nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
RADIOQABUL QILGICHLARNI QURISH TUZILISH SXEMALARI

151
oshiriladi. Radioqabul qilgichning tuzilishini jiddiy soddalashtirishga olib
keladigan, lekin bir vaqtda uning past sezgirligi va tanlovchanligiga bog‘liq
bo‘lgan detektorgacha signalni kuchaytirishning bo‘lmasligi prinsipial hisoblanadi.
Bunday sxemaning ko‘rsatilgan kamchiliklarini
modulyatsiyalash chastotasi
kuchaytirgichining (MChK) bo‘lishi bilan tuzatib bo‘lmaydi. Shu tufayli hozirgi
vaqtda to‘g‘ridan-to‘g‘ri detektorlashli qabul qilgichlar
deyarli faqat millimetrli,
detsimillimetrli va optik to‘lqinlar diapazonlarida qo‘llanadi.
10.2- rasm. To‘g‘ridan-to‘g‘ri detektorlashli qabul qilgichning tuzilish sxemasi
Qabul 
qilgich - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

141
9.5- rasm. Qabul qilish qurilmalarining tasniflanishi
3. Aloqa liniyasida ishlatiladigan modulyatsiyalash turi bo‘yicha
(amplitudaviy
modulyatsiyalangan, chastotaviy modulyatsiyalangan,
fazaviy
Monofonik
Stereofonik
Kvadrafonik
Oq-qora
Rangli
Peyjing
Telefon
Xizmat
Havaskorlik
Radioreleli
Tekis
Hajmiy
Sotali
Yo’ldoshli
Yer usti
Yo’ldoshli
Ovozni
uzatish
Televizion
uzatish
Aloqa
Radi
oe
sh
itt
irish
Radi
oq
ab
u
l q
ili
sh
q
u
ril
m
alari
Pr
of
essi
on
al
Lokatsion
Navigatsion
Panoramali
Televizion
Televboshqaruv
Telemetrik
Yaqin masofali
Uzoq masofali
Yaqin masofali
Uzoq masofali
Dispetcherlik
O’lchash
Axborot
142
modulyatsiyalangan,
impulsli
modulyatsiyalangan,
bir
polosali
va
kombinatsiyalangan signallar qabul qilgichlari).
4. Radiochastotalar bo‘yicha Xalqaro maslahat qo‘mitasi tavsiyalariga
muvofiq qabul qilinadigan to‘lqinlar diapazoni bo‘yicha
qabul qilgichlar
miriametrli to‘lqinlar (100-10 km), kilometrli to‘lqinlar (10-1 km), gektometrli
to‘lqinlar (1000-100 m), dekametrli to‘lqinlar (100-10 m), metrli to‘lqinlar (10-1
m), detsimetrli to‘lqinlar (100-10 sm), santimetrli to‘lqinlar (10- 1 sm), millimetrli
to‘lqinlar (10-1 mm), detsimillimetrli to‘lqinlar (1- 0,1 mm) va boshqa to‘lqinlar
qabul qilgichlariga bo‘linadi. Ko‘rsatilgan diapazonlardan
bir nechtasiga ega
bo‘lgan qabul qilgichlar ko‘p to‘lqinli qabul qilgichlar deyiladi.
5. Detektorgacha signallarni kuchaytirish traktini qurish usuli bo‘yicha qabul
qilgichlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuchaytirishli, to‘g‘ridan-to‘g‘ri detektorlashli, bir
marta, ikki marta yoki ko‘p marta chastota o‘zgartiriladigan supergeterodinli qabul
qilgichlariga bo‘linadi.
6. Ta’minot usuli bo‘yicha qabul qilgichlar
akkumulyatorlar yoki
batareyalardan avtonom ta’minotli, o‘zgarmas yoki o‘zgaruvchan tok tarmog‘idan
ta’minlanadigan tarmoq, universal ta’minotli qabul qilgichlariga bo‘linadi.
7. O‘rnatish joyi bo‘yicha statsionar, harakatdagi, samolyot, kema, avtomobil
va boshqa qabul qilgichlarga bo‘linadi.
9.2. Radioqabul qilish qurilmalarining sifat ko‘rsatkichlari
Radioqabul qilish qurilmalarining
ishi chastotalar diapazoni
ikkita ƒ
min
va
ƒ
max
chegaraviy chastotalar va chastota bo‘yicha diapazonning qoplanishi
koeffitsienti orqali aniqlanadi.
143
𝐾
𝑓
= 𝑓
𝑚𝑎𝑥
𝑓
𝑚𝑖𝑛
⁄
Diapazon chegaralarida qabul qilgich qo‘shni
chastotalar orasida
Δƒ
RCh
intervalda ravon yoki diskret qayta sozlanishi mumkin. Diskret qayta
sozlanishda radioqabul qilgich sozlanishini mumkin bo‘lgan
umumiy chastotalar
soni quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:
𝑁
𝑅𝐶𝐻
=
(𝑓
𝑚𝑎𝑥
− 𝑓
𝑚𝑖𝑛
)
∆𝑓
𝑅𝐶𝐻
Sun’iy yo‘ldoshli aloqani tashkil etish va YSY orbitalari

|
Sun’iy yo‘ldoshli aloqani tashkil etish va YSY orbitalariBog'liq Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u3.2. Sun’iy yo‘ldoshli aloqani tashkil etish va YSY orbitalari
Aloqa qo‘llanilishidagi yerning sun’iy yo‘ldoshlari (YSY) turli
xabarlarni uzatish, TV, telefon, telegraf va boshqa aloqa kanallarini
tashkil etish uchun keng qo‘llaniladi [16].
Sun’iy yo‘ldoshli aloqani yaratishning asosiy tamoyili YSYga
retranslyatorlarni joylashtirilishidan iborat. Demak, sun’iy yo‘ldoshli
aloqa YSYga joylashtirilgan bitta oraliq stansiyali RRLdan iborat
bo‘ladi (3.5- rasm). Sun’iy yo‘ldoshli aloqa tizimlarini qurishda
RRLda ishlatiladigan g‘oyalar va tamoyillardan foydalaniladi.
133
Retranslyatsiyalash usuli bo‘yicha yo‘ldoshli tizimlar aktiv va
passiv retranslyatsiyalashli tizimlarga bo‘linadi. Bort apparaturasisiz
ishlaydigan tizim passiv yo‘ldoshli yoki passiv retranslyatsiyalashli
aloqa tizimi deyiladi. Bu holda Yerdan yuborilgan signallar YSY
sirtidan dastlabki kuchaytirishsiz orqaga qaytadi. Passiv yo‘ldoshlar
sifatida ham turli shakllardagi maxsus qaytargichlar (sferik ballonlar,
hajmli ko‘p qirralilar va h.k.), ham Yerning tabiiy yo‘ldoshi Oy
ishlatilishi
mumkin.
Yer
usti
antennalarining
yetarlicha
kuchaytirishida va yer stansiyasi (YS) qabullagichi yuqori sezgirligida
bu radioaloqa usuli kichik o‘tkazish qobiliyatili tizimlarda
qo‘llanilishi mumkin. Bunday aloqa tizimlarining o‘tkazish qobiliyati
zamonaviy texnika darajasida ikki-uchta telefon xabarlaridan
oshmaydi.
Bort apparaturalari bo‘lganida radioaloqa tizimi signal aktiv
Retranslyatsiya qilinadigan tizim yoki aktiv sun’iy yo‘ldoshli tizim
deyiladi. Bunda bort retranslyatorining energiya ta’minoti YSYda
joylashgan
quyosh
batareyalaridan
amalga
oshiriladi.
Aktiv
Retranslyatsiya qilish zamonaviy uzatish tizimlarining asosi
hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda sun’iy yo‘ldoshli TV va radioeshittirish deganda
TV va radiodasturlarni shakllantirish markazlari bilan bog‘langan bir
yoki bir nechta yer usti uzatkichlaridan ham TV signallarni (ovoz
bilan birga), ham radiouzatish ovoz signallarini YSY orqali bu
dasturlarni
yer
usti
aloqa
vositalari
(turli
quvvatlardagi
retranslyatorlar, SKTV, jamoavaiy va individual qabul qilish
vositalari)
yordamida
abonentlarga
(teltomoshabinlar
yoki
radiotinglovchilarga) yetkazilishi uchun bu dasturlarni yer usti qabul
qilish va taqsimlash qurilmalari tarmog‘iga uzatilishi tushuniladi.
Aloqa YSYlariga xizmat ko‘rsatish zonasida har xil turlardagi qabul
qilish ESlari joylashtiriladi. YS va YSY orasidagi juda katta masofalar
tufayli sun’iy yo‘ldoshli aloqa tizimlarida qabul qilinadigan TV va
ovoz signallarining yuqori sifatini ta’minlash uchun quyidagi choralar
ko‘riladi:
- ES uzatkichining quvvati 5…10 kVtga oshiriladi;
- ES qabul qilish-uzatish antennalari murakkablashtiriladi;
- kam shovqinli kuchaytirgichlar ishlatiladi;
- chastota deviatsiyasini oshirilishi hisobiga ChMli qabul qilish
samaradorligi oshiriladi.
|
| |
SYATning tasniflanishi va asosiy ko‘rsatkichlari

