nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
(22-rasm).
III. X — xromosomaga birikkan dom inant irsiylanish (X —D )

79
- □ D O O B ®
- o f i i c 5 i « )
/
22-r a s m.
Autosoma — resessiv tipida irsiylanish.
Xarakterli belgilari:
1. Irsiylanish vertikal tipda kuzatiladi. 2. Ayol-
lar erkaklarga nisbatan ikki baravar ko‘proq kasallanadi. 3. Ota
kasal bo‘lsa,
qizlari kasal, o‘g‘illar sog‘lom tug‘iladi. 4. Ota yoki
ona kasal bo‘lsa, sog‘lom bola tug‘ilishi mumkin. 5. Sog‘lom ota-
onalardan sog‘lom bolalar tug‘iladi. 6. Ona kasal bo‘lsa,
bolalari-
ning 50%i kasal tug‘ilishi mumkin
(23-rasm).
IV.
X — xromosomaga birikkan, resessiv (X —R ) tipda irsiyla
nish.
Misollar: gemofiliya, daltonizm, namozshom ko‘rlik,
I
■
"# l moot
23-r a s m.
X —
dominant tipida irsiylanish.
80
Genetika
miopatiya va boshqalar.
Xarakterli belgilari:
1.
Erkaklar gemi-
zigotali bo‘ladi ( X — xromosoma bitta bo‘lgani uchun) 2. Kasallik
otadan o‘g‘ilga o ‘tmaydi. 3. Ona kasal bo‘lsa, uning otasi ham
kasal. 4. Ona tashuvchi bo‘lsa, genni qizlarining va o ‘g‘illarining
yarmiga o ‘tkazadi
(24-rasm).
' O f l O
t
O
«olV>
"
6
24-r a s m.
X — resessiv tipida irsiylanish.
V. Y — xromosomaga birikkan irsiylanish.
Misollar:
giper-
trixoz, sindaktiliya (2—3 oyoq barmoqlari orasida parda mavjudli-
gi).
Savol va topshiriqlar - «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati

Savol va topshiriqlar:
1. ≪Alpomish≫ dostonining Fozil Yo‘ldosh o‘g‘lidan yozib
olingan variantini o‘qing.
2. Dostondagi qahramonlarning har biri haqida alohida-alohida
so‘zlang.
3. ≪Alpomish≫ dostonida o‘zbek xalqining o‘tmish hayotiga
oid qanday belgilar saqlanib qolgan.
4. Dostondagi asosiy g‘oya va asarni yaratishdan xalq nazarda
tutgan maqsad haqida so‘zlang.
5. Dostondan parchalar yodlang.
6. ≪Alpomish≫ dostonidan olgan taassurotlarim≫ mavzusida
insho yozing.
Adabiyotlar:
1. Prezident Islom Karimovning ≪Alpomish≫ dostonining
1000 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimda so‘zlagan nutqi.
≪Xalq so‘zi≫ gazetasi, 1999-yil 9-noyabr.
2. Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O. O‘zbek
xalq og‘zaki poetik ijodi. T., ≪O‘qituvchi≫, 1990. 252—267-betlar.
3. Jirmunskiy V. M., Zarifov X. T. Uzbekskiy narodnuy geroicheskiy
epos. M. GIXL. 1947.
4. ≪Alpomish≫ — o‘zbek xalq qahramonlik eposi. Maqolalar
to‘plami. T., ≪Fan≫, 1999.
5. ≪Alpomish≫ (doston). Aytuvchi Fozil Yo‘ldosh o‘g‘li. Yozib
oluvchi M. Zarifov. Nashrga tayyorlovchilar: H. T. Zarifov, T.
Mirzayev, T., ≪Sharq≫ nashriyot-matbaa konserni. 1998.
127
|
«ALPOMISH» DOSTONINING BADIIY - «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati

«ALPOMISH» DOSTONINING BADIIY
XUSUSIYATLARI
≪Alpomish≫ dostoni badiiy jihatdan ham xalqimiz
og‘zaki ijodidagi eng mukammal asarlardan biridir. Fozil
Yo‘ldosh o‘g‘li mohir va tajribali baxshi bo‘lgani uchun
asardagi voqealarni bayon qilishda shoshilmaydi, har bir
lavha ishtirokchilarining tashqi qiyofasini, ichki dunyosi,
atrofdagi tabiat manzaralarini, voqea-hodisalarni izchil
ta’riflaydi. Tomoshabin ko‘z oldida jonli voqea tasvirini
hosil etadi. Qahramonning xatti-harakatlarini dalillashga
alohida e’tibor beradi, shuning uchun ham tinglovchi
ko‘nglida doston mazmuni bilan bog‘liq yechilmagan jumboq
qolmaydi.
≪Alpomish≫ dostoni mubolag‘a, o‘xshatish, sifatlash kabi
badiiy vositalarga juda boydir. Masalan, Alpo mishning yoshligi
bilan bog‘liq mana bu lavhani olaylik: ≪Hakimbek yetti
yoshga kirgan. Alpinbiy bobosidan qolgan o‘n to‘rt botmon
birichdan bo‘lgan parli yoyi bor edi. Ana shunda yetti yashar
bola Hakimbek shul o‘n to‘rt botmon yoyni qo‘liga ushlab
ko‘tarib tortdi, tortib, qo‘yib yubordi. Yoyning o‘qi yashinday
bo‘lib ketdi, Asqar tog‘ining katta cho‘qqilarini yulib
o‘tdi, ovozasi olamga ketdi≫. Lug‘atlarda og‘irlik o‘lchovi
sifatida qayd etilgan ≪botmon≫ O‘rta Osiyo xalqlari orasida 2
puddan 16 pudgacha vaznga ega ekani ko‘rsatilgan. Agar har
bir pud 16 kilogrammga teng ekanini nazarda tutsak, 14 botmon
224 kilogramm bo‘ladi. 7 yoshli Hakimbekning turli
metall ma’danlardan quyilgan (birichdan bo‘lgan) shu qadar
og‘ir yoyni ko‘tara olishi, unga mos o‘q joylashi va o‘qni
otib, katta tog‘ning cho‘qqisini uchirib yuborishi tinglovchida
hayrat uyg‘otadi. Ammo tinglovchi mazkur voqeaning
sodir bo‘lganiga mutlaqo shubha bildirmaydi. Chunki
Hakimbekning dunyoga kelishini ilohiy kuchlar bashorat
qilgandilar, Shohimardon pirining o‘zi qalandar qiyofasida
kelib, Boybo‘rining yangi tug‘ilgan o‘g‘liga Hakimbek deb
nom qo‘ygandi. Mubolag‘ali o‘rinlar Hakimbek, to‘qson
alplarning tog‘dek gavdalari, Barchin, Qaldirg‘ochning
go‘zalligi tasvirida, botirlarning kurashlarida, otlarning poygasida
juda o‘rinli yaratilgan. Dostonda ajoyib o‘xshatishlarni
ham uchratamiz:
Ostingda bedoving halloslar qushday,
Achchig‘ing chillali muzlagan qishday.
126
Bu satrlarda uzoq masofani bir zumda bosib o‘tadigan
Boychibor qushga, Alpomishning g‘azabi butun atrofni
muzlatib yuboradigan qishga o‘xshatilyapti.
Dostonda:
Davlat qo‘nsa, bir chivinning boshiga,
Semurg‘ qushlar salom berar qoshiga.
Ot chopsa gumbirlar tog‘ning darasi,
Urushda bilinar mardning sarasi —
kabi hikmatli so‘lar tez-tez uchraydi. Ma’lum bo‘ladiki,
≪Alpomish≫ dostonining o‘ta qiziqarli voqealardan tashkil
topgan mazmuni so‘z san’atining go‘zal badiiy vositalari
bilan bezatilgan holda tinglovchiga taqdim etilgan. Shuning
uchun ham doston asrlar osha xalqimiz tomonidan sevib
tinglanmoqda va o‘qib kelinmoqda.
|
SCORM yoki AICC standart paketlari

