nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi

|
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|
bet | 1/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 11,75 Kb. | | #132093 |
Bog'liq Mavzu Ta\'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin t-hozir.org
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi. Tayyorladi: Normurodova Kibriyo Tekshirdi: Jumanov Sh
Hozirgi vaqtda ta’lim jarayonida o’qitishning zamonaviy metodlari keng qo’llanilmoqda. O’qitishning zamonaviy metodlarini qo’llash o’qitish jarayonida yuqori samaradorlikka erishishga olib keladi. Bu metodlarni har bir darsning didaktik vazifasidan kelib chiqib tanlash maqsadga muvofiq. An’anaviy dars shaklini saqlab qolgan holda uni ta’lim oluvchilar faoliyatini faollashtiradigan turli-tuman metodlar bilan boyitish ta’lim oluvchilarning o’zlashtirish darajasi o’sishiga olib keladi.
Bugungi kunda bir qator rivojlangan mamlakatlarda ta’lim-tarbiya jarayonining samaradorligini kafolatlovchi zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo’llash borasida katta tajriba asoslarini tashkil etuvchi metodlar interfaol metodlar nomi bilan yuritilmoqda. Interfaol ta’lim metodlari hozirda eng ko’p tarqalgan va barcha turdagi ta’lim muassasalarida keng qo’llanayotgan metodlardan hisoblanadi. Shu bilan birga, interfaol ta’lim metodlarining turlari ko’p bo’lib, ta’lim-tarbiya jarayonining deyarlik hamma vazifalarini amalga oshirish maqsadlari uchun moslari hozirda mavjud. Amaliyotda ulardan muayyan maqsadlar uchun moslarini ajratib tegishlicha qo’llash mumkin. Bu holat hozirda interfaol ta’lim metodlarini ma’lum maqsadlarni amalga oshirish uchun to’g’ri tanlash muammosini keltirib chiqargan.
Buning uchun dars jarayoni oqilona tashkil qilinishi, ta’lim beruvchi tomonidan ta’lim oluvchilarning qiziqishini orttirib, ularning ta’lim jarayonida faolligi muttasil rag’batlantirib turilishi, o’quv materialini kichik-kichik bo’laklarga bo’lib, ularning mazmunini ochishda aqliy hujum, kichik guruhlarda ishlash, bahs-munozara, muammoli vaziyat, yo’naltiruvchi matn, loyiha, rolli o’yinlar kabi metodlarni qo’llash va ta’lim oluvchilarni amaliy mashqlarni mustaqil bajarishga undash talab etiladi.
Interfaol metod biror faoliyat yoki muammoni o’zaro muloqotda, o’zaro bahs-munozarada fikrlash asnosida, hamjixdtlik bilan hal etishdir. Bu usulning afzalligi shundaki, butun faoliyat o’quvchi-talabani mustaqil fikrlashga o’rgatib, mustaqil hayotga tayyorlaydi.
O’qitishning interfaol usullarini tanlashda ta’lim maqsadi, ta’lim oluvchilarning soni va imkoniyatlari, o’quv muassasasining o’quv-moddiy sharoiti, ta’limning davomiyligi, o’qituvchining pedagogik mahorati va boshqalar e’tiborga olinadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|
Краткий обзор

Dars ishlanma
Darsning mavzusi : Baliqlarning tashqi tuzilishi,skeleti, muskullari va suzgich pufagi
Краткий обзор
36,24 Kb.
2
o'qib
Dars ishlanma
Darsning mavzusi : Baliqlarning tashqi tuzilishi,skeleti, muskullari va suzgich pufagi
Краткий обзор
18,16 Kb.
2
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ayirish organlari - A s daminov, B. S. Salimov

119
G. G’ozsimonlar.
D. Lochinsimonlar.
Ye. Tovuqsimonlar.
Yo. Turnasimonlar.
J. Baliqchisimonlar.
Z. Kaptarsimonlar.
I. To’tisimonlar.
K. Kakkusimonlar.
L. Yapaloqqushlar va boshqa turkumlarga bo’linadi. Rasm
17.18.19
63-Rasm .
Kaptar
skeleti
.
1Bo’yin umurtqalari;
2 Ko’krak umurtqalari; 3 Dum
umurtqalari; 4 Qo’ymich bezi;
5 Tumshuqsimon o’simtasi;
6 Qovurg’ani bo’yin qismi;
7 Tush suyagi; 8 Tush chuqmori;
9 Kurak; 10Ko’krak tirgak suyagi;
11 Umrov; 12 Yelka; 13 Bilak;
14 Tirsak; 15 Bilaguzuk kaft;
16 Birinchi barmoq; 17 Ikkinchi
barmoq; 18 Uchinchi barmoq;
19 Yonbosh suyak; 20 Qo’ymich
suyagi; 21 Son; 22 Boldir; 23 Tovon;
24 Birinchi barmoq;
25 To’rtinchi barmoq
120
64-Rasm . Patning tuzilishi.
1.
pat uchi;2 pat uki; 3 sirtki yelpigich;4 ichki yelpigich; 5 birinchi
kator tukchalar;6 ikkinchi kator tukchalar;7 ilmokchalar;
65- Rasm. Kaptar ichkiorganlarining tuzilishi
.
1kizilungach;2 jigildon; 3bezli oshkozon;4 muskulli oshkozon;
121
5 unikki barmokli ichak; 6 oshkozon osti bezi; 7 jigar; 8 ingichka
ichak; 9 kur usimtalar; 10 klaoka; 11 upka; 12 yurak; 13buyrak; 14
siydik yuli; 15urugdon; 16
urug yuli
NAZORAT SAVOLLARI.
1. Qushlarning teri qoplamini va tuzilishini tushuntirib bering.
2.
Qushlarning skeleti qanday tuzilgan?
3.
Qushlarning miya yarim sharlarida sudralib yuruvchilarga
nisbatan qaysi modda yaxshi rivojlangan?
4.
Qushlarda ko’rish organi qanday tuzilgan?
5.
Qushlarda ovqat hazm qilish sistemasi qanday tuzilgan?
6.
Qushlarning uchish paytida havo xaltachalarining roli.
7.
Qushlarning yuragi necha kamerali?
8.
Qushlar sinfi qaysi guruh hayvonlari? (anamniyalar yoki
amniotalar).
9.
Qushlar sinfining sistematikasini aytib bering.
Tuban qisqichbaqasimonlar

