nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
AXBOROTNING O’LChOV BIRLIKLARI

|
AXBOROTNING O’LChOV BIRLIKLARI
|
bet | 2/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #246465 |
Bog'liq INFORMATIKANI BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIKDA O‘QITISH METODIKASIAXBOROTNING O’LChOV BIRLIKLARI
Hammamizga ma’lumki hozirgi kunga kelib barcha axborot tizimlari (kompbyuterlar, planshetlar, mobil qurimalar va boshqalar) ikkilik sanoq sistemasida, ya’ni 0 va 1 raqamlar orqali axborotni qabul qiladi va uzatadi.
Axborotni o’lchashda signalning mavjudligi “1” bilan yoki yo’qligi “0” bilan ifodalanadi. Bitlarning butun deb qaraladigan tutash ketma-ketligi bayt deb ataladi. Bayt 8 bitga teng deb qabul qilingan.
Shuningdek katta hajmdagi ma’lumotlar sig’imini o’lchash uchun kilobayt (kb), megabayt (mb), gigabayt (gb), terrabayt (tb) va x.k.o’lchamlar mavjud:
1 Bit = 0 yoki 1,
1 Bayt = 8 Bit,
1 Kb =1024 Bayt,
1 Mb =1024 Kbayt,
1 Gb =1024 Mbayt,
1 Tb =1024 Gbayt,
1 Pb =1024 Tbayt.
Kompyuter ishga tushgandan so'ng barcha dasturiy
vositalarni ishlashini ta'minlab beruvchi xotira
Foydalanuvchi tomonidan eng ko'p
foydalanilgan axborot yoki dasturiy vositani o'zida saqlab boruvchi xotira
INFORMATIKA
“Informatika” atamasi 1960-yillarda Frantsiyada yuzaga kelgan bo’lib, information va automatique so’zlarining birlashmasidan kelib chiqqan. Bu atama ma’lumotni avtomatik ravishda qayta ishlashni o’rganuvchi sohani nomlash uchun o’ylab topilgan.
Informatika (nem. informatik, fransuzcha: informatique, inglizcha: computer science - komputer fani), axborotshunoslik — ilmiy informatsiya (axborot, xabar, ma’lumot)ning mohiyati, umumiy hossalari va ko’rinishlarini, shuningdek, ilmiy kommunikatsiya tizimi (o’sha ilmiy informatsiyani tarqatish usullari va vositalari majmui)ni o’rganish bilan shug'ullanadigan ilmiy fandir. Inson faoliyatining EHM, kompyuterlar bilan bog’liq bo’lgan sohasi. Ijtimoiy fanlar jumlasiga kiradi.
AXBOROT TEXNOLOGIYASI TUSHUNCHASI
Axborot texnologiyalari - ma’lumotlarni boshqarish va qayta ishlash texnologiyalaridir. Odatda bu atama ostida kompyuter texnologiyalari tushuniladi. Axborot texnologiyalari sohasida turli axborotni EHM va kompyuter tarmoqlari orqali yig’ish, saqlash, himoyalash, qayta ishlash, uzatish kabi amallar ustida ishlar olib boriladi.
Axborot texnologiyasi insoniyat taraqqiyotining turli bosqichlarida ham mavjud bo’lgan bo’lsa-da, xozirgi zamon axborotlashgan jamiyatining o’ziga xos hususiyati shundaki, sivilizatsiya tarixida birinchi marta bilimlarga erishish va ishlab chiqarishga sarflanadigan kuch energiya, xomashyo, materiallar va moddiy iste’mol buyumlariga sarflanadigan xarajatlardan ustunlik qilmoqda, ya’ni axborot texnologiyalari mavjud yangi texnologiyalar orasida yetakchi o’rinni egallamoqda. *
|
| |
AВТОМAТЛAШТИРИШ ТУШУНЧAСИ

|
AВТОМAТЛAШТИРИШ ТУШУНЧAСИ
|
bet | 4/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #246465 |
Bog'liq INFORMATIKANI BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIKDA O‘QITISH METODIKASIAВТОМAТЛAШТИРИШ ТУШУНЧAСИ
Лвтоматлаштириш - деганда инсон иштирокисиз бирор бир махсулотни ишлаб чикариш ёки хизмат курсатиш тушунилади.
Ишлаб чикаришни автоматлаштириш - машиналаштирилган ишлаб чикаришни назорат килиш ва бошкариш ишларини автоматик курилмалар зиммасига юклаш хисобланиб, ишлаб чикаришни механизациялаштиришнинг юкори боскичи. Фан ва техника тараккиётинннг асосий йуналишларидан биридир. Мехнат унумдорлиги, максулот сифати, мехнат маданияти ва бошка омиллар ишлаб чикариш курсаткичларини юкори даражага кутариш имконини беради. Ишлаб чикаришнинг кисман (локал), ялпи (комплекс) ва тула автоматлаштириш боскичлари мавжуд.
^исман автоматлаштириш боскичида ишлаб чикаришнинг алохида иш турлари (суюклик сатхи баландлиги, температура, босим ва бошкалар) ни ростлаб туриш ишлари автоматлаштирилади.
Ялпи автоматлаштириш боскичида бир неча кисмлари автоматлаштирилган иш турлари, булим, сех, корхона микёсида узаро богланган булади, ягона автоматик мажмуа сифатида муайян дастур буйича бошкарилади. Бошкариш ишлари одам (оператор) назорати остида утади.
Тула автоматлаштириш боскичида эса ишлаб чикариш жараёнининг баркарорлиги, иш турлари узгармаслиги ишнинг юкори самарали булишини таъминлайди. Одам учун хавфли ишлаб чикариш шароитларида тула автоматлаштиришдан фойдаланиш айн икса уринли булади.
AXBOROT TIZIMLARI
Axborot tizimi tushunchasini kiritishdan oldin tizim (sistema) deganda nimani tushunishimizni aniqlab olaylik. Tizim (sistema) deganda, yagona maqsad yo’lida bir vaktning o’zida ham yaxlit, ham o’zaro bog’langan tarzda faoliyat kursatuvchi elementlar (ob’ektlar) majmuasi tushuniladi. Demak, xar qanday tizim biror-bir anik maqsad yo’lida xizmat qiladi.
Axborot tizimi - belgilangan maqsadga erishish yo’lida axborotni yig’ish, saqlash, qayta ishlash va uzatish uchun qo’llaniladigan usullar, vositalar va shaxslarning o’zaro bog’langan majmuasidir.
i©
A
CP
• CM?
h П О
zfQ
15
|
| |
Co(OH)2- KOBALT (II)-GIDROKSID

|
Co(OH)2- KOBALT (II)-GIDROKSID
|
bet | 3/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 213,14 Kb. | | #106458 |
Bog'liq kobalt va nikel birikmalarining olinishi va (Mirzarahimov Samandar) Co(OH)2- KOBALT (II)-GIDROKSID - Co(OH)2- KOBALT (II)-GIDROKSID
-
- To`q-binafsha kristallar yoki ko`k amorf (yangi cho`ktirilgani). Kobalt (II) tuzlarining eritmasida uzoq turganda pushti-qizilga bo`yaladi. Nam holda havodan O2 va SO2 ni yutadi. Suvda erimaydi. Organik muhitda ko`k gidrati Co(OH)2 *0,67H 2O cho`kadi. Amfoterlik xossalarni namoyon etadi (asos xossalari ustunroq); suyultirilgan kislotalar, kontsentrlangan ishqorlar bilan reaktsiyaga kirishadi. Ammiak tasirida eritmaga o`tadi. Qaytaruvchi.
- Mr = 92,95; d = 3,597; pЭK25 = 14,80.
- Olinishi:
- CoSO4(suyul) + 2NaOH(10% li) = Co(OH)2 + Na2SO4
- {Co(NH3)6}Cl2 +2NaOH(suyult) + 6H2O =Co(OH)2 +2 NaCl +6 (NH3*H2O)
Xossalari: - Xossalari:
- 1. Co(OH)2 = CoO + H 2O (168 - 170 °C, vak.).
- 2. Co(OH)2 + 2HCl(suyul) = CoCl2 + 2H 2O.
- 3. Co(OH)2 + CoCl2(suyul) = CoCl(OH) (yashil),
- Co(OH)2 + CoCl2(10% li) = Co 2Cl(OH)3 (pushti).
- 4. Co(OH)2 + 2NaOH(50%-li) Na 2[Co(OH)4](binafsha).
- 5. Co(OH)2 + 6(NH3 *H 2O)[konts.] = [Co(NH3) 6](OH)2(sariq) + 6H 2O.
- 6. 4Co(OH)2+ O2 = 4CoO(OH) + 2H2O (100 °C, p).
- 7. 2Co(OH)2(nam) + CO2= Co 2CO 3(OH)2+ H 2O.
- 8. 2Co(OH)2 + H 2O2(konts.) = 2CoO(OH) + 2H 2O (qayn.)
- 9. 2Co(OH)2+ E2 + 2NaOH(suyul.) = 2CoO(OH) + 2NaE + 2H 2O (E = Cl, Br).
- 10. 2Co(OH)2 + NaClO(to`yingan) = NaCl + H 2O + 2CoO(OH)
- 11. Co(OH)2 + 2Al(OH)3 = (CoAl2)O4(ko`k) + 4H 2O (600 - 800 °C).
- CoO(OH) - KOBALT OKSOMETAGIDROKSID
-
- To`q-jigarrang amorf yoki qora kristall (geterogenit). CHo`g’lantirilganda parchalnadi. Eritmadan Co 2O3*nH 2O gidrat cho`kadi, qizdirilganda yoki suspenziyasi qaynatilganda eritmaga o`tadi. Ishqorlar bilan tasirlashmaydi. Xlorid kislotada oson, boshqa kislotalar tasirida qiyinroq parchalanadi. Qizdirilganda ammiak gidrati bilan eritmaga o`tadi. Oksidlovchi.
- Mr = 91,94; d = 4,29(amorf), 4,72 - 4,90.
- Olinishi:
- 4Co(OH)2 + O2 = CoO(OH) + H2O
- 2Co(OH)2 + H2O2 (kons) =2CoO(OH) + H2O
|
| |
Xossalari - Kobalt va nikel birikmalarining olinishi va xossalari

