nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Transport detektorlari turlari

|
Transport detektorlari turlari
|
bet | 2/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 141,33 Kb. | | #230162 |
Bog'liq Transport detektorlari2.Transport detektorlari turlari
Yo'l harakati detektorlarining ikki turi mavjud: yo'l ichidagi detektorlar va yo'l ustidagi detektorlar.
Yo'l ichidagi detektorlar odatda yo'lning markazida yoki yo'l chetida trotuarga o'rnatilgan. Ushbu detektorlar yengil va yuk mashinalarini, shuningdek, velosiped va piyodalarni aniqlash uchun ishlatilishi mumkin. Yo'l qoplamali sensorlarning eng keng tarqalgan turlari induktiv halqa detektorlari va video tasvirni qayta ishlash tizimlaridir.
Loop detektorlari va bosim paspaslari yo'l ichidagi detektorlarning shakllaridir.
Loop detektorlari yo'l yuzasiga o'rnatilgan simli halqadan iborat, ammo ular beton yoki asfalt ostida ham ko'milishi mumkin. Loop transport vositalarini metall korpusi orqali aniqlaydi va bu sodir bo'lganda elektr tokini hosil qiladi. Bu halqa orqali o'tgan transport vositalari sonini hisoblash imkonini beradi.
Bosim tagliklari transport vositalarini og'irligini sezish orqali aniqlaydigan boshqa turdagi sensorlardir. Ular ko'pincha chorrahalarga yoki transport oqimi yuqori bo'lgan boshqa joylarga joylashtiriladi, shunda ular har bir bo'lakdan qancha transport vositasi o'tganligini aniq hisoblashlari mumkin. Bosimli paspaslar odatda velosiped va mototsikllardagi va yuk mashinalari yoki avtobuslar kabi kattaroq og'irliklarni aniqlash uchun piezoelektrik texnologiyadan foydalanadi.
Yo'l ustidagi harakatni aniqlash treylerlari avtomobil yo'lining yuqorisida, masalan, ko'prik yoki yo'l o'tkazgichda joylashgan. Ular yuk mashinalari yoki avtobuslar kabi katta transport vositalarini aniqlashlari mumkin, ammo ular avtomobillar va mototsikllar kabi kichikroq transport vositalarini aniqlashda samaraliroq bo'lishi kerak. Yo'l ustidagi detektorlarga kameralar, radar, Bluetooth sensorlari va ob-havo sensorlari kiradi.
Transport Detektori ma'lumotlaridan Transportni boshqarish va Moslashuvchan boshqaruv uchun foydalanish mumkin
Detektor ma'lumotlari transportni boshqarish uchun ham, moslashuvchan boshqaruv uchun ham ishlatilishi mumkin.
Yo'l harakati boshqaruvi ish faoliyatini yaxshilash va tirbandlikni kamaytirish uchun yo'l harakati holatlarini aniqlaydi, tahlil qiladi va boshqaradi. Detektor ma'lumotlari magistralda sodir bo'lgan hodisalarni aniqlash uchun ishlatilishi mumkin.
Moslashuvchan boshqaruv - bu tarixiy ma'lumotlarga asoslangan buzilishlarni aniqlaydigan va keyin ushbu ma'lumotlardan joriy sharoitlarga javoban o'z ishini sozlash uchun foydalanadigan tizimni anglatadi. Moslashuvchan nazoratning maqsadi nafaqat aniqlash, balki reaktsiya hamdir.
|
| |
1. Po’lat list prokatlar 11. Rangli va qiyin eriydigan rangli metall va qotishmalaridan tayyorlangan list prokatlar

1. Po’lat list prokatlar 11. Rangli va qiyin eriydigan rangli metall va qotishmalaridan tayyorlangan list prokatlar
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1. Po’lat list prokatlar 11. Rangli va qiyin eriydigan rangli metall va qotishmalaridan tayyorlangan list prokatlar
|
kanallar, 4 kompressor porsheni

|
kanallar, 4 kompressor porsheni
|
bet | 2/4 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 129,22 Kb. | | #138083 |
Bog'liq 6-mavzu (1)3 kanallar, 4 kompressor porsheni;
5 kompressor silindri;
6 krivoship shatunli mexanizm;
7 shabot; 8 yostiqcha; 9 pastki bayok;
10 yuqorgi bayok; 11 shtok;
12 elektrdvigatel.
Bolg‘alash pnevmatik molotlar quyidagi xarakteristikalarga ega: urish qismini massasi 50 ... 150 kg, urish soni — mos ravishda minutiga 225 . 95 tashkil etadi.
Bu molotlar sortli prokatlardan katta bo‘lmagan (0,5 . 20 kg) pokovkalarni olishda qo‘llaniladi.
Ikki yoqlama xarakatlanuvchi ikkita silindrli pnevmatik molot (6.1 rasm): kompressor 5 va ishchi silindr 2 dan tashkil topgan.. Porshen Kompressor silindri 4 ni porsheniga ilgarlanma—qaytma xarakatni krivoship-shatunll mexanizm 6 dan olib beradi. Kompressor silindridagi siqilgan xavo, kanal 3 dan shtok 11 bilan birga tayyorlangan yuqorgi yoki ostki ishchi silindr 1 ni bo‘limlariga navbatma navbat yo‘naltiriladi, natijada shtokga yuqorgi bayok 10 o‘rnatilgan, u ikki yoqlama xarakat oladi. Pastki bayok shabote 7 o‘rnatilgan yostiqcha 8 ga maxkamlanadi. Shabotni massasi chushib chiquvchi qism massasidan 10 ... 15 marotaba ortiq bo‘ladi. Pnevmatik molotni tashqi ko‘rinishi 6.2 rasm tasvirlangan.
Bolg‘alashda molotlarni asosiy ko‘rinishidan biri bu ikki tomonlama xarakatga ega bo‘lgan, bug‘-xavovo bilan ishlaydigan molotlar.Bunday molotlrni uruvchi qismini massasi 1000 ... 8000 kg iborat, urishlar soni esa minutiga 71 . 34tadan iborat.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - 1. Po’lat list prokatlar 11. Rangli va qiyin eriydigan rangli metall va qotishmalaridan...

