Müxtəlif cins məhsullarının keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsi metodu

|
Müxtəlif cins məhsullarının keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsi metodu
|
bet | 6/7 | Sana | 02.03.2022 | Hajmi | 249,19 Kb. | | #1646 |
Müxtəlif cins məhsullarının keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsi metodu.
Müəyyən istehsalat məqsədli məlumatlar birlikdə müxtəlif cinsli məhsul adlanır. Çox vaxt belə məmulatların keyfiyyətinin ümumi səviyyəsini müəyyən etmək zərurəli yaranır. Bundan başqa, əgər müəssisə, istehsalat birliyi bir neçə növ məmulat buraxırsa deməli müxtəlif növlü məhsul istehsal edir.
- Müxtəlif cins məhsulun keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsi üçün keyfiyyət indeksləri istifadə olunur. Məhsulun keyfiyyət indeksi müxtəlif cinsli məhsulun keyfiyyət səviyyəsinin kompleks göstəricisi olub, qiymətləndirilən və baza məhsulunun keyfiyyət göstəricilərinin orta çəkillərinin nisbi qiymətlərinə bərabərdir.
- Müxtəlif cins məhsulun keyfiyyət səviyyəsinin komleks qiymətləndirilməsi zamanı əsas göstərici nisbi ortacəkili ədədi keyfiyyət indeksidir. Onu belə təyin edirlər:
burada s və m –qiymətləndirilən və baza məhsulunun müxtəlif növlərinin sayı;
və - n sayda qiymətləndirilən və k sayda baza məhsul növlərinin çəki əmsalları:
Kqiy-Kbaza-qiymətləndirilən və baza məhsulunun müvafiq nümunələrinin kompleks göstəriciləridir.
Çəki əmsalları açağıdakı düsturlarla hesablanır:
burada Cn və Ck- n və k növlü oxşar, ancaq müxtəlif növlü məhsul nümunələrinin qiymətləridir.
Istehsal olunan müxtəlif növ məhsulun keyfiyyət səviyyəsinin kompleks qiymətləndirilməsində istifadə olunan digər göstəricisi isə orta həndəsi keyfiyyət indiksidir. Onu aşağıdakı düsturla təyin edirlər:
burada differensial metodla təyin olunan n növlü məhsulun nisbəti keyfiyyət göstəricisidir və belə tapılır.
burada Pn-n-ei növ məhsulunun əsas və ya kompleks keyfiyyət göstəricisi
Pibaz – ci növ məhsulun baza keyfiyyət göstəricisi
Çəmi əmsalı belə təyin olunur:
burada Cn-n-ci növ məhsulun real və ya planlaşdırılan buraxılış həcminin pulla ifadəsidir.
Ədədi məhsul üçün
burada En-n-ci növ məhsulunun miqdarı
Bn-n-ci növ məhsulunun qiymətidir.
Квалиметрийанын ясас вязифяляри мямулатларын зярури кейфиййят эюстярижилярини вя бу эюстяриcилярин оптимал гиймятлярини тяйин етмяк, кейфиййятин кямиййятжя гиймят-ляндирилмяси цсулларыны ишлямяк, мямулатларын тип юлчцляринин вя параметрик сыраларынын оптималлашдырылмасы методуну, замана эюря кейфиййятин дяйишмясини щесаба-алма методикасыны вя мящсулун кейфиййятинин ергономик яламятляринин кямиййятжя гиймятляндирилмяси методикасыны йаратмагдыр. Буруда щямчинин кейфиййятин цмумиляш-дирилмиш эюстярижиляринин гурулма принсипляринин ишлянмяси вя онларын стандартлашдырма вя кейфиййятин идаря едилмяси мясяляляриндя истифадя олунмасы шяртляринин ясасландырылмасы да квалиметрийанын мясяляляриня аиддир. «Кейфиййят» анлайышы тятбиг олуна билян щяр бир обйект квалиметрийанын обйекти сайыла биляр.
