Hujjatli filmni tasvirga olishda filmning tasviriy yechimi konsepsiyasi

|
Hujjatli filmni tasvirga olishda filmning tasviriy yechimi konsepsiyasi
|
bet | 5/12 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 14,46 Mb. | | #255266 |
Bog'liq asosiy-qisim1.3 Hujjatli filmni tasvirga olishda filmning tasviriy yechimi konsepsiyasi
Hujjatli film g'oyasini amalga oshirishning dastlabki bosqichi ssenariyni yaratish - uning asosiy mavzulari, muammosi, asosiy qahramonlari aniqlanadigan asosdir. Bir asrdan ortiq tarixga ega bo'lgan hujjatli filmning asosiy qismini qisqacha ta'riflangan maxsus muallifning adabiy janrdagi ssenariysi o’rganiladi va film davomida rivojlanib boradi.
Tayyorgarlik davrida film rejissyori film mavzusiga bag'ishlangan katta materialni o'rganib, filmning kontseptsiyasini ishlab chiqadi. Rejissordan tashqari, prodyuser, rassom va operatorni ham o'z ichiga olgan ijodiy guruh rejissyorning buyrug'i va tushuntirishini (rejissyorning hujjatli film haqidagi tasavvurini) o’rganadi.
Hujjatli filmni tasvirga konsepsiyasi quyidagilardan iborat bo’ladi: kadrlarning asosini belgilovchi ularning tasviri hisoblanadi; predmetlar va uskunalarning tuzilmasi, yorug’lik, rang jilolari, milliy ranglar xususiyatlari va mosligi, zamonaviy maishiy ranglar va ssenariyda belgilangan ranglar mutanosibligidir. Barchasi kinomizansahnani qurishga xizmat qiladi; syujetdagi harakati va mohiyatiga qarab predmetlar joylashtiriladi.
Operator qahramonning harakati kechadigan joyi, yurishi muvozanatini hisobga oladi va mizansahnadan mizankadrga o’tish jarayoni yuzaga keladi. Mizansahna yoki qahramonning joydan-joyga ko’chish harakatlari ob’yektivning chegaralari ichida yirik, o’rta va umumiy planlarni hayotiy haqiqatning ta’siri natijasida ko’rsatish asosan tasavvurni amalga oshirishga qaratiladi.
Rejada san'atning boshlanishi. Reja, hali yaratilmagan kelajakning ko'p yoki kamroq tushunarsiz isil she'riy sezgi sifatida aniqlanishi mumkin
rassom butunlay ishlaydi. Reja asosida kelajakdagi ish rejasi paydo bo'ladi.
"Hujjatli film hech qanday fitna yoki uslubni o'rnatmaydi: bu aniq tushunchadir; u professional aktyorlardan foydalanishni yoki ishlab chiqarishning afzalliklarini inkor etmaydi. Filmni tomoshabinga "etkazish" ga qaratilgan har qanday taniqli texnik vositalar va texnikani qo'llashni oqlaydi. Hujjatlar narsalar va odamlarning tashqi tomoniga qiziqmaydi. Uning diqqatini narsalar ichida yashiringan va odamlar tomonidan ifodalangan ichki ma'no o'ziga jalb qiladi".
Hujjatli filmning o'ziga xos xususiyatlari "ijodiy fantastika etishmasligi, bu funktsiyalar filmning badiiy rejasini muvaffaqiyatli bajaradi" .
Har qanday san'atning asosiy elementi-bu g'oya. Fikr muallif aytmoqchi bo'lgan narsa va "rassom" ning dahosi-bu Tuval, bo'sh qog'oz yoki kino kamerasi bo'ladimi, bu fikrni shaklga solib, uni insonga etkazish qobiliyatidir.
San'at gapirish kerak bo'lgan joyda paydo bo'ladi. Fikr nafaqat fikr, balki muallifning unga bo'lgan munosabati hamdir. Maslova o'zining "senariy mahorat" o'quv qo'llanmasida yozganidek. Hujjatli filmning dramaturgiyasi", "idea-bu ssenariy va filmning butun majoziy tizimida, birinchi navbatda, qahramonlarning belgilarida, uchastkaning rivojlanishiga, uning barcha elementlarida aks ettirilgan tasvirga nisbatan mualliflik munosabati".
