Kurs ishi ob`ekti va predmeti - Mavzu;O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solish Reja Kirish...

|
Mavzu;O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solish Reja Kirish I bob. Innovatsiyalarini amalga oshirishni davlat tomonidan tartibga solish va zamonaviy texnologiyalar
|
bet | 2/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 71,77 Kb. | | #242505 |
Bog'liq Mavzu;O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga s-fayllar.orgKurs ishi ob`ekti va predmeti. Kurs ishi ob`ekti sifatida O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solish chora tartiblari olingan . Kurs ishi ning predmeti O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solish va moliyalashtirish mexanizmi hamda uni takomillashtirish bilan bog’liq tashkiliy – iqtisodiy munosabatlarni o`z ichiga oladi.
Kurs ishi maqsadi – O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solish chora tadbirlari va samaradorligini oshirish
yo`llarini tadqiq qilish hamda tegishli taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Kurs ishining tuzilishi. Kurs ishi kirish, ikkita bob, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro’yhatidan iborat.
I bob. Innovatsiyalarini amalga oshirishni davlat tomonidan tartibga solish va zamonaviy texnologiyalar
1.1. Innovatsiya loyihalarini amalga oshirishni davlat tomonidan tartibga solishning nazariy asoslari
XX asrning birinchi yarmida fanning rivojlanishi. Idoraviy ilmiy institutlar va laboratoriyalarni yaratish, byudjetni moliyalashtirish ulushini ko'paytirish orqali davlatning tartibga solish funktsiyalarini kuchaytirish bilan tavsiflanadi. Ikkinchi jahon urushi va urushdan keyingi yillarda fanning millatchilik darajasi keskin oshdi. Xalqaro munosabatlar eng so'nggi ilmiy va texnologik ishlanmalarga asoslangan "qurollanish poygasi" bilan aniqlandi. Ikki tomonlama texnologiyalarni joriy etishdagi muvaffaqiyat yuqori raqobatbardoshlikni, eksportni kengaytirish va yanada yuqori daromad olishni ta'minladi.
Hozirgi vaqtda rivojlangan mamlakatlar ilm-fan, ta'lim, ishlab chiqarish va moliya-kredit sektorining o'zaro ta'sirini ta'minlashdan iborat bo'lgan innovatsion rivojlanish yo'liga o'tish orqali uzoq muddatli va barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlashga harakat qilmoqdalar. Maxsus e'tibor axborot texnologiyalariga, mikroprosessor va energiya tejash texnologiyalariga, yangi materiallar, nano- va biotexnologiyalarga - yuqori texnologiyalardan foydalanish bilan bog'liq bo'lgan barcha strategik sohalarga qaratilgan.
Rivojlangan davlatlar fanni boylik orttirish vositasi sifatida qo'llay boshladilar. Innovatsion siyosat sohasi "fan - ishlab chiqarish" tizimidagi tarkibiy aloqalarni qamrab oldi; ilmiy-texnik natijalarni iqtisodiy oborotga kiritish shakllari va usullari; innovatsiyalar sohasini (shu jumladan uzluksiz ta'lim tizimini) resurs bilan ta'minlash; innovatsiyaning tashkiliy, huquqiy va iqtisodiy shakllari.Rivojlangan mamlakatlarda ilm-fanga sarflanadigan davlat xarajatlarining katta qismi davlat byudjeti mablag'lari hisobidan amalga oshiriladi. 2004 yilda, turli manbalarga ko'ra, mamlakat miqyosidagi tadqiqot va ishlanmalarni moliyalashtirishda davlatlarning ishtiroki (%):
AQSh - 31,0
Yaponiya - 17,7
Germaniya - 30,4
Frantsiya - 39,0
Buyuk Britaniya - 31,3
Koreya Respublikasi - 23,9
Kanada - 35,4
O’zbekiston - 60,6
Innovatsiyalarni yaratish va amalga oshirish turli xil iqtisodiy va ijtimoiy sohalarning birgalikdagi sa'y-harakatlarini talab qilishi sababli, innovatsion rivojlanish yo'lini davlat ko'magisiz amalga oshirish mumkin emas. Buning uchun uchta sxemadan foydalaniladi.
1. Maxsus tadbirlarni amalga oshirishda davlatning bevosita ishtiroki maqsadli dasturlar viloyat va mahalliy hokimiyat organlari mablag'lari; potentsial foydalanuvchilarning keng doirasiga beriladigan bilimlarni byudjet tomonidan moliyalashtiriladigan va bepul olinadigan yirik milliy markazlar (laboratoriyalar) yaratish.
2. Fan, madaniyat, ta'lim sohasidagi aniq loyihalarni amalga oshirish uchun subsidiyalar va grantlar berish.
Grant - bu moliyaviy, mulkiy yoki xizmatlarga oid tadqiqotlar va ishlanmalar uchun davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash yoki rag'batlantirish. Grant, ayniqsa ish natijalari noaniq bo'lsa yoki yaqin kelajakda foydali natijalarga olib kelmasa ishlatiladi.
Davlatga bevosita foyda keltirishi mumkin bo'lgan ilmiy tadqiqotlar va ishlanmalar natijalarini olish uchun davlat shartnomasi tuziladi. Bu davlat vakiliga rivojlanishning rivojlanishini kuzatish va sozlash huquqini beradi.
