nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Prujinali mayatnik - Tebranma dinamika

|
Tebranma dinamika
|
bet | 4/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 322,09 Kb. | | #107682 |
Bog'liq TEBRANMA DINAMIKA (2)1.4 Prujinali mayatnik
Garmonik tebranma harakat qiluvchi tizimlarga turli ko’rinishdagi mayatniklarni misol tariqasida keltirish mumkin.
Prujinali mayatnik – yuqori tarafi qo’zg’almas etib qotirilgan spiralli prujinaning pastiga ilingan m – massali yukchadan iboratdir (1.5 - rasm).
1.5 - rasm. Prujinali mayatnik
Prujinaning massasi yukchaning massasidan juda kichik deb hisoblanadi. Shuning uchun uning massasi hisobga olinmaydi.
Yukcha a holatda bo’lganida, yukning og’irligi bilan cho’zilgan prujinaning elastiklik kuchi muvozanatda ekanligini e’tiborga olamiz.
Agar spiralli prujinani cho’zib, yukchani V nuqtaga siljitib qo’yib yuborsak, u holatda yukcha yuqori va pastga qarab tebrana boshlaydi. Demak, t vaqtda, yukcha V nuqtada bo’lganida yukchaga ta’sir etuvchi kuchni quyidagicha ifodalaymiz:
, (1.4.1)
Bu yerda k – prujinaning elastiklik kuchi, u yukning siljishiga (u) ga proporsionaldir.
Agarda prujinali mayatnikning garmonik tebranishini hisobga olsak, (1.4.1) - ifodani (1.2.7) – ifoda bilan solishtirib quyidagi tenglikka ega bo’lamiz:
, (1.4.2)
Prujinali mayatnikning tebranish davri
, (1.4.3)
ga teng bo’ladi.
1.5 Fizik mayatnik
Fizik mayatnik – bu og’irlik markazi S nuqtadan o’tgan, 0 o’q markazi atrofida tebranadigan jismdan iboratdir (1.6 - rasm).
1.6 - rasm. Fizik mayatnik
Bu yerda 0 – tebranish o’qi markazi, S – tebranayotgan m – massali jismning og’irlik markazi, mg – jismning og’irlik kuchi, – fizik mayatnikning yelkasi.
Agar mayatnik kichik burchakka og’dirilsa, mayatnikka qo’yilgan kuch momenti
, (1.5.1)
ga teng bo’ladi. Aylanma harakatning asosiy qonunini
, (1.5.2)
(1.5.1) va (1.5.2) – ifodalarni tenglashtirsak, quyidagi ifodaga ega bo’lamiz
, (1.5.3)
Bundan fizik mayatnikning siklik chastotasi
ga teng bo’linishi ko’rinib turibdi. Fizik mayatnikning tebranish davrini quyidagicha ifodalash mumkin:
. (1.5.4)
|
| |
Nazorat savollar - 1-amaliy ish Mavzu: Mexaniz

|
1-amaliy ish Mavzu: Mexaniz
|
bet | 3/3 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 93,14 Kb. | | #154289 |
Bog'liq 1-amaliy ishNazorat savollar:
Kinematik diagrammalar yordamida mexanizmlar kinematiksini tekshirish qaysi usullarda amallarda oshiriladi?
Ordinatalar orttirish usuli bilan differensiallash haqida ma’lumot bering
Urinmalar usuli bilan differensiallash tо‘g‘risida ma’lumot
Vatarlar yordamida differensiallash usulini izohlab bering
Mexanizmlar kinematikasini grafo-analitik tekshirish usulda haqida ma’lumot bering
Foydalanilgan adabiyotlar:
1
|
Mirsaidov M.M. va boshkalar. «Nazariy mexanikaning qisqa kursi». O’quv qo’llanma, -T.: O’zbekiston. - 2008. - 266 bet
|
2
|
Axmadxodjaev B. “Nazariy mexanika”. O’quv qo’llanma, T,: “Yangi asr avlodi”, -2006.- 178 bet
|
3
|
B.K.Muxamedsaidov Sh.Alimuxamedov R.B.Daminova M.Eshpula-tova. Texnik Mexanika. Darslik. Nizomiy nomidagi T.D.P.U. 2018.-300bet
|
4
|
R.B.Daminova. Texnik mexanika fanidan amaliy mashgulot bo’yicha o’quv qo’llanma. T.D.P.U.2018-181bet.
|
5
|
B.K.Muxamedsaidov.Texnik mexanika. (Mexanizm va mashinalar nazariyasi). O’quv qo’llanma. T.D.P.U.2018 .-83bet.
|
6
|
B.K.Muxamedsaidov. Texnik mexanika. (Materiallar qarshiligi). O’quv qo’llanma. T.D.P.U. 2018.-136 bet.
|
7
|
B.K.Muxamedsaidov. Texnik mexanika. (Mashina detallari). O’quv qo’llanma T.D.P.U. 2018-136.
|
|
| |
Muhit omillari va ularning tasnifi

|
Muhit omillari va ularning tasnifi
|
bet | 9/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022Muhit omillari va ularning tasnifi. Muhitning ekologik omillari.
Ekologik omillar klassifikatsiyasi. Ekologik omillarning organizmlarga kompleks ta’siri. Muhit omillarining organizmlarga ta’sir etish qonuniyatlari.
Ekologik nisha haqida tushuncha.
Yorug‘lik - muhitning ekologik omili. Yorug‘likning tirik organizmlar hayotidagi ahamiyati. Tabiatdagi mavsumiy o‘zgarishlar. Fotoperiodizm.
Bioritmlar. Organizmlarning yo‘rug’lik talabiga ko‘ra klassifikatsiyasi.
Harorat - muhitning abiotik omili. Harorat va namlikning tirik organizmlar hayotidagi ahamiyati. Harorat ekologik omil sifatida tirik organizmlar hayotidagi o‘rni. Harorat omiliga moslashish darajasiga ko‘ra organizmlarning guruhlari. O‘simliklarda haroratning o‘zgarishiga moslanishlar. Hayvonlarda haroratning turli sharoitlariga nisbatan moslanishlar. Namlik muhitning abiotik omili sifatida. O‘simliklarning namlikka nisbatan ekologik guruhlari va ularning moslashuvi.
Hayvonlarning namlikka nisbatan ekologik guruhlanishi va moslashuvi.
Tuproq va topografik omillar. Tuproq - edafik omil. Edafik omil sifatida tuproqning xossalari. Tuproqshunoslik fani. Tuproqning hosil bo‘lishi. Topografik omillar: balandlik (dengiz sathiga nisbatan); qiyalikning tikligi; qiyalikning ekspozitsiyasi.
EKSKURSIYA
Muhitning abiotik omillarini o‘rganish. Ekologik omillarning organizmgakompleks ta’sirini kuzatish; 1-Laboratoriya mashg‘uloti. Abiotik omillarning tirik organizmlarga ta’sirini o‘rganish; Muhitning biotik omillari. Biogeotsenozda tirik organizmlarning o‘zaro munosabatlari. Antibioz munosabat turlari: o‘zaro raqobat, yirtqichlik, parazitizm. Neytralizm. Organizmlarning o‘zaro foydali munosabatlari.
Mutualizm, hamsoyalik, hamtovoqlik. Biogeotsenozda tirik organizmlarning birgalikda yashashga moslanishlari.
Antropogen omil. Antropogen omillar: kimyoviy omillar, fizik omillar, biologik omillar, ijtimoiy omillar. Insonning ekologik omil sifatida o‘ziga xosligi, tabiatga ta’sirining ongliligi, maqsadga muvofiqligi, ijodiy xarakterda ekanligi. Insonning bevosita va bilvosita ta' siri;
|
| |
- rasm. Moddiy nuqtaning aylana trayektoriyasidagi holatini u – o’qqa proyeksiyasining garmonik tebranishi

