nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
α
sheg - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

192
bevosita ko‘rsatilgan bo‘ladi. Agar yorituvchi prizmaga oq yorug‘lik dastasi tushsa, shkalada yorug‘
va qorong‘i qismlar chegarasida bo‘yalgan manzara vujudga keladi.
Shkalaning yoritilgan va qorong‘i qismlarining keskin chegarali manzarasi esa prizmalarni
monoxromatik yorug‘lik bilan yoritilganidagina ro‘y beradi. Buning uchun ob’ektiv oldiga
disspersiya kompensatori joylashtiriladi. Refraktometr asosiy qismlarining joylashishi 9.5a- rasmda
ko‘rsatilgan. Asbobning optik qismlari og‘ir asosga o‘rnatilgan metall qutichaga joylashtirilgan.
Qutichaning ustki qismida qo‘zg‘aluvchan yorituvchi prizma va qo‘zg‘almas o‘lchash prizmasi
bor. Yorituvchi prizmani o‘lchash prizmasi ustiga yotqizilganda ular orasida 0,1 mm cha kenglikda
bo‘sh joy qoladi. Uni tajriba tekshirilayotgan suyulik (eritma) bilan to‘ldiriladi. Yoritkichdan
yorug‘likni darchalar orqali har bir prizmaga yuborish mumkin. O‘lchash vaqtida yorug‘lik
asbobning optik sistemasidan o‘tib, shkalani yoritadi (9.6-rasm), u dastakka o‘rnatilgan okulyar
orqali kuzatiladi. Okulyarni shkala bo‘ylab siljitish uchun dastakni harakatga keltirish kerak.
Yorug‘ va qorong‘i qismlarning yaqqol chegarasini hosil qilish uchun richag buraladi.
Refraktometrning okulyaridan kuzatganimizda okulyarning fokal tekisligida joylashtirilgan ikkita
konsentrik shkalani va vizir chizig‘ini ko‘ramiz. Ularning chap tomondagisi bevosita sindrish
ko‘rsatkichining qiymatlari bo‘yicha darajalangan, o‘ng tomondagisi esa sindirish ko‘rsatkichining
u yoki bu qiymatlariga mos keladigan eritmadagi qand eritmasi konsentratsiyalarining foizlarda
ifodalangan qiymatlari ko‘rsatilgan (9.6-rasm).
9.6-rasm. Refraktometr shkalasining ko‘rinishi.
9.6-rasmdagi shkaladan istalgan shaffof eritma uchun foydalanish mumkin. Bu shkaladagi
qorong‘i va yorug‘ maydonlarning chegarasi bilan vizir chizig‘ini ustma-ust keltirib chap
tomondagi shkaladan eritmaning sindirish ko‘rsatkichini, o‘ng tomondagi shkaladan esa eritmaning
konsentratsiyasini aniqlash mumkin. Agar tajribani nurning sirpanib o‘tish usuli bilan bajarsak,
pastki darcha yopilib, nur yuqoridagi darachadan yoritish prizmasiga tushiriladi. O‘lchash vaqtida
vizir chizig‘i ko‘rish maydonining qorong‘i va yorug‘ qismlarini chegaralab turuvchi chiziq bilan
ustma-ust tushganda shkalaning chap tomoni sindirish ko‘rsatkichi "
Орзу тилак йўли меҳнат тагида

ролига,
меҳнатсеварликни
тарбиялашга
ва
меҳнат
аҳлини қадрлаш га катга ўрин берадилар.
Қ адим да ота -бобол ар и м и зн и н г меҳнат ҳақида айт-
ган д о н о нақллари ҳози рга қадар ҳам ўз қадрини
йўқотмаган.
М еҳнат қилсанг кўксинг тоғ,
Ҳ урм ат қилсанг, дилинг боғ.
М еҳнатли н о н — шакар,
М еҳнатсиз н о н заҳар.
М еҳнат бахт келтирар,
М еҳнат қилиб топганинг,
Қ анду асал тотганинг.
Бу
мақоллар
орқали
д о н о
халқимиз
меҳнатни
улуғлайди, ун и н г самараси ҳақида фикр юритади. Ў збек
болалар ёзувчи ва ш оирлари ҳам катталар меҳнатининг
м азм унини ёртиб берганлар. Бунга Қ. М уҳам м адийнинг
«Этик»,
«Бир ҳовуч ёнғоқ»
каби шеърлари
м исол
бўлади.
НАЗОРАТ САВОЛЛАРИ
1. Х алқимиз меҳнат ва меқнат киш исига қандай му-
носабатда бўлади?
2. Болаларни меҳнат ва меҳнат аҳлига ҳурмат руҳида
тарбиялаш га о и д мулоҳазаларингиз.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Zamonaviy mikroProtsessorlarni ishlab chiqishga ixtisoslashgan kompaniyaning nomini ko`rsating?

Zamonaviy mikroProtsessorlarni ishlab chiqishga ixtisoslashgan kompaniyaning nomini ko`rsating?
|
Intel
|
"Axborot" atamasi qaysi tildan olingan?
|
lotin
|
Axborot nima?
|
hamma javoblar to'gri
|
"Axborot -bu materiya emas, energiya emas, bu axborot" ushbu so'zlarning muallifi qaysi fanga asos solgan?
|
Kibernetika fanining
|
Axborot va ma'lumot tushunchalari qaysi fanning asosiy tushunchalari hisoblanadi?
|
Informatika
|
"Axborot" va "Ma'lumot" tushunchalari bir biridan nimasi bilan farq qiladi?
|
Texnika vositalari yordamida qabul qilish, saqlash, uzatish, qidirish va ishlov berish mumkin bo'lgan shakliga keltirilgan har qaday axborotni "Ma'lumot" dep atasak. "Axborot" bu axborotni tasavur etishning so'z, matn tasvir, raqamli ma'lumotlar, grafik va jadvallar orqali ifodalangan shakli.
|
"Axborot komunikatsiyasi" so'zining ma'nosi nima?
|
Malumotlarni axborot manbasidan foyalanuvchiga uzatilishini taminlovchi yo'llar va jarayonlar
|
"Axborot adekvatligi" so'zining ma'nosi nima?
|
olingan axborot yordamida yaratilgan obrazning real obyekt, jarayon, hodisalarga mosligining malum darajasi
|
Nuqtalar o'rnini to'ldiring. Agar, malumot obyektlar bo'yicha noaniqlikni to'ldirsa, unda u ... aylanadi.
|
Axborotga
|
Axborotni adektivligini uchta shaklda ifodalash mumkun ular qaysilar?
|
semantik, sintaktik, pragmatik
|
"Tasir etish bosqichi" qay hollarda ishlatiladi?
|
axborotni boshqarish tizimiga zarur o'zgarishlarni kiritish uchun
|
Axborotdagi ma'lumotlar hajmi Vmqanday o'lchov birligi hisoblanadi?
|
bu axborotdagi simvollar soni bilan o'lchanadi
|
Ikkilik sanoq tizimidagi ushbu 11010111 ikkilik kodning malumotlar hajmi necha Vmga teng?
|
Vm=8 bit
|
"Tizim entrobiyasi" dep nimaga aytiladi?
|
so'ngi noaniqlik nolga aylansa, dastlabki to'liq bo'lmagan bo'lim to'liq bilim bilan almashtirilishi
|
Ma'lumotlarni informativlik koeffisienti qanday aniqlanadi?
|
bu axborot miqdorining uning ma'lumotlar hajmiga nisbati orqali aniqlanadi
|
Tizimdagi axborot o'zgartirilishi bilan bog'liq ish ko'lamini nimaning ortishi bilan kamayadi?
|
Y
|
Foydalanuvchi yoki tizim ixtiyoroidagi ma'lumotlar majmuyi nima dep nomlanadi?
|
Tezarus
|
Axborotni ma'noli mazmunini, yani uning semantik bosqichidagi miqdorini o'lchashda qanday o'lchov keng tarqalgan?
|
|
Qiyoslash shartlari va unga tayyorlanish

