nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat savollari - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

212
14. RADIOQABUL QILISH QURILMALARIDA SIGNALLARGA
RAQAMLI ISHLOV BERISH
14.1. SDR texnologiyasining tavsifi
Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bilan signallarga raqamli ishlov
berishli (SRIB) radioqabullash traktlarini (ingl. SDR — software defined radio)
qurishga katta e’tibor berilmoqda. Bu texnologiya real vaqtda radiosignalni
raqamlashtirsh va keyingi dasturiy yoki apparatli raqamli qurilmalar – raqamli
signallar protsessorlari, PLIS va boshqalar orqali ishlov berish imkoniyatiga
asoslanadi.
SDR texnologiyasi DPSK, QAM, GMSK va boshqa raqamli
modulyatsiyalash
turlari
ishlatiladigan
signallarni
qabul
qilish
va
demodulyatsiyalashni amalga oshirishga imkon beradi.
14.2. Radiochastota bo‘yicha SRIBli qabul qilgich tuzilmasi
Qabul qilinadigan signalning chastotasi va spektri kengligiga bog‘liq
ravishda qabul qilgichda raqamli ishlov berish ham radiochastota bo‘yicha, ham
signal qayd etilgan chastotaga o‘tkazilganidan keyin oraliq chastota bo‘yicha
ishlatilishi mumkin. Radiochastota bo‘yicha SRIBli qabul qilgich tuzilmasi 14.1-
rasmda keltirilgan.
14.1- rasm. Radiochastota bo‘yicha SRIBli qabul qilgich tuzilmasi
Tranking aloqa tizimlari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

161
ProtoCAL tizimlarining paydo bo‘lishi bilann zamonaviy tranking
tizimlarda bitta retranslyator ikkita yoki to‘rtta trafik kanalini
ta’minlashi mumkin.
5.1- rasm. Bitta zonali tranking tizimining umumlashtirilgan tuzilish
sxemasi
Tranking tizimlarda antennalar qanchalik mumkin bo‘lsa,
shunchalik katta radioqamrab olish zonasini hosil qilishi kerak.
Shuning
uchun
bazaviy
stansiyalarning
antennalari
baland
machtalarda
yoki
inshoatlarda
joylashtiriladi
va
doiraviy
yo‘naltirilganlik diagrammasiga ega bo‘ladi. Bazaviy stansiya yagona
qabul qilish-uzatish antennasiga, ham qabul qilish va uzatish uchun
Qayd 
etilgan - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

140
usti segmenti o‘z ichiga dunyoning 170 ta davlatlarida joylashgan 800
ta yirik stansiyalarni oladi.
Xalqaro Intersputnik tashkiloti hozirgi vaqtda 8 ta KAlardagi 30
ta retranslyatorlarni ijaraga olish bilan Rossiya kosmik segmentini (u
"Gorizont" va "Ekspress" turlardagi KAlardan tashkil topgan)
ishlatadi. 1999 yilda Yevro-Osiyo hududi (75
o
sh.k.), Amerika (83
o
g‘.k.), Yevro-Afrika (3
o
sh.k) va Osiyo-Tinch Okeani (130
o
sh.k.)
hududlariga xizmat ko‘rsatish uchun yangi avlod KA ishga tushirilgan
(qavslarda KAning holati nuqtalari keltirilgan)
Intelsat va Intersputnik tizimlariga jiddiy raqobatni PanAmSat
va Orion xalqaro tijorat sun’iy yo‘ldoshli tizimlari hosil qiladi, ular
Yer sharining asosiy hududlarini uzluksiz qoplashni ta’minlaydi. Eng
yirik hududiy tizimlarga Eutelsat (Evropa va SHimoliy Afrika),
Apstar, Asiasat, Optus, Palapa (Osiy-Tinch okeani hududi) va Arabsat
(Arab davlatlari) kiradi.
Sun’iy yo‘ldoshli aloqani tashkil etish va YSY orbitalari

133
Retranslyatsiyalash usuli bo‘yicha yo‘ldoshli tizimlar aktiv va
passiv retranslyatsiyalashli tizimlarga bo‘linadi.
Bort apparaturasisiz
ishlaydigan tizim passiv yo‘ldoshli yoki passiv retranslyatsiyalashli
aloqa tizimi deyiladi. Bu holda Yerdan yuborilgan signallar YSY
sirtidan dastlabki kuchaytirishsiz orqaga qaytadi. Passiv yo‘ldoshlar
sifatida ham turli shakllardagi maxsus qaytargichlar (sferik
ballonlar,
hajmli ko‘p qirralilar va h.k.), ham Yerning tabiiy yo‘ldoshi Oy
ishlatilishi
mumkin.
Yer
usti
antennalarining
yetarlicha
kuchaytirishida va yer stansiyasi (YS) qabullagichi yuqori sezgirligida
bu radioaloqa usuli kichik o‘tkazish qobiliyatili tizimlarda
qo‘llanilishi mumkin. Bunday aloqa tizimlarining o‘tkazish qobiliyati
zamonaviy texnika darajasida ikki-uchta telefon xabarlaridan
oshmaydi.
Bort apparaturalari bo‘lganida radioaloqa
tizimi signal aktiv
Retranslyatsiya qilinadigan tizim yoki aktiv sun’iy yo‘ldoshli tizim
deyiladi. Bunda bort retranslyatorining energiya ta’minoti YSYda
joylashgan
quyosh
batareyalaridan
amalga
oshiriladi.
Aktiv
Retranslyatsiya qilish zamonaviy
uzatish tizimlarining asosi
hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda sun’iy yo‘ldoshli TV va radioeshittirish deganda
TV va radiodasturlarni shakllantirish markazlari bilan bog‘langan bir
yoki bir nechta yer usti uzatkichlaridan ham TV signallarni (ovoz
bilan birga), ham radiouzatish ovoz signallarini YSY orqali bu
dasturlarni
yer
usti
aloqa
vositalari
(turli
quvvatlardagi
retranslyatorlar, SKTV, jamoavaiy va individual qabul qilish
vositalari)
yordamida
abonentlarga
(teltomoshabinlar
yoki
radiotinglovchilarga) yetkazilishi uchun bu
dasturlarni yer usti qabul
qilish va taqsimlash qurilmalari tarmog‘iga uzatilishi tushuniladi.
Aloqa YSYlariga xizmat ko‘rsatish zonasida har xil turlardagi qabul
qilish ESlari joylashtiriladi. YS va YSY orasidagi juda katta masofalar
tufayli sun’iy yo‘ldoshli aloqa tizimlarida qabul qilinadigan TV va
ovoz signallarining yuqori sifatini ta’minlash uchun quyidagi choralar
ko‘riladi:
- ES uzatkichining quvvati 5…10 kVtga oshiriladi;
- ES qabul qilish-uzatish antennalari murakkablashtiriladi;
- kam shovqinli kuchaytirgichlar ishlatiladi;
- chastota deviatsiyasini oshirilishi
hisobiga ChMli qabul qilish
samaradorligi oshiriladi.
YSY orbitalari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

