nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Shteyn olish uchun eritish

deb nomlangan yarim tayyor mahsulotga o’tkazish uchun ishlatiladi. Shteyndan
tashqari o’zida ruda oksidlari va flyuslarni jamlagan shlak olinadi.
Shteyn
olish uchun eritish neytral, oksidlab – qaytaruvchi,
oksidlovchi
muhitda olib borish mumkin. Oksidlovchi sharoitda erish jarayoni olib borilganda
temir sulfidining bir qismi oksidlanishi natijasida va uni oksidlarini shlakka o’tishi
natijasida ajratib olinayotgan metall miqdori ko’p bo’lgan shteyn olinadi. Bunday
eritishni jamlovchi eritish ham deb atashadi.
Mis ruda va boyitmalarini shteynga eritish qo’yidagi sxema bo’yicha boradi:
(CuFeS
2
, FeS
2
, SiO
2
, CaO)+(SiO
2
, CaO)+(O
2
, N
2
)→
ruda yoki konsentrat flyus havo
→ (Cu
2
S, FeS)+(FeO, SiO
2
, CaO)+(SO
2
, N
2
)
shteyn
shlak gazlar
3) Qayta ishlanayotgan xom ashyoni elektrolizyorda eritish natijasida
olinadigan oksid yoki xlorid eritmalariga o’zgarmas tok ta’sir
qilganda hosil
bo’lgan erigan tuzlarni elektroliz qilish –
elektrolitik eritish
deyiladi.
Eritmalarni elektroliz qilish quyidagi sxema bo’yicha boradi:
eritmani elektrolitik dissosiasiyalash MeO(MeCI
2
)→Me
2+
+O
2-
(2CI);
Katodli jarayon: Me
2+
+ 2e → Me
Anodli jarayon: O
2-
- 2e → O
2
↑ yoki 2Cl
-
- 2e → Cl
2
↑
Natijada katodda suyuq yoki quyuq xolda metall, anodda esa gaz ajraladi.
Erigan tuzlarni elektroliz qilish jarayoni deyarli hamma metallarni olish
uchun qo’llasa bo’ladi, biroq
bu usulning qimmatligi sababli, boshqa eritish
usullari ishlatib bo’lmaydigan paytda qo’llaniladi. Eritmalarni
elektroliz qilish
usuli alyuminiy, magniy va boshqa engil va noyob metallarni olishda ishlatiladi.
4. Qiyin qaytariladigan metallar olishda, metallarga singuvchanlik qobiliyati
bor uglerodli qaytaruvchilar ishlatilganda, karbid Me
x
S hosil bo’lish yuz beradigan
jarayon
Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi

Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi
|
Gazlar va changlar - Chapter · November 022 citations reads 9,388 author

Texnologik gazlarning
asosiy komponetlariga SO
2
, CO
2
, CO va suv bug‘lari
kiradi. Ayrim metallurgik jarayonlarda gazsimon xlor, marg‘imushli va boshqa
kimyoviy birikmalar ajralishi mumkin.
Yoqilg‘ini
yonishida asosan CO
2
, CO va H
2
O kiradi. Shunindek ajralib
chiqayotgan gazlarning tarkibida azot va erkin kislorod mavjud. Azot va kislorod
yoqilg‘ini yonishi uchun puflanadigan havoning tarkibidan o‘tadi.
Ko‘p hollarda metallurgik pechlarda ajralib chiqayotgan
gazlarning harorati
800 -1300
0 C
tashkil etadi.
Ajralib chiqayotgan gazlarning kompleks qayta ishlanashi o‘z ichiga
quyidagilarni oladi:
- qimmatbaho komponentlardan foydalanish, masalan
sulfat kislota ishlab
chiqarish uchun SO
2
gazidan foydalanish;
- gazlarning fizik issiqligidan foydalanish - issiq suv, bug‘, puflanadigan
havoni qizdirish va h. uchun;
- atrof muhitni himoya qilish maqsadida gazlarni
zarasizlantirish va bir
paytning o‘zida gazlarning tarkibidagi qimmatbaho moddlardan foydalanish.
Metallurgik jarayonlarda hosil bo‘ladigan changlarni shartli ravishda dag‘al
va mayin changlarga sinflash mumkin.
Dag‘al changlarning hosil bo‘lishi, qayta ishlanadigan shixtaning mayin
zarrchalarini yoki metallurgik qayta ishlash mahsulotlarini gaz oqimi bilan oli
chiqilishi bilan bog‘liq. Dag‘al changlarning yirikligi
va miqdori gaz oqimining
tezligi va qayta ishlanadigan mahsulotning yirikligi bilan aniqlanadi. Odatda,
dag‘al chang zarrachalarining yirikligi 3-10 mkm dan bir necha millimetrgacha
bo‘ladi. Dag‘al changlarning kimyoviy tarkibi, ular hosil bo‘lgan
xomashyoning
tarkibi bilan bir hil bo‘ladi. Dag‘al changlar qayta ishlaga qaytariladi yoki jarayon
mahsulotlari bilan birlashtiriladi.
Mayin changlar asosan onson uchuvchan komponetlarning (metallar yoki
kimyoviy birikmalar) uchishi (bug‘lanishi) hisobiga hosil bo‘ladi. Hosil
bo‘ladigan bug‘lar, gaz oqimi bilan olib chiqiladi va keyinchalik gazlarni
sovutganda,
qattiq
zarrachalarni
yoki
suyuq
tomchilarni
hosil
qilib
kondensatsiyalanadi. Rangli metallurgiyada “vozgon”
deb nomlanuvchi mayin
chang zarrachalarining o‘lchami, hosil bo‘lish paytida, mikrometrning o‘n va
yuzdan bir qismini tashkil etadi.
“Vozgonlar” kimyoviy tarkibi bo‘yicha dastlabki xomayoshdan farq qiladi va
tarkibida uchuvchan komponentlarni saqlaydi, masalan rux, kadmiy, qo‘rg‘oshin,
germaniy, indiy.
Gidrometallurgik jarayonlarning asosiy mahsulotlari
- solution Explorer - Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi...

Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi
|
Nazorat savollari - Chapter · November 022 citations reads 9,388 author

§ 11. Metallurgik ishlab chiqarishning vazifasi
Metallurgik ishlab chiqarishning
asosiy yakuniy vazifasi, metallarni toza
metall yoki kimyoviy birikma ko‘rinishda, qayta ishlanayotgan xomashyodan
olishdir. Amaliyotda bu vazifa xomashyo tarkibidagi qimmatbaho moddani bo‘sh
porodadan, mahsus jarayon va usullarni qo‘llab, ajratib olish yo‘li bilan yechiladi.
Mahsus jarayonlar va usullar metallurgik jarayonlar deb nomlanadi.
Murakkab polimetallik xomashyodan yuqori tozalikdagi
metallarni olish
uchun bitta metallurgik jarayon yoki bitta metallurgik dastgohni qo‘llash yetarli
emas. Bu vazifani yechish uchun, ketma-ket bir nechta jarayonlarni qo‘llab, qayta
ishlanadigan xomashyodan komponentlarni bosqichma-bosqich bir – biridan,
ajratib olish talab etiladi.
Barcha qo‘llaniladigan metallurgik jarayonlarning kompleksi (tayyorlovchi,
yordamchi va asosiy jarayonlar) uchastka, bo‘lim, tsex yoki umumiy korxonaning
texnologik sxemasini shakllantiradi. Masalan, rangli metallurgiyaning barcha
korxonalari ko‘p bosqichli texnologik sxemalar bilan tavsiflanadi.
Metallurgik
jarayonlarning asosida, qayta ishlanayotgan xomashyoni bir-
biridan tarkibi va fizikaviy xossalari bo‘yicha farqlanadigan, ikki,
uch ayrim
holatlarda undan ko‘p fazalardan tashkil topgan, geterogen sistemaga o‘tqazish
yotadi. Hosil bo‘lgan fazalardan bittasi, ajratib
olinadigan qimmatbaho modda
(metall) bilan boyitilishi va unsur elementlar bo‘yicha kambag‘allashishi lozim,
qolgan fazalar esa aksi qimmatbaho modda bo‘yicha kambag‘allashishadi. Hosil
bo‘ladigan fazalarning fizikaviy hossalarini (agregat holati, zichligi, o‘zaro
namlanuvchanligi, uchuvchanligi va h.) farqi, komponentlarni
bir-biridan sodda
usullar bilan (tindirish, filtrlash va h.) ajratib olishni ta’minlashi kerak.
Metallurgik
ishlab
chiqarishning
amaliyotida
quyidagi
fazalar
kombinatsiyasi keng tarqalgan: G+S; G+Q; S+S; S+Q; G+S+S; G+S+Q, bu yerda
“G”, “S”, “Q” harflari bilan gaz, suyuq va qattiq fazalar belgilangan.
G+S va G+Q fazalarda gaz, suyuq va qattiq fazalarning
zichliklari farq
qilishi sababli, ularni bir birida oddiy tindirish usuli bilan ajratib olish mumkin.
Agar gazlrada gaz fazasida qattiq faza juda mayin dispers ko‘rinishda bo‘lsa,
tindirish usuli bilan fazalarni ajratib olishi juda sekin boradi, bu holda mahsus
usullardan fodylaniladi, masalan chang tutish.
S+S fazalar bir-biridan tindirish yoki sentrifugirlash (sentrifugirovanie)
usulida ajratib olinishi mumkin. S+Q tizmi uchun, fazalarni bir-biridan ajratib olish
uchun tindirish yoki filtrlash jarayonlarni qo‘llash mumkin. G+G fazalar kimyoviy
texnologiya usullaridan
foydalanib ajratiladi, Q+Q fazalar esa boyitish usullari
bilan ajratib olinishi mumkin.
Kalsinasiyali (toblash) kuydirish

