nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Metallarni xossalari - Maxsulot tayorlash texnologiyasi

|
Maxsulot tayorlash texnologiyasi
|
bet | 7/45 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #155758 |
Bog'liq Majmua maxsulot texnologiya va dizaynMetallarni xossalari
Metallarni xossalarini quyidagi 4 gruppaga bo‘lish mumkin:
Fizik xossalar.
Kimyoviy xossalar.
Mexanik xossalar.
Texnologik xossalar.
Fizik xossalariga: metallarni rangi, solishtirma og’irligi, elektir o‘tkazuvchanligi, magnitli xususiyati, issiqlik o‘tkazuvchanligi, issiqdan kengayishi, issiqlik sig’imi va boshqalar.
Kimyoviy xossalariga: metallni oksidlanishi, eruvchanligi, karroziyaga chidamliligi va boshqalar.
Mexanik xossalariga: metallni mustahkamligi, qattiqligi, egiluvchanligi, silliqligi va boshqalar kiradi.
Texnologik xossalariga: quyiluvchanligi, kesiluvchanligi payvandlanishligi, bolg’alanuvchanlik, toblanuvchanlik, oquvchanligi va boshqalar.
Metallarni rangi shaffof bo‘lmaydi, har bir metal o‘ziga xos yaltiroqlikka va rangga ega. Mis-qizil, rux-kulrang, temir-kumushsimon va xakozo.
Solishtirma og’irligi - moddani hajmi birligiga to‘ri keladigan metallarni miqdori quyidagicha aniqlanadi
Hamma metallarni solishtirma og’irligi D. I. Mendeleyev davriy sistemasida berilgan.
Erish temperaturasi. Metalni batamom suyuq holga etadigan temperaturasi erish temperaturasi deb ataladi. Har qaysi metalni erish temperaturasi jadvallarda berilgan.
Issiqlik o‘tkazuvchanlik. Metallarni qizdirganda yoki sovutganda o‘zidan issiqlikni qanchalik tezlik bilan o‘tkazishga aytiladi.
Issiqlik o‘tkazuvchanligini taqqoslash uchun shartli belgilardan foydalaniladi. Metallarni issiqlik o‘tkazuvchanligi koeffitsiyent bilan belgilanadi. Misol mis 0.9, alyuminiy 0.5, temir 0.15, simob 0.02 va xakozo.
Issiqlikni o‘zidan yomon o‘tkazadigan metalni to‘la qizishi uchun, uzoq vaqt qizdirilishini talab etadi. Bunday metallarni tez sovutilganda yorilib ketishi mumkin. Metallarni termik ishlaganda ana shu xususiyatini hisobga olish zarur.
Amaliyotda radiatorlar va elektr asboblarning detallari issiqlikni yaxshi o‘tkazadigan metallardan tayyorlanadi.
Issiqlikdan kengayish. Ma’lumki issiqlikdan metallarni hajmi va o‘lchamlari o‘zgaradi. Shuning uchun mashina va mexanizimlar tayyorlanayotganda ularning detallarini issiqdan kengayishini hisobga olish zarur. Misol: mashina va traktorlarni dvigatellarini klapanlari, ko‘prik fermalari, relslar va xakozolar.
|
| |
A5. X.K.Aripov, A.M.Abdullayev, N.B.Alimova va boshqalar. Sxemotexnika. 
Darslik. Toshkеnt. 2011. 119- bet. 
A6

Mashg‘ulotlar shakli: mustaqil ta’lim (MT) 1-semestr
soat
MT1
Elektr zaryadlarining tuplanish asoslari
2
MT2
Uzgarmas tok ketma-ket va parallel zanjirlari.
4
MT3
Rezistorlar. ularning xususiyatlari, klassifikatsiyasi, belgilanishi.
2
MT4
Ikkilamchi ta’minlash mabalari.
4
MT5
Galvanik elementlar va akkumlyatorlar.
2
MT6
Uzgaruvchan tok ketma ket va parallel zanjirlari.
2
MT7
Krixgof konunlari.
2
MT8
Uch fazali zanjirlar.
2
MT9
Kondensatorlar,
ularning
xususiyatlari,
klassifikatsiyasi,
markirovkasi.
2
MT10
Induktivliklar,
ularning
xususiyatlari,
klassifikatsiyasi,
markirovkasi.
2
MT11
YArim
utkazgichli
diodlar,
ularning
xususiyatlari,
klassifikatsiyasi.
2
Vaziyatga huquqiy baho bering

|
Vaziyatga huquqiy baho bering
|
bet | 11/11 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 27,11 Kb. | | #122799 |
Bog'liq kazuslar-oraliq-nazorat-uchunVaziyatga huquqiy baho bering.
Kazus 19.
S. ismli fuqaro D. bilan 2022 yil 5 noyabr kuni soat 19.00 da Toshkent shahridagi “Basri baba” restoranida uchrashishga kelishdi. Uchrashuv vaqti aniq bo‘lganidan so‘ng S. restoranga telefon qilib joy buyurtma qilib qo‘ydi. Uchrash kuni kelganda “jentelmenlik” qoidalariga rioya qilgan holda S. uchrashuv joyiga belgilangan vaqtdan yarim soat oldinroq keldi. Shuningdek, ikkinchi tomon kelguncha “Baxtli onlar” maxsus ichimligidan buyurtma berdi. Soat millari sekin astalik bilan 18.45, 18.55 va 19.00 ni ko‘rsatdi. Soat millari 19.30 bo‘lganda ham D. uchrashuv joyiga kelmadi. Bundan g‘azablangan S. buyurtma qilingan joy va olib kelingan ichimlik bahosini to‘lab Restorandan chiqib ketdi. S. qilgan ushbu xarajatlarini va kutib qolganligi natijasida ko‘rgan zararlarini D.dan undirib berishni so‘rab sudga murojaat qildi. D. esa ushbu to‘lovlarni undirib olishga asos yo‘qligini, chunki ular o‘rtasida shartnoma tuzilmaganligini, shuningdek, “Baxtli onlar” maxsus ichimligini S. o‘zi buyurtma qilganligini, bunga D.ning dahli yo‘qligini aytdi. S. esa restoranda joy buyurtma qilganligi, bundan esa D. xabari bo‘lgan yoki xabari bo‘lishi kerak bo‘lgan holat ekanligini keltirib, hech bo‘lmaganda shu xarajatni undirib berishni so‘radi.
Sud qanday qaror qabul qilishi kerak?
Vaziyatga huquqiy baho bering.
Kazus 20.
S. ismli ovchi ov qilish uchun ruxsat berilgan hududda ov qilib yurib kiyikni ko‘rib qoldi. Yaxshilab tayyorgarlik ko‘rib mo‘ljallalab otganidan so‘ng kiyining orqa oyog‘iga o‘q tegdi. O‘q tekkan kiyik jon og‘rig‘ida qochib ketib, 500 metrlardan so‘ng yerga cho‘kdi. Shu atrofda ov qilib yurgan B. ismli ovchi ushbu kiyikni ko‘rib qolib, uni qo‘lga kiritmoqchi bo‘ldi. Kiyikni oldiga borganidan so‘ng, kiyik oldiga kelayogan ovchini ko‘rib qarshilik ko‘rsatishga harakat qildi. Kiyikning hali tirikligini ko‘rgan B. kiyikni bir o‘q bilan otib o‘ldirdi. Shundan so‘ng kiyik yotgan joyga S. kelib ushbu kiyikni o‘zi otganligini, uni o‘zi olishi kerakligini aytdi. B. esa uni o‘zi o‘ldirganligini shu sababli kiyik unga tegishi kerakligini aytdi. Fuqarolik kodeksi 189-moddasiga asosan Qonunchilikda yovvoyi mevalar, yong‘oq, zamburug‘lar, rezavor mevalar hamda o‘simlik, hayvonot dunyosi va jonsiz tabiatning hamma olishi mumkin bo‘lgan boshqa ob’yektlarini yig‘ish yo‘li bilan fuqarolar mulkiga aylantirish tartibi va shartlari belgilab qo‘yilishi mumkinligidan kelib chiqib, ushbu vaziyatda mazkur kiyikka nisbattan mulk huquqi kimda vujudga kelgangini masalasini muhokama qiling.
|
| |
TEKSHIRISH SAVOLLARI - Лекция 1 Тема: Основные задачи курса теории машинных агрегатов. Основные понятия