Davlat subsidiyalari boshqa shartlarda taqdim etiladi. Ba'zi mamlakatlarda ularga tijorat yutuqlariga yoki muayyan loyihalar qiymatining 50% gacha bo'lgan taqdirda davlat xarajatlari qoplanishi sharti bilan ajratiladi. Bekor qilingan subsidiyalar, muallif olingan bilimlarga bo'lgan maxsus huquqlardan voz kechganda yuzaga keladi - u doimiy ravishda tadqiqotlarning borishi to'g'risida hisobot beradi va barcha natijalar ochiq e'lon qilinadi.
3. Xususiy korxonalar va jismoniy shaxslarni ilmiy va texnologik rivojlanish uchun qulay shart-sharoitlar bilan ta'minlash. Tadqiqot va investitsiyalarni amalga oshiradigan xususiy korxonalarga soliq imtiyozlari, davlat zayomlari va kafolatlari, shuningdek davlatning kapitaldagi ishtiroki orqali moliyalashtirish taqdim etiladi.
Bir qator hollarda, grant kabi oldindan belgilangan qat'iy va darhol foydali natijani talab qilmaydigan kooperativ bitim tuziladi. Ushbu bitim grantdan farq qiladi, chunki u qo'shma investitsiya, so'ng natijani xususiy va davlat sektorlari o'rtasida bo'lishadi. Shartnoma tomonlarning kelishuvdagi hissalari va huquqi, shu jumladan davlat tomonidan nazorat qilish huquqini aniq belgilab beradi. Davlat o'z kuchlari va mavjud bo'lgan bo'sh resurslarni butun xalq xo'jaligini istiqbolli bo'lgan yuqori texnologiyali tarmoqlarni rivojlantirishga yo'naltirishi kerak, ya'ni. iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari rivojlanishiga hissa qo'shadigan va faol hissa qo'shadigan tarmoqlar. Shu munosabat bilan davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash aylandi
Bu ko'proq tanlangan va asosan jahon bozoridagi raqobatbardoshlikni oshirish, kichik va o'rta biznesni rivojlantirish, ilmiy-tadqiqot va ilmiy-tadqiqot ishlarining infratuzilmasini takomillashtirish uchun muhim bo'lgan aniq yo'nalishlarga qaratilgan.
Bilimga asoslangan iqtisodiyotning rivojlanishi, tovar va moliya bozorlarining globallashuvi ilmiy-texnik sohaga ham ta'sir ko'rsatmoqda, bu esa davlat tomonidan tartibga solishda yangi muammolar tug'dirmoqda. OECD ma'lumotlariga ko'ra, ushbu tashkilotni tashkil etadigan mamlakatlarning eng yirik kompaniyalari o'z tadqiqotlarining taxminan 20 foizini chet elda o'tkazadilar. Buning sababi shundaki, firmalar arzon ishchi kuchi bilan birgalikda yuqori malakali chet el ishchilarini jalb qilishadi.
Globallashuv sharoitida davlat protektsionizm amaliyotidan voz kechishga va innovatsiyalar va tavakkalchiliklarni rag'batlantiruvchi muhitni, milliy tadbirkorlikni rivojlantirish uchun umumiy shart-sharoitlarni hisobga olgan holda innovatsion sohaga chet el kapitalining kirib kelishini rag'batlantiradigan muhitni yaratishga majbur.
Davlat innovatsion jarayonlarni to'g'ridan-to'g'ri tartibga solib, innovatsiyalarni amalga oshiradigan va o'zaro bog'liqlik ishtirokchisi bo'lgan, bilvosita esa bilvosita usullar bilan innovatsiyalarni rag'batlantiradigan va tegishli iqtisodiy mexanizmni yaratadi. Davlat tomonidan to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita qo'llab-quvvatlash usullarini ajratib bering.
Bevosita davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash usullari:
1. Ilmiy-tadqiqot ishlarini moliyalashtirish va innovatsion loyihalar byudjetdan . Davlat mablag'lari va subsidiyalar to'g'ridan-to'g'ri innovatsion maqsadlarda yoki innovatsion faoliyatni qo'llab-quvvatlash uchun jamoat va nodavlat sektorlariga berilishi mumkin. Ilmiy-tadqiqot tashkilotlarini moliyalashtirish va innovatsion faoliyatni moliyalashtirish (asosiy moliyalashtirish) va aniq ilmiy-tadqiqot va innovatsion dasturlar va loyihalarni moliyalashtirish (maqsadli moliyalash) o'rtasidagi oqilona bog'liqlik. Hukumat shartnomalari ilmiy-tadqiqot ishlari va innovatsion mahsulotlar uchun davlat buyurtmalari.
Hozirgi vaqtda ushbu maqsadda O’zbekistonda Texnologik rivojlanish bo'yicha O’zbekiston Respublikasi, ilmiy-texnik sohada kichik korxonalarni rivojlantirishni rag'batlantirish jamg'armasi faoliyat ko'rsatmoqda. Sanoat innovatsiyalari federal jamg'armasi va boshqalar.
2. Innovatsiya sub'ektlarining huquqlarini himoya qilish. Bu intellektual mulk to'g'risidagi qonun hujjatlari to'plamining (IP), davlat patent-litsenziyalash tizimining mavjudligini anglatadi.
