nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ishlab chiqarish - Innovatsiyalar

Tr
|
Ishlab chiqarish mavzulari
|
Ajratil gan soat
|
Amaliyot natijasi
|
1
|
Kompyuter grafikasi va dizayn ishlarini bajarish
uchun foydalanuvchi interfeysini sozlash
|
6
|
Kompyuter grafikasi va dizayn ishlarini bajarish uchun
foydalanuvchi interfeysini
sozlash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
2
|
Kompyuter grafikasida rang modelari bilan ishlash
|
6
|
Kompyuter grafikasida rang modelari bilan ishlash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
3
|
Grafik dizayn elementlari
|
6
|
Grafik dizayn elementlari bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
4
|
Grafika uchun shaxsiy kompyuter dasturiy ta’minoti,
|
6
|
Grafika uchun shaxsiy kompyuter dasturiy ta’minoti bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
5
|
Grafika uchun shaxsiy kompyuter apparat ta’minoti, videoadapter bilan ishlash
|
6
|
Grafika uchun shaxsiy kompyuter apparat ta’minoti, videoadapter bilan ishlash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
6
|
Grafik axborotlarni kodlash
|
6
|
Grafik axborotlarni kodlash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
7
|
Grafik axborotlarni ifodalashning analog va raqamli usullari
|
6
|
Grafik axborotlarni ifodalashning analog va raqamli usullari bo‘yicha ko‘nikma va malakaga
ega bo‘ladilar
|
8
|
Uch o‘lchovli grafika tushunchasi, turlari, ishlatish soxalari
|
6
|
Uch o‘lchovli grafika tushunchasi, turlari, ishlatish soxalari bo‘yicha ko‘nikma va
malakaga ega bo‘ladilar
|
9
|
3 DS Max uch o‘lchamli dasturning interfeysini sozlash
|
6
|
3 DS Max uch o‘lchamli dasturning interfeysini sozlash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga
ega bo‘ladilar
|
10
|
3DS Max uch o‘lchamli dasturning interfeysi va uning tarkibida ishlash
|
6
|
3DS Max uch o‘lchamli dasturning interfeysi va uning tarkibida ishlash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
11
|
3DS Max ishchi muhitini va hujjat parametrlarini sozlash
|
6
|
3DS Max ishchi muhitini va hujjat parametrlarini sozlash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
12
|
3DS Max da Tayyor tasvirlarni import qilish va chop etish
|
6
|
3DS Max da Tayyor tasvirlarni import qilish va chop etish bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
13
|
3DS Max da grafik obyektlarda murakkab vektor effektlarini qo‘llash
|
6
|
3DS Max da grafik obyektlarda murakkab vektor effektlarini qo‘llash bo‘yicha ko‘nikma va malakaga ega bo‘ladilar
|
|
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 25

38
O‘zgarmas tok mashinasining generator rejimda ishlash prinsipi. O‘T
mashinasining rotori birlamchi motor
bilan aylantirilganda yakor
chulg‘ami o‘tkazgichlari qo‘zg‘atgich chulg‘ami magnit maydonini kesib
o‘tishi tufayli ularning har birida elektromagnit
induksiya hodisasiga
binoan o‘zgaruvchan EYK hosil bo‘ladi. Uning oniy qiymati quyidagiga
teng:
e = B
l v,
(5.1)
bunda V – magnit maydon induksiyasi;
l – o‘tkazgichning uzunligi;
v – tezlik.
EYK ning yo‘nalishi «o‘ng qo‘l» qoidasi bilan aniqlanadi.
Yakorning burchak tezligi v (yoki
aylanish
chastotasi n) o‘zgarmas
bo‘lsa yakor chulg‘ami EYK ning kattaligi va yo‘nalishi mashina havo
oralig‘i magnit induksiyasining kattaligi va yo‘nalishi
bilan aniqlanar
ekan.
O‘T generatorining ishlash prinsipini eng oddiy O‘T generatori
misolida ko‘rib chiqamiz (5.9-rasm). Bunda mashinaning magnit qutblari
orasida erkin aylanadigan po‘lat silindrga ikkita («
ab» va «
cd»)
o‘tkazgichning ketma-ket ulanishidan hosil bo‘lgan bitta o‘ram o‘rnatilgan
bo‘lib, u yakor chulg‘amining eng oddiy bir qismidir. Yakor o‘ramining
uchlari 2 ta yarim halqaga ulangan. Yarim halqalarga 2 ta qo‘zg‘almas
cho‘tka tegib turadi. Yakor aylantirilganda yarim halqalar o‘tkazgichlar
bilan mos aylanadi. Mazkur yarim halqalar ko‘rilayotgan oddiy O‘T
mashinasining kollektoridir.
5.8-rasm. Нar xil qo‘zg‘atishli o‘zgarmas tok mashinalarining
elеktr sxеmalari:
a) mustaqil; b) parallеl; c) kеtma-kеt; d) aralash; e) doimiy
magnitli
39
O‘tkazgichda hosil bo‘lgan EYK ning vaqt bo‘yicha o‘zgarish
grafigi
mashina havo oralig‘ida magnit induksiyaning taqsimlanish shakliga mos
keladi.
Yakor aylanganda uning chulg‘am o‘tkazgichlari («
ab»,«
cd»)
magnit
maydonda magnit induksiyaning kattaliklari har xil bo‘lgan holatlarni
egallaydi (5.9,
b-rasm). Bunda o‘tkazgichlar har xil magnit qutblar tagidan
o‘tgani tufayli unda hosil bo‘lgan EYK va, demak, yakor chulg‘amidagi
tok ham sinusoidal shaklda o‘zgaruvchan bo‘ladi. Yakor 180
ga
burilganda o‘ramdagi EYK (yoki tok) ning yo‘nalishi teskariga o‘zgaradi.
Lekin cho‘tkalar qutbiyligi (ishorasi) va zanjirning tashqi qismida tokning
o‘z yo‘nalishini o‘zgartirgan paytda cho‘tkalar
tagidagi kollektor
plastinalarining ham joyi almashinadi.
Ishni bajarish va hisobot tayyorlash tartibi

30
Motor validagi quvvat P
2
=U
g
I
g
/
g
;
g
=
m
=, bu еrda
g
- gеnеratorning
FIK;
m
- motorning FIK.
Motor validagi aylantiruvchi momеnt
,
9550
2
n
P
M
/NM/
bu yеrda n- rotorning aylanish tеzligi.
Sinxron motorning quvvat koeffitsiyеnti
cos=
1
1
1
3
I
U
P
4.2-jadval
O‘lchashlar
Hisoblashlar
I
d
U
d
i
q
U
g
I
g
P
d
cos M
2
P
2
Sinov savollari
1. Uch fazali motorning tuzilishi va ishlash printsipini gapirib bеring.
2. Motorning V-simon tavsiflari qanday olinadi?
3. Sinxron motor qanday usullar bilan ishga tushiriladi?
4. Qanday holatda ishlayotgan sinxron motorga «sinxron kompеnsator»
dеyiladi?
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 21

33
5.2-jadval
B
I
qt
n.b.
A
i
q
n.b.
4.
Qisqa tutashuv tavsifi I
qt
=f(i
q
) quyidagicha olinadi. Qisqa tutashuv
tajribasini o‘tkazish uchun yakor zanjiri
qisqa tutashtiriladi va I
qt
=f(i
q
)
bog‘liqlik olinadi (bu holda U
ya
=0 bo‘ladi). Qo‘zg‘atish
toki i
q
ni 0 dan
boshlab oshirib qisqa tutashuv toki I
qt
=(1.1-1.2)I
n
gacha bo‘lgan
oraliqda
4-5 ta qiymat o‘lchab olinadi va natijalar 5.2-jadvalga yoziladi. Qisqa
tutashish tavsifining taxminiy ko‘rinishi 5.3- rasmda ko‘rsatilgan.
4. Ishni bajarish yuzasidan qisqacha nazariy tushunchalar
O‘zgarmas tok motor (O‘TM)lari elektr transportida, avtomatik rostlash
sistemasida,
jo‘valash
stanoklarida,
yuk
ko‘tarish
kranlarida,
ekskavatorlarda, metallarga
ishlov berish stanoklarida, to‘qimachilik
sanoatida keng ishlatiladi. O‘T generatorlari (V.1-rasm) esa O‘T energiya
manbai sifatida (masalan, katta quvvatli O‘TM larni O‘T
bilan
ta’minlashda) ishlatiladi.
O‘T mashinalari cho‘tka-kollektor apparatlarining ishi bilan bog‘liq
bo‘lgan
kamchiliklari mavjud, ya’ni katta yuklamada cho‘tkalar bilan
kollektor orasida yuzaga keladigan uchqunlanish mashina ishiga salbiy
U
0
=f(i
q
)
i
q
E
0
U
n
i
q0
b
v
E
qol
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 24