|
1. Po’lat list prokatlar 11. Rangli va qiyin eriydigan rangli metall va qotishmalaridan tayyorlangan list prokatlarBog'liq 11-ma\'ruza MBOIBFoydalanilgan adabiyotlar
1. Metallarni bosim bilan ishlash usullari va mahsulotlar ishlab chiqarish texnologik jarayonlari:
O‘quv qo‘llanma / V.A.Mirboboev, S.G‘.Maxamadxodjaev. –Toshkent : TDTU .2001. 112b.
2. Abdullaev F.S., Maxkamov Q. Metallarga bosim bilan ishlov berish asoslari. O‘quv qo‘llanma.-
Toshkent. TDTU, 2000.-400s.
3. Zagidullin R.R., Maxmudova N.A. “Bolg‘alash va shtamplash zagotovkalarni loyihalashtirish va
ishlab chiqarish”. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: -2013.-132b.
4. Kenjaboyev Sh.Sh., Bekmirzayev Sh.B., Nishonov B.M. Metallarga deformatsiyalab ishlov
berish. O‘quv qo‘llanma. Namangan: -2022. -192b.
|
| |
Gidravlik presslar - 6. Ma’ruza. Gidravlik bolg‘alar va presslar. Reja

|
6. Ma’ruza. Gidravlik bolg‘alar va presslar. Reja
|
bet | 4/4 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 129,22 Kb. | | #138083 |
Bog'liq 6-mavzu (1)6.5. Gidravlik presslar
Gidravlik presslar 2 dan 150 МН gacha ishlab chiqarishga tayyorlanadi. Ulardan katta o‘lchamli pokovkalarni, kamplastik yuqorilegirlangan po‘lat va qotishmalarni olishda foydalaniladi
Gidravlik presslar past tezlikliklarda (0,3 m/s) ishlaydi. 9.5 rasmda gidravlik bolg‘alash pressni sxemasi, 9.6 rasmda esa uni tashqi ko‘rinishi tasvirlangan. Press kalonna 4 orqali biriktirilgan pastki 9 va ustki 6 qo‘zg‘olmas traverslardan tashkil topgan. Yuqorgi travers 6 ga ishchi silindr 7, pastki qaytarish silindr 1 va pastki bayok o‘rnatilgan.
6.6 rasm. Gidravlik suyuqliktaxsimlagich tashkil etadi bolg‘alash pressni
tashqi ko‘rinishi.
Silindrlarda mos ravishda ishchi 5 va qaytarish plunjerlar 2 joylashtirilgan. Ishchi plunjer xarakatlanuvchi ko‘ndalang travers 3 ga o‘rnatilgan, unga yuqorgi bayok maxkamlangan.
Gidropresslash qurilmasi tarkibini, pressdan tashqari, nasos stansiyasi, quyish idishi,
va yuqori bosimli suyuqlik akkumulyatori.
Nazorat uchun savollar
1. Gidravlik bolg‘alar
2. Presslar turlari va ishlash jarayoni.
|
| |
Metallmas materiallar - 1. Po’lat list prokatlar 11. Rangli va qiyin eriydigan rangli metall va qotishmalaridan...

7
bo’yicha konstruktsionli materiallarga yaqinlashmoqda ba’zi hollarda hatto ulardan o’tib ketmoqda.
Masalan, mustaxkamlik xarakteristikasi (mustaxkamlik xossalari, zichligi) pastroq, ba’zan esa metallardan
ham yuqori.
Listli shtamplashda foydalaniladigan metallmas materiallarni quyidagi uchta gruppaga bo’linadi:
- qatlamli
va tolali plastmassalar, bir-hil strukturadagi termoplastiklar;
- rezina va qog’oz asosidagi materiallar;
- kelib chiqishi mineral materiallar;
-murrakab shaklldagi kombinatsiyalashgan materialar (plastmassa, metall-asbest-rezina va boshqalar).
Birinchi guruhdagi qatlamli va tolali tuzilish materiallari sun’iy smolalar va to’ldiruvchi
sifatida
kelib chiqishi organik yoki mineral moddalardan iboratdir. Bunday materiallar eng ko’p mashinasozlik,
aviatsiya va turli talablar asosida detallar va maxsulot ishlab chiqarishda qayta ishlanadi. Qatlamli listli
plastik
materiallarga getinaks, tekstolit, steklotekstolit va boshqalar kiradi. Bir strukturali listli
materiallarga organik oyna,
polistirol, viniplast, tselluloidlar va boshqalarni kiritish mumkin.
Ikkinchi gruppa materiallarga rezina, karton, fibra, fetr, ebonit , lokatkani va boshqalarni kiritiladi.
Uchinchi
guruh asbest, slyuda va ularga asoslangan materiallar yangi: baranitlar, mikanitlar va
boshqalar bilan ifodalanadi.
To’rtinchi gruppa materiallariga ko’p sonli kombinatsiyalashgan materiallar:
folga qatlamli plastik,
asbostalь listlar, qatlamli polixlorvinil smola (metalloplastlar) va boshqalar kiradi. Bu istiqbolli
materiallarga polimer va uglerodli tolali materialarni ham kiritish mumkin. Bunday materiallarning
korroziyaga chidamliligi juda past bo’lgan uglerodli po’latda nisbatan qattiqligi 5-9 baravar yuqoridir.
Nazorat
savollari
1. Sovuq shtamplashda qanday materialdan foydalaniladi?
2. Sovuq prokatlash material qalinligiga bogliqligini tushintiring.
3. Maxsus vazifali list prokatlar qanday markali po’latlardan tayyorlanadi?
4. Listli prokatlar ishlab chiqarish uchun qanday rangli metall va qotishmalaridan foydalaniladi?
5. Listli shtamplashda foydalaniladigan metallmas materiallar nechta guruxga bo’linadi.
Pedagogik mahorat

|
Pedagogik mahorat
|
Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 18,87 Kb. | | #260479 |
Bog'liq Ped mahorat
“PEDAGOGIK MAHORAT” FANIDAN 3-KURS BOSHLANG‘ICH TA‘LIM BTS-1-21, BTS-2-21 GURUH
TALABALARI UCHUN 2-MUSTAQIL TA‘LIM BO‘YICHA KO‘RSATMALAR.
Mustaqil ish mavzusi: Pedagogik texnik haqida tushuncha. Pedagogik texnikani shakllantirish uslublari” fanidan 6,7, 8, 9, 10-chi mavzularni tavsiya etilgan adabiyotlar asosida o‘rganing va quyidagi reja asosida yoriting.
Reja:
1. Tushunchalar tahlili.
2. Yosh o‘qituvchilarning pedagogik texnikasidagi kamchiliklar
3. ” Nutq madaniyati va o‘qituvchining nutq mahoratini takomillashtirish yo‘llari.”
1-reja. Berilgan tushunchalarga na’munada ko‘rsatilgan tartibda izoh yozing.
NA’MUNA :
Tushunchalar nomi
|
Tushunchalar izohi
|
Pantomimika,
|
Shaxs - bu konkret inson, ma’lum bir davlatning, jamiyatning, guruhning (bu guruh ijtimoiy, etnik, diniy, siyosiy, yoshga oid va h.k. bolishi mumkin) vakili, o‘z atrofidagilar bilan ongli munosabat o‘rnata oladigan, ongli ravishda faoliyat yurita oladigan, barcha munosabatlarda o‘ziga xos insoniy qiyofani namoyon qila oladigan, shuningdek, o‘ziga xos individual va ijtimoiy xususiyatlarga ega bo‘lgan kishidir.
|
Mimika
|
|
Jestlar
|
|
Nutq texnikasi
|
|
Simpatiya
|
|
Antipatiya
|
|
Empatiya
|
|
Pedagogik nazokat
|
|
Pedagogik taktika
|
|
Eslatma: 1-rejani bajarishda 6-7-mavzulardan foydalanishingiz mumkin.
2-reja. ” Nutq texnikasi va notiqlik madaniyati” mavzusi matni asosida 4 ta javob varianti ko‘rsatilgan 10 ta test savollarini tuzing.
Eslatma: 2-rejani bajarishda 8-mavzudan foydalanishingiz mumkin.
3-reja. “BBB” texnologiyasi asosida ” O‘qituvchining ta’lim jarayonidagi mahorati” mavzusini yoriting
B (bilardim)
|
|
B (bilib oldim)
|
|
B (bilishni hoxlayman)
|
|
Eslatma: 3-rejani bajarishda 9-mavzudan foydalanishingiz mumkin.
4-reja. “O‘qituvchining tarbiyachi sifatidagi mahorati” mavzusini o‘rganish asosida “Mening sevimli o’quvchim” mavzusida esse yozing.
Eslatma: 4-rejani bajarishda 10-mavzudan foydalaning hamda ESSEning matni 150 so‘zdan kam bo‘lmasligi shart
Fanni o‘zlashtirish va mustaqil o‘qib-o‘rganish uchun asosiy adabiyotlar ro‘yxati:
A.Xalikov Pedagogik mahorat / O‘quv qo‘llanma
Erkaboeva N. Pedagogik mahorat / O‘quv qo‘llanma. – Qo‘qon: Qo‘qon DPI nashriyoti, 2020. – 143 bet.
Xodjayev B.X. Pedagogik mahorat / O‘quv uslubiy majmua. BUXORO-
Хуторской А.В. Педагогика. Учебник для вузов. Стандарт третьего поколения. – СПб: Питер. 2019. – 608 сс.ил – (Серия «Учебник для вузов»).
Ахмадуллина Р. М., Валиахметова Н. Р., Педагогическая компетентность (практика развития умений): Учебное пособие. – Казань: Казан. ун-т, 2019. – 212 с.
Кандаурова А. В., Суртаева Н.Н. Учебное пособие, Педагогическое мастерство формирование педагогического стиля учебное пособие для бакалавриата и магистратуры. «Издательство Юрайт», 2019
|
| |
Internet Chat - Internet Safety: Acceptable Use Policy Template

