nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Toshkent moliya instituti statistika - bet 147

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 147/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1P q p
bunda iP- kapital qo’yilmalarining alohida turlari bo’yicha baho indeksi (individual indeks), q0p0 – kapital qo’yilma turlarining bazis davridagi qiymati.
Davr oxiridagi asosiy kapitalning qoldiq qiymati=Davr boshidagi qoldiq qiymati+davr ichida qilingan yalpi kapital qo’yilmalarning summasi – davr ichida hisoblangan amortizatsiya ajratmalari. Ko’rinib turibdiki, bu hisoblashlarda asosiy kapitalning qoldiq qiymati deflyatlashtirilgan (joriy baholardagi qiymatni bazis baholarida baholash) qiymat olindi. Indeks –deflyator Ip ni hisoblashda:
jihozlar bo’yicha guruhli indeksni hisoblash uchun 500 ga yaqin mashinalar olindi (ular 38 kichik va 9 guruhga birlashtiriladi).
qurilish – montaj ishlari bo’yicha yig’ma indeksni hisoblash birmuncha murakkabdir. Hozirgi kunda AQSh da qurilishning muhim turlari bo’yicha 22 ta mustaqil guruhli yig’ma indekslar hisoblanadi.
Tabiiy kapital qiymatini hisoblash muammolari
Iqtisodiy aktivlar va milliy boylikning muhim elementi bu ishlab chiqarilmagan moddiy aktivlar – tabiiy kapitaldir. Oldinroq ta’kidlaganimizdek, BMT ning ishchi guruhi (Dj.Dikson va K.Xamilton) 1997 yil ma’lumotlari asosida jahonning geografik regionlari va mamlakatlari bo’yicha tabiiy kapitalning hajmi va strukturasini (qishloq xo’jaligi erlari, o’rmonlar va himoyalangan erlar, minerallar va boshqa er osti boyliklari) hisoblab chiqdi. Bu ma’lumotlar 12.8- jadvalda keltirilgan.
12.8-jadval ma’lumotlaridan ko’rinib turibdiki, tabiiy kapitalning jon boshiga to’g’ri keladigan darajasi bo’yicha yaqin Sharq mamlakatlari (63,041 ming dollar) birinchi, so’ng Shimoliy Amerikada (15,424 ming dollar.), Sharqiy Evropa va Markaziy Osiyoda esa 9,714 ming dollar to’g’ri keladi. Tabiiy in’omlar statistikada er osti boyliklari, er, o’rmonlar va boshqa turlarga ajratiladi. Er osti boyliklarining mo’l- ko’lligi bo’yicha O’zbekiston Respublikasi boy mamlakatlar qatoriga kiradi. Respublika Prezidenti I.Karimovning “O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: Xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari” asarida bu haqda batafsil bayon qilingan. Respublika zaminida mashhur ximik Mendeleev D.I. (1834- 1907) ning davriy sistemasidagi deyarli barcha elementlari topilgan. Agar 1935 yilda O’rta Osiyo Respublikalarining 3,2 foiz zamini geologik jihatdan batafsil o’rganilgan (Sobiq ittifoq bo’yicha 36,3%) bo’lib, unda “A” kategoriya (daraja) da o’rganilgan ko’mir zahirasi 75,5 mln. tonna, S2 kategoriyasi 4597,2 million tonna deb hisoblangan.
|
| |
Yakuniy 
bosqich - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

140
(26\1-ilova)
O’quv
mashg’uloti rejasi
1
Katta va tayyorlov guruh yoshidagi bolalar bilan“Yer
sayyorasi” mavzusida faoliyat ishlanmasi yozish
2 Markazlardagi ta`limiy faoliyat
(26\2ilova)
O`QUV TOPSHIRIG`I
1.
“Yer sayyorasi” mavzusida guruhiy mashg`ulot tashkil etish.Rivojlanish
markazlarida o`yinli ta`limiy faoliyatni tashkil etish.
2.
O`quvchilarga bolalarni Xarita bilan tanishtirish:“Globus”, “Dunyoning tabiiy
xaritasi”, “O`zbekiston Respublikasi xaritasi”. Yerning shar shaklida ekanligi
va u o`z o`qi atrofida aylanishi, undagi qit`alar haqida tushuncha berish;
3.
Bolalarni O`zbekidtonning xaritadagi o`rni va ko`rinishini bilan tanishtirish
usullarini ko`rsatish. Mavzuni o`zlashtira olish qobiliyatini “Xaritani
bilasanmi?” o`yini orqali rivojlantirish.
(26\3-ilova)
YO`RIQNOMA
Qurilish,konstruksiyalash va matematika markazi:“Klumba”, “Qush
uyasi maketi”, “Asboblar uchun yashik”, “Bolalar bog`chasi” , “Havfli
belgilar”, “Hiyobon”, “Kelajak shahri”;
Qaysi detal qurilish uchun ko`proq mos kelishini aniqlash;
Qaysi usul bilan konstruktsiyalash ko`proq maqsadga muvofiq
ekanligini belgilash;
Istiqbolda qurilishni rejalshtirish ko`nikmalarini rejalashtirish.
8-10 qismdan kam bo`lmagan pazllarni yig`ishni; “Yer sayyorasini
pazllarda yig`ish”
“Xaritani bilasanmi?” o`yini(“O`zbekiston Respublikasi xaritasi va
unga kiruvchi viloyatlar bilan tanishuv”)-“O`zbekiston respublikasi
xaritasini pazllardan yig`ish”ni mashq qilish;
Syujetli-rolli o`yinlar va drammalashtirish markazi

141
Sahnalashtirish uchun ertak, qo`shiqni mustaqil tanlash, bo`lg`usi
spektakl uchun zarur bo`lgan anjomlar va dekoratsiyani tayyorlashni;
O`zaro
majburiyat
va
rollarni
bo`lib
olish
ko`nikmasini
takomillashtirish;
Til va nutq: “Yer“ she`ri, “Yer sayyorasi” haqida suhbat,“Koreys halq
ertagi”, “Fedorino qayg`usi” she`rini o`qib berish, “Moydodir” she`rini
yod olish, “Mening mahallam” surati asosida hikoya tuzish qobiliyatini
rivojlantirish;
Ilm fan va tabiat markazi:Bolalarni “Xarita” va uning kelib chiqish
tarixi bilan tanishtirish;Yer sayyorasida turli millat vakillari
yashas;“Olimpiya halqasi”; “Dunyoning xaritasi”ga har bir davlatning
qahramonlarini bolalar qo`yib berishlarini mashq qilish; (M-h
Xindular, Eyfel minorasi, Kenguru, Pingvin, Kreml vhk…)
San`at markazi: “Mening Toshkentim” jamoaviy kollaj; Applikatsiya
“Navro`z bayrami”; “Yerni asraylik” rasm, applikatsiya jamoaviy ish;
Yerning har fasldagi ko`rinishini rasm va applikatsiya asosida
noan`anaviy usulda bajarish
(26\4ilova)
Savollar:
1. Qurilish,konstruksiyalash va matematika markazidagi faoliyat qandey tashkil
etiladi?
2.
O`zaro majburiyat va rollarni bo`lib olish ko`nikmasini takomillashtirish qandey
tashkil etiladi?
3.O`yinda
narsalar
bilan
harakatlanishni
va
odamlar
o`rtasidagi
munosabatlarqandey tashkil etiladi?
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 106

