nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Shoshilinch birinchi vrachlik yordamiga quyidagilar kiradi

|
Shoshilinch birinchi vrachlik yordamiga quyidagilar kiradi
|
bet | 48/123 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #246168 |
Shoshilinch birinchi vrachlik yordamiga quyidagilar kiradi:
Qon oqishlarini to`xtatish ( ligaturalar, tamponlar,dori-darmonlar yordamida)
O`tkir qon yo`qotish holati bilan kurashish
Shokga qarshi qo`llaniladigan vazifalar (novakain blokadasi, gangmoblokatorlarni qo`llash)
Ichki organlarni bajarish (torapotomiya-latoratomiya kranotomiya)
Asfikasiya bilankurashish (traxsostomiya, intubasiya, tilni jag` qismiga fiksasiyalash, nafas olishni quvvatlantirish, nafas yo`llarini tozalash, asperasiyalash, shoshilinch kislorod berish)
Tug`ruqlantirish va shu bilan bog`liq shoshilinch davolash kutkazish ishlarini bajarish
Qiyidagilarda qo`ygan yuzalarni tozalash, og`riqsizlantirish aseptic boylashlar, kuyish, shokga qarshi shoshilinch vazifalarni bajarish
Sanitary, lat yeyish, bo`g`nlar chiqishi holatida immobolizasiyalash, og`riqsizlantirish
Qon va qonni almashtiruvchi moddalarni qo`llash
Yurak-qon tomirlar faoliyatini qo`llab quvvatlash
Jarohatlarning holatiga qarab vaqtinchalik transportirovka qilish, mumkin bo`lmaganlarni yotqizib davolash
O`ta og`ir terminal holatidagilarga vaqtinchalik ahvolini engillashtiruvchi yordamni berish.
Bu muolajalarga kirmagan barcha vrachlik yordamini ko`rsatish zarur ammo oldin birinchi navbatda yuqorida keltirilgan vrachlik yordamini qo`llash kerak. Ushbu ro`yxat yana kengaytirilishi mumkin, chunki favqulodda vaziyat holatlarida kutilmagani ham uchramagan jarohatlanishlar uchrashi mumkin. Shuning uchun fuqarolar muhofazasining tibbiy xizmat ko`rsatish bo`limi besh mutaxasislari tomonidan ishlab chiqilgan maxsus ko`rsatma, yo`llanmalarda vrachlik yordamini ko`rsatish tartiblari aniq belgilanib beriladi
Shuning uchun ham FMTX tizimida vrachlik yordamini jarohatlanishlar hamda xastalik bemorlarga ko`rsatishda ko`pincha malakali mutaxasislar tomonidan joriy etilishi rejalashtiriladi. Buning uchun ITYOB ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam brigadalarini OPMlarga ularni quvvatini kuchaytirish uchun safarbar etiladi.
Har qaysi BTYOning ishlash tartibi fuqaro muhofazasining tuman, shahar bo`limi boshlig`I tomonidan berilgan ko`rsatma asosida konkret vaziyatdan kelib chiqib bajarilishi namunaviy nizom asosida olib borilishi shart.
BTYO ishlash yeriga yetib kelishi bilan, eng avvalo, saralash, evakuasiyalash bo`limi, sanitary tozalash bo`limi birinchi navbatda ishga tayyorlanishi, jarohatlanganlarni qabul qilishlari kerak, buning uchun ularga 40-60 daqiqa to`la tayyorgarlik vaqti beriladi.
Ushbu vaqtda jarrohlik, gospital, yordamchi xizmatlar, roentgen, apteka, laboratoriya hamda yordamchi xo`jalik bo`limlari ham o`zlariga belgilangan vazifalardan kelib chiqib, barcha asbob-uskunalarni, texnik vositalarni ishga shay qilib borishlari kerak.
|
| |
-ma’ruza U
Ў - Pedagogik texnologiyalar

|
Pedagogik texnologiyalarBog'liq 1pedagogik texnologiyalar (1)9-ma’ruza U
Ў
šuv jarayonini tashkil etish va boshšarishning samaradorligi
asosida pedagogik texnologiyalar
REJA
1.
Differentsiasiya darajalari texnologiyasi; individual xususiyatlari, yoshi, jinsi, šizišishlari,
ašli rivojlanishi darajasi, so
ђ
li
ђ
i darajasi buuyicha, invidual uušitish texnologiyasi;
uušitish
ќ
ar bir uušuvchining šobiliyatiga šarab olib borilishi.
2.
Komp
ь
yuterli (yangi informatsion) texnologiyalar;uušituvchi va nazorat šiluchi dasturlar,
kom
ь
yuterli testdan uutkazish va boshšalar.
3.
Jamoali va guru
ќ
li uušitish texnologiyalari.
Tayanch iboralari: U
Ў
šuv jarayonini tashkil etish va boshšarishning samaradorligi asosida
pedagogik texnologiyalar.
Differentsiasiya darajalari texnologiyasi; individual xususiyatlari, yoshi, jinsi, šizišishlari, ašli
rivojlanishi darajasi, so
ђ
li
ђ
i darajasi buuyicha, invidual uušitish texnologiyasi; uušitish
ќ
ar bir
uušuvchining
šobiliyatiga
šarab
olib
borilishi.Komp
ь
yuterli
(yangi
informatsion)
texnologiyalar;uušituvchi va nazorat šiluchi dasturlar, kom
ь
yuterli testdan uutkazish va
boshšalar.Jamoali va guru
ќ
li uušitish texnologiyalari.
Bashkarish uslublari kuyidagicha:
Demokratik uslub Xokimiyatning kup jixatdan markazlashmaganlik xususiyatiga ega, raxbar
asosiy
boshkaruv masalalari buyicha buysunuvchilari bilan maslaxatlashadi, karorlar kollektiv printsipi
asosida kabul kilinadi, buysunuvchilarga ta’sir kilish yuli – bu xar bir kursatilgan tashabbusni
ra
ғ
batlantirishdir.
Talablar konsul
ь
tatsiya (maslaxatlar, tavsiyalar) tarzida aytiladi. Nazorat salbiy fikr asosida
bulmaydi, uz-uzini nazorat va biri-birini nazorat kilish kullab-kuvvatlanadi. Munosabatlar bir-
biriga ishonch asosida tuziladi. Ijobiy ra
ғ
batlantiruvchi omillar va “ertangi xursandlik”
perspektivalari joriy kilinadi. Demokrat raxbar ukituvchilar va ukuvchilar bilan ishonchli
munosabatda buladi, uzini oddiy tutadi, barchaga baravar muomala kiladi.
Ў
zining ish
faoliyatida “odamdan- ishga” printsipini kullaydi.
|
| |
Avtoritar uslub - Pedagogik texnologiyalar

mumkin, lekin bu buysunuvchilarning ruxiy potentsialini ekspluatatsiya kilish ekanligini esdan
chikarmaslik kerak.
Liberal uslub : Kollektiv ishiga raxbarning aralishishining mutlako yukligi Bilan ajralib
turadi. Faoliyat butunlay uzi bularchilikka tashlab kuyilgan. Kiyin axvolga tushib kolmaslik
uchun liberal raxbar karor kabul
kilishdan uzini olib kochadi, ishlab chikarish masalalarini uz
mavkeini mustaxkamlash uchun kabul kiladi.
Karor kabul kilishni orkaga surishga moyil.
Ochiq kodli operatsion tizimlar xavfsizligi

