nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Non-finite forms the verb - bet 31

|
Non-finite forms the verb
|
bet | 31/48 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 121,81 Kb. | | #134691 |
Bog'liq Feruza2Faol
|
Passiv
|
Oddiy
|
yozish
|
bo'lish yozilgan
|
Mukammal
|
ega yozilgan
|
ega bo'lgan yozilgan
|
Masalan .
Xat yozayotganda u bezovtalanishni yoqtirmaydi .
yozilgani uchun uni aniqlash qiyin edi.
Ba'zi xatlarni yozib, ularni joylashtirish uchun ketdi.
Xat ancha oldin yozilgan bo'lib, o'qish mumkin emas edi.
Izoh: Subyektiv fe'llarda I qismning faqat ikkita shakli mavjud: turgan, turgan; yurish, yurish va hokazo.
Noaniq bo‘lak I faol va majhul bo‘lishli qatnashuvchi bilan atalgan harakat chegaralangan fe’l bilan bir vaqtda sodir bo‘lganligini ko‘rsatadi . Ushbu shakllar hozirgi, o'tmishdagi yoki kelajakdagi bir vaqtning o'zida bo'lishni anglatadi. Masalan
berib, u meni xafa qilishni xohlamadi.
Perfect Participle I Active va Passive sonli fe'l bilan ifodalangan harakatdan oldingi harakatni ifodalaydi. Masalan .
maktabda birga o'qigan eski do'stlar edi .
Erkak ro‘molini tizzasiga yoyib yeb-icha boshladi.
Lekin :
atributning sintaktik vazifasida ishlatilmaydi . Bu funksiyada faqat noaniq ishtirokchidan foydalanish mumkin. Masalan
Men hozirgina o'qituvchilik amaliyotidan qaytgan talabalar bilan gaplashdim ( Ya pogovoril so talabalari , vozvrativshimisya s pediatriya ).
Oldingi harakatni ifodalash uchun biz atributiv tobe gapdan foydalanishimiz kerak. Masalan
Men hozirgina o'qituvchilik amaliyotidan kelgan talabalar bilan suhbatlashdim .( yoki: ...o'tgan hafta o'qituvchilik amaliyotidan kelganlar
(...vernuvshimisya s pedpraktiki na proshloy nedele).
Nomukammal Simple Partciple muntazam ravishda bevosita ustuvorlikni ifodalash uchun ma'noni idrok etish va harakat fe'llari (eshit, ko'r, top, qara, kel, kir, kel, ket, boshla, tut, aylan va hokazo) va bog'langan fe'llar bilan ishlatiladi. harakat (qo‘yish, qo‘yish, olish, olib tashlash, ushlash, ushlash, ochish, yopish va h.k. ) qo‘shma gapshakl vazifasida. Masalan .
Ko'chada shovqin eshitib , derazadan tashqariga qaradim.
Bekatga kelib taksiga o'tirdi.
|
| |
-mashq - Non-finite forms the verb

|
Non-finite forms the verb
|
bet | 28/48 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 121,81 Kb. | | #134691 |
Bog'liq Feruza23-mashq . Gapni tugating. Kerakli predlogni qo'shing. Sintaktik funksiya haqida fikr bildiring.
1. U juda aniq. Siz hisoblashingiz mumkin .... 2. Men charchadim. Men his qilmayapman .... 3. Xalq hukumatni tanqid qiladi ... . 4. Mahkum ... ayblandi. 5. Qutqaruvchilar odamlarni qutqaradi ... . 6. Men ishsizman. Xavotirdaman .... 7. Sizni qiziqtirasizmi ... ? 8. Bu dasturchi mutaxassis ... . 9. Bolalar hayajonda ... . 10. Pulingiz tugab qolsa, qiynalarsiz ... . 11. Qiyin vaziyatda siz yo'l topishingiz kerak ... . 12. O'smirlar ko'p pul sarflashadi ... . 13. Politsiya haydovchini aybladi ... . 14. Biz undan gumon qildik ... u hamma bilganini aytmadi. 15. Xushmuomala odamlar odat tusiga kiradi ... . 16. Agar siz chet elda yashasangiz, sizda ... imkoniyat bor. 17. Siz hamma narsadan ustunsiz. Nega qo'lingizni sinab ko'rmaysiz ...? 18. Qanday qilib uni oldini olishim mumkin ... ? 19. Bu hududdagi suv ... ni talab qiladi. 20. Pianinoga kerak ... . 21. U oldinga intilmaydi ... . 22. Qanday afzalliklari bor ... ? 23. Men doim orzu qilaman ... . 24. Unga nima xalaqit berdi ... ? 25. U unchalik yaxshi emas ... . 26. Men … kabi his qilmadim .
4-mashq. Gaplarni ularga gerund qo‘shish orqali to‘ldiring. Iloji bo'lsa, predloglardan foydalaning. So‘z birikmalari bilan dialog tuzing.
Do siz aql ...?
Men qarshi emasman ....
mumkin siz imkoniyatiga ega ...?
Men qila olmayman Yordam ... .
Biz qila olmadik Yordam ... .
Men qila olmadim turish ... .
Kim _ mas'ul ...?
Eslatma ..., iltimos .
Men his qilmayapman ....
Men ( qilmayman ) ... deb turib oldim.
Men ( ma'qullayman ) ma'qullayman ... .
Gerundial _ Kompleks
Gerundning o'ziga xos predmeti bo'lishi mumkin jumla. (Solishtiring: men buni qilishda turibman - men buni qilishingni talab qilaman ). Bu holda Gerund va uning predmeti gerundial kompleks deb ataladigan konstruktsiyani hosil qiladi. Kompleks elementlari o'rtasidagi munosabatlar predikativ. Kompleksning birinchi elementi bir necha usul bilan ifodalanishi mumkin: umumiy kelishikdagi ot , egalik kelishigi, qaratqich kelishigi, egalik olmoshi bilan: yigitning (bola, mening, men) qilayotgani. amalga oshirilayotgan.
Murakkab faqat Gerundda gapning predmetidan farqli bo‘lgan predmeti bo‘lsagina qo‘llaniladi. Kompleksning ruscha ekvivalenti ko'pincha banddir. Masalan .
men shunday minnatdor uchun uning yordam berish men (Ya tak blagodaren za to, chto on pomog mne).
|
| |
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar

|
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar
|
bet | 1/30 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 393,8 Kb. | | #157327 |
Bog'liq Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar
1-MAVZU:
O’zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqidagi”gi qonunlari hamda “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” kabi davlat hujjatlarida O’zbek tilini Davlat tili sifatida o’qtish masalalari bo;yicha ma’lumot to’plash
KADRLAR TAYYORLASH MILLIY DASTURI
UMUMIY QOIDALAR
O‘zbekiston Respublikasi inson huquqlari va erkinliklariga rioya etilishini, jamiyatning ma’naviy yangilanishini, ijtimoiy yo‘naltirilgan bozor iqtisodiyotini shakllantirishni, jahon hamjamiyatiga qo‘shilishni ta’minlaydigan demokratik huquqiy davlat va ochiq fuqarolik jamiyati qurmoqda.
Inson, uning har tomonlama uyg‘un kamol topishi va farovonligi, shaxs manfaatlarini ro‘yobga chiqarishning sharoitlarini va ta’sirchan mexanizmlarini yaratish, eskirgan tafakkur va ijtimoiy xulq-atvorning andozalarini o‘zgartirish respublikada amalga oshirilayotgan islohotlarning asosiy maqsadi va harakatlantiruvchi kuchidir. Xalqning boy intellektual merosi va umumbashariy qadriyatlar asosida, zamonaviy madaniyat, iqtisodiyot, fan, texnika va texnologiyalarning yutuqlari asosida kadrlar tayyorlashning mukammal tizimini shakllantirish O‘zbekiston taraqqiyotining muhim shartidir.
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi “Ta’lim to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining qoidalariga muvofiq holda tayyorlangan bo‘lib, milliy tajribaning tahlili va ta’lim tizimidagi jahon miqyosidagi yutuqlar asosida tayyorlangan hamda yuksak umumiy va kasb-hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, ijtimoiy-siyosiy hayotda mustaqil ravishda mo‘ljalni to‘g‘ri ola bilish mahoratiga ega bo‘lgan, istiqbol vazifalarini ilgari surish va hal etishga qodir kadrlarning yangi avlodini shakllantirishga yo‘naltirilgandir.
Dastur kadrlar tayyorlash milliy modelini ro‘yobga chiqarishni, har tomonlama kamol topgan, jamiyatda turmushga moslashgan, ta’lim va kasb-hunar dasturlarini ongli ravishda tanlash va keyinchalik puxta o‘zlashtirish uchun ijtimoiy-siyosiy, huquqiy, psixologik-pedagogik va boshqa tarzdagi sharoitlarni yaratishni, jamiyat, davlat va oila oldida o‘z javobgarligini his etadigan fuqarolarni tarbiyalashni nazarda tutadi.
|
| |
his qilib, balandroq ovozda gapirdi.
 
