nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sun’iy idrok qo‘shini - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

|
Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar
|
bet | 76/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb tema Sun’iy idrok qo‘shini
Sun’iy idrok – ko‘plab askarlardan iborat katta qo‘shin. Kitob mualliflari inson va mashina simbiozidan muvaffaqiyatli foydalanayotgan tashkilotlar faoliyatini tahlil qilgan holda, bu qo‘shinning askarlari kimlar ekanini sanab o‘tishadi.
Sun’iy intellekt qachon maktab tizimiga joriy etiladi?
Katta ma’lumotlar. Sun’iy idrok tartibga solingan va tartibga solinmagan ulkan hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlaydi. O‘z navbatida, bu ma’lumotlar sun’iy idrok uchun go‘yoki yonilg‘i vazifasini o‘taydi. U qanchalik ko‘p ma’lumotni tahlil qilsa, shunchalik «aqllilasha» boradi.
Xususan, sun’iy idrok bir xil maromda, takroriylik asosida kechuvchi vazifalarni yaxshi uddalaydi. Bu kabi ishlar insonga zerikarli tuyulishi mumkin. Alohida yondashuv va hissiy ko‘nikmalar talab etilmaydigan bunday «zombi» vazifalarni inson o‘rniga sun’iy idrok bajara boshlasa, insonlarning ijodiy ishlar, qiziqarli mashg‘ulotlar bilan shug‘ullanishi uchun ko‘proq vaqt qoladi.
Sensorlar. O‘zgarishlar va atrof haqida ma’lumotlar jamlash uchun turli uskunalarga datchiklar o‘rnatiladi. Sensor inson faoliyatining ko‘plab sohalarida qo‘llanilsa ham, ular yig‘adigan katta hajmdagi ma’lumotlarni sun’iy idrokning o‘zigina qayta ishlay oladi. Ular «aqlli fabrikalar» va robototexnikada qo‘llaniladi.
Robototexnika. Mercedes zavodida ishchilar avtomobilni yig‘ish uchun roboqo‘llardan foydalanishadi. Masofadan turgan holda pult va monitor orqali apparatning harakatlarini boshqarishadi. Roboqo‘l go‘yo ishchining o‘z qo‘lidek, faqatgina u epchilroq va og‘ir yuklarni ham bemalol ko‘taradi. Bu esa millisoniyalar ichida ma’lumotni qabul qilib, qayta ishlab uzatuvchi sensorlar orqali amalga oshadi.
«Aqlli fabrikalar». Ta’minot tizimini avtomatlashtirish bilan shug‘ullanuvchi Symbotic kompaniyasi omborlarni «aqlli» qilmoqda. Misol uchun, Symbotic robotlari maxsus datchiklar yordamida mashinaviy ko‘rish bilan ta’minlangan. Uning yordami bilan robot deformatsiyaga uchragan tovarni farqlay oladi va shundan kelib chiqqan holda ish ko‘radi.
|
| |
Mavzu: «Odam-mashina» muloqat tili buyruqlari bilan ishlash

|
Mavzu: «Odam-mashina» muloqat tili buyruqlari bilan ishlash
|
bet | 74/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb temaMavzu: «Odam-mashina» muloqat tili buyruqlari bilan ishlash.
Accenture kompaniyasi yetakchilari Pol Doerti va Jeyms Uilson o‘z faoliyatida sun’iy idrok imkoniyatlarini tatbiq etgan 450ta kompaniyaning ishini tahlil qilgan holda, kelajakda inson va mashinalar dunyoda birga mavjud bo‘la oladimi, degan savolga javob izlashadi.
Inson o‘z hayotini gadjetlarsiz tasavvur qila olmay qoldi. U asrlar davomida mashaqqat bilan bajargan ishlarni bugun mashinalar qilmoqda. Bashariyat hayotiga texnologiyalar va mashinalar tobora chuqur kirib borgani sari inson mehnat bozorida keraksiz bo‘lib qolmaydimi?
«Inson+mashina. Sun’iy idrok davrida ishlashning yangi tamoyillari» kitobida shu haqda so‘z boradi.
Accenture kompaniyasi yetakchilari Pol Doerti va Jeyms Uilson o‘z faoliyatida sun’iy idrok imkoniyatlarini tatbiq etgan 450ta kompaniyaning ishini tahlil qilgan holda, kelajakda inson va mashinalar dunyoda birga mavjud bo‘la oladimi, degan savolga javob izlashadi.
Mualliflarning fikricha, inson va mashina raqobatda emas, hamkorlikda mavjud bo‘lishi lozim. Temir bo‘lagi va datchiklardan iborat mashinalar qon va suyakdan tarkib topgan insonlarni ko‘plab masalalarda ortda qoldirayotgani chin. Ammo odam mehnat bozoridan butunlay chiqib ketmaydi. Mashinalar rivojlangani sari inson uchun yangi kasblar paydo bo‘ladi.
Robotlar insonga nima beradi?
Texnologiyalar inson faoliyatining barcha sohalariga chuqur kirib borgan bo‘lsa-da, insonlar va mashinalar haligacha teng hamkorlik asosida o‘zaro aloqaga kirishgani yo‘q.
Avtozavodda robot va ishchi bir safda turibdi. Ya’ni bitta ishni robot ham, inson ham bajarmoqda. Mehnatning bunday taqsimoti inson va mashina uyg‘unligida erishish mumkin bo‘lgan salohiyatni ancha chegaralab qo‘yadi. Dunyo inson va mashina yakdil texnologiya sifatida ishlaydigan davrga qarab ketmoqda.
Sun’iy idrok – ma’lumotni qabul qilib, uni qayta ishlagan holda muayyan funksiyani bajaruvchi tizim. Sun’iy idrok insonning o‘rnini egallash, uning vazifalarini batamom tortib olishni maqsad qilmaydi. Balki inson imkoniyatlarining chegarasini kengaytirishga xizmat qiladi.
Sun’iy idrok ustida ishlovchi novator kompaniyalar inson va mashinaning o‘zaro aloqasini kuchaytirgan holda original simbiozga erishishga intilishmoqda. Mazkur simbioz quyidagi vazifalarni bajarishi mumkin.
|
| |
Imkoniyatlarni kuchaytirish - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

|
Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar
|
bet | 75/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb temaImkoniyatlarni kuchaytirish. Sun’iy idrokning asosiy maqsadi – insonning tabiat tomonidan berilgan imkoniyatlarini yanada kengaytirish va kuchaytirishdir. Bu superkuchga ega kiborgni eslatadi.
Deylik, stanok buzilib qolgan taqdirda zavod ishchisi uni tuzatish uchun mashaqqat chekishi, stanokning ichki mexanizmini hijjalab o‘rganib, shunga qarab ish tutishi kerak. Sun’iy idrok esa qog‘oz yo‘riqnomaning o‘rnini bosishi mumkin.
Misol uchun, aqlli ko‘zoynaklarni taqib stanokning ichki proyeksiyasini ko‘rish va nosozlikni darhol bartaraf etsa bo‘ladi.
Muloqot. Sun’iy idrok nafaqat insonlar o‘rtasidagi muloqotni ta’minlaydi, balki bora-bora o‘zi ham alohida shaxs sifatida namoyon bo‘lib, insonlar yoki guruhlar nomidan ish ko‘rishi mumkin.
Buning qanday bo‘lishini tushunish uchun Siri'ning ishlashini eslang. U sizga «mendan nima yordam?» deb so‘raganda Apple kompaniyasi nomidan mijozga xizmat ko‘rsatayotgan bo‘ladi.
Yana bir misol. Shvetsiyaning yirik banklar tarmog‘i SEB o‘zining virtual yordamchisi Aida orqali millionlab mijozlarga xizmat ko‘rsatadi. U bank operatsiyalarini bajaradi, muammolarni yechishga yordam beradi. Murakkab muammolarni esa SEB xodimlariga tematikadan kelib chiqqan holda yo‘naltiradi.
Makonlar uzra chegarasizlik. Zamonaviy texnologiyalar robotlardan masofaviy tarzda foydalanish imkonini beradi. Xuddi «Avatar» filmidagidek. Mashinalar inson vazifalarini bajara boshlaydi.
Misol. «Chegarasiz shifokorlar» xalqaro gumanitar tashkiloti chekkaroq davlatdagi epidemiyada yordam ko‘rsatishi kerak. Ammo o‘z xodimlarining hayotini tavakkal bilan xavf ostiga qo‘ya olmaydi. Shu bois aholidan turli tahlillarni yig‘a oluvchi kvadrokopter yoki drondan foydalanadi.
Ilgari salomatlikning yomonlashuvi yoki keksalik kasbiy faoliyatni davom ettirishda to‘sqinlik qilardi. Ammo sun’iy idrok texnologiyalari sharafi bilan inson ish jarayonida jismonan ishtirok etishi kerak bo‘lmay qoldi. Shu taxlitda, mashinalar insonga tabiiy chegaralangan imkoniyatlar doirasidan chiqish, ilgari imkonsizdek bo‘lgan natijalarni ko‘rsatishga ko‘maklashadi.
|
| |
Mavzu: Avariya signallash tizimi bilan ishlash

