Asos va suvda erimaydigan yoki qiyin eriydigan moddalar

Asos va suvda erimaydigan yoki qiyin eriydigan moddalar. Vismut preparatlari, rux
oksidi shunday moddalarga misol bo’ladi. Bunday moddalar yupqa suspenziya ko’rinishida
kiritiladi. Bunda dorivor modda yirik kukunga aylantirilgan bir qism asos yordamida yoki eritilgan
asos yordamida yaxshilab eziladi, so’ngra asosni qolgan qismi aralashma tarkibiga qo’shib
aralashtiriladi. Eritilgan asos bilan dori moddaning maydalanishi yaxshi natija beradi, chunki
bunda dori modda yaxshi maydalanadi va bir tekis aralashadi.
Jo’valash usuli.
Jo’valash usuli bilan shamdori, sharcha va tayoqcha tayyorlanganda faqat kakao moyi va
uning hosilalari qo’llanilishi mumkin. Kakao moyini qirg’ich tegirmon orqali o’tkazib
maydalanadi. Maydalash uchun esa sovutilgan kakao moyi olish maqsadga muvofiqdir.
2
Allen L., Ansel H. Pharmaceutical Dosage Forms and Drug Dilevery Systems he 10th ed.
Philadelphia-Baltimore-NY, 2014.(365 s)
Shamchalarni jo’valash usulida tayyorlash uchun retseptdagi moddalarning yog’dagi va
suvdagi eruvchanligi hisobga olinadi.
Shamchalarni jo’valash usuli bilan tayyorlash uchun olinishi kerak bo’lgan dori moddalar va
shamcha asosining kerakli miqdori hisoblanib, pasport tuziladi. Chinni havonchaga dori modda
solib maydalanadi. Dori moddaning xususiyatlari va eruvchanligini hisobga olgan holda uni oz
miqdor suvda yoki suyultirilgan asosda eritib olish mumkin. Suvda va moyli asosda erimaydigan
dori moddalarni esa suspenziya tayyorlash qoidasiga ko’ra qo’shiladi. Agar shamcha tarkibiga
zaharli va kuchli ta’sir etuvchi ro’yxatdagi dori moddalar kirgan bo’lsa, u holda X DFda
keltirilgan jadvaldan foydalanib, bu moddalarni ichish uchun belgilangan yuqori doza qoidasiga
amal qilish kerak bo’ladi. Havonchadagi maydalab yoki eritib olingan dori modda ustiga oz-ozdan
shamcha asosi qo’shib aralashtiriladi. Shamcha asosi oldindan qirg’ich orqali maydalab
chiqarilgan bo’lishi kerak, ana shunda aralashtirish jarayoni bir xil boradi. Agar shamcha asosi va
dori moddani xuddi elaki dorilardagi singari havoncha dastasi bilan aylanma harakat yordamida
aralashtirilsa moddalar aralashuvi yaxshi bo’lmaydi va shamcha asosi tez suyulib ketadi. Shuning
uchun aralashtirish jarayonini yaxshilash maqsadida ularni dasta yordamida ezg’ilash kerak.
Ezg’ilash davomida moddalar plastmassa kurakcha yordamida havoncha devorlaridan ko’chirib
turiladi. Hosil bo’lgan shamcha massasi havoncha devoriga yopishib qolmaydigan qattiqroq xamir
holatida bo’lish kerak. Agar tayyorlangan shamcha massasi muloyim (plastik) holatga kelmasa,
ya’ni uvalanib ketsa , u holda qovushqoqlikni oshirish uchun ozgina suvsiz lanolin (har 30 g
shamcha massasiga 1-1,5g hisobida) qo’shib aralashtiriladi. Shamcha massasi tayyor bo’lgach uni
toza mumlangan yoki pergament qog’ozga o’rab, tez-tez harakat yordamida kaftlar orasida siqilib,
zuvala hosil qilinadi. Shamcha zuvalasi tortilib pasportga yozib quyiladi. Shamcha dorini hab dori
tayyorlash moslamasining oynasiga qo’yib, jo’va yordamida uni g’ulacha shakliga keltiriladi.
