Turizm faoliyati bilan shug’ullanuvchi korxonalarga

|
Turizm faoliyati bilan shug’ullanuvchi korxonalarga
|
bet | 56/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja2. Turizm faoliyati bilan shug’ullanuvchi korxonalarga
litsenziya berish tartiblari
Turizm sohasini litsenziyalashga doir faoliyatni tashkillashtirilishini tahlil qilish natijasida jahon tajribasi va Butunjahon Turistik Tashkilotining ba’zi bir tavsiyalaridan kelib chiqqan holda respublikamizda turizmni davlat tomonidan tartibga solinishi yuzasidan ba’zi bir mulohazalarni bildirish maqsadga muvofiqdir.
Jumladan turizmda faoliyat sohasi sifatida uchta tomon ishtirok etadi:
1.Turistik maxsulot va xizmatlarni iste’mol qiluvchi turistlar;
2.Turistik maxsulot va xizmatlarni ishlab chiqaruvchi va sotuvchi turistik firmalar (ushbu holatda turistlarga xizmat ko’rsatishga u yoki bu munosabatda bo’lgan barcha tashkilotlar);
3.Turizm faoliyatini litsenziyalash bilan shug’ullanuvchi shuningdek tegishli ma’muriy-huquqiy va boshqa vazifalarni amalga oshiruvchi (pasport, viza, chegara, bojxona, sanitariya-epidemiologiya va h.k.) davlat idoralari.
Ushbu uchta tomonlar: «Turistlar» - «Turistik firmalar» - «Davlat» o’zaro munosabatlarida bir «uchburchak»ni tashkil etadilar.
Jahonning har qanday davlatida ushbu «uchburchak» har bo’g’inining ya’ni «Turistlar-turistik firmalari», «turistik firmalar-davlat», «turist-davlat» o’zaro munosabatlari tegishli qonunchilik bilan tartibga solinadi. Masalan, O’zbekistonda bular jumlasiga «Korxonalar to’g’risida», «Iste’molchilarning huquqlarini himoyalash to’g’risida» va boshqa qonunlarni kiritish mumkin. Asta-sekinlik bilan ushbu qonunchilik yanada aniqlashtirilib va to’ldirilib borilmoqda. Sof holatda yuqorida qayd etilgan qonunlar o’zaro munosabatlarining har bir elementi huquqiy me’yorlar bilan tartibga solinishi lozim. Lekin, qancha davlat bo’lsa, shuncha o’ziga xos jihatlar ham mavjuddir. Amalda, har bir davlatda qayd etilgan «uchburchak» ning u yoki bu tomoniga alohida e’tibor qaratgan holda turizmni tartibga solish yuzasidan o’z yondashuvlari ishlab chiqilgan.
O’zbekistonda ko’pchilik boshqa mamlakatlar singari, asosiy e’tibor «turistik firma - davlat» munosabatlarini tartibga solishga yo’naltirilgan. Bu hol, avvalombor, turistik faoliyatni litsenziyalash shaklini, ya’ni davlatning yuridik shaxslariga berilgan muayyan ruxsatnomasi bilan amalga oshiriladi. Lekin bundan litsenziya berish jarayonining alohida ahamiyat kasb etmaydi (ushbu ruxsatnomani olish qiyinligi va osonligidagan qat’iy nazar). Turizm faoliyatining litsenziyada ko’rsatilgan va ko’rsatilmagan boshqa shartlarini to’liq bajarilishini nazorat qilib boradigan davlat mexanizmining rivojlanganligi va samarali faoliyat yuritishi va tegishli hollarda o’rnatilgan tartibga rioya qilinishini ta’minlash uchun zaruriy chora tadbirlarni ko’rishi muhim ahamiyatga egadir. Zero, bunday mexanizm mavjud bo’lmagan holda litsenziyalash turistik maxsulot sifati ustidan nazorat qilish imkoniyatiga ega bo’lmaydi.
