nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi b qo’lyozma huquqida udk 681 06: 004. 42 Uxoro davlat universiteti fizika-matematika fakul’teti - bet 16

Isbot: (2.46) tengsizlik ilgari isbotlangan edi. (2.47) tengsizlik esa quyidagicha
isbotlandi.
(2.48) , (2.49) tengsizliklar xuddi teng qadamli to’rda bo’lgani kabi isbotlanadi.
Agar
belgilashlar kiritsak
uchun quyidagi
(2.50)
(2.51)
(2.50) tengsizlikni isbotlaymiz.
Agar bo’lsa , kvadrat qavslardagi ifoda yuqoridan chegaralangan bo’ladi.
Xuddi shunday
bu yarda
Agar bo’lsa va natijada tengsizlik osonlik bilan isbotlanadi. (2.51) tengsizlik esa xuddi shunga o’xshash isbotlanadi.
to’rda quyidagi
skalayr ko’paytmalarni kiritamiz.
Bunda
Quyidagi lemma o’rinlidir.
Lemma 2.11: (2.3) bajarilgan bo’lib , bo’lsin. U holda shunday mavjud bo’ladiki, bo’lganda
(2.52)
(2.53)
(2.54)
Isbot: Agar da ko’rsatkich bilan Gelder bo’yicha uzluksiz bo’lsa (2.53) , (2.54) tengsizliklarda aniqlik yanada oshadi.
Isbot: (2.52) tengsizliklar isboti.
dan kelib chiqadi.
Bu olingan tengsizlklarn qo’shib , deb , (2.52) isbotini olamiz. Endi (2.53) ni isbotlaymiz
bo’lganidan.
Lardan foydalanib,
Ilgari olingan hisoblashlardan foydalanib (2.54) tengsiuzliklardan birinchisini isbotlaymiz. Bu tengsizliklardan ikkinchisi ham xuddi shunga o’xshash isbotlanadi.
Bunda integral o’zida qatnashgan o’rniga qatnashadi. Olingan natijalardan foydalanib , tengmas to’rda qurilgan m- rangli “qirqilgan” ayirmali sxema aniqligini baholash mumkin. Quyidagi teorema o’rinlidir.
Teorema 2.6: (2.3) shartlar bajarilgan bo’lib , bo’lsin va lar ko’rsatkich bilan Gelder bo’yicha uzluksiz bo’lsin u holda shunday topiladiki , bo’lganda (2.45) m- rangli “qirqilgan” ayirmali sxema aniqlikka ega bo’ladi. Ya’ni
(2.55)
Tengsizlik o’rinli bo’ladi. Bunda - fazoning tengmas qadamli hol uchun o’xshatmasidir.
Isboti: (2.1) , (2.2) chegaraviy masalaning ani yechimi bo’lsin y(x) – (2.45) “qirqilgan” ayirmali sxema yechimi bo’lsin . deb ni tengmas qadamli to’r uchun tuzilgan aniq ayirmali sxemaga qo’yib , hatolik uchun quyidagi
ayirmali sxemani olamiz. Bu olingan ifodani z ga skalyar ko’paytirib Koshi – Bunyakovskiy tengsizligidan foydalanib, enargetik tengsizlilar usulidan foydalanib, quyidagi natijalarni olamiz.
Bu olingan ifodada muqarrar tengsizlikdan foydalanib
bunda oxirgi tengsizlikdan
yoki o
linadi teorema to’liq isbotlandi.
Isbot: yuqori rangli ayirmali sxemalar bilan ishlaganda , ko’p karrali integrallarni hisoblashga to’g’ri keladi.
Bu qiyinchilikni bartaraf etish uchun integrallash oralig’ini o’rta nutasida integral o’zidagi funksiyani Teylor qatoriga yoyib m- rangli “qirilgan” ayirmali semadan foydalanganda m- ta qo’shiluvchi olamiz.
Natijada hisoblangan integral talab qilingan aniqlikni beradi.
|
Oddiy va murakkab qirqimlar

119
Agar kesuvchi tekisliklar o’zaro ma’lum bir burchak ostida o’tkazilsa
siniq
qirqim
hosil qilinadi Bunda kesuvchi tekisliklar bir tekislikka jipslashtiriladi. Zarur
holda proyeksiya siniq qirqim asosida bajariladi. Ayrim
hollarda siniq qirqimni
pog’nali ko’rinishda berish mumkin.
Kesuvchi tekisliklarning vaziyatiga qarab murakkab qirqimlar
pog'onali
va
siniq
qirqimlarga
bo'linadi.
Kesuvchi tekisliklar o’zaro parallel joylashgan bo’lsa,
pog’onali qirqim
hosil bo’ladi.
Rasm. 7.19
b-da uchta kesuvchi tekislik tomonidan amalga oshirilgan frontal
pog'onali qirqim misolida ko'rsatilgan bo'lib, uning holati pog'onali qirqim chizig'i
bilan ustdan ko'rinishda belgilanadi (7.20-rasm).
7.20-rasm
7.21-rasm
120
Agar murakkab qirqimdagi kesish tekisliklari kesishgan bo'lsa,
u holda
qirqim
siniq qirqim
deb ataladi.
Bunday holda, bitta proektsiya tekisligi shartli ravishda proektsiya
tekisliklarining kesishish chizig'i atrofida boshqa proyeksiya tekisliklariga parallel
bo'lgan boshqa proektsiya tekisligiga to'g'ri
kelguncha aylantiriladi, ya'ni singan
qism tegishli ko'rinish o'rniga joylashtiriladi.
Rasm. 7.21 jismni kesishgan
ikkita tekislik ajratadi, ulardan biri frontal
tekislikdir.
Siniq qirqimni uchta kesishgan tekislik bilan kesish orqali olish mumkin.
Kesuvchi tekislikning aylanish yo'nalishi ko'rish yo'nalishiga
mos kelmasligi
mumkin.
7.22rasm
121
Oddiy qirqimlardan farqli o'laroq, chizmalardagi murakkab siniq qirqimlar
har doim uzuq chiziq orqali, o'qlar va harflar bilan ko'rsatiladi.
II Bob bo`yicha xulosasi - O’zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi b qo’lyozma huquqida udk...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi b qo’lyozma huquqida udk 681 06: 004. 42 Uxoro davlat universiteti fizika-matematika fakul’teti
|
bet | 17/20 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #15505 |
II Bob bo`yicha xulosasi.
II bobda maxsuslikga ega bo`lgan ikkinchi tartibli oddiy differensial tenglama uchun qo`yilgan chegaraviy masalani yechishga mo`ljallangan “aniq” va ”qirqilgan” ayirmali sxemalarni qurish va ularni tahlil qilish masalasi qaralgan. lar bo`laklab uzluksiz va [-1; 1] da ko`rsatkich bilan Gelder shartlarini qanoatlantiradigan hol uchun “m” rangli qirqilgan ayirmali sxemaning yaqinlashish tezligi keltirilib chiqarilgan.
Teng qadamli to`rda bu aniqlik ga, tengmas maxsus qadmli to`rda bu aniqlik ga teng bo`lishi nazariy jihatdan isbotlangan.
Shuni ta’kidlash kerakki, maxsusliknihhisobga olib tannlangan maxsus tengmas qadamli to`rda olingan bu natijalar mutlaqo yangi bo``lib, dissertatsiyaning asosiy mazmunini tashkil etadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi b qo’lyozma huquqida udk 681 06: 004. 42 Uxoro davlat universiteti fizika-matematika fakul’teti
|
Nolinchi va birinchi rangli ‘qirqilgan ’ ayirmali sxemalar aniqligini amaliy tasdig’i

