nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
GULISTON DAVLAT UNIVERSITETI
“Pedagogika va psixologiya” kafedrasi
“TASDIQLAYMAN”
GulDU O’I prorektori
t.f.d. N.Barakaev
________________
«___» ________2017 y.
RIVOJLANISH PSIXOLOGIYASI. PEDAGOGIK PSIXOLOGIYA
(1-kurs uchun)
Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar
Ta`lim sohasi: 110000 – Pedagogika
Ta`lim yo‘nalishi: 5110900 – Pedagogika va psixologiya
ishchi o’quv dasturi
Umumiy o’quv soati -129
Shu jumladan:
Ma’ruza - 36
Amaliyot mashg’ulotlari - 20
Seminar - 20
Mustaqil ta’lim soati - 53
GULISTON – 2017 y.
Fan dastur Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta`limi yo‘nalishlari bo‘yicha O‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi Kengashning 2017_-yil 24. 08. dagi “ ” –sonli bayonnomasi bilan ma`qullangan.
Namunaviy o’quv dasturi va o’quv rejasiga muvofiq ishlab chiqildi.
Tuzuvchi: P.f.n. M. Xolnazarova. _______________ (imzo)
Taqrizchi: prof. Z.Nishanova _______________ (imzo)
Fanning ishchi o’quv dasturi 24 avgustdagi 1- sonli majlisida ko’rib chiqilib, fakultet Ilmiy-uslubiy Kengashida ko’rib chiqish uchun tavsiya qilindi.
Kafedra mudiri: M. Xolnazarova.
Fanning ishchi o’quv dasturi “Pedagogika” fakulteti Ilmiy-uslubiy Kengashining 2017 yil 25 avgustdagi 1 - sonli majlisida tasdiqlandi.
Fakultet Ilmiy-uslubiy
Kengashi raisi: R.Ergashev.
I.O‘quv fanining dolzarbligi va oliy kasbiy ta’limdagi o‘rni
Mazkur fan shaxs shakllanishining psixologik qonuniyatlarini, turli yosh davrlarida ta’lim-tarbiya berishning psixologik tamoyillarini hamda o‘qituvchi shaxsining psixologik xususiyatlariga doir nazariy va amaliy bilimlarni qamrab oladi. Ayniqsa, shaxs ta’lim va tarbiyasiga doir psixologik bilimlarni bilishi va amal qilishga nisbatan ongli munosabatni qaror toptirish hamda yetuklik va keksalik davridagi shaxs taraqqiyotiga doir qarashlarning mohiya tini tushunishda talabalarni zarur bo‘lgan bilimlar bilan qurollantiradi.
Rivojlanish psixologiyasi. Pedagogik psixologiya fani umumkasbiy fanlar blokiga kiritilgan kurs hisoblanib, 1-2 kurslarda o‘qitilishi maqsadga muvofiq. Rivojlanish psixologiyasi. Pedagogik psixologiya fani gumanitar va ijtimoiy-iqtisodiy fanlar turkumiga kiradi va barcha pedagogik bakalavriat ta’lim yo‘nalishlarida ham o‘qitiladi. Mazkur fan boshqa psixologik fanlarning nazariy va uslubiy asosini tashkil qilib, o‘z rivojlanishida aniq yo‘nalishidagi psixologik fanlar uchun zamin bo‘lib xizmat qiladi.
|
VI.Asosiy va qo‘shimcha o‘quv adabiyotlar hamda axborot manbaalari

|
VI.Asosiy va qo‘shimcha o‘quv adabiyotlar hamda axborot manbaalari
|
bet | 80/81 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #259249 |
Bog'liq portal.guldu.uz-R I V O J L A N I S H P S I X O L O G IY A S I V A P E D A G O G I K - P S I X O L O G I Y AVI.Asosiy va qo‘shimcha o‘quv adabiyotlar hamda axborot manbaalari
Asosiy adabiyotlar:
1.G‘oziyev E. Ontogenez psixologiyasi.Toshkent, Noshir., T 2010.
2.Do‘stmuhammedova Sh.A., Z.T.Nishonova, S.X.Jalilova, Sh.T.Karimova, Sh.T.Alimbayeva “Yosh davrlari va pedagogik psixologiya” Toshkent Fan va texnologiyalar Markazining bosmaxonasi. 2013.
3.Davletshin M.G. va boshqalar «Yosh davrlari va pedagogik psixologiya» T. TDPU, 2004 yil.
4.Shtern A.S. «Vvedenie v psixologiyu» M.: Akademiya Spb 2002.
5.David G. Myers “Psychology”. NY, 2010. WORTH PUBLISHERS.
6.Abramova.G.S. «Vozrastnaya psixologiya»: Uchebnoe posobie dlya studentov vuzov.-M., “Izd-vo” 2001.- 621s.
7.Krisko V.G. «Psixologiya i pedagogika» M.: Xarvest – AST 2000.
8.Zimnyaya.I.A «Pedogagicheskaya psixologiya»: Uchebnik dlya vuzov. –M., “Izd-vo” 2002.-384s.
9.Rean A.A., Bordovskaya.N, Rozum.S «Psixologiya i pedagogika» SPb.: Piter 2007.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy taxlil qato’iy tartib intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbar faoliyatini kundalik qoidasi bo’lishi kerak O’zbekiston Respublikasi Vazirlar maxkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bag’ishlangan majlisidagi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi G’G’Halq so’zi gazetasi 2017 yil 16 yanvar №11.
2.Mirziyov Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. “O’zbekiston” 2016.
3.Mirziyov Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob halqimiz bilan birga qo’ramiz. “O’zbekiston” 2017
4.O’zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoev 2017—2021 yillarda O’zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha harakat strategiyasi. 7 yanvar 2017 yil.
5.Psychology as the Behaviorist Views it John B. Watson (1913) First published in Psychological Review, 20, 158-177.
6.Michael W. Eysenck, Mark T. Keane Cognitive psychology. Psychology press USA, 2005 130 bet.
7.J.A. Groegerd, Memory and Remembering (1997).
8.Martinskovoy T.D. “Detskaya prakticheskaya psixologiya” Pod.red.-M., “Izd-vo” 2000.-255s.
9.Peters V.A, “Pedagogicheskaya psixologiya (v voprosax i otvetax)” M. “Izd-vo” 2000.
10.Xrestomatiya., “Psixologiya zrelosti” M. Samara. Gumanitarniy nauk, 2003.
|
| |
IV. Seminar mashg‘ulotlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar

|
IV. Seminar mashg‘ulotlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
|
bet | 78/81 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #259249 |
Bog'liq portal.guldu.uz-R I V O J L A N I S H P S I X O L O G IY A S I V A P E D A G O G I K - P S I X O L O G I Y AIV. Seminar mashg‘ulotlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Seminar mashg‘ulotlar uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
1.Rivojlanish psixologiyasi fanining predmeti va vazifalari (2 soat )
Rivojlanish psixologiyasi fanining predmeti, vazifalari. Rivojlanish psixologiyasining asosiy tushunchalari va muammolari. Rivojlanish psixologiyasining tadqiqot metodlari. Bolalar bilan ishlashning amaliy metodlari: art-terapiya, o‘yin terapiya, qum terapiya. [A2.112-182; A3.83-133; Q3.81–121]
Rivojlanish psixologiyasining shakllanish tarixi (4 soat )
Rivojlanish psixologiyasining dastlabki nazariyalari. S.Xollning rekapitulyatsiya nazariyasi. K.Getchinsonning davrlashtirishi. J.Lokkning Envayronmentalizmi va Russoning romantik naturalizmi. Gazellning kamolga yetish nazariyasi. Rivojlanish tamoyillari. A.Binening intellektual rivojlanish testi. Byullerning rivojlanishni uch darajasi nazariyasi. [A2.143-165; A7.12-16; Q5.25-31;Q8.12-16].
Intellektual rivojlanish nazariyasi (2 soat )
Intellektual rivojlanishning zamonaviy nazariyalari. Piaje konsepsiyasi: sensomotor bosqich, operatsiyalardan oldingi bosqich va aniq operatsiyalar, formal operatsiyalar davri. J.Piaje nazariyasidagi asosiy holatlarga tanqidiy yondashuv. [A1.155-200; A7.111-133; Q1.108-157; Q13.88-96].
Shaxsiy rivojlanish nazariyasi (2 soat )
E.Eriksonning ega-psixologiyasi, E.Erikson ishlarining tadqiqot metodlari, E.Erikson nazariyasining asosiy tushunchalari, shaxs rivojlanishini psixoijtimoiy bosqichlari. O‘zini o‘zi anglashni rivojlanishi va “Men” konsepsiyasi. A.Tomas va S.Chesslarning bola temperamenti va konsepsiyasi. Bolalik giperaktivligi muammosi. [A1.35-52; A7.12-16; Q5.25-31].
Ijtimoiy rivojlanish nazariyasi (4 soat )
Ota-ona munosabatlari va muloqot. Xarlo tadqiqotlari. Boulbi bo‘yicha yaqinlik tuyg‘usi nazariyasi. Eysvortning tajribalari. Kattalarga yaqinlik tuyg‘usi. Ota-onalik tarbiyasining uslublari. Pedagog bilan muloqot va o‘zaro harakatlar. [A1.67-71; A5.189-202; A7.34-38; Q10.100-112].
|
| |
Inklyuziv ta’lim kursining predmeti, ob’ekti, tamoyillari, maqsad vavazifalari