Bir qator mamlakatlarda (masalan, Buyuk Britaniya, Germaniyada) «litsenziyalash» atamasi qonunchilikda mavjud emas. Turistik firmalarga ularning mijozlar oldidagi moliyaviy fan boshqa masalalar, raxbarlar va xodimlarni kasbiy tayyorlash, turistik firmalar hamda turistlarning o’zini sug’urtalash yuzasidan javobgarligi bo’yicha qo’yilayotgan davlat talablari odatda juda qat’iy bo’ladi. Ushbu mamlakatlarda, asosiy e’tibor «turistik firma uchburchagi» yo’nalishni tartibga solishga qaratiladi va iste’molchi-turistlarning xuquqlarini eng yuqori darajada himoyalash va turistik firmalarning turistik mahsuloti va boshqa xizmatlar sifatini muntazam ravishda oshirib borishga yo’naltiriladi. Masalan, GFRda adliya vazirligi tomonidan, turistlar uchun «Sizning xuquqlariningiz sizlar bilan birgalikda sayohat qiladi» va «Turistlarning xuquqlarining to’liq ro’yxati» shaklidagi eslatmalar tasdiqlangan. Sifatsiz turistik mahsulot iste’mol qilinganda yoki alohida xizmatlar qoniqarsiz bajarilgan holatlarda, norozi turistga tur qiymatining ancha qismi tovon tarzida to’lanadi38. Fikrimizga ko’ra, turizmni tartibga solishning xuddi shu shakllari, turistik mahsuloti umumiy sifatini oshirish va turistlar xuquq va manfaatlarini himoyalash, shuningdek, turizm sohasini umuman tartibga solishning eng samarali vositalaridan biridir. Turistik mahsulot sifatini oshirish maqsadida mazkur qoidalarning joriy etilishi, turizm bozorini muayyan darajada rivojlantirishni, mukammal qonunchilik, birinchi navbatda ushbu sohada me’yorga keltirilgan andozalar va turistlarga xizmat ko’rsatishga doir boshqa aniq belgilab qo’yilgan qoidalar mavjud bo’lishini talab etadi.
Hozirgi vaqtda o’tish davrini boshidan kechirayotgan O’zbekistonda, nafaqat iqtisodiy islohotlar amalga oshirilmoqda, shu bilan birga jamiyatning o’zi ham o’zgarishlar jarayonini boshidan kechirayapti. Ushbu shart-sharoitda 1999 yil 20 avgustda «Turizm to’g’risida»gi qonunning ishlab chiqilganligi alohida ahamiyatga egadir. Misol uchun, Butunjahon turistik tashkilotida bu borada dunyoning turli xil mamlakatlarida turizm sohasini tartibga solish bo’yicha ishlab chiqilgan qonunchilik va boshqa me’yoriy xujjatlarga doir juda boy axborot to’plangan. Iste’molchini turizm mahsuloti sifatini belgilovchi tartib va qoidalarning muayyan majmuini qo’llash orqali himoya qilish mumkin. Bu esa, muayyan natijalarga erishish yo’llarini belgilash bilan cheklanib qolmay, ayni paytda ularga erishish majburiyatini ham zimmaga yuklaydi. YUqorida qayd etilganlardan kelib chiqqan holda, kelajakda O’zbekiston turistik maxsulotining sifati ko’p hollarda Xususiy Turistik Tashkilotlar uyushmasi faol va tashkiliy jihatdan uyushgan faoliyatiga bog’lik bo’ladi degan xulosaga kelish mumkin. SHimoliy yevropaning aksariyat davlatlari uchun xususiyatli bo’lgan ushbu fikrimiz isbot bo’lishi mumkin. Ushbu davlatlarda turizm faoliyati bilan erkin shug’ullanish amaliyoti mavjud. Jumladan, ularda turistlarga xizmat ko’rsatish bilan shug’ullanuvchi turoperatorlar va turagentlar faoliyat ko’rsatuvchi tizim shakllangan. Ammo o’tish davri bilan bog’lik murakkablik va avvalombor, turizm bozori yetarlicha rivojlanmaganligi hisobga olgan holda hozircha, turizmni tartibga solish va turistik maxsulot sifatini oshirishning muhim bo’g’ini bo’lgan litsenziyalash tartibini respublikamizda qo’llash maqsadga muvofiqdir. YUqorida qayd etilganlardan kelib chiqqan holda, litsenziya berish shartlarini qiyinlashtirishga ehtiyoj yo’q deb hisoblaymiz. Ayni paytda, turistik firmalarining turistik maxsulot sifati uchun javobgarligini kuchaytirish yuqori samara berishi mumkin.
|
| |