nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Asosiy tushunchalar - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 44/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaAsosiy tushunchalar
Modernizatsiya —- bu zamonaviylik talablariga muvofiq, turli yangilanishlarni kiritish orqali yanada mukammal sharoitlarga o'tish jarayonidir.
Innovatsiya —- bu bozor iqtisodiyotida talab qilinadigan jarayonlar yoki mahsulotlarning samaradorligini sifat jihatdan oshirishni ta'minlaydigan amalda joriy qilingan yangilik hisoblanadi. Bu inson intellektual faoliyati, hayollari, ijodiy jarayonlari, kashfiyotlar, kashfiyotlar va ratsionalizatorlikning yakuniy natijasidir.
Moliyaviy aktiv —- bu daromadni nazarda tutadigan o'ziga xos mulk shaklidir, masalan: moliyaviy resurslarni aks ettiradigan aktivlarning bir qismi: pul va qimmatli qog'ozlar, pul topish bo’yicha ko’nikma va qobiliyatdir.
Tender —- raqobat, adolatlilik va samaradorlik prinsiplari bo'yicha belgilangan muddatlarda hamda hujjat bo'yicha ilgari e'lon qilingan shartlarga muvofiq tovarlarni yetkazib berish, xizmatlarni taqdim etish yoki ishlarni bajarish bo'yicha takliflarni tanlov asosida tanlab olish shakli. Tender shartnomasi tanlov g'olibi bilan, ya’ni eng yaxshi shart-sharoitlarni ta'minlovchi hujjat talablariga javob beradigan taklifni taqdim etgan ishtirokchi bilan tuziladi.
Qo’shma korxona —-turli davlatlarga tegishli hamkorlarining umumiy mulklari asosida tadbirkorlik va biznes faoliyatini amalga oshiradigan iqtisodiy jihatdan mustaqil bo’lgan korxonadir.
Shoʻba korxona —- huquqiy jihatidan mustaqil, lekin ustav kapitalida boshqa (asosiy) xoʻjalik jamiyati yoki shirkatning hissasi yuqori boʻlgan xoʻjalik jamiyati. Shoʻʼba korxona muassisi uning ustavini tasdiqlaydi va ayrim boshqaruv, shu jumladan nazorat funksiyalarini oʻzida saqlab qoladi. Shoʻʼba korxona aksiyadorlik jamiyati yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat boʻlishi mumkin. Shoʻʼba korxona tashkil etish asosiy korxona oʻzining tuzilmaviy boʻlinmasi yoki mulkiy majmuasi negizida; asosiy korxonani qayta tashkil etish jarayonida oʻz tarkibidan ajratib chiqarish; xoʻjalik jamiyati yoki shirkat tomonidan aksiyadorlik jamiyati aksiyalari nazorat paketini yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat ustav kapitalidagi tegishli hissani sotib olish shakllarida boʻlishi mumkin. Shoʻʼba korxonaning asosiy korxona bilan oʻzaro munosabatlarining muhim xususiyati shundaki, Shoʻʼba korxonaning asosiy korxonaga yoki asosiy korxonaning Shoʻʼba korxonaga mablagʻlarni qaytarib olmaslik bilan oʻtkazishi soliqqa tortilmaydi.
Konsessiya — muayyan sharoitlarda korxonalarni, foydali qazilmalarni, yerlar va boshqalarni ekspluatatsiya qilish huquqini beruvchi xorijiy firma yoki xususiy tadbirkor bilan davlat o’rtasida tuzilgan shartnoma.
|
| |
O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish - bet 26

1.28–rаsm. Kаbel liniyalаrini yotqizish turlаri:
a) kаbellаrni trаnsheyalаrdа
yotqizish; b) kаbellаrni tonnellаrdа yotqizish;
d) kаbellаrni mахsus аriqlаrda yotqizish
47
a)
b) d)
1.29–rаsm. Kаbel estаkаdаlаri vа gаlereyalаri tuzilishi:
а) temir–betоndan
yasаlgаn yo‘lаksiz estаkаdа; b) metаllldаn yasаlgаn yo‘lаkli estаkаdа; d) bir
tоmоnli temir–betоn kаbel gаlereyasining tuzilishi
;
1–temir–betоn аsоs; 2–
temir–betоn kоlоnnа; 3–kаbel; 4–pоlkа; 5–temir–betоn bаlkа; 6–quyoshdаn
himоyalоvchi аyvоnchа; 7–аjrаlаdigаn quyoshdаn himоyalоvchi pаnel; 8–
turg‘un hоldаgi quyoshdаn himоyalоvchi pаnel; 9) metаllli tаglik; 10–trаvers;
11–tutib turuvchi metаlll fermа
Shахtа kаbellаri
– shахtаlаrning lаhimlаridа elektr energiyani
uzаtish, tаrqаtish uchun kаbellаrdаn fоydаlаnilаdi. Kаbellаr kuchlаnish
qiymаti bo‘yichа 1000 V dаn kаttа vа 1000 V dаn kichik;
kоnstruksiyasi bo‘yicha zirhli, yarim egiluvchаn, egiluvchаn vа o‘tа
egiluvchаn; bаjаrаdigаn ishi bo‘yichа kuch, nаzоrаtlоvchi vа аlоqа
qiluvchi turlаrgа bo‘linаdi.
Kаbellаr yer оsti kоnlаridа ishlаtilishi vа yotqizish usuligа qаrаb,
qo‘zg‘аluvchаn yoki gоhidа qo‘zg‘аluvchаn iste’mоlchilаr uchun
mo‘ljаllаngаn egiluvchаn, knоpkаli, qo‘ldа ushlаb turib pаrmаlаydigаn
mаshinаlаrgа, o‘ziyurаr vаgоnlаrgа vа turli qo‘l elektr аsbоbоlаrigа
mo‘ljаllаngаn egiluvchаn vа o‘tа egiluvchаn guruhlаrgа bo‘linаdi.
Zirhli vа yarim egiluvchаn kаbellаr 1000 V dаn kаttа vа kichik
kuchlаnishlаrgа, egiluvchаn vа o‘tа egiluvchаn kаbellаr esа, fаqаt
1000 V dаn kichik kuchlаnishlаrgа mo‘ljаllаnib ishlab chiqаrilаdi.
Shахtа vа rudniklаrdа qo‘llаnilаdigаn kаbellаrning harfli
belgilаri quyidаgichа tа’riflаnаdi:
48
1.2–jаdvаl
Hаrfli
belgilаr
Kаbel mаrkаsidа hаrfining
qo‘yilgаn jоyi
Belgining mаzmuni
А
Оldidа
Tоlа mаteriаli–аlyumin
Belgi yo‘q
Оldidа
Tоlа mаteriаli–mis
АА
Оldidа
Tоlаning vа qоbiqning mаteriаli
alyumin
В
O‘rtаsidа
Tоlа izolyatsiyasi–pоluvinilхlоrid
Р
O‘rtаsidа
Tоlа izolyatsiyasi–issiqqа chidаmli
rezinа
П
O‘rtаsidа
Tоlа izolyatsiyasi – pоlietilen
С
Оldidа
Tоlа
izolyatsiyasi–serezin
shimdirilgаn qоg‘оz
В
Охiridа
Tоlа
izolyatsiyasi
kаm
mоy
shimdirilgаn qоg‘оz
С
Оldidа vа o‘rtаsidа
Qоbig‘i
–
qo‘rg‘оshin
В
Оldidа vа o‘rtаsidа
Qоbig‘i – pоluviniхlоrid (egiluv-
chаn kаbel bundаn mustаsnо)
Н
Оldidа vа o‘rtаsidа
Qоbig‘i – neytrit yonmаydigаn
rezinа
K
Оldidа vа o‘rtаsidа
Nаzоrаtlоvchi kаbel (egiluvchаn
kаbellаr bundаn mustаsnо)
О
Оldidа vа o‘rtаsidа
Hаr bir izolyatsiyalаngаn tоlа аlоhi-
dа qоbig‘gа egа
Л
O‘rtаsidа
Tоlаlаr yostig‘i – bir qаvаt plаst-
mаssа tаsmа
2Л
O‘rtаsidа
Tоlаlаr yostig‘i – ikki qаvаt plаst-
mаssа tаsmа
б
O‘rtаsidа
Tоlаlаr yostig‘i – yo‘q
П
O‘rtаsidа
Tоlаlаr yostig‘i – pоlietilin
В
O‘rtаsidа
Tоlаlаr yostig‘i – pоluvinilхlоrid
Б
Oхiridа
Zirhi
–
po‘lаt tаsmа
П
Oхiridа
Zirhi – qаlаylаngаn po‘lаt tаsmа
K
Oхiridа
Zirhi–qаlаylаngаn po‘lаt sim
Г
Oхiridа
Izolyatsiyasiz (egiluvchаn kаbellаr
bundаn mustаsnо)
Belgi yo‘q
Oхiridа
Tаshqi qоplаmаsi – оddiy rezinа
И
Oхiridа
Tаshqi qоplаmаsi – presslаngаn pо-
lietilen shlаng
шв
Oхiridа
Tаshqi qоplаmаsi – presslаngаn
pоluvinilхlоrid shlаng
|
Zirhli vа yarim egiluvchаn kаbellаr –

