Pedagogik yondashuv - Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi

|
Bolalarni maktabga tayyorlash metodikasi
|
bet | 6/31 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #106041 |
Bog'liq Majmua bolalarni makt tay 23- 24Pedagogik yondashuv
Pedagogik yondashuv maktabga umumiy va maxsus tayyorgarlikni ham ta'kidlaydi.
Birinchisi, "Umrbod ta'lim mazmuni kontseptsiyasi" (maktabgacha va boshlang'ich) bilan belgilanadi, unga ko'ra kognitiv faoliyatning asosi sifatida qiziquvchanlikni rivojlantirish maktabgacha ta'lim darajalari mazmunining uzluksizligi uchun asos bo'lib xizmat qiladi. va boshlang'ich ta'lim; muvaffaqiyat garovi sifatida bolaning qobiliyatlarini rivojlantirish; shakllanishi ijodiy tasavvur intellektual va shaxsiy rivojlanish yo'nalishlari sifatida; aloqani rivojlantirish. Shu sababli, ushbu qobiliyat va shaxsiy xususiyatlarning shakllanishi maktabgacha yoshdagi bolaning maktabga umumiy tayyorligining ko'rsatkichidir. U uyda va bog'chada 5-6 yoshdan boshlab bolalarni maktabga tayyorlash boshlanadi, bu ikki asosiy vazifani o'z ichiga olganligi sababli shakllanadi: bolani har tomonlama (jismoniy, aqliy, axloqiy, estetik) tarbiyalash; maktabda o'rganadigan fanlarni o'zlashtirishga alohida tayyorgarlik ko'rish.
Maxsus tayyorgarlik nuqtai nazaridan, maktabga tayyor bo'lgan bola, pedagogik nuqtai nazardan, quyidagi darajalarga tegishli maxsus ko'nikmalarga ega:
- nutqni rivojlantirish (muvofiq nutq ko'nikmalari, nutqning leksik va grammatik tarkibini etarli darajada shakllantirish, nutqning tovush madaniyatini o'zlashtirish, fonematik ta'lim va tovush-harf tahlili ko'nikmalari va boshqalar);
- elementar matematik tushunchalarni rivojlantirish (ob'ektlarning hissiy atributlariga (rang, shakl va o'lcham) yo'nalishini shakllantirishning yuqori darajasi va vizual korrelyatsiya darajasida idrok etish harakatlarining usullarini o'zlashtirish, miqdoriy tasvirlarni o'zlashtirish va hisoblash ko'nikmalari); fazoviy va vaqtinchalik tasavvurlar va yo'nalishlarni shakllantirishning etarli darajasi va boshqalar) d.).
Bundan tashqari, u o'quv faoliyati uchun zarur shart-sharoitlarni shakllantirgan bo'lishi kerak - o'rganishga qiziqish, individual o'rganish ko'nikmalari va qobiliyatlari (umuman harakatlar va faoliyatni rejalashtirish, tashkil etish va nazorat qilish).
Maktabga tayyorgarlikning muhim tarkibiy qismi - bu o'zboshimchalik mahorati: u tufayli bola o'z xatti-harakatlarini, e'tiborini, xotirasini nazorat qila oladi. Dars davomida sinfda yugurayotgan bolani va unga hech qanday tarzda dosh bera olmaydigan o'qituvchini tasavvur qilishning o'zi kifoya. Bunday vaziyatda hamma qayg‘uradi: ikkilik olgan bola ham, ota-onasi ham bolaning yomon xulq-atvori uchun tanbeh olgani uchun ham, bera olmagan o‘qituvchi ham xafa bo‘ladi. kerakli material. Ayni paytda, bola bunday vaziyatda umuman aybdor emas, u buni ataylab qilmaydi, u haqiqatan ham o'tira olmaydi va hatto murakkab materialni diqqat bilan tinglaydi. Shuning uchun maktabga tayyorgarlik guruhida o'yin darslarini o'tkazish jarayonida bolalar bilan muloqot qilish jarayonida o'zboshimchalik mahoratini shakllantirishga e'tibor berish juda muhimdir.
Bolalar bilan o'zaro munosabatlarning quyidagi usullari mavjud.
1.Maktab haqidagi diqqatli suhbatlar.
