nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Diqqat! Matnni formatlashdan oldin uni tanlashingiz kerak!
Shriftlarda matnni ajratib ko'rsatish (belgi formatlash)

|
Diqqat! Matnni formatlashdan oldin uni tanlashingiz kerak!
Shriftlarda matnni ajratib ko'rsatish (belgi formatlash)
|
bet | 13/18 | Sana | 01.01.2024 | Hajmi | 485,78 Kb. | | #129345 |
Bog'liq Hujjatni formatlashDiqqat! Matnni formatlashdan oldin uni tanlashingiz kerak!
Shriftlarda matnni ajratib ko'rsatish (belgi formatlash)
Hujjat matni standart shriftda yoziladi, uni sozlash dialog oynasida amalga oshiriladi<Шрифт>buyrug'i bilan chaqiriladi Format, Shrift. Shrift formati sozlamalari matnning istalgan qismi uchun amalga oshirilishi mumkin. Belgilangan shrift parametrlari yangi kiritilgan matnga yoki tanlangan matn fragmentiga tegishli.
Diqqat! Shriftdagi matn fragmentini tanlash uchun avval uni tanlashingiz kerak.
Buyruqlar dialog oynasi Shrift uchta yorliqdan iborat ( guruch. 2.13). Oynadagi har bir yorliqda<0бразец>shrift sozlamalari natijasi ko'rsatiladi.
Tab Shrift parametrlari bilan:
shrift turi. Rus harflarini kiritish uchun odatda quyidagi shriftlardan foydalaniladi: Times New Roman, Arial, Courier va boshqalar.
belgi shrift: muntazam, kursiv, qalin, qalin kursiv;
hajmi nuqta (pt) yoki boshqa birlikdagi shrift;
tagiga chizish har xil turdagi chiziqlar bilan tanlangan fragment;
rang shrift;
bir yoki ikkitasi chizilgan tanlovning chiziqlar belgilari;
darajadagi tanlangan belgilarni ko'rsatish yuqori yoki pastroq indekslar;
tanlov qilish yashirin;
tanlovni oddiy yoki kichik bosh harflar bilan, soya bilan yoki kontur bo'ylab (ikki marta urish), ko'tarilgan yoki chuqurlashtirilgan holda ko'rsatish.
Tab Interval parametrlari bilan:
interval, bu sizga masofani nuqtalarda (pt) ko'rsatishga imkon beradi: normal, kam uchraydigan, siqilgan. Masofani derazada yonma-yon o'zgartirish mumkin;
tarafkashlik asosiy chiziqqa nisbatan pt dagi tanlovning ofsetini yuqoriga yoki pastga o'rnatadi;
kerning uchun xizmat qiladi avtomatik tanlash belgilar orasidagi masofa.
Tab Animatsiya roʻyxatdan tanlangan fragmentning animatsiya turini tanlash imkonini beradi.
Tugma<По умолчанию>joriy shablon asosida barcha yangi hujjatlarda qilingan shrift sozlamalaridan foydalanadi.
Shrift formatini tez sozlash tugmalar yordamida amalga oshirilishi mumkin ( guruch. 2.14) asboblar paneli Formatlash: <Шрифт>, <Размер шрифта>, shrift uslubi (qalin - tugma<Ж>, kursiv - tugma<К>, tagiga chizish - tugmasi<Ч>).
|
| |
Kirish bosqichi - Mavzu: O’qituvchilarning kasbiy kompetentligi va uni shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari

|
Mavzu: O’qituvchilarning kasbiy kompetentligi va uni shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari
|
bet | 19/27 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #249628 |
Bog'liq Buxoro davlat universiteti pedagogika fakulteti pedagogika kafedKirish bosqichi - (2015 yil) tadqiqotning dolzarbligi, muammoliligi, mavzusi aniqlandi, mavzuga asosnoma-reja tuzildi, tajriba-sinov dasturi ishlab chiqildi, tajriba-sinov ob’ekti va maydonlari belgilab olindi;
O’rganuvchi-tasdiqlovchi (dastlabki) bosqich - Oliy ta’lim muassasalarida umumta’lim maktab o’qituvchilari bilan ta’lim fanlarini o’qitishda an’anaviy o’qitish usulidan foydalanganligi aniqlandi, ___________________________ fanini o’qitish bo’yicha uslubiy tavsiyanomalar, me’yoriy hujjatlar, o’quv uslubiy majmualarga bo’lgan ehtiyoji o’rganildi, ____________ fanini o’qitish orqali umumta’lim maktab o’qituvchilarida kasbiy kompetentlikni shakllantirish muammolari, zaruriyati va o’ziga xos jihatlari o’rganildi, o`quvchilar, o’qituvchilar va ishlab chiqarish ustalari uchun testlar va so’rovnomalar ishlab chiqildi, muhandis-pedagoglar, vasiylik kengashi mutaxassislari bilan suhbat va uchrashuvlar o’tkazildi.
Ta’limiy-shakllantiruvchi (asosiy) bosqichda - nazorat va tajriba-sinov guruhlarida o’qitishning pedagogik texnologiyalaridan foydalangan holda amalga oshirish, tajribalar o’tkazishga kerakli material va vositalar tayyorlandi, tajriba-sinov va nazorat guruhlari va tajriba maydonlarida kuzatishlar o’tkazildi, tayyorlangan ishlanma sinovdan o’tkazildi, o’tkazilgan tajriba-sinov ishlari yordamida mavzu mazmuni bo’yicha o`quvchilar bilimlarini o’zlashtirish va ko’nikmalarining shakllanganlik darajalari aniqlandi;
Tajribaviy-umumlashtiruvchi (yakuniy) bosqich - olingan natijalar qayta ishlandi, umumlashtirish va xulosalash, materiallarni uslubiy tavsiyanomalar, maqolalar, ilmiy ma’ruzalar tarzida tayyorlash va chop ettirish amalga oshirildi.
Tajriba-sinov ishlari quyidagi metodlarga tayanilgan holda amalga oshirildi:
|
| |
langan bo'lib, o'zbek tilida ilk bor yozilgan ilmiy-pedagogik ishi

|
langan bo'lib, o'zbek tilida ilk bor yozilgan ilmiy-pedagogik ishiBog'liq Korporativ siyosat pdflangan bo'lib, o'zbek tilida ilk bor yozilgan ilmiy-pedagogik ishi
hisoblanadi.
Ta’kidlash joizki, O'zbekistonda bu sohaga oid asarlar ham
mavjud. Lekin ulaming aksariyati ilmiy-amaliy xarakterga ega va
amaliyotchilarga mo'ljallangan bo'lib, ushbu fan bo'yicha tasdiqlangan
o'quv dasturga mos kelmaydi. Ushbu sohaga oid xorij va Rossiyada
ko'plab nashr etilgan kitoblar ham mavjud bo'lib, ular asosan (ko'p
jihatdan) u mamlakatlar sharoitlariga mos keladi.
Imkoniyatdan foydalanib, muallif ekspert va taqrizchilarga hamda
Toshkent moliya instituti «Qimmatli qog'ozlar bozori» kafedrasiga o'z
minnatdorchiligini izhor qiladi.
Ushbu darslik korporativ siyosat yuritish sohasidagi ko'p yillik
izlanishlari natijasi bo'lib, undagi ayrim fikrlar va yondashuvlar bahsga
sabab bo'lishini inobatga olgan holda, muallif soha mutaxassislarining
fikr-mulohazalari va takliflari uchun oldindan o'z minnatdorchiligini
izhor etadi.
Mazkur darslik 340000-«Iqtisodiyot va boshqamv ta’lim soha-
sining bakalavriyat ta’lim yo'nalishlari hamda soha mutaxassislari va
pedagoglar malakasini oshirish va ulami qayta tayyorlash kurslari uchun
moMjallangan.
4
I bob. KORPORATIV SIYOSATNING NAZARIY ASOSLARI
1.1. Kompaniyalami bashqarishdagi korporativ siyosatning
mazmuni, maqsadi va vazifalari
Jahon amaliyotida korporativ boshqaruv deb yuritiladigan, lekin
ushbu kitobda kengroq ma’noda korporativ siyosat3 deb qabul qilingan,
muammo. Ayniqsa XIX-XX chi asrlarda yirik ochiq kompaniyalami
(aksiyadorlik shaklidagilamif vujudga kelishi bilan keskin tus ola
boshlagan. Bunga sabab, bunday kompaniyalarda keskin ravishda
|
| |
Sahifalar
Sahifalarni raqamlash uchun buyruqdan foydalaning Insert, sahifa raqamlari

