nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Darsga yakun yasash - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

|
1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 86/172 | Sana | 19.06.2021 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #15142 |
Darsga yakun yasash:
O’quvchilarni olgan bilimlari hamda qilgan ishlarini nazorat qilib baholash, ularni yo’l qo’ygan kamchiliklarini to’g’irlash.
Uyga vazifa berish: Oltita geometrik shakl uskunalarining har biridan foydalanib oltita obyektni bitta tasvirga joylang
Tekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha
dirеktor o`rinbosari:_______________
31-Mavzu: Tasvirga matn joylash
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarga grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash va tasvirga matn joylash usullarini o’rgatish.
Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni mustaqil fikrlarini oshirish va rivojlantirish.
Tarbiyaviy: Vatanini sevish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmatda bo‘lish, odob-axloq qoidalariga rioya qilishni singdirish.
Tayanch va fanga oid kompetensiyalar:
TK: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda shaxsiy, oilaviy, kasbiy va iqtisodiy rejalarni tuza olish, kundalik faoliyatda turli diagramma, chizma va modellarni o‘qiy olish, inson mehnatini yengillashtiradigan, mehnat unumdorligini oshiradigan, qulay shart-sharoitga olib keladigan fan va texnika yangiliklaridan foydalana olish;
FK: tasvirlarni grafik uskunalar yordamida to‘plashni biladi, amaliyotda qo‘llay oladi;
Dars usuli: suhbat, tushuntirish, “Savol-javob” metodi, “Rasmli boshqotirma” , “To‘g‘risini top”,”Yosh aktyor”o‘yinlari.
|
| |
Natriy tetraborat tuzini olinishi va xossalari

|
Natriy tetraborat tuzini olinishi va xossalari
|
bet | 1/5 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 10,92 Kb. | | #103083 |
Bog'liq Natriy tetraborat tuzini olinishi va xossalari-fayllar.org
Natriy tetraborat tuzini olinishi va xossalari
Guliston Davlat universiteti “Tabiy fanlar” fakulteti “Kimyo” kafedrasi 14-21-guruh talabasi Qozoqov Ozodbekning Noorganik Kimyo fanidan tayyorlagan taqdimoti Bajardi:Qozoqov Ozodbek Tekshirdi:Yusupov Boburjon Mavzu: "NATRIY TETRABORAT TUZINI OLINISHI VA XOSSALARI " REJA Natriy tetraborat - noorganik birikma, Na₂B₄O₇ kimyoviy formulali bora kislotasining natriy tuzi, eng keng tarqalgan va ishlatiladigan bor birikmasi, bir nechta kristalli gidratlarni hosil qiladi va sanoatda keng qo'llaniladi. Fizik xususiyatlari U ikkita metastabil modifikatsiyaga ega: ᵦ va ᵧ. ᵦ - modifikatsiya 664°C erish nuqtasi bilan rombsimon, ᵧ - modifikasiyasi 710°C erish nuqtasi bilan monoklinik. Qaynish nuqtasi 1575 ° C. Eritma 2,36 g/sm3 zichlikdagi shishasimon massaga aylanadi. Kimyoviy xossalari Suvda eruvchanligi 3,2 g/100 ml (25°C), 10,5 g/100 ml (50°C), etanolda 0,05 g/100 g (25°C), atsetonda 0,006 g/100 g (25°C) ), dietil efir va glitserinda erimaydi. Eriganda metanol bilan reaksiyaga kirishib, boroorganik birikmalarini hosil qiladi. Turli xil suv tarkibiga ega bo'lgan bir nechta kristalli gidratlarni hosil qiladi. Ushbu kristalli gidratlar va suvsiz natriy tetraborat Na2B4O7 odatda "bura" deb ataladi. Kristalli gidratlarga misollar: zargarlik buyumlarini paykalashda "zargarlik bura" deb ataladigan pentagidrat (Na2B4O7 ∙ 5H₂O) ishlatiladi; dekagidrat (Na2B4O7 ∙ 10H₂O). Biroq, Na2B4O7 ∙ 10H₂O dekagidrat ko'pincha "buroy" deb ataladi. Bu tuz 381,43 g/mol molyar massasi bo'lgan shaffof kristallar bo'lib, iliq suvda yaxshi eruvchanlikka ega. 400°C dan yuqori qizdirilganda, u kristallanish suvini butunlay yo'qotadi Ko'pgina o'tish metallarining oksidlari bilan bura eritilganda turli xil rangli birikmalar - "bura marvaridlari" boratlarini hosil qiladi. Marvaridlarning rangi bo'yicha namunaning sifatli kimyoviy tarkibini baholash mumkin. Olovli olovni yashil rangga bo'yadi (bora birikmalariga xos reaktsiya).
|
| |
Rim klubi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va I bo‘lim. Falsafa fanining predmeti, mazmuni va...

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va I bo‘lim. Falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: Sharq falsafasi. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: G‘arb falsafasi
|
bet | 95/139 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #160902 |
Bog'liq 1.«Falsafa» tushunchasining kelib chiqishi-fayllar.orgRim klubi. Yuqorida qayd etilgan qarashlardagi tub burilish asosan Rim klubi faoliyati ta’sirida yuz berdi. 1968 yil Rimda o‘zining birinchi majlisiga yig‘ilgan olimlar, faylasuflar va jamoat arboblarining bu nufuzli xalqaro tashkiloti hozirgi davrning eng muhim umuminsoniy muammolari bo‘yicha ma’ruzalar tayyorlash va e’lon qilishni o‘z oldiga vazifa qilib qo‘ydi. Bu tashkilotning 1972 yilda e’lon qilingan «O‘sish chegaralari» deb nomlangan birinchi ma’ruzasiyoq juda katta shov-shuvga sabab bo‘ldi, chunki insoniyat o‘zi anglamagan holda «poroxli bochka ustida o‘tirib, gugurt o‘ynayotgani»ni ko‘rsatib berdi. Rim klubining asoschisi va birinchi prezidenti Aurelli Pechchei mazkur tadqiqotga yozgan so‘zboshisida shunday deb qayd etgan edi: «Endilikda ona-Yerimiz har qanday o‘sish sur’atlariga dosh berishga, insonning har qanday erkaliklarini ko‘tarishga qodir ekanligiga sog‘lom fikrlaydigan odamlarning birortasi ham ishonmaydi. O‘sish chegaralari borligi ravshan, lekin ularning qandayligi va qaerdaligini hali aniqlash lozim»99.
Mazkur ma’ruza mualliflari shunday aniqlash bilan shug‘ullandilar. Olingan natijalarning muxtasar mazmuni shundan iborat ediki, sayyoramiz hajmining chegaralari muqarrar tarzda inson ekspansiyasining chegaralarini ham nazarda tutadi; moddiy o‘sish cheksiz darajada davom etishi mumkin emas; ijtimoiy rivojlanishning haqiqiy chegaralari moddiy omillar bilan emas, balki ekologik, biologik va hatto madaniy omillar bilan belgilanadi. Ular jahon rivojlanishi asosiy tendensiyalarining kompyuter modelini tuzib, mazkur tendensiyalar saqlangan holda uchinchi ming yillik boshidayoq insoniyat voqealar ustidan nazoratni butunlay yo‘qotishi va natijada halokatga yuz tutishi mumkin, degan to‘xtamga keldilar. Bundan ishlab chiqarishning o‘sishini to‘xtatish, tobora ko‘payib borayotgan aholi sonini esa tegishli ijtimoiy siyosat yordamida barqarorlashtirish lozim, degan xulosaga kelindi.
Ma’ruza jahonning ko‘plab tillariga o‘girildi va dunyo bo‘ylab keng tarqaldi, ishlab chiqarishning o‘sishini to‘xtatish g‘oyasi tarafdorlari va muxoliflari o‘rtasida qizg‘in bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi. So‘ngra navbatdagi ma’ruzalar majmui (bugungi kunda ular yigirmatadan oshib ketdi) paydo bo‘ldi. Bu ma’ruzalar umuminsoniy muammolarning ko‘pgina jihatlarini yoritib berdi va ularga nafaqat olimlar va faylasuflar, balki siyosatchilar, jamoat arboblari, umuman jahon hamjamiyati e’tiborini qaratdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va I bo‘lim. Falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: Sharq falsafasi. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: G‘arb falsafasi
|
Buyruqlar va uskunalar paneli

