nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ring tarmoqlari - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 47/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20224 Ring tarmoqlari
Tarmoqning aloqa vositalariga kompyuterlarni, kirish bloklarini va saqlash qurilmalarini bog'laydigan halqa ko'rinishidagi signallarni uzatish uchun jismoniy vosita kiradi.
Kirish bloki texnik qurilma kompyuterni jismoniy muhitga ulash uchun. Kirish bloklari ikki guruhga bo'linadi: signal uzatishning jismoniy muhitining yaxlitligini buzmasdan kirish va jismoniy muhitni buzish va kirish bloki yordamida uni tiklash bilan kirish. Masalan, jismoniy muhitni buzmasdan, simli aloqa liniyalariga kirish mumkin, lekin optik tolali liniyalarga kirish faqat signal uzatish muhitida uzilish bilan mumkin. Abonent tomonidan yuborilgan xabar kirish bloki orqali jismoniy muhitga o'tadi va halqa bo'ylab harakatlanadi. Repetitor xabarni abonent manzilini aniqlash va uni abonent tomonidan qabul qilish uchun zarur bo'lgan vaqtga kechiktiradi, xabarning zaiflashgan va buzilgan elektr signallarini tiklaydi. Jismoniy muhitning ikkita qo'shni takrorlagich orasidagi qismi segment deb ataladi.
Tarmoqning afzalliklari:
Nuqtadan nuqtaga aloqa liniyasini amalga oshirishning qulayligi (har bir daqiqada faqat ikkita nuqta ulanadi - ikkita abonent), bu jismoniy muhitga bo'lgan talablarni kamaytiradi;
Xabarni qabul qilishni tasdiqlashni tashkil qilish qulayligi;
Jismoniy vositaning kichik umumiy uzunligi;
Kamchiliklari:
Ishonchliligi past, chunki jismoniy kuch yoki takrorlagichning bir qismining ishdan chiqishi butun tarmoq uchun ish muhitiga olib keladi;
Tarmoqni to'xtatmasdan abonentlarni ulash va o'chirish imkoniyati yo'qligi;
Xabarni uzatishning maksimal kechikishi abonentlar soniga bog'liq;
Tarmoqning ishonchliligi va o'tkazish qobiliyatini oshirish uchun ikkita halqa ishlatiladi. Halqalardagi xabarlar turli yo'nalishlarda tarqaladi. Bitta halqa buzilganda, faqat tarmoqning o'tkazish qobiliyati kamayadi. Ikkala halqa buzilgan taqdirda, buzilishga eng yaqin bo'lganlar avtomatik ravishda bitta halqada ma'lumotlar aylanishini tiklaydi.
Ring tarmog'iga misol: Token Ring Network (IBM Zurich). Tarmoq jahon standarti maqomiga ega bo‘lib, uning uzunligi 2 km ga etadi va 256 tagacha abonentga xizmat ko‘rsatadi.
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
|
| |
Jarayonlarni rejalashtirishni amalga oshiradigan rejalashtiruvchilar

|
Jarayonlarni rejalashtirishni amalga oshiradigan rejalashtiruvchilar
|
bet | 34/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Jarayonlarni rejalashtirishni amalga oshiradigan rejalashtiruvchilar
Operatsion tizimda jarayonlarni rejalashtirish odatda bir nechta rejalashtiruvchilar tomonidan amalga oshiriladi, ularning har biri o‘z chaqiruvlar davriga va o‘zi hal qiladigan o‘ziga xos vazifasiga ega.
Rejalashtiruvchi (scheduler)bu – maxsus tizim dasturi bo‘lib, jarayonlarni turli usullar bilan rejalshtirishni amalga oshiradi. Asosiy maqsadi vazifani tizimga taqdim qilish uchun tanlash va qaysi jarayonlarni bajarishni hal qiladi.
Rejalashtiruvchilar 3 turda bo‘ladi:
Uzoq muddatli rejalashtiruvchi (Long-Term Scheduler);
O‘rta muddatli rejalashtiruvchi (Medium-Term Scheduler);
Qisqa muddatli rejalashtiruvchi (Short-Term Scheduler).
Uzoq muddatli rejalashtiruvchi (vazifalarni rejalashtiruvchi) – qaysi jarayonlarni tayyor jarayonlar navbatiga o‘tkazish kerakligini belgilaydi.
Qisqa muddatli rejalashtiruvchi (protsessorni rejalashtiruvchi) – keyingi bajarilishi kerak bo‘lgan jarayon va qaysi jarayonlar protsessor bilan ta’minlanishi kerakligini belgilaydi.
O‘rta muddatli rejalashtiruvchi (jarayonlarni almashtirishni rejalashtiradi) – vaqtni taqsimlash rejimini amalga oshirish uchun tizimga yozishni va almashtirishni rejalashtiruvchi qo‘shilishi mumkin, u qaysi foydalanuvchi jarayonlarini xotiraga va diskka ko‘chirish (swapping) kerakligini belgilaydi.
Rejalashtiruvchilar va jarayonlarning xususiyatlari. Har bir rejalashti-ruvchining, shuningdek har bir jarayonning o‘ziga xos xususiyatlari bor.
Qisqa muddatli rejalashtiruvchi juda tez-tez chaqiriladi, masalan, kamida keyingi protsessor kvant vaqtining tugashi, shuning uchun u juda tez va samarali amalga oshirilishi kerak.
Uzoq muddatli rejalashtiruvchi nisbatan kamdan-kam hollarda chaqiriladi, chunki tizim jarayonni tayyor jarayonlar holatiga o‘tkazish to‘g‘risida qaror qabul qilmaydi. Shuning uchun u nisbatan sekin bajarilishi mumkin, unchalik samarali amalga oshirilmaydi.
Bunday rejalashtiruvchini o‘z ichiga olgan tizimning sxemasi quyidagi 2.13- rasmda keltirilgan.
2.13- rasm. Foydalanuvchi jarayonlarini xotiraga va diskka ko‘chirish sxemasi
Ammo, umuman olganda tizimning asosiy vazifasi - iloji boricha ko‘proq jarayonlarga xizmat ko‘rsatish, aynan uzoq muddatli rejalashtirish multidasturlash darajasini (koeffisientini) – tizimning vaqt birligida xizmat qiladigan jarayonlar sonini aniqlaydi.
Jarayonlarning o‘zi ham ularni rejalashtirish nuqtai nazaridan boshqacha harakat qilishi mumkin. Jarayonlar quyidagicha bo‘lishi mumkin:
Kiritish/chiqarishga yo‘naltirilgan (I/O bilan bog‘langan - (I/O bound)) – hisoblashga qaraganda kiritish/chiqarishga ko‘proq vaqt sarflaydigan jarayonlar. Bunday jarayonlar odatda protsessor vaqtining ko‘pgina qisqa kvantlarini sarflaydi.
Protsessordan foydalanishga yo‘naltirilgan (CPU bilan bog‘langan – CPU bound) - bu ko‘p vaqtini hisoblash uchun sarflaydigan jarayonlardir. Bunday jarayonlar protsessor vaqtining oz sonli uzoq muddatli kvantlarini sarflaydi.
|
| |
init - tizimni ishga tushirish;
 
