nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
This is a title individual loyiha nodir

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
«Kompyuter injiniringi» fakulteti
«Raqamli texnologiyalar konvergensiyasi» kafedrasi
«Elektron hukumat» fanidan
Individual Loyiha
Mavzu: Ish beruvchi va ish qidiruvchilar uchun veb- sayti yaratish
Bajaradi: Rashidov Nodirjon
Rahbar: Naim Nodira Abdujalolovna
Himoya qilindi:
(sana)
(baho)
(imzo)
Toshkent 2024
Dasturchi uchun shaxsiy portfolio sayti bo‘lishi muhim. U o‘zining qilgan ishlarini shu saytda jamlaydi, bu esa uning mijozlar bilan bog‘langanda o‘z portfoliosini oson va chiroyli usulda ko‘rsatishi taminlaydi. Saytda faqat portfolio emas, balki blog ham qo‘shilishi mumkin. Bu yerda u o‘zining shaxsiy fikrlarini yoritib borishiga zamin yaratadi. Ayniqsa web dasturchi portfoliosini – bajargan proektlari hamda qobiliyatlarini namoyon qilishda o‘z shaxsiy saytining boʻlishi katta ahamiyatga ega. Chunki aynan saytning oʻzi ham web dasturchining bor imkoniyat va salohiyati haqida biror maqtalgan soʻzdan koʻra, u bajargan saytlari koʻproq tasavvur uygʻotadi.
Elektron sxema simulyatorlari

|
Elektron sxema simulyatorlari
|
bet | 1/3 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #128208 |
Bog'liq 2-mavzu. Elektron sxema smulyatori
ELEKTRON SXEMA SIMULYATORLARI
Zamonaviy axborot texnologiyalari ta'lim sohasidayangi vosita va usullami yaratish imkonini beradi. Bu masalani hal qilishda komputerda laboratoriya amaliyotlarini yaratish eng muhim va murakkab hisoblanadi.
Hozirgikungacha о'quv laboratoriyalarida asosan an’anaviy о‘lchov asboblari qo‘llanib kelinar edi. Endi virtual o'lchov asboblari yordamida yaratilgan komputerdagi о‘lchov asboblaridan foydalanish talab etilmoqda. О‘quv laboratoriyasidagi virtual asbob (VA) - qo'shimcha maxsus dasturiy ta’minot va turli o'lchov modullari, masalan, ko'p funksional kirish - chiqish platasi bilan ta 'minlangan komputerdir. VA o'lchanayotgan axborotni yig'ish, qayta ishlash va aks ettirishni avtomatlashtirish imkonini beradi, foydalanuvchi uchun qulay interfeysga ega, uning dasturiy va apparat vositalari esa an’anaviy o'lchov vositalariga xos bo'lgan vazifalami amalga oshirish imkonini beradi, natijalami monitor ekranida foydalanuvchiga qulay shaklda aks ettiradi.
VA dasturiy ta’minoti ham Visual C++, Visual Basic va boshqalar kabi standart vositalar yordamida, ham maxsus dasturlar yordamida tuzilishi mumkin. Hozirgi kunda maxsus dasturiy ta ’minot sifatida National Instruments kompaniyasining MULTISIM amaliy dasturiy paketi eng mos va qulay hisoblanadi.
O'lchov jarayonlarini avtomatlashtirish bo'yicha yaratilayotgan zamonaviy apparat vositalarining deyarli barchasi MULTISIM drayverlari bilan mos keladi. Mazkur muhitda ilovalar yaratish visual vositalar yordamida amalga oshiriladi va dasturlash bo'yicha maxsus bilimga ega bo 'lish talab qilinmaydi.
Multisim – bu qisqa vaqt ichida qurilmalarni ishlab chiqishga imkon beradigan sxemalar interaktiv emulatori. Multisim o‘z ichiga Multicap naqlini kiritgan, bu esa sxemalarni dasturiy tavsiflash va undan keyin darhol sinash uchun ideal vosita bo‘ladi. Multisim shuningdek, ishlab chiqish va sinash vositalari bilan chuqur integratsiya qilish uchun National Instruments tomonidan ishlab chiqilgan LabVIEW va Signal Express bilan o‘zaro moslashtirilgan.
|
| |
mavzu: Virusga qarshi himoya tizimi

|
mavzu: Virusga qarshi himoya tizimi
|
bet | 4/4 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 175,46 Kb. | | #250048 |
Bog'liq axborot xavfsizligi daftarga10 mavzu: Virusga qarshi himoya tizimi
Kompyutеrni viruslar bilan zararlanishidan saqlash va axborotlarni ishonchli saqlash uchun quyidagi qoidalarga amal qilish lozim:
- kompyutеrni zamonaviy antivirus dasturlar bilan ta’minlash;
- diskеtalarni ishlatishdan oldin har doim virusga qarshi tеkshirish;
- qimmatli axborotlarning nusxasini har doim arxiv fayl ko‘rinishida saqlash.
Kompyutеr viruslariga karshi kurashning quyidagi turlari mavjud:
- viruslar kompyutеrga kirib buzgan fayllarni o‘z holiga qaytaruvchi dasturlarning mavjudligi;
- kompyutеrga parol’ bilan kirish, disk yurituvchilarning yopiq turishi;
- disklarni yozishdan himoyalash;
- litsеnzion dasturiy ta’minotlardan foydalanish va o‘g‘irlangan dasturlarni qo‘llamaslik;
- kompyutеrga kiritalayotgan dasturlarning viruslarning mavjudligini tеkshirish;
- antivirus dasturlaridan kеng foydalanish;
- davriy ravishda kompyutеrlarni antivirus dasturlari yordamida viruslarga qarshi tеkshirish.
11-mavzu: viruslardan himoya qilish tizimi
Viruslarga qarshi dasturlar foydalanadigan viruslarni aniqlashning asosiy usullari quyidagilar:
- etalon bilan taqqoslash usuli;
- evristik taxlil;
- virusga qarshi monitoring;
- o‘zgarishlarni aniqlovchi usul;
- Kompyuterning kiritish/chiqarish bazaviy tizimiga (BIOSga) virusga qarshi vositalarni o‘rnatish va h.k
12-mavzu: axborot obyektlarining qiymatini aniqlash
|
| |
-Mavzu: Axborot xavfsizligining zamonaviy tushunchasi

