Mavzu : Fayl tizimining tuzilishini o'rganish

MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
KOMPYUTER INJINIRINGGI FAKULTETI
AMALIY ISH
Mavzu : Fayl tizimining tuzilishini o'rganish. Disklar va fayl tizimlarini boshqarish
Guruh: 210-21
Bajardi: Yodgorov Maxmudjon
Tekshirdi: Xudayberdiyev Mirzaakbar
Toshkent 2024
1. Fayl tizimi tushunchasi, tuzilishi va ishlashi.
Fayl tizimi - ma'lumotlar tashuvchisida ma'lumotlarni saqlashni tashkil qilish to'plami (tartibi, tuzilishi va mazmuni), bu ma'lumotlar darajasida saqlangan ma'lumotlarga kirishni bevosita ifodalaydi, bu diskdagi barcha fayl va papkalar to'plamidir. Fayl tizimining asosiy "birliklari" klaster, fayl, katalog, bo'lim, hajm, disk hisoblanadi.
Saqlash muhitidagi nollar va birlar to'plami klasterni tashkil qiladi (axborotni saqlash uchun joyning minimal hajmi, ular odatda sektor tushunchasi deb ham ataladi, ularning hajmi 512 baytga ko'paytiriladi).
Fayllar - sektorlarga bo'lingan baytlarning nomli to'plami. Fayl tizimiga qarab, fayl turli xil xususiyatlar to'plamiga ega bo'lishi mumkin. Fayllar bilan ishlashda qulaylik uchun ularning (ramziy identifikatorlari) nomlaridan foydalaniladi.
Fayl tizimining tuzilishini tartibga solish uchun fayllar guruhlarga bo'linadi kataloglar .
Bob - qismlarga bo'lish paytida yaratilgan va bir yoki bir nechta formatlangan jildlarni o'z ichiga olgan disk maydoni.
Hajmi - fayl tizimi, fayllar jadvali va ma'lumotlar maydoni bilan bo'linish maydoni. Bir yoki bir nechta bo'limlar mavjud disk .
Fayllar haqidagi barcha ma'lumotlar bo'limning maxsus maydonida - fayllar jadvalida saqlanadi. Fayllar jadvali raqamli fayl identifikatorlarini va ular haqidagi qo'shimcha ma'lumotlarni (o'zgartirish sanasi, kirish huquqlari, nom va boshqalar) bo'limning boshqa hududida saqlangan faylning haqiqiy mazmuni bilan bog'lash imkonini beradi.
MBR (Master Boot Record) diskning boshida joylashgan maxsus maydon - operatsion tizimni qattiq diskdan yuklash uchun BIOS uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
Bo'lim jadvali (bo'lim jadvali) ham diskning boshida joylashgan bo'lib, uning vazifasi bo'limlar haqidagi ma'lumotlarni saqlashdir: boshlash, uzunlik, yuklash. Yuklash bo'limi operatsion tizimni yuklash dasturini saqlaydigan yuklash sektorini o'z ichiga oladi.
Ortga hisoblash MBR dan (sektor raqami 0 dan) barcha asosiy (asosiy) bo'limlar uchun, ham oddiy, ham kengaytirilgan va faqat birlamchi bo'limlar uchun boshlanadi.
Barcha oddiy mantiqiy (kengaytirilgan mantiqiy bo'lmagan) bo'limlar ular tavsiflangan kengaytirilgan bo'limning boshiga nisbatan siljish bilan belgilanadi.
Barcha kengaytirilgan mantiqiy (kengaytirilgan mantiqiy) bo'limlar asosiy kengaytirilgan bo'limning (kengaytirilgan birlamchi) boshiga nisbatan siljish bilan o'rnatiladi.
Operatsion tizimni yuklash jarayoni quyidagicha:
Kompyuter yoqilganda, BIOS protsessorni nazorat qiladi, u qattiq diskdan yuklanadi, diskning birinchi sektorini (MBR) kompyuterning operativ xotirasiga yuklaydi va b oshqaruvni unga o'tkazadi).
MB
R "standart" yuklovchi sifatida yozilishi mumkin,
va LILO/GRUB kabi yuklagichlar.
Standart bootloader asosiy bo'limlar jadvalida yuklanadigan bayroqli birinchi bo'limni topadi, uning birinchi sektorini (yuklash sektori) o'qiydi va boshqaruvni ushbu yuklash sektorida yozilgan kodga o'tkazadi. Agar standart MBR bootloader o'rniga boshqasi bo'lsa, u yuklanadigan bayroqqa qaramaydi, u har qanday bo'limdan (uning sozlamalarida ko'rsatilgan) yuklashi mumkin.
