nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Vaqtli parametrlarni o’lchashda ishlatiladigan raqamli asboblar

|
Vaqtli parametrlarni o’lchashda ishlatiladigan raqamli asboblar
|
bet | 55/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Vaqtli parametrlarni o’lchashda ishlatiladigan raqamli asboblar.
Raqamli chastotomer.
17.5-rasm.
F - noma’lum kuchlanishni bir qutbli impulslarga o’zgartiruvchi (shakllanuvchi) qurilma; EK - elektron kaliti; IH - impulslar hisoblagichi; TG - trigger; IG - impulslar generatori; RKQ-raqamli qayd qiluvchi qurilma; CHB - chastota bo’lgichi.
F - qurilmaga noma’lum chastotali kuchlanish beriladi va uning chiqishida olinadigan signal kalit orqali hisoblagichga o’tadi. Kalitni holati TG ga beriladigan impuls orqali boshqariladi.Bu impulslar davomiyligi esa chastota bo’lgichi orqali belgilanadi va shu Δt vaqt oralig’ida (ichida), ya’ni kalit ochiq holatida
hisoblagichga o’tgan impulslar soni N bo’yicha noma’lum chastota quyidagicha aniqlanadi
fx =N/ t
Raqamli chastotomerni yaxshi tomoni shundaki,avvalo asbobni ko’rsatishi f2 ga proporsional va bunday asbob yordamida chastota (10MHz gacha diapazonda); 0,1Hz - 1MHz diapazonda davr va 10 mks dan to 10 s gacha bo’lgan vaqt intervalini o’lchash mumkin.
Raqamli fazometr.
a)
b)
17.6-rasm.
Ux1 va Ux2 kuchlanishlari orasidagi faza farqi vaqt intervali tx ga o’zgartiriladi .F1 va F2 lar yordamida Ux1 va Ux2 lar noldan o’tgan momentida “start” va “stop” impulslarini ishlab beradi, hamda VIAB (vaqt intervalini ajratuvchi qurilma(bloki) impulslar seriyasidan faqat ikkita impuls ajratadi.Mana shu impulslar orasidagi vaqt intervali o’lchanadi va asbobning ko’rsatishi quyidagicha ifodalanadi
N= tx / T0 = tx f0 = φx (Tx / 2π)٭ f0 = φx (1/2π)٭( f0/ f0),
bu yerda Tx= 1/ f0 - Ux1 va Ux2 kuchlanishlarning davri
|
| |
Elektron ossillografining blok sxemasi va ishlashi

|
Elektron ossillografining blok sxemasi va ishlashi
|
bet | 59/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Elektron ossillografining blok sxemasi va ishlashi.
– rasmda elektron ossillografining blok sxemasi berilgan.
– rasm.
ENT – elektron – nur trubka; ET – elektron to’pi; EN – elektron nur; E – ekran; K – katod; KQT – katod qizdirgichning tolasi; M – modulyator; A1 va A2 – anodlar; GOP – gorizantal og’dirish plastinkasi; VOP – vertikal og’dirish
plastinkasi; TB – ta’minlash bloki; KB – kuchlanish bo’lgich; YoR – yorqinlik regulyatori; FR – fokuslash regulyatori; AT – attenyuator; YoG – yoyma generatori; SB – sinxronlashtirish bloki; KY, KX – kuchaytirgichlar.
Elektron ossillografi ekranida har xil yoymalar hosil qilish usullari va ular yordamida vaqtli parametrlarni, kuchlanish va h.k. larni o‘lchash
Aylanma yoyma usuli va u yordamida chastota o’lchash. Elektron ossillograflarni tekshirayotganda ularda aylanma yoyma hosil qilish katta ahamiyatga ega. Bunung uchun vertikal va gorizontal og’diruvchi plastinkalarga bir xil, lekin faza jihatidan 900 ga farq qiladigan kuchlanish beriladi. (18.4 - rasm)
- rasm
Bu xolda ekranda hosil bo’lgan dog’ning X va Y o’qlari bo’yicha surilishi quyidagi parametrik tenglama orqali ifodalaniladi:
X=SxUmxsinωt Y=SyUmycosωt,
bu yerda S va Um lar X va Y o’qlari bo’yicha kuchlanishlarning amplituda qiymatlari va sezgirligi bo’lib, ularni shunday tanlash kerakki,
SxUmx=SyUmy
sharti bajarilsin. Bu holda yuqoridagi ikki parametrik tenglamani kvadratga ko’tarib qo’shsak va sin2ωt+cos2ωt=1 ni hisobga olsak, A radiusli aylana tenglamasi hosil bo’ladi.
X2+Y2=A2
Aylanma yoyma usuli bilan chastota topilyotganda noma’lum chastotali kuchlanish (signallar geniratoridan) ossillografning setkasiga (boshqaruvchi elektrodiga) beriladi (18.8 rasm) va noma’lim chastota quyidagi formula yordamida hisoblanadi:
fx=nfo,
bu yrda fo-aylanma yoyma kuchlanishning chastotasi (50Hz), n-hosil bo’lgan aylanadagi yorqin yoylar soni.
|
| |
Ma’lumotlar. Rеjа