|
Mavzu: Avariya signallash tizimi bilan ishlash
|
bet | 79/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb temaMavzu: Avariya signallash tizimi bilan ishlash.
Xodimlarni xavfsiz saqlash uchun rangli yo'l
Modulli signalli minora ogohlantiruvchi yorug'lik sizning muassasangizdagi xavfsizlikni oshirishning ko'p qirrali va jonli usuli hisoblanadi. Tanlash uchun turli xil maxsus variantlar bilan bu ko'p funksiyali minora nuri siz xohlagan tarzda va tartibda sozlanishi mumkin. Qizil, yashil, sariq va ko'k LED chiroqlarini tanlang, qo'shimcha ogohlantirish signallari uchun maxsus qo'ng'iroqchiroqli modul bilan. Ularning hammasi terish ohangiga o'rnatilgan va osongina o'rnatilishi mumkin.
O'zingizning Signal Qal'asini yarating
Siz tanlagan parametrlarga va qaysi xavfsizlik variantini izlayotganingizga qarab tanlash uchun bir nechta tanlov mavjud.
• Ogohlantirish chiroqi LED modullari, tayanch modul va qutbli moduldan iborat
• Strobe LED-dan, doimiy / yonib-o'chadigan LED-dan yoki qaytib keladigan LED chiroqlaridan tanlang
• Har bir rang, normal faoliyat uchun yashil yoki qizil kabi yo'nalishlarni ko'rsatish uchun ishlatilishi mumkin
• Bundan tashqari, chekilgan simini, USB kabelini va o'rnatish burchakli qurilmalarni ham - oson va tezkor yig'ish uchun kerak bo'lgan barcha narsalarni o'z ichiga oladi!
Tesisiniz uchun "Ovozli" investitsiya
Signal minorasi ogohlantiruvchi yorug'lik - piyodalar, haydovchilar va barcha jamoangizni kelgusida ombor transporti, og'ir operatsiyalar paytida xavfli bo'lishi mumkinligi yoki past ko'rish yoki o'tkir burchaklar tufayli avariya ehtimoli haqida ogohlantirish uchun dahshatli tanlovdir. Vince ishlaydigan joylarda, lekin siz qo'ng'iroqchining LED yorug'lik moduli bilan birgalikda chalinishi mumkin. Har xil tovush naqshli signallarni va 2 ta ohangli qo'ng'iroqni yoki baland ovozli qo'ng'iroqni o'z ichiga olgan 15 ta qo'ng'iroq tovushlari mavjud. Bundan tashqari, qo'ng'iroqning moduli yuqorida, markazda yoki signalizatsiya chiroqining pastki qismida joylashtirilishi mumkin.
|
| |
-jadval.
  
Shrift turi va o‘lchovi

|
-jadval.
Shrift turi va o‘lchovi
|
bet | 10/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word varianti2.1-jadval.
Shrift turi va o‘lchovi
*Izoh: rangli fondan foydalanganda shnft o'lchovini 2 keglga kattalashtirish lozim.
Graflkaga qo'yiladigan uinumiy taiabiar:
I Statik chizma va rasm, sxema, xaritalardan foydalanishda lining rangli palitrasi va masshtabini hisobga olish kerak.
Tasvirlash uchun rang tanlashda quyidagilami hisobga olish kerak:
e'tibomi binnchi o’rinda qizil va ko‘k ranglar, keyin sariq, yashil va oq ranglar tortishini;
maksimal aniqlik talab qiluvehi kichik grafik elementlarni bo'yashda ko‘k rangdan emas, balki sarg'ish yashil, sariq va to‘q sariq ranglardan ko‘p foydalaniladi, ko‘k rangdan esa grafik elementlarni yorilishda ajratib ko'rsatuvchi sifatida foydalaniladi;
qizil rang - xavf-xatar rangi, yashil - norma va h.k;
yomon ta’sir etuvehi to‘q binafsha rang, to‘q yashil, och sariq, surg'ish yashil, och pushti va ayrim boshqa ranglar birikmasidan I'oydalanishga yo‘l qo’ymasligi taklif etiladi.
Tasvir uchun rang tanlashda imkon qadar yorug‘ ranglar kontrastidan voz kechib, me’yoriy ranglar kontrastiga almashtirish kerak.
Tasvir uchun rang tanlashda quyidagilami inobatga olish kerak:
inuhim bo'limlar uchun qizil va ko‘k ranglar;
tasvir tiniqligi uchun sarg’ish yashil, sariq va to‘q sariq i.inglardan, ko'k rangdan esa grafik elementlarni yoritishda I'oydalanish kerak.
Alohida darchada ochiluvchi grafika foydalanuvchi ixtiyoriga qiuab ochilishi va yopilishi kerak. Ekranni rasmiylashtirishga qo'yiladigan talablar.
Ekranda matn joylashuvi kengligi quyidagi talablarga mos kelishi kerak:
ekranning taxminan yarmi bo'sh qolishi;
jadvalda har beshinchi satrdan keyin bo'sh satr qoldirilishi;
jadval ustunlari orasida 4 yoki 5 probel qoldirilishi.
Matn qismlari joylashtirilganda, ekranda foydalanuvchi nigohining yo'nalishi odatiy tarzda bo'lishi kerak.
.ladval hoshiyalari ma’lumotning gorizontal yoki vertikal toinonida joylashishi kerak.
Mcnyu, katta bo'lmagan ma’tumotlar jamlanmasi ekranning yuqori chap qismida joylashishi kerak.
Bir turdagi ma’lumot doim faqat bir joyda aks ettirilishi kerak.
Tasviming yorug'ligi o'zgaruvchan bo'lishiga yo'l qo'yilmasligi kerak.
|
| |
( ) T. Ziyodova
D) Bob Ciaskins
  
Loyihalash texnologiyasini jahon pedagogikasiga kim olib kirgan?

