nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
aloqa operatori ( - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

aloqa operatori (ingl: network operator rus: operator svyazi) - Elektr va (yoki)
pochta aloqasi xizmatlarini koʻrsatish xuquqiga ega boʻlgan jismoniy yoki yuridik
shaxs.
Animatsiya (ingl: animation rus: animatsiya)- bir necha tasvir yoki kadrlarni
koʻrsatish orqali yaratiladigan xarakat taqlidi. Televideniedagi multfilmlar
animatsiyaning
bir
turidir.
Kompyuterlardagi
animatsiya
multimedia
taqdimotlarning eng asosiy tarkibiy qismlaridandir. Kompyuter monitorida koʻrish
mumkin boʻlgan animatsiyani yaratish imkonini beruvchi koʻplab dasturiy
qoʻllanmalar mavjud. Animatsiya va video oʻrtasidagi farqqa e‘tibor bering. Video
davom etuvchi xarakatdan iborat boʻlib, diskret kadrlarga boʻlingan boʻlsa,
animatsiya mustaqil rasmlar bilan boshlanib, ularni davom etuvchi xarakat
tasavvurini yaratish uchun birlashtiradi.
animatsiyalangan GIF (ingl: animated GIF rus: animirovannый GIF) - Tezda
aks ettirilib, xarakatlanuvchi tasvirni yaratuvchi GIF formatidagi tasvirlardan
iborat fayl.
axborot jinoyatchiligi (ingl: information criminality rus: informatsionnaya prestupnost) -Qonunda koʻzda tutilgan shaxs, tashkilotlar yoki davlat xuquqlarini
buzuvchi gʻayri qonuniy xarakatlar. Bunda jamiyatning axborot soxasidagi
qonuniga zid oʻlaroq, shaxs, tashkilot va davlatga ma‘naviy yoki moddiy zarar
etkazilishi nazarda tutilgan.
Ativirus-Viruslarni aniqlovchi va ulardan kompyuterni tozalovchi maxsus
programma.
Arxivdan tiklash - Faylni arxivli fayldan qayta tiklash.
195
Arxivlash - Fayllarni arxivli faylga joylash.
Tashkillashtirish - normativ xujjatlar kompleksi va tashkiliy tuzilmani ishlab
chikish; shtat jadvali, boʻlimlar, laboratoriyalar va x.k.
Xisobga olish - bu funktsiya firma yoki tashkilot koʻrsatkichlarining metod va
formalarini ishlab chikadi. Masalan; buxgalteriya xisoboti, moliyaviy xisob-kitob,
boshkaruv xisoboti va boshkalar.
Server – programma – - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

|
O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universitetiServer – programma – bitta kompyuter xizmatini boshqa komp-yuterga taqdim
etish imkonini yaratuvchi tarmoq kompyuter dasturi.
Uzel – tarmoqning asosiy vazifalarini bajaruvchi tarmoq komp-yuteri.
Xost–tarmoq
vazifalaridan
tashqari
foydalanuvchilarning
topshiriqlarini
(programmalar, qisoblash ishlari va h.k.) bajaruvchi tarmoqning ishchi mashinasi
ya‘ni bosh EHM.
Shlyuz – tarmoqni har hal kompyuter sistemalari bilan bogʻlab turuvchi oʻzaro
harakatdagi tarmoqlararo vosita.
PPP (Post office protocol) – oddiy modem liniyalarini internetga kirishda
ishlatiladigan kanal darajasidagi protokol (Analog Slip).
SLIP (Serial Line Internet Protocol) – oddiy modem liniyalarini Internetga
kirishda ishlatiladigan jahon darajasidagi protokol.
UUCP – bir Unix-xoctdan boshqasiga axborotlarni nusxalash proto-koli. Koʻplab
pochta almashuv sistemalari shu protokolga asoslanib tuzilgan.
PAP (Password authentication protocol) – Serverga ulovchi parollar sistemasi.
Servisnoʻy sentr – Internetga ulangan koʻplab kompyuter sistemalarini
quvvatlovchi markaz.
Clarinet – foydalanish uchun koʻpchilik servis markazlari bilan imzolanadigan
katta yangiliklar xizmati.
FTP (Fili Transfer Protocol) – foydalarni uzatuv protokoli; kompyuterlararo
axborot almashuvining standart usuli.
Veronika (Very Easy Rodent – Oriented Vetwide Index to Computer
Archives) – kalit soʻzlar boʻyicha Internet tarmogʻining ommaviy arxivida
axborotlarni qidirish sistemasi.
E-mail – Internet ning istagan abonenti bilan pochta xabarlarini almashtirish va
xabarlarni uzatish servisi.
Fayl – servis – boshqa kompyuterga oʻz fayliga kirish imkonini beruvchi
kompyuter.
|
| |
Telnet - Uzoqdan kirish. Abonentga Internet tarmogʻidagi istalgan EHMda ishlash 
imkonini beradi. 
LAN (local area NetWork)

Telnet - Uzoqdan kirish. Abonentga Internet tarmogʻidagi istalgan EHMda ishlash imkonini beradi. LAN (local area NetWork)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Telnet - Uzoqdan kirish. Abonentga Internet tarmogʻidagi istalgan EHMda ishlash imkonini beradi. LAN (local area NetWork)
|
Landshaft tushunchasi - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

231
231
yoki qum solish uchun chuqurligi 25–30
cm,
eni 80
cm
va uzunligi 240
cm
li yassi
oxur
tayyorlanadi, ichiga oziq moddalar aralashtirilgan suv kelib turishi uchun
teshikli quvurchalar ochiladi. Quvurchalarning teshiklari berkilib qolmasligi uchun
usti simtoʻr bilan qoplanadi. Oxur shag‘al yoki toza qum bilan toʻldiriladi. Urugʻ
qumga ekiladi.
Keyin yilning fasliga, oʻsimlikning yoshi va xiliga,
eritmaning
xususiyatiga qarab kuniga 1–5 marta oziq aralashmasi beriladi. Aralashmani berish
30–50 daqiqa davom etadi. Aralashma tarkibi
vaqti-vaqti bilan tekshirilib, yangilab
turiladi. Shagʻal va qum bir necha yilgacha almashtirilmaydi. Gidroponika usulida,
asosan, sabzavot, gul, rezavor meva, chorva mollari va parrandalar uchun servitamin
koʻkatlar oʻstiriladi. Bu yoʻl bilan yiliga 4–5 marta hosil olish mumkin.
Bugungi kunda gidroponikalarning ko‘plab muxlislari o‘zlarining uylarini
bezashda, dekorativ landshaft dizayni
va ichki dizayn ishlarida, ishxonadagi ish
stollari va boshqalarda bu usuldan keng foydalanishmoqda.
Buning eng asosiy
afzalligi binoda havoni mukammal tozalash imkoniyatiga egaligidir (13-rasm).
12-rasm.
Gidroponika usullari.
1. Aeroponika usuli
2.
Suzuvchi platforma usuli
3. Tomchilatib sug‘orish usuli
4.
Ozuqaviy qatlam usuli
13-rasm.
Gidroponika usulida mahsulot yetishtirishning zamonaviy texnologiyasi.
Eskiz - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