|
Лекция 1 Тема: Основные задачи курса теории машинных агрегатов. Основные понятияBog'liq 14 марузаTEKSHIRISH SAVOLLARI
1. Uchma-uch birikma hisobini tushuntiring.
2. Ustma-ust birikma hisobini tushuntiring.
3. Tavrli birikma hisobini tushuntiring.
4. Payvand chok uchun ruxsat etilgan kuchlanish qanday
olinadi?
5. Payvand chok ko’ndalang kesim yuzasi qarshilik
mo`lenti qanday topiladi?
6. Payvand chokning egilishdagi mustaxkamlik shartini
ayting.
7. Xisobiy kesim yuzasi qanday topiladi.
8. Payvand chokning cho`zilishdagi mustaxkamlik
shartini ayting.
TEKSHIRISH SAVOLLARI
1. Uchma-uch birikma hisobini tushuntiring.
2. Ustma-ust birikma hisobini tushuntiring.
3. Tavrli birikma hisobini tushuntiring.
4. Payvand chok uchun ruxsat etilgan kuchlanish qanday
olinadi?
5. Payvand chok ko’ndalang kesim yuzasi qarshilik
mo`lenti qanday topiladi?
6. Payvand chokning egilishdagi mustaxkamlik shartini
ayting.
7. Xisobiy kesim yuzasi qanday topiladi.
8. Payvand chokning cho`zilishdagi mustaxkamlik
shartini ayting.
|
| |
Xatoliklarninig mavjudligi

Xatoliklarninig mavjudligi
Download
359,19 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
08.01.2024
Hajmi
359,19 Kb.
#132393
Download
359,19 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Xatoliklarninig mavjudligi
Download
359,19 Kb.
Matnni ko'rish
Avtomobil bo‘yicha nosozliklar va buzilishlarning necha fozga yaqini yonilg‘i ta’minot tizimiga to‘g‘ri keladi?

|
Avtomobil bo‘yicha nosozliklar va buzilishlarning necha fozga yaqini yonilg‘i ta’minot tizimiga to‘g‘ri keladi?
|
bet | 1/13 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 83,33 Kb. | | #232344 |
Bog'liq 1 AVTOMOBILLAR TEXNIK SERVISI FANIDAN ATTESTATSIYA TESTLARI 2019
1. Avtomobil bo‘yicha nosozliklar va buzilishlarning necha fozga yaqini yonilg‘i ta’minot tizimiga to‘g‘ri keladi?
A)5%
B)6%
C)10%
D)15%
2. YOnilg‘i ta’minot tizimining asosiy nosozliklarini ko’rsating.
A) zichlikning buzilishi, yonilg‘i baki va trubkalaridan yonilg‘ining oqishi, tezlatuvchi nasosning ishlamasligi tufayli drossel qopqog‘ini birdaniga ochilganda dvigatelning bo‘g‘ilib ishlashi, yonilg‘i va havo tozalagichlarining ifloslanishi, kalibrlangan teshik va jiklyorlarning o‘tkazuvchanlik qobiliyatining o‘zgarishi, salt yurish jiklyorlarining ifloslanishi, ignali klapan zichligining buzilishi, po‘kakli kamerada yonilg‘i sathining o‘zgarishi, yonilg‘i nasosidagi diafragmaning teshilishi va prujina elastikligining yo‘qolishidan iborat.
B) dvigatelning og‘ir o‘t olishi, yonilg‘i sarfining oshishi, dvigatel
quvvatining pasayishi, qizib ketishi, chiqindi gazlar tarkibidagi zaharli
gazlar miqdorining oshib ketishidan iborat.
C) Kiritish taktidagi havo siyrakligi havo to‘ldirish tezligiga,
kompressiyaga, havo tozalagich karshiligiga, klapanlarning egarida to‘liq
o‘tirmasligiga va ish jarayonining notekis borishiga bog‘liq bo‘ladi.
SHuning uchun havoning siyrakligi va uning doimiyligi dvigatelni texnik
holatini xarakterlaydi.
D) silindr-porshen guruhi (SPG) detallarini eyilishiga bog‘liq bo‘lib, ish jarayonida ko‘payib boradi. Gazning hajmi, diagnostikalash jihozi yordamida, yuklanish va eng katta burovchi momentda aniqlanadi. U gaz schetchigi yordamida aniqlanib, moy o‘lchash tayoqchasi o‘rniga ulanadi va ma’lum vaqt ichida karterga o‘tgan gaz miqdori aniqlanadi.
3. Sovitish tizimining nosozliklari nimalardan iborat.
A) zichlikning buzilishi, ya’ni suv nasosi salnigidan, patrubka va boshqa joylaridan suyuqlikning sizib oqishi, tasma tarangligining bo‘shashibqolishi, uning uzilishi, termostat qopqog‘ining berk qadalib yoki ochiqligicha qolishi, nasos parragining sinishi, radiator qopqog‘ining jips yopilmasligi, tarmoq devorlarida suyuqlik cho‘kindi (quyqa)si hosil bo‘lishi hisoblanadi. .
B) dvigatelning og‘ir o‘t olishi, yonilg‘i sarfining oshishi, dvigatel
quvvatining pasayishi, qizib ketishi, chiqindi gazlar tarkibidagi zaharli
gazlar miqdorining oshib ketishidan iborat.
C) , salt yurish jiklyorlarining ifloslanishi, ignali klapan zichligining buzilishi, po‘kakli kamerada yonilg‘i sathining o‘zgarishi, yonilg‘i nasosidagi diafragmaning teshilishi va prujina elastikligining yo‘qolishidan iborat.
D) termostat qopqog‘ining berk qadalib yoki ochiqligicha qolishi, nasos parragining sinishi, radiator qopqog‘ining jips yopilmasligi, tarmoq devorlarida suyuqlik cho‘kindi (quyqa)si hosil bo‘lishi hisoblanadi.
|
| |
World scientific research journal

