nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Create New Folder - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

|
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional Pdf ko'rish
|
bet | 125/129 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 11,26 Mb. | | #150515 |
Bog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya KamilovnaCreate New Folder ni bosing.
• Maydonda Tutorial 1, Fayl nomini yozing va Save Saqlashni bosing .
QATLAMLARNI QOʻSHISH
Qatlamlar – chizmalardagi ob’yektlarni guruhlash uchun juda muhimdir. Ular toʻliq
chizma boʻlib birlashgan ochiq-oydin varoqlarga oʻxshaydilar. Quyidagi rasmda ob’yekt
va oʻlchamdan tashkil topgan chizma koʻrsatilgan. Ushbu misolda, ob’yekt chizmalari
"Ob’yekt" qavatida yaratilgan qatlamda va oʻlchamlar "Dimension" deb nomlangan
qatlamda yaratilgan. Ob’yekt chiziqlarini yanada aniqroq koʻrish uchun "Dimension"
qatlamini osongina oʻchirib qoʻyishingiz mumkin.
Siz qatlamga nom, rang, chiziq qalinligi va qatlam uchun chiziq turi kabi xossalarni
belgilashingiz mumkin. har bir qatlamda xossalar farqlanishi mumkin.
• Interfeysdan Home > Layers - Qatlamlar paneli > Layer Properties – Qatlam
xossalarini tanlang.
• Qatlam menejeridan ustki chap qismida joylashgan New Layer -Yangi qatlam ni
bosing. Nomlash maydoniga A-WALL nomini kiriting
Nazorat uchun savollar:
1. AutoCAD dasturi qanday ishga tushiriladi?
2. AutoCAD dasturiy ta’minoti qanday sohalarda foydalaniladi?
3. AutoCAD interfeysida qanday elementlar bor?
4. Holatlar satrida nimalar aks etgan?
5. Xossalar palitrasining qanday xossalari mavjud?
6. Qaysi panelda Save oynasi joylashgan?
7. Save Drawing As saqlash muloqot oynasi nima uchun ishlatiladi?
212
AUTOCAD, ARCHICAD dasturlari yordamida konstruksion chizmalar mavzusi
bo‘yicha baholash mezonlari
AUTOCAD, ARCHICAD dasturlari yordamida konstruksion chizmalar mavzusi
bo‘yicha vizual-didaktik resurslar
|
| |
AutoCAD dasturi - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

215
TESTLAR
Qurilish chizmalarini o‘qish va bajarishni mustahkamlash uchun tеst savollari.
1. Plan dеb nimaga aytiladi?
А.Binoning tashqi ko‘rinishi;
B.Binoning dеraza tokchasidan bir oz yuqorida o‘tgan gorizontal qirqimi;
C.Binoning yon atrofidagi maydoni bilan yuqoridan ko‘rinishi;
D. Binoning ichki ko‘rinishi;
Е. Binoning yon tarafidan ko‘rinishi;
2. Fasad dеb nimaga aytiladi?
А.Binoning yon tarafidan ko‘rinishi;
В.Binoning dеraza tokchasidan bir oz yuqoridan o‘tgan gorizontal qirqimi;
С.Binoning ichki ko‘rinishi;
D. Binoning tashqi ko‘rinishi;
Е.Binoning yon atrofidagi maydoni bilan yuqoridan ko‘rinishi;
-   O’quvchi - Qurbanova Dildoraning

|
Qurbanova Dildoraning
|
bet | 5/17 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 2,74 Mb. | | #262387 |
Bog'liq 4-mezon AMALIY FANLAR yonalishi - O’quvchi: Navro’zda milliy uyinlarimizdan “Xo’roz jangi”, “Darbozlik”, “Kurash”,”Ot uloq”, “Orqon tortish”, “Varrak uchirish” kabi milliy uyin va musobaqalarmizni o’tkazamiz.
-O’qituvchi: Tasanno, bahor faslida o’lkamizga eng birinchi qanday qushlar uchib keladi?
- O’quvchilar: Bahor faslida o’lkamizga eng birinchi bo’lib qaldirg’och, laylak va turnalar uchib keladi.
-O’qituvchi: Barakalla, mana sizlar bilan qisqacha o’tkazgan savol-javoblarimiz orqali odobnoma, tabiat va ingliz tili fanlaridan qay tarzda bilimlar olayotganingizni namoyon eta oldingiz, keling, endi, bolajonlar sizlar bilan o’tgan mavzularimizni qisqacha yodga olib mustahkamlasak.
3.O’tgan mavzuni mustahkamlash.
- O’qituvchi: Aziz o’quvchilar barchangizni diqqatingizni tasvirdagi rasmga qarataman.Ush bu rasmdagi bastakor kimgi ?
(Ekranda slaydda rasmlar namoish etiladi)
-O’quvchi: Tasvirdagi rasmda sevimli bastarkorimiz Nadim Norxo’jayevdir.
Bastakorimiz 1947-yil 24-dekabrda Toshkent shahrida tug’ilgan. Biz ularning “ Yaxshi bola”, “O’zbegimdan aylanay”, “Chamandagi gullarmiz” kabi yaratgan qo’shiqlarini sevib ijro etamiz.
-O’quvchi: Ustoz, keling o’tgan darsimizda ijro etgan “Hakkalar” qo’shig’imizni navbatdagi misrasini kuylashni o’rgatsangiz, chinki bu qo’shiq bizga juda ham yoqdi.
-O’qituvchi: Unday bo’lsa qo’shiq kuylashdan avval, ovoz sozlash mashqini bajarib olsak. Qanday ovoz sozlash mashqini bajaramiz.
(Ovoz sozlash mashqida “Yomg’r yog’adi”, “Tez aytishuv”, “Shamol” va zarbli cholg’u asboblarini uch xil ijrosini qatorlarga ajiratgan xolda kuylash va hokozo)
-O’qituvchi: Mana sizalar bilan ovoz sozlash mashqini ham bajarib oldik, keling, o’tgan mavzuda bastakorimiz Nadim Norxo’jayevning “Hakkalar” deb nomlangan qo’shig’ini navbatdagi misrasini kuylanishni o’rganamiz. Agar qo’shiqning she’riga e’tibor bergan bo’lsangiz shoirimiz yozgan “Hakkalar” she’rida qushga juda ham chiroyli ta’rif bergan.Ush bu qo’shiqning birinchi misrasining she’rini kim aytib beradi.
-O’quvchi: Ola qanot hakkalar Teraklarning ichidan
Shohdan shohga qo’nasiz Sizga boqar polabon
Chug’urlashib nimanidir Qamishzorlar ichidan
Izlab topgan bo’lasiz Unga qarab qolaman.
-O’qituvchi: Qo’shiqni nota chizig’ida nota tovushlar bilan joylashtirilganiga e’tiboringiz qaratamiz.
(Ekranda qo’shiqni nota yozuvidagi tasviri namoyish etiladi)
Tasvir orqali o’quvchilarga tovushlarini chiziqlarda qanday joylanganligiga, undagi belgilarga e’tibor qaratib, tushuncha beriladi va ularning musiqa savodxonligini mustahkamlandi.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