|
-Mavzu: Axborot xavfsizligining zamonaviy tushunchasi
|
bet | 2/4 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 175,46 Kb. | | #250048 |
Bog'liq axborot xavfsizligi daftarga4-Mavzu: Axborot xavfsizligining zamonaviy tushunchasi
Axborotni himoyalashning maqsadlari quyidagilardan iborat:
- axborotning kelishuvsiz chikib ketishi, ugirlanishi, yo‘qotilishi, o‘zgartirilishi, soxtalashtirilishlarning oldini olish;
- shaxs, jamiyat, davlat xavfsizliligiga bulgan xavf – xatarning oldini olish;
- axborotni yo‘q qilish, o‘zgartirish, soxtalashtirish, nusxa kuchirish, to`siqlash buyicha ruxsat etilmagan xarakatlarning oldini olish;
- xujjatlashtirilgan axborotning mikdori sifatida xukukiy tartibini ta’minlovchi, axborot zaxirasi va axborot tizimiga xar kanday nokonuniy aralashuvlarning kurinishlarining oldini olish;
- axborot tizimida mavjud bulgan shaxsiy ma’lumotlarning shaxsiy maxfiyligini va konfidentsialligini saklovchi fukarolarning konstitutsion
xukuklarini himoyalash;
- davlat sirini, konunchilikka mos xujjatlashtirilgan axborotning konfidentsialligini saklash;
- axborot tizimlari, texnologiyalari va ularni ta’minlovchi vositalarni
yaratish, ishlab chiqish va qO‘llashda sub’ektlarning xuquqlarini ta’minlash.
5-mavzu: Qasddan xavfsizlikka tahdid turlari.
Axborot xavfsizligi nuqtai nazaridan axborotni quyidagicha turkumlash mumkin:
• maxfiylik — aniq bir axborotga fakat tegishli shaxslar doirasigina kirishi mumkinligi, ya’ni foydalanilishi qonuniy xujjatlarga muvofik cheklab qo‘yilib,
xujjatlashtirilganligi kafolati. Bu bandning buzilishi o‘g‘irlik yoki axborotni
oshkor qilish, deyiladi;
• konfidentsiallik — inshonchliligi, tarqatilishi mumkin emasligi, maxfiyligi kafolati;
• yaxlitlik — axborot boshlang‘ich ko‘rinishda ekanligi, ya’ni uni saqlash va uzatishda ruxsat etilmagan o‘zgarishlar qilinmaganligi kafolati; bu bandning buzilishi axborotni soxtalashtirish deyiladi;
• autentifikatsiya — axborot zaxirasi egasi deb e’lon qilingan shaxs xaqiqatan xam axborotning egasi ekanligiga beriladigan kafolat; bu bandning buzilishi xabar muallifini soxtalashtirish deyiladi;
• apellyatsiya qilishlik — yetarlicha murakkab kategoriya, lekin elektron biznesda keng qo‘llaniladi. Kerak bo‘lganda xabarning muallifi kimligini isbotlash mumkinligi kafolati. Yukoridagidek, axborot tizimiga nisbatan quyidagicha tasnifni keltirish mumkin:
• ishonchlilik — tizim meyoriy va g‘ayri tabiiy hollarda rejalashtirilganidek o‘zini tutishlik kafolati;
• aniqlilik — xamma buyruqlarni aniq va to‘liq bajarish kafolati;
• tizimga kirishni nazorat qilish — turli shaxs guruxlari axborot manbalariga xar xil kirishga egaligi va bunday kirishga cheklashlar doim bajarilishlik kafolati;
• nazorat qilinishi — istalgan paytda dastur majmuasining xoxlagan kismini tulik tekshirish mumkinligi kafolati;
• identifikatsiyalashni nazorat qilish — Hozir tizimga ulangan mijoz aniq
O‘zini kim deb atagan bulsa, aniq o‘sha ekanligining kafolati;
• qasddan buzilishlarga to‘sqinlik — oldindan kelishilgan me’yorlar chegarasida qasddan xato kiritilgan ma’lumotlarga nisbatan tizimning oldindan kelishilgan xolda o‘zini tutishi.
|
| |
Mavzu: Axborotning qimmatliligi

|
Mavzu: Axborotning qimmatliligi
|
bet | 1/4 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 175,46 Kb. | | #250048 |
Bog'liq axborot xavfsizligi daftarga
Mavzu: Axborotning qimmatliligi
Maxfiy va qimmatbaho axborotlarga ruxsatsiz kirishdan himoyalash eng muxim vazifalardan biri sanaladi. Kompyuter egalari va foydalanuvchilarning mulki huquqlarini himoyalash - bu ishlab chiqarilayotgan axborotlarni jiddiy iqtisodiy va boshha moddiy hamda nomoddiy zararlar keltirishi mumkin bo‘lgan turli kirishlar va o‘g‘irlashlardan himoyalashdir.
Axborot xavfsizligi deb, ma’lumotlarni yo‘qotish va o‘zgartirishga
yo‘naltirilgan tabiiy yoki sun’iy xossali tasodifiy va qasddan ta’sirlardan xar
qanday tashuvchilarda axborotning himoyalanganligiga aytiladi.
2-Mavzu: Axborot xavfsizligi tizimi
Axborot tizimiga nisbatan quyidagicha tasnifni keltirish mumkin:
• ishonchlilik — tizim meyoriy va g‘ayri tabiiy xollarda rejalashtirilganidek o‘zini tutishlik kafolati;
• aniqlilik — xamma buyruqlarni aniq va to‘liq bajarish kafolati;
• tizimga kirishni nazorat qilish — turli shaxs guruxlari axborot manbalariga xar xil kirishga egaligi va bunday kirishga cheklashlar doim bajarilishlik kafolati;
• nazorat qilinishi — istalgan paytda dastur majmuasining xoxlagan kismini tulik tekshirish mumkinligi kafolati;
• identifikatsiyalashni nazorat qilish — xozir tizimga ulangan mijoz aniq o‘zini kim deb atagan bulsa, aniq O‘sha ekanligining kafolati;
• qasddan buzilishlarga to‘sqinlik — oldindan kelishilgan me’yorlar chegarasida qasddan xato kiritilgan ma’lumotlarga nisbatan tizimning oldindan kelishilgan xolda o‘zini tutishi.
3-Mavzu: Axborot xavfsiligining konseptual modeli
Sabablar, maqsadlar va usullarga bog‘liq holda axborot xavfsizligini buzuvchilarni to‘rtta kategoriyaga ajratish mumkin:
- sarguzasht qidiruvchilar;
- g‘oyaviy xakerlar;
- xakerlar-’rofessionallar;
- ishonchsiz xodimlar.
Umuman professional xakerlar xavf-xatarni minimallashtirishga urinadilar. Buning uchun ular birga ishlashga firmada ishlaydigan yoki firmadan yaqinda ishdan bo‘shatilgan xodimlarni jalb etadilar, chunki begona uchun bank tizimiga kirishda oshkor bo‘lish xavfi juda katta.
|
| |
Elektronika va sxemalar fanidan tayyorlagan

Bajardi
Elektronika va sxemalar fanidan tayyorlagan
Download
2,14 Mb.
Sana
22.05.2024
Hajmi
2,14 Mb.
#250603
Bog'liq
13-elektr umrzoq
Bu sahifa navigatsiya:
Bajardi
O’ZBEKISTON
RESPUBLIKASI
RAQAMLI
TEXNALOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
QARSHI FILIALI
KOMPYUTER
INJINIRINGI FAKULTETI
KI 14-22-
GURUH TALABASINING
ELEKTRONIKA
VA SXEMALAR
FANIDAN
TAYYORLAGAN
13-LABARATORIYA ISHI
Bajardi:
Normurodov.U
Qabul qildi: Mavlonov.A
QARSHI-2024
Download
2,14 Mb.
Download
2,14 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elektronika va sxemalar fanidan tayyorlagan
Download
2,14 Mb.
Axborotning qimmatliligi Reja: Axborot xavfsizligi tushunchasi va axborotni himoyalash muammolari

