nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yormalarni ajratishning texnologik jarayonlari

Yormalarni ajratishning texnologik jarayonlari
Yormalarni ajratishda oqlangan va oqlanmagan yormalar ikki
fraksiyaga bo ‘linadi. Bunda gul qobiqlari donga yopishib o ‘smagan
va g jarayonida m ag‘izdan oson ajratiladigan (sholi, suli, grechixa
va tariq) don aralashmalarini ajratish uchun paddimashinadan
foydalaniladi. Aralashmalardagi oqlangan va oqlanmagan fraksiyalar
fizikaviy tarkiblariga ko‘ra ajratiladi. Oqlangan yormaning
oicham i oqlanmaganga nisbatan kichik bo‘lib, zichligi katta, shakli
dumaloqlangan, elastikligi kam, ishqalanish koeffitsienti kattaligi
bilan farqlanadi.
233
40-jadval
E lovchi uskunalarda aralashm adagi oqlangan va
oqlanmagan yorm alarn i ajratish usullari
Ajratish
Foydalaniladigan uskunalar
Don turlari
o ‘lchamiga
elovchi uskunalar (rassevlar,
yorma saralovchi)
grechixa
uzunligiga
trierlar
suli, sholi
barcha belgilariga
yorma ajratuvchi uskunalar
(paddi-mashina, BKO rusumli
yorma ajratuvchi uskuna)
suli, sholi, tariq
Raddi-mashinadan (89-rasm) sholi va suli doniaridan yormalar
ishlab chiqariladigan korxonalarda foydalaniladi. Uning asosiy
qismlari staninani harakatga keltiruvchi mexanizmi 2 bilan,
aralashmani qabul qiluvchi va chiqaruvchi moslamali korpus 4 dan
iborat. Metall korpusda ikkita, uchta yarusli saralovchi stol tamov
(jolob) lar mavjud. Korpusni to ‘rtta silkinib turuvchi tayanch prujina
ushlab turadi. Qabul qiluvchi moslama 5 - tarnov shaklida bo ‘lib,
saralovchi stolni bo‘yiga ikkiga bo‘ladi. Birinchi bo‘limning nishab
yuzasiga tushgan aralashma uzunasiga bir tekisda taqsimlanadi.
Ikkala bo‘lim orasida uzunasiga joylashgan to‘siqdagi zulfin
pona yordamida tartibga solib turiladi. Yormalar ishchi kanalda
o ‘rnatilgan shiber novi vositasida ajratiladi. Uskuna elektr motor
6 yordamida harakatga keltiriladi. Krivoship-shatunli mexanizm
korpusni yo‘nalishi bo‘yicha qayta harakatga keltirib turadi.
Korpusni ko ‘ndalang nishabga keltirish uchun moslovchi
shturval mexanizmi 3 o ‘matilgan. Saralovchi stolning ko‘ndalang
o ‘qiga nisbatan perpendikulyar holda siniq chiziq shaklidagi
akslantiruvchi to ‘siqlar o ‘rnatilgan. To‘siqlar ishchi kanalni tashkil
qiladi. Uning tebranishi natijasida oqlanmagan don yuqori qatlamga
chiqib, oqlangan don esa pastki qatlamda bo‘ladi va uning harakati
qiyinlashadi.
234
|
-rasm.Tuk oyoqli капа. (Alenroglurhus ovatus Trour)

40-rasm. Ingichka капа (Thurorhagus entomorhagus Lab).
K attaligi 0,3-0,5 mm, sarg‘ish yoki oq tusda. U zunligi enidan
2,2-2,3 m arta katta b o ig a n lig id a n ingichka deb nomlangan. Donda,
unda, dorixona m ahsulotlarida, chirigan o ‘simlik qoldiqlarida
uchraydi.
Tukli kana (Glusurhagidae). Tanasida k o ‘p
m iqdorda har xil
tuklar bilan qoplangan b o ia d i. B u oilaga kiruvchi oddiy tukli kana
(Glusurhagus
destrustor ouds) keng tarqalgan. Kattaligi 0 ,3 0 -
0,55mm. 24—25°C haroratda yaxshi rivojlanadi.
U rg‘ochisi butun um ri davom ida 100 tagacha tuxum q o ‘yadi.
41-rasm. Tukli kana (Glusurhagidae)
100
Yirtqich kanalar (Cheuletidae) B u oila vakillarining tanasida
boshi va qorin qism ining ajralganligi yaqqol k o ‘rinib turadi.
O g 'iz b o 'sh lig 'i sanchib-so‘ruvchi xususiyatga ega b o ‘lib, suyuq
o/iqular bilan oziqlanishga m o‘ljallangan.
Tanasining orqa qism ida
lirnoqsimon o ;simtali, yaxshi rivojlangan oyoqlari mavjud. Begona
k u n alar
va mayda hasharotlarga hujum qilganda m ana shu oyoqlari-
dan oMjani tu ‘tib turishda foydalanadi. B u kanalar yuqoridagilarga
nisbatan farqli o ‘laroq kam oziqlanadi va sekin k o ‘payadi. Lekin
donni
har xil hayotiy chiqindilar, ekskprementlari, tashlagan terisi,
o ija la m in g oMimtiklari va terilari bilan ifloslantirib yuboradi.
42-rasm. Yirtqich kanalar (Cheuletidae)
Qushlar va zararkunanda kemiruvchilar
O ziq-ovqat ja m g ‘armasining m a’lum qismi, jum ladan don-
larning nobud b o ‘lishi ham da buzilishi
kem iruvchilar-kalamush,
sichqon va dala sichqonlari tarafidan am alga oshiriladi. B u turdagi
zararkunandalarning k o ‘payishi va atrof-m uhitga tezda m oslashishi
xanuzgacha insonga undan qutilish im konini berm ayapti. Sich-
qonsim on kem iruvchilarga qarshi kurash choralari biroz susaytirilsa,
ularning tarqalishi va miqdori xavfli ravishda ortib boradi.
K alam ush v a sichqonlarni o ‘z ichiga oladigan k o ‘p turlari
kem iruvchilar to ‘dasiga kiradi. Sichqonsim on kem iruvchilar k o ‘p-
lab don va don m ahsulotlarining y o ‘qolishiga,
oziq-ovqat, idish-
lar va don om borlarini o ‘z eksprem entlari bilan ifloslanishiga sa-
101
bab b o ia d i ham da don m ahsulotlari ichiga hasharot va kanalar
singari
zararkunandalam i olib kiradi; idish brezent va boshqa turli
inventarlam i ishdan chiqaradi; insbootlam ing y o g ‘och, b a ’zida esa
beton qismlarini ham kem iradi, shuningdek
uskunalam ing rezina,
plastm assa qismlarini zararlaydi; odam lar va chorva hayvonlarida
uchraydigan turli kasalliklar vabo,
qorin tifi, sil, yashil brutsellyoz
va boshqalarning tarqalishiga sabab b o ia d i.
Mahammadaminova Anorxonning "Eritib payvandlash texnologiyasi va jihozlari"