|
- rasm. Moddiy nuqtaning aylana trayektoriyasidagi holatini u – o’qqa proyeksiyasining garmonik tebranishi
|
bet | 3/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 322,09 Kb. | | #107682 |
Bog'liq TEBRANMA DINAMIKA (2)1.2 - rasm. Moddiy nuqtaning aylana trayektoriyasidagi holatini u – o’qqa proyeksiyasining garmonik tebranishi
Garmonik tebranishlarning grafik tasvirlash usullaridan yana biri vektor diagrammalar usuli hisoblanadi (1.3 - rasm).
1.3 - rasm. Garmonik tebranishning vektor diagramma orqali grafik tasviri
0 nuqta atrofida o’zgarmas burchak tezlik bilan aylanayotgan, miqdor jihatdan o’zgarmas A amplitudaga teng bo’lgan vektorni tasavvur qilamiz. Istalgan t vaqtdagi A vektorning vertikal o’qqa proyeksiyasi siljishga tengdir, gorizontal o’q bilan hosil qilgan burchagi esa tebranishning fazasini bildiradi.
N nuqtaning siljishini t vaqt ichidagi bosib o’tgan yo’li deb hisoblasak, t vaqtdagi uning tezligi quyidagiga teng bo’ladi:
, (1.2.5)
Tezlanishni ham shunday aniqlaymiz:
, (1.2.6)
Garmonik tebranayotgan nuqtaning tezlanishi siljishga proporsional bo’lib, ishorasi yo’nalishga teskaridir.
(1.2.1) - (1.2.5) - va (1.2.6) - ifodalar garmonik tebranishning kinematik qonunlaridir (1.4 - rasm).
(1.2.6) - ifodaning ikki tarafini tebranayotgan nuqtaning massasiga ko’paytirsak, garmonik tebranish dinamikasining qonuniga ega bo’lamiz.
1.4 - rasm. Garmonik tebranish kinetik parametrlarining vaqtga bog’liq o’zgarishlari
Vektor ko’rinishda quyidagicha ifodalanadi:
, (1.2.7)
Garmonik tebranayotgan jismga quyilgan kuch siljishga teskari yo’nalgan bo’lib, u jismni muvozanat holatiga qaytarishga intiladi, shu sababli bu kuch - qaytaruvchi kuch deb ataladi.
1.3 Garmonik tebranma harakat energiyasi
Kuchning siljishga bog’liqligi deformasiya ta’siridagi elastik kuchni eslatgani uchun, uni goh paytda kvazielastik kuch deb ham ataladi. O’z navbatida kvazielastik kuchlar tortishish yoki elastik kuchlarga o’xshab konservativ kuchlarga o’xshaydilar. Shu sababli, garmonik tebranayotgan jismlarning to’la mexanik energiyasi o’zgarmasdir, ya’ni energiyaning saqlanish qonuniga amal qiladi
, (1.3.1)
Garmonik qonuniyat bilan tebranayotgan jismning kinetik energiyasi quyidagicha ifodalanadi:
, (1.3.2)
Kinetik energiya maksimal qiymatga ega bo’lganida potensial energiya U nolga teng bo’ladi. U holda to’la energiya
ga teng bo’ladi. Boshqa vaqtlarda potensial energiya shunday ifodalanadi:
, (1.3.3)
Dinamikaning ikkinchi qonunidan, tebranayotgan jismlar uchun quyidagi ifodani o’rinli deb hisoblasa bo’ladi:
,
, (1.3.4)
Bu ifoda garmonik tebranishlarning differensial tenglamasi deb ataladi. Uning yechimi
dan iboratdir.
|
| |
Hujayra irsiyatini o‘zgartirish - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 7/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022Hujayra irsiyatini o‘zgartirish. Rekombinant DNK olish. Genlarni klonlash. Gen injeneriyasiga asoslanib o‘simlik va hayvonlarning irsiyatini o‘zgartirish.
Biotexnologiya. Biotexnologiya yo`nalishlari va yutuqlari.
Amaliy mashg`ulot. 1.Restriktazalardan foydalanishni o'rganish. 2.Meva sharbatini ishlab chiqarishda pektinazdan foydalanish.
EKOSISTEMA
Ekosistemaning tarkibiy tuzilmasi. Ekosistema tushunchasi.
Ekosistemaning abiotik qismi (ekotop). Biotsenoz – biotopda yashovchi tirik organizmlar yig‘indisi. Moddalarning davriy aylanishida bajaradigan vazifasiga ko‘ra, funksional guruhlari: produtsentlar, konsumentlar yoki redutsentlar.
Amaliy mashg‘ulot. Ekosistemaning tarkibiy qismlarini aniqlash.
Ekologik omillar. Ekologik omillar va ularning tasnifi. Muhit va ekologik omil tushunchalari. Ekologik omillarning organizmlarga kompleks ta’siri. Muhit omillarining organizmlarga ta’sir etish qonuniyatlari.
Loyiha ishi. Turli muhit sharoitida o‘sgan o‘simliklarning tuzilishini taqqoslash.
Ekosistemaning trofik strukturasi. Ekosistemaning trofik strukturasi.
Organizmlarning oziq orqali bog‘lanishlari. Oziq zanjiri va oziq to‘ri, trofik darajalar. Amaliy mashg‘ulot. Oziq zanjiri va oziq to`riga oid sxemalar tuzish va masalalar yechish.
EVOLYUTSIYA
Evolyutsiyani harakatlantiruvchi omillari. Populyatsiya turning tuzilish va evolutsiyaning boshlang‘ich birligi. Populyatsiyaning genetik tarkibi va populyatsiya genofondining o‘zgarishi.
Amaliy mashg‘ulot. Populyatsiyalarning demografik ko‘rsatkichlarini Xardi-Vaynberg qonuni asosida o‘rganish.
Tabiiy tanlanish. Harakatlantiruvchi, stabillashtiruvchi va dizruptiv tanlanish. Yashash uchun kurash va uning turlari.
Organik olamdagi moslanishlar – evolutsiya natijasi. Hayvonot va o‘simliklar dunyosidagi morfologik, fiziologik, biokimyoviy, etologik moslanishlar.
Amaliy mashg‘ulot. Organizmlarni yashash muhitiga moslanishini o‘rganish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
Matematik mayatnik - Tebranma dinamika

