nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ISHNI BAJARISH TARTIBI - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

ISHNI BAJARISH TARTIBI
I. Tuproq muhitidagi omillar, turlari va organizmlarga ta’siri o’rganiladi.
II. Tuproq muhitiga organizmlarning moslashish belgilari aniqlanadi.
III. Tuproq muhitini muhofaza qilish tadbirlari haqida ma’lumotlar to’planadi.
Tuproqning ekologik xususiyatlari
Insonlarga hizmat qiladi:yediriladi, ichiriladi, kiyintiriladi, yashash uchun makon.
Moddiy farovonligimiz manbaidir, u oziq-ovqat mahsulotlari, chorva mollari uchun yem- hashak, kiyim-kechak uchun tola, yog’och materiallari va boshqalarni.
Murakkab ekologik tizim.
Noyob tabiiy tizim.
Ekotizimdagi moddalar aylanishi harakatining ajralmas bo’lagi.
Murakkab ekotizmlar sifatida u doimo rivojlanishda o’zgarishda.
Millionlab tirik organizmlarning yashash makoni (1 gr tuproqda 1.5 mln. Mikroorganizmlar yashaydi).
Sanitar vazifasini o’taydi.
O’simliklarni suv, havo va ozuqa bilan ta’minlab, uni o’sishiga hizmat qiladi, azot, fosfor, kaliy, magniy, kalsiy…, gumus kislotalari, tuzlar, oksidlar, boshqa elementlar va brikmalar bilan ta’minlaydi.
Suvning kichik va katta doirada aylanishi bir meyorda ta’minlaydi, sug’orma suvlarni, atmosferadan tushgan yo’ng’inlarni toplaydi va uzoq muddat ushlab turadi.
O’simliklarni suv, havo va ozuqa bilan ta’minlab, uni o’sishiga hizmat qiladi, azot, fosfor, kaliy, magniy, kalsiy…, gumus kislotalari, tuzlar, oksidlar, boshqa elementlar va brikmalar bilan ta’minlaydi.
Suvning kichik va katta doirada aylanishi bir meyorda ta’minlaydi, sug’orma suvlarni, atmosferadan tushgan yo’ng’inlarni toplaydi va uzoq muddat ushlab turadi.
Bug’simon suvlarni konditsiyalab oddiy suvlarga aylantirib beradi.
Ortiqcha suvni pastga otkazib yoki bug’latib yuboradi. Agarda o’zida kam bo’lsa, pastki qatlamdan kapilar orqali tepaga tortadi.
Tuproq havosi atmosfera havosini mo’tadillashtirib turadi. Karbonat angidrid birikishi va atmosferaga qaytishi, azot, kislorod va vodorodning toplanishi, oksidlanishi va denitrifikatsiya kabi jarayonlarni amalga oshiradi.
Tuproq quyosh energiyasini yutadi va issiqlikni bir tekisda pastga tomon taqsimlaydi.
Qishda ham yozda ham mo’tadil haroratni ushlab turishni ta’minlaydi.
Tuproq qancha unumdor bo’lsa, unda issiqlik rejimini bir meyorda ushlab turadi.
Tuproqning ekologik ahamiyati katta. Tuproqda yashab turgan millionlab organizmlarning biologik xilma-xilligi va ularni muhitga moslashganligini quyidagi sxema asosida o’rganish mumkin.
|
Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi - bet 24

|
Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi3.
Avtotebranishlar chastotasi.
Konturining induktivligi va sig'imini
o'zgaitirish mumkin bo'lgan avtogeneratorni yig'aylik. Manbani ulab,
ossillograf yordamida generatorning ishlayotganiga ishonch hosil
qilamiz. Kondensator sig'imini o'zgartirib, tebranishlar chastotasining
ham o'zgarishini ko'ramiz: sig'im ortganda tebranishlar chastotasi
kamayadi, sig'im kamayganda esa chastota ortadi.
Tebranish konturi g'altagining induktivligi ortganda ham chastota
kamayishini, induktivlik kamayganda esa chastota ortishini
ko'ramiz.
Bu tajribalar avtotebranishlar chastotasi erkin tebranishlar chastotasi
kabi, tebranish konturining induktivligi va sig'imi bilan aniqlanishini
ko'rsatadi.
Har qanday avtotebranish sistemasida avtotebranishlar chastotasi
tebranish sistemasining parametrlariga bog'liq bo'ladi. Masalan, soat
mexanizmi
mayatnigining
uzunligini
o'zgartirib,
uning
tebranishlari
chastotasining o'zgarishini kuzatamiz.
Avtotebranishlar chastotasi
𝜔
tebranish sistemasidagi erkin
tebranishlar chastotasi
𝜔
0
ga yaqin.
4. Avtotebranishlar amplitudasi.
Erkin tebranishlarni o'rganganimizda
biz tebranish sistemasiga boshlang'ich turtki bilan berilgan energiya undagi
tebranishlar
amplitudasini
aniqlashini
ko'rgan
edik.
Avtotebranishlar
amplitudasining boshlang'ich turtkiga bog'liq yoki bog'liq emasligini aniqlay-
miz. Buning uchun soat mexanizrnining mayatnigiga, uni har xil burchakka
og'dirish bilan, har xil porsiya energiya beramiz. Kuzatishlar mayatnikning
barqarorlashgan avtotebranishlari amplitudasi boshlang'ich turtkiga bog'liq
emasligini ko'rsatadi.
Avtotebranishlar
|
| |
Elektr avtotebranish sistemasi - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

2.6- rasm
Energiyaning qaytarib bo'lmaydigan ichki energiyaga aylanishi tufayli, undagi
tebranishlar so'nar edi. Ammo kontur
𝐿
𝑏
teskari bog'lanish orqali tranzistorning
emitter o'tishi bilan bog'langan. Shuning uchun kontur g'altagidan oquvchi
𝑖
tokning o'zgaruvchi magnit maydoni teskari bog'lanish g'altagida
(transformatorning ikkilamchi o'ramidagi singari)
𝑈
𝑒
o'zgaruvchi kuchlanish
induksiyalaydi (2.6-rasm). Bu kuchlanish ta'sirida emitter o'tishning elektr
maydoni goh
kuchayadi, goh susayadi, tranzistor esa goh ochiladi, goh
berkiladi.
Tranzistor ochiq bo'lgan vaqt oralig'ida undan davomiyligi
tranzistorning ish rejimiga bog'liq bo'lgan tok impulslari o'tadi (2.6-b
rasmda konturdagi tebranishlarning yarim
davri ichida davom etuvchi
tok impulslari ko'rsatildi). Tranzistordan o'tuvchi tok impulslarining
chastotasi konturdagi tebranishlar chastotasi bilan bir xil va ular konturga
undagi kondensator zaryadlanayotgan momentlarda yetib keladi (2.6
-b
rasm). Shuning uchun tranzistordan o'tuvchi tok impulslari kondensatorni
qo'shimcha zaryadlaydi va kontur energiyasini to'ldiradi. 2.6
-d
rasmdagi
shtrixlangan yuzlar har tebranish davrida
konturga beriladigan
energiyaga proporsionaldir. Manbadan konturga beriladigan energiya
undagi energiya sarfini kompensatsiyalaydi, shuning uchun konturdagi
tebranishlar so'nmaydi.
2.7- rasm
Tavsiya etiladigan adabiyotlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

