nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mahsulot sotish rejasining umumiy hajmda bajarilishi va dinamikasining tahlili, (ming so‘mda)

|
Mahsulot sotish rejasining umumiy hajmda bajarilishi va dinamikasining tahlili, (ming so‘mda)
|
bet | 90/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Mahsulot sotish rejasining umumiy hajmda bajarilishi va dinamikasining tahlili, (ming so‘mda)
Ko‘rsatkichlar
|
O‘tgan yili
|
Hisobot yili
|
Hisobot yilining haqiqiysi
|
Biznes-
rejada
|
Haqi-
qatda
|
O‘tgan yilga
nisbatan, %
|
Rejaga
nisbatan, %
|
Sotilgan mahsulot hajmi, ming so‘m
|
1452513
|
2367492
|
304038
1
|
209,32
|
128,42
|
Korxona hisobot yilida biznes-reja bo‘yicha o‘tgan yilga nisbatan ancha ko‘p mahsulot sotishni rejalashtirgan bo‘lib, mazkur reja joriy yilda 128,42 % ni tashkil etgan. Bundan ko‘rinadiki, korxona o‘tgan yilga nisbatan joriy yilda bir qadar ko‘p mahsulot sotishni oldindan taxmin qilgan, ya’ni mahsulot sotish hajmini o‘tgan yilga nisbatan biznes-rejada 914979 ming so‘mga ko‘p qilib belgilagan hamda ushbu reja ortig‘i bilan ado etilgan. Bunday natijalar korxonaning moliyaviy holati yaxshilanib borayotganligidan hamda ichki va tashqi bozorda o‘z mavqeyiga ega bo‘lib borayotganligidan dalolatdir.
Mahsulot (ish, xizmat)lar sotish rejasini umumiy hajmda bajarilishi tahlilidan so‘ng asosiy mahsulotning ayrim turlari bo‘yicha sotish rejasini natura va qiymat shakllarida bajarilish muddatlari bo‘yicha aniqlanishi lozim bo‘ladi.
jadval
|
| |
§
texnik parametrlar (tovar xususiyati, uni qo‘llanishi va tavsiya

136
12-chizma.
Sifat zanjiri.
Mahsulot turlari parametrlarini o‘zgarish sabablarini kompleks
tahlilida etalon sifatida qabul qilingan o‘rtacha bozor yoki tarmoq
parametrlari bilan taqqoslash orqali aniqlanadi. Har bir detal, material,
butlovchi buyum, texnologik jarayonlar bo‘yicha tafovutlar
mutaxassislar tomonidan alohida-alohida aniqlanadi va jamlanadi. Yo‘l
qo‘yilgan kamchiliklar tufayli mahsulot raqobatbardoshligining
pasayishini bartaraf etish tadbiriy choralari quyidagi mazmunga ega:
- o‘zgartirish kiritiladigan va modernizatsiya qilinadigan mahsulot
nomi;
- mahsulot ishlab chiqarishidagi kamchiliklarni yo‘qotish bo‘yicha
bajariladigan ish turlari;
- kamchiliklarni yo‘qotish bilan bog‘liq ish turlarini muddati, unga
javobgar shaxslarning ism-sharifi;
- zarur material, asbob-uskunalar ro‘yxati va miqdori;
- bajarilgan ish turlari va moddiy resurslarning summasi;
- ishni tugatish muddati;
- kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan ishlar samaradorligiga
oid ma’lumotlar.
Mahsulot raqobatbardoshligi ko‘p jihatdan sifat ko‘rsatkichlariga
bog‘liq. Sifat zanjiri sifatning uch xil tushunchasini aks ettiradi.
Bugungi iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida korxonalar-

Bugungi iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida korxonalar- ning mahsulot (ish, xizmat)lar ishlab chiqarish va sotish hajmlarini tahlil etishda moliyaviy va boshqaruv tahlilining asosiy axborot manbalari quyidagilar hisoblanadi: · korxonaning biznes-reja ma’lumotlari;
· «Korxona (birlashma)ning mahsuloti bo‘yicha hisoboti» (1-P
shakl) nomli statistik hisoboti ma’lumotlari;
146
· «Tayyor mahsulotlar harakati» to‘g‘risidagi 16-sonli vedomost;
· «Buxgalteriya balansi» (1-shakl) ma’lumotlari;
· «Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot» (2-shakl) ma’lumot-
lari va boshqa axborot manbalari.
· «Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot» ma’lumotlari;
· boshqa qo‘shimcha ma’lumotlar.
5.2. Mahsulot (ish, xizmat)lar ishlab chiqarish va sotish hajmlari bo‘yicha belgilangan biznes-rejalarning bajarilishi tahlili Hozirgi iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida sanoat kor-
xonalarini ishlab chiqargan mahsulotlari hajmi miqdoriy, shartli –
miqdoriy, mehnat va qiymat o‘lchovlarida o‘rganilishi mumkin. Bu
o‘lchovlar tarkibida ishlab chiqarilgan mahsulotlar hajmini o‘rganishda
qiymatda hisoblangan ko‘rsatkichlarni tahlil etish muhim o‘rin egal-
laydi, ya’ni korxona bo‘yicha barcha turdagi ishlab chiqarilgan mah-
sulotlar hajmi qiymat o‘lchovida umumlashadi. Moliyaviy va boshqaruv tahlili uchun sanoat korxonalari ishlab chiqargan mahsulot hajmini o‘rganishda quyidagi umumlashtiruvchi ko‘rsatkichlar o‘rganiladi: · yalpi mahsulot;
· tovar mahsuloti;
· sotilgan mahsulot;
· normativ sof mahsulot;
· shartli mahsulot.
Yalpi mahsulot – bu korxonaning ma’lum bir davrda (kun, oy, cho-
rak, yil) ishlab chiqargan mahsuloti, ko‘rsatgan xizmat va bajargan
ishlarining amaldagi va solishtirma bahoda o‘lchangan hajmiga aytiladi.
Bunda uning tarkibiga ishlab chiqarilgan tayyor mahsulot, bajarilgan
ishlar, ko‘rsatilgan xizmatlar, tugallanmagan ishlab chiqarish qiymatlari,
korxonaning o‘z kapital remonti uchun sarflangan yarimfabrikatlar
qiymati, buyurtmachilarning xomashyosidan tayyorlangan mahsulotlar
qiymati ham qo‘shilgan holda aks etadi. Ishlab chiqarilgan yalpi
mahsulot hajmi korxonaning quvvati, imkoniyati va ixtisoslashuvini
o‘rganishga hamda tahlil o‘tkazishga imkoniyat yaratadi.
Tovar mahsuloti – bu iste’molchilarga yetkazib berish uchun
mo‘ljallangan mahsulotlar bo‘lib, yalpi mahsulotdan shu jihatlari bilan
farq qiladiki, uning tarkibiga tugallanmagan ishlab chiqarish va korxona
147
ichki iste’moli (oboroti) uchun foydalanilgan mahsulotlar hamda buyurt-
machilarning xomashyosidan tayyorlangan mahsulotlar kiritilmaydi.
Blockchain konsensus algoritmlari