|
Tebranma dinamika
|
bet | 5/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 322,09 Kb. | | #107682 |
Bog'liq TEBRANMA DINAMIKA (2)1.6 Matematik mayatnik
Matematik mayatnik – og’irligi hisobga olinmaydigan uzunlikdagi ipga osilgan m massali moddiy nuqtadir (1.7 - rasm).
U fizik mayatnikning xususiy holidir. Ip vertikal o’qdan kichik burchakka siljitilsa, m massali moddiy nuqtaning inersiya momenti
1.7 - rasm. Matematik mayatnik
ga teng bo’ladi. (1.5.4) - ifodaga inersiya momenti qiymatini qo’ysak, matematik mayatnikning tebranish davri ifodasiga ega bo’lamiz:
, (1.6.1)
1.7. Tebranishlarni qo’shish
Ayrim tebranuvchi tizimlarda jism bir vaqtning o’zida bir necha harakatda qatnashishi mumkin. Shunday tizimlardan biri quyidagi 1.8 - rasmda keltirilgan.
m massali jism rasm tekisligida uzunlikdagi oddiy mayatnik singari tebranadi. Shu tekislikka perpendikulyar yo’nalishda esa, uzunlikdagi mayatnik kabi tebranadi. Shu sababli, jismning natijaviy harakatini aniqlash zarur bo’ladi.
1.8 - rasm. m massali jismning bir-biriga perpendikulyar tekisliklardagi tebranishi
Quyida garmonik tebranishlarni qo’shishning ayrim hollarini ko’rib chiqamiz.
Bir yo’nalishdagi tebranishlarni qo’shish.
Jism chastotalari bir xil, amplituda va fazalari farq qiladigan ikkita
,
, (1.7.1)
tebranishlarda ishtirok etadi deb hisoblaymiz. Tebranishlarni vektorlar diagrammasi usulidan foydalanib qo’shish qulaydir (1.9 - rasm).
1.9 - rasm. Bir yo’nalishdagi tebranishlarni vektorlar diagrammasi usulida qo’shish
va vektorlar bir xil burchak tezlik bilan aylanishlari sababli, fazalar siljishi doimo o’zgarmasdir. Natijaviy tebranish tenglamasi quyidagichadir:
, (1.7.2)
vektor va vektorlarning geometrik yig’indisiga teng, ya’ni , uning ustiga oldingi burchak tezlik bilan aylanadi.
Natijaviy tebranishning amplitudasi kvadrati quyidagiga teng:
, (1.7.3)
boshlang’ich faza nisbat bilan aniqlanadi yoki
, (1.7.4)
ga tengdir. Shunday qilib, jism bir xil chastotali, bir yo’nalishda sodir bo’ladigan ikkita garmonik tebranishlarda qatnashib, o’sha chastotali, o’sha yo’nalishda garmonik tebranadi. (1.7.3) - ifodadan, A amplituda bo’lganda maksimal, bo’lganda minimal va bo’lganda nol qiymatlarga ega bo’lishi ko’rinib turibdi. Bu yerda qiymatlarni qabul qiladi. Natijaviy tebranishga o’sha yo’nalishda burchak tezlikli uchinchi tebranishni qo’shilishi shu chastotali yangi garmonik tebranishga olib keladi.
|
| |
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 14/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
SAMAERQAND VILOYAT KASBIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH VA
MUVOFIQLASHTIRISH HUDUDIY BOSHQARMASI
PAYARIQ TUMAN 2-SON KASB - HUNAR MAKTABI
(Professional ta’lim muassasasining to‘liq nomi)
“TASDIQLAYMAN”
Payariq tuman 2-son kasb-hunar
maktabi direktori S.B.Umarov
(ta’lim muassasasining to‘liq nomi)
(Imzo, muhr)
“31” avgust 2022 yil
0711400 – Avtomobilsozlik va traktorsozlik
0711200 – Payvandlash texnologiyasi va jihozlari
0720700-Yengil sanoat buyumlari konstruksiyasini ishlash texnologiyasi
0810100-Qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalashtirish
(ta’lim yo‘nalishi nomi kodi bilan)
30711404– Avtomobil elektr jixozlariga xizmat ko'rsatish chilangari
-30711402-Avtomobil shassisiga texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash
-30711201-Payvandlovchi (elektrgazpayvandlash ishlari)
30720702-Tikuvchilik
30810102- Traktorchi-mashinist
(kasbi nomi kodi bilan)
Biologiya fanidan
(o‘quv fan (modul) ning namunaviy o‘quv rejasiga mos nomi)
ISHCHI O‘QUV DASTUR
Payariq tuman 2022 yil
Mazkur ishchi o‘quv dasturi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2021-yil “30” avgustdagi 375 - son buyrug‘i bilan tasdiqlangan
-raqam bilan ro‘yxatga olingan namunaviy o‘quv dastur asosida ishlab chiqilgan.
Payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabini 2022yil “31” avgustdagi
Pedagogik kengashida muhokama qilindi, mazkur ishchi o‘quv dasturini tasdiqlashga va o‘quv jarayoniga tadbiq etishga qaror qilindi. Bayonnoma №____
Mazkur Biologiya fanining mashg‘ulot turlari bo‘yicha semestrlar kesimida quyidagicha soatlar miqdori taqsimlangan
№
|
Mashg’ulot turlari
|
Ajratilgan soat
|
Shundan semestrlar kesimida
|
I
|
II
|
III
|
IV
|
V
|
VI
|
1
|
Jami audtoriya yuklamasi
|
60
|
30
|
30
|
|
|
|
|
2
|
Nazariy mashg‘ulot
|
30
|
15
|
15
|
|
|
|
|
3
|
Amaliy mashg‘ulot
|
30
|
15
|
15
|
|
|
|
|
4
|
Laboratoriya ishi
|
|
|
|
|
|
|
|
5
|
Seminar
|
|
|
|
|
|
|
|
6
|
Kurs ishi
|
|
|
|
|
|
|
|
7
|
Mustaqil ta’lim
|
21
|
10
|
11
|
|
|
|
|
Tuzuvchi : ______________________________ Payariq tuman 2-son kasb-
hunar maktabi Biologiya fani
o’qituvchisi
Taqrizchilar:Boymurodov Muxammad Payariq tuman 2-son kasb-
hunar maktabi kafedra
mudiri
Sanaqulov Mamur Payariq tuman 2-son kasb-
hunar maktabi O’IBDO’
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
Ish joyi:  Payariq tuman 2-son kasb  
hunar maktabi


Elektron pochta manzili

|
Ish joyi: Payariq tuman 2-son kasb
hunar maktabi
Elektron pochta manzili
|
bet | 2/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022Ish joyi: Payariq tuman 2-son kasb
hunar maktabi
Elektron pochta manzili:
Telefon raqami: +99893-336-93-86
|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
BOSHLANG‘ICH PROFESSIONAL TA’LIMNING
FAN DASTURI
-
Fan dasturi nomi:
|
Biologiya
|
Ajratilgan soat:
|
60
|
Toshkent – 2022
O`zbekiston Respublika Xalq ta’limi vazirligi Respublika ta’lim markazi tomonidan 2022/2023-o‘quv yili uchun tasdiqlangan dastur asosida ishlab chiqilgan. Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi huzuridagi Oliy va oʻrta maxsus, kasb-hunar ta’limi yoʻnalishlari boʻyicha oʻquv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2022-yil 29-avgustdagi 5-son yigʻilishida ma’qullangan va Vazirning 2022-yil 30-avgustdagi 295-son buyrugʻi bilan tasdiqlandi.
1. O‘quv dasturi umumiy talablari
Dastur nomi
|
Biologiya
|
Ajratilgan soat
|
60
|
Mavzular soni
|
11
|
Dasturning maqsadi
|
o‘quvchilarning mantiqiy fikrlay olish qobiliyati, aqliy rivojlanishi, o‘z-o‘zini anglash salohiyatini tarkib toptirish, ularda milliy, umuminsoniy qadriyatlarni shakllantirish hamda zarur bo‘lgan bilim ko‘nikma, malakalarni egallashi, ulardan kundalik hayotlarida foydalanishga va o‘quvchilarga tirik organizmlarning tuzilishi, kelib chiqishi, ko‘payishi, xilma- xilligi, o‘zaro munosabatlari, muhofazasi, tabiat va inson hayotidagi ahamiyati haqidagi bilimlarni shakllantirish, bu borada fikr-mulohaza yuritishga o‘rgatish, olgan nazariy bilimlarini amalda qo‘llash mahoratini shakllantirishdan iborat.
|
|
|
| |
Turlarning paydo bo‘lishi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 8/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022Turlarning paydo bo‘lishi. Allopatrik va simpatrik yo‘nalishda tur paydo bo‘lishi. Evolutsiyaning sintetik nazariyasi va uning qoidalari.
Haftasiga 2 soatlik dars uchun har chorakda 2 tadan jami 8 ta nazorat ishi o‘tkaziladi.
EKOLOGIYA VA HAYOT
Kirish. Biologiya - tirik organizmlar haqidagi fan. Hayot va tiriklikning mohiyati. Tiriklikning tuzilish darajalari. Biologiya fanining muammolari.
Insoniyat oldida turgan ekologik muammolar.
Ekologiyaning rivojlanishi, bo‘limlari va metodlari. Ekologiya fanining vazifalari, o‘rganish ob’yektlari, boshqa fanlar bilan aloqasi. Ekologiya fanining metodlari. Ekologiyaning asosiy bo‘limlari.
Mavzular kesimida amaliyotga yo‘naltirilgan (kompetentlikka) va fanlararo bog‘liqlikka doir masalalar (mantiqiy) yechish.
HAYOTNING EKO TIZIM DARAJASIDAGI UMUMBIOLOGIK QONUNIYATLAR
Hayotning biogeotsenoz (ekotizim) darajasining o‘ziga xos jihatlari. Biogeotsenoz biologik tizim sifatida. Ekotizim (ekosistema) tushunchasi. Biogeotsenoz haqidagi ta'limot. Biogeotsenoz - tirik tabiatning muhim funksional tuzilish birligi. Hayotning biogeotsenoz darajasiga xos xususiyatlar. Ekosistema tushunchasi.
Ekologik tizimlarning tarkibiy qismlari. Ekologik tizimlarning tarkibiy qismlari. Ekotop. Biotsenoz: mikrobiosenoz, fitosenoz, zoosenoz.
Produtsentlar, konsumentlar va redutsentlar. Biogeotsenozlarga xos xususiyatlar Tirik organizmlarning yashash muhitlari. Muhit haqida tushuncha.
Muhit - tirik organizmlarni o‘rab turuvchi va ularga bevosita yoki bilvosita ta’sir etuvchi omillar yig‘indisi. Suv - tirik organizmlarning yashash muhiti.
O‘simliklarning suv muhitiga moslashishlari. Hayvonlarning suv muhitiga moslashishlari.
Quruqlik, havo, tuproq, tirik organizmlar - yashash muhiti sifatida.
Quruqlik muhitining o‘ziga xos jihatlari. O‘simlik va hayvonlardagi quruqlik muhitida yashashga moslanishlar. Tuproq muhiti. Tuproq muhitining xususiyatlari. O’simlik va hayvonlarning tuproqda hayot kechirishga moslanishi. Tirik organizmlar yashash muhiti sifatida. Tirik organizmlar tanasida yashashga moslanishlar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
Mustaqil ta’lim (MT) 5-semestr

