nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
KOMPYUTER SHINAsI NIMA? - 6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki...

|
6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki va tashqi portlari Ishdan maqsad
|
bet | 4/8 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 459,08 Kb. | | #235596 |
KOMPYUTER SHINAsI NIMA?
Aytganimdek, shina - bu kompyuterning bir nechta tarkibiy qismlarini bir-biriga bog'lashga imkon beruvchi qurilma. Ammo bitta shinaga bir nechta moslama ulanishi mumkin va har bir shinada kabellar yoki kartalarni ulash uchun o'ziga xos uyalar to'plami mavjud.
Darhaqiqat, shina - bu to'plamga yig'ilgan elektr simlari to'plami, ular orasida elektr uzatish simlari, shuningdek ma'lumotlarni uzatish uchun signal simlari mavjud. shinalar tashqi simlar shaklida emas, balki anakart sxemasiga o'rnatilgan bo'lishi mumkin.
Ma'lumotlarni uzatish uslubiga ko'ra shinalar ketma-ket va parallel bo'linadi. Ketma-ket shinalar ma'lumotlarni bitta sim orqali uzatadi, bittadan bittadan, parallel shinalarda ma'lumotlar uzatish bir nechta simlarga bo'linadi va shuning uchun ko'proq ma'lumot uzatilishi mumkin.
TIZIM SHINALARINING TURLARI
Barcha kompyuter shinalarini maqsadiga ko'ra bir necha turga bo'lish mumkin. Mana ular:
Ma'lumotlar shinalari - kompyuter protsessori va tashqi qurilmalari o'rtasida ma'lumotlarni uzatish uchun ishlatiladigan barcha shinalar. Uzatish uchun ketma-ket va parallel usullardan foydalanish mumkin, bir vaqtning o'zida bitdan sakkiz bitgacha uzatish mumkin. Tomonidan bir vaqtning o'zida berilishi mumkin ma'lumotlar hajmi, masalan, shinalar 8, 16, 32 va hatto 64-bit bo'linadi;
Manzil shinalari - protsessorning ayrim qismlari bilan bog'liq va RAMdan ma'lumotlarni yozish va o'qish imkonini beradi;
Quvvatli shinalar - ushbu shinalar ularga ulangan turli xil qurilmalarga elektr energiyasini etkazib beradi;
Timer Bus - Ushbu shina kompyuterga ulangan atrof-muhit birliklarini sinxronlashtirish uchun tizim soatini olib boradi.
Kengaytiruvchi shina - ovozli yoki televizor kartalari kabi qo'shimcha komponentlarni ulashga imkon beradi;
Shu bilan birga, barcha shinalarni ikki turga bo'lish mumkin. Bular protsessorni anakartdagi kompyuterning asosiy qismlariga, masalan, xotira bilan bog'laydigan tizim shinalari yoki ichki kompyuter shinalari. Ikkinchi turi - bu turli xil periferik qurilmalarni ulash uchun mo'ljallangan kirish-chiqarish shinalari. Ushbu shinalar protsessor chiplari shaklida amalga oshiriladigan ko'prik orqali tizim shinaiga ulangan.
Kiritish-chiqarish shinalariga kengaytirish shinai ham ulangan. Aynan shu shinalarga tarmoq kartasi, video karta, ovozli karta, qattiq disk va boshqalar kabi kompyuter komponentlari ulangan va biz ularni ushbu maqolada batafsil ko'rib chiqamiz.
Kompyuterda kengaytirish uchun eng keng tarqalgan shina turlari:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki va tashqi portlari Ishdan maqsad
|
Topshiriq
Berilgan variantlarni jurnalda keltirilgan tartib raqamingizga mos ravishda tanlang va uni to’laqonli ravishta yoritib bering

|
Topshiriq
Berilgan variantlarni jurnalda keltirilgan tartib raqamingizga mos ravishda tanlang va uni to’laqonli ravishta yoritib bering
|
bet | 8/8 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 459,08 Kb. | | #235596 |
Topshiriq
Berilgan variantlarni jurnalda keltirilgan tartib raqamingizga mos ravishda tanlang va uni to’laqonli ravishta yoritib bering.
AGP
DisplayPort / mini DisplayPort
DVI
EISA
Ethernet
Firewire porti
HDMI
ISA
MCA
microSD kartani o'quvchi
Mikro USB
Mini USB
Modem porti
O'yin porti
Parallel port
PCI
PCI Express (PCI-X)
PCMCIA
PS / 2 porti
Quvvat ulagichi
Raqamli video interfeysi, DVI porti
SCSI
SD-kartani o'quvchi
Seriyali port
Universal ketma-ket avtobus (yoki USB) porti
USB / USB turi-A
USB 2.0. USB 3.0
USB 3.1 Gen 1, USB 3.1 Gen 2
USB 3.1 Gen 2
USB toifa-C, USB turi-B
VESA, VGA
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Topshiriq
Berilgan variantlarni jurnalda keltirilgan tartib raqamingizga mos ravishda tanlang va uni to’laqonli ravishta yoritib bering
|
Foydalanuvchi interfeysi - 6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki...

|
6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki va tashqi portlari Ishdan maqsad
|
bet | 3/8 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 459,08 Kb. | | #235596 |
Foydalanuvchi interfeysi – foydalanuvchi bilan qurilmalar o`rtasidagi aloqani ta’minlab beruvchi muhit:
Buyruqlar qatori interfeysi: matnli qator (buyruq) yordami bilan yo`l ochuvchi kompyuter konstruksiyasi;
Foydalanuvchining grafik interfeysi(graphicaluserinterface, GUI): Monitorning elementlarini taqdim etuvchi dasturiy funksiya;
Dialogli interfeys;
Yagona tilli interfeys: foydalanuvchi dastur bilan uning ona tilisida “gaplasha oladi”.
Miya interfeysi (in english: brain- computer interface) – kompyuter elektordlar va miyaga o`rnatilgan retseptorlar yordamida foydalanuvchi miyasidagi o`zgarishlarga mos ravishda ovoz va nurlanishni boshqarib turishga javobgar bo`ladi.
Fizik interfeys – bu fizik qurilmalar bilan ishlash muhiti. Bu muhit haqida gapirilganda asosan kompyuter portlari tushuniladi:
Tarmoqli interfeys;
Shlyuz (telekommunikatsiya) – mahalliy tarmoqlarni undan kattaroq tarmoqlar bilan, misol uchun Internet, bog`lovchi qurilma;
Shina(Kompyuter);
COM interfeys (Component Object Model interface) – mavhum funksiyalar va xususiyatlarni shu interfeys komponentalari orqali boshqa dasturlarda aniq funksiya ko`rinishida qo`llash imkonini beradi;
Ma’lumotlar almashish uslubiga ko`ra interfeys parallel va interfeyslarga bo`linadi
4.Kompyuter tarmog`i (hisoblash tarmog`i, ma`lumotlar almashish tarmog`i) – ikki yoki undan ortiq kompyuterlar o`rtasidagi aloqa tizimidir. Ma`lumotlar almashish turli xil fizik hodisalarni qo`llash orqali amalga oshiriladi: elektr signallari yoki elektromagnit nurlanishlarning turli xil ko`rinishlari orqali.
ASOSIY KOMPYUTER SHINASI
Kompyuter markaziy protsessor, xotira, qattiq disk, shuningdek, ko'plab qo'shimcha va tashqi qurilmalar, masalan, ekran, sichqoncha, klaviatura, plaginli flesh-disklar va boshqalarni o'z ichiga oladi. kuni. Bularning barchasi protsessor tomonidan boshqarilishi, ma'lumotlarni uzatishi va qabul qilishi, signallarni yuborishi, holatini o'zgartirishi kerak.
Ushbu o'zaro ta'sirni amalga oshirish uchun barcha kompyuter qurilmalari shinalar orqali bir-biriga va protsessorga ulangan. shina - bu ma'lumot bir komponentdan ikkinchisiga uzatiladigan umumiy yo'l. Ushbu maqolada biz kompyuterning asosiy shinalarini, ularning turlarini, shuningdek qaysi qurilmalardan foydalanilishini va nima uchun kerakligini ulash uchun ko'rib chiqamiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki va tashqi portlari Ishdan maqsad
|
Nimeta kolm autori põhiõigust