Masalan, Windows NT/2k/XP/2003 operatsion tizimini yuklash uchun yuklash sektorida joriy bo'limdan asosiy yuklovchini (ntloader) xotiraga yuklaydigan kod yoziladi.
Har bir FAT16/FAT32/NTFS fayl tizimi o'zining yuklovchisiga ega. Bo'limning ildizida ntldr fayli bo'lishi kerak. Agar siz Windows-ni yuklamoqchi bo'lganingizda "NTLDR yo'q" xabarini ko'rsangiz, ntldr fayli yo'q bo'lganda aynan shunday bo'ladi. Bundan tashqari, ntldr normal ishlashi uchun bootfont.bin, ntbootdd.sys, ntdetect.com fayllari va to'g'ri yozilgan boot.ini kerak bo'lishi mumkin.
boot.ini misoli
C:\boot.ini
vaqt tugashi = 8
default=C:\gentoo.bin
C:\gentoo.bin="Gentoo Linux"
multi(0)disk(0)disk(0)bo'lim(1)\WINDOWS="Windows XP (32-bit)" /fastdetect /NoExecute=OptIn
multi(0)disk(0)disk(0)bo'lim(3)\WINDOWS="Windows XP (64-bit)" /fastdetect /usepmtimer
Misol grub.conf konfiguratsiya fayli
#grub.conf anaconda tomonidan yaratilgan
#
#E'tibor bering, ushbu faylga o'zgartirish kiritganingizdan so'ng siz grubni qayta ishga tushirishingiz shart emas
#
#DIQQAT: Sizda /boot bo'limi mavjud. Bu shuni anglatadiki
#barcha yadro va initrd yo'llari /boot/ ga nisbatan, masalan.
#root (hdO.O)
#kernel /vmlinuz-version ro root=/dev/sda2
#initrd/initrd-version.img
#boot=/dev/sda default=0 timeout=5
splashimage=(hdO,0)/grub/splash.xpm.gz
yashirin menyu
sarlavha Red Hat Enterprise Linux serveri (2.6.18-53.el 5)
ildiz (hdO.O)
