nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
BAK (gol.) — AQShda 1850 yilda paydo bo‘lgan dollarning so‘zlashuv tilini belgilash.  
BAKALAVR (lot.)

|
BAK (gol.) — AQShda 1850 yilda paydo bo‘lgan dollarning so‘zlashuv tilini belgilash.
BAKALAVR (lot.)
|
bet | 79/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BAK (gol.) — AQShda 1850 yilda paydo bo‘lgan dollarning so‘zlashuv tilini belgilash.
BAKALAVR (lot.) — 1. G‘arbiy Yevropa universitetlarida birinchi ilmiy daraja; 2. Fransiya va boshqa mamlakatlarda o‘rta maktab kursi uchun imtihon topshirgan shaxs. 3. Iõtisosliklar yo`nalishi bo`yicha fundamental va amaliy bilim beradigan, o`zrta maõsus, kasb-õunar ta`limi negizida, muddati kamida to`rt yillik tayanch oliy ta`lim bosqichidir. Bakalavr dasturi tugatilgandan so`ng bitiruvchilarga davlat attestatsiyasi yakunlariga binoan kasb bo`yicha “bakalavr” darajasi beriladi va davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasb-õunar faoliyati bilan shugullanish yoki oliy ta`limning keyingi bosqichida o`qishni davom ettirish huquqini beradigan diplom topshiriladi.
BAKETING (ing.) — fyuchers bitimi o‘tkazishda ataylab mijozlar buyruqlarini bajarmaslik va ularni kafolatlash badalidan foydalanishni o‘z ichiga oluvchi brokerlarning qonunsiz faoliyati.
BALANS - 1) xalq xo‘jaligida va umuman xo‘jalik, savdo ishlarida bir-biriga bog‘liq bo‘lgan sohalarning o‘zaro muvofiq salmog‘i. B. biror korxona yoki tashkilotda muayyan bir muddat oralig‘idagi kirim bilan chiqimni, ya’ni daromad bilan buromadni bir-biriga taqqoslab chiqilgan yakun; 2) “Balans” lotincha bis – ikki marta, band – tarozi pallasi so‘zlaridan tarkib topib, tom ma’noda ikki palla degan ma’noni anglatadi va tenglik tushunchasi sifatida ishlatiladi; 3) balans (fr.) — ma’lum kunda, odatda kvartal yoki yil oxirida uning aktivlarini va ularning tashkil topish manbalarini qiymat shaklida ifodalovchi hujjat. U buxgalteriya ma’lumotlari asosida tuziladi va ikkita teng ko‘rsatkichlar guruhiga - aktiv va passivga bo‘linadi. Aktivda ko‘rsatkichlar mablag‘larning tarkibi va joylashishi, passivda esa ularning tashkil topish manbalari bo‘yicha guruhlanadi. Yillik hisobotlarda B. moliya yilining boshi va oxirida tuziladi.
BALANS FOYDA — 1) mahsulot tannarxiga kiritiladigan barcha xarajatlar va chiqimlar hamda majburiy to‘lovlar chegirilganidan so‘nggi korxona yalpi daromadining qismi. Balans foyda soliqqa tortilgunga qadar bo‘lgan yalpi foydadir; 2) Balans foydasi — ijtimoiy ishlab chiqarish samaradorligining sintetik ko‘rsatkichi. Mahsulot realizatsiyasidan tushgan foyda summasi (ishlar, xizmatlar), moddiy qimmatliklar va reali-zatsiyadan tashqari operatsiyalardan kelgan daromadlar, ushbu operatsiyalar bo‘yicha xarajatlar summasiga nisbatan kamaytirilgan holatda aniqlanadi.
|
| |
AYLANMA KASSA MABLAG‘I ME’YORI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 77/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AYLANMA KASSA MABLAG‘I ME’YORI - moliya yilida Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlar hisob varaqlarida turishi mumkin bo‘lgan pul mablag‘larining qonun hujjatlari bilan belgilanadigan eng kam miqdori.
AYLANMA MABLAG‘LAR - 1. Aylanma fondlar, muomala fondlari va boshqa harakatdagi aktivlarda turgan pul mablag‘lari; 2. A.m. – xo‘jalik faoliyatini joriy moliyalash uchun, ya’ni ishlab chiqarish xom-ashyo zahiralari, materiallar, taralar, insturmentlar, ishlab chiqarish va maishiy inventarlari, tugallanmagan ishlab chiqarishning to‘xtab qolmasligi uchun zarur zahiralar, tugallanmagan hisob- kitobdagi, banklardagi hisob-kitob hisoblaridagi, korxonalar va tashkilotlarning xazinalardagi mablag‘larni ham qo‘shib tayyor mahsulot zahiralarini yaratish uchun xo‘jalik korxonalari va tashkilotlari pul mablag‘lari. A.m. bir qismi ishlab chiqarish, boshqa qismi esa muomala soxalarida faoliyat qiladi. A.m. me’yorlanadigan (tugallanmagan ishlab chiqarish, tayyor mahsulot va h. k. ham qo‘shib tovar-material boyliklari zahiralaridan iborat) va me’yorlanmaydigan (otib yuborilgan tovarlar, hisob-kitobdagi mablag‘lar va pul mablag‘lari) qisimlarga bo‘linadi; 3. A.m. — korxonaning xom-ashyo, materiallar, yoqilg‘i, idishlar kabi ishlab chiqarish zahiralarini tashkil etish: xo‘jalik faoliyatini moliyalashtirish uchun yo‘naltiriladigan pul mablag‘lari.
AYLANUVCHI PESHTAXTA — inglizcha professional jargon bo‘lib, tovarlar yoki kitoblar uchun aylanuvchi asosga o‘rnatilgan aylana yoki yarim aylana ko‘rgazma stendini anglatadi.
AYOLLAR IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISH KO‘RSATKICHI (AIKK) — 2010 yilgacha gender tengsizlikni uchta asosiy yo‘nalish bo‘lgan iqtisodiy hayot va qarorlar qabul qilish jarayonida ishtirok etish, siyosiy hayot va qarorlar qabul qilishda ishtirok etish, shuningdek, iqtisodiy resurslarni nazorat qilish yo‘nalishlari bo‘yicha o‘lchash uchun ishlatilgan tarkibiy ko‘rsatkich bo‘lgan.
AYOLLAR O‘RTASIDAGI IQTISODIY FAOLLIK KO‘RSATKICHI — mehnatga layoqatli yoshdagi ayollar sonining foizlarda ifodalangan ishchi va xizmatchilar orasidagi ayollar soni.
|
| |
Jadval 1. Dorilarda asosiy oksidlanishning misollari

