Sun'iy intellekt "end-to-end" raqamli texnologiyalarning bir qismi

2. Sun'iy intellekt "end-to-end" raqamli texnologiyalarning bir qismi
sifatida
Raqamli texnologiyalar - bu butun iqtisodiyot va jamiyatning raqamli
transformatsiyasini ta'minlaydigan texnologiyalar bo’lib, ular axborotni raqamlarga
aylantirilgan formatda saqlash va uzatishga asoslangan. Sun'iy intellekt texnologiyalari
- bu ilgari insonning kognitiv qobiliyatlaridan foydalanishni talab qiladigan vazifalarni
(nutq va vizual aniqlash, analitik qarorlar qabul qilish, murakkab mantiqiy
operatsiyalar, to’plangan ma'lumotlar asosida kelajakni bashorat qilish va boshqalar)
bajarishga imkon beradigan raqamli texnologiyalar guruhi. . Ushbu texnologiyalar
guruhi "uchdan-end" deb ataladigan boshqa raqamli texnologiyalar guruhlari bilan
chambarchas boliq.
Hozirgi vaqtda Rossiyada "Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" keng
ko’lamli Milliy dasturi amalga oshirilmoqda. U Rossiya Federatsiyasi Prezidentining
2018 yil 7 maydagi 204-sonli "Rossiya Federatsiyasining 2024 yilgacha bo’lgan
davrda rivojlanishining milliy maqsadlari va strategik vazifalari to’risida" gi
Farmoniga muvofiq ishlab chiqilgan.
14
hamda 2018-yil 24-dekabrda Prezident
huzuridagi Strategik rivojlanish va milliy loyihalar bo’yicha kengash Prezidiumining
yiilishida tasdiqlangan.
"Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" Milliy dasturining vazifalari
orasida
15
:
1) asosan mahalliy ishlanmalarga asoslangan “end-to-end” raqamli
texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish;
2) iqtisodiyot va ijtimoiy sohaning ustuvor tarmoqlarini, jumladan, soliqni
saqlash, ta’lim, sanoat, qishloq xo’jaligi, qurilish, shahar iqtisodiyoti, transport va
energetika infratuzilmasi, moliyaviy xizmatlarni raqamli texnologiyalar va platformali
yechimlarni joriy etish orqali transformatsiya qilish;
14
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 07.05.2018 yildagi 204-sonli "Rossiya Federatsiyasining 2024
yilgacha bo'lgan davrda rivojlanishining milliy maqsadlari va strategik vazifalari to'g'risida" gi
Farmoni // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2018 yil. 20-son. 2817.
15
"Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" milliy dasturining maqsad va vazifalari. URL:
https://digital.ac.gov.ru/poleznaya-informaciya/4109/ (kirish sanasi: 12/10/2021).
11
3) davlat boshqaruvi va davlat xizmatlarini ko’rsatish sohalarida, shu jumladan
aholi va kichik va o’rta biznes, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar
manfaatlarini ko’zlab, raqamli texnologiyalar va platforma yechimlarini joriy etish;
4) har bir sohada moslashuvchan yondashuvga asoslangan raqamli iqtisodiyotni
huquqiy tartibga solish tizimini yaratish, shuningdek, raqamli texnologiyalar asosida
fuqarolik muomalasini joriy etish va boshqalar.
"Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" Milliy dasturining pasporti
Rossiya Federatsiyasi Raqamli rivojlanish, aloqa va ommaviy axborot vositalari
vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan bo’lib, u oltita federal loyihani o’z ichiga oladi:
- "Raqamli texnologiyalar";
- “Raqamli muhitni me’yoriy tartibga solish”;
- “Axborot infratuzilmasi”;
- “Raqamli iqtisodiyot uchun kadrlar”;
- "Axborot xavfsizligi";
- “Raqamli davlat boshqaruvi”.
"Raqamli texnologiyalar" federal loyihasi, biz ko’rib turganimizdek,
tayyorlangan oltita loyihadan biridir. Aynan ushbu loyiha barcha "uchdan-end" raqamli
texnologiyalarni ishlab chiqish va amaliyotda tarqatish bilan boliq.
