nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
II CHORAK  Geometriya - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 21/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.II CHORAK Geometriya 7 - sinf
3 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. Chizg‘ich va uchburchak chizg‘ich yordamida to‘g‘ri chiziqda yotuvchi
А, В, С nuqtalardan shu to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar o‘tkazing.
2. BD - АВС uchburchakning medianasi ekanligi ma’lum, DE = DB va
АВ = 5,8 sm; ВС = 7,4 sm; АС = 9 sm bo‘lsa. СЕ ni toping.
3. Uzunligi 20 sm bo’lgan simdan bir tomoni 12 sm li uchburchak yasash mumkinmi? (Javobingizni asoslang).
II variant
1. Chizg‘ich va uchburchak chizg‘ich yordamida to‘g‘ri chiziqda yotuvchi D, E, K nuqtalardan shu to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar o‘tkazing.
2. AO - АВС uchburchakning medianasi ekanligi ma’lum, AO = OK va
АВ = 6,3 sm; ВС = 6,5 sm; АС = 6,7 sm bo‘lsa. СK ni toping.
3. Uzunligi 20 sm bo’lgan simdan bir tomoni 10 sm li uchburchak yasash mumkinmi? (Javobingizni asoslang).
4 – nazorat ishi
I variant
1. BCD va AKE uchburchaklar teng АК = 20 sm, , bo‘lsa, BCD uchburchakning mos tomonlari va burchaklarini toping.
2. Teng yonli uchburchakning perimetri 20 sm ga teng. Uning yon tomoni asosidan ikki marta ortiq. Shu uchburchakning tomonlarini toping.
3. Joyda to’g’ri chiziq bo’ylab borib bo’lmaydigan va nuqtalar orasidagi masofani o’lchash uchun (1-rasm), shunday nuqta tanlab olinadiki, bu nuqtadan va nuqtalarga o’tish mumkin va undan berilgan ikki nuqta ko’rinib turishi kerak. va masofalar yo’nalishni xodalar bilan belgilanadi, ularni nuqtadan keying davom ettiriladi, va kesmalar belgilanadi. Shunda masofa bizga kerakli masofaga teng bo’ladi. Nima uchun? Asoslang.
B
1-rasm
|
| |
– nazorat ishi - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 23/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.6 – nazorat ishi
I variant
1.Uchburchakning burchaklari 2, 3 va 7 sonlari ga proporsional. Shu burchaklarni toping.
2.АВС tengyonli uchburchakning (АВ = ВС) ВСК tashqi burchagi . АВС burchakni toping.
3.To‘g‘ri burchakli uchburchakning 10 sm ga teng kateti qarshisida yotgan burchagi ga teng. Gipotenuzaga o‘tkazilgan balandlikning uzunligini toping.
II variant
1. Uchburchakning burchaklari 3, 4 va 8 sonlari ga proporsional. Shu burchaklarni toping.
2. BPM tengyonli uchburchakning (BP = ВM) ВPT tashqi burchagi . PMB burchakni toping.
3. ВС to‘g‘ri burchakli uchburchakning АВ gipotenuzasiga CD balandlik o‘tkazilgan. В burchagi ga, BD kesma 1 sm ga teng.АВ gipote-nuzaning uzunligini toping.
7 – nazorat ishi
I variant
1.DEK tengyonli uchburchakning DK asosi, EF kesma esa bissektrisasi, DK = 16 sm, . KF, , larni toping.
2.Berilgan 17 mm, 19 mm va 22 mm ga teng uchta tomoniga ko‘ra uchburchak yasang.
3.Bir tomoni 7 sm bo’lgan birorta uchburchak yasash uchun 12 sm li mis sim yetadimi?
II variant
1.ABC tengyonli uchburchakning AC asosi, BD kesma esa bissektrisasi,
AC = 18 sm, . AD, , larni toping.
2.Berilgan 25 mm, 20 mm va 18 мм ga teng uchta tomoniga ko‘ra uchburchak yasang.
3.Bir tomoni 6 sm bo’lgan birorta uchburchak yasash uchun 12 sm li mis sim
yetadimi
IV CHORAK Geometriya VII sinf
Yozma ish № 8
I variant
1. Gipotenuzasi va katetiga ko’ra to’g’ri burchakli uchburchak yasang.
2. Sirkul va chizg’ich yordamida ga teng burchak yasang.
3. Uchta tomoniga ko’ra uchburchak yasang: 17 mm, 19 mm va 22 mm. Kichik tomonida uchburchakning qolgan ikki tomonidan teng uzoqlashgan nuqtani toping.
II variant
1. Ikki katetiga ko’ra to’g’ri burchakli uchburchak yasang.
2. Sirkul va chizg’ich yordamida ga teng burchak yasang.
3. Uchta tomoniga ko’ra uchburchak yasang: 25 mm, 20 mm va 18 mm. Katta tomonida kichik tomon uchlaridan teng uzoqlashgan nuqtani toping.
|
| |
Yozma ish № 9 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 24/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Yozma ish № 9
I variant
1.Uchburchak shaklidagi yer maydonining ikki tomoni 240 m va 150 m, ular orasidagi burchak ga teng. 100 m ni 1 sm deb olib, yer tarxini chizing va uchburchakning balandligini o’tkazing.
2.Teng yonli uchburchak tomonlarining o’rtalari boshqa teng yonli uchburchakning uchlari ekanini isbotlang.
3. 20 sm li sim uni bukib bir tomoni 10 sm bo’lgan uchburchak yasash uchun yetadimi. (Javobni asoslang).
II variant
1. Uchburchak shaklidagi yer maydonining tomonlari 200 m, 260 m va 180 m ga teng. 100 m ni 1 sm deb olib, yer tarxini chizing va uchburchakning balandligini o’tkazing.
2.Teng tomonli uchburchakning tomonlarida teng kesmalar olingan. nuqtalar kesmalar bilan tutashtirilgan. uchburchak teng tomonli ekanini isbotlang.
3. 20 sm li sim uni bukib bir tomoni 12 sm bo’lgan uchburchak yasash uchun yetadimi. (Javobni asoslang).
I CHORAK Algebra 8 - sinf
- nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. chiziqli funksiyada bo’ladigan x ning qiymatini toping.
2. va funksiyalar grafiklarining kesishish
nuqtalari koordinatalarini toping.
3. funksiya grafigini abssisalar o’qi bilan kesishish nuqtasining koordinatasini toping.
4.Usta uch kunda 48 ta detal yasadi, bunda birinchi, ikkinchi va uchinchi kunlarda yasagan detallar soni 5, 4 va 3 sonlariga proporsional. Birinchi ikki kunda usta nechta detal tayyorlagan.
5.20 sm li sham yonayotgan har bir soatda 2 sm ga kamayadi.
1) soat yongandan keyin shamning uzunligi qancha bo’ladi?
2) ga : 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 qiymat berib sham uzunligining o’zgarish grafigini chizing.
3) Grafik bo’yicha necha soatdan so’ng butun sham yonib tugashini aniqlang.
II variant
1. chiziqli funksiyada bo’ladigan x ning qiymatini toping.
2. va funksiyalar grafiklarining kesishish nuqtalari koordinatalarini toping.
3. funksiya grafigini abssisalar o’qi bilan kesishish nuqtasining koordinatasini toping.
4. Sayohatchilar uch kunda 36 km yo’l yurdilar, birinchi, ikkinchi va uchinchi kunlarda bosib o’tilgan masofalar 4, 3 va 2 sonlariga proporsional. Keyingi ikki kunda necha kilometr yo’l yurganlar?
