nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Анкета (So`rovnoma) - Buxoro davlat universiteti

Анкета (So`rovnoma) – elementining uch turdagi anketalari masofaviy ta’lim kurslarini baholash va rag`batlantirish uchun xizmat qiladi. Professor-o`qituvchilar anketa moduli yordamida o`z talabalarini yaqindan bilishga yordam beruvchi ma’lumotlarga ega bo`ladilar. Shuningdek, dars samaradorligini oshirishga yordam beruvchi talabalar fikrlariga ham ega bo`lishlari mumkin. Shuni ta’kidlash joizki, ushbu modul savollari oldindan ishlab chiqilgan bo`lib, ularni o`zgartirib bo`lmaydi. Talabalar uchun maxsus anketa taqdim etishda teskari aloqa xizmatidan foydalanish mumkin.(1-rasm)
Файл (Fayl) – moduli professor-o`qituvchilarga fayllarni kurs resursi sifatida foydalanishga imkon yaratadi. Yuklangan fayllar kurs tarkibida ko`rinadi. Talabalar esa yuklangan fayllarni ko`chirib olish imkoniga ega bo`ladilar. Файл moduli tarkibiga HTML, flash yoki grafik fayllarni ham biriktirish mumkin. Yuklangan fayllarni ochish uchun talabalar kompyuterida fayllarga mos dasturiy ta’minot bo`lishligi zarur ekanligiga e’tibor berish zarur. Файл modulidan quyidagi holatlarda foydalanish tavsiya etiladi:
Talabalar mazkur loyihalarni tahrirlab va taqdim etish orqali baho olishlari kerak.
Чат (Chat) – elementi kurs ishtirokchilari o`rtasida o`zaro yozma muloqot qilish imkonini yaratadi. Kursga kirish imkoni bo`lgan foydalanuvchilar chat modulidan ham faol foydalanishlari mumkin. Chat modulini yaratishda chatning ishlash vaqtini ko`rsatish zarur. Chat faol bo`ladigan vaqtlar oldindan belgilanadi. Masalan: bir marta, har kuni belgilangan vaqtda hamda har hafta belgilangan vaqtda. Chat faollashish vaqti hamda undagi xabarlar bilan bog`liq sozlash ishlarini professor-o’qituvchi chatni yaratish vaqtida belgilaydi. Chat modulidan kurs ishtirokchilari bir-birlari bilan ko`rishishning imkoniyatga ega bo’lmaganlarida, ammo muloqot qilish zarur bo’lganda foydalanish tavsiya etiladi. Chat modulidan quyidagi holatlar yuz berganda foydalanish mumkin:
Turli joyda yashovchi bir kurs ishtirokchilari bir-birlari bilan axborot almashish maqsadida;
Talaba o`qituvchining yoniga muayyan mavzu yuzasidan suhbat uchun boriga imkon topa olmaganda yoki vaqtni tejash uchun;
Talabalar erishgan yutuqlarini boshqa talabalar va o`qituvchilar bilan muhokama qilish zarur bo`lganda;
Talabalardan mavzuga tayyorgarlik ko`rish uchun yordam olish maqsadida.
|
Лекция (Ma’ruza) - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 47/58 | Sana | 24.06.2021 | Hajmi | 1,58 Mb. | | #15172 |
Лекция (Ma’ruza) – o`quv elementi masofaviy ta’lim tizmining asosiy mazmunini yoritib beruvchi elementlardan biri hisoblanadi. Uning yordamida ma’ruza, amalaiy mashg`ulot darslarining ma’lumotlari tashkil etiladi. Ma’ruza sahifalar to`plami asosida tashkil etiladi. Odatda, sahifalarning har biri savollar bilan yakunlanib, savollarga berilgan javobga qarab talabalar keyingi bosqichga o`tishi yoki oldingi bosqichni qayta o`zlashtirishi aniqlanadi. Ma’ruza elementi quyidagi funksiyalarga ega:
Har bir dars tarkibida bir necha sahifalar yaratish imkoni mavjud;
O`zlashtirilgan darslarga bajarilganlik haqida belgi qo`yiladi;
Yangi mavzularni mustaqil o`rganish mumkin;
Darslarni nazorat qilish uchun turli xildagi test savollaridan foydalanish mumkin.
|
| |
Ball
  
Baho - Buxoro davlat universiteti

Ball
|
Baho
|
Talabaning bilim darajasi
|
“5”
|
A’lo
|
Xulosa va qaror qabul qila olish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yuritish, olgan bilimlarini amalda qo`llay olishi va amaliy mashg’ulotlarda topshiriqlarni qoniqarli bajarish, mavzu mohiyatni tushunish, bilish, aytib berish, tassavurga ega bo`lish.
|
“4”
|
Yaxshi
|
Mustaqil mushohada yuritish, olgan bilimlarini amalda va topshiriqlarda qo`llay olish, mohiyatni tushunish, bilish, aytib berish, tassavurga ega bo`lish.
|
“3”
|
Qoniqarli
|
Mohiyatni tushunish, bilish, aytib berish, tassavurga ega bo`lish.
|
“2”
|
Qoniqarsiz
|
Aniq tassavurga ega emaslik, bilmaslik.
|
Joriy nazorat:
-Og’zaki so’rovda savolga qoniqarli to’liq javob berishi;
-darsga qatnashganlik darajasi;
-amaliy mashg`ulot darslariga tayyorgarligi va berilgan mashg’ulotni amalda qo’llay olishi;
-adabiyotlardan konspekti;
- so`zga chiqishi;
-mustaqil ish mavzulari bo`yicha ma’ruzalar qilishi.
|
Внешний инструмент (Tashqi uskuna)

|
Внешний инструмент (Tashqi uskuna)
|
bet | 49/58 | Sana | 24.06.2021 | Hajmi | 1,58 Mb. | | #15172 |
Внешний инструмент (Tashqi uskuna) – elementi boshqa web-saytlarda joylashgan ta’lim resurslari va faol namunaviy elementlarni kursga bog`lash imkonini yaratadi. Masalan, tashqi uskuna kursga tegishli bo`lgan yangi ma’lumot yoki ilova bo`lishi mumkin. Tashqi uskuna elementi Гиперссылка resursidan quyidagi xarakterlar bilan farqlanadi:
Tashqi uskuna uzoqda joylashgan resursni o`z resursi kabi namoyon etadi;
Tashqi ilovalarni o`qish, yangilash hamda o`chirish natijasida baholarga ega bo`linadi;
Mazkur tizim bilan tashqi ilova o`rtasida o`zaro aloqa o`rnatilib, ularning bir-biriga ishonchli deb topilgandagina bog`lanish paydo bo`ladi.
Forum)'> Форум (Forum) – elementi uzoq vaqt davomida foydalanuvchilar o`rtasida muloqotni tashkil etadi. Forum modulini chat modulidan farqi bo`lib, chat aniq bir vaqt mobaynida qisqa xabarlar orqali muloqot tashkil etish uchun xizmat qiladi. Forum esa chatga qaraganda kengroq tushuncha bo`lib, aniq bir masala bo`yicha uzoq vaqt davomida foydalanuvchilar o`rtasida muzokara olib borish imkonini yaratadi. Muzokara mobaynida foydalanuvchilar matnli va grafikli ma’lumotlardan foydalanishlari mumkin. Forum yangiliklariga a’zo bo`lgan foydalanuvchilar forum yangiliklari haqida doimiy xabardor bo`lib turadi. Forum xabarlari professor-o`qituvchilari hamda talabalar tomonidan ham baholanishi mumkin. Natijaviy baholar jurnaliga yozilishida ikkala guruh a’zolari bergan baholari birlashtiriladi. Forum elementidan quyidagi holatlarda foydalanish mumkin:
Talabalar bir-birlari bilan yaqindan tanishish uchun ochiq muloqot interfeysi sifatida;
Kurs e’lonlaridan (yangiliklar forumiga a’zo bo`lganlar uchun) xabardor bo`lish uchun;
Kurs mundarijasi yoki kurs ma’lumotlarini muhokama qilish uchun;
Shaxsiy uchrashuvlarda tashkil etilgan muloqotni davom ettirish uchun;
Professor-o`qituvchilar hamkorlik muhitini tashkil etish uchun (yashirin forum shaklida);
Maslahat markazi uchun (professor-o`qituvchilar va talabalar uchun);
“Jumboq”, “Aqliy hujum” kabi mavzular doirasida muhokama-munozara olib borish maqsadida.
|
| |
Задание (Topshiriq) - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 48/58 | Sana | 24.06.2021 | Hajmi | 1,58 Mb. | | #15172 |
Задание (Topshiriq) – o`quv elementi talabalar ishlarini jamlash, baholash va ularni sharhlash hamda o`qituvchilarga kommunikativ topshiriq qo`shish imkonini yaratadi. Talabalar istalgan toifadagi raqamli fayllarni yuborishlari mumkin. Jumladan, Word hujjatlari, elektron jadvallar, rasmlar, audio yoki video fayllar. Qo`shimcha yoki yordamchi o`qituvchilar talabalardan javoblarini matn muharriri orqali kirishini talab qilishlari mumkin. Tizimdan tashqarida bajariluvchi yoki raqamli fayl bo`lmagan topshiriqlar ham berilishi mumkin. Bunday hollarda topshiriq javobi matn muharriri orqali topshiriladi. Topshiriq o`qituvchi tomonidan baholanib, faylga javob mulohaza ko`rinishida, talaba yuborgan faylni to`g`rilangan shaklida yoki audio fayl ko`rinishida javob qaytarilishi mumkin. Javoblar ballar, foydalanuvchilarning baholash shkalalari yoki “Ilg`or” uslublar yordamida baholanishi mumkin. Natijaviy ko`rsatkichlar baholar jurnaliga kiritiladi.
|
| |
O’lchov asbobi nomi bilan uning shartli belgisi o’rtasidagi moslikni aniqlab bering