135
joylashadigan yer sirtidan ma’lum nuqtada «osilib» turadi. Haqiqatda
geostatsionar KAning orbitadagi holati o‘zgarmas hisoblanmaydi. U
orbitaning degradatsiyalanishini keltirib
chiqaradigan qator omillar
ta’sirida sezilarsiz “dreyfga” uchraydi. Bunda bir yildagi orbita
holatining o‘zgarishi 0,92
o
ga etishi mumkin.
Geostatsionar
orbitadagi
sun’iy
yo‘ldoshlar
qator
kamchiliklarga ega, ulardan eng asosiysi
signalning kechikishi
hisoblanadi. Geostatsionar orbitadagi sun’iy yo‘ldoshlar 250 msli
kechikish
(har
ikkala
yo‘nalishlardagi)
signallarning
sifat
xarakteristikalariga ta’sir qilmaydigan radio- va televizion uzatish
tizimlari uchun optimal hisoblanadi. Radiotelefon
aloqasi tizimlari
kechikishlarga sezgirroq, chunki bu sinfdagi tizimlardagi yig‘indi
kechikish taxminan 600 msni (yer usti stansiyalaridagi
qayta ishlash
va kommutatsiyalashni hisobga olganda) tashkil etadi,
hatto
zamonaviy aks-sadoni so‘ndirish texnikasi hamma vaqt ham yuqori
sifatli aloqani ta’minlashga imkon beravermaydi. “Ikkilangan
sakrash” holida (yer usti stansiya-shlyuzi orqali Retranslyatsiyalash)
kechikish endi 20 %dan ortiq foydalanuvchilar uchun ma’qul bo‘lmay
qoladi.
Geostatsionar tizimlar arxitekturasi
ajratilgan chastotalar
polosasidan takroran foydalanish imkoniyatini,
natijada ularning
spektral samaradorligini cheklaydi. Geostatsionar KAlar qamrab olish
zonasi yuqori kenglikdagi hududlarni (sh.k. va j.k. 76,5
o
yuqori) o‘z
ichiga
olmaydi,
ya’ni haqiqatda global xizmat ko‘rsatish
kafolatlanmaydi. Shuningdek ta’kidlash kerakki, geostatsionar KAlar
personal
aloqa
xizmatlarini
faqat,
agar
ular
Yer
sirtida
shakllantiradigan xizmat ko‘rsatish zonalari past orbitali sun’iy
yo‘ldoshlar hosil qiladigan zonalar bilan deyarli bir xil bo‘lsa
ta’minlay oladi.
Hozirgi vaqtda geostatsionar orbitada juda “tirband” bo‘lib qoldi
va yangi KAlarni joylashtirish bilan muammolar vujudga keldi. Ish
shundaki, texnikanaing zamonaviy rivojlanishi darajasida o‘zaro
halaqitlarning vujudga kelishi tufayli
geostatsionar KAlar orasida
orbital surilish 1
o
dan kam bo‘lmasligi kerak, ya’ni orbitada 360 tadan
ortiq bo‘lmagan sun’iy yo‘ldoshlarni joylashtirish mumkin (3.5-rasm).
Radiouzatish - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

142
VSAT
Hozirgi vaqtda geostatsionar KAlar asosida korporativ sun’iy
yo‘ldoshli tarmoqlarni qurish uchun VSAT (Very
Small Aperture
Terminal) deyiladigan kichik
stansiyalar ishlatilmoqda, dunyoda
ulardan hozirgi vaqtda 250 mingtadan ortiq. VSAT tarmoqlari
geografik olisdagi foydalanuvchilarni
yagona raqamli aloqa
tarmog‘iga birlashtiradi. Lekin global SYATdan farqli ravishda VSAT
tarmoqlarining xizmat ko‘rsatish zonasi tor parsial zonalarga
ajratilgan bo‘lib, ulardan har biriga bitta tor nur bilan xizmat
ko‘rsatiladi [17].
Bort komplekslarining zamonaviy energetik ko‘rsatkichlarida
VSAT-stansiyalar uncha katta bo‘lmasligi,
ularning antennalarini
o‘lchamlari esa 0,5 - 0,6 metrlar (Ka-diapazon) va 1 - 1,5 metrlarni
(Ku-diapazon) tashkil etadi. Bunday terminallar foydalanuvchilarning
ish joylari yaqinida joylashtirilishi mumkin. 0,5 metrdan kam
diametrli antennali yer usti stansiyalari USAT (Ultra Small Aperture
Terminal) deyiladi.
Nazorat savollari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
ARO’ - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

215
uchun polosali analog filtlardan foydalanish zarur. Yana ta’kidlash kerakki,
polosali diskretlashtirish signalni raqamlashtirish bilan birga bir vaqtda uning
spektrini past chastotaga o‘tkazishni amalga oshirishga imkon beradi.
Har ikkala holarda o‘zgartirgichning kirishida spektrning ustma-ust
tushishidan himoyalash uchun analog filtrlardan foydalanish zarur bo‘ladi. Bunda
diskretlashtirish chastotasi qanchalik yuqori bo‘lsa, analog filtrga shunchalik
pastroq qat’iy talablar qo‘yiladi. Amaliyotda ishlab chiquvchilar ARO‘ chiqishida
uchta yoki to‘rtta kaskadli passiv filtrdan foydalanish yetarli bo‘ladigan tarzda
diskretlashtirish chastotasini ta’minlashga urinadi. 25 MGs gacha chastotalar
diapazoni uchun Kotelnikov bo‘yicha signalni to‘g‘ridan-to‘g‘ri diskretlashtirishli
sxema, ham polosali diskretlashtirishli sxemani qo‘llash mumkin.
Radioqabul qilgichda raqamli qurilmalar quyidagi vazifalarni bajaradi:
−
talab qilinadigan kanalni ajratish;
−
signal spektrini pastroq chastotaga o‘tkazish;
−
signaldagi ma’lumotlarni dekodlash yoki detektorlash.
Bu vazifalarni bajarish uchun turli qurilmalar va ularning birikmalari
ishlatiladi. Kanalli filtrlash, geterodinlashtirish, diskretlashtirish chastotasini
pasaytirishni (detsimatsiyani) o‘z ichiga oladigan birlamchi, nointellektual ishlov
berish ko‘pincha tezkor dasturlanadigan mantiq (
FPGA
) yordamida yoki
maxsuslashtirilgan mikrosxemalar – raqamli qabul qilgichlarda (
digital down
converter — DDC
) bajariladi.
O‘rtacha balandlikli orbita - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