3.2 Nolinchi va birinchi rangli ‘qirqilgan ’ ayirmali sxemalar aniqligini amaliy tasdig’i.
Olingan nazariy natijalarni tasdiqlash maqsadida 0- rangli, 1- rangli, 2- rangli sxemalar yordamida model masalalar yechilgan. Hamma hisoblashlarda bilan amaldagi hisoblash aniqligi belgilangan.
Amaldagi aniqlik formula yordamida topiladi.
1 – misol bo’lgan hol uchun aniq yechim bo’lganda dastlabki chagaraviy masalaning taqribiy yechimini nolinchi, birinchi va ikkinchi rangli “qirqilgan” ayirmali sxemalar yordamida topilgan.
Hisoblash natijalari mos ravishda 1 , 2 , 3 jadvallarda keltirilgan. Hisoblash natijalari ko’rsatadiki qadam h ning kichrayib borishi bilan amaldagi aniqlik oshib borib , nazariy aniqlikka yaqinlashadi.
2 – misol aniq yechim ma’lum bo’lgan hol uchun
chegaraviy masalala nolinchi, birinchi rangli “qirqilgan” ayirmali sxemalar yordamida yechilgan. Hisoblash natijalari mos ravishda 4 , 5 jadvallarda keltirilgan. Natijalar shuni ko’rsatadiki olingan nazariy natijalar amalda tasdiqlanadi.
3 – misol
bo’lgan holda
aniq yechim ma’lum bo’lgan hol uchun dastlabki chegaraviy masala bo’laklab uzluksiz koeffisientlar uchun teng qadamli to’rda nolinchi birinchi sxema yordamida hisoblagan. Hisoblash natijalari 7 , 8 – jadvallarda keltirilgan. Natijalar olingan nazariy natijalarni tasdiqlaydi.
4 – misol bo’lgan hol uchun , aniq yechim ma’lum bo’lganda tengmas qadamli to’rda dastlabki chegaraviy masala nolinchi rangli “qirqilgan” sxemadan foydalanib yechilgan.
Olingan aniqlik nazariy natijalarni tasdiqlaydi. Hisoblash natijalari 6 – jadvalda keltirilgan.
|
-jadval 
2010 yilda GM Uzbekistan kompaniyasida avtomobillar ishlab

107
Hozigi vaqtda “O’zbekneftegaz” MXK, Lukoyl (Rossiya), CNPC
(Xitoy), KNOC (Janubiy Koreya) va Petronas (Malayziya) kompaniyalari
ishtirokida Orol dengizining O’zbekiston qismida neft va gaz konlarini
geologiya-qidiruv va o’zlashtirish uchun Mahsulotni bo’lish shartnomasini
tayyorlash bo’yicha tuzilgan xalqaro konsern ishi alohida diqqatga
sazovor.
2009 yil 7 aprelda “O’zbekneftgaz” MXK bilan Malayziyaning
“Petronas” va Janubiy Afrika Respublikasining “Sasol” kompaniyasi
o’rtasida O’zbekiston Respublikasida sintetik suyuq yoqilg’i ishlab
chiqarish loyihasini amalga oshirishning asosiy tamoyillari to’g’risidagi
bitim hamda o’zaro hamkorlikka oid anglashuv memorandumi imzolandi.
1
“Petronas” korporatsiyasi tomonidan O’zbekiston iqtisodiyotiga jami 2
mlrd. AQSh dollar miqdorida sarmoya kiritilishi rejalashtirilgan.
2009 yil 11 mayda “O’zbekneftgaz” MXK va Koreya milliy neft
korporatsiyasi (KNOC) o’rtasida “O’zbekiston Respublikasi Farg’ona
mintaqasining Namangan-Targoch va Chust-Pop investitsion bloklarida
geologiya-qidiruv ishlarini o’tkazish to’g’risida”gi kelishuv imzolandi.
Kelishuvda koreys tomonidan besh yil mobaynida ikki bosqichda mazkur
bloklarda geologiya-qidiruv ishlarini olib borish ko’zda tutilib, 61 mln.
AQSh dollariga yaqin sarmoyalarni o’zlashtirish mo’ljallangan.
Shunday qilib, O’zbekiston Respublikasida iqtisodiyotning ustuvor
tarmoqlarini rivojlantirish uchun TMKlarni va xorijiy investitsiyalarni jalb
qilish siyosati mavjud mablag’lardan, vaqt va imkoniyatdan samarali
foydalanishga, amaldagi shart-sharoitlardan kelib chiqib, boyliklarni
samarali joylashtirish va shu yo’l bilan respublika iqtisodiyotini
yuksaltirish, uning jahon iqtisodiy tizimiga qo’shilishiga rag’batlantirish
yo’li bilan investitsiyalarni iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlariga jalb
qilishga hamda ulardan samarali foydalanishga qaratilgan.
Tayanch iboralar - Xalqaro menejment

109
6. Xalqaro kompaniyalarni xorijiy filiallarni tashkil etish
maqsadlarini necha turga ajratish mumkin?
7. Xalqaro kompaniyalar faoliyatini xuquqiy tartibga solishning
nechta asosiy usuli mavjud?
8. Davlat tashqi siyosatining TIF bo’yicha asosiy yo’nalishlari
qanday tushuntiriladi?
Tavsiya etiladigan adabiyotlar:
1. Выступление Президента Республики Узбекистан Ислама
Каримова на пленарном заседании Саммита ООН «Цели развития
тысячелетия» 20.09.2010 www.UzA.Uz–Ўзбекистон миллий ахборот
агентлиги расмий сайти.
2. Каримов
И.А. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози,
Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари.
Т.: Ўзбекистон, 2009.
3. Nazarova G.G., Nazarova R.R., Salixova N.M., Muxamedjanova
G.A., Ismailova N.S. Xalqaro menejment. O’quv qo’llanma. T.: TDIU,
2009.
4. Пивоваров
С.Э.,
Тарасевич
Л.С.
Международный
менеджмент: Учебник. 4-е изд.- СПб.: Питер, 2008.- 720 с.
5. Конина Н.Ю. Менеджмент в международных компаний: как
побеждать в конкурентной борьбе.- М.: ТК Велби, 2009.- 560 с.
6. Иваненко
А.Г. Инновационный менеджмент: учебное
пособие. - М.: КНОРУС, 2009
7. Внешнеэкономическая
деятельность.
Под
ред.
Б.М.Смитиенко, В.К.Поспелова. М. 2008.
Xulosalar - Xalqaro menejment

108
aniqlash; litsenziyalar
patentlar berish shartlari; buxgalterlik hisobotini
tekshirish kiradi.
3. Xalqaro kompaniyalarning qabul qiluvchi mamlakatda o’z xorijiy
filiallarini tashkil etish maqsadlari:
- sotish bozorlarini kengaytirish;
- eksport hajmini ko’paytirish;
- xomashyo materiallari bilan ta’minlash;
- antiqa texnologiyalarni xarid qilish;
- faoliyat samaradorligini oshirish.
4. Qabul qiluvchi mamlakat xalqaro kompaniyalarni quyidagi
tadbirlar yordamida o’z iqtisodiyotiga jalb qiladi:
tartibli tadbirlar, soliq
imtiyozlari, imtiyozli shartlarda subsidiyalar va qarzlar berish,
savdo
imtiyozlari, xorijiy firmalar tadbirkorlik faoliyatiga ko’maklashish.
5. Qabul qiluvchi mamlakatda xalqaro kompaniyalar faoliyati ikki
usulda – milliy-huquqiy va xalqaro-huquqiy yo’llar bilan tartibga solinadi.
6. O’zbekiston Respublikasida iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlarini
rivojlantirish uchun TMKlarni va xorijiy investitsiyalarni
jalb qilish
siyosati mavjud mablag’lardan, vaqt va imkoniyatdan samarali
foydalanishga, amaldagi shart-sharoitlardan kelib chiqib,
boyliklarni
samarali joylashtirish va shu yo’l bilan respublika iqtisodiyotini
yuksaltirish, uning jahon iqtisodiy tizimiga qo’shilishiga rag’batlantirish
yo’li bilan investitsiyalarni iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlariga jalb
qilishga hamda ulardan samarali foydalanishga qaratilgan.
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar - bet 68