Turkin bu fikrni quyidagicha tushunadi:"bu ish yaratilgani uchun, bu nafaqat aql-idrok ma'nosida, balki his-tuyg'ularning yo'nalishi va tarbiyasi, sevgi va nafratni qo'zg'atish, xushyoqish va dushmanlik, hayrat va tahqirlash va h.k., ya'ni tomoshabinga, tinglovchiga, o'quvchiga uzatiladigan rassom tomonidan odamlarga va hodisalarga nisbatan hissiy jihatdan rangli, hayajonli, ehtirosli munosabatdir".
Fikrning paydo bo'lishi bilan mavzu paydo bo'ladi. Mavzu, bu ishda muhokama qilinadi. Hujjatli filmda bir nechta mavzular ko'tarilishi mumkin, ammo bu fikr faqat bitta bo'ladi.
Agar siz hujjatli filmdagi mavzu va g'oyaning nima ekanligini savol qilsangiz, ular nima haqida gapirishadi?- bu mavzu, nima uchun? Va nima uchun?- fikr. Maslovaning aytishicha, muallif allaqachon reja darajasida kelajakdagi filmning mavzusini hal qilishi kerak. Film mavzusini tanlash muallifga muayyan vazifalarni qo'yadi, uning tushunchasi muayyan usuldan foydalanishga, qabul qilishga yordam beradi va bundan tashqari, tortishish joyini qidirishni, qahramonlarni qidirishni va boshqalarni osonlashtiradi.
Filmning mavzusi ochiq va tushunarli, film davomida mavjud va rivojlanadi. Fikr faqat muallifning rejasiga qarab, filmning oxirida ochilishi mumkin, qahramonning monologida, matn matnida ifodalanishi mumkin yoki "ramz-ramz"direktori tomonidan topilgan.
"Mercy" Internet-portaliga bergan intervyusida hujjatli film muallifi Alina Rudnitskaya "donorlar va qonga muhtoj bo'lganlar haqida" ijtimoiy filmini suratga olishning dastlabki g'oyasi uni Leningrad viloyatiga olib keldi, u erda mobil qon quyish stantsiyasi ishladi. Ularni olib tashlashni boshlagach, ular bilan birga yurishadi, "qon" mavzusi yana bir narsaga aylandi va "bugungi kunda, bugungi kunda Rossiya, bugungi Hinterland, bugungi kunda odamlar qanday yashaydi" .
San'atdagi badiiy tasvir tushunchasi bir tomondan juda ko'p qirrali, ikkinchisi esa bulaniq. Madaniyatshunoslik lug'ati "badiiy tasvir" atamasini ob'ektiv aks ettirish (takrorlash) shakli sifatida tushuntiradi
san'atda muayyan estetik ideal nuqtai nazaridan haqiqat. Va entsiklopedik lug'at falsafiy formulani beradi
badiiy tasvir "badiiy fikrlash shakli" sifatida. O'z ichiga olgan tasvir: haqiqatning materiali, ijodiy tasavvur bilan qayta ishlangan
rassom, uning tasvirga bo'lgan munosabati, yaratuvchining shaxsiyatining boyligi".
Ba'zi madaniyatshunoslar va tadqiqotchilar badiiy obrazni, san'atning haqiqatni bilishning boshqa shakllaridan asosiy farqini hisoblashadi.
"Badiiy tasvir – bu maxsus ijodiy faoliyat jarayonida maxsus yaratilgan tasvir (odatda, yozilmagan bo'lsa – da, tavsifga va rasmiylashtirishga mos kelmaydi) san'at - rassom tomonidan qonunlar-noyob tabiatga ega bo'lgan hodisa.
Qadimgi davrda tasvir nazariyasining kelib chiqishi, Aristotel o'zining" poetikasi " da mimesis tushunchasi (yunon tilidan taqlid sifatida tarjima qilingan) haqida gapiradi. Aristotel mimesisni "ular kabi" yoki "ular haqida qanday fikrda bo'lishlari va o'ylashlari" yoki "nima bo'lishi kerak"kabi narsalarni namoyish qilishni tushundi. Aristotelning "taqlid qilish" nazariyasi "san'atni tasvirlarda hayot bilimi sifatida tushunish "ga yaqin.