1200
0 C
haroratda gidrooksidlar
2Al(OH)
3
→ Al
2
O
3
+ H
2
O
uchun qo’llanadi.
Xlorlovchi kuydirish
oksid yoki sulfidlarni suvda eruvchan yoki uchuvchan
xloridlarlarga aylantirish uchun o’tkazilib, Mg, Ti, Zr, Hf, Sn olish texnologiyasida
qo’llanadi. Rangli metallar metallurgiyasida xlor va xloridlar 1786
yilda rudadan
oltinni va kumushni, 1877 yilda misni ajratib olishda qo’llanila boshladi.
Bir qator metallarni (uran, berilliy) ishlab chiqarish texnologiyasida
xlorlovchi kuydirishga o’xshash
ftorlovchi kuydirish
usuli qo’llanadi. Ftorlovchi
kuydirishning maqsadi – metall oksidlarni ftoridlarga aylantirishdir. Masalan: 500-
700
0 C
haroratda UO
2
+ 4HF = UF
4
+ H
2
O.
Metallurgik eritish
–
yuqori haroratda, ko’pchilik hollarda qayta
ishlanayotgan materialni to’liq erishi bilan boradigan pirometallurgik jarayondir.
Eritishning ikkita usuli mavjud: rudali va tozalovchi.
Rudali eritishda
ruda yoki konsentrat (to’g’ridan-to’g’ri yoki oldindan
tayyorlanib) qayta ishlanadi. Asosiy kimyoviy jarayonlarni borishi bo’yicha rudali
eritish quyidagi turlarga bo’linadi:
1.
Tiklovchi eritish
– rudalardan metall olishning eng qadimgi usuli bo’lib,
bu jarayonda oksidli birikmalar uglerodli qaytaruvchilar
bilan qaytarib metall
olinadi va keraksiz jinsni shlakka o’tkaziladi. Umumiy holda erish qo’yidagi
sxema bilan ifodalanadi:
(MeO, SiO
2
, CaO, Fe
2
O
3
) + C + O
2
,N
2
→ Me + (SiO
2
, CaO, FeO) + CO
2
, N
2
ruda metall shlak gazlar
Rangli metallurgiyada tiklovchi eritish qo’rg’oshin
va qalay ishlab
chiqarishda qo’llaniladi.
2.
II Amaliy qism - Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi...

19
II Amaliy qism
2.1 Murakkab ifodani parallel hisoblash grafini ishlab chiqish
Bizga quyidagi murakkab ifodalar berilgan bo’lsin:
1) Е=(х+(а*((b/c)*d)))-(y-z)
2) E'=((a*b)/(c/d)-((y-z)-x)
Bu murakkab ifodalarning parallel hisoblash grafini ishlab chiqamiz. Dastlab
Е=(х+(а*((b/c)*d)))-(y-z) ifodani parallel hisoblash grafini ishlab chiqamiz.
Buning uchun vertikal ravishda parallel amallar ketma –
ketligini gorzontal
ravishda o’zgaruvchilarni yozib chiqamiz.Bunda parallel bajariladigan amallar bir
– biriga bog’liq bo’lmasligi lozim.
Xuddi shu kabi E'=((a*b)/(c/d)-((y-z)-x) ifoda uchun ham shu grafni tuzib
chiqamiz.
Yuqoridagi E va E' ifodalarda
amallar soni ham, o’zgaruvchilar soni ham
teng. Biroq E ifodani hisoblashda 5 ta takt talab qilinmoqda, E' ifodada esa 3 ta
taktning o’zi yetarli bo’lmoqda.
20
2.2 Murakkab ifodani parallel va ketma-ket hisoblash dasturiy ta'minotini
ishlab chiqish
6-rasm.Berilgan ifodani parallel va ketma-ket hisoblashning dasturiy ta’minoti.
Dastur sodda va ixcham bo’lishi uchun faqatgina bitta oynadan foydalanildi.
Yuqoridagi rasmdan ko’rish mumkin Y murakkab ifodani ketma-ket va parallel
hisoblandi va hisoblash vaqti ham qayt qilingan. Bunda parallel hisoblashni avval
qavslarni ochib chiqib hisoblandi, keyin esa o’z berilish holatida hisoblangan. Bu
yerda a, b, c, d
lar ixtiyoriy haqiqiy sonlar, i esa o’zida [1, 10000] oralig’idagi
sonlarni saqlovchi massivdir.
21
Xulosa
Barcha yirik kompyuterlar va murakkab masalalar kabi iboralar bilan har
doim “parallel” so‘zi hamnafas bo‘lib kelgan:
parallel kompyuterlar, parallel
hisoblash tizimi, parallel dasturlash tillari va h.k.
Keng foydalanishga bu atama birinchi kompyuterlar
berilgan masalani
kerakli paytda yecha olishmagani paydo bo‘lishi bilan kirib kelgan. Bir kompyuter
berilgan vazifani bajara olmasa, unda ko‘pgina kompyuterlarni
bir paytda bir
vazifani bajarishga undash g‘oyasi tug‘ilgan. G‘oya juda foydali edi, ammo
birinchi
kompyuterlar juda ham haybatli, noqulay va texnologik jihatdan
birlashtirish imkoniyatini bermas edi. Keyinchalik texnologiyani rivojlanishi bilan
bu imkoniyatlar amalga oshirila boshlandi.
Ushbu kurs ishini yaratish jarayonida parallellashtirish bo’yicha
bir qancha
bilimlarini o’zlashtirildi. Kurs ishini tayyorlash davomida quyidagilar bajarildi va
ular haqida bilimlarga ega bo’lindi:
- Visual Studio muhiti haqida ma’lumotlarga ega bo’lindi;
- Kompyuterni mutaxassis sifatida o’rganiladi;
- Parallel hisoblash tizimlari va ularning strukturasi ko’rildi;
- Parallel hisoblashni amalga oshiradigan paket (OpenMP) bilan tanishildi;
- Murakkab ifodalarni parallel hisoblash grafini ishlab chiqish o’rganildi;
- Visual Studio muhitida murakkab ifodani parallel va ketma – ket hisoblash
dasturiy ta’minoti yaratildi;
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 33