66
Sikloplar
– dengizlar va chuchuk suvlarda
keng tarqalgan mayda
qisqichbaqalardir. Tanasi bosh – ko‘krak va qorin qismlaridan tashkil topgan.
CHig‘anoq (qalqoni) bo‘lmaydi. Gavdaning oldingi qismi bo‘g‘inlarga
bo‘linmagan bo‘lib, bosh bilan birinchi ko‘krak bo‘g‘inining qo‘shilishidan hosil
bo‘lgan. Ko‘krak qismi to‘rtta bo‘g‘imdan tashkil topgan.
Qorin qismi silindrik
shaklda bo‘lib, 5 ta bo‘g‘imdan tashkil topgan va unda oyoqlari bo‘lmaydi.
33- rasm A. Daryo qisqichbaqasining tashqi tuzilishi
1-bosh ko‘krak, 2-qorin, 3-uzun mo‘ylov, 4-kalta mo‘ylov, 5-jag‘lar, 6-
jag‘oyoqlar, 7-qisqichi, 8-yurish oyoqlari, 9-qorin oyoqlari, 10-dum so‘zgich.
V. Daryo qisqichbaєasining hazm qilish, jinsiy va nerv sistemalari
1-og‘iz, 2-katta oshqozon, 3-kichik oshqozon, 4-ichak, 5-xalqum usti nerv tuguni,
6-xalqumosti nerv tuguni, 7-qorin nerv zanjiri.
67
S. Daryo qisqichbaqasining ayirish, qon aylanish va nafas olish sistemalari: 1-
ayirish bezi, 2-jabralar, 3-yurak, 4-orqa qon tomiri, 5-qorin-qon tomiri.
NAZORAT SAVOLLARI:
1.
Qisqichbaqasimonlarning tuzilishida halqali chuvalchanglarga o‘xshash
qanday belgilar mavjud?
2.
Qisqichbaqasimonlarning ayirish va nerv sistemasi qanday tuzilgan?
3.
Daryo qisqichbaqasining jinsiy sistemasini tuzilishini ta’riflang.
4.
Qisqichbaqasimonlarning foydali va zararli tomonlarini ta’riflab bering.
5.
Daryo qisqichbaqasining sezgi organlari qanday tuzilgan?
6.
O‘zbekiston
xududida
qisqichbaqasimonlarlarning
qanday
turlari
uchraydi?
7.
Qisqichbaqasimonlarning oyoqlari sonini va bajaradigan funksiyalarini
bilan aytib bering?
Uyga vazifa: O‘rgimchaksimonlar sinfini o‘qib kelish.
Mikrotuman markazi – kundalik xizmat ko„rsatish – mikrotuman

1. Mikrotuman markazi – kundalik xizmat ko„rsatish – mikrotuman darajasi – birinchi bosqich. Mikrotuman – turar-joy binolari qurilmasining tuzilmaviy elementi, odatda
10-60 gektar, lekin 80 gektardan ko„p bo„lmagan maydonda joylashadi.
Mikrotuman magistal yo„llar va ko„chalar bilan qismlarga ajratilmaydi.
Mikrotuman doirasida kundalik maishiy xizmat ko„rsatish korxonalari va
muassasalari joylashgan bo„lib, ularning xizmat ko„rsatish radiusi 500 metrdan
oshmaydi (maktab va maktabgacha ta‟lim muassasalari bundan istisno);
chegaralari, odatda, magistral yoki turar-joy ko„chalari, piyoda yo„llari, tabiiy
to„siqlar bilan belgilanadi. Mikrotuman markazi tarkibiga quyidagi jamoat
binolari kiradi:
- maktabgacha ta‟lim muassasalari;
- maktab;
- oziq-ovqat (sut, non va non mahsulotlari) do„konlari;
- savdo va umumiy ovqatlanish korxonalari;
- aloqa bo„limi;
- bank filiali;
- poliklinika.
2. Turar-joy tumanining markazi – davriy xizmat ko„rsatish – turar-joy yoki rejalashtirilgan tuman darajasi – ikkinchi bosqich. Turar-joy tumani – shaharning aholi istiqomat qiladigan hududining
tuzilmaviy elementi, odatda, 80-250 gektar maydonni egallaydi va uning
doirasida xizmat ko„rsatish radiusi 1500 metrdan oshmaydigan muassasa va
korxonalar, shuningdek shahar ahamiyatiga ega ob‟yektlarning bir qismi
joylashtiriladi; tabiiy va sun‟iy to„siqlar, magistral ko„chalar va umumshahar
ahamiyatiga ega yo„llar bilan chegaralandi.
Turar-joy tumani markazi tarkibiga quyidagilar kiradi:
- ixtisoslashtirilgan maktablar;
12 - bank bo„linmalari;
- pochta muassasalari;
- kutubxonalar;
- katta bo„lmagan sport inshootlari;
- klublar;
- kinoteatrlar;
- universal zallar;
- kafe.
Nafas olish organlari - A s daminov, B. S. Salimov

118
umrov osti va ko’krak arteriyalarini beradi. Ko’krak arteriyasi
muskullarga boradi. Aorta yoyining o’zi esa o’ngga burilib, orqa aortani
hosil qiladi. Venoz qon gavdaning bosh qismidan juft buyintiriq
venalarga tuplanadi. Dum venasi ikkita buyrak qopqa buyrak venalari
qo’shilib, tok keyingi kavak venani hosil qiladi. Oldingi juft va keyingi
toq kavak venalar o’ng yurak bo’lmasiga qo’yiladi. O’ng yurak
qorinchasidan o’pka arteriyasi venoz qonni o’pkalarga olib boradi.
O’pkadan arterial qon o’pka venasi nomi bilan kelib, chap yurak
venasiga quyiladi.
Muskul sistemasi - A s daminov, B. S. Salimov

117
moslatishga qushlarning ko’rishi uchun xarakterlidir. Bunga ikki
tomonlama akkomodasiya deyiladi.
Ovkat hazm qilish organlari:
og’iz bo’shlig’idan boshlanadi.
Hozirgi zamon qushlarining og’zida tishlar yo’q. Jag’larning o’tkir
qirrali sox tumshuqlar qoplab turadi. Og’iz bo’shlig’ining pastki
tomonida til joylashgan. Og’iz bo’shlig’i qizilo’ngachga ochiladi.
Qizilo’ngachning o’rta qismi kengayib, jig’ildonni hosil qilgan,
jig’ildonda oziq vaqtincha saqlanadi va so’lak orqali ho’llanib,
yumshaydi. Jo’jalarni boqish vaqtida jig’ildon devorlaridan "sut" deb
yurgiziladigan suyuqlik ishlab chiqariladi va jo’jalar shu suyuqlik bilan
ma’lum payt oziqlanadi. Qizilo’ngach bezli oshqozonga, u muskulli
oshqozonga, undan 12 barmoqli ichakka, u esa yo’g’on ichakka ochiladi.
Ingichka ichak bilan yo’g’on ichak orasida ko’r ichak joylashgan.
Yo’g’on ichak to’g’ridan-to’g’ri kloakaga ochiladi. Qushlarda to’g’ri
ichak bo’lmaydi. Kloakaning ustki devorida fabrisiy xaltasi bo’lib, unda
ovqat tarkibidagi namlik so’riladi. Oshqozonosti bezining shirasi 12
barmoqli ichakka ochiladi. Kaptarlar jigarida o’t po’fagi bo’lmaydi.
Porshen halqasi va ariqchasi orasidagi tirqishni tekshiri

Porshen halqasi va ariqchasi orasidagi tirqishni tekshiri
43
Tirsakli val podshipniklaridagi tirqish nazorat qiluvchi jez plastinkalari yordamida
aniqlanadi. Moylangan plastinka ichqo’yma va val bo’yni orasiga qo’yiladi hamda dinamometrik
buragich yordamida qopqoq boltlari har bir dvigatel uchun belgilangan me’yoriy burovchi moment
bilan tortiladi. Agar 0,025 mm li plastinka qo’yilganda tirsakli val juda bo’sh aylansa, bu holat
tirqishning katta ekanligini ko’rsatadi. U holda tirsakli val bo’yni orasiga qalinligi 0,025 mm
bo’lgan moylangan plastinkalar qo’yib borilib, tirsakli val his qiluvchi kuch bilan aylanadigan
bo’lguncha davom ettiriladi va plastinkaning qalinligiga qarab, kerakli o’lchamdagi ichqo’yma
tanlanadi.
Tirsakli val bo’yinlarining holati tekshirilgach (yuzada eyilish va tirnalish izlari bo’lmasligi
kerak), tanlangan ichqo’ymalar yuviladi, artiladi va motor moyi bilan moylanib joyiga o’rnatiladi.
Porshen halqasining tutashish joyidagi tirqish o’lchamini aniqlash: 1-shchup; 2-tsilindr ichki yuzasi; 3-porshen halqasi .
Tirsakli val ichquymalari podshipniklar taqillaganda va reduksion klapan hamda moy nasosi
soz bo’lib, tirsakli valning 500...600 ayl/min tezligida magistraldagi moy bosimi 0,05 MPa dan kam
bo’lganda, tirsakli valning tayanch va shatun bo’yinlaridagi tirqish me’yoridan ko’payib ketganda
Porshen yig’masini tsilindrga o’rnatish: 1-tsilindr blokidagi gilza; 2-moslama; 3- porshenning shatun va halqalar bilan birgalikdagi yig’masi.
44
almashtiriladi. Avtomobil dvigatellarining turiga qarab, tayanch bo’yin bilan vkladish orasidagi
me’yoriy tirqish 0,026...0,12 mm, shatun bo’yin bilan vkladish orasidagi me’yoriy tirqish esa
0,026.
,11 mm oralig’ida bo’ladi
O’zak podshipniklarining diametral tirqishini tekshirish: 1-podshipnik qopqog’i, 2-nazorat