Bog'liq Кон корхоналарини электрлаштириш 2023 й Туғирланган варианти (1)
Zirhli vа yarim egiluvchаn kаbellаr – bu turdаgi kаbellаr, kоn
kоrхоnаlаrining yer ustki qismidаgi iste’mоlchilаrni vа yer оsti
qismidаgi turg‘un vа yarim ko‘chmа mаshinа vа meхаnizmlаrni elektr
energiya bilаn tа’minlаsh uchun qo‘llаnilаdi. Kоn kоrхоnаlаrining yer
оstki lаhimlаrining turigа, аtrоf–muhit shаrоitigа qаrаb hаr turli
kаbellаr ishlаtilаdi.
Gоrizоntаl vа qiya lаhimlаrdа – alyumin yoki mis tоlаli,
qo‘rg‘оshin zirhli yog‘lаngаn qоg‘оzdаn izolyatsiya qilingаn kаbellаr
ishlаtilаdi. Bulаrgа misоl qilib СБН, СБГ, СБЛШ, СБШв, АСБ, СБУ,
СПТУ, СГТУ vа СПГУ kаbellаrni keltirish mumkin. Bu kаbellаrning
umumiy ko‘rinishi 1.30–rаsmdа keltirilgаn.
Vertikаl vа 45° dаn оshiq qiyalikdа egа bo‘lgаn kоn lаhimlаridаn
o‘tkаzilаdigаn kаbellаr yuqоri ishоnchli, ishlаtishdа хаvfsiz, meхаnik
tа’sirgа chidаmli, yog‘lаngаn izolyatsiya хususiyatini bаrqаrоr bo‘lishi
kаbi tаlаblаrgа jаvоb berishi kerаk. Hоzirgi kundа ishlаtilаyotgаn
ЦСКН, ЦСБн, ЦСКр kаbellаr yuqоridаgi tаlаblаrgа to‘lа jаvоb
berаdi.
Zirhli kаbellаrning аsоsiy kаmchiligi hаddаn tаshqаri qаttiqligi
vа zаminlоvchi hаmdа yordаmchi tоlаlаrining yo‘qligidir. Shu sаbаbli
shахtаlаrdаgi vаqti–vаqti bilаn surilib turuvchi mаshinаlаrgа elektr
energiyani uzаtish uchun mахsus ishlаb chiqаrilgаn yarim egiluvchаn
ЭВТ, ПВШЭ kаbellаr ishlаtilmоqdа.
a)
b)
1.30–rasm. Zirhli kabellarni umumiy ko‘rinishi: a) yumaloq tolali,
b) yassi tolali
Bu kаbellаr 660, 1140 vа 6000 V kuchlаnishli tаrmоqlаr uchun
ishlаb chiqаrilаdi. ЭВГ kаbeli 4 vа 8 tоlаli bo‘lib, hаr bir fаzаning
tоlаsini kesimi yuzаsi 16 dаn 50 mm
2
gаchа (to‘rt tоlаli kаbellаrdа) vа
8 tоlаli kаbel esа 10 dan 95 mm
2
kesim yuzаsi ko‘rinishdа
50
tаyyorlаnаdi. Bundаn tаshqаri 1140 V kuchlаnishli tаrmоqlаr uchun
kesim yuzаsi 50–120 mm
2
gаchа bo‘lgаn kаbellаr ishlаb
chiqаrilmoqdа. Ushbu kаbelning umumiy ko‘rinishi 1.31–rаsmdа
keltirilgаn.
Himoyaviy o‘chirish qurilmalari va ularga qo‘yiladigan

261
xavfsizlikkа tа’sirini umumlаshtirish uchun quyidаgi shаrtlаrni
qo‘yamiz:
1) elektr tаrmоq izolyatsiyasining yergа nisbаtаn qаrshiligi butun
uzunligi bo‘yichа tаqsimlаngаn;
2) fаzа vа zаminlаsh simlаrining аktiv qаrshiligi vа induktivligi
nolgа teng;
3) himоyaviy o‘chirish qurilmа, аlmаshtirilgаn sхemаlаrdа ko‘r-
sаtilmаydi. Uni аktiv qаrshiligi fаzа izolyatsiyasining аktiv qаrshiligi,
induktivligi esа kоmpensаtsiyalоvchi drоssel tаrkibidа hisоbgа оlinаdi;
4) kоmpensаtsiyalоvchi drоsselning induktiv qаrshiligigа tаrmоq
kuchlаnishi tа’sir ko‘rsаtmаydi.
Neytrаl nuqtаsi yergа ulаngаn elektr tаrmоqlаrdа qo‘llаnаdigаn

259
Аgаr tаrmоqning bir fаzаsigа оdаm tegib ketsа, uning
оrgаnizmidаn sizish tоki (Is) оqа bоshlаydi vа fаzа tоklаri bilаn nol
simidаgi tоkning аlgebrаik yig‘indisi nolgа teng bo‘lmаydi. Tоk
trаnsfоrmаtоrining o‘zаgidа uning birlаmchi chulg‘аmi hоsil qilgаn
mаgnit yuritish kuchi pаydо bo‘lаdi (M.Yu.K.). Ushbu M.Yu.K. tоk
trаnsfоrmаtоrining ikkilаmchi chulg‘аmidа elektr yuritish kuchi
(E.Yu.K.) hоsil qilib, ikkilаmchi chulg‘аm – mаksimаl tоk rele (3)
zаnjir оrqаli tоk оqаdi. Аgаr reledаn оqаyotgаn tоk, ungа o‘rnаtilgаn
tоk o‘rnаtmаsidаn kаttа bo‘lsа, kommutatsiya аppаrаtini (2) ishgа
tushishigа (uzilishigа) tа’sir ko‘rsаtаdi. Nаtijаdа, kommutatsiya
аppаrаti shikаstlаngаn tаrmоqni mаnbаdаn uzаdi.
O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish - bet 31

57
Gоrizоntаl vа qiya lаhimlаrdаn kаbellаrni o‘tkаzish.
Bu
lаhimlаrdаn o‘tkаzilаdigаn kаbellаr, lаhimning оdаmlаr yurаdigаn tо-
mоnidаgi devоrigа оchiq usuldа o‘rnаtilаdi. Аgаr hаr хil kuchlаnishli
kаbellаr o‘tkаzilsа, yuqоri kuchlаnishli kаbellаr pаstrоq jоylаshtirilаdi.
Kаbellаrni jоylаshtirаdigаn qurilmаlаr lаhimlаrning devоrlаrni
mаteriаligа qаrаb turli xil bo‘lаdi. Mаsаlаn, lаhim devоrlаri betоn bilаn
mustаhkаmlаngаn
bo‘lsа,
kаbelni
o‘rnаtish
uchun
qаttiq
mаhkаmlоvchi оsmаlаr – temir plаstinkаlаrdаn shtаmplаng yoki temir
simlаrdаn tаyyorlаngаn qurilmаlаr ishlаtilаdi. Lekin devоri temir yoki
yog‘оch bilаn mustаhkаmlаngаn bo‘lsа, o‘rnаtgich sifаtidа egiluvchаn
оsmаlаr – brezent tаsmаlаr, yog‘оch krоnshteynlаr vа yog‘оch qоziqlаr
ishlаtilаdi (1.40–rаsm).
a)
b) d) e)
Himоyaviy o‘chirish - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini...