|
Mahammadaminova Anorxonning "Eritib payvandlash texnologiyasi va jihozlari"
|
bet | 1/7 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 2,08 Mb. | | #111473 |
Bog'liq Anorxon
Islom Karimov nomidagi TDTU Qo'qon filiali 1-20 TMJ guruh talabasi
Mahammadaminova Anorxonning
“Eritib payvandlash texnologiyasi va jihozlari”
fanidan tayyorlagan
Mustaqil ishi
Mavzu: Karbonat Angidrid gazlari muhitida payvandlash rejimlarini hisoblash Reja: Himoya gazlari muhitida payvandlash mohiyati - Himoya gazlari muhitida payvandlash - bu yoyli payvandlash, bunda yoy va erigan metall, ayrim hollarda soviyotgan chok, payvandlash zonasiga maxsus qurilma bilan yetkazib berilayotgan himoya gazlari ta’sirida bo‘ladi, ya’ni havo ta’siridan himoyalanadi.
- Himoya gazlari muhitida payvandlash g‘oyasini XIX asr oxirida N.N. Benardos taklif etdi.
- XX asming 20-yillarida AQSHda muhandis Aleksander va fizik Lengmyur gaz aralashmalarida o‘zakli elektrod bilan payvandlashni amalga oshirishdi. 1925-yilda Lengmyur erimaydigan volfram elektrod bilan va himoya muhiti sifatida vodorodni, ya’ni atom-vodorodli payvandlash usuli sifatida yoyli payvandlashning bilvosita ta’siri orqali payvandlashni ishlab chiqdi. XX asming 40-yillarida Aviatsya texnikasi ilmiy tadqiqot institutida inert gaz muhitida volfram elektrod bilan payvandlash ishlab chiqildi1949-yilda Ukrainaning Elektr payvandlash institutida ko‘mir elektrodi bilan karbonat angidrid gazi muhitida payvandlash ishlab chiqildi.
- .
Payvandlashning bu usuli po'lat, rangli metallar va ulamrning
qotishmalaridan konstuksiyalar yasashda keng qo‘llanila boshlandi.
Himoya gazlari muhitida payvandlashning afzalliklari quyidagi lar:
- flyus yoki qoplamalar ishlatishga, binobarin, choklami shlakdan tozalashga hojat yo‘q;
- yuqori ish unumi va manba issiqligining yuqori darajada
konsentratsiyalanishi strukturaviy o‘zgarishlar zonasini ancha
qisqartirishga imkon beradi;
- chok metalli havo kislorodi va azoti bilan juda kam ta’sirlashadi;
|
| |
Don mikroflorasining tavsifi va klassifikatsiyasi

23-jadval
Asosiy don ekinlari don uyumining mikroflora tarkibi
Saprofit m ikroorganizm lar
Fitapatogen
m ikroorganizm lar
Inson va hayvonlar uchun
patogen m ikroorganizm lar
Tipik epifitlar
Boshqa saprofitlar
Bakteriyalar:
Rs.herbisola, Rs.
fluoressens
Achitqilar: Torula
turiga m ansub
oq va pushti
Ustki bijg'ituvchi
achitqilar
(saxarom itsetlar)
M o g ‘or zam-
burug lari: (Dala
zam -burug'lari):
Altem ariua,
Cladosrorium,
Dematium,
Trishothesium va
boshqalar.
Bakteriyalar:Bas.
m esenterisus (kartoshka
qalam chasi) Bas subtilis
(pichan qalam chasi) Bas.
musoides (chirituvchi
qalam cha) kislotali
bijg 'ish bakteriyalari
kokklar, m ikrokokklar va
sartsinalar
M og‘or zam burug‘lari:
m og'orlar: M usor musedo,
m usor rasemosus, Rhisorus
nigrisans va b.
Aspergillar:
A.niger, A. glansus, A.
fimigatus, A. glavatus,
A. flavus, Renisillium
glausum va b.
boshqa
zam burug'lar: M onilia,
Oidium va b.
A ktinom itsetlar va unga
yaqin organizmlar.
D onda puchlikni
chaqiradigan
bakteriozlar:
Bast. Translusens
Bast, otrofasiens
M ikozlar:
turli
g 'a lla qorakuyalari,
sporalan har xil
fuzarium turlari;
N igrosrora,
Dirlodiua zeal va b.
hayvonlar va insonda
kasallik chaqiruvchi
bakteriyalar: (zonozlar)
brutsellyoz, tuberkulyoz,
tulyarem iya, kuydirgi,
m anqa v ab o sh q alam i
q o ‘z g ‘atuvchilar.
Insonda kasallik
q o ‘z g ‘atuvchi bakteriyalar:
qoqshol, qorasonni
q o ‘z g ‘atuvchilar,
yiringlatuvchi kokklar va b.
yorma
87-rasm. Maydalangan yormani nazorat qilish

88- Kepak va qovuzni nazorat qilishi texnologiyasi:
1-rassev; 2-pnevmoseparator; 3-magnit separatori; 4-tarozi.
Yormaning namligi oqlangan sholi uchun 15,5 % gacha, suli
uchun 12,5 % gacha o ‘zgarib turadi. Yorma rangi, hidi va ta ’min-
ing har xil o ‘zgarishlari yoki yormaning o ‘zida yoki
yorma saqlan-
232
ayotgan binoda yuz berayotgan salbiy jarayoni ami ko ‘rsatadi. Sifatli
yprma tarkibida ta ’m bilish va hid sezish a ’zolariga ta ’sir ko‘rsa-
tuvchi moddalar bo ‘lmaydi. Yorma normal yormaga xos rang, hid va
ta ’mga ega bo ‘lishi kerak. Yorma sifati,
shuningdek, alohida yorma
doni shakliga ko ‘ra va ular yuzasining holatiga ko ‘ra baholanadi.
Bu yerda obyektiv baholash mezoni yo ‘q,
shuning uchun baholash
organoleptik, ya’ni tashqi ko ‘rinishi va etalon bilan taqqoslab amalga
oshiriladi. M a’lumki, to ‘g ‘ri baholash faqat bajaruvchining tegish-
li tajribasiga asoslanishi mumkin. Shu munosabat bilan ob’yektiv
baholash
mezonlari - kuldorligi, yuzasining tiniqlik koeffitsienti,
tarkibida murtakli donning mavjudligi va boshqalarni joriy etish kat-
ta amaliy ahamiyatga ega bo ‘lishi mumkin.
Yormaning mahsulot sifatidagi k o ‘rinishi ko ‘p
jihatdan yor-
maning o‘lchamlariga ko‘ra baravarlanishi bilan belgilanadi. Stan-
dartlar butun yorma tarkibida maydalangan zarrachalar,
shuningdek
maydalangan yorma tarkibida yorma raqamini tavsiflovchi foizli
miqdordagi zarrachalar mavjudligini cheklaydi.
Yormadagi metallomagnit aralashmalar miqdori 1 kg da 3 mg dan
oshmaeligi kerak. Metallomagnit aralashmalar alohida bo‘laklarining
o ‘lchami eng katta uzunlik oichovida 0,3 mm dan,
ruda va shlaklar
alohida bo‘laklarining massasi esa 0,4 mg dan oshmasligi kerak. Om-
bor zararkunandalari bilan zararlanishga yo‘1 qo‘yilmaydi.
1. Kreativ so’zi qaysi tildan olingan ?

