nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pedagogik texnologiyalar - bet 6

H`amkorlik munosabatlari u`qituvchilar orasida, ma’lum bulishi bilan, u`quvchilar va
u`qituvchilar tashkilotlari bilan, raxbarlar, ota-onalar, jamoatchilik orasida H`am u`rnatiladi.
H`amkorlik pedagogikasi u`quvchining ta’lim-tarbiya olish ishlarini rivojlantirib borish
orqali h`amda u`quv-tarbiya jaryonini insonparvarlashtirish
tamoyillarini amalyatga tadbik
qilgan h`olda yuqori natijalarga erishishni ta’minlaydi. U`quv materialining sxemalar va
shartli belgilardan iborat modellari (tayanch signallar konspektlari) asosida ta’limni
intensivlashtirish texnologiyasi V. F. Shatalov tamonidan ishlangan..
Tayanch signallar konspektlari ku`rgazmali sxemalardan iborat bu`lib, ularda
u`zlashtirilishi lozim bu`lgan axborot birliklari aks ettiriladi, ular orasidagi turli bo
ғ
liqliklar
ku`rsatiladi xamda mavH`um (abstrakt) materialni yaqullashtiruvchi misollar, tajribalarni
eslatish uchun belgilar va maqsadlarning aH`amiyatliligi bu`yicha tasnifi turli turli belgilar
bilan beriladi.Tayanch signallar konspektlari bilan ishlashda qator u`ziga xos usullar va
metodik echimlar qu`llaniladi.
«Vakolatli ta’lim» texnologiyasi. Bu texnologiya 1995 yilda AKSh da „Ayollar etakchiligi"
deb nomlangan treninglardan ishlangan bu`lib, xalqaro ta’lim texnologiyasi sifatida 1997
yildan boshlab Ukrainada shakllanib, su`ngra Ozarbayjon, Gruziya,
Қ
ozo
ғ
iston,
Қ
irgiziston, Litva, Moldova, Tojikston, U`zbekistonga tarqalgan. 2002 yilda Af
ғ
oniston,
Indoneziyada treninglar u`tkazilgan. Boshqa mamlakatlarda bu texnologiyani shakllantirish
jarayonlari amalga oshirilmoqda.
Bu ta’lim texnologiyasini H`ozirda mutaxassislar shunday tariflaydilar: „Vakolatli ta’lim —
tenderlik adolati va zavonliksiz munosabatlar asosidagi u`quv jarayoni bu`lib, bevosita tajriba
orqali ta’lim olish yu`li bilan guruxlarning u`z-u`zini tashkil qilish ku`nikmalarini H`osil
qilish mumkin.
Vakolatlash pedagogikasi ta’lim dasturlarining boshqa turlari bilan ta’limga nisbatan
umumiy yondashuvlarga ega. Uzaro faoliyatda ular bir-birini boyitadi va kuchaytiradi.
Vakolatlash ta’limini quyidagicha joriy qilish mumkin: — rasmiy u`quv reja (ayrim u`quv fani,
intefatsiyalash bilgan yondashuvlar yoki mavzular sifatida);
—
rasmiylashtirilmagan u`quv reja (maktab tomonidan tashkil qilingan va rasmiy reja
bilan bo
ғ
langan sinfdan yoki maktabdan tashqari ish);
—
norasmiy u`quv reja (kutilmagan mash
ғ
ulotlar tashkil qilish yoki aloH`ida reja orqali
joriy qilish).
Mash
ғ
ulotlar maxsus tayyorgarlik ku`rgan trenerlar tomonidan treninglar shaklida u`tkaziladi.
Bunda trener deb ma’lum yu`nalishda ta’lim olish, mashklar bajarish bu`yicha trening
mash
ғ
ulotlarini olib borish (raH`barlik qilish) uchun maxsus tayyorgarlikka ega mutaxassisni
aytiladi. Trening deb esa ma’lum yu`nalishda ta’lim olish, mashklar bajarish bu`yicha trenerlar
tomonidan (raH`barligida) u`tkaziladigan mashkulotlarga aytiladi.
Pedagogik texnologiya va metodikadan farki

Mak.sad
Komil insonni shakllan-tirish
aloxida
ukuv fanlarini utsi-tish x.amda
tarbiyaviy ishlar-ning sifatli bulishini ta’-
minlash
Kullash
mikyosi
Butun ta’lim-tarbiya jaraenida
Xususiy fanlarni
utsitishda xdmda tarbiyaviy
ishlarda
Vositalar
Barcha ta’lim-tarbiyaviy vositalar,
xususiy metodikalar
Aloxida ukuv
fanlarini ukitishda xamda
tarbiyaviy ishlarda kullaniladigan vositalar
Pedagogik
jarayon
Ta’lim va tarbiya texnolo-giyasi
asosida. Ta’lim menejmenti va mar-
ketingi asosida. Ta’lim-tarbiya
sox,asidagi eng ilgor tajribalarni
umumlashtiruvchi loyixalar asosida
rivojlanib boradi. Etarli
tayyorgarlikka ega mutaxassislar
tomonidan kz'llanganda uzaro
uxshash natijalar olinishi ta’-
Ta’lim-tarbiya metodikasi asosida ijodkor
ukituvchilarning ilkor tajribalariga tayanib
rivojlanadi. Xususiy tajri-balar asosida boyitib
boriladi. Bir muallifning ilgor pedagogik
tajribasini xamma pedagoglar aynan kullay
olmaydilar. Bunda natijalar xar kimda xar xil
buladi. Pedagogik texnologiyaning tarkibiy
kismi xisoblanadi
Natija kafolati
Oldindan
belgilangan
mak.sadga
erishish kafolati bor
Oldindan belgilangan maksadga xar bir
ukituvchi
uz imkoniyatlariga muvofik, turli
darajada erishadi, Shu sababli talab darajasidagi
natija
kafolatlanmaydi.
Asosan
ijodkor
ukituvchilargina yaxshi natijaga erishadilar.
Kelib
chikishi
Xususiy
metod i kal ar nin g
rivojlanishi natijasida kelib chikkan
Ta’lim-tarbiyaning turli xususiy masalalarini
xal kilish zarurati natijasida kelib chik-kan
Shaxsning uz-uzini boshkarish

4.
Prezidentimiz tomonidan yangi pedagogik texnologiyaga kanday ta’rif berilgan?
5.
Pedagogik tizim nima?
6.
Pedtexnologiyaning tarkibi kanday?
7.
Invariativ elementlar nima?
8.
Pedagogik tizim nechta invariativ elementlardan tuziladi?
9.
Tasodifiy ukuvchilar guruxi deb kanday
guruxga aytiladi?
10.
Getrogen gurux deb nimaga aytiladi?
11. Kadrlar tayerlash milliy modelining asosiy tarkibiy q`ismlarini aniklang.
12. Shaxs-kadrlar tayyorlash tizimining bosh sub’ekti va ob’ekti, ta’lim soxasidagi
xizmatlarining iste’molchisi va ularni amalga oshiruvchisi jumlasini izoxlang.
13. Zamoiaviy ta’lim tizimi fuq`aroning q`anday xuq`uq`larini ruyobga chiq`arishn zarur?
14.Shaxs-pedagogik jarayonning sub’ekti sifatida faollik kursatishi uchun nimalarga e’tibor berish
zarur?
15 Biologik ta’lim jarasinda sub’ekt-sub’ekt munosabatlarining uziga xos xususiyatlariii
aniklang.
16.Biologik ta
ь
limda shaxsga yunaltirilgan pedagogak texiologiyalarning uziga xos
xususiyatlarini aniklaig.
17. Mazkur texnologiya shaxsning q`aysi xususiyatlarini rivojlantirishga asos buladi?
Kichik modul - Pedagogik texnologiyalar

