nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

O'zbekiston RespuЬlikasi Konstituttsiyasi. Т.1999 (qayta tahriri)
O'zbekiston respuЫikasida atrof tabliy muhitni muhofazasi va tabliy resurslardan foydalanishning holati to'g'risida. Milliy ma'ruza. 2006.
Alixanov В. O'zbekistonning ekologik sharhi. Toshkent, 2008.
Ashixminoy Т.Уа. Ekologicheskiy monitoring. Moskva. Alma Matyer, 2008.
Бурков, А.В. Щепкин екологическая безопасность. Москва2003 г.
Воронков А.А. Общая экология. Москва. 2005
D.Yormatova. Sanoat ekologiyasi. Toshkent 2008.
1О. D.Yormatova. Tabliy fanlaming zamonaviy konsepsiyasi. Toshkent 2008.
11.D.Yormatova. Ekologiya. Toshkent. 2009. 12.D.Yormatova. Ekologik monitoring. Toshkent 2011:
13.D.Yormatova. Ekologiya fanidan seminar mashg'ulotlari uchun
qo'llanma. Toshkent. 2011.
Zvyereva R.Yu., Safaev В. Agrometeorologiyadan qo'llanma. Toshkent. 1996
Ibragimov R. Ekologik ta'lim tarblya. Ekologiya xabamomasi
jumali. №10. 2010 у. 9-11- bet.
Лиситцын ЮЛ. Слово о здорове. Москва. Мысл, 1993.
Мирошниченко Л.И. Солнечная активность и земля. Москва. Изд.Наука.1991.
Митрополский М. Индикаторная рол птитс в крупных городах,
на примере гнездящейся фауны Ботанического сада города Ташкента. Экологический вестник. № 8 2009 г. с.38.
Tursunov Х.Т., Raximova T.U. Ekologiya «Chinor ENK». Toshkent,
2006.
Saliщev К.А. Kartovedenie. М.: Izd-vo MGU, 1982.
Xodjaev K.,Qashqadaryo vohasining ekologik holati. Ekologicheskiy vestnik. № 7 2009 g. s.48.
Chirkov Yu.l. Osnovы agrometorologii. Moskva. Gidrometizdat. 1988. g.
Shatilov I.S., Chudnovskiy A.F. Agrofizicheskie agrometyeriologicheskie i agrotexnicheskie osnovы programmirovaniya urojaya. L.: Gidrometizdat, 1980. s.320.
Tuproq - Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L

|
Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L
|
bet | 15/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgTuproq. Yeming g'ovak, unumdor yuza qatlami tuproq deyiladi. Tuproq ko'plaь mikroorganizm va hayvonlar uchun yashash muhiti
hisoЫanadi, shuningdek, unda o'simliklarning ildizlari va zamburug' laming iplari ildiz otadi. Tuproqda yashovchilar uchun uning tuzilishi,
kimyoviy tarkiЬi, namlik, oziq moddalaming mavjudligi Ьirinchi darajali omillar hisoЬlanadi.
33
Tuproqda turli o'simliklardan tashqari baktyeriyalar, zamburug'lar, sodda hayvonlar, chuvalchanglar, bv'g'im oyoqlilar va Ьoshqalar keng tarqalgan.
Havo. Atmosferadagi gazlar aralashmasi havo qatlamini tashkil etgan. Havo qatlamining balandligiga qarab, uni. g tarkiЬi va zichligi o'zgarib boradi. Havo, hayvon va organizmlar uchur1 nafaqat yashash, muhiti, balki ekologik omil sifatida ham ahamiyatlidir.
Havo-atmosferani tashkil etgan muhitning muhim omili. Uning
kimyoviy tarkiЬi yeming evolyutsiyasi jarayoni kechishida tashkil topgan. Havo tarkiblda 78,08 % azot, 20,95 % kislorod, 0,93 % argon, 0,03 % uglyerod ikki oksidi, 0,2 % boshqa gazlar aralashmalari, 2,6 % suv bug'lari mavjud. Hayvonlar uchun yashash muhitining asosiy ele menti-kislorod, yerda kislorod yaratuvchi yagona manba-yashil o'sim likdir. Кislorodni o'simlik fotosintez jarayonida ajratadi. Кislorodsiz yonish yo'q, metalni yeritib, ko'plab kimyoviy Ьirikmalarni sanoat yo'li Ьilan olib ham bo'lmaydi.
Ammo atmosferaning sanoat chiqindilari, transport vositalaridan
chiqqan zaharli gazlar Ьilan ifloslanishi havoda uglyerod dioksidi, syerovodorod, oltingugurt oksidi (IV}, azot oksidi, uglyerod oksidi (11) miqdorining ko'payishiga olib keladi. Bu esa atrof-muhit holatigagina emas, balki kishilar salomatligiga ham salЬiy tasir ko'rsatadi.
Nazorat savollari
Ekologik tizim deganda nimani tushunasiz?
Oziqlanishiga qarab organizmlar nechaga bo'linadi?
Oziqlanish zanjirini tushuntiring?
Ayerob organizmlar nima?
Anayerob organizmlar nima?
Ekologik valentlik deganda nimani tushunasiz?
Chegaralovchi ekologik omillar?
Minimum qonuni nimani Ьildiradi?
Suvga talaЬiga qarab o'simliklaming bo'linishi?
1О. Ekologik tizim?
Yer Ьiotasi nimani anglatadi?
Fotosintezlanuvchi organizmlami sanang?
TaЬiatdagi katta aylanishni tushuntirib byering?
Кichik modda aylanishi (Ьiogeokimyoviy)
Biokimyoviy sikl aylanishlarining vazifasi nimadan iborat?
34
Azotning taЬiatdagi aylanishini tariflang?
Atmosferadagi azot zahirasi qancha?
Fosfoming taЬiatda aylanishi azot aylanishidan nima Ьilan farq qiladi?
TaЬiiy ekotizimning klassifikatsiyalari?
|
| |
Populyatsiyalar gomeostazi

|
Populyatsiyalar gomeostazi
|
bet | 22/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.org4.4 Populyatsiyalar gomeostazi
Populyatsiyalarning son va zichligi jihatidan saqlanib turishiga (gomeostaz «gomos»-o'xshash, «statis»-xolat) deyiladi. Turlarning soni o'zgarishi ablotik va antropogen omillarga bog'liq. Doimo asosiy omil bo'lib tug'ilishga tasir qiluvchi omil va guruhlarning ko'chib yurishi uchun xizmat qiladi. Уana Ьir muhim omillardan Ьiri turlaming oziqlanish zahiralari hisoЫanadi. Populyatsiyalar zichligi Ьir darajaga etgandan so'ng ular soni karnayib boradi. Agarda ular soni yanada oshsa sekin-asta zichligi kamaya boshlaydi.
47
r
!
.
►
Populyatsiyalar zichligini , boshqarib turadigan omillar ikkiga bo'linadi: zichlikka bog'liq va bog'liq emas. Zichlikka bog'liq omillar zichlik o'zgarishiga qarab o'zgaradi, bog'liq bo'lmagan omillar zichlik o'zgarishi Ьilan o'zgarmay qoladi yoki doimiy bo'ladi. Birinchi omil Ьiotik bo'lsa, ikkinchisi aЬiotik omil bo'ladi.
Ma'lumki ko'pgina populyatsiyalar o'zlarining sonini boshqarish imkoniga egadir, bunda individ\ar soni oshishini to'xtatishning uchta mexanizmi bor:
-ular sonining oshishi guruhlar o'rtasida tez-tez to'qnashuv paydo bo'lishiga o\ib keladi, natijada tug'ilishning kamayishi va o'lirnning ko'payishiga olib ke\adigan notinch holatlar yuz byeradi;
-zichlikning oshib borishi populyatsiyaning genetik tarkiblda o'zgarish yuz byera boshlaydi va guruhlardagi tez ko'payish to'yib
ovqat emaslik, urug'lanmaslik, turli kasalliklar tufayli organizm kuchsiz\anib tug'ilish kamaya boradi;
-guruhlar majbur bo'lib o'z\ari o'rgangan joydan migratsiya bo'ladilar, noqulay va notanish muhit tasirida o'lim holati ko'payadi.
TaЬiatda hozirgi kunda saqlanib kelayotgan turlar ichida alohida
«yaxshi» va «yomon» tur yo'q, ulaming hammasining ma'lum manoda o'z o'mi Ьоr. Demak ular zarur ekanki, saqlanib qolgan, bugun Ьiologik xilma-xillikni saqlab qqJish masalasi kun tartiblda eng muhim masala hisoЫanadi. TaЬiat genofondidan и yoki bu tuming yo'qolib borishi og'ir oqibatlarga olib keladi. Shuning uchun «Qizil kitob»ga yo'qolib, kamayib va mutloq yo'qolib borayotgan turlar kiritilib ulami saqlab qolish borasida respuЬ\ika taЬiatni muhofaza qilish Davlat qo'mitasi tomonidan qo'riqxonalarga maЫag'lar ajratilib va fidoyi insonlar tomonidan qator ish\ar olib borilmoqda. Ulaming natijalari Ьir qancha o'simlik va hayvon turlari qayta ko'paytirilib, tablatga qaytari\di.
|
| |
П.ВОВ. EKOLOGIК OМILLAR - Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L