1 – mа’ruzа. Elektr o’lchash usullari va asboblari bo’yicha umumiy
ma’lumotlar.
Rеjа: 1. Elеktr o‘lchаsh usullаri vа аsbоblаri fаnining mаqsаdi vа vаzifаsi.
“EO‘U vа А” fаnining xаlq xo‘jаligi, fаn-tеxnikа rivоjidаgi rоli аhаmiyati.
Elеktr o‘lchаsh hаqidа tushunchа.
Tаyanch so‘zlаr: o‘lchаsh, o‘lchаsh оb’еkti, o‘lchаsh
jаrаyoni, o‘lchаsh usuli, o‘lchаnаdigаn kаttаlik, o‘lchоv birligi.
Elеktr o‘lchаsh usullаri vа аsbоblаri fаnining mаqsаdi vа vаzifаsi
Fаnni o‘qitishdаn mаqsаd – tаlаbаlаrdа elеktr o‘lchаshlаr, o‘lchаsh usullаri, o‘lchаsh vоsitаlаri, ulаrning ish prinsiplаri, hаr xil elеktr, mаgnit kаttаliklаrini hаmdа elеktr zаnjir pаrаmеtrlаrini o‘lchаsh bo‘yichа, o‘lchаsh nаtijаlаrini qаytа ishlаsh bo‘yichа, yo‘nаlish prоfiligа mоs tа’lim stаndаrtidа tаlаb qilingаn bilim, ko‘nikmа vа mаlаkаlаrini shаkllаntirishdir.
Fаining vаzifаsi — tаlаbаlаrgа elеkgr zаnjir pаrаmеtrlаrini o‘lchаsh
usullаrini, elеktr o‘lchаsh vоsitаlаrining turlаri, tuzilishi, umumiy nаzаriyasi, hаr xil kаttаliklаrni o‘lchаsh usullаrini, o‘lchаsh nаtijаlаrini bаhоlаsh yo‘llаrini o‘rgаtishdаn ibоrаt.
Elektr o’lchash usullari va asboblari fanining xalq xo’jaligi, fan – texnika rivojidagi roli, ahamiyati.
Fan texnikaning rivoji (taraqqiyoti), xalq xo’jaligining barcha sohalaridagi taraqqiyot hamma vaqt o’lchashlar bilan chambarchas bog’liq bo’lib kelgan.
Elektr o’lchash usullari va asboblari fan sifatida o’lchash usullari, o’lchash vositalari va ular yordamida har xil kattaliklarni o’lchash, o’lchash xatoliklari hamda ularga bog’liq va tegishli bo’lgan masalalarni o’z doirasiga oladi.
Inson aqil – idroki, zakovati bilan o’rganayotgan, shakillantirayotgan hamda rivojlantirgan qaysi fanni, uning yo’nalishini olmaylik albatta o’lchashlarga ularning usullariga, o’zaro bog’lanishlariga duch kelamiz. Bu o’lchash usullari va vositalari yordamida har xil kattaliklarni o’lchash va ularga bog’liq masalalarni mukammal o’rganish orqaligina amalga oshiriladi.
Shu sababli, hozirgi qaysi bir fan, ilmiy yo’nalishi, u xoh tabiiy, xoh ijtimoiy bo’lmasin, albatta u yoki bu darajada o’lchash bilan bog’liq. To’la ishonch bilan aytish mumkinki, o’lchash inson ongli hayotining asosini tashkil etadi.
Faylasuflarning
tahminicha fizikaviy xossalar, jarayonlarni tekshirish, o’rganishda eng asosiy yo’l (metod) o’lchashlar hisoblanadi.
Texnika sohasida ayniqsa metrologiyada, o’lchashlarning ahamiyati texnologik jarayonlarni boshqarish, mahsulotning yuqori sifatliligini ta’minlash, nazorat qilish bo’yicha informatsiya hosil qilinishi bilan belgilanadi.
Xalq xo’jaligida, ishlab chiqarishda qo’llanilayotgan murakkab tizimlarning yaratilishi hamda ilgaridan qo’llanib
kelinayotgan kam quvvatli, inertliy asboblar
Ma'lumotlarni qayta tiklashdan keyingi xato va

28
Bundan xulosa
shuki demak, faylning bor-yo'g'i 20-30 % qismi qayta tiklangan yoki
qayta
tiklovchi dasturlar unchalik ham samarador emas. Agar sizda ushbu holat ro'y bersa,
PhotoRec
https://photorec.ru/
,
R.saver
https://rlab.ru/tools/rsaver.html
va
GNU ddrescue
https://www.gnu.org/software/ddrescue/
kabi dasturiy ta'minotlardan foydalanib ko'ring. Bir
dasturni yaxshi deb aytib bo'lmaydi. Qattiq disklarda bundan tashqari faylni to'liq qayta
tiklanmaganiga yana bir sabab bu kuchli
fragmentatsiya bo'lishi ham mumkin.
Kuchli fragmentlangan disk
Shu sabab ham mutaxassislar HDD disklarni vaqti-vaqti bilan defragmentatsiyalab
turishni
tavsiya etadilar.
Defragmentatsiyalangan disk
29
Demak, fayl ''.raw'' kengaytmasi bilan qolsa u holda quyidagi usullarni sinab ko'ring:
Avvalambor zararlangan fayl nima ekanligini (rasm, audio, video yoki matn) bilish uchun
Notepad++
https://notepad-plus-plus.org/downloads/
dasturini yuklab oling va zararlangan
faylni uning yordamida oching. Demak, ''
'' menyusiga kirib, ''
'' punkti tanlanadi va
kerakli fayl tanlanib, ''
'' buyrug'i bosiladi. Shu zahoti siz dasturlash tilida yozilgan
matnga ko'zingiz tushadi.
Agar
u yerda ''ID3'' so'zini ko'rsangiz demak bu
''.mp3'' formatidagi audio
Agar matn ichida '
'mp42'' yoki
''ftypmp42'' so'zlarini uchratsangiz demak bu
''.mp4'' formatdagi
audio
Qolgan turdagi fayllarni matn ichidan quyidagi so'
zlar orqali aniqlaysiz:
Ilashish muftalarining turi

|
Ilashish muftalarining turi
|
bet | 9/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241257 |
Bog'liq Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi va yetakchi ko‘priklari texnik loyihasini ishlab chiqishIlashish muftalarining turi.
1. Ishqalanish yuzalarining shakli bo'yicha - diskli, (bo'ylama), shuningdek kolodkali v alentali xillariga bo`linadi. Zamonaviy traktor va avtomobillarida diskli xili ishlatiladi. Ular boshqalariga qaraganda ishonchli ishlaydi.
2. Yetaklanuvchi disklaming soni bo'yicha - bir, ikki va kо‘p diskli xillari qoilaniladi. Disklaming soni asosan uzatilavotgan burovchi momentning miqdori bo'yicha belgilanadi.
3. Ishqalanib ishlovchi yuzaning holatiga qarab - «quruq» va «ho 7» xillari mavjud. Ular bir, ikki va ko'p diskli bo`lishilari mumkin.
4. Qisuvchi mexanizmning turiga qarab - doimiy qo‘shilgan va doimiy qo'shilmagan xillari ishlatiladi. Doimiy qo'shilgan xillarida yetakchi va yetaklanuvchi disklari doimo bir-biriga qisilgan holda boiadi. Ular tashqi kuch yordamida (haydovchi tomonidan) ajratiladi. Doimo qo‘shilmagan xillarida yetakchi va yetaklanuvchi disklami ajratish uchun ham, qo‘shish uchun ham tashqi kuchning (haydovchi tomonidan) boiishi taqozo qilinadi.
5. Quvvat uzatishning yo'nalishi bo‘vicha - bir oqim li va ikki oqim li ilashish muftalari mavjud. Bir oqimlida quvvat faqat dvigateldan transmissiyaga uzatiladi. Ikki oqimlida esa birinchi oqim transmissiyaga, ikkinchi oqim quvvat olish valining uzatish mexanizmiga vo'naltiriladi. Ikki oqimli ilashish muftalari traktorlarda qoilaniladi. (T-40ANM. MTZ-80. TTZ-60.10, TTZ-80, YuMZ-60/6L Ikki yo'nalishli ilashish muftalari bitta umumiy tepki bilan va alohida-alohida tepkilar yordamida boshqarilishi mumkin. 6. Boshqarish usuli bo'vicha-kuchaytirgichsiz va kuchavtirgichlxillari mavjud. Kuchaytirgichlilar - richag - prujinali, gidravlik va pnevmatik turlariga boiinadi. Bir diskli ilashish muftasining tuzilishi va ishlashi. Bir diskli, bir oqimli ilashish muftasining prinsipial sxemasi 12-rasmda keltirilgan. Ilashish muftasining yetakchi qismlari, albatta, dvigatel tirsakli o‘qi 11 bilan bogiangan boiadi. Bular quyidagilar: maxovik 1, yetakchi disk 3, maxovik bilan birga aylanuvchi ilashish muftasining qobigi 2. Yetakchi disk 3 ilashish muftasining qobigidagi shlisa 12 da bemalol chap va o‘ngga surilishi mumkin. Ilashish muftasi
Ilashish muftasi quyidagi vazifalarni bajaradi:
¾ dvigatel tirsakli valini uzatmalar qutisidan vaqtincha ajratish va
ravon ulash;
Bu esa:
– avtomobilning ravon qo‘zg‘alishini ta’minlaydi;
– detallardagi yuklanishlarni oshirmay pog‘onalarni almashtirishni ta’minlaydi;
– dvigatelni to‘xtatmay turib avtomobilni to‘xtatish imkonini beradi.
¾ keskin tormozlanish jarayonida kuch uzatmasi detallarning ortiqcha
yuklanishidan saqlaydi va ularning xizmat muddatini uzaytiradi.
Ilashish muftasi yetaklovchi va yetaklanuvchi qismlardan tashkil
topgan:
¾ yetaklovchi qismga tirsakli val bilan bog‘langan (doimo
aylanuvchi) detallar kiradi;
¾ yetaklanuvchi qismga ilashish muftasi dvigatel va kuch uzatmasi
o‘zaro ajratilganda yetaklovchi qismdan ajraladigan detallar kiradi.
|
| |
Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi

|
Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi
|
bet | 4/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241257 |
Bog'liq Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi va yetakchi ko‘priklari texnik loyihasini ishlab chiqish2.2. Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi
Bosh uzatma. Avtomobilning burovchi momenti uzgartiruvchi va uning yetakchi gildiragi oldiga joylashgan transmissiya mexanizmi bosh uzatma deb yuritiladi. Traktorlardagi bosh uzatma xam xuddi shunday funktsiyalarni bajaradi, birok u oxirgi uzatma oldiga o’rnatiladi.
Transmissiyaga kuyilgan umumiy talablardan tashkari bosh uzatmalarga quyidagi talablar quyiladi:
bir xil ixchamlikda va kam metal sig’imida uzatma yetarli mustaxkamlikni ta’minlaydigan makbul uzatmalar soniga ega bo’lishi;
uzatmalar tayanchini uzok muddat ishlashini ta’minlash uchun yetarli mustaxkamlikka ega bo’lishi lozim.
Tishli g’ildiraklar soni bo’yicha bosh uzatma yakkali (2-rasm) va qo’shaloq (3-rasm) bo’lishi mumkin . Yakkali uzatmada bir juft tishli g’ildiraklar, qo’shaloqda esa ikki juft tishli g’ildiraklar ishlatiladi. Qo’shaloq bosh uzatmalar mamlakatimizda ishlab chikariladigan traktorlarda ishlatilmaydi.
CCGT KamAZ-5320 qurilmas Bu savol ko'plab yangi boshlanuvchilarni qiziqtiradi. Bu qisqartma nodon odamni hayratda qoldirishi mumkin. Aslida, CCGT - bu pnevmatik gidravlik quvvat boshqaruvi. Ushbu qurilmaning xususiyatlarini, uning ishlash printsipini va texnik xizmat ko'rsatish turlarini, shu jumladan ta'mirlashni ko'rib chiqing. 1 - qulflangan gaykali sharsimon gayka.
2 - debriyaj deaktivatorining pistonli itargichi.
3 - himoya qoplamasi.
4 - debriyajni bo'shatish pistoni.
5 - skeletning orqa qismi.
6 - murakkab plomba.
7 - ta'qib qiluvchi piston.
8 - qopqoqli bypass valfi.
9 - diafragma.
10 - kirish valfi.
11 - chiqish analogi.
12 - pnevmatik piston.
13 - drenaj vilkasi (kondensat uchun).
14 - tananing old qismi.
"A" - ishchi suyuqlik bilan ta'minlash.
"B" - siqilgan havo ta'minoti.
Maqsad va qurilma
Yuk mashinasi juda katta va katta o'lchamli transport vositasidir. Uni boshqarish uchun ajoyib jismoniy kuch va chidamlilik talab etiladi. CCGT KamAZ-5320 qurilmasi avtomobilni sozlashni osonlashtiradi. Bu kichik, ammo foydali qurilma. Bu nafaqat haydovchining ishini soddalashtirish, balki ish unumdorligini oshirish imkonini beradi.
Ko'rib chiqilayotgan tugun quyidagi elementlardan iborat:
Piston izdoshi va sozlash gayka.
Pnevmatik va gidravlik piston.
Bahor mexanizmi, qopqoq va valfli vites qutisi.
Diafragma o'rindiqlari, vintni tekshiring.
Bypass valfi va piston izdoshi.
|
| |
Адабиётлар - I. Kirish II. Asosiy qism

|
I. Kirish II. Asosiy qism
|
bet | 12/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241257 |
Bog'liq Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi va yetakchi ko‘priklari texnik loyihasini ishlab chiqishАдабиётлар:
X. Mamatov, Avtomobillar, II- kism. Toshkent «Uzbkiston».1998. 215-224 betlar.
N.Vishnyakov i dr. Avtomobil. Osnovo` konstruktsii. Moskva. Mashinostroyeniye. 1986. 187-204 betlar.
X.Mаmаtov, YU.T.Turdiyev, SH.SH.Shomаxmudov, M.O.Kodirxonov Аvtomobillаr. Konstruksiya vа nаzаriya аsoslаri. Toshkent .«Ukituvchi», 1982, 215-223 betlаr.
DAEWOO TICO. Rukovodstvo po remontu i tyexnicheskomu obslujivаniyu. Bishkek. «Turkiston», 2000 y. 71-78 betlаr.
DAEWOO DAMAS. Rukovodstvo po remontu i tyexnicheskomu obslujivаniyu. . «Turkiston», 2000 y. 148-156 betlаr.
DAEWOO NEXIA. Rukovodstvo po remontu i tyexnicheskomu obslujivаniyu. «Turkiston», 2000 y. 29-55 betlаr.
X.M.Mamatov. Avtomobillar. (Avtomobillar konstruktsiyasidan programmalashtirilgan ukuv kullanma). Toshkent, «Ukituvchi», 1986, 171-177 betlar.
YE.V.Mixaylovskiy i dr. Ustroystvo avtomobilY. Moskva. «Mashinostroyeniye», 1987. 246-256 betlar.
|
| |
Demontaj - I. Kirish II. Asosiy qism