|
,11 mm oralig’ida bo’ladi
O’zak podshipniklarining diametral tirqishini tekshirish: 1-podshipnik qopqog’i, 2-nazoratBog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi.
.0,11 mm oralig’ida bo’ladi
O’zak podshipniklarining diametral tirqishini tekshirish: 1-podshipnik qopqog’i, 2-nazorat
plastinkasi
Tirsakli valning o’q bo’yicha siljishini sozlash ishlari ko’p dvigatellarda tayanch
shaybalarini tanlash yo’li bilan amalga oshiriladi. ZMZ-53 dvigatellarida orqa tayanch shaybasi va
tirsakli val orasidagi tirqish 0,075¼0,175 mm, ZIL-130 dvigatellarida esa 0,075.
.
.0,245 mm ni
tashkil etadi. VAZ dvigatellarida esa, siljish (0,08.
.
.0,23 mm) yarim shaybalar yordamida
sozlanadi. Ekspluatatsiya jarayonida o’q bo’yicha siljish kattalashib boradi, shuning uchun JT da
shayba va yarim shaybalarning qalinrog’i, ya’ni keyingi ta’mirlash o’lchamdagisi qo’yiladi.
Hozirgi vaqtda ko’pgina ATK va TXKS larda maxsus ustaxonalar bo’lib, u erda tirsakli va
gaz taqsimlovchi vallar ta’mirlanadi. Tirsakli valning eyilgan tayanch va shatun o’matuvchi
bo’yinlari hamda gaz taqsimlovchi valning tayanch bo’yinlari silliqlash jihozlari yordamida
ta’mirlash o’lchamlariga keltiriladi. Silliqlashdan so’ng tirsakli va gaz taqsimlash vauining
bo’yinlari abraziv lentasi yoki GOI pastasi yordamida tozalanadi. Gaz taqsimlash vauining eyilgan
mushtchalariga maxsus silliqlash jihozlari yordamida ishlov beriladi.
Qaytarish uchun savollar
1. Motorni nazorat-qarov va umumiy diagnostika ishlari texnologiyasi.
2. Porshenni yuqori qismi germetikligi bo’yicha diagnozlash
3. KShM va GTM da uchraydigan asosiy nosozliklar, ularning alomatlari va kelib chiqish
sabablari.
4. KShM va GTM bo’yicha bajariladigan TXK ishlarining mazmuni.
5. KShM va GTM bo’yicha bajariladigan JT ishlarining mazmuni.
Tayanch iboralar
1. KShM ni germetikligi
6. KShM va GTM da sozlash ishlari
2. KShMni komressiyasi
7. Dvigatelni ta’mirlash
3. Dvigateldagi moy kamayishi
8. Porshenni va vkladishlarni tanlash
4. Gazning karterga o’tishi
9. Tsilindrni ta’mirlash
5. Moy ko’rsatgichlari
10.Porshen xalqalarini tanlash
|
| |
KShM va GTM larini joriy ta’mirlash

42
Porshen bilan shatun orasidagi tirqishni aniqlash uchun porshen yassi shchup bilan
birgalikda yuqori qismi bilan tsilindrga kiritiladi. Shchup porshen barmog’i o’rnatiladigan teshik
o’qiga perpendikular joylashishi zarur. Keyin dinamometr yordamida shchup tortiladi va uning
chiqish vaqtidagi kuch aniqlanadi. Aniqlangan kuch avtomobil dvigatellarining turiga qarab,
ekspluatatsiya yoki ta’mirlash qo’llanmasida keltirilgan me’yoriy ko’rsatkichlar bilan taqqoslanadi.
Ko’pincha, shchupning qalinligi 0,08 mm, eni 13 mm va uzunligi 200 mm bo’lishi hamda uni
tsilindr bilan porshen orasidan tortib chiqaruvchi kuchning kattaligi 35¼45 N ni tashkil etishi kerak.
Agar tortib chiqaruvchi kuch me’yoridagi ko’rsatkichdan farq qilsa, u holda porshen boshqasiga
almashtiriladi.
Tsilindrga porshenni tanlashda porshen bortmasidagi teshik, porshen barmog’i va
shatunning yuqori kallagidagi bronza vtulka diametrlari bir xil o’lchamlar guruhida bo’lishi kerak.
Shuning uchun «porshen-barmoq-shatun» to’plamini yig’ishda, ularga bo’yoq yordamida qo’yilgan
belgilar bir xil rangda bo’lishiga eotibor berish kerak. To’g’ri tanlangan porshen tepa qismi bilan
tsilindrga qo’yilganda o’zining og’irligi bilan asta-sekin pastga tushishi kerak.
Porshen bilan shatunni bir-biriga biriktirishdan avval shatun kallaklarining parallelligini
tekshirish zarur, buni indikatorli tekshirish moslamasida tekshiriladi.
Tekshiruvdan so’ng porshen 60°S haroratdagi moyli vannaga solinib qizdiriladi, keyin esa
porshen barmog’i porshen bortmasi va shatunning yuqori kallagiga presslanadi. Presslangandan
so’ng bobishkadagi ariqchaga chegaralovchi halqalar o’rnatiladi. Porshen bilan shatun yig’masini
tsilindr blokiga o’rnatishdan avval, porshen halqalarini porshen ariqchasiga joylashtiriladi. Ariqcha
bilan halqa orasidagi tirqish shchup yordamida aniqlanadi. Bundan tashqari, halqa yoruglik nurini
o’tkazishi bo’yicha tekshiriladi; buning uchun halqa tsilindrning edirilmagan yuqori qismiga
joylashtiriladi va tsilindr bilan uning orasidan yoruglik nuri o’tishi aniqlanadi.
Porshen halqasining uchlari tutashgan joydagi tirqish shchup yordamida aniqlanadi. Agar u
me’yoridan kichik bolsa, halqaning tutashish joylari egovlanadi. Bu ishlarni bajargandan so’ng
halqa porshenga o’rnatiladi. O’rnatilgan halqalarning tutash joylari har tomonga aylana bo’yicha
qo’yib chiqiladi. Porshen yig’masini tsilindrga o’rnatish maxsus moslama yordamida amalga
oshiriladi.
Yuk tashuvchi aravachalar