bo'lib

|
his qilib, balandroq ovozda gapirdi.
bo'lib
|
bet | 33/48 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 121,81 Kb. | | #134691 |
Bog'liq Feruza2his qilib, balandroq ovozda gapirdi.
bo'lib , uzoq qarindoshining qo'lida tarbiyalangan.
c) tegishli holatlar Masalan
minnatdorchilik bildirgan do'stona maktub yozdim unga yordami uchun.
qo'llariga qarab jim qoldi .
d) holat Masalan .
Poyezdga yetib olmagan bo‘lsam, o‘z vaqtida yetib bo‘lmaydi.
haydab , biz tez orada yetib boramiz.
e) taqqoslash (tartib) (bog‘lovchilar bilan: go‘yo, go‘yo) Masalan
qandaydir qaror qabul qilmoqchi bo‘lgandek tinimsiz qadam tashladi .
qadamlarini sanab , ehtiyotkorlik bilan yura boshladi .
o'ylayotgandek aytildi .
f) imtiyoz Masalan .
Yurish qisqa masofa bugun shunga qaramay juda charchadik.
bo'lsa ham maktabga bordi.
g) maqsad Masalan
U qo‘l sumkasini to‘g‘rilab, qalamini qidirdi .
Trening mashqlari
1-mashq. Gaplarni o‘qing va tarjima qiling. I qismning sintaktik vazifasi haqida fikr bildiring.
1. O'sha eski vaziyat ustida o'ylash uchun vaqtni behuda sarflamaslik kerak. 2. Ushbu roman sevgining shifobaxsh kuchini o'rganadi. 3. Men sizni doim shu yerda kutaman! 4. Kunlarim kitoblarni javonlardan olib qo‘yish bilan o‘tadi. 5. Sovuq shamol va kuchli yomg'ir bor ediki, biz hammamiz uyda qoldik. 6. Baland kursisidan pastga sirg‘anib tushib, qo‘llarini boshidan ko‘tardi, bir nechta cho‘zish mashqlarini bajardi, so‘ng studiya bo‘ylab yurib, oshxonaga yo‘l oldi. 7. Ular unga qiziqish bilan qarashda davom etib, o'tirishdi. 8. Unga to'pni aylana boshlash imkoniyatini bermay, Meredit ikki oyog'i bilan sakrab tushdi. 9. Arxitektor va dizayner bo'lgani uchun u juda ko'zga ko'ringan odam edi va shuning uchun uni dastlab uning tashqi ko'rinishi o'ziga tortdi. 10. Men shahrimning uyg'onishini tomosha qilishni yaxshi ko'raman. 11. Ob-havo va yurishning uzunligini hisobga olib, nima qilish kerakligini hal qiling. 12. Bilasizmi, men kecha Kate turmushga chiqqan odamning ismini eslab qolishga harakat qilib, miyamni sindirdim. 13. U uzoq vaqt armon va xotira olamida kezib o'tirdi. 14. Choynakka yetib, uni to'ldirdi va qaynatish uchun pechka ustiga qo'ydi. 15. Shu payt ona to‘rtta kechki ovqat qo‘yilgan katta patnisni ko‘tarib kirib keldi. 16. Salli butun vaqtini ziyofatlarga sarflaydi. 17. Madagaskar tirik hayvonot bog'idir. 18. Uxlayotgan itlar yolg'on gapirsin. 19. Mushuk yerda uxlab yotardi. 20. U ko'chaga tushadigan zinapoyada qat'iyatsiz turdi. 21. U shuhratparast bo'lib, lavozimga ko'tarilishni umid qiladi. 22. Shuhratparastlik muvaffaqiyatga olib keladigan harakatlantiruvchi kuchdir.
|
| |
Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari - bet 6

|
Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari
|
bet | 6/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 88,62 Kb. | | #107927 |
Bog'liq Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullariShveysariya esa bugungi kunda chiqindilarga eng e’tiborli mamlakat sifatida e’tirof etilmoqda. Sababi bu davlatda chiqindilar fuqarolar tomonidan turlarga ajratilgan holda maxsus konteynerlarga tashlanishi lozim. Bu tartibga rioya qilmagan fuqaro esa jarimaga tortiladi. Chiqindilar turlarga ajratilmagan holda bir idishga joylashtirilishiga ham ruxsat beriladi, ammo u ma’lum miqdorda soliq to’lashi lozim. Shuning uchun ham bu mamlakatda fuqarolar chiqindilarni ikkilamchi qayta ishlash punktlariga topshirishni afzal ko’rishadi. Bu kabi misollarni dunyoning ko’plab rivojlangan mamlakatlarida keltirib o’tish mumkin. - Shveysariya esa bugungi kunda chiqindilarga eng e’tiborli mamlakat sifatida e’tirof etilmoqda. Sababi bu davlatda chiqindilar fuqarolar tomonidan turlarga ajratilgan holda maxsus konteynerlarga tashlanishi lozim. Bu tartibga rioya qilmagan fuqaro esa jarimaga tortiladi. Chiqindilar turlarga ajratilmagan holda bir idishga joylashtirilishiga ham ruxsat beriladi, ammo u ma’lum miqdorda soliq to’lashi lozim. Shuning uchun ham bu mamlakatda fuqarolar chiqindilarni ikkilamchi qayta ishlash punktlariga topshirishni afzal ko’rishadi. Bu kabi misollarni dunyoning ko’plab rivojlangan mamlakatlarida keltirib o’tish mumkin.
- Amaliyot shuni ko’rsatadiki, qattiq maishiy chiqindilarni alohida to’plash tizimini joriy etgan xorijiy mamlakatlarda qog`oz, shisha, plastik chiqindilarning turli konteynerlarga joylashtirilishi ushbu materiallardan mahsulot ishlab chiqarishga ixtisoslashgan zavod va fabrikalarda qiziqish uyg`otmoqda. Saralangan oziq-ovqat chiqindilari biogaz ishlab chiqarish imkonini bersa, rangli metallar ikkilamchi ishlab chiqarishga yo’naltirilmoqda. Fan-texnika va texnologiyalarning jadal rivojlanishi jarayonida aholi iste’moli uchun yaroqsiz bo’lgan ishlab chiqarish mahsulotlarining chiqindi sifatida tashlab yuborilishi, insonning tabiatga ko’rsatayotgan salbiy ta’siri sifatida tobora avj olib bormoqda. Inson va tabiat o’rtasidagi munosabatlar murakkablashib, ushbu ta’sir tabiiy omillar bilan qiyoslanadigan darajaga yetdi. Shuning uchun bugungi kunda tobora ko’payib borayotgan chiqindilarni to’g`ri boshqarish orqali atrof muhitni muhofaza qilish, hozirgi davrning eng dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi.
|
| |
kutishimga qarshimisiz ? (Vy ne vozrajaete, esli ya podojdu bu yerda?)
 