Jadval 1. Dorilarda asosiy oksidlanishning misollari 13
Izomerlanish. Dori moddalarning ko‘pchiligi optik faol birikmalardir (atropin, adrenalin, shoxkuya alkaloidlari va boshqalar). Ko‘pincha DM ikki xil izomeri bo‘lib, chapga buruvchi shakli fiziologik faol, o‘nga buruvchi shakli aksincha – faolligi kamdir. Masalan, adrenalinning chapga buruvchi shakli 15-20 marta faolroq (o‘nga buruvchi shakliga ko‘ra ). Izomerlanish moddalarning kimyoviy tabiatiga, asimmetrik uglerod atomiga yo‘nalgan funksional guruxga, moddalarning optik faolligiga, harorat, nur, metal ionlari, muhitning pH ko‘rsatkichi va hakozo omillarga bog‘liq.Xozirda epimerizatsiya jarayonlari xam uchraydi. Masalan tetratsiklinlarda.Tetratsiklinning epimerizatsiyasi 4-epitetratsiklinni hosil bo‘lishiga olib keladi, u esa antimikrob faolligiga ega emas va toksik xususiyatlari ancha yuqori.14
Rasm 4. Tetratsiklinning epimerizatsiyasi ( a) 4-epitetratsiklingacha (b)3
.
Izomerlanish moddalarning kimyoviy tabiatiga, asimmetrik uglerod atomiga yo‘nalgan funksional guruxga, moddalarning optik faolligiga, harorat, nur, metal ionlari, muhitning pH ko‘rsatkichi va hakozo omillarga bog‘liq.
|
BANK AGENTLIGI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 81/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BANK AGENTLIGI - asosiy bank tomonidan berilgan vakolatga mos ravishda cheklangan tarzda bank operatsiyalarini amalga oshirish mumkinligi.
BANK AKTIVLARI – banklarning asosiy faoliyatini amalga oshirishda foydalanuvchi turli moddiy va moliyaviy resurslar majmui. Ular asosan bank kreditlari, asosiy vositalari, sotib olgan qimmatli qog‘ozlari, investitsiyalari, valyuta ko‘rinishida bo‘ladi.
BANKNING AKTIV OPERATSIYALARI – banklarning kelajakda daromad olish maqsadida jamlangan kredit mablag‘larini kreditlarga va investitsiyalarga joylashtirishi va boshqa maqsadli operatsiyalaridir.
BANK AKTSEPTI — to‘lov hujjatlarini to‘lashga bankning roziligi, ular haqini kafolatlash shakli: bank-aktseptantning tegishli yozuvi tarzida to‘ldiriladi. Odatda, qarzdor uning muddati kelganda qarz summasini bankka o‘tkazadi, bank esa to‘lovni amalga oshiradi. Qarzdorning to‘lovga qobil emasligi holatida to‘lov bank — aktseptant hisobidan amalga oshiriladi.
“BANK AXBOROTNOMASI” – O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy nashri bo‘lib, unda bank – kredit, pul muomalasi, valyutani tartibga solish va boshqa masalalarga oid me’yoriy huquqiy hamda boshqa axborotlar chop etiladi. Bank xodimlarini bank – kredit sohasidagi eng so‘nggi yangiliklar bilan tanishtirib borish maqsadida ta’sis etilgan.
BANK BILETLARI — markaziy banklar tomonidan muomalaga chiqariladigan har xil pul belgilari. B.b. paydo bo‘lishi tovar-pul va kredit munosabatlarining rivojlanishi bilan taqozo etilgan. B.b. birinchi marta XVII asrning oxirida chiqarilgan. Markaziy banklar ularni ta’minlashga xizmat qilgan xususiy tijorat veksellari hisobi (sotib olingan) asosida banknotlar chiqargan. Veksellar bilan bir qatorda B.b. ta’minlashni markaziy banklar ixtiyorida bo‘lgan oltin bajargan. Ikki hissa ta’minlanish “klassik banknotlarga” yuqori barqarorlik va ishonch bag‘ishlagan. Chiqarilgan B.b. hisoblangan veksel bo‘yicha to‘lov muddati kelganda hamda ular egalari tomonidan oltinga almashishga qo‘yilganda muntazam markaziy bankka qaytarilgan. Chunki oltin standarti davrida banknotlarni qimmatbaho metallarga erkin almashish yetakchi kapitalistik mamlakatlarda birinchi jahon urushi davrida to‘xtatilgan. B.b. chiqarish davlat xarajatlarini moliyalash uchun foydalanila boshladi.
XX asrning o‘rtalaridan boshlab kapitalizmning nisbatan barqarorlik davrida B.b. cheklangan holda oltinga almashish, oltin quyma va oltin deviz standartlari doirasida tiklandi. Jahon iqtisodiy krizisidan keyin (1929—1933) banknotning oltinga almashishi uzil-kesil to‘xtatildi. Hozirgi sharoitda bironta mamlakatda ham B.b. metallga ayirbosh qilinmaydi. AQShda 1, 5, 10, 20, 50 va 100 dol., Yevropa davlatlarida — 1, 5,10, 50 va 100 yevro bank biletlari hisoblanadi.
|
| |
KORPORATSIYA - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 445/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KORPORATSIYA (lot. corporatio — birlashma) — 1) biror guruhning manfaatlarini himoya qilish maqsadida tuzilgan birlashma (sexlar, gildiyalar, yirik monopolistik birlashmalar); 2) K. (lot.) — qonun asosida ma’lum maqsad bilan tuzilgan, a’zolarning meros qilib olishligi hisobiga faoliyat qiluvchi bitta yoki o`ndan oshiq jismoniy shaxslardan tashkil topgan yuridik shaxs; 3) bu a’zolarning u yoki bu manfaatlarning himoya qilish maqsadida tashkil etilgan aksionerlik jamiyatining shaklidir.
KORPORATSIYA YOKI MAS’ULIYATI CHEKLANGAN JAMIYAT — hozirgi vaqtda kapitalistik korxonaning eng ko‘zga tashlanadigan va iqtisodiy munosabatda yuridik tashkilotning ustunlikka ega bo‘lgan shakli. K.m.ch.j. asosida yotuvchi asosiy huquqiy prinsip firma egasining cheklangan mas’uliyati, bu sheriklar faqat aktivlar hajmidagi majburiyatlar, ya’ni firmaning o‘z mulki bo‘yicha javob berishligini bildiradi. Demak, mas’uliyat firma sheriklarining boshqa mulkiga yoyilmaydi.
KORPORATSIYALARNING DAROMADIDAN OLINADIGAN SOLIQ — daromad solig‘i va foyda solig‘ining (ayrim mamlakatlarda) o‘rniga barcha kompaniyalarning foydasidan qat’iy foizda olinadigan soliq. Barcha korporativ organ va nokorporativ assotsiatsiyalarga nisbatan qo‘llaniladi. Taqsimlanadigan dividendlar summalaridan ham soliq olishni taqoza etadi.
KORPORATSIYALARNING FOYDASIGA SOLIQ - yuridik shaxslar daromadlariga soliq. Barcha kapitalistik mamlakatlarda amal qiladi. Proportsional stavkalar bo‘yicha soliq Deklaratsiyasi asosida olinadi. K.f.s. ob’ekti bo‘lib soliq qonunchiligi o‘rnatilgan summa va skidkalarni chegirib tashlagandan keyin yalpi foydaga teng bo‘lgan foyda xizmat qiladi. Chegirishlarga ishlab chiqarish, tijorat, transport xarajatlari, qarz bo‘yicha foizlar, zararlar, reklamaga ketgan xarajatlar, dividendlar va h.k. kiradi.
KORPORATSIYANING O‘ZIGA XOS JIHATLARI (ingl. Corporate fld entry) — tashkilotning ichki xarakterini belgilovchi va uni bozorga havola etuvchi metodlar va usullardir. Barcha jihatlar mazkur tashkilotni boshqalar qay tarzda idrok etib qabul qilishiga ta’sir o‘tkazishi uchun astoydil o‘zaro ma’qullanadi va kelishtiriladi. Mo`‘tadil vaziyatda korporatsiyaning o‘ziga xos jihatlariga tashkilot o‘zini moslashtirishiga imkon beruvchi jismoniy va tabiiy elementlar xos bo‘ladi. Bular orasida korporatsiya logotipi va ranglari taniqpi elementlardir.
KORRELYASIYA — tadqiqot ma’lumotlari ikki turkumi o‘rtasidagi miqdoriy yoki sifatiy o‘zaro bir-biriga bog‘liqdir. Masalan, oila va sof daromad o‘lchamlari, yoki shaxsiy avtomobil mavjudligi va kredit kartochkasidan foydalanish chastotasi (davriyligi).
|
| |
Zamonaviy texnologik usullarni qo‘llash