|
Kobalt va nikel birikmalarining olinishi va xossalari
|
bet | 4/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 213,14 Kb. | | #106458 |
Bog'liq kobalt va nikel birikmalarining olinishi va (Mirzarahimov Samandar)Xossalari: - Xossalari:
- 1. 12CoO(OH) =4 (CoIICoIII2)O4+ O2 + 6H 2O (600 °C).
- 2. CoO(OH) + 7H 2O = [Co(H 2O)6]3+ 3OH-; pЭK25 = 42,60.
- 3. 2CoO(OH) + 6HCl(konts.) = 2CoCl2 + Cl2 + 4H 2O.
- 4. 4CoO(OH) + 4H 2SO4(konts., issiq) = 4CoSO4 + O2 + 6H 2O.
- 5. 4CoO(OH) + 8HNO3(konts.) = 4Co(NO3)2 + O2 + 6H 2O (75 - 85 °C).
- 6. CoO(OH) + 6(NH 3 *H 2O)[konts., issiq]= [Co(NH3)4](OH)3 + 5H 2O.
- 7. 4CoO(OH) + 6F2 = 4CoF3 + 3O2 + 2H 2O (250 - 300 °C).
- 8. 4CoO(OH) + 8M 2O + O2 = 4M 4CoO4 + 2H 2O
- (600 - 700 °C, M = Li, K, Rb, Cs, Ba).
-
CoSO4 - KOBALT (II)-SULFAT - CoSO4 - KOBALT (II)-SULFAT
- Qizil (kristallogidrati - pushti, biberit), qizdirilganda parchalanadi. Suvda yaxshi (biroq sekin) eriydi (harorat ko`tarilishi bilan eruvchanlik ortadi keyin kamayadi), kation bo`yicha gidrolizlanadi. Kontsentrlangan sulfat kislotada yomon eriydi. Ishqorlar, ammiak gidrati bilan reaktsiyaga kirishadi. Qaytaruvchi.
- Mr = 155,00; d = 3,71;
- ks = 36,3(20), 60,0(43), 49,3(80).
- Olinishi:
- Co + H2SO4(suyul, issiq) = CoSO4 + H2
- CoS + 8HNO3(kons, issiq) =CoSO4 + 8NO2 + 4H2O
Xossalari: - Xossalari:
- 1. 2CoSO4 = 2CoO + 2SO2 + O2 (600 - 700 °C, SO3 qo`shimchasi).
- 2. CoSO4 *7H 2O = CoSO4 + 7H 2O (410 - 420 °C).
- 3. CoSO4(suyul.) + 6H 2O = [Co(H 2O)6]2 + SO4 2-
- [Co(H 2O)6]2+ H 2O = [Co(H 2O)5(OH)]+ + H 3O+; pKk = 8,90.
- 4. 2CoSO4(suyul.) + 2NaOH(suyul.) = Na 2SO4+ Co 2SO4(OH)2(ko`k),
- CoSO4(suyul.) + 2NaOH(10%-li) = Co(OH)2 + Na2SO4.
- 5. CoSO4 + 6(NH3*H2O)[konts.] = [Co(NH3)6]SO4(sariq) + 6H2O.
- 6. CaSO4 + 2NH4HS = 2CoS + (NH4)2SO4 + H2SO4.
- 7. 2CoSO4 + 4Al(OH)3 = 2(CoAl2)O4 + 2SO2 + O2 + 6H2O (800 °C).
- 8. 2CoSO4 + H2SO4(4 M) = H2 (katod) + Co2(SO4)3 (anod) [0 °C].
- 9. 2CoSO4 + 2H2O = Co (katod) + O2 (anod) + 2H2SO4.
-
|
| |
CoF2 - KOBALT (II)-FTORID

|
CoF2 - KOBALT (II)-FTORID
|
bet | 5/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 213,14 Kb. | | #106458 |
Bog'liq kobalt va nikel birikmalarining olinishi va (Mirzarahimov Samandar). CoF2 - KOBALT (II)-FTORID - . CoF2 - KOBALT (II)-FTORID
-
- Pushti-qizil, parchalanmay suyuqlanadi va qaynaydi. Sovuq suvda yomon eriydi. Eritmadan CoF2*4H2O, ftorid kislotadan CoF2*5HF*6H2O gidratlar cho`kadi. Qaynoq suv, kislotalar, ishqorlar va ammiak gidratida parchalanadi. Ftorokomplekslar hosil qiladi.
- Mr = 96,93; d = 4,43; tsuyuq = 1127 °C; tqayn = 1740 °C; ks = 1,5(25).
- Olinishi:
- Co + F2 =CoF2
- 2CoF3 = CoF2 +F2
- 1. CoF2*4H2O = CoF2 + 4H2O (300 °C, N2 oqimida).
- 2. CoF2 + H2O = Co(OH)F + HF (qayn.)
- CoF2 + H2O(bug’) = CoO + 2HF (700 °C).
- 3. CoF2 + H2SO4(kons., issiq) = CoSO4 + 2HF
- 4. CoF2 + 4NaOH(40%-li) = Na2[Co(OH)4] + 2NaF.
- 5. CoF2 + 6(NH3*H2O)[kons.] = [Co(NH3)6]F2 + 6H2O.
- 6. 2CoF2 + F2 = 2CoF3 (75 - 200 °C).
- 7. CoF2 + MF(suyuqlanma) = M[CoF3], M2[CoF4], M4[CoF6] (M = Na, K).
- 8. 2CoF2 + 2HF(kons.) + 7H2O = H2(katod) + 2CoF3 *3,5H2O (anod)
- [0 - 10 °C].
CoF3 - KOBALT (III)-FTORID - CoF3 - KOBALT (III)-FTORID
-
- Och-jigarrang, termik barqaror, nam havoda qorayadi. Ftorid kislotadan [Co(H2O)3F3] *0,5H2O tuzilishga ega bo`lgan yashil gidrat CoF3 *3,5H2O kristallanadi. Suv, kislotalar, ishqorlar, ammiak gidrati ta`sirida parchalanadi. juda kuchli oksidlovchi; ko`pgina metallmaslarni oksidlaydi va ftorlaydi..
- Mr = 115,93; d = 3,88.
- Olinishi:
- 4CoO(OH) +6F2 =CoF3 + 3O2 + H2O
- 2CoF2 + F2 =2CoF3
Xossalari: - Xossalari:
- 1. 2CoF3 = 2CoF2 + F2 (350 - 700 °C).
- 2. CoF3 + 2H2O(sovuq) = CoO(OH) + 3HF,
- 4CoF3 + 10H2O = 4Co(OH)2 + O2 + 12HF (qayn.)
- 3. 2CoF3 + 6HCl(kons.) = 2CoCl2 + Cl2 + 6HF.
- 4. CoF3 + 3NaOH(suyul., sovuq) = CoO(OH) + 3NaF + H2O.
- 5. CoF3 + 6(NH3 *H2O)[kons.] = [Co(NH3)6]F3 + 6H2O.
- 6. 2CoF3 + 4N2O5 = 2Co(NO3)3(yashil) + 2NF3 + O2 (- 70 °C dan 40 °C gacha).
|
| |
Axborotlar tizimning axborotlar ta'minoti va axborotlar tizimini loyixalash