33
33
Chizma
– bunda o‘lchash
va rejalash asboblari
yorda mida chizil gan bir yoki bir nechta turdagi
buyumning tasviri asosiy (old), chap va yuqori
tomondan tasvir lanadi (38-rasm).
Chizmaning pastki
o‘ng burchagida tasvirlangan buyumning nomi,
materiali va masshtabi ko‘rsatiladi.
Buyumning haqiqiy o‘lchamlari necha marta oshirilgan yoki ka mayganligini
ko‘rsatadigan
raqam
masshtab
deb ataladi. Masalan, M 1:2, 2:4.
Ikkinchi bosqich.
Yasaladigan buyumning texnologik xaritasi (5-shakl).
5shakl
38-rasm.
Buyumning asosiy chizmasi:
a – asosiy ko‘rinish; b – chap tomondan ko‘rinishi;
d – yuqoridan ko‘rinishi.
Tasvir chiziqlari:
1 – asosiy tutash kontur chizig‘i (asosiy yo‘g‘on);
2 – ingichka tutash chizig‘i; 3 – o‘lchovli chiziq; 4 – simmetriya o‘qining markaziy va o‘q
shtrixpunktir chizig‘i; 5 – teshikning ko‘rinmas konturi (shtrix chiziq).
37-rasm.
Buyumning eskizi
.
a)
3
b)
d)
M 1:2
Yog‘och to‘qmoq
Oq qayin daraxti
Texnologik xarita bo‘limlari
Ish
ketma-ketligi
Foydalaniladigan o‘lchov
va rejalash hamda ish
asboblari
Ish eskizi yoki ishni
bajarish bo‘yicha
ko‘rsatma
Jihoz
va moslamalar
3 – Texnologiya, 5-sinf
34
34
Texnologik xarita bo‘limlaridan kelib chiqib, quyidagi jadval tuziladi (1-jadval).
1jadval
__________________ texnologik xaritasi
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta ’limi vazirligi A

|
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta ’limi vazirligi A
|
Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 13,14 Kb. | | #127065 |
Bog'liq Mamatqulova xulosa
O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta ’limi vazirligi A.Avloniy nomidagi pedagoglarni kasbiy rivojlantirish va yangi metodikalarga o‘rgatish milliy tadqiqot institutining Informatika fanini o‘qitish huquqini berish bo‘yicha kasbiy va pedagogik qayta tayyorlash kursi 290-guruh tinglovchisi Mamatqulova Mahliyo Baxtiyorovnaning “Umumta’lim maktablarida informatika va axborot texnologiyalari darslari orqali o‘quvchilar ijodkorligini oshirish yo‘llari” mavzusidagi bitiruv ishiga ilmiy rahbarining
XULOSASI
Ushbu bitiruv malaka ishi informatika va axborot texnologiyalari fani orqali o‘quvchilar ijodkorligini oshirish yo‘llari hamda boshqa fanlarni o‘quvchilarga tushuntirib berishda zamonaviy texnologiyalarning o‘rni. Unda informatika va axborot texnologiyalari fani orqali mavzularni yoritib berishning turli metodlardan foydalanib o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan. Informatika va axborot texnologiyalari fanining zamonaviy o‘qitish texnologiylari va metodlari asosida yuqori sinf o‘quvchilarining ko‘nikma va malakalarini oshirish uchun kerakli uslubiy qo‘llanma sifatida foydalanilsa bo‘ladi. Bundan tashqari, bitiruv ishida, interfaol metodlar, zamonaviy metodlardan foydanilgan holda mavzularni yoritib berishga doir bir qator misollar hamda o‘qituvchilar uchun, informatika va axborot texnologiyalari fanining qanchalik muhimligiga oid bir qancha taklif va tavsiyalar ham keltirilgan.
Bitiruv ishi kirish qismi, 2 ta bob, 5 ta paragraf, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat bo‘lib, ilmiy xatolarsiz, uslubiy jihatdan pedagogik texnologiyalarga tayangan holda yuqori saviyada bajarilgan. Ushbu bitiruv ishi bitiruv ishlariga qo‘yiladigan barcha talablarga mos keladi va javob beradi deb hisoblayman hamda uni a’loga bahoga tayyorga, himoya qilishga tavsiya etaman.
Ilmiy rahbar: D.O‘ng‘arov
|
| |
Oila budjeti nima? - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

229
229
Oilaning daromadlari va xarajatlari
1shakl
Mustahkamlash uchun savollar
1. Iqtisodiyot deganda nimani tushunasiz?
2. Buyuk ma’rifatparvar bobomiz Abdulla Avloniy
iqtisod tushunchasiga
qanday ta’rif berganlar?
3. Oila budjeti nima?
4. Sizning o‘z oilangiz budjetiga qo‘shadigan hissangiz
nimalar dan iborat
ekanligini bilasizmi?
Oila budjetiga qo‘shgan hissam
2shakl
Otaning
shaxsiy
xarajatlari
Onaning
shaxsiy
xarajatlari
Bolalar
uchun
xarajatlari
Oilaviy
xarajatlar
Onaning
daromadi
Otaning
daromadi
OILA
Taxlil (analiz) - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

Taxlil (analiz) - rejalashtirilgan vazifalarni kay darajada bajarilganligini aniklaydi
Iqtisodiy axborot –
bu jamiyatdagi ishlab chiqarish munosabatlarini
xarakterlovchi axborotlardir. Unga iqtisodiy tizimlarda aylanib yuradigan
ma‘lumotlar, ya‘ni ishlab chiqarish jarayonlari, moliyaviy jarayonlar haqidagi
hamda boshqarishning turli tizimlarida oʻzaro almashiib turadigan va iqtisodiy
xarakterga ega boʻlgan ma‘lumotlar kiradi.
Kirish axboroti – bu korxonaga (tuzilmaning boʻlinmasiga) tashqaridan keladigan
axborot boʻlib, undan iqtisodiy va boshqaruv funktsiyalarini amalga oshirish,
hamda boshqaruv masalalarini hal qilish uchun birlamchi (boshlangʻich) axborot
sifatida qabul qilinadi.
Chiqish axboroti – bu bir boshqaruv tizimidan boshqasiga kiradigan axborot. Bir
axborotning oʻzi undan foydalanuvchi bir tuzilmaviy boʻlinma uchun kirish
axboroti boʻlsa, uni tayyorlagan boshqa boʻlinma uchun chiqish axboroti boʻlib
xizmat qilishi mumkin.
ARPANET - AQSh mudofa vazirligining eksperimental tarmogʻi, Internet
darchasi, IP protokoli ishlarida yaratilgan.
Internet–Jahondagi har xil kompyuter tarmoqlari bilan aloqa bogʻlab turishni
ta‘minlovchi texnik vositalar, programma ta‘minoti, standart va kelishuvlar
yigʻindisi.
HTTP (Hyper Text Transfer Protocol) – bu Internet protokoli hisoblanib uning
yordamida bir formatdagi ikki kompyuter oʻzaro bogʻlanib muloqot olib borish
imkoniyatiga ega boʻladi.
PPP (Post office protocol) - oddiy modem liniyalarini internetga kirishda
ishlatiladigan kanal darajasidagi protokol (Analog Slip).
196
Telnet – uzoqda turib tarmoqdagi istagan kompyuterni boshqarish rejimi.
Usenet (Usenet Wewsq roupe)-tarmoq yangiliklari va tarmoqdagi elektron
e‘lonlar doskasini olish.
“Agar men...” usuli - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

