Rejalashtirish texnologiyasi

|
Rejalashtirish texnologiyasi
|
bet | 3/7 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 51,46 Kb. | | #124585 |
Bog'liq JUMAQULOV ELMUROD KURS ISHI1.2. Rejalashtirish texnologiyasi.
Rejalashtirish korxonani boshqarish jarayoni sifatida o`z texnologiyasiga
ega bo`lib, bu texnologiya korxonaning rejalashtirilayotgan davrdagi maqsad va
vazifalarini aniqlash, bajaruvchilarga muayyan vazifalarni belgilash, vazifalarni
turi, kattaligi va muddatiga ko`ra, aniqlashtirish, shuningdek, ishlab chiqarish
faoliyati natijasi – daromad yoki foyda olishni o`z ichiga oladi. Kichik
korxonalarda bu vazifalarni bajarish katta korxonalarga nisbatan yengilroq
bo`lsada, barcha hollarda quyidagi omillarni hisobga olish talab qilinadi:
✓ishlab chiqarish quvvatining mavjudligi va tuzilmasi;
✓xodimlar soni, ixtisos tarkibi va malakasi;
✓moliyaviy resurslar;
✓aylanma mablag`lar mavjudligi va unga bo`lgan ehtiyojlar, jumladan,
moddiy-tovar boyliklari zahiralari;
✓ilmiy-texnik tadqiqotlar tuzilmasi va tayyorlik darajasi;
✓mahsulotni sotish kanallari.
Rejalashtirish, reja loyihasini uning mahsulot ishlab chiqarish va sotish
rejasi, moddiy-texnika ta`minoti rejasi, kadrlar va oylik maosh bo`yicha reja, yangi texnika va kapital
qo`yilmalar rejasi, moliyaviy reja kabi asosiy qismlari doirasida tayyorlash bilan bog`liq bo`lgan rejadan avvalgi davrni o`z ichiga oladi.
Ularning moddiy va moliyaviy resurslar hamda bajarish muddati bo`yicha to`liq o`zaro
bog`liqligi va balanslashganligi rejalashtirish jarayoni va korxona rejasining
ishonchliligini ta`minlovchi muhim jihatdir. O`z navbatida, mahsulot ishlab
chiqarish ishchi kuchining mavjudligi, shartnomalar bo`yicha mahsulot o`tkazish
rejalari va ishlab chiqarish quvvatlari bilan, tannarx rejalari esa ishlab chiqarish
dasturlari va moliyaviy reja bilan bog`liq bo`ladi.
Rejalarni ishlab chiqishda korxonaning barcha sexlari va funksional
bo`linmalari, jumladan, moliya va reja bo`limi, mehnat va ish haqi bo`limi,
marketing xizmati, buxgalteriya, texnik bo`lim, tsex rahbarlari ishtirok o`tishlari
zarur.
Korxona rejasi va uning bo`limlari qanchalik sinchkovlik bilan ishlab chiqilgan bo`lsa, uni bajarish shunchalik yengillashadi, resurslar kamroq talab qilinadi hamda ish sifati yuqori darajada
bo`ladi.
Rejalashtirish tizimi quyidagi talablarga javob bergan taqdirdagina samarali va ishonchli hisoblanadi:
1. Rejalashtirishning har bir elementi va bosqichi qat`iy ravishda asoslab
berilishi.
2. Rejadagi vazifalarning aniq va o`z vaqtida bajarilishi, ya`ni rejaning
adresliligi.
3. Reja bajarilishini doimiy va uzluksiz ravishda hisobga olish, nazorat qilish va unga zarur hollarda o`zgartirishlar kiritish.
4. Ichki va tashqi muhitdagi o`zgarishlarni ijobiy qabul qilish, shuningdek,
korxona faoliyatini ro`y bergan o`zgarishlarga mos ravishda, o`z vaqtida qayta
tashkil qilish (rejalashtirishning moslashuvchanligi).
5. Fan-texnika taraqqiyoti va xo`jalik yuritishning ilg`or tajribalariga
tayanish.
Rejalashtirish davomida bugungi kundan tashqari, kelajakni, ertangi kunni
ham inobatga olish zarur. Korxona istiqboli va bozordagi holatining barqarorligi,
ko`p jihatdan uning ilg`or texnika va fan yordamida yaratilgan eng yaxshi
mahsulotlar namunasini tezlik bilan o`zlashtirib olish qobiliyatiga bog`liq bo`ladi.
Shu sababli korxonalarda axborot tizimini yaxshi yo`lga qo`yish hamda reklama
faoliyatini rivojlantirish lozim. Reklama iste`molchilarni (xaridorlarni) mavjud
mahsulot bilan tanishtirishdan tashqari, xuddi xorijdagi kabi, ularni aynan shu
mahsulotni sotib olishga undashi kerak.
Rejalashtirishning har bir turi o`ziga xos xususiyatlarga ega bo`lib, bu
xususiyatlar qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:
✓belgilangan rejalashtirish oralig`ining aniqligi;
✓integratsiya va differentsiatsiya darajasi, shuningdek, rejalashtirilayot-
gan ko`rsatkichlar miqdori;
✓ishlab chiqarish xarajatlari va natijalarini hisob-kitob qilish darajasining
aniqligi;
✓rejani tayyorlovchilar va amalga oshiruvchilar o`rtasida majburiyatlarni
taqsimlash tartibi.
Hozirgi paytda korxonalarning aksari qismi asosan joriy rejalar (biznes-
rejalar) tayyorlash bilan shug`ullanmoqda. Biznes-rejalarda eng muhim
rejalashtirish ko`rsatkichlari quyida keltirilgan:
✓ishlab chiqarilayotgan mahsulot (ish, xizmat) nomenklaturasi va hajmi
(natural ko`rinishda);
✓mahsulot sotish hajmi (pul ko`rinishida);
✓mahsulot birligining tannarxi;
✓foyda (daromad);
✓kategoriyalar bo`yicha xodimlar soni;
✓mehnatga haq to`lash fondi va o`rtacha ish haqi darajasi;
✓omborlardagi xom ashyo va materiallar, tugallanmagan ishlab chiqarish
va tayyor mahsulot zahiralari;
✓aylanma vositalar hajmi - umumiy va guruhlar bo`yicha;
✓kapital qo`yilmalar hajmi, jumladan, qo`yilma obyektlari va yo`nalish-
lari bo`yicha;
✓yangi texnika va texnologiyaga oid chora-tadbirlar;
✓boshqa ko`rsatkichlar (zarurligi va aniqlanishiga ko`ra).
|
| |