nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tuzuvchi - Tasdiqlayman” Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri K. Xolov “ ” 2024-yil

|
Tasdiqlayman” Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri K. Xolov “ ” 2024-yil
|
bet | 15/18 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 21,83 Kb. | | #252488 |
Bog'liq Ma\'lumotlar tuzilmasi va algoritmlar variantlarTuzuvchi:
|
|
S. Ahmatova
|
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
yakuniy baholash uchun yozma ish savollari
Variant № 25
1. Saralash deganda nimani tushunasiz?
2. Ma’lumotlarning sanaladigan toifasi degani nima?
3. Qo‘shni tugun deb nimaga aytiladi?
4. Massiv tushunchasi?
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
|
“Tasdiqlayman”
Axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri __________K. Xolov
“___” __________ 2024-yil
|
Dasturiy injiniring va Kiberxavfsizlik yo‘nalishlari 2-kurs talabalariga
2023-2024-o‘quv yili 4-semestri uchun “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan
|
| |
Ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi

|
Ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
|
bet | 32/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgMa’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
Bosqichlar, vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
Talaba
|
1-bosqich.
Kirish
(5 min)
|
1.1. O’quv mashg’ulotining mavzu va rejasini ma’lum qiladi. erishadigan natijalar bilan tanishtiradi.
|
1.1. Tinglaydilar va yozadilar.
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 min)
|
2.1. Mavzuni yoritish uchun muammoli savollarni taklif etadi.
2.2. Dars avvalida va so’ngida «bilaman-bildim» jadvalini to’ldirish uchun savollar tarqatiladi.
2.3. Muammoli savollarni o’rtaga tashlaydi va ularni birgalikda o’qishga chorlaydi:
1. tabiat insonga qanday ta’sir etadi?
2. Inson tabiatga qanday ta’sir etadi?
3. Ekologik inqiroz nima?
4. Urbanizatsiya nima?
5. Demografik portlash.
6. Oilani rejalashtirish?
|
2.1. Savollarga e’tibor beradilar. B.B.B. jadvali 1-ustuni to’ldiradilar.
2.2. eshitadilar, yozadilar.
2.3. B.B.B. jadvalining 2-ustunini to’ldiradilar.
.
|
3-bosqich
YAkuniy
(10 min)
|
3.1. Asosiy masala ustida to’xtaladi. B.B.B. jadvalini to’ldirishdagi savol-javoblarni tahlil qiladi va faol talabalarni rag’batlantiradi.
3.2. Mustaqil ish uchun topshiriqlar beradi.
|
3.1. Tinglaydilar, savollarini beradi, yozib oladilar.
3.2. Topshiriqlarni yozib oladilar.
|
|
|
|
|
| |
Ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi

|
Ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
|
bet | 28/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgMa’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
Bosqichlar, vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
o’qituvchi
|
Talaba
|
1-bosqich.
Kirish
(5 min)
|
1.1. O’quv mashg’ulotining mavzu va rejasini e’lon qiladi. erishadigan natijalar bilan tanishtiradi. (1-ilova)
|
1.1. Tinglaydilar va yozib oladilar.
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 min)
|
2.1. Talabalar e’tiborini rejadagi savollar va ulardagi tushunchalarga qaratadilar. Blits-so’rov o’tkazadi (2-ilova).
2.2. Muammoli savollarni o’rtaga tashlaydi va ulani birgalikda o’qishga chorlaydi:
1. Ekologiya tarixi haqida ma’lumot bering?
2. Ekologiya tarixi necha bosqichdan iborat?
|
2.1. Talabalar javob beradilar, daftarlariga yozadilar, jadvalni to’ldiradilar.
2.2. Muammoga e’tiborni qaratadilar va yozib oladilar.
|
3-bosqich
YAkuniy
(10 min)
|
3.1. Mavzuga xulosa qiladi.
3.2. Faol ishtirokchilarni rag’batlantiradi.
|
Eshitadilar.
Yozib oladilar.
|
1-ilova
Mavzu: Kirish. Ekologiya kursi, maqsadi, vazifasi, tuzilmasi va tarixi.
|
| |
-mavzu (davomi) - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 27/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org1-mavzu (davomi)
|
Kirish. Ekologiya kursi, maqsadi, vazifasi, tuzilmasi va tarixi.
|
Kirish ma’ruzasini o’qitish texnologiyasi
Vaqti – 2 soat
|
Talabalar soni: 30 nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli
|
Ma’ruza, klaster metodi
|
Ma’ruza mashg’ulotining rejasi
|
2. Ekologiyaning 20 asrda rivojlanish tarixi
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: ekologiya fanining tarixi to’g’risida talabalarda aniq tasavvur hosil qilish.
|
Pedagogik vazifalar:
- Antik davrda ekologiya haqida tushuntiradi.
- Ekologiyaning 20 asrda rivojlanish tarixini tushuntiradi
|
O’quv faoliyatining natijalari. Talaba:
-Antik davrda ekologiya haqida ma’lumot oladi.
-Ekologiyaning 20 asrda rivojlanish tarixi haqida ma’lumot oladi.
|
O’qitish uslubi va texnikasi
|
Ma’ruza matni, fan majmuasi, blits-so’rov, sxema va rasmlar
|
O’qitish vositalari
|
Ma’ruza matni, doska, bo’r.
|
O’qitish shakli
|
Frontal, jamoa, guruhiy.
|
O’qitish sharoitlari
|
Jihozlangan auditoriya
|
|
| |
Blits-so’rov savollari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

Blits-so’rov savollari
Ekologiya so’zi nimani anglatadi?
Tabiatni muhofaza qilish dastlab nimaga asoslangan?
O’rta Osiyo ekolog olimlarini taniysizmi?
3-ilova. Ekologiya fani bo’lim va sohalari
Ekologiya fani sohalari
Fiziologik ekologiya
Global ekologiya
Ijtimoiy ekologiya
Shaxs ekologiyasi
Muhandislik ekologiyasi
Biokimyo ekologiya
Evolyutsiya ekologiyasi
Bioekologiya
Qishloq ho’jaligi ekologiyasi
O’simliklar va hayvonlar ekologiyasi
Koinot ekologiyasi
Hashorat va boshqa tirik guruhlar ekologiyasi
Gidroekologiya
Shahar ekologiyasi
Landshaftlar ekologiyasi
Sanoat ekologiyasi
Meditsina ekologiyasi
Ijtimoiy ekologiya
►odam ekologiyasi
►etnos ekologiya
►shaxs ekologiyasi
►oila ekologiyasi
►ijtimoiy guruhlar ekologiyasi
►istemol ekologiyasi
►urboekologiya
►tarixiy ekologiya va b.
Bioekologiya
►zooekologiya
►fitoekologiya
►autekologiya
►pedoekologiya
►sineekologiya
►populatsiyalar ekologiyasi
►organizmlar guruhi ekologiyasi va b.
Huquqiy ekologiya
►ekologik huquq
►halqaro ekologik huquq
►tabiiy resurslardan foydalanish huquqi
►tabiatni huquqiy muhafazalash
►milliy ekologik huquq
►ekologik hacfsizlik huquqi va b.
Yer ekologiyasi
►geografik ekologiya
►geografik qobiq ekologiyasi
►landshaft ekologiyasi
►global ekologiya
►mintaqaviy ekologiya
►mahaliy ekologiya
►geologik ekologiya
►enfoekologiya
►ekzoekologiya va b.
Umumiy ekologiya
►nazariy ekologiya
►ekspremental ekologiya
►matematik ekologiya
►analitik ekologiya
►funksional ekologiya
►komplekslar ekologiyasi
►ekologik tizim va jarayonlar modellashtirish va b.
Sanoat ekologiyasi
►kosmos ekologiyasi
►agroekologiya
►maishiy ho’jalik ekologiya
►transport ekologiyasi
►meditsina ekologiyasi
►qurilish ekologiyasi
►bioresurslar ekologiyasi
►muhandislik ekologiyasi
►ekoturizm va b.
Iqtisodiy ekologiya
►ekologik menedjment
►ekologik marketing
►ekologik audit
►makroiqtisodiy ekologiya
►mikroiqtisodiy ekologiya
►iqtisodiy tumanlar ekologiyasi va b.
|
Uyga vazifa - Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi

|
Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi
|
bet | 6/12 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128192 |
Bog'liq Mavzu spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi Ta`limiy maqsadUyga vazifa: Takrorlash
O`.I.B.D.O`
4-Dars
6-“B” sinf
Mavzu: WORDDA FORMULALAR YOZISH 15.04.2022
Darsning maqsadi:
Ta`limiy maqsadi: Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiyena talablari bilan ishlashni o`rgatish.
Tarbiyaviy maqsad: O`quvchilarga jamoa bo`lib muammoni hal etish malakasini shakllantirish. Ajdodlarimiz meroslarini asrab – avaylab, ular ishlarining davomchilari bo`lish ruhida tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi maqsadi: Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiyena talablari malaka ko`nikmalarini hosil qilish.
Darsning jihozi: 6- sinf informatika darsligi, plakat, texnika vositasi,
(kompyuter), chizmalar, rangli qog`ozlar.
Darsning uslubi: Aqliy hujum interfaol mashqlar yordamida o`quvchilar orasida rivojlantiruvchi muhit hosil qilish.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism: O`quvchilar bilan salomlashib davomat aniqlanadi, o`quvchilar diqqati darsga jalb qilinadi.
Yangi mavzu bayoni:
Hujjatga maxsus belgilarni joylashtirish va formatlashning ba’zi imkoniyatlari yordamida sodda formulalar yozish mumkin. Murakkabroq
formulalar yozish uchun Joylashtirish(Вставка) tasmasining Simvollar
(Символы) guruhidan Формула( ) tugmasi beradigan imkoniyatlardan foydalaniladi. Biror formulani yozish uchun yurgich formula
joylashtirilishi lozim bo‘lgan satrga o‘rnatiladi va Формула( )
tugmasi tanlanadi. Natijada rasmidagi kabi formula uchun joy aks etadi. Menyular satrida esa Formula bilan ishlashKonstruktor (Работа с формулами-Конструктор) kontekst-menyusi va
unga mos quyidagi tasma aks etadi:
|
Formulalar muharriridan chiqish uchun sichqoncha ko‘rsatkichini ish
sohasining bo‘sh joyiga olib kelib sichqonchaning chap tugmasi bir marta bosiladi.
Formulalar muharririning imkoniyatlari juda keng. U bir necha guruhdan iborat bo‘lib, har bir guruh yana ma’lum bir amallar belgilari
majmuyidan iborat bo‘limlarga bo‘lingan. Masalan, turli ko‘rinishdagi
munosabatbelgilari, kasrlar va radikallarbelgilari, qavslar shablonlarishular jumlasidandir:
Shu amallar belgilaridan foydalanib quyidagilarni yozamiz (o‘zingiz
mustaqil yozib ko‘ring):
Agar yozilgan formulada xatolik bo‘lsa, bu formulaga tuzatish kiritish
mumkin. Buning uchun sichqoncha ko‘rsatkichini yozilgan formula ustiga olib kelib, chap tugmasi bir marta bosiladi. Natijada yurgich yozilgan
formula lavhasi ichiga joylashadi, menyular satrida esa Formula bilan
ishlash-Konstruktor (Работа с формулами-Конструктор) kontekstmenyusi va unga mos tasma aks etadi. Shundan keyin yurgichni kerakli
joyga sichqoncha yoki yo‘nalish klavishlari yordamida joylashtirish va
xatoni tuzatish mumkin bo‘ladi
|
| |
Matn protsessorlariga oid dastlabki atamalar

|
Matn protsessorlariga oid dastlabki atamalar
|
bet | 4/12 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128192 |
Bog'liq Mavzu spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi Ta`limiy maqsadMatn protsessorlariga oid dastlabki atamalar.
Matn protsessorlarida ishlaganda hujjatlarga oid quyidagi atamalarni bilish lozim. Shrift (nemischa) – (lotin, kirill, arab, grek va boshqa) alifbo hariflari, raqamlar va turli belgilarning yoki bosma ko`rinishlari. Shriftlar yozuv shakli (masalan, Baltika Uzbek, Times New Roman, Monotype Corsiva), chizmasi ko`rinishi (og`ma, tagchiziqli), rangga to`yinganligi bilan (masalan, oddiy qalin), o`lchami (masalan, 11 punkt, 14 punkt, bu yerda punkt = 0,3759 mm) bilan farq qiladi.
So`z – belgilar ketma-ketligi bo`lib, ular bir biridan probel, nuqta, vergul, nuqtali vergul, ikki nuqta, qavs, tire, uzun tire yoki qo`shtirnoq belgisi bilan ajralib turadi.
Satr – bitta chiziqda yozilgan so`zlar, harflar, yoki belgilar ketma-ketligi. Matn protses – sorlari satr oxirida so`z yoki belgini keyingi satrga avtomatik o`tkazadi.
Hoshiya – sahifa chekkasidagi toza saqlanadigan qism.
Bosh satr – hoshiyadan chekinishi bo`lgan satr.
Abzas (nemischa) – bosh satri bo`lgan satrlar ketma-ketligi. Abzaslar boshqalardan chekinishi, yozuv usuli (stili, masalan, oddiy, asosiy, Sarlavha), intervali (satrlar orasining kengligi) bilan farqlanishi mumkin. Yangi abzasga o`tish yoki bo`sh satr qoldirish uchun klavishi bosiladi.
Matn – abzaslar yig`ilmasi.
Fragment (lotincha: bo`lak) – matnning belgilangan qismi, bo`lagi.
Sahifa – kitob yoki daftar varag`ining bir tomoni. Matn protsessorlarida sahifa bir bosma qog`ozga mos keladi.
Format (lotincha: shakl beraman) – o`lcham, yozuv shakli, chizma ko`rinishi, interval aniqlash yoki boshqa ko`rinishlar berish.
Word interfeysi
MS Word ishga tushirilganda uning ekranda aks etgan interfeysida (quyidagi rasm) ishchi maydon va boshqarish paneli namoyon bo`ladi. Boshqarish paneli, odatda, sarlavha satri, menyular satri va uskunalar panelidan iborat.
|
| |
Sarlavhalar satri - Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi

|
Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi
|
bet | 5/12 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128192 |
Bog'liq Mavzu spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi Ta`limiy maqsadSarlavhalar satrida ishlanayotgan hujjatning va Word dasturining nomi aks etadi. Agar
Документ 1
hujjatda nom berilmagan bo`lsa sarlavha satrida (ya`ni, Hujjat 1) nomi aks etib turadi.
Uskunalar panelida uskunalar rasmi chizilgan tugmalar bo`lib, ulardan foydalanish matn protsessori bilan ishlashda qulaylik beradi (Paint dasturi uskunalar panelini eslang). Menyular satri quyidagi menyulardan iborat.
Fayl
Fayl
|
Tahrir Pravka
|
Ko`rinish Vid
|
Joylashtirish Vstavka
|
Format Format
|
Servis Servis
|
Jadval Tablisa
|
Oyna Okno
|
Ma`lumot Spravka
|
Mazkur menyular hujjatlar tayyorlashda muhim ahamiyatga ega. Masalan, Fayl menyusi yordamida fayl ustida bajarish mumkin bo`lgan asosiy amallar quyidagilardir:
Мои документы
Bu amallarning ba`zilari bilan Paint dasturi orqali tanishgan edingiz. Shuning uchun hech bir qiyinchiliksiz amalda qo`llay olasiz. Nom berib saqlangan hujjat Word
dasturida ham, odatda, Paint dasturidagi kabi papkasida saqlanadi.
Matnli hujjat tayyorlash uchun, avvalo, yangi sahifa (ish sohasi) ho- sil qilinadi. Microsoft Word matn protsessorida yangi sahifa hosil qilish, masalan, quyidagilardan biri asosida amalga oshirilishi mumkin:
ishga tushirilgan dastur nomi bilan yangi hujjat hosil qilishni taklif etadi;
Fayl menyusidan Hosil qilish (Создать) buyrug‘i tanlanadi. Na- tijada matn terish uchun yangi sahifa hosil bo‘ladi. Shu bilan matnli hujjat tayyorlash jarayoni boshlanadi.
|
| |
Axborotli jarayonlar - Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi

|
Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi
|
bet | 9/12 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128192 |
Bog'liq Mavzu spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi Ta`limiy maqsadAxborotli jarayonlar
Axborot ustida hosil qilish, to'plash, izlash, saqlash, uzatish, qabul qilish, o'lchash, ishlatish, qayta ishlash, nusxalash, his etish, eslab qolish, boshqa ko'rinishga o'tkazish, tarqatish, bo'laklarga ajratish, soddalashtirish, birlashtirish, formallashtirish, kodlash, buzish kabi amallarni bajarish mumkin.
Axborotlar ustida bajariladigan amallar bilan bog'liq barcha jarayonlar axborotli jarayonlar deb ataladi.
Axborotlar ustida bajariladigan amallarning ko'plari Sizga tanish. Masalan, axborotni to'plash, birlashtirish, saqlash, his etish, eslab qolish, ishlatish bilan fanlarni o'zlashtirish jarayonida, boshqa ko'rinishga o'tkazish yoki formallashtirish amallaridan matematika va fizika darslarida formulalar, tenglamalar va jadvallar tuzib, nusxalash amalidan esa Paint va Word dasturlarida ko'p foydalandingiz. Keyingi darslarimizda axborotlar ustida bajariladigan kodlash va buzish amallari bilan tanishasiz.
To'plangan axborotlardan kerak bo'lganda foydalanish uchun ularni saqlab qo'yish kerak. Axborotlar turli xil vositalarda, masalan, kitoblarda, gazetalarda, magnitli tasmalarda, kompyuterlarning esa maxsus vositalarida saqlanadi. Ular axborot tashuvchi vositalar deb ataladi.
Shu kabi axborot tashish vositalariga ko'plab misol keltirish mumkin.
Axborotni qayta ishlash va uzatish
Axborotlarni qayta ishlash deganda bir axborotdan biror-bir amal bajarib boshqa axborotni hosil qilish tushuniladi. Axborotlarni qayta ishlash axborotlarni ko'paytirish va ko'rinishlarini o'zgartirish uchun zarurdir.
Axborotlar bilan ishlaganda ham, modda va energiyadagi kabi, ularni to'plash (hosil qilish), uzatish, saqlash, bir ko'rinishdan boshqa, kerakli ko'rinishga o'tkazish kabi jarayonlar amalga oshirilishi mumkin.
Uyga vazifa: Takrorlash
|
| |
Uyga vazifa: 72-bet 1-5 savol va topshiriq

|
Uyga vazifa: 72-bet 1-5 savol va topshiriq
|
bet | 8/12 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128192 |
Bog'liq Mavzu spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi Ta`limiy maqsadUyga vazifa: 72-bet 1-5 savol va topshiriq
O`.I.B.D.O`
6-Dars
7-“B” sinf
Mavzu: Amaliy mashg`ulot 12.04.2022
Darsning maqsadi:
Ta`limiy maqsadi: Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiyena talablari bilan ishlashni o`rgatish.
Tarbiyaviy maqsad: O`quvchilarga jamoa bo`lib muammoni hal etish malakasini shakllantirish. Ajdodlarimiz meroslarini asrab – avaylab, ular ishlarining davomchilari bo`lish ruhida tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi maqsadi: Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiyena talablari malaka ko`nikmalarini hosil qilish.
Darsning jihozi: 7- sinf informatika darsligi, plakat, texnika vositasi,
(kompyuter), chizmalar, rangli qog`ozlar.
Darsning uslubi: Aqliy hujum interfaol mashqlar yordamida o`quvchilar orasida rivojlantiruvchi muhit hosil qilish.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism: O`quvchilar bilan salomlashib davomat aniqlanadi, o`quvchilar diqqati darsga jalb qilinadi.
Yangi mavzu bayoni:
Kompyuter — XX asrning eng buyuk kashfiyotlaridan biri. Uning yaratilish tarixi bir necha bosqichdan iborat bo‘lib, davr sinovidan o‘tgan eng yangi avlodi hozirgi kunda inson faoliyatining deyarli barcha sohalarida qo‘llanilib kelmoqda. Kompyuter ingl. computer — hisoblagich so‘zidan olingan bo‘lib, hisob-kitobni amalga oshiruvchi qurilma ma’nosini bildiradi.
|
Avvalgi darslarda axborotni aniqlash va undan foydalanishga oid mashqlarni bajardingiz. Bunda Siz berilgan qonuniyatlarga ko'ra axborot oldingiz, ya'ni axborot to'pladingiz (hosil qildingiz), olingan axborotni daftaringizga qayd etdingiz, ya'ni saqlab qo'ydingiz, shu axborotga asosan
o'ylab ko'rib xulosa chiqardingiz, ya'ni qayta ishladingiz va berilgan vazifani hal etdingiz, ya'ni axborotni ishlatdingiz. Mashqni bajarish jarayonida axborotni eslab qolish va boshqa ko'rinishga o'tkazishga to'gri keldi. Bu darsda shu kabi axborotlar ustida bajariladigan amallardan asosiylarini ko'rib chiqamiz.
|
| |
Uyga vazifa - Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi

|
Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi
|
bet | 3/12 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128192 |
Bog'liq Mavzu spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi Ta`limiy maqsadUyga vazifa: 97-bet, 1-6 savol va topshiriqlar
O`.I.B.D.O`
3 – Dars.
6-“A” sinf
Mavzu: Amaliy mashg‘ulot 08.04.2022
Darsning maqsadi:
A) Ta`limiy maqsadi: O`quvchilarga hujjat hosil qilish va saqlash bilan ishlashni o`rgatish.
B) Tarbiyaviy maqsad: O`quvchilarga jamoa bo`lib muammoni hal etish malakasini shakllantirish. Ajdodlarimiz meroslarini asrab – avaylab, ular ishlarining davomchilari bo`lish ruhida tarbiyalash.
C) Rivojlantiruvchi maqsadi: Hujjat hosil qilish va saqlash yordamida malaka ko`nikmalarini hosil qilish.
Darsning jihozi: 6-sinf informatika darsligi, plakat, texnika vositasi, (kompyuter), chizmalar, rangli qog`ozlar.
Darsning uslubi: Aqli xujum interfaol mashqlar yordamida o`quvchilar orasida rivojlantiruvchi muhit hosil qilish.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism: O`quvchilar bilan salomlashib davomat aniqlanadi, o`quvchilar diqqati darsga jalb qilinadi.
Yangi mavzu bayoni:
Kompyuterlar ishlab chiqilishi va rivojlanishi yozuv san’atini tubdan o‘zgartirib yubordi. Matnlarni yozish, saqlash, qayta ishlash, qog‘ozga chop etish kabi ishlarni bajarishga yo‘naltirilgan ko‘plab dasturlar ishlab chiqildi. Bu dasturlar, asosan, ikki turga bo‘linadi:
Matn muharirlari-yozilayotgan matnning faqat mazmuni ahamiyatga ega bo`lganda qo`lanilladi.
Matn protsessorlari- yozilayotgan matnning mazmuni bilan birga matnning ko`rinishi, shakli hamda matn mazmuni turli obyektlar bilan boyitilish ahamiyatga ega bo`lganda qo`llaniladi.
|
Masalan, Windows operatsion sistemasining tarkibiga kiritil- gan Блокнот, WordPad va hokazo. Shuni bilingki, Блокнот, Word- Pad matn muharrirlari siz 5-sinfda o‘rgangan Paint yoki Калькулятор dasturlari kabi ishga tushiriladi. Nomi yoki interfeysi turlicha bo‘lgani bilan matn muharrirlarida ish- lash jarayoni deyarli farq qilmaydi. Matn muharrirlarining asosiy element- lari bo‘lgan ish sohasi, yurgich va menyu quyidagi rasmda ko‘rsatilgan.
Ish sohasi. Matn muharriri «ish sohasi» deb ataladigan maxsus joy ajratadi. Ish sohasi matn yozish uchun sahifa vazifasini bajaradi. Kiriti- layotgan matn ish sohasida aks etib boradi.
Yurgich. Klaviaturadan kiritilayotgan belgi ish sohasining qayerida aks etishini ko‘rsatib turadi. Yurgich, odatda, gorizontal yoki vertikal chiziqcha ko‘rinishida bo‘ladi.
Menyu satri. Maxsus buyruqlar va amallar majmuyi menyu deb ata- ladi. Ular yordamida matnlarni xotiradan o‘qish, xotiraga yozish, chop etish kabi ishlar amalga oshiriladi. Matn muharrirlari, asosan, menyusi bilan bir-biridan farqlanadi. Me nyudagi buyruq va amallar matn muharrirlarining imkoniyatlarini belgilaydi. Ular qancha ko‘p bo‘lsa, matn muharrirlarining imkoniyatlari shuncha yuqori bo‘ladi.
Shriftlarni farqlantiruvchi xususiyatlariga quyidagilarni misol qilish mumkin.
Shriftga oid bu xususiyatlar Format (Формат) menyusining Shrift (Шрифт) bo‘limidan tanlanadi.
|
| |
TAYANCH TUSHUNCHALAR - Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi

|
Mavzu: spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi: Ta`limiy maqsadi
|
bet | 12/12 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128192 |
Bog'liq Mavzu spraytlar bilan ishlash darsning maqsadi Ta`limiy maqsadTAYANCH TUSHUNCHALAR
Platformani mahalliylashtirish— platforma interfeysi va uning tarkibidagi materiallarni davlat tiliga o‘girish.Oraliq test— har bir bo‘lim yakunida topshiriluvchi nazorat testi.
Eslab Qoling
https://uz.khanacademy.org/— Khan Academy bepul onlayn ta’lim platformasining o‘zbek
tiliga mahalliylashtirilgan loyihasi.
https://xanakademiyasi.uz/— Khan Academy bepul onlayn ta’lim platformasi videolarining
mahalliylashtirilgan variantlari joylashgan sayt manzili.
Uyga vazifa: 90-bet 1-5 savol va topshiriq
O`.I.B.D.O`
|
| |
Amaliy mashg’ulotining texnologik xaritasi

|
Amaliy mashg’ulotining texnologik xaritasi
|
bet | 180/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org
Bosqichlar, vaqti
|
Faoliyatning mazmuni
|
O’qituvchi
|
Talaba
|
I-bosqich. Kirish.
(10 minut)
|
1.1. Amaliy mashg’ulotining mavzu va rejasini ma’lum qiladi. erishadigan natijalar bilan tanishtiradi.
|
1.1. eshitadi, yozib oladi va rasmlarni chizadi.
|
II-bosqich. Asosiy
(60 minut)
|
2.1. Talabalar e’tiborini rejadagi savollar va ulardagi tushunchalarga qaratadilar. Blits-so’rov o’tkazadi (1-ilova).
2.2. Bilimlarni yanada aniqlashtirish maqsadida B-B-B jadvalini daftarga chizishni taklif etadi (2-ilova).
|
2.1. Talabalar guruhlarga ajralib, savollarga javob beradilar va yozib oladilar.
2.2. B-B-B jadvalini to’ldiradilar.
|
III-bosqich.
Yakuniy
(10 minut)
|
3.1. Mashg’ulotga xulosa qiladi. Talabalarni baholaydi.
|
Eshitadilar, o’zlarini to’g’irlaydilar. Yozib oladilar, rasm, jadval chizadilar.
|
Ishning maqsadi: 1. Suv muhiti omillariga organizmlarning moslanish belgilarini o’rganish.
2. Chuchuk suv xavzasining biotsenozlari va suv havzasining moddalar aylanishi haqida ma’lumotlar to’plash.
Kerakli materiallar va jihozlar: Amaliy mashg’ulotning dars ishlanmasi, suv biotsenozining rasmi, jadvallar, albomga chizilgan rasmlar, o’simlik namunalari
|
| |
Tavsiya etiladigan adabiyotlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 179/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgTavsiya etiladigan adabiyotlar
1. Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish. 1995 y.
2. Beknazov R.U., Novikov YU.P. Oxrana prirodы. T. O’qituvchi. 1996 y.
3. Novikov YU.V. Priroda i chelovek. M., Prosveщenie 1991 y.
4.To’xtaevA.S. ekologiya. T. O’qituvchi. 1998 y.
5. To’xtaev A.S. va boshqalar «Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari» 2003 y.
Biologiya v shkole. Jurnal. 1998-2007 gg. №1-7.
7. Karimov I. A. XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, borqarorlik
shartlari va taraqqiyot kafolatlari. T. O’zbekistan. 1997 y.
9-AMALIY MASHG’ULOT
MAVZU: SUV MUHITI OMILLARIGA ORGANIZMLARNING MOSLASHISHI
Reja:
CHuchuk suv havzasining biotsenozlari
Havzadagi ozuqaviy bog’lanish
Havzadagi asosiy biomassa hosil qiluvchi plankton ekologik guruhlar.
Suv havzasida moddalar aylanishi.
Amaliy mashg’ulotni o’tkazish texnologiyasi.
Vaqti 2 soat
|
Talabalar soni: 30 nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli
|
Bilimlarni chuqurlashtirish va kengaytirish, B-B-B jadvali.
|
Amaliy mashg’ulotlarining rejasi
|
CHuchuk suv havzasining biotsenozlari
Havzadagi ozuqaviy bog’lanish
Havzadagi asosiy biomassa hosil qiluvchi plankton ekologik guruhlar.
Suv havzasida moddalar aylanishi.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Amaliy mashg’ulot natijasida olingan natijalarni taxlil qilish, bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish.
|
Pedagogik vazifalar:
- Biotsenoz, chuchuk suv havzasi, biotsenozi haqida ma’lumot beradi.
- Gidrotsenozdagi hayvonlar va o’simliklar turlari tarkibini aniqlash uchun ko’rsatma beradi.
- Gidrotsenozdagi ozuqa bog’lanishlar sxemasini chizishga yo’l-yo’riq ko’rsatadi.
- Gidrotsenozdagi plankton organizmlar va moddalar aylanishi bo’yicha ma’lumot beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Talaba:
- Biotsenoz, chuchuk suv havzasi, biotsenozi haqida ma’lumotini kengaytiradi.
- Gidrotsenozdagi hayvonlar va o’simliklar turlari tarkibini aniqlaydi.
- Gidrotsenozdagi ozuqa bog’lanishlarni sxemasini chizadi.
- Gidrotsenozdagi plankton organizmlarga e’tibor beradi va gidrotsenozdagi moddalar aylanishini tahlil qiladi.
|
O’qitish uslubi va texnikasi
|
B-B-B jadvali
|
O’qitish vositalari
|
Amaliy mashg’ulotning dars ishlanmasi, suv biotsenozining rasmi, jadvallar, alьbomga chizilgan rasmlar, o’simlik namunalari
|
O’qitish shakli
|
Guruhlar
|
O’qitish sharoitlari
|
Ekologiya xonasi
|
Monitoring va baholash
|
Natijalari tekshiriladi va baholanadi
|
|
| |
Tasvirlang - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