21
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
3. O‘quvchilar amaliy mashg‘ulotni bajaradi va birinchi bajargan
o‘quvchilarga baholash tizimi yordamida stikerlar topshiriladi.
4. O‘quvchilarga qo‘shimcha ball sifatida boshqa topshiriqlarni
bajarish imkoni ham berilishi mumkin.
7. “Step by Step – qadam-baqadam” – musobaqa usuli.
Bu usulni, asosan, amaliy mashg‘ulotlarda qo‘llash mumkin.
“Qadambaqadam” usulida o‘quvchilarga beriladigan vazifa sodda
ye chim dan boshlanib, keyingi har bir vazifaga 1 ta element qo‘shib
boriladi. Natijada bir necha qadamdan keyin murakkab masalalarni
yechich ko‘nikmasi hosil qilinadi.
Loyiha ishi - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining

Loyiha ishi: Ekoparkni
tashkil qilish
2
15
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Nazorat ishlarini o‘tkazish jadvallari
III—IV chorak
I—II chorak
Nazorat ishi tartib
raqami
Nazorat ishi
o‘tkazish muddati
Ishning o‘quvchilar
tomonidan
bajarilishi ga
belgilangan vaqt
Ishda tekshirish
lozim bo‘lgan bilim,
ko‘nikma va malaka
elementlar soni
Nazorat ishining bali
(NIB)
Nazorat ishi
o‘tkazish shakli
4-nazorat
ishi
31–32
dars
80
5
5
3-nazorat
ishi
23–24
dars
80
5
5
2-nazorat
ishi
17–18
dars
80
5
5
1-nazorat
ishi
7–8
dars
80
5
5
Amaliy, test yoki loyiha ish
Nazorat ishi tartib
raqami
Nazorat ishi
o‘tkazish muddati
Ishning o‘quvchilar
tomonidan
bajarilishi ga
belgilangan vaqt
Ishda tekshirish
lozim bo‘lgan bilim,
ko‘nikma va malaka
elementlari soni
Nazorat ishining bali
(NIB)
Nazorat ishi
o‘tkazish shakli
8-nazorat
ishi
65–66
dars
80
5
5
7-nazorat
ishi
59–60
dars
80
5
5
6-nazorat
ishi
51–52
dars
80
5
5
5-nazorat
ishi
47–48
dars
80
5
5
Amaliy, test yoki loyiha ish
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
16
AN’ANAVIY USULDA DARS O‘TISH TEXNOLOGIYALARI
An’anaviy usulda dars o‘tishning eng muhim jihati — darsning
to‘g‘ri tashkil etilishi va dars jarayoniga qo‘yiladigan barcha talab
lar: davomat, uy vazifasini tekshirish, yangi mavzuni o‘tish, uni
mustahkamlash, mustaqil ishlash, baholash, uy vazifasini berish
usullariga rioya qilinishi shart.
Ma’lumki, har qanday fanni o‘rgatish va o‘rganish ham nazariy,
ham amaliy bilimlarni talab etadi va bunda turli o‘ziga xos interfaol
usullarni qo‘llash tavsiya etiladi.
Nazariy darslarga tavsiya
etiladigan usullar
Amaliy dasrlarga tavsiya
etiladigan usullar
“Keys-study”
“O‘yla, izla, top!”
“Konferensiya”
“Ekspress”
“Agar men...”
“Kim chaqqon?”
“Step by Step”
“Loyiha”
“MyART”
“Estafeta”
ONLAYN (ONLINE) USULDA DARS O‘TISH TEXNOLOGIYALARI
An’anaviy usulda o‘qituvchi asosiy va yagona bilim beruvshi shaxs
hisoblansa, onlayn usulda esa bilim olishni tashkil etuvchi hamda
kuzatuvchi shaxs sifatida keladi.
Bunda darsning asosiy maqsadi o‘quvchilarni mustaqil bilim
olishga o‘rgatishdan iborat bo‘ladi.
Onlayn usulda dars o‘tishda bir-birini tushunmaslik yoki har xil
o‘zaro kelisha olmasliklar bo‘lmasligi uchun o‘qituvchi o‘quvchiga
berayotgan barcha vazifani maxsus platformalar orqali tashkil etishi
va dastlab o‘zi sinab ko‘rgan bo‘lishi lozim.
ARALASH (BLENDED LEARNING) USULDA DARS O‘TISH
TEXNOLOGIYASI
An’anaviy darslarda onlayn platformalardan foydalanish qa chon
tashkil qilinadi?
Ikkala usulda ham o‘quvchilarda fanga, kasbga qiziqish uyg‘o
tish maqsadida motivatsiya sifatida videodarslar internet sayt larida
jamlangan taqdimotlar, videofilmlar orqali o‘tkaziladi va albatta har
bir bobdan so‘ng topshiriqlar bajariladi. Kundalik vazifalarni kuzatish
ularni baholashda quyidagi man ba lardan foydalaniladi:
|
-amaliy mashg‘ulot - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
14
47–48
Loyiha ishi: Xaridorgir kashta
chilik buyumlarini tikish.
17-amaliy mashg‘ulot:
Kashta tikish
2
3-BOB. ENERGIYANI ISHLAB CHIQARISH VA UNDAN FOYDALANISH
(4 soat)
49–50 Energiya turlari (mexanik,
elektr, quyosh va atom
energiyasi). Elektr dviga
tellar (motorlar). Batareyalar
va
ularning turlari
2
51–52 Gidravlik uzatmalar. Loyiha
ishi va uning bosqichlari.
Loyiha ishi: Harakatlanuvchi
sodda mexanizmlarni
loyihalash va
yasash
2
4-BOB. MEXATRONIKA – LEGO EDUCATION “ODDIY MEXANIZMLAR”
(12 soat)
53–54 Mexatronika
haqida
tushuncha. Oddiy mexanizmlar 2
55–58 Aylanma harakatlanuvchi
sodda mexanizm yasash.
Karusel. Karusel
tezligini
oshirish.
18-amaliy mashg‘ulot:
Aylanma harakatlanuvchi
sodda karusel yasash
4
59–60 Robotlarning atrof-muhit
bilan o‘zaro aloqasi. Asosiy
algoritmik konstruksiyalar
2
61–64 Robototexnik tizimni
loyiha-
lash. Robotlar musobaqasi.
19-amaliy mashg‘ulot:
Otto robotini yig‘ish
4
5-BOB. IJTIMOIY-IQDISODIY TEXNOLOGIYA ASOSLARI (4 soat)
65–66 Oila iqtisodiyotining inson
hayotidagi o‘rni
2
67–68
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
22
2. O‘quvchilarga loyihani bajarish yo‘riqnomasi yoki biror misolda
yoritilgan ishni taqdim etish zarur.
3. Loyiha yo‘riqnomasidan kelib chiqqan holda amaliy ish jarayoni
tashkil etiladi va bajariladi.
4. Loyiha yakunida taqdimot o‘tkaziladi. Taqdimotda butun jamoa
qatnashishi va o‘z loyihasini himoya qilishga shartsharoit yara tilishi
zarur. Baholash o‘qituvchi va o‘quvchilar hamkorligida turli nomina
tsiyalar asosida amalga oshiriladi.
9. “MyART” – “Mening ijodim” usuli.
“MyART” – “Mening san’atim” yoki “Mening ijodim” usuli o‘quvchi-
lar ning yashirin iqtidorini namoyon qilish va uni rivojlantirishga
qaratilgan. Bu usuldan ijodiy ishlarni bajarishda foydalanish mumkin.
O‘quvchilar erkin yoki o‘qituvchi belgilagan mavzuda ijod qilishlari va
albatta, eng yaxshi ijodlarini maktab ko‘rgazmasida namoyish etib,
taqdirlanishlari lozim.
“MyART” usulini qo‘llash ketma-ketligi:
1. O‘quvchilarga asbobuskuna va moslamalar yordamida amal-
larni xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilgan holda bajarish
ketmaketligi tushuntiriladi va misollar ko‘rsatiladi.
2. O‘quvchilar bu misollarnig namunalarini bajarib, asbobuskuna
va moslamalar bilan ishlash ko‘nikmalarini hosil qiladi.
3. O‘quvchilarga ijodiy vazifa namunalari yoki ixtiyoriy mavzudagi
vazifani bajarish bo‘yicha ko‘rsatma beriladi.
4. O‘quvchilar o‘quv ustaxonasida ijod qiladi va baholanadi.
10. “Estafeta” – musobaqa usuli.
“Estafeta” usulini aksariyat hollarda nazariy darslarda, qatorlararo
musobaqalarda qo‘llash mumkin. Bu usulda guruh a’zolarida birdamlik,
o‘zaro yordam kabi xislatlar shakllanadi. Bu usul o‘quvchilarni tez va
aniq harakat qilishga undaydi.
“Estafeta” usulini qo‘llash ketma-ketligi:
1. O‘quvchilar qatorlar yoki guruhlarga bo‘linadi.
2. O‘qituvchi har bir qator yoki guruhga vazifalarni tarqatadi va
vaqt belgilaydi. Vazifani bajarishda hamma o‘quvchi qatnashadi.
3. Vazifani bir o‘quvchi bajarib bo‘lishi bilan ikkinchi qo‘lga o‘tadi
va oxirgi natija bilan o‘qituvchiga topshiriladi.
4. Ma’lum vaqt ichida bajarilgan vazifalar yig‘ib olinadi va baho
-
lanadi.
Ta’kidlash joizki,
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
18
Uyga vazifa berish
(2 daq)
Uyga vazifa berish
(2 daq)
(Internetresurslar)
Ijtimoiy tarmoqlar
(Telegram)
www://dr.rtm.uz,
LMS (Google Classroom, Moodle)
Refleksiya
(2 daq)
Refleksiya
(2 daq)
Izoh: Texnologiya fani darslari an’anaviy va aralash shakllarda
juftlikda 2 soatdan 90 daqiqa davom etadi. Onlayn darslar kelishilgan
holda tashkil etiladi.
AN’ANAVIY DARSLARNI TASHKIL QILISHDA QO‘LLANILADIGAN
INTERFAOL USULLAR
Hozirgi kunda ta’lim jarayonida interfaol uslullar (innovatsion
pedagogik va axborot texnologiyalari)dan foydalanib, ta’limning
samaradorligini kо‘tarishga bо‘lgan qiziqish, e’tibor kundan kun ga
kuchayib bormoqda. Zamonaviy texnologiyalar qо‘llanilgan mashg‘u
lotlar о‘quvchilar egallayotgan bilimlarni о‘zlari qidirib topishlariga,
mustaqil о‘rganib, tahlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham о‘zlari
keltirib chiqarishlariga qaratilgan. О‘qituvchi bu jarayonda shaxs va
jamoaning rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga
sharoit yaratadi, shu bilan bir qatorda, boshqaruvchilik, yо‘naltiruvchilik
vazifasini bajaradi. Bu esa aynan, texnologiya fani bо‘yicha an’anaviy
darslarni tashkil qilishda muhim kо‘rsatkichlardan hisoblanadi.
Shu bois, texnologiya fanidan an’anaviy darslarni tashkil qilishda
qо‘llaniladigan ayrim interfaol usullar bilan tanishib chiqamiz.
1. “Case-study” – aniq vaziyatlar usuli.
“Case-study” (ingl. case – vaziyat) – aniq vaziyatlarni o‘rganish,
tahlil etish va ijtimoiy ahamiyatga ega natijalarga erishishga asos
langan ta’lim usulidir. Mazkur usul muammoli ta’lim metodidan farqli
ravishda real vaziyatlarni o‘rganish asosida aniq qarorlar qabul qilishga
asoslanadi. Bu usul o‘quvchilarni fanga qiziqtirish maqsadida, ya’ni
motivatsiya sifatida qo‘llanilgan bo‘lib, ayniqsa, amaliy mashg‘ulotlarda
o‘zo‘zini nazorat qilish maqsadida keng foydalanilgan.
Agar u o‘quv jarayonida ma’lum bir maqsadga erishish yo‘li sifatida
qo‘llanilsa,
A sinf kuchytirgichlar - Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi

|
Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi
|
bet | 11/18 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 70,14 Kb. | | #154101 |
Bog'liq Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi-fayllar.orgA sinf kuchytirgichlar. Asinf kuchaytirgichlarida signalning sathi siljitiladi yani sigbal to’liq faqat bitta yarim davr tomonga o’tkaziladi. Bunda kuchaytirgichda ishlatiladigan tranzistorning tipiga qarab musbat yoki manfiy davrga o’tkaziladi. A sinf kuchaytirgichlarninig afzalligi signalning sifatiga va shakliga deyarli tasir o’tkazmaydi bu esa chiqish signalining sifatli bo’lishini taminlaydi. A sinfdagi kuchaytirgichlarning kamchiligi bbu ulardag FIK ning pastligida 25%......30% oralig’ida bo’ladi. Buning sababi A sinf kuchaytirgichlarida tinch turish toki mavjud bo’ladi yani signal berilmagan vaqtda ham undan tok oqib turadi. Shuning uchun ham A sinf kuchaytirgichlaridan katta quvvatli chiqish kaskadlarida foydalanilmaydi. 3.2-rasmda A sinfdagi kuchaytirgichning elektron sxemasi ko’rsatilgan.
3.2-rasm. A sinfdagi kuchaytirgichning elektron sxemasi.
B sinf kuchaytirgichlar. Bunday kuchayturgichalarda signal ikki bosqichda kuchatiriladi. Kuchaytirgich kaskadi ikkita turli tipdagi tranzistordan tuzilgan bo’ladi. Bunday sxemada tranzistorlarning bazasi va chiqish signali elekrodlari umumiy qilib ulanadi. B sinf kuchaytirgichlarda ishchi nuqta o’rnatish shartmas. Shuning uchun ham kuchaytirgich kaskadiga kirish signali berilmaganda zanjirda tok oqmaydi. B sinf kuchaytirgichlarning afzalliklari ularda FIK baland 70%....90%,
Katta quvvatli kichik qarshilikli yuklamalarda ham yaxshi ishlaydi. B sinf kuchaytirgichlarning kamchiligi signalning shakligi tasir ko’rsatishidir. Butta xar bir tranzistor bazasining siljish kuchlanishi qiymati tufayli chiqish signalida zinapoyasimon buzulish vujudga keladi. 3.3-rasmda B sinf kuchaytirgichning elektron sxemasi ko’rsatilgan.
3.3-rasm. B sinf kuchaytirgichining elektron sxemasi.
3.3-rasmdagi sxemada tranzistorlar umumiy kollektor sxemasida ulanib signal emmiterda kuchib chiqmoqda. Bunday kuchaytirgich sxemalar signalni faqat tok bo’yicha kuchaytiradi. Chunki bunday sxemalarda emmiterdagi chiqish kuchlanishi baza kuchlanishiga teng bo’ladi.
|
| |
Nazorat savollari va topshiriqlari