137
O‘rtacha balandlikli sun’iy yo‘ldoshlar orqali aloqada signalning
yig‘indi kechikishi 130 msdan ortiq bo‘lmagan vaqtni tashkil etadi, bu
ularni radiotelefon aloqasi uchun ishlatishga imkon beradi.
Shunday
qilib,
o‘rtacha balandlikli sun’iy yo‘ldoshlar
geostatsionar sun’iy yo‘ldoshlardan energetik ko‘rsatkichlar bo‘yicha
yutadi, lekin ularga KAni yer stansiyalarining radio ko‘rinish zonasida
bo‘lishi davomiyligi (1,5—2 soat) bo‘yicha yutqazadi.
3.6-rasm. Van-Allen zonalaridagi radiatsiya darajalari: GN –
geografik shimol; MN – magnit shimol; R/Rz – nisbiy masofa, bu
yerda R
yer
= 6371 km (Yer radiusi), R – balandlik
Partnership Association - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

123
- turli talablar (masalan, mumkinlikka, mobillikka, xizmatlar
sifatiga), shuningdek turli foydalanish ko‘rinishlarini bajarilishi
maqsadalarida tez moslashuvchanlik va har tomonlilik.
Loyihaning ishlab chiqilishi natijalari quyidagi uchta guruhdagi
masaallarni echilishidan kutilmoqda:
1. "5G" uchun konsepsiya va texnologik echim, aynan:
- bo‘lajak xizmatlarni ko‘rsatish uchun zaraur bo‘ladigan turli
talablarni bajarish;
- turli qurilmalarni ulanish imkoniyati;
- trafik ming marttalik ortishini ta’minlash.
2. Konsensus va global strategiya:
- kelajak aloqa tizimlari sohasida etakchilikni ta’minlash;
- global konsensusni oldindan ishlab chiqish.
3. Quyidagilarga imkon beradigan noyob ekspertiza:
-
loyihaning
boshlang‘ich
bosqichlarida
fundamental
tadqiqotlarni o‘tkazish;
- LTE-Ani revolyusion o‘zgartirish kerak bo‘lishini yoki LTE-
Ani evolyusion o‘zgartirish doirasida 4Gdan 5Gga o‘tish mumkin
bo‘lishini aniqlash.
Loyihaning grafik rejasi bo‘yicha 2015 yilgacha yangi
paradigmalar, fundamental asoslar, tizimni konsepti ishlab chiqilishi,
2015 yildan 2018 yilgacha tizimni optimallashtirish, standartlashtirish,
masalalarini hal etilishi, bir vaqtda paradigmalarni aniqlashtirish-
rivojlantirish bilan sinovlarni o‘tkazilishi taklif etiladi. 2018-2020
yillarning o‘zida tarmoqlarni qurish va dala sinovlarini o‘tkazish kerak
bo‘ladi.
5GIC
loyihasi 2012 yilning oktyabridan UKRPIF (UK Research
YSY orbitalari - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

135
joylashadigan yer sirtidan ma’lum nuqtada «osilib» turadi. Haqiqatda
geostatsionar KAning orbitadagi holati o‘zgarmas hisoblanmaydi. U
orbitaning degradatsiyalanishini keltirib chiqaradigan qator omillar
ta’sirida sezilarsiz “dreyfga” uchraydi. Bunda bir yildagi orbita
holatining o‘zgarishi 0,92
o
ga etishi mumkin.
Geostatsionar
orbitadagi
sun’iy
yo‘ldoshlar
qator
kamchiliklarga ega, ulardan eng asosiysi signalning kechikishi
hisoblanadi. Geostatsionar orbitadagi sun’iy yo‘ldoshlar 250 msli
kechikish
(har
ikkala
yo‘nalishlardagi)
signallarning
sifat
xarakteristikalariga ta’sir qilmaydigan radio- va televizion uzatish
tizimlari uchun optimal hisoblanadi.
Radiotelefon aloqasi tizimlari
kechikishlarga sezgirroq, chunki bu sinfdagi tizimlardagi yig‘indi
kechikish taxminan 600 msni (yer usti stansiyalaridagi qayta ishlash
va kommutatsiyalashni hisobga olganda) tashkil etadi, hatto
zamonaviy aks-sadoni so‘ndirish texnikasi hamma vaqt ham yuqori
sifatli aloqani ta’minlashga imkon beravermaydi. “Ikkilangan
sakrash” holida (yer usti stansiya-shlyuzi orqali Retranslyatsiyalash)
kechikish endi 20 %dan ortiq foydalanuvchilar uchun ma’qul bo‘lmay
qoladi.
Geostatsionar tizimlar arxitekturasi ajratilgan chastotalar
polosasidan takroran foydalanish imkoniyatini, natijada ularning
spektral samaradorligini cheklaydi. Geostatsionar KAlar qamrab olish
zonasi yuqori kenglikdagi hududlarni (sh.k. va j.k. 76,5
o
yuqori) o‘z
ichiga
olmaydi,
ya’ni haqiqatda global xizmat ko‘rsatish
kafolatlanmaydi. Shuningdek ta’kidlash kerakki, geostatsionar KAlar
personal
aloqa
xizmatlarini
faqat,
agar
ular
Yer
sirtida
shakllantiradigan xizmat ko‘rsatish zonalari past orbitali sun’iy
yo‘ldoshlar hosil qiladigan zonalar bilan deyarli bir xil bo‘lsa
ta’minlay oladi.
Hozirgi vaqtda geostatsionar orbitada juda “tirband” bo‘lib qoldi
va yangi KAlarni joylashtirish bilan muammolar vujudga keldi. Ish
shundaki, texnikanaing zamonaviy rivojlanishi darajasida o‘zaro
halaqitlarning vujudga kelishi tufayli geostatsionar KAlar orasida
orbital surilish 1
o
dan kam bo‘lmasligi kerak, ya’ni orbitada 360 tadan
ortiq bo‘lmagan sun’iy yo‘ldoshlarni joylashtirish mumkin (3.5-rasm).
IEEE 802.11 standarti va uning 802.11b kengaytmasi