|
( ) T. Ziyodova
D) Bob Ciaskins
Loyihalash texnologiyasini jahon pedagogikasiga kim olib kirgan?
|
bet | 130/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word varianti( ) T. Ziyodova
D) Bob Ciaskins
Loyihalash texnologiyasini jahon pedagogikasiga kim olib kirgan?
J. Dyu
Levi Xabbard
Dovies Higgins
Bob Ciaskins
2003-yilda qanday qarorlar qabul qilingan?
A) Elektron raqamli imzo to'g'risida
B) Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida
C) Axborotlashtirish to'g'risida
D) Ta’limjaraycnini axborotlashtirish haqida
Ziyonet ta’lim tarmog'i neehanchi yilda isltga tushirilgan?
A)2005
B)2006
0 2001
D)2003 4
Animatsiya nima?
A) Ekranda obyektiaming ko'rinishini formasi va o'lchamlari hamda joylashishini multiplikatsion ko'rinishda o'zgarishi.
Kompyuterdan, videokameradan, DVD disklami tasvirlovchi qurilmalardan olgan axborotni katta ekranda yoritib berish.
Kompyuterdagi tasvirlami procktor orqali namoyish etadigan sensorli ekran.
Sensor analogli-rezistiv texnologiya, Elektnnagnit texnologiya, Lazcr texnologiyasi, Ultralovush/infraqizil texnologiya
Inter aktiv doska - bn ...
Kompyuterdagi tasvirlami proektor orqali namoyish etadigan sensorli ekrandir.
Kompyuterdan, videokameradan, DVD disklami tasvirlovchi qurilmalardan olgan axborotni katta ekranda yoritib berishga xizmat qiladi.
Ekranda obyektiaming ko'rinishini formasi va o'lchamlari hamda joylashishini multiplikatsion ko'rinishda o'zgarishi
Sensor analogli-rezistiv texnologiya, Elektromagnit texnologiya, Lazer texnologiyasi, Ultratovush/infraqizil texnologiya Multimedia-bu?
Informatikaning dasturiy va texnikaviy vositalari asosida audio-video matn grafika va animatsiya effektlari asosida o‘quv materiallarini talabalarga yetkazib berishning mujassamlashgan holdagi korinishi
Informatikaning dasturiy va texnikaviy vositalari asosida audio-video matn grafika va animatsiya effektlari asosidagi o'qiiv materi al lari
Audiovizualiik
Video
|
| |
Ta’limda axborot texnologiyasidan foydalanishda boshqaruvchi rolini kiin yoki nima bajaradi?

|
Ta’limda axborot texnologiyasidan foydalanishda boshqaruvchi rolini kiin yoki nima bajaradi?
|
bet | 128/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word varianti24.Ta’limda axborot texnologiyasidan foydalanishda boshqaruvchi rolini kiin yoki nima bajaradi?
0‘quvchi
O‘qituvchi
Kompyuter
Taqdimot dasturlari
Edmodo onlayn o'qitish tiziinining asosiy vazifasi nimalardan iborat?
A) Ta limni rivojlantirishdan iborat
В) Teskari aloqani ta’minlashdan iborat
C) Kompyuter bilan o'quvchi yaqiniigini ta’minlashdan
D) Chet tillarini o'rganishni yengillashtirish
O‘qituvchi, maktab o'quvchiiari va ota-onalarning oddiy va xavfsiz muloqot, hamkorlik vositasi sifatida tanilayotgan onlayn o‘qitish tizimi...
(Edmodo veb-platforma, Edmodo)
Power Point prezentatsion qanday dasturlar qatoriga kiradi.
A) Grafikli
B) Matnli
C) Videoli
D) Ovozli
PowerPoint dasturida elektron o‘quv kurslarini yaratuvchi professional vosita- bu... To‘g‘ri javobni bo‘sh o'ringa kiriting,
To‘g‘ri javob:
Elektron axborot ta’lim resurslarining eng asosiy qismi- bu...
A) Kitob
B) Savol-javob
C) Katalog
I)) Glossariy
“Til ta'limida audiovizual vositalar” metodik qo'lliiiiiiiasining muallifi qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
Л) X Mnhiddinova
H) I'.Bikova
<') Tiixlaniirzacv
I)) Hob (inskins
III Eleklron sluiidgn o'lhaz.ilgan resurslar hajmidan kelib ■ lilippui hold.* qniicliii Mb dun oshmasligi maqsadga muvofiq?
A) 6(1 Mb '
Bib? Mb
( ')(>! Mb
D) 64 Mb
Klmniiig llkricha, kompyuterli o^qitishda bar bir ta’lim oluvchi ina’lum bir vaqlda “virtual talaba” sharoitida bo‘ladi?
A) I . l.cgrcn
IDS.SudzukiC) LG. Zaxarova
D) Bob Gaskins
‘‘Respublika ahclisini axborot kutubxona biian ta’minlashni tashkil etish to‘g‘risida”gi qaror qachon qabul qilingan?
2007-yii
2005-yil
2006-yil
2002-yii
|
| |
Kompyutetlashtirish va axborot tcxnologiyalarini joriy etish markazi qanday noinianadi? To‘g‘ri javobni bo'sh 0‘ringa kiriting

|
Kompyutetlashtirish va axborot tcxnologiyalarini joriy etish markazi qanday noinianadi? To‘g‘ri javobni bo'sh 0‘ringa kiriting
|
bet | 129/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiKompyutetlashtirish va axborot tcxnologiyalarini joriy etish markazi qanday noinianadi? To‘g‘ri javobni bo'sh 0‘ringa kiriting.
To‘g‘ri javob:
“Har kimga ilmiy-texnikaviy ijod erkinligi, madaniyat yutuqlaridan foydalanish huquqi kai'olatlanadi. Davlat jamiyatning madaniy, ilmiy va texnikaviy rivojlanishiga g‘amxo‘rlik qiladi”. O‘zbekiston Respubtikasi Konstitutsiyasining nechandi moddasida qayd etilgan?
40
43
C)41
D) 42
35. “Kompyuterli mashg‘ulot!ar ta’lira oluvchilarning asabi buzulishiga va ko‘rish qobiliyatining pasayishiga nlib keladi”. Ushbu fikr kimga tegishli?
Sudzuki
L.Legion
I.G.Zaxarova
Bob Gaskins
36.Quyidagi adabiyotlarni muallifi biian muvofiqlashtiring.
Yusupova Sh., G'oziyeva O.; 2) Abduqodirov A., Xayitov A.; 3)ToxIiyev B.. Shamsiyeva M.
"Ona tilini o'qitishda interfaol usullar va kompyuter dasturi";
"Axborot texnalogiyalariga oid atamalaming izohii lug'ati";
”O‘zbck tilini o'qitish metodikasi"
To‘g‘ri javob:
Virtual borliq (Virtulnaya realnost) atamasini qaysi olirn fanga kiritgan?
A)N. A. Nasov
В) V. V. Alekseev
С) E. V. Matrosov
D) Jaron Lanier
Test dasturlarining asosiy vazifasi nimadan iborat?
Mavzu doirasida test topshiriqlarini berish
Foydalanuvcbining bilimini tekshirish baholash
Fikrlash doirasini kengaytirish, nazariy bilimlarni oshirish
Foydalanuvchining bilimini tekshirish
Obyekt, jarayon yoki hodisa holati haqida yangi sifatdagi ma’himotlarni olish uchun foydalanadigan, ma’lumotlarni yig'ish majmuasining nomi?
Axborot texnologiyasi
Axborot kommunikatsiya
Telekommunikatsiya
Masofali ta’lim
“Texnologiya” so‘zi qaysi tildan olingan?
Grek
Lotin
Ingliz
Rus
Foydalanuvchiga axborotlarni oddiy navigatsiya va keng luRlamli qulay interfeys orqali yetkazish uchun turli axborot resnrslarini birlashtiruvchi telekommunikatsiya tarmogri tuguni hu...
A) Portal
U) Tannoq
( ) Axborot
I)) Siiyt
Quyidagi fikr kimga tegishli? “Kompyuterii irqitish bir loiiioiidan la'lim oluvchilar aqliy taraqqiyotini rivojlantirishga yordam bersa, ikkinehi tomondan esa bilimni niustahkam egallashni la’minlay olmaydi.”
Sudzuki
L. Lcgrcn
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kompyutetlashtirish va axborot tcxnologiyalarini joriy etish markazi qanday noinianadi? To‘g‘ri javobni bo'sh 0‘ringa kiriting
|
Я. Pedagogik innovatsiyalarning asosiy manbayi nimada?