Asosiy adabiyotlar
1.
Ergasheva M., Pardayeva M. Milliy oʻquv dasturini amaliyotga joriy
etish: Biologiya fani oʻqituvchi va metodistlari uchun metodik qoʻllanma. –
Toshkent: O‘zbekiston, 2022. – 76 b.
2.
Ergasheva M. Xalqaro baholash dasturlarida tabiiy va ilmiy savodxonlik.
Oʻquv qoʻllanma. – Toshkent: O‘zbekiston, 2023. – 54 b.
13
3.
Eshqobilov S. Oʻquv-tarbiyaviy
ishlarni
boshqarishda
axborot
tizimlaridan foydalanish. Metodik qoʻllanma. – Toshkent: A. Avloniy nomidagi
milliy-tadqiqot instituti, 2022. – 74 b.
4.
Ismailov A., Axmedov X., Karimberdiyev Q. PISA 2018 xalqaro
dasturning oʻqish savodxonligi qamrov doirasi. Metodik qoʻllanma. – Toshkent:
Taʼlim sifatini baholash boʻyicha xalqaro tadqiqotlarni amalga oshirish milliy
markazi matbaa boʻlimi, 2021. – 90 b.
5.
Ismailov A., Daminov H., Karimov N., Ahmedov X., Togʻayeva
G., Qosimova Z. Oʻquvchilarni xalqaro tadqiqotlarga tayyorlashga moʻljallangan,
umumiy oʻrta taʼlim muassasalari oʻqituvchilari, soha mutaxassislari, akademik
litsey va kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari uchun moʻljallangan test topshiriqlari
toʻplami. Axborotnoma 1-son. – Toshkent: Oʻqituvchi, 2020. – 22 b.
6.
Ishmuhamedov R. J., Yuldashev M. A. Taʼlim va tarbiyada innovatsion
pedagogik texnologiyalar. – Toshkent: Nihol, 2013. – 157 b.
7.
Ishmuhamedov R. Oʻquv jarayonida interfaol uslublar va pedagogik
texnologiyalarni qoʻllash uslubiyati. – Toshkent: RBIMM, 2008. – 68 b.
8.
Rustamova N. Mediataʼlim va mediamadaniyat: nazariya va amaliyot. –
Toshkent: Muharrir, 2015. – 149 b.
9.
Saidov U. Nutq madaniyati va notiqlik sanʼati. – Toshkent: Akademiya,
2007. – 218 b.
Elektron manbalar
1.
gov.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati portali.
2.
my.gov.uz – yagona interaktiv davlat xizmatlari portali.
3.
lex.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Qonunchilik maʼlumotlari milliy
bazasi.
4.
uzedu.uz – Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining rasmiy sayti.
5.
avloniy.uz – A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti rasmiy sayti.
6.
kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi sayti.
7.
emaktab.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi
vazirligining raqamli taʼlim platformasi.
8.
onlinedu.uz – uzluksiz kasbiy taʼlim platformasi.
9.
stesting.uz – xalqaro tadqiqotlarga tayyorlash sinov platformasi.
10.
smartland.maktab.uz – “Smartland” platformasi.
11.
educare.uzedu.uz – ijtimoiy-psixologik, tibbiy-psixologik, psixologik-
pedagogik maʼlumotlar portali.
12.
maktab.uz – videodarsliklar kutubxonasi.
13.
xanakademiyasi.uz – Khan Academy Uzbek taʼlim platformasi.
14.
utube.uz – “Ziyonet” tarmogʻi taʼlim videoportali.
14
15.
ziyonet.uz – axborot taʼlim portali
16.
wikipedia.org – Vikiperdiya ochiq ensiklopediyasi.
17.
oecd.org – Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) sayti.
|
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi - bet 53

