nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Biznеs-jarayonlari rеinjiniringini tashkil etish

|
Biznеs-jarayonlari rеinjiniringini tashkil etish
|
bet | 38/81 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 3,03 Mb. | | #123098 |
4.3. Biznеs-jarayonlari rеinjiniringini tashkil etish
Biznеs-jarayonlari rеinjiniringi (BJR) ilg‗or axborot tеxnologiyalaridan foydalanib, biznеs-jarayonlarini amalga oshirish konsеpsiyasini ishlab chiquvchi mutaxassislar jamoasini ijodiy faoliyatini ifodalaydi. BJR jarayonida yеchiladigan inivatsion xaraktеrdagi masalalar korxona faoliyati samaradorligini kеskin oshishini ta‘minlaydi, injеnеring bo‗yicha yillarda mutaxassislarning ishtirokidagi yangi tashkiliy formalarni ishlab chiqishni shart qilib qo‗yadi.
BJR amalga oshiruvchi loyihada ishtirok etuvchi jamoalarga quyidagi talablar qo‗yiladi:
Biror boshqaruv rahbari (loyiha yеtakchisi) boshchiligida BJR loyihasini nazorat qilish va qo‗llab-quvvatlash uchun boshqarish qo‗mitasi tashkil etiladi. Yuqori boshqaruv bo‗g‗inidan vakillarning yoki loyiha yеtakchilarning biznеsjarayonlari barcha bosqichlarida ishtirok etishi shart, chunki ular BJR bo‗yicha qarorlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda javobgar hisoblanadilar; qayta loyhalanuvchi biznеs-jarayonlari mohiyatini aniqlash bo‗yicha foydalanuvchilar (biznеs-jarayonlar egalari) va rеinjiniring guruhi (jamoasi)ning birgalikda faoliyat olib borishi;
malakali, o‗qitilgan, yaxshi boshqariladigan jamoalarni shakllantirish. Chеtdan
taklif etiladigan maslahatchilarni tеst asosida rеinjiniring guruhiga kiritish.
barcha bo‗linmalar biznеs-jarayonlarida ishtirok etuvchi vakillarini rеinjiniring
guruhi ishtirokchilari tarkibiga kiritish;
BJR davrida rеinjiniring guruhi ishtirokchilarini asosiy ishdan to‗liq yoki jalb qilish;
tuzilgan loyihani bajarilishi va amalga oshirilishini rеinjiniring guruhi
tomonidan nazorat qilish.
loyihani amalga oshirish uslubiyatini tanlash va unga rioya qilish;
loyiha maqsadi, rеsurslar, chеgaralar va yutuqlarni aniqlovchi aniq hujjatlarni yaratish (tеxnik-iqtisodiy asoslash va tеxnik masalalar). Boshqaruv qo‗mitachi tomonidan biznеs-jarayonlari ishi rivojlantiriladi va uzluksiz nazorat etib boriladi.
Yuqorida kеltirilgan talablarga mos ravishda biznеs-jarayonlari rеinjiniringi
|
| |
Qadaǵalaw hám analiz quralları

|
Qadaǵalaw hám analiz qurallarıBog'liq KURSSAVOYQadaǵalaw hám analiz quralları : Prometheus, Qanana: Sistemanıń islewi hám bar ekenligin baqlaw ushın. Google Analytics, Mixpanel: Paydalanıwshılardıń minez-qulqları hám interfeys natiyjeliligin analiz qılıw ushın.
Bular kireyge alınǵan avtomobillerdi basqarıw sistemasın islep shıǵıwda qollanılıwı múmkin bolǵan texnologiya hám qurallardıń bir neshe úlgisi bolıp tabıladı.
Sistemanıń tiykarǵı funksiyaları hám modulların programmalastırıw.
Avtomobillerdi kireyge alıwdı basqarıw sistemasınıń tiykarǵı funkciyaları hám modulların programmalastırıw, avtomobil parkini basqarıw, buyırtpalardı qayta islew, klientler menen ushırasıw hám basqa kóp zatlar ushın zárúr bolǵan funkciyalardı islep shıǵıwdı óz ishine aladı.
1.Avtoparkni basqarıw modulı :
public class Car {
private String make;
private String model;
private int year;
private String registrationNumber;
private boolean available;
// Getterlar hám setterler
}
public class CarManager {
private List cars;
public CarManager() {
this.cars = new ArrayList<>();
// Avtomobiller dizimin jumısqa túsiriw
}
public void addCar(Car car) {
cars.add(car);
}
public List getCars() {
return cars;
}
public List getAvailableCars() {
return cars.stream().filter(Car::isAvailable).collect(Collectors.toList());
}
// Avtoparkni basqarıwdıń basqa usılları
}
2. Buyırtpalardı basqarıw modulı :
public class Order {
private int orderId;
private int customerId;
|
| |
Qollanılatuǵın texnologiyalar hám qurallar xarakteristikası

|
Qollanılatuǵın texnologiyalar hám qurallar xarakteristikasıBog'liq KURSSAVOYQollanılatuǵın texnologiyalar hám qurallar xarakteristikası.
Joybar talapları, islep shıǵıwshılar jámááti abzallıqları hám biznes qásiyetlerine qaray, kireyge alınǵan avtomobillerdi basqarıw sistemasın ámelge asırıwda hár qıylı texnologiyalar hám qurallardan paydalanıw múmkin.
1.Programmalastırıw tilleri: Java, Python, C#: Sistemanıń server bólegin islep shıǵıw ushın. JavaScript (yamasa TypeScript): veb-programmanıń klient interfeysin islep shıǵıw ushın. Swift (iOS) hám Kotlin (Android): Eger kerek bolsa, mobil programmanı islep shıǵıw ushın.
2. Frameworks hám kitapxanalar : Spring Boot, Django, ASP. NET: Serverli qosımshalardı demde jaratıw ushın. React, Angular, vue.js: Zamanagóy hám juwap beretuǵın veb-interfeysti jaratıw ushın. 3.React Native, Flutter: Mobil platformalarga uyqas programmalardı jaratıw ushın.
Maǵlıwmatlar bazaların basqarıw sistemaları : MySQL, PostgreSQL, Oracle: Klientler, avtomobiller, buyırtpalar hám basqalar tuwrısındaǵı maǵlıwmatlardı saqlaw ushın munasábetli maǵlıwmatlar bazaları. MongoDB, Firebase: Quramsız maǵlıwmatlardı saqlaw yamasa keshlash ushın.
versiyalardı baqlaw quralları : Git, SvN: versiyalardı baqlaw hám birgelikte kod jaratıw ushın.
Islep shıǵıw quralları : IntelliJ IDEA, Eclipse, visual Studio: Kod jazıw hám ońlaw ushın Integrated Development Environments (IDE) visual Studio Code, Sublime Text: Jeńil kod redaktorları, qolay islep shıǵıw ushın kóplegen plaginlar menen.
Qurılıstı hám jaylastırıwdı avtomatlastırıw ushın qurallar : Maven, Gradle: Qurılıstı hám baylanıslılıqtı avtomatlastırıw ushın. Docker, Kubernetes: Qosımshalardı konteynerlash hám orkestrlash ushın, olardı portativ hám kóbeytiwdi támiyinleydi
Sınaq quralları : JUnit, TestNG: Server kodın modul sınaqtan ótkeriw ushın Jest, Enzyme, Selenium: Paydalanıwshı interfeysi hám testlerdi avtomatlastırıw ushın.
|
| |
Maǵlıwmatlar bazaların proektlestiriw

