nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
II . DELPHI DASTURLASH TILI. DASTUR SPETSIFIKATSIYASI

II . DELPHI DASTURLASH TILI. DASTUR SPETSIFIKATSIYASI. 2.1 Delphi dasturlash tili imkoniyatlari. Dasturga qo’yiladigan funksional va nofunksional talablar.
Delphi dasturlash tilida biror amaliy masalani turli xil chegaraviy shartlarda dasturi tuzilsa uning xatolik darajasi kam ishlatish uchun yaroqli holda bo`ladi. Yaratilgan dastur foydalanuvchi bilan muloqot vizual tarzida ishlaydi, jumladan foydalanuvchi boshlang’ich chegara shartlarini, qadamlar sonini muloqot darchasida o`zgartirishi mumkin, foydalanuvchi dastur tuzishni bilmasa ham dasturdan foydalanib javob olishi mumkin.
Ushbu bitiruv malakaviy ishida amaliy dasturlar bog’lamini yaratish uchun Borland Delphi obyektli dasturlash tilidan foydalanildi. Bu til foydalanuvchi va dasturchi uchun juda qulay vositadir. Dasturlash tili vizual holatda unda barcha shartlarni o`zgartirish mumkin bo`lgan echimlarni aniqlik darajasi yuqori holatda bo`ladi. Dasturlash tillari inson mexnatini yengillashtiradi, ular biror amaliy masalani yechish davomida takrorlanishlar soni juda ko`p bo`lsa ham takrorlanishdagi qadamlar soni ko`p bo`lsa ham darrov yechim olishga muvofiq bo`lamiz. Dasturlash tillari shunday imkoniyatlari orqali amaliy va boshqa masalalarni yechishda keng qo`llaniladi.
Delphi vizual loyihalar, turli holat protseduralarini qayta ishlash va dasturlarni qayta ishlashdà vaqtdan yutish va boshqalarni o`z ichiga oladi.
Delphini ishga tushirgandan keyin uni ekran ko`rinishi hosil bo`lib, u unchalik oddiy emas. (2.1.1-chizma). Ekranda to`rtta oyna mavjud va ular quyidagilardir: Delphi 7 - bosh oynasi, Form1 - forma oynasi, Object Inspector - obyekt inspektori oynasi va Unit1.pas-kodlarini tahrirlash oynasi ekranni deyarli to`ldirib turadi.
2.1.1-chizma. Delphi ishchi oynasining ko`rinishi.
2.1.2-chizma. Menyu satrining ko’rinishi
Delphi asosiy menyu bandlari vazifalari Microsoft offis standart dasturlarining menyu bandlari vazifalaridan deyarli farqlanmaydi va ulardan foydalanishtartibi ham xuddi shunday saqlanadi.
|
-chizma - Buxoro davlat universiteti

1.3.4-chizma. Ikki bog’lamli ro'yxat.
Umuman olganda, ikki bog’lamli ro'yxat bu elementlari soni bir hil faqatgina teskari ketma-ketlikda yozilgan ikkita bir bog’lamli ro'yxatdir.
Halqasimon ikki bog’lamli ro'yxat
Dasturlashda ikki bog’lamli ro'yxatlarni ko'pincha quyidagicha umumlashtiriladi: so'ngi bo'g’in maydoni qiymati Rptr sifatida bosh bo'g’inga murojat olinadi, Lptr maydoni qiymati sifatida so'ngi bo'g’inga murojaat qaraladi.
1.3.4-chizma.Halqasimon ro'yxat.
Ikki bo'g’imli ro'yxat ustidagi amallar:
ro'yxat elementini yaratish;
ro'yxatda elementni qidirish;
ro'yxatning ko'rsatilgan joyiga elementni qo'yish;
berilgan elementni ro'yxatdan o'chirish.
Steklarni bir bog’lamli ro'yxatlar yordamida amalga oshirish
Ixtiyoriy bir bog’lamli ro'yxatni stek deb qarash mumkin. Lekin, ro'yxat bir o'lchamli massiv ko'rinishida ifodalanganda, stekga nisbatan ustunlikka (afzallikka) ega bo'ladi. Sababi, stekda massiv o'lchami oldindan beriladi, ro'yxatda esa o'lcham oldindan berilmaydi.
Xulosa. BMIning I.bob Ma’lumotlar tuzilmalari va algaritmlari haqida ma’lumotlar keltirilgan. I.bob 3 ta bo’limdan iborat. 1.1. bo’limda ma’lumotlar tuzilmalari va axborotlarni xotirada tasvirlash. haqida ma’lumotlar keltirilgan. Keltirilgan ma’lumotlar misollar bilan tushuntirib o’tilgan. 1.2 bo’limda ma’lumotlar tuzilmalarining klassifikatsiyasi haqida gapirib o’tilgan. 1.3. bo’limda ro’yxatla haqida ma’lumotlar keltirilgan. Keltirilgan ma’lumotlar misollar bilan tushuntirib o’tilgan.
|
Nazorat uchun savollar - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

|
Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti
|
bet | 70/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashNazorat uchun savollar
1.Kabinaning tuzilishini ayting;
2.Xaydovchining o’rindig’i yo’lovchilar o’rindig’idan farq qiladimi ?
3.Lebyodka nima uchun xizmat qiladi ?
4.Tirkama yarim tirkamadan farq qiladimi ?
13-MAVZU. LOYIHALANAYOTGAN KUZOVLAR XAVFSIZLIGI MASALALARI
REJA:
Yuklanuvchan kuzov tarkibiy qismlaridagi yuklanishlar va deformatsiyalar.
Yuk avtomobillarining kabina va platformalari.
SHovqinlar, titrashlarning sabab va manbalari, ularni o’lchash.
Titrash va shovqinlarni pasaytirish choralari..
Kuzovlarni loyihalashning zamonaviy usullari va ularda qo’llanilayotgan zamonaviy materiallar
Loyihalanayotgan kuzovlar xavfsizligi masalalari.
Rаmа vа kuzоv kоnstruktsiyalаri vа ulаrgа qo´yilаdigаn tаlаblаr.
Avtomobilning yurish qismi uning aravasi hisoblanadi. Yurish qismining asosi rama bo´lib, unga avtomobilning barcha agrеgatlari bikr qilib o´rnatilgan bo´ladi. Yuk avtomobillarining asosiy ko´tarib turuvchi (tayanchi) elementidir. Unga dvigatel, shassi agregatlari, avtomobil kabinasi va kuzovi o´rnatiladi hamda mahkamlanadi. Rama avtomobil massasidan yuklanishlarni, shuningdek, harakatlanishda yuzaga kelgan ta´sir etuvchi hamma yuklanishlarni yoki kuchlarni o´ziga qabul qiladi.
Dеmak, avtomobilda barcha agrеgat, mеxanizm va kuzovni bikr qilib o´rnatishga va ko´tarib yurishga mo´ljallangan qurilmaga rama dеb yuritiladi. Ramaga ta´sir etuvchi kuchlar dvigatеldan g´ildiraklarga uzatilayotgan momеntlar va yo´ldan bеrilayotgan har xil turli kuchlar bo´lib, bu kuchlar avtomobilga ortilgan yukning vazni, uning yurish sharoyiti hamda tеzligiga ko´ra o´zgarib turadi. Shuning uchun rama yеtarlicha mustahkam va butun agrеgatlarni joylashtirishga qulay bo´lishi lozim.
Rаmа аvtоmоbilning аsоsiy elеmеnti bo´lib, ungа dvigаtеl, trаnsmissiya, boshqarish qismi, yurish qismi vа kuzоv mаhkаmlаnаdi. Shuning uchun rаmа mustahkam bo´lishi kеrаk vа harаkаt pаytidа mехаnizmlаrning bir-birigа nisbаtаn jоylаshishi uzgаrmаsligi kеrаk.
Yuk avtomobilarining yuk ko´tarish qobiliyatiga va dvigatellarning joylashuv tartibiga qarab ramaning tuzilishi turlicha bo´lishi mumkin. Undan tashqari avtomobilning turiga qarab (yengil, yuk avtomobillari, avtobuslar) ramaga bo´lgan talab tubdan o´zgaradi. Shu sababli rama lanjeronlarining o´rnatilish holati va shakli turlicha bo´lishi mumkin (261-rasm). Masalan, lonjeronlar bir – biriga muvoziy (parallel) (a), lonjeronlarning bir tomondan oralig´i toraygan (b), lonjeronlari egilgan shakldagi (c), ikki pog´onali muvoziy (d), umurtqali X – simon (e), narvonsimon (f), X – simon shakldagi ko´ndalang to´sinli (j) va umurtqasimon shakldagi (k) va boshqa turli ko´rinishda joylashgan bo´lishi mumkin. 26 – rasm c da keltirilgan rama chet elda ishlab chiqarilayotgan avtobus, yuk yoki yengil avtomobillarda qo´llanishi yo´lga qo´yilgan (Ford, Shkoda). Bunday ramalarning b urilishga bo´lgan puxtaligi va barqarorligi birmuncha yuqori bo´ladi.
|
| |
Sedan (1a-rasm)-berk kuzovli, to’rt eshikli, ikkita (ba’zida uchta) qatorli o’rindiqlarga ega. VAZ-2110, Neksiya, Lasetti.
Limuzin

