Kommutatsiyalash turlari va uning asosiy funksiyalari

|
Kommutatsiyalash turlari va uning asosiy funksiyalari
|
bet | 2/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 28,58 Kb. | | #247735 |
Bog'liq Kommutatsiyalash. Kommutatsiyalash turlari Reja I. Kirish II. A (1)2.2. Kommutatsiyalash turlari va uning asosiy funksiyalari
PAN (Personal Area Network) - o'zaro ta'sir o'tkazish uchun mo'ljallangan shaxsiy tarmoq har xil qurilmalar bir xil egasiga tegishli.
LAN (mahalliy tarmoq) - mahalliy tarmoqlar xizmat ko'rsatuvchi provayderlarga kirishdan oldin yopiq infratuzilmaga ega bo'lish. "LAN" atamasi kichik ofis tarmog'ini ham, bir necha yuz gektar maydonni qamrab oladigan o'simlik darajasidagi katta tarmoqni ham ifodalashi mumkin. Chet el manbalari hatto taxminiy ma'lumot beradi - radiusi taxminan 10 km. Mahalliy tarmoqlar yopiq turdagi tarmoqlar bo'lib, ularga faqat kirish mumkin cheklangan doira bunday tarmoqda ishlaydigan foydalanuvchilar ularning kasbiy faoliyati bilan bevosita bog'liq.
CAN (Campus Area Network) - yaqin joylashgan binolarning mahalliy tarmoqlarini birlashtiradi.
MAN (Metropolitan Area Network) - bir yoki bir nechta shaharlardagi muassasalar orasidagi ko'plab mahalliy tarmoqlarni birlashtiruvchi metropoliten tarmoqlari
PAN (Personal Area Network) - o'zaro ta'sir o'tkazish uchun mo'ljallangan shaxsiy tarmoq har xil qurilmalar bir xil egasiga tegishli.
LAN (mahalliy tarmoq) - mahalliy tarmoqlar xizmat ko'rsatuvchi provayderlarga kirishdan oldin yopiq infratuzilmaga ega bo'lish. "LAN" atamasi kichik ofis tarmog'ini ham, bir necha yuz gektar maydonni qamrab oladigan o'simlik darajasidagi katta tarmoqni ham ifodalashi mumkin. Chet el manbalari hatto taxminiy ma'lumot beradi - radiusi taxminan 10 km. Mahalliy tarmoqlar yopiq turdagi tarmoqlar bo'lib, ularga faqat kirish mumkin cheklangan doira bunday tarmoqda ishlaydigan foydalanuvchilar ularning kasbiy faoliyati bilan bevosita bog'liq.
CAN (Campus Area Network) - yaqin joylashgan binolarning mahalliy tarmoqlarini birlashtiradi.
MAN (Metropolitan Area Network) - bir yoki bir nechta shaharlardagi muassasalar orasidagi ko'plab mahalliy tarmoqlarni birlashtiruvchi metropoliten tarmoqlari.
WAN (Wide Area Network) - bu katta geografik mintaqalarni qamrab oluvchi global tarmoq, shu jumladan mahalliy tarmoqlar va boshqa telekommunikatsiya tarmoqlari va qurilmalari. WANga misol sifatida turli xil kompyuter tarmoqlari bir -biri bilan "gaplashishi" mumkin bo'lgan kadrli röle tarmog'idir. Global tarmoqlar ochiq va har qanday foydalanuvchiga xizmat ko'rsatishga qaratilgan.
Adabiyotda "korporativ tarmoq" atamasi har xil texnik, dasturiy va axborot tamoyillari asosida qurilishi mumkin bo'lgan bir nechta tarmoqlarning o'zaro bog'liqligini bildirish uchun ham ishlatiladi.
Funktsional o'zaro ta'sir turi bo'yicha
Mijoz-server, aralash tarmoq, tengdosh, ko'p darajali tarmoq
LAN (mahalliy tarmoq) - mahalliy tarmoqlar xizmat ko'rsatuvchi provayderlarga kirishdan oldin yopiq infratuzilmaga ega bo'lish. "LAN" atamasi kichik ofis tarmog'ini ham, bir necha yuz gektar maydonni qamrab oladigan o'simlik darajasidagi katta tarmoqni ham ifodalashi mumkin. Chet el manbalari hatto taxminiy ma'lumot beradi - radiusi taxminan 10 km. Mahalliy tarmoqlar yopiq turdagi tarmoqlar bo'lib, ularga faqat kirish mumkin cheklangan doira bunday tarmoqda ishlaydigan foydalanuvchilar ularning kasbiy faoliyati bilan bevosita bog'liq.
