nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qualitative Point symbols

Designing and Choosing symbols 147
tonal value since these variables are used to symbolize differences in size or amount. A
particular concern is legibility, especially when a variety of shapes are used. Although
symbol
sizes will not vary on the map, the size and
shape must be large enough
to distinguish the individual symbols. This can be a problem especially with maps
viewed on monitors–if the symbols are too small it is difficult to differentiate between
squares and circles. Complex pictorial symbols with letters within shapes can fill in
if they are reduced.
Most illustration and GIS software have a variety of pictorial or abstract point
symbols available.
Quantitative Point symbols
Quantitative point symbols are of two basic types, dots and proportional figures, but
there is variation within these categories.
Dot Maps
In the most basic form, dot maps use a single dot (“dots” may actually be circles,
squares, triangles, or other shapes)
to represent a given quantity,
such as one dot
represents one house, or one dot represents 500 people. The dot is placed at the loca-
tion of the phenomena for single units or in the center of the distribution for multiple
units. The purpose of dot maps is to show the distribution of the phenomena; they
are not created to determine quantities, that is, the individual dots cannot be counted
to find totals. These maps are called
simple dot maps or sometimes
dasymetric dot
maps (Figure 8.2). Because the dots are placed in the area of greatest density, the map
shows areas of concentration and sparseness. They can be very effective maps.
Making a simple dot map requires two kinds of data: quantity and location.
Quantities can be determined from censuses or other tallies,
and location can be
PICTORIAL
ASSOCIATIVE
ABSTRACT/
GEOMETRIC
DYNAMIC
STATIC
Press-reliz - Kutubxonashunoslik

Muharrirlar shu satr boshidanoq press-relizning asosiy maz
muni haqida yakuniy xulosaga ega bo‘lishIari mumkin.
Bosh xatboshi press-relizni tuzuvchining mahoratidan, savod-
xonligidan darak beradi. U muallifning kimligini bildiradi. Shu
ning uchun matnni tuzishda quyidagilarga amal qilinadi:
• oshiqcha bironta ham so‘z bo‘lishi kerak emas;
• uslubning soddaligi.
Press-relizning quyidagi xususiyatlarga ega bo‘lishi shart bo‘ladi:
1. OAVning xususiyati muhim yangilikdan iborat bo‘lishidir.
Shuning uchun press-relizning muallifi gazetaga qanday yangilikm
berish zarurligini, qanday va qaysi yo‘nalishdagi yangilikka ta-
labgor ekanligini hamda qaysi yangilikni rad etishini bilishi zarur.
Muallif press-reliz uchun gazetaga mos yangilikni topishi shart.
2. Yangilikning o‘z ta’sir doirasi bo'lishi kerak. Bu uni kim va
kimga tarqatayotgani bilan belgilanadi. Buning uchun voqealar,
hodisalar, faktlarni tushunuvchi auditoriyani aniqlash birinchi
galdagi vazifa. Yangilikni mustaqil qabul qila olmaydigan, uni
baholay olmaydigan omma faqat muallif fikrlariga, xulosalariga
suyanadi, ya’ni agar u ishontira olsa, shunga ishonadi, ishontira
olmasa, yangilikni qabul qilmaydi.
3. 0 ‘ziga xoslik yangilik berilayotgan tomonni hayratga sola
bilish uchun zarur. Bu uning diqqatini yanada tezroq jalb etadi.
4. Asosiy shaxsning mashhurlik yoki taniqlilik darajasi. Tadbir
markazida turgan kishining, masalan, Nobel, boshqa Davlat
mukofotlari sohiblari, hukumat boshliqlari, badavlat tadbirkorlar
va boshqalarning mashhurligi ham auditoriyani jalb etishga ta’sir
qiladi.
5. Qarama-qarshilik yoki voqealardagi dramatizm.
Shunday qilib, ommani ishontirish mexanizmi voqealar
doirasini kengaytirish yoki qisqartirish imkonini beradi,
ГЛАВА III. ГРАЖДАНСКАЯ ЗАЩИТА ПРИ ВОЗНИКНОВЕНИИ ЧС

6
НЕОТЛОЖНЫХ РАБОТ В ЧС НА ОБЪКТАХ ЭКОНОМИКИ…….. 139
5.1.
Цель и содержание спасательных и других
неотложных работ в ЧС и
привлекаемые силы и средства..................................................................
139
5.2.
Особенности организации и проведения спасательных и других
неотложных работ в ЧС на очагах поражения (АЭС и химически
опасные объекты).....................................................................................
141
5.3.
Частичная и полная санитарная обработка, методы проведения............... 143
5.4.
Первая медицинская помощь при травмах. Классификация травм:
кровотечение ............................................................................................
147
5.5.
Перелом кости. Ожог................................................................................
153
5.6.
Холодовая травма, тепло удар, проведение специальной обработки при
травмах......................................................................................................
160
5.7.
Отравление ................................................................................................
162
FM sohasida qabul qilingan O„zbekiston Respublikasi qonunlari

