nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tayanch so‘z va iboralar - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R....

88
ma’lumotimanbalari, ekskursiya mavzusiningasosiyvaindividualmatni,
mantiqiy
o‘tishlar, «gidportfeli».
Mustaqil ishlash uchun savollar:
1. Yangi ekskursiya mavzusini tayyorlash bosqichini tushuntiring.
2. Ekskursiya xizmatining maqsadini belgilashda nimalarga e’tibor qaratish
lozim?
3. Mantiqiy o‘tishlarga misollar keltiring.
4. «Gid portfeli» ning mohiyatini tushuntiring.
5. Viloyatingiz bo‘ylab o‘tkazish mumkin bo‘lgan 3 ta ekskursiya
mavzusiga misollar keltiring.
Amaliy mashg‘ulotlarga tayyorgarlik ko‘rish uchun topshiriqlar:
Topshiriqlarni kichik guruhlarga bo‘lingan holda bajaring. O‘zingiz
uchun
qiziq bo‘lgan ekskursiya mavzusini tayyorlang. Uning mavzusi,
maqsad va
vazifasi, nomini aniq belgilang. «Gid portfeli» uchun zaruriy ko‘rgazmali
vositalarni o‘qituvchi bilan muhokama qiling.
Test savollari:
1. Ekskursiya xizmatini tayyorlash bu:
a)shahar va hududlarning ekskursiya imkoniyatlaridan kelib chiqib,
turistik
korxonaning doimiy mijozlari ehtiyojiga asoslangan holda,
ekskursiyaga yangi
mavzular ishlab chiqishdir.
b)vatanparvarlik, mehnatni sharaflash,
estetik va ekologik tarbiya, shahar
tarixi va uning davlat iqtisodiyotiga qo‘shgan hissasini o‘rganish, o‘lka
tabiati
bilan tanishish va boshqalar bo‘lishi mumkin.
d) vaqtinchalik bo‘ladigan mamlakatda sayohatchilarni sayyohlik resurslari
bilan tanishtirish maqsadidagi faoliyatni tashkillashtirish bo‘lib, bunda joylashtirish
yuzasidan xizmat ko‘rsatish nazarda tutilmaydi.
89
e)o‘z davlati chegarasi doirasida doimiy yashovchi
fuqarolarni vaqtinchalik
tashrif buyuruvchi joyda (to‘lanadigan faoliyatsiz) turistik maqsadlarda sayohat
qilishga aytiladi.
-rasm. Ekskursiya xizmatining to‘liq vaqti

79
4.2. Ekskursiya xizmatining maqsadi, vazifasi va
mavzusini aniqlash
Yangi ekskursiya xizmatini tayyorlash jarayoni uning aniq maqsadini
belgilashdan
boshlanib,
mualliflarga
keyinchalik
ekskursiya
xizmatinitashkillashtirishga yordam beradi. Gidning hikoyasi hamushbu maqsadga
bo‘ysunadi.Ekskursiya xizmatining bir nechta maqsadlarini sanab o‘tamiz:
ekskursantlarni vatanparvarlik
ruhida tarbiyalash, ijtimoiy foydali mehnatga
chorlash, boshqa millatlar madaniyatiga hurmat hissini uyg‘otish, estetik tarbiya,
dunyoqarashni
kengaytirish, ilm-fan va madaniyat to‘g‘risida qo‘shimcha
ma’lumotlar berish va boshqalar.
Bir xil ekskursiyalar bo‘lmaydi, ular eng avvalo mavzusi bilan farqlanadi.
Mavzu biror nimaning mazmuniga tegishli tushunchadir. Ekskursiya xizmatining
mavzusi ob’ektni ko‘rsatish va hikoya qilishning predmeti hisoblanadi.
Ekskursiya xizmati mavzusi uning mazmunini qisqa va lo‘nda ifodalaydi.
Mavzuni tanlash potensial talabga, aniq buyurtmagamaqsadli yo‘naltirilgan bo‘lishi
mumkin.
Mavzu
ekskursiyaxizmatining
ob’ekti
va
mavzuostilarnibirlashtiruvchinegiz hisoblanadi. Ijodiy guruh ekskursiya xizmatini
tayyorlash jarayonida ob’ektlarni mavzuga oid ma’lumotlar bilan solishtiradi.
Ob’ektlar
tanlash masalaning bir tomoni, mavzuni to‘liq va ishonchli yoritib
beruvchi aniq ma’lumotlarni topish ham muhimdir. Ishchiguruhning ko‘p oylik
mehnati
natijasida
yangi
mavzudagi
ekskursiyaxizmatitayyor
bo‘ladi.
Ekskursiyaxizmati mavzusi ob’ektlarni ko‘rsatish va mazmunli hikoya qilish bilan
uzviy bog‘langan bo‘ladi va uning mazmunini boyitadi. Ekskursiyaxizmatining
tarqoq
qismlarini mavzu birlashtiradi, ob’ektni qanday ko‘rsatish va qaysi
ma’lumotni hikoya qilish kerakligiga yo‘naltiradi.
Ba’zi ob’ektlarni bir nechta ekskursiya xizmatlarida ko‘rsatish mumkin.
Masalan,Samarqand viloyatidagi «Registon» maydoni haqida ekskursiya xizmati
mavzusidan
kelib chiqib, turli hajmda ma’lumotlar berish mumkin. Guruh
80
harakatlanadigan yo‘l ustidan ekskursiya xizmatining mavzusiga tegishli
bo‘lmagan ob’ektlar «chiqib turadi». Ushbu ob’ektlar haqida ma’lumotlar qiziqarli
bo‘lishi mumkin, lekin yoritilayotgan mavzu uchun ikkinchi darajali bo‘ladi va gid
ular haqidagi savollarga faqatgina qisqa javob beradi.
Har bir mavzu kichik
mavzuostilardan tashkil topadi. Mavzuostilar to‘liq va mantiqiy tugallangan
bo‘lishi lozim.
Islandiya - N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika

118
maktabda mavjud turli uslublar va resurslardan optimal tarzda
foydalanish uchun mas’uldir. Undan tashqari, u maxsus mashg‘u-
lotlar o‘tkazishi, fan o‘qituvchilari bilan birgalikda ta’limning indi-
vidual dasturlarini yaratishi mumkin. Undan tashqari, umumta’lim
maktablari maxsus maktablardan ham yordam olishi mumkin.
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 64

Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari
|
Asoslarning qisqa tasnifi - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Asoslarning qisqa tasnifi
1. Jelatin-glitserinli asos DF XI sonida keltirilgan va 1qism jelatin,5qism glitserin va 2 qism tozalangan suvdan iborat. Ko‘pincha vaginalshamchalar quyush usuli bilan olishda qo‘llanladi;
2. PEO asosi - etilenoksidining polimerizatsiya usulida olingan, suvda yaxshi eriydi, efirda erimaydi. Asosning tarkibi: PEO 1500 va PEO 2000, bu asosda papaverin, belladonna shamchalari tayyorlanadi. Yana PEO 4000 (VFS 42-110-72)si ham bor, anestezin, belladonna, ixtiol bilan tayyorlanadi.
3. Paxta moyini 5% T-2 saqlagan gidrogenizatida fitolaka va temirdan 0,5 dan olib shamchalar 30 dona tayyorlash mumkin. Texnologiyasi: asosni suv hammomida 36-38 0C haroratida eritib, unga oldin temir spirtli eritmasidan 60 tomchi, keyin fitolaka tinkturasidan 600 tomchi solib tayyorlanadi. Tinkturani asosga qo‘shishdan oldin, uni suv hammomida bo‘g‘lantirish lozim.
|
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 50

− USB kalitlar – kompyuterning USB-portiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanuvchi
qurilma bo‘lib, tarkibida mikroprosessor o‘rnatilgan kalit va o‘qish qurilmasi
mavjud;
−
iButton elektron tabletkalari
. Ba’zida, Touch Memory deb ham ataladi;
− kontaktsiz radiochastota identifikatorlari – RFID– radiometkalar.
Sinxron
dinamik
qurilmalar
vaqtning
o‘zgarmas
oralig‘ida
parol
generatsiyalaydi. Serverdagi va tokendagi tizim vaqtlari sinxronlanishi lozim.
Asinxron dinamik qurilmalar qandaydir hodisa (m
asalan, serverdagi va
tokendagi
tugmalar
bosilganida
)
sodir
bo‘lganida
navbatdagi
parolni
generatsiyalaydi. Sinxron va asinxron qurilmalar generatsiyalovchi parol
identifikatsiyani, kiritiluvchi PIN-kod yoki parol esa autentifikatsiyani taminlashi
mumkin. Undan tashqari, bunday tizimlar, foydalanuvchi ismidan foydalanib, ikki
omilli autentifikatsiyani tashkil etishi mumkin.
So‘rov-javobli kurilmalar autentifikatsiyaning nomdosh mexanizmini
amalga oshiradi. Mijoz (
kalit
) so‘rovni boshlaydi, autentifikatsiya vazifasini
bajaruvchi server javob sifatida qandaydir psevdo tasodifiy kodni yoki iborani
generatsiyalaydi va kalitga uzatadi. Olingan ma’lumotlar asosida elektron qurilma
o‘rnatilgan algoritm bo‘yicha javobni hisoblaydi va serverga qayta jo‘natadi.
Server kalitda amalga oshirilgan algoritmni biladi va mijozdan kelgan javobning
to‘g‘riligini tekshiruvchi autentifikatsiya amalini bajaradi.
Joylashtirish, yo'l-yo'riq va chizish

yuqoriga-pastga harakatga esa sichqonchani foydalanuvchidan uzoqlashtirish orqali erishiladi.
Sichqoncha faqat korpus ichidagi to'pning nisbiy harakati haqida ma'lumot beradi: uni stoldan
jismoniy ko'tarish va kursorni harakatlantirmasdan boshqa joyga qo'yish mumkin.
Buning
afzalligi shundaki, sichqoncha kamroq jismoniy joy talab qiladi, lekin yangi boshlanuvchilar
uchun kamroq intuitivdir. Sichqoncha stol ustida o'tirgani uchun uni harakatlantirish oson va
foydalanuvchilar qo'l charchoqlarini
boshdan kechirmaydilar, garchi atrof-muhitning bilvosita
tabiati qo'l-ko'zni muvofiqlashtirish muammolariga olib kelishi mumkin. Biroq, sichqonchaning
asosiy afzalligi shundaki, kursorning o'zi kichik va displeyni yopmasdan osongina boshqarilishi
mumkin.
Sichqoncha taxminan 1964 yilda Duglas S. Engelbart tomonidan ishlab chiqilgan va
birinchi prototipning fotosurati rasmda ko'rsatilgan. 2.6. Buning uchun ish stoli bo'ylab sirpanib,
x - y koordinatalarini kompyuterga uzatuvchi ikkita g'ildirak ishlatilgan. Tana yog'ochdan
o'yilgan bo'lib, g'ildiraklardan biri ochilib, shikastlangan. Asl dizayn aslida zamonaviyroq
zamonaviy versiyalarga nisbatan bir qator afzalliklarni taqdim etadi: uni faqat bitta g'ildirak stol
bilan aloqa qiladigan tarzda egib, siz vertikal yoki gorizontal harakatlanishni olishingiz mumkin.
Bundan tashqari, bugungi kunda tez-tez ishlatiladigan katta ekranlarda
kursorni siljitish
muammosini gorizontal g'ildirakni aylantirish uchun bilagingizni silkitish orqali hal qilish
mumkin. Keyin sichqonchani ish stoliga qo'yib, uni belgilangan joyda to'xtatmaguningizcha,
sichqoncha ko'rsatkichi sizning qo'shimcha harakatlaringizsiz ekran bo'ylab harakatlanadi.
2.6-rasm. Birinchi sichqoncha. Surat Duglas Engelbart va Bootstrap institutidan olingan.
Optik sichqonlar mexanik sichqonlarga qaraganda boshqacha
bag'ishlash imkonini beradi. Noyob qurilma, oyoq sichqonchasi universal qabulni topa olmadi!
Qizig'i shundaki, oyoq pedallari musiqa asboblari, jumladan, pianino,
elektr gitara,
organlar va barabanlarda, shuningdek, mexanik uskunalarda, jumladan avtomobillar, kranlar,
tikuv mashinalari va sanoat boshqaruvlarida keng qo'llaniladi. Demak,
bu printsipial jihatdan
yaxshi fikr ekanligi aniq. Ikki narsa ularning kompyuter uskunalarida foydalanishni cheklaydi
(simulyatsiya va o'yinlardan tashqari). Ulardan biri ish muhitida oyoq pedallarining amaliyligi:
stol ostidagi pedallar tasodifan bosilishi mumkin, oyoq pedallari bo'lgan noutbuklar shunchaki
noqulay bo'ladi. Ikkinchi savol - amalga oshirilgan nazorat turi. Jismoniy interfeyslardagi
pedallar birinchi navbatda bir yoki bir nechta bir o'lchovli analog boshqaruvni boshqarish uchun
ishlatiladi. Ehtimol, ko'proq ixtisoslashgan interfeyslarda oyoq bilan boshqariladigan mos
keladigan boshqaruv elementlari kengroq va samaraliroq qo'llanilishi mumkin.
Q=QQ/-S/
Q - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