|
Axborotning qimmatliligi Reja: Axborot xavfsizligi tushunchasi va axborotni himoyalash muammolari
|
bet | 1/4 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 18,27 Kb. | | #256078 |
Bog'liq Axborotning qimmatliligi Reja Axborot xavfsizligi tushunchasi v
1-mavzu: Axborotning qimmatliligi
Reja:
1. Axborot xavfsizligi tushunchasi va axborotni himoyalash muammolari
2. Axborot-kommunikatsion tizimlar va tarmoqlarda taxdidlar va zaifliklar
Axborotning muximlik darajasi qadim zamonlardan ma’lum. SHuning uchun xam qadimda axborotni himoyalash uchun turli xil usullar qo`llanilgan. Ulardan biri – sirli yozuvdir. Undagi xabarni xabar yuborilgan manzil egasidan boshqa shaxs o`qiy olmagan. Asrlar davomida bu san’at – sirli yozuv jamiyatning yuqori tabaqalari, davlatning elchixona rezidentsiyalari va razvedka missiyalaridan tashqariga chiqmagan. Faqat bir necha o`n yil oldin hamma narsa tubdan o`zgardi, ya’ni axborot o`z qiymatiga ega bo`ldi va keng tarqaladigan mahsulotga aylandi. Uni endilikda ishlab chiqaradilar, saqlaydilar, uzatishadi, sotadilar va sotib oladilar. Bulardan tashqari uni o`g`irlaydilar, buzib talqin etadilar va soxtalashtiradilar. SHunday qilib, axborotni himoyalash zaruriyati tug`iladi. Axborotni qayta ishlash sanoatining paydo bo`lishi axborotni himoyalash sanoatining paydo bo`lishiga olib keladi.
Xavfsizlikning asosiy yo`nalishlari
Axborot xavfsizligi. Axborot xavfsizligining dolzarblashib borishi, axborotning strategik resursga aylanib borishi bilan izohlash mumkin. Zamonaviy davlat infratuzilmasini telekommunikatsiya va axborot tarmoqlari hamda turli xildagi axborot tizimlari tashkil etib, axborot texnologiyalari va texnik vositalar jamiyatning turli jabhalarida keng qo`llanilmoqda (iqtisod, fan, ta’lim, xarbiy ish, turli texnologiyalarni boshqarish va x.k.)
Iqtisodiy xavfsizlik. Milliy iqtisodda axborotlarni yaratish, tarqatish, qayta ishlash va foydalanish jarayoni hamda vositalarini qamrab olgan Yangi tarmoq vujudga keldi. «Milliy axborot resursi» tushunchasi Yangi iqtisodiy kategoriya bo`lib xizmat qilmoqda. Davlatning axborot resurslariga keltirilayotgan zarar axborot xavfsizligiga xam ta’sir ko`rsatmoqda. Mamlakatimizda axborotlashgan jamiyatni shakllantirish va uning asosida jahon yagona axborot maydoniga kirib borish natijasida milliy iqtisodimizga turli xildagi zararlar keltirish xavfi paydo bo`lmoqda.
|
| |
8 – mavzu: multimediya zamonaviy o’quv qo’llanma sifatida ovozli va ekranli o’quv qo’llanmalar - bet 5

|
8 – mavzu: multimediya zamonaviy o’quv qo’llanma sifatida ovozli va ekranli o’quv qo’llanmalar
|
bet | 5/5 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 92,89 Kb. | | #137459 |
Bog'liq 8-MaruzaAudacity - bu audio uchun mashhur muharrir. "Audacity" dasturi - musiqiy fayllarni o'zgartirish uchun bepul dasturlarning "otasi", audio tahrirlash uchun eng mashhur dasturlardan biri. Uning imkoniyatlari sizga ko'plab ommabop formatlar (mp3, wav, flac va boshqalar) bilan ishlashga imkon beradi, u ilg'or mult-track, mikrofon yozishni qo'llab-quvvatlaydi, audio treklarni turli xil sifat xususiyatlari va boshqa foydali funktsiyalar bilan aralashtiradi. Ushbu dasturni ishlatish oson, juda ko'p ta'sir va plaginlarga ega. Bir qarashda, bu biroz arxaik ko'rinishi mumkin, ammo Audacity o'z ishini juda yaxshi bajaradi. Bu musiqani bepul tahrirlash uchun ajoyib boshlang'ich. OS Windows, Mac, Linux uchun versiyalar mavjud.
|
| |
Sound Forge - 8 – mavzu: multimediya zamonaviy o’quv qo’llanma sifatida ovozli va ekranli o’quv qo’llanmalar

|
8 – mavzu: multimediya zamonaviy o’quv qo’llanma sifatida ovozli va ekranli o’quv qo’llanmalar
|
bet | 4/5 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 92,89 Kb. | | #137459 |
Bog'liq 8-MaruzaSound Forge sizning tovushli fayllarni tez va yuqori aniqlikda yaratish va tahrirlash imkonini beradi, xom va xom ashyoning asosiy nusxasini yaratadi. Sound Forge bilan raqamli remastered va eski yozuvlar, model akustik tasvirlarni tozalash ishlab chiqarish Streaming Media fayllarni yaratish va mahorat disk yaratish uchun tovush Loop yaratish, (filtrlar va oqibatlarini, va ko`proq amal, kesilgan, dona kesib) siz ko`rib mumkin va tahrir audio. Sound Forge 9 foydalanuvchi interfeysi to`liq moslashtirilgan. Foydalanuvchi interfeysi aksariyat elementlari - markerlar, to`lqinlar, derazalarning balandligi - har bir foydalanuvchi uchun mustaqil ravishda konfiguratsiya mumkin. Sound Forge Pro avi, wmv, mpeg-1 va mpeg-2, shu jumladan, video formatda turli xil qo`llab-quvvatlaydi, va 720p va 1080 qarorlari bilan HDV-mos faylni yozish uchun MPEG-2 Shablonlar o`z ichiga oladi. Bundan tashqari, 720p va 1080p piksellar bilan WMV kodlash uchun andozalar mavjud. Cakewalk dasturi. Yuqori sifatli musiqiy treklarni yaratish va qayta ishlash dasturi. Dastur turli janrlardagi qo`shiqlar bilan ishlash uchun barcha kerakli komponentlarga ega. Musiqa sanoati mutaxassislari orasida universal etirofga sazovor bolgan tovushli ishlov berish uchun professional raqamli studiya. Dastur yordamida siz kompozitsiyalar yaratishingiz, komplektlarni yaratishingiz, virtual va apparat vositalari bilan ishlashingiz va tovushni yaxshilashingiz mumkin. Dasturda ornatilgan mikser, pianino, sintezator, MIDI muharriri, turli kompressorlar va effektlar mavjud. Moslashuvchan studiya interfeysi kerakli elementlarning manzilini sozlash va virtual derazalar qulay tartibini ornatish imkonini beradi. Dasturning asosiy xususiyatlari: Dasturning asosiy xususiyatlari: - Ko`p kanalli ro`yxatga olish va midi xabarlarni buzmasdan tartibga solish;
- Ko`p yadroli protsessorlarni qo`llab-quvvatlash;
- ikklangan (64 bit) aniqlikdagi tovushli ishlov berish;
- Zarb va midi xabarlari yordamida deyarli barcha parametrlarni avtomatlashtirish;
- cheksiz miqdorda treklar;
- tashqi qurilmalarni ulash: mixerlar, MIDI kontrollerlar va boshqalar;
- moslashuvchan signallarni boshqarish;
- Jamoa formatlarini qo`llab-quvvatlash: DX / DXi, VST / VSTi, ReWire;
- asboblar va effektlarni tanlash uchun ajratiladigan menyu.
|
| |
8 – mavzu: multimediya zamonaviy o’quv qo’llanma sifatida ovozli va ekranli o’quv qo’llanmalar - bet 3

