. Boshkacha qilib aytganda tugunda toklar yuqolmaydi, buni xuddi arikdagi suvga o’xshatish mumkin. Umumiy xolda Kirxgofning birinchi qonuni quyidagicha ta’riflaymiz: «Tugundagi toklarning algebraik yig’indisi nolga teng», ya’ni:
Kirxgofning ikkinchi qonuni elektr zanjiri konturlariga tegishli bo’lib, uni quyidagicha ifodalash mumkin: «Konturdagi EYuK larning algebraik yigindisi shu kontur elementlaridagi kuchlanish tushuvlarining algebraik yigindisiga teng», ya’ni:
Ushbu r, E, R1 va R2 elementlardan iborat kontur uchun Kirxgofning ikkinchi qonunini quyidagicha yozish mumkin: EII(R1R2r)-IIIR2
CHunki R2 qarshilikdan II va III toklar qarama-qarshi yo’nalishda o’tadi.
|
| |
- jadval Tuman oziq-ovqat do’konlarida sotilgan mahsulotlar hajmi

|
- jadval Tuman oziq-ovqat do’konlarida sotilgan mahsulotlar hajmi
|
bet | 21/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1 3.1 - jadval Tuman oziq-ovqat do’konlarida sotilgan mahsulotlar hajmi
-
Tovarlar
|
Sotilgan, mln.so’m.
|
2002 y.
|
2003 y.
|
2004 y.
|
Non va non mahsulotlari.
|
2117,8
|
2118,3
|
2200,1
|
Sut va sut mahsulotlari.
|
1821,4
|
1717,7
|
1819,2
|
Go’sht va tovuq
|
3030,3
|
3131,4
|
3141,8
|
Ichimliklar (alkogolsiz)
|
1917,6
|
1821,5
|
1800,4
|
- jadval ma’lumotlari tuman oziq-ovqat do’konlarida qanday tovarlar sotilayotganligi va sotish hajmini har bir tovar guruhi bo’yicha qanday o’zgarib borishi haqida juda qiziqarli informatsiyani bizga taqdim etmoqda.
Oddiy jadvalda faqat sanoqli, hududiy va xronologik tamoyil bilan berilgan informatsiyani kamroq o’rganamiz, asosan, ko’pchilik joyda, bu uchala tamoyil birgalikda qo’llaniladi.
Guruhiy (gruppali) jadvallar deganda jadval egasi biron-bir belgi bo’yicha guruhlarga ajratib berilgan jadvalga aytiladi.
Tumanda 30 ta oziq-ovqat do’koni mavjud. Shu do’konlarda tovar oborotining hajmi va muomala xarajatlari nisbiy darajasi o’rtasidagi bog’liqlikni o’rganish uchun analitik guruhlash metodini qo’lladik. Olingan natijalar 3.2-jadval keltirilgan.
Jadvalda (guruhiy) juda qiziq ma’lumotlar keltirilgan, ya’ni tovar oboroti va muomala xarajatlarining mutlaq hajmi o’rtasida to’g’ri chiziqli bog’lanish, tovar oborotining mutlaq hajmi va muomala harajatlarining nisbiy darajasi o’rtasida teskari bog’lanish mavjudligi aniqlangan. Bu aloqalar statistikada juft aloqalar (bu masalalar keyingi mavzularda juda keng yoritiladi) deyiladi, ya’ni bir omilning natijaga ta’siri o’rganiladi.
|
| |
Statistikada grafiklar - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 23/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1
Grafiklar zamonaviy statistikaning ilmiy o’rganish qurollaridan biri hisoblanadi.
Ingliz iqtisodchisi U.Pleyf 1786 yilda chop qilgan «Tijorat va siyosiy atlas (Kommercheskiy i politicheskiy atlas)» asarida birinchi bo’lib statistik ma’lumotlarni grafiklarda tasvirlanishiga asos solgan olimlardandir.
Grafiklar o’quvchining diqqatini o’ziga tez jalb etish bilan birga ma’lumotlarni esda saqlash va tasavvur qilishga zamin yaratadi. Ular ko’rish va tushunish qiyin bo’lgan ayrim qonuniyatlarni aniqlashda va tasvirlashda muhim o’rin egallaydi. O’quvchi uchun grafik tasvir orqali statistik ko’rsatkichlarni tushunish va o’rganish statistik jadvallardan ko’ra ancha qulaydir: miqdoriy ko’rinishga nisbatan grafikda tasvir taassuroti yuqori bo’ladi; statistik kuzatuv natijalari tezroq va osonroq tushuniladi hamda umumlashtiriladi; hodisa va jaryonlarning o’zaro bog’liqligi va ularni vaqt bo’yicha o’zgarishi yaqqol ko’rinib turadi; statistik-iqtisodiy qonuniyatlarni aniqlash va aniqlangan qonuniyatlarni ko’rish va tekshirish imkoniyati tug’iladi.
Statistik grafiklar – bu raqamli miqdorlar va ularning nisbatini nuqta, chiziq, figura va boshqa geometrik shaklda shartli tasvirlanishidir.
Statistik grafiklarni tuzishda va ifodalashda quyidagi talablarga rioya qilish lozim. Statistik ko’rsatkichlarning mohiyatini, makon va zamonda o’zgarishini, shuningdek boshqa belgilarini e’tiborga olgan holda ko’ra bilish, tasavvur qilish, tushunish, mavjud qonuniyatlarni aniqlash qulay bo’lgan grafiklar yasalishi lozim. Yuqoridagi talablarni bajarish uchun grafik tasvirda quyidagi asosiy elementlar qatnashadi: grafik obraz; grafik maydon; grafik maydon o’lchov birliklari; masshtab; shkala; grafik talqin.
Grafik tasvir - bu statistik ma’lumotlar ifodalanadigan nuqta, chizik va figuralar to’plamidan iborat geometrik belgilardir.
Grafik maydon – grafikni hosil qiluvchi geometrik belgilar joylashtiriladigan maydondir. Grafik maydon o’z vazifasiga qarab aniq o’lchamlarga (formatga), ya’ni kattalik va tomonlar nisbatiga ega bo’ladi.
|
| |
Mantiqiy qo‘paytiruv - X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova

|
X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova
|
bet | 49/58 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #239775 |
Bog'liq X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. AlimovaMantiqiy qo‘paytiruv. Bu amal HAM amali yoki kon’yunksiya deb ataladi. Mantiqiy ko‘paytiruv postulatlari 9.2 – jadvalda keltirilgan. Mantiqiy HAM amalini bajaruvchi element shartli belgisi 9.1 b – rasmda ifodalangan.
9.2 - jadval
X1
|
X2
|
Y=X1X2
|
0
|
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
0
|
0
|
1
|
1
|
1
|
Mantiqiy inkor. Inkor amali inversiya yoki to‘ldirish deb ataladi. Inkor postulatlari 9.3 – jadvalda keltirilgan. Inversiya amalini bajaruvchi mantiqiy element shartli belgisi 9.1 v – rasmda keltirlgan.
– jadval
a) b) v)
9.1 – rasm.
Elementar mantiqiy HAM, YoKI, EMAS amallarini bajaradigan mantiqiy elementlardan foydalanib ancha murakkab amallarni bajaradigan elementlar va ularga mos keluvchi elektron sxemalar yaratish mumkin.
Turli amallarni bajaradigan elementtlar IMSlar ko‘rinishida ko‘plab ishlab chiqariladi. Mantiqiy IMSlar seriyalarga birlashadilar. Har bir seriya asosida ma’lum bir mantiqiy amalni bajaruvchi elektr sxemadan tashkil topgan negiz element yotadi, masalan HAM-EMAS mantiqiy amali (Sheffer elementi) yoki YoKI-EMAS mantiqiy amali (Pirs elementi). Raqamli integral mikrosxemalar yaratishda turli murakkab mantiqiy amallarni bajaradigan sxemalarni yasashda faqat bitta HAM-EMAS, yoki YoKI-EMAS mantiqiy elementidan foydalanish talab qilinishi bilan ham ajralib turadi.
|
| |
Fan dasturining bajarilishining kalendar rejasi