San'at tasvirining eng to'liq kontseptsiyasi G. Hegel estetikasida ishlab chiqilgan bo'lib, tasvirni mavhum, ilmiy va kontseptual fikrlash natijalari bilan badiiy fikrlash mahsuloti sifatida aks ettiradi.
Kino nazariyotchilari kino tanlovi kabi narsalardan foydalanadilar. J. Delez o'z klassikasiga aylangan "kino" asarida kino kontseptsiyasini tasvir-harakat va tasvir-vaqt sifatida belgilaydi . Andrey Tarkovskiy o'zining "muhrlangan vaqt" kitobida, filmdagi tasvir ob'ektning his-tuyg'ularini kuzatish qobiliyatiga asoslanganligini aytadi. Tarkovskiyning fikriga ko'ra, kinematografiyaning hukmronligi bilan to'la-to'kis, ramka ichida vaqt oqimini ifodalovchi ritm.
Hujjatli film muallifi I. K. Belyaev" insonni tasvirga aylantirish "bir nechta vahiylarning kombinatsiyasi: insonning o'z baholanishi, suhbatdoshning ko'rinishi va nihoyat, har bir kishi tomonidan "qo'shilgan" individual tomoshabin hissi bilan o'zini ko'radi. Muayyan g'oyaning obrazining har qanday muallifning "bo'ysunishi" uni yo'q qilishi mumkin va undan keyin butun ishning yaxlitligi va ishonchliligini buzadi. Tasvir mustaqildir, u muallifning fikriga ko'ra qurilmaydi, o'z tabiatining qonunlariga muvofiq tug'iladi va rivojlanadi. Tasvirning dinamikasi har qanday ishning majburiy qismidir".
Mualliflar tomonidan taqdim etilgan badiiy tasvir atrofimizdagi dunyoni o'zining barcha murakkab muammolari bilan yanada yuqori darajada takrorlaydi. "Rassom nafaqat haqiqatni nusxa ko'chiribgina qolmay, balki uni bir yoki bir nechta hodisa yoki shaxsning ekran tasvirini yaratib, majoziy shaklda tushunadi" .
San'at asarlarida badiiy tasvir birlikda olingan bir narsadir. Kinoda u ovoz, so'z, rang va boshqalar orqali uzatilishi mumkin.hujjatli filmning o'ziga xos xususiyati shundaki, bu tasvir hayotning o'zi tomonidan belgilanadi. Biroq, to'plangan barcha qismlarning kombinatsiyasi tushuniladi, bu dizayn, dramatik va kompozitsion qurilish, yorug'lik, rang, musiqa va tovushlar. Bu erda rejissyor-hujjatli filmning obrazini ko'rish qobiliyati.
"Hujjatli kinolarda badiiy tasvir har doim aniq, haqiqiy mavjud bo'lgan shaxsning yoki faktlarning aniq "hayotiy manziliga" ega bo'lgan bir qator tasviridir."
"Majoziy o'zgarishlarning uchta xarakterli holati. Birinchidan, tasvir muallifning sharhlari, ikkinchisi — kuzatuv va musiqa davomiyligi, uchinchisi — kamera dinamikasi tufayli olinadi. Albatta, kadrlarga san'atni beradigan ko'plab elementlar bor edi".
"Tasvirlar tasavvurni uyg'otadi. Ulardan, suvga tashlangan toshlardan bo'lgani kabi, uyushmalar doiralari ham ishlaydi-siz to'g'ridan-to'g'ri bir narsani sezasiz, ikkinchisi tasavvur qilasiz, uchinchisi seziladi va shunga o'xshash tarzda, ko'rsatilganlarning siqilishiga qaramasdan, hali ham yaxlitlik va chuqurlik hissi paydo bo'ladi".
Misol uchun, Sergey Dvortsevoning "zulmatda" filmida, qahramon doimiy ravishda eshitadigan o'yin maydonchasida tovush tovushi, ko'r-ko'rona yolg'iz pensioner, bu filmning badiiy tasviri paydo bo'lgan ramzdir.