pagedaemon

|
init - tizimni ishga tushirish;
pagedaemon
|
bet | 39/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
init - tizimni ishga tushirish;
pagedaemon - xotirani sahifali tashkil qilish jarayonini boshqaruvchi demon jarayoni (tizim qayta tiklanmaguncha doimiy ravishda amalga oshiriladigan jarayon);
swapping - jarayon, ko‘chirishni (yoki almashtirishni) boshqarish.
init - jarayonitizimniishga tushirgandan so‘ng foydalanuvchi jarayonlarini boshlaydi. Keyin, o‘z navbatida, yangilarini va boshqalarni ishga tushirishi mumkin.
Jarayonni yo‘q qilish
Bu shuningdek, jarayonlardagi asosiy operatsiyalardan biridir. Qoida sifatida, yakuniy vazifani bajarganda va tugatish uchun operatsion tizimga exit tizim chaqiruvi yordamida murojaat qilganda jarayon yo‘q qilinadi (tugatiladi).
O‘z faoliyatida ona jarayoni abort (UNIX) tizim chaqiruvi bilan farzand jarayonlarini yo‘q qilishi mumkin. Linuxda esa kill tizim chaqiruvi asosida amalga oshiriladi.
Bu quyidagi hollarda bo‘lishi mumkin:
Farzand jarayon unga ajratilgan resurslardan oshib ketsa;
Farzand jarayoniga topshirilgan vazifani hal qilish boshqa talab qilinmasa;
Ona jarayonidan chiqish amalga oshirilsa, shu sababli farzand jarayonlari ham to‘xtatilishi kerak. Agar ona jarayoni yo‘q qilinsa, operatsion tizim farzand jarayonining bajarilishini davom ettirishga ruxsat bermaydi. Oxirgi hodisa jarayonlarning kaskadli yo‘q qilinishi deb ataladi.
Multidasturli muhitda OT protsessor qaysi jarayonni, qachon va qancha vaqt olishini hal qiladi. Bu funksiya jarayonni rejalashtirish deb nomlanadi. Operatsion tizim protsessorni boshqarish uchun quyidagi amallarni bajaradi:
Protsessorni (CPU ni) rejalashtirish multidasturli operatsion tizimlarning asosidir. Protsessorni jarayonlar o‘rtasida almashtirish orqali operatsion tizim kompyuterni unumdorligini oshirishi mumkin.
Protsessorni rejalashtirish va dispetcherlashtirish operatsion tizimning eng muhim funksiyalaridan biri hisoblanadi. Ushbu bo‘limda quyidagi masalalar ko‘rib chiqilgan:
Jarayonlarni rejalashtirishning asosiy tushunchalari;
Dispetcherlashtirish mezonlari;
Dispetcherlashtirish algoritmlari (FCFS, SJF, RR va boshqalar);
Bir necha jarayonlarni dispetcherlashtirish;
Real vaqtda dispetcherlashtirish;
Ko‘p darajali navbatlar.
|
| |
Qachon rejalashtiriladi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 41/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Qachon rejalashtiriladi
Rejalashtirishning kalit so‘zi qarorni qabul qilish vaqti bo‘ladi.
Rejalashtirish talab qilinadigan turli xil holatlar mavjud.
Birinchidan, jarayonlarning qaysi biri birinchi bajarilishini aniqlashtiruvchi yangi jarayonni yaratish. Har ikkala jarayon tayyorlilik holatida joylashganligi sababli, rejalashtiruvchi jarayonning onasi (parent process) yoki uning farzandlarini (child process) tanlashga asoslanib qaror qabul qilishi kerak bo‘ladi.
Ikkinchidan, rejalashtiruvchi jarayon tugayotganda qaror qabul qilishi kerak bo‘ladi. Jarayon boshqa bajarilmaydi (endilikda u mavjud bo‘lmaydi), shu bois bajarishga tayyor bo‘lgan jarayonlar ichidan birortasini tanlash kerak bo‘ladi. Agar jarayonlar bajarishga tayyor bo‘lmasa, odatda tizim bo‘sh jarayonni ishga tushuradi.
Uchinchidan, jarayon belgiga yoki biron bir boshqa jarayonni tanlash asosida kiritish/chiqarish operatsiyasini yakunlanishini kutishda bloklansa jarayonni bajarish uchun boshqa biron bir jarayonni tanlash kerak bo‘ladi. Ba’zida bu rolni bloklash bajaradi. Masalan, A muxim rolni o‘ynayapti va B jarayonni paydo bo‘lishini kutayotgan bo‘lsa, u holda A jarayon ishlashni davom ettirishga imkon berish uchun uni tang sohasidan ushbu jarayonni chiqishiga imkon berib B jarayonga bajarish navbatini taqdim etadi. Lekin murakkab tarafi, odatda rejalashtiruvchi ma’lumotlarga bog‘liq bo‘lgan zarur axborotlarga ega bo‘lmaydi.
To‘rtinchidan, rejalashtiruvchi kiritish/chiqarishda to‘xtalishlar paydo bo‘lganda qaror qabul qilishi kerak bo‘ladi. Agar kiritish/chiqarish operatsiya yakunlangan bo‘lsa, kutishida bloklangan qandaydir jarayonda o‘z ishini yakunlab kiritish/chiqarish qurilmasida to‘xtalish bo‘lib o‘tgandan so‘ng, ishlashga tayyor bo‘lishi mumkin. Rejalashtiruvchi qandaydir jarayonni ishga tushirish bo‘yicha qaror qabul qilishi kerak bo‘ladi.
Protsessorni rejalashtirish tizimdagi jarayonlar orasida uning vaqtini taqsimlash hisoblanadi. Rejalashtirishdan maqsad -
multidasturlash yordamida erishiladigan protsessorning maksimal yuklanishini ta’minlashdan iborat. Istalgan jarayonning bajarilishiga CPU / K/Ch sikli – protsessordan foydalanish va kiritish/chiqarishni kutish davrlarining navbatlashishi sifatida qarash mumkin.
•
•
•
yuklash maydoni
qo‘shish maydoni fayldan o‘qish
o‘sish maydoni ko‘rsatkich faylga yozish
yuklash maydoni qo‘shish maydoni fayldan o‘qish
|
| |
Ko‘p marotabalik operatsiyalar