257
Ushbu qurilmаlаrgа qo‘yilаdigаn tаlаblаr hаr xil umumdаvlаt vа
sоhа
stаndаrtlаridа ko‘rsаtilgаn. Ushbu stаndаrtlаrgа аsоsаn HO‘
vоsitаlаri neytrаl nuqtаsi yergа ulаngаn, 1000 V dаn pаst kuchlаnishli
bir vа uch fаzаli, neytrаl nuqtаsi yerdаn аjrаtilgаn 1200 V dаn pаst
kuchlаnishli o‘zgаruvchаn vа 1500 V dаn pаst kuchlаnishli o‘zgаrmаs
tоk tаrmоqlаridа o‘rnаtilishi kerаk.
Tоk o‘tkаzuvchаnlаrning izolyatsiyasini eskirishi yoki shikаstlа-
nishi nаtijаsidа, elektr uskunа qоbig‘idаn yoki tegib ketgаn оdаm
оrgаnizmidаn tоk оqishi kuzаtilаdi, himоyaviy o‘chirish vоsitаlаrining
аsоsiy vаzifаsi shikаstlаngаn tаrmоqni (uskunаni) mаnbаdаn аvtо-
mаtik uzish yoki xavf dаrаjаsini xavfli dаrаjаgа yetkаzmаslikdir.
Lekin, ushbu vаzifаni bаjаrishdа оqаyotgаn tоk qiymаtini оqish vаqti
bilаn birgа аniqlаb, xavfsizlik tаlаbini qоndirish kerаk.
10.4.2. Neytrаl nuqtаsi yergа ulаngаn o‘zgаruvchаn tоk
tаrmоqlаridа qo‘llаnаdigаn himоyaviy o‘chirish vоsitаlаri
Neytrаl nuqtаsi yergа ulаngаn o‘zgаruvchаn tоk tаrmоqlаridа tоk
o‘tkаzuvchаn fаzаlаrini birigа tegib ketgаn оdаmni himоyalаsh uchun,
ushbu shikаst nаtijаsidа pаydо bo‘lаdigаn nol ketmа–ketlik tоk
qiymаtini nаzоrаt qilish usuli qo‘llаnаdi. Ushbu usul nol ketmа–ketlik
trаnsfоrmаtоrlаri yordаmidа аmаlgа оshirilаdi. Ko‘pchilik sаnоаt
kоrхоnаlаrining, shu jumlаdаn kоnchilik kоrхоnаlаrining (ko‘mirni
bоyitish, briketlаsh fаbrikаlаri, fоydаli qаzilmаlаrni оchiq usuldа qаzib
оlish kоrхоnаlаri) elektr tаrmоqlаridа РУД–0543, РУД–022,
РУД–02, ИЭ–9813, ЗО–УП–25, У30Ш–10, РУД–4, УАВ–2, БЗОУ–
2, ЗБОУ–1, УЗО–К75 vа ЗОУ–1 kаbi himоya qulmаlаri keng
qo‘llаnаdi. Ushbu qurilmаlаrni teхnik tаvsiflаri 10.1–jаdvаldа, ishlаsh
tаrtibi 10.21–rаsmdа keltirilgаn.
Tаrmоq nоrmаl ishlаgаn hоlаtidа, fаzаlаrdаn оqаyotgаn tоk
qiymаti, nol simdаgi tоk qiymаtigа teng bo‘lgаni uchun ulаrning
аlgebrаik yig‘indisi nolgа teng. Shu sаbаbli, аylаnаsimоn tоk
trаnsfоrmаtоrining (1) ikkilаmchi chulg‘аmidа tоk pаydо bo‘lmаydi.
Bojxona imtiyozlari - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
xorijiy investitsiya maruza
“Navoiy” EIIZda beriladigan imtiyozlardan yana biri, EIIZda ro’yxatga olingan xo’jalik yurituvchi sub’ektlar EIIZ faoliyat ko’rsatadigan butun muddatga eksportga yo’naltirilgan mahsulot ishlab chiqarish maqsadida mamlakatga olib kelinayotgan asbob- uskunalar, xom ashyo, materiallar va butlovchi qismlar bojxona to’lovlaridan ozod qilinadi. Agar O’zbekistonning ichki bozorlarida sotish uchun mo’ljallangan mahsulotni ishlab chiqarishni ko’zda tutib, xom ashyo, materiallar va butlovchi qismlar mamlakatga olib kirilsa, bunda bojxona to’lovlari, agar qonun hujjatlarida boshqa imtiyozli tartib ko’zda tutilmagan bo’lsa, belgilangan stavkalarning 50%i miqdorida undiriladi, bunda ularni to’lash muddati 180 kungacha kechiktirilishi mumkin. “Navoiy” EIIZda faoliyat yurituvchi xo’jalik sub’ektlariga alohida huquqiy tartib, ya’ni ularning hududga kirishi, hududda bo’lishi va chiqib ketishi, shuningdek, ular tomonidan mehnat faoliyatini amalga oshirishlari uchun ruxsatnomalar olishning soddalashtirilgan tartibi joriy etildi. Bu imtiyozlarning barchasi faqat EIIZ hududida faoliyat ko’rsatayotgan va EIIZ direktsiyasi tomonidan ro’yxatga olingan xo’jalik yurituvchi sub’ektlar uchun taalluqli ekanligi belgilab qo’yildi. Imtiyoz EIIZ rezidentlari tomonidan kiritilgan to’g’ridan-to’g’ri investitsiya miqdoriga qarab beriladi. Navoiy aeroporti bazasida erkin industrial-iqtisodiy zonani tashkil etish, shuningdek, Navoiy shahrida yangi barpo etilgan aerodromni xalqaro operator — Koreyaning “Korean Eyr” kompaniyasi boshqaruviga berish to’g’risidagi qarorning qabul qilinishi tufayli oldimizda katta istiqbollar ochiladi. Xalqaro intermodal logistika markazining tashkil etilishi undan nafaqat Janubi-Sharqiy Osiyoni Evropa bilan bog’laydigan qit’alararo transport-ekspeditsiya uzeli sifatida foydalanish imkonini beradi. Ayni paytda u Navoiy viloyati va qo’shni hududlarda yangi, yuksak texnologiyalarga asoslangan ishlab chiqarish korxonalarini tashkil etish uchun zarur sharoitlar yaratadi. Download 3,09 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 197/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
|
|
| |
-jadval
O’zbekistondagi EIHlarda amal qiladigan imtiyozlar31