11. Uzbekistan Respublikasi «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» talablaridan biri ta’lim
jarayonida yangi pedagogik va axborot texnologiyalarini kullash, tayyorgarlikning modul
tizimidan foydalangan xolda ta’lim oluvchilarni ukitishni jadallashtirish sanaladi.
Respublikamizda ta’lim jarayonida pedagogik va axborot texnologiyalarni kullashga doyr keng
kulamda ish olib borilmokda. Ushbu muammoning ilmiy-nazariy asoslari, xar bir pedagogik
texnologiyaning uziga xos jixatlari ishlab chikilib, etarli darajada tajribalar tuplandi. Ta’lim
jarayoniga pedagogik va axborot texnologiyalarni joriy etishda xorijiy mamlakatlarning tegishli
tashkilotlari yakindan yordam kursatmokda.
Shu urinda savol tugiladi. Pedagogik texnologiya atamasining moxiyati nimada?
«Texnologiya» yunoncha suz bulib, «techne» — max
orat, san’at, «logos» — tushuncha urganish demakdir.
Pedagogik texnologiya atamasiga xar bir didakt olim uz nuktai nazaridan kelib chik.kan xolda
ta’rif beradi. Xali bu tushunchaga tulik va yagona ta’rif kabul kilinmagan. Ushbu ta’riflar ichida eng
maksadga muvofigi YuNESKO tomonidan berilgan ta’rif sanaladi.
Pedagogik texnologiya — ta’lim shakllarini optimallashtirish maksadida ukitish va bilimlarni
uzlashtirish jarayonining inson saloxiyati va texnik resurslarni kullash, ularning uzaro ta’sirini
aniklashga imkon beradigan tizimli metodlar majmuasidir.
G. K. Selevkoning «Zamonaviy ta’lim texnologiyalar»i ukuv kullanmasida
1
ta’lim jarayonida
kullaniladigan texnologiyalar jamlangan bulib, ularning ilmiy-nazariy, metodologik asoslari,
tasnifi va amaliyotda kullash mexanizmi yoritilgan (Selevko G. K. Sovremenn
ы
e
obrazovatel
ь
n
ы
e texnologii. Uchebnoe posobie. M.: Narodnoe obrazovanie, 1998-—256 s.).
Pedagogik texnologiya ta’lim amaliyotida uchta darajada kullaniladi:
-ma’ruza. Pedagogik texnalogiyalarning ilmiy asoslari

jarayonining borishi H`aqida u`qituvchi bilan birga u`quvchining u`ziga H`am axborot etib
turadi. U`quvchi mantiqiy bo
ғ
langan qisqa vazifalarni ma’lum ketma-ketlikda bajarish orqali
deyarli xatolarsiz asosiy maqsadga etib bora oladi.
Bunday texnologiya u`quv jarayonini tu`liq nazorat qilish imkoniyatini beradi. Bunda
mantiqiy boglangan qisqa vazi-falar ketma-ketlish ta’lim jarayonining algoritmini H`osil qiladi.
U`quvchi va u`qituvchi faoliyatining shunday algoritm asosida tashkil qilinishi ku`zda tutilgan
maqsadga erishishni kafolatlaydi. Ta’lim jarayonining shunday tartibda tashkil qilinishini H`ozirda
tu`liq ma’noda pedagogik texnologiya deb atash mumkin.
Pedagogik texnologiya ta’lim oluvchilar va tarbiyala-nuvchilarga
pedagoglar tomonidan
kasbiy-pedagogik maqsad-larni amalga oshiruvchi ta’sir ku`rsatilishini tashkil qilish tizimini
belgilaydi.
Pedagogik texnologiya pedagogik faoliyatni aniq maqsad-lar asosida tashkil qilish H`amda
uning texnologikligini nazorat qilish imkoniyatini beradi.
Pedagogik texnologiya tizimi pedagogik maqsadlarning aniq amalga oshirilishini
ta’minlaydi.
Texnologik tizimning asosiy belgisi kutilgan natijaga erishishni kafolatlashdir.
Buning uchun
asosiy maqsadga erishishning H`ar bir bosqichida bajarilishi lozim vazifalar, buning uchun talab
qilinadigan vositalar H`amda metodlarning aniq modullari yoki algoritmlari H`osil qilinadi.
Notexnologik tizim (xususiy metodikalar)da esa kutilgan natijaga erishish kafolatlanmaydi.
Pedagogik texnologiya ratsional asosdagi ilmiy mezonlarga asoslangan bu`lishi bilan birga,
uning yanada rivojlanishida intuitiv (empirik) bilimlar H`am muH`im aH`amiyatga ega. Shu
ma’noda texnologiyani ma’lum ma’noda san’atga qiyos qilinadi. Chunki san’at intuitsiyaga
asoslanadi, texnologiya esa fanga asoslanadi. Lekin juda ku`p faoliyat soH`alari dastlab san’atdan
boshlanadi va texnologiya bilan tugaydi. Su`ngra H`ammasi boshidan boshlanadi. Pedagogik
texnologiyaning rivojlanish jarayonlarida H`am ushbu H`olatlarni kuzatish mumkin.
Fanga
muvofiq qurilgan pedagogik amaliyot pedagogik texnologiyadir.
Ta’lim oluvchilar va ta’lim beruvchilarning u`quv-tarbiya jarayonida avvaldan belgilangan
sifatlarning shakllanishiga olib keladigan izchil amaliy faoliyatlarini pedagogik texnologiya deb
H`isoblash mumkin.
Pedagogik texnologiya (yoki ta’lim texnologiyasi) bor-yu`
ғ
i va eng asosan ta’lim
oluvchi
yoki tarbiyalanuvchining ta’lim-tarbiya jarayonida qanday faoliyatni va qay darajada amalga
oshirishidan iborat.
U`quvchining u`rganilayotgan materialni sifatli u`zlashtirishini ta’minlovchi izchil amaliy
faoliyati ta’lim texnologiyasi bu`lishi mumkin
Saparbaev Azizbek

|
Saparbaev Azizbek
|
Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 9,59 Mb. | | #258041 |
Bog'liq tarmoq O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NUKUS FILIALI “Kompyuter injiniringi” fakulteti “AT -Servis” yo’nalishi 3-kurs 106-21 UZB guruh talabasi
Saparbaev Azizbek
“Tarmoq xavfsizligi” FANIDAN
AMALIY ISHI
Qabullagan: R.Dawletmuratova
Bajargan: A.Saparbaev
NUKUS-2024
1-LABORATORIYA ISHI
CISCO PACKET TRACER SIMULATSION MUHITI BILAN TANISHISH VA 2 KOMPYUTER ORASIDA ALOQA QURISH
2-LABORATORIYA ISHI.
CPT DASTURIDA KOMMUTATOR (SWITCH) VA TARMOQ KONSENTRATORI (HUB) QURILMASINI ÓRGANISH
3-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA DHCP (DYNAMIC HOST CONFIGURATION PROTOCOL) PROTOKOLINI ÓRGANISH
4-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA VLAN (VIRTUAL LOKAL AREA NETWORK) TARMOǴINI QURISH
5-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA ROUTERNI DINAMIK USULI BILAN SOZLASH
6-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA ROUTERNI STATIK USULI BILAN SOZLASH
7-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA HTTP (HYPER TEXT TRANSFER PROTOCOL) VA DNS (DOMAIN NAME SYSTEM) SERVERINI QURISH
8-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA STP (SPANNING TREE PROTOCOL) PROTOKOLI VA RSTP (RAPID SPANNING TREE PROTOCOL) PROTOKOLINI ÓRGANISH
9-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA WIFI (WIRELESS FIDELITY) TARMOǴINI ÓRGANISH
10-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA CISCO IOS ASOSLARI VA XAVFSIZLIK
11-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA NAT (NETWORK ADDRESS TRANSLATION) TARMOG’INI QURISH
12-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA ACCESS-LIST (FILTRATSIYA VA KLASSIFIKATSIYA) TARNOG’INI YARATISH
13-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA CISCO ASA (ADAPTIVE SECURITY APPLIANCE)
14-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA DMZ (DEMILITARIZED ZONE) TARMOGÍ
15-LABORATORIYA ISHI
CPT DASTURIDA VPN (VIRTUAL PRIVATE NETWORK) TARMOǴINI QURISH
|
| |
DP-22V MARKALI INDIVIDUAL DOZIMETRLAR TO`PLAMI