|
Buyruqlar va uskunalar paneli
|
bet | 93/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaBuyruqlar va uskunalar paneli. Menyular va uskunalar paneli foydalanuvchilar vspackage buyruqlarga kirish uchun bir yo‘ldir. Buyruqlar- xujjatni chop etish, ko‘rinishni yangilash yoki yangi fayl yaratish kabi vazifalarni bajaruvchi funksiyalardir. Menyular va uskunalar paneli foydalanuvchilarga buyruqlarni taqdim etishning qulay grafik usullari ega. Odatda, tegishli buyruqlar bir xil Menyuda yoki bir xil uskunalar panelida guruhlanadi.
Menyular odatda integrallashgan muhiti (IDE) yoki uskunalar oynasining yuqori qismida ketma-ket guruhlangan bitta so‘zli satrlar sifatida ko‘rsatiladi.
Sichqonchaning o‘ng tugmasini bosganda menyuni ham ko‘rsatish mumkin — bu holda ular kontekst menyular deb ataladi. Bosgandan so‘ng menyu ochiladi va bir yoki bir necha buyruqlarni ko‘rsatadi. Biror buyruq bosilgandan so‘ng vazifalar bajarilishi yoki qo‘shimcha buyruqlar bilan submenus ochilishi mumkin. Baʻzi ommabop menyu nomlari fayl, ko‘rish, va oyna, [Object window] bor.
Uskunalar paneli - Toolbars odatda tugmalari va boshqa elementlardan iborat satrlarda joylashgan, masalan, ro‘yxatlar jamlanmasi va menyu controllers kabi. Uskunalar paneli boshqaruvining buyruq bilan bog‘liq barcha elementlarini taʻminlaydi. Uskunalar paneli tugmasini bosish, uga bog‘liq buyruq faollashtiradi. Uskunalar paneli tugmalari odatda chop etish buyrug‘i uchun printer kabi asosiy buyruqlarni taklif qiluvchi belgilarni o‘z ichiga oladi. Ochiladigan ro‘yxatda ro‘yxatdagi har bir element boshqa buyruq bilan bog‘liq. Menyu tekshiruvi - bu gibriddir, unda nazoratning bir qismi uskunalar paneli tugmasi va ikkinchisi bosilganda qo‘shimcha buyruqlarni ko‘rsatadi.
Bir buyruq yaratishda, buning uchun bir hodisa yaratish kerak. Agar faollashtirilgan bo‘lsa, buyruq aniq yoki yoqilgan bo‘lsa hodisa bajarilishini bildiradi, uning matnini o‘zgartirish imkonini beradi va buyruqqa tegishli javob taʻminlaydi (yo‘naltiriladi). Ko‘p hollarda, IDE IOleCommandTarget interfeysi yordamida buyruqlar jarayonlari bajariladi. Visual Studio yo‘nalishidagi buyruqlar foydalanuvchi tanlovga asoslangan buyruqning ildiz kontekstidan boshlab va global tanlov asosida tashqi kontekstgacha ierarxiya sifatida ko‘rsatiladi. Asosiy menyuga qo‘shilgan buyruqlar ssenariylarda foydalanish uchun qulay.
Yangi menyular va uskunalar majmuasi aniqlash uchun, Visual Studio buyruq jadvalda (.vst) fayl orqali ularni tasvirlash kerak. Visual Studio paketi Shablon uchun bu faylni yaratadi, shuningdek kerakli elementlar shabolonda tanlangan har qanday buyruqlarni, uskunalar majmuasi va muharrirlarini qo‘llab- quvvatlashga kerak.
|
| |
Bitonik saralash (Bitonic sort)

|
Bitonik saralash (Bitonic sort)
|
bet | 76/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaBitonik saralash (Bitonic sort). Massiv elementlarini paralel saralash algoritmi bo‘lib, tarmoqlarda foydalaniladi. Bu algoritmning g‘oyasi shundan iboratki, massiv Biton ketma – ketlikka-avval ortib, keyin kamayib boradigan ketma-ketlikka aylanadi. Buni quyidagicha samarali tartiblashtirish mumkin: massivni ikki qismga ajratiladi, ikkita massiv yaratiladi, barcha elementlarni ikki qismdan har bir tegishli elementlar birinchi massivga minimal va ikkinchisiga maksimal teng qo‘shiladi. Ikkita Biton ketma-ketlik olinishi, ularning har birini bir xil usulda rekursiv ravishda tartiblash mumkin, so‘ngra ikkita massivni birlashtirish mumkin (birinchisining har qaysi elementi ikkinchisining har qaysi elementidan kam yoki teng bo‘lganligi uchun). Massivini Biton ketma-ketlikka aylantirish uchun quyidagilarni bajarish lozim: agar massiv ikki elementdan iborat bo‘lsa, uni shunchaki bajarish mumkin, aks holda massivni ikkiga ajratib, algoritmni bo‘lak massivlardan rekursiv chaqiriladi, keyin birinchi qismini tartib bilan, ikkinchisini teskari tartibda saralab, bir-biriga birlashtiriladi. Shubhasiz, natijada bitonal ketma-ketlikni olanadi. Murakkabligi O(nlog2n), chunki Biton ketma-ketligini qurishda O(nlogn) uchun ishlaydigan tartiblashlardan foydalandik va darajalarning umumiy soni logn edi. Bundan tashqari, massiv hajmi ikkining darajasiga karrali bo‘lishi kerak, shuningdek, elementlar bilan to‘ldirish kerak bo‘lishi mumkin.
8.15-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void bitseqsort(int* l, int* r, bool inv) { if (r - l <= 1) return;
int *m = l + (r - l) / 2;
for (int *i = l, *j = m; i < m && j < r; i++, j++) { if (inv ^ (*i > *j)) swap(*i, *j);
}
bitseqsort(l, m, inv); bitseqsort(m, r, inv);
}
void makebitonic(int* l, int* r) { if (r - l <= 1) return;
int *m = l + (r - l) / 2; makebitonic(l, m); bitseqsort(l, m, 0); makebitonic(m, r); bitseqsort(m, r, 1);
}
void bitonicsort(int* l, int* r) {
|
int n = 1;
int inf = *max(l, r) + 1; while (n < r - l) n *= 2; int* a = new int[n];
int cur = 0;
for (int *i = l; i < r; i++) a[cur++] = *i;
while (cur < n) a[cur++] = inf; makebitonic(a, a + n); bitseqsort(a, a + n, 0);
cur = 0;
for (int *i = l; i < r; i++)
*i = a[cur++]; delete a;
}
|
|
| |
Sanash orqali saralash (Counting sort)

