nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Файзуллаев Убайдулла Сагдуллаевич

|
Файзуллаев Убайдулла Сагдуллаевич Pdf ko'rish
|
bet | 266/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20
Файзуллаев Убайдулла Сагдуллаевич
старший преподаватель ТДТУ
Орцид номер: 0000-0002-4767-8156, ubay86@mail.ru
доц. К.Т. Абдурашидова
ТАТУ, Orcid номер: 0000-0002-3625-5094 kamolabdurashidova@gmail.com
Аннотация:
В данной статье понятие современной цифровой экономики
появилось в экономической теории и практике ряда стран. это цифровые
технологии
Он
характеризовался
бурным
развитием,
революцией
в
информационной сфере и ускорением процессов глобализации экономики.
Эффективность их использования выражается в увеличении знаний, а социально-
экономические отношения все больше и больше расширяются. Основным фактором
цифровых преобразований в деятельности субъектов рынка является развитие
цифровой культуры это было упомянуто.
Ключевые слова
: Система образования, цифровые технологии, информационном
пространстве, формирование, трансформации, информационных технологий,
эффективного, коммуникационные технологии.
Аннотация:
Ушбу мақоламизда хозирги кундий рақамли иқтисодиёт тушунчаси
бир қатор мамлакатларнинг иқтисодий назарияси ва амалиётида пайдо бўлди. Бу
рақамли технологияларнинг жадал ривожланиши, ахборот соҳасида инқилоб ва
иқтисодиётнинг глобаллашув жараёнларини тезлаштириш билан ажралиб турди.
Улардан фойдаланиш самарадорлиги ортиб бораётган билимга айлантирилди ва
ижтимоий-иқтисодий алоқалар тобора кенгайиб бормоқда. Бозор субъектларининг
фаолиятида рақамли трансформацияларнинг асосий омили рақамли маданиятни
ривожлантиришдан иборатлиги айтиб ўтилган.
Калит сўзлар:
Ta'lim tizimi, raqamli texnologiya, axborot maydoni, shakllanishi,
transformatsiyasi, axborot texnologiyalari, samarali, kommunikatsiya texnologiyalari.
Abstract:
In this article, the concept of today's digital economy appeared in the
economic theory and practice of a number of countries. This is digital technology.
It was characterized by rapid development, revolution in the information sector and
acceleration of globalization processes of the economy. The efficiency of their use has been
translated into increasing knowledge, and socio-economic relations are expanding more
and more. The main factor of digital transformations in the activities of market entities is
the development of digital culture it was mentioned.
|
| |
V. Амалий машғулотларлар бўйича кўрсатма ва тавсиялар

|
V. Амалий машғулотларлар бўйича кўрсатма ва тавсиялар
|
bet | 219/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)V. Амалий машғулотларлар бўйича кўрсатма ва тавсиялар
Амалий машғулотларини ўтказишда қуйидаги дидактик тамойилларга амал қилинади:
амалий машғулотларининг мақсадини аниқ белгилаб олиш;
ўқитувчининг инновацион педагогик фаолияти бўйича билимларни чуқурлаштириш имкониятларига талабаларда қизиқиш уйғотиш;
талабада натижани мустақил равишда қўлга киритиш имкониятини таъминлаш;
талабани назарий-методик жиҳатдан тайёрлаш;
амалий машғулотлар нафақат аниқ мавзу бўйича билимларни якунлаш, балки талабаларни тарбиялаш манбаи ҳамдир.
Амалий машғулотлар бўйича қуйидаги мавзулар тавсия этилади:
АУДИТНИНГ НАЗАРИЙ АСОСЛАРИ
Аудитга умумий тавсифи.
Аудиторлик фаолиятининг меъёрий - ҳуқуқий асослари.
Аудитнинг халқаро стандартлари.
Аудиторнинг касб этикаси.
Аудиторлик текширувини режалаштириш.
Аудиторлик текширувида муҳимлик ва риск.
Аудиторлик текширувида фирибгарликни аниқлаш.
Аудиторлик текшируви вақтида ички назорат тизимини ўрганиш ҳамда баҳолаш.
Аудиторлик далиллар.
Таҳлилий амаллар.
Аудиторлик танлаш.
АКТИВЛАР ВА МАЖБУРИЯТЛАР АУДИТИ
Аудиторлик текширувининг якуний босқичи.
Аудиторлик текширувлар натижаларини умумлаштириш ва баҳолаш.
Аудиторлик ҳисоботи ва унинг таркиби.
Аудиторлик хулосаси ва унинг турлари.
Ижобий фикр ва модификацияланган фикр.
Изоҳлар билан фикр билдирилган аудиторлик хулосаси фикр билдириш рад этилган аудиторлик хулосаси тушунтириш қисми киритилган изоҳлар билан фикр билдирилган аудиторлик хулосаси.
Аудиторлик хулосасининг таркиби.
Аудиторлик хулосасининг махсус қисми. Аудиторлик хулосасининг тушунтириш қисми.
Аудиторлик хулосасини тақдим этиш.
Таъминот жараёни аудити.
Ишлаб чиқариш жараёни аудити.
Меҳнат ҳақи ҳисоби ва тўлаш жараёни аудити.
|
| |
Phaeochromocytoma - Neonatal Intensive Care Drug Manual

|
Neonatal Intensive Care Drug Manual
|
bet | 518/654 | Sana | 03.01.2022 | Hajmi | 1,5 Mb. | | #14803 |
Phaeochromocytoma: This is rare in infants. Case series describe successful pre-operative management of hypertension with a sequential combination of phenoxybenzamine (alpha-blocker) (0.2 to 4 mg/kg/day) and propranolol (1 to 10 mg/kg/day).[21, 22]
Neonatal thyrotoxicosis: Beta-blockers (propranolol 2 mg/kg/day divided in 2 doses for 1–2 weeks) are effective at controlling the symptoms such as tachycardia, hypertension, and poor feeding.33 Other suggested regimens included 8-hourly doses.34-37
Pharmacokinetics/pharmacodynamics:
Propranolol is highly lipophilic and undergoes first-pass metabolism by the liver with only ∼25% of oral propranolol reaching the systemic circulation. Multiple pathways in the cytochrome P450 system are involved in propranolol’s metabolism.[23]
Filippi et al 2013 [24] reported pharmacokinetic parameters at steady state in newborns treated with 0.5 mg/kg 6 hourly. The maximal (71.7 ± 29.8 ng/mL), minimal (42.2 ± 20.8 ng/mL) and average concentration (60.8 ± 25.0 ng/mL), time of maximal concentration
(2.6 ± 0.9 hour) and area under the time-concentration curve (364.7 ± 150.2 ng/mL/hour) were similar to those observed in adults. In both dosing groups, elimination half-life was significantly longer (14.9 ± 4.3 and 15.9 ± 6.1 hours) and apparent total body clearance (27.2 ± 13.9 and 31.3 ± 13.3 mL/kg/min), lower than reported in adults, suggesting a slower metabolism in newborns. No differences were observed between newborns with different gestational age or different sex.
|
|
| |
TA’LIM MUASSASALARIDA AXBOROT BILAN ISHLASH KOMPITENTSIYASIGA