|
I. Kirish II. Asosiy qism
|
bet | 6/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241257 |
Bog'liq Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi va yetakchi ko‘priklari texnik loyihasini ishlab chiqish
Agar kerak bo'lsa, ushbu protsedura quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Tananing orqa tomoni tirgak bilan mahkamlangan.
Boltlar ochilgan. Yuvish moslamalari va qopqoq chiqariladi.
Vana tananing qismidan chiqariladi.
Old ramka pnevmatik piston va uning diafragmasi bilan birga demontaj qilinadi.
Echib olinadigan: diafragma, ta'qib qiluvchi piston, ushlab turuvchi halqa, debriyajni bo'shatish elementi va muhr korpusi.
Bypass klapan mexanizmi va chiqish muhri bo'lgan lyuk chiqariladi.
Ramka yewsdan olinadi.
Korpusning orqa qismidagi surish halqasi demontaj qilingan.
Valf dastagida barcha konuslar, yuvgichlar va o'rindiqlar mavjud emas.
Ta'qib qiluvchi piston chiqariladi (avval siz to'xtatuvchini va boshqa tegishli elementlarni olib tashlashingiz kerak).
Pnevmatik piston, manjet va ushlab turuvchi halqa korpusning old qismidan chiqariladi.
Keyin barcha qismlar benzinda (kerosin) yuviladi, siqilgan havo bilan puflanadi va nuqsonlarni aniqlash bosqichidan o'tadi.
Ko'pincha, ko'rib chiqilayotgan tugunda quyidagi xarakterdagi muammolar mavjud:
Siqilgan havo oqimi etarli emas yoki yo'q. Nosozlik sababi pnevmatik kuchaytirgichning kirish klapanining shishishi.
Havo kuchaytirgichidagi izdosh pistonining ushlanishi. Ehtimol, sabab O-ring yoki manjetning deformatsiyasida yotadi.
Pedalning "muvaffaqiyatsizligi" mavjud, bu debriyajni to'liq o'chirishga imkon bermaydi. Ushbu nosozlik gidravlik aktuatorga havo kirganligini ko'rsatadi.
KamAZ-5320 CCGT blokini ta'mirlash
Birlik elementlarining nosozliklarini bartaraf etishda quyidagi jihatlarga alohida e'tibor qaratish lozim:
Sızdırmazlık qismlarini tekshirish. Ularda deformatsiyalar, shish va yoriqlar mavjudligiga yo'l qo'yilmaydi. Materialning elastikligi buzilgan taqdirda elementni almashtirish kerak.
Tsilindrlarning ishchi yuzalarining holati. Silindr diametrining ichki bo'shlig'i nazorat qilinadi, bu aslida standartga mos kelishi kerak. Qismlarda chuqurchalar yoki yoriqlar bo'lmasligi kerak.
CCGT blokining ta'mirlash to'plami KamAZ uchun quyidagi ehtiyot qismlarni o'z ichiga oladi:
Orqa sumkaning himoya qopqog'i.
Reduktor konus va diafragma.
Pnevmatik va servo piston uchun manjetlar.
Bypass klapan qopqog'i.
Saqlash va muhrlash halqalari.
O'rnatishdan oldin barcha qismlarni Litol moyi bilan davolash tavsiya etiladi.
|
| |
Kamaz-5320 avtomobilining ilashish muftasi va uzatmalar qutisi haqida ma`lumotlar

|
Kamaz-5320 avtomobilining ilashish muftasi va uzatmalar qutisi haqida ma`lumotlar
|
bet | 8/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241257 |
Bog'liq Kamaz – 5320 avtomobilining oraliq birikmasi, kardanli uzatmasi va yetakchi ko‘priklari texnik loyihasini ishlab chiqish2.3. Kamaz-5320 avtomobilining ilashish muftasi va uzatmalar qutisi haqida ma`lumotlar
Ilashish muftalari zamonaviy traktor va avtomobillarda keng tarqalgan. Ularga ehtivoj juda katta. Hozirda ular nafaqat dvigatel bilan uzatmalar qutisining o'rtasiga o‘matilmoqda, balki uzatmalar qutisida, zanjir tasmali traktorlarning burish mexanizmida, quvvat olish valini (QOV) uzatish mexanizmida ham keng qo'llanilmoqda Ilashish muftalari transmissiyaning uzatishlar sonini o'/gartirmaydi, demak, traktor va avtomobillarning tezligini o'zgartirishga aloqador emas, traktor va avtomobillaming tortish kuchini o‘zgartirish vazifasi ungayuklanmagan. Ilashish muftasining vazifasi. Dvigatelning burovchi momentini transmissivaga uzatish uchun xizmat qilishdan va dvigatel tirsakli vali bilan uzatmalar qutisining birlamchi o'qini qisqa vaqtda ajratish va astalik bilan qo‘shishdan iborat. Bundan tashqari, ba’zi hollarda, uzatilayotgan burovchi momentning miqdorini ortib ketishini cheklaydi va transmissiyani ortiqcha zo'riqishdan saqlaydi. Ilashish muftasining xillari. Burovchi momentni oikazish bo'yicha friksionli ilashish, gidravlik ilashish va elektrom agnitli ilashish uslublari mavjud. Burovchi momentni friksionli ilashish yordamida uzatishda yetakchi va yetaklanuvchi qismlar orasida hosil boigan ishqalanish kuchidan foydalaniladi. Gidravlik llashishda burovchi moment yetaklanuvchi qismga ishchi suvuqlikning dinamik bosimidan fovdalangan holda uzatiladi. Bu uslub. asosan, sanoat traktorlarida qoilamlib kelinmoqda. Elektromagnitli ilashishda burovchi moment yetakchi, yetaklanuvchi qismlarini magnit mavdonlarini o'zaro ta’siri yordamida uzatiladi. Zamonaviy traktor va avtomobillarida friksionli ilashish yordamida burovchi momentni uzatish keng qoilanilib kelinmoqda. Chunki ulaming ishonchli ishlashi bilan birga arzon, tuzilishi sodda va gabarit oichamlari kichik, fovdali ish koeffitsiyenti yuqori. Uni bunday yutuqlari texnik xizmat va ta'mirlash ishlarini oikazishni osonlashtiradi. Shuning uchun friksionli ilashishga asoslangan agregatni ilashish muftasi deb atalib, quyida ulaming xillari o‘rganiladi.
|
| |
-modda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini

aniqlangan ta’lim to‘g‘risidagi qonunchilik buzilishlari yuzasidan tegishli davlat boshqaruvi
organlariga va ta’lim tashkilotlariga taqdimnomalar kiritadi.
(24-modda ikkinchi qismining yettinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi
O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’lim inspeksiyasi qonunchilikka muvoﬁq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi
mumkin.
(24-moddaning uchinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat
inspeksiyasi to‘g‘risida nizomning
11-bandi
.
-modda. Ta’lim tashkilotining ustavi