|
Sahifalar
Sahifalarni raqamlash uchun buyruqdan foydalaning Insert, sahifa raqamlari
|
bet | 17/18 | Sana | 01.01.2024 | Hajmi | 485,78 Kb. | | #129345 |
Bog'liq Hujjatni formatlashSahifalar
Sahifalarni raqamlash uchun buyruqdan foydalaning Insert, sahifa raqamlari, u bilan belgilashingiz mumkin:
pozitsiyasi - sahifaning yuqori yoki pastki qismida;
tekislash - o'ngga, o'rtaga, chapga, tashqi yoki sahifa ichida;
birinchi sahifa raqami;
sahifa raqamlari formati.
Hujjat uslublari
Barcha Word hujjatlari buyruq yordamida yaratiladi Fayl, Yaratish. Yaratilgan hujjatning muhim tarkibiy qismidir uslublar. Uslublar sizga ko'rinish va xarakter jihatidan xilma-xil bo'lgan matnlarni tezda loyihalash imkonini beradi. Boshlang'ich uslublar to'plami hujjatga biriktirilgan shablondan tanlanadi. Uslub - matn elementlari formatlarining nomli to'plami.
Standart va odatiy (maxsus) uslublarni farqlang. Standart uslublar yaratilgan matn protsessori Word avtomatik. Maxsus uslublar foydalanuvchi tomonidan standart xususiyatlarni o'zgartirish yoki mavjud talab qilinadiganlardan tanlash natijasida yaratiladi. Foydalanuvchi uslubi faqat alohida hujjat yoki shablon uchun mavjud bo'lishi mumkin.
Hujjatlarni formatlashning murakkabligini kamaytirish uchun quyidagilar qo'llaniladi:
tanlangan matn fragmentlariga standart uslublarni biriktirish;
yangi uslublarni yaratish;
uslublarni bekor qilish (o'zgartirish);
boshqa andozalardan uslublarni olish.
Buyruqdan foydalanish Format, uslublar kutubxonasi hujjat shablonlari ro'yxatini o'z ichiga olgan tegishli dialog oynasi chaqiriladi. Uslub parametrlarini oldindan ko'rish oynasida tugmalar yordamida ko'rish mumkin:
<Документ>- joriy hujjat tanlangan shablonning uslublari yordamida ko'rsatiladi;
<Пример>- tanlangan shablonning uslublari bilan formatlangan hujjat namunasi ko'rsatiladi;
<Образцы стилей>- tanlangan shablonning uslublari ro'yxati va namunalarini ko'rsatadi.
Agar siz tanlangan shablon nomini ikki marta bossangiz, uning uslublari avtomatik ravishda joriy hujjat shabloniga ko'chiriladi va foydalanish uchun mavjud bo'ladi.
Jamoa Format, uslub"Uslub" dialog oynasini chaqiradi ( guruch. 2.19), ma'lum turdagi uslublar ro'yxatini aks ettiradi: Barcha uslublar, ishlatilgan uslublar, maxsus uslublar(foydalanuvchi tomonidan yaratilgan).
Guruch. 2.19. Hujjat uslublarini yaratish, o'zgartirish, o'chirish, nusxalash uchun "Uslub" dialog oynasi
"Paragraf" oynasida ma'lum bir uslubni tanlaganingizda, paragraflarning ko'rinishi, "Belgilar" oynasida esa - ushbu uslub uchun ishlatiladigan shrift turi va o'lchami ko'rsatiladi. Tugma<Применить>tanlangan matn fragmentiga uslub qo'ying.
Tanlangan matn fragmentiga uslubni tezda qo'llash uchun tugmani ishlating<Стиль>panelda Formatlash, bosgandan so'ng joriy hujjatda sukut bo'yicha o'rnatilgan uslublar ro'yxati taklif etiladi.
Tugma<Удалить> (sm. guruch. 2.19) tanlangan uslubni mavjud uslublar roʻyxatidan olib tashlaydi.
Tugma<Создать> (sm. guruch. 2.19) Yangi uslub muloqot oynasini chaqiradi ( guruch. 2.20) parametrlarni belgilashda yangi uslubni aniqlash uchun:
|
| |
holatini 
ifodalovchi - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni...

|
Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlashBog'liq Korporativ siyosat pdfholatini
ifodalovchi
indikativ
«barometr»
sifatidagi
rolidan
manfaatdor.______________ __________ ________________________
Jamoatchilik tashkilotlari va mahalliy aholi:_________________
A) Kasaba uyushmalari: kompaniyada ish o ‘rinlarmi va
ishchilaming ko‘payib borishidan, ularga kompaniya tomonidan
zaruriy va yetarli mehnat sharoitlari bilan ta’minlanishidan hamda
ijtimoiy himoyalanishidan, bulaming barchasini korporativ siyosat
tizimida ifodalanganligidan va shu kabi boshqa ijobiy unsurlarda
manfaatdor.
B) Mahalliy aholi: xalqning g'ururi va faxrini ko'taruvchi
kompaniya imidji va nufuzidan, kompaniya ishchi va xizmatchilarini
mahalliylashidan, mahalliy ijtimoiy va iqtisodiy infratuzilmani
rivojlanishida kompaniyaning rolini oshishidan va shu kabi boshqa
ijobiy unsurlarda manfaatdor.________________________________ __
Jadvaldan muhim qonuniyatni payqash mumkin: kompaniyada
korporativ
siyosat
ishtirokchilarining
manfaatiari
turli
xususiy
maqsadlami ko‘zlashiga qaramasdan, ular bir-biri bilan uyg'unlashgan
boMib, bir butun o‘zaro balanslashtirilgan ijtimoiy-iqtisodiy manfaatlar
bilan bog‘liq munosabatlar muhitini tashkil etadi. Bu muhitda asosiy
omil bo‘lib kompaniya hisoblanib, undagi кофогапу siyosat tizimida
yuqorida keltirilgan manfaatdor taraflar rivoj topadi, lekin ma’lum
sharoitlarda barcha taraflaming turlicha bo'lgan manfaatiari rivojini
talabi kompaniyaning кофогайу siyosati tizimiga va bu muhitga ta’sir
10
ko'rsatmasdan qolmaydi. Demak, korporativ siyosat tizimining asosiy
|
| |
Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash

Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash
|
изучения 
дисциплины - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni...