qoʻyiladigan malaka talablari va oʻquv rejasi asosida shakllantirilgan boʻlib,
maktab kutubxonalari rahbar va xodimlari faoliyatiga oid zamonaviy taʼlim va
innovatsiya texnologiyalari, ilgʻor xorijiy tajribalardan foydalanish, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini keng tatbiq etish darajasini oshirish hisobiga
ularning kasb mahorati va faoliyatini sifatli tashkil etish kompetensiyalarini
muntazam yuksaltirishni nazarda tutadi.
Uzluksiz kasbiy rivojlantirish kursining namunaviy oʻquv dasturi quyidagi
modullardan iborat:
1. Kutubxona xodimining kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirish.
2. Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va media savodxonlik.
3. Oʻzini-oʻzi rivojlantirish va uzluksiz kasbiy rivojlanish masalalari.
4. Kutubxona xodimining masʼuliyati va moslashuvchanligi.
5. Inklyuziv taʼlimni joriy etish masalalari.
6. Taʼlimga oid normativ-huquqiy hujjatlarni bilish va kasbiy faoliyatda
foydalanish masalalari.
7. Elektron kataloglar, resurslar va maʼlumotlar bazalari bilan ishlashdagi
yangiliklar.
Oʻquvchilar kompetensiyalarini baholash usullari va vositalari

|
Oʻquvchilar kompetensiyalarini baholash usullari va vositalariBog'liq 3-ILOVA8. Oʻquvchilar kompetensiyalarini baholash usullari va vositalari
Oʻquvchilar bilimlari va kompetensiyalarini baholashning turli strategiyalari.
Rasmiy va norasmiy, diagnostik va umumiy yondashuvga asoslangan baholash
usullari.
Baholash orqali oʻquvchilar bilan qayta aloqa oʻrnatish. Oʻquvchilarning
oʻquv faoliyatini, bilim va kompetensiyalarini baholashning turli usul va vositalari.
Oʻquvchilarning oʻzlarini baholashi, oʻquvchilarning boshqa oʻquvchilarni
baholashi va oʻqituvchining baholash yondashuvlari, ulardan samarali foydalanish.
Oʻquvchilarning kompetensiyalarini baholash natijalarini tahlil qilish.
Tahlillar asosida pedagogik faoliyatiga oʻzgartirishlar kiritish.
Ota-onalarni oʻquvchilarning oʻzlashtirish natijalari bilan tanishtirish.
Dasturning axborot-metodik taʼminoti
Modullarni oʻqitish jarayonida ishlab chiqilgan oʻquv-metodik majmualar,
ilmiy jurnallar, internet resurslari, multimedia mahsulotlari hamda boshqa elektron
va qogʻoz variantdagi manbalardan foydalaniladi.
Kurs mashg‘ulotlarini tashkil etish bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Kurs mashg‘ulotlarini tashkil etishda quyidagi innovatsion texnologiyalar va
metodlarlardan foydalanish tavsiya etiladi: trening, konkret ta’limiy vaziyatlar
tahlili (keyslar), loyiha ishi, kichik tatqiqot, muammoli dars, mahorat darslari,
mikrodars, ish (rolli) o'yinlari, ijodiy topshiriqlar, faol (interfaol) ma’ruza,
videoma’ruza,
diskussiya,
videokonferensiyalar,
“tajriba”+”reflektsiya”=
“rivojlanish” formulasi asosida boshqa o‘qituvchilarning tajribalari va o‘z
faoliyatini refleksiv kuzatish, o’rganish yordamida takomillashtirish, faollashtirish
asosida yangi ko’nikmalarni o’zlashtirish.
Modullarni o‘qitish jarayonida ishlab chiqilgan o‘quv-metodik majmualar
materiallaridan tashqari ilmiy jurnallar, Internet resurslari, onlayn kurslar, sun’iy
intelekt manbalari, mobil ilovalar, Virtual reallik (VR) texnologiyalari, multimedia
mahsulotlari hamda boshqa elektron va qog‘oz manbalaridan foydalaniladi. Bunda
smartdoska imkoniyatlaridan to’laroq foydalanib mashg’ulotlarni o’tish tavsiya
etiladi.
|
| |
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 16

43
Geometrik yasashlar. Lekalo egri chiziqlari va tutashmalar. Chizmalarga standart
bo‘yicha o‘lcham qo‘yish mavzusi bo‘yicha baholash mezonlari
1
- Geometrik yasashlar haqida o‘z fikrini og‘zaki va yozma
tarzda aniq tushunarli bayon qila oladi.
- davra bilan dialogga kirisha oladi.
-
ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qiladi.
- ijodiy fikirlay oladi.
- Geometrik yasashlar bo‘yicha
tasavvurga ega
“5” (a’lo) baho
2
- Geometrik yasashlar haqida o‘z fikrini og‘zaki va
yozma tarzda aniq tushunarli bayon qila oladi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qiladi.
- Geometrik yasashlar haqida mohiyatini tushuna biladi.
Ifodalay oladi
“4” (yaxshi)
baho
3
- Geometrik yasashlar haqida o‘z fikrini og‘zaki va
yozma bayon qila olmaydi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda
muomala madaniyatiga amal
qilmaydi.
- Geometrik yasashlar haqida bo‘yicha
tasavvurga ega
“3” (qoniqarli)
baho
4
- Geometrik yasashlar haqida o‘z fikrini og‘zaki va
yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olmaydi.
- davra bilan dialogga kirisha olmaydi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslasha olmaydi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal
qilmaydi.
- o‘quvchi Geometrik
yasashlar haqida dasturini
o‘zlashtirmagan,-mavzuning mohiyatini tushunmaydi
UN ni buyruq satriga kiriting va Enter