|
8 – mavzu: multimediya zamonaviy o’quv qo’llanma sifatida ovozli va ekranli o’quv qo’llanmalar
|
bet | 3/5 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 92,89 Kb. | | #137459 |
Bog'liq 8-MaruzaOvozli fayllarni kompakt diskka yozish, multimedia taqdimotlarini tayyorlash, videokonferensiyalarni o`tkazish, o`yinlar o`ynash, audio CD larni eshitish uchun ovoz platasi yoki audioadapter (audio bu «ovoz», adapter esa - manbadagi ma`lumotni kompyuterga o`tkazuvchi texnik qurilma) deb nomlanuvchi karta zarur bo`ladi.ushbu tovushni qayta ishlovchi tovush platasi, tovush chiqarish vositasi, akustik tizimlar yoki yakka tinglagichlar hamda audio ma`lumotlarni kiritish uchun xizmat qiladigan mikrofon, ovozli kompakt-disk proigrivatellari, ovoz kolonkalari va b. qurilmalarga ulanadi. Tovush platasiga, shuningdek, magnitofon, elektr musiqa asboblari kabi audiokomplektlar ham ulanishi mumkin. Odatda, tovush dasturlari avvaldan yozib olingan tovush bilan ishlaydi. Foydalanuvchida «yo`q joydan tovush yaratish mumkinmi?» degan savol tug`ilishi tabiiy. Bu savolga «ha» deb javob berish mumkin. Maxsus tovush sintez qilish dasturlari mavjud, Sound Forge va Cool Edit Pro kabi ba`zi tovushni qayta ishlash dasturlarida esa tovushni sintezlash modullari o`rnatilgan bo`ladi. Sound Forge juda kuchli dastur hisoblanadi, shuning uchun quyidagi vazifalarni yechish uchun foydalanish mumkin: - tovushni tahrirlash va boshqarish,
- tovush effektlari va namuna olish looplarini ishlab chiqish,
- CDlarni tayyorlash,
- Internet uchun audio fayllarni yaratish,
- filmlar va videokliplarni yaratish,
- o`n uchdan ortiq formatdagi fayllarni qo`llab-quvvatlash.
Sound Forge sizning tovushli fayllarni tez va yuqori aniqlikda yaratish va tahrirlash imkonini beradi, xom va xom ashyoning asosiy nusxasini yaratadi. Sound Forge bilan raqamli remastered va eski yozuvlar, model akustik tasvirlarni tozalash ishlab chiqarish Streaming Media fayllarni yaratish va mahorat disk yaratish uchun tovush Loop yaratish, (filtrlar va oqibatlarini, va ko`proq amal, kesilgan, dona kesib) siz ko`rib mumkin va tahrir audio. Sound Forge 9 foydalanuvchi interfeysi to`liq moslashtirilgan. Foydalanuvchi interfeysi aksariyat elementlari - markerlar, to`lqinlar, derazalarning balandligi - har bir foydalanuvchi uchun mustaqil ravishda konfiguratsiya mumkin.
|
| |
«Illyustrasiya» atamasining ikkita asosiy tushunchasi mavjud

|
«Illyustrasiya» atamasining ikkita asosiy tushunchasi mavjud
|
bet | 2/5 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 92,89 Kb. | | #137459 |
Bog'liq 8-Maruza«Illyustrasiya» atamasining ikkita asosiy tushunchasi mavjud: «Illyustrasiya» atamasining ikkita asosiy tushunchasi mavjud: - qandaydir matnni to’ldiruvchi yoki tushuntiruvchi tasvir (rasm, fotografiya va boshkalar);
- yaqqol kurinish va ishonchli tushuntirish maksadida misollar keltirish.
Bulardan birinchisi an’anaviy darslik kitoblarga, ikkinchisi – multimediali elektron ta’limiy nashrlardagi illyustrasiyalar roliga mos keladi. Endi barcha IKT multimedia vositalari ochik ta’lim tizimida xarakatga keltirilgan ukuv materialining asosini tashkil kiluvchi yanada murakkab momentlarni tushunish uchun oson bulgan, ya’ni yakkol kurinish va ishonarli tushuntirish uchun foydalaniladi. Shunday kilib, illyustrasiya – elektron ta’lim nashrlari strukturasidagi muxim axamiyatga ega tizim ostidir (podsistema). Jarayonlar va ishlash mеxanizmlari to‘g‘risida tasvir va ovoz orqali tasavvurni vujudga kеltirish uchun: - vidеofilmlar
- kompakt disklar
- audiokassеtalar
- PowerPoint matеriallari
- elеktron darsliklar
O’qitishning audiovizual vositalardan o’quv maskanlarida foydalanish o’quv chilarda o’tilayotgan fan darajasida ma’lum bir tassavurlar, qiziqishlar va ko’nikmalar hosil bo’lishida katta ahamiyat kasb etadi. Audiovizual vositalar o’quvchining ikki organlariga, eshitish va ko’rish organlariga bir paytda ta’sir qiladiki, buning natijasida ularning yotilayotgan darsni yozlashtirish darajasi ancha yuqori bo’ladi. Ovozli fayllarni kompakt diskka yozish, multimedia taqdimotlarini tayyorlash, videokonferensiyalarni o`tkazish, o`yinlar o`ynash, audio CD larni eshitish uchun ovoz platasi yoki audioadapter (audio bu «ovoz», adapter esa - manbadagi ma`lumotni kompyuterga o`tkazuvchi texnik qurilma) deb nomlanuvchi karta zarur bo`ladi.ushbu tovushni qayta ishlovchi tovush platasi, tovush chiqarish vositasi, akustik tizimlar yoki yakka tinglagichlar hamda audio ma`lumotlarni kiritish uchun xizmat qiladigan mikrofon, ovozli kompakt-disk proigrivatellari, ovoz kolonkalari va b. qurilmalarga ulanadi. Tovush platasiga, shuningdek, magnitofon, elektr musiqa asboblari kabi audiokomplektlar ham ulanishi mumkin.
|
| |
1. Ma’lumotni vaqtinchalik xotirada saqlash uchun joyga … deyiladi

|
1. Ma’lumotni vaqtinchalik xotirada saqlash uchun joyga … deyiladi
|
bet | 1/2 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 27,27 Kb. | | #271347 |
Bog'liq Boshlang\'ich nazorat test
1-variant
1.Ma’lumotni vaqtinchalik xotirada saqlash uchun joyga … deyiladi.
A)O’zgaruvchi B)Translatsiya C)Tanlash D)To’g’ri javob yo’q
2. Har qanday sprayt oʻzgaruvchini oʻzgartirishi va oʻqishi uchun … buyrug’idan foydalanamiz.
A) For this Sprite only B)Events C) For all Sprites D)Make a block
3.Scratch dasturida o’zgaruvchi yaratishda qaysi menyudan foydalaniladi?
A)Variables B)Operators C)Events D)Motion
4.Scratch dasturida Control menyusi bu …
A)Ovoz bloklari B)Tanlash bloklari C)Qiymat berish bloki D)To’g’ri javob yo’q
5.Scratchda sprayt biror rangga tegganligini aniqlash uchun qaysi menyudan foydalaniladi?
A)Operators B)Sensing C)Motion D)Events
6.Scratchda vaqt bilan ishlashning necha xil usuli bor?
A)5 B)3 C)2 D)4
7.Scratchda Timer bloklari qaysi menyuda joylashgan?
A)Sensing B)Motion C)Operators D)Events
8.Wait bloki qaysi menyuda joylashgan?
A)Motion B)Control C)Sensing D)Operators
9.Looks menyusidagi Hide blokini vazifasi?
A)Spraytni nusxalash B)Spraytni ko’rsatish C)Spraytni yashirish D)To’g’ri javob yo’q
10.Looks menyusidagi Show blokini vazifasi?
A)Spraytni nusxalash B)Spraytni ko’rsatish C)Spraytni yashirish D)To’g’ri javob yo’q
11.Ma’lumot kiritish va natijani chiqarishning maxsus shakli … deb ataladi?
A)Debaglash B)Translatsiya C)Interfeys D)Analog
12.Say bloki qaysi menyuda joylashgan?
A)Looks B)Operators C)Events D)Sensing
13.Dasturdagi nosozlik va xatolarni topishga nima deyiladi?
A)Analog B)Traslatsiya C)Interfeys D)Debaglash
14.Blok sxemada shart nechta javobdan iborat bo’ladi
A)5 B)4 C)3 D)2
15. …. – faqatgina shu sprayt oʻzgaruvchini oʻzgartirishi va oʻqishi mumkinligini bildiradi.
A) For this Sprite only B)Events C) For all Sprites D)Make a block
16.HTML ___ ni anglatadi
A)Gipermatnli belgilash tili B)Gipermatnli mashina tili
C)Gipermatnli nusxalash tili D)To’g’ri javob yo’q
17.Asosiy qism uchun ochish tegini ko’rsating?
A)
18.Sarlavha qismi uchun yopish tegini ko’rsating?
A)
19.Web sahifaga eng katta sarlavha kiritish tegini ko’rsating?
A)
|
| |
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent moliya instituti