yadro /vmlinuz-2.6.18-53.el5 ro root=LABEL=/ rhgb tinch-
initrd /initrd-2.6.18-53.el5.img
lilo.conf faylining tuzilishi
# LILO konfiguratsiya fayli "liloconfig" tomonidan yaratilgan
//Global parametrlar tavsifi bo'limi
# LILO global bo'limini ishga tushiring
//Lilo yozilgan joy. Bunday holda, bu MBR
yuklash =/dev/hda
//Yuklash paytida ko'rsatiladigan xabar
message=/boot/boot_message.txt
//Savolni ko'rsatish
taklif
//Operatsion tizimni tanlash vaqti tugadi
kutish vaqti = 1200
# Bo'lim jadvalini qayta yozadigan xavfli standart sozlamalarni bekor qiling:
o'zgartirish - qoidalar
qayta o'rnatish
# VESA ramka bufer konsoli @ 800x600x256
//Menyuni ko'rsatish uchun video rejimini tanlash
vga=771
# LILO global bo'limini tugatish
//Windows yuklash imkoniyatlari tavsifi bo'limi
# DOS yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi boshlanadi
boshqa=/dev/hda1
teg = Windows98
jadval =/dev/hda
# DOS yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi tugaydi
// QNX yuklash opsiyalarini tavsiflash bo'limi
# QNX yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi boshlanadi
//Operatsion tizimga yo'l
boshqa=/dev/hda2
teg = QNX
jadval =/dev/hda
# QNX yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi tugaydi
//Linux yuklash imkoniyatlari tavsifi bo'limi
# Linux yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi boshlanadi
//Yadro tasviriga yo'l
image = /boot/vmlinuz
root=/dev/hda4
label = Slackware
faqat o'qish
# Linux yuklanadigan bo'lim konfiguratsiyasi tugaydi
2. Eng mashhur fayl tizimlari.
Kengaytirilgan disk fayl tizimi
AdvFS
Fayl tizimi bo'ling
CSI - DOS
Fayl tizimini shifrlash
Kengaytirilgan fayl tizimi
Ikkinchi kengaytirilgan fayl tizimi
Uchinchi kengaytirilgan fayl tizimi
To'rtinchi kengaytirilgan fayl tizimi
Fayllarni taqsimlash jadvali (FAT)
Fayllar - 11
Ierarxik fayl tizimi
HFS Plus
Yuqori samarali fayl tizimi (HPFS)
ISO 9660
Jurnalli fayl tizimi
Macintosh fayl tizimi
MINIX fayl tizimi
mikrodozlar
Keyingi 3
Jurnal tuzilmali F (NILFS) ning yangi amalga oshirilishi
Novell saqlash xizmatlari
Yangi texnologiya fayl tizimi (NTFS)
Protogon
ReiserFS
Aqlli fayl tizimi
Squashfs
Unix fayl tizimi
Universal disk formati (UDF)
Veritas fayl tizimi
Windows-ning kelajakdagi xotirasi (WinFS)
Har qanday joyda fayl tartibini yozing
Zettabayt fayl tizimi (ZFS)
3.Fayl tizimlarining asosiy xarakteristikalari.
Operatsion tizim ilovalarni fayllar bilan ishlash uchun funktsiyalar va tuzilmalar to'plami bilan ta'minlaydi. Operatsion tizimning imkoniyatlari fayl tizimining cheklovlariga qo'shimcha cheklovlar qo'yadi, asosiy cheklovlarga quyidagilar kiradi:
Maksimal (minimal) hajm hajmi;
- asosiy katalogdagi fayllarning maksimal (minimal) soni;
- ildiz bo'lmagan katalogdagi fayllarning maksimal soni;
- fayl darajasida xavfsizlik;
- Uzoq fayl nomlarini qo'llab-quvvatlash;
- o'z-o'zini davolash;
- fayl darajasida siqish;
- tranzaksiya jurnallarini yuritish;
4. Eng keng tarqalgan FAT, NTFS, EXT fayl tizimlarining qisqacha tavsifi.
FAT fayl tizimi.
FAT "File Allocation Table" degan ma'noni anglatadi.
FAT fayl tizimida har qanday mantiqiy diskning mantiqiy disk maydoni ikki sohaga bo'linadi:
- tizim maydoni;
- ma'lumotlar maydoni.
Tizim maydoni formatlashda yaratiladi va fayl tuzilishini manipulyatsiya qilishda yangilanadi. Ma'lumotlar maydoni ildizga bo'ysunuvchi fayllar va kataloglarni o'z ichiga oladi va foydalanuvchi interfeysi orqali kirish mumkin. Tizim maydoni quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:
- yuklash yozuvi;
- zaxiralangan tarmoqlar;
- fayllarni taqsimlash jadvallari (FAT);
- ildiz katalogi.
Fayllarni taqsimlash jadvali ma'lumotlar maydonining har bir bo'limi holatini tavsiflovchi ma'lumotlar maydonining xaritasi (tasviri). Ma'lumotlar maydoni klasterlarga bo'lingan. Klaster - mantiqiy disk manzil maydonidagi bir yoki bir nechta qo'shni sektorlar (faqat ma'lumotlar maydonida). FAT jadvalida bir xil faylga (root bo'lmagan katalog) tegishli klasterlar zanjirlarga bog'langan. FAT16 fayllarni boshqarish tizimi klaster raqamini belgilash uchun 16 bitli so'zdan foydalanadi, shuning uchun siz 65536 tagacha klasterga ega bo'lishingiz mumkin.
Klaster fayl yoki ildiz bo'lmagan katalogga ajratilgan disk maydonining eng kichik manzilli birligidir. Fayl yoki katalog butun sonli klasterlarni egallaydi. Bunday holda, oxirgi klaster to'liq ishlatilmasligi mumkin, bu katta klaster o'lchamiga ega bo'lgan disk maydonining sezilarli darajada yo'qolishiga olib keladi.
FAT diskka kirishda juda intensiv ishlatilganligi sababli, u RAMga yuklanadi va imkon qadar uzoq vaqt qoladi.
