Pkm yaratish uchun tolalarning tavsifi va ularning olinish usullari

PKM YARATISH UCHUN TOLALARNING TAVSIFI VA ULARNING
OLINISH USULLARI
Reja:
1. PKM yaratish uchun tolalar va ularning qiyosiy xususiyatlari.
2. Shisha tolalarning olinishi va xossalari.
3. Uglerod tolalarning olinishi va xossalari.
4. Bor tolalarning olinishi va xossalari. Organik tolalar, olinishi va
xossalari.
Sintetik polimerlarga asoslangan kompozitsion materiallar orasida
yetakchi o'rinni asosiy komponentlari tola va polimer matritsasi bo'lgan
armirlangan plastmassalar egallaydi. Asosiy mexanik yuk tolalar
tomonidan amalga oshiriladi va ular asosan materialning mustahkamligi
va qattiqligini aniqlaydi. Polimer kompozit materiallar ishlab chiqarish
uchun ko'pincha
shisha, uglerod, bor va organik tolalar
ishlatiladi.
Shisha tolalar.
Shisha tolasi yuqori xossalari va nisbatan arzonligi tufayli eng ko'p
ishlatiladigan kompozit materiallardan biridir. Shishaplastiklar ishlab
chiqarish uchun har xil turdagi shisha tolalar ishlatiladi. Shisha
tolalar
asosini kremnezem SiO
2
tashkil qiladi. Kremniy dioksidining suyuq.
harorati juda yuqori, uni kamaytirish
uchun shishaga turli xil
qo'shimchalar kiritilishi mumkin va shu bilan yakuniy mahsulotning
xususiyatlarini o'zgartiradi. Shisha kristall tuzilishga ega bo'lmagan
amorf materialdir. Shisha tolalarning keng tarqalganligi ularning
afzalliklari qatorini belgilaydi:
1. Nisbatan past tola zichligi 2,4-2,6
·10
3
kg/m3;
2.
Kuchlanish kuchlanishlari ostida yuqori darajadagi
mustahkamlik, shisha tolaning o'ziga xos kuchi (tortishish
kuchining
zichlikka nisbati) po'latga nisbatan kuchli;
3. yaxshi elektr izolyatsiyalash xususiyatga ega;
4. tolalar yonmaydi va yonishni qo'llab-quvvatlamaydi;
5. yuqori haroratlarda ishlash imkoniyati;
6. chiziqli kengayish haroratining past
koeffitsienti va issiqlik
o'tkazuvchanligining yuqori koeffitsienti;
7.
kimyoviy
barqarorligi, zamburug‘lar, bakteriyalar va
hasharotlarga chidamliligi;
8. yuqori namlikli muhitda yuqori mustahkamlik xususiyatlarini
saqlab, namlikka barqarorlikni oshirishi.
Odatda, shisha tolalarning shakli aylanadir. Biroq, ba'zi
hollarda,
ichi bo'sh va profilli tolalar uchburchak, kvadrat, olti burchakli va
to'rtburchaklar shaklida kesma shakli bilan ishlab chiqariladi.
Shisha
tolalar ham uzluksiz iplar, ham kesilgan (shtapel) tolalar
shaklida qo'llaniladi. Tolalar ishlab chiqarishning texnologik jarayoni
kvartsli qum, ohaktosh, bor kislotasi, iviq, ko'mir, florit va boshqa
komponentlarni tayyorlash, ularni yuqori haroratli pechlarda
aralashtirish va eritishdan iborat (erish nuqtasi taxminan 1260°C).
Shisha tolasini ishlab chiqarish uchun bir va
ikki bosqichli jarayonlar
mavjud.
Bir bosqichli jarayonda shisha eritmasi to'g'ridan-to'g'ri shisha ip, ip,
roving yoki kesilgan tola (shtapel) ishlab chiqaradigan uskunaga kiradi.
Bir bosqichli jarayonning diagrammasi 11-rasmda ko'rsatilgan.
Rasm-11. Shisha tola ishlab chiqarishning bir bosqichli jarayoni
sxemasi
Elementar tolalar iplarga birlashtiriladi va ipga maxsus qoplama -
moylash moslamasi qo'llaniladigan qurilma orqali o'tkaziladi, bu ipning
ixchamligini oshiradi va uni mexanik kuchlanishdan himoya qiladi. Bir
to'plamda yig'ilgan elementar tolalar to'plam yoki ip deb ataladi.
Ehtiyojga qarab, shisha tola yana qayta ishlanib, ip, shtapel yoki shtapel
(kesilgan) tolaga aylanadi. Ikki bosqichli
jarayonni amalga oshirishda
eritma avval shisha sharlarga qayta ishlanadi, so'ngra eritish pechlariga
kiradi va keyinchalik yakuniy mahsulotga qayta ishlanadi (12-rasm).