|
1. Kreativ so’zi qaysi tildan olingan ?
|
bet | 1/2 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 23,93 Kb. | | #235151 |
Bog'liq kreativ pedagogika sinov testi
1.Kreativ so’zi qaysi tildan olingan ?
Lot-ing “create”
Lot-rus “create”
Ing-lot “create”
2.Pedagogning kreativlik sifatlariga ega bo’lishi uning shaxsiy qobiliyatlari,___________ quvvatini kasbiy faoliyatni sifatli, samarali tashkil etishga yonaltiradi
A)tabiiy va ijtimoiy
B)tabiiy va siyosiy
C)ijtimoiy va siyosiy
3. ………. o’z-o’zidan ijodkor bo’lib qolmaydi
A)pedagog
B)o’quvchi
C)talaba
4. “Create” so’zining ma’nosi..
A)yaratish
B)yaratuvchi
C)ijodkor
5. Amerikalik psixolog P.Torrens fikricha har qanday sifat (fazilat) kabi ……… ham birdaniga shakllanmaydi
A)kreativlik
B)pedagog
C)o’qituvchi
6. O’qituvchining kreativligi, bu uning ……………
A) qat‟iy, chegaralangan yoki sust chegaralangan sharoitlarda har xil original g’oyalarni izlab toppish laoyiqatidir
B) o’z-o’zini namoyon qilish layoqatiga egalikni va tayyorlikni ifodalashi
C) doimiy tanqidiy nazar solish va tahlil etish
7. “……-o’z o’zini kuchaytirish demakdir”
A) Ijod
B)pedagog
C)talaba
8. Pedagogning ………..uning umumiy xususiyati sifatida aks etadi.
A) kreativlik potentsiali
B)kreativlik maqsadi
C)kreativ o’z-o’zini boshqarishi
9. 1. Kreativlik maqsad;
2. Ijodiy intilish;
3. Kreativ (ustanovka) qurish,
4. Kreativ yo’nalish;
5. Kreativ ifodali akt;
6. Kreativ o’z-o’zini boshqarish;
7. Kreativ faollik;
8. Kreativ intilishlar darajasi.
Yuqorida sanab o’tilgan qismlarga bir so’z bilan izoh bering.
A)kreativ layoqat
B)kreativlik potensiali
C)kreativlikning tarkibiy komponentlari
10. Pedagog kreativlik potentsialiga ega bo’lishi uchun kasbiy faoliyatida nimalarga e‟tiborini qaratishi zarur?
A) kasbiy faoliyatiga ijodiy yondashish; yangi-yangi g’oyalarni yaratishda faollik ko’rsatish
B) ilg’or pedagogik yutuq va tajribalarni mustaqil o’rganish; hamkasblar bilan pedagogik yutuqlar xususida fikr almashish
|
| |
— ---------------------- -— Ф

bo‘lganligi uchun uskunaning ishchi zonasi
vertikal yoki valning
yonboshida joylashgan deka hisoblanadi (90-rasm, a). Val va
dekaning yuzasi ishqalanishi
natiasida
bir xil radius chizishga
erishiladi. Deka bilan valning orasi surib kengaytirilganda, uzunasiga
turli kenglikdagi, o'rtasida keng, chetlarida esa tor ishchi zonalar
hosil bo‘ladi. Bu shakldagi ishchi oraliq o ‘roqsimon deb ataladi.
0 ‘roqsimon shayushi ishchi oralig‘ida oqlash jarayoni asosan ishchi
zonaning boshi va oxirida amalga oshiriladi.
Tariq uchun valtsedeka stanogining
ishchi zonasi boshqa turda
bo‘ladi: val abraziv materiallar bilan qoplanib, deka yuzasiga esa
rezina materialli plastinka terib chiqiladi.
Bunda dekaning elastik
(qayishqoq) yuzasi deformatsiyalanib, donlarni oqlash jarayonida
maydalab yubormaydi.
V
-modda. Mutlaq huquqlarning boshqa shaxsga o‘tishi

|
-modda. Mutlaq huquqlarning boshqa shaxsga o‘tishi
|
bet | 3/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1035-modda. Mutlaq huquqlarning boshqa shaxsga o‘tishi
Intellektual mulk obyektiga nisbatan mutlaq huquqlar egasiga tegishli mulkiy huquqlar, agar ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, huquq egasi tomonidan shartnoma bo‘yicha boshqa shaxsga to‘liq yoki qisman o‘tkazilishi mumkin, shuningdek bu mutlaq huquqlar meros bo‘lib va yuridik shaxs — huquq egasi qayta tashkil etilganda huquqiy vorislik tartibida o‘tadi.
Mulkiy huquqlarning shartnoma bo‘yicha o‘tkazilishi yoxud ularning universal huquqiy vorislik tartibida o‘tishi mualliflik huquqining va boshqa begonalashtirilmaydigan hamda o‘zgaga o‘tkazilmaydigan mutlaq huquqlarning o‘tkazilishiga yoki cheklanishiga sabab bo‘lmaydi. Bunday huquqlarning o‘tkazilishi yoki cheklanishi to‘g‘risidagi shartnoma shartlari o‘z-o‘zidan haqiqiy emas.
Shartnoma bo‘yicha o‘tkaziladigan mutlaq huquqlar unda aniqlab qo‘yilishi lozim. Shartnomada boshqa shaxsga o‘tkaziladigan huquq sifatida ko‘rsatilmagan huquqlar, agar boshqacha hol isbotlanmagan bo‘lsa, o‘tkazilmagan deb hisoblanadi.
Mutlaq huquqni uning amal qilish davrida cheklangan vaqtga boshqa shaxsga berishni nazarda tutuvchi shartnomaga nisbatan litsenziya shartnomasi to‘g‘risidagi qoidalar qo‘llaniladi.
1036-modda. Litsenziya shartnomasi
Litsenziya shartnomasi bo‘yicha intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mutlaq huquqqa ega bo‘lgan taraf (litsenziar) boshqa tarafga (litsenziatga) tegishli intellektual mulk obyektidan foydalanishga ruxsatnoma beradi.
Litsenziya shartnomasi beriladigan huquqlarni, foydalanish chegaralari va muddatlarini aniqlashi lozim.
Litsenziya shartnomasi pullik hisoblanadi.
Litsenziya shartnomasi litsenziatga quyidagilarni berishni nazarda tutishi mumkin:
intellektual mulk obyektidan, litsenziarning undan foydalanish huquqi va boshqa shaxslarga litsenziya berish huquqi saqlanib qolgan holda (oddiy nomutlaq litsenziya) foydalanish huquqini;
intellektual mulk obyektidan, litsenziarning undan foydalanish huquqi saqlanib qolgan holda, biroq boshqa shaxslarga litsenziyani berish huquqisiz (mutlaq litsenziya) foydalanish huquqini;
qonunda yo‘l qo‘yiladigan boshqa turdagi litsenziyalarni.
Agar litsenziya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, litsenziya oddiy (nomutlaq) deb hisoblanadi.
Litsenziyani oluvchi tomonidan intellektual mulk obyektidan foydalanish huquqini boshqa shaxsga berish to‘g‘risidagi shartnoma sublitsenziya shartnomasi hisoblanadi. Litsenziyani oluvchi faqat litsenziya shartnomasida nazarda tutilgan hollarda sublitsenziya shartnomasi tuzishga haqli.
Qo‘shimcha litsenziatning harakatlari uchun, agar litsenziya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, litsenziar oldida litsenziat javobgar bo‘ladi.
|
| |
-modda. Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi shartnoma