135
25.2O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilar bilan salomlashadi
Mashg`ulotga kirish
1.2O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarlik
jarayonini tekshiradi va davomatini
aniqlaydi.
1.3 Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi(25-1ilova). 1.4
Mazkur mavzu bo’yicha o’quv materialini
bayon qiladi.
1.5O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi (25-5-ilova)
Amaliyotga tayyorgarlik
ko`radilar.
Tinglaydilar va yozib
oladilar
Asosiy
bosqich
(250 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi (50
daq.)
2.1 Har bir ish joyida qanday ish olib
borilishi bo’yicha yo’l-yo’riq
ko’rsatadi.Mavzu bo`yicha o`quv topshirig`i
beriladi.25\2-ilova
2.2 Vazifani bajarish uchun vaqtni
belgilaydi.
II bosqich.Joriy yo’l- yo’riqnoma(150
daq.)
2.3
O’quvchilarni bajarayotgan ishlarini
tekshirish uchun biriktirilgan guruhlarni
aylanib chiqadi va berilgan topshiriq
yuzasidan
yo’riqnoma beradi. 25\4ilova)
2.4 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga
kamchilikni bartaraf etish yo’llari
ko’rsatiladi hamda savollar berib javoblar
tinglanadi.
25\3-ilova)
III bosqich.Yak
uniy yo’l-yo’riqnoma (50
daq.)
2.5 Har bir o’quvchi bajargan ishlarni qabul
qiladi va yakun yasaydi. Bajarilgan
ishlardagi yutuq va kamchiliklarni
ko’rsatadi.
Berilgan topshiriqni
bajarishga kirishadilar
Tarbiyachilar faoliyatini
hamda maktabgacha
yoshdagi bolalarni
kuzatadilar
Yakuniy 
bosqich - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

136
(25\1-ilova)
O’quv
mashg’uloti rejasi
1
Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar bilan“Yer
sayyorasi”
mavzusida faoliyat ishlanmasi yozish
2 Markazlardagi ta`limiy faoliyat
(25\2ilova)
O`QUV TOPSHIRIG`I
1.
“Yer sayyorasi” mavzusida guruhiy mashg`ulot tashkil etish.Rivojlanish
markazlarida o`yinli ta`limiy faoliyatni tashkil etish.
2.
O`quvchilarga bolalarga “Yer sayyorasi” shu bilan birga o`z shahar, qishloq,
mahalla va ko`cha haqida bilim berish usullarini ko`rsatish.
3.
Ularning ona Yerimizga, tabiatga, hayotga, borliqqa to`g`ri munosabatda
bo`lish hislarini tarbiyalash.
4.
Bolalarninf tevarak-atrofdagi narsa va hodisalarga qiziqishini uyg`otish va
lug`atini boyitish.
(25\3-ilova)
YO`RIQNOMA
Qurilish,konstruksiyalash va matematika markazi:“Kub, gishtcha, va
piramidalardan uylar quramiz”, “Teremok”, “Uch ayiq uchun uycha”,
“Yer rasmini pazllardan yig`ing”;
Bolalarga g`ishtchalarni qator qilib terib, bir-biri bilan birlashtirishni
(uycha, tomon, yo`lka, poyezd izi), fazoviy belgilar (qisqa-uzun, tor-
keng)ni farqlash va ularni so`z bilan to`g`ri ifodalash;
Ish faolligi - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 121/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Ish faolligi ko’rsatkichlari. Ular quyidagilarga bo’linadi:
Sof aktivlarning oboroti (aylanishi) koeffitsienti. Bu ko’rsatkich sotilgan hajmni sof aktivlarga bo’lish bilan aniqlaniladi:
КСАА
Сотишдан..олинган..маблаглар Соф..активлар.киймати
Asosiy kapitalning oboroti (aylanishi) koeffitsienti. Bu ko’rsatkich sotishdan olingan mablag’ni asosiy kapitalga nisbati bilan hisoblaniladi:
Tovar-moddiy zaxiralarning oboroti (aylanishi) koeffitsienti. Bu ko’rsatkich sotishdan olingan mablag’ni tovar-moddiy zaxaralarini o’rtacha yillik qiymatiga nisbati bilan o’lchanadi.
Sotishdan olingan mablag’
KTMZA = ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Tovar-moddiy zaxiralarning o’rtacha yillik qiymati
Bu ko’rsatkich tannarxni tovar-moddiy zaxiralarga bo’lish bilan ham hisoblaniladi. Bu metodda aniqlangan ko’rsatkich afzalroqdir, chunki tovar-moddiy zahiralar xarakatlarini asosiy qismi, shu vaqtni o’zida sotishdan olingan mablag’ o’z ichiga foydani ham qo’shib oladi.
Debitorlik qarzlarning oboroti (aylanishi) koeffitsienti. Ushbu ko’rsatkich sotishdan olingan mablag’ni debitorlik qarzlar summasiga nisbati bilan o’lchanadi.
Qarzning intensivligi koeffitsienti. Bu koeffitsient qarzlarni mol-mulk qiymatiga nisbati bilan o’lchanadi.
Doimiy xarajatlarni qoplash ko’rsatkichi mavjud daromad summasini doimiy xarajatlarga nisbati bilan hisoblanadi:
Pul yig’ishni o’rtacha vaqti koeffitsienti. Bu koeffitsent davrda yig’iladigan pul mablag’larini bir kunda sotiladigan tovar hajmiga nisbati bilan aniqlanadi:
|
| |
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 118

149
28.2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilar bilan salomlashadi
Mashg`ulotga kirish
1.2O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarlik
jarayonini tekshiradi va davomatini
aniqlaydi.
1.3 Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi(28-1ilova). 1.4
Mazkur mavzu bo’yicha o’quv materialini
bayon qiladi.
1.5O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi (28-5-ilova)
Amaliyotga tayyorgarlik
ko`radilar.
Tinglaydilar va yozib
oladilar
Asosiy
bosqich
(250 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi (50
daq.)
2.1 Har bir ish joyida qanday ish olib
borilishi bo’yicha yo’l-yo’riq
ko’rsatadi.Mavzu bo`yicha o`quv topshirig`i
beriladi.28\2-ilova
2.2 Vazifani bajarish uchun vaqtni
belgilaydi.
II bosqich.Joriy yo’l- yo’riqnoma(150
daq.)
2.3
O’quvchilarni bajarayotgan ishlarini
tekshirish uchun biriktirilgan guruhlarni
aylanib chiqadi va berilgan topshiriq
yuzasidan
yo’riqnoma beradi. 28\3ilova)
2.
4 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga
kamchilikni bartaraf etish yo’llari
ko’rsatiladi hamda savollar berib javoblar
tinglanadi28\4ilova)
III bosqich.Yakuniy yo’l-yo’riqnoma (50
daq.)
2.5 Har bir o’quvchi bajargan ishlarni qabul
qiladi va yakun yasaydi. Bajarilgan
ishlardagi yutuq va kamchiliklarni
ko’rsatadi.
Berilgan topshiriqni
bajarishga kirishadilar
Tarbiyachilar faoliyatini
hamda maktabgacha
yoshdagi bolalarni
kuzatadilar
(25\5ilova) - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