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 68/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
2 1
Ek = E – E0
m0υ
= mc2 – m c2 =
0
m0c2
− m0c = m0c2
−1. (5–8)
p = va E = formulalardan energiya bilan impuls orasidagi
bog‘lanishni aniqlash mumkin. Bu formulani quyidagi ko‘rinishda yozamiz:
2
υ2
p 2 c2 E 2 1
m c =
υ2 ; m c2 =
. (5–9)
υ
0
1−c2 0
1−c2
0
Bu tenglamalardan E2 = (m c2)2 + (p · c)2 formulani keltirib chiqarish mumkin. Bundan yana bir marta xulosa kelib chiqadi. Agar jism yoki zarra tinch holda bo‘lsa, uning impulsi p = 0 teng va u holda to‘la energiya E2 = E2 = (m c2)2 tinchlikdagi energiyaga teng bo‘ladi.
0 0
Bu formuladan zarra massaga ega bo‘lmasa ham, (m0 = 0) u energiya va impulsga ega bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi, ya’ni E = p · c. Bunday zarralar massasiz zarralar deyiladi.
Bunday zarralarga misol qilib fotonni keltirishimiz mumkin va uning tinchlikdagi massasi nolga teng, lekin u impulsga ham, energiyaga ham ega. Massasiz zarralar tinch holda mavjud emas va ular barcha inersial sanoq sistemalarida chegaraviy tezlik c bilan harakatlanadi.
Dinamikaning asosiy qonuni relyativistik mexanika uchun qanday ifodalanadi?
Massa bilan energiya orasidagi bog‘lanish qonunining relyativistik formulasini yozing va uni ta’riflang.
Tinchlikdagi energiya formulasini yozing va uni tavsiflang,
|
| |
MERKOSURda xalqaro kompaniyalarning imkoniyatlari

119
yutuqlaridan dalolat beradi. Blok ichki eksport hajmi 1991-1998
yillarda
to’rt barobar o’sdi, shu davr ichida integratsion guruh a’zo-
mamlakatlarining uchinchi mamlakatlarga umumiy eksporti 30 % dan
ortiqroq o’sdi. Shu davr ichida MERKOSURdan tovarlar olib chiqishning
umumiy hajmida blok ichki eksportining ulushi 9 dan 20 % gacha o’sdi.
MERKOSUR miqyosida o’zaro tashqi iqtisodiy aloqalar kengayishi
uchinchi mamlakatlardan kiritilgan xorijiy investitsiyalarga ham tegishli.
Masalan, Argentinada avtomobil zavodi qurilishiga 100 mln. dollar
kiritgan “Toyota motors” yapon korporatsiyasi bu mamlakatda har yili 20
ming yengil yuk tashuvchi-pikaplar ishlab chiqarishni mo’ljallagan. Bu
avtomobillarning yarmini Braziliyaga braziliya korxonalarida ishlab
chiqilgan butlovchi mahsulotlar evaziga olib chiqish ko’zda tutilgan.
MERKOSURda integratsion jarayonlar a’zo-mamlakatlar o’rtasidagi
qiyinchiliklar va ziddiyatlar bilan birga rivojlanmoqda. Masalan, uchinchi
mamlakatlardan importga yagona tashqi tariflar o’rnatilgan
muddatlarda
kelishilmadi. MERKOSUR a’zo-mamlakatlari umumiy YaMMining 90
%iga to’g’ri keladigan Argentina va Braziliya o’zining yaratilayotgan
yuqori
texnologik
sanoat
tarmoqlarini,
ya’ni kompyuterlar va
telekommunikatsiya uskunalari ishlab chiqarishni xorijiy raqobatchilardan
himoyalashga alohida e’tibor bermoqda. Xususan, 90-yillar o’rtalarida
Braziliya uchinchi mamlakatlar bilan elektron, neftkimyo sanoati va og’ir
mashinasozlik mahsulotlari bilan savdo qilishda import bojlarini 35 %
darajasida, Argentina 12 % darajasida,
Braziliya va Argentinaga
texnologik bog’lanib qolishdan havfsirayotgan Urugvay va Paragvay
minimal boj to’lovlari kiritishni yoqlab chiqdilar.
YeI, NAFTA, ASEAN va MERKOSUR miqyosida integratsion
jarayonlarning rivojlanishi xalqaro iqtisodiy integratsiya xalqaro
kompaniyalarning strategik imkoniyatlarini quyidagi yo’nalishlarda
kengaytirayotganligidan dalolat bermoqda:
1) eksportdan importni qoplovchi mahsulotlar
ishlab chiqarilishini
tashkil qilish bilan bevosita xorijiy investitsiyalarga o’tish;
2) kapitallar va tovarlarning erkin ko’chishi sababli BXI
samaradorligini oshirish;
3) BXI o’sishiga bog’liq ravishda ishlab chiqarish va xizmatlar
ko’rsatish hajmining ko’payishi;
4) kompaniyalar birlashishi uchun imkoniyatlarning kengayishi.
Xorijiy operatsiyalarda kadrlar joyini o’zgartirish

155
joylarida yangi bo’linmalar barpo qilishga majbur bo’ladilar. Masalan,
mahalliy kadrlarning bosh shtab-kvartira joylashgan davlatga borishni rad
etishi, korporatsiyalarni ilmiy-tekshiruv laboratoriya va hududiy idoralarni
xorijda qurishiga sabab bo’ladi. Rahbarlar boshqarish lavozimiga xodim
tanlaganda ekspatriant mehnatidan foydalanish
qiymatini ham hisobga
olishi lozim. Odatda firmalarga ekspatriantlarning xizmati, mahalliy
boshqarish xodimlariga nisbatan qimmatga tushadi. Mamlakat tashqarisida
professional tayyorgarlikni olganlar uchun
yurist va buxgalterlik
xizmatlaridan foydalanishga yo’l qo’ymaydigan litsenzion talablar kabi
huquqiy to’siqlar, shuningdek immigratsion cheklashlar ham mavjud.
Hukumatning yo’riqnomalari to’satdan va tez-tez o’zgarib turishi tufayli
firmalar yetarlicha aniq bo’lmagan sharoitda ishlaydilar.
Mahalliy raqobatbardoshlik. Mahalliy
sharoitlarga moslashish
qanchalik qiyin bo’lsa, firmalar uchun mahalliy kadrlardan foydalanish
shunchalik samarali bo’ladi, negaki ular mahalliy sharoitlarni yaxshiroq
tushunadilar. Bu zaruratning kelib chiqishiga
atrof-muhitning noyob
xarakteri, bojxona to’siqlari, kuchli mahalliy raqobatchilar yoki manfaatli
buyurtmachilarning mavjudligi sabab bo’lishi mumkin.
Mahalliy imidj. Xorijliklar nazorat qilayotgan narsalarga raqiblik
munosabatlari mavjud bo’lsa, ba’zan firma
uchun mahalliy imidjni
yaratish foydalidir. Mahalliy rahbarlar “jonkuyar vatanparvarlar» sifatida
qabul qilinadi, bunda ular mahalliy manfaatlarni
kompaniyaning global
maqsadlaridan ustun qo’yadilar degan taxminga asoslanadi.
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

