Muloqot etalon modeli - 1-mavzu: Kompyuter tarmog‘i

|
1-mavzu: Kompyuter tarmog‘i
|
bet | 31/41 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #240041 |
Muloqot etalon modeli
Xalqaro standartlar tashkiloti tomonidan ISO (International Standards Organization) 1984-yili OSI model taqdim qilingan. Shundan buyon hamma tarmoq mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar tomonidan foydalanib kelinmoqda. Har qanday universal model singari, OSI modeli ham ancha qo‘pol. Tez o‘zgartirishlarni bajarishi qiyin, shuning uchun turli shakllar taklif qiladigan real tarmoq vositalari qabul qilingan vazifalarni taqsimlashga juda ham rioya qilinmaydi.
Lekin OSI modeli bilan tanishish tarmoqda ro‘y berayotgan jarayonni yaxshi tushunishga yordam beradi. Hamma tarmoqdagi bajariladigan vazifalar (funksiyalar) modelda 7 bosqichga bo‘lingan (8.1-rasm). Yuqori o‘rindagi bosqichlar ancha murakkab, global masalalar bajariladi. Buning uchun quyidagi bosqichlarni o‘z maqsadlari uchun ishlatib, ularni boshqaradilar. Quyida joylashgan bosqichlar maqsadi — yuqori bosqichga xizmat ko‘rsatish, yuqori joylashgan bosqichlar uchun ko‘rsatiladigan bu xizmatning mayda qismlari bajarilish tartibi muhim emas.
1.Jismoniy bosqich
|
2.Kanalli bosqich
|
3. Tarmoqli bosqich
|
4. Transport bosqich
|
5. Aloqa vaqtining bosqichi
|
6. Prezentatsiya bosqichi
|
7. Amaliy bosqich
|
8.1-rasm. OSI modelining yetti bosqichi.
Quyi joylashgan bosqichlar sodda bo‘lib, aniq vazifalarni bajaradi. Ideal holda har bir bosqich o‘zidan tepadagi va quyi bosqich bilan muloqot qiladi. Yuqori bosqich ayni vaqtda ilovaga ishlayotgan, amaliy masalaga to‘g‘ri kelsa, quyi bosqich esa, signalni aloqa kanali orqali uzatishga to‘g‘ri keladi. 8.1-rasmda keltirilgan bosqichlar vazifasi tarmoq abonentlarining har biri tomonidan bajariladi.
Bir abonentdagi har bir bosqich shunday ishlaydiki, u boshqa abonentning xuddi shu bosqichi bilan to‘g‘ri aloqasi bordek, ya’ni tarmoq abonentlarining bir xil nomli bosqichlari o‘rtasida virtual aloqa mavjud. Bir tarmoq abonentlari o‘rtasidagi real aloqa faqat eng quyi birinchi bosqichda mavjud (jismoniy bosqich). Axborot uzatayotgan abonentda axborot barcha bosqichlardan yuqoridari boshlab quyi bosqichda tugaydi. Qabul qiluvchi abonentda esa, qabul qilingan axborot teskari yo‘nalishda, quyi bosqichdan boshlab, yuqori bosqichga harakat qiladi (8.2-rasm).
8.2-rasm. Axborotni abonentdan abonentga o‘tish yo‘li.
Hamma bosqich vazifalarini batafsil ko‘rib chiqamiz.
Amaliy bosqich (Application — nприкладной уровень) yoki ilovalar bosqichi, u quyidagi xizmatlarni amalga oshiradi: foydalanuvchining ilovasini shaxsan tasdiqlaydi, masalan, fayllar uzatishning dasturiy vositalari, axborotlar bazasiga ega bo‘ish, elektron pochta vositalari, serverda qayd qilish xizmati. Bu bosqich qolgan olti bosqichni boshqaradi.
Prezentatsiya bosqichi (Presentation — презентативный уровень) yoki axborotni tanishtirish bosqichi, bu bosqichda axborotni aniqlanadi va axborot formatini ko‘rinish sintaksisini tarmoqqa qulay ravishda o‘zgartiradi, ya’ni tarjimon vazifasini bajaradi. Shu yerda axborot shifrlanadi va dishifratsiyalanadi, lozim bo‘lgan taqdirda ularni zichlashtiriladi.
Aloqa o‘tqazish vaqtini boshqarish bosqichi (Session — сеансовый уровень) aloqa o‘tkazish vaqtini boshqaradi (ya’ni aloqani o‘rnatadi, tasdiqlaydi va tamomlaydi). Bu bosqichda abonentlarni mantiqiy nomlarini tanish, ularga ega bo‘lish huquqini nazorat qilish vazifalari ham bajariladi.
Transport bosqichi (Transport) paketni xatosiz va yo‘qotmasdan, kerakli ketma-ketlikda yetkazib berishni amalga oshiradi. Shu yerda yana uzatilayotgan axborotlarni paketga joylash uchun bloklarga taqsimlanadi va qabul qilingan axborotni qayta tiklanadi.