25
7.
Axborot texnologiyalarning eng muhim omillarini tushuntirib bering?
8. Texnik ta‘minot deganda nimani tushunasiz?
9. Dasturiy ta‘minot deganda nimani tushunasiz?
10. Algoritmik ta‘minot deganda nimani tushunasiz?
11. Qoʻllab-quvvatlash tarmogʻi deganda nimani tushunasiz?
Nazorat savollari va topshiriqlari

42
Axborot va bilimlar hajmining kundan-kunga ortib borishi milliy iqtisodning
barcha sohalarida, jumladan, ta‘limda ham axborot-kommunikatsiyalar
texnologiyalaridan keng koʻlamda samarali foydalanishni talab etmoqda.
Axborotlashtirish jarayoni deganda – inson faoliyatining muxim
yoʻnalishlarida olingan bilimlardan samarali foydalanish uchun koʻrilgan
kopleks chora-tadbirlar tushuniladi.
Zamonaviy va samarali echimlar topish uchun koʻplab, struktura jihatidan
murakkab axborot tizimi yaratilmoqda, natijada, axborotlashtirish jarayonida
ishtirok etuvchilar soni kun sayin ortib bormoqda. Bu jamiyat va moddiy ishlab
chiqarish tarmoqlarining koʻplab mablagʻlarini shu sohaga jalb qilishga olib
kelmoqda. Bu oʻz navbatida insonlarni axborot resurslaridan ratsional foydalanish
yoʻllarini qidirishga majbur qilmoqda. Zamonaviy sharoitda yangi axborot oqimi
qanchalik tez koʻpaysa shu bilan birga ularning eskirish muddatlari ham
tezlashmoqda, bu oʻz navbatida, axborotni tanlash, unga erishish qiyinchiliklarini
keltirib chiqarmoqda. Аxborotlashtirish sohasidagi sosiy me‘yoriy-huquqiy
hujjatlar (3.1-jadvalda) keltirilgan.
3.1-jadval
-modda. Ushbu Qonunning maqsadi - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

51
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Kompyuterlashtirishni yanada
rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish
toʻgʻrisida» 2002 yil 30 maydagi PF-3080-son.
2. Vazirlar Mahkamasining «Oʻzbekiston Respublikasida qogʻozni tejash va
undan oqilona foydalanish chora-tadbirlari toʻgʻrisida» 1999 yil 7 iyundagi
291-son
qarori
.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar
toʻgʻrisida» 2005 yil 8 iyundagi PQ-117-son qarori.
4. Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yanada joriy etish va
rivojlantirish chora tadbirlari toʻgʻrisida
2012 yil 21 mart,
PQ-1730-son qarori.
Mavzu: Elektron sxema simulyatorlari. Reja

|
Mavzu: Elektron sxema simulyatorlari. Reja
|
bet | 1/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 16,33 Kb. | | #247669 |
Bog'liq Mavzu Elektron sxema simulyatorlari. Reja
Mavzu: Elektron sxema simulyatorlari. Reja
MAVZU:Elektron sxema simulyatorlari.
REJA:
1. Elektron sxema simulyatorlarining turlari, afzalliklari va qo‘llanilishi. 2.Ma`lumotlar o‘zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o‘zaro ta`sirlari bilan bog‘liq muammolar.
3.Xulosa.
Elektron sxema simulyatorlari – qurilma yoki sxemalarni modellashtirish, o‘rganish, tahlil qilish, loyihalashtirish, yaratish va signallar ko‘rsatkichlarini o‘lchash uchun mo‘ljallangan ma’lum bir dasturiy ta’minot. Elektron sxema simulyatorlarida qurilma yoki sxemalarni ishlash prinsipini modellashtirish uchun matematik modellardan foydalaniladi. Sxemalarni ishlash jarayonini ularni yaratishga qadar simulyatsiyalash ishlab chiqish samaradorligini bir qancha oshiradi va moddiy jihatdan tejaydi. Masalan, integral sxemalar uchun fotoshablonlarni yasash qimmatga tushadi, maketli platalarni amalda qo‘llash va ichki signallarini ko‘rish juda qiyin hisoblanadi. Shuning uchun barcha integral sxemalarni yaratishda simulyatsiyadan foydalaniladi.
Endilikda virtual o‘lchov asboblari yordamida yaratilgan kompyuterdagi о‘lchov asboblaridan foydalanish talab etilmoqda. О‘quv laboratoriyasidagi virtual asbob (VA) - qo‘shimcha maxsus dasturiy ta`minot va turli o‘lchov modullari, masalan, ko‘p funktsional kirish - chiqish platasi bilan ta`minlangan kompyuterdir. VA o‘lchanayotgan axborotni yig‘ish, qayta ishlash va aks ettirishni avtomatlashtirish imkonini beradi, foydalanuvchi uchun qulay interfeysga ega, uning dasturiy va apparat vositalari esa an`anaviy o‘lchov vositalariga xos bo‘lgan vazifalami amalga oshirish imkonini beradi, natijalarni monitor ekranida foydalanuvchiga qulay shaklda aks ettiradi.
VA dasturiy ta`minoti ham Visual C++, Visual Basic va boshqalar kabi standart vositalar hamda maxsus dasturlar yordamida tuzilishi mumkin. Hozirgi kunda maxsus dasturiy ta`minot sifatida National Instruments kompaniyasining Multisim amaliy dasturiy paketi eng mos va qulay hisoblanadi.
O‘lchov jarayonlarini avtomatlashtirish bo‘yicha yaratilayotgan zamonaviy apparat vositalarining deyarli barchasi Multisim platformasi bilan mos keladi. Mazkur muhitda ilovalar yaratish vizual vositalar yordamida amalga oshiriladi va dasturlash bo‘yicha maxsus bilimga ega bo‘lish talab qilinmaydi.
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining Pdf ko'rish
|
bet | 155/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
M U N D A R I J A
Kirish.........................................................................................................3
Qo‘llanmadan foydalanish yo‘riqnomasi......................................................5
Texnologiya fani o‘qituvchisining vazifalari.................................................6
5sinf Texnologiya fani taqvimmavzu rejasi...............................................7
An’anaviy usulda dars o‘tish texnologiyalari.............................................16
Onlayn (online) usulda dars o‘tish texnologiyalari....................................16
Aralash (Blended learning) usulda dars o‘tish texnologiyasi.....................16
Dars o‘tish usullari....................................................................................17
An’anaviy darslarni tashkil qilishda qo‘llaniladigan interfaol usullar...........18
An’anaviy usulda dars o‘tish namunasi.......................................................23
Aralash usulda dars o‘tish namunasi..........................................................25
Onlayn (online) usulda tashkil etilgan dars senariysi................................27
DARS ISHLANMALARI VA METODIK KO‘RSATMALAR
I. TEXNOLOGIYA VA DIZAYN YO‘NALISHI
1-BOB. ZAMONAVIY TEXNIKA VA TEXNOLOGIYALAR
1–2-dars. Mehnat jarayonini tashkil etishda texnika va texnolo giyalarning
o‘rni va roli......................................................................................................28
3–4-dars. Texnika turlari. Texnikaning klassifikatsiyasi va tavsifl ari..........30
5–6-dars. Texnik tizimlar haqida tushuncha. Texnologik mashi nalar..........31
7–8-dars. Texnikaning asosiy konstruktiv elementlari. Texnikaning ishchi
organlari.........................................................................................................33
|
| |
“Step by Step” usulini qo‘llash ketma-ketligi

