Yengil atletika mashqlarining umumiy harakteristikasi

|
Yengil atletika mashqlarining umumiy harakteristikasi
|
bet | 2/5 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 61,71 Kb. | | #138574 |
Bog'liq Mustaqil ish YUZIYengil atletika mashqlarining umumiy harakteristikasi.
Yurish-insonning joydan-joyga ko’chishidaga oddiy usul bo’lib, turli yoshdagi kishilar uchun ajoyib jismoniy mashq hisoblanadi. Uzoq va bir tekis yurganda azoyi badandagi qariyib barcha muskullar ishlaydi, organizmdagi yo’rak qon tomir, nafas olish va boshqa sistemalar faoliyati kuchayadi. Natijada moda almashinuvi ortadi. Jismoniy mashq sifatida odatdagi yurishning avvalo sog’lomlashtirish ahamiyati bor. Odamni ilk bolalik davridan yurishga o’rgatadilar. Lekin bu bilan kifoyalanib bo’lmaydi. Hamma odamlar to’g’ri chiroyli va tejamli yura bilishlari zarur. Oddiy yurishdan tashqari yurishning boshqacha xillari ham bo’ladi: poxodo yurish, safda yourish va sportcha yurish. Musobaqalarda yurishning texnik jixatdan eng qiyin, lekin eng foydali sportcha yurish qo’llaniladi. Uning tezligi oddiy yurishga nisbatan ikki marta ortiq, ammo bunday Yuqori tezlikka erishish uchun sportcha yurish texnikasi asoslarini o’rganib olishning
o’zigina kifoya qilmay balki oddiy yurishga Qaraganda anchagina intensiv ish bajarish talab qilinadi, ya’ni energiya sarflash ortadi. Yurish musobaqalari odatda stadion yo’lkalarida soat strelkasi harakatiga teskari yo’nalishda va oddiy yo’llarda shosseda, shahar ko’chalarida, so’qmoqlarda va hakoza, 30 kmdan 50 km masofagacha o’tkaziladi.
Yugurish musobaqasida qatnashuvchilar hamda belgilangan yo’rish texnikasini xususiyatlariga rioya qilishlari kerak. Bularning eng asosiysi bir lahza bo’lsa ham ikalla oyoq bir vaqtda yerdan o’zilib qolishga yo’l qo’ymaslikdan iborat. Oyoqlardan birortasi yerga tegmay turgan fursat sodir bo’lgudek bo’lsa sportchi yo’rishdan Yugurishga o’tgan hisoblanadi. Bu qoidani bo’zgan sportchini maxsus hakamlar musobaqadan chetlatadilar.
Yugurish joydan-joyga kuchishning tabiiy usullaridir. Bu jismoniy mashqning ko’prok tarqalgan turi bo’lib, juda ko’p sport turlari futbol, basketbol, tennis va boshqalar tarkibiga kiradi. Yugurishning juda ko’p turlari yengil atletika har xil turlarining organik qismi hisoblanadi.
Yugurish bo’tun organizmning ish qobiliyatiga qo’yilgan talab yugurgandagiga nisbatan anchagina katta bo’ladi. CHunki yugurganda azoyi badandagi muskul guruhlarning deyarli hammasi ishga tushadi, yo’rak – qon, tomir nafas olish va boshqa sistemalar faoliyati kuchayadi. Modda almashinuvi ancha oshadi. Shug’ullanuvchilarning imkoniyatlariga qarab, masofa uzunligini va Yugurish tezligini o’zgartirish bilan ish miqdorini har xil qilish odamning chidamliligini tezkorligi va boshqa fazilatlari rivojlanishiga ta’sir etish mumkin. Yugurish bilan shug’ullanish jarayonida kishi irodasi mustahkamlanadi, o’z kuchini taqsimlay olish to to`siqlardan o’ta bilish, ochiq joyda moljal ola bilish qobiliyati paydo bo’ladi.
Yugurish har tamonlama jismoniy rivojlanishning asosiy vositalardan biridir. Barcha mutaxasisliklagi yengil atletikachilarning ham boshqa sport turlari bilan shug’ullanuvchilarning ham trenirovkalarida Yugo’rishga ko’p e’tibor berilishi, shunindek, faol dam olish sog’lomlashtirish va ish qobiliyatini saqlash vositasi sifatida Yugo’rishning ulushi katta ekani ana shundan dalolat beradi.