1. Ikkita kosmik kema Yerdan qarama-qarshi tomonga harakat qilmoqda va ularning har birining Yerga nisbatan tezligi 0,5 c ga teng. Birinchi kemaning ikkinchi kemaga nisbatan tezligi qanday?
Formulas i: Yechilish i:
u = υ1−υ2
u = 0,5 c−(−0,5 c) = c
= 0,8 c .
nis
υ1 ⋅ υ2
nis
0,5 c ⋅ (−0,5 c)
1,25
1− c2
1− c2
Javobi: 0,8 c.
5-mashq
Qaysi biri ko‘p energiyaga ega: 1 kg suv (E1), 1 kg ko‘mir (E2) yoki 1 kg benzin (E3)? (Javobi: E1= E2= E3)
m massali ko‘mir qanday energiyaga ega (c – yorug‘lik tezligi, λ – so-
lishtirma erish issiqligi, q – solishtirma yonish issiqligi). (Javobi: mc2)
0,6 c tezlik bilan harakatlanayotgan zarraning kinetik energiyasi uning tinchlikdagi energiyasidan necha marta kichik? (Javobi: 4 marta)
Zarraning tezligi qanday bo‘lganda uning kinetik energiyasi uning
tinchlikdagi energiyasidan 2 marta katta? (Javobi: 2 /3 c)
Elastiklik koeffitsiyenti 20 kN/m bo‘lgan prujina 30 cm ga cho‘zilsa, uning massasi qanchaga ortadi? (Javobi: 1 · 10–14 kg)
1 kg suvning temperaturasi 81 K ga orttirilsa, uning massasi qanchaga ortadi (kg)? (Javobi: 3,78·10–12)
Massasi 20 kg bo‘lgan azot doimiy bosimda 0°C dan 200°C gacha qiz- dirildi. Azotning massasi qanchaga ortgan? Azotning doimiy bosimdagi issiq- lik sig‘imi 1,05 kJ/(kg · K). (Javobi: 4,7 · 10–8 gr)
Quyoshning nurlanishi 3,78 · 1026 W. 1 s da Quyosh nurlanish natijasida qancha (kg) massa yo‘qotadi? (Javobi: 4,3 · 109 kg)
Jism 0,89 c tezlik bilan harakatlanmoqda. Uning zichligi tinch holatiga nisbatan qanday o‘zgaradi? (Javobi: 5 marta ortadi).
Myuon (myu mezon) atmosferaning yuqori qatlamlarida paydo bo‘lib, parchalanishga qadar 5 km ga uchib boradi. Agar uning xususiy yashash vaq- ti 2 μs bo‘lsa, u qanday tezlik bilan harakatlangan? (Javobi: 0,99 c)
Agar kometaning “ko‘rinma” uzunligi uning xususiy uzunligi (l0) dan
marta kam bo‘lsa, kometaning kuzatuvchiga nisbatan tezligini aniqlang.
( Javobi: 2 c ≈0,71 c)
2
Agar proton 240000 km/s tezlik bilan harakatlanayotgan bo‘lsa, uning massasi tinchlikdagi massasidan necha marta katta? c = 300 000 km/s.
m
m
( Javobi: ≈ 1,67 marta)
0
Sterjen u tezlik bilan K – sanoq sistemasiga nisbatan harakat- lanmoqda. Tezlikning qanday qiymatida shu sanoq sistemasida uning uzunligi xususiy uzunligidan 0,5 % ga kam bo‘ladi? (Javobi: u ≈ 3 · 107 m/s)
Agar τ0 = 5 s vaqtda K – sanoq sistemasida harakatlanayotgan soat
∆t = 0,1 s ga kech qolsa, u qanday tezlik bilan harakatlangan? (Javobi: u = 0,2 c)
Zarraning relyativistik impulsi Nyuton (klassik) impulsdan 2 marta
2
katta bo‘lsa, zarraning tezligini aniqlang. (Javobi: u = 3 c)
Zarraning kinetik energiyasi uning tinchlikdagi energiyasiga teng
2
bo‘lgan holdagi tezligi topilsin. (Javobi: u = 3 c)
Tezlatgich elektronga 4,08 · 106 eV energiya beradi. Elektronning tezligi va massasini aniqlang. (Javobi: u ≈ 0,98 c, m = 9 m0)
|
mavzu. MASSANING TEZLIKKA BOG‘LIQLIGI. RELYATIVISTIK DINAMIKA. MASSA BILAN ENERGIYANING O‘ZARO BOG‘LIQLIK QONUNI

mavzu. MASSANING TEZLIKKA BOG‘LIQLIGI. RELYATIVISTIK DINAMIKA. MASSA BILAN ENERGIYANING O‘ZARO BOG‘LIQLIK QONUNI
Eynshteynning nisbiylik tamoyili tabiatning barcha qonunlarini bir inersial sanoq sistemadan boshqa sanoq sistemasiga o‘tganda invariantligini tushuntiradi. Bu degani barcha tabiat qonunlarini ifodalovchi tenglamalar Lorens almashtirishlariga nisbatan invariant bo‘lishi kerak. Lekin, Nyuton mexanikasining tenglamalari Lorens almashtirishlariga invariant emas ekan.
→
Kichik tezliklarda Nyutonning ikkinchi qonuni m a = m ∆υ = F ko‘rinishda
∆ t
yozilar edi. Agar m u = p jismning impulsi desak, u holda m∆ u = ∆ p jism
∆ p
impulsining o‘zgarishi bo‘lgani uchun F = ∆ t deb yozish mumkin edi. Bu
formulalarda, xususan, m u = p da massa doimiy deb qaralar edi. Shunisi ajoyib ediki, katta tezliklarda ham bu tenglama o‘z shaklini o‘zgartirmas ekan. Katta tezliklarda faqat massa o‘zgarar ekan. Agar tinch turgan jism massasi m0 bo‘lsa, uning u tezlik bilan harakatlanayotgandagi massasi m quyidagi formula bo‘yicha aniqlanar ekan:
m = m0
va β = u . (5–6)
c
5.3-rasmda massaning tezlikka bog‘liq- m
lik grafigi keltirilgan. Jismning tezligi u 8m
yorug‘lik tezligidan juda kichik bo‘lganida,
had birdan juda kam farq qiladi va
m ≈ m0 bo‘ladi.
Shunday qilib, Nyuton tavsiflagan jism-
ning massasi tezlikka bog‘liq emas.
Relyativistik mexanikada energiyaning saqlanish qonuni xuddi klassik mexanika- dagi kabi bajariladi. Jismning kinetik energiyasi Ek uning tezligini o‘zgartirishi yoki tezlik berish uchun tashqi kuchlarning
0
7 m0 6 m0 5 m0
4 m0 3 m0 2 m0 m0
0 0,5 c c v
5.3-rasm.
1
bajargan ishiga teng, ya’ni ∆Ek = Ek = A. Kinetik energiya ∆Ek = 2 mu2 ga
ortganda uning massasi ∆m = m – m0
ga o‘zgarganda, u ∆ m = ∆Ek
c2
ga teng
E = mc2 =
. (5–7)
Demak, relyativistik mexanikada jism yoki jismlar sistemasining to‘la energiyasi uning harakatdagi massasi m bilan yorug‘lik tezligi kvadrati ko‘paytmasiga teng ekan. Bu Eynshteyn formulasi bo‘lib, massa va energiyaning o‘zaro bog‘lanish qonuni deb ataladi.
Jismning to‘la energiyasi E = m0c2 + Ek teng bo‘lib, bu yerda Ek – jismning odatdagi kinetik energiyasi, E0 = m0c2 esa, jismning tinchlikdagi energiyasi.
Tinchlikda massaga ega bo‘lgan zarralar, tinchlikdagi massasi m0 = 0 bo‘lgan zarraga aylanganda, uning tinchlikdagi energiyasi yangi paydo bo‘lgan zarraning kinetik energiyasiga aylanadi. Bu esa zarra yoki jismning tinchlikdagi energiyasi mavjudligining amaliy isbotidir.
Nisbiylik nazariyasida jismning kinetik energiyasi quyidagicha aniqlanadi:
|
Tezliklarni qo‘shishning relyativistik qonuni

