nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bosh jamlanma va tanlash haqida tushuncha

32
2.Tanlangan ma’lumotlarni guruhlash. Intervalli(teng qadamli)
variatsion qator. Diskretli variatsion qator.
Tasodifiy kattalik ξ ning xossalarini o‘rganish
tanlangan ma’lumotlarni
guruhlashdan boshlanadi. Guruhlashni o‘tkazishda tanlangan ma’lumotlar dastlab
shunday qayta raqamlanishi kerak-ki ular o‘sish tartibida joylashsin. Natijada
X={x
1
,x
2
,…,x
n
} kabi tanlash hosil bo‘ladi
va uning elementlari x
1
≤x
2
≤…≤x
n
tengsizlikni qanoatlantiradi. Bu kabi tanlashni
variatsiyali qator deb ataladi.
Variatsiyali qator olinganidan so‘ng guruhlarni qurishga o‘tish amalga oshiriladi.
Mazkur maqsad uchun ixtiyoriy [
a;b) x
1
,x
2
,…,x
n
barcha tanlash ma’lumotlarini o‘z
ichiga olgan yariminterval kiritiladi[45]. Agarda
mazkur yarimintervalni
a
1
,a
2
,…,a
k-1
k bir xil
h uzunlikdagi yarimintervalli quyidagi nuqtalarga bo‘lsak
[
a;a
1
), [
a
1
;a
2
), [
a
2
;a
3
),... [
a
k-1
;b),
(bunda
k har qanday natural son bo‘lishi mumkin), va
a
0
=a va
a
k
=b u holda
yarimintervallar quyidagi ko‘rinishni oladi:
[
a
0
;a
1
), [
a
1
;a
2
), [
a
2
;a
3
),... [
a
k-1
; a
k
),
hamda quyidagi ta’rifni yozish mumkin bo‘ladi.
Quyidagi jadval intervalli variatsion qator deb nomlanadi.
4. Kimyoviy bog‟lanish va elektromanfiylik

4. Kimyoviy bog‟lanish va elektromanfiylik
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
08.02.2024
Hajmi
0,59 Mb.
#153532
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
4. Kimyoviy bog‟lanish va elektromanfiylik
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Web-texnologiya klassifikastiyasi

|
Web-texnologiya klassifikastiyasi
|
bet | 7/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #230610 |
Bog'liq Web saytlar yaratishga yo\'naltirilgan dasturiy ta’minotlar Web-texnologiya klassifikastiyasi (10-rasm).
(10-rasm).
Web-tehnologiyani asosini quyidagi ikkita tushuncha tashkil qiladi:
1. Axborotni statik tasvirlash;
2. Interfaol o’zaro aloqa.
Axborotni statik tasvirlash. Ma’lumotlar segmentida joylashgan ma’lumotlar statik ma’lumotlar deb ataladi. Bunga asosiy sabab, ular uchun xotira ishlash jarayoni davomida ajratib qo’yiladi. Ishlash davomida esa bu xotira o’zgarmay qoladi. To’plamdagi xotira esa ishlash davomida to’ldirib boriladi va zarur bo’lgan paytda bu xotira bo’shatib qo’yilishi mumkin.
Razmetkali tillar. Bu til yordamida matnlar, grafik ma’lumotlar Web-sahifa hujjatga joylashtiriladi va bu hujjatni barcha kompyuterda ko’rish imkoniyati mavjuddir. Bunday maxsus tillar razmetkali tillar deb ataladi. Ularning asosiy vazifasi - Web-sahifaga “ma’lumotlarni joylashtirish” va ular orasidagi aloqani (gipersaloqalar) ta’minlashdan iborat.
Web-dasturlash texnologiyalarini, dasturlarini, interfaol o’zaro aloqa qismini ham asosan ikkita qismga ajratish mumkin:
1. klient tomonidagi dasturlarlash (client-side);
2. server tomonidagi (server-side).
Klient tomonidagi sstenariylar foydalanuvchi tomonidan kiritilayotgan ma’lumotlarni to’g’riligini serverga murojaat qilmasdan tekshiradi. Ko’p hollarda bu sstenariylar JavaScript va VBScript tillarida yoziladi.
Server tomonida bajarilishi kerak bo’lgan sstenariylar odatda sayt papkasining ichidagi maxsus papkaga joylashtiriladi.
Ssenariyli tillar. "Klient-server" texnologiyasi
Hozirda Web-sahifaning rivojlanishi yanada interaktiv pog’onasiga chiqqan. Web-saytlar asta sekinlik bilan ilovalar interfeysiga o’xshab bormoqda. Bularning barchasi zamonaviy Web-dasturlash texnologiyasi yordamida amalga oshmoqda.
Web-dasturlash texnologiyalarini, dasturlarini asosan ikkita qismga ajratish mumkin: klient tomonidagi dasturlarlash (client-side) va server tomonidagi (server-side). Ushbu texnologiyalarni tushunish uchun avvalo bevosita "klient-server" texnologiyasini tushunish kerak.
Web-sahifaning interaktiv dasturi ssenariy deb ataladi.
Bunday atama dasturning natijasiga bog’liq holda vujudga kelgan. Uning asosiy vazifasi Web-sahifasida foydalanuvchi holatiga, harakatiga «reaksiya» berishdir.
Shu tariqa sstenariylar klient tomonida bajariluvchi va server tomonida bajariluvchi sstenariylarga bo’linadi. Klient tomonida bajariluvchi sstenariylar brauzer yordamida bajariladi. Server tomonida bajariluvchi sstenariylar esa Web-server yordamida bajariladi.
|
| |
Hafizov Aktam Mutaxassislik: 5А140401-Astronomiya

QUYOSH CHAQNASHLARINI “SUPERSID” LOYIHASI ASOSIDA O’RGANISH
Hafizov Aktam
Mutaxassislik: 5А140401-Astronomiya (tadqiqot yo’nalishi bo’yicha)
1-bosqich
Quyoshda yuz beruvchi Quyosh chaqnashlari va Geomagnit to’fonlar kabi tirik organizmlarga ta’sir etuvchi Quyosh faolligi bilan bog’liq bo’lgan hodisalarni qayd qilishga mo’ljallangan. Bu hodisalar Yer ionosferasi va magnitosferaga o’z ta’sirini o’tkazadi va ionosferada g’alayonlanish sodir qiladi. Qurilma: antenna, qabul qilgich va kompyuterga o’rnatilgan tovush kartasidan iborat bo’lib, ma’lumotlar maxsus dastur yordamida grafik shaklida ekranda aks etib turadi. Qurilmaning signallarni qabul qiluvchi elektronika qismi AQShning Stenford universiteti Quyosh markazi tomonidan yaratilgan bo’lib, qo’shimcha qismlari (antenna, karkas va h.k.) O’zFA Astronomiya instituti va Samarqand davlat universiteti olimlari tomonidan yaratilgan. Amerika Qoʻshma Shtatlari (AQSh, ingl. United States of America) - Shimoliy Amerikadagi mamlakat. Poytaxti - Vashington shahri, BMT aʼzosi. Amerika Qoʻshma Shtatlari Sharqdan Atlantika, gʻarbdan Tinch okeani, janubi-sharqdan Meksika qoʻltigʻi bilan oʻralgan.
| Samarqand - Samarqand viloyatidagi shahar. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi (1938 yildan). 1925-30 yillarda Respublika poytaxti. Oʻzbekistonning jan.gʻarbida, Zarafshon vodiysining oʻrta qismida (Dargʻom va Siyob kanallari orasida) joylashgan. |
“SuperSID” qurilmasi Oliy ta’lim muassasalarida amaliy mashg’ulotlar va tadqiqot ishlari uchun qo’llaniladi. “SuperSID” qurilmasi qayd etgan natijalar asosida Quyosh faolligi natijasida hosil bo’luvchi hodisalar haqida va ularning Yer sayyorasidagi tirik organizmlarga nechog’lik ta’sir o’tkazishi haqida xulosa qilinadi. Qurilma tayyor holda. “SuperSID” qurilmasi – 3 kHz dan 100 kHz gacha bo’lgan oraliqdagi radioto’lqinlarni muntazam ravishda qabul qilib turadi. Xuddi shu diapazonda dunyodagi o’nlab stansiyalar muayyan bir chastotada muntazam ravishda radioto’lqinlar tarqatadi. Ushbu radioto’lqinlar ionosferaga borib akslanadi va Yerga
qaytadi. Radioto’lqinlar, shu asnoda Yer va ionosfera oralig’ida harakatlanib, Yer sharining barcha tomonlariga tarqaladi. Yerdagi stansiyalardan tarqatilgan radioto’lqinlar–ionosferaga yetib boradi va yana Yerga qaytishida o’zi bilan birga ionosferaning holati haqidagi ma’lumotlarni olib keladi.
| Yer - Quyosh sistemasidagi Quyoshdan uzoqligi jihatdan uchinchi (Merkuriy, Venera sayyoralaridan keyin) sayyora. U oʻz oʻqi atrofida va aylanaga juda yaqin boʻlgan elliptik orbita boʻyicha Quyosh atrofida aylanib turadi. |
Xuddi shu ma’lumotlarni Yerning ma’lum nuqtalarida o’rnatilgan “ SuperSID” qurilmalari qayd etadi. Qurilma antennasi o’lchami qancha katta bo’lsa shuncha ko’p ma’lumot to’planadi. “SuperSID” qurilmasi, O’zbekistonda: O’zFA Astronomiya institutida va SamDU Fizika fakultetida o’rnatilgan.
Adabiyotlar
1. Sattarov I. Quyosh fizikasi T., FAN, 2003.
2. Martinov D. Ya. Kурс обшей астрофизики M., Наука, 1992.
Ilmiy rahbar: dots.Yu.Tillayev
Magistrantlarning XIV ilmiy konferensiyasi materiallari-2014
|
Buxoro muxandislik-texnologiya instituti magistratura bo‘limi elektr mexanikasi va

