nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-topshiriq - 1-amaliy mashg‘ulot mavzusi: sifat so‘z turkumi. Sifatning leksik-grammatik xususiyatlari, ma’no turlari....

1-topshiriq. Mavzu bo‘yicha olingan bilimlarni mustahkamlash yuzasidan savollar.
1. Sifat turkumidagi so‘zlarning leksik xususiyatlarini sanang?
2. Asliy sifatlarga misollar keltirib, izohlab bering.
3. Nisbiy sifatlarga misollar keltiring?
4. Asliy va nisbiy sifatlarni bir-biridan farqlash bo‘yicha fikrlaringiz.
5. Sifat darajalari haqida tushuncha.
6. Darajaning morfologik usulda ifodalanishini izohlab bering.
7. Darajaning leksik usulda ifodalanishini misollar asosida tushuntiring.
8. Sifatlarning gapda asosan qaysi turkumga bog‘lanib kelishini misollar bilan tushuntiring.
9. Sifat turkumidagi –mtir (-imtir), –roq, –gina (-kina, qina) qo‘shimchalari vazifasiga ko‘ra affikslarning qaysi turiga kiradi?
10. Sifatlarda modal shakllarning hosil qilinishiga misollar keltiring?
11. Morfologik usulda yasalgan sifatlarga misollar keltiring.
12. Sintaktik usulda yasalgan sifatlarga misollar keltiring.
13. Tub sifatlarga misollar yozing.
14. Ot va fe’l turkumidagi so‘zlardan sifatlar yasang.
15. Qo‘shma sifat qismlari qanday yoziladi?
16. Qo‘shma sifatlarning tarkibiy qismlarini izohlang.
17. Juft va takror sifatlarning o‘xshash va farqli tomonlari.
18. Sifatlar ko‘proq qaysi so‘z turkumlaridan qo‘shimchalar yordamida yasaladi?
19. Sifatlar turlanadimi yoki tuslanadimi? Javoblaringizni asoslang.
20. Sifatlarning otlashishi qanday xususiyat?
2-mashq. Sifat yasovchi qo‘shimchalarni ajrating. Uning o‘rniga sinonim qo‘shimchani qo‘yib ko‘ring.
Onasiz ishq ham bo‘lmaydi – qahramon ham, shoir ham. Shu qadar serma’no ona tilimsan, Tarjimon, eng dono ona tilimsan. Ayniqsa, qiz bola uchun hayoli, iffatli, sehrli-sirli, iboli va ochiq chehrali bo‘lishdan ham ulug‘roq husn yo‘q. Bizning jamiyatda bolalarning unumli o‘qishi eng katta siyosiy, mafkuraviy, ma‟naviy hamda iqtisodiy mavqe kasb etadi. Abdulla Qodiriy o‘z romanlariga barcha sharqona axloqiy fazilatlarni yuksak badiiy mahorat bilan olib kirdi. Dunyoda tillar ko‘pdir, hammasi ham serjarang, Yolg‘izim, sen ulardan ustun demasman, aslo… Sobit ishonch, bepisand karvonim – ona tilim, Ne qo‘yma tafakkurlar, ne olim, zakiy zotlar, Izlab topa olmadi chashi ibtidoingni, Mangulik yo‘llarida sarbonim – ona tilim!
|
FUNKSIONAL TUGMALAR - Standart primitivlari avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari maqsad va vazifalari, klassifikatsiyasi...

|
Standart primitivlari avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari maqsad va vazifalari, klassifikatsiyasi hamda ta’minot turlari
|
bet | 9/10 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 27,47 Kb. | | #151658 |
Bog'liq Ma\'ruza 2FUNKSIONAL TUGMALAR
CTRL+0 – sof ekran rejimini yoqish/o`chirish;
CTRL+1 – “Xossalar” (Properties) palitrasini yoqish/o`chirish;
CTRL+2 – boshqaruv markazini yoqish/o`chirish;
CTRL+3 – asboblar panellari oynasini yoqish/o`chirish;
CTRL+4 – adib (“подшивка”) dispetcherini yoqish/o`chirish;
CTRL+5 – ma’lumot palitrasini yoqish/o`chirish;
CTRL+6 – MB bog`lash dispetcherini yoqish/o`chirish;
CTRL+7 – “Izoh-belgi” to`plami dispetcherini yoqish/o`chirish;
CTRL+8 – tezkor kalkulyator palitrasini yoqish/o`chirish;
CTRL+O – mavjud chizma faylini ochish;
CTRL+P – joriy chizmani chop etish;
CTRL+S – joriy chizmani saqlash;
CTRL+SHIFT+S - "Сохранить как" (“Qanday saqlash …”);
CTRL+V – almashinuv buferidan ma’lumotlarni qo`yish;
CTRL+SHIFT+V - almashinuv buferidan ma’lumotlarni bir blok qilib qo`yish;
CTRL+X - almashinuv buferidan ma’lumotlarni qirqib olib qo`yish;
CTRL+Y – oxirgi bajarilgan operatsiyani inkor etish;
CTRL+Z – oxirgi harakatni inkor qilish;
CTRL+[, CTRL+\- joriy buyruqni to`xtatish;
F1 – yordamchi ma’lumotlarni chaqrish;
F2 – tekstli oynani yoqish/o`chirish;
F3 – Ob’yektli tutashtirishni yoqish/o`chirish;
F4 – TABMODE rejimini yoqish/o`chirish;
F5 – izometrik tekisliklar rejimlarini ketma-ket almashtirish;
F6 – UCSDETECT rejimini yoqish/o`chirish;
F7 – GRIDMODE rejimini yoqish/o`chirish;
F8 – ORTHOMODE rejimini yoqish/o`chirish;
F9 – SNAPMODE rejimini yoqish/o`chirish;
F10 – qutbiy kuzatish rejimini yoqish/o`chirish;
F11 – Ob’yektli tutashtirish kuzatish rejimini yoqish/o`chirish;
F12 – dinamik kiritishni yoqish/o`chirish.
Massiv (Array - Массив). Buyruq yordamida ob’yektlarni to`g`ri burchak yoki aylana bo`ylab ko`paytirish imkonini beradi. Buyruqni ishga tushirish uchun piktogrammasini yoki menyudan Modify\Array buyrug`ini tanlash kerak. Shundan so`ng ekranda massiv dialog oynasi paydo bo`ladi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Standart primitivlari avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari maqsad va vazifalari, klassifikatsiyasi hamda ta’minot turlari
|
Konseptual loyiha asosida analitik va sonli modellar yaratish

3. Konseptual loyiha asosida analitik va sonli modellar yaratish.
Chekli elementlar usuli
Chekli elementlar usuli (ChEU) ko’plab masalalarni sonli usulda hal etishga tadbiq etiladi, misol uchun turli xil mexanik konstruksiyalarni loyihalash, issiqlik va suyuqlik oqimlari (kompleks fizik jarayonlar) taxlilida, ximik jarayonlarni kuzatish, elektromagnetizm va h.k. soxalarda juda keng qo’llaniladi. Ushbu amaliy mashg’ulot orqali ChEUning faqat sodda konstruksiya yoki detalning tashqi kuchlar ta’sirida egilishi, bukilishi va siqilishi masalalarida qo’llanilishi bilan cheklanadi.
Ko’p xollarda ixtiyoriy detal yoki biror bir konstruksiyani ishlab chiqarishdan oldin uning prototipi yaratiladi va tekshiriladi. Agar tekshirishda ba’zi defektlar yoki kamchiliklar topilsa, ular bartaraf etiladi va prototip qaytadan yaratilib yana tekshiriladi. Bu odatiy usullarga boshqacha yondashuv – chekli elementlar taxlili (ChET). ChET yaratilayotgan detal yoki konstruksiyaning tashqi kuchlarga yoki tashqi ta’sirga reaksiyasini ko’rsatib beradi. ChET da detal yoki konstruksiya kichik (chekli) regionlarga (elementlarga) bo’linadi. Har bir element bu:
ChET usuli bir qator ustunliklarga va qulayliklarga ega, ya’ni:
Yaratilayotgan detal yoki konstruksiyaning fizik harakatini virtual sharoitda namoish eta oladi;
Detal yoki konstriksiyaning prototiplari sonini kamaytirishi oqibatida yangi mahsulotni ishlab chiqarishga sarflanadigan vaqt va mablag’ning keskin tejalishiga olib keladi;
Yaratilayotgan detal konstruksiyasini optimallashtiradi.
ChEU da siz loyihalanayotgan detal yoki konstruksiyani aynan geometriyasiga mos keluvchi model talab etilmaydi, balki uning matematik modelini berilgan chegaraviy shartlarga asoslanib, yozib bera oladigan model yaratsangiz kifoya. ChEU boshqa sonli usullarga nisbatan quyidagi afzallik va qulayliklarga ega:
ChEU orqali kompleks va murakkab bo’lgan geometriyadagi va chegaraviy shartlarga (boundary conditions) ega detal va konstrukasiyalarni hisoblash imkoniyati mavjud;
Bir necha turdagi masalalar uchun umumiy bo’lgan yagona dasturiy kodlarni yaratish va uni boshqarish qulay.
Hozir juda ko’p tekshirilgan va foydalanuvchiga qulay dasturiy kodlar hamda mahsulotlari mavjud.
ChEU ma’lum aniqlik darajasiga ega, biroq topilgan yechimlarning aniqlik darajasini bir qator yo’llar bilan yana oshirish mumkin. Misol uchun:
Yaratilayotgan modelni yanada ko’proq elementlarga ajratish;
Masala shartiga va detal geometriyasiga asosan element turini tanlash;
Mos chegaraviy shartlarni qo’yish;
Masalaning qo’yilishiga ko’ra modelni turli elementlarga ajratish.
va h.k.
|
-rasm. Loyihalashni avtomatlashtirishning asosiy maqsad va usullari

