nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

O
O
MO
M
n ormati a va a borot t nologi alari
sin
Ushbu o‘zgartirilgan nashrga
Cambridge University Press
nashriyotining mulki bo‘lgan va
litsenziya asosida
foydalanilgan asl ma’lumotlar kiritilgan Bu kitob AQSH alqaro taraqqiyot agentligining (USA D) O‘zbekistondagi
missiyasi yordamida 7201151CA00004-son Hamkorlik kelishuvi doirasida chop etildi.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
Oʻzbekiston Respublikasi
100011, Toshkent sh.
Navoiy koʻchasi, 2a-uy
O‘zbekiston barkamollik uchun ta’lim
dasturi jamoasi Cathy Curtis, Monica Donohue, Bryan Farrell, Shelly Hollis,
Davron Karimov, Laziz Karshiboev, Oybek Kurbanov
,
Umida Sadikova, Julie Sims, June Songy, Shelley Thompson,
Feruza Tursunova
Tarjimon Orifaxon G‘ulomova, Dilnoza Numonova Muharrir Javlon Vafoyev,
Tashpulat Mirzayev
Darslik taqrizchilari Jaxongir Baxodirov, Maxbubaxon Fayziyeva, srail Kurbaniyazov, Odil Norov
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
jamoasi
Feruza Alimxanova, Umid Murodov, Nafisa aytullayeva,
Ulugʻbek Mamatqulov (asosiy taqriz guruhi a’zolari), Shuhrat Sattorov, Javlonbek Meliboyev, Arabboy Abdullajonov
(Respublika ta’lim markazi), Muxayyoxon Azamova va Oxunjon broximov (Donor va grantlar bilan ishlash shu’basi)
O‘zbek tilidagi nashr
dizayni Brattle Education, Brattle Publishing Group bo‘limi
SBN 978-9910-9772-6-8
UO‘K 004(075 3)
KBK 74 263 2
32 81ya72
L 75
University Printing House, Cambridge CB2 8BS, United Kindgdom
One Liberty Plaza, 20th Floor, New ork, N 10006, USA
477 illiamstown Road, Port Melbourne, VIC 3207,
Australia
314 321, 3rd Floor, Plot 3, Splendor Forum, Jasola District Centre,
New Delhi 110025, India
79 Anson Road, 06 04/06, Singapore 079906
Cambridge University Press Kembrij Universiteti (University of Cambridge)ning
tarkibiy qismidir.
Nashriyot universitetning yuqori darajadagi ta’lim, o‘rganish va tadqiqotlar uchun bilim
tarqatish maqsadiga o‘z hissasini qo‘shadi.
Asl nashr Cambridge University Press 2019
Ushbu nashr Cambridge University Press 2021, RTI tomonidan litsenziya asosida
tahrirlangan
Bu kitob mualliflik huquqi bilan himoyalangan Qonun bilan belgilangan istisno va jamoaviy
litsenziya kelishuvlariga mos kelishi mumkin. Bu kitobning hech qaysi qismi Cambridge
University Pressning yozma ruxsatisiz chop etilishi mumkin emas
Birinchi nashr 2016
Tahrirlangan nashr 2019
Cambridge University Press ushbu kitobda keltirilgan tashqi va uchinchi taraf veb saytlari
URLlarining amalda bo‘lishi yoki to‘g‘riligi uchun javobgar emas va bu veb saytlardagi
kontent to‘g‘riligiga kafolat bermaydi
Bu kitobda keltirilgan narxlar, safar jadvallari va boshqa
ma’lumotlar ilk chop etilish holatiga to‘g‘ri va Cambridge University Press bundan keyingi
davrda bu ma’lumotlarning to‘g‘riligini kafolatlamaydi.
O‘QITUVCHILAR UCHUN ESLATMA
Ushbu kitobning har qanday qismini moddiy shaklda qayta yaratish (fotonusxa olish va
elektron holda saqlash shular jumlasidan) qonunga xilof
ICT_STB_G10-11_pre_p00i-0viii_NT_R6_2023.indd 2
31.10.2023 9:50:59
Oziq-ovqat mahsulotlarining sorbtsion xossalari

|
Oziq-ovqat mahsulotlarining sorbtsion xossalari
|
bet | 19/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullariOziq-ovqat mahsulotlarining sorbtsion xossalari. Oziq-ovqat mahsulotlarining bu xususiyatlari ularning atrof-muhitdan suv bug‘larini va uchuvchan moddalarni o‘ziga singdirish qobiliyatidir. Oziq-ovqat mahsulotlarining bu xususiyati ularni tashishda va saqlashda muhim ro‘l o‘ynaydi.
Sorbtsiyaning to‘rtta turi mavjud.
Birinchisi, adsorbtsiya, ya’ni mahsulotning yuzasining suv bug‘lari va uchuvchan moddalarni yutishidir.
Ikkinchisi, absorbtsiya, ya’ni mahsulotning butun massasiga begona moddalarning singishi bilan tavsiflanadi.
Uchinchisi, xemosorbtsiya deb yuritiladi, bunda mahsulot bilan yutilayotgan modda kimyoviy reaktsiyaga boradi.
To‘rtinchisi, kapillyar kondensatsiyasi deb ataladi. Bunda mahsulotning makro va mikro kapillyarlarida suyuq faza hosil bo‘ladi.
Sorbtsiyaning teskarisiga desorbtsiya deb ataladi. Bunda modda oziq-ovqat mahsulotining tashqi qavatidan atrof-muhitga tarqaladi.
Bug‘lar va gazlarning sorbtsiyasi va desorbtsiyasi mahsulot o‘zining atrof- muhitga suvini berishi natijasida qurishi, shuningdek, atrof-muhitdan yomon
hidlarni yutib olishi hisobiga sifat ko‘rsatkichlarining o‘zgarishini keltirib chiqaradi.
Amaliyotda ko‘pincha mahsulotlarning suv bug‘lari bilan bog‘liq sorbtsiyasi va desorbtsiyasi kuzatiladi.
Oziq-ovqat mahsulotlarining namlikni singdirish xususiyati Mahsulotlarning namlanib qolishi - qachonki, uning sirtida suv
bug‘larining portsional bosimi havodagi suv bug‘larining portsional bosimidan
kichik bo‘lgan holatlarda yuz beradi. Agar havodagi bug‘ning bosimi atrof- muhitdagi suvning bosimiga teng bo‘lsa, unda dinamik tenglik holati ro‘y beradi. Tenglik holatiga mos keladigan mahsulotning namligi teng namlik deb yuritiladi. Bu namlik mahsulotning kimyoviy tarkibiga va xolatiga, shuningdek, havoning nisbiy namligiga bog‘liq bo‘ladi.
Oziq-ovqat mahsulotlarini saqlashda va tashishda ularning gigroskopiklik xususiyati ham muhim ko‘rsatkich hisoblanadi.
|
| |
Header&Footer Tools menyusidan 
Design

