nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bolalar havotozalagichlari (pd)

71
BSH-bolalar so`zg'ich havotozalagichi D (PDF-D) 1,5-7 yoshgacha bo'lgan
bolalar
uchun qo'llaniladi.
Bolalar so`zg'ich havotozalagichi (maktab) 7-17 yoshdagi bolalarga mo'ljallangan
bo'ladi. Uni jihozlash uchun fuqarolar havotozalagichi-5 (-5) rusumli so`zg'ich-
yutish qutichasi va bet qismi tariqasida-bolalar niqobi-3 (MD-Z)yoap foydalaniladi.
Bolalar niqobi 3,3-4 bo'yli yoki niqob-shlemlar (4 xil bo'yli 1,2.3,4) bo'ladi.
Bolalar so`zg'ich havotozalagichlari-211J (PDF-2SH) 17 yoshgacha bo'lgan bolalar
uchun mo'ljallangan bo'lib, u fuqarolar havotozalagichi-7 k (GP-7k) rusumli
so`zg'ich quticha va bolalar niqobi-4 (MD-4) dan iborat. Uning yo`z tomoni (niqobi)
fuqarolar havotozalagichi-7 niki kabi va transportchi naydan tashqi l topgan bo'ladi.
Tanasida ko'zoynak
moslamasi, nafas olish va nafas chiqarish moslamalari,
raqamlar yozilgan 5 ta tasmadan iborat bosh usti mavjud.
Havotozalagichning rusum o'lchamlari va bosh usti tasmalarining tirkash holati 30-
jadval yordamida aniqlanadi.
Havotozalagichning yo`z qismini 2 ta bo'yga mo'ljallab tayyorlanadi:
ikkinchi va
uchinchi (birinchi bo'ylisi) bolalar havotozalagichi 2B (PDF-2D) uchun ishlab
chiqariladi.
30-jadval
Havotozalagichning kerakli rusm o'lchamlari va bosh
usti tasmalarining tirkash
holati
T/r Boshning gorizontal va
Yo`z qismining
Tasmalar tirkashining
vyer tikal o`zunliklarining
yig'indisi,
bo'yi
holati
dm (detsimetrlarda)
1
10,35 - 10,55
2
4-7-9
2
10,60 - 10,80
2
4-7-8
72
3
10,85 - 1 1.05
2
3-6-7
4
11,10 - 11,30
2
3-5-6
5
11,35 - 11,55
2
3-4-5
6
1 1,60 - 11,80
3
3-5-6
7
11,85 - 12,05
3
2-4-5
8
12,10 - 12,30
3
3-3-4
9
12,35 - 12,55
3
3-2-3
10 12,60 - 12,80
3
3-1-2
1 I 12,85 - 13,05
3
3-1-1
. Bolalar himoyalash aravachasi. 221
1 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun shaxsiy himoyalanish
vositasi sifatida usti
yopiladigan maxsu aravachalar (KZD-4 kamyer a zaщitnaya detskaya-4)
ishlatiladi. Uning dyer azasi (oynasi) orqali bolaning ahvolini va holatini
nazorat qilish mumkin. Ushbu aravachalar yyengil bo'lib, qo'lda va yelkada
ko'tarib yurishga moslashtirilgan. Uni bolalar
aravachasiga va chanalarga
ham o'rnatish mumkin.
-mavzu. Favqulotda vaziyatlarda aholini shaxsiy tibbiy muhofaza

92
Baktyer ial omillarga qarshi vositalarga, qisman sanitar ishlovi uchun
qo'llaniladigan moddalar kiradi.
Radiofaol moddalar odam tanasiga qaysi yo'l bilan tushishiga qaramay,
kompleksonlar, adsorbentlarni qabul qilish, ushbu modda larning qonga
so'rilishiga to'siq bo'lib, ularning odam tanasidan zudlik bilan chiqib
ketishiga ko'maklashadi.
Antidotlar zaharlovchi moddalar ta'siri oldini olish yoki susaytirish
xususiyatiga ega. Lckin, zaharlovchi moddalarga qarshi hammabop (univ yer
sal) antidotlar, hozircha yo'q. Faqat, ayrim zaharlovchi moddalarga (n yer v-
shol xususiyatli), sinil (achchiq) bodom kislotasi va uning boshqa
birikmalari, lyuizit va g'ashga teguvchi zaharlovchi moddalarga nisbatan
qo'llaniladigan antidotlar mavjud. Masalan, fosfor organiq zaharlovchi
moddalarga qarshi vositalarga amizilk, aprafen, arpenal, afin, atropin va
prozyer in, atropin va metyer aminol, buaksil, benzatsin, benzogeksonniy,
diprofen, metamizil, metatsin, pentatsin, taren, P -6 moddasi va boshqalar:
bodom kislotasi birikmalari qarshisiga amilnitrat, propil nitrat. lyuizit va
margimushi bor moddalarga qarshi unitol qo'llaniladi.
Yuqorida keltirilgan antidotlardan muhofaza va birinchi tibbiy yordam
ko'rsatish maqsadida foydalanish mumkin.
FMTX buyumlariga maxsus talablar qo’yiladi

334
2.
Ixchamlik–o’rama tarzda yoki alohida mollar yirik bo’lmasligi,
oddiy
tuzilishli, yyengil, olib yurishda (borishda) va u bilan ishlashda qulay bo’lishi kerak.
3.
Mustahkam – FMTX mollari bir necha marotaba yuklash va tushirishga, uzoq
masofaga olib borishga chidamli va to’xtovsiz ishlashga yaroqli bo’lishi kerak.
4.
Yuqori va past harorat ta’siriga chidamli (sabotli).
5.
Gyer metik– mol o’ramasi radioaktiv moddalar, zaharlovchi moddalar va
baktyer ial vositalarni o’tkazmaydigan, himoyalash xususiyatiga ega, hamda chang
va nam o’tkazmaydigan, degazatsiya, dezaktivatsiya, dezinfeksiya o’tkazish
mumkin bo’lishi kerak.
Tinchlik davrda fmtx tuzilma va muassasalarini tibbiyot mollari bilan
ta’minlashni tashqi llashtirish
FMTX tuzilmalari tashqi l etilishidan boshlab tabelga, ro’yxatga asosan
mo’ljallangan mollar bilan ta’minlanadi. Bular quyidagi
tartibda mollar bilan
ta’minlanadilar:
SP, SD o’zini tashqi l etuvchi baza mablag’i hisobidan mahalliy sog’liqni
saqlash organining tarmog’i – dorixona orqali ta’minlanadilar;
BTYO o’zi tashqi l etilishidan keyin tinchlik davrida shaxsiy tarkibini
o’rgatish uchun o’quv mollari bilan ta’minlanadi. Shu bilan bir vaqtda BTYO harbiy
davr uchun ham mollar bilan ta’minlanishi kerak.
Harbiy davrda BTYOning bir qismi kundalik ta’minot mollari hisobidan
ta’minlanadi.
Tinchlik davrida qayyer dan, nima, qancha
miqdorda va qaysi vaqtda bu
mollar BTYOga ber ilishi aniqlanishi ber kitiladi, shu mollar uchun talabnoma
yoki boshqa yuk hujjati tayyorlanishi lozim.
BTYOning bir qismi shahardan chetdagi zonada joylashgan omborxonadagi
mollar bilan ta’minlanadi.
Omborxonadan mollar talabnomaga asosan ber iladi.
335
MTYOB, MTYOO, HEQB tabelga binoan tashqi llovchi tibbiyot
muassasasa hisobidan ta’minlanadi.
Tabelda FMTX tuzilmalari va muassasalari uchun mo’ljallangan
mollar
tarkibi (har bir predmet soni) ko’rsatiladi. Bu tuzilmalar mollari yashik – o’ramda
(to’plam)da saqlanishi kerak. Shu yashik–o’ramning og’irligi 50kg dan oshmasligi
lozim. To’plamdagi mollar uchun 2 ekzemplyar ro’yxat tuziladi. Birinchi
ekzmeplyari oluvchi shaxs qo’li qo’yilgan muassasada qoladi, ikkinchi ekzemplyari
to’plama ichiga qo’yiladi. FMTX tuzilmalarini tabelga asosan mollar bilan
ta’minlashga tashqi llashtiruvchi muassasa rahbari javobgardir.
Rahbar mutaxassis shifokorlar tavsifnomasiga
asosan va kundalik ehtiyoj
mollari borligini hisobga olgan holda, ammo tuzilma tayyorligini pasaytirmasdan
to’plamda ko’rsatilgan ba’zi mollarni o’zgartirishi mumkin.
Shuni e’tiborga olish kerakki, MTYOB tabelga
asosan eng kerakli maxsus
mollar bilan ta’minlanadi. Qolgan mollarni harbiy davrda qaysi muassasada
ishlashsa ulardan oladi.
Mavzu: fmi ning amaliy ahamiyati va iqtisodiy modelini muhokama qilish