Ochiq kodli operatsion tizimlar xavfsizligi
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
14.02.2024
Hajmi
1,03 Mb.
#156119
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ochiq kodli operatsion tizimlar xavfsizligi
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
Windows Mobile operatsion tizim

ko’p vazifali, ko’p oqimli va ko’p platformali operatsion tizim hisoblanadi. Shu tufayli
ushbu operatsion tizim mobil qurilmalarda keng tarqalgan.
Windows Mobile operatsion tizimning afzalliklari:
- shaxsiy kompyuter versiyasi bilan o’xshashligi;
- sinxronlashning qulayligi;
- tarkibida ofis dasturlarining mavjudligi;
- ko’p vazifaligi.
Windows Mobile operatsion tizimning kamchiliklari:
- uskunalarga talablarning yuqoriligi;
- viruslar sonining ko’pligi;
- ishlashidagi beqarorlik.
Android operatsion tizim. Ushbu operatsion tizim Linux operatsion tizimga
asoslangan va Open Handset Alliance tomonidan, Google madadi bilan ishlab chiqilgan
eng yangi mobil operatsion tizimlardan biri hisoblanadi. Dastlabki koddan ochiq
foydalanilgani tufayli ixtiyoriy ishlab chiqaruvchi o’zining ushbu operatsion tizim
versiyasini yaratishi mumkin. Ilovalarni ishlab chiqaruvchilariga cheklashlarning katta
bo’lmagan soni qo’yilgan. Shu sababli tekin va to’lovli ilovar to’plami mavjud.
Android
operatsion tizimning afzalliklari:
- moslanuvchanlik;
- ochiq dastlabki kodlar;
-dasturlarning ko’pligi;
- yuqori tezkorlik;
- Google servislari bilan o’zaro aloqaning qulayligi;
- ko’p vazifaligi;
Android
operatsion tizimning kamchiliklari:
- dolzarb versiyalarning ko’pligi;
- kodning ochiqligi tufayli xaker hujumlariga yuqori moyilligi;
- doimo kam-ko’stini to’ldirish talab etiladi.
Android - Ochiq kodli operatsion tizimlar xavfsizligi

XULOSA.
Hozirda mavjud mobil operatsion tizimlar foydalanuvchilarga nafaqat mobil
telefonlar uchun odatiy bo’lgan SMS-xabarlarni jo’natish va telefon chaqiruvlarini
bajarish kabi harakatlarni, balki ma’lumotlarni saqlash, tahrirlash va almashishi bo’yicha
keng imkoniyatlarni taqdim etadi. Ba’zi mobil operatsion tizimlar ma’lumotlarni shifrlab
saqlash, hamda mobil qurilmadagi ma’lumotlarni masofadan boshqarish bo’yicha
qo’shimcha imkoniyatlarga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Ganiev S.K. Kuchkarov T.A. “TARMOQ XAVFSIZLIGI”. o’quv qo’llanma.
Toshkent 2019.
2. Ma’ruza matnlari.
3. Internet saytlari:
www.azkurs.org
www.ininet.org
www.azkurs.org
iOS operatsion tizim - Ochiq kodli operatsion tizimlar xavfsizligi

- shaxsiy kompyuter bilan osongina sinxronlanishi;
- xavfsizlikni sozlashning keng imkoniyatlari.
BlackBerry operatsion tizimning kamchiliklari:
- faqat matnli axborotni chiqarishga eng qulay sharoit yaratilgan, grafika bilan
ishlash sifati juda yaxshi emas;
- juda qulay bo’lmagan brauzer.
Yuqorida keltirilganlardan kurinib turibdiki, mobil qurilmalarni tanlashda ularning
texnik xarakteristikalari aslo asosiy parametr hisoblanmaydi. Haqiqatan, imkoniyati
yuqori bo’lmagan operatsion tizimda ishlovchi zamonaviy apparatdan ma’no minimal.
FAVQULODDA HODISALAR O`CHOG`IDA BIRINCHI VRACHLIK

|
FAVQULODDA HODISALAR O`CHOG`IDA BIRINCHI VRACHLIK
|
bet | 47/123 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #246168 |
FAVQULODDA HODISALAR O`CHOG`IDA BIRINCHI VRACHLIK
YORDAMINING TASHKILIY TUZILISHI
Favqulodda vaziyatlar sodir bo`lgan sanitary yo`qotishlar o`chog`ida birinchi vrachlik yordamini tashkil qilish maqsadida shahar, viloyat sog`liqni saqlash bo`limlari tomonidan birinchi tibbiy yordam berish otryadlari yuboriladilar. Buning uchun sog`liqni saqlashtizimi ixtiyoridagi davolash-profilaktika muassasalari tarkibida tashkil etilgan birinchi tibbiy yordam ko`rsatuvchi otryadlar jangovor holatga bosh hakim tomonidan keltiriladi. Bosh hakim boshlig`iga aniq vazifalar qo`yadi. Tayyorgarlik vaqti, table anjomlari bilan ta`minlash avtotransport, chiqish vaqti, harakat yo`nalishi hamda fuqaro muhofazasi favqulodda vaziyat shtabi tarkibidagi o`rni kabi amaliy savollarni aniqlab beradi.
Bu jarayonda BTYO tarkibi mutaxasislar bilan to`ldiriladi. Tibbiy sanitary xo`jalik anjomlari bo`limlarga tarqatiladi. BTYO tarkibiga kiruvchi barcha xodimlarni yoppasiga qiruvchi qurollardan himoyalanish tartibi bilan tanishtirib, mashq va darslar o`tkaziladi. Barcha tayyorgarlik ishlari belgilangan vaqt mobaynida to`la bajarilaishini nazorat qilish BTYO boshlig`I vazifasiga kiradi. Shu tariqa shahar, viloyat sog`liqni saqlash tizimlari ixtiyorida barcha BTYO lar jangovorlik holatiga keltiriladilar, BTYOlarning favqulodda vaziyatlarda o`choqda yoki o`choqdan tashqaridagi ishlari, o`rni, vaqti, tartibi, fuqaro muhofazasi shtabi tomonidan belgilanadi. Fuqarolar muhofazasi shtabi ko`rsatmasiga asosan belgilangan vaqtda BTYO shahardan tashqaridagi joyga chaqiriladi.
Bu yerda BTYO ning barcha bo`limlari xodimlari bilan maxsus tayyorgarlik ishlari yakuniga yetkaziladi. O`quv mashq ishlari, shaxsiy tarkib bilan davom ettirilaveradi. Har bir mutaxasis o`z vazifasini aniq bajarishi uchun vazifalar aniqlanadi. Ushbu shaylik jarayonida BTYO rahbari maxsus izlovchi guruhini tuzadi Izlovchilar tarkibida 1 ta vrach, 1 ta feldsher, razvedkachi dozimetrist va shofyor kirishi kerak. BTYO boshlig`I ushbu razvedka guruhining vazifasini belgilaydi.
Birinchi vrachlik yordamining maqsadi:
Hayotiy zarur organ va tizimlar faoliyatini qo`llab quvvatlash ayniqsa yurak-qon tomir, nafas olish organlari markaziy nerv tarmoqlari faoliyatini
Kuchayuvchi asoratlarni oldini olish
Jarohatlanganlarni keying bosqichga evakuasiya etishga tayyorlashdan iborat
Vrachlik yordami jarohatlarning og`irligiga qarab, tez yordam ko`rsatilishiga qarab quyidagi shoshilinch choralar va ikkinchi navbatda kechiktirilishi mumkin bo`lgan vazifalarga bo`linadi. Shunday bo`linishi maqsadga muvofiq topilgan, chunki jarohatlanishlarni tibbiy saralashdayoq shoshilinch yordamga muxtojlari asoslanmagan kutishlar, kechiktirishlar hayotini saqlab qolish yoki og`ir oqibatlarga olib kelishi mumkin.
|
| |
1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti

