Elektromagnit maydonining inson organizmga ta'siri

Elektromagnit maydonining inson organizmga ta'siri
Elektromagnit maydonining inson organizmiga ta'siri elektr va magnit maydonlarining kuchlanishi, energiya oqimining intensivligi tebranish chastotasi, nurlanishning tananing ma'lum yuzasida to'planishi va inson organizmining shaxsiy xususiyatlariga bog‘liq bo'ladi. Elektromagnit maydonining inson organizmiga ta'sir ko'rsatishining asosiy sababi inson tanasi tarkibidagi atom va molekulalar bu maydon ta'sirida musbat va manfiy qutblarga bo'lina boshlaydi. qutblangan molekulalar elektromagnit maydoni tarqalayotgan yo'nalishga qarab xarakatlana boshlaydi. Elektromagnit maydonining inson organizmiga ta'siri natijasida qon, xujayralar oraliqidagi suyuqliklar tarkibida tashqi maydon ta'siridan
ionlashgan toklar hosil qiladi. O'zgaruvchan elektr maydoni inson tanasi
xujayralarini o'zgaruvchan dielektrik qutblanish, shuningdek, o'tkazuvchi toklar hosil bo'lishi xisobiga qizdiradi. Issiqlik samarasi elektromagnit maydonlarining energiya yutishi xisobiga bo'ladi. Energiya yutilishi va ionlashgan toklarning hosil bo'lishi biologik xujayralarga maxsus ta'sir ko'rsatishi bilan kechadi, bu ta'sir inson ichki organlari va xujayralaridagi nozik elektr patensiallari ishini buzish va suyuqlik aylanish funksiyalarining o'zgarishi xisobiga bo'ladi. O'zgaruvchi magnit maydoni atom va molekulalarning magnit momentlari yo'nalishlarining o'zgarishiga olib keladi. Bu effekt inson organizmiga ta'sir ko'rsatish jixatidan kuchsiz bo'lsada, lekin organizm uchun befarq deb bo'lmaydi. Maydonning kuchlanishi qancha ko'p bo'lib uning ta'sir davri davomli bo'lsa, organizmga ko'rsatuvchi ta'siri shuncha ko'p bo'ladi [9].
Tebranish chastotasining ortishi tana o'tkazuvchanligi va energiya yutish nisbatini oshiradi, ammo kirib borish chuqurligini kamaytiradi. Uzunligi 10 sm dan qisqa bo'lgan to'lqinlarning asosiy qismi teri xujayralarida yutilishi tajriba asosida tasdiqlangan. 10-30 sm diapazondagi nurlanishlar teri xujayralarida kam yutiladi (30-40%) va asosan ularning yutilishi insonning ichki organlariga to'g‘ri keladi. Bunday nurlanishlar nihoyatda xavfli hisoblanadi. Organizmda hosil bo'lgan ortiqcha issiqlik ma'lum chegaragacha inson organizmining termoregulyatsiyasi hisobiga yo'qotilishi mumkin. Issiqlik chegarasi deb ataluvchi ma'lum miqdordan boshlab (I>10 mVt/sm2), inson organizmda hosil bo'layotgan issiqlikni chiqarib tashlash imkoniyatiga ega bo'lmay qoladi va tana harorati ko'tariladi, bu esa o'z navbatida organizmga katta zarar etkazadi. Issiqlik yutilishi inson organizmining suvga serob qismlarida yaxshi kechadi (qon, muskullar, o'pka, jigar va x.k). Ammo issiqlik ajralishi qon tomirlari sust rivojlangan va termoregulyatsiya ta'siri kam bo'lgan organlar uchun juda zararlidir. Bularga ko'z, bosh miya, buyrak, ovqat xazm qilish organlari, o't va siydik xaltalari kiradi. Ko'zning nurlanishi ko'z korachig‘ining xiralashishiga (kataraktaga) olib keladi. Odatda ko'z qorachig‘ining xiralashishi birdaniga rivojlanmasdan, nurlangandan keyin bir necha kun yoki bir necha haftadan keyin paydo bo'ladi.
Elektromagnit maydoni inson organizmiga ma'lum o'tkazuvchanlikka ega bo'lgan dielektrik moddiy sifatida xujayralarga issiqlik ta'sirini ko'rsatibgina qolmasdan, balki bu xujayralarga biologik ob'ekt sifatida ham ta'sir ko'rsatadi. Ular to'g‘ridan-to'g‘ri markaziy nerv sistemasiga ta'sir ko'rsatadi, xujayralarning yo'nalishini o'zgartiradi yoki molekula zanjirini elektr maydoni kuchlanish chiziqlari yo'nalishiga aylantiradi, qon tarkibi oqsil molekulalari biokimyo faoliyatiga ta'sir ko'rsatadi. Qon tomir sistemasining funksiyasi buziladi. Organizmdagi uglevod, oqsil va mineral moddalar almashinuvini o'zgartiradi. Ammo bu o'zgarishlar funksional xarakterda bo'lib, nurlanish ta'siri to'xtatilishi bilan ularning zararli ta'siri va og‘riq sezgilari yo'qoladi. Elektromagnit maydonini normalash va undan himoyalanish Respublikamizda yo'lga qo'yilgan nurlanishning ruxsat etilgan darajalari juda kam birlikni tashkil qiladi. Shuning uchun organizm uzoq vaqt nurlanish ta'sirida bo'lgan taqdirda ham hech qanday o'zgarish bo'lmasligi mumkin [8].