|
-modda. Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi shartnoma
|
bet | 4/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1037-modda. Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi shartnoma
Muallif intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi shartnoma bo‘yicha kelgusida asar, ixtiro yoki boshqa intellektual faoliyat natijasini yaratish va o‘zining ish beruvchisi bo‘lmagan buyurtmachiga bu natijadan foydalanish uchun mutlaq huquqlar berish majburiyatini o‘z zimmasiga olishi mumkin.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shartnoma yaratilishi lozim bo‘lgan intellektual faoliyat natijasining xususiyatini, shuningdek undan foydalanish maqsadlari yoxud usullarini belgilashi lozim.
Muallif zimmasiga ushbu muallif kelgusida yaratadigan har qanday intellektual faoliyat natijalaridan foydalanish uchun mutlaq huquqlarni birorta shaxsga berish majburiyatini yuklaydigan shartnoma o‘z-o‘zidan haqiqiy emas.
Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi shartnomaning muallifning kelgusida muayyan turdagi yoxud muayyan sohadagi intellektual faoliyat natijalarini yaratishini cheklaydigan shartlari o‘z-o‘zidan haqiqiy emas.
1038-modda. Mutlaq huquq va mulk huquqi
Intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mutlaq huquq bunday natija yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vosita ifodalangan moddiy obyektga nisbatan mulk huquqidan qat’i nazar mavjud bo‘ladi.
1039-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqning amal qilish muddati
Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquq ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan muddat mobaynida amal qiladi.
Intellektual mulk obyektlariga nisbatan shaxsiy nomulkiy huquqlar muddatsiz amal qiladi.
Qonunda nazarda tutilgan hollarda intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqning amal qilishi undan muayyan vaqt mobaynida foydalanilmasligi oqibatida bekor qilinishi mumkin.
1040-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlarni himoya qilish usullari
Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlarni himoya qilish ushbu Kodeksning 11-moddasida nazarda tutilgan usullar bilan amalga oshiriladi. Mutlaq huquqlarni himoya qilish shuningdek:
mutlaq huquqlar qaysi moddiy obyektlar yordamida buzilgan bo‘lsa, o‘sha moddiy obyektlarni hamda bunday buzish natijasida yaratilgan moddiy obyektlarni olib qo‘yish orqali;
yo‘l qo‘yilgan buzish haqidagi ma’lumotni majburiy suratda e’lon qilib, unga buzilgan huquq kimga tegishliligi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni kiritish orqali;
qonunda nazarda tutilgan boshqa usullarda amalga oshirilishi mumkin.
Intellektual faoliyat natijalarini va xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositalarni yaratish hamda ulardan foydalanish to‘g‘risidagi shartnoma buzilganda majburiyatlarni buzganlik uchun javobgarlik to‘g‘risidagi umumiy qoidalar qo‘llaniladi.
|
| |
-modda. Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalariga bo‘lgan huquqlar

|
-modda. Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalariga bo‘lgan huquqlar
|
bet | 7/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1045-modda. Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalariga bo‘lgan huquqlar
Rasmiy hujjat, ramz yoki belgining loyihasiga bo‘lgan mualliflik huquqi loyihani yaratgan (ishlab chiqqan) shaxsga tegishlidir.
Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalarini ishlab chiqqan shaxslar, basharti bunday loyihani ishlab chiqish to‘g‘risida topshiriq bergan organ tomonidan taqiqlanmagan bo‘lsa, o‘zlari yaratgan loyihalarni e’lon qilishga haqlidirlar. Loyihani e’lon qilishda uni ishlab chiqqan shaxslar o‘z ismlarini ko‘rsatishga haqlidirlar.
Vakolatli organ rasmiy hujjat tayyorlash uchun loyihadan, basharti loyiha uni ishlab chiqqan shaxs tomonidan e’lon qilingan yoki tegishli organga yuborilgan bo‘lsa, mazkur shaxsning roziligisiz foydalanishi mumkin.
Loyiha asosida rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilar tayyorlash chog‘ida rasmiy hujjat, ramz yoki belgi tayyorlayotgan organning xohishiga ko‘ra loyihaga qo‘shimchalar va o‘zgartishlar kiritilishi mumkin.
Vakolatli organ loyihani ma’qullaganidan keyin loyihadan uni ishlab chiqqan shaxsning ismi-sharifini ko‘rsatmagan holda foydalanish mumkin.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 9-moddasi.
Oldingi tahrirga qarang.
1046-modda. Asar muallifi. Mualliflik huquqining yuzaga kelishi. Mualliflik prezumpsiyasi
Asar kimning ijodiy mehnati bilan yaratilgan bo‘lsa, ana shu fuqaro asar muallifi deb e’tirof etiladi.
Fan, adabiyot va san’at asariga mualliflik huquqi uni yaratish fakti bo‘yicha yuzaga keladi. Mualliflik huquqining yuzaga kelishi va amalga oshirilishi uchun asarni ro‘yxatdan o‘tkazish yoki biron-bir boshqa rasmiyatchilikka rioya etish talab qilinmaydi.
Asarning asl nusxasida yoki nusxasida muallif sifatida ko‘rsatilgan shaxs, agar boshqacha hol isbotlanmagan bo‘lsa, asar muallifi hisoblanadi.
Asar imzosiz yoki taxallus ostida chop etilgan taqdirda (muallifning taxallusi uning kim ekanligiga shubha qoldirmaydigan hollar bundan mustasno), asarni chop etgan, asarda ismi yoki nomi ko‘rsatilgan noshir, agar boshqa dalillar bo‘lmasa, muallifning vakili hisoblanadi hamda muallifning huquqlarini himoya qilish va ularning amalga oshirilishini ta’minlash huquqiga egadir. Bu qoida bunday asar muallifi o‘z shaxsini oshkor etguniga va o‘zining muallif ekanligini ma’lum qilguniga qadar amalda bo‘ladi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 10-moddasi.
(1046-modda O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi O‘RQ-79-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
|
| |
-modda. Hammualliflik - Intellektual mulk 1031-modda. Intellektual mulk obyektlari

|
Intellektual mulk 1031-modda. Intellektual mulk obyektlari
|
bet | 8/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1047-modda. Hammualliflik
Ikki yoki undan ortiq fuqaroning birgalikdagi ijodiy mehnati natijasida yaratilgan asarga bo‘lgan mualliflik huquqi, mazkur asar bo‘linmas bir butun yoki har biri ham mustaqil mazmunga ega qismlardan iborat ekanligidan qat’i nazar, hammualliflarga birgalikda tegishli bo‘ladi.
Basharti asarning muayyan qismidan uning boshqa qismlariga bog‘liq bo‘lmagan holda foydalanish mumkin bo‘lsa, bu mustaqil mazmunga ega bo‘lgan qism deb e’tirof etiladi.
Hammualliflarning har biri, basharti ularning o‘rtasidagi kelishuvda o‘zgacha hol nazarda tutilgan bo‘lmasa, asarning o‘zi yaratgan, mustaqil mazmunga ega bo‘lgan qismidan o‘z xohishiga ko‘ra foydalanishga haqlidir.
Hammualliflar o‘rtasidagi munosabatlar, qoida tariqasida, kelishuv asosida belgilanadi. Bunday kelishuv bo‘lmagan taqdirda asarga bo‘lgan mualliflik huquqi barcha mualliflar tomonidan birgalikda amalga oshiriladi, mualliflik haqi esa ular o‘rtasida teng taqsimlanadi.
Basharti hammualliflarning asari bo‘linmas bir butunni tashkil etsa, asardan foydalanishni yetarli asoslar bo‘lmay turib taqiqlab qo‘yishga hammualliflardan hech biri haqli emas.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 12-moddasi.
Oldingi tahrirga qarang.
1048-modda. Hosila asarga bo‘lgan mualliflik huquqi
Hosila asar muallifiga fan, adabiyot va san’at asarining mazkur muallif tomonidan amalga oshirilgan qayta ishlanmasiga bo‘lgan mualliflik huquqi tegishlidir.
Hosila asar muallifi qayta ishlangan asar muallifi huquqlariga rioya etgan taqdirda, o‘zi yaratgan asarga mualliflik huquqidan foydalanadi.
Hosila asar muallifining mualliflik huquqi qayta ishlashga asos bo‘lgan asarni boshqa shaxslar ham o‘zlari qayta ishlashlariga to‘sqinlik qilmaydi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 13-moddasi.
(1048-modda O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi O‘RQ-79-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
|
| |
-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanuvchi asarning qismlari, hosila va jamlama asarlar