3. Federal darajada innovatsion loyihalarni baholash uchun yagona standartlarni yaratish. Davlat quyidagi qoidalar bo'yicha standartlarni ishlab chiqish bo'yicha ishlarni amalga oshirmoqda: intellektual mulk (IP) qiymatining aniqroq terminologiyasini ishlab chiqish; asosiy baholash usullarining algoritmini takomillashtirish; IP ob'ektlarining aşınma kontseptsiyasini o'rganish; eng yaxshi va samarali foydalanish printsipini asoslash.
4. Innovatsion infratuzilmani yaratish va rivojlantirish . Bozorda IP vositalarini ilgari surish uchun biznes xizmatlarining keng vositachilik tarmog'ini rivojlantirish kerak. Uning doirasida IP tijoratlashtirish innovatsion mahsulot va xizmatlarni yaratish va ularni ichki va jahon bozorlarida ilgari surishga qadar har qanday bosqichda qo'llab-quvvatlanishi mumkin.
Innovatsion infratuzilmaning turli elementlarining maqomini yaratish va qonuniy ro'yxatdan o'tkazish. Ular orasida turli xil vositalar bo'yicha xizmatlar ko'rsatuvchi markazlar, firmalar, idoralar, agentliklar yoki byurolar: axborot, muhandislik, konsalting, marketing, reklama, loyihalarni texnologik yoki moliyaviy ekspertizasi, innovatsion jarayonning barcha bosqichlarida texnologiyalar transferi, patentlash va litsenziyalash, korxona. investitsiya, innovatsion xavflarni sug'urtalash, texnologik audit.
Bunday markazlarni moliyalashtirish aralash asosda amalga oshirilishi mumkin: ularning xarajatlarining bir qismi federal va mintaqaviy byudjetlar hisobidan qoplanishi mumkin, qolgan markazlar mijozlarga xizmat ko'rsatishda pul ishlashlari kerak edi. Ushbu infratuzilmani davlat tomonidan moliyalashtirish ushbu markazlarning xizmatlaridan ilmiy va texnik natijalarini tijorat maqsadlarida ishlatadigan O’zbekistonlik olimlar, ixtirochilar, ilmiy-tadqiqot institutlari uchun maqbul narx darajasining sharti bo'lishi kerak.
5. IP ob'ektlari uchun sug'urta bozorini rivojlantirish. IP egalarining manfaatlarini haqiqiy himoya qilish bilan bog'liq kutilmagan xarajatlar xavfini kamaytirishni ta'minlash kerak. Bugungi kunda intellektual mulk sug'urtasi bozori deyarli shakllanmagan: sug'urta sxemalari to'liq ishlab chiqilmagan; sug'urta qilinadigan xatarlarning turlari patent egalari tomonidan ularning IP-dan ruxsatsiz foydalanish natijasida etkazilgan zarar miqdori bilan bog'liq emas. IM ob'ektlariga bo'lgan huquqlarni sug'urtalashni rivojlantirishni rag'batlantirish uchun sug'urta hodisalarini huquqiy qo'llab-quvvatlash uchun normalar ishlab chiqilishi kerak.
6. Innovatsion bozorni shakllantirish . Davlat organlari ichki va chet elda innovatsion jarayonlarni kuzatib borish va prognoz qilish, shuningdek, keng tarqalgan qabul qilish uchun eng samarali ilg'or texnologiyalarni izlashga chaqiriladi. Innovatsion loyihalarni davlat ekspertizasi alohida o'rinni egallaydi, chunki innovatsiyalarni amalga oshirayotgan ayrim tashkilotlar uchun ularning umumiy iqtisodiy miqyosdagi barcha ta'sirini baholash qiyin.
7. Innovatsion texnologiyalar markazlarini (ITC) yaratish va rivojlantirish. ITC maqomi bozor sharoitlariga muvaffaqiyatli moslangan va ilmiy-texnik natijalar va texnologiyalarni tijoratlashtirish tajribasiga ega bo'lgan, yuqori ilmiy salohiyatga ega va mahalliy hokimiyat tomonidan faol qo'llab-quvvatlanadigan tuzilmalar tomonidan olinadi. Ushbu maqom tashkilotga paritet asosda davlat va mintaqaviy hokimiyat tomonidan maqsadli yordam olish imkoniyatini beradi va moliyaviy mustaqillik rejimiga erishish vaqtini qisqartirishga imkon beradi. Moliyaviy qo'llab-quvvatlash nafaqat ITCning moddiy-texnik bazasini rivojlantirishga, balki ularning ichki infratuzilmasiga, firmalar tomonidan amalga oshiriladigan innovatsion loyihalarga ham tatbiq etiladi. Innovatsion loyihalarni moliyalashtirish xarajatlar eng kam bo'lgan va xatarlar, aksincha, eng yuqori bo'lgan hollarda, innovatsion tsiklning dastlabki bosqichlarini (asosiy va qidiruv tadqiqotlari, ustuvor tadqiqotlar va ishlanmalar) amalga oshirish uchun mablag'larni to'g'ridan-to'g'ri ajratish shaklida amalga oshiriladi.
8. Innovatsion sanoat komplekslarini (IPC) yaratish va rivojlantirish. Ularning asosiy vazifasi tashkilotlar, innovatsion va texnologik markazlar va sanoat korxonalari tomonidan innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish, yuqori texnologiyalar sohasidagi innovatsion loyihalarni moliyalashtirish uchun byudjetdan tashqari mablag'larni jalb qilishning tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlarini ishlab chiqishdan iborat.