Zamonaviy texnologik usullarni qo‘llash (qobislar bilan soplash, mikrokapsulalash, kapsulalash va sh.o`xsh.)
Poroshoklar (bitta doazali jihozda)
1.Dispers sistemalarni turg‘unlashtirish ( emulsion va suspenzion);
A. Maxsus yordamchi moddalar bilan dori turlarini (dispers sistemalarni) turg‘unligi ta’minlash
Dorilarni dispers sistema sifatida turg‘unligi ta’minlash maqsadida turli stabilizatorlar qo‘llaniladi. Dispers sistemalarning turg‘unligini ta’minlashda asosiy e’tibor geterogen sistemalar( emulsion va suspenzion sistemalar) ga beriladi. Bunga erishish uchun zamonaviy turg‘unlashtiruvchilar qo‘llaniladi. Dori turlarini turg‘unlashtiruvchilarning asosiy guruxlari bu:
sellyuloza xosilalari (MS, natriy KMS);
sorbitan xosilalari( tvinlar va spenlar);
alginatlar va pektinlar;
bentonitlar;
aerosil;
sintetik SFM (PVP, PVS, PAA);
Emulgatorlar ( T-1,T-2, N1 pentol va sh.o‘ );
Fosfolipidlar ( letsitin);
Mumlar ( asalari mumi, spermatset);
Lanolin xosilalari (polioksietillangan lanolin, vodlan )
Osilmalarni turg‘unligini oshirish zamonaviy SFM bilan ta’minlanadi. Ko‘pincha ularning turli kombinatsiyalari ( majmuasi) yaxshi natija beradi ( asosan yuqori sirt faolligi va qovushqoqligi hisobiga.
Masalan: 3% norsulfazol suspenziyasini turg‘unlashtirish uchun 3% bentonitning natriyli shaklining geli va 5% MS qo‘llanilgan. 3% sulfadimezin suspenziyasi esa 1% MS xamda tvin-80 bilan turg‘unlashtirilgan. 2% sulfadimetoksin suspenziyasi 2% PVS va 0,02% tvin-80 yordamida turg‘unlashtirilgan.
Emulsiyalarni turg‘unlashtirishda zamonaviy SFM : tvin-80, sellyuloza xosilalari, letsitin, tabiiy fosfatidlar yaxshi natija beradi.
Poroshoklarni saqlashda turg‘unligini oshirish. Eng keng tarqalgan sabab – poroshok qorishmasining namliqib qolishi. Buni oldini olish uchun – har xil vlagoregulyatorlarni qo‘shish. Bulardan eng ko‘p aerosil, quritilgan kraxmal, karbonat magniya, bentonitlardan foydalaniladi.
Masalan: “Antigrippin” poroshogi
Atsetilsalitsil kislotasi 0,25
Dimedrol 0,02
Kalsiy laktat 0,05
Askorbin kislotasi 0,15
5% aerosil qo‘shilsa 2 oygacha uning turg‘unliginita’minlash mumkin
B. Dispers sistemalarni turg‘unlashtirish masalasi faqat yordamchi moddalarni qo‘shish yo‘li bilan emas balki zamonaviy texnologik usullar, asbob-uskunular ishlatish bilan ta’minlanadi.
|
AYIRBOSHLASH SHARTNOMASI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 76/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AYIRBOSHLASH SHARTNOMASI — hunarmandlar, dehqonlar, chorvadorlar o‘rtasidagi mulkiy munosabatlarda keng qo‘llaniladi. Ayirboshlash savdogarlar tomonidan ham qo‘llaniladi. Ular qishloq va ovullarga turli tovarlar olib borib, ularni qishloq xo‘jalik va chorva mahsulotlariga ayirboshlash bilan shug‘ullanadi.
AYLANUVCHANLIK – bu qimmatli qog‘ozlarning bozorda xarid qilinishiga va sotilishga, shuningdek, ko‘pchilik hollarda boshqa tovarning aylanishini osonlashtiruvchi mustaqil to‘lov vositasi sifatida qo‘llanishga qodirligidir.
AYLANMA AKTIVLAR — birlashmalar, korxonalar, tashkilotlarning buxgalteriya balansi aktivida aks ettiriluvchi me’yorlashtirilgan va me’yorlashtirilmagan aylanma mablag‘lar. AYLANMA FONDLAR – har bir ishlab chiqarish siklida to‘liq iste‘mol qilinadigan xalq xo‘jaligi korxonalari ishlab chiqarish fondlarining bir qismi. A.f. ishlab chiqarish jarayonida o‘z natural shaklini o‘zgartiradi, o‘z qiymatini yangi mehnat mahsulotiga to‘liq o‘tkazadi va to‘liq mahsulot ishlab chiqarish xarajatlariga kiradi. A.f. mehnat buyumlaridan – ishlab chiqarish zahiralaridan (xom-ashyo, asosiy va yordamchi materiallar, yoqilg‘i, yarim fabrikatlar va h.k.) va tugallanmagan mahsulotdan (o‘zi tayyorlangan yarim fabrikatlar va keyin davr sarflari) iborat. Tugallanmagan mahsulot qiymatiga ushbu mahsulotni chiqarishga ketgan ishchi va xizmatchilarning haqi ham kiradi.
AYLANMA KAPITAL – 1) xom-ashyo materiallar, energetika resurslarida moddiylashgan va bir ishlab chiqarish siklida sarflanuvchi, o‘z qiymatini tayyorlangan mahsulotga to‘liq ko‘chiruvchi kapital; 2) ishlab chiqarishdagi kapitalning bir qismi. Aylanma kapitalga xom-ashyo, yoqilg‘i, yordamchi material, ish kuchi va h. k. kiradi. U o‘z qiymatini yangidan hosil qilingan tovarga to‘liq o‘tkazadi. Aylanma kapitalning tarkibiga kirgan ish kuchining xususiyati shundan iboratki, u o‘z qiymatini mahsulotga o‘tkazibgina qolmay, yangi qiymat ham yaratadi; 3) A.k. kapitalning doiraviy aylanishida bir marta qatnashib o‘z qiymatini yangi tovarga to‘la o‘tkazadigan qismi.
|
| |
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi

|
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi
|
bet | 69/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi: mavzuga oid tarqatma materiallar, MHlar, uslubiy qo‘llanma, adabiyotlar, o`quv-uslubiy majmua, ma’ruza matni, internet ma’lumotlari, mavzu bo‘yicha taqdimot.
Mavzuning o‘zlashtirilishini nazorati
1. iSpring QuizMaker dasturga joylashtirilgan test savollariga kompyuterda javob berish.
2. “Tushunchalarning tahlili” metodini qo‘llab mavzuga oid tayanch tushunchalarining tahlilini o‘tkazish.
|
| |
-MAVZU: DORI TURLARINI TURG’UNLASHTIRISH YO`NALISHLARI