|
World scientific research journalBog'liq 45-48World scientific research journal
www.wsrjournal.com volume-2_issue-2_april_2022
46
termorezistoming harorati atrof-muhit haroratiga hamda namligiga to'g'ridan-to'g'ri
bog'liq bo'ladi. Termorezistorlar qarshiligini o'lchash uchun o'zgarmas tok
kompensatorlaridan foydalaniladi.
Sochiluvchan ashyolar, misol uchun, bug'doy, sholi, dorivorlar, kimyoviy
moddalar namligini o ‘lchash uchun elektrostatik o'zgartkichlar asosida namlik
o‘lchagichlar ishlab chiqarilgan. Sochiluvchan ashyo(material) namunasi
silindrsimon elektrodlar orasiga solinadi. Elektrodlar orasidagi dielektrik
singdiruvchanlik o‘zgaradi va o‘zgaruvchan tok ko‘prik muvozanatini buzadi.
Ko‘prik chiqishidagi kuchlanish dielektrik singdiruvchanlikka, ya’ni namuna
namligiga proporsional bo‘ladi. Shuning uchun asbob o'lchanayotgan har bir
sochiluvchan massa turiga qarab darajalanadi. Hozirgi vaqtda tuproq va boshqa
sochiluvchan materiallar namligini uzluksiz 0‘lchash uchun radioizotop
namo‘lchagichlar qo‘llaniladi. Radioizotop manbai sifatida plutoniy-berilliy
birikmalar, qabul qiluvchi uskuna sifatida sekinlashgan neytron hisoblagichlar
qo'llaniladi. Radioizotop nam o‘lchagichlar bilan tuproq, havo va turli sochiluvchan
materiallar namligini 1 dan 100 foiz oraliqgacha, 0,5 foiz xatolik bilan o'lchash
mumkin.
Hozirgi vaqtda o’ta yuqori chachtotali nam o'lchagichlardan keng
foydalanilmoqda. O'ta yuqori chachtotali nam o'lchagichning umumiy funksional
sxemasi O'ta yuqori chastotali elektromagnit to'Iqin hosil qiluvchi generatordan
to'Iqin uzatuvchi antenna orqali namligi o'lchanishi lozim bo'lgan ob'ektga beriladi
va undan keyin qabul qiluvchi antenna orqali kuchaytirgich kirishiga uzatiladi.
Kuchaytirilgan signal tarkibidan namlikka proporsional bo'lgan chastotali signal
detektor orqali o'lchash asbobiga beriladi. Antennalar orasiga joylashtirilgan ob'ekt
o'ta yuqori chastotali to'lqinda faza bo'yicha siljish hosil qiladi va bu o'lchash zanjiri
chiqishidagi signalni o'zgarishiga olib keladi. Shuni aytib o'tish joizki, paxta va uni
urug'i hamda boshqa qishloq xo'jalik maxsulotlari va ulaming urug'lari namligini o'ta
yuqori chastotali nam o'lchagichlar yordamida aniq o’lchash (sxema va
konstruksiyalarini takomillashtirish, mikroprotsessor qurilmalari imkoniyatlaridan
keng foydalanish, metrologik, ishlatish xarakteristikalarini yaxshilash, metrologik
|
| |
Suv xo‘jaligida metrologiyaga doir masalalar

18
1. Xo‘jalik
boshqaruv
organi
metrologiya
xizmatining
markaziy
apparati. Ushbu apparat funksiyasi bo‘limlar,xizmatlar va mas’ul shaxslarga
yuklatiladi.
2.
Bazaviy metrologiya xizmatlari - asosan soha va hududiy tamoyilbo‘yicha
tashkil etiladi; ularning ish funksiyasi yetakchi ilmiy-tadqiqot va loyihalash
institutlariga hamda boshqa turdagi xo‘jalik sub’yektlariga (birlashmalar, korxonalar,
tashkilotlar va b.) yuklatiladi.
3.
Metrologiya xizmatlari (bosh metrolog bo‘limi, o‘lchov laboratoriyalari
yokiboshqa turdagi
xizmat
bo‘linmalari) odatda birlashmalar, korxonalar,
tashkilotlar va boshqa xo‘jalik sub’yektlarida tashkil etiladi.
4. Xo‘jalik sub’yektlaridagi kam miqdorda bo‘lgan o‘lchash vositalari va
ularning ishchi holatiga mas’ul javobgar shaxslar.
Zaruriy hollarda, O‘zdavstandart bilan kelishilgan holda, xo‘jalikboshqaruvi
organlari tasarrufida bosh metrologiya xizmati tashkil etilishi mumkin.
Yuqorida keltirilgan barcha strukturaviy darajadagi metrologiya xizmatlari
to‘g‘risidagi nizom xo‘jalik boshqaruvi organlari tizimiga kiruvchi tegishli
xizmatlarning asosiy maqsadi,funksional vazifasi va uning yo‘nalishlari, huquqi va
majburiyatlari, tarkibi, boshqaruv tizimi va boshqa spetsifik xususiyatlari haqidagi
ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Bunday Nizomlar faoliyat yuritish doirasiga ko‘ra,
o‘zidan yuqori rahbartashkilotlar bilan kelishilgan holda, tegishli organ rahbari
tomonidan tasdiqdanadi.
Muassasaviy metrologiya xizmatlari faoliyati ustidan davlat nazoratini
O‘zdavstandart o‘tkazadi, quyi metrologiya xizmatlari faoliyati esa ular bo‘ysinadigan
tegishli yuqori tashkilotlar tomonidan nazorat qilinadi.
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных

Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных
|
World scientific research journal

|
World scientific research journalBog'liq 45-48World scientific research journal
www.wsrjournal.com volume-2_issue-2_april_2022
47
ta'minotini ishlab chiqish va o'lchash vosita va tizimlarini unifikatsiyalash(bir
xillashtirish) dan iborat.
Avtomatik namlikni o‘lchash vositasi bevosita o'lchash hamda o'lchash
natijalarini hisoblash, qayd qilish, uzatish va boshqaruvchi signallarini ishlab
chiqarish bilan bog'liq barcha ishlami avtomatik tarzda o'zi bajaradigan intellektual
o'lchash vositasi bo'lib, xotiraga ega bo'ladi va o'lchash vaqtida berilgan dastur
bo'yicha tanlashni, o'lchash natijalariga ishlov berishni, ulami baholashni,
shuningdek, boshqa vazifalami mustaqil ravishda avtomatik tarzda bajaradi.
Ma’lumotlar
belgilanishiga
ko'ra
o'lchash
vositalari
quyidagicha
klassifikatsiyalanishi mumkin:
1.Shkalali o ‘lchash vositalari;
2. Raqamli o'lchash vositalari;
3. O ‘ziyozar o ‘lchash vositalari.
Qattiq moddalarning namligini olchash vositalarining metrologik tavsiflari
O'zRST 8.009-94 da keltirilgan bo‘lib, o‘lchash vositalarini tanlashda o‘ta zarur
omillardan hisoblanadi.
Qattiq moddalarning namligini olchashda ham xatoliklar o‘lchashning asosiy
xarakteristikalaridan biri hisoblanadi. GOST (Davlat standarti) 1626-3-70 ga ko‘ra
o‘lchash xatoligi o‘lchash natijalarining o‘lchanayotgan kattaliklarining haqiqiy
qiymatlaridan og‘ishidir. O‘lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymati uchun
namunaviy o‘lchash vositalari yordamida aniqlash mumkin bo`lgan qiymat qabul
qilinadi. Ba’zan o‘lchash vositalari xatoliklarini nolga yaqin ekanligini ko'rsatuvchi
va ularning sifatini aks ettiruvchi o'lchash vositalarining aniqligi tushunchasi
qo‘llaniladi. 0‘lchash vositalarining xatoligi ifodalanish usuliga ko'ra absolut, nisbiy
va keltirilgan xatoliklarga bo'linadi. Qattiq moddalarning namligi o'lchanayotgan
kattalikning o'lchash asbobida o'lchangan qiymati bilan shu kattalikning namuna
asbob yordamida aniqlangan haqiqiy qiymati orasidagi farq o‘lchash asbobining
absolut xatoligi deb ataladi. 0‘lchash asbobining absolut xatoligi o'lchanayotgan
kattalik birligida ifodalanadi. Absolut xatolikning teskari ishorasi bilan olingan
qiymati tuzatma deb ataladi. Absolut xatolik o ‘lchash aniqligini yetarli darajada
|
| |
World scientific research journal