22
Matnni ustunlarga bo‘lish
Hujjatda yangiliklar maqolasi yoki maqolasifat ma’lumotni aks ettirish, matn qatorlarini
qisqaroq va oʻqishga osonroq qilish uchun eng yaxshi usullardan biri matnlarni
ustunlarga boʻlib joylashtirish hisoblanadi.
Odatda hujjatlar matni bitta ustunga joylashadi. Bu ustunning vazifasi matn tekisligiga
javob berishdan iborat. Lekin sahifadagi matnni birdan ortiq ustunga joylash imkoni
bor. Ushbu amal yordamida gazeta yoki jurnal koʻrinishida, shuningdek, ixcham va
oʻqishga qulay hujjat yaratish mumkin.
Matnni ikkita ustunga joylash quyidagicha amalga oshiriladi:
1.
Ustunlarga boʻlinadigan matn belgilanadi.
2.
Layout
menyusidan
Columns
boʻlimi tanlanadi.
6.1-mashg‘ulot
My_Flowers.docx hujjatini oching. Hujjatning Header maydoniga ismingiz va hujjat
nomini kiriting.
6.2-mashg‘ulot
Sahifa raqami va hujjat sanasini Footer qismiga joylang.
O‘simlikshunoslikda moddalarning ishlatilishi

|
O‘simlikshunoslikda moddalarning ishlatilishi
|
bet | 18/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullari
Pestitsidlar hozirgi kunda ham ta’sir ko‘rsatadigan zararli omil hisoblanadi:
Tuproqda qancha vaqt o‘zgarishsiz qolishga qodir bo‘lsa, ovqat bilan stolga tushish ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi.
Zamonaviy pestitsidlar tezda parchalanishiga qaramay, degradatsiya mahsulotlari ba’zan bir necha kun ichida, ayniqsa bolalar uchun xavfli bo‘lishi mumkin.
Ular asab tizimining ishida buzilishlarni keltirib chiqaradi, metabolizm jarayonini yo‘q qiladi, fermentlar ta’sirini bloklaydi, uyali metanani sekinlashtiradi.
rangiga mos bo‘ladi. Masalan, qizil vino rangining qizilligiga sabab shuki, vino qizil nurlardan boshqa barcha nurlarni yutadi.
Yutish spektrini bilish asosida mahsulotdagi hamma kimyoviy komponentlarning miqdorini aniqlash mumkin bo‘ladi. Mahsulotlarning rangi fotoelektrokalorimetrda va spektrofotometrda aniqlanadi.
Tiniqlik - liker-aroq mahsulotlari, vino, pivo, mineral suvlar va boshqa mahsulotlar uchun muhim ko‘rsatkich hisoblanadi. Tiniqlik mahsulotlarning quyosh nurini o‘tkaza olish xususiyatlarini tavsiflaydi. Spirt va aroq mahsulotlari rangsiz va tiniq chunki ular ko‘zga ko‘rinadigan spektrlarning xammasini bir tekis o‘tkazadi. Kolloid eritmalar, emulsiyalar va suspenziyalar tiniq emas, chunki ular nurni tarqatadi.
Nur refraktsiyasi - nurning bir muhitdan ikkinchi muhitga o‘tgandagi yo‘nalishining o‘zgarishi – oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini aniqlashning asosini tashkil etadi.
Sindirish ko‘rsatkichi - bu tushish burchagi sinusining sinish burchagi sinusiga nisbati bilam o‘lchanadigan kattalikdir.
Oziq-ovqat mahsulotlarining sindirish ko‘rsatkichi harorat, mahsulotning tarkibi va undagi quruq modda konsentratsiyasiga va boshqa omillarga bog‘liqdir. Refraktometriya usulidan yog‘lar, pomidor mahsulotlari, murabbo, jem va boshqa mahsulotlarni tadqiq etishda foydalaniladi.
Optik faollik ba’zi moddalarning bu moddalar orqali polyarizatlashgan nur o‘tganda tebranish yo‘nalishini o‘zgarishini tavsiflaydi.
|
| |
Roʻyxatlar uchun turli koʻrinishdagi belgilar toʻplami koʻrinadi. 
4

Matnli hujjatlardan maqsadli
foydalanish
19
Hujjatga Header va Footer maydonlarini qo‘shish
Hujjat haqidagi qoʻshimcha ma’lumotlarni aks ettirish uchun sahifaga
Headers va
qoʻshiladi.
Header hujjatning yuqori,
Footer esa pastki qismiga
qoʻshiladi. Ular qoʻshilgach, hujjatning har bir sahifasida koʻrinadi.
Header maydoni hujjatning nomi hamda muallif ismini kiritishda qoʻllanadi. Ayrim
hollarda hujjat versiyasi ham shu maydonga joylanadi. Masalan, “Yakuniy loyiha”.
Footer maydoni sana va hujjatning sahifa raqami kabi ma’lumotlarni ifodalash uchun
qulaydir.
Print Preview - Maktabgacha va

Matnli hujjatlardan maqsadli
foydalanish
29
9.1-mashg‘ulot
My_Flowers.docx hujjatini qayta oching va
Print Preview buyrugʻi yordamida
sahifaning toʻliq holatini koʻring.
Print Preview yordamida sahifani ko‘rish
1.
File
menyusidagi
Print buyrugʻi tanlanadi.
2.
Yangi oyna ochiladi. Bu oynada hujjatning butun sahifasi holati koʻrinadi.
3.
Agar hujjat bir sahifadan koʻp boʻlsa, qolgan sahifalarni koʻrish uchun oynaning
pastki qismidagi strelkadan foydalaniladi.
Ssenariy
Internetdan foydalanish jarayonida xavfsizlikni ta’minlash
Maktabda barcha ota-onalarga internet va internet xavfsizligiga bagʻishlangan tadbir
uchun buklet-taklifnoma tayyorlandi. Tadbir davomida internetdan foydalanishda
yuzaga keladigan ayrim muammolar va xavfsizlikni saqlash haqida ma’lumot beriladi.
@edurtm_uz
30
1-mashg‘ulot
Oʻqituvchingiz bergan
Internet_Leaflet.docx hujjatini oching. Tadbir haqida
bukletda keltirilgan batafsil ma’lumot bilan tanishing.
Thesis · June 021 doi: 10. 5281/zenodo. 4992983 citations reads 1,831 author

See
discussions, stats, and author profiles for this publication at:
https://www.researchgate.net/publication/352543364
Mijoz-server arxitekturasi
Thesis
· June 2021
DOI: 10.5281/zenodo.4992983
CITATIONS
0
READS
1,831
1 author:
Dilmurod
Rakhmatov
University of Padova
40
PUBLICATIONS
54
CITATIONS
SEE
PROFILE
All content following this page was uploaded by
Dilmurod Rakhmatov
on 19 June 2021.
The user has requested enhancement of the downloaded file.
2
Annotatsiya
Ushbu kurs ishida berilganlar bazasi fanidan mijoz-server arxitekturasidan
ma’lumotlar
bazasi
texnologiyalarining
nazariy
asoslari,
mijoz-server
arxitekturasida ma’lumot tizimlaridan
foydalanishning mazmuni, amaliy tahlili,
mijoz-server arxitekturasining o‘ziga xos xususiyatlari to‘g‘risida
tahliliy
ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek, mijoz-server arxitekturasining amaliy asoslari,
mijoz-server arxitekturasida ma’lumot tizimlaridan foydalanishning umumiy tavsifi,
amaliyotga joriy etish bo‘yicha namunaviy loyihalar ishlab chiqilgan.
Jadval o‘rnatish - Maktabgacha va

14
Jadvalda
sarlavhalar
uchun alohida
qator kiritishni
unutmaslik kerak.
Maslahat
Katak: jadval
ichidagi maydon.
Kataklar ichiga
ma’lumot kiritiladi.
Kalit so‘z
5. Kursor kataklar toʻplami boʻylab oʻng tomonga harakatlantiriladi va jadval uchun
kerakli ustunlar soni tanlanadi.
6. Ustunlarni tanlagandan keyin sichqoncha kursori pastga harakatlanadi va jadval
qatorlari soni belgilanadi.
“What-If” tahlili - Maktabgacha va