2020 yil avgust oyida yuqorida sanab o’tilgan loyihalarga yana bitta loyiha
qo’shildi - Rossiya Federatsiyasi hukumati huzuridagi Raqamli rivojlanish komissiyasi
tomonidan tasdiqlangan ettinchi "Sun'iy intellekt" Federal loyihasi. Bu sun'iy intellekt
texnologiyalarining boshqa raqamli texnologiyalar orasida eng muhim rolini
ko’rsatadi. Endi sun'iy intellektni rivojlantirish bilan boliq tadbirlar yangi loyiha
doirasida amalga oshirilishi kerak. Barcha texnologiyalarni huquqiy tartibga solishni
ishlab chiqish barcha "uch-to-end" texnologiyalari uchun umumiy bo’lgan "Raqamli
muhitni tartibga solish" federal loyihasiga muvofiq amalga oshiriladi.
Etti federal loyihaning har birida ko’zda tutilgan chora-tadbirlar jamiyatning
barcha sohalarini raqamli transformatsiya qilish haqida gapirishga imkon beradi.
Shunday qilib, “Raqamli iqtisodiyot uchun kadrlar” loyihasi raqamli iqtisodiyotning
asosiy kompetensiyalari bo’yicha yangi talablarga javob beradigan kadrlarni
tayyorlash bo’yicha ta’lim tizimini qayta qurishni o’z ichiga oladi, “Raqamli davlat
boshqaruvi” loyihasi davlat xizmatlari va xizmatlarini davlat xizmatlariga ko’rsatishni
nazarda tutadi. raqamli format, davlat boshqaruvida end-to-end platforma yechimlarini
joriy etish hamda “Raqamli muhitni tartibga solish” loyihasi qonunchilikka tegishli
o’zgartirishlar kiritish, yangi texnik standartlarni ishlab chiqishga qaratilgan.
Loyihalarning har birini amalga oshirish raqamli texnologiyalardan amaliyotda keng
foydalanishni taqozo etadi.
“Uch-to-end” raqamli texnologiyalar deganda nima tushuniladi? Bu bozorlar
rivojlanishiga eng katta ta'sir ko’rsatadigan asosiy ilmiy-texnik sohalardir
16
. Bu haqda
birinchi marta Rossiyaning "Milliy texnologiya tashabbusi (NTI)" dasturida
16
End-to-end
NTI
texnologiyalari.
Milliy
texnologiya
tashabbusi
veb-sayti.
URL:
https://nti2035.ru/technology/ (kirish sanasi: 12/10/2021).
12
aytilgan.
17
– yuqori texnologiyali yechimlar asosida yangi istiqbolli bozorlarni
rivojlantirishga ko’maklashish bo’yicha davlat-xususiy sheriklikning uzoq muddatli
idoralararo dasturi. 2016 yilda ishlab chiqilgan "Milliy texnologiya tashabbusi (NTI)"
dasturi matniga ko’ra, 15-20 yil ichida "uchdan-end" raqamli texnologiyalar Rossiya
va jahon iqtisodiyotining rivojlanishini belgilaydi.
“End-to-end” raqamli texnologiyalar dastlab quyidagilarni o’z ichiga oldi: katta
ma’lumotlar, neyrotexnologiyalar, sun’iy intellekt, taqsimlangan registr tizimlari,
kvant texnologiyalari, yangi ishlab chiqarish texnologiyalari, sanoat interneti,
robototexnika va sensor komponentlar, simsiz aloqa texnologiyalari, virtual va
kengaytirilgan
reallik
texnologiyalari.
Ushbu
texnologiyalar
"Rossiya
Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" davlat dasturining birinchi versiyasida mavjud
bo’lgan ro’yxatga kiritilgan.