230
________________________________________________________________________________
___________
3. Ko’targichlarning turlari
__________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
___________
4. Avtotransport korxonalarida ko’tarish-qarash ishlarida qo’llaniladigan ko’rish chuqurlarini
sxematik ko’rinishini chizing.
5-Tajriba ishi.
Mavzu: Nostandart jixozlar, siquvchi, chiqaruvchi moslamalar.
Umumiy mahlumotlar: Nostandart jihozlar tushunchasi, ularning vazifalari.
TXK va JT texnologik jarayonlardagi ishlarning ayrim operatsiya va o’tishlarini bajarish
uchun zarur jihozni korxona tomonidan, o’z ichki resurslaridan foydalanib, tayyorlangan yoki
bajarib beruvchi korxonaga buyurtma berib, tayyorlatib olingan jihoz nostandart jihoz deb qabul
qilingan.
Avtoservis korxonasida chilangarlik, temirchilik, payvandlash uchastakalarning malakali
ishchilarning mavjudligi, nostandart jihoz tayyorlash imkoniyatini beradi. Avtoservis korxonasida
tayyorlanishi mumkin bo’lgan nostandart jihozlar quyidagi guruhlarga bo’linadi:
1. Taglik, qisqich;
2. Stol, verstak, tumbochka, tokchalar;
3. Nostandart yuk aravachalari;
4. Agregatlarni tahmirlash jihozlari;
5. Ajratish va press ishlari uchun jihozlar;
6. Ko’targich, ilgich;
7. Estakadalar.
Vintli mexanizm xarakatidan xosil bo’ladigan kuchni ishlatuvchi xar xil yechgichlarning
konstruksiyalari mavjud. Bunday yechgichlar presslangan detalni agregatdagi o’rniga mos ravishda
tayyorlanadi. Yechgichning ishchi organi bo’lgan ushlagich ichki va tashqi, yahni chiqariluvchi
detalni tashqarisidan yoki ichkarisidan ilib tortishi mumkin.
3.1-rasm. Rul tortqilari sharsimon tanyach
barmoqlarini ajratish moslamasi
3.2-rasm. Moy filtirini yechgich.
3.3-rasm. SHkiv
Ag’dargichlar - Касбий психология

229
4.4. 5.8-rasm. Ag’dargich.
a. Umumiy ko’rinishi. b. Ag’darish jarayonida
Garaj domkratlari
harakatlanuvchi yuk ko’tarish mexanizmlari bo’lib, ular ko’tarish
moslamasi va kuch hosil qiluvchi qismdan iborat bo’ladi. Ular avtomobillarning oldingi yoki orqa
qismidan osish uchun xizmat qiladi. Ko’tarish mexanizmining turi bo’yicha asosan gidravlik bo’lib,
qo’l bilan boshqariladi (4.5-rasm).
4.5-rasm. Harakatlanuvchi, yuk
ko’tarish qobiliyati 20 tonnaga ega
bo’lgan gidravlik domkrat
(
Markasi
-
5.8204, ko’tarish balandligi 220-680
mm, maydonchasi 179 mm)
Garaj domkratlarining yuk ko’tarish qobiliyati 1,6-12,5 t oraliqda bo’lib, ko’tarish balandligi
430-700 mm tashkil etadi. Ulardan avtoservis korxonalarida TXK va JT ishlarini pol ustidagi
postlarda bajarishda foydalaniladi.
Ko’tarish-tashish jihozlari.
Katta avtoservis korxonalarida yuk ko’tarish qobiliyati 0,25-1 t
dan iborat bo’lgan yakka relsli elektrotelg’ferlardan va yuk ko’tarish qobiliyati 1-3 t bo’lgan osma
kran-balkalardan hamda elektrokaralardan foydalaniladi. Kichikroq korxonalarda esa
harakatlanuvchi kranlardan (4.6-rasm,a,b) foydalaniladi. Ularning yuk ko’tarish qobiliyati 1-2,5 t ni
tashkil etadi.
4.6-a-rasm.
Transmissiya
agregatlari uchun
harakat-lanuvchi
ustun (rusumi-KE-32,
yuk ko’tarish
qobiliyati 600 kg,
ko’tarib olish
balandligi 1125 mm,
ko’tarish balandligi
1950 mm, tashqi
o’lchamlari
375x305x112 mm,
massasi 49 kg).
4.6-b-rasm. Buklanuvchan
harakatlanuvchi kran
(rusumi
-
5.1310,
yuk
ko’tarish qobiliyati 250-
500-750-1000 kg., ilib
olish balandligi-min 10-
100-190-280 mm, max
2030-1955-1880-1805
mm, ko’tarish uzunligi
1100-1010-920-830 mm.,
tashqi o’lchamlari
1260x980x1400 mm,
massasi 75 kg.
Avtomobillarning tormozlash xususiyatlarini aniqlovchi diagnoz qo’yish jihozlariga

227
Ko’rish jihozlari turlari va nomi
Ish joyining joylanishi
Avtomobilning joylanishi
Ko’rish chuqurlari,
ko’targichlar
Pol sathida va undan past pol
sathida va undan yuqori
Pol sathida yoki balandda
Estakadalar
Pol sathida va undan past pol
sathida va undan yuqori
Pol sathida yoki balandda
Ag’dargichlar
(yonboshlatgichlar)
Pol sathida
Pol sathida
Avtomobillarni ko’tarish-qarash jihozlari va qurilmalari
Ko’tarish, qarshi va tashish jihozlari JT va TXKda ishlatilib, ular avtomobillarga har
tomondan (ustidan, tagidan, yonidan) TXK va T ga imkon yaratadi va ish unumini oshiradi.
Avtomobillarga TXK ishlarining 40-50 % tagidan, 10-20 % yonidan va 40-45 % ust tarafidan
bajariladi.
Ko’tarish, qarash va tashish jihozlari ish unumini oshiribgina qolmay balki, uning sifatini
oshirishga ham imkon yaratadi. Ko’tarish-qarash jihozlariga ko’rish ariqchalari, estakadalar va
ko’targichlar kiradi.
Ko’rish ariqchalarining tuzilishi avtomobillarning turiga bog’liq bo’lib, uzunligi avtomobil
uzunligidan 0,5-0,8 m uzun, chuqurligi esa yengil avtomobillar uchun 1.4-1.5 m, yuk avtomobillar
va avtobuslar uchun 1.2-1.3 m bo’ladi
.
Eni esa avtobus va yuk avtomobili uchun 0.9-1.1 m, yengil
avtomobillar uchun 0.8 m bo’ladi. Ko’rish ariqchalariga past kuchlanishli yoritgichlar (42 V)
o’rnatiladi, ular har 1 metr uzunlikka 200 m
3
/
soat hajmidagi, harorati 16-25
°
S, tezligi 2-2,5 m
/
s
bo’lgan 45
°
burchak ostidagi yo’nalishda havo oqimi bilan shamollatib turiladi. CHiqindi gazlarni
chiqarish uchun maxsus quvurlar o’rnatiladi. TXvaT jarayonida avtomobil dvigatellarini ishlatish
zaruriyati tug’ilsa, bu quvurlar avtomobil glushiteliga ulab qo’yiladi.
Estakadalar - Касбий психология

