nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
S profil ishlatilganda ASN tarmog‘i funksiyalarining bo‘linishi

|
S profil ishlatilganda ASN tarmog‘i funksiyalarining bo‘linishi Pdf ko'rish
|
bet | 269/283 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 8,51 Mb. | | #102907 |
Bog'liq Raqamli mobil aloqaS profil ishlatilganda ASN tarmog‘i funksiyalarining bo‘linishi
Toifa
Funksiya
ASN tarmog‘i – S profili
TS
ASN shlyuz
Xavfsizlik
Autentifikator
+
Autentifikatsiyani
kechiktirish
+
Kalitlar
taqsim lagichi
+
Kalitlar oluvchisi
+
Foydalanuvchi
tayanch stan-
siyalar orasida
harakatlan-
ganida bosh-
qarish, “xen-
dover”
Ma’lumotlar yo‘llari
funksiyasi
+
+
Harakatda nazorat
qilish
+
Kontekst serveri va
kliyenti
+
+
Begona Mobile IP
agenti
+
Radiore-
surslarni
boshqarish
Radioresurslar
kontrolleri
+
Radioresurslar
agenti
+
Peydjing
Peydjing
kontrolleri
+
Peydjing agenti
+
Xizmat
ko‘rsatish
sifati
SF avtorizatsiya
+
SF menejer
+
510
36.3. Servis oqimlarga qo‘llaniladigan boshqarish va
avtorizatsiya funksiyalari
SFM (ingl. Service Flow Management) servis oqimlarni bosh-
qarish va SFA (ingl. Service Flow Authorisation) servis oqimlarni
avtorizatsiya bu QoS xizmat ko‘rsatish sifati bog‘liq va ASN tar-
mog‘ida joylashgan mantiqiy funksiyalardir. ASN tarmog‘ining S
profili TSda SFM funksiyani, SFM funksiya esa ASN shlyuzda
bajarilishini reglamentlaydi.
SFM tuguni IEEE 802.16e standarti servis oqimlarini yaratish,
ulanish, aktivlashtirish, modifikatsiyalash va o‘chirishga javobgar.
U AC (ingl. Admission Control) ulanishni nazorat qilish funksiyasi,
ma’lumotlar yo‘llari funksiyalari va assotsirlangan lokal resurslar
haqida axborotlardan iborat.
36.8-rasm. WiMAX tizimida AAA uchun protokollar steki.
|
| |
• HLR (ingl. Home Location Register) — mahalliy (“uy”) abo­

58
• EIR (ingl. Equipment Identity Register) —
qurilmalarni identi-
fikatsiyalash registri: tarmoq mobil stansiyalarining xalqaro identi-
fikatsion nomerlari – IMEI
(ingl. International Mobile Equipment
Identities) bo‘yicha ma’lumot bazasi hisoblanadi. EIR shuningdek
bir necha xavfsizlik vazifalarini ham bajaradi (masalan, qo‘ng‘i-
roqlarni taqiqlash).
• AuS (ingl. Authentication Center) –
avtorizatsiya markazi:
abonentni autentifikatsiyalash (aslligini tasdiqlash)
jarayonini
bajaradi.
GSM tarmoq arxitekturasiga GPRS texnologiyasini joriy
etilishi bilan tarmoqning kanal
kommutatsiyasi hamda paket
kommutatsiyasi rejimlarida ishlashi natijasida ham tovush, ham
ma’lumot trafiklarini uzatish imkoniyati paydo bo‘ldi. GRPS
texnologiyasi ma’lumotlarni yuqoriroq
tezlikda uzatish va pa-
ket kommutatsiyali tarmoqlar bilan o‘zaro ishlashini ta’min-
lash uchun GSM texnologiyasini davomchisi sifatida ishlaydi.
GRPS texnologiyasini ishlatish uchun GSM tizimi arxitektura-
siga quyidagi tarkibiy elementlar qo‘shimcha
tarzda kiritiladi
(4.3-rasm).
4.3-rasm. GRPS tarmog‘ining tuzilish sxemasi.
Tashqi tarmoq
-rasm. UMTS tizimlarining arxitekturasi.
•

62
4.5-rasm. Arxitektura LVP.
MSC/VLR turli tarmoq elementlarini (xususan, RNS nim-
tizimlari elementlarini) o‘zaro ulagan holda UMTS tarmog‘i ichi-
da ma’lumot almashuvini ta’minlab beradi. Shuningdek, MSC/
VLR boshqa MSClar, qisman
hududiy GMSC va yana boshqa
qismlar bilan ham ulanishni amalga oshiradi. MSC tarkibida-
gi VLR reestrida mehmon abonentlar uchun ko‘rsatilgan aloqa
xizmatlari,
shuningdek, tizimning xizmat ko‘rsatish doirasidagi
AUlarning joylashgan o‘rni haqidagi aniq ma’lumotlar saqlanadi.
HLR reyestri, SGSN va GGSN
tugunlari xuddi GSM tarmoq-
laridagi kabi vazifalarni bajarishadi.
Operatorlar o‘zlariga mos tarmoq konfiguratsiyalarini yara-
tishlari uchun UMTS tizimining arxitekturasi yetarli darajada
moslashuvchan va universaldir.
UTRAN tarmog‘i 4 ta asosiy interfeysdan
foydalanishini eslab
o‘tamiz:
G standartlari - Raqamli mobil aloqa

53
• xizmatlar sifati
(ingl. Quality of Service –
QoS)ni “boshi-
dan-oxirigacha” (ya’ni, “so‘nggi foydalanuvchidan – so‘nggi foy-
dalanuvchigacha” zanjirida) boshqarishni qo‘llanilishi;
• yangi “transport” kanallarini kiritish hisobiga signal uzatuv
chi fizik muhitdan foydalanishning samaradorligini oshirish;
• MGW va SoftSwitch mediashlyuzlarini tadbiq etish yo‘li
bilan tayanch tarmog‘i
(ingl. Core Network) trafigini
optimal-
lashtirish;
• tarmoqda IP protokolidan foydalanishni maksimal ken-
gaytirish;
• adaptiv (moslashuvchan) ovoz kodeklarining xilmaxilligi
(AMR-NB, AMR-WB, AMR-WB+);
• turg‘un aloqa tarmoqlari bilan konvergensiyalash (SS7 sig-
nalizatsiyasi asosida);
• “IP asosidagi ovoz”
(ingl. VoIP) xizmatidan foydalanish im-
koniyatlari;
• intellektual antenna tizimlari (yo‘naltirish diagrammasini
adaptiv holda boshqaruvchi “smart-antennalar”)dan foydalanish
imkoniyatlari.
Biroq, UMTS standartining (va barcha 3G standartlarining)
2G standartlariga nisbatan asosiy ajratib turuvchi xususiyati –
bu ma’lumot uzatish tezligini mumkin qadar oshirilishi bo‘lsa
ajab emas. UMTS tizimining asl darajasida ma’lumot
uzatish
tezligini nazariy 2Mbit/sek gacha yetkazish imkoni mavjud.
HSPA va HSPA+ kabi UMTS bazasida qurilgan yangi tex-
nologiyalarning ishlatilishi natijasida, yuqorida bayon etilga-
nidek, muvofiq ravishda 14Mbit/sek va 100Mbit/sek
gacha
tezliklarni ta’minlash mumkin. Shu bilan, UMTSning hatto
asl variantidagi tezlik ko‘rsatkichlari ham GSMdagi 9,6kbit/
sek yoki hatto GPRSdagi 171kbit/sek va EDGEdagi 474kbit/
sek tezlik ko‘rsatkichlariga nisbatan so‘zsiz progress (o‘sish)
hisoblanadi va Internet tarmoqlariga va boshqa “tezkor” ser-
vislarga mobil terminallar orqali keng polosali ulanish im-
koniyatlarini beradi.
UMTS standarti radiointerfeysi texnologiyasi