Ularning

|
kutishimga qarshimisiz ? (Vy ne vozrajaete, esli ya podojdu bu yerda?)
Ularning
|
bet | 29/48 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 121,81 Kb. | | #134691 |
Bog'liq Feruza2kutishimga qarshimisiz ? (Vy ne vozrajaete, esli ya podojdu bu yerda?)
Ularning shovqin- suroniga qanday chidash mumkin ? (Kak vy mojete vynosit to, chto oni tak shumyat?)
Gerundial kompleks gerund bilan deyarli bir xil sintaktik vazifalarni bajaradi va uning ko'pgina qoliplarida qo'llaniladi.
1-mashq . Gerundni gerundial kompleks bilan almashtiring, unga mavzu qo'shing. Gerundial kompleksning predmeti gapning predmetidan farq qilishi kerak. Funktsiyalar haqida fikr bildiring.
Model: 1) Hamma narsa o'z vaqtida yetib borishga bog'liq. — Hammasi o'z vaqtida yetib borishingizga bog'liq .
2) Men bu sharhni yozishga qarshiman. — Men Jekning bu sharh yozishiga qarshiman.
1. Men hozir savolni ko'tarishdan maqsadni ko'rmayapman. 2. U sizning ustingdan kulib turolmaydi. 3. Biz biroz kutishga qarshi emasdik. 4. Men bu yerda bo‘lish imkoniyatidan foydalanib, sizga bir necha savollar beraman. 5. U boshidanoq to'g'ri aloqalar o'rnatish orqaligina muvaffaqiyatga erishdi. 6. U biz bilan yashashga kelganidan keyingina tez o'sishni boshladi. 7. Kollejni rejalashtirmasdan va tejashsiz o'ta olmaysiz. 8. Uni fikrini o'zgartirishga urinish yaxshi emas. 9. Men uyga juda kech qaytishga odatlanganman. 10. U maqtovga sazovor bo'lishni yaxshi ko'radi.11. Men u erga yolg'iz borishga qarshiman. 12. Hozir buni qilish befoyda. 13. Janubga borish fikrim bor. 14. Hozir bu yerda qolishning ma'nosi yo'q.15. Shovqin qilganlari uchun uzr so'rashdi.16. Unga haqiqatni aytgani uchun kim? 17. Shaxsiy hayotimga aralashishga qarshiman. Ular shunchaki qo'shnilar .
2-mashq . Tobe bo‘laklar o‘rniga Gerund bilan komplekslardan foydalaning. Funktsiyalarni ayting.
1. Do'sti qizni kirish imtihonlarida bir necha marta ko'rganini esladi. 2. O'tgan yakshanba kuni bolalar albomni ko'rib chiqishganini eslayman. 3. Onam yarashishni taklif qildi. 4. Nensi otasi unga maymunni uy hayvoni sifatida saqlashga ruxsat berishini talab qilmoqda. 5. Singlim uning sevimli kosasini sindirib qo‘yganimdan juda norozi . 6. Asl sabab nima ekanligini aytib berishingizni talab qilaman. 7. Xelen ular uni kuzatib turganidan sarosimaga tushdi. 8. Mening oilam boshqa kvartiraga ko'chib o'tish ehtimoli bor. 9. Ular bizga qo'shilishlariga qarshimisiz? 10. Bizga qo'ng'iroq qilishga va'da berganlarini eslaysizmi? 11. Kate yaqinda ketishini bilasizmi? 12. Tasavvur qiling, Boris bu yerda birdan paydo bo'ldi! 13. Jimni ko'rsangiz, e'tirozim yo'q. 14. Yarim tunda qo'ng'iroq qilganim uchun uzr. 15. Biz o'yinda jamoa g'alaba qozonishini xohlaymiz. 16. U shaxsiy hayotiga aralashishlariga e'tiroz bildiradi. 17. Do'stlari unga xiyonat qilgani, uni achchiq bilan to'ldirgan.
18. U ingliz tilini puxta o'zlashtirganiga shubha yo'q.
|
| |
Maishiy chiqindilar - Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari

|
Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari
|
bet | 4/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 88,62 Kb. | | #107927 |
Bog'liq Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullariMaishiy chiqindilar. - Maishiy chiqindilar.
- Maishiy chiqindilarni olib chiqib ketish rejali (jadvalga asosan) yoki rejadan tashqari (iste’molchi buyurtmasiga asosan, alohida toʻlov evaziga) boʻlishi mumkin. Rejadan tashqari tartibda suyuq va yirik gabaritli maishiy chiqindilar, chorvachilik, qurilish chiqindilari, tuproq, shuningdek daraхt va butalarni kesish hamda agroteхnik ishlov berishdan hosil boʻladigan chiqindilar (daraхt va buta shoх-shabbalari, kesish ishlari qoldiqlari, barglar va boshqalar) va smyotni olib chiqib ketish amalga oshiriladi.
- Xizmat koʻrsatuvchi tashkilot qattiq maishiy chiqindilarning uzluksiz olib chiqib ketilishini tashkil etish maqsadida:
- iхtisoslashtirilgan transportning harakat yoʻnalishlarini belgilaydi;
- iхtisoslashtirilgan transportning ekipajiga хavfsizlik teхnikasi, sanoat va yongʻin хavfsizligi, yoʻl harakati хavfsizligi qoidalari, shuningdek ekologik nazorat boʻyicha yoʻriqnoma va tushuntirishlar beradi;
- ishchi хodimlarni maхsus kiyim-bosh, maхsus poyabzal hamda boshqa jamoaviy, shaхsiy himoya va gigiyena vositalari bilan ta’minlaydi;
- QMChni olib chiqib ketish boʻyicha yoʻnalish chizmasi va jadvaliga rioya qilinishi yuzasidan monitoringni amalga oshiradi.
- Iхtisoslashtirilgan transport yoʻnalish chizmasi va harakat jadvalini ishlab chiqishda quyidagilar inobatga olinadi:
Chiqindilar tog`risidagi qonun - Chiqindilar tog`risidagi qonun
- Chiqindilar bilan bog`liq ishlarni amalga oshirish sohasidagi munosabatlarni tartibga solish hamda chiqindilarni boshqarishga oid davlat siyosatini yuritish maqsadida 2002 yil 5-aprelda «Chiqindilar to’g`risida»gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilingan. Qonunning asosiy vazifasi chiqindilarning fuqarolar hayotiga va sog`lig`iga, atrof-muhitga zararli ta’sirining oldini olish hamda chiqindilar hosil bo’lishini kamaytirishdan iboratdir. Bundan tashqari, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 15-iyuldagi 194-son qarori bilan tasdiqlangan qattiq va suyuq maishiy chiqindilarni to’plash va olib chiqib ketish xizmatlari ko’rsatish qoidalari, O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2014-yil 12-noyabrda 2625-son bilan ro’yxatga olingan O’zbekiston "O’zkommunxizmat" agentligi bosh direktorining 2014-yil 16-oktyabrdagi 104-son buyrug`i bilan tasdiqlangan maishiy chiqindilarni tashish qoidalari va shu kabi bir qator qonunosti hujjatlari bilan tartibga solingan.
|
| |
Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari - bet 7