Nimeta kolm autori põhiõigust.
Nimeta kolm viisi, kuidas on võimalik materjalide ja teoste vabakasutus?
Mis on plagiaat?
• Tekstitöötluse reeglid
Noorem aste: Lünkharjutus tühikute, kirjavahemärkide jms. peale.
http://www.ekk.edu.ee/vvfiles/0/Tase_2005_A_eesti.pdf
http://www.ekk.edu.ee/vvfiles/0/Tase_2005_B_eesti.pdf
Vanem aste:
Referaadi ülesehitus:
Nimeta referaadi 6 vajalikku komponenti:
Tiitelleht
Sisukord
Sissejuhatus
Sisu
Kokkuvõte
Kasutatud kirjandus
Lisad
Viitamine:
Koosta omast peast korrektne, kuid väljamõeldud viide Interneti ja raamatu allikale.
Näited:
Raamatu allikas: Avrin, L. (1991). Scribes, script, and books: the book arts from antiquity to the Renaissance. The British Library. Lk. 83-85. ISBN 9780838905227.
Artikli allikas: Fisch, M. (2004) Media Player 9 trikid ja nipid, Praktiline Arvutikasutaja nr. 35
Veebiallikas: M. Tamm (2009) Maksuamet hakkas juba tulumaksu tagastama [WWW] http://www.tarbija24.ee/?id=86838 (25.02.2009)
Politsei reid ajas eluheidikud vihale (2009) [WWW] http://www.delfi.ee/news/paevauudised/eesti/article.php?id=21425601 (25.02.2009)
• Esitluse reeglid, slaidide koostamise põhialused
|
shina EISA - 6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki va tashqi portlari...

|
6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki va tashqi portlari Ishdan maqsad
|
bet | 6/8 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 459,08 Kb. | | #235596 |
shina EISA
Ushbu shinalar MCAga alternativa sifatida bir guruh ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab chiqilgan. shina 4 Gb xotiraga ega bo'lgan 32-bitli kanal orqali ma'lumotlarni uzatish uchun moslangan. MCA singari, har bir karta uchun mikroprotsessor ishlatilgan va disk yordamida drayverlarni o'rnatish mumkin edi. Ammo shina hali ham ISA kartalarini qo'llab-quvvatlash uchun 8 MGts chastotada ishlagan.
EISA slotlari ISA'dan ikki baravar chuqurroq, agar ISA kartasi kiritilgan bo'lsa, u faqat ulagichlarning yuqori qatoridan foydalanadi va EISA barcha uyalaridan foydalanadi. EISA kartalari qimmat bo'lgan va odatda serverlarda ishlatilgan.
shina VESA
VESA shinai video signallarning uzatilishini standartlashtirish va har xil shina ixtiro qilishga urinayotgan har bir ishlab chiqaruvchining muammosini bartaraf etish uchun ishlab chiqilgan.
VESA shinai 32 bitli ma'lumot kanaliga ega va 25 va 33 MGts chastotalarda ishlashi mumkin. U markaziy protsessor bilan bir xil soat tezligida ishladi. Ammo bu muammo bo'lib qoldi, protsessor chastotasi ko'paymoqda va videokartalarning tezligi oshishi kerak edi va atrof-muhit qurilmalari qanchalik tez bo'lsa, shuncha qimmatroq bo'ladi. Ushbu muammo tufayli VESA shinai oxiriga PCI bilan almashtirildi.
VESA uyalarida qo'shimcha ulagichlar to'plami mavjud edi va shu sababli kartalarning o'zi katta edi. Biroq, ISA muvofiqligi saqlanib qoldi.
shina PCI
Periferik Component Interconnect (PCI) - kengaytiriladigan shinalarning eng so'nggi versiyasi. Bu shaxsiy kompyuterning kengaytma kartalari uchun amaldagi standartdir. Intel ushbu texnologiyani 1993 yilda Pentium protsessori uchun ishlab chiqqan. Ushbu shina protsessorni xotiraga va boshqa tashqi qurilmalarga ulaydi.
PCI 32 va 64 bitli ma'lumotlarni uzatishni qo'llab-quvvatlaydi, uzatilgan ma'lumotlar miqdori protsessor hajmiga teng, 32 bitli protsessor 32 bitli shinani va 64 bitli protsessor 64 bitli shinani ishlatadi. shina 33 MGts chastotada ishlaydi.
PCI Plug and Play (PnP) texnologiyasidan foydalanishi mumkin. Barcha PCI kartalari PnP-ni qo'llab-quvvatlaydi. Bu shuni anglatadiki, foydalanuvchi yangi kartani ulab, kompyuterni yoqishi mumkin va u avtomatik ravishda tanib olinadi va tuziladi.
Shuningdek, u shina boshqaruvini qo'llab-quvvatlaydi, ba'zi ma'lumotlarni qayta ishlash imkoniyatlari mavjud, shuning uchun protsessor ularni qayta ishlashga kam vaqt sarflaydi. Ko'pgina PCI kartalari 5 voltda ishlaydi, ammo 3 volt talab qiladigan kartalar mavjud.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
6-Amaliy ish Shina turlari va portlar xususiyatlari bilan tanishish Kompyuterning ichki va tashqi portlari Ishdan maqsad
|
O‘rantilgan tizimlar

|
O‘rantilgan tizimlar
|
bet | 1/2 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 18,66 Kb. | | #232514 |
Bog'liq 1709618670 (2)
“O‘RANTILGAN TIZIMLAR” FANI DOIRASIDA MUSTAQIL ISH VAZIFALARINI BAJARISH BO’YICHA KO’RSATMALAR
Mustaqil ishning tarkibi
Mustaqil ish hajmi 12-15 varaq atrofida bo‘lib quyidagi qismlardan tashkil topgan bo‘lishi kerak:
Mustaqil ishni rasmiylashtirish bo‘yicha ko‘rsatmalar.
Mustaqil ish kompyuterda tayyorlanib hisobot qismini bayon qilish kompyuter matnida (A4 o‘lchamida), hajmi 12-15 betdan iborat (shrift o‘lchami 14 nomi Times New Roman) va uning chizmalari A4 o‘lchamida 2-3 varaqni tashkil qilishi kerak, o‘ngdan 1,5 sm, chapdan 3 sm, yuqoridan 2 sm, pastdan 2 sm qoldirib matn joylashtiriladi. Varaqning pastki qismining o‘rtasiga sahifa nomeri qo‘yiladi. Grafik yoki chizmalar kompyuterda yoki qalamda chizg‘ichdan foydalanib GOST larga rioya qilingan holda amalga oshirilishi kerak. Rasmlar nomi 1-rasm. Rasm nomi shaklida rasmning pastki qismi o’rtasidan yozilishi kerak. Jadvallar nomi 1-jadval. Jadval nomi shaklida jadvalning o’ng tepa qismidan yozilishi kerak.
Kirish. Bu bo‘limda axborotlarni izlash va ajratib olish usullari tadbiq sohalari haqida ma’lumot keltiriladi. Mustaqil ish maqsadi yoritiladi. Kirish qismining hajmi 2-3 betdan oshmasligi kerak.
Asosiy qismida. Asosiy qismda berilgan vazifa doirasida mavzuga tegishli ma’lumotlar ko’rib chiqiladi hamda ko’rilayotgan masalaning aniq natijalari (ma’lumotlari) keltiriladi. Bunda berilgan ma’lumotlar aniq misollar va asoslar asosida berilishi, statistik ko’rinishda chizmlar va rasmlar bilan to’ldirilishi lozim. Asosiy qismni yoritishda muallifning fikrlari ham bo’lishi talab etiladi.
Xulosa qismida umumiy qilingan ish bo‘yicha asosiy xulosalar kelitiriladi va kelajakda qilinadigan ishlar yoki takliflar ko‘rsatiladi. Hajmi 1-2 bet bo‘lishi mumkin.
|
| |
INTELLEKTUAL TIZIMLAR VA SUN'IY INTELLEKT