149
ulanish tezliklarida ishlaydigan radioqurilmalar
va tarmoqlar uchun
umumiy standartni ishlab chiqish bilan shug‘ullandi. Standartni
yaratish bo‘yicha ishlar 7 yildan keyin yakunlandi va 1997
yilning
iyunida birinchi 802.11 spetsifikatsiyasi tasdiqlandi. Lekin bu vaqtga
kelib, simsiz tarmoqlardagi qo‘yilgan dastlabki ma’lumotlarni uzatish
tezligi endi foydalauvchilar ehtiyojlarini qoniqtirmadi, shuning uchun
ishlab chiquvchilar yangi standartni yaratishga majbur bo‘ldi.
1999
yilning
sentyabrida
IEEE
oldingi
standartning
kengaytmasini tasdiqladi. IEEE 802.11b deb nomlanishi (
shuningdek
802.11 High rate sifatida ma’lum) bilan u 11 Mbps (Ethernetga
o‘xshash) tezliklarda ishlaydigan simsiz tarmoqlar mahsulotlari uchun
standartni
aniqlaydi,
bu
qurilmalarni
yirik
tashkilotlarda
muvaffaqiyatli qo‘llashga imkon beradi.
Turli ishlab chiqaruvchilar
mahsulotlarining moslashuvchanligi Wireless Ethernet Compatibility
Alliance (WECA) deyiladigan mustaqil
tashkilot tomonidan
kafolatlanadi. Bu tashkilot simsiz aloqa industriyasi etakchilari
tomonidan 1999 yilda tashkil etilgan.
Lokal tarmoqlarga simsiz ulanshdagi
ehtiyoj noutbuklar va
PDAlar kabi mobil qurilmalar sonini ortishi bilan, shuningdek
foydalanuvchilarning o‘z kompyuterlariga tarmoq simini “tiqish”
zaruriyatisiz tarmoqqa ulanish istagini ortishi bilan oshib bormoqda.
Barcha standartlar kabi IEEE 802, 802.11 ISO/OSI modelining
ikkita pastki fizik darajasi va kanal darajasida ishlaydi.
Har qanday
tarmoq ilovasi, tarmoq operatsion tizimi yoki protokoli (masalan,
TCP/IP) ham Ethernet tarmog‘idagi kabi 802.11 tarmog‘ida yaxshi
ishlaydi.
802.11a/b/g
asosiy arxitekturasi, o‘ziga xos xususiyatlari va
802.11a/b/g
xizmatlari
dastlabki
802.11standartda
aniqlanadi.
802.11a/b/g spetsifikatsiyalar atigi yuqoriroq
ulanish tezliklarini
qo‘shish bilan faqat fizik darajaga tegishli bo‘ladi.
Past aylanishli - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

139
seanslarini ta’minlaydi, binobarin, atigi uchta sun’iy yo‘ldoshlardan
iborat tizim global sutkali aloqani ta’minlaydi.
Elliptik
orbitalardagi
KAli
tizimlar
ham
“tabiiy”
cheklanishlardan mahrum emas. Elliptik orbitada KAning joylashish
o‘rnini doimiyligi faqat orbitaning ekvatorga ikkita 63,4
o
va 116,6
o
og‘ishlari qiymatlarida ta’minlanadi. Bu Yer gravitatsion
maydonining bir jinlimasliklarini ta’siri bilan tushuntiriladi, u tufayli
elliptik orbitaning katta o‘qi aylantiruvchi momentga uchraydi, bu
apogeydagi
sun’iy yo‘ldosh ostidagi nuqtaning kengligini
tebranishlariga olib keladi. Elliptik orbitalarning parametrlarini
tanlashga ta’sir qiladigan boshqa omil Van-Allen radiatsion
tasmalarining xavfli ta’sirlarini hisobga olish zaruratiga bog‘liq, ular
KAni orbita bo‘yicha o‘z harakatlanish vaqtida oldin olib
bo‘lmaydigan kesib o‘tadi.
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi

|
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi
|
bet | 105/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XKichik guruhlarda ishlash qoidasi
1. Talabalar ishini bajarish uchun zarur bilim va masalalarga ega bo’lmogi lozim.
2. Guruhlarga aniq topshiriqlar berilmog’i lozim.
3. Kichik guruh oldiga qo’yilgan topshiriqni bajarish uchun etarli vaqtajratiladi.
4. Guruhlardagi fikrlar chegaralanmaganligi va tazyiqqa uchramasligi xaqida ogohlantirilishi zarur.
5. Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari, o’qituvchi ularga yo’riqnoma berishi lozim.
6. Nima bo’lganda ham muloqotda bo’ling, o’z fikringizni erkin namoyon eting.
Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
Guruhlar
|
1
|
2
|
3
|
Umumiy ball
|
Baho
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
2,2 – 3 ball – a’lo
1,2 – 2 ball – yaxshi
0,5 – 1,1 ball – qoniqarli
1-o’quv topshiriq:
2-guruh. Rul boshqarmasining vazifasi.
1-guruh Rul boshqarmasi.
3-guruh. Rul boshqarmasining joylashishi, umumiy tuzilishi.
25 Mavzu. Rul boshqarmasi. Rul boshqarmasining vazifasi, joylashishi, umumiy tuzilishi va ishlashi.
Reja:
Rul boshqarmasi.
Rul boshqarmasining vazifasi.
Rul boshqarmasining joylashishi, umumiy tuzilishi.
Avtomobilni harakatlanishi davrida albatta yo‘lda harakat yo‘nalishini o‘zgartirish, tezlikni pasaytirish, to‘xtashi va to‘xtab turish zaruriyati paydo bo‘ladi. Bularning hammasini boshqaruv mexanizmi ta’minlaydi, ya’ni u rul boshqarmasi va tormoz tizimini o‘z ichiga oladi. Rul boshqarmasi avtomobilni boshqarishda haydovchi tomonidan belgilangan yo‘nalishda harakatni ta’minlaydi.
Vazifasi. Rul mexanizmi boshqariluvchi g‘ildiraklarni yengil burishga imkon berish uchun, rul chambaragiga quyilgan burovchi momentni oshirgan holda rul soshkasiga yetkazib berish uchun xizmat qiladi.
Rul boshqarmasi o‘z ichiga quyidagilarni oladi:
* rul mexanizmi;
* rul yuritmasi.
Rul mexanizm boshqariluvchi g‘ildiraklarni yengil burish va uzatishlar sonini ko‘paytiradi. Hozirgi zamonaviy avtomobillarda chervyakli, vintli va shesternyali rul mexanizmlari ishlatiladi.
Chervyak rolikli rul mexanizmi barcha yengil avtomobillarda (klassik komponovkadagi) va oldi boshqariluvchi o‘qiga 25kN gacha og‘irlik tushadigan yuk avtomobillarda kuchaytirgichsiz va 40kN og‘irlik tushadigan yuk avtomobillarda kuchaytirgich bilan qo‘llanishi mumkin (63-rasm).
Chervyakli rul mexanizmida rul chambaragiga qo‘yilgan moment, rul valiga mahkamlangan chervyakdan, chervyak sektori orqali, shu valda o‘tirgan soshkaga uzatiladi.
Ko‘pchilik rul mexanizmlarida chervyak glaboidsimon (glaboid chervyakning tashkil etuvchisi-aylana yoyidan iborat), a sektor tishlarini esa, podshipnikda o‘tirib aylanadigan rolik bilan almashtirilgan. Bunday rul mexanizmida chervyak katta burchakka burilganda, tishlashish yaxshi saqlanib, ishqalanuvchi juftlarning yedirilishi kam bo‘ladi.
63-rasm. Chervyakli rul boshqarmasini sxemasi.
1-rul chambaragi; 2-rul vali va «chervyak»; 3-«rolik» va soshka vali; 4-rul soshkasi; 5-o‘rtadagi tortqi; 6-yon sharner; 7-burilish rechagi; 8-avtomobilning old g‘ildiragi; 9-mayatnik richagi; 10-rul tortqisi sharneri.
|
| |
Uyga vazifa berish - Chilangari kasbi bo’yicha

Chilangari kasbi bo’yicha
B C toifa tuzil OMT Elmuratov X
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza. Kichik guruhlarda ishlash qoidasi 1. Talabalar ishini bajarish uchun zarur bilim va masalalarga ega bo’lmogi lozim. 2. Guruhlarga aniq topshiriqlar berilmog’i lozim. 3. Kichik guruh oldiga qo’yilgan topshiriqni bajarish uchun etarli vaqtajratiladi. 4. Guruhlardagi fikrlar chegaralanmaganligi va tazyiqqa uchramasligi xaqida ogohlantirilishi zarur. 5. Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari, o’qituvchi ularga yo’riqnoma berishi lozim. 6. Nima bo’lganda ham muloqotda bo’ling, o’z fikringizni erkin namoyon eting. Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
2,2 – 3 ball – a’lo 1,2 – 2 ball – yaxshi 0,5 – 1,1 ball – qoniqarli 1-guruh Tormoz tizimining asosiy nosozliklari. 1-o’quv topshiriq: 2-guruh. Tormoz tizimiga xizmat ko‘rsatish ishlari. 3-guruh. Gidroyuritmali tormoz tizimiga TXK. 24 Mavzu. Tormoz tizimidagi nosozliklar. Reja: Tormoz tizimining asosiy nosozliklari. Tormoz tizimiga xizmat ko‘rsatish ishlari. Gidroyuritmali tormoz tizimiga TXK. Tormoz tizimining asosiy nosozliklari. Bunga friksion qoplamalar va tormoz barabanlarining (disklarining) yeyilganligi, tormoz kuchi sozlagichining noto‘g‘ri ishlashi, gidroyuritmali tormoz tizimida rezinali manjetlarning yeyilishi va shishib ketishi, silindr, porshen, pnevmatik tormoz tizimida esa tormoz va himoya klapanlarining yeyilishi, tormoz kamerasidagi diafragmaning teshilishi, quvvat akkumullyatorlari manjetlarining ishdan chiqishi misol bo‘ladi. Tormoz tizimiga xizmat ko‘rsatish ishlari asosan 1-TXK, 2-TXK va MXK davrlarida bajariladi. 1-TXK da tormoz tizimi bo‘yicha barcha birikmalar va truba o‘tkazgichlarning jipsligi, kompressor hosil qiluvchi bosim, jihozda tormozning ishlash sifati, detal va birikmalarning joyiga qotirilishi, tormoz tepkisining erkin va ishchi yurishi tekshiriladi. 2-TXK da 1-TXK dagi ishlar bilan birgalikda tormoz barabanlari (disklari), kolodkalar, g‘ildirak podshipniklari, gidravlik tormoz tizimidagi suyuqlik sathi, ko‘p konturli pnevmatik tizimlardagi konturlar va tormoz kuchini sozlagichlarning ishlashi tekshiriladi. Qo‘shimcha ravishda kundalik xizmat ko‘rsatish vaqtida ballonlardagi kondensat to‘kiladi, kuz va qish vaqtlarida nam ajratgichdagi suyuqlik sathi tekshiriladi. Mavsumiy xizmat davrida bosim sozlagichdagi filtr kerosin bilan yuviladi va mavsum kirishiga nam ajratgich tayyorlanadi (harorat 5S dan pasayganda nam ajratgich ushlagichini yuqori holatiga qo‘yiladi). Quyida biz gidroyuritmali va havo yuritmali tormoz tizimlari bo‘yicha bajariladigan texnik xizmat ko‘rsatish ishlarini alohida-alohida ko‘rib chiqamiz. Download 5,07 Mb.
|
O’qitish usullari - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 104/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XO’qitish usullari:
|
Tushuntirish, ko’rsatish, “Blits – so’rov”, “Klaster”, “Nima uchun”,Aqliy hujum. VENN diagrammasi
|
O’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
3-boskich.
Yakuniy qism (10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzuni umumlashtirib, mashg’ulotni yakunlayman. Faol qatnashgan o’quvchilar baholayman.
Uyga vazifa berish
. Uyga vazifa berib reja bo’yicha darsga yakun yasayman..
|
Tinglaydilar.
Vazifani yozib oladilar.
|
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza.
|
| |
O’qitish usullari - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 98/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XO’qitish usullari:
|
Tushuntirish, ko’rsatish, “Blits – so’rov”, “Klaster”, “Nima uchun”,Aqliy hujum. VENN diagrammasi
|
O’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
3-boskich.
Yakuniy qism (10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzuni umumlashtirib, mashg’ulotni yakunlayman. Faol qatnashgan o’quvchilar baholayman.
Uyga vazifa berish
. Uyga vazifa berib reja bo’yicha darsga yakun yasayman..
|
Tinglaydilar.
Vazifani yozib oladilar.
|
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza.
|
| |
O’qitish usullari - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 111/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XO’qitish usullari:
|
Tushuntirish, ko’rsatish, “Blits – so’rov”, “Klaster”, “Nima uchun”,Aqliy hujum. VENN diagrammasi
|
O’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
3-boskich.
Yakuniy qism (10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzuni umumlashtirib, mashg’ulotni yakunlayman. Faol qatnashgan o’quvchilar baholayman.
Uyga vazifa berish
. Uyga vazifa berib reja bo’yicha darsga yakun yasayman..
|
Tinglaydilar.
Vazifani yozib oladilar.
|
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza.
|
| |
Rul boshqarmasi mexanizmlarini joriy ta’mirlash

