Mavzu: Zamonaviy iqtisodiy tafakkur yo'lboshchilari Reja

|
Mavzu: Zamonaviy iqtisodiy tafakkur yo'lboshchilari Reja
|
bet | 1/4 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 19,43 Kb. | | #101370 |
Bog'liq Mavzu Zamonaviy iqtisodiy tafakkur yo\'lboshchilari Reja-fayllar.org (1)
Mavzu: Zamonaviy iqtisodiy tafakkur yo'lboshchilari Reja
Mavzu: Zamonaviy iqtisodiy tafakkur yo'lboshchilari
Reja:
1. O`zbekiston iqtisodiyotining shakllanishi
2. O`zbekistonda zamonaviy iqtisodiy fikrning rivojlanishi
3. O`zbekistonda iqtisodiy nazariyaning iqtisodiyotga ta'siri
O`zbekiston iqtisodiy tafakkurining shakllanishi
O`zbekistonda iqtisodiy fikrning eng xilma-xil oqimlari - 18- asr merkantilistlaridan tortib 21- asrdagi neo-institutsionalistlargacha namoyon bo'ldi . O`zbekiston iqtisodiy maktabining hisoboti "boshlanadigan" birinchi kontseptual sxema sifatida bu Ivan Tixonovich Pososhkovning qarashlari. Ular o'zining 1724 yilda o'z qo'li bilan uch yil davomida yozgan va keyin imperator Pyotr I ga taqdim etgan "Tanchiqlik va boylik kitobi" asarida to'liq taqdim etilgan .
O`zbekistonda fan rasman 1724 yilda Fanlar va Qiziqarli San'at Akademiyasining tashkil etilishi bilan boshlangan, o'sha davrda va undan keyingi ko'p yillar davomida faqat nemis akademiklari tomonidan taqdim etilgan. chet elliklar.
Shunga ko'ra, iqtisodga oid dastlabki asarlar nemis, shuningdek, ingliz va frantsuz tillaridan tarjima qilingan asarlar edi. O'shandan beri va hozirgacha rus iqtisod fani doimiy ravishda G'arb iqtisodiy nazariyasi kontseptsiyalarining afzalliklari bilan ishladi - fiziokratlar: Adam Smit va Sismondidan boshlab, K. Marks bilan davom etib, zamonaviy institutsionalistlargacha.
Qarzga olingan xorijiy nazariyalar mamlakatimizda tarqalishidan oldin, I.T. Pososhkov "Qashshoqlik va boylik haqida" asarini taqdim etdi. Ushbu asarda O`zbekiston hayoti, uning kamchiliklari har tomonlama tahlil qilingan, shuningdek ularni bartaraf etish bo'yicha amaliy ko'rsatmalar berilgan. Biroq, u nazariy masalalarni ham ko'rib chiqadi. Shuning uchun uning tadqiqotlari nafaqat birinchi, balki rus iqtisodiy tafakkurining “sof namunasi”dir. Shu bilan birga, bu bir necha bor ta'kidlanganidek, butun rus jamiyatining tuzilishini tahlil qilishga urinishdir. I.T. merosi. Birinchi rus iqtisodchisi sifatida tan olingan Pososhkov doimiy ravishda turli metodologik pozitsiyalardan tahlil qilinadi. Unga zamonaviy merkantilistlarning qoidalari qo'llaniladi, ular fiziokratlarning g'oyalariga sodiqligi uchun qoralanadi, uning xulosalari "feodal munosabatlari" tahlilining namunasi sifatida tavsiflanadi va hokazo.