|
-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanuvchi asarning qismlari, hosila va jamlama asarlar
|
bet | 6/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1043-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanuvchi asarning qismlari, hosila va jamlama asarlar
Ushbu Kodeksning 1041-moddasida belgilangan talablarga javob beradigan:
asarning mustaqil ravishda foydalanilishi mumkin bo‘lgan qismlari (shu jumladan uning nomi);
hosila asarlar (tarjimalar, ishlanma asarlar, annotatsiyalar, referatlar, muxtasar xulosalar, sharhlar, inssenirovkalar, aranjirovkalar, soddalashtirishlar hamda fan, adabiyot va san’at asarlarining boshqa qayta ishlanmalari);
to‘plamlar (ensiklopediyalar, antologiyalar, ma’lumotlar bazalari) va materiallarning tanlanganligi yoki joylashtirilganligiga ko‘ra ijodiy mehnat natijasi bo‘lgan boshqa jamlama asarlar mualliflik huquqi obyektlari hisoblanadi.
Hosila va jamlama asarlar, ularning yaratilishi uchun asos bo‘lgan yoki ularning tarkibiga kirgan asarlar mualliflik huquqi obyektlari bo‘lishi yoki bo‘lmasligidan qat’i nazar, mualliflik huquqi bilan muhofaza qilinadi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 7-moddasi.
1044-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydigan materiallar
Quyidagilar mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydi:
rasmiy hujjatlar (qonunlar, qarorlar va shu kabilar), shuningdek ularning rasmiy tarjimalari;
rasmiy ramzlar va belgilar (bayroqlar, gerblar, ordenlar, pul belgilari va shu kabilar);
xalq ijodiyoti asarlari;
oddiy matbuot axboroti tusidagi kundalik yangiliklarga doir yoki joriy voqealar haqidagi xabarlar;
insonning bevosita individual asar yaratishga qaratilgan ijodiy faoliyati amalga oshirilmasdan, muayyan turdagi ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan texnika vositalari yordamida olingan natijalar.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 8-moddasi.
(1043–1044-moddalar O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi O‘RQ-79-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
|
| |
-bob. Mualliflik huquqi - Intellektual mulk 1031-modda. Intellektual mulk obyektlari

|
Intellektual mulk 1031-modda. Intellektual mulk obyektlari
|
bet | 5/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi60-bob. Mualliflik huquqi
Oldingi tahrirga qarang.
1041-modda. Mualliflik huquqi obyekti
Mualliflik huquqi ijodiy faoliyat natijasi bo‘lmish fan, adabiyot va san’at asarlariga nisbatan, ularning maqsadi va qadr-qimmati, shuningdek ifodalanish usulidan qat’i nazar, tatbiq etiladi.
Mualliflik huquqi quyidagi biron-bir obyektiv shaklda bo‘lgan oshkor qilingan asarlarga ham, oshkor qilinmagan asarlarga ham tatbiq etiladi:
yozma (qo‘lyozma, mashinkalangan yozuv, notali yozuv va hokazo);
og‘zaki (omma oldida so‘zlash, omma oldida ijro etish va hokazo);
ovozli yoki video yozuv (mexanik, magnitli, raqamli, optik va hokazo);
tasvir (rasm, eskiz, manzara, tarh, chizma, kino-, tele-, video- yoki fotokadr va hokazo);
hajmli-fazoviy (haykal, model, maket, inshoot va hokazo);
boshqa shakllardagi.
Mualliflik huquqi g‘oyalar, prinsiplar, uslublar, jarayonlar, tizimlar, usullar yoki konsepsiyalarga emas, balki ifoda shakliga nisbatan tatbiq etiladi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 5-moddasi.
(1041-modda O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi O‘RQ-79-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1042-modda. Mualliflik huquqi obyektlarining turlari
Mualliflik huquqi obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
adabiy asarlar (adabiy-badiiy, ilmiy, o‘quv, publitsistik va boshqa asarlar);
dramatik va ssenariy asarlar;
matnli va matnsiz musiqa asarlari;
musiqali-dramatik asarlar;
xoreografiya asarlari va pantomimalar;
Oldingi tahrirga qarang.
audiovizual asarlar;
(1042-moddaning yettinchi xatboshi O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi O‘RQ-79-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
rangtasvir, haykaltaroshlik, grafika, dizayn asarlari va boshqa tasviriy san’at asarlari;
manzarali-amaliy va sahna bezagi san’ati asarlari;
arxitektura, shaharsozlik va bog‘-park barpo etish san’ati asarlari;
fotografiya asarlari va fotografiyaga o‘xshash usullarda yaratilgan asarlar;
jo‘g‘rofiya, geologiya xaritalari va boshqa xaritalar, jo‘g‘rofiya, topografiya va boshqa fanlarga taalluqli tarhlar, eskizlar va asarlar;
barcha turdagi elektron-hisoblash mashinalari (EHM) uchun dasturlar, shu jumladan amaliy dasturlar va operatsiya tizimlari;
ushbu Kodeksning 1041-moddasida belgilab qo‘yilgan talablarga javob beruvchi boshqa asarlar.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 6-moddasi.
Oldingi tahrirga qarang.
|
| |
-modda. Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslarning huquqlari

|
-modda. Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslarning huquqlari
|
bet | 9/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1049-modda. Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslarning huquqlari
Oldingi tahrirga qarang.
Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslar (audiovizual asarlarni tayyorlovchilar, ensiklopediyalar noshirlari, prodyuserlar va boshqa shu kabilar) tegishli asarlarning mualliflari deb e’tirof etilmaydi. Biroq ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda, bunday shaxslar ana shu asarlardan foydalanishda mutlaq huquqlarga ega bo‘ladilar.
Audiovizual asarni tayyorlovchi bu asardan foydalanilganda o‘z ismi yoki nomini ko‘rsatishga yoxud ismi yoki nomi ko‘rsatilishini talab qilishga haqlidir.
Ensiklopediyalar, ensiklopedik lug‘atlardan, ilmiy ishlarning davriy va davomli to‘plamlaridan, gazetalar, jurnallar hamda boshqa davriy nashrlardan foydalanishga bo‘lgan mutlaq huquqlar ularning noshiriga tegishlidir. Bunday nashrlardan har qanday tarzda foydalanilganda noshir o‘z ismi yoki nomini ko‘rsatishga yoxud ismi yoki nomi ko‘rsatilishini talab qilishga haqlidir. Bunday nashrlarga kiritilgan asarlarning mualliflari, agar mualliflik shartnomasida boshqacha hol nazarda tutilgan bo‘lmasa, umuman nashrdan qat’i nazar, o‘z asarlaridan foydalanishga bo‘lgan mutlaq huquqlarini saqlab qoladilar.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 17-moddasi.
(1049-modda matni O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 16-yanvardagi O‘RQ-79-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2007-y., 3-son, 21-modda)
1050-modda. Mualliflik huquqining himoya belgilari
Alohida mualliflik huquqining egasi o‘z huquqlaridan xabardor etish uchun asarning har bir nusxasida aks ettiriladigan va quyidagi uch unsurdan iborat mualliflik huquqining himoya belgisidan foydalanishi mumkin:
aylana ichiga olingan lotincha “S” harfi;
alohida mualliflik huquqlari egasining ismi (nomi);
asar birinchi marta e’lon qilingan yil.
Mualliflik huquqining himoya belgisida ko‘rsatilgan shaxs, basharti boshqa hol isbotlanmagan bo‘lsa, huquq egasi hisoblanadi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2006-yil 20-iyuldagi O‘RQ-42-son “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi Qonunning 11-moddasi.
|
| |
-modda. Taraflar o‘zgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining o‘z kuchida qolishi