5. Bakda 6 litr kerosin bor, har bir minutda unga jo’mrak orqali 4,5 litr kerosin quyiladi.
1) - bakdagi kerosin hajmi soni bilan jo’mrak ochiq bo’lish vaqti orasidagi bog’lanishni yozing.
2) ga 1 dan 10 gacha qiymat berib, ning ozgarish grafigini chizing.
3) Agar bakga 100 litr kerosin sig’sa, qancha vaqtdan keyin bak to’ladi? Javobni 1 minutgacha aniqlikda yaxlitlang.
|
| |
Yozma ish № 9 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 38/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Yozma ish № 9
I variant
1.Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyaning yig’indisini toping:
36; 12; 4; …;
2. Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyaning yig’indisi 54 ga teng. Agar bo’lsa, ni toping.
3.2 dan 92 gacha (92 ham kiradi) natural sonlar yig’indisini toping.
4.1 dan 121 gacha barcha toq sonlar yig’indisini toping.
5.Geometrik progressiyada va bo’lsa, va ni toping.
II variant
1.Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyaning yig’indisini toping:
49; 7; 1; …;
2. Cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyaning yig’indisi 81 ga teng. Agar bo’lsa, ni toping.
3. 2 dan 102 gacha (102 ham kiradi) natural sonlar yig’indisini toping.
4. 1 dan 100 gacha barcha toq sonlar yig’indisini toping.
5. Geometrik progressiyada va bo’lsa, va ni toping.
Yozma ish № 10
Test
I variant
1. Qaysi funksiya kvadratik funksiya bo’ladi?
1 ) х + 2х2 – 3 2) у = х2 – х3 3) у = 5х – 1 4) у =
2.Funksiyaning nollarini toping: .
1) 3 va 2 2) –1 va 0 3) 1 va 4) -1 va .
3. To’g’ri burchakli uchburchakning katetlar yig’indisi 12 ga teng. Katetlari qanday bo’lganda uchburchakning yuzi eng katta bo’ladi.
1) 8 va 4; 2) 6 va 6; 3) 9 va 3; 4) 2 va 10.
4. To’g’ri to’rtburchakning bir tomoni ikkinchisidan 5 m ga katta, uning yuzi esa 300 dan ortiq. Bu to’g’ri to’rtburchakning katta tomoni qanday uzunlikda bo’lishi mumkin?
1) 20 dan ortiq; 2) 5 dan ortiq; 3) 20dan kichik; 4)15 dan kichik.
5.Tengsizlikni yeching: .
1) 2) 3) 4)
6. Ifodaning qiymatini toping:
1) 2,5 2) 1,75 3) 1,25 4) 2,25.
7. Ifodani soddalashtiring:
1) m-2 2)m-3 3) m2 4) m3 .
8. Ikki sonning yig’indisi 14 ga teng. Bu sonlarning ko’paytmasi qanday eng katta qiymatga ega bo’lishini aniqlang.
1) 7 2) 5 3) 6 4) 8
9. Doira yuzi formula bilan hisoblanadi, bu yerda - doira radiusi (m), ; - doira yuzi ( ). Radiusi 6,2 m bo’lgan doiraning yuzini toping.
1) 2) 3) 4)
10. Doira yuzi formula bilan hisoblanadi, bu yerda - doira radiusi (m), , - doira yuzi ( ). Yuzi 107 m² bo’lgan doira radiusini toping.
1) 2) 3) 4)
11.Hisoblang: .
1) 1 2) –1 3) 4) .
12. - arifmetik progressiyada va . ni toping.
1) 4 2) 5 3)3 4) 6.
13. Agar va bo’lsa, arifmetik progressiyaning dastlabki to’qqizta hadining yig’indisini toping.
1) 62 2) –63 3) 65 4) 63
14. Agar va bo’lsa, geometrik progressiyaning maxrajini toping.
1) 2 yoki -2 2) 3 yoki –3 3) 4 yoki –4 4) 4
15. Agar va bo’lsa, geometrik progressiyaning dastlabki to’qqizta hadining yig’indisini toping.
2) 383 3) -384 4) -484
|
| |
Kvadratik faza siljishini boshqarish (Quadrature Phase Shift Keying)

|
Kvadratik faza siljishini boshqarish (Quadrature Phase Shift Keying)
|
bet | 27/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNKvadratik faza siljishini boshqarish (Quadrature Phase Shift Keying)
Kvadratik faza siljishini boshqarish bu raqamli modulyatsiya usulidir. Ushbu usulda tashuvchi to‘lqin shaklining fazasi raqamli asos tarmoqli signal (baseband signal) ga muvofiq o‘zgartiriladi. Kirish mantig‘i 1 bo‘lsa, tashuvchining fazasi bir xil bo‘lib qoladi, lekin mantiq 0 bo‘lsa, fazali siljish sodir bo‘ladi. Kvadratik faza siljishini boshqarishda bir vaqtning o‘zida ikkita axborot biti modulyatsiya qilinadi, bunda faqat bitta bit bo‘lgan BPSKdan farqli o‘laroq, bir vaqtning o‘zida ikkita axborot biti modulyatsiya qilinadi. Bu yerda ikkita bitning to‘rtta mumkin bo‘lgan kombinatsiyasi uchun (00, 01, 10, 11) fazalar farqi ± 90 ° bo‘lgan to‘rtta tashuvchi fazali ofset mavjud. Ushbu modulyatsiyadagi belgining davomiyligi bit davomiyligidan ikki baravar ko‘p.
Har bir belgi uchun ikkita bitli ishlash mumkin, chunki tashuvchining o‘zgarishi ikkita holat bilan cheklanmaydi. Masalan, ASK da tashuvchining amplitudasi A amplituda varianti (1 ni ifodalaydi) yoki B amplituda varianti (0 ni ifodalaydi). QPSKda tashuvchi chastota bo‘yicha emas, balki faza jihatidan farq qiladi va to‘rtta mumkin bo‘lgan faza almashinuvi mavjud.
Ushbu to‘rtta mumkin bo‘lgan fazali siljishlar qanday bo‘lishi kerakligini intuitiv ravishda aniqlashimiz mumkin: Avval modulyatsiya aloqa jarayonining boshlanishi ekanligini eslaymiz; qabul qiluvchi modulyatsiyalangan signaldan asl ma’lumotni ajratib olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. Keyinchalik, to‘rt fazali variantlar o‘rtasida maksimal ajratishni izlash mantiqan to‘g‘ri keladi, shuning uchun qabul qiluvchi bir holatni boshqasidan farqlashda kamroq qiyinchiliklarga duch keladi. Bizda ishlash uchun 360 ° faza va to‘rt fazali holatlar mavjud va shuning uchun ajratish 360 °/4 = 90 ° bo‘lishi kerak. Shunday qilib, bizning to‘rtta QPSK fazali siljishimiz 45 °, 135 °, 225 ° va 315 °.
45°, 135°, 225° va 315° ni tanlash mantiqiy boʻlishining yana bir sababi bor: ular I/Q modulyatsiya usuli yordamida osonlik bilan yaratiladi chunki teskari yoki teskari boʻlmagan I va Q signallarini yigʻish ushbu toʻrt fazali siljishlarda natijalar beradi. Quyidagi jadval buni aniqlab berishi kerak:
|
| |
Yozma ish № 10 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 20/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Yozma ish № 10
I variant
1.Bir gektardan 30 tonna tarkibida 14 % shakar bo’lgan lavlagi olinadi. 100 tonna shakar olish uchun necha gektar yerga lavlagi ekish kerak?
2.Ifodani soddalashtiring: .