𝐽 =
t′2
+υx′
c2
−
t1
′+υx′
c2
= = ;
τ = , (5–4)
Demak, τ > τ0, ya’ni qo‘zgalmas sanoq sistemasiga nisbatan harakatla- nayotgan sistemada vaqtning o‘tishi sekinlashadi.
Xuddi shu tamoyilga asosan uzunlikning relyativistik kamayishini isbot qilish mumkin.
l = l0
= l0
ga teng bo‘ladi.
Bunda: l0 va l – sterjenning qo‘zg‘almas va harakatlanayotgan sanoq sistema- sidagi uzunliklari.
Shunday qilib, kuzatuvchiga nisbatan harakatlanayotgan jismning chiziqli o‘lchami qisqaradi. Bu relyativistik effekt Lorens uzunlik qisqarishi deb ataladi. Lorens almashtirishlaridan kelib chiqadigan muhim natijalardan biri tezliklarni qo‘shishning relyativistik qonunidir.
Faraz qilaylik,
A jism qo‘zg‘aluvchan
sanoq sistemasi
K' da
x' o‘qi bo‘ylab
u
1 tezlik bilan harakatlansin.
K' sanoq
sistemasi, o‘z navbatida, qo‘zg‘almas sanoq sistemasiga nisbatan u tezlik bilan harakatlansin. Harakat davomida x va x' o‘qlari mos tushsin, y va y', z va z' o‘qlari o‘zaro parallel vaziyatda bo‘lsin (5.2-rasm).
5.2-rasm.
Jismning K' sanoq sistemasiga nisbatan tezligi u1 va K sanoq sistemasiga nisbatan tezligi u2 bo‘lsa, u holda tezliklarni qo‘shishning relyativistik qonuni quyidagi ko‘rinishda yoziladi:
υ2 =
υ
1+υ
.
1+υ
1⋅υ
c2
(5–5)
Agar tezliklar yorug‘lik tezligiga nisbatan juda kichik bo‘lsa, ya’ni
u << c va u << c, u holda υ1⋅ υ
hadni hisobga olmasak ham bo‘ladi
1 c2
υ1⋅υ ≈ 0. U holda, yuqoridagi tezliklarni relyativistik qo‘shish qonuni klassik
c2
mexanikadagi tezliklarni qo‘shish qonuniga aylanadi.
u2 = u1 + u
Agar u
1 =
c bo‘lsa, u holda Eynshteyn postulatlariga binoan u
2 =
c bo‘lishi kerak. Haqiqatan ham:
c + υ
c+υ
c2
u =
1+c ⋅ υ =
c c+υ = c.
Galiley almashtirishlarini tushuntiring.
Nisbiylik nazariyasi postulatlarini ta’riflang va ularning mohiyatini
tushuntiring.
Uzunlik nisbiyligi va uning Lorens qisqarishini tushuntiring.
Vaqt intervalining nisbiyligi va vaqt relyativistik sekinlashishini
tushuntiring.
Ishchi kuchi harakatining muammolari

153
foyda oladilar. Bunday vaziyatlarda ko’pincha kompaniyalarda kadrlarni
tanlash va tayyorlash, mehnat xaqi to’lash va xodimlarni rag’batlantirish,
ularni bir joydan ikkinchi joyga ko’chirish bo’yicha o’z uslubiyatlarini
ishlab chiqishga to’g’ri keladi.
3. Boshqarish uslubi va tajribasi. Boshqarish
uslubiga turli
mamlakatlarda turlicha yondashadilar. Buning tasdig’i tariqasida ishchilar
va
ma’muriyat o’rtasidagi munosabatlarning amaldagi ijtimoiy
me’yorlarini ko’rsatish mumkin. Shunga o’xshash tafovutlar bosh firma va
uning filiallari xodimlari o’rtasidagi munosabatlarda keskinlik tug’dirishi
yoki boshqaruvchi ishining o’z mamlakati ichidagi mehnat unumdorligiga
nisbatan xorijdagi faoliyati samarasini pasaytirish mumkin. Ayni vaqtda
xodimlarni boshqarishning milliy xususiyatlari
bilan tanishib chiqish bir
mamlakat doirasidan ikkinchi mamlakatga ijobiy tajribalarning o’tishiga
imkon beradi.
4. Milliy yo’nalganlik. Garchan kompaniyalar maqsadlari qatorida
global masshtabda yuqori samara va raqobatga erishish vazifasi ko’rsatib
o’tilgan bo’lsada, aslida uning xodimlari (ishchilar ham, boshqaruvchilar
ham)
global emas, balki milliy manfaatlarga ko’proq urg’u berishlari
mumkin. Xodimlar bilan ishlashning ayrim usullari tor milliy
orientatsiyani chetlab o’tishga yordam berishi mumkin.
5. Nazorat. Hududiy jihatdan olislik va xorijiy faoliyatning o’ziga
xos xususiyatlari kabi omillar nazorat olib borishda qiyinchilik tug’diradi.
Shu bois xorijiy ishlab chiqarish boshqaruvini ta’minlash
uchun
kompaniyalar tomonidan ayrim hollarda kadrlar siyosatining aniq
belgilangan tamoyillariga rioya qilish talab qilinadi. Lekin masofaviy
olislik va mamlakat xususiyatlari kompaniya ma’qul
topgan kadrlar
siyosatini olib borishni murakkablashtirishi mumkin, va bu o’z navbatida
turli xil siyosat olib borishga majbur qiladi.
Xorijiy korxonalarni boshqarish shakllari