13
tanqisligi virusi bilan kasallanishining (OIV kasalligining) oldini olish to‗g‗risida‖,
―Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli FVlardan muhofaza qilish
to‗g‗risida‖, ―FM to‗g‗risida‖, ―Qishloq xo‗jalik o‗simliklarini
zararkunandalar,
kasalliklar va begona o‗tlardan himoya qilish to‗g‗risida‖, ―Radiatsiyaviy xavfsizlik
to‗g‗risida‖, ―Terrorizmga qarshi kurash to‗g‗risida‖gi qonunlar shular jumlasidandir.
―Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli FVlardan muhofaza
qilish to‗g‗risida‖gi qonun 1999-yil 20-avgustda qabul qilingan bo‗lib - 5 bo‗lim va
27 moddadan iborat. Ushbu qonun FVlardan muhofaza qilish sohasidagi asosiy
hujjatlardan biri hisoblanadi. Qonun aholi va hududlarni tabiiy hamda texnogen
xususiyatli FVdan muhofaza qilish sohasidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi
hamda FVlar ro‗y berishi va
rivojlanishining oldini olish, FVlar keltiradigan
talafotlarni kamaytirish va FVlarni bartaraf etishni maqsad qilib qo‗yadi.
Qonunda davlat hokimiyati va boshqaruvining barcha darajadagi organlari,
korxonalar, muassasa va tashkilotlar tomonidan aholi va hududlarni FVda muhofaza
qilishning asosiy tamoyil, maqsad,
vazifa va usullari aniqlanib, mustahkamlab
qo‗yilgan.
1-bo„lim ―Umumiy qoidalar‖ deb nomlanib, o‗z ichiga 1-5-moddalarni oladi.
Ularda qonunning asosiy maqsadi, FVlar bo‗yicha asosiy tushunchalar,
qonun
hujjatlari, muhofazaning asosiy tamoyillari va FVga oid axborotlar qanday bo‗lishi
lozimligi ko‗rsatib berilgan.
2-bo„limda – ―FVlardan muhofaza qilishni ta‘minlash tizimi‖ 6 –14-moddalar
- muhofaza tizimini tashkil etuvchi organlar, ularning vazifalari haqida so‗z
yuritiladi. FVning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi
(FVDT), Vazirlar Mahkamasi, FVV,
vazirliklar, idoralar, mahalliy hokimiyat
organlarining vakolatlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning majburiyatlari
belgilab berilgan.
―Fuqarolarning huquq va majburiyatlari‖ deb nomlanuvchi
3-bo„lim
qonunning asosiy bo‗limi hisoblanadi. Chunki
ushbu qonun umuman ayni inson,
uning hayoti, salomatligi va shaxsiy mulkini muhofaza qilishga qaratilgan. Bu
bo‗limda shaxs, jamiyat va davlat manfaatlari uzviy birlikda ko‗rib chiqilgan.
20-25-moddalar qonunning
4-bo„limi tashkil etadi. Bu bo‗lim ―FVlarni
bartaraf etish‖ga bag‗ishlangan bo‗lib, FVlarni bartaraf etish uchun zarur kuch va
vositalar, FVlar ro‗y bergan zonalar chegarasi, qo‗shimcha
kuch va vositalar
qayerdan olinadi kabi savollarga javob beradi.
―Yakunlovchi qoidalar‖ deb nomlanuvchi
5-bo„lim moliyaviy va moddiy
resurslarning zaxiralarini barpo etish va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi. Bu
yerda aholi va hududlarni FVlardan muhofaza qilish sohasidagi qonunni buzganlik
uchun
tashkilotlar, mansabdor shaxs va fuqarolar javobgar bo‗lishlari ham ta‘kidlab
o‗tilgan.
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 101/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.88
1-rasm. Quyosh havo kollektorining qora jism yuzasini to‘lqinsimon qilib bajarilganligi.
Ushbu yasalgan quyosh havo kollektori orqali uylarni, issiqxonalarni isitish tizimida, meva
quritish va bir necha maqsadlarda foydalanishimiz mumkin.
Xulosa qilib aytganda quyosh havo kollektorlari quyoshning nurlari orqali qora jismda energiya
to‘playdi, qora jismdagi energiya bir vaqtda “konvektiv” usul orqali xavoga uzatiladi. Ushbu
jarayonni jadallashtirish uning issiqlik berish koeffitsentiga, xaroratlar farqiga va yuzasiga bog‘liq.
Shuning uchun uning yuzasi orttirilish orqali tadqiq va tajribalar o‘tkazildi. Natijada qora jismdagi
energiya havoga uzatilishi tezlashgani kuzatildi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Issiqlik texnikasi. Zohidov R.A. O‘zbakiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti. Toshkent
2010.
2.
Issiqlik texnikasi asoslari. T. S. Xudoyberdiyev, B. P. Shaymardanov, R. A. Abduraxmonov, A.
N. Xudoyorov, B. R. Boltaboyev. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent 2008.
SHAMOL ENERGIYASIDAN O’ZBEKISTONDA SAMARALI FOYDALANISH
I.X. Izzatullayev, A.A. Rasulov
Namangan Muhandislik-Texnologiya Instituti
Annotatsiya: Ushbu tezisda bugungi kunda O’zbekistonda shamol energiyasidan foydalanish
istiqbollari haqida ma’lumotlar keltirib o’tilgan.
Kalit so’zlar: Shamol, energiya, QTE, ekalogiya muammolari, shamol tezligi.
Bugungi kunda mamlakatda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasi umumiy hajmida qayta
tiklanadigan energiya (QTE) manbalarining ulushi 15% tashkil etadi, qolgan 85% an’anaviy
manbalardan ishlab chiqarilmoqda. Respublikada elektr energiyasi ishlab chiqarishning yangi
yo‘nalishlarini joriy qilish maqsadiga erishish uchun qayta tiklanadigan manbalarning shamol va
quyosh energiyasi kabi ustuvor turlaridan foydalanish imkoniyatini beradigan texnologiyalarni
o‘zlashtirish, ularni amaliyotda qo‘llash bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda. Shamol
energetikasi bo‘yicha yetakchi mutaxassislarning fikriga ko‘ra, O‘zbekiston geografik joylashuvi va
iqlim sharoiti bois ushbu yo‘nalishda ulkan salohiyatga ega. O‘zbekiston QTE yo‘nalishini izchil
rivojlantirish maqsadida shamol generatorlarini bunyod etish, ulardan foydalanish bo‘yicha
raqobatbardosh shartlarni taklif qilayotgan yirik kompaniyalar bilan muzokaralar olib bormoqda.
2020 yil 8-iyun kuni O‘zbekiston Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi va BAA ning Masdar
kompaniyasi o‘rtasida investitsiyaviy shartnoma imzolandi. Mazkur hujjatga ko‘ra, BAA kompaniyasi
Navoiy viloyatida shamol elektr stansiyasini (ShES) loyihalashtirish, moliyalashtirish, qurish va undan
|
| |
Qisman va to‗la sanitariya ishlovi, uni o‗tkazish tartibi. Shikastlanishlarda 
maxsus ishlov o‗tkazish…………………………………………………………

|
Qisman va to‗la sanitariya ishlovi, uni o‗tkazish tartibi. Shikastlanishlarda
maxsus ishlov o‗tkazish…………………………………………………………Bog'liq Fuqaro muhofazasi5.3.
Qisman va to‗la sanitariya ishlovi, uni o‗tkazish tartibi. Shikastlanishlarda
maxsus ishlov o‗tkazish…………………………………………………………..
143
5.4.
Shikastlanganlarda shoshilinch tez tibbiy yordam. Jabirlanishlar tasnifi: qon
ketish……………………………………………………………………………...
147
5.5.
Suyak sinishi. Travmatik shok. Kuyish………………………………………….. 153
5.6.
Sovuq urishi, issiq elitganida, odam suvga cho‗kkanida birinchi tibbiy yordam
kursatish………………………………………………………………………......
160
5.7.
Zaharlanishlar……………………………………………………………………. 162
VI bob. FUQARO MUHOFAZASI BO„YICHA AHOLINI O„QITISH……………… 172
6.1.
Ishchi-xizmatchilar va FM tuzilmalarini o‗qitishdan maqsad, vazifa va usullari,
FM tuzilmalari bilan mashq qilish……………………………………………….
172
6.2.
Fuqaro muhofazasi maxsus - taktik o‗quv mashg‗ulotlari va
qo‗mondonlik-shtab o‗quv mashg‗ulotlarini tashkil etish, o‗tkazish…..
175
6.3.
Ma‘naviy-ruhiy tayyorgarlikning mohiyati, shakllari, usul va vositalari……….. 182
6.4.
―Fuqaro muhofazasi‖ bo‗yicha mashg‗ulot o‗tkazish uslub va xususiyatlari…… 186
GLOSSARIY………………………………………………………………......... 192
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO„YXATI.......................................
212
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qisman va to‗la sanitariya ishlovi, uni o‗tkazish tartibi. Shikastlanishlarda
maxsus ishlov o‗tkazish…………………………………………………………
|
( ? ) 
Takrorlash uchun savollar