|
Internet Safety: Acceptable Use Policy Template
|
bet | 4/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
Internet Chat
-
Chat rooms, discussion forums and other electronic communication forums will only be used for educational purposes and will always be supervised.
-
Usernames will be used to avoid disclosure of identity.
-
Face-to-face meeting with someone organised via Internet chat will be forbidden.
College Website
-
Students will be given the opportunity to publish projects, artwork or College work on the World Wide Web in accordance with clear policies and approval processes regarding the content that can be loaded to the College’s website.
-
The website will be regularly checked to ensure that there is no content that compromises the safety of students or staff.
-
Website using facilities such as guestbooks, noticeboards or weblogs will be checked frequently to ensure that they do not contain personal details.
-
The publication of student work will be co-ordinated by a teacher.
-
Students’ work will appear in an educational context on Web pages with a copyright notice prohibiting the copying of such work without express written permission.
-
The College will endeavour to use digital photographs, audio or video clips focusing on group activities. Content focusing on individual students will not be published on the College website without personal permission or parental permission (if under 18 years). Video clips may be password protected.
-
Personal student information including home address and contact details will be omitted from College web pages.
-
The College will ensure that the image files are appropriately named – will not use students’ names in image file names or ALT tags if published on the web.
-
Students will continue to own the copyright on any work published.
|
| |
College Name - Internet Safety: Acceptable Use Policy Template

|
Internet Safety: Acceptable Use Policy Template
|
bet | 7/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
College Name: ______________________________________
Name of Student: _____________________________________
Class:: __________________________________________
Student
I agree to follow the school’s Acceptable Use Policy on the use of the Internet. I will use the Internet in a responsible way and obey all the rules explained to me by the school. I understand that there are sanctions set out in this policy, and in the school’s code of behaviour, in respect of inappropriate internet use or breach of any of the rules stated in this policy and that they will be implemented where appropriate.
|
| |
World Wide Web - Internet Safety: Acceptable Use Policy Template

|
Internet Safety: Acceptable Use Policy Template
|
bet | 3/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
World Wide Web
-
Students will not intentionally visit Internet sites that contain obscene, illegal, hateful or otherwise objectionable materials.
-
Students will report accidental accessing of inappropriate materials in accordance with College procedure.
-
Students will use the Internet during class time for educational purposes only.
-
Students will not copy information into assignments and fail to acknowledge the source (Plagiarism and copyright infringement).
-
Students will be advised to never disclose or publicise personal information.
-
Downloading by students of materials or images not relevant to their studies is in direct breach of the College’s acceptable use policy.
-
Students will be aware that any usage, including distributing or receiving information, College-related or personal, may be monitored for unusual activity, security and/or network management reasons.
-
Students are not allowed to access social networking sites from school equipment during class time.
Email
-
Students will not send or receive any material that is illegal, obscene, defamatory or that is intended to annoy or intimidate another person.
-
Students will not reveal their own or other people’s personal details, such as addresses or telephone numbers or pictures.
-
Students will never arrange a face-to-face meeting with someone they only know through emails or the internet.
|
| |
Letter to Parents/Guardians

|
Letter to Parents/Guardians
|
bet | 9/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
Letter to Parents/Guardians
Dear Parent/Guardian
Re: Internet Permission Form
As part of North Connaught College’s education programme we offer students supervised access to the Internet. This allows students’ access to a large array of online educational resources that we believe can greatly enhance students’ learning experience.
However, access to and use of the Internet requires responsibility on the part of the user and North Connaught College. These responsibilities are outlined in the College’s Acceptable Use Policy (enclosed). It is important that this enclosed document is read carefully, signed by a parent or guardian and returned to the school.
Although the College takes active steps to promote safe use of Internet, it recognises the possibility that students may accidentally or deliberately access inappropriate or objectionable material.
The College respects each family’s right to decide whether or not to allow those under 18 years of age access to the Internet as defined by the College’s Acceptable Use Policy.
Yours sincerely
________________________
|
| |
Personal Devices - Internet Safety: Acceptable Use Policy Template

|
Internet Safety: Acceptable Use Policy Template
|
bet | 5/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
Personal Devices
-
Mobile phones will not be used in class without the teachers permission.
Legislation
The College will provide information on the following legislation relating to use of the Internet which teachers, students and parents should familiarise themselves with:
-
Data Protection (Amendment) Act 2003
-
Child Trafficking and Pornography Act 1998
-
Video Recordings Act 1989
-
The Data Protection Act 1988
|
| |
College’s Strategy - Internet Safety: Acceptable Use Policy Template

|
Internet Safety: Acceptable Use Policy Template
|
bet | 2/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
College’s Strategy
The college employs a number of strategies in order to maximise learning opportunities and reduce risks associated with the Internet. These strategies are as follows:
General
-
Filtering software and/or equivalent systems will be used in order to minimise the risk of exposure to inappropriate material.
-
The College will regularly monitor student’ Internet usage.
-
Students and tutors will be provided with training in the area of Internet safety.
-
Uploading and downloading of non-approved software will not be permitted.
-
Virus protection software will be used and updated on a regular basis.
-
Students will treat others with respect at all times and will not undertake any actions that may bring the school into disrepute.
|
| |
Student’s Signature - Internet Safety: Acceptable Use Policy Template

|
Internet Safety: Acceptable Use Policy Template
|
bet | 8/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
Student’s Signature: _______________________ Date: __________
Parent/Guardian
As the parent or legal guardian of the above student, I have read the Acceptable Use Policy and grant permission for my son/daughter or the child in my care to access the internet. I understand that Internet access is intended for educational purposes, I also understand that every reasonable precaution has been taken by the school to provide for online safety but the school cannot be held responsible if students access unsuitable websites.
In relation to the school website, I accept that, if the school considers it appropriate, my child’s schoolwork may be chosen for inclusion on the website. I understand and accept the terms of the Acceptable Use Policy relating to publishing students’ work on the school website.
Signature:____________________________ Date:______________________
Address: _______________________________________________________
Telephone: ________________________________
|
| |
Burchak tomonlariga tutashmalar yasash

