nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kompyuterlarning kiritish/chiqarish bazaviy tizimiga (BlOSga)

gina oshadi. Turli xil blokirovka qiluvchilar va imrnunizatorlar ham
ishlatiladi.
Dastur-faglar
(skanerlar) viruslami aniqlashda etalon bilan
taqqoslash usulidan, evristik tahlillashdan va boshqalardan foydala-
nadi. Dastur-faglar operativ xotira va fayllami skanerlash yo‘li bilan
muayyan vimsga xarakterli bo‘lgan niqobni qidiradi. Dastur-faglar
nafaqat vimslar bilan zaharlangan fayllami topadi, balki ulami da-
volaydi ham, ya’ni fayldan dastur-vims badanini olib tashlab, faylni
dastlabki holatiga qaytaradi. Dastur-faglar avval operativ xotirani
skanerlaydi, vimslami aniqlaydi va ulami yo‘qotadi, so‘ngra fayl
lami davolashga kirishadi. Fayllar ichida vimslami katta sonini qidi
rishga va yo‘q qilishga atalgan dastur-faglar, ya’ni polifaglar ham
mavjud.
Dastur-faglar ikkita kategoriyaga bo‘linadi: universal va ixti-
soslashtirilgan skanerlar. Universal skanerlar, skaner ishlashi mo‘l-
jallangan operatsion tizim xiliga bog‘liq bo‘lmagan holda, viruslar-
ning barcha xillarini qidirishga va zararsizlantirishga mo‘ljallangan.
Ixtisoslashtirilgan skanerlar vimslaming chegaralangan sonini yoki
ulaming bir sinfini, masalan, makroviruslami zararsizlantirishga
atalgan. Faqat makroviruslarga mo‘ljallangan ixtisoslashtirilgan ska
nerlar MSWORD va Excel muhitlarida hujjat almashinish tizimini
himoyalashda eng qulay va ishonchli ychim hisoblanadi.
Dastur-faglar skanerlashni "bir zumda" bajamvchi monitoring-
lashning rezident vositalariga va faqat so‘rov bo‘yicha tizimni tek-
shirishni ta’minlovchi rezident bo‘lmagan skanerlarga ham bo‘-
linadi. Monitoringlashning rezident vositalari 'tizimni ishonchliroq
himoyalashni ta’minlaydi, chunki ular vimslar paydo bo‘lishiga
darrov reaksiya ko‘rsatadi, rezident bo‘lmagan skaner esa vimsni
aniqlash qobiliyatiga faqat navbatdagi ishga tushirilishida ega
bo‘ladi.
Dastur-faglaming afzalligi sifatida ulaming universalligini
ko‘rsatish mumkin. Dastur-faglaming kamchiligi sifatida vimslami
qidirish tezligining nisbatan katta emasligini va vimsga qarshi baza-
laming nisbatan katta o‘lchamlarini ko‘rsatish mumkin. Undan tash
qari, yangi vimslaming doim paydo bo‘lishi sababli, dastur-faglar
tezda eskiradi va ular versiyalarining muntazam yangilanishi talab
etiladi.
Xavfsiz viruslar - - S. K. Ganiyev

- troyan dasturlari;
- mantiqiy bombalar;
- masofadagi kompyuterlami yashirincha ma’murlovchi xaker
utilitalari;
- Intemetdan va boshqa konfxdensial
axborotdan foydalanish
parollarini o‘g‘rilovchi dasturlar.
Ular orasida aniq chegara yo‘q: troyan dasturlari tarkibida vi
ruslar bo‘lishi, viruslarga mantiqiy bombalar joylashtirilishi mum-
kin va h.
Troyan dasturlar
o‘zlari ko‘paymaydi va tarqatilmaydi. Tash-
qaridan troyan dasturlar mutlaqo beozor ko‘rinadi,
hatto foydali
funksiyalarni tavsiya etadi. Ammo foydalanuvchi bunday dastumi
kompyuteriga yuklab, ishga tushirsa, dastur
bildirmay zarar kelti-
ruvchi funksiyalarni bajarishi mumkin. Ko‘pincha troyan dasturlar
viruslarni dastlabki tarqatishda, Internet orqali masofadagi kompyu-
terdan foydalanishda, ma’lumotlami o‘g‘rilashda yoki ulami yo‘q
qilishda ishlatiladi.
plazmon
, yadrodagilar esa 
genom

Bakteriyalar sitoplazmasida
G‘
-omil bo‘lsa, erkak, G‘- omil bo‘lmasa urg‘ochi hisoblanadi. Bu
omillar bir-biriga o‘tishi mumkin.
R
-omil ko‘pincha kasallik tarqatuvchi
bakteriyalar sitoplazmasida
uchraydi va antibiotiklar ta’sirida ham bu bakteriyalar o‘lmaydi, chunki bu omil bakteriyalarning har xil
antibiotiklarga qarshi chidamligini oshiradi.
Атака 
- нарушение безопасности информационной сис­
темы, позволяющее захватчику управлять операционной сре­
дой.
Hujum

Атака - нарушение безопасности информационной сис темы, позволяющее захватчику управлять операционной сре дой. Hujum
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Атака - нарушение безопасности информационной сис темы, позволяющее захватчику управлять операционной сре дой. Hujum
|
Mavzu: Flotatsion mashinalarning turlari. Mexanik flotomashinasi