ta’lim tashkilotining tuzilmasi, boshqaruv organlari va jamoatchilik tuzilmalari;
ta’lim oluvchilar, pedagog kadrlar, o‘quv-tarbiya ishlari bo‘yicha xodimlar, ma’muriy-
boshqaruv xodimlarining maqomi, huquqlari va majburiyatlari;
ta’lim tashkilotining mol-mulki va vositalari;
ta’lim tashkilotini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish tartibi.
Ta’lim tashkilotining namunaviy ustavi:
umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari, ixtisoslashtirilgan maktablar va maktabdan tashqari ta’lim
tashkilotlari uchun — O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan;
Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablar uchun — O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi huzuridagi Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablarni rivojlantirish agentligi
tomonidan;
oliy ta’lim muassasalari huzuridagi ixtisoslashtirilgan maktablar, o‘rta maxsus, professional va
oliy ta’lim tashkilotlari uchun — O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
tomonidan;
kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish bo‘yicha ta’lim tashkilotlari uchun —
tegishli vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralar tomonidan ishlab chiqiladi.
Ta’lim tashkilotining ustavi ta’lim tashkilotining ta’sischilari tomonidan tasdiqlanadi va
hududiy tegishlilik bo‘yicha Davlat xizmatlari markazi tomonidan ro‘yxatga olinadi.
33-modda. Ta’lim berish tili
Ta’lim tashkilotlarida o‘qitish tilidan foydalanish tartibi “Davlat tili haqida”gi O‘zbekiston
Respublikasi
Qonuni
bilan tartibga solinadi.
LexUZ sharhi
Qarang: “Davlat tili haqida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining
6-moddasi
.
-modda. Ta’lim tashkilotlarining xodimlarini ijtimoiy himoya qilish

Ta’lim tashkilotlari mehnatga haq to‘lash uchun mavjud bo‘lgan mablag‘lar doirasida
mustaqil ravishda ish haqiga, lavozim maoshlariga tabaqalashtirilgan ustamalar belgilashga va
mehnatga haq to‘lash hamda uni rag‘batlantirishning turli shakllarini qo‘llashga haqli.
54-modda. Yetim bolalarni va ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakillarining
qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni o‘qitish va ularning to‘liq ta’minoti
Yetim bolalarni va ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakillarining qaramog‘idan mahrum
bo‘lgan bolalarni o‘qitish va ularning to‘liq ta’minoti O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti
mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekistan Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 21-noyabrdagi 739-sonli “Yetim
bolalar va ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakillarining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarning
ijtimoiy himoyasini yanada kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
qarori
.
55-modda. Jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan bolalarni
(shaxslarni) o‘qitish hamda tarbiyalash
Davlat jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan bolalarning (shaxslarning)
davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, professional ta’lim
muassasalarida inklyuziv shaklda bepul umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, professional va maktabdan
tashqari ta’lim olishini ta’minlaydi.
Jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan, shuningdek uzoq vaqt
davolanishga muhtoj bo‘lgan bolalarni o‘qitish hamda tarbiyalash uchun davlat ixtisoslashtirilgan
ta’lim muassasalari tashkil etiladi. Ta’lim oluvchilarni ushbu ta’lim muassasalariga yuborish va
ulardan chetlatish ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakillarining roziligi bilan tibbiy-psixologik-
pedagogik komissiyaning xulosasiga binoan amalga oshiriladi.
Davlat ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida ta’lim oluvchilar davlat ta’minotida bo‘ladi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2007-yil 17-maydagi 100-sonli
“Imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun ixtisoslashtirilgan kasb-hunar maktablari faoliyati to‘g‘risida”
qarori
va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 12-oktabrdagi 638-sonli “Alohida ta’lim
ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi
qarori
.
-modda. Eksternat tartibidagi ta’lim

faqat davlat ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan ta’lim yo‘nalishlari, mutaxassisliklar va kasblar
ro‘yxatini tasdiqlaydi;
davlat ta’lim muassasalari va tashkilotlariga qabul qilish tartibini belgilaydi;
davlat oliy ta’lim muassasalari rektorlarini, shuningdek davlat ishtirokida tashkil etiladigan oliy
ta’lim tashkilotlari (davlat ulushi bo‘lgan nodavlat oliy ta’lim tashkilotlari, qo‘shma ta’lim
muassasalari, davlat-xususiy sheriklik asosida tashkil etiladigan ta’lim muassasalari va boshqalar)
rektorlarini (rahbarlarini) lavozimga tayinlaydi hamda egallab turgan lavozimidan ozod etadi;
ta’lim oluvchilarni akkreditatsiya qilingan bir ta’lim tashkilotidan boshqasiga ko‘chirish,
shuningdek ularni o‘qishdan chetlashtirish va qayta tiklash tartibini belgilaydi;
ta’lim tashkilotlari reytingini aniqlash tartibini belgilaydi;
kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tartibini belgilaydi;
mehnat bozori talablarini prognoz va tahlil qilish asosida ta’lim tashkilotlarida kadrlarni
tayyorlash bo‘yicha davlat buyurtmalarini shakllantiradi;
ta’lim tashkilotlariga nisbatan moddiy-texnik, infratuzilmaviy va parametrik talablarni
belgilaydi;
darsliklar va o‘quv qo‘llanmalarini tayyorlash hamda nashr etish tartibini, shuningdek ularni
yetkazib berishga va ulardan ta’lim tashkilotlarida foydalanishga qo‘yiladigan talablarni belgilaydi.
Oldingi
tahrirga qarang.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvoﬁq boshqa vakolatlarni
ham amalga oshirishi mumkin.
(23-moddaning ikkinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining
98-moddasi
.
-modda. Xorijda ta’lim olish

72-modda. O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlarini o‘z kuchini yo‘qotgan
deb topish
Quyidagilar o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin:
1) O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 29-avgustda qabul qilingan “Kadrlar tayyorlash milliy
dasturi to‘g‘risida”gi 463-I-sonli
Qonuni
(O‘zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisining Axborotnomasi,
1997-yil, № 11-12, 295-modda);
2) O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 29-avgustda qabul qilingan “Ta’lim to‘g‘risida”gi 464-
I-sonli
Qonuni
(O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 9, 225-modda);
3) O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1997-yil 29-avgustdagi 465-I-sonli “O‘zbekiston
Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni kuchga kirish tartibi to‘g‘risida”gi
Qarori
(O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 9, 226-modda);
4) O‘zbekiston Respublikasining 2007-yil 9-aprelda qabul qilingan “Kadrlar tayyorlash milliy
dasturiga o‘zgartish kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-87-sonli Qonunining (O‘zbekiston
Respublikasi Oliy
Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2007-yil, № 4, 160-modda)
1-moddasi
;
5) O‘zbekiston Respublikasining 2013-yil 7-oktabrda qabul qilingan “O‘zbekiston
Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish,
shuningdek ayrim
qonun hujjatlarini o‘z kuchini yo‘qotgan deb topish to‘g‘risida”gi O‘RQ-355-sonli Qonunining
(O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 10, 263-modda)
15
va
16-moddalari
;
6) O‘zbekiston Respublikasining 2018-yil 3-yanvarda qabul qilingan “Ayrim
davlat organlari
faoliyati takomillashtirilishi, shuningdek fuqarolarning huquqlari va
erkinliklarini himoya qilish
kafolatlarini ta’minlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar qabul qilinishi munosabati bilan
O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar
kiritish
to‘g‘risida”gi O‘RQ-456-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining
Axborotnomasi, 2018-yil, № 1, 1-modda)
14
va
15-moddalari
;
7) O‘zbekiston Respublikasining 2018-yil 18-aprelda qabul qilingan “O‘zbekiston
Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi O‘RQ-
476-sonli Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil,
№ 4, 224-modda)
26-moddasi
.
-modda. Nodavlat ta’lim faoliyatini xabardor qilish tartibida amalga oshirish