2. Maktabga ekskursiya, sinfga ekskursiya.
3. "Maktabda" rasmini tekshirish, o'qituvchilar, maktab o'quvchilari, sinf tasvirlangan rasmlar va otkritkalar, ushbu mavzu bo'yicha sobiq bolalar bog'chasi bitiruvchilari tomonidan chizilgan rasmlar.
4. Badiiy adabiyot o‘qish (S. Baruzdinning “Bugun o‘qituvchi kim?” hikoyasi, A. Barto “Qizlar maktabga boradi” va boshqalar).
5. Maktabga ijobiy munosabatni shakllantirish, shuningdek, ta'lim faoliyati bilan bog'liq motivlarni shakllantirish maqsadida "Maktab" rolli va rejissyorlik o'yinlari seriyasi.
Bo'lajak bolalar bog'chasi bitiruvchilari bilan ishlashning boshida, aprel-may oylarida maktab va undagi mavjud tartib-qoidalar, o'qituvchi va o'quvchilar o'rtasidagi munosabatlar haqida gapiradigan bir qator yo'naltirilgan suhbatlar o'tkazish tavsiya etiladi. Ego bolalarning ufqlarini kengaytirish, bolalarning o'qituvchining ishi, o'qituvchi va talabalar o'rtasidagi o'zaro munosabatlari haqidagi g'oyalarini aniqlashtirish uchun zarurdir.
Bolalar bilan maktab haqida suhbatlashish quyidagi savollarni o'z ichiga olishi mumkin (ularning ba'zilarini birinchi marta, ba'zilarini ikkinchi marta ishlatishingiz mumkin).
1. Maktab qachon boshlanadi?
2. Qaysi kun va u qanday nomlanadi?
3. Maktab binosida ekanligingizni qanday taxmin qilish mumkin?
4. Maktabga borganingizda sizni nima deb chaqirishadi?
5. Maktabda qanday qulayliklar mavjud va ular nima uchun kerak?
6. Bolalarga dars beradigan kishining kasbi nima deb ataladi?
7. O‘qituvchini qanday tasavvur qilasiz?
8. O'qituvchi bolalarning javoblarini qanday baholaydi?
9. O'quvchilar maktabga nima kerak? Qanday qilib uni bir so'z bilan atash mumkin? Ular nima uchun kerak?
10. Nima uchun o'qish kerak? O'qishni xohlaysizmi? Nega?
Suhbat darhol barcha bolalar guruhi bilan dialog shaklida bo'lib o'tadi.
O'quvchilarga birinchi navbatda o'zlari savollarga javob berishlari, boshqa bolalarning qo'shimchalarini tinglashlari, javoblarini aniqlashtirishlari yoki to'g'rilashlari, keyin esa umumlashtirishlari mumkin. Masalan, bolalarning maktab hayoti qachon boshlanadi, shuningdek, "siz maktab binosida ekanligingizni qanday taxmin qila olasiz?" Odatda qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Shuning uchun qo'shimcha savollar berish tavsiya etiladi: "Kim maktabga boradi? Ular o'zlari bilan nima olib ketishadi? Maktab atrofida nima eshitiladi?" va hokazo. Bunday holda, siz og'zaki chizish texnikasidan foydalanishingiz mumkin jamoaviy rasm: "Maktab yaqinida nima chizgan bo'lardingiz? Uning oldida? Uning orqasida? Qanday chizgan bo'lardingiz? Bolalar qanday pozalarda? Menga ko'rsating. Ular qanday kiyingan? Qo'llarida nima bor?" va hokazo.
Keyin bolalarning maktabdagi binolar haqida qanday g'oyalari borligi ma'lum bo'ladi. Aniqlash savollari ("Maktab o'quvchilari qayerda ovqatlanadilar?", "Ular jismoniy tarbiya, musiqa bilan shug'ullanadilar" va boshqalar) yordamida bir xil og'zaki chizish texnikasidan foydalanishingiz mumkin. Suhbatning ushbu bosqichida o'qituvchi doskada bolalar bayonotlarining mazmunini sxematik tarzda chizishi mumkin. Bunga parallel ravishda, ushbu binolarning rivojlanayotgan va fazoviy muhiti bolalar bog'chasi muhitiga qanday o'xshashligi ma'lum bo'ldi. Shuning uchun, savollarni bolalar faoliyatining an'anaviy shakllarini xayoliy vaziyatga ("Bu erda nima qilish mumkin? Nima qilish mumkin emas? Nima uchun? Qaerda qilish mumkin? Qachon?") "sinab ko'rish" orqali shakllantirish tavsiya etiladi. ularni "bolalar bog'chasida mumkin bo'lgan hamma narsa mumkin bo'lmagan" joylar yo'q degan fikrga.