|
Mavzu: Flotatsion mashinalarning turlari. Mexanik flotomashinasi
|
bet | 190/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotMavzu: Flotatsion mashinalarning turlari. Mexanik flotomashinasi.
Reja
1.Flotatsion mashinalarning кlassifiкatsiyasi.Mexanik flotomashinasi.
2.Bo’tananing harakatlanish yo’nalishiga ko’ra flotomashinaning turlari
3.Bo’tanani aralashtirish va aeratsiyalash jarayonlariga ko’ra turlari
1-jadval
Flotatsion mashinalarning кlassifiкatsiyasi
№
|
Turi
|
Bo‘tanann ayeratsiyalash usuli
|
Кonstruкtiv jihati
|
Mashinalar
|
I
|
Mexaniк
|
Bo‘tanani impellyer aylanishidan so‘rilgap havo yordamida
|
1.Parraкli impellyer.
2.Rotorli impellyer
|
«Mexanobr» MFU-63, «Gumbol’d», «Minamet», «FaGyerGren»
|
II
|
Pnevmatiк
|
Bo‘tanaga havo purкash yo‘li bilan
|
1.Ayerolift.
2.Bo‘tanani кo‘piк qatlamiga 6yerish.
3.Кolonna turidagi кamyerali.
4.Havoni mayda teshiкchalar orqali berish.
|
CHuqur «Mexanobr», кo‘piкni saralagich кalonnali «Apatit».
|
III
|
Pnevmomexaniк
|
I va II usullar birgaliкda
|
1.Barmoqli ayerator.
2.Tirrama ayerator.
3.Bo‘tanani devor oldi qatlamini parchalovchi qurilma
|
«Mexanobr» barmoqli ayerator bilan titratuvchi (vibratorli) ayerator, uchli ayerator
|
IV
|
Bo‘tanada bosimni кamaytiruvchi
|
Yeritmadan gazlarni ajratish yo‘li bilan
|
1.Bo‘tanani ustida vaкuum hosil qilish.
2.Bo‘tanani bosim ostida havo bilan to‘yintirish va bosimni кamaytirish
|
Vaкuumli, кompressorli
|
V
|
Eleкtroflotatsiya
|
Suvni eleкtrolizlash
|
-
|
Eleкtroflotatsion
|
2-rasm. Flotatsion mashinalar turlari: a)- кarita turidagi mashina; b) – umumiy sathli mashina; v) – кamyera turidagi mashina.
Umumiy sathli mashinalarni, кaritali mashinalardan farqi – uzun кarita to‘siq bilan bo‘linma (otseк) larga bo‘lingan. Har bir bo‘linmada ayerotsiyalovchi qurilmalar o‘rnatilgan (2-rasm, b).
Кamyerali turdagi mashinalar, juftlangan yoкi alohida кamyeralardan iborat bo‘lib, maxsus qurilmali tuynuкlar yordamida bo‘tana birinchisidan iккinchisiga o‘tishi va har bir кamyeradagi bo‘tana sathini кo‘tarishi yoкi pasaytirishi mumкin.
Кaritali mashinalar - pnevmatiк, кompressorli va eleкtroflotatsiya mashinalariga bo‘linadi.
Кamyerali mashinalarni - pnevmatiк va mexaniк turlari mavjud.
|
| |
Mavzu nomi - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 103/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotMavzu nomi: Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi
O`quv amaliyoti mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 6 soat (240 daq)
Sana:
|
Ta`lim oluvchilar soni ___15___ ta
|
O`quv mashg`ulotining shakli va turi
|
O’quv amaliy
|
O`quv mashg`uloti rejasi tuzilishi
|
1. Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi
2. Elektr separatorlarining afzalligi
3. Elektr separatorlarining kamchiliklari
|
O`quv mashg`ulotining maqsadi: O’quvchilarga Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
O`qitish natijasi
|
Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
Pedagogik vazifalar
1.Amaliy mashg’ulotni bajarishni o’rgatish
2.O’quvchilarga mashqni mustaqil bajarishni o’rgatish.
3.Amaliy ish bajargan hatolarini ko’rsatadi
|
O`quv faoliyati natijalari:
Amaliy mashg’ulotni yaxshi bajargan o’quvchilarni ko’rsatadi
O’quvchilar bilim olishini tasniflaydi
Mashqlarni mustaqil bajaradi
Amaliy ish bajargan hatolar ustida ishlaydi
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Dastur-taftishchilar

Dastur-taftishchilar
(CRC-skanerlar) viruslarni qidirishda
0
‘z-
garishlami aniqlovchi usuldan foydalanadi. CRC-skanerlar diskdagi
fayllar/tizimli sektordagilar uchun CRC-yig‘indini (siklik nazorat
kodini) hisoblashga asoslangan. Bu CRC-yig‘indilar virusga qarshi
ma’lumotlar ba’zasida fayllar uzunligi, sanalar va oxirgi modifykat-
siyasi va boshqa parametrlar xususidagi qo‘shimcha axborotlar bilan
bir qatorda saqlanadi. CRC-skanerlar ishga tushirilishida ma’lumot
lar bazasidagi ma’lumot bilan real hisoblangan qiymatlami taqqos-
laydi. Agar ma’lumotlar bazasidagi yozilgan fayl xususidagi axborot
real qiymatlarga mos kelmasa, CRC-skanerlar fayl o‘zgartirilganligi
yoki virus bilan zaharlanganligi xususida xabar beradi. Odatda, ho-
latlami taqqoslash operatsion tizim yuklanishidan so‘ng darhol o‘t-
kaziladi.
CRC-skanerlaming kamchiligi sifatida ulaming yangi fayllar-
dagi viruslarni aniqlay olmasligini ko‘rsatish mumkin, chunki ular-
ning ma’lumotlar bazasida bu fayllar xususidagi axborot mavjud
emas.
Dastur-blokirovka qiluvchilar
vimsga qarshi monitoringlash
usulini amalga oshiradi. Vimsga qarshi blokirovka qiluvchilar rezi
dent dasturlar bo‘lib, virus xavfi vaziyatlarini to‘xtatib qolib, u xu
susida foydalanuvchiga xabar beradi. Vims xavfi vaziyatlariga vi-
mslaming ko‘payishi onlaridagi xarakterli chaqiriqlar kiradi. Blo
kirovka qiluvchilaming afzalliklari sifatida vimslar ko‘payishining
ilk bosqichida ulami to‘xtatib qolishini ko‘rsatish mumkin. Bu,
ayniqsa, ko‘pdan beri ma’lum virasning muntazam paydo*bo‘lishida
muhim hisoblanadi. Ammo ular fayl va disklami davolamaydi. Blo
kirovka qiluvchilaming kamchiligi sifatida ular himoyasining ay-
lanib o‘tish yo‘llarining mavjudligini va ulaming "xiralikligini"
(masalan, ular bajariluvchi fayllaming har qanday nusxalanishiga
urinish xususida muntazam ogohlantiradi) ko‘rsatish mumkin. Ta’-
kidlash lozimki, kompyuter apparat komponenti sifatida yaratilgan
virusga qarshi blokirovka qiluvchilar mavjud.
Аудит (безопасности) - S. K. Ganiyev

