nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
X ususiy hol - Uzoqov abdulla abduraimovich

X ususiy hol. Cheksiz uzun to‘g‘ri tokli o‘tkazgichning uchlaridan biridan a masofada joylashgan nuqtadagi magnit induksiya vektorini toppish.
B erilgan:
a
O‘tkazgichdan a masofadagi magnit maydon induksiya vektorini hisoblash uchun Bio-Savar-Laplas qonunidan foydalanamiz, ya‘ni:
dB= ,
bunda, – dl tok elementi bilan r orasidagi burchak va bizning hol uchun u π/2 ga teng.
I
o=410–7 H/m
Topish kerak:
B=?
Bu holatda (2.13) formuladan foydalanamiz. Burchakning o‘zgarishi chizmadan ko‘rinib turibdiki 90 dan 180 gacha
B . (2.19)
B ning yo‘nalishi chizma tekisligidan chiqib keluvchi bo‘ladi.
3 -masala. Tomonlari va ga teng bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak shaklidagi o‘tkazgichdan I tok oqmoqda.O‘tkazgich markazidan o‘tuvchi o‘qda undan masofada joylashgan nuqtadagi magnit maydon induksiya vektori (B) nimaga teng?
B erilgan:
a
A nuqtadagi magnit maydon induksiya vektorini hisoblash uchun Bio-Savar-Laplas qonunidan foydalanamiz, ya‘ni:
dB=
bunda, – dl tok elementi bilan r orasidagi burchak.
I
o=410–7 H/m
Topish kerak:
B=?
Bu masalani yechishda ham bevosita Bio-Savar-Laplas qonunidan foydalanamiz.Bunda o‘tkazgichni ikkita qismga ajratib olamiz. Chizmadagidek a va b tomonlarining bittasi hosil qilayotgan.Bitta a yoki b tomonining hosil qilayotgan magnit induksiyasini (2.13) formula yordamida aniqlaymiz. B ni topib ikkiga ko‘paytiramiz Chunki ularning yo‘nalishi bir xil va qiymati ham bir-biriga teng shu sababli ularni ikkiga ko‘paytiramiz. Natijaviy B quyidagiga teng bo‘ladi
= + . (3.1)
|
 maxs Нfmaxs – reaksiya maxsulotlarining xosil bo’lish issiqliklarini yig’indisi

|
maxs Нfmaxs – reaksiya maxsulotlarining xosil bo’lish issiqliklarini yig’indisi
|
bet | 9/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARI maxs Нfmaxs – reaksiya maxsulotlarining xosil bo’lish issiqliklarini yig’indisi. dast Нfdast – dastlabki moddalarning hosil bo’lish issiqliklarining yig’indisi. maxs , dast – mos ravishda reakstiya maxsulotlari va dastlabki moddalarning stexiometrik koeffistientlari. Organik moddalar ishtirokida boradigan kimyoviy reakstiyalarning issiqlik effektlarini Gess qonunidan kelib chiqadigan ikkinchi xulosadan foydalanib hisoblash mumkin. Bunda yonish issiqliklaridan foydalaniladi. Yonish issiqligi deb 1 mol birikmani kislorod oqimida (p = const) yuqori oksidlarni xosil qilguncha oksidlangandagi issiqlik effektiga aytiladi. Bunda C, H , N, S va Cl larning yongandagi maxsulotlari Organik moddalar ishtirokida boradigan kimyoviy reakstiyalarning issiqlik effektlarini Gess qonunidan kelib chiqadigan ikkinchi xulosadan foydalanib hisoblash mumkin. Bunda yonish issiqliklaridan foydalaniladi. Yonish issiqligi deb 1 mol birikmani kislorod oqimida (p = const) yuqori oksidlarni xosil qilguncha oksidlangandagi issiqlik effektiga aytiladi. Bunda C, H , N, S va Cl larning yongandagi maxsulotlari SO2(g), H2O (s), N2(g), SO2 (g) va HCl (g) lar deb qaraladi. Gess qonunida kelib chiqadigan 2-xulosaga binoan kimyoviy reakstiya issiqlik effekti dastlabki moddalar yonish issiqliklari yig’indisidan mahsulot moddalar yonish issiqliklari yig’indisini ayirganiga teng. Matematik ko’rinishi quyidagicha: H = dast Hyonishdast - maxs Hyonishmaks Misol: Anilinning (suyuq) yonish issiqligi quyidagi reakstiyaning issiqlik effektiga teng. C6H5NH2(s) = 7* 3/4 O2(g) 6CO2 (g)+ 3 *1/2 H2O(s) + 1/2 N2; Hen = - 3396 kdj/mol. Issiqlik sig’imi, turlari Issiqlik sig’imi, turlari Termodinamik va termokimyoviy hisoblarda gaz, suyuq va qattiq moddalarning issiqlik sig’imlaridan foydalaniladi. Issiqlik sig’imi deb, 1 massa birligidagi moddani 1 K ga isitish uchun ketgan issiqlikga aytiladi; solishtirma va molyar issiqlik sig’imlari qo’llaniladi. Solishtirma issiqlik sig’imi –yuqorida keltirilgan. 1 mol moddani 1 K ga isitish uchun ketgan issiqlik miqdoriga molyar issiqlik sig’imi deyiladi. Ko’pincha molyar issiqlik sig’imi qo’llaniladi. Sharoitga qarab o’zgarmas xajmdagi issiqlik sig’imi (Cv) va o’zgarmas bosimdagi issiqlik sig’imi (Cp) larga bo’linadi.
|
| |
Termodinamikaning I-qonuni. Ichki energiya, issiqlik va ish

|
Termodinamikaning I-qonuni. Ichki energiya, issiqlik va ish
|
bet | 3/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARITermodinamikaning I-qonuni. Ichki energiya, issiqlik va ish Termodinamikaning I-qonuni. Ichki energiya, issiqlik va ish Harakat materiyaning ajralmas ҳossasi hisoblanadi. Harakat o’lchovi energiyadir. Kimyoviy termodinamikada ichki energiya tushunchasi katta ahamiyat kasb etadi. Moddalaraning sistemalarning ko’p xossalari ularning ichki energiyasiga bog’liq. Sistemaning ichki energiyasi, uni tashkil etgan hamma tarkibiy bo’laklarning bir-biriga ta’sir potensial energiyasi bilan ularning ҳarakatini kinetik energiyalari yig’indisiga teng. Ya’ni, sistemaning ichki energiyasi sistemani tashkil etgan molekulalarning ilgarilanma va aylanma harakat energiyalaridan, molekuladagi atom va atom gruppalarining tebranma ҳarakat energiyasidan, atomlardagi elektronlarning aylanma harakat energiyasidan, molekulalar aro ta’sir energiyasidan, yadrodagi mavjud energiyalardan tashqil topgan bo’ladi. Sistemaning umumiy energiya miqdoridan butun sistemaning kinetik energiyasi va uni ҳolatining potenstial energiyasini ayirsak qolgan energiya saqlanmasi ichki energiyaga teng bo’ladi. Ichki energiya miqdorini o’lchash ko’pchilik hollarda murakkab, lekin kimyoviy jarayonlarga kimyoviy termodinamikani qo’llash uchun sistemaning bir holatdan ikkinchi holatga o’tishidagi ichki energiyani o’zgarishini bilish kifoya. Kimyoviy jarayonlarda kimyoviy ya’ni ichki energiya boshqa xil energiyalarga aylanadi. Chunonchi – issiqlik yutilishi yoki chiqishi mumkin. Nurlanish yoki nur yutilishi sodir bo’lishi yoki elektr energiyasi vujudga kelishi, ish bajarilishi mumkin va xokazo. Biror jarayon mobaynida ichki energiyaning o’zgarishi, sistemaning boshlang’ich va oxirgi holatiga bog’liq bo’lib, sistemaning borgan yo’liga ya’ni jarayon borish sharoitiga bog’liq emas. Bunday funkstiyalar to’liq funkstiyalar deb ataladi. To’liq funkstiyalar xossalari ҳolat funkstiyalari xossalariga mos keladi. Buni quyidagi ifodalardan, Biror jarayon mobaynida ichki energiyaning o’zgarishi, sistemaning boshlang’ich va oxirgi holatiga bog’liq bo’lib, sistemaning borgan yo’liga ya’ni jarayon borish sharoitiga bog’liq emas. Bunday funkstiyalar to’liq funkstiyalar deb ataladi. To’liq funkstiyalar xossalari ҳolat funkstiyalari xossalariga mos keladi. Buni quyidagi ifodalardan,
|
| |
Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya. Gess va kirxgoff qonunlari - bet 7