olganligi sababli, bizning holatlarimizda usul bilim yo'li yoki biron bir fan sohasini
bilish yo'li, maqsadga erishish yo'lidir. Sun'iy intellekt usuli esa bu usul va aslida
muammoni hal qilish algoritmidir.
Sun'iy intellektni rivojlantirish uchun ko'plab yo'nalishlar mavjud. Bu sohalar
doirasida fan, ishlab chiqarish, iqtisodiyot, tibbiyot va boshqa sohalar oldida turgan
muammolarni hal qilishda yakka tartibda yoki guruhlarda
foydalanish mumkin
bo‘lgan turli usullar mavjud.
Sun'iy intellekt usullari va algoritmlarini 5 ta asosiy guruhga bo'lish mumkin:
-
Sun'iy neyron tarmog'i.
-
Noaniq mantiq.
-
Ekspert mantig'i.
-
Evolyutsion mantiq.
-
Ma'lumotlarni tahlil qilish uchun mantiq.
Ekspert tizimi - bu foydalanuvchini qiziqtirgan mavzudagi muammolarni
yuqori samarali hal qilish uchun ekspert bilimlaridan foydalanadigan dasturiy vosita.
U
shunchaki dastur emas, balki tizim deb ataladi,
chunki unda bilimlar bazasi,
muammoni
hal
qiluvchi
va
yordamchi
komponent
mavjud.
Oxirgisi
foydalanuvchiga asosiy dastur bilan o'zaro aloqada bo'lishga yordam beradi.
Mutaxassis
– o‘z fikrini aniq ifoda eta oladigan va muayyan fan sohasidagi
muammolarga to‘g‘ri yechim topa oladigan obro‘-e’tiborga ega shaxs. Mutaxassis
yechim izlashni samaraliroq qilish uchun o'zining texnika va hiylalaridan
foydalanadi va ES uning barcha strategiyalarini modellashtiradi.
Bilim muhandisi
, qoida tariqasida, kompyuter fanlari va sun'iy
intellektni
biladigan va elektron tizimni qanday qurishni biladigan shaxsdir. Bilim muhandisi
mutaxassislar bilan suhbat o'tkazadi, bilimlarni tartibga soladi, uni ESda qanday aks
ettirish kerakligini hal qiladi va dasturchiga dasturlar yozishda yordam berishi
mumkin.
ET quruvchisi (qobiq) - Theory of intelligent control

tillaridan farq qiladi, chunki u murakkab yuqori darajadagi tushunchalarni
ifodalashning qulay usullarini taqdim etadi.
Foydalanuvchi
allaqachon qurilgan ET dan foydalanadigan shaxsdir.
Shunday qilib, foydalanuvchi muayyan ishni kvalifikatsiya qilish uchun
foydalanadigan advokat bo'lishi mumkin; kompyuter fanini o'rganishda ES
tomonidan yordam berilgan talaba va hokazo. Foydalanuvchi atamasi biroz noaniq.
Odatda oxirgi (ilova) foydalanuvchini bildiradi, lekin yuqoridagi rasmdan
foydalanuvchi quyidagilar bo'lishi mumkinligini ko'rish mumkin:
-
vosita yaratuvchisi, ET quruvchivositani sozlovchi;
-
ETda mavjud bilimlarni aniqlaydigan bilim muhandisi;
-
tizimga yangi bilimlarni qo'shadigan mutaxassis;
-
tizimga joriy ma'lumotlarni kirituvchi xodim.
Evolyutsion mantiq
- bu sun'iy intellekt (AI) va kompyuter fanlari tadqiqotlari
kontekstida keng qo'llaniladigan tushunchadir. Bu tabiiy tanlanish va mutatsiya kabi
biologik evolyutsiya tamoyillaridan ilhomlangan algoritm va texnikalarni o'z ichiga
oladi. Evolyutsion mantiq an'anaviy optimallashtirish usullari samarasiz bo'lishi
mumkin bo'lgan murakkab joylarda optimal echimlarni topish uchun ishlatiladi.
Evolyutsion mantiqning asosiy tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat:
1. Populyatsiya
: potentsial yechimlarning boshlang'ich to'plami bir nechta
shaxslar yoki yechim nomzodlaridan iborat bo'lgan populyatsiya sifatida taqdim
etiladi.
2. Genetik operatorlar
: Evolyutsion mantiq populyatsiyada mavjud bo'lganlar
asosida yangi yechimlarni yaratish uchun tanlash, krossover va mutatsiya kabi
genetik operatorlardan foydalanadi.
ISA - sanoat me'morchiligi;  
 
EISA

|
ISA - sanoat me'morchiligi;
EISA
|
bet | 5/8 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 459,08 Kb. | | #235596 |
ISA - sanoat me'morchiligi;
EISA - kengaytirilgan sanoat standart me'morchiligi;
MCA - Mikro kanal arxitekturasi;
VESA - Videoelektronika standartlari assotsiatsiyasi;
PCI - periferik komponentlarning o'zaro aloqasi;
PCI-E - Periferik Komponent Interconnect Express;
PCMCIA - Shaxsiy kompyuter xotira kartalari sanoat assotsiatsiyasi ( shuningdek , PC bus deb ham ataladi );
AGP - tezlashtirilgan grafik port;
SCSI - kichik kompyuter tizimlari interfeysi.
Endi ushbu shaxsiy kompyuterlarning barcha shinalarini batafsil ko'rib chiqamiz.
Shina ISA
Ilgari bu eng keng tarqalgan shina turi bo'lgan. U IBM PC-XT kompyuterida foydalanish uchun IBM tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu shinaning kengligi 8 bit bo'lgan. Bu shuni anglatadiki, bir vaqtning o'zida 8 bit yoki bitta baytni o'tkazish mumkin edi. shina 4,77 MGts tezlikda harakatlandi.
IBM PC-AT-ga asoslangan 80286 protsessori bir vaqtning o'zida 16 bit ma'lumotlarni uzatishi uchun shinalar dizaynida modifikatsiyaga ega edi. Ba'zida ISA shinaining 16-bitli versiyasi AT deb nomlanadi.
Ushbu shinaning boshqa yaxshilanishlari orasida 16 megabaytli xotirani manzilga etkazish imkoniyatini yaratgan 24 ta manzil liniyasidan foydalanish kiradi . Ushbu shina orqaga qarab 8-bitli variantga mos edi, shuning uchun barcha eski kartalardan bu erda foydalanish mumkin edi. shinaning birinchi versiyasi 4,77 MGts chastotali protsessorda ishlagan, ikkinchi amalga oshirishda chastota 8 MGts gacha ko'tarilgan.
shina MCA
IBM ushbu shinani ISA o'rniga , 1987 yilda chiqqan PS / 2 kompyuterining o'rnini bosuvchi vosita sifatida ishlab chiqdi . shina ISA bo'yicha yanada yaxshilandi. Masalan, chastota 10 MGts ga ko'tarildi va bu tezlikni oshishiga olib keldi va shina bir vaqtning o'zida 16 yoki 32 bit ma'lumot uzatishi ham mumkin edi.
Bus Mastering texnologiyasi ham qo'shildi. Har bir kengaytiriladigan panelga mini protsessor joylashtirildi, bu protsessorlar asosiy protsessor resurslarini bo'shatib, ma'lumotlarni uzatish jarayonlarining aksariyatini boshqarar edi.
Ushbu shinaning afzalliklaridan biri shundaki, ulangan qurilmalar o'zlarining dasturiy ta'minotiga ega edilar, ya'ni sozlash uchun minimal foydalanuvchi aralashuvi talab etiladi. MCA shinai endi ISA kartalarini qo'llab-quvvatlamaydi va IBM ushbu texnologiyadan foydalanganligi uchun boshqa ishlab chiqaruvchilardan pul olishga qaror qildi , bu uni ommalashtirmadi, chunki u hozirda hech qaerda ishlatilmaydi.
|
| |
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar

O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar
Download
356,54 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
23.12.2023
Hajmi
356,54 Kb.
#127293
Download
356,54 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar
Download
356,54 Kb.
Matnni ko'rish
1. Käsu täitmine protsessoris (käsuloendur, käsuregister, käsu dekooder, operatsioon automaat ja juhtautomaat) - bet 3

|
1. Käsu täitmine protsessoris (käsuloendur, käsuregister, käsu dekooder, operatsioon automaat ja juhtautomaat)
|
bet | 3/41 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 119,56 Kb. | | #529 |
3. Analoog info, ADC, DAC ja helikaart.
Analooginfo – on pidev signaal, millel on lõpmatu arv olekuid ning mida saab igal ajahetkel mõõta. Enamik looduslikke ja tehislikke protsesse on pidevatoimelised.
ADC – Analoog info digitaalinfoks muutmine või muundur. Tegemist on seadmega mis muudab pideva signaali digitaalsignaaliks (numbriteks, tavaliselt binaarkoodi),
DAC – Tegemist on seadmega, mis muudab digitaalsignaali (tavaliselt binaarkood) analooginfoks (pinge, elekter). Vastupidine tegevus analooginfo digitaalingoks muundamisel.
Helikaart – On seade, mille abil arvuti võtab vastu või väljastab helisignaale. Helikaardil on vähemalt 1 väljundi pesa ja tihti on ka sisendi pesa (mikrofoni pesa). Helikaarte on kahte eri tüüpi: FM Synthesis ja Wavetable. Vahe seisneb selles, millise meetodiga nad muusikat sünteesivad. Enamus helikaarte on 16 või 24 bitised. See tähendab, et 16 bitine kaart käsitleb 16 andmebitti ühe korraga. Mida rohkem andmebitte helikaart korraga käsitleda suudab, seda parem on heli kvaliteet. Samuti on enamikul helikaartidel olemas analoog-digitaalmuundur, mis muudab sissetuleva helisignaali diskreetsignaaliks, võttes väikeste ajavahemike (tuhandeid kordi sekundis) tagant analoog-helisignaalist hetkväärtusi (sample). Saadud hetkväärtused viiakse digitaalsele kujule ning salvestatakse arvuti mällu, kus neid hiljem vajadusel muudetakse.
|
| |
ADABIYOTLAR - 2. Raqamli avtomatik boshqaruv tizimlarining dinamikasi Raqamli avtomatik boshqaruv tizimlari tushunchasi

|
2. Raqamli avtomatik boshqaruv tizimlarining dinamikasi Raqamli avtomatik boshqaruv tizimlari tushunchasi
|
bet | 2/2 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 116,61 Kb. | | #102053 |
Bog'liq raqamli qayta
1. YUsupbekov N.R., Muxamedov B.I., Gulomov SH.M Texnologik jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish. – Toshkent - 2011. : Ukituvchi, -576 b.
2. YUsupbekov N.R., Muxamedov B.I., Gulomov SH.M. Texnologik jarayonlarni boshqarish sistemalari. -Toshkent: Ukituvchi, 1997. - 704 b.
3. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish asoslari: O‘quv ko‘llanma. 1,2-kism. YUsupbekov N.R., Igamberdiev X.Z., Malikov A.V. - Toshkent: ToshDTU. 2007.
4. Osnovы avtomatizatsii texnologicheskix protsessov. Uchebnoe posobie. CHast 1, I. N.R.YUsupbekov, X.Z.Igamberdiev, A.Malikov. -Tashkent: TashGTU, 2007.
5. Sesil L. Smith. Practical Process Control: Tuning and Troubleshooting, USA:Viley, 2009. - 448 r.
6. Shankar P.Bhattacharyya, Aniruddha Chaya. Lee H. Keel. Linear Control Theory: Structure, Robustness, and Optimization. USA:CRC Press, 2009.-924r.
QO’SHIMCHA ADABIYOTLAR
7. Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalkimiz bilan birga kuramiz. - T.: "O‘zbekiston" NMIU, 2017. -488 b.
8. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Xarakatlar
strategiyasi to‘g‘risida.-T.: 2017 yil 7 fevral, PF-4947-sonli farmoni
9.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora tadbirlari to‘g‘risida " 2017- yil 20 apreldagi PQ 2909-son qarori.
10.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish va ularning mamlakatda amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlarda faol ishtirokini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"2018 yil 5 iyundagi PQ-3775-son qarori.
11. Dorf R. Sovremennыe sistemы upravleniya. Uchebnik. - M.: Laboratoriya bazovыx znaniy. 2004. -832 s.
12. Gustav Olsson. Djanguido Piani. Sifrovыe sistemы avtomatizatsii i upravleniya. Ucheb.posobie. - SPb.: Nevskiy Dialekt 2001.-557s.
13. V.V.Grigorev i dr. Sifrovыe sistemы upravleniya. Ucheb.pos.- SPb.: SPbGU ITMO, 2011.-133s.
INTERNET SAYTLARI
14.www.gov.uz - O‘zbekiston Respublikasi hukumat portali
15.www.lex.uz - O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lu-motlari milliy bazasi.
16. www. ziyonet.uz
17.www.elibrary-book.ru
|
| |
Fayl - bu bir-biriga bog’liq bo’lgan yozuvlar to’plamidir. Masalan, barcha talabalar xaqidagi 
yozuvlarni o’z ichiga olishi mumkin, 
Kalit

qiymatlatli kalit maydonni yo’qligi sababli kalit sifatida bir nechta maydonlar olinadi va
ularga
tarkibli kalit deyiladi.
Eng yomon holatda
, ba’zan shunaqa bo’lishi mumkinki, bironta
maydon kalit bo’la olmasa, har bit elementga qo’shimcha, qiymati yagona bo’lgan kalit maydon
kiritiladi.
Axborot.Ko’pincha ma’lumot va axborot tushunchalarini bir xil ma’noda ishlatishadi. Lekin
aslida esa axborot bu ma’lumotga qaraganda kengroq tushunchadir.Axborot bu qayta ishlangan
ma’lumotdir.Ma’lumot esa qiymatlar yig’indisidir, yani bironta yakuniy xulosa bermaydi.Qaror
qabul qilishda xali foyda bermaydi. Ma’lum qoidalar
asosida qayta ishlangach
, yangi xosil
qilingan ma’lumotlar axborotga aylanadi va qaror qabul qilishda foydali hisoblanadi.
Ma’lumotlar
toifalari
Ko‘plab dasturlash tillarida ma’lumotlar bazaviy va keltirilgan toifalarga ajratiladi.
Ma’lumotlarning toifalarini 1.1-rasmdagidek klassifikatsiyalash mumkin.
Toifalar klassifikatsiyasi
Ma’lumotlarning ixtiyoriy toifasi qiymatlar sohasi va ular ustida bajarilishi mumkin bo‘lgan
amallar orqali tavsiflanadi.
void kalit so‘zi hech qanday toifaga ega emaslikni anglatadi. Bunday
toifadagi funksiyalar hech qanday qiymatni qaytarmaydi. Lekin asosiy dastur tanasi,
ya’ni
main()
funksiyasi
void toifasiga ega bo‘lolmaydi, u
int toifasida bo‘lishi kerak.
Sozlangan toifalar - O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar

unda yo‘q
kirill harflar
, o‘nlik raqamlar, matematik va maxsus belgilar kiradi. Belgili
ma’lumotlar hisoblash texnikasi bilan inson o‘rtasidagi aloqani o‘rnatishda katta
ahamiyatga ega. Belgili toifadagi o‘zgaruvchilar ustida turli matematik amallarni bajarish
mumkin.
Keltirilgan toifalar
Sanaladigan toifa
Bir qancha qiymatlardan birini qabul qila oladigan o‘zgaruvchiga sanaladigan toifadagi
o‘zgaruvchilar deyiladi va bunday o‘zgaruvchilarni e’lon qilishda
enum kalit so‘zi va undan
keyin toifa nomi hamda figurali qavs ichida vergullar bilan ajratilgan o‘zgarmas qiymatlar
ro‘yhati ishlatiladi.
Masalan:
enum
Ranglar{oq,
qora,
qizil,
yashil};
Ko‘rsatkichli toifa - O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar

Ko‘
rsatkichli toifa
Ko‘rsatkichlar ma’lumotlarni emas, balki bu ma’lumotlar joylashgan
xotiradagi manzilni o‘zida saqlaydi. Ko‘rsatkichlar xotirada bor yo‘g‘i 4
bayt joyni egallab
,
u ko‘rsatayotgan ma’lumotlar ancha katta joyni egallagan bo‘lishi mumkin.
1.3.3. Massivlar
Massiv bu bir toifaga mansub elementlar to‘plami bo‘lib, uning 2 xil ko‘rinishi mavjud: 1
o‘lchovli va 2 o‘lchovli massivlar. 1 o‘lchovli massivda har bir element 1 ta indeksga, 2
o‘lchovli massiv (matritsa) da esa elementlar 2 ta indeksga ega bo‘ladi. 1 o‘lchovli
massivda elementlarning indeksi ularning turgan o‘rni, ya’ni
tartib raqami bilan
belgilanadi. 2 o‘lchovli massivlarda esa elementlarning 1-indeksi uning joylashgan satri va
2-indeksi esa u joylashgan ustun tartib raqami bilan belgilanadi. Har ikkala holatda ham
massiv elementlari indekslari 0 dan boshlanadi.
Vektorlar
C++ dasturlash muhitida ma’lumotlarni massivdan tashqari sal
boshqacharoq usulda
saqlashning
yana bir turi mavjud, ya’ni vektorlar. Vektor elementlari ustida massiv
elementlari ustida bajariladigan amallarni bajarish mumkin.
1.3.5. Strukturalar
Strukturalar turli toifadagi maydonlardan tashkil topgan yozuv hisoblanadi.
Strukturalarni e’lon
qilish
uchun
struct kalit so‘zi ishlatiladi. Undan keyin
toifaga nom
beriladi va {} qavs ichida maydonlar toifalari va nomlari e’lon qilinadi.
struct G{
char ch;
} talaba, talabalar[10];
1.3.6. Birlashmalar (union)
Birlashmalar xuddi strukturalarga o‘xshash
toifa hisoblanadi, farqi shuki, birlashmalarda
bir vaqtning o‘zida faqat uning bitta elementigagina murojaat qilish mumkin.
Birlashma
toifasi quyidagicha aniqlanadi:
union { 1-elementni
tavsiflash
;
...
n-elementni
tavsiflash;
};
1.3.7. Klasslar
Klass – bu dasturchi tomonidan ixtiyoriy kiritilgan mavjud tiplar asosida yaratilgan
strukturalangan toifa hisoblanadi. Klasslar lokal va global o‘zgaruvchilar va ular ustida
amal bajaradigan funksiyalar to‘plamidan iborat bo‘lishi mumkin. Klasslar quyidagicha
tasvirlanadi:
class klass_nomi{
;
};
ADABYODLAR;
©fayllar.org 2023
NAZORAT SAVOLLARI - Issiqlik energetikasi

55
9.3. Muvozanatlashtirilmagan ko‟prik sxemasi.
9.4. Qarshiliklarni o‟lchashning kompensatsion usuli.
9.5. Avtomatik ko‟prik o‟lchash sxemasini hisoblash.
Tayanch iboralar: Ko‟prik sxemasi, muvozanat ko‟priklari, nomuvozanat
ko‟priklari, o‟lchash usuli, o‟lchash natijasi, o‟lchash hatoligi.
Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5, 7.
9.1. Umumiy tushunchalar
Termometrlar qarshiligini o‟lchash uchun texnikada qo‟llaniladigan odatdagi
muvozanat va nomuvozanat ko‟prik sxemalarini qo‟llash mumkin. Termometrlarning
o‟lchov asbobi sifatida muvozanat ko‟priklari va logometrlar, yarimo‟tkazgichli
termoqarshiliklarning o‟lchov asbobi sifatida esa odatda nomuvozanat ko‟priklari
xizmat qiladi.
Muvozanat ko‟priklar ikki xil: tajribada (noavtomatik) va sanoatda ishlatiladigan
(avtomatik) bo‟ladi. Avtomatik muvozanat ko‟priklar ko‟rsatuvchi, o‟ziyozar va
rostlovchi qilib ishlanadi. Yarim o‟tkazgichli termoqarshilikning o‟lchov asbobi
sifatida esa, odatda, muvozanatlashtirilmagan ko‟priklar xizmat qiladi.
Muvozanatlashtirilmagan ko‟prik sxemasi

Muvozanatlashtirilmagan ko‟priklar haroratni o‟lchash uchun qarshilik
termometrlari bilan birgalikda ham qo‟llaniladi. Ammo ulardan gaz analizatorlarida,
kontsentratometrlarda va qator o‟lchash vositalarida foydalaniladi.
Muvozanatlashtirilmagan ko‟priklar haroratni bevosita o‟lchash imkonini beradi.
Bu mazko‟r termometrning tajribada qo‟llaniladigan muvozanat ko‟prigidan
afzalligidir. 9.4-rasmda quyidagi unsurlardan tashkil topgan nomuvozanat
ko‟priklardan birining chizmasi keltirilgan: R – rostlash qarshiligi; R
1
, R
2
, R
3
–
ko‟prikning doimiy qarshiliklari; R
м
– millivoltmetr qarshiligi; R
н
– nazorat
qarshiligi; Н (nazorat) holatidan У (o‟lchash) holatiga o‟tkazish qayta ulagichi П; R
t
– qarshilik termometri; П qayta ulagich У holatda turganida R
t
ning o‟zgarishi bilan
millivoltmetr orqali ta„minlash kuchlanishiga to‟g‟ri proporsional bo‟lgan tok o‟tadi:
K R R R R U I t ab M 3
1
(9.9)
bunda К (
3
оm larda) ushbu qiymatga teng:
)
(
)
(
)
)(
(
3
2
1
1
3
2
3
2
1
R R R R R R R R R R R R R t t t M
(9.10)
Muvozanatlashtirilmagan
ko‟priklarning
afzalliklariga
sxemasining
muvozanatlashtiradigan qo‟rilmani talab etmaydigan soddaligini, kichik qarshiliklarni
o‟lchash uchun ishlatish mumkinligini kiritish mumkin. Kamchiliklariga
II BÓLIM. TIL HÁM KEWIL - Китоб (коракалпок)

II BÓLIM. TIL HÁM KEWIL
QOSÍQ BOLATUǴÍN SÓZLER
Biz shańaraqta, doslarımız arasında birbiri
miz benen ózlerimiz haqqında, arzıwármanlarımız
haqqında sáwbetlesemiz. Qanday da bir zat kerek
bolsa soraymız. Túsinbegen sorawlarımızǵa juwap
izleymiz. Bizdi qorshaǵan ortalıqta bizge tanıs
emes bolǵan qubılıslardı bilgimiz keledi. Ekinshi
birew menen sóylesiw arqalı onıń kewlinde ne
barın bile alamız.
Bunda bizge ana tilimiz járdem beredi. Sózler
bizge kewil tórimizdegi quwanıshımızdı bildiriwge
járdem beredi. Ana tilimizde jaǵımlı sózler arqalı
birbirimizdiń kewlimizge jol tabamız, dos bolamız.
Shayır qosıǵın oqıǵanda kewilge qanday da bir
yosh payda boladı. Ol da ana tilimizdegi bar sóz
lerden paydalandı. Biraq ol sózlerdi óz ornında
sheber paydalanǵanlıǵı sebepli bizge jaqsı tásir
etedi.
Sózlerdi óz ornında qollanıw zárúr. Eger olardı
orınsız qollansaq, pikirimizdi túsindire almaymız.
Eger biz jaqsı sózlerden paydalanbasaq, sáw
betlesimizdi qapa etip qoyıwımız múmkin.
1-tapsırma.
Tekstti oqıń hám sorawlarǵa ju
wap beriń.
1. Sózlerdi ne ushın qollanamız?
2. Jaǵımlı sózler degende neni túsinemiz?
3. Sáwbetlesimiz qapa bolmawı ushın ne
islewimiz kerek?
@edurtm_uz
39
2-tapsırma.
Súwretlerge qarap bul jerde qanday
sózlerdi paydalanıwǵa bolatuǵınlıǵın aytıp beriń.
QOSÍQ PENEN NAMA
Qosıq penen nama – egiz duwtardıń qos tarın
day birbirinen ajıratıp qarawǵa bolmaytuǵın bir
pútin nárse. Nama qosıqtı xalıqtıń júrek tórine
jetkizedi. Tıńlawshınıń jan dúnyasın eritip, tilsimli
sıyqırı menen házlik hám yosh, jiger payda etedi.
Sózdi júregińe uyalatadı.
@edurtm_uz
40
Qosıq ańsatlıq penen dóremeydi. Shayır qosıq
arqalı xalıqtıń júregindedi arzıwármanın, quwanıshı
hám táshwishin jırlaydı.
Qaraqalpaqlar ázeldenaq qosıq penen jaqsı
namaǵa janı qumar, qosıqqa bay ellerdiń biri.
Sonlıqtan da, Shoxan Wáliyxanov “Qaraqalpaqlar
sahradaǵı birinshi shayırlar hám qosıqshılar” dep
bahalaydı. Xalıq qosıqları – xalıqtıń ruwxıy baylı
ǵınıń tawsılmas mol ǵáziynesi. Qosıq aytıw arqalı
ruw xıy lázzet alıp, kewildi xoshlawdı ómir qızıǵı
dep bilgen xalqımızdıń bay ádebiy miyrası bar.
Qosıqta qatarlardıń hám sózlerdiń uyqası úlken
áhmiyetke iye.
1-tapsırma.
Tekstti oqıp, sorawlarǵa juwap beriń
1. Qosıq bizge ne ushın zárúr dep oylaysız?
2. Qosıqta neler sóz etiliwi mámkin?
3. Siz qanday namalı qosıqlardı bilesiz?
2-tapsırma.
Berilgen gápti buwınlarǵa bólip oqıń.
Nama qosıqtı xalıqtıń júrek tórine jetkizedi.
Tıńlawshınıń jan dúnyasın eritip, tilsimli sıyqırı
menen házlik hám yosh, jiger payda etedi. Sózdi
júregińe uyalatadı.
Aysánem, Murat sıyaqlı sózler
adam atların bildiredi. Olarǵa
kim
?
degen soraw qoyıladı.
@edurtm_uz
|
Induksion va o‟zgaruvchan satxli sarf o‟lchagichlar

