Reja:
  
Ishlab chiqarish sanitariyasining asosiy vazifasi

Reja:
Ishlab chiqarish sanitariyasining asosiy vazifasi
Mehnat gigiyenasi.
Tayanch so’z va iboralar
Ishlab chiqarish sanitariyasi, neft-gaz quduqlari, meteorologik sharoit, mehnat gigiyenasi, kislorod, is gazi, inert gazlar, argon, neon, ishlab chiqarish texnologiyasi
Ishlab chiqarish sanitariyasining asosiy vazifasi esa zararli moddalarning belgilangan,
ruxsat etilgan miqdori (REM) asosida sog'lom va xavfsiz ish sharoitini yaratishdan iborat.
M a'lumki, ishlab chiqarishning ayrim sohalarida, jumladan, qishloq xo'jaligi, neft-gaz quduqlarini qazish va ulardan foydalanishda ko'pgina ishlar ochiq havoda o'tkaziladi. Bunday holda, ishchilarga meteorologik sharoitlar, ya'ni havoning harorati, namligi, bosim, qor, yomg'ir, quyosh radiatsiyasi va boshqa shu kabi omillar ta'sir etadi. Ushbu omillar ikki xil yo'l, ya'ni havo orqali yoki bevosita muloqotda bo'lish orqali ta'sir etishi mumkin.
H avo orqali ta'sir etuvchi zararli omillarga ish joyining mikroiqlim holatini belgilovchi ko'rsatkichlar miqdori, chang, gaz, shovqin, infranur va ultratovushlar, yoritilganlik darajasi, elektromagnit maydon, infraqizil va ultrabinafsha nurlanishlar va boshqalarni misol qilishimiz mumkin (14-rasm).
Ikkinchi yo'l, bevosita aloqa orqali ta'sir etuvchi omillarga esa, har xil qattiq va suyuq zararli moddalar, titrash bilan ishlovchi asbob va moslamalar kiradi.
Yuqoridagi omillarni hisobga olgan holda, ularning inson sog'lig'iga ta'sirini o'rganish va bu ta'sirni bartaraf etish tadbirlarini ishlab chiqish muhim va zarurdir. Bu masala esa mehnat gigiyenasining asosiy vazifasi hisoblanadi.
Mehnat gigiyenasi - tibbiyot fanining bir qismi bo'lib, ish sharoitlarining inson sog'lig'I va ish qobiliyatiga ta'sirini o'rganadi, shuningdek, mehnat sharoitlarini sog'lomlashtirish hamda ishlab chiqarishni yuksaltirishga yo'naltirilgan sanitariya-gigiyena, oldini olish va davolash tadbirlarini ishlab chiqadi.
' Mehnat sharoitlari mehnat qilish jarayonini, ya'ni bajarilayotgan ishlarning jadalligini ish davomida kishi gavdasining holati, asablarning psixologik zo'riqish darajasi, organizmdagi ba'zi organlar zo'riqishini belgilovchi kishi harakatining xarakteri va atrof-muhit holatiga qarab aniqlanadi. Mehnat sharoitlarini, asosan, to'rt guruh omillarga ajratish mumkin.
Birinchi guruh omillar — atrof-muhitning sanitariya-gigiyena holati. Bularga havo harorati, atrof-muhitning tozaligi (toza, changlangan, boshqa zararli moddalar bilan ifloslangan va b.), yorug'lik va shovqin darajasi va boshqalar kiradi (15-rasm).
Ikkinchi guruh omillarga — mehnat vositalari: ishlab chiqarishda luyuaiamiaaigan dastgoh, mexanizm, asbob-uskuna va moslamalar kiradi.
Uchinchi guruh omillarga — tashkiliy tadbirlar, ya'ni ish va dam olish rejimini to'g'ri
tashkil etish, mehnat taqsimoti, mehnat intizomi kabilar kiradi.
To'rtinchi guruh — odamlarning o'zaro munosabatlari, ishchining ish joyi va mehnat
natijalariga bo'lgan munosabatlari bilan bog'liq ijtimoiy omillarni o'z ichiga oladi.
Mehnatni to'g'ri tashkil etish kishi organizmiga ijobiy ta'sir etib, unda yengillik va kuch-quvatni orttiradi. Inson fiziologiyasini o'rganish esa, me'yordagi ish rejimini tashkil qilish, mehnat qobiliyatini orttirish va turli ishlarni bajarayotganda ishchi qanday holatda
Do'iishi zarurligini aniqlashga yordam beradi. Ma'lumki, inson uchun ko'rish, eshitish, nafas olish, sezish va asab tizimlari muhim a'zolar hisoblanadi. Inson 20 dan 20000 Gts chastotali tebranishgacha bo'lgan tovush to'lqinlarini eshita oladi. Quloqning sezish qobiliyati ancha yuqori bo'lib, 2000 Gts dan 4000 Gts gacha diapazondagi tovushlarni normal eshitadi, biroq 800 Gts dan past va 6000 Gts dan yuqoriroq chastotada sezish qobiliyati birmuncha pasayadi.
Odam nafas olganda o'pkaga kirayotgan havo tarkibida kislorod 21%, chiqarayotganda 16% ni tashkil qiladi. Havo tarkibidagi zararli moddalar (gaz, bug', chang va boshqalar) inson uchun juda zararli bo'lib, har xil kasalliklarni keltirib chiqaradi. Sof toza havo tarkibida 77% azot, 21% kislorod, 1% is gazi va boshqa aktiv gazlar, 1% inert gazlar (argon, neon va b.) mavjud. Havo tarkibi qanchalik kislorodning manfiy ionlari bilan to'yingan bo'lsa, inson organizmini kislorod bilan ta'minlanish darajasi shunchalik yaxshilanadi. Lekin, ishlab chiqarish sharoitida tabiiy sof toza havo deyarli uchramaydi. Chunki ko'pgina texnologik jarayonlar har xil zararli moddalarni ajralib chiqishi bilan kechadi. Ish joyi xonasining havosi tarkibidagi ushbu zararli moddalarni me'yorlashtirish, ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish, yangi zamonaviy texnika vositalaridan foydalanish, ishlab chiqarishni kompleks mexanizatsiyalash, avtomat-lashtirish orqali amalga oshiriladi.
G rafikda ko'rsatilishicha, harorat yuqori bo'lgan sari organizmdan namlik ajrab chiqish holati ortadi. Harorat 34°C dan yuqori bo'lganda tanadagi issiqlik almashinuv reaksiyasi qiyinlashadi. Bu yerda: 1—tana yuza qismini terlashi; 2—tana yuza qismini bug'lanishi natijasida issiqlikning ajralishi. Tanada issiqlik aylanishini murakkablashishi mehnat sharoitidagi yuqori harorat va havo namligining yuqoriligi natijasida yuzaga keladi.
|