|
Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlashBog'liq Korporativ siyosat pdfизучения
дисциплины
«Корпоративная политика». Учебный материал изложен в логической
последовательности на основе мирового опыта и результатов научно-
практических работ автора в области корпоративного управления. Эти
материалы, полностью освещая темы изучаемой дисциплины, содействуют
учащимся в освоении теоретических и практических основ политики
корпоративного управления.
***
Shoha’zamiy Sh.Sh. The Corporate policy/Textbook.-Т.: «Fan va
texnologiya», 2012.-204 p.
The present textbook is intended for studying discipline «The Corporate
policy». The Teaching material is stated in logic sequence on the basis of world
experience and results of scientifically-practical works o f the author in the field of
corporate management. These materials, completely shining themes of studied
discipline, promote pupils in development of theoretical and practical bases of
policy o f corporate management.
O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan
«Korporativ siyosat» fanidan darslik sifatida tavsiya etilgan (O'quv adabiyotining
nashr ruxsatnomasi vazirlikning 2009-yil 27-oktabrdagi 373-sonli buyrug'iga
asosan berilgan, ro'yxatga olish raqami 373-110).
Taqrizchilar: N.Haydarov- Toshkent moliya instituti prorektori, i.f.d.,
professor;
T.Urkinboyev - O'zbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish
qo'mitasi huzuridagi Qimmatli qog'ozlar bozori faoliyatini muvofiqlashtirish va
nazorat qilish markazining Toshkent viloyati boshqarmasi boshlig'i, i.f.n.
ISBN 978-9943-10-680-2
© «Fan va texnologiya» nashriyoti, 2012.
|
| |
foydali bo'lgan nazariy va amaliy tajribalar, modellar, qonuniyatlar

|
foydali bo'lgan nazariy va amaliy tajribalar, modellar, qonuniyatlarBog'liq Korporativ siyosat pdffoydali bo'lgan nazariy va amaliy tajribalar, modellar, qonuniyatlar,
jarayonlar, mexanizm va vositalar mazmun-mohiyatini tushunib
bilishga, ulami chuqur o'rganishga, tahliliy fikr-mulohazalar yuritish va
xulosalar chiqara olishga hamda ulaming asosida qarorlar qabul
1 Riskiyev T.T., G r o m o v S.S., Shoha'zamiy Sh.Sh. va boebq Ietiqlol, demokraliya va fuqarclik jamiyati. - Т.:
Sharq, 2003.-160 b.
2 «Ishlab chiqarishni modemizaisiyalashtirish, texnik va texnoiogik qayta jihozlashtirishni rag'batianrirish bo'yicha
qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida» O'zbekiston Respublikasi Prczjdccri Farrooni, 2007-yil 14-m an, № U P -114;
«Qimmatli qog'ozlar bozorini yanada rivojlantirish chora-tadbiriari to'g'risida» O 'zbekiston Respublikasi Preziderm
Qarori, 2006-yil 27-sentabr, №PP-475.
3
qilishga,
kelajakdagi
amaliy
faoliyatlarida
samarali
qoMlash
ko‘nikmalarini hosil qilishga o'rgatishdan iborat.
Darslik materiallari jahon tajribasiga asoslanib mantiqiy ketma-
ketlikda yozilgan. Bu materiallar o'rganilayotgan fan mavzulari
asoslarini batafsi) yoritib bergan holda o‘quvchining кофога^у
siyosatning nazariy va amaliy asoslarini egailashga ko'maklashadi.
Mavzular turdosh fanlarga bog'langan holda yoritilgan. Darslikning
asosiy g'oyasi va e’tibor korporativ boshqaruv siyosati to'g'risidagi
umumlashgan tasawumi va amaliy ko'nikmalami beruvchi materiallami
izhor etishga qaratilgan bo'lib, fan bo'yicha namunaviy o'quv reja va
o'quv darsturlarga mos keladi.
Ushbu darslik кофога^у boshqaruv siyosati bo'yicha jahon tajriba
siga hamda muallifning ilmiy va amaliy faoliyati natijalariga asos
|
| |
O'zbekistonda oiib - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash

|
Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlashBog'liq Korporativ siyosat pdfO'zbekistonda oiib
borilayotgan keng ko‘lamli
islohotlar
mamlakatda ijtimoiy yo'naltirilgan bozor iqtisodiyotiga asoslangan
demokratik jamiyat qurishga qaratilgan bo'lib1, ulaming asosiy
mahsullaridan biri tez sur’atlar bilan rivojlanayotgan turli mulkchilikka
asoslangan aksiyadorlik va ulush-paychilik shakllaridagi korxonalar
hisoblanadi. Ulaming samarali faoliyat yuritishi ko'p jihatdan korporativ
munosabatlar tizimini rivojlanishiga bevosita bog'liqligi sababli hozirda
korporativ siyosat asoslarini chuqurroq o'rganish muhim ahamiyatga
ega. Chunki samarali korporativ boshqaruv siyosati modeli va
mexanizmi
kompaniyalarga
investitsiyalami jalb
qilish,
ishlab
chiqarishni modemizatsiyalashtirish, barqaror industrial va iqtisodiy
o'sishni ta’minlash2 kabi muammolar yechimini taminlashi mumkin. Bu
muammolami samarali yechimi kompaniyalami moliya bozoridagi
raqobatbardoshliligi va xavfsizligi, barqarorligi hamda investorlar uchun
jalbdorliligi va risksizligi darajasini ta’minlash bilan uzviy bog'liq.
Bunda turli tashqi va fundamental ichki omiilar ta’sirini hisobga olish
muhim hisoblanadi. Mavjud omiilar ichida doimo e’tiborga moyiilaridan
biri malakali kadrlar omilidir. Chunki «Faqat malakaii kadrlar
korporativ siyosat muammolarini hal qila oladilar» degan shior hamisha
dolzarbligicha
qolmoqda.
Bu
shior,
ayniqsa,
O'zbekistondagi
korxonalami korporativ boshqaruvi uchun katta ahamiyatga ega
bo'lganligi sababli, ushbu darslikni yozishga jazm etildi.
«Korporativ siyosat» fanini o'rganishdan maqsad - bo'lajak
mutaxassislami кофогаП'у siyosat sohasi bo'yicha o'zlari va jamiyatga
|
| |
taftish qilinishidir. Bulaming barchasida кофог-ativ siyosatga e ’tibor-

|
taftish qilinishidir. Bulaming barchasida кофог-ativ siyosatga e ’tibor-Bog'liq Korporativ siyosat pdftaftish qilinishidir. Bulaming barchasida кофог-ativ siyosatga e ’tibor-
ning ortishi
iqtiscdiyotning raqobatbardoshliligi
va
xavfsizliligi,
bozom ing risldiligi va informatsion shaffofliligi (transparentliligi) kabi
muammolar bilan birgalikda kuzatilmoqda.
Umuman olganda, korporativ siyosat
tarixi
— kompaniya doirasida
manfaatiari bir-biri bilan qarama-qarshi (zid) bo'lgan, lekin iqtisodiy-
huquqiy mexanizm asosida tartiblashtiriladigan, taraflaming (ya’ni
aksiyadorlar
va
yollanma
boshqaruvchi
menejerlar,
kompaniya
sheriklari, kreditorlari va h.k.) korporativ munosabatlari tarixidir.
Bozor iqtisodiyotiga mansub rivojlangan mamlakatlarda
korporativ
siyosat na faqat yirik kompaniyalar va ulaming faoliyatidan manfaatdor
bo'lgan shaxslar (kompaniya sheriklari, kreditorlari va
h.k.)
o'rtasidagi
hamda
aksiyadorlar
va
boshqaruvchi
menejerlar
o'rtasidagi
munosabatlar va ziddiyatlami (konfliktlami) lartiblashtiradi, balki
aksiyadorlar (mayda aksiyadorlar va aksiyalaming nazorat paketiga ega
aksiyadorlar) o'rtasidagi munosabat va ziddiyatlami ham tartiblashtiradi.
Rivojlanayotgan (masalan, Lotin Amerika, Afrika) va o'tish davri
iqtisodiyotiga mansub ko'pchilik mamlakatlarda (masalan, Markaziy va
Sharqiy Yevropa, MDH) esa bu korporativ siyosat doirasiga (ayniqsa,
xususiylashtirilgan kompaniyalarda) davlat ham qo'shiladi. Bunday
mamlakatlarda davlat tomonidan olib borilayotgan islohotlar tufayli
kompaniyalardagi кофогайу siyosatga davlatning ta’siri, ayniqsa,
|
| |
Reaksiya paytida kuchsiz elektrolitlarning hosil bo’lishi