O’lchov asbobi nomi bilan uning shartli belgisi o’rtasidagi moslikni aniqlab bering: Ulchov asbobining nomi
Ulchov asbobining shartli belgisi
A
V
S
D
E
Vattmetr
W
KW
MW
W
W
Golvonometr
G
A
mA
G
µA
Mikroampermetr
µA
A
mA
µA
A
Bosim o’lchash asboblarini ko’rsatib bering: - Ampermetr, voltmetr, ommetr
+ Manometr, barometr, vakuummetr
- Termometr, logometr
- potensiometr, konduktometr
Absolyut xatolikning kattalikning xaqiqiy qiymatiga nisbati bilan aniqlanadigan xatolik… :
A) Absolyut xatolik deb ataladi
B) Nisbiy xatolik deb ataladi
C) Keltirilgan xatolik deb ataladi
D) Instrumental xatolik deb ataladi
E) Tasodifiy xatolik deb ataladi.
Vattmetrning ko’rsatishi Wn = 100 vt va o’lchanayotgan quvvatning xaqiqiy qiymati Wnx = 98 vt bo’lganda vattmetrning nisbiy xatoligini aniqlang: 1,5
-2,04%
-2,1%
+ 2,5%
-1,0
O’lchash chegarasi 50 tUga teng bo’lgan voltmetrning ko’rsatishi 40 tU va o’lchanayotgan kuchlanishning xaqiqiy 38 tUga teng voltmetrning keltirilgan xatoligyni aniqlang. + 1,0%
- 2,0%
- 4,0%
- 6,0%
O’lchash asbobining o’lchash qiymati 60 Om, o’lchanayotgan qarshilikning qiymati 57 Om ga teng. Ommetrning absolyut xatoligini aniqlang. + 2 om
- 4 om
- 5 om
- 6 om
Keltirilgan xatolik qaysi o‘lchov birlikda o‘lchanadi. + Aniqlanayotgan parametr qaysi o‘lchov birlikda o‘lchansa, shu o‘lchov birlikda o‘lchanadi.
- Protsent o‘lchov birligida.
- Santimetr o‘lchov birligida.
- Metr o‘lchov birligida.
Nisbiy xatolik qaysi formula, yordamida aniqlanadi

306
+ ishchi,
namunaviy, etalon.
- ampermetr, voltmetr, ommetr.
- o‘lchov,
standart, namuna.
- absolyut, nisbiy, keltirilgan.
Xalq xo‘jaligining barcha tarmoqlarida amaliy o‘lchashlar uchun mo‘ljallangan o‘lchov
asboblari:
-namunaviy o‘lchov asboblari deb ataladi.
+
ishchi o‘lchov asboblari deb ataladi.
-
etalon o‘lchov asboblari deb ataladi.
- texnik o‘lchov asboblari deb ataladi.
O‘lchov asboblarining aniqlik klassi nechta qismga bo‘linadi:
+ 2
ta qismdan iborat
- 4 ta qismdan iborat
- 6 ta qismdan iborat
- 8 ta qismdan iborat
Moddalarni temperaturasini o‘lchaydigan asbobni birinchi marta kim tomonidan nechanchi
yilda kashf qilingan:
I.Nyuton tomonidan 1700 yilda
G.Galiley tomonidan 1598 yilda
M.V.Lomonosov tomonidan 1750 yilda
Arximed tomonidan eramizdan oldingi 250 yilda
B.Paskal tomonidan 1650 yilda
Moddalar xajmi o‘zgarmas bo‘lganda temperatura o‘zgarishi bilan bosimning o‘zgarishiga
asoslangan termometrlar:
- kengayish termometrlari
+
manometrik
termometrlar
-
qarshilik
termometrlari
-
termoelektr termometrlari
Nurlanish termometrlari qaysi diapazondagi temperaturani o‘lchash uchun mo‘ljallangan:
- -200
0
C dan +600
0
C gacha
- -0
0
C dan +500
0
C gacha
- -50
0
C dan +6000
0
C gacha
++10
0
C dan +300
0
C gacha
Axborot xavfsizligi foydalanish talablari asosida ma’lumotning yashirinligi, yaxlitligi va foydalanuvchanligini ta’minlashdir

|
Axborot xavfsizligi foydalanish talablari asosida ma’lumotning yashirinligi, yaxlitligi va foydalanuvchanligini ta’minlashdir
|
bet | 144/172 | Sana | 19.06.2021 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #15142 |
Axborot xavfsizligi foydalanish talablari asosida ma’lumotning yashirinligi, yaxlitligi va foydalanuvchanligini ta’minlashdir.
Umuman olganda, axborotga tahdid ikki xil bo‘lishi mumkin: ma’lumotni ochish yoki uning mazmunini o’zgartirish.
Ma’lumotni ochish - tasodifan yoki xusumatli harakatlar natijasida begona shaxsga axborotning mazmuni ruxsatsiz oshkor etilisbdir.
Agar ma’lumotlar biror firmaning e’lon etilmagan yangiligi yoki korxo- naning ko‘p yillar davomida to‘plagan va biror yirik muammoni hal etishga yo‘naltirilgan tajribalar natijasi bo‘lsa, ushbu tajovuzdan kelayotgan zarar keskin oshib ketishi mumkin.
Bank amaliyoti sohasida ma’lumotning yaxlitligi asosiy shart hisoblansa, ommaviy turdagi ma’lumotlar uchun foydalanuvchanlik darajasining yuqori bo‘lishi qadrlanadi. Davlat xavfsizligiga oid hujjatlar uchun uning yashirinli- gini ta’minlash asosiy mezon hisoblanadi.
Ma’lumotning yashirinlik xususiyati uni ruxsat etilmagan shaxslar uchun tushunarsiz holatda lokal, mintaqaviy va global tarmoqlarida uzatilishidir. Ma’lumotlami ruxsatsiz o‘zgartirishdan saqlash axborotning yaxlitlik xususiyati deb yuritiladi.
Foydalanuvchanlik xususiyati ma’lumotdan istalgancha, hech qanday to‘siqlarsiz foydalanish imkoniyatini belgilaydi va u ochiq turdagi axborotlar uchun o‘rinlidir.
1 - Elektromagnit to‘lqin. 2 - Paxametrik to‘lqin. 3 - Tebranma tovush toiqin. 4 - Elektr signali.
Yuqoridagi rasmlarda axborotdan ruxsatsiz foydalanishning mumkin bo'lgan kanallari tasvirlangan. Keyingi sxematik rasmda kompyuter tarmoq- larida axborot tashuvchi vositalar sxematik ko‘rmishda tasvirlangan:
Ushbu sxemadan aloqa tizimining ixtiyoriy qismida ruxsatsiz kirish im- koniyati mavjud ekanligi yaqqol ko‘rinmoqda. Shu sababli, axborot xavfsizligini ta’minlash uchun foydalanuvchilami identifikatsiyalash, autentifikat- siyalash, avtorizatsiyalash zarur bo‘ladi.
Identifikatsiya - foydalanuvchini tlzimga o‘zini tanitish jarayoni bo’lib, unda mijozning maxsus shaxsiy kartalaridan yoki uning biometrik xususiyatlaridan foydalaniladi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborot xavfsizligi foydalanish talablari asosida ma’lumotning yashirinligi, yaxlitligi va foydalanuvchanligini ta’minlashdir
|
teng bo’lsa, aylantiruvchi moment qiymatini aniqlang