World scientific research journal
www.wsrjournal.com volume-2_issue-2_april_2022
48
baholay olmaydi. Haqiqatan ham absolut xatolikka ega bo‘lgan har xil aniqliklarga
ega. 0‘lchash aniqligi to'g'risida to'laroq ma’lumotni
nisbiy xatolik tushunchasi
beradi.
Qattiq moddalarning namligini olchash vositalari xatoliklaming o'zgarish
xususiyatiga ko'ra muntazam va tasodifiy xatoliklarga. ajratiladi. O'zgarmaydigan
yoki ma’lum qonuniyat bilan o'zgaradigan xatoliklar muntazam, tasodifiy qommiyat
bilan o'zgaradigani esa tasodifiy xatoliklar deb ataladi. Yuzaga kelish sharoitlariga
ko'ra xatoliklar asosiy va q o ’shimcha xatoliklarga ajratiladi. Normal sharoitlarda
foydalanilayotgan o'lchash
vositalarining xatoligi asosiy, o'lchash
vositasi ish
faoliyatiga ta’sir ko'rsatadigan omillarning birontasining normal qiymatidan og'ishi
natijasida yuzaga keladigan xatoligi esa qo ‘shimcha xatolik deb ataladi. 0 ‘lchash
vositalari xatoliklari o'lchanayotgan kattalikka bog'liqligiga
qarab additiv va
multiplikativ xatoliklarga bo'linadi. O'lchanayotgan kattalikning o'zgarishiga bog'liq
bo'lmagan o'lchash vositasining xatoligi additiv (lotincha additio - yig'indi) yoki nol
xatolik, o'lchanayotgan kattalikning o'zgarishiga mutanosib o'zgaradigan
xatolik
multiplikativ (lotincha multiplicatio — ko'paytma)
xatolik yoki sezuvchanlik
xatoligi deb yuritiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. K.L.Kulikovskiy, V.YA. Kuper. Metodи i sredstva izmereniy: Ucheb. Posobie
dlya. VUZOV.-M.
2. A.M. Golovanova, A.V. Kravsov. Teoreticheskie osnovы elektrotexniki.
Elektricheskie
izmereniya:
Uchebnoe
posobie
dlya
studentov
elektrotexnicheskix spetsialnostey.-M.: 2006.
3. Шертайлаков Ғ.М.
https://turcomat.org/index.php/turkbilmat/article/view/7220/5866
Internet Exercise

Scientists do not rely on textbooks to provide current information on a particular subject. Instead,
they rely on the exchange of information through articles published in Journals. The internet has
made it easier to access the various Journals. In particular, abstracts (short summaries) of articles
appearing in a large number of Journals are available, for perusal. A particular useful database of
medically relevant journal articles is MEDLINE. In this exercise, you are to search the Journals
in MEDLINE, using PubMed, for papers that are relevant to the subject you have chosen. You
are to print out the abstract and then, IN YOUR OWN WORDS, write a summary of the abstract.
Methods:
1. Decide on a topic that you would like to learn more about and think of key words that would
be used to search for information concerning that topic.. The topic has to be related to
microbiology and may include things such as specific microorganisms, specific diseases,
treatments, structures, experimental procedures etc.
2. Go to the web site, “http://www.ncbi.nlm.nih.gov/". This is a good gateway site to many
other information sites. For your purposes, click on "PubMed" in the upper left menu. This
should take us to the site that will allow us to access the Journal literature.
3. Now that you are at the literature search site, enter the key word(s) in the search area (area
after "for") and click "go"., This should return a number of articles containing the key word(s).
Click on the title(s) you find most interesting and this should call up "the abstract(s). Decide on an
abstract that you like and print it out. For example, type "fossil spore revival" in the search area.
This should return a single paper. Click on the title to produce the abstract.
4. In your own words summarize the abstract you have chosen.
5. TURN IN: Next class period
A printout of the abstract.
Your typed summary, using your own words, of the abstract.
-jadval 
Analog o‘lchash asboblarining turlari, tizimi. 
Olchash asbobining tizimi

1.2-jadval Analog o‘lchash asboblarining turlari, tizimi.
Olchash asbobining tizimi Magnitoelektrik(ME)
Elektromagnit(EM)
Elektrodinamik(ED)
Ferrodinamik(FD)
Elektrostatik(ES)
Induktsion(I)
Yuqorida keltirilgan 1.2-jadvalda analog o‘lchash asboblarining turlari, tizimi
haqida ma’lumotlar jamlangan.
Tinchlantirgichlarning turlari:
• havoli(1.2-rasm);
• elektromagnit induktsiyali(1.3-rasm);
X
U a O‘lchash mexanizmi Qayd etish qurilmasi zanjiri O‘lchash zanjiri
10
Nazorat savollari 1.
VIII – XI asrlarda yashab ijod qilgan vatandoshlarimizning
o‘lchovshunoslikka qo‘shgan hissalari haqida nimalarni bilasiz ?
2.
Меtrologiyaning aksiomalarini ta’riflang ?
3.
O‘lchash turlari va usullari ?
4.
Меtrologiyaning asosiy postulatlarini ayting ?
5.
SI ning o‘nli karrali va ulushli birliklarihaqida nimalarni bilasiz ?
6.
O‘lchash xatoliklari.
7.
Elektr o‘lchashlar haqida nimalarni bilasiz ?
8.
Tinchlantirgichlarning qanday turlari mavjud ?
-bob. Elektromexanik o‘lchash asboblari

|
-bob. Elektromexanik o‘lchash asboblariBog'liq YO2lZEUihCgZ4zIws6BXiqqE2CnQeZILj7tErpVR buyokli2-bob. Elektromexanik o‘lchash asboblari
2.1. O‘lchash vositalari, ularning turlari va asosiy metrologik
tavsiflari
Kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin,
ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi
kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi.
O‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki,
unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik
sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi.
Bu ta’rifdan shunday xulosaga kelish mumkinki: birinchidan, o‘lchash bu har
xil kattaliklar to‘g‘risida informatsiya hosil qilishdir; ikkinchidan, bu fizik
eksperimentdir; uchinchidan - o‘lchash jarayonida o‘lchanadigan kattalikning
o‘lchov birligining ishlatilishidir. Demak, o‘lchashdan maqsad, o‘lchanadigan
kattalik bilan uning o‘lchov birligi sifatida qabul qilingan miqdori orasidagi
(tafovutni) nisbatni topishdir. Ya’ni, o‘lchash jarayonida o‘lchashdan ko‘zda
tutiladigan maqsad, ya’ni izlanuvchi kattalik (bu shunday asosiy kattalikki uni
aniqlash butun izlanishni, tekshirishni vazifasi, maqsadi hisoblanadi) va o‘lchash
ob’ekti ishtirok etadi. O‘lchash ob’ekti (o‘lchanadigan kattalik) shunday
yordamchi kattalikki, uning yordamida asosiy izlanuvchi kattalik aniqlanadi, yoki
bu shunday qurilmaki, uning yordamida o‘lchanadigan kattalik solishtiriladi.
Shunday qilib, uchta tushunchani bir-biridan ajrata bilish kerak; o‘lchash, o‘lchash
jarayoni va o‘lchash usuli.
O‘lchash - bu umuman har xil kattaliklar to‘g‘risida informatsiya qabul
qilish, o‘zgartirish demakdir. Bundan maqsad izlanayotgan kattalikni son
qiymatini qo‘llash, ishlatish uchun qulay shaklda aniqlashdir.
O‘lchash jarayoni - bu solishtirish eksperimentini o‘tkazish jarayonidir
(solishtirish qanday usulda bo‘lmasin).
|
| |
D. V. Duprinova // Mehnat jarayonidagi odam