albatta hajm-o‘lchovli idishlar yordamida og‘irlik hajm usulida tayyorlanadi. YOki erituvchi
miqdori oldindan hisoblab olinadi. Bu hisoblashda moddani hajm oshishi koeffitsenti, ya‘ni 1 g
modda eriganda eritma hajmining ko‘payish miqdori hisobga olinadi. Eritma solishtirma
og‘irligini hisobga olib ham hisoblash mumkin. 3% va undan ortiq quruq modda saqlagan eritma
tayyorlashda, moddani o‘lchab olingan suvda eritish to‘gri bo‘lmaydi, chunki modda erishi
natijasida suyuqlik hajmini ko‘payishi ko‘rsatilgan normadan oshib ketadi. Bu holda hajm
o‘lchov asboblari bo‘lmasa, albatta modda hajm oshishi koeffitsenti yoki eritmani solishtirma
og‘irligi hisobga olinishi kerak va o‘zbekiston Respublikasi Soglikni saqlash vazirligining 29
dekabr 2002 yil 582-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan «Dorixona muassasalarida suyuq dori
turlarini tayyorlash buyicha qo‘llanma» ga asosan suyuq dorilar og‘irlik - hajm usulida
tayyorlanadi.
AutoPreview and Preview Pane in Calendar

Users can more easily manage a full day of appointments and meetings with the new AutoPreview view in the Outlook 2000 Calendar. In the day, week and month calendar views, users can see details of an appointment (the first 256 characters) without opening the item. Word-wrapping in these views allows immediate viewing of multiple appointments.
Users also have the option of displaying Preview Pane in the Calendar, which allows them to view the content of the currently selected appointment, including text formatting, attachments and hyperlinks.
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 65

yuborishga qaratilgan zararli xatti-harakatlarga ega dasturiy ta'minot . Bunday
xatti-harakatlar zararli dasturlarda ham, qonuniy dasturlarda ham bo'lishi mumkin;
-
rootkits
: - bu odatda zararli, kompyuterga yoki uning dasturiy ta'minotining
boshqa yo'l bilan ruxsat etilmagan qismiga (masalan, ruxsatsiz foydalanuvchiga)
kirishni ta'minlash uchun mo'ljallangan va ko'pincha uning mavjudligini yoki
mavjudligini maskalash uchun mo'ljallangan kompyuter dasturlari to'plami;
-
backdoors
: zararli dasturiy kodlar bo‘lib, hujumchiga autentifikatsiyani
amalga oshirmasdan, aylanib o‘tib tizimga kirish imkonini beradi, masalan,
ma’mur parolisiz imtiyozga ega bo‘lish;
-
mantiqiy bombalar
: zararli dasturiy vosita bo‘lib, biror mantiqiy shart
qanoatlantirilgan vaqtda o‘z harakatini amalga oshiradi;
-
botnet
: Internet tarmog‘idagi obro‘sizlantirilgan kompyuterlar bo‘lib,
taqsimlangan
hujumlarni
amalga
oshirish
uchun
hujumchi
tomonidan
foydalaniladi;
-
ransomware
: mazkur zararli dasturiy ta’minot qurbon kompyuterida
mavjud qimmatli fayllarni shifrlaydi yoki blokirovkalab, to‘lov amalga
oshirilishini talab qiladi.
Gomeopatiya surtmalar texnologiyasi

Gomeopatiya surtmalar texnologiyasi
Gomeopatik surtmalar, asosan XI DFning 2 qismdagi "Surtma dorilar" moddasiga binoan tayyorlanadi. Bunda dori moddalarning fizik-kimyoviy xususiyati, asosda yoki suvda erishini hisobga olgan holda texnologiya tanlanadi. Ma’lumki, dori moddalarni asosga kiritilishi bo‘yicha 3 guruhga bo‘lish mumkin:
1. Asosda eriydigan moddalar bo‘lsa, oldin ular shu asosda eritiladi. Misol qilib tumovga qarshi surtma dorini keltiramiz:
Tarkib:
Mentolum
Oleum evkaliptum 10,0 dan
Vazelin 1000,0
Tayyorlanishi: suv hammomida vazelin eritiladi va issiq vazelinga /45-500 S/ mentol qo‘shiladi, erib ketgandan keyin evkaliptum moyi qo‘shiladi.
2. Suvda eriydigan dori moddalar kam miqdordagi suvda eritiladi. Atsidum nitrikum 10% surtmasini misol sifatida keltirish mumkin. Atsidum nitrikum 10% 1x dan surtma tayyorlash uchun, avval nitrat kislotasining 25% ligidan 10 qismi 15 qism tozalangan suv bilan aralashtiriladi. So‘ng tayyor bo‘lgan 1x dan 10 qism olib 9 qism lanolin va 81qism vazelin qo‘shiladi. Surtma yiringli yaralar, lishay, terini bichi-lishida ishlatiladi. Birlamchi gomeopatik tinktura va esensiyalardan emulsiya turidagi surtmalar tayyorlanadi. Buning uchun isitilgan hovonchada tinkturalarni spirti uchiriladi, keyin lanolin vazelinli asos qo‘shiladi.
3. Suvda ham, asosda ham erimaydigan dori moddalarni eritilgan asos-ning bir qismida dori modda yaxshilab eziladi, maydalanadi, chunki qancha qattiq dorivor modda mayda / kata-kichikligi mikronda o‘lchaniladi/ bo‘lsa shuncha surtmaning terapevtik ta’siri, faolligi yaxshi bo‘lishi ma’lum.
Misol tariqasida quyidagi gomeopatik surtmalarni keltirish mumkin:
1. Atsidum salitsilikum 3%
2. Atsidum benzoikum 2%
3. Grafites 1%
4. Sulfur sublimatum 10%
Shu surtmalarni tayyorlashda X1 DFdagi umumiy qoidalariga rioya qilamiz. Agar surtmada qattiq dori moddaning DMning konsentratsiyasi 5% dan kam bo‘lsa (1,2,3 misollar), unda Deryagin qoidasi bo‘yicha dori modda yarmicha asosga yaqin bironta suyuqlik bilan maydalanadi. Asos sifatida vazelin olsak, demak vazelin moyini olish mumkin. Salitsil kislota uchun 1,5g, benzoy kislota1g, grafitga- 0,5g yordamchi suyuqlik olinadi. Dori moddaning konsentratsiyasi 5% va undan yuqori bo‘lsa, u hovonchada eritilgan asosning ozgina qismi bilan maydalanadi.
|
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev - bet 139