1.Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti
Shaxsiy kompyuterning foydalanuvchi uchun қulay va samarador bўlishi unda қanday
dasturiy
ta‘minoti mavjudligi bilan aniқlanadi. Lekin dasturiy ta‘minotning қanday turlari foydalanuvchi
uchun zarur bўlishi uning қaysi soxada faoliyat kўrsatishi bilan aniқlanadi.
Shaxsiy kompyuterning dasturiy ta‘minoti xususiy EҲM-larni қўllash samaradorligini oshirish,
undan foydalanishni osonlashtirish va foydalanuvchilar dasturlarini tayyorlashning meҳnat sarfini
kamaytirishi uchun mўljallangan dasturlar sistemasidan iborat.
Shaxsiy kompyuter dasturlar ta‘minotining tўplami қuyidagi guruxlarga ajraladi:
1. Tizimli dasturlar
2. Amaliy dasturlar
3. Dasturlashtirish muhitiKompyuterda har xil turdagi ma‘lumotlar saqlanadi. Ular bilan ishlash
uchun biz har xil maxsus dasturlar bilan foydalanishimiz zarur, chunki kompyuter
uzi hech qanaqa
harakatlar bajarmaydi u faqat bizning buyruklarimizni va ko’rsatmalarimizni bajaradi. Buyruklar
va ko’rsatmalar ketmaketligi esa dastur deb nomlanadi (dastur tushunchasi yuqoridagi mavzularda
utilgan). Dasturlar 3 turga bulinadi:
1) Tizimli (tizim) dasturlar. Tizimli dasturlar bu kompyuter ishini boshqaruvchi va har xil
yordamchi amallarni bajaruvchi dasturlar.
Masalan: fayllar ustidan har xil amallar bajarish (kayta nomlash, yaratish,
uchirish, nusxasini
olish, xajmini o’zgartirish), diksni tozalash va tekshirish, kompyuterni sozlash ( tashki kurilmalar
ishini boshqarish). Tizimli dasturlar ichida 4 dasturlar guruhlari ajratilib turadi. Bular: operatsion
tizimlar (tizimlar), utilita dasturlar, drayver dasturlar va qobiq dasturlar.
2) Amaliy dasturlar. Amaliy dasturlar bu ma‘lumotlar bilan ish
jarayonida foydalanadigan
dasturlar.
Masalan: matn ma‘lumotlarni yaratish va taxrirlash, rasm va tasvir ma‘lumotlarni yaratish
yoki
uzgartirish, malumotlar ombori bilan ishlash, musika va video ma‘lumotlarni kurib chikish
va taxrirlash.
Amaliy dasturlar foydalangan ma‘lumotlar turiga ko’ra guruhlanadi:
matn muharrirlari
(Word, Lexicon, WD, Notepad, Write va xokazo), rasm va tasvir muharirlari, rasm va tasvirlarni
ko’rsatuvchi dasturlar (Corel, Adobe Photoshop, Imaging, ACDSee, Paint vaxokazo), musika va
video muharrirlari, musika va video ko’rsatuvchi dasturlar (Adobe Premier, Winamp, universal
proigrovatel va xokazo), jadvallar muharriri (Lotus, Excel va xokazo), ma‘lumotlar ombori bilan
ishlovchi dasturlar (Access, Dbase, FoxPro va xokazo),
uyin dasturlari, urgatuvchi dasturlar,
bugalteriya va moliya dasturlar, va boshqalar.
-
ў - Pedagogik texnologiyalar

kiyimdan foydalanishgan. Avvalgi zamonlarda yashab
ў
tgan odamlar
uchun gumanoidlar oddiy, tabiiy
mavjudotlar b
ў
lgan ekan, ularni osmon hal q`i deb
ҳ
isoblashgan ekan.
2-
ў
q`uvchi: U`zga olamlik mavjudotlarni fa q`at
Erda emas, balki koinotda
ҳ
am
uchratish
mumkin ekan. Bunga misol q`ilib Fazogirlarning mash q` dasturi ra
ҳ
bari
G. Beregovoyning Moskvada Davlat reja q`
ў
mitasining binosida davlat arboblari, olimlar, fazo tad q`i
q`otchilari va NUOlarni
ў
rganuvchi komissiya a’zolariga
aytgan fikrlarini, fazogirlar V. Kavolyonok
va V. Savinihlarning NUO va undagi uch nafar
ў
zga olam mavjudotlari bilan b
ў
lgan mulo q`otini va
ular rasmga olgan lentani namoyish q`ilganligini olish mumkin. U`zga
olam mavjudotlarining yuz
q`iyofasi
jonsiz
va
ifodasiz
b
ў
lganligi
sabab-
li, ular temirtanga
ў
hshab ketarkan, lekin ular bilan Morze kodida mulo q`ot q`ilishga erishilgan.
4-amaliy mash’gulot

|
4-amaliy mash’gulot
|
Sana | 23.07.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #268347 |
Bog'liq Q4
Toshkent shahar
Al-Xorazmiy nomidagi
Axborot texnologiya universiteti
SWD001-1 guruh talabasi
Zarlikov Asilbek
Dasturlashfanidan
Tayorlagan amaliy ishi
4-AMALIY MASH’GULOT
Javob
2-topshiriq
Ko’rsatilgan maydon bo’yicha saralash.
Ko’rsatilgan maydon bo’yicha qidirish
O’chirish( Ixtiyoriy)
2Ko’rsatilgan maydon bo’yicha qidirish
O’chirish( Ixtiyoriy)
|
| |
Mehnatga vaqtbay xaq to‘lash

|
Mehnatga vaqtbay xaq to‘lash
|
bet | 35/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiMehnatga vaqtbay xaq to‘lash tarif tizimida ko‘zda tutiluvchi ishlab berilgan vaqt - kalendar vaqt emas, balki me’yoriy vaqt uchun to‘lanadigan xaqni anglatadi. Vaqtbay - mukofotli xaq to‘lashda ishchi ishlab bergan vaqtiga xaq olishdan tashkari, ushbu ish xaqiga ma’lum bir foiz xisobida mukofot xam oladi.
Mehnatga xaq to‘lashning akkord usuli ishbay xaq to‘lashning bir turi bo‘lib, mohiyatiga ko‘ra, bunda bajarilishi kerak bo‘lgan ishlar muddatini ko‘rsatgan xolda baxolash amalga oshiriladi. quyidagi xollarda akkord xaq to‘lash tizimidan foydalanish maqsadga muvofiq xisoblanadi.
Korxona biror-bir buyurtmani o‘z vaqtida bajara olmasa va buning uchun shartnomaga asosan katta miqdorda jarima to‘laydigan bo‘lsa, korxonani to‘xtab kolishiga sabab bo‘luvchi favkulodda vaziyatlar (yong‘in, sel, zilzila, suv toshqini yoki jiddiy sabablarga ko‘ra asosiy texnologik liniyalarning ishdan chiqish xollari) ro‘y berganda alohida ishlarni bajarishga zarurat tug‘ilganda yoki korxonada yangi asbob-uskunalar ishga tushirilganda.
Ishbay xaq to‘lash shaklida ishchining ish xaqi kuyidagi formula bo‘yicha topiladi:
bu erda:
Ix - ishchining ishbay ish xaqi;
Hm - maxsulot birligining ishbay narxi, so‘m;
ns - bajarilgan jarayon va tayyorlangan detal va buyumlar soni;
t - ish turlarining soni.
Misol : ishchi oy davomida 420ta buyum tayyorladi. SHundan 400ta buyumning bir donasi 500 so‘mdan va 20 ta buyumning bir donasi 3000 so‘mdan. Ishchining oylik maoshi 260000 so‘m.
= (400*500) + (20*3000) = 260000 so‘m
Ishbay narxni kuyidagi formula bo‘yicha aniqlash mumkin:
yoki
bu erda:
Ts - mazkur razryadli, soatli, oylik tarif stavkasi.
Q - ishlab chikarilgan maxsulot soni.
Vbr- maxsulot birligini tayyorlash uchun ketgan vaqt normasi.
Misol: bir soatda 4 dona detal ishlab chikarilgan. Mazkur ish razryadi uchun
bir soatlik tarif stavkasi 2000 so‘m belgilangan. Bitta maxsulot uchun ishbay narx 500.
Misol. Ishlab chiqarish bosqichini bajarish uchun 0,1 soat vaqt normasi
belgilangan. 4-razryadli ishchining soatli tarif stavkasi 2000 so‘m. Bosqichning ishbay narxi
Vaqtbay xaq to‘lashda ishchining ish xaqi kuyidagicha aniqlanadi:
bu erda:
V - ishchining ishlab bergan vaqti
Agar ishchining soatli tarif stavkasi 2000 so‘m bo‘lib, u bir oyda 176 soat ishlab bergan bo‘lsa, unda ishchining ish xaqi 352000 so‘mni tashkil qiladi.
|
| |
t/r
  
