nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ISh BOShLAShDAN OLDINGI XAVFSIZLIK TALABLARI

|
ISh BOShLAShDAN OLDINGI XAVFSIZLIK TALABLARI
|
bet | 34/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlarISh BOShLAShDAN OLDINGI XAVFSIZLIK TALABLARI
6. Ish boshlashdan oldin tish silliqlovchi quyidagilarga majbur:
6.1. Tarmoq me'yorlarida ko'zda tutilgan maxsus kiyimni, maxsus poyabzalni, himoya ko'zoynagini kiyish va tartibga keltirish, sochlarni bosh kiyim ostiga yig'ishtirish;
6.2. Stanokning mahalliy yoritgichini ishchi zonani yetarlicha yoritadigan va yorug'lik ko'zni qamashtirmaydigan qilib rostlash;
6.3. Quyidagilarni tekshirish:
6.4. asboblar va moslamalar mavjudligini va ishga yaroqligini;
6.5. oyoq ostida yog'och panjara mavjudligini;
6.6. signalizasiyalar, blokirovkalash va saqlash moslamalar yaroqliligini, zaminlash va jihozlarning yaroqliligini, jilvir toshlarning qotirilganligini;
6.7. boshlang'ich ashyo(zagotovka va yarim fabrikatlar)ning mavjudligini va holatini;
6.8.ishlatilayotgan jilvir toshlarning ruxsat etilgan aylanma tezligi va stanok shpindelining bir minutdagi aylanishlar chastotasi keltirilgan jadvallar mavjudligini.
6.9. abraziv asboblarning himoya to'siqlari orasidagi, hamda shpindelning chiqib turgan aylanuvchi uchlari va mahkamlash detallari orasidagi masofa (zazor) mavjudligini;
6.10. yangi (ishlatilmagan) jilvir tosh va himoya kojuxi ichki yuzasi orasidagi masofa (zazor) mavjudligini tekshirish, u quyidagi o'lchamlarda bo'lishi kerak:
6.11. diametri 100 mm gacha bo'lgan jilvir toshlar uchun ko'pi bilan 9 mm;
6.12. diametri 101-300 mm gacha bo'lgan jilvir toshlar uchun ko'pi bilan 10 mm;
6.13. diametri 301-600 mm gacha bo'lgan jilvir toshlar uchun ko'pi bilan 15 mm;
6.14. diametri 751-1400 mm gacha bo'lgan jilvir toshlar uchun ko'pi bilan 20 mm.
6.15. Stanokning bo'shagan gaykalari, boltlari, ponalarini qotirish va tegishli boltli birikmalari, yordamchi hamda himoya moslamalari va qurilmalari shplintlanganligini tekshirish.
7. Ish boshlashdan oldin stanokka o'rnatilgan jilvir toshni, agar diametri 150-400 mm bo'lsa(kamida) 2 minut davomida, diametri 400 mm dan katta bo'lsa (kamida) 5 minut davomida ishchi tezlikda qisqa vaqtli salt aylantirish.
8. Jilvir toshni o'rnatishda quyidagilar zarur:
8.1. jilvir toshning tepishi yo'qligini tekshirish, shpindel tepishi ushbu stanokka oid texnik shartlariga muvofiq bo'lishi shart;
8.2. abraziv toshda sezilarli darz va o'yiqlar yo'qligini tekshirish, ishga yaroqsiz abraziv toshni almashtirish.
9. Xavfsizlik talablari to'liq ta'minlanmaganda tish silliqlovchi o'z mulohazalari haqida ustaga xabar berishi va tegishli choralar ko'rilmaguncha ishga kirishmasligi shart.
|
| |
XAVFSIZLIKNING UMUMIY TALABLARI - «energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi

|
«energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi
|
bet | 10/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlarXAVFSIZLIKNING UMUMIY TALABLARI
1. Mazkur yo'riqnoma barcha modifikasiyadagi parmalash stanoklarida ishlovchi parmalovchilar uchun mo'ljallangan.
2. Parmalovchi bo'lib ishlashga ruxsat etiladigan shaxslar:
2.1. 18 yoshdan kichik bo'lmagan;
2.2. tibbiy ko'rikdan o'tgan;
2.3. kasbiy ko'nikmaga ega bo'lganlar, "Mehnat muhofazasi bo'yicha o'qishni tashkil qilish va bilimlarni sinash to'g'risida" gi Nizomga muvofiq ushbu ishlarning xavfsiz usul va yo'llari bo'yicha o'qigan, bilimlari sinalgan va belgilangan shaklda guvohnoma olgan;
2.4. "…Nizom"ga muvofiq kirish instruktajini va bevosita ish joyida xavfsizlik texnikasi bo'yicha instruktajni o'tgan;
2.5. yuk ko'tarish mexanizmlari, charxlash stanoklari bilan ishlash zarur bo'lganda qo'shimcha o'qigan va xavfsizlik texnikasi bo'yicha instruktajni "Mehnat muhofazasi bo'yicha o'qishni tashkil qilish va bilimlarni sinash to'g'risida"gi Nizomga muvofiq o'tgan.
2.6.(Nizomga muvofiq) instruktajdan o'tgan.
3. Parmalovchi quyidagilarga majbur:
3.1. korxonadagi ichki mehnat tartib qoidalarini (IMTQ), mehnat va dam olish rejimini bajarish;
3.2. belgilanmagan joylarda chekmaslik va korxona hududida spirtli ichimliklar iste'mol qilmaslik;
3.3. ushbu yo'riqnoma talablarini bajarish;
3.4. ish vaqtida o'zi bilan birga ishni bajarishning xavfsiz usul va yo'llari bo'yicha bilimi sinalganligi haqidagi guvohnomani olib yurish;
3.5. berilgan maxsus kiyimdan, maxsus poyafzaldan, himoya ko'zoynaklardan, hamda saqlovchi moslamalar va himoya vositalardan foydalanish;
3.6. yong'in xavfsizligi talablarini bajarish;
3.7. baxtsiz hodisalar ro'y berganda jabrlanganlarga vrachgacha bo'lgan yordamni ko'rsata bilish, voqea sodir bo'lgan joyda imkoni boricha vaziyatni saqlab turish va bu haqida bevosita rahbarga xabar berish;
3.8. ish bajarishda shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish;
3.9.mashinalar, mexanizmlar va boshqa jihozlarda aniqlangan nosozliklar va boshqa xavfsizlik talablarining buzilishlari haqida ustaga (brigadirga) xabar qilish va tegishli choralar ko'rilmaguncha ishga kirishmaslik;
4. Parmalovchiga ish joyida quyidagi xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari ta'sir etishi mumkin:
4.1. jihozda ishlashda elektr tokidan shikastlanish;
4.2. detallarni parmalashda metall qirindilaridan jarohatlanish;
4.3. moylash-sovutish suyuqligi (SOJ);
5. Ushbu yo'riqnoma talablarini bajarmaslik, ishlab chiqarish intizomini buzish hisoblanadi, bunda aybdorlar IMTQ ga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.
|
| |
-Amaliy mashg’ulot - «energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi

|
«energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi
|
bet | 33/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlar10-Amaliy mashg’ulot
Tish silliqlovchi uchun ishchi joyidagi yo’riqnomalar bo’yicha talablar
Reja:
1. Xavfsizlikning umumiy talablari.
2.Ish boshlashdan oldingi xavfsizlik talablari
3.Ish vaqtidagi xavfsizlik talablari
4.Avariya vaziyatlardagi xavfsizlik talablari
5.Ish tugagandan keying xavfsizlik talablari
XAVFSIZLIKNING UMUMIY TALABLARI
1. Yo'riqnoma tish silliqlash stanoklarida turli xil shakldagi shesternyalar tishlarini silliqlash ishlarini profillangan jilvir toshlar bilan ishlov berish usuli bilan bajaruvchi tish silliqlovchilar uchun mo'ljallangan.
2. Tish silliqlovchi bo'lib ishlashga ruxsat etiladigan shaxslar:
2.1. 18 yoshdan kichik bo'lmagan;
2.2. tibbiy ko'rikdan o'tgan;
2.3. kasbiy ko'nikmalarga ega, "Mehnat muhofazasi bo'yicha o'qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to'g'risidagi Nizom"ga muvofiq ushbu ishlarning xavfsiz usul va yo'llari bo'yicha o'qigan, bilimlari tekshirilgan va belgilangan shaklda guvohnoma olgan;
2.4. Nizomga muvofiq kirish instruktaji, hamda bevosita ish joyida xavfsizlik texnikasi bo'yicha instruktaj o'tgan.
2.5.yuk ko'tarish mexanizmlari bilan ishlash zaruriyati bo'lganda "Mehnat muhofazasi bo'yicha o'qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to'g'risidagi nizom"ga muvofiq o'rnatilgan tartibda qo'shimcha mehnat muhofazasi bo'yicha maxsus o'qish va instruktaj o'tgan;
3. Tish silliqlovchi quyidagilarga majbur:
3.1. Korxonadagi ichki mehnat tartibi qoidalarini, mehnat va dam olish rejimini bajarish;
3.2. Belgilanmagan joylarda chekmaslik va korxona hududida spirtli ichimliklar iste'mol qilmaslik;
3.3 Ushbu yo'riqnoma talablarini bajarish;
3.4. Ish vaqtida o'zi bilan birga ishlarni bajarishning xavfsiz usul va yo'llari bo'yicha bilimlari sinalganligi haqidagi guvohnomani olib yurish;
3.5. Berilgan maxsus kiyimdan, maxsus poyafzaldan, saqlagich ko'zoynak, saqlovchi moslamalardan foydalanish;
3.6. Yong'in xavfsizligi talablarini bajarish;
3.7. Baxtsiz hodisalar ro'y berganda jabrlanganlarga vrach kelguncha yordam ko'rsata bilish, voqea sodir bo'lgan joyda imkoni boricha vaziyatni saqlab turish va bu haqida bevosita rahbarga xabar berish;
3.8. Ishni bajarishda shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish;
3.9.Stanokda aniqlangan nosozliklar va xavfsizlik talablari buzilish sabablari to'g'risida ustaga xabar berish va tegishli choralar ko'rilmaguncha ishga kirishmaslik;
3.10. O'zi ishlayotgan stanokni ishlatish (ekspluatasiya qilish) bo'yicha yo'riqnomani bilish va bajarish.
4. Ish vaqtida tish silliqlovchilarga ta'sir etadigan xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari:
4.1. abraziv chang;
4.2. jilvir toshlarning yorilib ketish xavfi;
4.3. elektr tokidan shikastlanish.
5. Ushbu yo'riqnoma talablarini bajarmaslik ishlab chiqarish intizomini buzish hisoblanadi, bunda aybdorlar NKMK ishchilari uchun ichki mehnat tartib qoidalariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.
|
| |
AVARIYa VAZIYaTLARIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI

|
AVARIYa VAZIYaTLARIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI
|
bet | 12/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlarAVARIYa VAZIYaTLARIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI
10. Ish vaqtida avariya vaziyati yuzaga kelganda parmalovchi quyidagilarga majbur:
10.1. ishni to'xtatish va darhol ish rahbarini xabardor qilish;
10.2. yong'in vujudga kelganda, mavjud o't o'chirish vositalari yordamida yong'inni o'chirishga kirishish, shu bilan bir vaqtning o'zida yong'indan saqlash xizmatini chaqirish;
10.3. jabrlanganlar mavjud bo'lganda, jabrlangan kishi hayoti va sog'ligiga ta'sir etuvchi xavfli omillarning organizmga ta'sirini yo'qotish (elektr toki ta'siridan ozod qilish, yonayotgan kiyimni o'chirish va hokazo), uning ahvoliga baho berish;
10.4. jabrlangan kishini qutkarish bo'yicha shoshilinch tartibda zarur bo'lgan choralarni ko'rish, nafas olish yo'llarini tiklash, sun'iy nafas berish, yurakni tashqi massaj qilish, qon ketishini to'xtatish, bog'lam qo'yish, tibbiy tez yordamni chaqirish.
10.5. voqea joyidagi vaziyatni imkoni boricha saqlab turish.
ISh TUGATGANDAN KEYINGI XAVFSIZLIK TALABLARI
11. Stanokni o'chirish.
12. Detallarni, moslama va asboblarni maxsus birkitilgan joylariga olib qo'yish;
13. Ish joyini tartibga keltirishi.
14. Maxsus ish kiyimi va poyafzalni shkafga yoki maxsus jixozlangan xonaga olib qo'yish;
15. Smenali ishda, stanokni smenachiga topshirish.
16. Ish tugugandan sung masterga ish davomida stanokda va asboblarda aniqlangan barcha nosozliklar haqida xabar qilish.
17. Yuz-qo'llarni iliq suvda sovunlab yuvish va dush qabul qilish.
4-Amaliy mashg’ulot
Bosim ostida ishlovchi idishlarni texnik tekshiruviga tayyorlash va rejali - ehtiyotdan qilinadigan ta'mirlarni o'tkazish bo'yicha chilangar - ta'mirlovchilar uchun
ishchi joyidagi yo’riqnomalar bo’yicha talablar
Reja:
1. Xavfsizlikning umumiy talablari.
2.Ish boshlashdan oldingi xavfsizlik talablari
3.Ish vaqtidagi xavfsizlik talablari
4.Avariya vaziyatlardagi xavfsizlik talablari
5.Ish tugagandan keying xavfsizlik talablari
|
| |
QUYIDAGILAR TAQIQLANADI - «energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi

|
«energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi
|
bet | 36/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlar25. QUYIDAGILAR TAQIQLANADI:
25.1. Stanokka sinalmagan jilvir toshlarni o'rnatish;
25.2. Stanok ustidan biror narsani (predmetni) uzatish yoki olish, stanokka tirsakni tirash va abraziv asbobga qo'l tegizish;
25.3. To'siq va saqlash qurilmalarini ochish va olish;
25.4. Harakatdagi ishlov berilayotgan detal va jilvir toshga to'liq to'xtamaguncha teginish;
25.5. Jilvir tosh yon yuzasi bilan ishlash, agar jilvir tosh bu turdagi ishlarga mo'ljallanmagan bo'lsa;
25.6. Har xil qo'lqoplarda hamda bintlangan barmoqlar bilan stanokda ishlash.
AVARIYA VAZIYATLARIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI
26. Ish joyida avariya vaziyati yuzaga kelganda tish silliqlovchi quyidagilarga majbur:
27. Stanokni o'chirish va ishlar rahbariga zudlik bilan xabar berish.
28. Yong'in ro'y bergan vaziyatda mavjud bo'lgan o't o'chirish vositalari bilan o'chirishga kirishish, shu bilan bir vaqtda yong'indan saqlash xizmatini chaqirish.
29. Jabrlanganlar bo'lganda, jabrlanganning hayoti va sog'ligiga xavf soluvchi xavfli omillarning organizmiga ta'sirini yo'qotish (elektr toki ta'siridan ozod qilish, yonib turgan kiyimni o'chirish va boshqalar), uning ahvolini baholash.
30. Jabrlangan kishini qutkarish bo'yicha shoshilinch tartibda zarur bo'lgan choralarni ko'rish (nafas olish yo'llarini tiklash, sun'iy nafas berish, yurakka tashqi massaj qilish, qon ketishini to'xtatish, bog'lama qo'yish va shu kabilar).
31. Tibbiy tez yordamni chaqirish, yoxud jabrlangan kishini yaqin atrofdagi davolash muassasasiga transportda yetkazish choralarini ko'rish;
32. Voqea yuz bergan joyda imkon boricha vaziyatni saqlab turish.
ISh TUGAGANDAN KEYINGI XAVFSIZLIK TALABLARI
33. Stanokni va elektryuritgichni elektr tarmog'idan o'chirish.
34. Ish joyni tartibga keltirish: stanokdan qirindilarni, asboblarni olish, iflosliklardan tozalash,
stanokning ishqalanuvchi yuzalarini artish va moylash.
35. Asboblarni maxsus ajratilgan joyga olib qo'yish.
36. Smenali ishda ish joyni smenachiga topshirish.
37. Ish jarayonida stanok ishlashida aniqlangan barcha nosozliklar haqida ustaga xabar berish.
38. Yuz-qo'llarni iliq suvda sovunlab yuvish yoki dush qabul qilish.
|
| |
Microsoft Phishing Filter