|
Buxoro muxandislik-texnologiya instituti magistratura bo‘limi elektr mexanikasi va
|
bet | 1/4 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,5 Mb. | | #158717 |
Bog'liq Ғолиб1 (3) - BUXORO MUXANDISLIK-TEXNOLOGIYA INSTITUTI
- MAGISTRATURA BO‘LIMI
- ELEKTR MEXANIKASI VA
- TEXNOLOGIYALARI KAFEDRASI
- M2-19EMT GURUH MAGISTRANTI
- O’KTAMOV MA’RUF SHAVQIDINOVICH
- Mavzu: Markaziy 110/35/10 kVli podstansiyada joylashgan transformatorlarning ish rejimlarini optimallashtirish
- Ilmiy rahbar: t.f.d. Maxmudov M.I.
- Mavzuning dolzarbligi. Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi va zarurati. Respublikamizda elektr energetika sohasini yanada takomillashtirishga, elektr energiya ta’minoti tizimlarida qayta tiklanuvchan energiya manbalarini keng qo‘llash va energiyaning sifat ko‘rsatkichlarini nazorati va boshqaruvi element hamda qurilmalarini yaratish va amaliyotga qo‘llashga qaratilgan keng qamrovli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasida, jumladan «... iqtisodiyot, ijtimoiy soha, iqtisodiyotda energiya va resurslar sarfini kamaytirish, ... ishlab chiqarishga energiya tejaydigan texnologiyalarni keng joriy etish» vazifalari belgilangan. Mazkur vazifalarni bajarishda, jumladan Elektr yuritmalarni boshqarish va nazoratqilishda aniqlilik, tezkorlik, ishonchlilik ko‘rsatkichlarini ta’minlash talab qilinadi. Shu bilan birga nazorat va boshqaruv ma’lumotini yetkazib beruvchi birlamchi datchiklarning ishlash tamoyillari, algoritmlari, dasturiy ta’minoti va vositalarini ishlab chiqish muhim masalalardan biri hisoblanadi.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 22 avgustdagi PQ-4422-son «Iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning energiya samaradorligini oshirish, energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishning tezkor chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Qarorlari hamda mazkur faoliyatga tegishli normativ-huquqiy hujjatlar belgilangan vazifalarni amalga oshirishda ushbu dissertatsiya tadqiqoti muayyan darajada hizmat qiladi.
|
| |
Registrlar turlari va tasnifi - Mavzu: Tiggerlar turlari impulslari hisoblagtchlari registorlari Reja

|
Mavzu: Tiggerlar turlari impulslari hisoblagtchlari registorlari Reja
|
bet | 3/5 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 27,84 Kb. | | #247106 |
Bog'liq tiggerlar turlari impulslari hisoblagtchlari registorlari
Registrlar turlari va tasnifi
Tezkor xotiraning yacheykalari bilan birgalikda qisqa vaqtli tezkor
ma’lumotlarni registrlarda saqlash ham mumkin. Registrlar protsessor tarkibiga
kiradi va dasturlash orqali ularga murojaat o‘rnatilishi mumkin.
Registlarga murojaat xotira yacheykalariga nisbatan tezroq bajariladi,
shuning uchun registrlarni ishlatish dastur ishini sezilarli darajada tezlashtiradi.
Intel firmasining protsessorlarida registrlar 2 guruxga bo‘linadi: sistemali va
amaliy maqsadga yo‘naltirilgan. Quyida foydalanuvchiga mo‘ljallangan amaliy
maqsadga yo‘naltirilgan registrlarni ko‘rib chiqamiz.
Registr guruhlari tasnifi
Registr o‘zining strukturaviy tuzilishiga ko‘ra 8 razryadli, 16 razryadli,
32 razryadli bo‘ladi. Registrlarni quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin:
Umumiy foydalanishga mo‘ljallangan registrlar
Segment registrlar
Flag registrlar
Buyruq registrlar
Soprotsessor registrlari
MMX kengaytmali butun sonli registrlar
MMX kengaytmali o‘nlik nuqtasi siljuvchan sonlar bilan ishlovchi registrlar
Umumiy foydalanishga muljallangan registrlar 8 ta
* EAX/AX/AH/AL - akkumlyator
* EBX/BX/BH/BL - baza registr
* ECX/CX/CH/CL - hisobchi registr
* EDX/DX/DH/DL - ma’lumotlar registr
* SI/ESI - manba indeksi
* DI/EDI - qabul qiluvchi indeks
* BP/EBP - baza ko‘rsatgichi
* SP/ESP - stek ko‘rsatgich
Segment registrlar asosan 6 ta shulardan 3 tasi asosiy, 3 tasi yordamchi, qo‘shimcha
* SS - stek segmenti
* CS - kod segmenti
* DS - ma’lumotlar segmenti
Qo‘shimchalar: ES,FS,GS-qo‘shimcha segment registri
Flag registri
Flag registri 1 ta, undagi har bir razryad ma’lum bir vazifani bajarishga
mo‘ljallangan. Shunga kura flag razryadlarini 2 guruhga bo‘lish mumkin
1) Holat flaglari
2) Boshqarish flaglari
Holat flagiga quyidagilar kiradi:
00 – razryad CF - o‘tkazish flagi
02– razryad PF-qiymatning juftligini tekshiradi
04– razryad AF-qo‘shimcha o‘tkazish flagi
06– razryad ZF-nol flag
07– razryad SF-ishora flagi
11– razryad OF-to‘lib-toshish flagi
12-13 – razryadlar IOPL-kiritish chikarish darajasini belgilash flagi
14– razryad NT-masala berilishi flagi
|
| |
Boshqarish flaglari - Mavzu: Tiggerlar turlari impulslari hisoblagtchlari registorlari Reja