39
O’tmas burchak tomonlarining ma'lum bir radiusli aylana yoyi bilan
tutashmasi xuddi shu tarzda amalga oshiriladi (2.37-rasm).
2.37-rasm
To'g'ri burchakli tomonlarning ma'lum radiusdagi aylana yoyi bilan
tutashmasi quyidagi tarzda amalga oshiriladi (2.38-rasm):
1) To'g'ri burchak va tutashma radiusi berilgan
R. 2) To'g'ri burchakning
A
tepasidan,
R radiusli yoyni chizamiz. Biz
A va
B nuqtalarni - tutashma nuqtalarini
olamiz. 3)
A va
B markazlardan
R radiusli ikkita yoyni torting. Yoylar
O nuqtada
kesishadi,
O nuqta tutashma markazi. 4)
O tutashma markazidan radiusi
R ning
tutashuv yoyini
A nuqtadan
B nuqtagacha torting.
2.38-rasm
Support Structures - Internet Safety: Acceptable Use Policy Template

|
Internet Safety: Acceptable Use Policy Template
|
bet | 6/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
Support Structures
The College will inform students of key support structures and organisations that deal with illegal material or harmful use of the internet.
Sanctions
Misuse of the Internet may result in disciplinary action, including written warnings, withdrawal of access privileges and, in extreme cases, suspension or expulsion. The College also reserves the right to report any illegal activities to the appropriate authorities. See also Attendance & Participation Document.
In the event of unforeseen circumstances the management reserve the right to add to or amend this policy at short notice.Permission Form Template
Please review the attached school Internet Acceptable Use Policy, sign and return this permission form to the Principal.
|
| |
Aylana yoyning markazini chizish

30
1) Berilgan
ABC uchburchagi. 2) Biz uchburchak burchaklari
bissektrisalarini, masalan
A va
B burchaklarini yasaymiz, bissektrisalarning
kesishish nuqtasi -
O nuqta
ABC uchburchak ichiga chizilgan aylananing
markazidir. 3)
O nuqtadan biz uchburchakning istalgan tomoniga, masalan
BC
tomoniga perpendikulyar tushiramiz. Biz
D nuqtasini olamiz.
OD kesma -
uchburchak ichiga chizilgan aylananing radiusi.
2.10-rasm
2.5. Aylananing teng qismlarga bo'linishi
Burchaklarni chizish va ajratish

28
1) K burchak berilgan.2)
K markazdan biz
R radiusli yoyni chizamiz Biz
ixtiyoriy
R radiusni olamiz. Yoy burchakning yon tomonlarini
M va
N nuqtalarda
kesadi 3)
M va
N markazlardan
R radiusli yoylarni chizamiz. Yoylar
L nuqtada
kesishadi 4)
K nuqtadan - burchak tepasi,
KL nurini chizamiz. Kesma
KL - K
burchakning bissektrisasi va
LKM = LKN.
2.6-rasm
2.4. Aylanalar yasash
2.4.1. Uch nuqta orqali aylana yoyini chizish
Uch nuqta orqali aylana yoyni qurish quyidagicha amalga oshiriladi (2.7-
rasm):
1) Berilgan
A, B, C nuqtalar 2) A nuqtani
B nuqta bilan
B nuqtani
C
nuqtani to'g'ri chiziqlar bilan tutashtiramiz.
AB va
BC kesmalari yasaladi. 3)
AB va
BC kesmalarining o'rta nuqtalariga perpendikulyar chizish. Perpendikularlar
O
nuqtada kesishadi. 4)
O nuqta
A, B, C nuqtalardan o'tuvchi aylana yoyning
markazidir.
2.7-rasm
Acceptable Use Policy (AUP)checklist

|
Acceptable Use Policy (AUP)checklist
|
bet | 10/10 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #209 |
Acceptable Use Policy (AUP)checklist
For an AUP to be robust it needs to be reviewed and updated regularly, taking into consideration implementation issues that may arise. The following is a checklist that may be used when developing or revising an AUP.
-
Have AUP implementation issues arisen since the AUP was designed/revised?
-
Have these issues been discussed with parents (if the student is under 18 years), students and teachers and incorporated into an updated AUP?
-
Given that an AUP is in place, can the school confidently address the following scenarios?
-
A student is found using a chat room to arrange a face-to-face meeting with a friend.
-
The school uses filtering software but a student accidentally accesses a pornographic website while in your care.
-
A student publishes defamatory information on a personal website about a peer.
-
Has the AUP had a positive impact on curriculum delivery?
-
Has internal or external expertise assisted the formulation or reformulation of the AUP?
-
Has the school informed the use of the Internet with parents and guardians of students under 18 years?
-
Does an open dialogue exist between students and teachers relating to Internet misuse and safety issues?
-
Are teachers’ and students’ Internet safety training needs being met?
| Page
|
| |
Aylana va to'g'ri chiziqni tutashmasini qurish

41
1) Markazi
O
1
va
a to'g'ri chiziqli
R
1
radiusli aylana berilgan. 2)
O
1
markazidan radiusi
(R - R
1
) bo'lgan yordamchi yoyni torting. 3)
R masofada
a
to`g`ri chiziqqa parallel ravishda yordamchi
б chiziqni torting. Chiziq va yoy
O
nuqtada kesishadi.
O nuqta tutashma markazi. 4)
OO
1
chizig'ini chizamiz,
A
tutashuv nuqtasini olamiz
O nuqtadan
a chiziqqa perpendikulyar. Biz
B tutashuv
nuqtasini olamiz. 5)
O tutashma markazidan
A nuqtadan
B nuqtaga radiusi
R
bo'lgan tutashuv yoyini chizamiz.
2.41-rasm
-BOB. AKSONOMETRIK PROEKTSIYALAR

