nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Protokol Secureshell (SSH)

|
Protokol Secureshell (SSH)Bog'liq 1 TOPSHIRIQProtokol Secureshell (SSH)
— bu protokol uzoqdagi qurilmalarni
boshqarish uchun xavfsiz (shifrlangan) bog‘lanishni ta’minlaydi. Uzoqdagi
qurilmalarni boshqarish uchun Telnet protokoli o‘rniga SSH protokolini qo‘llash
tavsiya etiladi. Lokal tarmoqlarda Telnetni qisqa vaqt uchun ishlatish mumkin.
Telnet eskirgan protokol hisoblanib, qurilmalar o‘rtasida ishlashda shifrlanmagan
xavfsiz ma’lumot ko‘rinishiga o‘xshaganday identifikatsiya axborotlari
(foydalanuvchi nomi va paroli) ham ochiq uzatiladi. SSH uzoqdagi qurilmalar bilan
bog‘lanishda himoyani ta’minlaydi. Qurilmalarni autentifikatsiya (foydalanuvchi
nomi va paroli) ma’lumotlarini ishonchli shifrlaydi. Shuningdek qurilmalar
o‘rtasidagi uzatilayotgan ma’lumotlarni ham himoyalaydi. SSH TCP-port 22 ni,
Telnet TCP-port 23 ni ishlatadi.
AUX
-Buyruqlar satri interfeysi (CLI) seansini o‘rnatish uchun eskirgan usul
hisoblanadi, u telefondagi dial-up bog‘lanishi yordamida routerning yordamchi
portiga (AUX) ulanadi. Shu tarzda, konsol aloqasi yordamida, yordamchi usul ham
tarmoqdan tashqari ulanishni ta’minlaydi va konfiguratsiya yoki tarmoq xizmatlarini
talab qilmaydi. Agar tarmoq xizmatlarining ishlashi buzilgan bo‘lsa, masofadan
boshqaruvchi kalit yoki routerga telefon liniyasidan kira oladi.
Ishni bajarish tartibi
Topologiyaga mos ravishda kabellarni ulang
Cisco Pascet Tracer dasturida kompyuter va kommutator yordamida lokal tarmoq
quring. (1.1-rasm). Jadvalga mos holda IP manzil beriladi.
1.1-Rasm. Lokal tarmoq sxemasi
1.1-Jadval. Manzillash jadvali
Qurilma
Interfeys
IP-manzil
Tarmoq maska
Asosiy shlyuz
Kommutator vlan1
192.168.1.100
255.255.255.0
192.168.1.1
Admin
Tarmoq adapteri
192.168.1.2
255.255.255.0
192.168.1.1
|
| |
no shutdown
buyrug`idan foydalaniladi: 
Switch(config)#interface range fastethernet 0/3-24

switch(config-if-range)#)# switchport port-security { Interfeysda
port securityni
ishga tushurish }
Xavfsiz MAC-manzillarning maksimal soni
switchport port-security maximum N
– bu bir vaqtda
N sonli MAC-manzillar
interfeysda ishlashini anglatadi.
Masalan:
switch(config-if-range)# switchport port-security maximum 1
Xavfsiz MAC-manzillarni sozlash
Manzillarni dinamik saqlash (
sticky
) buyrug`i orqali ishga tushurish:
switch(config-if-range)# switchport port-security mac-address sticky
Agar manzillarni statik tarzda kiritish kerak bo`lsa
sticky
buyrug`i o`rniga
manzillar yoziladi:
switch (config-if) # switchport port-security mac- address 0050.3e8d.6400
Xavfsizlik buzilishiga javob berish (реагирование) rejimini sozlash
Xavfsizlik buzilishiga javob berish ning uchta usuli mavjud:
switch(config-if)# switchport port-security violation
switchport port-security violation restrict
– buzilishga
javob berish rejimini
ko`rsatish. Bunda, agar interfeysda uchinchi notanish MAC-manzil paydo bo`lsa,
undan keluvchi barcha paketlar qabul qilinmaydi.
Undan tashqari syslog, SNMP
trap, violetion counter ka`bi jurnallashtiruvchilarga xabar jo`natiladi.
show 
mac-address-table - Zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari

2.4-rasm. Lokal tarmoq qurish sxemasi
Qurilma
Interface
IP
manzil
Tarmoq osti
maskasi
Kommutator
Vlan
192.168.1.100
255.255.255.0
PC1
NIC
192.168.1.10
255.255.255.0
PC2
NIC
192.168.1.11
255.255.255.0
Noutbok
NIC
192.168.1.12
255.255.255.0
Ishlatilmayotgan portlarni o`chirish
Ishlatilmayotgan portlarni o`chirish – bu ko`pchilik
administratorlar
foydalanadigan, tarmoqni ruxsatsiz kirishdan himoya qilishda oddiy usullardan biri.
Masalan, agar Catalyst 2960 kommutatori 24 portga ega va unda 3 ta FastEthernet
portlari ishlatilayotgan bo`lsa, qolgan 21 ta ishlatilmayotgan portlarni o`chirib
qo`yish tavsiya etiladi. Buni amalga oshirish uchun har bir ishlatilmayotgan portga
alohida kiritiladi va o`chirib qo`yish buyrug`i beriladi:
Cisco kommutatorning CLI oynasiga quyidagi buyruqlarni kiritamiz:
Switch>enable
Switch#conf t
Enter configuration commands, one per line. End with CNTL/Z.
Switch(config)#interface range fastethernet 0/3-24
Switch(config-if-range)#shutdown
Natijada tarmoqdagi quyidagi holat yuzaga keladi.
2.5-rasm. Noutbok tarmoqga ulanish cheklanganligi holati
Agar keyinchalik portlarni yana ishga tushurish kerak bo`lsa,
SSH konfiguratsiyasini sozlash

SSH protokolini sozlashdan oldin kommutatorda tugunning maxsus nomini va
tarmoq ulanishining mos keluvchi ko`rsatkichlarini ko‘rsatish lozim.
1 – qadam. SSH protokolini borligini tekshirish
SSH protokoli
borligini bilish uchun
show ip ssh
buyrug‘i beriladi. Agar
kommutatorda kriptografik funksiyani qo‘llab quvvatlovchi IOS bo‘lmasa, bu
buyruq ishlamaydi.
2 – qadam. IP domenni sozlash
Tarmoqning IP domenini global
konfiguratsiya rejimida
ip domain-name
domen nomi
yordamida ko‘rsating.
1.4-rasm.
Lokal tarmoq qurish
Switch#conf t
Enter configuration commands, one per line. End with CNTL/Z.
Switch(config)#hostname tatu_sw1
tatu_sw1(config)#ip domain name tatu
tatu_sw1(config)#crypto key generate rsa
The name for the keys will be: tatu_sw1.tatu
Choose the size of the key modulus in the range of 360 to 2048 for your
General Purpose Keys. Choosing a key modulus greater than 512 may take
a few minutes.
How many bits in the modulus [512]: 512
% Generating 512 bit
RSA keys, keys will be non-exportable...[OK]
tatu_sw1(config)#ip ssh version 2
*мар 1 0:24:59.72: RSA key size needs to be at least 768 bits for ssh version 2
*мар 1 0:24:59.72: %SSH-5-ENABLED: SSH 1.5 has
been enabled
Please create RSA keys (of at least 768 bits size) to enable SSH v2.
tatu_sw1(config)#line vty 0
tatu_sw1(config-line)#transport input ssh
tatu_sw1(config-line)#username admin secret 12345
tatu_sw1(config)#line vty 0
tatu_sw1(config-line)#login local
tatu_sw1(config-line)#do wr
Building configuration...
[OK]
Tarmoq bog‘lanishni tekshiring