Квалиметрийанын йаранмасы вя инкишафы тарихи бир нечя онилликляря бярабярдир. Онун инкишафы о заман башлан-мышдыр ки, щяля бу щагда щеч бир термин йох иди. Бу илк нювбядя онунла ялагядардыр ки, щяр щансы фяалиййятин нятижяси мцвафиг хассялярин тяляб олунан мяжмууна малик олмалыдыр, йяни бу хассялярин эюстярижиляриня гойулан тялябляр мцвафиг сянядлярля регламентляшдирилмялидир. Одур ки, квалиметрийанын ясас мясяляси кими мящсулун, ишин вя йа хидмятин сянядляриня дахил едилмяли кейфиййт эюстяри-жиляринин номенклатурасы тяйин едилмялидир. Щесаб етмяк олар ки, квалиметрийанын бу аспекти кейфиййят эюстярижиля-ринин нормалашдырылмасы практикасынын мейдана чыхмасы иля бир вахтда ямяля эялмишдир. Бизим юлкядя квалиметрийанын бу аспектинин мейдана чыхмасыны 1923-жц илля ялагялян-дирмяк олар. Беля ки, бу заман юлкядя стандартлашдырма цзря илк дюври няшрин - «Еталонлар вя стандартлар Комитя-синин бцллетенинин» бурахылмасы башланды. Бу Комитянин юзц 1922-жи илдя Баш юлчц вя чяки палатасынын няздиндя йарадылмышдыр.
Квалиметрийанын диэяр важиб аспекти кейфиййятин априор гиймятляндирилмясидир. Бу аспект бурахылан техниканын конструктив мцряккяблийинин вя онун йериня йетирдийи ишин мясулиййятинин артмасы иля ялагядар актив инкишаф етмяйя башлады. Мялум олду ки, йени мящсулун йарадылмасы заманы онун щяйат тсиклинин илк мярщялясиндя ян сямяряли щяллин ахтарышына башламаг лазымдыр. Бунун цчцн мцвафиг щесабат методикасы олмалыдыр. Одур ки, кейфиййятин гиймятляндирилмясинин щесабат методларынын йарадылмасына фикир верилди. 1965-жи илдя щюкцмятин «Планлашдырманын тякмилляшдирилмяси вя сянайе истещсалынын игтисади стимуллашдырылмасынын эцжляндирилмяси щаггында» гярары ясасында мящсулун кейфиййятинин дювлят аттестасийасы башланды. Аттестасийаны апаран заман кейфиййяти гиймят-ляндирилян мящсул юлкядя истещсал едилян аналоъи мящсулла вя харижи аналогларла мцгайися едилирди. Бунун цчцн ися мцвафиг методикалар йарадылмышдыр.
Щяля яллинжи иллярин яввялляриндя техники гурьуларын етибарлылыьынын тямин едилмяси проблеми алимлярин диггятини жялб етди. Бу, етибарлылыьын гиймятлндирилмяси цчцн йеэаня гябул едилян метод ещтималлар нязяриййясинин рийази апаратындан истифадяйя ясасланды. Обйектлярин имтина-ларынын интенсивлийини, имтинасыз ишлямя ещтималыны, имтинайа гядяр иш пайыны тяйин едян методлар йарадылды. Бу методлар васитясиля щям инсанларын щяйаты вя ятраф мцщит цчцн катастрофик нятижяляря эятиря билян, щям дя инсан вя ятраф мцщит цчцн аз тящлцкяли олан имтиналарын тядгиги апарылыр.
Гейд едилян мягамлар мцхтялиф обйектлярин кейфий-йятинин гиймятляндирилмяси цзря мцхтялиф методларын квалиметрийа адланан бир билик сащясиндя бирляшдирилмяси зярурятини гойду. Бу бирляшмянин ясас тяшяббцскарлары Москва шящяриндя фяалиййят эюстярян елми-тядгигат стандартлашдырма институтунун ямякдашлары иди. Бу бирляшмя алтмышынжы иллярин ахырларында башлады. Сонракы илляр бу сащядя ващид терминолоэийаны мцяййянляшдирян сащя-лярарасы норматив вя методики сянядляр комплекси йарадылды.