|
SYATning tasniflanishi va asosiy ko‘rsatkichlariBog'liq Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uSYATning tasniflanishi va asosiy ko‘rsatkichlari.
Radiotelefon
aloqasi va ma’lumotlarni uzatish xizmatlarini taqdim etishga
mo‘ljallangan SYATlarning tasniflanishi asosiga quyidagi belgilar
qo‘yilgan:
-
Ishlatiladigan orbitalar turi
. Bu belgi bo‘yicha barcha
SYATlar geostatsionar orbitadagi (GEO) va nogeostatsionar
orbitadagi kosmik apparatlar (KA) ikkita tizimlarga bo‘linadi. O‘z
navbatida, nogeostatsionar orbitalar past orbitali (LEO), o‘rta orbitali
(MEO) va elliptik (HEO) orbitalarga bo‘linadi. Bundan tashqari, past
orbitali aloqa tizimlari ko‘rsatiladigan xizmatlar turlari bo‘yicha little
LEO asosidagi ma’lumotlarni uzatish tizimlari, big LEO radiotelefon
tizimlari va mega LEO keng polosali aloqa tizimlariga (adabiyotlarda
Super LEO belgilash ham ishlatiladi) bo‘linadi.
-
Tizimning xizmatga tegishliligi
. Radio aloqa Reglamentiga
muvofiq uchta asosiy xizmatlarga ajratiladi:
– qayd etilgan sun’iy yo‘ldoshli aloqa (QESYA) – bir yoki bir
necha sun’iy yo‘ldoshlar ishlatilganida ma’lum qayd etilgan
punktlarda joylashgan ESlar orasidagi radioaloqa xizmati;
– harakatdagi sun’iy yo‘ldoshli xizmat – bir yoki bir necha
sun’iy yo‘ldoshlar qatnashadigan ESlar orasidagi radioaloqa xizmati;
– radioeshittirish sun’iy yo‘ldoshli xizmati (RESYX) – sun’iy
yo‘ldoshli retranslyatorlar signallari to‘g‘ridan-to‘g‘ri aholi qabul
qilishi uchun mo‘ljallangan radioaloqa xizmati. Bunda abonentlar
sifatili nisbatan oddiy va uncha qimmat bo‘lmagan qurilmalarga ham
individual, ham jamoaviy qabul qilish to‘g‘ridan-to‘g‘ri hisoblanadi.
-
Tizimning maqomi (statusi)
. Tizimning vazifasi, xizmat
ko‘rsatiladigan hududni qamrab olish darajasi, yer usti
stansiyalarining joylashtirilishi va tegishliligiga bog‘liq. SYATning
maqomiga bog‘liq ravishda xalqaro (global va hududiy), milliy va
idoraviy SYATlarga bo‘lish mumkin.
|
| |
-MAVZU. DINIY FUNDAMENTALIZM, RADIKALIZM VA TERRORIZMNING TARIXI VA YO`NALISHLARI

|
-MAVZU. DINIY FUNDAMENTALIZM, RADIKALIZM VA TERRORIZMNING TARIXI VA YO`NALISHLARI
|
bet | 70/139 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 1,89 Mb. | | #148083 |
Bog'liq Мавзу Фалсафа фанининг предмети, ма=сади, вазифалари ва муаммол13-MAVZU. DINIY FUNDAMENTALIZM, RADIKALIZM VA TERRORIZMNING TARIXI VA YO`NALISHLARI
Reja:
1.Ekstremizm, aqidaparastlik va mutaassiblikning mazmun-mohiyati.
2.Terrorizm tushunchasi va uning asosiy belgilari.
Tayanch tushunchalar: ekstremizm, diniy ekstremizm, fundamentalizm, mutaassiblik, aqidaparastlik, terror, terrorizm, xalqaro terrorizm, firqalar, xorijiylar, soxta salafiylar.
Mavzu o‘quv maqsadi: ekstremizm, aqidaparsatlik, mutaassiblikning mohiyatini tushuntirish, terror va unga olib boradigan yo‘llarni ko‘rsatish, din niqobida faoliyat yuritadigan ekstremistik guruhlar hamda diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashning ma’naviy-ma’rifiy asoslari borasida ma’lumotlar berish.
1. Ekstremizm, aqidaparastlik va mutaassiblikning mazmun-mohiyati. Diniy ekstremizm va terrorizm kabi hodisalarning ildizlari uzoq tarixga borib taqalsa-da, ular hech qachon ijtimoiy barqarorlik va taraqqiyot uchun bugungidek tahdid solmagan. Zero, hozirda diniy ekstremizm va terrorizm global xarakterga ega bo‘lib, dunyoning barcha mamlakatlari hamda mintaqalariga birdek xavf solmoqda. Shunday ekan, uning oldini olish va unga qarshi kurashish insoniyatning istiqboliga daxldor masalaga aylandi.
Ekstremizm (lotincha – «aql bovar qilmas darajada», «haddan oshish») jamiyatda qabul qilingan qonun-qoidalarga zid radikal qarashlar va harakatlarni anglatadi. Ularga diniy tus berish esa, diniy ekstremizmga olib keladi.
Diniy ekstremizm – jamiyat uchun an’anaviy bo‘lgan diniy qadriyatlar va aqidalarni rad etish, ularga zid g‘oyalarni aldov va zo‘rlik bilan targ‘ib qilishga asoslangan nazariya va amaliyotni anglatadi.
Ekstremistik qarashlarni barcha dinlarda, buddaviylik, xristianlik, islomdagi turli oqimlarda uchratish mumkin. Masalan, mutaxassislar katolik cherkovining erkin fikr yurituvchi, hukmron feodal-katolik cherkovi aqidalarini rad etuvchi kishilar – papa hokimiyati dushmanlarini ta’qib qilish uchun XIII asrda tuzilgan va minglab odamlarning qurbon bo‘lishiga olib kelgan inkvizitsiya faoliyatini ham ekstremizmning o‘ziga xos ko‘rinishi sifatida baholaydilar. Ammo hozirda islom dini niqobi ostidagi diniy-siyosiy harakatlar a’zolari tomonidan turli jinoyatlar sodir etilayotgani jamiyat xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda.
|
| |
Nisbiy fazaviy modulyatsiyalangan signallarni detektorlash