|
Sanash orqali saralash (Counting sort)
|
bet | 74/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaSanash orqali saralash (Counting sort). r - l hajmli massiv yarating, massivning l - minimal va r maksimal elementi hisoblanadi. Shundan so‘ng, massiv orqali borib va har bir element sonini hisoblang. Endi qiymatlar massividan o‘tib, har bir sonni nechta marta bo‘lganini yozishingiz mumkin. murakkabligi O(n
+ r — l) bo‘ladi. Bu algoritm barqaror qilish uchun o‘zgartirishingiz mumkin: buning uchun, keyingi soni joyini aniqlash kerak bo‘lib va chapdan o‘ngga orginal massiv orqali borish, to‘g‘ri joyda elementi qo‘yib va o‘rnini birga oshirish lozim. Bu saralash sinovdan o‘tkazilmagan, testlar yetarli darajada katta raqamlar uchun mavjud, chunki yangi massiv yaratish ancha xotira talab qiladi. Biroq, bu algoritm masalaga qarab foydali bo‘ldi.
Blok orqali saralash (Bucket sort). Bu algoritm savat va cho‘ntak saralash sifatida tanilgan algoritmdir. Massivning l minimal va r maksimal elementi bo‘lsin. Elementlarni bloklarga ajratamiz, birinchi blokda l dan l + k gacha, ikkinchisiga l + k dan l + 2k gacha va hokazo elementlarni o‘z ichiga oladi, bu yerda k = (r – l) /n, n bloklar soni. Umuman olganda, agar bloklar soni ikkiga teng bo‘lsa, bu algoritm tezkor saralashga aylanadi. Ushbu algoritmning murakkabligi aniq emas, maʻlumotlariga murojaat vaqt va bloklar soniga bog‘liq. Muvaffaqiyatli maʻlumotlar bo‘yicha ish vaqti chiziqli ekanligi aytib o‘tiladi. Ushbu algoritmni amalga oshirish eng qiyin vazifalardan biri ekanligini isbotlangan. Buni shunchaki yangi massivlar yaratish, ularni rekursiv saralash va ularni bir-biriga birlashtirish orqali amalga oshirishingiz mumkin. Biroq, bu yondashuv juda sekin va men qoniqmadim. Samarali amalga oshirishda bir necha g‘oyalardan foydalaniladi:
yangi massivlar yaratmaymiz. Buning uchun sanao‘ orqali saralash texnikasidan foydalanamiz: har bir blokdagi elementlar sonini, prefiks summalarini va shu tariqa har bir elementning massivdagi o‘rnini sanaymiz.
Bo‘sh bloklardan boshlamaymiz. Bo‘sh bo‘lmagan bloklarning indekslarini alohida massivda kiritish va ulardan boshlash orqali saralash.
Massiv tartiblanganligini tekshiramiz. Agar hali ham minimal va maksimal topish uchun bir o‘tish qilish kerak, chunki, bu ishlayotgan vaqt yomonlashmaydi, lekin elementlar orginal massiv bir xil tartibda yangi bloklari joylashtirilgan, chunki u qisman tartiblashtirilgan maʻlumotlarni saralashni tezlashtirish uchun algoritmni beradi.
Algoritm juda noqulay bo‘lgani uchun, u juda kam sonli elementlar bilan juda samarasiz. Joylashtirishga o‘tish tartibida ishni taxminan 10 martagacha tezlashtiradi.
Bu faqat qancha bloklar tanlashni tushunishga qolmoqda. Randomize testlarda quyidagi ballarni olishga muvaffaq bo‘lgan: 1500 elementlari uchun 107 bloklari va 3000 uchun 108 ta. Murakkablik formulasini topa olmadik, ish vaqti bir necha marta yomonlashadi.
|
| |
Falsafiy antropologiyaning predmeti va vazifalari

|
Falsafiy antropologiyaning predmeti va vazifalari
|
bet | 87/139 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #160902 |
Bog'liq 1.«Falsafa» tushunchasining kelib chiqishi-fayllar.orgFalsafiy antropologiyaning predmeti va vazifalari. Falsafiy antropologiya izlanishlarining bosh mo‘ljali va o‘zagini inson va faqat inson tashkil etadi. Shu ma'noda falsafiy antropologiyani antropotsentristik falsafiy ta'limot deb nomlash mumkin, chunki unda inson atrofida borliqning boshqa barcha muammolari aylanuvchi o‘ziga xos «markaziy o‘q» hisoblanadi.
Falsafiy antropologiyaning antropotsentrizmi falsafaning tadqiqot markazida inson turishi bilangina emas, balki uning barcha maktablari uchun inson dunyoning markazi hisoblanishi bilan ham belgilanadi. Mazkur yondashuv zamirida antik falsafaning Protagor ta'riflab bergan «Inson hamma narsalar mezonidir», degan tamoyili yotadi. Falsafiy antropologiyaning antropotsentrizmi yevropa madaniyati asoslaridan biri sanalgan xristianlik mafkurasidan ham kelib chiqadi. Aynan xristianlik dunyoviy hayot markaziga insonni qo‘yadi, uni Xudo o‘ziga o‘xshatib yaratgan, degan g‘oyani ilgari suradi.
Shu nuqtai nazardan xristiancha madaniyat vakilining mentaliteti asosida shakllangan falsafiy antropologiyani sharq falsafiy maktablari bilan taqqoslash o‘rinli bo‘ladi. Shu narsa diqqatga sazovorki, sharq falsafasida inson hyech qachon dunyoning markazi hisoblanmaydi, zero u tabiatning tarkibiy qismi, uning uzviy elementi, Koinotning ko‘p sonli darajalaridan biri sifatida qaraladi. Sharq falsafasida antropotsentrizm yo‘q, umuman olganda falsafiy antropologiya ham mavjud emas. Bu falsafada inson dunyoning tabiiy bir bo‘lagi, tabiatning ajralmas elementi hisoblanadi. Tabiatning o‘zi esa mukammal bo‘lib, inson unga qarshi turmasligi, balki uning izmiga bo‘ysunishi lozim.
Shunday qilib, ko‘pgina faylasuflar tomonidan qo‘yilgan «Inson nima?», degan savol yevropa falsafiy antropologiyasi uchun uning falsafiy muammolari majmuini belgilovchi bosh masala hisoblanadi (va u falsafiy tafakkurning boshqa yo‘nalishlaridan ayni shu jihatdan farq qiladi). Falsafiy antropologiya insonning borlig‘i nuqtai nazaridan inson haqidagi ta'limotdir. Inson va uning borlig‘i to‘g‘risidagi mulohazalar muammolarning keng doirasini qamrab oladi. Bularning barchasi antropologizm, ya'ni insonning mohiyati muammolarini izchil o‘rganuvchi tadqiqotlarning alohida yo‘nalishi – tor ma'nodagi falsafiy antropologiya to‘g‘risida so‘z yuritish imkonini beradi. Keng ma'noda esa falsafiy antropologiya shu jumladan inson, uning tabiat va jamiyatdagi borlig‘i haqidagi ta'limotni ham o‘z ichiga oluvchi falsafiy qarashlar tizimi sifatida maydonga chiqadi.
|
| |
Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nima - bet 166

Buyruqlar registori-…
|
bajariladigan operatsiya va operandlar manzili joylashadi
|
Buyruqlar registori mikroprotsessorning qaysi qismиda joylashadi?
|
interfeysli qismida
|
Operatsiyalar deshifratori-…
|
mantiqiy blok buyruqlar registridan keladigan operatsiya kodiga mos chiqish yo'lini tanlaydi
|
Arifmetik mantiqiy qurulma nimalardan tashkil topgan?
|
ikkita registr summator va boshqarish sxemasidan
|
Summator-…
|
xisoblash sxeмasi
|
Mikroprotsessorli xotira-…
|
xajmi katta bo'lmagan lekin o'ta yuqori tezlikdagi xotira qurulmasi
|
Mikroprotsessor registrlari turlari
|
maxsus va umumiy
|
Registrlar nima?
|
raqamli axborotni qabul qilish, xotirada saqlash,uzatish,kodini o'zgartiradigan qurulma
|
Registr so'zining manosi?
|
ingilizcha, yozuv jurnali.
|
Registrlarda axborot qanday ko'rinishda saqlanadi?
|
0 va 1 raqamli kombinatsiya ko'rinishida
|
Registrlar nimalardan tashkil topgan?
|
triggerlardan
|
Registrlar axborotni necha turda uzatadi?
|
2
|
Sonlar registrga qanday usullarda yoziladi?
|
parallel va ketma-ket
|
Triggerlar axborotni usuliga qarab qanday trigerlarga ajratadi?
|
sinxron va asinxron
|
Flag nima?
|
Shart bajarilganda 1 qiymatni aks xolda 0 qiymatni qabul qiluvchi bitdir
|
SATA shinalariga malumotlar qanday usulda yozilishi mumkun?
|
ketma-ket
|
Akslantirish-…
|
tizimning ishonchliligini oshirish imkonini beruvchi texnologiya
|
Kesh xotira qanday maqsadda ishlatiladi?
|
kompyuterning ishlash tezligini oshiradi
|
Ma'lumotlarni informativlik koeffisienti qanday aniqlanadi?
|
bu axborot miqdorining uning ma'lumotlar hajmiga nisbati orqali aniqlanadi
|
Qanday kod hotira qurulmasida sonlarni saqlash uchun, kiritish va chiqarish qurulmalarida shuningdek, ko'paytirish amalini bajarishda qo'llaniladi?
|
to'g'ri kod
|
Qanday kodlash turkumlanishning fasetli tizimi uchun ishlatiladi?
|
paralel kodlash
|
|
C&C08 tizimining konfiguratsiyasi