Shundan so'ng, bolalarning diqqati sinfga o'tkaziladi. “O‘qituvchini qanday tasavvur qilasiz?” degan savolga. - maktabgacha yoshdagi bolalar odatda bir xil javob berishadi. Shuning uchun ularning tasavvurini quyidagi savollar orqali faollashtirish kerak: "U nimani xohlaydi? U nimani o'ylayapti? U nimani his qilmoqda?" Bu erda siz o'qituvchi va talabalar tasvirlangan tegishli syujet rasmini ko'rib chiqishingiz mumkin. Savollar: "O'qituvchi bolalarning javoblarini qanday baholaydi va nima uchun baho qo'yadi?", "O'quvchilar maktabga nima kerak?" - bolalar uchun muammo tug'dirmang. Deyarli hamma to'g'ri javob beradi (to'g'ri javob uchun "besh" beriladi, "deuce" hech narsani bilmagan, yomon javob bergan kishiga beriladi). Keyin siz bolalardan rasmda tasvirlangan belgilar o'rtasidagi dialoglarni (har biri o'z nomidan) ijro etishni so'rashingiz mumkin: o'qituvchi - talaba (bir joydan ishlayotganda);
- o'qituvchi - sinfdagi barcha bolalar;
- o'qituvchi - bir juft bola (partiya qo'shnilari);
- talabalar juftlikda (joyida);
- o'qituvchi - talaba (doskada);
- o'qituvchi - doskada bir juft bola;
- o'qituvchi - tanaffusdagi bolalar.
Xayoliy vaziyat o'ynalganda, bolalardan maktabning atributlari bilan qanday bog'liqligini va turli xil o'quv qurollarining maqsadi haqidagi savolga qanday javob berishlarini aniqlash tavsiya etiladi. Bu yerda, shuningdek, stol, sumka, qalam qutisi, ruchka va silgiga "egalik qilish" bilan bog'liq holda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan turli muammoli vaziyatlarni muhokama qilishingiz va ularni hal qilish yo'llarini belgilashingiz mumkin. Bunday vaziyatlarni qisman dramatiklashtirish mumkin; kattalar boshlanishini aytadi, bolalar esa maslahatlashgandan so'ng, davomini o'ylab topadilar va uni ijro etadilar. Bu quyidagi ko'nikmalarning muhimligini ta'kidlaydi: birgalikda qaror qabul qilish ziddiyatli vaziyatlar;
- sherikga xatti-harakatlarining sabablarini (sababini) tushuntirish;
- ularni butun sinf uchun oqibatlari bilan bog'lash.
O'zaro ta'sir jarayonida shunday xulosa qilish kerakki, bolalar maktab haqida faqat umumiy tasavvurga ega, ular o'quvchi nimaga ega bo'lishi kerakligini bilishadi, buning uchun o'qituvchi o'rgatadi va o'quvchilar o'rganishadi.
