nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq

|
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq
|
bet | 311/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq.
Quyidagi jadval ma’lumotlari asosida korxonaning eksport operatsiyalaridan olgan foydasini va ularning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillarni mustaqil ravishda aniqlang, tahlil eting va xulosa yozing.
Ko‘rsatkichlar
|
O‘tgan yili
|
Hisobot yili
|
Farqi (+,-)
|
Mahsulot, ish va xizmatlar eksportidan olingan tushum, ming so‘m hisobida
|
258470
|
321954
|
?
|
Eksport qilingan mahsulot, ish va xizmatlar tannarxi, ming so‘m hisobida
|
201861
|
248396
|
?
|
Eksport hajmidan olingan foyda, ming so‘mda
|
?
|
?
|
?
|
Rentabellik darajasi, %
|
?
|
?
|
?
|
Eksport-import operatsiyalarini tahlil qilishning bugungi kundagi ahamiyatiga mustaqil fikr-mulohazalaringiz asosida baho bering.
Test savollari:
O‘zbekiston Respublikasida bojlarning stavkalarini qaysi organ belgigaydi?
adliya vazirligi;
moliya vazirligi;
soliq qo‘mitasi;
hisob palatasi;
bojxona qo‘mitasi.
Import shartnomalarini hisobga qo‘yish va tashqi savdo operatsiyalarining bojxona monitoringini amalga oshirish tartibini belgilab beruvchi me’yoriy hujjat:
import bojxona to‘lovlarini hisoblash va undirish tartibi;
import shartnomalarini hisobga qo‘yish va ular to‘lovini xo‘jalik subyektlarining o‘z mablag‘lari hisobidan amalga oshirish tartibi to‘g‘risida Nizom;
import kontraktlarini hisobga qo‘yish va tashqi savdo operatsiyalarining bojxonamonitoringini amalga oshirish tartibi to‘g‘risida Nizom;
o‘zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy faoliyat subyektlarining savdo reyestrini yuritish tartibi to‘g‘risida Nizom;
tashqi iqtisodiy faoliyat to‘g‘risida.
O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar, savdo va investitsiyalar vazirligi huzuridagi «O‘zbyektenderkonsalting» tenderlar o‘tkazuvchi agentlik nima maqsadda tashkil qilingan?
texnika-texnologiyaning asosiy turlarini davlat ehtiyojlari uchun xarid qilish samaradorligini oshirish maqsadida tashkil etilgan;
kiyim-kechakning asosiy turlarini davlat ehtiyojlari uchun xarid qilish samaradorligini oshirish maqsadida tashkil etilgan;
oziq-ovqat tovarlarining asosiy turlarini davlat ehtiyojlari uchun xarid qilish samaradorligini oshirish maqsadida tashkil etilgan;
qurol-yaroqning asosiy turlarini davlat ehtiyojlari uchun xarid qilish samaradorligini oshirish maqsadida tashkil etilgan;
ish va xizmatlarning asosiy turlarini davlat ehtiyojlari uchun xarid qilish samaradorligini oshirish maqsadida tashkil etilgan.
|
| |
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar

|
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar
|
bet | 17/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
fanning shakllanishi;
fanning rivojlanish tarixi;
O‘zbekistonda fanning rivojlanishi;
moliyaviy va boshqaruv tahlili fanining mazmuni;
tahlil boshqaruvning muhim funksiyasi ekanligi;
fan predmetining ta’rifi;
fanni vazifalari;
tahlil obyekti;
tahlil subyekti;
iqtisodiyot nazariyasi va tahlil fanlarining bog‘liqligi;
buxgalteriya hisobi va tahlil;
audit va tahlil;
marketing va tahlil;
moliya va tahlil;
soliq va tahlil.
tahlil so‘zining mazmuni;
iqtisodiy tahlilning asosiy prinsiplari.
Takrorlash uchun savollar:
Tahlilning fan sifatida shakllanish tarixi qaysi davrga to‘g‘ri keladi?
Fanning rivojlanishiga respublikamiz olimlaridan kimlar o‘z hissasini qo‘shgan?
Tahlil so‘zining iqtisodiy mazmuni nimadan iborat?
Xo‘jalik subyektlarini boshqarishda iqtisodiy tahlil fanining ahamiyati nimadan iborat?
Tahlil fanining predmeti deganda nimani tushunasiz?
Iqtisodiy tahlil fanining asosiy vazifalari nimalardan iborat?
Tahlil so‘zining lug‘aviy mazmuni nimani anglatadi?
Iqtisodiy tahlilning eng asosiy vazifalarini ayting?
Iqtisodiy tahlilning obyektiga nimalar kiradi?
Iqtisodiy tahlilning subyektlari kimlar?
Fanning asosiy prinsiplari (tamoyillari)ni sanab o‘ting?
Iqtisodiyot fanining boshqa fanlar bilan o‘zaro bog‘liqligini nimalarda ko‘ramiz?
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq
Bilish nazariyasi va iqtisodiy tahlil to‘g‘risidagi xorijiy va respublikamiz iqtisodchi olimlarining qarashlarini mustaqil ravishda o‘rganib chiqing va fikrlaringizni bildiring.
|
| |
XI bob - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 315/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49XI bob.
11.1.
|
Debitorlik va kreditorlik qarzlari tahlili..................................
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning debitorlik va kreditorlik qarzlarini o‘rganishning ahamiyati, tahlil vazifalari va axborot manbalari………………………………………………………..
|
413
413
|
11.2.
11.3.
11.4.
11.5.
|
Buxgalteriya balansi bo‘yicha debitorlik va kreditorlik qarzlarining vujudga kelish sabablari…………………………..
Debitorlik va kreditorlik qarzlari balansini tuzish. Muddati uzaytirilgan qarzlarning vujudga kelish sabablari………………
Debitorlik qarzlarining umumiy hajmi, tarkibi va vujudga kelish muddati hamda uning aylanuvchanligi tahlili…………..
Kreditorlik qarzlarining umumiy hajmi, tarkibi va tashkil topish muddati hamda aylanuvchanligi tahlili………………….
|
416
417
421
425
|
11.6.
|
Debitorlik va kreditorlik qarzlarini kamaytirish yo‘llari………
|
429
|
XII bob.
|
Asosiy vositalar holati va ulardan foydalanish tahlili.............
|
437
|
12.1.
|
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning asosiy vositalar bilan ta’minlanganligini tahlil etishning ahamiyati, tahlil vazifalari va axborot manbalari....................................................................
|
437
|
Asosiy vosita (fond)larning tarkibi, tuzilishi va dinamikasi
tahlili, ularning aktiv va passiv qismlari nisbati 441
Tezlashgan amortizatsiya ajratmalari va ularning
fond qaytimiga ta’siri tahlili 450
Asosiy vositalarning texnik holati tahlili 455
Asosiy fondlarning yangilanish dinamikasi va mehnatning
|
fond bilan qurollanishi tahlili.......................................................
|
456
|
12.6.
|
Fond qaytimi dinamikasi va unga tashkiliy-texnik omillar
|
|
|
ta’siri tahlili……………………………………………………..
|
462
|
12.7.
|
Ishlab chiqarish jihozlarining vaqti va quvvati bo‘yicha
|
|
|
foydalanish tahlili………………………………………………
|
467
|
12.8.
|
Fond qaytimini oshirish imkoniyatlari………………………….
|
469
|
|
|
| |
Ko‘rsatkichlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 309/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Ko‘rsatkichlar
|
O‘tgan yili
|
Hisobot yili
|
Farqi (+,-)
|
Mahsulot, ish va xizmatlar eksportidan
olingan tushum, ming so‘m hisobida
|
100000
|
120000
|
+20000
|
Eksport qilingan mahsulot, ish va
xizmatlar tannarxi, ming so‘m hisobida
|
85000
|
95000
|
+10000
|
Eksport hajmidan olingan foyda, ming
so‘mda
|
15000
|
25000
|
+10000
|
Rentabellik darajasi, %
|
15,0
|
20,8
|
+5,8
|
Korxonada eksport hajmidan olingan foyda summasi o‘tgan yilga nisbatan 10000 ming so‘mga ortgan. Bu o‘zgarish bevosita eksport hajmining yoki olingan daromadlar summasining o‘zgarishi hisobiga hamda eksport qilingan mahsulot, ish va xizmatlar ishlab chiqarish tannarxining o‘zgarishi hisobiga ro‘y bergan. Buni quyidagi bog‘la- nishlar orqali topishimiz mumkin.
Agarda korxona eksport operatsiyasidan o‘tgan yil mahsulot, ish va xizmatlarni ishlab chiqarish tannarxida joriy davr tushumlariga yoki daromadlariga ega bo‘la olganda korxona qo‘shimcha qancha foydaga ega bo‘lishi mumkin edi.
Buni quyidagicha aniqlash mumkin, ya’ni mahsulot, ish va xizmatlar joriy davr eksportidan olingan daromad summasidan ularning o‘tgan davr bo‘yicha ishlab chiqarish tannarxi chegirilgan holda
12000-85000=35000 ming so‘m.
|
| |
Iqtisodiy tahlil fani quyidagi fanlar bilan o‘zaro aloqadordir