- 216 -
shaxsiy e’tirof etish. «Ushbu mehnatni rag’batlantirishning barcha« to’plami »ommaviy
bo’lishi kerak, barcha xodimlarga ma’lum va haqiqatan ham munosib. Kimni va nimani
rag’batlantirish mumkin, buni qanday qilish kerak degan savolni tushunish muhimdir.
Biroq, har qanday jamoada nafaqat ishda eng yaxshi natijalarga intilayotganlarni
ko’rish mumkin. Shu munosabat bilan, korxonada moddiy va ma’naviy zarar etkazgan
ishlarida xatolarga yo’l qo’ygan, suiiste’mol qilganlik, o’g’irlik, qalbaki ishlarni sodir
etgan xodimlarni jazolash to’g’risida savol tug’iladi. Pul kabi mukofotlash usuli haqida
gapirganda, uning qanchalik muhimligiga ishontirishning hojati yo’q, biznesda pul
muvaffaqiyat belgisidir. Pulni rag’batlantirish shakllari har xil bo’lishi mumkin: ish
haqining oshishi, mukofotlar, , kompaniya foydasida ishtirok etish. Korxonada ish haqini
tashkil etish katta ahamiyatga ega. Ish haqini tashkil etish standartlar, tariflar tizimi, ish
haqi shakllari va tizimlari va boshqalar yordamida amalga oshiriladi. Tarif tizimi bu ish
haqining murakkabligi va mehnat sharoitlariga, ish haqi shakllariga va sohaning o’ziga
xos xususiyatlariga qarab farqlanishini belgilaydigan standartlar to’plamidir.Demak
inson ish-faoliyatida rag’bat katta ahamiyatga egadir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YIXATI:
1.Abelin E.N. Xodimlar va ularning ishi. 2013. - p.16
2. Altr R.T. Tashkilotlarda tizimli yondoshuv / R.T. Allne 2012. - 21-bet
3. Bucala A.N. Boshqaruv, psixologiya / A.N. Bupa. .: Yorot, 2010. - 152-bet.
4. Balaxin fb. Yuqori daromad / Balakin, fb Universal, 2014. - p.147.
5. Bannikov L.A. Xodimlarni boshqarish: Bilim, 2011. - p.23
7. Bavin K.P. Xodimlar motivatsiyasini boshqarish: YNET, 2010. - p.147
8. Duprinova D.V. Ishga kirish / D.V. Duprinova // Mehnat jarayonidagi odam. -
2011 yil. - 118-124 bet.
|
O‘lchash usuli esa - Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе...

|
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе ГосударственныхBog'liq YO2lZEUihCgZ4zIws6BXiqqE2CnQeZILj7tErpVR buyokliO‘lchash usuli esa - bu fizik eksperimentning aniq ma’lum struktura
yordamida, o‘lchash vositalari yordamida va eksperiment o‘tkazishning aniq yo‘li,
algoritmi yordamida bajarilishi, amalga oshirilishi usulidir.
12
O‘lchash odatda o‘lchashdan ko‘zlangan maqsadni (izlanayotgan kattalikni)
aniqlashdan boshlanadi, keyin esa shu kattalikning xarakterini tahlil qilish asosida
bevosita o‘lchash ob’ekti (o‘lchanadigan kattalik) aniqlanadi. O‘lchash jaraeni
yordamida esa shu o‘lchash ob’ekti to‘g‘risida informatsiya hosil qilinadi va
nihoyat ba’zi matematik qayta ishlash yo‘li bilan o‘lchash maqsadi haqida yoki
izlanayotgan kattalik haqida informatsiya (o‘lchash natijasi) olinadi. Elektr
energiysini hisobga olish asboblarining tasnifi quyidagi rasmda tasvirlangan(2.1-
rasm). Ular induktsionli, elektronli va mikroprptsessorli turlariga bo‘linadi[16].
2.1- rasm. Elektr energiysini hisobga olish asboblarining tasnifi.
O‘lchash natijasi - o‘lchanayotgan kattalikning son qiymatini o‘lchash
birligiga ko‘paytmasi tariqasida ifodalanadi. O‘lchanadigan kattalikning o‘lchash
jarayonida o‘zgarish xarakteriga ko‘ra statik va dinamik o‘lchashlarga ajratiladi.
Statik o‘lchash deganda qiymati o‘lchash jarayoni mobaynida o‘zgarmaydigan
kattalikni
o‘lchash
tushuniladi.
Bundan
tashqari,
davriy
o‘zgaruvchan
kattaliklarning turg‘un rejimidagi o‘lchashlar ham kiradi. Masalan, o‘zgaruvchan
kattalikning amplituda, effektiv va boshqa qiymatlarini turg‘un rejimida o‘lchash.
Dinamik o‘lchashlarga qiymatlari o‘lchash jarayonida o‘zgarib turadigan
kattaliklarni o‘lchashlar kiradi. Dinamik o‘lchashga vaqt bo‘yicha o‘zgaradigan
kattalikning oniy qiymatini o‘lchash misol bo‘la oladi[16].
2.2. O‘lchash asboblarining klassifikatsiyasi
Quyidagi jadvalda hozirda ishlatilib kelinayotgan va chiqarilayotgan o‘lchash
asboblarining guruhlari keltirilgan. Odatda, o‘lchash asboblarining nomida ushbu
guruh va modifikatsiya tartib raqamlari berilgan bo‘ladi(2.1-jadval):
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных
|
Elektrodinamik asboblarning kamchiliklari

|
Elektrodinamik asboblarning kamchiliklariBog'liq YO2lZEUihCgZ4zIws6BXiqqE2CnQeZILj7tErpVR buyokliElektrodinamik asboblarning kamchiliklari – sezgirligining pastligi,
quvvat iste’molining kattaligi, asbob ko‘rsatishiga tashqi magnit maydon, harorat,
chastota o‘zgarishlari hamda mexanik zarba va vibratsiyaning ta’siri
sezilarliligidir.
Yuqorida
keltirilgan
afzalliklariga
ko‘ra
elektrodinamik
o‘lchash
mexanizmlari asosida aniqlik klassi 0,5; 0,2, 0,1 bo‘lgan ko‘p chegarali ko‘chma
asboblar ishlab chiqarilgan.
29
3.3. Ferrodinamik o‘lchash asboblari
Ferrodinamik asboblar elektrodinamik asboblarining bir turi bo‘lib, ularda
magnit maydonini kuchaytirish uchun qo‘zg‘almas g‘altak chulg‘amlari
elektrotexnik
po‘lat
plastinkalar
tarzida
yig‘ilgan
magnit
o‘tkazgichda
joylashtiriladi.
Ferrodinamik asboblarining afzalliklari – aylantiruvchi momentning
kattaligi, tashqi magnit maydoni ta’sirining va quvvat iste’molining kamligidir.
Kamchiliklari– magnit o‘tkazgich mavjudligi tufayli aniqligi nisbatan past,
chastota va harorat o‘zgarishiga sezgirligi nisbatan yuqori. Ferrodinamik asboblar
aylantiruvchi moment ikatta bo‘lganligi sababli ular o‘ziyozar asboblarda keng
qo‘llaniladi. Chunki bunday asboblarda yozuvchi peroning qog‘ozga ishqalanishini
engish uchun ancha katta moment talab qilinadi. Ferrodinamik asboblar
o‘zgaruvchan tok zanjirlarida qo‘zg‘almas va ko‘chma ampermetr, voltmeter va
vattmetrlar sifatida ishlatiladi. Elektrodianmik va frrodinamik logometrlar
amaliyotda faza siljishi, chastota, sig‘im, induktivlik va ko‘pgina noelektrik
kattaliklarni o‘lchashda keng foydalaniladi.
Elektrodinamik va ferrodinamik vattmetrlar. O‘zgarmas va o‘zgaruvchan tok
zanjirlarida quvvatni o‘lchash uchun elektrodinamik va ferrodinamik vattmetrlar
keng qo‘llaniladi. Buning uchun asbobning qo‘zg‘almas g‘altagi zanjirga ketma-
ket, qo‘zg‘aluvchan g‘altak esa unga ketma-ket ulangan qo‘shimcha qarshilik R
q
bilan birga zanjirga parallel ulanadi.
Vattmetr o‘zgarmas va o‘zgaruvchan tok zanjirlariga ulanganda tok va
kuchlanish g‘altaklarining qutblariga e’tibor beriladi. Shu maqsadda g‘altaklarning
tegishli qismalari yulduzcha bilan belgilanadi. Bu qismalar asbobning generator
qismalari deb ataladi va ular zanjirning manbasiga ulanadi.
Ferrodinamik vattmetrlar ham zanjirga xuddi elektrodinamik vattmetrlar
singari ulanadi. Ularda kuchli magnit maydoni hosil qilinganligi tufayli tashqi
maydonning ta’siri deyarli sezilmaydi. Lekin gisterezis hodisalari asbobning
metrologik tavsiflarining yomonlashishiga olib keladi.
|
| |
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных - bet 4

