nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-§.Metamorfik tog‘ jinslari va ularning qurilish xossalari

43
Marmarlar ohaktoshlardan hosil bo‘lib, kal’tsit minerallarining
puxta birikishidan, ba’zan dolomit, marganetsli, temirli va uglyerod
birikmalar bilan aralashib, ularga turlicha rang beradi. Aralashmalar bir
tekisda tarqalmaganligidan marmarlar rang-barang jilolarda tovlanib
ajoyib ko‘rinish beradi. Marmarlarning zichligi ancha yuqori 2900 kg
m
3
gacha, suv shimuvchanligi 0,7% gacha, siqilishga bo‘lgan mustahkamligi
300 MPa gacha, qattiqligi 3 ga teng. Marmarlarga ishlov berish oson,
ularni yupqa plitalarga qirqib ajratish mumkin. Marmarlardan binolarning
ichki qismidagi devorlarga qoplama matyerial, zinapoya sahnlarida,
ustunlarda, qoplama matyerial sifatida ishlatiladi. Marmarning siniqlari
esa suvoqchilikda pardozbop qurilish matyeriali sifatida ishlatiladi.
Binolarning tashqi qismlarida ko‘pchilik turdagi ohaktoshlarni ishlatish
yaramaydi, chunki tashqi ob-havo ta’siridan (suv, oltingugurt gazi, issiq-
sovuq) marmar yuzasining jilosi buziladi, ko‘zga tashlanib turadigan
darajada yemiriladi (rangi o‘zgaradi, g‘ovak, g‘adir-budir bo‘lib qoladi).
Qumtoshlar qumlarning zichlanib, ko‘rinishi o‘zgargan jinsdir. U
zich tuzilishli, kvartsli tsement bilan tsementlangan, qayta kristallangan
kvartsdan iborat. Tashqi ko‘rinishidan oq, qizil, to‘q olcha ranga ega
bo‘ladi, zichligi yuqori, 2700 kg
m
3
atrofida, suv shimuvchanligi 0,2%
dan kichik, siqilishga bo‘lgan mustahkamligi 400 MPa gacha, qattiqligi 7
ga teng bo‘lib, uzoqka chidaydi. Qumtoshlar tashqi yuzalarni puxta
qoplamalash uchun, ko‘priklarning fyermalari ostida, chaqiqtosh o‘rnida,
shuningdek dinasli o‘tga chidamli matyeriallar sifatida ishlatiladi.
Dt Dastgoh (yangi) 1.000.000
Dt

Dt Dastgoh (yangi) 1.000.000
Dt Jamlangan amortizatsiya. 350.000
Kt Dastgoh (eski) 550.000
Kt Pul mablag’lari 700.000
Kt Dastgohni ayirboshlashidan foyda 100.000
Тo’rtinchi holat - ayirboshlashdan olingan foydani tan olmaslik. Ma’lumki, agar bir turdagi (toifadagi) asosiy vositalarni ayirboshlansa, u holda ayirboshlash natijasida olingan foyda hisobda aks ettirilmaydi. Bunday hollarda ob’ektining boshlang’ich qiymati vujudga keladigan foyda summasiga kamaytiriladi. Yuqorida keltirilgan misol ma’lumotlaridan foydalanamiz, so’m hisobida:
Eski dastgohning balans qiymati 200.000
Тo’langan pul mablag’lari 700.000
Yangi dastgohning boshlang’ich qiymati 900.000
Demak, asosiy vositaning boshlang’ich qiymati, eski dastgohning balans qiymatiga to’langan pul mablag’lariso’mmasini qo’shish yo’li orqali hisoblanadi. Ayriboshlash bilan bog’liq bu holatni aks ettiruvchi buxgalteriya o’tkazmasi quyidagi ko’rinishda bo’ladi:
D-t Dastgoh (yangi) 900.000
D-t Jamgarilgan amortizatsiya 350.000
K-t Dastgoh (eski) 550.000
K-t Pul mablag’lari 700.000
Garchand ushbu holatda asosiy vositalarni ayriboshlashdan olingan foyda ko’rsatilmagan bo’lsada, haqiqatda bu uning muddatini o’zaytirilishini anglatadi. Chunki, yuqorida keltirilgan holda, ma’lum sharoitlarda yangi dastgohni hisobdan chiqarilishida (eskirish hisoblashda), uning balans qiymati 1.000.000 so’m emas, balki 900.000 so’m bo’ladi. Demak, eskirish 900.000 so’mdan hisoblangani uchun ko’rsatilmagan foyda har yili qamroq hisoblanayotgan eskirish summalari orqali o’z ifodasini topadi.
4. Asosiy vositalarni qaytarib olmaslik sharti bilan berish yo’li orqali chiqib ketishi. Korxonalar ba’zan o’zlarining asosiy vositalarini boshqa tashki-lotlarga hadya qiladilar. Asosiy vositalarni bunday hadya qilish keyingi yillarda tez-tez uchrab turibdi. Jumladan, yirik, iqtisodiy jihatdan baquvvat korxonalar institut va universitetlarning o’quv xonalari va laboratoriyalarini jihozlash uchun berayotgan uskunalari, shifoxonalar, maktablar va qariyalar uyiga hadya sifatida berilayotgan jihozlarni misol keltirish mumkin. Bulardan tashqari bir korxona ikkinchi korxonaga ana shunday qaytib olmaslik sharti bilan berilayotgan asosiy vositalarni iqtisodiy ko’mak sifatida ham hadya qilmoqda.
Aktivlarni bergan korxona bu holda berilgan aktivlarning bozor qiy-matiga teng bo’lgan xarajatlarni hisoblaydilar. Bozor qiymati berib yuborilgan aktivlarning balans qiymatiga emas, balki to’g’rirog’i, donorning olinmagan iqtisodiy samaradan yo’qotishlariga tengdir.
Balans va bozor qiymatining ayirmasiga teng bo’lgan foyda yoki zarar qaytarmaslik sharti bilan (tekinga) berib yuborilgan sifatida hisobga olinadi. Fakatgina qaytarmaslik sharti bilan berilishi bo’yicha so’zsiz majburiyat bo’lgandagina xarajatlar moddasi bo’yicha hisoblash amalga oshiriladi.
|
Bajarilgan ishlar hajmiga mutanosib ravishda eskirish hisoblash usuli