|
DP-22V MARKALI INDIVIDUAL DOZIMETRLAR TO`PLAMI
|
bet | 36/123 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #246168 |
DP-22V MARKALI INDIVIDUAL DOZIMETRLAR TO`PLAMI
DP-22V komplekti: DKP-50 A markali bevosita ko`rsatadigan individual dozimetr, ZD- 5 turdagi zaryadlovchi moslama va plastmassa Yashikdan iborat.
DKP-50 A markali bevosita ko`rsatadigan individual dozimetr tashqaridagi gamma nurlanish dozasini 2 Pdan 50 P gacha diopazonda o`lchash uchun mo`ljallangan. Dozimetrning tuzilishi: qondensator, ionizasion kamera, ichki elektrodi platinali ip, mikroskopli sanovchi moslama va optic moslamadan iborat.
Ushbu detallar dyuralyumindan yasalgan korpus ichiga joylashtirilgan, elektroskop usulida ishlaydi. Dozimetr korpusida kiyimga taqib qo`yish uchun maxsus tutqich bor/ Og`irligi 50 g.
Dozimetr shkalasi 2 P dan 50 P gacha roentgen hisobiga darajalangan bo`lib, dozalar quvvati0,5-200 P/s bo`lganida nurlanish dozasini o`lchaydi.
ZD-5 turidagi zaryadlovchi moslama dozimetrlarni zaryadlash uchun mo`ljallangan. Zaryad qutichaning yuqori qismiga yopilib turadigan lampochka o`rnatilgan zaryad uyasi va zaryad kuchlanishini boshqaradigan dasta bor. Elektr manba quyadigan joyga 1,6-PMS-u-8 quruq elementi qo`yiladi, ushbu element ZD-5 ning 30 soat mobaynida o`zluksiz ishlashiga yetadi.
Dozimetrni zaryadlash va undan foydalanish quyidagicha olib boriladi:
dozimetrning pastki qopqog`I burab chiqariladi;
dozimetr zaryadi uyasiga qo`yiladi, zaryadlovchi moslamadagi “Zaryad” dastasi oxirigacha chapga buralgan holda bo`lishi kerak, lampochka yonguncha dozimetr bosiladi;
dozimetr okulyariga qarqb “zaryad” dastasi asta-sekinlik bilan o`ngga buraladi;
dozimetr shkalasida ko`rinib turgan platinali ip sssshkalaning nul belgisiga kelguncha zaryadlovchi moslamadagi dasta buralaveradi;
platinali ip nulga qo`yilgandan so`ng dozimetrning pastki qismidagi qopqoqcha mahkam qilib yopiladi;
dozimetr ishga tayyor hisoblanadi.
Zaharlangan joylarda ishlash kerak bo`lib qolganda harbiy xizmatchilarga beriladi va qayd jurnaliga uning familyasi, ismi-sharifi, berilgan vaqti dozimetrning tartib raqami va boshqalar yoziladi.
Shaxsiy tarkib vaqti-vaqti bilan dozimetr ko`rsatkichini okulyar orqali ko`zatib boradi. Buning uchun dozimetrning pastki qopqog`iga o`rnatilgan oyna yorug`lik manbaiga qaratiladi. Kechqurun yoki qorong`u kechalari ko`rsatkichni olish kerak bo`lsa, unda yorug`lik manbai sifanida elektr fonaridan yoki yonib turgan gugurtdan foydalanish kerak.
|
| |
Savol: Hozirgi zamon yadro qurollarining turlari
Javob

Savol: Hozirgi zamon yadro qurollarining turlari
Javob: Hozirgi zamon ma`lumotlariga ko`ra yadro qurolining 4 xili ma`lum: 1) atom bombasi; 2) vodorod bombasi; 3) neytron bombasi; 4)lazer bombalari.
Savol: Yadroviy portlashning shikastlovchi omillariga nimalar kiradi?
Javob: 1) portlash to`lqini; 2) yorug`lik nurlanishi; 3) ionlovchi nurlanish; 4) radiofaol guruh; 5) elektr kahrabo impulslari; 6)kuchli harorat.
Savol: Portlash to`lqini qanday shikastlanishlarni keltirib chiqaradi?
Javob: - yengil shikastlanishlar ortiqcha bosim 20-40 kPa gat eng bo`lganida kelib chiqadi. Bularga engil lat yeyish, qonto`ziya, bo`g`imlarning chiqishi kiradi;
- O`rtacha og`irlikdagi shikastlanish ( eshitish a`zolarining shikastlanishi), qo`l-oyoqlarning kuchli chiqishi, suyaklarning sinishi, burun va quloqlardan qon ketishi;
- Ortiqcha bosim 40-60 kPa bo`lganida namoyon bo`ladi;
- Og`ir shikastlanishlar ( ko`pchilik jarohatlar, butun tananing kuchli qonto`ziyasi, qo`l-oyoqlarning sinishi, ichki a`zolarning shikastlanishi) ortiqcha bosim 60-100 kPa gat eng bo`lganida ko`zatiladi;
|
PEDAGOGIK TEXNOLOGAYALARDA QULLANADIGAN VOSITALAR

beruvchi turlaridan H`ar bir u`quvchi va u`qituvchi erkin foydalana oladigan sharoit yaratishdan
iborat. Ya’ni H`ozirda sifatli ta’lim berish uchun an’anaviy ikkita tomon — u`quvchi-u`qituvchiga
zarur axborotlarni etkazib turuvchi xizmatdan iborat uchinchi tomon
faoliyatini tashkil qilish
zarur.
Bu yu`nalish axborot texnologiyalarini ta’lim-tarbiya ja rayoniga joriy qilish yu`nalishi deb
nomlanadi.Shu axborot larni u`quvchilar tushuna oladigan mantiqiy shakllard ifodalash
u`quvchi bilan u`qituvchining verbal muloqotin) tashkil qiladi. Buni quyidagi sxema
shaklida ifodalash mumkin:
Axborot
U H`aqidagi
bilim
Mantiq
Su`z,
nutq
Dunyo
karash
Maf-
kura
Bu sxemadan ta’lim jarayonida H`ar bir axborotni u`qituvchi u`zlashtirgan darajada,
uning
mantiqiy tafakkuriga, nutqiy qobiliyatlariga, dunyoqarashi va mafkurasiga muvofiq ravishda baen
qilinishi ku`rinib turibdi.
Verbal muloqot shakllari H`ar xil bu`lib, ularning asosiylari nutq su`zlash, ma’ruza,
suH`batlashish, savol su`rash, savolga javob berish, baH`s, munozara, muzokara,
xabar berish,
kengash, maslaH`at, nasiH`at, tanbeH`, tabrik, salomlashish, xayrlashish kabilarni u`z ichiga
oladi.
Ushbu verbal muloqot shakllarida qu`llaniladigan nutq intonatsiyalari su`zlovchining
fikrlaridagi
uning
maqsadiga
muvofiq bu`lgan
ma’no-mazmunlarni
chuqurlashtirish,
yaqqollashtirish imkonini beradi.
U`qituvchi u`quvchi uchun ma’lum bu`lgan tushunchalarga asos-langan H`olda yangi
axborotlarni tanishtirib, tushuntirib boradi.
Bu jarayonda u`quvchilar
diqqatni jamlash, tinglash, eshitish, anglash, tushunish,
idrok
qilish, mantiqiy fikrlash (taH`lil qilish, qiyoslash, umumlashtirish), xotirada saqlash, qayta eslash
faoliyatlari bilan band bu`ladilar. Bunda u`quvchi-ning qiziqishi, H`avasi, eH`tiyoji, manfaatdorligi,
qobiliyat, iste’dod, iqtidori uning muvaffaqiyati asosi bu`ladi.
Yuqoridagi fiqrimizning dalili sifatida verbal muloqot shakllaridan ayrimlari H`aqida
tu`xtalib u`tamiz.
Ma’ruzalarni faol usulda u`tkazish. H`ar qanday yuqori saviyada u`tkazilgan ma’ruza,
garchand u faktlarga boy bu`lsa H`am, agar uzoq vaqt davom etsa, u`quvchining eshitish
qobiliyati susayadi va charchaydi. Bu H`olat u`quvchini loqayd eshituvchiga aylantiradi. Ma’ruza
qancha uzoq davom etsa, samaradorlik shuncha kamaya boradi.
Shuning uchun ma’ruzani kichik pedagogik texnologiya darajasida quyidagicha tashkil
etish u`quvchilar uchun qulaylik tu
ғ
diradi.
Ma’ruzachi u`z ma’ruzasini bir necha bloklarga bu`ladi. H`ar blokini 15—20
minut davom
ettiradi va H`ar bir blokdan su`ng tu`xtab, mavzu bilan bo
ғ
liq qisqa savol-javob, fikr almashuv
olib boradi.
о rtacha
D = x t = = 48 Rentgen
К 1
so nish