|
SCORM yoki AICC standart paketlari
|
bet | 71/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1SCORM yoki AICC standart paketlari. Bu o‘quv materiallari orqali bilim oluvchining o‘rganilayotgan o‘quv kontent ustida bajaradigan xarakatlarini tizim (LMS bizning misolimizda Moodle) ga hisobot ko‘rinishda yuborib turadi. Masalan bilim oluvchi kontentda mavjud bo‘lgan slayd(bet)larning hammasi bilan tanishgan yoki tanishmaganligi, har bir slayd(bet)ni talaba qancha vaqt davomida o‘rganganligini, bu standartda (ya’niy SCORM yoki AICC) yaratilgan o‘quv kontentni boshqa LMS tizimiga eksport qilish imkoniyati ham mavjud. Hozirgi vaqtda mavjud bo‘lgan taniqli mualliflik uskunalarining (authoring tools) ko‘pchiligi yaratiladigan o‘quv kontentni aynan SCORM yoki AICC standarti ko‘rinishda eksport qilish imkoniyati mavjud. LMS tizimlari uchun elektron ta’lim resurslarini aynan SCORM yoki AICC standart paketlari asosida yaratish tavsiya etiladi
Wiki (Viki) – bir nechta foydalanuvchi tomonidan elektron materiallarni qo‘shishi, kengaytirishi va o‘zgartirish imkoniyatini beruvchi, Veb 2. Konsepsiyasi asosida yaratilayotgan hujjat ustida bir vaqtda hamkorlikda ishlash imkoniyatini beradi.
So‘rovlar – tizimdagi foydalanuvchilar orasida o‘quv maqsadidan kelib chiqqan holda har xil ko‘rinishdagi so‘rovlarni tashkillashtirish imkoniyatini beradi.
Ma’lumotlar bazasi – o‘rganilayotgan fan bo‘yicha ma’lumotlar bazasini xamkorlikda yoki yakka tartibda shakllantirish imkoniyatini beruvchi modul.
Glossariy – kursning barcha hujjatlari bo‘yicha havolalarni avtomatik tashkil qiladigan ta’riflar ro‘yxati. Agar ta’rif glossariyga kiritilgan bo‘lsa, u holda agar u kurs matnlarida uchrasa, havola glossariyning yordamchi elementiga avtomatikta’minlanadi. Yaratilgan glossariy orqali elektron nazorat turlarini tashkillashtirish imkoniyatini beradi.
Topshiriq – o‘qituvchi javobni elektron ko‘rinishda olish uchun ishlatish mumkin (ixtiyoiy formatda).
Ma’ruza – har bir sahifasi talaba javob berishi lozim bo‘lgan savol bilan tugaydigan sahifalar to‘plami. Javobning to‘g‘riligiga bog‘liq holda, talaba keyingi sahifaga o‘tadi yoki oldingi sahifaga qaytadi. Bu ta’lim yo‘nalishini aniqlashni va o‘qitiladigan fan tushunarsiz bo‘lib qolmasligini ta’minlaydi. Shu bilan bir qatordata’limni individulalashtirish imkoniyatini beradi. Bu turdagi o‘quv element orqali bilim oluvchining shaxsiy tayyorgarligidan kelib chiqqan holda o‘rganilayotgan o‘quv kursi tizim orqali tanlab beriladi.
|
| |
Savol va topshiriqlar - «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati

Savol va topshiriqlar:
1. Muhammadqul Jonmurod o‘g‘li Po‘lkan ijro etgan dostonlar,
ularning mavzulari haqida so‘zlang.
2. Po‘lkan hayoti haqida hikoya qiling.
3. Shoir kuylagan dostonlardan parchalar yodlang.
137
1 Bu o‘rinda turkman o‘zbeklarning urug‘laridan biri ma’nosini
anglatadi.
Adabiyotlar:
1. Po‘lkan shoir. O‘zbek xalq ijodi bo‘yicha tadqiqotlar. 4-
kitob. T., ≪Fan≫. 1976.
2. Afzalov M. Po‘lkan. O‘sha joyda. 10—14-betlar.
3. Jirmunskiy V. M., Zarifov X. T. Uzbekskiy narodnuy geroicheskiy
epos. Moskva. GIXL. 1947. 46—49-betlar.
4. ≪Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi≫, doston. Nashrga tayyorlovchi
Malik Murodov. O‘zbek xalq ijodi. Ko‘p jildlik. T., G‘afur
G‘ulom nomidagi badiiy adabiyot nashriyoti, 1967.
|
Qanday irsiylanish tipida tashuvchi ayol kasallik genini qizlari-

88
Genetika
tib olish va sun’iy o‘stirish; 2) xromosomalarning metafaza holati-
ni olish; 3) metafaza holatidagi xromosomalarni mikroskopda
o‘rganish va kariotipni aniqlash.
Hozirgi davrda interfaza holatida ham xromosomalarni ajratib
olish usullari ishlab chiqilgan, lekin ularning aniq tuzilishini faqat
mitoz yoki meyoz metafazalaridagina yaxshi o‘rganish mumkin.
Tekshirish uchun hujayralarni
system: 
tizim katalogi, unda Linux va Unix tizimlarida bo‘lgani 
kabi barcha umumiy kataloglar saqlanadi. 
uventd.rc

system: tizim katalogi, unda Linux va Unix tizimlarida bo‘lgani kabi barcha umumiy kataloglar saqlanadi. uventd.rc
5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhh
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa system: tizim katalogi, unda Linux va Unix tizimlarida bo‘lgani kabi barcha umumiy kataloglar saqlanadi. uventd.rc
|
Fazoviy tahlil ( - 4. 0-ishlab chiqarish