3.Ifodani soddalashtiring:
4.Amallarni bajaring: .
5.Otasi 36 yosh, o’g’li 12 yosh. Necha yil keyin otasi o’g’lidan 3 marta katta bo’ladi?
II variant
1. Tarkibi 90% suvdan iborat 100 kg massa dan tarkibida 80% suv bo’lgan massa olish uchun qancha suvni parlatish kerak ?
2. Ifodani soddalashtiring: .
3. Ifodani soddalashtiring:
4. Amallarni bajaring: .
5. Otasi 36 yosh, o’g’li 16 yosh. Necha yil keyin otasi o’g’lidan 3 marta katta bo’ladi?
I CHORAK Geometriya 7 - sinf
1 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1.К nuqta ВС kesmaning, М esa, КС kesmaning o‘rtasida yotadi.
Agar ВС = bo‘lsa MB kesmaning uzunligini toping.
2. Р nuqta АВ kesmada yotadi, bunda АР : РВ = 0,3. Agar АВ = 91 m bo‘lsa, АР ning uzunligini toping.
3.Bir yo’lning ikki tomoniga oraliqlari 3 m dan qilib, 62 ta daraxt o’tkazilgan, ikkinchi yo’lning tomonlariga oraliqlari 4 m dan qilib, 92 ta daraxt o’tkazilgan. Bir yo’l ikkinchi yo’ldan necha marta uzunroq?
II variant
1.К nuqta ВС kesmaning, Р esa, КС kesmaning o‘rtasida yotadi.
Agar РС = bo‘lsa, BP ni toping.
2. Р nuqta АВ kesmada yotadi, bunda АР : РВ = 0,7. Agar АВ = 68 m bo‘lsa, АР ning uzunligini toping.
3. Katta yo’lning ikki tomoniga ishchilar telegraf ustunlarini har 50 m masofada o’rnatishmoqda. 10 km davomida nechta ustun ornatiladi ?
2 - nazorat ishi
I variant
1. АОВ va ВОС qo‘shni burchaklar. Agar ВОС burchak AOB burchakdan 1,5 marta kichik bo’lsa, АОВ burchakni toping.
2. Ikki vertikal burchaklar gradus o‘lchovlari ayirmasi ga teng. Har bir burchakning gradus o‘lchovini toping.
3.Soat 6 ni ko’rsatayotganda uning soat va minut millari qanday burchakni tashkil etadi?
II variant
1. CОD va DОK qo‘shni burchaklar. Agar CОD burchak DОK burchakdan 3,5 marta kichik bo’lsa, DОK burchakni toping.
2. Ikki vertikal burchaklar gradus o‘lchovlari ayirmasi ga teng. Har bir burchakning gradus o‘lchovini toping.
3. Soat 3 ni ko’rsatayotganda uning soat va minut millari qanday burchakni tashkil etadi?
|
| |
- nazorat ishi Yozma ish - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 30/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.2 - nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. To‘g‘ri tburchakli trapetsiyaning o‘tkir burchagi ga teng. Katta
yon tomoni va katta asosi 20 sm dan. Kichik asosini toping.
2. Berilgan: , ׀׀ ׀׀ ׀׀ ׀׀ ,
.
. ni toping.
3. Uchburchakning o’rta chizig’i xossasidan foydalanib, ikkita borib bo’lmaydigan va nuqtalar orasidagi masofani toping.
4. Kvadrat shaklidagi shayba tomoni 60 mm. 50 ta shayba tayyorlash uchun qanday uzunlikdagi po’lat list olish kerak? Listning kengligi 300 m.
II variant
1. To‘g‘ri tburchakli trapetsiyaning o‘tkir burchagi ga teng. Kichik yon tomoni va kicvhik asosi 10 sm dan. Katta asosini toping.
2. Berilgan: , ׀׀ ׀׀ ׀׀ ׀׀ ,
.
. ni toping.
3. Uchburchakning o’rta chizig’i xossasidan foydalanib, borib bo’lmaydigan nuqtagacha bo’lgan masofani toping.
4. Ikki parallel ko’cha orasidagi yer maydoni ( ) trapetsiya ko’rinishida; o’lchash ishlari ko’rsatishi bo’yicha ekan. Shu maydon o’ralgan devor uzunligini toping.
II CHORAK Geometriya 8 - sinf
3 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. Bir nechta nuqta oling va berilgan to‘g‘ri chiziqqa nisbatan shu nuqtalarga simmetrik nuqtalarni yasang. Chizmada to‘g‘ri chiziqni o‘g‘ma shaklida o‘tkazing.
2.Teng yonli uchburchakning simmetriya o‘qini toping, simmetriya o‘qlarining sonini ko‘rsating.
3. Ixtiyoriy olingan simmetriya markaziga nisbatan o‘zaro simmetrik ikkita kvadrat chizing.
II variant
1. Bir nechta nuqta oling va berilgan to‘g‘ri chiziqqa nisbatan shu nuqtalarga simmetrik nuqtalarni yasang. Chizmada to‘g‘ri chiziqni o‘g‘ma shaklida o‘tkazing.
2. Teng tomonli uchburchakning simmetriya o‘qini toping, simmetriya o‘qlarining sonini ko‘rsating.
3. Ixtiyoriy olingan simmetriya markaziga nisbatan o‘zaro simmetrik ikkita teng tomonli uchburchak chizing.
|
| |
- nazorat ishi Yozma ish - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 25/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.- nazorat ishi Yozma ish
I variant
1.Tenglamalar sistemasini o’rniga qo’yish usulida yeching:
2. Tenglamalar sistemasini qo’shish usulida yeching:
3. Tenglamalar sistemasini grafik usulida yeching:
4. O’quvchi 3 ta umumiy daftar va 2 ta qalam uchun 6600 so’m pul to’ladi. Ikkinchi o’quvchi xuddi shunday 2 ta umumiy daftar va 2 ta qalam uchun 4600 so’m to’ladi. Bitta umumiy daftar va bitta qalam qanchadan turadi.
5. 8 ta ot va 15 ta sigir uchun kuniga 162 kg ozuqa ajratiladi. Agar 5 ta ot ga 7 ta sigirga qaraganda 3 kg ortiq ozuqa berishganligi ma’lum bo‘lsa, har bir otga va har bir sigirga kuniga qanchadan ozuqa berishgan ?
II variant
1.Tenglamalar sistemasini o’rniga qo’yish usulida yeching:
2. Tenglamalar sistemasini qo’shish usulida yeching:
3. Tenglamalar sistemasini grafik usulida yeching:
4.14 m matodan 4 ta erkaklar va 2 ta bolalar paltosi tikish mumkin. Agar 15 m shunday matodan 2 ta erkaklar va 6 ta bolalar paltosi tikish mumkin bo’lsa, bitta erkaklar paltosiga va bitta bolalar paltosiga necha metrdan mato ketadi.
5.Ikki usta ish haqi uchun 234000 so’m olishdi. Birinchisi 15 kun, ikkinchisi esa 14 kun ishladi. Agar birinchi ishchi 4 kunga ikkinchi ishchi 3 kun ishlaganidan 22000 so’m ko’proq olganligi ma’lum bo’lsa, ularning har biri bir kunga necha so’mdan olishgan.
II CHORAK Algebra 8 - sinf
3 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. ekanligi ma¢lum. * o¢rniga > yoki < belgini shunday qoyinki, natijada to¢g¢ri tengsizlik hosil bo¢lsin, bunda:
а) ; b) ; d)
2. Tengsizliklarni hadlab qo¢shing:
а) va ; b) va .