Authenticator
- authentication means representing the hall
mark of the user. Means of user.
Аутентификация
- проверка идентификации пользовате
ля (проверка подлинности), устройства или другого компонента
в системе, обычно, для принятия решения о разрешении дос
тупа к ресурсам системы; проверка целостности хранящихся
или передающихся данных для обнаружения их несанкцио
нированной модификации.
Autentifikatsiya
- odatda, tizim
resurslaridan foydalanishga
ruxsat etish xususida qaror qabul qilish uchun foydalanuvchining
(haqiqiyligini), qurilmaning yoki tizimning boshqa tashkil etuvchisi-
ning identifikatsiyasini tekshirish; saqlanuvchi va uzatiluvchi ma’lu-
motlaming ruxsatsiz modifikatsiyalanganligini aniqlash uchun tek
shirish.
Authentication
- checking user authentication (authen
tication), device or other component in the system, usually to make
a decision about granting
access to system resources; checking the
integrity of stored or transmitted
data to detect unauthorized
modification.
Bitta tarmoq - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 139/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Amaliyotda juda keng tarqalgan bo‘lmasa ham, ma’mur mijoz va serverni 7.18- rasmda ko‘rsatilgandek bir xil tarmoqqa joylashtirishi mumkin.
Ushbu holatda operatsiyalar quyidagicha tavsiflanishi mumkin:
DHCP server 67- raqamli UDP portida passiv ochiq buyruq chiqaradi va mijozni kutadi.
Yuklangan mijoz 68-portda faol ochiq buyruq chiqaradi. Xabar 67-sonli port va 68-raqamli manba portidan foydalanib, UDP foydalanuvchi datagramiga kiritilgan. UDP foydalanuvchi datagrami o‘z navbatida, IP datagrammasida kapsullangan. O‘quvchi, o‘z IP manzilini (manbaa manzili) va serverning IP manzilini (belgilangan manzilni) bilmagan holda, qanday qilib mijoz IP datagramini yuborishi mumkinligini so‘rashi mumkin. Mijoz barcha 0 larni manba manzili sifatida va hamma 1 larni belgilangan manzil sifatida ishlatadi.
DHCPMijoz Sozlamoq
MP: Mijoz Port raqami SP: Server Port raqami
MIP: Mijoz IP manzili SIP: Server IP manzili
DHCPServe r
MIP SIP
MP SP
DHCPSo‘rovi
SP
SIP MIP
DHCPJavobi
MP
Server UDP manbasi 67- va 68- raqamli portlar yordamida translyatsiya yoki unicast xabar orqali javob beradi. Javob unicast bo‘lishi mumkin, chunki server mijozning IP manzilini biladi. Shuningdek, u mijozning fizik manzilini ham biladi, ya’ni manzili xaritalash uchun mantiqiy ARP xizmatlariga muhtoj emasligini anglatadi. Biroq, ba’zi tizimlar ARPni chetlab o‘tishga imkon bermaydi, natijada translyatsiya manzilidan foydalaniladi.
Amaliy sathning boshqa jarayonlarida bo‘lgani kabi, mijoz bitta tarmoqda, server esa bir necha boshqa tarmoqlar bilan ajratilgan holda bo‘lishi mumkin. 7.19-rasmda vaziyat ko‘rsatilgan.
Biroq, hal qilinishi kerak bo‘lgan bitta muammo mavjud. DHCP so‘rovi translyatsiya qilinadi, chunki mijoz serverning IP manzilini bilmaydi. Efirning (Broadcast) IP datagrami biron bir marshrutizator orqali o‘taolmaydi. Bunday paketni olgan marshrutizator uni rad etadi. Eslatib o‘tamiz, barcha 1 larning IP manzili cheklangan tarqatish manzili.
Muammoni hal qilish uchun vositachiga ehtiyoj bor. Reley (retranslyator) sifatida hostlardan biri (yoki amaliy sathda ishlashga sozlanishi mumkin bo‘lgan marshrutizator) ishlatilishi mumkin. Bunday holatda host reley agenti deb ataladi. Reley agenti DHCP serverining unicast manzilini biladi va 67- portida eshitiladigan xabarlarni tinglaydi. Ushbu paketni qabul qilganda, xabarni unicast ma’lumotlar datagramiga singdiradi va so‘rovni DHCP serveriga yuboradi. Paketda bitta belgilangan manzilga ega paket har qanday marshrutizator tomonidan yo‘naltiriladi va DHCP serveriga yetib boradi. DHCP server xabarning reley agentidan (retranslyator) kelganligini biladi, chunki so‘rov xabaridagi maydonlardan biri retranslyator agentining IP manzilini belgilaydi. Releyagenti javobni olgandan keyin uni DHCP mijoziga yuboradi.
7.19- rasm. Mijoz va server ikki turli xil tarmoqda
|
| |
F
2 - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

F
2
F
2
da belgilarning nisbatini 9:3:4 sxemada bo‘lishi.
Ayrim holatlarda chatish-tirishda
qatnashayotgan individlarning bir dominant allel geni faol bo‘lib belgiga ta’sir ko‘rsatishi,
ikkinchi allel bo’lmagan dominant gen esa gomozigota holatdagi retsessiv allel bilan birga
belgiga ta’sir ko‘rsatmasligi mumkin. Bunga misol tariqasida sichqonlarda yung rangini irsiylanishini
ollarniz. Sichqonlar yungi
oq,
qora
va
aguti
holatda bo’ladi.
Aguti rangli sichqonlarda har bir yung tolasi bo‘ylab sariq rangli halqalar ko‘zga tashlanadi.
Yung asosi va uchida esa qora pigment bo‘ladi. Yung tolalarida pigment-larning bunday zonar bo‘lishi
quyonlarda
ham kuzatiladi. Tadqiqotlarning ko‘rsatishicha aguti sichqonlarda rangni bo‘lishi bir
genga, pigmentni yung tolasi bo‘ylab taqsimlanishi boshqa allel bo‘lmagan genga bog’liq. Qora yungli
sichqonlarda pigment zonar tipda taqsimlanishi uchramaydi. Pigment tola uzunligi bo‘yicha bir xil
taqsimlangan bo’ladi. Oq sichqonlar yungida esa pigment bo‘lmaydi (31-rasm).
VIII BOB. AXBOROTNI HIMOYALASHDA

-
himoyalanuvchi tarmoqdan foydalanuvchilaming tashqi re-
surslardan foydalanishlarini chegaralash. Bu masalaning yechilishi,
masalan, serverdan xizmat vazifalari talab etmaydigan foydalanishni
tartibga solishga imkon beradi.
Ochiq tashqi
Himoyalanadigan ichki tarmoq
8.1-rasm. Tarmoqlararo ekranni ulash sxemasi.
Hozirda ishlab chiqarilayotgan tarmoqlararo ekranlaming tav-
siflariga asoslangan holda, ulami quyidagi asosiy alomatlari bo‘yi-
cha turkumlash mumkin:
Yangi mavzu: Tog’ jinslarini mexanik kurakli ekskavatorlar bilan qazib olish

|
Yangi mavzu: Tog’ jinslarini mexanik kurakli ekskavatorlar bilan qazib olish
|
bet | 71/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmua1.Yangi mavzu: Tog’ jinslarini mexanik kurakli ekskavatorlar bilan qazib olish.
Reja:
1. Karyer mexanik kuraklarining texnologik xarakteristikasi.
2. Tog’ jinslarini skreperlar bilan qazib olish.
3. Tog’ jinslarini buldozerlar bilan qazib olish.
4.Aqliy hujum asosida o‘quvchilarni fa`ollashtirish
5.Reja asosida mavzuni tushuntirish kerakli ma`lumotlarni qayd ettirish.
6.Yangi mavzu rasmlar va tarqatma materiallar asosida to‘ldiriladi.
7.Mustahkamlash uchun mavzu yuzasidan tezkor savollar asosida mustahkamlanadi.
Bahs-munozaralar asosida o‘quvchilar fikrlari to‘ldirilib asoslab beriladi.
8.Kichik guruhlarga bo‘lib masalalar beriladi va nazorat qiladi
|
Uy ishini taqdim etadilar.
Mavzu yuzasidan savollarga javob beradilarYangi mavzu va rejasini daftarga qayd qilib qo‘yadilar.
Mavzuni diqqat bilan tinglaydilar.
Kerakli adabiyotlarni yozib oladilar
Kerakli asosiy tushunchalarniyoziboladilar.Kerakli ma`lumotlarni tinglab yozib oladilar
Yangi mavzu asosida bahs munozara yuritadilar,savollarga javob yozadilar.
Kichik guruhlarga bo‘linib o‘qituvchi tomonidan berilgan VEEN diagrammasi asosida bir atomli va ko‘p atomli spirtlarni farqlaydilar.
Mavzu yuzasidan mustahkamlash uchun savollar beriladi,qo‘shimcha savollar beriladi
Yakuniy nazorat uchun berilgan test topshiriqlariga javob beradilar.
|
3-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)
|
Fa`ol ishtirok etgan o‘quvchilar baholanadi va rag‘batlantiriladi.
Uyga topshiriq beriladi
|
Qo‘yigan baholarni tinglaydilar
Uyga topshiriqni yozib oladilar.
|
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi.
Mavzu-24:Karyer yuklari. Avtomobil transportining kon-texnologik qo’llanilish sohalari.
|
| |
-MA’RUZA - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 153/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua10-MA’RUZA.
Mavzu:
Allelmas (noallel) genlarning o‘zaro ta’siri natijasida
belgilarning naslga o’tishi
Reja:
1.
Allel bo’lmagan genlarning o’zaro ta’siri natijasida belgilarning rijlanishi. Genlarning
komplementlar ta’siri
2.
Allel bo’lmagan genlarning epistaz ta’sirida belgilarning irsiylanishi.
3.
Genlarning polimer ta’sirida belgilarning irsiylanishi
4.
Genlarning pleyotrop ta’siri belgilarning irsiylanishi. Letal va modifikator genlar.
Tayanch tushunchalar:
Allel genlarning o‘zaro ta’siri, allel bo‘lmagan genlarning o‘zaro
ta’sir turlari, muton, rekon, sistron
komplementar, F
2
belgilarning nisbatini 9:3:3:1 va 9:3:4, 9:7,
9:6:1 sxemada bo‘lishi. Epistaz, ingibitor genlar, gipostatikgenlar, dominant epistaz, F
2
dagi
nisbatni 13:3 bo‘lishi, 12:3:1 bo‘lishi, retsessiv epistaz, bir tomonlama va ikki tomonlama
retsessiv epistaz, kriptomyeriya, polimyerita.
kumulyativ polimyeriya, nokumulyativ polimyeriya,
transgressiya, pleyotropiya, modifikator genlar ta’siri. ekspressivlik, penetrantlik, letal genlar
1.
Allel bo’lmagan genlarning o‘zaro ta ’sirida belgilarning rivojlanishi
Ma’lumki, irsiyat faktorlarini «gen» deb atashni 1909 yilda V. Iogannsen taklif etgan. Barcha
xromosomalarda genlar bo’ladi. Gen haqidagi ta’limotni A.S. Syerebrovakiy va Dubininlar yanada
boyitdi. 1957 yilda Amerikalik genetik
S. Benzyer
genning vazifasi va strukturasi to’grisidagi yangi
tushunchani yaratdi. Natijada genning
muton, rekon, sistron
deb ataluvchi qismlari borligini isbotladi.
|
| |
Ehtiyoj (talab) ning mavjudligi