8.2-rasm. Loyihalashni avtomatlashtirishning asosiy maqsad va usullari
ALT klassifikatsiyasi
Muhandislik faoliyatini bir nechta ketma-ket bosqichlarga ajratish mumkin: loyihalash, konstruksiyalash, tayyorgarlik va ishlab chiqarishni tashkil etish. Bunga mos ravishda, muhandislik faoliyatini avtomatlashtirish vositalari o‘z vazifasiga ko‘ra quyidagicha klassifikatsiyalanadi:
SAD (Computer Aided Design) - loyihalashni avtomatlashtirish vositasi bo’lib 2 o’lchamli va 3 o’lchamli geometrik loyihalash yoki texnologik hujjatlarni tayyorlash dasturi hisoblanadi.
CAE (Computer Aided Engineering) - muhandislik hisoblashlarni avtomatlashtirish vositasi, fizik jarayonlarni foydalanishni tahlil qilish, dinamik modellashtirish, buyumlarni optimallash va tekshirish.
SAM (Computer Aided Manufacturing) - buyum ishlab chiqarishda texnologik tayyorgarlik vositasi, avtomatlashtirishni dasturlash va jihozlarni boshqarish. Rus analogi bo’yicha - ishlab chiqarish tizimini avtomatlashtirish.
SARR (Computer Aided Process Planning) - CAD va CAM tizimlari kesimida qo’llaniladigan texnologik jarayonlarni rejalashtirishni avtomatlashtirish vositasidir.
PDM (Product Document Management) - hujjat almashinuvini boshqarish vositasi.
GIS (Geoinformatics Systems)- geoaxborot tizimlari.
O‘z navbatida CAD vositalari turli sohalarda qo‘llanilishi bo‘yicha ajratiladi:
MCAD (Mechanical Computer Aided Design)- mashinasozlikda CAD
EDA (Electronic Design Automation)- elektron qurilmalarni avtomatik loyihalash tizimlari
AEC (Architecture Engineering and Construction)- qurilish- arxitekturani avtomatik loyihalash tizimlari
CAE vositalari esa mos ravishda quyidagi tizimlarga bo‘linadi:
mustahkamlikni hisoblash (asosan chekli elementlar usuli);
issiqlikni hisoblash;
(CFD, Computational Fluid Dynamics)- gidroaerodinamik hisoblash;
kinematik analiz;
(MES, Mechanical Event Simulation)- mexanik simulyatsiyalar;
oqim va bosimni qayta ishlash jarayonlarini boshqarish;
elektromagnitli va elektrodinamik hisoblashlar;
optimallashtirish tizimlari.
Holati va avtomatlashtirish darajalari bo‘yicha quyidagicha klassifikatsiyalanadi:
1) loyihalash ob’ektlarining xilma-xilligi va qiyinchilik darajasi bo‘yicha:
a) quyi murakkabli ob’ektlar uchun ALT (tarkibidagi qismlar soni 100 tagacha);
b) o‘rtacha murakkabli ob’ektlar uchun ALT (100-10 000);
v) yuqori murakkabli ob’ektlar uchun ALT (10 000 dan yuqori);
2) avtomatlashtirilganlik darajasi bo‘yicha:
a) quyi avtomatlashtirilgan (25% gacha);
b) o‘rta avtomatlashtirilgan (25-50%);
v) yuqori avtomatlashtirilgan (50-75%);
|
-rasm. Bo‘ron kosmik kemasining sirtli modeli

|
-rasm. Bo‘ron kosmik kemasining sirtli modeli
|
bet | 5/10 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 27,47 Kb. | | #151658 |
Bog'liq Ma\'ruza 28.5-rasm. Bo‘ron kosmik kemasining sirtli modeli
Qattiq jinsli modellashtirish
Sirtli modellashtirish o‘zining keng imkoniyatlariga qaramasdan, ALT nuqtai nazaridan qaraganda unda bir nechta cheklovlar mavjud: hajm, massa va inersiya momentlarini hisoblash cheklovi, bul algebrasi operatsiyalarini qo‘llash cheklovi. Ushbu cheklovlar qattiq jinsli modellashtirishni qo‘llash orqali bartaraf etiladi. Bu model ushbu kunda 3D CAD/CAM/CAE tizimlarining standartiga aylangan.
5. Loyihalashda fizik jarayonlarni tahlil qilish.
Bizga ma’lumki, muhandis biron bir detalni loyihalashdan oldin fizik xarakteristikasini hisobga olgan holda, u yasaladigan materialni aniqlab olishi kerak. Materialni to‘g‘ri tanlash detalning puxtalik darajasi garovidir. ALT dasturida ham material tanlash imkoniyati mavjud. Detalni loyihalashdan oldin unga material tanlash |File| |Properties| |Material Table| |Material| qadamlari orqali amalga oshiriladi (8.6-rasm).
8.6-rasm. Detalga material tanlash oynasi.
Detalga material tanlangandan so‘ng shu materialning fizik xarakteristikasini ko‘rish mumkin.
8.7-rasm. Detalga tanlangan materialning fizik xarakteristikasi.
6. Dinamik modellashtirish usullarini o‘rganishda CAD, CAM, CAE tizimlarini qo‘llash, texnologik jarayonlarni loyihalash tizimini avtomatlashtirishda amaliy dasturlardan foydalanish.
CAD
Kompyuter yordamida loyihalash (Computer-Aided Design, CAD) - iborasi,
loyihalashni amalga oshiradigan muhandis, arxitektor va boshqa professionallarga yordam beruvchi keng qamrovli kompyuter uskunalarini ifodalaydi.
Mahsulotlarni hayotiy davrini (PLM) boshqarish tamoyili doirasida, CAD tizimlari ikki o‘lchovli chizish tizimlaridan boshlab uch o‘lchovli parametrli modellashtirishtiruvchi ko‘pgina apparat va dasturiy vositlarni o‘z ichichga oladi.
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari sohalar bo‘yicha qo‘llanilishiga ko‘ra qurilish-arxitekturali (AYES CAD), mexanik (MCAD), elektron qurilmalar va asboblarni loyihalash (EDA) tizimlariga ajratiladi.
2D CAD
CAD-tizimlari elektron ko‘rinishidagi an’anaviy chizmalarni yaratuvchi 2D-dasturlardan boshlangan. Bu konstruktorlik hujjatlarini yaratish va modifikatsiyalash ishlarini ancha yengillashtirdi. 2D CAD hozida ham yetarli darajada mashhur bo‘lib qolmoqda, ular chizma hujjatlarini shakllantirishda mustaqil tizim va 3D tizimlariga yordamchi ilova sifatida qo‘llaniladi. Chizmachilik SAD tizimlari universal instrument hisoblanadi. Uning imkoniyatlaridan mashinasozlikda, qurilish-arxitektura chizmalarida, elektrik va gidravlik prinsipial sxemalarni qurishda va shunga o‘xshash sohalarda foydalanish mumkin. 3D imkoniyatlari keyinchalik yaratilgan bo‘lsada, AutoCAD chizma muharririlari oilasida eng tanilgan tizim sifatida qaraladi.
|
| |
foydalanuvchi - Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti

