nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
asosiy kamchiligi - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

93
93
Bu ruchkaning issiq 3D ruchkadan yana bir farqli
tomoni u batareya asosida
2 so
atgacha va batareya tugagach, USB ulagichi orqali
elektr tokiga ulab ham
ishlashni davom ettirish mumkin. Bunda ruchkaning о‘zi avtomatik ravishda
batareya tugayotganligi va uni USB ulagichiga ulash kerakligi haqida xabar beradi.
Ruchkaning uchidagi LED yoritkichlar chizish jarayonida
plastmassaning qotib
qolishini ta’minlaydi.
Bu ruchkada ishlatiladigan asosiy material suyuq polimerli kartrij kapsulasidir.
Sovuq 3D ruchkaning
afzalliklariga
issiq elementlarning yо‘qligi, sim lar-
siz batareya yordamida ishlashi, turli xil xususiyatlarga ega kо‘p
sonli poli-
merlardan foydalanish imkoniyati mavjudligi, shovqinsiz
ishlashi kabilar kirsa,
Issiq 3D ruchka - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

91
91
103-rasm.
Issiq 3D ruchka tuzilishi:
1 – quvvat manbayi; 2 – plastik sim teshigi; 3 – plastik
simni orqaga qaytarish tugmasi; 4 – plastik simni oldinga о‘tkazish tugmasi; 5 – ishchi
qismi; 6–7 – haroratni rostlash “+”, “–” tugmalari; 8 – LED ekran, 9 – tezlikni rostlash
tugmasi.
104-rasm.
Foydalanish tartibi:
1 – quvvat manbayini ulash; 2 – plastik simni vertikal ravishda
joylashtirish; 3 – kerakli haroratni rostlab, oldinga о‘tkazish tugmasini bosish; 4 – ishni tugatgach,
quvvat manbayini elektr tarmoqdan va 3D ruchkadan uzish hamda plastik simni chiqarish.
1
3
2
4
1
2
3
4
5
9
8
6
7
92
92
Issiq 3D ruchkada ishlatiladigan asosiy xomashyolarga ABS va PLA plastiklari
kiradi (105-rasm).
ABS
(akrilonitril butadiyen stirol, (plastik nomi shu moddalar ismlarining bosh
harflaridan olingan)
plastik
neftdan olingan aralashmalarga asoslangan. U
buzilmaydi,
ju da bardoshli, 100–110
°
C haroratda qotadi,
yuqori darajada jilolanadi, qayta
ishlash im koniyatiga ega, ishlov berish oson bо‘lgan plastmassa hisoblanadi. Ma-
terialning
Mineral moddalar - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

|
Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik Pdf ko'rish
|
bet | 65/148 | Sana | 01.10.2024 | Hajmi | 33,06 Mb. | | #273065 |
Bog'liq 5-texnologiyaMineral moddalar
– oziq-ovqatlarning barcha
turlariga oz bo‘lsa-da kiradi. Ham masi bo‘lib 30 dan
ortiq minerallar va mikroelementlar mavjud, ularsiz
organizmning to‘laqonli faoliyati bo‘lishi mumkin
emas.
Uglevodlar
– organizmni kuch-quvvat bi lan ta’min-
lovchi manba hisoblanadi va mu shak larimizning (muskul)
ishlashiga yordam beradi.
olmaydi, shuning uchun inson albatta go‘sht iste’mol qilishi kerak. Organizmda
oqsilning yetishmasligi insonni og‘ir kasalliklarga olib keladi. Oqsil moddalarini
saqlashning qaysi usuli bo‘lmasin (muzlatish va eritish, uzoq muddat issiqlikda qayta
ishlash, konservalash), ularning oziqlik qiymatini pasaytiradi.
Oqsillarga ega bo‘lgan foydali tabiiy mahsulotlar – qaynatilgan go‘sht, yangi baliq,
tuxum, parranda go‘shti, donli, dukkakli o‘simliklar, mevalar, sabzavotlar.
Ular me va va rezavorlarda, sabzavotlar hamda asal, yorma un mahsulotlari,
kartoshka, makaronlarda mavjud. Ayniqsa, xom sabzavotlardagi uglevodlar taomning
yaxshi hazm bo‘lishiga ko‘mak beradi.
Yog‘lar
– uglevodlar singari quvvatning manbayi
sanaladi. Yog‘lar hayvonlar (mol, qo‘y, to‘ng‘iz,
parrandalar va hokazo) va o‘simliklar (kungaboqar,
T
exnologiya
immunitetini ko‘taradi. Vitaminlar inson organizmiga
hayvonlar va o‘simliklardan olingan oziq-ovqatlar orqali
o‘tadi.
99
99
Inson organizmi uchun foydali oziq-ovqat mahsulotlari turlari
quyidagilardan iborat:
Sut va sut
mahsu-lotlari
Don va
don mahsu-
lotlari
Sabza-
vot va
mevalar
Qand
va qan-
dolat mah-
sulotlari
Go‘sht va
go‘sht
mahsu-
lotlari
Oziq-
ovqat
yog‘lari
O‘spirin organizmining oqsil, uglevod, yog‘ va energiyaga bir kunlik ehtiyoji
|
| |
Oqsillar
Uglevodlar - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

98
98
zaytun, makkajo‘xori, paxta, yong‘oq kabilar)dan olinadi. Yog‘lar taom ta’mini
yaxshilaydi va insonni to‘q saqlaydi. Biroq ular organizmdan tez chiqib ketmaydi,
unda to‘planadi. Yog‘ni ortiqcha iste’mol qilish semirishga olib keladi.
Vitaminlar
– bizning yashashimiz uchun zarur
vositalar sanaladi. Ular organizmning turli kasal-
liklarga qarshilik ko‘rsatishini ku chaytiradi va uning
larning singishi, qol diq larning (zararli moddalarning)
chiqishi va tanada mo‘tadil haroratni ushlab turish
uchun hayotiy zaruratdir. Inson organizmiga faqat toza
suvning kirishi juda muhim.
Suv
– tiriklikning dastlabki manbayi. U ham
yuqor ida tilga olinganlar qatori oziq-ovqatning mu him
komponentlaridan biri hisoblanadi. Suv oziq-ovqat-
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
1. Xalq hunarmandchiligida kashtachilikning ahamiyati qanday?
2. Kashta choklaridan foydalanib qanday buyumlar tikilgan?
3. Kashta choklari yana qaysi xalq hunarmandchiligi tur larida uchragan va
ularning nomlarini aytib bering.
4. Kashtachilik tarixiga oid qo‘shimcha ma’lumotlarni mus taqil tayyorlang.
Kashta namunasi.
186
186
Kashta chok turlari
Kashtada naqsh tuzishda geometrik shakllar – uchburchak, kvad rat, yulduzcha,
aylana va hokazolardan, shuningdek, to‘lqinsimon, si niq chiziqlar, o‘simlik belgilari
(barglar, gullar, shoxlar, daraxtlar)dan, jonivorlar dunyosi (hasharotlar, qushlar,
baliqlar, hayvonlar) tasviridan, shu
ningdek, umumlashgan odam qiyofasidan
foydalanish mumkin. Ba’ zan naqshda geometrik shakllar bilan tabiatga xos belgilar
qo‘shilgan bo‘ladi. Naqshning hamma qismlari mutanosib bo‘lishi kerak. Ba’zan
bezakda motivlar qaytarilmaydi. Bezak simmetrik va asimmetrik tuzilishi mumkin.
Kashtaga naqsh bosish jarayoni quyidagicha amalga oshiriladi:
Kashtada rang muhim ahamiyat kasb etadi. Iplarni tanlashda rang
larning
uyg‘unlashuvini, bir-biriga qanday ta’sir etishini bilish zarur. O‘zaro mos ranglarni
tanlashda berk spektor qatori ranglaridan iborat rang lar doirasi asos qilib olinadi.
187
187
Ranglar xromatik va axromatik bo‘ladi. Kamalak spektoridagi ranglar xromatik
ranglar deyiladi. Axromatik ranglarga oq, kulrang, qora ranglar kiradi. Spektor doi-
rasining qarama-qarshi tomonida joylashgan ranglar qo‘shimcha ranglar deyiladi.
Agar qizil rangning o‘rtasidan diametr o‘tkazilsa, u ranglar doirasidagi qizil rangning
taxminan to‘g‘risidagi zangori – yashil rangni kesib o‘tadi. Demak, qizilga
zangori – yashil, to‘q sariqqa – zangori, sariqqa – ko‘k, yashilroq sariqqa – binafsha
va hokazo q
o‘shimcha ranglar bo‘lad
i.
Kashta chok turlaridan namunalar.
|
Saralash→ yuvish→ archish→ qayta yuvish→ to‘g‘rash