Tashqi baholash ichki baholash o‘tkazilganidan keyin Ta’lim inspeksiyasi
tomonidan amalga
oshiriladigan baholashdir.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti yoki O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarorlari asosida tashkil etilgan,
shuningdek vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralari va mahalliy
davlat hokimiyati organlari tomonidan tashkil etilgan ta’lim tashkilotlari tashkil etilgan kundan
e’tiboran besh yil mobaynida akkreditatsiya qilingan hisoblanadi.
Nodavlat ta’lim tashkilotlari litsenziya olingan kundan e’tiboran
besh yil davomida
akkreditatsiyadan o‘tgan deb hisoblanadi, bu muddat tugagach,
ushbu Qonunda belgilangan
tartibda attestatsiya va akkreditatsiyadan o‘tkaziladi.
Ta’lim tashkilotlarini davlat akkreditatsiyasidan o‘tkazish maqsadida Ta’lim inspeksiyasi
huzurida doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi davlat akkreditatsiya komissiyasi tuziladi.
Davlat akkreditatsiyasi ta’lim tashkilotining attestatsiyasi asosida amalga oshiriladi. Doimiy
faoliyat ko‘rsatuvchi davlat akkreditatsiya komissiyasi ta’lim tashkilotining
maqomini va uning
faoliyati davlat ta’lim standartlariga, davlat ta’lim talablariga va o‘quv dasturlariga muvoﬁqligini
aniqlaydi.
Ta’lim tashkilotining davlat akkreditatsiyasi to‘g‘risida ijobiy qaror qabul qilingan taqdirda,
unga davlat akkreditatsiyasining amal qilish muddati ko‘rsatilgan holda belgilangan namunadagi
sertiﬁkat beriladi.
Ta’lim tashkiloti qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan hollarda
davlat akkreditatsiyasi
to‘g‘risidagi sertiﬁkatning amal qilishi Ta’lim inspeksiyasining qarori bilan tugatiladi.
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’lim to‘g‘risidagi qonunchilikning talablari yoki sertiﬁkatda ko‘rsatilgan shartlar buzilganligi
aniqlangan va aniqlangan qoidabuzarliklar ta’lim tashkiloti tomonidan bartaraf etilmagan hollarda
Ta’lim inspeksiyasi tomonidan davlat akkreditatsiyasi to‘g‘risidagi sertiﬁkatning amal qilishini bekor
qilish xaqida qaror qabul qilinadi.
(58-moddaning o‘n uchinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Davlat akkreditatsiyasidan o‘tgan ta’lim tashkilotlari Ta’lim tashkilotlarining reyestriga kiritiladi
va bu haqdagi ma’lumotlar Ta’lim inspeksiyasining rasmiy veb-saytiga joylashtiriladi.
LexUZ sharhi
Qarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-iyundagi 470-son qarori bilan tasdiqlangan “Davlat ta’lim
muassasalari hamda nodavlat ta’lim tashkilotlarini attestatsiyadan va davlat akkreditatsiyasidan o‘tkazish
tartibi to‘g‘risida
nizom
”.
-modda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Prezident, ijod va

ta’lim-tarbiya jarayoniga o‘qitishning ilg‘or shakllari, yangi pedagogik texnologiyalar,
o‘qitishning texnik va axborot vositalari joriy etilishini ta’minlaydi;
ta’lim tashkilotlarida kadrlarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirishga qaratilgan chora-
tadbirlarni ishlab chiqadi, o‘quv dasturlarini takomillashtiradi;
o‘quv adabiyotlarini tayyorlash va nashr qilishni tashkil etadi;
o‘zlashtirishni baholashga, o‘quv jarayonini, ta’lim oluvchilarning yakuniy davlat
attestatsiyasini tashkil etishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlaydi, shuningdek eksternat
tartibida ta’lim oluvchilarning toifalarini belgilaydi;
davlat oliy ta’lim muassasalarining rektorlarini tayinlash to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasiga takliﬂar kiritadi;
ta’lim tashkilotlarining rahbar va pedagog kadrlarini tayyorlashni, qayta tayyorlashni va
ularning malakasini oshirishni tashkil etadi;
ta’lim tashkilotlarida moddiy-texnika resurslaridan foydalanishga doir talablarni ishlab
chiqadi;
ta’lim sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi;
ta’lim sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi.
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’lim sohasidagi vakolatli davlat boshqaruvi organlari qonunchilikka muvoﬁq boshqa
vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
(26-moddaning uchinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
-modda. Davlat ta’lim standartlari va davlat ta’lim talablari

tayyorlashni amalga oshiradi. Davlat ta’lim standartlari kasbiy standartlar asosida ishlab chiqiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim
standartlari ishlab chiqilishini ta’minlaydi.
Oliy, professional, o‘rta maxsus va umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim standartlari, malaka
talablari, o‘quv rejalari va o‘quv dasturlari tegishincha O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus
ta’lim vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi
Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablarni rivojlantirish agentligi tomonidan tasdiqlanadi.
Tegishli vakolatlar berilgan boshqa vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralar davlat ta’lim
standartlarini O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi bilan kelishilgan holda
ishlab chiqadi hamda tasdiqlaydi.
Davlat ta’lim talablari ta’lim sohasidagi tegishli vakolatli davlat boshqaruvi organlari
tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.
Jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari bo‘lgan shaxslarni o‘qitish maxsus o‘quv
dasturlari asosida amalga oshiriladi.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi davlat oliy ta’lim muassasalariga
mustaqil ishlab chiqilgan va tasdiqlangan o‘quv dasturlari, malaka talablari hamda o‘quv rejalari
asosida ta’lim xizmatlari ko‘rsatish bo‘yicha vakolatlarni berishi mumkin.
-modda. Ijtimoiy reabilitatsiyaga muhtoj bo‘lgan bolalarni (shaxslarni) o‘qitish va