Nisbiy fazaviy modulyatsiyalangan signallarni detektorlash NFMn signallarni detektorlash ikkita usullarda – fazalarni taqqoslash usuli
(nokogerent qabul qilishni ta’minlaydi) va qutblarni taqqoslash usulida (kogerent
qabul qilishni ta’minlaydi) amalga oshirilishi mumkin.
Fazalarni taqqoslash usulida teskarish ishlash manbalari generator va
ChFAQS kechiktirish liniyasiga almashtiriladi, u bitta diskret elementning
davomiyligiga signalni kechiktirishni amalga oshiradi (13.27- rasm). Fazoviy
detektorda qabul qilingan va oldingi signallarning fazalarini taqqoslash amalga
oshiriladi. HQQ chiqish signalini shakllantirish FMn signal qabul qilgichidagi kabi
amalga oshiriladi. Binobarin, bu sxemada tayanch kuchlanishi sifatida qabul
qilingan signal ishlatiladi, u holda teskari ishlash paydo bo‘lmaydi.
208
13.27- rasm. NFMn signal qabul qilgichining tuzilish sxemasi: fazalarni
taqqoslash usuli
Qutblarni taqqoslash usulida qabul qilgich ikkita qismlar - FMn signallar
qabul qilgichi va nisbiy detektordan tashkil topadi (13.28- rasm). FMn signallar
qabul qilgichida signallarni detektorlashda teskari ishlash ro‘y beradi. Qabul
qilgich chiqishidan signal nisbiy detektorning TQ taqqoslovchi qurilmasiga
beriladi. TQning ikkinchi kirishiga qabul qilgichning oldingi chiqish signali
beriladi. Bitta diskret elementga signalni kechiktirishni kechiktirish liniyasi amalga
oshiradi. TQda ikkita elementlarning qutblarini taqqoslash bo‘lib o‘tadi va chiqish
signali shakllantiriladi.
13.28- rasm. NFMn signal qabul qilgichining tuzilish sxemasi: qutblarni
taqqoslash usuli
Chiqish signalining diskret elementini shakllantirish, quyidagi qoida
bo‘yicha amalga oshiriladi: agar har ikkala signallarning qutblari mos tushsa, u
holda musbat qutbli
u 2 («1») signal shakllanadi, agar qutblar mos tushmasa, u
209
holda manfiy qutbli
u 1 («0») signal shakllanadi. Teskari ishlash ham joriy, ham
oldingi signallarning qutbini o‘zgartiradi, u holda u TQning ishlashiga ta’sir
etmaydi.
standartining - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»Bog'liq Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u802.16
standartining
rivojlanishi
va
uning
qisqa
xarakteristikasi.
2001 yilning dekabrida qabul qilingan standartning
dastlabki versiyasi 10 - 66 GGs chastotlar diapazonini qamrab oladi va
bitta tashuvchi chatotada (Single Carrier, SC) modulyatsiyalashni
ko‘zda tutadi. Lekin 2003 yilning yanvarida standartga 802.16a
to‘ldirish qabul qilingan bo‘lib, u 2 - 11 GGs diapazonlardagi shahar
tarmoqlari uchun KPSU qurilmalariga mo‘jallandi. Bitta tashuvchida
modulyatsiyalashdan tashqari, murakkabroq modulyatsiyalash turi –
ortogonal chastotaviy multiplekslashdan (Orthogonal Frequency
Division Multiplexing, OFDM) foydalanishga ruxsat etiladi. 802.16a
qurilmalari ADSL- va kabelli modemlar bilan muvaffaqiyatli
raqobatlashisha olishi ko‘zda tutiladi. Bunday tizimlarni qurish arzon
tushishi kerak, chunki simlarga zarurat yo‘qoladi.
802.16 standartining yangi versiyasi 2004 yilning 24 iyunida
qabul qilingan. U oldingi versiyaning nomini oldi va IEEE 802.16 –
2004 nomi ostida e’lon qilindi. Keyin yangi IEEE 802.16e to‘ldirish
ishlab chiqildi, u mobil qurilmalar qo‘llab-quvvatlanadigan 802.16
standarti qurilmalarini ta’minlashga chiqarildi.
Sinab ko‘rilgan OFDM texnologiya yaxshi natijalarni ko‘rsatdi.
Yangi texnologiyalarning o‘ziga tortishi shundan iboratki, ular zich
shahar qurilishlari sharoitlarida, ya’ni yirik shaharlar va atrofida
KPSU bozori eng tez rivojlanayotgan boshqa millionlab aholili
shaharlar ichida foydalanishga mo‘ljallangan 802.16 standarti va
uning 802.16a kengaytmasining asosiy texnik xarakteristikalari
keltirilgan.
Abonentlar qurilmalaridan bazaviy stansiyaga
trafikni uzatish
(kiruvchi yo‘nalish deyiladigan uplink) ko‘p stansiyali ulanishning
ikkita DAMA (so‘rov bo‘yicha ulanish) va TDMA (kanallar vaqt
bo‘yicha ajratiladigan ulanish) usullari kombinatsiyasiga asoslanadi.
Fizik daraja paketlari tuzilmasi MAC-daraja paketining o‘zgaruvchan
uzunligini qo‘llaydi. Uzatkich randomizatsiyalash, halaqitbardosh
kodlash va QPSK, 16 QAM va 64 QAM (oxirgi ikkita
modulyatsiyalash usullari opsiyalar sifatida ko‘zda tutilgan)
algoritmlari bo‘yicha modulyatsiyalashni amalga oshiradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
Qayd 
etilgan - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

140
usti segmenti o‘z ichiga dunyoning 170 ta davlatlarida joylashgan 800
ta yirik stansiyalarni oladi.
Xalqaro Intersputnik tashkiloti hozirgi vaqtda 8 ta KAlardagi 30
ta retranslyatorlarni ijaraga olish bilan Rossiya kosmik segmentini (u
"Gorizont" va "Ekspress" turlardagi KAlardan tashkil topgan)
ishlatadi. 1999 yilda Yevro-Osiyo hududi (75
o
sh.k.), Amerika (83
o
g‘.k.), Yevro-Afrika (3
o
sh.k) va Osiyo-Tinch Okeani (130
o
sh.k.)
hududlariga xizmat ko‘rsatish uchun yangi avlod KA ishga tushirilgan
(qavslarda KAning holati nuqtalari keltirilgan)
Intelsat va Intersputnik tizimlariga
jiddiy raqobatni PanAmSat
va Orion xalqaro tijorat sun’iy yo‘ldoshli tizimlari hosil qiladi, ular
Yer sharining asosiy hududlarini uzluksiz qoplashni ta’minlaydi. Eng
yirik hududiy tizimlarga Eutelsat (Evropa va SHimoliy Afrika),
Apstar, Asiasat, Optus, Palapa (Osiy-Tinch okeani hududi) va Arabsat
(Arab davlatlari) kiradi.
Impulsli-modulyatsiyalangan signallarni detektorlash