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
n
Ks
E
V
*
bu yerda: Ks-silosini tо‘lish koefitsenti;
n-xisobiy xajmiy og‘irlik t/m
3
(xar bir xom ashyo uchun alohida keltirilgan).
U xolda:
427
89
,
426
30
,
0
*
937
,
0
120
V
m
3
Izoh: Ks-silosining balandligiga muvofiq tanlanadi.
Bizda 3 qavatli silos balandligi 14,4m (4,8x3=14,4)bо‘lgan xom ashyo uchun
tо‘lish koefitsenti 0,937 ni tashkil etmoqda. (262-bet, 1-ilova). Shu jumladan, xisobiy
xajmiy og‘irlik xam xom ashyo turiga qarab о‘zgaradi. Oraliq mahsulot uchun xisobiy
natura 300 l/m
3
yoki 0,30 t/m
3
.
Hajmi topilgach silosining tomonlarini 2,9 x 2,9 m ekanligini inobatga olib bitta
silosning tozasini topamiz va umumiy yuza topilgach F=V/n bitta silos tozasiga
bо‘lamiz, natijada siloslar soni kelib chiqadi.
F=
h
v
: bu yerda h-silos balandligi, 14,4m
Umumiy yuza
F=
65
,
29
4
,
14
427
m
2
Bir dona silos yuzasi
F
1
= 2,9 x 2,9 = 8,41 m
2
h=
4
52
,
3
41
,
8
65
,
29
1
F
F
ta
Hisobga kо‘ra 4 dona silos oraliq mahsulot uchun tanlanadi.
1.7. Navbatda donli chiqindi uchun sig‘imi va siloslarning sonini hisoblaymiz.
Bunda ham huddi yuqoridagi kabi hisob ishlari olib boriladi.
Yed
onli chiqindi
156
100
16
*
5
,
6
*
150
t
Xom ashyoni xajmiy og‘irligi aniqlaymiz.
|
| |
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 40

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
2.12. Unumdorligi 3 t/soat bо‘lgan unli xom ashyo liniyasi uchun magnit
chizig‘ining uzunligi 0,3 mga teng bо‘lishi kerak. Shuning uchun ham BKMA-2-150A
rusumli magnitli kalonkani tanlaymiz. Uning magnit chizig‘i uzunligi 0,3m lik.
2.13. Mineral xom ashyo liniyasi uchun ham sxemaga muvofiq uskuna va
jihozlarini tanlaymiz:
q=
39
,
0
8
,
0
*
100
*
24
5
*
150
t/s
Hisobga kо‘ra 1 dona BDM rusumli bolg‘ali drobilka tanlaymiz. Uning
unumdorligi 0,4 t/soat.
2.14. Maydalangan mahsulotni elash maqsadida elovchi uskunani tanlaymiz:
q=
31
,
0
0
,
1
*
100
*
24
5
*
150
t/s
Xisoblash natijalariga kо‘ra 1 dona A1-DSM rusumli uskunasi tanlaymiz. Uning
unumdorligi 0,5-1t/soat.
2.15. О‘lchash va aralashtirish asosiy liniyasining unumdorligi aralashtirgichning
sig‘imi E
sm
bо‘yicha xisoblanadi, u quyidagi formula bо‘yicha aniqlanadi:
E
sm
n
k
t
Q
*
*
Bu yerda: Q-zavodning quvvati t/sut;
t - о‘lchash aralashtirish liniyasining ishlash vaqti, soat,
k-uskunadan foydalanish koeffitsenti,
k=0,9
n-1 soatdagi sikllar sona, n=10.
U holda:
E
sm
=
69
,
0
10
*
9
,
0
*
24
150
t/s
Demak, liniya unumdorligini inobatga olib har bir uskunadan 1 donadan 6DK-100
dozatorini va A9-DSG-0,5 aralashtirgichini tanlaymiz.
Tayyor bо‘lgan mahsulot uchun aralashtirgichga mos ravishda 1-dona granulyator
DG markali uskunadan tanlaymiz bu uskuna asosan mahsulotlarni granula shakliga
keltiradi uskunada issiqlik va suyuklik bilan ishlov beriladi
|
| |
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 38

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
Bu yerda: Q-zavodning quvvati t/sut; a-ishlov beriladigan xom ashyoning xisobiy
miqdori, %; k-uskunadan foydalanish koeffitsenti (dozalash uchun-0,0; bо‘laklash va
granulalash uchun 0,8; qolgan uskunalar uchun-1);
T
l
-liniyaning ishlash vaqti, soat
Donli xom ashyo liniyasida mahsulotni dozator usti bunkeriga uzatguncha asosiy
operatsiya tozalash va maydalash hisoblanadi. Bizda arpa doni uchun dondagi xom
ashyo liniyasida uskunalar tanlanadi.
2.2. Elovchi uskuna tanlaymiz:
5
0
,
5
1
*
100
*
24
80
*
150
*
100
*
*
K
Tl
q
Q
Q
t/soat
Demak, unumdorligi 6 t/soat bо‘lgan elash uskunasinini tanlaymiz.
2.3. Magnitli kolonka tanlaymiz. Unumdorligi 2,7 t/soat bо‘lgan donli xom ashyo
liniyasi uchun magnit chizig‘ining uzunligi 0,4m ga teng bо‘lishi kerak. Shuning uchun
ham BKMA 2-300A magnitli kolonkali tanlaymiz. Uning magnit liniyasining uzunligi
0,6m ga teng.
2.4. Drobilka uchun xam xisob ishlarini olib boramiz:
6
25
,
6
8
,
0
*
100
*
24
80
*
150
Q
t/s
Xisobga kо‘ra unumdorligi 5 t/soat bо‘lgan 2 dona A1-DDP drobilkasini
tanlaymiz.
2.5. Drobilkadagi о‘tgan mahsulotlarini saralash maqsadida va tashlab chiqarish
korpusiga uzatish uchun 2ta elakdan (A1-BRU) tanlaymiz. Xisob ishlarini quyidagicha
olib boriladi:
S
yu
=
34
3500
*
100
80
*
1000
*
150
*
100
*
1000
*
q
a
Q
m
2
n= 34/13,5=2,51≈2 dona
Hisobga kо‘ra 3 dona A1-BRU rusumli elakdon (rassev) tanlaymiz.
2.6. Arpa qobig‘ini ajratish liniyasi. Ushbu liniya uchun ham zarur bо‘lgan
uskunalarni tanlaymiz.
5
0
,
5
0
,
1
*
100
*
24
80
*
150
Q
t/s
|
| |
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 29

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
5. Kraxmal-shinni ishlab chisharishdan hosil bо‘lgan chiqindilar: makkajо‘xorili
va bug‘doyli quruq ozuqa, kartoshkali quruq mezga.
6. Pivo kо‘pchitish korxonalarida xosil bо‘lgan chiqindilar: kartoshka-donli
xomashyodan quritilgan kuyka, quritilgan mayza (solod) nishi va pivo drobinasi.
7. Gidroliz sanoati mahsulotlari-ozuqabop quruq achitqilar.
8. Hayvonlardan kelib chiqadigan ozuqalar: gо‘sht uni, gо‘sht suyagi uni, qon uni,
kit, baliq unlari va jizza uni.
9. Pichan, somon, pichan uni, vitaminli о‘t uni, xvoy daraxtidan ishlab
chiqariladigan unlar.
10. Mineral ozuqalar: osh tuzi, bо‘r, suyak uni, ohak, travertinovaya uni, malyuska
chig‘anoqlari tabaqasi uni, mikrodozalardagi ba’zi elementlari turlari.
11. Boshqa ozuqa mahsulotlari: quruq qaymog‘i olingan sut, kaznin, quruq
kartoshka, dub yong‘og‘i, tutli ipak о‘rami g‘umbaklari, mochevina va boshqalar.
Omuxta yemning xossalari uning tarkibiga kiruvchi komponentlar bilan
belgilanadi. Asosiy sifat kо‘rsatkich bо‘lib, komponentlarning biologik ta’siri -uning
ozuqaviyligi hisoblanadi. Biroq omuxta yem zavodlarining loyihalovchilari, jixoz
konstruktorlari, ishchilari xom ashyoning fizik-kimyoviy xossalarini ham e’tiborga
olishlari kerak. Texnologik transport, jixozlar qayta ishlanadigan tо‘liq xom ashyoni
kerakli miqdorda tayyorlashni ta’minlashi lozim. Texnik jarayonning sozligi esa yuqori
sifatli mahsulot ishlab chiqarish imkonini beradi. Xom ashyo va mahsulotning sifati
saqlash jarayonida pasaymasligi kerak. Bunga xom ashyo va tayyor mahsulotning
texnologik xossalari hisobga olingan holda erishildi.
Barcha turdagi xom ashyolar xilma-xil fizik-kimyoviy va strukturali-mexanik
xossalarga ega. Biroq xom ashyoni ikki guruhga ajratish mumkin: sochiluvchan va
suyuq komponentlar. Omuxta-yem ishlab chiqarish uchun taklif qilinayotgan har bir
yangi komponent joriy texnologiya talablariga mos kelishi yoki sun’iy tarzda unga olib
kelishi darkor.
Omixta yem fizik xossalari bо‘yicha quyidagi turlarga ajraladi: sochiluvchan,
briketlangan, donador va galetkо‘rinishidagi yemlar.
|
| |
I.NAZARIY QISM - Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi...