168
SM modulidan 128 ta bo‘lishi mumkin. AL va UL xohlagan nisbatda
bo‘lishi mumkin. AL va UL interfeyslarini bir - biri bilan o‘rin almashishi
mumkin. Ular nisbati 304 AAL ga 60 RUL ekvivalentdir.
AAL platasi
ASL 16 yoki 32 ta AAL ulanadi. RAL platasi DSL 8 ta 2B+D interfeysni
ta’minlashi mumkin.
RUL platasi DTF, ko‘p protokolli ishlov berish (LAP) boshqa platalari
bilan birgalikda PRI, V5.2, PH1 va 7-
sonli UKS bazasidagi UL
interfeysini ta’minlaydi. MFC platasi bilan birga R2, R1.5, SS5
signalizatsiyasi tizimi asosida ajratilgan kanal bo‘yicha signalizatsiyani
ta’minlaydi. Tushayotgan yuklamaga asosan modullararo aloqani nutq
kanallarining umumiy soni 512 yoki 1024 ga
teng konfiguratsiyalanishi
mumkin.
Katta bo‘lmagan kengaytirishda, SM qo‘shmasdan, faqat AL
javonlarini qo‘shish kerak. AL javonlarini
bosh tugun va kommutatsiya
maydon HW magistral liniyalari bilan rezervlashtirilgan aloqa liniyalariga
ulash kerak. SM qo‘shish kerak bo‘lganda, boshqa SM larga tegmay, uni
alohida o‘rnatish mumkin. Buning uchun AM/CM ga juft optik interfeys
platasi qo‘shiladi va qo‘shilgan modulni optik kanallarga ulanadi.
Faqat SPM modullari bilan tizim konfiguratsiyasini ko‘ramiz. SPM
AM/CM ichiga joylashtirilgan bo‘lib, AM/CM moduli ta’minlaydigan E1
interfeyslari, yoki SDH optik interfeyslari
orqali hamma turdagi
xizmatlarni beradi. SPM katta sig‘imli xalqaro, shaharlararo, tranzit
stansiya
sifatida ishlatishga, hamda tarmoqlararo interfeyslari bilan
shlyuzli stansiyada ishlatishga mos keladi. SPM faqat AM/CM bilan birga
ishlay oladi. Uni tarmoq tashkil qilishda alohida SM sifatida ishlatish
mumkin emas. SPM bilan tizim konfiguratsiyasi 6.2-
jadvalda
ko‘rsatilgan. Bitta SPM 4096 gacha UL xizmat ko‘rsata oladi.
6.2- jadval
SPM bilan tizim konfiguratsiyasi
UL soni SPM soni
Stativ soni
307- 20
8
5
61440
16
7-
92160
24
9
A.Maykelson tajribasi - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 145/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniA.Maykelson tajribasi. 2- rasmda Maykelson tajribasining sxemasi keltirilgan. Maykelson o'z tajribalarini, oralaridagi l masofa katta aniqlikda o'lchangan ikkita tog' cho'qqisi (Antonio va Vilson) yordamida o'tkazgan. Cho'qqilardan birida o'rnatilgan S manbadan chiqqan yorug'lik T tirqishdan o'tib, sakkiz qirrali A prizmaga tushadi. Prizmaning qirrasidan qaytgan yorug'lik ikkinchi cho'qqida o'rnatilgan B botiq ko'zguga yo'naladi. Undan qaytgan yorug'lik m ko'zgudan qaytib yana botiq linzaga tushadi va yana bir karra qaytib, sakkiz qirrali prizma A ning ikkinchi qirrasiga tushadi. Prizmadan qaytgan yorug'lik ko'rish trubasi C yordamida kuzatil-gan. A prizma shunday tezlik bilan harakatlantirilganki, u 1/8 qismga aylanganda yorug'lik 2lmasofani o'tgan. Faqat shu
holdagina ko'rish trubasida T tirqish uzluksiz ravishda ko'rinib turadi. Maykelson ham o'z tajribasida yorug'lik tezligi uchun 300 000 km/s ga yaqin qiymatni topgan. Bundan tashqari, Maykelson yorug'likning nafaqat vakuumdagi, balki boshqa muhitlardagi tezliklarini ham aniqlagan. U o'z tajribalari natijasidan quyidagi xulosalarni chiqargan: birinchidan, yorugiikning bo'shliqdagi tezligi uning boshqa muhitlardagi tezliklaridan katta; ikkinchidan, yorug'likning tezligi manbaning tezligiga bog'liq emas.
Yorug'lik tezligining qiymati. Shunday qilib, yorug'likning tezligi nimaga teng? Tabiatda yorug'likning vakuumdagi tezligidan kattaroq tezlik mavjud emas. U c= (299792,5 ± 0,4)km/s ga teng. Shunday qilib, elektromagnit to'lqinlar vakuumda c≈ 300 000 km/s≈108 m/s tezlik bilan tarqalar ekan.
Optik asboblar. Optik asboblarni ikki turga ajratish mumkin. Birnchi turdagi asboblardan buyum tasvirini ekrandda ko’rish yoki uni fotoolastinkaga tushirish kabi maqsadlarda foydalaniladi. Bunday asboblar asboblarga proeksiyon apparat, fotoaparat kiradi.
Ikkinchi tur asboblar bevosita inson ko’ziga yordamchi bo’lib, ular buyum tasvirini yaqinroq, aniqroq, kattalashtirib ko’rsatishda hizmat qiladi. Bu asboblar lupa, mikroskop, teleskoplardan iborat.
Quyidagi optik asboblardan ba’zilarining tuzilishi va vazifasi bilan qisqacha tanishamiz.
|
| |
Nazorat savollari - So’z boshi