|
Microsoft Phishing Filter
|
bet | 13/14 | Sana | 20.09.2020 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #11499 |
Developers of phishing and other malicious activities thrive on lack of communication and limited sharing of information. Using an online service that is updated several times an hour, the new Phishing Filter in Internet Explorer 7 consolidates the latest industry information about fraudulent Web sites and shares it with Internet Explorer 7 customers to proactively warn and help protect them. The filter is designed around the principle that, to be effective, early warning systems must derive information dynamically and update it frequently.
The Phishing Filter combines client-side scans for suspicious Web site characteristics with an opt-in online service. It helps protect users from phishing scams in three ways:
It compares the addresses of Web sites a user attempts to visit with a list of reported legitimate sites that is stored on the user’s computer.
It analyzes sites that users want to visit by checking those sites for characteristics common to phishing sites.
It sends the Web site address that a user attempts to visit to an online service run by Microsoft to be checked immediately against a frequently updated list of reported phishing sites.
Internet Explorer 7 uses the Security Status Bar to signal users (in yellow) if a Web site is suspicious. The example below shows a site that is attempting to spoof a legitimate Woodgrove Bank site.
If the Web destination has been confirmed as a known phishing site, Internet Explorer 7 signifies the threat level in red and automatically navigates the user away from that site.
|
| |
4-amaliy ish topshirig’i Fan “Ta’lim nazariyasi”

|
4-amaliy ish topshirig’i Fan “Ta’lim nazariyasi”
|
bet | 1/3 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 34,47 Kb. | | #111152 |
Bog'liq ta\'lim nazariya nb
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NURAFSHON FILIALI
"Axborot texnologiyalari" kafedrasi
№ 4-amaliy ish topshirig’i
Fan__“Ta’lim nazariyasi”_
Guruh: 610_21
Talaba: Najmiddinov Bobur
Rahbar: Delov To’lqin Erkinovich
Toshkent-2023 y
4- Topshiriq
Interfaol usullardan foydalangan holda darsni rag‘batlantiradigan rolli o‘yinni loyihalashisi ishlab chiqing.
Interfaol usullarni aniqlab oling
darsni rag‘batlantiradigan rolli o‘yinlarni belgilab oling
ushbu topshiriqni biror dars mashg’uloti misolida ko’rsatib bering
O‘quv jarayonini yaxshilash uchun yangi g‘oyalarni yaratish uchun SCAMPER usulidan amaliy foydalanish.
SCAMPER usulidan amaliy foydalanishni biror dars misolida tushuntirib bering.
SCAMPER usulidan amaliy foydalanishda yangi g‘oyalarni mustaqil yarating.
1.1Interfaol usullar, dasturlash yoki dizaynning foydalanuvchilar bilan etkileshim qilish uchun ishlatiladigan yo'nalishni anglatadi. Bu usullar foydalanuvchilarga dastur yoki tizim bilan ishlashda osonlik va samarali tajribani taqdim etishga qaratilgan. Quyidagi, foydalanuvchilar bilan interfaol amalga oshirish uchun mashxur bo'lgan bir nechta usullar:
Grafikali interfeys (GUI): Bu usulda foydalanuvchilar ma'lumotlar bilan ishlash uchun grafikali elementlarni (tugmalar, tugma, tekst maydonchalari, oyna, tasvir va boshqalar) o'zgartirishlari mumkin. Ko'p dasturlar va tizimlar, operatsion tizimlarning grafikali interfeysi bilan keladi.
Veb interfeys: Bu usulda foydalanuvchilar dasturlar va tizimlarga brauzerlar orqali kirish mumkin bo'lgan web-saytlar yoki veb ilovalar orqali interfeys orqali ta'sir ko'rsatadi. Bu, multi-platformali va dasturlarni o'zi o'zi yangi versiyalarga yangilashning sodda yo'li bo'lgan yutuq.
|
| |
II. ISh BOShLAShDAN OLDINGI XAVFSIZLIK QOIDALARI

|
II. ISh BOShLAShDAN OLDINGI XAVFSIZLIK QOIDALARI
|
bet | 16/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlarII. ISh BOShLAShDAN OLDINGI XAVFSIZLIK QOIDALARI
7. Ish boshlashdan oldin tokar-karuselchi quyidagilarga majbur:
7.1. ishni bajarish uchun tarmoq normalarida belgilangan maxsus kiyim, maxsus poyabzal va individual ximoya vositalarini kiyish va tartibga solish;
7.2. blokirovka (muhofazasi) va saklagichlar, zaminlash konturi yaroqliligini va jihozlar yaroqliligini tekshirish;
7.3. ish joyini keraklicha yoritilganligiga ishonch hosil qilish, mahalliy yoritishni ko'zni qamashtirmaydigan qilib rostlash;
7.4. asbob va moslamalarning mavjudligi va yaroqliligini tekshirish;
7.5. tishli g'ildiraklar, uzatma tasmalari, valiklar, uzatmalar xamda elektr apparatlari tok o'tkazish qismlari, uchayotgan qirindilardan va sovutish suyuqliklaridan saqlash, asbobni mahkamlash qurilmalari himoya to'siqlarining mavjudligini va yaroqliligini tekshirish;
7.6. planshayba to'sig'i stanok ishiga halaqit bermasligini tekshirish;
7.7. qo'shish va ajratish richaglari sozligini tekshirish (salt yurishdan ishchi yurishga beixtiyor qo'shilib ketishi ehtimoli yo'qligini tekshirish lozim);
7.8. oyoq ostiga qo'yiladigan yog'och panjara mavjudligini tekshirish;
7.9. ishlab chiqarish sanitariyasi talablariga rioya qilish;
7.10. stanokni salt yurishda ishlatish va tekshirish;
7.11. boshqarish organlari yaroqliligini (bosh xarakat mexanizmlari, surish xarakati, xarakatni ishga tushirish, to'xtatish va boshqalar), stanokning xarakatlanuvchi qismlarida, ayniqsa supportning ko'ndalang va bo'ylama sirpangichlarida qisilishlar va ortiqcha bushliq yo'qligiga ishonch xosil qilish;
7.12. sovutish va moylash sistemalari yaroqliligini tekshirish;
7.13. sovutish suyuqligini yetkazuvchi shlanglarni stanokning xarakatlanuvchi qismlari va kesish asboblariga tegmaydigan qilib joylashtirish, sovutish suyuqligini faqatgina nasos yordamida etkazib berish;
8 . Ish xavfsizligi to'liq ta'minlanmagan holatlarda o'z mulohazalarini smena ustasiga aytish va nuqsonlar tuzatilmaguncha ishga kirishmaslik.
|
| |
ISh VAQTIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI

|
ISh VAQTIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI
|
bet | 35/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlarISh VAQTIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI
10. Faqat ishlar rahbari tomonidan ruxsat berilgan yoki topshirilgan ishlarni texnologik kartalarga mos ravishda bajarish.
11. Har safar stanokni yoqishdan oldin stanokni ishga tushirilishi hech kimga xavf-xatar tug'dirmasligiga ishonch hosil qilish.
12. Quyidagilarda stanokni to'xtatish va elektryuritgichni o'chirish shart:
12.1. qisqa vaqtga bo'lsa ham stanok yonidan uzoqlashganda;
12.2. vaqtinchalik ish to'xtatilganda;
12.3. detal va asboblarni o'rnatish va yechishda;
12.4. stanokni tozalashda va moylashda;
12.5. jihozda biror bir nosozlik aniqlanganda.
13. Ishchi joyini tartibga keltirish, tozalash, moylash va sozlash vaqtida stanokni o'chirish va ishga tushirish qurilmalariga "Ulamang - odamlar ishlayapti" plakatini osib qo'yish, bundan tashqari bu haqida yaqinda ishlayotganlarni ogohlantirish zarur.
14. Faqat gaykalar va boltlar kallagi o'lchamlariga mos keladigan yaroqli gayka kalitlarini ishlatish (kalit zvenosi va gayka qirrasi orasiga qistirma (prokladka) qo'yish taqiqlanadi).
15. Abraziv va metall changlarini stanokdan maxsus cho'tkalar yoki qirg'ichlar yordamida tozalash.
16. Topshirilgan ishga aloqasi bo'lmagan shaxsni ish joyiga kiritmaslik, ustaning ruxsatisiz ishlayotgan stanokni boshqa ishchiga ishonib qoldirib ketmaslik.
17. Ishlov beriladigan detallarni urishi bo'yicha to'g'rilashni reysmus yoki indikator yordamida bajarish.
18. Jilvir toshni zarb va turtishlardan saqlash. Ishlash vaqtida jilvir toshni detalga yoki detalni jilvir toshga siltanishlarsiz va keskin bosimsiz berish.
19. Maxsus jilvir toshlar bilan ishlaganda siquvchi flanes yon yuzasi bilan detalga tegmasligini nazorat qilish.
20. Jilvir toshning ishchi yuzasi yeyilishini butun eni bo'ylab kuzatib borish.
21. Jilvir toshni yeyilib ketishi tufayli diametri kamayganda, ushbu jilvir tosh uchun ruxsat etilgan ishchi aylanma tezlikni oshirmasdan, jilvir toshning aylanishlar chastotasini oshirish mumkin.
22. Agar nam silliqlash uchun mo'ljallangan jilvir tosh bilan quruq silliqlab ish bajarilgan bo'lsa, sovitish bilan ishlashga o'tishda, uni oldin sovitish va faiat shundan so'ng asbobni sovitish suyuqligi
bilan silliqlashni boshlash mumkin.
23. Tish silliqlash stanoklarining to'siqlari rostlanma soyabonli (koziryokli) bo'lsa, ularga xizmat ko'rsatishda kojuxni ochilishi kichik burchak ostida o'rnatilishi kerak.
24. Ishlov berish rejimini faqat texnologik kartaga muvofiq usta bilan kelishilgan holda o'zgartirish mumkin.
|
| |
AVARIYa VAZIYaTLARIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI

|
AVARIYa VAZIYaTLARIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI
|
bet | 22/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlarAVARIYa VAZIYaTLARIDAGI XAVFSIZLIK TALABLARI
50. Ish joyida avariya vaziyati yuzaga kelganda teshik yo'nib kengaytiruvchi tokar quyidagilarga majbur:
50.1. stanok o'chirish va darhol ishlar rahbariga xabar berish;
50.2. yong'in vujudga kelganda, mavjud bo'lgan o't o'chirish vositalari yordamida yong'inni o'chirishga kirishish, bir vaqtning o'zida yong'indan saqlash xizmatini chaqirish;
50.3. jabrlanganlar bo'lsa, jabrlanganning hayoti va sog'ligiga tahdid soluvchi xavfli omillarning organizmga ta'sirni yo'qotish (elektr toki ta'siridan ozod qilish, yonib turgan kiyimni o'chirish va boshqalar), uning holatini baholash;
50.4. shoshilinch tartibda jabrlanganlarni qutqarish bo'yicha chora- tadbirlarni bajarish, nafas olish yo'llarining o'tkazishini tiklash, sun'iy nafas olishni, yurak tashqi massajini o'tkazish, qon oqishini to'xtatish, bog'lam qo'yish va shu kabilar;
50.5. tez tibbiy yordamni chaqirish yoxud jabrlanuvchini yaqin atrofdagi davolash muassasasiga transportda yetkazish choralarini ko'rish;
50.6. voqea yuz bergan joyda imkoni boricha vaziyatni saqlab qolish.
ISh TUGATGANDAN KEYINGI XAVFSIZLIK TALABLARI
51. Stanok va elektryuritgichni uzish;
52. Ish joyini tartibga keltirishi: stanokdan qirindilarni, asboblarni olib qo'yish, stanokni kirdan tozalash, stanokning ishqalanuvchi qismlarini moylash.
53. Asboblarni maxsus ajratilgan joyga olib qo'yish;
54. Smenali ishda, stanokni smenachiga topshirish;
55. Ish tugagandan so'ng masterga ish jarayonida stanokda va moslamalarda aniqlangan barcha nosozliklar haqida xabar qilish;
56. Yuz-qo'llarni iliq suvda sovunlab yuvish. Dush qabul qilish.
7-Amaliy mashg’ulot
Frezalovchi uchun ishchi joyidagi yo’riqnomalar bo’yicha talablar
Reja:
1. Xavfsizlikning umumiy talablari.
2.Ish boshlashdan oldingi xavfsizlik talablari
3.Ish vaqtidagi xavfsizlik talablari
4.Avariya vaziyatlardagi xavfsizlik talablari
5.Ish tugagandan keying xavfsizlik talablari
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA MAQOLALAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA MAQOLALAR
|
bet | 4/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,51 Mb. | | #247220 |
Bog'liq Mustaqil ishFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA MAQOLALAR:
Certainly! Here is a list of references that provide information on unsupervised learning algorithms:
Bishop, C. M. (2006). Pattern Recognition and Machine Learning. Springer.
Hastie, T., Tibshirani, R., & Friedman, J. (2009). The Elements of Statistical Learning: Data Mining, Inference, and Prediction. Springer.
Murphy, K. P. (2012). Machine Learning: A Probabilistic Perspective. MIT Press.
Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.
Jain, A. K., & Dubes, R. C. (1988). Algorithms for Clustering Data. Prentice Hall.
MacQueen, J. (1967). Some methods for classification and analysis of multivariate observations. Proceedings of the Fifth Berkeley Symposium on Mathematical Statistics and Probability, 1(14), 281-297.
Schölkopf, B., & Smola, A. J. (2002). Learning with Kernels: Support Vector Machines, Regularization, Optimization, and Beyond. MIT Press.
Xu, L., Krzyzak, A., & Suen, C. Y. (1990). Methods of combining multiple classifiers and their applications to handwriting recognition. IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics, 20(3), 226-239.
Duda, R. O., Hart, P. E., & Stork, D. G. (2000). Pattern Classification (2nd ed.). Wiley-Interscience.
Ng, A. Y., Jordan, M. I., & Weiss, Y. (2002). On Spectral Clustering: Analysis and an algorithm. Advances in Neural Information Processing Systems, 849-856.
|
| |
Ishlatilish sharoitiga qarab elektr o’lchash asboblari