37
5.7-rasm. O‘zgarmas tok mashinasining cho‘tka mеxanizmi:
a – travеrsa; b – cho‘tka tutqich va cho‘tkalar: 1 – cho‘tka
tutqichni
mahkamlash uchun izolyatsiyalangan barmoq; 2– barmoqni qisuvchi
kronshtеyn; 3 – chotkalarning kollektortordagi holatini belgilash
uchun
bolt; 4 – cho‘tka tutqich; 5 – sim; 6 va 7– cho‘tkani kollektorga
siquvchi qismlar; 8 – cho‘tka va kollektor orasidagi bosimni rostlash
uchun gayka; 9– prujina; 10 – cho‘tka; 11– cho‘tkani o‘rnatish uchun
moslama.
O‘T mashinasini sovitish uchun uning valiga ventilyator o‘rnatiladi.
Valning ikkala tomoniga podshipnik qalqonlari mahkamlanadi.
O‘T mashinalari qo‘zg‘atilish usuliga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi
(5.8-rasm): mustaqil,
ketma-ket, parallel, aralash qo‘zg‘atishli va doimiy
magnitli O‘T mashinasining mustaqil qo‘zg‘atishli turida qo‘zg‘atish
chulg‘amiga tashqi O‘T manbayidan tok
berib asosiy maydon hosil
qilinadi (5.8,
a-rasm); parallel qo‘zg‘atishlida (5.8,
b-rasm) mashinaning
asosiy magnit maydoni qutb o‘zagidagi qoldiq magnit oqimi ta’sirida,
ya’ni o‘z-o‘zini qo‘zg‘atish hodisasi tufayli hosil bo‘ladi;
ketma-ket
qo‘zg‘atishli turida (5.8,
c-rasm) mashinaning asosiy maydoni yuklama
ulangandan keyingina hosil bo‘ladi, chunki qo‘zg‘atish chulg‘ami
yakor
chulg‘amiga ketma-ket ulangan bo‘ladi; aralash qo‘zg‘atishli turida (5.8,
d-
rasm), salt ishlash rejimda mashinaning asosiy magnit maydonini parallel
qo‘zg‘atishli chulg‘am
hosil qiladi, yuklama bilan ishlaganda esa
qo‘zg‘atish maydonini parallel va ketma-ket qo‘zg‘atish chulg‘amlarining
natijaviy maydoni tufayli hosil bo‘ladi.
O‘T mikromashinalarining ko‘pchiligida
mashinaning asosiy maydoni
doimiy magnit vositasida hosil qilinadi (5.8,
e-rasm). Bu holda
mashinaning qo‘zg‘atish chulg‘ami vazifasini doimiy magnit bajaradi.
Аралашмали ярим ўтказгичлардаги заряд

Аралашмали ярим ўтказгичлардаги заряд ташувчилар концентрацияси. Улардаги донор ва акцептор сатҳлар.
Donor sathlar
Kremniy olmos tipidagi kristall panjaraga ega bo’lgani uchun, bu
panjarada har bir atomning to’rtta eng yaqin qo’shnisi bor, ular bilan 4 ta valent elektronlari orqali kovalent bog’lanishni hosil qiladi. Kremniy panjarasining tekislikdagi shartli ravishda ko’rinishi 232 – rasmda tasvirlangan.
232 – rasm. Donor kirishmali kremniyning kristall panjarasi
Faraz qilaylik, kremniy kristalida bir qism kremniy atomlari o’rniga besh valentli mishyak atomlari joylashtirilgan bo’lsin. 4 ta qo’shni atomlar bilan kovalent bog’lanishni o’rnatish uchun mishyak atomi 4 ta valent elektronlarini sarflaydi, beshinchi elektron bu bog’lanishlarni o’rnatishda qatnashmaydi.
Mishyak atomi, dielektrik singdiruvchanligi e= 12 bo’lgan kremniy kristall panjarasi muhitida bo’lgani uchun, 5–elektron mish’yak atomi yadrosi bilan 12 marta susaygan bog’lanishda bo’ladi va mish’yak atomi maydonida o’z harakatini davom ettiradi. Maydonning susayganligi sababli, 5 –elektron orbitasining radiusi 12 marotaba ortadi, uning mish’yak atomi bilan bog’lanish energiyasi e2 = 144 marta kamayib, Ed – 0,01 eV qiymat atrofida bo’ladi (233 – rasm).
233 – rasm. Yarim o’tkazgichda donor kirishma atomlarining energetik sathi
Elektronga bunday energiyani uzatganda u mish’yak atomidan uzilib, kremniy panjarasida erkin harakat qilish imkoniga ega bo’ladi, shunday qilib o’tkazuvchanlik elektroniga aylanadi.
“Sohalar” nazariyasi tili bilan bu jarayonni shunday tasavvur qilish mumkin: Valent va o’tkazuvchanlik sohalari orasidagi taqiqlangan sohada mish’yak atomi beshinchi elektronining energetik sathi paydo bo’ladi (233 – rasm). Bu energetik sath o’tkazuvchanlik sohasi tubining yaqinida Ed» 0,01 eV energetik masofada joylashadi.
Bunday energetik sathlarda joylashgan elektronlarga Ed – energiya uzatilsa, ular o’tkazuvchanlik sohasiga o’tib, o’tkazuvchanlikda qatnashadilar, hosil bo’lgan musbat zaryadlar qo’zg’olmas mish’yak atomlarida joylashgan bo’lib, elektr o’tkazuvchanlikda qatnashmaydilar (234 – rasm).
O’tkazuvchanlik sohasida elektronlarni hosil qiluvchi kirishmalar donorlar deb ataladi, ularning energetik sathlari donor sathlar deb ataladi.
234 – rasm. Yarim o’tkazgichda donor atomlarining ionlashishi
Donor kirishmalarga ega bo’lgan yarimo’tkazgichlar, elektron yarimo’tkazgichlar yoki n – tipdagi yarimo’tkazgichlar deb ataladi.
|
Евгении Тучкевич. Adobe Photoshop CS6. Master-klass. - СПб. . БХВ-Петербург, 2013 . - 26 s

ranglarini tenglashtirishiga erishish mumkin. Bu quyidagicha ifoda
etiladi21:
P =r
R
+ g
G
+ b
B,
bunda r, g va b - mos keluvchi asosiy ranglar
miqdori.
r, g va b koeffitsientlarining nisbatlarini Maksvell keyinchalik
uning nomi bilan atalgan uchburchak yordamida yaqqol ko‘rsatib berdi.
Maksvell uchburchagi teng tomonli b o iib , uning uchlariga asosiy R,G
va В ranglar joylashtiriladi (1.5-rasm). Berilgan nuqtalardan uchburchak
tomonlariga peфendikulyar b o ig a n chiziqlar o ‘tkaziladi. Har bir
chiziqning uzunligi r, g yoki b koeffitsientlarga teng r=g=b b o ig an
nuqta uchburchakning markazida b o ia d i va oq nurga mos keladi. Shuni
ham ta ’kidlab o‘tish kerakki, ba’zi rang uchburchakning ichidagi nuqta
bilan ham tasvirlanishi mumkin. Keyingi holda bu mos keluvchi rang
koeffitsientining manfiy qiymatiga mos keladi. Koeffitsientlar yig'indisi
uchburchakning balandligiga teng boiadi.
Maksvell asosiy ranglar sifatida quyidagi to iq in uzunligiga ega
b o ig a n nurlardan foydalandi: 630, 528,457 nm.
Hozirgi paytda RGB tizimi rasmiy standart b o iib hisoblanadi.
Yoritilganlik bo‘yicha Xalqaro Komissiyaning - YXK (CIE - Comision
International de Eclairage) qaroriga ko‘ra 1931 yilda asosiy ranglar
standartlashtirilib, ular
R, G
va
В
sifatida foydalanilishi tavsiya etildi.
Bular quyidagi to iq in uzunliklariga mos keluvchi
R -
700 nm;
G -
5461
nm,
В —
4358 nm monoxromatik ranglardir: qizil rang filtr o ‘matilgan
cho‘g ian m a lampa yordamida olinadi. Sof yashil va ko‘k ranglami olish
uchun simobli lampa qoilaniladi. Shuningdek, har bir asosiy rang uchun
yo rug iik oqimining qiymati ham standartlashtirilgan.
RGB
tizimi uchun yana bir muhim
parametr - uch tashkil etuvchi qiymatining bir
xil miqdorda aralashuvidan hosil boiadigan
rangdir. Bu oq rangdir.
R, G
va
В
tashkil
etuvchilami qo‘shib oq rang olish uchun mos
manbalarning yorqinligi bir - birlariga teng
g
boim asdan, quyidagi nisbatda b o iish i kerak
Cho'lpon. 2013 y. 377-bet