2
UO„K 368(075.8)
KBK 65.271я7
N.A.Mavrulova. Sug„urtada axborot texnologiyalari (O„quv qo„llanma).. – T.:
«Nihol print» OK, 2022. – 120 b.
ISBN 978–9943–
8101–1–2
O‗quv qo‗llanma ―Sug‗urtada axborot texnologiyalari‖ fan dasturi asosida
tayyorlangan bo‗lib, unda sug‗urtada internetning virtual imkoniyatlaridan
foydalangan holda faoliyat yuritish jarayonlari va bosqichlari bayon etilgan.
Shuningdek, ushbu qo‗llanmada quyidagi ma‘lumotlar batafsil yoritilgan: sug‗urtada
axborot texnologiyalari fanining predmeti va ob‘ekti, sug‗urtada
biznes jarayonlari,
sug‗urta
marketingida axborot texnologiyalarining qo‗llanilishi, sug‗urta
kompaniyalari faoliyatining dasturiy ta‘minoti, sug‗urta biznesining dasturiy
ta‘minoti, sug‗urta sohasida qo‗llaniladigan yangi IT texnologiyalar,
axborot
risklarini sug‗urtalash, sug‗urta kompaniyalari faoliyatida zamonaviy axborot
texnologiyalarini qo‗llash bo‗yicha xorij tajribasi,
shuningdek, O‗zbekistonda
sug‗urta biznesini avtomatlashtirishni rivojlantirish istiqbollari belgilangan. Ushbu
qo‗llanma o‗quvchilarning sug‗urta kompaniyalari faoliyatida, jumladan sug‗urta
mahsulotlarini
yaratish va uni sotishda, sug‗urta shartnomalarini yuritishda,
mijozlardan bildirilgan da‘volarni qondirishda hamda mamlakat aholisida sug‗urta
savodxonligini shakllantirishda internetning onlayn texnologiyalaridan,
uning
imkoniyatlaridan unumli foydalanish yo‗llarini o‗rganishiga yordam beradi.
O‗quv qo‗llanma 5231200 – ―Sug‘urta ishi‖ ta‘lim yo‘nalishi talabalari,
magistrlar, katta ilmiy xodim va mustaqil izlanuvchilar, iqtisodiyot yo‗nalishidagi
oliy o‗quv
yurtlarining pedagog-xodimlari, mamlakatning sug‗urta tizimida faoliyat
ko‗rsatayotgan amaliyotchi-mutaxassislar va sug‗urta faoliyati bilan qiziquvchi
barcha o‗quvchilarga mo‗ljallangan.
# Klaviatura - Kompyuterning asosiy bloklaridan birini ko’rsating

|
Kompyuterning asosiy bloklaridan birini ko’rsating
|
bet | 10/17 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 114,75 Kb. | | #135288 |
Bog'liq informatika o`qitish metodikasi 4-bosqich IOM yakuniy nazorat# Klaviatura: "Page Up" klavishasi funksiyasi:
+ ekranni bir bet orqaga qaytarish
-ekranni bir bet oldinga o’tkazish
-almashtirish va quyish xolatlariga o’tish
-kursorni bet oxiriga keltirish
# Klaviatura: "Page Down" klavishasi funksiyasi:
+ ekranni bir bet oldinga o’tkazish
-ekranni bir bet orqaga qaytarish
-almashtirish va qo’yish holatlariga o’tish
-kursorni bet boshiga keltirish
# Klaviatura: Backspace klavishasi funksiyasi:
+ kursor turgan joydan chapdagi simvollarni o’chirish
-kursor turgan joydan o’ngdagi simvollarni o’chirish
-kursor turgan joydagi simvolni o’chirish
-kursorni turgan joyidan bir pozitsiya chapga o’tkazish
# Kompyuter ishlash tezligi nimaga bog’liq:
+ protsessor chastotasiga va tezkor xotiraga
-printerning ulanganligiga
-operatsion sistemaga
-ma’lumotlar hajmiga
# Matnli ma’lumotning minimal birligini ko’rsating:
+ Simvol
-Gap
-Suz
-Qator
# Operatsion tizim nima:
+ Kompyuter uchun yozilgan dastur
-Dasturiy ta’minot
-Kompyuter qurilmalari
-Foydalanuvchiga kompyuter qurilmalarining ishlash holati haqida xabar berib turadi
# Ochilgan xujjatda tekst kursori turgan sahifa nima deyiladi:
+ joriy
-maxsus
-oddiy
-murakkab
# Klaviatura: Delete klavishasi funksiyasi:
+ kursor turgan joydan ungdagi simvollarni o’chirish
-kursor turgan joydan chapdagi simvollarni o’chirish
-kursorni turgan joyidan bir pozitsiya chapga o’tkazish
-kursorni turgan joyidan bir pozitsiya ungga o’tkazish
|
| |
-rasm. Donor aralashmali yarim otkazgichlarda elektron va kovaklarning harakat sxemasi

|
-rasm. Donor aralashmali yarim otkazgichlarda elektron va kovaklarning harakat sxemasi
|
bet | 3/4 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #108148 |
Bog'liq Yarimoʻtkazgichlar3-rasm. Donor aralashmali yarim otkazgichlarda elektron va kovaklarning harakat sxemasi
Agar germaniyga qandaydir akseptorli aralashma, misol uchun bor (B) qoshilsa, aralashmalarning har bir atomlari germaniy atomi bilan mos ravishda uchta kovalent boglanish hosil qilishadi. Ammo, borda faqatgina uchta valentli elektronlar bolganligi bois, germaniyning yaqin bolgan uchta atomlari bilan aloqa ornatishi mumkin.
Germaniyning tortinchi atomi bilan boglanadigan borning tortinchi elektroni yoq. Shunday qilib, germaniyning bir nechta atomlarida bittadan kovalent boglanmagan elektronlari hosil bolib qoladi. Unchalik katta bolmagan tashqi tasir tufayli elektronlarni joylarini tashlab ketgazishga va germaniy atomlarida teshiklarni yuzaga kelishiga erishish mumkin (3-rasm).
Ozod bolgan 2,4 va 6 germaniy atomining elektronlari bor atomi bilan boglanadi. Bor atomlari bilan egallangan 2,4 va 6 elektronlar yarim otkazgichda elektr toki hosil qila olishmaydi. Germaniy atomida hosil bolgan 1,3 va 5 teshiklar orniga qoshni atomlardan elektronlar ota boshlaydi. Ularning ornida oz navbatida yangidan kovaklar paydo boladi.
4-rasm. Akseptor aralashma sifatida bor elementi qoshilgan yassi kristall panjarali germaniy: 1,3 va 5 hosil bolgan kovaklar; 2,4 va 6 ozod bolgan elektronlar
Yarim otkazgichli materiallar va ularning tuzilishi
Monokristall va polikristall tuzilishga ega bolgan, kelib chiqishi noorganik va organik bolgan kop sonli yarim otkazgichli materiallardan elektrotexnika asosan germaniy, kremniy, selen, kremniy karbidi va galliy arsenidlaridan foydalaniladi. Ushbu materiallar yarim otkazgichli elektr jixozlar va integral sxemalar ishlab chiqarishda keng qollaniladi.
Kremniy va germaniy strukturaviy tuzilishi jixatidan olmossimon yarim otkazgichlar toifasiga kiradi. U kub shaklida bolib, uning tepalarida va markaziy chegaralarida germaniy yoki kremniy atomlari joylashgan. Bundan tashqari atomlar shu bilan birgalikda katta kub bolinadigan tortta kichik kublarning markazida ham bolishadi
Yuqoridagi rasmlarda germaniy kubik tuzilishining yassi tasviri aks ettirilgan. Rasmdan korinib turibdiki, olmos tipidagi tuzilishda har bir korilayotgan atom (germaniy yoki kremniy) tortta shunga oxshagan atom bilan oralgan. Ushbu atomlar orasidagi masofa bir xil bolib, har bir atom qoshni atom bilan kovalent boglanish hosil qilinadi.
|
| |
Olmos tipidagi kristall tuzilishi