|
Ehtiyoj (talab) ning mavjudligi Pdf ko'rish
|
bet | 130/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)6. Ehtiyoj (talab) ning mavjudligi
(yetarliligi) to‘g‘risida tahliliy
ko‘rsatkichlar
Oʻzbekiston yer maydonining 85% dan ortigʻini choʻl va chala
choʻllar tashkil qiladi. Oʻzbekistonning umumiy yer
maydonining yarmini yaylovlar tashkil qiladi. Chorva
mollarining haddan ziyod ko‘p boqilishi sababli, yaylovlar
oxirgi 15-20 yil ichida sezilarli darajada yomonlashgan.
Kuchli
shamollar, togʻ yonbagʻirlari dalalarini haydash, notoʻgʻri
sugʻorish, chorva mollarini boqish natijasida Oʻzbekistonda
barcha tuproq tiplari kuchli eroziyaga uchragan. Qishloq
xo‘jaligida foydalaniladigan yerlarning 70% dan ortig‘ida
sezilarli darajada eroziyaga uchragan. So‘nggi yillarda
Oʻzbekistonda bir necha qurgʻoqchilik bo‘lib, eng koʻp zarar
koʻrgan hududlarda hosildorlik 50% dan 75% gacha kamaygan
(FAO 2017).
2000-2001 yillardagi qurgʻoqchilik davrida
boshoqli don yetishtirish 10 foizga, paxta yetishtirish 17 foizga
va guruch yetishtirish 60 foizga qisqardi, natijada 130 million
dollarga yaqin zarar koʻrdi (Jahon banki 2006 yil).
Tadqiqot sun‘iy yo‘ldosh masofadan zondlash va geofazoviy
tahlildan foydalangan holda zamonaviy va innovatsion
yondashuvni o‘z ichiga oladi. Bu cho‘llanishga qarshi kurashish
maxanizmi ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Ushbu tadqiqot Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi va
suv vazirligi, O‘zbekiston Respublikasi ekologiya, atrof-
muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi,
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq
xo‘jaligi tashkiloti (FAO) ehtiyoj va talablariga xizmat qiladi.
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
(mahsulot, texnologiya) ning
xorijiy analoglaridan qiyosiy
ustunligini
ko‘rsatuvchi
indikatorlar
Ushbu loyiha (model) O‘rta Osiyo sharoitida birinchi marotoba
yaratiladi, u to‘liq GAT texnologiyasiga asoslangan yuqori
darajadagi aniqlik va samaradorlika ega hisoblanadi.
Cho‘llanish va yerlarning degradatsiyasi muammosiga qarshi
kurashish uchun milliy kadrlar salohiyatini oshirishda, ushbu
model muhim hisoblanadi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