O‘z vaqtida Petrin davrining “proyektorlari” deb atalmish ijodkorlarning asarlari va hisobotlarini o‘rgangan N.Pavlov – Silvanskiy ularni ikki turga ajratgan. U ular orasida G‘arbiy Yevropa bilan shaxsiy tajribadan tanish bo‘lgan va davlat institutlari, iqtisodiyot, texnologiya va madaniyat sohasida G‘arbiy Yevropa tajribasidan keng foydalanishni taklif qilgan ekstremal g‘arbliklarni ajratib ko‘rsatdi. U diqqat markazidagi mualliflarning yana bir guruhini "Moskva progressivlari" deb ataydi. Bu odamlar "Moskva antikligi" ning o'rnatilgan an'analariga ko'proq rioya qilgan holda, Evropa qoidalarini joriy etgan Petrin hukumati faoliyatining faqat ba'zi jihatlariga hamdard bo'lishdi. N. Pavlov-Sylvanskiy Pososhkovni "Moskva progressistlari" qatoriga kiritdi.
Haqiqatan ham, "proyektor" bo'lish, ya'ni. jamiyat hayotining ayrim jabhalarini yaxshilash haqida qirolga hisobot taqdim etuvchi shaxs. Pososhkov tabiiy takliflardan nariga o'tmadi. Qoida tariqasida, u o'rnatilgan tartibdan kelib chiqib, uni to'liq namoyon qilish zarurligini ta'kidlab, ularni shakllantiradi. Uning er ishlarini yaxshilash haqidagi mantiqiy asoslari xarakterlidir. "Xudo erni qo'zg'almas va yerga egalik qilib yaratdi, shuningdek, qo'ldan qo'lga o'tadi, aks holda u harakatsiz turadi." Xuddi shu narsa uning boshqa tavsiyalariga ham tegishli. U Xudo tomonidan o'rnatilgan qoidalarga murojaat qiladi, ularga rioya qilish kerak.
Bunday holda, bu nafaqat va har doim ijtimoiy fanlar vakillarining tavsiyalari bilan gunohkor bo'lgan rasmiy mafkuraga odatiy hurmat emas. U tomonidan qayd etilgan ko'plab muammolar u his qilayotgan tartibning tabiiy yo'nalishini bekor qilmaydi, ular faqat bezovta qiluvchi tarzda uni sekinlashtiradi. Binobarin, shak-shubhasiz e’tiqodli inson Pososhkovning ishini rus iqtisodiy tafakkur maktabini tavsiflovchi obyektivistik, materialistik paradigma doirasidagi fikrlash namunasi sifatida ko‘rish mumkin. U umumiy tashkil etilgan institutlarni qabul qilish bilan ajralib turadi, u biron bir joyda biror narsani ko'rgan va uning berilgan sharoitlarda qanchalik qo'llanilishi haqida o'ylamaydigan odamlar tomonidan tez-tez va yuzaki gapiradigan tub o'zgarishlar zarurligiga qo'shilmaydi.
Pososhkov o'zini o'rab turgan voqelikning tabiiy xarakterini tan olgan holda, aynan shu shartlar bilan bog'liq holda bahs yuritadi. Pososhkov uchun iqtisodiy voqelik jamiyatda amal qiladigan siyosiy va axloqiy qonunlardan ajralmasdir. Agar Adam Smit "siyosiy iqtisod" ning asoschisi bo'lsa, Ivan Pososhkovni "ma'naviy iqtisodiy iqtisod" ning asoschisi deyish mumkin, bunda iqtisodiyot, siyosat va ma'naviy hayot, mafkura jamiyatni ko'rib chiqishning teng koordinatalari hisoblanadi.
Iqtisodiyotni tahlil qilishga e'tibor qaratib, u ushbu ijtimoiy quyi tizimlar bilan aloqasini unutmaydi. Shunday qilib, biz Pososhkovni iqtisodiy jarayonlarga umumiy sotsiologik qarashning birinchi vakili deb hisoblaymiz, bu uning rus iqtisodiy fikr maktabi asarlaridan boshlangan xususiyatlarni tavsiflaydi.