|
-BOB. AKSONOMETRIK PROEKTSIYALAR6-BOB. AKSONOMETRIK PROEKTSIYALAR……………….……..……103
6.1. Umumiy ma'lumot……………………………………………………..…...103
6.2. Nuqta aksonometriyasi……………………………………………….…….104
6.3. To'g’riburchakli izometrik proektsiya……………………………….……..106
7-BOB. TASVIRLAR…………………….………….………………….….….109
7.1. Tasvirlar haqida tushuncha……………………………………….……..…..109
7.2. Ko'rinishlar…………………………………………………….………...….110
7.3. Qirqimlar. Qirqimning berilishi, tasviri va belgilanishi…………….....……114
7.4. Kesimlar…………………………………………………..……..…..….…..124
8-BOB. ESKIZLAR……………………………………………..…….………128
8.1. Umumiy ma'lumot…………………………………………….…..………..128
8.2. Detallarni o'lchash asboblari va usullari.........................................................130
8.3. Detal yuzalarida g’adir-budirlik, qoplama va termik ishlov belgilari….…...135
8.4. Detallarda dopusk va o’tqazishlar, ularning chizmada belgilanishi………...137
8.5. Detallarning o’lchamlari, shakliy ko’rinish va elementlari............................140
8.6. Detallarning eskizlarini tuzish………………........................................……146
9.BOB. BIRIKMALARNI CHIZMADA TASVIRLANISHI..............................154
9.1. Birikish usullari. Shponkali birikmalar..........................................................154
9.1.1. Rezbali birikmalar.......................................................................................154
9.2. Rezbasiz birikmalar……………………………………………..…………..165
10. BOB. BUYUMNING UMUMIY KO’RINISH CHIZMASINI
TAYYORLASH...................................................................................................169
10.1. Umumiy ko’rinish chizmalarini tayyorlash tartibi......................................169
10.2. Spetsifikasiyalarni tuzish…………………………………………………..174
10.3. Yig’ma birlikni detallarga ajratib chizish.....................................................176
10.4. Buyumlarning umumiy ko’rinish chizmalarini o’qish................................180
GLOSSARIY.......................................................................................................183
|
| |
-rasm - Muhandislik va kompyuter grafikasi

|
Muhandislik va kompyuter grafikasi10.4-rasm
Barcha davlatlarning muhandislik sohalarida detallarning ish chizmalariga
qo’yiladigan talablar xalqaro standartlarga moslashtiriladi. O’zbekistonnig ko’plab
korxonalarida konstruktorlik hujjatlari, jumladan detallarning ish chizmalarini
tayyorlash, an’anaviy uslubda (10.5 -rasm, a) yuritilsada, zamonaviy korxonalarda
ilg’or kompyuterda loyihalash texnologiyalari asosida ham olib borilmoqda. Bu
sohada rivojlangan davlatlar, masalan, Rossiyada konstruktorlik hujjatlarini
tayyorlash tizimida “ASKON” kompaniyasiga tegishli ”KOMПAСС” ALT da
detallarning ish chizmalari 2D va 3D modellashtirish hamohangligida olib boriladi
(10.5-rasm, b). Buyuk Britaniyada kompyterda loyihalashga asoslangan
“Production drawing”-detal ish chizmalarni tayyorlash tizimida, chizmada detal
to’g’risida maksimal informatsiya beriladi (10.5-rasm, c)
3
.
3
Simmons C.H. (Colin H.), Maguire D.E. (Dennis E.). Manual of engineering drawing. UK. 2009.
175
10.5-rasm, a
10.5-rasm, b
176
10.5-rasm, c
10.4. Buyumlarning umumiy ko’rinish chizmalarini o’qish.
Buymning umumiy ko’rinish chizmasidan doim foydalanishga to’g’ri keladi.
Masalan, uyda foydalanish uchun sotib olingan chang yutgich komplektiga albatta
uning umumiy ko’rinish chizmasi ilova qilinadi. Korxona uchun olinadigan
buyumlar (texnologik mashina va jihozlar) ning umumiy ko’rinish chizmalari
muhim ahamiyatga ega. Ularda kerakli ko’rinish va qirqimlar, uni tashkil qiluvchi
detallar (raqamlangan), hamda gabarit va o’rnatish o’lchamlari kabi zarur va etarli
ma’lumotlar bo’ladi. Buyumdan foydalanishda uning umumiy ko’rinish
chizmasidan kerakli ma’lumotlarni olish, ya’ni uni o’qish talab qilinadi.
Foydalanuvchi buyumning tuzilishi va ishlash prinsipi to’g’risida ma’lumotga ega
bo’lgan holda uni o’rnatishi va ekspluatasiya qilishi osonlashadi. Bundan tashqari
foydalanuvchi umumiy ko’rinish chizmasidan foydalanib yig’ma birlikni fikran
detallarga ajratib, ish chizmalarini tayyorlashi mumkin. Bu esa ishdan chiqqan
detallarni almashtirish, ta’mirlash yoki yangisini tayyorlash imkonini beradi.
Umumiy ko’rinish chizmasini o’qish qulay bo’lishi uchun detallarning eskizlari
177
ham berilishi mumkin. 10.6-rasmda Air engine - Havo klapani ( a), uning assembly-
yig’ima birlik ( b) va component parts-detallarining eskizlari ( c) ham berilgan
4
.
|
| |
Aylanani uchta teng qismga bo'lish

31
qismga ajratadi.
1, 2, 3. nuqtalarni to'g'ri chiziqlar bilan bog'laymiz. Muntazam
teng tomonli uchburchakni
yasaymiz.
2.5.2. Aylanani to'rt va sakkizta teng qismlarga bo'linishi
Rasm. 2.14 kvadrat teshik va sakkizta dumaloq
shakllarga ega buyumni
ko'rsatadi. Ushbu buyumning rasmini (2.15-rasm) bajarish uchun aylanani to'rt va
sakkizta teng qismlarga bo'lish kerak. Aylanara to'rt va sakkizta teng qismlarga
bo'linishi rasm. 2.16.
2.14-rasm 2.15-rasm 2.16-rasm
O'zaro perpendikulyar diametrlar aylanani to'rtta
teng qismga ajratadi,
masalan,
AB va
CD diametrlari. Biz
A, B, C, D nuqtalarini to'g'ri chiziqlar bilan
bog'laymiz
kvadrat
hosil qilamiz.
AOC va
BOC burchaklarining bissektrisalarini chizing.
Biz aylana
sakkizta teng qismga bo'linadigan
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 nuqtalarini olamiz.
1, 2, 3, 4,
5, 6, 7, 8 nuqtalarni to'g'ri chiziqlar bilan bog'laymiz,
muntazam sakkiz burchakni
yasaymiz
2.5.3. Aylanani beshta teng qismga bo'lish
Rasm. 2.17 beshta teshikka ega bo'lgan jismni ko'rsatadi. Ushbu
buyumning rasmini (2.18-rasm) yakunlash uchun
aylanani beshta teng qismga
bo'lish kerak. Aylananing beshta teng qismga bo'linishi rasm. 2.19.
32
2.17-rasm 2.18-rasm 2.19-rasm
Aylananing vertikal diametrining oxiri bo'lgan
1-bandni belgilang
. OA
radiusini ikkita teng qismga ajratamiz.
B nuqtasini olamiz,
B markazidan
R = B1
radiusli yoy chizamiz. Yassi aylananing
gorizontal diametrini C nuqtada kesib
o'tadi. Biz
2, 3, 4, 5.
nuqtalarni olamiz. 1, 2, 3, 4, 5-bandlar aylanani beshta teng
qismga ajratadi.
1, 2, 3, 4, 5 nuqtalarni to'g'ri chiziqlar bilan bog'laymiz
.
Muntazam
beshburchakni
yasaymiz.
Muhandislik va kompyuter grafikasi - bet 80