Mustaqil ta’lim (MT)
|
5-semestr
|
1.
|
O‘zbekiston Respublikasi tabiatni asrashga doir qonunlarni o‘rganish tahlil qilish. 4 soat
|
2.
|
Ekologiya tushunchasi. 4 soat
|
3.
|
Ekologik ta’lim berish davlat standartlari. 4 soat
|
4.
|
Uzluksiz ta’limda ekologik ta’lim konsepsiyasi. 2 soat
|
5.
|
Maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirish bo‘yicha davlat talablari. 4 soat
|
6.
|
Xorijiy mamlakatlarda tabiat bilan tanishtirish dasturlari. 4 soat
|
7.
|
“Avesto”da tabiatni asrash haqida fikr va mulohazalar. 4 soat
|
8.
|
“Hadis”da tabiatga oid bandlarini o‘rganish va tahlil qilish. 4 soat
|
9.
|
“Adab durdonalari” asarida hayvonot olamiga oid munosabat bandlarini o‘rganish. 2 soat
|
10.
|
Pedagog-psixologlarning bolalarni tabiat bilan tanishtirishning ahamiyati haqidagi fikrlarini o‘rganish. 4 soat
|
11.
|
“Ilk qadam” davlat o‘quv dasturida tabiat bilan tanishtirish mazmuni. 4 soat
|
12.
|
Dasturda tabiat bilan tanishtirish bo‘limlarining guruhdan - guruhga murakkablashuv jarayonini o‘rganish, tahlil qilish (jonli-jonsiz tabiat, o‘simliklar, hayvonlar, hashorotlar, qushlar olami). 4 soat
|
13.
|
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tabiat burchagini tashkil etish. 4 soat
|
14.
|
Xona o‘simliklarida uchraydigan kasalliklarga qarshi kurashish. 4 soat
|
15.
|
Akvarium va terrariumda yashovchilarni parvarishlashning shart-sharoitlarini o‘rganish. 4 soat
|
16.
|
Turli fasllarda gulzorni tashkil etish (bahor, kuz) ko‘p yillik, bir yillik, bir mavsumda gullaydigan o‘simlik va gullar (klumba, gazonlar) haqida ma’lumot bering. 2 soat
|
17.
|
Turli fasllarda gulzorni tashkil etish (bahor, kuz) ko‘p yillik, bir yillik, bir mavsumda gullaydigan o‘simlik va gullar (klumba, gazonlar) haqida ma’lumot bering. 2 soat
|
18.
|
Tabiatga oid o‘zbek hamda jahon yozuvchilarining ilmiy hikoyalarini to‘plash, o‘rganish va tahlil qilish. 2 soat
|
19.
|
Katta guruh bolalarini tabiatda mehnatlarini tashkil etish (tabiat burchagida, yer maydonchalarida). 2 soat
|
20.
|
O‘rta va kichik guruh bolalarini tabiatda kattalar mehnati orqali ularni mehnatga o‘rgatish (tabiat burchagida, yer maydonchalarida tabiat burchagida navbatchilikka rahbarlik qilish). 2 soat
|
21.
|
O‘rta va kichik guruh bolalarini tabiatda kattalar mehnati orqali ularni mehnatga o‘rgatish (tabiat burchagida, yer maydonchalarida tabiat burchagida navbatchilikka rahbarlik qilish). 4 soat
|
22.
|
Tayyorlov guruh bolalarini tabiatda mehnatlarini tashkil etish (yer maydonchalarida hayvonlar parvarish qilish, guruhda tabiat burchagida navbatchilik) turlari haqida metodik ishlanmalar. (Internet saytlaridan ma’lumot yig‘ish). 2 soat
|
23.
|
Tayyorlov guruh bolalarini tabiatda mehnatlarini tashkil etish (yer maydonchalarida hayvonlar parvarish qilish, guruhda tabiat burchagida navbatchilik) turlari haqida metodik ishlanmalar. (Internet saytlaridan ma’lumot yig‘ish). 2 soat
|
- rasm. Moddiy nuqtaning aylana bo’ylab harakati

|
- rasm. Moddiy nuqtaning aylana bo’ylab harakati
|
bet | 2/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 322,09 Kb. | | #107682 |
Bog'liq TEBRANMA DINAMIKA (2)1.1 - rasm. Moddiy nuqtaning aylana bo’ylab harakati
Garmonik tebranishlarga bir misol keltiramiz. M nuqta A radiusli aylana bo’ylab burchak tezlik bilan tekis harakatlanayotgan bo’lsin (1.1 - rasm).
Harakat boshlanishida, t = 0 da nuqta M0 holatda deb hisoblaymiz. Shu nuqtaga o’tkazilgan A = 0M0 aylananing radiusi M nuqtaning burchak tezligiga teng tezlik bilan ko’rsatgich yo’nalishida aylanadi. Agar t = 0 da radius gorizontal o’q bilan burchak hosil qilgan bo’lsa, t vaqt o’tgandan so’ng esa ( t + ) qiymatga ega bo’ladi. M nuqta aylana bo’ylab burchak tezlik bilan harakatlanganda uning tik diametrga proyeksiyasi N aylana markazi atrofida garmonik tebranishlar hosil qiladi.
N nuqtaning tik diametr bo’yicha siljishi yoki tebranishi sinus qonuni bilan ifodalanadi:
, (1.2.4)
bu yerda u – M nuqtaning tik diametrga proyeksiyasi N nuqtaning 0 aylana markaziga nisbatan holatidir va tebranuvchi kattalik hisoblanadi.
M nuqtaning 0X o’qqa proyeksiyasi ham shunday qonun asosida tebranadi:
(1.2.4) – ifodada t ni t + T bilan olmashtirib, ga tengligini hisobga olsak, M nuqtaning tik diametrga proyeksiyasi N ni 0 nuqta atrofidagi tebranish qiymatiga ega bo’lamiz va x siljish kattaligining davriy ravishda o’zgarishini kuzatamiz.
Gorizontal o’q bo’yicha vatqning o’zgarishini, vertikal o’q bo’yicha esa siljishining o’zgarishini keltirsak, siljishning o’zgarishini grafik ravishda tassavur qilish mumkin. Natijada sinusoida qonuniyatini kuzatamiz (1.2 - rasm).
Bu yerda istalgan vertikal AV kesma shu vaqtdagi siljishni ko’rsatadi, A1V1 – amplitudaning maksimal qiymatini, T – tebranish davrini ko’rsatadi.
|
| |
Hujayrada irsiy axborotning amalga oshirilishi