|
Ko‘p marotabalik operatsiyalar
|
bet | 37/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Bir martalik operatsiyalar operatsion tizim boshqaruvi ostida joylashgan jarayonlar sonining o‘zgarishiga olib keladi va har doim ajratilgan yoki belgilangan resurslarni ozod qilish jarayonlariga bog‘liq bo‘ladi. Ko‘p martalik operatsiyalar operatsion tizimlarda jarayonlar sonini o‘zgartirmaydi va ajratilgan yoki bo‘shatilgan resurslarga bog‘liq emas.
Jarayonni ishga tushirish. Operatsion tizim tayyorlilik holatida bo‘lgan jarayon sonlaridan birini keyingi vazifani bajarish uchun tanlab oladi. Operatsion tizim tanlagan jarayonlar axborotlarni tezkor xotirada mavjud bo‘lishini ta’minlaydi. So‘ng jarayon holati ushbu jarayon uchun registr belgilarini tiklaydi, bajarilishini o‘zgartiradi va jarayon buyruqlarini hisoblagich ko‘rsatishiga muvofiq boshqaruv buyruqlarini uzatadi. Kontekstni qayta tiklash uchun kerakli barcha ma’lumotlar, operatsiyani amalga oshiradigan PCB jarayonidan olinadi.
Jarayonni ma’lum bir vaqtga to‘xtatish. Bajarish holatida bo‘lgan jarayon ishini istalgan biror bir uzilish natijasida to‘xtatish mumkin. Protsessor buyruq hisoblagichini avtomatik ravishda saqlaydi va bajarilayotgan jarayonda bir yoki bir nechta registr bo‘lishi mumkin, so‘ng esa joriy uzilishni qayta ishlash uchun maxsus manzil bo‘yicha boshqaruvga uzatiladi. Uzilishni qayta ishlash bo‘yicha ishni qurilma (hardware) oxiriga yetkazadi. Odatda ko‘rsatilgan manzilda operatsion tizimning bir qismi joylashgan
bo‘ladi. U tayyorlilik holatidagi jarayonga o‘tkazishda uning PCB da tizimli va registrli kontekst jarayoni dinamik qismida saqlanadi va uzilishlarni qayta ishlaydi, u holda paydo bo‘lgan uzilish bilan bog‘liq belgilangan ishlar bajariladi.
Jarayonni bloklash. Jarayon biror bir hisoblash tizimlarida paydo bo‘lishi kutilmayotganda va ishini davom ettirish mumkin bo‘lmaganda bloklanib qo‘yiladi. Buning uchun belgilangan chaqiriq tizimi yordami bilan operatsion tizimga murojaat qiladi. Operatsion tizim chaqiriq tizimini qayta ishlaydi (kiritish/chiqarish operatsiyalarini nomlaydi, jarayonlar navbatiga jarayonni qo‘shadi, qurilmada kutayotganlarni bo‘shatadi va boshqalar) va bajarish holatidan kutish holatiga o‘tkazib uning PCB si kontekst jarayoni kerakli qismiga yozib qo‘yadi.
|
| |
O‘tish (Transition) - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 204/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
O‘tish (Transition): Oqim ishga tushurilish uchun tayyor bo‘lsa, lekin resurslar mavjud bo‘lmasa, u kutish holatidan so‘ng ushbu holatga o‘tadi. Resurslar mavjud bo‘lganda, oqim tayyorlilik holatiga o‘tadi.
Tugatish (Terminated): Oqim o‘zini-o‘zi tugatishi mumkin, boshqa oqim tomonidan, yoki uning ona jarayoni yakunlansa tugatilishi mumkin. Oqimni bajarish tugallangandan so‘ng, oqim tizimdan chiqariladi yoki bajaruvchi tomonidan qayta ishga tushirilishi uchun saqlab qo‘yilishi mumkin.
OT quyi tizimini qo‘llab-quvvatlash
Jarayonlar va oqimlarning universal vositalari turli xil OT muhitlarining aniq jarayonlari va oqim tuzilmalarini qo‘llab- quvvatlashi kerak. Har bir OT quyi tizimi tegishli operatsion tizimning jarayonlari va oqimlari imkoniyatlarini taqlid qilish uchun Windows jarayonlari va oqimlarining imkoniyatlaridan foydalanish uchun javobgardir. Jarayon/oqimlarni boshqarishning ushbu sohasi juda murakkab va bu yerda biz faqat umumiy sharhni beramiz.
Jarayonni yaratish dasturdan yangi jarayonni talab qilish bilan boshlanadi. Ilova jarayonni yaratish uchun so‘rovni tegishli himoyalangan quyi tizimga yuboradi va so‘rovni bajaruvchi organga yuboradi. Bajaruvchi jarayon obyektini yaratadi va quyi tizimda ushbu obyektga deskriptorni qaytaradi. Windows jarayonni yaratganda, u avtomatik ravishda oqimni yaratmaydi. Win32 holatida har doim boshlang‘ich oqim bilan yangi jarayon yaratilishi kerak. Shu sababli, Win32 quyi tizimi uchun Windows jarayon menejeri yangi jarayon uchun oqimni Windows-dan qaytarib olish uchun yana chaqiriladi. Tegishli oqim va jarayon haqida ma’lumot dasturga qaytariladi. POSIX holatida oqimlar qo‘llab-quvvatlanmaydi. Shuning uchun, POSIX quyi tizimi Windows-dan yangi jarayon uchun oqimni oladi, va shunda jarayon faollashtirilishi mumkin, faqat jarayonga oid ma’lumotni dasturga qaytaradi. Bajaruvchi tomonidan yangi jarayon yaratilganda, yangi jarayon uning yaratilish jarayonidan ko‘plab o‘ziga xos xususiyatlarni meros qilib oladi. Biroq, Win32 muhitida bu jarayonni yaratish noto‘g‘ri bajariladi. Ilova mijozi jarayoni Win32 quyi tizimiga jarayonni yaratish so‘rovini yuboradi; keyin quyi tizim Windows-ning bajaruvchisiga jarayon haqida so‘rov yuboradi. Kutilayotgan natija shundan iboratki, yangi jarayon server jarayoniga
emas, balki mijoz jarayonining xususiyatlariga ega bo‘ladi, Windows quyi tizimga yangi jarayonning onasini belgilashga imkon beradi. Keyin yangi jarayon onaning kirish tokenini, kvota chegaralarini, asosiy ustuvorlikni va standart protsessor bilan bog‘lanishni meros qilib oladi.
|
| |
Ta’lim jarayonini loyihalash

99
SHunga ko’ra aytish mumkinki, ta’lim maqsadlari talabalarning harakatlarida
ifodalanadigan ta’lim natijalari belgilanadi.
Ta’lim texnologiyasining keyingi eng muhim komponenti – kutilayotgan natijadir.
Binobarin, u o’qitish jarayonining samaradorligini aks ettiradi va maqsadga erishish
darajasini tavsiflaydi, o’qitish va o’qish jarayoni, natija qo’yilgan maqsadga mos
kelganda yakunlanadi.
Windowsda xotirani boshqarish

|
Windowsda xotirani boshqarish
|
bet | 205/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Windows virtual xotira menejeri xotira qanday taqsimlanishi va almashtirish (paging) qanday bajarilishini boshqaradi. Xotira menejeri turli platformalarda ishlash va 4 Kbaytdan 64 Kbaytgacha bo‘lgan sahifalar hajmidan foydalanish uchun mo‘ljallangan. Intel va AMD64 platformalarida har bir sahifada 4 Kbayt, Intel Itanium platformalarida esa har bir sahifa 8 Kbayt dan tashkil topadi.
Windowsda virtual manzil xaritasi. 32-razryadli platformalarda, har bir Windows foydalanuvchi jarayoni alohida 32- razryadli manzil maydonini ko‘radi va har bir jarayon uchun 4 Gb virtual xotirani ta’minlaydi. Odatda, ushbu xotiraning yarmi OT uchun ajratilgan (zaxiralangan), shuning uchun har bir foydalanuvchi amalda
2 Gb virtual manzil maydoniga ega va barcha jarayonlar yadro rejimida ishlaganda yuqori 2 Gb tizim maydonining ko‘p qismini birgalikda ishlatadi. Mijozlar va serverlarda katta hajmdagi xotiraga ega ilovalar Windowsning 64-razryadli versiyasidan foydalangan holda yanada samarali ishlashi mumkin. Netbuklarga qo‘shimcha ravishda, zamonaviy kompyuterlarning aksariyati 32-razryadli yoki 64-razryadli tizim sifatida ishlashi mumkin bo‘lgan AMD64 protsessor arxitekturasidan foydalanadi. 9.10- rasmda odatiy 32- razryadli foydalanuvchi jarayoniga ko‘rinadigan standart virtual manzil maydoni ko‘rsatilgan. U to‘rtta maydondan iborat:
0x00000000 dan 0x0000FFFF: Dasturchilarga NULL- ko‘rsatkich vazifalarini aniqlashga yordam berish uchun ajratilgan.
0x00010000 dan 0x7FFEFFFF: Mavjud foydalanuvchi manzil maydoni. Bu maydon asosiy xotiraga yuklanishi mumkin bo‘lgan sahifalarga bo‘lingan.
0x7FFF00000 dan 0x7FFFFFFF: foydalanuvchi kirishi mumkin bo‘lma-gan himoya sahifasi. Ushbu sahifa OT uchun mavjud ko‘rsatkichdan (chegaradan) tashqaridagi havolalarni tekshirishni osonlashtiradi.
0x80000000 dan 0xFFFFFFFF: tizim manzillari maydoni. Ushbu 2 Gbayt jarayon Windows bajaruvchisi (Executive), yadro, HAL (hardware abstraction layer) va qurilma drayverlari uchun qo‘llaniladi. 64-razryadli platformlarda, Windows 7 da 8 Tbayt foydalanuvchi manzil maydoni mavjud.
0
NULL-
ko‘rsatkichlivazifal ar uchun 64-Kbayt maydon (mavjud
Noto‘g’ri- ko‘rsatkichlivazifalar uchun 64-Kbayt
maydon (mavjud
2 Gbayt foydalanuvchi manzil maydoni (zahiralanmagan, foydalanish mumkin)
Operatsion tizim uchun 2 Gbayt maydon (mavjud emas)
|
| |
Adobe Captivate - Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

