Pedagogik odob - Umumiy psixologiya

|
Umumiy psixologiya
|
bet | 168/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiyaPedagogik odob - bu o`zini pedagogik jamoa va o`quvchilar jamoasi orasida tuta bilishi, uz ma’suliyatini xis kilgan xolda pedagogik faoliyatga munosabatda bo`lish, o`qituvchining o`qituvchilar xamda o`quvchilar bilan to`g`ri va samimiy munosabatda bo`lishi, o`quvchi shaxsini xurmat qilishi, axloq qoidalariga rioya qilgan xolda ish ko`rishi, ularga g`amxur bo`lishdir.
Pedagog o`quvchiga ta’sir ko`rsatuvchi eng samarali usullarni topa olishi, tarbiyaviy ta’sir usullarini kullashda pedagogik nuqtai –nazardan eng yaxshi choraga rioya qila bilishi, konkret pedagogik vazifani, o`quvchi shaxsining xususiyat va imkoniyatlarini va muayyan pedagogik vaziyatni xisobga olib ish ko`rishi maqsadga muvofiqdir.
O`quvchilar bilan bulgan munosabatda va istalgan pedagogik ta’sirni kullashda me’yorni sezish, arzimagan ish uchun keskin, kupol va o`quvchini xafa qiladigan darajada tanbex berish, o`quvchilarda norozilik, xafagarchilik paydo qilish xam xakikiy pedagogning ishi emas.
O`quvchilar bilan bo`lgan munosabatda o`qituvchini adolatliligi aloxida o`rin egallaydi. Adolatli munosabat o`quvchilarni o`qituvchiga yakinlashtiradi. Uning obro`sini oshiradi va bunday o`qituvchiga nisbatan o`quvchilarda xurmat xissi uyg`onadi. Adolatsizlik – ko`pincha(xamma vaqt) yomon oqibatlarga olib keladi va bunday sifat umuman o`qituvchiga yot bo`lishi kerak.
O`quvchilar o`qituvchini bo`shangligini, laqmaligini, printsipsizligini, irodasizligini yoqtirmaydilar. O`quvchilar qo`pollik bilan majbur qilmasdan, qo`rqmasdan, shuningdek, keraksiz rasmiyatchiliksiz talab qila oladigan, shu yo`l bilan o`z maqsadiga erisha oladigan o`qituvchilarni juda xurmat qiladilar.
Demak, o`qituvchi bilan o`quvchilar orasidagi o`zaro samimiy munosabat, bir-birini tushungan xolda ish ko`rish, o`quvchining psixologik xususiyatlarini e’tiborga olib uni baholash, pedagogik bahoga nisbatan odillik, bola shaxsiyatini xaqoratlamay ish ko`rish pedagogik odob va munosabatlarning asosini tashkil qiladi. O`qituvchi o`zaro munosabatlarni boshqarish uchun avvalo, mana shu munosabatning sababi va xarakterini bilishi shart.
Shuning uchun xam hozirgi kunda rus psixologlari (Ya.L. Kolominskiy, V.M. Galuzinskiy va boshkq.) o`qituvchi va o`quvchilar orasidagi munosabatlarni xarakteri masalasini o`rganib, unda o`quvchi xaqida xulosa chikarishga shoshilmaslik, uni turli faoliyatlar jarayonida kuzatish, dangasa, intizomsiz o`quvchilarning ichki dunyosini tushunib, ularni qiziqsh va idellarini, psixologik yo`nalishini, dunyoqarash va e’tiqodlarini bilib, unga ta’sir ko`rsatish va unda samimiylikka – bu orqali jiddiy va talabchanlikka e’tibor bergan xolda muomala qilish maqsadga muvofiqligini ko`rsatib berdilar.