|
Mavzu: Tiggerlar turlari impulslari hisoblagtchlari registorlari Reja
|
bet | 4/5 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 27,84 Kb. | | #247106 |
Bog'liq tiggerlar turlari impulslari hisoblagtchlari registorlari Boshqarish flaglari
08– razryad TF-qopqon flagi
09– razryad IF-uzulishlar flagi
10– razryad DF-yo‘nalish flagi
16– razryad RF-yangilash flagi
17– razryad VM-vertual rejim flagi
18– razryad AC-taqqoslashni nazorat qilish flagi
19– razryad VIF-uzulishning virtual flagi
20– razryad VIP-koldirilgan uzulishlar flagi
21– razryad ID-protsessorni identifikatsiyasini qo‘llash
Buyruq registri 1 ta bo‘lib, uning vazifasi navbatdagi bajariladigan buyruqni
saqlash.
Soprotsessor registrlari
Soprotsessor registrlar o‘nli nuqtasi siljuchi sonlar bilan ishlashga
mo‘ljallangan bo‘lib ularda st(0) dan st(7) gacha bo‘lgan 8 ta registrdan
foydalaniladi. Ularning har biri 80 ta razryadga ega.
Multimedia kengaytmali butun sonli registrlar MMX0-MMX7 bo‘lgan
registrlardan foydalaniladi. Bu registrlar multimediaga ma’lumotlarni qayta
ishlashga mo‘ljallangan ularning har birida 64 ta razryad mavjud.
O‘nli nuqtasi siljuvchi multimedia kengaytmali registrlarga XMM0-XMM7
gacha bo‘lgan registrlar kiradi. O‘nli nuqtasi siljuvchi multimedia vositalarini
qayta ishlashga mo‘ljallangan har bir registr 128 ta razryaddan iborat. Pentium 2
dan boshlab joriy etilgan.
Mikroprotsessorning sistemali registrlari
Ushbu registrlarning nomidan ko‘rinib turibdiki ular sistemada maxsus
funksiyalarni bajaradi. Aynan shu registrlar himoyalangan rejim ishini ta’minlaydi.
Shuningdek ularni mohir dasturlovchi turli xil amallarni bajarish uchun dastur
tuzishga to‘sqinlik qilmaydigan mikroprotsessorning maxsus qismi deb qarasa
bo‘ladi.
Sistema registrlari 3 guruhga bo‘linadi:
boshqarish registrlari - 1 ta
sistema adreslari registrlari - 4 ta
otladka registrlari - 6 ta.
Pentium mikroprotsessorlari uchun quyidagi o‘zgarishlari kiritilgan oldin band qilib
qo‘yilgan CR4 boshqarish registrlari qo‘llanilgan.
MSR registrlar guruxi kiritilgan.
|
| |
Qurbonov zarifjon 619. 21 gurux refara t bipolyar tranzistorlar. Reja

|
Qurbonov zarifjon 619. 21 gurux refara t bipolyar tranzistorlar. Reja
|
bet | 1/3 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #142346 |
Bog'liq Qurbonov zarifjon 619. 21 gurux refara t bipolyar tranzistorlar.
QURBONOV ZARIFJON 619.21 gurux
R E F A R A T
Bipolyar tranzistorlar.
Reja:
1. Bipolyar tranzistor haqida umumiy malumotlar.
2. Bipolyar tranzistorning ulanish sxemalari.
3. konsentratsiya gradienti.
Bipolyar tranzistor deb o‘zaro ta’sirlashuvchi ikkita p-n o‘tish va uchta
elektrod (tashqi chiqishlar)ga ega bo‘lgan yarim o‘tkazgich asbobga aytiladi.
Tranzistordan tok oqib o‘tishi ikki turdagi zaryad tashuvchilar - elektron va
kovaklarning harakatiga asoslangan.
Bipolyar tranzistor p-n-p va n-p-n o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan uchta yarim
o‘tkazgichdan tashkil topgan (22 a va b-rasm). Endilikda keng tarqalgan n-p-n
tuzilmali bipolyar tranzistorni ko‘rib chiqamiz.
Tranzistorning kuchli legirlangan chekka sohasi (n+ - soha) emitter deb ataladi
va u zaryad tashuvchilarni baza deb ataluvchi o‘rta sohaga (r - soha) injeksiyalaydi.
Keyingi chekka soha (n - soha) kollektor deb ataladi. U emiitterga nisbatan
kuchsizroq legirlangan bo‘lib, zaryad tashuvchilarni baza sohasidan ekstraksiyalash
uchun xizmat qiladi (23- rasm). Emitter va baza oralig‘idagi o‘tish emitter o‘tish,
kollektor va baza oralig‘idagi o‘tish esa -kollektor o‘tish deb ataladi. Tashqi kuchlanish manbalari (UEB, UKB) yordamida emitter o‘tish to‘g‘ri
yo‘nalishda, kollektor o‘tish esa – teskari yo‘nalishda siljiydi. Bu holda tranzistor
aktiv yoki normal rejimda ishlaydi va uning kuchaytirish xossalari namoyon bo‘ladi.
Agar emitter o‘tish teskari yo‘nalishda, kollektor o‘tish esa to‘g‘ri yo‘nalishda
siljigan bo‘lsa, u holda bu tranzistor invers yoki teskari ulangan deb ataladi.
Tranzistor raqamli sxemalarda qo‘llanilganda u to‘yinish rejimida (ikkala o‘tish ham
to‘g‘ri yo‘nalishda siljigan), yoki berk rejimda (ikkala o‘tish teskari siljigan) ishlashi
mumkin.
|
| |
Donni qayta ishlash korxonasining bosh plani bilan tanishish

|
Donni qayta ishlash korxonasining bosh plani bilan tanishish
|
bet | 1/13 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 8,93 Mb. | | #260252 |
Bog'liq DONNI QAYTA ISHLASH KORXONASINING BOSH PLANI BILAN TANISHISH
Reja:
Kirish…………………………………………………………………..…………2
Don va don maxsulotlarining tarixi……………………………………..……..3
Donning tuzulishi va kimyoviy tarkibi……………………………………….10
Donning halq ho’jaligidagi ahamiyati va botanik tavsifi………………….….18
Donlarning sifat ko’rsatkichlari va standartlari………………………………23
Xulosa………………………………………………………………………….33
Foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………………34
KIRISH
Oziq-ovqat mahsulotlari, xususan, non va non mahsulotlarining sifatini yaxshilash muhim vazifa hisoblanadi. Non va non mahsulotlarining sifati ularning energetik xossalari, oziqaviy va biologik qiymatga ega moddalar miqdori, oziqaviy zararsizligi, tashqi ko’rinishi, konsistensiyasi, ta`mi va hidi kabi xossalari bilan bog’liq.
Amaliyotda oziq-ovqat mahsulotlarining «sifati» deganda, ularning ko’rsatkichlari darajasining standart talablarga mos kelishi tushuniladi. Non sifati xom ashyoning sifatiga, birinchi navbatda, unning novvoylik xossalariga, non tayyorlash texnologik jarayonining alohida bosqichlarini amalga oshirish usullari va rejimlariga, non mahsulotlarining sifatini yaxshilashga mo’ljallangan maxsus qo’shimchalar qo’llanilishiga bog’liq.
Unning novvoylik xossalarini yaxshilash, eng avvalo, qishloq xo’jaligida amalga oshiriladigan tadbirlar bilan bog’liq. «Kuchli» bug’doy ekishni ko’paytirish, xususan, almashlab ekish, kasalliklar va zararkunandalarga qarshi kurash, donni o’rib olishdan keyingi birlamchi ishlov berishni o’z vaqtida amalga oshirish shular jumlasiga kiradi.
Donni qabul qilish, elevatorlarda donni tozalash, quritish va saqlashning rasional usullari hamda tartiblarini qo’llash ham unning sifatiga ijobiy ta`sir qiladi. SHular bilan birga tegirmonda donning texnologik xususiyatlarini hisobga olgan holda tortish turkumlarini tuzish, donga namlik-issiqlik bilan ishlov berish, tortishning muvofiq rejimlarini qo’llashga ahamiyat bermoq kerak.
Mutaxassisning vazifasi korxonaga kelayotgan turli novvoylik xossalarga ega bo’lgan undan yaxshi sifatli non va non mahsulotlari ishlab chiqarishdir.
Buning uchun, eng avvalo, laboratoriyada unning asosiy ko’rsatkichlarini aniqlash kerak.
|
| |
Pythonda daraxt yaratish - Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent...