|
Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasiTasvirlang
-
mexanik va elektr tebranishlarning o’xshashlik chegarasini
oqilona to`g`ri aniqlab, qo`llash hodisasini tasvirlashni shakllantirishga
yordam beradi. Bularsiz bu mavzuga oid qator hodisalarni tushunish va
qonuniyatlarni tasvirlash o`quvchilar uchun qiyin bo`ladi.
Tasvirlang
2.
Taqqoslang
–
mexanik tebranishlarda jism massasi m qanday rol o`ynasa
elektromagnit tebranishlardagi induktivlik L ham, xuddi shuningdek,
mexanik tebranishlarda jismning tezligi υ qanday rol o`ynasa elektromagnit
tebranishlardagi tok kuchi I ham shunday rol o`ynaydi, deb taqqoslash.
3.
O`xshating
–
mexanik tebranishlarda jismning koordinatasi x va uning
tezligining proyeksiyasi υ
x
ning
davriy ravishda o`zgarishini elektromagnit
tebranishlardagi kondensatorning q zaryadi va zanjirdagi i tok kuchining
davriy ravishda o`zgarishiga o`xshatish.
4.
Tahlil qiling
–
Bir fizik tabiatli hodisa
(
Elektromagnit tebranish
)
ni
o’rganishda ilgari o’rganilgan boshqa bir
fizik tabiatli tebranish (mexanik
tebranish) bilan taqqoslash o’rganish uslubiyati samarali bo’ladi.
5.
Ishlating
–
Tebranish texnik jarayonlaridan foydalanish sohasi xilma-xildir.
Masalan, materiallarni mayda jismlarga ajratish, aralashtirish, muhitning
zichligini oshirish, yumshatish, jipslashtirib mustahkamlash, yaxlit jism
holiga keltirish va hokozo.
6.
Foydali va zararli tomomlari:
a)
|
| |
Nazariy material - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 181/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgNazariy material. Suv resurslari; okeanlar, dengizlar, daryo va ko’llar, qutb va tog’likdagi muzliklar, er osti suvlari, tuproq va havodagi namlikdan iborat. Umumiy suvning miqdori 1,5 mlrd. km3. ni tashkil etadi. Bu miqdordagi suvning 94,2%i sho’r suvlar hisoblanadi. Chuchuk suv zahiralari 2-2,5% dan iborat. Chuchuk suvlar asosan Antarktida muzliklarida, Grenlandiya, qutbdagi orollar va tog’larda joylashgan.
1-sxema
Gidrofitlarning moslashishi
Ildizlar ustidagi tukchalar mutlaqo reduksiyalangan
Kutikula og’izchalar bo’lmaydi
Gullari suv ostida, barglari yupqa palstinka simon
Hujayralarda osmotic potensial judayam past
Yorug’lik va CO2 dan foydalanishga moslashgan
Hujayra orqali bo’shliqlarida havo to’qimasi bor va suzish imkonini beradi
2-sxema
Gidrobiontlarning ekologik guruhlariga misollar
3-sxema
ISHNI BAJARISH TARTIBI:
I. Berilgan suv o’tlari va suv o’simliklari namunalarini solishtirish asosida ekologik guruhlarini aniqlanadi.
II. Sxemalar asosida organizmlarning ekologik guruhlarini aniqlang (1-2-3-sxemalar).
III. Suvning biosferada aylanish sxemasi tuziladi.
TOPSHIRIQLAR
1-topshiriq. Berilgan suv organizmlari namunalarini solishtirish asosida ekologik guruhlarini aniqlang.
2-topshiriq. 1-2-3 sxemalar asosida organizmlarning ekologik guruhlarini aniqlang va 1-jadvalni to’ldiring.
3-topshiriq. Suvning biosferada aylanish sxemasini tuzing.
1-jadval
|
| |
Garmonik tebranishlarda tezlik va tezlanish

𝜗 =
𝑑𝑥
𝑑𝑡
= 𝜔
0
𝑥
0
cos 𝜔
0
𝑡
yoki trigonometrik funksiyalarni keltirish qoidalarini nazarga olib,
shunday yozish mumkin: yoki trigonometrik funksiyalarni keltirish
qoidalarini nazarga olib, shunday yozish mumkin:
𝜗 = 𝜔
0
𝑥
0
cos(𝜔
0
𝑡 +
𝜋
2
)
(173)
Bu tenglamadan tebranish tezligi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib
turishi
ko‘rinib turibdi. Demak, tebranma harakat tezlanish bilan bo‘ladi, uning
tezlanishini tezlik ifodasi (173) ni differensiallash yo‘li bilan topish
mumkin:
𝑎 =
𝑑𝜗
𝑑𝑡
=
𝑑
2
𝑥
𝑑𝑡
2
= 𝜔
0
2
𝑥
0
cos(𝜔
0
𝑡 +
𝜋
2
) = 𝜔
0
2
𝑥
0
sin(𝜔
0
𝑡 + 𝜋).
(174)
(169) formulani nazarga olib, tezlanishni siljish orqali ifodalash mumkin:
𝑎 = 𝜔
0
2
𝑥
0
sin(𝜔
0
𝑡 + 𝜋) = −𝜔
0
2
𝑥
0
sin 𝜔
0
𝑡 = −𝜔
0
2
𝑥
0
(175)
Bu ifodadan ko‘rinadiki, tezlanishning
ishorasi hamma vaqt
siljishning ishorasiga teskari bo‘ladi. Demak, tezlanish hamma vaqt
tebranayotgan nuqtaning muvozanat vaziyatiga tomon yo‘nalgan
bo‘ladi.
(169), (173) va (174) formulalarni taqqoslasak, quyidagi xulosalar
kelib chiqadi:
1) garmonik tebranma harakat
qilayotgan nuqtaning
𝜗
tezligi va
𝑎
tezlanishi ham
𝑥
siljishi kabi bir xil
𝜔
0
chastota va bir xil
Т
davr
bilan garmonik tebranadi;
2) siljishning
amplitudasi
𝑥
0
ga, tezlikniki
𝜔
0
𝑥
0
ga va tezlanishniki
𝜔
0
2
𝑥
0
ga teng;
3) tezlik siljishdan faza bo‘yicha
𝜋
2
ga, tezlanish siljishdan faza
bo‘yicha
𝜋
ga ilgari ketadi. Demak, siljish bilan
tezlanish qarama-qarshi
fazalarda o‘zgarar ekan. Bu shuni anglatadiki, siljish eng katta musbat
qiymatga erishganda tezlanish eng katta manfiy qiymatga erishadi va
aksincha.
𝑡
𝑥
𝜗
𝑎
0
0
𝜔
0
𝑥
0
0
𝑇
4
𝑥
0
0
−𝜔
0
2
𝑥
0
𝑇
2
0
𝜔
0
𝑥
0
0
3𝑇
4
−𝑥
0
0
𝜔
0
2
𝑥
0
𝑇
0
𝜔
0
𝑥
0
0
Endi tezlik va tezlanishning bir davr ichidagi o‘zgarishini
qarab chiqaylik.
Buning uchun
𝑣
va
𝑎
ning turli paytlardagi
qiymatlarini
𝑥 −
ning ham o‘sha paytlardagi qiymatlari bilan taqqoslab
jadval tuzamiz va shu jadvalga asoslanib
𝑣 = 𝑓 (𝑡 )
va
𝑎 = 𝑓 (𝑡 )
grafiklarini chizamiz (2.2-rasm).
Rasmda taqqoslash uchun
𝑥 = 𝑓 (𝑡 )
grafigi ham keltirilgan. Jadvaldan va rasmdan ko‘rinadiki, tebranuvchi
nuqta muvozanat vaziyatidan o‘tayotganda tezlik absolut maksimal
|𝜗
𝑚𝑎𝑥
| = 𝑥
0
𝜔
0
qiymatga ega bo‘ladi;
Nuqta eng ko‘p chetlangan
𝑥 = ± 𝑥
0
joylarda, tezlik nolga teng.
Тezlanish,
aksincha, muvozanat vaziyatidan o‘tishda nolga teng va eng
ko‘p chetlanish joylarida
|𝑎
𝑚𝑎𝑥
| = 𝜔
0
2
𝑥
0
absolut maksimal qiymatga
ega bo‘ladi.
Umov-Poynting vektori - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

