Unutish orqali eslab qolish

|
Unutish orqali eslab qolish
|
bet | 44/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Unutish orqali eslab qolish. Nimanidir unutishni istasak, biz ana shu narsaga diqqatimizni jamlaymiz va natijada uni esda olib qolamiz. Xayolan yoqtirgan odamingizni dushmaningiz deb tasavvur qilishga harakat qilib ko’ring... Tasavvur qildingizmi? Endi esa uni kallangizdan chiqarib tashlashga harakat qiling. Siz bu to’g’rida o’ylamaslikka qanchalik ko’p harakat qilsangiz, u sizni shunchalik kuchliroq ta’qib etadi.
Vaziyatni jismonan tiklash. Go’yoki «o’sha joyning o’zida bo’lib qolish» va u erdagi narsalarni, masalan, kerakli tartibda joylashtirish lozim. Ko’rish tasavvurlariga tayanish zarur narsalarni eslashni osonlashtiradi.
Vaziyatni xayolan esga tushirish. Har doim ham o’sha sharoitda jismonan bo’lish, ahvolni jismonan esga tushirishning imkoni bo’lmaydi, ammo butun vaziyatni uning qismlari bo’yicha xayolan tasavvur qilish, esga tushirish orqali ma’lumotni ham eslash mumkin.
Vaziyatlarni saralab tanlash. U kim? Eslay olmaysiz... Shunda u kishini qaerda ko’rgan bo’lishingiz mumkinligini tasavvur qiling: bo’limda, uyingiz hovlisida, transportda va hokazo. Vaziyatlarni saralash chog’ida sizni qiziqtirayotgan shaxs haqidagi ma’lumotlar ham chiqib keladi.
Voqealar ketma-ketligini xayolan esga tushirish (uzilgan zanjirni tiklash). Xotirada voqealarning butun ketma-ketligini tiklash zanjirdagi yo’qolgan halqani topishga yordam beradi. Qidirilayotgan ma’lumot saqlanishi kerak bo’lgan ma’lumotlarning xayoliy zanjiridagi barcha halqalarni ketma-ket tekshirib chiqing. Zanjirda kemtik topganingizda undan sakrab o’ting, oldinroqqa o’ting, so’ngra orqaga qayting. Agar halqa tiklanmasa, xotirangizni uzoq vaqt zo’riqtirmang – buning yordam berishi gumon.
Tanani bo’sh qo’yish. Relaksatsiya – tanani bo’shashtirish amalda hammaga yordam beradi. Masalan, uch daqiqaga tanangizni bo’sh qo’ying va hech narsani o’ylamaslikka harakat qiling, kerakli fikr miyaga tez va oson keladi.
Xotira turlari ichida kasbiy xotira eng samarali hisoblanadi, chunki u insonning qiziqishlari bilan bog’liq bo’lib, muddatli mashq va iste’dod (musiqachi, matematik), diqqat xususiyatlariga bevosita aloqador. Ayrim shaxslarda obrazli xotira rivojlangan bo’ladi (insonning tuzilishi, predmetlar, ovoz, rang), boshqalarda so’z, raqamlar bilan bog’liq (so’z, fikr, sonlar) xotira ustuvor hisoblanadi. Inson hamma taassurotlarni eslab qola olmaydi. Axborotni ham turli ma’no, shaklda saqlash mumkin.
Yana alohida obrazli ko’rish xotirasi ham mavjud bo’lib (eydetizm), inson ko’rgan narsalarini (tezkor xotirada) ko’rish maydonidan chetda, hatto mayda tafsilotlari bilan uzoq saqlay oladi. Xotiraning ma’lum turi rivojlanishida shaxs xususiyat- larining bevosita ahamiyati katta.
Faylasuf, yurist, advokatlarda mantiqiy xotira kuchli bo’ladi. San’atkor, sportchilarda harakat xotirasi, musiqachilarda eshitish xotirasi, degustatorlarda ta’m bilish, mazani sezish xotirasi, kimyogarlarda hid xotirasi, ko’rlarda sezish xotirasi rivojlangan bo’ladi. Masalan, hisobchilarda son, sanalarni, kadrlar bilan ishlovchilarda ismlarni, rassomlarda ranglarni ajratib farqlash, ilg’ash xotirasi yaxshi rivojlangan bo’ladi.
Xotira qonuniyatidan samarali foydalanish uchun eslab qolish va esga tushirish jarayonida tabiiy assotsiatsiyalardan foydalanishni, shuningdek, xotiraning ishini engillashtiruvchi sun’iy assotsiativ aloqalar o’rnatishni o’rganish zarur.
|
| |