|
Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya. Gess va kirxgoff qonunlari
|
bet | 7/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARItenglamadan A = 0. Yuqoridagi keltirilgan jarayonlardagi ishni grafik ko’rinishida ko’rsak quyidagicha chizmani xosil qilishimiz mumkin. Bu erda 1 – izobarik, 2 – izotermik, 3 – adiabatik va 4 – izoxorik jarayonlarda ideal gazning kengayish ishi. tenglamadan A = 0. Yuqoridagi keltirilgan jarayonlardagi ishni grafik ko’rinishida ko’rsak quyidagicha chizmani xosil qilishimiz mumkin. Bu erda 1 – izobarik, 2 – izotermik, 3 – adiabatik va 4 – izoxorik jarayonlarda ideal gazning kengayish ishi. Egri chiziqlar ostidagi yuza shu jarayon davrida bajarilgan maksimal ishni ko’rsatadi. Demak eng katta miqdorda ish izobarik jarayonda xosil bo’ladi. Termodinamikaning 1-qonuning analitik ifodasiga kengayish ishini qo’yib quyidagi ifodani xosil qilamiz. Termodinamikaning 1-qonuning analitik ifodasiga kengayish ishini qo’yib quyidagi ifodani xosil qilamiz. Q = dU + pdV Ikki xil: izobarik va izoxorik jarayonlarni ko’rsak, izoxorik jarayonda V = const va dV = 0 ligini inobatga olib yuqoridagi tenglamani integrallasak Qv = U2 – U1 = U Demak izoxorik jarayonning issiqligi ichki energiyaning ortishiga teng bo’ladi. Izobarik (p = const) jarayonda yuqoridagi tenglamani integrallasak va guruhlasak quyidagi ifodani xosil qilamiz. Qp = (U2 + pV2) – (U1 + pV1) Kimyoviy termodinamikada entalpiya (N) funkstiyasi katta ahamiyatga ega bo’lib, u ichki energiya bilan quyidagicha bog’liq. H= U + pV Entalpiya ham, ichki energiya kabi, xolat funkstiyasidir. Yuqoridagilardan Qp = H2 – H1 = H Shunday qilib, izobarik jarayonning issiqligi shu jarayon mobaynida entalpiyaning o’zgarishiga teng. Cheksiz kichik o’zgarishlar uchun Qv = dU Qp = dH Gess qonuni va xulosalari. Termokimyo. Gess qonuni va xulosalari. Termokimyo.
|
| |
Mavzu bo’yicha nazorat savollari - Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya....

|
Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya. Gess va kirxgoff qonunlari
|
bet | 12/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARIMavzu bo’yicha nazorat savollari; Mavzu bo’yicha nazorat savollari; 1.Kimyoviy termodinamika nimalarni o’rganadi? 2.Sistema nima? 3.Intensiv va ekstensiv xossalar ҳaqida nima bilasiz? 4. Qanday termodinamik jarayonlarni bilasiz? 5.Ichki energiya nima? 6.To’liq va noto’liq funkstiyalar. 7.Termodinamika 1-- qonuni ta’rifini keltiring. 8.Gess qonuni, uning xulosalari va aҳamiyati. 9.Issiqlik sig’imi, turlari va ҳaroratga bog’liqligi qanday. 10.Kirxgoff qonuni, analitik ifodasi. Etiboringiz uchun rahmat
|
| |
Sistemaning 1-xolatidan 2-xolatiga o’tishidagi ichki energiyaning o’zgarishini UA, boshqa yo’ldan borgandagi o’zgarishini UB deb belgilab, ichki energiya o’zgarishi yo’liga bog’liq deb faraz qilayli

|
Sistemaning 1-xolatidan 2-xolatiga o’tishidagi ichki energiyaning o’zgarishini UA, boshqa yo’ldan borgandagi o’zgarishini UB deb belgilab, ichki energiya o’zgarishi yo’liga bog’liq deb faraz qilayli
|
bet | 5/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARISistemaning 1-xolatidan 2-xolatiga o’tishidagi ichki energiyaning o’zgarishini UA, boshqa yo’ldan borgandagi o’zgarishini UB deb belgilab, ichki energiya o’zgarishi yo’liga bog’liq deb faraz qilaylik. Agar UA va UB ҳar xil qiymatlar bo’lsa, sistemani izolirlasak va sistemani 1- xolatdan 2-xolatga birinchi yo’ldan, keyin 2-xolatdan 1-xolatga boshqa yo’ldan olib borib energiya yutug’ini yoki kamayishini kuzatish mumkin bo’lardi. (UB - UA). Lekin shart bo’yicha sistema izolirlangan bo’lib, u tashqi muhit bilan issiqlik va ish almashnuvidan maxrum va uning energiya saqlanmasi 1-qonunga muvofiq o’zgarmasdir. Shunday qilib, yuqoridagi faraz noto’g’ri bo’lib chiqdi va sistemani 1-xolatdan 2-xolatga o’tishidagi ichki energiyaning o’zgarishi jarayonining borish yo’liga bog’liq emas, ya’ni ichki energiya xolat funkstiyasidir. Agar UA va UB ҳar xil qiymatlar bo’lsa, sistemani izolirlasak va sistemani 1- xolatdan 2-xolatga birinchi yo’ldan, keyin 2-xolatdan 1-xolatga boshqa yo’ldan olib borib energiya yutug’ini yoki kamayishini kuzatish mumkin bo’lardi. (UB - UA). Lekin shart bo’yicha sistema izolirlangan bo’lib, u tashqi muhit bilan issiqlik va ish almashnuvidan maxrum va uning energiya saqlanmasi 1-qonunga muvofiq o’zgarmasdir. Shunday qilib, yuqoridagi faraz noto’g’ri bo’lib chiqdi va sistemani 1-xolatdan 2-xolatga o’tishidagi ichki energiyaning o’zgarishi jarayonining borish yo’liga bog’liq emas, ya’ni ichki energiya xolat funkstiyasidir. Sistemaning ichki energiyasini o’zgarishi tashqi muhit bilan issiqlik va ish almashinuvi hisobiga boradi. Sistema qabul qilingan issiqlik va sistema bajargan ish musbat deb qabul qilingan. Unda termodinamikaning 1-qonuniga binoan tashqaridan sistema olgan issiqlik (Q) ichki energiyaning o’zgarishiga (U) va ish (A) bajarilishiga sarf bo’ladi, ya’ni Q= U+A Bu termodinamikaning 1-qonunini matematik ifodasidir. Matematikadan ma’lumki, to’liq funkstiyalarning cheksiz kichik o’zgarishi d va noto’liq funkstiyalarning cheksiz kichik o’zgarishi bilan belgilanadi. Demak yuqoridagi kataliklarning cheksiz o’zgarishlari uchun quyidagi ifodani
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Sistemaning 1-xolatidan 2-xolatiga o’tishidagi ichki energiyaning o’zgarishini UA, boshqa yo’ldan borgandagi o’zgarishini UB deb belgilab, ichki energiya o’zgarishi yo’liga bog’liq deb faraz qilayli
|
Q= dU+ A - Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya. Gess va kirxgoff qonunlari