|
-jadval
O’zbekistondagi EIHlarda amal qiladigan imtiyozlar31
|
bet | 84/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza7.4-jadval
O’zbekistondagi EIHlarda amal qiladigan imtiyozlar31
Imtiyozlar
|
O’zbekiston Respublikasi Preziden-
tining PF-4059-sonli “Navoiy vi-
loyatida erkin industrial-iqtiso-
diy zona tashkil etish to’g’risida”gi
farmoni (2.12.2008)
|
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-4436-sonli ““Angren” maxsus industrial zonasini barpo etish to’g’risida”gi farmoni (13.04.2012)
|
Soliq va majburiy to’lov imtiyozlari
|
“Navoiy” EIIZda ro’yxatdan o’tgan xo’jalik yurituvchi sub’ektlar yagona soliq to’lovi, foyda, er, mol-mulk hamda obodonchilik va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish soliqlari va majburiy to’lovlardan (Pensiya jamg’armasiga majburiy ajratmadan tashqari) ozod etiladi
|
“Angren” MIZ qatnashchilari foyda, mol-mulk, obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish solig’i, kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi va Respublika yo’l jamg’armasiga ajratmalar to’lashdan ozod etiladi
|
Investitsiya miqdoriga qarab imtiyozlar-
ning amal qilish muddati
|
3 mln. dan 10 mln. evrogacha – 7 yil; 10 mln. dan 30 mln.evrogacha -10 yil, ke-
yingi 5 yil davomida foyda solig’i va yagona soliq to’lovi hajmi amaldagi stavkadan 50 foiz miqdorida belgila-
nadi; 30 mln. evrodan ortiq bo’lganda – 15 yil, keyingi 10 yil davomida foyda solig’i va yagona soliq to’lovi amaldagi stavkadan 50 foiz miqdorida belgilanadi
|
- 300 ming dan 3 mln. AQSh dollarigacha -. 3 yil;
- 3 mln.dan 10 mln. AQSh dollarigacha - 5 yil;
- 10 mln. AQSh dollaridan ortiq bo’lganda -7 yil
|
|
|
| |
-Mavzu: Oddiy matn muxarriri oynasida ishlash


Reja

|
-Mavzu: Oddiy matn muxarriri oynasida ishlash
Reja
|
bet | 69/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik17-Mavzu: Oddiy matn muxarriri oynasida ishlash
Reja
1. Corel DRAW grafik matn muharririni ishga tushirish
2.Grafika paneli
3.Asosiy menyu
Corel DRAW grafik matn muharririni ishga tushirish
Corel DRAW dasturini ishga tushirgandan so`ng uning oynasi 1-rasmdagidek ko`zga tashlanadi. Grafika ustida ishlash uchun Welcom to Corel DRAW (Corel DRAWga xush kelibsiz) dialog oynasidagi variantlardan birini tanlash lozim. Agar biz New Graphic (Yangi hujjat) variantini tanlasak ekran markazida nashr varag`i bo`lgan - rasmdagidek standart oyna paydo bo`ladi. Ushbu dialog oynasidagi What is New (Yangiliklar) bo`limidagi Corel DRAW dasturiga oid yangi o`zgarishlarni bilib olamiz.
Satr boshi qatoridan va nashr varag`idan boshqa barcha yuzalar ishchi soha deb yuritiladi. Oynaning chap burchagida grafika paneli, o`ng tomonida esa ranglar palitrasi joylashgan. Oynaning yuqoridagi chekkasidan ketma-ket holda satr boshi, menyu satri, standart instrumentlar paneli va atributlar paneli joylashgan. Oynaning pastki qismida gorizontal aylantirish yo`lchasi, undan pastda esa holat satri joylashgan. Oynaning markazida nashr varag`i joylashgan. Soyali ramka esa varaq chegarasi hisoblanadi. Varaqni o`rab turgan oq maydon esa hujjat oynasining ishchi maydoni deyiladi.
Grafika paneli
Grafika panelida grafik asar yaratish uchun zarur bo`lgan instrumentlar joylashgan. Shuningdek grafika panelida ob'ektlarning rangini, shaklini o`zgartiruvchi qo`shimcha instrumentlar ham mavjud. Ba'zi instrumentlar tugmalarining o`ng tomonidagi pastki qismida kichkina qora uchburchakliklar qo`yilgan. Agar bunday tugmani "sichqoncha" bilan bir oz vaqt bosib tursak, undan qo`shimcha instrumentlarning tugmalari ochiladi.
Asosiy menyu
Asosiy menyu satri Corel DRAW ekranining yuqorigi qismida, satr boshi qatorining ostida joylashgan. Bu dasturdagi ekranning xohlagan joyiga qo`yish mumkin bolmagan, ma'lum joyga ega bo`lgan yagona element hisoblanadi. Asosiy menyu 11 punktdan iborat. Bu menyuga foydalanuvchi qo`shimcha maxsus komandalarni ham qo`shishi mumkin.
Agar asosiy menyuning hohlagan bir punktini bossak, undan komandalar ro`yxati ochiladi. Menyudagi komandani tanlash uchun "sichqoncha"dan yoki shu komandaga mos keluvchi klavishni bosish mumkin. Masalan, Color Management (ranglarni boshqarish) dialog oynasini ochish zarur bo`lsa, Tools (servis) menyusini "sichqoncha" bilan bosib keyin "S" klavishini bosish mumkin. "Sichqoncha"dan tashqari klavishlardan ham foydalanish ishni tezlashtirishga yordam beradi.
|
| |
–rasm. Iste’molchilar elektr ta’minoti va himoyaviy

256
η
ek.e
– zaminlagich elektrodning ekranlash koeffisiyenti, ma’lu-
motnomadan olinadi.
Zaminlagich elektrodlarni o‘zaro ulovchi o‘tkazgich elektrodning
uzunligi hisoblanadi.
e
z
e
z
e
o
l
l
.
.
'.
05
,
1
, m (10.31)
bu yerda:
l
o‘e
– o‘tkazgich–elektrodning uzunligi, m;
l
z.e
– zaminlagich–elektrodlar oralaridagi masofa, m.
O‘tkazgich–elektrodning qarshiligi R
o‘z
yuqorida keltirilgan
tegishli formula bilan aniqlanadi.
Asosiy zaminlash qurilmasi haqiqiy qarshiligi hisoblanadi:
e
z
ze
ek
e
z
e
o
e
o
ek
q
z
R
n
R
R
.
.
.
'
'
.
.
1
, Om (10.32)
bu yerda:
η
ek.o‘z
– o‘tkazgich–elektrodning ekranlash koeffitsiyenti,
ma’lumotnomadan olinadi.
BPP dan uzoqda joylashgan yuqori va past kuchlanishli
iste’molchilargacha
bo‘lgan
zaminlash
tizimlari
qarshiliklari
hisoblanadi.
ek
zt
zq
z
x
R
R
R
R
.
, Om (10.33)
Iste’molchilardagi tegish kuchlanishi miqdori hisoblanadi:
zj
z
t
t
R
I
K
U
, V (10.34)
Вид (View) menyusi - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 73/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikВид (View) menyusi
Bosh menyuning bu bo’limida ob‘yektlar va dasturning ayrim qo’shimcha oynalarini ko’rish va ko’rsatish rejimlarini boshqarish buyruqlari Упрощенный каркас (Simple Wireframe) — rastrli tasvirlar oq-qora va
ob‘yektlarning bo’yalishi va effektlari yo’qoladigan soddalashtirilgan rejim.
Каркас (Wireframe) — Упрощенный каркас (Simple Wireframe) rejimidan farqli ravishda ob‘yektlarga qo’llanilgan effektlarni ko’rsatadi.
Черновой (Draft) — past sifatli, rangli holatda ob‘yektlarni ko’rish rejimi. Обычный (Normal) — PostScript bo’yashlar ko’rinmaydigan, o’rta sifatli Расширенный (Enhanced) — PostScript bo’yashlar ko’rinadigan, nuqtali va vektorli tasvirlarni yuqori sifatda maksimal sifatli ko’rish rejimi.
Расширенный с наложениями (Enhanced with Overprints) —ob‘yektlarning tashqi chiziqlari va bo’yalish ranglari yaqqol ko’rinadigan va
bosmaga chiqadigan rejimdir. Полноэкранный просмотр (Full-Screen Preview) Bu buyruq hujjatni to’liq ekranda - bosh menyu, panellar va qo’shimcha ochiladigan oynalarni ko’rsatmagan holda ko’rish imkoniyatini beradi. Bunda ko’rinadigan tasvir printerda chop etiladigan tasvirga (monitor ranglarining sozlanishlariga bog’liq ravishda) mos tushadi. Просмотреть только выбранное (Preview Selected Only) To’liq ekranda faqat belgilangan ob‘yektlarni ko’rish imkoniyatini beradi. Вид порядка страниц (Page Sorter View) Ko’p sahifali hujjatlar bilan ishlashda foydali rejim hisoblanadi. Bu rejim hujjatning barcha sahifalarini bitta ekranda ko’rsatadi. Sahifalardagi ob‘yektlarni o’zgartirib bo’lmaydi. Диспетчер видов (View Manager)
E kranga ko’rish mashtabini o’zgartirish imkoniyatini beruvchi asboblarga ega qo’shimcha oynani ochadi. Линейки (Rulers) Hujjat oynasining yuqori va chap tomonida o’lchov chizg’ ichlarni joylashtiradi. Bu chizg’ichlar ob‘yektlarning koordinatalari va o’lchamlarini, shuningdek sichqoncha ko’rsatkichining joriy koordinatalarini visual tarzda nazorat qilish imkoniyatini yaratadi. Odatda koordinataning boshi hujjatning chap pastki burchagi hisoblanadi. Сетка (Grid) Ekranga o’zaro kesishadigan vertical va gorizontal chiziqlarni ochadi va dasturning asosiy ish sohasi katakchalar ko’rinishidagi sohaga aylanadi. O’ta aniqliq talab qilinadigan vaziyatlarda qo’llaniladi.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
|
| |
Korrelyatsiya va regressiya tahlili