3. Tengsizliklarni hadlab ko¢paytiring: ; b) va .
4. Lola va oyisi birgalikda 110 ta chuchvara tugadilar, bunda Lola 2 soat, oyisi 3 soat ishladilar. Agar ular 1 soatda birgalikda 43 chuchvara tuggan bo‘lsalar, ularnung har biri nechtadan chuchvara tugadi?
5. To’g’ri to’rtburchakning eni va bo’yi ni (sm da) o’lchaganimizda, va ekanligini topdik. To’g’ri to’rtburchakning yuzini baholang.
II variant
1. ekanligi ma¢lum. * o¢rniga > yoki < belgini shunday qoyinki, natijada to¢g¢ri tengsizlik hosil bo¢lsin, bunda:
а) ; b) ; d)
2. Tengsizliklarni hadlab qo¢shing:
а) va ; b) va
3. Tengsizliklarni hadlab ko¢paytiring:
а) va ; b) va .
4. Shavkat 3 soat, Olimjon esa 4 soat ishlab birgalikda 44 detal yasadilar. Agar ular birgalikda 1 soatda 13 detal yasagan bo¢lsalar, ularning har biri nechtadan detal yasaganlar.
5.To’g’ri tortburchak shaklidagi xonaning eni va bo’yi chegaralari (m da) ma’lum : va . Bu xona yuzi 40 m² dan kichik bo’lmagan kutubxona uchun to’g’ri keladimi?
|
| |
DPSK Demodulyatori (DPSK Demodulator)

|
DPSK Demodulyatori (DPSK Demodulator)
|
bet | 32/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNDPSK Demodulyatori (DPSK Demodulator)
DPSK demodulyatorida teskari bitning fazasi oldingi bitning fazasi bilan taqqoslanadi. Quyida DPSK demodulyatorining blok diagrammasi keltirilgan.
Yuqoridagi rasmdan ko‘rinib turibdiki, balans modulyatoriga 1 bitli kechikish kiritish bilan birga DPSK signali beriladi. Ushbu signal LPF yordamida past chastotalar bilan chegaralanish uchun amalga oshiriladi. So‘ngra chiqish sifatida asl ikkilik ma’lumotlarni qayta tiklash uchun komparator yoki Shmitt trigger sxemasi bo‘lgan shakllantiruvchi sxemaga o‘tkaziladi.
51-savol.M-ary kodlashi
M-ary kodlashi (M-ary Encoding)
Ikkilik so‘zi ikki bitni ifodalaydi. M ikkilik o‘zgaruvchilarning ma’lum soni uchun mumkin bo‘lgan shartlar, darajalar yoki kombinatsiyalar soniga mos keladigan raqamni bildiradi.
Bu ma’lumotlarni uzatish uchun ishlatiladigan raqamli modulyatsiya usuli turi bo‘lib, unda bir vaqtning o‘zida bir bit o‘rniga ikki yoki undan ortiq bit uzatiladi. Bitta signal bir nechta bitli uzatish uchun ishlatilganligi sababli, kanalning tarmoqli kengligi kamayadi.
M-ary ifodasi (M-ary Equation)
Agar raqamli signal kuchlanish darajalari, chastotalar, fazalar va amplituda kabi to‘rtta shartda berilsa, M = 4 bo‘ladi.
Muayyan shartlarni ishlab chiqish uchun zarur bo‘lgan bitlar soni matematik tarzda ifodalanadi:
Bunda
- kerakli bitlar soni
𝑀 𝑁 bitlar bilan mumkin boʻlgan shartlar, darajalar yoki kombinatsiyalar soni.
Yuqoridagi ifodani quyidagicha qayta yozish mumkin:
Masalan, ikkita bit bilan, shartlar bo‘lishi mumkin.
52-savol.M-ary kodlashining turlari
M-ary usulining turlari (Types of M-ary Techniques)
Umuman olganda, raqamli aloqada ko‘p darajali M-ary modulyatsiya usullari qo‘llaniladi, chunki transmitterning kirishida ikkitadan ortiq modulyatsiya darajasiga ega raqamli kirishlarga ruxsat beriladi. Shunday qilib, bu usullar tarmoqli kengligidan samarali foydalanish imkoniyatini beradi.
M-ary modulyatsiyasining ko‘plab usullari mavjud. Ushbu usullardan ba’zilari amplituda, faza va chastota kabi tashuvchi signalning bir parametrini modulyatsiya qiladi.
|
| |
-savol.Differensial faza siljishini boshqarishning turlari

|
-savol.Differensial faza siljishini boshqarishning turlari
|
bet | 31/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN48-savol.Differensial faza siljishini boshqarishning turlari
Differensial faza siljishi (DPSK) modulyatsiya, ma'lumotlarni o'zgartirishda faza o'zgartirishini qo'llaydigan bir modulyatsiya turi. DPSK modulyatsiyasi, ma'lumotlar ikkita ardindosh bitta faza holatidan o'tish orqali ifodalanganligi uchun "differensial" nomi bilan ajratiladi. DPSK ni boshqarishning bir nechta turini ko'ramiz:
1. Differensial Binary Phase Shift Keying (DBPSK): Bu turdagi DPSK modulyatsiyasi, faqat ikkita faza holatini o'z ichiga oladi - 0 va 180 gradus. Differensial qisqartmalarini o'g'irish uchun, har bir ikkilik kodni avvalgi holatga nisbatan o'zgartiradi. Masalan, agar birinchi kod 0 bo'lsa, keyinchi kod 1 bo'lishi mumkin.
2. Differensial Quadrature Phase Shift Keying (DQPSK): DQPSK, ikkita qisqa o'tish (bit) uchun ikkita bitni bitta faza holatidan ko'rish imkoniyatini beradi. Ushbu turga DPSK turining bir varianti sifatida, faza o'zgartirishning qisqartmasi o'zgaradi.
3. Differensial 8-PSK (D8PSK): Bu tur, DPSK'ning 8 ta faza holatiga ega bo'lgan bir modulyatsiya turidir. Har bir faza holati bir bitni o'zgartirish uchun ishlatiladi.
Differensial faza siljish modulyatorlari, ma'lumotlarni faza orqali o'zgartirishda xavfsiz va ishonchli bo'lgan tizimlarda keng qo'llaniladi. Ular, kommunikatsiya tizimlarida, telekommunikatsiya, uyalmalar va sensorlar uchun ma'lumotlarni jo'natish va qabul qilishda o'z ishonchini o'rganmoqdalar.
49-savol.Differensial faza siljishini boshqarish modulyatori
DPSK Modulyatori (DPSK Modulator)
DPSK ikkita alohida signalni, ya’ni tashuvchi va har biri 180 ° fazali siljish bilan modulyatsiya qiluvchi signalni kodlaydi. Ketma-ket ma’lumotlarni kiritish XNOR blokiga beriladi va chiqish yana 1 bitli kechikish orqali boshqa kirishga qaytariladi. XNOR blokining chiqishi tashuvchi signali bilan birga DPSK modulyatsiyalangan signalini ishlab chiqarish uchun balans modulyatoriga beriladi.
50-savol.Differensial faza siljishini boshqarish demodulyatori
|
| |
IV CHORAK Algebra VII sinf

|
IV CHORAK Algebra VII sinf
|
bet | 19/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.IV CHORAK Algebra VII sinf
Yozma ish № 8
I variant
1. Ifodani soddalashtirib, qiymatini toping: bunda , .
2. Ifodani soddalashtirib, qiymatini toping: bunda
3. kunga tonna ko’mir zahirasi tayyorlab qo’yildi. Agar har kuni k tonna kam ko’mir ishlatilsa, zahiradagi ko’mirni necha kun ko’proqga yetkazish mumkin? da hisoblang.