|
Hujayrada irsiy axborotning amalga oshirilishi
|
bet | 5/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022Hujayrada irsiy axborotning amalga oshirilishi. Hujayra tiriklikning irsiy birligi. Genetik kod. Matritsali sintez reaksiyalari. DNK reduplikatsiyasi. Transkriptsiya (RNK sintezi). Translyatsiya (oqsil sintezi).
Amaliy mashg‘ulot. Oqsil biosintezi jarayonini modellashtirish.
Prokariot va eukariot hujayralarning bo‘linishi. Bakteriya hujayrasining bo‘linishi. Mitoz. Mitoz bosqichlari. Mitozning biologik ahamiyati.
Meyoz. Meyoz bosqichlari. Meyozning biologik ahamiyati.
Laboratoriya mashg‘uloti. Mitoz jarayonini mikropreparatlar yordamida o‘rganish.
Amaliy mashg‘ulot. Mitoz va meyoz fazalarini modellashtirish.
HAYOTIY JARAYONLAR
Organizmlarning jinssiz ko‘payishi. Organizmlarning ko‘payishi. Jinssiz va jinsiy ko‘payishning o‘ziga xos jihatlari. Jinssiz ko‘payish shakllari. Bakteriya, zamburug‘, o‘simlik, hayvonlarning jinssiz ko‘payishi. Jinssiz ko‘payishning ahamiyati.
Gametogenez. Jinsiy hujayralar (izogamiya, geterogamiya, oogamiya). Gulli o‘simliklarda gametagenez jarayoni. Hayvonlarda gametagenez jarayoni. Organizmlarning jinsiy ko‘payishi. Jinsiy ko‘payishning ahamiyati. Bakteriyalarda sodir bo‘ladigan jinsiy jarayonlar. Zamburug‘, protistalarning (kon’yugatsiya) jinsiy ko‘payish usullari. O‘simlik va hayvonlarning jinsiy ko‘payishi: gulli o‘simliklarda qo‘sh urug‘lanish, hayvonlarda urug‘lanish. Ichki va tashqi urug’lanish. Partenogenez.
O‘simlik va hayvonlar hayot siklida jinssiz va jinsiy nasl gallanishi. Sporali va urug‘li o‘simliklar va hayvonlar hayot siklida jinssiz va jinsiy nasl gallanishi.
Amaliy mashg‘ulot. O‘simliklar (yo‘sin, qirqquloq, qirqbo‘g‘im, urug‘li o`simlik) hayot siklida jinssiz va jinsiy bo‘g‘inlarning gallanishini modellashtirish.
IRSIYAT VA O‘ZGARUVCHANLIK (10 soat)
Irsiyat qonuniyatlari. Asosiy genetik tushunchalar. Allel genlarning o‘zaro ta’sirining tiplari (to‘liq dominantlik, chala dominantlik, kodominantlik, pleyotropiya). Kodominantlik, pleyotropiya. (di, triduragay chatishtirish bo‘yicha).
|
| |
Aviatsiya radiostantsiyalari havoda xavfsizlikni ta'minlash

|
Aviatsiya radiostantsiyalari havoda xavfsizlikni ta'minlash
|
bet | 1/6 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 48,99 Kb. | | #160628 |
Bog'liq Aviatsiya sohasida ishlatiladigan aloqa kanallari.
Aviatsiya sohasida ishlatiladigan aloqa kanallari.
Reja:
Aviatsiyada radioaloqani tashkil etish
Aviatsiya radiostantsiyalari havoda xavfsizlikni ta'minlash.
Aviatsiyada radioaloqani tashkil etish
Aviatsiya radioaloqa uskunalari ekipaj va yer oʻrtasida, shuningdek, bir nechta havo kemalari oʻrtasida ikki tomonlama aloqani taʼminlash, ekipaj aʼzolari oʻrtasidagi havo kemasi ichidagi aloqani taʼminlash, yoʻlovchilarni ogohlantirish va majburiy qoʻngan taqdirda avariya signalini berish uchun ishlatiladi. .
Kerakli axborotni uzatish imkonini beruvchi texnik jihozlar aloqa kanali deb ataladi. Simli va simsiz kanallar mavjud. Aviatsiya uchun aniq sabablarga ko'ra simsiz aloqa kanallari qo'llaniladi. Aloqa amalga oshiriladigan aviatsiya radiostansiyalari radio uzatuvchi va radio qabul qiluvchi qurilmalarni o'z ichiga oladi.
Radio uzatish moslamalari. Radio uzatish uskunalari yuqori chastotali elektr tebranishlarini ishlab chiqaradi, elektromagnit to'lqinlar shaklida modulyatsiyalangan tebranishlar antennasi yordamida ma'lumot uzatish uchun tebranishlarni boshqaradi.
Radio uzatish moslamalari aloqa kanalining kuchi va ish chastotasi diapazoni bilan tavsiflanadi. Kanalning diapazoni ushbu xususiyatlarga bog'liq. Ishlash printsipiga ko'ra, deyarli barcha radio uzatuvchi qurilmalar bir-biriga o'xshash, ammo ular butunlay boshqacha dizaynga ega bo'lishi mumkin. Yuqori chastotali tebranishlar asosiy osilator yordamida ishlab chiqariladi. Kerakli chastotadagi tebranishlarga erishish uchun transmitter osilator tebranishlarining ikkinchi yoki uchinchi garmonikasini tanlaydigan chastota ko'paytmasi bilan jihozlangan.
Radio qabul qiluvchi qurilmalar. Radio qabul qiluvchilar kiruvchi to'lqinlarning elektromagnit maydonidan radio signallarini ajratib olish va ularni elektr signallariga aylantirish va bu ma'lumotlarni tovush yoki tasvirga aylantirish uchun kerak. Radio qabul qiluvchilarning asosiy texnik tavsiflari chastota diapazoni va qurilmaning sezgirligidir. Qurilmaning sezgirligi antennaning elektromotor kuchining eng kichik qiymati bilan belgilanadi, bu amaliy foydalanish uchun etarli darajadagi foydali signal bilan tavsiflanadi.
|
| |
Периодическое издание «Экономика и социум»