|
Maǵlıwmatlar bazaların proektlestiriwBog'liq KURSSAVOYMaǵlıwmatlar bazaların proektlestiriw:
Maǵlıwmatlar bazasında saqlanatuǵın barlıq janzatlar hám olardıń atributların anıqlań, mısalı, klientler, avtomobiller, buyırtpalar, shártnamalar hám basqalar.
ER diagrammasın jaratıw : Maǵlıwmatlar modelinen paydalanıp, janzatlardı, olardıń atributların hám óz-ara baylanıslılıqların sáwlelendiriwshi ER diagrammasın jaratıń.
Maǵlıwmatlar bazasın normallastırıw : Maǵlıwmatlar bazası artıqsha bolmawi hám tolıqlıǵın támiyinlew ushın onı normallashtiring.
Kesteler hám baylanıslardı jaratıw : Hár bir qasiyet ushın kesteler jaratıń hám olardıń atributların anıqlań. Kesteler arasındaǵı baylanıslardı sırtqı giltler járdeminde ornatıń.
Indeksler hám sheklewlerdi anıqlań : Qıdırıw hám sorawlardı tezlestiriw ushın indekslerdi anıqlań. Birshilik sheklewlerin ornatıń
Qatnasıwchanlikni optimallastırıw : Maǵlıwmatlar bazasın proektlestiriwde islew talapların esapqa alın. Sorawlardı orınlaw waqtın minimallastırıw ushın nátiyjeli sorawlar hám indekslerdi islep shıǵıń.
Sınaq hám ońlaw : Maǵlıwmatlar bazasın talaplarǵa muwapıqlıǵı hám tuwrılıǵı ushın sınaqtan ótkeriń. Paydalanıwda júzege keletuǵın qátelerdi dúzeting hám dúzeting.
Maǵlıwmatlar bazası dúzilisin hújjetlestiriw: Maǵlıwmatlar bazası dúzilisin, sonday-aq kesteler, baylanısıwlar, indeksler hám sheklewlerdiń xarakteristikaın xarakteristikalaytuǵın hújjetlerdi jaratıń.
Interfeysler hám maǵlıwmatlar bazalarınıń puqta proektlestiriwtirilishi avtomobillerdi kireyge alıwdı basqarıw sistemasınıń nátiyjeli hám qolay islewin támiyinleydi, bul bolsa paydalanıwshılar hám administratorlardıń mútajliklerin qandiradi.
5. Avtomobillerdi kireyge alıwdı basqarıw sistemasın ámelge asırıw
Avtomobil atqarılıwın basqarıw sistemasın ámelge asırıw sistemanıń hár bir bólegin, sonday-aq server bólegin, klient interfeysin, maǵlıwmatlar bazasın hám olar ortasındaǵı baylanıslardı islep shıǵıw hám programmalastırıwdı óz ishine aladı.
|
| |
Biznes-logikalarni proektlestiriw

|
Biznes-logikalarni proektlestiriwBog'liq KURSSAVOYBiznes-logikalarni proektlestiriw: Avtomobillerdi bron qılıw, kireyge alıw, tólew hám basqarıw processlerin tártipke soluvchi kóbirek tolıq algoritmlar hám qaǵıydalardı islep shıǵıw. Hár qıylı sistemadan paydalanıw stsenariyleri ushın háreketler izbe-izligin hám informaciya aǵısların anıqlaw.
Interfeyslerdi anıqlaw : sistemanıń túrli komponentleri ortasında (mısalı, paydalanıwshı interfeysi hám server qosımshası ortasında ) óz-ara baylanıs qılıw ushın API hám interfeyslerdi anıqlaw. Maǵlıwmatlar formatların, protokollardı hám maǵlıwmatlardı komponentler ortasında uzatıw usılların anıqlaw.
Klasslar hám izbe-izlik diagrammaların islep shıǵıw : Ob'ektler dúzilisi hám sistema daǵı óz-ara baylanıslılıqların súwretlew ushın klasslar diagrammaların jaratıw. Sistemanı hár qıylı paydalanıw stsenariylerinde háreketler izbe-izligin súwretlew ushın izbe-izlik diagrammaların islep shıǵıw.
Maǵlıwmatlardı qayta islew algoritmların islep shıǵıw : Maǵlıwmatlardı qayta islew hám analiz qılıw ushın algoritmlardı islep shıǵıw, mısalı, ijara bahasın esaplaw, esabatlardı qáliplestiriw hám basqalar. Maǵlıwmatlardı qayta islew natiyjeliligi hám natiyjeliligin optimallastırıw ushın usıllar hám strategiyalardı anıqlaw.
Logikalıq dizaynni sınaqtan ótkeriw hám tekseriw: Modellestiriw, analiz qılıw hám sistema talapları menen salıstırıwlaw arqalı logikalıq dizaynni sınaqtan ótkeriw. Maǵlıwmatlar pútinligi, nátiyjelililik hám islew sıyaqlı dizaynning tiykarǵı principlerı hám talaplarına muwapıqlıǵın tekseriw
Logikalıq proektlestiriw hújjetleri: Maǵlıwmatlar bazası sxemaları, klasslar hám izbe-izlikler diagrammaları, sonıń menen birge, algoritmlar hám interfeysler xarakteristikaların óz ishine alǵan barlıq logikalıq proektlestiriw nátiyjelerin hújjetlestiriw. Buyırtpashı hám mápdar táreplerge qayta baylanıs alıw hám sistemanı islep shıǵıwda keyingi qádemlerdi tastıyıqlaw ushın hújjetlerdi usınıw
Bul basqısh avtomobil atqarılıwın basqarıw sistemasında isletiletuǵın maǵlıwmatlar dúzilisi hám biznes logikaların tolıq túsiniw arqalı sistemanı jáne de tolıqlastırıw hám ámelge asırıw ushın tiykar jaratadı.
|
| |
Sistemanıń tolıq arxitekturasın islep shıǵıw

|
Sistemanıń tolıq arxitekturasın islep shıǵıwBog'liq KURSSAVOYSistemanıń tolıq arxitekturasın islep shıǵıw.
Avtomobil atqarılıwın basqarıw sistemasınıń arxitekturasın tolıq islep shıǵıw anıq komponentlerdi, olardıń óz-ara baylanıslılıǵın, sonıń menen birge, hár bir komponentti ámelge asırıw ushın texnologiyalar hám qurallardı tańlawdı óz ishine aladı.
Sistema komponentlerin identifikaciyalaw : Sistemanıń tiykarǵı funksional tarawların anıqlaw, olar bólek komponentler retinde ámelge asırılıwı kerek, mısalı, avtomobil parkini basqarıw modulı, bron qılıw modulı, analiz modulı hám basqalar.
Komponentler ortasındaǵı óz-ara baylanıslardı tariyplew: Maǵlıwmatlar uzatıw, API qońırawları hám xabar almaslawdıń hádiyseler modelin óz ishine alǵan sistema komponentleri ortasındaǵı óz-ara baylanıs usılların anıqlaw.
Texnologiyalar hám qurallardı tańlaw : sistemanıń hár bir bólegin ámelge asırıw ushın tuwrı texnologiyalar hám qurallardı tańlaw. Mısalı, programmalastırıw tili, ramka, maǵlıwmatlar bazası hám basqalar.
Hár bir komponenttiń arxitekturasın proektlestiriw: Hár bir komponenttiń ishki dúzilisi hám islewi ushın tolıq komponent diagrammaların, sonday-aq klass diagrammaların, izbe-izlik diagrammaların hám basqalardı islep shıǵıw.
Baylanıslılıq hám interfeyslerdi basqarıw : Komponentler ortasındaǵı óz-ara baylanıslardı támiyinlew ushın komponentler ortasındaǵı interfeysler hám shártnamalardı anıqlaw. Baylanıslılıqlardı basqarıw hám komponentler ortasında juwapkerlikti bólistiriw.
Konfiguratsiya hám jaylastırıwdı basqarıw : Sistemanıń hár bir strukturalıq bólegin konfiguratsiya qılıw hám jaylastırıw talapların belgilew. Jaylastırıw hám jańalaw processlerin, sonıń menen birge, konfiguratsiya faylları hám skriptlerin islep shıǵıw.
Sınaq hám sazlaw : Sistemanıń hár bir strukturalıq bólegin talaplarǵa muwapıqlıǵı hám funktsionallıǵı ushın sınaqtan ótkeriw. Islep shıǵıw basqıshında sazlaw hám qátelerdi ońlaw.
|
| |
Arxitektura hújjetleri - Исследование потребностей пользователей и бизнес-задач