|
-modda. Taraflar o‘zgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining o‘z kuchida qolishi
|
bet | 40/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi872-modda. Taraflar o‘zgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining o‘z kuchida qolishi
Litsenziya kompleksiga kiruvchi biron-bir alohida huquqning boshqa shaxsga o‘tishi kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini o‘zgartirish yoki bekor qilish uchun asos bo‘lmaydi. Yangi litsenziar o‘ziga o‘tgan alohida huquq jumlasiga kiruvchi huquqlar va majburiyatlar bo‘yicha shartnomaga kirishadi.
Litsenziar fuqaro vafot etgan taqdirda, uning kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bo‘yicha huquq va majburiyatlari merosxo‘rga, basharti bu merosxo‘r tadbirkor sifatida ro‘yxatga olingan bo‘lsa yoki meros ochilgan kundan e’tiboran olti oy mobaynida tadbirkor sifatida ro‘yxatga olinsa, o‘tadi. Aks holda shartnoma bekor qilinadi.
Merosxo‘r tegishli huquq va majburiyatlarni qabul qilib olguncha yoki merosxo‘r tadbirkor sifatida ro‘yxatga olinguncha bo‘lgan davrda litsenziya kompleksini notarius tomonidan belgilangan tartibda tayinlanadigan boshqaruvchi idora qiladi.
873-modda. Firma nomi o‘zgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining o‘z kuchida qolishi
Litsenziar o‘zining firma nomini o‘zgartirgan taqdirda, agar litsenziat shartnomani bekor qilishni talab qilmasa, kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi saqlanib qoladi va litsenziarning yangi firma nomiga nisbatan amal qiladi. Shartnomaning amal qilishi saqlanib qolgan taqdirda litsenziat litsenziarga tegishli bo‘lgan haqni mutanosib ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli bo‘ladi.
874-modda. Litsenziya kompleksiga kiradigan alohida huquqning bekor bo‘lish oqibatlari
Agar kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi amal qilib turgan davrda litsenziya kompleksiga kiruvchi alohida huquqning amal qilish muddati tugasa yoki bunday huquq boshqa asosga ko‘ra bekor bo‘lsa, shartnoma bekor bo‘lgan huquqqa taalluqli qoidalarni chegirib tashlagan holda saqlanib qoladi, litsenziat esa, agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan bo‘lmasa, litsenziarga tegishli bo‘lgan haqni mutanosib ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli bo‘ladi.
1179-modda. Shaxsiy nomulkiy huquqlarni himoya qilish
Shaxsiy nomulkiy huquqlarga nisbatan bunday huquqlarni himoya qilish to‘g‘risidagi talab uchun asos bo‘lib xizmat qilgan harakat yoki boshqa holat sodir etilgan mamlakat huquqi qo‘llaniladi.
1180-modda. Intellektual mulkka bo‘lgan huquq
Intellektual mulkka bo‘lgan huquqlarga nisbatan bu huquqlarni himoya qilish so‘raladigan mamlakat huquqi qo‘llaniladi.
Intellektual mulkka bo‘lgan huquq haqidagi shartnomalar ushbu bo‘limning shartnoma majburiyatlari to‘g‘risidagi qoidalariga muvofiq belgilanadigan huquq bilan tartibga solinadi.
|
| |
O‘zbekiston Respublikasida uzluksiz ta’lim tizimi nechta qismdan iborat?

|
O‘zbekiston Respublikasida uzluksiz ta’lim tizimi nechta qismdan iborat?
|
bet | 16/46 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 111,74 Kb. | | #156152 |
Bog'liq 1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya beri-fayllar.org9. O‘zbekiston Respublikasida uzluksiz ta’lim tizimi nechta qismdan iborat?
5 ta qismdan iborat.
2 ta qismdan iborat.
3 ta qismdan iborat.
4 ta qismdan iborat.
10. O‘quvchi ijodkorligida namoyon bo‘luvchi komponentlar...?
a. Evristik ijodkorlik.
b. Mahsuldor ijodkorlik.
s. Kreativ ijodkorlik.
d. Barcha javoblar to‘g‘ri.
11. Keyinchalik pedagogik qobiliyatga aylanadigan layoqat
nishonalarining majmui bu...?
a. Insonning iste’dodi.
b. Insonning intellekti.
s. Insonning iqtidori.
d. Insonning layoqati.
12. Pedagogik mahorat fanining tarkibiy qismlari?
Ko‘nikma va malaka.
Ta’lim-tarbiya, ma’lumot.
Nutq malakalari, mimika va pantomimika, hissiy psixik holat.
Pedagogik texnikalar.
13. Rassomga, matematika o‘qituvchisiga, adabiyotshunosga xos bo‘lgan
qobiliyatning yetakchi xususiyati bu...?
a. Fantaziyani ishlata olish.
b. So‘z boyligining teranligi.
s. Atrof-muhitni kuzatib baholash.
d. Ijodiy tasavvur qilishi.
14. Biror faoliyatning muvaffiyatli, mustaqil va mukammal
bajarilishini ta’minlaydigan noyob qobiliyatlar birikmasi bu...?
a. Mohirlikdir.
b. Iste’doddir.
s. Mahoratdir.
d. Talantdir.
15. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” ning asosiy maqsadi nimadan
iborat?
Shaxsni hayotga tayyorlash.
Ta’lim tizimini qayta isloh qilish.
Ta’lim sohasini yangilab, tubdan isloh qilish.
Mukammal bilimga ega kadrlarni tayyorlash.
|
| |
Kommunikativ vazifaning funksiyasi qanday belgilanadi?

|
Kommunikativ vazifaning funksiyasi qanday belgilanadi?
|
bet | 22/46 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 111,74 Kb. | | #156152 |
Bog'liq 1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya beri-fayllar.org18. Kommunikativ vazifaning funksiyasi qanday belgilanadi?
a. Pedagogik vazifadan kelib chiqib, o‘qituvchi tomonidan tanlanadi.
b. Ishlab chiqaruvchi harakterga ega, murakkab vazifani hal etadi.
s. Komunikativ vazifa pedagogik vazifaning asosini aks ettiradi.
d. Barcha javob to‘g‘ri
19. Pedagogik ta’sir ko‘rsatish metodlari qanday amalga oshiriladi?
a. O‘qituvchi tomonidan tanlanib, tarbiya tamoyillariga asoslanadi.
b. O‘qituvchi tomonidan tanlanib, ta’lim va tarbiya kategoriyalari bo‘yicha
belgilanadi.
s. O‘qituvchining kommunikativ qobiliyatini namoyon etuvchi funksiya bo‘lib,
dars jarayonida amalga oshiriladi.
d. O‘qituvchi tomonidan tanlanib, bevosita muloqot orqali amalga
oshiriladi.
20. O‘zbekiston Respublikasi ta’lim sohasida olib borilayotgan
islohotlardan asosiy maqsad?
Insonni har tomonlama rivojlanishini va kamol topishini ta’minlash.
Hayot va tabiat birligi bo‘lgan ekologiyani yanada yaxshilash uchun bolalarga ekologik tarbiya berish.
Ilm, fan va madaniyatni yanada rivojlantirish, ta’lim sohasini bosqichma bochqich isloh qilish.
Dunyoviy madaniy aloqalarni bir-biri bilan uzviy bog‘lash, kadrlar tayyorlash dasturini amalga oshirish.
21. Pedagogik ta’sir ko‘rsatishda o‘qituvchining kommunikativ
ta’minoti?
a. O‘quvchilar ichki dunyosini, individual xususiyatlarini o‘rganadi.
b. O‘quvchilarning yosh xususiyatlariga qarab kommunikativ muloqot ishlab
chiqiladi.
s. Xushmuomalalik bilan psixologik muhit tashkil qilinadi; ob’ektni
psixologik jihatdan zabt etish amalga oshiriladi.
d. Muloqotda demokratik tizimdan foydalaniladi; erkin muloqot qilishga
imkoniyat beriladi.
22. Pedagogik faoliyatning turli metodlaridan, sinf jamoasining shakllanib ulgurgan darajasidan, muloqotni boshqarish tamoyillaridan, o‘quvchilarning individual yosh xususiyatlaridan, ta’sirning rejalashtirilgan metodlaridan kelib chiquvchi vazifa...?
a. Ta’lim-tarbiya vazifalarni bajarish.
b. Kommunikativ vazifalarni bajarish.
s. Pedagogik mahorat funksiyalarini bajarish.
d. Pedagogik-psixologik vazifalarni bajarish.
|
| |
“Ustoz muallim bo‘lsa beozor - 1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya berish haqidagi fan bu?