|
Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 10/18 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 4,32 Mb. | | #242019 |
Bog'liq 5 sinflar uchun informatika fanidan interaktiv videolar asosidagi 2. Adobe Captivate
1.4 -rasm Adobe captive korinishi
Adobe Captivate yangi boshlanuvchilar uchun asosiy interaktiv video funksiyalarini taqdim qiluvchi Adobe Creative Cloud mahsulotidir.
U chiziqlini o'zgartirish uchun havolalarni joylashtirish, qoplamalar va xatcho'plarni taklif qiladi YouTube videoni interaktivga aylantiradi. Siz bir nechta slaydlar yaratishingiz, sudrab tashlash amalini yaratishingiz, tanlash amalini qo'shishingiz va boshqa ko'p narsalarni qilishingiz mumkin.
Adobe Captivate shuningdek, tomoshabinlarga ortga qaytish va asl tanlovlarini o'zgartirish imkonini beruvchi tuzatish amallarini kengaytiradi.
Uning boshqaruv paneliga kelsak, interfeys PowerPoint va Adobe Premiere aralashmasiga o'xshaydi.
Yuqori panelda siz topasiz Interaktiv video video va qoplamalarni joylashtirish imkoniyati. Buning yordamida siz o'zingizning dastlabki slaydlaringizni yaratishingiz, video qo'shishingiz va interaktiv video yaratish uchun qoplamalarni (slaydlaringizni) joylashtirishingiz mumkin.
Shuni yodda tutingki, Adobe Captivates hozirda HTML5 formatini qo'llab-quvvatlaydi. Bu, ehtimol, siz yaratgan har qanday video faqat mobil va planshetingizda paydo bo'lishini anglatadi.
Agar maqsadli auditoriyangiz mobil foydalanuvchilardan iborat bo'lsa, Adobe Captivate-ni oling.
Adobe Captivate Asosiy Xususiyatlari
Harakat detektori
Viktorinalar qoplamasi
Havolani joylashtirish
Olib tashlash
HTML5 formati
Narxlanish
Platforma oyiga 33.99 dollardan boshlanadigan to'rtta narx rejasini taklif qiladi. Siz shunchaki hisob yaratish orqali bepul sinovdan foydalanishingiz mumkin.
|
| |
-rasm edpuzzle kirish qismi - Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot...

|
Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 15/18 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 4,32 Mb. | | #242019 |
Bog'liq 5 sinflar uchun informatika fanidan interaktiv videolar asosidagi2.2-rasm edpuzzle kirish qismi
Keyinchalik, xizmatga virtual sayohat qilish va bir qator vazifalarni bajarish taklif etiladi (Start tour) - ingliz tilida. Ushbu bosqichni o'tkazib yuborish uchun "O'tkazib yuborish" tugmasini bosing.
2.3-rasm video dars yaratishni boshlash
Ro'yxatdan o'tgandan so'ng (rol - o'qituvchi), video dars yaratishni boshlash uchun "Ishga tushirish" tugmasini bosing.
2.4-rasm kerakli videoni tanlaymiz
Qidiruv satrida video nomini, kalit so'zlarni yoki Internetdagi video manzilini kiriting. Xizmat YouTube, Vimeo, KhanAcademy, LearnZillio, TED-Ed, National Geographic va boshqalarda videolarni qidiradi. Kattalashtiruvchi oyna bilan belgini bosing (Qidiruv). Topilgan videolardan keraklisini tanlang va "Undan foydalanish" tugmasini bosing. Videongizni shaxsiy kompyuteringizdan qo'shishingiz mumkin - buning uchun "Yuklash" tugmasini bosing.
2.5-rasm videodarsni tahrirlash
Videoga vazifa qo'shish uchun savol belgisi bo'lgan belgini bosing (Viktorinalar). Keyinchalik, vazifa biriktirilishi kerak bo'lgan video fragmentni aniqlaymiz. Videoni o'ynatib, videoni to'xtatib turing va vaqt jadvalidagi yashil markerni bosing. O'ng tomonda vazifalarni qo'shish va tahrirlash uchun panel ochiladi.
2.6-rasm savollarni turlarini tanlash
Bir nechta to'g'ri javobni tanlash bilan viktorina (so'rovnoma tasviri bilan yorliq) Ochilgan oynada savol matnini kiriting. Quyida biz javob variantlarini qo'shamiz: birinchi javob varianti to'g'ri (yashil rangda ko'rsatilgan), keyingilari noto'g'ri. Odatiy bo'lib, ikkita javob varianti berilgan. Qo'shimcha variantlarni qo'shish uchun "Javob qo'shish" tugmasini bosing. Savollar kabi, siz javoblarga rasmlar va havolalar qo'shishingiz mumkin.
2.7-rasm videoga qoshimcha ma’lumotlarni kiritish
Video uchun matn sharhi (nutq pufakchasi tasviri bilan yorliq). Ochilgan oynada videoga matnli izoh, tushuntirish yoki fikrlash uchun boshqa qo'shimcha ma'lumotlarni kiriting. Har bir vazifani qo'shgandan so'ng, "Saqlash" tugmasini bosing.
2.8-rasm yaratgan videodarsni silkasini saqlash
Yaratilgan ishingizni baham ko'rishning ikki yo'li mavjud. Videoga faqat xizmatda ro‘yxatdan o‘tgan ishtirokchilar kirishi mumkin, yaratilgan ishni baham ko‘rish uchun “Mening darslarim” bo‘limida kerakli videoni tanlang va “Share” tugmasini bosing. Ochilgan oynada siz videoga to'g'ridan-to'g'ri havolani va video darsni veb-sayt yoki blog sahifasiga joylashtirish uchun kodni olishingiz mumkin. Shuningdek, videoni ijtimoiy tarmoqlarda (Facebook, Twitter) almashish uchun tugmalar mavjud.
|
| |
WireWax (Hozir Vimeo) - Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari...