ranglari aylana b o y ich a quyidagi tartibda joylashtiriladi: qizil, zar-
g ‘aldoq, sariq, yashil, havorang, ko‘k, binafsha. S va V ning qiymati
(0.. .1) sohada aniqlanadi27.
Aylana bo‘yicha bir-birlarining ro‘parasida joylashgan, y a’ni bir-
birlaridan H bo'yicha 1800 ga farq qiluvchi ranglar bir-birlariga
qo‘shimcha ranglardir. Rangni HSV parametrlari orqali berish grafik
tizimlarda tez-tez uchrab turadi. Shu bilan birga odatda konus ochilgan
holda ko‘rsatiladi.
HSVga o ‘xshash qurilgan boshqa rang modellari ham mavjud,
masalan, HLS (Hue, Lighting, Saturation) modeli ham rang konusidan
foydalanadi.
Sanab o ‘tilgan barcha rang modellari rangni uch parametr bilan
bayon etadi. Ular ranglami ancha keng sohalarda ifodalaydi. Endi esa
rang bir son bilan, ammo ranglaming (nozik turlaming) chegaralangan
sohasi uchun, beriladigan modelni ко‘rib chiqamiz.
Amaliyotda oq-qora (kulrang) yarim tonli tasvirlardan tez-tez
foydalaniladi. Kulrang ranglar RGB modelida bir xil tashkil etuvchilar,
y a ’ni ii=gi=bi. Misol tariqasida RGB tizimda berilgan rangli tasvimi
kulrang gradatsiyadagiga aylantirishni к о‘rib chiqamiz (xuddi oq - qora
ekranli televizorda rangli filmni ko‘rsatishga o ‘xshash holat). Buning
uchun quyidagi nisbatdan foydalanish mumkin:
y=0,299R+0,587G+0,114B
bu yerda R, G va В lar koeffitsientlar odamning mos ravishdagi
ranglarga turlicha sezgirligini va undan tashqari, ulaming yig‘indisi
birga teng ekanligini hisobga oladi. 0 ‘z-o‘zidan m a’lumki, teskari
almashtirish bo‘lmish R=Y, G=Y, B=Y kulranglar gradatsiyasidan
boshqa natija bermaydi.
Turli rang modellaridan foydalanishga yana bir misol keltiramiz.
Rangli fotografiyalami JPEG formatidagi grafikaviy faylga yozishda
RGB modelidan (Y, Co, Cr) modeliga almashtirish amalga oshiriladi.
Bu rastr tasviridagi axborot hajmini yanada siqish uchun foydalaniladi.
JPEG fayllarini o‘qishda qaytadan RGBga almashtirish bajariladi.
Modellaming turli-tumanligi ulardan turli sohalarda foydalanish
bilan bog‘liq. Rang modellaridan har biri tasvimi kiritish, uni ekranda
ko‘rinadigan xolatga keltirish (vizualizatsiya), qog‘ozga chop (pechat)
qilish, tasvir ustida ishlash, fayllarda saqlash, kolorimetrik xisob-kitoblar
S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari

nosov ham aytgan edi. Bu gipotezani asoslash bilan T.Yungdan boshlab
ko‘plab olimlar mashg‘ul bo‘ldilar. Shunisi ham borki, uch tashkil
etuvchili nazariya odamning rangli ko‘rishining yagona nazariyasi emas.
Rangning CMY modeli
Ushbu model ranglaming yutilish (ayirish) prinsipini amalga
oshiriladigan qurilmalarda tasvir hosil qilishda rangni ifodalash uchun
qoilaniladi. Bu prinsip eng aw alo qog‘ozga chop qiluvchi qurilmalarda
qoilaniladi. Ushbu modelning atalishi asosiy subtraktiv ranglar -
xavorang (Cyan) qirmizi (Magenta) va sariq (Yellow) ranglar nomidan
tuzilgan (1.9-rasm).
Oq qog‘ozga sariq bo‘yoqning surtilishi
qaytgan ko‘k numing yutilishini bildiradi.
Havorang bo‘yoq qizil numi, qirmizi bo‘yoq -
yashil rangni yutadi. B o‘yoqlar aralashmasi
yashil, qizil, k o ‘k va qora ranglaming qopla-
nishini ta’minlaydi.
Amalda, bo‘yoqlaming ideal emasligi
bilan b o g iiq holda, qora rangni ranglami
aralashtirish bilan hosil qilish qiyin. Shuning
uchun printerlarda yana qora rang (black) ham
ishlatiladi. Unda model CM Y В deb ataladi.
Shuni ham ta’kidlash lozimki, har qanday bo‘yoq ham yuqorida
koisatilgan CMY ranglari ayirmasini ta’minlayvermaydi. Bu haqida
quyida to iaro q keltirilgan25.
Quyidagi jadvalda
RGB
va CM Y modellaridagi ba’zi ranglar
keltirilgan (1.2-jadval).
1.2-jadval. RG B va C M Y modellaridagi ba'zi ranglar
Rang
RGB modeli
CMY modeli
R
G
в
С
M
Y
Qizil
1
0
0
0
1
1
Sariq
1
1
0
0
0
1
To‘q yashil
0
1
0
1
0
1
Havorang
0
1
1
1
0
0
Ko‘k
0
0
1
1
1
0
Qirmizi
1
0
1
0
1
0
Qora
0
0
0
1
1
I
p q .............
1
1
1
0
0
0
550 - • Coreldraw • pho to s h o p

Rang va uni o ic h ash bilan shug‘ullanadigan fan
kolorim etriya
deb ataladi. U inson tomonidan numi rang sifatida idrok etilishining
umumiy qonuniyatlarini bayon etadi. Kolorimetriyaning asosiy qo-
nunlaridan biri ranglaming tuzilishi haqidadir. Bu qonunlar eng to ‘laroq
holda 1853 yilda nemis matematigi German Groseman tomonidan ifoda
etilgandir:
1) Rang uch o ‘lchamlidir - uni ifodalash uchun uch tashkil etuvchi
kerak boiadi. Garchi uch rangdan iborat bir-biriga chiziqli b ogiiq
boim agan ikkilanmagan miqdordagi to‘plamlar mavjud boisada, har
qanday to‘rt rang bir-birlari bilan chiziqli bogiangandir.
Boshqacha qilib aytganda, berilgan har qanday (Ц) rang uchun
ranglaming chiziqli bogiiqligini aks ettiruvchi quyidagi kocrinishli rang
to‘plamasini yozish mumkin:
4 = K j
P l + K 2 P2+ K 3? 2,
Bu yerda Рь P
2
, P
3
- ba’zi asosiy, chiziqli bogianm agan, ranglar,
Kb K
2
va K3 koeffitsientlar mos ravishda qo‘shiluvchi ranglar miqdorini
k o i satadi. Рь P2,
P3
ranglaming chiziqli b o g iiq emasligi ulaming hech
biri qolgan ikkitasining tashqi summasi (chiziqli kombinatsiyasi) bilan
ifodalanishi mumkin emasligini bildiradi.
Birinchi qonunni yanada kechroq, ya’ni ranglaming uch oicham li-
ligi m a’nosida ham talqin etish mumkin. Rangni ifoda etish uchun
boshqa ranglaming aralashmasi qo‘llanilishi shart emas, boshqa katta-
liklarda ham foydalanish mumkin - ammo bu kattaliklar uchta b o iish i
shart19.
2. Agar uch xil rang tashkil etuvchilardan biri uzluksiz o‘zgarsa,
ayni paytda qolgan ikki tashkil etuvchilar o ‘zgarmay qolsa,
aralashmaning rangi ham uzluksiz o ‘zgaradi.
3. Aralashmaning rangi faqat aralashuvchi qismlaming rangigagina
b o g iiq va ulaming spektral tarkibiga b o g iiq emas.
Agar bir xil rang (shuningdek, aralashuvchi qismlar rangi) turli xil
usullar bilan olinishi mumkin ekanligi e ’tiborga olinsa, uchinchi
qonunning m a’nosi tushunarliroq b oiad i. Masalan, qo‘shiluvchi qismlar
ham o ‘z navbatida boshqa qismlaming qo‘shilishi tufayli olinishi
mumkin.
1. Rangning RGB modeli.
Bu model nurlanish prinsipi asosidagi qurilmalar yordamida
olinadigan ranglami ifodalash uchun foydalaniladi. Asosiy ranglar
sifatida qizil (Red), yashil (Green) va ko‘k (Blue) tanlab olingan.
To'g'ri chiziqli tekis harakat