7-MAVZU: DORI TURLARINI TURG’UNLASHTIRISH YO`NALISHLARI
O‘qitish maqsadi: dori turlarini turg’unlashtirish yo`nalishlariga oid nazariy va amaliy savollarni o1zlashtirish.
Tayanch atama va iboralar: turg‘unlik, liofillash, dispers sistemalarni turg‘unlashtirish, mikrobiologik turg‘unlik, kimyoviy turg‘unlik
Tushuntirish matni
1. Dori vositalarini turg‘unligiga ta’sir etuvchi omillar
Dorilar turg‘unligi bu preparatni ma’lum vaqt davomida, farmakopeya yoki MTX da ko‘rsatilgan fizik-kimyoviy, mikrobiologik xossalarini o‘zgartirmaslik va farmakologik faolligini saqlab qolish xususiyati.
Xozirda dorilarni turg‘unligini ta’minlash g‘oyat muxim, dolzarb va kompleks texnologik masala hisoblanadi, chunki 90% ga yaqin dori moddalar alohida texnologik usullar yoki turg‘unlashtiruvchilarni qo‘llashni talab etadi.
|
KORRESPONDENT - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 446/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KORRESPONDENT (nem., fr.) — bank yoki boshqa moliya tashkiloti bo‘lib, mavjud shahar yoki mavjud mamlakatda xuddi shunday boshqa tashkilot manfaatini ifodalaydi. Korrespondent munosabatlar kredit muassasalari o‘rtasidagi shartnoma munosabatlari bo‘lib, ularning maqsadi birovbirovlarining ko‘rsatmasi bo‘yicha to‘lovlar va hisob-kitoblarni amalga oshirishdan iboratdir. Korrespondent munosabatlarni o‘rnatish uchun kredit muassasalari o‘zaro hisobkitoblar qaysi hisoblar bo‘yicha amalga oshirilishi xususida xatlar almashishadi, kelishib olishadi, vazifador shaxslar namunaviy imzolari, komission mukofot tariflari almashishadi.
KORRESPONDENT MUNOSABATLAR - birov-birovlarining topshirig‘iga asosan to‘lovlar va hisob-kitoblarni amalga oshirish maqsadi bo‘lgan kredit muassasalari o‘rtasidagi shartnoma munosabatlari. Kredit muassasalari o‘zaro o‘rnatgan K.m. korrespondent deyiladi.
KORPORATIV OBLIGATSIYALAR - ochiq aksiyadorlik jamiyatlari tomonidan chiqariladigan obligatsiyalar.
KORXONA – bu ijtimoiy mehnat taqsimotining boshlang‘ich nuqtasi bo‘lib, tovar ishlab chiqaruvchi sifatida milliy iqtisodiyotning asosiy bo‘g‘inidir.
KORXONA JAMOASINING MULKI – ishchi va xizmatchilar jamoasi davlatdan yoki xususiy mulk sohibidan sotib olgan va umumlashtirib, birgalikda o‘zlashtiriladigan mulk.
KORXONA MULKI — asosiy fondlar, nomoddiy aktivlar va ishlab chiqarish zahiralarining yig‘indisidan iborat. Uning tarkibiga: materiallar, tayyor mahsulot, kelgusi davr xarajatlari, hisobot davrida (kunida) mahsulot tannarxi tarkibiga kiritilmagan, lekin amalga oshirilgan ishlab chiqarish xarajatlari, qoldiq mahsulotlarning muomala xarajatlari va ortib jo‘natilgan mahsulotlar, bajarilgan ishlar, ko‘rsatilgan xizmatlar va boshqalar kiradi. Soliqqa tortish bazasi (asosi) hisoblanayotgan paytda asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, kam baholi va tez eskiradigan predmetlarning qiymatidan eskirish summasi chiqarib tashlanadi.
KORXONA SIYOSATI — faoliyat yo‘nalishlarini, rahbarlik qiluvchi tarkib tomonidan qabul qilingan qarorlar va nazorat metodlarini belgilab beruvchi asosiy ta’kidlovlar va tushunchalarni o‘zida ifoda etadi. Korxona siyosati bir necha yo‘nalishlarga ega bo‘lishi mumkin. Masalan, ta’minot siyosati, ish haqi siyosati, marketing siyosati, kadrlar siyosati, kommunikatsiya siyosati, qo‘llab-quvvatlash siyosati, ochiq eshiklar siyosati. Siyosat korxonani boshqarishning har bir darajasida mavjud bo‘lishi mumkin.
|
| |
Ilm-fan
Berdaq - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

86
!
!
!
dan she’rlar yoza boshlagan va yarim asr
davomida turli mavzularda
o‘lanlar to‘qidi. Berdaq o‘z ijodini xalqi uchun o‘lmas asarlar yaratishga
bag‘ishladi. She’rlaridan biri ham «Xalq uchun» deb nomlangan. Uning
she’rlarida zulmni qoralovchi tuyg‘ular, jo‘shqinlik ustuvor bo‘lgan.
Jumladan, «Ahmoq podshoh» dostoni shunday ulkan ta’sir kuchiga ega
edi. Tarixiy mavzudagi «Avlodlar», «Omongeldi», «Oydo‘stbiy», «Erna-
zarbiy» asarlarida shoir o‘z xalqi qahramonlarini faxr bilan kuylaydi.
XX asr boshlariga kelib qoraqalpoq
adabiyotidagi demokratik
an’analarni
yangi avlod vakillari Umar, Qulimbet, Sariboy, Qulmurot,
Sodiq kabilar davom ettirdilar.
O‘zingizni sinang!
Kunxo‘ja – ...
Zevar – ...
Berdaq – ...
madrasalar – ...
Yakunlarni chiqaramiz!
►
XIX asrning birinchi yarmidan Xiva xoni hukmronligi ostida o‘troq
turmush tarziga o‘tish.
►
asosiy mashg‘ulotlar: dehqonchilik, baliq ovlash, hunarmandchilik.
►
1873-yil – Turkiston general-gubernatorligi tarkibida Amudaryo bo‘limi
tuzilishi – tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi.
►
soliqlar va majburiyatlar: zakot, solg‘ut, ushr; qazish ishlari; navkarlikka
olish.
►
Berdaq, Kunxo‘ja, Otash Olshinboy, Ajiniyoz.
Savol va topshiriqlar
1.
Qoraqalpoqlarda xalq ijodiyoti qaysi shakllarda rivojlandi?
2.
Qoraqalpoqlarning eng mashhur «Qirqqiz»
dostoni mazmunini aytib
bering.
3.
Ajiniyozning ijodi haqida nimalarni bilib oldingiz?
4.
Berdaqning tarixiy dostonlarini sanab bering.
Dorilar turg‘unligi bog‘liq

Dorilar turg‘unligi bog‘liq:
Tashqi muhitga (yorug‘lik, namlik);
Dori shakliga (agregat holati).
Dorilar turg‘unligi
Fizikaviy Kimyoviy Mikrobiologik
Dorilarni turg‘unlashtirishning asosiy prinsipi dorilarni xossalarini o‘zgartiruvchi omillarni maksimal bartaraf etish.
Dori turlarini turg‘unlashtirish –kompleks ( murakkab) muammo bo‘lib, uni echilishi:
1. Dispers sistemalarni turg‘unligini ( asosan emulsion va suspenzion);
2. Dorivor moddani ( kimyoviy birikmalarni) turg‘unligini;
3. Mikrobiologik turg‘unlik masalalarini o‘rganishni talab etadi.
YUqoridagi tasnifdan kelib chiqqan xolda dorilar turg‘unligini ta’minlash masalasini echishda quyidagi usullarni belgilash mumkin:
1. Fizik usulda turg‘unlashtirish
2. Kimyoviy usullar. Maxsus yordamchi moddalarni dori shakliga kiritish ( konservantlar, antioksidantlar).
3. Kompleks usullarda.
|
Rasm1. Oftalmologik terapevtik sistema Okusert