|
Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
|
bet | 3/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minotifoydalanuvchi interfeysini ta’minlash vositalari deyiladi.
Kompyuter bilan ishlashdagi qulaylik, ish joyida mehnat unumdorligi bevosita foydalanuvchi interfeysiga bog’liq bo’ladi.
Tizimli darajadagi dasturiy ta’minotlar to’plami kompyuterning operatsion tizimi yadrosini tashkil qiladi.
Servisli (xizmat) darajadagi dasturiy ta’minot. Bu darajadagi dasturiy ta’minotlar bazaviy darajadagi dasturiy ta’minotlar bilan ham, tizimli darajadagi dasturiy ta’minotlar bilan ham o’zaroaloqa qiladi.
Utilitalar deb ataluvchi xizmat ko’rsatuvchi bu dasturlar zimmasiga kompyuter tizimini tekshirish va sozlash ishlarini amalga oshirish yuklatilgan. Aksariyat hollarda ular tizimli dasturlar funksiyalarini kengaytirishda yoki va yaxshilashda qo’llaniladi.
Amaliy darajadagi dasturiy ta’minot. Amaliy darajadagi dasturiy ta’minot o’zida aniq bir vazifani bajaruvchi amaliy dasturlar majmuini mujassamlashtiradi. Tabiiyki amaliy darajadagi dasturiy ta’minotlar va tizimli dasturiy ta’minotlar orasida bevosita o’zaroaloqa mavjud bo’ladi.
Dunyoda kompyuter texnikasini jadal rivojlanishi, dasturiy mahsulotlarni ham shunday jadallik bilan rivojlanishiga olib keldi. Dunyoda kompyuterlarni ommaviylashuvini dasturiy ta’minotlarsiz tassavur qilib bo’lmay qoldi. Kompyuterlarning rivojlanishini tijorat sohasini apparat ta’minoti (hardware) va dasturiy ta’minoti soft (software) kabi ikkita katta qismlarga ajratilishiga olib keldi. Dunyoda Microsoft, Oracle, Sun, Borland kabi dasturiy mahsulotlar ishlab chiqaruvchi kompaniyalar yuzaga keldi.
Hisoblash texnika vositalarini tezkorlik bilan rivojlanishi va kompyuterlarning qo’llanish sohalarini tobora kengayib borishi dasturiy ta’minotlar evolyusiyasi jarayonini tezlashtirdi.
Agar oldin dasturiy ta’minotlarning asosiy kategoriyalari (operatsion tizimlar, translyatorlar, amaliy dasturlar paketi) barmoq bilan sanarli bo’lsa, hozirgi vaqtga kelib u tugal bir rivojlanish tomoniga o’zgardi. Yangi dasturiy ta’minotlarni ishlab chiqishda tugal bir yangi bo’lgan yondoshuvlar yuzaga keldi. Bu jarayon talab qilinadigan dasturiy mahsulotlar bilan bozordagi amaldagi dasturiy mahsulotlarning nisbatini keskin o’zgarishiga olib keldi.
4.3-rasm.
Kompyuterning uchta asosiy sinfga ajratish qabul qilingan, bular: tizimli dasturlar; amaliy dasturlar va instrumental (uskunaviy) dasturlar.
4.4-rasm.
Tizimli dasturlar o’zida: axborotlarni qidirish va qayta ishlashni tashkil qilishning bazaviy funksiyalarini; kompyuterni tarkibiy qismlarini ishlashi ta’minlash va foydalanuvchini kompyuter bilan qulay muloqot qilishiga imkoniyat yaratish funksiyalarini mujassamlashtiradi.
|
| |
Dasturiy ta’minotning darajali tuzilishi

|
Dasturiy ta’minotning darajali tuzilishi
|
bet | 2/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti Dasturiy ta’minotning darajali tuzilishi.
Dasturiy ta’minotning bazaviy darajasi. Bu dasturiy ta’minotning eng quyi darajasidir. U bazaviy apparat vositalari bilan o’zaroaloqani ta’minlashga javob beradi. Qoidaga ko’ra, bazaviy dasturiy vositalar, bevosita bazaviy uskunalar tarkibiga kiradi va doimiy xotira (ROM) deb ataluvchi mikrosxemalarda saqlanadi. Dasturlar va berilganlar doimiy xotira mikrosxemalarini ishlab chiqarish etapida ularga yoziladi. Demak, bazaviy dasturlar doimiy xotira qurilmasida saklanadi.
Kompyuterni ekspluatasiyasi davomida bazaviy xotira o’zgarmaydi va ularni o’zgartirish ham mumkin emas.
4.2-rasm. Dasturiy ta’minotning darajali tuzilishi.
Bazaviy dasturiy ta’minotni o’zgartirish texnik jihatidan maqsadga muvofiq hisoblangan holatlarda, operativ xotira mikrosxemalari o’rniga - qaytadasturlanuvchi doimiy xotira (ERROM) qurilmasi ishlatiladi.
Tizimli darajadagi dasturiy ta’minot. Tizimli daraja – bu, oraliq darajadagi dasturiy ta’minotdir. Sababi, bu darajada ishlovchi dasturlar, kompyuter tizimida ishlovchi o’zga dasturlarni bazaviy darajadagi dasturlar va bevosita apparat ta’minoti bilan o’zaroaloqasini ta’minlash vazifasini bajaradi. Masalan, hisoblash
tizimiga yangi qurilmani ulanishi, boshqa dasturlarni u bilan o’zaroalqasini ta’minlash uchun, tizimli darajada bu qurilmani dasturi o’rnatilishi lozim.
Aniq bir qurilmalarni o’zaroaloqasini ta’minlovchi aniq dasturlar, qurilmalar drayverlari deb ataladi, ular tizimli darajadagi dasturiy ta’minotlar tarkibiga kiradi. Boshqa tizimli darajadagi dasturlar sinfi esa foydalanuvchilar bilan o’zaroaloqani ta’minlashga javob beradi. Bu dasturiy vositalar yordamida foydalanuvchilar hisoblash tizimiga berilganlarni kiritadi, uni ishlashini boshqaradi va o’ziga qulay bo’lgan shaklda natijalarni oladi. Bu vositalar
|
| |
AutoCAD dasturining analoglari (o‘xshashlari)