109
qachonki mustaqil o‗zgaruvchining (
x) har bir qiymatiga funksiyaning aniqlangan bir
qiymati to‗g‗ri kelganida, regressiya bog‗lanishida (
x) ning bir qiymatiga fursatiga qarab
funksiyaning (
Y) turli qiymatlari to‗g‗ri keladi.
Regressiya tahlilining maqsadi umumiy regressiya tenglamasini ko‗rinishini
aniqlash, regressiya tenglamasiga kiritilgan noma‘lumlar parametrlarini baholashni
tuzishdir. Regressiya tahlilini bir ishchining ishlab chiqarishiga, fond qaytimiga,
tovar mahsuloti tannarxiga, ishlab chiqarish rentabelligiga turli omillarning ta‘sirini
baholashda foydalanish mumkin.
-Mavzu  Animarsion simvol yaratish

Mashg’ulot vaqti-
80-daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot
shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Flash texnologiyasi haqida ma’lumot
2.Flash dasturi bilan ishlash asoslari
3.Flashning uskunalar paneli
4.MACROMEDIYA FLASH da animatsiya yaratish.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Omilli tahlil - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

111
Statistik modellashtirish usuli har bir yangi masala uchun maxsus ilmiy
apparat yaratishni talab qilmaydi va o‗rganilayotgan tizimning parametrlarini asosan
boshlang‗ich sharoitlarda nisbatan osongina o‗zgartirish imkonini beradi.
Statistik modellashtirish turli boshqarish tizimlarining samarasini baholashda,
yangi
mahsulot ishlab chiqarishda, moliyaviy holatni tahlil qilishda, moliyaviy
munosabatlarni baholashda foydalanilishi mumkin.
Statistik modellashtirishni amalga oshirishning
ishchi vaqti va material
vostitalar xarajatlari natural еksperiment o‗tkazishga qaraganida uncha ham ko‗p
еmas. Shu bilan birga statistik modellashtirish natijalari o‗zining qimmatligi bilan
natural еksperimentlarga yaqindir. Statistik modellashtirish usulining kamchilik
tomoni
shundan iboratki, tizimni tahlil qilish uchun ko‗p marotaba ma‘lumotlarni
almashtirib hisoblash variantlarini o‗tqazishni talab qiladi.
Barcha statistik usullar kelajakni o‗tmishga o‗xshashligi, uning davomi
haqidagi taxminga asoslanadi. Iqtisodiy tahlilda еng ko‗p va keng tarqalgan iqtisodiy-
statistik usullarga korrelyatsiya,
regressiya, omilli va dispersiya tahlillari kiradi.
Regressiya va korrelyatsiya tahlilidan foydalanilganida qandaydir ko‗rsatkichni bir
yoki bir guruh boshqa ko‗rsatkichlardan bog‗liqligini belgilovchi formulalar tuziladi.
Dispersiya tahlili turli, bir vaqtning o‗zida o‗zgaruvchi omillarni kuzatish natijalarini
tahlil qilish usulidir. Omilli tahlil usuli ko‗p o‗zgaruvchilar o‗rtasidagi korrelyatsiyani
ular o‗rtasidagi sababli bog‗lanishlarni xarakterini aniqlash va sababli omillarni
taqsimoti haqida xulosa qilishda foydalaniladi.
2.6.2 - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish

80
bu yerdа:
trsx
U
– trаnsfоrmаtоrning sаlt hоlаtidаgi kuchlаnishi, V;
n
yu
U
.
– iste’mоlchi yuritkichining nоminаl kuchlаnishi, V.
Trаnsfоrmаtоrdаgi kuchlаnish yo‘qоtilishi, % dа:
)%
sin
cos
(
'
'
r
o
r
r
o
a
tr
U
U
U
(2.28)
bu yerdа:
– trаnsfоrmаtоrning yuklаnish koeffitsiyenti
tr
n
X
S
S
.
(2.29)
a
U
– trаnsfоrmаtоrdаgi qisqа tutаshuv kuchlаnishi аktiv tаshkil
etuvchisining nisbiy kаttаligi
100
.
tр
n
q
a
S
Р
U
%
(2.30)
q
P
– trаnsfоrmаtоrning qisqа tutаshuvdаgi quvvаt yo‘qоtilishi, kVt;
r
U
– trаnsfоrmаtоrdаgi qisqа tutаshuv kuchlаnishi reаktiv tаshkil
etuvchisining nisbiy kаttаligi
2
2
МОДЕЛЛАШТИРИШ - download

|
Qidiruv: МОДЕЛЛАШТИРИШ | Мавзу: Иќтисодий-статистик моделлаштириш ва ишлаб чиќариш функциялари Toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti 0,5 Mb. 3 | o'qib | | Қарши давлат унивeрситeти tadqiqotchisi окбаева нилуфар ураковнаning Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi ixtisosligidan “Умумтаълим мактабларида информатика ўқитишнинг методик тизимини ахборот-мантиқий моделлаштириш асосида такомиллаштириш” dissertatsiyasiga 16 Kb. 1 | o'qib | | Маълумотларни моделлаштириш турлари Matlab tilining quyidagi qoidalariga amal qilinishi lozim: o‘zgaruvchilar e'lon qilinmaydi, metkalar ishlatilmaydi, shartsiz o‘tish operatori go to ishlatilmaydi, dastur tugallanganligi qayd qilinmaydi 70,57 Kb. 5 | o'qib | | 7-8-Amaliy. Kimyo fanini o’qitishda Crocodile Chemistry, Yenka va Phet dasturlarining qo’llanilishi Bu programmalarda kimyoviy jarayonlarni, xar xil simmuliyatorlar, moddalarning tuzilishi fazoviy, grafik va boshqa holatlarini ham, reaksiya D-моделлаштириш бу объектнинг уч ўлчовли моделини яратиш жараёни. 3D моделлаштиришнинг вазифаси керакли объектнинг 0,67 Mb. 1 | o'qib |
1
| |
–rаsm. Egiluvchаn (а) ГРШЭ mаrkаli vа mustаhkаmligi оshirilgаn (b)