|
Sedan (1a-rasm)-berk kuzovli, to’rt eshikli, ikkita (ba’zida uchta) qatorli o’rindiqlarga ega. VAZ-2110, Neksiya, Lasetti.
Limuzin
|
bet | 69/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashSedan (1a-rasm)-berk kuzovli, to’rt eshikli, ikkita (ba’zida uchta) qatorli o’rindiqlarga ega. VAZ-2110, Neksiya, Lasetti.
Limuzin (1b-rasm)-berk kuzovli to’rt-olti eshikli, ikki-uch qatorli o’rindiqqa ega. Oldingi qator yo’lovchilar bo’lmasidan to’silgan. Xaydovchining bo’lmasi ajratilgan.
Limuzin-lando (1v-rasm)-bunda oxirgi qator o’rindig’ini tomi ochiladigan.
Kabriolet-kuzovi ochiq, eshiklari limuzinniki kabi, ikki-uch qatorli o’rindiqlar, tomi to’laligicha ochiladi.
Xetchbek (kombi, litrbek, 1g-rasm)-berk kuzovli, eshiklari ikkita yoki to’rtta, yukxona eshigi beshinchi xisoblanadi. Ketingi o’rindiq tushirilib yukxonani kengaytirish mumkin. VAZ-2112, Matiz.
3-rasm. yengil avtomobillarning kuzovlari.
a-sedan; b-limuzin; v-limuzin-lando; g-xetchbek (litrbek); d-universal; ye-faeton; j-kupe; Z-pikap.
Universal (1d-rasm)-kuzovi berk, ikkita yoki to’rtta yon eshiklari va bitta yukxona eshigi bor, oxirgi o’rindiqlar tushirilib yo’lovchilar bo’linmasini yoki yukxonaning xajmini orttirish mumkin. VAZ-2111, GAZ-24-14, Kaptiva, Orlando.
Faeton (1e-rasm)-tomi ochiq, o’rtada ustuni yo’q. Ikki-uch qator o’rindiqli. UAZ-3151-01.
Kupe (1j-rasm)-tomi berk, ikki yoki bir eshikli, kuzovi ikki-to’rt kishiga kaltalashtirilgan. VAZ-2108.
Pikap (1z-rasm)-kuzovi yuk-yo’lovchilar moslangan, ochiq platformali yon tomondagi o’rindiqlar olib tashlanishi mumkin, kabinasi berk, ikki o’rinli, IJ-27151.
Tirkama. To’la yuk va o’zining og’irligi xarakat yuzasiga g’ildiraklari orqali uzatilib turiladigan qurilmaga tirkama deyiladi. Ular bitta, ikkita yoki ko’p o’qli bo’lishi mumkin.
Tirkama rama, platforma, o’q g’ildiraklari bilan va ulash qurilmasidan iborat. G’ildirak o’qlari rama bilan osmalar orqali biriktirilgan. Tirkama bir o’qdan yuqori bo’lsa, burilish moslamasi bilan jixozlanadi.
YArim tirkama. Uning oldingi qismi shatakchi avtomobilning yoki traktorning sedeli, ya’ni tayanch moslamasiga tayanadi. SHuning uchun og’irligining bir qismi shatakchi avtomobil yoki traktorga tushadi.
YArim tirkama xam orqa qismida bitta yoki bir necha o’qlarga ega bo’lishi mumkin. SHatakchi avtomobil yoki traktordan uzilganda, old qismi maxsus tayanchga qo’yiladi. Ular, albatta, tormozlar bilan jixozlanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Sedan (1a-rasm)-berk kuzovli, to’rt eshikli, ikkita (ba’zida uchta) qatorli o’rindiqlarga ega. VAZ-2110, Neksiya, Lasetti.
Limuzin
|
Pog’onali transmissiyalar va ularning sxemalari

|
Pog’onali transmissiyalar va ularning sxemalari
|
bet | 26/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashPog’onali transmissiyalar va ularning sxemalari.
Qishloq xo’jalik traktorlarida, ba’zi sanoat traktorlari va avtomobillarda, asosan, pog’onali transmssiya qo’llaniladi. SHuning uchun e’tiborimizni pog’onali transmissiyani o’rganishga qaratamiz. CHunki ularning konstruktsiyasi sinovdan o’tgan: sodda, qulay, ishonchli ishlashi va foydali ish koeffitsiyenti yuqori va arzon.
Asosiy kamchiligi-burovchi momentni pog’onali o’zgartirishi har doim ham dvigatel quvvatidan samarali foydalanishga olib kelavermaydi. SHunga qaramasdan transmissiyaning bu turi keng qo’llanilmoqda.
Pog’onali transmissiyaning eng ko’p tarqalgan ikki turi mavjud, 1-rasm. Birinchi an’anaviy sxemada dvigatelning quvvati yetakchi g’ildiraklarga uzatmalar kutisidan keyin taqsimlanadi. Bu bosh (markaziy) uzatmani bitta bo’lishi va uni orqa ko’prik asosida joylashgani (zanjir tasmali traktorlar va orqa g’ildiragi yetakchi bo’lgan g’ildirakli traktorlarda) bilan belgilanadi. Transmissiyaning bunday sxemasi nisbatan sodda, kismlarining joylanishi kulay, foydali ish koeffitsiyenti yetarlicha yuqoriligi bilan ajralib turadi.
An’anaviy sxemaga ega bo’lgan orqa g’ildiraklari yetakchi chopiq traktorlarida (1a-rasm), shuningdek avtomobillarda (1b-rasm) energiya manbai bo’lib dvigatel 1 xisoblanadi. Dvigatel tirsakli validan quvvat ilashish muftasi 2 ga uzatiladi. So’ng quvvat g’ildirakli traktorlarda oraliq uzatma 3 orqali uzatmalar kutisi 4 ga, avtomobillarda to’g’ridan to’g’ri uzatmalar qutisi 4 ga o’tkaziladi. Uzatmalar qutisidagi shesternyalar juftlarini o’zgartirib, xar bir pog’onaga to’g’ri keluvchi uzatishlar sonini tanlash orqali, burovchi momentning shu pog’onaga to’g’ri keluvchi qiymati aniqlanadi.
Traktorlarning uzatmalar qutisi, odatda, aylanishlar chastotasini pasaytiradi. Lekin ularda to’g’ri uzatmalar (ayniqsa avtomobillarda) ham ko’zda tutilgan. Uning vazifasi, uzatmalar qutisi qancha aylanishlar chastotasini qabul qilsa, shunchani keyingi qismga uzatadi.
Traktorlarda harakat uzatmalar qutisidan doimo tishlashgan bosh (markaziy) uzatma 5 ga, avtomobillarda esa kardan o’q 3 orqali bosh (markaziy) uzatma 5 ga o’tkaziladi.
Bosh (markaziy) uzatma ikkita konussimon shesternyalar 5 dan iborat. Kichigi-etakchi, kattasi – yetaklanuvchi hisoblanib, u defferentsial burish mexanizmi 6 ni korpusiga qotirilgan. Avtomobillarda bosh (markaziy) uzatma oxirgi marta aylanishlar chastotasini, traktorlarda oxirgi uzatmadan oldingi aylanishlar chastotasini kamaytirib, burovchi momentni orttiradi. Bundan tashqari bosh (markaziy) uzatma harakatni 900 ga burib avtomobillarda yetakchi g’ildiraklarning o’qiga, traktorlarda esa oxirgi uzatmaga o’tkazadi.
Bosh (markaziy) uzatmani tishli g’ildiragi qotirilgan differentsil 6 chap va o’ng yetakchi g’ildiraklar o’qi 7 ni har hil aylanishlar chastotasi bilan aylanishiga imkoniyat yaratib, burilish jarayonini va notekis yuzalardagi mashinani harakatini ta’minlaydi.
1-rasm. Pog’anali transmissiyaning birinchi an’anaviy sxemasi.
|
| |
II. Elektr zanjirlarining turlari