|
Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya. Gess va kirxgoff qonunlari
|
bet | 6/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARI Q= dU+ A qo’llash mumkin. Ya’ni energiyadan farqli o’laroq ish va issiqlik xolat funkstiyalari emas, ular jarayon yo’liga bog’liqdir. 1-qonunni xar xil jarayonlarga tadbiqi. 1-qonunni xar xil jarayonlarga tadbiqi. Ko’pgina sistemalar uchun kengayish ishi birdan–bir ish turidir. Ideal gazning kengayish ishini har xil jarayonlarda ko’ramiz. Kengayishda bajarilgan ishni quyidagi tenglama asosida xisoblash mumkin. Bu tenglamani integrallash uchun bosim va hajm orasidagi bog’lanishni yani gazning xolat tenglamasini bilish lozim. Ideal gaz uchun bu bog’lanishni Klayperon – Mendeleev teglamasidan olish mumkin. pV = nRT Bu erda n – ideal gaz miqdori. R – universal gaz doimiyligi, 8,314dj (mol K). Har xil jarayonlarda bajarilgan ishni ko’rib chiqsak. Har xil jarayonlarda bajarilgan ishni ko’rib chiqsak. 1. Izobarik jarayon (p =const) uchun yuqoridagi tenglamani yozsak. A = p(V2- V1) 2. Izotermik jarayon o’zgarmas teperaturada (T =const) boradi. Yuqoridagi tenglama R o’rniga nRT/V ni qo’yib integrallasak quyidagi ifodani hosil qilamiz. A = nRT ln V2/V1 A = nRT ln P1 / P2 ni xosil qilamiz. 3. Adiabatik jarayonda (Q = const, Q = o), birdaniga ikki parametr-gazning temperaturasi va bosimi o’zgarishi mumkin. Tashqaridan issiqlik kelmaganidan adiabatik kengayish ishi ichki energiya kamayishi xisobiga bo’ladi va gaz soviydi; A = - U Ichki energiyaning o’zgarishi ideal gazning hajm o’zgarmagandagi molyar issiqlik sig’imiga (Sv) boғliq bo’lib, ya’ni U = nCv (T2 -T1) A = n Cv (T1 –T2) Izoxorik jarayon xajm o’zgarmasdan boradi. (V = const)
|
| |
Yuqoridagi oxirgi ikki tenglamalardan foydalanib termokimyoning asosiy qonuni-Gess qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin

|
Yuqoridagi oxirgi ikki tenglamalardan foydalanib termokimyoning asosiy qonuni-Gess qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin
|
bet | 8/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARIYuqoridagi oxirgi ikki tenglamalardan foydalanib termokimyoning asosiy qonuni-Gess qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin: Kimyoviy reakstiyalarning turғun xajm va turғun bosimdagi issiqlik effekti sistemaning boshlang’ich va oxirgi xolatiga bog’liq bo’lib, jarayonning borish yo’liga, (qanday oraliq bosqichlar orqali borganligiga) bog’liq emas. Misol tariqasida uglerod yonib SO2 ni xosil qilishini ko’raylik. Grafit va olmos yonib, bir xil modda SO2 xosil qiladi. S(grafit) =S(olmos) + Н2 Bu issiqlik effektini bevosita o’lchash mumkin emas. Gess qonunidan foydalanib, grafitning olmosga o’tish issiqligini xisoblash mumkin: H2=H1–H3=-93,997–(94,450)=0,453kkal/mol. Bu erda: -93,997 grafitning yonish issiqligi –94,450 olmosning yonishi issiqligi. Demak grafitning olmosga o’tish issiqlik yutilishi bilan boradigan jarayondir. Gess qonunidan foydalanib, issiqlik effekti noma’lum bo’lgan yoki o’lchash qiyin bo’lgan jarayonlarning issiqlik effektini hisoblab topish mumkin. Termokimyoda moddalarning xosil bo’lish yoki yonish issiqliklaridan foydalanib kimyoviy reakstiyalarning issiqlik effektlarini aniqlash katta amaliy ahamiyatga ega. Xosil bo’lish issiqligi deb 1 mol birikmani oddiy moddalardan hosil bo’lishidagi issiqlik effektiga aytiladi. Bu qiymatlar ma’lumotnomalarda (spravochniklarda) berilgan. Xosil bo’lish issiqligi deb 1 mol birikmani oddiy moddalardan hosil bo’lishidagi issiqlik effektiga aytiladi. Bu qiymatlar ma’lumotnomalarda (spravochniklarda) berilgan. Gess qonunidan kelib chiqadigan xulosalardan biri: kimyoviy reaksiya issiqlik effekti reaksiya natijasida hosil bo’lgan moddalarning xosil bo’lish issiqliklarini ayirmasiga teng. Matematik ko’rinishda bu qoidani quyidagicha yozish mumkin: H = maxs Нfmaxs - dast Нfdast
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yuqoridagi oxirgi ikki tenglamalardan foydalanib termokimyoning asosiy qonuni-Gess qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin
|
Listrik statis

aerah
KUAT MEDAN LISTRIK
Medan listrik : daerah disekitar muatan listrik yg masih terasa
adanya gaya listrik .
Kuat medan listrik dapat dihitung dengan rumus :
E = F
Q
E = besar kuat medan ( N/C )
F = gaya litrik antar dua muatan ( N )
Q = besar muatan listrik ( C )
Contoh:
Gaya listrik antara 2 muatan sebesar 16 x 109 N. Berapa
besar kuat medan pada muatan 8 Coulomb ?
Jawab :
Diketahui F = 16 x 109 N
Q = 8 C
Ditanya = E
E = F
Q
E = 16 x 109 N
8 C
E = 2 x 109 N/ C
Soal :
Diantara dua muatan mengahislkan gaya listrik sebesar 4 x 104 N.
Berapa besar kuat medan pada salah satu muatan yang besarnya
2 x 102C ?
Medan listrik :
Digambarkan dengan garis-garis gaya listrik yang berawal dari muatan
positif dan berakhir pada muatan negatif.
POTENSIAL LISTRIK / Tegangan Listrik
Besar usaha untuk memindahkan muatan listrik tiap satuan muatan.
V = w
Q
Dapat dihitung dengan rumus :
V = besar potensial listrik ( V )/ volt
W = usaha untuk memindahkan elektron ( J )
Q = besar muatan listrik ( C )
Soal :
Untuk memindahkan muatan listrik 20 C ,pada sumber tegangan
diperlukan energi sebesar 10 Joule. Berapa potensial listrik sumber
tegangan ( V )?
Jawab :
-
ALIRAN ELEKTRON
Aliran elektron = elektron mengalir dari potensial rendah ke
potensial tinggi
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
+ + + + + + + + + + + + + + +
A B
Pada gambar diatas elektron mengalir dari B ke A
Potensial tinggi = lebih positip
Potensial rendah = lebih negatif
Kerjakan soal berikut :
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _
1.
P Q
Pada gambar diatas :
-
Benda yg potensialnya tinggi adalah........................
-
Elektron akan mengalir dari ...........ke......................
+ + + +
+ + + +
+ + + + +
+ + + + +
2.
R S
Pada gambar diatas :
-
Benda yg potensialnya tinggi adalah........................
-
Elektron akan mengalir dari ...........ke......................
Tugas :
Dua muatan listrik sejenis ,masing-masing besarnya Q1 : 9 x 105 C
dan Q2 : 4 x 10 2 C , barada pada jarak 600 cm .
Hitunglah besar gaya yang terjadi , bila k : 9 X 10 9 N m2 / C2
Sumber Arus listrik
Sejarah sistem operasi windows - bet 4