Ishdan maqsad:
Kommutatsiya jadvallari to`ldirilishiga yo`naltirilgan
hujumlardan, tarmoqni himoya qilish imkonini beruvchi kommutatorning “port-
security” funksiyasini sozlash bo`yicha amaliy ko`nikmalarga ega bo’lish.
Qisqacha nazariy ma’lumotlar
Port-security funksiyasi kommutatorning biror bir porti orqali tarmoqqa faqat
ko`rsatilgan qurilmalar kirishini sozlashga imkon beradi.
Ushbu portga kirishga
ruxsat berilgan qurilmalar MAC-manzillar bo`yicha aniqlanadi. MAC-manzillar
dinamik yoki tarmoq administrator tomonidan qo`lda sozlanishi mumkin. Bundan
tashqari Port-security funksiyasi portga ulanuvchi
tugunlar sonini cheklashga
imkoniyat yaratadi, bu esa portga MAC-manzillar sonini ko`rsatish orqali amalga
oshiriladi, shu jumlardan kommutatorni himoyalash hisoblanadi (2.1-rasm.).
2.1-rasm. Kommutatorda Port Security funksiyasining ishlash tartibi
MAC-manzillarga cheklov kiritishning ikkita usuli mavjud:
1.
Statik – administrator qaysi manzillar kirishini ko`rsatadi;
2.
Dinamik – administrator nechta manzil kirishini ko`rsatadi
va kommutator
qaysi manzillar shu vaqtda ko`rsatilgan port orqali murojat qilayotganini eslab
qoladi.
Windows OS da Ethernet adapterining MAC-manzilini
ipconfig /all
buyrug`i
yordamida aniqlanadi. Quyidagi 2.2-rasmga kompyuterning MAC-manzili 00-18-
DE-C7-F3-FB ko`rinishda keltirilgan.
2.2-rasm. Kompyuter qurilmasining MAC-manzilini ko`rish
Kommutator qurilmasining MAC-manzillar jadvalini ko`rish uchun
Ishni bajarish tartibi - Zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari

3–AMALIY ISH
MAVZU: REZERVLASH PROTOKOLLARI-STP, PVSTPNI
SOZLASH.
Ishdan maqsad:
STP (spanning-tree protocol), RSTP protokollari sozlash
va ishlash tamoyillari bo`yicha amaliy ko`nikmaga ega bo`lish.
Nazariy ma’lumot
STP protokoli OSI modelining kanal pog`onasi protokoli bo`lib, IEEE 802.1d
standartida asosida tavsiflangan. STP protokoli 1985
yilda Radia Perlman
tomonidan ishlab chiqilgan. Protokolning quyidagi spetsifikatsiyalari mavjud:
PVSP+, RSTP, MSTP, SPM.
STP protokolining asosiy maqsadi Ethernet tarmog`idagi ixtiyoriy
topologiyada bir-biriga bog`langan bir nechta kommutatorlar o`rtasidagi kanalda pet
(petel) hosil bo`lishini oldini olishga qaratilgan. STP protokoli tarmoqda
kommutatorlar bir-biri bilan bog`lanishlarning mantiqiy
daraxtini yaratishga
asoslangan. Daraxtning yuqori qismida ildiz kommutator (Root switch) va undan
keyingi filial (otvetvleniya), ya’ni ildiz bo`lmagan kommutatorlar joylashadi.
Kommutatorlar bir-biri bilan bog`langan holatda, asosiy magistral kanalni ishlatib,
boshqa kanallarni fizik jihatdan bog`lab, lekin mantiqiy jihatdan avtomatik bloklab
qo`yish imkoniyatini beradi (4.1-rasm). Daraxtni qurish jarayoni quyidagi
bosqichlardan iborat:
−
Ildiz kommutatorni tanlash (root switch);
−
Ildiz portlarni tanlash (root port);
−
Belgilangan portlarni tanlash (designated port).
1-rasm. STP
protokolidagi port turlari
Tarmoqda asosiy bo`lgan ildiz kommutatorni tanlashda kommutatorlarning
eng kichik imtiyoz (prioritet) qiymati yoki uning ID qiymati asosida tanlanadi. Bu
yerda ID qiymati kommutatorning MAC manzili anglatadi, ya’ni eng kichik qiymati
tarmoqda ildiz kommutator hisoblanadi. Kommutatorlar har 2 soniyada bir-biriga
Hello BPDU kadrlarni jo`natib qaysi biri ildiz kommutatorligini belgilab olishadi.
Qo`shnilardan olingan kadrlarning imtiyoz va ID
identifikator qiymatlarini
taqqoslanadi va ularning qiymatlari yuqoriroq bo`lsa, u ildiz lavozimiga da’vo
qilishni to`xtatadi va g`olibga Hello BPDU xabarini tarqatishni boshlaydi. Shuni
bilishimiz kerakki, imtiyozlar taqqoslanganda ular teng qiymat bo`lib qolsa, u holda
ularning ID taqqoslash orqali ildiz kommutator tanlanadi.
Multiple Spanning Tree Protocol (MSTP) IEEE 802.1s standartida
tavsiflangan va keyinchalik IEEE 802.1Q-2003 bilan qo`shimchalar kiritilgan.
MSTP protokoli bir nechta STP protokoli nusxasini qo`llab-quvvatlash maqsadida
IEEE 802.1w (RSTP) standartini takomillashtirilgan ko`rinishi. U tarmoqni tezroq
ishlashini, VLAN sozlangan tarmoqda yuklamani
balanslash imkoniyatini
ta’minlaydi. 802.1s MSTP standartiga qo`shimcha 802.1Q standartida qo`shimcha
kiritilgan.
Topshiriq: 
1. STP (spanning-tree protocol), RSTP protokollari bo`yicha topshiriq

Topshiriq:
1. STP (spanning-tree protocol), RSTP protokollari bo`yicha topshiriq:
–
SW1, SW2 va SW3 kommutatorlar interfeyslarining 4.6-rasmda
ko`rsatilgandek sozlang va tekshiring.
–
STP protokoli bo`yicha root switch va root secondary kommutatorlarni
sozlang va tekshiring.
–
Har bir kommutatorni ildiz kommutator (root) qilib, kadrning harakat
yo`nalishlarini o`zgartiring.
–
Har bir kommutator konfiguratsiya natijalarini tahlil qiling.
6 - rasm. STP protokoli asosida tuzilgan tarmoq topologiyasi
Topshiriq.
Quyidagi variantlar bo’yicha qurilmalarni
LACP
(Link Aggregation
Control Protocol) standart protokol hamda PAgP (Port Aggregation Protocol)
sozlash ishlarini bajaring.
T/R
Qurilmalar soni,
portlar soni
Protokol
1
2 ta Switch, 2 ta port
LACP
(Link Aggregation Control Protocol)
2
2 ta Switch, 2 ta port
PAgP (Port Aggregation Protocol)
3
3 ta Switch, 2 ta port
LACP
(Link Aggregation Control Protocol)
4
3 ta Switch, 3 ta port
PAgP (Port Aggregation Protocol)
5
3 ta Switch, 3 ta port
LACP
(Link Aggregation Control Protocol)
6
4 ta Switch, 4 ta port
PAgP (Port Aggregation Protocol)
7
4 ta Switch, 4 ta port
LACP
(Link Aggregation Control Protocol)
8
3 ta Switch, 2 ta port
PAgP (Port Aggregation Protocol)
9
3 ta Switch, 2 ta port
LACP
(Link Aggregation Control Protocol)
10
4 ta Switch, 2 ta port
PAgP (Port Aggregation Protocol)
|
Dasturiy injiniring fakulteti 4-kurs yakunidagi amaliyot kundalik hisoboti topshirdi