|
AutoCAD dasturining analoglari (o‘xshashlari)
|
bet | 7/10 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 27,47 Kb. | | #151658 |
Bog'liq Ma\'ruza 2AutoCAD dasturining analoglari (o‘xshashlari)
ALTni yaratuvchi kompaniyalar orasida o‘zining 3D tizimlari tarkibida chizma muharrirlarining soddalashtirilgan 2D versiyasini bepul tarqatish yo‘lga qo‘yildi. Ularning fikricha ikki o‘lchamli loyihalashdan uch o‘lchamli loyihalash texnologiyasiga o‘tishni tezlashtiradi. Bunday dasturlarni Dassault SolidWorks, IntelliCAD texnologiyasiga asoslangan DWGseries, Siemens PLM Software (oldingi Unigraphics), Solid Edge 2D Drafting misolida ko‘rishimiz mumkin.
Bu tizimlarning avfzalligi shundaki, ularning narxi AutoCAD paketini 10-20 foizini tashkil etadi. Kamchiligi sifatida faylning original formati (DWG) ba’zi holatlarda mos kelmaydi. Rossiya bozorida KOMPAS, ASKON, T-FLEX CAD 2D kabi chizma muharrirlari keng tarqalgan. Ular mavjud standartlarga mos kelishi va chizma geometriyasini parametrlashtirish bo‘yicha yuqori ko‘rsatkichlarga egaligi bilan ajralib turadi.
2D-tizimlarining o‘ziga xos bir nechta ob’ektiv va sub’ektiv jihatlari mavjud:
konstruktorlik va texnologik hujjatlashtirishda sifatli rasmiylashtirish ishlarini yengillashtirdi, shuni hisobidan shtat birligi qisqardi;
chizmalarni arxivlash jarayoni soddalashdi va arzonlashtirildi;
mavjud chizmalarni bir necha marta ishlatish va o‘zgartirish evaziga konstruktorlarning ish unumdorligi oshdi;
loyiha ustida jamoa bo‘lib ishlashda ma’lumotlarni tezkor almashish imkoniyati yaratildi;
2D tizimlari bir-biriga o‘xshashligi tufayli ularni o‘rganish va joriy etish muhandislardan ko‘p vaqtni talab etmaydi.
Shunday bo‘lsada, muhandislik ishini to‘liq avtomatlashtirish, ularni ish unumdorligini oshirish, avtomatlashtirilgan ishlab chiqarishga o‘tishda 2D – tizimlarini joriy etish va ishlatishdagi kamchiliklari boshidan ma’lum bo‘ldi.
Gap shundaki, chizmani inson to‘liq tasavvur etib, uni ongida qabul qilishi kerak, ya’ni sxematik ko‘rinishi, loyihalanayotgan mahsulotni har tomonlama rasmi, ularni o‘lchamlari yozuvlari, shartli belgilari va boshqa jihatlari aniq bo‘lishi talab etiladi. To‘liq avtomatlashtirish uchun ma’lumot aynan kompyuterda qayta ishlashga moslashtirilgan bo‘lishi kerak. Klassik ko‘rinishdagi 2D-tizimlar bu masalani to‘liq hal eta olmaydi, buning uchun to‘liq fazoviy 3D yoki fazoviy-vaqtli 4D ma’lumotlar talab etiladi.
|
| |
Elektron jadvallar (jadvalli prosessorlar) —

|
Elektron jadvallar (jadvalli prosessorlar) —
|
bet | 7/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minotiElektron jadvallar (jadvalli prosessorlar) — tashkil qilingan ma’lumotlarni jadvalli tartibda ishlab chiqish uchun mo’ljallangan dasturlar paketi.
Ishlarni tashkil qiluvchilar — bu, ham ayrim inson, ham butun firma yoki uning tarkibiy bo’linmasini turli resurslar (vaqt, mablag’, materiallar)dan foydalanishni rejalashtirish tadbirlarini avtomatlashtirish uchun mo’ljallangan dasturlar paketlaridir.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) elektron ma’lumotlarni yaratish, saqlash va olish tadbirlarini avtomatlashtirish uchun mo’ljallangan. Ko’pgina mavjud iqtisodiy, axborot-ma’lumotnomaviy, bank, dasturli majmualar MBBTning vositalaridan foydalanish orqali amalga oshiriladi.
Namoyish qilish grafiklarining paketlari ba’zi bir tahliliy tadqiqotlar natijalarini ko’rgazmali va dinamik shaklda taqdim etishga qaratilgan ishga tegishli axborotlar grafik tasvirining konstruktorlari bo’ladi.
Mul’timedia dasturlari paketlari audio va video axborotlarni aks ettirish va ishlab chiqish, ShKdan foydalanish uchun mo’ljallangan. Dasturli vositalardan tashqari, kompyuter bunda xuddi shunday axborotlarni kirish/chiqish, uni raqamli shaklga aylantirishni amalga oshirishga imkon beruvchi qo’shimcha platalar bilan jihozlanishi mumkin.
Loyihalashtirishni avtomatlashtirish tizimlari — grafik tasvirlarni ishlab chiqish bilan bog’liq dasturlar paketlarining o’zgacha turli-tumanligidar.
Ular mashinasozlik, avtomobilsozlik va sanoat qurilishida konstruktorlik ishlarining loyihalarini avtomatlashtirish uchun mo’ljallangan. Ushbu paketlar quyidagi asosiy vazifalarni amalga oshirishni ta’minlovchi vositalar majmuiga ega:
foydalanuvchilarning tarmoqda paket bilan jamoa bo’lib ishlashi;
fayllarning barcha imkon bo’lgan formatlarda eksporti-importini;
obyektlarni masshtablashtirish;
obyektlarni guruhlarga ajratish, harakatlantirish, kesish, o’lchamlarini o’zgartirish, qatlamlari bilan ishlashda ularni boshqarish;
qaytadan chizish (fonli, qo’lda, uzilgan holda);
fayllarni kutubxonalar va chizmalarning kataloglari qismida boshqarish;
egri chiziqlar, ellipslar, chiziqlarning ixtiyoriy shakllari, ko’p burchaklarni chizishga imkon beruvchi turli-tuman chizmachilik vositalaridan foydalanish, alomatlarning kutubxonalaridan foydalanish, yozuvlarni yozish va h. k.;
|
| |
Tizimli dasturlash o’zida

|
Tizimli dasturlash o’zida
|
bet | 9/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minotiTizimli dasturlash o’zida: dasturlash tilini kompilyator yoki interpretatorini; dastur kodini sozlovchisi va optimallashtiruvchi vositalarini; aloqalar muharririni, standart bibliotekalar to’plamini, ma’lumotnoma tizimlarini qamrab oladi.
Dasturlash tili kerakli algoritmni qandaydir matnli ko’rinishda ifodalashga imkon beradi. Bu matn kodni shakllantiruvchi maxsus dastur-translyatorni ishlashi uchun boshlang’ich material bo’lib hisoblanadi.
Ko’p tarqalgan dasturlash tillariga Basic, Pascal, Fortran, C++ larni keltirish mumkin.
Tizimli dasturlash tillari: Turbo Pascal, Borland Pascal, MS Visual Basic, MS Visual C++, Visual Fortran.
Uskunaviy integrallashgan ishlab chiqarish muhiti (IDE – Integrated
Development Environment). Foydalanish yo’nalishi – dasturchilarni mehnat samaradorligini oshirish, dastur kodlarini tuzishni avtomatlashtirish, mijoz-server arxitekturasi uchun, so’rovlar va hisobotlar uchun ilovalarni ishlab chiqishdan iborat.
4.10-rasm.
Bularga Oracle JDeveloper, Jbuilder 3 Enterprise (Borland), VisualCafe for Java (Symantec), Forte for Java (Sun Microsystems) kabi obyektga yo’naltirilgan dasturlash vositalarini keltirib o’tish mumkin.
4.11-rasm.
Lokal vositalar muhiti: dasturlash tizimi va foydalanuvchini uskunaviy vositalariga ajratilib ko’rsatiladi.
Mahalliy (lokal) ilovalar (tillar va dasturlash tizimlari, shuningdek foydalanuvchini uskunaviy muhiti);
dasturlarni ishlab chiqishni integrallashgan muhiti. Asosiy vazifasi – foydalanuvchini grafik interfeysini ta’minlovchi, shuningdek so’rovlar va
hisobotlarni avtomatlashtirish uchun, dasturlar kodini yaratishni avtomatlashtirish hisobiga dasturchilarning mehnat unumdorligini oshirish (Delphi);
2) axborot tizimlarini tuzish vositalari - CASE-texnologiyalari. Mahalliy tarmoqlarda loyihalar ustida jamoa bo’lib ishlashni qo’llab-quvvatlash imkoniyati yuzaga keladi. Bu loyihani istalgan fragmentlarini import qilish, loyiha boshqaruvini tashkillashtirish hisobiga amalga oshiriladi.
O’z navbatida dasturlash tillari quyidagi turlarga bo’linadi:
|
| |
FOYDANILGAN ADABIYOTLAR - Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti

|
Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
|
bet | 13/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minotiFOYDANILGAN ADABIYOTLAR
1.Агальцов В.П., Титов В.М. Информатика для экономистов: Учебник. – М.:ИД “ФОРУМ”: ИНФРА – М, 2011. – 448 с.: ил. – (Высшее образование).
2.Гордиев А.В. Операционные системы. 2-е издание. Учебник. – Москва - Минск, 2014. - 416 с.
3.Грошев А.С. Информатика. Учебник для вузов. - Архангельск, АГТУ, 2010. – 484 с.
4.Замятин А.В. Операционные системы. Теория и пратика. Учебное пособие. Томск: Изд-во. ТПУ, 2011. – 281 с.
5.Колисниченко Д.Н. Самоучитель Microsoft Windows 8. – CПб.: БХВ- Петербург, 2013. - 288 с.: ил. – (Самаоучитель).
6.Макрова Н.В., Волков В.Б. Информатика: Учебник для вузов. – СПб.: Питер, 2011. – 576 с.: ил.
7.Таненбаум Э. Современные операционные системы. 3-е изд. – СПб.: Питер, 2010. – 1120 с.: ил.
8.Трофилов В.В. и др. Информационные технологии: учебник. – М.:Издательство Юрайт; ИД Юрайт, 2011. - 624 с. – (Основы наук
|
| |
Uskunaviy dasturiy - Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti

|
Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
|
bet | 4/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minotiUskunaviy dasturiy ta’minotga, yangi dasturlar yaratish uchun qo’llaniladigan intrumental vositalar mansub bo’ladi. Masalan, S++, QuickBASIC, Pascal, Vizual Beysik Delphi va boshq.
Oraliq dasturiy ta’minot, u tizimli va foydalanuvchi oralig’ida joylashuvchi ta’minotdir. Oraliq dasturiy ta’minotlar foydalanuvchilar bilan bevosita
o’zaroaloqa qilmaydi, shu boisdan ularni foydalanuvchi dasturlari turiga kiritib bo’lmaydi.
Oraliq dasturiy ta’minotlar mijoz dasturiy ta’minotlari tarkibiga, ular bilan o’zaroaloqani ta’minlash uchun kiritilgan, o’z navbatida mijoz dasturiy ta’minotlari amaliy dasturiy ta’minotlarga mansubdir. Ma’lumotlar bazalari serverlari, boshqa server dasturlari, server ilovalar va boshqa server dasturlari oraliq dasturiy ta’minotlarga mansub bo’ladi.
4.5-rasm.
2.Kompyuter amaliy dasturiy ta’minotining vazifasi, tarkibi va
strukturasi
Amaliy dasturiy ta’minotlarga inson faoliyatining turli xil sohalariga mansub bo’lgan dasturlar kiradi.
Amaliy dastur – bu istalgan aniq bir dastur bo’lib, u qandaydir muammoli sohasi doirasiga oid masalalarni yechishgan mo’ljallangan bo’ladi.
Hisoblash texnikasini amaliyotda samarali tadbiq etishning shartlaridan biri amaliy dasturlarning ixtisoslashtirilgan paketlarini yaratishdir.
Ularga kirishning osonligi va foydalanishning soddaligi ShKning muhandislik mehnatiga, ilmiy soha, iqtisodiyot, madaniyat, ta’limning aniq vazifalarini yechishda kengroq tadbiq etish uchun sharoitlar yaratadi.
Amaliy dasturlar paket (ADP) lari odatda maxsus tizimlar asosida quriladi va u bundan keyin ham aniq yo’nalishlarda rivojlanadi. Ular hisoblash vositalarining dasturli ta’minlanishida alohida yetkazib beriladi, o’zining hujjatlariga ega va operatsion tizimlarning tarkibiga kirmaydi. Ko’pgina paketlar integrasiyaning shaxsiy vositalariga ega.
4.6-rasm.
Amaliy dasturlar paketi. Aniq sinfga oid masalalarni yechishga oid o’zaro bog’langan dasturlar majmui.
|
| |
BILAMAN
  
BILIB OLDIM - 1-amaliy mashg‘ulot mavzusi: sifat so‘z turkumi. Sifatning leksik-grammatik xususiyatlari,...

|
1-amaliy mashg‘ulot mavzusi: sifat so‘z turkumi. Sifatning leksik-grammatik xususiyatlari, ma’no turlari. Sifatlarning modal shakllari
|
bet | 4/4 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 295,59 Kb. | | #121394 |
Bog'liq 1-amaliy mashg\'ulotBILAMAN
|
BILIB OLDIM
|
BILMOQCHIMAN
|
|
|
|
Keyingi amaliy mashg‘ulot uchun topshiriq: hemis.guldu.uz portalidan 2-amaliy mashg‘ulot ishlanmasini yuklab oling va topshiriqlarga tayyorlaning.
Talabani baholash mezonlari:
1.Talabaning mimikasi va pontomimikasiga -__
2. Mantiqan bog‘langanligi va izchilligi, nutqning ravonligi – __
3. Ko‘rgazmalilik va reglament – __
Jami: eng yuqori baho: __ball
Mavzuni mustahkamlash uchun nazorat savollari:
Sifat turkumidagi so‘zlarning leksik xususiyatlarini sanang?
Sifat darajalari haqida tushuncha.
Sifatlarning otlashishi qanday xususiyat?
Boshlang‘ich sinflarda sifat so‘z turkumi o‘rganilishi haqida so‘zlang.
Sizningcha, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining sifat so‘z turkumiga oid bilimlarini hosil qilishda qanday interfaol metodlardan foydalangan ma’qul?
Foydalanilgan adabiyotlar:
M.Hamroyev, D.Muhammedova, D.Shodmonqulova, X.G‘ulomova, Sh.Yo‘ldosheva. Ona tili. (darslik). Toshkent: TDPU. 2008.
Qosimova K., Matjonov S., G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh. Boshlang`ich sinflarda ona tili o`qitish metodikasi. T., TDPU. 2009
M.Yo‘ldoshev. O‘zbek tili praktikumi (1-qism). Toshkent. TDPU. 2005.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-amaliy mashg‘ulot mavzusi: sifat so‘z turkumi. Sifatning leksik-grammatik xususiyatlari, ma’no turlari. Sifatlarning modal shakllari
|
Muammoviy yo’naltirilgan amaliy dasturlar paketlari

|
Muammoviy yo’naltirilgan amaliy dasturlar paketlari
|
bet | 6/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti Muammoviy yo’naltirilgan amaliy dasturlar paketlari
Matnli prosessorlar — foydalanuvchi tomonidan hujjat yaratishda matnni bir yerga yig’ish, shakllantirish, tahrir qilishga imkon beruvchi hujjatlar (matnlar) bilan ishlash uchun mo’ljallangan maxsus dasturlar. Odatda ular o’z ichiga matn bloklar va obyektlar bilan ishlash bo’yicha qo’shimcha vazifalarni oladi.
Stol usti nashriyot tizimlari — kasbiy nashriyot faoliyati uchun mo’ljallangan va hujjatlarning asosiy turlari, axborot byulletenlari, qisqa rangli risolalar, hajmli kataloglar va savdo buyurtmalari, ma’lumotnomalar ko’rinishidagi keng turli- tumanligini elektron amalga oshirishga imkon beruvchi dasturlar ushbu turdagi paketlarda ko’zda tutilgan vositalar quyidagilarga imkon beradi:
matnni bir yerga jamlash (terish); barcha iloji bo’lgan foydalanish va poligrafik tasvirlashni amalga oshirish; eng yaxshi mantli prosessorlar darajasida matn tahrir qilishni amalga oshirish;
grafik tasvirlarni ishlab chiqish;
poligrafik sifatli hujjatlar chiqarishni ta’minlash;
tarmoqlar va har xil platformalarda ishlashga.
Grafik muharrirlar — grafik axborotlarni ishlab chiqish uchun mo’ljallangan paketlardir. Ular rastrli va vektorli grafiklarni ishlab chiquvchi ADPga bo’linadi.
Vektorli grafika bilan ishlash uchun paketlar badiiy va texnik tasvirlar bilan keyinchalik rangli bosib chiqarish bilan bog’liq kasbiy ishlash uchun mo’ljallangan (masalan, dizaynerning ish joyi) loyihalashtirishni avtomatlashtirilgan tizimlari uchun va stol ustidagi nashriyot tizimlari o’rtasida oraliq joyni egallaydi.
Ushbu sinfdagi paketlar hozirgi vaqtda grafik tasvirlarni murakkab aniq ishlab chiqilishini amalga oshirish uchun vazifaviy vositalarning ancha keng majmuiga ega va o’z ichiga quyidagilarni oladi:
grafik tasvirlarni yaratish uchun vositalar;
tekislash vositalari (asosiy chiziq va bet bo’yicha, kesishish katagi, eng yaqin nuqta bo’yicha);
obyektlar bilan manipulyasiya qilish vositalari;
paragraflarni rasmiylashtirish va zamonaviylashtirish, har xil shriftlar bilan ishlash qismida matnni ishlab chiqish vositalari;
turli xil formatlardagi grafik obyektlar (fayllar)ni import (eksport) kilish vositalari;
ekran tasvirini poligrafik bajarishga tegishli ravishda sozlash bilan bosmaga chiqarish vositalari;
|
| |
Kompleks birikmalarning tibbiyotdagi ahamiyati