|
Исследование потребностей пользователей и бизнес-задачBog'liq KURSSAVOYArxitektura hújjetleri: Hár bir komponenttiń arxitektura tolıq maǵlıwmatları, olardıń óz-ara baylanıslılıǵı hám islew principlerin tariyplaydigan hújjetlerdi jaratıw. Hújjetler sistema islep shıǵıwshıları hám administratorları ushın túsinikli hám maǵlıwmatlı bolıwı kerek
Ólsheniwi hám isenimliligin islep shıǵıw : Hár bir komponentti proektlestiriwde sistemanıń ólsheniwi hám isenimliligine bolǵan talaplardı esapqa alıw. Ólsheniwi múmkin bolǵan hám isten shıǵıwı múmkin bolǵan arxitekturalıq naǵıslar hám sheshimlerden paydalanıw.
Sistema arxitekturasın tolıq islep shıǵıw haqıyqıy ámelge asırıwdan aldın tiykarǵı basqısh bolıp tabıladı, sebebi ol pútkil sistemaǵa tiykar bolatuǵın tiykarǵı principler hám sheshimlerdi belgileydi
Interfeys hám maǵlıwmatlar bazaların proektlestiriw.
Interfeysler hám maǵlıwmatlar bazaların proektlestiriw kireyge alıwdı basqarıw sistemasın islep shıǵıwda zárúrli basqısh bolıp tabıladı. Bul erda biz eki komponentti proektlestiriw ushın tiykarǵı qádemlerdi belgileymiz:
Interfeyslerdi proektlestiriw:
1.Paydalanıwshı mútajliklerin anıqlaw : Paydalanıwshılardıń mútajliklerin analiz etiń, olarǵa qanday funkciyalar hám múmkinshilikler kerekligini anıqladi.
2.Interfeyslerdi prototiplash: anıqlanǵan mútajliklerge tıykarlanıp, sistemanıń tiykarǵı funkciyaları hám óz-ara baylanısın kórsetip beretuǵın paydalanıwshı interfeysi prototiplarini jaratıń.
3. Paydalanıwshı interfeysi dizayni: Paydalanıwshı interfeysi dizaynini prototiplar tiykarında islep shıǵıń
4. Paydalanıwshı ekranların jaratıw : Sistemanıń hár bir funktsional tarawı ushın bólek ekranlardı jaratıń, sonday-aq ámeldegi avtomobillerdi kóriw betleri, bron qılıw, buyırtpalardı basqarıw hám basqalar.
5. Sınaq hám jetilistiriw: Paydalanıwshı interfeysin sınaqtan ótkeriń, mashqala hám kemshiliklerdi anıqlań. Paydalanıwshılardıń oy-órisleri tiykarında jaqsılanishlarni ámelge asırıń.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Nazorat uchun savollar
1. Biotexnologiya nima?
2. Yevropa biotexnologlar federatsiyasi haqida gapiring.
3. Biotexnologiyaning rivojlanish davrlari.
4. Biotexnologiyaning yo'nalishlari.
5. Farmatsevtikada biotexnologiya va uning rivojlanish istiqbollari
6. Qanday biotexnologik korxonalarni bilasiz? Ular haqida ma'lumot bering.
7. Biotexnologiyaning maqsadi va vazifalari nimalardan iborat?
8. Bizning Respublika biotexnologiyani rivojlantirish uchun qanday potentsialga ega?
9. «Biotexnologiya» atamasini fanga ilk bora kim kiritgan?
10. Qanday biotexnologik preparatlarni nomlarini bilasiz?
|
Biologik obektlarni seleksiya va mutagenez usullari bilan mukammallashtirish

Biologik obektlarni seleksiya va mutagenez usullari bilan mukammallashtirish.
Mutatsiya- bu bioobektni DNK tuzilishini ma’lum bir qismini o‘zgartirishi oqibatida fenotipni o‘zgarishiga olib keladigan jarayonga aytiladi.
Biologik obektni ferment yig‘ilmasini yosh ma’lum bir xillarini faolligini o‘zgartirilishi natijasida bisintetik xossasi o‘zgaradi.
Mutatsiya- bu evolyusiyada asos xosil qiluvchi organizmlarni o‘zgaruvchanligini ta’minlovchi jarayon xisoblanadi..
Ma’lumki tabiiy organizmdan maqsadli maxsulotni olish iqtisodiy jixatdan qimmat yoki texnik tomondan murakkab.
Shuning uchun biologik obekt o‘zgartirilishi, mukammallashtirilishi uni sanoatda qo‘llash imkoniyatini yaratadi, shunga keyinchalik nasldan-naslga o‘tadigan jarayonni mutatsiya keltirib chiqaradi.
Mutatsiya
YAdroviy Sitoplazmatik
Xromasomaviy plazmidada kechadi.
Seleksiya- mutatsiya jarayoni natijasida kechgan o‘zgarishlarni tabiiy tanlovi.
|
Spontan mutatsiya Indutsirlangan mutagenez

Spontan mutatsiya Indutsirlangan mutagenez
-kam kuzatiladi Mutagenez oqibatida mutant-
-sodir bo‘lgan o‘zgarishni larni xosil bo‘lganini namoyon
namoyon qiladigan belgilari kam. qiladigan belgilar ko‘p.
-Reversiya jarayoniga labil
ta’sirchan mutantlar xosil
bo‘ladi, ya’ni o‘zgarish kechgani
yaqqol ma’lum.
Mutatsiya jarayoni quyidagicha tushuntiriladi:
bunda replikonda qayta tuzilish xosil buladi (ya’ni undagi genlar ketma-ketligi va soni o‘zgaradi)
yoki individual gen ichida o‘zgarishlar xosil bo‘ladi
Spontan mutatsiyalar xujayralar populyasiyasida xech qanday maxsus ta’sirsiz xosil bo‘ladi.
Mutatsiyani mutagenlar keltirib chiqaradi.
Mutagenlar fizik va kimyoviy moddalar bo‘lishi mumkin.
- U.B. nurlari
-gamma nurlar
-rentgen nurlar
Kimyoviy mutagenlar: -nitrozametilmochevina
-akridin bo‘yoqlar
-bir xil tabiiy moddalar(DNK-trop moddalar) ularni toksik xossalari yuqori bo‘lgani uchun klinikada qo‘llanilmaydi.
Mutagenlarni ta’sir qilish mexanizmi quyidagicha: ular DNK zanjirini azot asosiga ta’sir ko‘rsatib, ularda o‘zgarishlar xosil qiladi.
Keyingi jarayon bu seleksiya, ya’ni- mutatsiyalarni tanlash va baxolashdan iborat. Bunda kulturani maxsus ozuqa muxitiga ekib o‘stiriladi.
Turli xil o‘ziga xos metobolizmga ega koloniyalarni o‘stirish uchun Dj.Lederberg va E.Lederber tomonidan ishlab chiqilgan “qo‘l izi” usulidan foydalaniladi. Bu usul quyidagicha asosolangan: xosil bo‘lgan koloniyalarni boshlang‘ich koloniya bilan turli xil xususiyatlariga qarab ajratiladi:
-Aloxida vitamin va aminokislotalarga muxtoj mutantlar
- Aloxida substratni parchalaydigan fermentni sintez qiladigan mutant
-Antibiotikga ta’sirchan bo‘lmagan mutant
Mutatsiya jarayonida genlar quyidagicha o‘zgaradi:
-Duplekatsiya (yakkalanish) genlar tuzilishi ikkiga ko‘payadi
-Amplifikatsiya (ko‘payish) genlar tuzilishi ko‘payib oshadi.
-Deletsiya (stiranie),(vыpadenie-tushib qolish) bunda genetik ma’lumotni bir kismi tuщib koladi.
-Transpozitsiya-xromosomani ma’lum qismini boshqa joyga ko‘chirilishi bilan kechadi.
-Inversiya (o‘zgarish) xromasomadagi genlar ketma-ketligida o‘zgarish yuz beradi
-“nuqtali” mutatsiya- bunda o‘zgarish faqat bir genda amalga oshgan bo‘ladi (masalan,bunda bir yoki bir nechta asos qo‘shilishi yoki tushib qolishi mumkin)
-transversiya- bunda purin yoki pirimidin almashinuvi yuz beradi
-Tranzitsiya-bunda bitta purin boshqa puringa, pirimidin boshqa pirimidinga almashadi.
Mutagenez va seleksiya usuli uchun eng yorqin misol sifatida xozirda yaratilgan penitsilinni zamonaviy super produtsentlarini ko‘rishimiz mumkin.
|
Nazorat  uchun  savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Nazorat uchun savollar
Hujayra nazariyasini tushuntiring.
2. Hujayra nazariyasini ishlab chiqqan olimlar haqida ma'lumot bering.
3. Viruslar. Ularning turlari.
4. Viroidlar.
5. Bakteriyalar va ularning turlari.
6. Zamburug'lar va ularning turlari.
7. Lishayniklar va ularning turlari.
8. O'simlik hujayralari.
9. Hayvon hujayralari.
10. Biotexnologiyaning qanday tadqiqot usullarini bilasiz?
Mavzu bo’yicha muloqot treningi
Trening «Muloqot» Ushbu trening o’quvchi-talabalarda dars jarayonida mustaqil fikrlashga, o’z fikrlarini erkin holda bayon eta olishga hamda ularda baxslashish madaniyatini tarbiyalashga qaratilgan bo’lib, odatda bunday mashg’ulot tinglovchilarni kichik guruxlarga bo’lgan guruxlarga bo’lgan holda o’tkaziladi.
Maqsad: Tanlangan mavzu, muammo asosida tinglovchilarning fikrlarini hamda ushbu mavzuga bo’lgan munosabatlarini aniqlash, mustaqil holda umumiy bir fikrga kelishlariga va to’g’ri xulosa chiqarishlariga yordam berish, erkin holda baxslashishlariga sharoit yaratish.
O’tkazilish tartibi.Trener mashg’ulotni boshlashdan avval tinglovchilarni muloqot, baxs-munozarani o’tkazishga qo’yilgan talablar, qoidalar bilan tanishtiradi, so’ngra ushbu trening bochqichma-bosqich o’tkazilishini tushuntiradi
MASHG‘ULOT № 3
|
Primo algoritmi samaradorligi