|
Dasturiy injiniring fakulteti 4-kurs yakunidagi amaliyot kundalik hisoboti topshirdi
|
bet | 1/15 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #245169 |
Bog'liq 4th Asilbek Mirolimov Kundalik HISOBOTI
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
DASTURIY INJINIRING FAKULTETI
4-kurs yakunidagi amaliyot kundalik HISOBOTI
Topshirdi: Mirolimov Asilbek
Guruh raqami: DIF 318-20
Qabul qildi: Narziyev Nosir.
Amaliyot muddati: 22-04-2024 dan – 11-05-2024 gacha
Toshkent 2024
O’QUV MARKAZLARIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING ROLI
Axborot texnologiyalari (IT) o'quv markazlari sohasida juda muhim o'rin tutadi. Undagi o'zgarishlar va yutuqlar o'quv jarayonlarini modernizatsiya qilish va o'qitish samaradorligini oshirishga yordam beradi. Axborot texnologiyalari ma'lumotlarga tezkor kirishni ta'minlaydi, shuning uchun uning o'quv markazlarida mavjudligi juda muhimdir. Smartfonlar, kompyuterlar va planshetlar allaqachon talabalar va o'qituvchilar uchun kundalik hayotning keng tarqalgan elementidir. Barcha yoshdagi o'quvchilar uchun mazmunli o'quv tajribalarini yaratish uchun o'quv markazlarida texnologik qurilmalardan foydalanish o'rganilishi tabiiydir. O'quv markazlarida, shu jumladan virtual darslarda turli texnologiyalardan foydalanish o'quv maqsadlari bilan faol shug'ullanadigan talabalarni yaratadi. Texnologiyani amalga oshirish, shuningdek, kengroq sinf sharoitida talabalarning individual talabalar sifatida noyob ehtiyojlarini qondirish uchun tabaqalashtirilgan ta'lim yo'llarini yaratadi.
Innovatsiya-bu biz iloji boricha gapirishni yoqtiradigan so'zlardan biridir. Innovatsiya-bu o'zgartirish kiritish yoki biror narsani yangicha qilish demakdir. Innovatsiya sizdan ixtiro qilishni talab qilmaydi. Innovatsiya ijodkorlik va moslashuvchanlikni o'z ichiga oladi.
Ta'limdagi innovatsiyalar aniq ta'riflarga ega bo'lgan maxsus atama emas. Innovatsion ta'lim ruhi muammolarga yangi ko'zlar bilan qarash va ularni turli xil, yangi usullar bilan hal qilish uchun ochiqlikdir. Bu bizda barcha javoblar yo'qligini va o'qitishning innovatsion strategiyalari va bilimlarni uzatish usullari kabi takomillashtirishning yangi yondashuvlariga ochiq ekanligimizni tan oladi.
TA'LIMDA TEXNOLOGIYA INTEGRATSIYASI NIMANI ANGLATADI?
Ta'limdagi texnologiya integratsiyasi shunchaki talabalarning o'quv tajribasini oshirish uchun texnologiyadan foydalanishni anglatadi. Sinfda turli texnologiyalardan, shu jumladan virtual sinfdan foydalanish ta'lim maqsadlari bilan faol shug'ullanadigan talabalarni yaratadi. Quyida IT-ning o'quv markazlaridagi roli haqida ba'zi asosiy jihatlar keltirilgan:
|
| |
switchport port-security violation shutdown

yoki
switch(config-if-range)#do show run
2.6-rasm. Kommutator portlarini tekshirish
Kompyuterni tekshirish uchun
Switch(config-if-range)#do show port-security interface f0/2 buyrug’i kiritiladi.
MAC-manzillar jadvalini tozalash
Boshqa qurilmalar ulanishi uchun MAC-manzillar jadvalini tozalash:
switch# clear port-security [all|configured|dynamic|sticky] [address
|interface ]
switch #clear port-security all
switch #clear port-security configured
switch #clear port-security dynamic
switch #clear port-security sticky
Port-security sozlanishlari haqidagi ma’lumotlarni ko`rish
switch# show port-security
switch# show port-security interface fa0/3
switch# show port-security address
Topshiriq
−
2.2-jadvalda keltirilgan tarmoqni Cisco Packet Tracer dasturida tuzish talab
qilinadi;
−
Har bir kompyuter uchun IP manzilni sozlang va MAC manzillarni 2.2-rasmda
ko`rsatilgandek aniqlang;
−
Kommutator portlariga xavfsizlik ko`rsatkichlarini sozlang;
−
2.2-jadvalga keltirilgan topshiriqlarni kiriting.
2.2-jadval
T/R
Qurilmalar
Kompyuterlar
Ip manillari
Ochiq
portlar
soni
Berkitiluvchi
portlar soni
Port-security
1
Kommutator
3
ta kompyuter
192.168.1.11
2
22
Sozlash va
tekshirish
2
Kommutator
4 ta kompyuter
192.168.1.21
3
21
Sozlash va
tekshirish
3
Kommutator
5 ta kompyuter
192.168.1.31
4
20
Sozlash va
tekshirish
4
Kommutator
6 ta kompyuter
192.168.1.41
5
19
Sozlash va
tekshirish
5
Kommutator
7 ta kompyuter
192.168.1.51
6
18
Sozlash va
tekshirish
6
Kommutator
8 ta kompyuter
192.168.1.61
7
17
Sozlash va
tekshirish
7
Kommutator
9 ta kompyuter
192.168.1.71
8
16
Sozlash va
tekshirish
8
Kommutator
10 ta kompyuter
192.168.1.81
9
15
Sozlash va
tekshirish
9
Kommutator
192.168.1.91
10
24
Sozlash va
tekshirish
Kommutatorni dastlabki holatini tekshiring

Kommutatorda Telnet konfiguratsiyasini sozlash
Kommutator telnet orqali
kirishga ruxsat berishi uchun, ya’ni uzoqdan
boshqarish uchun virtual bog‘lanish kanali (vty) ni sozlash kerak. Agar vty paroli
qo‘yilmasa telnet orqali qurilmaga kirib bo‘lmaydi.
Kommutator CLI oynasiga
quyidagi buyruqlar kiritiladi va telnet sozlanadi.
Switch(config)#line vty 0 15
Switch(config-line)#password 12345
Switch(config-line)#login
Switch(config-line)#exit
Switch(config)#enable password 12345
Switch(config)#end
Switch#
Admin kompyuteridan kommutatorga bog’lanish va masofadan boshqarish
uchun kompyuter buyruqlar satrida “telnet 192.168.1.100” teriladi.
Parol
kiritishimizni talab qilganda parolni kiritamiz va Enter tugmasini bosamiz.
Kommutatorga buyruq kirtishimizda ham parol so’raydi, parolni kiritamiz va
Enterni bosamiz.
1.3-rasm. Admin kompyuteridan buyruqlar satri bilan kommutatorga bog’lanish
Ishning maqsadi va vazifasi

Ishning maqsadi va vazifasi: Kuchli va elektromagnit o’zaro ta’sirlarda ishtirok etuvchi zarrachalarning xususiyatlarini nazariy tahlil etish.
- Kuchli o’zaro ta’sirlarda ishtirok etuvchi adronlarni ma’lum xususiyatlariga asosan klassifikatsiyalab o’rganish;
-Elektromagnit o’zaro ta’sirda ishtirok etuvchi zarrachalarning xususiyatlarini o’rganish;
- Kvarklar haqidagi yangi nazariyalar bilan tanishish.
Obyekti va predmeti: Kuchli va elektromagnit o’zaro ta’sirlarda ishtirok etuvchi barcha zarralarning xususiyatlarini o’rganish.
|
Mundarija  

Kirish ………………….…………………………………………........……3

Mundarija
Kirish ………………….…………………………………………........……3
I.Elektromagnit o’zaro ta’sirda ishtirok etuvchi zarrachalar...........................8
1.1. Kvant sonlari va ularning saqlanish qonunlari……………………….....8
1.2. Elementar zarralarning fundamental o`zaro ta`sirlari………………......25
Xulosa.............................................................................................................32
II. Kuchli o`zaro ta`sirlarda ishtirok etuvchi zarrachalar ..............................33
2.1. Kuchli o`zaro ta`sirning uzatilishi………………………........................33
2.2. Elementar zarralar to`g`risidagi Standart model…………………….......41
Xulosa..............................................................................................................50
Xotima……………………………………………….………………………51
|
Bitiruv malakaviy ishining ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati

|
Bitiruv malakaviy ishining ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati
|
bet | 5/18 | Sana | 04.05.2021 | Hajmi | 2,61 Mb. | | #14332 |
Bitiruv malakaviy ishining ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati: Bitiruv malakaviy ishi ilmiy ahamiyatga ega bo’lib, undan fizika ta’lim yo’nalishining talabalari, magistratura mutaxassisliklari magisrtantlari foydalanishlari mumkin.
Tadqiqot usuli va uslubiyoti:Atom va yadro fizikasi hamda nazariy fizika usullaridan foydalanildi.
Olingan asosiy natijalar: Mazkur BMI kuchli va elektromagnit o’zaro ta’sirlarda ishtirok etuvchi zarrachalarning xususiyatlarini o’rganishga qaratilgan bo’lib, unda quyidagi uslubiy va amaliy natijalar olingan.
Kuchli va elektromagnit o’zaro ta’sirlarda ishtirok etuvchi zarrachalar, ularning xususiyatlar nazariy jihatdan o’rganilgan. Fundamental zarrachalar orasidagi o’zaro ta’sirlar haqidagi ma’lumotlar umumlashtirilgan.
Xotimada BMIda olingan natijalar xulosalangan.
|
| |
Konfaynmеnt - Buxoro davlat universiteti