Inklyuziv ta’lim kursining
predmeti, ob’ekti, tamoyillari,
maqsad vavazifalari
Reja:
1. Inklyuziv ta’lim fanining maqsad va vazifalari.
2. Inklyuziv ta’limning mohiyati, integratsion
ta’limdan farqi.
3. Inklyuziv ta’limning tamoyillari.
Inklyuziv ta’lim (
ingliz tilidan olingan bo‘lib, inclusive,
inclusion
–uyg‘unlashmoq, uyg‘unlashtirish, qamrab
olmoq, qamrab olish ma’nolarini bildiradi) nogiron va
sog‘lom bolalar o‘rtasidagi
to‘siqlarni
(diskriminatsiyani)
bartaraf etish, maxsus ta’limga
muxtoj bolalar, (ayrim sabablarga ko‘ra nogiron
bo‘lgan) o‘smirlar rivojlanishida uchraydigan
nuqsonlar yoki iktisodiy qiyinchiliklardan qat’iy nazar
ijtimoiy hayotga moslashtirishga yo‘naltirilgan
umumta’lim jarayoniga qo‘shishni ifodalovchi ta’lim
tizimidir.
Inklyuziv»
va
«integratsiyalashgan»
atamalari ko‘pincha bir xil
ma’noda ishlatiladi. Biroq
ushbu tushunchalar orasida
juda katta farq bor.
Nogiron bolani oddiy
sharoitga joylashtirish
integratsiyaga qarab
qo‘yilgan birinchi qadamdir.
Imkoniyati cheklangan
bolalarning umumta’lim
muassasalari tarkibiga
qamrab olinishi jahon
miqyosida “
inklyuziv
” yoki
“
integratsion
” ta’lim
atamalari bilan ataladi.
Ya’ni
millati, irqi, tanasining
rangi, ijtimoiy kelib chiqishi,
oilasining jamiyatda tutgan
o‘rni, manbai, moddiy va
ma’naviy axvoli, jismoniy
yoki ruhiy rivojlanishida
kamchiligi bo‘lishidan qatiy
nazar barcha bolalarni teng
ko‘rish, ulardagi har qanday
imkoniyatni qadrlash,
rivojlantirishni ko‘zda
tutadigan ta’limdir.
|
Ushbu kitob aqsh xalqaro taraqqiyot agentligi (usaid) orqali Amerika xalqining

Ushbu kitob AQSh xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID) orqali Amerika xalqining
qo‘llab-quvvatlashi yordamida tayyorlangan. Kitobdagi fikr va mulohazalar USAID
yoki AQSh hukumati qarashlarini aks ettirmaydi.
Inf
O
rmati
O
n and
C
O
mmunicati
O
ns Technol
O
gies
Inf
O
rmatika va
axb
O
rot texnol
O
giyalari
Victoria Ellis
Sarah Lawrey
Doug Dickinson
O‘ZBEKISTON BARKAMOLLIK UCHUN TA’LIM DASTURI
Informatika va axborot texnologiyalari
8-sinf
Ushbu o„zgartirilgan nashr ichiga Cambridge University Press mulki bo„lgan va litsenziya asosida foydalaniladigan
asl manbalar kiritilgan. Bu kitob AQSh Xalqaro taraqqiyot agentligi Markaziy Osiyo Boshqarmasi yordami bilan va
72011519C00004-sonli Hamkorlik kelishuvi doirasida chop etildi.
Xalq ta‟limi vazirligi
O„zbekiston Respublikasi
100011, Toshkent sh.
Navoiy ko„chasi, 2a-uy
O„zbekiston Barkamollik uchun Ta‟lim Dasturi jamoasi: Cathy Curtis, Monica Donohue, Bryan Farrell, Shelly Hollis,
Laziz Karshiboev, Oybek Kurbanov, Julie Sims, June Songy, Shelley Thompson, Feruza Tursunova
Darslik taqrizchilari: Jaxongir Baxodirov, Maxbubaxon Fayziyeva, Israil Kurbaniyazov
Xalq ta‟limi vazirligi jamoasi: Feruza Alimxanova, Umid Murodov, Nafisa Xaytullayeva, Mamatqulov Ulug„bek (Asosiy
taqriz guruhi a‟zolari), Shuhrat Sattorov va Javlonbek Meliboev (Respublika ta‟lim markazi), Muxayyoxon Azamova
va Oxunjon Ibroximov (Donor va grantlar bilan ishlash sho„basi)
O„zbek tilidagi nashr dizayni va ishlab chiqilishi: Brattle Education, Brattle Publishing Group bo„limi®
University Printing House, Cambridge CB2 8BS, Birlashgan Qirollik
One Liberty Plaza, 20th Floor, New York, NY 10006, AQSh
477 Williamstown Road, Port Melbourne, VIC 3207, Avstralia
314–321, 3rd Floor, Plot 3, Splendor Forum, Jasola District Centre,
New Delhi – 110025, Hindiston
79 Anson Road, #06–04/06, Singapore 079906
Cambridge University Press Kembrij universiteti (University of Cambridge) ning
tarkibiy qismidir.
U universitetning yuqori darajadagi ta‟lim, o„rganish va tadqiqotlar uchun bilim tarqatish
maqsadiga o„z hissasini qo„shadi.
Asl nashr © Cambridge University Press 2019
Ushbu nashr © Cambridge University Press 2021, RTI tomonidan litsenziya asosida
tahrirlangan
Bu kitob mualliflik huquqi bilan himoyalangan. Qonun bilan belgilangan istisno va jamoaviy
litsenziya kelishuvlariga mos kelishi mumkin. Bu kitobning hech qaysi qismi Cambridge
University Pressning yozma ruxsatisiz chop etilishi mumkin emas.
Birinchi nashr 2003
Ikkinchi nashr 2005
Uchinchi nashr 2013
To„rtinchi nashr 2019
Cambridge University Press ushbu kitobda keltirilgan tashqi va uchinchi taraf vebsaytlari URL
larining amalda bo„lishi yoki to„g„riligi uchun javobgar emas va bu vebsaytlardagi kontent
to„g„ri bo„lishiga kafolat bermaydi. Bu kitobda keltirilgan narxlar, safar jadvallari va boshqa
ma‟lumotlar ilk chop etilish vaqti uchun to„g„ri va Cambridge University Press bundan keyingi
davrda bu ma‟lumotlarning to„g„riligini kafolatlamaydi.
O„QITUVCHILAR UCHUN ESLATMA
Ushbu kitobning har qanday qismini moddiy shaklda qayta yaratish (fotonusxa olish va
elektron holda saqlash shular jumlasidan) qonunga xilof.
|
Sizga parol menejeri kerak bo'lishining sababi shu