Mavzu: fmi ning amaliy ahamiyati va iqtisodiy modelini muhokama qilish
Download
281,11 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
23.11.2023
Hajmi
281,11 Kb.
#104242
Download
281,11 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mavzu: fmi ning amaliy ahamiyati va iqtisodiy modelini muhokama qilish
Download
281,11 Kb.
Matnni ko'rish
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar

|
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
|
bet | 5/5 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 46 Kb. | | #149957 |
Bog'liq 4-Mavzu Xorijiy ommaviy axborot vositalarining media makonidagi-fayllar.orgMavzuni mustahkamlash uchun savollar:
1. Ibtidoiy davrga oid yozuvlar va turli tasvirlar ma’lumotmi?
2. Qadimgi bitiklar va manbalarning mazmuni va mohiyati nimadan iborat?
3. Sharq va G‘arb xalqlari hayotida yozuvning ahamiyati nimada?
4. Axborot tushunchasining mazmuni va mohiyati nimadan iborat?
5. Axborot va ma'lumotlarni uzatishning eng qadimgi usullari haqida gapirib bering.
6. Axborot manbalari sifatidagi ilmiy va badiiy adabiyotlar darajasini solishtiring.
7. Sharq va G’arb Uyg’onish davrida O‘rta asrlarda axborotga munosabat qanday bo’lgan?
8. Yevropadagi zamonaviy OAV haqida nimalarni bilasiz?
9. Ilmiy va axborot vositalarining qiyosiy tahlilini o'tkazing.
10. Iqtisodiyot, siyosat, ma’naviyat va madaniyat, bu sohalarning aloqadorligi va o’ziga xosligi haqida ma’lumot bering.
11. Axloqiy tashviqot va axloqiy tahdidlarning ijobiy va salbiy xususiyatlari qanday?
12. Globallashuv davrida milliy axborot sohasining muammolari va yechimlarini aniqlang.
Adabiyotlar:
1. Мирзиёев Ш.М. Нияти улуғ халқнинг иши ҳам улуғ, ҳаёти ёруғ ва келажаги фаровон бўлади. –Т.: Ўзбекистон, 2019.
2. Маматова Я., Сулайманова С. Ўзбекистон медиатаълим тараққиёт йўлида. Ўқув қўлланма. Extremum-press, 2015. – 94 б.
3. Яҳё, Муҳаммад Амин. Интернетдаги таҳдидлардан ҳимоя. Ёрдамчи ўқув қўлланма. Movarounnaxr, 2016. – 672 б.
4. Федоров А.В. Медиаобразования и медиаграмотность. Учебное пособие. – М., 2018.
5. Медиа ва ахборот саводхонлигини шакллантиришнинг педагогик жихатлари. Ўқув-амалий қўлланма. – Extremum-press, 2017. – 142 б.
6. Арасту. Ахлоқи Кабир. Поэтика. – Т.: «Янги аср авлоди», 2004.
7. Имомназаров М. Саидов У. Миллий тараққиётнинг маънавий-ахло-қий асослари. – Т.: “Аkademiua”, 2005.
8. Егорова А.М. Духовные потребности человека // Молодой ученый. – 2012. – № 2 (37). – С. 224-226.
Мўминов Ф. Ахборот хавфсизлиги ва ижтимоий тараққиёт// Ўзбекистон матбуоти, 2007 й. 5-сон, 18-19 б.
Данаева З. Имидж страны. Страновой брендинг. – электронное издание//www.zakon.kz
http://fayllar.org
|
| |
Tranking aloqa tizimlari - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

161
ProtoCAL tizimlarining paydo bo‘lishi bilann zamonaviy tranking
tizimlarda bitta retranslyator ikkita yoki to‘rtta trafik kanalini
ta’minlashi mumkin.
5.1- rasm. Bitta zonali tranking tizimining umumlashtirilgan tuzilish
sxemasi
Tranking tizimlarda antennalar qanchalik mumkin bo‘lsa,
shunchalik katta radioqamrab olish zonasini hosil qilishi kerak.
Shuning
uchun
bazaviy
stansiyalarning
antennalari
baland
machtalarda
yoki
inshoatlarda
joylashtiriladi
va
doiraviy
yo‘naltirilganlik diagrammasiga ega bo‘ladi. Bazaviy stansiya yagona
qabul qilish-uzatish antennasiga, ham qabul qilish va uzatish uchun
Raqamli RRLlarni qurish - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

129
o‘rnatilishi mumkin. Bu holda radioliniyalarni qo‘llanilishining asosiy
yo‘nalishlari quyidagilar bo‘lishi mumkin:
-
Magistral. RRL shahar SDH/SONET tarmoqlariga kiradi
va halqalarni birlashtirish va olisdagi ulanish tugunlarini ulash uchun
xizmat qiladi. Liniya ham optik tolaga transport muqobili yoki uni
zahiralashtirish uchun ishlatilishi mumkin;
-
ATM tarmog‘iga ulanishni tashkil etish. RRL ATM oxirgi
tarmoq qurilmasi va ATM ulanish konsentratori bilan ulanadi;
-
ATM, FAST INTERNET va boshqa tarmoqar bilan o‘zaro
uyg‘unlashtirish.
Butun dunyoda infratuzilma istalgan turdagi ma’lumotlarni
uzatilishini ta’minlaydigan va simli, radio, radioreleli va sun’iy
yo‘ldoshli (kosmik) aloqadan kompleks foydalanishga asoslangan
integratsiyalangan
birlamchi
transport
tarmog‘i
sifatida
rivojlanmoqda. Radioreleli aloqa bu tuzilmada o‘zining munosib
o‘rniga egallaydi.
U yoki bu turdagi aloqa turini yoki ularning kombinatsiyasini
tarmoq infratuzilmasida qo‘llanilishi masalasi aniq bir geografik
sharoitlar, shuningdek iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy omillar,
davlatning mudofasi va xavfsizligi ehtiyojlariga bog‘liq ravishda hal
etiladi. Texnik aloqa vositalari va ularning qo‘llanilishi usullari
yagona tizimga bog‘lanishi kerak. Bu bilan aloqa masalalarini
echishga ortib borayotgan e’tibor va barcha turlardagi, shu jumladan
radioreleli aloqa texnik vositalarini keyingi rivojlantirish va ishlatish
zarurati bilan shartlanadi.
Qilmish yoki shaxs ijtimoiy xavfliligini yo'qotganligi munosabati bilan