«TASDIQLAYMAN»
«Texnologik jarayonlarni
avtomatlashtirish va B» kafedrasi
mudiri _________
A.X.Jurayev
«____» ____________2022 y.
FAN DASTURINING BAJARILISHINING KALENDAR REJASI
(ma’ruza, laboratoriya, amaliyot mashg‘ulotlari, kurs ishlari)
Fаkultet: Elektronika va
avtomatika
Kurs 2
Akademik guruh
TJA-181-182-183-21
Yo’nalish:
60711400
-
Texnologik jarayonlar va ishlab chiqarishni
avtomatlashtirish va boshqarish
Ma’ruza
44 soat
Fаnning nomi:
Sohaning texnologik o’lchashlari va asboblari
Amaliy mash.
30 soat
Ма’ruzachi:
SH.Allayorov
Laboratoriya
16 soat
Amaliy mashg’ulotlarni olib boruvchi:
SH.Allayorov, G’.M.Aralov
Mustaqil ish
90 soat
Tajriba mashg‘ulotlarini olib boruvchi:
SH.Allayorov, G’.M.Aralov
Kurs ishi
+
Мustaqil mashg’ulotlarni olib boruvchi:
SH.Allayorov, G’.M.Aralov
Jami
180 soat
T
/R
Mavzularning nomi
Aj
ra
tilg
a
n
so
a
t
Bajarilganligi
haqida ma’lumot
Imz
o
Oy va kun
Soatlar
soni
1
2
3
4
5
6
Ma’ruzalar
1
O‘lchash axborotlarini masofaga uzatish tizimlari. Umumiy tushunchalar.
2
2
Miqdor va sarfni o‘lchash tizimlari to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar.
2
|
IX BOB. YaRIM O‘TKAZGIChLI RAQAMLI INTEGRAL

|
IX BOB. YaRIM O‘TKAZGIChLI RAQAMLI INTEGRAL
|
bet | 48/58 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #239775 |
Bog'liq X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. AlimovaIX BOB. YaRIM O‘TKAZGIChLI RAQAMLI INTEGRAL
MIKROSXEMALAR SXEMOTEXNIKASI
════════════════════════════════════════════
9.1. Raqamli texnika asoslari
Zamonaviy hisoblash texnikasida axborotni raqamli qayta ishlash usuli muhim rol o‘ynaydi. Raqamli yarim o‘tkazgichli IMSlar hisoblash texnikasi qurilmalari va tizimining negiz elementi hisoblanadi. Hisoblash mashinalari tomoniday qayta ishlanayotgan berilganlar, natija va boshqa axborotlar faqat ikki qiymat oladigan (ikkilik sanoq tizimi) elektr signallari ko‘rinishida ifodalanadi.
Analog axborotni raqamli ko‘rinishga aylantirish uchun uni kvantlaydilar, ya’ni vaqt bo‘yicha uzluksiz signal uning ma’lum nuqtalardagi diskret qiymatlari bilan almashtiriladi. So‘ngra berilgan signal oxirgi diskret qiymatiga mos ravishda raqam beriladi. Signal diskret darajalarini raqamlar ketma – ketligi bilan almashtirish jarayoni kodlash deb ataladi. Olingan raqamlar ketma – ketligi signal kodi deb ataladi.
Ikkilik sanoq tizimida biror son ikki raqam: 0 va 1 orqali ifodalanadi. Raqamlarni ifodalash uchun raqamli tizimlarda tok yoki kuchlanish kabi elektr kattalikni ikki holatdagi signalini qabul qilishga moslashgan elektron sxema bo‘lishi talab qilinadi. Kattalikning biri – 0 ga, ikkinchisi – 1 ga mos kelishi kerak. Ikki elektr holatga ega bo‘lgan elektr sxemalarni yaratishning nisbatan soddaligi shunga olib keldiki, hozirgi zamonaviy raqamli texnika mana shu ikkilik ifodalanish tizimga asoslangan.
Raqamli qurilmalar ishlash algoritmini ifodalash uchun bul algebrasi yoki mantiq algebrasi qo‘llaniladi. Mantiq algebrasi doirasida raqamli sxema kirish, chiqish va ichki qismlariga mos ravishda bul o‘zgaruvchilari o‘rnatiladi va ular faqat ikki qiymat qabul qilishi mumkin:
X=0 agar X 1; X=1 agar X 0.
Bul algebrasi asosiy amallari bo‘lib mantiqiy qo‘shuv, ko‘paytiruv va inkor amallari hisoblanadi.
Mantiqiy qo‘shuv. Bu amal YoKI amali yoki diz’yunksiya deb ataladi. Ikki o‘zgaruvchini mantiqiy qo‘shish postulatlari 9.1 – jadvalda keltirilgan.
Bunday jadvallar haqiqiylik jadvallari deb ataladi. Shuni ta’kidlash kerakki, bu amal ixtiyoriy o‘zgaruvchilar soniga mo‘ljallangan. Amal bajarilayotgan o‘zgaruvchilar soni, uning belgisidan oldin turgan raqam bilan ko‘rsatiladi. Demak, 9.1 – jadvalda 2YoKI amali bajarilgan. Mantiqiy qo‘shuv YoKI amalini bajaruvchi element (elektron sxema) shartli belgisi 9.1 a – rasmda keltirilgan.
9.1 - jadval
X1
|
X2
|
Y=X1+X2
|
0
|
0
|
0
|
0
|
1
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1
|
1
|
1
|
|
| |
O’zgaruvchan tokning effektiv va o’rtacha qiymatlari