|
Blockchain konsensus algoritmlari
|
bet | 156/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi 4.3.2. Blockchain konsensus algoritmlari
Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, blokcheyn to‘g‘risidagi ma’lumotlar ochiq va oshkora. Bu shuni anglatadiki, har bir kishi tranzaktsiya tarixi va u amalga oshirilgan yo‘lni ko‘rishi mumkin. Bitim hajmi haqida ma’lumot ham ochiq. Bunday holda, qabul qiluvchi va qabul qiluvchining shaxsi oshkor qilinmaydi. Bu blokcheynningshaffofligini bildiradi. Har qanday tranzaksiya, aksariyat tarmoq ishtirokchilari tomonidan ma’qullangandan keyin tasdiqlangan deb e’lon qilinadi. Tranzaksiyaga ruxsat berish uchun konsensus (tarmoqning barcha ishtirokchilari o‘rtasida kelishuvga erishish va uning ishlashini ta’minlaydigan mexanizm) talab qilinadi.
Blokcheynga butun tarmoqning ishonchliligini kafolatlaydigan maxsus kalitlar yordamida kirish mumkin. Har bir foydalanuvchi bunga ega. Kalit – bu kriptografik yozuvlar to‘plami. U mutlaqo noyobdir, bu ma’lumotlarning buzilishi va xakerlik hujumlarining mumkin emasligini kafolatlaydi. Buning uchun bo‘zuvchilar (xakerlar) tarmoqdagi barcha kompyuterlarga kirish huquqiga ega bo‘lishlari kerak.
Blokcheynning huquqiy layoqati va ishonchliligini ta’minlaydigan mexanizmlar – bu konsensus algoritmlari.
Bitcoin blokcheynni paydo bo‘lishidan oldin markaz-
lashtirilmagan to‘lov tizimini yaratishga ko‘p urinishlar qilingan. Ammo ularning barchasi muvaffaqiyatsizlikka uchradi, chunki to‘lov tizimni ishlab chiquvchilar konsensusga erishish muammosini hal qila olmadilar.
Shartnoma munosabatlari
Konsensus, umumiy ma’noda, kelishuvga erishish usulini anglatadi. Yagona boshqaruv organi bo‘lmagan markazlashtirilmagan tizim bo‘lgan blockchainda konsensusga erishish uchun turli xil algoritmlar ishlab chiqilgan.
Blokcheyn tarmog‘ida tizim ishtirokchilari bir-biriga ishonadimi yoki yo‘qmi muhim emas. Ular barchani qiziqtiradigan muayyan ish tamoyililari to‘g‘risida kelishib olishlari kerak. Va bu konsensus mexanizmining bevosita vazifasi.
Blokcheyndagi konsensus algoritmi – bu barcha ishtirokchilar o‘rtasida kelishuvga erishish va tarmoqning ishlashini ta’minlashga imkon beradigan ma’lum matematik qoidalar va funktsiyalar to‘plami. Hozirda bir nechta turli xil konsensusga erishish algoritmlari mavjud.
|
| |
Internet kim oshdi savdolari turlari

|
Internet kim oshdi savdolari turlari
|
bet | 96/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
Internet kim oshdi savdolarning 4 asosiy turi mavjud:
to‘g‘ridan-to‘g‘ri (ingliz tilida) ;
teskari ;
golland (ulgurji) ;
yanki (ularning narxidan).
To‘g‘ridan-to‘g‘ri (inglizcha) kim oshdi savdosi eng oddiy va keng tarqalgan. Bunday auksionda qonunchilik bilan ta’qiqlanmagan har qanday narsani yoki xizmatni sotib olish yoki sotish mumkin.
Ushbu turdagi auksionning o‘ziga xos xususiyatlari – ochiq savdo bo‘lib, narxlarning oshishi. Kim oshdi savdosi minimal narxdan boshlanadi, undan keyin xaridor yuqori narxlarni belgilash bilan navbatma-navbat amalga oshiriladi. Savdo sotuvchilari tomonidan belgilangan auksion muddati tugaganda (odatda 114 kun) yakunlanadi.
Internet kim oshdi savdosi har doim ham sotish bilan tugamaydi. Agar sotuvchi zahira narxini (u sotishga tayyor bo‘lgan minimal narxni) belgilab qo‘ygan bo‘lsa, u holda ushbu zahira narxiga erishilgan taqdirdagina savdo bo‘ladi. Mahsulot uning maksimal narxini bergan xaridorga o‘tadi.
Teskari Internet – auksion to‘g‘ridan-to‘g‘ri - kim oshdi savdoning teskarisi – xaridorlar nimani sotib olmoqchi bo‘lganini e’lon qiladi va javoban sotuvchilar o‘z takliflarini taqdim etadi. Endi xaridorlar emas, balki sotuvchilar o‘zaro raqobatlashmoqda va narxlar pasayadi.
Gollandiyalik (ulgurji) auksion – kim oshdi savdosi, unda sotuvchi bir vaqtning o‘zida bir nechta mahsulotni namoyish qilishi mumkin. Xaridorlar ko‘plab mahsulotlarni sotib olishda qatnashishlari mumkin, g‘olib xaridor yutuq narxlarining eng kam miqdorini to‘laydi.
Yanki auktsioni yopiq deb ham nomlanadi. Savdo boshqa ishtirokchilardan yopiq bo‘lib, eng yuqori narxni qo‘ygan g‘olib tovarlarni o‘zi belgilagan narx bo‘yicha oladi. Odatda, bunday kim oshdi savdosining har bir ishtirokchisi faqat bitta ariza topshiradi, shuning uchun unga tayyorgarlik ko‘rishi kerak. Arizalarni ochgandan so‘ng g‘olib aniqlanadi. Agar bir nechta tovarlar namoyish etilsa, u holda tushgan arizalar taklif etilayotgan narxning pasayish tartibida saralanadi, g‘oliblar o‘zi taklif qilgan miqdorni to‘laydilar.
|
| |
Auksionning ish tartibi - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 97/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
Savdoda ikki tomon ishtirok etadi – sotuvchi va xaridor. Kim oshdi savdosi tashkilotchilari savdolar uchun ma’lum bir haq oladilar.
Kim oshdi savdosida qatnashish uchun foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tishi kerak, u shaxsiy va manzil ma’lumotlari, plastik karta ma’lumotlari va boshqalarni o‘z ichiga oladigan ma’lum bir shaklni to‘ldiradi .
Kim oshdi savdosida sotiladigan mahsulotlarning asosiy
Auksion savdolariga mos keladigan quyidagi tovar toifalarini ajratishimiz mumkin :
Kompyuter mahsulotlari. Ushbu turdagi tovarlarning potensial iste’molchilari Internetdan foydalanuvchilar hisoblanadi. Bundan tashqari, kim oshdi savdosi talabni baholash va maqbul bozor narxini aniqlash vositasi bo‘lib xizmat qilishi mumkin .
Bozorda yangi bo‘lgan yuqori texnologik mollar . Internet auditoriyasi yangi mahsulotlar va yangi texnologiyalarga moyil va kim oshdi savdosi talabni aniqlash va maqbul bozor narxini aniqlash uchun qulay vosita bo‘lishi mumkin.
Arzonlashtirilgan tovarlar. Tashqi ko‘rinishi talabga javob bermaydigan, shuningdek qaytarilgan mahsulotlar.
Sekin harakatlanadigan tovarlar. Eski yoki o‘z talabiga ega bo‘lmay qolgan tovarlardan qutilish uchun vosita.
Yaqinda sotilganlar. Yangi model rahbarlari tomonidan almashtirilganligi sababli eskirgan mahsulotlar .
Noyob tovarlar . Ushbu turdagi mahsulot yuqori darajadagi raqobat bilan ajralib turadigan o‘zining maxsus auditoriyasiga ega.
O‘z-o‘zini tekshirish savollari
Internet-do‘kon mohiyati nimada?
Internet do‘kon va an’anaviy do‘kon o‘rtasidagi farqi nimada?
Internet-do‘kon o‘z egasiga qanday imkoniyatlarni taqdim etadi?
Internet-do‘kon xaridorga qanday imkoniyatlarni taqdim etadi?
Internet do‘kon tuzilishining asosiy elementlarining umumiy xususiyatlari nimadan iborat?
Elektron peshtaxtaning vazifasi nima?
Internet tizimining vazifasi nimada?
Internet-do‘konlarning turlari qanday ?
Internet-do‘konlar modellarini ayting.
Onlayn auksionlarning turlari qanday?
|
| |
Xavfsizlik va himoyalanganlik