126
Bu o'zgarishlar uncha ko'p uchramaydi va bu asosga ko'ra javobgarlikdan ozod qilish istisno qiluvchi
xususiyatga ega. Bu holatning o'zgarishi bevosita jinoyat tushunchasi bilan bog'liq, bundan ikki xulosa kelib chiqadi:
l) bunday holatda javobgarlikdan ozod qilish fakultativ emas, balki majburiydir;
2) bu sodir etilgan qilmishning ijtimoiy xavfliligiga va aybla-nuvchining shaxsiga bog'liq bo'lmaydi.
Yuqorida qayd etilganlardan jinoiy javobgarlikdan ozod qilishning birinchisida obyektiv holatning shunday
o'zgarganligi tushuniladiki, buning oqibatida oldingi ijtimoiy xavfli va jinoiy jazoga sazovor qilmish o'zining ijtimoiy
xavfliligini yo'qotadi, ya'ni qilmishning jinoiyligini yo'qotishi, qilmishga nisbatan yangi obyektiv sharoitda ma'muriy
yoki intizomiy ta'sir chorasi qo'llanishi mumkinligini istisno etmaydi.
Ikkinchi asos ham tashqi shart-sharoitning o'zgarishini ifodalaydi. Qilmishning ijtimoiy xavfliligini yo'qotuvchi
holatdan farqli ravishda, u shaxs tomonidan jinoyat sodir etilgunga qadar yoki jinoyat sodir etilgandan so'ng sharoitning
o'zgarishi bilan bog'liq bo'ladi. Boshqacha qilib aytganda, aybdor shaxsni ijtimoiy xavflilik nuqtayi nazaridan huquqiy
baholashning o'zgarishidir. Jinoyat sodir etgan shaxsni ijtimoiy xavfli emas, deb topish uncha og'ir bo'lmagan jinoyatni
sodir qilishda aybdor bo'lgan shaxsni, ba'zi holatlar munosabati bilan xavflilik darajasi yo'qolgan, deb hisoblashdan
iboratdir. Masalan, harbiy xizmatni o'tashga chaqirilgan shaxs uncha og'ir bo'lmagan jinoyatni birinchi marta sodir
qilgan bo'lsa, tergov organi yoki sud uni javobgarlikdan ozod qilib, harbiy xizmatni o'tashiga imkon berishi mumkin.
Bunda jinoyatning xavflilik darajasi o'zgarmaydi, balki shu jinoyatni sodir qilishda aybdor bo'lgan shaxs bundan so'ng
xavfli emas, deb topiladi. Bu holatda ijtimoiy xavfli qilmish yoki muayyan hududdagi sharoitning o'zgarishi emas, balki
jinoyat sodir etgan shaxsning o'zi yuridik jihatdan baholanadi.
Shaxsning yoki qilmishning ijtimoiy xavfliligini yo'qotgan, deb topish uchun, dastlabki tergov, sud majlisi yoki
undan so'ng vujudga kelganligini e'tiborga olish lozim. Vaziyatning o'zgarishi bilan ayblanuvchi shaxs surishtiruvchi
yoki tergovchining prokuror roziligi bilan qabul qilgan qarori, prokurorning qarori, sudning jinoyat ishini tugatish
haqidagi qarori yoki ajrimiga ko'ra, jinoiy javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin. Agar shaxs ishning tugatilishiga
qarshilik bildirsa, bunday holatda ish tugatilmaydi. Bunday holatda ish umumiy tartibda ko'rilib, sudning ayblov yoki
oqlov hukmi chiqarilishi bilan tugatiladi.
Shaxs yoki qilmish ijtimoiy xavfliligini yo'qotishi sababli aybdorni jinoiy javobgarlikdan ozod qilish muayyan
ijtimoiy munosabatlaraing dekriminalizatsiya qilinishi, deb hisoblash uchun asos bo'la olmaydi. Dekriminalizatsiyada
jinoyat tarikibi — obyekti bo'lmaganligi uchun jinoiy javobgarlikka tortishga sabab bo'lmaydi. Bunda shaxsni jinoiy
javobgarlikka tortish uchun asoslar mavjud bo'lmaydi.
Aybdor o'z qilmishiga chin ko'ngildan pushaymon bo'lganligi

127
qidiruvda bo'lsa yoki tergov va suddan yashirinib yurgan bo'lsa, bu uni chin ko'ngildan o'z qilmishiga pushaymon
bo'lganligi munosabati bilan jinoiy javobgarlikdan ozod qilishga xizmat qilmaydi.
Jinoyatni ochishga faol yordam berish, pushaymon bo'lishning bir ko'rinishi bo'lib, bunda shaxsning o'z aybiga
chin ko'ngildan pushaymon bo'lishi va sodir etilgan jinoyatlarning barcha jihatlari va holatlarini belgilab olishga huquq
tartibot organlariga ko'rsatilgan yordami tushuniladi. Bu aybdorning tergov va sudda to'g'ri ko'rsatmalar berishi, tergov
harakatlarida faol ishtirok etishida, ish uchun muhim ahamiyatga ega bo'lgan jinoiy yo'l bilan topilgan mol-mulk va
boshqa ashyolarning yashirib qo'yilgan joy to'g'risida xabar berishida va boshqalarda ifodalanadi.
Demak, chin ko'ngildan pushaymon bo'lish tufayli jazodan ozod qilish uchun quyidagi asoslar bo'lishi lozim:
a) shaxsning birinchi marta jinoyat sodir etganligi;
b) sodir etilgan jinoyat ijtimoiy xavfi katta yoki uncha og'ir bo'lmasligi;
d) aybdorning chin ko'ngildan pushaymon bo'lganligi.
Shaxsni chin ko'ngildan pushaymon bo'lganligi tufayli jinoiy javobgarlikdan ozod qilishning boshqa asoslari
Jinoyat kodeksining «Maxsus» qismi moddalarida belgilangan holda qo'llanishi mumkin. Masalan, Jinoyat kodeksining
211-moddasida belgilangan pora berish jinoyatida agar shaxsga nisbatan pora so'rab tovlamachilik qilingan bo'lsa yoki
bu shaxs jinoiy harakatlar sodir etilgandan keyin bu haqda o'z ixtiyori bilan arz qilsa, chin ko'ngildan pushaymon bo'lib,
jinoyatni ochishda faol yordam bersa, bunday shaxs javobgarlikdan ozod qilinadi (211-nioddaning 4-qismi).
Murakkab aybli jinoyatlar - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi

O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi
67. Жиноят хукуки умумий кисм
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi
|
Nazorat savollari - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

159
5-Bob. BOSHQA SIMSIZ ALOQA TURLARI
5.1. Peyjing va tranking aloqa
Personal radiochaqiruv tizimlari.
Personal radiochaqiruv
tizimlari (PRCHT) yoki peyjing abonentlarga
operativ va uncha
qimmat bo‘lmagan aloqani taqdim etadi. PRCHTning ishlashi ko‘p
hollarda ikki tomonlama aloqani tashkil etish zarurati yo‘qligiga, balki
faqat qisqa ma’lumotni yoki chaqiruvni uzatilishi etarli bo‘lishiga
asoslangan. Bunday masala abonentda peyjer deyiladigan uncha katta
bo‘lmagan qabullagich bo‘lganida radiouzatkichlardan foydalanish
yo‘li bilan hal etiladi [6].
PRChT ikkita xususiy (lokal) va umumiy foydalanishdagi (uzoq
masofali) toifalarga bo‘linadi. Xususiy (lokal) PRChT cheklangan
hududda radiochaqiruvni ta’minlaydi, ma’lumotlar
foydalanuvchilari
guruhi uchun bir yoki bir nechta past quvvatli uzatkichlarni ishlatadi.
Chaqiruv umumiy foydalanishdagi telefon tarmog‘i bilan o‘zaro
ta’sirlashmasdan dispetcherlik pultlari orqali amalga oshiriladi.
Umumiy
foydalanishdagi
peyjing
tizimlarida
umumiy
foydalanishdagi telefon tarmog‘i orqali radiokanalda cheklangan
hajmli xabar uzatiladi. Zamonaviy peyjing tizimlari umumiy
foydalanishdagi telefon tarmog‘i bilan avtomatik o‘zaro ta’sirlashishni
amalga oshiradi, chaqiruvni va xabarlarni uzatishning raqamli usulini,
oshirilgan uzatish halaqitbardoshligi va o‘tkazish
qobiliyatini
ishlatadi. Oxirgi qurilmalar kichraytiriladi, bu energiya ta’minotini
kamaytirishga imkon beradi. Bunday tizimlarning farqli o‘ziga xos
xususiyati davlat ko‘lamlaridagi katta xizmat ko‘rsatish zonasi,
shuningdek davlatlararo o‘zaro ta’sirlashish imkoniyati,
past narx va
ishlatishning odiyligi hisoblanadi.
Birinchi peyjing tizimi 1956 yilda London gospitallarining birida
qurilgan. Birinchi uzoq masofali PRTCh 60- yillarni boshlarida
AQSh va Kanadada ishlab chiqilgan. Evropada uzoq masofali
PRTCH
Gollandiya, Belgiya va Shveysariyada 1964 – 1965 yillarda
ishga tushirilgan. PRTCh 80 dan 1000 MGsgacha diapazondagi
radiochastotalarda ishlaydi.
PRTCh sotali yoki boshqa harakatdagi aloqa tizimlari bilan
kombinatsiyalashtirilishi mumkin. Bunday
tizimlarda foydalanuvchi
telefon qo‘ng‘iroqlari haqida ogohlantirilishi va qulay vaqtda javob
160
berishi mumkin. Peyjer shuningdek olib yuriladigan qabullagichga
o‘rnatilishi mumkin.
Hozirgi vaqtda hamma joyda peyjing
tizimlari sotali aloqa
tizimlari (SMS xabarlarini uzatish) orqali surib chiqarilmoqda.
SHuning uchun bunday tizimlarni qurish tamoyillarini atroflicha
ko‘rib chiqish ma’noga ega emas.
Jinoyatning motivi va maqsadi - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar...