|
Primo algoritmi samaradorligi
|
bet | 4/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #230833 |
Bog'liq MBma`ruza1 - Samaradorlik grafni tashkil etish va minimal narxli daraxtga tegishli bo’lmagan tugunlarni saqlash usuliga bog’liq.
- Agar Q navbat massiv ko’rinishida tashkil etilsa, Extract.Min(Q) amali O(n) ga bog’liq va minimal vaznli yoylarni daraxtga o’zlashtirishga O(1) ta amal sarflanadi.
- Agar Q navbat binar piramida ko’rinishida tashkil etilsa, u xolda Extract.Min(Q) amali O(log(n)) gacha kamayadi.ammo minimal vaznli yoylarni daraxtga o’zlashtirish amali miqdori O(log(n)) ga oshadi.
Kruskal algoritmi - Algoritm dastlab 1956 yilda Jozef Kruskal tomonidan taklif etilgan.
- Dastlab yoylarning boshlang’ich to’plami bo’sh deb olinadi.
- Keyin, imkoni bo’sa, quyidagi amal bajariladi:
- Mavjud yoylar qarab chiqiladi, ularni daraxtga qo’shganda xalqa xosil bo’lmaydigan bo’lsa, ularning vazni minimali olinadi va daraxtga qo’shiladi.
- Agar bunday yoylar bo’lmasa, algoritm tugallanadi.
- Graf tugunlaridan xosil bo’lgan qismgraf minimal narxli daraxt xisoblanadi.
Algoritmga misol
tasvir
|
izox
| |
AD va CE yoylar minimal vaznga ega - 5. ixtiyoriy bittasi tanlanadi., masalan AD
| |
Keyingi kichikroq yoy 5 - CE. Yoyi xisoblanadi. Uni tanlanganda xalqa xosil bo’lmaydi.
| |
Vazni 6 ga teng bo’lgan DF yoyi tanlanadi.
| Algoritmga misol Kruskal algoritm samaradorligi - Algoritm boshlanishidan avval yoylarni vazni bo’yicha saralab chiqish talab etiladi. Buning uchun O(E × log(E)) vaqt talab etiladi. Qolgan vaqt yoylarni daraxtga qo’shish uchun sarflanadi.
- Kruskal algoritmida vaqt asosan saralashga sarflanishi sababli samaradorlikni O(E × log(E)) deb olish mumkin.
E`TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT
|
| |
yo’naltirilgan graflarda ilmoqli yoy bo’lishi mumkin, yo’naltirilmagan graflarda esa bunday yoy bo’lmaydi

|
yo’naltirilgan graflarda ilmoqli yoy bo’lishi mumkin, yo’naltirilmagan graflarda esa bunday yoy bo’lmaydi
|
bet | 2/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #230833 |
Bog'liq MBma`ruza1yo’naltirilgan graflarda ilmoqli yoy bo’lishi mumkin, yo’naltirilmagan graflarda esa bunday yoy bo’lmaydi. yo’naltirilgan graflarda ilmoqli yoy bo’lishi mumkin, yo’naltirilmagan graflarda esa bunday yoy bo’lmaydi. Yo’nalishi aniqlanmagan daraxtlarni ko’ruvdan o’tkazish algoritmi Grafni ko’rikdan o’tkazish (Graph traversal) – bu berilgan tugundan boshlab barcha tugunlarni ko’rib chiqish prosedurasidir. Ikkita usuli mavjud: - Tubiga qarab(Depth-First Search – DFS)
- Eniga qarab(Breadth-First Search – BFS)
Yo’naltirilmagan graflarni ko’ruvdan o’tkazishda ma’lumotlarni saqlash uchun bironta konteyner, navbat yoki stekdan foydalaniladi.
Navbat yordamida ko’ruvdan o’tkazishda graflar eniga qarab ko’ruvdan o’tkaziladi
1
2
3
4
6
7
5
8
2.. Uni konteynerga tashlaymiz.
Queue q;
q.push(v);
3. navbat bo’shamaguncha
While(!q.empty())
- Navbatdan tugunni chiqaramiz va uni ko’ruvdan o’tkazilganligini belgilaymiz. mark(current=q.pop());
- Акс холда агар ёй навбатга киритилган ёки кўрилган тугунга олиб борса, хеч нима қилмаймиз.
Graf:
1
2
4
5
7
8
6
3
Grafni eniga qarab ko’rishda navbat ishlatilishi
Agar oraliq tuzilma sifatida navbat qo’llanilsa, grafni eniga qarab ko’riladi.
1
2
3
4
6
7
5
8
Graf :
1
Eniga qarab qo’ruv daraxtini yaratsa xam bo’ladi, agar xar bir to’g’ri yoylarni belgilab olinsa.
1
2
3
4
5
6
7
8
1
Navbat:
1
2
1
1
4
5
5
2
3
4
5
6
7
8
4
2
3
5
7
6
8
Tubiga qarab ko’rishda stek qo’llanilishi
Agar oraliq tuzilma sifatida stek qo’llanilsa, grafni tubiga qarab ko’riladi.
1
2
3
4
6
7
5
8
Graf :
1
5
8
7
6
4
3
2
Tubiga qarab qo’ruv daraxtini yaratsa xam bo’ladi, agar xar bir to’g’ri va teskari yoylarni belgilab olinsa.
1
2
3
4
5
6
7
8
1
1
1
5
5
7
6
4
4
3
1
Stek :
2
3
4
5
6
7
8
|
| |
«кимё» фанидан маъруза