Elektromagnit maydonda elektr va magnit
maydonlar energiyalarining
zichliklari har bir momentda birday bo`ladi, ya’ni
e
=
m
u holda (6)
quyidagicha yoziladi.
=2
e
=2
m
=
0
E
2
=
0
H
2
(7)
Bundan
H
E
0
0
(8)
(8) ga asosan (7) ni quyidagicha
yozish mumkin
H
E
0
0
(9)
(1)
ifodaga asosan (9)
ni quyidagicha yozamiz
H
E
1
yoki
=E
H
=S bo`lib S-birlik vaqtda birlik yuza orqali ko`chirilayotgan energiya ya’ni
S=
=E
H
bu ifodani vektor ko`rinishda S=[E
H] shaklida yozish mumkin.
E va H lar
o`zaro perpendikulyar bo`lganligi uchun bu vektorlarning vektor ko`paytmasi
elektromagnit to`lqinning tarqalish yo`nalishidagi S vektordir.
S vektorni
Darsning tipi - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

mexanik va elektromagnit tebranishlarni aynan bir
xil deb xato tasavvurga ega
bo`lishlariga yo`l qo`yilishi mumkin.
Tayanch bilim va malakani oshirish
– muvozanatlik holatidan tortib, quyib
yuborsak, yani siljitsak
x = A, x = -A
bo`lsa, uning potensial energiyasi
E
k
=
=
= 0 ko`rinishida maksimal bo`ladi. Bu holda yukning
kinetic energiyasi
esa E
k
=
= 0
bo`ladi. Chunki tebranishlar to`xtaydi,
ya`ni tezlik nol bo`ladi. Yuk muvozanat vaziyatidan (
y =
0) o`tganda E
k
=
=
= 0 ga teng bo`ladi. Kinetik energiya esa eng katta qiymatiga erishadi.
Demak, prujinaga bog`langan sharning to`la energiyasi
E
T
= E
k
+E
p
dan iborat
bo`ldi.
Xuddi
shuningdek, bizga ma`lumki, tebranishlar konturini
q
zaryadli,
sig`imi
C
bo`lgan kondensatorni induktivligi
L
bo`lgan g`altakka ulasak, u
holda elektr toki hosil bo`ladi va g`altakda magnit maydoni vujudga keladi.
Energiyaning saqlanish qonuniga ko`ra kondensatorda elektr energiyasi
W
эл
=
=
kamayib boradi. Shuning hisobiga g`altakdagi magnit
maydon energiyasi W
маг
=
shunchalik ortib boradi.
Mexanik tebranishlarda
jismning koordinatasi
x
va uning tezligining
proyeksiyasi υ
x
davriy ravishda o`zgaradi. Elektromagnit tebranishlarda esa
davriy ravishda kondensatorning
q
zaryadi va zanjirdagi
i
tok kuchi o`zgaradi.
Demak, mexanik va elektromagnit tebranishlardagi o`xshashlik
kattaliklarning
davriy o`zgarishlari jarayonida ekan.
Agar energiyalarga tegishli formulalarni taqqoslasak :
E
k
=
(1)
W
маг
=
(2)
(1), (2) formulalardan ko`rinadiki, mexanik tebranishlarda jism massasi
m
qanday rol o`ynasa, elektromagnit tebranishlarda induktivlik
L
ham shunday rol
o`ynaydi. Xuddi shuningdek, formulalardagi tok kuchi
I
ning o`xshashligi
jismning tezligi
υ
kabi
bo`ladi .
Kinetik energiya, m
Magnit maydon energiyasi, Li
2
/2
jadval 2
Tortishish
maydonida
tebranishlar
Elastik tebranishlar
Elektromagnit
tebranishlar
х = х
m
Sin
υ = υ
m
Cos
х = х
m
Sin
υ = υ
m
Cos
q = q
m
Sin
i = I
m
Cos
O’tilgan mavzuni o’zlashtirishda yaxshi natija berishi uchun darsni
mustahkamlashda kubik interfaol metoddan foydalanamiz. Chunki mavzu
o`tilgandan so`ng o`quvchilarda biror tushuncha shakllanadi. Bu shakllangan
tushunchalarni quyidagicha yozish taklif etiladi.
1.
Tasvirlang
2.
Taqqoslang
3.
O`xshating
4.
Tahlil qiling
5.
Ishlating
6.
Foydali va zararli tomomlari
Bu interfaol metodni qo`llasak o`quvchilar mavzuni
taxminan quyidagicha
izohlaydilar.
1.
Tuproq muhofazasi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 178/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgTuproq muhofazasi
TOPSHIRIQLAR
1-topshiriq. Matndan va sxemalardan foydalanib, tuproq muhitidagi omillar, turlari va organizmlarga ta’sirini o’rganing.
2-topshiriq. Tuproq muhitiga organizmlarning moslashish belgilarini aniqlang, 1-2-jadvallarni to’ldiring.
3-topshiriq. Tuproq muhitini muhofaza qilish tadbirlari haqida ma’lumotlarni to’plang va o’z fikringizni bildiring.
1-jadval
Tuproqdagi organizm turlari
|
Ekologik guruhlari
|
|
|
2-jadval
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR:
1.Tuproq muhiti haqida nimalarni bilasiz?
2. Tuproq muhitidagi abiotik omillarni sanang?
3. Tuproqdagi abiotik omillarga moslashgan organizmlarni xususiyatlarini ayting?
ASOSIY TUSHUNCHALAR VA TAYANCH IBORALAR:
Kaltsefil, psammofit, neytral, ishqoriy, kislotali, indikator turlar , galofit, namlik, harorat , abiotik omillar.
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
Talabaning yozuvsiz kartasini baholash mezonlari
Guruhlar
|
Xaritani to’g’ri tuzganligi
|
Javobni tushunarligini va aniqligi
|
Taqdimotni namoyish etish
|
Balllar yig’indisi
|
1
|
(0,5)
|
(0,5)
|
(0,5)
|
(1,5)
|
2
|
|
|
|
|
|
| |
Mexanik - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