|
“Step by Step” usulini qo‘llash ketma-ketligiBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA “Step by Step” usulini qo‘llash ketma-ketligi:
1. O‘qituvchi o‘quvchilarni darsda beriladigan bir necha bosqichli
nazariy va amaliy topshiriqlarni bajarish algoritmi bilan tanishtiradi.
2. O‘quvchilar vazifalarni guruhda yoki individual ko‘rinishda
birinketin bajaradi.
3. Barcha natijalarni o‘quvchi daftarga yozib boradi.
4. Dars oxirida topshiriqlar bo‘yicha berilgan javoblar yoki baja
rilgan amaliy ishlar tahlil qilinadi va baholanadi.
8. “Loyiha” – yakka tartibda (individual), juftlik, kichik guruhda
o‘quv loyihalarini tayyorlash usuli.
Loyiha usuli – bu ta’lim oluvchilarning individual yoki guruhlarda
belgilangan vaqt davomida, belgilangan mavzu bo‘yicha axborot
yig‘ish, tadqiqot o‘tkazish va amalga oshirish ishlarini olib borishidir.
“Loyiha” usulining mazmunida shunday o‘quv jarayoni ko‘zda
tutiladiki, unda ma’lum bir amaliy mashg‘ulotlarni bajarishda yakka
tartibda yoki guruh bilan ishlashda ularga beriladigan mavzuning
erkinligi, loyihalashtirish, biror muammo ustida izlanish olib borib, o‘z
bilim va ko‘nikmalari orqali uni himoya qilish jarayonlari mavjud.
Ko‘p yillik amaliyotning ko‘rsatishicha, bu usulni aynan texnologiya
fani darslarida qo‘llash natijasida o‘quvchilarda darsga bo‘lgan qiziqish
yuqori darajada ortgan va yaxshi natijalarga erishilgan.
Bu jarayonda o‘qituvchi tashkilotchi hamda nazoratchi sifatida
qatnashadi, ba’zan esa maslahatchi (konsultant) vazifasini ham
bajaradi. O‘quvchilar esa, asosan, izlanishda bo‘lishadi.
Bu jarayonga o‘qituvchi oldindan puxta tayyorlanishi: loyihaning
mavzulari o‘quvchilarning yoshi, bajarish vaqti, ular bilimi va hosil
qilingan ko‘nikmalaridan kelib chiqqan holda taqdim etilishi kerak.
Loyiha mavzularini o‘qituvchi oldindan tayyorlab, o‘quvchilarga
tanlash huquqini berishi ular qiziqishini yanada orttiradi.
“Loyiha” usulini qo‘llash ketma-ketligi:
1. Loyiha mavzulari ham yakka tartibda, ham guruh bilan ishlashga
mo‘ljallangan va dolzarb, hayotiy masalalarni qamrab olgan bo‘lishi
lozim.
|
| |
AB sinfdagi kuchaytirgichlar

|
AB sinfdagi kuchaytirgichlar
|
bet | 12/18 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 70,14 Kb. | | #154101 |
Bog'liq Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi-fayllar.orgAB sinfdagi kuchaytirgichlar. AB sinfdagi kuchaytirgichlar B sinfdagi kuchaytirgichlarga maxsus diodli sxemalar qo’shish orqali chiqish signalidagi buzulish kamaytirilib signal sifati yaxshilangan. AB sinf kuchaytirgichlar ham xuddi B sinfdagi kuchaytirgich kabi ikki takt bo’yicha kuchaytirib ulanishi ham o’xshash bo’ladi. AB sinf kuchaytirgichlarning afzalligi shundan iboratki Foydali ish koeffitsiyenti A sinfnikidan yuqori 65% foyiz atrofida, chiqish signalini sifati B sinf kuchaytirgichnikidan yaxshiroq. Chiqish signalini sifatini yaxshilash uchun kirishga ikkita diod ulanadi va manba va tranzistorlar kirishiga rezistorlar ulanadi. 3.4-rasmda AB sinfdagi kuchaytirgichning elektron sxemasi ko’rsatilgan.
3.4-rasm. AB sinfdagi kuchaytirgichning elektron sxemasi.
Sxemada VD1 va VD2 diodlar, R1 va R2 rezistorlar chiqish signalining sifatini yaxshilash uchun xizmat qiladi. R1 va R2 rezistorlar chiqish signalinig sthini siljitish orqali signaldagi buzilishlar oldi olinadi. VD1 va VD2 lar tordamida kirish signalidagi buzilishlar yo’qotiladi.
D sinf kuchaytirgichlar. D sinf kuchaytirgichlarda hozirgi kunda eng qo’llaniladigan kuchaytirgich sinfi bo’lib, analog signallarni maxsus vaqt oraliqlarida diskretizatsiya qilinadi. Va impuls kengligi bo’yicha modulyatsiya qilinadi. D sinfdagi kuchaytirgichlarda OK lar komparatorlar sifatida ishlatiladi. 3.5-rasmda D sinfdagi kuchaytirgichning elektron sxemasi ko’rsatilgan. Birinchi bosqichda kiruvchi signal impuls kengligi bo’yicha modulyatsiya qilinadi, ikkinchi bosqichda signal kuchaytiriladi, 3 bosqichda kuchaygan signal demodulyatsiya qilinib istemolchiga uzatiladi.
3.5-rasm. D sinf kuchaytirgichning elektron sxemasi.
D sinfdagi kuchaytirgich sxemalarnig ishlash diagrammasi quyidagi rasmda ko’rsatilgan(3.6-rasm). D sinf kuchaytirgichlarining ishlash prinsipi analog raqamli va raqamli analog o’zgartirish qurilmalarinig ishlas prinsipiga jud ao’xshaydi. Bunay kuchaytirgichlarning ishlash tamoyili impuls kengligi bo’yicha mo
3.6-rasm.Dsinf kuchaytirgichlarining ishlash diagrammasi.
D sinfga kiruvchi kuchaytirgichlarning asosiy elementi operatsion kuchaytirgichlar hisoblanadi.
|
| |
VI
Baholash
kundalik.com login 
va parol
kundalik.com login va 
parol
VII