|
Xavfsizlik va himoyalanganlik
|
bet | 154/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Xavfsizlik va himoyalanganlik
Yuqorida aytib o‘tilganidek, har qanday markazlashtirilgan ma’lumotlar bazasi buzilishi va o‘zgartirilishi mumkin. Blokcheyn bilan bu mumkin emas.
Bloklardan birini buzish va undagi ma’lumotni o‘zgartirish mantiqqa to‘g‘ri kelmaydi, chunki barcha bloklarni buzish kerak va bu juda katta hisoblash quvvatini talab qiladi - chunki yangi bloklarda oldingi bloklar to‘g‘risidagi shifrlangan ma’lumotlar mavjud. Shuning uchun, buzishga urinish tarmoqning boshqa ishtirokchilari tomonidan seziladi.
Elektron raqamli imzo bilan bir qatorda, xesh- funksiyalaridan foydalangan holda kuchli shifrlash algoritmi firibgarlikka to‘sqinlik qiladi.
Imzo ikkita kalitdan foydalanadi - ochiq va yopiq. Birinchisi, imzoning o‘zini tekshirish uchun kerak, ikkinchisi uni yaratish uchun ishlatiladi va maxfiydir. Kalitlar ishtirokchilarga ma’lum ma’lumotlarga kirishni ta’minlaydi.
Ochiqlik va shaffoflik
Hamma ma’lumotlar bazasi jamoat mulki hisoblanadi va shuning uchun har kim bu yoki boshqa blok ma’lumotlarini ko‘rishi mumkin. Bir foydalanuvchi pulni boshqa foydalanuvchiga o‘tkazishi mumkin - agar xohlasangiz, hamma bu haqda bilib olishi mumkin. Ammo kim pulni kimga o‘tkazganligi sirligicha qolmoqda. Ushbu ma’lumotlar almashuv bevosita ishtirokchilari uchun mavjud, agar ular o‘zlari buni oshkor qilishni istamasalar.
Yozuvning doimiyligi
Yangi ma’lumotlarni yozib olish uchun blokcheyn tugunlarining kelishuvi talab qilinadi (4.3.2 - bandga qarang). Bu sizga operatsiyalarni filtrlash va faqat qonuniy tranzaktsiyalarni yozib olish imkonini beradi. Xeshni almashtirish imkoniyati yo‘q. Blokcheynning ishlashiga misol (4.3.5-rasm).
A mijoz pulni B mijoziga o‘tkazishmoqchi;
Tranzaktsiyalar tarmoqqa o‘tkaziladi va bloklarga yig‘iladi, har bir blokda oldingi blokning raqami va xeshi mavjud;
Bloklar tizimning barcha ishtirokchilariga tekshirish uchun yuboriladi;
Agar xato bo‘lmasa, har bir ishtirokchi o‘z ma’lumotlar bazasi blokiga blok yozadi;
Blok blok zanjiriga qo‘shiladi, unda avvalgi barcha operatsiyalar haqida ma’lumotlar mavjud;
Pul A mijozidan B mijoziga o‘tkaziladi.
4.3.5-rasm. Blokcheynning ishlash sxemasi
Ushbu tizim qanday ishlashini ko‘rib chiqaylik. Bloklarning ushbu ketma-ketligi (1-2-3-4-5-6) zanjirdir, ayanchli doiraemas. Bloklarning har birida ma’lum ma’lumotlar to‘plami mavjud. Barcha bloklar bir-biri bilan bog‘langan. Yangi ma’lumotlar to‘plami faqat eski ma’lumotlar to‘plami yopilganidan keyin yaratilishi mumkin.
|
| |
Bloklarni shakllantirish va yopish