|
Bajarilgan ishlar hajmiga mutanosib ravishda eskirish hisoblash usuli
|
bet | 10/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishi2. Bajarilgan ishlar hajmiga mutanosib ravishda eskirish hisoblash usuli. Ba’zi ob’ektlarni eskirishi ularning ishlatish jadalligi bilan bog’liq holda hisobga oladi, bunda ob’ektning mavjudlik davri (vaqti) e’tiborga olinmaydi. Bunda dastavval ish (maxsulot, xizmat) birligiga to’g’ri keladigan eskirishso’mmasi (A) hisoblab olinadi. Uni hisoblash eskirish hisoblanadigan qiymat (ob’ektning boshlangich qiymati (B)dan uning tugatish qiymati(Т)ni chegirilgan qismi)ni asosiy vositalarning bajargan ishi (ishlab chiqarilgan mahsuloti, ko’rsatgan xizmati) hajmiga (I)ga bo’lish orqali aniqlanadi, ya’ni
B - Т
A = ------------ .
I
Bajarilgan ish birligiga to’g’ri keladigan eskirish summasi hisoblab olin-gach, uni bir yilda bajaradigan ish hajmiga ko’paytirish yo’li bilan asosiy vo-sitaning yillik eskirish summasi aniqlanadi.
Masalan, balans qiymati 550.000 so’m, tugatish (qoldiq) qiymati 50.000 so’m bo’lgan dastgohning 5 yillik xizmat muddati mobaynida umumiy bajaradigan ish hajmi 200.000 donani tashkil qiladi. Har bir dona hisobiga to’g’ri keladigan eskirish xarajatlari summasi quyidagicha aniqlanadi:
Boshlang’ich qiymat (B) - tugatish qiymati (Т) 550.0000 – 50.000
A = ----------------------------------------------- = -------------------- = 2,5 so’m bir donaga
Bajarilgan ish hajmi (I) 200.000
Agar dastgohni xizmat muddatining birinchi yili 50.000 dona, ikkinchi yili – 60.000 dona, uchinchi yili – 40.000 dona, to’rtinchi yili -30.000 dona va beshinchi yili -20.000 dona mahsulot ishlab chiqarsa, u holda dastgohga hisoblangan eskirish quyidagicha bo’ladi: (so’m hisobida)
Sana
|
Boshlang’ich
qiymat
|
Bajarilgan ish hajmi, tG’km
|
Yillik eskirish summasi
|
Jamlangan
eskirish
summasi
|
Balans qiymati
|
xarid sanasi
|
550.000
|
-
|
-
|
-
|
550.000
|
1 yil oxiri
|
550.000
|
50.000
|
125.000
|
125.000
|
425.000
|
2 yil oxiri
|
550.000
|
60.000
|
150.000
|
275.000
|
275.000
|
3 yil oxiri
|
550.000
|
40.000
|
100.000
|
375.000
|
175.000
|
4 yil oxiri
|
550.000
|
30.000
|
75.000
|
450.000
|
100.000
|
5 yil oxiri
|
550.000
|
20.000
|
50.000
|
500.000
|
50.000
|
Jadvalda keltirilgan hisoblardan ko’rinib turibdiki, yillik eskirish summasi va bajarilgan ish birligi o’rtasidagi to’g’ri bog’liqlik mavjud. Jam-g’arilgan eskirish har yili ish birligi hajmiga bog’langan holda o’zgarib boradi, balans qiymati esa yil sayin ish hajmiga mutanosib ravishda qoldiq qiymatga etmaguncha kamayib boradi. Bu usulga muvofiq har bir ob’ektni taxmin qilina-yotgan foydali xizmat muddatini aniqlashda qo’llaniladigan ish birligi ma’lum aktivlarga mos kelishi kerak. Masalan, ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori aniq bir uskunaga mos kelishi kerak, bunda ob’ektdan foydalanish soatlari miqdori boshqa uskunaga eskirish hisoblashda yaxshi ko’rsatkich bo’lib xizmat qilishi mum-kin. Bu usulni ob’ektdan foydali ishlatish muddati ichida fondlar qaytimi etar-licha aniqlash mumkin bo’lgan hollarda qo’llash ma’quldir.
|
| |
Asosiy vositalarni tugatilishi sababli chiqib ketishini qayd qilish

|
Asosiy vositalarni tugatilishi sababli chiqib ketishini qayd qilish
|
bet | 20/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishi1. Asosiy vositalarni tugatilishi sababli chiqib ketishini qayd qilish. Ma’lumki, asosiy vositalar kam hollarda taxmin qilinayotgan xizmat muddati davomida ishlatiladi. Agarda asosiy vositalar bu muddatdan keyin ham foydalanilsa, unga eskirish hisoblanmaydi, unda balans qiymati qoldiq qiymatiga teng bo’ladi. Agarda to’la eskirgan aktivning qoldiq qiymati nolga teng bo’lsa, unda mulkni hisobdan chiqarish paytigacha yoki uni realizatsiya qilgunga qadar balans qiymati nolga teng bo’ladi. Asosiy vositalarni chiqib ketishini bir kichik misol yordamida ko’rib chiqamiz.
Faraz qilaylik, 19xx yil 1 yanvarda «Oltinko’l» OХJ 550.000 so’mga dastgoh xarid qildi va 10 yillik xizmat muddatidan kelib chiqqan holda u bo’yicha eski-rish hisoblagan, eskirish to’g’ri chiziqli (bir tekisda eskirish hisoblash) usul bo’-yicha aniqlangan. 10 yil o’tganidan keyin qoldiq qiymat 50.000 so’mni tashkil qi-lishi kerak. 19xx y. 1 yanvarida bu dastgohning hisobi bo’yicha qoldiq taalluqli hisobvaraqlarda quyidagicha bo’lgan:
Dastgoh Dastgohning jamlangan
eskirishi
550.000 350.000
Ushbu dastgoh, eskirganligi tufayli foydalanishdan chiqarilgan. Ko’rinib turibdiki, chiqib ketgan uskunaning chiqib ketish vaqtida balans qiymati 200.000 so’mni tashkil qildi. Balans qiymatiga teng bo’lgan asosiy vositalarni chiqib ke-tishidan ko’rilgan zarar uskunani hisobdan chiqarish vaqtida hisobda quyidagicha aks ettirilishi kerak:
Dt Uskunaning jamlangan amortizatsiyasi 350.000
Dt Uskunani hisobdan chiqarishdan zarar 200.000
Kt Dastgoh 550.000
Eslatma: BHMSga ko’ra asosiy vositalar va boshqa aktivlarni hisobdan chiqarishda vaqtinchalik (tranzit) hisobvaraq «Asosiy vositalarning chiqib ketishi» hisobvarag’i orqali aks ettiriladi.
Asosiy vositalarning chiqib ketishi natijasida paydo bo’lgan foyda va zararlar boshqa daromad va xarajatlar singari moliyaviy natijalar to’g’risidagi hisobotida aks ettiriladi.
|
| |
b). Asosiy vositalarni ayriboshlashni qayd qilish

|
b). Asosiy vositalarni ayriboshlashni qayd qilish
|
bet | 22/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishi3. b). Asosiy vositalarni ayriboshlashni qayd qilish. BHХS korxona-larning asosiy vositalarni boshqa mulklarga (biri sotadi, boshqasi xarid qi-ladi) almashtirishini, ya’ni barter qarama-qarshi savdoni amalga oshiri-lishini tan oladi. Masalan, eski dastgohni yangisiga almashtiriladi. Bunday hol-larda sotib olish bahosi qarama-qarshi savdoda sotiladigan eski asosiy vosita-ning qiymati hajmidagi yangi narxdan beriladigan chegirma summasiga pasaytiriladi.
Barter usulida amalga oshirilgan ayirboshlashdagi buxgalteriya o’tkazmalari pul mablag’lariga sotishdagi o’tkazmalarga o’xshashdir. Asosiy vositalarni ayri-boshlashidan olinadigan zarar va foydani aniqlashning (tan olishni) bir necha maxsus qoidalari mavjud bo’lib, ayriboshlanayotgan ob’ektlar tavsifga bog’liqdir.
Ayriboshlash jarayonida uchrashi mumkin bo’lgan bir necha holatlarni ko’rib chiqamiz:
foydani zararni
tan olish tan olish
Moliyaviy hisobotni tuzish maqsadida:
Bir xil toifada bo’lmagan
vositalarni ayriboshlash Ha Ha
Bir xil toifada bo’lgan
vositalarni ayriboshlash Ha Yo’q
Foydani soliqqa tortish maqsadida:
Bir xil turda bo’lmagan
vositalarni ayriboshlash Ha Ha
Bir xil turda bo’lgan
vositalarni ayriboshlashi Yo’q Yo’q
Keltirilgan maьlumotlardan kurinib turibdiki,bir xil toifada bo’lmagan vositalarni ayirboshlash holatida foyda yoki zarar ko’rsatiladi. Moliyaviy hisobot tuzilayotganida bir toifadagi vositalarning ayirboshlashidan olingan foyda ko’rsatilmaydi, chunki bu ashyo foyda keltiradigan muddat to’la foy-dalanilmaydi. Eski dastgohni bir muncha yangisiga almashtirish, eski dastgohni o’zgartirish yoki uni zamonaviylashtirishdek iqtisodiy ma’noga ega bo’ladi. Buxgalteriya hisobida yangi dastgohni hisobga olish eski dastgohni balans qiymatiga to’langan pul mab-lag’laridagi summani qo’shish bilan ko’rsatiladi
Birinchi holat - ayriboshlash natijasidagi zararni ko’rsatish. Faraz qilay-lik, korxona balans qiymati 200.000 so’m bo’lgan eski dastgohni yangi zamonaviy-siga quyidagi shartlarda almashadi, so’m hisobida:
Yangi dastgohning qiymati - 1.000.000
Ayirboshlanayotgan eski dastgohga chegirma - 150.000
Zarur bo’lgan pul mablag’lari summasi - 850.000
Bunday holda qarama - qarshi savdodagi chegirma (150.000 so’m) eski dastgoh-ning balans qiymatidan kam (200.000 so’m). Demak, yo’qotishlar (zarar) 50.000 so’m-ni tashkil qiladi. Buxgalteriya yozuvlarida bu quyidagicha ko’rsatiladi.
|
| |
Тezlashtirilgan eskirish hisoblash usuli