7
1.2. O‘lchash xatoliklari va o‘lchash natijalarini tahlil etish
O‘lchash xatoliklari turli sabablarga ko‘ra turlicha ko‘rinishda namoyon
bo‘lishi mumkin. Bu sabablar qatoriga quyidagilarni kiritishimiz mumkin:
o‘lchash vositasidan foydalanishda
uni sozlashdan yoki sozlash
darajasini siljishidan kelib chiquvchi sabablar;
o‘lchash ob’ektini o‘lchash joyiga (pozitsiyasiga) o‘rnatishdan kelib
chiquvchi sabablar;
o‘lchash vositalarining zanjirida o‘lchash ma’lumotini olish, saqlash,
o‘zgartirish va tavsiya etish bilan bog‘liq sabablar;
o‘lchash vositasi va ob’ektiga nisbatan tashqi ta’sirlar (temperatura
yoki bosimning o‘zgarishi, elektr va magnit maydonlarining ta’siri,
turli
tebranishlar va hokazolar) dan
kelib chiquvchi sabablar;
o‘lchash ob’ektining xususiyatlaridan kelib chiquvchi sabablar;
operatorning malakasi va holatiga bog‘liq sabablar va shu kabilar.
O‘lchash xatoliklarini kelib chiqish sabablarini tahlil qilishda eng avvalo
o‘lchash natijasiga salmoqli ta’sir etuvchilarini aniqlash lozim bo‘ladi.
Agar asbob shu sharoitdan farqli bo‘lgan
tashqi sharoitda ishlatilsa, hosil
bo‘ladigan xatolik qo‘shimcha xatolik deyiladi.
Mohiyati,
tavsiflari, o‘zgarish xarakteriga qarab va bartaraf etish
imkoniyatlariga ko‘ra:
1)
muntazam
xatoliklar;
2)
tasodifiy xatoliklar;
3)
qo‘pol xatoliklar yoki yanglishuv xatoliklarga bo‘linadi.
8
1.3. Elektr o‘lchashlar haqida
Elektromexanik turidagi analogli asboblar to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar
O‘lchash asbobi deb, o‘lchash uchun qo‘llaniladigan va me’yorlangan
metrologik xossalarga ega bo‘lgan texnik vositaga aytiladi.
Analogli o‘lchash asboblari yoki bevosita ko‘rsatuvchi
asboblar Elektr
o‘lchashlar va umuman o‘lchash texnikasida keng o‘rin olgan asboblardan
hisoblanadi. Analogli o‘lchash asbobining struktura sxemasi 1.1-rasmda
tasvirlangan. Bu turdagi asboblarda ko‘rsatuv qaydnomasi uzluksiz (Funktsional)
ravishda o‘lchanayotgan kattalik bilan bog‘liqlikda bo‘ladi[16].
1.1-rasm. Analogli o‘lchash asbobining struktura sxemasi.
2. Hisoblanishi mumkin bo’lgan kimyoviy kattaliklar

|
2. Hisoblanishi mumkin bo’lgan kimyoviy kattaliklar
|
Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 14,01 Kb. | | #147782 |
Reja:
1. Kirish
2. Hisoblanishi mumkin bo’lgan kimyoviy kattaliklar.
3. Kompyutеr tizimlarini asosiy ko`rsatkichlari va ish joyni tashkil qilish.
Kompyuter kimyosi - kimyoning informatsion texnologiyalarsiz tasavvur qilish qiyin bo’lgan sohasidir. Ushbu fan kvant-kimyoviy hisoblashlar bilan cheklanib qolmasdan o’z ichiga empirik usullarda birikmalarning turli xil fizik-kimyoviy xarakteristikalar hisobi, moddalar reaktsion qobiliyatini baholash va biologik faolliklarini ifodalovchi matematik modellar tuzish, hamda dinamik jarayonlarni modellash kabi izlanishlarni qamrab olmoqda. Uning yuzaga kelishiga kvant mexanikasi va kvant-kimyo fanlaridagi yutuqlar bevosita sababchi bo’lgan.
Kvant-kimyo fani kimyoning ancha yosh sohalaridan biri hisoblanadi. Kanadalik olim Errol Rewals “Computational chemistry. Introduction to the Theory and Applications of Molecular and Quantum Mechanics (2003)” kitobida yozishicha, kvant-mexanikasining paydo bo’lishida Shredinger tenglamasi sabab bo’lgan bo’lsa, ushbu tenglamaning Hyukkel tomonidan sodda ko’rinishda kimyoga kirishi kvant-kimyo fanining shakllanishiga sabab bo’lgan. Xartri, Fok va Rutanlar tomonidan taklif qilingan Shredinger to’lqin tenglamasining yechimi bugungi kundagi ananaviy kvant-kimyoviy hisoblash usullarining asosini tashkil qildi. Ushbu fanning shakllanishida yana Hund, Malliken, Lauvdin, Sleyter, Popl, Parizer, Dyuar va boshqa olimlar muhim ro’l o’ynaganlar. Fukui birikmalarning reaktsion qobiliyatini baholashda chegaraviy molekulyar orbitallar muhim ahamiyat kasb qilishini aniqladi va 1981 yilda Hoffman bilan birgalikda Nobel mukofoti sovrindori bo’lishgan.
Valter Kon tomonidan zichlik funktsionali nazariyasining (ZFN) takomillashtirilishi kompyuter kimyoda keskin burilish yasadi. Shu sababli, V. Kon va J. Popl 1998 yilda mos ravishda zichlik funktsionali nazariyasi va Gaussian hisoblash majmuasi uchun Nobel mukofoti sovrindori bo’lishgan.
Korvin Xansh tomonidan asos solingan QSAR sohasi kompyuter kimyoda birikmalarning tuzilish formulalari asosida yangi parametrlarning aniqlanishiga va ularning biologik faolligini bashorat qilishda qo’llanilishiga olib keldi va yangi tipdagi hisoblash majmualarining yaratilishiga sabab bo’ldi. Bugungi kunda informatsion texnologiyalar rivojlanishi bilan kimyoda qo’llaniladigan hisoblash usullari hamda majmualari sifat va miqdor jihatdan jadal rivojlanmoqda. 5
|
| |
Minerallarning qattqkligi