|
TA’LIM MUASSASALARIDA AXBOROT BILAN ISHLASH KOMPITENTSIYASIGABog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам TA’LIM MUASSASALARIDA AXBOROT BILAN ISHLASH KOMPITENTSIYASIGA
OID YONDASHUVLAR
Jumanov Lochinbek Habibulla o‘g‘li
JDPU Ta'lim muassasalarining boshqaruvi 1-kurs magistranti
D.S.Tursunov
JDPU Maktab menejmenti kafedrasi mudiri, PhD
Yigirmanchi asrning oxiridan boshlab insoniyat sivilizatsiyasining zamonaviy axborot
texnologiyalariga bog‘liqligi keskin oshdi va bu tendentsiya tobora kuchayib bormoqda. Endilikda
axborotga allaqachon ijtimoiy taraqqiyotning ajralmas omili roli berilgan. Shu sababli, turli
mutaxassislarni tayyorlashga qo‘yiladigan talablar ham sezilarli darajada o‘zgardi. Jamiyat
a’zolari nafaqat axborot sohasida, balki kompyuter texnologiyalarida ham eng so‘nggi yutuqlarni
tez o‘zlashtirish va ulardan foydalanish imkonini beradigan shunday ko‘nikmalarga ega bo‘lishi
kerak. Internet tarmog‘ining jadal rivojlanishi, shuningdek, axborot texnologiyalarining jamiyat
hayotining barcha jabhalariga to‘liq kirib borishi zamonaviy ta’lim tizimini tubdan modernizatsiya
qilish zarurligiga olib keldi. Biroq, bu jarayon imkon qadar tezroq boshlanishi kerak.
Har bir zamonaviy shaxs ega bo‘lishi kerak bo‘lgan asosiy vakolatlardan biri bu axborot
kompetentsiyasidir. 1996 yilda Evropa Kengashi tomonidan qabul qilingan asosiy vakolatlar
ro‘yxati jamiyatni axborotlashtirishning kuchayishi, ushbu texnologiyalarni bilish, ularni
qo‘llashni tushunish, kuchli va zaif tomonlari va tarqatilayotgan ma'lumotlarga nisbatan tanqidiy
xulosa chiqarish usullari bilan bog‘liq kompetentsiyalarni o‘z ichiga oladi.
O‘quv faoliyati jarayonida shakllangan vakolatlar ro‘yxatida A.V. Xutorskoy o‘quvchining
fanlar va ta'lim sohalarida, shuningdek, tashqi dunyoda mavjud bo‘lgan ma'lumotlarga nisbatan
ko‘nikmalarini ta'minlaydigan axborot kompetensiyalarini belgilaydi.
|
| |
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 249
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
Finlyandiyada HR kelajagi qanday ko‘rinishga ega? Umumiy tendentsiyalar mavjud, ular
orasida chiziqli mas'uliyatning o‘sishi va xodimlarning xizmatga yo‘naltirilganligi, xarajatlarni
optimallashtirish talabi va ba'zi hollarda omon qolish masalasi mavjud. Bir tomondan, kadrlar
bo‘yicha menejerning texnik mutaxassis sifatidagi pozitsiyasi asosan o‘z ahamiyatini yo‘qotdi,
boshqa tomondan, turli xil mehnat munosabatlariga nisbatan ko‘proq moslashuvchanlik talablari
ortib bormoqda.
Mahalliy darajada mazmunli shartnomalar uchun bosim kuchayib bormoqda, shu bilan birga
ishbilarmonlik aloqalari tobora xalqaro miqyosda tus olmoqda, bu esa odamlarning hayot
sifatining falsafiy va amaliy muammolari bilan bog‘liq yangi axloqiy va axloqiy savollarni
tug‘dirmoqda.
Yangi boshqaruv tizimiga o‘tish samaradorligi ko‘plab omillarga bog‘liq. Tashkilotning
muvaffaqiyatli ishlashiga erishish uchun rivojlanish korxonaning takomillashtirishni talab
qiladigan barcha sohalariga kirib borishi kerak. O‘zgarishlar insonning qiymat yo‘nalishlariga
ham, tashkiliy tuzilmaga, ma'lumotlar harakati, dizayn tizimi yoki ish usullariga teng darajada
ta'sir qilishi kerak. Rivojlanish yuqori boshqaruvning faolligini ham talab qiladi, chunki u o‘z
namunasi bilan bo‘ysunuvchilarning ishga munosabatiga ta'sir qiladi va jarayonga barcha
xodimlarni jalb qilishga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1.
Xalqaro menejment - Yuximenko PI
2.
Sinikka Vanhalaning tadqiqotlari asosida. Iqtisodiyot va biznes boshqaruvi
fakulteti. – Xelsinki, Finlyandiya. Qarang. jurnali "Kadrlarni boshqarish bo‘yicha qo‘llanma" 1-
son, 2012 yil.
3.
Finlyandiyada
xodimlarni
boshqarishning
xususiyatlari
2015.07.04
https://student.zoomru.ru/predprinim/osobennosti-upravleniya-personalom-v-finlyandii/
|
| |
References - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.260
1.
N. Mott, E. Davis, Electronic processes in non-crystalline substances. T 1 (Moscow,
World, 1982). Tanaka K., Okushi H. Defect states and carrier process in a-Si:H., J. Non-Cryst. Solids.
1984, 66
, N1&2, pp 205-208.
2.
Zaynobidinov S., Ikramov R.G., Zhalalov R.M., Nuritdinova M.A. Distributions of the
density of electron states in allowed bands and interband absorption in amorphous
semiconductors. // Optics and spectroscopy. –St. Petersburg, 2011, Vol. 1010, No. 5. p. 813-818.
3.
R.G. Ikramov. The distribution function of electronic states of dangling bonds in
amorphous semiconductors. Natural and technical sciences, 6, 2007, pp.58-63.
4.
Brodsky M. Amorphous semiconductors. (Moscow: Mir, 1982).
5.
S.Zaynobidinov, R.G. Ikramov, R.M. Jalalov Urbach enegy and the tails of the density of
states in amorphous semiconductors. Journal of Applied Spectroscopy, 2011, Vol. 78, No.
2., pp.
223-227.
6.
Zaynobidinov S., Ikramov R.G., Nuritdinova M.A., Zhalalov R.M. The distribution function
of defect states and the absorption spectra of amorphous semiconductors. Uzbek Journal of Physics,
2009, Vol.11 (N 1), pp. 52-57
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 274/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.259
where b is the parameter that determines the effective half-width of the distribution in the
form of hyperbolic secant. In [3, 5] it was shown that in the case when the density
distribution of electronic states at the boundaries of the valence and conduction bands has a
power dependence, they can be written as follows:
1
)
)(
(
)
(
n
g
C
V
E
N
g
, here ε≤ε
V
(4)
2
)
)(
(
)
(
n
g
V
C
E
N
g
, here ε
С
≤ε (5)
where N (εV) and N (εC) are effective values of the density of
states in the valence band and in the conduction band, εV is the
highest border of the valence band, and εC is the lower boundary
of the conduction band. E
g
– is the energy width of the mobility
gap (the width of the forbidden zone). Considering that the density
distribution of states at the boundaries of the allowed zones can
be parabolic or linear [1, 6], then n1 and n2 are ½ and 1. When
the densities of electronic states of the allowed bands correspond
to the Gaussian distribution, they can be written as follows [1, 6]:
for the valence band
2
exp
V
V
a
N
g
, (6)
for conduction band
2
exp
C
C
a
N
g
, (7)
As is known, the integral of the Gaussian distribution does not
have an analytical solution; therefore, to obtain analytical solutions
of the defect absorption spectra, one can apply the distributions in
the form of a hyperbolic secant: for the valence bands
))
(
exp(
))
(
exp(
)
(
2
)
(
V
V
V
b
b
N
g
, (8)
for conduction band
))
(
exp(
))
(
exp(
)
(
2
)
(
C
C
C
b
b
N
g
,
(9)
As shown in [6], the distribution of electronic states in the tails of allowed bands is
exponential and is described by the following expressions: for the tail of the valence band
))
(
exp(
)
(
)
(
1
V
V
N
g
when ε
V
<ε; (10)
and for the tail of the conduction band
))
(
exp(
)
(
)
(
2
C
C
N
g
when ε<ε
C
; (11)
where β
1
- and β
2
are the parameters that determine the curvature of the tails of the valence
and conduction bands.
|
| |
Список использованной литературы - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference...

