4-mavzu. Zamonaviy iqtisodiyotda reklamaning o’rni va ahamiyati

|
4-mavzu. Zamonaviy iqtisodiyotda reklamaning o’rni va ahamiyati
|
Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 19,71 Kb. | | #254788 |
Bog'liq 4-mavzu
4-mavzu. Zamonaviy iqtisodiyotda reklamaning o’rni va ahamiyati
1. Iqtisodiy munosabatlar sohasidagi reklama
2. Bugungi kunda reklamaning o’rni
1. Iqtisodiy munosabatlar sohasidagi reklama
Tijorat reklamasining ma'nosi - korxona tomonidan o'z tovarlari yoki xizmatlarini sotish hajmini oshirish uchun imkon qadar ko'proq mahsulot iste'molchilarini jalb qilish. Reklama xarajatlari va undan olingan natijani taqqoslab, reklama samaradorligini aniqlash juda muhimdir.
Reklama berishning iqtisodiy samaradorligini va individual reklamaning inson ongiga psixologik ta'sirining samaradorligini (reklamaga e'tiborni jalb qilish, xotiraga o'rnatish va hk) ajratish. Bundan tashqari, potentsial iste'molchilarni xarid qilishga majbur qiladigan bo'lsa, psixologik ta'sir eng samarali hisoblanadi. Shunday qilib, reklamaning iqtisodiy samaradorligi uning shaxsga psixologik ta'sir etish darajasiga bog'liq.
Reklamaning iqtisodiy samaradorligi ko'pincha uning savdoning rivojlanishiga ta'sirini o'lchash orqali aniqlanadi. Reklama ta'sirini eng aniq aniqlash, agar sotuvning ko'payishi, mahsulot reklama ta'siriga duchor bo'lgandan so'ng darhol paydo bo'lsa, mumkin bo'ladi. Bu yangi iste'mol tovarlarini reklama qilish holatlarida ko'proq mumkin.
Shu bilan birga, qimmat bardoshli mahsulotlarni iste'mol qilish odatda majburiy ko'rib chiqishdan oldin amalga oshiriladi. Bunday holda, reklama ta'siri darhol paydo bo'lmasligi mumkin. Avvalo, xaridor mahsulotning chiqarilishi haqida bilib oladi, keyin u uning sifati va xususiyatlari haqida batafsil ma'lumotga qiziqadi. Shundan so'ng, u reklama qilingan mahsulotga ustunlik berib, uni sotib olish istagida o'zini namoyon qilishi mumkin va faqat oxir-oqibat uni oladi.
Reklama aylanmaning o'sishiga qay darajada ta'sir qilganini aniqlash uchun operatsion va buxgalteriya ma'lumotlarini tahlil qilinadi. Shuni yodda tutish kerakki, mahsulotni reklama qilishdan tashqari, uning sotilishi uning sifati va iste'molchi xususiyatlari, narxi, tashqi ko'rinishi, shuningdek savdo kompaniyasining joylashgan joyi, mijozlarga xizmat ko'rsatish madaniyati darajasi, o'xshash mahsulotlar yoki mahsulotlarning mavjudligi ta'sir qiladi.
Samaradorlikning iqtisodiy bahosi reklama kampaniyasining iqtisodiy samarasini aniqlashni, ya'ni reklama uchun sarflangan mablag'larni va reklama kampaniyasi natijasida olingan qo'shimcha pullarni taqqoslashni o'z ichiga oladi.
Reklama samaradorligini quyidagi formula bo'yicha hisoblash mumkin:
Reklama samaradorligi = P - C,
bu yerda P - foyda;
C - reklama uchun sarflangan mablag'.
Shuni yodda tutish kerakki, ushbu formula asosan o'zboshimchalik bilan amalga oshiriladi, asosan daromadlarni bir tomonlama baholay olmaslik sababli. Ko'pincha bu foyda reklama vaqtidan ancha keyin paydo bo'ladi yoki pul ko'rinishida ko'rinmaydi.
Ushbu formuladan foydalanib, reklama tadbiridan olingan samarani uni amalga oshirish qiymati bilan taqqoslaymiz. Ushbu nisbat natijalarini uchta versiyada ifodalash mumkin:
1) reklama ta'siri uni amalga oshirish narxiga teng bo'lsa.
2) reklama ta'siri qimmatga tushadi (foyda keltiradi).
3) reklama ta'siri kam xarajat qiladi (zarar ko'rmaydi).