4. Bo’lishni bajaring:
5. Bir sabzavot omborida 440 t kartoshka, ikkinchisida esa 408 t kartoshka bor. Birinchisidan har kuni 60 t dan kartoshka olib ketildi, ikkinchisiga har kuni 48 t dan kartoshka olib kelindi. Necha kundan keyin ikkinchi omborda birinchisiga qaraganda 3 marta ko’p kartoshka bo’ladi?
II variant
1. Ifodani soddalashtirib, qiymatini toping: bunda
, .
2. Ifodani soddalashtirib, qiymatini toping: bunda
3. kunga tonna ko’mir zahirasi tayyorlab qo’yildi. Har kuni necha tonna kam ko’mir ishlatilsa, zahiradagi ko’mirni kun ko’proqga yetkazish mumkin? da hisoblang.
4. Bo’lishni bajaring:
5. Birinchi bakda 940 litr suv, ikkinchisida esa 480 litr suv bor. Birinchi bakdan bir soatda ikkinchisiga qaraganda 3 marta ko’p suv to’kiladi. 5 soatdan keyin birinchi bakda ikkinchisiga qaraganda 40 litr kam suv qoldi. Bir soatda har bir bakdan necha litrdan suv to’kildi?
Yozma ish № 9
I variant
1. Ifodani soddalashtiring:
2. Ifodaning qiymatini toping: .
3. ekanligidan foydalanib, ifodaning qiymatini toping: .
4. Velosipedchi birinchi 30 ni km/soat, qolgan 17 km ni oldingisidan 2 km/soatga ko’p tezlik bilan yurdi. Butun yo’lga velosipedchi qancha vaqt sarflagan? Vaqtni(soatlarda) bilan ifodalab, uni km/soatda toping.
5. Masalani yechish uchun formula tuzing: Chang’ichi dan gacha bo’lgan (km) masofani (km/soat) tezlik bilan, qaytishda esa (km/soat) tezlik bilan o’tdi, borib kelishi uchun 3 soat vaqt sarfladi. va orasidagi masofa qancha? da ning qiymatini toping.
II variant
1. Ifodani soddalashtiring:
2. Ifodaning qiymatini toping: .
3. ekanligidan foydalanib, ifodaning qiymatini toping: .
4. Velosipedchi birinchi 30 ni km/soat, qolgan 17 km ni oldingisidan 2 km/soatga ko’p tezlik bilan yurdi. Butun yo’lga velosipedchi qancha vaqt sarflagan? Vaqtni(soatlarda) bilan ifodalab, uni km/soatda toping.
5. Masalani yechish uchun formula tuzing: dan gacha bo’lgan masofani sayyoh (km/soat) tezlik bilan, qaytishda esa (km/soat) tezlik bilan o’tdi, qaydishda u 1 soat kam vaqt sarfladi . va M lar orasidagi masofani toping? masofani da hisoblang.
|
| |
-savol.Ikkilik faza siljishini boshqarish modulyatori

|
-savol.Ikkilik faza siljishini boshqarish modulyatori
|
bet | 28/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN42-savol.Ikkilik faza siljishini boshqarish modulyatori
BPSK Modulator
Ikkilik faza siljishini boshqarish (Binary Phase Shift Keying) ning blok diagrammasi bir kirish sifatida tashuvchining sinus to'lqiniga va ikkinchi kirish sifatida ikkilik ketma-ketlikka ega bo'lgan muvozanat modulyatori (balance modulator) dan iborat. Quyida diagramma tasviri keltirilgan
BPSK modulyatsiyasi muvozanat modulyatori (balance modulator) yordamida amalga oshiriladi, u kirishda qo'llaniladigan ikkita signalni ko'paytiradi. Nol ikkilik kirish uchun faza 0 ° bo'ladi va yuqori kirish uchun o'zgarishlar teskari 180 ° ga teng.
Quyida BPSK modulyatsiyalangan chiqish to'lqinining diagrammatik ko'rinishi va uning berilgan kirishi keltirilgan.
Modulyatorning chiqish sinus to'lqini to'g'ridan-to'g'ri kirish tashuvchisi yoki teskari 180 ° fazali siljishli kirish tashuvchisi bo'ladi, bu ma'lumotlar signalining funktsiyasidir.
43-savol.Ikkilik faza siljishini boshqarish demodulyatori
BPSK Demodulator
BPSK demodulyatorining blok diagrammasi lokal osilator sxemasi bo'lgan mikser, tarmoqli o'tish filtri (bandpass filter), ikkita kirishli detektor (two-input detector) sxemasidan iborat.
Mikser sxemasi va tarmoqli o'tish filtri yordamida tarmoqli cheklangan xabar signalini tiklash orqali demodulyatsiyaning birinchi bosqichi yakunlanadi. Cheklangan tarmoqli signal olinadi va bu signal ikkilik xabar bit oqimini qayta tiklash uchun ishlatiladi.
Demodulyatsiyaning keyingi bosqichida dastlabki ikkilik xabar signalini ishlab chiqarish uchun detektor blokida bit sanagich tezligi (bit clock rate) kerak bo'ladi. Sxemani osongina tushunarli qilish uchun aniqlashning 2-bosqichida qaror qabul qilish sxemasi ham kiritilishi mumkin
.
44-savol.Kvadratik faza siljishini boshqarishning turlari
Kvadratik faza siljishini boshqarishning turlari (Types of Quadrature Phase Shift Keying)
QPSK ni quyidagi turlarga bo‘lish mumkin:
Offset QPSK (OQPSK)
Shaped-offset QPSK (SOQPSK)
π/4-QPSK
Dual-polarization quadrature phase shift keying (DPQPSK)
|
| |
II variant - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 39/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.II variant
1. Qaysi funksiya kvadratik funksiya bo’lmaydi?
1) х + 2х2 2) у = х2 – 1 3) у = х2 + 4) у = х2 – х – 1.
2. Funksiyaning nollarini toping: .
1) -3 va - 2 2) 0 va 1 3) -1 va - 4) 1 va - .
3. Tengsizlikni yeching: .
1) 2) 3) , 4)
4. Tengsizlikni yeching: : .
1) x > -7 2) -7 < x < 1 3) x > 1 4) x < -7
5. Tengsizlikni yeching: : .
1) –2 < x < 1 2) -2 < x < 0,5 3) 4) 0 < x < 0,2
6. Ifodaning qiymatini toping:
1) 2) 3) 4)
7. Ifodani soddalashtiring:
1) 2) 3) 4) .
8. Ikki sonning yig’indisi 16 ga teng. Bu sonlarning ko’paytmasi qanday eng katta qiymatga ega bo’lishini aniqlang.
1) 6 2) 7 3) 5 4) 3
9. Doira yuzi formula bilan hisoblanadi, bu yerda - doira radiusi (m), ; - doira yuzi ( ). Radiusi 8,5 m bo’lgan doiraning yuzini toping.
1) 2) 3) 4)
10. Doira yuzi formula bilan hisoblanadi, bu yerda - doira radiusi (m), , - doira yuzi ( ). Yuzi 286 m² bo’lgan doira radiusini toping.
1) 2) 3) 4)
10. Hisoblang: .
1) 1 2) –1 3) 0 4) .
11. Hisoblang: .
1) 1 2) –1 3) 4) .
12. - arifmetik progressiyada va . ni toping.
1) 44 2) -44 3) -33 4) 33.