Tolipova J.O. “Biologiyani o’qitishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish”.(1-2 qismlar). T., 2004 y.
To’xtaev A.S., Ahmedova D.R. va boshqalar. Umumta’lim maktablari va kasb-hunar o’quv yurtlarida ekologiya xonasini tashkil etish va jihozlash. T., 1998 y.
To’xtaev A.S., Haydarova H.N., Yakubjonova Sh.T., Xonxojaeva N.B., G’ulomova A.R. “Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari”. T., 2005 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. T, “O’qituvchi”, 1998 y.
To’xtaev A.S., Hamidov A. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. T., “O’qituvchi”, 1994 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. Umumta’lim maktablari va litseylari uchun qo’llanma. T., 2001 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. Fan dasturi. T., 2003 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya o’qitish metodikasi”. Ma’ruza matni. 2003 y.
Haydarova H., Bahodirova Z., Yakubjonova Sh. Ekologiya o’qitish metodikasi. Toshkent. “Moliya-iqtisod”, 2009 y.
So'nuvchi tebranishlarni xarakterlovchi kattaliklar

Ammo agar nima tebranayotganiga emas, balki nima sababdan va
qanday tebranayotganiga e'tibor berilsa,
bu jarayonlar bir xil
tushunchalar va bir xil matematik tenglamalar bilan ifodalanishi
ma'lum bo'ladi. Shuning uchun akademik L.I.Mandelshtam har xil
fizik tabiatga ega bo'lgan tebranishlarni o'rganishga
yagona nuqtayi
nazardan yondashdi. Bu juda samarali bo'lib chiqdi. U bir
turdagi tebranishlarni o'rganishda topilgan qonuniyatlarni boshqa
turdagi tebranishlarga ham tatbiq etish imkonini beradi.
Quyidagi
2-jadvalda mexanik va elektr tebranishlarni ifodalashda
ishlatiladigan, bir-biriga o'xshash kattaliklar keltiriladi.
2- jadval
amplitudasifaqat - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

Manbaning kuchlanishini o'zgartirib,
bunda avtotebranishlar
amplitudasi ham o'zgarishini ko'ramiz. Kuchlanish qancha katta bo'lsa,
avtotebranishlar amplitudasi ham shuncha katta bo'ladi, va aksincha
.
Tebranish konturidagi elektromagnit tebranishlar amplitudasi manbaning
𝑼
𝒎
kuchlanishiga proporsionaldir:
𝐼
𝑚
= 𝑘 𝑈
𝑚
bu yerda
𝑘
— proporsionallik
koeffitsienti
Konturdagi tebranishlarni garmonik deb hisoblash mumkinligi sababli,
𝑖 = 𝐼
𝑚
sin 𝜔𝑡 = 𝑘 𝑈
𝑚
sin 𝜔𝑡
bo'ladi. Bundan tashqari biz ko'rdikki, teskari bog'lanish g'altagi
bilan
tebranish konturi g'altagi orasidagi masofa orttirilganda avtotebranishlar
amplitudasi kamayadi.
Binobarin, avtotebranishlar amplitudasi teskari
bogianishga bog'liq. Tebranish konturining qarshiligi o'zgarganda ham
tebranish amplitudasi o'zgaradi.
Shunday
qilib,
barqarorlashgan
avtotebranishlar
amplitudasi
boshlang'ich shartlarga bog'liq emas va avtotebranish sistemasining
parametrlari bilan aniqlanadi.
1. Modulyatsiya haqida tushuncha.
Quyidagi garmonik
tebranish
𝑖 = 𝐼
𝑚
sin(𝜔𝑡 + 𝜑
0
)
Vaqtga bog'lanib o'zgarmaydigan
uchta kattalik
−𝐼
𝑚
amplituda,
𝜔 −
chastota va
𝜑
0
boshlang'ich faza bilan xarakterlanadi. Bu kattaliklarning
har birini avtotebranish sistemasining u yoki bu parametriga ta'sir
etish
bilan o'zgartirish mumkin. Bu jarayon
Mayatnikli soat mexanik avtotebranish sistemasi sifatida

2.3-rasm
palettalari to'sqinlik qiladi, ulardan biri (bizning holda chapkisi) yurituvchi
g'ildirak tishlari orasiga kirgan bo'ladi (2.3
-a
rasm). Mayatnik chapga og'a
boshlaganda (2.3
-b
rasm), u chapki palettani yurituvchi g'ildirak
tishlari
orasidan chiqaradi, natijada g'ildirak
chapga bir tishga aylanish
imkoniyatini oladi. Yurituvchi g'ildirak aylanganda uning tishi chap palettaning
qiyaligi bo'yicha
sirpanib, uni yuqoriga va u bilan
birga mayatnikni chapga
itaradi. Bu momentda mayatnik muvozanat holatdan o'tadi.
Mayatnik chapdan o'ngga harakatlanib, muvozanat holatdan o'tishida
(2.3-
d
rasm), o'ng palette tishlar orasidan chiqadi va yurituvchi g'ildirak
yana bir tishga buriladi. Yurituvchi g'ildirak aylanishida uning tishi o'ng
palettaning yon qiyaligi bo'yicha sirpanib, uni yuqoriga va u bilan birga
mayatnikni o'ngga itaradi. Ko'ramizki, mayatnik bir
davr ichida ikki marta
chap palettadan chapga va o'ng palettadan o'ngga turtki olib,
deyarli
erkin harakatlanadi.
AVTOTEBRANISHLAR - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

2.2-rasm
So'nmas tebranishlar bo'lishi mumkin bo'lgan qurilmaning blok-sxemasi 2.2-
rasmda tasvirlangan.
Bunday qurilmalar
avtotebranish sistemalari
,
ularda
yuzaga
keluvchi tebranishlar esa
avtotebranishlar
deb nomlangan.
Har qanday avtotebranish sistemasi uch qismdan iborat:
a) tebranish sistemasining o'zi;
b) energiya manbayi;
d) «klapanlar».
«Klapan»ning ishini tebranish sistemasi boshqaradi. Tebranish
sistemasi
bilan «klapan» oraisdagi bog'lanish «teskari bog'lanish» deb yuritiladi.
Avtotebranishlar nazariyasi L.I.Mandelshtam, N.D.Papaleksi, A.A.Andronovlar
va ularning shogirdlarining ishlarida ishlab chiqiigan. «Avtotebranish»,
«Avtotebranish sistemalari» terminlari fanga akademik A.A.Andronov
tomonidan kiritilgan.
Mexanik kattaliklar - Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi

(3–2)
Bunda:
𝐿
– g‘altakning
induktivligi,
𝐶
– kondensator sig‘imi,
𝑖
va
𝐼
𝑚
– tok
kuchining mos ravishda oniy va maksimal qiymatlari,
𝑞
va va
𝑞
𝑚
–
kondensatordagi zaryadning mos ravishda oniy va maksimal qiymatlari.
Tebranish konturida kondensatordagi elektr
maydon energiyasining
g‘altakdagi magnit maydon energiyasiga va aksincha, g‘altakdagi
magnit
maydon energiyasi kondensatordagi elektr maydon energiyasiga aylanib
turishi hodisasini 10-sinfda qaralgan prujinali mayatnikda cho‘zilgan prujina
potensial
energiyasining, yukning kinetik energiyasiga va aksincha aylanib
turishiga qiyoslash mumkin. Shunga ko‘ra, mexanik va elektr tebranishlarning
parametrlari orasidagi o‘xshashlikni quyidagi jadvalda keltiramiz.
Mexanik
kattaliklar
Elektr kattaliklar
𝑥
-koordinata
𝑞
-zaryad
𝑣
-tezlik
𝑖
-tok kuchi
𝑚
-massa
𝐿 −
induktivlik
𝑘
-prujinaning bikrligi
1/𝐶
-sig`imga teskari bo`lgan katalik
𝑘𝑥
2
/2
-potensial energiya
𝑞
2
/(2𝐶) −
elektr maydon energiyasi
𝑚𝑣
2
/2
-kinetik energiya
𝐿𝑖
2
/2
-magnit maydon energiyasi
Ta’kidlash joizki, elektromagnit va mexanik tebranishlar
turli tabiatga ega
bo‘lsa-da, o‘xshash tenglamalar bilan ifodalanadi.
Yakuniy bosqich - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 46/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
|
3.1. Mavzuni umumlashtiradi, hulosalar qiladi.
3.2. Guruhlar va ayrim talabalar bahosini e’lon qiladi.
3.3. Uyga vazifa beradi.
|
Daftariga yozgan tayanch iboralarni tartibini qiydi va qanchalik tri ketma-ketlikda yozganini solishtiradi.
Eshitadilar, yozib oladilar
| |
MAVZU. Populyatsiyalar ekologiyasi
REJA:
1. Populyatsiya haqida umumiy tushuncha.
2. Populyatsiyaning xususiyatlari va tuzilmasi.
3. Hayvonlarning etologik tuzilmasi.
4. Populyatsiyaning gomeostazi
Tayanch so’zlar: Populyatsiya, gomeostaz, individ, populyatsiyaning tuzilmasi, tsenopopulyatsiya, latent, virgil, geperativ, senil, fazoviy, etologik, gala, koloniya, poda.
1-ilova
1. Populyatsiya haqida umumiy tushuncha
Ekologik nuqtai nazardan esa populyatsiya deb uzoq muddat davomida muayyan bir joyda yashaydigan (yoki o’sadigan) va bir turga mansub bo’lgan individlar yig’indisiga aytiladi.
Bir populyatsiyaga mansub individlar shu turning boshqa populyatsiya individlariga nisbatan bir-biri bilan erkin va oson chatishadi. Populyatsiyaning asosiy xususiyati uning genetik birligidir.
Populyatsiyaning muhim xususiyatlaridan yana biri o’zini son jihatidan idora etishidir. Ayni sharoitda optimal sonda individlarning saqlanib turilishi populyatsiya gomeostazi deyiladi. YUqoridagi ta’rifdan ko’rinib turibdiki, populyatsiya guruhli birlashma hisoblanadi. Guruhli hayot tarzi populyatsiya uchun o’ziga xos xususiyatlarni keltirib chiqaradi. Bunday xususiyatlar quyidagilardan iborat: 1. Populyatsiyaning soni, 2. Zichligi, 3. Tug’ilish, 4. O’lish (nobud bo’lish), 5. Populyatsiyaning o’sishi, 6. O’sish sur’ati.
Individlarning ma’lum hududda tarqalishi, jins va yosh nisbatlari, morfologik, fiziologik, xulqiy va genetik xususiyatlari populyatsiyaning tuzilmasini ifodalaydi.
|
| |
Foydalanilgan adbiyotlar ro’yhati

|
Foydalanilgan adbiyotlar ro’yhati
|
bet | 3/3 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 123,04 Kb. | | #253808 |
Foydalanilgan adbiyotlar ro’yhati:
Karimov I.A Jaxon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi,O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo‘llari va choralari.-T.:O‘zbekiston -2009,7-bet
Karimov I.A. O‘zbеkiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida. – T.: O‘zbеkiston, 1995, 218-b.
Karimov I.A. O‘zbеkiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida. – T.: O‘zbеkiston, 1995, 217-b.
O`lmasоv A., Sharifхo‘jayеv M. Iqtisоdiyot nazariyasi. Оliy o`quv yurtlari uchun darslik, Tоshkеnt. O`zbеkistоn. 1995 y.
Bekmuradov A.Sh. va boshqalar. Ommabop iqtisodiyot mohiyati va asosiy tushunchalari. Ilmiy ommabop qo‗Ilanma. - Т.: Iqtisodiyot, 2009-yil, 92 bet.
Abdurahmonov Q.X. «Mehnat iqtisodiyoti» Oliy o ‗quv yurtlari uchun darslik - Т.: ―Mehnat‖, 2009-yil, 512 bet.
O rtiqov A. ―Sanoat iqtisodiyoti‖ (Darslik). - T.:TDIU - 2004-yil.
Foydalanilgan internet saytlari:
www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma‘lumotlari milliy bazasi.
www.kun.uz
www.uz.wikipedia.org
www.alldata.uz
www.hozir.org
www.fayllar.org
www.library.ziyonet.uz
|
| |
yoRUG’LIKNING TIRIK ORGANIZMLAR HAYOTIDAGI

|
yoRUG’LIKNING TIRIK ORGANIZMLAR HAYOTIDAGI
|
bet | 39/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgyoRUG’LIKNING TIRIK ORGANIZMLAR HAYOTIDAGI
AHAMIYATI
Sayyoramizga quyoshdan keladigan yorug’lik nuri tirik organizmlar hayotida muhim rol o’ynaydi.
3-jadval.
Yorug’lik ta’sirida o’simlik va hayvonlarda boradigan eng muhim jarayonlar
1.
|
Fotosintez
|
O’simlik tushayotgan nurni taxminan 1-5% o’zlashtiradi. Fotosintez barcha tirik organizmlar uchun ozuqa zanjirida energiya manbaidir. Xlorofill to’planishi uchun ham yorug’lik zarur.
|
2.
|
Transpiratsiya
|
Quyosh nurining o’simlikka tushayotgan 75%i o’simlikdan suvni bug’latishga sarf bo’ladi. Bunda suv bug’latish tezlashadi. Bu hol hozirgi davrda suv muammosini hal etishda muhim ahamiyatga ega.
|
3.
|
Fotoperiodizm
|
O’simlik va hayvonlarning hayotini uyg’unlashtirish uchun muhim (ayniqsa ko’payish davrida) ahamiyatga ega.
|
4.
|
Harakatlanishi
|
O’simliklarda kuzatiladigan fototropizm va fotonastiyalar o’simlikni yetarli yorug’lik bilan ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Fototaksis bir hujayrali o’simliklar va hayvonlarda o’ziga xos yashash joyini tanlashda rolь o’ynaydi.
|
5.
|
Hayvonlarning ko’rishi
|
Eng muhim organizmdagi funktsiyalardan biri hisoblanadi.
|
6.
|
Boshqa jarayonlar
|
Odamlarda D vitaminni sintezlanishi, terini qorayishi kabi himoya moslanishlari. Tik tushayotgan nurdan qochish kabi xulqiy harakatlar.
|
Odam 0,40 – 0,75 mkm to’lqin uzunligidagi nurlarni ko’radi. Qisqa to’lqin uzunlikdagi nurlar ultrabinafsha, uzun to’lqin uzunlikdagilar esa infraqizil nurlar deb ataladi.
Yorug’lik birinchi navbatda yashil o’simliklar uchun zarur. Yorug’lik ta’sirida yashil o’simliklarda eng muhim fizologik jarayon, ya’ni fotosintez amalga oshadi. Bundan tashqari, yorug’lik hujayradagi biokimyoviy va fiziologik jarayonlarga, jumladan fermentlarning faolligiga oqsil va nuklein kislotalarning sintezlanishiga ta’sir etadi. Barg og’izchalarining harakati, gazlar almashinuvi hamda transpiratsiya va boshqalarga ham ta’sir etadi.
|
| |
Mexanik va elektromagnit tebranishlarning qiyosiy xarakteristikasi - bet 30

