Iqtisodiyotning tarkibi va tuzulishi

|
Iqtisodiyotning tarkibi va tuzulishi
|
bet | 2/4 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 50,54 Kb. | | #138410 |
Bog'liq MehridinIqtisodiyotning tarkibi va tuzulishi
Bozor iqtisodiyotining tuzilishi iqtisodiy tizim sifatida qanday bo'lishiga bog'liq. Masalan, uning funktsional xususiyatiga qarab, uning elementlarining maqsadi va tabiatiga qarab amalga oshirilishi mumkin. Keyinchalik jahon iqtisodiyotining tuzilishi quyidagicha:
1. Shaxs. Bu ham maqsad, ham iqtisodiyotning vositasi. Maqsad, chunki u odamlarni ta'minlashga xizmat qiladi. Bir vosita, chunki shaxsning ishi - iqtisodiyotning asosiy manbai. Tabiiy boyliklar. Bularning barchasi tabiiy ravishda odamlarga beriladi: minerallar, suv, o'simlik, havo, faunalar, quyosh va issiqlik. Bundan tashqari, tabiat - butun insoniyat uchun yashash joyidir.
3. Ishlab chiqarish vositalari. Bu yangi mahsulotlarni ishlab chiqarishga yordam beradigan shaxslarning faoliyati.
4. Iste'mol tovarlari. Bularning barchasi odamlar o'z shaxsiy ehtiyojlarini qondirishi kerak.
5. Infrastruktura. Bu odamlar hayoti faoliyatini va ishlab chiqarishning normal ishlashini ta'minlovchi ob'ektlardir. Iqtisodiyotning tuzilishi boshqa shakllarda ham shakllantirilishi mumkin. Bu mavzuga yondashishga bog'liq. Misol uchun, siz ushbu ilmni bir nechta sohalar qatorida ifodalashingiz mumkin.
Bu holda iqtisodiyotning tarmoq tuzilmasi ishlab chiqarish faoliyatining ikki yo'nalishidan iborat. Ularning har biri turli funktsiyalar yordamida vazifalarini bajaradigan bir nechta ob'ektni o'z ichiga oladi. Ular moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari va nodatsizlar (ya'ni, ijtimoiy-madaniy soha). Ularning orasidagi asosiy farq asl mahsulotdir. Ijtimoiy-madaniy sohadagi filiallarda intellektuallik, ma'naviyat va axborot kabi mavhum tushunchalar mavjud. Va moddiy ishlab chiqarish tarmoqlarining mahsuloti moddiy bo'ladi. Har ikki soha bir qator qo'shimcha filiallarga bo'linadi. Moddiy ishlab chiqarishning asosiy sohasi sanoatdir. Rivojlangan mamlakatlarda ishlab chiqarilgan mahsulotlar qishloq xo'jaligidan ishlab chiqarilgan mahsulotlardan 5 baravar yuqori. Bunga xomashyo qazib olish va qayta ishlash, energiya va materiallarni ishlab chiqarish kiradi. Sanoat - mega-sanoat bo'lib, u quyidagi turlarga bo'linadi:
- qazib olish;
- engil;
- qayta ishlash;
- mashinasozlik.
Ikkinchisi, shuningdek, bir necha kichik filialga (masalan, avtomobil, asbob qurilishi, kema qurilishi va boshqalar) bo'linadi.
Iqtisodiyotning tuzilmasi sanoat tomonidan qurilsa, "milliy iqtisodiyotning" filiali "atamasi noaniqdir. Uning bir nechta ta'riflari bor:
1) sanoatda "toza" bo'lib, bir turdagi mahsulot ishlab chiqaradigan mahsulotlarning kombinatsiyasidan iborat;
2) iqtisodiy sektor asosan sanoat mahsulotini ishlab chiqaradigan korxona;
3) ma'muriy - bu bir ma'muriy organga bo'ysunadigan bir nechta korxonalar (masalan, vazirlik). Iqtisodiyotning keyingi tuzilmasi mintaqaviy hisoblanadi. U hududiy xususiyatga suyanib, mamlakatni bir necha qismlarga ajratadi. Bu ma'lum bir hududda joylashgan iqtisodiy ob'ektlardan tashkil topgan degan ma'noni anglatadi.
Albatta, viloyat iqtisodiyoti hududning tabiiy resurslari bilan bevosita bog'liq. Biroq, bu butunlay mamlakatda qabul qilingan ma'muriy bo'linishga to'la mos keladi degani emas. Axir, u vaqtinchalik, u o'zgarishi mumkin, ammo iqtisodi bir xil bo'ladi. Bundan tashqari, ob'ektlar o'z joylarida qoladi, faqat nomlarini o'zgartiradi. Ya'ni, "mintaqaviy" tushunchasi kengroq. Unda xalqning an'analari, uning tarixi, mehnat va tabiiy resurslari, aholisi bilan, davlatchilik, ayrim hollarda jamiyatning siyosiy tizimi mavjud.
Shunday qilib, "hududiy iqtisodiyot" tushunchasi nafaqat milliy-milliy kabi geografik emas. Bundan tashqari, u to'liq yopiq emas. Mintaqaning chegaralari orqali ishchi kuchlari harakat qiladi , boshqa hududlarning resurslari ishlatiladi, yuklar bir joydan ikkinchi joyga ko'chiriladi.
|
| |