T. L. Pervushina - bet 12

|
T. L. Pervushina
|
bet | 12/18 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 220,18 Kb. | | #105994 |
Bog'liq 00000000 (1)S i bilan belgilaymiz - loyiha bosqichi bilan bog'liq oddiy xavf S, n - xavflarning umumiy soni, ya'ni. i=1,2 .. n; k - agar oddiy risklar ahamiyatlilik darajasiga ko'ra bo'lingan bo'lsa, ustuvor guruhlar soni va kl - ustuvor qiymat, ya'ni. P i = 1,2..k. W I - ustuvor guruhlar bo'yicha oddiy xavfning og'irligi, W i >0, ,
M I - l ustuvor guruhiga kiritilgan xavflar soni, ya'ni. M i = 1,2..k .
Hisob-kitoblar uchun asosiy ahamiyatga ega bo'lgan birinchi ustunlik oxirgidan necha marta og'irligi, ya'ni. Wi : Wk = f
Birinchi qadam, quyidagi shartlardan eng past ustunlikka ega bo'lgan guruhlarning vaznini aniqlashdir:
Wk = (3,5)
Ikkinchi bosqich - ustuvor guruhlar bo'yicha vaznni aniqlash:
Wi = Wk * (3,6)
Uchinchi bosqichda Wi = Wi * Mi oddiy omillarning og'irliklari tegishli ustuvor guruhga kiritilgan har bir oddiy xavf uchun aniqlanadi. Bu shuni anglatadiki, bir xil ustuvor guruhdagi barcha oddiy risklar bir xil vaznga ega. Agar oddiy risklar uchun ustuvorliklar belgilanmagan bo'lsa, unda ularning barchasi teng og'irliklarga ega, ya'ni.
Wi =1: n .
Natijalar jadvalda keltirilgan (3.3-jadval).
3.3-jadval.
Oddiy xavflar S i
|
Priorities Pi _
|
Og'irliklar W i
|
|
|
|
Jami
|
X
|
R
|
Uchinchi vazifa - har bir oddiy xavf bilan bog'liq hodisalarning yuzaga kelish ehtimolini baholash. Ushbu ishni amalga oshirish uchun muammoning mohiyatini yaxshi biladigan uchta mutaxassis bo'lishi maqsadga muvofiqdir.
Alohida ishlaydigan har bir mutaxassisga loyihaning barcha bosqichlari uchun asosiy xavflar ro'yxati taqdim etiladi va quyidagi reyting tizimidan kelib chiqqan holda ularning yuzaga kelish ehtimolini baholash so'raladi:
0 - xavf ahamiyatsiz deb hisoblanadi, 25 - xavf amalga oshirilmaydi; 50 - hodisaning yuzaga kelishi haqida aniq hech narsa aytish mumkin emas;
75 - xavf katta ehtimol bilan o'zini namoyon qiladi, 100 - xavf katta ehtimol bilan amalga oshadi.
Ekspert baholashlari ularning izchilligi uchun tahlil qilinadi, ular quyidagi qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi:
1. maksimal | Ai - Bi | i =1,2... N ; 2.25 , (3.7)
Bu erda Ai va Bi - har bir i juftlik ekspertining baholari . Birinchi va ikkinchi ekspertlarning juftlik bilan taqqoslangan fikrlari uchun jami uchta baholash o'tkazilishi kerak; birinchi va uchinchi ekspertlar; ikkinchi va uchinchi ekspertlar.
Mutaxassislar ishining natijalari jadvalda keltirilgan (3.4-jadval).
3.4-jadval.
Oddiy xavflar Si
|
Mutaxassislar
|
Ehtimollik Vi
|
|
Birinchidan
|
Ikkinchi
|
Uchinchi
|
|
To'rtinchi vazifa - har bir oddiy xavf guruhi uchun xavfni hisoblash, bu formula bo'yicha ishlab chiqariladi:
R= , (3.8)
bu erda V i - xavfning yuzaga kelishining o'rtacha ehtimoli.
Hisoblash jadvalda keltirilgan (3.5-jadval).
3.5-jadval
Oddiy xavflar S i
|
Og'irliklar W i
|
Ehtimollik V i
|
Nuqta W i *V i
|
|
|
|
|
Barcha xavflar uchun jami
|
X
|
X
|
R
|
Eng muhim xavflar quyidagicha aniqlanadi: ko'rib chiqilayotgan usulga ko'ra, oddiy risklar uchun tuzilgan jadvallardan 10 dan ortiq barcha qiymatlar tanlanadi, ya'ni. Wi*Vi>10 . Ularning har biri uchun qarshi choralar ko'rsatilgan.
Loyiha risklarini hisoblash loyihaning zaif tomonlarini aniqlash uchun zaruriy tahliliy vositadir. Biroq, bu etarli emas. Mumkin bo'lgan xavfni kamaytirish va loyihani sug'urta qilish uchun ikkala chorani ishlab chiqish muhimdir.