195
-
xavoning namligi 80%dan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
4.2. Qiyoslashdan oldin quyidagi tayyorgarchilik ishlarini bajarish kerak:
-
qiyoslash uchun refraktometrik blok tanlab olinadi;
-
binoda bu blok ma’lum bir yonalish bo‘yicha o‘rnatiladi;
-
refraktometrning ostki va ustki prizmalarini etil spirti bilan GOST 18300-72
yuvib tozalab, toza yumshoq oq salfetka bilan artiladi GOST 7359-77;
-
Distillangan suv bilan ishlaganda prizmaning yoritish oynasi ochiq xolda,
o‘lchash prizmasining oynasi esa yopiq xolda bo‘lishi kerak;
-
namunaviy prizma va plastinkalar bilan ishlashda yoritgich prizmalari ochib
qo‘yiladi;
-
namunaviy prizmaning (plastinkaning) tekis qirrasiga bir tomchi immersion
suyuqlik suritiladi. Immersion suyuqlikni shunday tanlab olish kerakki, unda n
1
tengsizlik bajarilishi kerak,
-
bu erda, n - immersion suyuqlikni sindirish ko‘rsatkichi;
n
1
- namunaviy vositaning sindirish ko‘rsatkichi;
N - o‘lchanayotgan prizmaning sindirish ko‘rsatkichi;
Namunaviy prizmani o‘lchash prizmasi ustiga shunday o‘rnatish kerakki, unda immersion
suyuqlikni bir tekis taqsimlanishi kerak.
Namunaviy prizmaning (plastinkaning) sindirish ko‘rsatkichi 5 marta o‘lchanadi. O‘lchangan
sindirish ko‘rsatkichining o‘rtacha arifmetik qiymati namunaviy prizmaning (plastinkaning)
sindirish ko‘rsatkichi bilan solishtiriladi. Agar ularning farqi ±2 ∙10
-4
dan katta bo‘lmasa,
refraktometrning yustirovkasi buzilmagan hisoblanadi.
Xuddi shunday distillangan suv bilan quyidagicha yustirovka qilinadi:
Refraktometr blokiga aylanuvchan termostat ulanadi (suvning temperaturasini ko‘pi bilan
±0,2
o
S xatolik bilan ushlab turish uchun). Ostki va ustki prizmalar oralig‘iga 2-3 tomchi suv
tomizilib 10-15 minut muvozanat xolatigacha ushlab turilgandan keyin 5 marta uning sindirish
ko‘rsatkichi 18-20
o
S temperatura oralig‘ida o‘lchanadi (9.4-jadvalga qarang).
9.4-jadvalga
o
S
18
19
20
21
22
n
D
1,23316
1,33307
1,33299
1,33307
1,33307
Sindirish ko‘rsatkichining o‘rtacha arifmetik qiymatlari jadvaldagi qiymatlar bilan
solishtiriladi.
Olingan farq shkalaning shu nuqtasidagi asosiy xatolik hisoblanadi. Uning qiymati ±2∙10
-4
dan oshmasligi kerak. Agar olingan farq ±2∙10
-4
dan katta bo‘lsa, u xolda refraktometr ishlatish
uchun yaroqsiz hisoblanadi va u ta’mirlash uchun topshiriladi.
Qiyoslash natijalarini rasmiylashtirish

188
14-LABORATORIYA ISHI
REFRAKTOMETRLARNI QIYOSLASH
Ishdan maqsad:
yorug‘lik nurining sinish qonunlarini, shu qonunlar asosida ishlaydigan
qurilmalarning tuzilishi, ishlash prinsipi va refraktometrni qiyoslash metodikasi bilan tanishtirish.
Vazifa:
refraktometrni
tuzilishi va ishlash prinsiplarini o‘rganish, uni
qiyoslash va qiyoslash
natijalarini taxlil qilish.
Asboblar va qurilmalar
1. Refraktometr. 2. Glitserinning har xil konsentratsiyadagi eritmalari, 3. Distillangan suv, 4.
Pipetkalar, 5. Prizmalar yuzasini tozalash uchun paxta yoki bint.
Nazariy qism
YOrug‘likning vakuumdagi tezligining (s) biror muhitdagi tezligiga (
v
) nisbati shu muhitning
absolyut nur sindirish ko‘rsatkichi deb ataladi va quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
YOrug‘likning biror bir muhitdagi tezligini ikkinchi bir muhitdagi tezligiga nisbati orqali
aniqlanadigan kattalik muhitning nisbiy nur sindirish ko‘rsatkichi deb ataladi va quyidagi formula
yordamida aniqlanadi:
=
bu erda,
ни мақсад асосида меҳнат - Педагогикаси (Ўқув-методик қўлланма)

|
Педагогикаси (Ўқув-методик қўлланма) Pdf ko'rish
|
bet | 106/160 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 3,66 Mb. | | #264017 |
Bog'liq Maktabgacha tarbiya pedagogikasi (Shoira Shodmonova)ни мақсад асосида меҳнат
малакалари, кўникмалари
ҳамда
м еҳнат маданияти бўйича керакли материал ва
қўлланмаларни танлаш га ўргатиш.
2.
Болаларда меҳнат фаолиятига қизиқиш ни ва
меҳнатда и ж обий
натижаларга эриш иш малакаларини
шакллантириш .
3. М еҳнат фаолияти ж араёнида болалар м еҳнатининг
иж ти м ои й аҳамиятли эканлигини туш униб етиш иш .
И ккинчи гуруҳ
вазифалари болаларда катталар
меҳнатига
и ж оби й
муносабатни
шакллантириш га
қаратилган:
1. Болаларда катталарнинг меҳнати орқали
эриш а-
ётган ютуқлари ҳақида туш унча бериш .
2. Болаларда меҳнат аҳлига ҳурматни ва улардан ўз
ёрдам ини аямаслик ҳақидаги хоҳиш ларини тарбиялаш .
У чинчи гуруҳ вазифалари бола ш ахсини
ш акллан
тириш га қаратилган меҳнат
фаолияти билан боғлиқ.
Болаларда меҳнатсеварлик орқали меҳнатда қатнаш иш ,
бош лаган иш ини охирига етказиш , ўзи н и н г меҳнатига
нисбатан тўғри м уносабатни тарбиялаш жавобгарлик,
қатьийлик, сабр матонатлилик, чидамлилик, ўзи ва
ўртоқларининг м еҳнатини холисона баҳолаш тарбияла-
нади.
М еҳнат иж тимоий тараққиётнинг а со си барча м о д
дий
ва
маънавий
эҳтиёж ларини
қондириш
шарти
бўлиш и билан бирга айни вақтда и н сон ҳаётини нг а с о
сий
ш акли, мазмуни сиф атида барча халқларнинг эн г
асл
фарзандлари — мутафаккирлари, олим у ф озилла-
р и н и н г диққат марказида бўлган.
Ш ои р Абу Ш укур Балхийнинг м еҳнатни улуғловчи
қуйидаги сатрларини келтириш мумкин:
|
| |
Kompyuterning Qaysi qurilmasi tasvirlarni kodlashga xizmat kiladi?

Kompyuterning Qaysi qurilmasi tasvirlarni kodlashga xizmat kiladi?
|
Videokarta
|
Kompyuterning quyidagi qo’shimcha qurilmalarining vazifalarini to’g’ri yozilganini ko’rsating?
|
Modem-Kompyuterni boshqa Kompyuterlar bilan telefon tarmog’i orqali axborot almashinuv qurilmasi; Plotter – chizmalarni qog’ozga chiqarish qurilmasi; Skaner – grafik va mantli axborotlarni Kompyuterga ko’chirish qurilmasi
|
Kompyuterning tizim blokining elektr ta’minoti bloki necha volt kuchlanishli elektr toki ishlab chiqaradi?
|
5 V, 12 V
|
Korzina yorlig’ining vazifasi nima?
|
o’chirilgan fayllarni vaqtincha saqlash
|
Kuyidagilarning Qaysi biri server kompyuter xisoblanadi?
|
Pentium IV Server
|
Kоmpyuter virusi nimа?
|
mахsus yozilgаn dаstur
|
Kоrzinаdаn fаylni qаytа tiklаsh qаndаy bаjаrilаdi?
|
kоrzinаgа kirilаdi, kerаkli fаyl tаnlаnib, vоsstаnоvit buyrug’i tаnlаnаdi
|
Logarifmik lineykadan nima maqsadda foydalanilgan?
|
arifmetik amallarni bajarish uchun
|
Logarifmik lineykalar qachon yaratilgan?
|
XVII asrda
|
Ma’lumotlarni audio — (nutqli) va videokiritish va chiqarish qurilmalari qanday vositalar tukumiga kiradi?
|
Multimedia vositalariga
|
|
_
I Файл Праи» вид Сж*м oetMT с«ме чу wi n Рвяоры Им»ить Спи