138
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
26.Katta va tayyorlov guruh yoshidagi bolalar bilan “Yer sayyorasi”
mavzusida ta`limiy jarayonni tashkil etish.
26.1 O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Mashg’ulot vaqti
(240 daqiqa).
Talabalar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulot shakli va turi
Amaliy: ishlab chiqarish (kasbiy amaliyoti)
O’quv mashg’uloti rejasi
1.
Katta va tayyorlov guruh yoshidagi
bolalar bilan Yer sayyorasi mavzusida
faoliyat ishlanmasi yozish
2 Markazlardagi ta`limiy faoliyat
O’quv ishlab chiqarish mashg’ulotining maqsadi: Katta va tayyorlov
guruh yoshidagi bolalar bilan“Yer sayyorasi” mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etish.
Pedagogik vazifalar:
1
“Yer sayyorasi” mavzusida ta`limiy
jarayonni tashkil
etish
mavzusida
tusuncha berish
2.
Katta va tayyorlov
guruh
yoshidagi bolalar bilan“Yer
sayyorasi”
mavzusida ta`limiy
jarayonni tashkil etish to’g’risida
yo’riqnoma berish
O’quv faoliyati natijalari:
1
“Yer sayyorasi” mavzusida ta`limiy
jarayonni tashkil etish
ni aytib beradi
2.
Katta va tayyorlov
guruh yoshidagi
bolalar bilan“Yer sayyorasi
” mavzusida
ta`limiy jarayonni tashkil etish
to’g’risida yo’riqnoma asosida bajaradi
O’qitish metodlari
Tushuntirish, yo’riqnoma berish, amaliy ish,
ko’rsatish.
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, individual,guruhiy
O’qitish vositalari
texnologik xarita, ko’rgazmali qurol, rasmlar,
televizor, mavzuviy rejalashtirish kitobi
O’qitish sharoiti
Sirdaryo pedagogika kolleji
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
(26\5ilova) - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

143
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
27. Transport ko`cha harakati qoidalari. (Kichik va o`rta guruh)“Transport
bilan tanishuv”, “Yer usti transporti” mavzusida ta`limiy jarayonni tashkil
etish
27.1 O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Mashg’ulot vaqti
(240 daqiqa).
Talabalar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulot shakli va turi
Amaliy: ishlab chiqarish (kasbiy amaliyoti)
O’quv mashg’uloti rejasi
1 Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar bilan
“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti transporti”
mavzusida faoliyat ishlanmasi yozish
2 Markazlardagi ta`limiy faoliyat
O’quv ishlab chiqarish mashg’ulotining maqsadi: Transport ko`cha harakati qoidalari.
(Kichik va o`rta guruh)“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti transporti” mavzusida ta`limiy
jarayonni tashkil etish
Pedagogik vazifalar:
1 Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar
bilan “Transport bilan tanishuv”, “Yer usti
transporti” mavzusida tusuncha berish
2 Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar
bilan “Transport bilan tanishuv”, “Yer usti
transporti” mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etish to’g’risida yo’riqnoma berish
O’quv faoliyati natijalari:
1
“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti
transporti” mavzusida ta`limiy jarayonni tashkil
etishni aytib beradi
2. Katta va tayyorlov
guruh yoshidagi bolalar
bilan“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti
transporti” mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etish to’g’risida yo’riqnoma asosida
bajaradi
O’qitish metodlari
Tushuntirish, yo’riqnoma berish, amaliy ish,
ko’rsatish.
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, individual,guruhiy
O’qitish vositalari
texnologik xarita, ko’rgazmali qurol, rasmlar,
televizor, mavzuviy rejalashtirish kitobi
O’qitish sharoiti
Sirdaryo pedagogika kolleji
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA INTERNET SAYTLARI

200
7-Mavzu:
Turli yosh guruhlarda “G’aroyib dunyo” oy mavzusi
bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.Kichik va o’rta
guruhlarda “Bizning inoq mamlakatimiz ”mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etish.
O’quv mashg’uloti rejasi
1 Turli yosh guruhlarda “G’aroyib dunyo” oy mavzusi bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini
tashkil etish.
2 Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq mamlakatimiz ”mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etish.
Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq mamlakatimiz” mavzusida o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish
Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq mamlakatimiz” mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etish bo’yicha mavzuviy rejalashtirishni o’rganish va tahlil qilish. Til va
nutq markazi uchun ta’limiy, stol suhbat mashg’ulotini va markazlar faoliaytini taqdimotiga
tayyorlanish va o’tkazib berish.
Jihozlarini
tayyorlash,
slaydalar tayyorlash,
videoroliklar, ta’limiy
dasturlardan
foydalanish. Guruh bilan birgalikda mavzu bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini tahlil qilish.
Mavzular; Raketa, Registon maydoni, Dorixona, Ikki vafodor do’stlar,,Kun va tunning
almashishi, Ko’zani milliy naqshlar bilan bezatishdan foydalanish.
M a’lumotlar bazasi - Axborot texnologiyasi va tizimlari

M a’lumotlar bazasi qaytarilmaydigan m a’lumotlarning yaxlitlangan
jamlamasi sanaladi. Uning asosida mazkur sohaning barcha masalalari hal
etiladi. M a’lumotlar bazasida ko‘p qirrali kirish va aynan bir xil m a’lu
motlardan turli foydalanuvchilaming foydalanish imkoni mavjud.
Tashkil etiladigan ma’lumotlar bazasining tuzilmasi muammo sohasi
ma’lumotlarining axborot-mantiqiy modelini aks ettirishi lozim. M a’lu
motlar bazasidagi mantiqiy o'zaro bog'liqlik m a’lumotlar modeli turiga
muvofiq tashkil etiladi.
Normativ-ma’lumotnomali va boshqa ma’lumotlar qoida bo'yicha
alohida massivlarda joylashtiriladi. Bu massivlami yuzaga keltirish va yuritish
texnologiyasi o'ziga xos xususiyatlarga ega. Mazkur massivlar ma’lumotlar
bazasining boshlang'ich yuklanish bosqichida tashkil etiladi.
Operativ (tezkor) hisobot ma’Iumotlari m a’lumotlar bazasiga vazi
falami yechish reglamentiga muvofiq kiritiladi. Bu ma’lumotlar m a’lum
davrda to'planadi. Ma’lum bir hisob-kitob qilingach (masalan, ombor-
xonada qolgan tovarlami hisob-kitob qilish), to'plangan tezkor hisobot
ma’Iumotlari yo'q qilinadi yoki arxivda saqlanadi.
M a’lumotlar bazasi foydalanuvchining
bitta shaxsiy kompyuterida
monopol joylashgan bo'lishi mumkin. Bunday holatda u faqat m a’lum
ShK tashqi xotirasiga joylashtiriladi va axborot bazasiga bir vaqtda bir
necha foydalanuvchining kirishi ta’minlanadi.
Kompyuter tarmog'i mavjud bo'lgan holda ko'pchilik foydalaniladigan
rejimda ishlash, ,,mashina-server“da joylashadigan markazlashgan m a’lu
motlar bazasidan foydalanish imkoniyati tug'iladi.
Bunday holatda har
bir foydalanuvchi o'z shaxsiy kompyuteri orqali barcha foydalanuvchilar
uchun umumiy bo'lgan markazlashgan axborot bazasiga kirishga ruxsat
oladi.
Tarmoq texnologiyasida har bir foydalanuvchi o'z
ShKda lokal
ma’lumotlar bazasini tashkil etishi ham mumkin. Bu ma’lumotlar bazasi
faqat mazkur avtomatlashgan ish joyi uchun zarur bo'lgan axborotni
saqlaydi. Kompyuter tarmog'ida m a’lumotlar
bazasini tashkil etish va
jamoa bo'lib foydalanish banklar, biija, investitsiya jamg'armalari va boshqa
bozor iqtisodiy tuzilmalarining axborot tizimlari samaradorligini oshiradi.
Foydalaniladigan texnik va dasturiy vositalar konfiguratsiyasiga bog'liq
holda turli ishlash texnologiyasi amalga oshirilishi mumkin. M a’lumotlarni
tarmoqli ishlab chiqishning turli konsepsiyalari mavjud,
misol tariqasida
,,fayl-server“ va „mijoz-server" ni keltirish mumkin.
,,Fayl-server“ kontseptsiyasi tarmoq operatsion tizimi yadrosi hamda
markazlashgan holda saqlanuvchi fayllar joylashgan va „fayl-server" uchun
ajratilgan kompyuterga mo'ljallangan. ,,Fayl-server“dagi ma’lumotlaming
134
sod ir b o 'la d i. F o y d a la n u v ch i ta k lif q ilin g a n m en y u d a n rejim ni tanlab