|
о rtacha
D = x t = = 48 Rentgen
К 1
so nish
|
bet | 40/123 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #246168 |
о rtacha
D = x t = = 48 Rentgen
К 1
so nish
J a v о b: ionlovchi nurlanish bilan zararlangan joylarda 3 soat mobaynida ishlagan sanitar guruhining odamlari jami, umumiy miqdorda 48 Rentgen miqdorida nurlanish dozasini qabul qilgan (har bir odam).
Hisoblab chiqilgan natijani 3 soat davomida ionlovchi nurlanish bilan zararlangan joyda bo'lgan odamning qabul qilishi bezarar bo'lgan miqdori bilan solishtiriladi (20-jadval)
Jadvaldagi ma'lumotlarga ko'ra ionlovchi nurlanish dozasi bilan zararlangan joylarda nurlanish dozasi quvvatining qoldiq dozasi 60.
Hosil bo'lgan raqam 3 soat davomida bezarar qabul qilinishi mumkin bo'lgan nurlanish dozasidan kamligi bilan ajralib turadi.
3-masala. Ionlovchi nurlanish bilan zararlangan joylarda odamlarni ziyon-zahmat ko'rmay bo'lish vaqtini aniqlash.
Radiofaol moddalar bilan zararlangan joylarda odamlarning bo'lish vaqtini belgilash talabi kelib chiqishi mumkin. Bu paytda qabul qilingan nurlanish dozasining quvvati inobatga olinadi. Ayni vaqtni 21-jadval yordamida hisoblab chiqish mumkin.
Dastlabki ma'lumotlar: yadroviy portlash 12.00 da sodir bo'lgan. Sanitar guruhi mazkur joyga portlash o'tgandan 2 soat keyin keldi. Bu paytda nurlanish dozasining quvvati 12,5 Rentgen/soatni tashkil qilgan.
Talab qilinadi: ayni sharoitlarda sanitar guruhi qancha vaqt mobaynida ishlashi mumkin? Ular nimalarni bajarish jarayonida 25 Rentgen nurlanish dozasini olishlari mumkin.
nurlanishning laxminiv dozasi
portlash joyidagi 2 soat o'tgandan so'nggi nurlanish dozasining quvvati
Y e с h i s h:
25
= 2;
R
bezarar qabul qilish mumkin bo'lgan nurlanish dozasi
12,5 Rentgen/soat
20-jadvaldagi 1-qatordan 2,0 raqami topilib, uning qarshisidagi tepa qatordagi 2 soat (portlash yo`z bergan joyga undan keyin o'tgan vaqt - 2 soat) bilan bir nuqtada tutashguncha masofani o'tib, ushbu nuqtadagi raqam olinadi. Berilgan masaladagi talabga ko'ra, portlash yo`z bergan joyga undan so'ng 2 soat o'tgach, kirib ishlash muddati 4 soat ichida bo'lishi mumkin.
|
| |
Asosiy fondlarni baholashning quyidagi usullari mavjud

|
Asosiy fondlarni baholashning quyidagi usullari mavjud
|
bet | 27/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiAsosiy fondlarni baholashning quyidagi usullari mavjud:
Boshlang‘ich qiymatga - asosiy vositalarni sotib olish uchun sarflangan xarajatlar, etqazib berish, o‘rnatish kabi pul xarajatlarining jami kiradi. Dastlabki baxo asosiy fondlarning foydalanishga topshirgan paytda xisobga olingan dastlabki muvozanat narxini ko‘rsatadi. Misol. Generator 150000 so‘mga sotib olindi. Uni korxonaga etqazib berish uchun 10000 so‘m, o‘rnatish uchun 20000 so‘m sarflandi. Generatorlarnung dastlabki to‘la narxi - 180000 so‘mga teng.
150000 + 10000 + 20000 =180000 so‘m
Tiklangan qiymati - asosiy fondlar yoki ularning biron-bir qismini (binolar, kurilmalar, mashinalar, ishlab chiqarish uskunalari) xozirgi paytdagi inflyasiya va boshqa omillarni xisobga olgan xolda baxolash. Baxolashning bu usuli ob’ektning bugungi kunda qancha turishini ko‘rsatadi. Misol: Transformator 2005 - yilda 300000 so‘mga sotib olingan, xuddi shunday transformator 2007 - yil yanvar oyida 270000 so‘mga sotib olindi. Ikkita transformator muvozanat qiymati 570000 so‘mni tashkil qiladi. 2007 - yil yanvar oyida ikkalatransformator tiklangan narxi 540000 so‘m, chunki shu transformatorning baxosi 270000 so‘mni tashkil kilgan edi. Bu baxo asosiy fondlarning ma’naviy eskirganligini va eyilganligini xisobga olmaydi.
Qoldiq qiymat - asosiy fondlarning eskirishini inobatga olgan xolda, birlamchi va qayta tiklash qiymatlari o‘rtasidagi farqdir.
Misol: Transformatoning narxi 50000 so‘m, ishlash davri 8 yil u 5 yil ishlab chiqarishda bo‘lgan.
Transformatorning koldik qiymati - 18750 so‘mni tashkil qiladi. Transformator ning amortizatsiya ajratmasi 50000/8 = 6250so‘m. 5 yil davomida 31250 so‘mlik qiymatini tayyor maxsulotga o‘tkazgan 6250*5 = 31250 so‘m. Koldik qiymat 50000 - 31250 =18750 so‘m.
Asosiy vositalarning korxona balansi va xisobotlarida aks ettiriluvchi, xisobga olish qiymati balans qiymati deb ataladi. Asosiy vositalarning koldik qiymatini asosiy vositalar balans qiymatidan eskirish summasini ayirib topish mumkin. Asosiy fondlarning tugatilish qiymati bu - ishlab chiqarishdan chikarilgan (tugatilgan, yo‘q qilingan, lom) qiymatidir. Iqtisodiy ko‘rsatkichlarni xisoblash uchun asosiy fondlarning o‘rtacha yillik qiymati xisoblanadi.
bu erda:
Fo’r - asosiy fondlarning o‘rtacha yillik qiymati;
Fy.b- asosiy fondlarning yil boshiga qiymati (balans);
Fk - kiritilgan asosiy fondlar qiymati;
Fch - fondlarning tugatilish, ishlab chiqarishdan chikarilish qiymati;
n1 - asosiy fondlarni kiritilgandan boshlab oylar soni;
n2 - asosiy fondlarni chikarilgandan boshlab oylar soni.
|
| |
Mehnat resurslarining tarkibi va tuzilishi