154
(8%), xitoy tili (6%), nemis tili (5%) va rus tili (1%) o’rin oldi.
Kompaniyaning xorijdagi filialining rahbari
mustaqil ishlay olish
qobiliyatiga ega bo’lishi kerak, chunki chet eldagi ko’pgina vazifalar
harajatlarni qisqartirish maqsadida bekor qilingan. Firmaning shtab-
kvartirasida menejer mutaxassislardan zarur
maslahatni olish uchun
bemalol boshqa xonaga o’tishi yoki telefonda qo’ng’iroq qilishi mumkin,
lekin filialning rahbari esa ko’proq faqat o’z fikri va shijoatiga suyanishi
lozim.
Bosh firma xodimlari xorijiy xizmat safarlarida filial rahbarlari kabi,
o’z oilalaridan vaqtincha uzoqda bo’lishlari bilan bir qatorda har xil
muammolarga duch kelishlari mumkin. Garchan bosh firmaning ko’pgina
lavozimlari vazifalarida
xizmat safarlariga, shu jumladan, chet el xizmat
safarlariga chiqish ko’zda tutilgan bo’lsada,
mahalliy xizmat safarlari,
shanba va yakshanba kunlari o’z oilasiga kelib ketish imkoniyati mavjud
bo’lganligi tufayli, unchalik uzoq tuyulmaydi. Xalqaro biznes bilan
shug’ullanadigan bir tadbirkor ushbu vaziyatni
hazil bilan shunday
tasvirlab bergan: “Qachon xizmat safariga borishni va qachon qaytishni
oldindan rejalashtira olmaysan. Tug’ilgan kunlarda ishtirok etish,
tomoshalar, yubiley marosimlari yoki
oilaviy bayramlar va boshqa
tadbirlarga borish sening hayotingda qoida emas, balki kamdan-kam sodir
bo’ladigan voqeaga aylanib qoladi. Sen safarda bo’lgan chog’ingda,
qarzlarni qaytarish muddati yaqinlashib qolishi, kredit kartochkasi
bo’yicha
hisoblarni olib kelishlari, uydagi uskunalar ishdan chiqishi,
farzanding kasal bo’lib qolishi, soliq nazoratchisi tekshirish uchun kelishi,
turmush o’rtog’ing esa sen bilan ajrashish to’g’risida ariza berishi
mumkin”.
- BOB. XALQARO MENEJMENT TIZIMIDA INSON

|
- BOB. XALQARO MENEJMENT TIZIMIDA INSONBog'liq Назарова Г Г ва бош Халқаро менежмент Т 2011 Дарслик Лотин 19 - BOB. XALQARO MENEJMENT TIZIMIDA INSON
RESURSLARINI BOSHQARISH
9.1. Xalqaro firmada inson resurslarini boshqarish xususiyatlari
Xorijiy filiallarga ega ko’pgina firmalar kadrlar siyosati bilan bog’liq
bo’lgan bir qator muammolarga duch keladilar. Xalqaro korporatsiyalarda
inson resurslarini boshqarish bo’yicha turli xil yondashuvlarning mavjud
bo’lishiga qaramay, ularning aksariyat qismi belgilangan maqsadlarga
erishish hamda chet elda korxonaning iqtisodiy rivojlanishi uchun yuqori
malakali xodimlar muhim ahamiyatga egaligini e’tirof etadi. “Sanoat
konferensiyasi kengashi” nomli tadqiqot tashkiloti korporatsiyalar
prezidentlari o’rtasida dunyodagi o’zgarishlar jarayoni va ularni
boshqarish muammolariga bag’ishlangan o’zaro muloqot o’tkazdi.
“Yunilever” korporatsiyasining raisi bu to’g’risida shunday dedi: “Biz
uchun yagona va eng asosiy masala - bu tashkilot va insonlardir”.
Tashkilot shtatini to’ldirish jarayonida malakali mutaxassislarga
bo’lgan ehtiyojni hisobga olmaslik aslo mumkin emas. Har bir firma o’z
ishini yuqori darajada yuajarish hamda malakasini oshirish layoqatiga ega
bo’lgan kadrlar va yollanma xodimlarga bo’lgan ehtiyojni aniqlashdan
boshlashi zarur. Quyida xalqaro operatsiyalar miqyosida inson resurslarini
boshqarishning mamlakat ichkarisida ushbu resurslarni boshqarishdan
farqlarini ko’rsatib beruvchi omillar keltirib o’tilgan.
1. Mehnat bozorining xilma-xilligi. Har bir mamlakatda ishchi
kuchi tarkibi va unga qilinadigan harajatlar o’ziga xos xususiyatlarga ega
bo’lib, transmilliy kompaniyalar turli mamlakatlar ishchi kuchi bozoriga
bemalol kira olishlari tufayli bundan foyda ko’rishlari mumkin. Masalan,
AQShning “General motors” korporatsiyasining Meksikada joylashgan
yordamchi korxonasida asosan past malakali ishchilar ishlaydi, “IBM”
korporatsiyasining Shveysariyadagi ilmiy-tadqiqot bo’limida aksincha,
yuqori malakali fizik mutaxassislar ishlaydi. Kompaniyalar xorijiy resurs
va bozorlarga kirganlarida, ular tomonidan ishlab chiqarilayotgan ayni bir
turdagi mahsulot mehnat bozorlaridagi mavjud tafovutlar ta’sirida turlicha
bo’lishi mumkin.
|
| |
ASEANda xalqaro kompaniyalarning imkoniyatlari

118
Xalqaro kompaniyalar bilan hamkorlikni kengaytirish maqsadida XXI
asr boshida ASEAN miqyosida yerga va
qator sanoat tarmoqlaridagi
korxonalarga yuz foizlik xorijiy mulkchilikka ruxsat etish, erkin
investitsiyalar hududini (xorijiy kompaniyalar
huquqlari mahalliy
sarmoyadorlar huquqlariga tenglashtiriladi) tashkil qilish, valuta
chayqovchilariga qarshi
keskin cheklovlar kiritish, mintaqa miqyosida
ko’pchilik mahsulotlarga boj tariflarini pasaytirish mo’ljallanmoqda.
x = 10

if x > 10 - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent...

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
bet | 3/3 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #240210 |
Bog'liq komptashkellashtirish3x = 10
if x > 10:
print("x 10 dan katta")
elif x < 10:
print("x 10 dan kichik")
else:
print("x 10 ga teng")
Ushbu misol, "x" ning qiymatini tekshiradi. Agar "x" 10 dan katta bo'lsa, "x 10 dan katta" deb ekranga chiqariladi. Aks holda, agar "x" 10 dan kichik bo'lsa, "x 10 dan kichik" deb ekranga chiqariladi. Agar "x" 10 ga teng bo'lsa, "x 10 ga teng" deb ekranga chiqariladi.
5. Looplar va shartli sakrashlarni tashkil qilish buyruqlarini sanab o‘ting.
Looplar va shartli sakrashlar Python dasturlash tilida amalga oshirilishiga imkon beruvchi kalit so'zlar va operatorlar mavjud. Bu buyruqlar kompyuter dasturlashda ko'p vaqt sarflanadigan vaqtlarda foydalaniladi. Quyidagi Python buyruqlari bilan shartli sakrashlar va looplar tashkil etiladi:
if shart:
amal
Elif shartli sakrash operatori: Bir nechta shartlarni tekshirish uchun ishlatiladi. Agar birinchi shart bajarilmasa, keyingi shartlarni tekshiradi. Agar hech qaysi shart bajarilmagan bo'lsa, else qismi bajariladi.
if shart1:
amal1
elif shart2:
amal2
else:
amal3
Bu buyruqlar dasturlashda muhim asosiy qismni tashkil etadi va ularga tushuntirish va unga murojaat qilish dastur yaratishda yordam beradi.
6.7 Shartli va shartsiz o’tish buyruqlariga qaysilar kiradi
Shartli va shartsiz o'tish buyruqlari, dasturda belli shartlarga bog'liq ravishda amallar bajarish uchun ishlatiladi. Shartli o'tish buyruqlari bilan biror amalni bajarish uchun shartlarni tekshirish mumkin, shartsiz o'tish buyruqlari esa shartlar ko'rsatilmagan holda amallar bajariladi.
Shartli o'tish (Conditional Statements):
if - Agar shart to'g'ri bo'lsa, biror amalni bajarish uchun ishlatiladi.
elif - Bir nechta shartlarni tekshirish uchun ishlatiladi. Agar birinchi shart bajarilmasa, keyingi shartlarni tekshiradi.
else - Agar hech qaysi shart bajarilmagan bo'lsa, ishlatiladi.
Shartsiz o'tish (Loop Statements):
for - Ma'lum bir ketma-ket son qatorida ko'rsatilgan takrorlanuvchi amallar uchun ishlatiladi.
while - Ma'lum shart to'g'ri bo'lishini tekshirib, shart bajarilmasa to'xtab turadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 49

