Masofaviy o‘qitishning axborot-texnologik asoslari

Masofaviy o‘qitishning axborot-texnologik asoslari
Axborot texnologiyasi – obyekt, jarayon yoki hodisalarning holati
haqidagi yangi ma’lumotlarni targ‘ib etish uchun ma’lumotlarni yig‘ish
usullari va ma’lumotlarni yetkazib beruvchi vositalar majmuyidan
foydalanish jarayonidir. AT ta’limiy mahsulot va xizmatlarni tashkil etishda
dasturlamal hisoblanadi.
Ta’limiy mahsulot – ta’lim jarayoniga tatbiq qilish uchun ifodalangan
ma’lumotlar majmuyi.
Zamonaviy axborot texnologiyasi - shaxsiy kompyuter va
telekommunikatsiya vositalaridan foydalanuvchi axborot texnologiyasi.
169
Jamiyatni axborotlashtirish – fuqarolarning axborotga bo‘lgan ehtiyojini
va ularning huquqlarini amalga oshirishni qanoatlantirishdagi maqbul
shartlarni bajarish, davlat va hokimiyat, mahalliy va o‘zini o‘zi boshqarish
organlarining talablari asosida axborot resurslaridan foydalangan holda
jamoat birlashmalarini tashkil etish va ular faoliyatini yo‘lga qo‘yishning
ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-texnik jarayonlaridir.
Ta’lim jarayonini axborotlashtirish - bu jamiyatni axborotlashtirishning
muhim bo‘g‘ini hisoblanadi.
Ta’limni axborotlashtirish quyidagi qulayliklar va afzalliklar bilan
bog‘liq o‘zgarishlarda olib keladi:
- jamiyatning har bir a’zosi haqidagi ma’lumotlarni va bilimlarni
olishga yo‘l ochib berishda;
- shaxs uchun intellektual va ijodiy qulayliklarini rivojlantirishda;
- jamiyatning har bir a’zosi hayotida uning faolligi evaziga malaka
oshirish xizmatlarini tezkor o‘zgartirishda;
- masofaviy o‘qitish o‘zib ketuvchi (ilg‘or) ta’limni tashkil etish va
uning samarasini oshirishni ta’minlashda;
- ta’lim mahsulotlarini va xizmatlarini yaratish va tashkil etish
maqsadida turli ATni qo‘llashda;
- guruhlash, turlash, hisoblash, ma’lumotlarni agregatlash uchun AKT
xizmatlaridan maksimal darajada foydalanishda;
- masofaviy o‘qitish qatnashchilarining axborot talablarini qondirish
uchun boshqaruv ATdan samarali foydalanishda;
- masofaviy o‘qitish qatnashchilari bilan AKT vositalarining o‘zaro
axborot almashuvi jarayonlarida;
- fanlar bo‘yicha ekspertlarning to‘plagan bilimlar mahsulotlarini
masofaviy o‘qitishdan foydalanuvchilar tomonidan olinishining keng
imkoniyatini beruvchi ekspert tizimli ATni ishga tushirishda va shu kabilar.
Bunday tashkiliy-metodik masalalarning asosiy yechimlaridan biri –
bu yangi ta’lim texnologiyalarini kiritish, shu bilan birga, respublikaning
uzluksiz ta’lim tizimida, ayniqsa, birinchi navbatda, oliy ta’limda masofaviy
o‘qitish uslubi o‘z o‘rnini egallashi kerakligidadir. Dunyoda masofaviy
o‘qitish uslubini qo‘llash bo‘yicha juda katta tajriba orttirilgan. Jumladan,
170
tajribali o‘qituvchilar va mutaxassislarning o‘qitilayotgan kishiga yakka
tartibda yordam berish, talabalar o‘qishini turli uslubda nazorat qilish,
ularning bilim saviyasi va malakaviy mukammalligini baholash maqsadida
AKT turli variantlaridan foydalanishi tufayli talaba va o‘quvchilarning
o‘qish sifati va mehnat unumdorligi oshadi.
Masofaviy o‘qitish uslubining sifatli qo‘llanilishi borasida quyidagi
yo‘llanmalar shakllanmoqda:
O‘qitilayotgan borliqni markazlashtirish. Respublikamiz va xorijlik
olimlar hamda mutaxassislarning bilim va tajribalarini qo‘llash zamonaviy
o‘quv qurollaridan foydalanishni e’tiborda tutadi. Bunda turli o‘quv
manbalaridan foydalanish, talabalarni axborot bilan ta’minlash, bu axborot
esa, o‘z navbatida, butun dunyo mutaxassislari bilimlaridan, elektron
kutubxonalardan olingan axborotlardan foydalanish talaba va o‘quvchilar
hamda o‘qituvchilar uchun katta imkoniyatlar yaratadi.