228
Elektromexanik ko’targichlar 1, 2, 4 va 6 ustunli bo’lib, ular-ning yuk ko’tarish qobiliyati
1,5-14 tonnagacha bo’ladi. Ikki ustunli elektromexanik ko’targich (4.2-rasm, a) 2 ta korobkasimon
ustundan 1 va ko’ndalang birikmadan 7 iborat bo’lib, har bir ustun ichiga yuk ko’tarish gaykasi,
harakatlanadigan yuruvchi vint joylashgan. Gaykaga koretka 2 o’rnatilgan bo’lib unga ushlagichlar
3 sharnir yordamida joylashtirilgan. Yuk ko’taruvchi (harakatlanuvchi) vintlar elektrodvigatel 5
yordamida ustunlardan biriga o’rnatilgan reduktor 6 orqali harakatga keltiriladi, boshqa vintga
harakat ko’ndalang birikma 7 ichiga o’rnatilgan zanjirli uzatma yordamida yetkaziladi. Ko’targichni
boshqarish tugmachali uzgich-ulagich 4 yordamida bajariladi. Ko’tarish balandligi 1800 mm ni,
ko’tarilish vaqti 45-60 s tashkil qiladi.
4.2-rasm. Ikki ustunli elektro-mexanik ko’targich.
MDH davlatlarida 2 t yuk ko’tarish qobiliyatiga ega bo’lgan “P-133” va “P-145” modelli
yengil avtomobillarni ko’tarishga mo’l-jallangan elektromexanik ko’targichlar ishlab chiqariladi.
Avtoservis korxonasi sharoitida ko’targichlardan foydala-nish ko’targich bilan jihozlangan
xizmat ko’rsatish ishlari bajari-luvchi ishchi postlarni har qanday tekis polli joylarda tashkil qilish
imkonini beradi.
4.3-rasmda ikki ustunli firmali (a), to’rt ustunli elektro-mexanik (b) va ikki ustunli gidravlik
(v) ko’targichlar keltirilgan. 4.2-rasmdagi ikki ustunli ko’targichda avtomobil kuzov tayanchlari
orqali ko’tarilganligi sababli, uning yurish qismiga ham xizmat ko’rsatish yoki tahmirlash
imkoniyati tug’iladi.
Ko’rish ariqchasidagi ko’targichlar 1 yoki 2 ustunli, gidravlik yoki elektromexanik bo’lishi
mumkin. Qo’l bilan boshqariluvchi bir plunjerli yuritmali gidravlik ko’targich, ko’rish ariqchasidagi
harakatlanuvchan aravacha ramasining ko’ndalang balkalariga o’rnatiladi. Aravachalar ko’rish
ariqchasining bo’ylama devorlariga o’rnatilgan yo’naltiruvchi qismga roliklar yordamida
o’rnatiladi. SHunday qilib ko’targich ko’rish ariqchasida ko’ndalang va bo’ylama harakat qilishi
mumkin.
a.
b.
v.
4.3-rasm. a)firmali, (b)to’rt ustunli elektro-mexanik va (v) ikki ustunli gidravlik ko’targichlar.
Yonilg’i o’tkazgich va yonilg’i bakini tekshirish

|
Yonilg’i o’tkazgich va yonilg’i bakini tekshirishBog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasiYonilg’i o’tkazgich va yonilg’i bakini tekshirish.
Yonilg’i o’tkazgich va filtrlarning holati
tekshiriladi va ularning o’rnatilish jipsliklari, ya’ni zichlanishlari aniqlanadi va zarur bo’lsa
tozalanadi. TXK davrida rezbali birikmalar mahkamlanadi. Bir yilda bir marta (MX davrida)
yonilg’i baki yuvilib, yonilg’i o’tkazgichlar siqilgan havo bilan purkab turiladi. Yonilg’i bakidan
yonilg’ini kerakli miqdorda so’rilishini ta’minnlash uchun, qabul qilish naychasidagi filtr
tozalanada va bakning qopqog’idagi shamollatish teshigi nazorat qilinadi.
Yonilg’i nasosini tekshirish.
Yonilg’i nasosi TXK davrida nazorat qilinadi va unga xizmat
ko’rsatiladi yoki bu jarayon o’rta hisobda 5-10 ming km masofa yurilgandan keyin ham bajarilishi
mumkin. Bu vaqtda uning ichki qismi va filtrlash to’g’ri tozalanadi, shuningdek nasos hosil
qiladigan eng yuqori bosim va havoning siyraklanishi, klapanlar gemetikligi va ish unumi
tekshiriladi. Yonilg’i nasosi avtomobilning o’zida yoki echib olinib tekshirilishi mumkin.
Yonilg’i nasosi avtomobilda tekshirilganda, u bilan karbyurator orasiga monometrli
moslama o’rnatilib, dvigatel ishlayotgan holatda hosil bo’lgan bosim aniqlanadi. Yonilg’i nasosi
hosil qiladigan bosim 0.02-0.030 MPa, ishlab chiqarish qobiliyati 0.7-2 l/minut va 30 sekund
mobaynida bosimning pasayishi 0.008-0.010 MPa ni tashkil qilishi kerak. Tekshirish natijalariga
ko’ra nasos qismlarga ajratilib barcha detallarning holati tekshiriladi va tozalanadi hamda,
diafragma ostidagi prujinaning yuk bilan va yuksiz holatdagi uzunligi aniqlanadi va meyoriy
qiymatlari bilan taqqoslanadi.
Havo filtrini tekshirish.
Havo filtrlari belgilangan oraliqlarda almashtirib turilishi zarur.
Agarda filtrlovchi element ko’p marotaba ilatishga mo’ljallangan bo’lsa, u holda dvigateldan echilib
va uning idishdagi iflos moyi to’kilib, detallarini kerosinli vannaga solinib va filtrlovchi
elementning qobiqlari atseton bilan yuviladi, so’ngra quritib, yig’ib, filtr korpusiga toza moy quyib,
filtrlovchi element shu moy bilan namlanadi va o’z joyiga o’rnatiladi.
|
| |
-Amaliy mashg‘ulot - Rdb frezalash dastgohida detallarga ishlov berish operatsiyasini loyihalash

|
Rdb frezalash dastgohida detallarga ishlov berish operatsiyasini loyihalash
|
bet | 10/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 2,79 Mb. | | #240227 |
Bog'liq Avtomatlashtirish amaliy7-Amaliy mashg‘ulot
Mavzu: O‘tkazilgan tajriba natijalarini matematik modellashtirish orqali taxlil qilishni o‘rganish
Ishning maqsadi – Matematik modellashtirish vazifalari va unga qo’yilgan talablar
Modellashtirish – ilmiy tadqiqot ishlarida ko‘p qo‘llaniladigan muhim uslublaridan hisoblanadi. Model degani fransuzchadan olingan bo‘lib, namuna degan ma’noni anglatadi va ilmiy tadqiqot ishlarida voqelik, jarayon yoki qurilmani o‘rganish uchun uni asl nusxasi o‘rniga qabul qilingan shakli – nusxasi olinishi va o‘rganilishi bo‘ladi. Ilmiy tadqiqot ishlarida tadqiqotchi tomonidan o‘rganilayotgan obyektga o‘xshash, uning ko‘rsatkichlarini o‘zida mujassamlashtirgan tizimi model deb qabul qilinadi. Voqelik (jarayon) nazariy o‘rganilganda ham odatda uning modellaridan foydalaniladi. Modellashtirish ikki turga bo‘linadi: fizik (ashyoviy yoki mexanik) yoki matematik (mantiqiy va ideal) bo‘lishi mumkin.
Agar obyekt jarayonlari, ularning kattaliklari, bog‘liqliklari matematik ifodalar bilan ifodalangan bo‘lsa, model matematik bo‘ladi. Modellashtirish o‘xshashlik bo‘yicha bo‘ladi. Umuman, jarayonlar modellashtirili- shi darajasiga ko‘ra turlicha bo‘lishi mumkin. Fizik model obyekt haqida to‘laroq ma’lumotlar olishga imkoniyat beradi. Bu yerda faqat obyekt ko‘rsatkichlarining bog‘liqliklari emas, balki unda ketayotgan jarayonlar, hodisalar haqidagi bilimlarni chuqurlashtirish, matematik modelga aniqliklar kiritish mumkin. Fizik model ko‘pincha obyektni konstruktiv o‘zgarishlarning jarayonlarga ta’sirini o‘rganishda qo‘llaniladi. Texnikada ko‘proq matematik modellashtirish qo‘llaniladi va u nazariy xulosalarni to‘laqonli olinishini ta’minlaydi, turli ko‘rsatkichlarning bog‘liqlik funksiyalarini ifodalash imkonini beradi.
Matematik model – o‘rganilayotgan obyekt asosiy xossalarini ifodalovchi va u haqdagi ko‘plab informatsiyani qulay shaklda tasvirlovchi sun’iy sistema. Matematik model inson faoliyatining turli-tuman sohalariga tobora kengroq va chuqurroq kirib bormoqda, tadqiqotning samarali vositalaridan foydalanishga imkon bermoqda. Matematik modellashtirish vazifasi «mavjud olam»ni matematika tilida bayon etishdan iboratdir. Bu uning eng ahamiyatli xususiyatlari haqida ancha aniq tasavvurga ega bo‘lish uchun imkon beradi va aytish mumkinki, bo‘lajak hodisalarni bashoratlash mumkin bo‘ladi. Ba’zi real vaziyatlar, qoidaga ko‘ra, amaliyotda boshlang‘ich nuqta hisoblanib, ular tadqiqotchi oldiga javob topish talab etiladigan vazifalarni qo‘yadi. Real vaziyatlar turli maqsadlarda modellashtiriladi. Ulardan asosiysi – yangi natijalarni yoki hodisaning yangi xossalarini oldindan aytib berishdir
|
| |
Rdb frezalash dastgohida detallarga ishlov berish operatsiyasini loyihalash - bet 11