176
WWW
qsq. int.
WWW
World Wide Web
Internet atamasining to‘liq va rasmiy nomi; internet
orqali ishlaydigan axborot tizimi;
internet orqali kirish mumkin bo‘lgan veb sahifalar
to‘plami;
internetning barcha veb sahifalari va veb saytlari
joylashgan bir qismi.
x
Glossariy
Virus - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 154/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023175
Glossariy
Virus
xavf.
Virus
zararli dastur turi;
o‘zini nusxalab ko‘paytira oladigan, kompyuter
dasturidan boshqa dasturlarga “yuqadigan”, odatda,
tizimga buzib kirish yoki maʼlumotlarni yo‘q qilish
maqsadida ishlab chiqilgan kod;
zarar yetkazish maqsadida kompyuter tizimiga g‘arazli
maqsadda joylashtirilgan kompyuter kodi.
Virusdan himoya
xavf.
Virus protection
viruslarni aniqlab, ularning kirishiga to‘sqinlik qiluvchi
yoki o‘chirib yuborish orqali bartaraf etuvchi dastur.
Vishing
xavf.
Vishing
telefon qo‘ng‘irog‘i orqali shaxsiy maʼlumotlarni bilib
olishga yo‘naltirilgan firibgarlik turi.
Vizual tasdiqlash
Visual verification
hujjatning aniqligi va to‘g‘riligini vizual tekshirish usuli.
Vizuallashtirish
Rendering
yaratilgan effektlarni birlashtirib, yagona videofaylni
hosil qilish.
VOIP
qsq.
VOIP
Voice Over IP
ovozni internet orqali yuborish protokoli;
internet-telefoniya.
Voz kechish
Tradeoff
yaxshi natija olish uchun boshqa xususiyatdan voz
kechish.
WAN
qsq. tar.
WAN
Wide Area Network
kompyuter va lokal hududiy tarmoqlarni katta
geografik hududda kabellar, optik tola yoki sunʼiy
yo‘ldoshlar yordamida o‘zaro ulaydigan hamda
shaharlar, mamlakatlar yoki butun dunyoni qamrab
oladigan tarmoq.
WAP
qsq. tar.
WAP
Wireless Access Points
maʼlumotlarni simsiz yuboradigan va qabul qiladigan
komponent; WNIC qurilmalarni tarmoqqa ulash
nuqtasi.
Web 2.0
int.
Web 2.0
internetdan yangicha yondashuv bilan foydalanishni
anglatuvchi umumiy atama (Web 2.0 joriy etilishi
internetdan foydalanishda kreativlik, xavfsizlik,
hamkorlik, shaffoflik kabi tushunchalarning paydo
bo‘lishiga sabab bo‘lgan).
|
| |
Qatorlar va ustunlar soni toʻgʻri tanlangach, sichqonchaning chap tugmasi bosiladi.
Jadval ichiga matn yozish

Matnli hujjatlardan maqsadli
foydalanish
15
Jadvalga qo‘shimcha qator qo‘shish
1. Jadvalning qator qoʻshiladigan qismi yonidagi katak ichiga bosiladi.
2. Katakning tepasiga yoki pastiga qator qoʻshish mumkin.
3.
Layout
menyusining
Insert
Above
yoki
Insert
Below
tugmasi bosiladi.
@edurtm_uz
16
Belgili ro‘yxat yaratish
Ma’lumotni aniq va tushunarli taqdim etishning yana bir usuli bu
belgilangan
nuqtalar bilan markerlangan roʻyxat yaratishdir. Belgilangan nuqtalar hujjatga
ma’lumotlar
ro‘yxatini kiritishda asqatadi.
Roʻyxatdagi har bir element belgilanib, alohida qatorga joylansa, hujjatni oʻqish
osonlashadi. Roʻyxatni matnli paragrafning bir qismi sifatida oʻqish nisbatan
murakkabligi sir emas.
Masalan, meva turlari keltirilgan quyidagi roʻyxatlardan qay biri oʻqish uchun oson?
olma, nok, apelsin, uzum, qovun, oʻrik, banan, olcha, qulupnay, maymunjon va
qoragʻat.
4.1-mashg‘ulot
My_Newsletter.docx hujjatingizni oching. Sahifa davomidan ikkita ustun va toʻrtta
qatorli jadval yarating. Quyidagi sarlavhalarni yuqori qatoriga yozing:
Yangilash (Update) - Maktabgacha va

177
Glossariy
Yozuv
mb.
Record
bir obyekt, predmet yoki shaxs haqidagi maʼlumotlar
bilan to‘ldirilgan maydonlar to‘plami; obyektning
umumiy nomi;
faylning muayyan obyekt haqidagi maʼlumotlarni
saqlaydigan qismi (maʼlumotlar bazasidagi barcha
yozuvlar bir turdagi maʼlumotlarni saqlaydi).
Yuklab olish
int.
Download
internetdagi maʼlumotlarni kompyuterga nusxalash,
yuklab olish.
Yuklash
int.
Load
veb sayt yoki undagi sahifani ochish.
Yulduz topologiyasi
tar.
Star topology
barcha kompyuterlarni markaziy komponentga ulash
orqali hosil qilinadigan tarmoq turi.
Yuzma-yuz tanishuv - Maktabgacha va

178
Minnatdorchilik
Muallif va noshirlar darslikda keltirilgan quyidagi mualliflik materiallari manbalarini tasdiqlaydi va ulardan
foydalanish uchun ruxsat berganlarga o‘z minnatdorchiligini bildiradi. Albatta, foydalanilgan materiallarning barcha
manbalarini aniqlash yoki mualliflik huquqi egalarini topishning imkoni boʻlmadi. Ma’lumotnomada biror axborot,
ilova yoki linklar unutib qoldirilgan bo‘lsa, bizga xabar berishingizni so‘raymiz. Mazkur holatlar keyingi nashrlarda
inobatga olinadi.
Darslikda qo‘llangan
Microsoft mahsulotlarining skrinshotlaridan
Microsoft Corporation ruxsati bilan foydalanildi.
Scratch dasturining skrinshotlari
Scratch MIT Media Labdagi
Lifelong Kindergarten Group tomonidan ishlab
chiqilgan (http:scratch.mit.edu).
Tasvirlarni qayta ishlashga ruxsat bergani uchun quyidagilarga minnatdorchilik bildiramiz:
o‘qi 
e-jad.
x-axis
x o‘qi (diagrammada gorizontal (chapdan o‘ngga) 
o‘tuvchi chiziq).
Xaker

|
o‘qi
e-jad.
x-axis
x o‘qi (diagrammada gorizontal (chapdan o‘ngga)
o‘tuvchi chiziq).
Xaker Pdf ko'rish
|
bet | 156/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023 o‘qi
e-jad.
x-axis
x o‘qi (diagrammada gorizontal (chapdan o‘ngga)
o‘tuvchi chiziq).
Xaker
xavf.
Hacker
tizimni buzib kirib, undan ruxsatsiz foydalanuvchi
shaxs.
Xakerlik
xavf.
Hacking
kompyuter tizimi xavfsizligini buzib kirib, undagi
maʼlumotlardan ruxsatsiz foydalanishga oid har qanday
urinish.
Xarajatlar
e-jad.
Costs
sarf qilinuvchi miqdor, mablag‘ va h.k.
Xatni birlashtirish
int.
Mail merge
turli insonlarga yuborish maqsadida bitta hujjatning
bir nechta nusxasini yaratish uchun manbalardagi
maʼlumotlarni boshqa hujjat turlari bilan birlashtirish.
Xato
mb.
Error
muayyan jarayonda paydo bo‘lgan muammo; muayyan
dasturning ishlamay qolishi.
Xavfsizlik (madaniyati)
xavf.
Security (culture)
texnologiyalardan foydalanishda turli xavf-xatarlardan
yiroq bo‘lish.
XML
dast.
XML
Extensible Markup Language
hujjatni foydalanuvchi hamda kompyuter o‘qiy olishi
uchun kodlash qoidasini o‘rnatuvchi dasturlash tili.
Xotira kartalari
Memory sticks
portativ qurilmalarda (asosan foto, videokameralarda)
foydalaniladigan maʼlumot saqlash qurilmasi.
Xotira qurilmasi
Storage device (media, medium)
maʼlumotlarni saqlash uchun foydalaniladigan qurilma.
Xulosa
mb.
Conclusion
maʼlumotlardan foydalanib qabul qilingan qaror yoki
bayonot.
y
o‘qi
e-jad.
y-axis
y o‘qi (diagrammada vertikal (pastdan tepaga)
o‘tadigan chiziq).
Yakunlash
dast.
Closure
loyihani yakunlash.
|
| |
Ulanish 
int.
Connect
internetga ulanganlik holati.
Ulush