Bu kuch ta'sirida burama mayatnik (qora plastinka) majburiy
tebranishlar qiladi. Kuzatishlarning ko'rsatishicha,
burama mayatnik
plastinkasi bilan yordamchi plastinkaning tebranishlari fazalari bo'yicha
bir-biriga to'g'ri kelmaydi. Oq plastinka majbur etuvchi, qora
plastinka esa majburiy tebranishlar qiladi. Tajribaning ko'rsatishicha,
majburiy tebranishlar fazasi majbur etuvchi tebranishlar fazasiga to'g'ri
kelmaydi.
Majbur etuvchi kuch tebranishlari va majburiy tebranishlar tezligi
orasidagi
fazalar farqini
𝜑
bilan belgilab,
𝜗 = 𝜗
𝑚
𝑠𝑖𝑛(𝜔𝑡 + 𝜑)
munosabatni yozish mumkin.
Tebranish konturidagi tokning majburiy tebranishlari fazasi bilan
majbur etuvchi kuchlanish tebranishlari fazasi orasidagi bog'lanishni
aniqlaylik. Buning uchun 35
-a
rasmda tasvirlangan tajribani tahlil qilamiz.
Ossillografning o'ng tomonidagi kirish
klemmalariga majbur etuvchi
kuchlanish generatoridan, chapki klemmalarga esa tebranish konturi
rezistoridan kuchlanish berilgan. Bu kuchlanish
tok kuchiga proporsional
(
и = iR),
binobarin, ikkinchi ossillogramma — konturdagi tok kuchining
ossilogrammasi.
Bu ossilogrammalarni o'rganish shuni ko'rsatadiki, ular fazalari bo'yicha
siljigan (2.13-b rasm). Demak,
•
Mustaqil ta’lim mavzulari М1 Pedagogika fanining maqsadi, vazifalari va ilmiy tadqiqot metodlari М2

|
Mustaqil ta’lim mavzulari М1 Pedagogika fanining maqsadi, vazifalari va ilmiy tadqiqot metodlari М2Bog'liq Mustaqil ta'limmavzulari
Mustaqil ta’lim mavzulari
М1
Pedagogika fanining maqsadi, vazifalari va ilmiy tadqiqot metodlari
М2
Shaxs tarbiyaning ob’ekti va sub’ekti sifatida
М3
Didaktika - ta’lim nazariyasi. Ta’lim metodlari.
М4
Tarbiya nazariyasi. Tarbiya metodlari va turlari.
М5
Pedagogik kompetentlik va pedagogik maxorat tushunchasi
М6
Verbal va noverbal muloqot turlari va vazifalari
М7
Pedagogik konflikt turlari va ularni bartaraf etish yo’llari
М8
Pedagogok reflektsiyaning maqsad va vazifalari
М9
Psixologiya fani haqida tushuncha va uning ilmiy tadqiqot metodlari
М10 Psixologiyada shaxs tushunchasi. Temperament turlari.
М11 Shaxs taraqqiyotining yoshga bog’liq xususiyatlari
М12 Boshqaruv psixologiyasi.Shaxslararo munosabat.
М13 Shaxs rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar.
М14 Ijtimoiy xulq motiv va motivatsiyasi
М15 Stress va uning turlari
|
| |
-45- Mavzu - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar

Vaqt:80 min
|
O‘quvchilar soni:
|
O’quv mashg’ulotining shakl va turi
|
Nazariy-Amaliy Yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
1.Kuzovning vazifasi.
2.Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari
3.Kuzov va kabinalar.
|
O’quvmashg’ulotiningmaqsadi:O’quvchilardakuzovning vazifasi, yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari haqida yangi ilmiy nazariy bilimlarni yetkazish va bu tushunchalar haqida to’la tasavvur hosil qilish qobiliyatini shakllantirish.
|
O‘qitishnatijasi:
|
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagog vazifalari:
O’qituvchi:
Kuzovning vazifasi haqida tushuncha berish;
- Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari haqida tushunchalarni izohlash;
Detal va dvigatel ta’riflarini keltirish;
|
O’quv faoliyatining natijalari:
O’quvchi:
Kuzovning vazifasi haqida asosiy tushunchalarini aytib beradilar;
Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari haqida tushunchalarni izohlaydilar;
Detal va dvigatel qoidalarini ta’riflaydilar;
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, aqliy hujum, tushuntirish.
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy,Jamoaviy.
|
O‘qitish vositalari
|
Darslik, ko’rgazmalar, tarqatmalar, plakatlar.
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus ko’rgazmali qurollar bilan jixozlangan o‘quv xonasi.
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi. Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
|
v) 55-70 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim

|
v) 55-70 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim
|
bet | 11/12 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 292,5 Kb. | | #114212 |
Bog'liq 36222 Elektrotexnika, radiotexnika va elektronoka (мех) 3-курсv) 55-70 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim: Elektromagnit qurilmalar, raqamli va analogli elektr o’lchov asboblari, elektr yuritmani boshqarish, radioelektron zanjirlar elementlari, yarim o’tkazgichli va raqamli mikrosxema, radioto’lqinlarni qabul qilish va uzatish printsiplarining fizikaviy mohiyatini tushunish;
O’zgarmas va o’zgaruvchan tok elektr zanjirlari, elektromagnit qurilmalar, raqamli va analogli elektr o’lchov asboblari, elektr yuritmani boshqarish, radioelektron zanjirlar elementlari, yarim o’tkazgichli va raqamli mikrosxema, radioto’lqinlarni qabul qilish va uzatish printsiplari haqidagi tasavvurlarga ega bo’lish;
g) Quyidagi hollarda talabaning bilim darajasini 0-54 ball bilan baholash mumkin:
O’zgarmas va o’zgaruvchan tok elektr zanjirlari, elektromagnit qurilmalar, raqamli va analogli elektr o’lchov asboblari, elektr yuritmani boshqarish, radioelektron zanjirlar elementlari, yarim o’tkazgichli va raqamli mikrosxema, radioto’lqinlarni qabul qilish va uzatish printsiplari haqida aniq tasavvurga ega bo’lmagan va O.N va J.N lar uchun ajratilgan minimal ballarni to’play olmagan hollarda.
Reyting jadvali.
Maksimal ball – 100 b. Saralash ball – 55 b.
JN (joriy nazorat) – maks. 40 b. 86-100 ball – “5” baho.
ON (oraliq nazorat) – maks. 30 b. 71-85 ball – “4” baho.
YN (yakuniy nazorat) – maks. 30 b. 55-70 ball – “3” baho.
0-54 ball – “2” baho
Nazorat turi
|
Nazorat shakllari
|
Har bir nazorat uchun belgilangan maksimal ball
|
Nazoratlar soni
|
Nazorat shakli bo’yicha belgilangan maksimal ball
|
Joriy nazorat (JN)
|
1. Laboratoriya
|
12
|
1.5
|
18
|
3. Masalalar echish
|
12
|
1.5
|
18
|
4. Mustaqil ta`lim
|
8
|
0.5
|
4
|
|
|
| |
Tashkiliyy boshlanish - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 137/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Tashkiliyy boshlanish.
1.1. O‘quvchilar bilan salomlashadi.
1.2.O‘quvchilarni va xonani mashg‘ulotga tayyorligini tekshiradi.
1.3. Yo‘qlama qiladi.
O‘quv faniga olib kirish.
1.4.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi, maqsad, reja va o’quv faoliyat natijalarini aytadi.(Ilova-№1)
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni ro’yhxatini aytadi. (Ilova №2).
1.3.Baholash mezonlari tushuntirib o’tiladi (Ilova -№3)
|
Eshitadi, zarur axborotlarni yozib oladilar.
Yozib oladilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
|
2-bosqich.
Asosiy qismi
(60 min.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
2.1. O’quvchilare’tiborinijalbetishvabilimdarajalarinianiqlashuchuntezkorsavol-javobo’tkazadi. (ilova-4)
2.2.O’quvchilar bilimini faollashtirish maqsadida “Aqliy hujum” metodidan foydalaniladi. ( Ilova №5)
Yangi o‘quv materialiga kirish.
2.3. O’quvchilarga yangi mavzuni bayon etish,mavziga oid tayanch iboralar bilan tanishtiradi.( Ilova №6)
Mavzuni mustahkamlash
2.4. Berilgan bilimlarni mustahkamlash uchun qo’shimcha topshiriq beradi.
2.5.Nazorat savollari beriladi.
|
Oldingi ta-yanch bilimlarga suyangan holda o’ylaydi, javob beradi.
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar.
Qoida va ta’riflar mazmunini muhokama qiladilar.
Savollar berib, ta’rif va qoidalarni yozib oladilar. Bajaradilar
Javob beradilar.
|
3-босқич.
Yakuniy qismi
(10 min.)
|
|
|
| |
Mashg‘ulotni yakunlash - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 138/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Mashg‘ulotni yakunlash.
3.1. Mavzu bo‘yicha yakun qiladi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga O‘quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.2.Uyga vazifa berish.(7- ilova)
3.3..Ushbu mavzuning kelgusi kasbiy faoliyatidagi ahamiyatini belgilaydi.
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni rag’batlantiradi.
|
Savol beradilar. Eshitadi, aniqlashtiradi.
Topshiriqni yozib oladi.
|
I
Mavzu: Kuzovning vazifasi. Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari.
Reja.
1.Kuzovning vazifasi.
2.Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari.
lova-№1
Ilova-№2
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalar
Kuzov, Avtomobil ,agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel tushunchalari
Ilova-№3
Baxolash mezonlari
Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
t/r
|
Mazmuni
|
Ballar
|
1
|
Mavzu to’liq ,asosiy fikr va tushunchalar to’la qonli o’zlashtirilishiga erishilsa
|
5
|
2
|
Mavzu asosan,asosiy fikr va tushunchalar qisman o’zlashtirilishiga erishilsa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa
|
3
|
4
|
Mavzuning ba’zi elementlarini o’zlashtirilishiga erishilsa
|
2
|
5
|
Mavzuning o’zlashtirilishi yuqoridagi talablar darajasida bo’lmasa
|
1
|
Ilova-№4
Ilova-№5
Ilova-№6
Kuzov tashishga mo’ljallangan keng istemol mollarini yoki yo’lovchilarni qulay joylashtirish va asrash uchun xizmat qiladi. Bajaradigan vazifasiga ko’ra kuzov yuk, passajir va yuk-passajir va ishlatish uslubi bo’yicha esa ixtisoslashgan hamda maxsus turlari bo’lishi mumkin. Konstruktsiyasi bo’yicha karkasli, yarim karkasli va karkassiz turlarga bo’linadi. Undan tashqari avtomobil kuzovi yuklanishlarning ta’siriga ko’ra ko’tarib yuruvchi va tubi bilanko’tarib yuruvchi bo’lishi mumkin. O’zi bilan ko’tarib yuruvchi kuzovlarda hamma yuklanishlar faqat kuzov orqali qabul qilinadi. Tubi bilan ko’tarib yuruvchi kuzovlarda esa yuklanishlar rama va kuzovaro taqsimlanadi.
Yuk avtomobillarining kuzovi asosan ikki qismdan iborat bo’lib, unga haydovchi va bitta yoki ikkita yo’lovchi uchun kabina va yuk tashishga mo’ljallangan kuzov kiradi. Umumiy ishlarni bajaruvchi hamma ishbop yuk avtomobillarida yuk ortish yoki tushirish uchun kuzov platforma shaklida ishlangan bo’ladi.
Yuk avtomobillarining kuzovi hamma ishbop va ixtisoslashgan bo’lishi mumkin. Hamma ishbop kuzovlar har xil yuklarni tashish uchun mo’ljallangan bo’lib, yog’ochli yoki metal sahn ko’rinishida bo’ladi. Odatda, yuklarni ortish va tushirishniyengillashtirish maqsadida sahni orqa va yon tomonlarini ochib va ko’tarib qo’yadigan tashlama devorlar 5, 10 va 9 bilan jixozlangan.
Ilova-№7
Uyga vazifa.
O’tilganlarni takrorlab mavzuga doir qo’shimcha ma’lumotlarni o’zlashtirib yozib kelish.
|
| |
Mashg‘ulotni yakunlash - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 50/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Mashg‘ulotni yakunlash.
3.1. Mavzu bo‘yicha yakun qiladi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga O‘quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.2.Uyga vazifa berish.(7- ilova)
3.3..Ushbu mavzuning kelgusi kasbiy faoliyatidagi ahamiyatini belgilaydi.
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni rag’batlantiradi.
|
Savol beradilar. Eshitadi, aniqlashtiradi.
Topshiriqni yozib oladi.
|
I
Mavzu: Yurish qismi xaqida ma’lumot
Reja:
1.Yurish qismining nosozliklari.
2.Ularning alomatlari va sodir bo‘lish sabablari.
lova-№1
Ilova-№2
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalar
Ko’ndalang turg’unlik,Gaz taqsimlash mexanizmi,Avtomobil ,4taktli dvigatel, agregat, tizim, mexanizm, detal, dvigatel ,silindr, porshen,tushunchalari
Ilova-№3
Baxolash mezonlari
Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
t/r
|
Mazmuni
|
Ballar
|
1
|
Mavzu to’liq ,asosiy fikr va tushunchalar to’la qonli o’zlashtirilishiga erishilsa
|
5
|
2
|
Mavzu asosan,asosiy fikr va tushunchalar qisman o’zlashtirilishiga erishilsa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa
|
3
|
Ilova-№4
Tezkor savollar.
Osmalarning vazifasi va turlari qaysilar?
Mustaqil va nomustaqil osmalarning tuzilishini aytib bering.
Ilova-№5
B/B/B Jadvali
|
| |
- Mavzu - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 53/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:80 min
|
O‘quvchilar soni:
|
O’quv mashg’ulotining shakl va turi
|
Nazriy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Osmalar tuzilishi. 2. TICO avtomobilining orqa osmasi. 3 Orqa osmaning avtomobilga mahkamlanishi
|
O’quvmashg’ulotiningmaqsadi: Osmalartuzilishivaulargatexnikxizmatko'rsatishtog’risidagibilimvako’nikmalarnishakllantirish (mustahkamlash ) .
|
O’qitish natijasi
|
Osmalar tuzilishi va ularga texnik xizmat ko'rsatish o’zlashtirish natijasida o’quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma yoki komponentsiyalar
|
Pesdagogik vazifalar
1 Osmalar tuzilishi bilan tanishtirish;
2TICO avtomobilining orqa osmasini vazifasini tasnifni berish ; 3 Orqa osmaning avtomobilga mahkamlanishi vazifasini tushuntirish ;
|
O’quv faoliyat natijalari ;
1. Osmalar tuzilishiva vazifasini aytib ko’rsatadilar;
2TICO avtomobilining orqa osmasivazifasini tasniflaydilar;
3 Orqa osmaning avtomobilga mahkamlanishivazifasini aytib beradilar ;
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, aqliy hujum, tushuntirish.
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy,Jamoaviy.
|
O‘qitish vositalari
|
Darslik, ko’rgazmalar, tarqatmalar, plakatlar.
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus ko’rgazmali qurollar bilan jixozlangan o‘quv xonasi.
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi. Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
|
O‘quv mashg‘ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti(80)
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi (ta’lim beruvchi)
|
O’quvchi (ta’lim oluvchilar)
|
1-bosqich.
Kirishqismi
(10 min.)
|
|
|
| |
Orqa osmaning tuzilishi va ishlashi