|
Mehnat resurslarining tarkibi va tuzilishi
|
bet | 32/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiMehnat resurslarining tarkibi va tuzilishi
Mehnat resurlarini shakllantirish manbalari quyidagilardan iborat:
Mehnat yoshidagi mehnatga qobiliyatli aholi – ya’ni amaldagi qonunchilikda O‘zbekiston Respublikasida qabul qilingan yosh chegaralari oralig‘ida shaxslar va II guruh ishlamayotgan nogironlardan va ishlamayotgan, yoshi bo‘yicha imtiyozli shartlar asosida pensiya olayotgan fuqarolardan iboratdir.
Mehnat yoshidan o‘tgan ishlayotgan shaxslar va ishlayotgan o‘smirlar mehnat yoshiga etmagan shaxslar.
Iqtisodiy faol aholi (ish kuchi) – bu aholining tovarlar ishlab chiqarish va xizmatlar ko‘rsatish uchun o‘z ishchi kuchini taklif etishni ta’minlaydigan qismi. Iqtisodiy faol aholi soni ish bilan bandlarni va ishga joylashishga muhtoj shaxslarni o‘z ichiga oladi.
Ish bilan bandlar: a) pul bilan to‘lanadigan yoki natura holidagi haq evaziga yollanib, shuningdek, o‘z faoliyati evaziga qancha muddati haq yoki daromad olishdan qat’iy nazar, foyda yoki oilaviy daromad olish uchun yollanmasdan haftasiga kamida 2 soat mobaynida ish bajarganlar; b) kasalligi yoki jarohatlanganligi tufayli, bemorlarga qarab turish uchun; yillik mehnat ta’tili yoki dam olish kunlarida; o‘z ish joyidan tashqarida ta’lim olganligi uchun; ma’muriyat tashabbusi bilan ta’minoti saqlab qolingan yoki saqlanmagan holda mehnat ta’tilida bo‘lgan va boshqa shunga o‘xshash sabablar bilan vaqtincha ishda bo‘lmaganlar; v) oilaviy korxonada haq olmasdan ish bajargan shaxslar.
Ish bilan band bo‘lmagan, ishga joylashishga muhtoj aholi – amaldagi qonunlarga muvofiq ishsizlar sifatida rasman ro‘yxatdan o‘tgan (mehnat organlari bandlikka ko‘maklashish markazlari tashkil etadigan, haq to‘lanadigan jamoat ishlarida ish bilan band bo‘lgan davri ham qo‘shganda), shuningdek, mehnatga qobiliyatli yoshda bo‘lib, vaqtincha ish bilan band bo‘lmagan, haq to‘lanadigan ishi yoki daromd keltiradigan mashg‘uloti bo‘lmagan,yo mehnat organlari yordamida, yoki mustaqil ravishda faol ish izlayotgn va o‘zlariga ish taklif etilishi bilanoq unga kirishishga tayyor bo‘lgan shaxslardir.
|
| |
Ochiq kodli operatsion tizimlar xavfsizligi

KIRISH. Mobil operatsion tizimlar
Mobil qurilmalarning sifati asosan apparat xarakteristikalariga bog’liq bo’lsa,
ulardan foydalanish qulayligi ko’p jihatdan mobil operatsion tizimlarga (OT) bog’liq.
Mobil operatsion tizimlarni quyidagi alomatlari bo’yicha tasniflash mumkin (1-
rasm):
- operatsion tizim ochiqligi;
- axborotni himoyalash vositalarining mavjudligi (AHV);
- axborotni kriptografik himoyalash vositalarining mavjudligi (AKHV);
- oxirgi qurilmalar turi.
Quyida mobil qurilmalar uchun keng tarqalgan operatsion tizimlar ko’rilgan.
Symbian OS. Ushbu operatsion tizim Nokia firmasining
madadi tufayli eng
ommabop hisoblanar edi. Ushbu tizim o’lchamining
kichikligi,
hamda grafika
interfeysining va tizim yadrosining bir-biridan ajratilganligi ham muhim rol o’ynadi. Bu
uning turli mobil qurilmalariga osongina o’rnatilishiga imkon berdi. Keyinroq ko’p
vazifalik qo’shilgan.
Har bir mutaxassis apparat platforma cheklovlariga bog’liq holda o’zining
operatsion tizim versiyasini yaratar edi. Har bir versiya o’ziga xos
xususiyatlarga ega
bo’lib, har bir versiya uchun o’zining ilovalarini ishlab chiqish lozim edi. Bu noqulaylik
edi.
Shu sababli Windows Mobile, Android va iPhone
operatsion tizimlari paydo
bo’lganidan keyin Symbian operatsion tizim o’zining ommaviyligini yo’qotdi. Hozirda
faqat Nokia kompaniyasi ushbu operatsion tizimdan o’zining
smartfonlari uchun
foydalanadi.
1-rasm. Mobil operatsion tizimlarning tasnifi
Symbian operatsion tizim afzalliklari:
- xotiraga va prosessorga
talablarning pastligi;
- ishlatilmaydigan xotirani bo’shatish funksiyasi;
- barqarorlik;
- ushbu platforma uchun viruslar sonining kamligi;
- tezdan yangi versiya paydo bo’ladi va
barqarorlik tiklanadi;
- dasturlarning katta soni.
Symbian operatsion tizim kamchiliklari:
- shaxsiy kompyuter bilan ulanish uchun qo’shimcha dastur o’rnatilishi lozim;
- eski va yangi versiyalar uchun dasturlarning nomuvofiqligi.
Foydalanilgan adabiyotlar - Qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishning hozirgi holati va istiqbollari

|
Qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishning hozirgi holati va istiqbollari
|
bet | 6/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 32,01 Kb. | | #103654 |
Bog'liq Muqobil energiya manbalariFoydalanilgan adabiyotlar
1. Vikipediya. (2018). Suvning elektrolizi. Qayta tiklandi: en.wikipedia.org
2. Chaplin M. (2018 yil 16-noyabr). Suvning elektrolizi. Suv tuzilishi va fan. Qayta tiklandi: 1.lsbu.ac.uk
3. Energiya samaradorligi va qayta tiklanadigan energiya. (s.f.). Vodorod ishlab chiqarish: elektroliz. Qayta tiklandi: energy.gov
4. Phys.org. (2018 yil 14-fevral). Suv elektrolizi uchun yuqori samarali, arzon katalizator. Fiz.org saytidan tiklandi
5. Xiang C., M. Papadantonakisab K. va S. Lyuis N. (2016). Suvni ajratish uchun elektroliz tizimining printsiplari va tatbiq etilishi. Qirollik kimyo jamiyati.
6. Mahler-ags.com Hydrogen plants
7. Hydrogen and Fuel Cell Technologies Office Multi-Year Research,Development, and Demonstration Plan energy.gov.com
8. Khasanov Diyorzhan Ramish 1 , Abdunazarov Shahzodbek 2 , Otakuzieva Vazirahon Usmanjonova 3., Production of an Improved Version of Alternative Energy Sources, Miasto Przyszłości Kielce 2023 Impact Factor: 9.2 ISSN-L: 2544-980X
9. Khasanov Diyorzhan Ramish boy, Abdug'aniyeva Mohirahon TDTU Kokan, Branch student Otakuzieva Vazirahon Usmanjonova TDTU Kokan Branch Professor (PhD)., Role of Wind Turbens in Renewable Energy Sources, Nexus : Journal of Innovative Studies of Engineering Science ( JISES ) Volume: 02 Issue: 06 | 2023 ISSN: 2751-7578 http://innosci.org/
10. Xasanov Diyorjon In the name of Islam Karimov Student of TDTU Ko'kan branch Email: dilshodafayzieva23@gmail.com Qulmurodova Mohichehra Nazarov Jahongir DTPI students Otakuziyeva Vazirahon Usmonjonovna In the name of Islam Karimov TDTU Ko'kan branch associate professor, Ph.D Application And Future Of Renewable Energy Sources
In The Territory Of The Republic Of Uzbekistan Intent Research Scientific Journal (IRSJ) ISSN (E): 2980-4612 Volume 2, Issue 7, July -2023 Website: intentresearch.org/index.php/irsj/index
11. Xasanov Diyorjon Islom Karimov nomidagi TDTU Qo’qon filiali talabasi Email: dilshodafayzieva23@gmail.com Qulmurodova Mohichehra Nazarov Jahongir DTPI talabalari Otakuziyeva Vazirahon Usmonjonovna Islom Karimov nomidagi TDTU Qo’qon filiali dotsinti PhD Thermal Sensing Of Highori Temperature Solar
Instruments, Solar Photoelectric Energy American Journal of Pedagogical and Educational Research ISSN (E): 2832-9791| Volume 14, | July, 2023
|
| |
MAVZU 11: FUQAROLAR MUHOFAZASI TIBBIY XIZMATINING TUZILMALARI VA MUASSASALARINI TIBBIY, SANITAR-XO'JALIK VA MAXSUS MOL-MULKLAR BILAN TA'MINLASH