Ko‘rsatkichlar - Konchilik ishi

t/r
|
Ko‘rsatkichlar
|
Ommaviy ishlab chiqarish
|
Seriyali ishlab chiqarish
|
YAkka tartibli ishlab chiqarish
|
1
|
Maxsulot turi
|
Juda kichik
|
CHeklangan
|
Keng
|
2
|
Ishlab chiqarish sexlari tuzilmasi.
|
Buyumli - yakunlangan yoki buyumli texnologik
|
Buyumli texnologik yoki texnologik
|
Texnologik
|
3
|
Ishlab chiqarishni tashkil etish usuli
|
Potoklardan keng foydala-nish
|
Potoklardan foydalangan xolda partiyali
|
Ayrim uchastkalarda partiyali
|
4
|
Jixozning ixtisoslashuv darajasi
|
Maxsulot
|
Maxsulot universal
|
Universal
|
5
|
Jixozning joylashuvi
|
Ishlab chika-rish jarayoni yo‘nalishida
|
Aralash
|
Bir turdagi jixozlar turi bo‘yicha
|
6
|
Maxsus asbob va moslamalarni ko‘llash
|
Keng
|
CHeklangan
|
Kam
|
7
|
Kadrlarning ixtisoslashuvi
|
YUqori malakali, tor
|
Nisbatan keng
|
Universal ishlardan keng foydalanish
|
Seriyali ishlab chiqarishda maxsulotning ayrim turlari partiyalab ishlab chiqariladi. Partiya miqdoridan kelib chikib yirik seriyali va kichik seriyali ishlab chiqarishga ajratiladi.
Korxonada ishlab chiqarishni tashkil etish shakllari, turlari, va usullari

|
Korxonada ishlab chiqarishni tashkil etish shakllari, turlari, va usullari
|
bet | 39/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti5.2 Korxonada ishlab chiqarishni tashkil etish shakllari, turlari, va usullari.
Ishlab chiqarishni tashkil etish prinsiplarining uyg‘unlashuvidan kelib chiqib, ishlab chiqarishning 3 ta asosiy turini ajratish mumkin:
- ommaviy
- seriyali
- yakka tartibli.
Ishlab chiqarish turidagi farq birinchi navbatda ish o‘rinlarining ta’minlanish xarakterida yoki boshqacha qilib aytganda ularning ixtisoslashganlik darajasida namoyon bo‘ladi.
SHu nuqtai nazardan barcha ish o‘rinlarini 3 guruhga ajratish mumkin:
1. Bir xil detallar ustida bir xil operatsiyani bajarishga ixtisoslashgan ish o‘rinlari.
2. Bir nechta detallar ustida ma’lum bir ketma-ketlikda muntazam ravishda bir nechta doimiy operatsiyalarni bajaradigan ish o‘rinlari.
3. Turli detallar ustida turli vaqtda turli xil operatsiyalarni bajaradigan ish o‘rinlari.
Birinchi guruhdagi ish o‘rinlari ko‘prok ommaviy ishlab chiqarishga; ikkinchi guruh ish o‘rinlari-seriyali ishlab chiqarishga, uchinchi guruh ish o‘rinlari esa, yakka tartibli ishlab chiqarishga xosdir.
Bir korxonada turli xildagi ishlab chiqarish jarayonlari turlari ko‘llanilishi mumkin. Ishlab chiqarish tipini belgilovchi belgilardan asosiysi bir turdagi maxsulotni konsentratsiyalash darajasi bo‘lganligi sababli, ishlab chiqarish turi va ish o‘rnini ta’minlanish koeffitsienti orasida ma’lum bog‘lanish mavjud.
Ish o‘rnining ta’minlash koeffitsienti kuyidagiga teng:
(yirik seriyali ishlab chiqarish).
SHunday qilib korxona ixtisoslashuvi bir turdagi maxsulot ishlab chiqarish ko‘lamini belgilaydi, bu esa ishlab chiqarish turini aniqlaydi. Ommaviy ishlab chiqarishda korxonalar bir turdagi va katta xajmdagi maxsulotlar ishlab chiqarishga ixtisoslashadi.
3.1 - jadval
Ishlab chiqarish turlarining solishtirma jadvali
|
| |
Pedagogik texnologiyalar - bet 36

«A» dasturi ukuvchilarning bilimlarini gula anglash, ijodiy kullash darajasiga kutaradi. Bu
dasturda
ijodiy
kullash
istikbolli
tobora
takomillashib
boruvchi
ma’lumotlar,
chukurlashtiriladigan materiallar, uning mantikiy asoslanganligi joylashtirilgan.
Materiallarni takrorlashda turli darajadaga vazifalarni erkin tiklash metodikasi kullanadi.
Tabakalashtirilgan vazifalarni nazorat kilishda individuallikka utiladi va u chukurlashtiriladi.
Ish haqining mohiyati va uni tashkil etish

|
Ish haqining mohiyati va uni tashkil etish
|
bet | 34/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti4.3. Ish haqining mohiyati va uni tashkil etish.
Korxonalarda mexnatga xaq to‘lashni oqilona tashkil qilish xodimlar faoliyatini rag‘batlantirish, tayyor maxsulot va mehnat bozorida raqobatchilikni, rentabellikni va mahsulotlarning daromadliligini ta’minlashi lozim. Mehnatga haq to‘lashni oqilona tashkil etishdan maqsaduning xajmi va xodimning korxona xo‘jalik faoliyatiga mehnat faoliyatida qo‘shgan xissasiga mos kelishini ta’minlash, ya’ni mehnat o‘lchami va iste’mol o‘lchami o‘rtasidagi mutanosiblikni ta’minlashdir.
Ish xaqi - xar bir xodimning sarflagan mehnati miqdori va sifatiga mos ravishda taksimlanuvchi va xodim tasarrufiga pul shaklida kelib tushuvchi milliy daromadning bir qismidir.
Xodimlar mehnatiga xaq to‘lash ishlab chiqarish jarayoniga jalb kilingan mehnat resurslarining baxosidir. Ish xaqi - maxsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining korxona xodimlari mehnatiga xaq to‘lash uchun sarflanuvchi qismi.
Ish xaqining nominal va real turlari mavjud:
Nominal ish xaqi - xodimning ma’lum bir vaqt mobaynida bajargan mehnati uchun xisoblangan va to‘langan ish xaqidir.
Real ish xaqi - nominal ish xaqiga sotib olish mumkin bo‘lgan tovar va xizmatlar miqdori: real ish xaqi - nominal ish xaqining "iste’mol qobiliyati"dir.
Korxonalarda ish xaqi soxasidagi siyosatni ishlab chiqish va uni tashkil etishda kuyidagi tamoyillarni inobatga olish zarur:
adolatlilik, ya’ni bir xil mehnat uchun bir xil xaq to‘lash;
bajarilayotgan ishning murakkabligi va mehnat malakasi darajasini xisobga olish;
mehnatning zararli sharoitlari va og‘ir jismoniy mehnatni xisobga olish;
sifatli, sidqidildan mehnat qilishni rag‘batlantirish, yo‘l ko‘yilgan yo‘qotishlar yoki o‘z majburiyatlariga mas’uliyatsiz yondashishni moddiy jazolash;
mehnat unumdorligi sur’atini o‘rtacha ish xaqining o‘sish sur’atlariga nisbatan tezrok o‘stirish;
ish xaqi miqdorini inflyasiya sur’atlariga mos ravishda muvofiklashtirish;
mehnatga xaq to‘lashning korxona extiyojlariga to‘liq javob beruvchi ilg‘or shakl va tizimlarini qo‘llash.
Mehnatga xaq to‘lashning ishbay va vaqtbay usullari mavjud.
Mehnatga ishbay xaq to‘lash ishlab chikarilgan maxsulot (bajarilgan ish, ko‘rsatilgan xizmat) uchun to‘lanadigan xaqni anglatadi.
Korxonalarda fakat ishbay emas, balki ishbay - mukofotli xaq to‘lashdan foydalaniladi. Mehnatga ishbay - mukofotli xaq to‘lashda ishchi bajargan ishiga xaq olishdan tashkari, mukofotga xam ega bo‘ladi. Mukofot asosan ma’lum bir ko‘rsatkichlarga erishish - maxsulot ishlab chiqarish rejasini bajarish, maxsulot sifatini oshirish, xomashyo va materiallarni tejash va shu kabilar uchun beriladi.
|
| |
Pedagogik texnologiyalar - bet 35