|
O’zgaruvchan tokning effektiv va o’rtacha qiymatlari
|
bet | 7/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #150194 |
Bog'liq 1-maruza2. O’zgaruvchan tokning effektiv va o’rtacha qiymatlari.
Sinusoidal e.yu.k. grafigi 3.2.-rasmda berilgan.
O’zgaruvchan tokni to’la bir marta tebranish vaqti davr (T) deyiladi.
Bir sekunddagi davrlar (tebranishlar) soni chastota (f) deyiladi.
Gerts (Gts) (3.7)
O’zgaruvchan tokning ixtiyoriy paytdagi qiymati, oniy qiymati deyiladi.
O’zgaruvchan tokning yarim davr davomida eng katta qiymati uning amplitudasi yoki maksimal qiymati deyiladi.
Strelkali elektr o’lchov asboblari inertsiyaga ega bo’lgani uchun o’zgaruvchan tokning oniy va maksimal qiymatlarini o’lchay olmaydi. Ular o’lchaydigan qiymatlar amaliy qiymatlar deyiladi.
O’zgaruvchan tokning amaliy qiymati shunday o’zgarmas tokning ekvivalent qiymatiga tengki, ular ikkalasi bir xil qarshilikdan o’tganda bir davrga teng vaqtda ajratib chiqaradigan issiqlik miqdori bir xil bo’ladi. O’zgaruvchan tok qiymatlari quyidagicha belgilanadi:
oniy qiymatlar kichik harflar bilan: masalan, – tok, –kuchlanish,
– elektr yurituvchi kuch;
amaliy qiymatlar katta harflar bilan: – tok, – kuchlanish, – elektr yurituvchi kuch;
maksimal qiymatlar “m” indeks bilan: –tok, –kuchlanish,
– elektr yurituvchi kuch.
O’zgaruvchan tokning amaliy qiymati amplituda (maksimal) qiymatidan marta kichik, ya’ni:
(3.8)
(3.9)
(3.10)
Burchak chastota. Yakorning bir tekis aylanishidagi burchak tezligi:
(3.11)
|
| |
Manba va iste’molchilarni ulanish usullari

|
Manba va iste’molchilarni ulanish usullari
|
bet | 5/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #150194 |
Bog'liq 1-maruzaManba va iste’molchilarni ulanish usullari
Ketma-ket ulash
Ketma-ket ulangan qarshiliklarda tok kuchi bir xil bo’ladi. Kirxgofning ikkinchi qonuniga binoan quyidagi tenglamani tuzish mumkin: UU1U2U3U4I(r1r2r3r4) Ir
Zanjirning umumiy qarshiligi rezistorlar qarshiliklarini yig’indisiga teng: r
Om qonuniga binoan kuchlanishlar: U1I·r1; U2I·r2; U3I·r3; U4I·r4;
Zanjirning quvvati qismlar quvvatlarining yig’indisiga teng: I2r1 I2r2 I2r3 I2r4;
Elektr energiya manbalari ketma-ket ulanganda (Rasm-2.4), manba kuchlanishi ortib ketadi, ya’ni:
EE1E2E3EnnE0
Bunda umumiy manbaning ichki qarshiligi ham shunchaga ortadi, ya’ni: RichnR0
P aralel ulash
Rezistorlar paralel ulanganda hamma parallel tarmoqlarning qisqich-laridagi kuchlanish bir xil bo’ladi:
U I1r1 I2r2 I3r3 I4r4;
Zanjirdagi tok kuchi Kirxgofning birinchi qonuniga asosan paralel tarmoqlar dagi tok kuchlarining yig’indisiga teng: II1I2I3I4Ur1Ur2Ur3Ur4U(g1g2g3g4)
Umumiy o’tkazuvchanlik parallel tarmoqlarning o’tkazuvchanliklarini yig’indisiga teng:
yoki
Parallel tarmoqlarning tok kuchlari Om qonuniga binoan:
I1Ug1; I2Ug2; I3Ug3; I4Ug4
Zanjirning quvvati tarmoqlar quvvatlarini yig’indisiga teng, ya’ni:
Elektr energiya manbalari paralel ulanganda, manba kuchlanishi o’zgarmaydi, ya’ni: EE0
Bunda umumiy manbaning ichki qarshiligi shunchaga kamayib ketadi, ya’ni: RichR0m
Elektr energiya manbalari paralel ulanganda, umumiy quvvat ortib ketadi, ya’ni: PmP0
|
| |
Tok va kuchlanish manbalari

|
Tok va kuchlanish manbalari
|
bet | 2/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #150194 |
Bog'liq 1-maruza2. Tok va kuchlanish manbalari
Har qanday elektr energiyasi manbai EYuK E ga va ichki qarshilik r ga egadir. Bu manba qutblaridagi kuchlanish to’la zanjir uchun Om qonuniga ko’ra UE-Jr
bundan ko’rinadiki tashqi zanjirda tokning ortishi manba qutblaridagi kuchlanishni kamayishiga olib keladi, chunki E va r o’zgarmasdir. Real tok manbalarida doimo r>0 bo’ladi, lekin u yetarlicha kichik bo’lishi mumkin, shuning uchun ikkita chegaraviy xolni ko’ramiz:
a) r 0 bu ideal tok manbai bo’lib Ye U bo’ladi, ya’ni manba qutblaridagi kuchlanish tok kuchiga bog’lik emas, bu xolda manba EYuK manbasi deb yuritiladi.
b) agar manbaning ichki qarshiligi juda katta r bo’lsa bunday manba tok manbai deb ataladi, r va E cheksiz bo’lib ularni nisbati Er Jk chekli kattalik bo’ladi va bu tok tashqi nagruzka qarshiligiga bog’lik emas.
2.1.-rasmda manba tokning kuchlanishga bog’likligi ko’rsatilgan. Real manbaga a rasm mos keladi, bunda tok ortishi bilan (tashqi zanjir qarshiligi kamayishi hisobiga) kuchlanish kamayadi, b va c shakllar mos xolda EYuK va tok manbalari xoliga mos voltamper xarakteristika bo’lib ularda mos xolda kuchlanish yoki tok kuchi o’zgarmas bo’ladi.
Tok va kuchlanish manbalari ideal manba bo’lib amalda bo’lishi mumkin emas, chunki ichki qarshilik r doimo chekli qiymatga ega. SHuni unutmaslik kerakki tok manbai bilan EYuK manbaini aralashtirib yubormaslik kerak.
Tugun va konturlar
E lektr zanjirlarini hisoblashda tugun va kontur tugunchalari ko’p ishlatiladi. Kontur halqa so’ziga mos bo’lib elektr zanjirida tokning yopiq halqa hosil qilgan yulini bildiradi. Tugun esa elektr zanjirlarida tarmoqlanish nuqtalarini bildiradi, boshqacha aytganda ikkitadan ortiq simlarning o’zaro tutashgan joyi tugun deb ataladi. Konturda ikki tugunning oraligi tarmoq deb yuritiladi va tarmoqda elementlar ketma-ket joylashgan bo’ladi.
2.2-rasmda keltirilgan tarmoqlangan zanjirda A va B nuqtalar tugunlar deyiladi. Zanjirda 3 ta kontur mavjud ER1R2r-chap kontur, R2 A R3 B ungdagi va E R1 A R3 B r tashqi kontur, tarmoqlar esa uchta bo’lib A, V tugunlarga nisbatan olinadi. 1-tarmoqda E, r, R, elementlar mavjud 2-tarmoqda R2, 3-tarmoqda R3 qarshiliklar mavjud.
Zanjirni biror qismidagi kuchlanishni topish uchun shu qism uchlaridagi potentsiallar ayirmasi hisoblanadi, masalan 2.2-rasmda R2 qarshilikdagi U2 kuchlanish A va V tugunlar potentsiallari ayirmasiga teng, UABA-B yoki Om qonuniga ko’ra R2 qarshilikdagi kuchlanish
U2A-BI2·R2 (1.4)
Tarmoqda iste’molchidan tashqari eyuk manbasi ham bo’lishi mumkin, bunda potentsiallar farqini hisoblashda eyuk ni yo’nalishi va tarmoqdagi tok yo’nalishini bilish kerak. Potentsial doimo tok yo’nalishi bo’yicha kamayib boradi, agar eyuk tok yo’nalishi bilan bir xil bo’lsa e.yu.k. manfiy ishora bilan, aksincha musbat ishora bilan olinadi. Masalan: 2.2 rasmda A va B tugunlar orasidagi potentsiallar farqini E R1 tarmoq bo’yicha hisoblash mumkin, ya’ni:
UAB A-B IrIR1-E. (2.5)
Bunda tok yo’nalishi konturda soat strelkasi yo’nalishida deb hisobladik.
|
| |
Zanjirdagi o’zgarmas tokning ishi va quvvati