Ildiz katalog oddiy katalogdan farq qiladi, chunki u mantiqiy diskda belgilangan joyda joylashadi va ma'lum miqdordagi yozuvlarga ega. Har bir fayl va katalog uchun fayl tizimi ma'lumotlarni quyidagi tuzilishga muvofiq saqlaydi:
- fayl yoki katalog nomi - 11 bayt;
- fayl atributlari - 1 bayt;
- zahira maydoni - 1 bayt;
- yaratish vaqti - 3 bayt;
- yaratilgan sana - 2 bayt;
- oxirgi kirish sanasi - 2 bayt;
- zahiralangan - 2 bayt;
- oxirgi o'zgartirish vaqti - 2 bayt;
- FATdagi dastlabki klaster raqami - 2 bayt;
- fayl hajmi - 4 bayt.
Fayl tizimining tuzilishi ierarxikdir.
FAT32 fayl tizimi.
FAT32 butunlay mustaqil 32 bitli fayl tizimi bo'lib, FAT16 ga nisbatan ko'plab yaxshilanishlar va qo'shimchalarni o'z ichiga oladi. FAT32 o'rtasidagi asosiy farq bu disk maydonidan yanada samarali foydalanish: FAT32 kichikroq klasterlardan foydalanadi, bu esa disk maydonini tejashga olib keladi.
FAT32 ildiz katalogini ko'chirishi va standart o'rniga FAT zahirasidan foydalanishi mumkin. FAT32 Kengaytirilgan yuklash yozuvi muhim ma'lumotlar tuzilmalarining nusxalarini yaratishga imkon beradi, bu esa disklarni oldingi versiyalarga qaraganda FAT tuzilmalarining buzilishiga chidamliroq qiladi. Ildiz katalogi oddiy klasterlar zanjiri, shuning uchun u diskning istalgan joyida joylashgan bo'lishi mumkin, bu esa ildiz katalogining o'lchamiga cheklovni olib tashlaydi.
NTFS fayl tizimi.
NTFS (Yangi texnologiya fayl tizimi) fayl tizimi uni boshqa fayl tizimlaridan sezilarli darajada ajratib turadigan bir qator muhim yaxshilanishlar va o'zgarishlarni o'z ichiga oladi. Foydalanuvchi nuqtai nazaridan, fayllar hali ham kataloglarda saqlanadi, ammo NTFS da katta disklarda ishlash ancha samaralidir:
fayllar va kataloglarga kirishni cheklash vositalari mavjud;
- fayl tizimining ishonchliligini sezilarli darajada oshiradigan mexanizmlar joriy etildi;
- disk sektorlari va/yoki klasterlarning maksimal soni bo'yicha ko'plab cheklovlar olib tashlandi.
NTFS fayl tizimining asosiy xususiyatlari:
- ishonchlilik. Yuqori unumdor kompyuterlar va umumiy tizimlar ishonchliligini oshirishi kerak, buning uchun fayl operatsiyalarini qayd qiluvchi tranzaksiya mexanizmi joriy etildi;
- kengaytirilgan funksionallik. NTFSda yangi funksiyalar joriy etildi: yaxshilangan nosozliklarga chidamlilik, boshqa fayl tizimlarining emulyatsiyasi, kuchli xavfsizlik modeli, ma’lumotlar oqimini parallel qayta ishlash, foydalanuvchi tomonidan belgilangan fayl atributlarini yaratish;
- POSIX standartini qo'llab-quvvatlash. Asosiy funksiyalar qatoriga fayl nomlaridan ixtiyoriy foydalanish, faylning oxirgi kirish vaqtini saqlash va bir nechta nomlarni bir faylga murojaat qilish imkonini beruvchi taxallus mexanizmi kiradi;
- moslashuvchanlik. Disk maydonini taqsimlash juda moslashuvchan: klaster hajmi 512 baytdan 64 KB gacha o'zgarishi mumkin.
NTFS katta ma'lumotlar to'plamlari va katta hajmlar bilan yaxshi ishlaydi. Maksimal hajm (va fayl) hajmi 16 EB. (1 Ebayt 2**64 yoki 16 000 milliard gigabaytga teng.) Ildiz va ildiz bo'lmagan kataloglardagi fayllar soniga cheklov yo'q. NTFS katalog strukturasi "ikkilik daraxt" deb nomlangan samarali ma'lumotlar strukturasiga asoslanganligi sababli, NTFS da fayllarni topish uchun ketadigan vaqt fayllar soniga chiziqli bog'liq emas.
NTFS ba'zi o'z-o'zini tiklash xususiyatlariga ega va tizimning turli xil yaxlitligini tekshirishni qo'llab-quvvatlaydi, jumladan, tizim jurnalidan fayllarni yozishni kuzatish imkonini beruvchi tranzaktsiyalar jurnali.