Периодическое издание «Экономика и социум»
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
13.12.2023
Hajmi
1,53 Mb.
#117755
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Периодическое издание «Экономика и социум»
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
Периодическое издание «Экономика и социум» - bet 3

|
Периодическое издание «Экономика и социум»________________________________________________________________
"Экономика и социум" №9(100) 2022 www.iupr.ru
Keywords: heat, pipe, sensor, coolant, heating process.
Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarida issiqlik almashinish qurilmalarida
o’tkaziladigan suyuqlik va gazlarni isitish, bug’lanish, sovitish va bug’larni
kondensatsiyalash jarayonlari juda keng tarqalgan. [1]
Biror muhitdan boshqasiga issiqlik o’tkazish uchun mo’ljallangan moslama
issiqlik almashinish qurilmasi deb nomlanadi. Issiqlik uzatish jarayonida
qatnashayotgan muhitlar issiqlik eltkichlar deb ataladi. Yuqori temperaturali va
issiqlik beruvchi muhit issiqlik eltkich deyiladi. Past temperaturali va issiqlik
oluvchi muhit sovuqlik eltkich deyiladi.
Turli sanoatlarda to’g’ridan to’g’ri issiqlik manbai bo’lib yoqilg’ilarni
yonishdan hosil bo’lgan gazlar va elektr energiyasi ham ishlatiladi. Bu turdagi
bevosita issiqlik manbalaridan issiqlik olib, o’zining issiqligini qurilma devori
orqali isitilayotgan suyuqlik yoki gazga beruvchi moddalar oraliq issiqlik
eltkichlar deb yuritiladi. Bunday issiqlik eltkichlarga suv bug’i, issiq suv va
yuqori temperaturali issiqlik eltkichlar (o’ta qizdirilgan suv, mineral moy, organik
suyuqlik va ularning bug’lari, tuz eritmalari, suyuq materiallar va boshqalar)
kiradi.
Oddiy temperatura (10...30°S) largacha sovitish uchun suv va havo keng
miqyosda va samarali qo’llaniladi.
Ko’p holatlarda issiqlik eltkichlar sifatida sanoat yarim mahsulot, mahsulot
va chiqindilarning issiqligidan foydalanish iqtisodiy tomondan maqsadga
muvofiqdir.
Sanoat ishlab chiqarishining texnologik jarayonlarini avtomatlashtirish
texnik progressning ishlab chiqarish madaniyatining yuksalishiga, mahsulot
sifatini oshishiga, uskuna unumdorligiga, mahsulotni ishlab chiqarishda xom
ashyoning umumiy sarfini, energiya va mehnat sarfini kamaytirishga, atrof muhit
himoyasini yaxshilashga, insonni ishlab chiqarishning zararli sharoitlaridan ozod
qilishga shu bilan birga qator sotsial, iqtisodiy va texnik ko`rsatgichlarni
yaxshilashga qaratilgan asoslaridan biridir [2].
|
| |
Erkin so’nuvchi mexanik tebranishlar

|
Erkin so’nuvchi mexanik tebranishlar
|
bet | 6/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 322,09 Kb. | | #107682 |
Bog'liq TEBRANMA DINAMIKA (2)1.8. Erkin so’nuvchi mexanik tebranishlar
Vaqt o’tishi bilan tebranish tizimining energiyasi asta-sekin yo’qotilishiga bog’liq tebranishlar – so’nuvchi tebranishlar deb ataladi. Boshqacha qilib aytganda, energiya zahirasi muhitning qarshiligi, ishqalanish kuchlarini yengishga sarf bo’ladi va tebranish so’na boshlaydi, tebranish amplitudasi asta-sekin kamaya boradi. Bu xollarda erkin so’nuvchi tebranma harakatlar kuzatiladi.
Mexanik tebranma harakatlarda ishqalanish hisobiga energiya issiqlik energiyasiga o’tib kamaya boradi.
1.9. Erkin mexanik tebranishlar
So’nuvchi tebranishlarning differensial tenglamasini keltirib chiqarishga harakat qilamiz. Tebranuvchi jismga qaytaruvchi kuch va jismning harakat tezligiga proporsional bo’lgan qarshilik kuchlarning yig’indisi ta’sir etadi, deb hisoblaylik.
Bu yerda Fq = qarshilik kuchi, r - qarshilik koeffisiyenti, - harakat tezligi, “–“ ishora ishqalanish kuchi doimo harakat tezligi yo’nalishiga teskari ekanligini bildiradi.
OU o’q bo’ylab to’g’ri chiziqli so’nuvchi tebranish uchun Nyutonning II qonuni quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi:
, (1.9.1)
Bu yerda (y) - tebranuvchi kattalik, - qarshilik kuchi yo’qligidagi tebranishlar chastotasi yoki tebranuvchi tizimning xususiy chatotasidir.
Tenglikning hadlarini m ga bo’lsak quyidagi ifodaga ega bo’lamiz:
, (1.9.2)
Bu ifoda erkin so’nuvchi tebranishlarning differensial tenglamasi deb ataladi.
1.10. Tebranishlarning so’nish koeffisiyenti
Bu yerda - so’nish koeffisiyenti deb ataladi.
(1.9.2) tenglamani quyidagi ko’rinishda ham yozish mumkin:
, (1.10.1)
Bu tenglamaning yechimi
, (1.10.2)
dan iboratdir. Bu yerda, so’nuvchi tebranishning chastotasidir
, (1.10.3)
Muhitning qarshiligi yo’q holatda (r = 0) (9.3.3) – ifoda tizimning xususiy chastotasiga tenglashadi .
(1.10.2) - funksiya ko’rinishiga qarab, tizimning harakatini chastotali, amplitudasi vaqt bo’yicha o’zgaradigan quyidagi
so’nuvchi tebranish deb qarash mumkin. Bu yerda - vaqtning boshlang’ich holatidagi tebranish amplitudasidir.
1.10 - rasmda amplituda va siljishning vaqtga bog’liq egri chiziqlari keltirilgan.
|
| |
- Tebranma dinamika