259
XIX asr oxiriXX asr boshlarida Farg‘ona vodiysida do‘ppining
bir nechta
turlari mavjud bo‘lgan. 1940-1950yillarda iroqi nusxa do‘ppilari turli rangdagi
ipak bilan tikilgan bo‘lib, ularga gullar, qushlar va hayvonlar tasviri tushirilgan.
Erkaklar bunday do‘ppilarni bayram va to‘ylarda kiyganlar,
shuning uchun ham
ularni «kuyov do‘ppi», «navro‘z guli» deb ham atashgan.
12.6-rasm.
Qizlar do’ppisi.
Rivoyatga ko‘ra, do‘ppining tepa qismidagi to‘rtta gul erkaklar salomatligini
to‘rt tomondan himoyalab turar ekan.Chetlaridagi o‘n olti gul esa do‘ppi sohibi
yoki sohibasining oilasi katta va ahil bo‘lishi istagini bildirarkan.
Oq matoga
oppoq ipak bilan bezak berlishi erkaklar qalbi pokligi ramzi sanalgan. Shuning
uchun ham o‘zbek xalqi erkak kishining g‘ururi va diyonati uning do‘ppisida deb
bilishadi.
Keyinchalik ayollarning och kumushsimon rangdagi parchadan tikilgan to‘rt
qirrali do‘ppilarining yangi tipi paydo bo‘ldi, uning har bir bo‘lagida gullab turgan
butoqcha tasviri tikilgan. Toshkent va Farg‘ona vodiysida keng tarqalgan iroqi
nusxa do‘ppining naqsh mujassamoti
rang-barang gulli novdalar, ular orasidagi
yashil, ko‘k tusli qushcha (bulbullar) shaklidan iborat. Bunday shakl, ya’ni ochiq
fon Farg‘ona, shuningdek, Toshkent an’analariga to‘g‘ri keladi.
Do‘ppilarda boshqa hayvonlar-tog‘ kiyigi, chayon, qoplonga o‘xshash
tasvirlar ham tikilgan. Do‘ppilarning naqsh kompozitsiyalarida qator hollarda arab
yozuvi kashtaga uyg‘unlashib ketgan. Dono so‘zlar, samimiy tilaklar va hayotiy
260
iboralar do‘ppi kashtasining mazmuni va ifodaviy nafosatini teranlashtirgan. Bu
naqsh-yozuvlar bir vaqtning o‘zida ko‘zlarni quvontirish
hamda aqlni peshlash
uchun xizmat qilgan.
Tarmoq xavfsizligini ta’minlovchi vositalar

kirishlarni aniqlash tizimlari, oqimli antivirus, spamga qarshi yechim, kriptoshlyuz
va h. mavjud bo‘lishi mumkin.
NG firewall UTMga o‘xshash va portlar bo‘yicha filtrlash texnikasini,
suqilib kirishlardan ogohlantirish tizimlarini va ilovalar sathida trafikni filtrlashni
birlashtirish maqsadida yaratilgan.
Virtual xususiy tarmoqlar
. Virtual xususiy tarmoq (Virtual Private Network,
VPN)
deganda
ma’lumotlarni
inkapsulyatsiyalash
mexanizmlari,
hamda
qo‘shimcha autentifikatsiya, shifrlash, yaxlitlikni nazoratlash bazasida vaqtinchalik
himoyalangan aloqa kanalini yaratish yo‘li bilan uzatiluvchi ma’lumotlarni
himoyalash vositasi tushuniladi. Nomidan ko‘rinib turibdiki, VPNning asosiy
g‘oyasi
vaqtinchalik
(seans
davrida)
ma’lumotlarni
uzatish
uchun
inkapsulyatsiyalash, ya’ni bir sathning tarmoq paketini yuqori sathning yagona
paketiga birlashtirish yo‘li bilan himoyalangan tunnelni yaratishdan iborat. Aynan,
doimiy himoyalangan kanalni yoki ajratilgan liniyani ijaraga olishni tashkil etish
oldida, vaqtinchalik tunnelni tashkil etish imkoniyatining afzalligi namoyon.
Ma’lumotlar paketining yuqori sath paketiga inkapsulyatsiyasi esa
ma’lumotlarni shifrlash va ularning yaxlitligini nazoratlash talablarini osongina
qondirishga imkon beradi.
Virtual xususiy tarmoqlarni, asosan OSI-modeli sathlari va ulanish usullari
bo‘yicha tasniflash qabul qilingan. Ulanish bo‘yicha “nuqtanuqta” (“uzel-uzel”),
“nuqta-tarmoq” va “tarmoq-nuqta” usullari farqlanadi.
5.2-jadvalda virtual xususiy
tarmoqning eng ommaviy protokollari keltirilgan.
Oraliq nazorat - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

|
Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi Pdf ko'rish
|
bet | 423/436 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,28 Mb. | | #149752 |
Bog'liq farmatsevtik texnologiya 5
Oraliq nazorat
Oraliq nazorat ishchi o‘quv dasturining tеgishli bo‘limi
tugagandan
kеyin
talabaning
bilim
va
amaliy
ko‘nikmalarini baholash maqsadida o‘quv mashhulotlari
davomida o‘tkaziladi.
5
Sеmеstr davomida bir
marta o‘tkaziladi.
Yakuniy nazorat
Yakuniy nazorat turini o‘tkazish shaklini institutning
Markaziy uslubiy kеngashi bеlgilaydi va ta'lim yo‘nalishi
ishchi o‘quv rеjasida qayd etiladi hamda rеktor tomonidan
tasdiqlanadi.
(yozma, og’zaki, test)
5
Sеmеstr yakunida
tasdiqlangan jadval
asosida.
19-20 haftada
TALABALARNING NAZORAT TURLARIDA OLGAN BAHOLARNI JURNALDA
RASMIYLASHTIRISH QUYIDAGICHA AMALGA OSHIRILADI:
JN barcha baholari yigindisiga mustaqil ta‘lim bahosi qo‘shiladi va darslar soni+mustaqil ta‘lim
yig‘indisiga bo‘linadi va qiymatlar zarur hollarda yaxlitlanadi:
JN (baholar yig‘indisi) + TMI (baho): (18*+ 1**=19) = 4,7 yaxlitlanadi - 5
JN (baholar yig‗indisi) + TMI(baho): (18*+ 1** = 19) = 4,4 yaxlitlanadi - 4
* - dars soni; ** - mustaqil ta’lim.
Talabalarga semester davomida 1 marta ON o‘tkaziladi.
Talabaning tugallangan fan bo‘yicha o‘zlashtirish ko‘rsatkichini aniqlash uchun JN, ON va
YaNlarning o‘rtacha arifmetik qiymatlari yig‘indisini 3 ga bo‘linadi va qiymatlar zarur hollarda
yaxlitlanadi:
5 (JN) + 5 (ON) + 4 (YaN) = 14:3 = 4.6 yaxlitlanadi - 5
4 (JN) + 3 (ON) + 3 (YaN) = 11:3 = 3.3 yaxlitlanadi - 3
9. Asosiy va qo'shimcha o'quv adabiyotlar hamda axborot manbalari
Asosiy adabiyotlar
1. Maxmudjonova K.S., Shodmonova Sh.N., Shoraximova M.M., Rizaeva N.M. Farmatsevtik
texnologiya.-“Tafakkur nashriyoti”., darslik-Toshkent.-2013.
2. Miralimov M.M., Mamatmusaeva Z.YA., Abdullaeva X.K., Azimova N. “Farmatsevtik
texnologiya asoslari” fanidan amaliy mashg‘ulot uchun uslubiy qo‘llanma. Ibn Sino.- 2004,- 171
bet.
|
| |
-rasm. Juda erta akkord klaviaturasi (chapda) va uning harf kodlari (o'ngda)