|
Тezlashtirilgan eskirish hisoblash usuli
|
bet | 11/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishi3. Тezlashtirilgan eskirish hisoblash usuli
a) sonlarning yigindisi bo’yicha qiymatni hisobdan chiqarish usuli. Bu usul eskirish hisoblanadigan asosiy vositaning xizmat qilish yillari summasi orqa-li aniqlanadi va bu summa hisoblash koeffitsientida maxraj bo’lib xizmat qila-di. Bu koeffientsientning sur’atida ob’ektning xizmat muddati oxirigacha qolgan yillar soni (teskari tartibda) turadi. Bu usulda ham, oldingilarga o’xshash, eski-rish summasi boshlang’ich qiymatdan tugatish (qoldiq) qiymati chegirilgandan qol-gan qismidan hisoblanadi.
Masalan, yuqorida misol tariqasida olingan dastgohning taxmin qilina-yotgan foydali xizmat muddati 5 yil bo’lsin. U holda dastgohni ishlatish yillari summasi (kumulyativ son) - 15 yil bo’ladi:
1+2+3+4+5=15
Dasgohning xizmat muddatining har yiliga to’g’ri keladigan eskirish summa-si ulushini topish uchun xizmat muddatini oxirigacha bo’lgan yillarni (ya’ni tes-kari tartibda) kumulyativ songa bo’lib chiqamiz, ya’ni
515, 415, 315, 215, 115
So’ngra, har bir kasrni eskirish hisoblanadiganso’mma (B-Т) ga ko’pay-tirish orqali har yillik amortizatsiya summasi aniqlanadi. Bu usulda amortiza-tsiya ajratmalari summasi jadvali quyidagi ko’rinishda bo’ladi (jadvalga qarang).
Jadvalda keltirilgan hisoblardan ko’rinib turibdiki, dastgohning xizmat muddatining dastlabki yillarida eng katta amortizatsiyaso’mmasi hisoblanmokda, keyingi yillarda esa u yilma-yil kamayib bormoqda, jamlangan amortizatsiya sekin-asta ortib boradi, balans qiymati qoldiq qiymatga etib bormagunicha har yili eskirish summasiga kamayib boradi.
( so’m hisobida)
Sana
|
Boshlang’ich qiymat
|
Yillik eskirish summasi
|
Jamlangan eskirish summasi
|
Balans qiymati
|
xarid sanasi
|
550.000
|
|
|
550.000
|
1 yil oxiri
|
550.000
|
(515x500.000)=166.667
|
166.667
|
383.333
|
2 yil oxiri
|
550.000
|
(415x500.000)=133.333
|
300.000
|
250.000
|
3 yil oxiri
|
550.000
|
(315x500.000)=100.000
|
400.000
|
150.000
|
4 yil oxiri
|
550.000
|
(215x500.000)= 66.667
|
466.667
|
83.333
|
5 yil oxiri
|
550.000
|
(115x500.000)= 33.333
|
500.000
|
50.000
|
|
| |
Asosiy vositalar haqidagi ma’lumotlarni hisobotlarda aks ettirish

|
Asosiy vositalar haqidagi ma’lumotlarni hisobotlarda aks ettirish
|
bet | 25/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishi 2.3. Asosiy vositalar haqidagi ma’lumotlarni hisobotlarda aks ettirish
Buxgalteriya hisobining xalqaro vamilliy standartlari talablariga ko’ra moliyaviy hisobotlarda uzoq muddatli aktivlarning, shu jumladan, asosiy vosita-larning har bir toifasiga nisbatan quyidagilarni ochib berish kerak:
balans qiymatini aniqlashda foydalanilayotgan hisoblash tamoyillari. Bir necha bazalardan foydalanilaetganda bu baza uchun balans qiymati har bir toifa bo’yicha yoritilishi zarur;
foydalanilayotgan amortizatsiyani hisoblash usullari;
foydali faoliyat muddatlari va qo’llanilayotgan amortizatsiya me’yorlari;
hisobot davrining boshi va oxiridagi balans qiymati va hisoblangan amortizatsiya summasi;
hisobot davrining boshi va oxirida quyidagilarni ifodalovchi asosiy vositalarning balans qiymatini solishtirish:
asosiy vositalarning o’sishi;
chiqib ketishi;
kompaniyalarning birlashishi orqali sotib olish;
kayta baholash natijasida vujudga keladigan ko’payish yoki kamayish;
balans qiymatini qoplanadigan qiymatga etguncha qisman hisobdan chiqarish va bunday hisobdan chiqarishni tuzatuv yozuvi bilan ras-miylashtirish hollari;
amortizatsiya;
chet el kompaniyalarining moliyaviy hisobotini milliy valyutaga o’t-kazishda yuzaga keladigan valyuta kurslarining sof tafovutini;
balans qiymatidagi boshqa o’zgarishlar.
Agarda aktivlar hisobot davri mobaynida qayta baholangan bo’lsa, qo’yidagi ma’lumotlarni yoritish zarur:
aktivlarni qayta baholashda foydalanilgan asos;
oxirgi baholash o’tkazilgan sana;
qayta baholashda foydalanilgan indekslarning tavsifi;
agar aktivlar baholashga jalb qilinmagan takdirda, moliyaviy hisobot-larga kiritiladigan har bir toifadagi aktivlarning balans qiymati;
hisobot davri mobaynidagi o’zgarishlarni ko’rsatuvchi qayta baholash natijalari.
Moliyaviy hisobot shu bilan birga quyidagilarni yoritishi kerak:
asosiy vositalarga hamda majburiyatlarning ta’minoti sifatida beril-gan asosiy vositalarga bo’lgan mulkiy huquq cheklanishlarining mavjud-ligi va hajmi;
qurilish jarayonida asosiy vositalarga qilingan kapital qo’yilma-larining summasi;
asosiy vositalarni xarid qilish bo’yicha shartnoma majburiyatlaridagi summasi;
|
| |
Dt Dastgoh (yangi) 1.000.000
Dt