|
Bloklarni shakllantirish va yopish
|
bet | 155/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Bloklarni shakllantirish va yopish
4.3.6-rasmdan ko‘rinib turibdiki, zanjirning har bir blokida ma’lum bir kalit mavjud. Kalit shifrni ochilgunga qadar blok yopilmaydi.
Blok kalitining shifrni ochishmaynerlar tomonidan amalga oshiriladi. Matematik algoritmlarning kompyuter yechimida qurilgan kriptovalyutalarni ishlab chiqarish mayning deb ataladi. Va bu bilan shug‘ullanadigan shaxslarni maynerlar deb aytishadi.
4.3.6-rasm
Kriptovalyutalarni ahtaradigan maynerlar ularni videokartalar va protsessorlarning quvvatlaridan foydalanib amalga oshiradilar. Ular, o‘z navbatida, hisoblash operatsiyalarini bajaradilar, ularning asosiy maqsadi blokka kriptografik imzoni xesh shaklida izlashdir. Uni olib topish bilanoq - blok yopiladi. Va mayner buning uchun kriptovalyuta shaklida mukofot oladi.
Mayning - Bitcoin tarmog‘ida zarur va muhim jarayon bo‘lib, natijada quyidagi vazifalar hal qilinadi:
Blokcheynga yangi tranzaksiya blokini yozish.
Yangi Bitcoin tangalarini chiqarish (emissiya).
Tarmoq ishtirokchilariga (maynerlar) tranzaksiyalarni qayta ishlash va yangi blokni shakllantirish uchun mukofot.
"51% hujum" dan himoya qilish, bu pul tarmog‘ini barbod qilish va boshqarishga ro‘xsatsiz ochish urinishini iqtisodiy jihatdan befoyda bo‘lishini ta’minlaydi.
Tarmoqdagi blokcheyinning ko‘plab nusxalarini saqlash. Buning sababi shundaki, maynerlar yangi tranzaksiyalarni boshqarish uchun blokcheynning to‘liq (so‘nggi) versiyasiga ega bo‘lishlari kerak.
Blokcheynning ishlashi va uning xavfsizligi maynerlar va blokcheynning boshqa ishtirokchilari tomonidan ta’minlanadi. Zanjirning ishini qo‘llab-quvvatlaydigan barcha ishtirokchilar birbiriga tengdir. Server yoki biron bir protsessing markazi yo‘q. Har bir blokcheyn foydalanuvchisi xavfsizlik kafolati sifatida ishlaydi.
Blokcheyn operatsiyalarni to‘sib bo‘lmaydigan qilib qurilgan.
Tarmoqni markazlashtirmaslik, turli davlatlar va yurisdiktsiyalarni (sud vakolatlari doirasi) vakolatiga ega bo‘lgan subyektlar o‘rtasida ma’lumotlarni o‘zaro kelishuv asosida vositachilar yoki tartibga soluvchisiz uzatish imkonini beradi.
|
| |
-rasm - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 93/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi2.6.1-rasm. Internet-do‘kon sayitining daraxtli tuzilishi
Elektron peshtaxtasi – bu sotuvga taklif etilayotgan va buyurtma berishni taklif etadigan tovarlar to‘g‘risida batafsil ma’lumotni o‘z ichiga olgan ixtisoslashgan sayt bo‘lib, keyinchalik u doimiy ofisga elektron pochta orqali yuboriladi.
Shu bilan birga, tashkilot iste’molchi bilan bog‘lanadi, yetkazib berish kafolatlarini beradi, to‘lovlarni Internetda emas, an’anaviy usulda amalga oshiradi. Elektron peshtaxtasi avtomatik to‘lov funksiyasi va elektron to‘lovlarni qabul qilish mexanizmi xos emas.
Elektron peshtaxta asosini narxlari ko‘rsatilgan mahsulotlar katalogi yaratadi. U turli yo‘llar bilan tuzilgan (mahsulot guruhlari va toifalari, ishlab chiqaruvchilar va boshqalar).
Internet Savdo Tizimi (IST) Internet orqali savdoni tashkil etishning eng murakkab va to‘liq tizimidir. IST avtomatlashtirilgan elektron do‘konda bo‘lmagan xususiyatga ega, ya’ni u tijorat tashkilotining ichki avtomatlashtirilgan savdo tizimiga bevosita bog‘liqdir. Bu juda muhim, chunki elektron do‘konni tashkil qilishda har doim elektron biznesni an’anaviy savdo bilan munosabat o‘rnatishda muammolar mavjud.
Har qanday ISTni yaratish uch to‘rt oy ketadi. Natijada, tijorat tashkilotida to‘liq ishlaydigan integratsiyalashgan tizim mavjud bo‘lib, unda elektron tijorat an’anaviy ravishda an’anaviy tarzda birlashtiriladi. Bu birlashish barcha aloqalarda o‘z aksini topadi: omborlarda, moliyada, hisobotda, tovarlar oqimida.
Elektron do‘konlardan eng tez qoplanadigan internet savdo tizimlari hisoblanadi. Ular bitta bitimning narxini bir yarim ikki martagacha kamaytiradi, do‘konlar esa uni bir necha bor kamaytiradi.
Tovarlarning taklif etilayotgan assortimentiga qarab, Internet- do‘konlar yuqori darajada ixtisoslashgan, ixtisoslashgan, aralash va universal bo‘lishi mukin.
Yuqori ixtisoslashgan do‘konlar o‘zlarining mahsulot assortimentida mahsulot guruhiga yoki kichik guruhga ega (masalan, bolalar poyafzali, ayollar sumkalari va boshqalar).
Ixtisoslashgan do‘konlar bitta mahsulot guruhining tovarlarini (masalan, mebel, ish yuritish buyumlari, elektr buyumlari) sotadilar.
Kombinatsiyalangan do‘konlar assortimentida umumiy talabga bog‘liq bo‘lgan tovarlar guruhlarini birlashtiradi (masalan, attorlik - parfyumeriya).
Universal do‘konlari aholining barcha qatlamlari uchun oziqovqat va nooziq-ovqat mahsulotlarining barcha guruhlarini sotadi (masalan, univermag, supermarket).
|
| |
Blokcheyn turlari - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 153/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
Quyidagi blockcheyn turlari mavjud:
Ommaviy blokcheyn (Public Blockchain) – ochiq va to‘ldirilgan ma’lumotlar bazasi. Ushbu turdagi blokcheyn Bitcoin kripotovalyutada qo‘llaniladi. Har bir ishtirokchi ma’lumotlarni yozishi va o‘qishi mumkin.
Xususiy blokcheyn (Private Blockchain) - ma’lumotlariniyozish / o‘qish uchun cheklovlarga ega. Ustuvor tugunlarni o‘rnatish mumkin. Xususiy kichik turi – eksklyuziv (noyob) blokcheyn hisoblanadi. Ushbu zanjirda tranzaktsiyalarni qayta ishlash bilan shug‘ullanadigan shaxslar guruhi tuzilgan.
Konsorsium blockchain. U bir nechta kompaniyalar yoki, masalan, davlat idoralari o‘zlarining yopiq tarmog‘iga muhtoj bo‘lgan holatlarda yaratilgan. Bu erda tarmoq teng sharoitlarda bir nechta tugunlar tomonidan boshqariladi - ularning asosiy zanjirdagi ma’lumotlar bloklarini tekshirish va yozish uchun o‘zlarining kelishuv parametrlari, shuningdek tarmoqqa kirish parametrlari mavjud.
Blokcheyn asosiy tamoyillari:
markazlashtirmaslik va taqsimlangan saqlash;
xavfsizlik va himoyalanganlik; ochiqlik va oshkoralik;
yozib olingan o‘zgarmasligi.
Markazsizlashtirish va taqsimlangan saqlanishi
Odamlar hayotining ma’lum bir sohasi bilan bog‘liq har qanday muhim ma’lumotlar biron bir joyda saqlanadi. Uy yoki mashina sotib olish, qarz olish, pul o‘tkazish – bu operatsiyalar bo‘yicha barcha ma’lumotlar qayd qilinadi va markaziy ravishda davlat muassasalari yoki xususiy kompaniyalarning serverlariga joylashtiriladi. Bu ko‘pincha suiiste’mol qilishga olib keladi - xohlaganda, har qanday bazaga kirish va unga tuzatishlar kiritishmumkin.
Blokcheyn texnologiyasi ushbu yondashuvni tubdan o‘zgartirmoqda. Uning mohiyati shundan iboratki, ma’lumotlar bazasi bir joyda saqlanmaydi, balki minglab, hatto o‘n minglab, ba’zan esa millionlab kompyuterlarga tarqatiladi (4.3.4-rasm). Ularning barchasining ishgan chiqarish ehtimoli juda kam. Bu orada, hech bo‘lmaganda tarmoqda bitta kompyuter ishlab tursa, blokcheynga asoslangan tizim mavjud bo‘ladi.
4.3.4-rasm. Markazsizlashtirish va taqsimlangan saqlanishi
|
| |
Video va audio fayllar bilan tanishish

|
Video va audio fayllar bilan tanishish
|
bet | 102/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiVideo va audio fayllar bilan tanishish
|
Videolarni tomosha qilish va audio tinglash
|
Oqimli uzatish
|
Oqimli xizmatlar orqali videoni va audioni tomosha qilish
|
2.7.3. Mobil tijorat xizmatlari
Agar VASning bir qismi sifatida taqdim etiladigan xizmatlar haqida gapiradigan bo‘lsak, hozirgi paytda quyidagi guruhlarni ajratishimiz mumkin:
ovozli xizmatlar bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan operatorlik xizmatlari;
SMS - billing xizmatlari (uyali aloqaning qo‘shimcha ovozli bo‘lmagan imkoniyatlariga asoslangan xizmatlar);
ilg‘or SIM zamonaviy xususiyatlariga qurilgan xizmatlar – karta xizmatlari va mobil telefonlar uchun dasturiy ta’minot tarqatish xizmati.
Ovoz ma’lumotlarini uzatish bilan bog‘liq bo‘lgan operatorlik xizmatlari
Hozirgi kunda ko‘plab uyali aloqa operatorlari turli xil qo‘shimcha xizmatlarni taqdim etadilar, ular faqat operatorlarning ovozli xizmatlari asosida qurilgan. Ulardan eng mashhurlari:
qo‘shimcha aloqa xizmatlari: qo‘ng‘iroqlarni taqiqlash, faks orqali yuborish, "sevimli raqamlar", operator tomonidan yozuv daftarchasi, qo‘ng‘iroqlar uchun to‘lovning turli xil alternativ tizimlari / mobil Internet;
o‘yin-kulgi xizmatlari: musiqani chaqirganda ovozli signallarni almashtirish, turli xil mobil tarkiblarni (rasmlar, musiqa, video) yuklab olish imkoniyati, tanishuv xizmatlari, ko‘ngilochar portallar va hk.
Bunday xizmatlar faqat bitta operatorga tegishli, lekin tarmoq yadrosi orqali emas, balki qo‘shimcha xizmatlar orqali amalga oshiriladi, shuning uchun ular VASga tegishli. Ushbu xizmatlarning aksariyati oldindan obuna bo‘lishni talab qiladi. Ushbu xizmatlarga haq to‘lash avans asosida amalga oshiriladi (xizmat to‘lovi faktdan keyin shaxsiy hisobdan ushlab qolinadi) yoki xizmatdan foydalanish davriyligidan qat’iy nazar har bir xizmat uchun oylik to‘lov asosida amalga oshiriladi.
|
| |
§ 14.3.3. Gidrotexnik inshootida zatvorlar va ko‘tarish jihozlari

192
Sxema 3,4. Bu sxema avvalgisidan shunisi bilan farq qiladiki, po‘lat val 7 (qarich
ustidan tashlangan) tutash bo‘g‘inlarda joylashgan ikkita elektr dvigateli bilan
harakatlanadi. Ikkala chig‘ir ham bir xil
val bilan qo‘zg‘algani uchun ikkita novda
ko‘targan zatvorning past-balandlik qochishlari bo‘lishi mumkin yemas.
3.8-rasm. Ko‘tarish mexanizmlarining statsionar joylashuv sxemalari
Bu yerda: 1-bo‘g‘inlardagi orolik (paz), 2-ko‘tarish yulduzchasi yeki baraban,
3-tishli uzatish,4-kosol, 5-ko‘prik,6-egiluvchan ko‘tarish moslamasi (tyaga), 7-po‘lat
val, 8-elektrodvigatel, 9-elektrik val.
§ 14.3. Gidrotexnik inshootida zatvorlar va ko‘tarish jihozlari