bobida batafsilroq yoritilgan. Ko'p jihatdan jiddiyroq narsa tezlik chegarasi; daqiqada 25 dan
ortiq so'z yozish qiyin, bu munosib mashinistning tezligining yarmidan ko'p emas.
Qo'l yozuvining xilma-xilligi, klaviaturaga asoslangan yondashuv o'z muammolariga duch
kelishi mumkin bo'lgan holatlarda biz uni foydaliroq deb topishimiz mumkinligini anglatadi.
Bunday holatlar har doim matn kiritishning asosiy usuli sifatida qo'l
yozuvini tan olishga
asoslangan mutlaqo yangi tizimlarning rivojlanishiga olib keladi va ular odatiy tizim bilan juda
kam umumiylikka ega bo'lishi mumkin. Qo'l yozuvini aniqlashdan foydalanadigan qalamga
asoslangan tizimlar mobil hisoblash bozorida, ayniqsa kichik cho'ntak tashkilotchilari uchun juda
ko'p sotilmoqda. Bunday mashinalar odatda eslatma olish, eslatma olish va g'oyalarni chizish
uchun, shuningdek, kundalik, manzillar kitobi va organizator sifatida ishlatiladi. Qo'l yozuvini
aniqlashdan foydalanish klaviaturadan foydalanishga nisbatan juda ko'p afzalliklarga ega.
Qalamga asoslangan tizim kichik bo'lishi mumkin, ammo baribir
aniq va ulardan foydalanish
oson, kichik kalitlar esa juda zerikarli yoki hatto aniq foydalanish imkonsiz bo'lib qoladi. Xuddi
shunday, matnni qisqacha eskiz qilishdan diagramma chizishga o'tganimizda qalamga asoslangan
yondashuvni o'zgartirish kerak emas; qalam kiritish ham bunga juda mos keladi.
Tashkilotchilarning ba'zi modellari klaviaturadan butunlay voz kechishadi. Bunday
tizimlarda tizim bilan o'zaro ta'sir qilishning belgilarga asoslanmagan barcha turdagi boshqa
usullarini ko'rib chiqish kerak. Misol uchun, tizimga nima qilish kerakligini aytish uchun
buyruqlar o'rniga imo-ishoralarni aniqlashdan foydalanishga qaror qilishimiz mumkin, masalan,
uni o'chirish uchun so'z orqali chiziq chizish. Muhim jihat shundaki, dastlab klaviaturaga oddiy
muqobil sifatida ko'rilgan boshqa kiritish qurilmasi muqobil interfeys
dizaynlarining butun
doirasini va o'zaro ta'sir qilish uchun turli imkoniyatlarni ochadi.
Imzoni autentifikatsiya qilish. Qo'l yozuvini tanib olish, asosan, turli odamlarning qo'l
yozuvlari o'rtasidagi katta farqlar tufayli qiyin. Ushbu farqlar imzoni autentifikatsiya qilishda
afzalliklarga erishish uchun ishlatilishi mumkin, bunda maqsad imzoni o'qishdan ko'ra
foydalanuvchini identifikatsiya qilishdir. Shunga qaramay, insult haqida ma'lumotga ega bo'lsak,
bu juda oson, chunki
odamlar bir oz batafsilroq, ammo shunga o'xshash shaklda tuzilgan
imzolarni yaratishga moyil. Bundan tashqari, shaxs imzosining nusxasi bo'lgan qalbaki imzoning
ko'rinishini nusxalashi mumkin, ammo zarba naqshini takrorlay olmaydi.
Fan bo‘yicha talabalar bilimini baholash va nazorat qilish mezonlari

8. Fan bo‘yicha talabalar bilimini baholash va nazorat qilish mezonlari Talabalar bilimini baholash uchun JN, ON va YaN turlari 5 baholik tizimda amalga oshiriladi.
Talabalar bilimini baholash mezonlari Baholash usullari Ekspress testlar, yozma ishlar, og‘zaki so‘rov
Baholash mezonlari 5 (“a'lo”) baho: - talaba mustaqil xulosa va qaror qabul qiladi, ijodiy fikrlay oladi,
mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda qo’llay oladi, fanning
(mavzuning) mohiyatini tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda
fan (mavzu) bo‘yicha tasavvurga ega deb topilganda.
4 (“yaxshi”) baho: - talaba mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda qo‘llay
oladi, fanning (mavzuning) mohiyatni tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib
beradi hamda fan (mavzu) bo‘yicha tasavvurga ega deb topilganda.
3(“qoniqarli”) baho: - talaba olgan bilimini amalda qo‘llay oladi, fanning (mavzuning)
mohiyatni tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda fan (mavzu)
bo‘yicha tasavvurga ega deb topilganda.
2(“qoniqarsiz”) baho: - talaba fan dasturini o‘zlashtirmagan, fanning (mavzuning) mohiyatini
tushunmaydi hamda fan (mavzu) bo‘yicha tasavvurga ega emas deb topilganda.
Nazorat turlari Maks. ball O’tkazish vaqti
Joriy nazorat Laboratoriya mashhulotlarida faolligi, savollarga to‘g‘ri
javob bеrganligi,bеrilgan topshiriqlarni bajarganligi uchun
5 JN semestr davomida
ishchi o’quv dasturda
keltirilgan mavzular
bo’yicha talabaning
bilim va
amaliy
кo’nikmalarini baholash
maqsadida
har hafta o’quv
mashg’ulotlari davomida
o’tkaziladi
Mustaqil ta'lim
Tayyorlanishi - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