0 ‘zbekiston Respublikasining 2013-yilgi «Ekologik nazorat
to‘g‘risida»gi Qonuni loyihasida belgilab berilgan barcha vazifalar,
uning maqsadi har bir kitobxonga tushuntirilishi kerak.
Yosh kitobxonlar orasida biz yashayotgan dunyo to ‘g‘risida
iloji boricha ko‘p narsa bilishga qiziqish katta. Ular koinotning
zabt etilishi va fanda erishilgan boshqa muvaffaqiyatlar, turli xil
meteroidlar, zilzilalar, ularning sabablari va oqibatlari, qishloq
xo‘jaligidagi, fizika, kimyo, matematika, astronomiya, kibernetika
sohasidagi yangiliklarni bilish uchun adabiyotlarga murojaat
qilishadi. Ularni targ‘ib etishda unga bog‘liq boshqa boMimlardagi
adabiyotlarni ham birgalikda ish olib borish lozim. Masalan,
«Kimyo — qishloq xo‘jaligiga» mavzusidagi kitob ko‘rgazmasi,
bibliografik sharh, suhbat va boshqa tadbirda faqat kimyoga oid
adabiyotlardan foydalanibgina qolmasdan, balki «Qishloq xo‘jaligi»
va «Texnika» bo‘limidagi adabiyotlardan ham foydalanish ma’qul.
«Inson va koinot» mavzusidagi tadbirda esa «Inson fiziologiyasi»,
raketa texnikasi, Yerning sun’iy yo‘ldoshlari, planetalararo alo-
qalar to‘g‘risidagi kitoblardan ham foydalanish lozim.
«Tabiat ishqibozlari» ko‘rgazmasida bog'dorchilik, gulchilik,
uy hayvonlarini parvarish qilish, akvariumlardan foydalanish va
unda baliqlarni va turli suv hayvonlarini parvarish qilish, bedana
boqish, parrandachilik, turli xil tabiat hodisalarini kuzatish, par-
varishlash uchun yordam beruvchi amaliy qo‘llanmalar, lug‘atlar,
ma’lumotnomalar namoyish etiladi. Uning ta’sirini oshirish uchun
ko‘rgazma yonida suhbatlar, ishqibozlar bilan uchrashuvlar,
videolavhalar, slaydlar, turli hujjatli filmlar namoyish etiladi.
Tabiiy-ilmiy, qishloq xo‘jaligi, diniy adabiyotlaming turlari:
ilmiy, llmiy-ommabop, o‘quv va ma’lumotnoma, ishlab chiqarishga
oid adabiyotlarga ajratiladi.
Ilmiy adabiyotlar, asosan, ilmiy xodimlarga mo‘ljallangan
bo lib, ular ko‘rsatilgan sohalarga oid ilmiy asarlar, asarlar
to plamlari, ilmiy anjumanlarning to‘plamlari, monografiyalar,
ilmiy maqolalar, patentlar to‘plamlari, ilmiy
Taqdimot - Kutubxonashunoslik

yangilikka ega bo‘lgan kitob ko‘rgazmasi, videofilm, kompyuter
xonasi, turli xil dasturlar namoyishi o‘tkaziladi;
• so‘ngra boshqaruvchi asosiy muammoga oid fikr va mulo-
haza bildiruvchilarga so‘z beradi. So‘zga chiquvchiga 2—5 minut
vaqt ajratiladi;
• tadbir tashkilotchilari savollarga javob beradi;
• mehmonlarga taklif va mulohazaJarini, tabrik so‘zlarini, izoh
va istaklarini bildirishlari uchun navbat beriladi;
• taklif etilganlarga sovg'alar (nishonlar, kutubxona varaqalari,
kutubxona surati tushirilgan mayka, taqvim va boshq.) ulashiladi;
• norasmiy qismda tashkilotchilar va mehmonlarga o‘zaro
munosabat o‘rnatish, fikr almashish, boshqa tashkilotlar bilan
aloqa bog‘lash uchun imkon beriladi.
Mavzuga
kirish - Касбий психология

122
bosqich
(10 daqiqa)
Mustaqil ishlash uchun “Agreget va uzellarni tamirlash
jixozlari” mavzusini taqdim etadi va Insert texnikasi
asosida mazkur o’quv materialini o’rganib kelish
vazifasini beradi.
Vazifani yozib
oladilar.
3-ilova
4-ilova
576
OMA 576
7.1-rasm. 5.3202-rusumli yi’gma gidravlik kran
birinchisi - Kutubxonashunoslik

tizimida shug‘ullanuvchi ishchilar;
ikkinchisi
akademik litsey, kasb-
hunar kollejlarida, o‘rta va oliy texnika ta ’limi olayotgan kitob
xonlar.
AKM xodimi o‘qituvchi va instruktorlar bilan kelishgan holda
tavsiya bibliografik qo‘llanmalardan foydalanib, tavsiya ro‘yxatini
tuzadi. Bu ish AKM, ARM, FAning asosiy kutubxonasi zimmasida
va ular texnikaning muayyan sohasidagi ilmiy asarlar, o‘quv va
ma’lumot tarzidagi adabiyotlarni, ilg‘or ishlab chiqarish tajriba-
larini yorituvchi hujjatlarni o‘z ichiga oladi.
Har bir kitobxonning madaniy-texnik saviyasini oshirishga
yordam sifatida targ‘ibot ishini tashkil etganda Vatanimiz va xo-
rijiy mamlakatlardagi sohaning buyuk namoyandalari, olimlar,
kashfiyotchilar haqidagi kitoblar hamda jurnal maqolalariga
e’tiborni qaratish lozim. Bular yoshlarda ixtiro va kashfiyotlarga
qiziqishni, Vatanimiz fan-texnikasi yutuqlaridan faxrlanish his-
sini shakllantiradi va tarbiyalaydi.
Yirik kutubxonalar texnikaga oid axborot bulletenlarini nashr
etadi. Unda, asosan, yangi adabiyotlar haqida annotatsiyalangan
yoki annotatsiyalanmagan holatda axborot beriladi. Bu va tavsiya
ro‘yxatlari kutubxonaning veb-saytidan joy olib, veb-sahifalar
ko‘rinishida tashkilotlarga tarqatiladi. Elektron pochta orqali ayrim
kitobxonlarga jo‘natiladi, telefon yoki faks orqali xabarnoma
yuborish bilan ham amalga oshiriladi.
Texnikaga oid adabiyotlar targ‘ibotida ko‘rgazmalar munta-
zam о tkazib turilsa, yaxshi samara beradi. Yangi olingan ada
biyotlar ко rgazmasida texnikaga oid kitoblar, vaqtli matbuot
nashrlari, ixtirolar va ilg‘or tajribalar yoritilgan mavzular to‘p-
lamlari, texnikaga doir bibliografik ko‘ rsatkichlar o‘rin oladi.
Gaz apparaturasini tekshirish va rostlash

|
Gaz apparaturasini tekshirish va rostlash Pdf ko'rish
|
bet | 158/207 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #237153 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi5.2. Gaz apparaturasini tekshirish va rostlash.
Ikki bosqichli past bosimli gaz reduktorida (3a-rasm) ikkinchi bosqichdagi bosim qiymati
dvigatelni yurg’izmasdan aniqlanadi, bir yo’la engillatish (ruzgruzochno’y) va ekonomayzer
qurilmalaridagi zichlik tekshiriladi. Reduktorning 1-bosqichidagi bosimni rostlash sozlovchi
stakanni burash orqali amalga oshiriladi (burab mahkamlansa bosim ko’payadi, bo’shatilganda esa
bosim pasayadi). Bosim qiymati 0,15-0,20 MPa bo’lishi kerak, buni reduktor manometridan
ko’riladi. Bosim rostlangandan keyin stakan holati kontrgayka bilan stoporlanadi.
Tekshirishning keyingi etapida 2-bosqich klapanini yopilish germetikligi tekshiriladi.
Buning uchun reduktorning shtokini barmoq bilan bosiladi. II-boskichdagi gaz chiqarib yuboriladi.
II-bosqich klapani yopilganda manometr strelkasi bosim qiymatini ko’rsatadi. Bu bosim sekin asta
0,20 MPa gacha ko’tarilishi mumkin va bu qiymat 2 minutgacha saqlanib turishi kerak.
Reduktorning 2-bosqichdagi klapani uni maksimal ochilishiga sozlanadi. Lekin bu holatda
uni zich yopilishi saqlanib qolishi zarur. Uni sozlash uchun lyuk kopqog’i echib olinib kontrgayka
bo’shatilib vint 1/3-1/2 aylanishga buraladi va konturgayka qotiriladi. Klapanni zich yopilganligi
quloq bilan eshitib aniqlanadi. Shtok yo’li reduktor shtokini siljish masofasiga qarab aniqlanadi.
Buning uchun reduktordagi havo chiqarib yuboriladi va shtokni ohirigacha bosib uni siljish
masofasi o’lchanadi. Bu masofa 8 mm dan kam bo’lmasligi kerak.
Reduktorning 2-bosqichidagi bosimini sozlash ishlari sozlovchi stakan yordamida bajariladi.
Bosim qiymati esa suvli pezometrdan nazorat qilinadi. Pezometr uchlama (troynik) orqali salt
ishlash tizimiga biriktiriladi. Stakan qotirilsa bosim ko’payadi, stakan bo’shatilsa 2-bosqichdagi
bosim kamayadi. Rostlash ishlari dvigatelni 500-600 ayl/min. rejimida ishlab turgan vaqtida
bajariladi. Yaxshi to’o’ri rostlangan reduktor dvigatelni shu ishlash rejimida 2-bosqichidan
chiqishda 7-8 mm suv ustuni bosimi hosil qilishi kerak.
Chiqindi gazlarda uglerod oksidini (SO) me’yoriy qiymati GOST 17.2.2.03.87 talabiga
javob berishi kerak. Bu standartga ko’ra 1.01.80 yildan keyin ishlab chiqarilgan avtomobillar uchun
salt ishlash rejimida eng kam tirsakli valni aylanishlar sonida SO miqdori 1,5 % dan, tirsakli valni
0,8 nom yoki 2000 ayl/min chastotasida SO miqdori - 2,0 % dan ko’p bo’lmasligi kerak.
|
| |
Mavzuga
kirish - Касбий психология