|
VI
Baholash
kundalik.com login
va parol
kundalik.com login va
parol
VIIBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA VI
Baholash
kundalik.com login
va parol
kundalik.com login va
parol
VII
Refleksiya
Telegram
guruhlardagi
so‘rovnomalar
Telegram
guruhlardagi
so‘rovnomalar
27
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
ONLAYN (ONLINE) USULDA TASHKIL ETILGAN DARS SENARIYSI
TV dasturlar yoki videokanallar (Youtube, Mediabox)
1. Tashkily qism
2. Motivatsiya
3. Yangi mavzu
4. Mustahkamlash
5. Uy vazifasi
Sana
Ko‘rsatuv vaqti va kanali
O‘tilgan mavzu
Berilgan uy vazifasi
Zoom web-konferensiya
1. Tashkily qism
2. Motivatsiya
3. Yangi mavzu
4. Mustahkamlash
5. Uy vazifasi
6. Baholash
Sana
Vaqt va manzil
Qatrashgan o‘quvchilar soni
Baholangan o‘quvchilar soni
Ijtimoiy tarmoqlar
5. Uy vazifasini berish Telegram kanali manzili
6. Mustahkamlash
Youtube va Telegram kanal
hamda Facebook sahifa
manzili
7. Refleksiya
Telegram guruhlarda
so‘rovnomalar
Ta’lim resurslari joylashtirilgan saytlar
5. Uy vazifasini berish Moodle manzili, login va
parol
6. Mustahkamlash
Google Сlassroom kurs kodi
7. Baholash
kundalik.com, login va parol
……
Darslar, har bir o‘quv yili uchun ishlab chiqilgan Davlat ta’ lim
standarti va o‘quv reja asosida olib boriladi hamda o‘quvchilarda das
tur da belgilangan bilim va ko‘nikmalarni hosil qilish o‘qituvchining
aso siу vazifasi bo‘lib qoladi.
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
28
DARS ISHLANMALARI VA METODIK KO‘RSATMALAR
I. TEXNOLOGIYA VA DIZAYN
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining Pdf ko'rish
|
bet | 153/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Landshaft (nemischa “land” — “yer”, “schaft” — “manzara”) — man
zarali joy.
LEGO (Leggodt — “yaxshi o‘ynang”) — turli xil obyektlarni yig‘ish
va modellash uchun har xil o‘lchamdagi detallar to‘plami.
Loyiha ishi — mustaqil bajariladigan ijodiy ish.
Maneken — tikilayotgan va tayyor kiyimlarning to‘g‘riligini
tekshirish uchun ishlatiladigan moslama.
Matritsa — kompozit materialning bir butunligini ta’minlovchi
komponent (aralashma) tashkil etuvchiga bog‘lovchi material.
Mexatronika (“mexan”, MEXANIKA va “tronik”, ELEKTRONI KA) —
yangi imkoniyatlarga ega bo‘lgan aqlli va harakatlanuvchi mashina va
mexanizmlarni loyihalash va ishlab chiqarish sohasi.
Model — namuna, andaza, qolip, nusxa.
Modellashtirish — yangi model yaratishning ijodiy jarayoni.
Metall qotishma — bitta metall bilan metall xususiyatlariga ega
bo‘lgan ikki yoki undan ortiq mahsulot qorishmasi.
Pazandalik san’ati — o‘simlik va hayvonot masalliqlaridan in
son a’zolari uchun zarur bo‘lgan mehnat va yashash qobiliyatini
orttiradigan, turli xil lazzatli, to‘yimli va pokiza taomlarni tayyorlash
hamda did bilan dasturxonga tuzashning muayyan usullari yig‘indisi.
Polimer pistolet — polimer loyi asosida turli shakllarni hosil
qilishda ishlatiladigan asbob.
Robot (chex tilida robot atamasi — ixtiyorsiz mehnat yoki rob —
qul) — ma’lum dastur asosida boshqariladigan aqlli avtomatik qu ril ma.
Ruda — tarkibida metall yoki metallar guruhining ajratib olinishi
iqtisodiy jihatdan samarali miqdori mavjud bo‘lgan tog‘ jinsi.
Sanitariya — atrof-muhitni sog‘lomlashtirishga qaratilgan ama liy
tadbirlar majmuyi.
Tikuv mashina — tikuvchilik buyumlarni tayyorlashda ishlatila
digan asosiy texnologik jihoz.
Texnika — insonning aqliy va jismoniy mehnat faoliyatida
qo‘llaydigan, uning ish faoliyatini osonlashtirishga xizmat qiladigan
asbobuskuna, mexanizm va mashinalar turkumi.
Texnologiya — energiya va xomashyoni shaxsiy yoki ijti moiy
ahamiyatga ega bo‘lgan yakuniy mahsulotga aylantirish operat siyalari
hamda usullari ketmaketligi.
|
| |
-amaliy mashg‘ulot - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining Pdf ko'rish
|
bet | 158/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA 1-amaliy mashg‘ulot. Salat tayyorlash.............................................................76
5–6-dars. Tuxum. Tuxumdan tayyorlanadigan taomlar.
2-amaliy mashg‘ulot. Quymoq tayyorlash texnologiyasi...................................80
7–8-dars. Buterbrod. Buterbrod tayyorlash texnologiyasi. Issiq va yaxna
ichimliklar.
3-amaliy mashg‘ulot. Buterbrod tayyorlash....................................83
9–10-dars. Milliy taom tayyorlash texnologiyasi.
4-amaliy mashg‘ulot. Qay natma sho‘rva va mastava tayyorlash texnologiyasi...89
2-BOB. MATERIALLARGA ISHLOV BERISH TEXNOLOGIYASI
2.1. Gazlamashunoslik
11–12-dars. Tikuvchilik xonasi. To‘qimachilik tolalari. Ip va gazlama haqida
ma’lumot........................................................................................................92
13–14-dars. Paxta va zig‘ir tolasining arqoq va tanda iplari.
5-amaliy mashg‘u lot. Polotno va sarja to‘qish..................................................96
2.2. Asbob-uskunalar va ulardan foydalanish
15–16-dars. Qo‘l ishlari uchun asbobuskunalar va ulardan foydalanish
tartibi...........................................................................................................100
17–18-dars. Qo‘l choklari. Qo‘l choklaridan namunalar tikish.
6-amaliy mashg‘ulot. Qo‘l choklaridan namunalar tayyorlash.........................102
2.3. Mashinashunoslik
19–20-dars. Tikuv mashina turlari va ularning tuzilishi...........................105
21–22-dars. 7-amaliy mashg‘ulot. Tikuv mashinasini ishga tayyorlash va ipsiz
tikish.............................................................................................................108
23–24-dars. Mashinaga ip o‘rnatish, mashina choklaridan namunalar tikish.
8-amaliy mashg‘ulot. Ostki va ustki iplarni o‘rnatish.......................................110
www.idum.uz
saytidan yuklab olindi
|
| |
usul xarakteriga - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

19
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
“Case-study” usulini qo‘llash ketma-ketligi:
1. Sinf o‘quvchilarini guruhlarga bo‘lgan holda mavzuga oid ha
yotiymuammoli masala bayon qilinadi. Har bir guruh o‘z yechimini
fikr, g‘oya yoki mulohazalar yordamida bildirishlari so‘raladi.
2. Har bir guruh nomidan bir kishi mulohazalarni bayon qiladi.
3. O‘quvchilarning fikrmulohazalari ko‘rgazmali (infografik) shakl
da yoki doskada stikerlar yordamida to‘planadi.
4. O‘qituvchi javoblar orasidan eng to‘g‘ri javoblarni tanlab oladi
va ularni izohlab beradi.
2. “O‘yla, izla, top!” – mustaqil o‘rganish usuli.
Bu usul, asosan, o‘quvchilar mustaqil bilim olishi maqsadida
qo‘l laniladi. Turli manbalar (darslik, gazeta, jurnal, internet) bo‘lishi
mumkin.
Masalan:
Dars jarayonida yangi tushuncha va atamalarni qanday esda
saqlab qolish mumkin? O‘qituvchi doska (yoki slaydlar)da yangi mavzu
va unda o‘tiladigan asosiy tushunchalarni yozib qo‘yadi. O‘quvchilar
darslik va boshqa manbadan ularni topib, ularga tegishli tushuncha
yoki qoidalarni daftarga ko‘chirib oladi.
Dars oxirida o‘qituvchi mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot topib
kelishni tayinlaydi va doska (yoki slayd)da shu so‘zlar yoki mavzini
yozib beradi. O‘quvchilar uyda shu ma’lumotlarni qidirib topib, yozib
keladi.
Dars davomida o‘quvchilarga mavzuga oid video, taqdimot yoki
bajarilgan amaliy ishning natijasi ko‘rsatiladi, so‘ngra o‘quvchilarga
test yoki vazifalar beriladi. Bu usul ulardan e’tiborni talab etadi.
“O‘yla, izla, top!” usulini qo‘llash ketma-ketligi:
1. O‘qituvchi yangi mavzuni boshlashdan avval o‘quvchilarga
yangi so‘z yoki atamalarni doska yoki slaydda belgilab beradi.
2. O‘quvchilar bu so‘z yoki atamalarni darslikdan yoki boshqa
manbalardan topib, daftarga yozib oladi.
3. Keyingi darslarda o‘qituvchi atamalar bo‘yicha savoljavob olib
boradi.
4. O‘quvchilar uni daftardan o‘qib yoki og‘zaki tafsiflab beradi.
Tola — o‘simlik, mineral yoki sun’iy moddalardan iborat bo‘lgan 
ingichka to‘qilmagan ip.
To‘qimachilik