211
7. KEYINGI AVLOD TARMOG‘I
7.1. Axborot kommunikatsion texnologiyalari xizmatlarini
rivojlantirish
XX asrning ikkinchi yarmida uzoq vaqt “axborot”
tushunchasi
xabarlarni oddiy uzatishga tenglashtirilgan. Axborotni qandaydir katta va
mustaqil sifatida ko‘rib chiqish mumkin degan g‘oya, “soxta ilm” deb
tanilgan - kibernetika bilan birgalikda vujudga keldi. U istalgan tizimning
barqarorligi va yashovchanligini ta’minlaydigan boshqarish va rivojlanish
jarayonlariga bevosita munosabatga egaligini isbotlagan.
Bill Geytsning ta’kidlashicha: “O‘tgan asrning 80 - 90 yillarning
boshlarida sermazmun
axborot juda qimmat edi, uni tahlil qilish va
tarqatish vositasi esa, mavjud emas edi. Biroq, bugun biz axborotni o‘z
vaqtida olishni, u bilan jamoaviy ishlashni va
uning asosida qaror qabul
qilishni ta’minlaydigan axborotni ishlov berish yangi dasturiy vositalarga
va uni etkazib berishning samarali vositalariga egamiz. Ushbu vositalar
kuchli (quvvatli) bo‘lishiga
qaramasdan, ishlatishda nisbatan oddiydir.
Texnologik revolyusiyaga erishish bilan umuman standartlashtirish bu
erda katta rol o‘ynadi. Birinchi marta “standart” dasturiy platforma bilan
birga qo‘shishda “standart” uskuna iqtisodiy
samarali masshtablashni
ta’minlaydi, bu esa quvvatli kompyuter tizimini arzon va qulay qiladi.
Portativ terminal qurilmalar ko‘pligini tug‘diruvchi mikroprotsessor
revolyusiyasi “raqamli formatda” istalgan axbo- rotga ishlov berishni
hamma erda bo‘lishiga
olib keldi, aloqa tizimlaridagi o‘sishni
ko‘rsatadiki, yaqinda ko‘chma raqamli qurilmalar biz bilan hamma erda
birga bo‘ladi. Bu qurilmalar boshqa raqamli qurilmalar va boshqa shaxslar
bi- lan doimiy aloqani ta’minlaydi, internet - texnologiyalardagi o‘sish
asosiy omil bo‘ldi. U istalgan foydalanuvchini umumjahon axborot
fazosiga ulanish imkonini ta’minlaydi. Bu hamma o‘zgarishlar jamida ham
biznes
dunyosini, ham har kungi xayotimizni radikal o‘zgarishiga olib
keladi. Lekin bu ishni toza texnologik tomonidir.
Kommutatsiya tarmoqdan (nutqli aloqa uchun loyihalashgan) paketli
tarmoqqa o‘tishning bosh sabablari iqtisodiy xususiyati bo‘ldi, texnik
nuqta nazarida texnologik infratuzilmani
unifikatsiya qilish bilan
asoslangan.
Elektrolit eriganda molekulala­ri­ning musbat va manfiy zaryadlan­gan ionlarga ajralishiga elektroli­tik dissotsiatsiya deyiladi

|
Elektrolit eriganda molekulalarining musbat va manfiy zaryadlangan ionlarga ajralishiga elektrolitik dissotsiatsiya deyiladi
|
bet | 98/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matni5.Elektrolit eriganda molekulalarining musbat va manfiy zaryadlangan ionlarga ajralishiga elektrolitik dissotsiatsiya deyiladi. Musbat ionlar – kationlar, manfiy ionlar esa – anionlar deyiladi. Odatda kationlar metallar va vodorodning ionlari, anionlar esa kislota qoldiqlari va gidroksid guruhlar bo’ladi. Dissotsiatsiya jarayoni quyidagisha yoziladi:
O’ngtomongayo’nalganstrelkadissotsiatsiyani, chaptomongayo’nalganstrelkaesa – rekombinatsiyani, ya’niturliismlizaryadlanganionlarbirlashibneytralmolekulalarhosilqilishiniko’rsatadi.
Tashqielektrmaydonibo’lmagandaeritmanitashkilqiluvshiqarama-qarshiishoraliionlarvamolekulalarbetartibharakatholatidabo’ladi. Agar eritmaga elektr maydoni ta’sir etsa, ionlarning harakati tartibga tushadi. Elektrolitda elektr tokini sim orqali tok manbaiga ulangan elektrodlarni tushirish bilan hosil hilish mumkin (1-rasm).
Elektr maydoni ta’sirida kationlar manfiy elektrod katod (K)ga qarab, anionlar esa musbat elektrod anod (A)ga qarab harakatlana boshlaydi. Ionlarning tezligi juda kichik (E=102 V/m bo’lganda vodorod ionlarining tezligi 3,3105m/C) bo’ladi. Natijada elektrolitlarda zaryadlangan zarralarning batartib harakati, ya’ni elektr toki vujudga keladi. Tok kuchi elektrolitning ma’lum kesimidan o’tuvshi earyadning (har ikkala ishoralisi ham) vaqtga nisbatiga teng. Elektr tokining zichligi esa Om qonuniga muvofiq aniqlanadi.
(2)
Bu erda - elektrolitning solishtirma qarshiligi. Metallardagidan farqli ravishda elektorlitning solishtirma qarshiligi temperatura ko’tarilganda kamayadi, solishtirma o’tkazuvchanligi ortadi.
Elektrolitdan tok o’tganda elektroliz hodisasi ro’y beradi.
Elektrolitdan tok o’tganda tarkibiga kiruvshi moddalarning elektrodlarda ajralib chiqishiga elekroliz hodisasi deyiladi.
Elektrolitlarda tok o’tishi moddaning ko’shishi bilan bog’liq bo’lganligi sababli ularga ikkinshi tur o’tkazgichlar deyiladi.
1833 yili M.Faradey elektroliz qonunlarini kashf etdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektrolit eriganda molekulalarining musbat va manfiy zaryadlangan ionlarga ajralishiga elektrolitik dissotsiatsiya deyiladi
|
AM/CM apparat vositalarni umumiy tuzilishi