|
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filialiBog'liq 5-amaliyPythonda daraxt yaratish uchun avvalo Node bitta tugunni ifodalovchi sinf
yaratishdan boshlashimiz kerak. Bu Node sinf 3 ta o'zgaruvchini o'z ichiga oladi;
birinchisi left - chap tomondagi qismdaraxt, ikkinchi o'zgaruvchi data - shu tugun
qiymatini o'z ichiga oladi va right – o’ng tomondagi qismdaraxtga ishora qiladi.
class Node:
def init (self, data):
self.left = None
self.right = None
self.data = data
Daraxtga biror bir elementni qo’shishdan oldin daraxtda berilgan kalit
bo’yicha qidiruvni amalga oshirish lozim bo’ladi. Agar berilgan kalitga teng
kalit mavjud bo’lsa, u holda dastur o’z ishini yakunlaydi, aks holda daraxtga
element qo’shish amalga oshiriladi.
Daraxtga yangi yozuvni kiritish uchun, avvalo daraxtni shunday tugunini
topish lozimki, natijada mazkur tugunga yangi element qo’shish mumkin bo’lsin.
Kerakli tugunni qidirish algoritmi ham xuddi berilgan kalit bo’yicha tugunni topish
algoritmi kabi bo’ladi.
root = Node(10)
root.left = Node(34)
root.right = Node(89)
root.left.left = Node(45)
root.left.right = Node(50)
class Node:
def init (self, data):
self.left = None
self.right = None
self.data = data
def
PrintTree(self):
if self.left:
self.left.PrintTree()
print( self.data),
if self.right:
self.right.PrintTree()
root = Node(18)
root.left = Node(13)
root.right = Node(23)
root.left.left = Node(5)
root.left.right = Node(16)
root.right.left = Node(19)
root.right.right = Node(34)
root.right.left.right= Node(21)
root.PrintTree()
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Python - Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari...

dist_matrix[i][j] = min(dist_matrix[i][j], dist_matrix[i][k] + dist_matrix[k][j]) return dist_matrix def find_shortest_path(graph, start, end) if graph[start][end] == graph[start][i] + graph[i][end]: path.insert(0, i) end = i break return path if graph[i][j] != 0 and graph[i][j] != float(inf): G.add_edge(i+1, j+1, weight=graph[i][j]) pos = nx.spring_layout(G) edges = [(path[i]+1, path[i+1]+1) for i in range(len(path)-1)] nx.draw_networkx_edges(G, pos, edgelist=edges, edge_color=r, width=2) [0, 9, 0, 0, 6, 2], [9, 0, 7, 0, 0, 5], [0, 7, 0, 3, 0, 0], [0, 0, 3, 0, 8, 4], [6, 0, 0, 8, 0, 0], [2, 5, 0, 4, 0, 0] |
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filialiBog'liq 5-amaliyBu sahifa navigatsiya:
- dist_matrix[i][j] = min(dist_matrix[i][j], dist_matrix[i][k] + dist_matrix[k][j]) return dist_matrix def find_shortest_path(graph, start, end)
- if graph[start][end] == graph[start][i] + graph[i][end]: path.insert(0, i) end = i break return path
- if graph[i][j] != 0 and graph[i][j] != float(inf): G.add_edge(i+1, j+1, weight=graph[i][j]) pos = nx.spring_layout(G)
- edges = [(path[i]+1, path[i+1]+1) for i in range(len(path)-1)] nx.draw_networkx_edges(G, pos, edgelist=edges, edge_color=r, width=2)
- [0, 9, 0, 0, 6, 2], [9, 0, 7, 0, 0, 5], [0, 7, 0, 3, 0, 0], [0, 0, 3, 0, 8, 4], [6, 0, 0, 8, 0, 0], [2, 5, 0, 4, 0, 0]
Python:
import networkx as nx
import matplotlib.pyplot as plt
def floyd_warshall(graph):
n = len(graph)
dist_matrix = [row[:] for row in graph]
for k in range(n):
for i in range(n):
for j in range(n):
dist_matrix[i][j] = min(dist_matrix[i][j], dist_matrix[i][k] + dist_matrix[k][j])
return dist_matrix
def find_shortest_path(graph, start, end):
path = [end]
while end != start:
for i in range(len(graph)):
if graph[start][end] == graph[start][i] + graph[i][end]:
path.insert(0, i)
end = i
break
return path
def draw_graph(graph, path=None):
G = nx.Graph()
for i in range(len(graph)):
for j in range(len(graph[0])):
if graph[i][j] != 0 and graph[i][j] != float('inf'):
G.add_edge(i+1, j+1, weight=graph[i][j])
pos = nx.spring_layout(G)
nx.draw(G, pos, with_labels=True, font_weight='bold', node_size=700,
node_color="skyblue", font_size=10, font_color="black")
if path:
edges = [(path[i]+1, path[i+1]+1) for i in range(len(path)-1)]
nx.draw_networkx_edges(G, pos, edgelist=edges, edge_color='r', width=2)
labels = nx.get_edge_attributes(G, 'weight')
nx.draw_networkx_edge_labels(G, pos, edge_labels=labels)
plt.show()
# Berilgan matris
graph = [
[0, 9, 0, 0, 6, 2],
[9, 0, 7, 0, 0, 5],
[0, 7, 0, 3, 0, 0],
[0, 0, 3, 0, 8, 4],
[6, 0, 0, 8, 0, 0],
[2, 5, 0, 4, 0, 0]
]
# Algoritmani ishga tushiramiz
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
result_matrix = floyd_warshall(graph)

|
result_matrix = floyd_warshall(graph)Bog'liq 5-amaliyresult_matrix = floyd_warshall(graph)
# 1-va 4-tugunlar orasidagi eng qisqa yo'l zanjirini topamiz
start_node = 1
end_node = 4
shortest_path = find_shortest_path(result_matrix, start_node, end_node)
# Grafni chizib ko'ramiz
draw_graph(graph, path=shortest_path)
# Natijani chiqaramiz
print(f"1-tugunidan 4-tugunga eng qisqa yo'l zanjiri: {shortest_path}")
Natija:
Document Outline - O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
- “KOMPYUTER INJINIRINGI” FAKULTETI “AXBOROT TEXNOLOGIYALARI” KAFEDRASI
- S a m a r q a n d _ 2023
|
| |
Jism tezligining o‘zgarishi (miqdori yoki yo‘nalishi) unga boshqa jismlar ta’siri natijasida yuz beradi