|
Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 11/18 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 4,32 Mb. | | #242019 |
Bog'liq 5 sinflar uchun informatika fanidan interaktiv videolar asosidagi 3. WireWax (Hozir Vimeo)
WireWax bozordagi eng qadimgi va keng tarqalgan interaktiv vositalardan biridir.
Uning narxi boshqalarga qaraganda bir oz yuqoriroq bo'lishi mumkin, ammo u sizga yoqadigan qiziqarli xususiyatlarga ega.
Birinchisi, WireWax estetik jihatdan yoqimli asboblar paneli va foydalanuvchilarga qulay interfeysga ega bo'lib, u sizning tajribangizni zavqlantiradi.
Ikkinchidan, u bir nechta interaktiv harakatlarni taklif qiladi.
Siz statik va harakatlanuvchi faol nuqtalarni qo'shishingiz va bosilganda videoni avtomatik ravishda to'xtatish uchun pauza opsiyasini qo'shishingiz mumkin.
WireWax sizning ishingizni osonlashtirish uchun sozlanishi mumkin bo'lgan qoplama shablonlarini taqdim etadi. U ham kengayadi Analytics video ishlashini kuzatish uchun.
WireWax esa, asosan, xizmat qiladi eTicaret onlayn xarid qilish uchun biznes uchun siz qanday qilish haqida videolar va ta'lim mazmunini yaratishingiz mumkin.
Men bepul sinov muddatini tavsiya qilgan bo'lardim, lekin endi ular buni taklif qilishlariga ishonmayman. Biroq, YouTube'da ko'plab video darsliklarni topishingiz mumkin.
WireWax Asosiy Xususiyatlari
Oddiy interfeys
Jozibador boshqaruv paneli
Shoxlanishni tetiklash vaqti
Maxsus hotspotlar
Bir nechta nashr qilish imkoniyatlari
Narxlanish
WireWax bir nechta obuna variantini taklif qiladi. Siz oylik va yillik to'lov tuzilmalarini o'rnatishingiz mumkin. Maxsus narxlarni olish uchun ular bilan bog'laning.
|
| |
BigVu - Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

|
Raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazimiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 12/18 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 4,32 Mb. | | #242019 |
Bog'liq 5 sinflar uchun informatika fanidan interaktiv videolar asosidagi 4. BigVu
1.5-rasm BigVu korinishi
BigVu interaktiv video ishlab chiqaruvchi va teleprompter ilovasini taklif etadi. Siz ijtimoiy tarmoqlar uchun bosiladigan xarid videolarini yaratishingiz va smartfoningizdan YouTube, Facebook va LinkedIn’da jonli efirga chiqishingiz mumkin. Onlayn muharrir avtomatik ravishda kliplar ketma-ketligini ishlab chiqadi va fon tasvirlarini nozik sozlashda yordam berish uchun oldindan belgilangan uslublarni taqdim etadi. O'zining oddiy sudrab olib tashlash interfeysi va o'rnatilgan kutubxonasi bilan siz tezda media kontentini yuklashingiz, tanlashingiz va qo'shishingiz mumkin.
Videolaringizni interaktiv qilish uchun kliplarga bosiladigan kartalarni biriktirishingiz mumkin. Kartalar oddiy ko'rinishi mumkin, lekin siz tomoshabinlarni jalb qilish uchun ularda ko'p narsalarni ko'rsatishingiz mumkin. Misol uchun, siz mahsulot sahifalaringizni bog'lashingiz, CTA tugmachalarini, so'rovnomalarni joylashtirishingiz va xususiyatlar haqida ko'rsatmalarni kiritishingiz mumkin.
Jonli efir uchun BigVu sun'iy intellekt asosida ishlaydigan yozish yordamchisini taqdim etadi. Ushbu vositadan foydalanib, siz skriptlarni avtomatik ravishda yaratishingiz va ekrandagi satrlarni o'qishingiz mumkin. Siz shrift o'lchamini osongina sozlashingiz, tezlikni sekinlashtirishingiz va matn o'rnini sozlashingiz mumkin.
HD sifatli videolar.
Interaktiv kartalar.
Teleprompter ilovasi.
Jonli efir.
Avtomatik subtitrlar va AI skripti.
Matnga asoslangan video tahrirlash.
Tahlillar.
Narxlanish
BigVu oyiga 19 dollardan boshlanadigan uchta premium rejani baham ko'radi. Siz .. qila olasiz; siz ... mumkin Ro'yxatdan o'tish va asosiy funktsiyalarni bepul o'rganing.
|
| |
Ko‘p oqimlilik - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 203/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Ko‘p oqimlilik. Windows jarayonlar o‘rtasidagi parallellashni qo‘llab-quvvatlaydi, chunki turli xil jarayonlardagi oqimlar bir vaqtning o‘zida ishlashi mumkin (ular bir vaqtning o‘zida ishlaydi). Bundan tashqari, bir xil jarayonda bir nechta oqimlarni alohida protsessorlarga ajratish mumkin va ular bir vaqtning o‘zida bajariladi (aslida bir vaqtning o‘zida ishlaydi). Ko‘p oqimli jarayon bir nechta jarayonlarni ishlatmasdan parallellashga erishadi. Xuddi shu jarayon ichidagi oqimlar umumiy manzillar oralig‘i orqali ma’lumot almashishlari va jarayonning umumiy resurslaridan foydalanishlari mumkin. Turli jarayonlardagi oqimlar ushbu jarayonning umumiy resurslari orqali ma’lumot almashishlari mumkin. Turli jarayonlardagi oqimlar ikki jarayon o‘rtasida o‘rnatilgan umumiy xotira orqali ma’lumot almashishi mumkin.
Obyektga yo‘naltirilgan ko‘p oqimli jarayon server dasturini amalga oshirishning samarali vositasidir. Masalan, bitta server jarayoni bir nechta mijozlarga bir vaqtning o‘zida xizmat ko‘rsatishi mumkin.
Oqim holatlari. Windowsda oltita holatlardan biri bo‘lishi mumkin.
Tayyorlilik (Ready): tayyor oqimni bajarish uchun rejalashtirish mumkin. Yadro menejeri barcha tayyor oqimlarni kuzatadi va ularni ustuvorlik tartibida rejalashtiradi.
Zaxira (Standby): keyingi belgilangan protsessorda ishga tushirish uchun zaxira oqim tanlangan. Ushbu protsessor mavjud bo‘lmaguncha oqim bu holatda kutadi. Agar zaxira oqimning ustuvorligi yetarlicha yuqori bo‘lsa, ushbu protsessorda ishlaydigan oqim zaxira oqim foydasiga ishlatilishi mumkin. Aks holda, zaxira oqimi ishlayotgan oqim bloklanmaguncha yoki o‘zining vaqt oralig‘ida tugamaguncha kutadi.
Bajarilish (Running): yadro menejeri oqimni almashtirishni tugatgandan so‘ng, zaxira oqimi bajarilish holatiga o‘tadi va bajarishni boshlaydi va bajarishni o‘zining vaqt oralig‘i tugamaguncha, bloklanmaguncha yoki vazifa tugatilmaguncha davom ettiradi. Dastlabki ikki holatda u tayyorlilik holatiga o‘tadi.
Kutish (Waiting): Oqim qachon kutish holatiga o‘tadi, (1) hodisa uchun bloklangan bo‘lsa (masalan, kiritish/chiqarish), (2) u ixtiyoriy ravishda sinxronizatsiya maqsadalarini kutsa yoki (3) muhitning quyi tizimi oqimning o‘zini to‘xtatib turishga yo‘naltirsa.
|
| |
-savol - Soxibaxon ped texnologiya doc