106
106
Sаbzаvоtlаrni to‘g‘rаsh usullаri
Yarim оy
Оddiy usul
Мurаkkаb usul
Pаrrаk
Nоksimоn
Uzunchоq
to‘rt burchаk
Hаlqа
Yulduzchа
Кubik
Yarim hаlqа
Spirаlsimоn
Sоmоnchа
Pallacha
Shаrchа
Salat tayyorlash
Salatlar sabzavotlardan tayyorlangan yaxna taomlar bo‘ lib, ovqatga qo‘-
shib iste’mol qilinadi. Salatlar
yurtimizda azaldan asosan turp, bodring,
pomidor, pi yoz, oshko‘klardan tayyorlangan. XIX asrning o‘rtalariga kelib,
rus pazandachiligi ta’sirida rediska, bulg‘or qalampiri, sabzi, karamlardan
ham salatlar tayyorlangan. Hozirda jahon pazandachiligi
tajribasiga tayanib,
salatlarning turi ko‘payib ketgan. Sabzavotli salatlar uglevodlarga boy bo‘lib,
go‘sht, baliq, tuxum mahsulotlarini qo‘shish orqali oziqaviy qiymati oshadi.
Salatlar ishtahaochar bo‘lgani sabab, taom tortishdan oldin beriladi. Salat uchun
maxsus tarelka, sanchqi, qoshiq qo‘yiladi.
107
107
1-amaliy mashg‘ulot
“Lazzat” salati
Kerakli mahsulotlar:
barra bodring – 2 dona, pishirilgan tovuq
go‘shti – 200 g, tuxum – 4 dona, mayonez – 100 ml, shivit, tuz (ta’bga ko‘ra) va qora
murch (ta’bga ko‘ra).
Tayyorlanishi:
bodringni yaxshilab yuvib, yarim oy shaklida ke sa miz. Pishi-
rilgan tovuq go‘shtini va tu xumni kubik shaklida to‘g‘raymiz. Shivit ko‘kati may-
da qilib to‘g‘raladi. Barchasini ta’m ga ko‘ra tuzlaymiz va mayonez bilan yaxshilab
aralashtiramiz. Tuxum biroz kattaroq shaklda kesiladi.
1. Yangi uzilgan
Microsoft Word dasturiga yuklangan joriy xujjatda Ctrl+End

54. Microsoft Word dasturiga yuklangan joriy xujjatda Ctrl+End
tugmalar birikmasi bosilsa nima sodir boʻladi?
Hujjat saxifasining oxiriga oʻtish
Hujjat saxifasining boshiga oʻtish
Hujjatning qatorining oxiriga oʻtish
Hujjatning qatorining boshiga oʻtish
168
55. Microsoft Word dasturida klaviaturaning strelkli tugmalari
yordamida matnlarni belgilash uchun qoʻshimcha ravishda qaysi tugmadan
foydalaniladi ?
Shift
Tab
Alt
Ctrl
56. Microsoft Word dasturiga yuklangan joriy xujjatda Ctrl+PageUP
tugmalar birikmasi bosilsa nima sodir boʻladi?
Hujjat saxifasining boshiga oʻtish
Hujjat saxifasining oxiriga oʻtish
Hujjatning oxiriga oʻtish
Hujjatning navbatdagi saxifasiga oʻtish
57. Microsoft Word dasturi ma‘lumotnoma (Spravka)sini chiqarish uchun
qaysi tugmadan foydalaniladi?
F1
F5
F8
F12
58. Word matn muxarirda faylni xotiraga yozib qoʻyish ketma-ketligini
belgilang?
Fayl, Soxranit, [ fayl nomi], ok
Soxranit, [ fayl nomi], ok
Soxranit, Fayl [ fayl nomi], ok
Fayl, Soxranit ok
59. Word matn muxarirda WordArt ob‘ekt nima vazifa bajaradi?
matnlarni xar xil koʻrinishda ifodalaydi
matnlarga xar xil koʻrinishdagi rasmlarni tasvirlaydi
matnlarni xar xil koʻrinishdagi jadvallarni qoʻyadi
matnlarni xar xil koʻrinishdagi kliplarni oʻrnatadi
169
60. …………..– bu butun dunyoning har bir ofislarida qoʻllaniladigan eng
ommabop dasturdir. Uning imkoniyatlari turli xil ish faoliyatlarida tezkor
samarali echimlarni topishda ishlatilmoqda. Bu dastur masalalarni xar xil
|
-rasm. 
Turli geometrik shakl namunalari.
     