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
172
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonuni.
O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi,
24.09.2020y., 03/20/637/1313son).
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017yil
6apreldagi “Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasbhunar ta’limining
davlat ta’limi standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 187sonli Qarori.
O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami, 2017y., 14son,
230modda.
3. Ахундов Н., Ахмедов Г. и др. Технология 5: Учебник по пред-
мету Технология для 5го класса обшеобразователних школ. —
Баку: “АСПОЛИ+РАФ”, 2017. – 80 с.
4. Bekmurodova S. Texnologiya fanini o‘qitishga yangicha yon
dashuv. Metodik qo‘llanma. — T.: “RTM”, 2017. – 140 b.
5. Karimov I. Mehnat ta’limi o‘qitish texnologiyalari. — T.: “TDPU”,
2013. – 227 b.
6. Подураев Й.В. Мехатроника: основи, методи, примене
ние. — М.: “Машиностроение”, 2006. — 256 с.
7. Qo‘ysinov O.A., Tohirov O‘.O., Mamatov D.N., Aripova D.F.
Mehnat ta’limi. 5sinf. // O‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. — T.:
“POYTAXTPRINT” MCHJ, 2016. — 176 b.
8. Симоненко В.Д. Технология: Учебник для учашихся 5 клас-
са селс ких обшеобразователних школ. — М.: “ВентанаГраф”, 2002,
240 с.
9. Samiyeva Sh.X. va boshq. Kashtachilik va badiiy did. – Buxoro,
“Iste’dod”, 2014. – B. 13–24.
10. Truxanova A.T. Tikuvchilik texnologiyasi asoslari. — T.:
“O‘qituvchi”, 1990.— B.64–94.
11. Tohirov O‘.O. Texnologiya o‘quv fani davlat ta’lim standarti va
o‘quv dasturini ta’lim amaliyotiga joriy etish metodikasi. //
Metodik
tavsiyanoma. — T.: “RTM”, 2017. – 72 b.
12. Sharipov Sh.S., Muslimov N.A. Texnik ijodkorlik va dizayn. //
O‘quv qo‘llanma. — T.: “TDPU”, 2011. – 166 b.
13. Sharipov SH.S. va boshqalar. Mehnat ta’limi: umumiy o‘rta ta’lim
maktablarining 5sinfi uchun darslik. — T.: “Sharq”, 2012. — 240 b.
14. Чернова Е.Н., Сареня Д.В. Трудовое обучение. Технический
труд: учебное пособие для 5го класса учреждений обшего сред-
него образования с русским язиком обучения. — Минск: “Народная
асвета”, 2017. – 151 с.
15. Internet ma’lumotlari.
I.Bino va inshoatlarning yonginga mustaxkamligi

|
I.Bino va inshoatlarning yonginga mustaxkamligi
|
bet | 17/18 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 70,14 Kb. | | #154101 |
Bog'liq Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi-fayllar.orgI.Bino va inshoatlarning yonginga mustaxkamligi.
Yong‘inga mustahkamlik deb – binolarning konstruktiv qismlarining yonish sharoitida o‘zining mustahkamligini saqlab qolish xususiyatiga aytiladi. Yong‘inga mustahkamlik materiallarga bog‘liq. Yonish xavfiga qarab materiallar 3 guruhga bo‘linadi:
1 - guruh yonmaydigan;
2 - guruh qiyin yonadigan;
3 - guruh yonuvchi materiallar.
II. Yong’inga qarshi devor va oraliqlar.
Elektr stansiyalarning binolari portlash yong‘in paytida olovning tarqalishini cheklash hamda ularning talofatini kamaytirish yo‘llarini o‘ylagan holda quriladi. Shuning uchun yonmaydigan materiallardan devorlar urnatiladi(branmauerlar). Brandmauerlar yonuvchi tom ustida 60 sm dan kam yonmaydigan tom ustida 30 sm dan kam bo‘lmagan balandlikda quriladi.
To‘siqlar deraza elementlari va sexdagi boshqa konstruksiyalar yengil olib tashlanadigan qilib tayyorlanadi. Bundan maqsad portlashdagi kuchli to‘lqin tashqariga chiqib ketishi kerak. Oynavandli joylar boshka binolarga qaraganda ko’prok bo’ladi. Issiq sexlardagi yer (pol) tekis sirpanmaydigan, qattiq, mustahkam, yonmaydigan materialdan qilinadi. Ular hamisha quruq, toza bo’lishi kerak. Agarda moy tomsa yoki to’kilsa, tezda quruq holatga kelgunga qadar artiladi.
Yong’inga qarshi oraliqlar - sexlar orasi, sex va omborxona orasi, har xil omborxona oralig’i qanchalik keng bo’lsa, shunchalik yong’inning tarqalishi kam bo’ladi. Elektr stansiya sexlari bilan taqsimlash qurilmalari oraligi 16 metrdan 30 metrgacha bo’ladi. Transformatorlarni ochiq o’rnatish mumkin emas. Agarda sexlarda yong’in chiqsa, odamlarni tezda chiqarish uchun eshiklar, derazalar va yo’laklar mo’ljallab quriladi. Sexdan chiqish joyigacha bo’lgan masofa 30 metrdan ko’p bo’lmasligi kerak. Chiqish joyi esa 2 tadan kam bo’lmasligi kerak. Xona eshiklari tashqariga ochiladigan bo’ladi.
III. Ochiq taqsimlash punktlarida yong‘inga qarshi tadbirlar.
Moy to‘ldirilgan elektr qurilmalarda (transformatorlar, vklyuchatellar va reaktorlarda) ko‘p miqdorda moy bo‘ladi. Agarda yong‘in bo‘lsa, uni tezda to‘g‘ridan-to‘g‘ri to’kiladi.
Buning uchun har bir moy to’ldirilgan apparat ostida 0,25 m qalinlikda shag’al bilan ko’mib qo’yilgan berk joy bo’ladi. Transformatorlar va reaktorlardagi yong’inni o’chirish uchun suv bilan o’chiruvchi avtomatika qurilmalar jihozlangan. Ular transformator o’chirilganda va himoyalanish ishlaganda ishga tushadilar.
|
| |