Gomoskedatlik sharti - 9 – mavzu Eng kichik kvadratlar usuli asimptotasi va geteroaksdatlik

|
9 – mavzu Eng kichik kvadratlar usuli asimptotasi va geteroaksdatlik
|
bet | 5/6 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 22,52 Kb. | | #142637 |
Bog'liq 9 Ekonometrik modellardagi parametrlarni iqtisodiy jihatdan baho-www.fayllar.orgGomoskedatlik sharti:
Agar yuqoridagi “Eng kichik kvadratlar” usulining qo‘llanish sharti bajarilmasa, bunda geteroskedatlik holati hosil bo‘ladi. Geteroskedatlik regressiya tenglamasining parametrlari samaradorligini pasayishiga ta’sir qilmoqda.
3.1.-rasm.Gomoskedatlik va Geteroskedatlik holatlari
3.4. Ekonometrik modellardagi parametrlarni iqtisodiy jihatdan baholash mezonlari
CHiziqli bir omilli model qurishda uning ayrim kamchiliklariga e’tiborni qaratmoq lozim. Modelni jarayonning bitta omil yordamida, u hatto hal qiluvchi omil bo‘lgan taqdirda ham haqqoniy yoritib berish mumkin emas. Masalan, paxta xom ashyosini yalpi yig‘ib olishni o‘rganishda asosiy omil sifatida hosildorlikni olish mumkin, lekin sinchiklab o‘rganish natijasida er miqdori va sifati, o‘g‘itlar (ularni miqdori, sifati, quritish muddati), sug‘orish xarakat tartibi va boshqa omillarni ham e’tiborga olish zarur.
SHunday qilib, «asosiy» omillar miqdori cheksiz o‘zgarishi mumkin. Bunday masalarni hal etish bir omilli modeldan ko‘p omilligacha o‘tishni taqozo etadi. Ammo bu ham funksiyaga asosiy omillardan tashqari yana ko‘p sonli ikkinchi darajali omillar ta’sir qilishi hisobiga hisoblashda hatolik bo‘lishini rad etmaydi. Ko‘pincha ularning ta’siri sezilarsiz va qarama-qarshi xarakterga ega. Ushbu omillarning barcha samarasi, ham musbat ham manfiy qiymatlarni qabul qiluvchi «U» tasodifiy o‘zgaruvchi bilan baholanadi. CHiziqli bog‘liqlik:
yoki , ko‘rinishda bo‘ladi.
«U» o‘zgaruvchi quyidagi stoxastik xususiyatlarga ega bo‘lgan hato sifatida namoyon bo‘ladi:
-ehtimoliy me’yoriy taqsimotga ega bo‘ladi;
-nolli o‘rtachaga ega;
-chekli dispersiyaga ega;
-o‘lchash hatosi hisoblanadi.
Statistik ma’lumot yig‘ishda ko‘p hollarda parametrning haqiqiy qiymatlari o‘rniga yashirin hatoga ega o‘lchamlar kiritiladi (ular ob’ktiv, sub’ektiv xarakterga ega bo‘lishlari, o‘lcham hisoblarining noaniqligi, noaniq hujjat aylanishi, alohida o‘lchamlarini sub’ektiv baxosi va boshqalar). Barcha yuqorida sanab o‘tilgan kamchiliklar o‘lchash hatolarini tenglama hatolariga o‘tishiga olib keladi, ya’ni:
(3.12)
bunda W-jami hato; U-stoxastik e’tiroz bildirish; V-o‘lchash hatosi.
Nisbatan oddiy bog‘liqlik deb chiziqli bir omilli bog‘liqlik yoki chiziqli ko‘p omilli model, u tasodifiy hatoga nisbatan bir necha taxminlarni qabul qilganda hisoblanadi: o‘rtacha nolga teng; disperciya cust va asosiy omillarga bog‘liq emas va tasodiy hato bir-biriga bog‘liq emas.
Ko‘p omilli holatda: , a0 va a1 koeffitsientlarni quyidagi shartlardan kelib chiqqan holda aniqlash mumkin:
(3.13)
Sodda iqtisodiy modellarni ko‘rib chiqishda bu masalani standart usuli yordamida echish mumkin. Eng kichik kvadrat usuli klassik hisoblanadi. Lekin nisbatan murakkabroq vaziyatlarda murakkab ekonometrik modelni ko‘rib chiqishda murakkab texnika yo‘llardan foydalangan xolda yangi usullarni ishlab chiqish zarur.
Oddiy chiziqli regression modelning to‘liq spetsifikatsiyasi regression tenglamadan va 5 ta birlamchi yo‘l qo‘yishlardan tashkil topgan.
SHu yo‘l qo‘yishlarni ko‘rib chiqamiz. Birinchi ikki taxmin shundan iboratki, X ning xar bir qiymati uchun hato nol qiymat atrofida me’yoriy taqsimlangan. Taxmin qilinadiki, i uzluksiz kattalik hisoblanib, o‘rtacha atrofida simmetrik taqsimlangan dan gacha o‘zgaradi va uning taqsimlanishi 2 o‘lcham o‘rtacha va variatsiya yordamida aniqlanadi.
Demak:
Birinchi taxmin: i - me’yoriy taqsimlangan.
Ikkinchi taxmin: - o‘rtacha hato nolga teng.