|
Zanjirdagi o’zgarmas tokning ishi va quvvati
|
bet | 4/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #150194 |
Bog'liq 1-maruzaZanjirdagi o’zgarmas tokning ishi va quvvati
Elektr tokining ish bajarish hususiyatini bilish uchun elektr yurituvchi kuch (EYuK) manbaini uning a va v qismlari orasidagi potentsiallar ayirmasi EAV sifatida tushunish foydalidir. Bu holda e.yu.k. tashqi kuchlarning bajargan ishi bo’lib, manbaning ichida musbat birlik zaryadni potentsiali kichik V qismdan potentsiali katta A qismga olib o’tishda sarflayotgan manba ishi tushuniladi.
Demak, potentsiallar ayirmasi UAV va zaryadlar soni q0q qancha katta bo’lsa, bajarilayotgan ish ham shuncha katta bo’ladi, ya’ni: AqU qI·t AI·U·t
Vaqt bo’yicha o’zgarmas kuchlanish va tokning bajargan ishi kuchlanishni tokka va vaqtga ko’paytmasiga teng.
Bajarilgan ishni vaqtga nisbatini ifodalovchi quvvat tushunchasi ham mavjud, ya’ni: PAtU·I (Vt), (kVt), (MVt)
Uzatish liniyalarida elektr energiyasini issiqlikka ketadigan isrofini kamaytirish maqsadida, manba beradigan quvvatni kuchlanishi orttirilib, tok kuchi kamaytiriladi. Bunda uzatish liniyasining o’zida kuchlanishlar tushuvi unchalik katta bo’lmaydi.
Agar elektr uzatish liniyasining kirish qismidagi kuchlanish U0 ga teng bo’lsa, u xolda zanjirdagi tok quyidagiga teng bo’ladi: I ;
Bu yerda RL- liniya qarshiligi, Ris-iste’molchining qarshiligi.
U holda manbaning quvvatini quyidagicha ifodalash mumkin, ya’ni:
P0U0·IΔUl·IUast·II2·RlI2·Rist P0ΔPlPist
Elektr uzatish liniyasining foydali ish koeffitsienti (FIK)- liniyadagi kuchlanish isrofi (Ul) yoki tok (I) qanchalik kichik bo’lsa shunchalik katta bo’ladi, ya’ni: η=
Xalqaro birliklar tizimi (SI) da energiya (ish) birligi qilib Joulь qabul qilingan, lekin bu elektroenergetika qurilmalarini ishini real yoritish uchun bu juda kichik miqdordir. SHuning uchun amalda (kvt.soat) lardan foydalaniladi: 1kVt·soat3,6·106J
Elektr tokining issiqlik ta’siri Joul Lents qonuniga binoan quyidagiga teng bo’ladi: AI·U·tI2·r·tQ
|
| |
Statistika jadvallari va grafiklari

|
Statistika jadvallari va grafiklari
|
bet | 20/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1
Statistika jadvallari
Siz statistikani o’rganishni boshlamasdan oldin ham jadval so’zini eshitgansiz, ya’ni ko’paytirish jadvali (xalq ichida karra jadval deyiladi), logarifmik jadval, tasodifiy sonlar jadvali va h.k. Bu paragrafda gap statistika jadvallari ustida boradi. Ularni statistikani televizorlari desak xato bo’lmasa kerak, chunki har qanday statistik tekshirishning eng asosiy natijalari statistika jadvallari orqali ifodalanadi.
Statistika jadvallari tarixiga nazar tashlaydigan bo’lsak, ularni birinchi bo’lib buyuk rus olimi N.K.Kirilov o’zining iqtisodiy-statistik tadqiqoti “Butun Rossiya davlatini gullash darajasi” (1727 y.) asarida qo’llagan. Ayrim manbalarda statistik jadvallarni yaratuvchisi deb Anxsersen (Daniya) hisoblanadi. Lekin uning asari 1747 yilda chop etilgan. Shunday qilib statistik jadvallar XVIII asrda paydo bo’lgan.
Statistik jadvallar deb o’rganilayotgan hodisa va voqealar to’g’risidagi ma’lumotlarni tartibli, ko’rgazmali ifodalashga aytiladi.
Tashqi ko’rinishidan statistik jadval gorizontal va vertikal chiziqlarning kesishmasidan iborat bo’lgan tuzilmada ifodalanadi. Gorizontal chiziqlar qatorlar, vertikal – ustunlar deyiladi.
Tuzilgan, lekin raqamlar bilan to’ldirilmagan jadvalni, statistik jadvalni maketi deyiladi (3.1-sxema).
Statistik jadvallar o’z egasi va kesimiga ega bo’lishadi. Jadvalda gap nima ustida borayotgan bo’lsa, o’sha hodisa jadvalning egasi deyiladi. Egani tavsiflovchi ko’rsatkichlar esa jadvalning kesimi deyiladi. Odatda ega jadvalning chap tomonida, ya’ni yotiq qatorlarda, kesim esa jadvalning o’ng tomonida, ya’ni ustunlarda joylashtiriladi. Tekshirish maqsadi va mavjud ma’lumotlarning xarakteriga qarab buning teskarisi ham bo’lishi mumkin, ya’ni ega o’ng tomonda, kesim esa chap tomonda joylashtiriladi.
Har qanday tuzilgan va to’ldirilgan jadval umumiy nomga ega bo’lishi kerak. Jadvalning umumiy nomi uni ustida keltirilib, uning mazmunini o’zida ifoda etishi kerak. Jadvaldagi qatorlar va ustunlar ham nomlanadi va iloji boricha nomerlanadi.
Statistik jadvallar, ega xarakteriga qarab: oddiy; guruhiy (gruppali); kombinatsion jadvallarga; kesim xarakteriga qarab: kesimi oddiy ishlab chiqilgan; kesim kombinatsiya ishlab chiqilgan; guruhlash maqsadi bo’yicha: informatsiya tavsifli; analitik; tipologik; maxsus tayinlangan (balans, matritsa va h.k.) jadvallarga bo’linadi (3.2-sxema).
Oddiy jadvallar deyilganda egasi faqat hodisalar, yillar, ob’ektlar ro’yxatidan tashkil topgan jadvallarga aytiladi.
Oddiy jadvallar, ma’lumotlarni berilishiga qarab sanoqli, territorial va xronologik jadvallarga bo’linadi. Jadval egasida hodisalar sanog’i berilishi mumkin.
|
| |
Ikkilamchi guruhlash - Toshkent moliya instituti statistika

v) barcha juft ob’ektlar orasidagi masofani aniqlash (d
ij) va dastlabki matritsalar masofasini tuzish (D
0). Kuzatish ob’ektlari o’rtasidagi masofani hisoblash uchun bir qancha metriklar (i
1 - norma;
Minkovskiy; Evklidovo masofa; Maxalanobis) mavjud. Ularni qaysi birini tekshiruvchining xohishiga bog’liq.
g) klaster-tahlilni aniq protsedurasi tanlanadi va matritsa (D
0) ma’lumotlari bo’yicha birin-ketinlik bilan bir turli guruhlar ajratiladi. Eslatib qo’ymoqchimiz, hozirgi kunda klasterlashni 200 dan ortiq turli xil protseduralari mavjud. Ularni quyidagi 6 ta guruhga bo’lish mumkin:
ierarxik klaster-tahlil; guruhlashning iterativ metodlari; zichlikning model
qiymatini izlash metodlari; omiliy metodlar; quyuqlashishni
izlash metodlari; graflar nazariyasini qo’llovchi metodlar.
Yuqorida keltirilgan qadamlar faqat miqdoriy o’lchovga ega bo’lgan belgilar tahlil qilingan paytda qo’llaniladi. Agarda tahlilda tartibli (ranglar) va boshqa sifat
Kirish 4 umumiy ma’lumot 5