Orqa osmaning tuzilishi va ishlashi. «Neksiya» avtomobilining orqa osmasi (60-rasm) mustaqil emasdir. Osma ikkita bo‘ylama joylashgan richagdan iborat bo‘lib, kuzovga maxkamlangan, hamda bir-biri bilan ko‘ndalang to‘sin bilan biriktirilgan, bundan tashqari ikkita bochkasimon prujina va amortizator ham bor.
«Neksiya» avtomobilining orqa osmasi (60-rasm) mustaqil emasdir. Osma ikkita bo‘ylama joylashgan richagdan iborat bo‘lib, kuzovga maxkamlangan, hamda bir-biri bilan ko‘ndalang to‘sin bilan biriktirilgan, bundan tashqari ikkita bochkasimon prujina va amortizator ham bor.
Amortizator va prujinalar ayri joylashgan. Osmaning ko‘ndalang to‘sini sharnir yordamida kuzov kronshteyniga mahkamlangan. Osma richaglariga avtomobilning ko‘ndalang turgunligini ta’minlash stabili-zatori mahkamlangan.
Orqa g‘ildirak osmalari ham mustaqil emas, ressorali bo‘lib, so‘ndiruvchi qismi ikki tomonlama ishlaydigan teleskopik amortiza-torlardir. Yuk avtomobilyining orqa g‘ildiraklariga to‘g‘ri kelgan yuklamaning o‘zgarishini hisobga olib asosiy ressoraga qo‘shimcha ressora biriktirilgan.
Osmada elastik qismning mavjudligi, kuzovni tik yo‘nalishda tebratadi. Tebranishning me’yoriy chegarasidan katta chastota va amplitudasi yuk va yo‘lovchiga salbiy ta’sir etadi. Demak, kuzov tebranishini me’yorlash muammosi paydo bo‘ladi.
Osmaning uchinchi asosiy qismi, kuzov tebranishini so‘ndirgich - amortizatordir.
60-rasm. Neksiya avtomobilining orqa osmasi.
Amortizatorlar ikki turli, richagli va teleskopik bo‘ladi. Teleskopik amortizatorlar o‘z navbatida bir tomonlama va ikki tomonlama ishlaydi-ganlarga ajraladi. Richagli amortizatorlar zamonaviy avtomobillarda ishlatilmaydi.
Ikki tomonlama ishlaydigan amortizator nafaqat kuzov yuqoriga harakatlanganda, balki pastga tushayotganda ham uning tebranishini so‘ndiradi. Natijada avtomobilning yurish ravonligi yanada yaxshilanadi.
Amortizator uchta bo‘lakdan, silindr va silindr tagi, shtok va porshen hamda yo‘naltiruvchi vtulkalardan iborat (61-rasm).
Porshenda doira bo‘yicha ikki qator joylangan teshikchalar bo‘lib, yuqori qator teshikchalar tepasidan o‘tkazuvchi klapan va uning kuchsiz
prujinasi bilan berkilib turadi. Pastki qator teshikchalar esa kuchli prujinali qaytish klapani bilan berkitilgan. Silindr tagida esa siqish va o‘tkazuvchi klapanlar joylashgan. Ikkinchi o‘tkazuvchi klapan ham kuchsiz prujina bilan teshiklarni berkitib turadi.
61-rasm. Amortizatorning sxemasi.
1-yuqori tayanch; 2-himoyalovchi qobig‘; 3-shtok; 4-silindr; 5-klapanli porshen;
6-pastki tayanch; 7-g‘ildirak o‘qi; 8-avtomobil kuzovi.
Amortizator maxsus suyuqlik bilan to‘ldirilgan bo‘lib, suyuqlikni bir hajmdan ikkinchisiga haydashda xosil bo‘ladigan qarshilikdan kuzov tebranishi so‘ndiriladi.
|
Mavzu: Ressor, amortizatorlar va oldingi osmalar

Nosozlik belgilari
|
Nosozlikning turlari
|
Bartaraf etish usullari
|
1. Avtomobilni bir tarafga torta boshlashi yoki siltanishlar sodir bo‘lishi.
|
Prujina qiyshaygan yoki singan.
|
Yangisiga almashtirilsin.
|
Ustun kronshteyni egilgan.
|
Yangisiga almashtiriladi.
|
Osmaning richagi egilgan.
|
To‘g’rilanadi, yaroqsiz bo‘lsa almashtiriladi.
|
2. Osmadan shovqin chiqishi.
|
Ustunni yuqori tayanchi bo‘shab qolgan yoki singan.
|
Mahkamlanadi yoki almashtiriladi.
|
Amortizator shikastlangan, ishlamayapti.
|
Ta’mirlanadi yoki almashtiriladi.
|
Richag vtulkasi yaroqsiz.
|
Yangisiga almashtiriladi.
|
Birikkan detallar bo‘shab qolgan.
|
Tekshirib mahkamlanadi.
|
Stabilizatori bo‘shab qolgan.
|
Mahkamlanadi.
|
Amortizator ustuni yemirilgan.
|
Yangisiga almashtiriladi.
|
3. Avtomobil bir tomonga tortadi yoki boshqaruvi qiyinlashadi.
|
Amortizator ustuni yaroqsiz.
|
Almashtiriladi.
|
Stabilizator bo‘shab qolgan.
|
Mahkamlanadi.
|
Prujina qiyshaygan yoki singan.
|
Almashtiriladi.
|
4. Yerga nisbatan avtomobil kuzovining qiyshayib turishi.
|
Prujina egilgan yoki singan.
|
Almashtiriladi.
|
Prujina elastikligini yo‘qotgan.
|
Elastikligi tiklanadi.
|
5. Kuzovning ko‘ndalang chayqalishi.
|
Stabilizator bo‘shab qolgan.
|
Mahkamlanadi.
|
Amortizator ustuni va mahkamlangan joyi yemirilgan.
|
Almashtiriladi.
|
Prujina egilgan yoki singan.
|
Almashtiriladi.
|
6. Osmaning cho‘kib (o‘tirib) qolishi.
|
Amortizator ustun teshigi yemirilishi yoki yaroqsiz.
|
Yangisiga almashtiriladi.
|
Mashg‘ulotni yakunlash - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 55/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Mashg‘ulotni yakunlash.
3.1. Mavzu bo‘yicha yakun qiladi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga O‘quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.2.Uyga vazifa berish.(7- ilova)
3.3..Ushbu mavzuning kelgusi kasbiy faoliyatidagi ahamiyatini belgilaydi.
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni rag’batlantiradi.
|
Savol beradilar. Eshitadi, aniqlashtiradi.
Topshiriqni yozib oladi.
|
I
15.Mavzu:
ressor, amortizatorlar va oldingi osmalar
Reja:
1. Osmalar tuzilishi.
2. TICO avtomobilining orqa osmasi. 3.Orqa osmaning avtomobilga mahkamlanishi
lova-№1
Ilova-№2
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalar
Orqa osmaning avtomobilga mahkamlanishi
Avtomobilni ko‘tarish tizimi asosan uchta turga bo‘linadi:
a) Ramali; b) yarim ramali; v) ramasiz
Ilova-№3
Baxolash mezonlari
Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
t/r
|
Mazmuni
|
Ballar
|
1
|
Osmalarni tuzilishi vazifasi ularning detallari amartizator purjinalar txk haqida malumotga ega bo’lsa
|
5
|
2
|
Osmalar haqida umumiy malumotga vazifasi txk va detallarini bilsa
|
4
|
3
|
Osmalar vazifasini bilsa
|
3
|
|
|
|
|
|
|
Ilova-№4
Tezkor savollar.
1.Transmissiyada uchraydigan asosiy nosozliklar va ularni bartaraf qilish?
2.Ishlash muftasi bo'yicha uchraydigan buzuqlik va nosozliklar, ularning alomatlari?
3.Ilashish muftasiga TXK va JT texnologiyasi?
4.Uzatmalar qutisi va tarqatish qutisi bo'yicha uchraydigan buzuqlik va nosozliklar, ularning alomatlari, unga TXK va JT texnologiyasi?
Ilova-№5
Ilova-№6
|
| |
-19- Mavzu - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar

Vaqt:80 min
|
O‘quvchilar soni:
|
O’quv mashg’ulotining shakl va turi
|
Nazariy
|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
1. Ramaning vazifasi va turlari nosozliklari.
2.Ramaning nosozliklari ularga texnik xizmat ko’rsatish
3. Lonjeronli ramalarning tuzilishihaqida tushunchalarni izohlaydilar;
|
O’quvmashg’ulotiningmaqsadi:O’quvchilarga ramaning vazifasi va turlari, Lonjeronli ramalarning tuzilishi.haqida yangi ilmiy nazariy bilimlarni yetkazish va bu tushunchalar haqida to’la tasavvur hosil qilish qobiliyatini shakllantirish.
|
O‘qitishnatijasi:
|
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagog vazifalari:
O’qituvchi:
-Ramaning vazifasi va turlarihaqida tushuncha berish;
- Lonjeronli ramalarning tuzilishihaqida tushunchalarni izohlash;
|
O’quv faoliyatining natijalari:
O’quvchi:
-Ramaning vazifasi va turlarihaqida asosiy tushunchalarini aytib beradilar;
- Lonjeronli ramalarning tuzilishihaqida tushunchalarni izohlaydilar;
Detal va dvigatel qoidalarini ta’riflaydilar;
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, aqliy hujum, tushuntirish.
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy,Jamoaviy.
|
O‘qitish vositalari
|
Darslik, ko’rgazmalar, tarqatmalar, plakatlar.
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus ko’rgazmali qurollar bilan jixozlangan o‘quv xonasi.
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi. Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
|
-43- Mavzu - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar

Vaqt:80 min
|
O‘quvchilar soni:
|
O’quv mashg’ulotining shakl va turi
|
Nazariy-Amaliy Yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
1.Kuzovning vazifasi.
2.Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari.
|
O’quvmashg’ulotiningmaqsadi:O’quvchilardakuzovning vazifasi, yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari haqida yangi ilmiy nazariy bilimlarni yetkazish va bu tushunchalar haqida to’la tasavvur hosil qilish qobiliyatini shakllantirish.
|
O‘qitishnatijasi:
|
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagog vazifalari:
O’qituvchi:
Kuzovning vazifasi haqida tushuncha berish;
- Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari haqida tushunchalarni izohlash;
Detal va dvigatel ta’riflarini keltirish;
|
O’quv faoliyatining natijalari:
O’quvchi:
Kuzovning vazifasi haqida asosiy tushunchalarini aytib beradilar;
Yengil avtomobil va avtobuslarning kuzovlarining turlari haqida tushunchalarni izohlaydilar;
Detal va dvigatel qoidalarini ta’riflaydilar;
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, aqliy hujum, tushuntirish.
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy,Jamoaviy.
|
O‘qitish vositalari
|
Darslik, ko’rgazmalar, tarqatmalar, plakatlar.
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus ko’rgazmali qurollar bilan jixozlangan o‘quv xonasi.
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi. Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
|
U`simliklarning changlanishiga alo q`ador moslanishlar

I. U` q`ituvchining kirish s
ў
zi. Bunda
ў
q`ituvchi dars mav-zusi, ma q`sadi va vazifalari, ilmiy
munozara
ў
tkazila-/digan muammolarning umumiy obzori, darsda
ў
q`uvchilar guru
ҳ
i bajaradigan
tolshiri q`lar bilan tanishtiradi.
II. U` q`uvchilar faoliyatini munozarali va muammoli vazifalarni bajarish va
ҳ
al etishga y
ў
llash.
III. U` q`uvchilar guru
ҳ
i
ў
rtasida
ў
q`uv ba
ҳ
si va munozarani tashkil etish.
IV. U` q`uv ba
ҳ
si va munozara yakuni. U` q`ituvchi dars davomida ba
ҳ
s va munozara keltirib chi
q`argan muammolar
echimidagi asosiy
ROYA
va tushunchalarni
ta’kidlab, hulosalar
chi q`aradi.
V.
U` q`uvchilarni ba
ҳ
olash. U` q`uv ba
ҳ
si va munozaralarda faol ishtirok etgan
ў
q`uvchilar
ra
ғ
batlantiriladi va reyting tizimiga muvofi q` ba
ҳ
olanadi.
VI.
Uyga vazifa berish.
VII. Darsni yakunlash.
Қ
uyida biz «Genetika asoslari» mavzusida
ў
tkazilgan ilmiy munozara darsiga q`is q`acha
t
ў
htalamiz.
U` q`ituvchi darsni kirish s
ў
zi bilan boshlab,
ў
q`uvchi-larni teng sonli t
ў
rtta guru
ҳ
ga ajratadi.
Ҳ
ar bir guru
ҳ
sinf honasida t
ў
rtburchak shaklida joylashtirilgan stol atrofiga
ў
tirishadi.
U` q`ituvchi
ў
q`uvchilar guru
ҳ
iga genetika asoslarining asosiy q`onuniyatlariga tegishli
muammoli masalalar yozil-gan kartochkalarni tar q`atadi. Kartochkalarga A. T.
Ғ
ofurov va bosh q`a
mualliflar q`alamiga mansub «Genetik bilim-larni puhta
ў
zlashtirish va masalalar echish
metodikasi» kitobida keltirilgan q`uyidagi masalalarni kiritish mum-kin.
Korxona to’g’risida umumiy ma’lumot , ishlab chiqarish texnologiyasi