O‘qituvchiga talabni kuchaytirish. Ta’lim jarayonining standart
holda jamlanishi, o‘qituvchi (pedagog)larning bilim darajasini oshirish
majburiyatini yuklaydi. Bu uslublar ularning ish natijasi va bilim darajasining
ko‘tarilishiga yordam beradi.
Erkin va standartlatirilgan ta’lim berish jarayonining ta’minlanishi,
uzluksiz monitoring imkoniyati, o‘quv jarayonlarining to‘g‘ri nazorat
qilinishi va boshqarilishi, oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi va o‘quv
yurtlari tomonidan o‘qituvchi va talabalarning bilim saviyasining tekshirilishi
(ta’lim jarayonida talaba va o‘qituvchilarning harakatlarini nazorat qilish,
bunga talabaning faolligi va o‘qituvchi ishining unumliligi, talabalarni
attestatsiyadan o‘tkazish bilan bog‘liq amallar ham kiradi) masofaviy
ta’limda ham yo‘lga qo‘yilishi shart. O‘qituvchilarni qayta tayyorlash va
ularning malakasini oshirish tizimlarining samaradorligini oshirishda ham
bunday tadbirlar amal qiladi.
O‘qitish turining egiluvchanligi. Qulay vaqtda shug‘ullanish
mumkinligi, qulay joyda va qulay tezlikda talabalarning bilim bilan
egallashning turli shakllarini qo‘llash mumkinligi, ular tomonidan
modellashtirish va ko‘rgazmali vositalarni joyida qo‘llash, axborot va
bilimlarni yetkazishda ko‘rgazmali, amaliy va boshqa metodlardan
unumli foydalanish imkoniyatlarining mavjudligi ta’limning ushbu shakli
egiluvchanligini ifodalaydi.
171
O‘qituvchining roli va uning pedagogik imkoniyatlari. O‘qituvchining
talabaga nisbatan shaxsiy yondashuvining turli shakllarini qo‘llash va har
bir talabaning bilim darajasi va tayyorgarligini har tomonlama o‘rganish
sharoitining mavjudligida ko‘rinadi.
Talabaning bilim va tadqiqot motivlari hamda stimullarini rivojlantirish.
O‘quvchi-talabaning o‘qituvchi(pedagog)ga va o‘zaro muloqotida
ishonchsizlik hissiyoti bilan bog‘liq psixologik to‘siqlarni yo‘qotish,
talabaning intellektual va ilmiy imkoniyatlarini hamda o‘zini o‘zi tarbiyalash
va takomillashtirish shart-sharoitlarini kengaytirishga yordam beradi.
Shuningdek, bilim oluvchilarning aqliy va jismoniy mehnati uyg‘unligini
ta’minlaydi.
Iqtisodliligi. Bu tizim o‘qitishdagi kechikishlarni kamaytirishni
ta’minlaydi. O‘qitish xonalaridan foydalanish, yo‘l xarajatlari va taklif
qilishga malakali o‘qituvchi (pedagog)lar uchun ularning asosiy ish joyidan
haq to‘lash xarajatlarini kamaytiradi. Ular o‘z bilimlarini masofadan
o‘qitish shaklida uzatishlari mumkin. Sog‘lig‘i, ijtimoiy va moddiy
ta’minlanganligidan qat’i nazar, bilim olishning keng imkoniyatlari yaratilib,
ijtimoiy tenglik yuzaga keladi.
O‘qitish doirasida musobaqa muhitini rasmiylashtirish. Masofadan
o‘qitish texnologiyasi bu – jamiyatni axborotlashtirish umumiy oqimi va
yo‘llari bilan jipslashgan bo‘lib, masofaviy o‘qitishning texnik vositalarini
axborotlashtirish tizimlari va oliy o‘quv yurtlaridagi o‘qitish jarayonini
avtomatlashtirish tizimlari bilan zamonaviy axborotlashtirish texnologiyasi
asosida birlashuvini ta’minlaydi.
Masofaviy o‘qitish usulidan foydalanishning kamchiligi –
o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi bevosita muloqot va psixologik birlikning
chegaralanganligidir.
Umuman olganda, masofaviy o‘qitish tizimi talabalarda ta’lim
tizimidagi bo‘layotgan dunyoviy o‘zgarishlar, texnik vositalardan foydalanish
yo‘llari, uning qanchalik afzallik tomonlari va, shu bilan birgalikda, qanday
kamchiliklari mavjudligi haqida ma’lumot beradi.
|