|
II. Elektr zanjirlarining turlari
|
bet | 4/9 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 3,94 Mb. | | #265840 |
Bog'liq Kurs ishi Otabek II. Elektr zanjirlarining turlari. 2.1. Tarmoqlanmagan va tarmoqlangan elektr zanjirlari.
Elektr zanjirlari tarmoqlanmagan va tarmoqlangan boʻlinadi. Tarmoqsiz zanjirning barcha elementlarida bir xil oqim oqadi. Eng oddiy tarmoqlangan zanjir 1-rasmda koʻrsatilgan. U uchta shox va ikkita tugunga ega. Har bir filialning oʻz oqimi bor. Boʻlimlarni ketma-ket bogʻlangan (ular orqali bir xil oqim oqadigan) va ikkita tugun orasiga oʻralgan elementlar tomonidan tashkil etilgan kontaktlarning zanglashiga olib keladigan qismi sifatida aniqlanishi mumkin. Oʻz navbatida, tugun zanjir nuqtasi boʻlib, unda kamida uchta filial birlashadi. Elektr zanjiridagi ikkita chiziqning kesishmasida nuqta qoʻyilgan boʻlsa (1-rasm), u holda bu joyda ikkita chiziqning elektr aloqasi mavjud, aks holda bunday emas. Ikki shoxlari
birlashadigan, biri ikkinchisining davomi boʻlgan tugunga olinadigan yoki degenerativ tugun deyiladi.
2-rasm. Tarmoqlangan zanjir.
Chiziqli va chiziqli boʻlmagan elektr zanjirlari
Chiziqli elektr zanjiri barcha komponentlari chiziqli boʻlgan sxema. Chiziqli komponentlarga qaram va mustaqil ideallashtirilgan oqimlar va kuchlanish manbalari, rezistorlar (Ohm qonuniga boʻysunuvchi) va chiziqli differentsial tenglamalar bilan tavsiflangan har qanday boshqa komponentlar kiradi, eng mashhurlari elektr kondansatkichlari va induktorlaridir. Agar sxemada sanab oʻtilganlardan boshqa komponentlar boʻlsa, u chiziqli boʻlmagan deb ataladi.
Belgilar yordamida elektr zanjirining tasviri elektr davri deb ataladi. Ikki kutupli komponent orqali oʻtadigan oqimning ushbu komponentdagi kuchlanishga bogʻliqligi funktsiyasi joriy kuchlanish xarakteristikasi (VAX) deb ataladi. Koʻpincha, VAC Dekart koordinatalarida grafik tarzda tasvirlangan. Bunday holda, kuchlanish odatda grafikdagi abscissa boʻylab, tok esa ordinata boʻylab chiziladi.
Xususan, VAX chiziqli funktsiya bilan tavsiflangan va VAX grafigida toʻgʻri chiziqlar boʻlgan ohmik rezistorlar chiziqli deb ataladi.
Chiziqli (odatda juda yaxshi yaqinlikdagi) kontaktlarning zanglashiga faqat rezistorlar, kondensatorlar va ferromagnit yadrolari boʻlmagan induktorlarni oʻz ichiga olgan sxemalar misol boʻla oladi.
Baʼzi chiziqli boʻlmagan kontaktlarning zanglashiga olib, taxminan chiziqli deb taʼriflanishi mumkin, agar komponentdagi oqimlar yoki kuchlanishlarning oʻzgarishi kichik boʻlsa, bunday komponentning chiziqli boʻlmagan VAX xarakteristikasi chiziqli bilan almashtirilsa (VAX xarakteristikaga teginish). ish nuqtasida). Ushbu yondashuv „linearizatsiya“ deb ataladi. Bunday holda, sxemaga chiziqli sxemalarni tahlil qilish uchun kuchli matematik apparat qoʻllanilishi mumkin. Chiziqli sifatida tahlil qilinadigan bunday chiziqli boʻlmagan sxemalarga misol sifatida chiziqli rejimda ishlaydigan va chiziqli boʻlmagan faol va passiv komponentlarni (kuchaytirgichlar, generatorlar va boshqalar) oʻz ichiga olgan deyarli har qanday elektron qurilmalar misol boʻladi).
|
| |
ELEKTR ZANJIRLARINING TASNIFI - Innovatsiyalar vazirligi iqtisodiyot va pedagogika universteti ntm

|
Innovatsiyalar vazirligi iqtisodiyot va pedagogika universteti ntm
|
bet | 3/9 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 3,94 Mb. | | #265840 |
Bog'liq Kurs ishi OtabekELEKTR ZANJIRLARINING TASNIFI
Uchrashuvga ko'ra, elektr davrlari:
Quvvat elektr zanjirlari;
Elektr boshqaruv sxemalari;
Elektr o'lchash sxemalari;
Quvvat zanjirlari elektr energiyasini uzatish va taqsimlash uchun mo'ljallangan.
Bu iste'molchiga oqim o'tkazadigan quvvat davrlari. Shuningdek, davrlar ulardagi oqim kuchiga qarab bo'linadi. Misol uchun, kontaktlarning zanglashiga olib keladigan oqim 5 amperdan oshsa, u holda kontaktlarning zanglashiga olib keladigan quvvati. Rozetkaga ulangan choynakni bosganingizda, siz quvvat pallasini yopasiz. Elektr boshqaruv sxemalari quvvat emas va elektr qurilmalari va jihozlarining ishlash parametrlarini ishga tushirish yoki o'zgartirish uchun mo'ljallangan. Nazorat sxemasiga misol sifatida kuzatish, boshqarish va signalizatsiya uskunalarini keltirish mumkin. Elektr o'lchash sxemalari elektr jihozlarining parametrlaridagi o'zgarishlarni qayd etish uchun mo'ljallangan.
ELEKTR ZANJIRLARINI HISOBLASH
O'chirishni hisoblash undagi barcha oqimlarni topishni anglatadi. Elektr zanjirlarini hisoblashning turli usullari mavjud: Kirchhoff qonunlari, pastadir oqimlari usuli, tugun potentsiallari usuli va boshqalar. Muayyan sxema misolida pastadir oqimlari usulini qo'llashni ko'rib chiqing.
Birinchidan, biz sxemalarni tanlaymiz va ulardagi oqimni belgilaymiz. Oqim yo'nalishi o'zboshimchalik bilan tanlanishi mumkin. Bizning holatda, soat yo'nalishi bo'yicha. Keyin har bir kontur uchun 2-Kirxgof qonuniga muvofiq tenglamalar tuzamiz. Tenglamalar quyidagicha tuziladi: pastadir oqimi halqa qarshiligiga ko'paytiriladi, boshqa halqalar oqimining mahsuloti va bu halqalarning umumiy qarshiliklari hosil bo'lgan ifodaga qo'shiladi. Bizning sxemamiz uchun.
Olingan tizim muammoning dastlabki ma'lumotlarini almashtirish orqali hal qilinadi. Dastlabki kontaktlarning zanglashiga olib keladigan tarmoqlaridagi oqimlar halqa oqimlarining algebraik yig'indisi sifatida topiladi.
Elektr zanjiri - ular orqali elektr tokini o'tkazish uchun zarur bo'lgan qurilmalar to'plami.Har qanday elektr zanjirining maqsadi iste'molchiga elektr energiyasini keyinchalik mexanik, issiqlik, elektrokimyoviy energiyaga yoki yorug'lik nurlanishiga aylantirish uchun etkazib berishdir. Sxemalarning oddiy elementlarini, ularning xarakteristikalari va kattaliklarini tushunish har bir o'qimishli odam uchun zarurdir. Olingan bilimlar elektr zanjirlarini tushunishga, nazariy hisob-kitoblarni amalga oshirishga yordam beradi va kelajakda - eng oddiy uskunalar va radioelektronikani ta'mirlashda ularni kundalik hayotda qo'llash.
|
| |
SHatakchi qurilma - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