174
Ustunlar
e-jad.
Columns
elektron jadvaldagi kataklarning vertikal holati, ular
harflar bilan ifodalanadi.
Ustunli diagramma
e-jad.
Bar chart/ graph
predmetlar soni aks etuvchi vertikal chiziqlardan iborat
diagramma.
Utilitlar
jrg.
Utilities
kompyuter tizimiga texnik xizmat ko‘rsatuvchi mavjud
dasturlar;
operatsion tizim imkoniyatlarini kengaytiruvchi
kichik dastur, masalan, antivirus, disk taʼmiri, fayllar
boshqaruvi va boshqalar.
UTP
qsq. tar.
UTP
Unshielded Twisted Pair
tarmoq kabelining turi, ekran qobig‘i bilan
himoyalanmagan, ikkitadan bir-biriga o‘ralgan 4 juft
mis simli kabel turi.
Uya
tar.
Cell
radiouzatkich qamrovidagi geografik hudud.
Uzluksiz bilim olish
mad.
Life-long learning
insonning hayoti davomida doimiy, ixtiyoriy va o‘z
xohishi bilan shaxsiy yoki kasbiy sabablarga ko‘ra bilim
olishi;
doimiy ravishda, mustaqil tarzda o‘z ustida ishlash,
o‘zini rivojlantirish.
Validatsiya
mb.
Validate
kiritilgan maʼlumotlar asosli yoki o‘rnatilgan cheklov va
chegaralar doirasida ekanini tekshirish.
Mahsulotning sifat ko‘rsatkichini aniqlash usullari

|
Mahsulotning sifat ko‘rsatkichini aniqlash usullari
|
bet | 28/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullariMahsulotning sifat ko‘rsatkichini aniqlash usullari
Oziq-ovqat mahsulotlarining konsistentsiyasi, tuzilishi hamda harorati barmoqlar uchida hamda og‘iz bo‘shlig‘i shilimshiq pardasida joylashgan sezgi retseptorlari orqali aniqlanadi. Mahsulotni qo‘l bilan ushlab, uning qattiq yoki yumshoqligini aytish mumkin yoki mahsulot iste’mol qilinganda til uchi yordamida darrov ularning harorati haqida xulosa chiqarish mumkin. Ba’zi oziq- ovqat mahsulotlarining sirtiga biror buyum bilan urib va shundan chiqgan tovushni eshitib ham shu mahsulotning sifati to‘g‘risida ma’lum bir xulosaga kelsa bo‘ladi.
Hozirgi kunda organoleptik usulning aniqligini oshirish va uni takomillashtirish borasida ancha ishlar qilinmoqda. Mahsulotlarga organoleptik jihatdan baho berishning bir necha usullari bo‘lib, ulardan keng qo‘llaniladiganlari ball bilan baholash va taqqoslab baho berish usullaridir.
Ball ko‘rsatkichi bilan baho berish. Bizda asosan, 5, 10, 30 va 100 ballik baho bilan oziq-ovqat mahsulotlarining sifati tekshiriladi. Mahsulot sifatini ball orqali baholashda ularning umumiy yig‘indisi sifat ko‘rsatkichlar bo‘yicha ajratiladi. Misol sifatida sariyog‘ning sifatini 100 balli baho bilan tekshirishni ko‘rib chiqamiz. Bu usul bo‘yicha sariyog‘ning asosiy ko‘rsatkichlariga quyidagicha ballar beriladi:
Ta’mi va hidi – 50 Konsistentsiyasi – 25
Rangi – 5 Tuzlanishi-10
O‘rab-joylanishi -10: - Jami 100 ball
Ball ko‘rsatkichi bilan baholash tekshirilayotgan oziq-ovqat mahsulotini shu mahsulot etalonlariga, ya’ni standart namunalariga taqqoslashga asoslangandir.
Agar mahsulotning namuna holda etaloni bo‘lmasa, tekshirilayotgan mahsulot ko‘rsatkichlari shu mahsulot qo‘llaniladigan tegishli normativ-texnik hujjatlarda yozilgan ko‘rsatkichlar bilan solishtiriladi.
Bundan tashqari, mahsulotlar sifatini baholashning sotsiologik usuli ham mavjuddir.
Sotsiologik usul bu - oziq-ovqat mahsulotlarining sifat ko‘rsatkichlarini xaridorlar fikriga ko‘ra aniqlashga aytiladi. Xaridorlarning talablari esa oziq-ovqat mahsulotlariga sotish ko‘rgazmalari tashkil qilinganda, xaridorlar konferentsiyalarida va anketalarni tarqatish yo‘li bilan o‘rganiladi.
Hozirgi kunda mahsulotlar sifatini aniqlashda ekspert usuli ham keng qo‘llanilmoqda.
|
| |
Polyarimetriya usuli - Oziq-ovqat maxsulotlari xavfsizligi nazorati M

|
Oziq-ovqat maxsulotlari xavfsizligi nazorati M
|
bet | 30/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullariPolyarimetriya usuli ba’zi optik faol moddalar eritmalarining nur tebranishlari yo‘nalishlarini o‘zgartirish qobiliyatiga asoslangan. Masalan, bu usul bilan saxarometr asbobi yordamida shakar eritmalari tarkibidagi saxarozaning foiz miqdorini va ularning tarkibida qanday shakar moddalari turi borligini aniqlash mumkin.
Oziq-ovqat mahsulotlarini quritish.
Quritish - o‘simlik va hayvonot mahsulotlarini konservalashning eng qadimiy usullaridan biridir. Ma’lumki, oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibida bo‘ladigan suvlar, asosan, erkin suvlar mahsulotlarda kechadigan kimyoviy, biologik o‘zgarishlarni tezlashtirib va ularda uchraydigan mikroblarning rivojlanishi uchun qulay sharoit tug‘dirib, mahsulotning tezda buzulishiga sabab bo‘ladi. Demak, oziq-ovqat mahsulotlari tarkibida suvning kamayishi ularni tezda buzulishdan saqlaydi.
Meva va sabzavotlar, sut va sut mahsulotlari, go‘sht va go‘sht mahsulotlari, donlar, baliq, tuxum va boshqa mahsulotlarni quritish yo‘li bilan uzoq saqlashga erishish mumkin. Ko‘pincha quritilgan oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibida 8-12 foiz miqdorida suv bo‘ladi. Bu darajadagi suvi bo‘lgan mahsulotlar esa mikroorganizmlar va bakteriyalar ta’siriga juda chidamli bo‘ladi. Mahsulotlarni quritish yo‘li bilan saqlash konservalashning boshqa usullariga qaraganda bir muncha qulayliklarga egadir. Birinchidan, mahsulotlarni quritish usuli bilan konservalash ko‘p qo‘shimcha harajatlarni talab qilmaydi. Ikkinchidan, quritilgan mahsulotlarning hajmi va og‘irligi ancha kamayadi. Bu esa mahsulotlarni idishlarga joylashda, ularni mamlakatimizning oziq-ovqat mahsulotlari kam yetishtiriladigan shimoliy o‘lkalariga tashib yetkazishda ancha qulayliklar tug‘diradi. Lekin shuni ham aytish kerakki, mahsulotlarni quritganda ularning fizik
holati ancha o‘zagaradi, ularning tarkibidan oziq-ovqat maxsulotlariga o‘ziga xos hid va lazzat beradigan uchuvchan moddalar chiqib ketadi hamda vitaminlar va boshqa biologik faol moddalar oksidlanib, mahsulot sifatining pasayishiga olib keladi, quritishning quyidagi usullari mavjuddir:
|
| |
Ekspert usul bu - Oziq-ovqat maxsulotlari xavfsizligi nazorati M