“Dasturiy ta'minot tizimlarini loyihalash”
Mavzu; Onlayin o’qitish platformasini yaratish
Fakultet: Dasturiy injiniring
Guruh: 318-21
Bajardi: Jo’rayev Rohatillo
Tekshirdi: Raxmonova Munisa
Toshkent – 2023
Mundareja
Kirish 4
1. UMUMIY MA’LUMOT 5
1.1.Tizimning to’liq va qisqa nomi 5
1.2. Hujjatlarni rasmiylashtirish va buyirtmachiga 6
taqdim etish tartibi 6
1.3. Tizimni ishlab chiqish muddati (boshlash va yakunlash) 6
1.4. Buyurtmachi va ijrochi tashkilot nomlari va rekvizitlari 6
1.5. Tizimni yaratish uchun me`yoriy hujjatlar 7
1.6. Tizimni moliyalash manbai va tartibi bo`yicha ma`lumot 7
2. DASTURIY TA’MINOT MAQSADI VA VAZIFASI 8
2.1. Tizimning vazifalari 8
2.2. Tizimning maqsadi 9
3. Dasturiy ta'minot tavsiflari 9
3.1 Veb-sayt foydalanish bo'yicha qo'llanma 10
3.1.2 Biz xaqimizda qisqacha ma’lumot 11
3.1.3 O’quv yo’nalishlari 11
3.1.5 O’qituvchilar ro’yxati 13
3.1.6 Ro’yxatdan o’tish 13
3.2. Faoliyat diagrammasi 14
3.3. Kirish faoliyat diagrammasi 15
3.4. Komponent diagrammasi: 16
3.5. Nol darajadagi ma’lumotlar oqimi diagarmmasi 17
3.6. Birinchi darajali DFD OKurs boshqarish tizimi: 18
3.7. Ikkinchi darajali DFD OKurs boshqarish tizimi: 18
3.8. Sinf diagrammasi 19
3.9. OKurs boshqarish tizimi ER diagrammasi 19
3.10. Kirish tartibi diagrammasi 21
3.11. UML ketma-ketlik diagrammasi 21
3.12. Foydalanish diagrammasi 22
XULOSA 24
Kirish
Siz o‘qish bilan bir qatorda ish bilan ham shug’ullanishingiz mumkin. Aslida masofaviy o‘qishni tanlagan abiturentlarning asosiy qismi bu o‘z ishidan voz kechishni istamaydigan, ammo bilim olishni xohlaydiganlardir. Onlayn ta’limda siz dam olish kunlarida, ishdan qaytganingizda hatto yarim kechada o‘qishingiz mumkin;
Mablag‘ingiz tejaladi. Har qanday dastur uchun masofaviy ta’lim darajasi o‘quv markazlaridagi oddiy to‘lovdan ko‘ra ancha arzonroq bo‘lishi mumkin. Iqtisodiy jihatdan maqbul variantlarni qidirayotgan o‘quvchilar uchun onlayn ta’lim eng to‘g’ri yo‘l;
Vaqtingizni tejang! O‘quv markazlariga borish va qaytish vaqtida transport kutish uchun ketadigan vaqtingizni tejashingiz mumkin. Onlayn ta’limda siz istagan hududda ma’lumot olasiz;
Agar talaba o‘zini intiluvchan hisoblasa, masofaviy ta’limning eng katta foydasi shundaki, ayrim darslar guruh bo‘lib o‘tiladi. Guruhda ba’zi o‘quvchilar tezroq, ayrimlari esa sekin tushunadilar. Bu jihatdan masofaviy ta’lim olish usuli samaraliroq;
Hamda bizning OKurs veb-saytimiz chekka hududlarga yashaydgan o’quvchilar uchun ham foydali va sifatli talim olish imkonini beradi
|
Tashkilot xillari - Reja: Uy xo‘jaliklarining ixtiyoriga kelib tushuvchi pul mablag‘lari va shakllari

|
Reja: Uy xo‘jaliklarining ixtiyoriga kelib tushuvchi pul mablag‘lari va shakllari
|
bet | 3/8 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 86,08 Kb. | | #118901 |
Bog'liq uy xo\'jaligiTashkilot xillari
|
Hokimiyat munosabatlarining murakkablik darajasi
|
Hokimiyat munosabatlarining personifirlanish darajasi
|
Firma
|
Sodda yoki murakkab
|
Pozitsion
|
Davlat
|
Murakkab
|
Pozitsion
|
Uy xo`jaligi
|
Sodda
|
Personifikatsiyalangan
|
Uy xo`jaligining asosida yotuvchi hokimiyat munosabatlari haqidagi tezis aniqliklar kiritilishini talab qiladi. Bir tomondan, uy xo`jaligining faoliyat ko`rsatishi quyidagilarni nazarda tutadi:
bolalar harakatlarini nazorat qilish huquqining ota-onalarga topshirilishi, buning o`rniga bola uchun u haqida qayg`urish va uni manfaatlarining ta’minlanishi kafolatlanda;
oilaviy byudjetning shakllanishi va sarflanishi ustidan nazorat qilish, huquqining uy xo`jaligining odatda “oila boshlig`i” deb nomlanuvchi bir a’zosiga topshirilishi, u barcha oila a’zolarining manfaatlarini ko`zlab harakat qiladi va ularga o`zlari alohida erisha olishi mumkin bo`lgandan ortiq darajadagi farovonlikni ta’minlaydi.
Umuman uy xo`jaligining maqsadi – o`z a’zolariga kutilmagan holatlar yuzaga kelishidan qat’i nazar kafolatlangan farovonlik darajasini ta’minlashdan iborat. Uy xo`jaligining himoya funksiyasi o`zaro yordam va oila a’zolarini moddiy jihatdan qo`llab-quvvatlashning rasmiy va norasmiy me’yorlariga asoslanadi.
Ikkinchi tomondan, uy xo`jaligi shunday tarzda tashkil etilishi mumkinki, ya’ni u o`z xususiyatiga ko`ra a’zolarining mulkiy va boshqa huquq va majburiyatlari aniq belgilangan yollash to`g`risidagi shartnomaga yaqin keladi. Bunday holda birgalikda xo`jalik yuritish to`g`risida qaror qilish farovonlikning ma’lum darajasiga rozi bo`lishni emas, balki uni ko`paytirishga intilishni aks ettiradi. Unda umr yo`ldoshini tanlash va bolalarning tug`ilishi to`g`risida qaror qabul qilish sotuv haqida shartnoma tuzish yordamida iste’mol tanlovining alohida holati bo`lib qoladi. Lekin, so`nggi holatda biz uy xo`jaligidan yiroqlashamiz, chunki birgalikda mulkka egalik qilish rejimidan va birgalikdagi byudjetni shakllantirishdan voz kechish ehtimoli paydo bo`lishi mumkin. Shuning uchun bundan buyon uy xo`jaligini hokimiyat munosabatlarining, binobarin, tashkilotning alohida varianti sifatida ko`rib chiqamiz.
Uy xo`jaligi – bu inson kapitalini ishlab chiqarishning umumiy vazifalari, yashash, byudjet va oila-qarindoshchilik aloqalari bilan birlashgan kishilar guruhidir. Uy xo`jaligining asosida hokimiyat munosabatlari yotadi – birgalikdagi iqtisodiy faoliyat ustidan nazorat qilish huquqi uning bir a’zosiga – “oila boshlig`i”ga o`tadi.
|
| |
Adabiyotlar - Reja: Uy xo‘jaliklarining ixtiyoriga kelib tushuvchi pul mablag‘lari va shakllari