6
1.Recent Projects – avval ishlangan loyihalardan 6 tasi ekranda ko’rsatilgan
bo’ladi, ularni ustiga sichqonchaning chap tugmasini ikki marotaba bosish orqali
ishga tushirish mumkin, shu bo’limning pastki qismida Open: Projects va Create:
Projects bandlari bo’lib, open bandi orqali xotirada mavjud bo’lgan loyihani qayta
ochish imkonini beradi, create bandi orqali esa yangi loyiha yaratish mumkin.
2. Getting started – loyiha yaratish va shu muhit haqida ma’lumot olish
imkonini beradi;
3. Visual Studio Headlines – bu bo’limda sizning shu muhitda
ishlayotganingiz uchun uning mualliflari tomonidan bildirilgan minnatdorligi
ko’rsatilgan;
4. Visual Studio Developer News – bu asosiy qismda VS ustida qanday
o’zgarishlar olib borilayotgani yoki olib borilgani haqida ma’lumot beradi.
Endi biz yangi foydalanuvchi bo’lganimiz uchun bu muloqot oynasini
yopib, yangi oyna ochamiz. Buning uchun biz menyular paneli bilan tanishish
kerak.
Menyular paneli bilan ishlash - Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter...

Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi
|
Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi - bet 2

4
Kirish
Kundalik hayotimizda, ofisda turli ilovalardan foydalanganimizda, ta’lim
sohasida, ishlab chiqarish sohalarini boshqarishda, turli o‘yinlar o‘ynaganda biz
personal kompyuterlardan foydalanamiz. Bularning barchasida kompyuterlardan
foydalanish o‘ta qulay va osondek tuyiladi. Ammo, juda murakkab va qiyin masala
va vazifalarni yechishda buning aksi bo‘ladi.
Keng foydalanishga bu atama birinchi kompyuterlar, berilgan masalani
kerakli paytda yecha olishmagan, paydo bo‘lishi bilan kirib kelgan. Bir kompyuter
berilgan vazifani bajara olmasa unda ko‘pgina kompyuterlarni bir paytda bir
vazifani bajarishga undash g‘oyasi tug‘ilgan. G‘oya juda foydali edi, ammo
birinchi kompyuterlar juda ham haybatli, noqulay va texnologik jihatdan
birlashtirish imkoniyatini bermas edi. Keyinchalik texnologiyani rivojlanishi bilan
bu imkoniyatlar amalga oshirila boshladi.
Ushbu kurs ishining maqsadi Parallellashtirish texnologiyalari asosida
Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash fani kesimida murakkab ifodani
parallel va ketma – ket hisoblash va hisoblash chizmasi graflar yordamida ishlab
chiqish va dasturini ishlab chiqish. Kurs ishini bajarish uchun quyidagi vazifalar
qo‘yildi:
·
Parallel qayta ishlash, ma’lumotlarni taqdim etish va buyruqlarni
amalga oshirishda zamonaviy apparat vositalarning vazifalarini o’rganish;
·
Murakkab ifodani ketma-ket va parallel hisoblashni graflar
yordamida tushuntirish;
·
Parallellashtirish texnologiyasida qo’llagan holda murakkab ifodani
ketma-ket va parallel hisoblashn dasturiy ta’minotini yaratish;
Dəyişən cərəyan dövrəsi üçün Om qanunu

Dəyişən cərəyan dövrəsi üçün Om qanunu
Aktiv müqavimət (R), induktivlik (L) və tutumu (C) qoşulmuş dəyişən cərəyan dövəsinə baxaq. Dövrədəki gərginlik özü tezlikli dəyişən cərəyan yaradacaq, onun amplitudu və fəzası R,L və C ilə təyin olunur.
Bu cərəyan aktiv müqavimətdə gərginlik düşgüsü yaradaraq, onun fəzası cərəyanın fəzası ilə eynidir. Vektor diaqramında vektoru cərəyan oxu istiqamətində olacaq.
Induktivlikdəki cərəyan düşgüsü cərəyanı fəzaya görə qədər döndərilməlidir.
Tutumdakı gərginlik düşgüsü cərəyandan fazaya görə qədər geri qalır, yəni cərəyan oxuna nəzərən saat əqrəbi istiqamətində bucağı qədər döndərilməlidir.
gərginlik düşgülərinin cəmi dövrəyə qoşulmuş U gərginliyinə bərabər olmalıdır. Ona görə vektorlarını toplasaq cərəyan oxu ilə bucağı əmələ gətirən vektoru alarıq.
Şəkildən görünür ki, bucağının tangensi üçün yaza bilərik:
(1)
Burada - gərginliklə (U) cərəyan şiddəti arasındakı fazalar fərqidir.
Şəkildəki düzbucaqlı uçbucaqdan alırıq ki,
Buradan
(2)
Beləliklə dövrəyə qoşulan gərginlik olarsa dövrədəki cərəyan olacaq. Burada və (1) və (2) ifadələri ilə təyin edilir.
(2) ifadəsinin məxrəcindəki ifadəsi dövrənin tam müqaviməti adlanır.
- dövrənin reaktiv müqavimətidir.
Əgər >; (yəni >) olarsa, cərəyan fazaca gərginlikdən geri qalır. (yəni faza sürüşməsi >0 olur).
Əgər <; (yəni <) olarsa, cərəyan fazaca gərginliyi qabaqlayır. (yəni faza sürüşməsi < 0 olur).
Əgər =; (yəni =) olarsa, cərəyan və cərəyan rəqsləri eyni fazada baş verir. (yəni faza sürüşməsi = 0 olur).
Bu şərtini ödəyən tezlikdə dövrənin tam müqaviməti verilmiş R,L və C qiymətlərində ən kiçik olur və buna uyğun cərəyan ən böyük qiymətə malik olur. Bu zaman aktiv müqavimətdəki gərginlik döşgüsü dövrəyə daxil edilmiş xarici gərginliyə bərabər olur. Induktiv və tutum müqavimətlərindəki gərginlik düşgüləri amplitudca eyni olub, fəzaca əksinə yönəlir. Bu hadisəyə uyğun gərginlik rezonans gərginliyi, tezlik ilə rezonans tezliyi adlanır. Rezonanas gərginliyi üçün vektor diaqramı belə olur:
və ifadələrində rezonans tezliyini yazsaq alırıq
> R olarsa və dövrəyə qoşulan U gərginliyindən böyük olurlar.
|
Fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra: Kompyuter tizimlari “ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan Kurs ishi - bet 9