|
Dt Dastgoh (yangi) 1.000.000
Dt
|
bet | 23/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishiDt Dastgoh (yangi) 1.000.000
Dt Jamlangan amortizatsiya 350.000
Dt Asosiy vositalarni ayriboshlashidan ko’rilgan zarar 50.000
Kt Dastgoh (eski) 550.000
Kt Pul mablag’lari 850.000
Ikkinchi holat - ayirboshlash natijasidagi zararlarni tan olmaslik. Oldingi misolda zararlar tan olinganida, yangi dastgoh xarid bahosi – 1.000.000 hisobga olinib ko’rilgan zararlar 50.000 so’m miqdorda hisoblangan edi. Zarar-larni ko’rsatish ko’zda tutilmagan holda, yangi ob’ektning boshlangich qiymati vu-judga keladigan zararlar summasiga ortadi. Balans qiymati eski dastgohning ba-lans qiymatiga to’langan pul mablag’larini qo’shish yo’li bilan hisoblanadi,so’m hisobida:
Eski uskunaning balans qiymati 200.000
Pul mablag’lari 850.000
Yangi uskunaning hisobdagi qiymati 1.050.000
Muomalalarni bunday qayd etishda zararlar ko’rsatilmaydi:
Dt Dastgoh (yangi) 1.050.000
Dt Jamlangan amortizatsiya 350.000
Kt Dastgoh (eski) 550.000
Kt Pul mablag’lari 850.000
Yangi dastgohga eskirish balans qiymati – 1.050.000 so’mdan kelib chiqqan holda hisoblanadi.
Asosiy vositani ayirboshlash jarayonida agar ayriboshlanayotgan dastgoh uchun beriladigan chegirma uning qoldiq summasidan ortiq bo’lsa, u holda chegirma ayirboshlashdan foyda olish mumkin. Bunda ayirboshlanayotgan asosiy vositaning qoldiq qiymatidan unga kilinaetgan chegirma summasi ko’p bo’lishi kerak. Buni ifodalash uchun o’sha misoldan foydalanamiz. Faraz qilaylik, uskunani almash-tirish sharti quyidagicha, so’m hisobida:
Yangi dastgoh qiymati 1.000.000
Ayirboshlanayotgan dastgohga chegirma - 300.000
Zarur bo’lgan pul mablag’lari 700.000
Bu holda qarama-qarshi savdodagi chegirma (300.000) eski dastgohning balans qiymati (200.000 so’m)dan (100.000 so’mga) ortiq bo’lgani uchun foyda vujudga keldi. Ushbu holatni aks ettiruvchi buxgalteriya o’tkazmasi quyidagicha bo’ladi,so’m hisobida:
|
| |
Dt Тugallanmagan qurilish
Kt

|
Dt Тugallanmagan qurilish
Kt
|
bet | 17/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishiDt Тugallanmagan qurilish
Kt Foizlar bo’yicha xarajatlar
Foiz ko’rinishidagi xarajatlarni hisobga olish alohida mavzu sifatida ko’rib chiqiladi. Shu sababli bu erda umumiy holatlargagina to’xtalib o’tdik xolos.
Korxonalar odatda aktivni xarid qilganidan keyingi vujudga kelgan barcha xarajatlar to’g’risidagi ma’lumotlarni ochib beradi, bu ma’lumotlar moliyaviy hisobotlarning tushuntirish xatlariga kiritiladi.
Asosiy vositalarni keyinchalik baholash. Ma’lumki, asosiy vositalar vaqti - vaqti bilan hukumat qarorlariga muvofiq qayta baholab turiladi. Qayta baho-lashlarni amalga oshirish uchun quyidagi umumiy holatlarni bilish zarur:
Qayta baholash hukumat qaroriga muvofiq amalga oshiriladi;
Jamg’arilgan amortizatsiya qayta baholash sanasiga aktivning boshlang’ich qiymatini o’zgarishiga mutanosib ravishda shunday tuzatish qilinishi kerakki, natijada qayta baholanayotgan summa haqiqiy qiymatga teng bo’lsin;
Aktivlarni saqlash xarajatlarining qayta baholash natijasi sifatida oshib ketganda, bunday oshib ketishi operatsiyalar to’g’risidagi hisobotda daromad sifatida emas, balki balans hisobotida qayta baholash natija-sida vujudga kelgan qo’shimcha kapital sifatida hisobga olinadi;
Qayta baholash natijasida aktivlarni saqlash xarajatlari kamayganida; agarda qayta baholashdan so’ng qo’shimcha qiymat paydo bo’lmasa kamayish moliyaviy natijalari to’g’risidagi hisobotida xarajatlar sifatida hi-sobga olinadi.
Asosiy vositalarni qayta baholash har yili (1 fevralgacha) 1- yanvar holatiga ko’ra qayta baholash o’tkazilayotgan paytdagi narxlar darajasidan kelib chiqib amalga oshirilishi lozim. Asosiy vositalarni qayta baholash O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 2002 yil 29 oktyabrda 129-son bilan tasdiqlangan «1 yanvar xolati bo’yicha asosiy fondlarni har yillik qayta baholashni o’tkazish tar-tibi to’g’risidagi» Nizom bilan tartibga solinadi.
Barcha asosiy vositalar, o’rnatish uchun uskunalar, tugallanmagan qurilish ob’ektlari,uzoq muddatli ijaradagi asosiy vositalar, ya’ni texnik holatidan qat-’iy nazar, foydalanishda va foydalanishda bo’lmagan, konservatsiyada bo’lgan, hi-sobdan chiqarishga tayyorlangan, lekin chiqarish dalolatnomasi bilan rasmiylash-tirilmagan, shuningdek tugallanmagan qurilish va o’rnatishga mo’ljallangan us-kunalar korxona mulkchiligida, tezkor boshqaruvida va uzoq muddat ijarada bo’lgan asosiy vostalar qayta baholanishi lozim.
Хo’jalik yurituvchi sub’ektning hohishiga ko’ra asosiy vositalar quyidagi ikki xil usul bilan baholanishi mumkin:
|
| |
- to’g’ridan-to’g’ri qayta baholash usuli

|
- to’g’ridan-to’g’ri qayta baholash usuli
|
bet | 18/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishi- to’g’ridan-to’g’ri qayta baholash usuli. Bunda alohida ob’ektlar qayta baho-lanadiganlarga o’xshash bo’lgan Yangi obx’ektlarni baholash paytida 1 yanvar hola-tiga ko’ra hujjatli tasdiqlangan bozor narxlari, ishlab chiqaruvchi zavodlardan, savdo tashkilotlaridan, davlat idoralaridan, ommaviy axborot vositalari va maxsus adabiyotlarda chop etiladigan bo’yicha narxlar to’g’risida yozma ravishda olin-gan ma’lumotlar, shuningdek baholovchining hisobotiga asosan qayta baholanadi.
-dastlabki (tiklash) qiymatini indeksatsiyalash usuli. Bu usul bo’yicha alo-hida ob’ektlar O’zbekiston Respublikasi Statistika davlat qo’mitasi tomonidan ishlab chiqilgan asosiy vositalar qiymati o’zgarishi indeksatsiyalarini qo’llagan holda qayta baholanadi.
Buxgalteriya hisobi yuqorida qayd etilgan usullarni qo’llash yo’li bilan asosiy vositalar balans qiymati ularning tiklash qiymatigacha oshishi (kama-yishi) asosiy vositalar, uzoq muddatli ijara shartnomasiga muvofiq olingan asosiy vositalar, o’rnatish uchun uskunalar, zahira kapitalini hisobga oluvchi hi-sobvaraq bilan bog’langan holda kapital qo’yilmalar hisobvaraqlarining debeti (krediti) bo’yicha aks ettiriladi.
Asosiy vositalar to’g’ridan-to’g’ri usul bilan qayta baholanganda buxgalteriya hisobida eskirish summasi qayta baholangandan keyingi tiklash qiymatining qayta baholashdan oldingi qiymatiga nisbati bilan hisoblanadigan qayta sanash koeffitsenti bo’yicha tuzatish kiritiladi.
Asosiy vositalar indeksatsiyalash usuli bilan qayta baholanganda qayta baholash sana holatiga hisobda bo’lgan eskirish summasi (to’liq eskirish hisob-langan ob’ektlar ham bunga kiradi.) tiklash qiymatigacha qayta hisoblashda aso-siy fondlar qiymati o’zgarishining tegishli indekslariga ko’paytirilishi lozim.
Тuzatish kiritilgan eskirish bilan qayta baholashgacha bo’lgan eskirsh summasi orasidagi farq zahira kapitalini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan korrespondentlashgan «Asosiy vositalar eskirishi» hisobvarag’inig kreditida (oshgan taqdirda) va debetida (kamaygan taqdirda) aks ettiriladi.
Misol. Korxona 1200 ming so’mlik, bozr qiymati 1500 ming so’m bo’lgan, 240 ming so’m eskirish hisoblongan kompьyuterni qayta baholashniamlga oshirdiyu Dastlabki qiymatdan bozor narxining oshishi (1500 - 1200) x 1200 : 100 q 25% ni tashkil etdi. Binobarin eskirishga 240 ming so’m x 25% : 100 q 60 ming so’mlik summaga tuzatish kiritiladi.
- qayta baholash summasiga berilgan yozuv :
|
| |
Eski uskunani almashtirish