|
_
I Файл Праи» вид Сж*м oetMT с«ме чу wi n Рвяоры Им»ить Спи Pdf ko'rish
|
bet | 159/218 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #266045 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik3.
_
I Файл Праи» вид Сж*м oetMT с«ме чу wi n Рвяоры Им»ить Спи <
п v sa
^ <* ^
& г '
■
ч* -* «v ^ ш
КдесммиАДШсО*
~:$£ ft □ Псежяо
- ---- Посяс*
l « tc
\
г
ш is u l£ и a ti a .is*
о &
’Рим Expr.sw
■
№ -a a ■
а А « Л '- » ; * ® ® »
r +
0 О
£3 Щ
r*
[El
Ш Г
ЖГ
► иляишчИ^^а/
в в ..» )■•
i ** ш
<3 «Фа* «й
■
! j
j
j
wг
У
X
* X
^ Э
M 0-
fro
ж
.
А
Л
A ft,
« I*
95- rasm.
Buning uchun sichqoncha yordamida har bir ekranga kursor
keltirib, bir marta uning chap tugmasini yuklanib faollashtiriladi va
amallar bajariladi;
3.
Birinchi ekran faollashtirib, detuning to‘rtdan biri kesuvchi
prizma yordamida « ® — Вычитание-ayirish» buyrug‘idan foydalanib
qirqib tashlanadi, 96, 97- rasm. Buning uchun detal o‘qidan o‘ng
tomonda kesuvchi prizma quriladi. Uning balandligi detal balandligidan
katta va asosining tomonlari markaz chiziq bo‘ylab joylashgan bo‘lib,
ya’ni bir uchi markaz chiziqlaming kesishgan nuqtasida yotadi. Asos
tomonlarining o‘lchami detaining to‘rtdan bir oichamlaridan 5-6 mmga
kattaroq qilib olinadi, 98- rasm.
'Ч мйя Пршч Вид Омянм ©орягт сщ тк 1upни м
> ■
(. й j.
A it'
г--
у j- >?[-
■
K^ocweov* AutoCAD
"
Ш? ■
■1облок1
i a it l* и
ь: ь и и it й
и я
/\
А\
/ <3
J> Л :
;
a S§
Г *
® О
о. г
•*' С л!
о -
3>3>
|
| |
Ill QISM METODIK TAVSIYALAR

bosqichma-bosqich berib boriladi. Mashg‘ulotning qolgan qismida esa,
mutaxassislikka oid chizma chizish, ulami tahrir qilish, o‘lchamlar qo‘-
yish va obyektlarni bog"lash kabi amaliy buymqlardan foydalanib
ko‘nikmalar va malakalar oshiriladi.
Talabalar mashg‘ulotlarda olgan bilimlari va ko‘nikmalarini geo-
metrik, proyeksion, mashinasozlik chizmachiliklari va mutaxassislik
bo‘yicha berilgan grafik vazifalarini bajarish jarayonida mustahkamlab,
nazariy bilim, ko‘nikma va amaliy malakalarini mustahkamlaydilar.
Grafik ishlari uchun yuqorida taklif etilgan vazifalar, texnik muta-
xassislai* va chizmachilik fani bo‘yicha mutaxassis o'qituvchilar tayyor-
laydigan pedagogik 0 0 ‘Yulari talabalariga moijallangan. Bu grafik ish
vazifalarining shakli va mazmunini turli soha mutaxassisliklari uchun
esa, ularda bajariladigan grafik vazifalar asosida tanlab olinadi. Masalan,
xalq amaliy san'atida yog‘och va ganch o'ymakorligi hamda naqqoshlik-
da ko‘p qo‘llaniladigan geometrik naqshlar-girihlami yoki qurilish-arxi-
tektura sohasida inshootlari primitivlai*ining loyihalarini ohsh mumkin.
Babish molla esteligi - Tariyx fakulteti

|
Tariyx fakulteti
|
bet | 104/154 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 111,08 Mb. | | #128134 |
Bog'liq O.A.ARXEOLOGIYASI OMK-2022Babish molla esteligi
«Úlken úy»di ashqanda úsh qurılıs qatlamı ashılǵan. Onın’ joqarǵı qurılıs qatlamınan úy haywanının’ jiliginen islengen nárse, sırtı qızıl boyaw menen boyalǵan aǵash qırmanın’ ústingi jiyegi bronza menen qaplanǵan bólegi, bronzadan islengen qazannın’ bólegi, temir pıshaqtın’ júzinin’ bir bólegi, monshaqlar, qayraq tas, bronzadan islengen (skiflerdikine uqsas) oqjay oq ushı, temir sawıttın’ bir bólegi, gúlal ıdıslardın’ sınıqları hám basqa da zatlar tabılǵan. Bir ójireden qoshqarlardın’ eki bası, onın’ qasınan 42 hám 63 dana asıqlar shıqqan.
Babish molla 2 esteligi qoyımshılıq bolıp, onın’ maydanı 21 x 21 m. hám saqlanǵan biyikligi 7 m. Onın’ tómengi qatlamı altı qatar paxsadan qurılǵan. Ústine kvadrat qam gerbishlerden órilgen. Onın’ ójireleri 4,4 x 5 metrden 5,3 x 6 metrge jetedi. Ójirelerinin’ polı pisken gerbishler menen tóselgen (34-43 x 28-31 x 5 sm). Ústi alebastra menen sıbalǵan. Ústi shaxmatlıq tártipte aq hám qızıl boyaw menen boyalǵan. Qoyımshılıqtı buzıp buyımların alǵan. Ólgen adamlar aǵash atta qoyılǵan. Ol jerden bir qansha altın taǵınshaqlar, yantardan, qızıl serdolikten islengen taǵınshaqlar hám oq jaydın’ úsh qırlı ushı tabılǵan. Babish molla esteligin joqarıda kórsetilgen buyımlar boyınsha bizin’ eramızǵa shekemgi IV-II ásirlerge tiyisli ekenligin jazadı.
Ádebiyatlar:
1. Авдусин Д.А. Основы археологии. М., «Высшая школа» 1989.
2. Археология. Под. ред. BJI. Янина. М., «Изд. МГУ», 2006.
3. Археология Средней Азии. Под. ред. С.Б. Лунина. Т., 1986.
4. Мартынов А.И. Археология. М., «Высшая школа» 2006.
5. Ибрагимов Р.З. Археология ҳәм этнология (нашрда)
6. Кабиров Ж.,Сагдуллаев А. Ўрта Осиё археологияси.Т.,“Ўқитувчи" 1990.
7. Эгамбердиеҳәм Н.А. Археология. Т., 2011.
TEMA: 20. ORTA AZIYADA ZARDUSHTIYLIK DINI ESTELIKLERI
REJE:
1. ZARDUSHTIYLIK.
2. JAQSILIQ PENEN JAMANLIQ ORTASINDAǴI GURES
3. AVESTO.
|
| |
Dars turi: Yangi bilim berish - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

Dars turi: Yangi bilim berish.
O’quv jarayonining amaliga oshirish texnologiyasi:
O’qitish usullari: blits-so’rov, savol-javob.
O’qitish shakllari: guruhlara ishlash, frontal, jamoaviy.
O’qitish vositalari:11-sinf darsligi, mavzuga oid dars taqdimoti,
Monitoring va baholash: og’zaki va test nazorati, amaliy vazifalar.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
O’quvchilar bilan salomlashish
Xonani va o’quvchilarni darsga tayyorliklarini kuzatish
Yo’qlamani aniqlash
Navbatchi axboroti.
Siyosiy daqiqa.
Darsning maqsad va vazifalarini qo’yish.
Tayanch bilimlarning faollashtirish.
Uyga vazifalarini tekshirish va o’tilgan mavzuni mustahkamlash.
HSB ranglar tizimi.
Tasvirga geometrik shakllar joylash.
Fotosuratingizni kubning uch tomoniga joylang.
Lab ranglar tizimi.
Tasvirga matn joylash.
Yangi tasvir yaratib, unga besh xil geomertik shakl joylang.
Nazariy qism:
Web-sayt (inglizcha - Website, web - o‘rgimchak to‘ri, site - joyi) - bu bir nechta web-sahifalarni kompyuter tarmog‘ida bitta manzilda birlashtirilgan fayllar to‘plamidir (Domen ga yoki IP ga ega bo‘ladi).
|
Domen - bu biror-bir serverda joylashgan saytga olib boradigan manzildir