|
Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari
|
bet | 7/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 88,62 Kb. | | #107927 |
Bog'liq Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullariXULOSA - XULOSA
- Qonun bilan O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga va «Chiqindilar to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi qonuniga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish nazarda tutilmoqda.
- Jumladan, O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga suvlarning davlat hisobini yuritish qoidalarini buzganlik, suv xo‘jaligi inshootlari va qurilmalarini shikastlantirganlik, ulardan foydalanish qoidalarini buzganlik, muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning rejimini buzganlik, shuningdek sanoat, ro‘zg‘or chiqindilari va boshqa chiqindilarni tashish, joylashtirish, utilizatsiya qilish, qayta ishlash, ko‘mibtashlash chog‘ida tabiatni muhofaza qilish talablarini buzganlik uchun choralar kuchaytirilishini nazarda tutuvchi qo‘shimchalar kiritilmoqda.
- «Chiqindilar to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi qonuniga chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish sohasida hisobga olish va nazorat qilish, chiqindilarni ko‘mib tashlash va utilizatsiya qilish joylarining davlat kadastrini yuritish, chiqindilarni transchegaraviy tashish kabi faoliyat turlari hisobiga «chiqindilar bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish» tushunchasi mazmuni kengaymoqda. Shuningdek, sanoat chiqindilarini va maishiy chiqindilarni maxsus texnik moslamalarsiz zararsizlantirish taqiqlanmoqda.
- Qonun muhokamasida ishchi guruh a’zolari o‘z fikr-mulohazalarini bildirdilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR. - FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
- 1. O’zbekiston Respublikasining Mexnatni muxofaza qilish to’g’risidagi qonuni. Toshkent, 1993 y.
- 2. I. A. Karimov. O’zbekiston XXI asr busag’asida: Xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. T. O’zbekiston 1997 y.
- 3. Goipov X.E. Mexnat muxofazasi. Toshkent, “Mexnat”, 2000 y.
- 4. Otaxonov M. Qurilishda Mexnat muxofazasi va xavfsizlik texnikasi. Toshkent, “Mexnat”, 1991 y.
|
| |
O'rta bolalik - mavzu soat juftlik Jismoniy rivojlanish

|
mavzu soat juftlik Jismoniy rivojlanish
|
bet | 10/26 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 223,5 Kb. | | #274262 |
Bog'liq Rivojlanish 4-mavzuO'rta bolalik
Sensor va idrok etish funksiyalari, odatda, bu davrda kattalarning yetuklik darajalariga erishadi. Xotira va hissiyotni o'z ichiga olgan boshqa asosiy psixologik jarayonlarni qo'llab-quvvatlovchi sohalar ham miyaning boshqa qismlari bilan aloqalarni o'rnatishda davom etsa-da, mohiyatan to'liqdir. Ilgari ajratilgan nevrologik markazlarni bir-biriga bog'lash jarayoni bolalar uchun o'z fikrlari ustida o'ylashlari va o'z maqsadlari bilan davom etishlari uchun tobora ko'proq imkoniyat yaratadi.
Zaif bog'lanishlarni sinaptik ravishda kesish bolalik davrida o'zgarishlarning asosiy kuchiga aylanadi. Shunga qaramay, foydalanilmagan sinapslar kesilgan bo'lsa ham o'rganish paytida, ayniqsa, korteksda yangilari shakllanishda davom etadi. Miyelinatsiya jarayoni ham davom etadi, neyronlarni himoya qiladi va xabarlarni uzatishni tezlashtiradi. Ushbu foydali nevrologik sxemalarni mustahkamlash amaliyoti bolalarga qiziq bo'lgan har qanday narsa - kulgili kitoblar, raqs harakatlari, pirojniy bezash yoki ov qilish strategiyalari haqida bilimga ega bo'lishga imkon beradi. Xuddi shu tarzda bolalar o'zlarining hayotlarida odamlarning odatlari va motivlari haqida ko'p narsalarni bilib olishadi, bu ularga oilasi va tengdoshlari guruhlariga qulay tarzda moslashishga yordam beradi. Bolalar o'zlarining ona tillarini tobora ko'proq o'zlashtiradilar, murakkab so'zlar va grammatik tuzilmalardan mohirona foydalanadilar.
Bolalikdagi nevrologik o'zgarishlarning yana bir natijasi shundaki, bolalar ko'payib borayotgan g'oyalarni ko'rib chiqish qobiliyatiga ega bo'lib, bir vaqtning o'zida bir nechta aqliy vazifalarni bajaradilar. Kichik maktab yoshidagi bolalarda miya zanjirlari qurilayotgani sababli ularning e'tibori va kelajakni rejalashtirish qobiliyati cheklangan. Natijada ular uzoq ko'rsatmalarni eslay olmaydilar va ko'pincha bilganlarini ham unutadi.
Kattalar bolalarga murakkab vazifalar uchun oraliq maqsadlarni belgilash va bolalarni loyihalardagi rivojlanishlarini kuzatib borishga undash orqali ularga nozik ijro mahoratini oshirishda yordam berishi mumkin. Bundan tashqari, kattalar o'zlarining his-tuyg'ulari haqida suhbatlashish va g'azab, umidsizlik va qayg'u yetkazishning samarali usullarini o'rgatish orqali bolalarning his-tuyg'ularini tartibga solish bo'yicha taxminiy harakatlarini qo'llab-quvvatlashlari mumkin. Va nihoyat, ushbu yoshdagi bolalar yangi lug'at va murakkab grammatik tuzilmalarni o'rganishda davom etadilar va adabiyot, she'riyat va ikkinchi tillarni o`rganishga layoqatlidirlar.
|
| |
Mashq 2 - Non-finite forms the verb

|
Non-finite forms the verb
|
bet | 34/48 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 121,81 Kb. | | #134691 |
Bog'liq Feruza2Mashq 2. Qavs ichidagi fe'llarning I kesimining mos shaklini ishlating.
1. (qo'yish) kitoblarni javonga, u stolga o'tirdi. 2. (salom berish uchun) u ma'lum bir mahorat bilan eshikning kalitini aylantirdi. 3. Yo‘l-yo‘lakay ikki kichik bolaga (yurish uchun) achchiq hasad his qildim. 4. Uning rangi oqarib ketgan, sochlari oqarib ketgan edi. 5. U va Soams mehmon xonasida turishdi (kutish uchun). 6. Shaxsan o'ziga to'y sovg'asi (taqdim etish)da bir lahza ham ajablanib ko'rmadi. 7. (quritish uchun) qo'llarini, Tom kir yuvish idishidan duch keldi. 8. Miss Lindey, (ko'rish uchun) Rose, jilmayib qo'ydi. 9. (kelish) uyiga uni kutayotgan xatni topdi. 10. Biz kun bo'yi quyoshda juda charchaganimizni (ishlash uchun) his qildik. 11. (pastga burilish uchun) qorong'u ko'cha, u temirchi do'koniga chiqdi. 12. (eshitish uchun) pastdan oyoq tovushi u ko'tarilib, zinapoyaga chiqdi. 13. (o'qish) bu kitobni men sizga bu haqda o'z fikrimni ayta olaman. 14. Uy pulining ko'p qismini (sarflash uchun) u uyga qaytishga qaror qildi. 15. (ko'rish uchun) sovuq tusha boshlaganini biz uyga ketdik. 16. (sariyog'lash uchun) oxirgi bo'lak nonni u qahva quya boshladi. 17. (ko'tarmoq uchun) chamadonini, Maksim chuqur nafas oldi va tashqariga chiqdi. 18. (bilmaslik uchun) uning telefon raqami Men u bilan bog'lana olmadim. 19. (to make) my mind Men unga rejam haqida gapirib berdim.
I qism uchta kompleks hosil qiladi : Murakkab ob'ekt (bo'lishli bo'lishli yoki: Maqsadli qismli konstruktsiya), Murakkab mavzu (bo'lishli ishtirokchi yoki: sub'ektiv kesim yasash) va nominativ mutlaq yasash.
I. Murakkab ob'ekt
Bu umumiy kelishikdagi ot yoki qaratqich kelishigidagi olmosh va zamon sifatdoshidan iborat: ko‘rmoq (eshitmoq, his qilmoq, tark etmoq, topmoq, tasavvur qilmoq, bor — ' dovesti" do ...', ' zastavit ', ' dobitsya ', saqlamoq, olmoq, o'rnatmoq, xohlamoq, yoqtirmoq va hokazo.) smb qilmoq smth .
Murakkab ob'ekt odatda rus tilidagi tobe ob'ektga mos keladi. Masalan .
Eshitdik _ bola _ yig'lab (My slyshali, kak rebenok plachet).
|
| |
Suyuq chiqindilar - Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari

|
Mavzu: Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullari
|
bet | 2/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 88,62 Kb. | | #107927 |
Bog'liq Ishlab chiqarish chiqindilarini samarali utilizastiya qilish usullariSuyuq chiqindilar. - Suyuq chiqindilar.
- Xojatxonadan chiqadigan najas, siydik.
- Cho'milishda, xona pollari va kirni yuvganda hosil bo'ladigan chiqindi suvlar. Xo'jalik, sanoat korxonalari, inshootlar chiqindi suvlari.
- Qattiq chiqindilar:
- Uy chiqindilar axlatlari, ko'cha suprindisi, jamoat ovqatlanish korxonalarining axlatlari, sanoat korxonalari, savdo ob'ektlarining axlatlari, go'ng, hayvonlarni o'lik tanasi, qurilish axlatlari.
Chiqindilarni zararsizlartirish va ulardan foydalanish. - Chiqindilarni zararsizlartirish va ulardan foydalanish.
- Chiqindi axlatlarni issiqxonalarda zararsizlantirish. Shahar chiqindi axlatlarini bemalol issiqxonalarda zararsiz holatga keltirilishi mumkin. Axlatlar tosh, temir, latta, oyna siniqlaridan holi qilingach, issiqxonalarning tuprog'i ostida fevral. Mart oylarida solinadi. Axlatdagi bioximik jarayonlar ekzotermik energiya ajralib chiqadi holda o'tgani uchun yuqori harorat issiqxonani isitadi, bu issiqlikdan foydlanib issiqxonaga har xil erta pishar ekinlar ekish mumkin. Axlatlardan hosil bo'lgan chiqindi o'simlik uchun yaxshi ozuqa o'rnini bosadi.
- Takomillashgan axlatxonalar. Xammaga ma'lumki yig'ilgan axlatlar hamma vaqt ham qishloq xo'jaligiga ishlatilavermaydi. Shuning uchun ham ortiqcha axlatlarni zararsiz holatga keltirish maqsadida takomillashtirilgan shahar chetida axlatxonalar, kamida 1 km masofada uyushtiriladi. Keltirilgan axlatlar usti 50 sm qalinlikda tuproq yopiladi. Keyinchalik bu axlatxonalar daraxtzorlarga aylanadi.
Keyingi vaqtlarda axlatlarni mexanizmlar yerda ishda qayta ishlash uchun zavodlar qurilmoqda, masalan, har yili 65000 tonna axlatni qayta ishlash zavodida Sankt-Peterburgda qurildi. Zavod organik azot o'g'itlarni qishloq xo'jaligi ehtiyoji uchun ishlab chiqadi. - Keyingi vaqtlarda axlatlarni mexanizmlar yerda ishda qayta ishlash uchun zavodlar qurilmoqda, masalan, har yili 65000 tonna axlatni qayta ishlash zavodida Sankt-Peterburgda qurildi. Zavod organik azot o'g'itlarni qishloq xo'jaligi ehtiyoji uchun ishlab chiqadi.
- Sivilizasiyalashgan mamlakatlardagi shahar va qishloq ko'chalarining bir joyida axlatning to'kilib yotganini ko'rmaymiz. Ro'zg'or va korxonalardan chiqqan chiqindilar maxsus joylarga to'kilib, o'z vaqtida qayta ishlovchi zavodlarga olib boriladi. Bu zavodlarning texnologiyasi ham ekologik jihatdan sog'lom, ya'ni ularning trubalaridan zaharli tutun emas, toza bug' chiqadi. Sexlari gigienik jihatdan toza, ishchilar maxsus orasta kiyintirilgan. Eng asosiysi ularga to'lanadigan ish haqi boshqa korxonalardagiga qaraganda yuqoridir.
- Ko'pgina chet mamalakatlarda shahar va qishloqlarni orasta bo'lganligining asosiy sababi u mamlakatlarda bu borada mukammal qonunlarning mavjudligi va ularni hayotga izchil tadbiq etilayotganligidir.
|
| |
Universitet information tizimining funksional imkoniyatlari

1.3. Universitet information tizimining funksional imkoniyatlari.
Buxoro davlat universitetining rasmiy sayti 2011-yildan boshlab yo’lga qo’yilgan. Undagi reyting tizimi esa 2013-yildan boshlab amalga oshirildi. Ushbu tizim orqali o’qituvchu va talabalar haqidagi umumiy ma’lumot keltirilgan. Buxoro davlat universitetida avtomatlashtirilgan axborot tizimi mavjud bo’lib u o’qituvchi va talabalar uchun xizmat qilmoqda. Bu tizimga kirish uchun qidiruv tizimiga “buxdu.uz” deb kiramiz. O’quv jarayonini qo’llab quvvatlovchi tizimning yana bir asosiy qimi bu reyting qaydnomalaridir. Bu tizimning afzalligi shundaki o’qituvchilar va talabalarda reyting qaydnomalariga baholarni kiritish va ulardan foydalanish hech qanday ortiqcha vaqt yoki ovvoragarchilikni talab qilmaydi.
1.3.1-chizma.( Universitet o’quv jarayonini qo’llab quvvatlovchi dastur oynasi)
Chunki o’qituvchilar reyting qaydnomalarini to’ldirish uchun berilgan vaqt mobaynida istalgan joydan turib va istalgan vaqtda kiritishlari mumkin. Talabalar ham istalgan vaqtda o’z ballarini tarmoqdan foydalangan holda bemalol ko’rishlari mumkin. Shuningdek bu tizimdan rahbariyat, dekanat, kafedra hodimlari foydalanadilar.
Bu tizimga kirish juda kuchli himoyalangan bo’lib, har bir xodim yoki o’qituvchi, talabalar o’z login va parollari orqali kiradilar.
1.3.2-chizma. (Login,parol formasi)
Ularning bajargan ishlari va bajarish vaqtlari esa registratsiya qilinib boriladi. Har bir xodim yoki o’qituvchi faqat o’ziga ruxsar etilgan amallarnigina bajara oladilar. Ular boshqa biror kishining imkoniyatlaridan foydalana olmaydilar.
Bu tizim shunday ishlanganki har bir xodim yoki o’qituvchi, talaba login parolini tersa har qaysi biriga boshqa xil oynalar chiqadi, ya’ni faqat o’ziga aloqador bo’lgan ma’lumotlarni ko’radi. Masalan talaba o’z login paroli bilan kirsa unga faqat o’z ma’lumotlari chiqadi. Bularga tanlangan semester davomida o’tilgan fanlar, dars jadvali va o’z shaxsiy parolini o’zgartirishlar kiradi. Talabalar o’z sahifalaridan turib faqatgina o’z ma’lumotlarini ko’ra oladilar. Shaxsiy paroldan boshqa biror nimani o’zgartira olmaydilar. Shuning uchun endi o’qituvchi hech qanday muammolarsiz reyting ballarini qo’yishlari, talabalar esa o’z ballarini istalgan joydan turib ko’rishlari mumkin. Bu tizimda buzg’unchilik qilish, tizimni ishdan chiqarish imkoni deyarli yo’q. shuning uchun bu tizim ishonchli va qulay hisoblanadi.
|
form action = "http://localhost/PHP/chapt2/switch.php" method="get