187
Bosh suv olish inshootlari sug‘orish manbalaridan suv olish va uni magistral
kanallarga yetkazib berishga mo‘ljallangan.
To‘siqli konstruksiyalari asosiy kanallarga berilgan aniqlik bilan buyruq berish
va suv yetkazib berish uchun zarur bo‘lgan kanal bo‘linmalarida zarur sathini saqlab
turish uchun mo‘ljallangan.
Suv ajratish inshootlari ularga berilgan suvni taqsimlangan nisbatlarda ajratadi
va uni bir necha kanallarga yo‘naltiradi.
Suvni tashlash tuzilmalari ortiqcha suvni tashlab, kanallarning avariya
holatlarida toshib ketishining oldini oladi; ular sug‘orish tarmog‘ini butunlay
bo‘shatish uchun ham ishlatiladi.
3.4-rasmda gidromelioratsiya tizimida qo‘llaniladigan chuqur zatvorlarning
sxemasi, 3.5-rasmda yuzali zatvor sxemalari keltirilgan.
3.4-rasm. Chuqur zatvorlar sxemalari: a - tekis; b - zadvijka klapan; v -
segmiyentli; g - silindrsimon; d - drosselli; e - sharsimon; j - ignasimon; z -
konussimon.
O‘z omborxonasi bo‘lgan model

|
O‘z omborxonasi bo‘lgan model
|
bet | 95/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi O‘z omborxonasi bo‘lgan model
Bu modelda Internet-do‘kon egasida mahsulotlari sotilidigan ombori bo‘ladi. Afzalligi shundaki, internet-do‘konning egasi xaridorlarga mollarni imkon qadar tezroq yetkazib beradi va yetkazib beruvchida tovarlarning mavjudligi bilan bog‘liq hech qanday cheklovlar bo‘lmaydi - internet-do‘kon egasi o‘z omborida nima saqlanishini aniq biladi .
Aralash model
Yuqorida sanab o‘tilgan modellarining gibrid modeli hisoblanadi.
2.6.3. Internet - auksion
Auksion (lotincha "auctio" dan - o‘sish) – ochiq tanlov savdolarida tovarlar va xizmatlarni sotish jarayonida ularning yakuniy narxlari belgilanadi.
Virtual yoki tarmoq auktsionlarining xususiyati shundaki, ular Internetda kim oshdi savdosi tashkilotchisining saytida o‘rnatilgan maxsus dasturlardan foydalangan holda o‘tkaziladi.
Internet auktsion (Onlayn kimoshdi savdosi) – bu Internetda auktsion hisoblanadi. Oddiy kim oshdi savdosidan farqli o‘laroq, bunday kim oshdi savdosida masofadan turib web-sayt yoki kim oshdi kompyuter dasturi orqali takliflarni joylashtirish orqali
qatnashish mumkin. Onlayn sotilgan tovarlarning narxi ishtirokchilarining talab asosida ochiq savdolar davomida belgilanadi.
Kim oshdi savdosining mohiyati shundan iboratki, narsa kim oshdi savdosi egasiga tegishli emas, u xaridor va sotuvchi o‘rtasida vositachi hisoblanadi.
E’lon taxtalardan, savdo maydonchalardan va internetdo‘konlardan farqli o‘laroq, kim oshdi savdosida narxni xaridor emas, balki sotuvchi tomonidan belgilanadi. Sotuvchi Internetauksion qoydalarini belgilaydi.
Onlayn - kim oshdi savdosida hamma narsa sotilishi mumkin: yer, oziq-ovqat va gullar, avtomobillar, qimmatli qog‘ozlar.
Onlayn- kim oshdi savdolari uzoq vaqt davomida (odatda 310 kun) o‘tkaziladi. Sotuvchi oldindan Internet-kim oshdi savdosini to‘gash vaqtini belgilaydi. Kim oshdi savdosi tugagandan so‘ng, xaridor tovarlar uchun pulni, sotuvchi esa tovarlarni xaridorga topshirishga majburdir.
|
| |
§ 14.2. Gidrotexnika qurilmalarining avtomatlashtirish sxemalari

186
To‘suvchi inshootni yuqori b’ef bo‘yicha erkin sath yuzasida egri chiziqlari
H = const nuqtasida chegaraviy uchburchak hosil qilib kesishadilar. Bu esa
0
≤
Q
≥
Q
ma[
sarfga to‘g‘ri keladigan b’efdagi sath o‘zgarishi chegaralarini belgilaydi.
Suv chiqarish inshootlari to‘suvchi inshootlari yuqori b’efiga yaqin joylashtiriladi,
chunki bu yerda suv chiqarish inshootlarining normal ish tartibi saqlanadi.
Yuqori b’ef bo‘yicha rostlashning asosiy xususiyati shundaki, b’eflar orasida
teskari gidravlik aloqa yo‘q, buning natijasida yuqori joylashtirilgan b’eflarga quyi
b’eflardagi o‘zgarishlar ta’sir ko‘rsatilmaydi.
Suv olish vaqtida kanalga suv yig‘ilmaydi, kanalni oxirigacha borib, undan
chiqarib yuboriladi. Yuqori b’ef bo‘yicha ko‘rilgan rostlash tartibi kanalni normal ish
sharoitlariga to‘g‘ri keladi. 3.2– rasmning «b», «v» ko‘rinishlariga avariya
holatlaridagi o‘zgarishlar ko‘rsatilgan. Agar to‘suvchi inshoot ishdan chiqsa, to‘sqich
ochiq holatda to‘xtab koladi. Bu holda ushbu b’efda normal belgilangan sath o‘zgarib
bu bo‘limdagi iste’molchilarga suv uzatilmaydi. Odatda ulardan olinadigan suv sarfi
oxirgi tashlama inshootiga uzatiladi.
Kanaldagi to‘sqichni yopiq holatda to‘xtab qolishi xavfli avariyalardan
hisoblanadi, chunki kanal b’efi toshib ketib maxsus inshootlar va dambalarga zarar
etkazishi mumkin. Shuning uchun b’ef to‘lib ketmasligi uchun maxsus qurilmalar
o‘rnatiladi.
Kanalning yuqori b’ef bo‘yicha rostlash tizimi yetarli darajada ishonchli ishlaydi
va u hozirgi kunda keng qo‘llanilyapti.
Iqtisodiyotning erkinlashuvi sharoitida korxonaning pul oqimini prognozlashning yuqoridagi bosqichlarini amalga oshirish natijasida korxona moliyaviy menejeri