335
Ключевые слова:
Европейские
стандарты, цифровые навыки и компетенции,
цифровая
компетентность,
цифровая
грамотность,
Объединенный
исследовательский центр.
Abstract.
The article discusses the European standards
for digital skills and
competencies, the framework of digital competencies for citizens and teachers.
Key words:
European standards, digital skills and competencies (DSC),
digital
competence, digital literacy, Joint Research Center (JRC).
Tadqiqot va amaliyot raqamli ko‘nikmalar va malakalarning (DSC) turli xil taʼriflari va
tasniflarini taklif qiladi. Evropa Ittifoqida paydo bo‘lgan tasnif o‘quvchilar/fuqarolar uchun
DSC (digital skills and competence) ning uchta asosiy toifasini belgilaydi.
1.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference...

|
Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming Pdf ko'rish
|
bet | 278/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1. Jalolova P.M. Theoretical- methodological aspects of quantum physics section in the
credit module system // Solid State Technology, 2020. – Vol. 63 Issue 6. – Pp.152–158.
2. Jalolova P.M. Методы использования информационных технологий в изучении
физики. // Materialien von XVI International wissen schaftliche und praktische Konferenz.
Februar – März. – Berlin, 2020. –Vol.11. Pp. С.69–73.
Mamanazarov B.J., Meyliqulov M. O. Interaktiv pedagogik dasturiy vositalar yaratish
uchun eng yaxshi oʻquv multimediyali dasturiy vositalar tahlili
INTERAKTIV PEDAGOGIK DASTURIY VOSITALAR YARATISH UCHUN ENG YAXSHI
OʻQUV MULTIMEDIYALI DASTURIY VOSITALAR TAHLILI
Mamanazarov Baxrom Jumonovich
(bmamanazarovatt@gmail.com)
TATU
Samarqand filiali katta o‘qituvchisi
Meyliqulov Murodulla Otabek o‘g‘li
(meyliqulovmurodulla@gmail.com)
TATU Samarqand filiali talabasi
Ta’lim tizimida, jumladan, oliy ta’limda amalga oshirilgan islohotlar natijasida yuz
bergan o‘zgarishlar ijtimoiy-siyosiy, huquqiy, iqtisodiy va ma’naviy jihatdan katta tarixiy
ahamiyatga ega. Amalga oshirilgan islohotlar nafaqat mamlakatimizda ijobiy o‘zgarishlarga
olib keldi, balki xalqaro maydonda ham mamlakatimiz nufuzini yangi bosqichga olib chiqdi.
Bu borada bir qator me’yoriy hujjatlar qabul qilindi. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2017 yil 20-apreldagi PQ-2909-sonli qarori bunga yaqqol misoldir.
МАҚСАД
КОМПОНЕНТИ
Ижтимий буюртма:
Касбий тайѐргарлиги ривожланган физик мутахассисларга бўлган ижтимоий талаб
Мақсад:
Атом физикасини рақамли технологиялардан фойдаланиб ўқитиш асосида талабаларнинг касбий тайѐргарлигини
ривожлантириш
МАЗМУН
КОМПОНЕНТИ
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming
|
Использованная литература

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.512
контроля их работы. В данной статье мы рассмотрим различные методы моделирования
асинхронных двигателей, их применение и перспективы.
Методы моделирования асинхронных двигателей
1. Метод конечных элементов
Метод конечных элементов (МКЭ) представляет собой численный метод
моделирования, который широко используется для анализа электромагнитных полей в
асинхронных двигателях. МКЭ позволяет учесть
сложную геометрию двигателя,
распределение магнитных полей и потери мощности. Этот метод позволяет предсказывать
характеристики двигателя, такие как вращающий момент и КПД.
2. Электрические эквивалентные схемы для асинхронных двигателей представляют
собой абстрактные модели, которые помогают инженерам и исследователям легче
понимать и анализировать работу этих двигателей. Эти
схемы описывают внутреннюю
структуру двигателя с точки зрения его электрических характеристик и взаимодействия с
внешними электрическими сетями. Существует несколько различных моделей, которые
могут быть использованы в зависимости от уровня детализации и целей анализа. Вот
некоторые из наиболее распространенных электрических
эквивалентных схем для
асинхронных двигателей:
Схема сопротивлений и реактивностей: Это одна из наиболее простых моделей,
которая представляет асинхронный двигатель как комбинацию активного сопротивления
(R), реактивного сопротивления (X), и источника напряжения (E), который отображает
обратную ЭДС (электродвигательная сила) двигателя. Эта
модель учитывает основные
электрические параметры и характеристики двигателя.
Схема двойной обмотки: Эта модель учитывает две обмотки в двигателе: статорную и
роторную. Она представляет двигатель как две независимые обмотки с сопротивлениями и
реактивностями, связанные через идеальный трансформатор с коэффициентом
трансформации, отражающим скорость вращения ротора.
Схема на векторной диаграмме: Эта более сложная модель представляет двигатель
как комплексное число и использует векторную диаграмму для анализа фазных токов и
напряжений. Она позволяет более точно учитывать взаимодействие между статором и
ротором, а также динамические изменения во времени.
Схема частотного преобразователя: В случае, если двигатель управляется частотным
преобразователем, его модель может включать такие параметры, как частота и амплитуда
выходного напряжения частотного преобразователя. Это
позволяет анализировать
эффекты изменения частоты на работу двигателя.3. Моделирование по фазам
Моделирование асинхронных двигателей по фазам позволяет рассматривать каждую
фазу (ротор, статор) отдельно и затем комбинировать результаты. Этот метод позволяет
получить детальное представление о работе двигателя, включая взаимодействие между
фазами.
Преимущества методов моделирования
Использование различных методов моделирования
асинхронных двигателей
предоставляет следующие преимущества:
Повышение эффективности: Моделирование позволяет оптимизировать дизайн и
управление двигателем для достижения максимальной эффективности.
Предсказание характеристик: Моделирование позволяет предсказать работу
двигателя при различных условиях нагрузки и напряжения.
Введение - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.511
неравномерный износ, трещины или несбалансировка.
Моделирование вибрации
позволяет создать более точные диагностические инструменты.
3. Акустическая диагностика
Использование методов акустической диагностики позволяет выявлять не только
физические дефекты, но и акустические признаки проблем в стержне ротора. Это включает
в
себя анализ звуковых волн, излучаемых стержнем при работе. Моделирование
акустических сигналов может помочь в раннем обнаружении дефектов.
Результаты и Преимущества
Использование методов моделирования для диагностики дефекта в стержне ротора
предоставляет ряд преимуществ:
Предотвращение аварий: Раннее обнаружение дефектов
позволяет предотвратить
аварийные ситуации и увеличить надежность механических систем.
Эффективное обслуживание: Моделирование дает возможность для планирования и
выполнения профилактического обслуживания, что снижает операционные затраты.
Улучшение безопасности: Обнаружение дефектов в роторе раньше позволяет
предотвратить потенциально опасные ситуации.
Обсуждение. Моделирование диагностики дефекта в стержне ротора является
важной областью исследований, которая вносит значительный вклад в улучшение
надежности и безопасности механических систем. Дальнейшие исследования и разработки
в этой области могут привести к развитию более точных и
эффективных методов
диагностики, способных предсказывать дефекты до их проявления на практике.
Analiz-sintez - 1-Mavzu: Ona tili va o‘qish savodxonligini o‘qitish tamoyillari, ona tili o‘qitish metodikasining...