NTFS fayl tizimi xavfsizlik ob'ekti modelini qo'llab-quvvatlaydi va barcha jildlar, kataloglar va fayllarni alohida NTFS ob'ektlari sifatida ko'rib chiqadi. Jildlar, kataloglar va fayllarga kirish huquqlari foydalanuvchi hisobiga va u tegishli bo'lgan guruhga bog'liq.
NTFS fayl tizimi jildlar, kataloglar va fayllarga qo'llanilishi mumkin bo'lgan o'rnatilgan siqishniga ega.
Ext3 fayl tizimi.
ext3 fayl tizimi 1 TB gacha bo'lgan fayllarni qo'llab-quvvatlaydi. Linux yadrosi 2.4 bilan fayl tizimining o'lchami maksimal blokli qurilma hajmi bilan chegaralanadi, bu 2 terabayt. Linux 2.6 da (32-bitli protsessorlar uchun) maksimal blokli qurilma hajmi 16 TB, biroq ext3 faqat 4 TBgacha qoʻllab-quvvatlaydi.
Ext3 yaxshi NFS moslashuviga ega va diskda joy kam bo'lganda unumdorlik bilan bog'liq muammolar bo'lmaydi.Ext3 ning yana bir afzalligi uning ext2 kodiga asoslanganligidadir. ext2 va ext3 disk formatlari bir xil; Bundan kelib chiqadiki, agar kerak bo'lsa, ext3 fayl tizimini hech qanday muammosiz ext2 sifatida o'rnatish mumkin. Va bu hammasi emas. Ext2 va ext3 bir xil metama'lumotlardan foydalanganligi sababli, ext2-ni ext3-ga onlayn ravishda yangilash mumkin.
Ext3 ishonchliligi
Ext2-mos bo'lishdan tashqari, ext3 umumiy metadata formatining boshqa afzalliklarini meros qilib oladi. ext3 foydalanuvchilari yillar davomida sinovdan o'tgan fsck vositasiga ega. Albatta, jurnal fayl tizimiga o'tishning asosiy sababi diskdagi metama'lumotlarning izchilligini davriy va uzoq vaqt davomida tekshirish zaruratini bartaraf etishdir. Biroq, "jurnallar" yadro ishdan chiqishi yoki disk yuzasiga zarar etkazishdan (yoki shunga o'xshash narsadan) himoya qila olmaydi. Favqulodda vaziyatda siz ext3 ning fsck bilan ext2 dan meros bo'lishini qadrlaysiz.
Ext3 da jurnal.
Endi biz muammo haqida umumiy tushunchaga egamiz, keling, ext3 jurnalini qanday amalga oshirishini ko'rib chiqaylik. Ext3 jurnali uchun jurnal kodi Jurnal bloki qurilmasi qatlami yoki JBD deb nomlangan maxsus APIdan foydalanadi. JBD har qanday blokli qurilmada tizimga kirish uchun mo'ljallangan. Ext3 JBD API bilan bog'langan. Bunday holda, ext3 fayl tizimi kodi JBDga o'zgartirish zarurati haqida xabar beradi va JBD dan uni amalga oshirish uchun ruxsat so'raydi. Jurnal ext3 fayl tizimi drayveri nomidan JBD tomonidan boshqariladi. Ushbu konventsiya juda qulay, chunki JBD alohida, umumiy ob'ekt sifatida ishlab chiqilgan va kelajakda boshqa fayl tizimlariga kirish uchun ishlatilishi mumkin.
Ext3-da ma'lumotlarni himoya qilish
Endi biz ext3 fayl tizimi ma'lumotlar va metadata uchun jurnalni qanday ta'minlashi haqida gapirishimiz mumkin. Aslida, ext3 izchillikni kafolatlash uchun ikkita usulga ega.
ext3 dastlab to'liq ma'lumotlar va metadata jurnali uchun mo'ljallangan. Ushbu rejimda ("ma'lumotlar = jurnal" rejimi deb ataladi) JBD ma'lumotlar va metadata bilan bog'liq bo'lgan fayl tizimidagi barcha o'zgarishlarni qayd qiladi. Bunday holda, JBD metadata va ma'lumotlarni orqaga qaytarish va tiklash uchun jurnaldan foydalanishi mumkin. "To'liq" jurnalning kamchiliklari - unumdorlikning pastligi va jurnal uchun katta hajmdagi disk maydonini iste'mol qilish.