|
To'g'ri chiziqli tekis harakat
|
bet | 3/3 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 180,41 Kb. | | #141388 |
Bog'liq Mavzu To`g`ri chiziqli tekis harakat haqidaTo'g'ri chiziqli tekis harakat
16-rasmdagi aravacha to'g'ri chiziqli, lekin notekis harakat qilmoqda. Shuning uchun uning harakatini to'g'ri chiziqli tekis harakat deb bo'lmaydi. Soat millari uchining harakati tekis harakat qiladi, lekin to'g'ri chiziqli emas. Shuning uchun soat millari uchining harakati ham to'g'ri chiziqli tekis harakat emas. 17-rasmdagi aravacha esa ham to'g'ri chiziqli, ham tekis harakat qilmoqda. Shuning uchun uning harakati to'g'ri chiziqli tekis harakatdir.
Agar to'g'ri chiziqli harakatlanayotgan moddiy nuqta ixtiyoriy teng vaqtlar oralig'ida bir xil masofalarni bosib o'tsa, uning harakati to'g'ri chiziqli tekis harakat deyiladi.
Eng oddiy mexanik harakat — to'g'ri chiziqli tekis harakatga misollar:
Tep-tekis to'g'ri yo'lda avtomobil harakatlanayotgan bo'Isin. Agar avtomobil bir me'yorda, tezligini o'zgartirmasdan harakatlansa, Siz tinch holatda o'zingizni qanday his qilsangiz, bu holatda ham shunday his etasiz.
To'g'ri temir yo'lda poyezd bir me'yorda to'g'ri chiziqli tekis harakatlanmoqda. Bunday harakat qilayotgan poyezd vagonida Siz bemalol suhbatlashib, ovqatlanib ketishingiz mumkin. Bunda piyoladagi suv ham chayqalmaydi.
Agar dengizda suv sokin, tinch bo'lsa, bir me'yorda to'g'ri chiziq bo'ylab suza-yotgan kemada hodisalar harakatsiz kemadagidek ro'y beradi. Kema oynasiga qarama-gan odam kema harakatini sezmasligi ham mumkin.
Yuqorida keltirilgan misollardan xulosa qilish mumkinki. to'g'ri chiziqli tekis harakat bilan tinchlikdagi holat orasida ajoyib umumiylik bor.
Bu umumiylik shundan iboratki, mexanik harakatlar tinchlikdagi va to'g'ri chiziqli tekis harakatdagi sanoq jismlarda bir xil boladi.
Mexanik harakat asosida sanoq jismning tinchlikdaligini yoki harakatdaligini aniqlashning iloji yo`q. Bu Galiley prinsipidir.
Yangi mavzuni mustahkamlash:
16-va 17-rasmlarda tasvirlangan tajribani tushuntirib bering.
Qanday harakat tekis harakat deb ataladi?
To'g'ri chiziqli harakat deb nimaga aytiladi? Unga misollar keltiring.
To`g`ri chiziqli tekis harakatni ta'riflab bering.
Siz maktabga ketayotganingizda yo'lning qaysi qismida to'g'ri chiziqli tekis harakat qilasiz?
|
| |
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 30

45
Qo‘zg‘atish tokining qiymati oshirilib olinganda SIX ning o‘suvchi
shoxobchasiga ega bo‘lamiz (6.4-rasm, 1). Bu
egri chiziq koordinatalar
boshi 0 dan boshlanmay, balki ordinatalar o‘qidagi birorta «
a» nuqtadan
boshlanadi.
Bunga
sabab shuki,
I
qoz
0 da mashina qutblari o‘zagidagi qoldiq
magnit oqimi (Ф
qol
)
kam miqdorda qoldiq EYK E
qol
=0
a ni hosil qiladi.
Qo‘zg‘atuvchi tok
I
qoz
ning qiymati kamaytirib olingan SIX ning
kamayuvchi shoxobchasi uning o‘suvchi shoxobchasiga nisbatan yuqorida
joylashadi va
I
qoz
0 bo‘lganda qoldiq EYK ning qiymati E
qol
0
a ga teng
bo‘lib,
oldingi E
qol
dan bir oz kattaroq bo‘lishi, SIX ning o‘suvchi
shoxobchasini
olganda
Ф
qol
ning
qiymati
boshdagi
qiymati
[Ф
qol
(0,020,03)∙Ф
oN
]ga nisbatan bir oz oshishi sabab bo‘ladi (Ф
0N
–
mashina salt ishlash rejimida U
N
hosil qilish uchun zarur bo‘lgan
magnit
oqim.
Salt ishlash vaqtida mashinaning aylanish chastotasi n const bo‘lsa,
U
0
E
0
Ф bo‘ladi. Demak, SIX–U
0
f (
I
qoz
) boshqa masshtabda
mashinaning magnitlanish xarakteristikasi – Ф
f (
I
qoz
) ni ifodalar ekan.
SIX yordamida mashina magnit zanjiri xossalarini aniqlash mumkin.
Haqiqatan ham, SIX ning «
a»
nuqtasi I
qoz
0 bo‘lganda, qoldiq magnit
oqimining qiymatini ko‘rsatadi. 6.4-rasmda ko‘rsatilgan 1–1 va 2–2
shoxobchalar bilan chegaralangan maydon gisterezis hodisasi tufayli hosil
bo‘lib, mashina magnit zanjiri po‘lat qismlarining xossasini ko‘rsatadi.
Nihoyat, SIX da generatorning nominal kuchlanishi (U
N
)
uning egilgan
qismiga (6.4-rasm, N nuqta) to‘g‘ri keladi. Bu nuqtaga qarab,
mashina
magnit zanjirining to‘yinish holati to‘g‘risida xulosa yuritishimiz mumkin.
Q
uyidagi sabablarga ko‘ra, mashinani loyihalashda nominal kuchlanish
U
N
ni SIX ning egilgan qismiga to‘g‘ri keltirib amalga oshiriladi:
1) agar N nuqta to‘g‘ri chiziq qismiga to‘g‘ri kelsa,
kuchlanishning
qiymati noturg‘un holatda bo‘lib, qo‘zg‘atish toki salgina o‘zgarsa ham
kuchlanishning qiymati nisbatan katta o‘zgaradi;
2) agar N nuqta SIX ning to‘yingan qismida (egilgan qismidan o‘ng
tomonda) bo‘lsa, kuchlanish qiymatini rostlash chegaralanib qoladi.
Kuchlanishning U
0
(0,550,6)U
N
qiymatlarigacha to‘g‘ri chiziqli
bo‘lishi mashinaning magnit zanjiri to‘yinmaganligidan dalolat beradi.
Toʻsiq sigʻimi - Mavzu: Dielektrik to‘lqin o‘tkazgich va nur o‘tkazgich. Reja