|
Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti
|
bet | 68/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashSHatakchi qurilma. Tirkamalarni yoki boshqa xarakatlanuvchi mashinani shatakka olish uchun yuk avtomobillariga prujina bilan jixozlangan shatakchi qurilmalar o’rnatilgan.
SHatakchi avtomobillarga sedel (tayanch-ilashuvchi) qurilmalar o’rnatiladi.
Lebyodka. YUqori o’tag’on avtomobillarning old qismiga o’rnatiladi. Uning vazifasi og’ir yuklarni ko’tarish yoki uni sudrab chiqarish, shuningdek avtomobilni o’zini og’ir yo’llardan tortib chiqarishdan iborat. Lebyodka reduktordan, baraban va uzatmadan iborat. Xarakatni uzatmalar qutisidagi quvvat olish qutisidan oladi.
YUk avtomobilining kuzovi. Unga kabina va yuklar uchun platforma kiradi. Avtomobilning vazifasiga ko’ra kuzov universal yoki maxsus xillarga bo’linadi. Universal kuzov xar xil yuklarni tashishga, maxsus kuzov esa –maxsus yuklarni tashishga mo’ljallangan. Bularga tsisterna, furgon va samosvallar kiradi.
Engil avtomobillarning kuzovi.Ular xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Avtomobilning tipi va vazifasiga qarab kuzovning shakli, eshiklarining soni, o’tirg’ichlar va salon xajmi xar xil bo’ladi.
Engil avtomobillarning kuzovi eshiklarining soni, o’rindiqlarining qatori va tomining konstruktsiyasi bo’yicha xillanadi.
Avtomobillar eshiklari soni bo’yicha:
-ikki eshikli;
-uch eshikli;
-to’rt eshikli;
-besh eshikli.
O’rindiqlarning qatori bo’yicha:
-bir qatorli;
-ikki qatorli;
-uch qatorli.
Tomining xolati bo’yicha:
-yopiq tomli;
-ochiluvchi tomli.
Kuzovning xajmi bo’yicha:
-bir xajmli;
-ikki xajmli;
-uch xajmli.
Agar dvigatel, xaydovchi yo’lovchilari bilan va yuk bo’lmalari birlashtirilgan bo’lsa, bir xajmli deyiladi. Damas avtomobillari.
Agar, dvigatel bo’lmasi aloxida, xaydovchi yo’lovchilari bilan va yuk bo’lmalari aloxida bo’lsa, ikki xajmli deyiladi. Matiz, VAZ-2121, Kaptiva va Orlando avtomobillari.
Agar, dvigatel, xaydovchi passajirlar bilan va yuk bo’lmalaria loxida-aloxida bo’lsa, uch xajmli deyiladi. GAZ-3110, VAZ-2110, Neksiya, Lasetti
O’quvchilar yengil avtomobillarning tashqi shakli va xajmlari bo’yicha ajrata bilishi uchun ularning tipini keltiramiz, 3-rasm.
|
| |
-MAVZU. KARDANLI UZATMAGA OID UMUMIY MA’LUMOTLAR. KARDAN SHARNIRLARINING KINEMATIKASI

|
-MAVZU. KARDANLI UZATMAGA OID UMUMIY MA’LUMOTLAR. KARDAN SHARNIRLARINING KINEMATIKASI
|
bet | 31/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalash5-MAVZU. KARDANLI UZATMAGA OID UMUMIY MA’LUMOTLAR. KARDAN SHARNIRLARINING KINEMATIKASI
REJA:
Kardan sharnirlarining kinematikasi.
Kardanli vallarning kritik aylanishlar chastotasini aniqlash.
Kardanli uzatmani hisoblash.
Zamonaviy avtomobillarda kardan uzatmalar, ayniqsa, yetakchi ko’prigi orqada bo’lganlarida qo’llanilib kelinmoqda.
Kardan uzatmaning vazifasi burovchi momentni bir biridan uzoqda va bir chiziqda yotmagan nuqtalarga uzatishdan iborat. Atomobillarda harakat, asosan, uzatmalar qutisining ikkilamchi o’qidan yetakchi ko’prikda joylashgan bosh (markaziy)uzatmaga uzatiladi. Ular orasidagi masofa uzoq, ikkala qismning o’qlari bir umumiy chiziqda yotmaydi, masofa harakat paytida o’zgarib turadi. SHuning uchun bunday sharoitda kardan uzatmalarni qo’llashning samarasi yuqori bo’ladi. CHunki, ular harakat beruvchi va qabul qiluvchi nuqtalarni bir biriga nisbatan og’maligi 300 gacha bo’lgan holatini kompensatsiya qilaoladi.
Kardanli uzatma quyidagilardan tashkil topgan:
•elastik mufta
•shlitsali birikma
•oldingi kardanli val
•tayanch podshipnik
•oldingi kardan sharniri
•orqa kardan val
•orqa kardan sharniri
1-rasm. Kardan sharnirlari.
a-burchak tezliklari teng bo’lmagan; 1-qopqoq; 2-stakan; 3-ninasimon podshipnik; 4-salnik; 5 va 9-vilkalar; 6-saqlagich klapan; 7-krestovinv; 8-moylagich; 10-bolt;
b-burchak tezliklari teng bo’lgan sharikli; 1-ichki yarim o’q; 2 va 3-etakchi va yetaklanuvchi vilkalar; 3-shtift; 4-shpilka; 6-tashki yarim o’q; 7-etakchi yonbosh shariklar; 8-markaziy sharik; v-burchak tezliklari teng bo’lgan kulachokli; 1-tashki o’q; 2 va 6-vilkalar; 3 va 5-qulachoqlar; 4-disk; 7-ichki yarim o’q.
Kardanli uzatma o‘qlari bir-biriga to‘g‘ri yotmagan va o‘z holatini o‘zgartira oladigan vallar yordamida burovchi momentni kuch uzatmaning bir agregatidan boshqa agregatiga uzatib beradi. Avtomobilning kuch uzatmasiga o‘rnatilgan kardanli uzatma dvigateldan olinadigan burovchi momentni uzatmalar qutisi orqali bitta yetakchi ko‘prikka tarqatish qutisi yordamida bir nechta ko‘prikka uzatib berishi lozim. Avtomobil notekis yo‘llarda yurganida yetakchi ko‘prik ramaga nisbatan tik tekislikda tebranib, uzatish burchagi o‘zgarib turadi. Shu sababli burovchi momentning uzatmalar kutisidan (yoki taqsimlash kutisidan) yetakchi ko‘prikga o‘zgaruvchan burchak ostida uzatishda kardanli uzatmadan foydalaniladi. Kardan sharnirlar o‘qlari bir-biriga nisbatan to‘g‘ri yotmagan vallardan burovchi momentni o‘zaro uzatish uchun xizmat kiladi. Tepish va buralma tebranishlar xavfini kamaytirish uchun aksari zamonaviy avtomobillarda kardanli, sharnirli hamda ikkita val shuningdek, oraliq tayanchdan tashkil topgan kardanli uzatmadan foydalaniladi. Bunda uzatmaning uzayib qisqarishini ta’minlaydigan shlitsali birikma mavjud.
|
| |
xossa. Hаr qаndаy chiziqli fаzo uchun yagonа -nol vеktor mаvjud.
 