ma’lumotlarga qulay va tez tuzatish kiritishga imkon beruvchi
axborotni
turkumlashni ko‘zda tutish kerak.
AIJ ning texnik ta ’minoti texnik vositalarning yuqori ishonchliligi,
foydalanuvchilar uchun qulay ish rejimlarini tashkil qilishni, berilgan
vaqtda ma’lumotlarning kerakli hajmini ishlab chiqish imkoniyatini
kafolatlashi kerak. AIJ yakka tartibdagi foydalanish vositasi bo'lgani uchun
u yuqori ergonomik xususiyatlami va xizmat ko'rsatishning
qulayligini
ta’minlashi kerak.
Awalam bor dasturiy ta’minot foydalanuvchining kasbiy darajasiga
mo'ljallanadi, ularning vazifaviy ehtiyojlari, malakasi va ixtisoslashuvi
bilan birlashadi, foydalanuvchi dasturiy muhit tomonidan har qanday
rejimda faol yoki passiv ishlashga bo'lgan istagini doimiy qo'llab
quwatlanishini xis qilishi kerak. Texnika bilan ishlashdan foydalanuvchining
manfatdarligi shubhasiz. Shuning uchun ulaming o'zaro muloqomlarini
rivojlantiruvchi dasturiy vositalarni takomillashtirish
hisobiga insonni
ishlashi uchun qulayliklami ko'proq ta’minlash zaruriyati sezeladi.
AIJ da ma’lumotlarni ishlab chiqish texnologiyasining o'ziga xos
xususiyatlari quyidagicha:
1. Foydalanuvchini ma’lumotlami manipulyatsiyalash rejimida ishlashi.
Foydalanuvchi „bilim" va „xotirasida tutish" emas, balki „ko'rish" va
„harakat qilishi" kerak.
2. Ma’lumotlaming taqsimlangan bazalari asosidagi axborot al-
mashishining barcha bosqichlarida axborotning to'liq, aniq uzatilishini
qo'llab quwatlash.
3. Hujjatlarni ishlab chiqishning qog'ozsiz jarayonini tashkil qilish.
4. Vazifalami yechishda foydalanuvchi uchun keng imkoniyatlarga
ega interaktiv (muloqot) rejimi.
5. Kompyuter kommunikatsiyalarining o'zaro bog'langan vositalari
bilan hujjatlar majmuasini jamoaviy rasmiylashtirish imkoniyati.
Bunday texnologiyadan foydalanish hujjatlar aylanishiga harajatlami
bir necha marta qisqartiradi, hujjatlarni tayyorlashning tezligi va sifatini
oshiradi, hujjat aylanishining tashkiliy tuzilishini tartibga soladi va natijada
boshqaruvning samaradorligini oshirishga hizmat qiladi.
Oylar
  
01.01 - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 126/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Oylar
|
01.01
|
01.02
|
01.03
|
01.04
|
01.05
|
01.06
|
01.07
|
aholi soni,
mln.kishi
|
18,1
|
19,6
|
21,1
|
20,9
|
22,3
|
22,0
|
23,5
|
Agar bir oy (masalan, yanvar oyi uchun) o’rtacha aholisi sonini aniqlasak oddiy arifmetik formulani qo’llaymiz:
_ 18,119,6
А
2
18,85 mln.kishi
Agarda yarim yil uchun aholini o’rtacha sonini aniqlasak, o’rtacha xronologik formulani qo’llaymiz:
1 18,119,6 21,1 20,9 23,3 22,0 1 23,5
А 2 2 22,12
7 1
mln.kishi
Aholining o’sish sur’ati mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi va xalq farovonligi darajasini belgilab beruvchi determinantdir. Shu jihatdan u Solou modelini quyidagi uch jihat bo’yicha to’ldiradi.
Birinchidan, aholining o’sishi iqtisodiy o’sish sabablarini taxmin qilish imkonini beradi. Barqaror iqtisodiyot va aholi sonining o’sib borish sharoitida bitta ishchiga ishlab chiqarilgan mahsulot qiymati o’zgarishsiz qoladi. Chunki ishlab chiqarishda band bo’lgan ishchilar soni, kapital va ishlab chiqarish hajmi bir xil sur’atlarda o’sadi.
Demak, aholining o’sish sur’ati xalq farovonligini uzoq muddatga o’sishiga sababchi bo’la olmaydi. Chunki barqaror iqtisodiyot sharoitida bitta ishchiga ishlab chiqarilgan
Determinant – u aniqlovchi ma’nosini beradi. Matematika fanida – bu birinchi darajali tenglamalarda noma’lum sonlar oldidagi koeffitsientlardan tuzilgan ifoda.
Solou modeli Amerika iqtisodchisi Robert Solou nomi bilan atalgan bqlib, u 1950-1960 yillarda ishlab chiqilgan, 1987 yilda iqtisodiy qsish nazariyasini ishlab chiqqani uchun Solou xalqaro Nobel mukofotini olgan. Solou modeli ishlab chiqarish hajmiga vaqt davomida uchta omilning qay tarzda ta’sir qilishini kqrsatadi: jamg’arma; aholining qsishi; xronologik jarayon.
mahsulot o’zgarishsiz qoladi. Ammo aholining o’sishi yalpi milliy mahsulot ishlab chiqarilishining o’sishiga sabab bo’lishi mumkin.
Ikkinchidan, aholining o’sishi: nima uchun ayrim mamlakatlar taraqqiy etgan, boy ayrimlar esa qoloq, kambag’al, - degan savolga javob beradi.
Aholi o’sishining tezlashuvi ishlovchilar sonining ko’payishiga natijada ularning kapital bilan qurollanganligini pasaytiradi. Bu hol esa mehnat unumdorligining pasayishiga olib keladi.
Shunga asoslanib Solou quyidagicha xulosaga keladi: aholi o’sishi yuqori bo’lgan mamlakatda jon boshiga ishlab chiqarilgan yalpi milliy mahsulot qiymati past darajada bo’ladi.
|
| |
Syujetli-rolli o`yinlar va drammalashtirish markazi