|
Oziq-ovqat maxsulotlari xavfsizligi nazorati M
|
bet | 29/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullariEkspert usul bu 7 kishidan kam bo‘lmagan yuqori malakali mutaxassis- ekspertlardan (Mahsulotshunos, dizayner, degustator) tashkil topgan ekspert komissiyasining fikri asosida baho berish tushuniladi.
Oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini aniqlashning fizik-kimyoviy usullari
Mahsulotlar sifatini tekshirishning tajriba usuli ularning kimyoviy tarkiblarini, fizikaviy, mikrobiologik, texnologik xususiyatlarini aniqlashda keng qo‘llaniladi.
Tajriba usuli - o‘z navbatida, fizikaviy va fizik-kimyoviy, kimyoviy, mikrobiologik, maxsulotshunoslik-texnologik usullarga bo‘linadi. Bu usulning qulayligi shundan iboratki, unda natija raqamlar bilan va bu natija katta aniqlikda ifodalanadi. Uning kamchiliklari shundaki, mahsulotning sifatini aniqlash uchun ko‘p vaqt talab etiladi, aniqlash uchun reaktivlar va maxsus jihozlangan laboratoriya talab qilinadi.
Tekshirishning fizikaviy va fizik-kimyoviy usullari. Oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini tekshirishning bu usullari mahsulotning solishtirma og‘irligini, yopishqoqligini, erish, qotish va qaynash haroratini, optik xususiyatlarini aniqlashdan iboratdir. Mahsulotning solishtirma og‘irligi va zichligini areometr, piknometr va gidrostatik tarozilar yordamida o‘lchash mumkin. Ularning solishtirma og‘irligi asosida ma’lum darajada kimyoviy tarkibi va sifati haqida so‘z yuritish mumkin.
Yog‘larning erish va qotish harorati asosida ularning tabiatini, tozaligini va ma’lum darajada uning tarkibida qanday yog‘ kislotalari borligi haqida ma’lumotga ega bo‘lish mumkin. Yog‘larning erish va qotish harorati yog‘ning qattiq holatdan suyuq holatga yoki suyuq holatdan qattiq holatga o‘tish paytidagi haroratini termometr bilan o‘lchash natijasida aniqlanadi.
Oziq-ovqat mahsulotlarining optik xususiyatlari esa polyarimetriya, refraktometriya, fotokalorimetriya, lyuminestsent hamda xromotografiya usullari yordamida aniqlanadi.
|
| |
To‘r topologiyasi - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 151/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023To‘r topologiyasi
tar.
Mesh topology
bir kompyuterni bir necha kompyuterga ulash orqali
hosil qilinadigan tarmoq.
Tovush balandligi
Pitch
tovushning baland yoki pastligi.
Translyatsiya
dast.
Broadcast
scratch dasturida boshqa spraytlar ko‘ra oladigan va
munosabat bildiradigan xabarlarni yuborish.
Tranzaksiya
Transaction
maʼlumot almashish;
elektron pul o‘tkazish.
Trek
jrg.
Track
audio yoki videofayldagi bir oqim.
Trekbol
atm.
Trackerball
sichqonchaning maxsus turi.
Trekpad
atm.
Trackpad
noutbuk/netbukdagi kursorni boshqaruvchi/
sichqoncha o‘rnini bosuvchi qurilma;
noutbuk klaviaturasi tagidagi to‘rtburchak sensorli
maydon.
Triangulyatsiya
xlq.
Trilateration
sunʼiy yo‘ldoshlar tomonidan GPS qurilmasi
foydalanuvchisining joylashgan yerini aniqlash usuli.
Trigger
jrg. diz.
Trigger
biror jarayon boshlanishini belgilab beradigan hodisa;
taqdimotlar bilan ishlash dasturida animatsiya yoki
o‘tish effektlari boshlanishini belgilab beradigan
hodisa.
Trolling
jrg. mad.
Trolling
xafa qilish yoki g‘azabni qo‘zg‘atish maqsadida
ommaviy provokatsion sharh yozish;
ijtimoiy tarmoqlarda masxara, kalaka qilish.
Tugma kombinatsiyalari
Shortcuts
klaviaturaning dastur yoki operatsion tizimdagi menyu
funksiyasi yoki boshqa keng tarqalgan funksiyalarni
tez bajarish uchun foydalaniladigan bir yoki bir necha
tugmalari kombinatsiyasi.
Tugmalar
Keys
klaviaturada joylashgan barcha tugmalar.
Tunel protokoli
tar.
Tunnelling protocol
tarmoqda muayyan qoidalar to‘plami asosida tashkil
etilgan ikkita nuqta o‘rtasidagi aloqa.
Tween
jrg. diz.
Tween
animatsiyalangan obyektning bir tekis harakatlanishini
taʼminlaydigan effekt turi (harakatlanayotgan obyekt
kadrlari orasiga qo‘shimcha kadrlar qo‘shish orqali
erishiladi).
|
| |
Mahsulotlarni saqlash muddatlari

|
Mahsulotlarni saqlash muddatlari
|
bet | 23/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullari Mahsulotlarni saqlash muddatlari
Mahsulotlarni saqlash muddatlari - bu shunday muddatki, bu davrda kerakli saqlash sharoitlari o‘rnatilganda mahsulotlar iste’mol xossalarini va miqdorini
deyarli o‘zgartirmaydi. Bunday muddatlar tez buzilmaydigan mahsulotlar uchun o‘rnatiladi.
Saqlash muddati o‘rnatiladigan mahsulotlarning o‘ziga xosligi, ularning iste’mol qiymatini, shuningdek, xavfsizligini o‘zgartirmasdan saqlanishi bilan izohlanadi. Masalan, un va yorma mahsulotlarining saqlanish muddati ularning xavfsizligini tekshirgandan keyin uzaytirilishi mumkin. Lekin yetarli darajada huquqiy baza yaratilmaganligi sababli, ko‘pgina mahsulotlarning saqlanish muddati tugagandan keyin, ular utiliziatsiya qilinadi, Bu esa nobudgarchiliklarning oshishini va tabiiy resurslardan optimal foydalanmaslikni keltirib chiqaradi.
Saqlash muddatlari kafolatlangan va prognozlashtirilgan saqlash muddatlariga bo‘linadi.
Kafolatlangan saqlash muddati - ishlab chiqaruvchi tomonidan o‘rnatiladigan muddat bo‘lib, bu davrda ishlab chiqaruvchi mahsulotning sifatining barqarorligini kafolatlaydi. Mahsulot yetkazib beruvchining kafolatlangan saqlash muddati standartlarda, texnik shartlarda va boshqa me’yoriy hujjatlarda o‘z aksini topgan bo‘ladi.
Prognozlashtiriladigan saqlash muddati - aniq mahsulot guruhlari uchun ularning saqlash sharoitlari va xossalarini hisobga olgan holda mahsulotshunoslar va moddiy javobgar shaxslar tomonidan o‘rnatiladigan saqlash muddatidir. Prognozlashtirilgan saqlash muddati kafolatlangan saqlash muddatidan ortiq bo‘lmasligi kerak.
Mahsulotni saqlaganda ularga ishlov berish usullari Mahsulotlarni saqlaganda ularga ishlov berish usullari saqlash usulining
tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi, ularning asosida esa har xil mahsulot ishlovining texnologik jarayonlari yotadi. Bu guruh usullar ikki klassifikatsion belgilari bo‘yicha, ya’ni ishlov berish turlari va ishlov berish vaqtlari bo‘yicha ajratiladi. Ularning har birining mohiyati 6- rasm ma’lumotlarida keltirilgan.
|
| |
Mahsulotlarni saqlash xavfsizligi