|
Я. Pedagogik innovatsiyalarning asosiy manbayi nimada?
|
bet | 125/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiЯ. Pedagogik innovatsiyalarning asosiy manbayi nimada?
Zamonaviy axborot va kommunikatsiya texnologiyalari
Ommaviy axborot telekommunikatsiya vositalari
Pedagogic bilimJarning rivojlanganligida
Elektron kommunikatsiya vositalarining mavjudligtda
Axborot-ta’lim muhiti bu...
A) Pedagogik tizim, lining ta’minoti, ya’ni moddiy-texnik, moliyaviy-iqtisodiy, nonnativ-huquqiy, boshqaruv va marketing tizim i.
Barcha ta’lim tizimlarining zamonaviylashtirilishi
Pedagogik tizimda axborotning ustunligi
D) Ta’iimning yuqori darajada rivojlangan ko'rinishi
Nazariy jihatdan butun axborot-ta’lim muhitining negizi nimadan iborat?
Pedagogik tizimdan
Axborot texnologiyalaridan
Kommunikatsiya vositalaridan
Pedagogik texnologiyalardan
Axborot-ta’lim muhiti deb ataluvchi yangi tuzilmadagi pedagogik jarayonlarni tattyiq etuvchi pedagogika fanining yangi yo’nalishi qanday nom bian yuritiladi?
Axborot texnologiyalari
Elektron pedagogika
Ta'lim texnologiyalari
Elektron ta’lim
Elektron ta'lim resurslariga qo'yiladigan pedagogik talablarni ko’rsating.
Amaldagi davlat ta’lim standartlari va o‘quv dasturlanga to la muvofiq bodishi
Foydalanuvchi uchun qulay, sodda, aniq, intuitiv va yosh xususiyatlarim liisobga olgan holda ishlab chiqilishi
Ta’lim beruvchiga darsni mustaqil o'rganishga sharoit yaratishi
0‘rganiladigan o‘quv material! sistemali, mantiqiy ketma- ketlikda bo'lishi
|
| |
Qaysi dastur ovozni yozish, fayllarni asosiy ovoz lorinatlariga o‘tkazishni amalga oshiradi?

|
Qaysi dastur ovozni yozish, fayllarni asosiy ovoz lorinatlariga o‘tkazishni amalga oshiradi?
|
bet | 127/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiQaysi dastur ovozni yozish, fayllarni asosiy ovoz lorinatlariga o‘tkazishni amalga oshiradi?
Macromedia Flash
3D Studio Max
Macromedia Dreamweaver
Sound Forge
Turli grafiklarni va chizmalarni yaratish, tahrirlash uchun samarali dasturlar qanday ataladi? To‘g‘ri javobni bo'sh o'ringa kiriting.
To'g'ri javob:Multimediali dars uchun ssenariy yozish qoidalari buzilgan holatni aniqlang.
Times New Roman shriftida, 14 hajmkattalikda,
1,5 intervalda yoziladi. Abzas - xatboshi 1,25.
Qog'oz hajmi A4 (210 x 297 mm), tepadan, pastdan 2 sm.
Chapdan 3 sm., o‘ngdan 1 sm. doirasida yoziladi.
Elektron jadvallar imkoniyatlari xato keltirilgan qatorni aniqlang.
Jadvalga matn, raqam va formula kabi ma’iumotlar kiritadi
Raqamlar ustida hisob-kitoblar bajaradi
Diagrammalar yaratisb imkonini beradi
Matn kiritib, tasvirlar yaratadi
PowerPoint dasturi yaratuvchisini aniqlang.
Bob Gaskins
Dennis Austin
Richard Brodie
Richard Gaskins
Qaysi yiida PowcrHbint 1.0 mahsuloti oq-qora rangda foydalanila boshlangan?
1984-yildan
1987-yildan
1990-yildan
1983-yildan
CALL va unga muqobil loyihalarda ikkita mu him narsaga e’tibor qaratiladi:
Interaktiv o'qitish
0‘qitishni individuallashtirish
O‘qitishni jamoaviy tashkil ctish
O'qish jarayonini tczlashtiradi
|
| |
Disk va fayl tizim sathida shifrlash

70
-
Zudlik bilan ma’lumotlarni yo’q qilish, masalan, kriptografik kalitni
yo’q qilish mavjud ma’lumotni foydasiz holatga keltiradi. Kelajakdagi bo’lishi
mumkin bo’lgan ma’lumotlarni tiklash usullariga bardoshli bo’lishi uchun diskni
fizik yo’q qilish tavsiya etiladi.
Faylni shifrlash (Filesystem-level encryption
yoki
file-based encryption (FBE)
yoki
file/folder encryption)
deb nomlanuvchi shifrlash usuli diskni shifrlashning bir
ko’rinishi bo’lib, fayl tizimi orqali fayllar yoki kataloglar shifrlanadi. FBE shifrlash
o’z ichiga quyidagilarni oladi [32]:
-
asosiy fayl tizimining ustida joylashgan kriptografik fayl tizimidan
foydalanish (masalan, ZFS, EncFS);
-
shifrlashni amalga oshiruvchi yagona umumiy maqsadli fayl tizimi.
Fayl/ katalogni shifrlash usuli quyidagi afzalliklarga ega:
-
faylga asoslangan holda kalitlarni boshqarish, ya’ni, har bir fayl uchun
turli kalitlardan foydalanish;
-
shifrlangan fayllarni alohida boshqarish butun shifrlangan diskni
boshqarishdan ko’ra osonroq;
-
foydalanishni boshqarish ochiq kalitli kriptografik tizimlar yordamida
amalga oshirilishi mumkin;
-
faqat kriptografik kalitlar xotirada saqlanib, shifrlangan fayllar ochiq
holatda saqlanadi.
Download
Autentifikatsiya - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

81
Smartkartalar
yoki qurilma ko’rinishidagi tokenlar autentifikasiyalash uchun
qo’llaniladi. Smartkarta kredit karta o’lchamidagi qurilma bo’lib, kichik hajmdagi
xotira va hisoblash imkoniyatiga ega. Smartkarta odatda o’zida biror maxfiy kattalik,
kalit yoki parolni saqlaydi va hattoki qandaydir hisoblashni ham amalga oshiradi.
31-rasmda maxsus maqsadli smartkarta va uni o’quvchi qurilma (smartkarta
o’quvchi qurilma) aks ettirilgan.
31-rasm. Smartkarta va smartkarta o’quvchi (ACR39U [1]) qurilma
Biror narsa asosida autentifikasiyalash usullarini turlicha amalga oshirish
mumkin. Masalan, tokenga asoslangan autentifikasiyalashni ko’rib chiqaylik. Bunda
parollar generatori qurilmasidan foydalanib, u tizimga kirishda qo’llaniladi. Faraz
qilaylik, Alisa parol generatoridan foydalanib Bobdan autentifikasiyadan o’tmoqchi.
Buning uchun Bob biror tasodifiy son
𝑋𝑋
ni (“savolni”) Alisaga yuboradi. Alisa qabul
qilingan
𝑋𝑋
sonini va parol generatoridan foydalanish ShIR (Shaxsiy identifikasiya
raqami)ini parol generatoriga kiritadi. Alisa parol generatori javobini Bobga uzatadi.
Agar javob to’g’ri bo’lsa, Alisa autentifikasiyadan o’tadi, aks holda o’ta olmaydi.
Mazkur “savol-javob” ssenariysining umumiy ko’rinishi 32-rasmda keltirilgan.
Download
Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot - bet 39

79
o’rnatish imkoniyatini berilishi talab etilsin. Bunda autentifikasiyadan o’tgan
foydalanuvchining foydalanish huquqlari qanday qilib cheklanadi? Bu masalalar
avtorizasiyalash bilan yechiladi.
Avtorizasiya –
identifikasiya va autentifikasiya jarayonlaridan muvaffaqiyatli
o’tgan foydalanuvchiga tizimda amallarni bajarish huquqini berish jarayonidir.
Umumiy holda, autentifikasiya binar qaror hisoblanadi - ya’ni, ruxsat beriladi yoki
yo’q. Avtorizasiya esa tizimning turli resurslaridan foydalanishni cheklash uchun
foydalaniluvchi qoidalar to’plamidir.
Xavfsizlik sohasida aksariyat atamalar standart ma’nolaridan boshqa
holatlarda ham qo’llaniladi. Xususan, foydalanishlarni nazoratlash ko’p hollarda
avtorizasiyaga sinonim sifatida ishlatiladi. Biroq, mazkur o’quv qo’llanmada
foydalanishlarni nazoratlash biroz kengroq qaraladi. Ya’ni, autentifikasiya va
avtorizasiya jarayonlari foydalanishlarni nazoratlashning alohida qismlari sifatida
ko’riladi.
Yuqorida keltirilgan atamalarga berilgan ta’riflarni umumlashtirgan holda
quyidagicha xulosa qilish mumkin:
Identifikasiya –
siz kimsiz?
Autentifikasiya –
siz haqiqatan ham sizmisiz?
Avtorizasiya –
sizga buni bajarishga ruxsat bormi?
Download
Ma’lumotlarni xavfsiz o’chirish usullari