|
UN ni buyruq satriga kiriting va Enter Pdf ko'rish
|
bet | 122/129 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 11,26 Mb. | | #150515 |
Bog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya KamilovnaUN ni buyruq satriga kiriting va Enter tugmasini bosing.
Drawing Units muloqot oynasida Type> Decimal ni tanlang.
Precision> 0.0000 ni tanlang.
Insertion Scale da Millimeters va OK. tugmasini bosing.
Qisqa menyudan sichqonchani oʻng tomondagi tugmasini bosib, Optionsni
tanlaganingizda Options oynasi ekranda paydo boʻladi. Bu oynada foydalanuvchi
interfeys sozlamalarini turli funksiyalarini oʻzgartirishi mumkin.
Options oynasida Selection boʻlimida Pickbox oʻlchamini oʻrnating.
Options oynasini oʻchirish uchun OK ni bosing.
Koordinatalar tizimi. AutoCAD – analitik geometriya qonunlari yordamida
geometrik ob’yektlarni vektor usulida qurish dasturi hisoblanadi, ya’ni har bir ob’yekt
dastur tomonidan matematik funksiya orqali ifodalanadi. Barcha ob’yektlarni qurish
muayyan koordinatalar tizimida bajariladi. Tekis ikki oʻlchamli chizish Dekart va qutbli
koordinatalar tizimida bajariladi. Odatda grafik maydonning chap ostki burchagida
foydalanuvchi koordinatalar tizimi (FKT – “UCS”) belgisi joylashgan boʻladi. Uning
millari Dekart koordinatalar tizimida X va Y oʻqlarning musbat yoʻnalishini koʻrsatadi.
QOʻLDA ISHLANGAN-ESKIZLARNI KIRITISH
Ushbu-mavzuda siz qoʻlda ishlangan eskizlarni skaner qilingan tasvirlarini joylashtirasiz.
Faylingizni kompyuterga yuklab oling.
Yuqoridagi interfeysdan Insert paneli > Reference panelidan Qoʻshish - Attachni
bosing.
Reference file oynasidan File of type barcha fayl turlari All image files ni oʻrnating.
Fayllari joylashgan joyni oching va yuklagan tasviringizga ikki marta bosing
Attach Image - tasvirni biriktirish oynasida, Insertion point boʻlimidan Specifyon
Screen ni tanlang soʻngra OK ni bosing.
Grafik oynasida tasodifiy nuqtani bosing, kursorni oʻng tomonga siljiting va bosing.
Tasviringiz grafik oynaga oʻrnatiladi.
Xuddi shu tarzda, qolgan qavat tarh faylini kiriting. Binoning qoʻlda chizilgan eskizi.
Yuqoridagi interfeysdan Image oynasini bosing, Image boʻlimidan sozlash qiymatini
|
| |
Navigation Bar - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

Navigation Bar panelidan, Zoom drop-down ni oching > Zoom All ni bosing.
Grafik ekranidagi barcha ob’yektlar koʻrinadigan boʻladi.
Kursorni yuqoriga siljiting va vertikal chiziqning yuqori soʻnggi nuqtasini tanlang.
Chizma berilgan uzunligiga qadar kattalashadi. Tasvirning boshqa tasvir bilan
qoplanganligiga e'tibor bering. Uni koʻchirish vositasidan foydalanib tashqariga
koʻchirishingiz kerak.
• Interfeysdan, Home boʻlimi > Modify paneli > Move ni bosing. Asosiy nuqtani
aniqlash uchun tasvirning pastki chap burchagini tanlang. Kursorni gorizontal ravishda
oʻng tomonga suring va kvadrat qiyofasidan tashqariga bosing.
• Birinchi qavat tasvirini kattalashtiring
• Chiziq buyrugʻini faollashtirish uchun L ni kiriting va Enter tugmasini bosing. Qoʻlda
ishlangan eskizlarni pastki chap burchagini tanlang.
• Kursorni tepaga yoʻnaltiring va Enter tugmasini bosing. Buyruqni bekor qilish uchun
Esc tugmasini bosing.
• Interfeysdan Home boʻlimi, Draw panelinida Construction Line belgisini bosing.
• Buyruq satridan Hor ni tanlang. Birinchi qavat tasvirning tepa qismiga gorizontal
Construction chizigʻini qoʻying.
• Construction chizigʻi buyrugʻini bekor qilish uchun Esc tugmasini bosing.
• Koʻchirish buyrugʻini faollashtirish uchun M ni kiriting va Enter tugmasini bosing.
Birinchi qavat tasvirini tanlang va Enter tugmasini bosing.
• Birinchi qavatdagi tasvirni kattalashtiring va tarhning yuqori tomonidagi nuqtani
tanlang.
• Kursorni yuqoriga siljitib Construction chizigʻini tanlang. Tasvir birinchi qavat tarhiga
mos joylashadi.
• Construction chizigʻini oʻchiring.
211
HUJJATNI SAQLASH • Tezkor kirish asboblar - Quick Access Toolbar panelidagi Saqlash- Save ni bosing.
• Save Drawing Assaqlash muloqot oynasida joylashuvni aniqlash uchun Save in Saqlash menyusidan foydalaning
• Save Drawing As saqlash muloqot oynasidagi Yangi papka qoʻshish tasvirchasi -
ga moslang. 
Xuddi shu tarzda, boshqa tasvirning sozlash qiymatini oʻrnating. Rasmni bekor qilish 
uchun uchun Esc