Strategik
Taktik
Korrektsiya
1-shaxobcha: axborotlarni uzatish jarayoni (asosiy ukuv
axborotlariiing xarakati) _
Axborotlarning
kushimcha
manbalari
Ў
zi boshkariladigan faoliyat
Ukituvchi
Ukuvchi
ukuvchi uz-uzini
nazorat kilish
3-shaxobcha:
Kayta boglanish (nazorat)
Bu tulshmada G.K.Selevko uch shaxobchani belgilaydi:
1. Asosin shaxobcha - mazmunning xarakati bulpb, u axborotning maiba (ukituvchn)dan kabul
kiluvchi (talaba)ga uzatish (ukuvchilar e’tiboriga uzatish, ukuv-bilish faoliyatiga raxbarlik kilish,
ukuvchilar tomonidan bilimlarni idrok etish, uzlashtirish, mustaxkamlash). Unda
axborotlarni kushimcha boshkarish
manbalari - kitoblar, texnik vositalar, kom
ь
yuterlar va
ukuvchi tomonidan ularni mustakil idrok etish (uz-uzini boshkarish jarayoni)
muxim xolat
xisoblanadi.
2. Boshkarishga ta’sir utkazish shaxobchasi. U uz nchnga rejalashtirishni (strateshk va taktik),
ta’limiy axborotlarning asosiy psixologik xarakati korrektsiyasini kamrab oladi.
3. Jarayonlar xakidagi (kayta bo
ғ
lanish, nazorat, baxolash, kushimcha axborotlar shaxobchasi)
axborotlar ukituvchidan ukuvchiga uzatilish shaxobchasi.
Ukuv jarayonining samaradorligi:
• ukuv axborotlari mazmunining eng makbul tuzilmasi;
• boshkarish samaradorlign va bilish faoliyatini tashkil etish;
• axborotlarni uzlashtirishda individual uz-uznni boshkarish imkopiyatlaridan foydalanish;
• axborotlarni uzlashgirishning samarali nazoratini tishknl etishga boglik.
Tayanch sxemalar izoxidan foydalangan xolda istikbolli ukitishni boshkarish S.N.Lisenkova
texnologiyasi. Bu texnologiya asosida kuyidagilar yotadi:
• xamkorlik pedagogikasiga bulgan shaxsiy endashuv;
• uzlashtirish (muvaffakiyat) - ukitish jarayonida bolalar rivojlanishining eng muxim sharti;
• sinfdagi fayz: xayrixoxlik, uzaro yordam;
•
xitolaridan ogox kilish, lekin xatolar ustida ishlash emas;
• ukuv mnaterialining ketma-ketligi, izchilligi;
• vkazifaning xar bir ukuvchiga kulayligi va ularga aloxida-aloxida bulib bsrilshii;
• asta-sekin tulik mustakillikka utish;
• bilagon ukuvchi vositasida bilmaydigan ukuvchilarni ukitish.
S.N. Lisenkova texnologiyasi
Izoxlash
Natija: barchaning kiska muddatlarda uzlashtirishi —
A
oldinga intilish
A umumlashtirish
Istikbolli tayergarlik
Oldinga initilishning ulkan istikboli B
Xech kanday izlanishlarsiz
Insoniy
shaxsiy endashuv
S.N.Lisenkova metodikasining xususiyati shundaki, kiyin mavzular dasturda belgilangan soatlarda amas,
balki undan oldin urganila boshlanadi. Bu istikbolli tayyorgarlikdir.
Istikbolli
tayyorgarlik urganilishi yakinlashib kelayotgan kiyin mavzularni
yul-yulakay utishiing
boshlanishidir.
Umumlashtirish bu muayyan bilimlar asosidagi mavzuni umumlashtirishdir.
S.N.Lisenkova metodikasi asosida materialni uzlashtirish uch boskicha kechadi:
/. Kelgusida uzlashtirililishi lozim bulgan bilimlarni oldindan kichik xajmlarda berib borish;
2. Yangi tushunchalarni aniklashtirish, ularni umumlashtirish va kullash;
3. Fikrlash usullari va ukuv xatti-xarakatlarining ravonligini rivojlantirish
.
Erkin bozorda - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 208/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti66. Erkin bozorda:
*A) na sotuvchi, na xaridor xukmron mavqega ega bo‘lmaydi;
B) iste’molchi va ishlab chiqaruvchilar o‘rtasida raqobat bo‘lmaydi;
V) narx-navo nazorat ostida bo‘ladi;
G) sotuvchi sifatida bozorda faqat bir firma hukmronlik qiladi.
67. Monopollashgan bozor deganda:
A) monopol raqobatli bozor tushuniladi;
B) oligopolistik bozor tushuniladi;
V) sof monopoliya bozor tushuniladi;
*G) noto‘g‘ri javob yo‘q.
68. Oligopolistik bozorda:
A) sotuvchi sifatida bir firma bozorda tanho hukmronlik qiladi;
*B) sanoqli, ozchilik firmalar va kompaniyalar bozorda tanho hukmronlik qiladi;
V) raqobat umuman bo‘lmaydi;
G) noto‘g‘ri javob yo‘q.
69. Quyidagi qaysi bir faoliyat «pinhoniy» bozorga xos:
A) qurol bilan savdo qilish;
B) narkotik moddalar bilan oldi-sotdi qilish;
V) valyuta bilan chayqovchilik qilish;
*G) noto‘g‘ri javob yo‘q.
70. Quyidagi qaysi bir qonun bozor qonuni deb yuritiladi:
A) mehnat unumdorligining o‘sib borish qonuni;
*B) talab va taklif qonuni;
V) qiymat qonuni;
G) ehtiyojlarning yuksalish qonuni;
71. O‘sish muqobili (strategiyasi):
*A) texnologiyasi tez-tez o‘zgarib turadigan va iqtisodiyoti tez sur’at bilan o‘sayotgan korxonalar uchun qo‘llaniladi
B) korxona iqtisodiy tanazulga uchragan davrlarda qo‘llaniladi
V) korxona juda og‘ir sharoitga tushib uning ahvoli yomonlashib borayotgan hollarda qo‘llaniladi
G) asosan texnologiyasi barqaror bo‘lgan korxonalarda qo‘llaniladi.
72. Kamayish muqobili (strategiyasi):
A) asosan texnologiyasi barqaror bo‘lgan korxonalarda qo‘llaniladi
B) texnologiyasi tez-tez o‘zgarib turadigan va iqtisodiyoti tez sur’at bilan o‘sayotgan korxonalar uchun qo‘llaniladi
V) korxona halokatga giriftor bo‘layotgan holda qo‘llaniladi
*G) korxona iqtisodiy tanazulga uchragan holda qo‘llaniladi.
|
| |
Xarizmatik uslub. Xarizma

