Viruslar bilan kurashish usullari va vositalari

98
• rezident
qorovullardan foydalanish;
• programmani vaksinatsiyalash;
• viruslardan apparat-programm himoyalanish.
Viruslarga qarshi programmlar yordamida viruslar ta‘siri oqibatlarini
yo‗qotishning ikki usuli mavjud.
Birinchi usulga binoan tizim ma‘lum viruslar ta‘siridan so‗ng tiklanadi.
Virusni yo‗qotuvchi programmani yaratuvchi virusning stukturasini va uning
yashash makonida joylashish xarakteristkalarini bilishi shart.
Ikkinchi usul noma‘lum viruslar bilan zaxarlangan fayllarni va yuklama
sektorini tiklashga imkon beradi. Fayllarni tiklash uchun tiklovchi programma
fayllar xususidagi viruslar yo‗qligidagi axborotni oldindan saqlashi lozim.
Zaxarlanmagan fayl xususidagi axborot va viruslar ishlashining umumiy prinsiplari
xususidagi axborotlar fayllarni tiklashga imkon beradi.
Hozirgi vaqtda viruslarni yo‗qotish uchun ko‗pgina usullar ishlab chiqilgan va
bu usullar bilan ishlaydigan dasturlarni antiviruslar deb atashadi. Antiviruslarni,
qo‗llanish usuliga ko‗ra, quyidagilarga ajratishimiz mumkin: detektorlar, faglar,
vaksinalar,
privivkalar, revizorlar, monitorlar.
Detektorlar – virusning signaturasi (virusga taalluqli baytlar ketma-ketligi)
bo‗yicha operativ xotira va fayllarni ko‗rish natijasida ma‘lum viruslarni topadi va
xabar beradi. Yangi viruslarni aniqlay olmasligi detektorlarning kamchiligi
hisoblanadi.
Faglar – yoki doktorlar, detektorlarga xos bo‗lgan ishni bajargan holda
zararlangan fayldan viruslarni chiqarib tashlaydi va faylni oldingi holatiga
qaytaradi.
Vaksinalar - yuqoridagilardan farqli bo‗lib, u himoyalanayotgan dasturga
o‗rnatiladi. Natijada dastur zararlangan deb hisoblanib,
virus tomonidan
o‗zgartirilmaydi. Faqatgina ma‘lum viruslarga nisbatan vaksina qilinishi uning
kamchiligi hisoblanadi. Shu bois, ushbu antivirus dasturlar keng tarqalmagan.
Privivka - fayllarda xuddi virus zararlagandek iz qoldiradi. Buning natijasida
viruslar privivka qilingan faylga yopishmaydi.
Filtrlar – qo‗riqlovchi dasturlar ko‗rinishida bo‗lib, rezident holatda ishlab
turadi va viruslarga xos jarayonlar bajarilganda, bu haqida foydalanuvchiga xabar
beradi.
Revizorlar – eng ishonchli himoyalovchi vosita bo‗lib, diskning birinchi
holatini xotirasida saqlab, undagi keyingi o‗zgarishlarni doimiy ravishda nazorat
qilib boradi.
Detektor dasturlar kompyuter xotirasidan, fayllardan
viruslarni qidiradi va
aniqlangan viruslar hakida xabar beradi.
Doktor dasturlari nafaqat virus bilan kasallangan fayllarni topadi, balki ularni
99
davolab, dastlabki holatiga qaytaradi. Bunday dasturlarga Aidstest, DoctorWeb
dasturlarini misol qilib keltirish mumkin. Yangi viruslarning to‗xtovsiz paydo
bo‗lib turishini hisobga olib, doktor dasturlarni ham yangi versiyalari bilan
almashtirib turish lozim.
Filtr dasturlar kompyuter ishlash jarayonida viruslarga xos bo‗lgan shubhali
harakatlarni topish uchun ishlatiladi.