Yuqorida ko’rsatilgan reja asosidagi mavzular o’rganilgandan so’ng o’quvchilar
quyidagilarni o’zlashtirgan bo’lishilari kerak:
-
Mexanik va elektromagnit tebranishlarning fizik ma’nosi. Tebranish
parametrlari: amplituda, chastota, davr va faza.
-
Erkin tebranishlarning majburiy tebranishlardan farqi.
-
Rezanansning sodir bo’lish shartlari.
-
Matematik mayatnik va elektr tebranish
konturining chastotasini
aniqlovchi formula.
O’quvchilar quyidagilarni ongli ravishda tushinishlari shart:
-O’zgaruvchan tok majburiy tebranishning xuxusiy holi ekanligi.
-O’zgaruvchan elektr va magnit maydonlarning o’zaro bog’lanishda ekanligi.
- Tebranishlarning o’xshashligini faktlar, tajribalar,
hodisalardan keng
foydalanib, amaliyotga tadbiq qilish.
-Elektromagnit maydonning uyurmali xarakteri,
Umov-Poynting vektori - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

keng qo`llaniladi. Hozirgi paytda fan va texnikaning xech bir soxasi yoki unda
elektro magnit to`lqinlar ishlatilmasin.
Elektromagnit to`lqinlar o`z chastotalari va to`lqin uzunliklariga hamda
nurlanish va qayd qilishning usullariga qarab bir necha turga bo`linadi.
Bular: radioto`linlar, yorug`lik nurlanishi,
rentgen nurlanishi, gamma nurlar
va x.k.z.
III.Bob. MEXANIKA VA ELEKTR TEBRANISHLARNING
O`XSHASHLIGI
3.1 Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi
mavzusi misolida ta’lim tizimi o’quv jarayoniga innavatsion
texnologiyalarni joriy etish zaruriyati
Ta’lim-tarbiya jarayonida innovatsion ta’lim
texnologiyalaridan
foydalanish fan o’qituvchilaridan muayyan tayyorgarlik ko’rish zaruratini
keltirib chiqaradi. Fan o’qituvchilari innovatsion pedagogik faoliyatga
tayyorlanishda fanlarni o’qitish metodikasi kursida
metodik tayyorgarligini
shakllantirish samaradorligini orttirishga zamin tayyorlaydi va natijada
o’quvchilarni innovatsion texnologiyalarga asoslangan mashg’ulotlarda faol
ishtirokini ta’minlaydi.
Hozirgi kunda ta’limda inovatsion texnologiyalar asosida loyihalash va
ulardan ta’lim sharoitida foydalanishning o’ziga
xos jihatlari namoyon
bo’lmoqda. Zamonaviy ta`limni tashkil etishga quyiladigan muhim ta`lablardan
biri ortiqcha ruhiy va jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak
natijalarga erishishdir. Qisqa vaqt oralig`ida
muayyan nazariy bilimlarni
o`quvchilarga yetkazib berish, ularda ma`lum faoliyat yuzasidan malaka va
ko`nikmalar hosil qilish, shuningdik, o`quvchilar faoliyatini nazorat qilish, ular
tamonidan egallangan bilim ko`nikma hamda malakalar
darajasini baholash
o`qituvchidan yuksak pedagogik mahorat hamda ta`lim jarayoniga nisbatan
yangicha yondashuv talab etadi. Masalan, kubik metodidan foydalangan natijaga
to’g’talaylik.
Kubik metodi
-
bu metoddan darsni mustahkamlash vaqtida foydalansa yaxshi
natija beradi. O’quvchilarga mavzu o’tilgandan so’ng
unga biror tushuncha
shakllanadi. Shakllangan tushunchani (kattallik, asbob, o’lchov birligi)
quyidagicha yozish taklif etiladi.
1. Tasvirlang
2. Taqqoslang
3. O’xshating
4. Tahlil qiling
5. Ishlating
6. Foydali va zararli tomonlari.
6-sinf o’quvchilari uchun
Masalan: "Kuch" mavzusini o’tgandan so’ng kubik usulini qo’llasak
taxminan o’quvchilar quyidagicha yozadilar:
1. Kuch
2. Katta, kichik
3. Zarb, kuchli, kuchsiz
4. Jismga tezlik beruvchi sabab
5. Dinamometr qo’l kuchini aniqlaydi. Traktorning tortish kuchini aniqlaydi.
6. Ishqalanish kuchi bo’lmasa yurolmaymiz.
7.Og'irlik kuchi bo’lmasa yer sirtida yash olmaymiz.
- Kuchli shamol, kuchli
suv toshqini, vulkan natijasida kuchli portlash, zil-
zila, kuchli yer qimirlashi natijasida ko’p ofatlar keladi.
Bosim mavzusidan so’ng
1
Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi - bet 48

qiyoslaymiz uchun darsning quyidagi umumiy didaktik maqsadiga e`tabor
qaratamiz:
Ta`limning maqsadi
–
elektromagnit tebranishlarni energitek nuqtai
nazaridan mexanik tebranishlarning o`xshashligidan foydalanib tushuntirish.
Tarbiyaviy maqsadi
–
energiyaning saqlanish va aylanish qonuni hamda
elektromagnit maydon materiyaning ayrim ko`rinishi ekanligi, dunyoning
moddiyligi to`g`risida tassavurlarni kengaytirish bilan o`quvchilarning ilmiy
dunyo qarashlarini shakllantirish.
Rivojlantirish maqsadi
–
bu mavzu amaliy yo`nalishga ham ega bo`lganligi
uchun o`quvchilarga faqat nazariy bilim beribgina qolmasdan, ularning amaliy
malakalarini oshirishga yo`naltirish.
Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi - bet 46

- fizik eksperimentlardan keng va samarali foydalanishga;
- O’quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish imkoniyatidan
foydalanishga;
- bevosita kuzatish imkoniyati bo’lmagan hollarda didaktik (slaydlar,
plakatlar, fil’mlar) materiallardan unumli foydalanishga.
- O’quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish imkoniyatidan
foydalanishga;
TECOO High Volume ning afzalliklaribosilgan elektron platani yig'ish