|
1-Mavzu: Ona tili va o‘qish savodxonligini o‘qitish tamoyillari, ona tili o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan aloqadorligi. Boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish savodxonligi darslariga qo‘yiladigan talablar
|
bet | 8/9 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 341,85 Kb. | | #274217 |
Bog'liq 1-mavzu (1)Analiz-sintez metodi savod o'rgatish darslariga rus-tuzem mak
tablari va tatar o'qituvchilarining faoliyati orqali kirib kelgan. Ona tili ta ’limi jarayoniga analiz - tahlil grammatik hodisaning muhim belgilarini aniqlash maqsadida, o'rganilgan grammatik tushunchaning yangi qirralarini ochish va mustahkamlash maqsadida tatbiq etiladi. Fonetik, leksik, morfologik va sintaktik tahlil shu m etodning amalda namoyon bo'lishidir. Sintez qismlarga bo'lib o'rganilgan grammatik materialni yaxlitlashdir. Masalan, ot, sifat, fe’l, son kabi so'z tu r kumlari o'rganilayotganda ularga oid so'zlar berilib, ular ishtirokida gap tuzish, aralash berilgan so'zlardan gap tuzish, aralash berilgan gaplarni voqealar rivoji asosida tartiblashtirib m atn tuzish, m azm unan tahlil qilingan rasm asosida hikoyacha tuzish kabi ishlarda sintez metodi namoyon bo'ladi. Analiz-sintez m etodida ham o'quvchilarni faollashtirish o'qituvchining o'quvchilarga beradigan savol va top- shiriqlariga, ishni tashkil etish shakllariga bog'liq bo'ladi.
Induksiya metodida o'quvchilar o'qituvchi tavsiya etgan til dalil-
larini kuzatadi, tahlil qiladi va shu asosda xulosa va ta’riflar keltirib chiqaradi.
Deduksiya metodida o'quvchi tayyor qoida — ta ’rif bilan tanishadi
va uning mohiyatini til dalillari asosida ochadi.
Bu metodlarning samarasi o'qituvchining savol-topshiriqlari mazmuni grammatik hodisaning muhim tomonlariga yo'naltirilganligiga, izchilligiga, faoliyatni tashkil etish shakllariga, o'quv vositalari (darslik, turli xarakterdagi lug'atlar, rasm, jadvallar, texnik vositalar)ga bog'liq bo'ladi.
Xulosa qilib aytganda yuqoridagi barcha metodlarning muvaffaqiyati o'qituvchining beradigan savol-topshiriqlariga bog'liq. Yo‘l-yo‘lakay duch kelgan savollar bilan kichik yoshdagi o'quvchining anglash faoliyatini ishga solish kutilgan natijani bermaydi.
So'nggi yillar davomida ta ’lim tizim iga an ’anaviy metodlar bilan birga zamonaviy pedagogik texnologiya usullari kirib keldi. Ulardan ona tili ta’limi jarayonida foydalanish bo'yicha yutuqlar qo'lga kiritildi.
Aqliy hujum:
Ona tili va o‘qish savodxonligini o‘qitish tamoyillari
Ona tili o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan aloqadorligi.
Boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish savodxonligi darslariga qo‘yiladigan talablar.
Innovatsion pedagogik texnologiyalarni ayting.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-Mavzu: Ona tili va o‘qish savodxonligini o‘qitish tamoyillari, ona tili o‘qitish metodikasining boshqa fanlar bilan aloqadorligi. Boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish savodxonligi darslariga qo‘yiladigan talablar
|
Bugungi iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida xo‘jalik

|
Bugungi iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida xo‘jalik Pdf ko'rish
|
bet | 264/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docBugungi iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida xo‘jalik
yurituvchi subyektlarning moliyaviy natijalarini tahlil etishda moliya-
viy tahlilning eng asosiy vazifalari bo‘lib quyidagilar hisoblanadi:
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning foydalilik darajasiga baho
berish;
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy natijalari tarkibi,
tuzilishi va dinamik o‘zgarishlariga baho berish;
· biznes-rejada belgilangan foydalilik darajasiga erishilganligi va
unga ta’sir etgan omillarni o‘rganish hamda baho berish;
· foydaning shakllanishi va ishlatilishining asoslanganligini
tekshirish;
· foydaning ko‘paygan yoki kamayganligiga mahsulot (ish,
xizmat)lar sotishdan va boshqa faoliyatlardan erishilgan natijaning ta’sir
etishini aniqlash;
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning yalpi foydasi va unga ta’sir
etuvchi omillarga baho berish;
· soliqqa tortilgunga qadar bo‘lgan foydaning shakllanishiga va
unga ta’sir etuvchi omillarga baho berish;
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning sof foydasi va unga ta’sir
etuvchi omillarni o‘rganish hamda baho berish;
· sof foydani ko‘paytirish yo‘nalishlarini belgilab berish;
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning rentabellik ko‘rsatkichlarini
o‘rganish va ularga ta’sir etuvchi omillarga baho berish;
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning umumiy rentabellik darajasini
oshirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish.
Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida xo‘jalik yurituvchi
subyektlarning moliyaviy natijalarini tahlil etishda asosiy axborot
manbalari bo‘lib quyidagilar hisoblanadi:
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning biznes-reja ma’lumotlari;
· xo‘jalik yurituvchi subyektlarning «Moliyaviy natijalar
to‘g‘risida»gi hisobot (2-shakl) ma’lumotlari;
· buxgalteriya hisobining moliyaviy natijalarni aks ettiruvchi
tegishli schot ma’lumotlari.
|
| |
II bo‘lim bo‘yicha jami (490+600 satrlar)