9. Ma'naviy qo'llab-quvvatlash vositalarini ishlab chiqish. Bunday tadbirlarga quyidagilar kiradi: taniqli olim va innovatorlarga davlat mukofotlarini taqdim etish, faxriy unvonlarni berish, menejmentning innovatsion usullarini ilgari surish, mamlakatda mavjud bo'lgan ilmiy, texnik va innovatsion an'analar, mavjud innovatsion mahsulot va xizmatlarni targ'ib qilish, davlat rahbarlarining etakchi tadbirkorlar bilan tashrifi, ilmiy va texnik ziyolilarning vakillari. yirik davlat tadbirlarida, ilmiy-texnik hamjamiyatning o'zini o'zi tashkil etishini qo'llab-quvvatlash va boshqalar. O’zbekistonning bir qator korxonalarining innovatsion faoliyati uchun O’zbekiston Respublikasi hukumati tomonidan belgilangan sifat sohasida mukofotlar uchun kurashda qatnashish muhim rag'bat hisoblanadi.
10. Innovatsion kadrlar tayyorlash. Davlat xizmatchilari va tadbirkorlarni innovatsiyalar sohasida o'qitish O’zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi O’zbekiston davlat boshqaruvi akademiyasi tomonidan amalga oshiriladi. Menejment va bozor akademiyasi bu haqida kerakli ma'lumotlarni olishi mumkin innovatsiya sohasi kichik korxonalar rahbarlari.
O’zbekistonning 7 iqtisodiy mintaqasida tegishli mutaxassislarni tayyorlash uchun 11 yordamchi o'quv muassasalari aniqlandi. Ular zamonaviy ilmiy va uslubiy ta'minotga ega. o'quv jarayoni yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash uchun zarur bo'lgan moddiy-texnik baza.
Innovatsion soha uchun menejerlar tayyorlashning ko'p bosqichli tizimidagi markaziy bo'g'in bu tashkil etilgan O’zbekiston davlat innovatsion texnologiyalar va tadbirkorlik universitetidir.
Ta'lim va ilmiy faoliyatning innovatsion tadbirkorlik ehtiyojlariga yo'naltirilganligini, universitet, akademik va sanoat tashkilotlarining innovatsiyalar sohasidagi haqiqiy integratsiyasini ta'minlaydigan davlat ilmiy-texnikaviy va innovatsion siyosatini amalga oshirishning muhim elementi.
Bilvosita davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash usullari:
Bilvosita innovatsiyalarni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash usullarining ahamiyati bilvosita rag'batlantirish to'g'ridan-to'g'ri moliyalashtirishga nisbatan byudjet xarajatlarining ancha kam bo'lishini talab qiladi, chunki ular innovatsion ishtirokchilarning kengroq doirasini qamrab olishi mumkin.
1. Foyda bo'yicha soliqqa tortish. Bu soliq bazasini kamaytirish bilan birga soliq stavkalarini pasaytirish bilan bir qatorda soliq to'lovlaridan ushlab qolish bilan amalga oshiriladi.
Birinchi yo'l ishlab chiqarish tannarxiga, ishlab chiqarish tannarxiga har xil innovatsion xarajatlarni taqsimlash orqali amalga oshiriladi.
Ikkinchi yo'l daromad solig'i bo'yicha turli imtiyozlarda aks etadi.
Hozirgi paytda O’zbekiston Respublikasida daromad solig'ining asosiy innovatsion foydasi soliqlarni qaytariladigan daromadni ishlab chiqarishni texnik qayta jihozlash, rekonstruktsiya qilish, kengaytirish, yangilash uchun ajratilgan mablag'lar miqdoriga kamaytirishdir.
Davlat akkreditatsiyasidan o'tgan ilmiy tashkilotlar daromad solig'idan ozod qilingan
Imtiyozlarni qamrab oladigan ishlar ro'yxatiga axborot texnologiyalari va elektronika, ishlab chiqarish texnologiyalari, materiallar va kimyoviy mahsulotlar, tirik tizimlar texnologiyalari, transport, yoqilg'i-energetika va ekologiya kabi sohalarda olib borilayotgan ilmiy tadqiqotlar va ilmiy-tadqiqot ishlarining ilmiy-tadqiqot ishlari kiradi va atrof-muhitni boshqarish, mudofaa va davlat xavfsizligi.
2. Amaliyotlarda imtiyozli soliq solish ilmiy va texnik mahsulotlar aylanmasi bilan bog'liq.
Hozirgi vaqtda O’zbekiston Respublikasida quyidagilar qo'shimcha qiymat solig'idan ozod qilingan: byudjet hisobidan amalga oshiriladigan ilmiy-tadqiqot ishlari, shuningdek RFBR, RFTR va shu maqsadlarda hosil bo'lgan byudjetdan tashqari jamg'armalar mablag'lari; Ta'lim muassasalari tomonidan xo'jalik shartnomalari asosida bajariladigan ilmiy-tadqiqot ishlari; sanoat mulki bilan bog'liq patent-litsenziya operatsiyalari (vositachilardan tashqari); tadqiqot maqsadlarida foydalaniladigan O’zbekiston Respublikasiga olib kelingan asbob-uskunalar va asbob-uskunalar; tovarlar va texnologik uskunalarqo'shma ilmiy ishlarni olib borish uchun xorijiy tashkilotlar va firmalar bilan tuzilgan shartnomalarga muvofiq O’zbekiston Respublikasiga olib kelinadi.