55
W-CDMA texnologiyasi har bir kanalda 5MGslik polosada
spektrni to‘g‘ri ketma-ketlikda kengaytirish — DSSS
(ingl. Di-
rect-Sequence Spread Spectrum) uslubiga asoslangan. Dastlab bel-
gilangan chiplar oqimining tezligi (4,096 Mchip/sek) keyinchalik
boshqa texnologiyalar bilan moslashish maqsadida biroz kamay-
tirildi (3,84 Mchip/sek gacha).
W-CDMA texnologiyasi chek-
langan harakatdagi abonentlar uchun talab qilingan 2 Mbit/sek
gacha va yuqori harakatdagi abonentlar uchun 384Mbit/sek gacha
ma’lumot uzatish tezliklarini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Ishlab chiquvchilar tomonidan W-CDMA texnologiyasining
ikki varianti taklif etilgan: chastota va vaqt bo‘yicha duplekslash
asosidagi juftlik
(ingl. munosib ravishda FDD W-CDMA va TDD
W-CDMA). Ular uchun 2110–2170MGs va 1920–1980MGs po-
losalarida poylik chastotalar hamda 1900–1920MGs va 2020–
2025MGs polosalarida 25MGs gacha poysiz chastotalar ajratish
taklif etilgan. FDD W-CDMA texnologiyasini tashkil etish prin-
siplari ko‘p jihatdan cdmaOne texnologiyasinikiga o‘xshasada, le-
kin, tabiiyki, W-CDMA texnologiyasi ancha murakkabroq. Prin-
sipial farqlaridan biri — FDD W-CDMA asosidagi tarmoqlar ham
sinxron, ham asinxron rejimlarda ishlashi
mumkinligi hisoblana-
di. Juft kanallarga 5MGs chastotani ajratish imkoniyati bo‘lma-
gan hollar uchun TDD W-CDMA versiyasi qo‘l kelishi mumkin.
Vaqtli duplekslash prinsipi oddiy bo‘lib, butun vaqt diapazoni teng
kanal intervallari (oraliqlari) ketma-ketliklariga bo‘linadi. Har bir
kanal intervali davomida har bir mantiqiy kanalda (kodli taqsim-
lash asosida) faqat bir yo‘nalishda, yo “pastga” yo‘nalishda, yoki
“yuqoriga” yo‘nalishda uzatish amalga oshiriladi. Shu tarzda,
ma’lum vaqt oraliqlarida barcha kanallar yoki chiquvchi,
yoki ki-
ruvchi bo‘ladi. Kiruvchi/chiquvchi kanallarning oraliq intervallari
orasidagi munosabat va ketma-ketlik ikki tomonga uzatilayotgan
trafikning intensivligiga (faolligiga) bog‘liq ravishda moslashuv-
chan tarzda o‘zgarishi mumkin. Bu esa asimmetrik ma’lumot
uzatuvchi ko‘plab ilovalar (masalan, Internetga ulanish) uchun
o‘ta muhim.
56
FDDdan farqli ravishda TDD rejimi W-CDMA tarmog‘idan
sinxronlikni
talab qiladi, qolgan hollarda esa ularning parametr-
lari deyarli bir-biriga mos tushadi.
IEEE802.16. standartida xavfsizlik talablarini ta’minlash

512
bajarilishi ssenariylaridan iborat ma’lumotlar bazasi hisoblanadi. Siyosat
funksiyasi va unga mos baza CSNda ham uy tarmog‘i,
ham mehmon
tarmog‘i uchun qo‘llab-quvvatlanadi.
WiMAX tarmoqlarida axborot xavfsizligi masalalariga bag‘ishlan-
gan nimsarlavhaga yakun yasab, yagona 36.2-jadvalga IEEE 802.16
standartida foydalaniladigan axborot xavfsizligi bo‘yicha qo‘yiladigan
talablarni qoniqtirish uchun usullarni kiritamiz.
Bobni tugashida ta’kidlaymizki, WiMAXWiMAX katta imkoni-
yatlarni, yuqori aloqa sifatini va xavfsiz ulanishni taqdim etishga
qodir keng polosali simsiz ulanishning to‘laqonli vakili hisoblanadi.
Bularning barchasi bu standartning keyingi
rivojlanishini va uning
amalda keng tarqalishini ko‘zda tutishga asos bo‘ladi.
Lekin, shu bilan birga WiMAX tizimlarining kelajagi mavjud va pes-
simistik taxminlar, avvalo, LTE mobil aloqa tizimlari bilan boshlan-
gan raqobatga urinishga bog‘liq.
Haqiqatan, LTE tarmoqlarining keng
qurilishi faqat 2010-yilning oxirida boshlandi, shuning uchun aniqlash
kerakki, qaysi bir texnologiya ko‘proq “yashovchanlikka”
egaligini no-
moyon etadi.
• SGSN (ingl. Serving GPRS Support Node) — GPRSni

60
UMTS strukturasi GSM tarmoqlarining
nimtizimlari bilan ish-
lashda kanal kommutatsiyasini ta’minlaydigan tarmoq element-
lariga va tayanch tarmog‘i — CN
(ingl. Core Network)da GPRS
nimtizimi bilan ishlash uchun paket kommutatsiyasini ta’min-
laydigan elementlarga asoslangan. Shuni uchun UMTS tizimi-
ning tayanch tarmog‘i GSM/GPRS tarmoqlaridan bizga ma’lum
bo‘lgan: MSC (bu yerda, VLR bilan birga), HLR, AuC, SGSN
va GGSN tugunlari, shuningdek, kanal kommutatsiyasilik tash-
qi tarmoqlar bilan o‘zaro ishlash uchun shlyuz — GMSC
(ingl.
Gateway Mobile services Switching Center)larni o‘z ichiga oladi.
UMTS tizimining GSM/GPRS tizimlaridan asosiy farqi –
uning
radiointerfeysining tashkil etilishida. Bunda radiointerfeysni bu-
tunlay yangi tarmog‘i — UTRAN
(ingl. UMTS Terrestrial Radio
Access Network) ishlatiladi. UTRAN tarmog‘ida ishlash uchun
biroz o‘zgartirishlar talab qilinadi, xususan yangi radiotarmoq
kontrollerlari — RNC
(ingl. Radio Network Controller) va yan-
gi
nom olgan tayanch stansiyalar (ingl. Node B)dan foydalanish
kerak bo‘ladi.
Funksional jihatdan tarmoq tuzilmasi Yer usti radioulanish
tarmog‘i — UTRAN va tayanch tarmog‘i — CNlardan iborat
(4.4-rasmga qarang). GSM tarmoqlardan farqli ravishda UMTS
tarmoqlarida foydalanuvchi qurilmasi — UE
(ingl. User Equip-
ment — abonent uskunasi) deb nomlanadi.
Bunga sabab shuki
UMTS tarmoqlarida UE nafaqat mobil stansiya vazifasini, balki
ma’lumot uzatish terminali funksiyalarini ham bajaradi.
UTRAN tarmog‘i tayanch tarmog‘i CNga ulangan RNS
(ingl.
Radio Network Subsystem) radioulanish tarmoqlarining nimtizim-
lari majmuasidan tashkil topgan. RNS nimtizimi RNS kontrolleri
va bir yoki bir nechta tayanch stansiyalar Node B larini o‘z ichiga
oladi.
Radiotarmoq kontrolleri — RNS tayanch stansiyalarning bosh-
qaruvini bajaradi hamda MSC/VLR —
mobil kommutatsiya
markazi bilan o‘zaro ishlashni amalga oshiradi. RNSning asosiy
vazifalariga quyidagilar kiradi:
Guruh 
Bahosi - Jo‘rabek yarashev dilnavoz murotova