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
.2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
Savolga javob
beradilar
2. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarini
tashkil etishda kredit stavkasi haqida
ma’lumot beradi
2. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarini
tashkil etishda kredit stavkasi haqida
ma’lumotga ega bo’ladilar
O’qitish metodlari
Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
|
| |
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasiBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul
qiladi, ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi
bo‘yicha ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
Savolga javob
beradilar
Tinglaydilar
uchastkasi haqidagi ma'lumotlar aks
ettirish tartibini tushuntiradi
ettirilishini tushunib oladilar va o’zlari
amalga oshira oladilar
O’qitish metodlari
Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
|
| |
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 44

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
Mustahkamlash uchun savollar:
1.Taqdim etilgan ma'lumotlar investorlarga nima beradi?
2.Loyiha nima?
3. Loyihaning afzalliklarini ayting?
6-ilova
Mashg’ulot yakuni:
1.Faol ishtirok etgan
o’quvchilarni baholaydi va
rag’batlantiradi
Uyga vazifaning berilishi:
1.Mavzu yuzasidan
boshqotirma
8-Mavzu: Xususiy MTT dаvlаt ro‘yхаtidаn o‘tkаzish tаrtibi
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnalogiyasi modeli
O’quv soati: 80 daqiqa
O’quvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi
Nazariy/amaliy – bilimlarni mustahkamlash,
ko’nikma va malakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi
1.Yuridik shaxslar uchun – xususiy hamkorning
nomi va joylashgan joyi; jismoniy shaxslar
uchun – shaxsiy ma'lumotlar va yashashjoyi
haqidagi ma'lumotlar
2. Loyihani amalga oshirish maqsadi; loyiha
joylashadigan obekt yoki yer uchastkasi
haqidagi ma'lumotlar aks ettiriladi
O’quv mashg’ulotining maqsadi: o’quvchilarga Biznes-rejani tuzish tartibi,
biznes-rejaning asosiy tarkibiy qismlari haqida ma’lumot beradi
O’qitish natijalari: o’quvchilar xususiy MTT dаvlаt ro‘yхаtidаn o‘tkаzish tаrtibi
haqida bilimga va ko’nikmaga ega bo’ladilar
Pedagogik vazifalar:
1.Yuridik shaxslar uchun – xususiy
hamkorning nomi va joylashgan joyi;
jismoniy shaxslar uchun – shaxsiy
ma'lumotlar va yashashjoyi haqidagi
ma'lumotlar beradi
2. Loyihani amalga oshirish maqsadi;
loyiha joylashadigan obekt yoki yer
O’quv faoliyat natijalari:
1.Yuridik shaxslar uchun – xususiy
hamkorning nomi va joylashgan joyi;
jismoniy shaxslar uchun – shaxsiy
ma'lumotlar va yashashjoyi haqidagi
ma'lumotlarni bilib oladilar
2. Loyihani amalga oshirish maqsadi;
loyiha joylashadigan obekt yoki yer
uchastkasi haqidagi ma'lumotlar aks
|
| |
Osiyo menejment uslubi - Xalqaro menejment

131
shosha”dan tashqari yapon TMK larining faoliyati kengayishi tendensiyasi
kuzatilmoqda. Ular o’z tashqi iqtisodiy aloqalari, xalqaro marketing va o’z
sotish tarmoqlarini tashkil qilmoqdalar. “Sogo shosha” ustunliklariga:
jahon bozorlari konyukturalarini o’rganish, butun dunyo bo’ylab yetkazib
beruvchilar va iste’molchilar bilan keng aloqalar, yaxshi yo’lga qo’yilgan
xorijda sotish tizimi, ichki va tashqi bozorlarda tovarlar, xizmatlar,
kapitallar oqimini tashkil etish tajribasi, narhlar tizimi, mahsulot sifati,
mijozlarni bilish va yo’lga qo’yilgan yetkazib berish sxemasi, o’rta va
kichik firmalar uchun ichki va tashqi bozorlarga chiqish sharoitlarini
yaratish kiradi.
Yaponiya sanoatida subetkazib beruvchilar faoliyati tizimini sxematik
ravishda piramida ko’rinishida tasvirlash mumkin (7.2-rasm). Masalan,
yapon avtomobilsozligida piramidaning yuqori qismida katta to’rtlik –
Yaponiyaning eng yirik avtomobil ishlab chiqaruvchi kompaniyalari –
“Nissan”, “Toyota”, “Mitsubisi motors”, “Xonda”, piramidaning o’rta
darajasida ularning 500 ta bevosita subetkazib beruvchilari, pastki darajada
- subetkazib beruvchilardan 20 mingta asosan o’rta va kichik firmalar
joylashgan.
Yapon menejment uslubining afzalliklari boshqa mamlakatlarda ham
namoyon bo’ldi. Masalan, 90-yillar boshida “yaxshi didli, yosh qalbli va
yetarli daromadli kishilar uchun” avtomobillar ishlab chiqarish, german
Аvtоmobilsozlik
kompaniyalari
500 tа subyetkazib
beruvchilar
20000 tа o’rta va
kichik firmalar
NAFTAda xalqaro kompaniyalarning imkoniyatlari

117
cheklashlarni olib tashlashi kerak, bu esa amerika eksportyorlariga bozorni
kengaytirish imkonini beradi. Bundan tashqari, 90-yillar o’rtalarida
Meksikada xorijiy investorlar imkoniyatlarini kengaytiruvchi qonun
kiritilgan edi. Sanoat va qishloq xo’jaligining ko’p tarmoqlarida kapitalni
“har qanday nisbatlarda” kiritish ruxsat etildi. Xorijiy tadbirkorlarga
energiya tashuvchilar va radioaktiv rudalarni izlab topish va qazib
chiqarishga transport va kommunikatsiya infrastrukturasiga mablag’lar
investitsiyalash hozircha ta’qiqlanadi. Keyinchalik qatnashish ulushi
cheklangan sohalarda uni 2001 yildan boshlab - 51 % gacha, 2004 yildan
boshlab – 100 % gacha kengaytirish ko’zda tutilmoqda.
Meksika banklar va sug’urta kompaniyalarida xorijiy firmalarning
ishtirok etish cheklovlarini olib tashlash majburiyatini olgan, bu esa
Amerika va Kanada moliyaviy kapitalining Meksika sug’urta bozorining 3
dan 1 qismini egallash imkoniyatini yaratadi.
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 42