Biroq, olingan ma'lumotlar turli reklama tadbirlarini ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy samaradorligini taqqoslash uchun hali ham etarli emas. Aniqrog'i, reklama samaradorligi uning rentabelligini tavsiflaydi. Reklama rentabelligi bu foydaning qiymatga nisbati. Bu formula bo'yicha aniqlanadi:
bu yerda P - mahsulotni reklama qilishning rentabelligi,%;
P - mahsulotni reklama qilishdan olingan foyda, so’m;
U - ushbu mahsulotning reklama xarajatlari, 1 so’m
Ammo shuni yodda tutish kerakki, ishlab chiqarishni, sotishni tashkil etishning yetarli darajada bo'lmaganligi va reklama beruvchining o'zgaruvchan xarajatlar darajasida nazorati bo'lmaganda, samarali savdo, bu savdoning tez o'sishiga olib kelishi mumkin.
2. Bugungi kunda reklamaning o’rni
Reklama o'z evolyutsiyasining uzoq va qiyin yo'lini bosib o'tdi. O'zining tarixini Qadimgi Dunyoda boshlagan holda, reklama butun umri davomida ommaviy tijorat aloqalarida insonning o'ziga xos ehtiyojlarini qondirdi. Shu bilan birga, uning roli ortdi yoki keskin pasaydi. Ushbu murakkab jarayon, avvalambor, sanoat munosabatlarining rivojlanishi va reklama beruvchilarning maqsadlari o'zgarishi bilan aniqlandi. Iqtisodiyot, siyosat, shaxsiy va ijtimoiy hayot sohasida reklama xabarlarini oluvchilar orasida tanlash erkinligi reklama rivojlanishining muhim omili bo'ldi.
Reklama - bu odamning doimiy hamrohi, u har kuni va unga katta ta'sir ko'rsatadi. Buning natijasi reklama post-industriyalashgan jamiyat hayotida hal qiluvchi rol o'ynadi. Bu rol uzoq vaqtdan beri tijorat aloqalari doirasi yoki hatto bozorning barcha faoliyati bilan cheklanmagan. Iqtisodiyot va jamoat hayotidagi reklama ahamiyati ayniqsa katta. Shuningdek, uning muhim tarbiyaviy, psixologik va estetik rolini ta'kidlash lozim.
Iqtisodiy roli.
Reklama bo'yicha ikkita qarash tizimi mavjud. Birinchisi - bozor kuchi nazariyasi - reklamani ishontirish, mahsulotning differentsiatsiyasini oshirish va raqobatdosh firmalarning o'xshash mahsulotlarini iste'mol qilish istagini pasaytirish vositasi deb hisoblaydi. Ushbu e'tiqod tizimiga ko'ra, reklama narxning egiluvchanligini pasaytiradi. Shunday qilib, Rutning Chris Steak uyi kabi kichik bir restoranlar tarmog'idagi reklamalar mahsulot sifati, keng assortiment va yoqimli atmosferaga e'tibor qaratadi va narxlar yoki chegirmalar haqida eslamaslikka harakat qiladi.
Boshqa bir yondashuv - iqtisodiy ma'lumotlarning nazariyasi, narx egiluvchanligi iste'molchilarga ushbu brendning o'rnini bosadigan mahsulotlarning sifati to'g'risida xabardor bo'lishiga yordam beradi. Ushbu reklama-axborot modelining asosiy taxminlaridan biri shundan iboratki, reklama alternativalar to'g'risida ma'lumot beradi va narxlarning kichik o'zgarishi talabning sezilarli o'zgarishiga olib keladigan narx egiluvchanligini oshiradi. Bu holda, Rutning Chris Steak House reklamasi aniqroq yoki noaniq tarzda "biftek uchun eng yaxshi narx!"
Iqtisodchilar va marketologlar ushbu yondashuvlarning hech biriga hali ham ustunlik bermaydilar. Biroq, yaqinda o'tkazilgan tadqiqotda Anusri Mitra va Jon Linch ushbu nazariyalarni uchta iste'molchi guruhiga nisbatan qo'llanilgan deb baholadilar. Olingan natijalar ikkala yondashuvni qo'llab-quvvatladi. Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, reklama nafaqat mavjud analoglar haqida ma'lumot beribgina qolmay, balki iste'molchilarga eslab qolish uchun maslahatlar ham beradi, shuning uchun ular sotib olish paytida ko'proq almashtirish variantlarini hisobga olishadi.
Bundan tashqari, reklama taniqli analog brendlar sonini ko'paytirish orqali narx egiluvchanligini oshirishi mumkin. Qanday? Iste'molchilar qancha markani tanlashlari kerak bo'lsa, ular narxga nisbatan sezgir bo'ladi. Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, bozor hokimiyati maktabidan farqli o'laroq, iste'molchilar alternativ echimlarni ishlab chiqish uchun o'zlarining xotiralariga ishonishlari kerak, reklama narxlarning egiluvchanligini oshirishi mumkin. Agar iste'molchilar savdo nuqtalarida ma'lumot olsalar, reklamaning amaliy samarasi yuqorida aytib o'tilgan maktab bayoniga mos keladigan narx egiluvchanligining pasayishi bo'lishi mumkin.