|
Xarizmatik uslub. XarizmaBog'liq 1pedagogik texnologiyalar (1)
Xarizmatik uslub. Xarizma (charisma) – bu raxbarning shaxsiy xususiyatlari va kobiliyatlari
kuchi bilan tuzilgan xokimiyat.
Ў
rnak xokimiyati yoki xarizmatik ta’sir raxbarning yokimliligi
va
buysunuvchilarning unga intilishi bilan aniklanadi. Ijrochilar ixtiyoriy ravishda shunday raxbar
xayotga tadbik kilayotgan
ғ
oyalarning va ishlarning katnashchisi bulishni xoxlaydilar. Ijrochilar
ixtiyoriy ravishda raxbar xayotga tadbik kilayotgan
ғ
oyalar va ishlarning katnashchisi bulishni
xoxlaydilar.
Xarizmatik fazilatlariga ega bulgan raxbarga xos bulgan beshta asosiy xususiyatlari:
1.Boshka odamlarni taxlil kilish, muammolarni xal kilish va ishlarni rejalashtirishga jalb kilish
maksadida e’tiborni asosiy masalalarga karatish;
2.Dikkat bilan xisoblashlarga asoslangan xolda yuz berishi mumkin bulgan muvaffakiyatga
tavakkalchilik kilish kobiliyati;
3.Xamfikrlik, kay
ғ
udosh bulish, eshitib muxokama kilish va raxbar bilan xodimlari alokasi
mexanizmlari yordamida odamlar bilan takomillashgan uzaro aloka;
4.
Ў
zini tutishda izchillikni va ishonchlilikni namoyish kiladi, uz fikrlarini ochikdan-ochik aytadi
va uz ishlarida shu narsalarga amal kiladi;
5.Odamlarga
ғ
amxurlik kursatish va uzini uzi xurmat kilish va shunga mos baxolash mexanizmi
yordamida ularda uz kadrini bilishni kuchaytirish.
Ta’lim-tarbiya muassasalari amaliyotida bir-biridan keskin fark kiladigan
boshkarishning kursatilgan turtta turi(uslubi) boshkarish uslublarining turli tuman
tomonlarini uz ichiga olaolmaydi. Odatda, xar bir raxbar u yoki bu boshkarish
turlarining kombinatsiyalarini namoyish kiladi.
Kuyidagi faktorlar:
1. raxbarning uz vakolatlarini berishi;
2. karorlar kabul kilishda buysunuvchilarning katnashish darajasi;
3.buysunuvchilarning xabardor bulish darajasi;
4.raxbar foydalanadigan xukmronlik turi raxbarning boshkarish uslubini ta’riflaydi.
|
| |
Beznes reja – bu - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 209/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti73. Beznes reja – bu:
*A) korxona (firma)ning rivojlanish strategiyasini belgilab beruvchi asosiy hujjatdir
B) asosan ishlab chiqarish bo‘limining rejasidir
V) asosan marketing bo‘limining rejasidir
G) asosan moliyaviy rejadir.
74. Quyida qayd qilinganlarning qaysi biri biznes rejaning bo‘limiga kirmaydi:
A) loyihaning rentabilligi
B) mahsulot va xizmat turlari
V) xulosa (rezyume)
*G) noto‘g‘ri javob yo‘q.
75. Korxonaning imiji – bu:
A) xaridorlarning korxona to‘g‘risidagi fikri
B) korxonaning boshqa xuddi shunday shakldagi korxonalardan afzallik tomonlari
V) korxonaning savdo belgisi qaerlarda ma’lumligi va uning asosiy xaridorlari kimlar ekanligi
*G) korxona o‘z mijozlari doirasida erishgan obro‘ - e’tibori va nufuzi.
76. Rentabellikning chegaraviy nuqtasi, ya’ni «zararsizlik nuqtasi» deganda:
A) yalpi xarajatlarning o‘zgaruvchan xarajatlarga bo‘lgan nisbati tushuniladi
B) o‘zgaruvchan xarajatlarning doimiy xarajatlarga bo‘lgan nisbati tushuniladi
V) foyda va zarar zonalarini bir-biridan ajratib turadigan marjinal nuqta tushuniladi
*G) korxonaning savdo belgisi qaerlarda ma’lumligi va uning asosiy xaridorlari kimlar ekanligi
77. Marjinal foyda (MF) quyidagicha aniqlanadi:
*A) MF=T-(DX+O‘X)
B) MF=DX-O‘X
V) MF=O‘X-T
G) MF=T-O‘X
Bu erda:O‘X-o‘zgaruvchan xarajatlar
DX-doimiy xarajatlar
T-sotuvdan tushgan tushum.
78. Quyida qayd qilingan xarajatlarning qaysi biri o‘zgaruvchan xarajatlarga kiradi:
A) xom ashyo va materiallar
B) ijara haqi
V) ishbay ish haqlari
*G) mukofot summalari.
79. Quyida qayd qilingan xarajatlarning qaysi biri doimiy xarajatlarga kiradi:
A) doimiy maoshlar
B) amortizatsiya ajratmalari
V) sug‘urta badallari
*G) noto‘g‘ri javob yo‘q.
80. Ishlab chiqarishni boshqarish deganda:
A) ishlab chiqarish doirasida amalga oshiriladigan rahbarlik, tashkilotchilik va ma’muriy xarakterdagi a’lohida faoliyat tushuniladi
B) korxona doirasida amalga oshiriladigan rahbarlik, tashkilotchilik va ma’muriy xarakterdagi alohida faoliyat tushuniladi
V) buyumlarni iste’molchilar talabiga mos keluvchi sifat tasniflari bilan ishlab chiqarishni ta’minlovchi, maqsadga qaratilgan faoliyat tushuniladi
*G) noto‘g‘ri javob yo‘q.
|
| |
Pedagogik texnologiyalar - bet 30

erkin fikrlash darslarida bu ma q`o-lalarga
ў
q`uvchilarning di q` q`atini jalb etib, ularga mu-tahassis
sifagida
ў
z fikrini bayon etishi lozim. Shuni eslatib
ў
tish lozimki, «Odamning paydo b
ў
lishi»
ҳ
a q`idagi
Ch. Darvin nazariyasi chu q`ur
ў
rganilgan, ilmiy dalillar bilan isbotlangan. Nomi tilga olingan ma
q`olalarda e’ti-rof etilgan fikrlar birorta nazariya yoki dalilga asos-lanmagani uchun q`uru q`
safsatadan holi emas. Bunday ma q`olalar ommani, hususan yoshlarni chal
ғ
itadi.
U` q`ituvchi: «Fan va turmush» jurnalida 1990 yil 6- sonida
falsafa fanlari nomzodi Ibro
ҳ
im
Karimovning «Ajdodlarimiz maymundan tar q`almagan» degan ma q`olasi chop etilgan. Muallif
ў
z ma
q`olasida Ch. Darvin «Odamning kelib chi q`ishi va jinsiy tanlanish» degan asarida «Odam t
ўғ
ridan-t
ўғ
ri
maymundai kelib chi q` q`an degan fikrni aytgan emas deydi. Muallif
ў
z ma q`olasida odam iborasi bilan
yu q`ori ongga va nut q` q`a ega mavjudotni tushunadi yoki fan tilida bu Noto Sapensdir.
Ҳ
a q`i q`atan
ҳ
am bunday odam maymundan t
ўғ
ridan-t
ўғ
ri paydo b
ў
lmagan. Binobarin, mualifning bu fikriga
q`
ў
shilmo
ғ
imiz lozim. Biz sizlar bilan «Odamning paydo b
ў
lishi»
mavzusini
ў
rganib b
ў
ldik. Sizlar bu
ҳ
akda etarli ma’lumotga egasiz. Odamning paydo b
ў
lishi t
ўғ
risida kim
ў
z fikrini bildiradi?
8-
ў
q`uvchi: T
ўғ
ri, Ch. Darvin
ҳ
ech q`achon odam t
ўғ
ridan-t
ўғ
ri maymundan kelib chi q` q`an degan
fikrni bildirma-gan. Odam bilan q`adimda yashab q`irshgab ketgan odamsimon maymunlar orasida juda
k
ў
p orali q` formalar mavjud. Ulu
ғ
tabiatshunos olim Ch. Darvin
ў
zining 1871 yili nashr etilgan «Odamning
paydo b
ў
lishi va jinsiy tanlanish» degan asarida odam
ў
zining tuzilishi, hul q`-atvori bilan
sutemizuvchilarga, hususan, odamsimon maymunlarga
ў
hshashligini
chogishtirma anatomiya,
fiziologiya, embriologiya va paleontologiya fanlari dalillari bilan isbotlab bergan. Darvin yashagan
davrda odamsimon maymunlar bilan
ҳ
a q`i q`iy odamlar, ya’ni ongga, nut q` q`a ega b
ў
lgan odamlar
orasida orali q` formalar topilmagan edi.
Dezinseksiyalash jarayonini biologik usullar