|
Reja: Uy xo‘jaliklarining ixtiyoriga kelib tushuvchi pul mablag‘lari va shakllari
|
bet | 8/8 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 86,08 Kb. | | #118901 |
Bog'liq uy xo\'jaligiAdabiyotlar:
Vahobov A. va boshqalar. Budjet - soliq siyosati yaxlitligi. O‘quv qo‘llanma. - T.: Iqtisod va moliya. 2005.285 b.
Vahobov A. va boshqalar. Moliyaviy va boshqaruv tahlili. Darslik. T.: Sharq 2005. 220 b.
Malikov T., Xaydarov N. Davlat budjeti. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQT1SOD-MOLIYA", 2007, 84 b.
Malikov T., Xaydarov N. Budjet daromadlari va xarajatlari. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQTISOD-MOLIYA", 2007, 245 b.
Malikov T., Xaydarov N. Budjet: tizimi, tuzulmasi, jarayoni. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQTISOD-MOLIYA", 2008, 84 b.
Yo‘ldoshev Z., Malikov T. Uy xo‘jaligi moliyasi. O‘quv qo‘llanma, T.: "IQTISOD-MOLIYA", 2008, 105 b.
Неshитой А.С. Финансы. Уchебник.-М.:”Даshков и К”, 2007. 512 с.
Романовский В.М. Уchебник.-М.:”Юрайт”, 2008. 462 с.
|
| |
Uy xo`jaligi faoliyat ko`rsatishida mutaassiblikning roli

|
Uy xo`jaligi faoliyat ko`rsatishida mutaassiblikning roli
|
bet | 4/8 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 86,08 Kb. | | #118901 |
Bog'liq uy xo\'jaligi3. Uy xo`jaligi faoliyat ko`rsatishida mutaassiblikning roli
Firmaning faoliyat ko`rsatishini ko`rib chiqishda biz mutaassiblikning axborot xarajatlari va monitoring hamda opportunistiklikdan ogohlantirish xarajatlarini pasaytirishdagi rolini alohida ko`rsatdik. Firmadan farqli ravishda, uy xo`jaligining faoliyati ko`proq mutaassiblik xususiyatiga ega. Buning sababi umuman transaksiya xarajatlarini tejashda emas, chunki uy xo`jaligi doirasida barcha o`zaro munosabatlar lokallashgan bo`lib, nazorat qilish osondir va ijtimoiy choralarni qo`llash uchun imkoniyatlar mavjud. Mutaassibliklar rolini izohlash yo`llari bir nechta.
Birinchidan, o`z atrofida o`ziga ma’qul keladigan muhitni yaratishga bo`lgan ehtiyoj insonga xos xususiyatdir. Bozorda yoki fuqarolik kelishuvi sohasida harakat qila turib, inson xoh u bozor kon’yunkturasi yoki siyosiy beqarorlik bo`lsin, o`zgaruvchan holatlar bilan bog`liq asablarning taranglashuviga doimiy ravishda duch kelib turadi. Oila va uy xo`jaligini tashkil etish insonga o`zini kundalik hayotining bir qismini mutaassiblik yordamida, ya’ni uzluksizlik va oldindan bilish tamoyillariga muvofiq ravishda tashkil etish imkonini beradi. Odatiy kundalik hayot monandlik, insonning shaxsiy xususiyatlariga moslashgan holda xarakatlarning avtonomiyasi va oldindan aytib berilishini ta’minlovchi mutaassibliklar doirasida kechadi.
Aynan mutaassiblik bilan himoyalangan kenglik doirasida dastlab ishonch me’yori paydo bo`ladi. Entoni Giddens bolada atrofdagi odamlarga bo`lgan ishonchning paydo bo`lishini ota-onalarning hatti-xarakatlari bilan bog`laydi, chunki ular bola unda o`zini juda qulay his qiladigan tashqi muhitdan himoyalangan kenglikni hosil qilgan holda u haqida qayg`urishadi. Ushbu kenglikda bola o`z hatti-harakatlarini to`liq nazorat qila oladi, harakatlari natijasiga tashqi omillar deyarli ta’sir qilmaydi.
Ikkinchidan, atrofdagi odamlar bilan o`zaro hamkorlikdagi ko`plab “o`yin qoidalari” (kelishuvlar: bozor, industrial, fuqarolik va b.) mavjud sharoitda insonda u o`zi bilan o`zi yolg`iz qolishi mumkin bo`lgan sohani shakllantirishga ehtiyoj tug`iladi. Boshqacha aytganda, insonda “o`zi uchun kundalik hayotning uning boshqa kishilar va tabiat bilan muloqot aloqalari uning shaxsiyatli o`xshashlikka erishishi va uni saqlashga ko`maklashuvchi muhitni yaratish ehtiyoji mavjud”. Ushbu talab ikki sohani – shaxsiy va oshkora hayotni chegaralash orqali amalga oshiriladi. Shaxsiy hayot sohasi oila va uy xo`jaligini ham o`z ichiga olib, oshkora hayot sohasidan shaxsiy hayotga aralashmaslikning qonuniy kafolatlari va mutaassibliklar bilan chegaralangan. Aynan insonning o`zi tomonidan va uning ehtiyojlari zamirida barpo etilgan mutaassibliklar u o`zi bilan o`zi yolg`iz qoladigan kenglikni chegaralaydi.
|
| |
Uy xo`jaligi tashkilot sifatida - Reja: Uy xo‘jaliklarining ixtiyoriga kelib tushuvchi pul mablag‘lari va shakllari