3. Mulkga soliq imtiyozlari. Bu innovatsiyaning o'zi emas, balki ilmiy ishlarda qatnashadigan xo'jalik yurituvchi subyektlarni qo'llab-quvvatlash bilan bog'liq ishlab chiqarish aylanishi bir bosqichda yoki boshqa bosqichda.
O’zbekistonda O’zbekiston Fanlar akademiyasi, O’zbekiston qishloq xo'jaligi fanlari akademiyasi va O’zbekiston tibbiyot fanlari akademiyasining ilmiy-tadqiqot muassasalari, korxonalari va tashkilotlarining mol-mulkiga soliq solinmaydi.
Ilmiy, eksperimental-ishlab chiqarish yoki eksperimental bazani tashkil etuvchi O’zbekiston Ta'lim akademiyasi, DSQ, shuningdek vazirliklar va idoralarning ilmiy muassasalari har yili hukumat tomonidan tasdiqlanadigan ro'yxatga muvofiq.
4. Erga imtiyozli soliq solish . Bugungi kunga qadar deyarli barcha ilmiy-tadqiqot, loyihalashtirish va muhandislik tashkilotlari O’zbekiston Respublikasida ilmiy yoki eksperimental maqsadlar uchun foydalaniladigan erlar uchun, ularning huquqiy shakli va mulk shaklidan qat'i nazar, to'lashdan ozod qilingan.
5. Boshqa imtiyozli soliq. Jahon amaliyotida innovatsiyalarni rag'batlantiruvchi soliq imtiyozlarining quyidagi turlari qo'llaniladi:
Tadqiqotlar va investitsiyalar uchun soliq kreditini taqdim etish, ya'ni. innovatsion maqsadlar uchun olingan foyda xarajatlari nuqtai nazaridan kechiktirilgan soliq to'lovlari;
· Innovatsion xarajatlar o'sishiga soliqlarni kamaytirish;
· Bir necha yillar davomida innovatsion loyihalarni amalga oshirishdan olingan foyda bo'yicha "soliq ta'tillari";
Yuridik va dividendlarga imtiyozli soliq solish shaxslarinnovatsion korxonalar aktsiyalariga olingan;
Amalga oshirilayotgan loyihalarning ustuvorligini hisobga olgan holda imtiyozlar berilishi bilan bog'liqlik;
Patentlar, litsenziyalar, nou-xau va intellektual mulk tarkibiga kiruvchi boshqa nomoddiy aktivlardan foydalanish natijasida olinadigan foydaga soliq solinishi;
Bojxona va qo'shma tadqiqotlar va ishlanmalarga yo'naltirilgan daromad solig'i stavkalarini pasaytirish;
Soliq solinadigan foydani universitetlarga, ilmiy tadqiqotlarga va boshqa xususiy tadbirkorlarga topshirilgan asbob va uskunalar qiymati miqdoriga kamaytirish;
Faoliyati yangiliklarni moliyalashtirish bilan bog'liq bo'lgan xayriya jamg'armalariga badallarni soliq solinadigan daromaddan ushlab qolish;
· Yakka tartibdagi tadbirkorlar foydasining bir qismini innovatsion maqsadlarda foydalanishda imtiyozli soliq solinadigan maxsus hisobvaraqlarga kreditlash.
6. Imtiyozli kreditlar . Davlat innovatsiyalarni davlat banklarining imtiyozli kreditlari (muddati va foiz stavkalari bo'yicha) yoki innovatsion faoliyatni kreditlash uchun tijorat banklariga imtiyozlar berish orqali rag'batlantirishi mumkin (imtiyozli soliq solish, zaxira talablarini kamaytirish va boshqalar).
7. Davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash moliyaviy lizing. Moliyaviy lizing deganda vositachi operatsiya tushuniladi, bu esa mashina va uskunalarni ishlab chiqaruvchidan sotib olish uchun mablag 'ajratish va keyinchalik belgilangan to'lov evaziga yuridik va jismoniy shaxslarga vaqtincha foydalanish uchun berishdan iborat.
8. Franchayzingni davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash. Fanchayzing innovatsiyalarni tarqatishning bir usuli hisoblanadi. Franchayzing - ma'lum bir muddatga berilgan va shartnomada qayd etilgan IP yaratish huquqini anglatadi.
9. Kichik va o'rta innovatsion tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash. Davlat kichik biznesga ma'lum xizmatlar ko'rsatadigan turli xil tuzilmalarni yaratadi. Kichik bilimlarga asoslangan biznes uchun potentsial investorlarni, mijozlarni qidirish va axborot ta'minoti, chunki innovatsion marketingni mustaqil ravishda amalga oshirish uchun mablag 'yo'q.
10. Xatarli (venchur) tadbirkorlikni davlat sug'urtasi. Davlat muvaffaqiyatli venchur kapital firmalarini aktsiyalarning bir qismini evaziga sotib olishda eng keng tarqalgan subsidiya, agar loyiha muvaffaqiyatli amalga oshirilsa, foyda olishda davlat ishtirokini ta'minlaydi. Bir qator davlatlar ilmiy va texnik xodimlarni yollash uchun maxsus subsidiyalar ajratadilar.