|
Iqtisodiyotning erkinlashuvi sharoitida korxonaning pul oqimini prognozlashning yuqoridagi bosqichlarini amalga oshirish natijasida korxona moliyaviy menejeri
|
bet | 270/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Iqtisodiyotning erkinlashuvi sharoitida korxonaning pul oqimini prognozlashning yuqoridagi bosqichlarini amalga oshirish natijasida korxona moliyaviy menejeri:
korxonaning pul oqimlari holati haqidagi to‘liq ma’lumotga;
korxonani raqobat bozorida yashab qolishini ta’minlab, bankrotlikka uchramaslik sharoitlarini kafolatlaydigan;
bankdan olgan kreditlarini o‘z vaqtida qaytarish uchun amal qilinadigan aniq dasturlarga ega bo‘ladi.
Yuqoridagi fikr-mulohazalarimizdan kelib chiqadigan bo‘lsak, korxonalarda pul oqimlarni prognozlash muhim ahamiyatga ega ekan- ligiga amin bo‘lamiz. Erkin iqtisodiyotga o‘tish sharoitida inflyatsiya sur’atlarini ham hisobga olgan holda pul oqimlarini progonozlash kerak bo‘ladi. Korxonaning moliyaviy menejerlari pul mablag‘larini prognozlash orqali korxonaning kelgusidagi pul mablag‘lariga bo‘lgan taxminiy talabini oldindan bilgan holda strategik rejalar tuzadilar. Korxonaning kelgusidagi pul mablag‘lariga bo‘lgan talablarini oldindan
bilish hisobiga, korxona iqtisodiyotini to‘g‘ri rejalashtirilishiga, korxonaning kelgusidagi to‘lov intizomini yaxshilanishiga olib keladi. Bu esa respublikamiz iqtisodiyotining rivojlanishida ham o‘zining ijobiy ta’sirini ko‘rsatadi.
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Iqtisodiyotning erkinlashuvi sharoitida korxonaning pul oqimini prognozlashning yuqoridagi bosqichlarini amalga oshirish natijasida korxona moliyaviy menejeri
|
-rasm
. Yuza zatvor sxemalari: a-tekis; b - segmentli; 
 v - sektorli; g - rolikli

190
Zatvorlarni manevrlash dasturi, maxsus 5 avtomatik bloklar tonidan amalga
oshiradi, ustuvor tanlash bloki (BVO) deb nomlangan maxsus avtomatlashtirish
dasturiy qurilma sifatida.
Agar kerak bo‘lsa, to‘g‘on zatvorlari, yuqorida aytib o‘tilganidek, pastki
galereyalarning zatvorlari bilan bloklanadi, uning ishlash tartibi gidravlik tizimning
tuzilish xususiyatlariga va cho‘kmaning xususiyatlariga bog‘liq.
Manbadagi oz miqdordagi suv bilan ortiqcha suvni oqizish, odatda, birinchi
navbatda, suv olish inshootlarining yoki loyqa qabul qilishlarning inshootlarini
yuvishga ketadi. Boshqaruv sxemasi suvning bo‘sh oqishi faqat manbadagi suv oqimi
suv olish kanallariga bo‘lgan yehtiyojdan katta bo‘lsa va suv olish inshootlarining
kanallarini yuvish va joylashtirish uchun suv u paytda kerak bo‘lmaydi. Amalda odatda
to‘g‘on teshiklarining ochilish maydoni bilan pastki galereyalarning ochiq zatvorlari
soni o‘rtasida ma’lum nisbatni o‘rnatish mumkin bo‘ladi. Buning uchun
avtomatlashtirish sxemasida to‘g‘on darvozalarining har birining ochilishi (yopilishi)
bilan bir vaqtda ular bilan to‘silgan pastki galereyalarning zatvorlari ochiladigan
(yopiladigan) zatvorlaridan foydalaniladi.
Yil boshidagi qoldiq - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

537
Test savollari:
1. Ustav kapitali balansning qaysi bo‘limida ko‘rsatiladi?
a) passiv tomon – 1-bo‘limda;
b) aktiv tomon – 1-bo‘limda;
d) passiv tomon – 2-bo‘limda;
e) aktiv tomon – 2-bo‘limda;
f) manba sifatida passiv – 1-bo‘limda, mablag‘ sifatida aktiv – 1 va
2-bo‘limlarda.
2. Xususiy kapital qatoriga kiruvchi mablag‘lar:
a) ustav kapitali, taqsimlanmagan foyda;
b) zaxira kapitali, qo‘shilgan kapital;
d) taqsimlanmagan foyda;
e) ustav kapitali, qo‘shilgan kapital, zaxira kapitali, taqsimlanmagan
foyda, qoplanmagan zarar;
f) ustav kapitali, zaxira kapitali, qo‘shilgan kapital, taqsimlanmagan
foyda (qoplanmagan zarar), maqsadli tushumlar va moliyalashtirishlar,
kelgusi davr bo‘yicha to‘lovlar zaxiralari.
3. O‘z mablag‘lari deganda nimani tushunasiz?
a) korxonaning o‘ziga tegishli mablag‘lari;
b) qarzga olingan (uzoq muddatga) mablag‘lar;
d) mahsulot sotishdan olingan daromadlar;
e) majburiyatlar qoplanishidagi ortiqcha mablag‘lar;
f) hukumat tomonidan subsidiya sifatida berilgan mablag‘lar.
Takrorlash uchun savollar

|
Takrorlash uchun savollar Pdf ko'rish
|
bet | 393/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docTakrorlash uchun savollar:
1. Xususiy kapital deganda nimani tushunasiz?
2. Xususiy kapital nima uchun tahlil etiladi?
3. Xo‘jalik subyektlarining xususiy kapitalini tahlil qilishdan
maqsad va tahlil vazifalari nimalardan iborat?
4. Xususiy kapital tarkibiga nimalar kiradi?
5. Xususiy kapital qanday tahlil etiladi?
6. Xususiy kapitalni ko‘paytirish yo‘llarini ko‘rsatib bering.
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar:
1-topshiriq.
Quyida ilova qilingan «Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot»
ma’lumotlari
asosida
korxonaning
xususiy
kapital
bilan
ta’minlanganligini va uning holatini mustaqil ravishda tahlil qilib
chiqing va xulosalar yozing.
2-topshiriq.
Korxonaning xususiy kapitalini ko‘paytirish yo‘llarini ko‘rsatib
bering.
535
Xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobot
(5-sonli shakl)
Ko‘rsatkichlar nomi
Наименование показателя
Satr
kodi
Код
стр.
Ustav
kapitali
Уставний
капитал
Qo‘shilgan
kapital
Добавленний
капитал
Rezerv
kapitali
Резерв-ний
капитал
Taqsimlanmagan
foyda (qoplan-
magan zarar)
Нераспределен-ная
прибил
(непокритие
убитки)
Sotib olingan
xususiy aksiyalar
Викупленние
собственние
аксии
Maqsadli
tushumlar va
boshqalar
Целевие
поступления и
прочие
Jami
Итого
|
| |
§ 12.5. Mikroprotsessor tarkibi - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