Dezinseksiyalash jarayonini biologik usullar yordamida amalga oshirish quyidagicha bo'Iishi mumkin. Buning uchun hasharotxo'r qushlar qo'llaniladi. Masalan, ayni maqsadlarda keyingi 10 yil ichida O'zbekiston Respublikasida Afg'onistondan 1400 ta chug'urchiqsimon ola qushlar keltirilib, ulardan ayni maqsad yo'lida foydalanishga katta umidlar bog'langan edi. Endilikda esa, bu qushlarning qishloq xo'jalik ekinlari va mevalarga o'tqazayotgan salbiy ta'siri ko'pchilikni tashvishga solmoqda. chunki ular yiliga 5 marta bolalab, har bir nar va moda yiliga 15 ta avlod qoldiradi. Bular esa o'z navbatida mavjud ozuqaviy narsalarga hujum uyushtiradi. Shu boisdan, dezinseksiyalash amallari orasida biologik usulga ancha ehtiyotkorlik bilan yondoshish talab qilinadi.
Deratizatsiya - kalamushlar, sichqonlar va boshqa kemiruvchilarni qirish uchun yuqorida eslatib o'tilgan mexaniq, fizikaviy, kimyoviy va hatto biologik usullardan foydalansa bo'ladi. Ayni maqsadda ularni ushlash uchun qopqonlar, zaharlab o'ldirish uchun esa, margumush birikmalaridan foydalanish mumkin. Bularga «Zookumarin», «Effekt ideal» lar kiradi. Ularni qo'llash unchalik qiyinchiliklarni tug'dirmaydi. Masalan, zookumarin vositasini ishlatish uchun, undan 1 qoshiq miqdorida olib, 2-3 qoshiq bug'doy doni bilan yaxshilab aralashtiriladi va kichik idishlarga solib, kemiruvchilar kirib-chiqadigan teshiklarga, yuradigan yo'llari bo'ylab qo'yiladi. Kemiruvchilar zaharlangan bug'doy donlarini tamaddi qilgach, 30-50 daqiqalarda bo'shashib, o'lib qolaveradi.
Biologik usullar yordamida kemiruvchilardan qutulish uchun mushuk, it, mangusta yoki kalamushning o'zidan ham foydalanish mumkin. Kalamushlarning o'zini ayni maqsad yo'lida qo'llash ham arzon, ham samarali bo'ladi. Niyatni amalga oshirish kala-mushni ushlashdan boshlanadi. Qo'lga tushgan kalamush devorlari kemi-rish jarayoniga bardosh bera oladigan idishga taxminan 1 hafta muddat-ga solib qo'yiladi. Bu vaqt ichida kalamushga biron-bir ovqatli mahsulot berilmay, faqat suv ichishi mumkin. Mazkur muddat ichida kalamush obdan ochiqadi. Endi uni ajdod-lari yoniga qo'yib yuborsa ham bo'ladi. Qorni ochgan kalamush duch kelgan boshqa kala-
mushga yopishib, uni zum o'tmasdanoq yeb qo'yadi. Go'shtga o'rganib qolgan kalamush o'z turkumidagi kemiruvchilarga tinchlik bermaydi va ularga qiron keltira boshlaydi. O'rmonzorlarga joylashgan aholi turar joylarida kalamushlarni qirish uchun sichqonsimon kemiruvchilardan ham foydalansa bo'ladi. Uning gavdasi kalamushnikidan kichikroq bo'lsa-da, kuniga tanasining vazniga 2-3-4 marta katta kemiruvchilarni yeb qo'yadi.
Denzinfeksiya va deratizatsiya amallarini bajarish, ayniqsa dushman tomonidan bakteriologik (biologik) vositalarni turli xildagi hasharotlar, kanalar, kandala (odamlar qoni bilan ovqatlanadigan kanasifat hasharot) va kemiruvchilar orqali tarqatilganida asqotishi mumkin.
|
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish, uning turlari va samaradorligi

|
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish, uning turlari va samaradorligi
|
bet | 46/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiIshlab chiqarishni ixtisoslashtirish, uning turlari va samaradorligi.
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish deb, ishlab chiqarish jarayonining turli bosqichlarida milliy iqtisodiyotning turli tarmoqli korxonalari o‘rtasidagi, shuningdek tarmoqlar va korxonalar ichidagi ijtimoiy mehnat taqsimoti shakllariga aytiladi. U korxonalarda muayyan turdagi maxsulotlar ishlab chiqarishni bir erga to‘plashni ko‘zda tutadi.
Ixtisoslashtirishning kuyidagi asosiy shakllari mavjud: tarmoq va korxona bo‘yicha ixtisoslashtirish; korxona ichida ixtisoslashish; tarmoq bo‘yicha ixtisoslashish, bunda korxona yoki bo‘limlar shu tarmoqning o‘ziga taallukli bo‘lgan tuzilishi, texnologiyasi va materiallari jixatidan bir-biriga o‘xshash bo‘lgan maxsulotlarni ishlab chiqaradi.
Korxona bo‘yicha ixtisoslashishda korxona o‘z maxsulotining ma’lum chegaralangan turlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan bo‘ladi. Korxona ichida ixtisoslashishda korxonaning sexlari, bo‘limlari, ish joylari aniq turdagi maxsulotni ishlab chiqarishga yoki ma’lum texnologik jarayonlarni bajarishga ixtisoslashgan bo‘ladi.
Sanoatda ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish 4 shaklda rivojlanadi:
buyum jixatidan ixtisoslashda korxonalar tuzilishi va bajaradigan ishi bir xil bo‘lgan cheklangan tayyor maxsulot ishlab chiqaradi. Masalan: traktorlar, avtomobillar, dastgoxlar va x.k.;
detal jixatidan ixtisoslashishda korxonalar tayyor maxsulotning ayrim qismlarini va detallarni ishlab chiqaradi. Masalan: reduktorlar, podshipniklar, tishli g‘ildirak va x.k.;
texnologik jixatdan ixtisoslashishda korxonalar texnologik jarayonning alohida bosqichlarini bajaradi. Masalan: avtomatlashtirilgan detal kuyish, shtamplash va x.k.;
yordamchi ixtisoslashgan korxonalar. Bular jumlasiga po‘lat kuyish, temirchilik, asbob-uskuna ishlovchi korxonalar kiradi.
Buyum jixatidan ixtisoslashish bular ichida eng ko‘p tarqalgan shaklidir.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 6/6 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 237,44 Kb. | | #239374 |
Bog'liq Shakirov Tolib)))FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Smit, J. (2020). Notijorat tashkilotlarda moliyaviy Menejment: printsiplar va amaliyot. Notijorat Matbuot.
Jonson, L. (2019). Notijorat tashkilotlar uchun mablag ' yig'ish strategiyalari: keng qamrovli qo'llanma. Jamg'arma Kitoblari.
Devis, K. (2021). Notijorat tashkilotlar uchun byudjet va moliyaviy boshqaruv. Akademik Matbuot.
Jones, M. (2018). Notijorat tashkilotlarda manfaatdor tomonlarni jalb qilish: eng yaxshi amaliyot va strategiyalar. Vili.
Ichki daromad xizmati (IRS). (nd.). Xayriya tashkilotlari uchun soliq axborot. Olingan https://www.irs.gov/charities-non-profits
GuideStar. (nd.). Notijorat Moliyaviy Jadvallar: Umumiy Nuqtai. Olingan https://learn.guidestar.org/nonprofit-101/nonprofit-financial-statements
Mishkin, F. (2016). The Economics of Money, Banking, and Financial Markets (11th Edition). Pearson.
Cecchetti, S. G., & Schoenholtz, K. L. (2017). Money, Banking, and Financial Markets (5th Edition). McGraw-Hill Education.
Mankiw, N. G., & Taylor, M. P. (2014). Economics (3rd Edition). Cengage Learning.
Smith, A. (1776). An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. W. Strahan and T. Cadell.
Ваҳобов А., Маликов Т. Молия дарслик. – Т. Ношир, 2011. – 712 б.
Финансы учебник для бакалавров / Под ред. М. В. Романовского, О. В.
Врублевской. – 3-е изд., перераб. и доп. – М. Издателство Юрайт, 2012. – 590 с.
Маликов Т., Тилабов Н. Молия тест (савол-жавоблар). –Т. Академнаср, 2013. – 448 б.
|
| |
Mehnatga ishbay haq to’lash