18
1.3 OpenMP paketlarining ishlash prinsipi
OpenMP API (Application Program Interface) bu o’zida
umumiy xotirali
parallelashgan C, C++ va Fortran dasturlari uchun komplyator diektivalarini,
kutubxonalarni va o’zgaruvchilar tavsifini jamlangan paket hisoblanadi.
C, C++ va Fortran tillarida direktivalar bitta dasturda bir nechta ma’lumotlar
(SPMD-single program multiple data)
tuzilmasi, vazifalar tuzilmasi,
qurilma
tuzilmasi, ish almashish tuzilmasi va moslashtirish tuzilmasini umumiy xotiraga
o’zlashtirib beradi. Vazifasi
ishlash vaqtini nazorat qilish, kutubxona va
o’zgaruvchilar bilan ta’minlab berishdir.
OpenMP
ning asosiy komponentalari
1-jadval.
Direktivalar
O’zgaruvchan muhit
Ishlash vaqti muhiti
Parallel maydon
Oqimlar soni
Oqimlar soni
Ishni taqsimlash
Jadvallar
Oqimlar ID
Moslashtirish
O’zgaruvchan
oqimlarni tartibga
solish
O’zgaruvchan
oqimlarni tartibga solish
Ma’lumotlar ko’lami
sifatlari(private,
firstprivate, lastprivate,
shared, reduction)
Parallelashtirishni qurish
Parallelashtirishni qurish
Umumlashtirish
Vaqtni hisoblash
Bloklash uchun API
OpenMP paketining kamchiliklari.
OpenMP API yagona foydalanuvchi uchun mo’ljallangan. OpenMP dasturga
bog’liq bo’lgan ma’lumotlar bog’liqligini, ma’lumotlar qarama-qarshiligini,
muammoli holatlarni tekshirishni talab qilmaydi. Shu
bilan birgalikda dasturdagi
kodlar ketma-ketligini xam tekshirishni talab qilmaydi. Dasturchilar OpenMP API
to’g’ri foydalanib dastur tuzishlari kerak. OpenMP API faqatgina murojaat
qilgandan keyingina ishlaydi.
Metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti

5310900-Metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti
|
148-20
|
Eshniyozova Dilnura Kenjaboy qizi
|
Neft mahsulotlarini qayta ishlashda xalqaro standartlarni qo‘llash /
Application of international standards in the processing of oil products
|
Matyakubova Paraxat Mayliyevna
|
“MTSS” kafedrasi professori
|
5310900-Metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti
|
148-20
|
Gulmirzayeva Husnida Qurolboy qizi
|
Don mahsulotlarini elevatorlarda saqlashning ilg‘or texnologiyalarini joriy qilish /
Introduction of advanced technologies of storage of grain products in elevators
|
Matyakubova Paraxat Mayliyevna
|
“MTSS” kafedrasi professori
|
5310900-Metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti
|
148-20
|
Kurbanbayeva Ozoda Saparbay qizi
|
Metrologiya, texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish va sertifikatlashtirishning qonuniy asoslari fanidan elektron darslik yaratish /
Creation of an electronic textbook on legal bases of metrology, technical regulation, standardization and certification
|
Matyakubova Paraxat Mayliyevna
|
“MTSS” kafedrasi professori
|
5310900-Metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti
|
149-20
|
Mamatov O‘mirzoq Davronboy o‘g‘li
|
Oziq-ovqat mahsulotlarini ilg‘or texnologiyalar asosida qayta ishlashda xalqaro standartlarni qo‘llash/
Application of international standards in food processing based on advanced technologies
|
Matyakubova Paraxat Mayliyevna
|
“MTSS” kafedrasi professori
|
5310900-Metrologiya, standartlashtirish va mahsulot sifati menejmenti
|
149-20
|
Samijonov Dilshod Muzaffar o‘g‘li
|
Savdoda texnik to‘siqlarni bartaraf qilishda muvofiqlikni baholash tizimlarini o‘rni/
The role of conformity assessment systems in eliminating technical barriers to trade
|
Matyakubova Paraxat Mayliyevna
|
“MTSS” kafedrasi professori
|
II BOB. ElLEKTRON TO’LOV TIZMINI O’RGATUVCHI MOBIL ILOVASINI ISHLAB CHIQISH

|
II BOB. ElLEKTRON TO’LOV TIZMINI O’RGATUVCHI MOBIL ILOVASINI ISHLAB CHIQISH
|
bet | 19/28 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 8,4 Mb. | | #156780 |
Bog'liq Mundarija Kirish. 5 I bob. Internet to`lov tizimlari, ular orqal II BOB. ElLEKTRON TO’LOV TIZMINI O’RGATUVCHI MOBIL ILOVASINI ISHLAB CHIQISH. 2.1 Mobil ilovalarni ishlab chiqish vositalari va texnologiyalari.
Mobil ilova (inglizcha: Mobile app) — maʼlum bir platforma (iOS, Android, Windows Phone va boshqalar) uchun ishlab chiqilgan smartfonlar, planshetlar va boshqa mobil qurilmalarda ishlashga moʻljallangan dastur. Koʻpgina mobil ilovalar qurilmaning oʻzida oldindan oʻrnatiladi yoki ularni App Store, Google Play va boshqalar kabi onlayn dastur doʻkonlaridan bepul yoki pullik bilan yuklab olish mumkin.
Dastlab, mobil ilovalar elektron pochtani tezda tekshirish uchun ishlatilgan, ammo ularning yuqori talablari boshqa sohalarda ham kengayishiga olib keldi, masalan, mobil telefon va GPS oʻyinlari, suhbatlashish, video tomosha qilish va Internetdan foydalanish.
Ushbu atama 2007-yildan beri juda mashhur boʻlib, 2010-yilda Amerika Dialektik Jamiyati tomonidan „Yil soʻzlari“ roʻyxatiga kiritilgan.
Mobil ilovalar bozori bugungi kunda juda rivojlangan va barqaror oʻsib bormoqda. Statista prognozlariga koʻra, 2020-yilda mobil ilovalar sanoatining yillik yalpi daromadi $189 milliarddan oshadi.
Mobil dasturlar turli xil dasturlash tillarida (Java, Python, Dart, Kotlin, PHP /JavaScript, ActionScript, Swift va Objective-C) yoziladi. Ilova yaratish jarayonida bir necha bosqichlardan oʻtadi.
Birinchi qadam. Ilova nima uchun moʻljallanganligini va qanday vazifalarni bajarishini aniqlang.
Ikkinchi qadam. Muhandislik va dizayn.
Uchinchi qadam. Ishlab chiqish jarayoni.
Toʻrtinchi qadam. Sinov.
Beshinchi qadam. Monitoring.
Androidda ishlaydigan mobil qurilmalar uchun oʻz dasturlaringizni yaratish juda qiyin vazifadir va siz uni faqat maxsus dasturlardan foydalangan holda, shuningdek, elementar dasturlash koʻnikmalariga ega boʻlgan holda engishingiz mumkin. Bundan tashqari, mobil ilovalarni yaratish uchun mos muhitni tanlash muhim emas, chunki u ishlab chiqish va sinov jarayonini sezilarli darajada soddalashtirishi mumkin. Bugun biz Android dasturlarini ishlab chiqish uchun moʻljallangan dasturiy taʻminot segmentining eng yaxshi vakillarini koʻrib chiqamiz.
|
| |
Nümunə üzrə çalışmalar - Kurs: II fənn: Pedaqogika -2 Mövzu