|
Ishlatilish sharoitiga qarab elektr o’lchash asboblari
|
bet | 13/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Ishlatilish sharoitiga qarab elektr o’lchash asboblari A,B,V va T guruhlarga ajratiladi. Masalan, A guruhdagi asboblar havoning nisbiy namligi 80% gacha yetadigan, harorati +10?+350C gacha bo’lgan quruq va isitiladigan yopiq xonalarda ishlatishga mo’ljallangan. T – guruhga kiruvchi asboblar esa quruq va nam, eng issiq iqlim (tropik) sharoitida foydalanishga mo’ljallab tayyorlangan.
Elektr o’lchash asboblari mexanik ta’sirlarga bardoshligiga qarab chidamli, mustahkam asboblarga bo’linadi. Mexanik ta’sirlar (silkinish, tebranish yoki zarbali silkinish)ning salbiy oqibatlarga bardosh berib, so’ngra (ularning ta’siridan keyin), maromida ishlash xususiyatini saqlab qolgan asboblar chidamli elektr o’lchash asboblari jumlasiga kiradi. Silkinish, tebranish sharoitida maromida ishlash imkoniyatini saqlagan asboblar silkinish yoki tebranishga mustahkam elektr o’lchash asboblari deb ataladi.
Toklarning turiga qarab elektr o’lchash asboblari o’zgarmas va o’zgaruvchan hamda ikkala xil tok zanjirlarida ham ishlatiladigan (o’lchay oladigan) asboblarga bo’linadi.
Ko’rsatuvchi o’lchash asboblari keltirilgan xatoliklarning ruhsat etilgan qiymati bo’yicha sakkizta aniqlik klassiga bo’linadi:
Δan.kl 0.02;0.05;0.1;0.2;0.5;1;1.5;2;2.5;4.
O’lchash qurilmalari – bir joyda joylashgan ham funksional, ham konstruktiv bog’langan o’lchash vositalarining (o’lchovlar, o’lchash o’zgartgichlari, o’lchash asboblar) va yordamchi vositalar yig’ilmasidan iborat bo’lib, o’lchash jarayonini ratsional tashkil etishda xizmat qiladi.
O’lchash qurilmalariga, suyuqlik va gazlarni sarfini o’lchash uchun ishlatiladigan o’lchash komplekslari, elektr o’lchash asboblarini sinovdan o’tkazish va darajalash (graduirovkalash) qurilmalari misol bo’ladi.
|
| |
bu yerda: A - Ma’lumotlar. Rеjа