137
Mavzuga oid nutqni rivojlantiruvchi
muhitni yaratish maqsadida
ta`limiy o`yinlarni uyushtirish;
Ilm fan va tabiat markazi: “Shamol, shamol, shabada”, “Havo
stakanda”, “Shamol bu havoning harakati”-tajribalarni o`tkazish;
Bolalarga ob-havodagi o`zgarishlarni (Shamol esyapti, sovuq shamol
esyapti, shabada) farqlash;
Bolalarni shamol bilan tanishtirishda ko`rgama va tarqatma materiallar
asosida tajribalarni uyushtirish;
San`at markazi:“Daraxtlar”, “Tabiatni asrash bizning qo`limizda”-
o`ziga qahramonning ma`lum bir rolini olib, tengdoshlari bilan o`yinda
birgalikda harakat qila olish;
Bir necha o`yin harakatlarini yagona syujet chizig`iga birlashtirish;
O`yinda narsalar bilan harakatlanishni va odamlar o`rtasidagi
munosabatlarni aks ettirish;
(25\4ilova)
Savollar:
1.Bolalarga g`ishtchalarni
qator qilib terib, bir-biri bilan birlashtirishni (uycha,
tomon, yo`lka, poyezd izi), fazoviy belgilar (qisqa-uzun, tor-keng)ni
farqlash va
ularni so`z bilan to`g`ri ifodalash;
qaney tashkil etiladi?
2.
Bolalarni shamol bilan tanishtirishda ko`rgama va tarqatma materiallar asosida
tajribalarni uyushtirish;
qandey tashkil etiladi?
3.O`yinda
narsalar
bilan
harakatlanishni
va
odamlar
o`rtasidagi
munosabatlarqandey tashkil etiladi?
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 154

8-Mavzu “Qo’shni mamlakatlar”, “ Dunyo mamlakatlari” mavzusida
o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.
O’quv mashg’uloti rejasi
1.
“Qoshni mamlakatlar” mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.
2.
“ Dunyo mamlakatlari” mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.
Oy mavzusi:”G‘aroyib olam”
Hafta mavzusi:”Qo‘shni mamlakatlar”.
Fevral oyining 1- haftasi.
Guruh: Tayyorlov.
Faoliyat turi: Nutq o‘stirish.
Mavzu: ”O‘zbekistonning qo‘shni davlatlari”.
(
Tojikiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Turkmaniston, Avg‘oniston)
Maqsad: O‘zbekistonning qo‘shni davlatlar haqidagi g‘oyalarini shakllantirish.
Ta’limiy maqsad:Lug‘atni millatga tegishli so‘zlar bilan boyitish
. O‘zbekiston atrofidagi
qo‘shni davlatlar:
Tojikiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Turkmaniston, Avg‘oniston va u
erda yashaydigan xalqlar , milliy liboslar, xalq raqsi va musiqasi haqida
tushuncha
berish.So‘zlashuv nutqini shakllantirish. So‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qilish. Bolalar savollarga
to‘liq
javob berishni, jumlalarni to‘g‘ri tuzishga, kerakli so‘zlardan o‘rinli foydalanishga
o‘rgatish. CHegarada, chegaradan tashqarida, chegara ichida so‘zlarini mustahkamlash.
VI bosqich 
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash. 
12-minut 


VII bosqich

|
VI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
|
bet | 144/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgVI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
Erishilgan natijani tahlil qilish va yakun yasash.
8-minut
|
O’rganilgan mavzu yuzasidan savollar va didaktik jadvallar beradi.
Guruhlar faoliyatini tahlil qiladi, talabalarga mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini beradi.
|
Savollar va didaktik jadvallarni bajaradi.
Mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini belgilaydi.
| |
Ishning maqsadi: Inson va tabiiy landshaftlarning o’zaro aloqasini o’rganish..
Kerakli material va jihozlar: Tabiiy landshaftlarni aks ettiruvchi rasmlar, jadvallar, o’simlik gerbariylari, o’simlik aniqlagichi.
Nazariy material: Landshaft muhitning tabiiy taraqqiyoti davomida vujudga kergan o’zaro ichki aloqalar va birliklariga ko’ra boshqa joylardan farq qiladigan tabiiy chegaralariga ega bo’lgan tabiiy-territorial kompleksdir.
Landshaftning tabiiy komponentlari – relef, tog’ jinsi, yer osti va yer usti suvlari, tuproqlar, iqlim, tirik organizmlar va ularning o’zaro bog’liqligi.
Qizilqum qorako’l qo’ylari boqiladigan yirik yaylov bo’libgina qolmay, endilikda noyob xazinalar makoni, geologik qidiruv ishlari maydoni, katta shaharlar qurilayotgan yirik gidrotexnik inshootlar bunyod etilayotgan ulkan qurilish maydoni sifatida tanilmoqda. Qizilqumda minglab quduqlar qazib suv bilan ta’minlangan yaylovlar maydoni kengaymoqda.
Yaylovlardan oqilona foydalanmaslik, ularda giyohlarning tabiiy usulda qayta tiklanish qobilyatlariga nisbatan ko’p miqdorda qo’y boqish, yaylovlarni fitomelioratsiya va agrofitotsenozlar tashkil qilish ishlarini amalga oshirmaslik mavjud potentsial mahsuldorlikni kamaytirib yubormoqda.
Keyingi 10 yil mobaynida 120 ming gektar harakatdagi qum o’zlashtirildi. 30 ming gektar erda mexanik to’siqlar o’zlashtirildi. Yaylovlarda qandim, cherkez kabi qumni mustahkamlovchi o’simliklar ekildi.
Tog’-o’rmon landshaftlari dengiz sathidan 800-2800 m. gacha bo’lgan balandliklardagi tog’ oldi chala cho’llari, tog’ o’rmon archazorlari, sub alp va alp o’tloqzorlari biotsenozlariga ajratiladi.
O’zbekiston o’rmonlar ikki guruhga ajratiladi: yonbag’irlardagi o’rmonlar va vodiy o’rmonlari.
Tog’ biotsenozi uchun ba’zi qushlar – oq qanotli qizilishton, zag’izg’on, chug’urchuq, buxoro chittagi, qumri, jannat quyruq, qora qarg’a, vahmaqush, sutemizuvchilardan – bo’rsiq, yovvoyi cho’chqa, o’rmon olmaxoni, sudralib yuruvchilardan – Ximolay agamasi, O’rta Osiyo qora iloni va qalqontumshuqlar xarakterlidir.
|
| |
+Jri(x; у)
Koordinata - Axborot texnologiyasi va tizimlari