|
Mavzu: Dielektrik to‘lqin o‘tkazgich va nur o‘tkazgich. Reja
|
bet | 4/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 20,38 Kb. | | #234775 |
Bog'liq 2-MI javobi Isanov Z Elektr maydonToʻsiq sigʻimi. Toʻsiq (yoki zaryad) sigʻimi oʻtish joyidagi potentsial toʻsiqning oʻzgarishi bilan bogʻliq va teskari siljish paytida yuzaga keladi. Bu dielektrik qatlami qulflash qatlami boʻlib xizmat qiladigan tekis kondansatör sigʻimiga teng va p va n — oʻtish joylari plitalar boʻlib xizmat qiladi. Toʻsiq sigʻimi oʻtish maydoniga va yarimoʻtkazgichning nisbiy dielektrik oʻtkazuvchanligiga bogʻliq.
3. To‘lqin o‘tkazgich - bu yuqori chastotali signal uchun ishlatiladigan elektromagnit uzatish liniyasi va u mikroto‘lqinli energiyani koaksial kabellarga qaraganda kamroq yo‘qotish bilan o‘tkazadi va mikroto‘lqinli aloqa, radarlar, aerokosmik, telekommunikatsiya va boshqa yuqori chastotali ilovalarda qo‘llaniladi. To‘lqin uzatgichlari to‘lqin chastotasiga qarab dielektrik yoki o‘tkazuvchan materiallardan ishlab chiqarilishi mumkin. Ba'zi hollarda to‘lqin uzatgichlari aloqa signallarini, shuningdek quvvatni uzatish uchun ishlatiladi. To‘rtburchaklar to‘lqin uzatgich - bu izolyatorlar, detektorlar, attenuatorlar, ulagichlar va tirqishli liniyalar kabi ko‘plab ilovalar uchun mo‘ljallangan uzatish liniyalarining eng qadimgi turlaridan biri bo‘lib, 1 GGts dan 220 GGts gacha bo‘lgan turli xil standart to‘lqin o‘tkazgich diapazonlari uchun mavjud. To‘rtburchak to‘lqin qo‘llanmasi TM va TE rejimlarini qo‘llab-quvvatlaydi, lekin TEM to‘lqinlarini emas, chunki biz noyob kuchlanishni aniqlay olmaymiz, chunki to‘rtburchaklar to‘lqin uzatgichda faqat bitta o‘tkazgich mavjud. To‘g‘ri to‘rtburchaklar to‘lqin o‘tkazgichlar tomonidan tarqalib bo‘lmaydigan chastotaga kesish chastotasi deyiladi.
|
| |
-rasm. CMY - • Coreldraw • pho to s h o p

ranglaming CMY modelidan RGB modeliga qayta kodlash nisbati
~R
1
С '
G
:=
1
-
M
В
1
У
va aksincha - RGB modelidan CMY modeliga qayta kodlash:
c
1
M - 1 _
G
Y
1
в
Bu yerda tashkil etuvchilar 0 dan 1 gacha bo‘lgan
sonlar bilan
kodlanadi deb hisoblanadi. Sonlaming boshqa sohasi uchun ularga mos
keluvchi nisbatlami yozish mumkin.
Ranglaming boshqa modellari26
RGB modelida mavjud bo‘lgan manfiy koeffitsientlar muammosini
xal etish uchun Xalqaro Yoritish Komissiya (CIE)
tomonidan XYZ
kolorimetriya tizimi qabul qilindi. XYK XYZ tizimida asosiy ranglar
sifatida yana uch rang
qabul qilindi, ammo bular shartli,
real bolm agan
ranglardir.
Yuqorida ко ‘rib chiqilgan rang modellari u yoki bu tarzda ba’zi
asosiy ranglaming qo‘shilishidan foydalanadi. Endi esa ulardan bosh-
qacha, altemativ tipga qo‘shsa bo‘ladigan rang modelini к о ‘rib chiqamiz
(1.10-rasm).
/ /
■
i /
1.10-rasm. HSV modeli
HSV modelida rang ton H (hue), to ‘yinganlik S (saturation),
yorqinlik- yoritilganlik V (value) bilan ifodalanadi. H ning qiymati 0
dan 360 gacha bo‘lgan graduslarda olchanadi,
chunki bu yerda kamalak
26 S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun darslik. T.
S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun

Boshqa rang va uning nozik turlari yuqorida aytilgan asosiy ranglaming
m a’lum miqdorini qo‘shish bilan olinadi (1.4- rasm).
Piksellar kichik bo‘lgani
sababli xatto
uncha katta bo‘lmagan masofadan ham ular
ajratib bo‘lmaydigan ko‘rinadi va uchta
rangli oqimni tashkil qiladi. Bu holatda
bizni ko‘zimizga
tushganda biz tomoni-
mizdan rang sifatida qabul qilinadi. Bu rang
uchta tashkil etuvchi rang yordamida ifoda-
1.4-rasm. RGB tizimi-
lanadi - R, G va B.
Bu rang modeli RGB
ning asosiy ranglari va
nomini olgan va 1931 yilda qabul qilingan.
ulaming qo‘shilishi
Bu rang modeliga muvofiq qizil va yashil
rangni aralashtirish yangi sariq (Yellow)
rangni beradi.
Shuningdek, qizil va ko‘k
rang - binafsha rangni (Magenta), ko‘k va yashil rang — moviy (Cyan)
rangni, qizil, yashil va k o ‘k ranglar - oq rangni beradi. RGB tizimida
monitor ekranidagi har bir rang yorqinlikning 256 izchilligiga (0 dan
255 gacha) ega. Shu tarzda, monitor ekranida 16 milliondan ko‘p rang
aks etishi mumkin.
Agar hayotda qizil, ko‘k va yashil ranglami
aralashtirilsa oq rang chiqmaydi °.
5.2. RGB tizim im ng qisqacha tarixi
Tomas Yung (1773 - 1829) uch dona fonar oldi va ularga qizil,
yashil va ko‘k yorug‘lik filtrlari o ‘matdi.
Shu tarzda ranglarga mos
keluvchi yorug‘lik nuri manbalari olindi. Oq ekranga bu uch manbadan
chiqqan numi yo‘naltirib, olim mana shunday tasvimi oldi (1.4- rasm).
Bu manbalardan tushgan nur ekranda rangli halqalar hosil qildi. Xalqalar
kesishgan joyda ranglaming qo‘shilishi ro ‘y berdi.
Sariq rang qizil va
yashil ranglaming qo‘shilishidan, xavorang - yashil va ko‘k ranglaming
qo‘shilishidan, to‘q qizil (qirmizi) rang k o ‘k va qizil ranglardan, oq rang
esa har uchala asosiy ranglaming qo‘shilishidan hosil bo‘ldi. Biroz vaqt
o‘tgach Jeyms Maksvell (1831 - 1879) birinchi kolorimetmi yasadiki,
uning yordamida odam ко ‘rib turib monoxromatik
rang va RGB tashkil
etuvchilarining berilgan nisbatida qo‘shilishidan hosil bo‘lgan rangni
taqqoslash imkoniga ega bo‘ldi. Qo‘shiluvchi qismlar har birining
yorqinligini boshqarish bilan aralashma
va monoxromatik nurlar
Animatsiyalarni sozlash - 11. amaliyot Laboratoriya №5 ms power Point dasturida grafik (diagramma va rasm) jadval,video...

