Mavzuni o‘zlashtirish bo‘yicha savol va topshiriqlar

Mavzuni o‘zlashtirish bo‘yicha savol va topshiriqlar:
1. Tabiat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlar haqida ma’ruza
tayyorlang.
2. EkOturizrhning kelib chiqish i haqida prezentatsiyali
ma’ruzani tayyorlang.
3. Ekologik inqiroz bilan ekoturizmning bog‘liqligi haqida
savollar tayyorlab keiing.
4. Ekoturizmning asosiy îurlari bo‘yicha rna’mza tayyoriang.
5. “Alohida muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar chegarasidan
tashqaridagi ekoturizm” mavzusida prezentatsiyali ma’mza
tayyorlang.
6. Ekoturizmning shakllanish bosqichîarini tushuntiring.
7. BMT qachon «xalqaro ekoturizm» yilini e’ion qildi?
8. Mavzu matnîdagi xalqaro ramzni tavsiflang.
33
3-mavzu. EKOLOGIK TURIZMNING TAMOYILLARI.
0 ‘ZBEKIST0NDA EKOTURIZMNI RIVO.JLANTÏRÎSH
KONSEPSIYASI
Reja:
3.1. Ekoturizmning tamoyiliari.
3.2. 0 ‘zbekistonda ekoturizmni rivojlantirish Konsepsiyasi.
3.1. Ekoturizmning tamoyiliari
Ishlab chiqarishda g‘oya va nazariyalaming shakllanishida
ishlatiladigan prinsip so‘zi asos, talab, negiz ma’nolarini anglatgani
uchun davlat tilida tamoyil deb tarjima qilingan. Ekoturizmning
tamoyiliari ham ekoturizm yo‘nalishining rivojlanishidagi tartib-
me’yorlarga asoslanishi lozim. Ya’ni ekoturizmning tamoyiliari
ekoturizmning mohiyatini, mazmunini, maqsadi va vazifalarini
o‘zida aks ettirishi kerak.
Ekoturizmning tamoyillarini “Xalqaro ekoturizm tashkiloti”
ishlab chiqqan. Bu tamoyillar jahondagi barcha davlatlarning
rahbarlariga tarqatilgan bo‘lib, har bir davlatlar ekoturizmni
tashkil qilganda ushbu tamoyillarga amal qilish talab qilinadi:
1. Ekoturizm tabiatga qaratilgan va tabiiy resurslardan
foydalanishga asoslangan boiishi.
2. Ekoturizm ekologik barqaror rivojlanishga va yashash
muhitimizga
keltirilayotgan
ziyonlarni
minimallashtirishga
asoslangan boiishi.
3. Ekoturizm ekologik taiim va ma’rifatga yo‘naltirilgan boiib,
tabiat bilan teng hamkorlikka asoslangan boiishi.
4. Ekoturizm mahalliy ijtimoiy madaniyatni saqiashga va
yordam berishga asoslangan boiishi.
5. Ekoturizm faoliyat koisatgan hududlaming barqaror
rivojlanishini va iqtisodiy samaradorligini ta’minlashiga asoslangan
boiishi kerak.
Ekoturizmning
tamoyillarini
o‘rganganimizda
aibatta
turizmning bu muhim sohasini rivojlantirish oson kechmasligirii
anglaymiz. Bu tamoyillar asosida ekoturizmni rivojlantirishda
34
albatta davlatning ekologik boshqaruviga murojaat qilinadi.
Chunki, ekoturizmni yuqorida qayd qilingan tamoyillar asosida
rivojiantirish faqat davlat tashkilotlarining quwatlashi bilangina
amalga oshishi mumkin.
Keyinchalik turizm mutaxassislari va olimlari tomonidan
ekoturizmning tamoyillari kengaytirildi va mukammallashtirildi25:
1. Tabiati yaxshi saqlangan joylarga sayohat.
2. Tabiat resurslaridan barqaror foydalanish, tabiiy, ijtimoiy va
madaniy biologik xilma-xillikni saqlash.
3. Ekoturda belgilangan tartib-intizomga qat’iy rioya qilish.
5. Ekoturlarni tabiat qonunlari asosida mukammal ishlab
chiqish.
6. Ekoturizmni hududlarning iqtisodiy rivojiantirish rejalari
bilan birlashtirish.
7. Mahalliy ahoüni ekoturizm rivojlanishida qatnashtirish va
bu yo‘nalishda ularning iqtisodiy manfaatdorligini ta’minlash.
8. Ekotiirizm sohasi mutaxassislarini tayyorlash Va qayta
tayyoriash.
Ekoturizm bo‘yicha mutaxassislar taklif qilgan tamoyiiiar
qatorida T.K.Sergeyevaning taklif qilgan tamoyillari ham diqqatga
sazovor26:
1. Rekreatsiyali tabiiy hududlarning biologik xilma-xiUigini
saqlash.