|
Rul boshqarmasi mexanizmlarini joriy ta’mirlash
|
bet | 113/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XRul boshqarmasi mexanizmlarini joriy ta’mirlash detallarining almashtirish hisobiga amalga oshiriladi. Detallarning yeyilgan joylari, masalan, soshka vali bo‘yinlari xromlash yo‘li bilan tiklanadi, soshka vali oxiridagi rezba yo‘nib tashlanib, sirti payvandlanadi va yangi rezba ochiladi. Rul mexanizmi karterdagi podshipnik o‘rnatiladigan uyaning yeyilgan joylari yo‘niladi va po‘lat halqa presslab o‘rnatiladi. Tarangligi pasaygan va singan prujinalar, sharsimon barmoqlarining yeyilgan vkladishlari, bo‘ylama va ko‘ndalang tortqi barmoqlari almashtiri-ladi. Egilgan rul tortqilari sovuq yoki 8000S haroratacha qizdirib to‘g‘rilanadi.
Uyga vazifa:
Rul boshqarmasiga qo’yiladigan asosiy talablar.
2. Rul boshqarmasini yechib olish tartibi.
3. Rul boshqarmasini avtomobilga o’rnatish.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
28. Mavzu: Nosozliklar, ularning alomatlari.
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. Rul boshqarmasining asosiy nosozliklari.
2. Rul boshqarmasini tashxislash.
3. Rul boshqarmasini sozlash.
|
|
|
| |
Uyga vazifa - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 110/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov X
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
27. Mavzu: Rul boshqarmasiga quyiladigan asosiy talablar.
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. Rul boshqarmasiga qo’yiladigan asosiy talablar.
2. Rul boshqarmasini yechib olish tartibi.
3. Rul boshqarmasini avtomobilga o’rnatish.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: “Rul boshqarmasiga quyiladigan asosiy talablar”mavzusi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilimlarini mustahkamlash.
|
Pedagogik vazifalar:
1. Rul boshqarmasiga qo’yiladigan asosiy talablar.
2. Rul boshqarmasini yechib olish tartibi.
3. Rul boshqarmasini avtomobilga o’rnatish.
|
O’quv faoliyati natijalari:
1. Rul boshqarmasiga qo’yiladigan asosiy talablar.
2. Rul boshqarmasini yechib olish tartibi.
3. Rul boshqarmasini avtomobilga o’rnatish.
|
|
|
| |
Uyga vazifa - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 103/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XUyga vazifa:
Tormoz tizimining asosiy nosozliklari.
Tormoz tizimiga xizmat ko‘rsatish ishlari.
Gidroyuritmali tormoz tizimiga TXK.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
25. Mavzu: Rul boshqarmasi. Rul boshqarmasining vazifasi, joylashishi, umumiy tuzilishi va ishlashi
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. Rul boshqarmasi.
2. Rul boshqarmasining vazifasi.
3. Rul boshqarmasining joylashishi, umumiy tuzilishi.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: “Rul boshqarmasi. Rul boshqarmasining vazifasi, joylashishi, umumiy tuzilishi va ishlashi” mavzusi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilimlarini mustahkamlash.
|
Pedagogik vazifalar:
1. Rul boshqarmasi.
2. Rul boshqarmasining vazifasi.
3. Rul boshqarmasining joylashishi, umumiy tuzilishi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
1. Rul boshqarmasi.
2. Rul boshqarmasining vazifasi.
3. Rul boshqarmasining joylashishi, umumiy tuzilishi.
|
|
|
| |
- - - - Радиотехник тизимлар назарияси асослари