|
Iqtisodiy tahlil fani quyidagi fanlar bilan o‘zaro aloqadordir
|
bet | 16/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Iqtisodiy tahlil fani quyidagi fanlar bilan o‘zaro aloqadordir:
Buxgalteriya hisobi va audit.
Ishlab chiqarishni tashkil etish va boshqarish.
Mikro va makroiqtisod.
Rejalashtirish (biznes-reja tuzish).
Statistika va informatika.
Moliya, bank, soliq masalalariga taalluqli fanlar bilan.
Iqtisodiy matematika va kompyuter asoslari fani bilan.
Huquqiy fanlar bilan.
Tabiiy fanlar va hokazolar.
Buxgalteriya hisobi mulkchilikning va xo‘jalik yuritishning turli shakllaridagi korxonalar faoliyatini yalpi, uzluksiz va hujjatlarga asos- langan holda aks ettirish tizimidir. Tahlilda ushbu tizimda shakllanti- rilgan ma’lumotlardan keng ko‘lamda foydalaniladi. Demak, mazkur fan iqtisodiy tahlilni eng asosiy axborot bazasi bo‘lib hisoblanadi.
Moliya, bank, soliq, investitsiya, qimmatli qog‘ozlar, birja ishi so- hasidagi fanlar bilan iqtisodiy tahlil bevosita bog‘liq. Chunki, korxonalar faoliyati davlat budjeti bilan majburiy hisob-kitoblar, kredit olish va ularni to‘lash, investitsiyalarni jalb qilish yoki ularni sotish, qimmatli qog‘ozlar bozorida faol ishtirok etish, birja va bozordagi holatni uzluksiz o‘rganish bilan chambarchas bog‘liq. Ushbu faoliyatni iqtisodiy tahlil qilish ularning o‘ziga xos jihatlarini bilishni talab qiladi. Bu esa, iqtisodiy tahlilning samarali bo‘lishida muhim ahamiyatga ega.
Axborot texnologiyalari va informatika fanlari asosida iqtisodiy tah- lil ishlari dasturlanib, kompyuter vositalarida amalga oshiriladi. Bunda iqtisodiy tahlil fanining usul va uslublari, belgilangan maqsad va vazifalar axborot texnologiyalari va informatika fanlari talablari asosida dastur- lanadi. Kompyuterlar yordamida amalga oshirilgan tahlil ishlari o‘ta tez va aniq bajariladi hamda mutaxassislar mehnatini yengillashtirib beradi.
Yuqorida qayd etilgan boshqa fanlar ham iqtisodiy tahlil fani bilan bevosita bog‘langan.
Korxonalarning faoliyatini tahlil qilish yuqori tashkilotlarning bilvosita vazifasi bo‘lib, ular korxonalarning hisobotini tasdiqlaydi ham- da ularning ishlab chiqarish va xo‘jalik faoliyatini baholab, tegishli qarorlar qabul qiladi.
|
| |
Sh. A. Saipnazarov biznes matematika

Sh. A. Saipnazarov biznes matematika
Download
3,82 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/73
Sana
11.07.2024
Hajmi
3,82 Mb.
#267361
Download
3,82 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Sh. A. Saipnazarov biznes matematika
Download
3,82 Mb.
Matnni ko'rish
Sh. A. Saipnazarov biznes matematika - bet 2

4
Kirish
Biznes matematika – predmeti iqtisodiy ob‟ektlar va jarayonlarning
matematik modellari va ularni tadqiq qilish metodlari bo„lgan nazariy va amaliy
fan.
Matematik fanlarning kelib chiqishi, shubhasiz, iqtisodiy ehtiyojlari bilan
bog„liq bo„lganligini yaxshi tushunamiz.
Ishlab chiqarishning taraqqiyoti va murakkablashishi bilan iqtisodning
matematik hisoblashlarga bo„lgan ehtiyoji ortib bordi. Hozirgi ishlab chiqarish –
ko„plab korxonalarning qat‟iy muvozanatga solingan faoliyatidan iboratki, u
behisob matematik masalalarni yechish bilan ta‟minlanadi.
Bu ish bilan iqtisodchilar, dasturchilar va ko„p sondagi buxgalterlar
mashg„ul, minglab elektron hisoblash mashinalari esa hisob – kitoblar bilan band.
Bunday masalalar qatoriga ishlab chiqarish rejasini tuzish ham, qurilish
ob‟ektlarining optimal joylashuvini aniqlash ham, moliyaviy operatsiyalarning
samaradorligini baholash ham kiradi. Biznes matematika, shuningdek, avvaldan
ma‟lum iqtisodiy hodisalarning aniqlashtirilgan matematik tavsifi, iqtisodiy hisob
– kitoblardan turli gipotezalarning tahlili, ularni ifodalovchi matematik
munosabatlar bilan ham shug„ullanadi.
Biznes matematikaning taraqqiyoti “matematik dasturlash” degan umumiy
nom bilan birlashtiriluvchi bir necha matematika sohalari paydo bo„lishiga turtki
bo„ldi.
Biz biznes matematikani ikki qismga bo„lib o„rganamiz. Birinchi qismda
“matematik dasturlashning” ba‟zi elementlarini, ikkinchi qismda esa “moliya
matematikasi” elementlarini o„rganamiz.
|
Sh. A. Saipnazarov biznes matematika - bet 9