167
•
Turli operatsiyalarni amalga oshirishning o‘ziga xos xususiyatlari tufayli
barcha mashina bloklarini o‘z vaqtida muayyan nazorat signallari (nazorat
pulslari) hosil qiladi va
e
tkazib beradi;
•
Amalga oshirilayotgan operatsiya tomonidan ishlatiladigan xotira
hujayralarining manzillarini hosil qiladi va bu manzillarni kompyuterning
tegishli bloklariga o‘tkazadi;
•
Generatoridan teskari impuls ketma-ketligini qabul qiladi.
3. Mikroprotsessor xotirasi
bevosita mashinaning keyingi soat sikllarida hisob-
kitoblarda ishlatiladigan axborotni qisqa muddatli saqlash, qayd qilish va chiqarish
uchun mo‘ljallangan. Mikroprotsessor xotirasi registrlarda quriladi va kompyuterning
yuqori ishlashini ta’minlash uchun ishlatiladi, chunki asosiy xotira har doim yuqori
tezlikdagi mikroprotsessorning samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni
yozish, qidirish va o‘qish tezligini ta’minlamaydi.
Mahsulot sifati tahlili - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 96/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Mahsulot sifati tahlili
Sanoat korxonasi faoliyatining muhim samaradorlik ko‘rsatkich- laridan biri, ishlab chiqarilgan mahsulotning sifati hisoblanadi. Mahsulot sifatining o‘shishi, o‘z navbatida, sotilgan mahsulot hajmining oshishiga va foydaning ko‘payishiga, oqibatda rentabellik darajasining yuqori bo‘lishiga sababchi bo‘ladi. Mahsulot sifatining oshishi unga bo‘lgan
talabning oshishiga olib keladi. Mahsulot sifatining oshishi bozorda raqobat kurashida yutib chiqish yoki o‘z mavqeini ushlab turish imkoniyatini yaratadi. Sifatli mahsulot bozorda yuqori baholarda sotilib, qo‘shimcha daromad olib kelish manbayiga aylanadi. Mahsulot sifatini tahlil qilishning asosiy maqsadi bu ishlab chiqarilgan mahsulotning sifatiga baho berish hamda mahsulot hajmining va foydaning o‘zgari- shiga tegishli ta’sirini aniqlash bo‘lib hisoblanadi.
Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida mahsulot sifatini yaxshilanishi muhim ahamiyat kasb etadi. Sifat deganda mahsulotning tovarlilik darajasi va uning xaridorlar dididagi yuqori tasnifiy belgilarga hamda mazkur mahsulot uchun belgilangan mamlakat va xalqaro standart me’yorlariga egaligiga aytiladi. Tovarlilik darajasi uning taklif elementi sifatida o‘z xaridoriga ega ekanligini, tasnifiy belgilari esa texnik-iqtisodiy, ijtimoiy-iqtisodiy, ekologik-iqtisodiy belgilarning muvofiqligini xarakterlaydi.
Ishlab chiqarilayotgan mahsulot sifatiga doimo e’tibor berib kelingan, chunki, aynan mahsulot sifati iste’molchilar ehtiyojini yaxshiroq qondirishga imkon beruvchi tovarlar mo‘l-ko‘lligi, mahsulot ishlab chiqarish hajmining pul ko‘rinishidagi ifodasining oshishiga, shuningdek, xalq xo‘jaligi tarmoqlarida kapital qo‘yilmalardan tejab qolish va foyda miqdorining o‘sishiga imkoniyat beradi.
O‘zbekiston Respublikasi «Korxonalar to‘g‘risida»gi qonunning 35-moddasi 1-bandida korxonani sifatli mahsulot ishlab chiqarish mas’uliyati xususida quyidagilar qayd etilgan: «Shartnoma majburi- yatlari ... mahsulot sifatiga qo‘yiladigan talablarni, xo‘jalik faoliyatini amalga oshirishning boshqa qoidalarini buzganlik uchun korxona qonunlarda ko‘zda tutilganidek to‘la mulkiy javobgar bo‘ladi.»
Sifatli mahsulot uni ishlab chiqarish uchun sarflanadigan mehnatni tejaydi, iste’molchi talabi to‘la qondiriladi, realizatsiya jarayoni tezlashadi, mahsulot hajmi qiymat shaklida ortadi, aylanma mablag‘lar aylanishi tezlashadi.
|
| |
§ 12.8. Kompyuterli boshqarishning tarkibi va prinsiplari

174
Hozirgi vaqtda har qanday texnologik jarayonni boshqarish raqamli kompyuter
texnologiyasidan (KT) foydalanishga asoslangan. Sanoat, transport, aloqa tizimlari va
atrof-muhitni muhofaza qilish butunlay kompyuterni boshqarish tizimlariga bog‘liq.
Deyarli hech qanday texnik tizim, temir yo‘ldan yadro reaktoriga qadar, ba’zi
nazoratlarsiz ishlaydi. Birgalikda fan va texnikaning hozirgi holati kompyuterga
asoslangan jarayonlarni nazorat qilishning haqiqiy muqobili yo‘qligi bilan tavsiflanadi.
Integrallashgan avtomatlashtirish "jarayon" atamasi bilan uzviy bog‘liqdir.
Umuman olganda, "jarayon" atamasi ob’ekt holatlarining navbatdagi o‘zgarishini
anglatadi. Shunga ko‘ra, kompyuter dasturining bajarilishi bir xil jarayondir.
Jismoniy jarayon - bu jismoniy dunyodagi ob’ektlar holatlarining navbatdagi
o‘zgarishidir. Bu ma’noda jarayonlar harakat, kimyoviy reaksiyalar yoki issiqlik
uzatishdir. Jarayonlarga sanoat yoki kimyoviy ishlab chiqarish, yopiq konditsioner
(namlik va haroratning o‘zgarishi) va avtomobil harakati (tezlik va holatning
o‘zgarishi) misol bo‘ladi. Nemis texnik standarti DIN66201 jismoniy jarayonning aniq
ta’rifini "tizimda tegishli hodisalarning kombinatsiyasi, natijada modda, energiya va
axborot o‘zgaradi, ko‘chiriladi yoki saqlanadi"deb beradi.
Texnik jarayon "fizik o‘zgaruvchilarni texnik vositalar bilan o‘lchash va
o‘zgartirish mumkin bo‘lgan jarayon" deb ta’riflanadi.
Jismoniy texnik va texnik jarayon o‘rtasidagi farq shundaki, jismoniy jarayon
tashqaridan nazorat qilinishi shart
Корхоналарда - download

Qidiruv: Корхоналарда
Қўшма корхоналарда маркетинг фаолиятини такомиллаштириш
Xulosa va takliflar
1,21 Mb.
24
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mikroprotsessorning interfeys tizimi

168
bajarilishini sezilarli darajada tezlashtiradi, mikroprotsessorni kirish-chiqish
protseduralarini qayta ishlashdan ozod qiladi, shu jumladan bevosita xotiraga kirish
rejimini amalga oshiradi.
Uzilish
- bu boshqa dasturni tezda bajarish uchun bir dasturni bajarishdagi
vaqtinchalik to‘xtashdir. Uzilish kontrolleri uzlikli xizmat ko‘rsatadi, tashqi
qurilmalardan uzilish so‘rovini qabul qiladi, bu so‘rovning ustuvor darajasini aniqlaydi
va mikroprotsessorga uzilish signalini beradi.
Mikroprotsessorning
e
ng muhim xususiyatlari: 
Takt chastotasi