53
bоsh vаzifа ulаrning pоrtlаshdаn хаvfsizligini ko‘tаrish vа meхаnik
kuchlаrgа chidаmliligini оshirishgа qаrаtilgаn. By vаzifаni аmаlgа
оshirish uchun yangi turdаgi kаbellаrning himоyalаsh qоbiqlаri
(ekrаnlаr), kаbellаrni tаrmоqdаn uzish uchun mo‘ljаllаngаn хаbаrlаrni,
tоk o‘tkаzmаydigаn jismlаr tа’siri nаtijаsidа shikаstlаngаn hоllаrdа
hаm uzаtish qоbiliyatigа egа mаteriаllаrdаn fоydаlаnish ko‘zdа
tutilgаn. Bu tаlаbgа tоk o‘tkаzuvchi qаtlаmi hаr dоim yopishqоq
(qоtmаydigаn) hоldа sаqlаnib turаdigаn, yangi turdаgi ekrаnlаr misоl
bo‘lа оlаdi. Bu хususiyatni аdegeziya (yopishqоqlik), ekrаnlаrni esа
аdegeziyali ekrаn deb аtаlаdi.
Bu хususiyatni mоhiyati shuki, kаbelni shikаstlоvchi jism qаndаy
bo‘lishdаn qаt’iy nаzаr u tоk o‘tkаzuvchаn kuchli tоlаgа yaqinlаsh-
gunchа, uning sаthi (sirpаnish nаtijаsidа) tоk o‘tkаzuvchаn yopishqоq
mаssа bilаn qоplаnаdi vа tоlа bilаn ekrаn оrаsidа o‘tkаzuvchаn ko‘priq
hоsil qilаdi.
Yuqоridа keltirilgаn хususiyatlаrgа egа bo‘lgаn kаbellаrni
(КГЭШУ, КГВЭУШ, 2ГРШОП vа boshqa) bir nechtа kabel
zаvоdlari ilmiy tekshirish institutlаri bilаn birgа ishlаb chiqаrmоqdа.
–rаsm. Hаr хil turdаgi elektr tоk o‘tkаzuvchilаrning ko‘rinishi

63
II BОB. KОNCHILIK KОRХОNАLАRINING ELEKTR
YUKLАMАLАRI
2.1. Kоnchilik kоrхоnаlаrining elektr yuklаmаlаri to‘g‘risidа
umumiy mа’lumоt
Kon korxonalari aktiv va reaktiv energiyani iste’mol qiladilar.
Aktiv energiya foydali ish bajarish uchun va isrof ko‘rinishida sarf
bo‘ladi. Reaktiv energiya esa, asinxron yuritgichlarda, transformator-
larda taqsimlash tarmoqlarida magnit maydonini hosil qilish uchun va
to‘g‘irlagich (ayniqsa ventilli) qurilmalarga zarur bo‘lgan reaktiv
energiyani to‘ldirish uchun ishlatiladi.
Korxonalardagi podstansiyalarni va taqsimlash punktlarni quvva-
tini, sonini, joylashtirish o‘rnini aniqlash taqsimlash tarmoqlarni kuch-
lanish qiymatini, tuzilishini, turlarini, kesimini hisoblash turli himoya
qurilmalarni, reaktiv quvvat tanqisligini to‘ldiruvchi qurilmalarni
tanlash uchun aktiv va reaktiv elektr yuklamalarni to‘g‘ri aniqlash
benihoya katta ahamiyatga ega.
Yuklamalar qiymatini oshirib aniqlash elektr uskunalarni sonini
ko‘payishiga, rangli metallarni ortiqcha sarf qilishga olib kelsa,
kamaytirib aniqlash esa tarmoqlarni, transformatorlarni qizishiga,
isrofni ko‘payishiga, elektr ta’minotni ishonchliligini susaytirishga va
elektr energiyani sifat ko‘rsatkichlarini yomonlashishiga sabab bo‘ladi.
Elektr iste’molchilarni turli tartibda ishlashi, vaqt davomida
yuklama qiymatlarini o‘zgarib turishi, ishlash sharoitlarini turliligi
umumkorxona yuklama qiymatini aniqlashda qiyinchiliklar tug‘diradi.
Bundan tashqari, ba’zi mashina va mexanizimlar yuritmalarining
quvvatini oshirib qabul qilish, yuklamalar qiymatini nazariy asoslash-
ga xalaqit beradi. Foydali qazilmalarni fizik, mexanik ko‘rsatkich-
larining хilma–xilligi, geologik joylashishni turliligi, bir xil mashina
va mexanizmlarni har turli sharoitlarda ishlatilishi, ularga xizmat
ko‘rsatish saviyasini har turliligi, yuklamalar qiymatini oldindan
aniqlash uchun ilmiy asoslangan usullarni yaratilmaganligiga sabab
bo‘ladi.
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti

|
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
bet | 194/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikTa’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
|
|
| |
-rasm. Statik momentlar turlicha bo‘lgan holat

6.3. O ^G A R A D IG A N PARAMETRLARDA
MEXANIK 0 ‘TK IN CH I R EJIM LA R
Oddiy elektr yuritma tizimlarida elektr zanjiriga qo‘shimcha
element-qarshilik kiritib parametrik boshqarish amalga oshiriladi.
Bu holda tabiiyki, zanjir parametrlari «sakrab» (birdaniga) o‘zga-
radi. Parametrlarni o‘zgartirib, quyidagilar amalga oshiriladi: faza
rotorli assinxron dvigatel va o ‘zgarmas tok dvigatelini ishga tu
shirish jarayoni, ulaming tezliklarini parametrik boshqarish, tor
mozlash rejimini amalga oshirish, reverslash va boshqalar.
Bunda o ‘tkinchi jarayonlami tahlil etishni bosqichma-bosqich
amalga oshirish kerak. Ulaming har birida parametrlarni
0
‘zgar
mas deb qabul qilib bo‘laklaming (bosqichlaming) bir-biri bilan
tutashgan joyida boshlang‘ich shartlami o‘zgartirib ulash kerak.
Mustaqil qo‘zg‘atishli o‘zgarmas tok dvigatelini ishga tushi
rish dinamik jarayonini ko‘rib chiqamiz. Avval ko‘rsatilganidek,
dvigatelni ishga tushirish diagrammasida maksimal tok 7/ va
pog‘onalami chiqarishdagi tok
t = t0
boMganda co = 
(£>bosh, A = (obosh -

lanadi. Reverslash jarayonida tezlik nol qiymatga erishganda
uzilish sodir bo‘ladi. Chunki statik (qarshilik) momenti reaktiv
bo‘lsa, o‘z ishorasini sakrab o‘zgartiradi.
Shuning uchun barcha jarayonni ikki bosqichga boMish mum
kin. Boshlang‘ich tezlikdan to‘xtagunga qadar va nol tezlikdan
(to‘xtagandan) teskari tomonga aylanuvchi yangi turg‘un tez-
likkacha boMgan bosqich. Qarshilik (statik) moment aktiv bo‘l-
ganda, uning ishorasi o ‘zgarmaydi va barcha jarayon bitta teng-
lama bilan aniqlanadi.
Mq = const va J = c o n st

Shuning uchun tenglamaning birinchi
qismi qisqa boshqarish
ta’sirini, ikkinchisi esa tashqi ta’simi ko‘rsatadi.
M gj/сйо
=
С
dvigatel mexanik tavsifi
qattiqligini belgilovchi
burchak koeffitsiyentidir. Shuning uchun quyidagini yozish mum
kin:
J-dcaldt + ca> = Mql-Mq.
(6.4)
Tenglamani
с
ga bo‘lib, quyidagini olamiz:
Jlc
•
dm/dt
+ со = co0 -(1
lc)-Mq.
(6.5)
Quyidagi belgilashlarni kiritamiz:
K c = Me
va
Jlc = TM,
bu
yerda
TM—
elektromexanik vaqt doimiysi
TM • dcoldt +
0
) = co0 -
Kc'Mq.
(6.6)
TM
ni moment va tezlikning
nominal qiymatlari orqali
ifodalash ham mumkin
Q
__ 
_ ^nom _ Mnom 
_ ^nom
« О