15
1.3.1- jadval
Boshlang
„
ich mahsulot 1 kg muzqaymoq uchun sarflangan mahsulotlar Zaxira, kg
qaymoqli
shokoladli
Sut
To`ldiruvchilari.
0,8
0,4
0,5
0,8
400
365
Bozor talabini o„rganish shuni ko„rsatdiki, qaymoqli muzqaymoqqa bo„lgan
kundalik talab, shokoladli muzqaymoqqa nisbatan 100 kg dan ortiq emas. Bundan
tashqari, shokoladli muzqaymoqqa bo„lgan bir sutkalik talab 350 kg dan oshmaydi.
1 kg qaymoqli muzqaymoqning narxi 16 so`m, shokoladli muzqaymoqning narxi
esa 14 so„m.
Kompaniyaning mahsulot sotishdan tushgan daromadining maksimal
bo„lishi uchun, har bir muzqaymoq turidan qancha miqdorda ishlab chiqarish
zarur.
Yechish.
1
x
– kundalik ishlab chiqarilgan qaymoqli muzqaymoq hajmi (kg),
2
x
– kundalik ishlab chiqarilgan shokoladli muzqaymoq hajmi (kg). Masalaning
matematik modelini tuzamiz.
Maqsad funksiya quyidagi ko„rinishda bo„ladi
max
14
16
2
1
x
x
x
F
chegaraviy shartlarda
1
2
1
1
2
2
1
2
3
2
4
1
2
0,8
0, 5
400,
0, 4
0,8
365,
350,
350,
0,
0
x
x
L
x
x
L
x
x
L
x
L
x
x
Masalani grafik usul bilan yechamiz. Avvalo (1) - (4) tengsizliklardan
foydalanib, masalaning, mumkin bo„lgan yechimlar sohasini (
OABDEF
ko„pburchak, 1.3.6 rasm) aniqlaymiz.
Chiziqli programmalashtirish masalasini grafik usulda yechish algoritmi

13
Agar sath chizig„i, mumkin bo`lgan yechimlar sohasining biror tomoniga
parallel bo„lsa, u holda chiziqli programmalashtirish masalasi cheksiz yechimlar
sohasiga ega.
Agar mumkin bo`lgan yechimlar sohasi, cheksiz soha bo„lsa, maqsad
funksiya chegaralanmagan bo„ladi.
Mumkin bo„lgan yechimlar sohasining chegaraviy shartlari qarama-qarshi
bo„lsa, chiziqli programmalashtirish masalasi yechimga ega emas.
Chiziqli programmalashtirish masalasining optimal yechimini aniqlashda
quyidagi vaziyatlar bo„lishi mumkin:
-
masala yagona yechimga ega (1.3.1-rasm);
-
masala cheksiz ko„p yechimlar to„plamiga ega (1.3.2-rasm);
-
F
funksiya yuqoridan chegaralangan emas, ya`ni
L
ekstremal qiymatga
ega emas (1.3.3-rasm);
-
masalaning chegaraviy shartlari birgalikda emas, ya`ni mumkin bo„lgan
yechimlar sohasi bo„sh to„plamdan iborat (1.3.4-rasm).
2
x
N
0
1
x
I – bob. Chiziqli programmalashtirish masalasining qo‘yilishi

|
I – bob. Chiziqli programmalashtirish masalasining qo‘yilishiBog'liq Biznes matematikaI – bob. Chiziqli programmalashtirish masalasining qo‘yilishi
1.1.
Iqtisodiy – matematik modeli
O„rganilayotgan ob‟ektning asosiy xossalari va xarakteristikalarini o„zida
ifodalovchi maxsus qurilgan ob‟ektga model deyiladi.
Modellashtirish
deb
esa,
tadqiq
etilayotgan
ob‟ektning muhim
xarakteristikalarini ifodalash, akslantirish jarayoniga aytiladi.
Tadqiq etilayotgan ob‟ektning asosiy xarakteristikalarini matematik ifodalar
va munosabatlar orqali ifodalovchi modelga matematik model deyiladi.
Iqtisodiy matematik model – iqtisodiy ob‟ekt yoki jarayonlarni matematik
munosabatlar orqali ifodalovchi modelga aytiladi. Odatda, modellar turlicha
bo„ladi: fizik modellar, abstrakt modellar, mantiqiy modellar, elektron modellar,
matematik modellar va b.
Iqtisodda matematik modelni qo„llanilishi iqtisodiy tahlilni miqdor jihatdan
chuqurlashtiradi, iqtisodiy axborotlar sohasini kengaytiradi.
1.2. Eng sodda iqtisodiy masalalarning matematik modellari
1.
Ishlab chiqarishni rejalashtirish masalasi.
1.1. Ikkita
1
p
va
2
p
turdagi mahsulotlarni tayyorlashda to„rt xil
3
2
1
,
,
S
S
S
va
4
S
turdagi resurslardan foydalaniladi. Mahsultlar birliklarini tayyorlashda
sarflanadigan resurslar zahirasi, resurslarni birliklar soni 1.1- jadvalda keltirilgan
(raqamlar shartli)
1.2.1- jadval
Resurs turi
Resurs zahirasi
Mahsulotni bir birligini tayyorlashda
sarflanadigan resurslarning birlik soni
1
p
2
p
1
S
18
1
3
2
S
16
2
1
3
S
5
-
1
4
S
21
3
-
1
p
va
2
p
mahsulotlarni birligidan olinadigan foyda mos ravishda 2 va 3 pul
birligiga teng.
Ishlab chiqarish rejasini shunday tuzish kerakki, ularni sotishdan keladigan
foyda maksimal bo„lsin.
|
| |
Chiziqli programmalash masalasini grafik usulda yechish

11
Uch o„lchovli fazoda, chekli sondagi burchak nuqtalari bo„lgan, qavariq,
yopiq chegaralangan to`plam,
qavariq ko
„
pyoq
deyiladi. Ko„pyoqning burchak
nuqtalari uning
uchlari
, ixtiyoriy ikkita uchini tutashtiruvchi kesma esa
ko„pyoqning
tomonlari
deyiladi. Agar tekislik, ko„pyoqning bir tomonida yotib,
hech bo„lmaganda bitta umumiy nuqtaga ega bo„lsa, bu tekislik
tayanch
tekislik
deyiladi.
– rasm. 1.3.2 - rasm - Sh. A. Saipnazarov biznes matematika

14
Yechish.
Mumkin bo„lgan yechimlar sohasini quramiz (1.3.5-rasm).
Masalaning chegaraviy shartlarini nomerlaymiz. Dekart
koordinatalar sistemasida
(1)
chegaraviy shartga asosan
2
2
1
x
x
to„g„ri chiziqni quramiz. Bu to„g„ri
chiziq tekislikni, ikkita yarim tekislikka bo„ladi. Bulardan qaysi biri qidirilayotgan
yarim tekislik ekanligini aniqlaymiz. Bu to„g„ri chiziq
koordinatalar boshidan
o„tmaganligi uchun,
0, 0
O
nuqtaning koordinatalarini (1)
chegaraviy shartga
qo`yib
2
0
0
, to„g„ri tengsizlik 0<2 ni hosil qilamiz. Demak
O
nuqta,
qidirilayotgan yarim tekislikka tegishli ekan.
Shu kabi, (2) – (4) to„g„ri chiziqlarni quramiz.
1.3.5-rasm.
Gradient
j
i
gradF
4
topdik, gradientga perpendikulyar bo„lgan
funksiyaning
sath chizig„ini o„tkazdik, uni o`ziga
parallel ravishda,
gradF
yo„nalishi bo„yicha
siljitamiz. Bu to„g„ri chiziq, mumkin bo`lgan yechimlar sohasi (1) va (2)
tengsizliklarga mos bo„lgan, to„g„ri chiziqlarning kesishish nuqtasidan
X
o„tadi.
Quyidagi sistemani yechib,
X
nuqtaning koordinatalarini topamiz
4
,
2
2
1
2
1
x
x
x
x
1,3
X
hosil qildik. Bundan esa maqsad funksiyaning
qiymati kelib chiqadi
5
3
4
1
6
*
X
F
. Demak,
5
3
;
1
max
F
.
Chiziqli programmalashtirish masalasi doimo matematik model ko„rinishida
berilmaydi.
Mahsulot ishlab chiqarishning optimal rejasini aniqlaymiz.
Masala.
Kompaniya ikki turdagi muzqaymoq ishlab chiqaradi: qaymoqli va
shokoladli. Muzqaymoq ishlab chiqarish uchun ikkita mahsulotdan foydalaniladi:
sut va uning to`ldiruvchilari. Sutka davomida 1 kg
muzqaymoq uchun sarflangan
mahsulotlar va ularning zaxirasi 1.3.1 - jadvalda berilgan.
2>
A quantitative risk assessment and the ways to reduce it