|
Tebranma dinamika
|
bet | 7/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 322,09 Kb. | | #107682 |
Bog'liq TEBRANMA DINAMIKA (2)1.10 - rasm. Erkin so’nuvchi tebranishning amplitudasining vaqtga bog’liq o’zgarishi
Egri chiziqlarning yuqorigisi
funksiya grafigini belgilaydi. Bu yerda va y0 boshlang’ich momentdagi amplituda va siljishning qiymatlaridir.
Boshlang’ich siljish y0 o’z vaqtida, dan tashqari, boshlang’ich fazaga ham bog’liqdir:
Tebranishning so’nish tezligi bilan aniqlanadi va u so’nish koeffisiyenti deb ataladi.
Amplituda “ye” marta kamayishga ketgan vaqt
ga tengdir. So’nuvchi tebranishlar davri
, (1.10.4)
ifoda bilan aniqlanadi. Muhitning qarshiligi sezilarli ravishda kichik bo’lganda , tebranish davri xususiy davrga teng bo’ladi:
So’nish koeffisiyenti ortishi bilan tebranish davri kattalasha boradi.
1.11. So’nishning logarifmik dekrementi va tizimning aslligi.
Bitta to’la davrning boshlangich va oxirgi holatlariga mos keluvchi amplitudalar nisbati quyidagiga tengdir:
, (1.11.1)
va uni so’nish dekrementi deb atashadi. Bu ifodaning logarifmi so’nishning logarifmik dekrementi deb ataladi:
, (1.11.2)
So’nishning logarifmik dekrementi bir davr ichida amplitudaning nisbiy kamayishini xarakterlaydi, so’nish koeffisiyenti esa apmlitudaning birlik vaqt ichidagi nisbiy kamayishini ko’rsatadi.
Yuqorida ta’kidlangandek, so’nish koeffisiyenti r qarshilik koeffisiyentiga to’g’ri va tebranuvchi jismning massasiga teskari proporsionaldir.
(1.10.3) - ifodadan siklik chastota xususiy chastota - dan kichikligi ko’rinib turibdi. Agarda muhitning qarshiligi juda katta bo’lsa dir, ildiz ostidagi ifoda manfiy, siklik chastota esa mavhum bo’ladi. Bu holatda jism davriy bo’lmagan - aperiodik harakat qilaboshlaydi (1.11 - rasm).
1.11 - rasm. Davriy bo’lmagan aperiodik tebranish
Foydalanilgan adabiyotlar
https://fizika.edu.uz/mex_lab.php
https://kompy.info/1-maruza-reja.html?page=2
https://arxiv.uz/ru/documents/slaydlar/fizika/tebranma-arakat-dinamikasi-mazhburiy-tebranishlar-va-rezonans-t-l-inlar
https://ilmiy.bmti.uz/blib/files/73/%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%BC%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0.pdf
|
| |
Amaliy mashg‘ulot - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 6/14 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 379 Kb. | | #103049 |
Bog'liq BIOLOGIYA Toplam 2022Amaliy mashg‘ulot. To‘liq va chala dominantlik bo‘yicha masalalar yechish (di, poliduragay chatishtirish)
Amaliy mashg‘ulot. Kodominantlik va pleyotropiyaga doir masalalar yechish.
Jins genetikasi. Jins bilan birikkan holda irsiylanish. Tomas Morgan va shogirdlarining drozofila pashshasida belgilarining jins bilan bog‘liq holda irsiylanishi haqidagi tadqiqotlari va ularning ahamiyati. Gomogametali va geterogametali jins. Jinsni aniqlashning xromosoma nazariyasi.
Belgilarning jinsga bog‘liq holda irsiylanishi. Jinsiy xromosomalardagi genlarning irsiylanish qonuniyatlari.
Amaliy mashg‘ulot. Jins genetikasiga doir masalalar yechish.
O‘zgaruvchanlik. O‘zgaruvchanlikning umumiy qonuniyatlari. O‘zgaruvchanlik, uning xillari va ahamiyati. Fenotipik o‘zgaruvchanlik turlari. Ontogenetik o‘zgaruvchanlik. Modifikatsion o‘zgaruvchanlik. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikning mohiyati. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikning asosiy xossalari. Amaliy mashg‘ulot. Modifikatsion o’zgaruvchanlikni o’rganish.
Genotipik o‘zgaruvchanlik turlari. Kombinativ, mutatsion o‘zgaruvchanlik. Mutatsion o‘zgaruvchanlik. Gyugo de Frizning mutatsion nazariyasining asosiy qoidalari. Mutatsion o‘zgaruvchanlikning turlari. Gen, xromosoma va genom mutatsiyalari. Amaliy mashg‘ulot. Modifikatsion va mutatsion o‘zgaruvchanliklarni qiyosiy o‘rganish.
GENETIK MUHANDISLIK VA BIOTEXNOLOGIYA
Genetik muhandislik. Genetik muhandislik haqida tushuncha. Genetik injeneriyasining maqsadi, tadqiqot obektlari. Genetik injeneriyada qo‘llaniladigan metodlar. Hujayra irsiyatining moddiy asoslari. Fermentlar. Vektorlar.
Hujayra irsiyatini o‘zgartirish. Rekombinant DNK olish. Genlarni klonlash. Gen injeneriyasiga asoslanib o‘simlik va hayvonlarning irsiyatini o‘zgartirish.
Biotexnologiya. Biotexnologiya yo`nalishlari va yutuqlari. Amaliy mashg`ulot. 1.Restriktazalardan foydalanishni o'rganish. 2.Meva sharbatini ishlab chiqarishda pektinazdan foydalanish qo‘llaniladigan metodlar. Hujayra irsiyatining moddiy asoslari. Fermentlar. Vektorlar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi payariq tuman 2-son kasb-hunar maktabi
|
Периодическое издание «Экономика и социум» - bet 4

|
Периодическое издание «Экономика и социум»________________________________________________________________
"Экономика и социум" №9(100) 2022 www.iupr.ru
Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish mamlakatimizdagi sanoat
korxonalarida mehnat unumdorligini oshirib, ishlab chiqarishni jadallashtirish,
moddiy texnika bazasini yaratish hamda texnikani taraqqiy ettirishda asosiy
yo’nalish hisoblanadi. [4]
1-rasm. Avtomatlashtirishning funksional sxemasi.
Qarshi oqimli issiqlik almashtirgichda bir oqimning (mahsulotning) isishi
jarayoni ikkinchisining (issiqlik eltgichning) sovushi hisobiga modellashtiriladi.
Isitilayotgan mahsulot sifatida sovuq suv, issiqlik eltgich sifatida esa issiq suvdan
foydalaniladi. [5]
Texnologik uzelning sxemasi 1-rasmda keltirilgan. G‘ilof quvurli issiqlik
almashtirgich quvurlar dastasi va quvurni o‘rab turgan qobiqdan iborat.
________________________________________________________________
"Экономика и социум" №9(100) 2022 www.iupr.ru
Suyuqliklar issiqlik almashtirgichning bu ikki qismi bo‘ylab o‘tib, quvurlarning
sirti orqali o‘zaro issiqlik almashinadilar.
Mahsulot nasos yordamida T -l issiqlik almashtirgich quvurlariga, issiqlik
eltgich esa, boshqa nasos bilan uning korpusiga uzatiladi. Issiqlik eltgich T -l ga
oqib kiradi va quvur dastasida mahsulot oqimiga qaramaqarshi yo‘nalishda
harakatlanadi. [6]
Oqimlarning qarama-qarshi yo‘nalishi issiqlik almashinuvining yanada
yuqori tezlikda bo‘lishini ta’minlaydi, bu esa issiqlik almashtirgichning
o‘lchamlarini minimallashtirishga imkon beradi. Isigan mahsulot issiqlik
almashtirgich quvurlarining issiqlik eltgich kirgan uchidan oqib chiqadi sovitilgan
issiqlik eltgich esa issiqlik almashtirgichning mahsulot oqib kiradigan tomonidan
chiqadi.
Boshqarish prinsiplari
Issiqlik almashtirgichni boshqarish vazifasi isitish jarayonini qurilmaning
xavfsizligi va undan samarali foydalanish talablariga muvofiq o‘tkazishdan
iborat. [7]
Mahsulot N-1/A,B nasosi yordamida T-l issiqlik almashtirgichining
quvurlar dastasiga uzatiladi. Mahsulotning sarflanishini boshqarishni issiqlik
almashtirgichga tomon liniyadagi FV-100 klapani yordamida FIRC-100
rostlagichi amalga oshiradi. Mahsulotning haroratini TIR-300 asbobi o‘lchaydi.
Issiqlik eltgich T -l issiqlik almashtirgichiga N-2/A,B nasosi yordamida
uzatiladi. Issiqlik almashtirgichga kirayotgandagi uning harorati TIR-310 asbobi
yordamida o‘lchanadi. T-l issiqlik almashtirgichdan chiqishda qizigan
mahsulotning berilgan haroratini TIRC-330 rostlagichi ta ’minlab turadi, u FIRC-
110 asbobi uchun sarf miqdorini o‘zgartirib, T -l ga kelayotgan issiqlik eltgich
oqimini kaskadda boshqaradi. FIRC-110 rostlagich FV-110 klapan yordamida
issiqlik eltgichning talab etilayotgan sarfini ta ’minlaydi, bu klapan issiqlik
almashtirgichga issiqlik eltgichni uzatish quvurida joylashgan. T -l dan
chiqarilayotgan sovitilgan issiqlik eltgichning haroratini TIR-320 datchigi nazorat
qilib turadi.
|
| |
Sahifa fonini berish misoli

