Web texnologiya tushunchasi

4. Web texnologiya tushunchasi
Pedagogik dasturiy vositalarning gipermatn hujjatlarini ishlab chiqishda Microsoft Front-Page (HTML-Hyper Text Markup Language), Alliare Home Site (HTML), Microsoft Power Point, Microsoft Word kabi dasturiy vositalardan foydalaniladi.
Mavzuning asosiy tushunchalariga oid o’quv materiallarini yaratishda rastrli yoki vektorli rasmlar bilan ishlovchi dasturlardan foydalanish zarur bo’ladi. Ular qatoriga Corel Draw, Corel Xara, Corel Photo Paint, Adobe Photo Shop, Adobe Illustrator kabilarni kiritish mumkin.
Dinamik illyustrasiyali o’quv materiallari yaratishda Disreet 3D Studio MAX, Alais Wave Front, Maya, Light Wave, SoftImage 3d, Adobe Image Ready, Gif Animator, Macromedia Flash, Adobe Premier kabi maxsus dasturlardan foydalaniladi.
Ovozli jarayonlarni taqdim etish va ovozni tahrir qilish SonicFoundry SoundForge, Wave Lab, Sound Recorder va boshqa dasturlar yordamida amalga oshiriladi.
Ma’lumotlar bazalarini yaratishda Microsoft Excel, Microsoft Access kabi dasturlar qo’llaniladi.
Quyida pedagogik dasturiy vositalar yaratishda qo’llaniladigan dasturiy vositalar tizimining bog’lanishi aks ettirilgan. Rasmdan ko’rinib turibdiki, matnli prosessorlar va maxsus dasturlar yordamida pedagogik dasturiy vositalarni yaratishda, foydalanuvchi undan qisman foydalana olmaslik bilan bog’liq muammolar tug’ilishi mumkin. Foydalanuvchi pedagogik dasturiy vositalar yaratilgan dasturiy ta’minotga ega bo’lishi shart.
Pedagogik dasturiy vositalarni Internet tarmog’iga joylashtirishda HTML gipermatn hujjatlaridan foydalaniladi, chunki u Internet tizimining gipermatnli tili hisoblanadi hamda unda yaratilgan hujjatlarni o’qish dasturi Microsoft Windows ning operasion tizimi tarkibiga kiradi. Shuni ta’kidlash joizki, bunda pedagogik dasturiy vositalarning imkoniyatlari va mukammalligi faqat dasturchining qobiliyat darajasi bilan chegaralanadi. Multimedia dasturiy mahsulotlarini yaratish uchun juda katta tayyorgarlik zarur. Bo’lg’usi mutaxassis nafaqat ko’plab dasturlash tillarini, balki o’rgatuvchi va nazorat qiluvchi dasturlar yaratishning metodik tamoyillari bo’yicha bilimlarni egallashi lozim. Bu yerda tayyorgarlikni quyidagi bosqichlarda amalga oshirish maqsadga muvofiq:
informatikaning umumiy asoslari;
grafika bilan ishlash;
ovoz bilan ishlash;
integrasiyalashgan muhitda ishlash;
o’rgatuvchi dasturlarni yaratish metodikasini egallash.
Bu bosqichlar o’zida multimediali o’rgatuvchi dasturlar yaratish ko’nikmasini shakllantirishda muhim hisoblanadi. Biror bosqichni o’zlashtirmaslik o’rgatish jarayonini to’liq bo’lishini ta’minlay olmaydi. Agarda biror bosqich bo’yicha bo’lg’usi o’qituvchida bilimlar avvaldan mavjud bo’lsa, unda malakasini oshirish bo’yicha qo’shimcha imkoniyat paydo bo’ladi.
Odatda o’rgatuvchi multimediali dasturiy vositalar yaratish bilan kompyuter dasturchilari shug’ullanadilar. Ammo bu dasturchilar o’zlari yaratayotgan mahsulot sifati bo’yicha yetarli bilimga ega bo’lsalarda, ko’p hollarda o’qitish metodikasini yetarlicha o’zlashtirmagan bo’lishlari mumkin. Bu esa o’rgatuvchi dasturiy vositaning metodik talablarga to’liq javob berishini ta’minlay olmaydi. Shu sababdan, dasturiy multimedia mahsulotlarni yarata olish malakasini shakllantirishda ko’p bosqichli tayyorgarlikni amalga oshirish zarur.
Ushbu tayyorgarlikning dastlabki bosqichi informatika fanini o’rganish bilan bog’liq bo’lib, informatikaning umumiy asoslarini o’rganish ommabop dasturlar bilan tanishishni ta’minlaydi. Boshlang’ich bosqichda albatta MS Windows qobig’i va MS Office dasturiy paketi o’rganilishi lozim. Bu dasturlarni o’zlashtirish zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanishning dastlabki qo’nikmalarini shakllantiradi. Bunda grafik qobiqlar bilan ishlash ko’nikmasining shakllanishi oddiy va tushunarli dasturlar kompyuter texnologiyalarining amaliy metodlarini o’rganishni dastlabki bosqichida muhim ahamiyat kasb etadi. MS Office komponentlari ma’lum ma’noda universal sanalgani uchun o’quvchilarni axborot texnologiyalarini o’zlashtirishlarida mustahkam asos bo’ladi.