O’qitish maqsadi: Ko‘z surtmalari. Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan yumshoq (surtma
va shamchalar) dorilar texnologiyasi bilan tanishish, ma’lumotlarni o‘rganish.
Mavzuni ahamiyati: Ko’z surtmalari, antibiotiklar bilan tayyorlanadigan
yumshoq dori
turlari klassifikasiyasi, tayyorlash texnologiyasini, аntibiotiklar bilan tayyorlanadigan shamchalar
va surtmalarning texnologiyasining o’ziga xosligi, antibiotiklar bilan tayyorlanadigan dori turlari
ko’z surtmalariga qo’yiladigan talablar, ma’lumotnomalar, adabiyotlarni o‘rganish.
Vaziyatli masalalar:
1. Oling: Benzilpenitsillin natriyli tuzidan 100000 TB
Vazelin moyidan 1,0
Lanolindan 1,0
Vazelindan 8,0
Aralashtir.Ber. Belgila. ko’zga 2 mahal
Talaba 0,05 g antibiotikni 10,0
g vazelin moyi bilan ezib, unga asos qo’shib aralashtirdi. “Koz
uchun” yorlig’i bilan yorliqlandi. Retsept to’g’ri tayyorlandimi?
2. Oling: Streptomitsin sulfatdan 100000 TB
Analgindan
Novokaindan teng barobar 0,2
Kakao moyidan 1,5
Aralashtiring shamcha hosil bo’lsin
Shunday miqdorda 20 dona ber.
Belgila. 1ta shamchadan 2 mahal
Talaba 2,0 g antibiotikni havonchada maydaladi, unga 4,0 g analgin va novokain qo’shib , oz-
ozdan 30,0 g kakao moyidan qo’shdi. Bir xil massa hosil bo’lguncha aralashtirdi. So’ngra unga
lanolin qo’shib aralashtirdi. 20 dona shamcha yasadi. Qadoqlab, yorliqladi.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 472/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
511
янгиликлар кашф этмоқдаки, улардан бири материянинг ўта енгил заиф
таъсир кўрсатувчи заррачалар-аксионларни ўрганиш билан боғлиқ. Аксион
концепцияси замонавий физика ривожланиши оқибатида юзага келди. 1977
йили Печчеи ва Куинн, 1978 йили Вайнберглар массалари 10 (-5) эвдан 0,1
эвгача-10(-14) кг-10 (-37); 10 (-11) me-10 (-7)me бўлган аксионлар заиф ўзаро
таъсир кўрсатувчи ўта енгил жисмларни элементар жисмлар физикасига
киритдилар.
Шуниси қизиқарлики, бу иш Н.И.Кобзевнинг фикрлаш ва ахборот
жараёнлари термодинамикаси бўйича иши билан бир вақтга тўғри келди.
Улар биргаликда шундай фикрга келдилар: психиканинг моддий асоси
зарралари 10 (-7)me га тенг бўлган газ бўлиши керак.
1980 йилда ўтказилган тажрибалар буни тасдиқлади. Бу тажрибалар
аксион концепцияни асослади (жонли ва жонсиз объектлар майдонларини
биолокация операторларининг текширишлари., айланма тарозилар билан
олиб борилган тажрибалар.)
Бу тажрибаларнинг натижалари қуйидагича бўлди: биолокация оператори
жонли ва жонсиз объектлар атрофида алоҳида физик майдонлар
мавжудлигини аниқладилар. Бу майдонларни ўрганиш натижасида
биомайдоннинг шундай хусусиятлари аниқланди:
Майдон зонали тузилиши, яъни объектни аниқ қайд этиши
маълум зоналарда содир бўлади.
Бу майдонлар импульсив табиатга эга. Шу нарса маълум
бўлдики, аксионлар фотонларга бўлинар экан. Тўлқин узунлиги спектри
СВЧ дан то юмшоқ рентгенгача (мягкий рентген).
Кучсиз майдонли квантлар ва аксионларни ўтиб бориш қобилияти
(проникающая способность) деярли чекланмаган. Бу эса турли хил тизимларда
(қаттиқ,
суюқ,
газ
ҳолатида)
жисм
элементларини
тизимли
синхронлаштиришни бемалол амалга ошириш имконини беради. Аксион
газлардаги тўлқинлари секин ўчиб борувчи бўлгани сабабли жонли тизим
биоструктураси узоқ яшовчи 1 минутдан 1 неча йилгача автотўлқин
жараёнининг ҳолати кўринишидаги хотирага эга бўлади. ДНК фаолияти
когерент нурланиш манбаи вазифасини бажариши ва голографик ёзиб олиш
учун субстракт бўлиб хизмат қилиши мумкин. Ана шу голограмма жонли
жонсиз атроф-муҳит тузилиши, эволюцияси, вазифаси ҳақидаги маълумотга
эга бўлади - деган концепцияни олимлар тан олмоқдалар.
Ҳозирда турли соҳаларда бир типдаги фазовий тузилмаларнинг тебраниш
жараёнлари, электромагнит квантларини тарқалиши, ютилиши билан боғлиқ
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 136/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
149
3. Yozma ishlarni erkin mavzuda tanlash qoidasiga amal etish zarurki, bunda
bola o‘z imkoniyatlarini o‘zi hisobga oladi.
4. Yozma ish mavzusi o‘quvchini o‘ziga jalb qila oladigan darajada
jarangdor bo‘lishi lozim.
5. Mazkur ishlarni amalga oshirishda har bir o‘qituvchi, eng avvalo, tashkil
qilinadigan darsning mazmunini chuqur o‘rganishi, uning natijalariga jiddiy e’tibor
berishi va bu bilan o‘quvchi shaxsiga ijobiy ta’sir etishga intilmog‘i, Vatanga
muxabbat, milliy g‘urur, Vatan ravnaqi uchun xizmat qilish, qolaversa, ona
tabiatni asrash kabi sifatlarni yanada rivojlantirish yo‘llarini izlamog‘i lozim.
Boshlang‘ich sinflarda o‘qish darslari ta’lim va tarbiya ishlarining markaziy
qismi hisoblanib, o‘quvchilarni bilim, ko‘nikma, malakalar bilan qurollantirishda,
milliy qadriyatlarimiz haqida tushunchaga ega bo‘lishida,axloqiy sifatlarni hosil
qilishda muhim ahamiyatga ega. Ma’lumki boshlang‘ich sinflarda o‘qitiladigan
“O‘qish” darslari ham umumiy didaktik talablarga javob berishi, jumladan, darsda
mavzuning xarakteridan kelib chiqib, xalqimizning boy pedagogik merosiga
tayanish, shoir va ijodkorlarimizning asarlaridagi tarbiyaviy g‘oyalardan
foydalanish imkoniyatlarini izlash lozim.
Dars jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining dunyoqarashi shakllana
boradi, mustaqil fikrlashga o‘rganadi, dunyoviy bilimlar bilan tanishadi va
ularning uzluksizligi rivojlanib boradi. Har bir darsning muvaffaqiyati uning
oldiga qo‘ygan maqsadiga bog‘liqdir. Qachonki, maqsad aniq va puxta, o‘quvchini
har taraflama rivojlantirishga qaratilgan bo‘lsa, darsning samaradorligi
ta’minlanadi. Bugungi kunda pedagogik jarayonining samaradorligini ta’minlash
masalasi har qachongidan ham dolzarb muammo hisoblanadi. Bunda boshlang‘ich
sinf o‘qituvchisi pedagogik jarayon oldida quyidagi maqsadlarni qo‘ya olishi
kerak:
-
darsda o‘rganilayotgan mavzu xarakteridan kelib chiqqan holda ijodkor
ilgari surayotgan g‘oyani aynan o‘quvchi ongiga etkaza olish yo‘lini tanlay
bilish;
-
-dars jarayonida turli didaktik va texnik vositalardan foydalanish
ko‘nikmasiga ega bo‘lish;
Bugungi kunda maktablarda sinf-dars shaklidagi mashg‘ulotlardan
foydalanib kelinmoqda va ularga qo‘yilgan talablar ham o‘zgarib bormoqda.
Darslarni qiziqarli uyushtirish uchun o‘qituvchilar yangicha dars turlaridan turli
tuman interfaol usul va vositalardan foydalanishlari lozim. Boshlang‘ich sinf
o‘qituvchilari o‘qish darslarida keltirilgan asarlardan, jumladan, Abdulla Oripov
asarlaridan foydalanganda dars loihasini tuzishda o‘quvchining yoshi, individual
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 137/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
150
xususiyati va darsning davomiyligiga alohida e’tibor qaratishi o‘quvchilarning
bilimlarini sinash va qiziqishlarini oshirish maqsadida boshqortirma, rebus, o‘yin
topishmoq kabi dars samaradorliigini oshiruvchi vositalardan foydalanishi lozim.
“Boshqotirma” - o‘quvchilarning bilimini tekshirib ko‘rish, mustahkamlashga
imkon yaratadigan didaktik vositadir. Boshqotirmalar o‘quvchilar yoshiga mos
holda, sodda ko‘rinishda tuzib olinadi. Masalan, Abdulla Oripovning 1-sinf
“O‘qish” kitobida keltirilgan “Qushcha” she’ri uchun quyidagi boshqotirma tuzish
mumkin. Bolalar, mana bu bo‘sh katakchalarga undosh harflarni qo‘ysangiz,
shoirimiz Abdulla Oripovning sizga tanish she’rining nomi kelib chiqadi.
Demak, o‘qituvchi dars jarayonini yaxshi tashkil qilishi uchun nafaqat
bilimli, balki pedagogik mahorat va pedagogik texnologiyani yaxshi egallagan
bo‘lishi lozim. U o‘quvchiga qachon va qanday ta’sir o‘tkazishni bilishi, shu bilan
birga ozroq kuch sarflab, ko‘proq natijaga erishish yo‘llarini izlashi lozim.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
|
| |
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 132