КИ-нин системли щяйата кечирилмяси ашаьыда эюстярилян шяртляр дахилиндя олмалыдыр: КИ-нын бцтцн фяалиййятиня бцтюв систем кими бахылмасыны; йарымсистемлярин вя системин елементляринин тяркибинин вя структурунун мцяййянляшдирилмясини, онларын идаря едилмясинин тяшкилини, щямчинин онларын арасында гаршылыглы ялагянин тямин едилмясини; системин харижи ялагяляринин мцяййян едилмясини вя онларын арасында ясас оланларын цзя чыхарылмасыны; системин мягсяд вя функсийаларынын мцяййян едилмясини вя онларын диэяр системляр арасында ящямиййятини; бцтцн елементлярин вя системин щиссяляринин тящлилини вя с.
Мялумдур ки, истифадя олунан сащядян асылы олмайараг щяр бир идаряетмя цсулу мясялялярин йаранмасындан вя онларын идаря олунан обйектляря уйьун олан тясир васитяси иля иърасындан ибарятдир. Она эюря КИ-ня мящсулун йаранмасы вя истифадяси заманы щяйата кечирилян, алыжыларын вя жямиййятин бцтювлцкдя тяляблярини тямин едян лазыми дяряжядя кейфиййятин тямин едилмясинин вя сахланмасынын идаряетмя обйектляриня мягсядяуйьун бир тясир просеси кими бахмаг лазымды. Беля тяриф КИ характеристикасы цчцн даща универсал щесаб олунур, истяр базар шяраити цчцн, истярся дя планлы игтисадиййат цчцн.
Нязяриййя вя тяжрцбядя «кейфиййятин тямин олунмасы» термини эениш истифадя олунур. Буна бахмайараг, бу термин йохду, амма ИСО 8402-дя «кейфиййятин тямин олунмасы» термини вар. Бу стандартда эюстярилян тярифля уйьунлугда «кейфиййятин тямин олунмасы-планлашдырылмыш вя систематик кечирилян тядбирлярин бирлийидир, щансы ки, мящсулун вя йахуд хидмятин кейфиййятя олан мцяййян тялябляринин тямин едилмясиндя, йягинлик йаратмаг цчцн важибдир». Бизим яняняйя ясасланан анлайышымызда кейфиййятин тямин олунмасы Бейнялхалг стандартда эюстярилдийиндян бир гядяр гыса шярщ едилир, чцнки стандартлара эюря кейфиййят анжаг щазырланма мярщялясиндя тямин олунур. Бунунла бярабяр, щягигятян рягабят апарма бажарыьына малик олан мящсулун кейфиййятинин тямин олунмасы учун кейфиййятин идаряедилмясинин тясир даиряси эениш олмалыдыр. О, алыжыларын истещсалчыйа етибарыны йарадан, онун истещсал фяалиййятинин бцтцн мярщяляляриндя кейфиййятя эюря мцяййян тяляблярини тямин едян мящсулун истещсалында вя истифадясиндя оператив характерли тядбирляри ящатя етмялидир.
Мящсулун кейфиййяти сащясиндя проблемлярин дцзэцн щялл едилмясиндя тез-тез истифадя олунан «мящсулун кейфиййятинин йцксялдилмяси» вя «мящсулун кейфиййятинин йахшылашдырылмасы» терминляринин ящямиййятини даща айдын анламаг важибдир. Ядябиййатда беля бир анлайыш йаранмышдыр ки, мящсулун кейфиййятинин йцксялдилмяси ясасян онун йаранмасы заманы вя йахуд модернляшдирилмяси иля щяйата кечирилир. Бунунла беля, кейфиййят системляриня 1989-жу илдя кечмиш ССРИ-нин Дювлятстандарт мцтяхяссисляри тяряфиндян йарадылан зяманятдя, кейфиййятин йахшылашдырылмасы даим мящсулун техники сявийясинин йцксялмясиня, онун щазырланма кейфиййятиня, истещсалат елементляринин вя КИ системляринин тякмилляшмясиня йюнялян фяалиййят кими эюстярилир. Мящсулун кейфиййятинин йахшылашдырылмасына даир беля шярщ яввялки иллярдя йарананлардан хейли эенишдир, йяни кейфиййятин йахшылашмасына аид йени анлайыш «мящсулун кейфиййятинин йцксялдилмяси» термининин мащиййятини ачыр. Беляликля, кейфиййятин йцксялдилмяси заманы идаряетмя обйекти мящсулун щазырланмасынын щяр мярщялясиндя истещсалатын щяр щансы бир елементи вя йахуд комплекс систем шяклиндя ола биляр.