71
2.6.1. Qog’oz ko’rinishdagi hujjatlarni yo’q qilish usullari
Odatda qog’oz ko’rinishdagi hujjatlarni yo’q qilishda quyidagi usullardan
foydalaniladi [33]:
-
maydalash (shreder);
-
yoqish;
-
ko’mish;
-
kimyoviy ishlov berish.
Maydalash.
Tashkilotda rahbariyat ruxsati bilan xodimlar qo’lida bo’lgan
qog’oz ko’rinishidagi hujjatlar vaqti o’tib o’z kuchini yo’qotadi yoki ularda arzimas
ma’lumotlar saqlangani bois ularni yo’q qilish zaruriyati tug’iladi. Biroq, mazkur
holda qimmat ma’lumot bo’lsa ularni to’liq yo’q qilish talab etiladi. Maydalash
jarayoni ushbu vazifani bajarishda keng qo’llaniladigan usullardan biri hisoblanadi.
Bunda ofis maydalagichi qog’ozni turli kesishlar orqali
ularni juda kichik
bo’laklarga ajratadi (25-rasm).
25-rasm. Shreder Rexel Auto+ 90X
Maydalash usulining afzalligi quyidagilardan iborat:
-
bir marta sotib olish bilan uzoq vaqt foydalanish mumkin;
-
materiallarni yo’q qilish uchun qo’shimcha joy talab qilinmaydi;
-
maxfiy ma’lumotlarni ham maydalay oladi.
Yoqish.
Yoqish orqali katta hajmdagi hujjatlarni tezda yo’q qilish mumkin.
Ma’lumotni yo’q qilishning mazkur usuli ekologik jixatdan ma’qullanmaydi.
Bundan tashqari yoqish usuli quyidagi kamchiliklarga ega:
72
-
tashkilot ichida yoki tashqarisida qog’ozlarni
yoqish uchun maxsus joy
bo’lishi talab etiladi;
-
agar yonish yuqori sharoitda maxsus qozonxonalarda amalga
oshirilmasa, qattiq bosilgan papkalarni to’liq
yonmaslik ehtimoli mavjud;
-
olovni yoqish, qog’ozlarni yuklash va tushirish ortiqcha xarajat talab
etadi.
Ko’mish.
Ushbu usul avvallari keng foydalanilgan
usul hisoblansada, hozirda
kamdan-kam hollarda foydalaniladi. Ushbu usul qog’oz ma’lumotlarni to’liq yo’q
qilish imkoniyatini bermaydi. Iqlimi quruq hududlarda qozog’ ma’lumotlarni yo’q
bo’lishi uchun uzoq vaqt talab etiladi.
Kimyoviy ishlov berish.
Yuqori maxfiylik darajasiga ega hujjatlarni yo’q
qilishda yuqorida keltirilgan usullar to’liq kafolatni ta’minlamaydi. Kimyoviy usul
esa qog’oz ko’rinishidagi axborotni 100% ishonchlik bilan yo’q qilish imkonini
beradi. Buning uchun maxsus kimyoviy modda va suvdan foydalaniladi. Hosil
qilingan massani tiklashning umuman imkoni mavjud emas. Ushbu usulning
yagona
kamchiligi uning narxi yuqoriligi va maxsus joy talab etilishi.
Download
Parolga qarshi hujum tizimlari - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

92
yerda,
𝑆𝑆
– parol bo’lsa,
𝑠𝑠
– “tuz”. Bu kattalik, simmetrik blokli shifrlashning
𝐶𝐶𝐵𝐵𝐶𝐶
rejimidagi
𝐿𝐿𝐼𝐼
kattalik hisoblanadi.
𝐿𝐿𝐼𝐼
kattalik bir xil ochiq matnni turlicha
shifrmatnlar ko’rinishida shifrlash uchun foydalanilgan bo’lsa,
𝑠𝑠𝑎𝑎𝑒𝑒𝑆𝑆
har bir parolni
turli xesh qiymatlar ko’rinishida ifodalash uchun ishlatiladi. “Tuz” parollar faylidagi
har bir fayl uchun turlicha bo’ladi [13]. Bu usulning mohiyatini quyida ko’ramiz.
Faraz qilaylik,
𝑆𝑆
yangi kiritilgan parol bo’lsin. Dastlab tasodifiy
𝑠𝑠𝑎𝑎𝑒𝑒𝑆𝑆
,
𝑠𝑠
generasiya qilinadi va
𝑦𝑦
=
ℎ
(
𝑆𝑆
,
𝑠𝑠
)
hisoblanadi hamda parollar faylida
(
𝑠𝑠
,
𝑦𝑦
)
shaklida saqlanadi. Foydalanilgan
𝑠𝑠
qiymat maxfiy emas va shuning uchun u
parollar faylida ochiq ko’rinishda saqlanadi. Kiritilgan parol
𝑥𝑥
ni tekshirish uchun,
buzg’unchi parollar faylidan
(
𝑠𝑠
,
𝑦𝑦
)
ni oladi. Shundan so’ng, buzg’unchi
ℎ
(
𝑥𝑥
,
𝑠𝑠
)
ni
hisoblaydi hamda uni
𝑦𝑦
bilan taqqoslaydi. Bu holda taqqoslash
𝑠𝑠𝑎𝑎𝑒𝑒𝑆𝑆
ishlatilmagani
kabi, bir xil amalga oshiriladi. Biroq, buzg’unchiga murakkablik tug’iladi. Ya’ni, u
kerakli parolni olish uchun juda ko’p hisoblashlarni amalga oshirishi talab etiladi.
Faraz qilaylik, A tomonning paroli “tuz”,
𝑠𝑠
𝑎𝑎
bilan birgalikda xeshlangan, B
tomoning paroli esa
𝑠𝑠
𝑏𝑏
bilan birgalikda xeshlangan. Mazkur holda, buzg’unchi A
tomonning parolini o’zidagi parollar lug’ati asosida tekshirishi uchun lug’atidagi
barcha parollarga
𝑠𝑠
𝑎𝑎
ni biriktirib xeshlashi talab etiladi. Biroq, B tomoning parolini
tekshirish uchun esa o’zidagi barcha parollarga
𝑠𝑠
𝑏𝑏
ni biriktirib xeshlashi talab etiladi.
𝑁𝑁
ta foydalanuvchidan iborat parollar fayli uchun buzg’unchining ishi
𝑁𝑁
faktorialga
ko’payadi. Bundan tashqari, bu holda buzg’unchi o’zi uchun yaratgan
(
𝑑𝑑
0
,
𝑦𝑦
0
)
shaklidagi parollar lug’ati ham foydasiz bo’ladi.
Download
Elektron ta’lim resurslariga qo’yiiadigan didaktik talablar qaysi javobda to‘g‘ri ko’rsatilgan?