Tampilan Windows Millennium Edition screenshot
Logo Windows Me
Pada bulan September 2000, Microsoft memperkenalkan Windows Millennium Edition (dikenal juga dengan sebutan Windows Me atau Windows ME). Versi ini memperbarui Windows 98 dengan dukungan multimedia dan Internet yang lebih baik. Versi ini juga memasukkan fitur "System Restore," yang mengizinkan para penggunanya untuk mengembalikan keadaan sistem ke sebuah titik yang dikenal baik-baik saja, pada saat sistem operasi mengalami kegagalan. System Restore menjadi fitur yang masih dipertahankan pada Windows XP. Versi ini juga memperkenalkan Windows Movie Maker versi pertama.
Windows Me dibuat dalam waktu yang singkat, kira-kira hanya satu tahun, yang ditujukan hanya untuk mengisi kekosongan rilis antara Windows 98 dan Windows XP sebagai sistem operasi untuk kelas rumahan. Fitur-fitur yang terdapat di dalam Windows Me (seperti Internet Explorer 5.5, Windows Media Player 7.0, dan Microsoft DirectX 7.1) bahkan bisa diperoleh secara gratis dari situs Windows Update, kecuali System Restore. Hasilnya, Windows Me pun tidak dianggap sebagai sebuah sistem operasi yang unik di antara saudara-saudaranya dari keluarga Windows 9x, Windows 95 dan Windows 98. Windows Me juga dikritik karena munculnya masalah kestabilan, dan juga dukungan terhadap MS-DOS yang berjalan di dalam modus real. Orang-orang bahkan menyebut Windows Me sebagai Windows Mistake Edition.
Windows Me merupakan sistem operasi terakhir yang dibuat berdasarkan kernel monolithic Windows 9x dan MS-DOS. Versi ini pun menjadi versi terakhir sistem operasi Windows yang tidak memiliki Windows Product Activation (WPA).
Windows XP: menyatukan kedua jajaran produk
|
Masofaviy ta’lim texnologiyalari

|
Masofaviy ta’lim texnologiyalari
|
bet | 1/13 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #273423 |
Bog'liq 4.1.1. bob
4.2.1. Masofaviy ta’lim tushunchasi, uning paydo bo’lishi va rivojlanish tarixi. Masofaviy ta’limni tashkil etish, boshqarish, modellari va uni amalga oshirish bosqichlari. Masofaviy ta’limning yutuqlari va kamchiliklari.
Kompyuter texnologiyalari asosidagi masofaviy o‘qitish (MO‘) texnik infratuzilmaga asoslangan bo‘lib, quyidagilardan iborat: kompyuter (o‘quv ma’lumotini joylashtirish va namoyish qilish vositasi sifatida) va kompyuter tarmog‘i (o‘quv ma’1umotidan foydalanish imkonini beruvchi vosita sifatida). Hozirgi paytda yaratilayotgan masofadan o‘qitish tizimlari bir qancha tamoyillarga asoslanadi. Bu tamoyillarga quyidagilarni kiritish mumkin: o‘quv materialining tarqalishi tamoyili, o‘quv materialining interaktivligi tamoyili, o‘quv materialining multimediaviy tasvirlanishi tamoyili, o‘quv materialining o‘rganuvchi shaxsiy xususiyatlariga moslashuvchanligi tamoyili va h.k. Axborot o‘quv manbalarini ikki guruhga bo‘lishimiz mumkin: o‘rganuvchi kompyuterida mavjud bo‘lgan (lokal komponentlar) va o‘quv markazi kompyuterida joylashgan (tarmoq komponentlari) o‘quv manbalari.
Masofaviy ta’lim texnologiyalari
Masofaviy ta’limning asosiy texnologiyalariga quyidagilarni kiritish mumkin:
Interaktiv texnologiyalar:
internet masofaviy ta’lim portali;
video va audio konferensiyalar;
elekron pochta orqali ta’lim;
internet orqali mustakil ta’1im olish;
uzoqdan boshqarish tizimlari;
onlayn simulyator va o‘quv dasturlari;
test topshirish tizimlari.
Interaktiv bo‘lmagan texnologiyalar:
video, audio va bosmaga chiqarilgan materiallar;
televizion va radio ko‘rsatuvlar;
disklarda joylashgan dasturlar.
Video va audio konferensiyalar - bu Internet va boshqa telekomunikatsion aloqa kanallari yordamida ikkita, uzoqlashgan auditoriyalarni telekommunikatsion holatda bir-biri bilan bog‘lab ta’lim olish yo‘li. Video va audio konferensiyalar uchun katta xajmda maxsus texnika, yuqori tezlikga ega bo‘lgan aloqa kanali va o‘qitishni tashkil qilish uchun xizmat ko‘rsatuvchi mutaxassislarni jalb etish talab etiladi.
Internet orqali mustaqil ta’1im olish – Internetdagi ko‘pgina saytlarda joylashgan katta xajmdagi ma’lumotlar ustidan mustaqil ravishda ishlash va yangi bilimlar olish yo‘li. Elektron pochta orqali ta’lim-ommaviy Internet xizmatlaridan foydalangan holda talaba va o‘qituvchi o‘rtasida xatlar orqali muloqot o‘rnatib ta’lim olish yo‘li. U yordamida xar xil test, vazifa, savol-javob va ko‘rsatmalarni (matn, grafika, multimediya, dasturlar va boshqa ko‘rinishda) yuborish hamda qabul qilish mumkin.
|
| |
Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya. Gess va kirxgoff qonunlari - bet 4