teng bo’lsa, aylantiruvchi moment qiymatini aniqlang:
+ 10,5
- 2,5
- 12
- 8
Modda miqdorini o’lchaydigan asboblar ....:
- Hisoblagichlar deb ataladi
+ Sarf o’lchagichlar deb ataladi
- Vazn o’lchagichlar deb ataladi
- Bosim o’lchagichlar deb ataladi
Absolyut xatolikni o‘lchov asbobining chegaraviy qiymatyga nisbati bilan aniqlanadigan
xatolik ... :
- absolyut xatolik deb ataladi.
+ nisbiy xatolik deb ataladi.
- keltirilgan xatolik deb ataladi
- Instrumental xatolik deb ataladi
O‘lchash chegarasi 25μA ga teng bo‘lgan ampermetrning ko‘rsatishi 20 A va o‘lchanaetgan
tok kuchining xaqiqiy qiymati 19 A ga teng. Ampermetrning keltirilgan xatoligini aniqlang:
+ 1,0%
- 2,0%
- 3,0%
- 4,0%
Nisbiy xatolik kanday ulchov birlikda ulchanadi:
- gramm ulchov birligida
- amper ulchov birligida
- gradus ulchov birligida
+ protsent ulchov birligida
SHarikli viskozsmetr bo‘yicha aniqlanishi mumkin bo‘lgan qovushqoqlikni chegarasini
aniqlab bering
:
- 0,001 dan 10 Pa * s gacha.
+ 0,1 dan 100 Pa * s gacha.
- 0,01 dan 1000 Pa * s gacha.
- 0,001 dan 0.1 Pa * s gacha.
Magnito elektrik mexanizmda o‘lchanayotgan tokning qiymati 0.1 A ,Magnit induksiyasi 1tl ,
ramka chulg‘amining o‘ramlari soni 30 ga, Ramkaning yuzasi 0.2 m
2
ga teng bulsa,
aylantiruvchi moment kiymatini aniklang
:
304
+ 0,2
- 0,4
- 0,6
- 1,0
Absolyut termodinamik temperatura bilan temperaturaning xalkaro shkala buyicha ifodasi
orasidagi munosabatni kursatib bering:
-
=
(1+dt)
+ T = t+273
0
C
-
=
(1+At+B
-
=
|
Enter (kiritish) - kiritish klavishi. Matn terish paytida ushbu klavish bosilsa, kursor yangi abzatsga (satrga) o`tadi.

Caps Lock

|
Enter (kiritish) - kiritish klavishi. Matn terish paytida ushbu klavish bosilsa, kursor yangi abzatsga (satrga) o`tadi.
Caps Lock
|
bet | 30/58 | Sana | 24.06.2021 | Hajmi | 1,58 Mb. | | #15172 |
Enter (kiritish) - kiritish klavishi. Matn terish paytida ushbu klavish bosilsa, kursor yangi abzatsga (satrga) o`tadi.
Caps Lock (bosh yoki kichik harflarga o`tish klavishi) - yuqori registrga o`tish imkonini yaratib beradi. Haqiqatda esa ushbu klavish faqat harflar terish klavishlariga o`z ta'sirini ko`rsatadi, bosh harflar kiritish imkonini yaratib beradi. Bu klavishni bosib ushlab turish kerak emas. Ishlovchiga qulaylik yaratish maqsadida klaviaturaning o`ng burchagida yonib turadigan indikatorlar joylashgan. Bu indikatorlar rejimni ko`p vaqt davomida saqlab turadigan klavishlar bilan bog`langan. Shularning ichida bittasi Caps Lock ga tegishli.
Scroll Lock (surishni saqlaydi) - bu klavish yordamida kursorni harakatga keltirmoqchi bo`lsangiz, kursor ekranga sakraydi. Bu klavish ham o`z holatini mustahkamlash (fiksatsiya) bilan bajaradi.
Shift (surish) - vaqtinchalik yuqori registrdan pastki registrga, yoki aksincha, pastki registrdan yuqori registrga o`tish imkonini beradi. Hammasi Caps Lock klavishining holati bilan bog`langan. Bu klavishning xizmati vaqtinchalik bo`lganligi sababli, boshqa klavishlarning xizmatini o`zgartirish kerak bo`lsa, ularni bosish paytida Shift klavishi vaqtinchalik bosib ushlab turiladi.
Quyida klavishlar va ular bajaradigan vazifalarni ko`rib chiqamiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Enter (kiritish) - kiritish klavishi. Matn terish paytida ushbu klavish bosilsa, kursor yangi abzatsga (satrga) o`tadi.
Caps Lock
|
Orta ásirlerde Qazaqstan arxeologiyası

|
Orta ásirlerde Qazaqstan arxeologiyası
|
bet | 126/154 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 111,08 Mb. | | #128134 |
Bog'liq O.A.ARXEOLOGIYASI OMK-2022Orta ásirlerde Qazaqstan arxeologiyası
Turkistan-Orta Aziya hám Kazaxstannıń eń áyyemgi qalalarınan biri. Ol haqqındaǵı dáslepki maǵlıwmatlar IV-IX ásirlerge tiyisli Arab jazıwlarında Shavg’ar degen atama menen ushırasadı. Arab tariyxshi-geografı al-Istaxriy ibn Kordaubex at-Tanraziy óziniń jazba mag’lıwmatlarında sonday deyiledi: " Áyyemgi Shavqar XI a’sirge shekem o’mir surgen h’a’m XI a’sirden baslap qala orayı Yassıg’a ko’shken. Bul maǵlıwmatlardı h’a’zirgi arxeologlarımızda tastıyıqlaydı.
Ta’biyat Qorıqxanası boyınsha izertlewshilerdiń pikirine qarag’anda, Qitaydıń Sanskrit jazıwlarına kóre Turkistan qalası eramızǵa shekemgi II-III ásirlerge tuwrı keledi. Ol jasaǵan hám sol waqıtta úlken materiallıq hám ruwxıy oray bolǵan degen pikirlerdi beredi. Mısal keltiretug’ın bolsaq sol dáwirdegi Qoraxaniy hukmdarlari bul jerde jerlengeni, atap aytqanda Otırar h’ukimdarı Ilyasxannıń jerleniwi, hátte Sayramda tuwılıp o’sken Axmet Yasawiydiń Turkistanda jasap usı jerde jerlengeni tosınnan emes.
XIV asirde Axmet Yasawiy esteligi qurılǵanınan keyin Turkistan barlıq turkiy xalıqlardıń diniy orayına aylandı h’a’m "Ha’zireti Turkistan " yamasa " Kishi Mekke"ge aylandı. Bul mag’lıwmatlardı Shıǵıs izertlewshisi akademik V. V. Bartold ta qollap -quwatlaydı.
XV asirde Turkistan Sirdarya wálayatınıń siyasiy hám ekonomikalıq orayına, 1598-jılda bolsa aqır-aqıbetde qazaq xanliginiń orayına aylanadı. Bul Axmet Yassawiy maqbarası janında qazaq xanlarınıń jerleniwi menen tastıyıqlang’an.
Ma’mlim bolıwınsha Turkistan qalası Orta ásirlerde de iri bilim-ilim orayı bolǵan. Onıń ma’deniy turmısında Islam ag’artıwshıları, shayırlar, jazıwshılardıń doretpeleri ulken orın tutadı.
Olar qatarına Axmet Yassawiy, onıń sha’kirti Sulayman Baqırg’aniy, Axmet Yagnakiy Juzneki, Jusip balasug’ınlar bar.
1500 jıldan aslam tariyxı bar Turkistan-qah’arman, batır qala Mong’ol-tatarlar h’a’m Jong’arlar shabıwılı sol waqıtları h’a’zirgi Orta Aziya hám Qazaqstan aymaqlarında jasaǵan mámleketler hám xanliqlardıń basqınshılıg’ın ko’rgen qala. Orta ásirlerdegi Sıg’anaq, Sunak, Sauran sıyaqlı iri qalalardıńda biziń a’sirimzge jetip kelgenide usı qalanıń ornı bar.
XVII ásirdiń baslarınan baslap Turkistan qazaq xanligi, yaǵnıy qazaq mámleketiniń paytaxtına aylandı. Qazaqstan hám Rossiya ortasındaǵı munasábetlerdi ornatıw ushın Turkistannan Rossiyaǵa, Rossiyadan Turkistang’a elshixanalar iske tusirilgen.
Turkistannıń pútkil qazaq xalqiniń úlken paytaxt qalası bolganlıgın da’liyllew ushın Shıg’ay, Esіm, Ja’n’gіr, Ta’uke, Abılay, Qazıbek, A’yteke sıyaqlı qazaq xalqiniń perzentleri hám Qanjıg’alı Bo’genbay, Tobıqtı, Mamay, Qon’ırat Sırg’aq, Niyaz, Dulat sıyaqlı batırlardıń qulpı taslarınıń Axmet Yassawiy maqbarası qasında jaylaskanlıgın aytıp o’tiwimizdiń o’zi jetkilikli emespe?
|
| |
Tariyx fakulteti - bet 56

