Elektr qurilmalarning bosh sxemalariga qo‘yiladigan asosiy talablar

|
Elektr qurilmalarning bosh sxemalariga qo‘yiladigan asosiy talablar
|
bet | 4/30 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 246,81 Kb. | | #114565 |
Bog'liq Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stan-hozir.org3.2. Elektr qurilmalarning bosh sxemalariga qo‘yiladigan asosiy talablar
Elektr qurilmalarning sxemalarini tanlashda quyidagi talablar hisobga olinadi:
Elektr stansiya yoki podstansiyalarning elektr tizimdagi vazifasi hamda ahamiyati. Elektr tizimda parallel ishlayotgan elektr stansiyalar bajaradigan vazifasiga qarab keskin farqlanadi. Ulardan biri bazisli bo‘lib, asosiy yuklamada ishlasa, boshqlari – eng yuqori yuklama bo‘lib, faqat maksimal yuklama vaqtida sutkada to‘liq ishlamaydi, uchinchisi ularning issiqlik iste’molchilari (IEM) talab etadigan elektr yuklamada ishlaydi. Elektr stansiyalarning turli vazifasi, hatto ulardagi ulanishlar soni bir xil bo‘lishiga qaramay elektr ulanishlarning turli sxemalarini qo‘llash maqsadga muvofiq ekanligini ko‘rsatadi.
Podstansiyalar ayrim iste’molchilarni yoki butun bir hududni ta’minlash uchun, elektr tizimning bir qismini yoki turli elektr tizimlarni bog‘lash uchun xizmat qilishi mumkin. Podstansiyaning vazifasi uning sxemasini aniqlaydi.
Elektr tizimda elektr stansiya yoki podstansiyaning tutgan o‘rni, yondosh tarmoqlarning sxemalari va kuchlanishlariga bog‘liq. Elektr stansiya yoki podstansiyalarning yuqori kuchlanishli shinalari elektr tizimning tugun (uzlovoy) nuqtasi bo‘lib, unda bir nechta elektr stansiyalarni parallel ishlashga biriktiriladi. Bu holda shinalar orqali elektr tizimning bir qismidan boshqasiga doimo quvvatni o‘tkazib turish - quvvatni tranzitlash mumkin. Bunday elektr qurilmalar sxemasini tanlashda, birinchi navbatda, quvvatni tranzitlash masalasini hisobga olish lozim.
Podstansiyalar boshi berk (тупикли), o‘tiladigan (проходной), ajragan (отпаечный) bo‘lishi mumkin; bunday podstansiyalarning ulanish sxemalari hatto bir xil sonli va quvvatli transformatorlarda ham turlicha bo‘ladi.
6-10 kV li taqsimlash qurilmalarining sxemalari iste’molchilarning elektr bilan ta’minlanish sxemasiga: yakka yoki parallel liniyalar bilan ta’minlash, iste’molchilarda ishga solinadigan zaxira (rezerv)larning mavjudligi va hokazoga bog‘liq bo‘ladi.
Elektr bilan ta’minlash ishonchliligi darajasiga qarab iste’molchilar (toifasi) kategoriyasi. Elektr bilan ta’minlash ishonchliligi nuqtai nazaridan hamma iste’molchilar toifalarga bo‘linadi.
Elektr stansiya, podstansiya va tarmoqning yondashgan uchastkasini kengaytirish istiqboli hamda taraqqiy ettirishning oraliq bosqichlari. Taqsimlash qurilmalarining sxemasi hamda joylashishini elektr tizimning taraqqiy etishida ulanishlar sonining ortish imkoniyatini hisobga olib tanlash lozim bo‘ladi. Yirik elektr stansiyalar navbati bilan qurilganligi uchun ulash sxemasini tanlashda birinchi, ikkinchi, uchinchi navbatda va uni tugal rivojlantirishda ishga tushiriladigan agregat va liniyalar soni hisobga olinadi.
Podstansiya sxemasini tanlashda yuqori va o‘rta kuchlanishli liniyalar soni bilan ularning mas’uliyat darajasini hisobga olish lozim, shuning uchun turli rivojlanish bosqichida podstansiya sxemasi turlicha bo‘lishi mumkin.
Stansiya va podstansiya taqsimlash qurilmalari sxemasining bosqichli rivojlanishi katta o‘zgartirishlarga olib kelmasligi kerak. Bunga sxemani tanlashda uning rivojlanish istiqbolini hisobga olgandagina erishish mumkin.
Ishonchlilik - bu eletr qurilmaning elektr tarmog‘i uchastkasining yoki elektr tizimning iste’molchilarini belgilangan sifatdagi elektr energiyasi bilan uzluksiz, to‘la ta’minlash xususiyatidir. Sxemaning istagan joyidagi asbob-uskunaning buzilishi, elektr bilan ta’minlashni, sistemaga energiya berishni, shina orqali quvvatni tranzitlashni mumkin qadar buzmasligi kerak. Sxemaning ishonchliligi shu elektr qurilmadan ta’minlanayotgan iste’molchining xarakteri kategoriyasiga to‘g‘ri kelishi kerak.
Ishonchlilikni iste’molchilarni elektr bilan ta’minlashning buzilish davomiyligi hamda chastotasi va elektr tizim bilan uning ayrim tugunlari (uzellari) ni yetarli darajada avariyasiz ishlashini ta’minlash uchun kerak bo‘ladigan avariya rezervining nisbiy kattaligi bilan baholash mumkin.
Elektr qurilmalarining remont ishlariga moslanganligi iste’molchilarni elektr bilan ta’minlashni cheklamasdan yoki buzmasdan turib, remont ishlarini olib borish imkoniyatiga ega bo‘lishi bilan baholanadi. Shunday sxemalar borki, o‘chirgichni remont qilish uchun uni remont tamom bo‘lguncha uzib turish kerak bo‘ladi, boshqa sxemalarda ulanganlardan ayrimini maxsus remont sxemasini tuzish uchun vaqtincha uzib turish talab etiladi; uchinchilarda - o‘chirgichlarni remont qilishda elektr bilan ta’minlash hatto qisqa vaqtga ham uzilmay amalga oshiriladi. Shunday qilib, ko‘rilayotgan sxemaning remont ishlarini amalga oshirish uchun moslanganligini son jihatidan quyidagicha: asbob-uskunalarni remont qilish va iste’molchilarni uzish chastotasi hamda o‘rtacha davomnyligi bilan baholash mumkin.
Elektr sxemaning operativ ixchamliligi kerakli ekspluatatsion rejimlarni hosil qilish va operativ qayta ulanishga moslanganligi bilan aniqlanadi.
Sxemaning eng katta operativ ixchamliligi operativ qayta ulashlar uzoqdan (distansion) boshqa taqsimlovchi yuritmaga ega bo‘lgan o‘chirgich yoki boshqa kommutatsion apparatlar tomonidan amalga oshirilgandagina ta’minlanadi. Agar hamma qayta ulashlar uzoqdan, avtomatika vositasi yordamida amalga oshirilsa, yana ham yaxshiroq bo‘lardi, u holda avariyani yo‘qotish ancha tezlashar edi.
Operativ ixchamlilik operativ qayta ulanishlar soni, murakkabligi va davomiyligi bilan baholanadi.
Sxemaning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi qurilmani qurish uchun sarflangan kapital mablag‘, uni ekspluatatsiya qilish va elektr bilan ta’minlash buzilganda ko‘rilgan zararlarni o‘z ichiga oladigan umumiy sarf miqdori bilan baholanadi.
Qilingan xarajatlarni hisoblash metodikasi quyida batafsil bayon etilgan.
|
| |