SERVIS XIZMATI

96
96
OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARIGA
ISHLOV
BERISH TEXNOLOGIYASI
b
o
b
-
1-§.
1.1. OVQATLANISH MADANIYATI
OVQATLANISHNING INSON HAYOTIDAGI
AHAMIYATI. DASTURXON TUZASH
Taomning inson organizmi uchun ahamiyati qanday?
p
azandachilik – amaliy san’at sohasida ham, fan sohalari rivojlanishida
ham o‘ziga xos o‘rin va ahamiyatga ega.
Pa zan da chilik nafaqat
texnologiya, balki tarix, kimyo, biolo giya,
fizika fanlari bilan ham
chambarchas bog‘liq. Dasturxonga torti la digan taom ilmiy asosda tayyorlanishi,
nafosat bilan bezatilishi lozim. Masalliqni lazzatli va
foydali taomga aylantirish
pa zandaning mahoratiga bog‘liq. Taom tayyorlashda pazandachilik san’ati
ro‘yobga chiqadi. Uni tayyorlash ilmining o‘ziga xos texnologiyasi mavjud.
Pazandachilik san’ati insoniyatning eng qadimgi faoliyatlaridan biri bo‘lib,
uning rivojlanishi har doim jamiyatning iqtisodiy rav naqiga aloqador bo‘lgan.
Ovqatlanish inson hayot kechirishining mu him vositasi, sihat-salomatligi va uzoq
umr ko‘rishining garovidir.
Ovqatlanish inson organizmi uchun juda katta ahamiyatga ega. Odam ov-
qatlanishga muntazam ehtiyoj sezadi. Kam ovqat yeyish ham, ko‘p ovqat yeyish
ham organizmda turli kasalliklar kelib chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin. To‘g‘ri
ovqatlanish tartibiga rioya qilish esa salomatlik uchun juda muhim. Ovqat tarkibida
inson organizmiga foydali turli moddalar bor. Yog‘, oqsil, uglevod va vitaminlar
shular jumlasiga kiradi.
Inson doimiy harakat natijasida kerakli miqdorda energiya sarflaydi.
Sarflangan
energiya o‘rnini esa oziq-ovqat mahsulotlari egallaydi. Oziq-ovqat mahsulotlarini
to‘g‘ri isteʼmol qilish orqali organizm oziqlanadi hamda sog‘lom rivojlanadi. Bir
maromda bir xil ovqatlanish organizm uchun zarardir. Kunlik ovqatlanish ratsionini
turli foydali vitaminlar bilan boyitib borish hamda bir kunda besh marta: ertalabki
nonushta, ikkinchi nonushta, tushlik, tushdan keyingi yengil ovqatlanish, kechki taom
bilan belgilash tavsiya etiladi.
Shamol tegirmonlari qanday ishlaydi?

|
Shamol tegirmonlari qanday ishlaydi?
|
bet | 2/4 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #115837 |
Bog'liq Shamol parraklarini loyihalash. Shamol generatorlari va uning tuzulishini õrganishShamol tegirmonlari qanday ishlaydi?
Shamol parraklari shamol energiyasini elektr energiyasiga aylantiradi. Hosil bo‘lgan kuchlanish elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi generator rotoriga uzatiladi. Bundan tashqari, ishlab chiqarilgan elektr energiyasi ham tarmoqqa ulanadi.
Foto: Автоматизация и производство
Shamol parraklarining qanday afzalliklari bor?
Shamol turbinalari yordamida elektr energiyasi ishlab chiqarish, SO2 (karbon dioksidi) yoki boshqa gazlarni chiqarmaydi. Qolaversa, ushbu shamol parraklari qurilmalari kam joy egallab, har qanday landshaftga osongina mos keladi.
Bundan tashqari shamol energiyasi, qazib olinadigan yoqilg‘ilardan farqli o‘laroq, bitmas-tuganmas, ya’ni cheksizdir.
Demak, shamol generatorlarining afzalliklari quyidagicha:
Ekologik toza;
Yoqilg‘i talab etmaydi;
15 yildan ko‘p muddat ishlay oladi;
Oila, qolaversa davlat iqtisodiyoti uchun foyda keltiradi.
Eng noodatiy SHES Arizona shtat universiteti tomonidan ishlab chiqilgan. To‘g‘ridan-to‘g‘ri avtomagistralga o‘rnatilgan shamol turbinasi, hatto past shamol tezligida ham kichik hajmdagi uyni quvvatlantirish uchun yetarli miqdorda elektr energiyasini ishlab chiqarishi mumkin
Foto: “www.lutheranworld.org”
Energetika vazirligi Daryo so‘roviga asosan SHESlar bilan bog‘liq bir necha savollarga javob berdi.
Shamoldan qanday qilib samarador elektr energiyasini olish mumkin?
Shamoldan samarador elektr energiyasi olish uchun uning o‘rtacha yillik tezligi sekundiga 7 metrdan yuqori bo‘lishi kerak. Zarur bo‘lgan hollarda undan hosil bo‘lgan quvvatlar akkumulyatorda to‘planadi va ularni tarmoqqa uzatsa bo‘ladi.
O‘zbekistonda shamol energiyasidan foydalanishning texnik potensiali 100-500 milliard kVt.soatgacha yetadi. Lekin shamol energiyasi quyoshga nisbatan doimiy mavjud bo‘lishi undan foydalanishda afzallikni oshiradi.
Shamol elektrostansiyalari energetik potensial va elektr stansiyaning turiga qarab, mavjud infratuzilma obyektlaridan kelib chiqqan holda tasdiqlangan normalar asosida eng maqbul joylarga o‘rnatiladi.
|
| |
Matnli protsessor, matnli redaktor kabi, matnli xujjatlarni yaratish

167
50. Microsoft Word dasturining matn qismidan nusxa olishda
klaviaturaning qaysi tugmalari yordamida nusxa olish amalga oshiriladi?
Ctrl+C yoki Ctr+Insert;
Ctrl+X yoki Ctrl+V
Shift+S
Ctrl+S yoki Ctrl+K
51. Microsoft Word dasturida kursordan oʻngdagi belgilarni oʻchirish
uchun qaysi tugmalardan foydalaniladi?
Delete
F8
Insert
Backspake
52. Microsoft Word dasturida kursordan chapdagi belgilarni oʻchirish
uchun qaysi tugmalardan foydalaniladi?
Backspake
Delete
F8
Insert
53. Microsoft Word dasturida sichqoncha yordamida soʻzni tezkor
belgilash qanday amalga oshiriladi ?
Soʻzga sichqonchaning oʻng tugmasi bilan tez-tez uch marta bosish
Soʻzga sichqonchaning oʻng tugmasi bilan tez-tez ikki marta bosish
Soʻzga sichqonchaning chap tugmasi bilan tez-tez uch marta bosish
Soʻzga sichqonchaning chap tugmasi bilan tez-tez ikki marta bosish
Soliq qo‘mitasi huzuridagi fiskal institut qo’shma ta’lim dasturi fakulteti “Matematika va axborot texnologiyalari” 9234E09D-DD92-47EB-BA88-62CF1B920B3C