|
Jism tezligining o‘zgarishi (miqdori yoki yo‘nalishi) unga boshqa jismlar ta’siri natijasida yuz beradi
|
bet | 4/15 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,04 Mb. | | #247733 |
Bog'liq Dinamika asoslariJism tezligining o‘zgarishi (miqdori yoki yo‘nalishi) unga boshqa jismlar ta’siri natijasida yuz beradi.Jism tezlanish olishi uchun unga boshqa bir jism yoki jismlar sistemasita’sir etishi kerak. Bir sharga boshqa shar kelib urilsa, tinch turgan shar qandaydir a1 tezlanish olib, harakatga keladi. Shu bilan birga, kelib urilgan shar ham tezligini o‘zgartiradi, ya’ni a2 tezlanish oladi. Tezlikning o‘zgarishi, ya’ni tezlanish deyilganida, tezlikning miqdorinigina emas, Harakat qonunlari shi ham o‘zgarishi mumkinligini esda tutish kerak. Agar sharlar bir xil materialdan tayyorlanib, o‘lchamlari bir xil bo‘lsa, ular olgan tezlanish ham qiymat jihatidan bir xil bo‘ladi. Agar o‘lchamlari turlicha bo‘lsa, katta shar kam tezlanish, kichigi esa katta tezlanish olganini ko‘ramiz. Bu holda, katta shar kichigidan inertliroq deyiladi. Tinch turgan jismni harakatga keltirish uchungina emas, balki harakatdagi jismni to‘xtatish uchun ham kuch ishlatish kerak bo‘ladi. Inersiya (lotincha harakatsizlik, faoliyatsizlik) jismlarning asosiy xossalaridan biri bo‘lib, boshqa jismlar ta’sirida jismning qanday tezlanish olishi unga bog‘liq. Tajriba o‘tkazib ko‘raylik. Qiyalikdan tushib kelayotgan aravacha qarshisiga qum to‘kib qo‘yaylik. Arava qumli to‘siqqa kelib urilib, to‘xtaydi . Agar qum kamroq sepilsa, u kattaroq masofaga borib to‘xtaydi . Agar qum umuman sepilmasa, kam qarshilik natijasida arava yanada uzoqroq masofaga borib to‘xtaydi .Qarshilik qancha kamaytirilsa, jism shuncha to‘g‘ri chiziqli tekis harakat tezligiga yaqin tezlikda bo‘ladi.
Boshqa jismlar ta’siri qancha kam bo‘lsa, jismning harakat tezligi miqdori shuncha kam o‘zgaradi va uning harakat trayektoriyasi to‘g‘ri chiziqqa shuncha yaqin bo‘ladi.
Agar jismga boshqa jismlar tomonidan hech qanday kuch ta’sir etmasa, u qanday harakat qiladi? Buni tajribada ko‘rsa bo‘ladimi? Bu savollarga XVII asr boshlarida italyan olimi Galileo Galiley tajribalar yordamida javob berishga harakat qilib ko‘rdi. Natijada, agar jismga boshqa jismlar ta’sir etmasa, u tinch holatda yoki Yerga nisbatan to‘g‘ri chiziqli tekis harakatda bo‘lishi aniqlandi. Inersiyaning namoyon bo‘lishiga juda ko‘p duch kelamiz. Masalan, agar tez harakatlanayotgan velosiped to‘siqqa urilsa, velosipedchi oldinga uchib ketadi
2-rasm
Chunki bu holda u o‘zining harakatdagi holatini birdan to‘xtata olmaydi. Avtobus to‘satdan yurib ketsa, uning ichida turgan odam orqaga tislanib ketadi. Bunga sabab, tinch turgan odamning gavdasi birdaniga harakatga kela olmaydi.
|
| |
Jismning boshqa jismlar ta’siri bo‘lmaganida o‘zining tinch yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlash xossasi inersiya deyiladi

|
Jismning boshqa jismlar ta’siri bo‘lmaganida o‘zining tinch yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlash xossasi inersiya deyiladi
|
bet | 5/15 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,04 Mb. | | #247733 |
Bog'liq Dinamika asoslari Jismning boshqa jismlar ta’siri bo‘lmaganida o‘zining tinch yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlash xossasi inersiya deyiladi.
Inersiya borligi tufayli jismning tezligini to‘satdan oshirib yoki kamaytirib bo‘lmaydi. Jism holatini o‘zgartirish uchun ma’lum vaqt kerak.Ma‘lum tezlikda kelayotgan avtomobil birdaniga to‘xtay olmaydi. Shu tezlikda kelayotgan poyezd sostavining to‘xtashi uchun yana ham ko‘proq vaqt va masofa kerak bo‘ladi. Shuning uchun yurib ketayotgan transport vositasi oldini kesib o‘tish juda xavfli.Transport vositasining to‘xtashi davomida bosib o‘tgan yo‘li tormozlanish masofasi deb ataladi
Nyutonning birinchi qonuni - Nyuton o‘zidan oldin yashab ijod etgan olimlarning xulosalariga, o‘zining kuzatish va tajribalari natijalariga asoslanib, inersiya qonunini quyidagicha ta’rifladi:
Jismga kuch ta’sir etib, uni tinch yoki to‘g‘richiziqli tekis harakat holatidan chiqarmaguncha, u shu holatini saqlaydi. Bu qonun Nyutonning birinchi qonuni deb ataladi.
Uni boshqacha ta’riflash ham mumkin:
Agar jismga boshqa jismlar ta’sir etmasa, u doimiy bir xil tezlikda harakatqiladi yoki o‘zining tinch holatini saqlaydi.
Ipga osib qo‘yilgan sharchaga Yer tortish kuchi →F1 ta’sir etib, pastga tushirishga harakat qilsa, ip →F 2 kuch bilan uni tepaga tortib, tushib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi. Natijada sharcha osilgan holda tinch turadi. Agar ip uzib yuborilsa, jism pastga tushib ketadi(3-rasm). Bu yerda Ibn Sinoning ishkomning qulashi haqidagi misolini eslash o‘rinli. Ya’ni ishkom unga ta’sir etuvchi ikkita kuching tengligi sababli muvozanatda turgan edi.Yuqoriga ko‘tarib turuvchi ustun ta’siri olib tashlanganida esa og‘irlik kuchi ta’sirida ishkom harakatga keldi va qulab tushdi.
1.2.Jism massasi. Nyutonning 2-qonuni
Jismlarning inertligi Jismga boshqa jism ta’sir etmaganda uning tinch yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakat holatini saqlash xossasiga inertlik deyiladi.
Jismga kuch ta’sir qilganda, shu jism inertligining katta yoki kichikligi namoyon bo‘ladi. Haqiqatan ham, gantelni shtangaga nisbatan ko‘tarish, ya’ni harakatga keltirish oson. Chunki gantelning inertligi shtanganikiga nisbatan kichik. O‘yinchoq mashinani qo‘limiz bilan turtib yuborsak, u harakatlanadi. Lekin haqiqiy mashinani turtib yurgizish uchun ancha katta kuch kerak bo‘ladi. Chunki haqiqiy mashinaning inertligi katta. Poyezdning inertligi har qanday mashina inertligidan katta. Shuning uchun poyezdni joyidan qo‘zg‘atib, tezligini oshirish va aksincha, u harakatda bo‘lsa, to‘xtatish qiyin. Katta tezlikda ketayotgan poyezdning to‘xtashi uchun katta kuch va vaqt kerak bo‘ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Jismning boshqa jismlar ta’siri bo‘lmaganida o‘zining tinch yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlash xossasi inersiya deyiladi
|
Jismning inertlik xossasini tavsiflaydigan fizik kattalik massa deb ataladi va

