Aksiyadorlik jamiyati - 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)

|
1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)
|
bet | 11/13 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 49,93 Kb. | | #258913 |
Bog'liq 1 мавзу маърузаAksiyadorlik jamiyati
Aksiyadorlik jamiyati bu fuqarolar, yuridik shaxslar (lekin asosan ularning kapitali) xo‘jalik faoliyatini amalga oshirish uchun uyushmasi. Aksiyadorlik jamiyatining ustav kapitali qatnashchilar tomonidan sotib olingan ma’lum miqdordagi aksiyalarga bo‘linadi.
Agar aksiyalar faqat jamiyat ta’sischilari o‘rtasida taqsimlangan bo‘lsa, u yopiq aktsiyadorlik jamiyati deb ataladi va mohiyatiga ko‘ra mas’uliyati cheklangan jamiyatga yaqin bo‘ladi. Ochiq aksiyadorlik jamiyatining aksiyalari ochiq obuna orqali tarqatiladi va aksiyadorlar ularni uchinchi shaxslarga sotish huquqiga ega.
Aksiyadorlik jamiyati har doim yuridik shaxs hisoblanadi. Aksiyadorlar unda faqat kapital bo‘yicha ishtirok etadilar va uning majburiyatlari bo‘yicha faqat ustav fondiga qo‘shgan hissasi miqdorida javobgardirlar.
Aksiyadorlarning umumiy yig‘ilishi aksiyadorlik jamiyatining yuqori boshqaruv organi hisoblanadi. U ustavni, ustav kapitalining miqdorini o‘zgartiradi va tasdiqlaydi, Direktorlar kengashini yig‘adi (agar aksiyadorlar soni 50 dan oshsa), ijro etuvchi organ yillik hisobotlarni tasdiqlaydi, foyda va zararni taqsimlaydi.
Ijroiya organ kollegial va bir kishilik bo‘lishi mumkin. U kompaniyaning joriy boshqaruvini amalga oshiradi va direktorlar kengashi va aksiyadorlarning umumiy yig‘ilishi oldida hisobot beradi. Jamiyatning ijro etuvchi organining vakolatlari shartnoma bo‘yicha boshqa tashkilotga yoki yakka tartibdagi tadbirkorga (boshqaruvchiga) topshirilishi mumkin.
Aksiyadorlik jamiyatining nomi uning huquqiy shaklini ko‘rsatishi kerak. CHet elda bu asosiy huquqiy shakl. Nomlari quyidagilardan iborat: AQSHda - Korporatsiya (Corp.), Buyuk Britaniyada - Jamiyat cheklangan kompaniyasi (PLC), Germaniya - Akiengeselschaft (AG), Frantsiyada - Sosiete anonime va boshqalar.
Ushbu korxonalar o‘z faoliyati natijalari to‘g‘risida umumiy ma’lumotni e’lon qilishlari shart. Ko‘pincha bu ma’lumotlarning to‘g‘riligini tasdiqlovchi auditorlik kompaniyalari ishtirokida amalga oshiriladi. Ushbu shaklning samaradorligi va keng tarqalishi, bu sizga yirik loyihalarni amalga oshirish uchun ko‘p miqdordagi kichik sarmoyalarni jalb qilish imkonini beradi.
Ishlab chiqarish kooperativi
Ishlab chiqarish kooperativi (artel) - bu shaxsiy mehnat (yoki boshqa) ishtiroki va pul mablag‘larini to‘plash asosida qo‘shma iqtisodiy faoliyat uchun fuqarolarning ixtiyoriy birlashmasi. Kooperativlar odatda qazib olish sohalarida, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash, savdo, xizmat ko‘rsatish va hokazolarda tashkil etiladi.
Ishlab chiqarish kooperativining ta’sis hujjati uning a’zolari umumiy yig‘ilishi tomonidan tasdiqlanadigan ustavidir. Unda aksiyalarning hajmi, foyda va zararni taqsimlash tartibi, kooperativning qarzlari bo‘yicha uning a’zolarining javobgarligi hajmi va shartlari ko‘rsatilgan. Ustavda kooperativga tegishli bo‘lgan mol-mulkning ma’lum bir qismi bo‘linmas fondlar bo‘lishi mumkinligi belgilab qo‘yilishi mumkin. Kooperativ a’zosi undan chiqib ketish huquqiga ega. SHu bilan birga, unga aktsiyaning qiymati to‘lanadi yoki moliya yili uning oxiriga tegishli mol-mulk beriladi. Kooperativ a’zolarining mulkiy javobgarligi, shuningdek haq to‘lash shartlari nizomda ko‘rsatilgan.