Yaqinda ext3-ga yangi jurnal rejimi qo'shildi, u yuqori unumdorlik bilan fayl tizimi strukturasi ishdan chiqqandan keyin mos kelishini ta'minlaydi ("odatiy" jurnalli fayl tizimlari kabi). Yangi ish rejimi faqat metama'lumotlarga xizmat qiladi. Biroq, ext3 fayl tizimi drayveri hali ham ma'lumotlarning butun bloklarini qayta ishlashni kuzatib boradi (agar ular metadata modifikatsiyasi bilan bog'liq bo'lsa) va ularni tranzaksiya deb ataladigan yagona ob'ektga guruhlaydi. Tranzaktsiya barcha ma'lumotlar diskka yozilgandan keyingina yakunlanadi. Ushbu "qo'pol kuch" usulining "yon" ta'siri ("ma'lumotlar=tartibli" rejimi deb ataladi) ext3 metadata izchilligini kafolatlagan holda ma'lumotlarning barqarorligi ("ilg'or" jurnali fayl tizimlariga nisbatan) yuqori ehtimolini ta'minlaydi. Bu faqat fayl tizimi tuzilishidagi o'zgarishlarni qayd qiladi. Ext3 sukut bo'yicha ushbu rejimdan foydalanadi.
ext3 juda ko'p afzalliklarga ega. U joylashtirishning maksimal qulayligi uchun mo'ljallangan. U yillar davomida tasdiqlangan ext2 kodiga asoslangan va ajoyib fsck vositasini meros qilib olgan. Ext3 asosan o'rnatilgan ma'lumotlarni saqlash qobiliyatiga ega bo'lmagan ilovalar uchun mo'ljallangan. Umuman olganda, ext3 mukammal fayl tizimi va ext2 ning munosib davomidir.Ext3 ni Linux ostida boshqa jurnallangan fayl tizimlaridan ijobiy ajratib turadigan yana bir xususiyat bor - yuqori ishonchlilik.
Ext4 fayl tizimi ext tizimning munosib evolyutsion davomi hisoblanadi.
Ma'lumotlarni saqlash birligi o'zgaruvchan uzunlikdagi ob'ekt deb ataladi fayl.
Fayl - ixtiyoriy uzunlikdagi baytlarning nomlangan ketma-ketligidir. Fayl nol uzunlikka ega bo'lishi mumkinligi sababli, faylni yaratish unga nom berish va uni fayl tizimida ro'yxatdan o'tkazishdan iborat - bu OT funktsiyalaridan biridir.
Odatda, bir xil turdagi ma'lumotlar alohida faylda saqlanadi. Bunday holda, ma'lumotlar turi aniqlanadi fayl turi.
Fayl ta'rifida o'lcham chegarasi yo'qligi sababli, faylni 0 baytga ega tasavvur qilish mumkin (bo'sh fayl),va istalgan bayt soniga ega fayl.
Faylni ta'riflashda uning nomiga alohida e'tibor beriladi. U aslida manzil ma'lumotlarini olib yuradi, ularsiz faylda saqlangan ma'lumotlar ularga kirish usuli yo'qligi sababli ma'lumotga aylanmaydi. Adreslash bilan bog'liq funktsiyalardan tashqari, fayl nomi undagi ma'lumotlar turi haqidagi ma'lumotlarni ham saqlashi mumkin. Ma'lumotlar bilan ishlashning avtomatik vositalari uchun bu juda muhim, chunki fayl nomi bo'yicha (aniqrog'i uning kengaytmasi bo'yicha) ular fayldan ma'lumot olishning adekvat usulini avtomatik ravishda aniqlashlari mumkin.
Fayl tuzilishi - operatsion tizim fayllar va kataloglarni (papkalarni) aks ettiradigan ierarxik tuzilma.