357
Test savollari:
1. Pul mablag‘lari harakatdagi aktivlarning qaysi qatoriga
kiradi?
a) tez sotiluvchi aktivlarga;
b) doimiy harakatdagi aktivlarga;
d) sekin sotiluvchi aktivlarga;
e) aylanma mablag‘larga.
2. Yillik moliyaviy hisobot tarkibiga qaysi shakllar kiradi?
a) Buxgalteriya balansi, moliyaviy natijalar, asosiy vositalar, pul
oqimlari va ishlab chiqarish qarorlari to‘g‘risidagi hisobotlar.
b) Buxgalteriya balansi, moliyaviy natijalar, asosiy vositalar, pul
oqimlari va mahsulotlar sotish to‘g‘risidagi hisobotlar.
d) Buxgalteriya balansi, moliyaviy natijalar, asosiy vositalar, pul
oqimlari va xususiy kapital to‘g‘risidagi hisobotlar.
e) Buxgalteriya balansi, moliyaviy natijalar, asosiy vositalar, pul
oqimlari, debitorlik va kreditorlik qarzlari to‘g‘risidagi ma’lumotnoma.
3. Quyidagi ko‘rsatkichlardan qaysi biri joriy to‘lov qobiliyatini
ifodalaydi?
a) pul mablag‘lari / qisqa muddatli to‘lov majburiyatlari;
b) pul mablag‘lari va boshqa aktivlar / qisqa muddatli to‘lov
majburiyatlari;
d) (pul mablag‘lari + qimmatli qog‘ozlar) / qisqa muddatli to‘lov
majburiyatlari;
d) aylanma aktivlar / majburiyatlar;
4. Ishlab chiqarish fondlari bo‘yicha rentabellik qanday
aniqlanadi?
a) (foyda x 100) / asosiy vositalar + aylanma mablag‘lar;
b) (foyda x 100) / aktiv fondlar + passiv fondlar;
d) (foyda x 100) / balans aktivi 1-bo‘lim + 2-bo‘lim jami;
e) barcha javoblar to‘g‘ri.
Aylanma mablag‘larning aylanish koeffitsiyenti qanday

|
Aylanma mablag‘larning aylanish koeffitsiyenti qanday Pdf ko'rish
|
bet | 259/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc5. Aylanma mablag‘larning aylanish koeffitsiyenti qanday
aniqlanadi?
a) (mahsulotni sotishdan tushgan tushum + tayyor mahsulot) /
aylanma mablag‘larning yillik o‘rtacha qiymati;
b) mahsulotni sotishdan tushgan tushum / aylanma mablag‘larning
yillik o‘rtacha qiymati;
358
d) sotilgan mahsulotning tannarxi / aylanma mablag‘larning yillik
o‘rtacha qiymati;
e) mahsulotni sotishdan tushgan tushum / aylanma aktivlar.
6. Qisqa muddatli passivlar deganda nimani tushunasiz?
a) kreditor qarzlar;
b) qisqa muddatli kredit va qarzlar;
d) maqsadli tushumlar;
e) kelgusi davr sarflari.
7. Quyidagi ma’lumotlarga ko‘ra qaysi bir korxona ko‘proq
moliyaviy barqarorlikka egaligini ko‘rsating:
(ming so‘m)
Korxonalar
Passivlar
A
B
V
G
1. O‘z mablag‘lari
24
20
18
14
2. Majburiyatlar
12
9
3
6
Jami:
36
29
21
20
Javob:
a), b), d), e).
8. Qiyin sotiluvchi aktivlar deb nimalar sanaladi?
a) aylanma aktivlar;
b) uzoq muddatli aktivlar;
d) pul mablag‘lari;
e) asosiy vositalar.
9. Buxgalteriya balansi ma’lumotlari asosida quyidagi ko‘rsat-
kichlar aniqlanadi:
a) korxonaning barqarorlik darajasi;
b) sotishdan kelgan tushum tuzilishi;
d) asosiy faoliyat bo‘yicha xarajatlarning dinamikasi;
e) korxona daromadlarini tuzilishi.
10. Joriy likvidlik koeffitsiyenti orqali:
a) qisqa muddatli majburiyatlarning har so‘miga joriy aktivlarning
qancha miqdori to‘g‘ri kelishi;
b) uzoq muddatli majburiyatlarning har so‘miga uzoq muddatli
aktivlarning qancha miqdori to‘g‘ri kelishi;
d) o‘z kapitalining har so‘miga joriy aktivlarning qancha miqdori
to‘g‘ri kelishi;
e) doimiy kapitalning har so‘miga o‘z kapitalini qancha miqdori
to‘g‘ri kelishi aniqlanadi.
|
| |
Tez likvidlik koeffitsiyenti qaysi javobda to‘g‘ri

362
mazkur sohada kapital o‘zini oqlamasa, foyda keltirmasa va bozorda o‘z
o‘rnini topa olmasa investorlar kapitalni bu tarmoq yoki faoliyat turidan
olib, boshqa yanada daromadliroq bo‘lgan tarmoqqa yo‘naltiradilar.
Bozor ishtirokchilari, shu jumladan tadbirkorlarning manfaati xalq
iste’moli tufayligina ro‘yobga chiqadi. Ishlab chiqarilayotgan tovarlar,
mahsulotlar, ko‘rsatilayotgan xizmatlar va bajarilayotgan ishlarga talab
bo‘lsagina ular iste’molga yo‘l oladi, boshqacha qilib aytganda, sotiladi.
Demak, talabsiz foyda yuzaga kelmaydi. Bozor qonuniyatining maz-
muni ham shundan iborat va bozor sharoitida daromad olish, foyda
qilishning boshqacha usuli bo‘lishi mumkin emas. Foyda mexaniz-
mining ta’siri ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar faoliyatini iste’mol-
chi manfaatiga qaratadi, chunki shu yo‘l orqaligina foyda olishni biladi.
Foyda (daromad) iqtisodiy harakatning zaruriy sharti, maqsadi
sifatida qaraladi. Jahon amaliyotida foyda, deyilganda ko‘pincha, biznes
samaradorligining tadbir vositasi sifatida qaraladi. Foyda bu daromadlar
va xarajatlar farqlanishidagi yuqori o‘zgaruvchanlikdir. Ular orasidagi
quyi o‘zgaruvchanlik esa zararni ifodalaydi.
Daromadlar va xarajatlar moliyaviy natijlarni xarakterlovchi foydani
o‘lchashga daxldor bo‘lgan elementlar hisoblanadi. Daromadlar va
xarajatlarni, ya’ni foydani aniqlash va o‘lchash – korxona o‘z moliyaviy
hisobotini tayyorlashda foydalaniladigan kapital konsepsiyasi hamda
kapitalning saqlanishiga bog‘liq bo‘ladi.
Daromadlar va xarajatalar elementlari quyidagicha aniqlanadi.
Moliyaviy hisobotni tuzish va taqdim etish tamoyillari turli

360
O‘z aylanma mablag‘lari va uzoq muddatli kredit, qarzlar > Ishlab
chiqarish zaxiralari
Jami asosiy manbalar > Ishlab chiqarish zaxiralari;
b) O‘z aylanma mablag‘lari < Ishlab chiqarish zaxiralari
O‘z aylanma mablag‘lari va
uzoq muddatli kredit, qarzlar > Ishlab chiqarish zaxiralari
Jami asosiy manbalar > Ishlab chiqarish zaxiralari;
d) O‘z aylanma mablag‘lari < Ishlab chiqarish zaxiralari
O‘z aylanma mablag‘lari va
uzoq muddatli kredit, qarzlar < Ishlab chiqarish zaxiralari
Jami asosiy manbalar > Ishlab chiqarish zaxiralari;
e) O‘z aylanma mablag‘lari < Ishlab chiqarish zaxiralari
O‘z aylanma mablag‘lari va
uzoq muddatli kredit, qarzlar < Ishlab chiqarish zaxiralari
Jami asosiy manbalar < Ishlab chiqarish zaxiralari;
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 304

