Jadvalda ma’lumotlarni kodlash. Jadvalning bosh kaliti

|
Jadvalda ma’lumotlarni kodlash. Jadvalning bosh kaliti
|
bet | 16/29 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 481,5 Kb. | | #119447 |
Bog'liq Axborot texnologiya mavzulariJadvalda ma’lumotlarni kodlash. Jadvalning bosh kaliti
Ma’lumotlar ombori bilan ishlashning xususiyatlaridan yana biri Shundaki, jadvaldagi ustunlar va satrlar soni kdncha ko’p bo’lsa, ularni kompyuterga kiritish Shuncha qiyinlashadi. Bu mu-ammoni ^al qilish maqsadida jadval elemeitlarini jumlalar sifatida emas, jumlalarni ifodalovchi kodlar sifatida kiritish mumkin. Masalan, ma’lumotlar omborida Toshkent traktor zavodida ishlab chikariladigan maxrulotlarga 35 talab bor dey-lik. Bu talablar ma’lumotlar omboriga turlicha kiritilgan bulsin. Talablarni kiritishda zavod nomi turli kurinishda ifodalani-shi mumkin. Masalan: «Tosh.trakt.zavodi», «Toshkent trakt.zav.», «Tosh.trak.z-di» va x.okazo. Ma’lumotlar omboridan foydalanish-da «Toshkent traktor zavodi» deb yozsangiz, talablardan birorga-sini x.am topa olmasligingiz mumkin (chunki iboralar aynam bir xil emas).
-
№
|
Ustun nomi
|
Tula nomlanishi
|
Turi
|
Uzunligi
|
1.
|
TAL-NOM
|
Talabnoma nomeri
|
Belgili
|
5
|
2.
|
TAL-KOD
|
Tatabnoma kod i
|
Belgili
|
4
|
3.
|
BANK-R
|
Talabgorning bank rekviziti
|
Belgili
|
40
|
4.
|
MAHS-K
|
Talab «.ilingan maxsulot kodi
|
Belgili
|
4
|
5.
|
HAJM
|
Talabnoma \ajmi (kg)
|
So1 sh i
|
6
|
6.
|
IJRO-S
|
Talabning ijro
sanasi (ko’p/oy/yil)
|
Sana
|
8
|
7.
|
BAHO
|
Ma\sulot baxosi
(Sum/K1-)
|
Sonli
|
7 •
|
8-
|
QIYMAT
|
Talab qiymati
|
Sonli
|
8
|
Bunday xollarda ma’lumotlarni kiritish ustunlarida belgi yoki jumlalar o’rniga kodlar kiritiladi va bir vaqtning uzi;o’ kodlarni kursatuvchi (izoxli) lug’atlar beriladi (lugaglarping ruyxati ma’lumotlarni kogozga chik.arishda ilova qilib beriladi). Lug’atlar shaklan boshk.a jadvallardan farq. kilmaydi. Ularda nomlanishlarni, ba’zi doimiy ob’ektlar — kattaliklarni be-rish mumkin (direktor ismi, familiyasi, manzil, bank rekvi-zitlari va boshk.alar). Shuningdek, Toshkent traktor zavodini 608 kodi bilan belgilab, talab jadvalida bu zavodga tegishli bulgan barcha ustunlarda 608 kodini ishlatishimiz mumkin va talablar lurati jadvaliga quyidagi satrni kiritamiz:
608 — Toshkent traktor zavodi.
(Agar operator 608 o’rniga 708 yoki 609 sonini kiritsa, u boshqa nomdagi manzilga tushadi yoki xech narsa topa olmasligi mumkin).
Xuddi yuqoridagi singari «xodimlar» axvoli va xokazolarni xam kodlash mumkin. Kodlangan jadvalni tuzishda «katta xisobchi»ni 08 kodi bilan belgilagan bo’lsangiz, bu kod yagona bulishi va kodlardagi raqamlar soni muayyan kdlib belgilab olingan bulishi asosiy shart xisoblanadi.
Qanday ma’lumotlar kodlanadi va ularni kodlash qanday bo’ladi?
Bu ma’lumotlarning xususiyatlari ma’lumotlar ombori yara-tuvchisininr oldiga kuygan maqsadi va uning imkoniyatlariga bog’liq.
Juda ko’p axborotlarda (tashkilotlar, maxsulot turlarini ishlab chiqarish, turli mutaxassisliklar va x..k.) davlat klassi-fiqatorlari ishlatiladi va boshka xolatlarda kodlarni ishla-tish yaratuvchining xoxishiga kura amalga oshiriladi.
Jadvalda xar bir yozuv uzining bosh kalitiga ega bulishi va uning qiymati yagona bulishi kerak. Masalan, telefon ma’lumot-nomasida telefon nomeri bosh.kalit bo’lib xizmat qiladi. Bosh kalitni, ko’pincha birlamchi kalit deb xam atashadi.
Bosh kalit ikkita xossaga ega bulishi kerak:
1. Ustundagi yozuvning yagonaligi. Kalitdagi qiymat uzgarmasligi lozim.
2. Ko’p ma’nolikka yul kuymaslik. Ustundagi birorta belgini uzgartirish mumkin emas, aks holda bosh kalit uzgaradi.
«Talabnoma» jadvalidagi talab nomeri bosh kalit bo’lib xizmat qiladi. Jadvalda talab nomerini kursatadigan ikki va undan ortiq. bir xil yozuv bulishi mumkin emas, aks holda jadval mah-noga ega bulmaydi.
«Xodimlar jadvali»ning bosh kaliti bo’lib F.I.SH. (fami-liyasi, ismi, sharifi) ustuni xizmat kila oladimi? Yuk., al-batta. CHunki bir tashkilotda bir xil familiyali bir nechta kishi ishlashi mumkin. Shu bois, bosh kalit sifatida ularning tabelg’ nomerlarini olish urinli bupadi. Zero, bosh kalit birinchi ta-labga kura ma’lumotni topish xarakteriga ega bulishi lozim. Ak-sariyat xollarda, universal jadvallar bir-biridan bosh kalit-lariga kura farq qiladi.
|
| |