|
Jo‘rabek yarashev dilnavoz murotovaBog'liq MUSIQA O’QITISH METODIKASIGuruh
Bahosi
Guruh
xatosi
To‘g‘ri
javob
Yakka
xato
Yakka
baho
Harakatlar mazmuni
2
Re
5
Sol
1
Do
6
Lya
4
Fa
7
Si
3
Mi
8 – bosqichda:
- O‘qituvchi “To‘g‘ri javob” ustunida berilgan raqamlar bilan “Yakka baho” ustunida
berilgan raqamlarni (yoki aksincha) solishtirishni va agar bu raqamlar mos kelsa, “Yakka xato”
ustuniga “+” belgisini qo‘yishni, mos kelmasa “-” belgisini qo‘yishni so‘raydi. “Yakka xato”
ustunidagi “+” belgilari sonini yuqoridan pastga qarab sanab chiqib, umumiy sonini yozib
qo‘yish kerakligini uqtiradi.
9 – bosqichda:
- O‘qituvchi xuddi shu tartibda “To‘g‘ri javob” va “Guruh bahosi” ustunlaridagi
raqamlarni solishtirib chiqib, “Guruh xatosi” ustunini “Yakka xato” ustuni kabi to‘ldirishni
so‘raydi. So‘ngra yuqoridan pastga qarab “+” belgilari soni sanab chiqiladi va umumiy son
yozib qo‘yiladi.
10 – bosqichda:
- O‘qituvchi yakka va guruh xatolarining umumiy soni bo‘yicha tushuncha beradi, ularni
alohida-alohida sharhlab beradi.
“Yakka xato” bo‘limi va “Guruh xatosi” bo‘limidagi umumiy sonlarning sharhi:
O‘quvchilarning (guruhning) javoblari o‘qituvchi tomonidan berilgan “to‘g‘ri javob”ning
1-25 % ga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa “1” ball, 26-50 % ga to‘g‘ri kelsa “2” ball, 51-75 % ga kelgan
bo‘lsa “3” ball, 76-99 % ga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa “4” ball, 100% ga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa “5”
ball, deb baholash mumkin.
|
| |
Toshkent farmasevtika instituti

Toshkent farmasevtika instituti
Download
261,56 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/22
Sana
08.01.2024
Hajmi
261,56 Kb.
#132486
Download
261,56 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Toshkent farmasevtika instituti
Download
261,56 Kb.
Matnni ko'rish
Sotali aloqa interfeyslari

71
KSATning yana bir xossalaridan biri — bu o‘z tarkibiga ko‘p
emas sondagi chastotali kanallarini kirituvchi ajratilgan chastota-
lar polosasining qat’iyan cheklanganligidir. Bundan shunday ta-
lab kelib chiqadiki ajratilgan diapazonni mumkin qadar ratsional
foydalanish, uning ishlatilishini optimallash va aloqa tizimining
sig‘imini oshirish zarur.
Boshqa xossasi shundan iboratki, sotali aloqada ishlatiluvchi
chastotalar polosalari detsimetr diapazoniga taalluqlidirlar. Det-
simetrli radioto‘lqinlar, to‘g‘ri ko‘rinish ko‘lami bo‘yicha tarqaladi
va bu chastotalarda difraksiya zaif namoyon bo‘lsada, molekulyar
yutilishlar va gidrometyorlardagi (qor, yomg‘ir) yutilishlar deyarli
yo‘qdir.
5.1-jadvalda
GSM standartida keltirilgan chastota polo-
salari ishlatiladi.
5.1- jadval
-bob uchun havolalar - Muqaddima

|
Muqaddima
|
bet | 104/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга4-bob uchun havolalar
1. Glazunov I.S. Uch qatorli tizim yordamida PW uchastkalarida qazib olish quduqlarining ratsional panjaralarini aniqlash. - M. TsNIIAtominform, 1974 yil.
2. Lunev L.I., Grabovnikov V.A., Tolkunov B.L. Metalllarni yer ostida yuvishning muhandislik hisoblari: O'quv-uslubiy qo'llanma. - M. MGRI, 1977 yil.
3. Loginov V.G., Malyshev L.G., Garifullin Sh.L. Quduqlarni kislotalash bo'yicha ko'rsatmalar. - M. Nedra, 1966 yil.
4. Beletskiy V.I., Sodiqov R.X., Baxurov V.G. Uranni sulfat kislota eritmasi bilan er osti yuvishda tog` jinslarining filtrlash xossalarining o`zgarishi haqida. - M. Atom energiyasi, 1971 yil.
5. E.A. Bulatov. Burg'ulash muhandisi uchun qo'llanma. - M. Nedra, 1985 yil.
6. Gorshkov V.I., Safonov M.S., Voskresenskiy N.M. Qarama-qarshi oqim ustunlarida ion almashinuvi. - M. Nauka, 1981 yil.
7. Bochever F.M., Garmonov I.V., Lebedev A.V., Shestakov V.M. Asoslar
gidrogeologik hisob-kitoblar. Moskva: Nedra, 1969 yil.
8. Danishevskiy V.S., Tolstix I.F., Milshtein V.M. To'ldirish materiallari bo'yicha ma'lumotnoma. M. Nedra, 1973 yil.
9. Nevskiy B.V., Sadonin V.G., Veselova L.N. Vodorod konlarini yer osti yuvish yo'li bilan o'zlashtirish. M. TsNIIAtominform, 1982 yil.
10. 1-bo'limga qarang [13].
5-bob uchun havolalar
1. Puchkov JI.A., Sharovar I.I., Vitkalov V.G. Konlarni o'zlashtirishning geotexnologik usullari: Universitetlar uchun darslik. - M. Konchilik kitobi nashriyoti, 2006 y.
2. Arens V.J. Qazib olishning geotexnologik usullari. - M. Nedra, 1975 yil.
3. Kedrovskiy A.A. Er osti yuvish komplekslari. - M. Nedra, 1991 yil.
4. Abdulmanov I.G., Fazlullin M.I., Moseee A.F., Pimenov M.K., Savinova N.K. Er osti yuvish komplekslari. M., Nedra, 1992 yil.
5. Mosinets V.N., Lobanov D.P., Tedeev M.N. Er osti yuvish konlarini qurish va ulardan foydalanish. M. Nedra, 1987 yil.
6. Lunev L.I., Grabovnikov V.A., Tolkunov B.L. Metalllarni yer ostida yuvishning muhandislik hisoblari: O'quv-uslubiy qo'llanma. M. MGRI, 1977 yil.
7. Ivanov V.G., Belogrud I.N. Geotexnologik komplekslarni loyihalash. M. MGRI, 1989 yil.
8. Simakov V.A. Konning yillik mahsuldorligi. M.: MGRI, 1976 yil.
9. Chesnokov N.I., Petrosov A.A., Vinogradov A.A. Uran konlarini o'zlashtirish bo'yicha qarorlarni optimallashtirish. M. Atomizdat, 1974 yil.
10. 1-bo'limga qarang [11].
11. 3-bo'limga qarang [9].
|
| |
-chizma - O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi buхоrо davlat univеrsitеti

11
energiyasini hosil qiluvchi qurilmalar – fotoelektr qurilmalar ishlab chiqarish yo‘lga
qo‘yilgan. Ammo, bu borada iqtisodiy qulay sharoit yaratish bilan sohani rivojlantirish
uchun asos bo‘ladigan huquqiy bazani takomillashtirish, uni
tartibga soladigan yagona
qonun loyihasining ishlab chiqilishi va qabul qilinishi shubhasiz muhim ahamiyatga
egadir. Respublikamiz hududidagi qayta tiklanadigan muqobil
energiya manbalarining
ulushi 50984,6 million tonna neft ekvivalenti (mln.t.n.e
1
.)
deb olinadigan bo‘lsa, suv
energiyasi 9,2, quyosh energiyasi 50973, shamol energiyasi 2,2 mln. t. n.e.ga teng.
O‘zbekistonda muqobil energiya manbalaridan foydalanish katta istiqbolga ega
va bu borada samarali
ishlar amalga oshirilib, ilmiy tajribalar to‘plangan. Ayniqsa,
quyosh energiyasidan foydalanish borasida boy tajriba mavjud. Quyosh energiyasining
yillik salohiyati neft ekvivalentida 51 milliard tonnadan oshadi. Bu esa, quyosh
energiyasidan elektr ishlab chiqarish, issiq suv va isitish tizimi bilan ta’minlash, meva-
poliz mahsulotlarni quritish va saqlash, sho‘r va minerallashgan suvlarni chuchitish,
yer ostidan suv chiqarish va boshqa ko‘plab maqsadlarda keng foydalanish imkonini
beradi.
Hozirgi vaqtda O‘zbekistonda 225 ta neft va gaz konlari ma’lum. Ulardan: 51 ta
kondan –
Stabillashtiruvchi transformatorlar