|
Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasiBog'liq farmatsevtik texnologiya Tayyorlanishi: hovonchaga 2,8 g qand kukuni solinadi va maydalanadi. Hovonchada
taxminan 0,2 g atrofida qand kukunidan qoldirib, qolganini qog‘ozga olib qo‘yiladi. Uning ustiga
0,2 g atropin sulfat trituratidan (1:100) qo‘shib aralashtiriladi, keyin oz-ozdan qolgan qand
poroshogi qo‘shib bir xil poroshok hosil bo‘lguncha aralashtiriladi. Tayyor poroshok 0,3 g dan
mumli qog‘ozga qadoqlanib, qog‘oz xaltachaga solinib, kerakli yorliqyopishtiriladi va
surguchlab, muhr quyiladi.
Yorliqqa: «Poroshok», «Extiyotlik bilan ishlatilsin», «Zahar», «Bolalardan ehtiyot qiling»
deb yoziladi. Retsept dorixonada qoldirilib, bemor qo‘liga «Signatura» yozib beriladi. Zaharli
modda tagiga qizil qalam bilan chiziladi va bir martalik hamda sutkalik miqdori tekshiriladi.
Yorliqlash:
-emblеma (ilonning zahri tomib turgan idish);
dorixona manzili;
dorxona nomi;
qo‘llanilishi (ichish, sirtga);
tayorlangan sana ;
saqlanish muddati ;
sеriyasi.
narxi ;
yozuv «Bolalardan saqlansin».
O‘ta zaharli eritmalar bеriladigan idishlar: «zahar» kalla va boldir suyaklarini kеsishgan
holatda tasvirlangan, «Ehtiyotlik bilan qo‘llang» yorliqlari bilan jihozlangan, shuningdеk zaharli
dori moddalarining nomlari Davlat tilida yozilgan va eritmaning kontsеntratsiyasi ko‘rsatilgan
bo‘lishi kеrak.
Dorixonada tayyorlangan, zaharli modda saqlovchi boshqa dori turlari «Ehtiyotlik bilan
qo‘llang» yorliqlari bilan jihozlangan bo‘lishi kеrak.
Narkotik va unga tеnglashtirilgan dori turlarini, shuningdеk «A» ro‘yxatiga kiruvchi
zaharli moddalarni qaytadan olish uchun (ko‘z tomchilaridan tashqari) - vrach bеmorga yangi
rеtsеpt yozib bеrishi shart.
7
Poroshoklarni sifatini tekshirish
Retseptning to‘g‘riligi.
Dori moddalar miqdori.
Tayyorlash texnologiyasi.
Poroshokning sochiluvchanligi.
Poroshokning bir xilligi.
qadoqlanishi.
Joylashtirilishi.
Jihozlanishi va xokazolar.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr

Biologiya (2) — копия cdr
Download
4,22 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/50
Sana
29.08.2024
Hajmi
4,22 Mb.
#270046
Download
4,22 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Biologiya (2) — копия cdr
Download
4,22 Mb.
Matnni ko'rish
- Ma‘ruza - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

moddalar eritmasi
Kollargol,
Kolloid eritma.
Mitsеllalar
1-100 nm
protorgol
eritmalari
Suspenziyalar
Oltingugurt va
Osilmalar.
Osilmalar
0,1-50 mkm
magniy
oksid
suspеnziyalari
Emulsiyalar.
Suv yoki moy zarrachalari
1-150 mkm
Moyli
emulsiyalar
Yuqorida
keltirilgan
eritmalar
birikmasidanIonlar,
molеkullar,
1-150 nm
Damlama,
tashqil topgan,
aralashsuyuqliqdagikattikzarrachalar
kaynatma
turdagi eritmalar
Suyuq dori shakllarining turlanishi erituvchi xossalariga ham bog‘liq.
Chin eritmalar tarkibidagi dori moddalarning o‘lchami, maydaligi jihatdan bu turdagi
eritmalar ion yoki molekula holida bo‘lgani uchun molekulyar dispersiyadagi yoki ion
dispersiyadagi sistemalar deb yuritiladi va ularning eritma tarkibidagi zarrachalari kattaligi 1 nm
dan oshmaydi. Bu eritmalarga: elektrolit bo‘lmagan dori moddalar (masalan glyukoza, shakar,
spirt) kiradi. Eritilgan mahsulot alohida kinetik energiyaga ega bo‘lgan molekula holida ajraladi.
Bir-biri bilan birlashgan agregat zarrachalar tarkibidagi molekula soni 2-3 molekuladan iborat va
undan oshmaydi. Ion dispersiyasidagi sistemalarda esa zarracha o‘lchami 0,1 nm dan oshmaydi.
Bu sistemaga elektrolit xossadagi dori moddalar (natriy xlorid, magniy sulfat, kaliy bromid,
kalsiy xlorid va boshk) kiradi. Erigan modda zarrachalari alohida ajralgan ion va ma‘lum bir
aniqlangan qismi molekula holida bo‘ladi. Chin eritmalarni elektron mikroskop yoki
ultramikroskopda qaralganda ham bir tusli (gomogen) holda ko‘rinadi. Ularning zarrachalari
oddiy filtrda ham, mikrofiltrda ham ajralmaydi. CHin eritmalar oson diffuziyalanadi.
Eruvchanlikni aniqlash usuli - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Eruvchanlikni aniqlash usuli. Aniq tortib olingan moddani o‘lchab olingan suyuqlikka
solinadi va 10 min. ichida 20±2°S da to‘xtovsiz chayqatiladi. Moddani hovonchada oldindan
maydalab olish mumkin. Sekin eriydigan moddalar suv hammomida 30°S gacha isitiladi. Faqat
kuzatish uchun ularni ham 20°C gacha sovutiladi va 1-2 min chayqatiladi.
7-Jadval Eruvchanlikjadvali 10 Belgilangan atamalar
1 g moddani eritish uchun kerak
bo‘lgan erituvchi (ml) miqdori
Juda oson eriydigan
1 ml gacha
Oson eriydigan
1 ml dan 10 ml gacha
Eriydigan
10 – 30 ml gacha
Ma‘lum qismda eriydigan
30 – 100 ml gacha
Kam eriydigan
100 – 1000 ml gacha
Juda kam eriydigan
1000 – 10 000 ml gacha
Amalda erimaydigan
10 000 ml dan ko‘p
Sekin eriydigan moddalar uchun erish sharoiti DF maqolalarida ko‘rsatiladi. Moddaning
eruvchanligi haroratga uzviy bog‘liq. Dorivor moddalarning asosiy qismi harorat ko‘tarilishi
bilan eruvchanligi oshadi. Lekin ayrim holda, aksincha, harorat ko‘tarilishi eruvchanlikni
pasaytiradi (masalan, aktinomitsinlar, kalsiy tuzlari).
Ayrim dori moddalari sekin eriydi, lekin eritish natijasida yuqori konsentratsiyali eritmalar
olish mumkin. Bunday moddalar erishini tezlashtirish maqsadida ularni isitish, eruvchi moddani
oldindan maydalab olish va aralashtirish mumkin.
Farmatsiya amaliyotida ishlatiladigan chin eritmalar keng tarqalgan bo‘lib, ularni eritishda
qo‘llangan erituvchiga qarab 2 guruhga bo‘linadi:
1. Suvdagi eritmalar.
10
Allen L., Ansel H. Pharmaceutical Dosage Forms and Drug Dilevery Systems he 10th
ed. Philadelphia-Baltimore-NY, 2014.(365 р)
Boshqa erituvchilarda erigan eritmalar.
Ularda erigan modda agregat holatiga qarab:
qattiq moddalarning eritmalari.
Suyuq moddalarning eritmalari.
Gazsimon moddalar eritmalari.
CHIN ERITMALAR - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