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
QASHQADARYO VILOYAT KASBIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH VAMUVOFIQLASHTIRISH
HUDUDIY BOSHQARMASI
KASBI TUMAN 2-SON KASB-HUNAR MAKTABI
“TASDIQLAYMAN”
Kasbi tuman 2 – son kasb-hunar maktabi direktori:_______B.Fozilov
(imzo, muhr) (F.I.SH.)
«_____»_____________ 20____ yil
“
WEB DASTURLASH VA DIZAYN” fanidan
O`QITISH MATERIALLARI
Tayyorlov yo`nalishi:Informatika va axborot texnologiyalari (tarmoqlar va sohalar bo`yicha)
Kasb yoki mutaxassislik nomi: “Raqamli axborotlarni qayta ishlash ustasi”
O`qitish materiallari
Kasbi tuman 2-son kasb-hunar maktabi Pedagogik kengashining 20__ yildagi -sonli yig`ilishida o`quv jarayoniga qo`llashga tavsiya etildi.
O`qitish materiallari to`plami “Umumkasbiy va masus fanlar” kafedrasining 20__yildagi “ -sonli yigilishida muhokama etildi va ma’qullandi.
Kafedra mudiri: ________________________________________
(imzo) (F.I.SH.)
O`qituvchi:________________ M.To`rayev
(imzo) (F.I.SH.)
TO`PLAMNING MUALLIFI TO`G`RISIDA MA`LUMOT
O`qituvchi: To`rayev Mirjalol Tohirovich
Ma`lumoti: Oliy
Mutaxasisligi: AKT bo`yicha kasb ta`limi
Pedagogik ish staji: 5 yil
Ish joyi: Kasbi tuman 2-son kasb-hunar maktabi
Elektron pochta manzili: mirjalol1408@umail.uz
Telefon raqami: +99891 639 64 65
Отв. ред. А.А. Зарайский - Периодическое издание «Экономика и социум»

Отв. ред. А.А. Зарайский
Выпуск №9(100) (сентябрь, 2022). Сайт:
http://www.iupr.ru
© Институт управления и социально-экономического развития, 2022
________________________________________________________________
"Экономика и социум" №9(100) 2022 www.iupr.ru
УДК 681.51
Abdullayev M.Sh.
“ICHJAB” kafedrasi assistenti
ISSIQLIK ALMASHTIRGICHDA SUVNI ISITISH JARAYONINI
AVTOMATLASHTIRISH
Annotatsiya. Maqolada issiqlik almashtirgichda suvni isitish jarayonini
avtomatlashtirishning funktsional sxemasi va yozuvini ishlab chiqish, issiqlik
almashtirgichda isitilgan suv harorat ko’rsatkichlarini ABTni ishlab chiqish,
avtomatik boshqaruv tizimlarida qo’llanuvchi texnik vositalarini tanlash,
loyihalangan tizimning turg’unligini aniqlash masalalari ishlab chiqilgan.
Kalit so’zlar: issiqlik, qobiq quvur, datchik, isituvchi agent, isitish jarayoni.
Абдуллаев М.Ш.
преподаватель кафедры «АУПП»
АВТОМАТИЗАЦИЯ ПРОЦЕССА НАГРЕВА ВОДЫ В
ТЕПЛООБМЕННИКЕ
Аннотация: В статье рассмотрены вопросы разработки функциональной
схемы и учета автоматизации процесса нагрева воды в теплообменнике,
разработка САУ показателей температуры нагретой воды в
теплообменнике, выбор технических средств, применяемых в автоматике.
системы управления и определение устойчивости проектируемой системы.
Ключевые слова:
тепло, труба, датчик, теплоноситель, процесс нагрева.
Abdullayev M.Sh.
Assistant of department “AMPP”
AUTOMATION OF THE WATER HEATING PROCESS IN THE HEAT
EXCHANGER
Abstract: The article deals with the development of the functional scheme and
record of the automation of the water heating process in the heat exchanger, the
development of ACS of the temperature indicators of the heated water in the heat
exchanger, the selection of technical means used in automatic control systems,
and the determination of the stability of the designed system.
|
«Экономика и социум» - Периодическое издание «Экономика и социум»

«Экономика и социум» Выпуск № 9(100) 2022
Сайт: http://www.iupr.ru
Издательство: ООО "Институт управления и социально-
экономического развития", Россия, г. Саратов
Дата издания: Сентябрь 2022
Abdullayev M.Sh. ISSIQLIK ALMASHTIRGICHDA SUVNI ISITISH JARAYONINI AVTOMATLASHTIRISH 13.09.2022 9 (100) 2022 ЭМ-2022-09028
1 amaliy mashg’ulot

1 amaliy mashg’ulot
1 amaliy mashg’ulot
Termodinamika birinchi qonuniga doir masalalar echish. Issiqlik sig'imi va jarayonning issiqligini ichki energiya yoki sistemaning entalpiyasiga bo'lgan nisbatlarini hisoblash. Termokimyoga doir masalalar yechishni o’rganish.
1-masala.
Uglerod oksidini (SO) 1 bar bosimdagi va 300 K temperaturadagi zichligini va solishtirma xajmini aniqlang.
Yechish:
Solishtirma xajmni Klapeyron tenglamasidan aniqlash mumkin:
Uglerod oksidining zichligi:
r = 1/U = 1/0,89=1,125 kg/m3.
2-masala.
Karbonat angidrid gazining t=80oS dagi xajmi V=4 m3. Gazning monometrik bosimi 0,4 bar. Barometrik bosimi V=780 mm sim ust.ga teng. Gazning massasini aniqlang.
Yechish: Absolyut bosimni aniqlaymiz:
R=Rm+V=0,4.105+780.133,3=143974 PQ
m kg gaz uchun ideal gaz xolat tenglamasidan: RV=mRT
2 amaliy mashg’ulot
Kimyoviy reaktsiyalarning issiqlik effektlarini hisoblash. Eritmalarning issiqlik effektlarini hisoblash. Reaktsiyaning issiqlik effektini temreraturaga bog'liqligini o’rganish.
1-masala.
Sig‘imi 0,12 m3 bo‘lgan idishda havo absolyut bosimi 10.105 n/m2 va temperaturasi 150oS gacha ko‘tarilsa, oxirgi bosimni, issiqlik miqdorini va entropiyaning o‘zgarishini aniqlang.
Yechish: Idishdagi havoning masasini aniqlaymiz:
Oxirgi bosim:
Keltirilgan issiqlik miqdori:
yoki
Q=m (U2-U1)=129 (108,5-35,9)=94,0 kJ
Entropiyaning o‘zgarishi:
Ds2-Ds1=mSvLnT2/T1=1,29.0,72.2,3 Lg423/323=0,252 kJ/(kg.grad)
2-masala.
Boshlang‘ich parametrlari R1=1 bar va T1=300 K bo‘lgan 3 kg havo politropa bo‘yicha R2=15 bar va T2=500 K gacha siqilyapti. Politropa ko‘rsatkichini, oxirgi xajmni, siqish ishini va olib ketilgan issiqlik miqdorini aniqlang.
Yechish: Politropa ko‘rsatkichi:
Bundan n=1,23
Keyingi xajm:
Boshlang‘ich xajm:
V1=V2 (R2/R1)1/n=0,287 (15/1)1/1,23=2,57 m3.
Siqish ishi:
L=[1/(n-1)](R1V1-R2V2)=[105/(1,23-1)](1.2,57-15.0,287)=763 kJ.
Olib ketilgan issiqlik miqdori:
Q=mCv[(n-k)/(n-1)](T2-T1=3.0,72[(1,23-1,4)/(1,23-1)](500-300)=-316 kJ
Bu yerda
Sv=m Cv/m=20,8/28,9=0,72 kJ/(kg.grad)
Ichki energiyaning o‘zgarishi:
DU=mCv (T2-T1)=3.0,72.200=432 kJ
Havo politropa ko‘rsatkichi n-1,23 bo‘ylab siqilganda siqish ishini bir qismi issiqlik shaklida sovutkichga uzatiladi, qolgan qismi ishchi jismning ichki energiyasini ortishiga sarflanadi.
|