7-Amaliy mashg‘ulot.
DOZIMETRIK ASBOB-USKUNALARNI TUZILISHI VA ISHLASH
PRINSIPI.
Radioaktiv izotoplar bilan ish bajariladigan sanoat korxonalarida, bu
korxonalarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri shu izotoplar bilan ishlayotganlardan tashqari,
qo‘shni xonalarda boshqa ishlar bilan shug‘ullanayotganlar, shuningdek, sanoat
korxonasi joylashgan zonada yashovchilar ham birmuncha radioaktiv nurlanishlar
ta’siriga tushib qolishlarini hisobga olish kerak. Ishchilarni va boshqa ishlar bilan
radioaktiv zonalarda shug‘ullanayotgan va yashayotgan
shaxslarning xavfsizligini
ta’minlashning asosiy vositalari: xavfsiz oraliq masofalari bilan ta’minlash,
nurlanish vaqtini kamaytirish, umumiy muhofaza vositalari va shaxsiy himoya
vositalaridan foydalanishdir. Bunda, radioaktiv nurlanishlar miqdorini o‘lchash
asboblaridan foydalanib nurlanish dozasini bilish muhim ahamiyatga ega.
Ionlashtirilgan nurlanishlardan ishchilarni saqlash qoida va normalari hamda
qo‘llaniladigan himoya vositalari juda xilma-xildir.
Asosiy
normalovchi
hujjat
sifatida
quyidagilardan
foydalaniladi:
«Radioaktiv xavfsizlik normalari (NRB-76)». «Radioaktiv moddalar va boshqa
ionlashgan nurlanish manbalari bilan ishlovchilar uchun asosiy sanitariya
qoidalari» (OSP-72); GOST 12.2.018-76 «SSBT. Rentgen qurilmalari.
Xavfsizlikning umumiy talablari»; GOST 17.4.001-75 «SSBT.
Ishchilarni
muhofaza qilish vositalari. Sinflari». Joriy qilingan normalar bo‘yicha
nurlanishning yo‘l qo‘yiladigan dozasi (YQD), shuningdek, ishlovchi uchun bir
yillik nurlanish darajasi 50 yil davomida organizmda yig‘ilgan taqdirda uning
sog‘lig‘iga va avlodlari sog‘lig‘iga zarar etmaydigan miqdorlari belgilangan.
Radioaktiv nurlanishlar kishi organizmining hammasiga birdan ta’sir
ko‘rsatmasdan, ba’zi bir a’zo va hujayralarini ko‘proq zararlashi aniqlangan.
SHuning uchun ham nurlanishning umumiy dozasi emas, balki organizmning qaysi
qismida radioaktiv nurlanuvchi moddalar yig‘ilganligi hisobga olinadi. CHunki bu
yig‘ilgan qismlardagi radioaktiv moddalar butun organizm falokatini ta’minlashi
mumkin.
SHuning uchun radioaktiv nurlanishlar xavfsizlik normalari NRB-76
bo‘yicha, yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan dozalari (YQD) ichki va tashqi
nurlanishlar bo‘yicha belgilanganda, nurlanuvchilar toifasi va xavfli a’zolar
hisobga olinadi.
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 133

3) suyak to‘qimalari, qo‘l terisi elka, boldir tovonlar:
A toifasiga kiradigan ishchilaming muhim xavfli a’zolarining ichki
va tashqi nurlanishda yo‘l qo‘yiladigan dozasi quyidagicha:
12-jadva
Ochiq holda ishlatilganda ichdan nurlantirish xavfi bo‘lgan radioaktivmoddalar
besh guruhga bo‘linadi:
A
-nihoyatda yuqori nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar;
B
-yuqori nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar;
D
-o‘rtacha nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar;
E
-kichik nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar;
F
-nurianish aktivligi juda kam bo‘lgan izotoplar.
Radioaktiv moddalar bilan ochiq holda ishlaganda ularning zararli nurlanish
aktivligiga qarab uch sinfga bo‘linadi. Zararli nurlanish aktivligi bo‘yicha III
sinfga mansub moddalar bilan kimyo laboratoriyalarida ishlash mumkin. I va II
sinf moddalar bilan esa maxsus jihozlanganva ma’lum sanitariya-gigiena va texnik
talabga javob beradigan xonalarda ish olib borish tavsiya etiladi.
III sinf
moddalarni ishlatganda ba’zi bir engil operatsiyalarni ish stolida, asosan, maxsus
shamollatiladigan shkaflarda bajariladi. I va II sinf radioaktiv moddalar bilan
ishlash asosan shamollatiladigan shkaflarda yoki maxsus bokslarda amalga
oshiriladi.
Radioaktiv moddalar bilan ishlaganda, radioaktiv
modda zarralari ish joylarini,
odamning qo‘llari va boshqa ochiq tana qismlariga o‘tirib qolishi, havo muhitiga
o‘tib qolishi va u erda radioaktiv nurlanish manbalari hosil qilishi mumkin.
SHuningdek, bu radioaktiv changsimon moddalar nafas yo‘llari yoki teri orqali
organizm ichki a’zolariga kirib qolishi mumkin.
Terining nurlanish dozasini katta aniqlik bilan hisoblash imkoniyatlari bor.
Buning uchun ish bajarilayotgan zonaning zararianish darajasi aniqlanadi. Bunda
ishlatilayotgan moddlaning aktivligi va zararlangan yuzaning kattaligi hisobga
olinadi.
Ichdan nurlanish dozasini hisoblash ancha qiyin, chunki
u bir qancha omillaiga
bog‘liq. Teri, shaxsiy muhofaza aslahalari va xonalar ishchi yuzalarining
yo‘lqo‘yiladigan zararianish darajasi aniqlanmaydi.
Bular radioaktiv moddalar bilan ishlashda orttirilgan tajribalarga asoslangan
sanitariya qoidalarida belgilanadi.
‘QISH DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING AQLIY TARBIYASINI