191
2.5.5. Aylanani teng ettita qismga bo'lish……………………………..….…...…..33
2.6. Urunmani qurish……………………………..….……………………......…..34
2.6.1. Aylanaga urunma o’tkazish ……………………………….…..….…....…..34
2.6.2. Ikkita aylanaga urunma o’tkazish……………………………….…..….…..35
2.7. Tutashmalar yasash……………………………...………………..…..….…..37
2.7.1. Burchak tomonlariga tutashmalar yasash…………………………...….…..39
2.7.2. Aylana va to'g'ri chiziqni tutashmasini qurish…………………………......40
2.7.3. Ikkita aylanaga tutashma yasash………………………………………......43
2.8. Ellips qurish…………………………............................................................46
-rasm - Muhandislik va kompyuter grafikasi

|
Muhandislik va kompyuter grafikasi
10.6-rasm
Bugungi kunda turli CAD tizimlarda umumiy ko’rinish chizmalarini
tayyorlash buyum detallarinig uch o’lchamli modellarini yaratish va ularni virtual
yig’ish (assembly design texnologiyasi) orqali ham amalga oshiriladi. Bu esa
ulardan foydalanish qulayliklarini yanada oshiradi. 10.7-rasmda CATIA V5R18
(a), KOMPASS 3D (b) va AutoCAD Inventor (c) tizimlarida yaratilgan 3D yig’ish
chizmalari keltirilgan.
10.7-rasm
4
C.H. Simmons, Maguire D.E. Manual of engineering /drawing. UK. 2009, 135-150 betlar.
178
Mavzu bo’yicha geometrik modellashtirishga oid material
Umumiy ko’rinish chizmalarini tuzish yangi texnologik mashina va
jihozlarni loyihalashda katta ahamiyatga ega. Masalan, meva-sabzavotlarni quyosh
energiyasidan foydalanib quritish uchun yangi qurilmani loyihalash jarayonini
ko’rish mumkin
5
. Bunda buyumni tashkil qilishi mumkin bo’lgan detallarning
dastlabki eskizlari ishlab chiqiladi. Konstruksiyaning umumiy ko’rinish chizmasi
tuzib chiqilayotganda, uni texnik-texnologik ixchamlashtirish uchun, detallarning
komponovkasi, shakli va o’lchamlari qayta ko’rib chiqiladi. Bunda konstruktiv
geometrik modellastirish usulidan foydalanib barcha detallarni silindrik korpus
atrofida komponovkalaymiz (10.8-rasm.).
10.8-rasm
5
Jo’rayev T.X. Конструктивное геометрическое моделирование устройства для сушки сельскохозяйственной
продукции с использованием солнечной энергии. Журнал «Агроилм». Выпуск № 3 (47), 2017. Ташкент. 94-
95 с.
179
GLOSSARIY
Аtаmаning
o’zbek tilida
nomlanishi
Аtаmаning
|
| |
Ikki aylanaga ichki urunmani qurish

37
chiziqning ikkinchisiga qo'shilish nuqtasi
tutashma nuqtasi
deb ataladi.
Tutashma
qurish bu tutashmaning o'rtasi va tutashmaning nuqtalarini topish demakdir.
2.32-rasm
2.33-rasm
Rasm. 2.33
A nuqta va
B nuqta tutashma nuqtalari,
O nuqta tutashma
markazi,
AB yoy tutashuvchi aylana yoyi, tutashuvchi aylana yoyining
R radiusi
tutashma radiusi.
Bir to'g'ri chiziqning boshqa to'g'ri chiziq bilan, to'g'ri
chiziqning aylana
bilan, bitta aylananing boshqa aylana bilan tutashmasi mavjud. Bir aylananing
boshqa aylana bilan tutashmasi tashqi, ichki, aralash bo'lishi mumkin.
Agar ikkita aylanani birlashtirganda ularning markazlari tutashma
aylanasidan tashqarida yotadigan bo'lsa, unda bunday tutashma
tashqi tutashma
deb ataladi (2.34-rasm,
а).
Agar ikkita
aylanani birlashtirganda, ularning markazlari tutashma aylana
ichida yotadigan bo'lsa, unda bunday tutashma
ichki tutashma
deb ataladi (2.34-
rasm,
b).
Agar ikkita aylanani birlashtirganda, bitta aylananing markazi tutashma
aylana tashqarisida yotgan bo'lsa, boshqa aylananing markazi tutashma aylananing
ichida joylashgan bo'lsa, unda bunday tutashma
aralash tutashma
deb
ataladi
(2.34-rasm,
c).
а
b
c
2.34-rasm
-rasm. “Yo’naltiruvchi blok”ning umumiy ko’rinish chizmasi

170
10.2. Spetsifikasiyalarni tuzish.
Spetsifikasiya asosiy konstruktorlik
hujjati hisoblanib, yig’ma birlikning
tarkibini aniqlaydi. Standartga binoan spetsifikasiya A4 formatda, (sarlavha varaq),
yoki (keyingi varaqlar) bo’yicha bajariladi. Umumiy vaziyatda spetsifikasiya
quyidagi tartibda joylashgan bo’limlardan iborat: hujjatlar,
komplekslar, yig’ma
birliklar, detallar, standart buyumlar, boshqa buyumlar, materiallar, komplektlar. U
yoki bu bo’limlarning mavjudligi buyumning tarkibini belgilaydi. Har bir
bo’limning nomi
“Nomi” grafasida ko’rsatilib ingichka chiziq bilan tagiga
chiziladi. Har bir sarlavhadan keyin bo’sh qator, bundan tashqari har bir bo’lim
oxirida, qo’shimcha yozuvlar uchun, kamida birta qator tashlanadi.
Qator
balandligi 8 mm dan kam bo’lmasligi kerak. O’quv chizmalari uchun har bir
bo’limning mazmuni:
Hujjat
– konstruktorlik hujjatlarining asosiy tashkil
etuvchisi (yig’ish chizmasi va strukturaviy sxema-buyumning tarkibiy qismlarga
bo’linishi).
Yig’ma birliklar
– spetsifikasiyalanayotgan buyum tarkibiga kiruvchi
yig’ma birliklar.
Detallar
– bevosita buyum tarkibiga kiruvchi detallar (ya’ni,
yuqorida keltirilgan yig’ma birliklar tarkibiga kirmaydigan). Yig’ma birliklar va
detallar, ularni belgilovchi raqamlarning oshib borishi tartibida yoziladi.
Standart
buyumlar
– davlat, soha va korxona (yordamchi ishlab chiqarish buyumlari uchun)
standartlari bo’yicha qo’llaniladigan buyumlar. Yozuvlar standartlarning har bir
toifasi doirasida, detallarning funksional qo’llanilishi bo’yicha (dumalash
podshipniklari, mahkamlash buyumlari va h.k.z.) birlashtiruvchi guruhlari
bo’yicha,
har bir guruh doirasida, nomlari alifbo tartibida (masalan, boltlar,
gaykalar, vintlar, shaybalar), har bir
nom doirasida standartlarning belgilari oshib
borishi tartibida, har bir
belgi doirasida esa asosiy parametrlar yoki o’lchamlarning
oshib borishi tartibida (masalan diametr, uzunlik) amalga oshiriladi.
Materiallar
-
spetsifikasiyalanayotgan buyum tarkibiga kiruvchi (ya’ni, buyum yig’ma birligi
tarkibiga kirmaydigan) materiallar. Ularni quyidagi tartibda yozamiz: qora
metallar, rangli metallar, simlar, iplar, plastmassalar va h.k.z. Har bir turi bo’yicha
material
alifbo tartibida, har bir nom bo’yicha esa o’lcham yoki boshqa
parametrlarning oshib borishi bilan yoziladi. Buyumdagi miqdori konstruktor
171
tomonidan belgilana olmaydigan materiallar (masalan, bo’yoq, yelim, kavshar va
h.k.z.) yozilmaydi. Bunday hollarda ularning
miqdorini texnolog belgilaydi,
ularning qo’llanilishi bo’yicha ko’rsatmalar esa, chizmada yozilgan texnik
talablarda beriladi. Material nomi bir qatorga sig’masa, ikkinchi qatorga ham
o’tiladi, lekin nomer qo’yilmaydi.
“Bichim” grafasida,
nomlari keltirilgan
hujjatlarning bichimi (formati) ko’rsatiladi. Agar hujjat bir necha varaqlarda
berilgan bo’sa, yulduzcha belgisi qo’yiladi.
- Ellips - Muhandislik va kompyuter grafikasi