|
Mavzu: kimyoviy termodinamika. Termodinamikaning birinchi qonuni. Termoximiya. Gess va kirxgoff qonunlari
|
bet | 4/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARIko’rsak, bu erda X funkstiyaning o’zgarishi faqatgina boshlang’ich va oxirgi shartlarga (chegaralarga) bog’liq bo’lib, jarayoning borish yo’liga bog’liq emas. To’liq funkstiya integrallanadi, lekin noto’liq funkstiyani integrallab bo’lmaydi. Har xil jarayonlarda energiyaning bir turi ikkinchi boshqa turiga aylanadi. Termodinamikaning birinchi qonuni, shu energiya turlari, ularning o’tish shakllari o’rtasida miqdoriy nisbatni o’rganadi. Bu qonun ichki energiya, issiqlik va ish orasidagi o’zaro bog’liqlikni belgilaydi. Termadinamikaning 1-qonuni bir necha ta’riflari mavjud bo’lib, ular bir – biridan kelib chiqadi. Termadinamikaning 1-qonuni bir necha ta’riflari mavjud bo’lib, ular bir – biridan kelib chiqadi. Birinchi qonun energiya saqlanish qonuni bilan to’g’ridan-to’g’ri bog’liq: har qanday izolirlangan sistemada energiya saqlanmasin o’zgarmasdir. Bundan-jarayonning borish sharoitiga, unda qanday moddalar ishtirok etishiga qaramasdan, doimo energiyaning ma’lum miqdordagi bir turi energiyaning ma’lum miqdordagi boshqa turiga aylanadi. (Ekvivalentlik qonuni.) –deyish mumkin. Yuqoridagilardan (energiyaning saqlanish qonunini nazarda tutib) bu qonunni boshqa ta’rifini keltirish mumkin: birinchi tur adabiy dvigatelning (energiya sarflamasdan turib mexanik ish bajaruvchi qurilma) bo’lishi mumkin emas. Kimyoviy termodinamika uchun 1-qonunining ichki energiya tushunchasi orqali ta’rifi katta axamiyat kasb etadi: Ichki energiya holati funkstiyasi bo’lib, uning o’zgarishi jarayon yo’liga bog’liq bo’lmay faqatgina sistemaning boshlang’ich va oxirgi holatlariga bog’liqdir. Birinchi qonunning izolirlangan sistemada energiya saqlanmasa o’zgarmasligi ta’rifidan foydalanib ichki energiya holat funkstiyasi ekanligini isbotlash mumkin Birinchi qonunning izolirlangan sistemada energiya saqlanmasa o’zgarmasligi ta’rifidan foydalanib ichki energiya holat funkstiyasi ekanligini isbotlash mumkin Misol uchun:
|
| |
Misol; fikrdagi gaz yoki biror xajmdagi suyuqlik va hokazo

|
Misol; fikrdagi gaz yoki biror xajmdagi suyuqlik va hokazo
|
bet | 2/12 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 3,51 Mb. | | #121297 |
Bog'liq portal.guldu.uz-KIMYOVIY TERMODINAMIKA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI. TERMOXIMIYA. GESS VA KIRXGOFF QONUNLARIMisol; fikrdagi gaz yoki biror xajmdagi suyuqlik va hokazo. Sistemalar izolirlangan yoki izolirlanmagan bo’lishi mumkin. Izolirlangan sistema deb, tashqi muhit bilan modda va energiya almashinmaydigan, binobarin xajmi va energiyasi turg’un bo’lgan sistemaga aytiladi. Agarda sistema tashqi muxit bilan energiya va modda almashinsa bunday sistemalar ochiq; agar faqat energiya almashinuvigina sodir bo’lishi mumkin bo’lib, modda almashinuvi bo’lmasa sistema yopiq deb ataladi. Yopiq sistemaga issiqlik kelishi yoki undan ketishi mumkin. Agar jarayon mobaynida sistemada issiqlik ajralmasa yoki unga yutilmasa bunday jarayon – adiabatik jarayon deb ataladi. Sistemani harakterlaydigan fizik va kimyoviy xossalar yig’indisiga termodinamik sistemaning xolati deyiladi. Termodinamik sistemaning xolatini termodinamik parametrlar (xossalar) ҳarakterlaydi. Bularga temperatura, bosim, xajm, konstentrastiya va boshqalar kiradi. Bular ikki xil-ekstensiv va intensiv bo’lishi mumkin. Sistemani harakterlaydigan fizik va kimyoviy xossalar yig’indisiga termodinamik sistemaning xolati deyiladi. Termodinamik sistemaning xolatini termodinamik parametrlar (xossalar) ҳarakterlaydi. Bularga temperatura, bosim, xajm, konstentrastiya va boshqalar kiradi. Bular ikki xil-ekstensiv va intensiv bo’lishi mumkin. Ekstensiv xossalarga sistemaning masasiga bog’liq bo’lgan xossalar – og’irlik, massa, sistemaning xajmi kabilar kiradi. Sistemaning massasiga bog’liq bo’lmagan xossalar – temperatura, bosim, potenstial, molyal xajm, solishtirma xajm va boshqalar intensiv xossalar deb ataladi. Sistemada kamida bir termodinamik parametrning o’zgarishiga termodinamik jarayon deyiladi. Jarayonlarning borish sharoitlariga qarab izobarik, izotermik, izoxorik, adiabadik, izobarik – izotermik va boshqa turdagi jarayonlar deb ataladi. Misol uchun bosim o’zgarmas (Rconst) sharoitda boradigan jarayon- izobarik jarayon deb ataladi.
|
| |
Baxtsiz hodisalarda shikastlanganlarga birinchi yordam ko`rsatish Reja

Baxtsiz hodisalarda shikastlanganlarga birinchi yordam ko`rsatish
Reja:
1. Baxtsiz hodisalarda birinchi yordam ko`rsatish.
2. Jarohatlanganda va lat eganda birinchi yordam ko`rsatish.
3. elektr tokidan jarohatlangan kishiga birinchi yordam ko`rsatish.
4. Kuyganda va sovuq urganda birinchi yordam ko`rsatish.
5. Zaharlanganda birinchi yordam ko`rsatish.
Tayanch so`zlar:
birinchi yordam, burama, rezina, jgut, vena,
arterial, kapillyar
qon oqish, sun`iy nafas, massaj, taxtakash, zahar.
Baxtsiz hodisalarda birinchi yordam ko`rsatish
Ma`lumki, jarohatlanish oqibati o`z vaqtida ko`rsatilgan yordamga ko`p
jihatdan bog’liq bo`ladi. SHuning uchun har bir ishlovchi
bevosita baxtsiz hodisa
sodir bo`lgan joyda vrachga birinchi yordam ko`rsatishni bilishi kerak.
Ishlab chiqarish korxonalari, tashkilotlarida tsexlarda, bo`limlarda,
brigadalarda, dala shiyponlarida, fermalarda, ustaxonalar
va boshqa ishlab
chiqarish uchastkalarida birinchi yordam ko`rsatishga maxsus o`qitilgan 3-4
kishidan iborat sanitar postlar tashkil etiladi. Sanitar postlari zarur meditsina
dorilar va bog’lash materiallari mavjud bo`lgan aptechkalar bilan ta`minlanadi.
1.-расм. Кичик ва чуқур
бўлмаган жароҳатларни
ликопластир билан боглаш.
2.-расм. Бармоқларни крест
(ёки саккиз) боғлаш.
Ishlab chiqarishda jarahotlanish uni keltirib chiqarish sabablariga ko`ra
shartli ravishda tashkiliy va texnik turlarga bo`linadi.
Tashkiliy xarakterga ega
bo`lgan ishlab chiqarish jarohatlarining sabablariga quyidagilar kiradi:
1) bevosita kunlik ishlarni yoki ishlayotgan odamlarni sog’ligi uchun yuqori
darajada xavfli bo`lgan ishlarni bajarish oldidan xavfsizlik texnikasi bo`yicha
yo`riqnomalarni o`tilmasligi;
2) xavfsizlik texnikasi bo`yicha yo`riqnomalarni o`tilishi, lekin ishni bajarish
jarayonida unga rioya qilinishini etarlicha nazorat qilmaslik;
3) ishni (har xil ishlab chiqarish topshiriqlarini) bajarish vaqtida zarur
himoya (ko`zoynak, niqob, respirator, to`siq va boshqa)
vositalardan
foydalanmaslik;
4) ishchi zonada ishni bajarish uchun keraksiz bo`lgan buyum va narsalarni
mavjudligi;
5) murakkab va mas`uliyatli ishlarda maxorati etarlicha bo`lmagan ishchilar
mehnatidan foydalanish;
6) jarohatlash ehtimoli mavjud joylarda o`rab
turuvchi shitlar, to`siqlar va
kojuxlarni yo`qligi;
7) odam sog’ligi uchun xavf yuqori bo`lgan ish joylarini etarlicha
yoritilmasligi;
8) xavf haqida «To`xta! YUqori kuchlanish», yoki «Эhtiyot bo`ling!
Rabotlar avtomatik rejimda ishlamoqda», «Yo`l yo`q, xavfli zona» va boshqa kabi
ogohlantiruvchi belgilarning yo`qligi;
9) texnologik rejimdan chalg’ish, texnologik jarayonlarni ko`pol buzilishi va
boshqalar;
10) u yoki bu sabablarga ko`ra ishchiga ish vaqti davomida tanaffus va dam
olish vaqtini berilmasligi;
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 8/8 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 42,95 Kb. | | #125969 |
Bog'liq 9WB3injodk- HIP2a-xNrB9YSpthgMFf (1) (1)Foydalanilgan adabiyotlar
J.Oʻ.Muhammadiyev, Z.R.Raxmovov “Matematika va informatika oʻqitish texnologiyasi” Toshkent-2021.Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. 1992-yil - T.: Oʻzbekiston, 2018.
Oʻzbekiston Respublikasi qonuni. Taʻlim toʻgʻrisida. 1997-yil - T.: Adolat, 1997.
Oʻzbekiston Respublikasining Informatika va axborot texnologiyalariga oid qonunlari. www.Lex.uz
Oʻzbekiston Respublikasining qonuni. Elektron hukumat toʻgʻrisida. 2015- yil
Oʻzbekiston Respublikasi qonuni. Elektron tijorat toʻgʻrisida. 2004-yil
Oʻzbekiston Respublikasi qonuni. Elektron hujjat aylanishi toʻgʻrisida. 2004-yil
Oʻzbekiston Respublikasi qonuni. Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida. 2003- yil
Oʻzbekiston Respublikasi qonuni. Axborotlashtirish toʻgʻrisida. 2003-yil
Oʻzbekiston Respublikasi qonuni. Axborot erkinligini tamoyillari va kafolatlari toʻgʻrisida. 2003-yil
|
| |
Funksional diagramma iyerarxiyasini tuzishi