|
Kompleks birikmalarning tibbiyotdagi ahamiyatiBog'liq Xolnazarov Bahodir Baxtiyor o’g’li 90-94
90
KOMPLEKS BIRIKMALARNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI.
Xolnazarov Bahodir Baxtiyor o’g’li
Toshkent tibbiyot akademyasi Termiz
filiali talabasi.
Email:(xolnazarovbahodir01gmail.com)
Tel: +998 91 510 00 12
Saitov Diyorbek Shuxrat o'g'li
Toshkent tibbiyot akademyasi Termiz
filiali talabasi
Annotatsiya:
Kompleks birikmalarning tibbiyotdagi o’rni kata .Tibbiyotda
qo’llaniladigan juda ko’p doripreparatlari, vitaminlarlar, minerallar shu jumladan
gemoglabin. Ko’pgina yurak qon tomir va o’sma kasaliklarini davolashda kompleks
birikmalarning tutgan o’rni.
Kalit
so’zlar
.
Kompleks
birikma
,xelatlar,kompleksonlar,
legant,
ateroskleroz
,ETDA
Kirish:
Bu murakkab birikmalar noorganik va keng qamrovli organoelement
birikmali sinfdir. Ular tabiatda keng tarqalgan. Ko'pchilik biologik tizimlarda muhim
vazifalarni bajaradigan, masalan xlorofil, vitamin B12, gemoglobin, metall fermentlari
va boshqalar. Kompleksbirikmalar dori sifatida ishlatiladi.
Kompleks birikmalarning
tuzilishi va xossalari birinchi marta shveytsariyaliklar tomonidan tasvirlangan
kimyogar Alfred Verner.
Organizmda faoliyat koʻrsatadigan fermentlarning 700 dan
ortigʻi metallofermentlar hisoblanadi. Ular kimyoviy tabiatiga koʻra kompleks
birikmalardir. Shu bilan bir qatorda dorivor preparatlarning katta qismini kompleks
birikmalar tashkil etadi[1]
Kompleks hosil boʻlish reaksiyalarining borish qonunlari va ularni biologik
sistemalarga tadbiq qilishni bilish shifokorlar uchun juda zarur, chunki tirik organizmda
boradigan koʻpgina biokimyoviy jarayonlar kompleks birikmalar ishtirokida
boradi.Gemoglobin temirning kompleks brikmasi, B12 vitaminida kobaltning
kompleks birikmasi va boshqalar.[2]
|
| |
Elektronika va sxemalar 2

Elektronika va sxemalar 2
Download
361,87 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
20.05.2024
Hajmi
361,87 Kb.
#246090
Download
361,87 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elektronika va sxemalar 2
Download
361,87 Kb.
Matnni ko'rish
Raqamli signallar ustida ikkilik mantiqiy operatsiyalar (bit operatsiyalari)

3
Birlamchi operatsiyalar
Ayirish (inkor qilish)
Inkor qilishning mnemonik
qoidasi shunday eshitiladi
-
natija
quyidagicha
boʻladi:
„1“, agar kirish „0“ boʻlsa,
„0“ agar kirish „1“ boʻlsa.
Takrorlash
Chiqish mantiqiy oʻzgaruvchisi kirishdagiga teng.
Ikkilik operatsiyalar
Axborotni oʻzgartirish belgilar guruhlari bilan operatsiyalarni bajarishni talab
qiladi, ulardan eng oddiyi ikki belgilar guruhidir. Katta guruhlar bilan operatsiyalarni
har doim ikkita belgi bilan ketma
-
ket operatsiyalarga boʻlish mumkin.
Koʻpaytirish amali
Birlashma funksiyasini amalga oshiradigan mantiqiy
element mos keladigan
sxema deb ataladi. Istalgan miqdordagi kirishlar bilan bogʻlanishning mnemonik
qoidasi shunday eshitiladi
—
chiqish quyidagicha boʻladi:
•
„1“, agar
barcha
kirishlar „1“ boʻlsa,
•
„0“ agar
kamida bitta
kirish „0“ boʻlsa.
Ogʻzaki ravishda bu operatsiyani quyidagi ifoda bilan ifodalash mumkin:
“
Chiqishda rost faqat kiritilgan maʼlumot rost boʻlganda rost boʻlishi
mumkin. 1
Muammoli - - Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti

|
Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
|
bet | 5/13 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #266434 |
Bog'liq doc 2024-06-12 17-23-49. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minotiMuammoli - yunaltirilgan. Boshqarish funksiyalarida, strukturalashgan berilganlar va qayta ishlash algoritmlari kabi muammoli sohalarda qo’llaniladi.
Loyihalashni avtomatlashtirish. Chizma, sxema, diagrammalarni ishlab chiquvchi konstruktorlar va texnologlarlarning ishlarida qo’llaniladi.
Umumyo’naltirilgan. Matn muharrirlari va jadval prosessorlari, grafik muharrirlar, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari kabi kompyuter texnologiyalarini qo’llab-quvvatlovchi tizimlar.
Amaliy dasturlar paketi va ular yordamida yechiladigan masalalar turkumi
|
|
|
|
|
|
|
|
Muammoli - yunaltirilgan
|
|
Umum- yo’naltirilgan
|
|
Stol usti nashriyot tizimlari
|
|
|
|
|
|
Loyihalashni avtomatlashtirish
|
|
Ofisli
|
|
Su’niy intellekt tizimlari
|
4.7-rasm.
Ofisli. Ofisning tashkiliy faoliyatini boshqarishni ta’minlaydi. U o’zida organayzerlar (yozuv va telefon kitoblari, kalendarlar, taqdimotlar)ni, tarjimonlarni, matnni anglash kabi vositalarni mujassamlashtiradi.
Stol usti nashriyot tizimlari - funksional jihatidan birmuncha kuchli bo’lgan matn prosessorlari.
Su’niy intellekt tizimlari. U o’zida tabiiy tilda muloqat qilishni qo’llab- quvvatlovchilarni; turli xil vaziyatlarda foydalanuvchilarga tavsiyalar bera oladigan ekspert tizimlarini; dasturlashtirishsiz amaliy masalalarni yechuvchi intellektual amaliy dasturlar paketlarini qamrab oladi.
Shaxsiy kompyuterlar uchun mo’ljallab chiqarilgan amaliy dasturlar paketlari uchun quyidagi tasniflarni aytib o’tish mumkin:
matn muharrirlari, matnli prosessorlar va noshirlik tizimlari;
grafika muharrirlari va tadbirkorlik grafika vositalari;
katta o’lchamli elektron jadvallar, jadval prosessorlari;
telekommunikasion tizimlarni boshqarish amaliy dasturlar paketlari;
berilganlar bazasini boshqarish tizimi;
ma’lumotli-qidirish tizimlari;
su’niy intellekt tizimlari, shu jumladan ekspert tizimlari;
avtomatlashtirilgan o’qitish tizimlari;
ma’lumotlarni statistik qayta ishlash paketlari;
matematik dasturlashtirish amaliy dasturlar paketlari;
avtomatlashtirilgan loyihalashtirish tizimlari;
tarkibiga muammoga mo’ljallangan paketlarning bir nechta turini oladigan integrallashgan amaliy dasturlar paketi.
Matnli, jadvalli va grafik axborotlarni avtomatlashtirilgan holda ishlab chiqishni amaliy dasturlar paketi ta’minlaydi.
4.8-rasm
|
| |
ACCESS da "??????" nima vazifani bajaradi?