«кимё» фанидан маъруза
Download
216,87 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
20.07.2024
Hajmi
216,87 Kb.
#268115
Download
216,87 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
«кимё» фанидан маъруза
Download
216,87 Kb.
Matnni ko'rish
Ijtimoiy muhandislik texnikasi

|
Ijtimoiy muhandislik texnikasi
|
bet | 2/3 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 21,11 Kb. | | #142386 |
Bog'liq Ijtimoiy muhandislikIjtimoiy muhandislik texnikasi. Ijtimoiy muhandislik hujumining prinsipi jabrlanuvchiga ishonch hissini uyg'otishga asoslangan. Tabiatan, ko'pchilik odamlar do'stona va xushmuomala odam ularga savol bilan murojaat qilganda yoki yordam so'rab murojaat qilganda ishonishga moyildirlar. Misol uchun, kompaniya xodimini maxfiy ma'lumotlar bilan aldashning keng tarqalgan usuli - bu hamkasbi yoki texnik yordam xodimi sifatida o'zini namoyon qilgan tajovuzkorning telefon qo'ng'irog'i. Agar ijtimoiy muhandis dastlabki ishlarni amalga oshirgan bo'lsa, o'z qurbonining ismi va familiyasini, lavozimini, ish telefon raqamini aniqlagan bo'lsa, ishonchli va ishonchli hikoyani o'ylab topsa, professional jargonni o'zlashtirsa, foydalanuvchi shubhalanmaydi. Kichkina shubha bo'lsa, u firibgarga har qanday ma'lumotni, shu jumladan sizning hisobingiz uchun login va parolni beradi.
Aksariyat odamlar Internetda o'zlari haqida juda ko'p ma'lumot qoldirishlari ijtimoiy muhandislarning qo'lida o'ynaydi. Jabrlanuvchining "raqamli izlari" dan, uning ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalaridan foydalanib, tajovuzkor odamning xarakteri, qiziqishlari va odatlari haqida tasavvurga ega bo'lishi va hujum paytida ushbu ma'lumotlardan foydalanishi mumkin.
Ijtimoiy muhandislik hujumlarini amalga oshirish uchun aloqa kanallari har qanday bo'lishi mumkin: elektron pochta, messenjerlar, telefon qo'ng'iroqlari, SMS xabarlar.
Turli xil ijtimoiy muhandislik uslublarining o‘ziga xos texnikasi mavjud:
Fishing. Soxta veb-sayt sahifalari shaxsiy yoki maxfiy ma'lumotlarni olish uchun foydalanuvchilarni aldashning eng mashhur usullaridan biridir. Sahifa ochilish sahifasining dizayniga amal qiladi va login va parolni kiritish uchun maydonlarni o'z ichiga oladi. Bunday sahifalarga havolalar SMS-xabarlar, elektron pochta xabarlari, ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlar orqali tarqatiladi. Bundan tashqari, siz hatto tanish oluvchidan ham fishing xatini olishingiz mumkin. O'z qurbonlarining ishonchini qozonish uchun tajovuzkorlar ko'pincha buzilgan hisoblardan foydalanadilar.
|
| |
2- маъруза. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Simli va simsiz tarmoq texnologiyalari, ieee 802 (ieee 802. 3, 802. 11, 802. 15, 802. 16) standartlari

2- маъруза. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Simli va simsiz tarmoq texnologiyalari, ieee 802 (ieee 802. 3, 802. 11, 802. 15, 802. 16) standartlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 2- маъруза. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Simli va simsiz tarmoq texnologiyalari, ieee 802 (ieee 802. 3, 802. 11, 802. 15, 802. 16) standartlari
|
(MnO
2 - «кимё» фанидан маъруза

(MnO
2
, NaNO
3
, K
2
Cr
2
O
7
)
oksidlovchi
moddalar ishtirokida konsentrlangan ishqor eritmasi bilan suyuqlikning qaynash temperaturasigacha
qizdiriladi;
- metall buyumni elektrolit eritmasi ichida anod qutbga joylab elektroliz o„tkaziladi - bu protsess
anodirlash
deyiladi.
Pulat buyumlarni oksidlash natijasida xosil buladigan ximoya parda temirning magnitli oksidi Fe
3
O
4
dan iborat bulib, nixoyatda zichdir.
Korroziyaning aktivator va ingibitorlari.
Korroziya jarayonining tezligiga eritmalarda bor ionlar,
N
+
va
ON
-
ionlar konsentratsiyasi, eritmaning
rN
miqdori katta ta‟sir etadi. Masalan:
N
+
ionlari
konsentratsiyasi eritmada ortsa, korroziya kuchayadi.
Korroziyani tezlatuvchi moddalar
korrozion
aktivatorlar
deb ataladi. Bularga ftoridlar, xloridlar, sulfatlar, nitratlar, qisman bromid va yodidlar kiradi.
Korrozion muhitda qo„shilganda metallarning korroziyasini susaytiradigan, sekinlashtiradigan
moddalar
korrozion ingibitorlar
deb ataladi. Bularga aminlar, mochevina, tiomochevina, sulfidlar,
aldegidlar, xromatlar, fosfatlar,nitritlar, silikatlar kiradi. Elektr tokini yaxshi o„tkazuvchi muhitda metallni
korroziyadan saqlash uchun
protektorlar
ishlatiladi. Protektor aktiv metaldan yasaladi. Masalan: po„latni
(qismlar korpusini) himoya qilish uchun rux protektor ishlatiladi. Protektor emirilmaguncha, himoya
qilinayotgan detal korroziyaga uchramaydi.
|
Elektrkorroziya - - «кимё» фанидан маъруза

2
metallning butun yuza-sirtini egallaydi
. 2.
Ba’zi qismdagi korroziya
–
metallning ayrim qismlari
korroziyalanadi, ya‟ni korrozion “yara“ (korrozion yazva) hosil bo„ladi, bu qalaylangan temirga xosdir
. 3.
Kristallararo korroziya-
metallarning tashqi ko„rinishi saqlansa ham, korroziya metall kristallarida
boradi. Bu korroziya turi juda xavflidir. Bunda metallarning mexanik xossalari tezda kamayadi.
4.
Korrozion darzlar
-
metallni korroziyalanishi bilan metallga mexanik kuch ta‟sir etganda birgalikda
boradigan metallning oksidlanib emirilishidir, bu esa metallning sinishiga olib keladi.
3. Metallarni korroziyadan saqlash.
a) metall sirtini boshka metallar bilan koplash.
Bu maqsadda ishlatiladigan metallning normal elektrod potensiali metallarning aktivlik qatorida
korroziyadan saqlanishi kerak bo„lgan metalnikiga qaraganda manfiy qiymatga ega bo„lishi lozim. Masalan,
temirni rux bilan qoplash (
anod qoplash
), bunda temir buyum uning sirtini qoplagan ruxning hammasi
tugamanuncha emiriladi. Bunda temir-katod, rux-anod elektronlar ruxdan temirga boradi, Zn emiriladi Fe
saqlanib koladi. Temirni qalay bilan qoplaganda (
katod qoplash
), chunki qoplovchi metall qoplanuvchi
metalga qaraganda aslroq. Katod qoplamaning biror joyi ko„chsa, himoya qilinuvchi metall, yani temir juda
tez ishdan chiqadi, chunki metalning ochilib qolgan joyiga suv tegishi natijasida galvanik juft hosil bo„lib,
bu juftda qalay musbat elektrod (katod), temir esa manfiy elektrod (anod) vazifasini o„taydi. Elektronlar
oqimi temirning ochilib qolgan yuzasidan qalayga tomon yo„nalib, bu erda vodorod ionlarini
zaryadsizlantiradi, temir esa eritmaga yangidan-yangi ionlar berib emiriladi.
b) metallni metall
bo‘lmagan moddalar bilan qoplash.
Metallar sirtini lak, bo„yoq, rezina, tez quriydigan mineral moylar
(salidol, texnik vazelin bilan qoplash) emallash metalni korroziyadan saqlaydi.
v) metallarga turli
qo‘shimchalar kiritish.
Odatdagi po„latda 0,2-0,5% mis qo„shishi bilan po„latning korroziyaga nisbatan
mustahkamligini atmosfera sharoitida 1,5-2 marotaba oshirish mumkin. Zanglamaydigan po„latda 12% xrom
bo„ladi. Tarkibida 18% xrom va 8% nikel bo„lgan po„lat zanglamaydi.
g) metall sirtini kimyoviy birikmalar bilan qoplash.
Maxsus kimyoviy usul bilan metall sirtini
korroziyaga chidamli birikmalar pardasi bilan qoplash mumkin. Bunday pardalar-oksidli, fosfatli, xromatli
va boshqa bir necha sinfga bo„linadi. Metall sirtida korroziyaga chidamli oksid parda hosil qilish protsessi
oksidlash
deyiladi. Oksidlashning 3 usuli bor:
-metall buyum sirti yukori temperaturada organik
moddalar bilan oksidlantiriladi (qaytariladi);
- metall buyum
Minimal narxli daraxtlar skeleti