|
Stabillashtiruvchi transformatorlar
|
bet | 46/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. PirmatovStabillashtiruvchi transformatorlar. Bunday transformatorlar elektr yuritmada va avtomatik rostlash sistemalarida rostlanadigan kattalikning hirinchi hosilasi bo‘yicha teskari bog‘lanishni hosil qilish uchun tabaqalashtiruvchi bo‘g‘inlar sifatida tez-tez foydalaniladi. Transformatorning bunday sifatda foydalanilishi, ikkilamchi chulg‘am kuchlanishi U2ning magnit oqimi o‘zgarish tezligi (dO/dt)ga mutanosib ravishda bo‘lganligiga asoslangan.
Chastotani o ‘zgartirish uchun transformator. O'zgaruvchan tok chastotasini ikki va uch karra oshirish uchun transformator sxemalari kcng qo'llanilmoqda.
Chastotani uch karra oshirish uchun transformator sxemalari f, chastotali uch fazali tarmoqqa ulangan transformator o‘zaklarining kuch- li to'yinishi tufayli hosil bo‘ladigan uchinchi garmonikadan foydala- nishga asoslangan. Bunday holda EYK ning uchinchi garmonikalari katta qiymatga ega bo‘lib, ikkilamchi chulg‘amni «ochiq uchburchak» ko‘rinishga o‘tkazilsa uch marta katta (f3=3f,) boMgan chastotali kuchlanish manbayiga ega bo'lamiz.
Elektrlashtirilgan temiryo‘1 va shahar elektr transportlari
uchun kuch transforniatorlarining o‘ziga xos xususiyatlari
Elektrlashtirilgan temiryo‘l transporti (masalan, elektrovoz) uchun kuch transformatorlari. Elektrlashtirilgan temiryo‘l transporti yuksak icxnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarga ega va ekologik jihatdan toza bo'lgan lr.insportdir. Shu tufayli MDH mamlakatlarida, shu jumladan ()‘/.bekistonda ham elektrlashtirilgan temiryo‘l va shahar elektr transport- lari keng rivojlanmoqda.
Elektrlashtirilgan temiryo‘1 transportida tortish («asosiy ta'min- lovchi») transformatorining asosiy vazifasi elektr tarmog‘i kuchlanishi 11 ni tortish elektr motori uchun zarur bo‘lgan kuchlanishga qadar kamaytirib berishdan iborat (9.4-rasm).
|
| |
Mustaqil ish mavzu: signallarning interpolyatsiyalash va approksimatsiyalash usullari

|
Mustaqil ish mavzu: signallarning interpolyatsiyalash va approksimatsiyalash usullari
|
bet | 1/5 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 165,14 Kb. | | #250176 |
Bog'liq Mustaqil ish mavzu signallarning interpolyatsiyalash va approks
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
MUSTAQIL ISH
MAVZU: SIGNALLARNING INTERPOLYATSIYALASH VA APPROKSIMATSIYALASH USULLARI
Bajardi: TT-21-03-guruh talabasi
ESHQOBILOV KAMOLIDDIN XO’JAMIYOR O’G’LI
Tekshirdi: QILICHOV JASUR
Baho:___________
SAMARQAND 2023
Reja.
Kirish
Signallarga raqamli ishlov berish va uning imkoniyatlari
Aniq tugunlardagi interpolyatsiya
Lagranj interpolyatsiya formulasi
Tugunlarga yaqinlashish interpolyatsiyasi
Splayn – funksiyalar yordamida approksimagtsiyalash
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
KIRISH
Bizga ma’lumki, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari salohiyati o’zaro muomila qilish va axborot ayirboshlashning prinsipial jihatdan yangi shakllari va imkoniyatlarini ochadi, fuqarolik jamiyati barpo etilishi va mustahkamlanishiga ko’maklashadi, iqtisodiy islohotlar va mamlakatning demokratik rivojlanishi jarayonlarini jadallashtirish imkonini beradi.
O’zbekiston Respublikasi shakllanayotgan global axborot jamiyatida munosib o’rinni egallashga intilmoqda. Ushbu maqsadlarga erishish uchun mamlakat hukumati tomonidan O’zbekistonda axborotlashtirish jarayonlarini faollashtirish, zamonaviy axborot-kommunikasiya texnologiyalarini tez sur’atlarda rivojlantirish, ularni iqtisodiyot va jamiyatning barcha sohalarida joriy etish hamda foydalanishning strategik ustuvorliklari belgilandi.
Axborotlashtirish sohasidagi islohotlar izchil olib borilayotgani natijasida respublikamizning barcha tarmoqlari va davlat boshqaruvi organlari oldiga qo’yilgan vazifalardan kelib chiqib, zamonaviy axborot-kommunikatsion texnologiyalari va telekommunikatsiya tizimlarini rivojlantirish va ularni hayotga keng joriy qilinishiga erishilmoqda.
Hozirgi vaqtda signallarga raqamli ishlov berish qo‘yidagi sohalarda: raqamli televideniya, radiolokatsiya, aloqa, meditsina, multimediya, nutqni analizlash va IR telefoniya da qo‘llash prinsipial qiymatga egadir. Bugungi kundagi zamonaviy IP tarmoqlarda ma’lumotlar trafigini asosiy tashkil etuvchilari sifatida kommutatsiya paketlari rejimida nutqni jo‘natishdir. Shunday ekan real vaqt rejimida talab darajasidagi sifatli nutqni jo‘natishni tashkil etish ancha qiyinchiliklarni to‘g‘diradi. Ayniqsa ovozli va audio signallarni siqish va filtrlash qo‘yidagi sohalarda qo‘llanilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Bularga:
biometriya;
qurilmalarni ovozli boshqarish;
logopediya; - telekommunikatsiya; - IP telefoniya.
|
| |
ASN profillari va xavfsizlik

|
ASN profillari va xavfsizlik Pdf ko'rish
|
bet | 268/283 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 8,51 Mb. | | #102907 |
Bog'liq Raqamli mobil aloqaASN profillari va xavfsizlik
NWG tarmog‘ini tashkil etish bo‘yicha ishchi guruh to-
monidan mos ravishda A, B va S deyiladigan ASN ulanish tar-
mog‘ining uchta profili aniqlandi. Uskunalar ishlab chiqaruv-
chilari va xizmatlar provayderlari bu profillardan birini tanlashi
mumkin. A va S profillar markazlashtirilgan ASN shlyuzlardan
foydalanadi, bunda S profilda tayanch stansiyalar RRM radio-
resurslarni boshqarish va “xendover” funksiyalarini ishlatilishi-
ga bevosita javobgar hisoblanadi. B profil tayanch stansiyalar
darajasida ASN tarmog‘ining kalit funksionalligini bajaradi, bu
markazlashtirilgan ASN-shlyuzning zaruratini olib tashlaydi.
Shuningdek, ta’kidlaymizki, so‘nggi vaqtlarda faqt V va S pro-
fillarni qo‘llash bilan A profildan foydalanish ko‘pincha inkor
qilinmoqda.
S profil qo‘llaniladigan xavfsizlik funksiyalarini bajarilishini
ko‘rib chiqamiz.
36.2-jadvalda S profil ishlatilganda TS va ASN shlyuz orasida
ASN tarmog‘i funksiyalarining (xavfsizlik funksiyasi qo‘shilganda)
bo‘linishi keltirilgan.
S profil uchun ASN tarmog‘i xavfsizligi arxitekturasi 36.9-rasm-
da ko‘rsatilganidek, tayanch stansiya va ASN shlyuz orasida R6
tayanch nuqtasi orqali o‘zaro ta’sirlashishga asoslangan.
Yuqorida bayon etilganidek, CSN kommutatsiya tarmog‘i
WiMAX tarmog‘i yadrosi hisoblanadi va ASN tarmog‘ini
boshqaradi va AAA, DHCP server va boshqa funksiyalarni ba-
jaradi. CSN shuningdek, boshqa operatorlar tarmoqlari bilan
ulanishga, shuningdek, operator tarmog‘i ichida va turli oper-
atorlar tarmoqlari orasida “rouming”ni ta’minlashga javobgar.
36.7-rasmda WiMAX tarmog‘ida AAA funksiyalarni bajarili-
shi uchun protokollar steki keltirilgan. EAP protokoli R1/R3/R5
tayanch nuqtalari ustida, AKA va TLS/TTLS kabi EAP protokol-
lari esa R2 tayanch nuqtasi ustida ishlaydi.
Ham AUni, ham foydalanuvchining o‘zini autentifikatsiyalash
talab qilingan hollarda va bunda autentifikatsiya AAA serverga
508
bog‘langan bo‘lsa, bir necha PKMv2 usullari o‘zaro autentifikat-
siyalashdan mustaqil ravishda EAP-TTLS dan foydalanadi. Ik-
kilangan autentifikatsiyada oldin AU autentifikatsiyalanadi,
keyin foydalanuvchini EAP autentifikatsiyalash bo‘lib o‘tadi,
undan keyin AU IP xizmatlarga ulanishni oladi. EAP-TTLS
autentifikatsiyada ikkilangan autentifikatsiya mos AAA serverga
tunnellashtirishsiz bo‘lib o‘tadi (har ikkala holda o‘sha bir AAA
serverdan foydalaniladi), buning natijasida autentifikatsiya ja-
rayoni tezlashadi.
Tayanch
stansiyasi
ASN(C profil)
Autentifikatsion
almashish
Autentifikatsiya
almashish
protokoli
Autentifikatsiya
kalitini uzatish
protokoli
R6
Kalitlar qabul
qilgichi
Kalitlar
taqsimlovchi
AAA serveri
Autenfikator
36.7-rasm. S profili uchun ASN tarmog‘i xavfsizligi arxitekturasi.
|
| |
Krioo‘tkazgichlar - J. S. Salimov, N. B. Pirmatov