169
12.4-rasm. Tipik mikroprotsessorning tuzilishi sxemasi
MPT da alohida funksional bloklar orasidagi barcha bog‘lanishlar odatda
shinalar tomonidan amalga oshiriladi. Shinalar signallari fizik guruh deb funksional
umumiylikka ega bo‘lishi tushuniladi (bir ikkilangan razryad axborot har bir satr
bo‘ylab uzatiladi).
Bosma platalar yeki jgutlar jismoniy jihatdan parallel o‘tkazuvchi uchastkalarda
amalga oshiriladi. Shina ma’lumotlaridan (ShM) tashqari, u
e
rda odatda manzil shina
(MSh) va boshqaruv shinasi (BSh) o‘rtasida farq bo‘ladi.
MSh uzatiladigan adreslar MP da shakllanadilar. Ular uchun zarur MPT
doirasida ma’lumotlarni uzatish yo‘lini aniqlash, shu jumladan xotira xujayralarini
tanlash, qa
Birinchidan - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 268/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Birinchidan, pul mablag‘lari kirimini davr boshlanishidan oldin bashoratlash.
Ikkinchidan, pul mablag‘lari chiqimini davr boshlanishidan oldin bashoratlash.
Uchinchidan, sof pul oqimini (ortiqcha yoki kamomad) davr boshlanishidan oldin hisob-kitobini qilish.
To‘rtinchidan, qisqa muddatli moliyalashtirishda mutlaq talabni davr boshlanishidan oldin aniqlash.
Pul oqimini progonozlash jarayonining birinchi bosqichi kelib tushishi mumkin bo‘lgan pul mablag‘lari kirimining hajmini hisoblashni o‘z ichiga oladi. Qo‘yidagi holatda bunday hisob-kitoblar ma’lum qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin. ya’ni agar korxona tushumni aniqlash uslubiyatini tovarlar jo‘natish tartibi bo‘yicha o‘zgartirib turadigan bo‘lsa, u holda pul mablag‘lari kirimida asosiy manba tovarlar sotish bo‘lib hisoblanadi. Tovarlarni sotish ham o‘z navbatida tovarlarni naqd hisob-kitobga yoki kredit (jo‘natilgan tovarlar qiymatining ma’lum qismini qarz sifatida berish) hisobiga sotishga bo‘linadi.
Amaliyotda ko‘pchilik korxonalar o‘rtacha davr oralig‘ida xaridorlardan jo‘natilgan tovarlar qiymatini to‘lashni talab qiladilar. Ushbu holatlardan kelib chiqib sotilgan mahsulotlarning qaysi qismi ushbu davrdagi tushumga, qaysi qismi esa keyingi davrdagi tushumga kiritilishini hisoblash mumkin bo‘ladi.
Zanjirli bog‘lanishning balansli usulidan foydalanib, pul mablag‘lari kirimi va debitorlik qarzlarning o‘zgarishi hisob-kitob qilinadi. Balansli tenglikni quyidagi formula orqali ifodalash mumkin:
DQD.B.+ ST = DQD.O. + PK
Bu yerda:
DQD.B. – Tovar va xizmatlar bo‘yicha debitorlik qarzlarning davr boshidagi holati.
ST – Davr oralig‘idagi sotishdan tushgan tushum.
DQD.O. – Tovar va xizmatlar bo‘yicha debitorlik qarzlarning davr oxiridagi holati.
PK – Davr oralig‘idagi pul mablag‘lari kirimi.
Debitorlik qarzlarini to‘lov (qoplash) muddatlari bo‘yicha tasniflash birmuncha aniq hisob-kitob qilish imkoniyatini beradi. Bunday tasniflash orqali, statistika va tahlilni o‘tgan davrda debitorlik qarzlarini qoplash haqidagi haqiqiy manbalar bilan ta’minlash mumkin bo‘ladi. Debitorlik qarzlarini to‘lov muddatlari bo‘yicha tahlil etishni oylar bo‘yicha o‘tkazish tavsiya etiladi. Chunki bunday holatda debitorlik qarzlarini qoplash muddatlariga qarab o‘rtacha miqdorini 30 kungacha, 60 kungacha, 90 kungacha va hokazo kunlarga moslashtirib o‘rnatish lozim. Pul mablag‘lari kirimiga oid boshqa manbalar (boshqa sotishlar, sotish bilan bog‘liq bo‘lmagan muomalalar)ni bashoratlash to‘g‘ri hisoblash usuli orqali bajariladi, ya’ni kirim qilingan summaga joriy davrdagi sotishdan kelib tushgan pul mablag‘lari summasi qo‘shiladi.
|
| |
Pul oqimini prognozlashning ikkinchi bosqichida

|
Pul oqimini prognozlashning ikkinchi bosqichida
|
bet | 269/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Pul oqimini prognozlashning ikkinchi bosqichida esa pul mablag‘- larining chiqimi o‘rganiladi. Uning asosiy tarkibiy elementi kreditorlik qarzlarini qoplash bo‘lib hisoblanadi. Bizga ma’lumki, odatda, korxona o‘zining schotini o‘z vaqtida to‘lasada, lekin ba’zi bir holatlarda korxona to‘lov muddatini o‘tkazib yuborishi mumkin. To‘lovni kechikish protsessi kreditorlik qarzlarini cho‘zish (muddati o‘tgan) deb nomlanadi. Muddati o‘tgan kreditorlik qarzlari ushbu holatda qisqa muddatli moliyalashtirishning qo‘shimcha manbalari sifatida ishtirok etadi.
Bozor iqtisodiyotining rivojlanish sharoitida tovarlar (ish, xizmatlar) to‘lovining turli xil tizimlariga amal qilinadi. Jumladan, to‘lovni amalga oshirish vaqtida davrni hisobga olgan holda, to‘lov hajmi differen- siallashtiriladi. Bunday tizimdan foydalanishda korxona uchun muddati o‘tgan kreditorlik qarzlari moliyalashtirishning muhim manbasi bo‘lib xizmat qiladi.
Pul mablag‘lari ishlatilishining boshqa xil yo‘nalishlari tarkibiga mehnat haqi to‘lovlari, kapital qo‘yilmalar, soliqlar to‘lanishi, foizlar va dividendlarni to‘lash kabilar kiradi.
Pul oqimini prognozlashning uchinchi bosqichi mantiqan oldingi ikkita bosqichning davomi bo‘lib hisoblanadi, ya’ni sof pul oqimini bashoratlashni hisoblashda pul mablag‘lari kirimi va chiqimining bashoratlarini solishtirish yo‘li orqali o‘rganiladi.
Pul oqimini prognozlashning to‘rtinchi bosqichida esa qisqa muddatli moliyalashtirishda mutlaq talabni hisoblash hamda pul oqimini bashoratlashda har bir davr boshi uchun bankning qisqa muddatli ssudalari hajmini aniqlash o‘rganiladi. Hisob-kitoblarda korxonaning sug‘urta zaxirasini tashkil etish, rejalashtirilmagan, ammo korxona uchun maqbul bo‘lgan investitsiyaga mablag‘ sarflash uchun ixtiyoriy minimumni hisob-kitob schotida inobatga olish tavsiya etiladi.
Pul oqimini prognozlashda ushbu to‘rtta bosqichni qo‘llash hisobiga korxonaning pulga bo‘lgan talabi o‘rganiladi. Bugungi kunda amaliyotda afsuski, ko‘pchilik korxonalarning moliyaviy menejerlari (korxona rahbari) korxona pul oqimini o‘rganmasligi va tahlil qilib chiqmasligi natijasida korxonaning pulga bo‘lgan talabi to‘g‘risida hech qanday ma’lumotga ega emaslar. Bunday holatni yaxshilash uchun, yuqoridagi pul oqimlarini bashoratlashning bosqichlaridan foydalanish ijobiy samara beradi deb hisoblaymiz.
|
| |
Mahsulot sifati ko‘rsatkichlar tizimi orqali ifodalanadi

|
Mahsulot sifati ko‘rsatkichlar tizimi orqali ifodalanadi
|
bet | 97/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Mahsulot sifati ko‘rsatkichlar tizimi orqali ifodalanadi. Sifatni ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi: umumlashtiruvchi, individual (yak- ka), egri ko‘rsatkichlar.
Umumlashtiruvchi ko‘rsatkichlar Mahsulot sifatini ifodalovchi individual (yakka) ko‘rsatkichlari:
foydaliligi (sutning yog‘liligi, ko‘mirning issiqliligi, oziq-ovqat mahsulotlaridagi oqsil moddalari va hokazo);
ishonchliligi (chidamliligi, benuqson ishlashi);
texnologiya shartlariga mos kelishi;
mahsulotning estetik ko‘rinishi.
Egri ko‘rsatkichlari – sifatsiz mahsulot uchun to‘langan jarimalar, brak mahsuloti va uni jami mahsulotdagi ulushi va hokazo.
Mahsulot sifati navlar bo‘yicha belgilanadigan mahsulotlarni ikki kategoriya bo‘yicha tarkiblash mumkin:
Mazkur sifat kategoriyalari orqali mahsulotning xalqaro va mamlakat standarti talablariga mosligi o‘rganiladi.
Mahsulot sifatini oshirish realizatsiya jarayonini tezlashtiradi, mah- sulotga bo‘lgan talabni to‘laroq qondiradi, tovar pul muomalasini tez- lashtiradi, eksport imkoniyatlarini oshiradi. Mahsulot sifati ko‘rsat- kichlar sistemasi bilan o‘lchanadi. Xarakterli xossalariga ko‘ra o‘z belgilangan xossasiga loyiqligi, pishiq va puxtaligi, chidamliligi, xalqaro va mamlakat standartlariga mosligi ko‘rsatkichlariga ko‘ra farqlanadi.
Sifatni yaxshilanishi ishlab chiqarilgan mahsulotni qiymat shaklida ortishiga, foydani ko‘payishiga olib keladi.
|
| |