|
Domen - bu biror-bir serverda joylashgan saytga olib boradigan manzildir
|
bet | 99/172 | Sana | 19.06.2021 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #15142 |
Domen - bu biror-bir serverda joylashgan saytga olib boradigan manzildir
Barcha web-saytlar qaysidir serverda joylashgan bo‘ladi. Aslida Siz hosting xizmatidan foydalanib, saytingiz ma’lumotlarini qaysidir ser- verga joylashtirganingizda saytingiz IP manzilga ega bo‘ladi. Masalan: 94.100.180.199. Agar domen bo‘lmaganida yaratilgan web-saytni yuklash uchun brauzerda 94.100.180.199 raqamlar yoziladi.
Hosting - bu web-sayt uchun joy ajratib beruvchi xizmat turidir
Odatda domen beruvchi kompaniyalarda ham hosting xizmati bo‘la- di. Hosting va domenni bir kompaniyadan yoki alohida kompaniyalardan ham olish mumkin. Web-saytlar uchun hosting beruvchi kompaniyalarda katta hajmdagi maxsus serverlar mavjud. Ular tinimsiz ishlab turish orqali web-saytlaming ishlashini ta’minlaydi.
Web-dizayn - bu yaratiladigan web-saytlarga texnik ishlov berish va axborotlarni tizimli ravishda shakllantirishdir.
Axborotlar bir-biri bilan gipermatnli bog‘lanishlar yordamida web-sahifalarga tarqatiladi. Bunday sahifalar birgalikda web-saytni tashkil etadi. Web-saytlar Intemetning yagona axborot oralig‘ida birlashadi. Bunda web-sayt va web-sahifalar o‘zaro har xil usullar bilan bog‘lanadi. Ushbu yagona oraliq World Wide Web (butun dunyo o‘rgimchak to‘ri) yoki qisqacha WWW deyiladi. Web-sahifalarga gipermurojaat WWW ning asosiy xusu- siyatlaridan biridir. Istalgan bir hujjatdan boshqa bir WWW hujjatga HTML ning maxsus teglari yordamida murojaat qilinadi. Intemetda ishlagan vaqtin- gizda siz web-sahifalarda gipermatnli murojaatlarga duch kelasiz. Bu matn fragmentlari ko‘k shriftda va tagi chizilgan bo‘ladi. Agar siz ushbu yozuv- ni sichqoncha tugmasi yordamida bossangiz, u avtomatik ravishda boshqa web-sahifaga murojaat qiladi.
Web-sahifalar yaratishning asosi sifatida tasviriy san’atning yangi turi web-dizaynga bevosita aloqadordir. Internet dizaynerlari rasm va tasvirlar tayyorlash bilan cheklanib qolmasdan, balki tayyorlangan rasm va tasvirlami tarmoqqa joylashtirish, web-sahifalar orasida aloqalar o‘matish, matn, tasvir va rasmlaming harakatini amalga oshirish, ranglami estetik jihatdan to‘g‘ri va chiroyli tanlashga e’tibor qaratilishi va rasmlaming harakatini amalga oshirish, ranglami estetik jihatdan to‘g‘ri va chiroyli tanlashga e’tibor qaratilishi lozim.
Amaliy ish:
Web-sahifa deganda nimani tushunasiz?
2. Internet tarmog‘idan (uzedu.uz) web-saytini yuklang va uning di zaynini tahlil qiling
|
| |
Bajarish:

1 - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

|
1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 104/172 | Sana | 19.06.2021 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #15142 |
Bajarish:
1. Macromedia Flash 8 dasturi yuklanadi.
2. Oynaning o‘lchamlari kompyuter ekraniga moslab olinadi. Buning uchun esa tahrirlash uskunasining Properties boiimini Size bandidan 1366><768pixels o‘lchami tanlanadi.
3. Oynaga rang berish uchun Properties bo‘limining Background bandi dan foydalaniladi.
4. Text tool (T) jihozidan foydalanib “11-sinf o‘quvchilarining web-sahifasi” yozuvi kiritiladi.
5. Kiritilgan yozuvlami rangi va o‘lchamlari Properties bo‘limidan o‘zgartiriladi.
6. Oynaga tugmalar o‘matish uchun menyular satridan
Windows—►Common—►Libraries—►Buttons ketma-ketlik tanlanadi.
7. Ro‘yxatdan kerakli tugma belgilanib, sichqoncha chap tugmasi bilan sudrab ishchi sohaga o‘tkaziladi.
8. Tugmalarga yozuv yozish uchun sichqonchaning chap tugmasi ikki marta ketma-ket bosish orqali amalga oshiriladi. Tugmaning o‘lchamlarini o‘zgartirish uchun Properties bo‘limining W: va H: qatoridan foydalaniladi.
9. F7 tugmani 3 marta ketma-ket bosib, 3 ta oyna hosil qilinadi va har bir oynaga mos ravishda 11 A, 11 В, 11 D-sinflar haqidagi ma’lumotlar kiritiladi.
10. “ 11 -A sinf’ nomli tugma belgilanadi va F9 tugma bosiladi (dasturlash maydoniga o‘tiladi).
11. “11-A sinf’ nomli tugmani bosganimizda navbatdagi oynaga o‘tish (11 "А sinf o‘quvchilari haqidagi oynaga) uchun tugmaning dasturlash may- doniga quyidagi dastur kodi kiiitiladi: on (release) {gotoAndStop(2);}
12. “11-B sinf’ tugmasining dasturlash maydoniga quydagi dastur kodi kiritiladi: on (release) { gotoAndStop(3); }
13. “11-D sinf* tugmasining dasturlash maydoniga quydagi dastur kodi kiritiladi: on (release) { gotoAndStop(4);}
14. Dddnchi oynadan birinchi oynaga o‘tish uchun quyidagi dastur kodi kiritiladi: on (release) { gotoAndStop(l); }
15. Ishchi sohaning dasturlash maydoniga quyidagi dastur kodi kiritiladi (F9 tugmani bosish orqali): stopO;
Agar ushbu kod kiritilmasa oyna faol holatga o‘tkazilganda yozuvlar va tugmalar harakat holatda bo‘ladi.
16. Natijani tekshirib ko‘rish uchun Ctrl+Enter yoki F12 tugmalari bosi- ladi (oyna faol holatga o‘tadi).
17. Yaratilgan web-sahifani kompyuter xotirasida saqlash uchun quyidagi ketmat-ketlik bajariladi: D diskdan (istalgan disk yoki papkada saqlash mumkin) “11-sinf ’ nomli papka yaratiladi va birinchi marta File—>Sav As., tanla- nib, Сохранить tugmasi bosiladi. Ikkinchi marta File—^Publish Settings... tanlanadi. Hosil bo‘lgan oynadan Flash (.swf) va HTML (.html) bo‘limlari belgilanib, Publish tugmasi bosiladi.
768pixels>
|
| |
Darsning borishi - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