xossa

|
xossa. Hаr qаndаy chiziqli fаzo uchun yagonа -nol vеktor mаvjud.
xossa
|
bet | 8/9 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 3,94 Mb. | | #265840 |
Bog'liq Kurs ishi Otabekxossa. Hаr qаndаy chiziqli fаzo uchun yagonа -nol vеktor mаvjud.
xossa. Hаr qаndаy chiziqli fаzodа hаr bir vеktor uchun ungа qаrаmа-qаrshi boʻlgаn yagonа vеktor mаvjud.
xossa. Hаr qаndаy chiziqli fаzodа hаr bir vеktor uchun tеnglik oʻrinli.
xossa. Hаr qаndаy haqiqiy sonva element uchun munosabat hamma vaqt bajariladi.
XULOSA
Texnika rivoji keskin odimlar bilan qadam tashlayotgan bir vaqtda elektr xo'jaligi xodimlari malakasini vaqti-vaqti bilan muntazam ravishda oshirib turishlik shart bo‘lib qoldi. Kurs ishini o’qish jarayonida talabalarda quyidagi bilim va ko’nikmalar shakllanadi:
elektrotexnik qurilmalami (transformator, dvigatel, generator) tuzilishini va ulami ishlash prinsiplarini bilish va ulardan foydalana olish;
oddiy va tarmoqlangan elektr zanjirlarini tuzish, sxemalarini chizish va zanjirlami hisoblash usullarini bilish;
elektr zanjirlarining asosiy qonuniyatlarini bilish va ulami amalda qo’llay olish;
jahon, mintaqa va mamlakatimiz uchun xarakterli bo’lgan energetik muammolami bilish va ulaming yechimlarini tasavvur eta olish;
sanoatning, xususan elektr energiya ishlab chiqarishning ekologiyaga ta’sirini bilish va uning ko’lamini tasavvur etish;
jahondagi muqobil energiya manbalarining rivojlanish tendensiyalari haqida ma’lumotlarga ega bo’lish, va bu sohadagi mamlakatimiz uchun ustivor yunalishlami bilish;
asosiy yarim o’tkazgichli elementlami (diod, tranzistor, tiristor kabi) tuzilishi, ulaming vazifasi va ishlatilishini bilish;
raqamli texnika elementlari (triggerlar, hisoblagichlar, analog-raqam va raqam-analog o’zgartirgichlar va boshqalar) haqida tasaw urga ega bo’lish, ulaming vazifalarini bilish;
elektron qurilmalami (kuchaytirgich, generator, to’g’rilagich, invertor kabi) tarkibiy tuzilishini, ulaming ishlash prinsiplarini va vazifalarini bilish; optoelektronikaning asosiy elementlarini (fotodiod, svetodiod, fotomatrisa, optik tola, lazerlar kabi) va ulaming qo’llanishlish sohalarini bilish, sohaga tegishli nanotexnologiyalar haqida tushunchalarga ega bo’lish.
|
| |
Om va Krixgof qonunlari - Innovatsiyalar vazirligi iqtisodiyot va pedagogika universteti ntm

|
Innovatsiyalar vazirligi iqtisodiyot va pedagogika universteti ntm
|
bet | 6/9 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 3,94 Mb. | | #265840 |
Bog'liq Kurs ishi Otabek2.3. Om va Krixgof qonunlari.
O‘tkazgichlarning o‘tkazuvchanlik xossalari yuzasidan ilk ilmiy tekshirishlar olib borgan olimlar qatoriga Stefano Marianini (1790-1866) kiradi. Stefano o‘z kashfiyotiga tasodifan to‘qnash kelib qolgan. U elektr batareykalarining xossalarini o‘rganar ekan, Volt ustunlarining soni ortgani bilan, ulardagi umumiy kuchlanishni ko‘rsatuvchi strelkaga ta'sir qiluvchi elektromagnit ta'sir sezilarli darajada oshmayotganini sezib qoldi. Shunga ko‘ra Marianini, har bir Volt ustuni, tok oqib o‘tishi yo‘liga o‘ziga xos g‘ov bo‘layotgan bo‘lsa kerak degan fikrga keldi. U ikkita faol va nofaol (ya'ni, orasi nam qog‘oz bilan to‘silgan ikkita mis plastinadan iborat Volt ustuni) yordamida tajriba qilib ko‘rdi. Marianini bu orqali, hozirgi zamon maktab o‘quvchilari ham yaxshi biladigan, ya'ni tashqi zanjirning umumiy qarshiligi e'tiborga olinmaydigan ko‘rinishdagi Om qonunining xususiy holini keltirib chiqargan edi. Om Marianinining xizmatlarini e'tirof etib, uning izlanishlariga doim hurmat bilan qaragan. Lekin Marinini izlanishlari Om uchun qo‘llanma bo‘lmagan va Om o‘z faoliyatida Marianini tajribasiga murojaat qilmagan. Om qonuni (talaffuzi: Om) — oʻtkazgichda oʻtayotgan oʻzgarmas tok kuchi bilan uning uchlaridagi potensiallar farqi ning oʻzaro bogʻliqligini ifodalovchi qonun. Om qonunining tarmoqlangan elektr zanjiri uchun umumlashgan koʻrinishi Kirchhoff qoidalari bilan tushuntiriladi. Om qonuni 1826-yilda olmon fizigi va matematigi Georg Ohm tomonidan o‘rnatilgan bo‘lib, 1827-yili nashr etilgan va uning nomiga atalgan. Om qonuni. Yopiq zanjir uchun Om qonuni: har qanday yopiq zanjirda tok EYuK ga to‘g‘ri va ushbu tarmoq ichki va tashqi qarshiliklari yig‘indisiga teskari proportsional bo‘ladi.
3-rasm.
r - tok manbaining ichki qarshiligi;
R - zanjirning tashqi qarshiligi;
0 0 U I r - tok manbaining ichki qarshiligidagi kuchla-nish tushuvi;
U I R - tok manbai qisqichlari o‘rtasidagi kuchla-nish tushuvi;
I - tok kuchi. Elektr zanjiri uzilsa I 0 va unda E U , Agar qarshilik R 0 bo‘lsa U I R 0 , bunda E U0 U U0 bo‘lib, qisqa tutashuv sodir bo‘ladi. Zanjirning bir qismi uchun Om qonuni:
Ish, energiya va quvvat. Elektr zanjirida zaryadlarni ko‘chirishda bajarilgan ish:
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
|
bet | 9/9 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 3,94 Mb. | | #265840 |
Bog'liq Kurs ishi OtabekFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI:
1. Демирчян K.C., Нейман Jl.P., Коровкин Н.В., Чечурин B.JI. Теоретические основы электротехники, Т.1. 4-е изд. - СПб.: «Питер», 2003. -462 с.
2. Amirov S.F., Yaqubov M.S., Jabborov N.G'. Elektrotexnikaning nazariy asoslari.Birinchi kitob.-T., 2006, -145 b.
3. Каримов A.C. Назарий электротехника. 1-том. -Т.: «Узбекистан», 2003. -422 б.
4. Бессонов JI.A. Теоретические основы электротехники. Электрические цепи: учебник для бакалавров. 11-е изд. - М.: Издательство Юрайт, 2012.-701
5.Charls Gross. Fundamentals o f Electrical Engineering. 2012 by Taylor & Francis Group, 448p.
6.Chapman S. J. Electric machinery fundamentals Me. Graw Hill Education New York. NY 10020. 2005 , 746p.
7.Rizzoni G. Fundamentals o f electrical engineering. McGraw-Hill Education 2010 r. 996 p.
8. Каримов A.C. ва бошкалар. Электротехника ва электроника асослари Т. Укитувчи 1995 й. 466 с.
9. Каримов А.С. ва бошкалар. Электротехника ва электроника асослари. Масалалар туплами ва лаборатория ишлари Т. Укитувчи. 1991 й
Qo’shimcha adabiyotlar ro’yhati
1. Мирзиёев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халкимиз билан бирга курамиз. 488 б, Т. “Узбекистан”, 2018 йил.
2. Мирзиёев Ш.М. Конун устуворлиги ва инсон манфаатларини таъминлаш - юрт тараккиёти ва халк фаровонлигининг гарови. 48 б, Т. “Узбекистан”, 2018 йил.
3. Мирзиёев Ш.М. Эркин ва фаровон демократик Узбекистан давлатини биргаликда барпо этамиз. 56 б, Т. “Узбекистан”, 2016 йил.
4. Каримов А.С., Мирхайдаров М.М. Назарий электротехника Т. Укитувчи 1979 й.
5. Мажидов С. М. Электротехникадан русча-узбекча лугат-маълумотнома, Т. Узбекистан. 1994 й, 262 с.
6. Волынский В. А. “Электротехника”, 1987 г., Москва. Энергоатомиздат.
7. Хонбобоев А.И., Халилов Н.А. Умумий электротехника ва электроника асослари. Т. Узбекистан, 2000 й. 444 с.
Internet resurslari.
1.https://ru.wikipedia.ru
2- https://ru.wikipedia.org/wiki Большой взрыв
3. https://www.google.ru/search?q=3anacbi
4. www. IJzbekenergo.uz/ru/
5.https://ru.wikipedia.org/wiki/
Электрический аккумулятор http://www.curriculum.edu.au
6. http://model.exponenta.ru/electro/pz 01 .htm study.urfu.ru/Aid/ViewFiles/6202
|
| |
a-g’ildirakli traktor - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