|
Eski uskunani almashtirish
|
bet | 15/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishiEski uskunani almashtirish. Bunda asosiy vositaning taalluqli qismi qiymati va unga mos eskirishso’mmasi hisobdan chiqariladi, balans qiy-matiga teng bo’lgan zarar hisobga olinadi va aktivning boshlang’ich qiyma-
ti xarajatlar miqdoriga ko’payadi. Misol uchun, shifr tomning qiymati 12.000.000 so’m, eskirishi darajasi 80%, qiymati 6.000.000 bo’lgan yangi zanglamaydigan rux tunikaga almashtiriladi. Holatini yaxshilash bilan bog’liq xarajatlarining te-gishli xarajatlar moddasiga kiritilishi quyidagicha rasmiylashtiriladi:
Eski tomni taalluqli qismini olib tashlash qiymatini hisobi:
Dt Eskirish summasi
(eski tom, 12.000.000 * 80%) 9.600.000
Dt Qayta qurish xarajatlari 2.400.000
Kt Bino (eski tom) 12.000.000
Binoning yangilangan qismi (yangi tom) qiymatini buxgalteriya yozuvlarida quyidagicha o’tkazma bilan rasmiylashtiriladi hisobi:
Dt Bino (yangi tom) 6.000.000
Kt Pul mablag’lari 6.000.000
Zarar asosiy vositaning boshlang’ich qiymatning eskirish hisoblanmay qolgan qismini ifodalaydi. Demak ko’rinib turibdiki, bu usulni qo’llash uchun asosiy vositaning almashtirilayotgan eski komponentning qiymati va mos ra-vishda hisoblangan eskirish darajasi aniq bo’lishi kerak yoki nisbatan aniqlash imkoniyati mavjud bo’lishi kerak.
Aktiv hisob varag’ining oshishi. Aktivlar hisobvarag’ining oshishi tamoyili eski aktivning qiymati va jamlangan eskirish summasi to’g’risidagi ma’lumotlar mavjud bo’lmaganda qo’llaniladi. Holatini yaxshilash xarajatlari aktivlar hisob-varag’iga debetlanadi. Almashtirilishi zarur bo’lgan bir aktivning qiymati va jamlangan eskirish hisobvarag’idan chiqarilib yuborilmaydi, chunki uning haqi-qiy qiymatini hisoblash murakkab tuyuladi. Bu usulni qo’llashning natijasi bo’-lib, umumiy qiymatning va jamlangan eskirishning oshirilgan baholanishi hisoblanadi. Asosan, eski aktivning balans qiymati ayirboshlash vaqtida nis-batan past bo’ladi. Agarda komponentning eskirishi uni ayriboshlashga olib kel-sa, unda amortizatsiya darajasini qayta ko’rib chiqish zarur.
|
| |
Dt Asosiy, yordamchi, umumishlab chiqarish, davr  xarajatlari hisobvaraqlari
Kt

|
Dt Asosiy, yordamchi, umumishlab chiqarish, davr xarajatlari hisobvaraqlari
Kt
|
bet | 13/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 217,5 Kb. | | #263355 |
Bog'liq Soliyeva Malohat diplom ishiDt Asosiy, yordamchi, umumishlab chiqarish, davr xarajatlari hisobvaraqlari
Kt Asosiy vositalarning eskirishi hisobvaraqlari
Asosiy vositalar hisobdan chiqarilayotganda eskirish summasi ham hisobdan chiqariladi
2.1. Asosiy vositalarni ishchi holatda saqlash xarajatlari va keyingi kapital qo’yilmalar hisobi
Asosiy vositalarni sotib olingandan so’ng uni saqlash va ishlatish bilan bog’liq bir qator xarajatlar vujudga kela boshlaydi. Masalan, ta’mirlash, ishlatish, rekonstruktsiya va joylarini almashtirish bilan bog’liq xarajatlar shular jumlasidandir. Bu xarajatlarni hisobga olish balansni turkumlash va keyinchalik eskirish bo’yicha ajratmalarni hisoblashda ta’sir etadi.
Yuqorida aytib o’tilgandek, harid qilib olinganida baholangan boshlang’ich qiymatiga asosiy vositalarni haqiqiy xizmat muddati va unumdorligini yuqo-riroq darajada bo’lishini ta’minlovchi xarajatlar kapitallashtiriladi. Хarid qilinganidan keyingi paydo bo’lgan kapitallashtirilgan xarajatlar, foyda-lanishning ma’lum bir davridan keyin bahosizlanadi va bu davr ma’lum bir aktivlarning kutilayotgan xizmat muddatidan qisqa bo’lishi mumkin.
Asosiy vositalarni foydalanish imkoniyatlarini va harid qilib olin-ganida aniqlab olingan foydalanish davrini ta’minlash, minimal darajadagi saqlab turish va ta’mirlashlar bo’yicha xarajatlarni amalga oshirib turishni taqozo qiladi. Bu xarajatlar foydalanish muddatini harid qilinganida belgi-langanidan yuqoriroq darajada uzaytira olmaydi, ular joriy hisoblanadi va paydo bo’lgan davr xarajatlari moddasiga kiritiladi.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, asosiy vositalar halokat, sovuqqonlik, bilgan holda suiste’mol qilish, o’g’rilik natijasida paydo bo’lgan xarajatlar zararlarga olib boriladi. Masalan, agar dastgohni o’rnatish jarayonida ayrim muhim qismlarining sinishi yuz bersa, u holda ta’mirlash to’lovlari xarajatlar moddasiga yoziladi. Тa’mirlashdan so’ng bu inventar avval ega bo’lgan qiymatga ega bo’lmasligi mumkin.
Bulardan tashqari, baxtsiz hodisa natijasida shikastlangan, sug’urta qilingan mulkni qayta tiklash xarajatlari zararlar moddasiga kiritiladi. Bunday shikastlanishlarni tiklash, tabiiyki, inventarni foydalanish muddatini baxtsiz hodisadan oldingi darajadan yuqoriroq darajada uzaytirmaydi. Agarda qayta ta’mirlashdan so’ng uskunaning xizmat yoki foydalanish muddati uzaysa, xarajatlar foydali faoliyat muddatini uzayishining butun davriga kapital-lashtiriladi.
Asosiy vositalarni sotib olingandan keyin uni saqlab turish uchun xara-jatlar qilinadi. Bu xarajatlar 4 asosiy turkumga bo’linadi:
Ishchi holatida saqlab turish va joriy ta’mirlash
Yaxshilash
Qo’shimchalar kiritish
Qayta qurish va tartibga solish
|
| |
-расм - I. autocad dasturida chizma chizishga doir ma’lumotlar