|
4. 0-ishlab chiqarish
|
bet | 15/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Fazoviy tahlil (spatial analysis) - ma’lumotlardan olingan topologik, geometrik va geografik ma’lumotlardan foydalanadigan usullar sinfi.
• Statistik tahlil - vaqtni tahlil qilish, A / B testi (A/B testing, split testing - marketing tadqiqoti usuli; uni ishlatishda elementlarning nazorat guruhi bir yoki bir nechta ko‘rsatkichlar o‘zgartirilgan sinov guruhlari to‘plami bilan taqqoslanadi. maqsadni yaxshilaydigan qaysi o‘zgarishlarni aniqlang)
• Analitik ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish - natijalarni olish uchun ham, keyingi tahlil uchun manba ma’lumotlari sifatida foydalanish uchun interfaol xususiyatlar va animatsiyalardan foydalangan holda chizmalar, diagrammalar ko‘rinishidagi ma’lumotlarni taqdim etish. Katta ma’lumotlarni tahlil qilishning muhim bosqichi, bu tahlilning eng muhim natijalarini idrok qilish uchun eng qulay usulda taqdim etishga imkon beradi.
VIRTUAL REALLIK (VIRTUAL REAL) VA UNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
4.1. Virtual reallik (VR): asosiy tushunchalar
Virtual reallik texnologiyalari yaqinda paydo bo‘ldi va terminologiya hali yaxshi o‘rnatilmagan. Vikipediya quyidagi ta’riflarni beradi.
Virtual reallik (VR) - texnik vositalar bilan yaratilgan insonga sezgi organlari orqali: ko‘rish, eshitish, teginish va boshqalar ta’sir ko‘rsatadigan dunyo. Reallik sezgilarining ishonarli majmuasini yaratish uchun real vaqtda virtual reallik xususiyatlari va reaksiyalarining kompyuter sintezi amalga oshiriladi.
Virtual reallik tizimlari odatiy kompyuter tizimlariga qaraganda, odamning barcha sezgi organlariga ta’sir ko‘rsatib, virtual muhit bilan o‘zaro aloqani simulyatsiya qiladigan qurilmalar deb nomlanadi.
Bunday tizimlar hali ham mavjud emas, ammo virtual reallikni yaratishda, ishlab chiquvchilar uning mavjudligini ta’minlashga harakat qilishadi:
• ishonarli - foydalanuvchiga yuz berayotgan voqealarning voqelik hissi bilan yordam beradi;
• interfaol - atrof-muhit bilan o‘zaro munosabatni ta’minlaydi;
• o‘qish uchun qulay - keng va batafsil dunyoni kashf qilish imkoniyatini yaratadi;
• mavjudlik ta’sirini yaratish - maksimal darajada sezgilarga ta’sir ko‘rsatadigan, miya va foydalanuvchi tanasi jarayonga jalb qilingan bo‘ladi.
|
| |
Administrator interfeysi - 4. 0-ishlab chiqarish

|
4. 0-ishlab chiqarish
|
bet | 73/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Administrator interfeysi
Moodle tizimida ishlash uchunmaxsus veb oyna(qaytnoma) orqali mijozlarning a’zo bo‘lishlari kerak, shu maqsadda tizim har bir mijozni qayd etishi lozim bo‘ladi. Tizim orqali o‘quv kursiga kirish ikki hil usulda amalga oshiriladi:
1. Mijoz elektron pochta orqali o‘zi qaydnomani to‘ldirish yo‘li bilan;
2. Administrator orqali qaydnomani to‘ldirish.
-rasm. Kursga kirish qadamli (bosqichli) ko‘rsatma.
MOODLEo‘qituvchilarini sayt orqali administrator anketa to‘ldirib a’zolikka kiritadi. MOODLE studentlarini esa tashqi ma’lumotlar ombori orqali ro‘yhatdan o‘tadi. Ro‘yhatdan o‘tish vaqtida MOODLEning ma’lumotlar omborida olinganlar ma’lumotlarga ko‘ra talabaning identifikatsiyasi o‘tkaziladi. Ro‘yhatdan o‘tish uchun belgilangan joylarda talabalar qo‘yida ko‘rsatilgan anketani to‘ldirishlari talab qilinadi.
-rasm. Ro‘yhatdan utish uchun anketa
Ruyhatdan o‘tgan talaba o‘quv jarayoniga qatnashishi uchun kurs administratori yoki kurs o‘qituvchisi (tyutori) tastiqlashi kerak bo‘ladi, bu tasdiqlash elektron pochta orqaliamalga oshiriladi. Biz yaratgan MOODLE tizimigaAdministrator sifati kirish uchun administrator uchun berilgan parolni qo‘yida keltirilgan oynaga kiritish kerak bo‘ladi.
-rasm. Administrator sifatida kirish oynasi.
Tizim administratori “Sayt boshqaruvi” tizimida foydalanuvchilar, Kurslar, baholar, Joylashuv, Til, Modullar, Himoya, Tashqi ko‘rinish, Oldingi sahifa, Server, Tarmoq va Hisobotlar bo‘limlari bilan ishlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu panel tizimning asosiy paneli hisoblanib, o‘quv jarayoni qanday kechishidan tortib masofadn o‘qitish tizimini pullik qilish imkoniyatigacha o‘zgartirish imkoniyatiga ega.
-rasm. Administratorning MOODLE tizimini boshqaruv tizimi
Sayt boshqaruvining “Foydalanuvchilar”bilan ishlash paneli qo‘yidagi elementlardan tashkil topgan.
-rasm. “Foydalanuvchilar” bilan ishlash paneli
-rasm. “Kurslar”, “Baholar” va “Joylashuv” bilan ishlash paneli
“Kurslar”paneli orqali yangi o‘quv kurslarni qo‘shish/ tahrirlash, yaratilgan kurslarga ro‘yhatdan o‘tishning trayektoriyalari belgilash mumkin bo‘ladi. Shuningdek “Kurslar” paneli orqali tizim administratori Kurs bo‘yicha so‘rovlarni o‘tkazishiva yaratilgan kurslarni xavfsizlik maqsadida zahiraga saqlab qo‘yishi mumkin bo‘ladi.
|
| |
IV BOB KOMPYUTER - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

415
4.4. To‘g‘ridan to‘g‘ri yozishga asoslangan axborot
saqlash qurilmalari .............................................................................
145
4.5. Qurilmalarni boshqarish drayveri va dasturiy
ta’minoti ............................................................................................
154
4.6. Ma’lumotlarni
kiritish/chiqarish menejeri va
dasturiy ta’minoti ...............................................................................
158
V BOB
FAYL TIZIMI VA FAYLLARNI BOSHQARISH
JARAYONI
5.1. Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil
etilishi ................................................................................................
173
5.2. Fayllarni fizik tashkil etish, ularni o‘qish va yozish
usullari ...............................................................................................
178
5.3. Fayllar, ularning turlari va atributlari .................................................
186
5.4. Fayllarni boshqarish va ular ustida amallar bajarish ..........................
190
5.5. Fayllarni himoyalash va ularga murojaatlarni
boshqarish ..........................................................................................
194
Sharh – kurs sahifasidagi ixtiyoriy matn va grafika.
Ish daftari