|
Kurs: II fənn: Pedaqogika -2 Mövzu
|
bet | 40/76 | Sana | 13.06.2021 | Hajmi | 494 Kb. | | #15002 |
Nümunə üzrə çalışmalar- keçılən bilikləri yada salmaq, verilmiş nümunəyə uyğun tətbiq etmək məqsədi güdür,
Variativ çalışmalar-bilikləri yeni şəraitdə tətbiq etməyə xidmət edir,
Yaradıcı çalışmalar-biliklərin müxtəlif hallarda yaradıcı şəkildə tətbiqinə əsəslanır.
Laboratoriya metodu.şagirdlərin müstəqil sürətdə eksperiment keçirməsinə, tədqiqatlar aparmasına əsaslanır. Bu metod, hər şeydən əvvəl, fizika,kimya biologiyanı öyrənən zaman tətbiq olunur.Laboratoriya metodu şagirdlərə ölçmək, hesablamaq kimi mühüm praktiki bacarıqları formalaşdırır.
Situasiya metodu bir çox yollardan və qaydalardan yaradılan metoddur.Bu metod pedaqoqun müstəqil işidir.
Kitab üzərində iş metodu təlimin mühüm metodlarından biridir. Üstünlüyü ondan ibarətdir ki,o, şagirdə tədris materialını özü üçün müvafiq sürətlə və əlverişli vaxtda dəfələrlə oxumağa, onun üzərində müstəqil işləməyə imkan verir.Kitabla iş metodunun nöqsanları da vardır. Bu metodla işləyən zaman xeyli vaxt və enerji sərf olunur. Ona görə də o az qənaətcil metod hesab edilir. Bundan başqa, o, şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərini nəzərə almır.Pis tərtib olunmuş kitab öz-özünə nəzarəti həyata keçirmək və təlim prosesini idarə etmək üçün kifayyət qədər materiala malik deyil. Ona görə də müəllim yaxşı kitablar seçməli və mütləq bu metodu digər təlim metodları ilə əlaqəli tətbiq etməlidir.
|
| |
Demonstrasiya metodu - Kurs: II fənn: Pedaqogika -2 Mövzu

Demonstrasiya metodu. Əşya və hadisəni dinamikada, yəni dəyişmə və inkişaf halında nümayiş etdirməyə deyilir. Fəal idrak metodudur. Demonstrasiya həm də təcrübəni əhatə edir. Demonstrasiya və illustrasiya metodları sıx əlaqədədirlər. Onlar bir-birinin birgə təsirini qarşılıqlı surətdə tamamlayır və gücləndirir.
Çalışmalar. Təlim prosesində şagirdlərin mənimsədikləri biliklərin bacarığa və vərdişə çevrilməsində çalışmalar, praktik və laborator işlər, idraki oyunlar, tədqiqatçılıq metodları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Müxtəlif növ çalışmalar vardır: xüsusi çalışmalar-dəfələrlə təkrar olunur, təlim,əmək bacarığı vəvərdişləri formalaşdırır. törəmə çalışmalar--əgər xüsusi çalışmalara əvvəl tətbiq olunan çalışmaların komponentləri daxil edilibsə, ona törəmə çalışmalar deyilir. Törəmə çalışmalar əvvəl formalaşdırılmış vərdişlərin təkrarına və möhkəmləndirilməsinə kömək edir. Və burada vərdiş unudulur. şərh olunan çalışmalar-tədris prosesini formalaşdırmağa, tədris tapşırıqlarını şüurlu yerinə yetirməyə xidmət edir. Onların mahiyyəti ondadır ki, müəllim və şagirdlər yerinə yetirdikləri əməliyyatları şərh edirlər.
Şagirdlərın müstəqillik səviyyəsindən aslı olaraq çalışmaların 3 tipi fərqləndirilir.
|
Müsahibə - Kurs: II fənn: Pedaqogika -2 Mövzu

Müsahibə metodu ən qədim didaktik metodlardan biridir. (Sokrat istf et.) Müsahibə metodunun aparıcı funksiyası oyadıcı funksiyadır, yəni şagirdləri fəallaşdırmaqdır. Müsahibə məcbur edir ki, şagirdin fikri müəllimin fikrinin arxasınca getsin. Nəticədə şagirdlər addım-addım yeni bilikləri mənimsəməyə doğru irəliləyir. Müsahibənin üstünlüyü bir də ondadır ki, o, şagirdlərin idraki qüvvələrinin inkişafına kömək edir. Müsahibənin tərbiyəedici rolu da böyükdür.Bəzi didaktik sistemlərdə müsahibə metodu aparıcı metod kimi qəbul edilmişdir. Amma məlum oldu ki, onun köməyi ilə bütün didaktik məqsədlərə nail olmaq mümkün deyil. Məktəblilərdə təsəvvürlər,anlayışlar ehtiyatı olmasa müsahibə az efektli olar. Başqa metodlarda olduğu kimi, müsahibə metodunda da idrak ya deduktiv, ya da induktiv yolla gedir.
Yerinə yetirdiyi vəzifələrə görə müsahibənin aşağıdakı növləri vardır:
1) giriş və ya təşkiledici müsahibə.
2) yeni bilik verən müs.
3) sintezləşdirici və ya möhkəmləndirici müsahibə.
4) nəzarətedici-təshihedici müs.
Giriş müsahibəsi adətən tədris işinin başlanğıcında aparılır. Onun məqsədi qarşıdakı işin əhəmiyyətinin şagirdlər tərəfindən başa düşülməsini üzə çıxarmaqdır.
Yeni bilikləri verən müsahibə sual-cavab formasında (sag cavablarına etiraz et olmaz) sokrat formasında(şag suala hörmətlə yanaşırlar və sualla razılaşmaya da bilərlər) Evristik formada (problem qarşısında qalırlar və suallara cavab vermək tələb olunur) olur.
Sintezləşdirən vəya möhkəmləndirən müsahibə şagirdlərdə olan bilikləri ümumiləşdirməyə və sistemləşdirməyə xidmət edir.
Nəzarətçi-korreksiya müsahibəsi isə diaqnostlaşdırma məqsədləri üçün aparılır. Bu, həm də şagirdlərin biliklərini yeni faktlarla inkişaf etdirmək, dəqiqləşdirmək lazım gələndə tətbiq edilir.
Sualları düzgün qurmaq olduqca vacibdir onların arasında məntiqi əlaqə olmalı, suallar öyrənilən mövzunun mahiyyətini açmalı, bilikləri sistem halında mənimsəməyə kömək etməlidir, sual şagirdə aydın olmalıdır.Sual bütün sinifə verilməli. Fikirləşmək üçün fasilədən sonra şagird cavab verməyə cağrılmalıdır. Yerindən “qışqırıb” cavab vermək olmaz. əvvəl zəif şagirdlərdən soruşmaq, qalanlarına isə onu düzəltməyə imkan vermək lazımdır.
|
P. 3. Təlim metodlarının xarakteristikası