Pososhkov O`zbekiston iqtisodiy tartibining mohiyati haqidagi fikrlariga asoslanib, turli masalalar bo'yicha tavsiyalar beradi. Ulardan ba'zilari asrlar o'tib, tabiiy ravishda modernizatsiya qilingan shaklda amalga oshirilganini ko'rishimiz mumkin. Shunday qilib, biz u taklif qilgan tashqi savdo davlat monopoliyasini amalga oshirdik. Rejalashtirish tizimi bir vaqtlar Pososhkov darslar deb atagan standartlar orqali to'liq amalga oshirildi. U O`zbekistonda iqtisodiyotning tabiati Yevropa iqtisodiyotlaridan farq qilishini aniq ko'rsatdi va bu, biz bugun aytganimizdek, "zarur, maxsus kontseptual apparatni qurishni" talab qiladi.
Shunday qilib, Pososhkovning ishini rus iqtisodiy maktabining bir qator tadqiqotlari deb atash mumkin, uning o'ziga xos xususiyatlari ob'ektiv tafakkur, iqtisodiy jarayonlarning sotsiologik ko'rinishi, yaxlit yondashuv va "boshqa iqtisodiyot" ni aniqlashdir.
Vaqt o'qi bo'ylab harakatlanib, 18-19 - asrlarning intellektual makoniga nazar tashlasak, biz ushbu asrlarda "Buyuk Pyotr tomonidan Evropaga kesilgan deraza" orqali O`zbekiston madaniyati va ilm-fani yangi modellarni faol ravishda o'zlashtirganini ko'ramiz. nazariyalar, qarashlar. Shuning uchun bu davr o'z, ta'bir joiz bo'lsa, ishlanmalar bilan emas, asosan, qarzga olingan mahsulotlarning rivojlanishi bilan tavsiflanadi.
Tashqi iqtisodiy nazariya, bir tomondan, boshqa qarz toifalarida O`zbekistonning iqtisodiy voqeligini tushunish shakli sifatida xizmat qildi. Boshqa tomondan, u nazariya tomonidan tasvirlangan biznes yuritishning "to'g'ri" usulidan chetga chiqqan rus tartibini tanqid qilish uchun asos bo'lib xizmat qildi. Ammo voqelikni tahlil qilish o'sha yillarda o'z tushunchalarini shakllantirish uchun asos bo'la olmadi.
Serflik va mavjud tuzumni tanqid qilish asosan hissiy, insonparvarlik xarakteriga ega edi. Dehqonlarning majburiy mehnatidan vahshiyona ekspluatatsiya qiluvchi janob siymosi real iqtisodiy munosabatlarni to'sib qo'ydi, bu esa ularni xolisona tahlil qilishni qiyinlashtirdi. Vaziyat keyingi asrda ham xuddi shunday. Avvalgidek, tashqi iqtisodiy nazariyalar hamon hukmronlik qilmoqda, garchi ayni paytda ularning O`zbekistonga nisbatan "ruxsat beruvchi kuchi" dan norozilik kuchaymoqda.
Bu o‘rinli she’riy obraz ichki iqtisodiy fikrning real holatini aks ettiradi. Mustaqil yondashuvlarni shakllantirishga faol urinishlar bo'ldi, chunki rus olimlari G'arbning nazariy yutuqlarini o'zlashtirib, ularning zararli yoki milliy kontekstda qo'llanilmasligini tobora ko'proq tushundilar.
Shunday qilib, 1842 yildan beri birinchi rus iqtisodchisi sifatida tan olingan Pososhkov merosi doimiy ravishda turli xil uslubiy pozitsiyalardan tahlil qilinadi. Ular o'zining zamonaviy merkantilistlarining pozitsiyalarini sinab ko'rishadi, uni fiziokratlarning g'oyalariga sodiqligi uchun qoralaydilar, uning xulosalarini "feodal munosabatlar" modeli sifatida tasvirlaydilar va hokazo. Ammo bir narsa shubhasiz aniq - bu uning ichki iqtisodiy fikrni rivojlantirishga qo'shgan hissasi.
|
| |