Oxirgi savol: "Nima uchun o'qish kerak? O'qishni xohlaysizmi? Nima uchun?" - eng katta hajmli va maktabgacha yoshdagi bolalardan o'z shaxsiy fikrini bildirishni talab qiladi ("Ko'p bilish", "Aqlli bo'lish - onam shunday deydi"). Agar bolalar javobni bahslasha olmasalar, o'qituvchi taqqoslash usulidan foydalanadi ertak qahramoni, o'qituvchilik holatida bo'lgan: "Siz Pinokkio kabi o'qishni xohlaysizmi yoki Malvina kabi? Nima uchun?" va hokazo.). Bu vaqtda siz bolaning xatti-harakati va uning maktabga munosabatining "to'g'ri" yoki "noto'g'ri"ligini ta'kidlamasligingiz kerak. Siz bolalardan Pinokkio, Perrot, Artemon (yoki bolalar tomonidan tanlangan boshqa belgilar - Dunno, Tugmacha, Donut va boshqalar) vaqt mashinasida tashilgani va o'qishni boshlaganligi haqida hikoya chizishni so'rashingiz mumkin. zamonaviy maktab(katta chizilgan qog'ozda). Shu bilan birga, qahramonlar "o'rganish" va "o'rgatish" nimani anglatishini, kundalik hayotda ularga qanday foydali bo'lishi mumkinligini tushunmasliklari tufayli yuzaga keladigan tasodifiy, bema'ni vaziyatlarni o'ynash mumkin. hayot, shuning uchun bolalar tomonidan "tushuntirish ishlari" kerak. O'quvchilarni qahramonlarga muayyan vaziyatda qanday harakat qilish kerakligi haqida "tavsiyalar" bilan xat yozishni taklif qilish mumkin. Keyingi safar siz minnatdor ertak qahramonlaridan sovg'alar bilan "paket" olishni tashkil qilishingiz va ular nima uchun maktab anjomlarini yuborganligi (va ular kimga tegishli bo'lishi mumkinligi) va nima uchun kichik qo'g'irchoqlar, mashinalar, transformatorlar va boshqalar borligi haqida muhokamani tashkil qilishingiz mumkin. .
Bola tarbiyasida oilaning o‘rni beqiyos. Oila bolaga qattiq ta’sir ko‘rsatadi, uni atrofdagi hayotga moslaydi. Jamiyatda esa tarbiya faqat ota-onaning shaxsiy ishigina bo‘lib qolmasdan, balki ularning ijtimoiy burchi hamdir. Ota-onalarni tashkiliy ishlarga jalb etish masalan, yumshoq o‘yinchoq tayyorlash, suv va qum bilan o‘ynashi uchun o‘yinchoqlar yasash, maydonchalarni ko‘kalamzorlashtirish uchun jihozlar tayyorlash muhim tadbirlardir. Bunday tanlovlar tarbiyachining yillik ish rejasida o‘z aksini topgan bo‘lishi kerak. Tanlov shartlarini umumiy ota-onalar yig‘ilishlarida muhokama qilish va ma’qullab olish kerak. Faol ishtirokchi ota-onalarga tashakkurnoma e’lon qilish, bu borada buvi-yu, bobolarning ham maslahatlariga quloq tutmoq lozim.
Maktabgacha ta’lim tashkilotining oila bilan ishlash tizimida aniq maqsad mazmun bo‘lishi kerak. Ota-onalar bilan hamkorlik borasida avvalo erishilgan yutuq va tajribalarning natijalarini tahlil qilib, bolaning ijobiy tomonlarini ko‘rsatib, keyin asta-sekinlik bilan ularning xulq-atvoridagi salbiy holatlarni bartaraf etishga, tevarak-atrofga qiziqishlarini oshirib borishga astoydil harakat qilish lozimligini uqtirish kerak. Ota-onalarni maktabgacha ta’limga jalb etish maqsadida turli xil to‘garaklar, tadbirlar, davra suhbatlari, savol-javob kechalari, guruhiy va umumiy ota-onalar yig‘ilishlari, ochiq eshiklar kunini tashkil etish diqqatga sazovor holatlardir.
“Bolani qanday sevish kerak?”, “Bola hayotida kitob”, “Bugun biz nima bilan shug‘ullandik”, “Ota-onalar burchagi”, “Maslahat va tavsiyalar”, Ko‘chma papkalar va boshqalar”. Bundan tashqari ruhshunoslar tomonidan tashkil etilgan testlarga murojaat etish ham foydadan holi emas. Masalan, “Biz qanday ota-onamiz?” (Test) “Farzandimizning nihoyatda qiziquvchanligi” (Test).
Maktabga borish bola hayotidagi jiddiy o‘zgarishlar davri hisoblanadi. Mazkur davr bilan bolaning rivojlanishida yangi bosqich boshlanadi. Bolaning oldingilardan farq qiladigan faoliyat shakllarini o‘rganishiga to‘g‘ri keladi. Kattalar va tengdoshlar bilan munosabatlarning boshqa uslubini o‘rnatish, fiziologik jihatdan o‘zgarishi ham talab etiladi.
Xo‘sh, maktabgacha ta’lim yoshidagi bolaning tayyorgarligi qanday bo‘lishi kerak degan muhim savol yuzaga keladi.