|
Mehnatga ishbay haq to’lash
|
bet | 37/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiMehnatga ishbay haq to’lash ishlab chiqarilgan mahsulot (bajarilgan ish, ko’rsatilgan xizmat) uchun to’lanadigan haqni anglatadi.
Korxonalarda ko’pincha faqat ishbay emas, balki ishbay-mukofotli haq to’lashdan foydalaniladi. Mehnatga ishbay-mukofotli haq to’lashda ishchi bajargan ishiga haq olishdan tashqari, mukofotga ham ega bo’ladi. Mukofot asosan ma’lum bir ko’rsatkichlarga erishish - mahsulot ishlab chiqarish rejasini bajarish, mahsulot sifatini oshirish, xom ashyo va materiallarni tejash va shu kabilar uchun beriladi. Mehnatga vaqtbay haq to’lash tarif tizimida ko’zda tutiluvchi ishlab berilgan vaqt - kalendar vaqt emas, balki normativ vaqt uchun to’lanadigan haqni anglatadi. Vaqtbay-mukofotli haq to’lashda ishchi ishlab bergan vaqtiga haq olishdan tashqari, ushbu ish haqiga ma’lum bir foiz hisobida mukofot ham oladi. Mehnatga akkord haq to’lash tizimi mehnatga ishbay haq to’lashning bir turi bo’lib, uning mohiyatiga ko’ra, bunda bajarilishi kerak bo’lgan ishlarni muddatini ko’rsatgan holda baholash amalga oshiriladi. Korxonada quyidagi hollarda akkord haq to’lash tizimidan foydalanish maqsadga muvofiq hisoblanadi:
korxona biron-bir buyurtmani o’z vaqtida bajara olmasa va buning uchun shartnomaga asosan yirik miqdorda jarima to’laydigan bo’lsa;
korxonaning to’xtab qolishiga sabab bo’luvchi favqulodda vaziyatlar (yong’in, sel, zilzila, suv toshqini yoki jiddiy sabablarga ko’ra asosiy texnologik liniyalarning ishdan chiqish hollari) ro’y berganda;
alohida ishlarni bajarishga o’ta zarurat tug’ilganda yoki korxonada yangi asbob-uskunalar ishga tushirilganda.
Ko’pchilik korxonalarda ish haqini hisoblash tarif tizimi, ayniqsa uning tarif stavkasi va tarif setkalari kabi elementlari asosida amalga oshiriladi.
Tarif stavkasiturli guruh va kategoriyadagi ishchilarning vaqt birligidagi mehnati uchun to’lanuvchi haqning mutlaq (absolyut) o’lchamidir. Minimal tarif stavkasi yoki birinchi razryadli stavka boshlang’ich hisoblanadi. U eng oddiy mehnat turiga to’lanuvchi haq darajasini belgilab beradi.
Tarif setkalari mehnatga haq to’lashdagi mutanosibliklarni malaka darajasini hisobga olgan holda, belgilash uchun xizmat qiladi. U tarif razryadlari va ularga mos keluvchi tarif koeffisiyentlari yig’indisini ifodalaydi. Tarif koeffisiyentining eng past razryadi birga teng deb olinadi. Undan keyingi tarif razryadlari mos keluvchi tarif stavkalari birinchi razryadli tarif stavkasidan necha marta katta bo’lishini ko’rsatadi.
Kadrlar, mehnat unumdorligi va ish haqi o’zaro chambarchas bog’liq bo’lgan tushunchalar hisoblanadi. Har bir korxonada mehnat va ish haqi bo’yicha reja tuzilib, uning maqsadlari ishchi kuchidan foydalanishni yaxshilash zahiralarini topish va bu asosda mehnat unumdorligini oshirishga qaratilgan bo’lishi lozim. Bu rejalarga ko’ra mehnat unumdorligining o’sish sur’ati o’rtacha ish haqi suratlaridan tezroq o’sishi lozim.
Kalit so‘zlar
Mehnat resurslari, ish xaqi, tarif, stavka, real ish xaqi, nominal ish xaqi, mehnat unumdorligi, salohiyat, kadrlar salohiyati.
|
| |
Mehnatga haq to`lashning usullari

|
Mehnatga haq to`lashning usullari
|
bet | 36/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti4.4.Mehnatga haq to`lashning usullari.
Korxonalarda mehnatga haq to’lashni oqilona tashkil qilish xodimlar faoliyatini rag’batlantirish, tayyor mahsulot va mehnat bozorida raqobatchilikni, rentabellikni va mahsulotlarning daromadliligini ta’minlashi lozim. Mehnatga haq to’lashni oqilona tashkil etishdan maqsaduning hajmi va xodimning korxona xo’jalik faoliyatiga mehnat faoliyatida qo’shgan hissasiga mos kelishini ta’minlash, ya’ni mehnat o’lchami va iste’mol o’lchami o’rtasidagi mutanosiblikni ta’minlashdir.
Ish haqi - har bir xodimning sarflagan mehnati miqdori va sifatiga mos ravishda taqsimlanuvchi va xodim tasarrufiga pul shaklida kelib tushuvchi milliy daromadning bir qismidir. Ish haqibu mehnat uchun mukofotdir.
Xodimlar mehnatiga haq to’lash ishlab chiqarish jarayoniga jalb qilingan mehnat resurslarining bahosidir. Boshqacha qilib aytganda, ish haqi – bu, mahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining korxona xodimlari mehnatiga haq to’lash uchun sarflanuvchi qismidir.
Ish haqining nominal va real turlari mavjud.
Nominal ish haqibu xodimning ma’lum bir vaqt mobaynida bajargan mehnati uchun hisoblangan va to’langan ish haqidir.
Real ish haqinominal ish haqiga sotib olish mumkin bo’lgan tovar va xizmatlar miqdori; real ish haqi – bu, nominal ish haqining “iste’mol qobiliyati ”dir.
Korxonalarda ish haqi sohasidagi siyosatni ishlab chiqish va uni tashkil etishda quyidagi tamoyillarni inobatga olish zarur:
adolatlilik, ya’ni bir xil mehnat uchun bir xil haq to’lash;
bajarilayotgan ishning murakkabligi va mehnat malakasi darajasini hisobga olish;
mehnatning zararli sharoitlari va og’ir jismoniy mehnatni hisobga olish;
sifatli, sidiqidildan mehnat qilishni rag’batlantirish, yo’l qo’yilgan yo’qotishlar yoki o’z majburiyatlariga mas’uliyatsiz yondashishni moddiy jazolash;
mehnat unumdorligi sur’atini o’rtacha ish haqining o’sish sur’atlariga nisbatan tezroq o’stirish;
ish haqi miqdorini inflyasiya sur’atlariga mos ravishda muvofiqlashtirish;
mehnatga haq to’lashning korxona ehtiyojlariga to’liq javob beruvchi ilg’or shakl va tizimlarini qo’llash.
Zamonaviy sharoitlarda korxonalarda mehnatga haq to’lashning turli tizim va shakllari qo’llanilib, ulardan eng ko’p tarqalganlari sifatida ishbay va vaqtbay usulni ko’rsatish mumkin.
|
| |