181
Ularga CPM
- markaziy protsessor moduli, CKM - sin- xronizatsiya
moduli, CCM - aloqani boshqarish moduli,
CNET - markaziy
kommutatsiya maydoni, LIM - liniya interfeyslari moduli, BAM -
yordamchi boshqarish moduli kiradi (6.13 - rasm).
AM/CM ni farqli xususiyati kommutatsiya maydoni yuqori sig‘imli.
Uning sig‘imi 128K x 128K vaqt intervallariga teng.
AM/CM ochiq egiluvchan va turli interfeyslarga ega.
AM/CM ni mustaqil kommutator sifatida ishlatsa bo‘ladi.
U har hil turdagi kirish tarmoq sinxrosignallarini qo‘llaydi.
AM/CM bir necha tarmoqqa xizmat ko‘rsata
oladigan yirik
Integrallashgan tizim hisoblanadi.
AM/CM ning tarkibiga kirgan har bir modulni ko‘rib chiqamiz.
SRM - global tizim ma’lumotlariga ishlov beradi va saqlashni
ta’minlaydi, hamda AM/CM platalarini boshqaradi.
CKM - takt generator moduli. U yuqori daraja tarmog‘iga nisbatan
tizim sinxronizatsiyasini ta’minlaydi, hamda
tizimdagi turli modullarda
ishlatiladigan tayanch sinxrosignallarini ishlab chiqaradi.
SSM - boshqarish va aloqa moduli. U modullararo aloqa uchun
boshqarish
axborotini
uzatadi.
Modullararo
aloqani
boshqarish
ma’lumotlarini tarmoq orqali modullarga yo‘naltiradi.
CNET - markaziy kommutatsiya maydoni moduli. Modulning
maksimal sig‘imi 128K vaqt intervaligacha bo‘lishi mumkin. Uni 16K
qadami bilan ko‘paytirish mumkin.
LIM - liniya interfeyslar moduli. Modulning asosiy funksiyasi xizmat
ma’lumotlarini va signalizatsiya ma’lumotlarini multipleksorlash/
demultipleksorlash hisoblanadi. Bundan tashqari, bu modul har xil tarmoq
qurilmalarini AM/CM bilan hamkorligini qo‘llash
uchun boshqarish
ma’lumotlarini uzatuvchi tizim liniya interfeysi funksiyasini bajaradi,
hamda SPM va SRM ni AM/CM bilan integratsiyasini ta’minlovchi, SPM
va SRM bilan aloqa uchun xizmat interfeysini beradi.
SRM ga AMR (tranzit aloqa punkti), SDR (ma’lumotlar bazasi) VSR
(shinani boshqarish), ALM (avariya paneli) platalari kiradi. Bitta polkada
AMR platasidan ikkita (aktiv /M+rezerv /S), SDR platasidan to‘rtta,
(/M+/S), BCP platasidan ikkita (/M+/S), ALM dan 1 ta joylashgan (6.14-
rasm).
AMP platasi
AM/CM va BAM orasida
tranzit aloqa punkti
hisoblanadi. U butun tizimni markazlashgan boshqarishini ta’minlaydi va
quyidagilarni bajaradi:
182
-
platalarga xizmat ko‘rsatish va AM/CM modulida ularni
boshqarish;
-
BAM moduli bilan o‘zaro hamkorlikda on- line rejimida
ma’lumotlarni o‘rnatish;
-
tizimdagi hamma avariya
signallarga ishlov berish;
-
AM/CM HOST dastur ta’minotini qismini yuklash.
6.14- rasm.
Vizual Studio 97 (5.0) - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 86/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaVizual Studio 97 (5.0). Visual Studio yangi (beshinchi) versiyasi, shuningdek, Visual Studio sifatida tanilgan 97 va kodlangan. Uning yangi xususiyatlari va vositalari Visual Studio Interdev-ASP (Active Server Pages) texnologiyasi asosida interaktiv veb - saytlarni ishlab chiqish vositasi - va Visual Java++ - "Microsoft"dan Java dasturlash muhiti bo‘lgan.
ASP texnologiyasi - Microsoft kompaniyasining web dasturlash sohasidagi ajoyib rivojlanishi, 1994-1995-yillarda paydo bo‘lgan. Faol veb-sahifalarni ishlab chiqish uchun mo‘ljallangan-veb-so‘rovlarga javob sifatida mijoz brauzerlari uchun HTML-sahifalarni yaratish uchun shablonlarga ega bo‘lgan. Bu hali ko‘p saytlarda ishlatiladi. Texnologiya keyinchalik uning asosida ishlab chiqilgan ASP.NET, xususiyatlariga keng imkoniyat ochib bergan.
Visual Java++ vositasiga kelsak, umuman boshqa turdagi hodisalar u bilan bog‘liq - baʻzida, afsuski, o‘z dunyosida shunga o‘xshash narsalar sodir bo‘ladi, bu esa kompaniyalar juda raqobatbardosh bo‘lishi muqarrar bo‘lgan. Microsoft Sunning yangi Java texnologiyasi bilan tanishib chiqqan va Sun bilan raqobatda unga javob sifatida Java tilining o‘z kengaytmasini ishlab chiqdi va uni Visual Java++deb nomlangan yangi muhitda amalga oshirdi. Biroq, afsuski, bu harakatlar to‘liq Sun tomonidan joriy rasmiy Java amalga oshirish tartibi bilan mos kelmadi. Shu kungacha (Oracle hozir Java texnologiya egasi bo‘lsa-da, bu tartib aslida o‘zgarmagan), Java nomi rasman ro‘yxatdan o‘tgan savdo belgisidir. Shuning uchun, yangi Java amalga oshirish uchun, Java texnologiyasi egalik kompaniya litsenziya sotib, va amalga oshirish idoraviy Java standartlarga javob tekshirish uchun Java moslashuv Kit (JCK) deb nomlangan yangi Java amalga oshirish uchun til, kutubxonalar va vertual mashina amalga oshirish uchun testlar maxsus majmuini o‘tishi kerak bo‘lgan. Faqat bu testlarning hammasi to‘liq 100% o‘tsa, yangi amalga oshirish "Java"deb nomlanish huquqini oladi. Afsuski, Microsoft tomonidan Visual Java++ ni amalga oshirish uchun Visual Java++ tizimida amalga oshirilgan til kengaytmalari tufayli JCK testlaridan o‘tmadi. Bu ish, afsuski, ikkala kompaniya uchun ham, Sun va Microsoft o‘rtasidagi uzoq muddatli huquqiy jangda, Sun tomonidan qo‘lga kiritilgan, natijada Microsoft mahsuloti Vj++ deb nomlangan (Java nomini ochiq-oydin eslatib o‘tmasdan). Bunday hodisalar muqarrar bo‘lsa-da, juda yoqimsiz, chunki har ikki tomon ham, baʻzan bir necha yillar davomida mashhur texnik mutaxassislar, bularning hammasiga ko‘p vaqt, kuch va sog‘liq sarflashadi. Biroq, keyinchalik, 2004 yilda, Sun va Microsoft 10 yil muddatga intellektual mulk bo‘yicha misli ko‘rilmagan shartnoma tuzish, bir shartnoma kelgan.
Shunday qilib, Visual Studio 5.0 Visual C++, Visual Basic va VJ++ da integrallashgan dasturlash muhiti bo‘lib, u ASP texnologiyasi yordamida interaktiv Web saytlarni ishlab chiqish uchun Visual Studio Interdev vositasini ham o‘z ichiga oladi.
|
| |
ISHNI BAJARISH TARTIBI - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 148/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniISHNI BAJARISH TARTIBI:
Bir varaq qog`ozni taxtachaga mahkamlang.arallel qirrali shisha plastinkasini qog`oz varag`i ustiga qo`yib sindiruvchi qirralar bo`ylab chiziq o`tkazing.
3 . Plastinkaning bir tomonidan taxtachaga ikkita to`nog`ichni shunday qadangki, ulardan biri plastinkaga tegib tursin. Ular orqali o`tkazilgan to`g`ri chiziq kesmasi esa plastinka qirrasi bilan ixtiyoriy α burchak hosil qilsin
Taxtachani ko`zingiz baravarigacha ko`tarib uchinchi to`g`nogi`chni plastinkaning ikkinchi (o`zingiz turgan) tomonida taxtachaga shunday qadangki, plastinka orqali qaralganda u oldingi ikki to`nog`ichni to`sib qolsin.
Plastinka va to`nog`ichlarni olib to`g`nog`ichdan qolgan teshikchalarni to`g`ri chiziq kesimlari bilan birlashtiring.
Transportir yordamida tushish va sinish burchaklarini o`lchang.
Sindirish ko`rsatkichini (1) formula bo`yicha hisoblang.
Boshqa tushish burchaklari uchun tajribani o`lchash va hisoblashni takrorlang.
Nazorat uchun savollar:
Yorug`lik nurining sinish qonuni nima va uni qanday formula bilan ifodalanadi?
Nur nima uchun shaffof jismlardan sinib o`tadi?
Optik jismlarning sindirish ko`rsatkichi nima uchun har xil bo`ladi?
Absolyut va nisbiy sindirish ko`rsatkichlari nima va ularning ma`nosini tushuntiring?
Yorug’likning to’lqin nazariyasi
MAVZU: INTERFERENSIYA VA DIFFRAKSIYA
Reja:
1.Yorug’likning tabiati.
2.Yorug’lik interferensiyasiva uning texnikada qo`llanilishi.
3.Yorug’lik difraksiyasi. Difraksion panjara.
|
| |
Central asian journal of education and innovation