CAN (Campus Area Network) - yaqin joylashgan binolarning mahalliy tarmoqlarini birlashtiradi.
MAN (Metropolitan Area Network) - bir yoki bir nechta shaharlardagi muassasalar orasidagi ko'plab mahalliy tarmoqlarni birlashtiruvchi metropoliten tarmoqlari
VPN (ing. Virtual xususiy tarmoq- virtual xususiy tarmoq) - bir yoki bir nechta tarmoq ulanishlarini (mantiqiy tarmoq) boshqa tarmoq (masalan, Internet) orqali ta'minlashga imkon beradigan texnologiyalarning umumiy nomi. Aloqa ishonch darajasi kamroq bo'lgan tarmoqlar orqali amalga oshirilganiga qaramay (masalan, umumiy tarmoqlar orqali), qurilgan mantiqiy tarmoqqa bo'lgan ishonch darajasi ishonch darajasiga bog'liq emas. magistral tarmoqlar kriptografiya vositalaridan foydalanish orqali (shifrlash, autentifikatsiya, infratuzilma ochiq kalitlar, mantiqiy tarmoq orqali uzatiladigan xabarlarning takrorlanishi va o'zgarishidan himoya vositalari).
Amaldagi protokollar va maqsadga qarab, VPN uch turdagi ulanishni ta'minlay oladi: tugun-tugun,tugun tarmog'i va net-net... VPN -lar odatda tarmoq darajasidan yuqori bo'lmagan darajalarda joylashtiriladi, chunki bu darajalarda kriptografiyadan foydalanish transport protokollaridan (masalan, TCP, UDP) o'zgarishsiz foydalanishga imkon beradi.
A'zolar Microsoft Windows VPN atamasi bilan dasturlardan birini belgilang virtual tarmoq- tez -tez ishlatiladigan PPTP emas xususiy tarmoqlarni yaratish.
Ko'pincha, virtual tarmoqni yaratish uchun PPP boshqa protokolda - IP (bu usul PPTPni qo'llashda - nuqtadan -nuqtaga tunnel o'tkazish protokolida) yoki chekilgan tarmoqqa (PPPoE) kiritiladi (garchi ularda farqlar bo'lsa ham). VPN texnologiyasi oxirgi paytlar nafaqat shaxsiy tarmoqlarni yaratish uchun, balki postsovet hududida Internetga kirishni ta'minlash uchun ba'zi "oxirgi mil" provayderlari tomonidan ham qo'llaniladi.
Mavzu: Internet tarmog’i kommutatsiyasining umumiy tushunchalari. Kommutatsiya usullari, uning afzallik va kamchiliklari. Paketlar kommutatsiyasi.
Reja:
1. Tarmoq qurilmalari
2. Kommutatsiya turlari
3. Virtual kanallar tartibi va deytogrammali tartib
4. Kommutatsiyalash usullari
5. Foydalanilgan adabiyotlar
Tarmoqda ishlatiladigan qurilmalar 2 ta asosiy turga bo‘linadi:
1. apparatli qurilma;
2. dasturiy qurilma.
Bu qurilmalarni asosiy vazifalari tarmoq orqali uzatilayotgan ma‘lumotlarni uzatish va qabul qilishdan iborat.Bu qurilmalar quyidagilardir:
- HUB (uzatish signallarini kuchaytiruvchi va qayta ishlovchi); - BRIDGE (ko‘prik); - ROUTER (marshrutizator); - SWITCH (kommutator); - GATEWAY (shlyuz); - MODEM.
1. HUB qurilmasi aktiv qurilma bo‘lib uzatilayotgan ma‘lumotlarni signal darajasini kuchaytirish imkoniyatiga ega.
1-rasm. HUB qurilmasi
Ko‘pincha HUB qurilmasi ishlatuvchilari ko‘p bo‘lmagan lokal tarmoqlarda ishlatiladi (4, 8 ta). HUB umumiy shinaga ega bo‘lib, agar portlar sonini oshiradigan bo‘lsak ma‘lumotlarni uzatish qobiliyati kamayib ketadi. -UTP kabeli uchun HUB 4, 8, 16 ta masofasi 100 m: - RG 58 kabeli uchun HUB 4, 8 ta masofa 185 m.
2.BRIDGE (мост - ko‟prik) qurilmasi 2 ta yoki undan ortiq bo‘lgan tarmoqlarni bir biriga ulash uchun ishlatiladi (ko‘prik vazifasini o‘taydi).