|
1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 103/172 | Sana | 19.06.2021 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #15142 |
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
O’quvchilar bilan salomlashish
Xonani va o’quvchilarni darsga tayyorliklarini kuzatish
Yo’qlamani aniqlash
Navbatchi axboroti.
Siyosiy daqiqa.
Darsning maqsad va vazifalarini qo’yish.
Tayanch bilimlarning faollashtirish.
Uyga vazifalarini tekshirish va o’tilgan mavzuni mustahkamlash.
1. Java Scriptda berilgan ikki sonning yig‘indisini hisoblovchi forma oynasini hosil qiling.
2. Macromedia Dreamweaver 8 dasturida quyidagi topshiriqlami ba- jaring: matn yozing; matnga rang bering; ishchi oynaga rang bering; yaratilgan faylni kompyuter xotirasida saqlang.
Dars materiallarini tushuntirish (materiallarni tushuntirish dars prezentatsiyasi va videorolik, amaliy harakatlar, tayyor ishlar ko’rgazmasini namoyish qilish bilan birgalikda olib boriladi).
Nazariy qism:
Macromedia Flash 8 dasturining jihozlar panelida tasvirlami chizish va ularga rang berish hamda matnli ma’lumotlami yozish uchun mo‘ljallangan uskunalar joylashtirilgan bo‘lib, u to‘rt qismdan iborat:
1. Tools - bu qismda to‘g‘ri chiziq, egri chiziq, aylana, ellips, to‘rtbur- chak chizish, matn yozish, belgi va shakllami belgilash, chizilgan shakllami o‘chirish ishlarini amalga oshirish mumkin.
2. View - bu qismda ishchi sohadagi tasvirlami ko‘rish va boshqarish mumkin.
3. Colors - bu qismda chizilgan shakllar chegarasi va sohalariga rang berish mumkin.
4. Options - bu qismda ba’zi bir tanlangan jihozlar uchun qo‘shimcha parametrlami o‘matish elementlari joy lashtirilgan.
Qo‘shimcha parametrlar bo‘lmagan uskunalar uchun Optionsmaydoni bo‘sh qoladi. Macromedia Flash 8 dasturida grafik obyektlaming qo‘shimcha imkoni yatlarini tahrirlash uskunasining Properties bo‘limida amalga oshirish mumkin.
Macromedia Flash 8 dasturida yaratilgan web-sahifalarga tayyor rasm- lami joylashtirish uchun quyidagi ketma-ketlik bajariladi:
File—>Import—>Import to stage... yoki Ctrl+R tugmalami bosish orqali rasm joy lashtirilgan joy tanlanadi va kerakli rasm belgilanib, Открыть tugmasi bosiladi. Rasmning o‘lchamlari Properties bo‘limining W: va H: qatori- dan foydalanib o‘zgartiriladi.
Macromedia Flash 8 dasturida har xil belgi, qo‘shimcha tugmalar va web-sahifaga kalendar joylashtirish uchun Windows—^Components ketma-ketlik tanlanadi
1-mashq: Quyidagi web-sahifani hosil qiling:
Ushbu oynadagi “11-A sinf’ tugmasi bo silganda, 11-A sinf o‘quvchilarining ro‘yxati “11-B sinf’ tugmasi bosilganda, “11-B sinf o’quvchilarining ro‘yxati, “11-D sinf” tug masi bosilganda, “11-D sinf’ o‘quvchilarining ro‘yxatini chiqarsin:
|
| |
Suyuqlik 
yoki qattiq jismlar hajmi yoki chiziqli o’lchamlarning o’zgarishiga asoslangan

|
Suyuqlik
yoki qattiq jismlar hajmi yoki chiziqli o’lchamlarning o’zgarishiga asoslangan Pdf ko'rish
|
bet | 221/286 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 5,37 Mb. | | #236914 |
Bog'liq katta kitobSuyuqlik
yoki qattiq jismlar hajmi yoki chiziqli o’lchamlarning o’zgarishiga asoslangan
termometrlar:
- Monometrik termometrlar
+ Kengayish termometrlar
- Termoelektr termometrlar
- Qarshilik termometrlar
Elektr qarshilikning o’zgarishiga asoslangan termometlar:
+ Qarshilik termometlari
- Nurlanish termometlari
- Termoelektr termometlari
- Kengayish termometrlari
- Monometrik termometlar.
Monometrik termometrlar qaysi diapozondagi temperaturani o’lchash uchun mo’ljallangan:
- - 200 S dan 600 S gacha
+ - 0 S dan 500 S gacha
- - 50 S dan 1000 S gacha
- - 260 S dan 1100 S gacha
Absolyut xatolik qanday o’lchov birlikda o’lchanadi:
- kilogramm o’lchov birligi
- protsent o’lchov birligi
+ aniq’lanayotgan parametr qaysi o’lchov birlikda o’lchansa shu o’lchov birlikda
o’lchanadi
- Volt o’lchov birlikda
O’lchov vositalari asosan qanday o’lchov asboblariga bo’linadi:
+ ishchi, namunaviy, etalon.
- ampermetr, voltmetr, ommetr.
- o’lchov, standart, namuna.
- absolyut, nisbiy, keltirilgan.
Xalq’ xo’jaligining barcha tarmoqlarida amaliy o’lchashlar uchun mo’ljallangan o’lchov
asboblari...:
- namunaviy o’lchov asboblari deb ataladi.
+ ishchi o’lchov asboblari deb ataladi.
- etalon o’lchov asboblari deb ataladi.
- texnik o’lchov asboblari deb ataladi.
O’lchov asboblarining aniq’lik klassi nechta qismga bo’linadi:
- 2 ta qismdan iborat
- 4 ta qismdan iborat
- 6 ta qismdan iborat
+ 8 ta qismdan iborat
Moddalarni temperaturasini o’lchaydigan asbobni birinchi marta kim tomonidan nechanchi
yilda kashf qilingan :
- I.Nyuton tomonidan 1700 yilda
+ G.Galiley tomonidan 1598 yilda
- M.V.Lomonosov tomonidan 1750 yilda
- Arximed tomonidan eramizdan oldingi 250 yilda
|
| |
Vattmetrning ko’rsatishi Wn= 100 vt va o’lchanayotgan quvvatning haqiqiy qiymati Wnx =

|
Vattmetrning ko’rsatishi Wn= 100 vt va o’lchanayotgan quvvatning haqiqiy qiymati Wnx = Pdf ko'rish
|
bet | 220/286 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 5,37 Mb. | | #236914 |
Bog'liq katta kitobVattmetrning ko’rsatishi Wn= 100 vt va o’lchanayotgan quvvatning haqiqiy qiymati Wnx =
98 vt bo’lganda vattmetrning nisbiy xatoligini aniklang:
-
1,5
+ 2,04%
- 2,1%
- 2,5%
Ulchash chegarasi 50 B ga teng bo’lgan voltmetrning ko’rsatishi 40 B va ulchanayotgan
kuchlanishning haqiqiy qiymati 38 B ga teng. Voltmetrning keltirilgan xatoligyni aniklang:
- 2,0%
+ 4,0%
- 6,0%
- 8,0%
O’lchash asbobining o’lchash qiymati 60 Om, o’lchanayotgan qarshilikning qiymati 57 Om ga
teng. Ommetrning absolyut xatoligini aniqlang.
- 2 Om
+ 3 Om
- 4 Om
- 5 Om
Keltirilgan xatolik qaysi o’lchov birlikda o’lchanadi:
- Aniq’lanayotgan parametr qaysi o’lchov birlikda o’lchansa, shu o’lchov birlikda
o’lchanadi.
+ Protsent o’lchov birligida.
- Santimetr o’lchov birligida.
- Metr o’lchov birligida.
Fizik kattalik birliklarini qayta tiklash va ularni saqlash uchun xizmat qiladigan o’lchov
asboblari...:
- ishchi o’lchov asboblari deb ataladi.
- namunaviy o’lchov asboblari deb ataladi.
- texnik o’lchov asboblari deb ataladi.
+ etalon o’lchov asboblari deb ataladi.
Qaysi termometrlar monometrik termometrlar guruhiga kiradi:
- Shisha termometrlar, dilatometrik va bimetallik termometrlar.
+ Gazli, suyuqlikli, bug’-suyuqlikli termometrlar.
- Metall o’tkazgichli termometrlar, yarim o’tkazgichli termometrlar.
- Kvazimonoxromatik termometrlar, spektral nisbatli pirometrlar, to’liq’ nurlanish pirometrlar.
Suyuq’likli termometrlar qaysi diapazondagi haroratni o’lchash uchun mo’ljallangan:
+ - 200
0
C dan 600
0
C gacha
- 0
0
C dan 500
0
C gacha
- 0
0
C dan 1000
0
C gacha
285
- 10
0
C dan 300
0
C gacha.
|
| |
Amaliy ish - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

|
1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 105/172 | Sana | 19.06.2021 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #15142 |
Amaliy ish:
1. Macromedia Flash 8 dasturida hosil qilingan tugmaning dasturlash maydoniga qanday o‘tiladi?
2. Xalq ta’limi vazirligi web-saytining “Ta’limda АКТ”, “Sayt xarita si”, “Forum” sahifalarini tayyorlang.
Darsga yakun yasash:
O’quvchilarni olgan bilimlari hamda qilgan ishlarini nazorat qilib baholash, ularni yo’l qo’ygan kamchiliklarini to’g’irlash.
Uyga vazifa berish: Macromedia Flash 8 dasturining Properties bo‘limini tahlil qiling
Tekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha
dirеktor o`rinbosari:_______________
39-Mavzu:Amaliy mashg’ulot
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarga web sahifalarga rasmli, grafikli ma’lumotlarni joylashtirish va bezashni o’rgatish.
Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni mustaqil fikrlarini oshirish va rivojlantirish.
Tarbiyaviy: Vatanini sevish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmatda bo‘lish, odob-axloq qoidalariga rioya qilishni singdirish.
Tayanch va fanga oid kompetensiyalar:
TK: Media manbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish saralash, qayta ishlash, saqlash, ulardan foydalana olish, ularning xavfsizligini ta’minlash, media madaniyatga ega bo‘lish.
FK: web-sayt ko‘rinishidagi axborotlarni qayta ishlay oladi; maxsus amaliy dasturlar yordamida ma’lumotlar ombori va so‘rovlar hosil qila oladi va hisobotlar tayyorlay oladi;
Dars usuli: suhbat, tushuntirish, “Savol-javob” metodi, “Rasmli boshqotirma” , “To‘g‘risini top”,”Yosh aktyor”o‘yinlari.
|
| |
M: Г
Г5йЛ"Г
ГЭ;
\
150