|
Funksional diagramma iyerarxiyasini tuzishi
|
bet | 9/13 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 36,22 Kb. | | #254201 |
Bog'liq Data base security - lecture 9Funksional diagramma iyerarxiyasini tuzishi
Chiziqlar turlicha tarmoqlanishi va turli usullar bilan birlashishi mumkin. Tarmoqlanish ma’lumotlarning bir qismi yoki barchasi har ajralgan yoyda foydalanish mumkinligini anglatadi. Yoy har doim uzatiladigan ma’lumotlar to‘plamini identifikatsiyalash uchun tarmoqlanguncha belgilanadi. Agar yoy bandi tarmoqlangandan so‘ng belgilanmagan boisa, u holda belgilanmagan band
barcha ma’lumotlar to‘plamini o‘zida saqlaydi. Bandning har bir belgisi aynan shu band mavjudligini aniqlab beradi.
Funksional diagramma iyerarxiyasini tuzish detallashtirish darajasini oshirish orqali boqichma-bosqich olib boriladi. Keyingi har bir daraja diagrammasi asl blok strukturasini aniqlab beradi. Modelni tuzish yagona blokdan boshlanadi va uning
uchun boshlang‘ ich ma’lumotlarni, natijalar, boshqaruv va amalga oshirish mexanizmini belgilab beradi. So‘ngra u ketma-ketlik bilan qadamma-qadam detallashtirish usulidan foydalangan holda detallashtiriladi. Bunda har bir funksiyani ko‘pi bilan 3—7 ta blok bilan taqdim etish tavsiya qilinadi. Barcha hollarda har bir kichik funksiya faqat foydalanilgan yoki asl funksiya orqali
uzatiladigan ma’lumotlar elementlardan foydalaniladi. Ayni paytda hech bir element tushirib qoldirilmasligi lozim va bu holat tuzilgan modelning to‘g‘riligini, ya’ni uni zid kelmasligini ta’minlaydi.
Kiruvchi yoki chiquvchi strelkalar
Bosh diagrammadan kiruvchi yoki chiquvchi strelkalar simvollar (belgilar) va sonlardan foydalangan holda raqamlanadi.
Ramz aloqa turini bildiradi:
I — kiruvchi,
S — boshqaruvchi,
M— mexanizm,
R — natija,
Son — asosiy blokning tegishli tomoni bo‘yicha aloqa nomeri yuqoridan pastga va chapdan o‘ngga qarab hisoblanadi.
Barcha diagrammalar bir-biri bilan bloklarning iyerarxik nomerlanishi orqali bog‘lanadi: birinchi daraja — AO, ikkinchisi — Al, A2, uchinchi daraja A l l , A12, A13 va h.k. Bunda birinchi raqam — bosh blok nomeri, oxirgisi esa — bosh blokka tegishli ma’lum bir kichik blok nomeri sanaladi.
|
| |
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi - bet 7

|
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
bet | 7/7 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 2,45 Mb. | | #128094 |
Bog'liq Ismoilova ShoiraxonJism yoki fizik jarayon muvozanat vaziyatiga ega bo’lishi zarur va uni shu holatidan chiqarish va avvalgi vaziyatiga qaytaruvchi kuchlar mavjud bo’lishi kerak. Agar jism dastlab olgan energiyasi hisobiga muvozanatdan chiqib, tashqi kuch yo’q holatida o’z tebranishlarini ancha vaqt amalga oshirib tursa, bunday tebranishlar erkin yoki xususiy tebranishlar deb ataladi. Ular orasida eng sodda ko’rinishi garmonik tebranishlardir
MATEMATIK, FIZIK, PRUJINALI MAYATNIKLAR VA TEBRANISH KONTURI
Demak, issiqlik mashinasining fodali ish koeffistienti issiqlik va sovutgichning temperaturalari ayirmasiga bog’liq bo’lib, jism qanday materialdan tashqil topganiga, uning tabiatiga bog’liq emas. Demak, issiqlik mashinasining fodali ish koeffistienti issiqlik va sovutgichning temperaturalari ayirmasiga bog’liq bo’lib, jism qanday materialdan tashqil topganiga, uning tabiatiga bog’liq emas. Karno stiklining taxlilida aҳamiyati juda katta bo’lgan bir narsaga ya’ni sovutgichning moҳiyatini nazarda tutish kerak. Boshqacha qilib aytganda stikl mobaynida foydali ish olish uchun tabiatga ma’lum “soliq” to’lash kerak – bir qism issiqlik albatta sovutgichga berilishi kerak. Tabiatning assimterikligi: ishni issiqlikka aylantirishda bu “soliq” talab qilinmaydi.(masalan ishqalanishda ҳamma ish to’liqligicha issiqlikka aylanadi).
XULOSA
Q.P.Abduraxmanov, V.S.Xamidov, N.A.Axmedova. FIZIKA. Toshkent.2018-yil - Q.P.Abduraxmanov, V.S.Xamidov, N.A.Axmedova. FIZIKA. Toshkent.2018-yil
- C.Э.Фриш, A.В.Тиморева. УМУМИЙ ФИЗИКА КУРСИ.2006-йил
- Internet sahifalari:
www.ziyouz.com www.hozir.org
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
Bu qonunning posto’lat ko’rinishdan bir necha ta’riflari bo’lib, ular bir-biriga bog’liq va bir-biridan ikkinchisini chiqazish mumkin