|
Tariyx fakulteti
|
bet | 56/154 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 111,08 Mb. | | #128134 |
Bog'liq O.A.ARXEOLOGIYASI OMK-2022Namazga I mádeniyatı inventarları: 1-3-ornamentli ıdıslar, 4-hayal músinshesi, 5-taǵınshaq, 6-7-metall túyregishler, 8-metall iyne, 9-metall monshaq, 10-diywal súwretleri.
B.e.sh. 3500 jıldan baslanatuǵın Namazga II xalqı ortasha yamasa kishi kólemde boldı (12 gektarǵa deyin). Mákan jaylardıń sanı ósti, onıń oraylıq bóliminde qұrbanlıq oshaǵı bolıp, sıyınıw ushın jıynalıw ornı bolǵan bolıwı múmkin. Qaradepe menen Geoksyur oazisindegi úylerdiń jaylasıwı rejeli. Geoksyurde dáslepki suwǵarıw sistemasına iye bolǵan kishi japlar ornı anıqlanǵan. Xojalıqta qoylar basım boldı, shoshqanıń súyekleri jiyi gezlesedi, al úy qusları ulıwma joq.
|
Namazga II mádeniyatı inventarları: 1-5 - ornamentli ıdıslar, 6-7 - hayal músinleri, 8 - qashaw, 9 - pıshaq, 10 - taǵınshaq (8-10 - metall)
|
Sońǵı eneolitke Namazga III kompleksin kiritedi. Namazga III-niń dáwirin shama menen 2750 jıl dep belgilemekte. Onıń eń iri aymaqları - Namazgadepe jáne Altındepe. Bul dáwirdiń mákan orınları barlıq ólshemde - kishi, ortasha jáne úlken kólemge iye boladı. Ol jerde 20 bólmege deyingi kóp bólmeli úyler keń taralǵan. Bunday úyde úlken ruw aqsaqalları turǵan dep esaplaydı.
Awıl xojalıǵında úlken qádem jasaldı: jasalma suw saqlaǵıshlar menen alǵashqı irrigaciyalıq japlar payda boldı. Suw saqlaǵıshlardıń biriniń kólemi 3 m tereńlikte 1100 kv.m.di quradı. Sonıń menen diyxanshılıqta bir neshe iret suwǵarıw imkaniyatın berip, bul jılına eki ónim alıwǵa múmkinshilik jarattı.
Haywanlar músinsheleri arasında qoylar basım boladı. Ílaydan islengen oyınshıq arba menen oǵan jigilgen jılqınıń músinshesi tabılǵan. B.e.sh. III-II mıń jıllıqlarda túye qolǵa úyretiledi.
Tastan islengen mórlerdiń tabılıwı dáslepki jeke menshik túrleriniń baslanıp kiyatırǵanlıǵınan gúwalıq beredi.
|
Namazga III mádeniyatı inventarları: 1-4 - ıdıslar jáne olardıń ornamentleri, 5-6 – hayal músinsheleri, 7-8 – haywanlardıń músinsheleri, 9 - metall qılısh, 10 - metall oq ushı, 11 - metall iyne, 12-13 - taǵınshaqlar , 14 – mór.
|
|
|
|
| |
Baqlaw sorawlari - Tariyx fakulteti

|
Tariyx fakulteti
|
bet | 53/154 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 111,08 Mb. | | #128134 |
Bog'liq O.A.ARXEOLOGIYASI OMK-2022Baqlaw sorawlari
Túslik Tajikistanda neolit dáwiri Xisar mádeniyati?
V.A.Ranovtin’ Tajilistan neolit da’wiri esteliklerin izertlewdegi miynetleri?
Xisar industriyası?
Test sorawlari
Тajikistan аymag’indag’i neolit da’wirine tiyisli iri ma’deniyatti aniqlan’?
Xisar
Kelteminar
Sarazm
Geoksur
Neolit da’wirine tiyisli Kelteminar ma’deniyati qaysi arxeolog alim ta’repinen ashilg’an ha’m u’yrenilgen?
S.P.Tolstov
A.Yu.Yakubovskiy
V.N.Yagodin
Yu.A.Rapoport
Qubla Aral boyindag’i neolit da’wirine tiyisli qaysi ma’kandan otqa siyiniw menen baylanisli en’ a’yyemgi oshaq qaldiqlari aniqlang’an?
Janbas-4
Darwazaqir -1
Qabat-6
Ko’kshe-3
Házirgi Tajikstannıń tawlı aymaqlarında ornalasqan Xisar ma’deniyatin birishi ret 1948-jılı kim ashqan?
A.P.Okladnikov
V.A.Ranov
S.P.Tolstov
Yu.A.Rapoport
Xisar ma’deniyati estelikleri?
Xisar, Danǵara, Nurek, Yava, Kulyab jáne Uratóbe.
Xisar, Danǵara, Kelteminar,Amirabad, Ko’lbulaq.
Nurek, Yava, Kulyab, Uratóbe, Kelteminar, Sarazm
Sarazm, Jebel, Jeytun, Zamanbaba, Kulyab.
V.A. Ranov Xisar mádeniyatında keramika qaysi etapta payda boldı dep sanaydı?
b.e.sh. V mıń jıllıqtıń sońınan baslap
b.e.sh. IV mıń jıllıqtıń sońınan baslap
b.e.sh. VI mıń jıllıqtıń sońınan baslap
b.e.sh. VII mıń jıllıqtıń sońınan baslap
Xisar mádeniyatınıń kóp qatlamlı esteliklerin izertlew dawamında rawajlanıwınıń neshe etapın ajıratıp kórsetti?
3
4
5
6
Xisar mádeniyatında neshe jerlew belgili?
Altı
Jeti
Segiz
Bes
|
| |
Buxoro davlat universiteti - bet 11

bo’lishi yoki shu hodisaning teskarisi annigilyatsiya hodisasi bo’lishi mumkin deb o’rgatadi va haqiqatan ham shunday bo’ldi. Juftlarni bo’lishi (elektron-pozitron) F. Jolio-Kyuri tomonidan tajribada aniqlandi.
Kosmik nurlarni yutilishi kosmik sellar hosil bo’lishini tushuntirdi. Kosmik nurlarni ikki komponentaga ajratdilar: 1) “muloyim” nurlar - qalinligi 10 sm bo’lgan qurg’oshindan o’tadigan; 2)“qattiq” - qalinligi 10 smdan kattaroq bo’lgan qurg’oshindan o’tadigan nurlar. “Muloyim” komponenta pozitron, elektron va fotonlardan tuzilganligi aniqlandi.
Neytron kashf etilganligi yadro nazariyasini ishlab chiqishda katta ta`sir ko’rsatdi. Oldin aytganimizdek yadro proton va elektrondan tuzilgan va yadro tarkibiga mustahkam zarrachalar ham kiradi deb aytar edilar. 1928 yilda G. Gamov va Gerni birinchi bo’lib yadrolar uchun kvant mexanikasini ishlatdilar. Bu nazariyaga muvofiq (Gamov va Gerni fikricha) yadrodagi a zarracha mustahkam joylashgan, uning energiyasi “potentsial ura” balandligidan kichik bo’lsa ham yadrodan tashqariga chiqishiga kvant mexanik “tunnel effekti” ta`sir qiladi. YAdrodagi zarrachani tushuntirishamalga oshdi. zarrachalar yadrodan chiqqanlarida har xil energiyali bo’ladi, ma`lum miqdordagi maksimal energiyadan kamroq. Bu maksimal energiya zarracha chiqmasidan yadro energiyasi bilan chiqqandagi yadro energiyasini farqiga teng bo’lishi kerak. Lekin chiqqan zarrachalar energiyasi maksimal energiyadan kamroq, kolgan energiya qaerga ketdi?, degan savolga Pauli va Fermi 1932 yilda neytrino zarrachasini paydo bo’lishiga sarf bo’ldi deb javob berdilar.
Mıs ásiri basındaǵı mıs xorlarınıń taralıwı