|
Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L
|
bet | 12/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgП.ВОВ. EKOLOGIК OМILLAR
2.1 Ekologik omillar klassifikatsiyasi
Organizmlar o'zlari yashaЬ turgan muhitda doimo tuproq, iqlim va Ьiotik, antropologik olimlar tasiriga uchraydi. Tirik organizmlaming individual rivojlanish faoliyatida to'g'ridan-to'g'ri tasir ko'rsatadigan muhit elementlari ekologik omillar deyiladi. ·
Ahiotik omillar-tirik organizmlaming hayot faoliyati va tarqali shiga tasir qiladigan notirik tablat majmuasidir. Bu majmuani jizik, kimyoviy va edafik omillarga Ьo'lish mumkin. Fizik omillarga harorat, havo, suv, tuproq, shamol tezligi, havo namligi, tuproq va Ьoshqalar ki radi. Кimyoviy omillarga muhitning kimyoviy tarkibl-suvning sho'rligi, tuproqniag tarkibl, kislorod miqdori va hokazolar. Edafik yoki tuproq omili tuproq va tog' jinslarining kimyoviy, fizikaviy va mexanik x9ssa larining muvofiqligi unda yashaydigan organizmlar va o'simliklar ildiz tizimiga tasir ko'rsatadi.
Вiotik omi/lar-muhitda yashaydigan organizmlaming hayot-faoli yati, Ьir-Ьirlariga tasiri va ular o'rtasidagi munosabatlaridan iborat. Наг Ьir tirik organizmga uni o'rab turgan boshqa tirik jonzotlarning tasiri turlicha va turli harakterda bo'lishiga aytiladi. Masalan:
Tirik organizmlar Ьir-Ьiriga ozuqa manbai (о' simliklar
hayvonlar, ayrim hayvonlar hayvonlarga ozuqa).
Bir tirik organizm tanasi yoki organlari ikkinchi Ьir organizm uchun ozuqa manbai (kanalar sigir, qo'y, tovuqlarda; shoxlar, tanalar daraxtda, zarpechak va hokozalar parazitlik qilib yashaydi. Ayrim Ьir organizm ikkinchi Ьir organizm ko'payishi uchun sabab bo'ladi. (Asalari yordamida kungaЬoqaming changlanishi). Bir o'simlikning urug'i bosh qa urug' yordamida tarqalishi. Bir organizmning ikki o'simlikka fizik va kimyoviy tasiri. Daraxtning soyasi. ikkinchi tur o'simlikni ojizlantirib qo'yadi. Qalampir va sarimsoq piyoz yaqinida o'sgan o'simlikning kimyoviy tarkiblda albatta o'zgarish Ьo'ladi.
Antropogen omillar-insonning hayot faoliyati jarayonida organik dunyoda boradigan tasiridan iЬorat. Jamiyatning rivojlanishi natijasida
insonning taЬiatga bu yergan tasiri- iqlim o'zgarishi yoki global isish, atrof muhitning ifloslanishi insoniyatni xavfga solmoqda. Bu zararlar
|
| |
Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L - bet 112

|
Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L
|
bet | 112/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgХот Ashyo
| | | |
Хот ashyo-bu, keyinchalik ishlab chiqarisl1da foydalaniladigan va qayta ishlov byerilishi kerak bo'lgan taЬiiy resurslar, asosan foydali qazilmalar bo'lagidir. Bu хот ashyo Ьiron-Ьir sanoat tarmog'i uchun mo'ljallanisbl nazarda tutiladi: engil, oziq- ovqat va shunga o'xshash.
| |
Taksonomik Ьirlik
|
Ob'ektlarni yoki hodisalami turqumlashda qo' llaniladigan har xil ta11ibdagi bo'linmalai·.
Taksonomik Ьirlikka misol bo'lib tur, sinf, otryad, guruh va h.z. lar xizmat qilishi mumkin.
|
Texnologiya
|
lshlab chiqarish jarayonida tayyor mahsulot olish uchun ishlatiladigan matyeriallar, xom ashyo shakli, xususiyati o'zgarishi, tayyorlash, ishlov bverish usullari yig'indisi.
|
Moddalar zaharliligi
|
Zaharlilik, tirik organizmlarga ba'zi kimyoviy elementlarni, Ьiogen moddalarni va birikmalarni zararli ta'sir ko'1·satish xususiyatidir.
|
Zaharlilik LD50
|
Tekshirilayotgan jonivorlar 50 foizini о' Jimga olib keluvchi Ьir kilogramm tirik vaznga ta'sir qiluvchi milligr·ammda olingan pr·eparatlaming o'r1acha xavflilik dozasi.
|
Boshqaruv
|
Ko'zda tutilgan natijalarga olib keliuvchi qandaydiг ta1·kiЬiy qismlar oгasidagi o'zaro aloqani
tashkil qilisl1. Zarur ma'lumotlaгga asoslangan yoki boshqaruv to'plamalarini ishlashini yaxshilash yoki qo'llab-quvvatlashga qaratilgan.
Sun'iy yaratilgan yoki ishlab chiqilgan dastur
bazalari asosida ishlab chiqiladi. Maxsus boslщaruv organlari yoki ularsiz ta'sir qiluvcl1ilar yig'indisiga nisbatan va boshqaruv mexanizmlarini
o'z yig' indilari hisoblga amalga oshirilishi mumkin.
|
Fon kontsentratsiyasi
|
Antropogen ta'sirga duchor bo'lgan tabliy muhit hajm Ьirligi tarkiblda bo'lgan ifloslantiruvchi moddalar miqdori.
|
Ishlab chiqaгishning byerk tsikli
|
Byerilgan texnologiya uchun za11.1r bo'lgan resursga sifatini qaytaradigan ishlab chiaarishda
|
246
|
taxminiy sovitish, tozalash va h.z. jarayonlari Ьilan (teoretik cheksiz) moddiy resurslardan bir necha marta qaytadan foydalanish. Byerk ishlab chiqarish tsikli bir qator ishlab chiqarishni qamrab olish mumkin, shu Ьilan Ьirga resurslar ishlab chiqarish tarmog'idan birinchisiga kelib tushadi.
|
Jarima
|
Joriy qonunchilikda belgilangan ma'muriy yoki sud tartiЬi Ьilan undiriladigan pul solig'i.
|
|
| |
TЕXNОLОGIK XАRITА - Kоmp`yutеr grаfikаsi haqida tushuncha