Kooperativning yuqori boshqaruv organi umumiy yig‘ilishdir. Boshqaruvning ijro etuvchi organi (yoki uning raisi) kooperativning joriy boshqaruvini amalga oshiradi. U umumiy yig‘ilish va kuzatuv kengashiga (katta kooperativlarda) hisobot beradi.
Kooperativning firma nomida uning nomi va so‘zlari bo‘lishi kerak"Ishlab chiqarish kooperativi" yoki "artel".
Davlat va shahar unitar korxonalari
Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat markaziy hukumatga yoki mahalliy hokimiyatga bo‘ysunishi mumkin bo‘lgan muayyan funktsiyalarni bajarish uchun bir qator korxonalarni zaxiraga oladi. Unitar korxona - o‘ziga ajratilgan mol-mulkka mulk huquqi berilmagan tijorat tashkiloti. Ushbu shaklda faqat davlat va shahar korxonalari bo‘lishi mumkin. Davlat (shahar) mulki xo‘jalik boshqaruvi yoki tezkor boshqarish huquqidagi korxonalar bo‘lishi mumkin. Birinchi holda, korxona davlat organining (yoki mahalliy boshqaruvning) qarori bilan tashkil etiladi. Ta’sis hujjati uning ustavidir. Ustav kapitali qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Korxona majburiyatlari uchun javobgarlik o‘ziga biriktirilgan mol-mulk doirasida. Korxona rahbari mulk egasi tomonidan tayinlanadi. Unitar korxonaning firma nomi uning egasini ko‘rsatishi kerak.
Notijorat tashkilotlar
Bozor iqtisodiyoti sharoitida foyda olishga intilmaydigan, faol iqtisodiy faoliyat bilan shug‘ullanadigan bir nechta korxonalar mavjud. Bunday notijorat tashkilotlari tarkibiga iste’mol kooperativlari, jamoat va diniy tashkilotlar, jamg‘armalar, uyushmalar va boshqalar kiradi.
Iste’mol kooperativlari o‘z a’zolarining moddiy ehtiyojlarini qondirish maqsadida aksiyaviy badallarni birlashtirish orqali tashkil etiladi. Kooperativ tomonidan olingan daromad ustavga muvofiq taqsimlanadi, kooperativ a’zolari qo‘shimcha aktsiyalar orqali qo‘shimcha yordam berishadi. Bunday kooperativning nomi uning faoliyatining asosiy maqsadi, shuningdek "kooperativ" yoki "iste’molchilar jamiyati" so‘zlarini o‘z ichiga olishi kerak.
Jamoat va diniy tashkilotlar umumiy manfaatlar, ilmiy va diniy qarashlar asosida tuziladi. Ular tadbirkorlik faoliyatini faqat o‘zi yaratgan maqsadga erishish uchun amalga oshirish huquqiga egadirlar. Ishtirokchilar berilgan mulkka va a’zolik badallariga bo‘lgan mulk huquqlarini saqlab qolmaydilar va jamoat va diniy tashkilotlarning majburiyatlari bo‘yicha javob bermaydilar.
Jamg‘armalar - bu fuqarolar, yuridik shaxslar tomonidan ijtimoiy, madaniy, xayriya, ma’rifiy va boshqa maqsadlarni amalga oshirish uchun ixtiyoriy mulkiy badallar asosida tuzilgan, a’zoligi bo‘lmagan notijorat tashkilotlari. Korxonalar tomonidan fondga berilgan mol-mulk fondning mulki hisoblanadi. Ta’sischilar fondning majburiyatlari bo‘yicha va fond o‘z ta’sischilari majburiyatlari bo‘yicha javob bermaydi. Jamg‘arma maqsadga erishish uchun zarur bo‘lgan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanish, shuningdek tadbirkorlik subektlarini tashkil etish va ularda ishtirok etish huquqiga ega. Jamg‘arma o‘z mol-mulkidan foydalanish to‘g‘risida yillik hisobotlarni e’lon qilishga majburdir.
Uyushmalar (yoki birlashmalar) tijorat tashkilotlari tomonidan ularning biznes faoliyatini muvofiqlashtirish, umumiy mulkiy manfaatlarning vakili va himoyasi uchun tuziladi. Uyushma a’zolari o‘z mustaqilligini va yuridik shaxs huquqlarini saqlab qoladilar, garchi ular o‘z majburiyatlari uchun ta’sis hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda yordamchi javobgar bo‘ladilar. Uyushma nomi "uyushma" yoki "birlashma" so‘zini o‘z ichiga olgan holda uning a’zolari faoliyatining asosiy mavzusini ko‘rsatishi kerak.
Tijorat tashkilotlarining jamg‘armalar va birlashmalarda ishtirok etishining samaradorligi shundan iboratki, ular uchun qulay asoslar mavjud. Iqtisodiyotda firmalar bilvosita reklama, o‘qitish va boshqalarni amalga oshiradilar.
|
| |