1. «Полилиния» buyruq
JD
tugmasi «Sichqon» bilan yuklanadi.
Shunda, muloqatlar oynasida boshlanish nuqtasi so‘raladi, unga javoban
nuqta koordinatalari terib kiritiladi yoki «Sichqon» bilan ko‘rsatiladi.
2.
Navbatdagi so‘rovga yo‘g ‘onlik kiritish uchun Ш harfi terib
kiritiladi, ya’ni
«Enter»
yuklanadi. Shunda boshlang‘ich yo‘g‘onlik
so‘raladi va unga
0
teriladi va
«Enter»
bilan kiritiladi. Navbatdagi
so‘rovda esa, so‘nggi yo‘g‘onlik so‘raladi, masalan, 15 kiritiladi. Bosh-
lang'ich nuqtadan kursomi siljitib, sekin-asta yo‘g‘onlashib bomvchi
to‘g‘ri chiziq cliiziladi va bunda chiziqning oxiridagi yo‘g‘onlik 15 mm
bo‘ladi, (3 1 - rasm, a).
Agar, yoy chizish lozim bo‘lsa, tugma yuklanadi, Ш - yo‘g‘onlik
bosilib, birinchi nuqtaning yo‘g ‘onligini
0
deb
«Enter»
bilan qayd
etamiz. Ikkinchi nuqtaning yo‘g ‘onligini kiriting so‘roviga
35
teriladi va
«Enter»
bilan qayd etiladi. Kursomi siljitib ixtiyoriy radiusda yo‘-
g‘onlashib boruvchi yoy chiziladi. Bunda yoyni yo‘g ‘onligini kamayib
borishi zarur bo‘lsa, yana Ш harfi teriladi va boshlang‘ich yo‘g ‘onlikka
avvalgi yo‘g ‘onlik (35) qoldiriladi, hamda ohirgisiga 0 teriladi va
«Enter»
bilan qayd etiladi. Buni 30-rasm, b da ko‘rish mumkin.
[ек.'-и.к tfL iu ta сслсдикли
^AiM.
35.2 GO
„«гдо*!
к и л *
Качглы:®* т е р л г <35 О О О
3
Кскетк&а r jp u M с О .Ж З ? : 3E
; К о н е ч н а я п о ч к а ш п и
:: [ 0 «<м '■''Цвылр / З а м к и ? » !. / Напр: в.Ь
лт м и»
-'Пол
цжлркшл.
/ Лги
н а ]
К о н е ч н а я п о ч к а д у а и или
[ У « о л /Ц » к л .р /
3
*м кии -»ь ''Н а пр
''Пои: цтгирииа./.
1
Ьл:
а)
35>
•э
у - • Coreldraw • pho to s h o p

28— rasm
Barcha tutashmalar aylanalar chizishning oxirgi ikki usulidan
foydalanib bajariladi.
Agar, berilgan chiziqlarga urinib o‘tgan aylananing ortiqcha qismi
chizmadan o‘chirilsa yoki yo‘qotilsa, tutashma hosil bo‘ladi. Bunday
amalni «Обрезать» - «Kesish» buyrugidan foydalanib bajariladi.
Bu buyruqda ekrandagi biror kesiluvchi chiziqlami ortiqchasini
ikkinchi kesuvchi chiziq yordamida kesib tashlanadi. Masalan, to‘g‘ri
to‘rtburchakning yuqori o‘ng burchagidan o‘tkazilgan to‘g‘ri chiziq
berilgan boisin. Bu to‘g ‘ri to‘rtburchakning yuqori o£ng burchagini
o‘tkazilgan to‘g‘ri chiziq bilan kesib tashlash zarur boisa, uning
algoritmi quyidagicha boiadi:
1. «Chizish» panelidagi «Kesish»-«06pe3aTb» buyrugi yuklanib
«Enter» bosiladi. Hosil boigan kvadrat nishoncha bilan kursomi
«Sichqon» yordamida kesiluvchi chiziq qayd etiladi.
2. Kvadrat nishoncha-kursomi «Sichqon» yordamida kesiluvchi
ikkinchi chiziqning ortiqcha qismi bilan bogianadi va qayd etiladi.
Natijada, chizmadagi ortiqcha chiziq yo‘qoladi, 29- rasm.
Chizmadagi ortiqcha chiziqlami «Редактирование» menyusidagi
«Обрезать» buyrugidan foydalanib ham yuqorida keltirilgan ketma-
ketlikdan foydalanib, ekrandan yo‘qotish mumkin.
28.4. «Полилиния» b u y ru g i va undan foydalanish algoritmi
Masalan, asta-sekin yo‘g ‘onlashib, keyin o‘zgarmay va so‘ngida
ingichkalashib boruvchi cliiziqni chizish masalasi qo‘yilgan boisin.
Buning uchun:
jBuSqpufte зБъекжы или [вЫБрать биужрениюю точкд/гдалигеь Контуры ]

da uning balandligi va qolgan ko‘rsatkich belgilari tanlanadi va yozuv
yoziladi, so‘ng «ОК» tugmasi yuklanadi.
Agar, yozuvni o‘zgartirish zarur boisa, yozuv ustiga kursor olib
kelinadi va «Sichqon» chap tugmasi ketma-ket ikki marta yuklanadi va
у ana «Формат текста» oynasi paydo bo ladi. Oynadagi yozuvga kerakli
o‘zgartirishlar kiritilib, «ОК» tugmasi yuklanadi va yozuv tahrir qilinib,
yozilib qoladi.
Davrlar
Iqlimning o‘zgarish holatlari

Davrlar Iqlimning o‘zgarish holatlari Arxey Bu erada dastlab materik platformalari tashkil topgan. Butun yer yuzi sayoz okean
bilan qoplangan. Vulqonlar otilishi tez-tez kuzatilgan. Quyosh radiatsiyasi esa
hozirgidan katta bo‘lgan. Yer shari iqlimi issiq va sernam bo‘lib, issiqlik va namlik
yuqori bo‘lgan.
Proterozoy Bu erada quruqlik maydoni kengayib, dastlabki “materik” (orollar) iqlimlari tarkib
topgan. Shamollar kuchaygan, atmosfera aylanma harakati va siklonlar vujudga
kelgan. Natijada muzliklar paydo bo‘la boshlagan.
Paleozoy Bu eraning kembriy davrida iqlim zonalari vujudga kelgan. Silur va ordovik
davrlarida esa dastlabki bosim markazlari paydo bo‘lgan hamda iqlim quruqlasha
borgan. Devon davrida iqlimning quruqligi yanada ortgan, toshko‘mir davrida yil
fasllari vujudga kelgan. Permda iqlimning kontinentalligi birmuncha kuchaygan,
troposfera frontlari tashkil topgan, atmosfera sirkulyatsiyasi kuchayib, deyarli
hozirgiga o‘xshash holatga kelgan.
Mezozoy Bu erada iqlim zonalari va mahalliy tafovutlar tobora orta borgan. Sovuq qutbiy
iqlimlar hosil bo‘lgan. Mezozoyda sutemizuvchilar paydo bo‘lgan.
Kaynozoy Bu erada ham iqlim birmuncha o‘zgargan: issiq iqlim juda sovib ketgan. Natijada
Yer shari iqlimi sovib, muzliklar orta borgan. Materiklarning o‘rtacha geograﬁ k
kenglikdagi qismlarida qoplama muzliklar paydo bo‘lgan.
Mezozoy erasidan kaynozoy erasigacha bo‘lgan iqlim o‘zgarishlari turli xil sutemi-
zuvchilar turlarining yashash joyiga qanday ta’sir ko‘rsatgan bo‘lishi mumkin?
Iqlimlarning o‘zgarish sabablari to‘liq
o‘rganilmagan. Iqlim o‘zgarishiga fazo-
dagi va Yerdagi omillar sabab bo‘lishi
mumkin.
Ba’zi olimlar iqlimning geologik davr-
lar davomidagi hududiy o‘zgarishlarini
materiklarning gorizontal harakati bi-
lan bog‘laydi. Masalan, bu gipoteza-
ga ko‘ra, paleozoyda Antarktida bilan
Avstraliya Yevrosiyoga tutashgan va
uning iqlimi hozirgidan boshqacha
bo‘lgan.
1. Joyning relyeﬁ iqlim tarkib topishiga qanday ta’sir ko‘rsatadi?
2. Hozirgi iqlim kelajakda yana kuchli o‘zgarishga uchrashi mumkinmi? Fikringizni
asoslang.
n
" ning, o‘ng tomoni esa "
n - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