117
(55 daqiqa) 2.2. O’tiladigan mavzuga tuzilmaviy mantiqiy chizma
asosida tushuncha berish;
2.3. Ko’tarish-qarash qurilmalarining turlari;
2.4. Ko’rish chuquri;
2.5. Estakadalar;
2.6. Ko’targich va a’gdargichlar;
2.7. Garaj domkratlari to’g’risida ma’lumot beradi.
2.8. Talabalar bilimlarini faollashtirish va
mustahkamlash maqsadida quyidagi savollarni beradi:
Ø
Ko’rish chuquri qanday tasniflanadi?
Ø
Ko’targich turlari.
Ø
Ko’rish chuquridagi ko’targichlari.
Ø
Estakada va ag’dargichlar.
Ø
Garaj domkratlari.
yozadilar.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan
savollarga javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar beradilar.
3.
Yakuniy
bosqich
(10 daqiqa)
Mustaqil ishlash uchun “Avtomobil ko’targich turlari”
mavzusini taqdim etadi va Insert texnikasi asosida mazkur
o’quv materialini o’rganib kelish vazifasini beradi.
Vazifani yozib
oladilar.
3-ilova
4-ilova
6.1-jadval
Ko’tarish-qarash
jihozlari turlari, nomi
Ish joyining joylanishi
Avtomobilning
joylanishi
Ko’rish chuqurlari,
ko’targichlar
Pol sathida va undan past pol
sathida va undan yuqori
Pol sathida, yoki
balandda
Estakadalar
Yana shunday
Yana shunday
A’gdargichlar
(yonboshlatgichlar)
Pol sathida
Pol sathida
5-ilova
Ko’rish chuquri - eng ko’p tarqalgan (universal) qarash qurilmasi bo’lib, bir vaqtning o’zida
avtomobilda pastdan, yonboshdan va yuqoridan ish bajarilishiga imkon yaratadi. Avtomobilni,
ko’rish chuquriga kirish va undan chiqishiga qarab, ular boshi berk yoki o’tuvchi ko’rinishda
bo’ladilar.
Ishni bajarish tartibi - Касбий психология

|
Касбий психология Pdf ko'rish
|
bet | 157/207 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #237153 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi5. Ishni bajarish tartibi
5.1. GBA dagi ta’minnot tizimining germetikligini tekshirish
GBA larga texnik xizmat ko’rsatish ishlaridan eng asosiy operastiyalardan biri ta’minnot
tizimini ichki va tashqi zichligini tekshirishdir. Bosimda ishlaydigan tizimni tashqi zichligini
tekshirishni eng ko’p qo’llaniladigan usuli ko’pikli aralashma bilan birikmalarni surkab aniqlash
usulidir (suvli ko’pik). Tashqarida sovuq harorat bo’lsa bu ko’pikka osh tuzi yahni xlorlangan natriy
yoki xlorlangan kalstiy qo’shiladi.
Tizimdagi tekshiriladigan birikmalar yoki uchastkalar changlardan tozalanib cho’tka
yordamida u erga ko’pik aralashmasi surtiladi. Tekshirilayotgan birikmalar 2 marta ko’zdan
kechiriladi: ko’pik surtish paytida va ko’pikni surtib bo’lgandan keyin, chunki kichik, mayda
nozichliklar bor joyda mayda ko’pikchalar hosil bo’ladi (yig’iladi). Buni esa faqat qaytalab ko’zdan
kechirganda aniqlash mumkin. Jihozlarni zich biriktirilmaganligi nozichlik koeffistienti bilan
baholanadi. Bu ko’rsatkich vaqt birligida jihozdagi bosimni pasayishini aniqlaydi. 1-jadvalda
nozichlik koeffistientining chegaraviy qiymatlari hamda mos ravishda gaz ta’minnot tizimini havo
yordamida zichligini sinashda ruxsat etilgan bosimni pasayish qiymatlari keltirilgan.
1-jadval
Ko’rsatkichlar
ZIL - 138
ZIL MMZ 45023
GAZ-5307
Nozichlik koeffistienti
0,010
0,013
0.008
Bosimni ruhsat etilgan pasayishi, R,
MPa/soat
0,016
0,02
0,013
Avtomobilni gaz ta’minnot tizimining zichligi havo yoki azot gazlari, yahni zaharsiz va
yonuvchan bo’lmagan gazlar bilan tekshiriladi.
Avtomobil lonjeroniga joylashgan maxsus uchlama (troynik) shtusteri orqali tizimga 1,6
MPa bosimda havo yuboriladi. Agarda 15 minut davomida gaz ta’minnot tizimidagi havo bosimi
0,01 MPa dan kam miqdorda pasaysa tizim germetik hisoblanadi.
|
| |
)
kutiluvchi texnik-iqtisodiy ko’rsatkichlar.
mavzu
AVTOMOBILLARNI KO’TARISH-QARASH QURILMALARI

|
)
kutiluvchi texnik-iqtisodiy ko’rsatkichlar.
mavzu
AVTOMOBILLARNI KO’TARISH-QARASH QURILMALARIBog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi6)
kutiluvchi texnik-iqtisodiy ko’rsatkichlar.
mavzu
AVTOMOBILLARNI KO’TARISH-QARASH QURILMALARI
6.1.
Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulotlar vaqti-2 soat
Talabalar soni 40 - 80
Mashg’ulotlar shakli
Axborotli ma’ruza
Ma’ruza rejasi
1.
Ko’tarish-qarash qurilmalarining
turlari.
2.
Ko’rish chuquri.
3.
Estakadalar.
4.
Ko’targich va a’gdargichlar.
5.
Garaj domkratlari.
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
Ko’rish chuqurlari, domkratlar, ko’targichlar va
ag’dargichlar, estakadalar to’g’risida ko’nikma va bilim berishni maqsad qilib qo’yadi.
Pedagogik vazifalar
:
·
ko’rish chuqurlari;
·
domkratlar;
·
ko’targichlar va ag’dargichlar;
estakadalarning maqsadi va tuzilish
to’g’risida bilim va ko’nikma berish.
O’quv faoliyati natijalari:
·
ko’rish chuqurlari;
·
domkratlar;
·
ko’targichlar va ag’dargichlar;
estakadalarning maqsadi va tuzilish to’g’risida
olgan bilim va ko’nikmalarini namoish etish.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza, suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni, proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
6.2. Avtomobillarni ko’tarish-qarash qurilmalari
ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi
Faoliyat mazmuni
Ish
bosqichlari
va vaqti
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Tay-yorgar
lik bosqichi
1. Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2. Ma’ruza uchun taqdimot slaydalarini tayyorash.
3. Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlarini
ishlab chiqish.
1.1. Avvalgi ma’ruza bo’yicha talabalar o’quv faoliyatini
baholash.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
|
| |
AVTOMOBIL KUZOVI VA KABINASINI TOZALASh VA YuVISh JIHOZLARI