|
Rdb frezalash dastgohida detallarga ishlov berish operatsiyasini loyihalash
|
bet | 11/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 2,79 Mb. | | #240227 |
Bog'liq Avtomatlashtirish amaliy Modellashtirishning boshlang‘ich jarayonida qabul qilinadigan muhim yechim hisoblanib ko‘rib chiqilayotgan matematik o‘zgaruvchanlik tabiatinibelgilash hisoblanadi. Amalda ular ikki sinfga bo‘linadi: aniq o‘lchash va boshqarish mumkin bo‘lgan determinallangan o‘zgaruvchilar; aniq o‘lchash mumkin bo‘lmagan va tasodifiy tavsifga ega bo‘lgan stoxastik o‘zgaruvchilar. Texnikaviy obyektlarning ko‘plari murakkab sistemalar sinfiga taalluqli, ular o‘zaro bog‘liq o‘zgaruvchilar ko‘p miqdordaligi bilan tavsiflanadi. Bunday sistemalarni tadqiq etish quyidagilardan iborat: kirish parametrlari; faktorlar va chiqish parametrlari; texnikaviy obyekt funksiyasi sifat ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni belgilash; texnikaviy obyekt chiqish parametrlarini optimallashtiruvchi faktorlar darajasi (ahamiyati)ni belgilash. Yaxshi tashkil etilmagan sistemalar uchun hodisalar mexanizmi to‘liq ma’lum emaslik xosdir, matematik modellarni ishlab chiqish va optimallashtirish eksperimental statistik usullar yordamida hal etiladi. Bunday hollarda texnikaviy obyekt modeli kibernetik sistema («qora yashik» sifatida) tasavvur etiladi, buning uchun tadqiqotchi chiqish parametrlari bilan ko‘plab kirish parametrlari (mustaqil o‘zgaruvchilar) o‘rtasidagi bog‘liqlikni izlaydi, bu vazifani u sistemada kechayotgan hodisalar mexanizmidan mutlaqo bexabar amalga oshiradi Matematik modellarga universallik (to‘laqonlilik), ayniylik, aniqlik va tejamlilik talablari qo‘yiladi. Matematik model universalligi deyilganda uning real obyekt xossasini to‘liq ifodalashi tushuniladi. Ko‘pgina matematik modellar obyekti kechadigan fizik yoki informatsion jarayonlarni aks ettirish uchun mo‘ljallangandir. Bunda obyekt unsurlarini tashkil etuvchi geometrik shakllar kabi xususiyatlar tasvirlanmaydi. Modelning yuqori tejamliligiga bo‘lgan talab, bir tomonda va yuqori aniqlik hamda universallik darajasiga bo‘lgan talab, ikkinchi tomondan, shuningdek, ayniylik keng sohasi boshqa tomondan ziddiyatlidir. Bu talablarni barchasini uyg‘unlikda qanoatlantirish yechilayotgan vazifa o‘ziga xosligi loyihalashning iyerarxiklik darajasi va jihatlariga bog‘liq.
|
| |
-MAVZU. AVTOMOBIL DVIGATELNING SOVUTISh VA MOYLASh

46
1 mm nakip sovutish intensivligini 25%ga, quvvatni 6%ga kamayishiga va yoqilg’i sarfini 5%ga
oshishiga olib keladi. Hakip ximiyaviy aralashmalar yordamida yuviladi.
Sovutish tizimini sulfat
kislotasining yumshatgichlari va ko’pik tindirgichlar aralashmasida yuvish yuqori samara beradi.
Aralashma tizimga to’ldirilib 10-15 minut dvigatel ishlatiladi va 60°S haroratda to’kiladi, keyin
issiq suv bilan chayqaladi. Kislotani qoldiqlarini neytrallash uchun chayqovchi suvga neytrilizator
qo’shiladi (soda, 2 xromli kaliy).
Qoraqurt – Latrodectus tredeccimguttatus –

72
38-rasm. Qoraqurtning umumiy ko’rinishi.
Urg‘ochi qoraqurtning bosh – ko‘kragi va duxobaga o‘xshagan qora
yumaloq qorni bor. Qornining ustki tomonida qizil yoki oqish dog‘lar bo‘ladi.
Kattaligi 1sm – dan kattaroq. Erkagi urg‘ochisidan 3-4
marotaba kichik va qorni
ensiz uzunchoq bo‘lib, bosh – ko‘krak qismining eniga to‘g‘ri keladi.
Urg‘ochi qoraqurtlar voyaga etganda o‘zi ishlab chiqqan tolalardan yasagan
voronkasimon uyada yashaydi. Erkak qoraqurtlar urg‘ochisini qidirib yurganda
oiqlanmaydi. Urg‘ochi qoraqurtlarning urug‘lanishi iyun-iyul oylarida kuzatiladi.
Qo‘shilishgandan keyin erkaklarini urg‘ochilari yeb qo‘yadi,
qochib qutilgan
erkaklari esa sal vaqtdan keyin o‘ladi. Urug‘langan urg‘ochilari yangi joyga
ko‘chib o‘tib uzlariga uya yasaydilar. Bu erda ular
tuxum quyib ularni pillaga
o‘raydilar. Tuxum qo‘yish Sentyabr oyigacha davom qiladi. tuxumdan chiqqan
yosh qoraqurtlar pilla ichida qishlaydi. Aprel oyida
yosh qoraqurtlar pilladan
chiqadi va 8 marotaba tullab voyaga etadi. Qoraqurtlar 7 marotaba tulagandan
keyingi davrda kuchli zaharli bo‘ladi. Bunday holat qoraqurtlar asosan may – iyul
oylarida kuzatiladi.
Tarantul
– Lurosa singoriensis Evropani
markaziy va janubiy qismi
Markaziy Osiyoda tarqalgan. Zaharining kuchi qoraqurtnikiga qaraganda ancha
kuchsiz. Zahari odamda kuchli og‘riq chaqirishi mumkin.
Tarantul MDH da tarqalgan urgimchaklarning eng yiriklaridan biri bo‘lib
hisoblanadi. Gavdasining kattaligi 3-4 sm bo‘ladi. Bu urgimchakning ustki tomoni
kulrang qung‘ir,
pastki tomoni qora, oyoqlarida esa sarg‘ich ko‘ndalang yo‘llar
bo‘ladi. Tanasi, ayniqsa oyoqlari biroz tuklar bilan qoplangan. Odatda 60 smgacha
uzunlikdagi vertikal kavlangan uyalarda yashaydilar. Kechalari ovga chiqadi.
Ko‘plab zararkunanda xasharotlarni qirib yuboradi. Urg‘ochilari 100 dan to 400
gacha tuxum qo‘yadi. Baxorda undan bolalar chiqadi. Urg‘ochilari bir necha vaqt
73
bolalarini oyog‘iga yopishtirib yuradi.
MDH ni janubiy qismida tirik o‘rgimchaksimonlardan falanga – Jaleodes
araneudes (biy, ba’zibir joylarda buzoqbosh deydilar) tarqalgan bo‘lib gavdasining
kattaligi 7 sm gacha yetadi. Boshqa o‘rgimchaklardan tanasining qo‘ng‘ir
sariq
tuklar bilan qalin qoplanganligi va pedipalpalari ham yurish vazifasini bajarish
bilan ajralib turadi. O‘zi zaharli emas. Umurtqasizlar
hamda mayda umurtqali
hayvonlar bilan oziqlanadi. Xelitseralari juda kuchli. “Tish” larining orasida
qolgan ovqat qoldiqlari chirishi natijasida ba’zan “o‘lik zahri” hosil bo‘ladi. Shuni
uchun ham ba’zan falanga chaqqan vaqtda “Maxalliy” (chaqilgan joyni) zaharlash.
Hodisalari bo‘lib turadi.
Separatsiya tarelkalari