210
Qabul qilgichda halaqitbardoshlikni oshirish uchun qabul qilingan impulsli
modulyatsiyalangan signallar regeneratsiya qilinadi.
Regeneratsiya qilish
impulslar shaklini qayta tiklash jarayoni hisoblanadi.
13.29- rasmda impulsli modulyatsiyalangan signalni regeneratsiya qilinishini
tushuntiradigan vaqt diagrammalari keltirilgan. 13.29a- rasmda uzatiladigan
S
im.uz
(t)
impulsli modulyatsiyalangan signal tasvirlangan. 13.29b- rasmda qabul
qilingan
Z
qab
(t)
signal tasvirlangan. Bu signalning shakli aloqa kanalida
fluktuatsion va impulsli halaqitli signallarning ta’siri tufayli buzilgan.
Regeneratsiya qilish impulslar maksimum qiymatining yarmiga yaqin sathda
maksimum va minimum bo‘yicha impulslarning amplitudalari cheklash yo‘li bilan
amalga oshiriladi (13.29v- rasm). Regeneratsiya qilishda impulsli halaqitlarning
katta amplitudasi keltirib chiqaradigan qabul qilingan signalning buzilishi bo‘lishi
mumkin, lekin halaqitlarning katta qismi so‘ndiriladi. Binobarin, regeneratsiya
qilishda impulslarning amplitudalari cheklash amalga oshiriladi, u holda AIM
signallarni regeneratsiya qilish mumkin emas, chunki bu signallarning amplitudasi
axborot parametri hisoblnadi.
13.29- rasm. Impulsli modulyatsiyalangan signalni regeneratsiya qilish
Raqamli manipulyatsiyalangan signallarni detektorlash

207
bir-birlaridan faza bo‘yicha 180°ga farq qiladigan S
1
va S
2
teng ehtimollikli
signallarda qabul qilishda qaysi signalning fazasi tayanch signali fazasi sifatida
qabul qilinganligini aniqlash mumkin bo‘ladigan hech qanday belgilar
bo‘lmganida vujudga keladi.
ChFAKCh tizimi orqali sozlanadigan generator fazalar ikkita 0 yoki 180°
barqaror holatlarili tebranishlarni generatsiyalashi mumkin. Aloqa kanalida
sinxronlashtirish uchun ishlatiladigan signalning fazasi halaqitlar ta’sirida
o‘zgaradi. Agar u 0 yoki 180°ga mos kelmasa, u holda generator yaqindagi fazaga
sozlanadi, ya’ni, agar faza 90°dan kichikka o‘zgarsa, u holda generator signalning
to‘g‘ri fazasiga sozlanadi (teskari ishlash bo‘lmaydi), agar faza 90°dan kattaga
o‘zgarsa, u holda generator qarama-qarshi fazaga sozlanadi va teskari ishlash ro‘y
beradi. Yuqorida aytilganlardan xulosa qilish mumkinki, qabul qilgichda teskari
ishlash manbai ChFAQSli generator hisoblanadi.
Pedagogik vazifalar - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 107/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XPedagogik vazifalar:
1. Rul mexanizmi.
2. Rul yuritmasi.
3. Rul boshqarmasining yuritmasi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
1. Rul mexanizmi.
2. Rul yuritmasi.
3. Rul boshqarmasining yuritmasi.
|
O’qitish usullari:
|
Tushuntirish, ko’rsatish, “Blits – so’rov”, “Klaster”, “Nima uchun”,Aqliy hujum. VENN diagrammasi
|
O’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
|
|
| |
Supergeterodinli qabul qilgichlar oddiy sxemalarini yig‘ilishiga misollar

157
10.7-rasm. UQT ChM qabul qilgichning prinsipial sxemasi
S6 kondensator signalning zararli yuqori chastotali
tashkil etuvchisini
filtrlaydi. Tovush chastotasi signali VT2 tranzistorda yig‘ilgan
kuchaytirish
kaskadiga, undan keyin dinamikka beriladi.
10.8-rasm. 174 turkumdagi IMSda yig‘ilgan radioqabul qilgichning prinsipial
sxemasi
R1
С1
VТ1
WА1
ВА1
L1
L2
С2
ТV1
R2
С4
С3
С10
SА1
SА2
+3....9 V
DА1
К174ХА10
С11
С5
С6
С7
С8
С9
Faza bo‘yicha modulyasiyalangan signallarni detektorlash

13.5. Faza bo‘yicha modulyasiyalangan signallarni detektorlash FM signallarni detektorlash kogerent qabul qilishda amalga oshiriladi. Bu
signallarni detektorlash ikkita bosqichda amalga oshiriladi:
−
FM signalni amplitudaviy-fazaviy-modulyatsiyalangan signalga (AFM)
o‘zgartirish;
−
AFM signalni amplitudaviy detektor orqali detektorlash.
Bir taktli fazaviy detektorning prinsipial sxemasi 13.20- rasmda tasvirlangan.
13.20- rasm. Bir taktli fazaviy detektorning prinsipial sxemasi
U tayanch tebranishi ishlatiladigan amplitudaviy detektor hisoblanadi. FM
signalni AFM signalga o‘zgartirish VD diod orqali amalga oshiriladi. Diodning
kirishiga ikkita kuchlanishlar -
φ = 0 fazali
u tayanch (t) tayanch tebranishi va
u fm (t) FM signal beriladi. Diodning kuchlanishi bu kuchlanishlarning yig‘indisi orqali
aniqlanadi:
202
u d (t) = u tayanch (t)+ u fm (t) Diodda
kuchlanishning
shakllanishi
vektorlar
diagrammasi
orqali
tushuntiriladi (13.21- rasm). Qandaydir vaqt momentida FM signal
u fm1 vektor
og‘ishiga mos bo‘lgan
φ fm1 faza qiymatiga ega bo‘lsin, u holda dioddagi kuchlanish
u d1 vektorga mos keladi. Keyingi vaqt momentida FM signal fazasi o‘zgaradi va
u fm2 vektorning
φ fm2 og‘ishiga mos keladi (bunda vektorning uzunligi
u d1 vektorning uzunligiga mos keladi, chunki FM signal amplitudasi o‘zgarmaydi).
Dioddagi kuchlanish bu vaqt momentida
u d1 vektorga mos keladi. Diagrammadan
ko‘rinib turibdiki,
u d1 va
u d2 vektorlar turli uzunliklarga, mos ravishda
amplitudalarga ega bo‘ladi.
13.21- rasm. Diodda kuchlanishning shakllanishi
Shunday qilib, diodda FM signalni AFM signalga o‘zgartirish bo‘lib o‘tadi.
Bir vaqtda bu o‘zgartirish bilan diod AFM signal spektrini transformatsiyalashni
amalga oshiradi va keyingi detektorlash bir taktli amplitudaviy detektor orqali
detektorlashga o‘xshash amalga oshiriladi. Fazaviy detektorning detektorlash
xarakteristikasi 13.22- rasmda keltirilgan. Ko‘rinib turibdiki, bu xarakteristika
203
nochiziqli xarakterga ega, bu modulyatsiyalovchi signalni buzilishlariga olib
keladi.
13.22- rasm. Bir taktli fazaviy detektorning chastotaviy xarakteristikasi
Nochiziqli buzilishlarni tuzatish uchun balansli (ikki taktli) fazaviy
detektorlash sxemasi ishlatiladi (13.23- rasm).
Bu detektor ikkita bir taktli fazaviy detektorlardan iborat. U
tayanch
(t) tayanch
kuchlanishi transformator (T) ikkilamchi cho‘lg‘amining o‘rta nuqtasi va R1R2
rezistorlar va S1S2 kondensatorlarning o‘lanishi nuqtalari orasiga beriladi.
u fm (t) FM signal kuchlanishi transformatorning birlamchi kuchlanishi orqali beriladi.
13.23- rasm. Balansli fazaviy detektorning prinsipial sxemasi
204
Qandaydir vaqt momentida detektorning kirishiga
φ(t) fazali va 13.23-
rasmda ko‘rsatilganga mos kuchlanishlar qutlbliliklaridagi
u fm (t) signal kelsin. Bu
holda diodlardagi kuchlanish quyidagicha aniqlanadi:
u d1 = u op + 0,5u fm ; u d2 = u op — 0,5u fm .
Qayd 
etilgan - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