|
Minimal narxli daraxtlar skeleti
|
bet | 3/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #230833 |
Bog'liq MBma`ruza1Minimal narxli daraxtlar skeleti Minimal narxli skeletni topish masalasi ko’pincha quyidagicha xolatlarda uchraydi: masalan, n ta shaxar mavjud va ular orasiga yo’llarni shunaqa qurish kerakki, istalgan shaxardan ixtiyoriy boshqasiga bevosita yoki bilvosita borish mumkin bo’lsin va ular orasiga yo’l qurish sarf xarajatlari ma’lum bo’lsin. Yo’llarni qurishni shunday rejalashtirish kerakki, natijada sarf xarajat minimal bo’lsin. algoritmlar - Primo algoritmi
- Kraskala (Kruskala) algoritmi
- Boruvka algoritmi
Primo algoritmi - algoritm dastlab 1930 yilda chesh matematigi Voysex Yarnik tomonidan taklif etilgan. Keyin Robert Primo tomonidan 1957 yilda qayta ko’rib chiqilgan va ulardan tashqari E. Deykstra tomonidan 1959 yilda ishlab chiqilgan.
- Algoritm kirishiga yo’naltirilmagan og’irlikka ega bo’lgan graf uzatiladi.
- Algoritm natijasi bo’lib minimal narxli daraxt tugunlari to’plami xisoblanadi
- minimal narxli daraxtlarni xosil qilishda xalqa paydo bo’lishiga yo’l qo’ymaslik kerak
Primo algoritmi - Boshida istalgan tugun olinadi va unga tegishli bo’lgan eng kam vaznga ega insident yoy topiladi. Topilgan yoy va unga tegishli tugunlar daraxtni shakllantira boshlaydi.
- Keyin bir uchi bilan daraxtga tegishli bo’lgan tugunlariga tutashgan va ikkinchi uchi esa tutashmagan boshqa yoylar xam tekshiriladi. Ulardan og’irligi kami tanlanadi.
- Xar bir qadamdagi yoy daraxtga qo’shilib boraveradi. Daraxtning balandligi xam 1 taga oshib boraveradi. Grafning barcha tugunlari ko’rib chiqilmaguncha algoritm davom etaveradi.
tasvir
|
U tanlangan tugunlar to’plami
|
(u,v) yoylar
|
v\u tanlanmagan tugunlar
|
izox
| |
{}
|
|
{A,B,C,D,E,F,G}
|
Dastlab daraxt tugunlar to’plami bo’sh
| |
{D}
|
(D,A) = 5 V (D,B) = 9 (D,E) = 15 (D,F) = 6
|
{A,B,C,E,F,G}
|
Ilk tugun sifatida D olindi. Unga tegishli yoylar A,B,E,F tugunlarga olib boradi. Ularning minimal yoyligini tanlaymiz. ya’ni A
| |
{A,D}
|
(D,B) = 9 (D,E) = 15 (D,F) = 6 V (A,B) = 7
|
{B,C,E,F,G}
|
| |
{A,D,F}
|
(D,B) = 9 (D,E) = 15 (A,B) = 7 V (F,E) = 8 (F,G) = 11
|
{B,C,E,G}
|
| |
{A,B,D,F}
|
(B,C) = 8 (B,E) = 7 V (D,B) = 9 цикл (D,E) = 15 (F,E) = 8 (F,G) = 11
|
{C,E,G}
|
(D,B)ёй танланса халқа хосил бўлади. Шунинг учун уни танлай олмаймиз.
| |
{A,B,D,E,F}
|
(B,C) = 8 (D,B) = 9 цикл (D,E) = 15 цикл (E,C) = 5 V (E,G) = 9 (F,E) = 8 цикл (F,G) = 11
|
{C,G}
|
| |
{A,B,C,D,E,F}
|
(B,C) = 8 цикл (D,B) = 9 цикл (D,E) = 15 цикл (E,G) = 9 V (F,E) = 8 цикл (F,G) = 11
|
{G}
|
| |
{A,B,C,D,E,F,G}
|
(B,C) = 8 цикл (D,B) = 9 цикл (D,E) = 15 цикл (F,E) = 8 цикл (F,G) = 11 цикл
|
{}
|
Графдаги барча тугунлар текшириб бўлди.
|
|
| |
Mavzu bo’yicha muloqot treningi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya...

Mavzu bo’yicha muloqot treningi
Trening «Muloqot» Ushbu trening o’quvchi-talabalarda dars jarayonida mustaqil fikrlashga, o’z fikrlarini erkin holda bayon eta olishga hamda ularda baxslashish madaniyatini tarbiyalashga qaratilgan bo’lib, odatda bunday mashg’ulot tinglovchilarni kichik guruxlarga bo’lgan guruxlarga bo’lgan holda o’tkaziladi.
Maqsad: Tanlangan mavzu, muammo asosida tinglovchilarning fikrlarini hamda ushbu mavzuga bo’lgan munosabatlarini aniqlash, mustaqil holda umumiy bir fikrga kelishlariga va to’g’ri xulosa chiqarishlariga yordam berish, erkin holda baxslashishlariga sharoit yaratish.
O’tkazilish tartibi.Trener mashg’ulotni boshlashdan avval tinglovchilarni muloqot, baxs-munozarani o’tkazishga qo’yilgan talablar, qoidalar bilan tanishtiradi, so’ngra ushbu trening bochqichma-bosqich o’tkazilishini tushuntiradi MASHG‘ULOT №2
|
IEEE 802.3 - 2- маъруза. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Simli va simsiz tarmoq texnologiyalari,...

(mоnоkаnаl). Jiddiy qаrаlgаndа IEEE 802.3 vа Ethernet оrаsidа оz fаrq mаvjud,
lеkin ulаr hаqidа оdаtdа eslаnmаydi. Ethernet hоzir dunyodа eng tаnilgаn tаrmоq
vа shubhа yо„q аlbаttа u yaqin kеlаjаkdа hаm shundаy bo„lib qоlаdi. Bundаy
bo„lishigа аsоsiy sаbаb, uning yarаtilishidаn bоshlаb hаmmа ko„rsаtgichlаri,
tаrmоq prоtоkоli hаmmа uchun оchiq bo„lgаnligi, shundаy bo„lgаnligi uchun
dunyodаgi judа ko„p ishlаb chiqаruvchilаr Ethernet qurilmа vа uskunаlаrini ishlаb
chiqаrа bоshlаdilаr. Ulаr o„zаrо bir-birigа to„liq mоslаngаn rаvishdа ishlаb
chiqilаdi аlbаttа.
Dаstlаbki Ethernet tаrmоqlаridа 50 Оmli ikki turdаgi (yug„оn vа ingichkа)
kоаksiаl kаbеllаr ishlаtilаr edi. Lеkin kеyingi vаqtlаrdа (1990 yil bоshlаridаn)
Ethernet tаrmоg„ining аlоqа kаnаli uchun o„rаlgаn juftlik kаbеllаridаn
fоydаlаnilgаn vеrsiyalаri kеng tаrqаldi. Shuningdеk оptik tоlаli kаbеllаr
ishlаtilаdigаn stаndаrt hаm qаbul qilindi vа stаndаrtlаrgа tеgishli o„zgаrtirishlаr
kiritildi. 1995 yili Ethernet tаrmоg„ining tеz ishlоvchi vеrsiyasigа stаndаrt qаbul
qilindi, u 100 Mbit/s tеzlikdа ishlаydi (Fast Ethernet dеb nоm bеrildi, IEEE 802.03
u stаndаrti), аlоqа muхitidа fgаn juftlik yoki оptik tоlа ishlаtilаdi. 1000 Mbit/s
tеzlikdа ishlаydigаn vеrsiyasi hаm ishlаb chiqаrilа bоshlаndi (Gigabit Ethernet,
IEEE 802.03 z stаndаrti).
Ishning nazariy qismi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Ishning nazariy qismi
Bioob’ektlarni takomillashtirish usullari
Maqsad: Metabolizm maxsulotlaridan birini sintezini ta’minlash.
Vazifasi: Modda almashinuvi jarayonini kechishini o‘zgartirish.
Yo‘llari:
- genetik programmani o‘zgartirish orqali
-metabolizm jarayonini boshqarilishini o‘zgartirish orqali.
Organizmni genetik axborotini bexosdan, o‘z-o‘zidan o‘zgarishlari-produtsentni genetik axborotini in vivo usulida jarayonini amalga oshirishga asoslangan.
Seleksiya- tabiiy ko‘payadigan yuqori produtsentli shtamm organizmlarini tanlab genini o‘zgartirish.
«-» uzoq vaqt talab etadi(o‘zgargan gen 106-108 marta ko‘payishi kerak)
«+» obektlarga tashqi muxit omilini ta’sirini o‘rganish va baxo berish imkonini beradi (og‘ir metallar,kislota. ishqor va boshqalar.)
Indutsirlangan mutaginez turli xil kimyoviy birikmalar ta’siri ostida bo‘ladi (gidroksilamin, nitrozamin, nitrat kislota, 2 – aminopurin, alkillovchi agentlar va b.) , rentgen va ultrabinafsha nurlar.
Misol:
Penitsilin shtami-produtsentlarini ko‘p yillik seleksiyasi kultural ozuqada faollikni 400 martta oshirishni ta’minlab berdi.
Seleksiya va mutaginez usuli bilan Eamothecium ashbyiishtammida 1 ml ozuqa muxitida 1,8 mg gacha riboflavin olinadi.
|
Mavzu: Biotexnologiya ob’ektlarini takomillashtirish usullari