|
Jismning inertlik xossasini tavsiflaydigan fizik kattalik massa deb ataladi va
|
bet | 7/15 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,04 Mb. | | #247733 |
Bog'liq Dinamika asoslariJismning inertlik xossasini tavsiflaydigan fizik kattalik massa deb ataladi va m harfi bilan belgilanadi.
«Massa» so‘zi lotinchada «bo‘lak», «parcha» degan ma’noni bildiradi. Istalgan jismning massasi, u qayerda bo‘lishidan qat’i nazar, bir xil qiymatga ega bo‘ladi. Jism dengiz ostidami, boshqa sayyoradami yoki kosmosdami, farqi yo‘q, massasi o‘zgarmaydi. Xalqaro birliklar sistemasida massaning birligi qilib kilogramm qabul qilingan. Dastlab etalon sifatida temperaturasi 4 °C bo‘lgan 1 dm3 (1 litr) hajmdagi sof (distillangan) suvning massasi 1 kg ga teng deb olingan edi. Biroq bu etalon zarur aniqlikni ta’minlay olmadi.
Havoda oksidlanmaydigan platina va iridiy qotishmasidan tayyorlangan, massasi 1 kg ga teng bo‘lgan silindr massa etaloni deb qabul qilingan.
Uning asl nusxasi Parij yaqinidagi Sevr shaharchasidagi Xalqaro o‘lchovlar byurosida saqlanadi. Jism massasi gramm (g), sentner (sr), tonna (t) kabi birliklarda ham o‘lchanishini bilasiz. Jismlar massasini shayinli va boshqa turdagi tarozilar yordamida o‘lchash mumkin.
Tezlanish va kuch orasidagi munosabat
Jismga kuch ta’sir etmasa yoki ta’sir etuvchi kuchlarning vektor yig‘indisi nolga teng bo‘lsa, jism o‘zgarmas tezlikda harakat qilishini bilib oldik. Tezligini o‘zgartirishi, ya’ni tezlanish olishi uchun esa jismga qandaydir kuch ta’sir etishi kerak. Jism tezlanish olishi uchun bu kuch unga qanday ta’sir etadi? Boshlang‘ich tezliksiz a tezlanish bilan to‘g‘ri chiziqli tekis o‘zgaruvchan harakat qilayotgan jismning t vaqtda bosib o‘tgan yo‘li s = at2/2 ko‘rinishda ifodalanadi. Bu formuladan jismning tezlanishini topish mumkin:
a=2s/t2 (1)
Bir xil kuch ta’sirida jismlarning olgan tezlanishlari ular massasiga teskari proporsionaldir.
a~F (2) a~1/m (3)
Nyutonning ikkinchi qonuni formulasi va ta’rifi
O‘tkazilgan tajribalarning natijalari a tezlanish, F kuch va m massa orasidagi munosabatni aniqlashga imkon beradi. (2) va (3) formulalarni birgalikda yozib ko‘raylik:
a=F/m (4)
Bu – Nyutonning ikkinchi qonuni formulasi. U quyidagicha ta’riflanadi:
Jismning tezlanishi unga ta’sir etayotgan kuchga to‘g‘ri proporsional, massasiga esa teskari proporsionaldir.
(4) formuladan F ni topib, Nyutonning ikkinchi qonunini quyidagicha ifodalash ham mumkin:
F = ma. (5)
Xalqaro birliklar sistemasida kuch birligi qilib nyuton (N) qabul qilinganini bilasiz. (5) formuladan:
1 N = 1 kg ּ 1 m/s2 = 1 kg.m/s2
|
| |
Nuytonning ta’biricha, mexanikada, jismlarning bir-biriga ta’siri natijasida tezlanish olishiga sabab bo‘ladigan miqdoriy o‘lchamga kuch deyiladi

|
Nuytonning ta’biricha, mexanikada, jismlarning bir-biriga ta’siri natijasida tezlanish olishiga sabab bo‘ladigan miqdoriy o‘lchamga kuch deyiladi
|
bet | 15/15 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,04 Mb. | | #247733 |
Bog'liq Dinamika asoslariNuytonning ta’biricha, mexanikada, jismlarning bir-biriga ta’siri natijasida tezlanish olishiga sabab bo‘ladigan miqdoriy o‘lchamga kuch deyiladi.
Bu kuchga sifat jihatidan berilgan ta’rifdir. Bu bilan mexanikada ikkita tasdiqni kiritdik:
1) jismlarda tezlanish, kuch ta’siri tufayli bo‘ladi;
2) tezlanish beruvchi kuch boshqa jismlarning ta’siri tufayli bo‘ladi.
Kuch tushunchasi ikkita jismga tegishlidir. Kuch vektor kattalik bo‘lib yo‘nalishga ega. Kuchni miqdoriy jihatdan aniqlash uchun uni o‘lchash kerak. Buning uchun uni boshqa bir etalon kuch bilan solishtiriladi.
Tabiati jihatidan qanday bo‘lishidan qat’i nazar, kuchlarning jismga bir vaqtdagi ta’siri uning tezligini o‘zgartirmasa (ya’ni, unga tezlanish bermasa), moduli jihatidan teng va qarama-qarshi yo‘nalgan bo‘ladi.
Tajribalar shuni ko‘rsatadiki, jismning olgan tezlanishi unga qo‘yilgan kuchdan tashqari jismning xossalariga ham bog‘liq. Demak, bu xossani aniqlashtirib olish zarur. Mexanikada bu xossa jism massasi bilan ta’riflanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar;
1.Fizika kursi:Mexanika,Elektr,Elektromagnetizm
(M.Ismoilov,P.Habibullayev,M.Haliulin) 2000-yil
2.Fizika kursi 1-qism: Mexanika
(A.Qosimov,X.Jo’raqulov,A.Safarov) 1994-yil
3.Fizika kursi 1-qism: Mexanika, Molekulyar fizika
(O.Qodirov) 2005-yil
4.Nazariy mexanika 2011-2013-yil
5.Fizika, umumiy o’rta ta’lim maktablarining
7-sinf o’quvchilari uchun darslik 2017-yil
6.P.Shoxaydarova, Sh.Shoyizotov,Sh.Zoirov “Nazariy mexanika”
Darslik Toshkent 1991 yil
7.T.Rashidov ,Sh.SHoziyotov,K.B.Muminov “Nazariy mexanika asoslari”
Darslik Toshkent 1990 yil
8.I.V.Meshcherskiy, Nazariy mexanikadan masakakar toplami.
O’quv qo’llanmasi Toshkent 1989 yil
Foydalanilgan internet saytlar
1.baxtiyor.uz
2.n.ziyo.com
3.elektronkutubxona.nammqi.uz
4.http://ziyonet.uz
5.orbita.uz
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Nuytonning ta’biricha, mexanikada, jismlarning bir-biriga ta’siri natijasida tezlanish olishiga sabab bo‘ladigan miqdoriy o‘lchamga kuch deyiladi
|
O‘zaro ta’sirlashuvchi ikki jism bir­biriga miqdor jihatdan teng va bir to‘g‘ri chiziq bo‘yicha qarama­qarshi tomonlarga yo‘nalgan kuchlar bilan ta’sirlashadi