|
A quantitative risk assessment and the ways to reduce itBog'liq Biznes matematika13.3. A quantitative risk assessment and the ways to reduce it .................
145
Chapter 14. Income dispersion.
14.1. Investor diversification and income variance...................................... 152
14.2. Minimizing income dispersies...............................................................
159
14.3 Income matrix and its risk...................................................................... 161
Chapter 15. Insurance rent.
15.1. Financial equivalent in insurance......................................................... 164
15.2. Mortality graph and insurance probability......................................... 165
15.3. Switching function. The cost of rent insurance...................................
169
THE APPENDIX…………………………………………………………..... 174
THE LITERATURE ....................................................................................
175
193
SH.A. SAIPNAZAROV
BIZNES MATEMATIKA
Oliy о‘qiiv yurtlari talabalari uchun o’quv do’’anma
|
| |
Grafik usul - Sh. A. Saipnazarov biznes matematika

12
umumiy kesishgan sohasi, nuqtalarining koordinatalari berilgan sistemaning
yechimlaridan iborat, qavariq ko`pburchak bo„ladi. Bu nuqtalar (yechimlar)
to„plami,
yechimlar ko
„
pburchagi
deyilib, u nuqta, nur, kesma, ko„pburchak,
chegaralanmagan ko„pburchakli soha bo„lishi mumkin.
Agar sietemadagi (1.3.2), (1.3.3) chegaraviy shartlarda
3
n
bo„lsa, u holda
har bir tengsizlikning geometrik ma`nosi, uch o„lchovli fazodagi yarim tekislikdan
iborat bo„lib, chegaraviy tekislik
1 1
2 2
3 3
1,
i
i
i
i
a x
a x
a x
b i
m
formula, yarim
fazoning manfiy bo„lmaslik shartlari, mos ravishda chegaraviy tekisliklar
0,
1,3
j
x
j
orqali aniqlanadi. Agar sistema birgalikda bo„lsa, u holda bu yarim
fazolar kesishib, ularning umumiy kesishgan sohasi,
ko
„
pyoqli yechim
deyiladi.
Ko„pyoqli yechim, nuqta, nur, kesma, ko„pburchak, ko„pyoq, ko„pyoq
chegaralanmagan ko„pburchakli soha bo„lishi mumkin.
Bulardan kelib chiqib, chiziqli programmalashtirish masalasini geometrik
talqini shundan iboratki, bunda ko„pyoqli yechimlardan shunday birini tanlash
kerakki, uning koordinatalari, chiziqli funksiyaga minimal qiymat bersin. Bunda,
masalaning mumkin bo„lgan yechimlar sohasi deganda, ko„pyoqli yechimning
barcha nuqtalari tushuniladi.
Chiziqli programmalashtirish masalasini grafik usul bilan yechishda, maqsad
funksiyaning ekstremal qiymatini topish uchun,
1
2
x Ox
tekislikdagi,
gradF
vektordan foydalaniladi. U
N
deb belgilanadi.
Bu vektor maqsad funksiyaning mumkin o„sish yo„nalishini ko`rsatib, u
quyidagiga teng
2
2
1
1
e
x
F
e
x
F
N
gradF
Bunda
1
e
va
2
e
- mos ravishda
1
Ox
va
2
Ox
o„qlardagi birlik vektorlar
Demak,
2
1
x
F
x
F
N
.
N
vektorning koordinatalari,
x
F
maqsad funksiya
noma`lumlari oldidagi koeffisientlardan iborat ekan.
Nordon tuzlаrni olinishi - 1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar,...

|
1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar, gidroksidlar, tuzlar, ularning struktura tuzilishlari, dissotsiyalanishi, olinish usullari, kimyoviy xossalarini о‘rganish
|
bet | 10/17 | Sana | 27.09.2024 | Hajmi | 280,34 Kb. | | #272667 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg’ulotNordon tuzlаrni olinishi
1. Kislotаlаrgа kаm miqdordа ishqor qo’shish bilаn nordon tuz hosil qilish mumkin.
2. Tuzlаrgа oz miqdordа kislotа qo’shib hаm nordon tuz hosil qilish mumkin:
3. Аsoslаrgа mo’l miqdordа kislotаli oksid tа’sir ettirish yo’li Bilаn tuz hosil qilinаdi, mаsаlаn:
4. Bir vаlentli metаll bilаn ikki vаlentli kislotа qoldig’idаn hosil bo’lgаn tuzlаrni gidrolizgа uchrаtish yo’li bilаn hаm nordon tuzlаrni olish mumkin:
Nordon tuzlаrni kimyoviy xossаlаri
1. Nordon tuzlаr suvdаgi eritmаlаrdа ikki xil (metаll vа vodorod) kаtion vа bittа (kislotа qoldig’i) аnion hosil qilish bilаn dissosilаnаdi:
2. Nordon tuzlаrdаgi vodorod metаll аtomlаrigа o’rin Berа olаdi, nаtijаdа, normаl tuzlаr hosil bo’lаdi:
3. Nordon tuzlаr qizdirilgаndа o’zidаn suv аjrаtib chiqаrаdi vа normаl tuzgа o’tаdi:
Asosli tuzlar. Molekulаsining tаrkibidа metаll аtomi vа kislotа qoldig’idаn tаshqаri (OH) gruppаsi bo’lgаn murаkkаb moddаlаr gidroksi tuzlаr deyilаdi. Mаsаlаn: Cr(OH)2NO3, Fe(OH)2Cl, Al(OH)SO4, Ni(OH)NO3, Al(OH)2Cl, (CuOH)2CO3. Gidroksi tuzlаrni аsos tаrkibidаgi gidroksil gruppаning bir qismi kislotа qoldig’igа аlmаshinishidаn hosil bo’lgаn mаhsulot deb qаrаsh mumkin. Gidroksi tuzlаr suvdаgi eritmаlаrdа dissosilаngаndа metаll kаtioni, kislotа qoldig’i vа gidroksil аnionigа dissosilаnаdi:
Gidroksi tuzlаr suvdа yomon eriydi. Bunday tuzlar quyidagi asoslardan olinishi mumkin:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar, gidroksidlar, tuzlar, ularning struktura tuzilishlari, dissotsiyalanishi, olinish usullari, kimyoviy xossalarini о‘rganish
|
Avagadro qonuni - 1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar, gidroksidlar,...