Konfaynmеnt (inglizcha confinement - turmaga qamash, harakat
erkinligini chеklash) rangsiz adronlar ichida rangli kvark va glyuonlarni saqlab turish, uchib chiqmaslik, zanjirband etish.
Erkin kvarklarni qidirish bo’yicha tajribalar samarasizligidan konfaynmеnt haqidagi gipotеza ilgari surilgan.
Kuchli o’zaro ta’sirni ifodalashda quyidagi tushunchalardan foydalanish mumkin:
Annigilyatsiya - shunday jarayonki, uning natijasida zarracha va antizarracha to’qnashib o’zaro bir - birini yo’qotadi va shu vaqtning o’zida yangi zarrachalar tug’iladi. Tarixda birinchi marta elеktron va pozitronning ikkita fotonga annigilyatsiya jarayoni kuzatilgan
Anomaliya - maydon kvant nazariyasida saqlanish qonunining buzilishi.
Antizarra (bеrilgan zarraga nisbatan) - massasi, spini, yashash vaqti xuddi bеrilgan zarradеk bo’lib, barcha zaryad kvant sonlari qarama-qarshi ishorada bo’lgan zarra. Zaryad kvant sonlari dеganda elеktr zaryadi, lеpton kvant soni (ba'zan lеpton zaryadi dеyiladi), barion kvant soni, gipеrzaryad, rang zaryad tushuniladi.
Barioniy - bir-biri bilan kuchli o’zaro tortishib bog’langan barion va antibariondan iborat sistеma. 200 MeV bog’lanish enеrgiyasi tartibida bo’lgan barioniyni topish hozircha qеch qanday samara bеrmadi.
|
ADABIYOTLAR - Buxoro davlat universiteti

ADABIYOTLAR
1. А.И.Вайнштейн, В.И.Захаров ”Хиггсовскиечастицы” УФН-1980. Т.131№8,
2. А.А. Богуш ”Введение в калибровочную полевую теорию электрослабых взаимодействий” 2-изд. УРСС, 2003 г. Стр. 6-30.
3. В.А.Рубаков “Классические калибровочные поля: Бозонные теории”
2010 г. Стр.102-125.
4. С. Вайнберг.”Квантовая теория поля” Москва, Физматлит, 2003, стр. 5-201.
5. Р.Б.Бекжонов “Элементар ядро физикаси” Тошкент. Укитувчи 1982. 222-318 бетлар.
6.Ф.А.Королев “Физика курси” Тошкент.Укитувчи.1978.593-610 бетлар
7. Postnauka.ru/ longreads/
8. nuclphys. Sinp.msu.ru
9. elementy.ru>HLC>
|
6-Mavzu: Gaz taqsimlash mexanizmi (gtm)ning tuzilishi va ishlashi Reja

6-Mavzu: Gaz taqsimlash mexanizmi (gtm)ning tuzilishi va ishlashi Reja
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
19.12.2023
Hajmi
0,56 Mb.
#123185
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
6-Mavzu: Gaz taqsimlash mexanizmi (gtm)ning tuzilishi va ishlashi Reja
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
- 43403 - 3-laboratoriya ishi

|
3-laboratoriya ishi
|
bet | 6/6 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 203,54 Kb. | | #111266 |
Bog'liq 3 лаб- 43403 Удобрения калийные pozitsiyasiga mansub bo‘ladi.
Minimal vazn normasi:
43403 Удобрения калийные г/п
Har bir talaba guruh jurnalidagi familiyasi, ismi va sharifining tartib raqamiga muvofiq 3.1-jadvaldagi variantlarda keltirilgan yuklarning ЕТСНГ bo‘yicha kodini, yuklarni reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasida qaysi nomenklatura guruhiga mansubligini va shifrini aniqlaydi va tahlil qiladi hamda yukni nazorat sonini tekshiradi va ЕТСНГ kodi bo‘yicha minimal vazn normasini aniqlaydi va tahlil qiladi.
3.1-jadval
Variantlar bo‘yicha topshiriqlar
№
|
Yuklarni nomlari
|
10
|
Уголь каменный марки К-коксовый
Мука костная
Калий хлористый
|
;
|
| |
-Rasm. Klapanlar - 6-Mavzu: Gaz taqsimlash mexanizmi (gtm)ning tuzilishi va ishlashi Reja

Shtangalar klapanlar yuqorida joylashganda harakatni turtkichdan koromislo
orqali klapanga uzatib bеradi. Ular mustahkam va yengil bo’lishi lozim. Shtangalar
o’zaksimon po’latdan tayyorlanib, yuqori qismiga toblangan po’latdan konussimon
tutkich kirgizilgan. Pastki qismi shtanga bilan bir butun qilib suyri (sfеrik) shaklda
yasaladi.
Koromislo shtangadagi harakatni klapan o’zagiga uzatish uchun xizmat
qiladi. U ikki yеlkali bo’lib, uglеrodli po’latdan shtampovkalanadi. Uning bir uchi
rostlash bolti orqali shtangaga ulanadi, boshqa yеlkasi esa klapanning o’zagiga
tayanadi. Issiqlik tirqishini rostlash tuzilmasi shtanganing koromislo bilan
ulanadigan yеrida joylashadi. Koromislolar ko’zg’almas o’qqa o’rnatilib, undagi
vtulkada yoki ignali podshipnikda buriladi. O’qning ichki bo’shlig’idan koromisloni
moylash uchun moy o’tadi.
Turtkich taqsimlash valining mushtchalarida harakatni bеvosita klapanlarga
(pastki) yoki shtangalarga (klapanlar yuqorida joylashganda) uzatadi. Turtkich
suyrisimon (sfеrik), qo’ziqorinsimon, silindrik va rolikli bo’ladi. Klapanlar yuqorida
joylashganda turtkichlar ichi g’ovak silindrik shaklda bo’lib, bu uyaga shtanganing
kеtingi uchidagi sfеrik kallak tayanadi. Ular sifatli po’latdan tayyorlanib, ishlovchi
yuzalari yuqori chastotali elеktr toki bilan toblanadi.
Taqsimlash vali klapanlarni mushtchalar yordamida ma'lum tartibda ochib-
yopadi va motor tarmoqlariga kiruvchi asboblarni harakatga kеltiradi. Taqsimlash
vali, tayanch bo’yinlar, mushtcha, taqsimlash shеstеrnyasi, yonilig’i nasosini
harakatga kеltiruvchi ekssеntrik, moy nasosi va uzgich-taksimlagichni harakatga
kеltiruvchi vintsimon shеstеrnyadan tuzilgan. Taqsimlash vali sifatida sifatli
po’latdan bolg’alanib yoki maxsus cho’yandan quyma qilib yasaladi. Tayanch
bo’yinlar bilan mushtchalarning yeyilishiga bo’lgan qarshiligini oshirish uchun
ularning tashqi qatlamiga ximiyaviy tеrmik ishlov bеriladi yoki yuqori chastotali
elеktr toki bilan toblanadi. Taqsimlash vali yuritmasining konstruksiyasi uning
joylanishiga bog’liq bo’lib, bunda qiya tishli shesternyalar, zanjirli uzatmalar yoki
oraliq torsion valli konus shesternya qo’llaniladi. Bu shesternyalar cho’yandan yoki
tekistolitdan qiya tishli qilib tayyorlanadi. Klapanlar porshenning silindrdagi
vaziyatiga va ish siklining o’tishiga mos ravishda ochilishi va yopilishi lozim.
Buning uchun shesternyalar maxsus qilingan belgilarga qarab o’rnatiladi. Tirsakli
valning o’q bo’yicha siljimasligi uchun blokning old devoriga po’latdan yasalgan
tayanch flanes mahkamlanadi.
Klapan va koromislo orasidagi tirqishni rostlash yo`llari