|
Olmos tipidagi kristall tuzilishi
|
bet | 4/4 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #108148 |
Bog'liq YarimoʻtkazgichlarOlmos tipidagi kristall tuzilishi
G e r m a n i y (Ge) Mendeleev davriy sistemasining tortinchi guruhiga kiruvchi element hisoblanadi. Uni olishda xom ashyo vazifasini tarkibida germaniy bolgan rux va sulfid rudalari, shu bilan birgalikda komir tuzlari otaydi.
Murakkab ximiyaviy jarayon hisobiga germaniy quymasi olinadi, lekin uning tarkibida aralashmalar va u monokristall material bolganligi bois, undan yarim otkazgichli priborlar tayyorlashda foydalanib bolmaydi. Dastlab ushbu quyma aralashmalardan zonaviy eritish usuli bilan tozalanadi. Tozalangan yarim otkazgichli materialda, yani germaniyda aralashmalar 10-9% (massasi boyicha), kremniyda esa 10-11% (massasi boyicha) dan ortmasligi lozim.
K r e m n i y (Si) ham Mendeleev davriy sistemasining tortinchi guruhiga kiruvchi element hisoblanadi. Kremniy tabiatda kremnezem (SiO2) korinishida keng tarqalgan bolib, kremnezem kremniyning texnik navlari olishda xom ashyo vazifasini otaydi. Kremniy quymalari zonaviy eritish usuli yordamida tozalangandan song, legirlovchi aralashmalarning qancha miqdorda qoshilganligiga bogliq ravishda p- yoki n-tipdagi elektr otkazuvchanlikka ega bolgan monokristalli kremniy olinadi.
Kremniy germaniyga nisbatan ko‘proq ishlatiladi, chunki undan tayyorlangan yarim o‘tkazgichli priborlarning ishchi harorat chegarasi 130-200°C ga teng bolsa, germaniy asosida tayyorlanganlariniki esa bor yogi 80100°C ni tashkil etadi. Yarim otkazgichli integral sxemalarning asosini tayyorlashda kremniy keng qollaniladi.
S e l e n (Se) Mendeleev davriy sistemasining oltinchi guruhiga kiruvchi element hisoblanadi. Selenni olishda xom-ashyo vazifasini misni elektrolitik yol bilan tozalash paytida qoladigan qoldiqlar bajaradi. Qattiq selen amorf yoki kristall tuzilishga ega boladi. Qora amorf selen xona haroratigacha tezlik bilan sovutilgan tozalangan selen eritmasidan olinadi. U ρ=1013 Om·smga teng solishtirma qarshilikka ega bo‘lgan dielektrik hisoblanadi.
Kristall selen n-tipidagi polikristal tuzilishdagi aralashmali yarim otkazgich hisoblanadi. Atom tuzilishi - olti burchakli prizmaning burchaklarida joylashgan atomlardan iborat bulib, bu prizmalar kristallning elementar katagi (yacheykasi) hisobladi. 20°C harorat sharoitida selenning asosiy xarakteristikalari quyidagiga teng: zichligi 4800 kg/m3; ρ=(0,8÷5) ·105 Om·sm; ε= 6,3. Selenli to‘g‘rilagich, fotoelement va fotorezistorlar tayyorlashda selendan foydalaniladi.
|
| |
- rasm. Yarim otkazgich xususiy otkazuvchanligi paytidagi elektronlar va kovaklarning harakat sxemasi

|
- rasm. Yarim otkazgich xususiy otkazuvchanligi paytidagi elektronlar va kovaklarning harakat sxemasi
|
bet | 2/4 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #108148 |
Bog'liq Yarimoʻtkazgichlar1- rasm. Yarim otkazgich xususiy otkazuvchanligi paytidagi elektronlar va kovaklarning harakat sxemasi
Elektronlarini yoqotgan yarim otkazgich atomlari musbat zaryadlangan ionlarga aylanishadi. Ushbu atomlar oz joylarida mustahkam turgan holda harakatlanisha olishmaydi. Atomning tashqi orbitasida elektron ketgan joy kovak deb ataladi. Bu joyni qoshni atomni tashlab ketgan boshqa bir elektron egallashi mumkin. Shu tarzdagi elektronlarning saqrashi hisobiga qoshni atomda ham teshik paydo boladi, yani u musbat zaryadlangan zarracha ionga aylanadi.
Agar yarim otkazgichga elektr kuchlanish berilsa, elektronlar bir atomdan boshqasiga bir xil yonalishda harakatga keladi. Kovaklar esa qarama-qarshi yonalishda paydo boladi. Zaryadi elektron zaryadiga teng bolgan musbat zaryadlangan zarracha kovak deb ataladi.
Elektronlar harakatiga qarama-qarshi yonalgan teshiklarning harakati teshikli tok deb ataladi. Kovakli tok tufayli yuzaga kelgan yarim otkazgichning elektr otkazuvchanligi kovakli yoki n-tipidagi* otkazuvchanlik deyiladi.
Atomlari yarim otkazgichlarni erkin elektronlar bilan taminlovchi legirlovchi aralashmalar donorli* aralashmalar deb ataladi. Yarim otkazgich atomlariga nisbatan kichik valentlikka ega bolgan aralashma atomlari ozlariga elektronlarni qoshib olish xususiyatiga ega. Bunday aralashmalar akseptor** aralashmalar deyiladi.
Elektron otkazuvchanlikka ega bolgan yarim otkazgich olish uchun, uning tarkibiga asosiy yarim otkazgich atomi valentligidan bitta valentlikka yuqori bolgan atomli moddalar qoshiladi. Tort valentli bolgan germaniy (Ge) atomiga, atomi besh valentli bolgan surma (Sb) yoki fosfor (P) qoshiladi.
Kiritilgan aralashmalar har bir atomining tortta elektroni asosiy yarim otkazgich atomlari bilan chambarchas kovalent (juft) boglanish hosil qilishadi, beshinchi elektron esa bunday aloqada qatnashmaydi.
Donorlar va akseptorlar
2-rasm. Donor aralashma sifatida fosfor qoshilgan yassi kristall panjarali germaniy
Oz navbatida ushbu elektron erkin holatga otishi va berilgan kuchlanish tasirida yarim otkazgichda elektronli tokni yuzaga keltirishi mumkin. Rasmdan korinib turibdiki, asosiy tok tashuvchilar elektronlar hisoblanishadi. Ular n-tipidagi aralashmali elektr otkazuvchanlikni hosil qilishadi.
Germaniy atomini ionlashlashtirish hisobiga uchta elektron va unga mos ravishda uchta teshik hosil qilinadi. Ushbu tok tashuvchilar yarim otkazgichning xususiy elektr otkazuvchanligini yuzaga keltiradi. Yarim otkazgichda umumiy tok elektron va teshikli toklarning yigindisiga teng, ammo elektron tok teshikli tokka nisbatan kop marta katta (2-rasm).
*Donor lotincha «donare» sozidan olingan bolib, sovga qilish, berish manolarini bildiradi.
*Akseptor - lotincha «akseptare» sozidan olingan bolib, qabul qilish, olish manolarini bildiradi.
|
| |
Yuqorida qayd etilgan afzalliklar bilan birga, mavhum qaynash jarayonining quyidagi kamchiliklari bor