|
J. S. Salimov, N. B. Pirmatov
|
bet | 154/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. PirmatovKrioo‘tkazgichlar — bu tozalangan jnetalldan yasalgan o‘tkazgichlar chuqur sovitilgan holatda foydalanilganda yuksak elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lsa ham o‘ta o‘tkazuvchanlik holatga o‘tmaydi.
0‘ta o‘tkazgich va krioo‘tkazgichlarni elektr mashinasozlikda qo'llash odatdagi EM lariga va transformatorlarga nisbatan (bir xil quwatda) ularning gabaritlari va massasini keskin kamaytirishga hamda ularning FIK ni oshirishga imkon beradi. Bu esa katta iqtisodiy samaradir.
Ayrim mamlakatlar (Shveysariya, Yaponiya, AQSH, Xitoy va Rossiya) da azotning suyuqlikka aylanish temperaturasi (— 196)°C dan oshgan qiymatlarda ham o‘ta o‘tkazuvchanlik xossasiga ega bo‘lgan materiallar ixtiro qilingan.
0‘ta o‘tkazuvchan materialni olish uchun suyuqlantirilgan geliyning o‘rniga suyuq azot ishlatilsa, kriogen davri (tsikli)ning samarasi 10 martadan ham ko‘p oshadi. Agar azotni havodan olib suyuqlantirish suyuq geliyni olishga nisbatan 20 marta arzon ekanligi hisobga olinsa, bu samaraning salmog‘i yana ham anchaga oshadi.
Elektr izolatsiya materiallari
Bu izolatsiyalarga: qizishga chidamlilik, yuksak elektr va mexanik mustahkamlik, namga bardoshlik, yaxshi issiq o'tkazuvchanlik va egiluvchanlik kabi asosiy talablar qo ‘yiladi.
Izolatsiyaning qizishga chidamliligi ishning ishonchliligini aniqlovchi asosiy talabidir. EM sining normal ish sharoitlardagi xizmat muddati 15-20 yil bo‘lishi kerak, bu esa, asosan izolatsiyaning xizmat muddati bilan aniqlanadi. Agar izolatsiya standartda belgilangan me’yoriy temperaturadan taxminan 8+10°C ga oshirilgan sharoitda ishlatilsa, o‘zining izolatsion xossasi va mexanik mustahkamligini yo‘qotishi tufayli, EM ning xizmat muddati 2 marta kamayadi,
Elektr mashinasozligida va transformatorsozlikda qo'llaniladigan elektr izolatsiya materiallarini qizishga chidamlilik xossasi bo‘yicha yettita klassga bo‘linadi (izolatsiyani qavs ichida ko‘rsatilgan temperaturagacha davomli ishlatish mumkin):
Y (80 °C) klassiga: paxta, tabiiy ipak, selluloza, plastmassa va boshqa sintetik materiallar kiradi. Ular asosan ayrim elektr apparatlarida qo ‘llaniladi.
A (105 °C) klassiga: getinaks, tekstolit, loklangan mato, elektrokarton, transformator moyi, kapron, emal izolatsiyalar va boshqalar kiradi. Bu klassdagi izolatsiya materiallari asosan transformatorsozlikda qo ‘llaniladi.
E (120 °C) klassiga: emal, epoksid smola (qatron), lavsan va boshqa sintetik materiallar kiradi. Ular asosan kam quvvatli EM larda qo ‘llaniladi.
B (130 °C) klassiga: mikanit, mikalenta, asbest va shisha tola materiallar kiradi. Uiar o‘rta va katta quvvatli EM lami tayyorlashda keng qo ‘Haniladi.
|
| |
-ilova
 


Klaster - Plankali taqilmalarni, ikkita mag‘izli, to‘qima. O’quv amaliyotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
Plankali taqilmalarni, ikkita mag‘izli, to‘qima. O’quv amaliyotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 4/4 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #139399 |
Bog'liq Mavzu 222-ilova
Klaster
3-ilova Klаstеrni tuzish qоidаsi
B/B/Busulidanfoydalanibmavzunikengroqyoriting.
Bilaman
|
Bilishni xohlayman
|
Bilib oldim
|
|
|
|
|
|
|
4-ilova
5-ilova uyga vazifa
Yo`riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 40720705 Tikuv buyumlarini konstruksiyalash, modellashtirish texnologiyasi
O`quv amaliyot nomi: Tikuv buyumlariga texnologik ishlov berish
22. Mavzu: Plankali taqilmalarni, ikkita mag‘izli, to‘qima.
№
|
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar, asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
1
|
Bitta mag‘izli taqilma
|
Mag‘izning
o‘ngini asosiy detaining teskarisiga qaratib
qo‘yib, taqilma qirqimi asosiy detal
tomonidan ag‘darma chok bilan tikiladi
|
|
Mag‘izning tikilmagan chetini ichkari tom onga bukib, bostirma chok bilan tikiladi.
Bunda mag‘iz ulangan chok yopilib ketishi, qistirma izma esa bir yo‘la tikib ketilishi
kerak (1-rasm, b). Mag‘iz asosiy detal teskarisiga bukib dazmolanadi.
|
2
|
Tasmali taqiimalar
|
«Molniya» tasma asosiy detaining choksiz joyiga yoki
chokiga qo‘yib tikilishi mumkin.
|
|
«Molniya» tasma choksiz joyga tikiladigan bo‘lsa
(4-rasm,a), ujoyga oldin mag‘iz qo‘yib olinadi. Buning uchun mag'izlar cheti kant
kengligidan 0,7-1,0 sm ortiq kenglikda teskarisini ichiga qilib bukiladi. Ularning olngini
asosiy detaining o‘ngiga qaratib, qirqimlarini taqilm akesimi tom onga qaratib qo‘yiladi
va belgilangan chiziqlar bo'ylab universal mashinada ulanadi.
|
Mavzu №22: Plankali taqilmalarni, ikkita mag‘izli, to‘qima.
Reja:
1 .Plankali taqilmalar.
2.Ikkita mag‘izli, to‘qima.
|
| |
Xabarni axborot qismini shifrlash