90
suyuqliklarda ishlatiladi. Doimiy magnit maydonga ega bo‟lgan suyuqliklarda
ishlatiladi. Doimiy magnit maydonga ega bo‟lgan induksion sarf o‟lchagichlarning
asosiy kamchiligi – EYK elektrodlarida qutblanish va galvanik EYKning paydo
bo‟lishidadir. Bu kamchiliklar harakatdagi suyuqlikda
magnit maydon tomonidan
induksiyalangan EYKni to‟g‟ri o‟lchashga yo‟l qo‟ymaydi yoki qiyinlashtiradi.
Shuning uchun doimiy magnit maydoniga ega bo‟lgan sarf o‟lchagichlar suyuq
metallar, suyuqlikning pulslanuvchi oqimi sarfini o‟lchashda va qutblanish o‟z
ta„sirini ko‟rsatishga ulgurmaydigan qisqa vaqtli o‟lchovlarda ishlatiladi. Hozirgi
paytda induksion sarf o‟lchagichlarning ko‟pchiligida o‟zgaruvchan magnit
maydonidan foydalaniladi. Agar magnit maydon τ – vaqtda f chastota bilan o‟zgarsa,
EYK quyidagi tenglama orqali aniqlanadi:
f
F
QB
Е
2
sin
4
max
(13.10)
bu еrda
f
e
B
2
sin
max
- induksiyaning amplituda qiymati.
O‟zgaruvchan magnit maydonida elektr kimyoviy jarayonlar doimiy maydonga
qaraganda kamroq ta„sir ko‟rsatadi. Chizmada quyidagi belgilar qabul qilingan:
SBEO‟
– O‟zgaruvchan magnit maydonli sarfning
birlamchi elektr magnit
o‟zgartkichi. Magnit maydon elektr magnmit 4 yordamida hosil bo‟ladi, OK –
oraliqdagi o‟lchash kuchaytirgichi 0…5 mA doimiy tok chiqish signaliga ega bo‟lgan
o‟zgartkich, Rn - tashqi yuk qarshiligi, masalan. Ikkilamchi asbob. Integrator va
hakozo. R - qarshilik.
Induksion sarf o‟lchagichlar bir qator afzalliklarga ega. Bu asboblar inertsion
emas, bu hol tez o‟zgaruvchan sarflarni o‟lchashda va
ularni avtomatik rostlash
tizimlarida ishlatishda juda ahamiyatli. O‟lchash natijalariga suyuqlikdagi zarrachalar
va gaz pufakchalari ta„sir qilmaydi. Sarf o‟lchagichning ko‟rsatishlari o‟lchanayotgan
suyuqlik xususiyatlariga va oqim tavsifga bog‟liq emas.
Materiallar muvofiq tanlanib, zanglashga qarshi qoplamalar ishlatilsa,
induksion sarf o‟lchagichlar tajovuz suyuqliklar va
abraziv
xususiyatli
suyuqlik
hamda
pastlar
sarfini o‟lchashda ishlatilishi mumkin. Paydo bo‟lgan EYK sarfga
chiziqli bog‟liq bo‟lgani sababli, ikkilamchi asbob shkalasi ham chiziqlidir.
Induksion sarf o‟lchagichlar 1…2500m3/soat va undan katta diapazonda,
diametri 3…1000 mm va undan katta quvurlarda, suyuqlikning
chiziqli tezligi
0,6…10 m/s gacha bo‟lganda, sarf o‟lchovlarini ta„minlay oladi. Asboblarning
aniqlik sinfi 0,6, 1, 1,5.
Reja: 
1. 
Ma’lumot tushunchasi

|
Reja:
1.
Ma’lumot tushunchasiBog'liq MT1Reja:
1.
Ma’lumot tushunchasi.
2.
Ma’lumotlarni ifodalash bosqichlari va tarkibi.
3.
Dasturlarni bajarilishi va bajarilish vaqtini hisoblash.
4.
Ma’lumotlar tuzilmasini klassifikatsiya qilish.
5.
Ma’lumotlarni asosiy abstrakt turlari.
Ma’lumot tushunchasi. Ma’lumotlar
tuzilmasi
bu xotirada tashkil etiladigan elementlar
yig’indisi bo’lib, ular ustida dastur yordamida amallar bajariladi.
Ma’lumotlar tuzilmasi – bu bironta toifaga tegishli bo’lgan va o’zaro ma’lum munosabatga ega
bo’lgan elementlar to’plamiga aytiladi.
Ma’lumot – bironta qiymat yoki qiymatlar to’plami hisoblanadi.Misol uchun bu
bironta
eksperiment natijalari
, yoki talabalarning imtixon ballari bo’lishi mumkin.
Ma’lumotlar tuzilmasi elementi – bu qiymatlar to’plamining bir bo’lagi hisoblanadi. Tuzilma
elementi – qiymatlar jamlanmasi bo’lib,
misol uchuntalabalarning ismi
, sharifi, yoshi har bir
fandan olgan baxosi va x.k. larni keltirish mumkin. Elementlar 2 taga bo’linishi mumkin.
•
Element sifatida ma’lumotlar guruhi olib qaraladi. Bunda e;lementlar yana qism
bo’lak;arga bo’linishi mumkin. Masalan, ota-onalar maydoni talabalarning ota va onalari
xaqida ma’lumot saqlaydigan alohida maydonlardan tashkil topadi.
•
Elementar, ya’ni bo’linmas, bunda element qism bo’laklarga ajratilmaydi.
Ob’ekt – bu xususiyatlar va attributlariga ega bo’lgan va bu xususiyatlarga qiymat qabul qilishi
mumkin bo’lgan tuzilma hisoblanadi. Masalan, talaba bu ob’ekt deb qaralishi mumkin tuzilma.
Maydon – bu ob’ektlarning attributlari yoki xususiyatlarini ifodalovchi tushuncha bo’lib, sonli
yoki son bo’lmagan qiymatlarni o’zlashtirishi mumkin.
Yozuv – bu bironta ob’ektga tegishli turli toifadagi maydonlar to’plamidir.
|
| |
Rangli pirometrlar - Issiqlik energetikasi