0
asbobi yordamida takror o’lchashdagi
qiymatlari,
Ax max – o’lchanayotgan kattalikning maksimal qiymati.
O’lchash vositalarning aniqlik klassi – bu muayyan turdagi o’lchash vositasining umumlashgan xarakteristikasi bo’lib, uning
aniqlik darajasini aks ettirib, asosiy va qoshimcha xatoliklarining chegarasi bo’yicha hamda o’lchash vositasining aniqligiga ta’sir etuvchi boshqa tavsiflari bo’yicha aniqlanadi.
Aniqlik klassi muayyan o’lchash vositasida bajarilgan o’lchashlarning bevosita aniqlik ko’rsatkichi bo’lib hisoblanmaydi. Aniqlik klassi umumiy holda o’lchash vositasining metrologik xossalarining majmuini xarakterlaydi.
O’lchash vositalarining aniqlik klasslari ularga qo’yilgan talablarga asosan standart qiymatlarda o’rnatiladi va keltirilgan nisbiy xatolik bilan quyidagicha bog’liqlikda bo’ladi.
Dinamik metrologik xususiyatlar – o’lchash vositasining inertsion xususiyatlarini aks ettiradi va o’lchash vositasida chiqish signali bilan vaqt bo’yicha o’zgaradigan kattaliklarning o’zaro bog’liqligidan aniqlanadi. Vaqt bo’yicha o’zgaruvchan kattaliklar bular kirish
signalining parametrlari, tashqi ta’sir etuvchi kattaliklar va boshqalar. O’lchash vositalarining dinamik xususiyatlarini to’la ifodalash maqsadida ularni to’la va xususiy dinamik xususiyatlarga bo’lamiz.
To’la dinamik xususiyat – bu o’lchash vositasining kirishidagi istalgan informativ yoki
noinformativ parametrlari X(t) va
chiqish signallarining Y(t) o’zgarishidan aniqlanadi.
To’la dinamik xususiyatlarga quyidagilar kiradi: o’tish
xarakteristikasi, impulsli o’tish xarakteristikasi, amplituda –
faza xarakteristikasi, amplituda – chastotaviy va faza chastotali
xarakteristikalar majmui, uzatish funksiyasi.
Analogli asboblar - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 12/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Analogli asboblar. Analogli asboblarda ularning ko’rsatishi o’lchanadigan kattalikning uzluksiz o’zgarish funksiyasiga bog’liq bo’ladi.
Analogli asboblar yuqori tezkorlikka ega, bundan tashqari asbobning ko’rsatishi bo’yicha o’lchanadigan kattalikning o’zgarishi (raqamliga qaraganda) psixologik jihatdan oson qabul qilinadi (kuzatiladi). Lekin, analogli (asosan strelkali) asboblarning aniqligi uning shkalasi bo’yicha kuzatish xatoligi bilan cheklanadi (xatolik odatda 0.05-1% dan kichik bo’lmaydi).
Raqamli asboblar. Raqamli o’lchash asbobi deb, o’lchash borasida uzluksiz o’lchanadigan kattalikning natijasi raqamli qayd etish qurilmasida yoki raqamlarni yozib boruvchi qurilmada diskret tarzda o’zgartirilib, indikasiyalanadigan asboblarga aytiladi.
Raqamli asboblar, diskret o’lchash usuliga asoslangan bo’lib, asbobning ko’rsatishi raqam ko’rinishida bo’ladi, shu sababli ularning ko’rsatuvlari osongina qayd qilinadi, ularni EHM ga kiritish juda qulay.
Elektr o’lchash asboblarini qayd qiluvchi, o’ziyozar, bosmalovchi, integrallovchi va jamlovchi turlari ham mavjud.
Qayd qiluvchi elektr o’lchash asboblarda – ko’rsatuvlarni yoki diagrammali qog’ozda yozib olish yoki raqamli tarzda qayd etish ko’zda tutiladi.
Integrallovchi elektr o’lchash asboblari – berilgan (o’lchanadigan) kattalikni vaqt bo’yicha yoki boshqa mustaqil o’zgaruvchi ko’rsatkich bo’yicha integrallash xususiyatiga ega. Bunga misol qilib elektr energiya hisoblagichini ko’rsatish mumkin.
Jamlovchi elektr o’lchash asboblarda – ko’rsatishlar turli kanallar orqali berilgan ikki yoki bir necha kattaliklarning yig’indisi bilan funksional bog’langan bo’ladi. Bunga bir necha generatorlar quvvati yig’indisini o’lchash uchun mo’ljallangan vattmetrlar misol bo’la oladi.
O’lchash asboblari ishlatilishi xususiyatiga ko’ra, ko’chma va ko’chirib yuritilmaydigan (statsionar) asboblarga bo’linadi.
O’lchanadigan kattalik turiga qarab, elektr o’lchash asboblari ampermetr, vol’tmetr, vattmetr, ommetr, fazometr, chastotomer va shu kabi asboblarga bo’linadi.
|
| |
Sezgirlik ostonasi – - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 16/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Sezgirlik ostonasi – bu o’lchanadigan kattalikning shunday eng kichik (boshlang’ich) qiymatiki, u o’lchash asbobining chiqish signalini sezilarli o’zgarishiga olib keladi va quyidagicha aniqlanadi:
S X min 100% ,
Xnom
bu yerda: Xmin – o’lchanadigan kattalikning eng kichik (boshlang’ich) qiymatidir.
Integrallovchi asboblar uchun “sezgirlik” tushunchasi ishlatilmaydi va o’z navbatida “sezgirlik ostonasi” tushunchasi esa istalgan o’1chash o’zgartkichlari va asboblari uchun qo’llanishi mumkin.
Xususiy enenrgiya sarfi. Bu xususiyat ham muhim hisoblanib, asbobning o’lchash zanjiriga ulanganidan so’ng kirishi mumkin bo’lgan xatoliklarni baholashda ahamyatli sanaladi. Ayniqsa, kam quvvatli zanjirlarda o’lchashlarni bajarishda juda muhimdir.
Xususiy energiya sarfi o’lchash asbobining tizimiga, konstruktiv ishlanishiga bog’liq bo’ladi.
O’lchash vositalarining muhim metrologik xususiyatlaridan biri o’lchash diapazonidir.
O’lchanadigan kattalikning o’lchash vositalari uchun yo’l qo’yiladigan xatoliklarini me’yorlangan qiymatlari oralig’i o’lchash asbobi yoki o’lchash o’zgartkichining o’lchash diapazoni deyiladi.
Texnik asboblarda, odatda, o’lchash diapazoni bilan ko’rsatuvlar diapazoni mos keladi. O’lchash diapazonining eng kichik va eng katta qiymatlari o’lchash chegarasi deyiladi. Masalan, statsionar o’lchash kuchlanish transformatorlarining o’lchash diapazoni 0.8 U1 n dan to 1.2 U1 n gacha bo’lib nominal kuchlanishining
U1 n dan kichik va 1.2 U1 n dan yuqori, kuchlanishlari uchun xatoliklar me’yorlanmaydi.
Xatolik – o’lchash vositalarining muhim xususiyati hisoblanadi va u quyidagi turlarga bo’linadi: absolyut, nisbiy va nisbiy keltirilgan. Bu xatoliklar xususida keyingi mavzularda yetarli ma’lumot beriladi.
O’lchash vositalarining yana muhim xususiyatlaridan biri – chiqish signalining variatsiyasidir. (O’lchash asboblar uchun- asbob ko’rsatishining variatsiyasi deyiladi).
Variatsiya deganda biror kattalikni sharoitini o’zgartirmagan holda, takror o’lchanganda hosil bo’ladigan eng katta farqga tushuniladi va quyidagicha aniqlanadi.
Variatsiya kattalikni kirish qiymatlari (kirish bo’yicha variatsiyasi) yoki chiqish qiymatlari (chiqish bo’yicha variatsiyasi) dan aniqlashnish mumkin.
γ A0 A0 100% ,
Ax max
|
| |
Statik xususiyati - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 15/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Statik xususiyati deganda o’lchash vositalarining statik ish rejimidagi parametrlari tushuniladi, yoki boshqacha qilib aytganda kirish kattaligi o’lchash olib borilgan vaqt davomida o’zgarmaydi.
Dinamik xususiyati deganda esa, o’lchash vositasining dinamik rejimidagi xususiyatlarini esa aks ettiruvchi parametrlari tushuniladi yoki boshqacha aytganda o’lchash vositasining kirish kattaligi o’lchash jarayonida o’zgaradi.
Asosiy statik xususiyatlariga o’zgartirish funksiyasi, sezgirlik, sezgirlik ostonasi kiradi.
O’zgartirish funksiyasi – bu o’lchash vositasining kirishdagi (X) va chiqishdagi (Y) kattaliklari qiymatlarining o’zaro funksional bog’liqligidir.
O’zgartirish funksiyasi analitik ifoda bo’yicha [Y=f(X)], grafik tarzda va jadval ko’rinishida berilishi mumkin.
O’zgartirish funksiyasi ko’pincha o’lchash vositasining graduirovkali xarakteristikasi deyiladi.
O’lchash vositasi uchun (yoki o‘lchash vositasining konkret turi uchun) ko‘rsatilgan o‘zgartirish funksiyasini uning nominal o’zgartish funksiyasi Y=fn(X) deyiladi.
Sezgirlik – bu o’lchash vositasining tashqi signalga nisbatan ta’sirchanligi, sezuvchanligidir. Umumiy holda sezgirlik o’lchash vositasining chiqish sigali o’zgarishini shu o’zgarishning sababchisi – kirish signaliga olingan nisbati o’lchanayotgan kattalikka nisbatan asbobning sezgirligini belgilaydi.
S lim Y Y
x0 X X
Sezgirlikning o’lchamligi kirish va chiqishdagi kattaliklarning o’lchamliklaridan aniqlanadi.
doimiyligi deyiladi va u o’lchash o’zgartkichlari, o’lchash asboblarining asosiy xususiyatlaridan biri bo’lib hisoblanadi.
Ko’rsatuvchi strelkali asboblarning (ko’rsatkichi) sanoq qurilmasi shkala va ko’rsatkichdan tuzilgan. Shkaladagi sonli qiymatlar ko’rsatilgan belgilar shkalaning sonli belgilari deyiladi. Shkalaning ikki qo’shni belgilari orasidagi oraliq shkalaning bo’linmasi deyiladi. Shkalaning ikki qo’shni belgisi mos kelgan kattalik qiymatlari ayirmasi shkala bo’linmasining qiymati deyiladi.
|
| |
O’lchash asboblari – - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 11/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)O’lchash asboblari – deb, kuzatish (kuzatuvchi) uchun qulay ko’rinishli shaklida o’lchash informatsiyasi signalini ishlab berishga mo’ljallangan o’lchash vositasiga aytiladi.
O’lchash asboblari struktura sxemasining turi bo’yicha (o’lchash vositasiga o’lchash informatsiyasi signalini o’zgartirish ketma – ketligini ifodalovchi sxema) bevosita ta’sirdagi (baholaydigan) va solishtirib o’lchaydigan asboblarga bo’linadi.
O’lchanadigan kattalikni asbobning oldindan darajalab qo’yilgan darajasi (shkalasi) bo’yicha kuzatishga hisoblashga imkon beruvchi o’lchash asbobi bevosita ta’siridagi asbob deb ataladi. Bunday asboblarda o’lchash informatsiyasining signalini to’g’ri yo’nalishda qator ketma – ketlikdagi o’zgartirishlardan o’tadi. Asboblarning strukturali sxemasi quyida keltirilgan:
Sxemada: X va Y lar o’lchash asboblarining kirishidagi va chiqishidagi kattaliklari; O‘1,O‘2…O‘n – o’lchash informatsiyalarining alohida o’zgartkichlari.
O’lchanadigan kattalikni uni o’lchovi bilan avtomatik yoki operator ishtirokida solishtirish natijadisa olinadigan o’lchash asboblari solishtirish asboblari deyiladi. Boshqacha aytganda, bu asboblarda o’lchanadigan kattalik bevosita uning o’lchovi bilan yoki o’lchov sifatida qabul qilingan aniq qiymati bilan o’zaro solishtiriladi. Solishtirish asboblarida chiqish kattaligi Y teskari bog’lanish zanjiridagi maxsus o’zgartkich yordamida (O‘tеsk) o’lchanadigan kattalik X bilan bir turdagi Xk ga o’zgartiriladi va keyin X va Xk kattaliklar asbobning kirishida solishtiriladi (ayriladi). Solishtirish asboblarining strukturali sxemasi (berk zanjirli bo’ladi) quyidagi rasmda ko’rsatilgan.
Teskari bog’lanish zanjirining mavjudligi asbobning aniqligini ko’tarishi mumkin, lekin ko’pincha uning tezkorligi va umumiy sezgirligiga teskari ta’sir ko’rsatishi mumkin.
Solishtirish asboblariga teng yelkali torozilar, o’zgarmas tok ko’priklari, potensiometrlar misol bo’lishi mumkin.
Ko’p hollarda, o’lchanadigan kattalik bilan uning aniq qiymatlari emas, balki shu kattaliklar hosil qilgan effektlar solishtiriladi. Masalan, o’zgarmas tok ko’priklarida o’lchanadigan va aniq qarshiliklarining zanjirlaridan o’tadigan elektr toki solishtiriladi. Teng yelkali tarozilarda o’lchanadigan ob’yekt va toshlarning massasi emas, balki shu jismlar hosil qilgan aylantiruvchi momentlar solishtiriladi.
O’lchash asboblari ularning ko’rsatishi, chiqishdagi kattalik bilan o’lchandigan kattaliklarning o’zaro bog’liqligi bo’yicha analogli va raqamli asboblarga bo’linadi.
|
| |
– mа’ruzа: O‘lchаsh nаtijаlаrini qаytа ishlаsh