Central asian journal of education and innovation
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
19.12.2023
Hajmi
1,03 Mb.
#123145
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Central asian journal of education and innovation
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
-
  MAVZU: TOKNING MAGNIT MAYDONI

|
-
MAVZU: TOKNING MAGNIT MAYDONI
|
bet | 101/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matni-
MAVZU: TOKNING MAGNIT MAYDONI
Reja: 1.Tokli o`tkazgichlarning o`zaro ta’siri. Magnit maydon induksiyasi.
2.Amper qonuni. Magnit o`qimi.
3.Lorens kuchi.
4.Elektr o`lcho`v asboblari.
TAYANCH IBORALAR: magnit maydon, magnit oqimi, induksiya, Amper qonuni, Lorens kuchi, .
1. Tabiatda shundaу tabiу mеtall birikmalari mavjudki (masalan magnit tеmirtоSh dеb ataluvchi tеmir rudasi), ular o’ziga ba’zi bir mеtallarni tоrtiSh xоssasiga ega. Bundaу mоddalar dоimiу magnitlar dеуiladi. Magnitlangan hоlatini uzоq vaqt уo’qоtmaуdigan jismlar dоimiу magnit yoki оddiуgina magnit dеb ataladi.
Magnitning magnit ta’siri eng kuchli bo’lgan jоуlari magnit qutblari dеb ataladi. Har qandaу magnitda ikkita: shimоliу (N) va janubiу (S) qutblari bo’ladi(1-rasm).
Yer ham magnit maуdоniga ega. Ammо Yerning magnit qutblari uning gеоgrafik qutblariga to’ђri kеlmaуdi. Tajribalar shuni ko’rsatadiki Yerning shimоliу gеоgrafik qutbiga yaqinlashib bоrgan sari Yer magnit maуdоnining magnit chiziqlari tоbоra gоrizоntga tоmоn ko’prоq ођa bоShlaуdi va taxminan 75° shimоliу kеnglik va 99° g`arbiу uzunlik yaqinida vеrtikal hоlatda bo’lib Yerning ichiga kirib kеtadi. Yerning janubiуmagnit qutbi Yerning shimоliу gеоgrafik qutbidan taxminan 2100 km uzоqlikda jоуlashgan.
Xitоуliklar vеrtikal o’q atrоfida erkin aуlanadigan magnit strеlkalarini yasadilar. Bu magnit strеlkalari Yerning turli jоуlarida turli vaziyatlarni egallaуdi. Bunga sabab Yerning magnit maуdоniga egaligidir. Buning samarasi natijasida kоmpaslar yaratilgan. Kоmpaslar ёrdamida оdamlar Yerning tоmоnlarini aniqlaShgan. Elеktr zaryadlari оrasida o’zarо ta’sirlar mavjud bo’lgani kabi magnit qutblari оrasida ham o’zarо ta’sir kuchlari mavjud. Har xil magnit qutblari bir-biriga tоrtiladi, bir xil magnit qutblari Esa bir-biridan itariladi. Shuningdеk magnit strеlkasi xuddi shundaу bоShqa bir magnit strеlkasiga yaqinlashtirilsa, ularning ikkalasi ham burilib, qarama-qarshi qutblari bir-biriga ro’para kеlib to’xtaуdi (2-rasm).
Qo’zg’almas elеktr zaryadi atrоfidagi fazоda elеktr maуdоni hоsil bo’ladi. Elеktr tоki atrоfida esa magnit maуdоni dеb ataluvchi alоhida turdagi maуdоnning mavjudligini 1820 уilda Daniyalik fizik Yerstеd kuzatdi. U tоkli o’tkazgich yaqiniga jоуlashtirilgan magnit strеlkasining vaziyatining o’zgarishini aniqladi. Shu o’tkazgich оrqali avvalgisiga nisbatan tеskari уo’nalishda Elеktr tоki o’tadigan hоlda Esa magnit strеlkasining оg`ishi ham tеskarisiga o’zgardi. Erstеd tajribasidan quуidagi xulоsa kеlib chiqadi: har qandaу elеktr tоki, ya’ni harakatlanuvchi elеktr zaryadlari atrоfida magnit maуdоni mavjud bo’ladi.
|
| |
-
  MAVZU: MODDALARNING MAGNIT XOSSALARI

|
-
MAVZU: MODDALARNING MAGNIT XOSSALARI
|
bet | 105/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniMAVZU: MODDALARNING MAGNIT XOSSALARI
Reja:1.Moddalarning magnit xossalari.
2.Dia-, para- va fеrrоmagnitlar
3.Axborotlarni magnit usulida yozish.
4.EHMning magnit xotirasi. Magnitdisklari va ularning qo'llanilishi
5.Magnitosfera. Magnit bo`roni. Quyosh shamoli, uning Yerga ta`siri.
TAYANCH IBORALAR: magnit singdiruvchanlik, fеrrоmagnitlar, diamagnitlar, paramagnitlar,Quyosh shamoli, yozish kallagi, elektr signallari,EHM, magnitosfera
1. Bir jinsli muhitdagi magnit induktsiya vеktоri ning kattaligi vakuumda Shu nuqtadagi magnit induktsiyasi vеktоrining kattaligidan sоn jihatdan farq qiladi. Muhitning magnit xоssalarini xaraktеrlоvchi
nisbat Shu muhitning nisbiу magnit singdiruvchanligi dеуiladi.
Tabiatdagi mоddalar magnit xоssalari bo’уicha Shu mоdda nisbiу magnit singdiruvchanligining qiуmatiga qarab uch turga bo`linadi:
diamagnit ( ),
paramagnit ( ),
fеrrоmagnitlar ( ).
Magnit maуdоniga kiritilgan barcha mоddalar magnitlaniSh xоssalariga ega bo`ladi, ya’ni magnitlanadi. SHuning uchun uning atrоfidagi dastlabki magnit maуdоni ma’lum darajada o`zgaradi. Ba’zi mоddalar taShqi magnit maуdоnini kuchaуtirsa, ba’zilari susaуtiradi. Maуdоnni zaiflaShtiruvchi mоddalar diamagnit mоddalar dеуiladi va bu mоddalarga suv ( ), оltin ( ), kumuSh ( ) va bоShqalarni kiritiSh mumkin. Maуdоnni оz miqdоrda kuchaуtiruvchi mоddalar paramagnit mоddalar dеb atalib, bundaу mоddalarga alyuminiу ( ), qalaу ( ), vоlfram ( ) ni kiritiSh mumkin. SHundaу mоddalar bоrki, maуdоnni juda ham kuchaуtirib yubоradi va bundaу mоddalar fеrrоmagnitlar dеуiladi. Fеrrоmagnitlarga kоbalt ( ), nikеl ( )larni kiritiSh mumkin. Magnit maуdоniga kiritilgan paramagnitlar maуdоn ta’sirida magnitlanadi va o`zining xususiу magnit maуdоnini yuzaga kеltiradi. Bu xususiу magnit maуdоn taShqi maуdоn уo`naliShigi mоs kеladi va uni kuchaуtiradi. TaShqi maуdоn оlib taShlanganda esa yana magnitsizlanadi.
|
| |
Yodda tuting! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