«Комплекс систем» термининин мащиййятини ИСО 8402 стандарты эюстярир. Буна уйьун олараг щямин систем кейфиййятя цмуми рящбярлийин щяйата кечмясини тямин едян тяшкилати структурун бирлийини, жавабдещлийини, проседуруну, просеслярини вя ресурсларыны тяшкил едир.
Мцяссисялярин фяалиййятинин сямярялилийини мцяййян категорийалы профессионал ишчилярин спесифик иш просесиндян вя фяалиййятиндян асылыдыр.
Менежмент анлайышында бир гядяр фярглярдян асылы олмайараг эюрцнцр ки, бцтцн ифадялярдя чох ейнилик вар вя онлар базар мынасибяти шяраитиндя ясас ядябиййатда эюстярилян идаряетмя анлайышына практики адекватдылар. Щюкумят органларына вя йахуд башга охшар структурлара уйьун олан «идаряедилмя» термининин истифадяси менежмент термининдян фяргли олараг щям айдындыр, щям даща чох истифадя олунур. Нятиъя етибары иля, кейфиййятин идаря едилмяси вя «кейфиййят менежменти» анлайышларынын охшарлыьыны гябул етмяк лазымдыр, чцнки бу вя йа диэяр щалларда базар шяраити цчцн кейфиййятин тямин олунмасы вя рягабятапарма бажарыьы сащясиндя щямин эениш мигйас вя идаряетмя фяалиййятинин мязмуну анлашылыр.
Цмуми щалда КИ-ни мцяййян идаряетмя обйектляриня тясир проссеси кими бцтювлцкдя елми идаряетмя чярчивясиндя эюздян кечирмяк лазымдыр. Беля йанашма КИ щаггында биликлярин бцтцн мяжмусунун структуруну тясяввцр етмяйя имкан верир.
Мцяссисялярдя щазырланан мящсулун номенклатурасы чох эенишдир вя мялум олдуьу кими о, мямулат вя хаммалы характеризя едир. Мящсулун щяр бир нювцнун юз щяйат силсиляси вардыр: мящсулун вязиййятинин гаршылыглы ялагяляндирилмяси, ардыжыл дяйишмя проссеси, мящсулун щазырланмасынын арашдырылмасы идейасындан башлайараг истисмары вя йахуд истифадясини гуртарана гядяр. Бунунла бярабяр мящсулун щяйат тсикли бир сыра мярщяляляря бюлцнцр, бунларын щяр бири ишин спесификасы вя ахыр нятижяляри иля сяжийялянир вя ашаьыдакылардыр:
1. Мящсулун тядгиги, лайищяляндирилмяси вя истещсалынын гурулмасы (перспектив маркетинг арашдырмалары; фундаментал вя прогнозлу ЕТИ вя елми арашдырмалары; тятбиги маркетинг арашдырмалары вя мящсулун кейфиййятиня олан тяляблярин нормалашдырылмасы; ТШ - лярин йарадылмасы вя мящсулун лайищя-техники сявийясинин дяйяри; йени мящсулун тядгигинин вя истещсалынын бизнес-планынын тяртиб едилмяси; инвестисийаларын ъялб едилмяси; техники сянядляшдирмянин тятбиги вя експериментал ишлярин иряли сцрцлмяси; тяърцбяли моделин вя йахуд тяърцбяли партийанын щазырланмасы вя сынагдан кечирилмяси; ишляниб щазырланма, емал вя техники сянядляшмянин корректя едилмяси вя тясдиги, о жцмлядян кейфиййят сертификатларынын алынмасы; мящсулун маркетинг вя коммерсийа тестляшдирилмяси; експериментал мящсулун юмцр тсиклини бцтцн мярщяляляриндя юйрянилмяси, йаранмасы вя истисмары тяжрцбясинин анализи вя истифадяси; мящсулун вя техники сянядляшмянин корректяси вя йахуд модификасийасы;).