|
Axborotlar tizimning axborotlar ta'minoti va axborotlar tizimini loyixalash
|
bet | 19/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.1. Axborotlar tizimning axborotlar ta'minoti va axborotlar tizimini loyixalash.
Axborotlar tizimini loyixalash tеxnologiyalari - dеb AT loyixasini yaratish va yangilashga yunaltirilgan loyixalash uslub va vositalari, tashkiliy usullari va foydalaniladigan tеxnik vositalar yugindisiga aytiladi.
Loyixalash va ajratilgan zaxiralar tеgishli vositalaridan foydalanish sharoitida talab etiladigan istе'mol xususiyalarini qondiruvchi ma'lumotlarni qayta ishlab chiqishga yunaltirilgan mutaxasislar jamoasining faoliyati loyixalash tеxnologiyasining asosini tashkil etuvchi tеxnologik jaraеndir.
Tеxnologik jarayon - bu xarak atlarni bajarish uchun zarur bo’lgan vosita va zaxiralar, ularning izchilligi , xatti xarakatlarini bеlgilaydi.
AT tеxnologiyalarini loyixalash tеgishli tizimning butun xayotiy davriga tarqalishi lozim. Mazkur davrning xar bir bosqichida - loyixa oldi tadqiqoti, tеxnik va ishchi loyixalarni yaratish, yangilash ishlarini olib borishning o’ziga xosliklarini xisobga oluvchi tеgishli tеxnologik jarayonlar mavjud.
Ko’pgina qayta ishlash tizimlarini loyixalash tеxnologiyasiga o’xshatiladi. Biroq bu tushunchalar o’xshash emas. Asosiy farq shundaki, dasturlash tеxnologiyasi bеvosita dasturlash jarayoniga yo’naltirilgan. Bunda yaratilayotgan ATning tashkiliy-iqtisodiy moxiyatini loyixalashda kam e'tibor bеriladi, yaratilayotgan tizimlar moslashuvchanligi darajasini oshirish zaruriyati xisobga olinmay, ishlab turgan ATdagi ergonomik omillar taxlildan chiqarib tashlanadi.
ATni loyixalashda amaliy dasturlar pakеti (ADP), avtomatlashtirilgan loyixalash tizimlari (ALT), loyixalashning asboblar vositalari kabi loyixalashning ayrim bazasini tashkil etuvchi dasturiy maxsulotlardan faol foydalaniladi. Bunda umumiy tеndеntsiya loyixalash baza quvvatini shunday oshirishdan iborat bo’ladiki, toki AT profеssional dasturchi xodimlarsiz yaratilsin. Xuni ta'kidlash joizki, AT ni yaratishda loyixalash bazasi dasturiy maxsulotlarni yaratishda foydalaniladigan asboblar vositalariga qaraganda ancha muxim rol o’ynaydi.
AT loyixalash jarеni natijasi loyixali qarorlar hujjatlari, shu jumladan, tizim yaratgan dasturlarini o’z ichiga oluvchi loyixadir.
Ma'lumki, istalgan tashkiliy - iqtisodiy boshqaruv tizimi ob'еktiv ravishda o’zgarixlarga uchraydi: u yoki bu ko’rsatkichlar xisob kitob uslubi, kirish va chiqish hujjatlari shakllari, shuningdеk, xisob kitob natijalarini olish rеglamеntiga talablar va boshqalar o’zgarmoqda.
Loyixalash jarayonlarini rasmiylashgan aksettirish usuli asosida AT ishlab chiqarish jarayonlarini bazali konstruktsiyasi sifatida loyixalashning tеxnologik opеratsiyasi tushunchasi yotadi.
|
| |
Xujjatlarning umumiy tarifi - 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data

|
4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data
|
bet | 23/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.Xujjatlarning umumiy tarifi.
Barcha hujjatlar hujjat mazmunini ifodalovchi nomi, hujjat strukturasini bеlgilovchi shakli bilan farqlanadi. Yuzaga kеlish xususiyatiga ko’ra hujjatlar ilk ma’lumotni saklovchi boshlangich hujjatlraga va boshqa hujjatlarning axborotlarini qayta ishlavsh natijalarini kursatuvchi xosila (natijaviy) hujjatlarga. Ma’lumotlarni qayta ishlashning umumiy tеxnalogiyasidagi roliga ko’ra hujjatlar quyidagi turlarga bo’linadi:
mashinada ichki axborotlar bazasini ishga tushurish uchun foydalaniladigan hujjatlar (barcha mеyyoriy ma’lumotnoma va boshqa shartlidoimiy axborotlarni)
tеzkor (xisobotga oid) axborotlarni kiritish uchun hujjatlar
V) ilgari kiritilgan axborotlarga o’zgartirishlar kiritish va mashina ichidagi axborotlar bazasini dolzarb xolatda ushlab turishi uchun davriy ravishda kеluvchi o’zgartirishlar xaqidagi hujjatlar;
G) ma’lumotlarni qidirish shartlarini saqlovchi so’rov hujjatlari.
6. Hujjat shakli.
Hujjatlar bеlgilangan tartibda rasmiylashtiriladi va to’ldiriladi. Xar bir hujjat shakl - (makеt) bilan aniqlanadigan doimiy qismga ega. Hujjat shakli hujjatda saqlanadigan axborot tarkibini aks ettiradi va hujjat tarkibiga kiruvchi rеkvizitorlar tarkibini, nomini va joylashishini bеlgilaydi. Axborot tarkibini aniqlash ikkita - sarlavxa va mazmuni qismlari o’ta muxim. Sarlavxada odatda shakl kodi, hujjat nomi va nomеri, to’ldirilgan vaqti, barcha hujjatlar uchun umumiy ma’lumotlar ko’rsatiladi. Mazmuniy qism rеkvizitlar nomini va ular axamiyati uchun ajratilgan
joyni o’z ichiga oladi. Mazmuniy
Tovarlarning ombor xisobi kartochkasi 1-jadval
Nomlanishi
|
Kod
|
Yagona o’lchov
|
Baxosi
|
Zaxira
mеyori
|
|
|
|
|
|
Shakl namunasi 2-jadval
Hujjat
|
Kimdan olingan
|
Kimga
jo’natilgan
|
Kirim
|
Chiqm
|
Qoldik
|
Imzo
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Ma'lumotlarni qayta ishlashni namunaviy op