Bridge (ko’prik) sxemasi
3.ROUTER (marshrutizator) qurilmasiham BRIDGE (ko‘prik) qurilmasi kabi 2 ta yoki undan ortiq bo‘lgan tarmoqlarni birlashtiradi yoki ajratadi. Farqi ROUTER (marshrutizator) qurilmasi katta tarmoqlarda ishlatiladi. Bundan tashqari marshrutizator qurilmasi kerakli tarmoqni yoki kerakli yo‘lni tanlash imkoniyatiga ega. Bu holda kirishga kelayotgan ma‘lumotlar tanlash orqali o‘z yo‘llarini topadi.
Router (marshrutizator) qurilmasi
4. SWITCH (kommutator) qurilmasi yordamida kichik tarmoqlarda ishlash mumkin. HUB dan farqi, o‘tkazish qobiliyati yuqoriligidir. Bunda bir nechta juft qurilmalar ma‘lumot almashish imkoniyatiga ega.
4-rasm. Switch (kommutator) qurilmasi
5.GATEWAY (shlyuz) qurilmasi har xil turdagi tarmoqlarni bir biriga ulash
GATEWAY (shlyuz) qurilmasi har xil turdagi tarmoqlarni bir biriga ulash uchun ishlatiladi. Birlashtirish jarayonida kelayotgan ma‘lumotlar borishi kerak bo‘lgan portga yoki adresga uzatiladi va shu qurilmadan o‘tish jarayonida protokollari o‘zgartiriladi.
Gateway (shlyuz) qurilmasi
6.MODEM. Modemning bajaradigan asosiy ishi, raqamli signallar ko‘rinishidagi ma‘lumotlarni kerakli tezlik va aniqlik bilan uzatishdan iboratdir. Modemlar axborot manbasidan, aloqa kanalining parametrlariga ega bo‘lgan va berilgan tuzilishga ega bo‘lgan signallarni muvofiqlashtirish uchun xizmat qiladi.
Modem qurilmasi
Kommutatsiya jarayonining vazifalaridan bo‘lgan oqimlar va kerakli marshrutlarni aniqlash, maxsus jadvallarda marshrutlarni belgilash, oqimlarni multiplekslash, uzatish muhitini taqsimlash – texnikaviy masalalar barcha tarmoq texnologiyalari asosi sifatida uning funksional xususiyatlarini belgilaydi. Tarmoqlarda ikki foydalanuvchi bir-biri bilan bog‘lanish jarayonida quyidagi asosiy kommutatsiya usullari mavjud:
• Kanallar kommutatsiyasi (circuit switching); • Paketlar kommutatsiyasi (packet switching); • Xabarlar kommutatsiyasi (message switching).
Tarmoqda foydalanuvchilar kommutatsiyasi
Kanallar kommutatsiyasi tarixi dastlabki telefon tarmoqlaridan boshlanadi. Paketlar kommutatsiyasi 60 — yillar oxirida barpo etilib, birinchi kompyuter tarmoqlarida qo‘llanilgan. Kommutatsiya usullarining har biri afzalliklarga va kamchiliklarga ega: mutaxassislar fikriga ko‘ra, paketlar kommutatsiyasiga asoslangan tarmoq texnologiyalari asosiy o‘rinni egallaydi. Kanallar kommutatsiyasi usulida tugunlar o‘rtasida uzluksiz fizik kanallar hosil bo‘lib, kommutatorlar yordamida alohida kanal qismlari ketma-ket ulangan bo‘ladi, bir nechta fizik kanallar yagona fizik kanalni tashkil etadi va har bir kanalda uzatish tezligi bir xil bo‘lish sharti asoslangan. Bunday yagona kanal ma‘lumot uzatish jarayonidan avval o‘rnatilishi kerak bo‘ladi va bu kanal ulash o‘rnatish jarayonida faqat ushbu bog‘lanishga xizmat qiladi. Misol uchun, 9.1- rasmdagi 1 — tugundan 7 — tugunga ma‘lumot uzatish uchun avval 1 — tugun A kommutatoriga ulash o‘rnatish uchun 7—tugun adresini belgilagan holda maxsus so‘rov signalini yuboradi. A kommutatori yagona kanal hosil qilish uchun marshrutni aniqlab, so‘rov signalini keyingi kommutatorga yuboradi va h.k. 7 — tugun so‘rov belgisini olganligi to‘g‘risida 1 — tugunga javob signalini qaytaradi va yagona kanal hosil bo‘lganligi (kommutatsiyalanganligi) belgilanadi, shundan so‘ng 1 – tugun 7 – tugun bilan ma‘lumot almashishi mumkin.