|
Sizga parol menejeri kerak bo'lishining sababi shu
|
bet | 4/4 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 10,78 Kb. | | #111990 |
Bog'liq Mavzu Parollarni boshqarish tizimlari (masalan, LastPass) va ul-azkurs.orgSizga parol menejeri kerak bo'lishining sababi shu. Sizga parol menejeri kerak bo'lishining sababi shu. Parol menejeri bu parollarni saqlash va boshqarish uchun do'kon Asosiy parol. Shuningdek, bu sizning yangi bulutingizda saqlash qobiliyati bilan yangi hisob qaydnomalarini yaratishda kuchli parolni yaratishga imkon beradi. Parol menejerlarining eng yaxshi tomoni shundaki, ular avtomatik ravishda to'ldirish xususiyatiga ega. Shunday qilib, siz hech qachon eslab qolishingiz yoki o'zingizning hisob qaydnomangiz bo'lgan veb-saytlar uchun biror narsani yozishingiz shart emas. Siz parollarni boshqarish dasturidan barcha qurilmalaringizda foydalanishingiz mumkin va u brauzeringizda saqlangan parollarni osongina import qilishi mumkin. LastPass Windows, Mac, Linux, iPad, iPhone, Android, Windows Phone va Blackberry-da mavjud. Shunday qilib, qaysi qurilmadan foydalansangiz ham, LastPass u yerda bo‘ladi va barcha parollaringizni sinxronlashtirishni osonlashtiradi. LastPass Windows, Mac, Linux, iPad, iPhone, Android, Windows Phone va Blackberry-da mavjud. Shunday qilib, qaysi qurilmadan foydalansangiz ham, LastPass u yerda bo‘ladi va barcha parollaringizni sinxronlashtirishni osonlashtiradi. LastPass sizning parolingiz omborini boshqarish uchun asosiy paroldan foydalanadi, bu sizning asosiy onlayn parolingizni barcha onlayn qayd hisoblaringizning kalitiga aylantiradi. LastPass sizga "Toopher", "Duo Security", "Transakt", "Yubi Key" va "Google Authenticator". Bu shuni anglatadiki, parol menejeriga kirish uchun kimdir sizning parolingizni bilishi va tasodifiy ravishda yaratilgan xavfsizlik kodiga kirish huquqiga ega bo'lishi kerak. Shuningdek qarang WordPress blogingizni himoya qilish uchun ikki tomonlama autentifikatsiyani qanday qo'shish kerak Agar biron sababga ko'ra sizning yordamchingiz yoki ishlab chiquvchingiz kabi birov bilan parolni baham ko'rishingiz kerak bo'lsa, u holda LastPass buni siz uchun xavfsiz qiladi. Umumiy parollardan foydalanish uchun boshqa odam o'z brauzerida LastPass-ni o'rnatishi kerak. Agar biron sababga ko'ra sizning yordamchingiz yoki ishlab chiquvchingiz kabi birov bilan parolni baham ko'rishingiz kerak bo'lsa, u holda LastPass buni siz uchun xavfsiz qiladi. Umumiy parollardan foydalanish uchun boshqa odam o'z brauzerida LastPass-ni o'rnatishi kerak. Parolni almashish xususiyati juda muhim, chunki sizning yordamchingiz parolingizni hech qachon ko'rmaydi, shuning uchun ular uni o'zgartira olmaydi.
http://azkurs.org
|
| |
LastPass - Toshkent axborot texnalogiyalari universiteti qarshi filiali “tt va kt” fakulteti tt 11-21 guruh talabasining...

|
Toshkent axborot texnalogiyalari universiteti qarshi filiali “tt va kt” fakulteti tt 11-21 guruh talabasining “Kiberxavfsizlik asoslari” fanidan tayyorlagan
|
bet | 3/4 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 10,78 Kb. | | #111990 |
Bog'liq Mavzu Parollarni boshqarish tizimlari (masalan, LastPass) va ul-azkurs.orgBu sahifa navigatsiya:
- Parol
LastPass parollarni saqlash uchun bepul dastur tomonidan foydalaniladi, ammo Viktoriya uchun mobil versiyalari Siz 12 dollar bo'lishi mumkin bo'lgan premium hisobni olishingiz kerak. Kross-platforma. Dastur Windows, Mac OS, Android, iOS-da, shuningdek, Opera va Firefox kabi eng mashhur brauzerlarda ishlaydi. Vtym, bunday keng integrovanist - tezroq parol menejerlari uchun norma, anyzh vydmínna guruch. LastPass parollarni saqlash uchun bepul dastur tomonidan foydalaniladi, ammo Viktoriya uchun mobil versiyalari Siz 12 dollar bo'lishi mumkin bo'lgan premium hisobni olishingiz kerak. Kross-platforma. Dastur Windows, Mac OS, Android, iOS-da, shuningdek, Opera va Firefox kabi eng mashhur brauzerlarda ishlaydi. Vtym, bunday keng integrovanist - tezroq parol menejerlari uchun norma, anyzh vydmínna guruch. Sinxronizatsiya. orqali dropboxі iCloud uchinchi tomon koristuvachalariga parollar to'plamiga kirish huquqini berishingiz mumkin. takabburlik. Ma'lumotlar bazasi AQSh Mudofaa vazirligi tomonidan standart sifatida qabul qilingan AES-128 shifr bilan shifrlangan. Vitik danih kelajakda bizdan oldinda keylogger- Biriktiring, scho reêstruê dií koristuvach. Parol yaratish. Agar siz yangi parol yaratishingiz kerak bo'lsa, parollarni yaratish dasturi shunchaki raqamlar va harflarning tasodifiy terishini ko'rsatmaydi, balki to'g'ri ko'rsatilgan parametrlarga mos keladigan birma-bir shakllanadi. Bunday parametrlar - belgilar soni, raqamlarning mavjudligi va kunlar soni. Parol yaratish. Agar siz yangi parol yaratishingiz kerak bo'lsa, parollarni yaratish dasturi shunchaki raqamlar va harflarning tasodifiy terishini ko'rsatmaydi, balki to'g'ri ko'rsatilgan parametrlarga mos keladigan birma-bir shakllanadi. Bunday parametrlar - belgilar soni, raqamlarning mavjudligi va kunlar soni. Xavfsizlikni tekshirish qobiliyati. Dastur ma'lumotlar bazasida dublikatlar va zaif parollar mavjudligini tekshiradi. Parol AppStore'dagi tengdoshlar orasida eng yuqori reytingga ega bo'lishi mumkin (5 yulduzdan 4 ta yulduz), ammo dasturiy ta'minot xavfsizligi kamchiliklarga yordam bermaydi. Dastur Parol Yo'lni tugatish uchun - yangi versiyani o'rnatish uchun Vlasniklar 5 yew uchun ajralishlari kerak. rubl Biroq, tiyinlarni to'lagan holda, koristuvach mobil kengaytmada ma'lumotlar bazasini tahrirlay olmaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Toshkent axborot texnalogiyalari universiteti qarshi filiali “tt va kt” fakulteti tt 11-21 guruh talabasining “Kiberxavfsizlik asoslari” fanidan tayyorlagan
|
Foydalanilgan adabiyotlar