53
Lekin bir qator jinoyat-huquqiy normalarda motiv va maqsad aniq ko'rsatilmagan, faqat ularning umumiy tavsifi
berilgan, xolos (masalan, mansabdor shaxs tomonidan tamagirlik yoki boshqa manfaatdorlik maqsadida bila turib
rasmiy hujjatlarga yolg'on yozuvlarva ma'lumotlar kiritib qo'yish (209-modda) va hokazolar). Bunday holatlarda
jinoyatni kvalifikatsiya qilishda sodir etilgan jinoyatning aniq motivini aniqlash lozim bo'ladi.
Jinoyatni kvalifikatsiya qilishda jinoyatning motiv va maqsadi turli xil ahamiyatga ega. Masalan, talon-taroj
qilishning motivi g'araz; qo'shmachilikniki esa, tamagirlik yoki boshqa istaklar (Jinoyat kodeksining 131-moddasi),
odamlardan foydalanish uchun ularni yollashning muhim belgisi - shahvoniy yoki boshqa maqsadlarda foydalanish
(135-modda); urushni targ'ib qilishda -agressiyani keltirib chiqarish; terrorizmda, xalqaro munosabatlarni
murakkablashtirish yoki O'zbekiston Respublikasida vaziyatni yomonlashtirish jinoyatning maqsadi hisoblanadi.
Boshqa hollarda jinoyatning motiv va maqsadi javobgarlikni og'irlashtiruvchi holat bo'lib hisoblanadi (masalan,
g'arazli maqsadlarda yoki bezorilik harakatlari natijasida odam o'ldirish, milliy yoki irqiy adovat zamirida odam
o'ldirish, kishi a'zolarini kesib olish va ulardan foydalanish maqsadida odam o'ldirish (97-moddaning 2-qismi), inson
to'qimalari yoki a'zolarini kesib olish va transplantatsiya qilish g'araz yoki boshqa niyatlarda sodir qilinsa (133-
moddaning 2-qismi), odamlardan foydalanish uchun ularni yollash, agar O'zbekiston Respublikasidan tashqariga olib
chiqib ketish maqsadida qilinsa (135-moddaning 3-qismi va hokazo).
Ayrim hollarda jinoyatning motiv va maqsadi jinoyat huquqiy normalarida zaruriy belgi sifatida aybni
yengillashtiruvchi holat sifatida ko'rsatilmagan bo'lsa, ular jazo tayinlashda e'tiborga olinishi mumkin. Masalan, ijtimoiy
munosabatlarni himoya qilish motivi jinoyatchini ushlash vaqtida junga zarar yetkazilsa, aybni yengillashtiruvchi holat
bo'lib hisoblanadi. Milliy, irqiy yoxud diniy adovat motivi bilan, garaz yoki past niyatlarda jinoyat sodir qilinsa, garchi,
bu motivlar jinoyat huquqiy normalarda ko'zda tutilmagan bo'lsa ham, aybni og'irlashtiruvchi holat bo'lib hisoblanadi.
ulanish 
(OFDMA) - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

110
taqsimlashga ham yo‘l qo‘yiladi, maslan yuqori tezliklarda
ma’lumotlarni uzatadigan foydalanuvchilar uchun pastroq tezlikli
foydalanuvchilarga qaraganda ko‘proq nimtashuvchi chastotalar
taqsimlanadi.
2.16- rasm. OFDMA shakllanishi
Nimtashuvchi
chastotalarni
statik
taqsimlashning
takomillashtirilishi – dinamik taqsimlash kanalning holatini davriy
tahlil qilishga asoslanadi. Masalan, chastotaviy holat va so‘nishlarning
mavjudligi
tufayli
1-foydalanuvchi
33-48
nimtashuvchi
chastotalardagi nisbatan yaxshi kanallarga, shu bilan bir vaqtda 3-
foydalanuvchi 1-16 nimtashuvchi chastotalardagi nisbatan yaxshi
kanallarga ega bo‘lishi mumkin. Ravshanki, statistika asosidagi
taqsimlashlarni bunday o‘zgartirish bu foydalanuvchilar uchun o‘zaro
foydali bo‘lar edi. Nimtashuvchi chastotalarni dinamik taqsimlanishini
bajarilishi uchun yaxshi ishlab chiqilgan nazariya mavjud. Ulardan
ayrimlari quyidagilar hisoblanadi:
- multifoydalanuvchilik ajratilishi har bir yangi bog‘lanishga
nimtashuvchi chastotalar to‘plamini berishdan iborat. Stansiyaga
chastotalarni uzoq vaqt biriktirilishiga (ko‘p stansiyali ulanish)
qaragandagi bu usul beradigan afzalliklar bu mumkin nimtashuvchilar
to‘plamidan bu momentda “yaxshi” sharoitlarni ta’minlay oladigan
nimtashuvchilarni har bir bog‘lanish uchun tanlash hisoblanadi;
- adaptiv modulyatsiyalash bu eng yuqori ma’lumotlarni uzatish
tezliklariga erish uchun yaxshi kanallarni ishlatish uchun vosita
NAZORAT SAVOLLARI - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi

47
Jinoyatning subyektiv tomonini aniq belgilash jinoyatni to'g'ri kvalifikatsiya qilish va adolatli, shaxsning aybi
darajasini hisobga olgan holda jazo tayinlashning zaruriy shartidir. O'zbekiston Respublikasi jinoyat huquqining muhim
xususiyatlaridan biri subyektning aqli rasoligi, ya'ni aybdorning o'z harakatini boshqara olganligi va harakati tufayli
kelib chiqqan oqibatning ijtimoiy xavfliligini anglashi hisoblanadi.
Jinoyat kodeksining 20-moddasiga muvofiq, ijtimoiy xavfli qilmishni qasddan yoki ehtiyotsizlik orqasida sodir
etgan shaxs jinoyat sodir etilishida aybdor, deb topilishi mumkin, ya'ni subyektiv aqli rasolik shuni anglatadiki, shaxs
faqat qasddan yoki ehtiyotsizlik orqasidan sodir etilgan qilmishi uchun aybdor bo'lgandagina jinoiy javobgarlikka
tortiladi. Jinoyat huquqi nazariyasida jinoyatning subyektiv tomoni deyilganda, aybdor shaxsning o'zi sodir etgan
ijtimoiy xavfli qilmish va uning oqibatlariga bo'lgan ruhiy munosabati tushuniladi.
Jinoyatning subyektiv tomonini aniqlash sud-tergov ama-liyotida ma'lum qiyinchiliklar tug'diradi. Shu
munosabat bilan jinoyatchi tomonidan sodir etilgan ijtimoiy xavfli qilmish, uning maqsadi va motivlarini chuqur
o'rganish lozim.
Aynan jinoyatning subyektiv tomonini to'g'ri aniqlash jinoyatchi shaxsning ijtimoiy xavfliligi darajasini
aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Jinoyatning maqsadi, motivi va aybni yetarlicha tadqiq etmaslik jinoyatni
kvalifikatsiya qilishda xatoliklarga yo'l qo'yilishiga olib kelib, shaxsning u sodir etmagan qilmish uchun jinoiy
javobgarlikka tortilishiga sabab bo'ladi, bu esa adolatli jazo tayinlash odillik prinsipining buzilishiga olib keladi.
Shuning uchun sud-tergov amaliyotida jinoyatning motivi, maqsadi va aybni to'g'ri aniqlashga juda katta e'tibor berish
kerak, chunki Jinoyat kodeksining 9-moddasiga muvofiq, «shaxs qonunda belgilangan tartibda aybi isbotlangan ijtimoiy
xavfli qilmishlari uchungina javobgar bo'ladi». Jinoyat huquqi nazariyasida jinoyat subyektiv tomonining zaruriy belgisi
aybning qasd yoki ehtiyotsizlik shaklidir. Jinoyatning maqsadi va motivi esa, subyektiv tomonining fakultativ belgisi
hisoblanadi. Maqsadi va motiv jinoyat subyektiv tomonining fakultativ belgisi hisoblanib, agar ular jinoyat huquqiy
normada to'g'ridan to'g'ri ko'rsatilgan bo'lsagina, jinoyatni kvalifikatsiya qilishga ta'sir etadi, boshqa hollarda esa, ular
jinoyatning kvalifikatsiyasiga ta'sir qilmaydi, balki jazo tayinlashda hisobga oli-nishi zarur.
Aybsiz holda zarar yetkazish - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar...

|
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markaziBog'liq 67. Жиноят хукуки умумий кисм
8.7. Aybsiz holda zarar yetkazish
1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan amaldagi Jinoyat kodeksida birinchi marta aybsiz holda zarar yetkazish
tushunchasi berildi (24-modda). Unga ko'ra, agar shaxs o'z qilmishining ijtimoiy xavflilik xususiyatini anglamagan,
anglashi mumkin va lozim ham bo'lmagan yoki uning ijtimoiy xavfli oqibatlariga ko'zi yetmagan va ishning holatlariga
ko'ra, ko'zi yetishi lozim ham bo'lmagan bo'lsa, bunday qilmish aybsiz holda sodir etilgan, deb topiladi.
Aybsiz holda zarar yetkazishning formal tarkibli qilmishlarga nisbatan tatbiq qilganda ijtimoiy xavfli qilmish
sodir qilgan shaxs mavjud vaziyatga ko'ra, o'z qilmishining ijtimoiy xavfli ekanligini anglamaydi. Moddiy tarkibli
qilmishga nisbatan tatbiq qilganda, ijtimoiy xavfli qilmish sodir qilgan shaxs o'z qilmishining ijtimoiy xavflilik
xususiyatini anglamagan, anglashi lozim va mumkin bo'lmaganligidir. Aynan anglashi mumkin va lozim bo'lmaganligi
aybsiz holda zarar yetkazishni ehtiyotsizlikning beparvolik turidan farqlab turuvchi mezon hisoblanadi.
Bir hafta oldin ozodlikdan mahrum qilish jazosini o'tab kelgan A. kech soat 22.00 da tanishi K. bilan uyida
suhbat qilib o'tirgan edi. Shunda eshikning qo'ng'irog'i chalinadi. A. o'rnidan turib, eshikni ochishi bilan uch kishi shaxt
bilan uyga kirishadi. A. o'zining raqiblari o'ch olgani keldi, deb xayol qilib K.dan yordam berishni so'raydi. K. o'rnidan
turib, o'tirgan stulni olib uyga bostirib kirganlarning birining boshiga urib, badaniga o'rtacha og'ir shikast yetkazadi.
Tergov organi K. va A.larning qilmishini Jinoyat kodeksining 105-moddasi, 2-qismi, «v» bandi bilan ayb e'lon qilib,
ishni sudga chiqaradi. Sud ish holatlarini batafsil tahlil qilib, A. va K.larni Jinoyat kodeksining 24-moddasi qoidalariga
asoslanib, oqlov hukmi chiqaradi. Sud shunday qarorga kelishiga ana shu qilmish sodir etilgan vaqtda uyga bostirib
kirgan kishi militsiya xodimi ekanligiga qaramasdan (A.ning ustidan ma'muriy nazorat o'rnatilgan), kirib kelganlarning
biri profilaktika inspektori va ikki kishi mahalla posboni bo'lib, ularning birortasida ularning farqini ko'rsatib turuvchi
belgi yo'q edi. Bundan tashqari, mahalla posbonlarining birini qo'lida tayoq ham bo'lgan. Sud ana shunday vaziyatda A.
va K.lar o'zlariga hujum qilinganini o'ylab. harakat qilgan, deb topgan.
Sud ana shunday vaziyatni hisobga olib, ularni to'g'ri oqlagan.
|
| |
Partnership Association - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

123
- turli talablar (masalan, mumkinlikka, mobillikka,
xizmatlar
sifatiga), shuningdek turli foydalanish ko‘rinishlarini bajarilishi
maqsadalarida tez moslashuvchanlik va har tomonlilik.
Loyihaning ishlab chiqilishi natijalari quyidagi uchta guruhdagi
masaallarni echilishidan kutilmoqda:
1. "5G" uchun konsepsiya va texnologik echim, aynan:
- bo‘lajak xizmatlarni ko‘rsatish uchun zaraur bo‘ladigan
turli
talablarni bajarish;
- turli qurilmalarni ulanish imkoniyati;
- trafik ming marttalik ortishini ta’minlash.
2. Konsensus va global strategiya:
- kelajak aloqa tizimlari sohasida etakchilikni ta’minlash;
- global konsensusni oldindan ishlab chiqish.
3. Quyidagilarga imkon beradigan noyob ekspertiza:
-
loyihaning
boshlang‘ich
bosqichlarida
fundamental
tadqiqotlarni o‘tkazish;
- LTE-Ani revolyusion o‘zgartirish kerak bo‘lishini yoki LTE-
Ani evolyusion o‘zgartirish doirasida 4Gdan 5Gga o‘tish mumkin
bo‘lishini aniqlash.
Loyihaning grafik rejasi bo‘yicha 2015
yilgacha yangi
paradigmalar, fundamental asoslar, tizimni konsepti ishlab chiqilishi,
2015 yildan 2018 yilgacha tizimni optimallashtirish, standartlashtirish,
masalalarini
hal etilishi, bir vaqtda paradigmalarni aniqlashtirish-
rivojlantirish bilan sinovlarni o‘tkazilishi taklif etiladi. 2018-2020
yillarning o‘zida tarmoqlarni qurish va dala sinovlarini o‘tkazish kerak
bo‘ladi.
5GIC loyihasi 2012 yilning oktyabridan UKRPIF (UK Research
Radioreleli aloqa liniyasining tuzilmasi

132
3.4- rasm. Uzel stansiyaning tuzilish sxemasi
10 GGsdan yuqori chastotalar diapazonlarida qo‘llaniladigan
uncha katta bo‘lmagan o‘lchamli va og‘irlikli ixcham apparatura
baland binolarda, tutun quvurlarida yoki baland joylarda o‘rnatish
mumkin bo‘lgan uchburchakli kesimli fermalar yoki quvursimon
konstruksiyalar ko‘rinishida bajarilgan engillashtirilgan antennalar
machtalaridan foydalanishga yo‘l qo‘yadi.
Qabul qilish-uzatish bloklari koaksial kabellar orqali binoda
joylashgan modemlar qurilmalari bilan ulanadi. Zamonaviy modemlar
qurilmalari bu markaziy yoki mahaliy kompyuter boshqaruvi ostida
ishlaydigan oson tranformatsiyalanadigan kompleks hisoblanadi.
Modemlar qurilmalari 1 dan 34 Mbit/sgacha tezliklardagi
raqamli oqimlarni shakllantirish va qayta ishlash, oqimlarni
multiplekslashni amalga oshirish va istalgan konfiguratsiyadagi aloqa
tarmoqlarini shakllantirish rejimlarida ishlashni ta’minlashi mumkin.
Raqamli radioeshittirish - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