|
– mа’ruzа: O‘lchаsh nаtijаlаrini qаytа ishlаsh
|
bet | 22/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1) 7 – mа’ruzа: O‘lchаsh nаtijаlаrini qаytа ishlаsh.
Rеjа: 1. O‘lchаsh nаtijаlаrini qаytа ishlаsh vа uning mаqsаdi.
Tаsоdifiy xаtоlikni tаqsimlаnish qоnuniyatlаri. (xususаn, tаsоdifiy xаtоlikni nоrmаl qоnun (Gаuss qоnuni) bo‘yichа tаqsimlаnishi).
Ishоnchli intеrvаl vа ishоnchli ehtimоllik. O‘lchаnаdigаn kаttаlikni hаqiqiy qiymаtini аniqlаsh.
Tаyanch so‘zlаr: tаsоdifiy xаtоlik, o‘rtаchа kvаdrаtik o‘zgаrish, ishоnchli intеrvаl vа ishоnchli ehtimоllik, mаtеmаtik kutilmа, dispеrsiya, ehtimоliy xаtоlik.
O’lchаsh nаtijаlаrini qаytа ishlаsh vа uning mаqsаdi.
O’lchаsh nаtijаlаrini qаytа ishlаsh usullаrini o’rgаnishdаn mаqsаd, o’lchаsh nаtijаsini o’lchаnаdigаn kаttаlikning chinаkаm qiymаtigа qаnchаlik yaqin ekаnligini аniqlаsh yoki uning hаqiqiy qiymаtini tоpish, o’lchаshdа hоsil bo’lаdigаn xаtоlikning o’zgаrish xаrаktеrini аniqlаsh vа nihоyat o’lchаsh аniqligini bаhоlаshdir.
Hаr qаndаy fizikаviy kаttаlik o’lchаngаndа, uning tаxminiy qiymаti аniqlаnаdi. Bu qiymаtni esа tаsоdifiy kаttаlik dеb hisоblаnаdi vа u ikki tаshkil etuvchidаn ibоrаt bo’lаdi. Birinchi tаshkil etuvchisi tаkrоr o’lchаshlаrdа o’zgаrmаydigаn yoki mа’lum qоnun bo’yichа o’zgаrаdigаn bo’lib, uni muntаzаm xаtоlik dеyilаdi. Ikkinchi tаshkil etuvchisi esа, tаsоdifiy xаtоlik bo’lаdi. Tаsоdifiy xаtоlikni esа, bаrtаrаf etish mumkin emаs, chunki bu xаtоlik аyni pаytdа nimа sаbаbdаn kеlib chiqqаnligi nоаniqligichа qоlаdi vа uni o’lchаsh nаtijаsigа tа’siri yoki o’lchаsh аniqligini bаhоlаsh mаtеmаtik stаtistikа usuli yordаmida аmаlgа оshirilishi mumkin.
Tаsоdifiy xаtоlikni nоrmаl qоnun (Gаuss) bo’yichа tаqsimlаnishi.
Аgаr o’lchаshdа hоsil bo’lаdigаn xаtоlik nоrmаl qоnun bo’yichа tаqsimlаnаdi dеsаk, u hоldа uni mаtеmаtik tаrzdа qo’yidаgichа yozish mumkin:
y(δ ) 1 e
2
2σ 2
,
bu yеrdа y(δ) – tаsоdifiy xаtоlikning o’zgаrish ehtimоlligi, σ – o’rtаchа kvаdrаtik xаtоlik; ∆(yoki δ) – tuzаtmа (∆= X -Xi) bo’lib, Xi - аlоhidа o’lchаshlаr nаtijаsi, X – esа o’lchаnаdigаn kаttаlikning ehtimоliy qiymаti yoki uning o’rtаchа аrifmеtik qiymаtidir.
O’lchаnаdigаn kаttаlikning o’rtаchа аrifmеtik qiymаti qo’yidаgi ifоdа
bo’yichа hisоblаnаdi:
X X 1 X 2 ... Xn ,
|
| |
Raqamli o’lchash asboblarining asosiy qismlari

Raqamli o’lchash asboblarining asosiy qismlari.
Raqamli o’lchash asboblarining asosiy qismlariga triggerlar, qayta hisoblovchi qurilmalar, kalit, impulslar hisoblagichi, indikatorlar, solishtiruvchi qurilma va h. k. kiradi.
Triggerlar yarim o’tkazgichli elementlardan (tranzistor, diodlardan) rezistor, kondensatorlardan, integral mikrosxemalardan ishlanadi. (17.2 - rasm)
– rasm.
Trigger (TG) – 2 turg’un muvozanat holatiga ega bo’lib, 1 – holatdan 2 – holatga tashqi signal ta’siridan sakrab o’tuvchan xususiyatiga ega. Trigger yangi holatga o’tganda, to yangi tashqi signal o’zgarmaguncha o’z holatini saqlab qoladi. Qayta hisoblovchi qurilma – raqamli o’lchash asboblarida impuls chastotalarini bo’lish, son – impulsli kodlarni ikkilik kodlarga o’zgartirish kabi maqsadlarda ishlatiladi. Agar n – ta trigger ketma – ket qilib va qayta hisoblash koeffitsienti 2 ga teng qilib ulansa, hisoblovchi qurilma sifatida ishlatiladi (N = 2n).
Elektron kalit. Tranzistorli elektron kaliti. (17.3 – rasm) ni ekvivalent sxemasi.
- rasm.
Kalit bir necha o’n Omlardagi R1 qarshiligidan, bir necha yuz millivoltlardagi kuchlanish generatoridan (E), I – mikroamperlardagi tok generatoridan, Rp – bir necha yuz megaomdagi qarshilikli qilib ishlangan. Ulagich past holatga ulansa, kalit yopiq va yuqori holatga ulansa, u ochiq holatda bo’ladi.
Indikatorlar. Raqamli o’lchash asboblarida o’lchanayotgan kattalikni raqam shaklida ko’rsatilishi uchun maxsus belgili, segmentli va gazorazryadli indikatorlar ishlatiladi.
Segmentli indikatorlarda 0, 1, 2, … , 9 raqamlarni hosil bo’lishi uchun boshqaruvchi kuchlanish berilganda yoritiladigan 7, 8, 9 va undan ko’p sonli elementlar elektroluminafor tasmalaridan, svetodiodlardan, suyuq kristallardan ishlanadi. 17.4.a – rasmda yetti elementli indikator ko’rsatilgan.
– rasm.
17.4 – rasmda gazorazryad lampali indikator ko’rsatilgan. Lampa anodi, odatda, to’r shaklida, katodi esa ketma – ket joylachgan 0 dan 9 gacha raqam shaklida va +,-,V, A, va h.k. belgilarni hosil qiluvchi yupqa o’tkazgich (sim)dan ishlanadi. Lampa balloni neon bilan to’ldirilgan bo’lib, kuchlanish berilganda, katod atrofi yoritilib, indikatorda yorqin biron belgi, yorqin raqam hosil bo’ladi.
|
Chiziqli yoyma usulida davr