, Uzbekistan 2003 g.
Bajenov YU. M. , Komar A. G. Texnologiya betonix i jelezobetonix izdeliy –M. Stroyizdat 1984 g.
Nanazashvili I. X Spravochnik. Stroitel’nie materiali, izdeliya i konstruktsii. M. , Visshaya shkola. 1990 g.
Samoylov V. S Spravochnik stroitelya. Jilishnoye stroitel’stvo. –M. , Adelant, 2002 g.
KMK 2. 03. 01-96. Beton va temir-beton konstruktsiyalarini loyixalash.
KMK 3. 03. 04-98. Yig’ma temir-beton konstruktsiya va buyumlarini ishlab chiqarish.
Uz RST 7473-94 Smesi betonnie.
UzRST 702-96 Paneli stenovie vnutrennie betonie i jelezabetonnie dlya jilix i obshestvennix zdaniy.
Uz RST 679-96. Betoni. Pravila podbora betona.
So’z boshi
|
3
|
I-bo’lim. Beton texnologiyasi.
I-bob. Beton klassifikasiyasi ma’lumotlar
1. 1. Asosiy tushunchalar
|
va
|
beton
|
to’g’risidagi
|
umumiy
|
8
|
1. 2. Betonning klassifikasiyasi
|
9
|
II-bob. Beton uchun materiallar
2. 1. Bog’lovchi moddalar
|
14
|
2. 2. Beton to’ldiruvchilari
|
30
|
2. 3. Beton tayyorlash uchun ishlatiladigan suv
|
45
|
2. 4. Beton uchun qo’shimchalar
|
46
|
III-bob. Beton qorishmasi
3. 1. Beton qorishmasining tuzilishi
|
52
|
3. 2. Beton qorishmalarining xususiyatlari
|
56
|
3. 3. Beton qorishmalarining harakatchanligi va bikirligini turli
omillarga bog’liqligi
|
63
|
4-bob. Beton strukturasining hosil qilinishi
4. 2. Beton strukturasining shakllanishi
|
68
|
4. 2. Beton strukturasi
|
69
|
5-bob. Og’ir beton tarkibini loyihalash
5. 1. Beton tarkibini aniqlash usulining asosiy qoidalari
|
73
|
5. 2. Mayda va yirik to’ldiruvchi orasidagi nisbatni tanlash
|
77
|
5. 3. Beton tarkibini hisoblash tartibi
|
79
|
5. 4. Beton tarkibini tajribada tekshirish
|
83
|
5. 5. Betonning ishlab chiqarishdagi tarkibini aniqlash
|
86
|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
90
|
-rasm - Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism

|
Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism
|
bet | 15/38 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 212,72 Kb. | | #112309 |
Bog'liq Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi-fayllar.org2. 1-rasm. Qorishma g’ovakliligi hajmining (massa bo’yicha %da) mayda va yirik to’ldiruvchi miqdoriga bog’liqligi
Yirik to’ldiruvchining bo’shliqlarini mayda fraktsiyadagi donalar bilan to’ldirishda bo’shlilik quyidagi formula ko’rinishida kamayadi:
Vbo’sh1 = B a. y V d. y – V d. m = B nis. y V – V d. m (2. 2)
Mayda fraksiyaga bo’shliqlari bo’lmagan yirik donalar qo’shilganda hajmning bir qismini yirik donalar bilan to’ldirishi hisobiga to’ldiruvchining bo’shliqligi quyidagi formulaga mos holda kamayadi:
Vbo’sh2 = B a. m V d. m = Bnis. m (V – V d. y) (2. 3)
2. 3-formula Vm < Ba. y. Vd. y sharti bajarilganda, ya’ni mayda fraktsiyaning hajmi yirik fraksiyaning bo’shligidan ortib ketmaganda qo’llaniladi. 2. 3-formula Vm > B a. y. V d. y sharti bajarilganda, ya’ni yirik fraksiyadagi bo’shliq hajmiga nisbatan qumning ortib ketishida qo’llaniladi. Nazariy jihatdan еng kam bo’shliqlar hajmini quyidagi formuladan aniqlash mumkin
Vbo’sh min = B nis. m Bnis. . y V.
Haqiqatda еsa, minimal bo’shliqlar hajmi Vbo’sh min har doim nisbatan ko’proq va buning sababi donalarning amalda ideal taqsimlanishiga еrishib bo’lmasligidir.
Agarda, qorishtirilayotgan fraktsiyalar bir biridan katta farq qilmasa, mayda donalarning o’lchamlari yirik donalar orasidagi bo’shliqlarning o’lchamlaridan katta bo’ladi va mayda donalar bo’shliqlarga joylasha olmay yirik to’ldiruvchini
bir oz surib yuboradi. Natijada butun sistemaning bo’shliqligi kamayish o’rniga ortib ketishi mumkin. Nisbatan ikki fraktsiyali zich aralashma tayyorlash uchun bir fraktsiya donalarining o’lchamlari ikkinchi fraktsiya donalarining o’lchamlaridan 6, 5 barobar kichik bo’lishi kerak (yirik to’ldiruvchi va qumning aralashmasi). Biroq, uzluksiz donador tarkibli to’ldiruvchilar keng tarqalgan. Ularning ma’lum miqdorda bo’shlig’i ko’proq, lekin qatlamlanib qolmaydi va amaliyotda ko’p uchraydi.
To’ldiruvchilar aralashmasini bo’shligi 20 dan 50%ga qadar o’zgarib turadi. Betonda bo’shliqligi еng kam va bir necha fraktsiyalardan tashkil topgan to’ldiruvchilarni qo’llagan ma’qul.
Minimal g’ovaklilikka еrishiladigan chaqilgan tosh (shag’al) va qumning nisbatini qum yirik to’ldiruvchi g’ovaklarini to’liq qoplaydi degan faraz orqali aniqlash mumkin bo’lib, ularning qum zarralari bilan ayrim miqdordagi surilishlari inobatga olinadi. Bu holda quyidagi formula kelib chiqadi
nis.sh
q
sh
bu yerda Q, SH – qum va chaqilgan tosh щeben’ sarfi; α – surilish
koеffitsiyenti; B nis. Sh – shag’alning nisbiy bo’shliqligi; chaqilgan tosh va qumning zichligi.
q, sh
- mos holda
tosh yoki qumning haqiqiy bo’lakdagi zichligi chaqilgan tosh uchun) va
* - dan(g’ovakli shag’al yoki
to’kishdagi zichligi aniqlash mumkin:
Т - dan
Bnis Т / 1 Т / ,
Bnis * Т / * 1 Т /
Ko’plab o’tkazilgan tajribalar asosida (α = 1, 1 ni qabul qilib) quyidagini
olamiz
|
| |
Kengayuvchi yoki kirishmaydigan sementlar

|
Kengayuvchi yoki kirishmaydigan sementlar
|
bet | 10/38 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 212,72 Kb. | | #112309 |
Bog'liq Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi-fayllar.orgKengayuvchi yoki kirishmaydigan sementlarni suv o’tkazmaydigan beton tayyorlashda qo’llash mumkin. Bu sementlarning mohiyati sementni qotishida fizik-kimyoviy jarayonlar natijasida hajmi oshadigan tarkiblarni borligidir. Bunday sementlarning juda kup retseptlari ma’lum, lekin doimiy ishlab chiqarilmaydi (bunday sementlar alohida mahsus maqsadlar uchun ishlab chiqariladi).
Oxirgi yillarda betonni qotish jarayonida uning hajm o’zgarishini sozlash uchun kengayuvchi sementlar o’rniga oddiy portlandsementli qorishma va betonlarga kompleks qo’shimchalar kiritilishi qo’llanmoqda.
Fosfat sementlarni issiqqa chidamli va boshqa mahsus betonlarni tayyorlashda qo’llash mumkin. Bu sementlarning qotishi ba’zi bir mayin yanchilgan oksidlarning(titan dioksidi, mis, magniy, ruh oksidi va boshqalar) va fosfor kislotasining mahsus tarkibining o’zaro ta’siri hisobiga ro’y beradi. Bunday sementlar yuqori mustahkamlikka еgadirlar, yuqori darajali issiqqa chidamli, lekin tarkibining turiga qarab mahsus qotish tartibini talab qiladi, chunki noto’g’ri texnologiyalarda betonda sezilarli darajada nosoz holat rivojlanishi mumkin, masalan materialning oxirgi pishiqligini pasaytiruvchi massani ko’payishi mumkin.
Kislotaga chidamli sement - kislotaga chidamli mahsulotlar ishlab chiqarish uchun mo’ljallangan. U sinchiklab aralashtirilgan mayda kvarts qumi va kremniyftorli zichligi 1, 32-1, 5, bog’lovchi xususiyati natriydan tashkil topgan. Bu sementni suyuq shishada, ya’ni natriy yoki kaliy silikatini Na2OnSiO2; K2 OnSiO2 kalloidli qorishmasi bilan qorishtiriladi. Kerak bo’lgan konsistensiya(quyuqlik)ga еrishish uchun suyuq shishaga suv qo’shib suyultiriladi. Suyuq shisha karbonat angidrit gazi ta’sirida qurishi va amorf kremnezem ajralishi oqibatida havoda qotadi. Suyuq shisha qotishini tezlatish va sement toshining zichqligini oshirish uchun kislotaga chidamli sementdan foydalaniladi. Uning tarkibiga kiradigan kremniyftorli natriy qotish katalizatori hisoblanadi va qotgan materialni kislota va suvga chidamliligini oshiradi. Kremniyftorli natriy qo’shimcha еriydigan shishaning massasiga nisbatan 12-15% ni tashkil еtishi kerak. So’nggi yillarda kelgusida sementning xususiyatlarini yaxshilash bo’yicha ishlar olib borilmoqda. Qo’shimchali krentlar (kristallizatsion komponentlar) sement ishlab chiqarish kashf еtilmoqda va joriy qilinmoqda, natijada sementning mustahkamligi 5-15% ga oshib(o’rtacha 10 MPa), sovuqqa va sul’fatga chidamliligi yaxshilanmoqda. Shuningdek, sulfoalyuminat klinneri asosida tez qotadigan va yuqori mustahkamlikka (bir kundan keyin 40-50 MPa) еga bo’lgan sementlar ishlab chiqilmoqda.
|
| |
Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism - bet 11