|
‘QISH DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING AQLIY TARBIYASINI Pdf ko'rish
|
bet | 135/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)
‘QISH DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING AQLIY TARBIYASINI
SHAKLLANTIRISH
Boshlang‘ich sinflarda aqliy tarbiyani shakllantirishda quyidagi metodlardan
foydalanish zarur deb hisoblaymiz. Bu esa o‘quvchilarnin aqliy tafakkurining
shakllanishida muhim o‘rin egallaydi. Kuzatish va nazorat qilish, suhbat va hikoya,
tushuntirish, rag‘batlantirish va tanbeh berish, ma’qullash, ko‘rgazmalilik, namuna
ko‘rsatish, ishontirish, bahs, munozara kabilar. Kuzatishlar shundan dalolat
beradiki, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari dars jarayonida yozma ishlardan faqat
ona tili darslarida foydalanishadi. Bunday mashg‘ulotlar aksariyat hollarda,
o‘quvchilarning yozma savodxonligini tekshirishga qaratilgan bo‘ladi. Vaholanki,
“o‘qish”, boshqa darslarda ham yozma ish turlaridan foydalanish yaxshi natijalarga
olib keladi. Yozma ishlar bolalarni mustaqil fikrlashga, dunyoqarashini o‘stirishga
xizmat qilishi bilan birga, barcha o‘quvchilarning mavzu yuzasidan olgan
bilimlarini tekshirib ko‘rishga imkon beradi. Bo‘lim yoki mavzu yakunida yozma
ishlar tashkil etilganda o‘quvchila darsda olgan bilimlarini mustahkamlaydilar,
mavzuga qayta murojaat etish orqali asar haqidagi tasavvurlari yanada
teranlashadi, xotirasidan mustahkam joy oladi.
Yozma ishlarni bajarish jarayonida o‘quvchilarda Vatanga nisbatan g‘urur,
muhabbat tuyg‘ulari tarbiyalanadi. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi yozma ish uchun
o‘zi mustaqil holda mavzu tanlashi ham mumkin, albatta, bu mavzular ham shoir
asarlaridagi asosiy g‘oyalarga qaratilishi lozim. Mavzular quyidagi mazmunda
“Men sevgan shoir”, “Vatanim kuychisi”, “O‘zbekiston - vatanim manim”, “Men
nechun sevaman O‘zbekistonni” kabi mavzularda bo‘lishi mumkin.
Demak, dars jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yozma, ijodiy
ishlaridan samarali foydalanish aqliy tafakkurning shakllanishida muhim o‘rin
tutadi. Yozma ishlar “O‘qish” darsida amalga oshiriladigan ishlarning rejasida
ko‘rsatilishi, uning maqsadi, ularga qo‘yiladigan talablar aniq belgilangan bo‘lishi
lozim.
1. Yuqoridagi fandan yozma ishlarni uyushtirishdan oldin, o‘quvchilar
mavzu yuzasidan bilim, ko‘nikma va malakaga ega bo‘lishlari shart.
2. Yozma ishlarni tashkil qilishda o‘quvchilarning yosh xususiyatlari,
qiziqishlari, talablari hisobga olinishi lozim.
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 474/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
513
беради, балки ажойиб техник воситалар яратиш имконини ҳам очиб
бермоқда.
Бугунги кунда инсон онги маълум даражада кенгайди ва фикрлаш
жараёнининг характери ҳам ўзгарди. Инсоннинг фикрлаш жараёни ва унинг
характери жамият ривожида катта аҳамият касб этади. Чунки айнан фикрлаш
фаолияти инсонни ҳаракатга ундайди. Фикрлаш жараёни қанчалик тўғри,
ҳақиқатга яқин ва мантиқий бўлса, бизнинг амалий хатти-ҳаракатларимиз
ҳам шунчалик самарали натижа беради. Инсон фикри жуда катта кучга эга
ҳосилот бўлганлигидан унга алоҳида эътибор қаратиш, уни ўрганиш ва тўғри
қўллай билиш талаб этилади. Биз атроф-оламни, бутун борлиқни идрок
қилиш орқали қабул қиламиз, идрок эса фикрлашга асос бўлиб хизмат
қилади. Фикрлаш эса аслида инсон ҳаётининг мазмунини ташкил этади.
Инсон фикрлари жойлашган макон бўлмиш мия организмда «Ядро реактори»
вазифасини бажарувчи катта қувват манбаидир. У ўз ичида шундай катта
қувват сақлайдики, бу қувват мия ҳалок бўлаётган вақтда йўналтирилган
ҳолатда нурланишни ҳосил қилади.
Бу ҳақда Савелий Кашницкий «Ўлим бу – ядро портлашидир» деган
мақоласида шундай баён этади
17
.Биринчи тиббиёт институтининг
лабораториясида олиб борилган тиббий-биологик тажрибалар шуни
тасдиқладики, мияда жуда катта қувват тўпланиб туради ва жонсиз ҳолатга
ўтаётганда бу катта қувват атрофга сочилиб мия зарядсизланар экан.
Тажрибада қуённинг атрофига стаканларда оч сариқ рангдаги индикаторлар
қўйилиб, унинг бўйин умуртқа поғонаси узилади. Йигирма минут давомида
стакандаги индикаторларнинг ранги ўзгара боради. Бош тарафдаги ва
думғаза тарафида турган стаканлардаги суюқлик тўқ қизил рангга киради.
Уларнинг ёнидаги стаканлардаги суюқликлар қизил ва оч қизил рангга
ҳамда янада узоқроқда турган стакандаги суюқлик эса ўз рангини
ўзгартирмайди. Бу тажриба мия зарядсизланаётганда миядан йўналтирилган
ҳолда протонларнинг отилиб чиқиб стакандаги суюқликка ўтишини
кўрсатади. Қанчалик организм катта бўлса, шунчалик миянинг
зарядсизланиш вақти узаяди. Тирик организм мияси эса зарядланган ҳолда
бўлиб, катта қувватни ўзида мужассамлаштиради. Ана шу қувват бизнинг
фикрларимизда ҳам ўз аксини топади.
Аммо фикр ҳақидаги маълумот ушбу билимлар билан чегараланиб
қолмайди. Фикрлаш жараёнининг хусусиятларини биология, биофизика,
17
Савелий Кашницкий. Смерть это ядерный взрыв. Огонёк. 08.02.2003.
– С
. 4.
|
| |
–rаsm. Burg‘ulаsh mаshinаsining elektr tа’minоti sхemаsi

8.10–rаsm. Burg‘ulаsh mаshinаsining elektr tа’minоti sхemаsi
Burg‘ulash mashinasining elektr ta’minoti sxemasi elektr
energiyani uzatish sxemasiga asosan tuziladi(8.10–rasm).
195
Suriluvchi podstansiyaga (SP) havo liniyasidan 6 kV li elektr
energiya ulanadi. SP da bu kuchlanish 0,4 kV ga pasaytiriladi. SP dan
burg‘ulash mashinasiga egiluvchan kabel orqali elektr energiya
keltiriladi.
Burg‘ulash
mashinasining elektr ta’minoti (8.10–rasm)
sxemasida suriluvchan podstansiya sifatida SКТP komplekt transfor-
mator podstansiyasi qo‘llanilgan. Uning tarkibiga QS – ajratgich, FV
– saqlagich, T – kuch transformatori kiradi. Egiluvchan kabelning
КШВГ turi qo‘llanilgan. Burg‘ulash mashinasida boshqarish va hi-
moya apparatlari jumladan QF – avtomat o‘chirgichlar, KM – puska-
tellar, KK – issiqlik relelari, KA – maksimal tok himoyalari, FV –
saqlagich va M – asosiy va yordamchi mexanizmlarning dvigatellari
joylashgan.
Har bir mexanizm dvigatellarini boshqarish va himoya
apparatlari alohida qilib panellarda o‘rnatilgan.
Burg‘ulash mashinasining dvigatellari quyidagi mexanizmlarini
harakatlantiradi:
M1 – burg‘ulash mashinasi parmasining qisqa tutashgan rotorli
asinxron dvigateli;
M2, M3 – kompressorlarning qisqa tutashgan rotorli asinxron
dvigatellari;
M4, M5 – harakatlantirish mexanizmining qisqa tutashgan rotorli
asinxron dvigatellari;
M6, M7, M8 – shtangani bo‘shatish mexanizmining qisqa
tutashgan rotorli asinxron dvigatellari;
M9, M10 – moy nasosi stansiyasining qisqa tutashgan rotorli
asinxron dvigatellari;
M11, M12 – ventilyatorlarning qisqa tutashgan rotorli
dvigatellari.
|
Yaratiladigan - Innovatsion va amaliy loyihalar