210
Buyruq ishga tushirilgach buyruqlar qatorida quyidagi soʻrov paydo boʻladi:
Specify first point: (“Birinchi nuqtani kiriting:”)
Sichqoncha yordamida yoki
klaviatura orqali nuqtaning dastlabki koordinatalari koʻrsatiladi.
Soʻng buyruqlar qatorida quyidagi soʻrov paydo boʻladi:
Specify next point or [Undo]: (Keyingi nuqtani kiriting yoki bekor qiling)
Keyingi nuqta kiritiladi. Kesmalar ketma-ket bogʻlangan holda
foydalanuvchi buyruqni
bekor qilguncha davom ettirilishi mumkin. Buyruqni bekor qilish uchun Enter tugmasini,
yopiq kontur hosil qilish uchun C tugmasini bosish kerak boʻladi.
Interfeysdan
Home boʻlimi
> Modify paneli
> Scale.
Scale - Oʻlcham
vositasi
ob’yektning hajmini oshirish yoki kamaytirish uchun ishlatiladi.
Tarhni chegarasini belgilang va Enter tugmasini bosing.
Asosiy nuqtani aniqlash uchun chiziqning pastki soʻnggi nuqtasini tanlang.
Buyruqlar satridan
Reference - Yoʻnaltiruvchi-ni tanlang.
Endi siz
ikki nuqta tanlab, asos uzunligini koʻrsatib oʻtishingiz kerak
Uzunlikning boshlanish nuqtasini aniqlash uchun vertikal chiziqning pastki
soʻnggi nuqtasini tanlang
Kursorni yuqoriga koʻtaring koʻrsatilganidek, ikkinchi nuqtani tanlang.
Uzunlik aniqlanadi. Binoning qoʻlda chizilgan eskizi.
Innovatsiyalar diffuziyasi

251
Innovatsion faoliyat
— faqat innovatsion jarayonlarnigina emas,
balki tovarlarni sotib o‘tkazish bozorlari marketing tadqiqotlarini,
shuningdek axborotlash, konsal
ь
ting, ijtimoiy va boshqa turdagi
xizmatlarni o‘z ichiga olgan texnik, texnologik va tashkiliy-iqtisodiy
ma’nolardagi joriy etiladigan yangiliklarni
yaratish va amaliy
o‘zlashtirish sohasi.
Innovatsion doktrina
— mamlakat (hudud, tarmoq,
yirik
korporatsiya) rahbariyati tomonidan ishlab chiqilgan va shu
yo‘nalishdagi davlat siyosatini belgilovchi asosiy holatlar tizimi.
Innovatsion infratuzilma
— innovatsion faoliyatni amalga
oshirishga imkon beruvchi tashkilotlar (innovatsion-texnologik
markazlar,
texnologik inkubatorlar, texnoparklar, o‘quv-
ishbilarmonlik markazlari va shu kabi ixtisoslashgan tashkilotlar).
yagona firma aniqmehnat turining asosiy qismiga taklif bildiradi

17. Mehnat shartnomasida nimalar aks etadi?
a) ish haqi darajasi, ortiqcha bajarilgan ishlar uchun stavka;
b) dam olish kunlari, tanaffuslar;
v) pensiya fondi, sog'liqni saqlashga ajratma;
g) baholar o'zgarganda ish haqini tartibga solish tizimi;
d) yuqoridagilarning barchasi.
18. Kasaba uyushmalari ish haqi darajasini oshirishga qanday yo'llar
bilan erishishi mumkin?
a) ishchi kuchiga talabni oshirish orqali;
b) ishchi kuchi taklifini qisqartirish orqali;
v) aniq kasbni malakali litsenziyalash orqali;
g) mehnat unumdorligini oshirish orqali;
d) yuqoridagi barcha yo'llar bilan.
19. Kasaba uyushmalari ishchi kuchiga talabni qanday qilib oshiradi?
a) ishlab chiqariladigan mahsulot (xizmat)ga talabni oshiradi;
b) m ehnat unumdorligini oshiradi;
v) qo'llaniladigan boshqa om illar baholarini o'zgartiradi;
g) b) va v) to'g'ri;
d) yuqoridagilarning barchasi orqali.
20. Kasaba uyushmalari ishchi kuchi taklifini qisqartirishga qanday
erishadi?
a) immigratsiyani cheklaydi;
b) bolalar mehnatini cheklaydi;
v) pensiyaga o'z vaqtida chiqishni quvvatlaydi;
g) ish haftasini qisqartiradi;
d) yuqoridagi barcha yo'llar bilan.
21. Ish haqi darajasida farqlar bo'lishini keltirib chiqaruvchi sabab nima?
a) ishchilarning layoqati darajasidagi farqlar;
Download
a) oddiy ishbay - T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor

b) ishbay - mukofat;
v) ishbay - progressiv;
g) a) va b) to'g'ri;
d) yuqoridagilarning barchasi.
6. Nominal ish haqining to'g'ri ta’rifini toping:
a) m a’lum vaqt oralig'ida pul shaklida olingan ish haqi;
b) ish haqining sotib olish layoqati;
v) barcha pul daromadlari (foyda, renta, foiz) summasi;
g) a) va b) to'g'ri;
d) yuqoridagilarning barchasi.
7. Real ish haqining to'g'ri ta’rifini toping:
a) nom inal ish haqiga sotib olish mumkin bo'lgan tovarlar va
xizm atlar miqdori;
b) pul shaklida olingan ish haqi;
v) ish haqining pul shaklida qat’iy belgilangan stavkasi;
g) yuqoridagilarning barchasi;
d) to'g'ri javob yo'q.
8. Real ish haqining darajasiga qanday omil ta’sir ko'rsatadi?
a) nominal ish haqi;
b) xarid qilinadigan tovar va xizm atlar bahosi;
v) soliqlar va boshqa majburiy to'lovlar;
g) natural shaklda olingan daromad;
d) yuqoridagilarning barchasi.
9. Real ish haqi darajasi quyidagilaming qaysi birining o'zgarishiga to'g'ri
mutanosib bog'liqlikda o'zgaradi?
a) tovar (xizm at)lar bahosi;
b) nominal ish haqi miqdori;
v) soliqlar darajasi;
g) majburiy to'lovlar;
d) yuqoridagilarning barchasi.
10. Iste’mol tovar (xizmat)lari bahosi 150% ga tushib, nominal ish haqi
150% ga oshsa, real ish haqi darajasida qanday o'zgarish bo'ladi?
a) real ish haqi 2,5 marta ortadi;
b) real ish haqi 1,5 marta ortadi;
v) real ish haqi 2,0 marta ortadi;
g) real ish haqi 3,0 marta ortadi;
d) yuqoridagilarning barchasi.
11. Mehnatning aniq turiga ish haqining darajasi nima ta’sirida shakllanadi?
Download
a) shu m ehnat turi taklifi ta ’sirida

v) shu mehnat turiga talab va taklif ta ’sirida;
g) boshqa iqtisodiy resurslarga talab va taklif ta ’sirida;
d) yuqoridagilarning barchasi.
12. Ishchi kuchi (mehnat)ning aniq bozorida qachon ish haqining o'sishi
ro‘y beradi?
a) ishchi kuchiga talab cheklanganda;
b) ishchi kuchi taklifi cheklanganda;
v) taklif o ‘sib, talab cheklanganda;
g) boshqa iqtisodiy resurslarga talab cheklanganda;
d) yuqoridagilarning barchasi.
13. Mamlakatda ish kuchining umumiy taklifini belgilab beruvchi asosiy
omilni toping:
a) aholi soni;
b) aholi sonida mehnatga layoqatlilar ulushi;
v) tabiiy ishsizlar darajasi;
g) umumiy ishsizlar darajasi;
d) yuqoridagilarning barchasi.
14. Ishchi kuchining raqobatli bozori qanday belgi bilan ifodalanadi?
a) ishga yollashda ko‘p sonli firmalar bir-biri bilan raqobatlashadi;
b) bir hil malakali, ko‘p sonli ishchilar o'zlarining ishchi kuchini
taklif qiladi;
v) alohida firm alar va alohida ishchilar ish haqining darajasi
ustidan nazorat qila olmaydi;
g) bozorga kirish uchun to'siqlar mavjud bo'lmaydi;
d) yuqoridagilarning barchasi bilan.
15. Firmalar qachon ish haqining darajasini oshirishga majbur bo'ladi?
a) ishsizlar ko'payganda;
b) ishsizlik mavjud boMmaganda;
v) ishga yollovchi boshqa raqobatchi firma boMmaganda;
g) kasaba uyshmalar mehnat munosabatlariga aralashmaganda;
d) yuqoridagilarning barchasi.
16. Ishga yollovchi m onopol mavqega ega boMgan ishchi kuchi bozori
qanday belgi bilan ifodalanadi?
a)
Download
«G‘oyalar generatori» - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

256
afzalliklarga ega. Ularning kreditlari ancha arzon, chunki ular xavf-
xatarli firmalardan farqli ravishda ustama xarajatlarga ega emas.
Rahbarlar faoliyatining amaliyoti asosan to‘rt turdagilarni ajratadi:
“sardor”, “ma’mur”, “rejali”, “tadbirkor”. Ularning barchasi firmaning
muvaffaqiyatli innovatsion faoliyati uchun zarur.
«Sardor» - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