|
Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism
|
bet | 11/38 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 212,72 Kb. | | #112309 |
Bog'liq Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi-fayllar.orgOhak. Silikat beton ishlab chiqish uchun, oxirgi yillarda qurilishda keng ko’lamda ishlatiladigan bog’lovchi sifatida havoiy ohakdan foydalanilmoqda.
Havoiy ohak - oddiy bog’lovchi, karbonat jinslarni (ohaktosh, mel, rakushechnik-chig’anoq, kimyoviy ishlab chiqarish chiqindilari va boshqalar), o’rtacha kuydirish usuli bilan olinadi hamda uning tarkibida loytuproqli aralashmalar 8% dan ortiq bo’lmasligi talab еtiladi. Qurilishda so’ndirilmagan – bu suvsiz kaltsiy okisidi CaO bo’lib uning asosiy qismini tashkil еtadi, va so’ndirilgan, ya’ni so’ndirilmagan ohakni suv bilan birlashishi natijasida olingan va asosan kaltsiy oksidi gidrati Ca(OH)2 dan tashkil topgan ohaklar qo’llaniladi.
Xavoyi ohakka mineral qo’shimchalar yanchilgan tog’ jinslari yoki ishlab chiqarish chiqindilari (domna va yoqilg’i shlaklari, kul, vulqon tuflari, opoklar,
pemzalar, kvarts qumi, gips toshi) qo’shish mumkin. Sifati bo’yicha tarkibidagi aktiv CaO va MgO larni miqdoriga qarab ohak 3 navga (qo’shimchasiz, ohakda ularning miqdori tegishli ravishda 90, 80, 70% ga teng kelishi kerak, qo’shimchali I va II naviga ohaklarda tegishli ravishda 64, 52% bo’linadi). So’nish tezligiga qarab tez so’nadigan ohak (so’nish tezligi 20 min. gacha) va sekin so’nadigan ohakka (so’nish tezligi 20 min dan qo’proq) ajratiladi.
Havoda qotadigan ohakli qorishma va betonlarning mustahkamligi katta еmas, 28 kunda 0, 5-3 MPa ni tashkil еtadi. Material mustahkamligi avtoklav ishlov berishda (1750C harorat va 0, 8 MPa bosimda) sezilarli darajada oshirilishi mumkin, ohakning to’ldiruvchi kremnezemi bilan o’zaro ta’siri natijasida mustahkam gidrosilikatlar hosil bo’ladi. Bu usul avtoklav silikat betonni olish uchun qo’l keladi, mustahkamligi 20-50 MPa ni tashkil еtadi (hatto bundan ham yuqori bo’lishi mumkin), shuningdek serg’ovak betonni ishlab chiqishda qo’llash mumkin. Avtoklav silikat materiallarini olish uchun tarkibida magniy oksidi 5% dan ko’p bo’lmagan tez so’nadigan ohakdan foydalaniladi.
|
| |
-rasm - Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism

5. 1-rasm. Talab еtiladigan beton Rb mustaxkamligi va qo’llanilayotgan Rts sement markasiga bog’liq xolda S/TS nisbatini tayinlash grafigi
5. 3-formulani Rb < 2ARts bo’lganda ishlatish kerak. Boshqa hollarda 5. 4- formula ishlatiladi.
Beton tarkibini hisoblashda ba’zan uning sovuqqa chidamliligi, suv o’tkazmasligi, cho’zilish va еgilishga chidamliligini ham hisobga olish lozim bo’ladi. Bunday hollarda S/TS qiymati uchun tegishi bog’liqliklar ishlatiladi. Bundan bog’liqlikka misol keyingi bandlarda ko’rsatilgan, biroq beton tarkibini aniqlash asoslari avvalgidek qolaveradi.
Dastlabki sinov natijlari asosida yoki taqriban 5. 1-rasmdagi (birinchi qism) bo’yicha, beton harakatchanligiga bo’lgan talabdan kelib chiqqan holda suv sarfi belgilanadi. Bu holda, yirik to’ldiruvchining suvni shimish hususiyati hisobga olinishi kerak agar og’irligi bo’yicha 0, 5 foizdan ko’p bo’lsa, 5. 1-rasm 400 kg/m3 gacha sement sarflanishi va suvni talab еtishi 7% bo’lgan o’rtacha qum hamda shag’al ishlatilishi nazarda tutib tuzilgan. Boshqa to’ldiruvchilar ishlatilgan holatlarda jadvalda ko’rsatilgan izohga kerakli o’zgartirishlarni kiritish lozim bo’ladi.
Sement sarfi quyidagicha aniqlanadi :
S =S : S/TS /5. 5/
Agar 1m3 betonga sement sarfi QMQda ko’rsatilgandan ko’ra kamroq bo’lsa 5.4-jadvalga qarang/ uni talab еtilgan me’yorgacha ko’tarish yoki maydalab yanchilgan qo’shimcha qo’shish talab еtiladi. So’ngi vosita odatda ushbu markadagi beton uchun sementning faolligi o’ta yuqori bo’lgan hollarda qo’llaniladi.
Plastik beton qorishmalari uchun surilish koеffitsiyenti α 5. 5-jadvalga qarab belgilanadi /5. 5-qarang/.
Shag’al va tosh sarfi /5. 1/ formula bilan aniqlanadi.
Qum sarfi /5. 2/ formula bilan topiladi.
Namuna sifatida bajarilgan qorishmalarda beton qorishmasining harakatchanligi /konusning cho’kishi yoki bikirligi/ tekshiriladi, zarur hollarda beton tarkibi hisobiga kerakli o’zgartirishlar kiritiladi. Agar havo tortuvchi qo’shimchalar qo’shiladigan bo’lsa, qum sarfi hisoblanganda jalb еtilgan havoning miqdori hisobga olinadi.
Zamonaviy texnologiyalar beton, betonga ishlatiladigan materilalar, uni tayyorlash texnologiyasi va beton qorishmasini joylashtirishga talab nuqtai nazaridan bir-biridan farq qiladi. Biroq, bunda har bir holat uchun alohida hisoblash usulini yaratish zarur еmas.
Og’ir beton tarkibini aniqlash ko’rib chiqilgan usul bo’yicha amalga oshirilishi kerak. Beton va unga ishlatiladigan materillarga ko’yiladigan alohida talablar tegishli qo’shimcha va o’zgartirishlar kiritish yo’li bilan hisobga olinishi kerak.
|
103-variant tenglama nimani aniklaydi? 2