a-g’ildirakli traktor.
1-dvigatel; 2-ilashish muftasi; 3-oraliq uzatma; 4-uzatmalar qutisi; 5-bosh (markaziy) uzatma; 6-differentsial mexanizm; 7-yarim o’qlar; 8-oxirgi uzatmalar.
b-avtomobil.
1-dvigatel; 2-ilashish muftasi; 3-uzatmalar qutisi; 4-kardan uzatma; 5-bosh (markaziy) uzatma; 6-differentsial mexanizm; 7-yarim o’qlar.
Odatda, traktorlarda oxirgi uzatma 8 qo’llaniladi. Ular oxirgi marta traktorlarning burovchi momentini orttirib beradi.
Ko’p hollarda an’anaviy sxemaga ega bo’lgan traktor transmissiyalariga o’zgartirishlar kiritilib, bazaviy traktorni modernizatsiyalashgani ishlab chiqarilmoqda,
Modernizatsiyalashgan traktorlar bazaviy modelidan qo’shimcha oxirigi uzatmaning (2a-rasm) borligi bilan yoki oldingi ko’prikni yetakchi qilib tayyorlangani (2b-rasm) bilan farq qiladi.
Qo’shimcha oxirgi uzatma burovchi momentni ko’paytirishdan tashqari traktorni yo’l oralig’ini xam orttiradi.
Zanjir tasmali traktor transmissiyasi qismlarining joylashuvi birinchi an’anaviy sxema asosida joylashgan. G’ildirakli traktorlarnikiga qaraganda bu sxemadagi bosh uzatmaning yetaklanuvchi konussimon shesternyasi planetar mexanizmining korpusiga kotirilgan. Boshka qismlarning joylashuvi bir xil.
2-rasm. Modernizatsiyalashgan traktorlar transmissiyasining birinchi an’anaviy sxemasi.
a-ixtisoslashgan universal chopiq traktorlari;
b-ikkala ko’prigi yetakchi bo’lgan g’ildirakli traktorlar.
1-dvigatel; 2-ilashish muftasi; 3-oraliq uzatma; 4-uzatmalar qutisi; 5-bosh (markaziy) uzatma; 6-differentsial; 7-yarim o’qlar; 8,9-oxirgi uzatmalar; 10-taqsimlash qutisi; 11-kardan uzatma; 12-oldingi yetakchi ko’prik.
Transmissiyaning ikkinchi a’anaviy kinematik sxemasida dvigatelning quvvati uzatmalar qutisidan avval taqsimlanadi (3-rasm.) va bu sxema, asosan, zanjir tasmali traktorlarda qo’llaniladi.
Bu sxemada quvvat uzatmalar qutisi 4 dan avval taqsimlash qutisi 3 orqali ikki yo’nalishga bo’linadi. Taqsimlash qutisidan chiqayotgan o’q uzatmalar qutisining birlamchi o’qi xisoblanadi. Uzatmalar qutisining xususiyati shuki, unda quvvatni uzmasdan traktorning xarakati davomida uzatmalar pog’onasi uzgartiriladi. Bunda qisilgan suyuqlik bilan ishlovchi oddiy ilashish muftasi qo’llanilgan. Uzatmalar qutisidan so’ng tormozlar 5 va bosh (markaziy) uzatmalar 6 o’rnatilgan. Tormozlar 5 va uzatmalar qutisining blokirovka qilish mexanizmlari bir vaqtning o’zida zanjir tasmali traktorning burish mexanizmi bo’lib ham hisoblanadi.
3-rasm.Transmissiyaning ikkinchi an’anaviy sxemasi, (T-150).
1-dvigatel; 2-ilashish muftasi; 3-tarqatish qutisi; 4-uzatmalar qutisi; 5-tormoz; 6-bosh (markaziy) uzatma; 7-yarim o’qlar; 8,9-oxirgi uzatmalar.
|
Yechilishi: Ma`lumki, barcha n

|
Yechilishi: Ma`lumki, barcha n
|
bet | 11/19 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #108619 |
Bog'liq Saidov JahongirYechilishi: Ma`lumki, barcha n lar uchun qator yaqinlashuvchi bo`ladi, chunki nisbat 0 ≤ ≤ 1 da joylashgan. U holda, taqqoslash teoremasiga asosan istalgan X€R uchun berilgan qator yaqinlashuvchidir.
3.1-Lemma. Hadlari musbat bo`lgan qator berilgan bo`lsin. U holda, shunday q mavjud bo`lsaki, barcha n lar uchun quyidagi
(1)
tengsizlik o`rinli bo`lsa, qator yaqinlashuvchi bo`ladi. Agar n lar uchun
(2)
bo`lsa, qator uzoqlashuvchi bo`ladi.
Isboti: Agar (1) – shart bajarilsa,
an+1≤q an+1≤ q2an-1≤…≤a1qn (3)
bajariladi. U holda, barcha n lar uchun
an≤ a1qn-1 (4)
o`rinli bo`ladi. 0bo`lganda qator yaqinlashuvchi bo`lganligi uchun taqqoslash teoremasiga asosan berilgan qator ham yaqinlashuvchi bo`ladi. Demak, lemmaning birinchi qismi isbot bo`ldi.
Agarda shart bajarilsa,
an-1≥an≥…> a1 (5)
bo`ladi. Bunda barcha n lar uchun an≥a1≥0 o`rinlidir. Bu holda, qator yaqinlashishining zaruriy sharti bajrarilmaydi. Demak, qator uzoqlashuvchi bo`ladi. Lemmaning ikkinchi qismi ham isbot bo`ldi.
2.2 Musbat qatorlar uchun yaqinlashuvchilik
alomatlari va misollar
Musbat qatorlarning yaqinlashish sharti. Agar berilgan qatorning hadlari nomanfiy, ya’ni , bo‘lsa, bu qator musbat qator (yoki musbat hadli qator) deyiladi. Ravshanki, musbat qatorlarning xususiy yig‘indilari ketma-ketligi kamaymaydigan ketma-ketlik bo‘ladi, chunki Sn+1=Sn+an+1, bundan Sn Sn+1. Monoton ketma-ketlikning limiti haqidagi teoremadan musbat qatorlar uchun quyidagi yaqinlashish sharti kelib chiqadi:
1>
|
| |
Joul -Lens qonuni - Innovatsiyalar vazirligi iqtisodiyot va pedagogika universteti ntm