|
Yuqorida qayd etilgan afzalliklar bilan birga, mavhum qaynash jarayonining quyidagi kamchiliklari bor
|
bet | 2/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 417,11 Kb. | | #232537 |
Bog'liq MavzuYuqorida qayd etilgan afzalliklar bilan birga, mavhum qaynash jarayonining quyidagi kamchiliklari bor: - Yuqorida qayd etilgan afzalliklar bilan birga, mavhum qaynash jarayonining quyidagi kamchiliklari bor:
- - bir sekstiyada zarracha va ishchi eltkichlarning bo`lish vaqti bir xil emas;
- - mavhum qaynash qatlamida zarrachalar bir - biriga urilishi natijasida ediriladi;
- - zarrachalarni edirilishi natijasida hosil bo`lgan chang qurilmadan uchib ketadi. Bu hol, albatta qo`shimcha chang ushlagichlar o`rnatilishini taqozo etadi;
- - dielektrik material zarrachalari mavhum qaynash qatlamli qurilmalarda ishlov berilganda, statik elektr zaryadlar hosil qiladi. Bu esa, portlash havfini tug`diradi
Mavhum qaynash jarayoni asoslari va gidrodinamikasi - Gaz taqsimlash to`ri orqali pastdan yuqoriga qarab kichik tezlik bilan gaz yoki suyuqlik oqimi yuborilsa, donador qatlam qo’zg’almas holatida qoladi (3.37a-rasm). Bunda oqim tezligi o`zgarishi bilan qatlam (solishtirma yuza, g`ovaklilik va hokazo) ning xarakteristikalari o`zgarmaydi. Qatlam orqali o`tayotgan gaz (yoki suyuqlik) oddiy, filtrlanib harakatlanadi.
- Lekin, gaz (yoki suyuqlik) oqimining tezligi asta sekin oshirib borilsa, tezlikning ma’lum bir kritik qiymatida qatlamdagi zarrachalar og`irligi bilan oqimning gidrodinamik bosim kuchi tenglashadi. Bunda qatlamning qo’zg’almas holati buziladi va uning g’ovakligi balandligi ko`payib boradi. Shu vaqtda qatlam zarrachalari siljib boshlaydi va qatlam oquvchanlikka ega bo`lib boshlaydi
Agar gaz oqimining tezligi yanada oshirilsa, qatlam g`ovakliligi va balandligi keskin ko`payib boradi. Gaz tezligi ma’lum bir kritik qiymatga etganda mavhum qaynash qatlami buziladi. Bunda gidrodinamik bosim kuchlari qatlam zarrachalari og`irlik kuchidan oshib ketadi va qattiq zarrachalar gaz oqimi bilan birga uchib chiqa boshlaydi (3.37v-rasm). Gaz oqimi bilan qattiq zarrachalarning yoppasiga uchib chiqa boshlash hodisasi pnevmotransport deb nomlanadi va sanoatda sochiluvchan materiallarini uzatish uchun ishlatiladi.
|
| |
-rasm. Qattiq zarrachalar qatlami orqali gaz (suyuqlik)

|
-rasm. Qattiq zarrachalar qatlami orqali gaz (suyuqlik)
|
bet | 3/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 417,11 Kb. | | #232537 |
Bog'liq Mavzu3.37-rasm. Qattiq zarrachalar qatlami orqali gaz (suyuqlik)
harakati.
a-qo`zg`almas qatlam; b-mavhum qaynash qatlami;
c - qattiq zarrachalarning oqim bilan chiqib kеtishi.
Ishchi tezlik w ning mavhum qaynash boshlanishi tezligi wmk ga nisbati mavhum qaynash soni Kw deb ataladi va u quyidagi ko`rinishga ega: - Sharsimon shaklli (f 1), govakliligi 0,4 bo`lgan qatlamning mavhum qaynashning boshlanish tezligi prof. O.M.Todes formulasi yordamida aniqlanishi mumkin:
Mavhum qaynash qatlami bir va turli jinsli bo`lishi mumkin. Bir jinsli mavhum qaynash amalda faqat tomchili suyuqlik oqimida qattiq zarrachalar mavhum qaynash jarayonidi sodir bo`ladi. Bunda oqim tezligi wmk dan ko`payib ketganda qatlam balandligi ortsa ham uni tepa chegarasi sezilarli darajada tebranmaydi (3.39a-rasm). Ammo, sanoat korxonalarida asosan «qattiq jism – gaz» sistemasida mavhum qaynash jarayoni ishlatiladi (3.39b -rasm). Odatda, bu sistema ko`pincha, turli jinsli bo`ladi. Ba’zi hollarda gaz pufakchalariga ega bo`lgan mavhum qaynash jarayoni sodir bo`ladi. Bu pufakchalar qatlam tepa qismiga etganda yoriladi va natijada qatlam balandligining tebranishiga olib keladi (3.38a-rasm). SE va SE1 nuqtali chiziqlar mavhum qaynash qatlami tebranish oralig`ini bildiradi.
3.39-rasm. Mavhum qaynash qatlamining turlari.
a - bir jinsli; b - turli jinsli; v - barbotajli; g - porshеnli; d - kanalli.
Turli jinsli qatlamning mavhum qaynash jarayoni uchun qatlamda har xil o`lchamli pufakchalar mavjudligi xarakterlidir. Agar, mavhum qaynash soni kichik bo`lsa, qatlamning turli jinsli ekanligi uning xarakteristikalariga ta’sir etmaydi. Aksincha, harakatlanuvchi pufakchalar qatlamidagi zarrachalar aralashishini jadallashtiradi. Lekin, Kw o`sishi bilan qatlamning turli jinsliligi ortadi, ya’ni pufakchalar o`lchami kattalashadi va qatlam tepa chegarasidan qattiq zarrachalar intensiv ravishda uloqtiriladi. Pufakchalar ko`ndalang o`lchami qurilma o`lchamigacha yiriklashib boradi. Natijada
|
| |
-BOB. D onlarni m aydalash va uning nazariy q on un i...l41

|
-BOB. D onlarni m aydalash va uning nazariy q on un i...l41 Pdf ko'rish
|
bet | 158/159 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 7,74 Mb. | | #115661 |
Bog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.5-BOB. D onlarni m aydalash va uning nazariy q on un i...l41
Maydalash jarayonining umumiy qonuni............................. 141
Maydalash jarayonining asosiy vazifalari............................ 142
Maydalash jarayoni................................................................... 147
Saralash jarayonining asosiy vazifasi....................................148
Boyitish jarayonining asosiy vazifasi.................... ...............148
Maydalangan bug‘doy yormasining fizik-kimyoviy va
aerodinamik xususiyati..................................................................... 149
B ug‘doy unining novvoylik xossalari.....................................155
Javdar uni xossalari...................................................................164
Texnik-kimyoviy nazorat.......................................................... 169
6-BOB. M akaron va yorm a m ahsulotlari ishlab chiqa-
rishning texhologik xususiyatlari..................................................176
Makaron ishlab chiqarishning zamonaviy holati va rivojlan-
tirish vazifalari................................................................................... 176
7-BOB. Yorma sanoatida foydalaniladigan yorm abop
donlar, ularning texnologik sifatlari........................................ 181
Yorma sanoatida foydalaniladigan xomashyolar.................. 181
Yorma korxonalarida xomashyo sifatida ishlatiladigan don
larni texnologik baholash.................................................................191
Yormalarning kimyoviy va fizik tarkibi, ularni chiqindilar
dan tozalash usullari...................................................................... 196
Yormabop donlarni tozalash va oqlashga tayyorlashda
gidrotermik ishlov berish usullari..................................................199
Yormabop donlarga gidrotermik ishlov berish usullari...... 200
Don massasini namlash va dimlash jarayoni........................201
Don massasini bug‘lash usuli...................................................201
Namlangan donni quritish......................................................... 202
Infraqizil nur bilan sovuq konditsiyalash va quritish............202
Donlarni oqlashdan oldin saralash......................................... 207
Yormabop donlarga qayta ishlov berishning umumiy tamo-
yillari...................................................................................................208
Donni yirikligiga k o ‘ra avvaldan saralash............................210
270
|
| |
- ja d v a l - Donni saqlash va dastlabki ishlash