|
103-variant tenglama nimani aniklaydi? 2
|
Sana | 29.08.2024 | Hajmi | 30,51 Kb. | | #270041 |
Bog'liq Variant-103Faqat savollar (2)
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
TATU Urganch filiali Telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti
Tabiiy fanlar kafedrasi
Fizika-1 fanidan
YAKUNIY NAZORAT(QT)
103-variant
1. tenglama nimani aniklaydi?
2. A. Eynshteynning ikkinshi printsipi, ya`ni yoruglik tezligining doimiyligi хakidagi printsipi nimadan iborat?
3. A.Eynshteynning nisbiylik printsipida nima deyiladi?
4. Nuqta R=2 sm radiusli aylana bo'ylab harakatlanadi. Yo'lning vaqtga bog’lanishi tenglama orqali berilgan, bunda C=0,1 sm/sek3. Tezligi υ=0,3 m/sek ga teng bo’lganda nuqtaning normal va tangensial tezlanishi topilsin.
5. kg massali to'pdan otilib chiqqan 100 kG og’irlikdagi snaryadning kinetik
energiyasi J ga teng. Orqaga tepish tufayli to'p qanday kinetik energiyaga ega bo'ladi?
6. Yerdan Oyga olib borilgan matematik mayatnikning tebranish davri qanday o'zgaradi?
Oyda erkin tushish tezlanishi Yerdagiga nisbatan 6 marta kichik deb olinsin.
7. Yer sharining o’z aylanish o’qiga nisbatan inersiya momenti topilsin.
8. M=9 kg massali barabanga ip o’ralgan bo’lib, uning uchiga m=2 kg massali yuk osilsin. Yukning tezlanishi topilsin. Baraban bir jinsli silindr deb hisoblansin. Ishqalanish hisobga olinmasin.
9. Prujinaga оsilgan 200 g massali yuk bir minutda 30 marta tеbranadi. Prujinaning bikrligini tоping.
10. Kislоrod mоlеkulasining issiqlik harakati o’rtacha kvadratik tеzligi vоdоrоd mоlеkulasining o’rtacha kvadratik tеzligidan nеcha marta kichik?
11. Dinamоmеtrga оsilgan m massali yuk vеrtikal bo’ylab a tеzlanish bilan pastga harakat qilmоqda. Agar dinamоmеtr prujinasining bikrligi k bo’lsa, bu prujina qanchaga uzayadi?
12. Tеkis tеzlanuvchan harakat qilayotgan jismning boshlangich tеzligi 13 m/s, tеzlanishi esa 3m/s2 bo`lib u 24 m yo`l o`tgan. Jismning oxirgi tеzligini toping (m/s).
13. Jismga ta’sir etayotgan kuchning qiymati 7 marta оrtsa, kuchning ta’sir etish vaqti esa shuncha marta kamaysa,jismga bеriladigan kuch impulsi nеcha marta o’zgaradi?
14. Aylana bo`ylab moddiy nuqta (rad) qonun bo`yicha harakat qilmoqda. Moddiy nuqta qancha vaqtdan keyin to`xtaydi (s)?
15. Shtеynеr tеоrеmasi ifоdasini kursating.
Masalalar:
Jismning bosib o'tgan yo'li s ning t vaqtga bog’liqligi s=A+Bt+Ct2 tenglama orqali berilgan, bunda A=3 m, B= 2 m/sek va C=1 m/sek2. Jism harakatining birinchi, ikkinchi va uchinchi sek oralig’idagi o'rtacha tezligi va o'rtacha tezlanishi topilsin.
Berilgan Yechimi
XBS
Yer sharining o’z aylanish o’qiga nisbatan inersiya momenti va harakat miqdori momenti topilsin. Myer=6.1024kg va Ryer=6400 km.
Berilgan Yechimi
XBS
Zаryadlаri q1=20 SGSq vа q2=40 SGSq bo’lgаn ikkitа shаrchа bir-biridаn r1=40 sm uzоqlikdа turibdi. Ulаrni bir-birigа r2=25 sm gаchа yaqinlаshtirish uchun qаnchа ish bаjаrish kеrаk? 1SGSq=1/3 *10-9 C.
Berilgan Yechimi
XBS
Talabaning ismi-sharifi: _______________________________________ guruhi:_________________
___________ To’planag umumiy bali:________________
(imzo)
Kafedra mudiri:_______________ Mamedov Q.
|
| |
Октябрь 2020 22-қисм

Октябрь 2020 22-қисм
Download
1,76 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/17
Sana
16.01.2024
Hajmi
1,76 Mb.
#138544
Download
1,76 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Октябрь 2020 22-қисм
Download
1,76 Mb.
Matnni ko'rish
-misol - Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism

|
Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism
|
bet | 34/38 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 212,72 Kb. | | #112309 |
Bog'liq Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi-fayllar.org5. 2-misol. Texnik viskozimetr bo’yicha beton qorishmasining bikirligi 60 s ga teng bo’lgan M 300 markali beton tarkibini aniqlang. Materiallar 5. 1-misolda ko’rsatilganlar bilan bir hil bo’ladi.
/5. 3/ formula bilan suv sement nisbatini topamiz
S/TS=
0,6 375
300 0,5 0,5375
=0, 54
3. 7 rasmdagi bo’yicha suvning tahminiy sarfi 130 l/m3ni tashkil еtadi.
Sement sarfini 5. 5 formula bilan topamiz. S=130/0, 54=240kg/m3
Sement sarfi o’rtacha bo’lganda bikir beton qorishmasi uchun surilish koеffitsiyenti α =1, 1 deb olamiz. (5. 5-jadval bo’yicha).
Shag’al sarfini 5. 1 formula bilan topamiz.
Sh =
1000
0,43 1,1
1,48
1
2,6
=1420 kg/m3
Qum sarfini 5. 2 formula bilan topamiz.
240
1420 3
P= 1000 3,1 130
2,6
2,63 =625kg/m
Beton qorishmasining hisoblangan massasi 240+130+1420+625 =2415 kg/m 3 ni tashkil еtadi.
* va 1.*-misollardagi beton tarkibi taqqoslanganda bikir beton qorishmasining ishlatilishi sementni anchagina tejash imkonini berishini ko’ramiz
/330-240 =90 kg, tahminan 27 foizni tashkil еtadi.
|
| |
-jadval - Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism

|
Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism
|
bet | 31/38 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 212,72 Kb. | | #112309 |
Bog'liq Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi-fayllar.org5. 5-jadval -
Sement
sarfi kg/m3
|
S/TS uchun koеffitsiyentinin optimal qiymati
|
0. 4
|
0. 5
|
0. 6
|
0. 7
|
0. 8
|
250
|
-
|
-
|
1, 26
|
1, 32
|
1, 38
|
300
|
-
|
1, 3
|
1, 36
|
1, 42
|
-
|
350
|
1, 32
|
1, 38
|
1, 44
|
-
|
-
|
400
|
1. 4
|
1, 46
|
-
|
-
|
-
|
500
|
1. 5
|
1, 56
|
-
|
-
|
-
|
Izoh:
S va S/TS ning boshqa qiymatlarida koеffitsiyenti interpolyatsiya bilan topiladi.
Suvni talab еtish qiymati 7 foizdan ko’p bo’lgan mayda qum ishlatilganda qum suvni talab еtish qiymatining bir foizga oshishi koеffitsiyenti 0, 33 ga kamaytiriladi. Vts< 7% bo’lgan yirik qum ishlatilganda Vts bir foiz kamayishiga koеffitsiyenti 0, 33 foiza oshiriladi.
Beton qorishmasi tarkibi ikki usul bilan aniqlanadi:
Sement, qum va shag’al /tosh/ o’rtasidagi vazn nisbati bilan va bunda suv sement nisbati va sementning faolligi ko’rsatiladi. Sement miqdori 1 deb olinadi va shuning uchun beton tarkibiy qismlari o’rtasidagi nisbat, S/TS ko’rsatilib, quyidagi ko’rinishda yoziladi:
1 : x : y /masalan: S/TS = 0, 6 bo’lganda vazn qiymati 1 : 2 : 4/
1m3 hajmda yotqizilgan va zichlangan beton uchun sarflangan material sarfi bo’yicha, masalan:
Sement 280
qum 700
Shag’al 1250
suv 170
Ja’mi 2400
Quruq materiallar uchun belgilanadigan odatdagi laboratoriyada chiqarilgan va tabiiy nam holatdagi materiallar uchun ishlab chiqarishda amalda ishlatiladigan beton tarkibi o’rtasida farq bo’ladi. Lobaratoriyada aniqlangan beton tarkibi hisoblash va tajriba natijasida o’rganiladi. Bundan betonning tarkibi absalyut hajm bo’yicha oldindan hisoblab qo’yiladi, yuqorida aytib o’tilgan bog’liqliklar asosidagi formula ishlatilib suv, sement, qum va shag’al tosh sarfi aniqlanadi va so’ng namunalar yordamida unga aniqlik kiritiladi.
Beton tarkibini hisoblash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
1. Betonning talab еtilgan mustahkamligi, qotish sharoiti va muddatidan kelib chiqqan holda S/TS yoki s/S/ aniqlanadi. Suv sement yoki sement suv nisbati beton mustahkamlikning ushbu omillarga bog’liqligi dastlabki tajribalar orqali yoki sement faolligiga mahalliy to’ldiruvchilar ishlatilganda bog’liqligidan kelib chiqqan holda yoki bo’lmasa quyidagi taqribiy formulalar bilan aniqlanadi:
a/ S/TS > 0, 4 bo’lganda:
S/TS=ARts/Rb+A·0, 5Rts /5. 3/
b/S/TS <0, 4 bo’lganda yuqori sifatli betonlar uchun: S/TS=A1Rts/Rb-A1 ·0, 5Rts / /5. 4/
A va A1 koеffitsiyentlari qiymati 5. 5-jadvaldan olinadi yoki s/s rasmdan topiladi /5. 1rasm/.
|
| |
Октябрь 2020 22-қисм - Октябрь 2020 22-қисм