у
х
х
х
О
(0; 0)
1
2
6.13-rasm.
d) To‘g‘ri chizik kesmasi. Bu obyektni chizish uchun to‘rtta parametmi
aniqlash kerak bo'ladi (6.13-rasm).
x, — kesmaning boshlanishi;
x2 —
kesmaning tugashi.
e) Ikkinchi darajali egri chiziq. Bu turkumdagi obyektlarga parabola,
giperbola, elipslar, aylanalar kiradi. Ikkinchi darajali egri chiziqda egish
(bukish) nuqtasi bo'lmaydi. Umumiy holda formulasi quyidagicha bo'ladi:
jc2 +
а 1ў + a^cy + ajc + aj?+ a = 0.
Demak, ikkinchi darajali cheksiz egri chiziq grafikasini
ifodalashda
beshta (a,,
av av a4, a5) parametr yetarli. Ikkinchi darajali
egri chiziqning
kesmasi grafikasini vujudga keltirishda yana ikkita parametr (boshlanishi va
tugallanishi) talab qilinadi.
0 Uchinchi darajali egri chiziq grafikasi. Bu ko'rinishdagi egri chiziq
grafikasida egish (bukish) nuqtasi mavjud. Formulasi quyidagicha bo'ladi:
7 = x5.
Demak, uchinchi darajali egri chiziq grafikasini chizishda to'qqizta
parametr qo'llaniladi, uchinchi darajali egri chiziq kesmasini
chizishda
esa yana ikkita qo'shimcha (boshlanishi va tugallanishi) parametr talab
qilinadi.
Amaliyotda berilgan koeffitsiyentlar asosida
uchinchi darajali egri
chiziq grafikasini tuzish ko'p mehnat talab kiladi. Shuning uchun ham
vektorli redaktorlarda (COREL DRAW) uchinchi darajali egri chiziqning
alohida ko'rinishi hisoblangan Beze egri chizig'i deb nomlanuvchi grafika
qo'llaniladi. Beze egri chiziq grafikasi bilan talabalar tajriba mashg'ulotlarida
COREL DRAW grafik redaktorida ishlaganda yaqinroq tanishadilar.
Psixrofil o’simliklarga xos xususiyatlar

|
Psixrofil o’simliklarga xos xususiyatlar
|
bet | 100/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org
1-topshiriq. Harorat omiliga moslashgan hayvonlarning ekologik guruhlarini xususiyatlari o’rganib, 3-jadvalni to’ldiring.
3-jadval
Ekologik guruhlar
|
Turlar
|
Xususiyatlari
|
Gomoyotermlar
|
|
|
Geterotermlar
|
|
|
Poykilotermlar
|
|
|
2-topshiriq. Gerbariy materiallari ichidan namlikda o’suvchi o’simliklarni morfologik belgilariga qarab ajrating, nomini aniqlang va xususiyatlarini 4-jadvalga tushiring.
4-jadval
Ekologik guruhlar
|
Turlar
|
Xususiyatlari
|
xususiyatlari
|
Gidatofitlar
|
|
|
|
Gidrofitlar
|
|
|
|
Gigrofitlar
|
|
|
|
Mezofitlar
|
|
|
|
Kserofitlar
|
|
|
|
3-topshiriqlar. Namlikka nisbatan organizmlarda fiziologik moslanishlarini aniqlang va 5-jadvalni to’ldiring.
5-jadval
Organizmlar
|
Moslanishlar
|
Hashoratlarda (qo’ng’iz, xonqizi, chumoli)
|
|
Asalari, kapalak va pashshalarda
|
|
Sudralib yuruvchilar (toshbaqa), qushlar
|
|
O’rgimchaklar
|
|
Gidrobiontlar – lixetlar, mishankalar, astsidits, mideyalar qisqichbaqasimonlar
|
|
Poykilokserofitlar, suvo’tlari, moxlar, lishayniklar
|
|
Galopogos orollaridagi toshbaqalar, Avstraliya cho’llaridagi qurbaqalar
|
|
Yumronqoziq kabilar
|
|
Tuyalar
|
|
Umurtqasiz hayvonlar
|
|
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR:
1. Tirik organizmlarning tashqi muhitga moslashish turlari?
2. Tirik organizmlarning yorug’likka munosabatiga ko’ra turlarini ayting?
3. Namlik omiliga ko’ra tirik organizlarning guruhlari?
4. Harorat omiliga ko’ra tirik organizlar necha guruhga bo’linadi?
ASOSIY TUSHUNCHALAR VA TAYANCH ATAMALAR: abiotik omillar, biotik omillar, antropogen omillar, yorug’sevarlar, soyasevarlar, fiziologik moslanish, edafik, topografik, iqlim omillari, gidatofit, gidrofit, gigrofit, mezofit, kserofit.
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: Xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
|
| |
-Mavzu: Korxonaning asosiy fondlari

|
1
|
2
|
Farqlovchi belgilar
|
Asosiy fondlar
|
Aylanma fondlar
|
Ishlab chiqarish jarayonida qatnashish turi
|
Mehnat vositasi sifatida
|
Mehnat buyumlari sifatida
|
Ishlab chiqarish jarayonida qatnashish xususiyati
|
Ishlab chiqarish jarayonida ko‘p marta qatnashadi
|
Ishlab chiqarish-ning har bir yangi siklida to‘la iste’mol qilinadi (bir
marta qatnashadi)
|
Tayyor mahsulotga qiymatini o‘tkazish usuli
|
Tayyor mahsulotga butun xizmat muddati davomida emirilgan qiymatini ayrim qismlarga bo‘lib o‘tkazadi
|
Tayyor mahsulotga o‘z qiymatini to‘la va bir yo‘la o‘tkazadi
|
Natural shaklining o‘zgarishi
|
Xizmat muddatining oxirigacha o‘z natural shaklini saqlab qoladi
|
Natural shaklini saqlab qolmaydi. O‘zining
jismoniy shaklini, ko‘pincha moddiy tarkibini ham bir yo‘la o‘zgartiradi
|
VI bosqich 
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash. 
12-minut 


VII bosqich

|
VI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
|
bet | 104/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgVI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
Erishilgan natijani tahlil qilish va yakun yasash.
8-minut
|
O’rganilgan mavzu yuzasidan savollar va didaktik jadvallar beradi.
Guruhlar faoliyatini tahlil qiladi, talabalarga mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini beradi.
|
Savollar va didaktik jadvallarni bajaradi.
Mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini belgilaydi.
| |
Ishning maqsadi:
Har xil rayonlarda shovqin kuchini aniqlash.
Shumometr bilan ishlash ko’nikmalarini hosil qilish.
Shumomert asbobi mavjud bo’lmaganda hollarda shovqin kuchini formula asosida matematik hisoblash.
Material va jihozlar: Shumometr, bloknot, qalamlar, jadvallar, soat, magistral ko’cha chorraxasi, ma’lum vaqt oralig’ida o’tgan transportlar soni, kalkulyator.
Nazariy material. Ekologik shovqin – atrof-muhit ifloslanishining bir turidir. SHovqin ortishi insonga zararli ia’sir qiladi. Inson charchaydi, faolligi kamayadi, nevroz holatlari kuzatiladi. Shovqin kuchini aniqlash uchun shumometrdan yoki turli manbalardan chiqayotgan shovqin kuchini ko’rsatadigan jadvallardan foydalanish mumkin.
ISHNING BORISHI:
Shumometr bilan har bir transportning (yuk mashinasi, poezd, avtobus, velosiped).turli joylarda (uy ichi, bog’, chorraha) shovqin kuchi o’lchanadi
Shumometr asbobi bo’lmasa, berilgan jadval asosida yuqorida ko’rsatilgan shovqin kuchi aniqladi.
Turli joylardagi shovqin kuchi taqqoslanib, xulosa qilinadi.
TOPSHIRIQLAR:
Topshiriq. Talabalarga ko’cha yoki hovliga chiqib, magistral yo’llaridan birini tanlab olib, 1 soat davomida transportlarni turlari bo’yicha sonini hisoblash topshiriladi (bu topshiriqni uyga vazifa sifatida avvaldan berib yuborish mumkin).
|
| |
Fan bo`yicha umumiy yuklamahajmining o`quv jarayoni bo`yicha taqsimoti