56-расм
Chiziqlarning A va C uchlari koordinatalarini Z o‘qi bo‘yicha o‘zgartirish lozim. AD kesma belgilanadi va Свойства oynasida Конец Z yozuvi zonasiga 15 raqami kiritiladi; AB kesma belgilanib Начало Z yozuvi xonasiga ham 15 raqami kiritiladi; DC va BC kesmalar belgilanib Начало Z xonasiga 20 raqami kiritiladi. Belgilangan kemalarning qaysi uchi ko‘tarilishini ko‘rish uchun tugmasi bilan izometriya ko‘rinishiga o‘tkazib ishonch hosil qilish mumkin (57-rasm, a).
- поверхность Кунса tugmasi sichqoncha yordamida bosiladi va chizilgan chiziqlar ustiga sichqonchaning chap tugmasi bilan ketma-ket bosib chiqiladi. To‘rt qirraga tortilgan fazoviy egri chiziqlardan tashkil topgan sirt hosil bo‘ladi (57-rasm, b).
a) b) v)
g) d)
57-rasm
To‘rli segmentni belgilab - массив tugmasi yordamida uni S nuqta atrofida aylantiriladi. (20-rasmga qarang). Elementning ko‘payish soni 8 to‘lish burchagiga esa 360 kiritiladi, markaz koordinatasi esa chizmadan S nuqtani ko‘rsatib tanlanadi. Natijada qurilmoqchi bo‘lgan fazoviy sirtning yuqoridan ko‘rinishi hosil bo‘ladi (57-rasm, v).
- 3M орбита tugmasi bilan shaklga fazoviy ko‘rinish tanlanadi. - Гурро tugmasi bilan giparning to‘ri sirt bilan qoplangan ko‘rinish beriladi (57-rasm, g,d).
Topshiriq. Yuqorida olingan ko‘nikmalardan foydalanib 58-a, rasmda ko‘rsatilgan konoid fazoviy sirtni chizishni mustaqil bajarib ko‘ring.
Eslatma: Konoid sirtni hosil qilish uchun 58-b, rasmda ko‘rsatilgandek aylana va ikita aylanaga ichki chizilgan muntazam ko‘pburchak va bitta yoy chiziladi. Kichik ko‘pburchak Z o‘qi buyicha yuqoriga ko‘tariladi, yoy esa 90 gradus ga buraladi.
58-расм
Nazorat uchun savollar va topshiriqlar
Berilgan tomonlar orqali to‘rli sirt hosil qilish.
Sirtlarni tahrirlash
Rasmda ko‘rsatilgan giperboloik paroboloid (gipar) fazoviy sirtni chizish talab etilsin.
Adabiyotlar:
M.Aripov, A.Haydarov : Informatika asoslari.
A.Sattorov : Informatika va axborot texnologiyalari.
T.X.Xolmatov, N.I.Tayloqov, U.A.Nazarov: Informatika va hisoblash texnikasi
Qulnazarov B.B. Ibragimov X.M. Chizmachilik va kompyuter grafikasi asoslari (o‘quv qo‘llanma). Samarqand, 2006 y. - 256 bet.
Ibragimov X.M. Kompyuter grafikasi asoslari (ma’ruzalar matni). Samarqand, 2008 y. -105 bet.
|
Smeta tuzish. Reja

Smeta tuzish.
REJA:
Kirish
Asosiy qism
Smeta turlari va uni tuzish
Smeta xarajatlarini hisoblash usullari
Xarajatlar smetasi va shtatlar jadvali
Byudjet mablag`lari bo`yicha xarajatlar smetasini tayyorlash
Xulosa va takliflar
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati
Kirish
O‘zbekistonda qabul qilingan o‘ziga xos islohot va modernizatsiya modelida moliyaviy-iqtisodiy inqirozning kelib chiqishi va salbiy oqibatlari ta’siriga qarshi tamoyillarning mujassam ekanligi. Islohotlarning izchil va bosqichma-bosqich amalga oshirilishi. Davlatning bosh islohotchi sifatida mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi. Mamlakatimizda moliyaviy-iqtisodiy, byudjet, bank-kredit tizimi hamda real sektor korxona va tarmoqlarining barqarorligini ta’minlash uchun etarli zaxiralar yaratilganligini, jumladan, “2000 yil bilan taqqoslaganda, real daromad aholi jon boshiga 8,6 barobar ko‘paydi. Hisob kitoblarga ko‘ra, o‘rtacha ish haqi isto’mol savatchasi bahosidan 4 barobardan ziyod oshdi”1. Mamlakatimizning jahon iqtisodiy maydonida ishonchli va to‘lov qobiliyatiga ega hamkor ekanligi. Chet el sarmoyasini jalb etish bo‘yicha qulay shart-sharoitlarning yaratilganligi. O‘zbekiston – xalqaro hamjamiyatning va global moliyaviy-iqtisodiy bozorning ajralmas tarkibiy qismi. 2013 yilda byudjet tashkilotlari xodimlarining ish haqi, pensiyalar, nafaqa va stipendiyalar miqdorini o‘rtacha 23 foizdan kam bo‘lmagan darajada oshirish. 2013 yilda va keyingi ikki yilda aholi real daromadlarini kamida biryarim barobar ko‘paytirish vazifasi qo‘yilmoda2.
Ko‘rib chiqilayotgan ishning dolzarbligi, respublikamizdagi byudjet tashkilotlarining buxgalteriya hisobi, tahlili va audit tizimini xalqaro buxgalteriya hisobi va audit standartlari bilan taqqoslash muammolari, ularning nazariy jihatdan etarli darajada ishlab chiqilmaganligi hamda hozirgi sharoitda alohida amaliy ahamiyatga ega ekanligi bitiruv malakaviy ishining mavzusi, maqsadi va vazifasini hamda tadqiqot natijalarining yo‘nalishini tanlashni belgilab berdi.
|
I. autocad dasturida chizma chizishga doir ma’lumotlar - bet 14

I. autocad dasturida chizma chizishga doir ma’lumotlar
Download
2,53 Mb.
bet
14/18
Sana
31.12.2019
Hajmi
2,53 Mb.
#7288
1
...
10
11
12
13
14
15
16
17
18
Download
2,53 Mb.
1
...
10
11
12
13
14
15
16
17
18
Download
2,53 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
I. autocad dasturida chizma chizishga doir ma’lumotlar
Download
2,53 Mb.
O‘rnatilgan tizimlarning kiritish-chiqarish interfeyslari

