Hyper Text Markup Lanquage (HTML)ni belgilash tili to’g`risida

40
ularsiz yozilib
fikr bildirmaslik (jim turish)ni ma`qul ko’radi. Agar parametr
mohiyat talab qilsa, u holda parametr nomidan keyin tenglik (q) ishorasi orqali
ko’rsatiladi. Parametr mohiyati qavs ichida yoki kavssiz yozilishi mumkin. Agar
parametr mohiyatida probel ishtirok etgan bo’lsa, u holda qavs, albatta yoziladi.
Parametr mohiyatida (teg va parametrlar nomidan farqli ravishda) ba`zida yozuv
registri muhim bo’ladi. Tegning parametr bilan yozilishiga misol:
< TABLE BORDER ALIGN ―left‖>
Bu erda
tegi uchun ikkita parametr berilgan. Moxiyatsiz
ko’rsatilgan birinchi parametr BORDER. Ikkinchi parametr ALIGN left
mohiyatiga ega.
HTML teglari turli xil parametrga ega bo’lishi mumkin, lekin barcha teglarga
mos tushadigan qator parametrlar ham mavjud. Masalan, HTML hujjatidagi
bulimida foydalanishga ruxsat etilgan barcha teglar quyidagi
parametrlarga ega bo’lishi mumkin: CLASS, ID, LANG, LANGUAGE, STILE va
TITLE. Parametrlar CLASS, ID, STILElar Internet Explorerning 3.0 versiyasidan
boshlab va Netscapening 4.0 versiyasidan boshlab kuvvatlanib keladi. Bu
parametrlar uslub (stil)lardan fodalanilganda kerak bo’ladi. Parametrlar LANG,
LANGUAGE, TITLElar faqat Internet Explorerning 4.0 versiyasidan boshlab
quvvatlanib keladi. Bu parametrlar mos kelgan foydalanadigan tillarni ko’rsatadilar
(masalan, Rossiya uchun LANG ru), skript yozish tilini (masalan, LANGUAGE
Java Script) va boshqalar.
Zamonaviy HTMLda til teglari va unda ko’rsatilgan qiymatlar bilan birga,
boshlang`ich HTML-kodda stsenariy kodlari(Java Script yoki VB Script) ham
yoziladi.
90-yillarning o’rtalarida internet tarmog`ining eksponentsial o’sishi oqibatida
HTML tili ommaviy tus oldi. Bu vaktga kelib, tilni standartizatsiyalash zarurati
tug`ildi, chunki ko’p kompaniyalar Internetga kirish uchun ko’plab dasturiy
ta`minotlar ishlab chiqdilar, to’xtovsiz o’sib borayotgan (HTML instruktsiyasi
41
bo’yicha) o’zlarini variantlarini tavsiya qildilar. HTML tili teglarini qo’llash
bo’yicha yagona bir qarorga kelish payti yaqinlashgan edi.
World Wide Web Consortium (qisqacha–WZS) deb nomlangan tashkilot
HTML standarti (spetsifikatsiya)ni yaratish ishlarini o’ziga oldi. Uning vazifasiga
brauzerlar tadqiqotchi kompaniyalarning har xil takliflarini hisobga olgan holda
tilning zamonaviy rivojlanish imkoniyatlari darajasini aks ettiruvchi standartni
yaratish kiradi. Spetsifikatsiyaning tasdiqlash sxemasi quyidagilardan iborat: WZS
konsortsiumi standart loyihasini tayyorlaydi. Muhokama qilingandan so’ng, uning
ishchi (draft) varianti chiqariladi, so’ngra uni ma`lum bir davrga yana muhokama
qilish uchun tavsiya qilinadi. Istagan xohlovchi odam HTML standartining yangi
teg va versiyalari muhokamasida ishtirok etishi mumkin. Muhokama davri
tugagandan keyin, standartning ishchi varianti tavsifnoma hisoblanadi, ya`ni
HTML spetsifikatsiyaning rasmiy tan olingan varianti bo’ladi. Qabul qilingan
standart Document Type Definition (hujjat xilini aniklash) yoki DTD deb ataladi.
Internetda birinchi marta ko’rsatilgan (taqdim qilingan) HTMLdagi DTD–
standartning 1.0 versiyasi bo’ldi. So’ngra 1995 yil noyabr oyida WWW uchun
ancha aniq va o’ylab qilingan 2.0 versiya yaratildi.
1996 yil sentyabr oyida bir necha oylik muxokamadan so’ng 3.2 versiya
tasdiqlandi (3.0 versiya nashr qilinmadi).
1997 yil iyun oyida HTML–standartining 4.0 versiyasi e`lon qilindi va 1997
yil dekabrida rasmiy standartga aylandi. Bugun bu qabul qilingan standartlarning
eng oxirgisidir.
Umuman, HTML hujjat standart hisoblanishi uchun yana prolog
(muqaddima) ham kerak. Hujjatga qanday ishlov berishiga qarab u o’rnatiladi.
Prolog quyidagi ko’rinishga ega:
Prolog bu maxsus ko’rinishga ega bo’lgan yolg`iz teg. Bu teg ochuvchi
oldida HTML–hujjatning eng oldiga o’rnatiladi va HTML 4.0–
spetsifikatsiyasiga qat`iy mos kelgan holda rasmiylashtirilgan hujjat hisoblanadi.
42
HTML–hujjatga prologni o’rnatish–bu WZS talabidir, (Internetdagi ko’pchilik
HTML hujjatlarda prolog qo’yilmaydi).
HTML 4.0 spetsifikatsiyasida monitor ekranida taqdim etilgan ta`rifdan hujjat
strukturasi ta`rifini ajratish asosiy (klyuchevoy) g`oyaga aylandi. Tajriba
ko’rsatishi bo’yicha hujjatning bu ikkala ta`rifini bir-biridan ajratish platforma,
muhit va shu kabilarni keng miqyosda quvvatlashga qilinadigan sarf-harajatlarni
ancha kamaytirar ekan, shu bilan birga hujjatlarga o’zgarishlar kiritishni
osonlashtirar ekan. Bu g`oyaga asosan, stil (uslub) jadvali yordamida xujjatlarni
taqdim qilish usulidan ko’plab foydalanish maqsadga muvofiq keladi [6].