|
Reaksiya paytida kuchsiz elektrolitlarning hosil bo’lishi
|
bet | 4/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 22,54 Kb. | | #230577 |
Reaksiya paytida kuchsiz elektrolitlarning hosil bo’lishi ham ion
almashinuv reaksiyalari tufayli sodir boladi:
KCN HCl=HCN KCl
K CN- H Cl-=HCN K ClCN- H =HCN
3.Reaksiya davomida yomon eriydigan moddalar hosil bo’lishi yuz bersa:
Na2CO3 CaCl2=CaCO3 2NaCl
2Na CO32- Ca2 2Cl-=CaCO3 2Na 2ClCO32- Ca2 -=CaCO3
4.Ba’zi reaksiyalarda reaksiya boshida olingan cho’kma reaksiya davomida
eritmaga o’tishi mumkin. Bu paytda eruvchanlik yaxshilanadi yoki reaksiya
davomida gaz modda hosil bo’lishi kuzatiladi.
CaCO3 2HCl =CaCl2 H2O CO2
CaCO3 2H 2Cl- =Ca2 2Cl- H2O CO2
CaCO3 2H =Ca2 - H2O CO2
AgCl 2NH4OH=[Ag(NH3)2]Cl 2H2O
AgCl 2NH4OH=[Ag(NH3)2] Cl- 2H2O
FeS 2HCl=FeCl2 H2S
FeS 2H 2Cl- =Fe2 2CI- H2S
FeS 2H =Fe2 H2S
5.Reaksiya paytida gaz moddalarning hosil bo’lishi orqali ham ion almashinish
reaksiyalari yuzaga keladi:
Na2SO3 2HCl=2NaCl H2O SO2
Na2 SO32- 2H 2Cl- =2Na Cl- H2O SO2
SO32- 2H =H2O SO2
6.Reaksiya davomida kompleks birikmalar hosil bo’lsa:
CuCl2 4 NH4OH=[Cu(NH3)4]Cl2 4H2O
2Al 6NaOH 6H2O=2Na3[Al(OH)6] 3H2
2Al 6Na 6OH- 6H2O=6Na [Al(OH)6]3- 3H2
|
| |
va xorijiy; moliyaviy va nomoliyaviy; xususiy (egasi bir jismoniy shaxs

|
va xorijiy; moliyaviy va nomoliyaviy; xususiy (egasi bir jismoniy shaxsBog'liq Korporativ siyosat pdfva xorijiy; moliyaviy va nomoliyaviy; xususiy (egasi bir jismoniy shaxs
firma), ochiq va yopiq; qo'shma va h.k.
Kompaniya yuridik shaxs boigani uchun mulkdorlar tomonidan
ustav fondiga kiritilgan ulush badallari uning aktivi hisobiga o'tib,
barcha mulk kompaniyaning mulki hisoblanadi. Uning barcha mol-
mulkini kompaniya egalari tomonidan yollanadigan boshqaruvchi
menejer (ijro etuvchi direktor, top-menejer) ishonchnomasiz boshqaradi.
Bunda kompaniya egalari uning mol-mulkiga egalik huquqidan mahrum
bo'lib, faqat o'zlariga tegishli pay ulushi yoki aksiyalarga va
kompaniyaning sof foydasiga egalik huquqiga ega bo'lgan mulkdorlarga
(ovoz buruvchi investorlarga) aylanadilar. Kompaniya tugatilgan
chog'da esa uning mulkiga da’vogar bo'lish huquqiga egalar.
Kompaniyaning faoliyati jarayonida investorlar boshqaruv organlar
(umumiy yig'ilish, kuzatuv kengash yoki direktorlar kengashi, taftish
komissiyasi) tarkibida faoliyat yuritishadi. Bu organlar kompaniyaning
ijroiya organining joriy moliya-xo'jalik ishlariga aralashish huquqiga
ega emas, lekin joriy yilning ma’lum davrlarida ijroiya organi
hisobotlarini eshitib tasdiqlaydilar, uning faoliyatiga baho beradilar.
Demak, yuridik nuqtayi nazardan kompaniya egalari va ijroiya
organining haq-huquqiari, maqsad va vazifalari, funksiyalari bir-biridan
keskin farqlanib ajratilgan bo'ladi. Kompaniya egalari va ijroiya
organining (boshqaruvchisi, top menejeri, direktori)
huquqlari,
majburiyatlari, javobgarligi, vazifalari va funksiyalari har bir
mamlakatning tegishli qonun hujjatlari bilan o'matiladi. Bunday holat
va uning negizida vujudga kelgan kompaniya egalari va ijroiya organi
o'rtasidagi ijtimoiy-iqtisodiy manfaatlar ziddiyati kompaniyada (turiga
|
| |
Al 6OH- 6H2O=[Al(OH)6]3- 3H2

|
Al 6OH- 6H2O=[Al(OH)6]3- 3H2
|
bet | 5/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 22,54 Kb. | | #230577 |
2Al 6OH- 6H2O=[Al(OH)6]3- 3H2
BiI3 KI=K[BiI4]
BiI3 K I-=K [BiI4]-
BiI3 I-=[BiI4]-
Ionlar orasidagi reaksiyalar doimo muvozanatda bo’ladi.Agar sirka kislota eritmasiga
nariy asetat qoshilsa muvozanat chapga, ya’ni molekulalar hosil bo’lishi tarafiga
qarab siljiydi:
CH3COOH CH3COO- H
Eritmaga kuchsiz elektroliti bilan bir xil ionga ega bo’lgan elektrolit qo’shilsa
muvozanat kuchsiz elektrolitning dissotsiyalanish darajasi kamayish tarafiga qarab
suriladi.Agar, sirka kislota eritmasiga biror kuchli kislota, masalan, HCl qo’shilsa
muvozanat ionlar konsentratsiyasini kamayishi (chapga) tarafiga qarab siljiydi.
Ionlar konsentratsiyasi ortishi uchun bu eritmaga ishqor qo’shish kerak bo’ladi.
Kam eriydigan tuz MnS(q) xlorid kislotada eritilsa erish jarayoni oson sodir
bo’ladi: MnS(q) 2 HCl = MnCl2 H2S
MnS(q) 2H = Mn2 H2S
Eruvchanlik ko’paytmasiga ko’ra EK MnS =2,5*10-10 ga teng. KH2S=6*10-22 . Shuning
uchun muvozanat o’nga surilgan.
Shunday muvozanat mis sulfidi va xlorid kislota eritmasi orasida sodir bo’lishi
kuzatilsa:
CuS(q) 2HCl = CuCl2 H2S
EK CuS= 6*10-36; bu qiymat H2S ning dissotsiyalanish konstantasidan ancha kichik
shuning uchun muvozanat bu jarayonda chapga siljigan. Mis sulfidi xlorid kislotasida
erimaydi.
Ba’zan gidroliz reaksiyalaridagi muvozanatni siljishiga ham ionlarning qoshilishi
ta’sir etadi:
|
| |
FeCl3 H2OFeOHCl2 HCl - Mavzu; Elektrodlar nazaryasi Reja Elektrolitik