Kanallar kommutatsiyasi afzallik va kamchiliklarga egadir. Kanallar kommutatsiyasining afzalliklari quyidagicha: - foydalanuvchilararo o‘rnatilgan kanalda ma‘lumot uzatish tezligi doimiy va ma‘lum bo‘ladi (foydalanuvchi sifatli uzatishga mo‘ljallangan kanalning o‘tkazish qobiliyatiga moslab kerakli tezlikni belgilash imkoniyatiga ega); - tarmoq orqali ma‘lumot uzatishda to‘xtalishlar darajasi past va doimiy bo‘lishi (to‘xtalishlarga sezgir real vaqtli trafik (ovoz, video)ning sifatli uzatilish imkoniyatiga ega). Kanallar kommutatsiyasining kamchiliklari quyidagicha: - kanal bandligida foydalanuvchiga rad javobi berilishi; - fizik kanallarning o‘tkazish qobiliyatini samarasiz ishlatilishi (kanal ulash o‘rnatish jarayoni mobaynida band bo‘ladi); - avvaldan ulash o‘rnatilishi tufayli ma‘lumot uzatish jarayonidan oldin shartli to‘xtalish mavjudligi. Bu kommutatsiya usuli telefon so‘zlashuvlarni uzatishda qo‘llaniladi. Paketlar kommutatsiyasi asosan, kompyuter trafigini uzatishga mo‘ljallangan bo‘lib, ma‘lumot almashuvini samarali ravishda tashkil etishga imkon beradi. Paketlar kommutatsiyasida foydalanuvchilararo uzatilayotgan xabarlar kichik qismlarga – paketlarga bo‘linadi. Ma‘lumot uzatish tarmoqlarida paket asosiy uzatish birligi hisoblanadi. Katta hajmdagi xabarlar kichik paketlarga bo‘linishi tarmoqda ma‘lumot uzatish tezligining keskin oshishiga olib keladi.
Xabarlar turli uzunlikga ega bo‘lishi mumkin — bir necha baytdan o‘nlab megabaytgacha, paketlar esa o‘zgaruvchan uzunlikka ega bo‘lishlari mumkin.
Paketli uzatishni tashkil etish
Har bir paket kerakli tugunga yetib borishi uchun adres axboroti belgilangan sarlavha qismi bilan boshlanadi. Paket turli qismlardan iborat bo‘lishi mumkin va quyidagilarni o‘z tarkibiga olishi shart:
- uzatuvchini (source) ifodalaydigan manba manzili; - uzatilayotgan ma‘lumotlar; - qabul qiluvchining (destination) manzili; - tarmoq vositalariga ma‘lumotuzatilishi lozim bo‘lganmarshrut axboroti; - xabarni dastlabki ko‘rinishda taqdim etuvchi axborot; - uzatish aniqligini ta‘minlovchi xatoliklarni tekshirishaxboroti.
Bu qismlar uchta guruhga bo‘linib, paketning sarlavha, ma‘lumot va treyler qismlarini shakllantiradi. Sarlavha qismi paketning uzatilish signali, manba adresi, makon adresi, uzatishni sinxronlash kabilarni o‘z ichiga olgan. Ma‘lumot qismi xabar tarkibidagi uzatishga mo‘ljallangan ma‘lumotlardan iborat. Tarmoq turiga nisbatan bu qism 0,5— 4 Kb bo‘lishi mumkin. Treyler qismi ko‘p hollarda xatoliklarni tekshirishga mo‘ljallangan (misol uchun, Cyclic Redundancy Check - tsiklik kod yordamida tekshiruv). Paket shakllanishi OSI modelining qo‘llanish pog‘onasida boshlanadi. Uzatishga mo‘ljallangan axborot yuqori(qo‘llanish pog‘onasi)dan quyi pog‘onaga yetkaziladi va har bir pog‘onani ma‘lumot qismiga tegishli axborotni qo‘shadi (9.2— rasm) Paketlar tarmoq orqali mustaqil axborot bloklari sifatida uzatiladi. Paketli kommutatsiya asosidagi tarmoqda kommutatorlar ichki bufer xotirasiga ega bo‘lib, unda paketlar vaqtincha saqlanadi. Kommutatorning chiqish porti band bo‘lgan holatda, paket biror vaqt navbat kutadi va keyingi kommutatorga uzatiladi .