Neksiya avtomobilining S2 rusumli dvigatelida gidrokompensator turtkich
ichida joylashtirilgan bo'lib, u dvigatelning moylash tizimi bilan bog'langan (22-
rasm)
Gidrokompensatorning ishlashi: Klapan yopiq holatda bo'lganda turtkich 5
(23-rasm, plunjerning prujinasi 11 ta'sirida taqsimlash valining mushtchasiga, gilza
7 esa klapan sterjeniga 3 tiralib turadi. Shunda A va B bo'shliqlaridagi
moyning
bosimi bir xil bo'lib, teskari klapan 8 prujina 9 ta'sirida o'z o'rindig'iga tiralgan
bo'ladi. Klapanning ochilishida taqsimlash valining mushtchasi turtkichni 5 pastga
surib plunjerga 6 ta'sir etadi. Plunjerning gilza ichida pastga surilishi natijasida B
bo'shlig'idagi moyning bosimi ortadi.
Shunda moy, bosim ta'sirida gilza bilan
plunjer oralig'idagi radial tirqishdan turtkich bo'shlig'iga V oz miqdorda sizib o'tadi.
Ishlash davomida mushtchaning klapanga ta'sir etish vaqti juda qisqa bo'lgani
uchun moyni qisman V bo'shlig'iga sizib o'tishi amalda
turtkich bilan gilzaning
birgalikda yaxlit bo'lib ishlashiga, ya'ni klapanning o'z vaqtida ochilishiga ta'sir
ko'rsatmaydi. Demak, klapan qiziganda sterjenining
uzayishi moyning B
bo'shlig'idan V bo'shlig'iga sizib o'tishi hisobiga bo'ladi. Klapanning yopilgan
fazasida B bo'shlig'idagi bosim A bo'shlig'idagiga nisbatan pasayadi.
Shunda
bo'shliqlarda vujudga kelgan bosimning farqi tizimdan kelayotgan moy hisobiga
yo'qotiladi. Ya'ni A bo'shlig'idan B bo'shlig'iga, bosimning farqi ta'sirida ochilgan
teskari klapan 8 orqali moy o'tadi va u yerdagi moyning kami to'ldiriladi. Natijada
klapan yuritmasida doimo tirqishsiz holat ta'minlanadi.
23-Rasm. Gidrokompensatorning ishlash sxemasi:
a-klapan ochilganda; b-klapan yopilganda;
A-plunjer bo'shlig'i; B-gilza bo'shlig'i; V-turtqich bo'shlig'i.
1-taqsimlash valining mushtchasi; 2-silindrlar blokining kallagi; 3-klapan
sterjeni;
4-moy kanali; 5-turtkich; 6-plunjer; 7-gilza; 8-teskari klapan; 9- teskari klapan
prujinasi; 10- teskari klapan stakani; 11-plunjer prujinasi.
Suv sarfi - PptxGenjs presentation

|
PptxGenjs presentation
|
bet | 2/2 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 3,82 Mb. | | #99721 |
Bog'liq Razrabotka-smesi-tyazhyologo-betonaSuv sarfi (suvtalabchanligi)-l m 3 bеton qorishmaning talab qilinadigan quyuqligiga, ya'ni qulay joylanuvchanlik darajasiga asoslanib 1-jadvaldagi ma'lumotlar yordamida taxminan hisoblanadi. 1-jadvalni tuzayotganda to`ldirgichning turi va donalarining yirik-maydaligi hisobga olingan.
Sеmеnt sarfi aniqlab qo`yilgan suv-tsеmеnt nisbatiga va bеton qorishmasining 1-jadval yordamida hisoblab topilgan suvtalabchanlik darajasiga asoslanib, 1m3 bеton uchun hisoblab chiqariladi. Agar 1m3 sarflanadigin sеmеnt miqdori yo`l qo`yiladigan eng kichik norma (200-220 kg/m3 ) dan kam bo`lsa, zich bеton hosil qilish sharti bilan, sеmеnt miqdori talab qilinadigan normagacha oshiriladi yoki kukun holida qo`shimcha qo`shiladi.
Bеton qorishmasining suvtalabchanligi
Jadval 1.
Materiallar va komponentlarga qo'yiladigan talablar
Sement
Aralashmaning mustahkamligi va mustahkamligini ta'minlash uchun yuqori sifatli tsementni tanlang.
To'ldiruvchilar
Betonning og'irligi va barqarorligini oshirish uchun shlak va shag'al kabi yuqori zichlikdagi agregatlardan foydalaning.
Qo'shimchalar
Plastifikatorlar va puflagichlar kabi qo'shimchalar yordamida betonning ish qobiliyatini va mustahkamligini yaxshilang.
Suv
Og'ir betonning optimal mustahkamligi va mustahkamligiga erishish uchun namlik va suv xususiyatlarini nazorat qiling.
Aralashmaning nisbatlarini aniqlash
Sement
40%
To'ldiruvchilar
50%
Qo'shimchalar
5%
Suv
5%
Og'ir betonning muvaffaqiyati siri: tarkibiy qismlarning muvozanatli nisbati tuzilmalarning ishonchliligi va mustahkamligini ta'minlaydi.
Betonni aralashtirish va yotqizish texnologiyalari
1
Aralashtirish
Komponentlarni teng taqsimlash va bir hil aralashmani olish uchun zamonaviy beton aralashtirgichlardan foydalaning.
2
Transport
Ajralish va xususiyatlarning o'zgarishiga yo'l qo'ymaslik uchun betonni maxsus idishlarda yoki nasoslar yordamida tashish.
3
Yotish
Yoriqlar va buzilishlarni minimallashtirish uchun zamonaviy uskunalar va usullardan foydalangan holda betonni to'g'ri joylashtiring va ixchamlang.
Sinov va sifat nazorati
1
Kuch sinovlari
Og'ir vaznli betonning loyiha talablariga javob berishiga ishonch hosil qilish uchun valentlik va siqish sinovlarini o'tkazing.
2
Muvofiqlikni nazorat qilish
Aralashmaning mustahkamligi va sifatini ta'minlash uchun muntazam zichlik va namlik o'lchovlarini bajaring.
3
Yuzaki tekshirish
Betonning sirtini yoriqlar, yoriqlar yoki kuch va tashqi ko'rinishga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan boshqa nuqsonlar uchun ehtiyotkorlik bilan tekshiring.
Adabiyotlar
- Қурилиш материаллари ва деталлари. Л.Н.Попов Тошкент «ўқитувчи» 1991
- Қурилиш материаллари ва деталларидан лаборатория ишлари Л.Н.Попов Тошкент «ўқитувчи» 1992
- Қурилиш материаллари (савол ва жавоблар), ўқув қўлланма А.Э.Одилхыжаев, М.К.Тохиров, ТошТЙМИ 2002.
- Теплоизоляционные материалы, методическое указания для бакалавров, Ф.Ф Каримова, ТашИИТ 2002г.
|
| |
Detallari konstruksiyasi va o`zaro bog`liqligi, ularning qiyosiy tahlili