P. 3. Təlim metodlarının xarakteristikası.
Yeni təlim metodları (proqramlaşdırılmış təl. met, videometod) yaranmasına baxmayaraq, təlimdə söz metodlar təbiiliyinə, ekoloji cəhətdən təmizliyinə görə bundan sonra da öz əhəmiyyətini saxlayacaqdır. Müəllimin şəhri nəql etmə, izah etmə, mühasibə, müzahirə, təlimatlandırma formasında həyata keçrilir. O, təlim prosesinin bütün həlqələri ilə bağlıdır.
Müəllimin şərhi idraki tapşırığı verəndə, hər hansı bir qaydaya yeni tədris materialını təqdim edəndə,şagirdlərin müstəqil işlərini və əks əlaqəni təşkil edəndə, məktəblilərin fəaliyyətinə nəzarəti həyata keçirəndə və başqa hallarda tətbiq olunur. Müəllimin şərhi bütün təlim metodlarına daxil olur.
1.Nəql müəllimin müəyyən hadisənə canlı, obrazlı şəkildə danışmasıdır, tədris materialının monoloji formada ifadəsidir. Bu metodun aparıcı funksiyası öyrətməkdir.Bununla bərabər, həmbu metod inkişafetdirici, təhsilverici, tərbiyəedici, oyadıcı və nəzarət-korreksiyaedici funksiyaları da yerinə yetirir.Bu metoddan istifadə edən zamanbiliklər ardıcıl, sistematik, başa düşülən tərzdə və emosional şəkildə şagirdlərə çatdırılır. Nəql metodu, əsasən, ibtidai siniflərdə tətbiq edilir. Məktəbin ikinci və üçüncü pillələrində bu metoddan az istifadə olunur.
İstifadə məqsədinə görə nəql metodunun üç növü vardır:giriş nəqli, təsvir nəqli və yekun nəqli. Giriş nəqlinin vəzifəsi şagirdlərin yeni materialı öyrənməyə hazırlamaqdır. Təsviri nəql nəzərdə tutulmuş məzmunu nağıl etməkdir. Yekun nəql isə təlimi yekunlaşdırmaqdır.
Nəql metodunun səmərəsi başlıca olaraq müəllimin nağıl etmək bacarığından, həmçının onun işlətdiyi söz və ifadələrin şagirdlərin anlaq və inkişaf səviyyəsinə uyğunluğundan asılıdır. Ona görə də nəqlin məzmunu şagirdin təcrübəsinə əsaslanmalı, eyni zamanda həmin təsrübəni genişləndirməli və yeni elementlərlə zənginləşdirməlidir. Nəql əlaqəli, məntiqi, inandırıcı olmalı, şagirdlərə öz fikirlərini düzgün, savadlı ifadə etməyi öyrətməlidir.
Dərsdə nəqlə hazırlaşarkən müəllim plan tutur, material toplayır, mövcud şəraitdə məqsədə nail olmaq üçün metodik pripmlar seçir. Nəql zamanı əsas fikir, ideya xüsusilə qeyd edilir. Nəqlin səmərəsi onun digər metodlarla uyğunlaşdırılmasından aslıdır. Məsələn, ibtidai siniflərdə illustrasiyadan, orta və yuxarı siniflərdə müsahibədən, nəqlin yeri və vaxtından, hadisələrdən və insanlardan asılıdır.
İzah qaydanı, qanunauygunluğu, misal və məsələlərini dəlil və sübutlarla başa salmaqdır. Fənlərin tədrisində çox zaman nəql və izah vəhtətdə tətbiq olunur. Müəllim müəyyən hadisəni əvvəlcədən nəql edir, sonra onu izah edir və ya izahat vaxtı ayrı-ayrı fakt və hadisəni təsvir edir.
|
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za evidenčni list

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
bet | 23/37 | Sana | 04.01.2022 | Hajmi | 348,22 Kb. | | #12142 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREVOZNIK/PRVZ_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/ PRVZ_MATICNA_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS/NAZIV
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/PRVZ_STATUS
| 2.6.5 Šifrant prevoznih sredstev (PREVOZNO_SREDSTVO)
Celoten šifrant prevoznih sredstev se prenese z enim klicem servisa:
http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1&ZAHTEVEK=PREVOZNO_SREDSTVO&IZHODNI_FORMAT=XML
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki:
JAVNI
ARSO
30.10.2008 20:05:36
C
cesta
V
železnica
|
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz XML, ki ga vrne servis, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list, za katere je zaloga vrednosti iz servisa:
|
| |
vozlišče za seznam evidenčnih listov, ki so vsebovani v paketu

|
vozlišče za seznam evidenčnih listov, ki so vsebovani v paketu
|
bet | 18/37 | Sana | 04.01.2022 | Hajmi | 348,22 Kb. | | #12142 |
vozlišče za seznam evidenčnih listov, ki so vsebovani v paketu
|
|
vozlišče za prvi evidenčni listi
|
|
podatki posameznega evidenčnega lista v strukturi, kot so navedeni v prejšnjem poglavju
|
772/2009
...
|
konec vozlišče za prvi evidenčni listi
|
|
vozlišče za drugi evidenčni listi
|
|
podatki posameznega evidenčnega lista v strukturi, kot so navedeni v prejšnjem poglavju
|
774/2009
...
|
konec vozlišče za drugi evidenčni listi
|
|
|
...
|
vozlišče za n-ti evidenčni listi
|
|
podatki posameznega evidenčnega lista v strukturi, kot so navedeni v prejšnjem poglavju
|
774/2009
...
|
konec vozlišče za n-ti evidenčni listi
|
|
konec vozlišča za evidenčne liste
|
|
konec vozlišča za paket evidenčnih listov
|
|
končno vozlišče
|
|
2.5 Sporočila o vsebinskih napakah ob nalaganju paketa
Ob nalaganju XML datoteke paketa se preveri vsebinska pravilnost podatkov posameznih evidenčnih listov in tudi ogrodne strukture paketa. Kontrole paketa so:
Paket lahko naloži le uporabnik zavezanca, ki je naveden v .
Napaka v paketu: Zavezanec, ki nalaga paket evidenčnih listov mora biti isti kot je v paketu naveden kot zavezanec (element ZAVEZANEC_ST).
V paketu je lahko maksimalno 200 evidenčnih listov (številka se lahko še spreminja).
Napaka v paketu: Preveliko število evidenčnih listov v paketu (maksimalno število listov na paketu je 200, na vašem paketu pa jih je #.
Na paketu mora biti vsaj en evidenčni list
Napaka na paketu: V paketu ni evidenčnih listov.
Vsaka evidenčni list v paketu mora imeti podan enolični interni identifikator
Napaka na paketu: Paket nima določenega internega identifikatorja.
V paketu morajo imeti evidenčni listi različne interne identifikatorje (prav tako ne sme že biti v bazi shranjen list z identifikatorjem, ki je podan v paketu, ki ga uporabnik trenutno uvaža).
Napaka v paketu: V paketu obstajajo evidenčni listi z enako oznako za interni identifikator. Vsak evidenčni list mora imeti enolični identifikator.
|
| |
http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1

http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1
Temu osnovnemu naslovu so dodani parametri, ki definirajo, do katerega šifranta se dostopa. Podatki šifrantov so vrnjeni kot XML. V nadaljevanju bodo navedeni parametri, s katerimi se dostopa do posameznega šifranta in struktura XML. Parameter ZETON=ODP1 je namenjen bodoči uporabi in za enkrat nima posebnega pomena, mora pa biti naveden.
Šifranti prejemnikov, pošiljateljev in prevoznikov so zaradi pogostega dostopanja in večje količine podatkov dostopni na posebnih naslovih in sicer v obliki .zip datoteke v kateri se nahaja XML dokument. XML dokument je posodobljen vsako noč, tako da so podatki ažurni vsako jutro.
2.6.2 Šifrant prejemnikov (PREJEMNIKI)
Šifrant zavezancev s statusi prejemnikov je dostopen na URL naslovu:
http://okolje.arso.gov.si/service/prejemniki.zip
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki (v XML obliki so tisti zavezanci, ki imajo vsaj en veljaven status primeren za prejemnika in vsaj eno veljavno lokacijo):
JAVNI
ARSO
30.10.2008 14:23:36
34288
ČISTO d.o.o.
52478718000
15478347
DUNAJSKA CESTA 6, 1231 LJUBLJANA
ODSTRANJEVALEC
01.01.2008
31.12.2010
D
PREDELOVALEC
01.01.2008
31.12.2014
N
ZBIRALEC
01.01.2008
31.12.2013
D
1020
PREDELOVALNI CENTER LJUBLJANA, SKLADIŠČE LJUBLJANA
ŠLANDROVA ULICA 4, 1231 LJUBLJANA
1023
PREDELOVALNI CENTER LJUBLJANA ZBIRANJE IN ODVOZ ODPADKOV
ŠLANDROVA ULICA 6, 1231 LJUBLJANA - CRNUCE
…
|
Podatki posameznega zavezanca prejemnika so v vozlišču .
V vozlišču je informacija o vseh statusih zavezanca, gre za množico statusov, ki so primerni za prejemnika (ZBIRALEC, ZBIRALEC IV, PREDELOVALEC, PREDELOVALEC IV in ODSTRANJEVALEC). Iz datuma in indikatorja veljavnosti mora programer sam razbrati, ali je status še veljaven oz. do kdaj je veljaven. Zaradi dodeljevanja statusov v povezavi z odločbami, se zgodi, da se vozlišče Veljavnost vedno ne ujema z intervalom veljavnosti. Status je veljaven, če velja oboje hkrati : vozlišče veljaven je D in tekoči datum je v intervalu veljavnosti.
V vozlišču je informacija o lokacijah zavezanca. Če lokacija ni veljavna, ni izpisana v šifrantu.
Za uporabo določenega zavezanca na evidenčnem listu morajo biti med podatki, ki jih vrne ta servis, vsebovani podatki zavezanca z vsaj enim statusom in z vsaj eno lokacijo. Če temu ni tako, pomeni, da v IS-Odpadki na ARSO niso popolni podatki o tem zavezancu. V tem primeru je potrebno kontaktirati ARSO, da se ti podatki vpišejo v bazo.
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz šifranta XML, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list:
|
P.2. Qar topası - Kurs: II fənn: Pedaqogika -2 Mövzu

