Xomskiyni til ta’limida qanday inqilob sodir etgan olim?

|
Xomskiyni til ta’limida qanday inqilob sodir etgan olim?
|
bet | 2/10 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 35,39 Kb. | | #131156 |
Bog'liq 2. Bixevioristik yondashuv nima -fayllar.org3.Xomskiyni til ta’limida qanday inqilob sodir etgan olim?
Xomskiy nazariyasining kuchli tomonlari bilan bir qatorda zaif tomonlari ham bor, ammo baribir u tilshunoslikda inqilob qildi: strukturalistik paradigmadan generativga o'tish. Ratsionalizm va konstruktivizm tamoyiliga asoslangan generativ tilshunoslik bixeviorizmni faol tanqid qilish bilan chiqdi.
6.Tug‘ma universal grammatika”ning neyrofiziologiyaga qanday aloqasi bor?Nyu-York universiteti neyrofiziologlari eksperiment o'tkazdilar, ular Xomskiyning tug'ma til qobiliyati nazariyasini qo'llab-quvvatlaydilarUlar ikkita guruhni tanladilar: birinchisi - faqat ingliz tilida so'zlashadigan odamlar, ikkinchisi - faqat xitoy tilida so'zlashadigan odamlar. Mavzularning har biriga to'rt xil yozuvlar berildi: birinchisi - alohida so'zlar, ikkinchisi - mazmunli iboralar, uchinchisi - grammatik jihatdan to'g'ri jumlalar, to'rtinchisi - mavzular uchun noma'lum tilda (ingliz tilida xitoy tilida va aksincha). Yozib olingan materialda mavhum, ammo grammatik jihatdan to'g'ri jumlalar va mazmunli jumlalar mavjud edi. Yozuv shu tarzda qilinganki, ma'ruzachi intonatsional ravishda sintaktik tuzilmalarni ajratib ko'rsatmagan. Tinglayotganda, olimlar magnetoensefalografiya ko'rsatkichlarini kuzatdilar, bu tashqi yoki ichki stimullarni qayta ishlash jarayonida miyada elektr faolligi tufayli paydo bo'ladigan magnit maydonlarni o'lchagan. Ma'lum bo'lishicha, miyada elektr faoliyatining uchta turi mavjud: alohida so'zlar, iboralar va jumlalar ketma-ketligi uchun. Ular oddiy nutq bilan o'zaro aloqada bo'lish jarayonida aralashadilar, ammo tajribalar orqali ularni har birining tuzilishini yaxshiroq tushunish uchun ajratish mumkin. Biror kishi mavhum, ammo grammatik jihatdan to'g'ri jumlani eshitadigan vaziyatda, xuddi shu naqsh mazmunli jumlani tinglashda ishlaydi. Ya'ni, bizning miyamiz bir vaqtning o'zida so'zlar, ularning aloqalari va umumiy grammatik tuzilmalar haqidagi ma'lumotlarni qayta ishlaydi. Eksperimentda sub'ektlarning miyasi notanish tildagi mazmunli jumlalarga o'z ona tilidagi grammatik jihatdan bog'liq bo'lmagan so'zlar bilan bir xil naqsh bilan munosabat bildirgani aniqlandi. Yuqorida keltirilgan tadqiqotda Xomskiyning "Sintaktik tuzilmalar" (1957) da yozgan jumlasi ishlatilgan: "Rangsiz yashil g'oyalar g'azab bilan uxlaydi". Ushbu jumla ma'nosiz bo'lsa-da, unda hamma narsa grammatik jihatdan to'g'ri bo'lganligi sababli, biz uni to'g'ri deb bilamiz. Xomskiyning fikriga ko'ra,buning sababi miyada so'zlar va nutqning grammatik tuzilmalarini farqlashga yordam beradigan "til organi" mavjud. Albatta, ushbu tajriba Xomskiyning tug'ma tilni bilish qobiliyati nazariyasining yaxshi tasdig'i ekanligi haqida bahslashish mumkin emas: tadqiqot faqat ikki tilda olib borildi. Xomskiy odamlarda barcha tabiiy tillarni qamrab oluvchi tug'ma Universal Grammatikaga ega deb da'vo qilganiga qaramay, ushbu tajriba ushbu nazariyaga ishonish uchun qat'iy asos bermaydi. Olingan natijalar faqat turli tillarda so'zlashuvchilarda grammatikani qayta ishlashning ba'zi bir keng tarqalgan neyrofiziologik mexanizmlari mavjudligini tasdiqlaydi.
|
| |