|
Mıs ásiri basındaǵı mıs xorlarınıń taralıwı
|
bet | 55/154 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 111,08 Mb. | | #128134 |
Bog'liq O.A.ARXEOLOGIYASI OMK-2022Mıs ásiri basındaǵı mıs xorlarınıń taralıwı.
|
Eneolit mádeniyatınıń jaylasıwı: 1 – eneolit estelikleri.
|
Eki dárya aralıǵında (Mesopotamiyada) hám Aldıńǵı Aziyada mıs-tas dáwiriniń baslanıwı dáslepki qala-mámleketlerdiń qáliplesiwi menen xarakterlenedi. Er.ald. IV mıń jıllıqtıń ekinshi yarımına kelip, Áyyemgi Shıǵıstıń joqarı mádeniyat oshaqlarında hám erte qulshılıq qala-mámleketlerde mıstan islengen miynet qurallar, taǵınshaqlar keń taraladı.
Orta Aziyanıń negizgi eneolit estelikleri Kopetdag tawınıń eteginde, shóllerdiń shegarasında hám dárya alaplarındaǵı mákan jayları – túrkiy tilinde tepe, tepa, depe, arab tilinde – tell, gruzin tilinde – gora, armyanda - blur dep atalatın tóbelerden ibarat.
3. Eneolit dáwiri mákanları.
Eneolit dáwiri mákanları Qıtaydan Dunayǵa shekemgi bolǵan úlken aymaqta tarqalǵan bolıp, hámme jerde jámiyetlik rawajlanıwdıń bir túrdegi basqıshı baqlanadı. Eneolit dáwiri Orta Aziya qublasındaǵı jańa mádeniy hám tariyxıy processler menen baylanıslı bolıp, olar:
1 ) xojalıqta diyxanshılıq hám sharwashılıqtıń rawajlanıwı;
2) suwǵarma diyxanshılıq-irrigaciyanıń rawaj tabıwı;
3) ónermentshilikte jańa kásipler—metallshılıq, toqımashılıqtıń qáliplesiwi;
4) gúlalshılıqta baslı texnika jetiskenligi—xumdanlardıń isletiliwi;
5) otırıqshı xojalıqtıń bekkemleniwi, alǵashqı jámáát birlespeleriniń úyleri hám qurılısta qam gerbishtiń payda bolıwı;
6) reńli keramika buyımlar hám ılaydan islengen ana ruwına tán bolǵan háykelshelerdiń keń tarqalıwı;
Anau 1 A jáne Namazga 1 mákanları (V-IV mıń jıllıqtıń ortası) erte eneolit dáwirine tiyisli. Awıl sharwashılıǵınıń rawajı usında jalǵastı. Diyxanshılıqta biyday menen arpa egildi. Bul dáwirge tiyisli haywanlardıń sıyır, qoy, shoshqa súyekleri tabılǵan.
Dáslepki qam gerbishler payda bolıp, olardan bir ójireli úylerdi qurǵan. Onıń qasında skladlar hám basqa da xojalıq ójireleri bolǵan. Dáslepki mákan jaylar 2 ga bolıp, dáwir aqırına barıp 10 ga shekem keńeyip, úyler reje tiykarında qurıladı hám kósheler payda boladı.
Bul orınlardan alǵashqı mıs buyımlar tabılıp, metallografiyalıq analiz olardıń endi tábiyiy emes, balqıtılǵan mıstan jasalǵanın kórsetedi (bul metallurgiya etapınıń 3 dáwirine sáykes keledi). Bul mıs Irannan alıp kelingen bolıwı múmkin.
Túbi tegis jartı shar tárizli shanaqshalar bir túrdegi ornament penen bezelgen. Shıǵıs jáne batıs aymaqlar arasındaǵı súwretlew syujetlerinde ayırmashılıqlar gezlesedi. Ana qudayǵa sıyınǵanlıǵın dálillewshi ılaydan islengen hám ayrımları boyalǵan hayal músinsheleri tabılǵan. Arxeologlar bazı úylerdi sıyınıw ornı bolǵan, dep túsindiredi.
|
| |
тайёрлашда ақлий тарбиянинг роли, айниқса, каттадир

|
тайёрлашда ақлий тарбиянинг роли, айниқса, каттадирBog'liq Maktabgacha tarbiya pedagogikasi (Shoira Shodmonova)тайёрлашда ақлий тарбиянинг роли, айниқса, каттадир.
Чунки ақл ҳис-туйғулар ва идрок этишдан тортиб,
фикрлаш ва тасаввур этишгача бўлган жараёнлар
йиғиндисидир.
Аҳлий
ривожланиш
фикрнинг
кенглигида
воқеаларни ҳар хил боғланишларда, муносабатларда
кўра билиш, умумийлаштириш қобилиятида намоён
булади. Мактабгача тарбия ёшидаги болаларнинг ақлий
ривожланиши фаолият жараёнида, дастлаб муомалада
бўлиш, нарсалар билан бажариладиган фаолият натижа
сида, кейин эса ўқув, меҳнат, самарали фаолиятлар:
раем чизиш, лой ва пластилиндан буюмлар ясаш, ап
пликация, қуриш - ясаш жараёнида амалга ошириб бо-
рилади. Боланинг ақлий ривожланишга таълим ва тар
бия самарали таъсир кўрсатади.
Мактабгача тарбия ёшидаги болаларга ақлий тарбия
беришни тўғри ташкил этиш учун уларнинг ақлий ри
вожланиш қонуниятлари ва имкониятларини билиш ке
рак. Ақлий тарбиянинг вазифаси унинг мазмуни, мето-
ди ва ташкил этилишига қараб белгиланади. Педагоги
ка ва психология фани ақлий тарбия бериш вазифала-
рини самарали ҳал этишда, бир томондан, боланинг им-
кониятларидан унумли фойдаланиш, иккинчи томон
дан,
бола организмнинг умумий чарчашига сабаб
бўлиши мумкин бўлган ортиқча толиқтириш бўлмаслиги
йўлларини топиш учун мактабгача тарбия ёшидаги бо
лаларнинг ақлий ривожланиши қонуниятлари ва им
кониятларини ўрганиш билан шугулланади.
Кейинги
йилларда
олиб борилган
психологик-
педагогик тадқиқотларнинг натижалари мактабгача тар
бия ёши даврида
болаларнинг ақлий ривожланишида
жуда катта имкониятлар мавжудлигини кўрсатди. Бу-
|
| |
моа ичида тез кўрина бошлайди

|
моа ичида тез кўрина бошлайдиBog'liq Maktabgacha tarbiya pedagogikasi (Shoira Shodmonova)моа ичида тез кўрина бошлайди.
Бола ёшлигидан бошлаб ўзида бошқалар билан, бо
лалар жамоаси билан мулоқотга эҳтиёж сезади. Аммо
кичкина бола жамоани ўзи танлай олмайди. У бирон
жамоага шароит тақозоси билан келиб қолади.
Бола
яшаётган
жамоа жозибали
этиб
ташкил
қилинса, бола бундай жамоада ўзини эркин сезиши
мумкин. Бунинг учун эса жамоа мазмунан бой, ундаги
www.ziyouz.com kutubxonasi
ўзаро
муносабатлар
инсонпарварликка
асосланган
бўлиши муҳим. Жамоани шакллантиришда жамоа аъзо
лари ва уларнинг фаолиятларига қўйиладиган ягона та
лаблар муҳим аҳамият касб этади.
Айниқса, болалар томонидан ўз-ўзини бошҳариш
жамоа аъзоларидан айримлари бошқасидан устун кели-
rn ига йўл қўймаслиги керак.
Шу боис, тарбиячи болаларни мақсадга мувофиқ
фаолият юритишини назорат қилиб бориши лозим.
Демак, тарбиячи бола билан амалга оширадиган як
ка тарбиядаги ишларни уюштиришда маълум шарт-
шароитларга риоя қилиши лозим. Масалан, якка тар
биядаги суҳбатлар, машғулотлар, раем ва
китобларни
кўриш, дидактик ўйинлар эрталабки соатларда, сайрда
кечки соатларда ўтилса, мақсадга мувофиқ бўлади.
Болалар билан қандай ишлар олиб бориш тарбиячи
нинг умумий режасида кўрсатилиши керак. Олиб борган
кузатишлари натижа ва
хусусиятларини тарбиячи
ўзининг кундалик дафтарига ёзиб боради.
НАЗОРАТ САВОЛЛАРИ
1. Болалар жамоаси деганда нимани тушунасиз?
2. Жамоанинг ўзига хос хусусиятларини тушунти-
ринг.
3. Болаларни мактабга тайёрлашда жамоанинг ўрни.
|
| |
Absolyut xatolik qaysi formula yordamida aniqlanadi