– "o‘xshashi o‘xshaydiganda eriydi". Amalda bu qoida, biron bir moddani eritish uchun
shunday erituvchi olinishi kerakki, ularning struktura tuzilishi o‘xshash bo‘lsin yoki bir-biriga
yaqin kimyoviy xossasi ega bo‘lishi kerak, deb tushuniladi.
Suyuqliklarni suyuqlikda erish darajasi turlicha bo‘ladi. Bir-birida juda yaxshi eriydigan
suyuqliklar bor (masalan, suv va spirt). Buning sababi molekulalar o‘rtasidagi o‘xshashlik. Bir-
birida ma‘lum qismda eriydigan suyuqliklar (masalan, efir va suv) va bir-birida amalda
erimaydigan suyuqliklar mavjud (benzol va suv). Qutbli va qutbsiz suyuqliklar ham ma‘lum bir
qismda bir-birida eriydi. Harorat ko‘tarilishi bilan suyuqliklarning bir-birida erishi kuchayadi.
Ko‘pincha ikki suyuqlik aralashmasi o‘ziga xos ma‘lum bir harorat bir-biri bilan cheklanmagan
miqdorda aralashib ketadi. (masalan fenol, suv aralashmasi 68-80° S da bir-biri bilan
cheklanmagan holda aralashadi). Bosimning o‘zgartirilishi erish jarayoniga ham ta‘sir qiladi.
Ichish uchun tayyorlanadigan eritma tarkibidagi erituvchi sifatida odatda tozalangan suv
olinadi. Tozalangan suv farmakologik indifferent suyuqlik hisoblanadi. Agar eritma tarkibidagi
suyuqlik dorixatda ko‘rsatilmasa, albatta tozalangan suv olinishi zarur.
Suv ham ma‘lum bir erituvchi xususiyatiga ega va u ma‘lum bir guruh dori moddalarni
ma‘lum bir qismda eritishi mumkin. Modda eruvchanligi deb, 100 g eritmani to‘yintirish uchun
kerak bo‘lgan moddaning gramm miqdoriga aytiladi. Dori moddalar eruvchanligi to‘grisidagi
ma‘lumot davlat farmakopeyasida va shu dori moddasini ifodalovchi ma‘lum texnik
ma‘lumotlarda keltirilgan. XI Davlat farmakopeyasida (1 tom, 176-bet) eruvchanlikni belgilash
uchun quyidagi atamalar qabul qilingan.
Rеtsеpt qabul qilish, dorilarni tayyorlash va bеrish

Dorixona№
Sana
Modda nomi
Miqdori
Tortdi va bеrdi
Qabul qildi va
tayyorladi
Farmatsеvt tomonidan olingan zaharli va narkogik modda darhol dori tayyorlash uchun
ishlatilishi, shu zahoti provizor-tеxnologga tеkshirish uchun bеrilishi lozim.
« Zaharli modda » sеyflarida zaharli moddalardan dori tayyorlash uchun ishlatiladigan
tarozilari, tarozi toshlari, hovoncha, silindr va voronkalar ham saqlanadi. Ularni tozalash, yuvish
farmatsеvt nazorati ostida alohida bajariladi.
Zaharli modda saqlovchi dori turlari dorini tеkshirgan shaxs tomonidan tamg‘alangan
va bеrilishiga qadar alohida qulflanadigan shkaflarda saqlanadi.
Agar rеtsеptda boshqa ingrеdiеntlar qatorida zaharli, narkotik yoki gangituvchi
moddalar yozilgan bo‘lsa, ularni alohida bеrish (tayyorlangan dori turi tarkibidan) man etiladi.
O‘ta zaharli eritmalar bеriladigan idishlar: «zahar» kalla va boldir suyaklarini
kеsishgan
holatda tasvirlangan, «Ehtiyotlik bilan qo‘llang» yorliqlari bilan jihozlangan,
shuningdеk zaharli dori moddalarining nomlari Davlat tilida yozilgan va eritmaning
kontsеntratsiyasi ko‘rsatilgan bo‘lishi kеrak.
Dorixonada tayyorlangan, zaharli modda saqlovchi boshqa dori turlari «Ehtiyotlik bilan
qo‘llang» yorliqlari bilan jihozlangan bo‘lishi kеrak.
Narkotik va unga tеnglashtirilgan
dori turlarini, shuningdеk «A» ro‘yxatiga kiruvchi
zaharli moddalarni qaytadan olish uchun (ko‘z tomchilaridan tashqari) - vrach bеmorga yangi
rеtsеpt yozib bеrishi shart.
Narkotik modda saqlovchi dori turiga rеtsеpt 5 kun davomida,
zaharli modda
saqlovchilar uchun esa 10 kun davomida yaroqlidir.
Etilmorfin gidroxlorid, kodеin, kodеin fosfat va etaminal natriy boshqa dori moddalari
bilan birgalikda shahar miqyosidagi (shahar yoki qishloq ma'muriy tumanlari) barcha
dorixonalar tomonidan shu hududda joylashgan davolash-profilaktika korxonalari ratsеptlari
bo‘yicha bеriladi.
Zaharli, narkotik dori moddalarini saqlovchi tayyor dori turlarini maxsus ruxsatnomasi
(litsеnziya) bo‘lmagan dorixona muassasalariga bеrish taqiqlanadi.
Dorixonadan vеtеrinariya davolash muassasalarining rеtsеptlari bo‘yicha, zaharli,
narkotik va unga tеnglashtirilgan dori vositalarini, shuningdеk shahardan tashqaridagi rеtsеptlar
bo‘yicha dorilarni bеrish man qilinadi.
Zaharli va narkotik moddalar saqlovchi dorilar rеtseptlari dorixonada qoldiriladi va
saqlanadi:
maxsus pushti blanklarda bеrilgan dorilar (narkotik moddalar saqlovchi)-5 yil;
zaharli modda saqlovchi dorilar - 1 yil mobaynida saqlanadi.
Saqlash muddati tugagach rеtsеptlar yo‘q qilinadi. Yo‘q qilish tartibi DAJ (Davlat
aktsionеrlik jamiyati) «Dori-darmon» tomonidan amalga oshiriladi.
Zaharli, narkotik
dori vositalarini bеrish, saqlash va hisoblash qoidalari mulkchilik
shaklining qandayligidan qat'i nazar barcha dorixonalarga taalluqlidir.
Zaharli, narkotik va psixotrop dori vositalarining saqlanishi, hisobi, rеtsеptga yozilishi