|
1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar, gidroksidlar, tuzlar, ularning struktura tuzilishlari, dissotsiyalanishi, olinish usullari, kimyoviy xossalarini о‘rganish
|
bet | 16/17 | Sana | 27.09.2024 | Hajmi | 280,34 Kb. | | #272667 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg’ulotAvagadro qonuni
1811 yilda kashf qilindi. A.Avagadro (italyan olimi) hajmiy nisbatlar qonunini tushuntirish maqsadida izlanishlar olib borib, oddiy gazlarning molekulalari 2 atomli ekanligi xaqidagi fikrni olg’a surdi va qonunni quyidagicha ta’rifladi:
Bir xil sharoitda (bir xil bosim, bir xil temperatura) turli xil gazlarning teng hajmlarida molekulalar soni ham bir xil bo’ladi.
-Bir xil sharoitda turli gazlarning teng miqdori bir xil hajmni egallaydi.
-Normal sharoitda ( T=273K, P=101.325kPa yoki 0’C , P=1atm) turli gazlarning 1 mo’l miqdori 22.4 l hajmni egallaydi. Bu hajm molyar hajm deyiladi.
-Har qanday moddaning 1 molida 6.02·1023dona molekula bo’ladi.
Masala.
1. 56 l oltingugurt (IV) oksidi va 16.8 l metanning miqdorini, molekulalar sonini, massasini aniqlang ?
a. Modda miqdori formulasidan topamiz.
SO2 , CH4
b. Malekulalar sonini topish uchun chiqgan modda miqdorini Avagadro soniga ko’paytmasi orqaki topiladi.
formuladan N ni topamiz. N=n·NA=2.5mol· 6.02·1023=15.05·1023=1.505·1024 SO2
N=Na·n=0.25·6.02·1023=4.515·1023 CH4
c. Massani topi uchun modda miqdorini malekulyar massaga ko’paytmasi Mr SO2=64g/mol m=n·Mr=2.5mol·64g/mol=160g SO2
Mr CH4=16g/mol m=n·Mr=0.25mol·16g/mol=4g CH4
Haqiqiy va nisbiy zichlik.
Gaz modalarning zichligini malumotnomalardan izlamasdan hisoblab topish mumkun.
barcha gazlar uchun vm bir xil qiymatga ega.
Masala:
1. HF ning haqiqiy zichligini aniqlang?
, CO2= 1.96g/l, O2=1.43g/l, SiH4=1.43g/l.
Bundan tashqari gazlarning nisbi zichklari ham ishlatiladi.
- = haqiqiy zichlik (g/l)
- D= nisbiy zichlik (…)
Bir gaz muayyan massasining xuddi shunday hajmni egallagan ikkinchi gaz massasiga nisbati birinchi gazning ikkinchi gazga nisbatan zichligi nisbiy zichlik deyiladi.
Dx= x gazga nisbatan zichlik.
Masala:
1. Kislarod, vadarod, karbanat angidiridlarning havoga nisbatan zichlikini aniqlang?
M havo=29g/mol, MO2=32g/mol, Mr CO2= 44g/mol
a. ··
b.
c.
2. Haqiqiy zichligi =1.25g/l bo’lgan gazning CH4 ga nisbatan zichligini aniqlang?
Vm= 22.4 l Mx= ·Vm =1.25g/l ·22.4 l =28g
ga teng
3-masala. Agar kislorodning havo bo’yicha zichligi 1.104 ga teng bo’lsa, kislorodning molekulyar massasini toping.
Yechish. Kislorodning molekulyar massasini topamiz.
No’malum gazning havoga nisbatan zichligidan molekulyar massasini topish formulasi Mx=29·Dh dan M=29·1,104=32g/ mol natijani olamiz. Demak, kislorodning molekulyar massasi 32 m.a.b.ga teng.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar, gidroksidlar, tuzlar, ularning struktura tuzilishlari, dissotsiyalanishi, olinish usullari, kimyoviy xossalarini о‘rganish
|
Connecting to the Internet: Wide Area Network (WAN) Choices

Connecting to the Internet: Wide Area Network (WAN) Choices
If you host your own server, it will need to be connected to your ISP via a permanent, direct connection. There are a number of choices for such a WAN connection:
-
ISDN, or Integrated Services Digital Network, is a mature technology available from the telephone company. There are several variations on ISDN but the most common variety moves data at 128 kilobits per second.
-
T1 lines are a form of leased telephone line moving data at 1.544 megabits per second. A T1 line is a basic, reasonably high-speed mode of connecting across town or across a long distance.
-
Cable modems are offered by some cable television systems. They move data at relatively high speeds – up to 10 megabits per second, which is much faster than ISDN. (Because you share the local loop between your premises and a neighborhood facility, you cannot assume all of the advertised raw bandwidth for yourself.) A relatively new technology, cable modems do not always offer the level of reliability of traditional telephone links, but service may become sufficiently solid as the technology matures.
-
DSL, or Digital Subscriber Loop, is a relatively new technology for digital data transfer over traditional telephone lines. DSL can move data at about two megabits per second. DSL is only available in some localities and only subject to constraints having to do with the local telephone plant. DSL is expected to be a very popular connectivity option for small businesses and other small organizations. (Sometimes DSL is referred to as “ADSL.”)
-
|
Kimyoning asosiy qonunlari - 1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar,...

|
1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar, gidroksidlar, tuzlar, ularning struktura tuzilishlari, dissotsiyalanishi, olinish usullari, kimyoviy xossalarini о‘rganish
|
bet | 13/17 | Sana | 27.09.2024 | Hajmi | 280,34 Kb. | | #272667 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg’ulotKimyoning asosiy qonunlari.
1799 yilda fransuz olimi J.Prust tomonidan taklif etilgan va tarkibning doimiylik qonuni 1809 yilda ko'pchilik olimlar tomonidan e'tirof etildi.
Har qanday kimyoviy toza modda qayerda va qanday usulda olinishidan qat'iy nazar doimiy o’zgarmas sifat va miqdoriy tarkibga ega bo’ladi.
Masalan: Suv qayerda uchrashidan qat’iy nazar bir xil tarkibga ega bo’ladi. Suv bir necha usulda olinishi mumkin:
1. 2H2 + O2 → 2H2O
2. NaOH + HCl → NaCl + H2O
3. CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O
Demak, toza suv qayerda va qanday usulda olinishidan qat’iy nazar suv molekulasida 2 atom H va 1 atom O dan tashkil topgan. Yani suv vodorod va kisloroddan tashkil topgan (sifat tarkibi). Suvda vodorodning massa ulushi 11,11% ni, kislorodning massa ulushi 88,89% ni tashkil qiladi (miqdoriy tarkib). Suvni turli usullar yordamida olish mumkin. Har qanday holatda ham toza suv bir xil tarkibga ega bo'ladi.
Miqdorga asoslanib formula topish.
1. 2,8543 g marganes oksid alyuminotermiya usuli bilan qaytarilganda, 1,806•1022 ta alyuminiy oksid hosil bo’ldi. Qaytarilgan oksid formulasini toping.
Yechimi:
Shunday reaksiya sodir bo’lgan. Bunda reaksiya natijasida ajralib chiqqan alyuminiy oksidi tarkibidagi kislorod massasi, boshlang’ich marganes oksidi tarkibidagi kislorod massasiga teng. Chunki Mn o’rnini Al olgani uchun O massasi o’zgarmaydi. Bu moddalar massasining saqlanish qonuni asosida tushintiriladi.
Al2O3
6,02*1023 dona tarkibida 48 g O bor.
1,806*1022 x=1,44 g O bor.
Demak, 2,8543 g marganes oksidi tarkibida 1,44 g O bo’lsa, 2.8543g−1.44 g =1.4143 g Mn bo’lgan. Bu birikmaning fo’rmulasini topamiz.
2.Mis va oltindan iborat 80 g qotishmadagi misning massa ulushi 65% bo’lsa, unga necha gramm oltin qo’shilganda Cu3Au tarkibli birikma olinadi?
Yechimi: Cu ning massasini topamiz. 80•0.65=52 g Cu, Au esa, 80-52=28 g.
Bu qoptishmaga qancha miqdorda Au qo’shsak, Cu3Au tarkibli qotishmaga aylanadi.
Au to’g’ri kelar ekan. Bundan boshang’ich qotishmadagi qismni ayirsak, keyiongi qo’shiladigan qism kelib chiqadi. 53.35-28=25.35 g Au qo’shish kerak.
Mis va oltindan iborat 80 g qotishmasiga 25,35 gramm oltin qo’shilganda Cu3Au tarkibli birikma olinadi, boshlang’ich qotishmadagi Cu va Au ning massa ulushini aniqlang?
Yechimi:
X=28 g Au Qolgani 80-28=52 g Cu bor ekan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Kimyoviy birikmalarning asosiy sinflari, oksidlar, kislotalar, gidroksidlar, tuzlar, ularning struktura tuzilishlari, dissotsiyalanishi, olinish usullari, kimyoviy xossalarini о‘rganish
|
ATM and Frame Relay - Chapter 9: Web Site and Server Maintenance