20-Rasm. Gaz taqsimlash mexanizmi detallarini joylashish sxemalari.
a-klapanlari va taqsimlash vali pastda-silindrlar blokida joylashgan;b-klapanlari
yuqorida-silindrlar blokining kallagida, taqsimlash vali pastda-silindrlar blokida
joylashgan; d va e-klapanlari va taqsimlash vali yuqorida-silindrlar blokining
kallagida joylashgan.
1-taqsimlash valining mushtchasi;2-turtkich; 3-rostlash bolti; 4-klapan; 5-prujina;
6-kiritish kanali; 7 va 8-tishli g'ildiraklar; 9-shtanga; 10-koromislo; 11-koromislo
o'qi; 12-taqsimlash valining yuritmasi; 13-tishli shkiv yoki zanjir; 14-rostlovchi
shayba; A-issiqlik tirqishi.
Klapanlari yuqorida joylashagan gaz taqsimlash mеxanizmi hozirgi kunda
barcha avtomobillarda ishlatiladi. Bunda klapanlar silindrlar kallagida joylashgan
bo’lib, yonish bo’linmasi ixcham, siqish darajasi va to’ldirish
koeffitsеnti katta
bo’ladi. Bu omillar avtomobil davigatеlining quvvatini va tеjamkorligini oshiradi.
Ushbu gaz taqsimlash mеxanizmi quyidagi dеtallardan tashkil topgan: taqsimlash
vali bilan uning shеstеrnyasi, koramislolar bilan uning o’qi, klapanlar,
mahkamlovchi dеtallar bilan klapan prujinalari va yo’naltiruvchi vtulkalar.
Bu mexanizm quyidagicha ishlaydi: taqsimlash
vali aylanganda uning
mushtchasi turtkichga tiralib, uni shtanga bilan birgalikda yuqoriga ko’taradi.
Harakat shtanga orqali, koromislining ketingi uchiga burab kiritilgan boltga o’tadi
va koromislo o’z o’qi atrofida buriladi. Burilish natijasida ikki yelkali koromisloning
bir uchi klapan o’zagining tub qismiga tegadi va uning pastga itaradi, klapan
prujinasi
siqiladi, natijada klapan kallagi o’z o’rindig’i egardan siljiydi va yangi
zaryad (yonilg’i aralashmasi yoki havo) keladigan yoki ishlatilgan gazlar chiqib
ketadigan teshik ochiladi. Klapan to’la ochilgan payt turtkichning tubi mushtchaning
eng yuqorigi qismida turgan holatiga to’g’ri keladi. Taqsimlash vali burilgan sari
turtkich mushtchaning do’ng qismidan chetga chiqadi va shtanga bilan birgalikda
pastga siljiydi. Klapan esa prujina ta’sirida tepaga
siljiydi va tubi bilan
koromisloning oldingi uchiga qattiq tiraladi, natijada koromislo o’z o’qi atrofida
buriladi. Demak, klapan prujina ta’sirida avvalgi vaziyatini egallaydi, ya’ni uning
kallagi o’z o’rindig’ida jips o’tiradi.
-Rasm. Matiz avtomobil dvigateli gaz taqsimlash fazalarining doiraviy

Klapanlarni xarakatlantiruvchi detallar. Taqsimlash vallari, ularning
yuritmalari, podshipniklari, prujinlar, turtkichlar, koromislolar solishtirma
konstruktiv tahlili.
Klapanlar silindrning kiritish yoki chiqarish tеshiklarini ochib-yopib turadi.
Klapan kallak va o’zakdan iborat. Klapanning kallak qismi konussimon faskali
bo’lib, u klapan o’rindigiga jips o’tkaziladi. Klapan o’zagi silindr shaklida yasalib,
kеtingi uchida klapan prujinasini mahkamlaydigan dеtallar uchun mo’ljallangan
halqasimon ariqcha yo’nilgan. Klapandan o’zakka o’tish
joyi kattaroq radiusli
bo’lishi kеrak.
Bunda kallakning mustahkamligi va issiqlik o’tkazuvchanligi oshadi, bundan
tashqari, yangi yonilg’i aralashmasining klapani atrofida silindrga silliq o’tishi
yaxshilanadi. Kiritish va chiqarish klapanlaridagi ish faskasining burchagi 45º.
Chunki bunday burchakli faska klapanning mustahkamligini oshiradi va jips
ishlashini ta’minlaydi. Silindrni yonuvchi aralashma bilan yaxshiroq to’ldirish
maqsadida kiritish klapanining kallagi chiqarish klapanning
kallagiga nisbatan
kattaroq ishlanadi. Klapan kallagining shakli tekis-tarelkasimon, lolasimon va
qavariq bo’lishi mumkin. Tekis-tarelkasimon
klapan faqat karbyuratorli
dvigatellarda, lolasimon va qavariq kallakli kalpanlar, asosan dizellarda ishlatiladi.
Gaz taqsimlash davrlari va ularning diagrammalari

|
Gaz taqsimlash davrlari va ularning diagrammalariBog'liq Lecture 6
Gaz taqsimlash davrlari va ularning diagrammalari.
To’rt taktli dvigatеlning ishlash uslubi bayon qilinganda, har bir takt tirsakli
val 180
o
ga burilganda sodir bo’lib, klapanlar porshеn chеkka nuqtalarga yеtganda
ochilishi yoki yopilishi mumkinligi shartli ravishda olingan edi. Dvigatеl quvvatini
oshirish uchun silindr yonuvchi aralashma yoki havo bilan ko’proq to’ldirilishi va
ishlatilgan gazlardan yaxshiroq tozalanishi zarur, lеkin kiritish va chiqarish
jarayonlari juda kichik vaqt ichida o’tadi. Bu vaqt dvigatеlning tеzligiga bog’liq
bo’lib, 0,05...0,0087 s ga tеng. Bundan tashqari, klapanlar darhol ochilmaydi,
natijada silindr kiritish taktida yoqilg’i aralashmasi yoki havo bilan yеtarli darajada
to’lmaydi, chiqarish taktida esa ishlatilgan gazlardan to’la tozalana olmaydi. Bu
jarayonlarning o’tishini yaxshilash uchun klapanlar porshеn yuqori chеkka nuqtaga
yеtmasdan oldinroq ochilishi va pastki chеkka nuqtadan o’tgandan kеyinroq
yopilishi kеrak. Natijada klapanlarning ochiqlik davri tirsakli valning 180
o
burilishiga nisbatan ko’proq bo’ladi.
Odatda klapanlarning ochilish va yopilish holati tirsakli valning aylanish
burchagi bo’yicha qaralib, porshеnning chеkka nuqtalariga nisbatan graduslarda
ifodalanadi. Shunday qilib, kiritish va chiqarish klapanlarining porshеn chеkka
nuqtalariga nisbatan ochiq turish davrini tirsakli valning aylanish burchaklari orqali
ifodalanishi gaz taqsimlash fazalari dеb ataladi.
Ko’pincha gaz taqsimlash fazalari doiraviy tasviriy chiziq (diagramma)
shaklida ifodalanadi va u gaz taqsimlash diagrammasi deb ataladi. Misol tariqasida
GAZ-53A dvigatelning gaz taqsimlashning tasviriy chizig’i 20-rasmda keltirilgan.
Diagrammada ko’rsatilganidek, kiitish klapani tirsakli valning aylanishi bo’yicha
porshen yu.ch.n. ga 24
o
yetmasdan ochiladi va porshen p.ch.n. dan 64
o
o’tgandan
so’ng yopiladi. Shunday qilib, yonilg’i aralashmasi yoki havo silindrga tirsakli
valning 268
o
aylanishi davomida kiritiladi. Chiqarish klapani tirsakli val aylanishi
bo’yicha porshen p.ch.n. ga 50
o
yetmasdan ochiladi va porshen yu.ch.n. dan 22
o
o’tgandan so’ng yopiladi. Demak, chiqarish klapanining ochiqlik davri 252
o
ga
teng. Bu hol taqsimlash valining mushtchalarini har xil yuzali qilib tayyorlashga
imkon beradi.
|
| |
× - 3-laboratoriya ishi