analoglaridan
qiyosiy
ustunligini
ko‘rsatuvchi
indikatorlar
qiladi. Xorijdan keltirilayotgan qora mevali aroniya, goji va
Sichuan qalampirini O‘zbekistonda yetishtirish imkoniyatini
yaratib, import oldi olinadi hamda valyuta tejab qolinadi.
Yetishtiriladigan mahsulotlar narxi arzon va ekologik toza
mahsulotligi bilan farq qiladi.
8. Yaratiladigan
yangi
ishlanma
(texnologiya)
asosida
mahsulot/xizmat
ishlab chiqarishning resurs/
xom-ashyo bazasining va
zarur
infratuzilmaning
mavjudligi
Respublikada yangi iqlimlashtirilgan dorivor o‘simliklarni
ekologik toza mahsulot yetishtirish onalik plantatsiyalarini
yaratish, tabiiy xom-ashyoga bo‘lgan talabni qondirish va tabiiy
dori vositalarini ishlab chiqish vazifalari belgilangan. Yangi
ishlanmani bajarishda institutda ilmiy salohiyati yetarli bo‘lib,
boshqa oliy ta’lim muassasalari ilmiy laboratoriyalarida ham
mahsulotlar tahlili o‘tkaziladi. Mazkur o‘simliklar Samarqand
viloyatining Jomboy tumanida bo‘sh yerlardan samarali
foydalanish maqsadida ekish tavsiya etiladi.
9. Mavzu
doirasida
bajariladigan
loyiha-ning
moliyalashtirish hajmining
asoslanganligi
Taklif etilayotgan loyihaning moliyalashtirish hajmining uch
yillik smetasi ilova qilinadi.
Natijalarni sinovdan o‘tkazish va joriy qilish

2-ilova
1a-ShAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat buyurtmasi talablariga muvofiq amaliy va innovatsion loyihalar
tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha
ASOSNOMA
1. Davlat
buyurtmasi
bo‘yicha
e’lon
qilinadigan
ilmiy
loyihalar
tanloviga
tavsiya
etilayotgan
mavzu nomi
Zarafshon vodiysi sharoitida qora mevali aroniya, goji va
Sichuan qalampiri o‘simliklarini ko‘paytirish, biologik
xususiyatlarini o‘rganish va ekologik toza mahsulot yetishtirish
taomiliga asoslangan plantatsiyalarini yaratish.
2. Yo‘llanma xat raqami va
sanasi
3. Ilmiy
loyiha
mavzusi
tashabbuskori
(ilmiy
tashkilot nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
Agrobiotexnologiyalar va oziq-ovqat xavfsizligi instituti va Yeger
Universiteti
4. Taklif etilayotgan mavzu
doirasida
KL
HL - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish

O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
Кон корхоналарини электрлаштириш 2023 й Туғирланган варианти (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
|
–rasm. Yakka komplekt taqsimlash qurilmalarini

174
VII BОB. YER ОSTI KОN KОRХОNАLАRINI
ELEKTRLАSHTIRISH
7.1. Yer osti kon korxonlarining tashqi elektr ta’minoti
Yer osti konlariga elektr energiya tashqi elektr ta’minoti tizimi-
dan keltiriladi. Bunda elektr stansiyalar, energotizim podstansiyasi
yoki yaqindan o‘tgan havo liniyasi, kon korxonasi uchun elektr
energiya manbai bo‘lishi mumkin. Yer osti kon korxonalari elektr
ta’minoti uzluksizligi bo‘yicha 1–toifaga tegishli bo‘lganligi uchun
BPP siga ikkita kuch transformatori o‘rnatiladi. Elektr energiya
manbaidan kon korxonasining BPP ga ikkita elektr tarmoq keltiriladi.
Uzatiladigan elektr energiyaning kuchlanishi 6, 35 va 110 kV, ayrim
hollarda esa 220 kV bo‘ladi.
Quyidagi bir necha sxemalar misolida yer osti kon korxonala-
rining elektr ta’minotini ko‘rib chiqishimiz mumkin.
Yer osti kon korxonalarining yer usti iste’molchilarining elektr
ta’minotini quyidagi sxemaga ko‘ra ko‘rishimiz mumkin.
Yer osti kon korxonalarining yer usti iste’molchilariga quyida-
gilar kiradi: bosh ventilyator qurilmalari, ko‘tarma mashina, kompres-
sorlar, texnologik kompleks, lampaxona, qozonxona, xammom,
oshxona, ma’muriy bino, ustaxonalar, ombor, elektr yoritish asboblari
va boshqalar (7.1–rаsm).
Yuqori kuchlanishli komplekt taqsimlovchi qurilmalar

166
Konchilik korxonalarida elektr energiyani taqsimlashda 6 kV
kuchlanishli o‘zgaruvchan tok keng qo‘llanilgani uchun 6
kV li KTQ
lar to‘g‘risida ma’lumotlar beriladi.
Umumsanoat komplekt taqsimlash qurilmalari.
Umumsanoat
KTQ lari yer osti konchilik korxonalarning yer ustki qismiga,
ochiq
konchilik korxonalarda uning ishlab chiqarish hududidan tashqarisiga,
boyitish fabrikalar hududiga o‘rnatilgan podstansiya va taqsimlash
punktlarida uch fazali o‘zgaruvchan tokni
qabul qilish va taqsimlash
uchun ishlatiladi. KTQ lar tipik metall shkaflar qatori ko‘rinishda
maxsus elektr texnik korxonalar tomonidan ishlab chiqariladi. Bu
shkaflar barcha kerakli elektr uskunalar, jihozlar va o‘lchov
asboblari
bilan mujassamlashtirilgan bo‘lib, o‘rnatish joyiga yetkazib borishni,
yig‘ishni va ishga tushirishni soddalashtiradi (6.17–rasm).
sana - Innovatsion va amaliy loyihalar

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
*Innovatsion loyihaning umumiy moliyalashtirish hajmi 0,86 mlrd so‘m va bajarilishi ikki yilga mo‘ljallangan.
Ilmiy-texnik loyiha
mavzusi
Loyiha bajarilishidan kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
Samarqand
viloyati
marginal arid mintaqalar
sharoitida qurg‘oqchilik va
tuzga chidamli
sarxushlovchi bozulbang
(
Lagochilus inebrians
Bunge) va gipsaseus
lagoxilusi (
Lagochilus
gypsaceus Vved.)
dorivor
o‘simliklar plantatsiyalarini
yaratish
Lagochilus inebrians
Bunge
Lagochilus gypsaceus
Vved.
Tadqiqot shakli: innovatsion bo‘lib,
marginal arid mintaqalarda
dorivor lagoxilus turlarini
yetishtirish xususiyatlari hamda ulardan farmatsevtika sanoati uchun xom-ashyo olish
imkoniyatlari o‘rganilmagan va bu ilk ilmiy tadqiqot hisoblanadi.
Samarqand viloyati marginal arid mintaqalar sharoitida qurg‘oqchilik
va tuzga chidamli
sarxushlovchi bozulbang (
Lagochilus inebrians Bunge) va gipsaseus lagoxilusi (
Lagochilus
gypsaceus Vved.) dorivor o‘simliklari plantatsiyalarini yaratish. Bu dorivor o‘simliklar xalq
tabobati va ilmiy tabobatda keng qo‘llaniladi, farmatsevtika sanoatida importni bartaraf qilish
maqsadida ularni marginal arid sharoitlarda ko‘paytirish va dastlabki
plantatsiyalarini yaratish
maqsadga muvofiqdir.
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Photoshopda to'g'ri chiziq chizish
2.Photoshopdagi qalam vositasi - nazariya va amaliyoti
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|