ATM and Frame Relay are higher-speed data transfer methodologies often associated with fiber optic rings found in larger metropolitan areas. Speeds in the multi-megabit range are typical. Only a few community information networks are likely to demand these speeds in the near term.
The cost of connecting from your premises to your ISP varies with speed and with distance. You can spend anywhere from under $50 per month to thousands of dollars per month. As a practical matter, most CI networking projects are unlikely to generate a large number of concurrent users. Also, most projects are not likely to deliver large quantities of data. An exception would a site that relies heavily on multimedia content (such as an audio voice archive) or on delivering large graphical images to many users (such as a geographical information system site). Therefore, many if not most CI sites can survive quite handily on a link such as a T1 line.
Many public libraries hosting a new CI site will have their own existing communications link. Such sites need merely evaluate whether their existing link has sufficient spare capacity to handle the new load induced by the CI site.
|
6-amaliy mashg’ulot: Armaturaning asosiy mustahkamlik xususiyatlarini aniqlash Reja

|
6-amaliy mashg’ulot: Armaturaning asosiy mustahkamlik xususiyatlarini aniqlash Reja
|
bet | 1/6 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 302,5 Kb. | | #100839 |
Bog'liq 6-amaliy mash
6-amaliy mashg’ulot: Armaturaning asosiy mustahkamlik xususiyatlarini aniqlash
Reja:
6.1. Armatura va uning xossalari va qo’llanishi
6.2. Armatura po’latining mexanik xossalari
6.3. Armatura klassifikatsiyasi
6.4. Armaturaning konstruktsiyada qo’llanishi
6.5. Armatura buyumlari. Payvandlangan armatura mahsulotlari
6.6. Sim armatura mahsulotlari
6.1.Armatura va uning xossalari va ko’llanishi
Armatura turlari. Temirbeton qurilmalarida armatura cho’zilishga zo’riqishlarni qabul qilish va betonning siqilish zonasining kuchaytirish uchun qo’llaniladi. Armaturaning kerakli miqdori elementlarga ta’sir qilayotgan yuklama va kuchlarni hisoblash natijasida aniqlanadi. Hisob bo’yicha qo’yiladigan armatura ishchi armatura, konstruktiv va texnologik talablarga ko’ra qo’yiladigan armatura esa montaj armatura deyiladi.
Montaj armatura konstruktsiyada ishchi armaturaning loyihaviy holatini ta’minlaydi va ishchi armaturaning alohida sterjenlari orasida zo’riqishni tekis taqsimlaydi. Bundan tashqari montaj armatura hisoblashda e’tiborga olinmaydigan uskunadan va temperatura o’zgarganda paydo bo’ladigan zo’riqishlarni qabul qiladi.
Ishchi va montaj armaturalarning o’zaro payvandlab va sim yordamida biriktirib to’r va karkaslar tayyorlanadi. Armaturani to’rtta belgisiga qarab klassifikatsiya qilinadi.
1. Tayyorlanish texnologiyasiga ko’ra sterjenli va sim armaturaga bo’linadi. Sterjen armaturalarning diametri d=6...40 mm bo’lib qurilishga bog’lam ko’rinishda (d>12 mm va uzunligi 13 m gacha) yoki kalava ko’rinishida (d10 mm, og’irligi 1300 kg gacha) keltiriladi. Sim armaturalarni diametri 3...8 mm bo’ladi.
2. So’ngi mustahkamlash usuliga ko’ra armatura termik ishlov berilgan va sovuq holatda tortilgan armaturalarga bo’linadi.
3. Formasining sirtiga ko’ra davriy profilli va silliq armaturalarga bo’linadi. Sterjen armaturadagi qoburg’a ko’rinishidagi chiqiqlar va sim armaturadagi chuqurlar (riflar) armaturaning beton bilan tishlashini sezilarli oshiradi.
4. Temir beton elementlarini armaturalash usuliga qarab oldindan zo’riqtirilgan va zo’riqtirilmagan armaturalarga bo’linadi.
Temirbeton konstruktsiyalarida davriy profilli sterjenli armaturalar keng qo’llaniladi. Davriy profilli armaturani 1889 yilda F.Ransen (AQSh) ixtiro qildi. Armatura sirtining davriy profili shakli (ya’ni uning g’adir-budurligi) uning beton bilan yopishuvini yanada oshiradi, bu esa o’z navbatida, beton cho’zilishga ishlaganida yoriqlarning kengayishini kamaytiradi, armaturani betondagi mustahkamlashi bo’yicha maxsus choralar ko’rishdan xalos etadi. Sterjenli va simli armaturalar egiluvchan armatura deyiladi. Ayrim hollarda egiluvchi armaturadan tashqari egilmaydigan bikir yuk ko’taruvchi armaturalardan ham foydalaniladi (shveller, qo’shtavr va b).
|
| |
**Tenglamaning umumiy yechimi**

|
**Tenglamaning umumiy yechimi**
|
bet | 2/3 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 324,33 Kb. | | #262625 |
Bog'liq sardorrrrr4. **Tenglamaning umumiy yechimi**:
Integrallashtirish konstantasini topib, tenglamani integrallashtirganini anglatamiz. Bunda, integrallashtirish konstantasi, boshlang'ich shartlar va integrallar orqali chiqarilgan o'zaro bog'liqlikni ta'minlash uchun kerak bo'ladi.
Yuqori tartibli differensial tenglamalarni Koshi usuli yordamida yechish jarayonida, asosiy vazifa boshlang'ich shartlarni aniqlash va integrallashtirish konstantasini topish, keyin integrlarni hisoblash va integrallashtirish konstantasini o'rnatib, yechimni topishdir.
Yuqori tartibli differensial tenglamalar
Yuqori tartibli differensial tenglamalar, biror funksiyaning nechadagi (n > 1) necha martadan differensialini ifodalaydi. Umumiy shakli:
\[ \frac{d^n y}{dx^n} = F\left(x, y, \frac{dy}{dx}, \frac{d^2y}{dx^2}, \ldots, \frac{d^{n-1}y}{dx^{n-1}}\right) \]
Bu tenglama \( y \) funksiyasining \( n \)-chi darajasidagi nechadagi differensialini ifodalaydi. \( F \) funktsiyasi \( x \), \( y \), \( y' \), \( y'' \), ... , \( y^{(n-1)} \) o'zgaruvchilari bo'yicha biron bir ifoda bo'lishi mumkin. Bu xossalarga ega tenglamalar odatda matematik modellashtirishda, fizika, mexanika, elektrik, kimyo, biologiya va boshqa sohalarda yaxshi ishlaydi. Misollar:
1. \( \frac{d^2y}{dx^2} = -k^2y \) (harmonik osilatorning differensial tenglamasi),
2. \( \frac{d^2y}{dx^2} = -\frac{Gm}{(r+h)^2} \) (gravitatsion kuchning differensial tenglamasi),
3. \( m\frac{d^2x}{dt^2} = -kx - c\frac{dx}{dt} \) (masalaning differensial tenglamasi),
4. \( \frac{d^2y}{dx^2} + p(x) \frac{dy}{dx} + q(x)y = 0 \) (umumiy differensial tenglama).
Bu misollarda, \( y \) o'zgaruvchisi odatda funksiya bo'lib, \( x \) o'zgaruvchisi odatda vaqt, masalaning odatda o'xshash, \( m \) massa, \( k \) ko'rsatkich, \( G \) gravitatsion kuch, \( r \) masofa, \( h \) balandlik, \( t \) vaqt, va \( p(x) \) va \( q(x) \) o'zgaruvchilar tomonidan ko'rsatkichlar. Bu xossalarga ega tenglamalar o'zlarining sohalarda muammo yechish uchun yordamchi bo'ladi.
|
| |
Differensial tenglamalar "Koshi" usuli