ACCESS da "??????" nima vazifani bajaradi?
|
|
-->A) Uning yordamida natijaviy ma`lumotlarni qulay ko’rinishda chop etiladi.
-->B) Uning yordamida ombordagi ma`lumotlarni sahifalarga ajratib saqlab qo’yiladi.
-->C) Uning yordamida bazaga yangi ma`lumotlar kiritiladi yoki borlarini ko’rib chiqiladi.
-->D) Uning yordamida ma`lumotlar ustida hisob ishlari bajariladi.
| |
42. "Word"d? hujj?tni p?r?l yord?mid? s?ql?sh q?nd?y b?j?ril?di?
| |
-->A) " ???? "-"????????"
-->B) " ???? "-"???????"
-->C) "????"-"????????? ???..."-"??????"-"????????? ????????????..."
-->D) " ???? "-" ??????? "
| |
43. Ikkinchi darajali domain nomini ko’rsating
| |
-->A) www.uz
-->B) www.informatika.uz/qurilma.htm
-->C) www.history.informatika.uz
-->D) www.informatika.uz
| |
44. ACCESS d? "T?blitso’"ning v?zif?si nim??
| |
-->A) Uning yord?mid? ?mb?rg? yangi m?’lum?tl?r kiritish yoki b?rl?rini kurib chikish kul?y kurinishd? ?m?lg? ?shiril?di.
-->B) Uning yord?mid? ?mb?rg? yangi m?’lum?tl?r kiritil?di.
-->C) Uning yord?mid? ?mb?rd?gi m?’lum?tl?rni k?yt? ishl?sh mumkin.
-->D) Uning yord?mid? m?’lum?tl?r ?mb?rining ?s?siy ?b’?kti bo’lg?n m?’lum?tl?r j?dv?ll?rd? s?ql?n?di.
| |
45. Turbo Paskal muhiti har bir satr oxirida qaysi klavishi bilan ko`rinmas ajratuvchi “–” belgi qo`yadi?
| |
-->A) Backspace
-->B) Del
-->C) Enter
-->D) Delete
| |
46. |
K?mpyut?r virusi nim?? - Export html to Doc

|
Export html to Doc
|
bet | 5/49 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #270423 |
Bog'liq documentK?mpyut?r virusi nim??
| |
-->A) U - k?mpyut?r qurilm?sidir
-->B) O’lch?mi bo’yich? k?tt? bo’lm?g?n m??sus yozilg?n pr?gr?mm?
-->C) Yuqumli k?s?llik
-->D) Yonm?-yon j?yl?shg?n k?mpyut?rl?rning birid?n ikkinchisig? o’tib ?l?dig?n pr?gr?mm?
| |
25. Turbo Paskalda umumiyga qo`shimcha qilib xuddi Read kabi ishlaydi, yana qo`shimcha tarzda joriy satrning hamma qolgan elementlarini o`tkazib yuboradi va faylning joriy xonasi ko`rsatkichini matnli faylning keyingi satriga o`tish
| |
-->A) FileSize
-->B) Readln
-->C) Seek
-->D) Append
| |
26. Modem - bu...
| |
-->A) Tarmoq (set) qurilmasi
-->B) Kompyuter
-->C) Internet serveri
-->D) Tarmoq bayonnomasi
| |
27. J?dv?lni k?nstrukt?rd? yar?tish v?ktid?gi m?yd?nning ??ss?si "???????"d? nim? if?d?l?n?di?
| |
-->A) F?rm?l?rd? yoki his?b?tl?rd? m?yd?n n?mini if?d?l?ydig?n m?’lum?t.
-->B) Yach?yk?d? if?d?l?n?dig?n m?’lum?tni.
-->C) M?yd?n n?mi.
-->D) Bu m?’lum?tl?r ?mb?rini yar?tg?n pr?gr?mmist imz? ch?kishi uchun ?jr?tilg?n j?y.
| |
28. "Word"ning "???????" m?nyusid? q?nd?y buyruql?r j?ml?ng?n?
| |
-->A) S?hif?g? n?m?r qo’yish, s?n? v? v?qtni kiritish, t?svirl?r j?yl?sh
-->B) J?dv?l yar?tish, s?ql?b qo’yish, ch?p etish, s?hif? k?tt?likl?rini o’rn?tish
-->C) Hujj?t yar?tish, s?ql?b qo’yish, ch?p etish, s?hif? k?tt?likl?rini o’rn?tish
-->D) Qidirish, ?lm?shtirish, ?jr?tilg?n hujj?t fr?gm?ntid?n nus?? ?lish
| |
29. |
|
| |
Oynani varaqqa nisbatan joriy satr oxiriga siljitish mumkin

Oynani varaqqa nisbatan joriy satr oxiriga siljitish mumkin:
|
|
-->A) End
-->B) PageUp
-->C) PageDown
-->D) Home
| |
296. Tablitsa menyusi buyruqlari yordamida quyidagilardan qaysi birini bajarib bo’ladi?
| |
-->A) Jadvalni matn ko’rinishiga o’tkazish
-->B) Yozilganlarni hammasini
-->C) Jadval tarkibini o’zgartirish
-->D) Matnni jadval ko’rinishiga o’tkazish
| |
297. Tarmoq raqamli manzilini aniqlang
| |
-->A) 143:206:106:55
-->B) 143.206.106.55
-->C) 143,206,106,55
-->D) 143_206_106_55
| |
298. Y?rliq nima?
| |
-->A) programma belgilari
-->B) fayl joylashgan manzilni saqlovchi maxsus fayl-piktogramma nusxasi
-->C) oyna belgilari jamlanmasi
-->D) Menyu buyruqlari belgilari
| |
299. HTML tili dasturlashning qaysi turiga mos keladi?
| |
-->A) Gipermatniy belgilash tillari
-->B) Stcenariylar tillari
-->C) YUkori saviyali tillar
-->D) quyi saviyali tillar
| |
300. Word dasturida ixtiyoriy panelni olib qo’yish va joylashtirish usulini aniqlang.
| |
-->A) Okno – Paneli instrumentov
-->B) Vid – Paneli instrumentov
-->C) Fayl – Svoystva
-->D) Fayl – Parametri stranitsi
| |
301. Excel dasturida ma’lumotlarni tartiblashning qanday ketma - ketligi mavjud emas
| |
-->A) Ustunlarning joylashish o’rni bo’yicha
-->B) Matnli ma’lumotlarni alfavit tartibida
-->C) Mantiqiy amallarning natijalari bo’yicha
-->D) Sonli va sanali qiymatlarni o’sish va kamayish tartibida
| |
302. Turbo Paskalda to`g`ridan-to`g`ri foydalanish uchun faylning joriy o`lchamini qaytaradigan (fayl elementlari soni birdan boshlab hisoblanadigan) qanday protsedura belgilangan?
| |
-->A) GetFAttr
-->B) FileSize
-->C) DiskSize
-->D) FSearch
| |
303. "Word"d? h?l?tl?r s?trid? nim?l?r if?d?l?n?di?
| |
-->A) M?nyu s?tri
-->B) "?????????" v?sit?l?r p?n?li
-->C) M?tn ko’rs?tkichining j?yl?shish k??rdin?t?l?ri, hujj?tning umumiy s?hif?l?r s?ni v? b?shq? m?’lum?tl?r
-->D) V?sit?l?r p?n?li
| |
304. Quyidagi konstruktciyalardan qaysi biri fon rangini o’rnatadi?
| |
-->A) ...
-->B) ... ... ... ... ... |
Microsoft Access d? "F?rmo’"ning v?zif?si nim??