Shuni hisobga olish kerakki, xavfni baholash sub'ektiv jarayondir. Xavf qiymatini hisoblash uchun ishlatiladigan usuldan qat'i nazar, har bir aniq holatda mutaxassis ushbu operatsiyalarning xavfini aniqlashi kerak.
Ro'yxatdagi usullarning har biri o'zining afzalliklari va kamchiliklariga ega.
"Sezuvchanlik tahlili" texnikasi tanlangan mezonga qarab vaziyatga ta'sir qiluvchi ko'rsatkichlarni baholashga imkon beradi. Natijada, vaziyat uchun eng ko'p va eng kam xavfli ko'rsatkichlarni (bezovta qiluvchi omillarni) aniqlash mumkin. Ushbu texnikaning kamchiligi shundaki, o'zgaruvchan ko'rsatkichlar orasidagi korrelyatsiya o'zaro bog'liqlik va bog'liqlik tahlil qilinmaydi va muqobil echimlarni amalga oshirish ehtimoli hisobga olinmaydi.
“Rentabellikni taqsimlash ehtimolini tahlil qilish” texnikasi vaqt omilini hisobga olgan holda xavf darajasi sifatida qaraladigan o‘zgaruvchanlik koeffitsientini aniqlash imkonini beradi. Barcha hisob-kitoblar rentabellik qiymatlarining bashorat qilingan baholari va ularni amalga oshirish ehtimoli bo'yicha amalga oshiriladi, ular ekspertlar tomonidan belgilanadi. Shu sababli, xavf darajasining qiymatini olishga sub'ektiv omil ta'sir qiladi va natijada olingan natijalarning ishonchliligi yo'qoladi.
Simulyatsiya modellariga asoslangan texnika muammoni hal qilishning turli variantlarini tahlil qilish va baholash va bir vaqtning o'zida bir nechta xavf omillarini hisobga olish imkonini beradi. Ammo bu usul ehtimollik xususiyatlariga asoslanganligi sababli, bu uni muayyan vaziyat uchun amaliy qo'llashni qiyinlashtiradi. Bundan tashqari, agar siz aniq baholangan va ishonchli tahlil qilingan analog holatdan foydalansangiz ham, xavfli vaziyatda barcha mumkin bo'lgan echimlarni hisobga olish juda qiyin.
Ekspert usuliga asoslangan xavfni baholash metodologiyasi bizga eng muhim xavflarni va ularning yuzaga kelishining o'rtacha ehtimolini aniqlash imkonini beradi. Ushbu texnikaning kamchiliklari birinchi va oxirgi ustuvorlik o'rtasidagi miqdoriy munosabatni aniqlashning sub'ektivligidir (birinchi ustuvorlik oxirgisidan necha marta og'irroq). Shunday qilib, birinchi va oxirgi ustuvor xavf guruhlari dastlab belgilanadi, bu esa keyingi barcha tahlillarni bekor qiladi. Vaziyat deterministik bo'lib, tasodifiylik va noaniqlik omili hisobga olinmaydi.
Ob'ektlarni juftlik bilan taqqoslash usulidan foydalangan holda xavf guruhlari ustuvorligini aniqlash taklif etiladi. Bu usul ekspertlarning sub'ektiv baholarini matematik qayta ishlashga asoslangan. Har bir mutaxassis juftlashgan taqqoslash usulidan har bir mumkin bo'lgan juft ob'ektlarning sifat ko'rsatkichi uchun ahamiyatini aniqlash uchun foydalanadi. Mumkin bo'lgan baholash natijalari quyidagi qiymatlar bilan tavsiflanadi:
1, agar j ob'ektdan i ob'ekti afzalroq bo'lsa
A ij = 0,5 agar i ob'ekt j ob'ektga ekvivalent bo'lsa
0, agar i ob'ekt j ob'ektdan kamroq afzalroq bo'lsa
Umumlashtiruvchi matritsani qurish uchun har bir ekspertning juftlashgan taqqoslashlarining individual matritsalari qo'llaniladi, bu taqqoslanadigan ob'ektlarning (xavf guruhlari) ahamiyatlilik koeffitsientlarini aniqlash uchun asos bo'ladi. Keyinchalik, ob'ektlar ahamiyatlilik koeffitsientlarining kamayishi tartibida tartibga solinadi, ya'ni. eng muhim bo'lgan ob'ekt kattaroq muhimlik koeffitsientiga mos keladi. Muhimlik koeffitsientlari nafaqat ob'ektni sifat jihatidan baholashga imkon beradi, balki bir o'rganilayotgan ob'ektni boshqasi bilan miqdoriy taqqoslashni ham ta'minlaydi. Shuning uchun bu usul ko'rib chiqilgan metodologiyani to'ldiradi va natija yanada ishonchli bo'ladi. (6)
|
| |