Haqiqatda biz stoxastik hatoni har bir qiymatini, ko‘pgina sabablar natijasi sifatida ko‘rishimiz mumkinki, bunda har bir sabab bog‘liq o‘zgaruvchini, u deterministik hisoblanishi mumkin bo‘lgan qiymatdan sezilarsiz tarzda og‘diradi.
Bunday ko‘zdan kechirishda o‘lchash hatosi o‘xshashi bilan taqsimot hatosi to‘g‘ri va shuning uchun o‘rtacha hatoni me’yoriyligini va nolga tengligi haqida taxminlar o‘xshash.
Uchinchi taxmin gomoskediklikka tegishli bo‘lib, u har bir hato 2 ning qiymati noma’lum bo‘lgan bir xil variatsiyaga ekanligini anglatadi. Bu taxmin, masalan X ning katta qiymatlari uchun hato dispersiyasini imkoni, huddi kichik qiymatlardagi kabi degan tasdiq bilan kelishiladi. YUqorida ko‘rib o‘tilgan ishlab chiqarish funksiyasida, bu taxminga asosan ishlab chiqarishdagi variatsiya ham, ish kuchi qiymatiga bog‘liq emas.
Uchinchi taxmin: Gomoskediklik
(3.14)
To‘rtinchi taxmin: qoldiqdagi avtokorrelyasiya bilan bog‘liq. Taxmin qilinadiki, hatolar orasida avtokorrelyasiya yo‘q, ya’ni avtokorrelyasiya mavjud emas
(3.15)
Bu taxmin shuni anglatadiki, agar bugun natijadagi ishlab chiqarish kutilgandan ko‘p bo‘lsa, bundan ertaga ishlab chiqarish ko‘p (yoki kam) bo‘ladi degan xulosaga kelish kerak emas.
Birinchi va to‘rtinchi taxmin birgalikda ehtimollik nuqtai-nazaridan, taqsimot hatolari bog‘liq emas deyish imkonini beradi. SHuning uchun 1, 2,...n o‘zgaruvchini o‘xshash va erkin taqsimlanishi sifatida qaralishi mumkin. E(i)=0 bo‘lgani uchun
(3.16)
Bundan
(3.17)
Beshinchi tahmin: X erkin o‘zgaruvchi stoxastik emasligini tasdiqlaydi. Boshqacha qilib aytganda, X ning qiymatlari nazorat qilinadi yoki butunlay bashorat qilinadi.Bu taxminni muhim qo‘llanilishi shundan iboratki, i va j ning barcha qiymatlari uchun
(3.18)
Beshinchi taxmin: X qiymatlari stoxastik emas, ular tanlashda tanlov miqyosidan qat’iy nazar o‘xshash
, (3.19)
noldan farq qiladi va uning n limiti chekli son.
To‘g‘ri, amaliyotda ko‘rsatilgan tahminlarni mutloq mavjudligiga aniq erishish qiyin, lekin biz agar bu tahminlarga tahminan amal qilinsa qoniqish hosil qilamiz. YUqorida keltirib o‘tilgan tahminlar klassik chiziqli regression model tuzish, regresiya parametlarini hisoblash uchun zarur.
Regression tenglama va besh taxmin bilan keltirilgan regression modelning to‘liq spetsifikatsiyasidan so‘ng, endi uni ayrim o‘ziga hos tomonlarini ko‘rib chiqamiz. Avvalombor, bog‘liq o‘zgaruvchining taqsimot ehtimoliga qaytamiz.
i funksiyaning birinchi o‘rtachasi, tenglamaning ikki qismini matematik kutilishi sifatida olinishi mumkin:
(6.20)
Bu, va parametrlar spetsifikatsiyasidan, Xi ning stoxastik emasligidan (bu berilgan son ) va o‘rtachadan (ikkinchi taxmin) kelib chiqadi.
Keyin Yi variatsiya bo‘lmish
(3.21)
Har bir X bog‘liq o‘zgaruvchiga o‘zgaruvchini o‘rtacha qiymatini beruvchi tenglama regressiyaning empirik chizig‘i deyiladi.
Bu chiziqni ordinata bilan kesishishi, X ning nolga teng qiymatida bahosini o‘lchaydigan kattalikka mos keladi. ning og‘ishi, qiymatni X qiymatning har bir qo‘shimcha birligiga og‘ishdagi o‘zgarishini o‘lchaydi. Masalan, agar yalpi iste’mol, X yalpi daromad ko‘rinishida bo‘lsa, u holda nolga teng daromadda iste’mol darajasining chegaraviy og‘ishini namoyon qiladi. Bu o‘lchamlar qiymatlari noma’lum bo‘lgani uchun regressiyaning empirik chizig‘i ma’lum emas. va ning o‘lchamlari qiymatlarini hisoblab, regressiyaning nazariy chizig‘ini olamiz. va ning qiymatlari hisoblangandek mos hisoblangan bo‘lsa, mos xolda, bunda regressiyaning nazariy chizig‘i quyidagi tenglama orqali berilgan :
(3.22)
bunda - ning tekislangan qiymati.
Barchasi bo‘lmasa ham, ko‘pchiligi empirik qiymatlar nazariy chiziqda yotmaydi, shuning uchun i va qiymatlar mos kelmaydi. Bu farq qoldiq deb ataladi va bilan belgilanadi. SHuning uchun quyidagi tenglamalar farqlanadi:
(empirik)
(nazariy).
|
| |