G’ulachaning yo’g’onligi barcha yerida bir xil bo’lish kerak, aks holda shamchalar katta-kichikligi
turlicha bo’lib qolinadi. G’ulachani keskich yordamida dorixatda ko’rsatilgan miqdorida teng
bo’linadi. Har bir bo’lak yassi taxtacha (rolik) yordamida zoldir holiga keltiriladi. Dorixatda zoldir
tayyorlash aytilgan bo’lsa shu holda qoldiriladi. Agar boshqa shakl yozilgan bo’lsa, jo’vani
tekislikka nisbatan qiya ushlagan holda zoldirga konus, torpedo shakllari yoki jo’vani tekislikka
gorizontal tutgan holda zoldirni o’ng va chap tomonlarga bir necha marta dumalatib tayoqcha
shakli beriladi. Tayyor bo’lgan shamchalarni yupqa, mumlangan yoki parafinli qog’oz
bo’lakchalariga o’raladi. Zoldir va tayoqchalar gofrillangan qog’ozda, karton qutilarda beriladi.
Qutilarga «Sirtga ishlatish uchun», «Salqin joyda saqlansin» singari yozuvlari bo’lgan yorliq
yopishtiriladi.
Rp.: Extracti Belladonnae 0,015
Novocaini 0,015
Sol. Adrenalini qtt XX.
Olei Cacao q,s.
Ut. fiat. supp. N 10.
D.S. to’g’ri ichakka 1 ta shamchadan
Havonchaga 20 tomchi adrenalin gidroxlorid tomiziladi va unda 0,15 g novokain eritiladi,
shundan keyin 0,3 ml belladonna ekstraktining spirt-suv-glitserinli aralashmasi qo’shiladi. Olingan
suyuqlik 1-1,5 g suvsiz lanolin bilan aralashtiriladi, keyin kakao moyi qo’shilib, muloyim massa
hosil bo’lguncha aralashtiriladi. Tayyor massa hab dori tayyorlash moslamasining oynasiga
o’tkaziladi, taxtacha yordamida diametri bir xil bo’lgan silindr tayoqcha yasaladi va dorixatda
ko’rsatilgan miqdordagi teng bo’lakka keskich yordamida bo’lib, har bir bo’lakka shakl beriladi.
Shamdori shaklini konussimon, torpedo yoki sigara shaklida qilib ham jo’valash mumkin.
Jo’valash usulida sharchalar tayyorlash.
Rp.:Osarsoli 0,2
Acidi Borici 0,25
Olei Cacao q.s.
Ut.f. globuli N 20.
D.S.
Osarsol («A» ro’yxatida) suvda kam eriydi. Bor kislotasining eruvchanligi ham yuqori emas
(1:25). Shuning uchun moddalar kukun ko’rinishiga olib kelinadi. Ularni murakkab elaki dorilar
tayyorlash qoidasi bo’yicha aralashtiriladi. Keyin kakao moyini oz-ozdan aralashtiriladi. So’ngra
undan tayoqcha yasab, uni 20 ta bo’lakka mo’ljallab bo’linadi. Har bir bo’lagidan alohida shar
yoki ovuli, pessariy yasaladi.
Z.V.Gurvich sharchalar uchun taklif etgan keskich moslamaning eni 15 mm va uzunligi 15
sm bo’lib, u yoysimon shaklda tuzilgan. Bu keskichning dorixona sharoitida shamdorilar
tayyorlashda ishlatilishi ancha qulay va unumliroqdir. Moslama sharchalarni kesishda ishlatiladi.
Keskichning yana bir yaxshi tomoni shundaki, u massaga bir yo’la shar shaklini ham beradi.
|