193
konsentratsiyasini aniqlash, ularni analiz qilish uchun ishlatiladigan refraktometrlarni qiyoslash
metodikasi bilan tanishamiz.
Qiyoslash usuli
Bu qiyoslash usuli har xil tipdagi refraktometrlar uchun yozilgan bo‘lib, moddalarni sindirish
ko‘rsatkichini o‘lchash hamda agressiv bo‘lmagan suyuqliklarni va qattiq jismlarni o‘rtacha
disspersiyasini o‘lchashga mo‘ljallangan. Refraktometrning yo‘l qo‘yishi mumkin bo‘lgan asosiy
xatoligining chegarasi sindirish ko‘rsatkichi bo‘yicha 2 ∙10
-4
va o‘rtacha disspersiya bo‘yicha
1,5∙10
-4
ga
teng bo‘lib, ishlatish jarayonida birlamchi va davriy qiyoslash usulini belgilaydi.
Qiyoslash ko‘rsatmalari
1.1. Qiyoslashni o‘tkazishda 9.1-jadvalda ko‘rsatilgan quyidagi ko‘rsatmalar bajarilishi va
vositalar qo‘llanishi lozim.
9.1-jadval
Ko‘rsatmalarning nomi
Uslubiy
ko‘rsatkichlar
bandini raqami
Majburiy tekshiruv o‘tkazish
Ishlab
chiqarilganda
Ta’mirlash
da ishlatish va
saqlanishi
davomida
1. Tashqi ko‘rik
5.1.
Ha
Yo‘q
2. Sinab ko‘rish
5.2.
Ha
Ha
3. Okulyarning dioptriy chegarasini
aniqlash
5.3.1
Ha
Ha
4. Ko‘rish maydonini va yoritilganlik
chegaralarini sifatini tekshirish
5.3.2.
Ha
Ha
5. Disspersiya kompensatorini
tekshirish
5.3.3.
Ha
Ha
6. Refraktometrning sindirish
ko‘rsatkichi bo‘yicha asosiy xatoligini
aniqlash
5.3.4.
Ha
Ha
7. Refraktometrning o‘rtacha
disspersiyasi bo‘yicha asosiy xatoligini
aniqlash
5.3.5.
Ha
Ha
8. Ko‘rsatkichlarni o‘xshashligini
aniqlash
5.3.6.
Ha
Ha
Metrologiya va standartizasiya fanini bakalavrlarga o’qitishning asosiy maqsad va

214
chiqiladi. Metrologiya fani fizik – kimyoviy parametrlarni o’lchashni, universal o’lchash usuli
bo’lgan elektr o’lchashlarning nazariy asoslarini hamda elektr, magnit va noelektrik kattaliklarni
amaliy o’lchash vositalarini tanlashni o’rganishni umumiy fizika, matematika, elektrotexnika
asoslari va mutaxassislik fanlari bilan bog’langan holda olib boradi.
Metrologik jarayonlarni o’lchash va o’lchash texnikasini ishlab chiqarishga keng joriy etish
uchun har bir injener – texnik hodim metrologiya asoslaridan texnologik o’lchash usullari va
vositalaridan, hisoblash texnikasidan o’lchash jarayonlarini avtomatlashtirishda foydalanish
imkoniyatlaridan xabardor bo’lishi zarur. O’lchash vositalari, ularni texnologik jarayonlarda tadbiq
qilishni bilish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga va mahsulot sifatini yuqori darajaga
ko’tarishga xizmat qiladigan asosiy omil hisoblanadi.
Shuning uchun “Metrologiya asoslari” fani dorishunoslik yo’nalishi bo’yicha injener-texnik
xodimlar uchun asosiy ixtisoslik fani hisoblanib, ishlab chiqarish texnologik tizimining ajralmas
qismi hisoblanadi.
-rasm.
215
     
40-§. 3D formatda bajarilgan yaqqol tasvirini 2D formatga-

91-rasm.
215
40-§. 3D formatda bajarilgan yaqqol tasvirini 2D formatga-
tekis modelga o‘tkazish va detaldagi o‘tish chiziqlarini samarali
qurish algoritmlari18
Amaliyotda detallaming tarkibiy qismlari o‘zaro kesi&hib, yasalishi
ko‘p vaqt va amallar bajarish talab qiladigan o‘tish chiziqlari uchraydi.
Ulami AutoCAD dasturining imkoniyatidan foydalanib aw al 3D for
matda avtomatik bajarib, so‘ngra 2D formatga o‘tkazish yo‘li bilan
osonroq, ya’ni samarali qurish mumkin.
Buning uchun:
1. AutoCAD da qurilgan bu modelni (92- rasm) uchta ko‘rinish
uchun ekranda bir-biridan uzoqroqda uchta nusxasi ko‘chiriladi;
2. Ulami alohida-alohida ekranga joylashtirish uchun «Диалого
вое окно видовых экранов» panelidagi birinchi tugmasi yuklanadi, 93-
rasm. Shunda ekranda «Видовые экраны» oynasi paydo bo‘ladi. Undan
«Четыре равномерно» - teng to‘rtga bo'lish tanlanadi va «ОК» tug
masi yuklanadi.
92- rasm.
93- rasm.
Natijada ekran to‘rtga bo‘linib qoladi. Ulami birinchisida «Вид-
ko‘rinish» panelidagi qizil strelka (94- rasm, 1, 2 va 3) bilan ko‘r-
satilgan tugmasini yuklab detaining olddan ko‘rinishi, ikkinchisida shu
paneldagi ustdan va uchinchisida chapdan ko‘rinishlari hamda to‘r-
tinchisida uning yaqqol tasviri joylashtiriladi, 95- rasm.
18 X.Rixsibayeva va b. “Chizmachilik” (Detal sirtlarining o‘tish chiziqlarini AutoCAD dasturidan foy
dalanib samarali qurish metodikasi). Nizomiv nomidagi TDPU. Rizografi, 2014y. 47 bet. 32-38 bet.
216
■
n «Г**?
#Jf
9
*
*
* * a* *
9if& С
<Л
«*/ ft
v> ч#
и
g »
■
*
0
» # --< *-
»
•*• # *;
2
1
94- rasm.
|
Oraliq iqlim mintaqalari - 2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd

70
5-bob. EKOLOGIYA VA BARQAROR RIVOJLANISH
Iqlimiy o‘zgarishlar
Yer iqlimi birdaniga hozirgi holatga kelib qolmagan. U o‘tmishda turli xil holatlarda bo‘lgan.
Yer iqlimining o‘tmishdagi holati va uning o‘zgarishi geologik davrlarda o‘z aksini topgan.
Ob-havo deb troposferaning biror joydagi ayni paytdagi yoki ma’lum bir vaqtdagi (sutka, 
hafta, oy, fasldagi) holatiga aytiladi. 
Iqlim