|
O‘rnatilgan tizimlarning kiritish-chiqarish interfeyslari
|
bet | 4/5 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,06 Mb. | | #146074 |
Bog'liq Ravshanov Muzaffar O\'rnatilgan tizimlar 4-mustaqil ish davomi. O‘rnatilgan tizimlarning kiritish-chiqarish interfeyslari Kiritish/chiqarish yuqori darajali guruh bo’lib, chiqarish qurilmalari kichik guruh ostilariga, kiritish qurilmalari kichik guruh ostilariga va ikkala kiritish/chiqarish qurilmalar kichik guruh ostilariga bo’linishi mumkin. CHiqaruvchi qurilma k/ch platasidan ma’lumotlarni qabul qilib olib, qaysidir ma’noda printerlarga, disklarga yoki monitorlarga yoki yonib o’chuvchi LED chiroqlariga, inson ko’rishi uchun uzatadi. Sichqoncha, klaviatura yoki boshqaruv pulti kabi kiritish qurilmasi k/ch komponentlariga ma’lumotni uzatadi. Ba’zi k/ch qurilmalari ikkala vazifani bir paytda bajaradi, masalan: tarmoq qurilmasi ma’lumotni internetdar qabul qilib va jo’natishi mumkin. Kiritish/chiqarish qurilmasi o’rnatilgan plataga klaviatura yoki masofaviy boshqaruv pulьti kabi simli yoki simsiz ma’lumot uzatish muhiti orqali ulanishi mumkin yoki LED chiroqlari kabi o’rnatilgan plataning o’zida joylashgan bo’ladi. Ma’lumotlar registrida, tashqi qurilmalar tezkorligi farqini bartaraf qilish maqsadida, modulьga va undan uzatiladigan ma’lumotlar buferlanadi. Ma’lumotlar registri razryadliligi katta interfeys tomonidan shina kengligi bilan mos tushadi, bu odatda 2,4,8 bayt. Tashqi qurilmalar interfeysi odatda baytli(pobaytno), shuning uchun unda qadoqlash/ochish tugunlari mavjud. TQ soniga qarab ma’lumotlar registri bir nechta bo’lishi mumkin.Boshqaruv registri modulni Tashqi qurilmalar bilan o’z aro buyruqlarini aniqlaydi(registrni tozalash, TQ dastlabki holati, o’qishni boshiga qaytish, yozishni boshiqa qaytish).Har bir modul uchun adreslash muhitida (birlashgan yoki taqsimlangan operativ xotirali) adeslar guruhi ajratiladi. Adreslar selektor orqali to’g’riligiga tekshiriladi va Deshifrator orqali tegishli tashqi qurilma tanlanadi. Boshqaruv qurilmasi barcha qurilmalarni boshqarish va koordinatsiyalash vazifasini bajaradi. Ma’lumotlar registrida, tashqi qurilmalar tezkorligi farqini bartaraf qilish maqsadida, modulьga va undan uzatiladigan ma’lumotlar buferlanadi. Ma’lumotlar registri razryadliligi katta interfeys tomonidan shina kengligi bilan mos tushadi, bu odatda 2,4,8 bayt. Tashqi qurilmalar interfeysi odatda baytli(pobaytno), shuning uchun unda qadoqlash/ochish tugunlari mavjud. TQ soniga qarab ma’lumotlar registri bir nechta bo’lishi mumkin.Boshqaruv registri modulni Tashqi qurilmalar bilan o’z aro buyruqlarini aniqlaydi(registrni tozalash, TQ dastlabki holati, o’qishni boshiga qaytish, yozishni boshiqa qaytish).Har bir modul uchun adreslash muhitida (birlashgan yoki taqsimlangan operativ xotirali) adeslar guruhi ajratiladi. Adreslar selektor orqali to’g’riligiga tekshiriladi va Deshifrator orqali tegishli tashqi qurilma tanlanadi. Boshqaruv qurilmasi barcha qurilmalarni boshqarish va koordinatsiyalash vazifasini bajaradi.
|
| |
Reja: Kirish O‘rnatilgan tizimlarni tashxizlash vositalari - bet 3

|
Reja: Kirish O‘rnatilgan tizimlarni tashxizlash vositalari
|
bet | 3/5 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,06 Mb. | | #146074 |
Bog'liq Ravshanov Muzaffar O\'rnatilgan tizimlar 4-mustaqil ish davomi. QNX Operatsion tizimi Tarmoqga mo’ljallangan va multimasalalik bo’lish bilan birga, ko’pfoydalanuvchilidir (ko’pterminalli). Undan tashqari, u masshtablanadigandir. Foydalanuvchi va amaliy dasturlash interfeysi UNIX tizimiga o’xshaydi, chunki POSIX stfndartiga javob beradi. Ammo bu Operatsion tizim, UNIX ning versiyasi emas, u butunlay boshqa, (UNIX ga nisbatan) arxitektura printsipiga asoslanib yaratilgan. QNX, mikroyadro va axborotlarni almashish printsipida hurilgan birinchi tijorat OT dir. Tizim turli darajadagi mustahil (ammo axborot almashish yo’li bilan muloqat qiladigan) jarayonlar (menedjer va drayverlar) ko’rinishida amalga oshiirlgan, ularning har biri, ma'lum xizmatlarni bajaradi. Bularning hammasi quyidagi ustunliklarni kelib chiqardi: oldindan ayta olish - bu degani, tizimni hat'iy real vaqt rejimiga qo’llash mumkin. UNIX ning xech haysi versiyasida bu narsa yo’h, Windows NT da ham shu ahvoldir. Masshtablashtirilganlik va samaradorlik resurslardan optimal foydalanish va QNX ni boshqa tizimlar (embedded- vstroennno'y)ga qo’llanishini bildiradi. QNX Operatsion tizimi Tarmoqga mo’ljallangan va multimasalalik bo’lish bilan birga, ko’pfoydalanuvchilidir (ko’pterminalli). Undan tashqari, u masshtablanadigandir. Foydalanuvchi va amaliy dasturlash interfeysi UNIX tizimiga o’xshaydi, chunki POSIX stfndartiga javob beradi. Ammo bu Operatsion tizim, UNIX ning versiyasi emas, u butunlay boshqa, (UNIX ga nisbatan) arxitektura printsipiga asoslanib yaratilgan. QNX, mikroyadro va axborotlarni almashish printsipida hurilgan birinchi tijorat OT dir. Tizim turli darajadagi mustahil (ammo axborot almashish yo’li bilan muloqat qiladigan) jarayonlar (menedjer va drayverlar) ko’rinishida amalga oshiirlgan, ularning har biri, ma'lum xizmatlarni bajaradi. Bularning hammasi quyidagi ustunliklarni kelib chiqardi: oldindan ayta olish - bu degani, tizimni hat'iy real vaqt rejimiga qo’llash mumkin. UNIX ning xech haysi versiyasida bu narsa yo’h, Windows NT da ham shu ahvoldir. Masshtablashtirilganlik va samaradorlik resurslardan optimal foydalanish va QNX ni boshqa tizimlar (embedded- vstroennno'y)ga qo’llanishini bildiradi.
|
| |
Reja: Kirish O‘rnatilgan tizimlarni tashxizlash vositalari - bet 2

|
Reja: Kirish O‘rnatilgan tizimlarni tashxizlash vositalari
|
bet | 2/5 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,06 Mb. | | #146074 |
Bog'liq Ravshanov Muzaffar O\'rnatilgan tizimlar 4-mustaqil ish davomi. Belgilar kodlashtirilgan tillarning asosiy tamoyillari shundaki, unda mashina kodlari ularga mos belgilar bilan belgilanadi, hamda xotirani avtomatik taqsimlash va xatolarni tashhis qilish kiritilgan. Bunday mashina moslashgan til - ASSEMBLER tili nomini oldi. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari (Delphi, Java, C++, Python) vositasida amalga oshiriladi.Bu dasturlash tillarining semantikasi odam tiliga yaqinligi tufayli dastur tuzish jarayoni ancha oson kechadi. Ko'p ishlatiladigan dasturlash tillari. Biz hozir biladigan va ishlatadigan tillarning barchasi shu guruhga mansub. Ular insonga "tushunarli" tilda yoziladi. Ingliz tilini yaxshi biluvchilar programma kodini qiynalmasdan tushunishlari mumkin. Bu guruhga Fortran, Algol, C, Pascal, Cobol va h.k. tillar kiradi(ko`pchiligi hozirda deyarli qo`llanilmaydi). Belgilar kodlashtirilgan tillarning asosiy tamoyillari shundaki, unda mashina kodlari ularga mos belgilar bilan belgilanadi, hamda xotirani avtomatik taqsimlash va xatolarni tashhis qilish kiritilgan. Bunday mashina moslashgan til - ASSEMBLER tili nomini oldi. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari (Delphi, Java, C++, Python) vositasida amalga oshiriladi.Bu dasturlash tillarining semantikasi odam tiliga yaqinligi tufayli dastur tuzish jarayoni ancha oson kechadi. Ko'p ishlatiladigan dasturlash tillari. Biz hozir biladigan va ishlatadigan tillarning barchasi shu guruhga mansub. Ular insonga "tushunarli" tilda yoziladi. Ingliz tilini yaxshi biluvchilar programma kodini qiynalmasdan tushunishlari mumkin. Bu guruhga Fortran, Algol, C, Pascal, Cobol va h.k. tillar kiradi(ko`pchiligi hozirda deyarli qo`llanilmaydi). Real vaqt OT foydalanish vositalari Real vaqt Operatsion tizimi uchun amalga oshishi majburiy bo’lgan asosiy printsiplami ko,гib chiqamiz.Real vaqt Operatsion tizimi arxitekturasiga qo’yiladigan 1-chi asosiy talab, ko’pmasalalik.QNX Operatsion tizimi ia 32 arxitekturali protsessorlar uchun ishlab chiqilgan kuchli Operatsion tizimdir. U, гeal vaqt rejimida, ham alohida klmpyuteгda, ham lokal hisoblash Taгmoqida ishlaydigan murakkab dastur majmualaгini loyihalashtiгish imkonini beradi. QNX tarkibiga kiгitilgan (vstгoenno'e) vositalar, alohida kompyuteгda ko’pmasalalikni va har xil kompyuteгlaгda, parallel bajariladigan masalalarni, lokal hisoblash Tarmoqi muhitida o’zaro bohlanib ishlashni qo’llaydi. Shunday qilib bu OT taqsimlangan tizimlarni qurish uchun juda yaxshi to’hri keladi.Tizimda asosiy dasturlash tili S dir. Asosiy operatsion muhit POSIX standartiga mos keladi. Bu narsa, QNX oldin ishlab chiqilgan dasturiy ta 'minotni, taqsimlangan ishlov berish muhitida ishlashni tshkil etish imkonini beradi (ozgina o’zgartirishlar bilan).
|
| |
Bildbeschreibung - Sbv – der Weg – Mitgliedermagazin der nationalen Selbsthilfeorganisation blinder und sehbehinderter...