Microsoft Access d? "F?rmo’"ning v?zif?si nim??
|
|
-->A) Uning yord?mid? ?mb?rg? yangi m?’lum?tl?r kiritish yoki b?rl?rini ko’rib chiqish qul?y ko’rinishd? ?m?lg? ?shiril?di.
-->B) Uning yord?mid? ?mb?rg? yangi m?’lum?tl?r kiritil?di.
-->C) Uning yord?mid? m?’lum?tl?r ?mb?rining ?s?siy ?b’?kti bo’lg?n m?’lum?tl?r j?dv?ll?rd? s?kl?n?di.
-->D) Uning yord?mid? ?mb?rd?gi m?’lum?tl?r kurib chikil?di.
| |
37. J?dv?ld?gi m?yd?ng? matnli b?lgil?rni kiritish imk?nini b?ruvchi k?tt?lik turi q?nd?y ?t?l?di?
| |
-->A) Sch?tchik
-->B) L?gich?skiy
-->C) CHisl?v?y
-->D) T?kst?vo’y
| |
38. Yorliq nim??
| |
-->A) m?nyu buyruql?ri b?lgil?ri
-->B) pr?gr?mm? b?lgil?ri
-->C) ?yn? b?lgil?ri j?ml?nm?si
-->D) f?yl j?yl?shg?n m?nzilni s?ql?vchi m??sus f?yl-pikt?gr?mm? nus??si
| |
39. Formula yozilgan katakcha nusxasi shu ustundagi boshqa katakchaga ko’chirilganda qanday o’zgarish sodir bo’ladi?
| |
-->A) formula o’rniga u ko’chirib o’tkazilgan katakcha nomi paydo bo’ladi
-->B) formuladagi katakchalar nomi tizimli o’zgaradi
-->C) formulali katakchalarning nusxalarini ko’chirish mumkin emas
-->D) hech qanday o’zgarish sodir bo’lmaydi
| |
40. ????????? paneli orqali matn tarkibiga qanday ob’ektlarni joylashtirish mumkin?
| |
-->A) ??????????, WordArt ob’ektlari,rasmlar
-->B) WordArt ob’ektlari, rasmlar, kartinkalar
-->C) yozilganlarning hammasi
-->D) ??????????, rasmlar, chiziqlar, sxematik diagrammalar
| |
41. |
Web – shifalar tayyorlashda ishlatiladigan vizual muharrirlar qatorini aniqlang

|
Web – shifalar tayyorlashda ishlatiladigan vizual muharrirlar qatorini aniqlang
|
bet | 4/49 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #270423 |
Bog'liq documentWeb – shifalar tayyorlashda ishlatiladigan vizual muharrirlar qatorini aniqlang
| |
-->A) Microsoft Word, Microsoft Excel, Adobe Photoshop
-->B) Windows, MS-DOS, Windows Movie Maker, Visual Basic, Delphi, C++
-->C) Microsoft FrontPage, Macromedia Dreamweaver, Macromedia Flash
-->D) Bloknot, WordPad, Microsoft Access, CorelDraw
| |
20. Display nima?
| |
-->A) kompyuterning ish jarayonida vujudga keladigan axborotlarni ekranda yoritib berishni ta`minlaydigan qurilma
-->B) kompyuterlararo ma`lumot almashishni ta`minlovchi qurilma
-->C) ma`lumotlarni saqlovchi qurilma
-->D) ma`lumotlarni qog’ozga bosib chiqaruvchi qurilma
| |
21. Excel dasturi uchun D12=2009 yozuvi nimani anglatadi?
| |
-->A) D12 yozuvi va 2009 yozuvi aynan teng ekanligini
-->B) 2009 yozuvi D12 katakchada joylashganligini
-->C) D12 yozuvi 2009 – katakchada joylashganligini
-->D) D (date) kuni noma’lum, 12 oy va 2009 yil ma’nosini
| |
22. Excel dasturi uchun D12=2009 yozuvi nimani anglatadi?
| |
-->A) D12 yozuvi va 2009 yozuvi aynan teng ekanligini
-->B) 2009 yozuvi D12 katakchada joylashganligini
-->C) D (date) kuni noma’lum, 12 oy va 2009 yil ma’nosini
-->D) D12 yozuvi 2009 – katakchada joylashganligini
| |
23. PowerPoint ishchi sohasi o’lchamlari qanday aniqlanadi?
| |
-->A) A4 formatli qog’oz bilan bir xil
-->B) A3 formatli qog’oz bilan bir xil
-->C) doimiy 1024x768 o’lchamda
-->D) bir ekran kattaligiga proporsional
| |
24. |
|
| |
Displ?y nim?? - Export html to Doc

Displ?y nim??
|
|
-->A) k?mpyut?rl?r?r? m?’lum?t ?lm?shishni t?’minl?vchi qurilm?
-->B) m?’lum?tl?rni s?ql?vchi qurilm?
-->C) m?’lum?tl?rni q?g’?zg? b?sib chiq?ruvchi qurilm?
-->D) k?mpyut?rning ish j?r?yonid? vujudg? k?l?dig?n ??b?r?tl?rni ekr?nd? yoritib b?rishni t?’minl?ydig?n qurilm?
| |
47. Microsoft Exceld? m?tn yo’n?lishini q?nd?y o’zg?rtiril?di?
| |
-->A) "??????"-"Yach?yki..." "Vo’r?vniv?ni?"
-->B) "??????"-"Shrift..."
-->C) "??????"-"Yach?yki..." "Shrift"
-->D) "??????"-"Yach?yki..." "Chisl?"
| |
48. Excel dasturida alohida ustun yoki satrlarni yashirish imkoniyati mavjudmi?
| |
-->A) Ha, Servis menyusining Skrit bandi orqali
-->B) Yo’q, faqat parol yordamida himoyalash mumkin
-->C) Yo’q, faqat alohida varaqlarni yashirish mumkin
-->D) Ha, Format menyusining Stroka yoki Stolbets bandlari orqali
| |
49. “Pusk” tugmasi ko’rinishi va tarkibi qanday o’zgartiriladi?
| |
-->A) Pusk tugmasi ustiga sichqoncha o’ng tugmasi 2 marta bosiladi va o’zgarishlar ro’yxatidan kerakli ko’rinish tanlanadi
-->B) Pusk tugmasi ustiga sichqoncha o’ng tugmasi bosilib, Parametri bandi orqali
-->C) Pusk tugmasi ustiga sichqoncha chap tugmasi bosilib, kerakli parametrlar tanlanadi
-->D) Pusk tugmasi ustiga sichqoncha o’ng tugmasi bosilib, Svoystva bandi orqali
| |
50. Mijoz EHM lariga xizmat ko’rsatuvchi va boshqaruvchi tarmoq komponenti:
| |
-->A) Shaxsiy kompyuter
-->B) Foydalanuvchi
-->C) Boshliq
-->D) Server kompyuter
| |
51. |
Teglarda SIZE atributi (parametri) ning vazifasi nimadan iborat?

Teglarda SIZE atributi (parametri) ning vazifasi nimadan iborat?
|
|
-->A) abzats chegaralarini tekislash tartibi
-->B) shrift rangini tanlash
-->C) shrift o’lchamini tanlash
-->D) shrift garniturasi (ko’rinishi) ni tanlash
| |
7. teginig vazifasi nimadan iborat?
| |
-->A) markerli ro’yxat tayyorlash
-->B) raqamli ro’yxat tayyorlash
-->C) teglar ro’yxatini sahifada tasvirlash
-->D) ro’yxatlarni raqamlardan markerli ko’rinishga o’tkazish
| |
8. Microsoft Exceld? yar?tilg?n hujj?tl?r q?nd?y ?t?l?di?
| |
-->A) ish s?hif?si
-->B) ish kit?bi
-->C) el?ktr?n j?dv?l
-->D) f?yl
| |
9. Microsoft Office p?k?ti t?rkibig? quyid?gil?r kirm?ydi
| |
-->A) Power Point
-->B) Word, FrontPage
-->C) Excel
-->D) Adobe Photoshop
| |
10. Pr?v?dnikd? p?pk?d?gi k?tm?-k?t (yonm?-yon) k?lg?n f?yl v? p?pk?l?rd?n t?shkil t?pg?n guru?ini t?nl?sh
| |
-->A) tugm?ch?l?r qurilm?sid?gi kul r?ngli "+" b?lgisi bil?n
-->B) guruhd?gi birinchisini t?nl?g?ch Shift ni b?sg?n ??ld? ??irgisini t?nl?sh
-->C) Insert tugm?si bil?n
-->D) Del ni b?sg?n ??ld? i?tiyoriy f?yl yoki p?pk?ni t?nl?sh
| |
11. Oyna sarlavha satrining o’ng tomonida joylashgan:
| |
-->A) kontekstli menyu elementlari
-->B) oyna holatiini boshqarish standart tugmalari
-->C) “Fayl” va “Pravka” menyulari
-->D) sahifalarni tez o’tkazish tugmalari
| |
12. |