18
2017 yil. Dastur yangi texnologiyalar paydo bo’lishi
bilan ro’yxatni o’zgartirish imkoniyatini nazarda tutgan, ya'ni "uchdan-end"
texnologiyalar ro’yxati yopiq emas va muayyan texnologiyalarning rivojlanish
darajasiga va echimlarni qo’llash imkoniyatlariga qarab o’zgarishi mumkin.
amaliyotda ushbu texnologiyalarga asoslangan.
"Raqamli texnologiyalar" federal loyihasi
19
, 2018-2019 yillarda "Rossiya
Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" dasturi asosida uning "vorisi" - "Rossiya
Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" Milliy dasturining yaratilishi munosabati bilan
ishlab chiqilgan bo’lib, quyidagi etti guruh tasniflanadi. "end-to-end" raqamli
texnologiyalar:
1) sun'iy intellekt texnologiyalari va neyrotexnologiyalar;
2) robototexnika va sensorlarning komponentlari;
3) virtual va kengaytirilgan haqiqat texnologiyalari;
4) yangi ishlab chiqarish texnologiyalari ("aqlli ishlab chiqarish" texnologiyalari
(Smart Manufacturing), raqamli dizayn (Smart Design), qo’shimcha texnologiyalar va
boshqalar);
5) taqsimlangan daftar tizimlari;
6) simsiz aloqa texnologiyalari;
7) kvant texnologiyalari.
"Raqamli texnologiyalar" federal loyihasini amalga oshirish uchun bunday
texnologiyalarning har bir guruhini rivojlantirish bo’yicha yo’l xaritalari ishlab
chiqilgan, 2019 yil oktyabr oyidan boshlab Rossiya Federatsiyasi Raqamli rivojlanish,
17
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2016 yil 18 apreldagi 317-sonli "Milliy texnologiya
tashabbusini amalga oshirish to'g'risida" gi qarori // Rossiya Federatsiyasi qonunchiligi to'plami.
2016. No 17. m. 2413.
18
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2017 yil 28 iyuldagi 1632-r-sonli "Rossiya Federatsiyasining
raqamli iqtisodiyoti" dasturini tasdiqlash to'g'risida qarori // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari
to'plami, 2017 yil. No 32. Art. 5138-sonli (Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2019 yil 12
fevraldagi 195-r-son qaroriga binoan Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Strategik
rivojlanish va milliy loyihalar bo'yicha Kengash Prezidiumi tomonidan tasdiqlanganligi munosabati
bilan amal qilish muddati tugagan. "Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" Milliy
dasturining pasporti, 2018 yil 24 dekabrdagi 16-sonli bayonnoma).
19
"Raqamli texnologiyalar" federal loyihasi. URL: https://digital.ac.gov.ru/about/27/ (kirish sanasi:
12/10/2021).
13
kommunikatsiyalar va ommaviy axborot vositalari vazirligi veb-saytida ettita yo’l
xaritasi joylashtirilgan.
20
. “Uch-to-end” raqamli texnologiyalarning har birini
rivojlantirish bo’yicha yo’l xaritalarida tegishli texnologiyalarni (texnologiyalar
guruhlarini) davlat darajasida, shu jumladan qonun hujjatlariga zarur o’zgartirishlar
kiritish orqali rivojlantirishni qo’llab-quvvatlash vositalari sanab o’tilgan.
Ro’yxatda "uchdan-end" raqamli texnologiyalarning atigi ettita guruhi qayd
etilganiga qaramay, yuqorida sanab o’tilganlarga qo’shimcha ravishda katta
ma'lumotlar bilan ishlash texnologiyalari (Big Data) va sanoat "narsalar interneti"
texnologiyalari (sanoat) Internet of Things, IIoT) ham shunday texnologiyalar sifatida
nomlanishi mumkin. Yuqorida aytib o’tilganidek, ushbu texnologiyalar guruhlari 2017
yilda "Rossiya Federatsiyasining raqamli iqtisodiyoti" davlat dasturining birinchi
versiyasiga ko’ra ro’yxatga kiritilgan, bundan tashqari, keyinchalik 2020 yilda ettita
"oxirgigacha" guruhi bilan bir qatorda. -end” raqamli texnologiyalar nomini oldi, ular
istiqbolli texnologiyalar o’ntaligiga kirdi. Ushbu istiqbolli texnologiyalarga nisbatan
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2020 yil 28 oktyabrdagi 1750-son
qarori.