|
AVTOMOBIL KUZOVI VA KABINASINI TOZALASh VA YuVISh JIHOZLARI Pdf ko'rish
|
bet | 105/207 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #237153 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi AVTOMOBIL KUZOVI VA KABINASINI TOZALASh VA YuVISh JIHOZLARI
ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi
Faoliyat mazmuni
Ish
bosqichlari
va vaqti
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Tay-yorgar
lik bosqichi
1.
Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2.
Kirish ma’ruzasi uchun taqdimot slaydalarini
tayyorash.
3.
Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlarini
ishlab chiqish.
4.
O’quv kursini o’rganishda foydalaniladigan
adabiyotlar ro’yxatini ishlab chiqish.
1.1. O’quv kursi nomini aytadi. Ekranga kursning
tuzilmaviy mantiqiy chizmasini chiqaradi mavzular
ro’yxatini beradi va ularga qisqacha ta’rif beradi.
1.2. Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlari bilan
tanishtiradi.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
1. Mavzuga
kirish
(15 daqiqa)
1.3.Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o’quv
faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.
Tinglaydilar
2-bosqich
Asosiy
bosqich
(55 daqiqa)
2.1. Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish
qilish va izohlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy
jihatlarini tushuntirib beradi
2.2.
O’tiladigan mavzuga tuzilmaviy mantiqiy chizma
asosida tushuncha berish;
2.3.
Avtomobil saloni va kabinasini supirish va
tozalash jihozlari. Changso’rgichlar;
2.4.
Avtomobillarni yuvish jixozlari;
2.5.
Agreget va detallarni yuvish qurilmalari;
2.6.
Ishlatilgan suvdan qayta foydalanish uchun
qo’shimcha jihozlar to’g’risida maluvotlarni etkazish.
2.7.
Talabalar bilimlarini faollashtirish va
mustahkamlash maqsadida quyidagi savollarni beradi:
Ø
Avtomobil kuzovini tozalash. Chetkali, zarrachali
yuvish jixozi, avtomatik tarzda yuvish qurilmasi.
Ø
Agregatlarni yuvish qurilmalari.
Ø
Kuzovlarni quritish jixozlari.
Ø
Ishlatilgan suvlarni tozalash. Loytindirgich,
moybenzintutgich.
Ø
“KRISTALL” qurilmasi.
Tinglaydilar,
yozadilar.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga
javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar beradilar.
|
| |
Jonlantirish uchun savollar

131
6-ilova
Zangga qarshi ishlov berish jihozlari.
Kuzov yuzasi, ayniqsa uning tag qismi tashqi muxit ta’sirida elektr- kimyoviy va kimyoviy
buzilishga uchraydi. Avtomobil kuzovining zanglashini oldini olish uchun ximoya vositalari
ko’plab qo’llaniladi. Kuzovning (‘govak) ichki sirtlariga zangga qarshi ishlov berishda «Movil»
avtokonservanti (TU 6–15–07–38–76 kam qovushqoq bo’lgan moyli suyuqlik) havo bilan purkab
sepiladi. Zangga qarshi suyuqlik aralashmasini sepishda havo magistraliga ulanadigan (bosim 0,05
– 0,4 MPa bo’lgan) qurilmadan foydalaniladi.
Ximoya vositalari (tarkibiga qarab) sirtga cho’tkada surtiladi yoki metall surtgichlar
(shpatellar) va purkagichlar bilan surtish mumkin.
Xromlangan ko’rkam bo’laklarni kirdan va zanglovchi omillardan, tashqi muxit ta’siridan extiyot
qilish uchun ular zamsha va quruq, yumshoq latta bilan artib turilishi kerak. Bu detallarni zangdan
tozalashda va bo’yoqni yaraqlatib, ishlov berishda, silikonli moddalardan foydalaniladi. Ular
silikonli kukunli mayda zarrachalardan, mum, silikonlar va boshqa qo’shimchalardan iborat bo’ladi.
Zangga qarshi ishlov beriladigan postlar ko’targich yoki a’gdargich, suyuqlik bilan
ta’minlovchi jihozlar va turli sepgichlar bilan butlanadi.
mavzu
-rasm: Shamol generatori yordamida qo’zg’aladigan sinxron motorning go’zg’atish

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.90
Ushbu no’ananaviy sxema quyidagi tartibda ishlaydi: doimiy magnitli o’zgarmas tok generatori
parraklarini shamol aylantirishi natijasida generator elektr energiyasini (o’zgarmas) ishlab chiqaradi.
Generator ishlab chiqargan o’zgarmas tok, sinxron motorning qo’zg’atish chulg’amiga
rostlovchi
reostat orqali beriladi, natijada sinxron motorda asosiy magnit maydon hosil bo’ladi. Demak, kichik
va o’rta quvvatli sinxron mashilarning qo’zg’atish tizimini o’zgarmas tok bilan ta’minlashda doimiy
magnitli o’zgarmas tok shamol generatoridan foydalanish elektr energiyasini tejar ekan.
Shamol
energetikasi, hozirgi paytda zamonaviy shamol energetik qurilmalari yaratilgan bo'lib, ular quvvatiga
ko'ra mini va makro shamol energetik qurilmalariga ajratiladi. Makro shamol energetik qurilmalari
(shamol energetik qurilmalari parklaridagi shamol generatorlarining quvvati har bir generatorniki 1-
5 MVt atrofida bo'ladi) asosan shamol parklariga o'rnatiladi.
Shuningdek,
makro shamol
generatorlarining ishlashida shamolning tezligi o'rtacha 25-35 m/s atrofida bo'lib
turishi yetarli
hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdiev U.B. "Fizika ta'limida noan'anaviy energiya manbalari", ilmiy – uslubiy qo'llanma,
Termiz 2013 – yil.
2. Farenbrux A., Byub R., "Solnechnыe elementы: teoriya i eksperiment " M. Energoatomizdat,
1987 – g.
3. Koltun M. M. "Optika i metrologiya solnechnыx elementov» M. Nauka, 1985
4. Majidov T.Sh. “Noana’naviy va qayta tiklanuvchi energiya manbalari” Toshkent 2014.
KREMNIY ASOSIDA BINAR KLASTERLI QUYOSH ELEMENTLARINI LABORATORIYA VARIANTINI