140
usti segmenti o‘z ichiga dunyoning 170 ta davlatlarida joylashgan 800
ta yirik stansiyalarni oladi.
Xalqaro Intersputnik tashkiloti hozirgi vaqtda 8 ta KAlardagi 30
ta retranslyatorlarni ijaraga olish bilan Rossiya kosmik segmentini (u
"Gorizont" va "Ekspress" turlardagi KAlardan tashkil topgan)
ishlatadi. 1999 yilda Yevro-Osiyo hududi (75
o
sh.k.), Amerika (83
o
g‘.k.), Yevro-Afrika (3
o
sh.k) va Osiyo-Tinch Okeani (130
o
sh.k.)
hududlariga xizmat ko‘rsatish uchun yangi avlod KA ishga tushirilgan
(qavslarda KAning holati nuqtalari keltirilgan)
Intelsat va Intersputnik tizimlariga jiddiy raqobatni PanAmSat
va Orion xalqaro tijorat sun’iy yo‘ldoshli tizimlari hosil qiladi, ular
Yer sharining asosiy hududlarini uzluksiz qoplashni ta’minlaydi. Eng
yirik hududiy tizimlarga Eutelsat (Evropa va SHimoliy Afrika),
Apstar, Asiasat, Optus, Palapa (Osiy-Tinch okeani hududi) va Arabsat
(Arab davlatlari) kiradi.
YSY orbitalari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

135
joylashadigan yer sirtidan ma’lum nuqtada «osilib» turadi. Haqiqatda
geostatsionar KAning orbitadagi holati o‘zgarmas hisoblanmaydi. U
orbitaning degradatsiyalanishini keltirib chiqaradigan qator omillar
ta’sirida sezilarsiz “dreyfga” uchraydi. Bunda bir yildagi orbita
holatining o‘zgarishi 0,92
o
ga etishi mumkin.
Geostatsionar
orbitadagi
sun’iy
yo‘ldoshlar
qator
kamchiliklarga ega, ulardan eng asosiysi signalning kechikishi
hisoblanadi. Geostatsionar orbitadagi sun’iy yo‘ldoshlar 250 msli
kechikish
(har
ikkala
yo‘nalishlardagi)
signallarning
sifat
xarakteristikalariga ta’sir qilmaydigan radio- va televizion uzatish
tizimlari uchun optimal hisoblanadi.
Radiotelefon aloqasi tizimlari
kechikishlarga sezgirroq, chunki bu sinfdagi tizimlardagi yig‘indi
kechikish taxminan 600 msni (yer usti stansiyalaridagi qayta ishlash
va kommutatsiyalashni hisobga olganda) tashkil etadi, hatto
zamonaviy aks-sadoni so‘ndirish texnikasi hamma vaqt ham yuqori
sifatli aloqani ta’minlashga imkon beravermaydi. “Ikkilangan
sakrash” holida (yer usti stansiya-shlyuzi orqali Retranslyatsiyalash)
kechikish endi 20 %dan ortiq foydalanuvchilar uchun ma’qul bo‘lmay
qoladi.
Geostatsionar tizimlar arxitekturasi ajratilgan chastotalar
polosasidan takroran foydalanish imkoniyatini, natijada ularning
spektral samaradorligini cheklaydi. Geostatsionar KAlar qamrab olish
zonasi yuqori kenglikdagi hududlarni (sh.k. va j.k. 76,5
o
yuqori) o‘z
ichiga
olmaydi,
ya’ni haqiqatda global xizmat ko‘rsatish
kafolatlanmaydi. Shuningdek ta’kidlash kerakki, geostatsionar KAlar
personal
aloqa
xizmatlarini
faqat,
agar
ular
Yer
sirtida
shakllantiradigan xizmat ko‘rsatish zonalari past orbitali sun’iy
yo‘ldoshlar hosil qiladigan zonalar bilan deyarli bir xil bo‘lsa
ta’minlay oladi.
Hozirgi vaqtda geostatsionar orbitada juda “tirband” bo‘lib qoldi
va yangi KAlarni joylashtirish bilan muammolar vujudga keldi. Ish
shundaki, texnikanaing zamonaviy rivojlanishi darajasida o‘zaro
halaqitlarning vujudga kelishi tufayli geostatsionar KAlar orasida
orbital surilish 1
o
dan kam bo‘lmasligi kerak, ya’ni orbitada 360 tadan
ortiq bo‘lmagan sun’iy yo‘ldoshlarni joylashtirish mumkin (3.5-rasm).
IQTISODIY AXBOROTLARNI QAYTA ISHLASH BAZASINING TARKIBI VA UNI TASHKIL ETISH

|
IQTISODIY AXBOROTLARNI QAYTA ISHLASH BAZASINING TARKIBI VA UNI TASHKIL ETISH
|
bet | 4/4 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 386,08 Kb. | | #107438 |
Bog'liq DocumentIQTISODIY AXBOROTLARNI QAYTA ISHLASH BAZASINING TARKIBI VA UNI TASHKIL ETISH
ATning tarkibiy elеmеntlari unga yuklatilgan vazifalar va yеchiladigan
masalalarning xususiyati orqali aniqlanadi. Shunga kora malumotlar bazasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
-axborotlarni saqlash va himoyalash;
-axborotlarni doimo ozgartirish (yangilash, yangi malumotlarni kiritish, ortiqcha malumotlarni ochirish va x.k.)
-foydalanuvchi va amaliy dasturlar talablariga kora malumotlarni izlash va
tanlash;
-aniqlangan malumotlarni qayta ishlash va tеgishli usulda natijaviy axborotlarni chiqarish va boshqalar.
Yuqorida korsatilgandеk, axborotlar malumotlar bazasida saqlanadi. MB -amaliy dasturlarga bogliq bolmagan holda malum bir tartib asosida ozaro boglangan malumotlar toplamidir. Har qanday malumot fayli kabi, MB ham yozuvlardan tashkil topadi. Yozuvlar esa oz navbatida maydonchalardan hosil qilinadi. Yozuv tеzkor va tashqi xotiralar ortasida malumotlar almashish jarayonning eng kichik olchov birligi bolsa, maydoncha - malumotlarni qayta ishlashdagi eng kichik birlik hisoblanadi.
|
| |
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi - bet 76