|
Sbv – der Weg – Mitgliedermagazin der nationalen Selbsthilfeorganisation blinder und sehbehinderter Menschen Juni 2019, Nr. 2 – Schwerpunkt: Wohlergehen
|
bet | 34/49 | Sana | 24.02.2021 | Hajmi | 277,18 Kb. | | #13145 |
Bildbeschreibung
Mario Golfetto, bis im Frühjahr 2019 Präsident der Sektion Waadt, sitzt neben seiner Frau Catherine, die in die Kamera lacht. Mit der Legende: Grosse Verdienste: Mario und Catherine Golfetto. Foto: SBV
Erworbene Fähigkeiten bewusst wahrnehmen
Rolf Summermatter, Leiter Sektionen und Mitgliederdienste
In der Zusammenarbeit mit sehbehinderten und blinden Mitarbeitenden ist mir rasch ihre hohe Aufmerksamkeit und ihr geradezu phänomenales Erinnerungsvermögen aufgefallen. Schlicht bewundernswert auch ist, wie konzentriert und strukturiert Sehbehinderte mit einer Vergrösserungs-Software respektive Blinde mit der Braille-Zeile am Computer etwa Excel-Tabellen bearbeiten. Und wie oft schon konnte ich von ihrem Langzeitgedächtnis profitieren! «Wo ist die Vorlage X abgelegt?», «Wann wurde Information Y verschickt?» Auf Fragen wie diese folgt stets prompt eine zielführende Antwort. Dennoch scheinen viele Betroffene, so mein Eindruck, ein eher geringes Selbstbewusstsein zu haben – trotz offensichtlich bemerkenswerten Fähigkeiten. In zahlreichen Gesprächen hat sich überdies gezeigt, dass sich Blinde und Sehbehinderte am Arbeitsplatz bisweilen selbst unter Druck setzen, indem sie gleich viel leisten wollen wie Sehende. Deshalb ist es wichtig, die eigenen Fähigkeiten zu erkennen. Ein entsprechend gestärktes Selbstbewusstsein jedenfalls bleibt nicht ohne wegweisenden Einfluss auf das Leistungsvermögen, die Qualität der Arbeit wie auch auf die Gesundheit.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Sbv – der Weg – Mitgliedermagazin der nationalen Selbsthilfeorganisation blinder und sehbehinderter Menschen Juni 2019, Nr. 2 – Schwerpunkt: Wohlergehen
|
-mavzu: Chiziq turlari va shrift (yozuv)ni chizmada qo‘llash

|
-mavzu: Chiziq turlari va shrift (yozuv)ni chizmada qo‘llash
|
bet | 3/18 | Sana | 31.12.2019 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #7288 |
3-mavzu: Chiziq turlari va shrift (yozuv)ni chizmada qo‘llash
Reja:
Chiziq turlari
Shrift (yozuv)ni chizmada qo‘llash
Tayanch so`z va iboralar: AutoCAD, model, chizma, лист, chop etish, chiziq, chegara, muloqat oyna, формат листа, qog‘oz, parametrlar, границы, экран, рамка, лист, масштаб, печати, просмотр, kesma, burchak, shtrix, chiziq yo‘g‘onligini, vektorli shriftlar, tekst, o‘lcham qo‘yish, chiziqli va parallel razmer, yoy uzunligi, radius, diametr, qo‘yim (допуск) o‘lchamlari.
Chizma uchun kerak bo‘ladigin chiziq turlari Linetype buyrug‘i bilan yoki Формат menyusidagi Типи линий… bo‘limi orqali ochiladigan muloqat oynadan tanlanadi (6-rasm). Bu muloqat oynadi faqat bir xil chiziq turi mavjud. Boshqa chiziq turlarini tanlash uchun muloqat oynasining Загрузить tugmasi bosiladi va barcha chiziqlar ro‘yxatining oynasi chaqirilib (7-a,rasm), u yerdan ketma-ket chizmada ishlatiladigan bir necha chiziq turi o‘rnatiladi. O‘rnatilgan chiziq turlaridan chizmada foydalanish imkoni bo‘ladi (7-b,rasm).
6-rasm
а)
б)
|
| |
Reja: Kirish O‘rnatilgan tizimlarni tashxizlash vositalari - bet 5

|
Reja: Kirish O‘rnatilgan tizimlarni tashxizlash vositalari
|
bet | 5/5 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,06 Mb. | | #146074 |
Bog'liq Ravshanov Muzaffar O\'rnatilgan tizimlar 4-mustaqil ish davomi. Xulosa O‘rnatilgan tizimlarni tashxislash vositalari, dasturlash vositalari, monitoring va OT vositalari o‘rtasidagi integratsiya, muvofiqlashuv va boshqa texnologik asoslar tizimni muvaffaqiyatli boshqarishga olib keladi.Real vaqt OT vositalari, tizimni yuz beruvchi holatlar, muammo va hatolar haqida to‘liq vaqt oqish, shuningdek monitoring va boshqarish imkonini beradi.O‘rnatilgan tizimlarning kiritish-chiqarish interfeyslari, foydalanuvchilar uchun yuzlab chiqarilgan, qulay va aniqligi yuqori bo‘lgan vositalarni ta'minlash orqali tizimni o‘rnatish va boshqarishni osonlashtiradi. 1. Qosimov S.S “Axborot texnologiyalari” texnik oliy o’quv yurtlari uchun uslubiy qo’lanma. Toshkent.: “Aloqachi” 2006 2. Internet ma’lumotlari. 3. www.forum.uz , www.evo.uz , google.co.uz , www.tuit.uz saytlari.
|
| |
3-amaliy ish mavzu: TrueCrypt dasturi yordamida ma’lumotlarni shifrlashni o‘rganish

3-amaliy ish mavzu: TrueCrypt dasturi yordamida ma’lumotlarni shifrlashni o‘rganish
Download
1,46 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
06.12.2023
Hajmi
1,46 Mb.
#112355
Download
1,46 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
3-amaliy ish mavzu: TrueCrypt dasturi yordamida ma’lumotlarni shifrlashni o‘rganish
Download
1,46 Mb.
Matnni ko'rish