|
Mahsulotlarni saqlash xavfsizligi
|
bet | 24/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullari
Xizmat muddati- bu shunday muddatki, bu muddat davomida mahsulotdan maqsadli foydalanganda uning nuqsonsiz ishlashini ishlab chiqaruvchi kafolatlaydi.
Xizmat muddati (S) formula yordamida aniqlanadi:
S = Sf + Si
Bunda: Sf - foydalanish davri;
Si - mahsulotning ichgi saqlanish muddati;
Ba’zi mahsulotlar uchun, masalan, mashinalarning xizmat muddati, bilvosita yo‘l bilan ham aniqlanishi mumkin, ya’ni necha kilometr bosib o‘tganligi bilan.
Agar mahsulotning xizmat muddati ko‘rsatilmagan bo‘lsa, u holda iste’molchi olti oy davomida nuqsonlar bo‘yicha ishlab chiqaruvchiga e’tiroz bildirishi mumkin.
Bulardan tashqari, mahsulotlarga aniq xizmat muddati o‘rnatilishi mumkin.
Tez buzuluvchan mahsulotlarning xavfsizligini ta’minlash uchun maxsus rejimlar yaratish talab etiladi. Tez buzuluvchan mahsulotlarning yaroqlilik muddati 30 sutkadan oshmaydi.
Tez buzulmaydigan mahsulotlar - bular shunday mahsulotlarki, saqlash qoidalariga amal qilganda, maxsus temperatura rejimlari yaratishni talab qilmaydigan mahsulotlardir.
Qisqa muddat saqlanadigan mahsulotlar - ular iste’mol qiymatini uncha uzoq bo‘lmagan muddatda saqlab koladi (0,5-30 sutka). Ular xavfsizligini o‘zgartirmaydi (Masalan, non qotadi).
O‘rtacha muddat saqlanadigan mahsulotlar (30-80 sutka). Bu muddatda ular iste’mol qiymatining ma’lum qismini yo‘qotadi, lekin xavfsizligini saqlaydi. Bularga konditer mahsulotlari, suxari, pivo maishiy mahsulotlar, dori-darmonlar, kuchsiz alkogol ichimliklari kiradi.
|
| |
Texnologiyalari va

|
Texnologiyalari va
|
bet | 1/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 255,98 Kb. | | #243311 |
Bog'liq 14-Amaliy mashg\'ulot
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
MALUMOTLAR BAZASI
Guruh: 214-22
Bajardi: Vaxobov Xushnudbek
Tekshirdi: Iroda Uralova
14- Amaliy mashg’ulot
Mavzu: SQLda protseduralar yaratish
Ishdan maqsad: Berilgan predmet soha ma`lumotlar bazasi uchun protsedura yaratish.
Masalani qo`yilishi: Predmet soha ma`lumotlar bazasi shakllantirilgandan so`ng ob`yektlarda proseduralarni yaratish va ulardan foydalanish.
Uslubiy ko`rsatmalar:
Protsedura bu ma'lumotlar bazasida saqlanadigan oddiy skript tilidagi kichik dastur hisoblanadi. (subprogram kabi). MySQL holatida protseduralar MySQL-da yoziladi va MySQL ma'lumotlar bazasida/serverda saqlanadi.
MySQl da protdedura bilan ishlashning umumiy sintaksisi:
Protsedura yaratish:
delimiter //
create procedure protsedura_nomi(protsedura prototipi)
begin
{protsedura so’rovlar amallar… maydoni}
end//
protsedurani chaqirish:
call protsedura_nomi(@prototip)//
protsedura natijasini ko’rish:
select @prototip;
Eslatma: delimiterning vazifasi shuki bu kodlarni bitta satrda emas bir necha satrlarda yozib birlashtirish imkonini beradi. Delimiter belgisi orasida proseduraning kodi yoziladi. Uning sintaksisi:
Boshlanishi:
Delimiter kalit_belgi
Tugashi:
End kalit_belgi
Masalan:
Delimiter $$
……………………………
End$$
|
| |
Sovutish va muzlatish usullari

|
Sovutish va muzlatish usullari
|
bet | 21/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullariSovutish va muzlatish usullari tabiiy sovuqlikdan foydalanish va sun’iy sovuqlik hosil qilishga asoslanadi.
Tabiiy sovutish, muzlatish tashqi va omborxonalardagi havo yordamida amalga oshiriladi. Bu usul go‘sht, ba’lki, meva va sabzavot, sariyog‘larni sovuq iqlim sharoitida qish fasllarida muzlatish uchun qo‘llaniladi. Bundan tashqari, tabiiy sovutish sovutilmaydigan omborxonalarda muz, qor, muz-tuz eritmasi yordamida amalga oshiriladi.
Sun’iy sovutish esa tez buzuladigan oziq-ovqat mahsulotlarini sovutish va muzlatish uchun qo‘llaniladi. Bu usul amalda nooziq-ovqat mahsulotlarini saqlashda foydalanilmaydi. Sun’iy sovuqlik sovutish jihozlari yordamida hosil qilinadi. Bugungi kunda xo‘jaliklarda, savdo bazalarida va chakana savdo tarmoqdarida sovutkichlarning har xil turlari va markalaridan foydalanilmoqda.
Saqlashda namlikni boshqarish usullari nisbiy namlikni boshqarish yo‘nalishiga qarab, ikki xil bo‘ladi: namlikni oshirish va namlikni kamaytirish.
Yuqori nisbiy namlikda, ya’ni nisbiy namlik 90 % va undan ham yuqori bo‘lgan sharoitda yaxshi saqlanadigan mahsulotlarni saqlashda namlik oshiriladi. Bunday tovarlar guruhiga xo‘l mevalar va sabzavotlar kiradi. Bu maxsulotlarni saqlaganda omborxonalardagi havoning nisbiy namligini oshirish avtomatik va oddiy usullar yordamida amalga oshiriladi.
Avtomatik usulda havoning nisbiy namligini oshirish maxsus jihozlar orqali yuqori namlikka ega bo‘lgan havoni omborxonalarga changlatib yuborish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Albatta, bu usul qo‘shimcha harajatlarni talab etadi.
Nisbiy namlikni oshirishning oddiy usulida esa suv, qor, muz kabi oddiy vositalardan foydalaniladi. Bunda suv bilan pollar tez-tez yuvulib turiladi yoki qor va maydalangan muz to‘shaladi. Bu usul birinchi usulga nisbatan ancha arzon tursa-da, juda ko‘p qo‘l mehnatini talab etadi. Ikkinchidan, bu usulda namlikni oshirish samaradorligi birinchi usuldagiga nisbatan past bo‘ladi.
Omborxonalarda havoning nisbiy namligini pasaytirish usuli faqatgina quruq va gigroskopik moddalarni saqlaganda qo‘llaniladi.
Sovutilmaydigan omborxonalarda nisbiy namlikni pasaytirish uchun ko‘pincha oddiy vositalardan foydalaniladi. Bunday vositalarga ohak, qirindilar, bo‘r va boshqalarni kiritish mumkin. Bu vositalar havodagi ortiqcha namlikni o‘ziga singdirib olish qobiliyatiga ega.
Mahsulotning saqlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillardan yana biri havo almashinuvi hisoblanadi. Omborxonalarda havoning almashinuvini ikki xil usul bilan tashkil etish mumkin.
Birinchisi - bu havo almashinuvi tabiiy ravishda amalga oshiriladi. Masalan, tashqarida havo sovuqroq bo‘lganda omborxonalarning eshiklari yoki derazalarini ochib havo sirkulyatsiyasi orqali xonalarda havo harorati pasaytirilishi mumkin.
Ikkinchidan, xonalardagi havoni majburiy ravishda maxsus qurilmalardan yuborilgan sovuq havo yordamida ham shamollatish mumkin.
|
| |
Muddati cheklanmagan, uzoq muddat saqlanadigan mahsulotlar