bilan sudga murojaat qilish qonunchilikda belgilangan tartibda Ta’lim inspeksiyasi tomonidan
amalga oshiriladi.
(57-moddaning ikkinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 12-oktabrdagi O‘RQ-721-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 12.10.2021-y., 03/21/721/0952-son)
Oldingi
tahrirga qarang.
Litsenziyalar nomuayyan muddatga, ta’limning quyidagi turlari uchun alohida beriladi:
maktabgacha ta’lim va tarbiya (bundan oilaviy maktabgacha ta’lim mustasno);
umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’lim;
professional ta’lim;
oliy ta’lim;
oliy ta’limdan keyingi ta’lim.
(57-moddaning uchinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 12-oktabrdagi O‘RQ-721-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 12.10.2021-y., 03/21/721/0952-son)
LexUZ sharhi
Qarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-iyundagi 470-son qarori bilan tasdiqlangan “Davlat ta’lim
muassasalari hamda nodavlat ta’lim tashkilotlarini attestatsiyadan va davlat akkreditatsiyasidan o‘tkazish
tartibi to‘g‘risida
nizom
”.
Oldingi
tahrirga qarang.
-bob. Ta’limni moliyalashtirish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash

Bog'liq O‘RQ-637-сон 23.09.2020. Ta’lim to‘g‘risida
9-bob. Ta’limni moliyalashtirish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash 62-modda. Ta’lim tashkilotlarini moliyalashtirish Oldingi tahrirga qarang. Davlat ta’lim muassasalarini moliyalashtirish O‘zbekiston Respublikasining respublika
budjetidan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjetidan, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy
budjetlaridan, tumanlar va shaharlar budjetlaridan, kadrlar buyurtmachilarining mablag‘lari
hisobidan, shuningdek budjetdan tashqari mablag‘lar hamda qonunchilikda taqiqlanmagan
boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.
Nodavlat ta’lim tashkilotlarini moliyalashtirish muassislarning, kadrlar buyurtmachilarining
pul va moddiy mablag‘lari hamda qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan
amalga oshiriladi.
(62-moddaning birinchi va ikkinchi qismlari O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ- 683-sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son) Davlat ta’lim muassasalari ustavida belgilangan vazifalarga muvoﬁq pulli ta’lim xizmatlari va
boshqa xizmatlar ko‘rsatish, shuningdek tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqiga ega.
Pulli ta’lim xizmatlarini ko‘rsatish davlat ta’lim muassasalarining asosiy faoliyatiga to‘sqinlik
qilmasligi kerak.
Davlat ta’lim muassasalarida qo‘shimcha ta’lim xizmatlari ko‘rsatganlik uchun haq undirish
tartibi ular tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.
Davlat ta’lim muassasalari pulli ta’lim xizmatlari va boshqa xizmatlar ko‘rsatish hamda
tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanish hisobidan olingan pul mablag‘larini mustaqil ravishda
tasarruf etishga haqli.
Ta’lim tashkilotlarini moliyalashtirishning qo‘shimcha manbalari quyidagilardan iborat:
shartnomalar asosida, shu jumladan chet ellik jismoniy yoki yuridik shaxslar bilan tuzilgan
shartnomalar asosida kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish
hisobidan tushgan mablag‘lar;
jismoniy va yuridik shaxslarning buyurtmalari asosida ilmiy-tadqiqot, o‘quv-uslubiy va
qonunda taqiqlanmagan boshqa ishlarni bajarish hisobidan tushgan mablag‘lar;
ta’lim tashkilotlari tomonidan ishlab chiqilgan mahsulotni, bajarilgan ishlarni va ko‘rsatilgan
xizmatlarni realizatsiya qilishdan olingan daromadlar;
binolar, inshootlar va asbob-uskunalarni ijaraga berish hisobidan tushgan mablag‘lar;
ta’lim tashkilotlarining bo‘sh turgan pul mablag‘larini bank muassasalariga depozitlarga
joylashtirish hisobidan olingan pul mablag‘lari (foizlar);
davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, shuningdek mahalliy davlat hokimiyati organlari
tomonidan ajratiladigan mablag‘lar;
bank kreditlari va ssudalari;
jismoniy va yuridik shaxslarning xayriya mablag‘lari.
Maktabgacha, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus ta’limda va boshlang‘ich professional ta’limda
ajratiladigan mablag‘lar summalari O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadi
hamda ushbu mablag‘lar tarbiyalanuvchilar va ta’lim oluvchilarning o‘qish joyidagi ta’lim
tashkilotlariga yo‘naltiriladi.
-modda. Ta’limni rivojlantirish jamg‘armalari

|
-modda. Ta’limni rivojlantirish jamg‘armalari Pdf ko'rish
|
bet | 34/37 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 303,04 Kb. | | #160993 |
Bog'liq O‘RQ-637-сон 23.09.2020. Ta’lim to‘g‘risida63-modda. Ta’limni rivojlantirish jamg‘armalari
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’limni rivojlantirish jamg‘armalari qonunchilikda belgilangan tartibda davlat muassasalari
hamda tashkilotlarining, yuridik va jismoniy shaxslarning, shu jumladan chet ellik yuridik va
jismoniy shaxslarning badallari hamda ajratmalari, shuningdek qonunchilikda taqiqlanmagan
boshqa manbalar hisobidan tashkil etilishi mumkin.
(63-moddaning matni O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
64-modda. Ta’lim sohasidagi davlat-xususiy sheriklik
Ta’lim sohasidagi davlat-xususiy sheriklik davlat va xususiy sheriklarning muayyan muddatga
yuridik jihatdan rasmiylashtirilgan, davlat-xususiy sheriklik loyihasini amalga oshirish uchun o‘z
resurslarini birlashtirishiga asoslangan hamkorlikdir.
Nodavlat ta’lim tashkilotlari ta’lim sohasidagi davlat-xususiy sheriklik asosida tashkil etilishi
mumkin.
Ta’lim sohasidagi davlat-xususiy sheriklik “Davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi
Qonuni
prinsiplari, normalari va qoidalariga muvoﬁq amalga oshiriladi.
LexUZ sharhi
O‘zbekiston Respublikasi “Davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risida”gi Qonunining
4-moddasi
.
65-modda. Ta’lim sohasiga investitsiyalarni jalb etish
Davlat ta’lim sohasini, ta’lim tashkilotlari faoliyatini rivojlantirishga, shuningdek
investorlarning, shu jumladan chet ellik investorlarning ushbu sohadagi huquqlari va qonuniy
manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan investitsiyalarni jalb etish uchun qulay ijtimoiy-iqtisodiy,
tashkiliy-huquqiy sharoitlar yaratilishini ta’minlaydi.
66-modda. Ta’lim tashkilotlarining mol-mulki
Ta’lim tashkilotlari o‘z mulkiga, xo‘jalik yurituvidagi yoki operativ boshqaruvidagi mulkka ega
bo‘lishi kerak.
Davlat ta’lim muassasalarining operativ boshqaruvida yoki xo‘jalik yurituvida bo‘lgan
obyektlarning (binolar, inshootlar, qurilayotgan binolar va inshootlarning, o‘quv, ishlab chiqarish va
ijtimoiy infratuzilmalarning, ta’lim oluvchilar vaqtincha turar joy binolarining, klinik bazalar va
boshqa ko‘chmas mulk obyektlarining, shu jumladan ta’lim kampuslariga kiradigan mulk
obyektlarining) xususiylashtirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Ta’lim tashkilotlari qayta tashkil etilgan hollarda ularning mol-mulki yangi tashkil etilgan
ta’lim tashkilotiga huquqiy vorislik asosida o‘tkaziladi.
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’lim tashkilotlari tugatilganda ularga tegishli mol-mulk kreditorlarning talablari
qanoatlantirilgandan so‘ng, agar qonunchilikda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa,
muassislarga (ishtirokchilarga) qaytariladi.
(66-moddaning to‘rtinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
|
| |
-bob. Ta’lim sohasidagi xalqaro hamkorlik