|
Sharh – kurs sahifasidagi ixtiyoriy matn va grafika.
Ish daftari
|
bet | 72/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Sharh – kurs sahifasidagi ixtiyoriy matn va grafika.
Ish daftari – berilgan mavzu bo‘yicha talaba fikrini bildiradigan joy.
Resurs – avtomatik tasvirlanadigan turli fayllarni yuklash va tasvirlash vositasi. Masalan, ma’ruza audioyozuvini yuklashda u mediapleyr sifatida tasvirlanadi.
Seminar – qatnashchilar bir-birining ishini baholaydigan topshiriq.
Testlar – turli variantli testlar to‘plami. Savollar bir nechta variantli javoblardan, to‘g‘ri/noto‘g‘ri tanlovdan, qisqa matnli javobdan va boshqalardan iborat bo‘lishi mumkin.
Forum – forumning 3 ko‘rinishi mavjud (savol-javob, hammaning o‘z mavzusi, standart muzokara).
Chat – real vaqtdagi muzokara olib borish imkoniyatini beradi.
Moodle ning asosiy yutuqlari:
Keng tarqalgan: > 160 mamlakatda 72 xil tilda(o‘zbek tilini ham qo‘shgan holda)
37.000 versiyasi joriy qilingan
Yuqori hajimda(masshtabda):> Oksford universiteti (OUUK ), Kaliforniya universiteti (HSU California ) va Yangi Zelandiya ochiq Politexnik (Open Polytechnic NZ) markazlari tomonidan 100,000 dan ortiq foydalanuvchilar qayd etilgan Bepul imkoniyat: GPL Code(kod) ta’lim maskanlariga litsenziya uchun hech qanday haq to‘lamasdan, uzoq muddatli egalik qilish, hatto kelgusida yangilab turish imkonini beruvchi qurilmani o‘rnatishga ruxsat beradi
1. Internetga asoslangan o‘quv muhiti: tartiblashtirilgan o‘quv mashqlari va o‘quv
mazmuni bilan ta’minlash
2. O‘qishni Boshqaruv Tizimi(O‘BT): Kursning dizayni va o‘tkazilishini qo‘llab
quvvatlash (tyutorlik, monitoring va sertifikatsiya)
Boshqa LMS lar singari IMS, SCORM va boshqa standartlarni qo‘llab quvvatlaydi.Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, boshqa LMS tizimlarga qaraganda eng ko‘p qo‘shimcha plagin va modullari mavjud bo‘lgan dasturiy majmua aynan, Moodle dasturiy majmuasi hisoblanadi.
Ochiq kodli Moodle dasturiy majmuasi o‘quv jarayonini boshqaruvchi Web ga yo‘naltirilgan maxsus tizim bo‘lib, internet (interanet) tarmog‘ida foydalanishga mo‘ljallanilgan. Tizimni yaratishda ochiq kodli dasturiy ta’minotlardan foydalanilgan. Uni ishlatish uchun ma’lumotlar omborini boshqarish dasturi ( MySQL yoki PostgreSQL), PHP protsessori, Web xizmati dastur (Apache yoki IIS) lari sozlangan server zarur. Opersion tizim sifatida ixtiyoriy keng tarqalgan tizimlardan biridan foydalanish mumkin (Windows, Linux, Mac OSX, Novwll Netware). O‘quv moduli yozilayotgan vaqtda tizimning barqaror versiyasi moodle 2.8.
Tizimning rasmiy internet manzili: http://www.moodle.org
|
| |
Android Debug Bridge (ADB) dan foydalanish

410
paytda qilish mumkin, ammo ADBni tiklash rejimida yuklangan
qurilmada ham ishlatish mumkin. Yaxshiyamki, tiklash rejimiga o‘tish
uchun tizim yoqilganda tugmalar bosish kombinatsiyasini bilish kerak.
Odatda, bu qurilma o‘chirilgan paytda quvvat tugmachasini va ovoz
balandligini pasaytirish tugmachasini ushlab turish kabi narsa.
Qurilma tiklash rejimida ishga tushadi, shundan so‘ng siz tizimga
ulanish uchun ADBdan foydalanishingiz mumkin. ADB Linux,
Windows va Mac OS X-larda ishlaydi, shuning uchun siz qaysi
Android qurilmadan va qanday operatsion tizimdan ma’lumotlarni
yo‘q qilmoqchi bo‘lsangiz ham xuddi shu vazifani bajarishingiz
mumkin. ADBdan foydalanib, buyruq satri yordamida tizimni
o‘rganishingiz mumkin. ADB qobig‘i buyrug‘i tizim qobig‘iga kirish
huquqini beradi. Android Linux yadrosiga asoslangan va qurilmada
ko‘pgina Unix/Linux larning umumiy yordamchi dasturlari mavjud.
ADB qobig‘idan foydalanib, ilgari taklif qilinganidek, SSH serverini
o‘rnatish jarayonidan o‘tmasdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tizimga kirishingiz
mumkin.
VI BOB KOMPYUTER TARMOQLARINI QURISH VA

VI BOB KOMPYUTER TARMOQLARINI QURISH VA BOSHQARISH 6.1. Kompyuter tarmoqlari, ularning turlari va asosiy
tushunchalar .......................................................................................
202
6.2. Kompyuter
tarmoqlarining
tuzilishi
va
topologiyalari .....................................................................................
207
6.3. Ma’lumotlar kommutatsiyasi va marshrutlash
mexanizmi .........................................................................................
211
6.4. Kompyuter tarmoqlari arxitekturasi va protokollari ...........................
216
6.5. Operatsion tizim tarmoq funksiyalari va turlari ..................................
225
VII BOB OPERATSION TIZIMLARNING TARMOQ XIZMATLARI 7.1. Mijoz-server arxitekturasi, tuzilishi va asosiy
tushunchalari ......................................................................................
231
7.2. Tarmoq operatsion tizimlari va ularning asosiy
tarmoq xizmatlari ...............................................................................
239
7.3. Tarmoq kompyuterlarini tashkil etish va boshqarish
mexanizmlari .....................................................................................
249
7.4. Tarmoq fayllarini tashkil etish va boshqarish
mexanizmlari .....................................................................................
258
7.5. Tarmoq dasturlarini tashkil etish va boshqarish
mexanizmlari .....................................................................................
269
416
7.6. Domen tizimi va internet xizmatlarini tashkil etish ............................
276
VIII 
BOB - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev Pdf ko'rish
|
bet | 252/253 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #242375 |
Bog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhhVIII
BOB
OPERATSION
TIZIMLARDA
XAVFSIZLIK
MASALALARI
8.1. Operatsion tizimning asosiy xavfsizlik masalalari .............................
289
8.2. Operatsion tizimga bo‘ladigan tahdidlar va ularning
turlari .................................................................................................
295
8.3. Operatsion tizimning himoya vositalari va dasturlari .........................
301
8.4. Operatsion tizimning autentifikatsiya usullari ....................................
305
8.5. Axborot xafsizligini ta’minlashda kriptografiya
masalalari ...........................................................................................
311
8.6. Xavfsizlik sertifikatlari va elektron raqamli imzo ..............................
317
IX BOB AMALIYOTDA OPERATSION TIZIMLARDAN
FOYDALANISH
9.1. Linux operatsion tizimi, qurilish tamoyili va
ahamiyati ...........................................................................................
326
9.2. Windows operatsion tizimi, qurilish tamoyili va
ahamiyati ...........................................................................................
359
9.3. Android mobil operatsion tizimi, qurilish tamoyili
va ahamiyati .......................................................................................
392
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
.......................................... 407
417
U.R.XAMDAMOV, DJ.B.SULTANOV,
S.S.PARSIYEV, U.M.ABDULLAYEV
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev Pdf ko'rish
|
bet | 248/253 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #242375 |
Bog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhh
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Abraham Silberschatz, Peter Baer Galvin, Greg Gagne.
Operating system concepts Ninth edition, 2013. – 944 p. ISBN:
9781118063330, ISBNBRV: 9781118129388.
2. Ann McIver McHoes Ida M. Flynn. Understanding operating
systems. Sixth edition, 2011. – 591 p. Library of Congress Control
Number: 2010920344.
3. Э.Таненбаум, Х.Бос. Современные операционные системы
4-е издание — СПб.: Питер, 2015. — 1120 с.: ил. — (Серия
«Классика computer science»).
4. В.Г.Олифер, Н.А.Олифер. Сетевые операционные системы:
Учебник для вузов. 2-е изд. — СПб.: Питер, 2009. — 669 с.: ил.
5. С.В. Назаров, А.И. Широков. Современные операционные
системы Учебное пособие — М.: Национальный Открытый
Университет «ИНТУИТ», 2012. — 367 с.: ил., табл. — (Основы
информационных технологий)., 2012.
6. Бабамухамедова М.З. “Операцион тизим ва офис
иловалари” фанидан маърузалар матни, 2012. – 172 б.
7. В.О. Сафонов. Основы современных операционных
систем.СПб.: СПбГУ, 2009. — 468с.
8. William Stallings. Operating systems internals and design
principles. Seventh edition, 2012. – 820 p. ISBN-13: 978-0-13-
230998-1 (alk. paper).
9. Behrouz A. Forouzan. TCP/IP Protocol Suite. Fourth Edition,
2010. – 1029 p. ISBN 978-0-07-337604-2 — ISBN 0-07-337604-3
(hard copy : alk. paper).
10.
Sh.M.Mirziyoyev.
2017-2021
yillarda
O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha
HARAKATLAR STRATEGIYASI.
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy ta’lim tizimini
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori (2017 yil 20
aprel, PQ-2909-son).
413
|
| |
MUNDARIJA 
KIRISH - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev Pdf ko'rish
|
bet | 249/253 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #242375 |
Bog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhh MUNDARIJA
KIRISH
.............................................................................................
3
I BOB
OPERATSION
TIZIMLAR
VA
ULARNING
AHAMIYATI
1.1. Operatsion tizim tushunchasi va ularning ahamiyati ..........................
7
1.2. Operatsion tizimlarning rivojlanish davrlari .......................................
9
1.3. Operatsion
tizimlarning
tuzilishi
va
asosiy
komponentlari ....................................................................................
15
1.4.
Kompyuter
tizimlari,
ularning
tuzilishi
va
ahamiyati. ..........................................................................................
18
II BOB
OPERATSION TIZIMDA JARAYONLARNI VA
PROTSESSORNI BOSHQARISH
2.1. Operatsion tizimda jarayonlar va ularning holatlari ...........................
36
2.2. Operatsion tizimdagi oqimlar va ularning turlari ...............................
43
2.3. Operatsion tizimda vazifalar va jarayonlarni
rejalashtirish .......................................................................................
51
2.4. Operatsion tizimda protsessorni boshqarish .......................................
63
2.5. Jarayonlarni rejalashtirish algoritmlari ...............................................
71
2.6. Berkliklar, Berkliklarni aniqlash va bartaraf etish
usullari ...............................................................................................
78
III BOB XOTIRANI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH
USULLARI
3.1.
Kompyuter xotirasi turlari va ularning tashkil
etilishi ................................................................................................
86
3.2. Xotirani boshqarish va undan umumiy foydalanish
mexanizmi .........................................................................................
93
3.3. Xotirani taqsimlash, qayta taqsimlash va jamlash
usullari ...............................................................................................
96
3.4. Xotirani tartiblash va kengaytirish, virtual xotira….. 108
|
| |
hayvonlar va mikroorganizmlar xilma-xilligini o ‘rganish