|
Mavzu; Elektrodlar nazaryasi Reja Elektrolitik
|
bet | 6/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 22,54 Kb. | | #230577 |
FeCl3 H2OFeOHCl2 HCl
Fe3 3Cl- H2O FeOH2 2Cl- H ClFe3 H2O FeOH2 H
Muvozanatni o’ngga siljitish uchun suyultirish yoki H ionlarini bog’lash , yani ishqor
qo’shish kerak. Muvozanatni chapga surulishi uchun esa eritmadagi H ionlarini
ko’paytirish talab etiladi.
Neytrallanish reaksiyalari laboratoriyalarda oshqozon shirasi kislotaligini aniqlashda,
xlorid, sulfat, borat kislota kabi anorganik kislotalarni aniqlashda, sirka, benzoy,
limon, salitsilga o’xshash organik kislotalarining miqdoriy aniqlash uchun ishlatiladi.
Suvning ion ko’paytmasi
Suv ham kuchsiz elektrolitlarga kiradi. Suv molekulasi oz bo’lsada ionlarga
dissotsilanadi:
H2O H OHSuv uchun dissotsiyalanish konstantasining qiymati yozilsa:
[H ]*[OH-]
Kd= -------------- = 1,8*10-16 (200S da)
[ H2O]
Agar shu qiymat asosida [H ]*[OH-] ko’paytma topilsa, u suvning ion ko’paytmasi
deyiladi.
Kw= [H ]*[OH-]= Kd*[H2O]= 1,8*10-16*1000/18= 1*10-14
Kw – suvning ion ko’paytmasi ; Kd= 1,8*10-16
Agar eritmada vodorod va gidroksil ionlari konsentratsiyasi teng
[H ] =[OH-] bo’lsa muhit neytral hisoblanadi. Bunda [H ]= [OH-] = 10-7 mol/l ga teng
bo’ladi.
Agar muhit kislotali bo’lsa vodorod ionlari konsentratsiyasi gidroksil ionlari
konsentratsiyasidan dan katta bo’lib [H ] 10-7 bo’ladi.
Agar muhit ishqoriy bo’lsa vodorod ionlari konsentratsiyasi gidroksil ionlari
konsentratsiyasidan kichik bo’lib, [H ] 10-7 bo’ladi.
Lekin vodorod ionlari konsentratsiyasi orqali hisoblashlarda juda kichik sonlar
ishlatilgani uchun bunday hisoblar anchagina qiyinchiliklar yuzaga keltiradi.
Hisoblashlarni osonlashtirish uchun vodorod ko’rsatkich yoki pH qabul qilingan.
Vodorod ko’rsatkich yoki pH deb , vodorod ionlari konsentratsiyasining teskari ishora
bilan olingan o’nli logarifmi tushuniladi.
|
| |
The list o f the literature - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish...

Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash
Korporativ siyosat pdf
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash
|
CaSO4 (q) = Ca2 (s) SO4 2-(s)

|
CaSO4 (q) = Ca2 (s) SO4 2-(s)
|
bet | 3/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 22,54 Kb. | | #230577 |
CaSO4 (q) = Ca2 (s) SO4 2-(s)
[Ca2 ]* [ SO4 2-]
K= ------------------------
[CaSO4]
Kasrning maxrajidagi K* [CaSO4]= K1 o’zgarmas qiymat bo’lib uni
eruvchanlik ko’paytmasi (EK) deyiladi.
Ayni haroratda qiyin eriydigan moddalarning to’yingan eritmasida ionlar
konsentratsiyalari ko’paytmasi o’zgarmas son bo’lib shu moddaning eruvchanlik
ko’paytmasi deyiladi.
EK- haroratga bog’liq bo’lgan kattalik.
EK= [Ca2 ] *[SO42-]= 2,25*10-4
Juda ko’p moddalar uchun EK qiymati berilgan ( 15- jadval) va u moddalarning
eruvchanligini hisoblashlarda ishlatiladi. Quyidagi jadvalga ko’ra eng yomon
eriydigan birikma HgS deyish mumkin.
Qator farmatsevtik preparatlar tahlilida cho’ktirish usuli keng qo’llaniladi, bu usul
yomon eriydigan moddalarning eruvchanligiga asoslangan. Klinik tahlilda ham
peshob tarkibini aniqlashda, oshqozon shirasi tekshirilganda, qon tarkibi va sanitariyagigiyna tekshiruvlarida cho’ktirish usuli keng ko’lamda ishlatiladi.
15- jadval. 25oS da ba’zi qiyin eruvchan tuzlarning eruvchanlik ko’paytmasi
Birikmalar
|
Eruvchanlik
ko’paytmasi
|
Birikmalar
|
Eruvchanlik
ko’paytmasi
|
CaSO4
|
2,25*10-4
|
Zn(OH)2
|
1*10-17
|
CaCO3
BaSO4
AgCl
MnS
AgBr
AgI
|
5*10-9
1,1*10-10
1,8*10-10
2,5*10-10
6*10-13
1*10-16
|
FeS
Cu(OH)2
ZnS
CuS
Cu2S
HgS
|
5*10-18
2,2*10-20
1*10-23
6*10-36
1*10-48
1*10-52
|
Moddalarning suvdagi eruvchanligi va uning toksik ta’siri orasida bog’liqlik
bor. Agar organizmga Al3 kiritilsa erimaydigan fosfatlar hosil bo’lishi hisobiga raxit
paydo bo’ladi.
Ionli reaksiyalar va ionlar muvozanatining siljishi
Barcha elektrolitlar ishtirokida amalga oshadigan reaksiyalar ionlar orasida amalga
oshadi. Bunday reaksiyalar ionli reaksiyalardir. Ion almashinish reaksiyalariga
quyidagilar kiradi:
1.
Neytrallanish reaksiyalari. Kislota va asoslarning o’zaro ta’siri tufayli tuz va
suv hosil bo’lish reaksiyasidir:
2NaOH H2SO4=Na2SO4 2H2O (reaksiyaning molekulyar tenglamasi)
2Na 2OH- 2H SO42-=2Na SO42- 2H2O (to’liq ionli tenglama)
OH- H =H2O (qisqartirilgan ionli tenglama)
2.
|
| |
pH = - lg [H ] - Mavzu; Elektrodlar nazaryasi Reja Elektrolitik

|
Mavzu; Elektrodlar nazaryasi Reja Elektrolitik
|
bet | 7/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 22,54 Kb. | | #230577 |
pH = - lg [H ]
Shunga o’xshash pOH= - lg [OH-]
Toza suvning pH qiymati pH= - lg[10-7]= -( -7) lg 10= 7 ga teng.
Hisoblashlarga ko’ra kislotali muhit uchun pH qiymati 0 dan 7 gacha o’zgaradi.
Ishqoriy muhitda esa pH qiymati 7 dan 14 gacha bo’lgan sonlarni qabul qiladi.
[H ]*[OH-]= 10-14 qiymat logarifmlansa , unda pH pOH = 14 ga teng.
Oxirgi tenglama pH ma’lum bo’lsa pOH ni yoki teskarisini topishga imkon beradi.
Xulosa;
Elektrolitlar (elektro… va yun. 1u1o8 — eruvchan, parchalanuvchan) — elektr tokini oʻtkazuvchi ionlarning maʼlum konsentratsiyasi qatnashadigan kimyoviy moddalar yoxud sistema; tor maʼnoda — elektrolitik dissotsiatsiya natijasida hosil boʻladigan ionlar bilan elektr toki oʻtkazadigan eritmalar. Elektrolitik dissotsiatsiya darajasiga koʻra kuchli Elektrolitlar (a birga yaqin) va kuchsiz Elektrolitlar (a 0 ga yaqin) farqlanadi. Eritmada 1 ta molekulani dissotsiatsiyalaydigan ionlar soniga qarab Elektrolitlar binar (2 ta ion), ternar (3), kvarternar (4), simmetrik va assimmetrik xillarga boʻlinadi. Elektrolitlar fan va texnikada keng qoʻllanadi. Tirik organizmlarning barcha suyuq sistemalarida Elektrolitlar boʻladi. Elektrolitlar koʻpgina kimyoviy sintezlar va elektrokimyoviy ishlab chiqarish jarayonlarida muhim ahamiyatga ega. Elektrolit eritmalar deb suyuqlanmasi yoki suvdagi eritmasi elektr toʻkini oʻtkazsa elektrolitlar hisoblanadi
Elektrolit eritmasidan yoki suyultirilgan elektrolitdan elektr toki oʻtkazilganda sodir boʻladigan oksidlanish-qaytarilish jarayoniga elektroliz deb ataladi. Elektrolizning mohiyati shundan iboratki, anodda oksidlanish, katotda esa qaytarish jarayoni boradi. Elektolitlarning eritmalari yoki suyuqlanmalari har xil ishoradagi ionlar boʻlib, ular tartibsiz harakatlanadi. Agar elektolitlarning yoki suyuqlantirilgan eritmasiga M: NaCl eritmasiga grafitdan yasalgan elektrodlarni tushirib oʻzgarmas tok manbaiga ulansa Na+ ionlari anodga, Cl- ionlari katodga tomon harakatlanadi, Natijada natriy ionlari elektronlar olib qaytariladi Na+ +e =Na xlor ionlari esa elektronlar berib oksidlanadi 2Cl- — 2e = Cl2. Natijada katodda natriy metali, anodda xlor ajralib chiqadi. 2 Na+ +2Cl- = 2Na + Cl2. Bu reaksiya oksidlanish-qaytarilish reaksiyasi hisoblanadi. Anodda oksidlanish, katodda esa qaytarilish jarayoni boradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
Arxiv.uz
Fayllar.org
Hozr.org
|
| |
Operatsion kuchaytirgichlar va ularning turlari reja: 1