Strukturaning yuqori qismi media nomi fayllar saqlanadigan joy. Keyin fayllar guruhlarga bo'linadi kataloglar (papkalar), ichida yaratilishi mumkin o'rnatilgan kataloglar
Tashqi xotira vositalarining nomlari. Kompyuterda ma'lumot saqlanadigan disklar o'z nomlariga ega - har bir disk lotin alifbosi harfi bilan nomlanadi, so'ngra ikki nuqta qo'yiladi. Shunday qilib, disketalar uchun har doim harflar tayinlanadi LEKIN: va DA:. Qattiq diskning mantiqiy disklari harfdan boshlab nomlanadi FROM:. Barcha mantiqiy disk nomlaridan keyin CD-ROM disklari nomlari keladi. Masalan, o'rnatilgan: floppy disk, 3 mantiqiy diskka bo'lingan qattiq disk va CD-ROM. Barcha ommaviy axborot vositalarining harflarini aniqlang. LEKIN:- floppy disk; FROM:, D:, E:- qattiq diskning mantiqiy disklari; F:- CD-ROM drayveri.
mantiqiy haydovchi yoki hajmi(inglizcha) hajmi yoki ingliz. bo'lim) kompyuterning uzoq muddatli xotirasining bir qismi bo'lib, ish qulayligi uchun bir butun sifatida ko'rib chiqiladi. "Mantiqiy disk" atamasi "jismoniy disk" dan farqli o'laroq qo'llaniladi, bu ma'lum bir disk muhitining xotirasiga ishora qiladi.
Operatsion tizim uchun ma'lumotlarning qaerda joylashganligi muhim emas - lazer diskida, qattiq disk bo'limida yoki flesh-diskda. Uzoq muddatli xotiraning taqdim etilgan sohalarini birlashtirish uchun mantiqiy disk tushunchasi kiritilgan.
Saqlangan ma'lumotlarga qo'shimcha ravishda, jild fayl tizimining tavsifini o'z ichiga oladi - qoida tariqasida, bu barcha fayllar va ularning atributlari (Fayllarni taqsimlash jadvali, FAT) ro'yxatini ko'rsatadigan jadvaldir. Jadval, xususan, ma'lum bir fayl qaysi katalogda (papkada) joylashganligini aniqlaydi. Shu sababli, faylni bir jilddan boshqa papkaga bir xil hajmda ko'chirishda ma'lumotlar jismoniy diskning bir qismidan ikkinchisiga o'tkazilmaydi, faqat fayllarni ajratish jadvalidagi yozuvni o'zgartiradi. Agar fayl bir mantiqiy diskdan boshqasiga o'tkazilsa (har ikkala mantiqiy disk ham bir xil jismoniy diskda joylashgan bo'lsa ham), jismoniy ma'lumotlarni uzatish majburiy ravishda amalga oshiriladi (muvaffaqiyatli tugallangan taqdirda asl nusxani keyinchalik o'chirish bilan nusxalash).
Xuddi shu sababga ko'ra, har bir mantiqiy diskni formatlash va defragmentatsiya qilish boshqalarga ta'sir qilmaydi.
Katalog (papka) - disk maydoni (maxsus tizim fayli), bu fayllar haqidagi xizmat ma'lumotlarini (nomi, kengaytmasi, yaratilish sanasi, hajmi va boshqalar) saqlaydi.. Pastki darajadagi kataloglar yuqori darajadagi kataloglarga joylashtirilgan va shunday bo'ladi o'rnatilgan. Pastki darajadagi kataloglarga nisbatan yuqori darajadagi katalog (superkatalog) ota-katalog deb ataladi. Ierarxik strukturaning eng yuqori uyasi darajasi ildiz katalogi disk (1-rasm). Foydalanuvchi hozir ishlayotgan katalog chaqiriladi joriy.
Katalogga nom berish qoidalari faylga nom berish qoidalaridan farq qilmaydi, garchi kataloglarda nom kengaytmalari bo'lishi odatiy hol emas. Ichki kataloglar tizimidan o'tuvchi faylga yo'l yozishda barcha oraliq kataloglar bir-biridan ma'lum bir belgi bilan ajratiladi. Ko'pgina operatsion tizimlar bunday belgi sifatida "\" (teskari qiyshiq chiziq) dan foydalanadi.
Fayl nomining o'ziga xosligi talabi aniq - busiz ma'lumotlarga aniq kirishni kafolatlash mumkin emas. Kompyuter texnologiyalarida nomning o'ziga xosligi talabi avtomatik tarzda ta'minlanadi - foydalanuvchi ham, avtomatlashtirish ham mavjud nomga o'xshash fayl yarata olmaydi.
Joriy katalogda bo'lmagan fayldan foydalanilganda, faylga kiradigan dasturga faylning qaerda joylashganligini aniq aytib berish kerak. Bu faylga yo'lni belgilash orqali amalga oshiriladi.