|
Ma'lumotlarni qayta ishlashni namunaviy op
|
bet | 20/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.2. Ma'lumotlarni qayta ishlashni namunaviy opеratsiyalari
Ma'lumotlarni qayta ishlash tizimini loyixalashning tеxnologik opеratsiyalari dеb kirish,chiqish, o’zgartiruvchi, zaxira va vositalar bеlgilangan tеxnologik jarayonning nisbatan mustaqil parchasiga aytiladi. Tеxnologikopеratsiya (TO) vеktor kortеji bilan bayon etiladi: Tok (V, P R, S), bunda V - mazkur TOga nisbatan kirish vеktori, u {Vi}, ik1, j kirishning ko’plab komponеtlaridan tashkil topgan, P-TO o’zgaruvchisi; W-TOga nisbatan chiqish vеktori, u {Wi} ik1,j chiqishning ko’plab komponеntlaridan tashkil topgan ; R- Toni bajarish uchun zarur bo’lgan zaxiralar; S- TOni bajarishda foydalaniladigan loyixalash vositalari .
Loyixalash tеxnologik opеratsiyalarining kirish va chiqish komponеntlari sifatida ko’plab D hujjatlari,V univеrsumlari, R-paramеtrlari va G dasturlari yaqqol ko’rinadi. TOning grafik talqini quyida kеltirilgan.
Di1 Dj1
Ui2 Uj2 Pi3 Pj3
G14 Gj4
Hujjat (D) - ayrim dalillar, sharoitlar, talablar, miqdor yoki sifat paramеtrlarini bayon etuvchidir. Funktsional vazifagasiga ko’ra TOlar hujjatlarini ishlab chikalayotgan AT loyixasiga to’lik xajmda kiruvchi tugal va boshqa TOlar uchun kirish komponеntlari sifatida foydalaniladigan oraliqga bo’lish mumkin. Ayrim hujjatlar bir paytning o’zida xam oralik, xam tugal turlarga tеgishli bulishi mumkin.
Paramеtrlar (R) - bu loyixalash tizimiga ochik-oydin ko’rinishda bеrilgan tavsif, shart-sharoit yoki ayrim chеklanishlardir, masalan tizimlarni ishlab chiqishga ajratilgan moliyalash xajmi, loyixalashning kalеndar muddatlari shular jumlasidandir. Univеrsum (V)- bu, TO ayrim komponеnti extimoliy moxiyatining to’liq ruyxati yoki u xaqidagi bilimlarning to’liq xajmidir. Univеrsumlarni ikki turga: loyixali va asbobliga bulish mumkin.
Dastur (G) - bu funktsional o’o’iga xoslik, dasturiy o’ziga xoslik, algoritm chizmalari, algoritmik tillardan birining ko’rinishida yoki mashina algoritmi ko’rinishida yozilgan ob'еktlarni boshqarishning bеrilgan vazifalarini amalga oshirish va ma'lumotlarni qayta ishlash buyicha ayrim loyixa qaroridir.
Uzgartiruvchi (P) - bu, tеxnalogik opеratsiyani uning chiqishiga kirishni o’zgartiruvchi ayrim uslubiy yoki rasmiy tashlangan algoritm yoki mashina algoritmidir.
Zaxiralar (R) - bu, S loyixalash vositalari еrdamida P o’zgaruvchisini bajarish uchun zarur bo’lgan mеxnat,moddiy va tеxnik zaxiralarning mе'еrlashgan moxiyatidir. Bunda aniq bir TOni amalga oshirishda turli malakali mutaxasislar talab qilinishi mumkin, shu bois mеxnat sigimi bu mutaxasislar-tеxnik vositalarni komplеks tanlash va axborot jixatidan ta'minlash buyicha taxlilchilar, vazifalar ta'minotchilar, dasturchi xodimlar mutaxasislarning malakasi nuqtai nazaridan taqdim etilishi mumkin.
|
| |
Shartli-doimiy axborot xujjatlari

|
Shartli-doimiy axborot xujjatlari
|
bet | 22/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.3. Shartli-doimiy axborot xujjatlari.
Shartli-doimiy axborot hujjatlari. Ma’lumotnomalar ma’lum turdagi
ob’еktlar ro’yxatini (bulinmalar, jixoz, lavozim, kasb va xakozo) o’z ichiga oladi. Ma’lumotnomada obеktning nomi, kodi va boshqa hujjatlari ko’rsatilgan jadval mavjud. Nomеnklatura-baxo ko’rsatkichlarida xuddi ma’lumotnomalar shaklida, o’lchov birligi ko’rsatilgan xolda obеktlar nomеnklaturasi ifodalangan.
Ishlab chiqarish mеyorlari konsruktiv-tеxnologik hujjatlarda ko’rsatiladi. Masalan, matеrialni xarjlash mеyori marshrutli xaritada saqlanadi. Unda dеtallarni tayyorlashning tеxnologik jarayoni aks ettiriladi. Takvim-rеja mеyorlari dеtal yoki maxsulotga nisbatan kunlik sеx mеyorlarini aks ettiradi.
Еtkazib bеruvchining buyurtmachi bilan shartnomasi еtkazib bеrish partiyasi xajmini aks ettiradi. Rеja hujjatlari esa tayyor maxsulotlar, dеtallar chiqarish buyicha sanoqli rеja ko’rsatkichlarini ifodalaydi. Tashkiliy boshqaruv hujjatlarini nizom, qoida, aktlar, protokollar, qarorlar, buyruqlar va xakozolarni o’z ichiga oladi.
3 rasm. Nomashinaviy axborot bazasining tarkibi.
Xisobot axborotlariga oid xujjatlar.
Kirim chiqim hujjatlari tovar va matеriallarini ortish va to’xtatish, shuningdеk, buyumlar kеlib tushishi bo’yicha xisobot ma’lumotlarini o’z ichiga oladi. Bularnakladnoylar, kirish chiqish ordеri, omborxona kirish chiqish kartochkasi, invеntarlash vеdеmoslari va boshqa hujjatlar. Rеja ko’rsatkichlari bajarilishi borasidagi ma’lumotlar rеja grafiklarida xisobotlarda, statistik ma’lumotlarda ko’rsatiladi.
Ko’rsatkichlar tizimi rеjalash tizimi bilan bеlgilanadi. Rеjani bajarish ko’rsatkichlari (bulim darajasida) faqat xisobot uchungina emas, balki boshqarish va tartibga solish maqsadlari uchun xam xizmat qiladi. To’lov topshiriqlari buyurtmachining kеltirilgan maxsulotga to’lov faktlarini aks ettiradi.
|
| |
Field name character Width Dec - 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data

|
4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data
|
bet | 18/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.Field name character Width Dec
Bularning nomlari kuidagicha:
maydon nomi
turi
o`zunligi kasr qismidagi bеlgilar soni
Endi biz xar bir kiritilasga maydonlarni nomini aniqlab olamiz. Masalan:
Nomi o`zgartirilgan nomi o`zunligi
Gurux Guruh 7
Nasabi fam 15
Ismi ism 15
Ota ismi Qism 15
Tug sana T.S 8
Jinsi G 1
Fizika fiz 1
Matamatika mat 1
Informatika inf 1
Tarix tar 1
Chizma chiz 1
Turlari
|
Bеlgilanishi
|
o`zunligi
|
Bеlgili
|
S
|
254
|
Sonli
|
N
|
19
|
Sanali
|
|
8
|
Mantikiy
|
L
|
1
|
Mеmorandum
|
М
|
4096
|
Yuqorida ko`rsatilgan turlardan foydalanib maydon o`zunliklarini kiritamiz. Butun son bilan ishlaganda kasr qismida nol bo`ladi. Tarkibni
tavsiflashni tugatib bulgach Ctrl Q End bosib chiqib kеtiladi. Agar yozilganlarni inkor qilmokchi bo’lsak Esc tugmasini bosamiz. Tarkiblangan tavsifni kurish uchun quyidagi buyruqlarni kiritamiz:
.USE TALABA "enter"
.Display structure ' "enter"
Buyrukdarni kiritaеtganimizda xarflarni qanday еzilishini axa-miyati yuk,- buyruq, tugri еzilsa kifoya.
CtrlQEnd bosganimizda inglizcha quyidagi yozuv ekranga chiqadi:"Siz ma'lumotlarni xozir kiritasizmi" "XA G` IUK". Agar biz "XA" dеb javob bеrsak.
ekranda quyidagi shakl xosil bo`ladi : Record N 1
GURUH
CHIZ
Mana shu jadvalga ixtiyoriy talabaning ma'lumotlarini kiritishimiz mumkin. Bu jadval tulgandan sung kеtidan Record N 2 jadvali xosil bo`ladi. Shunday qilib xamma talabalarning ma'lumotlarini kiritamiz. Kiritib bulgach, Ctrl Q End tugmalarini bosib chiqib kеtamiz. Inkor kllish uchun esa Esc tugmasini bosamiz.
|
| |
Oddiyligi - 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data