|
Operatsion kuchaytirgichlar va ularning turlari reja: 1
|
bet | 1/2 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 10,5 Kb. | | #257605 |
Bog'liq Operatsion kuchaytirgichlar va ularning turlari-fayllar.org
Operatsion kuchaytirgichlar va ularning turlari
OPERATSION KUCHAYTIRGICHLAR VA ULARNING TURLARI
Reja:
1. Operatsion kuchaytirgich (OK) haqida tushuncha
2. OKga qo‘yiladigan talablar
3. OK turlari
4. OK asosiy parametrlari
1. Operatsion kuchaytirgich (OK) haqida tushuncha
Operatsion kuchaytirgich (OK) deb, analog signallar ustidan turli amallarni bajarishga mo‘ljallangan, differensial kuchaytirish prinsipiga asoslangan, kuchlanish bo‘yicha katta kuchaytirish koeffitsientiga ega bo‘lgan (KU=104÷106) integral o‘zgarmas tok kuchaytirgichiga aytiladi. Bunday amallarga qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish, bo‘lish, integrallash, differensiallash, masshtablash kabi matematik amallar kiradi. Hozirgi kunda OKlar analog va raqamli qurilmalarda kuchaytirish, cheklash, ko‘paytirish, chastotani filtrlash, generatsiyalash, signallarni barqarorlashda qo‘llanilib kelmoqda. Buning uchun OKlarga musbat va manfiy teskari aloqa (TA) zanjirlari kiritiladi. TA zanjirlari yordamida OKlar yuqorida qayd etilgan amallarni (operatsiyalarni) bajaradilar. Qurilmalarning nomi ham shundan kelib chiqadi.
OKning elektr sxemalarda keltiriladigan shartli belgisi 8.1, a – rasmda ko‘rsatilgan bo‘lib, uning tarkibidagi ulanish elektrodlari, umumiy shina va tashqi tahrirlovchi elementlar ko‘rsatilmaydi. OKlarning standart grafik belgilanishi 8.1, b – rasmda ko‘rsatilgan. Sxemada kuchlanish manbaiga ulanish elektrodlaridan tashqari, kuchaytirgichning talab etilgan logarifmik ACHX ko‘rinishini shakllantiruvchi chastotani korreksiyalovchi elektrodlar ham ko‘rsatilgan.
a) b)
8.1 – rasm. OKning shartli (a) va standart grafik (b) belgilanishi.
OK ikkita kirishga ega: inverslaydigan (aylana yoki “-” ishora bilan belgilangan) va inverslamaydigan. Agar signal OKning inverslaydigan kirishiga berilsa, u holda chiqishdagi signal 1800 ga siljigan, ya’ni inverslangan bo‘ladi. Agar signal OKning inverslamaydigan kirishga berilsa, u holda chiqishdagi signal kirish signali bilan bir xil fazada bo‘ladi.
OKda ikki qutbli (±3 V... ±20 V) kuchlanish manbai qo‘llaniladi. Bu manbalarning ikkinchi qutblari, odatda, kirish va chiqish signallari uchun umumiy shina bo‘lib hisoblanadi va ko‘p hollarda OKga ulanmaydi.
OKlar o‘z xususiyatlariga ko‘ra ideal kuchaytirgichlarga yaqin.
|
| |
Internet saytlari - Korxona boshqaruvıda bıznes rejanıng ahamıyatı

|
Korxona boshqaruvıda bıznes rejanıng ahamıyatı
|
bet | 16/16 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 98,92 Kb. | | #236075 |
Bog'liq document11Internet saytlari
www.mineconomy.uz (O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi)
www.mehnat.uz (O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi)
www.mf.uz (O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi)
www.stat.uz (O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi)
www.ima.uz (O`zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligi)
www.academy.uz (Fanlar akademiyasi)
http://www.semi.rssi.ru– Rossiya Federatsiyasi Markaziy-iqtisodiy matematika instituti sayti.
http://www.nber.com– AQSh iqtisodiy tadqiqotlar milliy byurosi sayti.
http://www.webofscience.com- Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi.
http://www.scopus.com – Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi.
http://www.elibrary.ru – Rossiya ilmiy maqolalar indeksi.
|
| |
Xulosa - Korxona boshqaruvıda bıznes rejanıng ahamıyatı

|
Korxona boshqaruvıda bıznes rejanıng ahamıyatı
|
bet | 14/16 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 98,92 Kb. | | #236075 |
Bog'liq document11
Xulosa
Iqtisodiyotning bozor munosabatlariga o’tishi bilan avvalgi texnik, sanoat, moliyaviy rejalar o’rniga biznes-rejalar vujudga kelgan bo’lib, korxona faoliyatining joriy va istiqboldagi strategiyalari belgilab beriluvchi asosiy hujjat hisoblanadi.
Biznes-reja uchta asosiy funksiyani bajarishga imkon beradi: birinchidan, biznes konsepsiyasini ishlab chiqish, ikkinchidan, biznes-rejani amalga oshirish uchun zarur bo’lgan pul mablag’lari miqdorini aniqlash va uchinchidan, korxonaning joriy faoliyatini boshqarish vositasi hisoblanadi.
Biznes-reja bir nechta bo’lim va ko’rsatkichlardan iborat bo’lib, ularning soni korxonaning hajmi, o’ziga xosliklari va boshqa xususiyatlariga bog’liq bo’ladi. Ilmiy adabiyotlarda 8 - 12 bo’limdan iborat bo’lgan biznes-rejalar tavsiya qilinadi.
Biznes-reja amaliyotda, asosan, ikki bosqichda tayyorlanib, bu bosqichlarning har birida mos keluvchi vazifalar bajariladi. Biznes-rejaning hayotiyligi ko’p jihatdan uni tayyorlovchilar, birinchi navbatda, iqtisodchilarning malakasi va tajribasiga bog’liq bo’ladi.
Biznes-reja professional ko'rinishga ega bo'lishi kerak. Bu murakkab va katta miqdordagi material bilan to'ldirilishi yoki qimmat nashr etilishi kerakligini anglatmaydi. Biznes-reja sodda, funksional, tushunarli va foydalanish uchun qulay bo'lishi kerak. Investorlar o'zlarini qiziqtirgan paragraflarni osongina topishlari uchun biznes-reja tuzilishi kerak, chunki ularning har biri ham butun biznes-rejani o'qishni xohlamaydi. Rejaning birinchi sahifasida tarkib bo'lishi kerak. Shuningdek, bo'limlarning ba'zi funksional bo'linishini ta'minlash kerak. Jadvallar, jadvallar va grafikalardan foydalanish odatda ma'lumotni yanada to'liq idrok etishga yordam beradi. Ko'pgina rejalarni tayyorlashda, ko'pincha moliyaviy ma'lumotlarni taqdim etish uchun spred ishlatiladi. Va eng muhimi: Sizning biznesingiz gullab-yashnashini ta'minlash uchun deyarli hayotiy zarurat darajasiga erishib, maqsadingizga erishish uchun chinakam xohishingiz bo'lishi kerak. Shuningdek, siz tavakkal qilishga tayyor bo'lishingiz kerak - ammo uni yengishga qodir bo'lgan o'rtacha xatar. Korxonaning bozordagi mavqei va uning potensialini baholashda energiya va ishtiyoqni kuchli voqelik hissi bilan birlashtirish kerak.
|
| |
Kurs ishining ob’ekti va predmeti