|
Fan bo`yicha umumiy yuklamahajmining o`quv jarayoni bo`yicha taqsimoti
|
bet | 173/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti2.2. Fan bo`yicha umumiy yuklamahajmining o`quv jarayoni bo`yicha taqsimoti
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza va amaliy mashg‘ulotlari)
Fanning tarkibiy tuzilishi
2.3. Asosiy nazariy qism (ma`ruza mashg`ulotlari)
Fan tarkibi mavzulari:
1-MODUL. SANOAT KORXONALARI BOZOR IQTISODIYOTINING SUB`EKTI
1-Mavzu. Sanoat korxonalari bozor iqtisodiyotining sub`yekti sifatida
Reja:
Kirish. Fanning mohiyati, maqsadi va vazifalari
O`zbekiston iqtisodiy siyosatining asosiy ustuvor yo`nalishlari korxonalar mohiyati va faoliyatining asosi.
Korxona – iqtisodiyotining asosiy bo`g`ini
2-MODUL. SANOAT KORXONALARING ZAHIRA MANBALARI
2-Mavzu: Korxonaning asosiy fondlari
Reja:
Asosiy fondlar tushunchasi, ahamiyati va vazifalari
Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi.
Asosiy fondlardan foydalanish samaradorligi.
Ishlab chiqarish quvvati.
3-Mavzu: Korxonaning aylanma mablag`lari
Reja:
Korxonaning aylanma mablag`lari tushunchasi, tasnifi, tarkibi.
Aylanma mablag`lardan samarali foydalanish ko`rsatkichlari.
Aylanma mablag`larni me`yorlashtirish. Aylanma mablag`larini aylanishini tezlashtirish.
4-Mavzu: Korxonaning mehnat resurslari
Reja:
Korxona personali va uning tarkibi.
Mehnat unumdorligi.
Ish haqining mohiyati va uni tashkil etish.
Mehnatga haq to`lashning usullari.
5-Mavzu: Korxonada ishlab chiqarishni tashkil etish
Reja:
Ishlab chiqarish jarayoni va ishlab chiqarish sikli.
Korxonada ishlab chiqarishni tashkil etish shakllari, turlari, va usullari.
Korxonaning ishlab chiqarish tuzilmasi.
Korxonani boshqarishning tashkiliy tuzilishi.
|
| |
Amaliy mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi

|
Amaliy mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
|
bet | 142/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgAmaliy mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
Vaqti 2 soat
|
Talabalar soni 30 nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli
|
Amaliy
|
Amaliy mashg’ulotida muhokama qilish uchun savollar
|
Tabiiy landshaftlar turlarini o’rganish.
Tabiiy landshaftlarga insonning ta’siri.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: amaliy ish natijasida olingan natijalarni tag’lil qilish, bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish.
|
Pedagogik vazifalar:
- tabiiy landshaftlar bo’yicha bilimlarni chuqurlashtiradi va kengaytiradi;
- tabiiy landshaftlarga inson ta’siri haqidagi bilimlarni taqqoslaydi, umumlashtiradi, tahlilni tizimlashtiradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
- tabiiy landshaftlar va ularning o’ziga xos xususiyatlarini o’rganadi.
- tabiiy landshaftlarga inson ta’siri haqida bilimlarga ega bo’ladi.
|
O’qitish usullari va texnikasi
|
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasi (komandada o’qitish metodi)
|
O’qitish vositalari
|
Tabiiy landshaftlarni aks ettiruvchi rasmlar, jadvallar.
|
O’qitish shakli
|
Kichik guruhlarda va juftliklarda ishlash
|
| |
|
| |
Korxonaning aylanma mablag‘lari tartibiga quyidagilar kiritiladi

|
Korxonaning aylanma mablag‘lari tartibiga quyidagilar kiritiladi
|
bet | 106/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti8.Korxonaning aylanma mablag‘lari tartibiga quyidagilar kiritiladi...
Aylanma mablag‘lar va muomila fondi
Tugallanmagan ishlab chiqarish, ombordagi tayyor mahsulot
*Ishlab chiqarish zapaslari, tugalanmagan ishlab chiqarish, kelajakdagi xarajatlar muomila fondi
Pul mablag‘lari
9.Aylanma mablag‘larni aylanish koeffitsienti xarakterlaydi
*1 sumlik ishlab chiqarish fondlariga to‘g‘ri keladigan realizatsiya qilingan mahsulot miqdori
Ishlab chiqarish fondlari aylanishining o‘rtacha davomiyligi
Ma’lum bir davrda aylanma mablag‘larni aylanish soni
Mablag‘larni aylanishidan olinadigan foyda
10.Aylanma mablag‘lardan foydalanish samaradorligi quyidagilar orqali belgilanadi...
*Aylanma mablag‘larning qaytimi darajasi bilan
Aylanma koeffitsienti, bir aylanish o‘rtacha davomiyligi bilan
Material sig‘imi, fond sig‘imi, fond qaytimi koeffitsientlari orqali
Aylanma mablag‘larni belgilangan normativlar ramkasiga keltirish bilan
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Aylanma mablag‘lar nima?
2. Korxonaning aylanma mablag‘lari qanday fondlarga bo‘linadi?
3. Aylanma ishlab chiqarish fondlari necha guruhga bo‘linadi?
4. Aylanma mablag‘larning to‘liq aylanishi necha bosqichdan iborat?
5. Me’yorlashtiriluvchi va me’yorlashtirilmaydigan aylanma mablag‘lar.
6. Me’yorlashtirishda ko‘llaniladigan usullar.
7. Aylanma mablag‘lardan samarali foydalanish ko‘rsatkichlari nima?
8. Aylanma mablag‘lar aylanishini tezlashtirsh nimalarni talab qiladi?
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya” , 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma. 2018.
|
| |
ILOVALAR
 