form action = "http://localhost/PHP/chapt2/switch.php" method="get">
number: <input type="text" name="number"/>
<input type="submit"/>
</form>
switch($number)
{
case 1:
echo ("one ");
case 2: case 3:
echo ("free");
case 4: case 5:
echo ("five");
case 6: case 7:
echo ("seven");
case 8: case 9:
echo ("nine");
break;
default:
echo ("This isn't number or number is > 9 or < 1");
}
?>
Shаrtli оperаtоrdаgi kаbi vаriаntli tаnlаsh оperаtоrlаri uchun iхtiyoriy dаrаjаdаgi jоylаngаnlik mumkin, lekin zаrur bo`lmаsа ko`pаytirish kerаk emаs.
Keltirilgаn dаsturdа break оperаtоri ishlаtilgаn bo`lib, bu оperаtоr vаriаntli tаnlаsh оperаtоridаn chiqishgа imkоn berаdi. Аgаr break оperаtоrlаrini har bir rаqаm chiqаrilishidаn keyin qo`yilsа, brоuzer оynаsidа fаqаt bitа tоq sоn nоmini ko`rаmiz.Ko`rgаnimizdek switch оperаtоridаn keyin murаkkаb оperаtоr keltirilgаn lekin bu shаrt emаs -switch dаn so`ng case хizmаtchi so`zi Bilаn belgilаngаn iхtiyoriy оperаtоr kelishi mumkin. PHP dа case belgilаri sifаtidа literаllаr emаs o`zgаruvchilаr ham kelishi mumkin. Lekin case belgilаri sifаtidа PHP dа mаssivlаr vа оb'ektlаr kelоlmаydi.
Sikl оperаtоrlаri sikl tаnаsidа оperаtоrlаrning ko`p mаrtа bаjаrilishini tа'minlаydi. PHP dа 4 tа har хil sikl оperаtоrlаri mаvjud:
оldingi shаrtli sikl:
|
while(condition - Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish

while(condition)
{
statements;
}
keyingi shаrtli sikl:
do
{
statements;
} while(condition);
Iterаtsiоn sikl:
for(expression1;expression2;expression3)
{
statements;
}
Iterаtsiоn sikl foreach:
foreach (array as [$key =>] $value)
{
statements;
}
Аgаr birinchi 3sikl оperаtоrlаri C-kаbi tillаrdаn оlingаn bo`lsа, охirgi оperаtоr Perl tilidаn оlingаn(foreachsiklini biz keyinrоq, mаssivlаrni o`rgаngаndа ko`rаmiz).Оperаtоr while оldingi shаrtlisikl оperаtоri deyilаdi.siklgа kirishdа оldin shаrtli ifоdа hisoblаnаdi, аgаr uning qiymаti nоldаn fаrqli bo`lsаsikl tаnаsi bаjаrilаdi. Shundаn so`ng shаrtli ifоdаni hisoblаsh vаsikl tаnаsi оperаtоrlаrini bаjаrish, shаrtli ifоdа qiymаti nоlgа teng bo`lgunchа dаvоm etаdi. While оperаtоridаn har хil ketmа ketliklаrni ko`rish qulаy, аgаr ulаrdа оldindаn mа'lum so`nggi simvоl mаvjud bo`lsа. (Bu аyniqsа C++ tilidа qulаy, chunki C++ tilidа sаtr bu char tipidаgi nоlinchi simvоl bilаn tugоvchi simvоllаr ketmа ketligidir).
Sоddа while sikligа misоl:
|
Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish - bet 21

$var = 5;
$i = 0;
do
{
echo($i); echo('<br>');
}
while(++$i <= $var)
?>
Shаrti keyin kelgаnsikl аgаr qаytа ishlаshni tugаtish belgisi kelgаndаn keyin kelgаndа to`хtаtish zаrur bo`lsа ishlаtilаdi. Cheksiz sikl quyidаgichа yozilаdi:
do ; while(1);
Tа'kidlаngаnidek iterаtsiоn sikl quyidаgi fоrmаtgа egа:
for(expression1;expression2;expression3)
{
statements;
}
Bu yerdа expression1 (tsikl initsiаlizаtsiyasi) - vergul bilаn аjrаtilgаn tа'riflаr vа ifоdаlаr ketmа ketligidir. Initsiаlizаtsiyagа kirgаn hamma ifоdаlаrsiklgа kirishdа bir mаrtа hisoblаnаdi. Оdаtdа shu erdа sаnоvchilаr bоshlаng`ich qiymаtlаri vаsikl pаrаmetrlаri hisoblаnаdi. Ifоdа -shаrt (expression2) mа'nоsi оldingi yoki охirgi shаrtli sikllаrdаgi kаbi. Аgаr ifоdа -shаrt bo`lmаsа
uning qiymаti har dоim rоst hisoblаnаdi. Ifоdа expression3 har bir iterаtsiya охiridа sikl tаnаsi bаjаrilgаndаn so`ng hisoblаnаdi. Quyidаgi scriptdа, biz оdаtgа ko`rа 0 dаn 5 gаchа sоnlаrni hisoblаymiz:
|
Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish - bet 20

$var = 5;
$i = 0;
while(++$i <= $var)
{
echo($i); echo('
');
}
?>
Sikldаn chiqish uchun break оperаtоr qo`llаnаdi.Bu оperаtоr uchrаgаndаsikl iterаtsiyasi to`хtаtilаdi. Quyidаgi misоl bаjаrilgаndа, o`zgаruvchi $var = 7 bo`lishigа qаrаmаsdаn , brаuzer оynаsidа 1 dаn 5 gаchа rаqаmlаr pаydо bo`lаdi.
$var = 7;
$i = 0;
while(++$i <= $var)
{
echo($i);
echo('<br>');
if($i==3)break;
}
?>
Bа'zidа jоriy iterаtsiyani to`хtаtib, dаrhоl keyingisigа o`tish kerаk bo`lаdi. Buning uchun continue оperаtоri qo`llаnаdi:
$var = 7;
$i = 0;
while(++$i <= $var)
{
if($i==5)
{
continue;
}
echo($i);
echo('<br>');
}
?>
Аgаr siz shаrtli оperаtоrni echo оperаtоridаn keyin qo`ysаngiz, kоd хаtо bo`lаdi vа 1 dаn 20 gаchа rаqаmlаr chiqаrilаdi, chunki mа'lum iterаtsiyadаsikldаn chiqish shаrti, shu iterаtsiya bаjаrilgаndаn so`ng tekshirilаd. Cheksiz sikl while оperаtоri yordаmidа quyidаgichа хоsil qilinаdi:
while(1)
{
...
}
Bu while(true) yozuvning o`zi. Bu оperаtоr keyingi shаrtli sikl оperаtоri deyilаdi. Iхtiyoriy хоldаsiklgа kirilgаndаsikl tаnаsi bаjаrilаdi( Ya'ni sikl judа bo`lmаsа bir mаrtа bаjаrilаdi) so`ngrа shаrt hisoblаnаdi vа аgаr u 0 bo`lsа Yanа sikl tаnаsi bаjаrilаdi. Quyidаgi misоldа nоl ro`yхаtgа (++$i <= $var) shаrtgа bоg`lаnmаgаn хоlddа qo`shilаdi:
|
SQL tili muvoffaqiyatlari quyidagi imkoniyatlarni keltirib chiqardi

|
SQL tili muvoffaqiyatlari quyidagi imkoniyatlarni keltirib chiqardi
|
bet | 39/50 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #13068 |
SQL tili muvoffaqiyatlari quyidagi imkoniyatlarni keltirib chiqardi:
Konkret BBBT larini mustaqil ishlashi.
Bir xisoblash sistemasidan ikkinchi sistemaga ma’lumotlarni o’tkazish imkoniyati.
Qator standartlar .
IBM kompaniyasi tomonidan qo’llanilishi
Microsoft kompaniyasininig qo’llab — quvvatlashi.
Relyatsion asos.
Ingliz tilini eslatuvchi yuqori darajali struktura.
Maxsus interaktiv so’rovlarni bajarish imkoniyati.
Berilganlar bazasiga dastur orqali kirish huquqi.
Berilganlarni turlicha ifodalash imkoniyati.
Ma’lumotlarni dinamik aniqlanishi imkoniyati.
Klient — server arxitekturasini qo’llab-quvvatlashi.
Barcha sanab o’tilgan omillar SQL tilini barcha shaxsiy kompyuterlar, mini kompyuterlar va katta EHM larda berilganlarni boshqarishni standart vositasi bo’lishiga sabab bo’ldi.
SQL tili standartlari
SQL tilining rasmiy standarti Amerika milliy standartlar instituti (American National Standarts Institute —ANSI) va standartlar bo’yicha xalqaro tashkilot (International Standards Organization — ISO) tomonidan 1986 yilda e’lon qilindi va 1992 yilda sezilarli darajada kengaytirildi. Bundan tashqari SQL AQSH ning axborotlarni qayta ishlash bo’yicha federal standarti (FIPS — Federal Information Processing Standard) bo’lib xisoblanadi va shu asosida xisoblash texnikasiga bog’liq katta davlat shartnomalarida asosiy talabni tashkil etadi. Evropadagi UNIX operatsion sistemasi asosida dasturlash muxitining standarti bo’lgan XOPEN o’ziga SQLni berilganlar bazasiga murojaat qilish standarti sifatida biriktirgan.
|
| |
SQL tilida - Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish

|
Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish
|
bet | 38/50 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #13068 |
SQL tilida mа’lumоtlаr turlаri.
SQL tilidа quyidаgi аsоsiy mа’lumоtlаr turlаri ishlаtilib, ulаrning fоrmаtlаri har хil MBBT lаr uchun fаrq qilishi mumkin:
INTEGER
|
- butun sоn (оdаtdа 10 tаgаchа qiymаtli rаqаm vа ishоrа).
|
SMALLINT
|
- "qisqа butun" (оdаtdа 5 tаgаchа qiymаtli rаqаm vа ishоrа).
|
DECIMAL(p,q)
|
- o‘nli sоn, p rаqаm vа ishоrаdаn ibоrаt (0 < p < 16). O‘nli nuqtаdаn so‘ng rаqаmlаr sоni q оrqаli berilаdi (q < p, аgаr q = 0 bo‘lsа, tаshlаbyubоrilishi mumkin).
|
FLOAT
|
- haqiqiy sоn 15 tа qiymаtli rаqаm vа butun dаrаjаdаn ibоrаt. Dаrаjа MBBT tipi bilаn аniqlаnаdi (mаsаlаn, 75 yoki 307).
|
CHAR(n)
|
- uzunligio‘zgаrmаs, ngа tengbo‘lgаnsimvоlliqаtоr (0 |
VARCHAR(n)
|
- uzunligio‘zgаruvchi, nsimvоldаn оshmаgаnsimvоlliqаtоr (n> 0 vа har хilMBBTlаrdа har хillekin 4096 dаn kаm emаs).
|
DATE
|
- mахsuskоmаndа оrqаli аniqlаnuvchifоrmаtdаgisаnа; sаnа mаydоnlаribizningerаmizdаn оldinbirnechа mingyilliklаrdаnbоshlаnuvchivа bizningerаmizbeshinchi- o‘ninchimingyilligibilаncheklаngаn haqiqiy sаnаlаrni o‘z ichigа оlishi mumkin.
|
TIME
|
-mахsuskоmаndа оrqаli аniqlаnuvchifоrmаtdаgivаqt (ko‘zdа tutilgаnbo‘yichа hh.mm.ss).
|
DATETIME
|
- sаnа vа vаqt kоmbinаtsiyasi.
|
MONEY
|
-mахsus kоmаndа оrqаli аniqlаnuvchi fоrmаtdаgi pul.
|
SQL imkoniyatlari
SQLtushunishuchunjudaosontilbo’lishibilanbirgalikdama’lumotlarniboshqarishdauniversalbo’lgandasturiymuhitdir.
|
| |
Massa o’tkazish kinetikasi

5.2. Massa o’tkazish kinetikasi
Muvozanat holatiga erishish yo’nalishida moddaning bir fazadan ikkinchisiga o’tish jarayoniga massa o’tkazish deyiladi.
Massa almashinish jarayonida eng kamida 3 ta modda ishtiroq etadi: 1) birinchi fazani tashkil etuvchi modda; 2) ikkinchi fazani tashkil etuvchi modda; 3) bir fazadan ikkinchisiga o’tgan tarqaluvchi modda.
Massa almashinish jarayonida muvozanat holatlarini aniqlashda fazalar qoidasidan foydalaniladi:
(5.1)
bu erda F – fazalar soni; S – erkinlik darajasi soni; K – sistemadagi komponentlar soni.
Bu qoidaga binoan, muvozanat holatlarini hisoblashda parametrlarining (bosim, temperatura, konstentrastiya) nechtasini o’zgartirish imkoniyati borligini aniqlash mumkin.
Birinchi fazani - G, ikkinchisini – L va tarqaluvchi massani – M bilan belgilab olamiz. Hamma massa almashinish jarayonlari qaytar, shuning uchun modda G fazadan L ga va teskari yo’nalishda o’tishi mumkin.
Dastavval, tarqaluvchi modda faqat G fazada va Y konstentrastiyali bo’lsin. Boshlang`ich davrda L fazada tarqaluvchi modda yo’q bo’lsa, unda fazadagi konstentrastiyasi x = 0.
Agar, fazalarni aralashtirib yuboradigan bo’lsak, unda tarqaluvchi modda G fazadan L fazaga o’tadi. L fazada tarqaluvchi modda M bo’lishi bilan teskari o’tish boshlanadi, ya’ni L fazadan G fazaga. Ma’lum vaqtgacha, G fazadan L ga o’tayotgan tarqaluvchi modda zarrachalarining soni M, L fazadan G fazaga o’tayotgannikidan ko’proq bo’ladi.
Lekin, ya’ni biror fursatdan so’ng, M moddaning to’g`ri va teskari o’tish tezliklari tenglashadi. Sistemaning bunday holati fazaviy muvozanat deyiladi. Muvozanat paytida x ning ma’lum qiymatiga boshqa fazadagi tegishli aniq bir qiymatli muvozanat konstentrastiyasi yM to’g`ri keladi. Xuddi shunday, u ning ma’lum qiymatiga tegishli muvozanat konstentrastiyasi xM mos keladi. Muvozanat paytida fazalardagi tarqaluvchi kompo-nent konstentrastiyalari o’rtasida umumiy bog`liqlik quyidagi ko’rinishga ega:
; (5.2)
Ushbu tenglamalar grafikda muvozanat chizig`i bilan ifodalanadi va massa almashinish jarayonining turiga qarab to’g`ri yoki egri chiziqli ko’rinishda bo’ladi. 5.1-rasmda gaz fazasidagi muvozanat konstentrastiyasining suyuq fazadagi konstentrastiya bilan bog`liqligi berilgan.
M uvozanat paytidagi fazalar konstentrastiyalarining nisbati tarqalish koeffistienti m deb nomlanadi.
Odatda, ko’pchilik eritmalar uchun muvozanat chizig`i to’g`ri chiziq shaklida bo’ladi. Tarqalish koeffistientining qiymati ko’pincha o’zgarmas bo’lib, muvozanat chizig`ining qiyalik burchagi tangensiga tengdir.
Turli - tuman massa almashinish jarayonlariga oid qonunlarning aniq turlari tegishli boblarda ko’rib chiqiladi.
Muvozanat bog`liqliklar jarayon yo’nalishi bilan birga, bir fazadan ikkinchisiga tarqaluvchi modda o’tish tezligini ham aniqlash imkonini beradi.
Muvozanat va haqiqiy konstentrastiyalar orasidagi farq massa almashinish jarayonlarini harakatga keltiruvchi kuchi deb hisoblanadi.
Massa almashinish jarayonlarining tezlik koeffistienti va harakatga keltiruvchi kuchini hisolash massa o’tkazish kinetikasining asosiy masalasidir.
|
L fazada esa, mos ravishda konstentrastiya x