|
Innovatsiyalar vazirligi iqtisodiyot va pedagogika universteti ntm
|
bet | 7/9 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 3,94 Mb. | | #265840 |
Bog'liq Kurs ishi OtabekJoul -Lens qonuni. Elektr zaryadlari o‘tkazgichda harakatlanganda moddaning ionlari va molekulalari bilan to‘qnashadi va o‘zining kinetik energiyasi bir qismini uzatadi, natijada o‘tkazgich qiziydi. Biror t vaqtda issiqlikka aylangan elektr energiyasi miqdori.
Kirxgofning ikkinchi qonuni. 2- rasmda EYuK manbalari E1 va E2 ning yo‘nalishi bir xil.
A va B nuqtalar o‘rtasidagi kuchlanish qiymatini aniqlaymiz. 2-rasmda E1 va E2 manbalar generator rejimida ishlaydi, ya`ni ularda EYuK lar va toklar yo‘nalishi bir xil. Bunda B va A nuqtalar o‘rtasidagi kuchlanish (UBA bir xil) EYuK lardan R1 va R2 dagi kuchlanish tushuvlarini ayrilganiga teng bo‘ladi.
E I R
bu Kirxgof qonuni ifodasidir.
Agar elementlari ixtiyoriy tabiatli boʻlgan L toʻplam berilgan va bu toplam elementlari orasida qoʻshish va songa koʻpaytirish amallari kiritilgan, yaʻni
1) ixtiyoriy va elementlar juftiga va elementlarning yigʻindisi, deb ataluvchi yagona element mos qoʻyilgan;
2) element va ( -haqiqiy yoki kompleks sonlar toʻplami) songa vektorning songa koʻpaytmasi deb ataluvchi yagona element mos qoʻyilgan boʻlib, aniqlangan bu qoʻshish va songa koʻpaytirish amallari quyidаgi 8 ta aksiomani bajarsa, u holda toʻplаm chiziqli (yoki vektor) fazo dеyilаdi:
1. Qoʻshish kommutativ, ;
2. Qoʻshish assotsiativ, ;
3. L toʻplаmda barcha elementlar uchun shartni qanoatlantiradigan nol element mavjud;
4. L toʻplаmda har qanday element uchun shartni qanoatlantiradigan qarama-qarshi element mavjud;
5. ;
6. ;
7. ;
8. .
Bundan keyin biz chiziqli fazo elementlarini vektorlar deb aytamiz. Аgаr chiziqli fаzodаgi vеktorlаr uchun fаqаt hаqiqiy songа koʻpаytirish аmаli аniqlаngаn boʻlsа, u holdа bundаy fаzo hаqiqiy chiziqli fаzo dеyilаdi. Аgаr chiziqli fаzodаgi vеktorlаr uchun komplеks songа koʻpаytirish аmаli аniqlаngаn boʻlsа, u holdа bundаy fаzogа komplеks chiziqli fаzo dеyilаdi.
Chiziqli fаzoni аniqlovchi аksiomаlаrdаn, quyidаgi хossаlаrni аjrаtish mumkin:
|
| |
-tеоrеmа - Matematika ta’lim yo’nalishi kurs ishi mavzu

|
Matematika ta’lim yo’nalishi kurs ishi mavzu
|
bet | 10/19 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #108619 |
Bog'liq Saidov Jahongir3.6-tеоrеmа (Ikkinchi tаqqоslаsh аlоmаti)
Аgаr limit mаvjud boʻlsа, u hоldа (1) vа (7) qаtоrlаr bir vаqtdа yaqinlаshаdi yoki uzоqlаshаdi.
3.3-misоl. qаtоrni qаtоr bilаn tаqqоslаymiz.
nisbаtni koʻrаmiz. Mа’lumki, Dеmаk, bеrilgаn qаtоr uzоqlаshuvchi.
3.4-misоl. qаtоr qаtоr bilаn tаqqоslаymiz. Bеrilgаn ikkinchi qаtоr yaqinlаshuvchi, chunki boʻlgаn chеksiz kаmаyuvchi gеоmеtrik prоgrеssiyadir.
vа Shundаy qilib qаtоr yaqinlаshuvchi.
Sаvol. qator yaqinlashishini qanday asoslaysiz? (bu qator maxraji 1/5 gа teng cheksiz kamayuvchi geometrik progressiyadir)
Savol. qator uzoqlashadi, chunki uning har bir hadi uzoqlashuvchi qator mos hadidan katta.
Taqqoslash teoremasi (alomati)
3.7-Teorema. va qatorlar berilgan bo`lib, mavjud bo`lgan barcha n≥N lar uchun 0≤an≤bn shart bajarilsin. U holda, agar qator yaqinlashuvchi bo`lsa, qator ham yaqinlashuvchi bo`ladi va aksincha, qator uzoqlashuvchi bo`lsa, qator ham uzoqlashuvchi bo`ladi.
Isboti. Oldingi mavzudan ma`lumki, qator yaqinlashuvchi bo`lsa, uning qoldig`i ham yaqinlashuvchi bo`ladi. Aytaylik, bo`lsin. U holda, n ≥ N lar uchun quyidagi tengsizlik o`rinli bo`ladi:
Bundan ko`rinadiki, qatorning xususiy yig`indilari ketma–ket chegaralangan hamda barcha k ≥ N lar uchun ak ≥0 bo`lganligi sababli, oldingi mavzudagi 2–teore-maga asosan qator yaqinlashuvchi bo`ladi. U holda, qator ham yaqinlashuvchi bo`ladi. Teorema isbot bo`ldi.
3.5-Misol. Quyidagi qator yaqinlashishini taqqoslash teoremasi yordamida tekshiring:
|
| |
- Teorema: (Leybnits teoremasi)

|
- Teorema: (Leybnits teoremasi)
|
bet | 16/19 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #108619 |
Bog'liq Saidov Jahongir5.5- Teorema: (Leybnits teoremasi) .
Agar ishoralari navbatlanuvchi
(17.8)
Qatorda qator hadlarining absolyut qiymatlari kamayuvchi , ya’ni
(17.9)
bo’lsa shu bilan birga umumiy had nolga intilsa.
(17.10)
u holda (17.8) qator yaqinlashuvchi bo’ladi, shu bilan birga uning yig’indisi birinchi hadidan katta bo’lmaydi va musbat bo’ladi.
Isboti: 1) Juft indeksli hususiy yig’indilarni qaraymiz
.
O’suvchi musbat hadli qator hosil bo’ldi quyidan chegaralangan ekan.
Endi bu yig’indini quyidagicha yozamiz.
bundan ekanligi ko’rinib turibdi.Demak , bu qator +0 bilan dan bilan chegaralangan bo’lib uning
2) Toq indeksli xususiy yig’indilarni qaraymiz.
2. Qator qoldig’ini baholash.
5.-Teorema: Agar ishoralari navbatlanuvchi qator Leybnits teoremani shartini qanoatlantirsa u holda uning n qoldig’i absolyut qiymati bo’yicha tashlab yuborilgan hadlarning birinchisining modulidan kata bo’lmaydi.
5.2-Misol: qator yig’indisini gacha aniqlikda toping qator Leybnits tenglamasiga ko’ra yaqinlashuvchi.
Demak :
O’zgaruvchan ishorali qatorlar.
Agar qatorning hadlari orasida musbatlari ham manfiylari ham bo’lsa u holda bunday qator o’zgaruvchan ishorali qator deyiladi.
Bu erda lar har xil ishorali sonlar.
YUqoridagi ishorasi navbatlanuvchi qatorlar o’zgaruvchan ishorali qatorlarning xususiy holidir.
Absolyut va shartli yaqinlashuvchi qatorlar.
Bizga o’zgaruvchan ishorali qator berilgan bo’lsin.
(17.11)
SHu qatorni hadlaridan tuzilgan absolyut qiymatli quyidagi qatorni qaraymiz.
(17.12)
5.7-Teorema : (Absolyut yaqinlashuvchi qatorning yaqinlashish xaqidagi teorema). Agar (17.12) qator yaqinlashuvchi bo’lsa, u holda (17.12) qator ham yaqinlashuvchi bo’ladi.
|
| |
Tibbiy monelik (cheklovlar)