|
Bu qonunning posto’lat ko’rinishdan bir necha ta’riflari bo’lib, ular bir-biriga bog’liq va bir-biridan ikkinchisini chiqazish mumkin
|
bet | 4/7 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 2,45 Mb. | | #128094 |
Bog'liq Ismoilova ShoiraxonBu qonunning posto’lat ko’rinishdan bir necha ta’riflari bo’lib, ular bir-biriga bog’liq va bir-biridan ikkinchisini chiqazish mumkin. Rudolf Klauzius (Gottlib) posto’latiga muvofiq, issiqlik issiq jismdan sovuq jismga o’z-o’zicha o’tadi. Kelinglar, issiqlikni ishga aylantirish jarayonini ko’ramiz. Issiqlik manbaining o’zida issiqlik ishga aylanaolmaydi. Buning uchun issiqlikni issiqlik manbasidan olib uni ishga aylantiraoladigan biror ishchi jismga berish kerak. Misol uchun issiqlik gazga berilsa, u kengayib ish bajarishi mumkin. Yana ish xosil qilishi uchun gazni uzliksiz kengaytirish kerak, lekin bu mumkin emas. Binobarin, gaz yana kengayib ish bajarishi uchun siqilishi kerak, ya’ni ishchi jism davriy ravishda kengayib-siqilishi kerak. Agar gaz biror temperaturada kengaytirilsa va natijada ish bajarsa, u yana ish bajarish uchun shu temperaturada siqilishi, kengaytirilganda bajargan ishga teng ish sarflanishi kerak. Natijada xech qanday foydali ish bajarilmaydi. Ish bajarilishi uchun siqilishda sarflangan ish gaz kengayib bajargan ishidan kam bo’lishi kerak. Buning uchun siqilish jarayonini kengayishdagiga nisbatan pastroq temperaturada olib borish kerak. Demak, ishchi jism sovutilishi kerak, ya’ni issiqlik manbaining issiqligini ishga aylantirish uchun yana sovutgich ham bo’lishi shart. Buni quyidagi chizma (buni issiqlik mashinalarining prinstipial sxemasi deb qarash mumkin) dan ko’rish mumkin
TERMODINAMIKANING II QONUNI
Ish A=q1 – q2 q1 q2 Isitgichdan q1 issiqlik ishchi jismga beriladi. Bu issiqlik hisobiga ishchi jism (masalan: gaz) kengayib ish bajaradi. Lekin issiqlik manbaidan olingan q1 issiqlikning ҳammasi ishga aylanmaydi, uning bir qismi (q2) issiqlik xolida sovutgichga beriladi. Bir qism A=q1 – q2 ishga aylanadi.
ISITKICH
ISHCHI JISM
SOVUTKICH
Issiqlik manbaining temperaturasi sovutgichning temperaturasiga tenglashganda issiqlikning o’tishi va demak, ish bajarilish jarayoni to’xtaydi. Hamma issiqlikning olish uchun sovtgichni absolyut nolgacha sovutish kerak, lekin bu mumkin emas. Binobarin, issiqlik manbaining ҳamma issiqlik zapasini olish mumkin emas ҳamda manbadan olingan issiqlikning ҳammasini ishga aylantirish ҳam mumkin emas.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bu qonunning posto’lat ko’rinishdan bir necha ta’riflari bo’lib, ular bir-biriga bog’liq va bir-biridan ikkinchisini chiqazish mumkin
|
WSNda ma'lumotlarni uzatish usullari

|
WSNda ma'lumotlarni uzatish usullari
|
bet | 3/4 | Sana | 24.12.2023 | Hajmi | 451,53 Kb. | | #127814 |
Bog'liq 6-mavzu
Sensor tarmog'ida tugunlar odatda simsiz aloqa orqali bog'lanadi. Aloqa radio, infraqizil (IR) yoki optik signallar orqali bo'lishi mumkin.
Ushbu chastotalarning ba'zilari simsiz mahalliy tarmoqlarda (WLAN) allaqachon qo'llanilmoqda. Kichik o'lchamdagi va arzon narxlardagi sensorli tarmoqlar uchun signal kuchaytirgich kerak emas. Uskuna cheklovlari va antenna samaradorligi va quvvat iste'moli o'rtasidagi kelishuvlar mikroto'lqinli diapazonda uzatish chastotasini tanlashda ma'lum cheklovlarni qo'yadi. Eng ko'p ishlatiladigan ISM chastotalari Evropada 433 MGts va Shimoliy Amerikada 915 MGts. ISM radiochastotalaridan foydalanishning asosiy afzalliklari chastotalarning keng spektri va butun dunyo bo'ylab mavjudligidir. Ular ma'lum bir standartga bog'lanmagan, shuning uchun sensorli tarmoqlarda energiya tejash strategiyalarini amalga oshirish uchun ko'proq erkinlik beradi.
6.1-jadval - ITU-R tomonidan belgilangan ISM chastota diapazonlari
Sensor tarmoqlarida aloqaning yana bir mumkin bo'lgan usuli - bu IR portlaridan foydalanish. IR aloqasi litsenziyasiz mavjud va elektr shovqinlariga qarshi immunitetga ega. IR transmitterlari arzonroq va ishlab chiqarish osonroq. Hozirgi ko'pgina noutbuklar, va mobil telefonlar ma'lumotlarni uzatish uchun IR interfeysidan foydalanadilar. Bunday aloqaning asosiy kamchiliklari jo'natuvchi va qabul qiluvchi o'rtasidagi ko'rish chizig'ining talabidir. Bu IR aloqalarini uzatish muhiti tufayli sensorli tarmoqlarda foydalanish uchun nomaqbul qiladi.
Uzatish uchun optik muhitdan foydalanadigan WSN tugunlari ham mavjud. Ikkita uzatish sxemasi qo'llaniladi - passiv, CCR (Corner-Cube Retroreflector) reflektoridan foydalangan holda va faol, lazer diodi va boshqariladigan nometall yordamida. Birinchi holda, o'rnatilgan yorug'lik manbai talab qilinmaydi
, signalni uzatish uchun uchta CCR nometallining konfiguratsiyasi qo'llaniladi. Faol usul yorug'lik nurlarini qabul qilgichga yuborish uchun lazerli diyot va faol lazer aloqa tizimidan foydalanadi.
Sensor tarmoqlarini qo'llash uchun maxsus talablar uzatish muhitini tanlashni qiyin vazifaga aylantiradi. Masalan, dengiz ilovalari suv o'tkazuvchi vositadan foydalanishni talab qiladi. Bu erda siz uzoq to'lqinli radiatsiyadan foydalanishingiz kerak, bu esa suv yuzasiga kirishi mumkin. Qiyin erlarda yoki jang maydonida xatolar va katta shovqinlar paydo bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, tugunlarning antennalari boshqa qurilmalar bilan aloqa qilish uchun zarur balandlik va radiatsiya kuchiga ega emasligi aniqlanishi mumkin. Shuning uchun uzatish muhitini tanlash ishonchli modulyatsiya va kodlash sxemalari bilan birga bo'lishi kerak, bu esa uzatish kanalining xususiyatlariga bog'liq.
|
| |
Rezervli nusxalashning asosiy turlari