Yugurish yengil atletikaning hamma turlari ichida eng hammabop jismoniy mashqdir. Yengil atletika musobaqalarida yugurish va estafetaning turli xillari yetakchi o’rin to’tadi, ularga tomashabinlar ham juda qiziqadilar. SHuning uchun yugurish musobaqalari eng yaxshi tashkilot vositalaridan biri hisoblanadi.
Yengil atletikada yugurishning tekis yugurish, to’siqlar o’sha yugurish, estafetada yugurish va tabiiy sharoitlar yugurish xillari bo’ladi. Tekis yugurish ma’lum masofaga yoki vaqtboy tarzda Yugurish yo’lkasida soat strelkasi harakatiga teskari yo`nalishda o’tqaziladi. 400 metrga va undan qisqa masofaga yugurishda har bir Yuguruvchi uchun alohida yo’lka ajratiladi. Qolgan masofaga Yugurish umumiy yo’lkada o’tkaziladi. Belgilangan masofani o’tish uchun sarflangan vaqt sekundomer bilan o’lchanadi. 1 soatlik va 2 soatlik Yugurishda vaqt chegaralangan bo’lib natijada shu vaqt ichida bosib o’tilgan masofa tarzida metr hisobida aniqlanadi.
To’siqlar o’sha Yugurishning 2 ta xili bor. G’ovlar osha yugurish bunday yugurish natijasida bir-biridan bir xil o’zoqlikda masofadagi muayyan joylarga qo’yilgan bir tipda to’siqlardan oshib 60 dan 400 metrgacha masofaga yuguriladi. Har qaysi sportchida alohida-alohida yo’lkadan yuguradi. 2000-3000 metrga to’siqlar Osha Yugurish-bunda yugurish yo’lkasida u yer bu yerga mustaxkam o’rnatilagan to’siqlar Osha stadion sektorlaridan birida kavlangan chuqurga to’ldirilgan suvdan kechib yuguriladi.
Estafetali yugurish komanda-kamonda bo’lib yuguriladi. Komandaga yuguruvchilar qancha bo’lsa masofa ham shuncha etaplarga bo’lingan bo’ladi. Estafetali yugurishdan maqsad –estafeta tayoqchasini bir-biriga o’zatib uni imkon qadar tez startdan marragacha yetkazib borishdir. Etaplar oralig’i bir xil qisqa va o’rtacha masofada yoki har xil aralash masofada bo’lishi mumkin. Estafetali yugurish ko’prok stadion yo’laklarida ba’zan esa shahar ko’chalarida aylanma va yulduzsimon estafetalar o’tkaziladi.
Tabiiy sharoitda yugurish. Bunda past-baland ochiq joylarda kross yugurilsa 15 km va undan uzoq masofalarga esa yo’llarda shosseda so’qmoq yo’llarda
yuguriladi. Yengil atletikadagi eng uzoq ya’ni marafoncha masofa 42 km 195 sm ga teng. Aholi yashaydigan joylar oralig’ida bosib o’tiladi.
Sakrash-to’siqlardan o’tishning tabiiy usuli bo’lib, qisqa vaqt ichida asab muskul kuchiga maksimal zo’r berish bilan harakterlidir. Yengil atletik sakrash mashg’’ulotlarida sportchilarning o’z tanalarini idora qila bilish, kuchlarini ishlata bilish qobiliyatlari takomillashadi, kuch, tezlik, chaqqonlik, mardlik osha boradi. Sakrash oyoq tana muskullarini kuchaytirish va sakrovchanlikni hosil qilish uchun eng yaxshi mashqlardan biri bo’lib, faqat yengil atletikachilargina emas, balki boshqa sport turlarining vakillariga ham, ayniqsa, basketbolchilarga, voleybolchilarga va futbolchilarga zarurdir. Yengil atletika sakrash 2 turga bo’linadi.
1. Imkon boricha balandroq sakrash maqsadida vertikal to’siqlardan o’tish balandlikka sakrash va langar cho’p bilan sakrash.
2. Imkon boricha uzoqqa sakrash maqsadida gorizantal to’siqlardan o’tish uzunlikka sakrash va uch hatlab sakrash. Sakrashda erishilgan natijalar metr va santimetr bilan o’lchanadi. Sakrash turgan joyda tez yugurib kelib ijro etiladi. Uch xatlab sakrash va langarcho’p bilan sakrash musobaqalari ayollar uchun o’tkazilmaydi. Bularni bajarish vaqtida hosil bo’ladigan qattiq zarbalar ayollar ichki organlari holatini buzib qo’yishi mumkin.
|
| |