51
90
0
ga teng burchak
to’g’ri
deyiladi (3.17-rasm, a). Chizishdagi to'g'ri
burchak ichidagi nuqta bo'lgan yoy bilan belgilanadi. 0
0
dan katta va 90
0
dan
kichik burchakka
o'tkir
deyiladi (3.17-rasm, b). 90
0
dan katta
va 180
0
dan kichik
burchakka
o’tmas
deyiladi (3.17-rasm, v). 180
0
ga teng burchak
yoyilgan
deb
nomlanadi (3.17-rasm, g)
а
b
v
g
3.17 – rasm
8-mavzu: Frezalash stanoklari (M illing machine) Reja

8-mavzu: Frezalash stanoklari (M illing machine) Reja
Download
354,72 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
13.05.2024
Hajmi
354,72 Kb.
#229660
Download
354,72 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
8-mavzu: Frezalash stanoklari (M illing machine) Reja
Download
354,72 Kb.
Matnni ko'rish
1. Bipolyar tranzistorlarning ulanish sxemalari

1. Bipolyar tranzistorlarning ulanish sxemalari
Download
193,21 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
10.07.2024
Hajmi
193,21 Kb.
#267309
Download
193,21 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. Bipolyar tranzistorlarning ulanish sxemalari
Download
193,21 Kb.
Matnni ko'rish
Aylananing teng oltita va o'n ikki qismga bo'linishi

|
Aylananing teng oltita va o'n ikki qismga bo'linishi 2.5.4. Aylananing teng oltita va o'n ikki qismga bo'linishi
Rasm. 2.20 da teshik olti burchakli prizma va o'n ikkita bir xil elementlar
shaklida shakllangan detal ko'rsatilgan. Ushbu buyumning chizilgan rasmini (2.21-
rasm) bajarish uchun aylanani oltita va o'n ikki teng qismga bo'lish kerak.
Aylananing oltita va o'n ikkita teng qismlarga bo'linishi rasm. 2.22.
2.20-rasm
2.21-rasm
2.22-rasm
Aylananing gorizontal diametrining uchlari bo'lgan A va D nuqtalarini
belgilang. A va D nuqtalarning markazlaridan R radiusli yoylarni chizamiz Radius
R bu aylananing radiusiga teng. B, F, C, E. nuqtalarni olamiz A, B, C, D, E, F
nuqtalar aylanani oltita teng qismga ajratamiz. A, B, C, D, E, F. nuqtalarni to'g'ri
chiziqlar bilan bog'laymiz.
Muntazam olti burchakni
yasaymiz.
33
Aylananing ikki o'zaro perpendikulyar diametrining uchlari bo'lgan 1, 4, 7
va 10 markazlardan R. radiusli yoylarni chizamiz. Radius R bu aylananing
radiusiga teng. Biz aylanani o'n ikkita teng qismga ajratadigan 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8,
9, 10, 11, 12 punktlarini olamiz. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 nuqtalarni to'g'ri
chiziqlar bilan bog'laymiz, biz oddiy
muntazam o'n ikki burchakni
yasaymiz.
2.5.5. Aylanani teng ettita qismga bo'lish
Rasm. 2.23-da etti teshikka ega bo'lgan buyum ko'rsatilgan. Ushbu
buyumning rasmini (2.24-rasm) bajarish uchun aylanani ettita teng qismga bo'lish
kerak. Aylananing ettita teng qismga bo'linishi rasm. 2.25.
2.23- rasm
2.24-rasm
2.25-rasm
Aylananing vertikal diametrining oxiri bo'lgan 1-bandni belgilang. OA
`radiusini ikkita teng qismga ajratamiz. Biz B va C nuqtalarni olamiz 1 markazdan
biz R
1
= BC radiusli yoyni chizamiz. Yoy aylanani 2-chi nuqtada kesadi. 2-chi
nuqtadan biz ma'lum bir aylana bo'ylab BC kesmaga teng bo’laklarni yotqizamiz.
Biz 3, 4, 5, 6, 7. nuqtalarni olamiz. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7-bandlar aylanani ettita teng
qismga ajratadi. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 nuqtalarni to'g'ri chiziqlar bilan bog'laymiz.
Muntazam yetti burchaklini
yasaymiz.
|
| |
Sintetik va tabiiy polimerlarning o‘ziga hosligi

|
Sintetik va tabiiy polimerlarning o‘ziga hosligi
|
bet | 3/9 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 459,5 Kb. | | #244395 |
Bog'liq Тошкент кимё – технология институти3. Sintetik va tabiiy polimerlarning o‘ziga hosligi
YUqori molekulali birikmlar (YUMB) o‘z hossalari jihatidan quyi molekulali birikmalardan tubdan farq qiladi. Bu hol yuqori molekulali birikmalar molekulalarining juda uzunligi va demak molekula massasining kattaligi bilan tushuntiriladi.
Odatda molekula massasi (MM) 5000 dan bir necha milliongacha bo‘lgan birikmalar YUMB lar hisoblanadi. MM 500 dan 5000 gacha bo‘lgan, hossalari quyi molekulali birikmalarga ham, yuqori moleulali birikmalarga ham o‘xshaydigan birikmalar oligomerlar deb ataladi.
YUMB ning molekulalari bir necha yuz, hatto minglab atomlardan tuzilganligi sababli - makromolekulalar deb ataladi.
YUqori molekulalai birikmalar sintetik va tabiiy polimerlarga bo‘linadi.
YUMB tirik tabiatning asosini tashkil etadi. O‘simliklar organizmlarining asosiy tarkibiy qismlari - sellyuloza, kraxmal, lignin, pektin va hayvon organizmidagi oqsil, garmon, ferment kabilar YUMB lardir. Muskul, teri, soch, shox, tirnoq va shu kabilar aminokislotalardan sintez qilingan oqsillar - polimerlardir.
SHunday qilib o‘simlik va hayvon organizmlarining hayoti YUMB larning hosil bo‘lishi, ularning turdan-turga o‘tishi va parchalanishi jarayonlari bilan bog'liq ekan.
Texnikada ko‘plab ishlatiladigan tabiiy polimerlardan yana biri tabiiy kauchukdir.
Hozirgi zamon texnika taraqqiyotida kauchuk va undan olinadigan rezinasiz hech bir sohani rivojlantirib bo‘lmaydi. Faqat so‘ngi 60-70 yil ichida o‘z hossalari jihatidan tabiiy kauchukdan qolishmaydigan sintetik kauchuklar ishlab chiqarila boshlandi.
YUMB texnikada keng ishlatilishi bilan bir qatorda inson hayoti va faoliyatida ham ishlatiladi. Kiyim-kechak, jun, teri, paxta, yog'och, oziq-ovqatlar - go‘sht, sut, don, sabzavotlar, sellyuloza, oqsil hamda kraxmal kabi polimerlardan tashkil topgan.
Tabiiy polimerlarning xususiyatlari va strukturalarini o‘rganish sintetik polimerlar kimyosi va texnologiyasini ham tez sur’atlar bilan rivojlanishiga olib keldi. YUqorida aytganimizdek tabiiy polimerlarning turli turlari uzoq davrlardan ishlatilib kelsada, sintetik polimerlarni olish va ishlatish asosan 1900 yillardan, keng rivojlanishi esa 1930-1940 yillardan boshlandi.
|
| |
Yarimoʻtkazgichli asboblar