146
4- Bob. SIMSIZ KENG POLOSALI ULANISH
TEXNOLOGIYALARI
4.1. Wi-Fi (IEEE 802.11) standarti
Wi-Fi qisqartmasi inglizcha «Wireless Fidelity» so‘zidan kelib
chiqadi, u “simsiz aniqlik” ma’nosini bildiradi. Bu nom ancha oldin
muomalaga kirgan Hi-Fi (Hi Fidelity) atamasiga o‘xshash
ma’lumotlarni simsiz uzatish texnologiyasiga berilgan. Odatiy kabelli
tarmoqlardan farqli ravishda WLAN (Wireless Local Area Network)
simsiz aloqa tarmoqlarida ma’lumotlarni uzatish uchun yuqori
chastotali radioto‘lqinlar ishlatiladi. Wi-Fi ostida ko‘zda tutiladigan
IEEE 802.11standartlari oilasi bir necha 802.11a, 802.11b va 802.11g
varintlarni o‘z ichiga oladi, ulardan har biri ma’lumotlarni uzatish
tezliklari bilan farqlanadi [2,19,20].
Wi-Fi texnologiyasi 90-yillardan boshlangan. 1999 yilda
802.11b standartni ishlab chiqish yakunlandi, 2000 yilda esa simsiz
aloqa uchun birinchi qurilmalar paydo bo‘la boshladi. Wi-Fi
korporativ kabelli tarmoqlarga muqobil – oddiy va harajatlar bo‘yicha
tejamli texnologiya sifatida o‘ylangan, chunki kabelni yotqizilishini
talab qilmaydi, lekin samaradorligi kam emas. Lekin Wi-Fining
imkoniyatlar
korporativ
foydalanuvchilarni
oddiy
tarmoqqa
bilashtirishga qaraganda ancha keng. Shuning uchun bu texnologiyani
qo‘llaydigan qurilmalarning paydo bo‘lishi bilan jamoat joylari -
aeroportlar, mehmonxonalar, kafe va restoranlarda tezkor ulanish
nuqtalari (yoki «xot-spotlar») ham paydo bo‘ldi va bu bilan
foydalanuvchilar uchun yangi imkoniyatlar – qayd etilgan ish joyiga
bog‘liq bo‘lmasdan Internetga ulanishni ochdi.
Wi-Fi texnologiyasi yordamida xuddi ajratilgan liniya
yordamida ulanganidek Internetdan foydalanish mumkin. Yagona
farq, endi qayd etilgan ish joyiga bog‘liq bo‘lmasdan Internetda
ishlash bilan birga erkin harakatlanish mumkin.
Reyka-shesternyali rul mexanizmi

|
Reyka-shesternyali rul mexanizmi
|
bet | 106/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XReyka-shesternyali rul mexanizmi. Rul valiga mahkamlangan shesternya aylanganda reykani siljishiga sabab bo‘ladi va reyka ko‘ndalang tortqi vazifasini bajaradi.
Rul mexanizmi, valdagi shesternyaning aylanma harakatini, reykaning ilgarilama qaytma harakatiga aylantiradi (64, 65-rasmlar).
64-rasm. Reyka-shesternyali rul boshqarmasini sxemasi.
1-rul chambaragi; 2-val va aylantiruvchi g‘ildirak; 3-rul mexanizmi reykasi; 4-o‘ng va chap rul tortqisi; 5-burilish richagi; 6-buriluvchi g‘ildirak.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
26. Mavzu: Rul mexanizmi, rul yuritmasi, rul boshqarmasining yuritmasi.
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. Rul mexanizmi.
2. Rul yuritmasi.
3. Rul boshqarmasining yuritmasi.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi:” Rul mexanizmi, rul yuritmasi, rul boshqarmasining yuritmasi” mavzusi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilimlarini mustahkamlash.
|
|
|
| |
IEEE 802.11b standartining o‘ziga xos xususiyatlari

152
ko‘zda tutgan. Keyingi IEEE 802.11b
versiyada asosiy standartga
amaldagi qo‘shimcha hisoblanadigan 1, 2, 5,5 va 11 Mbit/s uzatish
tezliklari aniqlanadi.
Fizik daraja.
IEEE 802.11b standarti orqali 2,4 dan
2,4835 GGsgacha chastoatlar diapzonini ishlatish ko‘zda
tutilgan
bo‘lib, u sanoat, fan va tibbiyotda linsenziyasiz
foydalanish uchun
mo‘ljallangan. Ruxsat etish ishlab chiqaruvchiga beriladi va
buyurtmachiga
mahsulot
sotib
olinganidan
keyin
sertifikat
ko‘rinishida uzatiladi. Bu yerda ta’kidlash kerakki, O‘zRda bu
chastotalar diapazonidan foydalanish
sertifikatlardan tashqari,
Radiochastotalar bo‘yicha davlat qo‘mitasida (RCHDQ) ruxsatni
olinishi talab qilinadi.
Fizik darajada IEEE 802.11 standarti
orqali ikkita radiokanallar
turlari (DSSS va FHSS) ko‘zda tutilgan bo‘lib, ular o‘sha bir spektrni
kengaytirish texnologiyaini ishlatadi.
-boskich.
Yakuniy qism (10 daq)

-boskich. Yakuniy qism (10 daq)
B C toifa tuzil OMT Elmuratov X
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza. Kichik guruhlarda ishlash qoidasi 1. Talabalar ishini bajarish uchun zarur bilim va masalalarga ega bo’lmogi lozim. 2. Guruhlarga aniq topshiriqlar berilmog’i lozim. 3. Kichik guruh oldiga qo’yilgan topshiriqni bajarish uchun etarli vaqtajratiladi. 4. Guruhlardagi fikrlar chegaralanmaganligi va tazyiqqa uchramasligi xaqida ogohlantirilishi zarur. 5. Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari, o’qituvchi ularga yo’riqnoma berishi lozim. 6. Nima bo’lganda ham muloqotda bo’ling, o’z fikringizni erkin namoyon eting. Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
2,2 – 3 ball – a’lo 1,2 – 2 ball – yaxshi 0,5 – 1,1 ball – qoniqarli 1-guruh Rul mexanizmi. 1-o’quv topshiriq: 2-guruh. Rul yuritmasi. 3-guruh. Rul boshqarmasining yuritmasi. 26 Mavzu. Rul mexanizmi, rul yuritmasi, rul boshqarmasining yuritmasi. Reja: Rul mexanizmi. Rul yuritmasi. Rul boshqarmasining yuritmasi. Rul mexanizm boshqariluvchi g‘ildiraklarni yengil burish va uzatishlar sonini ko‘paytiradi. Hozirgi zamonaviy avtomobillarda chervyakli, vintli va shesternyali rul mexanizmlari ishlatiladi. Chervyak rolikli rul mexanizmi barcha yengil avtomobillarda (klassik komponovkadagi) va oldi boshqariluvchi o‘qiga 25kN gacha og‘irlik tushadigan yuk avtomobillarda kuchaytirgichsiz va 40kN og‘irlik tushadigan yuk avtomobillarda kuchaytirgich bilan qo‘llanishi mumkin. Reyka-shesternyali rul mexanizmi. Rul valiga mahkamlangan shesternya aylanganda reykani siljishiga sabab bo‘ladi va reyka ko‘ndalang tortqi vazifasini bajaradi. Rul mexanizmi, valdagi shesternyaning aylanma harakatini, reykaning ilgarilama qaytma harakatiga aylantiradi. Download 5,07 Mb.
|
IEEE 802.11 standarti va uning 802.11b kengaytmasi