|
KREMNIY ASOSIDA BINAR KLASTERLI QUYOSH ELEMENTLARINI LABORATORIYA VARIANTINI Pdf ko'rish
|
bet | 104/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламKREMNIY ASOSIDA BINAR KLASTERLI QUYOSH ELEMENTLARINI LABORATORIYA VARIANTINI
YARATISH TEXNOLOGIYASINI TAXLIL QILISH
A.A.Daliyev, M.Sh.Nabiyev
Namangan Muhandislik-Texnologiya Instituti
Annotatsiya:
Ushbu
tezisda
Texnologiyani
takomillashtirish
darajasida
A
II
B
VI
kontsentratsiyalarini oshirib (maksimal 10
16
sm
-3
yetadi) bilan kremniy panjarasida Zn
--
Se
++
nanoklasterlari paydo bo
ʼ
lishiga erishish mumkin usullari tahlili olib borilgan.
Kalit so’zlar: Past haroratli diffuziya, legirlash yo
ʼ
li, legirlangan kremniy, infraqizil va
ultrabinafsha nurlar.
Texnologiyani takomillashtirish darajasida A
II
B
VI
kontsentratsiyalarini oshirib (maksimal 10
16
sm
-3
yetadi) bilan kremniy panjarasida Zn
--
Se
++
nanoklasterlari paydo bo
ʼ
lishiga erishish mumkin (1-
rasm). Bu tubdan yangi material bo
ʼ
lib, u fundamental xossalarini takrorlamaydi va undagi jarayonlar
dastlabki namunadagi kabi bo
ʼ
lmaydi. Jumladan yangi materialning yuzasi va hajmining lokal
joylarida Zn
--
Se
++
nanoklasterlari hisobiga to
ʼ
g
ʼ
ri o
ʼ
tishlar yuzaga keladi va harakatchanlik, zaryad
tashuvchilarning yashash vaqti hamda yorug
ʼ
lik yutilish koeffitsientlari ham boshqacha bo
ʼ
ladi.
Demak bir kristall panjarasida tub material Si, Si, Si va Si, Si
2
ZnSe strukturalari
hamda Zn
--
Se
++
nanokristallining xususiyatlari namoyon bo
ʼ
ladi, ya
ʼ
ni har xil ta
ʼ
qiqlangan sohaga ega
yangi material hosil qilinadi. Shundan kelib chiqib yangi material asosida fotoenergetika sohasida
quyosh elementilar tayyorlash va optoelektronikada yangi sinf infraqizil datchiklari hamda kremniy
materiali asosida yorug
ʼ
lik diodlari ishlab chiqilishi mumkin.
|
| |
IoT Security Foundation - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 106/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020IoT Security Foundation ishlab chiqaruvchilardan mustaqil bolgan halqaro tashkilot bo’lib, u bilimlar, ilg’or tajribalar va takliflar bilan almashinish masalalari bilan shug’ullanadi. Unda bir qancha ma’lumotnomalar bo’lib, ularning biri “IoT ning havfsizligini ta’minlash asoslari” deb nomlanadi. Ularning fikricha, IoT internet evolyutsiyasidagi yangi bosqich hisoblanadi. Shu texnologiya tufayli mahsulot va hizmatlarning narxlari ancha kamaydi va natijada bozorga yangi turdagi tovarlar kirib keldi. Buyumlar internet yangi mobil qurilmalar, gadjetlar, uskunalar, jarayonlarga ulangan datchiklar va intellectual o’yinchoqlar tufayli borgan sari kengayib bormoqda. Shuning uchun agarda kerakli va yetarli himoya vositalari bo’lmasa, ko’ngilochar internet (internet of treats) osonlik bilan tahdidlar interneti (internet of threats) ga aylanib qolishi mumkin.
Katta ma’lumotlar (Big Data), analitika (Analitics), buyumlar internet (IoT), virutl voqe’lik (VR), sun’iy intellect (AI), qo’shimcha reallik (AR) va mashinaviy o’qitish dunyo miqyosida keng tarqalib, ko’pchilik tashkilotlar undan o’z faoliyatlarida ishlatayaptilar. Bu texnologiyalarni qo’llamaganlar yoki juda bo’lmaganda ular bilan tanoshib chiqmaganlar raqobatbardoshlilikni yo’qotib qo’yishlari mumkin. Deloitte Consulting kompaniyasi 2019 yil trendlari (Tech Trends 2019: Beyond the Digital Frontier) deb nomlangan hisobotida jamiyatda katta o’zgarishlarga olib keladigan innovatsion texnologiyalar rivojlanishining quyidagi olti tendentsiyalari haqida aytib o’tgan.
Korxona va tashkilotlar sun’iy intellektdan foydalanishning yangidan-yangi usul va vositalaridan foydalanadilar;
Avtomatizatsiya joriy operatsiyalarni bevosita boshqarishdan halos qiladi (NoOps);
Tarmoqlarda raqamli periferiya paydo bo’ladi va ular tarmoqqa sensorlarni va aqlli qurilmalarni ulashga imkon yaratadilar. Bu esa virtual reallik hamda avtomatlashtirish uchun juda muhim hisoblanadi;
Sotuvchilar mahsus qurilma va uskunalar vositasida insonlarning “miyasiga kirib” uning ehtiyojlarini aniqlaydilar (mashinaviy o’qitish, IoT, robototexnika, kontekstni bilish tizimlar, virtual va qo’shimcha voqe’lik yordamida) va shuning asosida real vaqtda reklamalarni uyushtiradilar;
IT va marketing bo’limlarining rahbarlari o’z funktsiyalarining bir qismini komp’yuterlarga topshirishlari asosida birgalikda ishlashlari jarayoni amalga oshadi;
DevSecOps modeli amalga kira boshlaydi. Bu model ma’lumotlar himoyasiga alohida innovatsion yondoshni qo’llaydi. Ochiq raqobat muhitida havfsizlik ko’rsatgichlari biznesning talablari bilan moslashtiriladi va masala hamda muammolarni hal qilinishi ham shunga mos ravishda amalga oshiriladi..
|
| |
Asosiy nosozliklar - Касбий психология

190
tizimi va startyor ulanadi (aylan-tirish vaqti 5 s. dan oshmasligi lozim). Dvigatel ishlay boshlashi
bilanoq sterter uziladi va 1-2 daqiqadan so’ng drossel zaslonkasini sekin-asta bir oz ochiladi hamda
valning 800 - 1000 min
-1
aylanishlar chastotasida dvigatel qizdiriladi. Drossel zaslonkasini qo’l
bilan boshqariladigan tugmachasi to’la ochiq holatga keltiriladi.
Dvigatelni gaz bilan o’t oldirishda havo zaslonkalarini berkitish tavsiya etilmaydi, chunki
bunda aralashma quyuqlashib, dvigatelni o’t oddirish qiyinlashadi.
Agar dvigatel o’t olgan yoki benzinda ishlayotgan bo’lsa, u holda uni gazga o’tkazish uchun
ballonlardagi va krestovinadagi ventillar ochiladi, yonilg’i turini almashlab-ulagichini «O» holatiga,
so’ngra qalqili kameradagi benzin ishlatib bo’lingandan keyin (dvigatel notekis ishlay boshlaydi)
almashlab-ulagichni «Gaz» holatiga o’tkaziladi va shu bilan dvigatel gazda ishlay boshlaydi.
Gazdan benzinga o’tishni teskari tartibda amalga oshiriladi.
Gazda salt ishlashni rostlash, faqatgina to’la qizigan dvigatelda amalga oshiriladi. Dvigatelni
to’xtatib, vint (7) (5-chizma) benzinda ishlayotgan holatiga nisbatan 1/2 aylanaga qotiriladi, vintlar
(8 va 9) esa ohirigacha qotiriladi. Keyin vint (8) uch marta aylantirib, vint (9) esa bir marta
aylantirib bo’shatiladi. Vintlar (8 va 9) qotirilganda aralashma suyuqlashadi, bo’shatilganda esa
quyuqlashadi. Vintlar (4) bo’shatiladi va aralashtirgich-o’tkazgich (5) flanestini ostiga teshiksiz
qistirma o’rnatib, flanestni, qaytarish klapani korpusiga vintlar (4) bilan qotiriladi. Dvigatel gazda
o’t oldiriladi va bir maromda drossel zaslonkasi ochiladi. Agar tirsakli valning aylanishlar
chastotasi 1300-1400 min
-1
bo’lsa, rostlashni bajarilmaydi, aks holda vintni (8) burab gaz berilishini
o’zgartiriladi. Dvigatel to’xtatiladi, aralashtirgich-o’tkazgich flanesti ostidagi qistirma teshikka ega
bo’lgan qistirma bilan almashtiriladi va yana dvigatel yurgizilib, tirak vint (7) yordamida valni
turg’un aylanish chastotasi o’rnatiladi (500-600 min
-1
). Aralashma vint (9) bilan suyuqlashtiriladi,
dvigatel aniq uzilish bilan ishlay boshlagandan so’ng, vint (9) 1/16 aylanaga bo’shatiladi.
Rostlashning to’g’riligini drossel zaslonkasi pedalini birdaniga bosish bilan tekshiriladi, agar
dvigatel aylanishlar chastotasini tez surhatda ko’paytirmasa, vint yana 1/16 aylanaga bo’shatiladi.
Yonilg’ining bir turidan ikkinchi turiga o’tganda tirsakli valning salt ishlash rejimidagi aylanishlar
chastotasi, faqatgina tirak vint (7) yordamida rostlanadi.
Suyultirilgan gazda ishlaydigan gaz ballonli uskuna