|
Korxona to’g’risida umumiy ma’lumot , ishlab chiqarish texnologiyasi
|
bet | 2/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #237365 |
Bog'liq Hisobot namunaKorxona to’g’risida umumiy ma’lumot , ishlab chiqarish texnologiyasi
Mis eritish zavodi Olmaliq kon-metallurgiya kombinatining eng yirik bo'linmasi hisoblanadi.
Olmaliq shahrida Oltin-To‘pgon qo‘rg‘oshin-rux zavodi tarkibida mis eritish zavodi qurish to‘g‘risida 1958-yil 17-mayda qaror qabul qilingan. Zavod qurilishi 1960-yilda boshlanib, 1963-yil 31-dekabrda zavodni ishga tushirish to‘g‘risida davlat komissiyasi dalolatnomasi imzolandi va shu kuniyoq birinchi marta xomaki mis olish amalga oshirildi.O‘tgan ellik yildan ortiq vaqt mobaynida mis eritish zavodi muttasil rekonstruksiya qilindi, kengaytirildi, yangi sexlar ishga tushirildi, ularda yangi texnologiyalar o‘zlashtirildi, yangi turdagi mahsulotlar ishlab chiqarildi.
Faoliyati
Mis eritish zavodi kombinatning mis zanjiridagi so`ngi yakunlovchi bo'g'in hisoblanadi, uning tarkibiga quyidagi sexlar mavjud.
Metallurgiya sexi Eritish va konvertor-anod bo'linmalaridan iborat.
a) Eritish bo'limi (EB) sulfidli mis konsentratlari va tarkibida qimmatbaxo metallar bo'lgan flyuslarni qayta ishlash uchun mo'ljallangan. Eritish mahsulotlari mis shteyni, chiqindi shlak va sulfat kislota ishlab chiqarish uchun texnologik gazlardir.
b) Mis shteynini konvertor-anod bo'limida (KAB) qayta ishlanib, sulfat kislota ishlab chiqarish uchun texnologik gazlar, konvertor shlaklari va xomaki mis olinadi;Xomaki misni olovli tozalash anodli pechlarda amalga oshiriladi, eritish mahsulotlari katodlar ishlab chiqarish uchun xom ashyo bo'lgan anodli mis, anodli shlak esa xomaki mis ishlab chiqarishga qaytariladigan qayta ishlanadigan mahsulotdir. Mis granulyatsiya qilish pechi mis kuparosini ishlab chiqarish uchun zarur bo'lgan granulalarni quyish uchun mo'ljallangan.
Mis elektroliz sexi. Mis elektroliz tsexining maqsadi yuqori tozalikka ega mis katodini olishdir. Anodli misni elektrolitik tozalash tovar mahsulotini olish, shuningdek, ulardan oltin, kumush, selen va tellur ajratib olish uchun mis elektrolitlar olish maqsadida mis elektroliz elektrolitik vannalarida amalga oshiriladi.
|
| |
h`amkorlik pedagogikasi - Pedagogik texnologiyalar

|
Pedagogik texnologiyalarBog'liq 1pedagogik texnologiyalar (1)h`amkorlik pedagogikasi. An’anaviy ta’limda u`qituvchi pedagogik jarayonning sub’ekti,
u`quvchi esa ob’ekti deb qaraladi. h`amkorlik pedagogikasida esa u`quvchi u`z u`quv
faoliyatining sub’ekti sifatida qaraladi. Bunda u`qituvchi va u`quvchi pedagogik
jarayonning sub’ektlari sifatida tenglashib,xamkorlik pedagogikasi jarayoni
ҳ
osil
bu`ladi. Ular u`zaro (kor,
ҳ
amdu`st,
ҳ
amyukodkor,
ҳ
amishtirokchi,
ҳ
amdard,
ҳ
ambashqaruvchi bu`ladilar.
h`amkorlik munosabatlari u`qituvchilar orasida, ma’lum bulishi bilan, u`quvchilar va
u`qituvchilar tashkilotlari bilan, raxbarlar, ota-onalar, jamoatchilik orasida
ҳ
am u`rnatiladi.
h`amkorlik pedagogikasi u`quvchining ta’lim-tarbiya olish ishlarini rivojlantirib borish orqali
ҳ
amda u`quv-tarbiya jaryonini insonparvarlashtirish tamoyillarini amalyatga tadbik qilgan
ҳ
olda yuqori natijalarga erishishni ta’minlaydi.
Ў
quv materialining sxemalar va shartli
belgilardan
iborat
modellari
(tayanch
signallar
konspektlari)
asosida
ta’limni
intensivlashtirish texnologiyasi V. F. Shatalov tamonidan ishlangan..
Tayanch signallar konspektlari ku`rgazmali sxemalardan iborat bu`lib, ularda
u`zlashtirilishi lozim bu`lgan axborot birliklari aks ettiriladi, ular orasidagi turli bo
ғ
liqliklar
ku`rsatiladi xamda mav
ҳ
um (abstrakt) materialni yaqullashtiruvchi misollar, tajribalarni
eslatish uchun belgilar va maqsadlarning a
ҳ
amiyatliligi bu`yicha tasnifi turli turli belgilar
bilan beriladi.Tayanch signallar konspektlari bilan ishlashda qator u`ziga xos usullar va
metodik echimlar qu`llaniladi.
P e da go gi k m u n o sa b at l ar ni i n s o n pa r v ar l a s ht i r i s h v a demokratizatsiyalashda
|
| |
ukuv-tarbiyaviy - Pedagogik texnologiyalar

-
mustakillik va mustakil faoliyatnya tashkil etilishi;
-
tegishli talablarni jamoa orkali kullashni amalga oshirish
muxim sanaladi,
Yangi munosabatlarning vujudga kelishi shaxsga tavofutlab yondoshishni talab etadi.
Ta’lim jarayonini tashkil etishda:
-
urta saviyali ukuvchiga nisbatan muljal olishdan voz kechish:
-
shaxsning eng yaxshi sifatlarini aniklash va uni
rivojlantirish;
-
shaxe psixologo-pedagogik diagnostikasini
kullash kizikishi,
extiyoji, kobiliyati, yunalishi, sifatlari, akliy jarayonining
xususiyatlarini aniklash;
-
ukuv-tarbiyaviy jarayonlarda shaxsning uziga xos
xususiyatlarini xisobga olish;
-
shaxe rivolsh dinamikasini-tasavvur k^ilish;
-
shaxs rivojlanishining dasturini loyixalash va tegishli
uzgartirishlar kiritish zarur.
Ushbu pedagogik texnologiya ukituvchi va ukuvchilar munosabatini tashkil
etishning asosi sanalsa, ukuvchilarning bilish faoliyatini
tashkil etish boshka
texnologiyani kullashni talab etadi. Shu sababli xar bir mashgulotda bitta texnologiyadan
emas, balki ukuvchilar bilim olishining xar bir boskichining uziga xos xususiyatlaridan
kelib chikib, xar bir boskichda tegishli texnologiyadan foydalaniladi.
Щ
unday kilib, bitta
mashgulotda bir nechta pedagogik texnologiya uygunlashtiriladi.
Ukuvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va samaradorligini oshirishga
karatilgan pedagogik texnologiyalar ukuvchilarda ijtimoiy normalarga xos ongli
intizomning
vujudga kelishi, motivatsiyaning yukori darajada bulishi, bilim, kunikma
va malakalarni ongli uzlashtirishga bulgan extiyojning ortib borishi, kuzlagan
natijaning kafolatlanganligi va samaradorlikning yukori bulishi bilan xarakterlanadi.
Ushbu texnologiyalar jumlasiga didaktik-uyin, muammoli ta’lim, modulli ta’lim,
xamkorlikda ukitish, kommunikativ ta’lim, ukuv materiallarining (jadval va belgili)
modellari texnologiyalari kiradi.
. «Vakolatli ta’lim» texnologiyasi. Bu texnologiya 1995 yilda AKShda „Ayollar
etakchiligi" deb nomlangan treninglardan ishlangan bu`lib, xalqaro ta’lim texnologiyasi
sifatida 1997 yildan
boshlab Ukrainada shakllanib, su`ngra Ozarbayjon, Gruziya,
Қ
ozo
ғ
iston,
Қ
irgiziston, Litva, Moldova, Tojikston,
Ў
zbekistonga tarqalgan. 2002 yilda
Af
ғ
oniston, Indoneziyada treninglar u`tkazilgan. Boshqa mamlakatlarda bu texnologiyani
shakllantirish jarayonlari amalga oshirilmoqda.