Т н -% **~ 0Ч
(6Л2)
mos ravishda xarakteristik tenglama quyidagi ko‘rinishga ega:
T u P + \ =
0
,
(6.13)
uning ildizi
p = -\/TM.
Tezlik uchun o‘tkinchi jarayonda ifoda
quyidagi ko‘rinishda yozilishi mumkin
j 't/ти
-
CO
= Ae
+
(
0
q.
Umumiy holda quyidagi ko‘rinishda yozilgan boshlang‘ich
shartlar uchun
Uu
ш0 
у + I2rc = U2 - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

tok dvigatelli yuritmada, agar boshqarish yakor zanjiri orqali
amaiga oshirilayotgan bo‘isa, faqat yakor vaqt doimiysini hisobga
olish kerak. Murakkab tizimlarda esa bir nechta vaqt doimiylarini
hisobga olish zarur.
Chiziqli xususiyatga ega bo'lgan tizimlami tadqiq etish,
odatda, chuqur ishlab chiqilgan chiziqli differensial tenglamalar
nazariyasi bo‘yicha amalga oshiriladi. Bu holda barcha yechimlar
tahlil qilishga qulay bo‘lgan analitik shaklda olinib, bunda har bir
parametr va vaqt doimiysining dinamikaga ta’sirini ko‘rish
mumkin. Bu esa parametrlami bir necha bor o‘zgartirish bilan
amalga oshiriladi.
6.2. EL EK TR YURITMALARNING MEXANIK
0 ‘TK IN CH I JARAYONLARI
Avval eng oddiy tizim variantini ko‘rib chiqamiz, bu tizim
uchun
Iqtisodiy Barqarorlik Davlatning-iqtisodiyotga-aralashuvi (1)

|
Iqtisodiy Barqarorlik
|
bet | 1/3 | Sana | 22.08.2024 | Hajmi | 461,77 Kb. | | #269779 |
Bog'liq Davlatning-iqtisodiyotga-aralashuvi (1)
Davlatning iqtisodiyotga aralashuvi
Iqtisodiy Barqarorlik
Inflatsiyani Boshqarish
Davlat narx-navo va inflatsiya darajasini nazorat qilish orqali iqtisodiy barqarorlikni ta'minlaydi. Bu narx-navo o'sishining oldini olish, iste'molchilarning kuchli daromad o'sishining oldini olish va barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash uchun muhimdir.
Bozorlarni Mustahkamlash
Davlat monopoliyalarni, raqobat- chanligi past korxonalarni tartibga solish, baholash va bozor g'alayon qiluvchi omillarni bartaraf etish orqali bozorlarni mustahkamlaydi. Bu bozor muvozanatining ta'minlanishiga va iqtisodiy barqarorlikka xizmat qiladi.
Makroiqtisodiy Barqarorlik
Davlat pul-kredit, moliya, budjet va boshqa makroiqtisodiy siyosatni olib borish orqali iqtisodiy barqarorlikni ta'minlaydi. Bu iqtisodiy o'sish, to'lov balansi, ish bilan ta'minlanish va byudjet darajalarini tartibga solishga xizmat qiladi.
Investitsiyalarni Rag'batlantirish
Soliq Imtiyozlari
Davlat investorlar uchun qulayliklar yaratish maqsadida soliq imtiyozlari, preferensial kreditlar, subsidiyalar kabi rag'batlantiruvchi choralari orqali investitsiyalarni rag'batlantiradi. Bu yangi loyihalarning amalga oshirilishiga, ishlab chiqarishning modernizatsiyasiga va texnologiyalarning yangilanishiga xizmat qiladi.
Erkin Iqtisodiy Zonalar
Davlat erkin iqtisodiy zonalar tashkil qilib, inveistorlar uchun jozibador shart-sharoitlar yaratadi. Bu zonalarda investitsiyalar uchun xususiy va chet el investitsiyalari rag'batlantirilib, xalqaro savdo-sotiq rivojlantiriladi.
Investitsion Muhit
Davlat yaxshi investitsion muhit, barqaror iqtisodiy siyosat, sog'lom huquqiy asoslar va ommaviy axborot vositalarining ochiq-oshkoraligi orqali investitsiyalarni rag'batlantiradi.
Bu investorlarning ishonchini oshirish va ularga yetarli kafolat berish uchun muhimdir.
Infratuzilmani Rivojlantirish
Davlat infratuzilmani - yo'llar, ko'priklar, aero va dengiz portlari, issiqlik-elektr stansiyalari, telekommunikatsiya tarmog'i va boshqalarni rivojlantirish orqali investitsiya muhitini yaxshilaydi. Bu investorlar uchun qulay va qulay sharoitlar yaratadi.
|
| |
= Aiepit
+ 
A 2ep2t - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

Ikkinchi shartni (6.52) tenglamaga qo‘yish uchun (6.46)
tenglamadan foydalanamiz,
t
= 0 bo‘lganda bu tenglamadan:
(dto/dt
)bosh
^m (-^bosh“
(6.53) tenglamani differensiallab quyidagini olamiz:
(6 5 4 )
Tezlikni vaqt bo‘yicha hosilasining qiymatini (6.54) tengla
maga qo'yib, (6.53) da esa ш =
mbosh
shartini qo‘yib integrallash
doimiyliklari
D t
va
D2
lar uchun ikkita tenglama olamiz. Ulardan
doimiyliklar qiymatini aniqlash mumkin:
<*>bosh =
Dl
+
Iqtisodiy tizimlarni tahlil qilishda axboratlarni guruhlash

104
axborotlarni yig‗ish;
guruhlash uchun asos qilib olingan belgi bo‗yicha to‗plamni ranjirovka
qilish;
to‗plamni taqsimlash intervali (oralig‗i)ni
tanlash va uni guruhlarga
ajratish;
guruhlash va omilli belgilar bo‗yicha o‗rtacha guruh ko‗rsatkichlarini
aniqlash;
olingan o‗rtacha miqdorlarni tahlil qilish, o‗zaro bog‗liqliklarni va natijaviy
ko‗rsatkichga omilli ko‗rsatkichlarni ta‘sir yo‗nalishini aniqlash.
R= 

On + - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

106
tasodiflar ichida yashiringan qonuniyatlarni aniqlash imkoniyatini beradi.
Bunda
barcha ma‘lumotlar to‗plami еmas, balki faqat bir qismi o‗rganiladi. Barcha statistik
usullar kelajakni o‗tmishga o‗xshashligi, uning davomi haqidagi taxminga asoslanadi.
Ammo hamma vaqt ham shunday bo‗lavermaydi. Shu sababli statistik usullari 100%
ishonchlilikka еga bo‗lmaydi.
O‗rganilayotgan obyekt yoki jarayon haqida to‗g‗ri tasavvurga еga bo‗lish uchun
barcha statistik ma‘lumotlar to‗plamidan zarur bo‗lgan statistik ma‘lumotlarni to‗g‗ri tanlay
bilish kerak. Statistika bunday tanlov o‗tkazish usullarini o‗rganadi.
Tanlov etarli darajada
to‗la, jarayonlarni to‗liq namoyon еtishi kerak.
Iqtisodiy tahlilda еng ko‗p va keng tarqalgan iqtisodiy-statistik usullarga
korrelyatsiya, regressiya, omilli va dispersiya tahlillari kiradi.
Regressiya
va
korrelyatsiya
tahlilidan
foydalanilganida
qandaydir
ko‗rsatkichni bir yoki bir guruh boshqa ko‗rsatkichlardan bog‗liqligini
belgilovchi
formulalar tuziladi. Masalan, mehnat unumdorligini mehnatni me‘yorlashtirish
darajasidan, fond bilan qurollanganligidan, mahsulotlarning material sig‗imidan va
boshqa ko‗rsatkichlardan qanday bog‗langanligi tenglamasi tuziladi. Formulada
ishtirok еtgan har bir ko‗rsatkich (fond qaytimi, materiallar sig‗imi va boshqalar)
mehnat unumdorligiga turlicha ta‘sir o‗tkazadi.
Iqtisodiy tizimlarni tahlil qilishda balans usulidan foydalanish