2. Ekoturizm sohasiga tortilgan (qo‘shilgan) hududlarnmg
iqtisodiy barqaror rivojlanishini oshirish.
3. Ekoturistik faoliyatda qatnashuvchilarning ekoturistik
madaniyatini oshirish.
4. Rekreatsiyali hududlarning etnografik statusini (maqomini)
saqlash.
“Xalqaro ekoturizm tashkiloti” o ‘z navbatida ekoturist uchun
qoida ham ishlab chiqdi27:
25 Дроздов A.B. Основы экологического туризма. - M.: Гардарики, 2005. C. 271.
26
Сергеева Т. К. Экологический туризм. - М.: Финансы статистика, 2004. С. 360.
27 Бабкин A.B. Специальные виды туризма. Ростов на Дону, Феникс, 2008. С. 252.
1. Yer bilan bog‘liqligini unutmaslik, yoddan chiqarmaslik.
2. Tabiatda faqat izlarini qoldirish, tabiatdan faqat rasmlarni
olib ketish.
3. Borgan yerida dunyoni, xalqlar madaniyatini, geografiyasini
anglash, biiish.
4. Mahalliy aholini hurmat qilish.
5. IsWab chiqaruvchilardan atrof-muhitga xavf-xatar soluvchi,
keltiruvchi mahsuiotlarni sotib olmaslik.
6. Faqat maxsus soiingan so‘qmoqlardan yurish.
7. Atrof-muhitni muhofaza qilish dasturlarini quwatlash,
yordam berish.
8. Imkoniyat boricha airof-muhitni toza saqlovchi usullardan
foydalanish.
9. Tabiatni muhofaza qiluvchi tashkiioilarni quwatlash.
10. Ekoturizm tamoyillari bo‘yicha ishlovchi turistik fmrsaiar
bilan sayohatga chiqish.
Ekoturizmning
tamoyillari,
qoidaiari
va
beîgiîari
bilan
tanishib chiqqandan keyin ekoturizmni rivqjlantirishdagi ko‘plab
tushunmovchilik va noaniqliklar ma’lum boiadi. Bu noaniqliklar
shulardan iboratki, jahondagi ko‘plab davlatlarda ekoturizm
talabSar darajasida birdaniga rivoj topmayapti. Bu holatning asosiy
sabablaridan biri shundan iboratki, ekoturizmning asosiy obyektlari
alohida muhofazadagi hududlar, miiliy parklar va tabiat qo‘riqxonalari
ekanligi hammaga ma’lum bo‘lgan holda, bu tabiiy resurslar davlat
tornonidan muhofaza qiiinadi. Bu sharoitda ekoturizmni kucMi
rivqjlantirishning imkoniyatlari chegaralanib qoîadi. Lekin, AQSH,
Kanada, Avstraliya, Malayziya, Yaponiya va Yevropa, Afrika
davlatlarida ekoturizm yildan-yilga rivojlanib bormoqda.
Biz mamlakatimizda ekoturizmni rivojlantirishda yuqorida
qayd qilingan davlatlarning tajribalarini, ekoturizmni rivojlantirish
davlat dasturlarini puxta o‘rganishimiz lozim. ilmiy adabiyotlarning
tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, turizm rivojlangan, shuningdek,
ekoturizm rivojlangan davlatlar 10—15 yillar davomida ichki
turizmni rivojlantirganlar, o‘z xalqlarini turizmning barcha
36
sohalarining mazmuni va mohiyatiga tayyoriaganlar. Xususan,
ekoturizmning mazmun-mohiyatini, tamoyillarini o ‘rgatganlar.
Shuning uchun ham ekoturizm rivojlangan daviatlar o‘z milliy
parklaridan va tabiat qo‘riqxonalaridan ekoturizmda foydalanishga
ruxsat berganlar. Mamiakatimizda hoziiga kelib milliy bogiarimizdan
ekoturizmda
foydalanmoqdamiz,
tabiat
qo ‘ riqxonalaridan
ekoturizmda foydalanishga hozircha ruxsat berilmagan.
Biz ham, mamiakatimizda aholining ekologik madaniyati
va ekologik bilimlarini oshirishga, tabiatni muhofaza qilish
qonunlarini yaxshi bilishiga va hurmat qilishiga, tabiatni va uning
resurslarini muhofaza qilish dasturlariga ixtiyoriy hamkorlik
qilish islilariga tayyorlashimiz, ekoturizmning tartib-qoidalarini,
tamoyillarini
o‘rgatishimiz
lozim
bo‘ladi.
Ekoturizmning
tamoyillarini o‘rganishdan shunday xulosa kelib chiqadiki,
ekoturiznmi rivojlantirishda davlatning ekologik boshqaruv
siyosatini, dasturini ishlab chiqish talab qilinmoqda.
|