Sanitar me'yorlar bo'yicha ko'zda tutilgan ―Yuqori, o'ta yuqori va xaddan tashqari yuqori chastotadagi elektromagnit maydonlari manbalarida ishlaganlar uchun sanitar norma va qoidalar‖ quyidagicha ruxsat etilgan norma va chegaralarni belgilaydi: ish joylarida elektromagnit maydoni radiochastota kuchlanishi elektr tarkibi bo'yicha 100 kGc-30 MGc chastota diapazonida 20 V/m, 30-300 MGc chastota diapazonida 5 V/m dan oshmasligi kerak. Magnit tarkibi bo'yicha esa 100 kGc- 1,5 MGc chastota diapazonida 5 V/m bo'lishi kerak. SVCH 30-300 000 MGc diapazonida ish kuni davomida ruxsat etiladigan maksimal nurlanish oqim kuchlanishi 10 mk Vt/sm2 , ish kunining 2 soatidan ortiq bo'lmagan vaqtdagi nurlanish 100 mk V/sm2 dan oshmasligi kerak. Bunda albatta muxofaza ko'zoynagi taqilishi kerak. qolgan ish vaqti davomida nurlanish intensivligi 10 mk Vt/sm2 dan oshmasligi kerak. SVCH diapazonida kabi nurlanish bilan bog‘lanmagan kishilar va doimiy yashovchilar uchun nurlanish oqimi zichligi 1mk Vt/sm2 dan oshmasligi kerak. Yuqorida keltirib o'tilgan formulalarni tahlil qilish, elektromagnit maydonidan ish joylarini uzoqroq joylashtirish va elektromagnit maydonlari oqimlarini yo'naltiruvchi antennalar bilan ish joylari orasidagi
masofani o'zgartirish, generatorning nurlanish kuchlanishini kamaytirish, ish joylari bilan nurlanish oqimlari uzatilayotgan antennalar orasiga yutuvchi va kamaytiruvchi ekranlar o'rnatish, shuningdek, shaxsiy muhofaza aslaxalaridan foydalanish ish joylaridagi elektromagnit maydonlaridan muhofazalashning asosiy vositalari hisoblanadi. Oraliqni uzaytirish yo'li bilan erishiladigan muhofaza usuli eng oddiy va eng samarali xisoblanadi. Bu usuldan ish joylari elektromagnit maydonlaridan tashqarida bo'lgan ishchilar va shuningdek, nurlanuvchi qurilmalarni uzoqdan turib boshqarish imkoniyatini beradigan hollarda foydalanish mumkin. Bu usuldan foydalanish imkoniyati ish bajarilayotgan xona yetarlicha kattalikda bo'lgandagina muvoffaqiyatli chiqadi. Nurlanishni kamaytirishning yana boshqa usuli kuchli nurlanish generatorini, kuchsizroq nurlanish generatori bilan almashtirishdir. Lekin bu usulda texnologik jarayonni hisobga olish zarur. Nurlanish kuchini kamaytirishning boshqa usuli sifatida antennaga ekvivalent bo'lgan nurlanishni yutuvchi yoki kamaytiruvchi qurilmalarni antenyuatorlarni qo'llash, generatordan nurlanish tarqayotgan qurilmagacha bo'lgan oraliqdagi nurlanish kuchini yo'qotishi yoki kamaytirishi mumkin [10].
Xulosa
Ushbu bitiruv malakaviy ishini bajarish jarayonida, korporativ tarmoqlarning tarixi, rivojlanish bosqichlari, arxitekturasi, qurish texnologiyalari, tarmoq texnologiyalari va ularning topologiyalari, korporativ tarmoqlarga bo‘ladigan tahdidlar, zaifliklar, hujumlar hamda ularga qarshi chora-tadbirlar keltirib o‘tildi. Tarmoqni monitoring qilishda SYSLOG, SNMP, NETFLOW, protokollari hamda WhatsUP Gold dasturiy ta ‗minotidan foydalanildi. WhatsUP Gold dasturi quydagi protokollar yordamida korporativ tarmoqning himoyalanganlik darajasini aniqlash tarmoqni tahlil qilish va undagi jarayonlarni monitoringi tarmoqni samarali boshqarish uchun ma'lumot va boshqa mutaxassislar uchun tarmoqdan foydalanish bo'yicha statistik hisobotlarni yaratish imkonini beradi. Bu hisobot yordamida tarmoq ma‘muri o‘z tarmoqlarini qay holatdaligini va tarmoq ishlashidagi affzallik, kamchilik va xatoliklarini vaqtida qayd etib ularni oldini olish bartaraf etish, oldindan chora-tadbirlar ishlab chiqish, himoyalanganlik darajasi va samaradorligini baholash kabi qulayliklarga erishishlariga yordam beradi.
|