13. Agar va bo’lsa, arifmetik progressiyaning dastlabki to’qqizta hadining yig’indisini toping.
1)104 2) 108 3) 106 4) 109.
14. Agar va bo’lsa, geometrik progressiyaning maxrajini toping.
1) 0,6 yoki - 0,6 2) 0,3 yoki –0,3 3) 0,4 yoki –.0,4 4)6 yoki –6.
15. Agar va bo’lsa, geometrik progressiyaning dastlabki to’qqizta hadining yig’indisini toping.
1) 511 2) 512 3) 513 4) 510
|
| |
III CHORAK Algebra IX sinf

|
III CHORAK Algebra IX sinf
|
bet | 36/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.III CHORAK Algebra IX sinf
Nazorat ishi № 5
I variant
1. Berilgan sonlarni 0,01 aniqlikda yozing: а) ; b) ; d) .
2. Sonlarni taqqoslang: а) va 1,5; b) va ; d) va –2.
3. bo’lsa, burchakka qo’shni burchakni radianda ifodalang.
4. Dengiz kompasining aylanasi rumblar deb ataluvchi 32 ta teng qismga bo’linadi. Bir rumbni burchakning gradus va radian o’lchovida ifodalang.
5. Teng yonli uchburchakning uchidagi burchagi . Uchburchakning hamma burchaklarini radianlarda ifodalang.
II variant
1. Berilgan sonlarni 0,01 aniqlikda yozing: а) ; b) ; d) .
2. Sonlarni taqqoslang: а) va 2; b) va ; d) va .
3. bo’lsa, burchakka qo’shni burchakni radianda ifodalang.
4. Vintning parragi ga aylandi. U qanday burchakka aylangan?
5. Teng yonli uchburchakning uchidagi burchagi . Uchburchakning hamma burchaklarini radianlarda ifodalang.
Nazorat ishi № 6
I variant
1. Sonning ishorasini aniqlang: .
2. Agar va bo’lsa, va ni hisoblang.
3. Mashinaning vali 1 sekundda 60 ta aylanadi. Burchak tezligi necha rad/sek.
4. 12 sm li yoyning radian o’lchovi 0,75. Yoyning uzunligi qanday?
5. Hisoblang: .
II variant
1. Sonning ishorasini aniqlang: .
2. Agar va bo’lsa, va ni hisoblang.
3. Valning burchak tezligi 15 rad/sek. Uning bir soatdagi aylanishlar sonini toping.
4. 8 sm li yoyning radian o’lchovi 0,25. Yoyning uzunligi qanday?
5. Hisoblang: .
|
| |
Differensial impuls kodli modulyatsiya uzatgich (DPCM Transmitter)

|
Differensial impuls kodli modulyatsiya uzatgich (DPCM Transmitter)
|
bet | 12/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNDifferensial impuls kodli modulyatsiya uzatgich (DPCM Transmitter)
Bashoratlovchi kirishi (Predictor input) kvantlovchining chiqishi va bashoratchi chiqishining yig‘indisidir
Xuddi shu bashorat qiluvchi sxema dekoderda dastlabki kirishni qayta qurish uchun ishlatiladi.
15-savol.Differensial impuls kodli modulyatsiya (qabul qilgich qismida)
Signallarning namunalari avvalgilari bilan bir xil. Shovqin bo‘lmasa, kodlangan qabul qiluvchining kirishi kodlangan uzatgich chiqishi bilan bir xil bo‘ladi.
Yuqorida aytib o‘tilganidek, bashoratchi oldingi natijalarga asoslangan qiymatni qabul qiladi. Dekoderga berilgan kirish qayta ishlanadi va bu chiqish yaxshi natijaga erishish uchun bashoratchining chiqishi bilan umumlashtiriladi.
16-savol.Delta modulyatsiya
Nyquist tezligi yoki chastotasi barcha ma’lumotlarni saqlash uchun cheklangan tarmoqli kengligi signalidan namuna olish kerak bo‘lgan minimal tezlik sifatida aniqlanadi. Differensial impuls kodli modulyatsiya qilish jarayonida nisbatan yaxshiroq diskretlash tezligini olish uchun signalning diskretlash tezligi Nyquist tezligidan yuqoriroq qilib olinadi.
Analog signalni ikkilik signalga aylantirishda IKM (impuls kodli modulyatsiya) usuli qo‘llaniladi. Ammo bu tizimning kamchiligi bor, chunki u katta polosa kengligi talab qiladi, sababi barcha bitlar uzatiladi va analog signal va raqamli signal o‘rtasida farq bor. Shuning uchun Delta modulyatsiya yordamida keltirilgan kamchiliklarni bartaraf qilish mumkin. Bu analog signalni raqamli ko‘rinishga aylantirish uchun ishlatiladigan usulning bir turi.
Yaxshiroq namuna olishga erishish uchun signalning diskretlash tezligi Nyquist tezligidan yuqori bo‘lishi kerak. Agar Differentsial IKMda ushbu namuna olish oralig‘i sezilarli darajada kamaytirilsa, namunadan namunaga amplituda farqi juda kichik bo‘ladi, farq 1-bitli kvantlash bo‘lsa, qadam o‘lchami juda kichik bo‘ladi, ya’ni u Δ delta teng bo‘ladi.
Diskretlash tezligi ancha yuqori bo‘lgan va kvantlashdan keyingi bosqichlar qiymati kichikroq bo‘lgan (Δ) modulyatsiya turi, delta modulyatsiya deb ataladi.
|
| |
-savol.Delta Modulator - Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba

|
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba
|
bet | 13/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN17-savol.Delta Modulator
Delta Modulatori 1-bitli kvantlovchi (1-bit quantizator) va kechikish sxemasi (delay circuit) dan va ikkita yig‘uvchi (summer) sxemadan iborat.
DIKM dagi bashorat qiluvchi sxema Delta modulyatorda oddiy kechikish davri (delay circuit) bilan almashtiriladi.
Yuqoridagi diagrammada quyidagi belgilashlar mavjud:
- ortiqcha namunaviy kiritish
– yig‘uvchi sxemaning chiqishi va
kvantlovchining kirishi
- kvantlovchining chiqishi -
- kechikish davrining chiqishi
- kechikish davrini kirishi
Kechikish birligi chiqishi - bu bir namunaga ortda qolgan akkumulyator chiqishi hisoblanadi.
Oldingi slayddagi tenglamalardan demodulyatorning mumkin bo'lgan tuzilishini olish mumkin.
Zinapoya (stair-case) ning taxminiy to‘lqin shakli delta modulatorining qadam o‘lchami delta (Δ)) sifatida chiqishi bo‘ladi. To‘lqin shaklining chiqish sifati o‘rtacha bo‘ladi,
18-savol.Delta Demodulator
Delta demodulyator past o‘tish filtri, yig‘uvchi va kechikish sxemasidan iborat. Bu yerda bashorat qiluvchi sxema o‘chiriladi va shuning uchun demodulyatorga hech qanday taxminiy kirish berilmaydi.
Quyidagi rasmda quyidagicha belgilashlar mavjuddan
yig‘uvchi chiqishi
kechiktirilgan chiqish
Demodulyatorga kirish sifatida ikkilik ketma-ketlik beriladi. Stair-casening taxminiy chiqishi past o‘tish filtri (LPF) ga beriladi.