|
3-laboratoriya ishi
|
bet | 5/6 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 203,54 Kb. | | #111266 |
Bog'liq 3 лаб0 7 8 0 3
×
1 2 3 4 5
0 14 24 0 15
Ko‘paytma natijalarini jamlaymiz va yig‘indini 11 ga bo‘lamiz, ya’ni 0 + 14 + 24 + 0 + 15 = 53; 53 : 11 = 4 (9). Bo‘lishdan keyingi qoldiq 9 kodni nazorat soni hisoblanadi. Yukning halaqitdan himoyalash kodi 078039 bo‘ladi.
3.3-misol: “Калий хлористый” ni ЕТСНГ kodi bo‘yicha minimal vazn normasi (MVN) aniqlansin va tahlil qilinsin.
Yechish: № 407-To‘plamini, “Yuklarning alfavit ro‘yxati” [10] dan yoki “ЕТСНГ-Alf.” faylidan “Лесоматериалы тарные”ni ЕТСНГ bo‘yicha kodini qidirib topamiz va yozib olamiz.
Ko‘rsatma: “ЕТСНГ-Alf.” faylidan yuklarni kodini qidrib topish uchun “YTIB lab. el.” papkasidagi “ЕТСНГ-Alf.” fayli ochiladi, so‘ngra Ctrl va F tugmachalari baravariga bosiladi. Monitorda “Найти и заминит” darchasi ochiladi. Darcha “Найти” holatiga keltiriladi va uning qatoriga qidirilayotgan yukni nomi xato qilmasdan yoziladi, so‘ngra darchaning “Найти далее” tugmasi sichqoncha chap tugmachasi yordamida bosiladi.
Калий хлористый 434034
Прейскурант 10-01 [7] ning B bo‘limidan yoki “ЕТСНГ-MVN” faylidan 43403 tarif guruhi va pozitsiyasi kodi uchun MVNni qidirib topamiz:
Ko‘rsatma: “ЕТСНГ-MVN.” faylidan yuklarni MVN ni qidrib topish uchun “YTIB lab. el.” papkasidagi “ЕТСНГ-MVN.” fayli ochiladi, so‘ngra Ctrl va F tugmachalari baravariga bosiladi. Monitorda “Найти и заминит” darchasi ochiladi. Darcha “Найти” holatiga keltiriladi va uning qatoriga qidirilayotgan yuk kodini tarif guruhi va pozitsiyasi – 43403 xato qilmasdan yoziladi, so‘ngra darchaning “Найти далее” tugmasi sichqoncha chap tugmachasi yordamida bosiladi.
“Калий хлористый” ЕТСНГ bo‘yicha:
Раздел VIII. Продукция химической промышленности mahsulotlariga;
|
| |
Mustaqil ish (MI)

Amaliy mashg‘ulot
|
Maksimal ball (15)
|
O‘tkazish vaqti
|
Amaliy mashg‘ulot. №1.
|
5
|
O‘quv jarayoni grafigi bo‘yicha
|
Amaliy mashg‘ulot. №2.
|
5
|
Amaliy mashg‘ulot. №3.
|
5
|
Laboratoriya mashg‘uloti
|
Maksimal ball (15)
|
O‘tkazish vaqti
|
Laboratoriya mashg‘uloti. №1.
|
5
|
O‘quv jarayoni grafigi bo‘yicha
|
Laboratoriya mashg‘uloti. №2.
|
5
|
Laboratoriya mashg‘uloti. №3.
|
5
|
Mustaqil ish
|
Maksimal ball (20)
|
|
№1. Mustaqil ish.
Mustaqil ishni baholash. MAX 6 ball.
Mustaqil ish hajmining va rasmiylashtirish qoidalarining talabga muvofiqligi: 1.5 ball;
Mustaqil ishni bajarishda qo‘shimcha adabiyotlardan va maqolalardan foydalanilganligi: 1.5 ball;
Mustaqil ishni himoya qilganligi va savollarga javob berganligi: 3 ball.
|
6
|
Semestr davomida
|
№2. Mustaqil ish.
Mustaqil ishni baholash. MAX 4 ball.
1. Mustaqil ish hajmining va rasmiylashtirish qoidalarining talabga muvofiqligi: 1.0ball;
2. Mustaqil ishni bajarishda qo‘shimcha adabiyotlardan va maqolalardan foydalanilganligi: 1.0 ball;
Mustaqil ishni himoya qilganligi va savollarga javob berganligi: 2 ball.
|
4
|
Semestr davomida
|
№3. Mustaqil ish. Mustaqil ishni baholash. MAX 6 ball.
1. Mustaqil ish hajmining va rasmiylashtirish qoidalarining talabga muvofiqligi: 1.5 ball;
2. Mustaqil ishni bajarishda qo‘shimcha adabiyotlardan va maqolalardan foydalanilganligi: 1.5 ball;
3. Mustaqil ishni himoya qilganligi va savollarga javob berganligi: 3 ball
|
6
|
Semestr davomida
|
№4. Mustaqil ish
Mustaqil ishni baholash. MAX 4 ball.
1. Mustaqil ish hajmining va rasmiylashtirish qoidalarining talabga muvofiqligi: 1.0 ball;
2. Mustaqil ishni bajarishda qo‘shimcha adabiyotlardan va maqolalardan foydalanilganligi: 1.0 ball;
3. Mustaqil ishni himoya qilganligi va savollarga javob berganligi: 2 ball
|
4
|
Semestr davomida
|
Yakuniy nazorat bo‘yicha maksimal ball
|
50
|
Jami:
|
100
|
- Пшеница;
- Антрацит - 3-laboratoriya ishi

|
3-laboratoriya ishi
|
bet | 2/6 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 203,54 Kb. | | #111266 |
Bog'liq 3 лаб- Пшеница;
- Антрацит;
- Сигареты;
- Лампы накаливания;
- Волокно хлопковое;
- Цемент всякий марки до м-400 в таре;
- Уголь каменный марки ОС-отощенный спекающийся va h.k.
Yuklarning ЕТСНГ kodining pozitsiya nomeri (birinchi uchta raqam) bo‘yicha yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi hamda shifri Прейскурант 10-01 [7] bo‘yicha aniqlanadi. Bu nomenklaturada yuklar shunday alomatlari bo‘yicha birlashtirilganki, asosiy ommaviy yuklar nomenklaturasi qisqa bo‘lishini, taqqoslanuvchanligini, tashish sharoitlarini belgilashini va harakatdagi sostav turini tanlash imkoniyatini berishi inobatga olingan. Yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi yuk tashishlarni rejalashtirishda va ortishni hisobga olishda foydalaniladi.
Yuklarning kodini himoyalovchi nazorat soni kompyuterda (yoki dastagi) hisoblanadi va tekshiriladi. Buning uchun 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3.... vazn qatoridan va 11 modulli nazorat metodidan foydalaniladi. Yukning kodni birinchi beshta sonlarini 1 2 3 4 5 vazn qatoriga razryadlar bo‘yicha ko‘paytmasi summasini 11 moduliga bo‘lish natijasidagi qoldiq, kodni himoyalovchi nazorat soni hisoblanadi. Qoldiq (nazorat soni) ikki raqamli (10) son chiqqan hollarda, vazn qatori ikki pozitsiyaga suriladi, ya’ni yuk kodining sonlari razryadlar bo‘yicha, 3 4 5 6 7 vazn qatoriga ko‘paytiriladi. Agar shunda ham qoldiq (nazorat soni) 10 ga teng bo‘lsa, yuk kodini himoyalovchi nazorat soni qiymati 0 ga teng deb qabul qilinadi. Bu metod yordamida axborot vositalariga kiritilgan barcha noto‘g‘ri kod sonlari va boshqa xatolar aniqlanadi.
Misol: “Мука пшеничная высшего сорта” ni ЕТСНГ bo‘yicha kodi, yuklarni reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasida qaysi nomenklatura guruhiga mansubligi va shifri hamda nazorat soni aniqlansin.
Yechish: №407-To‘plamini, “Yuklarning alfavit ro‘yxati” [10] dan yoki “ЕТСНГ-Alf.” faylidan “Мука пшеничная высшего сорта” ni ЕТСНГ bo‘yicha kodini qidirib topamiz va yozib olamiz.
Ko‘rsatma: “ЕТСНГ-Alf.” faylidan yuklarni kodini qidrib topish uchun “YTIB lab. el.” papkasidagi “ЕТСНГ-Alf.” fayli ochiladi, so‘ngra Ctrl va F tugmachalari baravariga bosiladi. Monitorda “Найти и заминит” darchasi ochiladi. Darcha “Найти” holatiga keltiriladi va uning qatoriga qidirilayotgan yukning nomi xato qilmasdan yoziladi, so‘ngra darchaning “Найти далее” tugmasi sichqoncha chap tugmachasi yordamida bosiladi.
1-rasmda “Мука пшеничная высшего сорта”ni kodi keltirilgan.
|
| |
-rasm. ЕТСНГ bo‘yicha - 3-laboratoriya ishi