O`qituvchining o`quvchilar bilan bo`ladigan muomala uslubi shunday bo`lishi lozim. U kerak va kerak bo`lmagan ishga aralashmaslik, maktab xayotidagi ishlar, turli xil xolatlarga nisbatan sabr, chidam bilan munosabatda bo`lishi, bolalarni ishlariga iloji boricha aralashmaslik, u yoki bu tadbirlarni tashkil qilishda tashabbus ko`rsatavermaslikdan iboratdir (tashabbus bolalardan chiqishi kerak). O`qituvchi maktab ma’muriyatining yuqoridan, maktab o`qituvchilarining «pastroq»dan bo`ladigan ko`rgazmalarga ko`r-ko`rona berilavermasligi lozim. Aks xolda o`qituvchi yangilikka, mustaqillikka intila olmaydi.
Xar qanday ish faoliyatida u uzining pedagogik bilim va malakalaridan foydalanadigan va uni amalga, maktab xayotiga tatbiq qiladigan bulmog`i lozim.
O`qituvchi o`quvchilarga psixologo-pedagogik tavsifnoma tuzishda xam o`quvchilarni xar tomonlama o`rganishi, oilaviy sharoiti bilan tanishishi, uning o`qishga va predmetlarni o`rganishga, o`zlashtirishga bo`lgan munosabatlarini; idrok, xotira va tafakkur xususiyatlarini, mehnatga bulgan (ongli, ijobiy yoki aksi) munosabatini bilishi; o`quvchining xarakter xislatlari, temperamenti va maxsus qobiliyati xususiyatlarini aniqi bilgan xolda yozishi lozim. Tavsifnoma ob’ektiv xarakterga ega bo`lishi va undan kelgusida boshqa o`qituvchilar foydalanish imkoniyatiga ega bo`lishini nazarda tutib yozilishi shart.
O`quvchi shaxsini baholash o`qituvchining odobi, pedagogik taktiga bog`liqdir. Pedagogik takt (lot. tastus – tegish, sezish, odob) atrofdagi kishilar bilan muomala va munosabatda bo`lishda me’yor xissiga rioya qilishdan iborat axloq normasidir.
Takt – shaxsning aqliy xamda axloqiy kamolat darajasini ko`rsatuvchi mezon xisoblanadi. Demak, o`quvchi shaxsini baxolashda o`qituvchi axloq me’yoridan chetga chiqmasligi talab etiladi.
Maktabni islox qilish sharoitida o`qituvchining o`z ustida ishlashi alohida axamiyatga egadir. Psixologik nuqtai nazardan o`qituvchi o`z ustida tinmay ishlashi, o`zining bilim va malakalarini kengaytirib borishi uning faoliyatini asosini tashkil qiladi.
Chunki:
1) o`z ustida ishlash, yangiliklar izlash o`qituvchi oldiga qo`ygan vazifani xaqqoniyligini ochib berish;
2) o`quvchiga yangi informatsiyalar berish bilan birga, unda shunga nisbatan qiziqshlar uyg`otish, avvallari olgan bilimlarga solishtirib ko`rish;
3) o`z kasbiga yunalishni shakllantirish imkonini beradi.
O`z ustida ishlash orqali o`qituvchi uni pedagogik faoliyatga tatbiq qiladi. O`z ustida ishlash o`qituvchi shaxsining kasbga yo`naltirilgan faoliyatini mazmun va sifat jihatidan qayta qurishga, umumiy-siyosiy bilimlarini takomillashtirishga, fan sohasidagi yangiliklarni bilish va uni xayotga tatbiq etishga, madaniy xayotimizdagi yangiliklar bilan tanishishga olib keladi.
O`qituvchining o`z ustida ishlashi, izlanishining konkret mazmuni va shakli bir qancha narsalarga bog`liq: yoshga, pedagogik tajribaga, yashash sharoitiga, o`qitayotgan premetiga, qiziqshlariga, o`quvchilarning bilim va tayyorgarlik darajasiga bog`liqdir.
Shuni aytish kerakki, «intilganga tole yor» deyishganidek, o`qituvchi izlansa, o`z ustida ishlasa u doimo oliyjanob o`qituvchi bo`lishi mumkin.
|
| |