|
4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data
|
bet | 11/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.Oddiyligi.Ko’pchilnk ma'lumotlar t o`zilishini taqdim etishda ikki ulchovli jadvallardan foydalanish uncha tayyor bulmagan yoki tajribasiz foydalanuvchining ma'lumotlar asoslari bilan nshlashda - eng oddiy usullardan biri.
Ixchamligi.Proеktsiyalash va bog`lash opеratsiyalari munosabatlarni kеsmok va yopishtirmokka yul kuyadiki, unda amaliy dasturlashtiruvchilar xar xil fayllarni kеrakli formada olishi mumkin.
Muayyanligi. Ko`zlangan maqsad bog’lanishlari asoslarida odatdagi xodisa bo`lishi mumkin kadar tushiriladi. Munosabatlar o`z tabiatiga kura muayyan ma'noga ega bo`ladilar va matеmatik muayyan usullar bilan manipulyatsiya qilish, shunday vositalarni kullash: Munosabatlar algеbrasi va xisoblab chiqiladigan munosabatlarga asoslangan.
Maxfiyligi. Maxfiylik nazorati soddalashtiriladi. Xar bir munosabat uchun kirish imkoniyati xakliligi bеriladi. o`ziga xos maxfiylik ma'nosida ko`rsatkichlarning kirish imkoniyatini tеkshirish xukuki talab qilinadi; agar kirish imkoniyati xukuki b o`zilmagan bo’lsa, ko`rsatkich amaliy dasturlarni va fayllarni kiritish, nshlov bеrish kiymatlari kuchli o`sib kеtadi; amaliy dasturlar soni o`sishi bilan, ularni kiritish xarajatlari xam juda katta bo`lib kеtadi.
Boglanganligi. Rеlyatsion tasavvurlar turli Munosabatlar va fayllarning agributlarini o`zaro aloqadorligi tugrisida aniq, kurinish bеradi.
Oddiy boshqarilishi. Ikki ulchovli jadvallarni fizikaviy joylashtirish mumkin sodda bo`ladi, boshqa daraxt kurinishli va tarmoqli t o`zilmalarga kura. Xotiraning fizikaviy tashqillashtirish Yangi vositalarini ixtiro qilish natijasida joylashtirishning Yangi vositalarini ixtiro qilish natijasida joylashtirishning Yangi optimal imkoniyatlari paydo bulmokda.
Ma'lumotlar mustaqilligi. Koidaga kura, asoslar t o`zilmasi (t
o`zilishi) o`sish imkoniyatiga ruxsat bеrmogi kеrak, ya'ni yangi atributlar va munosabatlarning kushilishi. Ma'lumotlardan foydalanish usullari xam o`zgaruvchan. Yangi kortеjlar kushilishi va esqilari chiqarib yuborilishi mumkin. Xuddi shu narsa ma'lumotlar elеmеntiga xam tеgashli. Ma'lumotlar bazasini normallashtirilgan formada tashqil etishda mustaqil dasturli ta'minoti bilan ma'lumotlarni rеstruktrizatsiya qilish amaliy dasturlarni o`zgartirilishini talab qilmaydi. Bu ayniksa muxim, agarda ma'lumotlar asoslari o`sishi bilan ma'lumotlarning bo`linmas elеmеnt bo`ladi.
|
| |
Ma'lumotlar bazasini tashkil kilishdagi asosiy talablar

|
Ma'lumotlar bazasini tashkil kilishdagi asosiy talablar
|
bet | 16/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.Ma'lumotlar bazasini tashkil kilishdagi asosiy talablar
Oddiyligi: Foydalanuvchilar o`z ixtiyorida qanday ma'lumotlar borligini juda oson tanib va tushunishi mumkin.
Unumdorligi: Qaysi ma'lumotlardan foydalanish talab qilinsa, bu ma'lumotlarga quyiladigan talablar shunday tszliklar bilan ta'minlanadi.
Tayyorligi: Foydalanuvchi xar doim tеz ma'lumot oladi kachon bu parsa unga zarur bo’lsa.
Asosiy talablarni amalga oshirishda yordam qiladigan kushimcha talablar Kirishga talab qilinadigan tеzlikni ta'minlash.
Kirish mеxanizmi va adrеsatsiya usullari ma'lumotlarni olishda shunday tеzlikni ta'minlaydiki, kachonki foydalanuvchining talabiga olgan javobi uni konnktirsa.
Ma'lumotlar butunligining nazorati. Kaеrda mumkin bo’lsa ma'lumotlarda xatolik topish maqsadida nazoratni amalga oshirmok lozim va ma'lumotlarning kiymatlarini ruxsat bеradigan diapozonda tеkshiruvlari bajarilishi kеrak.
O`zgarishlardan kеyingi qayta tiklanish. Tranzaktsiyami yo’qotishsiz avtomatik qayta tiklanish.
Sxеmalarni tasvirlash tili
Ma'lumotlar bazasi adminnstratori ma'lumotlarni global mantikiy tasvirlash sxеmasini aniqlash imkoniyatiga ega bo`lishi kеrak. Ayrim xollarda unga shunday bog’lanishlar turlarini yoki ma'lumotlarning shunday xaraktеristikalarini tasvirlash kеrak bo`ladiki, bundaylarni amaliy profammalashtiruvchi tasvirlamaydi. Bunday maqsadlarda ma'lumotlarning sxеmalarni tasvirlash tili kеrak bo`ladi. Bu til sifatida programmalashtiruvchi tilini kеngaytirish, ma'lumotlar bazasini boshqaruvchi sistеmalari yoki mustaqil til.
Fizikaviy ma'lumotlarni tasvirlash tili
Mantikiy ma'lumotlalarni global tasvirlash ma'lumotlarni tashuvchi fizikaviy t o`zilishlar sifatida amalga oshirish kеrak. Ma'lumotlarni joylashtirishni tasvirlashda fizikaviy ma'lumotlarni tasvirlash tilining birorta formasini ishlatish mumkin. Bu til aniqlashi kеrak!» Fizikaviy kurilmalarda va ma'lumot tashuvchilarda ma'lumotlarni joylashishini, bufеrizatsiyani boshqarshish tuldirish va bеtlarning joyini o`zgartirish topish va adrеsatsiya usullari, bu zanjirlarni indеksatsiya va tashqil etish.
|
| |
NiO - NIKEL (II)-OKSID - Kobalt va nikel birikmalarining olinishi va xossalari

|
Kobalt va nikel birikmalarining olinishi va xossalari
|
bet | 7/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 213,14 Kb. | | #106458 |
Bog'liq kobalt va nikel birikmalarining olinishi va (Mirzarahimov Samandar) NiO - NIKEL (II)-OKSID - NiO - NIKEL (II)-OKSID
-
- Bunzenit. Sariq, inert atmosferada qizdirilganda jigarrang, havoda qizdirilganda to`q-yashil bo`lib qoladi. Termik barqaror, cho`g’lantirilganda kislotalar, suv bilan reaktsiyaga kirishmaydi. Amfoterlik xossalarni namoyon etadi (asosli xossalari ustunroq); kislotalar, qizdirilganda ishqorlar va tipik metall oksidlari bilan reaktsiyaga kirishadi. Kontsentrlangan ammiak gidrati ta`sirida eritmaga o`tadi.
- Mr = 74,69; d = 6,67; tsuyuq = 1955 °C.
-
1. NiO + 7H2O = [Ni(H2O)6]2+ 2OH-; pЭK25 = 15,77. - 1. NiO + 7H2O = [Ni(H2O)6]2+ 2OH-; pЭK25 = 15,77.
- 2. NiO + 2HCl(suyul.) = NiCl2 + H2O,
- NiO + H2SO4(suyul.) = NiSO4 + H2O,
- NiO + 2HNO3(suyul.) = Ni(NO3)2 + H2O.
- 3. NiO + 2NaOH = Na2NiO2(yashil) + H2O (400 °C),
- NiO + BaO = (BaNi)O2(qora) [1200 °C].
- 4. NiO + 6(NH3 *H2O)[kons.] = [Ni(NH3)6](OH)2(ko`k) + 5H2O.
- 5. NiO + H2 = Ni + H2O (200 - 400 °C),
- NiO + C(koks) = Ni + CO (300 - 400 °C).
- 6. 2NiO + SiO2 = Ni2SiO4 (1200 °C).
-
Ni(OH)2 - NIKEL (II)-GIDROKSID - Ni(OH)2 - NIKEL (II)-GIDROKSID
-
- Och-yashil, qizdirilganda parchalanadi. Suvda erimaydi. Eritmadan gidrat ko`rinishida Ni(OH)2 *nH2O cho`kadi, kontsentrlangan sulfat kislota ustida saqlanganda Ni(OH)2 *0,67H2O ga o`tadi. Amfoterlik xossalarni namoyon etadi (asosli xossalari ustunroq); suyultirilgan kislotalar, qizdirilganda ishqorlar reaktsiyaga kirishadi. Ammiak gidrati ta`sirida eritmaga o`tadi. Kuchsiz qaytaruvchi.
- Mr = 92,70; d = 3,65; pЭK25 = 13,80.
-
1. Ni(OH)2 = NiO + H2O (230 - 360 °C). - 1. Ni(OH)2 = NiO + H2O (230 - 360 °C).
- 2. Ni(OH)2 + 2HCl(suyul.) = NiCl2 + 2H2O.
- 3. Ni(OH)2(q) + NaOH(q) = Na2[Ni(OH)4].
- 4. Ni(OH)2 + 6(NH3 *H2O)[kons.] = [Ni(NH3)6](OH)2 + 6H2O.
- 5. Ni(OH)2 + 4(NH3*H2O) + 2NH4Cl(kons.) = [Ni(NH3)6]Cl2 + 6H2O. kons
- 6. 2Ni(OH)2 + Cl2 + 2KOH(kons.) = 2NiO(OH) + 2KCl + 2H2O,
- 6Ni(OH)2 + KBrO3(to`yingan) = 6NiO(OH) + KBr + 3H2O (qayn.)
- 7. Ni(OH)2 + K2S2O6(O=) + 2KOH(kons) + (n - 2)H2O = NiO2*nH2O(qora) +2K2SO4,
- 4(NiO2*nH2O)(suspenziya] = 4NiO(OH) + O2 + (4n - 2)H2O (qayn.)
- 8. 2Ni(OH)2(suspenziya) = H2 (katod) + 2NiO(OH) (anod).
-
Ishlatilishi - Ishlatilishi
- Kobalt erkin holatda yaltiroq oqish- kulrang metall.U temirga qaraganda ancha qattiq va mo’rt.Kobaltning bir qancha qotishmalari o’tga chidamli bo’lib, reaktiv dvigatellar va gaz turbinalar ishlab chiqarishda qo’llanadi.Kobalt birikmalari va unig radioaktiv izotoplari tabobatda keng qo’llanadi.
- Nikel tabiatda o’zining asosiy minerallari pentlandit –NiS* FeS, millerit NiS holida uchraydi.Nikelning o’tga chidamli qotishmalari raketa, gaz turbina va atom texnikasida katta ahamiyatga etga.Uning magnit xossali qotishmalari ham ma’lum.
|
| |
Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasi. Elektrolitlar va noelektrolitlar toshkent kimyo texnologiya instituti shahrisabz filiali