Yarimoʻtkazgichli asboblar
Maydoniy tranzistorlar
•
Tranzistorlar, elektr energiyasini noldan ko'paytirish va amaliyoti boshqarish uchun
ishlatiladigan elektron qurilmalari. Maydoniy tranzistorlar uning foydalaniladigan
maydondan kelib chiqqan nomi. Ular elektronik texnikada amplifikatsiya (kuchaytirish),
modulyatsiya, logika jarayonlarni boshqarish va boshqa ko'plab maqsadlarda ishlatiladi.
•
Maydoniy tranzistorlar, boshqa elektron qurilmalariga nisbatan kichik o'lchamdagi yorliq
maydoni yordamida ishlaydigan qurilmalardir. Ular xilma-xil, nisbiy sodir bo'lishi va
quvvat birligini oshirish imkoniyatiga ega. Odatda, NPN va PNP tranzistorlar mavjud
bo'ladi, ularning har biri elektronlar va bo'sh joylar o'rtasida ko'rinadigan maydonni
ishlatadi. Tranzistorlar elektronik sohada keng jihatdan ishlatiladi va ulardan foydalanib
elektr energiyasini boshqarish va jarayonlarni muvaffaqiyatli boshqarish mumkin.
Maydoniy tranzistorlar odatda yig'indisi (amplifikator), o'g'iruvchi va modulyator sifatida
ishlatiladi. Bunday tranzistorlar, o'tgan yillar davomida elektronika sohasida yuqori ahamiyatga
ega bo'lgan, chipta texnologiyalarini rivojlantirishda muhim rol o'ynagan qurilmalardir.
Tranzistorlar boshqa qurilmalarga nisbatan boshqaruvni yengillashtirish, to'plamlarning kichik
o'lchamdagi ishlarini bajarish, modulyatsiya va kuchaytirishni oshirishda foydalaniladi. Ular,
ma'lum bir elektr tezligidagi elektr signalni boshqarishda ham muhim ahamiyatga ega.
Integral mikrosxemalar
Integral mikrosxemalar (IC) yoki chip'lar, bir nechta elektron qurilmalarini (tranzistorlar,
rezistorlar, diodlar va boshqa komponentlar) bir plastinka yoki silikon qisqartirma ustiga
integratsiya qilib tuzilgan elektronik qurilmalardir. Ular, texnik va elektronik sohalarda modulni
yengillashtirish, o'lchash va birlashuvni oshirish uchun ishlatiladi.
Integral mikrosxemalar, maxsus dizayn va funktsiyalarga ega bo'lib, kompyuterlar, telefonlar,
audioqurilmalar, kommunikatsiya vositalari va boshqa ko'plab texnik asboblarida ishlatiladi. Bu
mikrosxemalar, komponentlarning kichik o'lchamda joylashgan bir yig'indisini ta'minlash orqali
energiya sarflanishini pasaytirish, tizimlar orasidagi aloqa va boshqa amallarni bajarishda
yordam bera olishadi.
Integral mikrosxemalar, texnologiyalar rivojlanishi bilan har xil turlarda mavjud bo'lib, ularning
funktsiyalari va xususiyatlari mos ravishda o'zgartirilib borayotganini eslatadi.
Integral mikrosxemalar, odatda bir plastinka (chip) yoki silikon qisqartirma ustida joylashgan,
ko'plab elektron qurilmalarni integratsiya qilib tuzilgan qurilmalardir. Ular kompyuterlar,
telefonlar, audioqurilmalar va boshqa elektronik asboblarida keng ishlatiladi. IC lar, chipta
teknologiyalari orqali ko'plab funksiyalarni bitta yarmishga joylashtirish orqali o'lchash,
energetika sarflanishini pasaytirish va tizimlarni yengillashtirish uchun ideal bo'ladi. Chiplar,
elektronik sohaning rivojlanishi va qisqaqarishiga muhim hissa qo'shmoqda.
http://kompy.info
|
Planar bipolyar n-p-n tranzistorining soddalashtirilgan tasavvurlar diagrammasi

qatlami katta miqdorda qo'llaniladi: emitent ulanishining teskari kuchlanishining kattaligi
juda muhim emas, chunki tranzistorlar odatda oldinga yo'naltirilgan emitent aloqasi
bo'lgan elektron zanjirlarda ishlaydi. Bundan tashqari, emitent qatlamining og'ir dopingi
asosiy qatlamga ozchilik tashuvchisini yaxshiroq in'ektsiya qilishni ta'minlaydi, bu
umumiy tayanch davrlarida oqim o'tkazish koeffitsientini oshiradi. Asosiy qatlam engil
doping bilan qoplangan, chunki u emitent va kollektor qatlamlari orasida joylashgan va
yuqori elektr qarshiligiga ega bo'lishi kerak.
Ish printsipi
Faol kuchaytiruvchi ish rejimida tranzistor yoqilgan bo'lib, uning emitent birlashmasi oldinga
yo'naltirilgan [2] (ochiq) va kollektor birikmasi teskari yo'naltirilgan (yopiq).
n-p-n tranzistorida emitentdagi ko'pchilik zaryad tashuvchilar (elektronlar) tayanch hududiga
ochiq emitent-bazaning ulanishi (in'ektsiya qilinadi) orqali o'tadi. Ushbu elektronlarning ba'zilari
bazadagi (teshiklar) ko'pchilik zaryad tashuvchilar bilan qayta birlashadi. Biroq, asos juda nozik
va nisbatan engil doplanganligi sababli, rekombinatsiya vaqti nisbatan uzoq bo'lganligi sababli,
emitentdan yuborilgan elektronlarning aksariyati kollektor hududiga tarqaladi. Teskari yo'nalishli
kollektor birikmasining kuchli elektr maydoni bazadan (elektronlardan) ozchilik tashuvchilarni
ushlaydi va ularni kollektor qatlamiga o'tkazadi. Shunday qilib, kollektor oqimi amalda emitent
oqimiga teng bo'ladi, bazadagi kichik rekombinatsiya yo'qolishi bundan mustasno, bu asosiy
oqimni tashkil qiladi.