|
Absolyut xatolik qaysi formula yordamida aniqlanadi Pdf ko'rish
|
bet | 244/286 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 5,37 Mb. | | #236914 |
Bog'liq katta kitobAbsolyut xatolik qaysi formula yordamida aniqlanadi.
+ ΔA = Ao‘l – Ahaq
- E = ΔA / Ao‘l *100%
- γ = A/AR*100%
- γ = AR/ΔA*100%
Fizik kattalik birliklarini qayta tiklash va ularni saqlash uchun xizmat qiladigan o‘lchov
asboblari...
- darajalangan o‘lchov asboblari deb ataladi.
- ishchi o‘lchov asboblari deb ataladi.
+ namunaviy o‘lchov asboblari deb ataladi.
- texnik o‘lchov asboblari deb ataladi.
Qaysi termometrlar monometrik termometrlar guruhiga kiradi:
- SHisha termometrlar, dilatometrik va bimetalik termometrlar.
+ Gazli, suyuqlikyi, bug‘-suyuqlikli termometrlar.
- Termoelektrik termometrlar.
- Metall o‘tkazgichli termometrlar, yarim o‘tkazgichli termometrlar.
Suyuqlikli termometrlar qaysi diapazondagi haroratni o‘lchash uchun mo‘ljallangan:
+ – 200
0
C dan + 600
0
C gacha
- 0
0
C dan + 500
0
C gacha
- +50
0
C dan + 1000
0
C gacha
- 0
0
C dan + 1000
0
C gacha
Suyuqlik
yoki qattiq jismlar hajmi yoki chiziqli o‘lchamlarning o‘zgarishiga asoslangan
termometrlar:
+ Monometrik termometrlar
-Kengayish termometrlar
-Termoelektr termometrlar
-Karshilik termometrlar
Elektr qarshilikning o‘zgarishiga asoslangan termometlar
:
+ Qarshilik termometlari
-Nurlanish termometlari
-Termoelektr termometlari
-Kengayish termometrlari
Monometrik termometrlar qaysi diapozondagi temperaturani o‘lchash uchun mo‘ljallangan:
- - 200 S dan + 600 S gacha
+ 0 S dan + 500 S gacha
- - 50 S dan + 1000 S gacha
-+ 10 S dan + 300 S gacha
-- 260 S dan + 1100 S gacha
Absolyut xatolik qanday o‘lchov birlikda o‘lchanadi:
-kilogram o‘lchov birligi
-protsent o‘lchov birligi
+aniqlanayotgan parametr qaysi o‘lchov birlikda o‘lchansa shu o‘lchov birlikda o‘lchanadi
-Volt o‘lchov birlikda
|
| |
Sońǵı izertlew nátiyjeleri

|
Sońǵı izertlew nátiyjeleri
|
bet | 51/154 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 111,08 Mb. | | #128134 |
Bog'liq O.A.ARXEOLOGIYASI OMK-20224. Sońǵı izertlew nátiyjeleri.
Sońǵı izertlewler mádeniyattıń absolyutlik xronologiyasın anıqlawǵa múmkinshilik berdi. Tutqauıldıń 2-gorizontınıń joqarǵı jaǵınan alınǵan materiallardı Jeytun mádeniyatınıń orta jáne sońǵı etapı menen salıstırıw arqalı olardı sinxronlawǵa múmkinshilik berdi. Bul radiouglerodlıq sánelew menen dálillindi. Usılaysha, Tutkauldıń 2-gorizontınıń joǵarǵı jaǵınan alınǵan úlgi 7100 ± 140 (LE-690), yaǵnıy b.e.sh. 5150 jıllıq, jáne sol qatlamnıń túbinen - 8020 ± 170 (LE-772), yaǵnıy b.e.sh. 6070 jıllıq (Romanova, Semencov, Timofeev, 1972).
Xisar mádeniyatınıń keyingi esteliklerine arnalǵan radiouglerodlı sáneler bar. Aq-Tańǵı eneolitlik gorizont b.e.sh. S14 4170 ± 110 (LE-429) b.e.sh. 2220 jıl dep esaplanǵan. Usılaysha, pútkil Xisar mádeniyatı b.e.sh. VI—III mıń jıllıqtıń sheńberine, hátteki b.e.sh. VII-Sh mıń jıllıqtıń aqırına sáykesligi anıqlanǵan.
Xisar mádeniyatınıń kóp qatlamlı esteliklerin izertlew dawamında rawajlanıwınıń 3 etapın ajıratıp kórsetti:
I etap (erte) Tutqaul menen Say-Saydıń ekinshi gorizontı sıyaqlı tipti qamtıdı. Olar mákan orınlarıdıń eki túri menen xarakterlenedi. Bólingen taslardan islengen turǵın úyleri menen, sopaq, sferalıq jáne tuwra múyeshli tas oshaqları menen, qonıst orınlarındaǵı jalǵız qabirleri menen, kremniy industriyası menen sıpatlanadı. Geometriyalıq mikrolit, múyeshli qashaw buyımlar, oyıq jasalǵan buyımlarınıń klassikalıq tipi ushırasadı. Chopper, choppingler, nukleus tárizli hám sońı jıltıratılǵan pıshaqlar tán. Súyekten jasalǵan buyımlar menen zergerlik buyımlar siyrek gezdesedi. Keramika joq.
II etap (orta) Tutqaul, Say-Sayed jáne Kuy-Byulenniń birinshi gorizontındaǵı materiallar menen sıpatlanadı. Materiallıq mádeniyat negizinen alǵashqı dáwirdiń parqların qaytalaydı. Ayırmashılıq belgileri - bul turǵın mákanlardıń qurılısında jańa elementler, Say-Sayed penen Kuy-Byulenniń I gorizontında aralasqan kúl-gips jáne sazdı ılaydıń daqları hám tas dizbegi bar. Chopper menen choppinglerdiń úlesi kóbeyedi. Geometriyalıq mikrolitter joǵaladı. Tisli oraqlar payda boladı. Plastinalıq texnologiyanıń róli tómenleydi. Ekinshi ońlaw elementleri anda-sanda gezdesedi. Keramika tipik emes.
III etap (kesh) Tepei-Gaziyon tas oshaq salıwda aytarlıqtay ózgerisler bayqalmadı. Ayırmashılıq tek tas óndirisinde bayqaladı. Kremen tastan jasalǵan buyımlardıń sanı, atap aytqanda, prizmatikalıq plastinler sanı azaydı. Mikronukleuslar hám ekinshi ońlaw menen baylanıslı ónimler joǵaladı. Chopperler, untawshı hám qırǵıshlar eli de jasaldı. Bul dáwirdiń topilogiyalıq industriyası ustaxanalardıń materialına sáykes keledi. Usılaysha, evolyuciya plastinkalı texnologiyanıń tómenlewi, mikrolilik hám qayta ońlaw óniminiń joyılıwı boyınsha júrdi.
|
| |
Tiykarǵı ádebiyatlar - Tariyx fakulteti