Faylga yo'l media (disk) nomi va Windows OTda "\" belgisi bilan ajratilgan katalog nomlari ketma-ketligidir ("/" belgisi UNIX qatorli OT da qo'llaniladi). Bu yo'l kerakli fayl joylashgan katalogga yo'lni belgilaydi.
Faylga yo'lni belgilash uchun ikki xil usul qo'llaniladi. Birinchi holda, har bir fayl beriladi mutlaq yo'l nomi (to'liq fayl nomi), ildizdan faylni o'z ichiga olgan barcha kataloglarning nomlaridan va faylning o'zi nomidan iborat. Masalan, yo'l C:\Abby\Doc\report.doc diskning ildiz katalogini bildiradi FROM: katalogni o'z ichiga oladi Abby, u o'z navbatida pastki katalogni o'z ichiga oladi Dok fayl qayerda hisobot.doc. Mutlaq yo'l nomlari har media nomi va ildiz katalogidan boshlanadi va noyobdir. Qo'llaniladi va nisbiy yo'l nomi. U kontseptsiya bilan birgalikda ishlatiladi joriy katalog. Foydalanuvchi joriy ishchi katalog sifatida kataloglardan birini belgilashi mumkin. Bunday holda, ajratuvchi belgi bilan boshlanmagan barcha yo'l nomlari nisbiy hisoblanadi va joriy katalogga nisbatan. Misol uchun, agar joriy katalog bo'lsa C: \ Abby, keyin mutlaq yo'lga ega faylga C:\Abby\ sifatida qo'llanilishi mumkin doc\report.doc.
Kompyuterning fayl tuzilishi muhim bo'lishi mumkinligi sababli, kerakli hujjatlarni qidiring oddiygina fayl tuzilmasi bo'ylab navigatsiya qilish har doim ham qulay emas. Umuman olganda, har bir kompyuter foydalanuvchisi hujjatlarni saqlaydigan papkalarning tuzilishini yaxshi bilishi (va eslashi) kerak, deb ishoniladi. Biroq, hujjatlar ushbu tuzilmadan tashqarida saqlanadigan holatlar mavjud. Masalan, agar foydalanuvchi hujjat qayerda saqlanishi kerakligini aniq belgilashni unutgan bo'lsa, ko'pgina ilovalar hujjatlarni standart papkalarga saqlaydi. Bunday standart papka oxirgi saqlangan papka, ilovaning o'zi joylashgan papka, qandaydir xizmat papkasi bo'lishi mumkin, masalan \ Mening hujjatlarim va h.k. Bunday hollarda hujjat fayllari boshqa ma'lumotlar massasida "yo'qolishi" mumkin.
Fayllarni qidirish zarurati, ayniqsa, ishga tushirish paytida paydo bo'ladi. Odatda, operatsion tizimdagi nazoratsiz o'zgarishlar manbasini qidirishda yaqinda o'zgartirilgan barcha fayllarni topish kerak bo'ladi. Fayllarni avtomatik qidirish vositalari kompyuter tizimlarini o'rnatuvchi mutaxassislar tomonidan ham keng qo'llaniladi - ular uchun "xorijiy" shaxsiy kompyuterning fayl tuzilmasi bo'ylab harakat qilish qiyin va navigatsiya orqali kerakli fayllarni qidirish har doim ham ular uchun samarali emas. .
Asosiy qidiruv tizimi Windows XP buyrug'i bilan asosiy menyudan ishga tushirish Boshlash > Topish > Fayllar va papkalar. Yana bir ishga tushirish varianti ham qulayroq - har qanday papka oynasidan (Ko'rish > Brauzer panellari > Qidiruv > Fayllar va papkalar yoki kalit F3).
Qidiruv panelida taqdim etilgan boshqaruv elementlari fayl nomi va manzili haqidagi mavjud ma'lumotlarni hisobga olgan holda qidiruv doirasini mahalliylashtirish imkonini beradi. Fayl nomini kiritishda joker belgilarga ruxsat beriladi «*» va «?» . Belgi «*» ixtiyoriy belgilarning istalgan sonini va belgini almashtiradi «?» har qanday bitta belgini almashtiradi. Masalan, nomli faylni qidirish *.txt nom kengaytmali barcha fayllarni ko'rsatish bilan yakunlanadi. txt, va nomli fayllar uchun qidiruv natijasi *.??t nom kengaytmalari bo'lgan barcha fayllar ro'yxati bo'ladi. txt, .bat, .dat va hokazo.
|