Sinxron motorlarni ishga tushirish usullari

|
Sinxron motorlarni ishga tushirish usullari
|
bet | 2/4 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 194,75 Kb. | | #119959 |
Bog'liq 8-ma’ruza. Sinxron motorlar xarakteristikalari reja2. Sinxron motorlarni ishga tushirish usullari
Sinxron motorning elektromagnit momenti stator va rotor magnit maydonlari ta’sirlashishi natijasida hosil bo‘lib, rotorining va stator magnit maydonining aylanish chastotalari sinxron bo‘lsa, elektromagnit moment o‘zining ishorasini o‘zgartirmaydi.
Agarda sinxron motorning stator chulg‘ami bevosita tarmoqqa ulansa, motor ishga tushib keta olmaydi, chunki rotori qo‘zg‘almas bo‘lganda stator magnit maydonining qutblari yarim davrda rotorning bir xil qutblari bilan, davrning qolgan yarmida rotorning boshqa qutblari bilan ta’sirlashadi. Buning oqibatda momentning ishorasi o‘zgaradi, hamda rotorning mexanik inersiyasi hisobiga moment rotorni yarim davrda aylantirib yubora olmaydi. Sinxron motorni ishga tushirishning quyidagi usullari mavjud: yordamchi motor vositasida, tok chastotasini o‘zgartirish yo‘li bilan va asinxron usulda ishga tushirish. Bu usullardan eng ko‘p qo‘llaniladigani asinxron usulda ishga tushirishdir.
Yordamchi motor vositasida ishga tushirish. Dastlab sinxron motorning rotori nnN ga yaqin aylanish chastota bilan yordamchi motor vositasida aylantiriladi. Bunda qo‘zg‘atish chulg‘ami o‘zgarmas tok manbaiga ulangan, stator chulg‘ami esa ochiq bo‘lib, sinxron motor salt ishlayotgan generator rejimida ishlaydi. So‘ngra generator parallel ulash shartlari bajarilgan holda tarmoqqa parallel ulanadi. Shundan so‘ng yordamchi motor ajratiladi va sinxron generator motor rejimiga o‘tadi. Yordamchi motor sifatida odatda qutblar soni sinxron motornikidan ikkita kam bo‘lgan faza rotorli asinxron motor qo‘llaniladi (bu holda sinxron motorning aylanish chastotasini sinxron chastotagacha yetkazish mumkin) va uning quvvati sinxron motor quvvatining 1020 % ni tashkil etadi.
Tok chastotasini o‘zgartirish yo‘li bilan ishga tushirish. Bu usul chastota o‘zgartgich qurilmasi bo‘lgan sharoitda amalga oshirilishi mumkin. Bunday chastota o‘zgartgich yordamida kuchlanish chastotasi noldan nominal qiymatgacha oshirib boriladi, natijada stator magnit maydonining aylanish chastotasi ham oshib boradi. Rotor esa aylanma magnit maydoni yo‘nalishi bo‘yicha nominal chastota bilan aylanadi.
Asinxron usulda ishga tushirish. Bu usul bilan sinxron motorni ishga tushirish uchun rotor qutblari uchliklarida ishga tushirish chulg‘ami o‘rnatilgan bo‘lishi lozim. Bu chulg‘am asinxron motorning qisqa tutashtirilgan chulg‘amiga o‘xshagan bo‘ladi.
Sinxron motorni asinxron usulda ishga tushirish sxemasi 2,a-rasmda keltirilgan. Stator chulg‘ami uch fazali tok manbaiga ulanganda undan uch fazali tok o‘tib, statorda aylanma magnit maydon hosil bo‘ladi. Bu maydon rotordagi ishga tushirish chulg‘amini kesib o‘tib, unda EYK va tok hosil qiladi. Ishga tushirish chulg‘amidagi tok aylanma magnit maydon bilan ta’sirlashib elektromagnit kuch (2,c-rasm) va aylantiruvchi momentni hosil qiladi.
Agar Mem> Mt bo‘lsa rotor aylana boshlaydi, rotorning aylanish chastotasi stator aylanma magnit maydonining sinxron aylanish chastotasiga yaqinlashganda (n= 0,95n1) qo‘zg‘atish chulg‘amiga o‘zgarmas tok beriladi. Bu tok sinxronlovchi moment Ms ni hosil qiladi. Shu moment ta’sirida motor sinxron aylanish chastota bilan ishlay boshlaydi.
2-rasm. Sinxron motorni: a - asinxron usulda ishga tushirish sxemasi va b - ishga tushirishdagi asinxron momentlar, bunda: Ma - asosiy moment; Mqo'sh – qo’zg’atish chulg’ami konturida bir o’qli effekt tufayli vujudga keladigan qo’shimcha moment; Ms.k – sinxronizmga kiritish momenti; Mi.t – ishga tushirish momenti; Fem – ishga tushirish chulg‘ami sterjenlaridagi elektromagnit kuchlar; QCh – qo‘zg‘atish chulg‘ami; QU – qayta ulagich; ri.t – asinxron usulda ishga tushirishda qo‘zg‘atish chulg‘amiga ulanadigan aktiv qarshilik; c – demifer chulg’am.
Ishga tushirish vaqtida qo‘zg‘atish chulg‘amini ochiq qoldirib bo‘lmaydi, chunki statorning aylanma magnit maydoni o‘ramlar soni ko‘p bo‘lgan qo‘zg‘atish chulg‘amida uning izolyatsiyasi va sinxron motorni ishga tushiruvchilar uchun juda xavfli bo‘lgan katta qiymatli EYK hosil qiladi. Shuning uchun sinxron motorni ishga tushirishda uning qo‘zg‘atish chulg‘ami o‘z qarshiligidan taxminan 10 marta katta bo‘lgan aktiv qarshilik (ri.t10 rqo’z) ga ulangan bo‘lishi lozim.
Qo‘zg‘atish chulg‘amini qisqa tutashtirish ham mumkin emas, chunki bu holda u nosimmetrik bo‘lgan bir fazali konturni hosil qiladi. Bu kontur qo‘shimcha momentni hosil qilib, sinxron motorning mexanik xarakteristikasida aylanish chastotasining n= ns/2 ga yaqin qiymatida aylantiruvchi momentning kamayishiga olib keladi (2,b-rasm). Buning oqibatida rotor aylanish chastotasi sinxron qiymatigacha yeta olmasligi ham mumkin.
Agar sinxron motor ulanadigan tarmoqning quvvati nisbatan kam bo‘lsa, motorni asinxron usul bilan ishga tushirishda ishga tushirish tokining ta’siridan tarmoqda juda katta kuchlanish pasayishi hosil bo‘ladi. Bunday holda ishga tushirish tokini kamaytirish uchun sinxron motor tarmoqqa avtotransformator, reaktor yoki tokni cheklaydigan boshqa qurilmalar yordamida ulanadi.
|
| |