|
Differensial tenglamalar "Koshi" usuli
|
bet | 3/3 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 324,33 Kb. | | #262625 |
Bog'liq sardorrrrrDifferensial tenglamalar "Koshi" usuli
"Differensial tenglamalar Koshi usuli" ataladigan qo'llanmalar ma'lum bir nuqtadagi boshlang'ich qiymatlarni bilish, yoki ularni topish asosida differensial tenglamalarni yechish usuli. Ushbu usul matematik modellashtirishda, fizikada va injinerlikda oddiy va qiyin masalalarni hal qilishda foydalaniladi.
Koshi usuli quyidagi qadamli usulga asoslangan:
1. **Differensial tenglamani formulalash**: Masala quyidagi ko'rinishda formulalanadi:
\[ F(x, y, y', y'', \ldots, y^{(n)}) = 0 \]
Bu yerda \( x \) o'zgaruvchisi, \( y \) funksiya, va \( y' \), \( y'' \), ... , \( y^{(n)} \) esa mos, mos darajadagi differensiallar.
2. **Boshlang'ich shartlarni belgilash**: Boshlang'ich qiymatlar \( x_0 \) va \( y_0 = y(x_0) \), va ularni qo'ymiz.
3. **Integral formulani aniqlash**: Boshlang'ich shartlarni yechish uchun integral formulani topish. Bu formulada differensial tenglamani integrallashtiramiz:
\[ \int F(x, y, y', y'', \ldots, y^{(n)}) \, dx = 0 \]
4. **Integral formulani integrallashtirish**: Topilgan integral formulani integrallashtiramiz va boshlang'ich shartlar bilan ornatamiz.
5. **Integral formulani yechish**: Integral formulani yechish orqali boshlang'ich shartlarni qondiramiz.
Koshi usuli, ma'lum boshlang'ich shartlarga ega differensial tenglamalarni yechishda odatda foydalaniladi. Ushbu usul masofaviy to'lqinlar yechishda, temperaturani aniqlashda, elektrik potensial va to'lqinlarni yechishda va boshqalarda qo'llaniladi. Koshi usuli foydalaniladigan boshqa metodlar ham mavjud, masalan, gomogenlashtirilganlar, Nyuton-Rafson metodlari va boshqalar.
|
| |
-modul. Ob’yektga yo’naltirilgan dasturlash

|
-modul. Ob’yektga yo’naltirilgan dasturlash
|
bet | 13/15 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 62,74 Kb. | | #104737 |
Bog'liq Dasturlash asoslari-fayllar.org5-modul. Ob’yektga yo’naltirilgan dasturlash.
C++ tilida sinflar. Sinfni va ob’ektlarni tavsiflash. Sinf maydonlari va metodlari. Konstruktor va
Destruktorlar. Operatorlarni qayta yuklash. Vorislik.
Amaliy mashg’ulotlar tashkil etish bo’yicha ko’rsatma va tavsiyalar
Amaliy mashg’ulotlar o’tkazilishidan maqsad dasturlash bo’yicha olingan nazariy bilimlarni amalda
mustahkamlash va turli toifadagi masalalarni yechishga qo’llashdan iborat.
Amaliy mashg’ulotlarni bir qismi auditoriyada doskada yechilishi bilan o’tkazilsa, uning
katta qismi bevosita kompyuterda amalga oshirilishi kerak.
Amaliy mashg’ulotlarda tavsiya etiladigan mavzular:
1-modul. Sanoq sistemalari. Bir sanoq sistemasidan ikkinchisiga o’tish.
1-modul. Berilganlarni kompyuter xotirasida tasvirlanishi. Kodlash.
1-modul. Masalani yyechish algoritmini tuzish va uning ko’rinishlari.
1-modul. Butun sonli arifmetika masalalari.
1-modul. Ichma-ich joylashgan takrorlanuvchi jarayonlar, iterastion jarayonlar.
1-modul. Ketma-ketliklarni tartiblash, oddiy saralash masalalari.
1-modul. C++ tili sintaksisi. C++ tilida dastur tuzilishi.
1-modul. Visual C++ muhitida ishlash.
1-modul. O’zgaruvchilar, amallar, ifodalar bilan ishlash.
1-modul. O’qish-yozish oqimlarida (cin, cout) kiritish-chiqarish usullaridan foydalanish.
1-modul. Shart operatorlari bilan ishlash.
1-modul. Takrorlash operatorlari bilan ishlash.
1-modul. Boshqaruvni uzatish operatorlari bilan ishlash.
2-modul. Statik massivlar bilan ishlash.
2-modul. Ko’rsatkichlar bilan ishlash.
2-modul. Dinamik massivlar bilan ishlash.
|
| |
-modul. C++ da murakkab turlar. C++ da modulli dasturlash

Statik massivlar. Massivlar haqida tushuncha. Massiv elementiga murojaat qilish. Ko’p o’lchamli
14
Ko’rsatkichlar va adres oluvchi o’zgaruvchilar. Ko’rsatkichlar. Ko’rsatkichga boshlang’ich qiymat
berish. Ko’rsatkich ustida amallar. Adresni olish amali. Ko’rsatkichlar va adres oluvchi o’zgaruvchilar
funksiya parametri sifatida. Dinamik massivlar. new operatori. delete operatori.
Dinamik massivlar bilan
ishlash. new operatori yordamida dinamik massivlar bilan.
Funksiyalar e’lon qilish va aniqlash. Lokal va global o’zgaruvchilar. Rekursiv funksiyalar. Standart
kutubxona funksiyalari. Funksiya va massivlar.
Tuzilmalar va birlashmalar. Strukturalar. Struktura funksiya argumenti sifatida.
Strukturalar
massivi. Strukturalarga ko’rsatkich. Birlashmalar va ular ustida amallar. Dinamik ma’lumotlar tuzilmalari
3-modul. C++ da satrlar
Satr va ular ustida amallar. ASCIIZ-satrlar. ASCIIZ-satrlar uzunligini aniqlash funksiyalari.
ASCIIZ-satrlarni nusxalash. ASCIIZ-satrlarni ulash. ASCIIZ-satrlarda izlash funksiyalari.
string turidagi
satrlar. Satr qismini boshqa satrga nusxalash funksiyasi. Satr qismini o’chirish va almashtirish funksiyalari.
Satr qismini izlash va solishtirish funksiyalari.
4-modul. C++ oqimlar. Fayllar va fayl oqimlari bilan ishlash.
Standart oqimlar. O’qish - yozish funkstiyalari. Formatli o’qish funkstiyalari.
Formatli yozish
funkstiyalari.
Fayl tushunchasi. Matn va binar fayllar. Fayl va satr oqimlari. Fayldan o’qish-yozish funksiyalari.
Fayl ko’rsatkichini boshqarish funksiyalari.
maksimal 5 ball - I. O’quv fanining dolzarbligi va oliy kasbiy ta’limdagi o’rni