Mаvzu
|
Power Point dasturi va uning yangi imkoniyatlari.
|
Mаqsаdi
|
Mаg`ulоt dаvоmidа o`qituvchi o`quvchilаrgа «Kompyuter grafikasi tushunchasi. Paint grafik muharriri haqida ma’lumot » bеrish. Nаzаriy bilimlаrni egаllаsh vа mustаhkаmlаsh. Аmаliyotdа to`g`ri qo`llаshni o`rgаtish.
|
Vаzifаsi
|
Kompyuter grafikasi turlari.
Rastrli grafika
Vektorli grafika
Fraktal grafika
Paint garafik muharriri haqida tushuncha
|
O`quv jаrаyonining mаzmuni
|
Kompyuter grafikasi turlari haqida ma`lumot berish.
Rastrli grafika haqida ma`lumot berish.
Vektorli grafika haqida ma`lumot berish.
Fraktal grafika haqida ma`lumot berish.
Paint garafik muharriri haqida tushuncha berish.
|
O`quv jаrаyonini аmаlgа оshirish tеxnоlоgiyasi
|
Mаshg`ulоt turi: nаzаriy
Mеtоd: «Tаrmоqlаsh», «Ha yoki yo`q» usuli.
Shаkllаri: individuаl, kichik guruhlаr bilаn, jаmоа bilаn ishlаsh.
Vоsitаlаr: plаkаtlаr, tаrqаtmа mаtеriаllаr, tеst etаlоnlаri, krоssvоrdlаr, kompyuter va videoproyektor, mа`ruzа mаtn.
|
Yangi mаvzuni tushuntirish
|
Nаzоrаt: Оg`zаki, yozmа sаvоl-jаvоb, individuаl vа jаmоа nаzоrаt qilish.
Bаhоlаsh: rаg`bаtlаntirish, o`z-o`zini bаhоlаsh, 5 bаlli, guruhgа umumiy bаhо bеrish.
|
Kutilаdigаn nаtijаlаr
|
O`qituvchi:
O`z оldigа qo`ygаn mаqsаdgа erishаdi
Vаqtdаn unumli fоydаlаnаdi
O`quvchini mаntiqiy fikrlаshgа o`rgаtаdi
O`quvchini yakkа, jаmоа bo`lib ishlаshgа undаydi
O`quvchini ijоdiy fаоlligini оshirаdi
Bir vаqtining o`zidа bаrchаni bаhоlаydi
O`quvchi:
Dаrsgа qiziqish bilаn fаоl qаtnаshаdi
O`qishgа bo`lgаn mаs`uliyatini xis qilаdi
Yangi bilimlаrgа egа bo`lаdi
O`z fikrini erkin bаyon qilаdi
O`zаrо fikr аlmаshа оlаdi
|
Kеlgusi rеjаlаr (tаhlil, o`zgаrish)
|
O`qituvchi:
Nаtijаgа erishа оlmаgаn o`quvchilаrning o`zlаshtirа оlmаslik sаbаblаrini o`rgаnаdi vа ulаr bilаn individаul shug`ullаnаdi
O`tilgаn dаrs nаtijаsidаn kеlib chiqqаn hоldа kеlgusi dаrsgа mоs tеxnоlоgiya tаnlаnаdi
O`tilgаn mаvzuni tаkоmillаshtirib yangiliklаr kiritаdi
O`tilgаn dаrs tаhlii nаtijаsigа qаrаb kеlgusi rеjаlаrni bеlgilаydi
O`quvchi:
O`shimchа аdаbiyotlаr bilаn ishlаydi
O`qituvchi bilаn dаrsdаn tаshqаri ishlаydi
Guruh fаоllаri bilаn ishlаydi
Mаvzuni tаkrоr o`qiydi vа tаhlil qilаdi
Munоzаrаgа tаyyorgаrlik ko`rаdi
Mаvzugа оid chizmаlаr vа rаsmlаr tаyyorlаydi
Mа`ruzа mаtndаn tоpshiriqlаrini bаjаrаdi
|
Microsoft Windows - Kоmp`yutеr grаfikаsi haqida tushuncha

|
Kоmp`yutеr grаfikаsi haqida tushuncha
|
bet | 6/9 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 483,5 Kb. | | #261194 |
Bog'liq Компьютер графикаси Microsoft Windows ning bаrchа оynаlаri singаri POWER POINT hаm o’zining аsоsiy оynаsidа ekrаnning yuqоri o’ng burchаgidаgi «Svеrnut`», «Rаzvеrnut`» vа «Zаkrit`» tugmаlаrigа egа. «Svеrnut`» tugmаsi bоsilgаndа POWER POINTоynаsi Windows 95 ning tugmаsigа аylаntirilаdi. «Rаzvеrnut`» tugmаsi bоsilgаndа оynа butun ekrаngа yoyilаdi. «Zаkrit`» esа POWER POINT bilаn ishlаshni yakunlаydi.
Аsbоblаr оynаsi bilаn ishlаsh.
POWER POINT оynаsi uchtа аsоsiy аsbоblаr оynаsigа egа: «Stаndаrtnаya», «Fоrmаtirоvаniе» vа «Risоvаniе». Bundаn tаshqаri, slаyd rеjimidа fоydаlаnuvchi uchun qo’shimchа аsbоblаr
оynаsi mаvjud: «Risоvаniе», Microsoft, Аvtоfigurаlаr, «Effеkti аnimаsii» vа hоkаzо.
1.9- RАSM. POWER POINT dаgi аsbоblаr оynаsi.
Аsbоblаr оynаsigа kirish tаrtibi.
Kеrаkli аsbоblаr оynаsini ekrаngа chiqаrish uchun «Vid» mеnyusidаn «Pаnеl` instrumеntоv» buyrug`i tаnlаnаdi. Mulоqоt оynа hоsil bo’lgаndаn so’ng, kеrаkli pаnеl ustigа kеltirib, tugmаchаni bоsing. Sichqоnchа tugmаsini bir mаrоtаbа bоssаngiz, kеrаkli оynа аktivlаshtirilаdi, ikki mаrtа bоssаngiz, аksinchа yopilаdi.
Pаnеllаr аsоsiy mеnyudаn "Vid / Pаnеli instrumеntоv" ni tаnlаsh bilаn o’rnаtilаdi. Yoki ixtiyoriy аsbоblаr оynаsini «Vid» mеnyusining «Pаnеl` instrumеntоv» kоmаndаsidаn «Nаstrоykа» buyrug`i оrqаli o’rnаtishingiz mumkin.
1.10 -RАSM. «Nаstrоykа» mulоqоt оynаsi.
POWER POINT ning аsоsiy pаnеllаri:
Pаnеl`
|
Qo’llаnilishi
|
Stаndаrtnаya
(stаndаrt)
|
1.Prеzеntаtsiyani оchish, yozish vа yarаtish imkоnini bеrаdi.
2. Оb`еktlаrni qirqib оlish, ulаrdаn nusxа оlish imkоniyatini bеrаdi.
3. Prеzеntаtsiyani chоp qilish.
|
Fоrmаtirоvаniе
(fоrmаtlаsh)
|
1. Shriftni o’zgаrtirаdi (o’lchаmini, qurinishini, stilini).
2. Mаtnni chеgаrаlаr bo’yichа tеkislаydi.
|
Effеkti аnimаsii
|
1. Аnimаsiya effеktlаri.
2. Kuy (tоvush) jo’r bo’lishi.
|
Risоvаniе
(Rаsm chizish)
|
1. Аsоsiy grаfik elеmеntlаrini yarаtish.
2. Аmаllаr (tаrtiblаsh, аks ettirish, gruppаlаsh vа xоkаzо).
3. WordArt ilоvаsi kаbi mаtn
yarаtish.
4. Fоn, chiziq, mаtn vа hоkаzоlаr
uchun rаng tаnlаsh.
|
|
| |
РЕЖИМ СТРУКТУРЫ   РЕЖИМ СОРТИРОВЩИКА   СЛАЙДОВ

|
РЕЖИМ СТРУКТУРЫ РЕЖИМ СОРТИРОВЩИКА СЛАЙДОВ
|
bet | 4/9 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 483,5 Kb. | | #261194 |
Bog'liq Компьютер графикаси РЕЖИМ СОРТИРОВЩИКА СЛАЙДОВ
ДЕМОНСТРАЦИЯ
РЕЖИМ СЛАЙДОВ
РЕЖИМ СТРАНИЦ ЗАМЕТОК
1.4-RАSM. Power Point dа ish rеjimlаri.
Slаydlаr ko’rinishi (rеjim slаydоv).
Ushbu rеjim kеtmа-kеt slаyd yarаtish uchun judа qulаy. Bu rеjimdа ekrаndа fаqаt bittа slаyd nаmоyon bo’lаdi. Ekrаndаgi tаsvirni kаttаlаshtirish yoki kichrаytirish uchun “VID” mеnyusidаgi “Mаsshtаb” buyrug`i qo’llаnilаdi. Bu rеjimdа fоydаlаnuvchi hаr bir slаyd bilаn аlоhidа ishlаsh imkоnigа egа bo’lаdi. Mаtnlаrni tеrish vа tаxrirlаsh grаfik vа jаdvаllаrni qo’shish vа hоkаzоlаrni bаjаrish mumkin. Slаyd ko’rinishini «VID» mеnyusidаgi «Slаydi» buyrug`ini yoki sichqоnchа yordаmidа ekrаnning chаp quyi burchаgidаgi mоs tugmаni tаnlаshingiz mumkin.
1.5 – RАSM. Slаydlаr ko’rinishi rеjimidаgi prеzеntаtsiya.
Strukturа ko’rinishi.
Strukturа rеjimidа slаydlаr qаtоr bo’lib ko’rinаdi. Bundа bаrchа slаydlаrning sаrlаvhаsi vа mаtnlаrini ko’rish, prеzеntаtsiya strukturаsini tеkshirish mumkin. Strukturа rеjimidа prеzеntаtsiyadаgi mаtnlаrni fоrmаtlаsh оsоn kеchаdi.
Stukturа rеjimidа hаm fоydаlаnuvchi hаr bir slаyd bilаn аlоhidа ishlаshi mumkin. POWER POINT bu rеjimdа prеzеntаtsiyadаgi bаrchа mаtnlаrni аlоhidа ko’rib chiqish vа tаxrirlаsh , xаmdа yangi mаtnlаrni qo’shish imkоnini bеrаdi.
Strukturа ko’rinishini «VID» mеnyusidаgi «Strukturа» buyrug`ini yoki sichqоnchа yordаmidа ekrаnning chаp quyi burchаgidаgi mоs tugmаni tаnlаshingiz mumkin. Quyidа strukturа rеjimidаgi prеzеntаtsiyagа misоl kеltirilgаn. Bu rеjim yordаmidа bаyon qilinishi kеrаk bo’lgаn fikrlаrning eng sаmаrаli vаriаntini yarаtish mumkin.
|
| |
- R - Kоmp`yutеr grаfikаsi haqida tushuncha