Yaqin kelajakda asosiy vazifa safarbarlikdan jamiyatning innovatsion turiga o'tish, ya'ni o'zgarishga, rivojlanishga, takomillashishga, insonning ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarga ta'sir qilish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan jamiyat bo'ladi.
Xarakterli O’zbekiston iqtisodiyoti islohotlarining boshida shakllangan bo'lib, texnologik rivojlanish va innovatsion salohiyat nuqtai nazaridan tarmoqlar o'rtasida sezilarli tafovut mavjud edi. Kelajakda, O’zbekiston uchun, o'zlarining innovatsion ishlanmalarini ishlab chiqarish va jahon bozorida amalga oshirishga asoslangan faol (ishlab chiqaruvchi) innovatsion rivojlanish turini va chet el innovatsiyalarini ishlab chiqish va moslashtirishga asoslangan imitatsiya turini va ularni o'zlarining innovatsion tizimiga bosqichma-bosqich qo'shilish muqarrar.
1.2.Innovatsion siyosatda zamonaviy texnologiyalar (banklar misolida)
Maʼlumki, bugungi kunda dunyoda innovatsion taraqqiyot modellarini joriy etish, ilgʻor gʻoyalar, “nou-xau” va “aqlli” texnologiyalarni eksport qilish hisobidan tez surʼatlar bilan rivojlanayotgan davlatlar soni tobora ortib boryapti. Tan olishimiz kerak, maʼlum muddatda mamlakatimizda bu yoʻnalishda amalga oshirilgan ishlar qoniqarli boʻlmadi.
Buni Prezident ham oʻz chiqishlaridan birida aytib oʻtar ekan, “Biz, avvalo, chetdan kredit va sarmoyalar olib kelish boʻyicha samarali tizim yaratishimiz, har bir kreditni aniq ishlatishni oʻrganishimiz lozim. Bu masalada yetti oʻlchab, bir marta kesadigan, oqibatini puxta oʻylab ish olib boradigan davr keldi.
Shu nuqtayi nazardan, davlatning innovatsion yangilanish dasturini shakllantirish, innovatsiya va investitsiyalardan samarali foydalanadigan yangi avlod kadrlarini, yangi sarmoyadorlar sinfini tayyorlash oʻta muhim ahamiyatga ega. Buning uchun Oʻzbekistonni texnologik rivojlantirish va ichki bozorni modernizatsiya qilish boʻyicha kuchli milliy gʻoya, milliy dastur kerak. Ushbu dastur Oʻzbekistonni jahondagi taraqqiy topgan mamlakatlar qatoriga tezroq olib chiqishga imkon yaratishi lozim” deb taʼkidlagan edi.
Yurtboshimiz bu yoʻldagi dolzarb muammoni hal etishga oʻz lavozimiga kirishgan dastlabki yillardanoq qatʼiy kirishdi. Harakatlar strategiyasida aynan innovatsiyalar masalasiga alohida urgʻu berildi. Xususan, unda ilmiy-tadqiqot va innovatsiya faoliyatini ragʻbatlantirish, ilmiy va innovatsiya yutuqlarini amaliyotga joriy etishning samarali mexanizmlarini yaratish, oliy oʻquv yurtlari va ilmiy-tadqiqot institutlari huzurida ixtisoslashtirilgan ilmiy-eksperimental laboratoriyalar, yuqori texnologiya markazlari va texnoparklarni tashkil etish ustuvor vazifa sifatida belgilab berilgan. Binobarin, Prezident tomonidan 2018-yilga esa Faol tadbirkorlik, innovatsion gʻoyalar va texnologiyalarni qoʻllab-quvvatlash yili, deb nom berilib, shu boʻyicha davlat dasturi ishlab chiqildi. Shu asosda qator ijobiy oʻzgarishlar amalga oshirildi. Eʼtiborlisi, bu boradagi amaliy izlanishlar, saʼy-harakatlar 2018-yilda tugab qolgani yoʻq, balki bugun ham zamon talablariga muvofiq jadal davom ettirilyapti. Quvonarlisi, mazkur strategik yoʻlda banklarning ham ishtiroki, ahamiyat oshib boryapti. Quyida shu haqda kengroq toʻxtalib oʻtamiz.
Maʼlumki, zamonaviy faol tadbirkorlik bu biznes faoliyatini innovatsion, yaʼni zamonaviy yondashuvlar, ilgʻor texnologiya va boshqaruv usullari asosida tashkil etish deganidir.
Prezidentimiz aytib oʻtganidek, “Faol tadbirkor deganda, biz raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishga qodir, eng muhimi, yangi ish oʻrinlari yaratib, nafaqat oʻzini va oilasini boqadigan, balki butun jamiyatga naf keltiradigan ishbilarmon insonlarni tushunamiz. Bunday tadbirkorlar safini kengaytirish, jumladan, yuqori texnologiyalar, ilm-fanning eng soʻnggi yutuqlariga asoslangan texnika va asbob-uskunalarni mamlakatimizga olib kelish va joriy etish uchun ularga munosib sharoitlar yaratish bizning birinchi galdagi vazifamiz boʻlishi shart. Kerak boʻlsa, xorijdagi yetakchi kompaniya va tashkilotlarda tajriba orttirishi, oʻzaro manfaatli hamkorlik qilishi uchun ularga har tomonlama imkoniyat tugʻdirib berishimiz lozim.