|
Mavzu: Biotexnologiya ob’ektlarini takomillashtirish usullari
|
bet | 6/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Mavzu: Biotexnologiya ob’ektlarini takomillashtirish usullari.
Mashg'ulot shakli: «Farmasiya» yo‘nalishi talabalari uchun laboratoriya mashg‘ulot.
Mashg'ulot uslubi: «Klaster» texnologiyasi.
Mashg‘ulot maqsadi: biotexnologiyada ishlatiladigan bioob’ektlarni takomillashtirish usullari, ularning turlari bilan tanishish
Mavzuning ahamiyati: biologik material bilan ishlashda muxandis-biotexnolog qanday biologik jarayonlarga duch kelishini hamda qaysi qurilmalar bilan ishashini bilishi juda muhim, chunki kelgusida muhandis-biotehnolog faqat tirik organizmlar bilan ishlaydi
|
| |
IEEE 802.х standartlari - 2- маъруза. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Simli va simsiz tarmoq...

IEEE 802 standartlari 1-rasmda ko'rsatilgan juda aniq tuzilishga ega:
Bugungi kunda 802 qo'mitasi quyidagi kichik qo'mitalarni o'z ichiga oladi:
802.1 - Internetworking – tarmoqlarni birlashtirish;
802.2 - Logical Link Control, LLC - ma'lumotlarni mantiqiy uzatishni
boshqarish;
802.3 - Ethernet CSMA / CD kirish usuli bilan;
802.4 - Token Bus LAN - Token Bus kirish usuli bilan lokal tarmoqlar;
802.5 - Token Ring LAN - Token Ring kirish usuli bilan mahalliy tarmoqlar;
802.6 - Metropolitan Area Network, MAN - Metropolitan Area Network;
802.7 - Broadband Technical Advisory Group - keng polosali uzatish
bo'yicha texnik maslahat guruhi;
802.8 - Fiber Optic Technical Advisory Group - optik tolali tarmoqlar uchun
texnik maslahat guruhi;
802.9 - Integrated Voice and data Networks
- integrallashgan ovozli va
ma'lumotlar tarmoqlari;
802.10 - Network Security - tarmoq xavfsizligi;
802.11 - Wireless Networks - simsiz tarmoqlar;
802.12 - Demand Priority Access LAN, l00VG-AnyLAN - ustuvor talabli
kirish usuli bilan mahalliy tarmoqlar.
Nazorat uchun savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
Termokimyoviy va elektrokimyoviy gaztahlillagich asboblar

16.2. Termokimyoviy va elektrokimyoviy gaztahlillagich asboblar Bu gaz tahlillagichlarning ishlashi kislorodning boshqa gazlar bilan
katalizatorlar ishtirokida o‟tadigan reaktsiyasining Issiqlik effektini o‟lchashga
asoslangan. Bu asboblarni ikki guruhi keng tarqalgan.
1-guruh. Yonish kattalik aktiv bo‟lgan platina tolada sodir bo‟ladi, bu tola ayni
vaqtda sezgir unsur o‟lchash ko‟prigining Еlkasi hisoblanadi.
Bu guruhdagi asboblarda tahlil qilish aniqlanadigan tarkibiy qismni yoshini
o‟lchashga asoslangan.
2-guruh.
Bu
guruh
asboblarda
oksidlanish
reaktsiyasi
katolizator
qatlamidasodir bo‟ladi. Reaktsiyaning Issiqlik effekti esa qarshilik termometri yoki
katolizatorda joylashtirilgan termobatareya bilan o‟lchanadi.
Gaz tahlillagichining o‟lchash chizmasi o‟zgarmas yoki o‟zgaruvchan tokda
ishlaydigan muvozanatlashmagan ko‟prikdan iborat. Ish yacheykasi deb yuritiladigan
oqim o‟lchash yacheykasi ko‟prikning bitta Еlkasi R ni hosil qiladi. Taqqoslash
yacheykasi o‟z ko‟rsatkichlari va konstrukturasi jihatidan ish yacheykasiga
ekvivalent bo‟lib, havo to‟ldirilgan bo‟ladi. Ko‟prikning R qarshiliklari o‟zgarmas
qarshiliklari bo‟lib, ular manganindan tayyorlangan: ko‟prik chizmasining nol
qiymati R bilan quyiladi. Tahlil qilinayotgan gaz tarkibiy qismini yonishda haroratni
ortishi bilan platina tolasi elektr qarshiligining o‟zgarishi o‟lchash ko‟prigi
muvozanatining bo‟zilishiga olib keladi. Muvozanat aralashmadagi tarkibiy qism
miqdoriga proporsional bo‟ladi.
O‟lchash asbobi tahlil-nazorat qayta ulagich yordamida chizmaga o‟rnatilgan
maxsus o‟zgarmas rezistorga ulanadi va asbobning strelkasi reostat bilan talab
qilingan reper nuqtasiga quyiladi. Millivoltmetrning shkalasida platina tolasini
qizdiradigan turli tarkibiy qismlar tahlil qilish uchun zarur bo‟lgan tok kuchini
qo‟yadigan uchta reper nuqtasi bor. Bu turdagi asboblar asosan havodagi yonuvchi
gazlarning portlash xavfini yuzaga keltiradigan kontsentratsiyasining indikatorlari va
tahlillagichlari sifatida ishlatiladi. Ularni ko‟pchincha ko‟chma o‟lchash hatoligi
taxminan ±10 % sanoat binolari xonalari havosining yonuvchi gazlardan ifloslanishi
104
avtomatik nazorat qilish uchun yonuvchi gazlarga mo‟ljallangan SGS turdagi,
benzinga mo‟ljallangan GPB turdagi va boshqa signalizatorlar chiqariladi.
1-маърўза: Кириш - bet 72

109
MUNDARIJA
Kirish………………………………………………………………………
4
1– ma„ruza. Kirish. Issiqlik texnika o‟lchovlari fanining maqsadi va
vazifalari. O‟lchash nazariyasi asoslari.
……………………………………… 5
1.1.Kirish. Fanning maqsadi, vazifasi va ishlab chiqarishdagi o‟rni………… 5
1.2. O‟lchashlar haqida umumiy ma„lumotlar
………………………………………6
1.3.O‟lchash vositalari
………………………………………………………………… 8
1.4.O‟lchov asboblarining tasnifi…………………………………………… 8
1.5.Asboblarning davlat sistemasi (ADS) ……………………………………
10
Termomagnit va absorbsion-optik gaztahlillagichlar

