Unga mos zararsizlik nuqtasi

-9 ,9 7 0,68 0,74 0,37 J -0 ,0 0 5 0,269 0,309 0,324 8-2 ,1 -0 ,6 2 3 - 0 ,1 8 -0 ,1 1 5 -0 ,0 9 2 |
Unga mos zararsizlik nuqtasiBog'liq D. V. Rasulova. Biznesni tadqiq etish usullari. 2019Bu sahifa navigatsiya:
- -9 ,9 7 0,68 0,74 0,37 J -0 ,0 0 5 0,269 0,309 0,324 8
- -2 ,1 -0 ,6 2 3 - 0 ,1 8 -0 ,1 1 5 -0 ,0 9 2
Unga mos zararsizlik nuqtasi
K
- f r [ ^ J =
t
bo‘ladi. Foyda funksiyasi
P = R x
-
C 2 = - F t +
[l
-
((l
+ y )
x
Vlk / R lk)]* /?,
ga mos marjinal foyda esa [l -
(0
+ / ) x
V[k
/
R t t
)] ga o ‘zgaradi.
l - j a d v a l
Real sektor tarm oqlari bo‘yicha biznes subyektlarida tovar va
xizm atlar narxi pasayishi natijasida zararsizlikka erishish va
marjinal foydaning o‘zgarishi
T ovar v a xizm atlar
narxi pasayishi, % da
savdo
sanoat
qurilish
maishiy
xizm at
0,31
0,52
0,61
0,25
0
0,074
0,327
0,363
0,377
1,12
0,57
0,64
0,32
3
0,04
0,306
0,344
0,358
4 8
-9 ,9 7
0,68
0,74
0,37
J
-0 ,0 0 5
0,269
0,309
0,324
8
-0 ,6 2
0,97
1
0,49
-0 ,0 9 3
0,206
0,249
0,265
10
- 0 ,3
1,88
1,68
0,79
- 0 ,2 1 4
0,117
0,166
0,183
12
0,19
-8 2 ,7 2
6,08
2,28
- 0 ,3 8
-0 ,0 3
0,052
0,072
15
0,14
-1 ,6 4
-3 ,2 2
-2 ,1
-0 ,6 2 3
- 0 ,1 8
-0 ,1 1 5
-0 ,0 9 2
1-jadvalda turli tarm oqlar bo‘yicha xarajatlaming turli darajada
o ‘zgarishlariga muvofiq zararsizlik darajalari va m aijinal foyda
miqdorlari aks ettirilgan. Unga k o ‘ra, savdo sohasida xarajatlar 5
foizga qadar oshguncha faoliyat yuritish mohiyatlidir. Xarajatlar 5
foizga etgandan keyin savdoda faoliyat yuritish zararli bo‘lib qoladi.
Qolgan uch soha b o ‘yicha esa xarajatlam ing qimmatlashuvi 15
%ga yetguncha faoliyat yuritish foydalidir. Ishlab chiqarish va
qurilishda xarajatlar narxi 10% dan oshib ketsa, ishlab chiqarish
hajmini zararsiz darajaga yetkazish uchun mos ravishda 1,25 va 1,17
martaga oshirish lozim bo ‘ladi, bunda marjinal foyda ham mos
ravishda 2,4 (0,327/0,135) va 1,9 (0,363/0,182) marta pasayadi.
Maishiy xizmatda esa xarajatlar qimmatlashuvi 12 % dan oshsa,
zararsizlikka erishish uchun ishlab chiqarishni 1,06 m arta oshirish
zarur va bunda marjinal foyda 3.6 (0,377/0,103) marta pasayadi,
10%da esa marjinal foyda pasayishi 1,9 (0,377/0,199) martani tashkil
etadi. Mazkur tahlil tarmoqlar zararsizlik nuqtalarining xarajatlar
qimmatlashuviga sezgirligi tahlili deb ataladi va tahlil natijalariga
muvofiq bizda mavjud m a’lumotlarga ko ‘ra tahlil qilingan 4 tarmoq
bo‘yicha xarajatlar bahosi oshishiga eng chidamli tarmoq maishiy
xizmat sohasidir. Eng chidamsiz tarmoq esa savdo faoliyati bo‘lib,
qurilish va ishlab chiqarish sohalari chidamlilik darajalari bo‘yicha
mos ravishda ikkinchi
va uchinchi o ‘rinda.
Bu m a’lumotlar
investorlarga qaysi sohalarga pul qo ‘yilsa, pulning tez qaytib kelishi
ta’minlanishi, foyda darajasi esa yuqori bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatib
beradi. Davlat organlariga esa fiskal siyosatni yuritishda soliq soliq
stavkalarini belgilash kabi qaromi qabul qilishda qaysi tarmoqlarga
4 9
ko‘proq va qaysilariga kamroq soliq stavkasi o ‘m atilsa maqsadga
muvoflq bo‘lishini k o ‘rsatadi. Lekin shuni ham unutmaslik kerakki,
savdo sohasi xarajat qimmatlashuviga eng chidamsiz deb topilgan
bo‘lsa-da, bu soha ish boshlanishidan oldin dastlabki sarmoyani eng
kam talab qiluvchi, qurilish esa eng k o ‘p talab qiluvchi tarmoq bo‘lishi
mumkin.
Xuddi yuqoridagiday tahlilni kutilmaganda talabning pasayishi
tufayli ishlab chiqargan mahsulotimizga baho darajasining pasayib
ketishi oqibatida sodir b o iad ig an zararsizlik va maijinal foyda
darajalarining o ‘zgarishi uchun ham amalga oshirish mumkin. Endi
faraz qilaylik, kutilmaganda narxlar 5% ga pasaydi, u holda zararsizlik
va marjinal foyda darajalari qanday o ‘zgaradi?
Xarajat funksiyasi C, = F{ + [v^
]x /?, bo‘lganida unga mos
$ .
F
zararsizlik
nuqtasi
foyda
funksiyasi
P = R\ - C x = - F t +[l-(1* / R lk )]*/?,
va unga mos maijinal foyda
ga teng bo‘ladi. Agar narx 8% ga pasaysa, daromad
ham natural ishlab chiqarish hajmi o ‘zgarmagan holda 5% ga pasayadi,
y a’ni
R2 = (1 - /) /? , .
R
ga
b o g iiq
xarajat
funksiyasi
C2 = Ft +\yik/R u ] ^R = Fx + [Fu /( l- £ ) * /? 1Jt]x/? ga
mos
zararsizlik
r
r
«
nuqtasi R‘ = — r—~— , = —T— —!------ , b o iib , zararsizlik darajasi K
2
/R 2k
ga teng b o ‘ladi va marjinal foyda MR2=[i - (v,t /R2t)]=[i - (vtl/(i -S)RU)] ga
qisqaradi.
Endi yuqoridagi tarmoqlar biznes subyektlari faoliyati bo ‘yicha biz
amalga
oshirgan
barcha tahlillarimiz
va
ulam ing
natijalarini
umumlashtirib tarm oqlar jozibadorligini baholaymiz (2-jadval).
Tahlillarim izga ko‘ra, jozibadorlik bo ‘yicha maishiy xizmat
birinchi, qurilish ikkinchi, ishlab chiqarish uchinchi, savdo to‘rtinchi
o ‘rinlami egalladi. Demak, kichik biznesni maishiy xizm at sohasida
amalga oshirish imkoniyatlari katta. Shuningdek, nisbatan qurilish va
ishlab chiqarishda ham tadbirkorlikni amalga oshirish imkoniyatlari
boshqa tarm oqlarga qaraganda ancha yuqori hisoblanadi.
50
|
| |