|
Elektron ta’lim resurslariga qo’yiiadigan didaktik talablar qaysi javobda to‘g‘ri ko’rsatilgan?
|
bet | 126/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiElektron ta’lim resurslariga qo’yiiadigan didaktik talablar qaysi javobda to‘g‘ri ko’rsatilgan?
Zamonaviy universal shaxsiy kompyuterlar, tashqi qurilmalar, test o’tkaziladigan manbalar boTishi
Do’stonalik, foydalanuvchiga moslashish, ckran shakllarini tashkil etish.ilmiylik, tushunarlilik, qat’iy va tizimli bayon etilishi
Izchillik. muammolilik, ko'rgazmalilik, faollashtirish
Elektron ta’lim resurslariga qo‘yiladigan psixologik lalablar qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
O'quvchilaming xotira, tasavvuri, yoshi va individual psixologik xususiyatlarini hisobga olish
Ilmiylik, tushunarlilik, qat’iy va tizimli bayon etilishi
Tartiblilik va if'odalilik, bezashning funksional vazifasi va ergonomik talablarga mosligi
Pedagogik dasturiy vositalar asosida o'qitishga mo'ljallangan o‘quv fanining o‘ziga xos xususiyatlarini ko’rsatib berish
O‘qituvchida axborot texnologiyalari bilan ishlash madaniyatining shakllanishi va rivojlantirilishini taqozo qiluvchi sabablar?
O'quv muassasalarining yuqori darajadagi tclckommunikatsion vositalar, internet texnologiyasi, rivojlangan axborot tizimiga ega bo‘lishi
Elektron o‘quv materiallar, elektron darsliklar yaratish va ularni yetkazish imkoniyatining kengayishi
Elektron darsliklar yaratish, islohotlaming hayotga tatbiq etilishi
Darsda noan’anaviy metodlardan foydalanish
Audio matnlarni yaratish uchun o‘qituvchi kompyuter dusturlarining qaysilari bilan tanisb bo‘lishi kerak?
Windows Media Player
Vinamp
С) Carntasia Studio
I)) Adobe Captivate
|
| |
“Yelka orqali qarash” hujumi - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

282
-
soxta ochilgan oynada login/ parolni qayta kiritishni so’rash;
-
foydalanuvchi nomi va paroli bilan saytga ro’yxatdan o’tish uchun biror
sovg’a taklif etish;
-
jabrlanuvchi kompyuteriga yoki dasturiga kiritilgan kalitlarni yozib
olish (keylogger dasturlari);
-
turli xil zararli dasturiy vositaga ega ma’lumot eltuvchilarni
foydalanuvchi stoliga tashlash;
-
turli ovozli qo’ng’iroqlardagi ovozli xabarlar va h.
Hayotda ko’plab jabhalarda sosial injineriyaga tegishli muammolarni ko’rish
mumkin. Xususan, ommaviy madaniyatda (masalan, kinolarda) sosial injinerlikdan
foydalanish holatlari tez-tez uchrab turadi. Masalan, quyidagi keltirilgan kinolarda
sosial injineriyaga oid epizodlar mavjud:
-
«Поймай меня, если сможешь»
;
-
«Поймай толстуху, если сможешь»
;
-
«Один дома»
;
-
«Хакеры»
;
-
«Афера Томаса Крауна»
;
-
«Бриллианты навсегда»
;
-
«Кто я»
.
Download
Kvid pro kvo (lotinchadan: Quid pro quo)

280
yo’q. Masalan, Brazilyaning kompyuter xavfsizligi bo’yicha tadiqiqotchisi 24 soat
ichida sosial injereniya usullaridan foydalangan holda har qanday Facebook
foydalanuvchisi bilan do’stlashish mumkinligini ko’rsatdi. Tajriba davomida Nelson
Novayes Neto dastlab jabrlanuvchiga tanish bo’lgan odam – uning xo’jayni uchun
soxta qayd yozuvini yaratadi. Avval Neto jabrlanuvchining xo’jaynining do’stlariga
va undan keyin to’g’ridan-to’g’ri jabrlanuvchining do’stiga do’stlik so’rovini
yubordi. 7,5 soatdan so’ng esa tadqiqotchi jarblanuvchi bilan do’stlashdi. Shunday
qilib, tadqiqotchi foydalanuvchining shaxsiy ma’lumotlarini olish ikoniyatiga ega
bo’ldi.
Download
Fishing - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy...

278
95-rasm. “Security Essentials 2010” antivirus dasturi
IVR (Interactive Voice Response) yoki telefon orqali fishing.
Fishing
sxemasining mazkur usuli oldindan yozib olingan xabarlar tizimidan foydalanishga
asoslangan bo’lib, ular bank va boshqa IVR tizimlarining “rasmiy qo’nqiroqlari”ni
qayta tiklash uchun ishlatiladi. Bu hujumda jabrlanuvchi bank bilan bog’lanishi va
har qanday ma’lumotlarni tasdiqlash yoki yangilash kerakligi haqidagi so’rovni
qabul qiladi. Tizim PIN yoki parolni kiritish orqali foydalanuvchi tasdig’ini talab
qiladi. Natijada, muhim ma’lumotlarni qo’lgan kiritgan buzg’unchi foydalanuvchi
ma’lumotlaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo’ladi. Masalan, parolni
almashtirish uchun “1” ni bosing va operator javobini olish uchun “2” ni bosing va
h.
Preteksting.
Mazkur fishing sxemasida xaker o’zini boshqa shaxs sifatida
ko’rsatadi va oldindan tayyorlangan skript bo’yicha maxfiy axborotni olishni
maqsad qiladi. Ushbu hujumda qurbonni shubhalanmasligi uchun tegishli
tayyorgarlik ko’riladi: tug’ulgan kun, INN, passport raqami yoki hisob raqamining
oxirgi belgilari kabi ma’lumotlar topiladi. Ushbu fishing sxemasi odatda telefon yoki
elektron pochta orqali amalga oshiriladi.
Download
Qarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvatlovchi axborot texnologiyalari