138
Genetika
giga ega organizmlarni tanlab oladi va ulardan yangi nav va zot-
larni keltirib chiqarishda foydalaniladi.
Sun’iy tanlashning ikki xili mavjud:
1. Yoppasiga yoki yalpi tanlash;
2. Individual tanlash.
Yalpi tanlash
— foydali belgili organizmlar guruhi ajratib oli
nadi. Bunday organizmlar irsiy jihatdan xilma-xil bo‘lgani uchun
ko‘payish jarayonida avlodlarda ajralish kuzatiladi. Shuning uchun
tanlash bir necha avlod davomida olib boriladi.
Mavzu: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar

|
Mavzu: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar
|
bet | 1/6 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 16,13 Kb. | | #233310 |
Bog'liq Mavzu Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi-kompy.info
Mavzu: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar
MAVZU: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(VLAN). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar Reja: 1. Virtual LAN(VLAN) nima va undan qanday foydalanish kerak. 2. Virtual xususiy VLAN qanady ishlaydi. 3. Virtual tarmoq (VLAN) turlari. Virtual LAN(VLAN) nima va undan qanday foydalanish kerak. Virtual LAN(VLAN) nima va undan qanday foydalanish kerak. VLANlar modelning ikkinchi darajasida mavjud bo'lgan virtual tarmoqlardir OSI... Ya'ni, VLAN ikkinchi darajada sozlanishi mumkin. Agar siz "virtual tarmoqlar" tushunchasidan mavhum bo'lgan VLAN-ga qarasangiz, VLAN shunchaki tarmoq orqali uzatiladigan ramkadagi teg deb aytishimiz mumkin. Teg VLAN raqamini o'z ichiga oladi (u VLAN ID yoki VID deb ataladi), unga 12 bit ajratilgan, ya'ni Welan 0 dan 4095 gacha raqamlangan bo'lishi mumkin. Birinchi va oxirgi raqamlar saqlangan, ulardan foydalanish mumkin emas. Odatda, ish stantsiyalari VLAN-lar haqida hech narsa bilishmaydi (agar siz VLAN-larni kartalarda maxsus sozlamagan bo'lsangiz). Kalitlar ular haqida o'ylashadi. Kalitlarning portlari ular qaysi VLANda ekanligini ko'rsatadi. Bunga qarab, port orqali chiqadigan barcha trafik yorlig'i, ya'ni VLAN bilan belgilanadi. Shunday qilib, har bir portda PVID ( port vlan identifikatori Keyinchalik bu trafik ushbu VLAN-dagi kommutator (lar) ning boshqa portlari orqali o'tishi mumkin va boshqa barcha portlardan o'tmaydi. Natijada, qo'shimcha qurilma (marshrutizator)siz boshqa quyi tarmoqlar bilan o'zaro aloqada bo'lolmaydigan izolyatsiyalangan muhit (subtarmoq) yaratiladi. Vehlanlar nima uchun kerak? Vehlanlar nima uchun kerak?
Mantiqiy tuzilishi jismoniyga bog'liq bo'lmagan tarmoqni qurish qobiliyati. Ya'ni, bog'lanish darajasidagi tarmoq topologiyasi tarmoq tarkibiy qismlarining geografik joylashuvidan qat'iy nazar qurilgan.
Bitta translyatsiya domenini bir nechta translyatsiya domenlariga bo'lish qobiliyati. Ya'ni, bir domendan translyatsiya qilingan trafik boshqa domenga o'tmaydi va aksincha. Bu tarmoq qurilmalaridagi yukni kamaytiradi.
Tarmoqni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish qobiliyati. Ya'ni, ma'lumotlar havolasi sathida, boshqa vilanlardan olingan kadrlar, ushbu ramkaga kiritilgan paketning manba IP-manzilidan qat'i nazar, switch porti tomonidan kesiladi.
Xuddi shu Vilanda joylashgan qurilmalar guruhiga siyosatlarni qo'llash imkoniyati.
Marshrutlash uchun virtual interfeyslardan foydalanish imkoniyati.
|
| |
Xarakterli belgilari - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov,...

82
Genetika
27-r a s m.
Monozigotali egizaklar.
irsiyatning ahamiyati shuncha yuqori bo‘ladi. Konkordantlik va
diskordantlik ko‘rsatkichlari qanchalik bir-biriga yaqin bo ‘lsa, bu
belgining rivojlanishida muhitning ahamiyati shunchalik katta
bo‘ladi (masalan, yuqumli kasalliklar). 2. Immunogenetika usuli —
eritrotsitlar antigenlarini (IA, IB, M, N, Rh), qon zardobi oqsillarini,
HLA antigenlarini aniqlashga asoslangan. 3. Dermatoglifika tek-
shirishlari. 4. Feniltiokarbamidga sezuvchanligini aniqlash. 5. Teri
transplantatsiyasi — eng ishonchli usul.
Belgining irsiy ahamiyatini aniqlashda quyidagi Xolsinger
tenglamalardan foydalaniladi:
(15-jadval) - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N....