«Sardor» innovatsion loyihaviy yechimlarni ishlab chiqish va
amalga oshirish jarayonida o‘ziga xos maxsus rolini o‘ynaydi. Bu
yerda, ayniqsa, uning yangilikka o‘chligi, ishning ketishini oldindan
ko‘ra bilishligi, har bir insonning qobiliyatini aniqlay olishligi va uni
ushbu qobiliyatidan to‘liq foydalana olishligiga qiziqtira bilishligi
qadrlanadi.
«Ma’mur» investitsion loyihani amalga oshirishni rejalashtirish,
muvofiqlashtirish va nazorat qilish bilan shug‘ullanadi. Firmaning va
muvaffaqiyatli faoliyat ko‘rsatishi va innovatsion loyihaning amalga
oshirilish bosqichida qattiq nazorat va ekstrapolyatsion rejalashtirish
(bugungi kundagi rivojlanish an’analari kelajakda ham saqlanib qoladi
degan taxminda keyingi uzoq muddatga rejalashtirish) sharoitida,
rahbarga qo‘yiladigan talab uning shaxsiy sifatlariga emas, balki firma
ishining samaradorligini baholay olishlik qobiliyatiga qaratiladi.
«Rejali» firmaning asosiy resurslarini uning an’anaviy faoliyati
sohasida jamlab va firmani qo‘yilgan maqsadga erishish uchun
yo‘naltirib, firmaning kelajakdagi faoliyatini optimallashtirishga
intiladi.
«Tadbirkor», kelajakka intilgan bo‘lsa ham, “rejali”dan farqli
ravishda firmaning oldingi faoliyatini ekstrapolyatsiya (narsa va
hodisaning bir qismini kuzatish asosida olingan xulosalarni uning
boshqa qismiga yoyish yoki tadbiq etish) qilmasdan, uning
rivojlanishi dinamikasini o‘zgartirishga harakat qiladi. “Rejali” firma
kelajagini bugungi kun faoliyati miqiyosida optimallashtirsa,
“tadbirkor” firma faoliyatining yangi yo‘nalishlarini va mahsulot
nomenklaturasini kengaytirish imkoniyatlarini axtaradi.
«Erkin xodim» - novator hisoblanadigan xodim maqomi. IBM
firmasi qabul qilgan “Erkin xodim” dasturi klassik misol bo‘la oladi.
Unda taxminan 45 nafar “xayolparast, bid’atchi, tinchlikni buzuvchi,
g‘alati (tentaksimon) va dohiy” kabi kishilar ishtirok etadilar. Erkin
xodim tub ma’noda besh yilga to‘liq erkinlikni oladi. Uning roli juda
oddiy – firmaning tashkil etish tizimini titratish.
«Oltin yoqalar» - bular o‘zlarining mutaxassislik bilimlaridan
foydalanishga tadbirkorlik bilan yondoshuvni biladigan yuqori
malakali olim va mutaxassislar. Ularning absolyut ko‘pchiligi
257
korporatsiyalarda, universitetlarda, maslahat firmalarida yollanib
ishlaydilar. Mutaxassislarning bir qismi yollangan mehnati bilan
tadbirkorlik faoliyatlarini birga qo‘shib olib boradilar. Bu tashkilot
yoki firma ichidagi xavf xatarli korxonalarda, bir yo‘la bir nechta
firmalarda kontrakt bo‘yicha ishda ko‘rinadi.
Yangilik (novatsiya - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

255
innovatsion muhit sub’yektlari bilan o‘zaro
hamkorlik qilish; yangi
mahsulotni bozorga chiqarish; yangi mahsulot
va yangi ishlanmalarga
ehtiyojlarni izlab topish va shakllantirish. Shuning uchun antreperener
odatda yangi mahsulotlar bo‘linmasi rahbari, loyiha boshqaruvchisi
singari lavozimlarni egallaydi. Tashkilotda antreprenerlar ozchilikni
tashkil etadi.
«Intraprener»
- innovatsion boshqaruvda yana bir muhim shaxs.
Intraprenerlar tashkilotda imkon qadar ko‘p bo‘lmog‘i lozim.
U ichki
innovatsion muammolarga, ichki
innovatsion tadbirkorlikka
mo‘ljallangan mutaxassis va rahbar. Uning vazifasiga kompaniya
butunlay novator hisoblanishi uchun ko‘p sonli “aqliy hujum”larni
tashkil etish, xodimlarning innovatsion jarayonga qo‘shilish muhitini
yaratish va novatorlarning “kritik miqdori”ni ta’minlash kiradi.
Odatda, u yuqori ijodiy faollik bilan ajralib turadigan guruh rahbari.
Sekulyarlashtirish - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

254
Texnologik uzilish
— kelajakda yangisi bilan almashtirilishi
lozim bo‘lgan eski texnologiyaning natijasiga erishish maqsadida
yangi texnologiyaga qo‘yish uchun zarur mablag‘lar hajmini bildiradi.
Texnopark
– o‘z hududida kichik innovatsion korxonalarni
yaratish va rivojlantirish orqali ilmiy salohiyatdan foydalanish va
ishlab chiqilgan texnologiyalarni tijoratlashtirish maqsadida tashkil
etiluvchi tuzilma.
Texnopolis
— fan va ishlab chiqarish integratsiyasining juda
tezlashgan konsepsiyasi.
Texnologiyalar darajasi
— sanoat mahsulotini yaratishda
mehnat predmetlariga ta’sir ko‘rsatish usullari va qo‘llaniladigan
asbob-uskunalar majmui haqidagi ilmiy va amaliy bilimlarning
rivojlanganlik darajasi.
Urbanizatsiya
– jamiyat taraqqiyotida shaharlar rolini oshirish
jarayoni. Urbanizatsiya jarayoni shahar aholisining tabiiy o‘sishi,
qishloq aholi punktlarini shaharlarga aylantirish, keng shahar oldi
hududlarini shakllantirish hamda aholining qishloq joylaridan shahar
joylariga migratsiyasi hisobiga ro‘y beradi.
Franchayzing
– yirik kompaniya (franchayzer) hamda kichik
firmalar (franchayzi) o‘rtasidagi shartnoma tizimi bo‘lib, unga asosan
franchayziga franchayzerning mahsulotlarini uning tovar belgisidan
foydalangan holda sotish huquqi beriladi.
Yangi buyum
— ilmiy-texnik tashkilot personalining tadqiqot va
ishlanmalarni bajargandan keyin tajriba namunalarida moddiy
mujassamlikni olgan intellektual faoliyati natijasi.
Innovatsion dastur - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