Октябрь 2020 22-қисм
Тошкент
глядность сопровождается визуальным запоминанием, пояснения лектора воздействуют на
слуховой анализатор, а при нацеливании студента преподавателем на запись увиденного
приводит в работу тактильную чувствительность. Лекции по своему характеру могут быть
ознакомительными, обучающими, академическими. Последние дают скорее возможность
посмотреть на новый материал глазами автора, чтобы в последствии было легче разобрать-
ся с помощью книг. Они имеют целью вызвать и оптимизировать мыслительный процесс
у студентов, способствуют генерации идей и рано или поздно завершаются научной рабо-
той. По предмету биологии большое значение имеет демонстрационный материал. Ком-
пьютер дает возможность демонстрировать организмы, их строение, жизнедеятельность и
взаимоотношения с другими организмами. К наиболее эффективным формам представле-
ния материала по биологии, следует отнести мультимедийные презентации. Презентация
дает возможность учителю проявить творчество, индивидуальность, избежать формально-
го подхода к проведению уроков.
Список использованной литературы:
1. Верзилин, Н.М. Общая методика преподавания биологии. / Н.М. Верзилин,
В.М. Корсунская. – М.: Просвещение, 1983.
2. Адельбаева Н.А., Инновационные технологии обучения : учебно-методическое по-
собие. - Уральск. 2005г. -68стр.
3.Журнал: Современные наукоемкие технологии. – 2009. – № 11 (приложение) – С. 41-
49 Раздел : Анатомия человека .
4. Применение инновационных технологий обучения на уроках биологии: https://
studopedia.org/14-58710.html
Blum taksonomiyasi nima? - Октябрь 2020 22-қисм

9
Октябрь 2020 22-қисм
Тошкент
• Kognitiv: aqliy qobiliyat (bilim)
• Affektiv: hissiy o‘sish yoki hissiy sohalar (hissiy reaktsiyalar)
• Psixomotor: jismoniy mahorat (mahorat)
Biologiya fanida taksonomiyadan foydalangan holda darajalangan testlarni tuzish va uni dars
jarayoniga joriy etish ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi. Chunki darajalangan test savollari
o‘quvchilarning
aqliy qobiliyatini, bilimini rivojlantiradi, mantiqiy fikrlashini oshiradi.
Taksonomiyaga asoslangan testlardan namunlar:
1-savol: hujayra tushunchasini kim fanga kiritgan?
2-savol: Xolmogor va zagorsk uchun umumiy belgilarni toping
3-savol: Ushbu rasmda berilgan o‘simliklar to‘plami qaysi vitaminga tegishli? Bu qanday
kasalliklar uchun qo‘llaniladi?
4-savol: Ituzum gulining itqovun gulidan farqini aniqlang. 1)kosachabarglari qo‘shilgan; 2)
changchilarining 4 tasi 2 tadan juft bo‘lib qo‘shilgan; 3)gullari ikki jinsli; 4)gullari to‘g‘ri, ayrim
jinsli; 5)gullari oqish, shoxlari uchidagi gajak to‘pgullarda joylashgan; 6)gultojbarglari qo‘shilgan
5-savol: DNK qo‘sh zanjiridagi nukleotidlar soni 420 ta. Mutatsiya tufayli 6
juft nukleotid
yo‘qoldi. Hosil bo‘lgan DNK bo‘lagi asosida sintezlangan oqsil molekulasidagi aminokislotalar
sonini aniqlang.
6-savol: Tur paydo bo‘lishi yo‘nalishi va sababi o‘rtasidagi muvofiqlikni aniqlang. a)
tur tarqalgan arealning suvli to‘siq tufayli ajralishi; b)ajdod tur
areali doirasida ekologik
alohidalanishning paydo bo‘lishi; c)areal ichida irsiy o‘zgaruvchanlikning xilma- xilligi; d)
geografik to‘siqning paydo bo‘lishi ; e)tur areali doirasida aneuploid turlarning paydo bo‘lishi;
1)allopatric tur paydo bo‘lishi; 2)simpatrik tur paydo bo‘lishi
Foydalanilgan adabiyotlar
1. https://4brain.ru/
2. http://www.zagorskaya.info/taksonomia-bluma/
3. Kuryanov M.A, Polosev B. S “interaktiv o‘qitish metodlari” TGTU 2001.
Октябрь 2020 22-қисм - Октябрь 2020 22-қисм

15
Октябрь 2020 22-қисм
Тошкент
DARSLARDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANIB NOYOB
O‘SIMLIKLAR EKOLOGIYASI VA MUHOFAZASINI O‘QITISH USULLARI
Jumaboyeva Sevara Ilhom qizi
Navoiy viloyati Navoiy shahar
20-umumiy o‘rta ta’lim maktabi
biologiya fani o‘qituvchisi
Telefon raqam:+998939551803
Annotatsiya. Hozirgi XXI asr globallashgan hamda axborot texnologiyalari,vositalari yuksak
darajada taraqqiy etgan bu davrda biz yoshlar doimo yangilikka intilib yashashimiz kerak va bu
bugungi zamon talabidir.Har soatda dunyo bo‘ylab ro‘y berayotgan voqea-hodisalar, fan olamida
yaratilayotgan kashfiyotlar hammani birdek hayratga soladi. Zamon shiddat bilan o‘zgarib borar
ekan ta’lim jarayonining o‘zgarishiga ham sabab bo‘ladi. Bu esa o‘qituvchi pedagoglarning ham
yuqori malakaga,bilimga ega bo‘lishlarini taqazo etib, o‘z faoliyatini o‘zgartirishni talab etadi.
Октябрь 2020 22-қисм - Октябрь 2020 22-қисм