66
cho‟g‟langan jismning nurlanish spektrida λ
1
va λ
2
to‟lqin uzunligidan ikkita
monoxromatik nurlanish (qizil va ko‟k sohada)
tanlansa, harorat o‟zgarishi bilan bu
nurlanishlar ravshanliklarning nisbati ham o‟zgaradi. Qora bo‟lmagan
jism uchun
ravshanliklar nisbati quyidagi ifoda bilan tavsiflanadi:
r
R
R
2
1
(10.7)
bunda ε
λ1
va ε
λ2
- λ
1
va λ
2
to‟lqin uzunliklarining nurlanish qobiliyati koeffitsienti; R
r
– qora
jism uchun λ
1
va λ
2
to‟lqin uzunliklari ravshanligining nisbati.
Fоtounsurli rangli pirometrning prinsipial chizmasi 10.2-rasmda ko‟rsatilgan.
O‟lchanayotgan jismdan chiqqan nurlanish ob„ektiv 1 orqali o‟tib fotounsur 3
ga tushadi. Fotounsur oldida qizil va ko‟k filtli aylanuvchi disk 2 abtyurator
o‟rnatilgan.
Fotounsur goh qizil, goh ko‟k ranglar bilan yoritiladi va shunga ko‟ra
tegishli impulslar chiqaradi. Bu impulslar elektron kuchaytirgich 4 bilan kuchlanib
logarifmlovchi qurilma 5 orqali doimiy tokka aylanadi. Tok esa o‟z navbatida harorat
birliklarida darajalangan o‟lchash asbobi 6 bilan qayd qilinadi. Pirometrning o‟lchash
chegarasi 1400
C
0
dan 2800
C
0
gacha. Asosiy hato miqdori yuqori chegaraning +1%
idan oshmaydi.
-tapsırma.
“Menıń ertektegi qaharmanım” atama­
sında oqıǵan ertek kitaplarıńız haqqında aytıp 
beriń.
KITAP

-tapsırma. “Menıń ertektegi qaharmanım” atama sında oqıǵan ertek kitaplarıńız haqqında aytıp beriń. KITAP
1 klass Ana tili & oqıw II bólim 2021 @elektronbookbot (2)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa -tapsırma. “Menıń ertektegi qaharmanım” atama sında oqıǵan ertek kitaplarıńız haqqında aytıp beriń. KITAP
|
SABAQLIQTIŃ SÓZI - Китоб (коракалпок)

32
MIYMAN BOLÍW QANDAY JAQSÍ!
MIYMAN KELEDI
Búgin Ayzadanıń anası erte
turdı. Qamır iylep, nan japtı,
bawırsaq pisirdi. Muzlatqısh
tan tayarlap qoyılǵan ónim
lerden hár qıylı salatlar is
ledi. Úydiń ishinen shıqqan
mazalı
taǵamlardıń
iyisi
adam dı ózine tartıp, búgingi
kún júdá basqasha ekenin
bildirip turar edi. Tań azan
nan mazalı zatlardı tayarlap
atırǵanın kórgen Ayzada da úy
aldın sıpırıp, suw septi. Ájapası Aysulıw menen
birge miymanxanaǵa dasturqan jayıwǵa járdemles
ti. Sulıw etip bezelgen dasturqandı kórgen Ayza
da:
– Ájapa, men de miyman bolǵım keldi ǵoy, –
dedi.
-tapsırma.
Mektepte doslarıńız arasında qanday 
sózlerdi qollanıw kerekligi haqqında sáwbetlesiń. 
BERDAQTÍŃ DUWTARÍ

46
Duwtar
– qaraqalpaq xalqınıń milliy muzıkalıq
ásbabı. Duwtar sózi parsı tilinen alınǵan bolıp,
duw
eki,
tar
tar, yaǵnıy eki tarlı ásbap degen
mánini ańlatadı.
Girjek
qaraqalpaqlar arasında tek te baq sılarǵa
qosılıp qollanılǵan, jeke ózi pay da lanılmaǵan. Qa
raqalpaq girjegine úsh tar taǵıladı. Tut aǵashınan
oyılıp islenedi hám qaqpaǵı ılaqa balıqtıń bas te
risi menen qaplanadı.
Shınqobız hayalqızlardıń oǵada sú yik li saz ás
babı bolıp, barmaqtıń járdemi hám úplew arqalı
shertiletuǵın ásbaplardıń biri.
1-tapsırma.
Tekstti oqıp, soraw
larǵa juwap beriń.
1. Qaraqalpaqtıń milliy saz
ásbaplarınıń qanday túrleri
berilgen?
2. Olardan qaysıların jaqsı bilesiz?
2-tapsırma.
Berilgen gápti buwınlarǵa bólip oqıń.
Neshe buwınnan turatuǵınlıǵın sanań.
Duwtar qaraqalpaq xalqınıń milliy muzıkalıq ás
babı. Duwtar sózi parsı tilinen alınǵan
bolıp,
-tapsırma - Китоб (коракалпок)

34
MIYMANDÍ QANDAY KÚTIP ALAMÍZ?
Keń jayılǵan dasturqandı jayıp bolǵan anam
sırtqa qaytaqayta shıǵıp jolǵa qarap júr. Daladan
kewilli kúlisken adamlardıń dawısı esitilgende
anam júzleri jaynap ketti. Úy toy bolıp atırǵanday
shawqımǵa toldı.
Kelgen adamlar eń dáslep kempir apamnıń
qolınan alıp, haljaǵday sorastı. Kempir apam da
olardıń densawlıǵın, úyindegi jaqınların birmebir
sorap atır. Usı payıtta atız bette júrgen atam da
ishke kirdi. Qolın juwıp miymanlar menen sálem
lesip, sorastı hám pátiya etti. Miymanlardı zalǵa
mirát etti. Asxanada ájapam hám jeńgem shay
tayarlap ákelip atır.
Kim qara shay, kim kók shay
ishetuǵınlıǵın anamnıń aytıwı menen bilip alǵan
jeńgem tez ákelip, bosaǵan ıdıslardı tazalap qoyıp
atır. Mazalı taǵamdı jep bolǵan soń miymanlar
ketiwge tayarlanıp, úy aǵzalarına minnetdarshılıq
bildirip, tilekler bildirdi.
Tań azannan keshke shekem tınbay júrgenine
qaramay úy ishinde heshkim sharshadım demes,
miymanlardıń kewilli otırǵanına, jaqsı shıǵarıp sal
ǵanına quwanıshlı edi.
1-tapsırma.
Sorawlarǵa juwap beriń.
1. Miymanlardı kútip alıw ushın
qanday
tayar lıq kórildi?
2. Atası menen kempir apasına miymanlar
qanday húrmet kórsetti?
3. Úy aǵzaları ne ushın quwanıshlı edi?
@edurtm_uz
35
2-tapsırma.
Miymanlardı kútip alıwǵa qollanılatuǵın
sózlerdi aytıp beriń. Olardı qay waqıtta,
qalay
aytıw kerek ekenligi haqqında túsindiriń.
-tapsırma - Китоб (коракалпок)

25
3. Sizlerdiń shańaraǵıńızda kimler kitap oqıy
dı?
4. Úkeńizge qanday keńes
bergen bolar
edińiz?
2-tapsırma.
Qosıqtaǵı quwanıw, oynap – kúliw,
shad bolıw sózleriniń mánisin aytıp beriń hám
qanday da bir waqıya haqqında sáwbetlesiń.
MEKTEP KITAPXANASÍNDA
Mektebimizdiń ekinshi qabatında úlken kitapxa
na bar. Onda kitaplar júdá kóp. Men kitapxanashı
apadan ertek kitaplar alaman. Ertektegi qaharman
lardıń batırlıǵı maǵan júdá unaydı. Olar dáwden
@edurtm_uz
26
de, jalmawız kempirden de qorqpay adamlardı
qutqaradı. Kitaptaǵı súwretlerdi kórip hayran qala
man. Olardı tap qasımızda júrgendey kóz aldıma
keltiremen. Men de súwret salǵım keledi. Kitap
xanashı apaydan qálegen kitabımdı sorasam, dem
de tawıp beredi. Ol maǵan:
– Oqıy ber, tek kitaptı jırtıp, betlerin qayırıp
taslamasań boldı, – deydi.
Men de kitaptı jırtpayman. Úkeme de uslatpay,
ózim oqıp beremen.
1-tapsırma.
Tekstti oqıp, sorawlarǵa juwap beriń.
1. Oqıwshı kitapxanadan qanday kitaplar alıp
oqıydı eken?
2. Kitaptı oqıp ol nelerdi kóz aldına kelti
redi?
3. Kitapxanashı oǵan ne deydi?
4. Siz qanday kitaplar alıp oqıysız?
SHARWASHILIQ KÁSIBI HAQQÍNDAǴÍ