|
Muddati cheklanmagan, uzoq muddat saqlanadigan mahsulotlar
|
bet | 25/39 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #110149 |
Bog'liq Oziq ovqat maxsulotlarini saqlash usullariMuddati cheklanmagan, uzoq muddat saqlanadigan mahsulotlar - asosiy iste’mol qiymatini uzoq muddat, ya’ni bir necha yillar davomida saqlab qoladigan mahsulotlardir. Ularga un, yorma, makaron mahsulotlari, muzlatilgan mahsulotlar, konserva mahsulotlari va nooziq-ovqat mahsolotlari kiradi.
Mahsulotlarning saqlash sharoitlari va yaroqlilik muddati bo‘yicha nazoratni maxsus bilimga ega bo‘lgan mutaxassislar olib borishi maqsadga muvofiqdir.
Darsning maqsadi - oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini tekshirishda namunalar olish qoidalari to‘g‘risida ma’lumotlar olish, ular to‘g‘risida tushunchaga ega bo‘lish.
Mahsulotlarning sifatini miqdor jihatidan aniqlaydigan fan hozirgi kunda kvalimetriya deb yurutiladi. Kvalimetriya so‘zi lotincha va grekcha so‘zlardan olingan bo‘lib, “Sifatni o‘lchayman” degan ma’noni beradi. 16504-81 raqamli davlat standartining ta’rificha, mahsulotlar sifat ko‘rsatkichlari qiymatini normativ-texnik hujjatlar talablariga taqqsoslab ko‘rish “Mahsulot sifatini tekshirish” deb ataladi. Oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini tekshirganda ularning yagona sifat ko‘rsatkichlari va kompleks sifat ko‘rsatkichlari aniqlanadi. Masalan, sutning tarkibida yog‘ning miqdori aniqlansa, bu ko‘rsatkich uning yagona sifat ko‘rsatkichiga kiradi. Kompleks sifat ko‘rsatkichlari esa ularning bir necha xususiyatlarini o‘zida mujassamlashtirgan. Masalan, meva va sabzavotlarning
tashqi ko‘rinishi, ularning rangi, pishgan-pishmaganligi, shakli, o‘lchamlari, jarohatlanganligi yoki jarohatlanmaganligi kabi bir necha xususiyatlarni o‘z ichiga oladi. Mahsulotlarning sifat darajasini aniq ifodalash uchun kompleks sifat ko‘rsatkichlarini aniqlash zarur.
Oziq-ovqat mahsulotlarini sifatini tekshirishda namuna olish asosan, ulardan o‘rtacha namunalar olish bilan boshlanadi. Buning uchun tekshirilayotgan mahsulotlarning har bir partiyasidan namunalar tanlab olinadi. har qaysi turdagi mahsulotlardan namunalar olish usullari Davlat standartlarida yoki boshqa normativ texnik hujjatlarda ko‘rsatiladi.
|
| |
Vaqt shkalasi - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 153/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Vaqt shkalasi
diz.
Timeline
animatsiyada yaratilgan va tartib bilan ijro qilinadigan
kadrlar ketma-ketligi.
Veb brauzer
int.
Web browser
veb sahifalarni topib, ochuvchi va namoyish etuvchi
dasturiy taʼminot; veb saytlardan foydalanish uchun
dasturiy taʼminot (masalan, Microsoft Edge, Google
Chrome).
Veb pochta
int.
Webmail
veb brauzer yordamida elektron pochtaga ulanish;
elektron pochta xizmatidan alohida elektron pochta
bilan ishlovchi kompyuter dasturi (email client) orqali
emas, balki oddiy veb brauzer orqali foydalanishni
taʼminlovchi tizim.
Veb sahifa
int.
Webpage
veb saytdagi bitta ko‘rinishni anglatuvchi birlik.
Veb sayt yaratuvchisi
int.
Website authoring
veb sayt yaratish imkonini beruvchi dastur.
Vektor
diz.
Vector
koordinatalar va formulalar yordamida yaratilgan tasvir.
Verifikatsiya
mb.
Verification
maʼlumotni bir nechta manbalar bilan solishtirib
tekshirish.
Vertikal o‘q
e-jad.
Vertical axis
ustunli diagrammaning yuqoriga qaragan o‘qi (y o‘q).
Video
xlq. dast.
Video
yozib olingan (tasvirga tushirilgan) harakatlanuvchi
tasvirlar.
Videokarta
Video card
tasvirni ekranda aks ettirish imkonini beruvchi ichki
qurilma.
Videokonferensiya
tar.
Video conferencing
turli manzillarda joylashgan ishtirokchilar bir-birini ko‘ra
va eshita oladigan elektron uchrashuv.
Videokonferensiya
mad.
Tele-conferencing
audio va video maʼlumotlarni uzatish uchun
kompyuter tarmoqlari yordamida o‘tkaziladigan,
alohida manzillarda joylashgan ikki va undan ortiq
kishi ishtirok etadigan uchrashuv yoki yig‘ilish.
View
atm.
View
dasturda elementlar tashqi ko‘rinishini sozlash
menyusi yoki sozlamalari.
@edurtm_uz
|
| |
Yorug’likning ikki dielektrik chegarasida qaytishida va sinishida qutblanishi

|
Yorug’likning ikki dielektrik chegarasida qaytishida va sinishida qutblanishi
|
bet | 7/11 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #248164 |
Bog'liq Mavzu magnit maydonida qutublanish tekisligini burilishi (1)3. Yorug’likning ikki dielektrik chegarasida qaytishida va sinishida qutblanishi.
Ikki izotrop dielektrik chegarasida yorug’lik qaytganda yoki singanda ham yorug’likning qutblanish hodisasi, ya’ni elektr (yoki magnit) vektori tayinli bir yo’nalishda bo’lgan yorug’lik to’lqinlari ajralish hodisasi yuz beradi. Qutblanishning bu usulini Malyus kashf etgan; u shu shishadan qaytgan nur atrofida kristallni burganda yorug’lik intensivligi davriy ravishda ortishi va kamayishini, ya’ni shishadan qaytish yorug’likka turmalin orqali o’tishga o’xshab ta’sir qilishini tasodifan payqab qolgan. To’gri, bu holda kristallning ma’lum bir vaziyatlarida yorug’lik butunlay so’nib qolmagan, balki faqat kuchayib va susayib turgan.
Yorug’likning qaytishida qutblanish hodisasini va uning qonunlarini quyidagicha o’rganish mumkin. Tabiiy yorug’likning parallel dastasi (16.2-rasm) S1S1 shisha ko’zguga tushayotgan bo’lsin; bu ko’zgu O o’qqa sharnir bilan mahkamlab qo’yilgan. Yorug’likning tushish burchagi har qanday bo’lganda ham bu qurilma vositasida biz O o’qni qaytgan nur bo’ylab yo’naltirishimiz va shunday qilib ko’zguni O o’q atrofida aylantira olishimiz mumkin. Qaytgan yorug’lik T2 turmalin plastinkasi yordamida tadqiq etiladi, bu plastinka ham qaytgan nur atrofida burila oladi. T2 plastinka burilganda kuzatuvchining ko’zi yorug’lik kuchayganini va susayganini ko’radi.
16.2-rasm. Yorug’likning qaytishda qutblanishini tadqiq etish. S1S1-yorug’lik nurini qutblovchi shisha ko’zgu; T2 –analizator sifatida ishlatilayotgan turmalin plastinkasi.
Ravshanki, tajribani teskaricha qilib ko’rish, ya’ni yorug’lik manbai bilan kuzatuvchi ko’zining o’rnini almashtirish va analizator sifatida shisha ko’zgudan foydalanish mumkin.
Albatta, tajribani turmalinsiz ham o’tkazish mumkin, buning uchun ikki shisha ko’zgudan foydalanish mumkin, bulardan biri S1S1 bo’lib, u qutblovchi (polyarizator) bo’ladi, ikkinchisi S2S2 bo’lib,
16.3-rasm. Yorug’likning qaytishida qutblanishini tadbiq etishga mo’ljallangan asbob sxemasi; bu asbobda polyarizator va analizator sifatida S1S1 va S2S2 shisha ko’zgular ishlatiladi.
u analizator bo’ladi. Bu asbobnining sxemasi 16.3-ramda ko’rsatilgan
|
| |
Rangning CMYK modeli - Fakulteti Informatika va uni o`qitish metodikasi kafedrasi