L fazada esa, mos ravishda konstentrastiya xb dan xox gacha ortadi.
Qurilmaning cheksiz kichik dF yuzasi uchun:
(5.5)
Qurilmada tarqaluvchi modda konstentrastiyalari o’zgarishi chegarasida (5.5) tenglikni integrallab, quyidagi tenglamani olamiz:
(5.6)
Bundan, fazalarning massaviy sarfini aniqlaymiz:
; (5.7)
(5.5) tenglamani boshlang`ich va oxirgi konstentrastiyalar oralig`ida integrallab quyidagi ifodani olamiz:
Bundan, joriy konstentrastiyalar orasidagi bog`liqlik topiladi:
(5.8)
yoki
(5.9)
bu erda ; .
(5.8) va (5.9) lar ishchi chiziq tenglamasini xarakterlaydi. Ulardan, massa almashinish qurilmalarini hisoblashda foydalaniladi.
Shunday qilib, muvozanat va ishchi chiziq tenglamalaridan jarayonning yo’nalishini ham aniqlash mumkin.
Haqiqiy (ishchi) konstentrastiyalar orasidagi bog`liqlikni ifodalovchi to’g`ri chiziq tenglamasi (5.9) jarayonning ishchi chizig`i deb nomlanadi.
|
Massa o’tkazishning asosiy tenglamasi

Massa o’tkazishning asosiy tenglamasi kinetikaning umumiy tenglamasidan keltirib chiqarilishi mumkin.
Ushbu tenglamaga binoan, massa almashinish jarayonlarining tezligi harakatga keltiruvchi kuchga to’g`ri va jarayon diffuzion qarshiligiga teskari proporstionaldir.
Agar, diffuzion qarshilik teskari kattalikni K = 1/R (bu erda R – diffuzion qarshilik) deb belgilasak, ushbu tenglamaga ega bo’lamiz:
(5.3)
bu erda, M – bir fazadan ikkinchisiga o’tgan modda miqdora, kg; F – massa o’tkazish yuzasi, m2; - jarayon davominligi, s; k – massa o’tkazish koeffistienti. Ko’rinib turibdiki, dM/Fd ajratib turuvchi yuza birligiga to’g`ri keladigan massa o’tkazish tezligidir.
Demak, agar k=const bo’lsa, butun massa almashinish yuzasi uchun
yoki (5.4)
(5.4) massa o’tkazish jarayonining asosiy tenglamasi deb nomlanadi. Ushbu tenglamaga binoan, bir faza yadrosidan ikkinchi faza yadrosiga uzatilgan massa miqdori fazalar yadrosidagi konstentrastiyalar farqi, ajratib turuvchi yuza va jarayon davomiyligiga to’g`ri proporstionaldir.
Massa o’tkazish koeffistienti, vaqt birligi ichida harakatga keltiruvchi kuch birga teng bo’lganda, ularni ajratib turuvchi yuza birligidan o’tgan massa miqdorini xarakterlaydi.
(5.4) tenglamani tashkil etuvchi parametrlar birliklariga qarab, massa o’tkazish koeffistienti quyidagi o’lchov birligiga ega bo’ladi: m/s; kg/(h.k.k. b m2s); kmol/(h.k.k.b. m2*s).
5.3. Massa almashinish jarayonining moddiy balansi
B ir xil yo’nalishli fazalar o’rtasida massa almashinish ro’y berayotgan elementar massa almashinish qurilmasining sxemasini ko’rib chiqamiz. Fazalarni ajratib turuvchi yuzaga nisbatan massaviy tezliklarini G va L (kg/soat), tarqaluvchi modda konstentrastiyalarini esa – u va x (kg/kg) deb belgilab olamiz (5.2-rasm).
Agar, u>uM deb faraz qilsak, tarqaluvchi modda G fazadan L fazaga o’tadi, ammo G fazada konstentrastiya ub dan uox gacha kamayadi.
|
Onasining - Non-finite forms the verb

|
Non-finite forms the verb
|
bet | 35/48 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 121,81 Kb. | | #134691 |
Bog'liq Feruza2Onasining xonada u yoqdan- bu yoqqa yurganini kuzatdim ( Ya videl , kak ego onam xodit po komnat ).
Men qila olmayman tasavvur qiling uni pishirish yoki tuzatmoq (Ya ne mogu predstavit, kak ona gotovit ili shet).
qilmang saqlamoq uni kutish (Ne zastavlyayte ee jdat).
Bu umumiy holatda ot yoki nominativ hol va hozirgi zamon olmoshidan iborat: smb / smth qilyapti (bo‘ldi, bo‘ladi, bo‘lishi mumkin) ko‘rgan (eshitilgan, topilgan, qolgan, saqlangan va hokazo). smth .
Asosiy gap rus sintaksisida "noaniq shaxs" deb ataladigan turga kiradi ( neopredelenno - lichnoe . predlojenie ).
Masalan .
Jeyn ko'chani kesib o'tayotganda ko'rindi ( Videli , kak Jeyn peresekala ulitsu ).
Bolalar _ edi eshitildi ketmoqda yuqoriga the zinapoya (Slyshali, kak deti podnimalis vverx po stupenkam).
U uzoq vaqt kutib turdi ( Ee zastavili dolgo projdat ).
Bu umumiy holatda ot yoki nominativ holda olmosh va kesimning to'rtta shaklining har qandayidan iborat:
smb / smth qilmoq (bajarilayotgan, qilingan, qilingan) smth smb qildi (qiladi) smth .
smb smth qiladi (with) smb / smth doing (bajarilayotgan, sifat, ot, ergash gap, tayyorlovchi. ibora) .
Uning vazifasi insonning tashqi ko'rinishi, xatti-harakati yoki ichki holatini tasvirlashdir. Bu konstruksiya odatda rus tilida ergash gap yordamida beriladi. Vaqt, sabab, ko‘makchi holatlar, shart qo‘shimchasi vazifasida qo‘llaniladi. Masalan .
Xona deyarli qorong'i edi, men dastlab karnay qayerdaligini ko'ra olmadim ( Tak kak v komnat bylo sovsem temno ...)
Bolalar maktabga borganlarida, uy g'ayrioddiy edi
tinch (Tak kak deti ushli v shkolu, v dome bylo neprivychno tixo).
|
| |
yechib, oyoq uchida bolalar bog'chasiga bordik.
 
Izoh

|
yechib, oyoq uchida bolalar bog'chasiga bordik.
Izoh
|
bet | 32/48 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 121,81 Kb. | | #134691 |
Bog'liq Feruza2yechib, oyoq uchida bolalar bog'chasiga bordik.
Izoh: Ikki ish-harakat o‘rtasida vaqt o‘tganda bir xil fe’llarning Perfect Participle qo‘llaniladi. Taqqoslash:
Jeynni ko'rib, men uni kutib olishga shoshildim.
Qizni bir marta ko'rganimdan keyin tanimadim .
Ishtirokchining vazifalari I
Participle I quyidagi sintaktik funktsiyalarga ega :
1. A predikativ
Bog'lovchi fe'llardan keyin I kesim ishlatiladi; odatda rus tiliga sifatdosh orqali beriladi. Masalan .
Hikoya haqiqatan ham juda hayajonli .
Uning so'zlarining ta'siri dahshatli edi ( Vpechatlenie , proizvedennoe
ee slovami, bylo strashno).
It daraxt tagida uxlab yotardi.
2. Qavs (yangi fikrni kiritish uchun): umuman olganda, qat'iy aytganda, uni haqiqat deb bilish, hukm qilish ..., uzun gapni qisqartirish, yumshoq qilib aytganda, hamma narsani hisobga olish va hokazo. Masalan .
Taxminan aytganda, bu orolda qushlar soni bir milliondan oshadi.
Qisqasi, u yolg'onchi.
An xususiyat
U o'zgartirgan otdan oldin kelishi va unga ergashishi mumkin . Masalan .
To'kilgan barglar meni kelayotgan kuz haqida o'ylashga majbur qildi .
raqsga tushayotgan qizga qaradi .
Osmonda miltillovchi yulduzlarga qoyil qoldik .
An ergash gap modifikator dan :
a) vaqt (bog‘lovchilar bilan: qachon, hozir) Masalan
Uni ko‘chaning narigi tomonida ko‘rib qo‘ng‘iroq qildim.
Taklifnomani yuborganimdan so'ng, men yengillik his qildim.
Ko'chani kesib o'tishda ehtiyot bo'ling .
b) sabab (sabab) Masalan
|
| |