|
Soliq qo‘mitasi huzuridagi fiskal institut qo’shma ta’lim dasturi fakulteti “Matematika va axborot texnologiyalari”
|
Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 2,58 Mb. | | #128760 |
Bog'liq 9234E09D-DD92-47EB-BA88-62CF1B920B3C
SOLIQ QO‘MITASI HUZURIDAGI FISKAL INSTITUT
Qo’shma ta’lim dasturi fakulteti
“Matematika va axborot texnologiyalari” kafedrasi
“Iqtisodiyotda axborot kommunikatsiya texnologiyalari va tizimlari” fanidan
№2 - laboratoriya ishi
Bajardi:SST-S-01-23 guruh talabasi
|
S.Axronqulov
|
Qabul qildi:
|
D.Sotvoldiyev
|
Toshkent-2023
1-Labaratoriya topshirig’i: One-id platformasi xizmatlaridan foydalanish.
Ishdan maqsad: One-id platformasi xizmatlaridan foydalanib Doimiy yashash joyi to`g`risida ma`lumotnoma olish. Hamda amaliy ko’nikma hosil qilish.
Nazariy qism:
Yagona identifikatsiya tizimi (YAIT) OneID davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari va tijorat tashkilotlarining turli veb-saytlari va portallariga barcha foydalanuvchilar uchun qulay foydalanish uchun mo‘ljallangan.
OneID veb-saytlarga bir qator xizmatlarni taqdim etish uchun foydalanuvchilarni aniqlash imkonini beradi. Buning uchun foydalanuvchilar o‘zlarining shaxsiy maʼlumotlarini YAIT OneID-da, jumladan login, parol, to‘liq ism, JSHSHIR va hokazolarni oldindan ro‘yxatdan o‘tkazishlari kerak.
Veb-saytga kirish uchun foydalanuvchi OneID-da o‘z shaxsiy kabinetidan foydalanuvchi nomi va parolni kiritishi kerak.Shundan so‘ng, tizim kiritilgan maʼlumotlarning muvofiqligini tekshiradi va autentifikatsiya natijasini foydalanuvchi identifikatori bilan birga qaytaradi.
OneID shuningdek, veb-saytlarga bir martalik parol va elektron raqamli imzo yordamida foydalanuvchilarning qo‘shimcha autentifikatsiyasini amalga oshirish imkoniyatini beradi. Buning uchun so‘rov parametrlarida qulay autentifikatsiya turini ko‘rsatishingiz kerak.
Rasm One-id platformasining ishchi oynasi.
Rasm One-id platformasida Doimiy yashash joyi to‘g‘risida ma’lumotnoma olish uchun Ma`lumotnomalar xizmatini tanladim.
3-Rasm Doimiy yashash joyi to‘g‘risida ma’lumotnoma berish xizmatini tanlaymiz.
4-Ruxsatnomani olish uchun one-id ko`rsatmalariga amal qlish lozim.
5-Rasm ruxsatnomani olish jarayoni.
6-Xamma qadamlarni o`tib chiqqaningizdan song yuklab olsa bo`ldi
Hulosa:
One-id portalidan tez va oson xujjatlarni olish mumkunligi va xizmat sifatili ekanligini bildim.
|
| |
Shamol elektr stansiyasining ishdan chiqqan parraklarini qayta ishlash

|
Shamol elektr stansiyasining ishdan chiqqan parraklarini qayta ishlash
|
bet | 4/4 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #115837 |
Bog'liq Shamol parraklarini loyihalash. Shamol generatorlari va uning tuzulishini õrganishShamol elektr stansiyasining ishdan chiqqan parraklarini qayta ishlash.
25 yil ishlagan elektr stansiyaning turbina parraklari va boshqa qismlari sekinlik bilan ishdan chiqa boshlaydi. Parraklar o‘ta mustahkam materiallardan ishlanganligi uchun ham ularni qayta ishlash murakkab hisoblanadi.
Katta hajmdagi elektr stansiyalardan ushbu chiqindi qismlar chiqishi ortadi. Biroq yangi texnologik yechimlar butun jahon olim va injenerlari tomonidan izlanmoqda.
Yaqin muddatda parraklardan ajralgan chiqindilarni foydali maqsadlarda ishlatilishi mumkin bo‘ladi.
Foto: “dividends.nuz.uz”
SHESlarning mamlakat iqtisodiyoti va hayotiga foydalari ko‘p. Ammo…
Jahon tajribasida quvvati katta turbinalar (4MVt) ishlatiladigan sanoat ko‘lamidagi loyihalar iqtisodiy tomondan afzal ko‘riladi.
Ammo, bunday loyihalar dastlab katta investitsiyani talab qiladi.
Agar uzoq hududda elektr energiyasiga ehtiyoj bo‘lsa (masalan aloqa stansiyalari), kichik quvvatdagi turbinadan ishlab chiqariladigan, nominal narxi kattaroq elektr energiyasi ham zarur bo‘ladi.
Kichik quvvatli turbinalarda ishlab chiqariladigan elektr energiyasining nominal narxi turbinaning boshlang‘ich narxiga bog‘liq.
Shu maqsadda entuziastlar past shamol tezligida ishlashga mo‘ljallanadigan arzon shamol turbinalari modellarini yasash bo‘yicha ishlar olib bormoqda.
Foto: “gelio.livejournal.com”
Odatiylikdan voz kechish nima uchun zarur?
Elektr energiyasini an’anaviy — o‘tin, ko‘mir, torf va boshqa yoqilg‘ilardan olish usullaridan voz kechish shartmikan, degan savol tug‘iladi
Doimiy, balki qulaydek tuyulgan ushbu usullar birinchi navbatda ekologiya, u orqali insoniyat va hayvonot olamiga o‘zidan ajraluvchi zararli gazlari orqali salbiy ta’sir o‘tkazadi.
Qayta ishlanuvchi elektr energiyalarining ishlash tizimi ekologiyaga zararsiz, iqtisodiyot uchun esa foydadan holi emas.
|
| |
Xalq hunarmandchiligi deganda nimani tushunasiz?

184
184
bi
lan kishilarni hayratga solib kelmoqda. Badiiy kashtachilik uzoq tarixga ega, buni
arxeologik topilmalar va yozma manbalar isbotlab bermoqda.
O‘zbek kashtachiligi qo‘shni xalqlar kashtachiligi ta’sirida boyidi va rivojlandi.
Unda hind, xitoy, rus, qozoq, qirg‘iz va tojik kashtachiligi usullarini uchratamiz.
Kashtachilik san’atida har bir millatning o‘ziga xos, eng ko‘p qo‘llaydigan
naqshlari bo‘ladi.
O‘rta Osiyoda kashtachilik juda keng tarqalgan. O‘tmishda bu kashtalar oq va
tabiiy malla shoyi, adras, baxmal matolarga tikilgan. Hozirgi kungacha ham satin,
shoyi, baxmalga tikiladi. Ish jarayonida kashtachilar o‘z mahoratlarini oshirishadi va
bir-biridan o‘rganishadi.
Kashta
choklari, tikish uslublarining turli-tumanligi oʻzbek kash tadoʻzlarining
katta sanʼatidan dalolat beradi. Masalan, Nurota, Buxoro, Samarqand kashtachilik
mahsulotlari koʻproq yoʻrma chok bilan, Shahrisabzda yoʻrma, kandaxayol, iroqi,
Toshkentda esa koʻproq bosma chok bilan tikilgan. Oʻzbek kashtadoʻzlari
buyum
bezaklarida amaliy bezak sanʼatining boshqa turlaridagi naqshlardan andaza olgan.
Kashta namunasi.
185
185
Kashtalarda oʻsimliksimon tasvirlar – shox, gulband, guldastalar koʻp uchraydi. Naqsh
mujassamligida asosiy bezak matoning oʻrtasida boʻlib, hoshiyalar qoʻshimcha
bezak hisoblanadi. Lekin hoshiya bezagi mahorat bilan ishlangan kashtalar ham
koʻp. Ganchkorlik, yogʻoch oʻymakorligi, kandakorlik,
naqqoshlikda uchraydigan
isli miy gul (naqsh)lar kashtachilikda ham koʻp uchrashi chizmakash (naq qosh)lar
amaliy bezak sanʼatining turli sohalariga chizma (naqsh)lar tayyorlaganini koʻrsatadi.
Kashtachilikda chizmakashlar yaratgan naqsh (gul)lar asosida kashtadoʻzlar badiiy
buyum yaratadilar.
O‘zbekistonning qaysi hududlarida elektr energiya stansiyalari mavjud?