Past o‘tish filtri ko‘p sabablarga ko‘ra ishlatiladi, ammo asosiy sabab tarmoqdan tashqari signallar uchun shovqinni yo‘q qilishdir. Transmitterda paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan qadam o‘lchamidagi xatolik granular shovqin deb ataladi va bu yerda bartaraf etiladi. Agar shovqin bo‘lmasa, modulyatorning chiqishi demodulyatorning kirishiga teng bo‘ladi.
|
| |
Ofset kvadratik faza siljishini boshqarish (Offset QPSK (OQPSK))

|
Ofset kvadratik faza siljishini boshqarish (Offset QPSK (OQPSK))
|
bet | 29/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNOfset kvadratik faza siljishini boshqarish (Offset QPSK (OQPSK))
Ofset kvadratik faza siljishini boshqarish (Offset quadrature phase-shift keying (OQPSK)) - uzatish uchun fazaning to‘rt xil qiymatidan foydalangan holda faza siljishini boshqarish modulatsiyasining bir turi. Ba’zan uni pog‘onali kvadratik faza siljishini boshqarish (staggered quadrature phase-shift keying (SQPSK)) deb ham atashadi.
QPSK belgisini yaratish uchun bir vaqtning o‘zida fazaning to‘rtta qiymatini (ikki bit) olish signalning fazasini bir vaqtning o‘zida 180 ° ga sakrashga imkon beradi. Signal past chastotali filtrlanganda (uzatuvchiga xos bo‘lganidek), bu fazalar almashinuvi katta amplituda tebranishlarga olib keladi, bu esa aloqa tizimlarida istalmagan sifatga olib keladi. Toq va juft bitlarning vaqtini bir bit-davr yoki yarim belgi-davr (half a symbol-period) bilan ta’minlagan holda, faza ichidagi va kvadratura komponentlari bir vaqtning o‘zida hech qachon o‘zgarmaydi.
O‘ng tomonda ko‘rsatilgan yulduzsimon (Constellation) diagrammada faza siljishini bir vaqtning o‘zida 90 ° dan oshmasligi bilan cheklashini ko‘rish mumkin. Bu ofset bo‘lmagan QPSKga qaraganda ancha past amplituda tebranishlarini beradi va ba’zan amalda qo‘llashda afzal ko‘riladi.
O‘ngdagi rasmda oddiy QPSK va OQPSK o‘rtasidagi faza xatti-harakatlaridagi farq ko‘rsatilgan. Ko‘rinib turibdiki, birinchi chizmada faza birdaniga 180° ga o‘zgarishi mumkin, OQPSKda esa o‘zgarishlar hech qachon 90° dan oshmaydi.
Signal boshlang‘ichdan o‘tmaydi, chunki bir vaqtning o‘zida belgining faqat bitta biti o‘zgaradi.
Offset-QPSK uchun vaqt diagrammasi. Ikkilik ma’lumotlar oqimi vaqt o‘qi ostida ko‘rsatiladi. Bitlarni tayinlash bilan ikkita signal komponenti tepada va umumiy, birlashtirilgan signal quyida ko‘rsatilgan. Ikki signal komponenti orasidagi yarim davr ofsetiga e’tibor bering.
QPSK va OQPSK o‘rtasidagi fazaning farqi
45-savol.Kvadratik faza siljishini boshqarish modulyatori
|
| |
-savol.Differensial impuls kodli modulyatsiya

|
-savol.Differensial impuls kodli modulyatsiya
|
bet | 11/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN13-savol.Differensial impuls kodli modulyatsiya
Yuqori korrelyatsiyaga ega bo‘lgan namunalar uchun, IKM usuli bilan kodlanganda, ortiqcha ma’lumotlar qoldirib ketadi. Ushbu ortiqcha ma’lumotni qayta ishlash va yaxshiroq natijaga ega bo‘lish uchun uning oldingi chiqishidan taxmin qilingan taxminiy tanlanma qiymatini olish va ularni kvantlangan qiymatlar bilan umumlashtirish oqilona yechim hisoblanadi. Bunday jarayon Differensial IKM usuli deb ataladi.
Signal namunalari bir-biri bilan juda bog‘liq bo‘ladi. Bu har qanday signalning tez o‘zgarmasligi bilan bog‘liq. Bu shuni anglatadiki, hozirgi namunadan keyingi namunagacha uning qiymati katta miqdorda farq qilmaydi.Signalning qo‘shni namunalari bir xil ma’lumotni kichik farq bilan olib yuradi.Ushbu namunalar standart IKM tizimi tomonidan kodlanganda, natijada kodlangan signal ba’zi ortiqcha ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.
14-savol.Differensial impuls kodli modulyatsiya (uzatgich qismida)
DIKM uzatgich ikkita yig‘uvchi sxemaga ega Quantizer va Predictor dan iborat. Quyida DIKM uzatgichning blok diagrammasi keltirilgan,
Har bir nuqtadagi signallar quyidagicha nomlanadi:
- - namunaviy kirish
Differensial impuls kodli modulyatsiya uzatgich (DPCM Transmitter)
Bashoratchi (predictor) uzatgich sxemasining oldingi chiqishlaridan taxmin qilingan namunalarni ishlab chiqaradi. Ushbu bashoratchiga kirish ya’ni kirish signalining kvantlangan versiyalari hisoblanadi.
Differensial impuls kodli modulyatsiya uzatgich (DPCM Transmitter)
Kvantlovchi (Quantizer) ning chiqishi quyidagicha ifodalanadi:
= =
Bunda kvantlash xatoligi
|
| |
-savol.Aloqa kanali kodlari - Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba

|
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba
|
bet | 17/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN23-savol.Aloqa kanali kodlari
Aloqa kanali kodlari (line code) raqamli signalni uzatish liniyasi orqali maʼlumotlarni uzatishda foydalaniladigan koddir. Kodlashning ushbu jarayoni belgilar orasidagi (inter-symbol interference) shovqin kabi signalning bir-biriga o‘xshashligi va buzilishining oldini olish uchun tanlanadi.
Aloqa kanali kodlarining xususiyatlari
• Bitta signalda ko‘proq bitlarni uzatish uchun kodlash amalga oshirilganligi sababli, ishlatiladigan polosa kengligi ancha kamayadi.
• Berilgan polosa kengligi uchun quvvatdan samarali foydalaniladi.
• Xatolik ehtimoli ancha kamayadi.
• Xato aniqlanadi va bipolyar ham tuzatish imkoniyatiga ega.
• Quvvat zichligi ancha qulay.
• Vaqt yetarli.
• Shaffoflikni saqlash uchun 1 va 0 lardan iborat uzun qatorlardan qochiladi.
Aloqa kanali kodlarining turlari
Aloqa kanali kodlarining asosiy 3 ta turi mavjud. Ular quyidagicha:
Bir qutbli (Unipolar)
Qutbli (Polar)
Ikki qutbli (Bi-polar)
24-savol.Bir qutbli signallash
Bir qutbli signallash, shuningdek, yoqib-o‘chirish kaliti (On-Off Keying) yoki oddiy OOK deb ham ataladi.
Impulsning borligi 1 ni bildiradi va impulsning yo‘qligi 0 ni bildiradi.
Bir qutbli signallash (Unipolar Signaling) ning ikkita turi mavjud:
Nolga qaytmaydigan (Non Return to Zero (NRZ))
Nolga qaytadigan (Return to Zero (RZ))
Unipolar Non-Return to Zero (NRZ)
Bir qutbli signallashning bu turida maʼlumotlarning yuqori darajasi Mark deb nomlanuvchi musbat impuls bilan ifodalanadi, uning davomiyligi T0 belgi bit davomiyligiga teng. Maʼlumot kiritishda impuls yoʻq bo‘ladi.