|
1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya berish haqidagi fan bu?
|
bet | 11/46 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 111,74 Kb. | | #156152 |
Bog'liq 1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya beri-fayllar.org7. “Ustoz muallim bo‘lsa beozor,
Go‘dak eli bozorda xarsang o‘ynar”.
Shayx Sa’diyning ushbu bayt bilan ilgari surgan g‘oyasi?
a. Axloqiylik va mehribonlik g‘oyasini ilgari surgan.
b. Ta’lim berishda qat’iyatlikni afzal ko‘rgan.
s. O‘qituvchi shirinsuxan va beozor bo‘lishi lozim.
d. Mudarris bola tarbiyasida ma’naviyatli va odil bo‘lishi kerak.
8. Yunonistonda eramizdan avvalgi X asrda “Notiqlik san’ati”ning
asosiy qonuniyatlari shakllangan. Ular... ?
a. Siyosatni davlat tribunasiga aylantirish, xalqni o‘ziga og‘dirish.
b. Tinglovchiga tushuntirish; ongini uyg‘otish; huzur-halovat bag‘ishlash.
s. Bolalarga ta’lim-tarbiya berish, kishilar ongiga ta’sir etish.
d. Fuqarolarni vatanparvarlik,mehnatsevarlik ruhida tarbiyalash.
9. “Pedagog darsda ma’lum bir o‘ziga xos rolni o‘ynamasligi mumkin emas. Sinf sahnasida rol o‘ynashni bilmaydigan o‘qituvchi kasbiy faoliyat olib borolmaydi.” Ushbu fikrlar muallifini belgilang?
a. Tolstoy L.N.
b. Komenskiy Ya.A.
s. Makarenko A.S.
d. Suxomlinskiy V.A.
10. Individual pedagogik texnikani shakllantirishda nimalar
e’tiborga olinadi?
a. O‘qituvchining yoshi, jinsi, mijozi, fe’l-atvori, salomatligi, anatomik
va fiziologik xususiyatlari.
b. O‘qituvchining o‘z-o‘zini boshqarishda erishadigan yutuqlari, pedagogik
mahorati.
c. Ustozlarning mehnat tajribasini o‘zlashtirishi, ta’lim-tarbiyani to‘g‘ri
yo‘naltira olish.
d. Pedagogik mahoratni mukammal egallash uchun mehnat ko‘nikmasi va
malakalarini shakllantirish.
11. K.D. Ushinskiyning ta’kidlashicha, o‘qituvchi qalbining bolalarga
nisbatan mehrini bildiruvchi axloqiy hislatlaridan biri.... ?
a. O‘qituvchining pedagogik takti va psixologik bilimi.
b. Yuksak pedagogik mahorati, o‘quvchilarni seva olishi.
s. Chuqur bilimi, madaniyati, ma’rifatli bo‘lishi.
d. Muallimningtarbiyaviy kuchi va qobiliyatini ko‘rsatadigan oyina.
|
| |
Pedagogik mahoratni tashkil etuvchi komponentlar berilgan?

16. Pedagogik mahoratni tashkil etuvchi komponentlar berilgan?
O‘qituvchining o‘z kasbiga sadoqati.
O‘z fanini o‘qitish metodikasini puxta bilishi.
Pedagogik qobiliyatlarini namoyish eta olishi.
Barchasi javoblar to‘g‘ri.
17. O‘quvchilar qalbiga yo‘l topa olish, ularga yondashish uchun mehrini qozonish, ta’lim-tarbiya jarayonida o‘quvchilar bilan o‘zaro aloqa bog‘lashga qaratilgan o‘qituvchining pedagogik qobiliyati...?
a. O‘qituvchining kommunikativ qobiliyatidir.
b. O‘qituvchining pedagogik mahoratidir.
c. Pedagogik muloqot qila olish iqtidoridir.
d. Muomala madaniyatidir.
18. Ta’lim va tarbiya jarayonida pedagogik ta’sir ko‘rsatishning
asosiy usullari?
Talab; istiqbol; rag‘batlantirish va jazolash; jamoatchilik fikri.
Diqqat; hotira; fikrlashni va bilish qobiliyatlarini rivojlantirish.
O‘quvchining muayyan hislatlari; xarakter hususiyatlarini bilish; ishontirish.
Texnik fikrlash; mimika va pantomimika, notiqlik san’ati.
19. O‘qituvchining ta’lim jarayonini boshqarish bosqichlari?
O‘qitishga muammoviy-fanlararo yondashish, e’tiborni amaliyotga yoki qo‘llashga qaratilganligi.
Rejalashtirish, tashkil etish, o‘quv harakatlari, natijalarni baholash va tahlil qilish.
O‘qituvchi to‘g‘ri javobni formal holatda deb qabul qiladi, asosiy e’tibor o‘qitishning mazmuniga qaratilgan.
Holatlar «yuqoridan pastga» qaraladi, asosiy e’tibor nazariyaga qaratilgan, faoliyat produktiv shaklda.
20. Kommunikativ qobiliyatni namoyon etuvchi asosiy komponentni
belgilang?
Pedagogik ta’sir ko‘rsatish.
Mimika va pantomimika.
O‘z sohasi bo‘yicha chuqur bilimga ega bo‘lish.
Nutq madaniyatiga doir bilimlar.
|
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun O‘zbekiston Respublikasi Oliy