110
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2 -adabiyotni 33-saxifani qayta ko`rib
chiqin /
::5.6-savol::
Ta’lim shakllari, ta’lim metodlari, ta’lim vositalari, ta’lim jarayonini boshqarish
usul va vositalari, muammoni hal qilish yuzasidan olib borilayotgan ilmiy
izlanishning usul va vositalari, axborotlarni to’plash, ularni o’rganish usul va
vositalari, ilmiy tahlilning usul va vositalari, o’qituvchi va o’quvchi (talaba)
o’rtasidagi ta’limiy aloqaning usul va vositalari, o’quv natijalari – bular qaysi
texnologiyaning negizidagi muayyan muammoli vaziyatni hal qilish jarayonining
umumiy mohiyatini aks ettiruvchi elementlar?
{
= “Keys-stadi” #a`lo javob
~ “Hamkorlik” #harakatingiz bor
~ “Loyixa” #harakatingiz bor
~ “Axborot” #harakatingiz bor
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2 -adabiyotni 33-saxifani qayta ko`rib
chiqin /
Ustuvorliklar bo‘yicha rejalashtirish

|
Ustuvorliklar bo‘yicha rejalashtirish
|
bet | 46/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Bu algoritmda har bir jarayon bilan uning ustuvorligi (butun son) bog‘lanadi. Protsessor eng katta ustuvorlikli jarayonga beriladi (kichik son yuqoriroq ustuvorlikni bildiradi, ya’ni jarayonning eng yuqori ustuvorligini 1 ga teng deb olamiz).
Bu algoritm oldingi algoritm kabi uzilishli va uzilishsiz variatlarga ega. Shu bilan birga, SJF algoritmiga ustuvorliklar bo‘yicha rejalashtirish sifatida qarash mumkin, unda navbatdagi aktivlik vaqti ustuvorlik hisoblanadi. Ustuvorliklar bo‘yicha rejalashtirishda "ochlik" (starvation) muammosi – past ustuvorlikli jarayonlar hech qachon bajarilmasligi va cheksiz kutadigan vaziyatlar vujudga keladi. Operatsion tizimlarda bu muammoni yechishning
an’anaviy usuli jarayonning ortishini hisobga olish (aging) hisoblanadi. Vaqt o‘tishi bilan jarayonning ustuvorligi tizim orqali oshiriladi.
Round Robin (RR, halqali tizim) algoritmi bu barcha jarayonlarga navbat bo‘yicha bir xil vaqt kvantlarini berish hisoblanadi. Algoritmning nomi AQShdagi ommaviy qarta o‘yinidan kelib chiqadi. Bu algoritmda har bir jarayon protsessor vaqtining uncha katta bo‘lmagan kvanti – odatda 10-100 millisekundni oladi. Bu vaqt tugagandan keyin jarayon uziladi va tayyor jarayonlarni oxiriga joylashtiriladi.
Agar bajarilishga tayyor jarayonlar navbatida n jarayonlar va vaqt kvanti q ga teng bo‘lsa, u holda har bir jarayon 1/n protsessor vaqtini eng kattasi q birlikdan bir marta qismlab oladi. Hech bir jarayon (n-1) q vaqt birligidan ortiq kutmaydi.
Bu algoritmning unumdorligi q koeffitsientga bog‘liq:
agar q yuqori bo‘lsa, u holda algoritm FCFS algoritmga deyarli ekvivalent;
agar q past bo‘lsa, u holda q tarkibiy qayta ulanish vaqtidan katta bo‘lishi kerak, aks holda bitta jarayondan boshqa jarayonga qayta ulanishga ustama sarflar o‘ta katta bo‘ladi.
RR algoritmini qo‘llanilishi misolini ko‘rib chiqamiz. Tizimda aktivlik vaqtli quyidagi jarayonlar mavjud bo‘lsin:
2.5- jadval
Jarayon
|
Aktivlik vaqti
|
J1
|
53
|
J2
|
17
|
J3
|
68
|
J4
|
24
|
q = 20 vaqt kvantili RR algoritm bo‘yicha protsessorni rejalashtirish sxemasi 2.22- rasmda keltirilgan.
2.22- rasm. RR algoritmini qo‘llanishiga misol (q = 20)
Odatda RR algoritmi SJF algoritmga qaraganda yomon aylanish vaqtiga ega (chunki har bir jarayon vaqt kvantlari boshqa jarayonlarga beriladigan vaqtda navbatdagi vaqt kvantini kutishi kerak bo‘ladi), lekin yaxshi javob vaqtiga ega. 2.23- rasmda kontekstni almashtirishlar sonining vaqt kvantiga bog‘liqligi ko‘rsatilgan: kvant qancha kichik bo‘lsa, kontekstni almashtirishlar soni shuncha ko‘p bo‘ladi.
2.23- rasm. Protsessor kvant vaqti va kontekstni almashtirish vaqti
|
| |
) o`quvchi - Soxibaxon ped texnologiya doc

|
Soxibaxon ped texnologiya docBog'liq Pedagogik texnologiya O\'quv qo\'llanma Mirhayitova Soxibaxon1) o`quvchi;
•
2) ta’lim —tarbiyaning maqsadi;
•
3) ta’lim — tarbiya mazmuni;
•
4) o`quv jarayoni;
•
5) o`qituvchi yoki texnik vositalar;
•
6) ta’lim — tarbiyaning tashkiliy shakllari
158
•
Pedagogik texnologiyaning quyidagi tarkibiy
unsurlari uning asosini belgilashga xizmat
qiladi :
•
ta’lim jarayonining umumiy loyixasi
•
ta’limni tashkil etishga bo`lgan ijtimoiy extiyoj
•
o`qituvchi faoliyati
•
ta’lim mazmuni, shakl, metod, usul va texnik vositalari
•
o`quvchi faoliyati
•
ta’lim maqsadi
•
ta’lim natijasi
•
Auditoriya
•
Pedagogik texnologiyalar mazmuni, moxiyatiga ko`ra
quyidagicha tasniflanadi:
•
1.
Shaxs strukturasiga muljallanganligiga ko`ra:
•
- bilim, ko`nikma va malakalarii shakllantirishga mo`ljallangan
axborot texnologiyalari;
•
- aqliy faoliyat usullarini shakllantirishga qaratilgan aqliy faoliyat
texnologiyalari;
•
II. Mazmuni va tuzilishiga ko`ra:
•
- ta’lim-tarbiya beruvchi texnologiyalar;
•
- dunyoviy va diniy ta’limga muljallangan texnologiyalar;
•
- umumta’lim va kasb ta’limi texnologiyalari;
•
- insonparvarlik va texnokrat texnologiyalari;
•
- xususiy predmet texnologiyalari;
•
- monotexnologiya va kompleks (majmua) texnologiyalari.
•
III. Ta’lim oluvchilarning bilish faoliyatyani
tashkil etish va boshqarilishiga ko`ra
•
V. P. Bespalko quyidagi texnologiya turlarini tavsiya
etadi:
•
- klassik ma’ruza ta’limi;
•
- UTV yordamida ta’lim berish;
•
«Maslaxatchi-konsultant» tizimi;
•
- mustaqil ish;
•
- «Kichik guruxdar» tizimi-guruxli differentsial o`qitish
usuli;
•
- kompyuter ta’limi;
•
- «Repetitor» tizimi - individual ta’lim;
•
- dasturli ta’lim.
|
| |
Avtomatik boshqaruv tizimlarining puxtaligini aniqlash va