105
signallari berish uchun mo‟ljallangan. Signal berish qurilmasini bilan jihozlangan.
O‟lchash natijalari ko‟rsatish va yozish uchun gaz tahlillagichi bilan bir majmuaga
ikkilamchi o‟ziyozar asbobdan foydalaniladi, kislorodni o‟lchash chegaralari 0-0,5
dan 80-100% gacha. Asosiy hatolik ±2 dan 10% gacha. O‟lchash vaqti 120 soat
chiqish signali 0-5 ma 0-100 ma.
Bimetalli termometrlar - 1-маърўза: Кириш

26
Plastinalar bir – biriga nisbatan siljiy olmaganligi sababli prujina Issiqlikdan
kengayish harorat koeffitsienti farqi qancha katta bo‟lsa, prujinaning harorat
o‟zgarishidagi og‟ishi shuncha
ko‟p bo‟ladi.
4.3– rasmda yassi plastinkali
bimetall termometrning to‟zilish
sxemasi ko‟rsatilgan. Harorat
o‟zgarishi bilan bimetall prujina
1 pastga egiladi. Tortqi 2 strelka
4 ni o‟z 3 atrofida aylantiradi.
Strelka
shkala
5
da
o‟lchanayotgan harorat qiymatini
ko‟rsatadi.
Sezgir
element
sifatida yoysimon yoki vintsimon
spiralar qo‟llaniladi. Bimetall
termometrlar bilan haroratni o‟lchash chegarasi – 150 (S dan + 500 (S gacha, xtosi
1…1,5 %. Bu turdagi termometrlar haroratni ma„lum darajada avtomatik ravishda
saqlash va signalizatsiya uchun qo‟llaniladi.
NAZORAT SAVOLLARI:
1. Kengayish termometrlari deb nimaga aytiladi?
2. Kengayish termometrlari qanday turlarga bo‟linadi?
3. Shishali suyuqlikli termometrlarni to‟zilishini izohlab bering.
4. Shishali suyuqlikli termometrlarda termometrik modda sifatida nima
ishlatiladi?
5.SHishali suyuqlikli termometrlarga termometrning to‟liq o‟lchash muhitiga
cho‟kmasligidan kiritiladigan qo‟shimchani izohlab
6.Suyuqlikli shisha termometrlarning o‟lchov diapazoni qancha?
7.Suyuqlikli shisha termometrlarning qanday turlari mavjud?
8.Termometrik moddalarga qanday moddalar kiradi?
9.Toluolning qo‟llanish chegarasi qancha?
10.Dilatometrik termometr deb nimaga aytiladi?
11.Bimetalli termometrlarning o‟lchov chegarasini ko‟rsating.
12.Kengayish termometrlari deb nimaga aytiladi?
Termokonduktomerik gaz tahlillagich asboblar

106
platina volfram, nikel, tantal shularga misol bo‟la oladi. O‟lchash chizmalari bevosita
hisoblash yoki avtomatik muvozanatlash prinsipiga ko‟ra ko‟riladi. Doimiy sarfga
ega bo‟lgan tekshirilayotgan gaz aralashmasi Rt 1 ishlovchi kameralarga keladi.
Ko‟prikning qolgan Еlkasiga etalon aralashmali Rt2 yordamchi kameralar ulangan.
Sezgir unso‟rning tolalari ko‟prik chizmaning ta„minlash toki STM (stabillashgan tok
manbai) hisobiga qiziydi. Ko‟prik chizmasi Rt3 reostat orqali sozlanadi.
Bu turdagi
sanoat gaz tahlillagichining o‟lchash asboblari standart avtomatik kompensator
asosida bajariladi. TP turkumidagi gaz tahlillagichi bir necha rusumda chiqariladi: TP
(1120-binar va ko‟p tarkibiy qismli gaz aralashmalarida) vodorod miqdorini aniqlash
uchun TP 7102-havodagi geliy miqdorini aniqlash uchun
tahlil qilinayotgan gaz
to‟g‟ri turi va o‟lchash chegaralariga ko‟ra asosiy hatolik ±2,5%. Gaz aralashmani
hajmiy sarfi 12 sm/s aniqlash vaqti 20-110 sekund. Chiqish signali 0-5 mA; 0-100
mV; 0-10 v.
NAZORAT SAVOLLARI - 1-маърўза: Кириш

103
jarayonlarni nazorat qilishda va avtomatlashtirishda turli sharoitlarda bo‟lgan
aralashmalarni tahlil qilishda gaz tahlillagichlarining turli-tuman xillarini aniqlashga
to‟g‟ri keladi. Sanoatda ishlatiladigan avtomatik gaz tahlillagichlarining ko‟pchiligi
gaz aralashmalaridagi bitta tarkibiy qismni o‟lchash uchun mo‟ljallangan. Bu holda
gazlarning aralashmalari deb qaralib, undagi aniqlanadigan tarkibiy qism
o‟lchanayotgan aralashmaning fizik-kimyoviy xossalariga ta„sir qiladi, qolgan
tarkibiy qismlar esa, ularning tarkibi va kontsentartsiyasidan qat„iy nazar, ularning
xossalariga ta„sir qilmaydi va aralashmaning ikkinchi tarkibiy qismi hisoblanadi.
Gaz tahlillagichlari majmuiga datchik va chiqish signallarini o‟lchagichdan
tashqari, asbobning me„yoriy ishlashini ta„minlovchi bir qancha chigallar ham kiradi.
Asosiy yordamchi chigallar gaz aralashmasi namunasini tanlovchi, tozalovchi,
uzatuvchi va tahlil tayyorlovchi qurilmadir. O‟lchashga asos qilib fizik-kimyoviy
xossalar olingan.
Fe(OH)
3 - «кимё» фанидан маъруза

|
«кимё» фанидан маърузаBog'liq \'metallar korroziyasiFe(OH)
3
ga aylanadi.
4Fe(OH)
2
+ O
2
+ 2H
2
O
4Fe(OH)
3
.
Natijada,
temir
korroziyaga
uchraydi. Agar vodorod ionlari ko„p bo„lsa, temirdan chikkan elektronlar xavodagi kislorodni kaytarmasdan,
vodorod ionlarini kaytaradi:
2N
+
+ 2e
2N
N
2
.
Bu holda temir oksidlanaveradi. Metallar korroziyasi
xalk xujaligi va sanoatga katta zarar keltiradi, xar yili 20% metall korroziya tufayli ishdan chiqadi.
2. Korroziya turlari.
Bir soatda bir kvadrat metr sirtda emirilgan metallning grammlar hisobidagi
miqdori korroziya tezligi bo„lib, uni
K
bilan ishoralanadi. Masalan: temirning suvdagi korroziya tezligi
(normal sharoitda)
K=0,05 g/sm
2
soat
ga teng. Korroziya tezligi eletrokimyoviy qutblanishga bog„liq.
Korroziya turlari quyidagilardan iborat:
Atmosferada korroziyalanish
-
metallarning atmosfera
sharoitida korroziyalanishi o„z-o„zidan oksidlanish tufavyli amalga oshadi; u eng ko„p tarqalgan.
Oksidlanish metodi quyidagicha: metall atmosferadan nam havoni adsorbilashi natijasida yupqa suyuqlik
parda (elektrolit) hosil bo„ladi. Toza va quruq havoda korroziya juda sekin bo„ladi. Atmosferada
SO
2
, asosan
SO
2
bo„lishi korroziya jarayonini tezlashtiradi.
Er ostidagi korroziya
-
eng murakkab korroziya
turidir.Bunday korroziyada erning fizik-kimyoviy xossaalari katta rol o„ynaydi. Er qatlami orqali metallga
diffuziyalanayotgan kislorod, erning namligi va vodorod ko„rsatkichi er ostiga joylashtirilgan metallarning
emirilishini tezlashtiradi
.
|
| |