2-bosqich.
Asosiy
(60
daqiqa.)
asosiy nazariy xolatlarni bayon qiladi.
2.3. Har bir rejani mustahkamlash uchun savollar
beradi
2.4. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar qiladi.
2.5. Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.6. Yangi o‘quv materialini o‘zlashtirish darajasini
tekshirish bo‘yicha tezkor-so‘rov o‘tkazadi 5-ilova
Ma’lumotlarni
daftarga qayd
qiladilar.
Savollarga
javob beradilar
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.)
Mashg‘ulot yakuni va uyga vazifa berish.
3.1. Mavzuni yakunlaydi va
mazkur fanning kelgusida
kasbiy faoliyatlaridagi axamiyatini yoritish bilan
yakunlaydi.
3.2. Ta’lim oluvchilar bilimini baholaydi.
3.3. Uyga vazifa beradi va
uni bajarish yuzasidan
yo‘riqnoma beradi
6-ilova
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar
Tashkiliy qism
(1-ilova)
O‘quv fan bo‘yicha o‘quvchilar o‘zlashtirishlarining baholash me’zonlari
Baholashko‘rsatkichlari va me’zonlari
T/R Mezonlar
Baho
1
Olgan bilimlarini ishlab chikarishda qo’llay oladigan, ushbu
fanni boshqa fanlar bilan bog’lay oladigan, mustaqil ish va
vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har
jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan.
5
Assalomu-
alaykum,hurmatli
talabalar.
Navbatchining hisoboti
tinglanadi
O’quv xonasi va
talabalarning mashg’ulotga
tayyorgarligi to’g’risida
o’zining fikrini bildiradi.
talabalar
davomatni aniqlab
oladi.
O’quv mashg’ulot bo’yicha
dastlabki tasavvurni beradi.
2
O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan
bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan,
mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera
oladigan.
4
Tajriba orttirish uchun savol va topshiriqlar

n
.
11-ma’ruza uchun adabiyotlar
1. Павлов С. Н. Системы искусственного интеллекта : учеб. пособие. В
2-х частях. / С. Н. Павлов. - Томск: Эль Контент, 2011. - Ч. 1. - 176 c. ISBN
978-5-4332-0013-5.
2. Russell S. L. Artificial intelligence: a modern approach / S. L. Russell, P.
Norvig. - Upper Saddle River, New Jersey: Prentice - Hall Inc., 1995. - 905 p.
11-ma’ruza uchun o’zini-o’zi tekshirish savollari
1.
Kompyuter shinalari haqida umumiy ma’lumotlar bering?
2.
Shinalarning maqsadi.
3.
Ichki shinalar.
4.
Tashqi shinalar.
5.
Shinalarning asosiy ko’rsatgichlarini ayting?
6.
Shinalarning maqsadi.
7.
Shinalar me'morchiligi.
8.
PC shina interfeysi.
9.
Tizimli shinalar haqida so’zlab bering?
10.
Shinalar va ularning xususiyatlari.
11.
Ma’lumotlar almashish standartlari.
12.
Ma’lumotlar almashish pratakollarini ayting?
13.
USB shinalari.
14.
Shina avlodlari.
15.
PCI Express shinalari.
16.
HyperTransport (HT) shinalari.
17.
Manzillar va boshqarish shinalari.
universal 
ketma-ketlik - 11-Mavzu: Tizim interfeyslari va shinalarni tashkil etish turlari. Ma’lumotlarni kompyuterga...

Birinchi standart 1.0 1994 yilda paydo bo'lgan va 1,5 Mbit / s gacha bo'lgan
o'rtacha tarmoqli va yuqori tezlikda) 12 Mbit / s gacha bo'lgan yuqori tarmoqli
(past tezlikda). USB shina ikkita rejimda ishlaydi: klaviatura, sichqoncha va
boshqalar), kichik uzatish tezligi (kabel uzunligi - 5 metr) (kabel uzunligi - 3 metr -
3 metr) , bu sizga maksimal printer tezligi bilan ishlash imkonini beradi.
Vendada 2.0
Yangi rejim hajmi 25480 Mbit / sekislotali (Hi-Opeed) paydo
bo'ldi. Ushbu shinada siz qurilmalarni ulashingiz mumkin va kompyuterning o'zi
ulangan qurilmani aniqlaydi. Bu nafaqat yangi qurilmani to'g'ridan-to'g'ri
kompyuterga, balki kompyuterga ulangan qurilmaga ham ulash xususiyatlari.
Masalan, siz klaviaturaga qattiq disk, mikrofon va boshqa qurilmalarni ulashingiz
mumkin.
So'nggi standartUSB 3.0 2008 yilda paydo bo'lgan,
ulagichlar avvalgi
standartlarga mos keladi. Biroq, ikkita buralgan juftlik shaklida yana to'rtta aloqa
va kabelning o'zi qalinlashdi. Ona taxtasidagi ulagichlar ko'k rangdagi kabellarni
va vilkalarining o'zlarini ko'k ko'chatlariga ega. Shunday qilib, sekundiga 4,8 Gbit
/ sekundgacha bo'lgan ma'lumot uzatish tezligi ko'paydi va pul o'tkazmasi
sekundiga 600 MB gacha ko'tarildi (stol standartdan yuqori)USB 2.0 o'n marta).
Shu
bilan birga, transmetik oqimning kuchi 500 metrdan 900 mln. Ortadi, bu esa
ko'proq energiya intensiv qurilmalarini ulashga imkon beradi.
Bundan 127 ta qurilmaga ulanishingiz mumkin bo'lgan uydan foydalanishingiz
mumkin, u plug & Play texnologiyasini qo'llab-quvvatlaydi. Bunday holda,
shina
avtomatik ravishda ishlaydigan qurilmalar uchun raqamni tayinlaydi. Ushbu
simlarda, ma'lumotlarni yuborish bilan bir qatorda elektr taxtasi uchun etarli,
ammo
klaviatura uchun etarli emas, balki klaviatura uchun etarli bo'lmasligi
mumkin. Shu sababli, katta hajmdagi ishlab chiqarish dinamikasi alohida quvvat
manbaini talab qiladi. USB shina plug va o'ynash texnologiyasini to'liq qo'llab-
quvvatlaydi. Bu kompyuter ichidagi kengaytirish kartalarini o'rnatishga va
tizimning esonlashi kerakligini yo'q qiladi.
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 48

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
Mashg’ulot yakuni:
1.Faol ishtirok etgan
o’quvchilarni baholaydi va
rag’batlantiradi
Uyga vazifaning berilishi:
1.Mavzu yuzasidan
boshqotirma
9-Mavzu: Davlat-xususiy sherklikdagi bog‘chalar ochishda kredit stavkasi
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnalogiyasi modeli
O’quv soati: 80 daqiqa
O’quvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi
Amaliy – bilimlarni mustahkamlash, ko’nikma
va malakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi
1.Prezidentimizning “Maktabgacha ta’lim
sohasida davlat-xususiy sheriklikni yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
qarori
2.Maktabgacha ta’lim tashkilotlarini tashkil
etishda kredit stavkasi
O’quv mashg’ulotining maqsadi: o’quvchilarga Davlat-xususiy sherklikdagi
bog‘chalar ochishda kredit stavkasi haqida ma’lumot beradi
O’qitish natijalari: o’quvchilar Davlat-xususiy sherklikdagi bog‘chalar ochishda
kredit stavkasi haqida bilimga va ko’nikmaga ega bo’ladilar
Pedagogik vazifalar:
1.Prezidentimizning “Maktabgacha
ta’lim sohasida davlat-xususiy
sheriklikni yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori bilan
tanishtiradi
O’quv faoliyat natijalari:
1.Prezidentimizning “Maktabgacha ta’lim
sohasida davlat-xususiy sheriklikni
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi qarori bilan tanishib
oladilar
|
| |
sоliqqа tоrtish tаrtibi - Biznesni tashkil etish va yuritish

2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini
tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi
2-ilova