172
tarqalishi hisobga olinganida halaqitlar holati yomonlashadi va uzatish
sifati tashvishli bo‘ladi.
Bir polosali modulyatsiyalashga o‘tish
kanallar sonini ikki
martaga va uzatkichlarning tejamkorligini bir necha martalarga
oshirishga imkon berar edi. Bundan tashqari, bir polosali uzatishni
mavjul qabulagichlarda qabul qilish mumkin emas. Shuning uchun bir
polosali radioeshittirishga rejalashtirilgan o‘tish
ehtimoli kam,
bugungi kunda atigi bir necha QT-radiostansiyalar muntazam
uzatishni amalga oshirmoqda. Va bu endi masala texnika emas, balki
iqtisodiy va ijtimoiy masala hisoblanadi. Bozorning konservatish
vazni juda katta, yuzlab, millionlab mavjud qabullagichlar har qanday
yangi tizimni ishga tushirilishiga qarshilik qiladi.
Bunday sharoitlarda eski uzatish tizimini inkor qilish faqat, agar
iste’molchiga nafaqat sifatning oshirilishi,
balki qandaydir yangi,
oldin mumkin bo‘lmagan narsa taklif etilsa bo‘lishi mumkin. Tabiiyki,
insonning tovarning narxiga arzishiga amin bo‘lmaguncha to‘lashni
istamasligi ma’lum. Raqamli ovozli radioeshittirish (RORE) ovozli
dasturlari va ovoz, video, grafik, matnli va boshqa ma’lumotlar
turlarini birlashtiradigan «radiomultimedia» dasturlarini uzatilishida
prinsipial yangi imkoniyatlarni ochadi. Bir beriladigan turli xil
ma’lumotlarni qayta uzatish imkoniyati uzatuvchilarga taqdim etilishi
mumkin
bo‘ladigan servis xizmatlarining
spektrini sezilarli
kengaytiradi. Musiqiy eshittirishlarning asosiy va ijrochi haqidagi
ma’lumotlar bilan birga bo‘lishi raqamli radioda hozirda an’anaviy
bo‘lib qoldi. Bundan tashqari, sinov loyihalarida qabullagichlar
displeylariga
eshittirishning matnli tarkibi, estrada ijrochilarining
fotosuratlari va yangiliklar tarkibini ko‘rsatadigan tasvirlarni berilishi
sinab ko‘rildi. Lekin ROREda quyidagi muammo mavjud. Ma’lumki,
etalon sifatda ko‘riladigan CDga yozish sifati bu analog signalni bitta
kanalga
44,1kGs
tanlash
chastotasili
16-razryadli
chiziqli
raqamlashtirish hisoblanadi. Zamonaviy kompressiyalash algoritmlari
bu 1,5 Mbit/s oqimni 10 martadan ortiqqa siqish imkoniyatiga ega.
Masalan, mashhur MPEG Audio Layer2 uchun asos bo‘lgan Musicam
192 kbit/sgacha siqish imkoniyatiga ega. Bunday oqimni translyatsiya
qilish uchun yetarlicha katta spektral polosa zarur.
Bunday muammoni echishga yagona yondashish mavjud emas,
bugungi
kunda
dunyoda
raqamli
radioning
uchta
asosiy
texonologiyalari mavjud. Bu Eureka-147
Yevropa tizimi, Amerika
173
IBOC konsepsiyasi va DRM past chastotali (30 MGsgacha) raqamli
uzatish tizimlari hisoblanadi.
Asinxron dvigatelning aylantiruvchi momenti

|
Asinxron dvigatelning aylantiruvchi momenti
|
bet | 3/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #228858 |
Bog'liq salom, bAsinxron dvigatelning aylantiruvchi momenti.
Asinxron dvigatelning aylantiruvchi momenti statorning aylanuvchi magnit maydoni bilan rotor chulg‘ami simlardagi toklarning o‘zaro ta’siri natijasida hosil bo‘ladi. Shuning uchun aylantiruvchi moment statorning magnit oqimi Фм ga ham, rotor chulg‘amidagi I2 ga ham boglik. Lekin aylantiruvchi momentni dvigatelning tarmokdan olgan aktiv quvvatigina hosil kiladi. Shuning uchun aylantiruvchi moment rotor chulg‘amidagi tok I ning hammasiga emas, balki uning aktiv tashkil etuvchisi I2 cos(2 ga boglik bo‘ladi, bu yerda (2 - rotor chulg‘amida E.YU.K. bilan tok orasidagi fazalar farki.
Asinxron dvigatel ishlayotganda stator olgan quvvat Р1 valga berilayotgan mexanikaviy quvvat Р2 ga aylanadi. Bunda dvigatelda energiya isrofi ruy beradi: Рст1- stator pulatida; Рт1.. – stator chulg‘amida; Рт2.. – rotor chulg‘amida va x. k.
Elektr quvvati Р. ning dvigatel validagi mexanikaviy quvvat Р2.. aylanish protsessini quyidagi energetik diagramma asosida tushuntirish mumkin.
Diagrammada: Рэм.. – elektromagnit quvvat; Рмех - dvigatelning foydali mexanikaviy quvvati.
Dvigatelning aylantiruvchi momentini elektromagnit quvvat yoki mexanikaviy quvvat orqali aniqlash mumkin.
М = Рэм / 1
М = Рмex / 2
Bu yerda (1..- magnitaviy okimning aylanish burchak tezligi.
(2…- rotorning aylanish burchak tezligi.
Energetik diagramma buyicha rotordagi energiya isrofi quyidagicha bo‘ladi:
М = КмФI2cos2 = КмФI2
hosil bo‘ladi,
bu yerda Km = 4,44mW2K2f1 / (1.. berilgan dvigatel uchun doimiy kattalikdir.
Demak, asinxron dvigatelning aylantiruvchi momenti magnit oqimiga va tokning tashkil etuvchisiga proportsional ekan.
|
| |
Asinxron dvigatelning xarakteristkalari