|
Qarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvatlovchi axborot texnologiyalari
|
bet | 54/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgQarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvatlovchi axborot texnologiyalari
Qarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvatlash tizimlari va ularga muvofiq
axborot texnologiyalari asosan amerikalik olimlarning sa’y-harakati bilan 70-
yillar oxiri - 80-yillar boshida yuzaga keldi, bunga ShKlar, amaliy dasturlarning
standart paketlari keng tarqalganligi, shuningdek sun’iy intellektual tizimlarini
yaratishdagi muvaffaqiyatlar imkon yaratdi.
Qarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashning axborot texnologiyalariniig
asosiy xususiyatlari inson va kompyuter o‘zaro aloqasini tashkil etishning sifat
jihatidan yaxshi uslubidir. Bu texnologiyaning asosiy maqsadi bo‘lgan qarorlar
ishlab chiqish integratsion jarayon natijasida ro‘y beradi va unda quyidagilar
ishtirok etadilar:
hisoblash bo‘g‘ini va boshqaruv obyekti rolida qaror qabul qilishni
qo‘llab-quvvatlash tizimi;
kompyuterda kirish ma’lumotlari topshirig‘ini beruvchi va olingan
hisoblash natijalarini baholovchi boshqaruv bo‘g‘ini sifatidagi inson.
Integratsion jarayon yakuni inson ixtiyoriga ko‘ra ro‘y beradi. Bu holda
axborot tizimining foydalanuvchi bilan birgalikda qarorlar qabul qilish uchun
yangi axborotni yaratishga qobilligi haqida gapirish mumkin. Uning bu
xususiyatiga qo‘shimcha qilib bir qator ajralib turuvchi jihatlarini ko‘rsatish
mumkin:
yaxshi formallashmagan vazifalarni hal etishga yo‘nalish olish;
kompyuter ma’lumotlariga kirish va uni qayta ishlash an’anaviy
uslublariniig matematik modellari va ular asosida vazifalarini hal etish
uslublari imkoniyatlari bilan uyg‘ynlikda olib borish;
kompyuterdan malakasiz foydalanuvchiga e’tiborni ko‘proq qaratish;
mavjud texnik va dasturiy ta’minot, shuningdek foydalanuvchi talablari
99
o‘ziga xosliklariga moslashish imkoniyatlarini beruvchi yuqori
moslashuv.
Qaror qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashning axborot texnologiyasi
boshqarishning istalgan darajasida foydalanilishi mumkin. Bundan tashqari
boshqarishning
turli
darajalarida
qabul
qilinuvchi
qarorlar
tez-tez
muvofiqlashtirilib turilishi lozim. Shu bois tizim va texnologiyalarning muhim
funksiyasi boshqarishning turli darajalarida ham, alohida bir darajada ham
qarorlar qabul qiluvchi shaxslarni muvofiqlashtirishdir. Qarorlar qabul qilishni
qo‘llab-quvvatlash
tizimi
tuzilmasi,
shuningdek
asosiy
texnologik
operatsiyalarni belgilovchi uning bloklarini tashkil etuvchi funksiyalarini ko‘rib
chiqamiz.
Qaror qabul qilishni qo‘llab-qyvvatlash tizimi tarkibiga uch asosiy qism:
ma’lumotlar bazasi, modellar bazasi va tizim osti dasturi kiradi, so‘nggisi
ma’lumotlar bazasining boshqarish tizimi (MBBT), modellar bazasining
boshqarish tizimi (ModBBT), foydalanuvchi va kompyuter o‘rtasidagi interfeys
bilan boshqarish tizimidan iborat.
|
| |
-Bilet 
1 - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 18/40 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 197,64 Kb. | | #132778 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari-fayllar.org10-Bilet
1.
Ijtimoiy (sotsial) injineriya - turli psixologik usullar va firibgarlik
amaliyotining to‘plami, uning maqsadi firibgarlik yo‘li bilan shaxs
to‘g‘risida maxfiy ma’lumotlarni olish. Maxfiy ma’lumotlar -
foydalanuvchi ismi/ parollari, shaxsiy ma’lumotlari, ayblov dalillari, bank
karta raqamlari va moliyaviy yoki obro‘sini yo‘qotadigan har qanday
ma’lumot.
Mazkur atama xakerlik sohasidan kirib kelgan, xaker - kompyuter
tizimidagi zaifliklarni qidiradigan odam, boshqacha aytganda
“buzg‘unchi”. Hozirgi vaqtda xakerlar har qanday tizimdagi asosiy zaiflik
- mashina emas, balki shaxs ekanligini yaxshi tushunishadi. Inson, xuddi
kompyuter singari, muayyan qonunlarga muvofiq ishlaydi. Psixologiya,
hiyla-nayranglar va ta’sir mexanizmlari doirasida insoniyat tomonidan
to‘plangan tajribadan foydalangan holda, xakerlar “odamlarga hujum
qilishni” boshlaydilar. Gohida ularni “aql xakerlari” deb ham atashadi.
Masalan, xaker sizdan pul olmoqchi deb faraz qilaylik. Aytaylik, u
sizning telefon raqamingiz va ijtimoiy tarmoqdagi akkauntingiz haqida
ma’lumotga ega. Bundan tashqari, u izlanish natijasida sizning akangiz
borligini ham aniqladi va akangiz haqida ham yetarlicha ma’lumot
to‘pladi. U shuningdek, akangizning telefon raqamini ham biladi.
Shundan so‘ng, ushbu ma’lumotlar asosida o‘z rejasini tuza boshladi.
Reja: Xaker sizga kechki vaqtda telefon qilib, sizga (sizni ismingiz
o‘rniga faqat akangiz ataydigan biror “laqab” ham bo‘lishi mumkin) men
akangman deb tanishtiradi va o‘zini ko‘chada bezorilarga duch kelganini,
ular barcha narsalarini (telefon, pul, plastik kartochka va h.) olib
qo‘yganini aytadi. Bundan tashqari, u o‘ziga bir qiz yordam berganini,
biroq, uning yonida puli yo‘qligini aytadi. Shu bilan birga, ushbu qizni
yonida plastik kartasi borligini va sizdan ushbu plastik kartaga
kasalxonaga yetib borish uchun zarur bo‘lgan 20 000 so‘m pulni ko‘chirib
berishni talab qiladi. Mazkur holatlarning 80% da xakerlar
muvaffaqqiyatga erishganlar va bu ishlarni amalga oshirish malakali
xaker uchun qiyinchilik tug‘dirmaydi.
Mazkur holda akangizni ovozini ajratish imkoniyati haqida gap
borishi mumkin. Biroq, inson turli hayojon va shovqin bo‘lgan muhitda
bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, agar siz uxlab yotgan vaqtingizda
telefon bo‘lsa, ovozni aniqlashingiz yanada qiyinlashadi.
|
| |
Risklarni boshqarish va sug‘urta

|
Risklarni boshqarish va sug‘urta
|
bet | 19/40 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 197,64 Kb. | | #132778 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari-fayllar.org2.
Risklarni boshqarish va sug‘urta
Risklarni boshqarish o‘zining mohiyati bo‘yicha har qanday iqtisodiy tizim (jarayon)ning zaruriy tarkibiy qismi hisoblanadi. Risk hajmi olinadigan daromad bilan bevosita proporsionaldir. Bundan ko‘rinib turibdiki, har qanday xo‘jalik yurituvchi subyektning, tizimning faoliyatini samaradorligi to‘laligicha risklarni boshqarish jarayonini qanchalik samarali tashkil qilinganligiga bog‘liq.
Riskni boshqarish (risk-menejment) – ko‘p bosqichli jarayon bo‘lib, uning maqsadi noqulay holatlar yuzaga kelganda obyektning ko‘rishi mumkin bo‘lgan zararlarini kamaytirish yoki kompensatsiyalash hisoblanadi.
Riskni boshqarishning quyidagi asosiy bosqichlari mavjud (2-rasm):
> risk obyektining tahlili;
> riskni aniqlash;
> riskni baholash;
> riskka ta’sir etish usullarini aniqlash;
> qaror qabul qilish;
> riskka bevosita ta’sir o‘tkazish;
> boshqarish jarayoni natijalarini nazorat va tahrir qilish.
Risk tahlili – boshlang‘ich bosqich bo‘lib, uning maqsadi obyektning hozirgi vaqtdagi tarkibi, xususiyatlari haqida, kelajakda uning holatini o‘zgarishi haqida zarur axborotlarni olish hisoblanadi.
Riskni aniqlash bosqichi obyektning mavjud risklarini tavsifini, ya’ni ularning sifat jihatlari va ta’rifini nazarda tutadi.
. Riskni boshqarish jarayonining umumiy sxemasi
Baholash – bu aniqlangan risklarning miqdoriy tavsiflarini aniqlash: ehtimolligi va ko‘rilishi mumkin bo‘lgan zararlar hajmi. Mazkur bosqichda noqulay holatlarning rivojlanish ssenariylari jamlamasi shakllanadi; zarar ko‘rish ehtimolligini taqsimlash funksiyalari quriladi.
Aniqlash va baholash o‘zaro uzviy bog‘liq hisoblanadi va har doim ham ularni alohida mustaqil qismlarga ajratish imkoni bo‘lmaydi. Undan tashqari, riskni boshqarish jarayoni qarama-qarshi yo‘nalishda borishi ham mumkin: baholashdan aniqlashga, misol uchun, zarar ko‘rib bo‘lingadan keyin uning sabablarini aniqlashda.
|
| |
Bell-Lapadula - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 24/40 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 197,64 Kb. | | #132778 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari-fayllar.orgBell-Lapadula va Biba modeli
12.6-rasm. Bell-Lapadula va Biba modeli tahlili
BLP modeli konfidentsiallikni ta’minlash uchun Biba modeli butunlikni ta’minlash uchun qo‘llaniladi
Mantiqiy va fizik foydalanishlarni boshqarish. Foydalanishni boshqarishning mantiqiy vositalari infrastruktura va uning ichidagi tizimlarda mandat, tasdiqlash, avtorizatsiya va majburiyatlar uchun foydalaniladi. Ushbu komponentlar tizimlar, ilovalar, jarayonlar va axborot uchun foydalanishni boshqarish choralarini qo‘llaydi. Shuningdek, foydalanishni boshqarishning mazkur usuli dastur, operatsion tizim, ma’lumotlar bazasida ham qo‘llanilishi mumkin. Fizik foydalinishni boshqarish mexanik ko‘rinish bo‘lib, qulflanuvchi xonadan fizik foydalanishga o‘xshatish mumkin. Foydalanishni boshqarishni aslida mantiqiy va fizik turga ajratishning o‘zi noaniq hisoblanadi. Masalan, fizik nazoratlash odatda dasturlar, kartadagi chipiar va dasturiy ta’minot orqali ishlovchi elektrik qulflar orqali ishlaydi. Ya’ni, bu o‘rinda fizik foydalanishga mantiqiy deb ham qarash mumkin.
13. . Ma’lumotlarni fizik himoyalash: Fizik xavfsizlik, uning zaruriyati, fizik xavfsizlikka ta’sir qiluvchi omillar, tab’iy tahdidlar, sun’iy tahdidlar, fizik xavfsizlikni nazoratlash, boshqa fizik xavfsizlik choralari, ogohlik / o’qitish.
Ma’lumotlarni fizik himoyalash: Fizik xavfsizlik, uning zaruriyati,
fizik xavfsizlikka ta’sir qiluvchi omillar, tab’iy tahdidlar, sun’iy
tahdidlar, fizik xavfsizlikni nazoratlash, boshqa fizik xavfsizlik
choralari, ogohlik / o‘qitish.
13
14
Kompyuter tarmoqlari va tarmoq xavfsizligi muammolari.
Tarmoq turlari, tarmoq topologiyalari, OSI modeli, tarmoqqa
quyiladigan talablar, TCP/IP modeli, tarmoq vositalari. Zaiflik,
tahdid, hujum, ichki tahdid, tashqi tahdid, razvedka hujumlari, kirish
hujumlari, zararli hujumlar, xizmatdan voz kechishga undash
(Denial of service, DOS) hujumlari.
14, 26
15
|
| |
Organik o‘g‘itlardan foydalanish va uni ko‘paytirish yo‘llari