^
Savol va topshiriqlar
*
1. T u rk isto n d a ja d id c h ilik h a ra k a ti q a c h o n v u ju d g a k eldi?
2. Ja d id c h ilik h ara k a tin in g v u ju d g a k e lish ig a q a n d a y o m illa r tu rtk i b o ‘ldi?
3. Ism o il G ‘asp irali v a u n in g fao liy ati t o ‘g ‘ris id a n im a la m i b ilib old ing iz?
4. Ja d id m ak ta b la rin i k im la r tash k il qilg an?
2 6 -§ . J A D I D L A R N I N G D A S T U R I Y M A Q S A D V A V A Z I F A L A R I
0 ‘rta O siyoda taraqqiyparvarlar rivojlangan jam iy at
yaratishdek o ‘z g ‘oyalarini am alga oshirishda mu-
taassiblik, loqaydlik, qoloqlikka qarshi kurash olib
borishga alohida aham iyat berganlar. U lar b u vazifalarni am alga oshirishda
quyidagi y o ‘nalishlarni ustuvor deb hisoblaganlar: oTkada yangi usul mak-
tablari tarm og‘ini kengaytirish, qobiliyatli yoshlarni chet elga o ‘qishga yu-
borish, turli m a ’rifiy jam iyatlar v a teatr truppalari tuzish, gazeta v a jurnallar
chop etish, xalqning ijtim oiy-siyosiy v a m adaniy ongini yuksaltirish yoTi
bilan T urkistonda m illiy dem okratik davlat qurish edi.
Ilg ‘or m illiy ziyolilar faoliyatining m uhim yo'nalishi yangi usul m aktab-
lari tarm og‘ini kengaytirish edi. B u m aktablar bolalarning tez v a oson sa-
vodxon boTishlarini ta ’m inlabgina qolm ay, balki ularda fanatizm v a konser-
vatizm dan xoli boTgan yangi dunyoqarashning shakllanishiga ham xizm at
qilar edi.
U lar ham Sharq, ham G ‘arb m adaniyati yutuqlarini egallashga intildilar,
o ‘qidilar v a o ‘zgalam i ham shunga d a’vat etdilar. M a’rifatparvarlar xorij-
ga chiqib, turli m am lakatlardagi m adaniyat v a taT im taraqqiyoti darajasini
k o ‘ra oldilar, ularni solishtirdilar v a bu zehnli yoshlarda jahon taraqqiyoti
yutuqlarini T urkistonga keltirish istagi paydo boTdi. N atijada jadidlam ing
diqqat m arkaziga birinchi bosqichda taTim ni isloh etish vazifasi q o ‘yildi.
Yangi usul m aktablarida taT im jarayonida Y evropa standartlari m ezon
qilib olingan edi. A rifm etika, tarix, geografiya, tabiatshunoslik asoslari si-
ngari fanlar bilan bir qatorda islom taTim oti asoslarini o ‘rganishga ham
k atta e ’tibor berilgan.
Yangi darsliklar yaratish m asalasi ju d a dolzarb boTib turar edi. D astlabki
paytlarda Turkistondagi yangi usul m aktablarining k o ‘pchiligida Q ozon va
O renburgda nashr etilgan darslik v a o ‘quv qoTlanm alaridan foydalanildi.
Toshkent, B uxoro, Sam arqand, A ndijon, Q o 'qon, X iva shaharlari jad id
chilik harakati m arkaziga aylandi. B u shaharlarda ochilgan m adaniy-m a’rifiy
y o ‘nalishdagi jam iy at v a uyushm alar Turkistonda jadidchilikning keng yo-
yilishiga olib keldi.
Faradeyning birinshi qonuni - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 99/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniFaradeyning birinshi qonuni: Elektrodda ajralib chiqadigan moddaning massasi m, elektrolitdan o’tgan zaryad miqdori q ga proportsional.
m=kq (3)
m=kIt (4)
bu erda I=q/t elektrolitdan t vaqtda oqib o’tgan o’zgarmastokning kuchi.
Birinshi qonunning fizik ma’nosini tuchunish uchun elektroliz va ionli o’tkazish mexanizmini qaraylik. Elektrolitdan qancha ko’p zaryad miqdori o’tsa, shunsha ionlar elektrodlarga etib keladi. Musbat ionlar katodga etib kelib o’ziga etmagan elektronlarni oladi va neytral atomga aylanib katodga yopishib qoladi. Manfiy ionlar esa anodga tegishi bilan ortiqcha elektronlarini berib u ham anodga yopishib qoladi. Elektrodlarga yopishadigan har bir ion o’zi bilan qanchadir elektr zaryadini olib keladi. Demak barsha ionlar tashiydigan to’la zaryad elektrodlarga yopishib qoladigan ionlar soniga, ya’ni ajraladigan modda massasiga proportsionaldir.
(3) va (4) ifodadagi proportsionallik koeffitsienti k ga moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti deyiladi. U elektrolizda elektrodda ajralib chiqqan modda massasining elektrolit orqali o’tgan zaryad miqdoriga nisbatiga tengdir.
Faradeyning ikkinshi qonuni:
Moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti k uning atom (molekulyar) massasi A ning valentlik n ga nisbatiga to’g’ri proportsional
(5)
Atom (molekulyar) massaning valentlikka nisbatiga kimyoviy ekvivalent deyiladi.
(5) ifodadagi F ga Faradey doimiysi deyiladi. Uning fizik ma’nosini aniqlash uchun (5) ni (3) ifodaga qo’yamiz.
(6)
(6) ga Faradeyning elektroliz uchun umumlashgan qonuni deyiladi.
Faradey doimiysi elektrolizda elektrodda ajralib chiqadigan massa moddaning kimyoviy ekvivalentiga teng bo’lishi uchun elektrolitdan o’tishi kerak bo’lgan zaryad miqdorini ko’rsatadi.
Faradey sonining qiymati tajribada aniqlangan – F=96480C/mol.
Elektroliz hodisasi texnikada va sanoatda keng qo’llaniladi. Bu usul bilan toza moddalar: temir, marganets, xrom, mis, rux, xlor, ftor va boshqa moddalar ajratib olinadi.
|
| |
Mavzuga doir sаvоllаr - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 100/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniMavzuga doir sаvоllаr :
Nomustaqil gaz razryadi deb nimaga aytiladi? Mustahil gaz razryadi deb nimaga aytiladi?
Teshish kushlanishi deb nimaga aytiladi? Ikkilamshi elektron emissiya deb nimaga aytiladi?
Elektron-nur trubkasi qanday tuzilgan? Elektrolitlar deb nimaga aytiladi?
Ionli o’tkazuvchanlik deb nimaga aytiladi?
Mavzuga doir testlar:
1. Termoelektron emissiya nima?
A) qizdirilgan qattiq jism yuzasidan musbat ionlarning nurlanishi
B)qizdirilgan qattih jism yuzasidan elektronlarning nurlanishi
C) atom yadrosining parshalanishi D) atomning elektron va ionga ajralishi
2. Agar elektron lampa anodiga har sekundda 21016 elektron etib borsa, anod toki nesha mA bo’ladi?
A) 1,6 B) 3,2 C) 2,1 D) 1,8
3. Katoddan birlik vaqtda bug’lanib chiqayotgan elektronlar soni nimalarga bog’liq? Eng to’liq javobni toping.
A) katod materialiga, haroratga B) katod materialiga, kushlanishga
C) katod materialiga, sirt o’lchamlariga, haroratga D) haroratga, sirt ulshamlariga, tok kuchiga
4. «Katod nurlari - katoddan anodga tez harakat qiluvshi ... oqimi». Mazkur jumladagi nuqtalar o’rnini to’ldiring.
A) protonlar B) pozitronlar C) fotonlar D) elektronlar
5. Agar elektron lampa anodiga har sekundda 11015 ta elektron etib borayotgan bo’lsa, anod toki nesha amper bo’ladi?
A) 1,610-4 B) 1,6 10-5 C) 810-15 D) 1,610-2
6. Vakuumda elektr toki qanday zarralarning harakati tufayli vujudga keladi?
A) elektronlar B) protonlar C) ionlar D) vakuumda tok bulmaydi
7. Anoddan har sekundda 2,51016 ta elektron ajralib chiqyotgan bo’lsa, anod zanjirida qanday tok mavjud bo’ladi (mA)? A) 8 B) 10 C) 9D) 4
8. Anod zanjiridagi tok kuchi 0,8 mA bo’lsa, katoddan 1 s da chiqayotgan elektronlar sonini toping.
A) 6,251015 B) 41015 C) 51015 D) 6,61015
9. Agar ikki elektrodli lampaning anodiga har sekundda 21016 ta elektron etib borsa, anod toki (mA) nimaga teng bo’ladi? 1. Moddaning elektrokimyoviy ekvivalenta quyidagi qanday birlikda o’lshanadi? A) Ckg B) Akg C) Kl/kg D) kg/C
10. Harorat ortishi bilan elektrolitlarning o’tkazuvchanligi qanday o’zgarishini toping.
A)o’zgarmaydi B) kamayadi C) ortadi D) elektrolitning turiga bog’lik
11. Elektroliz vaqtida biror ko’ndalang kesim orqali 1 sekundda musbat ionlar 1,5 C, manfiy ionlar 2 C zaryad olib o’tgan bo’lsa, tashqi zanjirdagi tok kuchi (A) nimaga teng bo’ladi?A) 4 B) 3,5 C) 1 D) 2,5
|
| |