2. Мящсулун щазырланмасы (истещсалын технолоъи вя метролоъи щазырлыьы; щазыр мящсулун гябулуна нязаряти вя сынаьы тялябляря уйьун олмайан мящсулун анализи, истифадяси; технолоэийа вя истещсалат просесинин корректяси; мящсулун нягл едилмяйя вя сахланмаьа щазырлыьы; алыжылара мящсулун хидмятиндя, тямириндя вя утилизасийасында техники кюмяк; щазырланма мярщялясиндя маркетинг тядбирляринин реализяси);
3. Ямтяя дювриййяси (дювр етмя вя реализасийа) вя йахуд ямтяя тядавцлц (ямтяя дювриййяси мярщялясиндя маркетинг тядбирляринин реаллашмасы; сатыш вя бюлцшдцрмя, о ъцмлядян сатышдан яввял хидмят; йцклямя; няглетмя; сахлама; халг истещлакы мящсулларынын бир щиссяси цчцн пяракяндя сатыш; мцяллиф нязаряти, алыжыларла вя базарларла якс ялагянин тямин едилмяси);
4. Мящсулун истифадяси (истисмар вя йахуд истещлак); мящсулун истифадя, истисмар вя йахуд истещсалы учун гябулу, мягсядли истифадя, мящсулун техники хидмяти вя профилактик тямири, йяни сатышдан сонра хидмят; бярпа едилмя; истисмардан чыхарма; мящсулун истифадяси мярщялясиндя маркетинг тядбирляринин реаллашмасы вя истисмарчыларла якс ялагянин тямин едилмяси;
Ятраф мцщитин горунмасы тящлцкясизлийи, тякрарян истифадяси вя с. мясяляляр иля баьлы олан мящсулун утилизасийасы вя йахуд мящв едилмяси ишинин щяйат дюврцнцн айры бир мярщяляси кими нязярдян кечирмяк мягсядяуйьундур. Бу ясасян о мящсула аиддир ки, ону истисмардан эютцрдцкдян сонра инсана, фаунайа, флорайа вя тябиятя бцтювлцкдя негатив тясир эюстярмяк габилиййятиндядир.
Müəssədə bir neçə növ məhsul buraxıldığı hallarda məhsulun nisbi keyfiyyət göstəricisi (Kn) kimi növ əmsalı (Ks) qəbul edilir. Onu məhsulun topdansatış qiymətlərlə faktiki qiymətinin sərti qiymətinə bölməklə tapırlar.
Hesabları sadələşdirmək üçün orda cəmli həndisi indeks əvəzinə orta çəmli ədədi keyfiyyət indeksindən istifadə etmək olar. Ancaq bu halda ilkin keyfiyyət göstəriciləri bir birindən nisbətən az fərqlənməlidir.
Müxtəlif növlü məhsulun keyfiyyətini xarakterizə edə daha bir göstərici qüsurluluq (defektlilik) indeksi İq adlanır.
Qüsurluluq indeksi qiymətləndirilən məhsulun qüsurluluq əmsallarının orta çəkisinə bərabərdir.
(11)
burada Rq-n-ci növ məhsulun qüsurluluq əmsalı:
N-qiymətdirilən müxtəlif məhsul növlərinin sayı;
an-verilmiş məhsul növünün çəki əmsalıdır.
Qusürluluq əmsalını hazır məhsulun seçmə və mütəffis yoxlanması zaman təyin edirlər. Bu əmsal müəyyən növ məhsul vahıdınə dusən qüsurların doğurduğu orta itkiləri xarakterizə edir və aşağdakı kimi təyin edilir.
(12)
burada n-yoxlanmış məhsul nümunələrinin sayı (secmə həcmi);
m-secmə zamanı verilmiş məhsulda rast gəlinən bütün qüsur növlərinin sayı:
Si-i-ci növ qüsurun sayı;
-i-ci növ qüsurun çəki əmsalı
Seriyalı istehsalatda müəyyən zaman intervalında məhsulun n vahid yoxlamaları üçün texniki nəzarətin uçot rəqənləri eyni adlı qüsurlar üçün qrup və qrup üçün Si hesablanır. Qüsurların çəki əmsalları dəyər və ya ballar ilə təyin olunur.
Бир сыра харижи ядябиййат мянбяляриндя кейфиййятя истещлакчыларын тялябляриня уйьунлуг кими бахылыр, бязян ися кейфиййят истисмара уйьунлуг кими изащ олунур. Анжаг кейфиййятин мцяййянляшдирилмясиня бу жцр йанашма онун йалныз бир тяряфини якс етдирир.