Chiziqli yoyma usulida davr va faza farqini o’lchash. Bizni qiziqtiradigan kattalikning vaqt bo’yicha o’zgarish egri chizig’ini olish uchun, odatda gorizontal og’diruvchi plastinkalarga chiziqli o’zgaruvchan kuchlanish Uyoyma qo’yiladi, vertikal og’diruvchi plastinkalarga esa noma’lum kuchlanish beriladi. Bunda
ekranda to’g’ri burchakli koordinatalarda noma’lum kuchlanishning o’zgarish egri chizig’i hosil bo’ladi.(18.6 rasm)
18.5-rasm
Chiziqli o’zgarishni ta’minlash uchun yoyuvchi kuchlanish Uyoyma arrasimon shaklda bo’lishi kerak. Bunday kuchlanish yoyma generator deb ataladigan generatorda hosil qilinadi (18.6 - rasm)
b)
R1 U
t – rasm
Yoyma generatoridagi arrasimon o’zgaruvchan kuchlanishni ishlab beruvchi qurilmasini ishlashi kondensatorning zararyadlanishi va razrayadlanishiga asoslanadi (18.6 b rasm). U - manba kuchlanishi; k-kalit. Agar kalit 1-holatga ulansa, kondensator - C R1 - qarshili orqali zaryadlanib, zaryad kuchlanishi eksponensial qonun bo’yicha ko’payadi Uyoyma→U yoki Ucz=(1-e1/τ), bu yerda
τ zar R1C - kondensatorning zaryadlanish vaqti doimiyligi.
Agar elektron nurining to’g’ri yo’lini oxirida kalit 2-holatga ulansa, kondensator R2 orqali zaryadsizlanadi va kondensatorni zaryadsizlanish kuchlanishi (yoki elektron nurini teskari yo’nalishda surilishi) quyidagicha ifodalanadi.
Uo'r
Ue
teskari
τ zar
,τ raz
R2C va
tto' g 'ri
tteskari
Noma’lum kuchlanish egri chizig’i ekranda qo’zg’almay turishi uchun, noma’lum kuchlanish chastotasi arrasimon chastotasini maxsus sinxronlash qurilmasi yordamida sinxronlashtiriladi.
Agar vertikal og’diruvchi plastinkaga kuchlanish berilmasa, arrasimon kuchlanishning ta’siridan nurlanuvchi dog’ ekranda gorizontal chiziq bo’yicha tz vaqt oralig’ida chapdan o’nga suriladi va juda qisqa tr vaqt oralig’ida dog’ avvalgi holatiga (o’ngdan chapga) qaytadi. Agar vertikal plastinkalarga sinusoidal kuchlanish berilsa, ekranda bu kuchlanishning yoyilishi hosil bo’ladi.
Ikki kuchlanish orasidagi faza farqi quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi. (18.9 – rasm)
φ t 3600 , bu yerda Δt va T lar 18.9 - rasmdagi grafikdan olinadi.
T
|
Lissaju shakllari - Ma’lumotlar. Rеjа

Lissaju shakllari usuli. Agar ikkala og’diruvchi plastinkalarga sinusoidal
bo’yicha o’zgaruvchan kuchlanish U y
va U x
lar berilgan bo’lsa, u holda bu
kuchlanishlarning amplitudasiga, fazasiga va chastotasiga qarab elektron nur ekranda Lissaju shakllarini yozadi (18 .10 - rasm). Bunda, masalan, gorizontal og’diruvchi plastinkaga ma’lum chastotali sinusoidal kuchlanish, vertikal og’diruvchi plastinkaga esa noma’lum tekshirilayotgan kuchlanish berib, hosil bo’lgan Lissaju shakillari bo’yicha noma’lum kuchlanishning fazasi , chastotasi to’g’risida fikr yuritish mumkin.(18 .7 rasm)
- rasm
Lissaju shakllari usuli bilan chastota topilayotganda ossillograf ekranida qo’zg’almas shakl hosil qilish kerak va noma’lum kuchlanish chastotasi quyidagi formuladan topiladi.
f x
f nx ,
0
ny
bu yerda fo- aniq chastota (50Hz); nx va ny - hosil qilingan shakl (figura)ning
X va Y o’qlari bo’yicha kesishgan nuqtalar soni (18.10 – rasm).
Ikki kuchlanish orasidagi fazalar farqini ellips usuli bilan topish mumkin va bunda quyidagi formuladan foydalaniladi. (18.11 rasm)
sinψ
x0
yoki
sinψ
y0
x , y , A, B lar ellips bo‘yicha (18.11 - rasm)
A
topiladi.
B 0 0
|
Vaqt intervalini o’lchovchi raqamli asbob

|
Vaqt intervalini o’lchovchi raqamli asbob
|
bet | 56/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Vaqt intervalini o’lchovchi raqamli asbob.
17.7-rasm.
SCHIG - stabil chastotali impulslar generatori,
EK - elektron kalit
TG - trigger
H - hisoblagich.
17.7-rasmda ko’rsatilgan asbob ketma-ket hisob metodiga asoslangan siklik rejimda ishlaydigan vaqt intervalini o’lchovchi asbobdir.
Sxemani ishga tushirish triggerni, hisoblagichni “0” xolatga qo’yishdan boshlanadi.Trigger “start” impulsi berilganda kalit (EK) ochiladi, shu momentdan stabil chastotali impulslar generatoridan f0 - chastotali impulslar hisoblagich (IH) ga o’ta boshlaydi. “Stop” impulsi berilishi bilan trigger boshlang’ich holatiga qaytadi va kalit uziladi,ya’ni yoniq xolatiga keladi va hisoblagichga impulslar o’tishi to’xtaydi.
Kalit ochiq bo’lgan holatida undan o’tgan impulslar soni N=tx/T0 (T0=1/f0), yoki tx=N/f0 ga teng.
Albatta, bu asbobning o’ziga xos afzallik tomonlari ham bor va kamchiliklardan ham xoli emas.Kamchiligi shundan iboratki, kvantlash xatoligi T0 va tx larga bo’lib, T0 /tx qanchalik kichik bo’lsa, xatolik ham shunchalik kam bo’ladi. Bundan xatolik f0 ga bog’liq: “start”, “stop” impulslarini aniq berilmasligidan kelib chiqadigan xatolikdir.
Raqamli vaqt-impulsli vol’tmetrlar.
a)
b)
17.8-rasm.
O’lchanadigan kuchlanish solishtiruvchi qurilmaning bir uchiga beriladi (17.8-rasm). Sxemaning ishlashi boshqaruvchi blok (BB) orqali boshqariladi, ya’ni o’lchash siklining boshlang’ich t0 momentida u kompensatsion kuchlanish generatorini ishga tushiradi, xuddi shu momentda elektron kalit (EK) ochiladi. Kompensatsiyalovchi kuchlanish generatori (KKG)dan chiziqli o’zgaruvchan kuchlanish solishtiruvchi qurilmaning ikkinchi uchiga beriladi. Qachonki, chiziqli o’zgaruvchan kuchlanish UK o’lchanadigan kuchlanish UX ga tenglashsa kalit uziladi va hisoblagichga impulslar generatori orqali (aniq T0 chastotali) impulslar o’tishi to’xtaydi. Kalit ochiq vaqt mobaynida, ya’ni tx vaqt ichida (17.8.b-rasm) hisoblagichdan olingan impulslar soni bo’yicha noma’lum (o’lchanadigan) kuchlanish quyidagicha aniqlanadi:
UX = ktx= kNT0 ,
bu yerda K-chiziqli o’zgaruvchan kuchlanishning o’zgarishini xarakterlovchi koeffitsient; T0 – impulslar generatori (IG) ishlab beruvchi impulslar.
|
| |