Hujjatli film uchun badiiy tasvirni yaratish ajralmas qismdir. Shu bilan birga, uni qo'lga olish va qo'lga olish juda qiyin. Filmning mavzusi, g'oya muallif tomonidan dastlab yaratilgan bo'lib, badiiy tasvir filmni yaratish jarayonida, rejadan tortib tomoshabinga ko'rsatishgacha shakllanadi. Tasvir muallifning dizaynida emas, balki tomoshabinning ongida. Badiiy tasvir bizning ongimiz va tajribamizning samarasidir. "Keyinchalik badiiy imidjga aylantirilgan tasvirning asosiy asoslari haqiqatda mavjud".
Katsi trilogiyasida (1982-2002) Godfrey Reggio kino tilining yordami bilan tomoshabinga o'z fikrini qanday etkazishini ko'rsatdi. Trilogiyadan olingan har bir film inson uchun ma'lum bir xabarga ega. G. Reggio bunga ramziy tasvirlarni yaratish orqali erishadi-aktyorlar, matn terish matnidan foydalanmasdan xodimlar.
"Men bir so'zning kuchini ifodalash uchun ming tasvirni ko'rsatishni xohlayman. Dunyoni qayta tasvirlash, haqiqatni qayta nomlash imkonini beradigan so'zlar" - Godfrey Reggio
Agar siz kino janrlarini adabiyot janrlari bilan taqqoslasangiz, G. Reggio asarlari falsafiy ishlarga mos keladi, bu uning tasvirdagi shifrlangan ramzlarini tushunish uchun siz o'zingizning hissiy tajribangizdan foydalanishingiz kerak va montaj iborasini yaratish mantig'ini izlamaysiz.
Uning filmlarida G. Reggio har kimga tanish, tanish narsalarni ko'rsatadi, bizga oddiy, odatiy ko'rinadi, lekin ramka otishni o'rganish (timleps) yordamida siz g'ayritabiiy, g'ayritabiiy bir narsa kabi ko'rinmaguncha, unga qarashga imkon beradi. Filipp Glass tomonidan yozilgan ajoyib musiqa haqiqiy tasvir bilan uyg'unlashib, ekrandagi tasvirning she'rini yaratadi.
"Haqiqiy ijodkorlik, albatta, o'z e'tiqodini, har bir insonga xos bo'lgan ichki dindorlikni amalga oshirishdir" — Godfrey Reggio.
O‘z filmida qahramoni bilan bevosita muloqotga kirisha oladigan, qahramonning o‘ziga xos xulq-atvorini kamera oldidagi xatti-harakatlari orqali ham ko‘rsatib bera oladigan rejissyor auditoriyaga o‘ta muhim va zaruriy tarzda ta'sir ko‘rsatadigan faktik hujjatning obrazli qudratiga ko‘tarilib bordi. Bunday kuchli ta'sirga ega bo‘lgan iste'dodli rejissyorning qobiliyati, siri shundaki - u shaxslarning ichki dunyosini yorita oladi, tasvirga olish lahzalarida personajlarning o‘ylagan o‘yi, tafakkurini qayd etadi, tasmaga tushiradi va emotsiyalarini bevosita lentaga ko‘chirib biladi.
Bunday ijodiy uslubni O‘zbekiston televideniyesi ijodkorlarnining ish faoliyatida ham uchratish mumkin. 1961-yilda rejissyor Mahkam Muhamedov Toshkentda birinchi o‘zbek badiiy telefilmi - “Azizaxon”ni yaratdi (ssenariy muallifi
Jonrid Abdullaxonov, operator F.Olimov). 60-yillardan boshlab, respublika teleyekranlariga G‘iyos Shermuhamedovning “Yigirma besh asrlik shahar” (Samarqand haqida) filmi, rejissyor Ubay Burhonovning “Laylo Sharipova kuylaydi” filmi, muallif Farid Rashidov va rejissyor Hojimurod Ibrohimovlarning “Zamindagi iz” filmi, rejissyor Fayzulla Xo‘jayev, operator Fotis Matsakaslarning “Toshkent, Xlebushkinaga” filmi va hokazo asarlarini sanab o‘tishimiz mumkin. Ushbu filmlar rejissyor va boshqa ijodkorlarning o‘ziga xosligi, ishga mas'uliyat bilan yondashishi, telepublitsistik usullar orqali hayotni dadil va chuqur tahlil etishlari bilan teletomoshabinlar e'tiborini qozondilar.
