Nitrat kislota ishlab chiqarish - bet 5

|
Nitrat kislota ishlab chiqarish
|
bet | 5/6 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 246,5 Kb. | | #117790 |
Bog'liq Nitrat kislota ishlab chiqarishKarbamid ishlab chiqarish.Karbamid (mochevina) – ishlab chiqarish azotli o‘g‘itlar sanoati ichida ammiakli selitradan so‘ng ikkinchi o‘rinda turadi. Bunga sabab uning xalq xo‘jaligidagi qo‘llanilish sohasining kengligidadir: chorva uchun oziq qo‘shimchasi, plastmassa, elim, lak va qoplamalar. Karbamid CO(NH2)2 tarkibida 46,6% azot oziq elementi tutuvchi oq rangli kristall modda bo‘lib, boshqa azotli o‘g‘itlarga nisbatan ishqorlanishga chidamli, ya’ni kam gigroskopik va tuproqdan sekin yuviladi. Karbamidning texnik nomi mochevina bo‘lib, u toza holda rangsiz, hidsiz oq kristall bo‘ladi. Uning 25℃ dagi zichligi 1330 kg/m3, 132,7℃ da eriydi. Texnik mahsulot oq yoki sarg‘ish kristall bo‘ladi. Shakli ignasimon rombik prizma holida. Atmosfera bosimida suyuqlanish haroratigacha qizdirilsa, karbamid parchalanadi, bunda ammiak ajraladi.
Karbamidning birinchi martda 1828-yilda Vyoler ammoniy sianatdan sintez qilgan. Shundan buyon karbamid organik sintezning muhim moddalaridan bir bo‘lib xizmat qiladi. U asosida bir necha moddalar sintez qilingan.
Karbamid ishlabchiqarish usuli va texnologiyasi 1868-yilda A.I.Bazarov tomonidan ishlab chiqilgan. Uni hosil qilish uchun xom ashyo ammiak va ammiak sintezidagi qo‘shimcha mahsulot CO2 xizmat qiladi:
2NH3(gaz)+CO2(gaz)⮀CO(NH2)2(suyuq)+H2O(suyuq)+110,1 kj (4.8.7)
Shu sababli karbamid ishlab chiqarish ammiak sanoatini bilan birga qo‘shib olib boriladi. Yuqoridagi jarayon amalda ikki bosqichda olib boriladi:
bosqichda ammoniy karbamat sintezi sodir bo‘ladi:
2NH3(gaz) +CO2(gaz) ⮀NH2COONH4(suyuq)+125,6 kj (4.8.7a)
Bu jarayon ekzotermik, qaytar, hajm kamayishi bilan sodir bo‘lganligi uchun muvozanatni mahsulot hosil bo‘lish tomonga etarli darajada tez borishi uchun bosimni va haroratni oshirish lozim. Bosimning ortishi yuqori haroratni muvozanatga aks ta’sirini kompensasiyalaydi. Karbamid suvda, spirtda va suyuq ammiakda yaxshi eriydi. To‘yingan suvli eritma tarkibida 20℃ da 51,8%, 60℃ da 71,9% , 120℃ da 95% karbamid bo‘ladi. Karbamid ammiak bilan birikib ammiakat hosil qiladi. Unda 46℃da 77,9% karbamid bo‘ladi. Harorat ortishi bilan karbamidning suyuq ammiakda erishi ko‘payadi. Kislotalar bilan karbamid kuchsiz ishqorlar hosil qiladi :
Karbamid tuzlar bilan kompleks birikmalar hosil qiladi. Bunda har ikki komponent o‘g‘it hisoblanadi. Masalan, Ca(NO3)2∙4(NH2)2CO, Ca(H2PO4)2∙4(NH2)2CO va eng asosiy karbofosfat (NH2)2CO∙H3PO4 lar.
Karbamidning suvli eritmalari 80℃ gacha o‘z holatini saqlaydi. Undan ortiq haroratda karmabid ammoniy izosianatga, so‘ngra ammoniy karbomatga o‘tadi.
(NH2)2CO ⮀ NH4NCO
NH4NCO +2H2O ⮀ (NH4)2CO3
Ammoniy karbonat o‘z navbatida ammoniy gidroqarbonat va ammiakka parchalanadi:
(NH4)2CO3⮀ NH4HCO3 + NH3
Ammoniy gidroqarbonatdan ammiak va karbonat angidrit ajratiladi: NH4HCO3⮀ CO2 +H2O +NH3
Amalda karbamat sintezi 150-190℃ harorat va 15-20 MPa bosimda amalga oshiriladi. Bunday sharoitda jarayon tez va amalda oxirigacha boradi.
bosqich ammoniy karbamat molekulasining endotermik parchalanish jarayoni hisoblanadi:
NH2COONH4(suyuq) ⮀ CO(NH2)2(suyuq)+H2O(suyuq)–15,5 kj (4.8.7b)
Ammoniy karbamatning parchalanishi suyuq fazada tez sodir bo‘ladi va reaktorda qattiq mahsulotlarning kristallanishi sodir bo‘lmasligi uchun jarayon 98℃ dan yuqori haroratada [CO(NH2)2 – NH2COONH4 tizimsi uchun evtektik nuqta] olib borilishi zarur. 220℃ da karbamatning karbamidga parchalanishi maksimal darajaga etadi. Muvozanatni siljitish uchun ammiak ortiqcha miqdorda olinadi, u reaksion suv bilan bog‘lanib, mahsulotni reaksion sohadan chiqarishga yordamlashadi. Biroq amalda karbamatni karbamidga to‘liq aylantirib bo‘lmaydi. Reaksiya mahsulotlari tarkibida ammoniy karbamatning parchalanish mahsulotlaridan tashqari ta’sirlashmagan ammiak va CO2 ham bo‘ladi. Toza karbamat ammoniyning suyuqlanish harorati 152-155℃. Ammoniy karbonat tuzlar, karbamid va suv ishtirokida bu harorat pasayadi. Quyida 18-rasmda suyuq resikl usulida karbomid sintezlashning prinsipial texnologik sxemasi keltirilgan.
18-rasm. Suyuq resikl usulida karbomid sintezlashning prinsipial texnologik sxemasi
|
| |