maksimal 5 ball asosida qabul qilinadi.
Amaliy mashg’ulotlar bo’yicha talabalar bir marta: № 1 moduldagi Amaliy
mashg’ulotlar mavzulari bo’yicha o’quv xonasida Amaliy natijalari bo’yicha baholanadi.
Nazorat vaqti jami:50 daqiqa (minut), har bir topshiriqni bajarish uchun 10 daqiqa (minut)
vaqt beriladi. maksimall jami: 5 ball.
Birinchi joriy nazorat uchun 5 ta mustaqil ishlarni uy yozma ish sifatida topshirishi
lozim, har biri o’ziga tegishli maksimal ballga ega (o’quv rejada keltirilgan), birinchi joriy
nazoratga tegishli mustaqil ishlarining baholanishi, jami: maksimall jami: 5 ball.
Shunday qilib birinchi joriy nazoratning baholanishi, jami: maksimal 10 ball.
Ikkinchi joriy nazorat № 1-3 modullar ichiga kiritilgan. Amaliy mashg’ulotlari va
mustaqil ishlarning natijalari bo’yicha amalga oshiriladi, maksimal 15 ball asosida qabul
qilinadi.
Amaliy mashg’ulotlar bo’yicha talabalar bir marta: № 1-3 modullardagi amaliy
mashg’ulotlar mavzulari bo’yicha o’quv xonasida Amaliy natijalari bo’yicha baholanadi.
Nazorat vaqti jami:50 daqiqa (minut), har bir topshiriqni bajarish uchun 10 daqiqa (minut)
vaqt beriladi. maksimall jami: 15 ball.
Ikkinchi joriy nazorat uchun 1 ta mustaqil ishlarni uy yozma ish sifatida topshirishi
lozim, har biri o’ziga tegishli maksimal ballga ega (o’quv rejada keltirilgan), birinchi joriy
nazoratga tegishli mustaqil ishlarining baholanishi, jami: maksimall jami: 5 ball.
Uchinchi joriy nazorat № 4-8 modullar ichiga kiritilgan Amaliy mashg’ulotlari va
mustaqil ishlarning natijalari bo’yicha amalga oshiriladi, maksimal 15 ball asosida qabul
qilinadi.
Amaliy mashg’ulotlar bo’yicha talabalar bir marta: № 4-8 modullardagi Amaliy
mashg’ulotlar mavzulari bo’yicha o’quv xonasida Amaliy natijalari bo’yicha baholanadi.
Nazorat vaqti jami:50 daqiqa (minut), har bir topshiriqni bajarish uchun 10 daqiqa (minut)
vaqt beriladi. maksimall jami: 15 ball.
Uchinchi joriy nazorat uchun 6 ta mustaqil ishlarni uy yozma ish sifatida topshirishi
lozim, har biri o’ziga tegishli maksimal ballga ega (o’quv rejada keltirilgan), birinchi joriy
nazoratga tegishli mustaqil ishlarining baholanishi, jami: maksimall jami: 5 ball.
13
Joriy nazoratda talabaning bilimini baholash talablar.
Baholash  

balli - I. O’quv fanining dolzarbligi va oliy kasbiy ta’limdagi o’rni

Baholash
balli
Talabaning bilim darajasi va malakasiga talablar
Eng yuqori
ball,
86-100
Amaliy mashg’ulotlarda faol ishtirok etsa, masala va
mashqlarni mustaqil fikr chiqarib to’g’ri echsa, javoblarni izohlab
ularning amaliy ahamiyatini anglay olsa, masalani yechishga ijodiy
yondoshsa, o’z fikrini to’la ifodalay olsa, yozma ishlarda barcha
masalalarni xatosiz echib tushunti-rishlar yozsa. mustaqil ish
mavzularidan savollarga javob bersa
Yuqori
ball,
71-85
Amaliy mashg’ulotlarda faol ishtirok etsa, masala va mashqlarni
to’g’ri echsa, javoblarni izohlay olsa, fikrini mustaqil ifodalay olsa,
masala mohiyatini to’la tushunsa, yozma ishlarni bajarishda
masalalarni echib ayrim nojuzidiy xatoliklarga yo’l qo’ygan bo’lsa.
mustaqil ish mavzularidan savollarga javob bersa
O’rtacha
ball,
56-70
Amaliy mashg’ulotlarda ishtirok etib masala va mashqlarni
o’qituvchi yordamida to’g’ri echsa, echimlardan olingan javoblarni
mohiyatini tushunsa, masalani yechish jarayonini tushuntira olsa,
yozma ishlarga berilgan masalalarning yarmidan ko’p to’g’ri echsa;
mustaqil ish mavzularidan savollar beriladi.
Quyi ball,
0-55
Masalalarni shartini to’g’ri tushunib ularni echa olmasa,
masalalarni echimi to’g’risida aniq tasavvurga ega bo’lmasa,
o’qituvchi yordamida ham masalalarni yechishga qiynalsa, nazariy
va amaliy bilimlarini bog’lay olmasa, yozma ishda masalalarni
yarmidan kam qismini echsa.
IV. Asosiy qism
Fanning nazariy mashg'ulotlari mazmuni
1-modul. C++ tilining asosi.
C++ tili sintaksisi va uning leksik asosi. C++ tili dasturining tuzilishi va shakli. Berilganlar turlari.
C++ tilining tayanch turlari. O’zgaruvchilar va ifodalar. Amallar: inkrement, dekrement, sizeof, mantiqiy,
razryadli, taqqoslash. O’qish-yozish oqimlari (cin, cout).
Operatorlar. Shart operatorlari. Takrorlash operatorlari. Boshqaruvni uzatish operatorlari.
|
Educational, natural and social sciences

Educational, natural and social sciences
Download
465,77 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
31.01.2024
Hajmi
465,77 Kb.
#149155
Download
465,77 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Educational, natural and social sciences
Download
465,77 Kb.
Matnni ko'rish
Javob - Educational, natural and social sciences

|
Educational, natural and social sciencesBog'liq 46 Ahmadqul Tilagov 359-364Javob:
5-Masala
Uchburchakli piramidaning hamma qirralari o’zaro teng. Piramidaning qirrasi va
bu qirra tegishli bo‘lmagan yog’i orasidagi burchakni toping.
3
3
3
2
2
2
h
x
A
a
b
b
h
Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
364
w
www.oriens.uz
February
2022
1)
dan,
Sinuslar teoremasidan foydalanamiz:
Javob:
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, ushbu ilmiy
maqola o’qituvchilar uchun metodik
tavsiya bo’lib xizmat qiladi deb umid
qilamiz.ushbu maqola mavzuni yoritib
berishga yordam beradi.yuqoridagi ketma-
ketlikda
tushuntirilsa
o’quvchilarni
tushunishi bir muncha yengil bo’ladi.
Mavzuni
dolzarbligi
shundaki,
o’quvchilarni mulohaza qilishga majbur
qiladi. Chizmani chuqur mulohaza qilgan
holda, tasavvur qilib chizishga to’g’ri keladi. Buning uchun o’quvchilarni faraz qilish,
tasavvur qilish qobiliyati kuchli bo’lish kerak. Shunday masalalarni yechish,
o’quvchilarda tasavvurini kengaytirish bilan birgalikda ularda ko’nikma hosil qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Mirzaahmedov M.A. “Matematika” 10-sinf .
2.
Muhamedov K. “Elementar matematikadan qo’llanma”.
a
h
a
h
a
a
a
a
a
a
a
|
| |