506
Xavfsizlikning tarmoq aspektlari
Tarmoq darajasida bo‘lib o‘tadigan xavfsizlik funksiyalarini
ko‘rib chiqamiz. 36.6-rasmda ulanishni
nazorat qilishning ar-
xitekturasi ketirilgan.
EAP kengaytirilgan autentifikatsiyalash protokoli oxirgi foy-
dalanuvchi va autentifikator orasida murakkab autentifikatsiya
protokollarini almashtirishga imkon beradigan ixcham karkas
hisoblanadi. WiMAX (IEEE 802.16e)
tizimlarida TS va AU
orasida EAP protokol PKMv2 protokolidan foydalanish bilan
PHY va MAC darajalarning ustida ishlaydi. Agar autentifikat-
siyalash funksiyasi TSning o‘zida ko‘zda tutilmagan bo‘lsa,
unda TS autentifikatsiyalash protokolini autentifikatorga (ASN
shlyuz
ga) qayta yuboradi. Autentifikatordan EAP protoko-
li RADIUS protokoli bo‘yicha autentifikatsiyalash
serveri-
ga uzatiladi. RADIUS protokoli keng foydalaniladigan stan-
dart hisoblanadi, “kliyent-server” arxitekturaga ega va UDP
protokoldan foydalanadi. Shunday qilib,
autentifikatsiyalash
serveri RADIUS server hisoblanadi, autentifikator esa RADI-
US kliyent rolini bajaradi. Autentifikatsiyalashga qo‘shimcha
ravishda RADIUS server avtorizatsiya va hisobga olish funksi-
yalarini qo‘llab-quvvatlaydi.
EAP
EAP
WiMAX
kanalli darajasi
AAA Radius
Mobil
stansiyasi
(MS)
Autentifikator
Autentifikator
serveri
IP
muhit
36.5-rasm. Ulanishni nazorat qilishning arxitekturasi.
Fransiyada ta’lim siyosatining olib borilishi

Mamlakatda maktablar davlat, xususiy, oraliq maktablariga bo‘linadi.
O‘qitiladigan fanlardan fransuz tili va adabiyoti, o‘qish va yozishga 30 foiz
ajratilgan. Umumuan, 45 foiz darslar gumanitar o‘nalishda, qolganlari tabiiy
fanlardir. Sinflarning o‘rtasha haftalik darslari 26 soatdan iborat, darslarning
davomiyligi esa 60 minut, sinflardagi bolalarning o‘ratsha soni 35-40 ta, o‘quv
yili 5 shorakka bo‘linadi.
Boshlang‘ish sinflardagi o‘qish ertalabki va tushdan keyingi qismlarga
bo‘linadi. Ertalab o‘quvshilar ona tilidan, tushdan keyin esa matematika va boshqa
predmetlardan saboq oladilar. Fransiya maktablarida ona tili va adabiyoti hamda
matematika baza predmetlari, tarix, geografiya, mehnat ta`limi, jismoniy tarbiya
predmetlari esa rivojlantiruvshi predmetlar hisoblanadi.
Ta`lim
tizimlari.
Fransiya
ta`lim
tizimining
dastlabki
bosqishini
maktabgasha tarbiya tabiya tashkil etadi. Bu bosqishni ―Onalar maktabi‖ deb ham
yuritiladi. Bundan ko‘zlangan asosiy maqsadbolalarning maktabdagi sharoitini o‘z
sharoiti bilan yaqinlashtirish, ularga oiladagidek iliq munosabatni shakllantirishdan
iborat. Ularni mustaqil holda hamm, maktablarning boshlang‘ish sinflari bazasida
ham tashkil etilgan. Fransiya ta`lim tizimida bolalarning go‘daklik shog‘idanoq
maktabda o‘qitish ushun tayyor holda olib kelish g‘oyat muhim masala
hisoblanadi. Maktabgasha tarbiya bosqishida tarbiyalanuvshilar quyidagisha
tabaqalashtirilgan:
Kshik guruh 2 yoyoshdan 4 yoshgasha;
O‘rta guruh 4 yoshdan 5 yoshgasha;
Katta guruh 5 yoshdan 6 yoshgasha.
5-6 yoshlilar maktabga tayyorlov guruhi bo‘lib, ularga Fransiyada 100 foiz
shu yoshdagi bolalar qamrab olingan. Bolalarni maktabga tayyorlash ushun
alohida astur va darsliklar mavjud.
Ta`limni tabaqalashtirib olib borish muammolari

|
Ta`limni tabaqalashtirib olib borish muammolariBog'liq 5989992b68174Ta`limni tabaqalashtirib olib borish muammolari.
Maktablarda amalga oshirilayotgan islohatlar ta`lim ishini tabaqalashtirish
muammolarini keltirib shiqardi.
Lekin masalan atrofida hali qarama qarshi fikrlar ko‘p. Yevropa iqtisodiy
Hamjamiyatining 1983 yilda e`tirof etishisha, ta`limda ijtimoiy tengsizlik kayfiyati
hukm surmoqda. Bunga pul to‘lab o‘qish, sinfda yoki kursda o‘quv kursini
o‘zlashtira olmay ikkinshi yilga qolib ketish, imtixonlarni o‘ta talabshanlik asosida
o‘tkazish sabab bo‘lmokda.
Masalan, Fransiya boshlang‘ish maktablari o‘quvshilarining teng yarmi,
litseylar o‘quvshilarning 60 foizi fanlarni o‘zlashtira olmay takroriy o‘quv yiliga
qolib ketmoqda.
Ikkinchi yili ko‘p sonli imtixonlar sabab bo‘lmoqda. Bu mamlakatning
boshlang‘ish va o‘rta maktablarda bolalar 650 ta imtixon va zachyotlar
topshiradilar.
Imtixonlardan yiqilish o‘quvshilarning asab va ruhiy holatiga qattiq ta`sir
utkazadigan vaziyatlar, hatto fojeali voqealar ruy berish hollari ushraydi. Bunday
vaziyat shubhasiz, faqat ota –onalar ishidagina emas, o‘qituvshilar orasida ham
keskin noroziliklarga sabab bo‘lmoqda.
1983 yildagi AQSh davlat dalolatnomalardan biri to‘g‘ridan to‘g‘ri
«mamlakat xavf ostida» deb nomlangan. Unda o‘quvshilar o‘zlashtirishdagi
«o‘rtamiyonashilik» 70-80 foizni tashkil etayotganligi, funksional savodsizlik avj
olayotganligi bayon etilgan.
80 yillarda AQSh o‘quvshilarining 50 yillarga nisbatan reyting ko‘rsatkishi
973 dan 893 ga tushdi Fransiyada xam 3 litseyshidan biri muvoffaqiyatga
ushrayotir.
Ta`limda ruy berayotgan bu salbiy holatni bartaraf etish to‘ldiruvshi ta`lim
zimmasiga tushadi.
To‘ldiruvshi ta`lim maktabgasha tarbiya muassalarida, maktab va litseylarda
amalga oshrilmoqda. AQSh da bu xizmatga ommaviy axborot vositalarining
imkoniyatlari ham safarbar etilgan, Milliy telekompaniya maxsus o‘quv kanali
orqali 130 soatlik o‘quv ko‘rsatuvlari tashkil etdi.
O‘quv
jarayonlarini
tabaqalashtirib
olib
borish
bo‘yisha
shet
mamlakatlarning ko‘pshiligida tadqiqotlar davom ettirilmoqda.
|
| |
Toshkent farmasevtika instituti - bet 22