105
V - tovar xarajatlarining boshqa manbalari (sotishdan tashqari);
Ok- davr oxiriga tovarlar qoldig‗i.
Tovar balansi еlementlarini o‗zaro bog‗lanishlaridan
foydalanib uning ayrim
еlementi (o‗rganilayotgan yoki natijaviy deb qaralayotgan ko‗rsatkich)
ni aniqlash
mumkin. Masalan ushbu ko‗rsatkichlardan birontasi, aytaylik sotilgan tovarlar hajmi
noma‘lum bo‗lsa, u holda tovar balansi еlementlarini o‗zaro bog‗lanishidan
foydalanib, uning hajmini hisoblash mumkin:
R= On + P - V -Ok
O‗rganilayotgan ko‗rsatkich (bizni misolimizda sotilgan tovarlar hajmi)ni
o‗zgarishiga boshqa omillar o‗zgarishini ta‘sirini, ularni o‗zaro bog‗lanishidan
foydalanib hisoblash mumkin:
Mormonlar - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

155
yerda juda ham kuchayib ketganlar va ulkan mormon ibodatxonasini vujudga
keltirganlar.
«Iso Masihning oxirgi kun azizlari» sifatida o‘zlariga baho beruvchi
mormonlarning e’tiqod asoslari J.Smit tomonidan tartibga solingan. Cherkovnnig
boshlig‘i rais sifatida nomlanadi.
Mormonlar, Ota Xudo, Iso Masih va Muqaddas Ruh bilan bog‘liq e’tiqodni
tan oladilar. Ularga ko‘ra, Injil Tangrining so‘zidir, uni, xato qilmaslik sharti bilan,
tarjima qilish mumkin. Mormon kitobi ham Tangrining so‘zidir. Iso Masihning
qayta tirilish joyi Amerika qit’asidir. Yangi Quddus Amerikada quriladi; shaxsan
Isoning o‘zi uni boshqaradi, dunyo yangilanadi va xuddi jannatdek ko‘rinish oladi.
Iso ming yillik saltanat quradi va unga imon keltirganlar, yordamchi bo‘lgan
(mormon) lar najot topadilar.
Ular cho‘qintirishda suvga bo‘ktirish usulini qabul qilganlar. Ulug‘likda
oldinga siljishni va hatto ilohiylikkacha yuksalishni e’tirof qiladilar. E’tiqod asoslari
orasida joy olgan ko‘p xotinga uylanish 1895 yilda V.Vudraft tomonidan bekor
qilingan. Prichasheniye ya’ni «Poklanish» marosimi, sigaret va aroq harom bo‘lgani
sababli faqatgina non va suv bilan amalga oshiriladi.
Mormonlar, jiddiy ko‘rinishda missioner faoliyati olib boradilar va bu
faoliyatlarini butun dunyoga tarqalganligini ham aytib o‘tish joiz. Mormonlar
nazdida har bir a’zo ikki yil missonerlik qilishi kerak. Missionerlik faoliyatlari,
bugungi kunda 4000 dan ortiq ayol va erkak mormon tomonidan olib borilmoqda.
Ularning aksariyatini yoshlar tashkil qiladi va ular o‘z hayotlarini missionerlik
uchun ataganlar.
Bugungi kunda mormonlar dunyoning 160 mamlakatida faoliyat olib borib,
taxminan 30 ming cherkov va 12 million izdoshga ega. Rasmiy xristianlik
Mormonlarni adashgan oqim sifatida e’tirof etadi.
U —
const bo‘lgan holni ko‘rib chiqamiz. Bu holda EYK 
E - K

ц = кет + ^ ~ + 1дГ+
Хм
«
4
к» I F
(6.42)
Aniqlangan tenglamani
КЕ
ga bo‘lamiz:
J L
<&Вл.
Jr
J a b - * - u
V
*E*M «Я2 *E*M л
*E *E ■
(6 43)
Ushbu ifodada
Jr/(KEKM)
=
TM
- elektromexanik vaqt
doimiysi:
J J K EKM
=
(Jr/ KEKM)iL /r
) = ГМТ У,
bu yerda:
Tyxt= L / r -
elektrmagnit vaqt doimiysi. Vaqt
doimiylarini (6.43) tenglamaga kiritib, quyidagini olamiz:
т г а - i r V
a
d
(6.44)
Mazkur tenglamadagi birinchi tashkil etuvchi boshqarish
ta’sirini, ikkinchisi - tashqi ta’simi tashkil etadi.
Differensial tenglamalami yechishning klassik usulini qo‘llab
(6.44) tenglamani yechamiz. (6.44) tenglamaning o‘ng tomonini
boshqacha ko‘rinishda yozamiz.
Buning uchun quyidagi
belgilashlami kiritamiz: co0 =
-rasm. Dvigatelni reostat yordamida ishga tushirilgan

agregatini ishga tushirish va uni to‘xtatish jarayonlari ishlab
chiqarish siklining ajralmas qismidir. Bu jarayonlarga to‘g‘ri
keladigan vaqtning davomiyligini bilish kerak. Chunki bu vaqtda
agregat foydali ish bajarmaydi. Ishga tushirish va tormozlash
uchastkalarini qisqartirib, ish unumdorligini oshirish mumkin.
Ko‘pgina ish agregatlarida
J =
const bo‘ladi. Bu shartni qabul
qilib quyidagini yozish mumkin
bu yerdan
Ushbu (6.29) ifodani integrallash dvigatel momenti va
qarshilik momenti tezlikni ma’lum bo‘lgan funksiyasi, ya’ni
= a - bi
o. 
(6.33)
U holda o ‘tkinchi jarayon vaqtini aniqlaydigan ifoda quyidagi 
ko‘rinishni oladi:
ЛЪ *-Ь*

kiritilib, iloji boricha nochiziq bog‘lanishlarni ularga mos bo‘lgan
chiziqli bog‘lanishlar bilan almashtirish darkor.
BogManishlami chiziqlashtirish maqsadida mustaqil qo‘zg‘a-
tishli o‘zgarmas tok dvigatellari uchun elektromexanik o‘tkinchi
jarayonlarni tahlil etishda quyidagi shartlami qabul qilamiz:
- chulg‘amlar (yakor, kompensatsiya va boshqalar) induktiv-
ligini o‘zgarmas deb qabul qilinadi;
- yakor reaksiyasi ta’siri ahamiyatga olinmaydi;
- uyurma toklar va gisterezis hisobga olinmaydi.
Ushbu shartlar bajarilganda dvigatel magnit oqimini o‘zgar-
mas deb qabul qilish mumkin. Bundan tashqari soddalashtirish
maqsadida jarayonlarni o‘zgarmas statik moment yoki tezlikka
chiziqli bog‘liq, deb qaraladi.
Boshqarish ta’siri asosan yuritma tizimida ishlatilayotgan ta’-
minot manbayi bo‘lgan o ‘zgartgichning xususiyatlari bilan aniq
lanadi.
Tayanch so‘z va atamalar - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

154
Iyegovochilikning o‘ziga xos jihatlaridan yana biri shuki, unda har bir a’zo
missionerlik faoliyatida qatnashishi shart. Jumladan, jamoa rahbariyati tomonidan
har bir a’zo oyiiga 10 soatdan 150 soatgacha missionerlik faoliyatiga sarflashlari
talab qilinadi. Jamoa a’zolari qancha ko‘p vaqtlarini missionerlikka sarflaganlariga
qarab tashkilot iyerarxiyasida ko‘tarilib boradi. So‘nggi paytlarda iyegovochilar
maktab o‘quvchilari va yoshlar orasida targ‘ibot ishlarini olib borishga intilish
kuchli namoyon bo‘layotganini ta’kidlash zarur. Ana shunday maqsadli faoliyat
natijasida iyegovochilar soni yildan-yilga ortib bormoqda.
Ma’lumotlarga ko‘ra, hozirda iyegovochilar soni dunyo bo‘yicha qariyb 7
millionni tashkil etadi. Ularning bosh tashkiloti tomonidan adabiyotlar nashr etish,
cherkovlar faoliyatini ta’minlashga ketadigan sarf-xarajatlardan tashqari
missionerlarning kundalik xarajatlariga yiliga 100 million AQSH dollariga yaqin
mablag‘ sarflanadi.