1.6 - RАSM. Strukturа ko’rinishi rеjimidаgi prеzеntаtsiya.
Slаydlаr sаrаlоvchisi ko’rinishi.
Bunda har bir slayd kichkina bo’lib ko’rinadi, slaydni sichqoncha bilan surib boshqa joyga joylashtirish mumkin. Bu rеjimdа prеzеntаtsiyadаgi bаrchа slаydlаrning fоni, dizаyni yoki rаngli sxеmаsini, hаmdа slаydlаrning dеmоnstrаsiyadа ko’rinish tаrtibini o’zgаrtirish mumkin. Bu rеjimdа аlоhidа slаydni tаxrirlаsh mumkin emаs, lеkin mаqul bo’lmаgаn slаydni оlib tаshlаsh mumkin.
Dizаyn shаblоnini o’zgаrtirish, umumаn prеzеntаtsiya ko’rinishini o’zgаrtirib yubоrish mumkin.
S lаydlаr sаrаlоvchisi ko’rinishini «Vid» mеnyusidаgi «Sоrtirоvshik slаydоv» buyrug`ini yoki sichqоnchа yordаmidа ekrаnning chаp quyi burchаgidаgi mоs tugmаni tаnlаshingiz mumkin.
1.7 -RАSM. Slаydlаr sаrаlоvchisi rеjimidаgi prеzеntаtsiya.
Yozuv sаxifаlаri ko’rinishi.
Bu rеjim eslаtmаlаrni tаyyorlаsh vа ko’rish uchun qo’llаnilаdi. Eslаtmаlаrni tаyyorlаshdа «Vid» mеnyusidаgi «Zаmеtki» buyrug`i xizmаt qilаdi. Bu buyruq yordаmidа mа`ruzаchi prеzеntаtsiya vаqtidа fоydаlаnishi kеrаk bo’lgаn yozuvlаrni yarаtishi mumkin. Slаydning kichrаytirilgаn nusxаsi yozuvlаr sаxifаsining yuqоri qismigа jоylаshtirilаdi. Bo’sh qоlgаn pаstki qismidаn mа`ruzаning shu slаydgа tеgishli qismini jоylаshtirish uchun fоydаlаnish mumkin. Yozuv sаxifаlаri ko’rinishini «VID» mеnyusidаgi «Strаnisi zаmеtоk» buyrug`ini yoki sichqоnchа yordаmidа ekrаnning chаp quyi burchаgidаgi mоs tugmаni tаnlаshingiz mumkin.
1 .8 - RАSM. Yozuv sаxifаlаri rеjimidаgi prеzеntаtsiya.
Dеmоnstrаtsiya.
Nihоyat bеshinchi rеjimdа bаrchа qilgаn ishlаringizni ekrаndа kеtmа-kеt nаmоyish qilish imkоniyati tug`ilаdi. Mаsаlаn, bittа slаyd birdаnigа kеlishi yoki uchib kеlishi, ekrаnning bir chеtidаn tushishi mumkin. Ushbu rеjimning qiziqаrli jоyi shundаki, u bizgа slаydlаrni bittаsini emаs, bаlki bаrchаsini kеtmа-kеt qurish imkоniyatini bеrаdi. POWER POINT ilоvаsining аsоsiy аfzаlligi shundаki, u bizgа xаqiqiy slаyd-shоu ni yarаtib, uning ustidа оriginаl effеktlаrni bаjаrish imkоnini bеrаdi.
POWER POINTning аsоsiy оynаsini bоshqаrish.
|
Next–Generation Intrusion Detection for Iot evcs: Integrating cnn, lstm, and gru models

Citation:
Kilichev, D.; Turimov, D.;
Kim, W. Next–Generation Intrusion
Detection for IoT EVCS: Integrating
CNN, LSTM, and GRU Models.
Mathematics 2024, 12, 571. https://
doi.org/10.3390/math12040571
Academic Editor: Matjaz Perc
Received: 6 January 2024
Revised: 9 February 2024
Accepted: 12 February 2024
Published: 14 February 2024
Copyright:
© 2024 by the authors.
Licensee MDPI, Basel, Switzerland.
This article is an open access article
distributed under the terms and
conditions of the Creative Commons
Attribution (CC BY) license (https://
creativecommons.org/licenses/by/
4.0/).
mathematics
Article
Next–Generation Intrusion Detection for IoT EVCS:
Integrating CNN, LSTM, and GRU Models
Dusmurod Kilichev
, Dilmurod Turimov
and Wooseong Kim *
Department of Computer Engineering, Gachon University, Seongnam 13120, Republic of Korea;
dusmurod@gachon.ac.kr (D.K.); dilmurod@gachon.ac.kr (D.T.)
*
Correspondence: wooseong@gachon.ac.kr
Abstract:
In the evolving landscape of Internet of Things (IoT) and Industrial IoT (IIoT) security,
novel and efficient intrusion detection systems (IDSs) are paramount. In this article, we present
a groundbreaking approach to intrusion detection for IoT-based electric vehicle charging stations
(EVCS), integrating the robust capabilities of convolutional neural network (CNN), long short-term
memory (LSTM), and gated recurrent unit (GRU) models. The proposed framework leverages a
comprehensive real-world cybersecurity dataset, specifically tailored for IoT and IIoT applications, to
address the intricate challenges faced by IoT-based EVCS. We conducted extensive testing in both
binary and multiclass scenarios. The results are remarkable, demonstrating a perfect 100% accuracy
in binary classification, an impressive 97.44% accuracy in six-class classification, and 96.90% accuracy
in fifteen-class classification, setting new benchmarks in the field. These achievements underscore
the efficacy of the CNN-LSTM-GRU ensemble architecture in creating a resilient and adaptive IDS for
IoT infrastructures. The ensemble algorithm, accessible via GitHub, represents a significant stride in
fortifying IoT-based EVCS against a diverse array of cybersecurity threats.
Keywords:
convolutional neural network; cybersecurity; deep learning; Edge-IIoTset; electric vehicle
charging station; ensemble learning; gated recurrent unit; Internet of Things; intrusion detection
system; long short-term memory
|
Nazorat savollar - Mashinalardan foydalanish asoslari

245
Hozirgi zamon diagnostikalash uskunalari o‘lchamlar haqiqiyligini va
aniqligini ta’minlashi, diagnostika ishlarini bajarishga ketadigan mehnat va
vaqtni kamaytirishi kerak. Bunga esa, olingan axborotlarni taxlil qilish,
saqlash va kerak bo‘lganda ishlatuvchiga chiqarib berish jarayonlarini
avtomatlashtirish hamda turli xil diagnostika uskunalari orasida axborot
almashish imkoniyati bilan erishish mumkin bo‘ladi. Turli hil diagnostikalash
uskunalari «ochiq arxitektura» tamoyili bo‘yicha yagona diagnostikalash
majmuasini shakllantirish imkoniyatiga ega bo‘lishlari kerak. Uskunalar
shunday bo‘lishi kerakki, murakkab diagnostikalash ishlarini o‘rta malakali
xodimlar ham bajara olsin. Diagnostika uskunalarining universalligi bu
ishlarni bajarish qiymatini sezilarli darajada pasaytiradi. Diagnostikalash
uskunalarining qiymati echiladigan masalalarga mos bo‘lishligi muhim
talabdir.
ATVga firma ko‘rinishida texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlashga

16.5. ATVga firma ko‘rinishida texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlashga
o‘tish
Firma ko‘rinishida xizmat ko‘rsatish tizimi–bu ishlab chiqarvchi
firmaning texnik xizmat ko‘rsatish shaxobchasi (THKSH), yoki ishlab
chiqaruvchi firma sertifikat bergan THKSH amalga oshiradigan texnik xizmat
ko‘rsatish va ta’mirlash.
Bu, mijozda xodimlar malakasi, ehtiyot qismlar sifati kerakli darajada
ekanligiga ishonch hosil qiladi.
Yuk mashinalarni sotib olishda mijozlarga servis kontrakti tuzish taklif
etiladi. Bunday kontrakt rejali texnik xizmat ko‘rsatish bilan birga, to‘liq
243
texnik xizmat ko‘rsatish hamda ta’mirlashni ham o‘z ichiga oladi. Bunda
ehtiyot qismlar bahosida va me’yor/soat narxida salmoqli siylovlar ko‘zda
tutiladi.
16.1.-jadval
Energo
resurslar
1985
1990
2000
2010
(bashorat)
Mln.
t.sh.yo.
%
Mln.t.
sh.yo.
%
Mln.t.
sh.yo.
%
Mln.t.
sh.yo.
%
Talab
54,4
100
54,4
100
99,6
100
128,0
100
Ta’minot:
Ko‘mir
3,62
6,7
3,62
6,7
9,10
9,1
11
11,0
Tabiiy gaz
34,68
63,7
34,68
63,7
55,30
55,0
65,40
65,0
Tiniq neft
mahsulotlari
8,70
16,0
8,70
16,0
16,30
16,3
16,40
16,4
Gidroenegiya
0,81
1,6
0,81
1,6
0,86
0,9
0,90
1,0
Quyosh
elektro-
stansiyalari
-
-
-
-
-0,16
0,2
0,20
0,4
Issiq suvlar
0,12
0,2
0,12
0,2
0,90
0,9
1,00
1,0
Yoqilg‘ning
boshqa turlari
-
1,6
-
1,6
-
1,0
-
1,0
Servis kontraktlar bo‘yicha hisob teng miqdordagi to‘lovlar bilan amalga
oshiriladi, bu esa mijozga o‘z xarajatlarini aniqroq rejalashtirishga imkon
beradi.
Texnik xizmat ko‘rsatishning bunday tashkillashtirish shakli Evropada
keng tarqalgan. THKSH ishida yangi kompyuter dasturlar joriy etilmoqda.
Uni ma’nosi shuki, servisga murojaat etgan mijozning ma’lumotlari
kompyuterga kiritiladi. Odatdagi ko‘rsatkichlar – avtomobil modeli,
chiqarilgan yili, dvigatel va shassining tartib raqami va shunga
o‘xshaganlardan tashqari xotiraga foydalanish sharoitining mayda-chuyda
tafsilotlari, dengiz sathidan balandligi, yo‘l qoplamasining eyilganlik
darajasi, qo‘llaniladigan yonilg‘i-moylash materiallari, yuk tashish turi va
yuk mashinasining o‘rtacha yillik yo‘li ham kiritiladi.
244
Elektron vositalar axborotlarni qayta ishlaydi va texnik xizmat k o‘rsatish
(THK) davrlari natijalarini jadval va grafik shaklda beradi. S hu bilan birga,
mijozning istagi bo‘yicha bunday THKni o‘tish grafigini bir necha yilga,
oldindan tuzish mumkin. Shunday qilib, yuk mashinasining egasi, materiallar
va ehtiyot qismlar qiymatini oldindan bilib, o‘z byudjetini oldindan
rejalashtirishi mumkin.
|
Kommunikatsiya rivojlantirish vazirligi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

Kommunikatsiya rivojlantirish vazirligi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Download
428,76 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
16.05.2024
Hajmi
428,76 Kb.
#237845
Download
428,76 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kommunikatsiya rivojlantirish vazirligi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Download
428,76 Kb.
Matnni ko'rish
Birinchi segmentga - Rekreatsiya va turizm geografiyasi

|
Rekreatsiya va turizm geografiyasi
|
bet | 38/59 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #142301 |
Bog'liq TURIZM DARSLIKBirinchi segmentga – o‘rtacha yoki qisman past daromadli shaxslar kiradi. Ularninng sayohatdan asosiy maqsadi dengizda dam olish, bunda ularning sayohat joyi va maqsadi narx – navoga bog‘liq bo‘ladi. Bunday turistlik xizmat bozori segmenti uchun kuchli taassurotlarga ega bo‘lish shart emas. Bu toifadagi turistlar xizmat narxi yuqori bo‘lgan servis xizmatlarga tayyor bo‘lmagan holda, ularning sifati uchun juda talabchan bo‘lishadi. Bunday turistlarning asosiy tamoyili – hamma narsani oxirigacha olish, qabul qilish. Ular darajasi yuqori mehmonxonalarni tanlamaydilar, ammo ko‘ngil ochar dasturlar va tungi ekskursiyalarga katta qiziqish bilan qaraydilar. Butun dunyo turistlar aloqasida bunday turdagi turistlik segment eng ko‘p hisoblanib, turistlik ommaviy yondashuvchi massani hosil qiladi, odatda bunday turist yaqin masofani, ya’ni birinchi duch kelgan dengizni tanlaydi.
Ikkinchi segmentga – daromadlari o‘rtachadan yuqori bo‘lgan shaxslar kiradi. Ushbu turistlar ko‘p hollarda yuqori malakaga ega bo‘lgan, ayrim hollarda o‘rta – maxsus bilimli shaxslardir. Ularning asosiy maqsadi dam olishni, tevarak-atrofni o‘rganish bilan hamohang o‘tkazish bo‘lib, ularda o‘rganish, ko‘rish istagi yuqori bo‘ladi. Ular agar
qiziqtiruvchi ob’ektni ko‘rish iloji bo‘lsa o‘zlarining komfort qulayliklardan ham voz kechishlari mumkin.
Uchinchi segmentga – yuqori daromadli shaxslar kiradi. Ular yuqori malakali bo‘lganlari uchun tevarak-atrofni ko‘rish, bilish va o‘rganishga harakat qilishadi. Bu yerda ikkita yosh toifasi bo‘lib, ular: o‘rtacha va “uchinchi” yoshdir. Uchinchi daraja yoshdagi shaxslar guruhlar tarkibida sayr qilishadi, o‘rta yoshdagilar esa tanishlari va do‘stlari bilan sayohat qilishni yoqtiradilar. Ushbu segment uzoq 2–3 xafta davom etuvchi sayohatlarni ma’qul ko‘radi. Bundan tashqari ularni qimmatbaho suvenir – sovg‘alar qiziqtiradi.
To‘rtinchi segment – bular yuqori malakali kishilar bo‘lib, tabiatni, ma’daniyat, yashash tarzi, xalqlarning dini, udumlari bilan qiziquvchi shaxslardir. Ushbu toifada turlicha daromadga ega kishilar bo‘lib, sayohat uchun ular kattagina mablag‘ ajratishlari mumkin. Ko‘pincha ular yig‘ilgan omonatlarini ushbu yo‘lda sarflashadi. Ushbu bozor segmenti ko‘pchilikni tashkil qilmaydi, ammo keyingi paytlarda ularning soni oshib bormoqda.
Jadval 18.2.
|
| |
Saqlash jarayonida quyidagilar ta’minlanishi lozim