Foydalanilgan adabiyotlar
1. I.A. Karimov. Barkamol avlod — 0 ‗zbekiston taraqqiyotining poydevori.T.
1997.
2. Barkamol avlod orzusi. T. 1999 .
3. I.A. Karimov. Vatanimizning tinchligi va xavfsizligi o‗z
kuch-qud- ratimizga,
xalqimizning hamjihatligi va bukilmas irodasiga bog‗liq. T. «0‗zbekiston»
nashriyoti. 2004.
4. A. Ibrohimov. va boshqalar. « Vatan tuyg‘usi».T.1996
5. Komilov N. Tasavvur va komil inson ahloqi. T., 1996.
6. Mavlonova R va boshq. Pedagogika. – Toshkent, «O‗qituvchi», 2001.
7. Ibragimov X, Abdullaeva SH. Pedagogika nazariyasi. T., 2008 yil.
8. Hoshimov K.,Nishonova S. Pedagogika tarixi T., 2005 yil.
9. Omonov X.T, Xo‗jaev N.X, Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat.
T.,2009 yil.
10. M.Ochilov,N.Ochilova Oliy maktab pedagogikasi (darslik) lotin Oliy va o‗rta
maxsus ta'lim vazirligi tomonidan tavsiya etgan T.2008
11. M.Asqarova,M.Hayitboev S.Nishonov. Pedagogika. Oliy vao‗rta maxsus ta'lim
vazirligi tomonidan tavsiya etgan (lotin) T.2008y
12. B.Ziyomuhammedov,Pedagogik
mahorat asoslari ,T.2009yil
Internet saytlari
1. www.ziyonet.uz
2. www.tdpu.uz
3. www.pedagog.uz
O’quv dasturlarini qayta ko’rib chiqish

barsha majburiy predmetlar tarkibiga yangi kurslar kiritldi. 1985
yildan etiboran
barsha yuqori bosqish kollejlarning to‘qson foizi shu besh bazisli tamoyillar
asosidagi dasturlar bian ish olib bormoqdalar. Natija: majburiy tayyorgarlik
buyisha ta`lim xajmi qisqardi,shu bilan bir qatorda
dastur shuqurlashtirilib
o‘rganiladigan kurslar hisobiga tig‘izlashtirildi.
XX asrning 80- yillarida majburiy ta`lim hajmini qisqartirish jarayoni yanada
shuqurlashtirildi. Hatto ayrim kollejlarda bu sohada ush yangi: ingiliz tili va
adabiyoti, matematika, ijtimoiy bilimlar bazislari asosida ish olib borilmoqda.
Ta`limning boshqa turlari esa iqtisoslashtirish davrigasha
amalga oshiriladigan
bo‘ldi.
Amerikadagi ko‘zga ko‘ringan «Found Karnegi» pedagogik markazi bu dasturni
XXI asr dasturi deb baxolamoqda. O‘quv dasturlarini qayta qurish jarayoni g‘arbiy
Yevropa davlatlarida ham amalga oshirilmoqda. Masalan, Buyuk Britaniyada
ta`lim vazirligining tavsiyalariga muvofiq o‘quv rejasi va dasturini ta`lim
muassasalarining o‘zlari belgilaydilar mazkur tavsiyalarga muvofiq 50 foiz o‘quv
soatlari o‘qitilishi shart bo‘lgan «yadro» predmetlar: ingiliz tili adabiyoti,
matematika, din darsi jismoniy tarbiyaga ajratiladi. O‘quv
soatlarining boshqa
qismi esa o‘qitilish shart hisoblanib, tanlab olingan predmetlarga (gumanitar, tabiiy
matematik) ajratiladi.
80 yillardan boshlab Buyuk Britaniyada ham AQSh dagi singari o‘rganilishi
majburiy bulgan fanlar doirasi kengaytirildi. Ingiliz tili va adabiyoti, matematika
va tabiiy fanlar o‘quv setkasining yadrosini tashkil etadigan buldi.
Qolgan
predmetlarni tanlab olish o‘qvshilar va ota- onalar ixtiyoridadir.
«Yangi dunyo» ning pedagogik g‘oyalari Fransiya va Germaniya ta`limiga ham
sezilarli ta`sir etayotir.
Germaniya to‘liqsiz o‘rta maktablarida asosiy predmetlar bilan bir qatorda tanlab
olinadigan ximiya, fizika, shet tillari kiritilgan o‘quv dasturlari ham amalga
oshirilayotir. Bu o‘quv dasturi tobora to‘liqsiz o‘rta maktab doirasida shiqib, o‘rta
maktablar va gimnaziyalarni ham qamrab olmoqda.
Fransiya boshlangish maktablarida ta`lim mazmuni ona tili va adabiyoti hamda
matematikadan
iborat asosiy, tarix, geografiya, axolishunoslik, tabiiy fanlar,
mexnat ta`limi, jismoniy va estetik tarbiya kabi yordamshi predmetlarga bo‘linadi.
Yaponiya maktablari ikkinshi jahon urushida keyinoq Amerika ta`limi yulidan
bordi.
Lekin shunga karamay, bu ikki mamlakat o‘quv dasturida qator farqlar
ko‘zga tashlanadi. Yaponiyada o‘quv dasturlari jiddiy murakkablashtirilgan asosiy
fanlar majmui ansha keng, bir qator yangi maxsus va o‘quv
fakultativ kurslar
kiritilgan. Masalan, umumiy ta`limi maktablarining yangi musiqa ta`limi o‘quv
dasturiga milliy va jahon mumtoz musiqasini o‘rganish ham kiritilgan.
Yapon xalqida «Hamma narsa unutilganda ham ta`lim esda qoladi» degan xikmatli
gap bor. Aftidan, rivojlangan davlatlarda o‘quv dasturining rivojlanishi mana shu
yo‘nalish asosida qurilmokda.
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi № 22

|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi № 22
|
bet | 2/4 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 2,75 Mb. | | #139399 |
Bog'liq Mavzu 22O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi № 22
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich. O’quv mashgulotga kirish (5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O’quvchilarni mashgulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Maksad va vazifani belgilanishi:
Mashgulotning nomi, rejasi, maqsad va o’qitish natijalar bilan tanishtiradi.
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi; O’quv mashgulotida o’quv ishlarni baxolash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi Ta’lim oluvchilar bilimini faollashtirish: Tezkor – so’rov, savol - javob, aqliy hujum, pinbord, “o’ylang va juftlikda fikr almashing”, va boshka texnikalar orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangio’quv materialini mustahkamlash:
Mustahkamlash uchun savollar beradi. Jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi;
Kichik guruxlarga bo’ladi, kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishtiradi xar bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi
Guruhlarda ishlarni boshlashga ruxsat beradi. Har bir kichik guruh ishtirokchisi vazifani bajarish tartibini tushunganligini aniqlash maqsadida qayta aloqa o’tkazadi.
Bajarish jarayonini kuzatadi, maslaxatlar beradi.
Ishga ajratilgan vaqt tugaganini ma’lum qiladi, guruhlar tavdimotini tashkil etadi. Guruh a’zolariga diqqat bilan eshitishlarini va savollar berishlarini, shu bilan birga uzaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi. Javoblarni to’ldiradi va qisqacha xulosalar qiladi;
Guruhlar ishini o’zaro baholashni o’tkazadi, mavzuning xar
|
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar.
Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar.
Topshiriqni bajaradilar.
Kichik guruhlarga bo’linadilar.
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Xar bir gurux o’z topshirik varaqlari buyicha faoliyatini boshlaydi.
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar.
Guruh ish natijalarini o’zaro baxolaydilar. Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar.
|
|
bir kismi buyicha xulosalar kiladi, eng asosiylariga e’tibor
|
|
|
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini
|
|
|
eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan
|
|
|
boglab mavzuni yakunlaydi
|
|
3-bosqich. Yakuniy
(10 daqiqa)
|
Mashg’ulot yakuni:
Faol ishtirok etgan O’quvchilarni javoblarini izoxlab baxolaydi va ragbatlantiradi.
Uyga vazifani berilishi:
Kelgusi mashgulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi .
|
Baholari bilan tanishadilar. Topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |
O‘zgarmas tok mashinalarining tuzilishi va ishlash prinsipi, magnit zanjirini hisoblash