149
ulanish tezliklarida ishlaydigan radioqurilmalar va tarmoqlar uchun
umumiy standartni ishlab chiqish bilan shug‘ullandi.
Standartni
yaratish bo‘yicha ishlar 7 yildan keyin yakunlandi va 1997 yilning
iyunida birinchi 802.11 spetsifikatsiyasi tasdiqlandi.
Lekin bu vaqtga
kelib, simsiz tarmoqlardagi qo‘yilgan dastlabki ma’lumotlarni uzatish
tezligi endi foydalauvchilar ehtiyojlarini qoniqtirmadi, shuning uchun
ishlab chiquvchilar yangi standartni yaratishga majbur bo‘ldi.
1999
yilning
sentyabrida
IEEE
oldingi
standartning
kengaytmasini tasdiqladi. IEEE 802.11b deb nomlanishi (shuningdek
802.11 High rate sifatida ma’lum) bilan u 11 Mbps (Ethernetga
o‘xshash) tezliklarda ishlaydigan simsiz tarmoqlar mahsulotlari uchun
standartni
aniqlaydi,
bu
qurilmalarni
yirik
tashkilotlarda
muvaffaqiyatli qo‘llashga imkon beradi. Turli ishlab chiqaruvchilar
mahsulotlarining moslashuvchanligi Wireless
Ethernet Compatibility
Alliance (WECA) deyiladigan mustaqil tashkilot tomonidan
kafolatlanadi. Bu tashkilot simsiz aloqa
industriyasi etakchilari
tomonidan 1999 yilda tashkil etilgan.
Lokal tarmoqlarga simsiz ulanshdagi ehtiyoj noutbuklar va
PDAlar kabi mobil qurilmalar
sonini ortishi bilan, shuningdek
foydalanuvchilarning o‘z kompyuterlariga tarmoq simini “tiqish”
zaruriyatisiz tarmoqqa ulanish istagini ortishi bilan oshib bormoqda.
Barcha standartlar kabi IEEE 802, 802.11 ISO/OSI
modelining
ikkita pastki fizik darajasi va kanal darajasida ishlaydi. Har qanday
tarmoq ilovasi, tarmoq operatsion tizimi yoki protokoli (masalan,
TCP/IP) ham Ethernet tarmog‘idagi kabi 802.11 tarmog‘ida
yaxshi
ishlaydi.
802.11a/b/g asosiy arxitekturasi, o‘ziga
xos xususiyatlari va
802.11a/b/g
xizmatlari
dastlabki
802.11standartda
aniqlanadi.
802.11a/b/g spetsifikatsiyalar atigi yuqoriroq ulanish tezliklarini
qo‘shish bilan faqat fizik darajaga tegishli bo‘ladi.
1-mavzu. Axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo’llanilishi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari

|
1-mavzu. Axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo’llanilishi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari
|
bet | 1/8 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 26,58 Kb. | | #102597 |
Bog'liq 1-mavzu. Axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo’llanilis-fayllar.org
1-mavzu. Axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo’llanilishi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari
1-mavzu. Axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo’llanilishi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari.
Reja:
1. Axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo’llanilishi rivojlanishining zamonaviy tendentsiyalari, ilg’or texnologiyalari tavsifi va sohada qo’llash aspektlari, rivojlanish tendentsiyasi.
2. Axborot texnologiyalariga dunyo axborot hamjamiyati rivojlanish talablari doirasida qo’yilayotgan vazifalar va ustuvor yo’nalishlar.
1. Axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatda qo’llanilishi rivojlanishining zamonaviy tendentsiyalari, ilg’or texnologiyalari tavsifi va sohada qo’llash aspektlari, rivojlanish tendentsiyasi.
Zamonaviy axborot texnologiyalari tizimi respublikamizda tez suratlarda rivojlanib bormoqda. Bugungi kunda turli kommunikatsiya vositalaridan foydalanib kelinmoqda. Kommunikatsiya vositalarini rivojlatnirish borasida qator qarorlar qabul qilingan. Respublikada axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi Qonunlar.
Axborotlashtirish to’g’risidagi qonuni (2003 y.)
Elektron raqamli imzo to’g’risidagi qonun (2003 y.)
Elektron hujjat aylanishi to’g’risidagi qonun (2004 y.)
Elektron tijorat to’g’risidagi qonun (2004 y.)
Elektron to’lovlar to’g’risidagi qonun (2005 y.)
O’zbekiston Respublikasining axborotlashtirish to’g’risidagi qonuni 2003 yilda qabul qilingan. Ushbu qonun 23 ta moddadan iborat bo’lib, uning maqsadi axborotlashtirish, axborot resurslari va axborot tizimlaridan foydalanish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo’llaniladi:
axborotlashtirish - yuridik va jismoniy shaxslarning axborotga bo’lgan ehtiyojlarini qondirish uchun axborot resurslari, axborot texnologiyalari hamda axborot tizimlaridan foydalangan holda sharoit yaratishning tashkiliy ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy jarayoni;
axborot resursi - axborot tizimi tarkibidagi elektron shakldagi axborot, ma’lumotlar banki, ma’lumotlar bazasi;
|
| |
Texnologik - Радиотехник тизимлар назарияси асослари

|
Радиотехник тизимлар назарияси асослари
|
bet | 83/112 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 20,58 Mb. | | #228451 |
Bog'liq Avtotransport tarmog\'i korxonalarini loyihalash M Musajonov (1)3.3.1. Texnologik loyihalash uchun dastlabki maTumotlar
Loyiha topshirigT asosida texnologik hisobni bajarish uchun quyidagi dastlabki maTumotlar tanlab olinadi yoki yetishmagan maTumotlar tahlil va hisoblash yo'li bilan aniqlanadi:
1. ATK o'mashgan joy va iqlim sharoiti;
2. Avtomobil va tirkamalar soni, turi, toifasi;
3. 0 ’ziag’dargichlarning ckspluatatsiya boshidan o’rtacha yurgan yoTi;
4. Ekskavator choTnichi sigTmining o’ziag’dargich yuk ko’tarishiga mosligi;
5. M.M.Protod}'akonov shkalasi bo’yicha tog’ jinsining qattiqlik koeffitsiyenti;
6. Uchastkaning 5% nishablikdan ortiq boTgan qismi umumiy masofaning qanday ulushini tashkil qilishi;
7. YoT qoplamasining turi;
250
3.3.2. Yo'Idan tasliqarida yuruvchi o’ziag’dargich avtomobiUarga tevnik xizmat ko’rsatish davriyligi va ish hajmi
Belorussiya avtomobil zavodining yo'ldan tashqarida yuruvchi o’ziag’dargich avtomobillarni ekspluatatsiya qilish bo'yicha qo'lianma hujjatida quyidagi 'texnik xizmat kohsatish turlari va ta’mirlash turlari tavsiya etilgan.
Kundalik xizmat ko’rsatish (KXK) ishlari harakat xavfsizligini la'minlovchi tizinilarni na/orat qilish, transport vositasining sanitar holatini talab darajasida saqlash, yonilg’i-moy va moylash mahsulotlari bilan tohdirish ishlarini o’z ichiga oladi. KXK ishlari bir kecha-kundizda bir marta, odatda, birinchi smena boshida bajariladi.
Birinchi, ikkinchi va uchinchi texnik xizmat koYsatish (TXK-1, TXK-2 va TXK-3) ishlari har belgilangan vaqt oralig’ida o’tkaziladi (ishlagan vaqti- moto-soatda yolci bosib o’tgan masofasi - km.da).
Mavsumiy xizmat ko’rsatish (MXK) ishlari transport vositalarini yilning sovuq va issiq fasllarida ishlashga tayyorlash uchun bajariladi. Bu ishlar 2-TXK va 3-TXKlar bilan birgalikda bir yilda ikki marta o’tkaziladi.
Quyida kar’yer o’ziag’dargichlaming resurs yo’li 3.16-jadvalda, texnik xizmat ko'rsatish davriyligi va ish hajmi 3.17-jadvalda keltirilgan.
3.16-jadval
|
| |
-rasm. 650 - Радиотехник тизимлар назарияси асослари