Bu harakatlar quyidagicha bo‗lishi mumkin :
- fayllar atributlarining o‗zgarishi;
- disklarga doimiy manzillarda ma‘lumotlarni yozish;
- diskning ishga yuklovchi sektorlariga ma‘lumotlarni yozib yuborish.
Tekshiruvchi (revizor) dasturlari virusdan himoyalanishning eng ishonchli
vositasi bo‗lib, kompyuter zararlanmagan
holatidagi dasturlar, kataloglar va
diskning tizim maydoni holatini xotirada saqlab, doimiy ravishda yoki
foydalanuvchi ixtiyori bilan kompyuterning joriy va boshlang‗ich holatlarini bir-
biri bilan solishtiradi. Bu dasturga ADINF dasturini misol qilib keltirish mumkin.
Hozirgi kunda kompyuter viruslariga qarshi kurashga ixtisoslashgan
kompaniyalar vujudga kelgan. Ular har kun, har soat mijozlarning kompyuteridagi
mavjud viruslarni topib, ularni yo‗q qiladigan antivirus dasturlarini yaratadilar.
Hozirgi kunda kompyuter viruslariga qarshi kurashuvchi antivirus dasturlaridan
eng
asosiylari KasperskyAnti-
Virus (AVP) ScriptChecker, NortonAntivirus, DrWeb, Adinf, AVPlar
hisoblanadi. KasperskyAnti-Virus dasturi bugungi kunda
kompyuter viruslarining
100000 dan ortiq turini aniqlaydi va davolaydi.
Kompyuter viruslaridan himoya qilish usullari
Kompyuter viruslaridan himoya qilishning uchta chegarasi mavjuddir:
– viruslarning kirib kelishini bartaraf etish;
– agar virus baribir kompyuterga kirgan bo‗lsa, virus hujumini bartaraf etish;
– agar hujum baribir amalga oshgan bo‗lsa, buzuvchi oqibatlarni bartaraf
etish.
Himoya qilishni amalga oshirishning uchta usuli mavjuddir:
– himoya qilishning dasturli usullari;
– himoya qilishning apparatli usullari;
– himoya qilishning tashkiliy usullari.
Muhim ma‘lumotlarni himoya qilish masalasida ko‗pincha maishiy
yondashish ishlatiladi: «kasallikni davolagandan ko‗ra
uning oldini olgan
yaxshiroq». Afsuski, aynan u eng buzuvchi oqibatlarni keltirib chiqaradi.
Kompyuterga viruslarni kirib olish yo‗lida barrikadalarni yaratib olib, ularning
mustahkamligiga ishonib va buzuvchi hujumdan keyingi harakatlarga tayyor
bo‗lmasdan qolmaslik kerak. Shu bilan birga, virusli hujum, bu muhim
100
ma‘lumotlarni yo‗qotishni yagona bo‗lmagan hattoki keng tarqalmagan sababidir.
Shunday dasturli uzilishlar mavjudki, ular operatsion
tizimni ishdan chiqarishi
mumkin hamda shunday apparatli uzilishlar borki, ular qattiq diskni ishlashga
layoqatsiz qilib qo‗yish qobiliyatiga egadirlar. O‗g‗irlash, yong‗in yoki boshqa
favqulodda holatlar natijasida muhim ma‘lumotlar bilan birgalikda kompyuterni
yo‗qotish ehtimoli har doim ham mavjuddir. Shuning uchun xavfsizlik tizimini
yaratishni birinchi navbatda «oxiridan» boshlash kerak – istalgan ta‘sirni, U virus
hujumi, xonada o‗g‗irlik yoki qattiq diskni fizik ishdan chiqishidan qat‘iy nazar,
buzuvchi oqibatlarini bartaraf etishdan boshlash kerak.
Ma‘lumotlar bilan ishonchli va xavfsiz ishlashga faqat shundagina
erishiladiki, agar istalgan kutilmagan hodisa, shu jumladan kompyuterni to‗liq
fizik
ishdan chiqarish ham, salbiy oqibatlarga olib kelmasligi kerak.