|
Rasm1. Oftalmologik terapevtik sistema Okusert
|
bet | 67/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
Rasm1. Oftalmologik terapevtik sistema Okusert11
a - dori moddani ajralib chiqish tezligini nazorat qiluvchi polimer
membrana; б - dori moddani saqlovchi qatlam; в – polimer membrana;
d – sistemani ko‘z shilliq qavatlariga o‘rnatish uchun adgeziv qatlam.
Rasm 2. Okusert oftalmologik terapevtik sistemaning qo`llanilishi
Gidrofil kontakt linzalar
Xozirga vaqtda gidrofil kontakt linzalar (GKL) eng rivojlanuvchi KO‘ hisoblanadi.GKL -35 dan 80 % suv saqlovchi sistemalar. Ularning afzalligi- ular ko‘zning refraksion kamchiliklarini korreksiya qilish xamda ko‘rish o‘tkirligini (kobiliyatini) yaxshilash ( uluchshayut ostrotu zreniya) xususiyatga ega. Ularni tayyorlash uchun kross-bog‘langan gidrofil polimerlar qo‘llaniladi. Kross-polimerlarda uzun polimer sepochkalari orasida ichki bog‘lamlar ( mostiki ili kross-linii) mavjud bo‘lganligi uchun bundan kross-liniyali sistemalar erimaydi, ammo suvni absorbsiya qilish xususiyatiga ega.
Jelatina asosida kosacha shaklida tayyorlangan va dori moddalar saqlagan linzalar yaratilgan. Ularning afzalligi, ta’siri uzaytirilganligi.
Oftalmologiyada qo‘llaniladigan DT etib o‘tish mumkin- lamellalar va mininslar.
Lameli- bir martalik kam ishlatiladigan DSH bo‘lib kon’yuktival xaltachaga o‘rnatiladi. Asosan jelatinali oval disklar (diametri 3mm atrofida) ko‘rinishida bo‘ladi va tarkibiga turli DM lar, jelatina asosida tarqalgan xolda, kiritilgan.
Minimslar- bir marta qo‘llash uchun mo‘ljallangan oftalmologik DSH. Ko‘rinishi bo‘yicha –kichik hajmli (4-12 tomchi) polimer materiallardan yasalgan idishcha ( yomkost). Korxona sharoitida tayyorlanadi.
|
| |
Ma’ruzaning tехnоlоgik хaritasi - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 264/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAMa’ruzaning tехnоlоgik хaritasi
Ish jarayonlari vaqti
|
Faоliyatning mazmuni
|
O’qituvchi
|
Talaba
|
1-bоsqich
Kursga va mavzuga kirish
(20 minut)
|
1.1.Ma’ruzaning mavzusini e’lоn qiladi, o’quv mashg’ulоtining maqsadi va natijalarini tushuntiradi
|
Tinglaydi
|
|
1.2. Mavzu bo’yicha ma’ruza mashg’ulоtining tayanch ibоralari va ma’ruza rеjasiga izоh bеradi.
|
Yozib оladi
|
|
1.3. Mavzuni o’zlashtirishda fоydalanish uchun zarur bo’lgan adabiyotlar ro’yхati bilan tanishtiradi
|
Yozib оladi
|
|
2.4. Mavzu yuzasidan blits-so’rоv usulida ma’lum bo’lgan tushunchalarni faоllashtiradi, savоllar bеradi.
1. Iqtisоd nima?
2.Iqtisоdiy hayot nima?
3. Mоddiy ishlab chiqarishga nimalar kiradi?
4. Ishlab chiqaruvchi kuchlar dеganda nimani tushunasiz?
5. Ishlab chiqarish munоsabatlari dеganda nimani tushunasiz?
6. Mulkiy munоsabat dеganda nimani tushunasiz?
7. Qanday mulk shakllarini bilasiz?
Javоblarni to’g’rilaydi va umumlashtiradi
|
O’z fikrini erkin namоyon etadi.
Savоllarga javоb bеradi
|
|
|
| |
xiroj va zakot - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

114
!
!
!
daromadlarining yarmidan ko‘pini tash-
kil etardi. Bundan tashqari xiroj bilan
bir qatorda
kafsan,
dorug‘ayi muzd,
ya’ni xirmonlarni xatga olgani uchun
amaldorga qo‘shimcha maosh ham un-
dirilardi. Bog‘lar va polizlardan olingan
daromadlar uchun alohida yi g‘im –
ta-
nobona
to‘langan.
Dehqonlar ma’muriyat vakillari ular-
ning yerlarni egallab olishidan, mahalliy hokimiyat va sud hokimiyati
xodimlari ning poraxo‘rligi hamda tovlamachiligidan aziyat chekishardi.
Odatda, dehqonning soliq to‘lashga puli bo‘lmasa, uning mol-mulki tortib
olinar edi. Kasodga uchrash, qashshoq lashish, amaldorlarning o‘z vako-
latlarini suiiste’mol qilishlari dehqonlarni qo‘zg‘olon ko‘tarishga majbur
qilardi. Natijada amirlikdagi eng yirik qo‘zg‘olonlardan biri 1885-yilda
Baljuvon bekligida shijoatli va xalqparvar Vose ismli kishi rahnamoligi-
da ko‘tarildi. Ketma-ket ocharchilik yillaridan keyin baljuvonlik dehqon-
lar ilk bora 1885-yilda mo‘l hosil yig‘ib olishgandi. Soliq yig‘uvchilar
esa nafaqat o‘sha yil uchun, balki o‘tgan kamhosil yillar uchun ham xiroj
to‘lashni talab qilishdi. Bunday soliq undirishni adolatsizlik deb bilgan
dehqonlar uni to‘lashdan bosh tortdilar. Amaldorlar zo‘ravonligi va ijti-
moiy zulm qurolli qo‘zg‘olonga undagan minglab deh qonlar Vose atro-
fida uyushdilar.
1885-yil iyul oyining oxirgi kunlarida qo‘zg‘olon ko‘targan deh-
qonlar va amir Muzaffar lashkari o‘rtasida jang bo‘lib o‘tdi. Tayyorgar-
lik ko‘rmagan va mehnat qurollari bilan ko‘chaga chiqqan dehqonlar
mag‘lubiyatga uchradi. Qo‘zg‘olon yo‘lboshchilari, jumladan, Vose ham
qo‘lga olinib, qatl etildi. 1888-yili Ko‘lob bekligida boshlangan yirik
dehqonlar qo‘zg‘olonlari Pomir chegara qo‘shinlarining yordami bilan
bostirildi. 1889-yil may oyida Kalif bekligida ham qo‘zg‘olon bo‘lib
o‘tdi.
– bоsqich - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

2 – bоsqich
Asоsiy bo’lim
(50 minut)
|
2.1. Mavzuning “Jamiyat iqtisоdiy hayotining asоsi va qоnunlari” savоlini slaydlar yordamida tahlil qiladi (1-ilоva). Talabalarni faоllashtirish maqsadida ularga jоnlantiruvchi savоllar bеradi
1. Ishlab chiqarishning tехnоlоgik usuli dеganda nimani tushunasiz?
2. Tехnikaning shakllanishi va taraqqiyoti jamiyat iqtisоdiy hayotiga qanday ta’sir ko’rsatdi?
3. Takrоr ishlab chiqirish dеganda nimani tushunasiz?
4. Talab va taklif qоnuni o’zida nimalarni ifоdalaydi?
5. Iqtisоdiy va mоddiy ehtiyoj dеganda nimani tushunasiz?
Javоblarni tinglab ularni to’ldiradi, faоl talabalarni rag’batlantiradi
|
Tinglaydi.
Yozadi.
Slaydlarga e’tibоr qaratadi.
Savоllarga javоb bеradi
|
|
2.2. O’quv mashg’ulоtining 2 –savоlini slaydlardan fоydalangan хоlda yoritib bеradi (1,2, 3 -slaydlar).
Talabalarga nazоrat qiluvchi savоllar bеradi
1. Mоddiy ishlab chiqarishning mоhiyati dеganda nimani tushunsiz?
2. Iqtisоdiy ishlab chiqarish usuli nima?
3. Ishlab chiqaruvchi kuchlar tarkibiga nimalar kiradi?
Savоllarga to’g’ri javоb bеrgan talabalar rag’batlantiriladi
|
Muayyan bilimlar o’zlashtiriladi
Savоllarga javоb bеradi
|
|
2.3. Mavzu yuzasidan uchinchi va to’rtinchi savоlni tushuntirishda talabalarni erkin bahs-munоzaraga tоrtish maqsadida “Diagramma vеna” tехnikasidan fоydalangan хоlda “Nima uchun mulkiy munоsabat ishlab chiqarish munоsabatini asоsi хisоbanadi?”, “Qanday mulk shakllarini bilasiz?” dеb yozilgan tоpshiriqni bajarishni taklif etadi (2-ilоva).
Talabalarni fikrlarini to’g’rilaydi, to’ldiradi, umumlashtiradi va хulоsalaydi.
|
Tоpshiriqni bajaradi
|
|
2.4. Ma’ruza rеjasidagi “Ishlab chiqarish munоsabatlari va uning o’ziga хоs tоmоnlari” savоli slaydlar оrqali tushuntiriladi (4,5,6-slaydlar). Talabalarni o’zlashtirganini nazоrat qiluvchi “Klastеr” jadvalini to’ldirishni so’raydi (2-o’quv tоpshiriq).
Javоblarni to’g’rilaydi va хulоsalaydi
|
Tinglaydi.
Jadvalni to’ldiradi
|
|
2.5. Mavzuning “Bоzоr munоsabatlari va mulkchilikning хilma хil shakllari” savоlini 7-slayd оrqali yoritadi.
Talabalarni faоllashtirish maqsadida ularga jоnlantiruvchi savоllar bеradi:
1. Bоzоr nima?
2. Ichki va tashqi bоzоr dеganda nimani tushunasiz?
3.Iqtisоdiyotni erkinlashtirish dеganda nimani tushunasiz?
4.Qachоn iqtisоdiy munоsabatlar insоniy munоsabatlarga aylanadi?
5. Mulk shakllarini rivоjdantirish ehtiyoji nimalar bilan ifоdalanadi?
Javоblarni tinglaydi, to’g’rilaydi, to’ldiradi va faоl talabalarni rag’batlantiradi
|
Tinglaydi.
Savоllarga javоb bеradi
|
|
2.6. Tadbirkоrlikni qo’llab-quvvatlash, ishlab chiqarishning ilg’оr usullarini hayotga tadbiq etish- mamalakatimizda amalga оshirilayotgan iqtisоdiy islоhatlarning bоsh maqsadi ekanligi, bu bоrada iqtisоdiyot va ma’naviyatning uzviy bоg’liqligi to’g’risida yakuniy хulоsa bеradi.
|
Tahlil qiladi
|
|
-mavzu
  