Ijodiy resurslar arsenali yildan-yilga ortib bordi. To‘plangan tajriba va malakadan samarali foydalanish, plastik tasvir va so‘z qudratining kuchi filmlarning ta'sirliligini oshirdi, mazmun-mohiyatining kengayishiga imkon yaratdi. Shu kabi yangiliklarning bari - dokumentalistika vositalarining kuchli ta'siri ostida muvaffaqiyat bilan o‘tayotgan eksperimentlar, o‘zbek telefilmlarinig ilk qadamlaridan boshlab hamrohlik qildi va bu borada boy tajribalar to‘planishi uchun barcha imkoniyatlarni yaratdi. Shu o‘rinda studiya xodimlari qanday sharoitlarda mehnat qilganliklarini eslab ketish kerak, deb o‘ylaymiz.
Dokumental kino xodimlari o‘z-o‘zidan nafasga tiqilganday og‘ir sharoitlarda ishlar, ularning to‘laqonli va erkin mehnat qilishlari uchun sharoit ham yo‘q, erkin mavzulardagi ish ko‘pam rag‘batlantirilavermasdi, sababi bu soha mamlakat mafkurasiga xizmat qilishi shart edi. Shunday g‘ov-to‘siqlar va noqulayliklarga qaramasdan, “O‘zbektelefilm” studiyasining hujjatli kinochilari bo‘lib o‘tayotgan voqyealar dialektikasini yorqin aks ettirish yo‘lini topish uchun tinimsiz izlandilar.
Vaqt o‘tgani sayin televizion kino rivojlanib borardi. 1970-yilda studiya tashkil etish haqidagi mashhur qarordan keyin, studiya mahsulot ishlab chiqarishga butun kuch-g‘ayratini bag‘ishlagan holda kirishdilar. O‘z davri uchun ilg‘or va zamonaviy bo‘lgan texnika vositalari bilan ta'minlangan studiya dastlabki ish kunlaridan boshlab turli xil janr va mavzular tevaragidagi ko‘psonli ishlar bilan qizg‘in faoliyat boshladi.
Ishlarning tezkorlik, shiddat, oqilona boshlanishining yana bir sababi bor edi - boshqa respublikalardagi shu kabi studiyalardan farqli o‘laroq, “O‘zbektelefilm” studiyasi o‘z ishini sevadigan, ijodiy qiyinchiliklardan qo‘rqmaydigan, izlanuvchan va bilimdon xodimlardan iborat holda ish boshladi. Jamoada ishlagan rejissyorlardan: Ubay Burhonov, Bobo Xo‘jayev, Armug‘on Muhamedov, Mahkam Muhamedov, G‘iyos Shermuhamedov, Viktoriya Raykova, Aydar Ibrohimov, Muzaffar Asadullayev, Leonard Boboxonov, Fayzulla Xo‘jayev, Abror Qosimov, Erkin Ahmedov, Larisa Inozemtseva, Hojimurod Ibrohimov, Toshxo‘ja Akramov, Anvar YOqubov, Shavkat Junaydullayev, Saidbotir Ahmadxo‘jayev, Bahodir Ahmedov, Rustam Shermatov, Valeriy Leshtayev, Ravshan O‘tkirov, Shuhrat Bizaatov, Temur Ahmadxo‘jayev, Shuhrat Xo‘jayev, G‘afur Boboyev, keyinchalik ularning safiga qo‘shilganlar: Nizomiy Mahmudov, Irkin Mirzayev, Sanjar Boboyev, Nuriddin Qosimov, Ergash Normurodov, Lyudmila Garmash, Rafayel Xayrutdinov, operatorlardan: Po‘lat Rasulov, Feruz Olimov, Karim Maqsudxo‘jayev, Vladimir Shurigin, Abdusattor Dalaboyev, Mirzohid Hamidov, Abdurahim Ismoilov, Mirsobit Salimov, Vays