|
Tariyx fakulteti
|
bet | 52/154 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 111,08 Mb. | | #128134 |
Bog'liq O.A.ARXEOLOGIYASI OMK-2022Tiykarǵı ádebiyatlar:
1. Авдусин Д.А. Основы археологии. М., «Высшая школа» 1989.
2. Археология. Под. ред. BJI. Янина. М., «Изд. МГУ», 2006.
3. Археология Средней Азии. Под. ред. С.Б. Лунина. Т., 1986.
4. Мартынов А.И. Археология. М., «Высшая школа» 2006.
5. Ибрагимов Р.З. Археология ҳәм этнология (нашрда)
6. Кабиров Ж.,Сагдуллаев А. Ўрта Осиё археологияси.Т.,“Ўқитувчи" 1990.
7. Эгамбердиеҳәм Н.А. Археология. Т., 2011.
Qosımsha ádebiyatlar:
1. Мирзиёев Ш.М. Қонун устуворлиги ва инсон манфаатларини таъминлаш юрт тараққиёти ва халк фаровонлигининг гарови. Ташкент.: Ўзбекистон. 2017.
2. Мирзиёев Ш.М.Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан бирга қурамиз. Ташкент.: Ўзбекистон. 2017.
3. Мирзиёев Ш.М. Эркин ва фаровон, демократик Ўзбекистон давлатини биргаликда барпо этамиз. Ўзбекистон Республикаси Президенти лавозимига киришиш тантанали маросимига бағишланган Олий Мажлис палаталарининг қушма мажлисидаги нутқ. Т.: «Ўзбекистон» 2016.
4. Асқаров А.А., Ширинов Т.Ш. Ранная городская культура эпохи бронзы юга Узбекистана. Самарканд, 1993.
5. Аванесова Н.А. Эпоха бронзы Средней Азии. 4.1. Учебное пособие. Самарканд. Изд. Сам ГУ. 1988. Pdf
6. Беленицкий А.М., Бентович И.Б, Большаков О.Г. Средневековый город Средней Азии. Л. 1973.
7. Джуракулов М.Д. Аванесова Н.А. Историография эпохи бронзы Средней Азии. Учебное пособие. Самарканд: Изд.СамГУ. 1983. pdf.
8. Древнейшие государства Кавказа и Средняя Азия. Отв. ред. Г.А. Кошеленко. М., “Наука” 1985.
9. Ю.Рындина Н., Дегтярева А. Энеолит и бронзовый век. Учебное пособие. М. 2002. Djvu
10. Средняя Азия и Дальний Восток в эпоху средневековья. Средняя Азия в раннем средневековье. Отв. ред. Г.Л. Брыкина. М., «Наука» 1999.
11. Сагдуллаев А.С. Қадимги Ўзбекистон илк ёзма манбаларда. Ўқув қулланма. Т.: Ўқитувчи, 1996. pdf.
12. Сагдуллаев А.С. Қадимги Ўрта Осиё тарихи. Ўқув қулланма. Т., 2004. pdf.
|
| |
л он и й ва - Педагогикаси (Ўқув-методик қўлланма)

Я.А. К ом ен ск и й 19 бўлим дан иборат мактабгача таълим дастури ни тузди. М асалан, у табиатш унослик (ф и зи к а) сув, ер, ҳаво, олов, ёмғир, қор, муз, тош , ўт, қум ва |
Педагогикаси (Ўқув-методик қўлланма)Bog'liq Maktabgacha tarbiya pedagogikasi (Shoira Shodmonova)Bu sahifa navigatsiya:
- Я.А. К ом ен ск и й 19 бўлим дан иборат мактабгача таълим дастури ни тузди. М асалан, у табиатш унослик (ф и зи к а) сув, ер, ҳаво, олов, ёмғир, қор, муз, тош , ўт, қум ва
л он и й ва
бош қалар мукаммал илм эгаллаш орқали
ф ан н и н г барча соҳаларида бую к каш фиётлар ва я н ги -
ликлар
яратганлар, шу билан бирга
бош қаларни ҳам
илм эгаллаш га чақирганлар.
М актабгача тарбия ёш идаги болаларга таълим бериш
тизим и педагогикада илк б ор
чех педагоги Я н А м о с
К ом ен ск и й (1 5 9 2 —1670) том он и дан яратилган.
Я.А. К о м ен ск и й 6 ёш гача бўлган болаларга таълим
ва тарбия бер и ш
мум кинлигини
кўрсатиб
берди .
Я.А. К ом ен ск и й 19 бўлим дан иборат мактабгача таълим
дастури ни тузди. М асалан, у табиатш унослик (ф и зи к а)
сув, ер, ҳаво, олов, ёмғир, қор, муз, тош , ўт, қум ва
бош қалар ҳақида
билим бериш л ози м л и ги н и , астр н о-
мия, географ ия, оптика ва бош қа
соҳаларда болаларга
билим
бери ш
кераклигини
асослаб берди.
Болалар
боғчасида бериладиган таълим болаларнинг мактабда
оладиган билим лари билан узвий боғл и қ бўлиш и керак
лигини таъкидлади. У ў зи н и н г «Оналар мактаби» кито-
www.ziyouz.com kutubxonasi
б и да кичик болаларни тарбиялаш ва ўқитиш дастури
ҳамда м етоди к аси н и жуда
синчиклаб иш лаб чиққан.
Ш у билан Я.А. К ом ен ск и й мактабгача тарбия
п едаго-
гикасининг мустақил фан сифатида ш аклланиш ига асос
содди.
Ш вейцар педагоги И .Г. П есталоцци
(1746—1827)
мактабгача тарбия дидактикасини тузиш да мактабгача
тарбия ёш идаги болаларнинг ривожлантириш масаласи
га катга эъ ти бор беради. Г. П есталоцци том он идан иш
|
| |
Asbobiy (qurilmaviy) xatoliklar

|
Asbobiy (qurilmaviy) xatoliklar
|
bet | 3/4 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 23,29 Kb. | | #132959 |
Bog'liq mustaqil ish 3Asbobiy (qurilmaviy) xatoliklar - ishlatiladigan o’lchash
vositalarining xususiyatlari ideal bo’lmagan taqdirda hosil bo’ladi:
-o’lchash vositasining konstruktiv kamchiliklaridan;
-o’lchash vositasini tayyorlash texnologiyasining mukammal
emasligidan;
-alohida elementlarni eskirishi va eyilishidan;
-o’lchash vositalarining asosiy va qo’shimcha xatoliklaridan;
-o’lchash vositalarining inersionli xususiyatlaridan;
-darajalash xatoligi yoki shkalaning siljishidan;
-o’lchash
vositasining
o’lchash
ob’ekti
bilan
o’zaro
ta’sirlashuvidan;
-o’lchash informasiyasini uzatishda va boshqa faktorlar ta’sirida
hosil bo’ladigan xatoliklar;
Sub’ektiv xatoliklar kuzatuvchining induvidual xususiyatlariga
bog’liq bo’lib, uning o’lchash texnikasi bo’yicha bilimiga, qator uning
fiziologik faktorlariga, masalan, uning sezish tezligiga, qanchalik tez
sezishiga, rang qabul qilish, ko’rish, eshitish kabi qobiliyatining
o’tkirligiga bog’liq.
Sub’ektiv xatolik bundan tashqari operatorning o’lchash
vositasiga va o’lchash ob’ektiga ta’siridan sodir bo’lishi mumkin
(temperatura maydonining o’zgarishi, mexanik ta’sirlar va boshqalar).
Bu guruh xatoliklariga quyidagilar kiradi:
- shkala va diagrammadan o’lchanadigan kattalik qiymatini
sanashdagi xatoligi;
- maxsus texnik vositasiz diagrammani ishlab berishdagi xatoligi;
- operatorni o’lchash vositasi yoki ob’ektini surib yuborishi,
turtib yuborishi oqibatidagi xatolik.
Ba’zida sub’ektiv xatolikni shaxsiy xatolik deb ham yuritiladi.
Odatda sub’ektiv xatolik tarkibida muntazam xatolikdan tashqari
91
tasodifiy tashkil etuvchisi ham bo’lishi mumkin va bu kuzatuvchining
malakasi qanchalik past bo’lsa, shunchalik ko’p bo’ladi.
5.3. Tasodifiy xatoliklar va ularning taksimlanishi
Ehtimollar nazariyasi va matematik statistika usullari tasodifiy
kattaliklarning kelib chiqish ehtimoliy qonuniyatlari (statistik) ni
aniqlash va shu qonuniyatlar asosida o’lchash natijalari va undagi
tasodifiy xatoliklarni baholash imkonini beradi.
Ehtimollar nazariyasida tasodifiy kattaliklarning (sonlarning)
xususiyatlarini
tavsiflashda
tasodifiy
kattalikni
|
| |
- o’zgarmas (doimiy) xatoliklar