21
harakteriga ko’ra sinishining bir necha turi ajratiladi: donador, kesakimon,
chig’anoqsimon, zirapchasimon va ilmoqli .
Massasi (zichligi). Minerallarning zichligi ximiyaviy tarkibiga chunonchi ion va
atomlarning og’irligiga bog`liqdir. Minerallarning zichligi 0,9 dan 23 gacha o’zgaradi.
Tabiatda uchraydigan asosiy minerallarning massasi 2 dan 10 gacha bo’lib, 2,5-3,5
g/sm
3
zichlikka ega bo’lgan minerallar keng tarqalgandir.
Minerallar masasiga ko’ra uch guruhga bo’linadi;
1) Yengil-massasi 2,5 g/sm
3
gacha (gips, tosh tuzi, oltingugurt va boshqalar);
2) O’rtacha-massasi 2,5 dan 4 g/sm
3
gacha (kvarst, dala shpati, kalstit va boshqalar);
3) Og’ir-massasi 4 g/sm
3
dan yuqori (rudali minerallar-gematit, magnetit, sof- tug’ma
elementlar).
Minerallarning boshqa fizik xossalariga ta’mi, hidi, magnitligi va elektirlanishi,
radiaktivligi, erishi kiradi. Ayrim minerallar uchun bu xususiyatlar xarakterli
hisoblanadi. Masalan, galit (tosh tuzi) namakob ta’mli, magnetit esa magnitli xossaga
ega.
Shakllari. Minerallarning tashqi shakllari turlicha bo’lib, ko’pincha tabiiy
sharoitlarda har xil ko’rinishda namoyon bo’ladi. Tabiatda yakka kristalli yaxshi
qirralangan minerallar kam uchraydi. Agregat ko’rinishda kristallari bir-biriga tutashib
o’sgan turli-tuman tuzilishga va shakllarga ega bo’lgan minerallar esa ko’p tarqalgandir.
Minerallar to’g’ri va noto’g’ri shakllarga ega bo’ladi.
Minerallar to’g’ri shaklli kristallar, jins orasidagi tarqoq donalar, zich donalar va
tuproqsimon massa, quyilma (oqiq), gard (nalyot), po’stloq (qobiq) va jelvak (tuguncha)
lar ko’rinishida uchraydi.
Yakka kristalli ko’rinishdagi minerallarning tashqi shakllari hilma-hil bo’lib,
ko’pincha; 1) teng hajmli shakli (pirit); 2) ignasimon, stolbasimon, tolasimon (asbest,
rogovaya obmanka); 3) no’xatsimon yassi, bargsimon, tangasimon (slyuda, grafit, tal’k,
xlorit) shakllari tabiatda uchraydi.
Mineral to’dalari-agregatlari ba’zan maxsus ko’rinishda bo’lib, kristall va
donalari o’ziga xos ravishda joylashgan bo’ladi, shunga qarab:
1) druzala-kristall o’simtalarning bir tomoni umumiy asosga birikkan bo’lib, ikkinchi
tomoni qirralar hosil qilib o’sadi; 2) dendritlar-daraxtsimon shaklli minerallar; 3)
konkrestiya-minerallarning yumaloq shakldagi to’plami; 4) oolitlar-no’xatga o’xshash
donachalar to’plami; 5) jeodalar-jinslar qovaqlarining ichki devorlariga turli
minerallarning konstentrik va qatlamli ko’rinishda to’planishidan hosil bo’ladi.
-bob. “Elektr o‘lchashlar va instrumentlar” fanining mazmuni

6
1.1-jadval
SI ning o‘nli karrali va ulushli birliklarning nomlari va belgilanishini hosil
qilish uchun foydalaniladigan ko‘paytuvchi va old qo‘shimchalar
O‘nli
ko‘pay-
tuvchi
Old
qo‘shimcha
Old
qo‘shimcha
belgisi
O‘nli
ko‘pay-
tuvchi
Old
qo‘shimcha
Old
qo‘shimcha
belgisi
10
24
iota
Y
10
-1
detsi
d
10
21
zetta
Z
10
-2
santi
s
10
18
eksa
E
10
-3
milli
m
10
15
peta
R
10
-6
mikro
10
12
tera
T
10
-9
nano
n
10
9
giga
G
10
-12
piko
p
10
6
mega
M
10
-15
femto
f
10
3
kilo
k
10
-18
atto
a
10
2
gekto
h
10
-21
zepto
z
10
1
deka
da
10
-24
iokto
y
Yuqorida keltirilgan 1.1-jadvalda SI ning o‘nli karrali va ulushli birliklarning
nomlari va belgilanishlariga tegishli umumiy ma’lumotlar keltirilgan.
Geologik jarayonlar to’g’risida tushuncha

15
Demak, yerning tashqi dinamik jarayonlari yer yuzasidagi notekisliklarni
tekislovchi, tekisliklarni yuzaga keltiruvchi va o’z navbatida yerning ichki dinamik
prostesslariga qarama-qarshi bo’lgan kuchdir. Planetamiz rel’efi doimo yerning ichki va
tashqi kuchlarini o’zaro ta’siri natijasida vujudga keladi va rivojlanib boradi.
Injener-quruvchilar, gidrotexniklar, yo’l quruvchilar, injenerlar va quruvchi
texnologlar qurilayotgan va foydalanilayotgan inshootlarning mustaxkamligi va
turg’unligi yerning ichki va tashki dinamikasi ta’siriga bog`liqligini bilishlari va
inshootlarni loyixalash chog’ida ularni hisobga olishlari lozim.
Pedagogik innovatsiyalar, professional

Pedagogik innovatsiyalar, professional
Download
19,16 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/216
Sana
24.05.2024
Hajmi
19,16 Mb.
#252024
Download
19,16 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Pedagogik innovatsiyalar, professional
Download
19,16 Mb.
Matnni ko'rish
mikroprotsessorlarni qo‘llash - Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой...

mikroprotsessorlarni qo‘llash
………………………………..
152
10.1 Axborot-o‘lchash tizimlari to‘g‘risida
umumiy
ma’lumot AO‘Tlarining asosiy strukturalari……………….……
152
10.2
Mikroprotsessor va mikro EHMli axborot-o‘lchash
tizim-
larini elektroenergetikaning dispetcherlik boshqarilishida
qo‘llanishi……………………………………………………………...
156
10.3
Simlar va kabellar orqali aloqa o‘rnatish………………………….
158
10.4 Masofadan boshqarish moslamalari. O‘zi yozar qurilmalar…….
160
10.5 Hisoblash mexanizmlari ko‘rsatishlarini distantsion
masofaga uzatish. Signal berish va rostlash qurilmalari………..
163
Xulosalar
…………………………………………………………… 170
Ayrim atamalar qisqacha izohlari(Glossariy)
……………….. 173
Predmetli ko‘rsatkich
……………………………………………. 178
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
…………………………… 183
Nazorat savollari - ГеолМинПетрг янги

16
deb yuritiladi (2.1.rasm). Kristallarning tashqi shakllarini geometrik jixatdan to’g’ri
bo’lishi ularning ichki tuzilishiga bog`liq.
2.1-rasm.
Kristallografiya kristallar to’g’risidagi fan bo’lib, ularning kelib chiqishini,
o’sishini, tashqi shakllarini, ichki tuzilishini va fizikaviy xossalarini o`rganadi.
Bu fan
tabiiy va sun’iy kristall jismlarni, tog’ jinslarini va qurilish materiallarini o’rganishda
yordam beradi. Shuning uchun ham quruvchi-texnologlar kristallarning tuuzilishini,
shaklini, ularning rivojlanish qonuniyatlarini, tekshirish metodlarini bilishlari lozim.
1. Elektrolit eritmalari tuzulishi Tuzlarning gidrolizi

|
1. Elektrolit eritmalari tuzulishi Tuzlarning gidrolizi
|
bet | 1/5 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 52,5 Kb. | | #140961 |
Bog'liq 1. Elektrolit eritmalari tuzulishi Tuzlarning gidrolizi -1
Mavzu: Elektrolit eritmalar tuzlarining gidrolizi
Reja:
1. Elektrolit eritmalari tuzulishi 2.Tuzlarning gidrolizi 3.“Ion almashinish reaksiyalari” 4.Aluminiy nitrat kuchsiz asos va kuchli kislotadan hosil bo‘lgan tuz.
Tajriba shuni ko'rsatadiki, o'rta tuzlar tarkibida vodorod ionlari ham, gidroksid ionlari ham yo'qligiga qaramay, ularning eritmalari ishqoriy, kislotali yoki neytral m uhitli bo'ladi. Bu hodisani tuzlarning suv bilan o'zaro ta ’siri orqali tushuntirish mumkin.
Ishqoriy reaksiya berad ig an natriy asetat C H 3C O O N a eritmasini к о 'rib chiqamiz. Natriy asetat suvda eritilganda kuchli elektrolit sifatida N a+ va C H 3COO~ ionlarga to iiq dissotsilanadi. Bu ionlar suvning H + va O H “ ionlari bilan o'zaro ta’sirlashadi. Bunda N a+ ionlari OH~ ionlarini bogiab molekula hosil qila olmaydi, chunki N aO H kuchli elektrolit bo iib , eritmada faqat ionlar holida boiadi. Shu bilan bir vaqtda asetat-ionlar H + ionlarni bogiab, kuchsiz elektrolit — sirka kislota molekulalarini hosil qiladi, natijada H ,0 ning yangi molekulalari H + va O H ” ionlarga dissotsilanadi. Bu jaraydnlar quyidagicha muvozanat qaror topgunga qadar davom etadi:
CH3COO-+H+=C H 3COOH
H20 = H ++0H~
Bir vaqtda sodir bo'ladigan jarayonlarning umum iy tenglamasi quyidagicha boiadi:
CH3C 0 0 ++H20 = C H 3C 0 0 H + 0 H -
Bu tenglama kuchsiz elektrolit (sirka kislota) hosil boiishi natijasida suvning dissotsilanishining ionli muvozanati siljishini va ortiqcha O H “ ionlar paydo bo'lishini, shu sababli eritma ishqoriy reaksiya berishini ko'rsatadi.
Tuz ionlarining suv bilan o‘zaro ta’sirlashib, kuchsiz elektrolit hosil qilishi tuzning gidrolizlanishi deyiladi.
Misolda ko'rsatilganidek, eritm a C H 3CO O N a tuzning gidrolizlanishi natijasida ishqoriy b o iib qoladi.
Tuzlarning gidrolizlanish hollari.
Har qanday tuzni kislota bilan asosning o'zaro ta ’sir mahsuloti sifatida qarash mumkin. M asalan, natriy asetat C H 3COONa kuchsiz kislota C H 3COOH bilan kuchli asos N aO H dan ammoniy xlorid N H 4C1 — kuchsiz asos N H 4OH bilan kuchli kislota HC1 dan, C H 3CO O N H 4 — kuchsiz kislota C H 3COOH bilan kuchsiz asos N H 4OH dan, NaCl esa — kuchli asos N aO H bilan kuchli kislota HC1 dan hosil boigan.
|
| |
Jami: 
80 - Pedagogik innovatsiyalar, professional