Saqlash jarayonida quyidagilar ta’minlanishi lozim:
a)
kitoblar buyurtmasini olish hamda talab qilingan nashrlar bilan tanishishni
tezkor bajarish;
b)
fondni joylashtirishda binoning foydali kubometridan to‘liq foydalanish;
c)
kutubxona fondini saqlash;
d)
fondni saqlovchilar ishlashlari uchun sog‘lom sharoitni yaratish.
23
Matbuot asarlari va axborotning boshqa manbalarini shunday joylashtirish
kerakki, ularni topish, javondan olish va joyiga qaytarib qo‘yishga juda kam vaqt
ketsin va qiyinchilik tug‘dirmasin. Kitob saqlash bo‘limi qator vazifalarni bajaradi.
Ulardan birinchisi, yangi olingan kitoblarni qabul qilish va ularni kutubxona
bo‘limlari orasida taqsimlash. Kutubxona fondini saqlashni, ya’ni fondda mavjud
bo‘lgan har bir nashrning butun va normal fizik holatda bo‘lishining ta’minlanishi
muhim vazifa sanaladi. Saqlash bo‘limining xodimlari fondlarni asrab, binolarda
qulay sharoit yaratish uchun javob beradilar. Nashrlarning o‘z vaqtida tamirlanishi,
muqovalanishi va shu ishlarning ijro qilinishini kuzatib boradi, fondning biologik
barqarorligi va yong‘in xavfining oldini oladi, fondda nashrlarning mavjudligini
tekshiradi. Yuqoridagi mugim omillarga qattiq rioya qilingandagina bilimlar xazinasi
bo‘lgan kitoblarimizni asrab, avlodlarga bekamu ko‘st yetkazib berishimiz mumkin.
Xulosa
24
Xulosa qilib shularni aytish mumkinki, xilma-xil tarixiy davrlarda kitoblarni
saqlashning turli usullari taklif qilindi. Ular davrlar o’zgarishi bilan o’zining ijobiy va
salbiy tomonlarini ko’rsatadi. Lekin qaysi davr bo’lishidan qat’iy nazar fondni
joylashtirishda va uni saqlashda, eng avvalo, kutubxona maydoniga, kutubxona
maydoniga, kitoblarning joylashuviga, kitobxonga qulay bo’lishiga, kitoblar tez
aylanishiga, ularning saqlanishiga e’tibor berilgan va bundan keyin ham shunday
bo’lib qoladi.
Kitoblarni saqlashning hozirda qo’llanayotgan usullari birdaniga paydo
bo’lgani yo’q, ular asrlar davomida takomillashib keladi.
Bizning mamlakatimiz va xorijiy davlatlarning tajribasi shuni ko’rsatadiki,
kitoblarni turli tipda saqlashning mohiyati, ahamiyati va qo’llash sohasiga bo’lgan
qarashlar, tobora o’zgarib, takomillashib bormoqda. Texnikaning rivojlanishi,
kutubxonada EHM larning qo’llanilishi yana boshqa saqlash usullarini o’ylashga,
topishga undamoqda. Kitoblarni saqlashning hozirda qo’llanayotgan usullari
birdaniga paydo bo’lgani yo’q, ular asrlar davomida takomillashib keladi.
Bizning mamlakatimiz va xorijiy davlatlarning tajribasi shuni ko’rsatadiki,
kitoblarni turli tipda saqlashning mohiyati, ahamiyati va qo’llash sohasiga bo’lgan
qarashlar, tobora o’zgarib, takomillashib bormoqda. Texnikaning rivojlanishi,
kutubxonada EHM larning qo’llanilishi yana boshqa saqlash usullarini o’ylashga,
topishga undamoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
25
1. Axborot-kutubxona faoliyati to‘g‘risida: O‘zbekiston Respublikasining Qonuni
2. Davlatlararo standart
3.
Yo‘ldoshev E. Kutubxona fondini tashkil qilish. T., 2002. 95
4. Kutubxona fondlari. T.: O‘qituvchi. 1986. 341 b.
5. Yo‘ldoshev E, Raximova, Hujjat fondlari. - T., 2004. 152 b.
26
|
Jahon avtomobilsozligini rivojlantirish va avtotransport

240
Yuqori tezlik va jadallik bilan ta’riflanadigan harakatniing zamonaviy
sharoitlarida, inson avtomobilni o‘zining ruhiy-jismoniy qobiliyati bilan
boshqaradi. Shuning uchun hozirgi vaqtda harakatni boshqarishning elektron
vositalari rivojlanmoqda.
Oxirgi 25 yil ichida engil avtomobil o‘rtacha 10%ga kichraydi, 20%ga
engillashdi va 4 marta xavfsiz bo‘lib qoldi. Turli xil yangi tizimlar va
tarkibiy qismlarni (komponentlarni) qo‘llash avtomobillarni yana ham
mustahkamroq, qulayroq, tejamliroq, komfortabeli qildi. Intellektual tarkibiy
qismlarni, to‘rlar va tizimlarni bundan keyingi rivojlanishi komfort va
xavfsizlikni va tejamkorlilikni yana ham salmoqli taraqqiyotiga va
yuksalishiga olib keladi. Hozirda alohida ahamiyatga ega bo‘lgan muhim
xususiyatlardan biri, bu, iste’mol xossalarining majmuidir.
Mustahkamlik, tayinlangan ko‘rsatkichlarga moslik, texnologiya boplik,
seriyalab chiqariladigan buyumlarni birhillashtirish ko‘rsatkichlaridan
boshqa, «komfortabellik», «estetika», «e’tiborlilik», «boshqarish qulayligi»,
«ergonomik takomillik» kabi ko‘rsatkichlar belgilovchi bo‘lib qolmoqda.
Qishloq xo‘jalik mashinalariga TXK va JT ishlarini tashkil etish

122
ishlab chiqarish dasturiga va Q/X mashinalarni ekspluatatsiya qilish
jadalligiga qarab taqsimlanadi. MTP lari quvvatining katta-kichikligiga qarab
ustaxonalar soni 4 dan 8 tagacha bo‘lishi mumkin. TXK va JT ishlari ishchi
postlarda va tegishli ustaxonalarda bajariladi.
Agregat ustaxonalar usuli yuqorida ko‘rilgan ikki usuldan so‘zsiz
afzalliklarga ega bo‘lishiga qaramay, kamchiliklarga ham ega. Bulardan
asosiysi-ishlab-chiqarishni nomarkazlashuvidir, bu esa ishlab chiqarishni
tezkor boshqarishni qiyinlashtiradi.
tezlatmoqchi boiishsa, unda vinoni shamollatib suzib olib (bu esa temiming chala

oksidi oksidga o 'tish g a yordam beradi) jelatin bilan yelim laydi. A gar vino sog 'lo m
b o ‘lsa u tezda tiniqlashib o 'z rangiga ega b o ‘ladi. K am kislotali vinolam i
yelim lashdan keyin dudlantirib, vino yoki lim on kislotalam i q o'shib ulam ing
kislotaliligini oshirish m a ’qul. K islotasi oshiqcha b o ig a n boshqa vinolar bilan
kupaj qilishi tavsiya etiladi. O shlovchi m oddalari kam b o ig a n vinolam i dastlab
taninlashtirib yelim lash foydalidir.
Vino yoki limon kislotalarini qo'shib vinolar kislotaliligini oshirish (rN
kamayadi) qorayishi oldini olishda eng samarali profflaktika chora hisoblanadi.
Kislotalilikni oshirish yordamida qorayishga chalingan vinolami o‘z holatiga
keltirish mumkin. Bunday holatda ferrotanatlar cho‘kmasi erib ketadi.
Q orayishga qarshi kurash vositalardan sariq qon tuzi yaxshi sam ara beradi.
Bu
tuz bilan ishlov berilganda vino qorayishi yo'qoladi, qorayib ketgan vinolar o ‘z
xususiyatini tiklaydi.
Fransiya va boshqa Yevropa davlatlatlarda temimi bartaraf etish uchun
fitatlami qoilaydi. Kalsiy fitati boim ish aferin (ipozit-tetrafosforli kislotaning
tetrakalsiyli tuzi, u uch valentli temir bilan birgalikda cho‘kma hosil qiluvchi
erimaydigan birikma beradi) tez-tez qoilaniladi.
Vino zangori rangga kirishi (oksidazali pass).
Zangori tusga kirishi oq va
qizil vinolarda tez-tez uchrab turuvchi nuqson. Bu ayniqsa qizil vinolarda yaqqol
namoyon boiadi. Zangori tusga kirish tarkibi me’yorida b oigan vinolarda tez-tez
uchraydi. Shu tufayli u vinosoz uchun kutilmagan vaqtda boiishi mumkin. Bu
nuqson vinoning ko'nnishi, ta’mi va buketini keskin ravishda o‘zgartirib yuboradi.
keladi.
Sharbatdagi temiming oksid tuzlari bijg'ish paytida qayta tiklash jarayonlari