Oshxonadagi asosiy uskuna: muzlatgichlar va pechkalar, ya'ni doimiy ravishda sotib olinadigan tovarlar reklama bozorida eng yangi ma'lumotlarni o'z ichiga olgan bozorning birinchi turiga misol bo'lishi mumkin. Bozorning ikkinchi turi oddiy supermarketda taqdim etiladi, u erda non, don va tuxum kabi mahsulotlar ko'pincha sotib olinadi.
Reklama faoliyatining iqtisodiy roli shundan iboratki, u xo'jalik yurituvchi subyektlar o'rtasida, tovar ishlab chiqaruvchilar va iste'molchilar o'rtasida munosabatlar o'rnatilishini ta'minlaydi. Shunday qilib, reklama ishbilarmonlik faolligining o'sishiga, investitsiyalarning ko'payishiga va ish o'rinlari sonining ko'payishiga yordam beradi.
Reklama shuningdek raqobatni qo'llab-quvvatlaydi va kuchaytiradi, bu iste'molchilarga mahsulot tanlovini kengaytirishga imkon beradi. Shuningdek, bu bozorlarni kengaytirishga yordam beradi, mablag'larning aylanishini tezlashtiradi va shu bilan umuman iqtisodiyotning samaradorligini oshiradi.
Reklama iqtisodiyotning barcha sohalariga kuchli ta'siridan tashqari, shuni ta'kidlash kerakki, reklama o'zi yirik biznes sohasi bo'lib, yillik aylanmasi trillion AQSh dollaridan oshadigan va millionlab odamlarga ish joylari yaratadigan yuz minglab ixtisoslashgan reklama kompaniyalarini birlashtiradi. Xalqaro reklama assotsiatsiyasi (AL) bosh direktori Norman Veylning so'zlariga ko'ra, butun dunyoda 2022 yilda reklama xarajatlarining umumiy hajmi 11,529 trln. Umumiy reklama xarajatlari 2023 yilda 12,61 trln dollarga etdi.
Biroq, reklama ta'siriga duchor bo'lgan mamlakatlar iqtisodiyoti cheklangan emas. Taniqli frantsuz reklama va jamoatchilik bilan aloqalar bo'yicha mutaxassisi Jak Segela quyidagilarni ta'kidladi: “Reklama allaqachon savdo-sotiqda oddiy so'z emas. Bu siyosatdagi so'z, jamoat munosabatlaridagi so'z va axloqiy so'z. ” Ko'rinishidan, usta nima haqida gapirayotganini yaxshi biladi, chunki matbuot unga Yevropa mamlakatlarining bir nechta prezidentlarini saylashda bevosita ishtirok etishini aytmoqda.
Reklama rolini ommaviy ravishda baholash juda qiyin. Milliardlab potentsial iste'molchilarga reklamaning kunlik ta'siri shunchaki iste'molchilarning xohishlariga emas, balki ko'proq hissa qo'shadi. Reklama har bir mamlakatda va butun dunyoda aholining turli qatlamlarining fikrlash va ijtimoiy xulq-atvorining muayyan standartlarini o'rnatishda ishtirok etadigan ijtimoiy muhitning bir qismiga aylanmoqda. Buyuk Britaniyaning sobiq Bosh vaziri Uinston Cherchill shunday dedi: “Reklama yuqori darajadagi hayotga bo'lgan ehtiyojni keltirib chiqaradi. Bu insonga o'zini va oilasini yaxshiroq uy-joy, yaxshi kiyim-kechak, yaxshiroq ovqat bilan ta'minlashni maqsad qiladi. Bu uning g'ayratini va samaradorligini rag'batlantiradi. U boshqa holatlarda bir-biri bilan kelisha olmaydigan narsalarni samarali nikohda birlashtiradi”.
Zamonaviy jamiyatda o'tkir ijtimoiy muammolarni hal qilishda reklama vositalari tobora ko'proq qo'llanilmoqda. Shu munosabat bilan keng tarqalgan ijtimoiy reklama qabul qilindi. Bu iqtisodiy vazifalar doirasidan tashqariga chiqadi va jamiyatda yanada uyg'un munosabatlarni o'rnatishga qaratilgan; sog'lom turmush tarzini targ'ib qilish: aholining zaif qatlamlarini qo'llab-quvvatlash; qashshoqlik, jinoyatchilik, atrof-muhitning ifloslanishiga qarshi kurashish; ko'plab jamoat tashkilotlari va fondlarini va boshqa bir qator muhim maqsadlarni ommalashtirish.
|
| |