MAVZU 11: FUQAROLAR MUHOFAZASI TIBBIY XIZMATINING TUZILMALARI VA MUASSASALARINI TIBBIY, SANITAR-XO'JALIK VA MAXSUS MOL-MULKLAR BILAN TA'MINLASH
Mavzuning o`quv maqsadi: I. Talabalarga favqulotda vaziyatlarda FMTX
tuzilmalarining sanitary-xo`jalik va maxsus
buyumlari haqida tushuncha berish.
II.Talabalarni Fuqarolar muhofazasi tibbiy
xizmati tuzilmalari va muassasalarini o'z
vaqtida mol-mulklar bilan ta'minlash
mas'uliyatini o'zida tarbiyalash.
Darsni o`tish joyi - Jihozlangan auditoriya
Darsni o`tish usuli - Amaliy mashg`ulot (tushuntirish, suhbat, mashq bajarish)
Innovatsion texnologiya usuli -“Aylana stol”
“Aylana stol” usuli
Ushbu usul talabalarning joriy bilimlarini baxolash bilan birga mavzuni mustahkamlash uchun ham qo`llaniladi. Guruh 2tadan kichik guruhlarga bo`linadi. Har bir kichik guruhga o`q qog`ozga savol beriladi va 1-2 minut ichida javob variantlari yozilishi kerak bo`ladi. So`ngra qog`oz varaqasi olinadi. Shunday qilib, har bir kichik guruhga o`qituvchi tomonidan bittadan savol berib, uni stol bo`ylab aylantiradi. 6 ta kichik guruhga 6 ta savol beriladi. Agar 6 ta savolga to`g`ri javob berilsa,<<5>> baho, 5 ta savolga to`g`ri javob berilsa <<4>> baho, 4 ta savolga javob berilsa <<3>> baho qo`yiladi.
Savol: Tibbiy ta`minoti tashkilotining vazifalariga nimalar kiradi?
Javob: tibbiy ta`minot bo`limlari vazifaini tashkil etish rejasini to`zish,tibbiy vositalarni yetkazuvchi manbalarni o`rganish, tibbiy vositalar ta`minotini hisoblash.
3>4>5>
|
NAZORAT SAVOLLAR1 - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi u. X. Xasanov fuqaro muhofazasi va tibbiy xizmati

|
O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi u. X. Xasanov fuqaro muhofazasi va tibbiy xizmati
|
bet | 156/179 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #82 |
NAZORAT SAVOLLAR1:
-
Tinchlik va dushman hujumi xavfi mavjud davrlarda o'tqaziladigan epidemiyaga qarshi tadbirlar.
-
Bakteriologik zararlangan o'choqni uyalash va yo'qotish tadbirlari.
-
Observatsiya va karantin amallarini tashkil etish.
-
Harakatdagi epidemiyaga qarshi guruh (maxsuslashtirilgan, epidemiyaga qarshi kichik guruh) ishlarini uyushtirish.
-
Oziq-ovqat mahsulotlari namunalarini olish va ularni tahlilxonaga yetkazish tartiblari.
-
Sanitar tekshiruvining (ekspertiza) ehtimolan xulosalari va ularni asoslash.
-
Radiofaol, kimyoviy moddalar va bakteriologik vositalar bilan zararlangan oziq-ovqat mahsulotlarini zararsizlantirish, boshqa maqsad yo'lida ishlatish va yo'q qilishni tashkil qilish va amalga oshirish usullari.
|
| |
Ionlovchi nurlanishning qoldiq dozalari

|
Ionlovchi nurlanishning qoldiq dozalari
|
bet | 39/123 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #246168 |
Ionlovchi nurlanishning qoldiq dozalari
Nurlanish olingan-dan so'ng o'tgan vaqt, haftalarda
|
Haftalar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
10
|
1 1
|
12
|
13
|
14
|
Nurlanishning qoldiq
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dozasi, dastlabki
|
90
|
75
|
60
|
50
|
42
|
35
|
30
|
25
|
20
|
17
|
J5
|
13
|
1 1
|
10
|
nurlanishga nisbatan
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Keltirilgan 20-jadvaldan ko'rinib turibdiki, nurlanish ta'siriga uchragan odam tanasidagi qayta tiklanish jarayoni asta-sekinlik bilan amalga oshadi. Agar katta quvvatli qayta tiklanish jarayonlarini so'ndiruvchi nurlanish (350-400 rad) olinmagan bo'lsa, portlashdan keyin o'tgan bir oy mobaynida qabul qilingan umumiy nurlanishning boshlang'ich dozasiga nisbatan 50 %i kamayar ekan. Odam tanasi olgan nurlanish ta'siridan butunlay forig' bo'Iishi uchun maxsus va o`zoq muddatli davolash amallari bajarilishi shart.
Mabodo. bir marta nurlanishga duchor bo'lgan odam ikkinchi marta ham nurlanish ta'siriga uchrasa, u holda dastlabki nurlanishning qoldiq dozasini va ikkinchi galda olgan nurlanish dozasini birgalikda qo'shib, kerakli amallarni bajarish talab qilinadi.
Odamlarning zararlangan joylarda olgan taxminiy nurlanish dozasini quyidagi tenglama orqali aniqlash mumkin:
o'rtacha
D = xt,
К • „
so nish
bu yerda: R0.rlach, - dozaning o'rtacha quvvati bo'lib, Rentgen/ soatlarda ifodalanadi.
Kso.njsh - odamlarni joylashish sharoitlariga bog'liq bo'lgan
ionlovchi nurlanish dozasining so'nish koeffitsiyenti.
t - odamlar nurlanish ta'sirida bo'lgan vaqtlari.
Nurlanish dozasining o'rtacha quvvati quyidagi tenglama yordamida hisoblanadi:
Rl + Rnihoya
R. . = ,
2
bu yerda: R, - nurlanish dozasining dastlabki ish boshlash vaqtidagi
quvvati; (Rentgen/soatlarda belgilanadi)
R - nurlanish dozasi quvvatining ish tugagandan (zararlangan joydan chiqish oldida) keyingi natijasi; 2 - yo'lovchilar soni.
Dastlabki ma'lumotlar: sanitar guruhi (drujinasi) nurlanish dozasining quvvati R} (boshlang'ich) 25 Rentgen/soat bo'lgan inshootda tibbiy yordamni amalga oshirmoqda. Ish boshlangandan 1 soat o'tgach, nurlanish dozasining quvvati 18 Rentgen/soatni tashkil qildi; 2 soat o'tgandan keyin R, - nurlanish dozasining quvvati 12 Rentgen/soatga, 3 soat o'tgach esa, R, - 9 Rentgen/soatga teng bo'ldi. Zararlangan joyda xizmat vazifalarini ado etayotgan sanitar guruhining shaxsiy tarkibi 3 soat ish bajarish mobaynida qancha umumiy nurlanish dozasini qabul qilgan (K.o.n.sh) ?
Y e с h i s h: dastavval nurlanish dozasining o'rtacha quvvati R . | ha quyidagi tenglama asosida hisoblab chiqiladi: Кш^ь + *1+^ + ^ 25+18+12+9
R incha = = 16 Rentgen/soat
4 4
So'ngra sanitar guruhining odamlari 3 soat mobaynida qancha miqdorda nurlanish dozalari quvvatini qabul qilganliklari aniqlanadi. Buning uchun hisoblab chiqilgan nurlanish dozasi quvvatining o'rtacha miqdori - 16 rentgen/soat nurlanish dozasini so'nish koeffitsiyentiga taqsimlanadi:
R ., . 16x3
|
| |
Tovarga qo‘yiladigan asosiy talablar