Paketlar kommutatsiyasida trafik uzatilishini tashkil etish
Paketlar uzatishni shunday yo‘sinda tashkil etish trafik pulsatsiyasini bartaraf etishga va tarmoqning umumiy o‘tkazish qobiliyatini oshirishga imkon beradi. Paketlar kommutatsiyasida bir vaqtda uzatilayotgan ma‘lumotlar hajmi nisbatan yuqori bo‘ladi va uzatish tezligi oshadi. Sarlavhalar uzatilishiga vaqtsarflanishi, har bir keyingi paketni uzatishga zarur bo‘lgan vaqt, paket buferizatsiyasi va kommutatsiyasiga sarflangan vaqt tarmoqdan paketni umumiy uzatish vaqtiga ta‘sir ko‘rsatadi va to‘sqinliklar manbai bo‘ladi. Paketli kommutatsiyaning afzalliklari: - pulsatsiyali trafikni uzatishda tarmoqning o‘tkazish qobiliyatini oshirish imkoniyatini beradi; - foydalanuvchilararo trafik holatini inobatga olgan holda, tarmoq sharoitiga nisbatan fizik kanallarning o‘tkazish qobiliyatini taqsimlash imkoniyatini beradi.
Paketli kommutatsiyaning kamchiliklari:
kommutatorlarning buferlaridagi xalaqit tarmoq holatiga bog‘liq bo‘lganligi sababli foydalanuvchilararo uzatish tezligining noaniqligi; ma‘lumot paketlarining o‘zgaruvchanligi; - buferlarda navbatlar ortib ketganligi sababli ma‘lumot (paketlar) yo‘qolishi. Bu kamchiliklarni bartaraf etish maqsadida turli usullar qo‘llaniladi (Quality of Service QoS kabi). Bunday usullar qo‘llanilishi sababli paketlar kommutatsiyasi hozirgi kunda yuqori tezlikli tarmoqlarni tashkil etishda eng samarali deb tan olingan. Paketli kommutatsiya tarmoqlari ikki xil ishlash tartibiga ega: virtual kanallar tartibi (ulanish orqali aloqa) va deytagrammali tartib (ulanishsiz aloqa). Xabarlar kommutatsiyasi usuli o‘z vazifalari bo‘yichapaketlar kommutatsiyasiga yaqin. Bu usulda ma‘lumotlarning to‘liq bloki tarmoqning oraliq tugunlarida vaqtincha saqlanib, tranzit tugunlariaro uzatiladi. Xabar tarkibidagi axborot uning uzunligini belgilaydi. Tranzit tugunlar o‘zaro bog‘lanishda nafaqat paketli, balki kanallar kommutatsiyasi asosidagi tarmoqdan foydalanishlari mumkin. Xabar oraliq tugunda biror vaqt saqlanishi mumkin va tarmoq bo‘shashi bilan kerakli foydalanuvchiga yetkaziladi.
Xabarlar kommutatsiyasi tuzilishi
Bunday ishlash zaruriyati yuqori bo‘lmagan xabarlar etkazilishida qo‘llaniladi (misol uchun, elektron xat, matnli xujjat, fayl) va oraliq «saqlash bilan uzatish» (store— and-forward) usuli nomini olgan. Hozirgi kunda xabarlar kommutatsiyasi, asosan, paketli kommutatsiya tarmoqlarida qo‘llanish pog‘onasi xizmati sifatida faqat ba‘zi tezkor bo‘lmagan xizmatlar tashkil etishda qo‘llaniladi.
Virtual kanallar tartibi. Virtual kanallar tartibida bitta axborot paketlari belgilangan tartibda va yo‘nalishda uzatiladi. 9.5 - rasmda ikkita virtual kanal ishlash tartibi keltirilgan. Birinchi N1, A1 oxirgi tugun manziliga borish uchun N2, A2 oraliq kommutator tarmoqlari R1, R3, R4 lardan o‘tadi. Ikkinchisi esa N3, A3 - R5 - R7 - R4 - N2, A2 yo‘llardan o‘tadi. Bunda kanallar kommutatsiyasidan farq qilgan holda aloqa liniyalari kanallar orqali turli xil axborotlar paketlari (bu vaqtinchalik multipleksorlash tartibi yoki bo‘lmasa boshqacha qilib aytganda TDM-Time Division Method) navbatma navbat uzatilayotgan paytda ko‘plab axborotlar bilan taqsimlanishi yoki oraliqdagi buferlarda to‘xtalishi (ushlanishi) mumkin.Qabul qiluvchi tomonidan yuboruvchiga axborot olinganligi to‘g‘risidagi tasdiqni yuborish orqali ma‘lumotlarni to‘g‘ri uzatish nazorati nazarda tutiladi. Bu nazorat yo‘nalish barcha
oraliq tugunlardagi kabi so‘nggi tugunda ham bo‘lishi mumkin. Virtual kanallar tartibi odatda ko‘p miqdorda ma‘lumot uzatilganda ishlatiladi.
|
| |