Jamiyatning iqtisоdiy hayoti

1.1. MA’RUZANI ОLIB BОRISH TЕХNОLОGIYASI
Talabalar sоni - 100 ta
|
O’quv vaqti – 2 sоat
|
Mashg’ulоt shakli -
|
Infоrmatsiоn – ko’rgazmali ma’ruza
|
Ma’ruza rеjasi
|
1. Jamiyat iqtisоdiy hayotining asоsi va qоnunlari
2. Mоddiy iqtisоdiy ishlab chiqarish usuli va tarkibiy tuzilishi
3. Ishlab chiqarish munоsabatlari va uning o’ziga хоs tоmоnlari
4. Bоzоr munоsabatlari va mulkchilikning хilma хil shakllari
|
O’quv mashg’ulоtining maqsadi: Jamiyatning iqtisоdiy hayoti va uning asоslari haqida tushuncha hоsil qilish
|
Pеdagоgik vazifalar:
|
O’quv faоliyati natijalari
|
“Jamiyatning iqtisоdiy hayoti” tushunchasini, asоslarini va qоnunlarini yoritib bеradi;
|
Mоddiy ishlab chiqarish jamiyat iqtisоdiy hayotining asоsi ekanligini aytib bеradi;
|
Mоddiy iqtisоdiy ishlab chiqarish usuli va uning tarkibiy tuzulishi haqida ma’lumоt bеradi;
|
Ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munоsabatlari haqida tasavvurga ega bo’ladi;
|
Ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munоsabatlari tahlil etiladi;
|
Ishchi kuchi, ishlab chiqarish vоsitalari, ishlab chiqarish munоsabatlari va uning o’ziga хоs tоmоnlarini aytib bеra оladi;
|
Bоzоr munоsabatlariga o’tish sharоitida mulkchilikning хilma- хil shakllarini vujudga kеltirishning оb’еktiv zarurligini asоslab bеradi;
|
Mulkiy munоsabat ishlab chiqarish munоsabatining asоsi ekanligini tushuntirib bеra оladi;
|
O’qitish usullari va tехnikasi
|
Ma’ruza, “Fikriy хujum”, “Klastеr” mеtоdi, “Blits-so’rоv” uslubi
|
O’qitish vоsitalari
|
Ma’ruza matni, slaydlar, prоеktоr
|
O’qitish shakli
|
Jamоa, guruh-guruh bo’lib ishlash
|
O’qitish nazоrati
|
Tехnik vоsitalar bilan ta’minlangan o’quv хоna
|
Manitоring va bahоlash
|
Оg’zaki nazоrat, savоl-javоb , rеyting tizimi asоsida bahоlash
|
Xalq og‘zaki - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

85
O‘zingizni sinang!
O‘mirbek laqqi – ...
Guloyim – ...
«Qirqqiz» – ...
Dostonlar – ...
XIX asr oxiri – XX asr boshlarida qoraqalpoqlarda
bir qancha madrasalar bo‘lib, ularning eng kattala-
ri Qoraqum eshon va Tosh madrasalari edi.
Qoraqum eshon madrasasi
XIX asr o‘rtalarida qurilgan. Dastlab u masjid vazifasini bajargan. Tosh
madrasa esa 1841-yil Mang‘it hokimi Xo‘janiyoz tomonidan qurdirilgan.
Madrasada ta’lim ikki bosqichli bo‘lib, birinchi bosqichda arab tili gram-
matikasi o‘rganilgan bo‘lsa, keyingi bosqichda
diniy-huquqiy bilimlar
o‘qitilgan.
XIX asr oxirida qoraqalpoqlarning yozma asarlari rivojlana boshladi.
Qoraqalpoq shoirlari Kunxo‘ja (1799–1880), Otash Olshinboy (1788–
1875), Ajiniyoz (1824–1878) kabilarning nomlari keng tanildi. Ular bi-
limdon, o‘z taqdirini xalqi taqdiri bilan bog‘lagan kishilar edi. Masa-
lan, Kunxo‘ja o‘z ijodiyotini ovullarning oddiy ahliga, ularning kundalik
mehnati va turmushiga bag‘ishladi. U adolatsiz tartiblarni qattiq qorala-
di.
Ajiniyoz Qasiboy o‘g‘li (taxallusi Zevar) Mo‘ynoqdagi eski maktab-
da, so‘ngra Xivadagi Sherg‘ozixon madrasasida o‘qigan. Qoraqalpoq zi-
yolilari orasida birinchilardan bo‘lib oxund (o‘qimishli, ilmli kishi; xalq
dostonlari ning mahoratli kuychisi) darajasiga erishgan. O‘zbek, qozoq,
turkman tillarini yaxshi bilgan. Shoirning «Bo‘zatov»
dostonida qora-
qalpoq
xalqining hayoti, ayniqsa, ularning yurtma-yurt ko‘chib
yurish
jarayoni bilan bog‘liq voqealar katta mahorat bilan
tasvirlangan. Ajiniyoz adabiy merosidan bizga 100
ga yaqin she’rlar va dostonlar yetib kelgan. Uning
she’rlarida vatanparvarlik, insonparvarlik g‘oyalari
kuylangan. «Qiz Mengesh bilan aytishuv» dosto-
ni esa xalq orasida mashhur bo‘lgan. Uning hayoti
va ijodi haqida qoraqalpoq yozuv chisi K. Sultonov
«Ajiniyoz» romanini yozgan.
Berdaq (1827–1900)
qoraqalpoqlarning bu yuk
shoi ridir. U qo‘ng‘irot urug‘iga mansub bo‘lib,
Orol bo‘yida tug‘ilgan.
Ovul maktabida, so‘ngra
Qoraqum eshon madrasasida o‘qigan. 20
yoshi-
!
!
!
obyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayon­lar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi

|
obyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi
|
bet | 28/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunobyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi.
61). Testlar shakliga ko‘ra qanday klassifikatsiyalanadi:
ochiq testlar, yopiq testlar
63). 15 yoshli o‘quvchilar uchun o‘tkaziladigan Xalqaro baholash dasturi PISA mezonining ikkinchi darajasi Blum taksonomiyasining qaysi o‘quv maqsadiga mosligini toping
tahlil sintez.
64). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning rivojlantiruvchi funksiyasining mohiyatini toping.
O‘quv-bilish va aqliy faoliyatni rivojlantirish
65). Kredit-modul tizimida amaliyotga joriy etilishi nazarda tutilgan “blended learning” texnologiyasining ma’nosi to‘g‘ri berilgan javobni toping.
Aralash ta’lim
5). Yoshlarning bandligini ta’minlash, fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish va salomatligini saqlash, fan, ta’lim, madaniyat va sport sohasini takomillashtirish, yo‘l-transport, muhandislik-kommunikatsiya hamda ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish chora-tadbirlarini amalga oshirish
Ijtimoiy sohani rivojlantirish
6). Jamoatchilik nazorati subyektlari bu
O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, shuningdek qonunchilikda belgilangan tartibda ro‘yxatga olingan nodavlat notijorat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalari
13). Inklyuziv ta’limning mohiyati (tartibi) nimada ?
Inklyuziv ta’lim alohida ta’lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda barcha ta’lim oluvchilar uchun ta’lim tashkilotlarida ta’lim olishga bo‘lgan teng imkoniyatlarni ta’minlashga qaratilgan.
14). Ma’ruza mashg‘ulotlari ilmiy unvon va ilmiy darajaga ega bo‘lgan professor-o‘qituvchilar tomonidan o‘tkaziladi. Zarur hollarda qanday tartibi belgilangan?
Zarur hollarda (ma’ruza mashg‘ulotlari hajmi ko‘p bo‘lganda yoki professor, dotsent va katta o‘qituvchilar yetarli bo‘lmaganda) oliy ta’lim muassasasi Kengashining qaroriga asosan kamida 3 yillik ilmiy-pedagogik ish stajiga ega bo‘lgan, biroq ilmiy unvon va ilmiy darajasi bo‘lmagan o‘qituvchilarga bir o‘quv yilida 250 soatgacha hajmda ma’ruza mashg‘ulotlarini o‘tishga ruxsat beriladi.
16). Kimlar pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanish huquqiga ega?
Hammasi to‘g‘ri
17). Dual ta’limning mohiyati (tartibi) nimada ?
Dual ta’lim ta’lim oluvchilar tomonidan zarur bilim, malaka va ko‘nikmalarni olishga qaratilgan bo‘lib, ularning nazariy qismi ta’lim tashkiloti negizida, amaliy qismi esa ta’lim oluvchining ish joyida amalga oshiriladi.
20). Raqamli ta’lim jarayonining Moslashuvchanlik tamoyili – ...
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
obyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi
|
O‘zingizni sinang! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

95
Turkiston jadidchilik
harakatining namoyandalari
ma’rifatparvar kishilar edi. Ma’rifatparvarlar keng
ma’noda bilim tarqatuvchi kishilar hisoblanadi. Si-
yosiy ma’noda ma’rifatparvarlik xalqni ozodlikka
olib chiqish va milliy davlatchilik g‘oyalarini ilgari surish bilan ifodalana-
di. Turkiston ma’rifatparvarlari jaholat, bilimsizlik, madaniyatsizlik, mu-
taassiblik, diniy aqidaparastlikni inson azob-uqubatlarining
asl sabablari
deya talqin etdilar. Ular podsho yakkahukmronligi (absolyutizm)ga qarshi
kurashdilar, siyosiy erkinlik va inson huquqlarini yoqlab chiqdilar.
Turli mamlakatlarda ma’rifatchilik harakatlari o‘ziga xos, milliy xu-
susiyatlarga ega bo‘lgan, ammo ularning mushtarak jihatlari ham mav-
jud edi. Bu jihatlar Turkiston jadidlari faoliyatida ham namoyon bo‘ldi.
Jumladan,
ular mavjud tuzum, uning iqtisodiy,
ijtimoiy va huquqiy so-
halardagi barcha salbiy ko‘rinishlariga va kamchiliklariga qarshi kura-
shish; maorif,
erkinlik, hayotning insoniy-madaniy jihatlarini shakllan-
tirish, ularni qo‘llab-quvvatlash
va himoya qilish, ma’naviy va axloqiy
me’yorlarni tako millashtirish; xalq manfaatlarini himoya qilish, farovon-
ligini oshirishga sidqidildan intilish yo‘lidan bordilar.
Jadidlar Turkistonda azaldan mavjud bo‘lgan, ya’ni Alisher Navoiy,
Mirzo Bedil va Boborahim Mashrabdan
qolgan merosdan foydalangan
holda Turkistonda demokratik va taraqqiyparvar g‘oyalarni davom ettir-
dilar. Turkiston ilg‘or ziyolilari erishgan yutuqlari orasida eng salmoqlisi
hukmron mafkuradan mustaqil bo‘lgan xalq ta’limi tizimining yaratilishi
universitet 4.0 ga - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 26/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchununiversitet 4.0 ga
36). “Innovatsion faoliyat to‘g‘risida”gi qonunning maqsadi nimalardan iborat?
innovatsion faoliyat sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
37). Innovatsiyalarning turlari quyidagilar hisoblanadi:
texnologik; mahsulotli;boshqaruv-marketingli va ijtimoiy
38). “Tadbirkorlik universiteti” konsepsiyasining muallifi bo‘lib kim hisoblanadi ?
Kembridj universiteti professori Berton Klark hisoblanadi
39). Spin-aut – bu:
ilmiy yoki tadqiqot muassasasidan yangi mustaqil tashkilotning ajralib chiqishi. Bu akademik sohadan biznesning real dunyosiga bilimlar va innovatsiyalarni o‘tkazishning muhim mexanizmi.
40). Bugungi kundagi tadbirkorlik universitetini shakllantirishda barcha darajalardagi boshqaruvchilarning innovatsion va loyihali dastaklardan foydalana oladigan, innovatsion fikrlaydigan yangi turini tayyorlash masalasining yechimi nima hisoblanadi?
yangi institut – “professor-tadbirkor” (faunderlar) klubini yaratish hisoblanadi.
42). Xirsha (h)-indeksi mezoni nimaga asolangan?.
mezon tadqiqotchining nashrlari sonini va ushbu nashrlarni havola qilish, yani sitatalash sonini hisobga olishga asoslangan.
43). O‘qituvchi axloqiy-ma’naviy qiyofasini namoyon etuvchi meyor tuyg‘usi yoki xulq va odob qoidalariga rioya qilishi qanday ataladi?
Pedagogik nazokat
44). Qulay muhitni yaratuvchi o‘qituvchi bu:
fasilitator
45). “Pedagogik jarayonda sog‘lom psixologik muhitni yarata olish, talabalar va ta’lim jarayonining boshqa ishtirokchilari bilan ijobiy muloqotni tashkil etish, turli salbiy psixologik ziddiyatlarni o‘z vaqtida anglay olish va bartaraf eta olishi” qaysi kompetentlikning mazmuni hisoblanadi?
Psixologik kompetentlik
46). Ta’lim sohasi yoki o‘quv jarayonida mavjud muammoni yangicha yondashuv asosida yechish maqsadida qo‘llanilib, avvalgidan ancha samarali natijani kafolatlay oladigan shakl, metod va texnologiyalar bu-…
|
| |
Orolda baliq ovlash - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