Jami:
80
Nazariy:
70
Amaliy:
10
Mustaqil ish:
28
15
1-Mavzu
Kirish.
Avtomobillarning umumiy tuzilishi.
1.1. O‘quv mashg‘ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
O‘quv soati:
2soat
Talabalar soni: 26
та
O‘quv mashg‘uloti shakli va turi
Nazariy -yangi bilimlarni egallash bo‘yicha
o‘quv mashg‘ulot.
O‘quv mashg‘uloti rejasi
1.Avtomobillarning xalq xo‘jaligidagi
ahamiyati.
2.Avtomobil ishlab chiqarish.
3.Avtomobilsozlikni rivojlanish bosqichlari
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi:
Avtomobillarning kelib chiqish tarixi haqidagi
ma’lumotlarni bilish. Hozirgi kundagi avtomobil sanoatlarining rivojlanish
istiqbollari
O‘qitish natijasi:
Avtomobillarning kelib chiqish tarixi
haqidagi ma’lumotlarni bilish. Hozirgi
kundagi avtomobil sanoatlarining rivojlanish
istiqbollarini o‘rganadi.
Pedagogik vazifalar:
•
Dvigatellarning
rivojlanish
bosqishlari
to‘g‘risidagi
ma’lumotlarni berish;
•
Avtomobillarning
rivojlanishi
to‘g‘risidagi ma’lumotlarni berish
•
Toshkentdagi dvigatel detallari
ishlab chiqaradigan zavodi haqida
ma’lumot berish;
•
Asaka
shahridagi
UZAUTO
MOTORS
avtomobil
ishlab
chiqaradigan zavod to‘g‘risida
ma’lumotga berish;
•
Texnikaning
xalq
xo‘jaligida
qishloq
xo‘jalik
sohasidagi
ahamiyati
haqida
ma’lumot
berish.
O‘quv faoliyatining natijalari:
Talaba:
•
Dvigatellarning rivojlanish bosqishlari
to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘rganish;
•
Avtomobillarning
rivojlanishi
to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘rganish
•
Toshkentdagi dvigatel detallari ishlab
chiqaradigan zavodi haqida ma’lumotga
ega bo‘lish;
•
Asaka shahridagi UZAUTO MOTORS
avtomobil ishlab chiqaradigan zavod
to‘g‘risida ma’lumotga ega bilish
•
Texnikaning xalq xo‘jaligida qishloq
xo‘jalik sohasidagi ahamiyati haqida
ma’lumotlarni bilib olish.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, namoyish, blits
so‘rov, munozara,T-jadvali, aqliy hujum
O‘qitish vositalari
O‘quv materiali, taqdimot uchun A32
varaqlari, slaydlar, ko‘rgazmalar, maketlar,
kompyuter tizimi.
Oquv faoliyatining tashkil etish
shakllari
Ommaviy, jamoaviy ish, guruhli ish.
O‘qitish shart-sharoitlari
Guruhlarda ishlashga, texnik vositalardan
foydalanishga mo‘ljallangan jihozlangan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va visitalari
Og‘zaki nazorat: tezkor-so‘rov.
|
Buxgalteriya nazoratining mohiyati va maqsadlari

Buxgalteriya nazoratining mohiyati va maqsadlari
Download
470,71 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
30.09.2024
Hajmi
470,71 Kb.
#272997
Download
470,71 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Buxgalteriya nazoratining mohiyati va maqsadlari
Download
470,71 Kb.
Matnni ko'rish
“Dvigatelning umumiy tuzilishi

|
“Dvigatelning umumiy tuzilishiBog'liq O\'zbekiston respublikasi2.2. “Dvigatelning umumiy tuzilishi
va asosiy ko‘rsatgichlari” mavzusi
bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
talabaning
I. kirish
bosqichi
(15 daqiqa).
1.1.
Mavzuning
nomi,
maqsadi,rejalashtirilgan
o‘quv
mashg‘ulot natijalari va uni o‘tkazish
rejasi bilan tanishtiradi.
1.2. Маshg‘ulot guruhli birgalikda
o‘rganish
shaklida
o‘tkazilishi
va
baholash mezonlarini ma’lum qiladi (1-
ilova).
1.3. Guruhlarda ishlash qoidasi bilan
tanishtiradi va eslatadi (2-ilova).
Diqqat qiladilar
II.Asosiy
bosqish
(50 daqiqa).
2.1. Ma’ruza rejasiga muvofiq suhbat
o‘tkazadi. Vaqt vaqti bilan ular diqqatini
ma’ruza matni lavfalariga jalb qiladi.(3-
ilova)
2.2. Talabalarni o‘zlashtirish darajasi
bo‘yicha guruhlarga bo‘ladi.
2.4. Tezkor so‘rov o‘tkazadi. Bunda
guruh sardorlariga ularni qayd etib
borishlarini aytadi. (3-ilova).
2.5. Qog‘oz varag‘iga savollarni yozib
olish topshirig‘ini beradi va ularga
jamoaviy
javob
berishga
harakat
qilishlarini
2.6. Guruhlarda ish boshlashga ruxsat
beradi. Asosiy e’tiborni muammoli
topshiriqni
bajarayotgan
guruhga
qaratadi.
2.7.
Talabalarga
mustahkamlash
maqsadida
Venn
diagrammasidan
foydalanib taqdimot qilishlari so‘raladi
(4-ilova)
Savollarga javob
beradilar.
Guruhlarga bo‘linadilar.
Guruhlarda birgalikda
ishlaydilar va oquv
materialidan savollarga
javob izlaydilar.
Guruh sardorlari
to‘ldirilgan qog‘oz
varag‘ini yozuv
taxtasiga biriktiradilar
va ularni sharhlaydilar;
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
III.Yakuniy
bosqich
(15 daqiqa).
3.1. Mavzuni umumlashtiradi, umumiy
xulosalar
qiladi,
yakun
yasaydi,
savollarga javob beradi.
3.3. Mustaqil ish uchun vazifa beradi:
ma’ruza matnini o‘qib mavzu yuzasidan
test tayyorlab keladi.
Diqqat qiladilar. Savol
beradilar.
Guruhlar o‘zaro
baholash natijalarini
Vazifani yozib oladilar.
|
| |