187
tarmog’ini o’chirish bilan amalga oshiriladi, 1-2 soatga to’xtaganda magistral ventil berkitiladi.
Ballon (5) tubida saqlagich klapan (2) (1,68 MPa da ochiladi), teskari klapani bo’lgan to’ldirish
ventili, ballonni maksimal to’lishni belgilovchi ventil va suyultirilgan gaz sathi datchigi joylashgan.
Ballonni to’ldirish uchun ventildan (4) foydalaniladi. Gazning qizishi natijasida ballon
yorilib ketmasligi uchun uning 90 foiz hajmi to’ldiriladi, holos. Suyuq gaz sathi to’ldirilayotgan
paytda sathni ventil ko’rsatkichi (1) trubkasi yordamida nazorat qilinadi. Haydovchi gaz miqdorini
ko’rsatkich (3) yordamida kuzatish bilan nazorat qiladi. Gaz ballonli uskunalarga yonilg’i quyish
faqatgina gaz to’ldiruvchi shohobchalarda, dvigatel ishlamay turgan paytda ruxsat etiladi.
Ballonlarga suyultirilgan gaz quyayotganda muzlashdan ehtiyot bo’lish kerak. Gaz qurilmalari
nosoz bo’lgan va gaz chiqib turgan gaz ballonli avtomobillarni ishlatish taqiqlanadi. Agar gaz
chiqishini bartaraf etib bo’lmasa, u holda uni (odamlar va olov manbalaridan olisda) atmosferaga
chiqarib yuboriladi.
Gaz ballonli avtomobillarni boshqarishga va ularga xizmat ko’rsa-tishga, maxsus
tayyorgarlikdan o’tgan, texminimum hamda xavfsizlik texnikasidan imtihon topshirgan shaxslar
qo’yiladi.
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar

139
b) iqtisodiy tashxis qo‘yish usuli;
d) guruhlashtirish usuli;
e) taqqoslash usuli.
3. Talabning o‘zgaruvchanligi nimalarga bog‘liq?
a) baho o‘zgarishi va holatiga;
b) xaridorlarning didi va istagiga;
d) xaridorlarning soni, xarid qilish imkoniyatlariga;
e) barcha javoblar to‘g‘ri.
Tahlil ishlari albatta axborot manbayiga tayanishi lozim, chunki

129
2. Sotish to‘g‘risida ma’lumotlar.
3. Foyda va zararlar.
4. Xaridorlar bilan hisob- kitoblar.
5. Tovar zaxiralari.
6. Iste’molchilarning arizasi.
7. Natijalarni solishtirish uchun me’yorlar va boshqalar.
Tashqi ma’lumotlar esa:
· davlat va nodavlat tashkilotlarning axbarotlari;
· statistik ma’lumotlar va boshqalarga asoslangan holda uzatiladi.
Sotish hajmi, o‘rtacha baho darajasi, sotishdan keladigan tushum va
undan ko‘riladigan foyda ichki va tashqi bozorga bog‘liq.
23-jadval
Mahsulotning bozorda sotilishini tahlili
Ichki bozor
Tashqi bozor
2010
2011
2012
2010
2011
2012
Ko‘rsatkichlar
«A» mahsuloti
Sotish hajmi, ming t.
260
320
328
50
49
42
1 t. mahsulot tannarxi, ming so‘m
5,5
5,8
6,1
5,7
6,0
6,5
1 t. mahsulot bahosi, ming so‘m
7,0
7,3
7,5
7,8
7,9
8,0
Mahsulot rentabelligi, %
27,3
25,9
22,9
36,8
31,7
23,0
Sotishdan ko‘rilgan foyda, mln
so‘m
390
480
459
105
93
63
«B» mahsuloti - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

«B» mahsuloti
Sotish hajmi, ming t.
75
143
287
400
350
309
1 t. mahsulot tannarxi, ming so‘m
4,3
4,5
4,9
4,4
4,6
5,0
1 t. mahsulot bahosi, ming so‘m
5,4
5,7
5,9
6,0
5,9
5,9
Mahsulot rentabelligi, %
25,6
26,7
20,4
36,4
28,3
18,0
Sotishdan ko‘rilgan foyda, mln
so‘m
82
172
287
640
455
278
«V» mahsuloti
Sotish hajmi, ming t.
386
392
400
380
385
406
1 t.mahsulot tannarxi, ming so‘m
4,4
4,4
4,5
4,4
4,4
4,5
1 t. mahsulot bahosi, ming so‘m
4,5
4,6
4,7
4,7
4,7
4,8
Mahsulot rentabelligi, %
2,3
4,5
4,4
6,8
6,8
6,7
Sotishdan ko‘rilgan foyda, mln
so‘m
39
78
80
114
115
122
Jadval ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki «A» hamda «B» mahsulot-
lariga talab ichki bozorda keyingi ikki yil ichida ortgan. Bu mahsulot-
larga bo‘lgan talab tashqi bozorda qisqargan, rentabellik darajalari pa-
saygan. «V» mahsulotga talab o‘zgarmagan 2010-yilda eksport mahsulot
130
daromadligi ichki bozordagiga nisbatan yuqori bo‘lgan. «B» turdagi
mahsulotning tashqi bozordagi narxini pasayishi, tannarxini ortishi
tufayli rentabellik darajasi 2010-yildagi 36,4 foizdan 2012-yilga kelib
18 foizga qadar pasaygan. Shu davr ichida «A» mahsulotning
rentabelligi 36,8 foizdan 23 foizga qadar tushib ketgan. Bunga asosiy
sabab eksport qilingan mahsulot tannarxini keskin ortishidir.
Mahsulotni bozor (ichki, tashqi)da egallagan ulushini, daromad
darajasiga qarab to‘rt kategoriyaga bo‘lish mumkin:
· «yulduz» kategoriyali tovarlar – korxona foydasining asosini
tashkil etadigan hamda iqtisodiy o‘sishga olib keladigan;
· «sog‘in sigirlar» kategoriyali tovarlar – og‘ir iqtisodiy
davrlarning vujudga kelishini oldini oladigan, investitsiyaga muhtoj
bo‘lmagan, foyda keltirayotgan, boshqa kategoriyali mahsulotlar ishlab
chiqarishni moliyalashtirishga ishlatiladigan;
· «og‘ir bola» kategoriyali tovarlar – bu yangi turdagi tovarlar
bo‘lib, reklamaga muhtoj bo‘lgan, bozorga olib chiqilishi kerak bo‘lgan,
vaqtinchalik foyda keltirmayotgan, ammo kelajakda «yulduz» tovar
bo‘lishi mumkin bo‘lgan;
· «o‘lik yuk» yoki «omadsiz» kategoriyali tovarlar – bugungi kun
talabiga javob bermaydigan, iqtisodiy o‘sishga imkoniyat bermaydigan,
foyda keltirmaydigan tovarlardir.
Korxona mahsulotini guruhlarga ajratib o‘rganish orqali to‘g‘ri,
aniq strategiya ishlab chiqiladi. Strategiyani amalga oshirish orqali
«og‘ir bola» kategoriyasiga mansub tovarlarni moliyalashtirish orqali
ularni «sog‘in sigirlar», «yulduz» kategoriyalariga yetkazish yo‘llari
belgilanadi.
Tahlil jarayonida korxonada ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning
qay biri qaysi kategoriyaga mos kelishligini o‘rganish ham muhim
hisoblanadi.
Ichki ma’lumotlar asosida quyidagicha tahlil ishlarini amalga
oshirishimiz mumkin (24-jadval). Bu jadval natura o‘lchov birligiga
asoslanib olib borilgan bo‘lib, uning tahlilini boshqa o‘lchov birliklarida
yuritishimiz ham mumkin.
Tahlil qilinayotgan korxona 5 xil "A"; "B"; "V"; "G"; "D" turdagi
mahsulotlar ishlab chiqaradi. Bu mahsulotlar ichida "A" va "G"
mahsulotlar xaridorgir bo‘lib, ularning rejaga nisbatan "A" mahsulot 12
foizga, "G" mahsulot esa 23 donaga ko‘p sotilgan. Bu esa bozorda ushbu
mahsulot turlariga talabning ko‘pligidan dalolat beradi.
|
Mahsulot sotish rejasining bajarilishini tahlili