68
5-bob. EKOLOGIYA VA BARQAROR RIVOJLANISH
Iqlim mintaqalari: 1 – ekvatorial, 2 – subekvatorial, 3 – tropik, 4 – subtropik, 5 – mo‘tadil,
6
A
– subarktika, 6
B
– subantarktika, 7
A
– Arktika, 7
B
– Antarktika.
Yer yuzida iqlim mintaqalari oraliq va asosiy iqlim mintaqalariga bo‘linadi. Asosiy iqlim
mintaqalarida yil bo‘yi bir xil havo massalari hukmronlik qiladi, oraliq iqlim mintaqalarida esa
havo massalari fasllar bo‘yicha o‘zgarib turadi.
Yerning iqlim mintaqalari
Iqlim mintaqalari
Iqlim xususiyatlari
Asosiy iqlim mintaqalari
Ekvatorial
Yil bo‘yi issiq va seryomg‘ir yoz, harorat +24...+26 °C atroﬁ da saqlanadi.
Shimoliy va janubiy tropik
Yoz issiq, quruq; qish iliq, quruq. Yog‘in kam yog‘adi.
Shimoliy va janubiy mo‘tadil
To‘rtta fasl aniq namoyon bo‘ladi.
Qutbiy (Arktika va Antarktika) Yil bo‘yi sovuq, yog‘in kam yog‘adi. Yer qor va muzlik bilan qoplangan.
0 - rasm.
b) - • Coreldraw • pho to s h o p

diagonalining ikkinchi uchini koordinatalari kiritiladi va to‘rtburchak
yasaladi.
Bu buyruqdan foydalanib A4 format oichamidagi to‘rtburchakni
ekranda chizish uchun, buyruq tugmasi yuklanadi va to‘rtburchakning bir
uchi sichqoncha bilan ko‘rsatiladi. Ikkinchi uchi quyidagicha kiritiladi:
1. @ belgisi va format oicham i 210,297 teriladi va «Enter» bilan
qayd etiladi. Natijada ekranda A4 format chizilib qoladi. Agar, ramka
chizig'i chiziladigan bo‘lsa:
2. Kesma buyrug‘iga kiriladi va kursomi A4 formatning quyi chap
burchagiga keltirib, @ 20,5 kiritiladi. Shunda, kursor ramka chizig‘ining
quyi chap burchagiga kelib qoladi.
3. To‘g‘ri to‘rtburchak buymg‘iga kirib, @ 185,287 yozuvi kiritilib
chizma ramkasi yasaladi, (31- rasm). Ikkinchi amaldagi chizilib qolgan
kesma belgilanib, o‘chirib tashlanadi.
31—
rasm.
Т~>ГЛчз»|»|{1цои.|
iiwJTT
32— rasm.
28.6. Aylana yoyi chizish buyrug(i va undan foydalanish algoritmi
Bu buyruqdan foydalanib aylana yoyi berilgan uchta nuqta orqali
quyidagicha o‘tkaziladi:
1. Buyruq
tugmasi yuklanadi. Shunda, Muloqatlar oynasida
birinchi nuqtasini kiriting soiovi paydo boiadi. Unga javoban birinchi
nuqta kiritiladi.
2. Navbatdagi so‘rovda, «Ikkinchi nuqtani kiriting» so‘rovi Mulo
qatlar oynasida paydo boiadi. Ikkinchi nuqta, undan keyin so‘raladigan
uchinchi nuqta ham kiritiladi va aylana yoyi chiziladi, 32- rasm.
T/r
Tirik organizmlar - 2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd

30-MAVZU.
IQLIM
1. Ob-havoning o‘zgarishiga sabab nima?
2. Ob-havo iqlimdan qanday farq qiladi?
5
b o b
-
EKOLOGIYA
VA BARQAROR
RIVOJLANISH
Kundalik hayotimizda ob-havo muhim ahamiyatga ega. Chunki ob-havo insonlar,
atrof-muhit va iqtisodiyotga ta’sir qiladi.
28.7. «Кривая» - Egri chiziq — splayn chizish buyrug‘i va

28.7. «Кривая» - Egri chiziq — splayn chizish buyrug‘i va
undan foydalanish algoritmi
Bu buyruqdan foydalanib, berilgan topilgan nuqtalar orqali
o‘tuvchi yoki ihtiyoriy ravon egri chiziq quyidagicha yasaladi:
tugmasi yuklanadi. Shunda, muloqatlar oynasida
«Birinchi nuqtani kiriting» so‘rovi paydo bo‘ladi, va ekranda berilgan
birinchi nuqta ko‘rsatiladi.
2.
Muloqatlar oynasida navbatdagi «Ikkinchi nuqtani kiriting»
so‘rovi paydo boiadi. Ikkinchi nuqta va shu tariqa qolgan nuqtalar ham
ketma-ket ko'rsatiladi.
«Enter»
tugmasini ketma-ket uch marta yuklanib
nuqtalar qayd etiladi va ular orqali o‘tuvchi ravon egri chiziq yasaladi,
33- rasm, a.
Barcha nuqtalar ketma-ket kiritishda, har gal obyektlarga bog‘la-
nish panelidagi nuqtaga bog‘lanish buyrug‘idan foydalaniladi.
28.8. Ellips chizish buvrug‘i va undan foydalanish algoritmi
Bu buyruqdan foydalanib katta va kichik o‘qlaii berilgan ellipsni
ekranda chizish uchun quyidagi algoritmga amal qilinadi:
1. Buyruq l \ * 3 tugmasi yuklanadi va muloqatlar oynasida
«Конечная точка оси эллипса» so‘roviga javoban ellips o‘qining
birinchi nuqtasi ko‘rsatiIadi.
2. Shunda navbatdagi «Вторая конечная точка ocH»-«0‘qning
ikkinchi uchi» so‘roviga javoban o‘qning uzunligi kiritiladi.
3. Muloqatlar oynasida ikkinchi yarim o‘qning uzunligini kiritish
so'raladi, unga javoban so‘ralgan qiymat kiritiladi. Natijada, katta va
kichik o‘qning kiritilgan olchamlariga mos boigan ellips chizilib
qoladi, 33- rasm, b.
: КсмАвда: .ellip se
!r
ЛГЛ1
13 ЛИ 1Л^Лч/ЦйН1Пр] •
n,
К о м п н а л n o ' i K t o o u :
«JJjJJW
iJU. CA
-'U
llAll
.
a)
29.4. «Подобие» — «Obyektni berilgan masofaga surish»

29.4. «Подобие» — «Obyektni berilgan masofaga surish»
buyrug‘i va undan foydalanish algoritmi
«Подобие»-«ОЬуекЫ o‘zgartirmay berilgan masofaga surish»
buyrug‘i(lan foydalanib, chizilgan biror chiziqning, berilgan masofada
o‘ziga parallel holda, bir yoki bir nechta tasvirini yasash mumkin. Ma
salan, ekrandagi biror kesmaga 25 mm uzoqlikda o‘ziga parallel boigan
kesmani bir yoki bir nechta tasviri quyidagi algoritm asosida bajariladi:
1. «: Подобие» buyrugi «Sichqon» yordamida yuklanadi.
Muloqatlar oynasida quyidagi so‘rov paydo bo‘ladi:
«Surish masofasini kiriting». masalan, 25 mm masofa siljitish
uchun 25 terib kiritiladi va
«Enter»
bilan qayd etiladi. Shunda, muloqat
lar qatorida navbatdagi so'rov paydo bo‘ladi: «Surish obyektini tanlang».
|
Выверите сбъект для смещэнля илк [Вня од/ Откекигь] <Выход>:
2.
Kesma kvadrat nishoncha bilan ajratiladi. Shunda, navbatdagi
so‘rov paydo boiadi: «Surish tomonini aniqlovchi nuqtani belgilang».
У к а ж и т е т о ч к у , эп р гд ел .ч х я ц /ю с т о р о н у с м е ц е н я я , и л и [Е к х сд
1
/Н е с :к о л ь к о /О г м е н м т ь ]
Surish tomonini aniqlovchi nuqta «Sichqon» bilan ko‘rsatiladi.
Natijada, dastlabki kesmani saqlab qolgan holda berilgan masofada kes
maga parallel boigan kesma chiziladi. Bu amallami qayta-qayta bajarib,
oraliqlari berilgan masofaga teng va o‘zaro parallel boigan kesmalar
dastasini chizish mumkin. Bunda oxirgi chizilgan kesma har gal surish
obyekti sifatida olinadi, (36- rasm).
ПОДОБИЕ
гек уш и е н а с т р о й к и : у д а л и т ь и с х о д н ы е “ н е т
с л о й = и с т о ч н и к
о * rstT C A P
Укажите р а с с т о я н и е см ещ ен и я или [ Ч е р е з /У д а л и т ь /С л о й ] < Ч е р е з > :
j □----- о X
К о м а н д а :
К о м ан д а: „ o f f s e t
Текущ ие м а с л р о й л и ; У д ал и л ъ \юходкыег"Н еи
С л ой»И сл о чии к
Ухгикижв р а с с т о я н и е с к е ц е и и я и л и [Ч в р е з /У д а л и л ь /С л о й ] <'