|
Reja: Uy xo‘jaliklarining ixtiyoriga kelib tushuvchi pul mablag‘lari va shakllari
|
bet | 2/8 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 86,08 Kb. | | #118901 |
Bog'liq uy xo\'jaligi2. Uy xo`jaligi tashkilot sifatida
Uy xo`jaligi to`g`risida so`z yuritganda, ikki tushuncha-oila va uy xo`jaligi tushunchalarni chegaralash lozim. Oila deganda, bir uyda yashashi oila-qarindoshchilik aloqalarining umumiyligi bilan birlashgan guruh tushuniladi. Uy xo`jaligi esa umumiy vazifalar, yashash joyi, byudjet va odatda oila-qarindoshchilik aloqalari bilan birlashgan kishilar guruhini o`zida namoyon qiladi. Boshqacha aytganda, oila faoliyati ko`plab o`lchamlarni o`z ichiga oladi: biologik, demografik, ruhiy, ijtimoiy va b. Uy xo`jaligi faoliyati esa oilani faoliyat sohasining birgina-iqtisodiy turiga yo`naltiradi. Uy xo`jaligining asosiy funksiyasini inson kapitalini shakllantirish, undan foydalanish va saqlash deb belgilash lozim. Bu o`z navbatida, insonning bilimlari, amaliy ko`nikmalari va mehnatga tirishqoqligining yig`indisi sifatida tushuniladi. 14.1-rasmda inson kapitalini shakllantirish bo`yicha uy xo`jaligi faoliyatining o`ziga xos xususiyatlari izohlangan. Uy xo`jaligini yuritish uning a’zolarining oila biznesida ishtiroki hamda oila kapitalini uni shakllantirish va rivojlantirishga yo`naltirish asosiy masala hisoblanadi. R.Kouzning “Firmaning tabiati” maqolasida firma tashkiliy tuzilma sifatida “qora quti” deb izohlangan. Bunday tavsif aslida uy xo`jaligiga nisbatan ko`proq mos keladi.
Uy xo`jaligi uchun faqat “qora qutiga” “kirish”dagi (ish haqi, soliqlar chiqarib tashlangan davlat tomondan ijtimoiy transportlar) va undan “chiqish”dagi (inson kapitali,mehnat, jamg`arma, iste’mol) omillar ma’lum. J.Gelbreyt ta’kidlaganidek [36], uy xo`jaligi odatda iste’mol qiluvchi va ishlovchi shaxs bilan tenglashtiriladi hamda tashkilotni tavsiflovchi hokimiyat munosabatlari bilan bog`liq bo`lmagan holda ko`rib chiqiladi. Aksincha, institutsional nazariya uy xo`jaligini firmadan va davlatdan farq qiluvchi tashkilotning alohida shakli sifatida tahlil qilishga e’tibor qaratadi. Hokimiyat munosabatlarining uy xo`jaligi doirasida yuzaga keladigan o`ziga xoslik shundan iboratki, ular oddiy va shaxslashtirilgan xususiyatga ega:
|
| |
Nazorat savollari - X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova

|
X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova
|
bet | 25/58 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #239775 |
Bog'liq X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. AlimovaNazorat savollari
Bipolyar tranzistor (BT) nima ?
Bipolyar tranzistorning ishlash prinsipi nimaga asoslangan ?
Bipolyar tranzistor kollektor, emitter va bazalarining vazifasi.
n-p-n va p-n-p tuzilmali BTlarning ishlash prinsipida farq bormi?
Bipolyar tranzistorning qanday ulanish sxemalarini bilasiz ?
BT asosiy ish rejimlarini aytib bering.
Turli ulanish sxemalaridagi BT statik xarakteristikalaridan aktiv va to‘yinish rejim sohalarini aniqlang.
Tranzistorning tok bo‘yicha uzatish koeffitsienti nima ? UB va UE ulanish sxemalaridagi tok bo‘yicha uzatish koeffitsienti kattaliklarini solishtiring.
Tranzistorni to‘rtqutblik ko‘rinishida ifodalab, kichik signalli parametrlarni aniqlashni tushuntiring. Bu parametrlar ma’nosini tushuntiring.
V BOB. MAYDONIY TRANZISTORLAR
════════════════════════════════════════════
5.1. Umumiy ma’lumotlar
Maydoniy tranzistor (MT) deb, tok kuchi qiymatini boshqarish ychun o‘tkazuvchi kanaldagi elektr o‘tkazuvchanligikni o‘zgartirish hisobiga elektr maydon o‘zgarishi bilan boshqariladigan yarim o‘tkazgichli aktiv asbobga aytiladi.
Maydoniy tranzistorlar turli elektr signallar va quvvatni kuchaytirish uchun mo‘ljallangan. Maydoniy tranzistorlarda bipolyar tranzistorlardan farqli ravishda tok tashkil bo‘lishida faqat bir turdagi zaryad tashuvchilar ishtirok etadi: yoki elektronlar, yoki kovaklar. Shuning uchun ular yana unipolyar tranzistorlar deb ham ataladi.
Maydoniy tranzistorlarning tuzilishi va kanal o‘tkazuvchanligiga ko‘ra ikki turi mavjud: r–n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistor hamda metall – dielektrik – yarim o‘tkazgichli (MDYa) tuzilishga ega bo‘lgan zatvori izolyatsiyalangan maydoniy tranzistorlar. Ular MDYa- tranzistorlar deb ham ataladilar.
|
| |
Yorug‘lik diodi - X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova

|
X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova
|
bet | 20/58 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #239775 |
Bog'liq X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. AlimovaYorug‘lik diodi – bu elektr energiyasini nokogerent yorug‘lik nuriga aylantiradigan, bitta r-n o‘tishga ega bo‘lgan yarim o‘tkazgichli asbob. Yorug‘lik nuri elektron – kovak juftlarining rekombinatsiyasi natijasida yuzaga keladi. Rekombinatsiya, r-n o‘tish to‘g‘ri ulanganda kuzatiladi. Rekombinatsiya doim ham nurlatuvchi bo‘lavermaydi va to‘g‘ri zonali yarim o‘tkazgichlarda, jumladan galliy arsenidida sodir bo‘ladi. Bunday yarim o‘tkazgichlar spesifik xona diagrammasiga ega bo‘ladilar.
Nurlanayotgan yorug‘lik to‘lqin uzunligi kvant energiyasi bilan aniqlanadi. U esa nurlanuvchi rekombinatsiyada yarim o‘tkazgichning ta’qiqlangan zona kengligiga deyarli teng bo‘ladi. Galliy arsenididan tayyorlangan yorug‘lik diodlari uchun = 0,9-1,4 mkm. Qizil, sariq va yashil rang nurlatuvchi diodlar galliy fosfati, siyoxrang nurlatuvchi diodlar esa– kremniy karbidi asosida yasaladilar va x.z.
Yorug‘lik diodining energetik xarakteristikasi bo‘lib kvant chiqishi (effektivligi) hisoblanadi. U zanjir bo‘ylab o‘tayotgan har bir elektronga yorug‘lik diodi chiqishida qancha yorug‘lik kvanti mos kelishini ko‘rsatadi. Zamonaviy yorug‘lik diodlari uchun kvant chiqishi 0,01-0,04 ni, ikki va uch yarim o‘tkazgichli birikmalardan yasalgan geteroo‘tishli yorug‘lik diodlarida esa ancha katta (0,3 gacha) bo‘ladi. Lekin doim birdan kichik bo‘ladi. Volt – amper xarakteristikasi oddiy diodniki kabi eksponensial bog‘liqlik bilan ifodalanadi. Yorug‘lik diodi 10-7-10-9 s da qayta ulanadi, ya’ni yuqori tezlikda ishlovchi yorug‘lik manbai hisoblanadi.
Yorug‘lik diodlari optik aloqa liniyalari, indikator qurilmalar, optoparalar va x.z.larda qo‘llaniladi.
Optoelektron juftlik, yoki optopara, konstruktiv jihatdan optik muhitda bog‘langan yorug‘lik nurlatuvchi va foto qabul qilgichdan tashkil topgan. Yorug‘lik nurlatuvchi va foto qabul qilgich orasidagi to‘g‘ri optik aloqa barcha turdagi elektr aloqalarni bartaraf etadi.
3.7. Optronlar
Kirish elektr signali ta’sirida yorug‘lik diodi yorug‘lik nurlatadi, foto qabul qilgich (fotodiod, fotorezistor va x.z.) esa yorug‘lik ta’sirida tok generatsiyalaydi.
a) b) v) g)
3.4-rasm.
3.4-rasmda yorug‘lik diodi va fotodiod (a), fototranzistor (b), fototiristor (v), fotorezistor (g) dan tashkil topgan optoparalar keltirilgan. Optoparalar raqamli va impuls qurilmalar, analog signallarni uzatish qurilmalari, yuqori voltli manbalarni kontaktsiz boshqarish avtomatik tizimlari va boshqalarda ajratuvchi element sifatida qo‘llaniladi.
|
| |
Ўзбекистон Республикаси темир йўлларида сигналлаш бўйича йўриқноманинг асосий вазифаси нималардан иборат?