86
Genetika
C) Irsiy va muhit omillari ahamiyatini aniqlashga yordam beradi.
D) Belgining irsiyligini aniqlashga imkon beradi.
E) A va D javoblar to‘g‘ri.
4. Irsiyat va muhit omillarining belgi rivojlanishiga ta ’siri qaysi usul-
da o ‘rganiladi?
A) Genealogik B) Sitogenetik C) Biokimyoviy D) Dermatoglifika
E) Egizaklar
5. Egizaklar zigotaligini aniqlashda qanday usul eng ishonchli?
A) Dermatoglifika B) Sitogenetika C) Polisimptom tahlil D) Teri
transplantatsiyasi E) Yuqoridagi hamma usullar ishonchli
6. Autosomali — resessiv tipdagi irsiylanishda ota-onalar geterozigo-
tali b o ‘lganida kasal bola tug‘ilish ehtimolini k o ‘rsating:
A) 50% B) 25% C) 100% D) 75% E) 10%
Xavfsizlik va himoya - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

19
buyruqlarini bajarish yo‘riqnomasi, dasturlar va ma’lumotlar
saqlanadigan xotira, kompyuterga axborotlarni kiritishni ta’minlovchi
va foydalanuvchi – inson qabul qilgan yoki boshqa dustur shaklida
dastur natijalarini chiqaruvchi kiritish/chiqarish qurilmasi yoki tashqi
qurilma.
Operatsion tizim (
operating system
) – kursimizning asosiy
predmeti.
Foydalanuvchili
va
turli
xil
dasturli
kompyuter
apparatlaridan foydalanishni boshqaruvchi tizim dasturiy ta’minoti.
Amaliy dasturiy ta’minot (
O‘tkazish hajmi oshdi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

25
ma’lumotni bitta diskda saqlash va uni barcha protsessorlarda ishlatish
arzonroq.
Ishonchlilik oshdi
(Increased reliability). Agar vazifalarni
bir nechta protsessorlar o‘rtasida to‘g‘ri taqsimlash mumkin bo‘lsa,
bitta protsessorning ishdan chiqishi tizimni to‘xtatmaydi, faqat uni
sekinlashtiradi. Agar bizda o‘nta protsessor mavjud bo‘lsa va ulardan
bittasi ishdan chiqsa, qolgan to‘qqiz protsessorning har biri ishdan
chiqqan protsessor vazifasining bir qismini olishi mumkin. Shunday
qilib, butun bir tizim ishdan chiqmaydi va faqatgina 10 foizga
sekinroq ishlaydi. Kompyuter tizimining ishonchliligini oshirish
ko‘plab dasturlarda juda muhimdir.
Parallel kompyuter tizimlari va ularni OTlarining o‘ziga xos
Xatoliklarni aniqlash - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

18
Resurslarni taqsimlash
(resource allocation). Bir vaqtning
o‘zida bir nechta foydalanuvchi yoki bir nechta vazifalar bajarilganda,
ularning har biri uchun resurslar ajratilishi kerak. Operatsion tizim
ko‘plab turli xil resurslarni boshqaradi. Ba’zilarida (masalan,
protsessor sikllari, asosiy xotira va fayllarni saqlash) maxsus
taqsimlangan kodi bo‘lishi mumkin, boshqalarida (kiritish/chiqarish
qurilmalari kabi) umumiy so‘rov va ozod qilish kodi bo‘lishi mumkin.
Masalan, protsessorni qanday qilib yaxshiroq ishlatish mumkinligini
aniqlashda, operatsion tizimlar protsessorni rejalashtirishda protsessor
tezligini, bajarilishi kerak bo‘lgan vazifalarni, mavjud registrlar sonini
va boshqa omillarni hisobga oladi. Shuningdek, printerlarni, USB
qurilmalarni va boshqa yordamchi qurilmalarni taqsimlashning tartib-
qoidalari mavjud bo‘lishi mumkin.
Hisoblash
(accounting). Biz qaysi foydalanuvchilar qancha va
qanday turdagi kompyuter resurslaridan foydalanishini kuzatishni
istaymiz. Hisobni yuritish buxgalteriya hisobida (foydalanuvchilar
hisob-kitoblarni olishlari uchun) yoki foydalanish statistikasini
to‘plash uchun ishlatilishi mumkin.
Bir protsessorli tizimlar - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

24
ularga keyingi vazifalari haqida ma’lumot yuboradi va ularning
holatini kuzatadi. Masalan, disk kontrollerining mikroprotsessori
asosiy protsessordan so‘rovlar ketma-ketligini oladi va o‘z diskini
navbatga qo‘yish va rejalashtirish algoritmini amalga oshiradi. Ushbu
tartibga solish asosiy protsessorni diskni rejalashtirish xarajatlaridan
ozod qiladi. Maxsus maqsadli mikroprotsessorlardan foydalanish keng
tarqalgan va u bir protsessorli tizimni ko‘p protsessorli tizimga
aylantirmaydi. Agar bitta umumiy maqsadli protsessor mavjud bo‘lsa,
unda tizim bir protsessorli tizimdir.
Ko‘p protsessorli tizimlar
So‘nggi bir necha yil ichida hisoblash tizimida ko‘p protsessor
tizimlari (parallel tizimlar yoki ko‘p protsessorli tizimlar deb ham
ataladi) ustunlik qila boshladi. Bunday tizimlarda ikki yoki undan
ko‘p protsessorlar o‘zaro aloqa qiladilar, kompyuter shinasini, ba’zan
esa soat, xotira va tashqi qurilmalarni almashadilar. Ko‘p protsessorli
tizimlar birinchi marta serverlarda paydo bo‘ldi va shu vaqtdan
boshlab ish stoli va ko‘chma tizimlarga o‘tdi. Yaqinda smartfonlar va
planshet kompyuterlari kabi mobil qurilmalarda bir nechta
protsessorlar paydo bo‘ldi. Ko‘p protsessorli tizimlar uchta asosiy
afzalliklarga ega:
xususiyatlari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

26
1. Yaxshilangan unumdorlik (throughput) – ma’lumki, masalan
yechish algoritmini parallellashtirish uni yechishga ketadigan vaqtni
kamaytirishga imkon berishi mumkin;
2. Tejamkorlik – parallel OTda ishning qismini boshqa
protsessor yoki yadroga berish mumkin;
3. Oshirilgan ishonchlilik – protsessorlardan biri ishdan
chiqqanda OT hisoblashlarni boshqa protsessorga o‘tkazishi mumkin;
4. Foydalanuvchiga “do‘stona” unumdorlikni kamaytirish
(graceful degradation) – agar protsessorlardan biri ishdan chiqsa va
konfiguratsiyadan chiqarilgan bo‘lsa, foydalanuvchi kompyuter va
OTni to‘g‘ri tashkil etishda hisoblashlarning sekinlashishini
sezmasligi mumkin.
5. Xatoliklarga barqarorlik (fail-soft system) – qurilma va
dasturdagi xatoliklarda ko‘p protsessorli tizimning barqaror ishlashi.
Very Long Instruction Word (VLIW) va Explicit Parallelism
Instruction
Computer
(EPIC)
arxitekturalardagi
parallel
kompyuterlarda hisoblashlarni parallellashtirish buyruqlar darajasida
bo‘lib o‘tadi.
Ko‘p yadroli (multi-core) kompyuterlar – assotsiativ xotirani
(keshni) taqsimlaydigan va umumiy xotirada ishlaydigan bitta
kristallda joylashgan bir-birlari bilan uzviy bog‘langan protsessorlarga
(yadrolarga) asoslangan kompyuter tizimlari hisoblanadi.
O’zbekiston Respublikasi va komunikatsiyalarni rivijlantirish vazirligi