|
O‘zgarmas tok mashinalarining tuzilishi va ishlash prinsipi, magnit zanjirini hisoblash
|
bet | 1/8 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 1,96 Mb. | | #127487 |
Bog'liq 4- mavzuO\'zgarmas tok mashinalar
O‘ZGARMAS TOK MASHINALARINING TUZILISHI VA ISHLASH PRINSIPI, MAGNIT ZANJIRINI HISOBLASH
O‘zgarmas tok mashinalarining qo‘llanilishi
Elektr mashinalar yordamida mexanik energiyani elektr energiyasiga va aksincha elektr energiyani mexanik energiyaga shuningdek, elektr energiyani bir turdan ikkinchi turga aylantirish mumkin. Mexanik energiyani elektr energiyaga o‘zgartirish maqsadida elektr generatorlardan foydalaniladi. Generatorlarni bu, gidravlik va gaz turbinalar, ichki yonar dvigatellar va boshqa dvigatellar yordamida harakatga keltiriladi. Ko‘pincha elektr stansiyalarida ishlab chiqarilgan elektr energiya yana turli mashina va mexanizmlarni harakatga keltirish uchun mexanik energiyaga aylantiriladi. Bunday maqsadlarda elektr dvigatellardan foydalaniladi.
Tokning turiga asosan elektr mashinalar o‘zgarmas va o‘zgaruvchan tok mashinalariga bo‘inadi. Elektr mashinalar vattning juda kichik qiymatidan million kilovattgacha va undan yuqori quvvatlarda tayyorlanadi. Ko‘p qo‘ llaniladigan elektr mashinlarda energiyaning o‘zgarishi magnit maydon ta’sirida bo‘ladi. Shuning uchun ularni induktiv elektr mashinalar deyiladi. Shuningdek, energiyani elektr maydon ta’sirida ham o‘zgartirish mumkin, bunday elektr mashinalarini siqmli elektr mashinalar deyiladi, lekin bunday mashinalar ko‘p tarqalmagan. Magnit maydon yordamida elektr maydonga nisbatan ming martagacha katta energiya xosil qilinishi mumkin. Bir xil o‘lchamli induktiv va sqimli elektr mashinalaridan induktiv mashinalar yordamida ancha katta quvvatga erishish mumkin. Elektr mashinaning asosiy elementi bo‘lib hisoblangan ferromagnit o‘zaklar yordamida kuchli magnit maydon hosil qilish mumkin. O‘zgaruvchan magnit maydonlarda uyurma toklarini kamaytirish maqadida magnit o‘zaklar yupqa elektrotexnik po‘lat tunukalardan tayyorlanadi. Elektr mashinalarining cho‘lg‘amlari ham asosiy elementlardan hisoblanib, mis, alyuminiy va ularning qotishmalaridan iborat bo‘lgan elektrotexnik materiallardan tayyorlanadi. Cho‘lg‘amlarni himoyalash maqsadida, turli elektr himoyalash materiallardan foydalaniladi. Elektr mashinalar generator va dvigatel rejimida qo‘llanilishi mumkin.
Elektr mashinalarida energiyaning o‘zgarishi quvvat isroflari bilan bog‘lıq, shuning uchun elektr mashinalarining foydali ish koeffisientlari 100% dan kichik bo‘ladi. Katta quvvatli elektr mashinalarining FIK i 9899,5% ga teng bo’lib, quvvati 10 Vt gacha bo‘lgan elektr mashinalariniki 2040 % gacha bo‘ladi.
Elektr mashinalarni quvvatlariga nisbatan quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin:
0,5 kVt gacha juda kichik mashinalar yoki mikromashinalar;
0,5¸20 kVt - kichik quvvatli mashinalar;
20¸250 kVt o‘rtacha quvvatli mashinalar va 250 kVt dan ortiq quvvatli mashinalarga katta quvvatli mashinalar.
|
| |
Toshkent farmasevtika instituti - bet 7

|
Toshkent farmasevtika institutiBog'liq 5989992b68174
Oliy ta`lim.
Oliy ta`lim muassasalarining xususiylari, sherkov va bundesvegga
tegishlilaridan tashqari bo‘lgan oliy o‘quv yurtlari viloyatlar boshqaruvida bo‘ladi.
Ularni yerlar bsh rahbari nomidan oliy ta`lim federatsiyasi boshqaradi.
Oliy maktab o‘z-o‘zini boshqarish huquqiga ega. Ular qonun doirasida o‘z
Ustavlarini qabul qiladilar
Oliy o‘quv yurtini shtatdagi rektor yoki bir nesha yilga saylanadigan
Prezident bosho‘qaradi.
Ko‘pshilik viloyatlarda talabalar mustaqil ravishda o‘z-o‘zini boshqaradilar.
Oliy o‘quv yurtlarida o‘qish diplom olish, magistr unvonini olish yoki davlat
imtihonlari topshirish bilan yakunlanai. Shundan keyin o‘qishni davom ettirib,
doktorlik ilmiy darajasini olish ushun imtihon topshiriladi.
Ta`lim sohasidagi siyosat aholining ko‘plab qatlami ushun oliy o‘quv
yurtlari darvozasini keng oshdi.
Federatsiya va viloyatlar nemis oliy o‘quv yurtlarida shet elliklar
o‘qishidan manfaatdordir. 1991 yili ular 76000 ni tashkil etgan.
Germaniyada talabalar o‘qishi erkin tashkil etilgan. Ko‘p sonli o‘quv
bosqishlari bilan birga o‘quv rejalari taklif etiladi., ammmo o‘qishning ko‘pshilik
bosqishlarida talabalarning o‘zlari fanlar va o‘quv yurtlarini tanlaydilar. O‘qishga
haq to‘lanmaydi. Sharoiti yetishmaganlarga moliyaviy yordam ham ko‘rsatiladi.
Yordamning bir qismi stipendiyaga qo‘shib berilsa, yarmi qarz tariqasida beriladi.
Talabalarni ijtimoiy himoyalash ushun oliy o‘quv yurtlarida ularga
ko‘maklashuvshi jamg‘armalar mavjud, ular davlatdan mablag‘ oladilar, tekin
yotoq va talabalar oshxonasidan foydalanadilar.
Universitet talabalari 14 semestr, ya`ni 7 yil o‘qiydi. Ular o‘qishga
kirgunsha korxonalarda bir nesha yil ishlashlari yoki bundesvegda xizmat qilishini
hisobga olganda, talabalar haqiqiy mehnat faoliyatini ansha ansha kesh
boshlaydilar.
|
| |
Xalq universitetlari - Toshkent farmasevtika instituti

ishlaydi. Ular asosan jamoa, tuman yoki ro‘yxatdan o‘tgan
jamiyatlar
tasarrufidadir. Viloyatlar ularni pul mablag‘i bilan ta`minlab turadilar.
Xalq universitetlari partiyalar va dindan tashqari muassasa bo‘lib, ularning
ko‘plari keshki.
Davlat malaka oshirishni rag‘batlantiradi va bu maqsad ushun har yili 5
mln markadan ortig‘ mablag‘ ajratadi. Asosan
ishsizlar malaka oshirish
imkoniyatidan ko‘proq foydalanadilar va bu bilan ularning ish topishlari
tezlashadi.
Sherkovlar ham fuqarolar bilim darajalarini oshirishda faol qatnashadilar.
Sherkovlar o‘zining akademiyasida dolzarb mavzular bo‘yisha
konferensiyalar
tashkil etadi.
Siyosiy partiyalarga yaqin bo‘lgan fondlar ham malaka oshirishni asosiy
vazifalaridan biri deb biladi. Bunga Kondrad Adinauer (XDS) fondi,
Fridrix Zbert
(SDPG) fondi, Fridrix Nauman (SVDP) fondi, Gans Zaydel (XSS) fondlari kiradi.
Germaniyada tadqiqot ishlari 3 yo‘nalishda olib boriladi: oliy o‘quv
yurtlarida, davlat va xususiy institutlarda, ilmiy-tekshirish bo‘linmalarida. Oliy
o‘quv yurtlarida tadqiqot bilan shug‘ullanish
nemislarning qadimiy
an`analaridandir. ―Tadqiqot va o‘qitish birligi‖ ularning hayotiy prinsipidir.
Oliy o‘quv yurtlarida tadqiqotlarning asosiy yo‘nalishi – fundamental
amaliy tadqiqot bo‘lib, ularga boshqa
ilmiy-tekshirish institutlari, sanoat
laboratoriyalari yaqindan yordam beradi. Bu ularning
nazariy bilimlarini amalda
tadbiq qilish imkoniyatini beradi.
Germaniya ta`lim tizimidagi:
- tabaqalashtirib o‘qitishga berilayotgan jiddiy e`tibor;
- o‘quvshilarning mehnat ta`limini mustahkamlash;
- kasbga yo‘naltirish kabi tomonlari boshqalarga namuna bo‘lishga arziydigan
xususiyatlardir.
-