|
keladi.
Sharbatdagi temiming oksid tuzlari bijg'ish paytida qayta tiklash jarayonlari Pdf ko'rish
|
bet | 340/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbekeladi.
Sharbatdagi temiming oksid tuzlari bijg'ish paytida qayta tiklash jarayonlari
ta’sirida chala oksidga o'tadi. Ular vino kislorod bilan uchrashganda yana oksid
tuzlariga aylanadi. Ular vinoning oshlovchi moddalari yordamida siyoh rangli
cho'kma hosil qiladi (temir okisining erimaydigan tanati).
Tanin va qizil vinolaming rangli moddalari temiming oksid birikmalari bilan
birga cho'kmalar hosil qiladi. Ular tarkibiga kirgan tanin va temiming nisbatiga
qarab siyoh rangdan qora ranggacha boiadi. Moviy pass va qora kass nomlari hosil
boigan cho'kmalar ranglari o'rtasidagi farqliklardan kelib chiqqan.
Vino qorayib ketishida sodir boiadigan barcha kimyoviy o'zgarishlarga
muhitda sodir boiayotgan reaksiyalar sababchidir. Neytral suv eritmasidagi oz
miqdoridagi temiming oksid tuzlari va oshlovchi moddalar temiming tanatlarini
hosil qilishi yetarlidir. Muhitda kislotalilik qancha yuqori boisa (rN dan kam)
reaksiya boshlanib qorayish paydo boiishi uchun shuncha ko'p temiming tuzlari va
oshlovchi moddalar kerak boiadi.
Muhit rN 3,2 dan kam bo'lsa qorayish yuzaga kelmaydi. Bu esa temiming
oshlovchi oksidli cho'kmasi hosil boiishiga vinodagi kislotalar qarshilik
ko'rsatishi bilan izohlanadi. Vinolar qorayishidan kislotalar bir xil himoya
qilolmaydi. Vinodagi barcha kislotalar orasida temiming oksid tanatlarini eng ko'p
eritish va ulami cho'kma hosil qilishiga qarshilik qilish xususiyatiga vino kislotasi
ega. Qora kassga kam kislotali vinolar o'z moyilligini bildiradi. Shuning uchun
vinosozning e’tibori vinodagi kislota miqdorini oshirishga qaratilgan boiishi
lozim.
Ko'p hollarda loyqa hosil qiluvchi ferrotanatlar cho'kkandan keyin vinolar
tiniqlashadi. Ferrotanatlar juda sekin cho'kadi. Agar tiniqlash jarayonini
|
| |
Mashinalardan foydalanish asoslari - bet 46

139
Har bir ayrim holatda hududning tabiiy - iqlim sharoitini, mashinalarning
ishga chiqishi va ishlashi hamda saqlanish tartibini, mashina turkumi va
o‘lchamini hisobga olgan holda, ekspluatatsiya tannarxi hisoblanib, saqlash
usuli tanlanadi.
O‘zbekiston Respublikasi sharoitida qishloq xo‘jalik mashinalarini yopiq
binolarda saqlash (mulk shaklidan qat’iy nazar) tavsiya etilmaydi. Janubiy
mintaqalarda ushbu binolar isitilmasa ham bo‘ladi.
Katta o‘lchamli mashinalar, yuk mashinalarini ochiq maydonlarda saqlash
ancha mablag‘ tejaydi. Harakatdagi tarkibning ishga chiqish ahamiyatiga
qarab, motor o‘t olishini osonlashtirish usullarini qo‘llash lozim.
Interactive xizmatlar ushbu loyiha maqsad va vazifalari

|
Interactive xizmatlar ushbu loyiha maqsad va vazifalari
|
Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #107824 |
Bog'liq interactive services Interactive xizmatlar ushbu loyiha maqsad va vazifalari.
Loyiha maqsadi: universitet talabalari va xodimlari uchun qulayliklar yaratish.
Loyiha vazifalari: tezkor havolalar, ijara uylari haqida ma’lumot berish, rahbariyatga murojaat yo‘llash va talaba ma’lumotlarini saqlash
Ushbu qism sayt bosh sahifasi. Bu yerda tezkor havolalar, murojaatlar statistikasi va ijara uylari haqida ma’lumot olish mumkin. Tizim 3 ta tilda ishlaydi o‘zbek, rus va ingiliz tillarida Statistika va ijara uylari haqida ma’lumot olish qismi. Ushbu qism ro‘yhatdan o‘tish qismi bu yerda talaba hemis id va parolini kiritadi va tizim avtomatik tarzda Talabani kerakli ma’lumotlarini bazaga saqlaydi Foydalanuvchi profil qismi
Ushbu qismda talaba rahbariyatga taklif, shikoyat yoki apellatsiya bo‘yicha murojaat qilishi mumkin.
Bu yerda murojaat turi tanlanadi, rahbariyat tanlanadi, murojaat mavzusi yoziladi, fayl yuklanadi va murojaat matni yoziladi.
Murojaat yuborilgandan so‘ng rahbariyat uni ko‘rib chiqib javob yozish imkoniyatiga ega.
E’tiboringiz uchun rahmat
|
| |
so‘rish amalga oshiriladi. G'ildirak aylanishi bilan suyuqlik to'xtovsiz nasosdan

|
so‘rish amalga oshiriladi. G'ildirak aylanishi bilan suyuqlik to'xtovsiz nasosdanBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeso‘rish amalga oshiriladi. G'ildirak aylanishi bilan suyuqlik to'xtovsiz nasosdan
siqib chiqariladi va hovuz yoki rezervuardan nasosga so'riladi. Shunday qiHb,
markazdan qochma nasosda porshenlidan farqliroq suyuqlik so'rilishi va bosim
yuzaga kelishi bir tekis va to'xtovsiz o'tib, so'rish va bosim chizig'ida klapanlar
o'matish zaruriyatini yo'qotadi.
Markazdan qochma kuch tomonidan oshib borgan bosim balandligi g'ildirakli
aylanishida bog'liq bo'lib, g'ildirakni aylanish miqdori qanchalik ko'p bo'lsa,
58
shunchalik yuqori bo‘ladi. Markazdan qochma kuchli nasosnmg ishlab chiqarish
quwati g‘ildirak kanallari orqali suyuqlikni nisbatan tezligi va kanal kengligiga
bog‘liqdir. 32-rasmda ikki bosqichli markazdan qochma kuchli elektronasos aks
ettirilgan boiib, u vinochilik ishlab chiqarishda qoilaniladi. Bu nasos o‘lchamiga
qarab, 2 dan 18 m3/soat ishlab chiqarish quwatiga ega va 10 metr balandlikkacha
suyuqlikni uzatadi.
32-rasm. Ikki bosqichli markazdan qochirma nasos elektromotor bilan birga.
1-nasos; 2-elektromotor N=1 kvt; n=450 ob/min; 3-aravacha;
Nazorat savollari
1. Uzumdan boshqa turdagi vino ohshda qayta ishlash texnologik jarayonlari
haqida ma’lumot bering.
2. Yig‘ilgan uzum hosilini vinozavodda qayta ishlash uchun qabul qilish
jarayoni kanday amalga oshiriladi?
3. Uzumni maydalash va undan shingilni ajratish jarayoni qanday amalga
oshiriladi?
4. Uzumdan shingil ajratuvchi va maydalovchi qurilmasining ish jarayoni
qanday?
5. Maydalagich nasos vazifasi va ish jarayoni qanday?
6. Maydalagich va shingil ajratgich mashinasining vazifasi va ish jarayoni
haqida ma’lumot bering.
|
| |
Zangori tusga kirish moyilligi bor qizil vinolar havo bilan uchrashganda loyqalanib