|
TECOO High Volume ning afzalliklaribosilgan elektron platani yig'ish
|
bet | 10/18 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 100,36 Kb. | | #126221 |
Bog'liq Oʼzbekiston respublikаsi oliy vа oʼrtа mаxsus tаъlim vаzirligi i-fayllar.orgTECOO High Volume ning afzalliklaribosilgan elektron platani yig'ish
1. Qisqa ishlab chiqarish tsikli
Ishlab chiqarish jarayoni to'liq avtomatlashtirilganligi sababli, siz faqat ishlab chiqarish jarayonini o'rnatishingiz kerak. Agar birinchi tekshirishda muammo bo'lmasa, keyingi ommaviy bosilgan elektron platani yig'ish ushbu jarayonga muvofiq avtomatlashtirilishi mumkin. Bu PCB ishlab chiqarishda ko'p vaqtni tejaydi, chunki u belgilangan tekshirish jarayoniga muvofiq amalga oshiriladi, shuningdek, mahsulot sifatining ishonchliligini ta'minlaydi. Hammasi dasturiy ta'minot va uskunalar yordamida amalga oshiradigan dizayn va prototiplash bosqichlaridan boshlanadi.
2. Bir martalik prototip yaratish va loyihalash jarayoni
Bosilgan elektron platalar ommaviy ishlab chiqariladi yoki ishlab chiqariladi, ular bir xilda yig'ilishi kerak. Shunday qilib, siz har bir PCB uchun bitta dizayn va prototip yaratish orqali ko'p vaqtni tejaysiz. (Bosilgan elektron platani ishlab chiqish yoki ishlab chiqarishdan keyingi hayot aylanish jarayonida muammolarni oldini olish uchun prototiplash paytida dizayndagi har qanday kamchiliklarni tuzating.)
3. Sifatning izchilligi
Siz PCBA ni prototip va jarayonning bir xil spetsifikatsiyasiga muvofiq ishlab chiqarayotganingiz uchun sifat butun ishlab chiqarish jarayonida bir xil bo'lib qoladi. Bu bozordagi mahsulotlaringizning sifati va miqdorini ham kafolatlaydi.
4. Iqtisodiy samaradorlik
Bosilgan elektron platalarni ko'p miqdorda yig'ayotganingiz sababli, vaqt va resurs xarajatlarini minimallashtirish uchun komponentlarni xarid qilish xarajatlari, ishlab chiqarish xarajatlari, dizayn xarajatlari, qayta ishlash xavfi xarajatlari, transport xarajatlari va boshqalar kamayadi. , imkoniyatdan foydalanish va keyingi ta'minot holatini ta'minlash uchun mahsulotingizni bozorga chiqarish vaqtini tezlashtirish.
Yuqori hajm uchunbosilgan elektron platani yig'ish, TECOO boy ishlab chiqarish tajribasi va global ta'minot zanjiri tizimiga ega, sizning ehtiyojlaringizga tezda javob bera oladi va sizning kutganingizga javob beradigan bir vaqtning o'zida sizga mos keladigan yechimni tezda ishlab chiqadi. Pulni tejang va ishlab chiqarish jarayonini qisqartiring. Maslahatlashish uchun xush kelibsiz.
|
| |
Bosilgan elektron platalar va uning sxemalar

|
Bosilgan elektron platalar va uning sxemalar
|
bet | 11/18 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 100,36 Kb. | | #126221 |
Bog'liq Oʼzbekiston respublikаsi oliy vа oʼrtа mаxsus tаъlim vаzirligi i-fayllar.org
Uy uchun ajoyib kuchaytirgich TDA7294 chipida yig'ilishi mumkin. Agar siz elektronikada kuchli bo'lmasangiz, unda bunday kuchaytirgich idealdir, u tranzistorli kuchaytirgich kabi nozik sozlash va disk raskadrovkani talab qilmaydi va quvur kuchaytirgichidan farqli o'laroq, qurish oson.
TDA7294 chipi 20 yildan ortiq ishlab chiqarilgan va hali ham o'z ahamiyatini yo'qotmagan va radio havaskorlari orasida hali ham talabga ega. Yangi boshlanuvchi radio havaskorlari uchun ushbu maqola o'rnatilgan audio chastota kuchaytirgichlari bilan tanishish uchun yaxshi yordam bo'ladi.
Ushbu maqolada men TDA7294-dagi kuchaytirgich qurilmasini batafsil tasvirlashga harakat qilaman. Men odatiy sxema bo'yicha yig'ilgan stereo kuchaytirgichga e'tibor qarataman (har bir kanal uchun 1 mikrosxema) va ko'prik sxemasi haqida qisqacha gapiraman (har bir kanal uchun 2 mikrosxema).
TDA7294 SGS-THOMSON Microelectronics kompaniyasining asosidir, bu mikrosxema AB sinfidagi past chastotali kuchaytirgich bo'lib, dala effektli tranzistorlar asosida qurilgan.
TDA7294 ning afzalliklaridan quyidagilarni ta'kidlash mumkin:
chiqish quvvati, buzilish bilan 0,3-0,8%:
ovozni o'chirish funktsiyasi (Mute) va kutish funksiyasi (Stand-By);
past shovqin darajasi, past buzilish, chastota diapazoni 20–20000 Gts, keng ish kuchlanish diapazoni - ±10–40 V.
Texnik xususiyatlari
|
| |
harakat tenglamasi - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

l
g
l
g
2
1
4
2
2
(9)
bunda
- tebranish chastotasi.
Matematik mayatnikning to’la tebranish davri quyidagicha bo’ladi:
g
x
T
g
l
T
2
2
matematik mayatnikning tebranish davri
Vaznsizlik sharoitida matematik mayatnikning
tebranish davri
cheksiz katta bo’ladi.
l
T
2
Yerda turgan matematik mayatnikning tebranish davri
14
,
3
10
8
,
9
2
g
g
a
g
l
T
2
matematik mayatnikning tebranish davri, yuqoriga (+),
pastga (-)
2
2
2
a
g
l
T
matematik mayatnikning tebranish davri (
a
–
gorizontal bo’lganda)
Matematik mayatnikning tebranish davri
mayatnik uzunligiga va
Yerning geografik kengligiga bog’liq bo’ladi.
Matematik mayatnikning tebranish davri Yerdagiga nisbatan Oyda katta,
chastotasi esa
aksincha kichik, chunki
g
oy
yer
.
matematik mayatnikning tebranish chastotasi
matematik mayatnikning siklik chastotasi.
cos
1
l
h
matematik mayatnik
α
burchakka og’ganda, muvozanat
vaziyatidan ko’tarilish balandligi
l
g
2
1
l
g
cos
2
3
mg
F
matematik mayatnik muvozanat vaziyatidan o’tganda
ipning taranglik kuchi
Endi prujinali mayatnikning harakarini qarab chiqaylik. Prujina va unga
osilgan yuk o’z muvozanat holatidan chiqarilganda
tebranma harakatga
keladigan sistema
Garmonik tebranishlar energiyasi - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

𝐸
𝑘.𝑚𝑎𝑥
=
𝑚 𝜔
0
2
2
𝑥
0
2
(187)
maksimal qiymatiga erishadi. Sistema muvozanat holatdan maksimal
chetlashganda esa (bu
hol vaqtning
𝑡 =
1
4
𝑇
;
3
4
𝑇
qiymatlariga mos
keladi va
𝑠𝑖𝑛
2 2 𝜋
𝑇
𝑡 = 1
bo‘ladi) potensial energiya o‘zining
𝐸
𝑝.𝑚𝑎𝑥
=
𝑚 𝜔
0
2
2
𝑥
0
2
(188)
Maksimal qiymatini oladi. (186), (187) va (188) formulalarni
taqqoslasak, agar qarshilik kuchlari bo‘lmasa, tebranayotgan
sistemaning to‘liq mexanik energiyasi
uning muvozanat vaziyatidan
eng katta og‘ish paytidagi potensial energiyasiga yoki muvozanat
vaziyatidan o‘tayotgan paytidagi kinetik energiyasiga teng bo‘ladi,
degan xulosa kelib chiqadi.
Shunday qilib, garmonik tebranayotgan sistemaning kinetik va
potensial energiyalari davriy ravishda o‘zaro aylanib turadi.