|
O’zbekiston Respublikasi va komunikatsiyalarni rivijlantirish vazirligi
|
Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 334,67 Kb. | | #124386 |
Bog'liq MB 3 ish
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Malumotlar bazasi
3-Amaliy ishi
Bajardi: Tashxujayev Karamatullo
Jadval yaratib unga malumotla ustuni kiritdim.
Jadval malumotlarini almashtirish
Nazorat savollar
CREATE – yangi jadval hosil qilish uchun ishlatiladi. Quyidagi ko‘rinishda yoziladi:
ALTER – jadvalga o‘zgartirish kiritish uchun ishlatiladi. Bu buyruq jadvalga yangi ustunlar qo‘shish, ustunlarni o‘chirish, ustunlar kattaligini o‘zgartirish, hamda cheklanishlarni qo‘shish va olib tashlash imkoniyatlariga ega. Bu buyruq ANSI standarti qismi emas, shuning uchun har xil tizimlarda har xil imkoniyatlarga ega.
DROP - jadvalni o‘chirish buyrug‘i. Jadvalni o‘chirish imkoniga ega bo‘lish uchun, jadval egasi (ya’ni yaratuvchisi) bo‘lshingiz kerak. Faqat bo‘sh jadvalni o‘chirish mumkin. Qatorlarga ega bo‘lgan, to‘ldirilgan jadvalni o‘chirish mumkin emas, ya’ni jadval o‘chirishdan oldin tozalangan bo‘lshi kerak.
DELETE TABLE ;
|
| |
Nazorat savollari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

411
19.
Windowsda kiritish/chiqarish
qurilmalarining asosiy
imkoniyatlari.
20. Windowsda asinxron va sinxron kiritish/chiqarishni
tushuntiring.
21. RAID dasturi qanday maqsadda ishlatiladi?
22. Windowsda fayllarni boshqarishni tushuntiring.
23. Windows operatsion tizimida qo‘llaniladigan
fayl tizimini
tushuntiring.
24. Windowsda xavfsizlikni tushuntiring.
25. Windowsda audit tizimi nima va uning asosiy vazifalari.
26. Windowsda CryptoAPI nima?
27. Mobil qurilmalarning operatsion tizimlari turlari.
28. Android operatsion tizimi afzalliklari.
29. Android OTning fayl tizimini tushuntiring.
30. Android Debug Bridge dan foydalanish nima uchun kerak?
Kurs ishi mavzusi

|
Kurs ishi mavzusi
|
bet | 1/13 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #234289 |
Bog'liq KURS ISHI.pdf
Kurs ishi mavzusi: Elektron hujjat tizimini ishlab chiqish chora tadbirlari
Mundarija:
Kirish…………………………………………………………........…..3
I Bob pryektni tayyorlash va loyihalash
1.1 Loyihalash………………........…………………………….........7
1.2 Dasturlash…………........……………………………...…........14
1.3 Loyihalash mazmuni va bosqichlari.…………... ……………..17
II Bob dastur asoslarini yaratish
2.1 Dasturlash tillari, ularning turlari va asoslari……………….....21
2.2 Sodda dastur yozish... ………………...…........………………28
2.3 Massivlar ………………………………………………….......29
III Bob elektron hujjatlar
3.1 Elektron hujjatlar aylanishi………………………........………30
3.2 Elektron hujjat nima?…………………………….. ………......31
3.3 Elektron hujjatlar aylanish tizimida maʼlumotlarni
himoyalash ………………….…………………......................32
Xulosa…………………………………………….……………….…..34
Foydalanilgan adabiyotlar………………….......………………....…35
KIRISH
Rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha harakatlar strategiyasini “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid Davlat dasturi to‘g‘risida” 2020-yil 2-martdagi PF-5953-son Farmoniga muvofiq elektron hukumatning axborot tizimlari va resurslarining yagona reyestrini yuritish, yagona identifikatorlar, ma’lumotnomalar va tasniflagichlar ro‘yxatlarini shakllantirish, ma’lumotlarni boshqarish axborot tizimini joriy qilish orqali elektron hukumat tizimini yanada rivojlantirish, shuningdek, davlat organlari va tashkilotlarining o‘z faoliyati bo‘yicha jamoatchilik oldida elektron hisobot berishi tartibini joriy etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2017 — 2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha harakatlar strategiyasini “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida” 2020-yil 2-martdagi PF-5953-son Farmoniga muvofiq:
Elektron hukumatning axborot tizimlari va resurslari yagona reyestri (keyingi o‘rinlarda — yagona reyestr) axborot tizimini;
davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlari va resurslarida qo‘llanilishi majburiy bo‘lgan elektron hukumatning yagona identifikatorlari, ma’lumotnomalar va tasniflagichlar ro‘yxatlari axborot tizimini modernizatsiya qilish;
davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlari va ma’lumotlar bazalarini integratsiya qilish orqali mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini tahlil qilish, kelgusida prognozlashtirish imkonini beruvchi “Ma’lumotlarni boshqarish” axborot tizimini joriy qilish bo‘yicha choralar ko‘rilayotganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin.
2. Belgilansinki:yagona reyestrga vazirliklar, davlat qo‘mitalari, qo‘mitalar, agentliklar,
Elektron hujjat tizimini ishlab chiqish chora tadbirlari dolzarbligi, maqsadi, obyekti, predmeti va amaliy ahamiyati quyidagi kabi elementlardan iborat boladi:
|
| |
Real vaqt tizimlari va OTlari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

32
Bunday tizimlardan foydalanishda umumiy maqsadlardagi OT
uchun o‘z o‘rniga ega bo‘lmagan vaqtni bo‘lish tizimlari bilan
nomuvofiqliklar vujudga kelishi mumkin.
Oddiy til bilan aytganda,
bunday tizimlarning ishlashida uzilishlarga ruxsat etilmaydi.
Tizimning asosiy ishlash sikli uchun barcha zarur ma’lumotlar
oldindan xotiraga yuklanishi kerak. Bunday tizimning kodini
bajaradigan jarayon diskka ko‘chirilishi mumkin emas.
Bunday tizimlar uchun OT odatda soddalashtirilgan,
virtual
xotira o‘rniga fizik xotira ajratiladi, qolgan barcha resurslarni
virtuallashtirish turlari bo‘lishi mumkin emas.
Real vaqt OTlarini
ommaviy ishlab chiqish amaliyoti umumiy maqsadlardagi OTlar
ochiq dastlabki kodlari asosida “barcha ortiqchaliklarni olib tashlash”
yo‘li bilan bunday OTlarni ishlab chiqish amaliyoti hisoblanadi. Lekin
bunda ehtiyotkorlikka rioya etish kerak bo‘ladi.
Xulosa  

Elektron hujjat tizimini ishlab chiqish chora tadbirlari bir nechta jarayonlarni o‘z ichiga oladi.  