|
Tibbiy monelik (cheklovlar)
|
bet | 105/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Tibbiy monelik (cheklovlar): Bo`g`im kasalliklari; rangni ajrata olmaslik; ko`rishning pastligi; asab va ruhiy kasalliklar; umurtqa pog`onasi kasalliklari; harakat tizimi kasalliklari.
Ishlashi mumkin bo`lgan joylar: Kasbni egallash kichik mutaxasislar barcha turdagi (mulkchilik shaklidan qat`iy nazar) korxona, tashkilotlarida, kompyuter injiniring texnigi (tarmoq administratori) sifatida faoliyat olib borishlari mumkin bo`ladi.
KASBLARNING PSIXOLOGIK TAVSIFI
4. Temir yo`l transportlarini ta`mirlash bo`yicha mexanik kasbi
Kasb haqida umumiy ma`lumot: Lokomotivni yo`nalish reysiga chiqishidan zaruriy tekshirish va ta`mirlash ishlarini olib boradi; kerakli miqdorda yonilg`I, yog`lash ashyolari, surtma mateliallari, suv va qum olish mavjudligini tekshiriadi; temir yo`l holatini kuzatadi; yo`lda harakat davomida signallarni, yo`nalish ko`rsatkichlarini, poyezdni yurishini nazorat qilib boradi hamda machinist topshiriqlarini bajaradi.
Kasb tipi: Odam – Texnika.
Bilim, ko`nikma, malaka: Fizika, matematika, informatika va axbarot texnologiyalari fanini,ta`mirlanadigan uskunalarni ishlash prinsipini; rejali ta`mirlash ishlarini; eskirgan detallarni tiklash usullarini; qurilma va uskunalarni ta`mirlashdan so`ng sinash va uzellarni sozlashning texnik xususiyatlarini; chilangarlik asboblaridan foydalana olishni; chizmalar o`qish usullarini vat emir yo`ltransporti qisimlarini, uzel va mehanizmlarni tushunishi.
Kasbiy muhim sifatlar: Mantiqiy va texnik fikirlash; tez qaror qa`bul qilish qobiliyati; xushmuomilalik;sabirlilik; masuliyatlilik; chidamlilik; aniqlilik; tashlilotchilik; yaxshi xotira; kirishimlilik; kopyuterlashgan tizimda ishlay olish, mantiqiy va texnik fikirlash; sabirlilik; guruhni boshqarishqobiliyati;kirishimlilik.
Shaxsiy fazilatlar: -kuzatuvchanlik; -mas`uliyatlilik; -e`tiborli bo`lish; -tezkorlik; -kuchli va tezkor xotiraga ega bo`lish; -tashkilotchilik; -ehtiyotkorlik; -tartiblilik; -diqqatni jamlay olish.
|
| |
Shaxsiy fazilatlar - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 107/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Shaxsiy fazilatlar: -chidamlilik, qat`iylik; -qilingan ishga javobgarlik hissi; -ishda tartiblilik, tizimlilik; -o`zini-o`zi nazorat qila olish; -tartiblilik; -diqqatni jamlay olish
Ishlash sharoiti: Tashki muhitda; ijtimoiy muloqot cheklangan; sabr-toqat, diqqat va kuchi xotira talab etadigan ish; ish tartibi –buyurtma yoki ishga qarab; yakka tartibdagi (ish hajmiga qarab) ish sharoitidagi faoliyat.
Tibbiy monelik (cheklovlar): Bo`g`im kasalliklari; qo`l motorikasi bilan bog`liq kasalliklar; rangni ajrata olmaslik; ko`rishning pastligi; eshitishning pastligi; xotiraning pastligi; asab va ruhiy kasalliklar; umurtqa pog`onasi kasalliklari; harakat tizimi kasalliklari.
Ishlashi mumkin bo`lgan joylar: Kasbni egallagan kichik mutaxasislar barcha turdagi (mulikchilik shaklidan qat`iy nazar) korxona, tashkilotlar va avtomobillarga texnik xizmat ko`rsatish shoxobchalarida texnik-mexanik sifatida mehnat faoliyatlarini olib borishlari mumkin bo`ladi.
KASBLARNING PSIXOLOGIK TAVSIFI
6. 3310601 - avtomobillarni yig’ish va sinash bo’yicha texnik - mexanik kasbi Kasb tavsifnomasi:
Ixtisosliklar:
Avtomobillarni yig’ish bo’yicha texnik. Avtomobillarni yig’ish bo’yicha chilangar. Avtomobillarni yig’ish sifat nazoratchisi. Robototexnikalar operatori. “V” yoki “VS” toifali haydovchi.
Ish mazmuni:
Avtomobillarni yig’ish va sinash bo’yicha texnik - mexanik avtomobilsozlik korxonalarida avtomobillarni yig’ish, avtomobillarni sinash, yig’ish sifatini nazorat qilish, robototexnikalar operatori.
Bilishi zarur:
avtomobillarni yig’ish jarayonidagi kerakli asboblarni aniqlash va ishga tayyorlash;
asbob - uskunalarda ishlash printsiplari;
akkumulyator batareyasining tashqi ko’rinishini tekshirish, elektrolit zichligi va temperaturasini o’lchash;
generatorning detal va qismlarini tekshirish usullari;
startyor va rotor cho’lg’amlarini uzilganligini tekshirish usullari;
avtomobillarni boshqarish qoidalari;
avtomobillarni agregat mexanizmlarini sinash yo’llari;
avtomobillarning tuzilishi va ishlash printsiplari;
yo’l harakati xavfsizligi qoidalari;
texnik xavfsizligi, mehnat muhofazasi va sanitariya qoidalari.
|
| |
Ishlash sharoiti - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 106/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Ishlash sharoiti: Tashki muhitda; ijtimoiy muloqot cheklanmagan; sabr-toqat, diqqat va kuchi xotira talab etadigan ish; ish tartibi – navbatchilik shaklida; kuchli talab qo`yiladigan, kuzatuvchuilik va boshqaruvchilik talab etadigan ish sharoitidagi faoliyat.
Tibbiy monelik (cheklovlar): Bo`g`im kasalliklari; rangni ajrata olmaslik; ko`rishning va eshitishning pastligi; xotiraning pastligi; asab va ruhiy kasalliklar; umurtqa pog`onasi kasalliklari.
Ishlashi mumkin bo`lgan joylar: Kasbni egallash kichik mutaxasislar kompaniya tizimidagi mintaqaviy temir yo`l stantsiyalarida mehnat faoliyatlarini olib borishlari mumkin bo`ladi.
KASBLARNING PSIXOLOGIK TAVSIFI
5. Avtotransportlarga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha texnik kasbi
Kasb haqida umumiy ma`lumot: Korxona, tashkilot va avtomobillarga texnik xizmat ko`rstish shaxobchalarida avtomobillarga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha chilangar, avtomobillar texnik holatini (kompyuter) diagnostika qilish texnigi, avtomobillarning elektr jihozlari elektrchilanganlik ishlarini amalga oshiradi.
Kasb tipi: Odam – Texnika.
Bilim, ko`nikma, malaka: Fizika, matematika, iqtisodiy bilim asoslari, informatika va axbarot texnologiyalari fanlarini; avtomobillarga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash usullari; akkumulyator batareyasining tekshira olish, elektrolit zichligi va temperaturasini o`lchash; avtomobil agregat va mexanizmlarning tuzilishini; startor cho`lg`amlarini uzilganligini tekshirish usullari; avtomobillarni ta`mirlash jarayonidagi kerakli asboblarni bilish; avtomobillarni ta`mirlash jarayonida ehtiyot qisimlari haqida to`liq ma`lumotga ega bo`lish (qayta yig`ish uchun); texnika xavfizligi, mehnat muhofazasi va sanitariya qoidalarini bilish va qat`iy rioya etish.
Kasbiy muhim sifatlar: Uzoq muddat bilan ishlashga chidamlilik; yuqori darajadagi e`tiborlik; texnik jihozlarni ishlata olish; yuqori darajadagi xotira (ehtiyot qisimlar bilan ishlash uchun); jismoniy kuchli va chidamlilik; qo`l matorikasining rivojlanganligi; harakatchanglik; konstruktorlik ko`nikmasi; mantiqiy fikirlash.
|
| |