|
O‘zaro ta’sirlashuvchi ikki jism birbiriga miqdor jihatdan teng va bir to‘g‘ri chiziq bo‘yicha qaramaqarshi tomonlarga yo‘nalgan kuchlar bilan ta’sirlashadi
|
bet | 9/15 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,04 Mb. | | #247733 |
Bog'liq Dinamika asoslariO‘zaro ta’sirlashuvchi ikki jism birbiriga miqdor jihatdan teng va bir to‘g‘ri chiziq bo‘yicha qaramaqarshi tomonlarga yo‘nalgan kuchlar bilan ta’sirlashadi.
Bu qonun Nyutonning uchinchi qonuni deb ataladi.O‘zaro ta’sirlashuvchi ikki kuchdan biri ta’sir kuchi, ikkinchisi esa aks ta’sir kuchi deyiladi. Nyutonning uchinchi qonuni esa aks ta’sir qonuni.
Aks ta’sir qonunining namoyon bo‘lishiga ko‘p misollar keltirish mumkin. Masalan, rolik ustida arqon bilan bir-birini tortayotgan ikkita boladan biri ikkinchisini qanday kuch bilan tortsa, o‘zi ham ikkinchi bolaga shuncha aks ta’sir kuchi bilan tortiladi (Silliq yo‘lakka o‘rnatilgan ikkita aravachaning biriga magnit o‘zak, ikkinchisiga temir bo‘lagi o‘rnatilgan bo‘lsin (Ularga ta’sir etayotgan kuchlarni har bir aravachaga mahkamlangan dinamometr o‘lchaydi. Agar aravachalar bir-biriga yaqinlashtirilsa, magnit o‘zak temir bo‘lakni o‘ziga
tortadi. Aravachalar muvozanatga kelganida ular ortidagi dinamometrlar ko‘rsatkichlari bir xil ekanligini ko‘ramiz. Aravachalar orasidagi masofani o‘zgartirib, ta’sir etayotgan kuchlar kattaligini o‘zgartirish mumkin. Lekin baribir birinchi aravacha ikkinchisini qanday kuch bilan tortsa, ikkinchisi ham birinchisini xuddi shunday kuch bilan tortayotganligining guvohi bo‘lamiz. Uchlari tayanchga qo‘yilgan taxta ustida turgan bola taxtaga o‘z og‘irligi bilan ta’sir etib, uni egadi. O‘z navbatida, taxta bolaga ham xuddi shunday kattalikdagi kuch bilan ta’sir etadi. Bolaning og‘irligi pastga yo‘nalgan bo‘lsa, taxtaning bolaga aks ta’sir kuchi yuqoriga yo‘nalgandir. Devorni 300 N kuch bilan itarsangiz, devor ham sizga 300 N kuch bilan aks ta’sir etadi. Kuchlarning F1 = m1 a1 va F2 = m2 a2 ifodalarini Nyutonning uchinchi qonuni formulasiga qo‘yib, quyidagi tengliklarni hosil qilamiz:
m1a1=m2a2 bundan a1/a2=m2/m1 (8)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zaro ta’sirlashuvchi ikki jism birbiriga miqdor jihatdan teng va bir to‘g‘ri chiziq bo‘yicha qaramaqarshi tomonlarga yo‘nalgan kuchlar bilan ta’sirlashadi
|
ALT ni o’llashning eng ko’p tarqalgan sohalari quyidagilardir

ALT ni o’llashning eng ko’p tarqalgan sohalari quyidagilardir:
loyihalash jarayonida ilmiy tadqiqotlarni avtomatlashtirish;
mahsulotlarni sintеz qilish vazifalari;
shakllarni loyihalash, jamlash, bеlgilash;
foydalanishda ob'еktlarni modеllash;
muhandislik-tеxnik va tеxnik-iqtisodiy xisob- kitoblar;
loyihali hujjatlarni tayyorlab chiqarish;
smеtalar xisob-kitobini avtomatlashtirish;
tеxnologik hujjatlarni (marshrutlar, xaritalar, qayta ishlash rеjimlari) tayyorlab chiqarish;
raqamli dasturiy boshqaruv (ALT) ga ega stanok ar uchun dasturlarni shakllantirish.
Bugungi loyihalash amaliy dasturlar pakеtlari (ADP) juda samaralidir, chunki ular konkrеt loyiha talablariga muvofiq turli komponеntlarni o’rnatish, boshqa joyga ko’chirish va qayta taqsimlash imkoniyatini ta'minlaydi. Ular loyiha ishlab chquvchiga kеng ko’lamda xarakatlar erkinligini bеradi va optimal variantni olish vaqtini ancha qiskartiradi. Masalan, Math Soft firmasining Math CAD pakеti intеraktiv rеjimda displеy ekranida qulay vazifalarni amalga oshirish, tahrir qilish va aks ettirish, shuningdеk tahliliy yoki grafik shaklda bеrilgan tеnglamalarni еchishga imkon yaratadi. Yaratilgan grafiklarga istalgan tushuntiruvchi matn kiritilishi mumkin, grafiklarning o’zi esa ma'lumotlar bazasida saqlanadi va istalgan matnli xujjatda kеyinchalik xam mavjud bo’ladi. Math CAD tizimi trigonomеtrik funktsiyalarga ega bo’lib, masalan, Si xalqaro tizimidan foydalanish imkonini bеradi. Bundan tashqari qurilgan sintaksik analizatori kiritilayotgan formulalarning sintaksik jixatdan to’g’riligini tеkshiradi.
ALT matematik ta’minoti (MT) ALT matematik ta’minoti (MT)
ALT matematik ta’minoti asosini algoritmlar tashkil qiladi. Bunda algoritmlar bo’yicha ALTning dasturiy ta’minoti ishlab chiqiladi. ALTda matematik ta’minotning elementlari har xil bo’ladi. Ular ichida invariant elementlar - funktsional modellarni tuzish printsiplari, algebraik va differentsial tenglamalarning sonli yechimi metodlari, ekstremal masalalarni qo’yish, ekstrimumni qidirishlar mavjud. Matematik ta’minotni ishlab chiqish ALT yaratishdagi eng murakkab bosqichdir. ALT unumdorligi va ishlashining samaradorligi ko’p jihatdan unga bog’liq.
|
Nazariy savollar - Zamonaviy avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari va ularni texnik sohalarda qo’llanilishi

|
Zamonaviy avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari va ularni texnik sohalarda qo’llanilishi
|
bet | 7/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,65 Kb. | | #230739 |
Bog'liq Замонавий дастурлаш технологиялари. Объектга йуналтирилган дасту-fayllar.orgNazariy savollar
Loyiha nima?
ATL deganda nimani tushunasiz?
Avtomatlashgan loyihalash tizimlari haqida gapiring.
AutoCad dasturi haqida umumi ma’lumot bering
ALT matematik ta‟minotining asosini bayon qiling.
ALT dasturaviy ta‟minoti majmuini bayon qiling.
ALT informatsion ta‟minoti strukturasi va tarkibini bayon qiling.
ALT texnikaviy ta‟minotini izhor qiling.
ALT lingvistik ta‟minoti mohiyatini bayon qiling.
Asosiy adabiyotlar
Kadirov M.M “Axborot texnologiyalari” o`quv qo`llanma 1-qism “Fan va texnologiya” Toshkent 2018 316 b
Kadirov M.M “Axborot texnologiyalari” darslik 2-qism “Fan va texnologiya” Toshkent 2018 316 b.
Kenneth C. Laudon, Jane. P. Laudon. Management Information Systems: Managing the Digital Firm, 13th Edition, Pearson Education, USA 2014. P 621.
Faithe Wempen. Computing Fundamentals IC3 EDITION. John Wiley & Sons
Ltd, United Kingdom. 2014. P 722.
Beth Melton. Microsoft Office Professional 2013. Step by Step. USA 2013. P 1184.
Kunwoo Lee. Principles of CAD/CAM/CAE: The Computer Aided Engineering Design Series. 5st Edition. Addison Wesley Longman, USA, 2015.
Alex Allain. Jumping into С++. USA, 2014. p 340.
Nazirov Sh.A., Qobulov R.V., Bobojonov M.R., Raxmanov Q.S. С va С++ tili. Voris-nashriyot. Toshkent 2013.488 b.
Эътиборингиз учун рахмат
http://fayllar.org
|
| |
ALT ning informatsion ta’minoti - Zamonaviy avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari va ularni texnik sohalarda qo’llanilishi