83
!
!
!
!
!
!
O‘zingizni sinang!
Amudaryo bo‘limi – ...
1873-yilda ...
Ural kazaklari – ...
Chimboy Rossiya imperiyasini
Xiva xonligining
asosiy iqtisodiy markazlari bilan bog‘lardi. Bu
yer da ko‘plab do‘konlar bo‘lib,
katta bozor yaqi-
nida yirik karvonsaroy joylashgan edi. Dastlabki kasalxona va maktablar
paydo bo‘ldi, ammo ular yetarli emasdi. Jumladan, 1914-yilda qoraqal-
poqlar yashaydigan joylarda atigi to‘rtta umumta’lim maktabida 200 na-
far o‘quvchi o‘qir, ikkita kasalxona va feldsherlik punktida uch shifokor
ishlar edi.
Dehqonlar va chorvadorlar orasida mulkiy tabaqalanish kuchaydi.
Ayrim biylar, yuzboshilar, mulla va eshonlarning yer mulklari 15 ming
tanobgacha (1 tanob – 2500 kv. m yer) bo‘lsa,
oddiy xalq tomorqalari
1–2 tanobdan osh mas edi.
Aholining tabaqalanishi qoraqalpoqlarda chorva mollari soniga qarab
ham belgilangan. 1871–1872-yillar ma’lumotlariga qaraganda, urug‘ning
aksariyat oddiy a’zolari chorvaga ega bo‘lishmagan, ayrim boylar ming
boshgacha qoramol va 1,5 ming boshgacha qo‘y-qo‘ziga ega edi.
Qashshoqlashib qolgan va kasodga uchragan dehqonlar katta yer ega-
lari va boylarga qaram bo‘lib qolishdi. Jamoaning boy-badavlat a’zolari
yordam sifatida o‘z qarindoshlariga yerni hosilning teng yarmi – «jarm-
shi» sharti bilan berishardi. Yersiz va chorvasiz qolgan dehqonlar esa har
qanday og‘ir ishlarni bajarib, badavlat chorvadorlar va zamindorlarning
mollari va yerlaridan foydalanganliklari uchun ham ishlab berishga maj-
bur edilar.
O‘zingizni sinang!
Mashg‘ulotlari – ... «Jarmshi» – ...
Chimboy – ...
Savol va topshiriqlar
Jadid maktabi hovlisi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

89
Taraqqiyparvarlik
harakatining O‘rta
Osiyoga yoyilishi
niy ta’lim, arab, fors va rus tillari, tibbiyot, kimyo kabi fanlar o‘qitilishi
zarurligi g‘oyasini ilgari surdilar.
Turkiston o‘lkasida millat istiqbolini o‘ylovchi
taraqqiyparvar kuchlar xalqning deyarli barcha
tabaqalari –
hunarmand, dehqon, savdogar, mulk-
dor, ulamolar orasida mavjud edi. Jadidchilik
g‘oyalarining keng yoyilishida «Tarjimon» gaze tasi muhim o‘rin tutdi. Is-
moil G‘aspiralining 1893-yilda Toshkent, Samarqand va Buxoroga tashrifi
ma’rifatparvarlik g‘oyalarining keyingi rivojiga turtki bo‘ldi. 1893-yilda
Buxoro amirligida birinchi yangi usul maktabi faoliyat ko‘rsata boshladi.
Keyin chalik bunday maktablar boshqa hududlarda ham keng tarqaldi.
O‘rta Osiyo jadidlari ma’rifatparvarlik yo‘lida
qrim ziyolilari tajriba-
larini o‘rganish bilan birga boshqa mamlakatlardagi taraqqiyparvarlarning
ilg‘or g‘oyalaridan ham foydalandilar. O‘rta Osiyo taraqqiyparvarlik ha-
rakati ishtirokchilarining yoshi boshqa mamlakatlar ja-
did vakillaridan ajralib turgan. 1910-yilda ularning eng
yoshi Abdulhamid Cho‘lpon – 13 yoshda, eng kattasi
Mahmudxo‘ja Behbudiy – 36 yoshda bo‘lgan.
Taraqqiyparvarlik harakatining
rivojlanishi ik-
ki bosqichda bo‘ldi. Birinchi bosqichda ma’ri fat-
parvarlikdan boshlangan bu harakat 1917-yilga kelib
o‘zi ning ikkin chi bosqichi – siyosiy ko‘rinishdagi ha-
rakatga aylandi.
O‘rta Osiyodagi milliy taraqqiyparvarlik haraka-
ti hududiy xususiyatlariga ko‘ra
Turkiston, Buxoro va Xiva jadidlari-
ga bo‘linadi. Turkiston jadidchiligining asosiy tarkibini ziyolilar tashkil
qilib, ular Rossiya imperiyasi mustamlakachilik siyosatiga qarshi ku-
rashning oldingi saflarida turdilar. Ular podsho hukumatining xomashyo
manbayiga aylantirilgan Turkistonning
kelajagini mustaqil, rivojlangan
davlat sifatida ko‘rishni orzu qilganlar. XX asrning boshlarida shakllan-
gan taraqqiyparvarlik kuchlari davlatning boshqaruv tizimi zamon talab-
lariga javob bermasligini, xalqning turmush
darajasi past ekanligini va
uni o‘zgartirish lozimligini chuqur angladilar.
Buxoro milliy ziyolilarining harakati Turkiston o‘lkasiga nisbatan
og‘ir ijtimoiy-siyosiy sharoitda yuzaga keldi. Uning tarkibi, asosan,
mayda do‘kondorlar, o‘qituvchilar,
hunarmandlar, savdogarlardan ibo-
rat edi. Jadidlar iqtisod va boshqaruv sohasida bir qator talablar, chu-
nonchi, soliqlarni kamaytirish talabi bilan ham chiqishdi.
Shuningdek,
Rossiya imperiyasi bosib olganidan so‘ng qoraqalpoqlar hayoti va 
turmu shida qanday o‘zgarishlar bo‘ldi?
2

84
24-§. XIX ASRNING IKKINchI yARmI –
XX ASR BOShlARIDA QORAQAlPOQlAR mADANIyATI
Tinch hayot izlab bir joydan ikkinchi joyga asrlar
davomida ko‘chib yurgan mehnatsevar qoraqalpoq
xalqi moddiy madaniyat yodgorliklarini to‘liq saq-
lab qolish imko niyatiga ega bo‘lmagan.
Xalq iste’dodini namoyon etuvchi boy og‘zaki she’riy ijodiyotning
janr lari ancha ko‘p bo‘lgan.
Ular orasida maqollar, hikmatlar, laparlar,
nasihat qo‘shiqlarda ifoda etilgan «otalar so‘zi»
alohida ajralib turar
edi. Qoraqalpoq xalq og‘zaki ijodida kulgi qahramoni bo‘lgan O‘mirbek
laqqi obrazi orqali razillik, yomonlik, yovuzlik, zolimlik kabi salbiy il-
latlar hajv yo‘li bilan fosh etilib,
mehnatsevarlik, ezgulik, qahramonlik
ulug‘langan. Qoraqalpoq xalqi ning og‘zaki ijodi chuqur mazmunga ega-
ligi va xalqchilligi bilan ajralib turadi. Xalq ma’naviy
madaniyatining
yuksak darajasi ajdodlardan avlodlarga yetkaziladigan xalq dostonlarida,
termalarida, shuningdek, musiqali o‘lanlarda saqlanib qolgan.
Xalq orasida qoraqalpoq folklorining doston yo‘llari mashhur edi.
Doston qahramonlik haqida she’riy asarlar bo‘lib, ularda xalq baxt-saodati
va farovonligi uchun kurashgan mard botirlarning buyuk jasoratlari madh
etilgan. Ancha mashhur bo‘lgan dostonlar orasida esa qoraqalpoqlarning
ozodlik va mustaqillik uchun fidoyilarcha kurashi tasvirlangan «Qirqqiz»
dostoni alohida ajralib turadi. Dostonda Sarkub hukmdori Olloyor o‘z qizi
Guloyimga Muyeli degan hosildor yerlarni tortiq qilgani haqida aytiladi.
Bu joyda Guloyim va uning qirq kanizagi mustahkam bir qal’a barpo
etishadi. Dushmanlar Sarkub yerlariga hujum qilib,
Guloyimning otasini o‘ldirishadi.
Sarkub mulklari
talanadi, sarkubliklarning ko‘pi asir olinib haydab
ketiladi. Guloyim va uning kanizaklari dushmanga
qarshi
kurashga kirishadi, qoraqalpoqlarni asirlik-
dan ozod qiladi va ona
yurtga ozodlikni qaytara-
di. Bu ishda Guloyimga uning oshig‘i xorazm lik
bahodir Arslon yordam beradi.
Dostonning bosh
g‘oyasi – yuksak vatanparvarlik hissi va ona Va-
tanga, xalqqa fido yilarcha muhabbatdir. «Qirqqiz»
dostoni bugungi kunda xalq og‘zaki ijodining dur-
donalaridan biri sanaladi.