217
ehtimolligi tushuniladi. Elemetlarning va butun avtomatik boshqarish tizimining
(ABT) puxtaligi umuman quyidagi miqdorlar: ishlamay qo‘yish xavfi, o‘rtacha ish
vaqti, ikki rad orasidagi o‘rtacha
ish vaqti, radsiz ishlash ehtimoli bilan
xarakterlanadi. Rad deganda element yoki detal parametrlarining yo‘l qo‘yilgan
chegaradan kutilmaganda chetga chiqishi yoki ularning to‘la
ishdan chiqishi
tushuniladi.
Bir tipli elementlar rad etishining xafliligi
y
i
ko‘rib
chiqilayotgan vaqt
intervali boshlanmasdan ishdan chiqqan detallar umumiy sonini rad etmay
ishlashni davom ettirayotgan elementlar soniga nisbati bilan aniqlanadi:
Yi = (..n
i
)/(N
0
– n
i
)x..t
1
, (21.1)
bunda, ..n
1
– vaqt intervalida
rad etgan detallar soni; N
0
– detallarning
dastlabki soni;
N
0
– n
i
– ko‘rib chiqilayotgan vaqt intervali boshlanganda tuzukligicha
qolgan detallar soni.
Elementlar
rad etish xavfliligi
y
i
ning vaqt
t
ga bog‘liqligi 21.1-rasmda
ifodalangan. Egri chiziq uch davrga bo‘linadi: birinchi davr
t
vaqtga teng bo‘lib,
bundan rad etish ortiq darajada xavfli bo‘ladi va bu vaqtda barcha ishlab chiqarish
nuqsonlari
hamda xatolari aniqlanadi;
t
2
vaqtga mos ikkinchi davrda radlar soni
nisbatan kam bo‘ladi va bu son amalda o‘zgarmas qolib, tizim normal ishlaydi:
-rasm. Oqimquvurchali gidravlik kuchaytirgichning sxemasi

82
mumkin. Solenoidli mexanizmlar odatda faqat ikki pozitsiyali rostlash tizimlarida
qo‘llaniladi.
Elektr yuritmali IM lar odatda elektr yuritma, reduktor va tormozdan tashkil
topadi (oxirgisi bo‘lmasligi ham mumkin). Boshqaruv signali bir vaqtning o‘zida
yuritma va tormozga beriladi, mexanizm to‘xtay boshlaydi va yuritma chiquvchi
organni harakatga keltiradi. Signal yo‘qolganda yuritma ishdan to‘xtaydi, tormoz
mexanizmni to‘xtatadi.
t
3 - Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн

218
Har qaysining buzilmay ishlash vaqti
t
1
, t
2
,…, t
r
bulgan
R
detallarning
o‘rtacha buzilmay ishlash vaqti quyidigicha aniqlanadi:
t
urt.
= (t
1+
t
2+
t
3+
t
n)
/P, (21.2)
Rad etishlarning xaqiqiyligi bilan ikkinchi davr uchun o‘rtacha buzilmay
ishlash vaqti orasida quyidagi bog‘lanishni yozish mumkin (
t
=
const
).
Qo‘shni ikki rad etish orasidagi o‘rtacha vaqt quyidagicha aniqlanadi:
t
urt.
= (t
1+
t
2+
t
3+
t
n)
/n, (21.3)
bunda
t
1
- birinchi rad etishgacha ishlash vaqti;
t
2
- birinchi va ikkinchi rad etishlar orasida ishlash vaqti;
tn - n-1
va
n
- rad etishlar orasida ishlash vaqti;
n
- rad etishlarning umumiy soni.
Buzilmay ishlash ehtimolligi deganda tizim (detal, element)
belgilangan
davr ichida ma’lum rejim sharoitida ishlatilganda rad etishning sodir bo‘lmaslik
extimolligi tushuniladi.
Ayrim detallarning puxtaligini ularning yuklamasi (elektr, mexanikaviy va
termik yuklamasini)
kamaytirish hisobiga ham, takomillashgan materiallar,
texnologiyadan foydalanish va tayer buyumlarni sinchiklab nazorat qilish hisobiga
xam oshirish mumkin. Bu tadbirlar yoki gabaritlarni
kattalashtirish bilan yoxud
narxni ancha oshirish bilan bog‘liq. Puxtalikni oshirishning ikkinchi yo‘li
rezervlashdir (zahiralash). Umumiy va ayrim rezervlash turlari bo‘ladi.
Umumiy rezervlashda har qaysi rostlagich yoki uning biror qismi xuddi
shunday rostlagich yoki uning qismi bilan rezervlanadi.
Rezerv rostlagichlar soni
rostlagichning vazifasiga qarab istalgancha bo‘lishi mumkin. Rezerv rostlagichni
ishga tushirish uchun avtomatik qurilma bo‘lishi shart.
Asosiy rostlagich ishdan
chiqqanda bu qurilma avtomatik tarzda ishga tushishi lozim.
Ayrim rezervlashda rostlagich elementlarining har biri yoki uning qismlari
xuddi shunday elementlar bilan mustakil rezervlanadi.
Tizimning puxtaliligini oshirishda avtomatikaning
elektr sxemalarni
takomillashtirish va soddalashtirish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu usul keng
qo‘llaniladi, chunki qurilmalarning puxtaliligini oshiradi, vaznini, gabaritlarini va
219
narxini kamaytiradi. Muhim ARS larda rad etishlarning oqibatini cheklovchi
sxemalar qo‘llaniladi, shuning uchun har qanday element
ishdan chiqqanda ham
halokat sodir bo‘lmaydi.
-savol - Soxibaxon ped texnologiya doc

113
~ O’quvchi (talaba)larda
mustaqil fikrlash qobiliyatini, mavzularni mustaqil o’rganish
ehtiyojini qaror toptiradi, mustaqil ishlash ko’nikmalarini shakllantiradi # javobga
yaqinlashdingiz
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.14-savol::
Qay vaqtda taklif etilgan
jarayonning mohiyati qisqa, aniq fikr, belgi, tasvirlar
yordamida ifodalanishi talab etiladi?
{
= Loyihalarni yaratishda #maqbul javob
~ Ishlanmalarni tayorlashda #
javobga yaqinlashdingiz
~ Maqolalarni yozishda # javobga yaqinlashdingiz
~Tezislarni yoritishda # javobga yaqinlashdingiz
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.15-savol::
Hamkorlik pedagogikasi qachon rivojlana boshladi?
{
= XXasrning 80-yillarida # a`lo javob
~ XIXasrning 70-yillarida # javobga yaqinlashdingiz
~XXasrning 60-yillarida # javobga yaqinlashdingiz
~XXasrning 90-yillarida# javobga yaqinlashdingiz
}
/yordam: ushbu
savolga javob olish uchun
3-adabiyotni
83-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.16-savol::
“Hamkorlik pedagogikasi” texnologiya negizida kimlarning tajribasi yotadi?
{
~taniqli rus va arman pedagoglarining # javobga yaqinlashdingiz
= taniqli rus va chet el pedagoglarining# maqbul javob
~taniqli o`zbek va chet el pedagoglarining# javobga yaqinlashdingiz
~taniqli o`zbek va chex pedagoglarining # javobga yaqinlashdingiz
-savol - Soxibaxon ped texnologiya doc

112
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /.
::5.11-savol::
Mashg’ulotlarda o’quvchi (talaba)larda
rejalashtirish,
qaror qabul qilish,
faoliyatni
amalga oshirish, ma’lumotlarni
qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga
tayangan
holda xulosa chiqarish, natijalarni baholash ko’nikmalarini
shakllanishiga
yordam beradigan metod-bu...
{
~ “Keys-stadi” #harakatingiz bor
~ “Hamkorlik” #harakatingiz bor
= “O`quv loyihasi” #a`lo javob
~ “Axborot” #harakatingiz bor
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.12-savol::
Qanday metod qo`llanilganda o’quvchi (talaba)lar mavzu bo’yicha yangi
loyihalarni yarata oladilar?
{
~ “Keys-stadi” #harakatingiz bor
~ “Hamkorlik” #harakatingiz bor
= “O`quv loyihasi” #a`lo javob
~ “Axborot”#harakatingiz bor
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
-savol - Soxibaxon ped texnologiya doc