|
Zamonaviy avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari va ularni texnik sohalarda qo’llanilishi
|
bet | 4/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,65 Kb. | | #230739 |
Bog'liq Замонавий дастурлаш технологиялари. Объектга йуналтирилган дасту-fayllar.orgALT ning informatsion ta’minoti ALT ning informatsion ta’minoti
ALT informatsion fondini boshqarishning quyidagi usullarini farqlashadi:
− fayl tizimidan foydalanish;
− kutubxonalarni qurish;
− ma’lumotlar bankidan foydalanish;
− adapterlar informatsion dasturlarini yaratish.
ALT ning texnikaviy ta’minoti ALT ning texnikaviy ta’minoti
ALT ning texnikaviy ta’minoti - avtomatlashtirilgan loyihalashni bajarish uchun mo’ljallangan o’zaro bog’langan va o’zaro ta’sir qiluvchi texnikaviy vositalar majmuidir.
ALTning istalgan hisoblash komplektlari quyidagilarni yetarli miqdorda o’z ichiga olishi kerak:
informatsiyani kiritish va chiqarish periferiya qurilmalari;
grafik planshetali, elektron peroli grafikli va alfavitli-raqamli displeylar;
har xil formatli yuqori aniqli rulonli va planshetali grafquruvchilar;
ALT ning texnikaviy ta’minoti ALT ning texnikaviy ta’minoti
grafik informatsiyani kodlovchilar, skanerlar, printerlar;
magnitli disklarda to’plovchilar;
lazerli disklarda to’plovchilar;
2-10 Tbayt hajmli «Vinchester» tipidagi to’plovchilar;
funktsional klaviaturalar;
informatsiyani mikrofilm va mikrofishlarga chiqaruvchi qurilmalar;
yuqori darajadagi kompyuter bilan bog’lanish qurilmalari.
ALT ning lingvistik ta’minoti ALT ning lingvistik ta’minoti
ALT lingvistik ta’minoti asosini maxsus til vositalari (loyihalash tillari) tashkil qiladi, ular avtomatlashtirilgan loyihalash protseduralarini va loyihaviy yechimlarni bayon qilish uchun mo’ljallangan. Lingvistik ta’minotning asosiy qismi – insonning kompyuter bilan muloqot qilish tillari. Loyihalashning muammoli-yo’nalgan tillari (MYT) loyihalashning algoritmik tillariga (Visual Basic, Visual C++, Delphi, Java, Visual Fox Pro va sh.k.) o’xshash. Ba’zi masalani yechish topshirig’i asosan fizikaviy va funktsional mazmundagi original atamalarni o'z ichiga oladi.
|
| |
ALT ning lingvistik ta’minoti - Zamonaviy avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari va ularni texnik sohalarda qo’llanilishi

|
Zamonaviy avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari va ularni texnik sohalarda qo’llanilishi
|
bet | 5/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,65 Kb. | | #230739 |
Bog'liq Замонавий дастурлаш технологиялари. Объектга йуналтирилган дасту-fayllar.orgALT ning lingvistik ta’minoti ALT ning lingvistik ta’minoti
Masalaning fizikaviy va funktsional bayonidani kompyuter uchun dasturlarga o’tish so’ngra translyator yordamida avtomatik ravishda amalga oshadi. Boshqa hollarda masalan, muhandislik tipidagi masalalarni yechishda, DT o’zida hisobiy matematik masalalarni yechish uchun yuqori darajali algoritmik til vositalarini va geometrik ob’yektlarni modellashning maxsus til vositalarini birlashtiradi. Yuqori darajali algoritmik til translyatori zarur bo’lgan maxsus dasturlar bilan to’ldiriladi.
ALT ning lingvistik ta’minoti ALT ning lingvistik ta’minoti
DT lar tillar deb nomlansa ham, amalda lingvistik va dasturaviy vositalar kompleksini ifoda etadi. Ular quyidagi vositalarni o’z ichiga olishi kerak:
MYT (muammoli-yo’nalgan tillari) terminal simvollarining to’plami;
MYT (muammoli-yo’nalgan tillari) dan interpretatsiya qiluvchi;
sintaksistik tahlil vositalari;
direktivalarni paketlash vositalari;
MYT bazaviy funktsiyalarining kutubxonalari;
MBBT bilan bog’lanish interfeysi.
MATLAB
Zamonaviy kompyuter matematikasi matematik hisoblarni avtomatlashtirish uchun Eureka, Gauss, Derive, Mathcad, Mathematica, Maple va boshqa dasturiy tizimlar va dasturlarning to‘plamlarini taklif qiladi. Ular orasida MATLAB imkoniyatlari va maxsuldorligi yuqoriligi bilan ajralib turadi.
MATLAB – bu vaqt sinovidan o‘tgan matematik hisoblarni avtomatlashtirish tizimlaridan biridir. U matritsaviy amallarni qo‘llashga asoslangan tizimning nomi MATrix LABoratory matritsaviy laboratoriyada o‘z aksini topgan.
Matritsalar murakkab matematik hisoblarda, jumladan, chiziqli algebra masalalarini yechishda va dinamik tizimlar hamda ob'ektlarni modellashda keng qo‘llaniladi. Ular dinamik tizimlar va ob'ektlarning holat tenglamalarini avtomatik ravishda tuzish va yechishning asosi bo‘lib hisoblanadi. Bunga MATLABning kengaytmasi Simulink misol bo‘lishi mumkin.
|
| |
ALT ning dasturiy ta’minoti (DT) - Zamonaviy avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari va ularni texnik sohalarda qo’llanilishi

ALT ning dasturiy ta’minoti (DT) ALT ning dasturiy ta’minoti (DT)
ALTning dasturiy ta’minoti avtomatlashtirilgan loyihalashni bajarish uchun zarur bo’lgan hamma dasturlar va ekspluatatsion hujjatlaridan iborat.
Dasturiy ta’minot umumtizimiy va maxsus (amaliy) larga bo’linadi.
ALT ning dasturiy ta’minoti (DT) ALT ning dasturiy ta’minoti (DT)
Umumtizimiy DT texnikaviy vositalar funktsiyalarini tashkil qilish uchun, ya’ni hisoblash jarayonini rejalashtirish va boshqarish, mavjud resurslarni taqsimlash uchun mo’ljallangan va kompyuter hamda hisoblash komplekslari (HK) ning operatsion tizimlari ko’rinishida namoyon bo’ladi. Umumtizimiy DT odatda ko’p ilovalar uchun yaratiladi va ALT spetsifikasini aks ettirmaydi.
Maxsus (amaliy) DT da loyihalash protseduralarini bevosita bajaradigan matematik ta’minot realizatsiya qilinadi. Maxsus DT odatda amaliy dasturlar paketi (ADI) ko’rinishida bo’ladi; ulardan har biri loyihalash jarayonining ma’lum bosqichini yohud turli bosqichlar ichidagi bir turdagi masalalar guruhini boshqaradi.
ALT ning informatsion ta’minoti ALT ning informatsion ta’minoti
Loyihalash jarayonida yechimlarni bevosita ishlab chiqish uchun foydalanishadigan ma’lumotlar ALT informatsion ta’minoti (IT) asosini tashkil qiladi. Ushbu ma’lumotlar turli olib yuruvchi (носитель) lardagi u yoki bu ko’rinishdagi hujjatlar ko’rinishida taqdim qilinishi mumkin. Bu olib yuruvchilarda materiallar komplektlovchi (butlovchi) buyumlar, namunaviy loyihaviy yechimlar, elementlar parametrlari haqidagi ma’lumot (справка) tavsifidagi axborotlar hamda oraliq va natijaviy loyihaviy yechimlar, loyihalanayotgan ob’yektlar strukturasi va parametrlari va shu kabilar ko’rinishidagi joriy ishlamalarning holati haqidagi ma’lumotlar bo’ladi.
ALT ning informatsion ta’minoti ALT ning informatsion ta’minoti
Bunda bir o’zgarish natijasi bo’lgan ma’lumotlar boshqa jarayon uchun boshlang’ich ma’lumot bo’lishi mumkin. ALTning hamma komponentlari tomonidan foydalaniladigan ma’lumotlar majmui ALT informatsion fondini tashkil qiladi. ALT IT ning asosiy funktsiyasi – informatsion fondni boshqarishdir, ya’ni ma’lumotlarga kira olishni hosil qilish, qo’llab-quvvatlash va tashkil qilishni ta’minlaydi. Shunday qilib ALT IT – informatsion fond va uni boshqarish vositalarining majmuidir.
|