|
3-laboratoriya ishi
|
bet | 3/6 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 203,54 Kb. | | #111266 |
Bog'liq 3 лаб1-rasm. ЕТСНГ bo‘yicha “Мука пшеничная высшего сорта”ni kodi
“Мука пшеничная высшего сорта” 50-guruh, 501-pozitsiyadagi yuklarga mansub bo‘lib, mazkur pozitsiyadagi yuk nomeri 01.
Прейскурант 10-01 [10] ning V bo‘limi yoki “ЕТСНГ НПУП” faylidan “Мука пшеничная высшего сорта” ning pozitsiya nomeri – 501 bo‘yicha, Yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi bo‘yicha qaysi nomenklatura guruhiga mansub ekanligini va shifrini aniqlaymiz.
Yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi bo‘yicha “Muka pshenichnaya vыsshego sorta” “Продукты перемола” nomenklatura guruhiga mansub bo‘lib “ГЗ” deb shifrlanadi.
“Мука пшеничная высшего сорта” kodi nazorat sonini tekshirish uchun, uning kodini birinchi beshta raqami 50101 ni 1 2 3 4 5 vazn qatoriga ko‘paytiramiz:
5 0 1 0 1
×
1 2 3 4 5
5 0 3 0 5
Ko‘paytma natijalarini jamlaymiz va yig‘indini 11 ga bo‘lamiz, ya’ni, 5 + 0 + 3 + 0 + 5 = 13; 13 : 11 = 1 (2). Bo‘lishdan keyingi qoldiq 2 kodning nazorat soni hisoblanadi. Yukning halaqitdan himoyalash kodi 501012 bo‘ladi.
Agarda yuk kodini uzatishda xatolikka yo‘l qo‘yilsa, masalan 2 va 3 raqamlarning o‘rni almashib qolsa, tekshirishda quyidagi nazorat soni aniqlanadi:
5 1 0 0 1
×
1 2 3 4 5
5 2 0 0 5
Ko‘paytma natijalarini jamlaymiz va yig‘indini 11 ga bo‘lamiz ya’ni, 5 + 2 + 0 + 0 + 5 = 12; 12 : 11= 1 (1), qoldiq son 1 ≠ 2 , yuk kodini uzatishda xatolikka yo‘l qo‘yilganligidan dalolat beradi.
3.1-misol: “Уголь каменный марки К-коксовый” ni ЕТСНГ bo‘yicha kodi, yuklarni reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasida qaysi nomenklatura guruhiga mansubligi va shifri hamda nazorat soni aniqlansin.
|
| |
Yechish: №407-To‘plamini, “Yuklarning alfavit ro‘yxati” [10] dan yoki “ЕТСНГ-Alf.” faylidan “Уголь каменный марки К-коксовый” ni ЕТСНГ bo‘yicha kodini

|
Yechish: №407-To‘plamini, “Yuklarning alfavit ro‘yxati” [10] dan yoki “ЕТСНГ-Alf.” faylidan “Уголь каменный марки К-коксовый” ni ЕТСНГ bo‘yicha kodini
|
bet | 4/6 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 203,54 Kb. | | #111266 |
Bog'liq 3 лабYechish: №407-To‘plamini, “Yuklarning alfavit ro‘yxati” [10] dan yoki “ЕТСНГ-Alf.” faylidan “Уголь каменный марки К-коксовый” ni ЕТСНГ bo‘yicha kodini qidirib topamiz va yozib olamiz.
“Уголь каменный марки К-коксовый” – 161147;
“Уголь каменный марки К-коксовый” 16-guruh, 161-pozitsiyadagi yuklarga mansub bo‘lib, mazkur pozitsiyadagi yuk nomeri 14.
Прейскурант 10-01 [10] ning V bo‘limi yoki “ЕТСНГ НПУП” faylidan “Уголь каменный марки К-коксовый” ning pozitsiya nomeri – 161 bo‘yicha, Yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi bo‘yicha qaysi nomenklatura guruhiga mansub ekanligini va shifrini aniqlaymiz.
Yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi bo‘yicha “Уголь каменный марки К-коксовый” “Каменный уголь” nomenklatura guruhiga mansub bo‘lib “Б” deb shifrlanadi.
“Уголь каменный марки К-коксовый” kodi nazorat sonini tekshirish uchun, uning kodini birinchi beshta raqami 16114 ni 1 2 3 4 5 vazn qatoriga ko‘paytiramiz:
1 6 1 1 4
×
1 2 3 4 5
1 12 3 4 20
Ko‘paytma natijalarini jamlaymiz va yig‘indini 11 ga bo‘lamiz, ya’ni, 1 + 12 + 3 + 4 + 20 = 40; 40 : 11 = 3 (7). Bo‘lishdan keyingi qoldiq 7 kodning nazorat soni hisoblanadi. Yukning halaqitdan himoyalash kodi 161147 bo‘ladi.
3.2-misol: “Мука костная”ning nazorat sonini tekshirish.
Yechish: №407-To‘plami, yuklarning alfavit ro‘yxati [10] dan yoki “ЕТСНГ-Alf.” faylidan “Мука костная”ni ЕТСНГ bo‘yicha kodini qidirib topamiz va yozib olamiz.
“Мука костная” – 078039;
“Уголь каменный марки К-коксовый” 07-guruh, 078-pozitsiyadagi yuklarga mansub bo‘lib, mazkur pozitsiyadagi yuk nomeri 39.
Прейскурант 10-01 [10] ning V bo‘limi yoki “ЕТСНГ НПУП” faylidan “Уголь каменный марки К-коксовый” ning pozitsiya nomeri – 161 bo‘yicha, Yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi bo‘yicha qaysi nomenklatura guruhiga mansub ekanligini va shifrini aniqlaymiz.
Yuklarning reja va ortishni hisobga olish nomenklaturasi bo‘yicha “Уголь каменный марки К-коксовый” “Остальные и сборные грузы” nomenklatura guruhiga mansub bo‘lib “ГЮ” deb shifrlanadi.
“Мука костная” kodining nazorat sonini hisoblash uchun, kodni birinchi beshta raqami 07803 ni 1 2 3 4 5 vazn qatoriga ko‘paytiramiz:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yechish: №407-To‘plamini, “Yuklarning alfavit ro‘yxati” [10] dan yoki “ЕТСНГ-Alf.” faylidan “Уголь каменный марки К-коксовый” ni ЕТСНГ bo‘yicha kodini
|
Amaliy ishi bajardi: 690-21 guruh talabasi Yunusaliyev Muzaffar Qabul qildi

1 – AMALIY ISH
MAVZU: TARMOQ QURILMALARIDA DASTLABKI XAVFSIZLIK
SOZLAMALARINI O’RNATISH-TELNET, SSH
Switch>enable
Switch#conf t
Enter
configuration commands, one per line. End with CNTL/Z.
Switch(config)#interface vlan1
Switch(config-if)#ip address 192.168.1.1 255.255.255.0
Switch(config-if)#no shutdown
Kommutator telnet orqali kirishga ruxsat berishi uchun, ya’ni uzoqdan boshqarish
uchun virtual bog‘lanish kanali (vty) ni sozlab chiqdim Agar vty paroli qo‘yilmasa
telnet orqali qurilmaga kirib bo‘lmaydi. Kommutator
CLI oynasiga quyidagi
buyruqlar kiritiladi va telnet sozlanadi.
tatu_sw1(config)#line vty 0
tatu_sw1(config-line)#transport input ssh
tatu_sw1(config-line)#username admin secret 12345
tatu_sw1(config)#line vty 0
tatu_sw1(config-line)#login local
tatu_sw1(config-line)#do wr
Building configuration...
[OK]
5-AMALIY ISH
MAVZU: OSPF, RIP. EIGRP VA BGP PROTOKOLLARI ASOSIDA
DINAMIK MARSHRUTLASHNI SOZLASH
Ishdanmaqsad:
Dinamikmarshrutizatsiya RIP, EIGRP, OSPF, BGP
protokollariasosidaqurilgantarmoqdaxavfsizliknita’minlashbo`yichaamaliyko`nikm
agaegabo`lish.