21
eksperimental huquqiy rejimlarni yaratish, ya’ni amaliyotga jadal tatbiq
etishning huquqiy asoslarini shakllantirish nazarda tutilgan.
“Uch-to-end” texnologiyalarni rivojlantirish, ularni ishlab chiqarish va xizmat
ko’rsatish sohasiga joriy etish deyarli barcha davlatlar tomonidan rabatlantirilmoqda,
chunki bu mamlakatning texnologik rivojlanish darajasini va milliy iqtisodiyotning
raqobatbardoshligini oshirishga imkon beradi. boshqa mamlakatlar. Bunday
texnologiyalar jamiyatning raqamli transformatsiyasiga asos bo’lib, faoliyatning
barcha jabhalariga integratsiyalashgan va ishlab chiqarish madaniyatida keng ko’lamli
o’zgarishlarni talab qiladigan, mahsulotlarni yaratish va xizmatlar ko’rsatish
tamoyillarini o’zgartiradi.
20-asrning oxirida shunga o’xshash ahamiyatga ega bo’lgan texnologiyalar
"buzuvchi" (Disruptive Technologies yoki Disruptive Innovations) deb nomlandi.
"Buzuvchi innovatsiya" atamasi birinchi marta amerikalik tadqiqotchi Kleyton
Kristensenning "Innovatorning dilemmasi: yangi texnologiyalar buyuk firmalarning
muvaffaqiyatsizligiga olib kelganda" kitobida ishlatilgan.
22
, yangi texnologiyalarning
kompaniya faoliyatiga ta'siri modelini tavsiflab berdi, bu esa bozordagi o’z
pozitsiyalarini yo’qotishiga olib keladi, chunki ular mahsuloti raqobatbardosh
bo’lmaganda, raqobatning ilgari o’rnatilgan parametrlari o’z qiymatini yo’qotadi.
Bir qator raqamli texnologiyalarning "end-to-end" nomiga asoslanib, ular
alohida-alohida rivojlanmasligi aniq. Misol uchun, sun'iy intellekt texnologiyalari
20
Rossiya Federatsiyasi Raqamli rivojlanish, telekommunikatsiyalar va ommaviy axborot vositalari
vazirligi. Hujjatlar. URL: https://digital.gov.ru/ru/documents/?directions=878 (kirish sanasi:
10.12.2021).
21
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2020 yil 28 oktyabrdagi 1750-sonli "Raqamli innovatsiyalar
sohasidagi eksperimental huquqiy rejimlar doirasida qo'llaniladigan texnologiyalar ro'yxatini
tasdiqlash to'g'risida"gi qarori // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari to'plami. 2020 yil. 44-modda.
7003.
22
Kristensen CM Innovatorning dilemmasi: yangi texnologiyalar buyuk firmalarning barbod
bo'lishiga olib kelganda. Boston: Garvard Business School Press. 1997. 228 b.
14
robot texnologiyalari bilan chambarchas boliq bo’lib, uning mahsuloti nafaqat jarayon
doirasida aniq dasturlashtirilgan harakatlar ketma-ketligini bajarish uchun yaratilgan
dasturiy ta'minot roboti, balki sun'iy intellektga ega "aqlli" robot bo’lishi mumkin.
Sun'iy intellekt tizimlari va sanoat "Internet of Things" texnologiyalarining
imkoniyatlari inson aralashuvisiz yoki hech qanday ishtirokisiz ishlay oladigan "aqlli"
ishlab chiqarish ob'ektlarini - Smart Manufacturingni yaratishga imkon beradi, chunki
ular aqlli jarayonlarni boshqarish tizimlarini va boshqaruv tizimlarini birlashtiradi. har
qanday profildagi tashkilotlarni yagona tuzilmaga birlashtirish. Bu to’liq
avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish bo’lib, sensorlardan olingan ma'lumotlar katta
ma'lumotlar texnologiyalaridan foydalangan holda tizimlar tomonidan qayta ishlanadi.