ilmiy-amaliy seminarlar, konferensiyalar va simpoziumlar o‘tkazish;
talabalar, magistrlar,
doktorantlar, o‘qituvchilar va ilmiy xodimlar almashinishini amalga
oshirish;
ikki tomonlama diplomlar (Double Diploma) dasturlarini joriy etish;
Oldingi
tahrirga qarang.
qonunchilikka muvoﬁq boshqa tadbirlar.
(67-modda birinchi qismining to‘qqizinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-
apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y.,
03/21/683/0375-son)
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’lim tashkilotlari qonunchilikka muvoﬁq xorijiy davlatlarning ta’lim muassasalari va
tashkilotlari bilan hamkorlikda kadrlar tayyorlashni amalga oshirishi mumkin.
(67-moddaning ikkinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
68-modda. Ta’lim sohasidagi xalqaro hamkorlik
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’lim sohasidagi xalqaro hamkorlik O‘zbekiston Respublikasining
xalqaro shartnomalari va
qonunchilikka muvoﬁq amalga oshiriladi.
(68-moddaning birinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
Ta’lim sohasidagi vakolatli davlat boshqaruvi organlari:
xorijiy davlatlarning tegishli vakolatli organlari, ta’lim muassasalari bilan hamkorlik qiladi;
O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashovchi fuqarolarni xorijiy davlatlarning ta’lim
muassasalariga o‘qish uchun yuboradi;
pedagog xodimlar va ta’lim oluvchilar almashinuvini amalga oshiradi;
rahbar hamda pedagog xodimlarning xorijiy davlatlarda tayyorlash,
qayta tayyorlash va
malakasini oshirishni tashkil etadi;
o‘z xodimlari hamda mutaxassislarini xalqaro konferensiyalarga va stajirovkalarga yuborish,
ularning xalqaro loyihalar hamda ilmiy tadqiqotlarda ishtirok etishini qo‘llab-quvvatlaydi.
Oldingi
tahrirga qarang.
Ta’lim sohasidagi vakolatli davlat boshqaruvi organlari qonunchilikka muvoﬁq ta’lim
sohasidagi xalqaro hamkorlikni rivojlantirish bo‘yicha boshqa tadbirlarni
ham amalga oshirishi
mumkin.
(68-moddaning uchinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-sonli
Qonuni
tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)
-modda. Ta’lim tashkilotlarining faoliyatini ichki va tashqi baholashdan o‘tkazish

Qarang: Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 25-iyuldagi 283-son qarori bilan tasdiqlangan “Xorijiy
davlatlarda ilmiy daraja olganlik to‘g‘risidagi hujjatlarni tan olish va nostriﬁkatsiyalash (ekvivalentligini
qayd etish) tartibi to‘g‘risida”gi
nizom
.
61-modda. Ta’lim sohasidagi rasmiy hujjatlarga apostil qo‘yish
Ta’lim sohasidagi rasmiy hujjatlarga apostil hujjatni
tasdiqlagan shaxs imzosining
haqiqiyligini, shuningdek muhr yoki shtampning bosma izi haqiqiysiga muvoﬁqligini
tasdiqlash
maqsadida qo‘yiladi.
Apostilga qo‘yilgan imzo, muhr yoki shtamp qo‘shimcha ravishda tasdiqlashni talab etmaydi.
Ta’lim tashkilotlari tomonidan berilgan rasmiy hujjatlarga apostil qo‘yish Ta’lim
inspeksiyasi
tomonidan amalga oshiriladi.
Land of Uzbekistan - Земля Узбекистана

|
Земля УзбекистанаBog'liq 3-2023-uzzamin.uzLand of Uzbekistan
Земля Узбекистана
O‘ZBEKISTON ZAMINI
4/2019
11
TURLI MINTAQA TUPROQLARI SINGDIRISH SIG‘IMI VA SINGDIRILGAN
ASOSLAR TARKIBIGA OID MULOHAZALAR
UO‘K:631.4
Annotatsiya.
Ushbu maqolada bo‘z va cho‘l mintaqalar tuproqlari singdirish sig‘imi va singdirilgan asoslar
tarkibiga oid tadqiqotlar natijalari ilmiy mushohada qilingan. Shuningdek, mazkur maqolada Navoiy viloyati Konimex
tumani “Madaniyat” massivi tuproqlaridagi singdirilgan asoslar yig‘indisi hamda tuproqlar singdirish kompleksidagi
almashinuvchi kationlarning (Ca
+
, Mg
++
, K
+
, Na
+
) miqdorlari keltirilgan. Qumli cho‘l, sug‘oriladigan sur tusli qo‘ng‘ir
va sur tusli qo‘ng‘ir-o‘tloqi tuproqlarining hozirgi holati tavsiflangan.
Kalit so‘zlar:
Bo‘z tuproqlar, qumli, sug‘oriladigan sur tusli qo‘ng‘ir va sur tusli qo‘ng‘ir-o‘tloqi tuproqlar, singdirish
kompleksi, kationlar, tuproq unumdorligi.
Соображения о поглощающей способности и составе поглощаемых оснований
различных региональных почв
Аннотация.
В статье научно изложены результаты исследований поглотительной способности и соста-
ва поглощаемых оснований почв сероземного и пустынного регионов. Также, в данной статье представлены
количество поглощенных оснований в почвах массива “Маданият” Конимехского района Навоийской области
и количества обменных катионов (Ca
+
, Mg
++
, K
+
, Na
+
) в почвенном поглощающем комплексе. Описано современ-
ное состояние песчано-пустынных, серо-бурых и серо-буро-луговых орошаемых почв.
Ключевые слова:
Сероземные почвы, песчано-пустынные, серо-бурые и серо-буро-луговые орошаемые почвы,
абсорбционный комплекс, катионы, плодородие почвы.
|
| |