Bolalarni maktabga muvoffaqiyatli o‘qishi uchun ularni fanlar bo‘yicha mazmunli tayyorgarligi muhim emas. Chunki uni haddan ziyod yuklatish o‘qishga bo‘lgan xohishni susayishiga olib keladi. Asosiysi, uni psixologik jihatdan maktabga tayyorgarligi, bilishga qiziqishi, o‘zini nazorat qila olish malakalarini, kommunikativ va ijodiy qobilyatlarini, nutqini, xotirasini, diqqatini, tafakkurini rivojlanishining ma’lum darajasini shakllantirish lozimdir.
Ko‘rib turibmizki, bolalarni maktabga tayyorlash katta yoki tayyorlov guruhlarida emas, balki uning maktabgacha ta’lim tashkilotsiga kelgan kunidanoq boshlanishi lozim. Agar aniqroq aytadigan bo‘lsak, uni oldinroq ham boshlash lozim. Chunki bolaning diqqati, qiziquvchan va ba’zi bir topshiriqlarni mustaqil qilishi qiyin bo‘lganidek, uni qisqa muddat ichida birgalikda qandaydir vazifalarni yechishga, kelishishga o‘rgatish ham mushkul bir vazifadir.
Bolalarni maktabga chiqishda ularning yuqori imkoniyatlari va muvafaqqiyatini qanday ta’minlash mumkin?
Birinchi navbatda maktabga tayyorgarlik jarayonida o‘quv faoliyatining maqsadli yo‘nalishini o‘zgartirish lozimdir. Bola tafakkurini shakllantirishning bu bosqichida mazmunli komponentlardan holi o‘laroq, rivojlantiruvchi komponentlar ustun turishi lozim. Maktabgacha ta’lim tashkilotsi uslubchilari va pedagoglarining hizmatlari har bir bolani faoliyatga yo‘naltira olishga, predmet va hodisalarning hususiyatlarini tahlil qila olishga, ya’ni, predmetlarni ko‘rsatilgan belgisi bo‘yicha tarqatish, farqini va umumiy hususiyatlarini ajrata olishga qaratilgan bo‘lishi lozim.
Maktabga tayyorgarlikning besh asosiy komponenti:
1. Motivatsion tayyorgarlik.
2. Irodaviy tayyorgarlik.
3. Maktabga ijtimoiy-psixologik jihatdan tayyorgarlik.
4. Aqliy tayyorgarlik.
5. O‘qishga layoqat
Bolalarni maktabga qanday tayyorlash lozim?
1. Kichkintoyning maktabgacha ta’lim tashkilotiga jonu-dili bilan borishiga g‘amxo‘rlik qilish.
2. Bolaning yoshiga mos me’yorlar va yosh hususiyatlarini inobatga olgan holda talab qo‘yish.
3. Bola xatti-harakatlar va so‘zlar orqali sizni mehringizni sezishiga intilish.
4. Oilada uning uchun sharoit yaratish.
5. Ertak va she’rlar o‘qib berish, rasm chizish. U bilan iloji boricha ko‘proq suhbatlashish, turli mavzularni muhokama qilish. Sog‘ligi va kayfiyatini muntazam kuzatib borish.
Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash joizki, bolani maktab ta’limiga tayyorlashda MTT, maktab, mahalla, oila hamkorligi to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilsa, ta’lim tarbiya sifati va samaradorligiga erishish va oldimizga qo‘ygan maqsadni amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Mavzu bo‘yicha savollar:
1.Bolalarni maktabga tayyorlashda oila bilan o'zaro aloqasi qanday yo'llar bilan amalga oshirilishi mumkin?
2. Maktabgacha ta'lim tashkilotida ota-onalar bilan ishlash shakllarini aytib bering?
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Юсупова П. Мактабгача тарбия педагогикаси. Т.: Ўқитувчи. 1993.
2. Мактабгача тарбия педагогикаси. В.И.Логинова, П.Г.Саморуковалар таҳрири остида. Т.: Ўқитувчи. 1991.
3. F.R.Qodirova,M.N.A’zamova Maktabgacha pedagogika “Tafakkur” nashriyoti Toshkent 2019
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, fan va innovatsiyalar VAZIRLIGI
ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI
Maktabgacha ta'lim kafedrasi
“BOLALARNI MAKTABGA TAYYORLASH METODIKASI”
fanidan
AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
ANDIJON
|
| |