Бунун ясасында мящсулу тясяррцфат фяалиййятинин ящямиййятли нятижяси кими цзя чыхан вя мцяййян тялябляри тямин етмяк цчцн яввялжядян тяйин олунан, бцтцн мцхтялиф мадди дяйярлярин бирлийи кими гябул етмяк лазымдыр. Бурада мящсул цмумиляшдирилмиш мадди анлайышдыр вя юзцндя мямулатлары вя технолоэийалары бирляшдирир.
Базар вя рягабят шяраитиндя дцнйанын инкишаф етмиш юлкяляри йцксяк кейфиййяти стратеъи тижарят символу вя милли сярвятлярин ян мяналы мянбяйи кими гябул едирляр. Кейфиййят бир чох шейдя щюкумятин нцфузуну мцяййян едир, щяр бир инсанын вя бцтювлцкдя жямиййятин тялабатынын тямин олунмасынын ясасына гуллуг едир, рягабятя дюзцмлцлцйцн мцщцм васитяси олур. Анжаг онун ясасында мцяссися рягабят шяраитиндя давам эятиря биляр, буна эюря дя там обйектив олараг эюрцнцр ки, базар шяраитиндя кейфиййяти йцксялтмяк вя тямин етмяк цчцн фяалиййят биринжилик тяшкил етмялидир.
Кейфиййяти йцксялтмяк вя тямин етмяк зярурилийини мцяййян едян сябябляр чохдур. Онларын арасында ашаьыдакылары хцсуси гейд едяк:
-
шяхси, истещсалат вя ижтимаи тялабатын даим эцжлянмяси;
-
елмин, техниканын, истещсалатын, игтисадиййатын вя бцтцн дцнйа жямиййятляринин инкишафында ЕТИ-нин ролунун вя сцрятинин эцжлянмяси;
-
хидмятин, бурахылан мящсулларын конструксийасынын мцкяммялляшдирилмяси вя йериня йетирилян функсийаларын ящямиййятинин йцксялмяси;
-
нисбятян ашаьы кейфиййятли мящсул вя хидмятляри истещлакчыларын гябул етмямяси;
-
истещсалатын интенсивляшдирилмясиня доьру тяляблярин чохалмасы вя мцяссисянин мцвяффягиййятля йашамасында важиб фактор кими кейфиййятин еффектинин артмасы.
Садаланан сябяблярля йанашы, щямчинин дцнйа базарларында рягабятин йцксялмясини дя гейд етмяк лазымдыр. Рягабят анжаг харижи базарда йох, юлкя дахилиндя дя реалдыр.
Мящсулун вя хидмятин кейфиййятиня лазыми мцнасибят олмазса истяр базар, рягабят вя мцгайисяли ачыг игтисадиййат шяраитиндя, истярся дя тяссяруфатчылыьын башга системляриндя щяр щансы бир иш, бир гайда олараг, уьурсузлуьа дцчар олажаг.
Щамыйа мялумдур ки, бир чох юлкялярдя алыжылар кифайят гядяр орта гиймятлярля анжаг о мящсулу алырлар ки, бейнялхалг стандартлара уйьундур вя йахуд ону ютцб кечир, йцксяк истещсал кейфиййяти вар вя тамамиля онларын тялабатыны тямин едир. Дцнйанын о юлкяляри ки, кейфиййятя, онун идаря олунмасына жидди диггят эюстярирляр, щямчинин алыжылары буна ямин едирляр, онлар ихражатын истяр йцксяк щяжмини, истярся дя структур эюстярижилярини ялдя едирляр. Буна сцбут анжаг яняняви техники инкишаф етмиш юлкяляр (АБШ, Йапонийа вя Гярби Авропа юлкяляри) дейил, Ъянуби-Шярги Асийа юлкяляринин бир гисми дя ола биляр.
Щяр щансы бир бюйцк проблемин щялли еффектив идаря олунмадан мцмкцн дейилдир. Елмин, техниканын, истещсалатын бцтцн тяжрцбясини вя потенсиалыны, ишчилярин бцтцн билик вя бажарыьыны тяхиря салынмаз проблемин щяллиня йюнялтмяк лазымдыр.