Separatsiya tarelkalari
Download
52,73 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
15.12.2023
Hajmi
52,73 Kb.
#119139
Download
52,73 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Separatsiya tarelkalari
Download
52,73 Kb.
Matnni ko'rish
A s daminov, B. S. Salimov - bet 45

68
13-M A SH G‘ U L O T
Mavzu:
O‘rgimchaksimonlar sinfi – Arachnida.
Darsning maqsadi:
Xelitseralilar kenja tipiga kiruvchi o‘rgimchaksimonlar
sinfining anatomo-morfologik va biologic va ekologik xususiyatlari va ularning
tibbiyotda, veterinariyada va qishloq xo‘jaligidagi ahamiyati bilan tanishish.
Kerakli jihozlar:
O‘rgimchaksimonlar sinfi vakillarini aks ettiruvchi
jadvallar, xo‘l va quruq preparatlar, mikropreparatlar, mikroskop.
V A Z I F A
1.
Butli o‘rgimchak – Araneus diadematus ning tashqi tuzilishi bilan tanishib
chiqish. Xelitserasi va zaharli bezining joylashish sxemasini chizish.
2.
Butli o‘rgimchakning ichki tuzilishi va organlarining joylashishini o‘rganish
va sxemasini chizish.
3.
Chayoning tashqi tuzilishi bilan tanishib chiqish.
4.
Zaharli o‘rgimchaklardan qoraqurt – Lathrodectus tredecimguttaus va
tarantul - Trochosa singoriensis larning tashqi ko‘rinishi bilan tanishib chiqish.
5.
Mikroskop ostida qichitma kana - Sarcoptes scabie ning tuzilishi bilan
tanishib chiqish va rasmini chizish.
6.
Yaylov kanasi - Ixodes specius ning tashqi tuzilishi bilan tanishib chiqish va
og‘iz apparatining rasmini chizish.
7.
O‘rgimchaksimonlarning xarakterli xususiyatlari va ularning iqtisodiy
ahamiyati xaqida qisqacha ma’lumot yozish.
O‘rgimchaksimonlar sinfiga dastlab quruqlikka yashashga moslashgan
bo‘g‘imoyoqlilar kiradi. Ularning tana qismlari turlicha, oyoqlari 8 juft. Shulardan
1-jufti xelitsera, 2-jufti sezgi oyoqlar, qolgan 4 jufti lokomotor (yurish) oyoqlilari
qisoblanadi. Oyoqlarining uchida tirnoqchalari bor. Nafas olish organlari o‘pka,
traxeya. Siydik ajratish organi mal’pigiy naychalaridan iborat.
O‘rgimchaksimonlar qishloq xo‘jaligi va tibbiyotda muhim ahamiyatga ega.
Ular orasida o‘simlik zararkunandalari, odam va hayvonlarning parazitlari, kasallik
chaqiruvchi parazitlarning oraliq ho‘jayinlari uchraydi.
VAKIL - LANSETNIK - BRANCHIASTOMA LANCEOLATUS

VAKIL - LANSETNIK - BRANCHIASTOMA LANCEOLATUS Darsning maqsadi: Lansetnikning ho’l preparati, ko’ndalang
kesimi va uning tashqi va ichki organlari tasviri aks ettirilgan ashyolar,
jadvallar yordamida tashqi va ichki tuzilishini o’rganish.
Kerakli jihozlar: Lansetnikning tashqi ko’rinishi va ichki
organlarining joylanishini ifodalovchi jadvallar, lansetniknig halqum
atrofidan, ichak atrofining ko’ndalang kesimidan tayyorlangan
preparatlar, lupa, biologik mikroskop
Vazifa. 1) Lansetnik (branchiastoma lanceolatum) misolida bosh skeletsizlar
(Acrania) ning tuzilishidagi xarakterli xususiyatlari bilan tanishib
chiqish. Lansetnikning bo’ylama va ko’ndalang kesimlarini mikroskop
ostida kuzatish va rasmini chizish.
.
Tashqi ko’rinishi: Bir necha (5-7) santimetr kattalikdagi uzunchoq,
ikki yon tomonidan xiyol yassilangan, ikki uchi o’tkirlashgan hayvon
bo’lib hisoblanadi. Tanasining olingi tomoni orqasiga nisbatan enliroq,
boshi yaqqol ajralmagan. Yelkasi bo’ylab, dumi atrofida suzgich
burmalar hosil bo’lgan. Orqa qismi jarrohlar pichog’iga o’xshash,
shuning uchun lansetnik deb nom olgan. Og’iz oldi voronkasi oxirida,
gavda pastki bo’lagining 2 yon tomonida bir-biriga parallel o’rnashgan
ikkita metaplevral burma bor, burmalar gavdaning orqa uchiga ancha
yaqinroq qismida bir-biriga qo’shilib ketgan. Shu burmalar qo’shilgan
yerida jabra oldi bushlig’i atreal bushliq - atreal teshik yoki atriapor bor.
83
Atriapordan uzokrokda va gavdaning bir oz chaproq tomonida orqa
chiqaruv teshigi joylashgan.
Teri qoplagichi: Ikkita asosiy sirtqi epidermis va uning tagidagi
korium qavatidan iborat. Ammo epidermis 1 qavatdan korium
yopishqoq to’qimadan iborat.
O’t oldirish tizimiga TXK