|
Радиотехник тизимлар назарияси асослари
|
bet | 58/112 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 20,58 Mb. | | #228451 |
Bog'liq Avtotransport tarmog\'i korxonalarini loyihalash M Musajonov (1)2.48-rasm. 650 ta avtomobil uchun taksomotor saroyining ishlab chiqarish
binosi:
i~bo’yash ustaxonasi; 2-bo’yoq tayyorlash xonasi; 3-lok-bo’yoq matcriallari ornbori; 4-clcktr shchiti xonasi; 5-tcmircbilik-ressora va misgarlik ustaxonasi; 6-kuzov ustaxonasi; 7-JT postlari; 8-TSh-2 postlari; 9-TXK-l postiari; 10-radio ta'mirlash ustaxonasi; i ) —ombor xona; 12-usta xooasi; 13-oraliq ombori; H-shina yig'ish ustaxonasi; 15-taksometr ustaxonasi; i6-shinalarni almashtirish postlari; 17-qoplamaehilik ustaxonasi; 18-elektrotexnik ustaxonasi: 19-karbyurator ustaxouasi; 20-kompressor xonasi; 21-moylasb materialiari oinbori va nasosxona; 22-akkumulyator ustaxonasi; 23-shamollatisli kamerasi; 24-bosh tnexanik bo'limi ustaxonasi; 25 -transl'onnator xoqasi; 26-shina ombori; 27-ehtiyot qism va agregatlar oinbori; 28-agrcgat ustaxonasi; 29-chiUutgar-xnexariik uslaxonasi.
i 75
Bozor iqtisodiyotiga o’tilishi munosabati bilan taksomotor saroylaridagi avtomobillar soni kamayib, korxona ishlab chiqarish bazalaridan boshqa muassasa va shaxsiy avtomobillarga scrvis xizmat ko'rsalish ishlarini amalga oshirishda foydalanilmoqda.
2.5.8. Kichik avtotransport korxonalarni loyihalashning o’ziga xos xususiyatiari
Rcspublika mustaqiilikka erishgandan so'ng ho'jalik yurilishning iqtisodiy asoslari tubdan o'zgardi, bozor munosabatlari shaklllandi. Buning natijasida avtoekspluatatsion korxonalar tarkibida tuzilmaviy o’zgarishlar yuz bermoqdaki, markazlashgan birlashmalar, kombinatlar, katta korxonalar raqobatga bardosh bera oladigan holgacha maydalashmoqda, yangi kichik va qo'shma korxonalar, transport kompaniyalari va xoldinglar paydo bo'lmoqda. Bundan tashqari, sanoat, qurilish, qishloq ho'jaligi, neft va gazni qayta ishlash va tarqatish hamda iqtisodiyotning boshqa tarmoqlarida kichi'k avtotransport korxonalari faoliyat ko'rsatmoqda. Ulaming o'ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat:
- ma'lurn muassasaga qarashli ho'ladi va uning tarkibida faoliyat ko’rsatadi;
- avtomobillar soni 15-50 atrofida bo'ladi;
- ATKda saqlash, zaxira qisntlar va yonilg’i-moy matcriallari bilan ta’minlash amalga oshiriladi;
- JT ishlarining murakkab va katta hajmli qismi asosiy muassasa tarkibidagi ustaxonalarda bajariladi yoki koopcratsiya bo'yicha boshqa ATKlarda bajariladi;
- TXK va JT ishlarining ko’p qismi mintaqaning o’zida bajariladi, o'sha yeming o'ziga jihozlar joylashtiriladi:
- faqatgina sanitariya-texnika va yong’inga qarshi yuqori talablar qo’yilgan ustaxonalargina miniaqadan ayrim xonalarga ajratiladi.
Quyida 25 ta avtomobil uchun loyihalangan ATKning bosh rejasi keltirilgan (2.49-rasm).
Loyihada TXK va JT binosi, KXK mintaqasi va saqlash joylari koTsatilgan bcflib, ATK binosi muassasa ishlab chiqarish binosiga tutash o’mashgan.
“0 ’zneftmahsulot” AK ga qarashli avlokorxonalar ham kichik korxonalarga misol boTa oladi. 2.50-rasmda “Urganchneftbaza” avtokorxonasining bosh rejasi keltirilgan.
176
1140«
|
| |
Yo’l - Радиотехник тизимлар назарияси асослари

|
Радиотехник тизимлар назарияси асослари
|
bet | 64/112 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 20,58 Mb. | | #228451 |
Bog'liq Avtotransport tarmog\'i korxonalarini loyihalash M Musajonov (1)3.1.1.2. Yo’l yoqasidagi stansiyalar
Ular yo'ldan o’tayotgan yengil, yuk avtomobillari va avtobuslarga texnik xizrnat ko’rsatish bilan shug'ullanadi. Ulaming ko'pchiligi 1...5 ishchi postiga cga bo’lib, yuvish, moylash, qotirish, sozlash va yo’lda sodir bo'ladigan buzuqliklami tuzatish bilan shug'ullanadi.
3.1.2. Avtomobillarga texnik xizmat ko'rsatish stansiyalarini tcxnoiogik hisoblash
ATXKS larining texnologik hisobi avtolransport korxonalari texnologik hisobiga o’xshaydi, ammo quyidagilar bilan farq qiladi:
avtomobillar rnijoz ehtiyojiga ko’ra stansiyaga kiradi. ATKlarda KXK, TXK-1, TXK-2, MXK reja asosida, JT ehtiyojga ko’ra bajariladi;
- stansiyalarda texnik xizmat koTsatishning turlari bo’yicha dastur aniqlanmaydi, balki kompleks xizmat ko’rsatiladigan avtomobillar soni (shaxar ATXKS), stansiyaga bir kunda kiradigan avtomobillar soni (yo’1 yoqasidagi ATXKS) bilan xarakterlanadi;
- mehnat hajmi stansiya quvvatiga monand har 1000 km yurgan yo'lga to’g’ri keladigan TXK va JT solishtirma ish hajrni bilan belgilanadi. Yig'ishtirish, yuvish, artish ishlari, sotishga tayyorlash va kafolat ishlari hajmi ayrim aniqlanadi.
3.I.2.I. Shaxar ATXKS ning texnologik hisobi
Dastlabki maTumotlar:
- yillik xizmat ko'rsatiladigan avtomobillar soni - Aj;
- ( 0 ’zDEUavto va Ko stansiyalarida ulaming soni yillik sotiladigan avtomobillar soniga bogTiq holda aniqlanadi).
- avlomobilning yillik oTtacha yurgan yoTi - Lyj km;
- avtomobilning yilda stansiyaga kirish soni-d;
197
- stansiyaning ish tariibi (yillik ish knni - Dy, kun, almashinuvlar soni-m, almashinuvlar davomiyligi-a, soai);
- yiilik sotiladigan avtomobillar soni, -As.
Yillik ishlar hajmini hisoblash, Stansiya yillik ish hajmiga TXK va JT, yig’ishtirish-yuvish, sotisii oldi tayyorligi, kafolat davridagi TXK va JT ishlari kiradi.
a) TXK va JTyillik ishlari hajmi:
-r, _ AvxLvXC,,'
1 lxk,jt ~ 1000 jshchi-soat (3-1)
bu ycrda: A, - yiilik xizmat ko'rsatiladigan avtomobillar soni;
Ly- a\homobilning yillik o’rtacha yui'gan yo’li, km;
1 txk, jt ~ TXK va JT solishtirma hisobiy ish hajmi, ishchi-soctt/1000 knu
TXK va JT ishlarining hisobiy solishtirma ish hajtni quyidagicha aniqlanadi:
l'ixkjt = j, XK3XKs, ishchi-soat/1000 km, (3.2)
bu yerda: tmIXkjrTXK va JT ishlarining me’yoriy solishtirma ish hajmi, ishcbi-soat/1000 km.
TXK va JT me’yoriy solishtinna ish hajmi avtomobil turkumiga ko'ra belgilangan (3.1-jadval).
3.1-jadval
|
| |