|
Tovarga qo‘yiladigan asosiy talablar
|
bet | 212/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti98. Tovarga qo‘yiladigan asosiy talablar:
A) tovarning iste’mol qiymatini yuqoriligi;
B) sifat ko‘rsatkichlari;
V) ehtiyojning mavjudligi;
*G) hamma javoblar to‘g‘ri.
99. Tovarning funksional xususiyati:
A) inson hayotida muayyan vazifani bajarish;
B) moddiy ehtiyojni qondirish;
V) tovarning xizmat xususiyati;
*G) hamma javoblar to‘g‘ri.
100. Marketingda narxning mohiyati
A) bozor unsurlari ichida eng murakkabi
B) o‘zgaruvchan mexanizm
V) bozordagi tebranishlarga moslashuvchan
*G) tovar qiymatining puldagi ifodasi.
MENEJMENTGA OID TESTLAR
1. Maqsad – bu:
a) muddao
b) u yoki bu niyatga erishish uchun ko‘zda tutilgan mushtarak orzu
v) bu navbatdagi bosqichda “jang” bilan zabt qilinadigan bamisoli cho‘qqidir
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
2. Boshqarish pog‘ona (daraja)lariga qarab maqsadlar qanday turlarga bo‘linadi:
a) siyosiy maqsadlar
*b) tuman maqsadlari
v) iqtisodiy maqsadlar
g) ijtimoiy maqsadlar.
3. Umumjamiyat miqyosidagi munosabatlarni aks ettirishga qarab maqsadlar qanday guruxlarga bo‘linadi
*a) ijtimoiy maqsadlar
b) korxona maqsadlari
v) bo‘lim maqsadlari
g) yakka xodim maqsadi.
4. Menejment tushunchalari:
a) bir yil ichida, kvartal, bir oy mobaynida va undan ham kamroq muddat ichida amalga oshiriladigan maqsadlar
b) besh yillik yoki undan ko‘proq davr mobaynida amalga oshiriladigan maqsadlar
*v) korxonaning asosiy maqsadini aniqlash va xodimlarning vazifalarini ishlab chiqish
g) biror bir muammoni hal etish zarurati tug‘ilgan hollarda paydo bo‘ladigan maqsadlar.
5. Tashkilotning tashqi muhiti:
a) Har kun qabul qilinadigan va amalga oshiriladigan odatiy maqsadlar tushuniladi
b) korxonaga va ayrim xodimlarga qiyinchiliklar tug‘diradigan maqsadlar tushuniladi
*v) tashkilotning umumiy va bevosita ishchi muhiti tushuniladi
g) xodimlar malakasini oshirish sohasidagi maqsadlar tushuniladi.
|
| |
Menejmentning tamoyillari

|
Menejmentning tamoyillari
|
bet | 213/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti6. Menejmentning tamoyillari:
a) maqsadning muhimligi jihatidan ranjirlanishi, tartiblanishi tushuniladi
b) maqsadni qo‘yish va amalga oshirishning mavjud shart-sharoitlarga bog‘liqligi tushuniladi
v) bir maqsadning boshqa maqsadga bo‘ysinishi tushuniladi
*g) demokratiyalash, ierarxiya, rejalashtirish, javobgarlik tushuniladi.
7. Tashkilot boshqaruv ob’ekti sifatida:
a) faoliyat sohalari bo‘yicha korxonaning umumiy maqsadlari aniqlanadi
*b) ishlab chiqaruvchi yoki xizmat ko‘rsatuvchi korxona
v) xususiy, yakka maqsadlarni rejalashtirish va ularning bajarilish usullari ishlab chiqiladi
g) qabul qilingan rejalarga ayrim tuzatishlar kiritiladi.
8. Boshqaruv funksiyasi deganda:
*a) u yoki bu ob’ektni boshqarishga oid aniq vazifalarni hal etishga qaratilgan faoliyat tushuniladi
b) korxonaning moddiy – texnika bazasini yaratishga qaratilgan faoliyat tushuniladi
v) xodimlarni korxonaning rejasini bajarishga safarbar qilishga qaratilgan faoliyat tushuniladi
g) a+b.
9. Quyida qayd qilinganlarning qaysi biri boshqarish funksiyasi hisoblanadi:
a) rejalashtirish
b) tashkil qilish
v) tartibga solish va muvofiqlashtirish
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
10. Boshqarish faoliyati turlariga qarab boshqarish funksiyalari:
a) xududiy va tarmoq funksiyalariga bo‘linadi
b) rahbar va bo‘ysunuvchi funksiyalariga bo‘linadi
v) umumiy (asosiy) va aniq funksiyalarga bo‘linadi
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
11. Quyida qayd qilingan funksiyalarning qaysi biri boshqarishning iqtisodiy funksiyasiga kiradi:
a) mehnat sharoitini yaratish
b) xodimlarni insoniylik ruhida tarbiyalash
v) marketing xizmatini uyushtirish
*g) ishlab chiqarishni tashkil qilish.
12. Quyida qayd qilingan funksiyalarning qaysi biri boshqarishning ijtimoiy funksiyasiga kiradi:
a) mablag‘larning doiraviy oborotini ta’minlash
*b) xodimlarning ijtimoiy madaniy-ma’naviy ehtiyojlarini qondirish
v) xodimlarni mehr-shavqatli va o‘zaro munosatlarda sabr toqatli bo‘lish ruhida tarbiyalash
g) axborotlar oqimini tashkil qilish.
|
| |
Mehnat unumdorligi - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 33/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti4.2. Mehnat unumdorligi
Mehnat unumdorligi deb ishchi kuchining vaqt birligi mobaynida mahsulot yaratish qobiliyatiga aytiladi va ishlab chiqarilgan mahsulotning (iste’mol qiymatining) sarflangan mehnat miqdoriga nisbati bilan belgilanadi. Sarflangan mehnat miqdori esa ishlangan vaqt bilan, kishi kuni, kishi soati va h.k. bilan belgilanadi. Agar mehnat unumdorligini MU, mahsulotni M bilan, sarflangan ish vaqtini V bilan belgilasak, mehnat unumdorligi quyidagicha aniqlanadi: .
Mehnat unumdorligi sarflangan jonli mehnatning har bir birligi evaziga ya’ni kishi kuni, kishi soati hisobiga ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori bilan aniqlanadi.
Ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun unga ta’sir qiladigan omillarni ham bilish zarurdir. Ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga bir qancha omillar ta’sir qiladi:
1. Ilmiy-texnik taraqqiyotni tezlashtirish va uning natijalarini tezlik bilan ishlab chiqarishda qo‘llash.
2. Ishlab chiqarishni ratsional joylashtirish, ixtisoslashtirish va kooperatsiyalash.
3. Iqtisodiyotning tarkibiy qismlarini va uning tashkiliy bo‘g‘inlarini o‘zgartirish.
4. Ishlab chiqaruvchilarni rag‘batlantirish va ularning faolligini oshirish.
5. Mavjud tabiiy, moddiy va mehnat resurslaridan oqilona, tejab-tergab foydalanish, yangi, arzon, sifatli xomashyo va energiya turlarini, ekinlarning yangi hosildor navlarini, chorva mollarining mahsuldor zotlarini topib ishlab chiqarishga joriy qilish.
6. Kishilarning bilim saviyasini, malakasini oshirish, etuk ishchi va mutaxassislar tayyorlash.
Mehnat unumdorligi ma’lum ish vaqti birligi mobaynida ishlab chiqarilgan mahsulotning miqdori yoki mahsulot birligini ishlab chiqarish uchun sarflangan ish vaqti bilan o‘lchanadi. Mehnat unumdorligining o‘zgarishi tovar birligi qiymatining o‘zgarishiga sabab bo‘ladi. Mehnat unumdorligi o‘ssa, tovar birligining qiymati kamayadi yoki aksincha, mehnat unumdorligi pasaysa, tovar birligining qiymati oshadi.
|
| |
Asosiy fondlardan foydalanish samaradorligi