|
Fakulteti Informatika va uni o`qitish metodikasi kafedrasi
|
bet | 17/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #238274 |
Bog'liq Adobe photoshop dasturning grafik obyektlarda ranglar va qatlamlar bilan ishlashning zamonaviy usullari.2. Rangning CMYK modeli
Bu tizimda asosiy ranglar sifatida havo rang, pushti va sariq ranglar olingan.
Bu uchta rang oq qog`ozga surtilganda qog`oz qora rangga kiradi. Lekin toza
bo`yoqlar olish juda qiyinligi sababli bu uchta rangdan hosil qilingan
qora rang biron bir bo`yoq tusiga kirib qoladi. Buning oldini olish uchun
ayiriluvchi ranglar tizimida yuqoridagi uchta rang bilan birga qora rang ham
ishlatiladi. Natijada qora ranglar ko`p bo`lgan tasvirlarni yaratishda boshqa
rangdagi bo`yoqlarning sarflanishi ham keskin kamayadi. Ranglarning bu tizimidan rangli printerlarda, plotterlarda hamda nashriyotning bosma mashinalarida foydalaniladi. Bu tizim undagi asosiy ranglar nomlaridan olingan bo`lib, CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Black) deb ataladi. Bu tizimda har bir asosiy rang foizda ko`rsatiladi. CMYK rang moduli subtraktiv modulga tegishli bo`lib, u nashrni chop etishga tayyorlashda qo`llaniladi. CMYK rang komponentlari sifatida, asosan oq rangdan ayirish natijasida hosil bo`lgan quyidagi ranglar xizmat qiladi:
— havorang (cyan) = oq — qizil = yashil + ko`k;
— to`q qizil {magenta) = oq — yashil = qizil+ko`k;
— sariq (yellow) = oq — ko`k = qizil+yashil.
Bu metod original tasvirni chop etishda ranglarning tabiiy qabul qilinishiga mos keladi. Havorang, to`q qizil va sariq ranglar qo`shimcha hisoblanadi, chunki ular asosiy ranglarni to`ldiradi. Amalda qo`shimcha ranglarni bir-biriga qo`shgan bilan qora rangni bermaydi. Shuning uchun rangli modulga yana bir komponent — qora rang kiritilgan. Natijada rangli modul abbreviaturasida to`rtinchi harf paydo bo`ldi: CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Black). Kompyuter tasvirini poligrafik uskunada chop etish uchun ranglarni CMYK moduli komponentlariga mos keluvchi tarkiblarga ajratish kerak. Bu jarayon ranglarni ajratish deyiladi. Oqibatda har bir komponentning original to`rtta tasviri hosil qilinadi.
Ushbu model ranglarning yutilish (ayirish) printsipini amalga
oshiriladigan qurilmalarda tasvir hosil qilishda rangni ifodalash uchun
qo’llaniladi. Bu printsip eng avvalo qogozga chop qiluvchi qurilmalarda
qo’llaniladi. Ushbu modelning atalishi asosiy subtraktiv ranglar -
xavorang (Cyan) qirmizi (Madenta) va sariq (yellow) ranglar nomida
tuzilgan (1.2-rasm).
Oq qogozga sariq bo’yoqning surtilishi qaytgan ko’k nurning yutilishini
bildiradi. Havorang bo’yoq qizil nurni, qirmizi bo’yoq - yashil rangni yutadi.
Bo’yoqlar kombinatsiyasi yashil, qizil, ko’k, va qora ranglarning qoplanishini
ta`minlaydi. Ko’pgina hollarda ob`yekt o’ziga tushadigan ranglarni bir qismini
«yutib», qolagan qismini aks ettiradi, ya`ni u ham biror rang bilan bo’yalgan
bo’ladi. Bunday rang yaratilishi subtraktiv holat deb yuritiladi. CMYK modeli
subtraktiv ranglarni ta`minlaydi, u poligrafiyada kengroq qo’llaniladi. Bu model
ranglari bilan bo’yalgan rasm, RGB modeliga nisbatan ko’proq joy egallaydi.
|
| |
Oshirish usullari

Oshirish usullari
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
18.05.2024
Hajmi
0,74 Mb.
#242500
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oshirish usullari
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
Yorug’lik qutblanishi - Mavzu: magnit maydonida qutublanish tekisligini burilishi

|
Mavzu: magnit maydonida qutublanish tekisligini burilishi
|
bet | 2/11 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #248164 |
Bog'liq Mavzu magnit maydonida qutublanish tekisligini burilishi (1)Yorug’lik qutblanishi, interferensiya, dispersiya va difraksiya hodisalari yorug’likning to’lqin tabiatiga ega ekanligini tasdiqlaydi. Ammo yorug’lik bo’ylama yoki ko’ndalang to’lqin xossasiga egami, bu to’g’risida aniq ma’lumot bermaydi. Hatto to’lqin optikaning asoschilari bo’lgan Yung va Frenellar ham uzoq vaqtgacha yorug’lik to’lqinlarini, xuddi tovush to’lqinlari kabi, bo’ylama to’lqinlar deb hisoblab keladilar.
Yorug’likning qutblanishi kashf qilingandan keyingina yorug’lik to’lqinlarining xarakteri haqidagi savollarga javob topildi. Shu paytgacha qutblanish hodisasi faqat ko’ndalang to’lqinlarga xos ekanligi ma’lum edi. Demak, yorug’lik ko’ndalang elektromagnit to’lqindan iborat: to’lqinning tarqalish va tebranish yo’nalishlari o’zaro perpendikulyar.
Elektr vektori (elektr maydon kuchlanganligi) va magnit vektori (magnit maydon induksiyasi) tebranadi. Yorug’lik to’lqini faqat shu va vektorlarning tebranishlari bilangina mavjuddir. Yorug’lik tarqalayotgan har bir real manba (nurlanayotgan jism ) tartibsiz nur sochuvchi, ya’ni elektr va magnit vektorlarining tebranishlar tekisliklari turlicha bo’lgan ko’plab atomlardan tashkil topgan. Bu atomlardan tarqalayotgan to’lqinlar bir-biriga qo’shilib, tabiiy yorug’lik nurini hosil qiladi. Tabiiy yorug’lik nurida fazoning barcha tekisliklari tebranayotgan elektr va magnit vektorlari mavjuddir. Bunday nur qutblanmagan yoki tabiiy nur (yorug’lik) deb ataladi.
Agar elektr tebranishlari biron-bir yo’l bilan tartibga solinsa, ya’ni elektr tebranish vektorlari bitta tekislikda tebranadigan bo’lsa, bunday yorug’lik nuri qutblangan nur (yorug’lik) deyiladi: elektr vektorining tebranishi faqat bitta tekislikda sodir bo’lsa, bunday nur yassi qutblangan yoki chiziqli qutblangan nur deyiladi. Biror yo’nalishdagi tebranish boshqa yo’nalishlardagidan afzallikka ega bo’lgan nur esa qisman qutblangan nur (yorug’lik) deb ataladi.
Alohida atom tarqatgan nurni yassi qutblangan yorug’lik deb qarash mumkin. Bunda elektr vektori faqat bittan tekislikda tebranadi. Tabiatda shunday moddalar (kristallar) mavjudki, ular tabiiy yorug’likni qutblangan yorug’likka aylantirib beradi. Masalan, turmalin kristalida shunday yo’nalish mavjudki, u o’zidan o’tayotgan yorug’likning elektr vektorini bitta tekislikda tebranayotgan yassi qutblangan yorug’likka aylantirib beradi (2-rasm). Elektr vektori tebranayotgan tekislik tebranish tekisligi, magnit vektori tebranayotgan tekislik qutblanish tekisligi deyiladi.
|
| |