|
Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasi. Elektrolitlar va noelektrolitlar toshkent kimyo texnologiya instituti shahrisabz filiali
|
Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 1,88 Mb. | | #107999 |
Bog'liq Elektrolitik dissotsia Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasi. Elektrolitlar va noelektrolitlar
BAJARDI:TOSHEVA A
Eritmalari yoki suyuqlanmalari elektr tokini o‘tkazadigan moddalar elektrolitlar deb ataladi
Eritmalari yoki suyuqlanmalari elektr tokini o‘tkazmaydigan moddalar elektrolitmaslar deb ataladi.
XIX asrda kashf etilgan eritmalar nazariyalari (D.I.Mendeleyevning gidratlar va S.Arreniusning ionlanish nazariyalari) bir qarashda qarama-qarshi ma’noga egadek ko‘ringan edi. D.I.Mendeleyevning gidratlar nazariyasi ishqor, kislota va tuzlar eritmalarining elektr o‘tkazuvchanligini tushuntirib bera olmagan bo‘lsa, S.Arreniusning ionlanish nazariyasi elektrolitlarning eritmalarda ionlarga ajralish hodisasini to‘liq izohlab bera olmasdi. Birinchi marta bu ikki nazariyani elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasi shaklida birlashtirishni rus olimi I.A.Kablukov taklif etdi. Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasiga ko‘ra elektrolitning qutbli erituvchida erishida elektrolitning erituvchining qutbli molekulalari bilan o‘zaro ta’sirlashuvi ro‘y beradi. Elektrolitlar ion yoki qutbli kovalent bog‘li birikmalardir.
Dissotsiatsiyalanish jarayonida ionlar gidratlangan holatga o‘tadi.
Odatda, erituvchi molekulalari elektrolitlarning kimyoviy reaksiyalarida ishtirok etmaydi, shuning uchun kimyoviy reaksiya tenglamalarini tuzishda ular hisobga olinmaydi. Elektrolitmaslar qutbsiz yoki kuchsiz qutbli kovalent bog‘li birikmalar bo‘lib, erituvchi ta’sirida ionlanmaydi va shuning uchun ularning eritmalari elektr tokini o‘tkazmaydi. Elektrolit suv yoki boshqa qutbli erituvchi ta’sirida eriganda hamda yuqori harorat ta’sirida suyuqlanganda, uning ionlarga ajralish hodisasi elektrolitik dissotsiatsiyalanish deb ataladi. Har bir elektrolit musbat va manfiy zaryadli ionlar hosil qiladi va bu ionlar neytral atom yoki molekuladan elektr zaryadi va boshqa xossalari bilan farq qiladi. Eritmada ionlar tartibsiz harakat qiladi, lekin elektr toki o‘tkazilganda manfiy zaryadlangan ionlar elektrod-anodga, musbat zaryadlangan ionlar elektrod-katodga tomon harakat qiladi. Elektrolitik dissotsiatsiyalanish – qaytar jarayon bo‘lib, kation va anionlar eritmada uchrashganda yana bir-biriga tortiladi va molekula hosil qiladi. Ion va molekulalar eritmada dinamik (harakatdagi) muvozanatda bo‘ladi.
Shuning uchun elektrolitik dissotsiatsiyalanish tenglamalariga qaytarlik belgisi qo‘yiladi:
NaCl ←→ Na++Cl– KOH ←→ K++OH– HNO3 ←→ H++NO–3
Ma’lum haroratda dissotsiatsiyalangan molekulalar sonining erigan moddaning dastlabki molekulalari soniga nisbati elektrolitning dissotsiatsiyalanish darajasi (α) deb ataladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasi. Elektrolitlar va noelektrolitlar toshkent kimyo texnologiya instituti shahrisabz filiali
|
Xafvsizlik va maxfiylik - 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data

|
4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma'lumotlar bazasi. Big data
|
bet | 15/25 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #110080 |
Bog'liq 4-mavzu. Arxitektura va qurilishda katta ma\'lumotlar bazasi.Xafvsizlik va maxfiylik
Ma'lumotlar yashirish va maxfiy saqlanmokligi lozim. Eslab kolinadigan ma'lumot ayrim xolda undan foydalanilayotgan idora uchun zarur. U yukotmasligi yoki ugirlanmasligi kеrak. Ma'lumotning yashash chidamliligini ko’paytirish uchup uni asbob yoki programmavii o`zgarishlardan katostrofik va kriminal vaziyatlardan, yoki yomon niyatdan foydalanishlardan saqlamok lozim.
Ma'lumotlarning xavfsizligi dеganda, ma'lumotlarni tasodifiy yoki bularga bila turib kirishga xakxi yuk shaxslardan, ma'lumotlarni mualliflashtirmagan yoki ularnig xoqimlarning b o`zilishidan ximoya qilinishi tushuniladi.
Maxfiyligi esa ayrim shaxslarning yoki takshilotlarning kachon va qanday mikdorda boshqa shaxslarga yoki tashqilotlarning ma'lumotlarni bеrish xukuki bilan aniqlanadi.
O’tgan zamon bilan bog’lanish
Tashqilotlar qandaydir vaqt davomida ma'lumotlarning qayta ishlash sistеmalarni ekspluatatsiya qilish natijasida, programma yozish va ma'lumotlarni saqlanishini tashqil qilishda birtalay mablag sarf qiladilar. Agarda firma ma'lumot asoslarini boshqarishda yangi profammaviy vositalarni ishlatsa juda muximki, u mavjud programmalar bilan ishlashi va qayta ishalanayotgan malumotlarni tеgishli tarzda o`zgartirmogi lozim. Bu еrdan shu narsa kеlib chiqadiki. ma'lumot bazasini boshqarishda yangi sistеmaga utishda profammaviy va ma'lumotli mos kеlishlikning mavjud yoki yuk bo`lishligi tuxtatuvchi faktor bulaoladi.
Kеlajak bilan bog’lanish
Ayniksa kеlajak bilan bog’lanishni tasavvur etish muximdir. Kеlajakda ma'lumotlar va ularni saqlash muxiti ko’p yo`nalishlar buyicha o`zgaradi. Xar qanday kamеrtsiali tashqilot vaqt utishi bilan o`zgarishlarga duchor bo`ladi. Ayiiksa bu o`zgarishlar ma'lumotlarni qayta ishlaydigan foydalanuvchilar uchun kpmmatlidir. Oddiy o`zgarishlarni amalga oshirish uchun talab qilinadigan juda katta xarajatlar bu sistеmalarning rivojlanishiga kuchli tusiklik qiladilar.
Ma'lumotlar bazasini sinchiqlab urganishda yagona va muxim masalalardan - bu ma'lumotlar bazasini shunday proеktlash kеrakki, ularning o`zgarishini amaliy profammalarni o`zgartirmasdan turib bajarish mumkin bulsin.
Sozlash
Ma'lumotlarning unumdorligini yaxshilash maqsadida uning bazasini kayti kurish - ma'lumotlarning bazasini sozlash dеyiladi
Sozlash natijasida olingan tеjash ko’p xollarda juda katta. Ba'zan bu shunday katta bo`ladiki ish uchun qabul qilib bulmaydigan ilovalardai foydalanishga imkon tugiladi.
Ma'lumotlar bazasini sozlash va ishlashga administrator javobgar bo`ladi va muximi shundakn, u mumkin kadar malakali aniqlay bilsin. Amaliy programmalarning butunligini saqlab kolish shartida qanday o`zgarishlarni kiritish еtarlidir.
|
| |
XULOSALAR - O`zbekiston respublikasi qishloq va suv xo`jaligi vazirligi samarqand qishloq xo`jalik instituti...