|
- o’zgarmas (doimiy) xatoliklar
|
bet | 2/4 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 23,29 Kb. | | #132959 |
Bog'liq mustaqil ish 3- o’zgarmas (doimiy) xatoliklar - o’z qiymati uzoq vaqt
mobaynida ya’ni, masalan, qator o’lchashlar bajarilgan vaqt
mobaynida o’zgarmaydigan xatolikdir. Masalan, tarozi toshining
muntazam xatoliklari, ko’rsatuvchi asboblarining graduirovka xatoligi
kabilarni keltirishimiz mumkin.
- progressiv xatoliklar - uzluksiz o’suvchan yoki kamayuvchan
xatoliklar. Masalan, o’lchash asbobining biron qismidagi kontaktni
yoki biron-bir detalini eyilishidan kelib chiqadigan xatoliklar.
- davriy xatoliklar - qiymati vaqtning davriy funksiyasi yoki
o’lchash asbobining ko’rsatkichini surilish funksiyasiga bog’liq
bo’lgan xatolikdir. Davriy xatolik shkalasi aylana shaklida ishlangan
asboblar uchun xos (chiziqli kichik siljishlarni o’lchash uchun
mo’ljallangan soat ko’rinishida ishlangan indikator). Bu xatolik shkala
o’qi bilan ko’rsatkichning aylanish o’qiga mos tushmasligidan hosil
bo’ladi.
-murakkab qonun bo’yicha o’zgaradigan xatoliklar - bir
nechta muntazam xatoliklarning birgalikda ta’siridan hosil bo’ladi.
Muntazam xatolikning o’zgarmas tashkil etuvchisi o’lchash
vositasini sinovdan o’tkazilayotganda uning nol xolatini korrektirovka
qilishda yoki sezgirligini tekshirishda namoyon bo’ladi.
Muntazam
xatoliklarning
asosiy
guruhlari
quyidagilar
hisoblanadi:
Uslubiy xatolik - o’lchash usulining nazariy jihatdan aniq
asoslanmaganligi natijasida kelib chiqadi. Uslubiy xatolikning asosiy
manbai o’lchash ob’ekti modelining ob’ektning xususiyatlariga mos
emasligi hisoblanadi. Masalan, o’lchash vositalarini hisoblashda
ishlatiladigan
tenglamalarni
soddalashtirilishi,
xatolikning
kompensasiyalashda kiritiladigan tuzatma koeffisienti salmoqli
xatolikka olib keladi.
Muntazam xatolikning uslubiy tashkil etuvchilari quyidagi
sabablarga ko’ra hosil bo’ladi:
- o’lchash ob’ekti modelining parametrlari o’lchanadigan kattalik
sifatida qabul qilinganida;
- o’lchanadigan kattalik bilan o’lchash vositasining kirishidagi
90
qiymatini bog’lovchi funksiya argumentlarini qabul qilingan
qiymatlaridan chetga chiqishi;
- kvantlash effektidan hosil bo’ladigan xatolik;
-
hisoblash
algoritmining
kuzatishlar
natijalari
bilan
o’lchanadigan kattalikning bog’lovchi funksiyadan farq qilishi;
- saralash va tayyorlashda
hosil bo’ladigan xatoliklar;
Uslubiy xatolik ba’zida nazariy xatolik deb ham yuritiladi.
|
| |
taqsimlanish - Muntazam xatolik

|
Muntazam xatolik
|
bet | 4/4 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 23,29 Kb. | | #132959 |
Bog'liq mustaqil ish 3taqsimlanish
ehtimolligini taqsimot qonuni degan tushuncha ishlatiladi.
Tasodifiy kattalikni ehtimolligini taqsimot qonuni tasodifiy
kattalik, uning xususiyatlari to’g’risida to’la ma’lumot beradi va shu
bilan birga o’lchanadigan kattalikning ehtimoliy qiymatini topish
hamda tasodifiy xatolikni tavsifini aniqlash imkonini beradi.
Tasodifiy kattaliklarni ehtimolligini taqsimot qonunlarining
asosiy xarakteristikasi – bu integral va differensial taqsimlanish
funksiyasi
hisoblanadi
hamda
u
ehtimollikning
sonli
xarakteristikalarini holati, sochilishi (tarqalishi), asimmetriyasi va
ehtimollikni taqsimlanish ekssessasidan iborat.
Taqsimlanishning integral funksiyasi.
Tasodifiy kattalik F
x
(x) ning taqsimlanish integral funksiyasi X
i
ni i - marotaba o’tkazilgan kuzatishlar natijasi, o’lchanadigan
kattalikning joriy qiymatidan kichik yoki teng bo’ladi.
)
(
}
{
)
(
x
x
P
x
x
P
x
F
i
i
x
,
bu erda R - hodisa ehtimolligini simvoli (belgisi).
Taqsimlanishning differensial funksiyasi.
Buni boshqacha aytganda R(x) - ehtimollikni taqsimlanish
zichligi deyiladi va u taqsimlanishning integral funksiyasining
hosilasidir:
92
dx
x
dF
x
P
x
)
(
|
| |
Create (Qurish) menyusi - • Coreldraw • pho to s h o p

ko‘paytirish, ulaming ko‘rinishini silliqlashga moijallangan mode-
fikatorlar o‘rin olgan: TurboSmooth (Tez silliqlash), MeshSmooth (Те-
kislangan sirt), HSDS Modifier (HSDS-modifikator). Menyuning
davomini Free Form Deformers (Ixtiyoriy deformatsiya) modefikatorlari
davom ettiradi. FFD 2X2X2 (Ixtiyoriy deformatsiya 2X2X2), FFD
3X3X3 (Ixtiyoriy deformatsiya 3X3X3), FFD 4X4X4 (Ixtiyoriy defor
matsiya 4X4X4), FFD Box (Ixtiyoriy deformatsiya konteyneri (to‘rt-
burchakli), FFD Cylinder (Ixtiyoriy deformatsiya konteyneri (silindrli).
Menyuning davomida obyektlaming shaklini o‘zgartirish va ular-
ning animatsiyasida islilatiladigan 22 modefikator mavjud. Ular para-
metrik deformatsiyalar - Parametric Deformers deb atalib, quyidagilami
tashkil etadi. Bend (egish), Taper (Uchlash), Twist (Burash), Noise
(Shovqin), Stretch (Cho‘zish), Squeeze (Bosish), Push (Shishirish),
Relax (Bo‘shashtirish), Ripple (Mavj), Wave (Toiqin), Skew (Qiyshay-
tirish), Slice (Kesish), Shell (Chig‘anoq), Spherify (Sharsifatlik), Affect
Region (M aium doiraga ta‘sir etish), Lattice (Panjara), Mirror (Aks
ettirish), Displace (Siljitish), XForm (Qayta tuzish), Preserve (Saqlash),
Substitute ( 0 ‘rin almashtirish) va Physique (Tana tuzilishi) kabilar.
Menyuning Surface (Sirt) bandida Material (Material), Material By Ele
ment (element bo‘yicha material), Disp Approx (Siljish approksi-
matsiyasi) va Displace Mesh (WSM) (Sirtning siljishi (WSM) kabilar.
Menyuning keyingi qismi NURBS Editing (NURBS-obyektlami tax-
rirlash)ga moijallangan. Ular Surface Select (Sirtni belgilash), Surf
Deform (Sirt deformatsiyasi) va Disp Approx (Siljish approksimatsiyasi)
lardir. Menyuni ikki banddagi modefikatorlar yopadi. Ular Radiosity
(Diffuz aks ettirish) bandidagi Subdivide (WSM) (Parchalash (WSM))
Subdivide (Parchalash) va Cameras (Kameralar) dagi Camera Correc
tion (Kameralami to‘g ‘irlash) lar bilan yakunlanadi.
2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd

2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd
Download
18,41 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/132
Sana
09.12.2023
Hajmi
18,41 Mb.
#114589
Download
18,41 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd
Download
18,41 Mb.
Matnni ko'rish
A M A L I Y M A S H G U L O T

18
2-bob. MODDA VA UNING XOSSALARI
Maqsad: moddaning muz, suv va bug‘ holatini o‘rganish.
Bizga kerak
Ishni bajarish tartibi
▸
muz
▸
keramika
▸
quruq yoqilg‘i
▸
shtativ
Texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilgan holda ishni qu-
yidagi tartibda bajaring:
1. Idishni shtativga mahkamlang.
2. Muz bo‘lagini issiqqa chidamli idishga soling.
3. Idishni quruq yoqilg‘ini yoqib qizdiring.
4. Muz suyuqlikka aylangandan keyin olovni o‘chiring.
5. Idishni yana olovga qo‘ying. Suv qaynashini kuzating.
6. Suyuqlikning bug‘ga aylanishini kuzating.
Tajribani do‘stlaringiz bilan muhokama qiling.
Jadvalda moddalarning uch holatdagi xossalari taqqoslangan.