|
11. amaliyot Laboratoriya №5 ms power Point dasturida grafik (diagramma va rasm) jadval,video ob’ektlari, animatsiya va giperssilka elementlari bilan ishlash. Laboratoriya ishi tavsifi
|
bet | 3/3 | Sana | 01.01.2020 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #7737 |
Animatsiyalarni sozlash.
Animatsiyalarni sozlash uchun «Анимация» mеnyusidan «Добавить анимацию» buyrug’ini tanlaymiz. Ushbu «Добавить анимацию» buyrug’ini tanlashimiz bilan yana topshiriqlar panеli oynasining ko’rinishi o’zgarib qoladi. Ushbu panеlning «Добавить эффект» – effеkt qo’shish tugmasi orqali tanlagan slaydimizga Yoki ob’еktimizga yangi animatsiyali effеkt biriktirishimiz mumkin bo’ladi. Ushbu tugmachani tanlashimiz bilan kontеkst mеnyusi paydo bo’ladi. Ushbu kontеkst mеnyudan animatsiyalarni kirishda Yoki chiqishda qanday ko’rinishda bo’lishini bеlgilashimiz mumkin. Misol tariqasida kirishga animatsiya qo’yishni ko’radigan bo’lsak «Вход» bo’limini tanlashimiz bilan yana Yoniga yangi kontеkst mеnyu ochiladi. Ushbu kontеkst mеnyudan animatsiyalarni tanlashimiz mumkin (5-rasm).
Effеktlarni tanlash oynasi.
Bu еrda bеrilganlardan tashqari boshqa animatsiya tanlamoqchi bo’lsak «Другие эффекты» bo’limini tanlashimiz kеrak bo’ladi. “Другие эффекты” bo’limini tanlashimiz bilan yangi effеktlarni tanlash “Добавление эффекта входа” muloqot oynasi paydo bo’ladi. Paydo bo’lgan muloqot oynasidan qo’shimcha effеktlardan o’zimizga Yoqqanini tanlab «OK» tugmachasini bosish bilan ishni yakunlaymiz. «Выход» bo’limidan хam chiqish uchun animatsiyalarni shu tartibda bajarishmiz mumkin.
«Удалить» – o’chirish bo’limidan esa qo’yilgan animatsiyalarni o’chirib tashlashimiz mumkin. «Начало» – boshlash bo’limidan qo’yilgan effеktlarni namoyish vaqtida qay vaziyatda boshlanishini bеlgilashimiz mumkin (6- rasm). Yа’ni, agar хoхlasak хar bir effеktni boshlash uchun klaviaturadagi yo’naltiruvchi tugmachalar Yoki sichqonchani tugmachasini bosib turib o’tkazishga sozlashimiz mumkin. Buning uchun «Начало» bo’limidan «По щелчку» хolatini tanlashimiz kеrak bo’ladi. Agar effеktlarni birin-kеtin avtomatik tarzda namoyish etilishini хoхlasak «С преды дущим» хolatini tanlashimiz kеrak bo’ladi. Effеktlarni ma’lum vaqt oralig’ida chiqishini ta’minlamoqchi bo’lsak «Запускать после преды дущего» хolatini tanlashi-miz kеrak. Effеktlarni boshqa xossalarini ya’ni oraliq vaqt va boshqalarini o’rnatish uchun «Запускать после преды дущего» ustiga kеlib sichqonchani o’ng tugmachasini bir marta bosamiz. Natijada kontеkst mеnyu hosil bo’ladi. Hosil bo’lgan kontеkst mеnyudan «Параметры эффектов» bo’limini tanlaymiz. Natijada effеktlarni qo’shimcha xossalarini o’rnatish muloqot oynasi paydo bo’ladi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
11. amaliyot Laboratoriya №5 ms power Point dasturida grafik (diagramma va rasm) jadval,video ob’ektlari, animatsiya va giperssilka elementlari bilan ishlash. Laboratoriya ishi tavsifi
|
-rasm. Standart asboblar paneli - Kurs ishi mavzu: Autocad dasturida 3D obyektlarni yaratish va ularni tahrirlash jarayoni

|
Kurs ishi mavzu: Autocad dasturida 3D obyektlarni yaratish va ularni tahrirlash jarayoni
|
bet | 7/22 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #248522 |
Bog'liq Saidov Saidnazarbek 7-rasm. Standart asboblar paneli
“Новый” – yangi varaq ochish buyruq tugmasi;
“Открыть (Ctrl+O)” – mavjud faylni ochish buyrug‘ i;
“Сохранить (Ctrl+S)” – faylni xotirada saqlash buyrug‘ i;
“Печать (Ctrl+P)” – chizmani qog‘ozga chop etish tugmasi;
“Настройки печати” – chizmani chop etishga sozlash;
“Публиковать” – “DWF” formatida chop etish;
“Поместить в буфер (Ctrl+X)” – chizmadan belgilab olinganlarning elementlarini buferga joylashtirish;
“Копировать в буфер (Ctrl+C)” – tanlab olingan elementlarning nusxasini olish;
“Вставить из буфера (Ctrl+V)” – olingan nusxani mo‘ljallangan joyga qo‘yish;
“Учитывать свойства” – obyekt xususiyatlarini inobatga olish;
“Отменить действие” – oxirgi amalni bekor qilish;
“Повторить действие” – oxirgi bekor qilingan amalni qayta tiklash;
“Панорама реального времени” – foydalanuvchiga model fazosini - chizmani qulay joyga siljitish;
“Масштаб реального времени” – ayni vaqtda ko‘rinishlarni kattalashtirish yoki kichiklashtirish; 15) “Масштаб окна” – ekran masshtabi;
“Прежний масштаб” – dastlabki masshtabga qaytish;
“Свойства (Ctrl+1)” – xususiyatlar;
“Дизайн-центр (Ctrl+ 2)” – dizayn-markaz;
“Палитры инструментов (Ctrl+3)” – uskunalar palitrasi;
“Справка” – ma’lumotnoma;
“Менеджер стилей текста” – matn uslublarini boshqaruvchisi;
“Управления стилями” – uslublar bilan boshqarish;
“Менеджер стилей размера” – o‘lcham uslublari boshqaruvchisi;
“Стили размеров” – o‘lchamlarning uslublari;
“Свойства объекта” – Obyekt xususiyatlari paneli (8-rasm).
|
| |
Kirish - Kurs ishi mavzu: Autocad dasturida 3D obyektlarni yaratish va ularni tahrirlash jarayoni

|
Kurs ishi mavzu: Autocad dasturida 3D obyektlarni yaratish va ularni tahrirlash jarayoni
|
bet | 2/22 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #248522 |
Bog'liq Saidov Saidnazarbek Kirish
Bugungi kunga kelib, barcha rivojlangan mamlakatlarda fan va texnika, ishlab chiqarish vositalari hamda texnologik jarayonlar deyarli to‘liq kompyuterlashtirilgan. Shuningdek, dunyoning barcha ishlab chiqarish korxonalarida hamda ta’lim tizimida yangi texnika va texnologiyalarni yaratishda loyihalash ishlarini avtomatlashtiruvchi juda katta imkoniyatlarga ega bo‘lgan grafik dasturlar asosida kompyuterdan foydalanib kelinmoqda.
Hozirgi kunning talabidan kelib chiqadigan bo‘lsak, muhandislik grafikasi o‘qituvchilari kamida beshta zamonaviy grafik dasturlardan dastlabki ma’lumotlarga ega bo‘lishlari va ulardan foydalanib chizma elementlarini kompyuterda loyihalashni bilishlari lozim, ya’ni, Adobe Photoshop, Corel DRAW, 3D MAX va AutoCAD kabilarni. Chunki, har qanday zamonaviy o‘quv elektron qo‘llanmalarni ishlab chiqishni bu dasturlarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Mavzuning dolzarbligi: 3D modellashtirishda qo'llaniladigan qurilmalar va ulaming xususiyatlari mavzusining dolzarbligi bir qator omillar bilan bog'liq. Zamonaviy jamiyatda texnologiyalar tez sur'atlarda rivojlanmoqda va bu o'zgarishlar modellashtirish texnologiyalariga ham ta'sir qilmoqda. 3D modellashtirish texnologiyalari ko'plab sohalarda, jumladan, san'at, arxitektura, muhandislik, tibbiyot, o'yinlar ishlab chiqarłsh va o'quv jarayonlarida faol qo'llaniladi. Ushbu texnologiyalar yordamida yaratilgan modellar va prototiplar sohaga qarab turli maqsadlarda foydalanilishi mumkin, bu esa mavzuning dolzarbligini oshiradi. 3D printerlar va CNC mashinalar kabi qurilmalar ishlab chiqarish jarayonlarini tubdan o'zgartirishi mumkin Raqamli ishlab chiqarish usullari an'anaviy ishlab chiqarish usullariga qaraganda tejamkor va samaraliroq bo'lishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish xarajatlarim kamaytłradi va mahsulot sifatini oshiradi. 3D modellashtłrish qurilmalari ilmiy-tadqiqot ishlarida ham muhim o'rin tutadi. Ular yangi materiallar, qurilmalar va texnologiyalar yaratishda qo'llaniladi, bu esa o'z navbatida ilmiy va texnik taraqqiyotni rag'batlantiradi. Bu texnologiyalar ta'lim sohasida ham keng qo'llanilmoqda. Talabalar va o'qituvchilar ushbu texnologiyalar yordamłda yangi bilim va ko'nikmalarni o'rganishlari, shuningdek, amaliy ko'nikmalarini rivojlantirłshlari mumkin.
|
| |
D obyektlarni aylantirish, ko'chirish va o’lchamini o’zgartirish