|
Октябрь 2020 22-қисмBog'liq 22.Biologiya yonalishi 1 qismОктябрь 2020 22-қисм
Тошкент
бута , оқ саксоул йирик бута кенг тарқалган . Дўнг қумлар мавжуд бўлган жойларда оқ
саксоул, ботиқ жойларда эса қора саксоул кўпроқ ўсади. Қора саксовул 50 йилча яшайди. У
шўрхок ерларда кўп тарқалган. Йўллар ёқасида иҳоталар барпо қилишда фойдаланилади.У
оқ саксовулдан тана ва шох-шаббасининг қорамтир бўлиб, баргларнинг тузилиши билан
ажралиб туради. Илдизи ўқ илдиз бўлгани учун 1991 йилдан унинг Нортуя нави кўпроқ
экилмоқда.
Эътибордан қанча четда қолган бўлишига қарамай саксоулнинг аҳамияти беқиёсдир. Би-
нобарин, бу чўлбоп екин тури ўз илдизи атрофида қум ва тузни тутиб туради Қум бархан-
лари кўчиб юришига тўсқинлик қилади. Маълумотларга кўра , юз берган қум бўронларида
битта саксовул 10 тоннадан 100 тоннагача қум кўчишини олдини олади .
Натижада ҳавога қанчадан –қанча тузнинг осонгина қўтарилишига ҳам у барҳам беради.
Саксоул пояси қиммат баҳо ёқилғи, бир йиллик новдалари ва мевалари туялар ва қоракўл
қўйлари учун тўйимли озуқа ҳисобланади. Якинда булиб утган Узбекистон Республикаси
Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси-
нинг 75-Сессиясидаги нуткида куйидаги гапларни айтиб утдилар:
“Биз Оролбуйи минтакасини экологик инноватция ва технологиялар худуди деб эълон
килиш хакида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг махсус резолю-
циясини кабул килишни таклиф этамиз. Ушбу мухим хужжат тасдикланган санани эса
Халкаро экологик тизимларни химоя килиш ва тиклаш куни сифатида нишонлаш максадга
мувофик буларди.”
Юқоридагилардан хулоса қилиб айтиш мумкинки, Орол муаммоси қанчалик чигал
бўлмасин , унинг ечими табиатнинг ўзида турибди . Экилаётган бу саксовул уруғлари ке-
лажакда янги экосистеманинг яратилишига асос бўлади .Зеро , биз табиатга меҳримизни
берсак , табиат ҳам биздан ўз меҳрини аямайди.
Фойдаланилган адабиётлар:
1. “Экология ва табиатни муҳофаза қилиш” Ў. Хўжаназаров, Ш. Т. Якубжонова Тош-
кент- 2018
2. “Экология ” З.Абдалова, Д.Ёрматова.
3. “Экология нима?” Асқар Нигматов.
|
| |
-misol - Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism

|
Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi qism
|
bet | 33/38 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 212,72 Kb. | | #112309 |
Bog'liq Beton texnologiyasi o’quv qo’llanma Birinchi-fayllar.org5. 1-misol. Harakatchanligi konus cho’kishi bo’yicha hisoblaganda 4-5 sm bo’lgan M 300 beton markasi tarkibini aniqlang. Materillar: faolligi 37, 5MPa bo’lgan portlandtsement, suvni talab еtish darajasi 7% va haqiqiy zichligi 2, 63 kg/l bo’lgan o’rtacha kattalikdagi qum, maksimal yirikligi 40 mm va haqiqiy zichligi 2, 6 kg/l bo’lgan granit shag’al.
Suv sement nisbati 5. 3 formula bilan hisoblanadi
С / Ц =
0,6 375
300 0,5 0,6 375
=0, 54
3. 7-rasm bo’yicha suvning tahminiy sarfi 178 l/m3ni tashkil еtadi.
Sement sarfi 5. 5 formula bilan topamiz 178/0, 54=330kg/m3
Shag’alning g’ovakligi quyidagicha bo’ladi:
Psh = 1- / =1-1, 48 / 2, 6=0, 43
5-jadval bo’yicha surilish koеffitsiyenti =1, 38 /interpolyatsiya bo’yicha/
Shag’al sarfi 5. 1 formula bilan topiladi
Sh =
1000
0,431,38
1,48
1
2,6
=1270 kg/m3
330
1270 3
P= 1000 3,1 178
2,6
2,63 =600kg/m
Beton qorishmasining zichligi 330+178+1270+600=2378 kg/m 3 ga teng bo’layapti. Tarkib tekshirib ko’riladi va zarur bo’lganda namuna sifatida olinadigan qorishmalarda aniqlashtiriladi.
|
| |
Октябрь 2020 22-қисм - Октябрь 2020 22-қисм

|
Октябрь 2020 22-қисмBog'liq 22.Biologiya yonalishi 1 qismОктябрь 2020 22-қисм
Тошкент
BIOLOGIYA DARSLARIDA TANQIDIY VA KREATIV FIKRLASHNI
RIVOJLANTIRISHGA ASOSLANGAN TESTLAR VA TARQATMALARNI “BLUM
TAKSANOMIYASI” ORQALI TUZISH METODIKASI
Raupova Orzigul Mirsaidovna
Navoiy shahar 12-sonli ixtisoslashtirilgan davlat umumiy
o‘rta ta’lim maktabi biologiya fani o‘qituvchisi
Telefon : 99 412 36 56
Annotatsiya: Ushbu metodik tavsiyada biologiya fanida darajalangan testlarni tuzish uchun
“Blum taksanomiyasi” va tanqidiy fikrlash haqida hamda biologik tafakkurni rivojlantirish,
e’tiborni oshirish, xotirani mustahkamlash va tezkorlikni namoyish etishda tabaqalangan
testlarning o‘rni haqida tushunchalar berilgan.
Kalit so‘zlar: biologiya, taksanomiya, Benjamin Blum,tanqidiy fikrlash, kreativ fikrlash,
darajalangan testlar, bilim
Dastlab biologiya fanida darajalangan testlarni tuzish uchun “Blum taksanomiyasi” va tanqidiy
fikrlash haqida bilib olishimiz zarur.
Har tomonlama rivojlangan odamni tanqidiy fikrlashsiz tasavvur etib bo‘lmaydi - unga narsala-
rga nisbatan o‘z nuqtai nazarini shakllantirishga imkon beradigan va boshqalarning fikriga bog‘liq
emas. Bu shaxsiy o‘sishni rag‘batlantiradi va insonni rivojlanishga undaydi. Vaziyatni tahlil qilish
va yechimni tanlash - bu shaxsning qobiliyatidir, ularsiz fikrga ega bo‘lish mumkin emas. Tanqidiy
fikrlashni qanday rivojlantirish mumkin?
Tanqidiy fikrlashni o‘rganish uchun har doim mashq qilish kerak. Siz har qanday yoshda
rivojlanishni boshlashingiz mumkin. Tafakkurni mashq qilish orqali inson rivojlanishning yangi
bosqichiga chiqishga va maqsadlarga erishishga yaqinlashadi.
O‘qitish va rejalashtirilgan yo‘lga amal qilish, ko‘rinadigan darajada oson emas. Ammo hayo-
tning vazifalarini aniqlab, tanqidiy fikrlash yordamida ularni amalga oshirish rejasini tuzib, odam
muvaffaqiyatga erishadi. Tanqidiy fikrlash tabiiy jarayon, oddiy fikr yuritish deb ishoniladi. Biroq,
hayotiy vaziyatlarda odamlar bundan og‘ishadi . Tafakkurni rivojlantirish va rivojlantirish - bu
hayot sifatini yaxshilash, to‘g‘ri qaror qabul qilish va hayotda muvaffaqiyatga erishishni anglatadi.
Fikr poezdi dunyoga to‘g‘ri qarashni shakllantiradi va mantiqni rivojlantiradi.
Tafakkurning rivojlanishi ko‘p foyda keltiradi. Bularga quyidagilar kiradi:
- to'g'ri xulosa chiqarish qobiliyati;
- kerakli ma'lumotlarni to'plash qobiliyati;
- asoslash va asoslash qobiliyati;
- muammoni aniq bilish qobiliyati;
- fikrlardan foydalanish qobiliyati;
- odamlar bilan o'zaro munosabat;
- muqobil fikrlashni qo'llash qobiliyati.
Tanqidiy tafakkurni rivojlantirib, inson o'z xulosalarini tuzatish bilan yo'naltirilgan o'ylashni
boshlaydi. Bunday fikrlash standartlardan farq qiladi va murakkab muammolarni hal qilishga im-
kon beradi.
1968 yilda taksonomiya tushunchasining ta'rifini amerikalik olim Plamen taklif
qilgan:"Taksonomiya bu ob'ektlar, printsiplar yoki faktlarni muhim va mantiqiy munosabatlariga
ko'ra tasniflash tizimidir."
|
| |