Bobiylik - O’zbеkistоn rеspublikаsi

|
O’zbеkistоn rеspublikаsi
|
bet | 45/64 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,63 Mb. | | #139436 |
Bog'liq Dinshunoslik tayor.2023 oxirgisi (3)Bobiylik. Bobiylik 1844 yilda Mirzo Ali Muhammad Rizo ash-Sheroziy (1819-1850) tomonidan shialikdagi Shayxiya firqasi zaminida asos solingan harakatdir.
Mirzo Ali ilk bor Shayxiya da’vatchilari qo‘lida tahsil ola boshladi. U 1843 yili Bag‘dodga borib, u yerda Kozim Rushdiydan dars oladi. Keyinchalik, 1844 yili 23 martda ustozi vafotidan so‘ng o‘zini Bob, ya’ni yashirin imom o‘z irodasini xalqqa uzatishi mumkin bo‘lgan «darvoza» deb e’lon qildi. Uch oy o‘tgach, o‘zini Muso, Iso, Muhammad payg‘ambarlar kabi, balki ulardan ham yuqoriroq payg‘ambar deb, o‘zining bayon nomli kitobini Qur’on karim o‘rniga qabul qilinishi lozim bo‘lgan muqaddas kitob deb e’lon qildi. U 1847 yilda hibsga olindi va Tabrizda bobiylarning davvlatga qarshi qo‘zg‘olonlari avvjiga chiqqan vaqtda qatl etildi. Shundan so‘ng bobiylik tarafdorlari ta’qib ostiga olindilar, natijada ular o‘z mamlakatlarini tark etdilar va yashirin faoliyatga o‘tdilar, keyinchalik ulardan bahoiylik harakati vujudga keldi.
Bahoiylik. Bu Erondan Iroqqa ko‘chib o‘tgan bobiylik harakat davvomchilaridan bo‘lgan Bahoulloh Mirzo Husayn Ali Nuriy (1817-1892) tomonidan asos solingan dindir. Bahoulloh 1852 yilda Iroqda o‘zini bobning ishini davvom ettiruvchi, Xudodan vahy olgan Mahdiy deb e’lon qildi. 1858 yilda Bag‘dodda «Kitob-i iqon» («Ishonch kitobi») asarini yozdi. Unda bobiyning ta’limotlariga o‘z munosabatlarini bildirdi. Bahoulloh keyinchalik Turkiyaning Adirna shahrida, so‘ng Falastinning Akka shahrida yashadi. Shu yerda «Kitob al-aqdas» («Eng muqaddas kitob») asarini yozdi. Ushbu kitobni Qur’on va bobiylikning «Bayon» kitobining o‘rniga vahy qilingan muqaddas kitob deb hisoblaydi.
Bahoiylik ta’limotida diniy xizmatni bajaruvchi ruhoniylarning roli, marosimlar va shu kabi islom dinida asosiy o‘rinni egallagan aqidalar inkor etilgan. Bahoiylik bobiylikdan farqli o‘laroq isyonkorlikni emas, balki tinch taraqqiyot yo‘lini targ‘ib qiladi. Bahoiylik shialik zaminida vujudga kelgan bo‘lsada, ta’limot jihatidan islom aqidasidan ancha farqli.
Bahoiylar Eronda saqlangan bo‘lsa-da, keyinchalik Yevropa va Amerikada ham yoyildi. Ularning asosiy markazlari Germaniya, AQSH, Panamada joylashgan bo‘lib, markaziy qarorgohlari esa Isroildagi Hayfa shahridadir.
1998 yilga kelib dunyoning turli mamlakatlarida bahoiylarning 175 ta milliy va 17867 ta mahalliy jamoalari faoliyat ko‘rsatayotgani qayd etilgan.
Bahoiylik dunyoning barcha mamlakatlarida tarqalganligi sababli ular xalqaro tashkilotlarga ham kirib bormoqda. 1948 yilda «Bahoiylarning xalqaro birlashmasi» (BXB) BMT huzurida nohukumat tashkilot sifatida qayd qilingan. 1970 yildan boshlab BXB BMTning iqtisodiy va ijtimoiy kengashi va bolalar fondida maslahatchi mavvqeiga ega. Bundan tashqari BXB xalqaro sog‘liqni saqlash tashkiloti va BMTning atrof-muhitni muhofaza qilish dasturlari bilan hamkorlik qilmoqda.
O‘zbekiston hududida bahoiylarning ilk vakillari XIX asr oxirlarida Samarqand shahrida paydo bo‘lgan. Ularning faoliyati natijasida 1928 yilga kelib bahoiylarning birinchi mahalliy jamoasi tashkil topdi. Keyinchalik Buxoro, Toshkent, Kogon, Andijon va boshqa shaharlarda norasmiy mahalliy jamoalar tuzildi.
«Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida»gi qonunning yangi tahriri qabul qilingan davvrgacha bahoiylar jamoalari Toshkent, Samarqand va Navvoiy shaharlarida ro‘yxatdan o‘tib, rasmiy faoliyat ko‘rsatib keldi.
Hozirgi vaqtga kelib bahoiylik dini tarafdorlari respublikamizdagi 5 hududiy tuzilmada o‘zining jamoalariga ega.
|
| |