Şək.5.11.Paralel təsirlənən mühərrikin əks-qoşma ilə

Şək.5.11.Paralel təsirlənən mühərrikin əks-qoşma ilə
tormozlanma sxemi
M
2
1
R
ТП
TD
QS
98
Misal 5.1
. Sabit cərəyan mühərrikinin işəsalma reostatının
müqavimətini təyin etməli (nominal güc
P
nom
=1,75
kVt
, nominal
gərginlik
U
nom
=110 V; F.İ.Ə.
η
= 0,8; lövbər dolağının müqavi-
məti
R
a
=0,5 Om; təsirlənmə dolağının müqaviməti
R
T
=50 Om).
İşəsalma zamanı buraxıla bilən cərəyanın
I
iş.b/b
= 2∙
I
nom
bərabər
olması qəbul edilmişdir.
Həlli
: Mühərrikin nominal cərəyanı
A
U
P
I
nom
nom
nom
9
,
19
8
,
0
110
1750
=
=
=
.
Təsirlənmə dolağından axan cərəyan
I
T
=
U/R
T
=
110/50 = 2,2 A.
İşəsalma zamanı buraxıla bilən cərəyan
I
iş.b/b
= 2·
I
nom
= 2·19,9 = 39,8 A.
İşəsalma zamanı lövbər dövrəsindəki maksimum cərəyan
I
max
=
I
iş.b/b
–
I
T
=39,8 – 2,2 = 37,6 A.
İşəsalıcı reostatın müqaviməti
Om
R
I
U
R
a
axm
iş
24
5
,
0
68
,
37
110
=
−
=
−
=
.
Misal 5.2.
Müstəqil təsirlənən sabit cərəyan mühərrikinin (nomi-
nal güc
P
nom
= 6
kVt
; nominal gərginlik
U
nom
= 220
V
; F.İ.Ə.
η
=
0,8; lövbər dolağının müqaviməti
R
a
=0,3
Om
; qütblərin sayı
2P
=
4; paralel qolların sayı 2
a
=2; lövbər dolağındakı naqillərin sayı
N
= 200; mühərrikin maqnit seli
Ф
= 0,021
Bb
) fırlanma tezliyini
və fırlandırıcı momenti təyin etməli.
Həlli
: Mühərrikin konstruktiv icrasını nəzərə alan əmsal
99
7
,
63
1
14
,
3
2
2
200
2
=
=
=
NP
C
.
Mühərrikin nominal cərəyanı
A
U
P
I
nom
nom
nom
1
,
34
8
,
0
220
6000
=
=
=
.
Əks EHQ
E = U – IR
a
= 220 –34,1·0,3 = 209,8
V
.
Mühərrikin valının bucaq sürəti
1
157
021
,
0
7
,
63
8
,
209
−
=
=
=
san
CФ
E
Fırlanma tezliyi
1
1500
14
,
3
2
157
60
2
60
−
=
=
=
q
d
n
я
Fırlandırıcı moment
.
2
,
38
157
6000
Nm
P
M
nom
=
=
=
Yoxlama sualları
. 1. Sabit cərəyan mühərrikinin əsas konstruk-
tiv elementlərini sayın. 2.Mühərrikin F.İ.Ə. nədir? 3. Sabit cərə-
yan mühərrikləri işə salınmaq üçün hansı üsullardan istifadə edir-
lər? 4. Nə üçün ardıcıl təsirlənən sabit cərəyan mühərrikini yüksüz
işə salmaq olmaz ? 5. Sabit cərəyan mühərriklərin xassələrini han-
sı xarakteristikalarla təyin edirlər? 6. Sabit cərəyan mühərriklərin
mexaniki xarakteristikası nədir? Paralel və ardıcıl təsirlənən mü-
hərriklərdə mexaniki xarakteristika hansı şəkildə olur? 7.Təbii və
süni mexaniki xarakteristikalar nədir? 8.Ardıcıl təsirlənən mühər-
rikin hansı üstünlükləri var? 9. Sabit cərəyan mühərrikin fırlanma
tezliklərinin tənzimlənməsi üsullarını sayın. 10. Mühərrikin valı-
100
nın fırlanma isttiqamətini necə dəyişmək olar? 11.Sabit cərəyan
mühərriklərin tormozlama üsullarını sayın və onları izah edin.
Laboratoriya işi № 5.1
Sabit cərəyan generatoru
İşin məqsədi
: Sabit cərəyan generatorunun (SCG) quru-
luşu, iş prinsipi və təyinatı ilə tanış olmaq, özünə təsirlən-
mə rejimində yüksüz işləmə və yük altında aparılan sınaq-
ların praktiki metodlarını mənimsəmək, SCG-nun əsas
xarakteristikalarına təsirlənmədolağın ın birləşmə sxeminin
təsirini aydınlaşdırmaqdır.
İşin proqramı
1.Generatorun quruluşu ilə tanış olmalı və onun pasport
göstəricilərini qeyd etməli:
Paralel təsirlənən SCG-nun xarakteristikalarını çıxarma-
lı və qurmalı:
yüksüz işləmə
U
0
= f(I
T
)
,
n
= const (özünə təsirlənmə
rejimində); xarici
U
0
= f(I
a
)
;
R
T
= const;
n=const
;
tənzim-
ləmə
U
T
= f(I
a
)
;
U
=U
nom
=
const
;
n = const
.
Qarışıq təsirlənən SCG-nun xarakteristikalarını çıxar-
malı və qurmalı:
xarici
U = f(I
a
)
;
R
T
= const;
n = const
;
tənzimləmə:
I
T
= f(I
a
)
;
U
=U
nom
= const;
n = const
.
2.Müstəqil təsirlənən SCG-nun xarakteristikalarını qur-
malı və çıxarmalı;
xarici
U = f(I
a
)
;
R
T
= const;
n = const
.
İşin yerinə yetirilmə qaydaları
Laboratoriya stendi sabit cərəyan generatorundan və
onu hərəkətə gətirən aparıcı mühərrikindən ibarətdir. Apa-
101
rıcı mühərrik kimi sabit cərəyan mühərrikindən istifadə
edilir. Sınağa başlamamışdan əvvəl kommutasiya aparatla-
rı, ölçü cihazları ilə tanış olmalı və onların stendə işə qo-
şulma qaydalarını öyrənməli.
Paralel təsirlənən SCG
. Təcrübələri aparmaq üçün
şəkil 5.12,a üzrə sxem yığılır.
Sxem yığıldıqdan sonra
Q1
açarı vasitəsilə yükləyici
reostat
RR
y
generatordan açılır, aparıcı mühərrik işə salınır
və generator nominal fırlanma tezliyi ilə
n = n
nom
fırlandı-
rılır. Əgər generator təsirlənmirsə aşağıda göstərilən əmə-
liyyatları aparmaq lazımdır:
təsirlənmə dolağının başlanğıc və son uclarının yerini
dəyişməli;
qalıq EHQ-nın olmasını yoxlamalı (voltmetr
PV
). Əgər
qalıq maqnit seli yoxdursa, qənar qidalandırıcı mənbədən
təsirlənmə dolağına qısa müddətli sabit gərginlik verməklə
maşını maqnitləndirməli;
tənzimləyici reostatın
RR
T
müqavimətini dəyişməklə tə-
|