Tarmoq bosqichi (Network — ceтевой уровень) bu bosqich paketlarni manzillash, mantiqiy nomlarni jismoniy tarmoq manziliga o‘zgartirish, teskariga ham va shuningdek, paketni kerakli abonentga jo‘natish yo‘nalishini tanlashga (agarda, tarmoqda bir necha yo‘nalish mavjud bo‘lsa) javobgar.
Kanal bosqichi yoki uzatish yo‘lini boshqarish bosqichi (data link), bu bosqich standart ko‘rinishdagi paket tuzishga va boshlash hamda tamom bo‘lishni boshqarish maydonini paket tarkibiga joylashishiga javobgardir. Shu yerda yana tarmoqqa ega bo‘lishni uzatishdagi xatoliklar aniqlanadi va yana qabul qilish qurilmasiga xato uzatilgan paketlarni qaytatdan uzatishni boshqarish amalga oshiriladi.
Jismoniy bosqich (Physical — физический уровень) — bu modelni eng quyi bosqichi bo‘lib, uzatilayotgan axborotni signal kattaligiga kodlashtiradi, uzatish muhitiga qabul qilishni va teskari kodlashni amalga oshirishga javob beradi. Shu yerda yana ulanish moslamalariga, razyomlarga, elektr bo‘yicha moslashtirish va yerga ulanish hamda to‘siqlardan himoya qilish va hokazolarga talablar aniqlanadi.
Modelni quyi ikki bosqichning (1 va 2) vazifasini, odatda, qurilmalar bajaradi (2-bosqich vazifasini bir qismini tarmoq adapterining dasturiy drayveri bajaradi). Aynan shu bosqichlarda tarmoq topologiyasi, uzatish tezligi, axborot almashishni boshqarish usuli va paket formati (o‘lchami), ya’ni tarmoq turiga to‘g‘ri taalluqli ko‘rsatgichlar aniqlanadi (Ethernet, Token-Ring, FDDI). Yuqori bosqichlar to‘g‘ridan to‘g‘ri biror aniq qurilma bilan ishlamaydi, baholanki 3, 4 va 5-bosqichlar qurilma xususiyatlarini hisobga olishlari mumkin. 6 va 7-bosqichlar umuman qurilmalarga hech qanday aloqasi yo‘q. Tarmoq qurilmalaridan birini boshqa biror qurilma bilan o‘zgartirilgan taqdirda ham ular buni hech qachon sezmaydilar.
2-bosqichda (kanal bosqichi) ikki bosqich osti ajratiladi:
Yuqori bosqich osti (LLC — Logical Link Control — верхний подуровень) — bu bosqich osti mantiqiy ulashni amalga oshiradi, ya’ni virtual aloqa kanalini o‘rnatadi (uning vazifasini bir qismini tarmoq adapterlarining drayver dasturi bajaradi).
Quyi bosqich osti (MAC — Media Access Control — нижний подуровень) — bu bosqich osti aloqa uzatish muhiti (aloqa kanali) bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri ega bo‘lishni amalga oshiradi. U tarmoq qurilmasi bilan to‘g‘ri bog‘langan.
OSI modelidan tashqari, 1980-yili fevral oyida qabul qilingan (802-soni yil, oydan kelib chiqqan) IEEE Project 802-modeli ham mavjud. Bu modelni OSI modelini aniqlashtirilgan, rivojlantirilgan modeli, deb qarash mumkin.
Bu model aniqlashtirgan standartlar (802-cepтификатсия) o‘n ikki toifaga bo‘linib, ularning har biriga raqam berilgan.
802-1 - tarmoqlami birlashtirish;
802-2 - mantiqiy aloqani boshqarish;
802-3 - «Shina» topologiyali CSMA/CD ega bo‘lish usuli, mahalliy hisoblash tarmog‘i va (Ethernet);
802-4 - «Shina» topologiyali lokal tarmoq, markerli ega bo‘lish;
802-5 - «Halqa» topologiyali lokal tarmoq, markerli ega bo‘lish;
802-6 - shahar tarmog‘i (Metropolitan Area Network. MAN);
802-7 - keng miqyosda aloqa olib borish texnologiyasi (широковещательная технология);
802-8 - shisha tolali texnologiya;
802-9 - tovushni va axborotlarni uzatish imkoniyati bor integral tarmoq;
802-10 -tarmoq xavfsizligi;
802-11 - simsiz tarmoq;
802-12 - «Yulduz» topologiyali markazni boshqarishga ega mahalliy tarmoq (100 VG- Any LAN).
802.3, 802.4, 802.5, 802.12 standartlar OSI model etalonining ikkinchi (kanal) bosqichiga qarashli MAC bosqich osti tarkibiga to‘g‘ri keladi. Qolgan 802 — spetsifikatsiyalar tarmoqning umumiy masalalarini hal qiladi.
Tarmoqlarni klassifikatsiyalashdagi yana bir ommaviy usul ularni tarmoq ishlaydigan ishlab chiqarish bo‘linmalarining masshtabi bo‘yicha klassifikatsiyalashdir. Bo‘lim tarmoqlari, kampus tarmoqlari va korporativ tarmoqlar farqlanadi.
|
| |