O’z navbatida, simsiz aloqa texnologiyalarining rivojlanishi “aqlli” ishlab
chiqarishlarni yaratishga xizmat qilmoqda. Sun'iy intellektning rivojlanishi katta
ma'lumotlarni qayta ishlash imkoniyatlari bilan boliq: ma'lumotlar qanchalik ko’p va
"tozaroq" bo’lsa, ya'ni qanchalik to’ri bo’lsa, sun'iy intellekt shunchalik tez
yaxshilanadi. Kvant texnologiyalaridagi taraqqiyot katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta
ishlashni yangi bosqichga ko’tarishga va sun'iy intellektni rivojlantirish uchun
ishlatiladigan mashinani o’rganish algoritmlarini tezlashtirishga qodir. “aqlli” ishlab
chiqarishlarni yaratishga simsiz aloqa texnologiyalarining rivojlanishi yordam
bermoqda. Sun'iy intellektning rivojlanishi katta ma'lumotlarni qayta ishlash
imkoniyatlari bilan boliq: ma'lumotlar qanchalik ko’p va "tozaroq" bo’lsa, ya'ni
qanchalik to’ri bo’lsa, sun'iy intellekt shunchalik tez yaxshilanadi. Kvant
texnologiyalaridagi taraqqiyot katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlashni yangi
bosqichga ko’tarishga va sun'iy intellektni rivojlantirish uchun ishlatiladigan
mashinani o’rganish algoritmlarini tezlashtirishga qodir. “aqlli” ishlab chiqarishlarni
yaratishga simsiz aloqa texnologiyalarining rivojlanishi yordam bermoqda. Sun'iy
intellektning rivojlanishi katta ma'lumotlarni qayta ishlash imkoniyatlari bilan boliq:
ma'lumotlar qanchalik ko’p va "tozaroq" bo’lsa, ya'ni qanchalik to’ri bo’lsa, sun'iy
intellekt shunchalik tez yaxshilanadi. Kvant texnologiyalaridagi taraqqiyot katta
hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlashni yangi bosqichga ko’tarishga va sun'iy
intellektni rivojlantirish uchun ishlatiladigan mashinani o’rganish algoritmlarini
tezlashtirishga qodir.
Sun'iy intellekt texnologiyalari va neyrotexnologiyalar o’rtasidagi boliqlik
shunchalik yaqinki, ular ko’pincha raqamli texnologiyalarni rivojlantirish bo’yicha
dasturiy hujjatlarda bir guruhga birlashtiriladi. Neyrotexnologiya – nevrologiya fanlari
(neyrofiziologiya, neyrobiologiya, neyroinjeneriya, neyroinformatika va boshqalar)
rivojlanishi tufayli amaliyotda keng tarqalayotgan texnologiyalar guruhidir. Ular
miyaning tuzilishini tushunishga, ong, fikrlash jarayonlari va yuqori aqliy funktsiyalar
haqida tasavvurga ega bo’lish imkonini beradi. Neyrotexnologiyalar yordamida
neyrointerfeyslar miya va kompyuter o’rtasida ma'lumot almashish uchun
mo’ljallangan. Sun'iy intellekt texnologiyalarining kelajakda neyrotexnologiyalar bilan
uyunligi inson-mashina gibrid intellektini yaratishni bashorat qilish imkonini beradi.
23
,
23
Filipova I.A. Neyrotexnologiyalar: ishlab chiqish, amaliyotda qo'llash va huquqiy tartibga solish //
Sankt-Peterburg universiteti axborotnomasi. To'g'ri. 2021. V. 12. No 3. S. 502–521.
15
shuning uchun sun'iy intellektning kelajagi, ehtimol, matematik va biologik usullarning
simbiozida yotadi.
24
.
|