|
O‘zbekistonning qaysi hududlarida elektr energiya stansiyalari mavjud?
|
bet | 3/4 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #115837 |
Bog'liq Shamol parraklarini loyihalash. Shamol generatorlari va uning tuzulishini õrganishO‘zbekistonning qaysi hududlarida elektr energiya stansiyalari mavjud?
Bugungi kunda O‘zbekistonning 12 ta viloyati va Qoraqalpog‘iston Respublikasida elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi stansiyalar mavjud. Xususan, 11 ta davlat issiqlik elektr stansiyalari va markazlari, 49 ta gidroelektr stansiyalar (shundan 5 tasi mikro-GES) hamda Davlat-xususiy sherikligi tamoyillari asosidagi 5 ta issiqlik elektr stansiyasi va 2 ta quyosh fotoelektr stansiyasi mavjud.
Foto: “Podrobno.uz”
Ekologiya hamda mamlakat iqtisodiyotiga foyda keltiruvchi SHESlar bilan bog‘liq rejalar qanday?
2024-yilda Qoraqalpog‘iston Respublikasining Qorao‘zak tumanida quvvati 100 megavatt, Buxoro viloyatining Peshku va G‘ijduvon tumanlarida har birining quvvati 500 megavattdan bo‘lgan 2 ta (jami 1 000 MVt) va Navoiy viloyatining Tomdi tumanida quvvati 500 megavatt bo‘lgan sanoat miqyosidagi jami 4 ta shamol elektr stansiyalari ishga tushirilishi rejalashtirilgan.
Shuningdek, ayni paytda Qoraqalpog‘iston Respublikasining Beruniy va Qorao‘zak tumanlari hududida quvvati 200 MVt bo‘lgan navbatdagi shamol elektr stansiyasini qurish uchun tender e’lon qilingan.
SHESlarning zararli jihat yoki oqibatlari ham bormi?
Shamol elektrostansiyalari keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan uch xil muammoli vaziyat mavjud.
Masalan, ularning ishlashi shamol tezligiga bevosita bog‘liq. Ikkinchidan, ishlash davomida yetarlicha shovqin yuzaga keladi.
Foto: abcnews
Biroq, bu va quyidagi muammolarni SHESni loyihalashtirish davrida ijobiy hal qilish imkoni ham bor:
Shamol parraklaridan keladigan past chastotali tovush.
Shamol elektr stansiyasini aholi yashash va ekologik muhofaza qilinadigan hududlardan uzoqda qurish orqali turbinalarning tovushini sezilmas darajaga kamaytirish mumkin.
Qushlar bilan turbina parraklarini to‘qnashuvi.
Qushlar yashaydigan va ularning migratsiya yo‘nalishida joylashgan hududda loyihani amalga oshirishdan oldin o‘rganiladi.
Agarda qushlarga shamol elektr stansiyasidan bo‘ladigan ta’sir salbiyligi aniqlansa, u boshqa hududda quriladi.
Loyihalarni moliyalashtiradigan xalqaro moliya tashkilotlari ham jonzotlarga zarar yetkazish xavfi bo‘lgan hududlarda amalga oshirilishi ko‘zda tutilgan loyihalarni moliyalashtirmaydi.
|
| |
Daftarga yozib oling! - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA Daftarga yozib oling!
O‘quvchilarga taqdimot materiallaridan foydalanib asosiy tushun
chalar yozdirib qo‘yiladi.
Amaliy mashg‘ulot. (40 daqiqa)
Metall va uning qotishmalari xususiyatlarini o‘rga nish ishlari ol
din dan tayyorlangan turli metall namunalaridan foydalanib quyidagi
2jadval asosida bajariladi.
Namuna
raqami
Namuna
rangi
Namuna
xususiyati
Metall yoki
qotishma
nomi
Metall yoki
qotishmaning
qo‘llanilishi
59
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Yangi mavzuni mustahkamlash. (5 daqiqa)
Mavzuga oid “Agar men...” va “Kim chaqqon?” muso baqa usullaridan
foydalanib nazariy va amaliy mashg‘ulotni mustah kamlash.
Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Darslikdagi 51–62betlar: 18–19§ ni o‘qish va metallarga ish lov
berishda foydalaniladigan asbobuskuna, moslama va stanok turlari
bilan tanishish.
31–32-dars. METALLGA ISHLOV BERISH TURLARI
(rejalash, kesish, to‘g‘rilash, bukish)
6-amaliy mashg‘ulot.
YUPQA METALLARNI REJALASH, KESISH, TO‘G‘RILASH,
BUKISHNI O‘RGANISH. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: metallga ishlov berish turlari haqidagi bilimlarni o‘rga
tish.
Tarbiyaviy: metallga ishlov berish turlari asosida ish o‘rnini to‘g‘ri
tashkil qilish madaniyatini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi: metallga ishlov berishning zamonaviy turlari dan
foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: metallga ishlov berish (chilan
garlik, tokarlik kabi) sohasiga oid kasblarga yo‘llash.
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(5 daqiqa)
Salomlashish, davomatni aniqlash, navbatchini
tayinlash, o‘quvchilarning darsga tayyorgarlik
darajasini nazorat qilish, uy vazifasini tekshirish
Darsning shakli
amaliy
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
suhbat, savoljavob, “Step by Step” usuli
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
62
Yangi mavzuni mustahkamlash. (5 daqiqa)
Amaliy mashg‘ulot mavzusiga oid qisqa savoljavob bahsmuno
zara ko‘rinishida tashkil qilinadi va o‘quvchilarning bajar gan ishlari
tahlil qilinib baholanadi.
Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Yumshoq simlarga ishlov berish va halqa hosil qilish ishlarini
o‘zlashtirish uy-ro‘zg‘orda qanday ishlarni bajarishda qo‘l kelishini
o‘rganib kelish.
35–36-dars. METALL VA YUPQA SIMLARDAN
HAR XIL BUYUMLAR YASASH
8-amaliy mashg‘ulot.
METALL VA YUPQA SIMLARDAN XOMUT
VA PRUJINA YASASH. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: metall va yupqa simlardan xomut va prujina yasash
haqidagi bilimlarni o‘rgatish.
Tarbiyaviy: metall va yupqa simlardan xomut va prujina ya sashda
ish o‘rnini to‘g‘ri tashkil qilish madaniyatini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi: metall va yupqa simlardan foydalanib xomut
va prujina yasashning eng samarali usullaridan foydalanish ko‘nik
malarini rivojlantirish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: metallga ishlov berish (chilan gar
lik, tokarlik kabi) sohasiga oid kasblarga yo‘llash.
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(5 daqiqa)
Salomlashish, davomatni aniqlash,
navbatchini tayinlash, o‘quvchilarning darsga
tayyorgarlik darajasini nazorat qilish, uy
vazifasini tekshirish
Darsning shakli
amaliy
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
“MyART”, “Kim chaqqon?” usullari
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
|
| |
metall qotishma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

