Mashinalardan foydalanish asoslari - bet 53

n
t
б
365
,
(11.12)
158
11.2- rasm. Ehtiyot qismlar zahirasini boshqarish xarajatlarining buyurtma hajmiga
bog‘liqligi
1-buyurtmani olib kelish xarajatlari, so‘m; 2- buyurtmani saqlash xarajatlari, so‘m; 3-
xarajatlar yig‘indisi, so‘m.
-joriy vaqtdagi o‘rtacha zahira hajmi esa, eng qulay buyurtma hajmining
yarmiga teng qilib olinadi:
2
ОПТ
УР
q
Р
,
(11.13)
Misol: Agar ATKga yil davomida ko‘rilayotgan detal bo‘yicha talab
Q
320 donani, bitta detalning narxi S
5000 so‘mni, uning bir partiyasini olib
kelish uchun tashish va tayyorlash sarflari A
40000 so‘mni, ehtiyot qismlarni
saqlash xarajatlarini e’tiborga oluvchi koeffitsient esa
J
0.2 ni tashkil etsa, eng
qulay buyurtma hajmi va zahirani boshqarish ko‘rsatkichlarining toping.
Yechish:
eng qulay buyurtma hajmi:
160
5000
2
.
0
40000
320
2
ОПТ
q
.
yil davomida beriladigan buyurtmalar soni:
2
160
320
n
.
buyurtmalar berish davriyligi (t
b
):
183
2
365
б
t
.
159
-joriy vaqtdagi o‘rtacha zahira hajmi:
80
2
160
УР
Р
.
Sug‘urta zahirasi
Amalda zahiradagi ehtiyot qismlar sarfi bir tekis bo‘lmaydi, buyurtma
berish va olib kelish orasidagi vaqt, ya’ni davriyliklari o‘zgaruvchan bo‘ladi.
Shuning uchun omborlardagi har xil tasodiflarni e’tiborga olganda,
qo‘shimcha ehtiyot qismlar zahirasi, ya’ni sug‘urta zahirasi b o‘lishi kerak, u
quyidagicha aniqlanadi:
P
СУГ
t
Р
1
,
(11.14)
bu erda: t
1-P
– normal qonunining integral funksiyasi (1-P) ehtimolligi
bilan qiymati (maxsus jadvaldan olinadi);
R- ehtiyot qismning tanqis bo‘lish ehtimolligi;
- ehtiyot qismlarni olib kelish davriyliklarining o‘rta kvadratik og‘ishi:
1
)
(
1
2
n
t
t
n
I
I
,
(11.15)
yoki
V
t
Б
,
(11.16.)
bu erda: t
i
- i-nchi buyurtmani olib kelish davriyligi (vaqt), kun;
n – ma’lum davr ichida buyurtmalar olib kelish soni;
t
- buyurtmani olib kelish orasidagi o‘rtacha davriylik (vaqt), kun;
V- buyurtmalarni olib kelish oralaridagi davriyliklarining variyasiya
koeffitsienti.
Ehtiyot qismlarning tanqis bo‘lish ehtimolligi quyidagicha aniqlanadi:
3
С
C
J
C
J
Р
,
(11.17)
160
bu erda:
3
C
- yil davomida ehtiyot qism yo‘qligidan kelib chiqadigan sarf
(talofat), so‘m.
Misol: Yuqoridagi misol shartlari va natijalariga asoslanib va yil
davomida ehtiyot qism yo‘qligidan kelib chiqadigan sarf (talofat) S
3
4000
so‘mni, buyurtmalarni olib kelish orasidagi davriyliklar variyasiyasi
koeffitsienti V
0.20 bo‘lsa, sug‘urta zahira hajmini toping.
Yechish: ehtiyot qismlarni olib kelish davriyliklarining o‘rta kvadratik
og‘ishi:
37
2
.
0
183
.
ehtiyot qismlarning tanqis bo‘lish ehtimolligi:
2
.
0
4000
5000
2
.
0
5000
2
.
0
Р
normal qonun integral funksiyasining (1-P) ehtimollikdagi qiymati
maxsus jadvaldan olinadi: t
1-P
t
1-0.2
t
0.8
1.28
Sug‘urta zahira hajmi:
47
37
28
.
1
СУГ
Р
dona.
Ombor zahirasini tartibga solish. Omborlarda vujudga keladigan etishmaydigan
yoki sarflanmaydigan ehtiyot qismlar nomenklaturasini o‘z vaqtida bartaraf etish
zahirani shakllantirish va nazoratlash tizimiga bog‘liq. Bu tizim, ehtiyot qismlarga
bo‘lgan talablar asosida, zahira darajasini shunday ushlaydiki, ularni tez aylanib
turish (sarflash) va saqlash xarajatlari eng kichik bo‘lishini ta’minlaydi. Bu esa
quyidagi boshqarish ko‘rsatkichlariga bog‘liq:
- joriy vaqtda omborlardagi zahira hajmi;
- sug‘urta zahira hajmi;
- eng qulay buyurtma hajmi;
- buyurtmalar berish davriyligi.
Aniqlangan eng qulay buyurtma hajmi, eng yuksak xususiy hol uchun
keltirilgan, ya’ni zahira sarfi qat’iy bir tekisda sarflanadi, zahira nolga
tushishi bilan, birdaniga yangi buyurtma olib kelinadi, deb qaraladi
161
Zahirani maksimal saqlash darajasi quyidagicha aniqlanadi:
опт
суг
q
P
P
max
,
(11.18)
O‘rtacha saqlash darajasi:
2
опт
суг
ур
q
P
P
,
(11.19)
Minimal saqlash darajasi:
суг
P
P
min
,
(11.20)
Ko‘rilayotgan ehtiyot qism bo‘yicha omborda zahira hajmi tugaganda,
no‘linchi daraja hosil bo‘ladi.
Misol: Yuqorida keltirilgan misollar natijalariga asoslanib, ehtiyot qism
zahirasini tartibga solish ko‘rsatkichlarini aniqlash:
Yechish: zahirani maksimal saqlash darajasi:
207
160
47
max
P
.
Zahirani o‘rtacha saqlash darajasi:
127
2
160
47
ур
P
Zahirani minimal saqlash darajasi:
47
min
суг
P
P
Ushbu ma’lumotlarga asoslanib, ombordagi ehtiyot qism zahirasini
tartibga solish grafigi chizilgan (11.3-rasm).
Omborlarda saqlanadigan ehtiyot qismlar nomenklaturasini aniqlash
Ehtiyot
qismlar
zahirasini
boshqarish
jarayoni
omborlarning
pog‘ona(daraja)siga qarab, har xil usulda aniqlanadi. Eng keng tarqalganidan
biri AVS usulidir.
Usulning mohiyati shundan iboratki, omborda bir vaqtning o‘zida
saqlanayotgan ehtiyot qismlar ro‘yxati (nomenklatura) har bir mashina turi
bo‘yicha alohida tuziladi. Bu ro‘yxatdagi ehtiyot qismlarga bo‘lgan talab (yoki
narx)lar yig‘indisi bo‘yicha variatsiya qatorining eng katta qiymatidan kichigiga
qaratib ro‘yxati tuziladi (11.4- rasm).
|