414
shaxsga aytiladi. Ya’ni boshqa korxonalarning bu korxona oldida hisob-
kitoblar bo‘yicha majburiyatlari bo‘ladi. Bunda korxona tomonidan
to‘lanishi lozim bo‘lgan majburiyatlar kreditorlik majburiyatlari, olinishi
lozim bo‘lgan majburiyatlar esa debitorlik majburiyatlar hisoblanadi.
Ikki tomonlama shartnoma majburiyatlarda bir korxona ham debitor,
ham kreditor bo‘lishi mumkin. Masalan, tovar yetkazib berish
shartnomasi bo‘yicha tovarlar yetkazib berilgan bo‘lsa-yu, ularning puli
to‘lanmagan bo‘lsa, mahsulot yetkazib beruvchiga bu summa debitorlik
qarzi deb ko‘rsatiladi va u debitor, ya’ni xaridorlarga ma’lum
summadagi tovarlarni qarzga bergan deb hisoblanadi. Shu korxonaning
o‘zi mazkur tovarlarni sotib olgan korxonalar uchun kreditor bo‘ladi.
Xaridor sotib olingan tovar bo‘yicha mana shu qarz summasini batamom
to‘lab bo‘lgunicha kreditorlik qarzi deb ko‘rsatadi.
Ø
Gorizontal tahlilida - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

364
uni sof foyda va dividend to‘loviga tortiladigan foyda summasi, soliq
idorasini esa soliq to‘loviga qadar bo‘lgan foyda va unga qayta qo‘shi-
ladigan xarajat moddalari, xaridor va buyurtmachilar yoki sheriklarni
korxonaning yil yakuni bo‘yicha erishilgan iqtisodiy foydasi qiziqtiradi.
Debitorlik qarzi – - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

415
inqirozi davom etayotgan bir sharoitda eng dolzarb masalalardan biri
ekanligini ta’kidlab o‘tish lozim.
Debitorlik va kreditorlik majburiyatlari hisob-kitoblarning doimiy
yo‘ldoshi hisoblanadi. Lekin ularning to‘lov muddatining oshib ketishi
xo‘jalik subyektlarining moliyaviy ahvoliga katta ta’sir o‘tkazadi. Shu
maqsadda xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini yuritishda debitorlik
va kreditorlik majburiyatlarini to‘g‘ri boshqarish masalasiga alohida
ahamiyat beriladi.
Muddati o‘tgan debitorlik majburiyatlarining oldini olish bevosita
davlat nazorati va e’tiboridagi masala ham hisoblanadi. Negaki, korxo-
nalar va tashkilotlar o‘rtasida bo‘ladigan o‘zaro munosabatlarda majbu-
riyatlarni tartiblash asosida davlat naqd pul muomalasini boshqarish va
iqtisodiy tadbirlar rejasini tuzib chiqish chora-tadbirlari belgilanadi.
Tahlil etishning asosiy maqsadi – debitorlik va kreditorlik majbu-
riyatlari aylanish davrini tezlashtirish asosida korxonaning moliyaviy
holatini yaxshilash borasida chora-tadbirlar belgilashdan iborat.
Debitorlik va kreditorlik majburiyatlari bo‘yicha hisobot, ma’lumotno-
ma har oyning 1-sanasida tuzilib, tegishli tashkilotlarga topshiriladi.
Ushbu ma’lumotnomadan korxonaning majburiyatlar balansini ham
tuzish mumkin.
Tahlil etishda korxonalarning muayyan davrga bo‘lgan o‘zaro debi-
torlik va kreditorlik majburiyatlarining holatiga, tarkibiga, tashkil topish
muddatlariga, yuzaga chiqish sababalariga, debitorlik va kreditorlik
majburiyatlarining oqlanuvchanligiga, debitorlik va kreditorlik majburi-
yatlari bo‘yicha dargumon qarzlarning yuzaga chiqishiga baho beriladi.
Debitorlik va kreditorlik majburiyatlarining yuzaga kelishida

417
– o‘zaro shartnomaviy munosabatlarning yaxshi yo‘lga qo‘yilma-
ganligi;
– daromadlarni tan olish yuzasidan korxonalar tarmoq xususiyatidan
kelib chiqilmaganligi;
– xarajatlar tarkibiga kiruvchi ish va
xizmatlarni hisobga olishda
qat’iy hujjatlashtirish mezonlarining yo‘qligi;
– xodimlar va kapital egalari bilan korxona o‘rtasidagi
munosabat-
larda qa’tiy shartlarning yo‘qligi;
– kredit tashkilotlari bilan mijoz o‘rtasida bo‘ladigan munosabatlarda
korxonalar faoliyatini baholashning uslubiy asoslaridagi kamchiliklar;
– sug‘urta tashkilotlari bilan korxonalar o‘rtasidagi munosabatlarda
qat’iy davlat qonunchilik mexanizmining mavjud emasligi va boshqalar.
Yuqorida ta’kidlanganidek, korxonada
debitorlik va kreditorlik
majburiyatlari yuzaga kelishining asosiy sababi hisob-kitoblarda to‘lov-
lar muddatining yoki sanasining turli hisobot davriga tushib qolishidir.
Bunda debitorlik va kreditorlik majburiyatlarining yuzaga chiqishiga har
qanday holda ham yo‘l qo‘yiladi. Agarda mahsulotlar ortib jo‘natish
orqali sotiladigan bo‘lsa, bunda to‘lovlar amalga oshish sanasiga qadar,
agarda tovarlar pulini oldindan to‘lash asosida sotiladigan bo‘lsa bunda
ham tovarlarni jo‘natish sanasiga qadar majburiyat, qarz sifatida hisobda
aks ettiriladi.
Debitorlik va kreditorlik majburiyatlari bo‘yicha hisobot, ma’lumotno-
ma har oyning 1-sanasiga tuziladi va tegishli tashkilotlarga topshiriladi.
Debitorlik va kreditorlik
qarzlari korxona balansi, ya’ni har
chorakda tuziladigan korxona aktivlari, kapitali va majburiyatlari holati
to‘g‘risidagi hisobotda ham aks ettiriladi.
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotning asosiy