КИ-нин елми-нязяри ясасы бизим юлкядя 70-80-жы иллярдя йер алыб. О вахт арашдырмалар, експериментляр апарылыр вя монографийалар, китаблар вя мягаляляр дярж олунурду. Бурада бцтцн тяжрцбялярин хцсуси принсипиал нятижяси кими о эюстярилир ки, идаряетмя методлары вя мцлкиййят формалары иля бярабяр, истифадясиндян асылы олмайараг, КИ щяр щансы бир истещсалатын айрылмаз щиссяси, функсийасыдыр. Щяр щалда кейфиййятин систематик йцксялдилмясиня анжаг локал характерли тясир иля наил олмаг мцмкцн дейил, чцнки бир сащянин вя йахуд бир тядарцкчцнцн чох да йцксяк олмайан КИ-си о кейфиййятли мящсулун башга сащя вя йахуд башга мцяссисядя йарадылыб вя щазырланмасына эятириб чыхардыр. КИ-дя комплекс характерли тядбирляр тятбиг етмяк важибдир.
Кечмиш ССРИ-дя инзибати-команда методларындан истифадя едян мяркязляшдирилмиш планлы игтисадиййат шяраитиндя ян йахшы дцнйа нцмуняли кейфиййятя чатмаьа йюнялдилмиш КИ консепсийасы рясми иди. Гейд етмяк лазымдыр ки, КИ иля йанашы, мцяссисядя идаряетмядя башга истигамятлярля йанашы бу важиб шяртляри дя гябул етмяк лазымдыр: мцштяриляря мящсулун вахтында чатдырылмасынын тямин едилмяси; мящсулун истещсал щяжминин йцксялдилмяси, бурахылан мящсулун майа дяйяринин азалмасы. Лакин КИ-нын ролу, о жцмлядян дя рягябятапарма бажарыьы бцтюв-лцкдя базар шяраитиндя сон дяряжя бюйцкдцр. Бунунла бярабяр, ясасян кейфиййятин йцксялдилмяси вя тямин едилмясиня даир бцтцн фяалиййят анъаг алыжылара йюнялдилир.
Идаряетмядя щямишя мцвяффягиййяти тямин едян вя бцтцн идаряетмя мягсядляриня чатмасыны мцяййян едян ясас истигамят сечилир. Щазырда базар игтисадиййаты шяраитиндя беля истигамят КИ-дыр.
Beləliklə sənaye məhsullunun keyfiyətinin qiymətləndirilməsi metodlarından, hər biri ayrılıqda, sərbəst, lazım gəldikdə isə birlikdə istifadə edilə bilər. Odur ki, hər bir konkret hal üçün məhsulun keyfiyyətinin qiymətləndirilməsinin müvafiq əsaslandırılmış metodu seçilməlidir.
Nəticə və təkliflər
-
Keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsinin kompleks metodu o vaxt tətbiq olunur ki, mürəkkəb məmulatın texniki səviyyəsinin ansaq bir göstərici ilə qiymətləndirmək tövsiyyə olunsun.
-
Keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsinin qarşıq metodu daha əhəmiyyətli və xarakterik keyfiyyət göstəricilərini qruplara salmaq olar, onlar müstəqil göstəricilər kimi də çıxış edə bilər.
-
Qiymətləndirilən məhsulun istifadəsinin iqtisadi səmərəsi nə qədər çoxdursa, digər analoji məhsulla müqayisədə bir o qədər keyfiyyətli sayılır. Ona görə iqtisadi qiymətləndirmə zəruridir.
-
Məhsulun keyfiyyətinin ekspert qiymətləndirilməsi metodları məhsulun keyfiyyət səviyyəsinin bütövlükdə qiymətləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir.
-
Hər hansı prüdmetin, məmulattın keyfiyyət göstəricilərinin təyin edilməsi ilə əlaqədar bütün məsələlərin həlli vaxtı istifadəsi tövsiyyə olunur.
-
Müxtəlif cins məhsulun keyfiyyət səviyyəsinin qiymətləndirilməsi zamanı keyfiyət indeksinə xüsusi diqqət vermək lazımdır.
-
Hər bir konkret hal üçün məhsulun keyfiyyətinin qiymətləndirilməsinin müvafiq əsaslandırılmış metodu seçilməlidir.
|
| |