|
Zangori tusga kirish moyilligi bor qizil vinolar havo bilan uchrashganda loyqalanib Pdf ko'rish
|
bet | 342/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeZangori tusga kirish moyilligi bor qizil vinolar havo bilan uchrashganda loyqalanib,
jigar rang qabul qiladi. Bir vaqt orasida rang beruvchi moddalar erimaydigan
holatga o'tib qora-jigar rang, qoramtir rang yoki shokolad rangiga o'tadi. Nuqson
kuchayganda yuzada kamalak ranglarini beruvchi metall jismlari aks etadi. Havo
ta’sirini davomida vino tiniqlashadi, lekin qizil rang o'miga sariq-qoramtir rang
yuzaga kelib, maderani eslatuvchi qo'yinki ta’m paydo boiadi. Oq vinolar ham o‘z
rangini keskin o‘zgartirdi. Bochkadan quyilayotganda sariq, tilla va sariq-somon
rangdagi vino havo bilan uchrashganda jigar rang, qora jigar rang, qoramtir-jigar
rangga kiradi. Bochka tubida hosil boigan cho'kma zangorilashib ketgan qizil
rangli vinolar cho'kmasiga qaraganda kichik hajmda boiadi.
Zangorilanib ketgan oq vinolaming ta’mi zangorilangan ketgan qizil
vinolamikidek.
Chirigan, mog'orlangan, zamburug' (botritis sipersa) bilan kasallangan,
shuningdek kam kislotali, pishib o'tib ketgan uzumlardan, mezgada yetiltirgan
sharbatdan, turpdan olingan vinolar zangorilashib ketishga moyilligi borligi
kuzatilgan. Ko'rsatilgan loyqalanishlar va zangorilanib ketish chirigan uzumda
oksidlantiruvchi enoksidaza fermenti bilan bog'liqligi aniqlangan. Uning ta’sirida
havo ishtirokida vinoning oshlovchi va rang beruvchi moddalri keskin ta’sir qiladi.
Zangorilanib ketish fermentativ xususiyatiga ega boiganligi tufayli uning
davolanishdan fermentlar parchalanishi lozim b oiib , uni harakatiga to‘siq
boiuvchi (rN) muhitini yaratish kerak.
Pasterizatsiyalash yoki sulfit kislotani qo‘shish yordamida oksidaza kasalga
chalingan vinolami tuzatishdan keyin ular iste’molga yaroqli bo'ladi. 1 1 vinoga 50
mg sulfit annidridi qo'shilsa oksidaza faoliyatini to‘xtatib qo‘yishga yetarlidir.
|
| |
sharbat (vino) 1 yo‘l orqali shlang bo'ylab A kameraga so'riladi, keyin V

Porshen chapga harakatlanganda 6 kameradagi havo siqiladi. Porshanni qayta
yurishida sharbatni chiqish y o iig a 4 uzatish to ‘xtamaydi,
balki siqilgan havo kuchi
bilan amalga oshiriladi. Shunday qilib, havo kamerasi sharbatni
bir tekis quyishni
ta’minlaydi.
Bizning vinochilik ishlab chiqarishda N-21 (31-rasm) nasoslari keng tarqalgan. Har
bir nasos ifloslanishi hisobga olingan holda avtomatik asragich va vino quyiladigan
bochkalar to ‘lganda avtomatik to'xtatish uchun klapan o'matiladi. Yuqorida
yoritilgan barcha nasoslar ko‘chib yuradigan bo‘lib,
ishlab chiqarishning turli
nuqtalarida xizmat qila oladi.
31-rasm. N-21 porshenli nasos (qirqimi)
1-reduktor; 2-porshen; 3-havo balloni; 4-elektron motor; 5-ustun.
Yirik ishlab chiqarishda, shuningdek statsionar nasoslar qo'llaniladi. Statsionar
nasoslaming N-21 turining ishlab chiqarish quwati 80 ming 1/soat va undan
yuqoridir.
Vinochilik ishlab chiqarishda, shuningdek markazdan qochma nasoslar keng
foydalanib, ular ba’zi holatlarda o‘z afzalliklariga egadir. Markazdan qochma
nasoslaming ishlash prinsipi qobiq ostida joylashgan belkuraklarga ega g‘ildirakni
aylanishida yuzaga keladigan markazdan qochma kuch hisobiga suyuqliklami
oshiradi, shibbalash jarayonini jadallashtiradi va ko'p miqdorda sharbat chiqishini

|
oshiradi, shibbalash jarayonini jadallashtiradi va ko'p miqdorda sharbat chiqishiniBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeoshiradi, shibbalash jarayonini jadallashtiradi va ko'p miqdorda sharbat chiqishini
ta’minlaydi.
Turpni aralashtirish ishlarini bo'tqa ortuvchi ancha tezlatadi va yengillashtiradi.
Turp pressdan shu mashina bunkeriga uzatiladi, u bunkerdan motor bilan harakatga
keltiriluvchi belkurakchali valga kelib tushadi va unda joylashgan spiral bo'ylab
tunukadan qilingan quvur orqali boshqa pressning savatiga tushadi. Bu joylash
turpni to'liq maydalash bilan juda tez amalga oshiriladi.
56
Sharbatni qorishtirish.
Sharbat pressdan taglik yoki yer sathidan past
o'matilgan maxsus yig‘uvchi sement hovuzga oqib tushadi va u yerdan tindirish
hajmiga nasos bilan chiqariladi. Buning uchun maxsus nasoslardan foydalaniladi.
Vino ishlab chiqarishda ishlatiladigan nasoslar boshqalardan 1 atrofida
nordonlikka ega suyuqlMar (sharbat va vino) ni so‘rishga mo'ljallanishi bilan farq
qiladi. Shuning uchun nasoslaming ichki yo‘llari sharbat yoki vino bilan yengil
to‘qnashishi uchun bronzadan yasaladi. Nasos filtrlash paytida silkitmasdan
ishlashi kerak.
Ba’zida nasosning butun qobig‘i bronza yoki chinnidan yasaladi.
Polrshenli nasoslar eng ko‘p qo‘llaniladi. Ular porshenlar yordamida sharbat
yoki vinoni qabul bo‘limidan so‘rib, uni shlanglar orqali maqsadli yerga uzatiladi.
Vinochilikda N -l 1 porshenli nasoslar keng tarqalgan.
Porshenli N - ll nasosi quyidagi asosiy qismlardan iborat: (29-rasm) stanina,
elektrmotor, reduktor va silindr. Nasosni yurishiga qulay bo'lishi uchun stanina ikki
g‘ildirak bilan jihozlangan boiadi. Nasosni dastasini ko'tarib uni bir joydan
ikkinchi joyga ko'chirish mumkin.
Porshenli N - ll nasos quyidagi tarzda ishlaydi. Porshen 6 o‘ngga (30-rasm),
|
| |
Turli nuqsonlar yuzaga keltiradign o'zgarishlar darajasi hir xil bo'ladi. Ba’zi

|
Turli nuqsonlar yuzaga keltiradign o'zgarishlar darajasi hir xil bo'ladi. Ba’zi Pdf ko'rish
|
bet | 339/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeTurli nuqsonlar yuzaga keltiradign o'zgarishlar darajasi hir xil bo'ladi. Ba’zi
nuqsonlar vino tarkibida o'z ta’sirini kam o'tkazadi. Bunday hollarda o'z paytida
244
ko'rilgan choralar vinoning sifatini saqlab qolishiga yordam beradi. Boshqa ba’zi
bir nuqsonlar esa vinoning tashqi ko'rinishi (rangi, tiniqligi) va ta’m, buketiga
qattiq ta’sirini o'tkazadi. Ko‘p holatlarda bu o'zgarishlar natijasida vino sifati
yomonlangani tufayli u iste’mol qilishga yaramay qoladi.
Vinolardagi kimyoviy va biokimyoviy nuqsonlar. Vinoning qorayishi
(temir, moviy yoki qora kass) me’yor buzilishi vinoni birinchi suzishdan keyin
bilinadi. Qizil vinolar loyqalanib, yaltirashi yo'q boiadi. Agar qizil vinolami
maium vaqt davomida ochiq idishdan ushlab tursa qorayish alomatlari yaqqol
ko'rinadi. Vino yuzasida kamalak rangli parda hosil bo'lib vino loyqalashadi va
siyoh rangli cho'kma hosil boiadi.
Oq vinolar qoramtir rangga kirib, cho'kma hosil qiladi. Qoraygan vinolaming
ta’mi bemaza bo'lib temir ma’danli suvni eslatadi.
Agar qorayishiga chalingan vinoni butilkaga quyib chayqatsa u qoramtir tusga
kiradi. Ba’zida bochka yoki butilkadan stakanga vino quyilganda qorayish alomati
yuzaga keladi. Bunday holatda vino tarkibida mavjud boigan yoki unga tasodifan
tushib qolgan temir tuzlari katta ta’sir qiladi.
Kam miqdorda (3 dan 5 mg/1) temir organik kislotalaming tuzi sifatida vinoga
uzumdan o'tadi. Lekin ishlab chiqarish jarayonida lak va boshqa maxsus
qoplamalar bilan himoyalangan asbob-uskuna idishlaming temir qismlariga vino
tegib turganda temir modda me’yoridan oshiqcha miqdorda hosil boiadi.
Temiming oshlovchi oksidi hosil boiishi natijasida vino qorayishi yuzaga
|
| |