«Zaharli moddalar» ro‘yxatiga kiruvchi zaharli dori vositalari alohida mеtall shkaflarda
qulflangan holda saqlanishi lozim.
Zaharli moddalar saqlovchi va ish kuni davomida provizor-analitik yoki provizor-
tеxnolog stoli ustida turishi kеrak bo‘ladigan rеaktivlar ish jarayoni
tugagach qulflanadigan
shkaflarda saqlanishi lozim.
«Zaharli moddalar» ro‘yxatiga kiruvchi zaharli dori vositalari saqlanadigan sеyf va
shkafning ichki qismida, «zaharli moddalar» Venena yozuvi va bir
marotabalik hamda sutkalik
dozasi ko‘rsatilgan zaharli dori vositalarining ro‘yxati bo‘lishi lozim.
Zaharli dori vositalari saqlanadigan shtanglaslardagi yozuv qora fonda oq rangda bo‘lib
bir marotabalik va sutkalik dozasi ko‘rsatilgan bo‘lishi lozim.
Assistеnt xonasidagi zaharli va narkotik dori vositalari saqlanadigan sеyf kaliti ish
vaqtida provizor tеxnologda turishi lozim. Ish vaqti tugagach sеyf muhrlanadi yoki surguchlanadi,
kalit, muhr va surguch dorixona mudirida yoki dorixona buyrug‘iga ko‘ra saylangan javobgar
shaxsda turishi lozim. Narkotik dori vositalari saqlanadigan xonaning dеrazalari mеtall panjarali,
eshiklari tеmirdan bo‘lishi lozim. Ish tugagach bu xonalar javobgar
shaxs tomonidan yopib
muhrlanadi.
Narkotik dori moddalari saqlanadigan xonalar hamda sеyflar qo‘riqlanishi va kеchasiga
yoqiladigan signalizatsiyasi bo‘lishi lozim.
Ish jarayonida assistеnt xonasiga narkotik va o‘ta zaharli moddalar dorixona mudiri yoki
javobgar shaxs tomonidan bеriladi.
Dorixonalarda narkotik dori vositalarining zahirasi bir oylik talabdan
va shu dorixonaga
mo‘ljallangan umumiy kunlik tovar zahirasi normatividan oshmasligi kеrak.
Dorixonaning assistеnt xonasida narkotik moddalarni kеchasiga qoldirish mumkin
emas.
Zaharli, narkotik dori moddalari alohida raqamlangan, bog‘langan
va yuqori tashkilot
organlari boshlig‘i muhri bosilgan kitobda hisobga olinishi lozim.
Har oyning 1-sanasida dorixona mudiri zaharli va narkotik dori vositalarining haqiqiy
qoldig‘ini kitobdagi qoldiq bilan solishtirishi lozim. Tovar-matеrial boyliklarini invеntarizatsiya
qilishda (dorixona bo‘limida) zaharli, narkotik dori vositalarining haqiqiy qoldig‘i aniqlanadi va
bunga alohida invеntarizatsiya yozuvi tuziladi. Kitobdagi ma'lumotlardan
haqiqiy qoldiqni
aniqlashda chеklanishlar topilgan holda, dorixona mudiri bu haqida darhol yozma ravishda 3-5
kun ichida kеrakli izlanishlar olib boruvchi yuqori tashkilot organlarini ogohlantirishi shart.
O‘zbеkiston Rеspublikasida tibbiyot amaliyotida qo‘llashga ruxsat etilmagan zaharli,
narkotik moddalarni dorixonalarda saqlash man etiladi.
Zaharli va narkotik dori vositalari navbatchi dorixonalarda kеchasiga favqulodda tibbiy
yordam ko‘rsatish uchun kеrakli miqdorda, navbatchining alohida qulflangan shkafida qoldiriladi.
Smеna
tugagach, bu shkaf muhrlanadi yoki surguchlanadi.
Biologiya (2) — копия cdr - bet 4

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA
MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
TOSHKENT VILOYATI KASBIY TA’LIMNI
RIVOJLANTIRISH VA MUVOFIQLASHTIRISH
BOSHQARMASI
TOSHKENT VILOYATI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TEXNIKUMI
AXBOROT XAVFSIZLIGI
FANIDAN
FAN TA’LIM TEXNOLOGIYALARI
Maxsus fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev B
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.1.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
1.
Axborot xavfsizligi tushunchasi
2.
Axborot turlari
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja
asosida
bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
1-Mavzu
Axborot xavfsizligi tushunchasi
|
Biologiya (2) — копия cdr

Biologiya (2) — копия cdr
Download
5,73 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/192
Sana
07.06.2024
Hajmi
5,73 Mb.
#261392
Download
5,73 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Biologiya (2) — копия cdr
Download
5,73 Mb.
Matnni ko'rish
Biologiya (2) — копия cdr - bet 8

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.3.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha
o‘quv mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Axborotning qiymati
Iste'molchi qiymati tushunchasi.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni yoritib
beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli
kichik
ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
3-Mavzu
Axborotning qiymati Axborotning qiymati va
iste'molchi qiymati tushunchasi.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 14

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish
bosqichlari va
vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv natijalarini
va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar). Zarur bo‘lsa
javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar qiladi,
o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish shaklida
o‘tkazilishini va baholash mezomlarini ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd
etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor so‘rov
savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2.
Guruhlar
ishini
baholaydilar,
o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun
vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 6

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.2.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
1.
Axborot tizimi.
2.
Axborot tizimlarining turlari.
3.
Ma’lumotlar va ma’lumotlar bazalari.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni yoritib
beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli
kichik
ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining yo‘l
va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
2-Mavzu
X
avfsizlik va ximoya qilish informatika sohalaridan
biri.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 9

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga
qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi: Bo’riyev Bobur
|
| |