|
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun O‘zbekiston Respublikasi Oliy
|
bet | 12/46 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 111,74 Kb. | | #156152 |
Bog'liq 1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya beri-fayllar.org12. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun O‘zbekiston Respublikasi Oliy
majlisining IX sessiyasida qachon qabul qilingan?
1997 yil 29 avgust.
1998 yil 28 avgust.
1992 yil 25 avgust.
1991 yil 1 sentyabr.
13. Pedagog o‘zining qaysi tomonlarini boshqarishni o‘rganishi kerak?
Diqqat va muskullarini.
Ruhiyatini, mahoratini.
Oyoq-qo‘llarini.
Hammasi to‘g‘ri.
14. O‘qituvchi o‘quvchilarni o‘zi bilan hamkorlikka jalb eta olishi uchun
nima qilishi kerak?
a. Pedagogik faoliyat o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga va qiziqishlariga
to‘g‘ri kelishi lozim.
b. O‘qituvchi o‘quvchilarga pedagogik va psixologik jihatdan to‘g‘ri vazifa
qo‘yadi.
s. Sinf jamoasida o‘qituvchi ham ishtirokchi, ham maslahatchi vazifasini
bajaradi.
d. Barcha javoblar to‘g‘ri.
15. “Refleksiya o‘z-o‘zini tahlil qilish bo‘lib, o‘z-o‘zicha belgilangan maqsadga erishish emas, balki bilim olish, tajriba orttirish usuli, ijodga, kasbiy jihatdan takomillashishga nisbatan rag‘batlantirishdir”. Refleksiyaga ushbu ta’rif qaysi olim tomonidan berilgan?
a. Turbovskiy Ya.S.
b. Pleskach L.E.
c. Suxomlinskiy V.A.
d. Davletshin M.G.
16. Inson qobiliyatiga to‘g‘ri tavsif berilgan javob?
Qobiliyat – shaxsning muayyan faoliyat yuzasidan layoqati va uning ishni muvaffaqiyatli bajarishdagi sub’ektiv shart-sharoitini ifodalovchi individual psixik sifatlar yig‘indisidir.
Qobiliyat – o‘qituvchi o‘z pedagogik faoliyatini mukammal rejalashtira olishi demakdir.
Qobiliyat – odamlarning yuksak psixik holatini tushunish va kasbiy jarayonda muvaffaqiyatlarga erishishi.
Qobiliyat – o‘qituvchining pedagogik faoliyati jarayonida paydo bo‘ladigan mahoratidir.
|
| |
“Bilim va tarbiya inson hayotining eng muhim tirgagidir”. Ushbu g‘oya

|
“Bilim va tarbiya inson hayotining eng muhim tirgagidir”. Ushbu g‘oya
|
bet | 10/46 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 111,74 Kb. | | #156152 |
Bog'liq 1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya beri-fayllar.org2. “Bilim va tarbiya inson hayotining eng muhim tirgagidir”. Ushbu g‘oya
qaysi muqaddas kitobda keltirilgan?
Hadislar.
Avesto.
Etnopedagogika.
“Qur’oni Karim”.
3. Pedagogik nazokatda takt so‘zi qanday ma’noni bildiradi?
O‘qituvchining o‘quvchilar oldida tashqi qiyofasini namoyon etishi.
Demokratik talablar asosida o‘quvchilarga pedagogik ta’sir o‘tkazish.
Ixtisoslikka doir vijdonlilik, adolatparvarlik..
O‘qituvchining adolat mezoni, or-nomus, izzat-nafs, ma’naviy bilim.
4. “Avesto”da bolalarni o‘qitish va tarbiyalash qoidalari to‘g‘ri
ko‘rsatilgan javobni belgilang?
a. Diniy va axloqiy tarbiya, jismoniy tarbiya, o‘qish va yozishga o‘rgatish.
b. Yer, suv, havo, osmon to‘g‘risida bilimlarni bilish.
s. Yaxshi fikr, yahshi so‘z, yahshi amallarga ishonish.
d. Axloq-odob, ma’rifatli, diyonatli, mehnatsevar insonni shakllantirish.
5. O‘qituvchining o‘quvchilar bilan kollektiv ijodiy ishni
tayyorlashdagi tashkilotchiligi?
O‘quvchilarda ijodiy ishlarga nisbatan qiziqish paydo qilish, erkin holda dars o‘tish.
O‘tkaziladigan tadbirni o‘quvchilar bilan birgalikda tanlab rejasini tuzish, reja asosida guruhlarga bo‘lish, tadbirni tayyorlash va o‘tkazish, o‘tkazilgan tadbirni tahlil qilish.
Darsni rang-barang, yangi uslublarda tashkil etish, darsgacha, dars vaqtida, darsdan keyingi holatni tashkil etish.
O‘rganilayotgan har bir mavzuni isbotlash, yangiliklardan xabardor qilish, mavzularni to‘g‘ri tushuntirish.
6. Kasbiy bilimlar mukammal bo‘lishi uchun nimalar talab etiladi?
Fan metodologiyasi, nazariy bilimlar, pedagogik qobiliyat, ko‘nikma va malakalar.
Metodik bilimlar, ta’limning texnologik tomoni, kasbiy qobiliyatlarga ega bo‘lish.
Pedagogik qobiliyatga asoslangan ta’lim va tarbiyaviy rejalarni mukammal tuzish.
Fanning metodologiyasini bilish, nazariy bilimlar, metodik bilimlar, ta’limning texnologik tomonini o‘rganish.
|
| |
O‘qituvchining mantiqiy qobiliyati...?

|
O‘qituvchining mantiqiy qobiliyati...?
|
bet | 15/46 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 111,74 Kb. | | #156152 |
Bog'liq 1 – variant barkamol shaxsni rivojlantirish, ta’lim-tarbiya beri-fayllar.org3. O‘qituvchining mantiqiy qobiliyati...?
a. Mulohaza yuritish, raqamlarni, matematikani, murakkab masalalarni
yechishga qiziqish.
b. Ohangni, musiqani yaxshi his etadi, deklamatsiya asosida o‘qiydi
s. Vaqtni, harakat sur’atini his etishi.
d. O‘z-o‘zini bilish, tushunish va his etish, ichki his tuyg‘u bilan yashash.
4. Berilgan javoblardan qaysi biri o‘qituvchining avtoritar usulida
sinf jamoasini boshqaruviga tegishli?
O‘quvchilarga ishonch bildiradi, shaxs sifati ularni hurmat qiladi, ammo talabchanlikni susaytiradi.
O‘qituvchi o‘quvchilarni o‘z holiga tashlab qo‘yadi, sinfni o‘qituvchi emas, o‘quvchilar o‘z istaganlaricha boshqaradilar.
O‘qituvchi yakka holda guruh faoliyatini belgilaydi, o‘quvchilarning so‘zsiz bo‘ysunishini da’vo qiladi.
Pedagogik faoliyatda sinf jamoasining fikr mulohazalariga tayanib, ta’lim-tarbiyaviy ishlarni tashkil qiladi.
5. O‘qituvchi va o‘quvchi muloqotini bog‘lovchi asosiy vosita?
Dialog.
Deklamatsiya.
So‘z.
Nutq.
6. Qobiliyat bilimdan farq qiladi, bilim...?
a. Igna bilan quduq qazishdir.
b. Ilmiy mutolaa natijasidir.
s. Inson umrini bezovchi bezak.
d. Qorong‘i yo‘llarni yoritguvchi chiroq.
7. O‘qituvchining pedagogik nazokatida muhim ahamiyatga ega
bo‘lgan xususiyatlarni belgilang?
a. Muloqotni erkin demokratik usulda shakllantirish.
b. Sinf jamoasida ongli intizomni vujudga keltirish va
haqiqiy muloqot madaniyatiga erishish.
c. Yakka hukmronlikdan erkin muloqotga o‘tib, demokratik
prinsiplar asosida pedagogik faoliyat olib borish.
d. Barcha javob to‘g‘ri.
8. Insonning kasbiy bilim, ko‘nikma va malakalarni qiyinchiliksiz, osonlik bilan mukammal egallashi va biror faoliyat bilan muvaffaqiyatli shug‘ullanishi bu...?
a. Kommunikativ qobiliyat.
b. Psixologik qobiliyat.
s. Perseptiv qobiliyat.
d. Shaxsning ichki qobiliyati.
|
| |