Bugun biz davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarini tubdan yangilashga qaratilgan innovatsion rivojlanish yoʻliga oʻtmoqdamiz. Bu bejiz emas, albatta. Chunki zamon shiddat bilan rivojlanib borayotgan hozirgi davrda kim yutadi? Yangi fikr, yangi gʻoyaga, innovatsiyaga tayangan davlat yutadi.
Innovatsiya – bu kelajak degani. Biz buyuk kelajagimizni barpo etishni bugundan boshlaydigan boʻlsak, uni aynan innovatsion gʻoyalar, innovatsion yondashuv asosida boshlashimiz kerak. Shuning uchun biz Innovatsion rivojlanish vazirligini tashkil etdik va uning oldiga aniq vazifalarni qoʻydik. Bu vazirlik nafaqat iqtisodiyot sohasida, balki butun jamiyat hayotida eng muhim loyihalarni amalga oshirishda oʻziga xos lokomotiv rolini bajaradi, deb ishonamiz”.
Shulardan kelib chiqib, soʻnggi yillarda yurtimizda ilmiy tadqiqot va innovatsion faoliyatni rivojlantirish, buning uchun zarur moliyaviy resurslarni safarbar etish, innovatsion loyihalarni amalga oshirish jarayonlarida banklarning salohiyatini ham kengaytirishga alohida eʼtibor berilmoqda.
Natijada aynan banklar mazkur yoʻnalishda erkin iqtisodiy zonalar va kichik sanoat zonalarida biznes subyektlarining yaqin hamkoriga aylanib boryapti. Bu eksportga mahsulot chiqarayotgan, innovatsion va yuqori texnologik ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻygan tadbirkorlarga va chet ellik investorlarni keng qoʻllab-quvvatlash misolida namoyon boʻlayotir. Bunda bank tizimiga xususiy va xorijiy kapital kirib kelishi hisobidan davlat banklari ulushini bosqichma-bosqich kamaytirib borilayotgani ham katta rol oʻynamoqda. Zero, shu asosda sohada raqobat muhitini yaxshilashga, tijorat banklari faoliyatini, kreditlash sifati va madaniyatini har tomonlama oshirishga zamin yaratilyapti.
Yangi moliyaviy instrumentlarni joriy etish va obligatsiyalar chiqarish orqali,bank xizmatlari koʻlamini yana-da kengaytirilmoqda. Ilgʻor axborot texnologiyalari asosida bank tizimi rivojlantirilyapti. Investorlar mamlakatimizda oʻzini imkon qadar erkin his qilishlari uchun barcha sharoitlar taqdim etilmoqda.
Pirovardida aytib oʻtganimizdek, moliyaviy loyihalarni moliyalashtirishda banklarning oʻrni tobora ortib boryapti. Respublikamiz hududlarida shamol va foto elektr stansiyalarini qurish, xususiy taʼlimni ravnaq toptirish, IT-parklar faoliyati, startaplarni qoʻllab-quvvatlash, farmatsevtika, qishloq xoʻjaligida klaster tizimini kengaytirish, yoshlarning ratsionalizatorlik salohiyatini yuzaga chiqarish borasida banklar yaqindan koʻmakchi boʻlayotgani fikrimiz tasdigʻidir. Bu borada Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, bilan hamkorligimiz tiklandi, Yevropa investitsiya banki, Jahon banki, Xalqaro valyuta jamgʻarmasi, Osiyo taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki, Osiyo infratuzilma investitsiyalar banki bilan oʻzaro hamkorlik ham samarali tus olayotgani eʼtiborga loyiq.
Oʻz navbatida Prezidentning tegishli Farmoni bilan yuqori texnologiyali tadbirkorlik loyihalari-startaplarni birgalikda moliyalashtirish uchun tashkil qilinadigan venchur fondlar, venchur fondlardan birgalikda moliyalashtiriladigan yuqori texnologiyali loyihalar-startaplar, ilmiy-tadqiqot muassasalari, innovatsion markazlar, loyiha-konstruktorlik byurolari oʻzlarining yangi texnologiyalarini tadbirkorlarga sotishdan (foydalanishga berishdan) olingan daromadlar boʻyicha, yangi texnologiyalarni mahalliy tadbirkorlikka transfer qiluvchi tashkilotlar bu faoliyatdan olingan daromadlari boʻyicha 2023-yil 1-yanvarga qadar muddatga yagona ijtimoiy toʻlovdan tashqari, barcha turdagi soliq va majburiy toʻlovlar toʻlashdan ozod qilindi. Bu ham bank va innovatsion loyiha egalari oʻrtasidagi hamkorlikni yana-da mustahkamlashga, oʻzaro ishonchli muhitni rivojlantirishga katta turtki beradi.
Qolaversa, innovatsion faoliyatni qoʻllab-quvvatlash, xususan, startaplar toʻgʻrisidagi qonun loyihalari ishlab chiqildi. Bu kabi hujjatlar qabul qilinsa, bu banklarga ham foyda deb oʻylayman. Zero, shular asosida innovatsion loyihalar, gʻoyalar, ishlanmalar va texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari kengaytiriladi. Demakki, banklarning ham bu boradagi faolligi tubdan oshiriladi.