|
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotning asosiy Pdf ko'rish
|
bet | 265/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docBu sahifa navigatsiya:
- Foyda
10.2. Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotning asosiy
ko‘rsatkichlari, ular bilan shug‘ullanuvchilarning iqtisodiy
manfaatlari
Buxgalteriya hisobining milliy standartlarini amalga kiritish zarurati
asosan, buxgalteriya hisobining bazaviy qoidalari va tamoyillarini tu-
shuntirish va umumlashtirish, asosiy tushunchalarni bayon qilish, u yoki
bu buxgalteriya usullarini hisobga olgan holda O‘zbekiston Respublika-
sida hisobning o‘ziga xos xususiyatlarini qo‘llashdan iborat. Moliyaviy
natijalar hisobini yuritishda «Hisob siyosati va moliyaviy hisobot» nomli
1-son BHMS, «Asosiy xo‘jalik faoliyatidan olingan daromadlar» nomli
2-son BHMS, «Moliyaviy natijalar to‘g‘risida hisobot» nomli 3-son
BHMS, «Tovar-moddiy zaxiralar» nomli 4-son BHMS, «Inventari-
zatsiyani tashkil etish va o‘tkazish» nomli 19-son BHMS, «Xo‘jalik
yurituvchi subyektlar moliyaviy-xo‘jalik faoliyatining buxgalteriya
hisobi hisobvaraqlar rejasi va uni qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnoma» nomli
21-son BHMSlar uslubiy asos sifatida qo‘llanilishi mumkin.
Moliyaviy hisobotning betarafligi shundaki, undan ham ichki,
ham tashqi axborot foydalanuvchilarning manfaatlari mujassamlashgan.
Ichki moliyaviy tahlilda korxonada ko‘proq moliyaviy natijalarni yuzaga
chiqish o‘rni, shakli bo‘yicha o‘zgarishlariga ahamiyat beriladi, ya’ni
ularning analitik qatoriga ko‘proq ahamiyat beriladi.
Foyda iqtisodiy kategoriya, uning umumiy mohiyati quyidagicha
ifodalanadi:
- firma, kompaniya, korxonalarning qisqa va uzoq muddatli
rivojlanishining asosiy manbayi;
- kreditga layoqatligini ifodalovchi ko‘rsatkich ;
- mulk egasining asosiy maqsadi;
- raqobatga bardoshlikning mezoni;
- ijtimoiy - ehtiyojlarni qondirishning manbayi;
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi umumlashgan ma’lumotlar
moliyaviy hisobotning muhim shakli 2-shaklda «Moliyaviy natijalar
to‘g‘risidagi» hisobot shaklida ifodalanadi.
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot choraklik hisobot shakliga
kirib barcha xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan tuziladi.
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot va uni to‘ldirish tartibi
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2002-yil 27-dekabrdagi
140-sonli buyrug‘i asosida belgilanadi.
|
| |
Namunaviy topshiriqlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Namunaviy topshiriqlar
S. Abduqahhorning “Uch jo’ja va o’rdakcha” she’ri, shuningdek, “Bo’ri bilan quyon” xalq ertagiga doir, shuningdek puflab chalinadigan hushtak o’yinchoqlarni loydan dekorativ haykalchalarini yasash.
Foydalanish uchun tavsiya etiladigan tasviriy san’at
asarlarining ro’yxati:
N. Karaxan. “Yoz oqshomi”, “Bug’doyzor”; O’. Tansiqboev “Tog’dagi qishloq”, “Oqshom”, “Issiqko’l oqshomi”; M. Novikov “Turkistonda qish”;Z. Inog’omov “Bahor”, “Arpa”; G’. Abdurahmonov “Paxtakor stadioni”; R. Temurov “Paxta dalasida”, “Oqshom”; Sh. Abdurashidov “Baxmalda yoz”; I. Haydarov “Saraton”; P. Benkov “Registonda ilk bahor”; I. Limakov “Bizning ko’cha”; M. Novikov “Qish manzarasi”; K.Cheprakov “Mehmonga”; O. Tatevosyan “Bog’ yo’li”; K. Yusupov “Hunarmandlar shahri”.
3-sinf
Borliqni idrok etish (3 soat)
Borliqni idrok etish mashg’ulotlarining vazifalari quyidagilardan iborat:
Qish faslidagi tabiat manzaralarining go’zalliklarini, uning o’ziga xos xususiyatlarini idrok etish; tevarak-atrofdagi va tabiatdagi afsonaviy go’zalliklarni ko’ra bilish va idrok etish; daraxt shoxi va ildizlaridagi qor uyumlari va bulutlardagi turli shakllarni ko’ra bilishga o’rgatish, kuzatuvchanlikni, fantaziyani, obrazli tafakkurni rivojlantirish; dekorativ qush va hayvonlarni, baliqlarning o’ziga xos ranglarini, tuzilishidagi go’zalliklarni idrok etishga o’rgatish; shahar va qishloq ko’rinishlarini o’ziga xos jihatlari bilan tanishtirish.
|
Namunaviy torshiriqlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Namunaviy torshiriqlar
Meva va gullar tasviridan yo’lsimon, kvadrat, to’rtburchak shaklda naqsh namunalaridan ko’chirish. Ijodiy tarzda naqshlar ishlash. Hayvonlar tasvirini tabiiy materiallardan (barglar, o’t-o’lanlar va hokazo) applikatsiya yo’li bilan ishlash. "Toshbaqa bilan chayon" masali, o’zbek xalq ertaklaridan "Sham ko’targan mushuk", "Bo’ri bilan mergan", "Echki va uning bolalari" va "Tulki bilan tovus" ertaklari asosida rasm ishlash. "Navro’z" bayramiga atab tabriknoma eskizini tayyorlash.
v) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi (6 soat)
Harakatdagi odam, hayvonlarning asosiy va tana qismlari, harakatdagi holatlarini, xalq ustalarining o’yinchoq yasash texnikasi bilan yaqindan tanishishtirish va bu texnikada ishlash malakalarini hosil qilish; tasvirlashga o’rgatish; tasvirlanayotgan obrazning kayfiyatini haykalda ifodalay olish, obraz yoki detallarning o’zaro bog’liqligini hisobga olib tasvirlashga o’rgatish.
Namunaviy topshiriqlar
"Tuyalar karvoni" (jamoa ish), "Sirk sahnasidagi tomosha", “Xo’tik yetaklagan bola” mavzusida, shuningdek, “Bo’ri bilan mergan” ertagi asosida haykallar ishlash.
Foydalanish uchun tavsiya etiladigan tasviriy san’at
asarlarining ro’yhati:
G.Kazakov “Qovun bozori”; U.Mo’min “Xirmon”,“Anorlar”; M.Jo’raboev “Hosil”; P.Benkov “Dugonalar”; P.Leviskiy "Susambil"ga ishlangan illyustrasiyalar; R.Ahmedov “Dam olish”; Ye.Melnikov “Anorlar”; Yu. Yelizarov “Tarvuzli natyurmort”; O’.Tansiqboev “Sirdaryo”, “Tog’da kuz”, “Chorvoq qurilishida”; A.Mahkamov “Dorbozlar”, "O’zbekiston ko’chma sirki" seriyasidan. Q.Basharov “O’zbekiston kuzi”, “Shaftolilar”, “Shohimardon yo’li”; N.Karaxan “Sari-Chelak ko’li”; D.Mursalimov “Eski shaharda”; N. Kashina “Childirma ushlagan qiz”; T.Muhamedov "Sham ko’targan mushuk" nomli xalq ertagiga ishlangan illyustrasiya. S.Abdullaev “Olmali natyurmort”.
4-sinf
Borliqni idrok etish (3 soat)
Borliqni idrok etish mashg’ulotlarining vazifasi quyidagilardan iborat: san’at, transport, qurilish va qishloqlardagi kishilar mehnatining o’ziga xos tomonlari bilan tanishtirish; kuzatilgan mehnat jarayonlaridan olingan taassurotlardan tasviriy faoliyatlarda foydalanishga o’rgatish; o’quvchilarning kuzatuvchanligi va xotirasini, obrazli tafakkurini yanada o’stirish.
|
Namunaviy topshiriqlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 235/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Namunaviy topshiriqlar
Yo’lsimon va kvadrat shakldagi naqsh namunalaridan ko’chirish. Turli narsalar sirtini bezash uchun mustaqil ravishda yo’lsimon va kvadrat shaklda naqshlar ishlash. S. Abduqahhorning “Uch jo’ja va o’rdakcha“ she’ri, “Qish ertagi”, “Musavvir Qorbobo”, xalq ertaklaridan "Maqtanchoq quyon", “Bo’ri bilan tulki”, “Qizg’anchiq it”, “Bo’ri va echki” kabi she’r, hikoya va ertaklar asosida rasm ishlash.
v) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi (6 soat)
- loy va plastilin yordamida o’quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini o’stirish;
-
sodda mazmundagi kompozitsiyalar tuzishni o’rgatish;
-
o’quvchilarning dekorativ haykaltaroshlikning o’ziga xos xususiyatlariga doir bilimlarini mustahkamlash;
-
bolalarning mustaqil ravishda ijod qila olish qobiliyatlarini o’stirish.
|
| |
Musiqiy savodxonlik - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 316/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Musiqiy savodxonlik
5- va 6-sinflapda olingan bilim va malakalarni mustahkamlash. Ovoz diapazoniga mos mashq va qo`shiqlarni nota yozuviga qarab kuylash. Major va minor uchtovushliklarini kuylash. Intervallar haqida tushunchaga ega bo`lish. Qashqadaryo-Surxondaryo va Samarqand-Buxoro, Farg`ona-Toshkent hamda Xorazm vohalari mahalliy ijro uslublari haqida tassavurga ega bo`lish. Har bir vohaning o`ziga xos janrlarini bilish.
2- CHORAK (7 soat)
Mavzu: «Maqomlar haqida umumiy tushuncha».
Musiqa tinglash
Maqom cholg`u yo`llari.
Buxoro «Shashmaqom»idan:
1. Tasnifi Buzruk
2. Garduni Buzruk
3. Tarjei Navo
4. Samoi Dugoh
5. Tasnifi Rost
Farg`ona-Toshkent maqom yo`llari:
1. Munojot (1-4)
2. Segoh (cholg`u yo`li)
3. Cho`li Iroq
4. Abdurahmonbegi
5. Nasrulloi 1
Xorazm maqomlaridan:
1. Peshravi Gardun
2. Foxti-zarb - Dugoh maqomidan
3. Peshrav-Segoh maqomidan
(Tanlab olgan holda)
Ashula yo`llari:
-
«Nasrulloyi»(Buzruk maqomidan)
-
«Mog`ulchai Buzruk»
-
«Qashqarchai Mo`g`ulchai Buzruk»
-
«Soqiynomai Mo`g`ulchai Buzruk»
-
«Mo`g`ulchai Dugoh»
-
Dugoh Husayniy
-
Segoh (ashula yo`li)
-
Toshkent Iroqi
-
Ushshoq («Qora ko`zim»)
-
Maqomi Navo, tarona
-
Suvora –Dugoh maqomidan
-
Suvorai Segoh – Segoh maqomidan
-
Panjgohi Buzruk – Buzruk maqomidan
-
Muhammasi Bayot – Navo maqomidan
(Tanlab olgan holda)
|
| |
Namunaviy topshiriqlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Namunaviy topshiriqlar
"Shamol esyabdi", "Momaqaldiroq oldidan", "Shahrimiz ko’chalari", "Oqshom", "Qish ziynati", "Varrak uchirish musobaqasi", "Qushlar uya qurmoqda", "Daraxtlarning qishgi ko’rinishlari", "Bayram libosidagi shahar", "Yelkanli qayiqlar musobaqasi", "Kuz ne’matlari", "Hosil bayrami" mavzusida shuningdek, “Yaxshilikka yomonlik”, “Shamol botir” nomli ertaklar syujetlari asosida rasm ishlash. Navro’z-bahor bayrami. “Qanotli do’stlar” mavzusida mustaqil ravishda va jamoa tarzida rasmlar ishlash.
b) Dekorativ kompozitsiya (6 soat)
- dekorativ kompozitsiyalarda ritmning mohiyati, buyum bilan uning bezagi o’rtasidagi bog’liqlik haqida dastlabki tushunchalar hosil qilish;
-
o’quvchilarni birinchi sinfdagiga nisbatan yo’lsimon va to’rtburchak shaklidagi naqshlarning xususiyatlari bilan chuqurroq tanishtirish;
-
naqsh ishlash yuzasidan badiiy ijodiy qobiliyatlarni yanada o’stirish;
-
o’zbek xalq amaliy san’atining eng muhim xususiyatlari bilan tanishtirish;
-
dekorativ kompozitsiyaning umumiy shaklini hisobga olib, rasmni qog’oz betida to’g’ri joylashtirish yuzasidan bilim va malakalarni mustahkamlash;
-
o’zbek xalq amaliy san’ati an’analariga rioya qilgan holda dekorativ ishlarga mos rang tanlashga o’rgatish;
-
mo’yqalam va bo’yoqlar bilan ishlash malakalarini o’stirish;
-
bu sinflarda o’quvchilarga iliq va sovuq ranglar, rang tuslari, xromatik va axromatik ranglar, ularning nomlari va tuslari haqida tushuncha berish.
|
(DSSC) NING ASOSIY HARAKTERISTIKALARI