2.1.2. 3D obyektlarni aylantirish, ko'chirish va o’lchamini o’zgartirish
3D obyektlarni aylantirish, ko'chirish va o'lchamini o'zgartirish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Aylantirish (Rotation):
3D obyektni aylantirish uchun, dasturga "Rotate" amalini tanlashingiz kerak bo'ladi. Bu amal orqali, obyektni ko'rish uchun kerak bo'lgan aylanma o'zgarishi tizimini belgilashingiz mumkin.
Keyin, aylanma o'zgarishi markazida aylanishning bosqichini va yo'nalishini aniqlang. Misol uchun, obyektning markazidan o'tkazilish nuqtasi bo'yicha aylanish burchagi va aylanish yo'nalishi belgilanadi.
Ko'chirish (Translation):
Obyektning koordinatalar o'zgarishi orqali obyektni ko'chirish uchun, dasturga "Move" (ko'chish) amalini tanlashingiz kerak bo'ladi. Bu amal orqali, obyektni o'zgarishi kerak bo'lgan bosqichlarni aniqlash va yangi joyini belgilash mumkin.
Kerakli ko'chirish yo'nalishini (x, y va z o'qlarida) aniqlang va obyektning yangi joyini belgilang.
O'lchamlarni o'zgartirish (Scaling):
Obyektni o'lchamini o'zgartirish uchun, dasturga "Scale" (o'lcham) amalini tanlashingiz kerak bo'ladi. Bu amal orqali, obyektning o'lchamini o'zgartirish uchun kerak bo'lgan faktorni belgilash mumkin.
Obektning o'lchamini o'zgartirish uchun, o'lchamni sozlash koordinatalarini aniqlang va so'ng, yangi o'lchamini belgilang.
1. Aylanish bo'yicha qiymatlar: Koordinatalar, burchaklar yoki boshqa xususiyatlarni o'zgartirish uchun belgilangan aylanish qiymatlari o'zgarishiga ega bo'lishingiz mumkin. Bu, obyektni to'g'ri joylashish, o'girilish, yoki o'rtacha markaz o'qiga nisbatan aylantirish uchun juda foydali bo'ladi.
2. Manzil qiymatlari va qo'llanmalar: Manzil qiymatlari, obyektni biror bir nuqta yoki koordinatga ko'chirishga yordam beradi. Qo'llanmalarni ishlatish orqali, obyektni biror joyga yo'nalish uchun kerakli yo'nalishni aniqlashingiz mumkin.
3. O'zgarishlarni joylashtirishning qulay usullari: Ba'zi dasturlar, obyektlarni aylantirish, ko'chirish va o'lchamini o'zgartirishni osonlashtirish uchun qulay qo'llanmalar va algoritmalar taklif etadi. Masalan, "Snap" yoki "Grid" qo'llanmasi orqali obyektni qayta joylashtirishning qulay usullarini taqdim etadi.
4. Obyektlarni alohida qismga ajratish: Agar kerak bo'lsa, obyektlarni ajratish va ularning alohida qismlarga bo'linishi mumkin. Bu, ularni mustaqil ravishda boshqarish, tahrirlash va animatsiya qo'llanilishini osonlashtiradi.
5. Skalalash holatlari va ma'lumotlar qatorlarini o'zgartirish: Ba'zi dasturlar, obyektga qo'shimcha ma'lumotlar qo'shish, o'zgartirish va o'chirish imkoniyatini taqdim etadi. Bu, obyektni detallanganroq yoki boshqa dastur va tizimlar bilan birlashtirish uchun juda foydali bo'ladi.
|
-rasm. Chiziqning bog‘lanish nuqtasi

|
-rasm. Chiziqning bog‘lanish nuqtasi
|
bet | 9/22 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #248522 |
Bog'liq Saidov Saidnazarbek 13-rasm. Chiziqning bog‘lanish nuqtasi
Bu so‘rovga ham dastlabki nuqtaning koordinatalarini kiritgan kabi kursorni ekranning istalgan joyiga qo‘yib ixtiyoriy o‘lchamdagi chizma yoki X2, Y2 yoki X2i, U2i koordinatalarini kiritilsa (masalan, 100 mm) ekranda kesma paydo bo‘ladi.
Muloqatlar darchasida ikkinchi to‘g‘ri chiziqni chizish uchun navbatdagi nuqtani kiritishni so‘raydi. Bunday nuqtalarni ketma-ket kiritib, ko‘plab kesmalarni ketma-ket o‘tkazish mumkin. Kesma chizish buyrug‘idan chiqish uchun “Enter” yoki “ESC” tugmasini ketma-ket ikki marotaba yuklanadi. Ikkinchi va uchinchi kesmalarni o‘tkazgach, keyingi so‘rovda, qavs ichida “Замкнуть” – “Birlashtirish” yoki “Отменить” – “Bekor qilish” qo‘shimcha buyruqlari paydo boladi (14-rasm).
“Замкнуть” – “Birlashtirish” so‘zining bosh harfini terib, “Enter” yuklansa, oxirgi kesma uchi birinchi kesmaning boshlang‘ich nuqtasi bilan birlashib qoladi.
14-rasm. Chiziqni bekor qilish yoki birlashtirish
Birinchi “По слою” rang berish tugmasi yuklanadi: Shunda standart ranglar ro‘yxatini taklif qiluvchi darcha paydo bo‘ladi (15-rasm). Agar, ulardan bo‘lak boshqa rang tanlash lozim bo‘lsa, “Выбор цвета” tugmasi yuklanadi va boshqa ranglarni o‘ziga jamlagan “Rang tanlash” darchasi paydo bo‘lib, unda jamlangan turli xildagi ranglar taklif qilinadi (16-rasm).
Bu darchadan tanlangan rangni kursor yordamida yuklab, ketma-ket ikkita “OK” tugmalari yuklanib, uni standart ranglar ro‘yxatiga o‘tkaziladi. Shunda, “По слою” o‘rnida yangi rang tartib raqamining yozuvi paydo bo‘ladi.
15-rasm. Ranglar ro‘yxati 16-rasm. Ranglar raqami
Shunda, kesma chizig‘i tanlab olingan yo‘g‘onlikda tasvirlanib qoladi. Agar, tanlab olingan yo‘g‘onlik qiymati uchinchi “По слою” so‘zi o‘rnida yozilgan bo‘lsa, keyingi chiziladigan chiziqlar yo‘g‘onligi tanlab olingan yo‘g‘onlikda chiziladi. Bu yo‘g‘onlikdan chiqish uchun, tanlab olingan yo‘g‘onlik yuklanadi va ro‘yxatdan “По слою” so‘zi yuklanadi. Natijada, ekrandagi chiziqlar kompyuterda o‘rnatilgan standart yo‘g‘onlikka o‘tib qoladi.
Ikkinchi “По слою” (Типы линии) chiziq turlari tugmasi yuklanadi. Bu buyruqdagi chiziq turlarining ro‘yxati taklif etiladi (17-rasm). Agar, chiziqlarning boshqa turlari kerak bo‘lsa, ro‘yxatning eng pastida joylashgan “Другой” tugmasi yuklanadi. Shunda, ekranda “Chiziq turlari dispetcheri”ning darchasi paydo bo‘ladi. Undagi yuqori o‘ng tomonda joylashgan “Загрузить” qo‘shimcha buyrug‘i yuklanadi. Natijada, darcha o‘rtasida kompyuterga kiritilgan chiziq turlarining nomi va tasviri taklif qilinadi (18-rasm).
Undan istalgan chiziq turini, masalan “Dosh doot” yoki “Dosh doot 2” “Sichqon” bilan yuklanadi va “OK” tugmasi bosiladi.
17-rasm. Chiziq turlari 18-rasm. Chiziq nomi
Shunda, derazaning dastlabki ko‘rinishi paydo bo‘ladi va yana undagi
“OK” tugmasi yuklanadi;
Kesma ajratiladi;
“По слою” – chiziq turlari tugmasi yuklanadi va ro‘yxatdan chiziq turi tanlanib yuklanadi, shunda ekrandagi ajratilgan kesma tanlangan chiziq turida chizilib qoladi.
|
| |
Hisoblash mashinani rivojlanishidagi avloddan-avlodga o‘tishda nimalarni hisobga olish kerak?