|
Asinxron dvigatelning xarakteristkalari
|
bet | 4/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #228858 |
Bog'liq salom, bAsinxron dvigatelning xarakteristkalari.
n = no(1- S) =
formulani xisobga olib n(M) grafigini kurish ham mumkin.
M(S) ning M(n) ga boglikligi asinxron dvigatelning mexanikaviy xarakteristkasi deyiladi.
Sirpanish S=1 ga teng bo‘lganda dvigatelning yurgizish momenti quyidagiga teng bo‘ladi:
Мю = …..
Dvigatelning yurgizish momenti statik momentdan katta, ya’ni M….. M bo‘lsarotor aylana boshlaydi. Aylantiruvchi moment statik momentga tenglashgunga kadar rotorning aylanish tezligi orta boradi. Shu bilan dvigatel turgun ishlay boshlaydi.
Amalda asinxron dvigatelning induktiv qarshiligi (X .) uning aktiv qarshiligi (R..) dan katta bo‘ladi. Aylantiruvchi moment induktiv qarshilikka ham boglik. Bundan tashkari, dvigatelning tezligi ortgan sari sirpanish kamaya boradi.
Sirpanish S=0 bo‘lsaaylantiruvchi moment ham M=0 bo‘ladi. Sirpanish S ning, rotor aylanishlari soni n.. ning, hosil qilingan moment M ning, iste’mol kilinadigan tok kuchi I.. ning, sarflanadigan quvvat R.. ning, quvvat koeffitsiyenti cos.. va f. i. k…. ning dvigatel validagi foydali quvvat R.. ga boglanishini kursatuvchi grafiklar asinxron dvigatelning ish xarakteristkalari bulib xisoblanadi. Bu xarakteristkalar dvigatelning tabiiy ish sharoitida, ya’ni dvigatel idora kilinmaydigan, f chastota, tarmokning U.. kuchlanishi kattaligi o‘zga rmaydigan va fakat dvigatel validagi nagruzka o‘zgaradigan sharoitdagina olinadi.
Olingan ma’lumotlar asosida …..M, cos.. va I..=f(R..) egri chiziqlar kuriladi. 136-rasmda asinxron dvigatelning ish xarakteristkasi tasvirlangan.
Dvigatel ish xarakteristkalarining ba’zilari bilan tanishib chiqamiz:
tezlik xarakteristkasi, ya’ni boglanish egri chizigi n ..=f(R.), bunda n. Kuyidagicha aniklanadi:
Bunda sirpanish quyidagicha bo‘ladi.
Demak, asinxron dvigatelning sirpanishi rotor chulg‘amida isrof bulgan quvvatning elektromagnitaviy quvvatga nisbati bilan aniklanadi.
Dvigatel salt ishlaganda rotor chulg‘amidagi isrof bulgan quvvat elektromagnitaviy quvvatga karaganda juda kichik bo‘ladi, u e’tiborga olinmasa (Р..=о), u holda S=0 va ….. bo‘ladi.
Nagruzka ortishi bilan sirpanish qiymati ortadi va nagruzka nominal bo‘lganda sirpanish ham nominal qiymatga erishadi. Demak, dvigatel nominal nagruzka bilan ishlaganda ….. bo‘ladi.
Dvigatel aylantiruvchi momentning foydali quvvatga boglanish egri chizigi М=f(Р..), bunda M ning nominal qiymati bo‘ladi.
Agar ..= const bo‘lsaМ= f(Р..) boglanish tugri chiziqdan iborat bo‘ladi.
Quvvat koeffitsiyentining foydali quvvat bilan boglanish egri chizigi cos …= f(R..).
Bunda asinxron dvigatel quvvat koeffitsiyentining dvigatel nagruzkasi kattaligiga boglikligi tasvirlanadi. Nagruzka nominal qiymatga yakin bo‘lsaquvvat koeffitsiyenti eng katta bo‘ladi.
4) Foydali ish koeffitsentining foydali quvvat bilan boglanish egri chizigi = f(..)
Bunda dvigatelning foydali quvvat R.. ni aniqlash uchun u oladigan quvvat Р..dan ..Р ni ayirish kerak bo‘ladi. Nagruzkaning xar xil qiymati uchun quvvatlar aniqlanadi va ..=f(…) egri chizigi chiziladi
|
| |
tyuner
Analog ovoz va - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

224
15.2. Abonentlar raqamli televideniye qabullash qurilmalarining qurish
prinsiplari
Raqamli televideniye dasturlarini qabul qilish uchun abonentlar qabul
qilgichining funksional sxemasi 15.4- rasmda keltirilgan.
Raqamli televideniye dasturlarini qabul qilish uchun raqamli qabul qilgich
quyidagi asosiy elementlardan tashkil topgan:
−
raqamli signallarni qabul qilish va ishlov berish, shuningdek olingan
analog signalni PAL tizimida kodlash uchun monoplata:
−
impulsli ta’minot bloki platasi;
−
korpus;
−
masofdan boshqarish (MB) infraqizil (IQ) pulti.
15.4-rasm. Raqamli televideniye abonentlar qabul qilgichining funksional sxemasi
Opsiyalar sifatida alohida televizion dasturlarni yozib olish va saqlash uchun
qattiq disk va smart-cardni o‘qish uchun qurilma ko‘zda tutiladi.
Raqamli qabul qilgich ish rejimlarini boshqarish ekran menyusi tizimi
yordamida ham IQ-pultdan, ham tugmalar panelidan amalga oshiriladi. Analog
TVga
SCART
uyasi yoki uchtalik
RCA
uyalar orqali amalga oshirish mumkin.
DVB-T
tizimi raqamli qabullagilari oddiy televizion antenna bilan ishlaydi,
binobarin, hatto xona antennasiga sifatli qabul qilish amalga oshiriladi.
Kompl
ek - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

113
Signalga raqamli kvadraturali ishlov berishli uzatkichning tuzilish sxemasi
7.8- rasmda keltirilgan.
Bunday yondashishning afzalligi signalga analog kvadraturaturali ishlov
berish mumammolaridan to‘liq qutilish hisoblanadi, chunki signallarga raqamli
ishlov berish ideal fazalar farqili va bir xil chiqish signallari amplitudalarili
kvadraturali geterodinni yaratishga imkon beradi, raqamli shaklda ko‘paytirish va
filtrlash operatsiyalari esa kvadraturali kanallar uchun absolyut bir xil bajariladi.
Afzalliklar uchun to‘lov RAO‘ ishlashining yuqori chastotasiga talablar
hisoblanadi. Ayrim hollarda o‘ta keng polosali aloqa tizimlarining ishlashida
shunday vaziyat yuz berishi mumkinki, signalning spektri hatto eng zamonaviy
RAO‘larda Naykvist birinchi zonasiga sig‘maydi va bu yondashish ma’qul
bo‘lmaydi.
8- rasm. Signalga raqamli kvadraturali ishlov berishli uzatkichning tuzilish
sxemasi
7.3. TV signallarni optik uzatish tizimining umumlashtirilgan tuzilish sxemasi
TV signallarni optik uzatish tizimining umumlashtirilgan tuzilish sxemasi
7.9- rasmda keltirilgan.
Kompl
ek
s og’m
SIS 
Matritsa - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

223
15.3. SK televizorning tuzilish sxemasi
15.3-rasmda
LVDS
texnologiyadagi
zamonaviy SK televizorning tuzilish
sxemasi keltirilgan. Bu yerda asosan signalga raqamli ishlov berish ishlatiladi.
Masalan,
COFDM
televideniyeda keng ishlatiladigan kodlashli kanallarni
ortogonal chastota bo‘yicha ajaratish bilan ma’lumotlarga ishlov berish
hisoblanadi.
LVDS
qisqartmasi bu matritsaga signallarni uzatish usuli. Invertor
yoritish lampalari (yoki
LCD
va
OLED
televizorlaridagi yorug‘lik diodlari) uchun
kuchlanishni ta’minlaydi va uni rostlaydi. Flesh-xotira (DXQ) sozlashlar,
o‘rnatilgan funksiyalar, qabul qilgichni boshqarish haqidagi ma’lumotlarni
saqlaydigan televizorning o‘z xotirasi hisoblanadi. OXQ operativ xotira bo‘lib, u
TV ishlaganida ma’lumotlarga ishlov berishda qatnashadi.
15.3-rasm. SK televizorning tuzilish sxemasi
Antenna
YuCh
YuCh
OCh
ТS
Analog
tyuner
Raqamli
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 42

102
6.21- rasmda
QPSK
-signalning sinfaz va kvadraturali tashkil etuvchilarini
kodlash qurilmasining tuzilish sxemasi keltirilgan.
6.21- rasmda QPSK-signalning sinfaz va kvadraturali tashkil etuvchilarini kodlash
qurilmasi
Kirishdagi
b
0
(t)
bitlar juftliklariga bog‘liq ravishda chiqishda bu bitlar
juftliklari davomiyliklari chegaralarida doimiy bo‘lgan qiymatlari uzatiladigan
ma’lumotlarga bog‘liq bo‘ladigan
I
0
(t)
va
Q
0
(t)
signallarni olamiz.
Kodlangan signalni olinishiga misol 6.22- rasmda keltirilgan
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 44

