Ma’ruza matnlari 1-modul. Traktor va avtomobillar 2-mavzu. Ichki yonuv dvigatellari Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-modul. Traktor va avtomobillar 2-mavzu. Ichki yonuv dvigatellari Reja
|
bet | 1/3 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #260112 |
Bog'liq Ma\'ruza № 1A
MA’RUZA MATNLARI
1-modul. TRAKTOR VA AVTOMOBILLAR
2-mavzu. Ichki yonuv dvigatellari
Reja:
1.Dvigatelning vazifasi, tuzilishi va ishlash jarayoni.
2.Dvigatelning asosiy mexanizm va tizimlari.
Tayanch iboralar: traktor, avtomobil, dvigatel, transmissiya, yurish qismi, boshqarish mexanizmi, ishchi jixozlari, g’ildirakli va zanjirli traktor, traktor turlariy, dvigatel, ichki yonuv dvigateli, taktlar, porshen yo’li, litraj, ish xajmi, dvigatel tizimlari, ish jarayoni, dvigatel turlari.
1,4. Ichki yonuv dvigatellarining tasnifi
Ichki yonuv dvigatellari ko’pchilik traktor va avtomobillarga o’rnatilgan bo’lib, quyidagi asosiy belgilarga ko’ra bo’linadi:
1.Yonuvchi aralashma tayyorlash usuliga ko’ra: Aralashma silindr tashqarisida tayyorlanadigan-karbyuratorli dvigatellar va aralashma silindr ichida tayyorlanadigan-dizelь dvigatellar.
2.Yonuvchi aralashmaning alanga olish usuliga ko’ra: Siqilganda alanga oladigan Dvigatel va elektr uchquni bilan yondiriladigan Dvigatel.
3.Ish tsiqlining bajarilishiga ko’ra: 4 taktli dvigatellar va 2 taktli dvigatellar.
4.Ishlatiladigan yoqilg’i turiga ko’ra: Suyuq yoqilg’ida ishlaydigan dvigatellar va gazsimon yoqilg’ida ishlaydigan dvigatellar.
5.Silindrlar soniga ko’ra: 1 silindrli dvigatellar va Ko’p silindrli dvigatellar (2, 4, 6 va 8 silindr).
6.Silindrni joylashishi bo’yicha: bir qatorli va ikki qatorli yoki yotiq joylashgan.
7.Sovutish sistemasining xiliga ko’ra: suyuqlik bilan sovutiladigan va havo bilan sovutiladigan.
Ichki yonuv dvigatellarining tuzilishi.Sanoatimiz ishlab chiqarayotgan ko’pchilik traktorlar, ko’p yuk ko’taradigan avtomobillarda va g’alla kombaynlarida ko’p silindrli dizelь dvigatellari qo’llanilmoqda. Bu dvigatellarda ish aralashma silindr ichida hosil etiladi va silindrda siqilgan havoning haroratida yondiriladi.
1-rasm. Tort taktli karbyuratorli (a) va dizel dvigatellarning (b) ishlash sxemasi:
1-tirsakli val; 2-shatun; 3-porshenь; 4-silindr; 5-kiritish truboprovodi; 6-kritish klapini; 7-sht oldirish svechasi; 8-chiqarish klapini; 9-chiqarish turboprovodi; 10-forsunka; I-kiritish; II-siqish; III-kengayish; IV-chiqarish;
Engil, kam va o’rta yuk ko’taradigan avtomobillarda ko’p silindrli karbyuratorli dvigatellar qo’llaniladi. Bu dvigatellarda aralashma tsiliindr tashqarisida (karbyuratorda) hosil etiladi va elektr uchquni bilan yondiriladi. Ish tsiqli porshenning nechta yo’lida bajarilishiga qarab to’rt taktli va ikki taktli dvigatellarga bo’linadi. Dvigatellarda tirsakli val aylantirilsa, porshenь silindr ichida ilgarilanib qaytib to’g’ri chiziqli harakat qiladi. Porshenning tirsakli val o’qidan eng uzoqlashgan nuqtasi yuqorigi chekka nuqta (Yu. CH. N) deb ataladi. Porshenning val o’qiga eng yaqinlashgan nuqtasi pastgi chekka nuqta (P. CH. N) deb ataladi.
CHekka nuqtalar orasidagi masofa porshenь yo’li (S) deb ataladi. Porshenning har yo’li ichida bajariladigan jarayon takt deb ataladi. Yu. CH. N. da turgan porshenning tepasida hosil bo’ladigan hajm siqish kamerasining hajmi (Vs) deyiladi.
Porshen Yu. CH. N. dan P. CH. N. gacha harakat etib bo’shatadigan hajmi silindrning ish hajmi (Vh) deyiladi. Vh = (D2/4)(S/1000), (l)
bunda: D- silindr diametri (mm); S- porshenь yo’li (mm).
Dvigatel silindrlari ish hajmini silindrlar soniga ko’paytmasi dvigatelning litraji (Vl) deb ataladi. Vl = (D2/4)(S/1000)i q Vhi , (l)
P. CH. N da turgan porshenь tubining tepasidagi hajmi silindrning to’la hajmi deb ataladi. Va = Vh+ Vc
Silindr to’la hajmining siqish kamerasining hajmiga nisbati dvigatelning siqish darajasi (E) deyiladi.
E = Va/Vc = (Vh +Vc)/Vc= Vh/Vc= 1 ; Ekar = 6 10; Yediz = 13 . . . 20
Dvigatellar ishlayotgan vaqtda uning silindrlarida doimiy takrorlanadigan kompleks ketma-ket jarayonlar (kiritish, siqish, ish bajarish, chiqarish) sodir bo’ladi. SHu jarayonlar ma’lum tartibda takrorlana beradi. Silindrlarda takrorlanadigan barcha jarayonlar dvigatelning ish jarayoni yoki ish tsiqli deb ataladi.
1. Kiritish takti.Kiritish klapanlari ochiq, chiqarish klapanlari yopiq xolatda bo’ladi. Porshenь Yu. CH. N. dan P. CH. N. tomonga tirsakli valning hisobiga harakatlanib, silindrlarda siyraklanish hosil qiladi. Silindrga toza havo(dizel dvigatellarda) yoki xavo bilan yonilg’i aralashmasi(karbyuratorli dvigatellarda) to’ldiriladi. Kiritish taktida bosim 0,08-0,09 mPa, harorat 300-340 K bo’ladi. (K-kelvin).
II. Siqish takti.Ikkala klapan yopiq bo’lganligi sababli silindrlarda havo siqiladi. Bosim 3,5 . . . 4,0 MPa harorat 780-900 K gacha ko’tariladi. Siqish taktining oxirida forsunkadan yuqori bosim bilan yonilg’i purkaladi. Aralashma hosil bo’lib, qizigan havo haroratidan alangalanadi. Gaz bosimi 5,5. . . 9,0 MPa gacha, harorat 1900. . . 2400 K gacha ko’tariladi.
III. Ish yo’li takti.Dizellarda siqish taktida aralashma yonib tugamasdan ish yo’li taktida ham, yonishda bir oz davom etadi. Ish yo’li taktining oxirida silindrlardagi bosim 0,2. . . 0,3 MPa, harorat esa 900. . . 1200 K gacha pasayadi.
IV. CHiqarish takti.Bu taktda yonib bo’lgan ish aralashma silindrdan chiqarib yuboriladi. CHiqarilgan gazlarning bosimi takt oxirida 0,11-0,12 MPa, harorat 650... 900 K atrofida bo’ladi.
|
| |