WATANDÍ SÚYIW, AWÍZBIRSHILIK,
DOSLÍQ HAQQÍNDAǴÍ NAQÍL-MAQALLAR
1-tapsırma.
Berilgen naqılmaqallardı oqıń hám
mánisin aytıp beriń.
Qus qanatı menen,
Adam elatı menen.
Хalıq sózi – teńiz tolqını.
Talaplı
elge nur jawar,
Watan kúnnen sulıw,
Altınnan qımbat.
Keńesli el azbaydı,
Keń kiyim tozbaydı.
Birlik
bar jerde,
Tirilik bar.
Duzıń
bolmasa da, dostıń bolsın.
Otawıń bolmasa da, qonısıń bolsın.
2-tapsırma.
Berilgen naqılmaqallardan payda
lanıp, “Wata nımanam” temasında kishi tekst
dúziń.
58
@edurtm_uz
илова - download

| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова 57,13 Kb. 13 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова 0,68 Mb. 11 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова 388,68 Kb. 10 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова Ta]lim yo’nalishi: 60610200 – Axborot tizimlari va texnologiyalari 53,7 Kb. 6 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова Psixologiya fanining predmeti, vazifalari va tamoyillari. Psixologiyaning rivojlanish 1,58 Mb. 10 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова I. Fanning mazmuni Fanni o’qitishdan maqsad talabalarga pulning zarurligi, mohiyati, pul 0,7 Mb. 10 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова Elektr texnikasi, elektr mexanikasi va elektr texnologiyalari 59,59 Kb. 6 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова Axborotlashtirish jarayonlari bilan tanishtirish hamda ularni amaliyotda tatbiq etish ko‘nikmasini hosil qilish 77,77 Kb. 6 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова Transport vositalari muhandisligi (yer usti transport tizimlari va ularning ekspluatasiyasi) 168,13 Kb. 8 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова Ushbu maqsadga erishish uchun fan talabalarni nazariy bilimlar, amaliy ko’nikmalar, kompyuterda loyihalashga uslubiy yondashuv hamda fazoviy tasavvurni shakllantirish vazifalarini bajaradi 55,05 Kb. 6 | o'qib |
| Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2014 йил сонли буйруғига илова Fanning vazifasi – texnikaviy obʼyektlarni loyihalash jarayonlarini avtomatlashtirish dasturiy paketlari va metodlarini, avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarining strukturasini talabalar tomonidan oʼzlashtirishidir hamda ularning sifat koʼrsatkichlarini 49,6 Kb. 5 | o'qib |
«Mikroprotsessorning tuzilishi» mavzusidagi laboratoriya darsiga texnologik karta

|
«Mikroprotsessorning tuzilishi» mavzusidagi laboratoriya darsiga texnologik karta
|
bet | 23/97 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 7,45 Mb. | | #131537 |
Bog'liq Лаборатория машгулоти«Mikroprotsessorning tuzilishi» mavzusidagi laboratoriya darsiga texnologik karta
Faoliyat bosqichlari
|
Faoliyat mazmuni
|
pedagog
|
talaba
|
1-bosqich. Kirish.(10 daqiqa)
|
1.1.auditoriyaning va talabalarning darsga tayyorgarlik darajasi tekshiriladi.
1.2. faollashtiruvchi savollar bilan talabalarga murojaat etadi
|
Savollarga javob beradilar.
|
2-bosqich. Asosiy bosqich. (60 daqiqa)
|
2.1 O’quvchilarni mikroprotsessorning asosiy qurilmalari bilan tanishtirish
2.2 shaxsiy kompyuterlar xotirasining 4 ta darajasi bilan tanishtirish
2.3 o’quvchilarga yig’uvchilar turlari haqida ma’lumot berish.
2.4.tarqatma materialda keltirilgan ma’lumotlar o’rganilib, berilgan topshiriqni bajarish shartlari bilan tanishtiradi.
2.5. vazifani bajarilganlik darajasiga ko’ra baholash me’zonlari bilan talabalarni tanishtiradi.
|
Tarqatilgan nazariy ma’lumotlar bilan tanishib, guruhlarga bo’lingan holda mustaqil ravishda topshiriqni bajaradilar. Taqqoslaydilar va tahlil qiladilar.
|
3-bosqich. Yakuniy bosqich. (10 daqiqa)
|
3.1. mavzu bo’yicha yakuniy xulosalarni aytib o’tadi.
3.2. talabalarning dars davomidagi faoliyatini tahlil etadi va baholaydi.
3.3 mustaqil ish beradi.
|
3.1.savol beradilar.
|
Har bir ijodiy guruhlarga topshiriqlar berilib, bajarilishi tahlil qilinib, mos jadvalda qayd etilib borilishi maqsadga muvofiqdir.
Har bir guruhga “Mikroprotsessor ”so’ziga doir klaster tuzish topshiriladi, muhokama qilinib umumlashtiriladi.
Shaxsiy kompyuterlar xotirasining turlari haqida ma’lumotlar quyidagi jadvalga kiriting.
|
| |
HÁYYIW – QOSÍQTÍŃ ANASÍ - Китоб (коракалпок)

42
ALǴÍS ALǴÍM KELEDI
Ádep sálemnen baslanar,
Bilim aldım, bilip aldım.
Úlkenlerdiń násiyatın,
Qulaǵıma quyıp aldım.
Sálem bersem, atam, apam,
– Saw bol, balam, raxmet, dedi.
Mehir menen sálemlesip,
Alǵıs alǵım keledı.
1-tapsırma.
Tekstti oqıp, sorawlarǵa juwap beriń.
1. Ádep ne ushın sálem beriw menen bas
la nadı?
2. Alǵıs alıw degende neni túsinesiz?
3. Jaqsı sóylew ushın qanday sózlerdi pay
dala nıwǵa boladı?
2-tapsırma.
Kóz aldıńızǵa keltiriń. Siz azıq
aw qat dúkanı aldındasız. Bul dúkanǵa
kirgen
waqtıńızdan baslap, úyge qaytıp kelemen degen
she qanday sózlerden paydalanıwǵa boladı?
@edurtm_uz
43
SÍYQÍRLÍ SÓZLER
Assalawma álewkum. Raxmet.
Jaqsı keldińiz be? Jaqsı barıń.
Bul sózlerdi
aytqanda
hárbir adam sizge jaqsı
qatnasta boladı. Biz sha
ńaraqta,
mektepte, dos
larımız arasında
qan day
sózler aytamız? Eger
jaq sı sózler aytsaq, ózi
mizdiń de kewli miz son
shelli kóteriledi. Sáw
betlesimizdıń de keypi
yatın kóteremiz.
Tań azannan uyqıdan turǵanda shańaraq
aǵzalarımızdı kórip quwanamız.
Mektepke jetkenshe
jolda tanıslarımızdı kóremiz. Mektepte klasımızdıń
esigin ashıwdanaq sáwbetti baslaymız. Klasımız
oqıwshılarınıń, partalasımızdıń sózlerin tıńlaymız.
Mektepten qaytıp, oynawǵa shıqqan doslarımızdı,
qońsı jası úlkenkishilerdi kóremiz. Kúnde olardıń
hárbiri menen sóylesip sharshamaymız. Nelerdi
sóylesemiz dep oylamaymız, sózlerimiz de taw
sılmaydı.
1-tapsırma.
Tekstti oqıp, sorawlarǵa juwap beriń.
1. Siz hár kúni kimler menen kórisip, ne
haqqında sóylesesiz?
2. Ne ushın jaqsı sóz esitsek, kewlimiz kó
te riledi?
@edurtm_uz
44
2-tapsırma.
Berilgen sózlerdi oqıń hám olardı
kimge aytıw kerekligin tabıń.
Assalawma álewkum, jaqsı jatıp turdıńız ba?
Jaqsı uyqıladıńız ba? Jaǵımlı ishtey tileymen!
Awqatıńız mazalı bolıptı. Maǵan júdá unadı. Búgin
kúndegiden de kewillisiz.