Lyondis, Kim Gim Nyan, Oleg Yusupov, Nikolay Gerasimov, Fotis Matsakas, Vladimir Panov, Ne'mat Inog‘omov, Qo‘ysin Ro‘zimatov, Valeriy Shugayev, Nuriddin Ziyomuhamedov, Abdujalil Vahobov, To‘lqin Sodiqov, Akmal Umarbekov, Rustevan Islomov, Marat Soliyev, Anvar Avazxo‘jayev, Davron Abdullayev, Bahodir Narzullayev, Abduhakim Qoriyev, Botir Gadoyboyev, Rifkat Ibrohimov, ulardan keyin kelgan: Qo‘chqor Karimov, Rustam Hakimov, Vitaliy Xudyakov, Mirvohid Hamidov, Alisher Usmonov, Zoir Hamidovlarning nomlarini ko‘rsatish mumkin. Iqtidorli shogirdlarimdan biri Andrey Afrin shu kunlarda “Gyote na Sharq” mavzuida ajoyib hujjatli film yaratdi. O‘ylaymanki, kelajak endi ishonchli qo‘llarda…
O‘z filmida qahramoni bilan bevosita muloqotga kirisha oladigan, qahramonning o‘ziga xos xulq-atvorini kamera oldidagi xatti-harakatlari orqali ham ko‘rsatib bera oladigan rejissyor auditoriyaga o‘ta muhim va zaruriy tarzda ta'sir ko‘rsatadigan faktik hujjatning obrazli qudratiga ko‘tarilib bordi. Bunday kuchli ta'sirga ega bo‘lgan iste'dodli rejissyorning qobiliyati, siri shundaki - u shaxslarning ichki dunyosini yorita oladi, tasvirga olish lahzalarida personajlarning o‘ylagan o‘yi, tafakkurini qayd etadi, tasmaga tushiradi va emotsiyalarini bevosita lentaga ko‘chirib biladi.
Studiya faoliyat ko‘rsata boshlagan ilk kunlardan ijodiy muharrirlik qilgan Farid Rashidov, Olga Xmelnitskaya, G‘ani Rasulov, Albert Gudin, Aleksandr Jukov, Vitaliy Mirazimovlarning nomini tilga olish mumkin. O‘zbekiston ilmiy-ommabop va hujjatli filmlar kinostudiyasi 1934-yilda tashkil etilgan. Kinostudiya tashkil etilgan dastlabki yillarda asosan O‘zbekiston miqyosida sodir bo‘layotgan siyosiy voqealar suratga olinar edi. Keyinroq esa hujjatli filmlar ham ishlab chiqarila boshladi.
Bunday ijodiy uslubni O‘zbekiston televideniyesi ijodkorlarnining ish faoliyatida ham uchratish mumkin. 1961-yilda rejissyor Mahkam Muhamedov Toshkentda birinchi o‘zbek badiiy telefilmi - “Azizaxon”ni yaratdi (ssenariy muallifi Jonrid Abdullaxonov, operator F.Olimov). 60-yillardan boshlab, respublika teleyekranlariga G‘iyos Shermuhamedovning “Yigirma besh asrlik shahar” (Samarqand haqida) filmi, rejissyor Ubay Burhonovning “Laylo Sharipova kuylaydi” filmi, muallif Farid Rashidov va rejissyor Hojimurod Ibrohimovlarning “Zamindagi iz” filmi, rejissyor Fayzulla Xo‘jayev, operator Fotis Matsakaslarning “Toshkent, Xlebushkinaga” filmi va hokazo asarlarini sanab o‘tishimiz mumkin. Ushbu filmlar rejissyor va boshqa ijodkorlarning o‘ziga xosligi, ishga mas'uliyat bilan yondashishi, telepublitsistik usullar orqali hayotni dadil va chuqur tahlil etishlari bilan teletomoshabinlar e'tiborini qozondilar.