|
Ўзбекистон Республикаси темир йўлларида сигналлаш бўйича йўриқноманинг асосий вазифаси нималардан иборат?
|
bet | 4/5 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 23,23 Kb. | | #149330 |
Bog'liq Rescue.asd7 Ўзбекистон Республикаси темир йўлларида сигналлаш бўйича йўриқноманинг асосий вазифаси нималардан иборат?
O‘zbekiston temir yo’llarida Signalizatsiya bo’yicha yo‘riqnoma poyezdlar harakati va manyovr ishlarini boshqarishga taalluqli bo’yruq va ko’rsatmalarni uzatish uchun qo’llaniladigan ko’rinuvchan va ovozli signallar tizimini, hamda ushbu signallarni uzatish uchun qo’llaniladigan signal asboblarini belgilaydi.
Yo’riqnomani bilish temir yo’llarning barcha bo’linmalari va O’zbekiston temir yo’llari hududidagi barcha temir yo’l xodimlari uchun majburiy bo’lib, uning talablariga rioya qilish temir yo’llarning beto’xtov ishlashini, poyezdlar harakati va manyovr ishlari xavfsizligini ta’minlaydi.
Mazkur Yo’riqnoma "O’zdavtemiryo’lnazorat" inspeksiyasi boshlig’ining buyrug’i bilangina o’zgartirilishi mumkin.
Temir yo’llarida signallashtirishga taaluqli bo’lgan barcha yo’riqnoma va boshqa ko’rsatmalar mazkur Yo’riqnoma talablariga qat'iy mos kelishi kerak.
8 Темир йўл ходимларининг интизоми ҳақида йўриқноманинг асосий вазифаси нималардан иборат?
Ushbu Nizom temir yo‘l transporti xodimlari tomonidan intizomga rioya qilishning alohida shartlarini va bunday shartlar buzilgan taqdirda intizomiy ta’sir ko‘rsatish choralarini belgilaydi.
Ushbu Nizom temir yo‘l transporti korxonalari, muassasalari va tashkilotlarining barcha xodimlariga tatbiq etiladi.
Temir yo‘l transporti xodimlarining intizomi ular tomonidan amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartib, qoidalar va me’yorlarga qat’iy rioya qilishdan, temir yo‘l transporti korxonalari, muassasalari va tashkilotlari rahbarlarining buyruqlari (farmoyishlari) va ko‘rsatmalarini, shuningdek mehnat shartnomalarida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarishdan iborat.
Harakat havfsizligi va tashilayotgan yuklarning butligini ta’minlagan holda yo’lovchi va yuk tashishlariga bo’lgan ehtiyojlarni qondirish, texnik vositalardan samarali foydalanish, atrof muhitni asrash talablariga amal qilish temir yo’l transoporti xodimlarining asosiy vazifalari hisoblanadi.
2. Poezdlar harakati bilan bog’liq bo’lgan har bir xodim o’z vazifalari doirasida Texnikaviy foydalanish qoidalarining bajarilishi va harakat xavfsizligi uchun javob beradi. Temir yo’l transporti xodimlarining Texnikaviy foydalanish qoidalariga amal qilishi bo’yicha javobgarlik tegishli bo’linmalarning rahbarlariga yuklatiladi
|
| |
-Поездлар ҳаракат хавфсизлигини таъминлашда фойдаланиладиган асосий меъёрий ҳужжатларга қисқача таъриф беринг?

|
-Поездлар ҳаракат хавфсизлигини таъминлашда фойдаланиладиган асосий меъёрий ҳужжатларга қисқача таъриф беринг?
|
bet | 2/5 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 23,23 Kb. | | #149330 |
Bog'liq Rescue.asd4-Поездлар ҳаракат хавфсизлигини таъминлашда фойдаланиладиган асосий меъёрий ҳужжатларга қисқача таъриф беринг?
O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘llaridan Texnikaviy foydalanish qoidalari
O‘zbekiston Respublikasi temir yo’llaridan Texnikaviy foydalanish qoidalari temir yo‘llari va temir yo‘l transporti xodimlarining asosiy nizomlarini, ish tartibini, muhim inshootlar, qurilmalar va harakat tarkiblarini saqlash me’yorlarini, asosiy o‘lchamlarini, ularga bo‘lgan talablarni, poyezdlar harakatini tashkil qilish tizimini va signalizatsiya prinsiplarini, shuningdek tezyurar va yuqori tezlikdagi yolovchi tashish poyezdlarinning harakatini tashkil etilishini o‘rnatadi
O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘llarida Signallash bo‘yicha yo‘riqnoma
O‘zbekiston temir yo’llarida Signalizatsiya bo’yicha yo‘riqnoma poyezdlar harakati va manyovr ishlarini boshqarishga taalluqli bo’yruq va ko’rsatmalarni uzatish uchun qo’llaniladigan ko’rinuvchan va ovozli signallar tizimini, hamda ushbu signallarni uzatish uchun qo’llaniladigan signal asboblarini belgilaydi.
Yo’riqnomani bilish temir yo’llarning barcha bo’linmalari va O’zbekiston temir yo’llari hududidagi barcha temir yo’l xodimlari uchun majburiy bo’lib, uning talablariga rioya qilish temir yo’llarning beto’xtov ishlashini, poyezdlar harakati va manyovr ishlari xavfsizligini ta’minlaydi.
O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘llarida Poyezdlar harakati va Manyovr ishlari bo‘yicha yo‘riqnoma
O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘llarida poyezdlar harakati va Manyovr ishlari bo‘yicha Yo‘riqnoma quyidagilarni o‘rnatadi:
1) stansiyadagi signalizatsiya, markazlashuv va blokirovka (SMB)ning hamda signalizatsiya va aloqaning turli vositalarida, jumladan, normal holatlarda ham, ushbu qurilmalar nosozligida ham poyezdlarni qabul qilish, jo‘natish va o‘tkazish;
2) temir yo‘llarda va inshootlarda ta’mirlash-qurilish ishlari amalga oshirilayotgan sharoitlarda poyezdlarni qabul qilish va jo‘natish;
|
| |