57
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Mustaqil ish.
“O‘yla, izla, top!” O‘zbekiston Respublikasi
eng boy tabiiy resurs-
larga asoslangan, rivojlangan metallurgiya sanoatiga ega. Shu sababli
mamlakatimiz metallurgiya sanoatiga oid quyidagi jadvalni to‘ldiring.
Metallurgiya
kombinati
joylashgan
viloyat nomi
Metallurgiya
kombinatining
to‘liq nomi
Metallurgiya
kombinatining
tashkil etilgan
yili
Ishlab
chiqarilayotgan
mahsulotlar
nomi
Yangi mavzuni mustahkamlash. (15 daqiqa)
Mavzuga oid tarqatma materiallar
asosida yangi mavzuga oid
ma’lumotlar savoljavob va bahsmunozara orqali mustahkamlanadi.
Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Darslikdagi 48–51betlar: 16–17§ ni o‘qish va buyuk boboka
lo
nimiz Abu Rayhon Beruniy asarlarida
metallarga oid berilgan
maʼlumotlarni va “damashq po‘lati” olish sirlarini o‘rganib kelish.
29–30-dars. METALLARNING TASHQI KO‘RINISHI VA
O‘ZIGA XOS BELGILARI.
ASBOB-USKUNA, MOSLAMA VA STANOK TURLARI
5-amaliy mashg‘ulot.
METALL VA UNING QOTISHMALARI XUSUSIYATLARINI O‘RGANISH.
(2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: metallarning tashqi ko‘rinishi va o‘ziga
xos belgilari,
asbobuskuna, moslama va stanok turlari
Uyga vazifa berish - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
64
2.3. Kompozit materiallar
37–38-dars. KOMPOZIT MATERIALLAR VA ULARNING TURLARI.
KOMPOZIT MATERIALLARDAN FOYDALANISH. ASBOB-USKUNA
VA MOSLAMALAR. XAVFSIZLIK TEXNIKASI QOIDALARI. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: kompozit material turlari foydalaniladigan asbob-uskuna
va moslamalar, xavfsizlik texnikasi qoidalari haqidagi bilimlarni
o‘rgatish.
Tarbiyaviy: kompozit materiallarga ishlov berish ishlarini tartibli
bajarish ko‘ nik malarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi: kompozit material turlari va ulardan foyda lanish
haqidagi bilimlarini rivojlantirish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: kompozit materiallarni ishlab
chiqarish va ularga ishlov berish (eshik, rom ustasi, payvandlovchi
kabi) sohasiga oid kasblarga yo‘llash.
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(10 daqiqa)
Salomlashish, davomatni aniqlash, navbatchini
tayinlash, o‘quvchilarning darsga tayyorgarlik
darajasini nazorat qilish, uy vazifasini tekshirish
Darsning shakli
nazariy
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
suhbat, savoljavob, “Keysstudy” usuli
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(10 daqiqa)
Kompozit materiallar qaysi xususiyatlariga
ko‘ra metall va yog‘och materiallaridan afzal
hisoblanadi?
GENERATORNI QISMLARGA AJRATISH VA YIg‘ISH TEXNOLOGIK JARAYONNING KETMA-KETLIGI

Faoliyat turlari |
Asbob uskuna, moslama va ashyo.
| Rasm (ko‘rinish) |
Ish bajarishda qo‘yiladigan talablar
|
I-ish o‘rni: qismlarga ajratish
|
Generatordan akkumulyator batareyasi «manfiy» klemmasini chiqarib, «musbat» klemmasi simini ajratish.
|
Kalit.
|
1-musbat klemma; 2-elektr simli ulagich.
|
Gayka 1 bo‘shatilib () klemma chiqarilgach, sim ulagich 2 ajratib olinsin.
|
Generator tasmasini yechib olish.
|
Kalit.
|
1-generator tasmasini tarangligini rostlovchi bolt;
2-bolt.
|
Tasma tarangligini rostlovchi richag bolti 1 chiqarilmasin, bolt-gayka 2 bo‘shatib olingandan so‘ng generator dvigatel tomonga surilib, tasma chiqarib olinsin.
|
Dvigateldan generator kronshteynini ajratib olish.
|
Kalit.
|
1-bolt; 2-bolt; 3-kronshteyn.
|
Kronshteyndan reaktiv tortqi 1 gaykani bo‘shatib, chiqarib olinsin, so‘ngra boltlar 2 bo‘shatilgach, kronshteyn dvigateldan ajratib olinsin.
|
Generatorni dvigateldan yechib olish.
|
qo‘lda (kalit).
|
|
Tasmani rostlovchi richag bolti 1 bo‘shatilib, generator 2 strelka bo‘yicha chiqarib olinsin.
|
Generatorning oldingi va orqa qopqoqlarini birlashtiruvchi boltlarini olish.
|
Kalit.
|
|
Boltlar 1 burab chiqarilsin.
|
Generator qopqog‘ini korpusdan ajratish.
|
Otvertkalar.
|
2-otvertka uchi; 3-generator korpusi; 4-generator qapqog‘i.
|
qopqoq va korpus orasiga otvertka uchlari kiritilib, pastga bosilsin va qopqoq 3 ajratilsin.
|
Rotordagi shkiv gaykasini bo‘shatish.
|
Kalit.
|
1-gazlama; 2-rotor; 3-gayka; 4-shkiv; 5-kalit.
|
Rotor 2 gazlama 1 ga o‘ralib, iskanjada siqilsin.
|
Shkivni rotordan ajratish.
|
qo‘lda, otvertka.
|
Shkiv qotib qolgan bo‘lsa, otvertkani shkiv bilan rotor orasidagi tirqishga kiritib ajratilsin.
|
Rotor va qopqoqdan vtulkalarni ajratish.
|
qo‘lda.
|
1-katta vtulka; 2-rotor;
3-kichik vtulka.
|
Vtulkalar ifloslanishdan saqlansin.
Rotor 2 dan vtulka 1, qopqoqdan vtulka 2 ajratilsin.
|
Oldingi podshipnikni ajratish.
|
Otvertka, press.
|
1-vint; 2-siqish plastinasi; 3-podshipnik.
|
Vintlar (1) bo‘shatilib, siqish plankasi (2) olinsin va podshipnik (3) pressda chiqarilsin
|
Generator korpusidan «musbat» klemma gaykasini olish.
|
Kalit.
|
|
Gayka 1 bo‘shatilib shayba 2 bilan birgalikda chiqarib olinsin.
|
Generator korpusidan diodlar ko‘prigi, cho‘tka ushlagich va kuchlanish regulyatori vintlarini bo‘shatish.
|
Otvertka.
|
1,2-vint.
|
Vintlar 1 va 2 bo‘shatilsin.
|
Generator korpusidan statorni ajratib olish.
|
qo‘lda.
|
3-stator.
|
Strelka bo‘yicha avaylab chiqarilsin.
|
Statordan diodlar ko‘prigini ajratish.
|
Kavsharlagich.
|
1-rostlash bolti; 2-generator.
|
Ulanish joylari 2 kavsharlagich bilan qizdirilsin. Diodlar kuyib ketishidan saqlansin.
|
|
haqidagi bilimlarni o‘rgatish.
Tarbiyaviy