|
Organik o‘g‘itlardan foydalanish va uni ko‘paytirish yo‘llari
|
bet | 43/122 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #265621 |
Bog'liq Fermer xo\'jaligi iqtisodiyoti1Organik o‘g‘itlardan foydalanish va uni ko‘paytirish yo‘llari. Organik o‘g‘itlar tarkibida azot, fosfor, kaliy, kalsiy va o‘simliklarni oziqlantirish uchun kerak bo‘lgan boshqa elementlar, shuningdek, tuproqqa ijobiy ta’sir etadigan organik moddalar bo‘ladi. Organik o‘g‘itlar tarkibida azot, fosfor va kaliy miqdori mineral o‘g‘itlar tarkibidagiga qaraganda kamroq bo‘ladi, shunga ko‘ra ularni uzoqqa tashib bo‘lmaydi, to‘plangan joyidan olib foydalaniladi va shuning uchun ham mahalliy o‘g‘itlar deb ham yuritiladi. Organik o‘g‘itlarga hayvonlar go‘ngi, turli xil kompostlar, ko‘k o‘tlar kiradi.
Go‘ng – eng muhim organik o‘g‘it hisoblanadi. Go‘ngning tizimli ishlatilishi yerning oziqliligini, suvliligini va havo tizimini yaxshilaydi, gumus tarkibini va
mikrobiologik tarkibini yaxshilaydi, achchiq mineral o‘g‘itlarning zararli ta’sirini kamaytiradi. Shuningdek, atrof-muhitga ta’siri juda kam. Agroximiya laboratoriyalarining tahlil natijalariga ko‘ra, yirik shoxli qoramolning go‘ngida umumiy azot miqdori o‘rtacha – 0,54 foiz, shundan: ammiakli – 0,70 foiz, fosfor
– 0,28 foiz, kaliy – 0,60 foiz, organik oziqlar – 21 foiz, suv – 65 foiz. C:N=19:1 bog‘lanishda. Ilmiy-tadqiqot ma’lumotlariga qaraganda go‘ngning o‘rtacha me’yori (gektariga 20 – 30 tonna) birinchi yili yerga solinganda hosildorlikni o‘rtacha hisobda gektariga don ekinlarida 6–7 s., kartoshkada 60–70 s., ildizmevalilar va silosbop ekinlarda 150–200 s.ga oshiradi. Shuningdek, keyingi yillarda ham ekinlar hosildorligini oshiradi. Suyuq holdagi go‘ngda ham azot va kaliy ko‘proq bo‘lib, u o‘simliklar tomonidan oson o‘zlashtiriladi.
1 tonna go‘ngda azot (N), fosfor (P2O5) va kaliy (K2O) ning miqdori taxminan 14 kg; organik oziqlar – 210 kg, qolgani suvni tashkil qiladi. Zamonaviy mineral o‘g‘itlarda oziq moddalar konsentratsiyasi o‘rtacha 36 foizni, 1 tonnada 360 kgni, ya’ni go‘ngga nisbatan 26 marta ko‘proqni tashkil etadi.
Mineral o‘g‘itdagi oziq modda elementlari aralashmasi (konsentratsiyasi) ortib borishi davom etsa, go‘ng tarkibida esa tez kamayib boradi.
7.3.3-jadval.
|
| |
O‘simlik bitlari - Respublikasi oliy va

|
Respublikasi oliy va
|
bet | 49/122 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #265621 |
Bog'liq Fermer xo\'jaligi iqtisodiyoti1O‘simlik bitlari (shiralar) – bu zararkunanda o‘simlik shirasini so‘rib oziqlanadi. Natijada ko‘chat nimjonlashib, bir muncha rivojdan orqada qoladi. G‘o‘zaning birinchi mevalari pishib yetilmay, nochorlikdan ochiladi, tolasi sifatsiz bo‘ladi. Shira 20-26 marta avlod beradi. Asosan, tirik tug‘ishi oqibatida issiq kunlari 6-8 kunda bir marta avlod beradi, bitta urg‘ochi shira 50-100 donagacha tirik tug‘adi. Shiralar erta va kech kuzda ko‘plab tarqaladi. Shiralar, asosan, g‘o‘za unib chiqishi bilan paydo bo‘lib, oktabr oyigacha hayot kechiradi. Erta bahorda – mart oyida, havo harorati 5 darajagacha isiganda qishlovdan chiqadi.
TRIPS – juda mayda zararkunanda bo‘lib, uning uzun ikki juft qanoti bor, og‘iz apparati sanchib so‘ruvchi, tusi oqish, sariq rangli bo‘ladi. Katta yoshdagisi, asosan, o‘simlik qoldiqlarida qishlab qoladi. Erta bahorda begona o‘tlarda, keyinchalik g‘o‘zada rivojlanib ko‘payadi. Trips lichinkasining kattasidan farqi shuki, uning qanoti bo‘lmaydi. Trips yangi unib chiqqan g‘o‘za nihollarining o‘sish nuqtasini zararlaydi, natijada g‘o‘za nihollari shoxlab ketadi. Trips 6-7 marta avlod berib, bitta urg‘ochi 60 donagacha tuxum qo‘yadi.
Agortexnik tadbirlar – shira-tripsga qarshi yer maydonlarini o‘simlik qoldiqlaridan tozalash, yerlarni ikki yarusli pluglarda chuqur haydash, yaxob berish, almashlab ekishni joriy etish, chigitni o‘z muddatida ekish, g‘o‘za
nihollarini shira-tripsga qarshi chidamliligini oshirishda, har gektar maydonga 4,5 kg karbomid bilan 200 gramm kir yuvish poroshogi qo‘shib, 300 litr suvda eritib sepiladi. Imkoniyatga qarab, karbomid o‘rniga har gektar maydoniga 10 litrdan ammiakli suvni 300 litr suvga aralashtirib sepish ham mumkin.
Trips kuchli zararlangan maydonlarni zudlik bilan sug‘orib, qo‘shimcha oziqlantirish ham, asosiy agrotexnik tadbirlardan biri hisoblanadi. Zararlangan maydonlardan yagona va o‘toq qilish paytida yulib olingan g‘o‘za va begona o‘tlarni dala chetiga olib chiqib ko‘mib tashlash shart.
|
| |