Hisoblash mashinani rivojlanishidagi avloddan-avlodga o‘tishda nimalarni hisobga olish kerak?
Download
288,56 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
15.07.2024
Hajmi
288,56 Kb.
#267610
Download
288,56 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Hisoblash mashinani rivojlanishidagi avloddan-avlodga o‘tishda nimalarni hisobga olish kerak?
Download
288,56 Kb.
Matnni ko'rish
Foydalanilgan adabiyotlar - Kurs ishi mavzu: Autocad dasturida 3D obyektlarni yaratish va ularni tahrirlash jarayoni

|
Kurs ishi mavzu: Autocad dasturida 3D obyektlarni yaratish va ularni tahrirlash jarayoni
|
bet | 22/22 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #248522 |
Bog'liq Saidov Saidnazarbek
Mansurov Z.X., Nurmatov E.A. Kompyuterda loyihalash. O‘quvuslubiy majmua. -T.: TAQI, 2018.
Супрун А.С., Кулаченков Н.К. Учебное пособие. Изд-во НИУ ИТМО. С-Петербург, 2013.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.-T.: O‘zbekiston, 2017.
Elmurodov S.S., Raxmatillayeva Z.Z. Arxitekturaviy grafika va kompyuterda modellash. O‘quv qo‘llanma.-Т.:TAQI, 2018.
Jienbayeva N.K. Chizmalarni Auto CAD dasturining uch o‘lchamli funksiyalarini o‘rgatish metodikasi. O‘quv-uslubiy majmua.-T.:TAQI, 2013.
Курушин В.Д. Графический дизайн и реклама.-М.:ДМК Пресс. 2001.
Raxmanov J.M. Kompyuter dizayni va 3D modellashtirish. O‘quvuslubiy qo‘llanma.-T.:ToshDTU, 2021.
www.ziyo.net.
www.rewiew.uz.
www.kitobxon.uz.
www.rosdesign.com/design/slovarofdesign.htm.
http://www.multimediya.uz/e-kitob/index.php
www.ziyonet.uz
www.tdiu.uz
www.referat.arxiv.uz
|
| |
Dastur interfeysi, uskunalar paneli

|
Dastur interfeysi, uskunalar paneli
|
bet | 6/22 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #248522 |
Bog'liq Saidov SaidnazarbekDastur interfeysi, uskunalar paneli
AutoCAD dasturi dastlab ishga tushirilganda, ishchi muhitda kerakli panellarni tanlab ekran hududida joylashtirib chiqish tavsiya etiladi. Panellar ro‘yxatini “Standart asboblar paneli”dagi ixtiyoriy panelning chetgi qismi ustiga sichqonchaning o‘ng tugmasini bosib chiqarish mumkin. Dastur interfeysi quyidagi tartibda jihozlanadi (5-rasm).
5-rasm. Dastur interfeysi
AutoCAD dasturining ishchi stoliga quyidagi elementlar kiradi:
Birinchi navbatda ekranning eng yuqorigi qismida joylashgan menyular qatori haqida umumiy ma’lumot beriladi (6-rasm).
“Файл” – fayllar bilan ishlash menyusi;
“Правка” – grafik maydon qismlarini tahrir qilish menyusi; 3) “Bид” – ekranni boshqarish buyruqlarining menyusi. Varaqdan modellar fazosiga o‘tish, monitor ko‘rsatkichlarini boshqarishda kerakli asboblar panelini va boshqa buyruqlarni o‘rnatadi;
“Bcтaвкa” – ilovadagi va tashqi obyektlarni bloklarga qo‘yishni ta’minlash menyusi;
“Формат” – qatlamlar bilan ishlashni, rang va chiziq turlari, matn va chiziqlar uslubini, o‘lchamlarini boshqarishni, chizmaning chegaralarini aniqlash kabi buyruqlarining menyusi;
“Инструменты” – ekrandan foydalanishda tizimlarni boshqarish buyruqlari menyusi. Ular yordamida muloqot oynasidan foydalanib, chizma ko‘rsatkichlarini o‘rnatish kabi buyruqlar bajariladi;
“Рисовать” – turli shakllarni chizish va hajmini o‘zgartirish kabi buyruqlarni bajaradi;
“Размер” – o‘lcham qo‘yish va ularning ko‘rsatkichlarini boshqarish buyruqlari;
“Изменить” – chizma elementlarini o‘zgartirish – chizmani va undagi yozuvlarni tahrir qilish buyruqlari; 10) “Express” – servis xizmatini ko‘rsatish;
“Окно” – bir vaqtda foydalanishda bo‘lgan axborotlarni fayldan faylga o‘tib ularni ochadi;
“Справка” – AutoCAD dasturi haqida yangi foydalanuvchilar uchun to‘liq ma’lumot olinadi.
Standart asboblar paneli asosiy menyu ostida joylashgan. Asboblarning standart panelida ko‘p foydalaniladigan menyu buyruqlarining maxsus tugmachalari joylashtirilgan (7-rasm).
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 6/7 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #153502 |
Bog'liq Grafik muharrirlarida sodda tasvirlar yaratish mavzusini o’qitishFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-son Farmoni bilan tasdiqlangan ‘2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi’
2. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yerlarni muxofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish borasida nazoratni kuchaytirish, geodeziya va kartografiya faoliyatini takomillashtirish, davlat kadastrlari yuritishni tartibga solish chora-tadbirlari to’g’risida” gi 2018 yil 8 fevraldagi PF-5065 sonli farmoni.
3. B. Boltayev, A. Azamatov, A. Asqarov, M. Sodiqov, G. Azamatova. Informatika
va hisoblash texnikasi asoslari. 8-sinf uchun darslik. – T.: ‘O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi’ Davlat ilmiy nashriyoti, 2015.
4. B.J.Boltayev va boshqalar “Informatika va hisoblash texnikasi asoslari” Cho’lpon 2015-yil.
5. С. Симонович, Г. Евсеев. Общая информатика. Учебное пособие для средней
школы. 5–9 класс. – М., 2009.
INTERNET-RESURSLAR
1. www.rtm.uz
2. www.ziyonet.uz
Andijon davlat universiteti
Axborot texnologiyalari va kompyuter injinering fakulteti
5110700 – Informatika o‘qitish metodikasi ta’lim yo‘nalishi
501-guruh talabasi Qamchibekova Umidaning
“Grafik muharrirlarida sodda tasvirlar yaratish mavzusini o’qitish metodikasi”. mavzusidagi kurs ishiga
RAHBAR XULOSASI
Bugun mamlakatimizda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini davlat boshqaruvi, iqtisodiyot tarmoqlari, ijtimoiy soha va kundalik hayotga izchil joriy etish bo’yicha keng ko’lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shu sababdan hozirgi kunda dasturlash tillarini yuqori saviyada o’rganish, yangi imkoniyatlari bilan tanishish va amaliyotda qo’llay olish uning imkoniyatlaridan to’laqonli foydalanish bugungi kunda korxona xodimlari, o’qituvchi va talabalar, shu soha bilan shug’illanuvchi mutaxassislar, dasturchilar oldida turgan eng muhim va asosiy vazifalardan biridir. Shu ma’noda xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitar-gigiyena talablari “Grafik muharrirlarida sodda tasvirlar yaratish mavzusini o’qitish metodikasi”. mavzusini o’rgatish informatika va axborot texnologiyalari oldida turgan muammolaridan biridir.Ushbu fikrlardan ma’lum bo’ladiki, tanlangan kurs ish “Grafik muharrirlarida Paint dasturida sodda tasvirlar yaratish” tushunchasi juda kerakli mavzu hisoblanib. Ta’lim yo’nalishi sohasidagi masalalarni yechishda, tajriba natijalarini qayta ishlashda, hozirgi kundagi insonlarni o’yga solib turgan muammolarni hal etishda, turli sohalarda meditsina, biznes, qurilish va boshqa bir qancha sohalarda insonlarni qo’l mehnatini va ko’p vaqtini olib kelayotgan ishlarni tez va oson eng asosiysi mukamal hal etishda dasturlashdan foydalanish hozirgi davr talabi hisoblanadi.
Qamchibekova Umidaning kurs ishi mavzusini mustaqil ravishda bajarganligi,internet ma’lumotlaridan keng foydalanganligini hisobga olib, ushbu kurs ishini ijobiy bahoga himoya qilishiga ishonch bildiraman.
|
| |