Afzalliklari
Unipolar NRZ ning afzalliklari quyidagicha:
Bu usulni amalga oshirish oson.
Kamroq polosa kengligi talab qilinadi.
Kamchiliklari
Unipolar NRZ ning kamchiliklari quyidagicha:
Hech qanday xatolik tuzatilmaydi.
Past chastotali komponentlarning mavjudligi signalning pasayishiga olib kelishi mumkin.
Hech qanday sanagich (clock) mavjud emas.
Sinxronizatsiyaning yo'qolishi ehtimoli bor (ayniqsa 1 va 0 dan iborat uzun qatorlar mavjud bo‘lsa).
|
| |
Multiplekslash turlari (Types of Multiplexers)

|
Multiplekslash turlari (Types of Multiplexers)
|
bet | 16/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNMultiplekslash turlari (Types of Multiplexers)
Analog va raqamli multipleksorlar ikkita asosiy toifa hisoblanadi. FDM, WDM va TDM qo‘shimcha bo‘linmalar hisoblanadi.
Analog Multiplekslash.
Analog multiplekslash usullarida ishlatiladigan signallar tabiatan analogdir. Analog signallar to‘lqin uzunligi (WDM) yoki chastotasi (FDM) asosida multiplekslanadi.
Chastota bo‘linishli multiplekslash (Frequency Division Multiplexing)
Analog multiplekslashda eng ko‘p qo‘llaniladigan usul - Frequency Division Multiplexing (FDM). Ushbu usul ma’lumotlar oqimlarini birlashtirish, ularni aloqa vositasida yagona signal sifatida yuborish uchun turli chastotalardan foydalanadi.
Misol - Bitta kabel orqali bir nechta kanallarni yuboradigan an’anaviy televizion transmitter FDM dan foydalanadi.
To‘lqin uzunligi bo‘linishli multiplekslash (Wavelength Division Multiplexing)
To‘lqin uzunligi bo‘linishli multiplekslash deb ataladigan analog multiplekslash usuli turli to‘lqin uzunliklari bilan bir nechta ma’lumotlar oqimini uzatish imkonini beradi. Signalning chastotasi to‘lqin uzunligi oshgani sayin pasayadi. MUX chiqishi va DEMUX kirishi har ikkala to‘lqin uzunliklarini bitta chiziqqa birlashtira oladigan prizmadan foydalanish mumkin bo‘ladi.
Misol − Optik tolali aloqalar turli toʻlqin uzunliklarini aloqa uchun yagona yorugʻlikka birlashtirish uchun WDM texnikasidan foydalanadi.
22-savol.Raqamli Multiplekslash
Axborotning diskret bitlari bu kontekstda “raqamli” deb ataladi. Natijada, ma’lumotlar alohida freymlar yoki paketlar shaklida mavjud.
Vaqt bo‘linishli multiplekslash (Time Division Multiplexing)
Vaqt bo‘linishli multiplekslashdagi vaqt oralig‘i uya (slot) larga bo‘lingan. Har bir xabar uchun bitta uyani ajratib, bu usulda signalni bitta aloqa kanali orqali uzatadi.
Vaqt bo‘linishli multiplekslashning ikkita eng keng tarqalgan turi mavjud. Bular sinxron va asinxrondir.
Sinxron vaqt bo‘linishli multiplekslash
Kirish Sinxron vaqt boʻlinishli multiplekslashda freymga ulanadi. Agar “n” ta ulanishlar mavjud bo‘lsa, kadr “n” vaqt oralig‘iga bo‘linadi. Har bir kirish chizig‘i uchun ajratilgan uya (slot) mavjud.
Ushbu usulda ishlatiladigan diskretlash tezligi barcha signallar uchun bir xil bo‘lib, bitta sanagich (clock) kirishdan foydalanishga olib keladi. Har bir qurilma har doim MUX dan bir xil uya (slot)ni oladi.
Asinxron vaqt bo‘linishli multiplekslash
Asinxron vaqt bo‘linishli multiplekslashda umumiy sanagich (clock) kerak emas, chunki har bir signalning diskretlash tezligi o‘zgaradi. Sinxrondan farqli o‘laroq, agar qurilmaga vaqt oralig‘i berilsa, lekin bu vaqt ichida hech narsa uzatmasa, boshqa qurilmaga o‘sha vaqt oralig‘i beriladi. Asinxron uzatish rejimiga ega tarmoqlarda bunday vaqt bo‘linishli multiplekslash qo‘llaniladi.
|
| |
-savol.Amplituda siljishini boshqarish

|
-savol.Amplituda siljishini boshqarish
|
bet | 22/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN32-savol.Amplituda siljishini boshqarish
Amplituda siljishini boshqarish (Amplitude shift keying (ASK))
Amplituda siljishini boshqarish (ASB) - raqamli ma’lumotlarni tashuvchi to‘lqin amplitudasidagi o‘zgarishlar sifatida ifodalovchi amplitudali modulyatsiya shakli. ASB tizimida bir yoki bir nechta bitni ifodalovchi belgi ma’lum bir vaqt davomiyligi uchun belgilangan chastotada doimiy amplitudali tashuvchi to‘lqinni uzatish orqali yuboriladi. Misol uchun, agar har bir belgi bitta bitni ifodalasa, u holda tashuvchi signal kirish qiymati 1 bo‘lganda nominal amplituda uzatilishi mumkin, lekin kirish qiymati 0 bo‘lsa, kichraytirilgan amplitudada uzatilishi mumkin yoki umuman yo‘q.
Har qanday raqamli modulyatsiya sxemasi raqamli ma’lumotlarni ifodalash uchun cheklangan miqdordagi aniq signallardan foydalanadi. ASB cheklangan miqdordagi amplitudalardan foydalanadi, ularning har biri ikkilik raqamlarning o‘ziga xos namunasini tayinlaydi. Odatda, har bir amplituda teng miqdordagi bitlarni kodlaydi. Bitlarning har bir namunasi ma’lum bir amplituda bilan ifodalanadigan belgini hosil qiladi. Modulyator tomonidan qo‘llaniladigan belgilar to‘plami uchun maxsus ishlab chiqilgan demodulyator qabul qilingan signalning amplitudasini aniqlaydi va uni o‘zi ko‘rsatadigan belgiga qaytaradi va shu bilan dastlabki ma’lumotlarni tiklaydi. Tashuvchining chastotasi va fazasi doimiy saqlanadi.
33-savol.Amplituda siljishini boshqarish modulyatori
ASB Modulyatori (ASK Modulator)
ASB modulyatorining blok diagrammasi tashuvchi signal generatoridan, xabar signalidan ikkilik ketma-ketlikda va tarmoqli cheklangan filtrdan iborat. Quyida ASB modulatorining blok diagrammasi keltirilgan.
Tashuvchi generator, uzluksiz yuqori chastotali tashuvchini yuboradi. Xabar signalining ikkilik ketma-ketligi unipolyar kirishni yuqori (High) yoki past (Low) bo‘lishiga olib keladi. Yuqori signal kalitni yopadi, bu esa tashuvchi to‘lqinga imkon beradi. Demak, chiqish yuqori kirishda tashuvchi signal bo‘ladi. Past (Low) kirish bo‘lsa, kalit ochiladi, bu esa kuchlanish paydo bo‘lishiga imkon bermaydi. Shunday uchun chiqish past (Low) bo‘ladi.
Tarmoqni cheklovchi filtr impulsni tarmoqli cheklovchi filtr yoki impulsni shakllantiruvchi filtrning amplitudasi va fazaviy xususiyatlariga qarab shakllantiradi.
|
| |