|
Rezervli nusxalashning asosiy turlari
|
bet | 4/13 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 36,22 Kb. | | #254201 |
Bog'liq Data base security - lecture 9Rezervli nusxalashning asosiy turlari
Rezervli nusxalashning ikkita asosiy turi mavjud:
- Zid bo‘lmagan (sovuq) rezervli nusxalash. Bunda nusxalar foydalanuvchi uchun ma’lumotlar bazasi berk (close) bo‘lganida yaratiladi. Avtonom rejimda yaratilgan ma’Iumotlar bazasining rezervli nusxasi tarkibida ma’lumotlaming barcha fayllari, takrorlanish jumallari va boshqaruvchi fayllar bo‘ladi. Ma’Iumotlar bazasi to‘xtatilganidan so‘ng barcha fayllar disklaming birida nusxalanadi. Nusxalash tugaganidan so‘ng ma’Iumotlar bazasini qayta yuklash amalga oshiriladi;
- Operativ rejimdagi rezervli (qaynoq) nusxalash. Masalan, ma’Iumotlar bazasi doimo operativ rejimda bo‘ladi va foydalanuvchilar foydalana oladi.
Tranzaksiyalar
Tranzaksiyalar jumalining rezervli nusxasini faqat to‘liq tiklash modeli yoki to‘liq bo‘lmagan bayonnoma tuzishli model o‘matilgan ma’Iumotlar bazasi uchun yaratish mumkin. Shuningdek, tranzaksiyalar jumalini nusxalash faqat rezervli nusxalashdan so‘ng amalga oshirilishi mumkin.
Tranzaksiyalar jumali tarkibida ma’lumotlarning faqat qismigina bo'ladi, shuning uchun ma’lumotlar bazasini tiklash uchun uning to‘liq nusxasi ham talab etiladi.
Rezervlashning ikki xilidan ishonchlikning eng katta yutug‘iga almashtirishli rezervlashda erishiladi. Ammo rezervlashning ushbu xilini amalga oshirish tizim holatini nazoratlovchi avtomatni va ishlab turgan tizim yanglishganida uzib-ulovchi (kommutator) qurilmani talab etadi.
Ma’lumotlar bazasi har biri o‘z ichiga ma’lumotlaming qo`shimcha fayllar to‘plamini va tranzaksiya jurnallarini oluvchi fayl guruhlari to‘plamiga “tarqatilishi” mumkin. Ma’lumotlar bazasini fayl guruhlariga tarqatishdan eng kata samaraga RAID massivlarini qo‘llashda erishiladi. Fayl qism tizimlarining unumdorligi, foydalanuvchanligi va ishonchliligi ortadi.
Tuzilmaviy yondashuvda dasturiy ta’minot talablarini tahlil etish
Har qanday dasturiy ta’minotni ishlab chiqish bo‘ lajak dasturiy mahsulotga nisbatan talablarni tahlil qilishdan boshlanadi.
Tahlil natijasida ishlab chiqilayotgan dasturiy ta’minot spetsifikatsiyasi olinadi. Hal etiladigan vazipredjneting dekompozitsiyasi va mazmun jihatdan qo‘yilishi amalga oshiriladi, ularning o‘zaro harakati va ekspluatatsiya cheklashi aniqlanadi. Umuman olganda spetsifikatsiyasini aniqlash jarayonida predmet sohasining umumiy modeli quriladi, ishlab chiqilayotgan dasturiy ta’minotning real dunyoning ayrim qismi bilan yoki bu usul bilan o'zaro ta’siri aniqlanadi va uning asosiy funksiyalari konkretlashtiriladi.
Bunda spetsifikatsiyaning bir qismi ishlab chiqilayotgan dasturiy ta’minot funksiyasini bayon qiladi. Ikkinchi qismi esa, texnik vositalarga ishonchlilikka, axborot xavsizligiga bo'lgan talablarni belgilaydi.
Bu aniqlangan ta’rif spetsifikatsiyaga nisbatan asosiy talablarni aks ettiradi.
|
| |
Birlamchi ma’lumotlar fayli

|
Birlamchi ma’lumotlar fayli
|
bet | 3/13 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 36,22 Kb. | | #254201 |
Bog'liq Data base security - lecture 9Birlamchi ma’lumotlar fayli
Ma’lumotlar bazasida ma’lumotlar fayllarining ikki xili yaratilishi mumkin.
Birlamchi ma’lumotlar fayli (Primary data file). Ushbu faylning yaratilishi shart bo‘lib, unda ma’lumotlar bazasi katalogining yuklama axboroti va ma’lumotlar bazasining boshqa fayllariga ko‘rsatkichlar saqlanadi.
Ma’lumotlaming birlamchi faylida obyektlar va foydalanuvchilar ma’lumotlari joylashishi mumkin. Birlamchi fayl nomi uchun mdf kengaytirish tavsiya etiladi.
Ikkilamchi ma’lumotlar fayli
Ikkilamchi ma’lumotlar fayli (Secondary data file). Ushbu faylning yaratilishi shart boimay, unda obyektlar va foydalanuvchilar ma’lumotlari saqlanadi. Unumdorlikni oshirish uchun ikkilamchi fayllami turli disklarda saqlash tavsiya etiladi. Ma’lumotlar bazasida 32766 dan ko‘p bo`lmagan ikkilamchi fayllar joylashtirilishi
mumkin. Ikkilamchi fayl nomi uchun ndf kengaytirish tavsiya etiladi.
Tiklash modeli
Tiklash modeli (recovery model) - ma’lumotlar bazasi konfiguratsiyasining
parametri bo‘lib, tranzaksiyalami ro‘yxatga olishni, tranzaksiya jumalining rezervli nusxasini yaratishni va ma’lumotlar bazasini tiklash parametrlarini boshqaradi. Tiklash modelini tanlash, ma’lumotlar bazasini tiklashga va tiklash modelining tranzaksiyani ro‘yxatga olishi yoki olmasligiga bogMiq holda unumdorlikka jiddiy
ta’sir ko'rsatadi.
To‘liq tiklash modeli deganda, ma’Iumotlar bazasi yadrosining tranzaksiyalar jumalida barcha amallami ro‘yxatga olishi va hech qachon jumalni qisqartirmasligi tushuniladi. Ushbu model ma’lumotlar bazasini uning yanglishishi onigacha bo‘lgan holatini tiklashga imkon beradi.
Tiklashning oddiy modeli
Tiklashning oddiy modeli aksariyat tranzaksiyalar xususidagi ma’lumotlaming eng oz miqdorini ro‘yxatga oladi va har bir nazorat nuqtasidan so‘ng tranzaksiyalar jumalini qisqartiradi. Tiklashning ushbu modeli rezervli nusxalashni va tranzaksiyalar jumalini tiklashni madadlamaydi. Uning ustiga ma’lumotlaming alohida sahifalarini tiklashga imkon bermaydi.
To‘liq bo'lmagan bayonnoma tuzishli modelda ma’lumotlar bazasi yadrosi SELECT INTO va BULKINSERT kabi ommaviy amallaming eng oz miqdorining ro'yxatini olib boradi. Agar jumalning rezerv nusxasi tarkibida qandaydir ommaviy amallar bo‘lsa, ma’lumotlar bazasini tranzaksiyalar jumalining rezervli nusxasining oxiriga mos holatigacha (vaqtning ma’lum onigacha emas) tiklash
mumkin. Tiklashning ushbu modeli faqat katta ommaviy amallar uchun ishlatiladi.
|
| |