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
58
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
suhbat, savoljavob, “Agar men...”,
“Kim chaqqon?” usullari
O‘qitish
shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o
kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o
proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o
darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o
plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o
test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(5 daqiqa)
Nima uchun kesish asboblari temirdan emas,
po‘latdan yasaladi?
III. Yangi
tushunchalar
Temir, cho‘yan, po‘lat, mis, aluminiy, duralumin,
qalay, oltin
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
29–30mavzu. pptx 29–30mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Yangi mavzu bayoni. (30 daqiqa)
Metallarning tashqi ko‘rinishi va o‘ziga
xos belgilari, asbob
uskuna, moslama va stanok turlari haqida ma’lumot beriladi.
Yangi mavzu bo‘yicha taqdimot va videoroliklar namoyish qilinadi.
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(5 daqiqa)
Siz metall va yupqa simlardan har xil
buyumlar yasashda qanday ish usulini
tanlagan bo‘lar edingiz?
III. Yangi
tushunchalar
Metall, yupqa sim, xomut, prujina,
truba bukkich
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
35–36mavzu. pptx 35–36mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Amaliy mashg‘ulot. (70 daqiqa)
Metall va yupqa simlardan xomut va prujina yasash haqida
ma’lumot beriladi.
Metall va yupqa simlardan xomut va prujina yasash ishlari 2 ta
bosqichda amalga oshiriladi. 1bosqichda xomut yasaladi va 2bos
qichda prujina 2 xil usulda dastaki (qo‘lda) va zamonaviy truba bukkich
yordamida amalga oshiriladi. Har bir bosqich bo‘yicha ishni bajarish
tartibi va xavfsizlik texnikasi qoidalari bilan tanishtiriladi.
O‘qituvchi: Amaliy mashg‘ulot 2 ta bosqichdan iborat bo‘lgan ligi
sababli sinfdagi o‘quvchilar 2 ta guruhga bo‘linadi. 1guruhga xomut
yasash va 2guruhga prujina yasash topshiriladi. Ishlarni bajarish
uchun ish hajmidan kelib chiqqan holda vaqtlar taqsimot qilib olinadi.
Guruhlar o‘zlariga berilgan topshiriqlarni tugatgach, topshi riqlar
o‘zaro almashiniladi. Bunda, 1guruhga prujina yasash va 2guruhga
xomut yasash topshiriladi.
Yangi mavzuni mustahkamlash. (5 daqiqa)
Amaliy mashg‘ulot mavzusiga oid qisqa savoljavob bahsmuno
zara ko‘rinishida tashkil qilinadi va guruhlarning bajargan ishlari tahlil
qilinib baholanadi.
|
| |
Taqdimot
Videodars - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
41–42mavzu. pptx 41–42mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Amaliy mashg‘ulot. (70 daqiqa)
Polimer loyidan kitobcha shaklidagi brelok yasash haqida ma’lu-
mot beriladi.
Polimer loyidan kitobcha shaklidagi brelok yasash ishlari indi-
vidual ravishda tashkil qilinadi. Har bir bosqich bo‘yicha ishni bajarish
tartibi va xavfsizlik texnikasi qoidalari bilan tanishtiriladi.
Yangi mavzu bo‘yicha plakatlar, taqdimot va ish jarayoniga oid
videoroliklar namoyish qilinadi.
Yangi mavzuni mustahkamlash. (5 daqiqa)
Amaliy mashg‘ulot mavzusiga oid qisqa savoljavob bahsmuno
zara ko‘rinishida tashkil qilinadi va o‘quvchilarning ba jargan ishlari
tahlil qilinib baholanadi.
Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Polimer loyidan kitobcha shaklidagi brelok yasash ishlarini baja-
rishni o‘rganish uy-ro‘zg‘orda qanday ishlarni bajarishda foyda lanish
mumkinligini o‘rganish.
43–44-dars. 3D RUCHKADA HAR XIL
UCH O‘LCHAMLI OBYEKTLAR YASASH
10-amaliy mashg‘ulot.
3D RUCHKADAN FOYDALANIB TURLI GEOMETRIK
SHAKLLAR YASASH. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: 3D ruchkada har xil uch o‘lchamli obyektlar, turli geo
metrik shakllar yasash haqidagi bilimlarni o‘rgatish.
Tarbiyaviy: ish o‘rnini to‘g‘ri tashkil qilish madaniyatini shakl-
lantirish.
Rivojlantiruvchi: 3D ruchkada har xil uch o‘lchamli obyektlar, turli
geometrik shakllar yasashning eng samarali usullaridan foyda lanish
ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: polimer materiallarini ishlab chi-
qarish va qayta ishlash hamda informatika va axborot texnolo giyalari
sohasiga oid kasblarga yo‘llash.
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
60
II. Motivatsiya
(5 daqiqa)
Sizningcha rejalash va o‘lchash ishlarini bir
biridan farqi bormi?
III. Yangi
tushunchalar
Rejalash, kesish, to‘g‘rilash, bukish
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
31–32mavzu. pptx 31–32mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Amaliy mashg‘ulot. (70 daqiqa)
Metallga ishlov berish turlari (rejalash, kesish, to‘g‘rilash, bukish)
haqida ma’lumot beriladi.
Yupqa metallarni rejalash, kesish, to‘g‘rilash, bukishni o‘rganish
4 ta bosqichda amalga oshiriladi. Har bir bosqich bo‘yicha ishni
bajarish tartibi va xavfsizlik texnikasi qoidalari bilan tanishtiriladi.
Sinfdagi o‘quvchilar 4 ta guruhga bo‘linadi. Guruhlarga 4 ta
bosqich bo‘yicha ishlarni ketmaketlik asosida bajarish topshiriladi.
Yangi mavzuni mustahkamlash. (5 daqiqa)
Amaliy mashg‘ulot mavzusiga oid qisqa savoljavob bahsmuno
zara ko‘rinishida tashkil qilinadi va guruhlarning bajargan ishlari tahlil
qilinib baholanadi.
Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Metallga ishlov berish turlari: rejalash, kesish, to‘g‘rilash, bukish
ishlarini bajarishni o‘rganish uy-ro‘zg‘orda qanday ishlarni bajarishda
foydalanish mumkinligini o‘rganib kelish.
33–34-dars. YUMSHOQ SIMLARGA ISHLOV BERISH
7-amaliy mashg‘ulot.
YUMSHOQ SIMLARDAN HALQA HOSIL QILISH. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: yumshoq simlarga ishlov berish va halqa hosil qilish
haqidagi bilimlarni o‘rgatish.
Tarbiyaviy: yumshoq simlardan halqa hosil qilishda ish o‘rnini
to‘g‘ri tashkil qilish madaniyatini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi: halqa hosil qilishda zamonaviy asbob
uskunalardan foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
|
| |
energiya deb ataladi.
Energiya resurslari 
yoqilg‘i