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.263
elektrokimyoviy faollikka, katta sirt maydoniga ega bo'lishi, kimyoviy va mexanik jihatdan inert
bo'lishi, oksidlanish-qaytarilish elektrolitlari bilan mos energiya darajasiga ega bo'lishi, arzonligi va
oson ishlov berilishi kerak.. An'anaviy ravishda platina DSSClarda elektrokatalizator sifatida
ishlatilgan, chunki u juda yaxshi elektrokimyoviy xususiyatlarga ega. Biroq, Platina noyob tuproq
metali bo'lib, undan foydalanish fotoelementni juda qimmatga baholanishiga sabab bo’ladi,
shuningdek platinani yotqizish uchun murakkab asboblar yoki yuqori haroratli jarayon talab qilinadi,
bu esa DSSClarning umumiy narxini oshiradi. Yuqori xarajat va tanqislik tufayli nodir metallaridan
foydalanmaslik chorasini ko’rish kerak va ularni osonlik bilan sotib olinadigan va arzon elektro-
katalitik materiallar bilan almashtirish kerak, ular DSSClarda shunga o'xshash triiodidni kamaytirish
kinetik tezligiga ega bo'lishi kerak.. DSSC-lardagi qurilma materiallari uchun yuqorida aytib o'tilgan
omillarga asoslanib, turli tadqiqot guruhlari turli xil narsalarni o'rgandilar.
Bo'yoqqa sezgir bo'lgan odatiy quyosh xujayralarining sxematik diagrammasi, ularning
tarmoqli joylashishi va ishlash mexanizmi.
Adabiyotlar
[1] O’Regan, B. and Grätzel, M. (1991) A Low-Cost, High-Efficientcy Solar-Cell Based on Dye
Sensitized Colloidal TiO2 Films. Nature, 353, 737-740.
[2] O.Mamatkarimov, A.Abdukarimov. About The Characteristics Of Multilayer Thin-Film
Structures With Dyes Based On Titanium Dioxide. Euroasian Journal of Semiconductors Science and
Engineering 2 (3), 28, 2021.
[3]A. Abdukarimov, I.S. Noor, O. Mamatkarimov, A.K. Arof.“Influence of charge carrier
density, mobility and diffusivity on conductivity–temperature dependence in polyethylene oxide–
based gel polymer electrolytes” - High Performance Polymers, 2021