NA`MUNAVIY O‘QUV DASTURI

|
ILOVALAR
NA`MUNAVIY O‘QUV DASTURI
|
bet | 172/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiILOVALAR
NA`MUNAVIY O‘QUV DASTURI
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA`LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
OLMALIQ FILIALI
“TASDIQLAYMAN”
Direktor ______ A.U. Samadov
2023 yil “ ” .
“SOHA IQTISODIYOTI VA MENEJMENTI”
FAN DASTURI
Bilim sohasi: 700 000 – Muhandislik, ishlov berish va qurilish sohalari
Ta`lim sohasi: 710000 – Muhandislik ishi
720000 – Ishlab chiqarish va ishlov berish sohalari
Ta`lim yo‘nalishi: 60721900 – Konchilik elektromexanikasi
60721500 – Konchilik ishi
60720800 – Mashnasozlik texnologiyasi, mashinasozlik ishlab
chqarishni jihozlash va avtomatlashtirish
60720700 – Texnologik mashinalar va jihozlar (mashnasozlik
va metalga ishlov berish)
60712100 – Metallurgiya
60710700 – Kimyoviy texnologiya
Olmaliq – 2023 yil
Fan/modul kodi
|
O‘quv yili
2023-2024
|
Semestr
5,6
|
ECTS - Kreditlar
3
|
Fan/modul turi
majburiy
|
Ta’lim tili
O‘zbek/rus
|
Haftadagi dars soatlari
2
|
1.
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg‘ulotlari (soat)
|
Mustaqil ta’lim (soat)
|
Jami yuklama
(soat)
|
Soha iqtisodiyoti va menejmenti
|
60
|
60
|
120
|
2.
|
Fanning mazmuni
2.1. Fanni o`qitish maqsadi va vazifalari
“Soha iqtisodiyoti va menejmenti” fani korxonaning mohiyati va turlari, uni bozor iqtisodiyotida tutgan o`rni va ahamiyati, resurslari va ulardan oqilona foydalanishni tashkil etish omillari va yo`llari hamda respublikadagi ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar natijalari va hududiy muammolarning menejment istiqboliga ta`siri muammolarini qamraydi.
Fanni o`qitishdan maqsad - iqtisodiyotni modernizatsiyalash va sanoat tarmoqlarida tarkibiy o`zgarishlar amalga oshirilayotgan sharoitda sanoat korxonasi faoliyatini boshqarish usullarini o`rgatishdan iborat.
Fanning vazifasi – sanoat korxonasining iqtisodiyoti uni boshqarish, korxona harajatlari, daromadi, raqobatbardoshligi, korxonalar samaradorligini oshirish, unga ta`sir etuvchi tashqi va ichki omillar darajasinin baholash, korxonaning innovasion va investsion faoliyati, ish kuchiga bo`lgan talablani o`rgatish va uni amaliyotga tatbiq etish ko`nikmasini hosil qilishdan iborat.
|
|
| |
Fondlar bilan ta’minlanganlik

|
Fondlar bilan ta’minlanganlik
|
bet | 171/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiFondlar bilan ta’minlanganlik – asosiy ishlab chiqarish fondlari bilan ta’minlanganlik ko‘rsatkichi (asosiy ishlab chiqarish fondlarining korxonaning har bir xodimiga to‘g‘ri keluvchi miqdori).
Franchayzing – vositachilik orqali o‘zaro foydali shartnomaviy hamkorlik munosabatlarga asoslangan yirik va kichik tadbirkorlikning aralash shakli.
Funksional tuzilma - rahbarlar va bo‘g‘inlarni har xil vazifalarda, aniq bo‘linmalardagi boshqaruv faoliyatini ixtisoslashtirishga qaratilgan boshqaruv tuzilmasi.
Xolding kompaniyasi - o‘z kapitalidan boshqa kompaniyalarni boshqarish, ularga rahbarlik qilish va dividend olish maqsadida ularning aksiyalarini sotib olish orqali foyda ko‘ruvchi aksiyadorlik kompaniyasi.
Xususiylashtirish – davlat mulkini boshqa mulkchilik shakllariga, jumladan, jamoa, aksiyadorlik va xususiy mulkka o‘tkazishda mulkchilik munosabatlarining o‘zgarish jarayoni.
CHiziqli (pog‘onali) tuzilma – boshqaruv tuzilmasining eng sodda turi bo‘lib, bunda boshqaruvning barcha vazifa-topshiriqlari korxona rahbari orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri va pog‘onama-pog‘ona (daraxsimon tarzda) tarqaladi.
Ehtiyoj– biror narsaga kamchilik sezishning jismoniy yoki ruhiy ichki ahvoli. Bazisli ehtiyojlar jismoniy (fiziologik) ehtiyojlar bilan bog‘liq bo‘lib, oziq-ovqatga, ichimlikka, issiqlikka bo‘lgan ehtiyojlar kiradi. Ruhiy ehtiyojlarga jamiyat yoki guruh odamlari uchun tegishli bo‘lgan ma’naviy-ma’rifiy ehtiyojlar kiradi.
YAlpi daromad – korxona faoliyatining yakuniy natijalarini tavsiflaydigan yalpi pul tushumi.
YAlpi pul tushumi – tovar, ish, xizmat yoki moddiy boyliklarni sotishdan tushuvchi pulning umumiy miqdori.
YAlpi foyda – korxona yalpi daromadining barcha majburiy to‘lovlarni chiqarib tashlagandan so‘ng korxona ixtiyorida qoluvchi qismi.
Huquqiy shaxs – fuqarolik sub’ekti sifatida faoliyat yurituvchi, mustaqil balans, gerbli muhr va bankda hisob raqamiga ega, Nizom asosida faoliyat yurituvchi hamda baknrotga uchraganda o‘z mulki bilan javob beruvchi korxona.
|
| |
Tizimlar nazariyasi - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 170/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiTizimlar nazariyasi – XX asrning 50-yillarida boshqaruvga qo‘llanilagan nazariya.
Tizimli yondashuv – rahbarning boshqaruv sub’ekti sifatida korxonani (boshqaruv ob’ektini) tizim tarzida boshqaruv tarzi.
Trest - turli korxonalar birga qo‘shilib, tashkil etilgan yirik birlashma.
Tuzilma – soha, tarmoq, korxona yoki xo‘jalik, buyum tarkibiy qismlarining o‘zaro bog‘liq ravishda joylashuvi, tuzilishi.
Uskunalarni zamonaviylashtirish – harakatdagi uskunalar konstruksiyasiga, uning texnik darajasini oshiruvchi hamda texnik va iqtisodiy ko‘rsatkichlarini yaxshilovchi sezilarli o‘zgartirishlar kiritish.
Uslub– bu ishlash, boshqarishdagi o‘ziga xos yo‘l, usul tadbiqi.
Ustama xarajatlar – ishlab chiqarish xarajatlari tarkibiga kiritiluvchi, ishlab chiqarish va korxona boshqaruviga xo‘jalik xizmati ko‘rsatishga oid bo‘lgan qo‘shimcha xarajatlari.
Usul – bu tadqiq qilish yoki ta’sir ko‘rsatis vositasi, boshqarish funksiyalarini amalga oshirish uchun boshqaruv ob’ektiga ta’sir o‘tkazish tarzi.
O‘zgaruvchan xarajatlar – mahsulot ishlab chiqarish hajmiga proporsional bog‘liq bo‘lgan (xom ashyo, elektroenergiya, transport va h.k) xarajatlar.
Fan-texnika taraqqiyoti - fan, texnika, texnologiyalar rivojlanishi, mehnat predmetlari, ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etishning uzluksiz, innovatsion rivojlanish jarayoni.
Firma - huquqiy shaxs maqomiga ega bo‘lib, tovar ishlab chiqarish va sotishni bir umumiy boshqaruv (va umumiy firma nomi) ostida birlashtiruvchi, korxona yoki turli mulkchilik shaklidagi ixtisoslashtirilgan tashkilotlar majmuasi.
Foyda – korxona faoliyatining yakuniy moliyaiy natijasi; pul tushumi va xarajatlar o‘rtasidagi farq.
Fond qaytimi – asosiy ishlab chiqarish fondlarining bir so‘miga to‘g‘ri keluvchi mahsulot (xizmat, ish) miqdori.
Fond sig‘imi –fond qaytimiga teskari bo‘lgan nisbat bo‘lib, asosiy ishlab chiqarish fondlari o‘rtacha qiymatining ishlab chiqarilgan mahsulot hajmiga nisbati sifatida hisoblanadi.
|
| |