|
Mahsulot sotish rejasining bajarilishini tahliliBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docMahsulot sotish rejasining bajarilishini tahlili
Mahsulot
turlari
O‘lchov
birligi
Biznes-reja
bo‘yicha
Haqiqatda
Farqi
(+;-)
Bajarilishi,
(%)
A
1
2
3
4
5
A
dona
500
560
+60
112
B
kg.
20
14
-6
70
D
kg.
110
86
-24
78.2
E
dona
89
112
+23
125.8
F
t.
32
33
+1
103.1
Mahsulot tarkibidan "B" va "V" mahsulotlariga talab kam bo‘lgan.
Natijada bu mahsulotlardan jami 30 kilogramm (-6+(-24)) mahsulot
sotilmay qolib ketgan. Bunga mahsulot sifati, bahosi yoki o‘rinbosar
tovarlarning bozorda vujudga kelishi ta’sir etgan.
Korxonaning endigi asosiy vazifasi sifatning buzilishida keltirilgan
kamchiliklarni bartaraf etish yoki bo‘lmasa boshqa xaridorgir
mahsulotni ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yishdan iboratdir. Korxona
uchun yana bir optimal variant, "B" va "V" mahsulotlarni kamaytirib,
unga sarflanadigan mablag‘larni bir qismini "A" hamda "G" tovarlarini
ishlab chiqarishga yo‘naltirishi kerak.
4.4. Raqobat darajasini belgilovchi ko‘rsatkichlar va ularni
aniqlovchi omillar tahlili
Raqobatdosh iqtisodiyotni shakllantirish sharoitida tovarlarning
raqobatbardoshliligi aniqlanayotganda, uning boshqa raqobatchi
tovarlardan yuksak taraflarini mavjudligi, umume’tirof etilgan talablarga
javob berishi hamda ketgan xarajatlar miqdori bilan baholanadi.
Mahsulotning raqobatbardoshliligini baholashda xaridorlar ehtiyoji va
bozor talabiga asoslanadi, chunki tovar xaridor talabiga javob berishi
|
| |
Birinchi bosqichda - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docBirinchi bosqichda mahsulot, xizmatlar sifati texnikaviy shartlarga
muvofiq bo‘lishi kerak. Ikkinchi bosqichda konstruksiya, instruksiya
sifati baholanadi, ya’ni sifat firma texnikaviy shartlariga javob berishi,
ammo konstruksiya yuqori yoki past sifatli bo‘lishi mumkin. Uchinchi
bosqichda sifat iste’molchi talabiga muvofiq darajada bo‘ladi. Sifatning
bu jihati uning funksional jihati deb ataladi.
Ishlab chiqarish
jarayoni
Mahsulotlar,
xizmatlar
Iste’molchi
ehtiyoji
Texnikaviy
shartlarga mos
keluvchi sifat
Konstruksiya
sifati
Vazifani bajarish
bo‘yicha sifat
1-bosqich
2-bosqich
3-bosqich
137
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
· talabni ifodalovchi ko‘rsatkichlar;
· talabning egiluvchanligi;
· talabning o‘zgarish sabablari;
· talab va taklif muvofiqligi;
· taklifning o‘zgarish sabablari;
· o‘xshash tovarlar va ularning talab hamda taklifning
o‘zgarishiga ta’siri;
· tovarlarni raqobat darajasi;
· tovar raqobatbardoshligini aniqlash bosqichlari;
· evristik metod;
· SWOT – analiz (tahlil);
· strategik tahlil;
· tezkor tahlil;
· talab va taklif;
· «yulduz» kategoriyali tovarlar;
· «sog‘in sigirlar» kategoriyali tovarlar;
· «og‘ir bola» kategoriyali tovarlar;
· «o‘lik yuk» yoki «omadsiz» kategoriyali tovarlar;
· korxonaning baho siyosatini tahlili;
Takrorlash uchun savollar:
1. Xo‘jalik subyektlarining bozordagi faoliyatini tahlil etishning
ahamiyati nimalardan iborat?
2. Korxona mahsulotiga bo‘lgan talab va taklifni o‘rganishda
tahlilning asosiy vazifalari qaysilar hisoblanadi?
3. Bozordagi talab va taklifga ta’sir etuvchi omillarni ko‘rsatib
bering?
4. Korxona mahsuloti va xizmatiga bo‘lgan bozor talabi va taklifini
tahlil etish usullarini ko‘rsatib o‘ting?
5. Bozordagi raqobat darajasi qanday tahlil etiladi?
6. Narx-navo siyosatining bozordagi talab va taklifga ta’siri qanday
tahlil etiladi?
|
| |
Takrorlash uchun savollar

|
Takrorlash uchun savollar
|
bet | 271/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Takrorlash uchun savollar:
Pul oqimi atamasiga izoh bering.
Pul ekvivalentlari deganda nima tushuniladi?
Pul mablag‘larini tahlil etishning ahamiyati nimadan iborat?
Pul mablag‘larining harakatini o‘rganishda tahlilning asosiy vazifalari nimalardan iborat?
Korxonaning xo‘jalik faoliyatidan bo‘lgan pul oqimlari qanday tahlil etiladi?
Soliq to‘lovlari qanday tahlil etiladi?
Investitsiya faoliyatidan pul mablag‘lari oqimi qanday tahlil eti- ladi?
Moliyaviy faoliyatdan bo‘lgan pul mablag‘lari oqimi qanday tahlil etiladi?
Valuta mablag‘lari qanday tahlil etiladi?
Valuta mablag‘larini tahlil etishdan maqsad nima?
Valuta mablag‘lari bo‘yicha kurs o‘zgarishlarini qanday basho- rat etish mumkin?
Pul mablag‘larining harakatini qanday prognozlash mumkin?
Pul oqimini tahlil etishning to‘g‘ri usuli mohiyatini tushuntirib bering.
Pul oqimini tahlil etishning egri usuli mohiyatini tushuntirib bering.
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq.
Quyidagi ilova qilingan «Pul oqimlari to‘g‘risidagi hisobot» ma’lumotlari asosida korxonaning pul mablag‘lari harakatini mustaqil ravishda o‘rganing, tahlil qiling va xulosalaringizni bering.
Pul oqimlari to‘g‘risidagi hisobot (4-sonli shakl)
Ko‘rsatkichlar nomi
Наименование показателей
|
Satr kodi
|
Kirim
Приход
|
Chiqim
|
|
| |