P.2. Qar topası. Bu priyom xaricən şaxələndirməni xatırladır. Müəllimin sualına şagirdlərin xüsusi vərəqlərdə yazılı cavab verirlər. Bu zaman rəngarəng cavablar alınır. Hamının cavab yazdığını yəqin etdikdən sonra müəllim sinfi qruplara ayırır. Qruplarda hər bir şagirdin cavabı müzakirə edildikdən sonra, qrupun cavabı hazırlanır. Cavablar kağıza yazılır. Hər bir qrupun cavabı onun lideri tərəfindən elan olunur. Cavabların fərqli olması istisna edilmir.
Müəllim qrupların cavablarını qiymətləndirir və ümumiləşdirmə aparır. Oxşar və fərqli cəhətlərini kagızda (yazı taxtasında) yazıb, şagirdlərə təqdim edir. Şagirdlər nədə səhbə yol verdiklərini anlayır, sualın düzgün cavabını öyrənirlər.
Qar topası
Sxem üzrə hərəkət edilir
1-ci mərhələ. Müəllimin qoyduğu suala şagirdlər fərdi şəkildə cavab verir, öz fikirlərini kağız vərəqində qeyd edirlər.
2-ci mərhələ. Qruplara bölünmə aparılır, uşaqlar elə həmin məsələ üzrə qrup işinə başlayır və öz rəyini ümumiləşdirirlər. Qrup öz rəyini vatman kağızı vərəqi üzərində qeyd edir, sonra öz işini təqdim edir.
3-cü mərhələ. Müəllim qrupların rəyini ümumiləşdirir, təqdim olunmuş işlərdəki oxşar bəndləri aşkar edir və bunları ayrıca vatman kağızı vərəqinə yazır.
|
VII mərhələ: Qiymətləndirmə və refleksiya

VII mərhələ: Qiymətləndirmə və refleksiya
Qiymətləndirmə müəyyən prosesin təkmilləşdirilməsinə xidmət edən prosesdir, eyni zamanda təlim nailiyyətlərinin əsas ölçü vasitəsidir. Təlim prosesində şagirdlərin yüksək nailiyyət əldə etməsi üçün müasir qymətləndirmə prosesin bütün iştirakçılarına aydın şəkildə aparılmalı, şəffaf olmalıdır. Qiymətləndirmə prosesində şagird deyil, məhz onun işi qiymətləndirilməli, işin müsbət tərəfləri vurğulanmalıdır. Müəllimin əsas vəzifəsi müvəffəqiyyətin əldə olunmasına kömək edən amilləri və mane olan səbəbləri üzə çıxarmaqdır. Müasir təhsildə şagird nailiyyətlərinin qiymətləndirilmə və refleksiyası məhz bu məqsədə xidmət edir. Qiymətləndirmə və refleksiya dərsin bütün mərhələlərində həyata keçirilə bilər. Bu təlim prosesinin səmərəsini artırmağa və daha uğurlu həyata keçməsinə xidmət edir və müxtəlif mərhələlərdə qazanılmış bilik və bacarıqların qarşılıqlı qiymətləndirilməsinə, yaradıcılıq imkanlarının üzə çıxmasına şərait yaradır. Fəal təlim zamanı qiymətləndirmə müəllim qiymətləndirməsi deyil, özünüqiymətləndirmə və özünənəzarət xarakterli olmalıdır. Şagirdlərin fəaliyyəti həm keyfiyyət, həm də kəmiyyət baxımından qiyməyləndirilməlidir.
Qiymətləndirmə sinifdə müıyyən edilmiş meyarlar əsasında aparılır. Meyarlar qiymətləndirmənin şəffaflığını və obyektikliyini təmin edir.
Refleksiya - artıq başa çatmış prosesin şüurda inikasıdır. O, təlim prosesinin bütün mərhələlərinin təhlilinə şərait yaradır. Bu məqsədlə qazanılmış bilikləri, aparılmış araşdırmaları dərindən başa düşməyə imkan yaradılır. Bunun üçün müəllim bir neçə sualla müraciət edir və nəticədə şagird dərs müdətində tədqiqat fəaliyyətinin əsas mərhələlərini beynində bir daha canlandıraraq dərs etmiş olur.
|
P.4 V mərhələ: Nəticə, ümumiləşdirmə

P.4 V mərhələ: Nəticə, ümumiləşdirmə
Müəllim məlumatın ümumiləşdirilməsi və sistemləşdirilməsi məqsədilə suallar verilir. Bu zaman şagird əldə olunan bilikləri, gəldiyi nəticəni tədqiqat sualı, irəli sürülmüş fərziyyələr ilə tutuşdurur. Bu vacib məqamlardan biridir, çünki yeni biliyin kəşfi artıq başa çatır və şagirdlər məhz bu bilikləri özləri kəşf etdiyi üçün fərəh və məmnuniyyət hissi yaşayırlar.
Fəal dərsin mərhələləri: VI və VII mərhələ
VI mərhələ: Yaradıcı tətbiqetmə
Biliklərin nə dərəcə mənimsənilməsi məhz yaradıcı tətbiqetmə zamanı özünü göstərir. Eyni zamanda yaradıcı tətbiqetmə bilikləri möhkəmləndirir, onun təcrübədə tətbiqi bacarığını şagirdlərdə formalaşdırır. Bunun üçün müəllim şagirdlərə müxtəlif tapşırıqlar verməli və onlarda müstəqil və yaradıcı tətbiqetmə bacarıqlarının formalaşmasına və inkişafına xüsusi diqqət yetirməlidir. Çünki yalnız bu yolla əldə olunan biliklər şagirdlərin ömür boyu mükəmməl nailiyyətinə çevrilir. Bu mərhələ yalnız dərsə ayrılmış vaxtla məhdudlaşmır, onun həyata keçməsi sonrakı dərslərdə və ya evdə də mümkündür.
|
P.3.Fəal dərsin mərhələləri: III, IV, V mərhələ

P.3.Fəal dərsin mərhələləri: III, IV, V mərhələ
III mərhələ: Məlumat mübadiləsi
Bu mərhələdə şagirdlər əldə etdikləri məlumatların mübadiləsini aparırlar və yeni bir tələbat yaranır: natamam və qarışıq bilikləri qaydaya salmaq, sistemləşdirmək, müəyyən nəticəyə gəlmək və tədqiqat sualına cavab tapmaq.
IV mərhələ: Məlumatın müzakirəsi və təhlili
Bu fəal təlim əsasında təşkil olunan dərsin ən mürəkkəb mərhələsidir, çünki bilik, bacarıq, eləcə də təfəkkürün müxtəlif (məntiqi, tənqidi və yaradıcı) növləri səfərbər olur. Bu mərhələdə müəllim fasilitasiya funksiyasını yerinə yetirir, yəni əldə olunmuş məlumatların, faktların müzakirəsini, təşkilini yönəldici suallar vasitəsilə istiqamətləndirin, əldə olunmuş məlumatlar arasında əlaqələr, “körpülər yaranır”, sistemləşdirmə aparılır. Eyni zamanda artıq tədqiqat sualının cavabı aydınlaşdırılır. Məlumat müxtəlif formalarda təqdim oluna bilər: mətn, sxem, qrafik, cədvəl, təsnifat və s.
|