Jad v aldank o‘rinibturibdiki, 16.1 % nam likda don m assasida о ‘z-
o ‘zidan qizish ro ‘y berm agan va don sifatini saqlab qolgan.18.1%
nam likda don asta-sekin qizigan va unda m og'or zam burug‘lari
rivojlangan. Yuqori nam likda esa o £z-o‘zidan qizish jadal am alga
oshgan.
D on m assasining o ‘z-o‘zidan qizishi nam lik bilan bir qatorda
haroratga ham b o g ‘liq. Tajribalardan shu narsa aniqlanganki, 10-
15°C h aroratdao‘z-o‘zidan qizishjudaham sekinrivojlanadi. 8 - 1 0°C
dan past haroratda don massasi deyarli qizim aydi.O ‘z-o ‘zidan qizish
asosan yuqori haroratda ro ‘y beradi. 23-25°C haroratda o ‘z-o ‘zidan
qizish bir necha m arotaba ortadi va tezda don harorati 50-55°C ga
etadi. K eyin harorat asta-sekin atrof-m uhit haroratigacha pasayadi,
lekin don butunlay yaroqsiz holga keladi va urug‘, oziq-ovqat ham da
chorva ozuqasi uchun yaram ay qoladi.
K o'pgina tajribalardan shu narsa m a’lum b o ‘ldiki, m ikroorga
nizm lar faoliyati ham o ‘z-o ‘zidan qizishni yuzaga chiqaradi. Bunda
jarayon quyidagicha kechadi:
—jarayon boshlanishi- m ikroorganizm lar jadal k o ‘payadi, ayniq-
sa epifit bakteriyalar va m og‘or zam burug‘lari;
- jarayonning rivojlanishi (haroratning 2 5^-0°C gacha k o ‘ta-
rilishi) m ikroorganizm lar sonining davom li suratda ortib borishi,
m o g‘or zam burug‘lari va aktinom itsetlarni rivojlanishi, epifit
m ikroflorani keskin qisqarishi;
- jarayonning uzoq davom etishi (haroratning 40-50°C dan
yuqori darajaga k o ‘tarilishi) - epifit mikroorganizmlaming butunlay
yo'qolishi, m og'or zam burug‘lari sonining qisqarishi, kokklar va
sporali termofil bakteriyalarning to ‘planishi, don uyumidagi m ikro
organizm lar um um iy sonining kamayishi;
-ja ra y o n n in g oxirgi bosqichi - mikroorganizm lar sonining qis
qarishi.
- sxema. Silos elevatorlaridan chiqarishda don uyumining

bu yerda; W - don uyum ining um um iy hajmi, ml;
V - don uyum i qattiq jism larining haqiqiy hajmi; ml.
G ‘ovaklikni shuningdek, quyidagi formula yordam ida ham
aniqlash m umkin:
S = 100
- 1 = 100
-
—
100
w
bu yerda, t - don m assasining zichligi, g/ml
D on uyum ining ichida yirik va m ayda donlar aralash b o ‘lsa,
don uyumi zich joylashib, g ‘ovaklik nisbatan kichik b o ‘ladi, donlar
yirik-m aydaligi bir tekis bo'Isa, shuningdek yum aloq ham da p o ‘sti
notekis bo ‘lgan donlarda g ‘ovaklik nisbatan yuqori b o ‘ladi. Don
uyum ida nam lik qanchalik k o ‘p b o ‘lsa, to ‘kiluvchanlik shuncha
qiyinlashadi va uyum ning zichligi oshadi.
B u hoi don uyum i g ‘ovakligining kam ayishiga olib keladi.
D onlarning saralanishi don uyumi g ‘ovakligining o ‘zgarishiga sabab
b o ‘ladi, hosil bo ‘lgan farq shamollatish, quritishda turli qavatlarda
havoning notekis taqsim lanishiga olib keladi.
Saqlash jarayonida donning xususiyatlarini boshqarish

Saqlash jarayonida donning xususiyatlarini boshqarish.
32
Donni saqlash jarayonida uning sifatiga ta ’sir etuvchi barcha
am illar to ‘liq o ‘rganiladi.
Don uyum ida kechadigan jarayonlar bir-biriga o ‘zaro bog'liq
b o ‘lib, sifat va m iqdorini pasaytirm asdan yaxshi saqlash uchun don
uyumining har bir xususiyati o ‘rganiladi.
Don uyum ining xossalari va unga atrof-m uhit sharoitining
ta ’sirini o ‘rganish shuni k o ‘rsatadiki, unda kechadigan barcha
fiziologik jarayonlarning jadalligi bir yoki bir necha omillarga
b o g ‘liq. Bular ichida eng asosiysi: don uyumi ham da atrof-m uhit
(havo, om bor tuzilishi elem entlari, idishda va h.k.)ning namligi;
don uyum ini va atrof-m uhit obyektlari; don uyum iga havoning kirib
turishi hisoblanadi.
Yuqoridagi tavsiflab o ‘tganim izdek, bu sharoitlar don uyumining
barcha tirik kom ponentlariga (don, mikroorganizm lar, begona
o ‘t urug‘lari, hasharot va kanalar) obyektiv qonuniyat asosida
ta ’sir etadi, don uyumi xususiyatlarining tashqi m uhit bilan o ‘zaro
bog‘liqligini, shuningdek, uning saqlanuvchanligi ham da saqlash
tartibiga ta ’sir etuvchi sharoitlarni quyidagi chizm a orqali ifodalash
mum kin ( 5-jadval).
M a’lumki har bir don yoki u ru g ‘ qisbloq x o ‘ja lig id a e ’tibor
qilinadigan xususiyatlaridan tashqari hosildorlik, vegetatsiya
davri, kasallik v a zararkunandalarga chidam liligi v a turli iste’mol
k o ‘rsatkichlariga ega b o ‘ladi. M asalan b u g ‘doyning har xil
navlari o ‘ziga xos un chiqishi v a nonvoylik sifat k o ‘rsatkichlariga
ega; m ak kajo ‘xorining k o ‘pgina navlari v a duragaylari yaqqol
ifodaJanuvchi texnologik xususiyat va furajlik qim m atiga ega;
z ig ‘ir urug‘ining tarkibida sifatli y o g ‘ m avjud b o ‘ladi; kungaboqar
doni tarkibida y o g ‘ m iqdori naviga qarab bir-biridan keskin farq
qiladi; suli, arpa, tariq va sholini qayta ishlashda navlarga mos
holda turli xil iste’m ol sifatiga ega b o ‘lgan yorm alar olinadi va
h.k.
33
|
Donni saqlash va dastlabki ishlash - bet 153

- vitarainli preparatlar;
- mikroelementlar (temir, mis, oltingugurt, kobalt, marganes,
yod va b.);
- aminokislotalar (lizin, metionin);
- antioksidantlar (santoxin, diludin, butiloksitoluol-BTO);
- tinchlantiruvchi moddalar-tranivilizatorlar;
- organik kislotalar (sut, propion va b.);
- dorivor preporatlar va b.
Omuxta-yem ishlab chiqarishda mazkur xomashyolar bilan
cheklanib bo‘lmaydi, balki yemning qimmatliligini oshirishning
samarali manbalarini izlab topish lozim. Yem tarkibidagi donning
ulushini kamaytirish va boshqa turdagi mahsulotlar bilan boyitish
muhim vazifalardan biridir.
Sochiluvchan xomashyoning texnologik xossalarini tavsiflovchi
asosiy ko ‘rsatkichlar, bu zarrachalar kattaligi, strukturali-mexanik
xususiyatlar, hajmiy og ‘irlik, bo‘shliligi, aerodinamik xossalari,
tabiiy og‘ish burchagi, qovushqoqlik va h.k.