111
Mashg’ulotlarda
“O`quv
loyihasi”
metodidan
foydalanish
qanday
ko’nikmalarini shakllanishiga yordam beradi?.
{
~o’quvchi (talaba)larda
rejalashtirish,
qaror qabul qilish, faoliyatni amalga
oshirish, ma’lumotlarni
qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga
tayangan holda
xulosa chiqarish, natijalarni baholash va amalda qo`llash #harakatingiz bor
= o’quvchi (talaba)larda rejalashtirish, qaror qabul qilish, faoliyatni amalga
oshirish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga tayangan holda
xulosa chiqarish, natijalarni baholash #a`lo javob
~ o’quvchi (talaba)larda rejalashtirish, qaror qabul qilish va uni o`zgartirish,
faoliyatni
amalga oshirish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga
tayangan holda xulosa chiqarish, natijalarni baholash #harakatingiz bor
~ o’quvchi (talaba)larda qaror qabul qilish, faoliyatni
amalga oshirish va ishtirok
etish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga tayangan holda xulosa
chiqarish, natijalarni baholash#harakatingiz bor
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2 -adabiyotni 33-saxifani qayta ko`rib
chiqin /
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн - bet 49

7.6.
Elektromagnitli muftalar
Muftalar — uzatma va ishchi mexanizmlar orasidagi bog‘lovchi zveno
hisoblanadi. Ularning ishlash printsipi bog‘lovchi elementlarning elektromagnit
xususiyatlariga asoslangan.
Elementlarning bog‘lanishi ko‘rinishiga qarab muftalar funktsiyali quruq
ishqalanuvchan, qovushoq ishqalanuvchan va siljish muftalarga ajratiladi.
Quruq ishqalanish muftasi (7.4, a-rasm) 3 va 9 vallarga bog‘langan 5, 6 -
ikkita yarim mufta holda 2 xalqa va 4 shetkalardan kuchlanish qabul qiluvchi 1
cho‘lg‘amdan tashkil topgan. 6- yarim muftaning boshqariluvchi qismi 8-
shponkaning o‘qi bo‘yicha harakatlanadi, u ishchi mexanizmning 9-vali bilan
bog‘langan. Boshqariluvchi 6 mufta 7 prujina yordamida 5 boshqaruvchi
muftaga nisbatan siqiladi. Cho‘lg‘amlarga elektr toki berilishi bilan hosil
bo‘lgan elektromagnit maydon 7 prujina kuchini yengib, boshqariluvchi 6
89
muftani tortadi. Ishqalanish kuchlari hisobiga 5 va 6 yarim muftalarda hosil
bo‘ladigan aylantiruvchi moment boshqaruvchi valdagi boshqariluvchi valiga
o‘tkaziladi.Uzatilayotgan aylantiruvchi momentni kattalashtirish uchun
muftalarni ko‘p diskli ko‘rinishda tayyorlanadi.
7.4-rasm. Quruq ishqalanish va qovushoq ishqalanish muftasining
konstruktiv va elektr sxemalari:
a,v-quruq ishqalanish muftasi va printsipial elektr sxemasi, b, g-qovushoq
ishqalanuvchi mufta va printsipial elektr sxemasi.
Qovushoq ishqalanuvchi muftalar (6.6, b-rasm) ferroparo-shakli yoki
magnitli emulsiyali tarkibiga ega bo‘lib, boshqariluvchi va boshqaruvchi
elementlarda bog‘lovchi qatlam hosil bo‘ladi. Bunday muftalarning xarakterli
tomoni shundaki, magnit oqimi ortib borishi bilan uzatiluvchi aylantiriluvchi
moment ortib boradi. Bunday muftalar yuklamalarga nisbatan chidamli bo‘lib, tez
harakatlanuvchan IM lardan hisoblanadi (vaqt doimiysi T=0,005... 0,008 s),
ularning uzatish koeffitsienti K=3500. Bu muftalar konstruktiv tuzilmasiga ko‘ra
g‘altaklarning joylashishi, soni, ishchi yuzasining shakliga, tok o‘tkazgichlarining
ko‘rinishi va boshqa belgilariga ko‘ra farqlanadi
|
-rasm. Avtomatik kuchaytirgichni 4 qutblik ko‘rinishida umumiy

|
-rasm. Avtomatik kuchaytirgichni 4 qutblik ko‘rinishida umumiyBog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA6.1-rasm. Avtomatik kuchaytirgichni 4 qutblik ko‘rinishida umumiy
belgilanishi.
4 qutblik element kirishiga quvvat signali berilganda: P
1
= U
1
xI
1
, uning
chiqishida kuchaytirilgan quvvat olinadi: P
2
= U
2
xI
2
. Bunda kirish signalini
kuchaytirish qo‘shimcha manba energiyasi (Ye) hisobiga amalga oshiriladi.
Chiqish
ko‘rsatgichlarini kirish kattaliklariga nisbati kuchaytirgich
koeffitsienti deb yuritiladi.
Quvvat bo‘yicha kuchaytirgich koeffitsienti:
Kr = P
2
: P
1
;
Kuchlanish bo‘yicha kuchaytirgich koeffitsienti:
Ku = U
2
: U
1
;
Tok bo‘yicha kuchaytirgich koeffitsienti:
Ki = I
2
: I
1
;
Hozirgi vaqtda eng keng tarqalgan kuchaytirgichlar kuchaytiruvchi element
sifatida ikki qutbli yoki bir qutbli tranzistorlar ishlatiladi. Kuchaytirish quyidagicha
amalga oshiriladi. Boshqariladigan element (tranzistor) ning kirish zanjiriga kirish
signalining kuchlanishi (U
kir
) beriladi. Bu kuchlanish ta’sirida kirish zanjirida
kirish toki hosil bo‘ladi. Bu kichik kirish toki chiqish zanjiridagi tokda
o‘zgaruvchan tashkil etuvchini hamda boshqariladigan elementning chiqish
zanjiridagi kirish zanjiridagi kuchlanishdan ancha katta bo‘lgan o‘zgaruvchan
kuchlanishni hosil qiladi. Boshqariladigan elementning kirish zanjiridagi tokning
chiqish zanjiridagi tokka ta’siri qancha katta bo‘lsa, kuchaytirish xususiyati
shuncha kuchliroq bo‘ladi. Bundan tashqari chiqish tokining chiqish kuchlanishiga
ta’siri qancha katta bo‘lsa, (ya’ni R
i
katta), kuchaytirish shuncha kuchliroq bo‘ladi.
6.1 - rasmda umumiy emmiterli (UE) kuchaytirish kaskadining sxemasi hamda
kirish va chiqish tavsifnomalari ko‘rsatilgan.
|
| |
-rasm. Ijrochi mexanizmlarning energiya turiga qarab turlanishi

83
fazali reversiv elektrodvigatel, reduktor, chekka kalitlar tizimi va reaxorddan iborat
(7.2-rasm).
PR-1M IM 0
0
va 180
0
oraliqdagi har qanday holatda valning burilishini
to‘xtatish imkoniyatiga ega. Buning uchun reoxorda ko‘rinishidagi 180-190 Om
qarshilikka ega bo‘lgan teskari aloqa printsipida ishlaydigan qarshilik cho‘lg‘ami
va u bo‘ylab harakatlanadigan, hamda valga qotirilgan jildirgichdan iborat.
7.2-rasm. Chiquvchi organning xarakteriga qarab elektr ijrochi
mexanizmlarning klassifikatsiyasi.