Tayyorgarlikning ikkinchi bosqichi – grafika dasturlari bilan ishlashga o’rganishdan iborat. Bu bosqich grafikaning turlariga mos ravishda bir qancha kichik bosqichlarga bo’linadi:
rastrli;
vektorli;
uch o’lchamli;
animasiyali.
O’rganish ketma-ketligi juda muhim emas, ammo animasiya asoslari bilan tanishishni statik grafikaning barcha turlarini o’zlashtirgandan keyin amalga oshirish maqsadga muvofiqdir.
Birinchi bosqichdagi kabi grafikani o’rganishni eng ommaviy dasturlardan boshlash kerak. Adobe PhotoShop rastrli grafika dasturlari orasida keng ommalashgan bo’lib, bu dasturda rastrli rasmlar bilan ishlashning samarali usullari mujassamlashgan. Bundan tashqari, mazkur dasturning oxirgi versiyalari vektorli jarayonlarning ma’lum bir imkoniyatlariga ega. Agarda boshlang’ich ko’nikmalar zaruriyati bo’lsa, u holda Windows va Office ning standart dasturlari MS Paint va MS Photo Editor dan foydalanish mumkin. Bu ikki dastur ma’lum bir doirada PhotoShop ning imkoniyatlari va metodlarini takrorlaydi. Rastrli grafika vositalarini o’rganishda urg’uni yangi tasvirlarni yaratishga emas, balki tayyor tasvirlarni tahrirlashga qaratmoq darkor. Chunki, o’quvchi o’rgatuvchi dasturlarni yaratishda rassom sifatida emas, balki tahrirchi, korrektor sifatida kasbiy faoliyat olib boradi. Rastrli dasturlar birinchi navbatda skaner yordamida olingan yoki Internetdan olingan tasvirlarni tahrirlashda yordam beradi.
Ommaviyligi jihatdan Corel Draw dasturi ham keng tarqalgan. Adobe firmasining yanada sodda dasturlaridan biri – Illustrator sanaladi. Bu ikki dastur vektor grafikasining keng imkoniyatli vositasini tashkil qiladi. Vektorli dasturlar turli grafiklarni va chizmalarni yaratish, tahrirlash uchun samarali vositalardir.
Animasiyali grafikani yaratishni bir-biriga yaqin interfeysga ega yuqorida keltirilgan dasturlarda amalga oshirish imkoniyati mavjud. Ular asosan grafika turlari bilan farqlanadi: rastrli grafika uchun Adobe ImageReady , vektorli grafika uchun – Corel R.A.V.E., uch o’lchamli grafika uchun esa – 3D Studio Max o’rinlidir.
Navbatdagi bosqichda ovoz bilan ishlash metodlari o’rganiladi. Bu yerda ovozlarni yozish, tahrirlash va qayta yaratish masalalari muhim hisoblanadi. Bu masalalarni Sound Forge dasturi yordamida hal etish mumkin. Bu dastur ovozni yozish, fayllarni asosiy ovoz formatlariga o’tkazishni amalga oshiradi. Undan tashqari, mazkur dastur yordamida ovozlarni tahrirlash, ovozga maxsus effektlarni qo’shish imkoniyatlari ham mavjud. Ovozlarni eshitish uchun ommabop bo’lgan Winamp dasturidan foydalanish mumkin. Ammo multimedia mahsulotlarida ovoz namoyish etiladigan dastur bilan integrallashgan bo’lib, eshitish uchun maxsus vositalarni talab etmaydi.
Grafika yaratish va ovoz bilan ishlash bilimiga hamda metodlariga ega mutaxassis keyingi navbatda multimedia mahsulotlarini namoyish etish va yaratish vositalarini o’rganadi. Bunga birinchi navbatda HTML-dasturlash, ya’ni WYSIWYG dasturlari guruhiga mansub MS Word, MS FrontPage, Macromedia Dreamweaver bilan ishlash, MS PowerPoint da namoyishlar tayyorlash kiradi. Shuningdek, murakkabroq bo’lgan multimediali interaktiv namoyish yaratish dasturi bo’lgan Macromedia Flash, grafika va ovozni qayta ishlash, shuningdek, animasiya yaratish dasturi bo’lgan Adobe AfterEffect va boshqa dasturlarni tavsiya etish mumkin. Bu bosqichda o’quvchi o’zi o’rgatuvchi multimedia ilovalarini yaratishni bilishi zarur.
Bu bosqichda ular o’zlarining grafika bo’yicha bilimlari asosida va kompyuterning audio imkoniyatlarini bilgan holda, qaysi vaziyatlarda axborotlarni qanday uzatish maqsadga muvofiqligini aniq bilishlari shart
NAZORAT SAVOLLARI
1. Pedagogik dasturiy vositalar haqida ma’lumot bering.
2. Pedagogik dasturiy vositalar turlari va tavsifi.
3. Mualliflik dasturlari deganda nimani tushirasiz?
4. Pedagogik dasturiy vositalarni yaratish uchun keng foydalaniladigan dasturlarni sanab bering.
5. Pedagogik dasturiy vositalar yaratishga qo’yiladigan talablar haqida gapirib bering.
6. Pedagogik dastruriy trenajyorlar deganda nimani tushirasiz?
|