108
Radiosignal negativ modulyatsiyalanganida maksimal nurlanish quvvatiga
sinxronlash tirish impulslari va tasvirning qora oraliqlari mos keladi. Oq oraliqlari
maksimal nurlanish sathining 15% ga mos sathda uzatiladi.
Pozitiv modulyatsiyalashda, aksincha, maksimal nurlanish quvvati tasvirning
oq oraliqlariga mos keladi. Har ikkala hollarda doimo “qora” sathlari, o‘chiruvchi
impulslar sathlari qiymatlari qayd etiladi.
Televizion uzatish radiotraktining umumlashtirilgan tuzilish sxemasi 7.3-
rasmda keltirilgan.
7.3- rasm. Televizion uzatish radiotraktining umumlashtirilgan tuzilish sxemasi
Agar UB1 amplitudaviy modulyator kirishiga shartli bir tekis spektrli
U
TRVS
(t)
signal berilsa, chiqishda ikkita yon polosalar va
f
TT
tasvir tashuvchi hosil
bo‘ladi.
F
yu
= 6 MGs
videosignal spektri yuqori chegaraviy chastotasida ikki
polosali AM signal egallaydigan chastotalar polosasi kengligi 12 MGs ni tashkil
etadi. Lekin binobarin, modulyatsiyalovchi signal haqidagi to‘liq ma’lumot yon
polosalardan har birida bo‘ladi, u holda ulardan birini uzatish yetarli bo‘ladi.
Shuning uchun uzatkichda bitta yon polosa (ko‘pincha pastki)
Z1
filtrda qisman
so‘ndiriladi, uning chiqishida
U
TRS
tasvir radiosignali hosil bo‘ladi.
U
shov - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

109
Yon polosani to‘liq so‘ndirish mumkin emas, chunki videosignalda pastki
chegarviy chastota
F
p
=0
, demak, yon polosalar orasida ularni ajratish uchun
chastotalar oralig‘i mavjud emas. Bunda uzatkichning ideallashtirilgan AChXsi
Z1
filtrning uzatish koeffitsienti (
f
TT
+6)…(f
TT
–0,75) MGs
chastotalar sohasida nolga
teng bo‘ladigan,
(f
TT
– 0,75)…(f
TT
–1,25)
MGs oraliq esa chegaralarida 20 dBdan
ortiq bo‘lmagan so‘ndirishli pasayuvchi chiziqli tushishga ega bo‘ladigan quriladi
(7.4- rasm).
7.4- rasm TV uzatkich modulyatori kirishidagi va chiqishidagi signallar spektrlari
7.2. Raqamli televizion tizimning tuzilish sxemasi
Raqamli televizion tizimning tuzilish sxemasi 7.5- rasmda keltirilgan.
Analog televizion signallar manbai
E*
Y
yorqinlik signali va
E*
R-Y
,
E*
V-Y
ranglar farq signallarini shakllantiradi, ular ARO‘ga beriladi va raqamli shaklga
o‘zgartiriladi. Tizimning tasvir koderi yoki video koderi deyiladigan keyingi
qismida aloqa kanalida ikkilik simvollarning uzatilishi tezligini kamaytirish
maqsadida video ma’lumotlarni samarador kodlash amalga oshiriladi. Bu
operatsiya eng muhim hisoblanadi, chunki samarador kodlashsiz raqamli
OFDM va OFDMA texnologiyalari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r....

101
2.4- rasm. Signalni ko‘p nurli tarqalishi modeli
Ko‘p nurli interferensiya har qanday
signallar turlari uchun
xarakterli bo‘lib, ayniqsa u keng polosali signallarga salbiy ta’sir
qiladi. Ish shundan iboratki, keng polosali signal ishlatilganida
interferensiya natijasida ma’lum chastotalar sinfaz qo‘shiladi, bu
signalning
ortishiga olib keladi, ayrimlari esa, aksincha,
qarama
qarshi-fazada
qo‘shiladi
va
bu
chastotadagi
signallarni
kuchsizlanishiga olib keladi (2.5- rasm).
Signallarni
uzatilishida
vujudga
keladigan
ko‘p nurli
interferensiya haqida gapirilganida ikkita chegaraviy holga ajratiladi.
2.5- rasm. Ko‘p nurli interferensiyaning mavjudligi hisobiga
signalning buzilishi
Birinchi holda turli signallar orasidagi maksimal kechikish bitta
simvolning davomiyligi vaqtidan ortiq bo‘lmaydi
va interferensiya
bitta uzatiladigan simvol chegaralarida vujudga keladi. Ikkinchi holda
turli signallar orasidagi maksimal kechikish bitta simvolning
davomiyligi vaqtidan ortiq bo‘ladi va interferensiya natijasida turli
ESTETIK MADANIYAT VA IJODKORLIK KOMPETENSIYASI

ESTETIK MADANIYAT VA IJODKORLIK KOMPETENSIYASI
jismoniy go‘zalligi, harakatlarning go‘zalligi, nozik shakli, mukammal pozitsiyasi, estetik munosabati jismoniy tarbiya bilan shug'ullanadigan kishi uchun yanada faolroq namoyon bo'lishini biladi
|
O‘Z-O‘ZINI RIVOJLANTIRISH VA ASRASH KOMPETENSIYASI
|
uzoq davom etadigan yugurishda o‘zini-o‘zi nazarot qila oladi
|
sport o‘yinlarining texnik va taktik asoslarini tahlil qila oladi
|
o‘yinlarda yo‘l qo‘yilgan xatolarni tahlil qila oladi
|
turli texnik harakatlarni bajarish hamda ularni kundalik amaliyotda qo‘llanishni biladi
|
raqibni chetlab o‘ta oladi
|
turli xil himoyalardan asta-sekin foydalangan holda hujum qilish taktikasini bajarish
|
o‘rganilgan elementlardan ikkala tomonlama xavfsizlik qoidalariga amal qilgan holda o‘yinda foydalana oladi
|
AMALIY FAOLIYATNI RIVOJLANTIRISH KOMPETENSIYASI
|
juft-juft, jamoa tuzib buyumlarsiz va buyumlar bilan urm mashqlarini bajartira oladi
|
gimnastik “kozyol”dan ko‘prikchani yaqinlashtirgan holda depsina oladi
|
vaqt hisobiga 5 metrli arqonga tirmashib chiqishni biladi
|
o‘rta 1500 m masofa bo‘ylab yugura oladi
|
o‘yin maydonida raqiblarini aldov yo‘li bilan mag‘lub qila oladi
|
texnik harakatlardan amaliyotda unumli foydalanishni biladi
|
har xil vaziyatlarda uchib kelatgan to‘pni qabul qiladi
|
|
an
i - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

114
TV-signal oqimi koaksial kabel orqali chiziqli kuchaytirgichga (ChK)
beriladi va yo‘naltirilgan tarmoqlagich (YT) orqali
nochiziqli buzilishlar
korrektoriga (NBK) beriladi. Bu erda signalga
mikroprotsessor tizim
hisoblanadigan boshqarish blokida (BB) ishlab chiqariladigan
shakldagi buzilish
kiritiladi. Korreksiyalangan TV-signal lazerli diod (LD) tokini boshqaradi. LD
chiqishida modulyasiyalangan optik signal olinadi. LD va optik uzatkich chiqishi
orasida optik izolyator (OI) qo‘yiladi, u optik traktda vujudga keladigan qaytarilish
natijasida LDga qaytadigan optik quvvatni yutadi.
Bu optik tashuvchini
generatsiyalanishi jarayoniga qaytgan quvvatning ta’siri
natijasi hisoblanadigan
shovqinlarni sezilarli ortishini oldini olishga imkon beradi.
7.9- rasm. TV signallarni optik uzatish tizimining umumlashtirilgan tuzilish
sxemasi
Nazorat savollari
1. Televideniye uzatish tizimiga talablar nimalardan iborat?
2. To‘liq televizion signal qanday ko‘rinishga ega?
3. Televizion uzatish radiotraktining umumlashtirilgan
tuzilish sxemasini
tushuntiring?
Kirish
Е
ChK
Chiqish
NBK
LD
ОИ