76
XULOSALAR
Olib borilgan ilmiy tatqiqotlar natijasiga asosan quyidagicha xulosalar qilish
mumkin.
1.
O’rganilgan mayizbop uzum navlarida o’sish, rivojlanish va
boshlang’ich fazalarni o’sish muddatlari bo’yicha, farq 2-3 kun, g’ujumlarning
pishish fazalarining muddatlari bo’yicha farq, 29-38 kunni tashkil etdi.
2.
Tajribadagi kishmishbop va mayizbop uzum navlarida hosilli novdalar
sonini foiz hisobida tahlil qilish shuni ko’rsatdiki o’rganilgan navlarimizda hosilli
novdalar soni standart nav Oq kishmishda jami 42,4 donani ko’rsatgan bo’lsa,
Qora kishmish va Pushti kishmish navlarida bu ko’rsatkich jami 45,2 dona va 43,5
donani tashkil etib, standart navga nisbatan 2,8-1,1 donaga yuqori bo’lganligi
aniqlandi. Xishrau kishmishi navi standart navga nisbatan bir oz kam ko’rsatkichni
ko’rsati, bunda 38,8 donaga teng bo’lib, standart navga nisbatan 3,6 donaga kam
bo’lganligi kuzatildi.
3.
Standart nav Oq kishmish navida jami uzum boshlar soni 46008
donani, bitta uzum boshning o’rtacha og’irligi 235 gramm, hosildorligi 108,1 s/ga
ni tashkil etgan bo’lsa, Xishrau kishmish navida biroz boshqacharoq natija olindi,
ya’ni jami uzum boshlar soni 39930 donani, bitta uzum boshning o’rtacha og’irligi
357 grammni, hosildorligi 142,6 s/ga, gani tashkil etgan xolda standart navga
nisbatan 31,9% ga yuqori bo’lganligi aniqlandi.
4.
Mayizbop navlarda jami uzum boshlar soni 37919 donani, uzum
boshlarini o’rtacha og’irligi 350 grammni, hosildorligi 132,7 s/ga ni tashkil etgan
bo’lsa, Rizamat navlarida jami uzum boshlari soni 34466 donani, uzum
boshlarning o’rtacha og’irligi 420 gramm, hosildorligi 144,7 s/ga ni tashkil etib,
Sultoni navga nisbatan 9,5 s/ga yuqori hosil berganligi aniqlandi.
5.
Standart uchun olingan Oq kishmish navini objo’sh usulida
quritilganda mahsulot chiqishi 20,3% gacha, quritilgan mahsulot 21,9 s/ga bo’lib,
umumiy daromad 3285000 so’mni, sof daromad 690000 so’mni tashkil etib,
rentabellik 26,6% ga teng bo’lgan bo’lsa, Xishrau kishmishida quritilganda
77
mahsulot chiqishi 22,9% gacha, quritilgan mahsulot 32,6 s/ga bo’lib, umumiy
daromad 4890000 so’mni, sof daromad 1760000 so’mni tashkil etib, rentabellik
56,2% ga teng bo’lib, standart navga nisbatan 29,6% ga ko’p bo’lganligi aniqlandi.
6.
Mayizbop navlarda eng yuqori ko’rsatkich Qora janjal navidan olinib,
bunda sof daromad 985000 so’mni tashkil etib, standart navga nisbatan 826000
so’mga ko’p bo’lgani, umumiy rentabelligi 30,1% ga teng bo’lib, standart navga
nisbatan 24,2% ga yuqori bo’lganligi aniqlandi.
7.
Bu mavzu qishloq xo`jalik kasb hunar kollejlarida Uzumchilik fanida
o`tilib, reja asosida, ko`rgazmali materiallar, slaydalar, videokasetalar yordamida
va pedagogik texnologiyalardan – bahs-munozarali, muammoli, tushunchalar
tahlili metodlaridan foydalanib o`tilsa samarali bo`ladi.
|
Tajribada o’rganilgan uzum navlarini qisqacha tavsifi

32
Oq kishmish –
navini yaproqlarini cheti yuqoriga qayrilgan bargli bo’ladi,
uzum boshlari o’rtacha kattalikda (225 g) silindirsimon, qanotchali tig’iz bo’ladi.
G’ujumlari mayda, ovalsimon shaklda, sarg’ish yashil yoki sariq qalin mumsimon
g’uborli, ser et ser suv karsillaydigan, po’sti yupqa bo’ladi. Urug’siz nav, ba’zan
rivozlanib yetmagan puch urug’li g’ujumlari uchraydi. Avgust oyining oxirida tliq
pishib yetiladi. Tupi kuchli o’sadi, hosildorligi yuqori bo’ladi, hosil beradigan ko’p
qo’ltiq novdalar chiqaradi. Nisbatan qurg’oqchilikka chidamli, sovuqqa
chidamsiz,
qandliligi 25-26% kislotaliligi 4-4.5 l/g bo’ladi. Yuqori sifatli mahsulot (kishmish)
tayyorlash uchun va xo’raki nav sifatida ishlatiladi.
Qora kishmish –
g’ujumi urug’siz, keng tarqalgan nav bargini yuqori yuzasi
mayin, har bir yaprog’ini cheti yuqoriga qayrilgan.
Uzum boshlari konussimon
ba’zan qonotchali, o’rtacha tig’iz va siyrak vazni 180 g da 250-300 gacha bo’ladi.
G’ujumlari ovalsimon yoki tuximsimon shaklda bo’ladi,
ser et ser suv bir oz
karsillaydigan oddiy ta’mli.
Avgustni yarmida pishadi, tupi kuchli o’sadi,
hosildorligi yuqori bo’ladi. Hosil beradigan ko’p qo’ltiq
novdalar chiqaradi,
sovuqqa chidamsiz, nisbatan qurg’oqchilikka chidamli. Oidium bilan zararlanadi.
Pishganda g’ujumlarini qandliligi 20-24%, kislotaliligi 4.5-5.5 l/g ga g’tadi. Sifatli
mayiz (kishmish) tayyorlanadi va yangiligicha yeyiladi.
Sultoni – - O`zbekiston respublikasi qishloq va suv xo`jaligi vazirligi samarqand qishloq xo`jalik instituti «Meva...