Ijodiy resurslar arsenali yildan-yilga ortib bordi. To‘plangan tajriba va malakadan samarali foydalanish, plastik tasvir va so‘z qudratining kuchi filmlarning ta'sirliligini oshirdi, mazmun-mohiyatining kengayishiga imkon yaratdi. Shu kabi yangiliklarning bari - dokumentalistika vositalarining kuchli ta'siri ostida muvaffaqiyat bilan o‘tayotgan eksperimentlar, o‘zbek telefilmlarinig ilk qadamlaridan boshlab hamrohlik qildi va bu borada boy tajribalar to‘planishi uchun barcha imkoniyatlarni yaratdi. Shu o‘rinda studiya xodimlari qanday sharoitlarda mehnat qilganliklarini eslab ketish kerak, deb o‘ylaymiz. Dokumental kino xodimlari o‘z-o‘zidan nafasga tiqilganday og‘ir sharoitlarda ishlar, ularning to‘laqonli va erkin mehnat qilishlari uchun sharoit ham yo‘q, erkin mavzulardagi ish ko‘pam rag‘batlantirilavermasdi, sababi bu soha mamlakat mafkurasiga xizmat qilishi shart edi
Bu davr ichida kinostudiyada minglab hujjatli va ilmiy-ommabop filmlar yaratildi. Bugungi kunda hujjatli filmlar kinostudiyasi Markaziy Osiyoda yagona studiya hisoblanib, noyob filmlar va tasvirlar “O‘zbekiston Respublikasi Kino, surat va ovozli xujjatlar Markaziy davlat arxivi”da saqlanadi. Uzoq yillar taniqli hujjatchi kinooperator M.Qayumov boshchiligida ko‘plab mahoratli kino ustalari yetishib chiqdi va keyinroq D.Demutskiy, Y.A’zamov, Z.Sobitov, N.Otaullayeva, L.Fayziyev, D.Salimov va Sh.Mahmudov kabi hujjatli kino ustalari studiyada shakllangan an’analarni davomet tirishdi. Ularning aksariyati o‘z vaqtida davlatimizning turli unvonlari vamukofotlariga sazovor bo‘lgan. Bu ijodkorlar turli mavzularda kartinalar yaratib, nafaqat O‘zbekistonda, balki ko‘plab mamlakatlarda obro‘ topdi. Xususan, kinostudiyada yaratilgan 20 dan ortiq kinofilmlar nufuzli xalqaro kinofestivallarda bir necha bor bosh sovrin bilan taqdirlandi. Misol tariqasida «Askiya», «O‘n uch qaldirg‘och», «Mirzacho‘l», «Paranji», «Bobo», «Shoqol» «Askar frontdan qaytdi», «Og‘riq», «Qorako‘l» filmlarini keltirish mumkin. Bugungi kunda ham hujjatli filmlar kinostudiyasi ijldkorlari har yili 40 dan ortiq hujjatli va ilmiy-ommabop filmlar yaratib, o‘z muxlislariga tortiq qilib kelmoqda.
Biz mustaqillikka erishib, o‘z yulimizni tanlab oldik. Insoniyat o‘z hayoti davomida doimo ozodlikka, erkinlikka, to‘kin-sochinlikka va ma'naviy barkamollikka intilib kelgan. Bugungi kunga kelib, jamiyatimizda fan-texnika, iktisodiy-ijtimoiy, madaniy soha-larda qo‘lga kiritgan yutuklarimiz buning isbotidir.
Har bir jamiyatda ma'naviy komil insonlarning safi ortib borgan sari ma'naviy muxit boyib, kishilarning dunyoqarashi, madaniyati o‘sib boraveradi.
O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng respublikamiz kelajagi bo‘lmish yoshlarga alohida e'ti-bor berila boshlandi. «Ta'lim to‘g‘risida»gi Qonun, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi», ma'naviyat va ma'rifat to‘g‘risida qabul qilingan karorlarda ham ma'naviy-ma'rifiy ishlarning ahamiyati, ularning muhim tomonlari ta'kidlab o‘tilgan.
Yoshlarning xorijiy mamlakatlarda o‘qishi uchun keng imkoniyatlar yaratildi. Yurtimizda yoshlarning ilm olishlari uchun turli ilm maskanlari, jumladan, iste'dodli o‘kuvchilar markazi, akademik litseylar, kasb-hunar kollejlari tashkil etilib, ular zarur texnik jihozlar bilan ta'minlandi va bu yoshlarning bilim olishlarida qo‘l kelmoqda.
|
| |