|
Kurs ishining ob’ekti va predmeti
|
bet | 3/16 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 98,92 Kb. | | #236075 |
Bog'liq document11Kurs ishining ob’ekti va predmeti: Biznes-rejaning tutgan o’rni va faoliyati kompaniyangizning asosiy maqsadi va yo'nalishi bilan bog'liq bo'ladi. Bu reja kompaniyangizning strategiyasini va harakatlanish yo'nalishlarini belgilaydi. Ushbu reja ob’ekti va predmeti sizning korxona faoliyati, maqsadi, va sifatiga qarab o'zgaradi. Agar sizga yordam kerak bo'lsa, biznes-rejaning tuzilishi, maqsadi, va tutgan o'rni haqida ko'proq ma'lumot berishingiz mumkin.
Kurs ishining maqsadi va vazifalari. Kompaniyangizning yutuq, rivojlanish, va moliyaviy muvaffaqiyatini ta’minlashga qaratilgan. Ba’zi asosiy vazifalari quyidagilardir:
1. Tahlil va Baholash: Kurs ishi, kompaniyaning hozirgi holatini tahlil qilish va istiqomat qilish uchun kerakli o'zgarishlarni aniqlashga yordam beradi. Bu, biznes faoliyatining kuchi, zaifliklari, mulk, va xarajatlarini o'rganishni o'z ichiga oladi.
2. Maqsadlar va Yo'nalishlar: Reja, kompaniyaning qo'lda tutishi kerak bo'lgan maqsadlarni aniqlaydi. Bu maqsadlar, kompaniyaning uzun muddatli rivojlanish strategiyasiga mos keladi.
3. Strategiya va Planlashuv: Kurs ishi natijalari asosida, kompaniya strategiyasini yangilash yoki takomillashtirish uchun planlar tuziladi. Bu strategik qarorlarni qabul qilishga yordam beradi va harakatlanish yo'nalishlarini belgilaydi.
4. Takomillashtirish va Ko'rib Chiqish: Kurs ishi, kompaniyangizning faoliyatini takomillashtirishga yordam beradi. Bu o'z ichiga qo'shimcha mijozlarni jalb qilish, xizmatlarni yaxshilash, yoki yangi bozorlarga kirishni o'rganishni o'z ichiga oladi.
5. Ko'rsatgichlarni Aniqlash va Monitoring: Kurs ishi natijalari, kompaniya faoliyatini baholash va ko'rib chiqish jarayonlarini o'rganishda foydalaniladi. Bu, faoliyatning natijalari bilan kursni monitoring qilish va takomillashtirish uchun kerakli o'zgarishlarni aniqlashga yordam beradi.
Bu vazifalar, kurs ishini kompaniyangizning moliyaviy va tijoraviy muvaffaqiyatini ta'minlash uchun muhim qiladi. Kurs ishi yordamida, kompaniya o'z faoliyatini rivojlantirish va yutuqlarini oshirishga erishadi.
|
| |
Neft va gazni qayta ishlash kimyoviy texnologiyasi kafedrasi

Neft va gazni qayta ishlash kimyoviy texnologiyasi kafedrasi
Download
1,49 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/26
Sana
11.12.2023
Hajmi
1,49 Mb.
#115390
Download
1,49 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Neft va gazni qayta ishlash kimyoviy texnologiyasi kafedrasi
Download
1,49 Mb.
Matnni ko'rish
GIDROGENLASH JARAYONLARI - Neft va gazni qayta ishlash kimyoviy texnologiyasi kafedrasi

deyiladi.gidrokreking jarayonini sanoatga tatbiq etilishiga quyidagilar sababchi
bo`ldi:
1. Xom ashyo sifatida asosan vodorodga boyroq bo`lgan og’ir distillyatlar
ishlatiladi.
2. Oltingugurt, azot va asfal’tenlarga boy bo`lgan qoldiq mahsulotlar
ishlatilishdan oldin deasfal’tizatsiya qilinadi yoki gazoyl fraktsiyasi bilan
aralashtiriladi.
3. Gidrokreking natijasida benzin fraktsiyasi emas balki kerosin – gazoyl
fraktsiyasi, katalitik kreking uchun xom ashyo bo`lgan og’ir fraktsiya va yoqish
uchun ishlatiladigan katyol yoqilg’isi olinadi.
4. Gidrokreking jarayoni uchun aktiv va selektiv katalizatorlar yaratilgan.
5. Ba`zi bir xollarda gidrokreking koks hosil bo`lish bilan boradi va jarayonni
o`rtacha vodorod bosimida olib boriladi.
Riforming jarayoni kimyosi asoslari

Riforming jarayoni asosiy reaktsiyalardan biri
naften uglevodorodlaridan
aromatik uglevodorodlar hosil bo`lishidir. Bu reaktsiyani nikel’ va platina guruhi
metallari yordamida 300
0
C da sodir bo`lishidir.
Bu reaktsiyani nikel va platina guruhi metallari yordamida 300
0
C
da sodir
bo`lishi birinchi marta 1911 yilda I.D. Zelinskiy ixtiro etgan. Siklogeksan va uning
xossalaridan benzol va uning xosilalari xosil bo`ladi.gel’dimetiltsiklogeksan
degidrogenlanish
reaktsiyasiga
chidamlidir.
Ammo
platina
va
reniy
katalizatorlarini ta`sirida avval izomerlanadi, so`ngra degidrogenlanish reaktsiyasi
sodir bo`ladi. Bu reaktsiyalar qaytariluvchan bo`lib, 300
0
C dan past haroratda
benzoldan tsiklogeksan xosil bo`lishi mumkin.
Besh burchakli naftenlar birinchi navbatda
izomerlanish natijasida
oltiburchakli naftenga aylanadi, so`ngra benzol xosil bo`ladi.
Harorat 90
0
C da reaktsiya muvozanatiga etadi. Harorat pastga tushsa
reaktsiyani borishi o`ng tomonga siljiydi. Riforming jarayonida (yuqori haroratda)
izomerlanish reaktsiyasini sodir bo`lishiga sabab
naftenlardan benzol hosil
bo`lishidir va degidrogenlanish reaktsiyasining tezligi izomerlanish reaktsiyasining
tezligidan yuqoriligidir.
-3H
2
CH
3
CH
3
CH
3
CH
3
-3H
2
yoki
CH
3
CH
3
CH
3
90 oC
Aromatik uglevodorodlarining hosil bo`lishini asosiy reaktsiyalari ikkinchisi
parafinlarning degidrotsikllanish reaktsiyasidir. Oktan soni past bo`lgan
benzinlarni tarkibidagi parafin uglevodorodlarini
xrom oksid va boshqa
katalizatorlar ishtirokida aromatik uglevodorodlarga o`tishini V.I.Karjev taklif etdi.
B.L.Moldavskiy
va
G.D.Kamusherlarni
ta`kidlashicha
aromatlarni
uglevodorodlarni olefin uglevodorodlardan tezroq hosil bo`ladi (parafinlarga
nisbatan) B.A.Kazanskiy va A.F.Platelarni ta`kidlashicha degidrotsikllanish
reaktsiyasi platin
0
C da sodir bo`ladi.
Umuman olganda degidrogenlanish reaktsiyasi degidrotsikllanishga
nisbatan
ko`proq sodir bo`ladi. Beshburchakli naftenlarni oltiburchakli naftenlarga
izomerlanish
reaktsiyasi
parafinlarni
aromatikuglevodorodlarga
o`tish
reaktsiyasidan engilroqdir.
Riforming jarayonida parafinlar birinchi navbatda olefinga, keyin naftenga va
so`ngra aromatikaga aylanadi. Xom ashyo tarkibidagi
va riforming jarayonidan
xosil bo`lgan alkil aromatik uglevodorodlar izomerlanish va zichlanish
reaktsiyalariga berilishi mumkin. Masalan, m-ksilol qisman va p-ksilol va toluolga
o`tadi: olingan katalizatni qoldiq qismi ko`payadi bular edi. Harorat yudir bo`lib,
katalizatorni sirti tezda koks bilan qoplanar edi. Shuning uchun bosimni 1,4 Mpa
ga ko`tariladi. Buning natijasida degidrogenlanish
reaktsiyasini borishi
sekinlashadi. Jarayon ikkita reaktorda navbat bilan boradi.
RSSR+3H
2 - Neft va gazni qayta ishlash kimyoviy texnologiyasi kafedrasi