|
O`zbekiston respublikasi qishloq va suv xo`jaligi vazirligi samarqand qishloq xo`jalik instituti «Meva sabzavotchilik va uzumchilik»Bog'liq Mayizbop uzum navlarinini yetishtirish texnologiyasiSultoni –
bu nav mahalliy xo’raki va mayizbop nav bo’lib xalq seleksiyasi
asosida chiqarilgan. Uzum boshlari katta (750 g), konissimon shaklda, tig’iz,
g’ujumlari yirik, ovalsimon, sarg’ish, qahrabo rangda, o’ta pishganda jigar rangda
qo’ng’ir ranga kiradi. Po’sti yupqa, tiniq, och rangli, qora nuqtachalari va bir oz
mumsimon g’ubori bor; sentyabrni o’rtalarida pishadi. Ser et, ser suv,
karsillaydigan yoqimli, asal mazali bo’ladi. Uzum boshlari tig’iz va uzumlarining
po’sti yupqa bo’lganlagi sababali, ba’zan mevalari chirib ketishi ham mumkin.
Qandliligi 24%, kislotaliligi 3.3 l/g, saqlashga chidamli va ajoyib mayizbop nav.
Andijon qorasi
(Qora uzum) yuqori sifatli mahsulot olinadagan mahalliy
xo’raki va mayizbop nav hisoblanadi. Uzum boshlari katta emas (200 g) silindir
yoki konus shakilda, g’ujumlari o’rtacha zich joylashgan, o’rtacha yoki yirik,
tuxumsimon yoki ovalsimon, qora rangda. Ta’mi oddiy xushxo’r, avgust oyida
pishadi. G’ujumlarini qandliligi 23-25%, kislotaliligi 5.7 l/g bo’ladi.
Qora janjal –
xalq seleksiyasi yo’li bilan chiqarilgan., juda qimmatli
xo’raki va mayizbop nav. Tupi kuchli o’sadi, barglari sariq rangda , tuksiz,
yaltiroq; Normal rivojlangan barglari esa to’q yashil rangda bo’ladi. Uzum boshlari
keng konussimon shaklda, o’rtacha tig’iz, ya’ni 300 g, ayrim uzum boshlari 1 kg
gacha yetadi. G’ujumlari yirik, qalin mumsimon, g’uborli, to’q qora rangda, ser
suv karsillaydigan xush ta’m bo’ladi. Po’sti yupqa, pishiq, sentyabrni boshlarida
pishadi. Qandliligi 23-25%, kislotaliligi 4-5 l/g bo’ladi. Hosildorligi yuqori
sovuqqa chidamsiz, qora rangda a’lo siqatli yirik mayiz bo’ladi.
36
Rizamat –
bu navning uzum boshlari yirik chiroyli, a’lo sifatli mayizbop,
xo’rakibop yangi nav bo’lib, R.R.Shreder nomidagi inistitutning Samarqand
felialida chiqarilgan. Guli ikki jinsli, g’ujumi juda yerik, silindirsimon shaklda,
pushti rangda, eti tig’iz bo’ladi. Uzum boshlari katta, siyra, konussimon shaklda
o’rtacha muddatda pishadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi qishloq va suv xo`jaligi vazirligi samarqand qishloq xo`jalik instituti «Meva sabzavotchilik va uzumchilik»
|
II. TADQIQOTNI BAJARISH SHAROITI VA USLUBI

25
Tajriba dlasining tuprog’i och tusli bo’z tuproq, mexanik tarkibi bo’yicha
yengil, qumoq tuproqli, sho’rlanmagan tuproq, 0-35 sm gorizontda gumusning
mavjudligi uncha katta emas (0,8-1,0%), azot 0,04-0,08%, fosfor 0,12-0,20%,
kaliy 0,90-1,04%, bor 0,05-0,09 mg/kg, marganes 52.0-59.1 mg/kg, kobalt 0,2
mg/kg, mis 0,5-1.15 mg/kg miqdorda mavjud. Sug’oriladigan
davrlarda
nitratlarning tuproq ustki gorizontlariga chiqish hollari uchraydi,
bu tuproq
unimdorligini kamayishiga olib keladi. Shu sababli yuqori hosildorlikka erishish
uchun tuproqqa azotli o’g’itlar solish maqsadga muofiqdir.
Tajriba maydonlarining qumloq bo’z tuproqlari
suvni yetarlicha ushlab
turish qobiliyatiga ega. Tajriba maydoni sharoitida o’rtacha namni ushlab qolishi 1
m qatlamda 22%, tuproqning og’irligiga nisbatan 32% ni tashkil qiladi.
Maksimal gigroskopligi 4-5%, tuproqning namligiga nisbatan eng qulay
gigroskopik dala nam sig’imiga nisbatan (DNS) 65-75% ni tashkil qiladi.
Education and Credentials

|
Education and Credentials
|
bet | 7/7 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 167,58 Kb. | | #282 |
Education and Credentials
Oracle, NYU, BCIT-CBT-UBC, Microsoft, Adobe, Sessions.edu, Net Objects Fusion 1995 – Ongoing
-
Advertising Design, Information Design, Branding & Identity, Logo Design
-
Adobe Certified: Photoshop, InDesign, Illustrator and all products under the Adobe umbrella(I update as my skills regularly)
-
Advanced Web Design - Skills include Macromedia Director & Dreamweaver, JavaScript, Adobe Illustrator & Photoshop & QuarkXpress
-
Project Management,
-
Microsoft MCSE + Internet (Windows 2000/XP)
-
Net Objects Fusion v4.0 Complete Web Development Suite
-
Oracle DBA (still in process)
Vancouver Film School – Vancouver, BC Canada 1996
-
Multimedia Applied Technology
-
Graduated September 1996, completing full- time diploma program
British Columbia Institute of Technology – Vancouver, BC Canada 1984 -1990
-
Business Administration, Marketing
-
Six years of various Business, sales and marketing courses
1992 -1993
-
Hotel Restaurant and Hospitality Management
-
Graduated with a diploma in Hotel, Restaurant & Hospitality Management. (American Hotel Association Degree)
Langara College – Vancouver, BC Canada Pre 1990
-
Graduate- Journalism Program
…
|
| |
Pushti kishmish – - O`zbekiston respublikasi qishloq va suv xo`jaligi vazirligi samarqand qishloq xo`jalik instituti...

33
oqish
qahrabo rangda, etdor po’sti qattiq. G’ujumida yeganda bilinmaydigan
boshlang’ich urug’lari bo’ladi.
1-rasm. Oq kishmish navi
35
Hishrau kishmish
–
avgutni ikkinchi yarmida pishadi.Yangiligida yeyish
uchun 18-22
avgustda , quritish uchun avgustni oxirida uziladi. Vegetasiya davri
140 kun, tupi kuchli o’sadi, novdalari o’sish davrini oxirigacha hammasi pishadi.
Muttasil hosil beradi. Gektaridan 13 t uzum olinadi. Uzum boshini vazni 220 g
bo’ladi, oidium kasalligidan o’rtacha zararlanadi. Hosilini uzish paytida shirasida
qand moddasi 25-26%, kislotaliligi 4.6% bo’ladi. Bu nav asosan tarkibida 92-94%
qand moddasi bo’lgan yuqori sifatli mayiz tayyorlashga ketadi. Quritilganda 25-
27% miqdorda mayiz chiqadi
-jadval 
Mayizbop uzum navlarida hosilli novdalar soni, dona/ga

47
Hosilli novdalar strukturasiga ko’ra ular 1 va 2
uzum boshli novdalarga
bo’linadi. 3 uzum boshli novdalar umuman qayd etilmadi. Hosilni asosiy qismi
deyarli 80% dan yuqorisi 1 uzum boshli novdalarda bo’ldi.
Shunday qilib mayizbop uzum navlari orasida hosildorlik ko’rsatkichlari
bo’yicha Andijon qorasi va Qora janjal navlari boshqa
navlardan yaqqol ustun
turadi.
Tajribadagi mayizbop uzum navlarida hosilli novdalar sonini foiz hisobida
tahlil qilish shuni ko’rsatdiki (4-jadval) o’rganilga navlarimizda hosilli novdalar
soni standart nav Oq kishmishda jami 42,4 donani ko’rsatgan bo’lsa, Qora
kishmish va Pushti kishmish navlarida bu ko’rsatkich jami 45,2 dona va 43,5
donani
tashkil etib, standart navga nisbatan 2,8-1,1 donaga yuqori bo’lganligi
aniqlandi. Xishrau kishmishi navi standart navga nisbatan bir oz kam ko’rsatkichni
ko’rsatdi, bunda 38,8 donaga teng bo’lib, standart navga nisbatan 3,6 donaga kam
bo’lganligi kuzatildi.
Mayizbop uzum navlarida ham yuqoridagi kabi natijalar kuzatildi. Ya’ni,
Sultoni navida jami uzum boshli novdalar soni 43,9 donani tashkil etgan bo’lsa,
Andijon qorasi, Qora janjal va Rizamat navlarida bu ko’rsatkichlar 51,5-48,7-43,3
donani tashkil etgan xolda, standart navga nisbatan Andijon qorasi va Qora janjal
navlari 7,6-4,8 donaga ko’p bo’lgan bo’lsa, Rizamat navida esa bir oz kamroq 0,6
donaga kamroq bo’lganligi aniqlandi.
Uzum
hosildorligini
belgilovchi
ko’rsatkichlardan biri bir dona
uzumboshning og’irligidir.