60
burchaklarini o’rnatishni maxsus SPZ-12 jihozida yoki shunga o’xshash jihozlarda amalga oshirish
darkor. Uzgich o’qining ichquymasi hamda ko’p avtomobillarda qo’llanilayotgan vakuum
sozlagich podshipnigini davriy ravishda moylab turish lozim.
O’t oldirish burchagini irgarilatishni tekshirish va sozlash. Bu ishni bajarish siqish taktida,
ishlamay turgan dvigatelda, porshen yuqori chekka nuqtaga yaqinlashish chog’ida blok va
shkivdagi (yoki maxovikdagi) belgilarni bir-biriga to’g’ri keltirilib, so’ngra bir uchi kontaktga
keluvchi simga va ikkinchi uchi massaga ulangan lampochkaning yonish onini aniqlash orqali
bajariladi. Biroq bu usulda xatolik ±5° gacha etadi. Shuning uchun yakuniy sozlash dvigatel salt
yurishda ishlab turganida va tezlashayotgan vaqtda tezlik va yuklanishni hamda vakuumli va
markazdan qochirma sozlagichlar ishini hisobga olib amalga oshiriladi. Agar dvigatelning salt
yurishida vakuumli sozlagich uzib qo’yilsa, tirsakli valning aylanishlar soni to’satdan tushib ketadi,
markazdan qochirma sozlagichning yaxshi ishlamasligi dvigatelning tezlik olish qobiliyatini
susaytiradi.
O’t oldirish burchagini aniq sozlash ishlayotgan dvigatelda stroboskop yordamida bajariladi.
Uning ishlash prinsipi qisqa vaqt (0,0002 s) oralig’ida belgilangan onlarda aylanuvchi detalni qisqa
yorug’lik impulsi bilan yoritilsa, u qo’zg’almas bo’lib ko’rinishiga asoslangan. Shunga asosan
tirsakli valning kichik, o’rta va katta aylanishlarida o’t oldirish burchagining me’yoriy qiymatlari
tekshiriladi. Tekshiruv natijalariga ko’ra uzgich-taqsimlagich sozlanadi yoki almashtiriladi.
Almashtirilgan uzgich-taqsimlagich ustaxonada ta’mirlanadi va ta’mirlash sifati qo’zg’almas
jihozlar yordamida tekshiriladi.
5.
Elektr jihozlarida, ya’ni generator, tok to’g’rilagich, relesozlagich, starter, elektr simlari,
o’lchov-nazorat yoritish asboblarida uchraydigan nosozliklar va ularning alomatlari, ularning texnik
holatini tekshirish, sozlash va joriy ta’mirlash ishlari texnologiyasi.
part of your environment. The most persistent behaviors usually have

part of your environment. The most persistent behaviors usually have
multiple cues. Consider how many different ways a smoker could be
prompted to pull out a cigarette: driving in the car, seeing a friend smoke,
feeling stressed at work, and so on.
The same strategy can be employed for good habits. By sprinkling
triggers throughout your surroundings, you increase the odds that you’ll
think about your habit throughout the day. Make sure the best choice is the
most obvious one. Making a better decision is easy and natural when the
cues for good habits are right in front of you.
Environment design is powerful not only because it influences how we
engage with the world but also because we rarely do it. Most people live in
a world others have created for them. But you can alter the spaces where
you live and work to increase your exposure to positive cues and reduce
your exposure to negative ones. Environment design allows you to take
back control and become the architect of your life. Be the designer of your
world and not merely the consumer of it.
THE CONTEXT IS THE CUE The cues that trigger a habit can start out very specific, but over time your
habits become associated not with a single trigger but with the entire
context surrounding the behavior.
For example, many people drink more in social situations than they
would ever drink alone. The trigger is rarely a single cue, but rather the
whole situation: watching your friends order drinks, hearing the music at
the bar, seeing the beers on tap.
We mentally assign our habits to the locations in which they occur: the
home, the office, the gym. Each location develops a connection to certain
habits and routines. You establish a particular relationship with the objects
on your desk, the items on your kitchen counter, the things in your
bedroom.
Our behavior is not defined by the objects in the environment but by our
relationship to them. In fact, this is a useful way to think about the influence
of the environment on your behavior. Stop thinking about your environment
as filled with objects. Start thinking about it as filled with relationships.
Think in terms of how you interact with the spaces around you. For one
person, her couch is the place where she reads for an hour each night. For
someone else, the couch is where he watches television and eats a bowl of
ice cream after work. Different people can have different memories—and
thus different habits—associated with the same place.
The good news? You can train yourself to link a particular habit with a
THE HABIT LOOP - Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable Results

moment you are alive—even now. The brain is continually scanning the
environment, predicting what will happen next, trying out different
responses, and learning from the results. The entire process is completed in
a split second, and we use it again and again without realizing everything
that has been packed into the previous moment.
We can split these four steps into two phases: the problem phase and the
solution phase. The problem phase includes the cue and the craving, and it
is when you realize that something needs to change. The solution phase
includes the response and the reward, and it is when you take action and
achieve the change you desire.
Problem phase
1. Cue
2. Craving
Solution phase
3. Response
4. Reward
All behavior is driven by the desire to solve a problem. Sometimes the
problem is that you notice something good and you want to obtain it.
Sometimes the problem is that you are experiencing pain and you want to
relieve it. Either way, the purpose of every habit is to solve the problems
you face.
In the table on the following page, you can see a few examples of what
this looks like in real life.
Imagine walking into a dark room and flipping on the light switch. You
have performed this simple habit so many times that it occurs without
thinking. You proceed through all four stages in the fraction of a second.
The urge to act strikes you without thinking.
Problem phase - Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable Results

|
Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable ResultsBog'liq atomic-habitsProblem phase
1. Cue: Your phone buzzes with a new text message.
2. Craving: You want to learn the contents of the message.
Solution phase
3. Response: You grab your phone and read the text.
4. Reward: You satisfy your craving to read the message. Grabbing your phone becomes
associated with your phone buzzing.
Problem phase
1. Cue: You are answering emails.
2. Craving: You begin to feel stressed and overwhelmed by work. You want to feel in
control.
Solution phase
3. Response: You bite your nails.
4. Reward: You satisfy your craving to reduce stress. Biting your nails becomes
associated with answering email.
Problem phase
1. Cue: You wake up.
2. Craving: You want to feel alert.
Solution phase
3. Response: You drink a cup of coffee.
4. Reward: You satisfy your craving to feel alert. Drinking coffee becomes associated with
waking up.
Problem phase
1. Cue: You smell a doughnut shop as you walk down the street near your office.
2. Craving: You begin to crave a doughnut.
Solution phase
3. Response: You buy a doughnut and eat it.
4. Reward: You satisfy your craving to eat a doughnut. Buying a doughnut becomes
associated with walking down the street near your office.
Problem phase
1. Cue: You hit a stumbling block on a project at work.
2. Craving: You feel stuck and want to relieve your frustration.
Solution phase
3. Response: You pull out your phone and check social media.
4. Reward: You satisfy your craving to feel relieved. Checking social media becomes
associated with feeling stalled at work.
|
| |
Problem phase - Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable Results

Problem phase 1. Cue: You walk into a dark room.
2. Craving: You want to be able to see.
Solution phase 3. Response: You flip the light switch.
4. Reward: You satisfy your craving to see. Turning on the light switch becomes
associated with being in a dark room.
By the time we become adults, we rarely notice the habits that are
running our lives. Most of us never give a second thought to the fact that we
tie the same shoe first each morning, or unplug the toaster after each use, or
always change into comfortable clothes after getting home from work. After
decades of mental programming, we automatically slip into these patterns
of thinking and acting.
THE FOUR LAWS OF BEHAVIOR CHANGE In the following chapters, we will see time and again how the four stages of
cue, craving, response, and reward influence nearly everything we do each
day. But before we do that, we need to transform these four steps into a
practical framework that we can use to design good habits and eliminate
bad ones.
I refer to this framework as the Four Laws of Behavior Change, and it
provides a simple set of rules for creating good habits and breaking bad
ones. You can think of each law as a lever that influences human behavior.
When the levers are in the right positions, creating good habits is effortless.
When they are in the wrong positions, it is nearly impossible.
How to Create a Good Habit The 1st law (Cue): Make it obvious.
The 2nd law (Craving): Make it attractive.
The 3rd law (Response): Make it easy.
The 4th law (Reward): Make it satisfying.
We can invert these laws to learn how to break a bad habit.
How to Break a Bad Habit Inversion of the 1st law (Cue): Make it invisible.