|
Радиотехник тизимлар назарияси асослари
|
bet | 50/112 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 20,58 Mb. | | #228451 |
Bog'liq Avtotransport tarmog\'i korxonalarini loyihalash M Musajonov (1)- - - - - 4 - □ □ □ □ □ DDDDGGGOD (
tn g a j o a a s f t - s s SS8BSDS
DQDDO DDODDDQGQ
- r m - r
2.30-rasm. Saqlashda avtoniobillarning oVnatilish tasnifi.
To’g’ri burchakli o'matilish (90 gradus), qiyshiq burchakli (30...60 gradus) o’matilishdan koTa ko'proq o'tish enini talab qilsa ham tejamliroqdir, chunki qiyshiq burehakli oTnatilishda ishlatilmagan qiyshiq uchburchak maydon hisobiga maTum maydon yo'qotiladi.
Bir xil avtomobillami saqlash binolarida oTnatilish shakllari 2.31- rasmda keltirilgan.
2.31-rasm. Saqlasb binolarida avtomobillar o'rnatilishining sliakllari.
3. Saqlash mintaqalarining geometrik oTchamlariga avtomobillaming joylashish usuli, oTchamlari, avtomobillar oraligT va ular bilan bino elementlari orasidagi masofasi. saqlash joyiga qo’yish uchun o'tish yoTining
eni ta’sir etadi. (4 -Ilova).
Saqlash mintaqasida avtomobil bilan bino elementlari orasidagi masofa avtomobil toifasiga qarab «Qurilish me’yorlari va qoidalari ll-93-74»da keltirilgan. Saqlash mintaqasidagi o'tish postining kengligi chizma usulida yoki jadval yordamida aniqlanadi.
Avtomobilni yopiq saqlash joyidan oldi bilan chiqishdagi oTish kengligi chizrna usulida quyidagicha aniqlanadi.
Ixtiyoriy masslitabda to'rtburchak shaklda oraliq masofa ta'minlangan holda 2 ta avtomobil chiziladi. Agar chapga oTnashgan avtomobil o’ngga
chiqmoqchi boTsa (2.32-rasm), orqa ko’prik davomida R , yoki
154
R 2 ayianish radiuslari yordamida avtomobilning O nuqtadagi aylanish markazi topiladi.
Chiqayotgan avtomobil bo'ylama o’qi yo'nalishida oldiga qarab
shunday holigacha chiqadiki, R , radiusi bilan chizilayotgan aylana «M»
nuqtasidan r radiusi bilan chizilgan aylanaga urinma bodishi kerak. Bnning uchun O nuqtasidan avtomobil bo'ylama o’qiga parallel OX chiziq
o’tkaziIadi. «M» nuqtadan R t —r radiusli yoy chizilib, u OX chizig’ini O' nuqtada kesib o’tadi va avtomobilning yangi holatidagi qidirilayotgan ayianisn markazi bo'iib, O'N’ - avtomobil orqa o'qining yangi holatini
ko’rsatadi. Orqa o'qning bu holatidan foydalanib, avtomobifning 90° ga
burilgan holatdagi to'rtburchak shaldi chiziladi.
|
| |
v/
0
0
0
2
7

b) - Радиотехник тизимлар назарияси асослари

|
Радиотехник тизимлар назарияси асослари
|
bet | 53/112 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 20,58 Mb. | | #228451 |
Bog'liq Avtotransport tarmog\'i korxonalarini loyihalash M Musajonov (1)v/
0
0
0
2
7
b)
161
3
www.ziyouz.com kutubxonasi
~ /40 oo......... f ggQgff
d)
2.35-rasm. 250 ta KaniAZ avtopoyczdlari uchun yuk ATK sining rcjasi:
a) Bosh reja: 1 - asosiy bino; 2 - ma'muriy-maishiy bino; 3 - nazorat-o'tkazuv punkti; 4 -ochiq saqlashjoyi; 5- yordamchi bino; 6 - tozalash inshootlari.
b) Asosiy bino: I - TXK-2 va JT mintaqalari; 2 - islilab chiqarishni boshqarish bo'Iimi; 3 - kutish postiari; 4 - TXK-i oqim qatori; 5 - ishlab chiqarish-texnik ustaxoualari; 6 - TSh-2 posti; 7 - omboixonalar; 8 - yordamchi ishlai' ustaxonasi.
d) Yordamchi bino: 1 — maishiy xonalar; 2 - shinalarni ta'mirlasli -va o'rnatish majmui; 3 - umumiy tashxislash mintaqasi; 4 - K.XK oqim qatori; 5 - bo'yash ustaxonasi;
6 yordamchi ishlar ustaxonalari.
- ikkinchi sxema esa ustun to’tiari (J8+IS)xl2 m, (18+18+ J8)xl2 m, (24-\ 2't)xl2 m va (24+24+24)xl2 m bo'yicha bir xil oraliqiardan tashkil topgan unillkatsiyalashgan binodan iborat.
Sharoitga qarab boshqa oichamdagi hajmiy-rejaviy yechhrdar ham qoiianilishi mtimk'ii.
2.35-rasmda 250 ta KamAZ avtopoyezdlari uchun yuk ATK sining rejasi kcltirilgan.
Unda asosiy, maimiriy-maishiy va yordamchi binolar oinashgan. Asosiy bino mainuriy-maisliiy bino bilan issiq oiish yoii orqali tutashgan. Asosiy bino 3 ta 24 mclrli oraliq va qadami 12 vnetv boigan 6 ta ustundan
162
www.ziyouz.com kutubxonasi
iborat bo’lib, TXK-1 mintaqasi uchnn mexanizatsiyalashtirilgan oqim qatori, TXK-2 va JT mintaqasi uchun tik boshi berk postlar va qiya burchakli oTuvchan postlar hamda ulaming atrofida ustaxonalar, omborxonaiar rejalashtirilgan.
|
| |
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

|
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
|
bet | 101/134 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,76 Mb. | | #142961 |
Bog'liq To\'rayev Mirjalol Web dasturlash fanidanMustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
Wordpress haqida tushuncha bering.
Wordpressda ishlashni ko`rsating.
5-ilova
Uyga vazifa.
Topshiriq. Wordpressni kompyuterga o`rnatib keling.
AMALIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI
37-Mavzu: Wordpressni o`rnatish.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Wordpressni o`rnatish usuli.
2. Wordpressni o`rnatish qadamlari.
|
O’quvmashg’ulotimaqsadi: O`quvchilarda Wordpressni o`rnatish haqida bilim, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar Wordpressni o`rnatish haqida ma’lumotga ega bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Fon va rang haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
Ish hujjatlaridan ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, yakka tartibda
|
O’qitish vositalari
|
Plakat, tarqatma materiallar, kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Kompyuter xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Tezkor so’rov, savol-javob, test va mashqlar.
|
|
| |
-rasm. Toshken* - Радиотехник тизимлар назарияси асослари