3.3. Asosiy fondlardan foydalanish samaradorligi.
Asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishning ikki guruhi mavjud:
Birinchi guruh - umumlashtiruvchi va qiymat ko‘rsatkichlari bo‘lib, ular asosiy fondlarning turli guruhlarini dinamika va statikada baxolash, taxlil qilish, zaxiralarni aniqlash vabashorat qilish imkonini beradi. Bunday ko‘rsatkichlarga fond sig‘imi, fond kaytimi, fond rentabelligi va boshqalar kiradi.
Ikkinchi guruh - xususiy va natural ko‘rsatkichlar bo‘lib, ko‘prok, asosiy ishlab chiqarish fondlarining faol qismi - ishchilar, mashina va asbob-uskunalardan foydalanish bilan bog‘liq.
Ko‘rsatkichlarning bu guruhi tarkibiga quyidagilar kiradi:
asosiy ishlab chiqarish fondlari (mashina va asbob-uskunalar)dan ekstensiv foydalanish koeffitsienti, ulardan vaqt bo‘yicha foydalanish darajasi;
asosiy ishlab chiqarish fondlari (mashina va asbob-uskunalar)dan intensiv foydalanish koeffitsienti, ulardan quvvat bo‘yicha foydalanish darajasi;
asosiy ishlab chiqarish fondlaridan integral foydalanish koeffitsienti, barcha ekstensiv va intensiv omillardan birgalikda foydalanish.
Ekstensiv koeffitsient - dastgoxlarning bir davr ichida (oy, yil) xaqiqiy ishlagan vaqtini rejalashtirilgan vaqtga nisbati bilan aniqlanadi.
bu erda:
thaq- xaqiqiy foydalanilgan vaqt; soat
trej- rejaga asosan foydalanish muddati; soat
Asbob-uskunalarning ekstensiv ko‘rsatkichini yaxshilash uchun ularning smenali koeffitsientini oshirish, smenalar orasida bekor turib kolishlarga barxam berish, dastgoxlarni ta’mirlash vaqtini qisqartirish, mehnat intizomini mustaxkamlash va boshqa tadbirlarni amalga oshirish zarur.
Uskunalarning smenalik koeffitsienti - sutka davomida mashina-smenalarning o‘rnatilgan uskunalar umumiy soni yoki ishchi o‘rinlariga nisbatidir.U kuyidagicha aniqlanadi:
bu erda:
MS – sutka davomida xaqiqiy ishlagan mashina-smenalar yig‘indisi;
A u.s – o‘rnatilgan asbob-uskunalarning umumiy soni.
Uskunalarning smenalilik koeffitsientini aniqlashning yana bir yo‘li bo‘lib, unga ko‘ra korxonalarning bir emas, ikki yoki uch smenada ishlashi va bunda uskunalarning barchasidan ham to‘liq foydalanilmasligi ko‘zda tutiladi. Masalan: sexda 300 dona uskuna o‘rnatilgan bo‘lib, birinchi smenada 270 tasi, ikkinchi smenada esa 220 tasi ishlagan. Uskunalarning smenali koeffitsienti 1,63 (270+220) /(300) ni tashkil qiladi.
Intensiv koeffitsient - ma’lum bir vaqt ichida xaqiqiy ishlab chikarilgan mahsulot miqdorini bildiradi.U xaqiqiy ishlab chiqarilgan maxsulot qiymatini rejalashtirilgan mahsulot qiymatiga nisbati bilan aniqlanadi.
bu erda:
ICH haq - haqiqiy ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori;
ICH rej - mahsulot ishlab chiqarish rejasi.
Dastgoxlardan integral foylalanish koeffitsienti uskunadan intensiv va ekstensiv foydalanish koeffitsientlarining ko‘paytmasi orqali aniqlanib, uning vaqt va quvvat bo‘yicha band bo‘lishini majmuaviy tavsiflaydi.
Kalit so‘zlar
Asosiy fondlar, o‘rtacha yillik qiymati, amortizatsiya, ishlab chiqarish quvvati, o‘rtacha yillik quvvati, intensiv koeffitsient, ekstensiv koeffitsient, aktiv, passiv.
|
Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi

|
Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi
|
bet | 28/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti3.2. Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi.
Asosiy fondlar jismoniy va ma’naviy jixatdan eskirishi mumkin.
Jismoniy (moddiy) eskirish - asosiy fondlarning birlamchi xislatlarini ishlab chiqarishda katnashishi natijasida yo‘kotishi va tabiiy eskirishida yuzaga keladi.
Ma’naviy eskirish - asosiy fondlarning kadrsizlanishi yoki texnik jixatdan muddatidan avval ish qobiliyatini yo‘qotishidir. Ma’naviy eskirish 2 xil ko‘rinishga ega:
asosiy fondlar ularning ishlab chiqarish qiymatlari pasayishi natijasida kadrsizlanadi.
asosiy fondlar fan-texnika taraqqiyoti ta’siri ostida yanada samaralirok fondlarning paydo bo‘lishi natijasida qadrsizlanadi.
Asosiy fondlarni qayta ishlab chiqarish, ya’ni jismoniy va ma’naviy jihatdan eskirgan asosiy fondlarning o‘rnini iqtisodiy to‘ldirish uchun korxona bu vositalar qiymatidan amortizatsion ajratmalarni ayirib tashlaydi xamda bu ajratmalar keyinchalik xarajatlar sifatida maxsulot tannarxiga kiritiladi.
bu erda:
Na - to‘liq qayta tiklash uchun yillik amortizatsiya me’yori, %;
Fb - asosiy fondlarning boshlang‘ich qiymati, so‘m;
Ta - asosiy fondlarning me’yoriy xizmat vaqti, yil.
Yillik amortizatsiya ajratmalari (Aa) miqdori kuyidagicha aniqlanadi.
bu erda:
Tk – xizmat muddati davomida kapital ta’mirlashga sarflangan
xarajatlar;
M– modernizatsiya qilishga sarflangan xarajatlar.
Amortizatsiya mablag‘lari asosiy fondlarni to‘liq qayta tiklash (renovatsiya), kapital ta’mirlash va uskunalarni modernizatsiya qilish uchun alohida ravishda yo‘naltiriladi. SHu sababli, amortizatsiya me’yori ikki qismdan - fondlarni renovatsiya qilish (Nt.t) xamda kapital ta’mirlash va modernizatsiya qilish (Nk.t.)dan iborat.
Birinchi xolda:
bu erda:
Th - asosiy fondlarning xaqiqiy xizmat qilish vaqti, yil.
Ikkinchi xolda:
Ishlab chiqarish jarayonida asosiy fondlar asta-sekinlik bilan eskirishi sababli, ularning ish qobiliyatini ta’mirlash orqali tiklash zaruriyati tug‘iladi. Asosiy fondlarni ta’mirlash kapital, o‘rta va joriy turlarga bo‘linadi. Bino va inshootlarni ta’mirlash o‘z mazmuni, talab qilinuvchi muddat va mablag‘lariga ko‘ra mashina va uskunalarni ta’mirlashdan farq qiladi.
Mashina va uskunalarni kapital ta’mirlashda ular to‘liq qismlarga bo‘linadi va eskirgan qismlar almashtiriladi.
Uskunalarni ikki marta kapital ta’mirlash orasidagi muddat ta’mirlash sikli deb ataladi. Mashina va uskunalar maxsus zavodlarda ta’mirlanadi.
O‘rtacha ta’mirlash - texnik mazmuni, murakkabligi, bajariladigan ish xajmi va davriyligiga ko‘ra, kapital ta’mirlashdan farq qiladi xamda sarflanuvchi mablag‘, vaqt va kuchni nisbatan kamrok talab qiladi. Bu jarayon korxonaning o‘zida amalga oshiriladi.
Joriy ta’mirlashda, asosan, asbob-uskunalar tozalanadi, moylanadi, tekshiriladi, mayda kamchikliklari bartaraf kilinadi, ya’ni uskunalarning foydalanishga doimiy tayyorligi ta’minlanadi.
|
| |