Tan olish kerak, maʼlum muddat zamonaviy texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan innovatsion loyihalar uchun banklardan kredit resurslar olishda qiyinchiliklar koʻp edi. Natijada innovatsiyalarga boʻlgan talab hajmining oʻsish surʼatlari maʼlum muddat sekinlashib qoldi. Texnologiyalar bozori, innovatsiyalarni tijoratlashtirish jarayoni ham yetarli darajada rivojlanmay qoldi. Chunki oʻsha paytlarda ilmiy-texnik, tajriba-konstruktorlik ishlanmalari va innovatsion jarayonlarni banklar tomonidan moliyalashtirish tizimining mukammal tarzda shakllantirilmagan edi. Ekspertlarning aytishicha, qisqa muddatli kreditlar boʻyicha kapital qiymatining ancha yuqoriligi va garov boʻyicha taʼminot talablarining kattaligi ilmiy ishlanmalarni moliyalashtirishni murakkablashtirib yuborgandi. Bu esa, ayniqsa, odatda yetarli garov taʼminotiga ega boʻlmagan, nisbatan kichik innovatsion korxonalar faoliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatadi.
Innovatsion loyihalarni qoʻllab-quvvatlashda banklar faoliyatini kengaytirishga taʼsir koʻrsatadigan toʻsiqlarning katta qismi asosan meʼyoriy-huquqiy baza, xususan, garov taʼminoti boʻyicha masalalarning mukammal ishlab chiqilmagani bilan bogʻliq edi. Garov mulkini undirish va musodara qilish tartibi, shuningdek, garovni mijozning roziligisiz sotib yuborish huquqining mukammal emasligi; musodara qilingan garovni tez va kam xarajatlar bilan sotib yuborish mexanizmlarining ishlab chiqilmagani; garovning narx qiymatini obyektiv baholash; garov mulkiga soliq solish muammosi shular jumlasidan edi. Kredit tizimini rivojlantirishda loyihalarni birgalikda moliyalashtirish imkoniyatining yuqligi ham toʻsiqlar qatorida edi. Sababi mazkur omil banklar uchun tavakkalchilik darajasini oshirib, yirik loyihalarni amalga oshirish uchun korxonalarning kredit resurslarini izlab topishida qiyinchiliklar tugʻdirardi. Soʻnggi yillarda aynan ushbu muammolarni hal etishga qaratilgan tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar izchil olib borilyapti.
Bank-kredit tizimini kengaytirish uchun nisbatan maqbul sharoitlar yaratish, innovatsion korxonalar uchun kreditlar olishni yengillashtirish boʻyicha tatbiy etilayotgan chora-tadbirlar buning tasdigʻidir.
Bu borada samaradorlikni oshirish uchun yana nimalar qilish kerak? Bank sohasi mutaxassislari bu borada jahon amaliyotini misol qilib keltirishadi.
Gap shundaki, ilgʻor davlatarda hozirgi kunda yangiliklar yaratish hamda yangi texnologiyalarni joriy etish maqsadiga yoʻnaltirilgan investitsiyalarni amalga oshirishda ragʻbatlantiruvchi imtiyozlar portfeli joriy etilgan. Masalan, foydadan olinadigan soliq boʻyicha, yangi jihozlar va qurilishlarga ajratiladigan kapitalga, ilmiy-texnik ishlanmalar uchun xarajatlarga mos imtiyozlar beriladi. Jadallashtirilgan amortizatsiya hisobi, odatda ilmiy tadqiqotlarda qoʻllaniladigan asbob-uskunalarning alohida turlari uchun sarflarni joriy xarajatlar tarkibiga kiritiladi. Kichik innovatsion korxonalar uchun past stavkalar boʻyicha foyda yoki daromad soligʻi solishdan keng foydalaniladi.
Shunday ekan, innovatsiyalar uchun investitsiyalarni faollashtirishni ragʻbatlantiruvchi qulayliklar yaratib berish davlatning taraqqiyot strategiyasida asosiy oʻringa chiqishi kerak. Bu davlatning yaratuvchi va tartibga solib turuvchi rolini kuchaytirish bilan bogʻliqdir. Binobarin, u jamiyatning fan va texnikani rivojlantirish muammolariga munosabatini belgilab berishga qodir siyosiy kuch, bu boradagi fundamental huquqiy asoslarini belgilab beruvchi qonun chiqaruvchi organ sifatida namoyon boʻlishi kerak. Oʻz navbatida xususiy kapitalni innovatsion loyihalarni amalga oshirish uchun jalb etishga yordam beradigan muhit tashabbuskori va yaratuvchisi, resurs va energiyani tejaydigan texnologiyalarga oʻtish tashkilotchisi, mamlakat ichkarisida ham, tashqarisida ham patent himoyasini taʼminlash boʻyicha kuchli yuridik tizim sifatida oʻzini koʻrsatishi lozim
Banklar esa aynan mazkur strategik vazifalarni amalga oshirishda davlatga, ishbilarmonga, jamiyatga eng yaqin koʻmakchi boʻlishi shart. Shundagina mamlakatning innovatsion taraqqiyotini xalq farovonligini yuksaltirish, har bir shaxsning zamonaviy yutuqlardan foydalanishga boʻlgan huquqlarini taʼminlash, manfaatlar muvozanatini saqlashga yoʻnaltirish mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu;O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solish Reja Kirish I bob. Innovatsiyalarini amalga oshirishni davlat tomonidan tartibga solish va zamonaviy texnologiyalar
|