|
energiya deb ataladi.
Energiya resurslari
yoqilg‘i Pdf ko'rish
|
bet | 133/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA energiya deb ataladi.
Energiya resurslari
yoqilg‘i (ko‘mir, neft, gaz, yadro, torf, o‘tin)
va
yoqilg‘i bo‘lmagan vositalarga (suv, shamol, quyosh energiyasi va
boshqalar) bo‘linadi.
Yoqilg‘i bilan bog‘liq energiya resurslari
tiklanmaydigan, yo qil-
g‘i bilan bog‘liq bo‘lmaganlari esa
tiklanadigan resurslar hisob lanadi.
Bularni muqobil energiya manbalari deb ham ataladi.
Tabiatda mexanik, elektr, quyosh, atom, shamol va boshqa turdagi
energiyalar mavjud.
Elektr mashinalar vazifasiga ko‘ra ikki xil bo‘ladi. Birinchi xil ma
shinalar mexanik energiyani elektr energiyaga aylantirib beradi. Bu
mashinalar
elektrgeneratorlar deyiladi.
Elektr energiyasini mexanik energiyaga aylantirib beradigan
ikkinchi xil elektr mashinalar
dvigatellar (motorlar) deyiladi.
Batareya — bu elektr energiyasi bilan ishlaydigan turli xil quril-
malar uchun quvvat manbayidir.
Batareyalarni markalash Xalqaro elektrotexnika komissiyasi (IEC)
standartiga muvofiq, galvanik oqim manbalari elektrolitlar va ularning
dizaynida ishlatiladigan faol metallarning tarkibiga qarab belgilanadi.
Ushbu tasnifga ko‘ra, eng keng tarqalgan
5 turdagi dumaloq (silindr
simon) batareyalar mavjud: sho‘r, ishqorli, litiyli, kumushli va havo
ruxli.
Yangi mavzuni mustahkamlash. (15 daqiqa)
“O‘yla, izla, top!”
Batareyalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘rganib chiqing va foyda
lanish jihatidan eng afzalini aniqlang.
Batareya nomlari
Batareyalar to‘g‘risida ma’lumot
Sho‘r batareya
Ishqorli batareya
Litiyli batareya
Kumushli batareya
Havoruxli batareya
151
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
|
| |
Uyga vazifa berish - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining Pdf ko'rish
|
bet | 134/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Darslikdagi 200–204betlar: 1–2§ ni o‘qish va mustahkamlash
uchun berilgan savollarga og‘zaki javoblarni tayyorlash.
3–4-dars. GIDRAVLIK UZATMALAR. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: gidravlik uzatmalar haqidagi bilimlarni o‘rgatish.
Tarbiyaviy: gidravlik uzatma turlaridan to‘g‘ri, samarali va bel
gilangan tartibda foydalanish ko‘nikmasini shakl lan tirish.
Rivojlantiruvchi: gidravlik uzatmalardan foydalanib turli bu yum
lar yasash usullarini rivojlantirish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: o‘quvchilarni sohaga oid kasb larga
yo‘llash.
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(10 daqiqa)
Salomlashish, davomatni aniqlash,
navbatchini tayinlash, o‘quvchilarning darsga
tayyorgarlik darajasini nazorat qilish, uy
vazifasini tekshirish
Darsning shakli
nazariy
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
suhbat, savoljavob, “Keysstudy”, “bahs
munozara” usullari
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(10 daqiqa)
Hajmiy gidravlik uzatmalarda energiya
yetaklovchi valga statik bosim ko‘rinishida
beriladi. Bunday tizimda ishlaydigan uzatma
nomi nima deb ataladi?
III. Yangi
tushunchalar
Gidravlika, gidrotexnika, uzatma, suyuqlik,
parrak, hajmiy, gidrodinamik, gidrostatik
uzatmalar, gidrotransformator, turbouzatma,
domkrat
|
| |
Taqdimot daqiqasi - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

153
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
5–6-dars. LOYIHA ISHI VA UNING BOSQICHLARI
Loyiha ishi.
HARAKATLANUVCHI SODDA MEXANIZMLARNI
LOYIHALASH VA YASASH. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: loyiha ishi va uning bosqichlari asosida harakatlanuvchi
sodda mexanizmlarni loyihalash va yasash haqidagi bilimlarni o‘r
gatish.
Tarbiyaviy: mustaqil ijodiy loyiha ishini bajarishda o‘zaro ham kor-
lik munosabatlarini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi: harakatlanuvchi sodda mexanizmlarni loyiha
lash va yasash jarayonida yangi ma’lumotlarni to‘plash va ulardan
foydalanish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: sohaga oid kasblarga yo‘llash va
ongli ravishda to‘g‘ri kasb tanlashga o‘rgatish.
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(5 daqiqa)
Salomlashish, davomatni aniqlash,
navbatchini tayinlash, o‘quvchilarning darsga
tayyorgarlik darajasini
nazorat qilish, uy
vazifasini tekshirish
Darsning shakli
mustaqil ijodiy loyiha ishi
O‘qitishning usul
va
texnologiyalari
“Bahsmunozara”, “Loyiha” usullari
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o
kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o
televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o
rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o
test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(5 daqiqa)
Siz bugungi kun talablariga javob bera
oladigan, zamonaviy va oila sharoitida
foydalanish uchun zarur bo‘lgan qanday loyiha
ishini yaratmoqchisiz?
O’zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali Dasturing injinering

|
O’zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
bet | 1/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 30,67 Kb. | | #245087 |
Bog'liq Dasturing injinering
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
"Dasturiy injiniring" kafedrasi
№1 - Mustaqil ta’lim ish hisoboti
Fan “Dasturiy injinering”
Guruh: DI 22-12
Talaba: Abduqayumov Akbarali
Rahbar: Qayumov A.A
Samarqand-2024
Mustaqil ish topshiriqlari
Dasturiy injiniring tushunchasi ta’rifini ayting.
Dasturiy ta’minot nima?
Dasturiy injiniringni asosiy faoliyatlari nima?
Dasturiy injiniring va kompyuter ilmi o’rtasida qanday farq bor?
Dasturiy injiniring va tizim injiniring o’rtasida qanday farq bor?
Dasturiy injiniring tushunchasi ta’rifini ayting.
Dasturiy injiniring – bu dasturiy ta’minot ishlab chiqishni samaradorligini oshirish va optimallashtirish bilan shug’ullanuvchi amaliy fan bo’lib, u dasturiy ta’minotni yaratishni loyihalashtirish(tahlil qilish), ishlab chiqish, joriy qilish va kuzatishni ilmiy asoslangan usullarini o’z ichida mujassamlashtirgan.
Dasturiy injiniring modulining maqsad va vazifalari: - dasturiy injiniring tushunchalari, dasturiy ta’minot yashash sikli, dasturiy ta’minot ishlab chiqishning modellari va texnologiyalari, dasturiy ta’minot arxitekturasi, dasturiy ta’minotni testlash va tekshirish yo’llari, dasturiy ta’minotni ishlab chiqishdagi extimolli holatlar va ularni bartaraf etish yo’llari va usullari, dasturiy ta’minot sifati, dasturiy ta’minotni ishlab chiqish va testlash;
Dasturiy injiniring sohasi dasturiy ta'minotni ishlab chiqish jarayonini tashkil etish va takomillashtirish, ishlab chiquvchilar guruhini boshqarish, dasturiy ta'minotning hayotiy tsiklini qo'llab-quvvatlash uchun dasturiy vositalarni yaratish va amalga oshirish bilan bog'liq barcha masalalarni va mavzularni qamrab oladi. Dasturiy injiniring tushunchasi, dasturlash sohasida dastur va sistemalar yaratish va yuritishni o'z ichiga olgan muhim bir fan turi hisoblanadi. Bu tushuncha, kompyuterlar va boshqa elektron qurilmalar uchun dasturlar yaratish va ularga kerak bo'lgan funksiyalarni amalga oshirishni o'z ichiga oladi. Dasturiy injiniring, yaratilayotgan dasturlar va sistemalarning to'g'ri ishlashi, to'liqlik va xavfsizlikni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|