RSSR+3H 2
RH+R 1 H+2H 2 S Gidrogenlash natijasida oltingugurtli birikmalar parchalanishi yumshoq
sharoitlarda (gidrokrekingga nisbatan) boradi.
Gidrogenlash natijasida kislorodli birikmalar – suvga va azotli birikmalar
ammiakka aylanib ketadi.
Reaktsiyalarni yo`nalishiga temperatura rejimi, qo`llanilayotgan katalizator
katta rol’ o`ynaydi. Temperatura ortishi bilan zanjirlarni va xalqalarni parchalanish
reaktsiyasi
kuchayadi.
Bosimni
pasayishi
uglerod-vodorod
bog’larini
parchalanishiga olib keladi va buni natijasida parafin uglevodorodlardan olefinlar
va olefin uglevodorodlarni aromatik uglevodorodlarga tsiklizatsiyalash kuchayadi.
YUqori temperaturada gidrogenlash va parchalash xususiyatiga ega bo`lgan
aktiv katalizatorlar molibden va vol’fram sul’fidlaridir.
Bu katalizatorlar oksid holida olinib oltingugurtli birikmalar ta`sirida sul’fid
ko`rinishiga o`tadi, lekin katalizator o`zini aktivligini yo`qotmaydi. Bu katalizator
yuqori temperaturada (450-480
0
C) qo`llaniladi.
MoS
2
va WS
2
gidrogenlash va parchalash hususiyatiga ega.
Reaktsiyalarni u yoki bu yo`nalishlarini kuchaytirish uchun katalizator
tarkibiga promotorlar qo`shiladi. Ni yoki Co qo`shilsa gidrogenlash hususiyati
ortadi. WS
2
ni Al–Si ga shimdirilsa (o`tkazilsa) uni parchalanish hususiyati ortadi.
Hozirgi paytda gidrokreking jarayonlarda bifunktsional gidrokreking qiluvchi
katalizatorlar-kislotali hususiyatga ega bo`lgan yonuvchi va aktiv metallar
ishlatiladi. Aktiv metallarga: platina, nikel’, palladin, molibden va hokazolar
kiradi. Aktiv metallar gidrogenlash hususiyatiga ega, kislotali hususiyatga ega
bo`lgan o`yuvchi parchalash va izomerlash hususiyatiga egadir.
NEFT DISTILLYATLARNI GIDROTOZALASH. KATALIZATORLAR

NEFT DISTILLYATLARNI GIDROTOZALASH. KATALIZATORLAR. XOM ASHYO VA MAHSULOTLAR. ASOSIY OMILLAR. Yuqoridagi qayd etganimizdek gidrotozalashga benzin, dizel yoqilg’isi,
vakuum gazoyl’ fraktsiyalari beriladi. Bu jarayonda xom ashyo oltingugurtli, azotli
kislorodli birikmalardan, smolasimon moddalardan tozalanadi. To`yinmagan
birikmalar vodorod bilan to`yintiriladi.
Oltingugurtli birikmalarni gidrogenoliz reaktsiyasi:
RSH+H
2
RH+H
2
S
RSR+2H
2
RH+R`H+H
2
S
S + 4H
2
CH
3
CH CH
2
CH
3
+ H
2
S
Azot birikmalar ham shu sxema bo`yicha gidrogenolizga uchraydi. Sanoatda
gidrotozalash ustanovkalarida asosan benzin va dizel yoqilg’ilari tozalanadi. Bu
jarayon AKM yoki ANM katalizatorlari ishtirokida olib boriladi. ANM
katalizatorqattiqligini oshirish uchun uning tarkibiga 5-7% kremniy oksidi
qo`shiladi. Bu katalizatorni ANMS deb belgilanadi. Bular bilan birga qator
katalizatorlar ixtiro qilingan, ulardan ba`zilari sanoat miq`yosida sinovdan
o`tayapti. Yaxshi natija olgandn so`ng sanoat miq`yosida ishlab chiqarishga joriy
qilinadi.
Benzin va dizel yoqilg’ilarini gidrotozalash jarayonida xom ashyo
oltingugurtli, azotli birikmalar bilan birga kislorod, og’ir metal birikmalari,
smolasimon birikmalardan tozaladi. To`yinmagan birikmalar ham to`yinadi.
Birinchi navbatda to`yinmagan bog’lari ko`p bo`lgan birikmalar, keyin esa bitta
qo`shbog’lilar to`yinadi. Shu bilan birga katalizatorlarni ta`sirida qisman
gidrokreking sodir bo`ladi.
Aromatik uglevodorodlarga kelsak, birinchi navbatda ko`pxalqali aromatik
uglevodorodlar qisman to`yinadi, aromatik uglevodorodlr qisman to`yinadi,
aromatik uglevodorodlar naftenlarga aylanib dizel yoqilg’isini tsetan sonini
ko`tarishga imkoniyat hosil bo`ladi. Ammo benzol halqasi o`zgarmay qoladi. Bu
xalqani to`yintirish uchun yuqori bosim kerak bo`ladi. Odatda gidrotozalashni 330-
380
0
S, va 3-5 MPa bosimida va m
2
xom ashyo xisobidan olganda 300-400 nm
3
vodorodli gaz berish bilan olib boriladi. Gidrotozalash jarayoni issiqlik chiqarish
bilan sodir bo`ladi.
Gidrogenlashni asosiy omillari va kimyosi

Kreking temperaturasida to`yingan bog’lardan sodda aromatik, naften va
izoparafin uglevodorodlar hosil bo`ladi. Bundan ko`rinadiki destruktiv
gidrogenlash natijasida koks hosil bo`lishiga olib keladigan aromatik xalqalarni
knodensatsiyasi kuzatilmaydi. Oltingugurtli mahsulotlarni gidrogenlashlash
natijasida ularni vodorod bilan rektsiyaga kirishishni natijasida H
2
S va
uglevodorodlar hosil bo`ladi.
C
4
H
9
HS+4H
2
C
4
H
10
+H
2
S
RSH+H
2
RH+H
2
S
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLARFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. I.A.Karimov Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston sharoitida uni
bartaraf etishning yo‘llari va choralari.//T.: O‘zbekiston.
2. Bannov P.G. Protsessы pererabotki nefti. Izdat. Moskva-2000 Str.116.
3. Reglamentы ustanovok kataliticheskogo riforminga. L-35-11/300, Lch-35-
11/600.
4. Sredin V.V. Tarasenkov P.M. Oborudovanie i truboprovodы ustanovok
kataliticheskogo riforminga i gidroochistki. 1963.
5. Sovremennie katalizatori neftepererabotki. – SNIITE neftexim, 1999.
6. Boriov G.S. Brikov V.P. Ditnerskiy YU.I. Osnovnie protsessi i apparati
ximicheskoy texnologii: Posobie po proektirovaniyu. Ximiya, 1991. Str.496
7. S.A.Farmazov. Ekspluatatsiya oborudovaniya neftepererabativayushix
zavodov. Izdat. Ximiya 1969g.
8. Molokanov YU.K. Protsessi i apparati neftegazo-pererabotki. Moskva
Ximiya-1980g.
9. Zavod reglamentlari.
10.Internet; Ziyo.net.
|
| |