Talablar tahlili

Xulosa
Elektron hujjat tizimini ishlab chiqish chora tadbirlari bir nechta jarayonlarni o‘z ichiga oladi.
Talablar tahlili: Muammo va talablar tahlili - tizimda nimalar muhim va qanday funksiyalar kerakligini aniqlash. Bu, tizimda qilish kerak bo‘lgan ishlar va ularning eng muhim xususiyatlari to‘g‘risida tushunchaga ega bo‘lishda yordam beradi.
Dizayn: Tizimning arxitekturasi va interfeysi tayyorlanadi. Bu qadamda, qanday ko‘rinishda tizim yaratilishi, foydalanuvchilar uchun interfeysning qanday ko‘rinishda bo‘lishi va boshqa dizayn muammolariga ehtiyojlar tekshiriladi.
Prototip yaratish: Prototiplar yaratiladi va test qilinadi. Bu, tizimning asosiy funksiyalarini namoyish etadigan, boshlang‘ich versiyalarini sinab ko‘rishni o‘z ichiga oladi.
Dasturni yaratish: Tizimning dasturiy ta‘minoti tayyorlanadi. Bu, kerakli dasturlar va texnologiyalar bilan tizimni yaratish va ularga oid kodlarni yozishni o‘z ichiga oladi.
Test etish va aniqlash: Tizim barcha funksiyalarining to‘g‘ri ishlashi va xato yo‘qligi tekshiriladi. Bu, tizimni sinab ko‘rish, qanday foydalanish uchun qulayliklarni ta’minlash va uzoq muddatli ishlashini ta’minlashda juda muhimdir. Tarqatish: Tizimni ishga tushirish va foydalanuvchilar uchun muvaffaqiyatli ravishda o‘rnating. Bu, tizimning amaliyotga kiritilishi va uzoq muddatli ishlashini ta’minlashda muhim bir qadamdir.
Bu, elektron hujjat tizimini ishlab chiqish jarayonining o‘z ichiga olgan muhim bosqichlardan faqat ba’zilari. Har bir tadbir, muammolarga yo‘l qo‘ymaydigan, yomonliklarni bartaraf etishga qaratilgan holda muhimdir.
Foydalangan adabiyotlar
1. Sayidqosimov S.S. Geoaxborot tizimlar texnologiyasi.– T.: Iqtisodmoliya, 2011.
2. Aleksandrov V.V., Gorskiy N.D. EVM vidit mir. –.L.: Mashinostroenie,
1990.
3. Altaev J. GIS i zemelniy kadastr Kazaxstana.– M.:ARGREVIEWSovremennie geoinformatsionnie texnologii. 2003,№2, s.2-5,14.
4. Voropaev V.I. Upravlenie proektami v Rossii. –M. : Alans, 1995.
5. Guryanova L.V. Vvedenie v GIS.– Mn.: BGU, 2008.
6. Kornilov Yu.N. Geodeziya. Topograficheskie s‟emki. – SPb.:SanktPeterburgskiy gosudarstvenniy gorniy institut, 2008.
7. Lure I.K. Geoinformatsionnoe kartografirovanie.– M.: MGU, Knijniy
dom, 2008.
8. Maksudova L.G., Abrosimov V.V.,Romanov V.V. Avtomatizirovannaya
GIS kadastra.– M.:MIIGAiK, 1996.
9. Mir upravleniya proektami / Pod red. X.Reshke, X.Shelle; Per. s angl.–
M.: Alans,1993.
|
Xotira tuzilishi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

22
xotirada bo‘lishini xohlaymiz. Odatda, quyidagi ikkita sababga ko‘ra
tartibga solish mumkin emas:
1.
Asosiy xotira barcha kerakli dasturlar va ma’lumotlarni
doimiy saqlash uchun odatda juda kichikdir.
2.
Asosiy xotira bu o‘zgaruvchan xotira qurilmasi bo‘lib, u
o‘chirilganda o‘z tarkibini yo‘qotadi.
Shunday qilib, ko‘pgina kompyuter tizimlari asosiy xotiraning
kengaytmasi sifatida ikkilamchi xotirani ta’minlaydi. Ikkilamchi
xotira qurilmasining asosiy sharti shundaki, u katta hajmdagi
ma’lumotlarni doimiy ravishda saqlashi mumkin. Eng keng tarqalgan
ikkilamchi xotira qurilmasi ikkala dastur va ma’lumotlarni saqlashni
ta’minlaydigan magnit diskdir. Ko‘pgina dasturlar (tizimlar va
ilovalar) ular asosiy xotiraga yuklanguncha diskda saqlanadi. Diskni
to‘g‘ri boshqarish kompyuter tizimida muhim o‘rin tutadi, shuning
uchun u IV-bobda batafsil muhokama qilinadi.
Kurs ishining Dolzarbligi

Kurs ishining Dolzarbligi. Elektron hujjat tizimini ishlab chiqish bo‘yicha kurs ishi muhim ahamiyatga ega, chunki u talabalarga tez rivojlanayotgan sohada amaliy ko‘nikma va bilimlarni olish imkonini beradi. Talabalar o‘z kurslarida o‘rganishlari mumkin bo‘lgan elektron hujjat tizimini ishlab chiqish bo‘yicha ba’zi chora-tadbirlar:
1. Tizim talablarini tushunish: Talabalar elektron hujjat tizimining saqlash, qidirish, xavfsizlik va muvofiqlik talablari kabi muhim komponentlari haqida bilib olishlari mumkin.
2. Hujjat bilan ishlash jarayonini loyihalash: Ular elektron hujjatlarning tashkilot orqali qanday o‘tishini, jumladan yaratish, ko‘rib chiqish, tasdiqlash, tarqatish va saqlash jarayonlarini o‘rganishi mumkin.
3. Hujjatlarni boshqarish vositalarini amalga oshirish: Talabalar elektron hujjatlarni yaratish, tashkil etish va ulardan foydalanishni osonlashtiradigan turli xil hujjat aylanish vositalari va dasturiy ta’minot bilan tanishishlari mumkin.
4. Ma'lumotlar xavfsizligi va muvofiqligini ta’minlash: ma’lumotlar xavfsizligi choralari, shifrlash protokollari, kirish nazorati va GDPR yoki HIPAA kabi tegishli qoidalarga rioya qilish muhimligini tushunish.
5. Mavjud tizimlar bilan integratsiya: Elektron hujjat tizimlarining boshqa biznes tizimlari bilan qanday integratsiyalashuvini o‘rganish, tashkilot ichidagi samaradorlik va hamkorlikni yaxshilash.
Elektron hujjat tizimini ishlab chiqish bo‘yicha kurs ishlarini bajarish orqali talabalar haqiqiy hayotdagi ilovalar va hujjat aylanishi jarayonlarini raqamli o‘zgartirishda duch keladigan muammolar haqida amaliy tushunchalarga ega bo‘lishlari mumkin. Bu ularni turli sohalarda elektron hujjat tizimlarini loyihalash, joriy etish va boshqarish bo‘yicha zarur ko‘nikmalar bilan ta’minlaydi, ularning kasbiy rivojlanishiga hissa qo‘shadi va texnologiyaga asoslangan mehnat bozorida bandligini oshiradi.
Kurs ishining Maqsadi. Elektron hujjat tizimini yaratishning asosiy maqsadi - mijozlarga xizmat ko‘rsatish, tizimdagi amaliy faoliyatni tez va samarali qilishni ta’minlash. Bular mijozlarning e’tirof-holatlarni tez ochish, qadriyatli va foydali xizmat ko‘rsatish uchun muhimdir.
|
Ikkalasida ham bragidaktiliya belgisi bo‘lgan (dominant belgi) er-

137
20-asrning ikkinchi yarmidan boshlab seleksiya va bio-
texnologiya tez sur’atda rivojlana boshladi va insoniyat rivojla-
nishiga juda katta hissa qo‘shuvchi omillarga aylandi.
28-§. Seleksiya fanining vazifalari
1. O ‘simliklar navlari, xayvonlar zotlari, mikroorganizmlar
shtammlari mahsuldorligini oshirish.
2. Seleksiya maqsadida foydalanishi mumkin b o ‘lgan o ‘simliklar,