|
Радиотехник тизимлар назарияси асослари
|
bet | 57/112 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 20,58 Mb. | | #228451 |
Bog'liq Avtotransport tarmog\'i korxonalarini loyihalash M Musajonov (1)2.46-rasm. Toshken* shalu idagi 2-avtokombinatuing isiiiab chiqarish binosi sxemasi:
1 - TXK-1; 2 - TXK-2; .3 ~ .)T; 4 - tashxislasli raintaqasi; 5 - ishlab chiqarishni boshqadsh markazi; 6 —ustaxonalai" 7 - omborxonaiar; 8 - maishiy xizmat xonalaxi; 9 - yordamclii ishlar xonasi.
2.47-rasmda 650 avtomobil uchun taksomotor saroyi andazaviy lcyihasining bosKrcjasi kcllirilgan. .
173
Unda ishlab chiqarish, avtomobillami saqlash va rna'muriy-rnaishiy binolar tutashtirilgan.
2.47-rasm. 650 ta avtomobil uchun taksomotor saroyiuing bosh rejasi:
1 - ishlab chiqarish binosi; 2 - bo'yoq materiallari ombori; 3 - tozalash inshootlari; 4 - avtomobillami saqlash binosi; 5 - ma'muriy-maishiy bino va nazorat-o'tkazuv punkti.
Bosh rcja ko’rsatkichlari:
- hudud maydoni - 2 ga;
- qurilish maydoni —10640 mf;
- qurilish zichligi - 53%.
2.48-rasmda shu korxonaning ishiab chiqarish binosi kcltirilgan.
Bino 3 ta 18 metrli oraliq va qadami 12 metr bo'Igan 6 ta ustunlardan iborat. Unda TXK-1 uchun 2 ta oqimli qator, JT uchun universal postlar va ulaming atrofida ustaxonalar va omborxonalar rejalashtirilgan.
Toshkent shahridagi 3-son taksomotor saroyi (maxsus tajriba avtokorxonasi) ning ishlab chiqarish binosi ham xuddi shu loyihaga o'xshatib qurilgan.
174
www.ziyouz.com kutubxonasi
900 P
. :
... 1- .... —1
/0000 rt/ooo /8000
' f*000
|
| |
-ilova
Nazorat savollari

|
-ilova
Nazorat savollari
|
bet | 78/134 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,76 Mb. | | #142961 |
Bog'liq To\'rayev Mirjalol Web dasturlash fanidan3-ilova
Nazorat savollari
Joomla haqida tushuncha bering.
Joomlada shablonlar haqida aytib bering.
Joomlani virtual hostingga o`rnatishni aytib bering.
WordPress singari, Drupal modullashni qo'llab-quvvatlaydi. Buning qanday ishlashini to'liq tushunish va tushunish uchun sizga Drupalning ilgaklar tizimini tushunishingiz kerak bo'ladi.
Drupal-da, modulni Drupal-ning yadrosida mavjud bo'lmagan kengaytirilgan funksionallikni ta'minlaydigan PHP-fayllar to'plami deb tasavvur qiling. Kancalar - bu modullarning boshqa modullar yoki yadro bilan o'zaro ta'sir qilish usuli. Drupalning asosiy kemalari, bu erda ko'proq ma'lumot olishingiz mumkin bo'lgan qo'llab-quvvatlanadigan ilgaklarning uzun ro'yxati.
Kancalar ortidagi chalkash texnik jargonga kirmasdan, siz ularni Drupalning asosiy xatti-harakatlarini o'zgartiradigan oddiy voqea tinglovchilari deb hisoblashingiz mumkin. Kancani samarali chaqirish sizga boshqa moduldan yoki Drupalning yadrosidan "qarz olish" va uni o'zingizning modulingizga qo'shish imkonini beradi.
Shunday qilib, WordPress plaginlari yangi va to'liq funktsiyani yoqish uchun bir zumda plagin va o'ynashni qondirishni taklif qilsa-da, Drupalning ilgaklari yanada rivojlangan va bir yoki boshqa modullarda foydalanish uchun mo'ljallangan.
5-ilova
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
Drupal haqida tushuncha bering.
Drupalning Joomladan farqini aytib bering.
Boshqa kompyuterdan Drupalga o`tishni aytib bering.
6-ilova
Uyga vazifa.
Topshiriq. Drupalda ishlashni o`rganib keling.
AMALIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI
25-Mavzu: Drupal bilan ishlash
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Drupalda web sayt yaratish usuli.
2. Drupalning boshqalardan farqi.
|
O’quvmashg’ulotimaqsadi: O`quvchilarda Drupalning imkoniyatlari haqida bilim, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar Drupal haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
|
|
| |
-bosqich.
Asosiy - Sahifa fonini berish misoli

|
Sahifa fonini berish misoli
|
bet | 66/134 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,76 Mb. | | #142961 |
Bog'liq To\'rayev Mirjalol Web dasturlash fanidan2-bosqich.
Asosiy
(65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, tarqatma tarqatadi, ularni baholaydi (1-ilova).
Maqsad va vazifaning belgilanishi:
Mashg’ulotning nomi rejasi,maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadmashq bajaradi. 2-ilova
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova). O’quvchilar bilimini faollashtirish:
Matn ustida ishlash (3-ilova )Yangi o’quv material bayoni
Nazariy mashgulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi.Asosiy holatlarni yozdiradi. Yangi o’quv materialini mustahkamlash
Mustahkamlsh uchun savollar beradi (4-ilova). O’quvchilarni kichik guruhlarga bo’lib, jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi .
Bajarilgan ishlarni tekshiradi, tuzatadi, baholaydi.
Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi.Mavzuning kasbiy faoliyatlardagi ahamiyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi 5-ilova.
|
Uy vazifasini taqdim etadilar.Savollarga javob beradilar.
Mavzu nomi va rejasini yozub oladilar.
Diqqat qiladilar.
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar.
Tinglaydilar, qo’shimcha savollarga javob beradilar
|
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydiva rag’batlantiradi. Uyga vazifaning berilishi
Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi. ( 6 -ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
|
|
| |
-Mavzu: Wordpress bilan ishlash

Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Wordpress va uning imkoniyatlari.
2. Wordpress tizimining qulayliklari.
3. Wordpress yoki HTML.
|
O’quvmashg’ulotimaqsadi: O`quvchilarda Wordpressning imkoniyatlari haqida bilim, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar Wordpress haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Fon va rang haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
Ish hujjatlaridan ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, yakka tartibda
|
O’qitish vositalari
|
Plakat, tarqatma materiallar, kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Kompyuter xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Tezkor so’rov, savol-javob, test va mashqlar.
|