Innovatsion dastur – resurslar, ijrochilar, amalga oshirish
muddatlari bo‘yicha kelishilgan va tamoman yangi turdagi mahsulot
(texnologiya)ni o‘zlashtirish va tarqatish (yoyish) masalalarining
samarali yechimi bilan ta’minlaydigan innovatsion loyiha va tadbirlar
majmui.
Innovatsion muhit — innovatsion jarayon ishtirokchisining ichki
va tashqi muhitlari birikuvi.
Innovatsion soha — innovatorlar, investorlar, raqobatbardosh
mahsulot (xizmat) ishlab chiqaruvchilar va rivojlangan
infratuzilmaning o‘zaro harakat tizimini anglatadi.
Innovatsion taklif — innovatsion siklning qaysidir bosqichi
(davri)dan investitsiya qilish va ishni davom ettirish uchun
innovatsion jarayon ishtirokchilari uchun taklif.
Innovatsion salohiyat (imkoniyat) — innovatsion maqsad
(innovatsion strategiyani amalga oshirish)ga erishish uchun nazarda
tutilayotgan yoki safarbar etilgan resurslar va tashkiliy mexanizm
(faoliyat texnologiyasi va tashkiliy tuzilma).
Innovatsion loyiha — maqsadga yo‘naltirilgan o‘zgarish yoki
yangi texnik yoki ijtimoiy-iqtisodiy tizim yaratish jarayoni.
Innovatsiya (innovation) — kiritilgan yangilikni, ya’ni
yangilikni o‘zlashtirishning amaliy (ilmiy texnik) natijasini anglatadi.
Innovatsiyalar bo‘lib yangi mahsulotlar, ilm bilan yo‘g‘irilgan
texnologik jarayonlar, mahsulotlar modifikatsiyasi, yangi xizmat
turlari hisoblanadi.
Integralli loyihalash — yangi buyum yaratish bilan bog‘liq
barcha turdagi ishlarni birlashtiruvchi innovatsion jarayonni tashkil
etish usuli.
252
Innovatsionli imkoniyat — innovatsion faoliyat sub’yekti –
tashkilotning belgilangan maqsadiga erishishi uchun mavjud vositalari
majmui.
Yalpi pul tushumi - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

250
Huquqiy shaxs
– fuqarolik sub’yekti
sifatida faoliyat yurituvchi,
mustaqil balans, gerbli muhr
va bankda hisob raqamiga ega,
Nizom
asosida faoliyat yurituvchi hamda baknrotga uchraganda o‘z mulki
bilan javob beruvchi korxona.
Qayta tiklash
– mavjud ishlab chiqarishni texnik va tashqilish
takomillashtirish, asosiy fondlarni kompleks ravishda yangilash va
zamonaviylashtirish asosida to‘liq qayta qurish jarayoni.
Biznes-inkubatorlar
– maxsus
tanlab olingan kichik
korxonalarni o‘z maydonlariga joylashtiruvchi va ularga maslahat,
o‘qitish va ofis xizmatlarini ko‘rsatuvchi tuzilmalar.
Gipoteza
— ko‘proq ichki sezgi bilan anglash jarayonida
hodisalarning bog‘lig‘lik sabablari haqida fikr bildiriladi va shu
sababli nazariy bilimdan amaliyotga sifatli o‘sish amalga oshiriladi.
Davlatning innovatsion siyosati (davlat funksiyasi)
-
innovatsion faoliyat uchun qulay iqtisodiy
sharoitlar yaratilishining
muhim bir yo‘nalishi hisoblanib, fundamental tadqiqotlar va qidiruv
ilmiy-tadqiqot ishlarini birinchi navbatda moliyalashtirishni, Davlat
ilmiy-texnologik dasturiga binoan ITvaTKIlar o‘tkazish
uchun davlat
buyurtmalarini tashkil etishni nazarda tutadi.
Industrlashtirish
– mamlakat iqtisodiyotini
sanoatlashgan asosga
o‘tkazish, iqtisodiyotda sanoat ishlab chiqarishi ulushini ahamiyatli
darajada ko‘paytirish, butun iqtisodiyot
yoki uning alohida
tarmoqlarida yirik mashinalashgan ishlab chiqarishni barpo etish
jarayoni.
Maxsus taʼlimda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va

6
Online test topshiriqlarini tayyorlash tizimlari (kahoot.com, quizizz.com,
quizalize.com,
learningapps.org,
puzzlemaker.discoveryeducation.com
va
boshqalar).
Videokonferensaloqa va uning xususiyatlari. Videokonferensaloqani tashkil
etish uchun moʻljallangan dasturiy mahsulotlar va ularning taʼlim jarayonini
samarali tashkil etish imkoniyatlari. Google Meet va Zoom dasturiy mahsulotlarini
oʻrnatish, registratsiyadan oʻtish, videoaloqani rejalashtirish va oʻtkazish.
Kasbiy mahoratni shakllantirish va rivojlantirish hamda dars samaradorligini
oshirishga oid AKT vositalari va internet resurslar. Elektron pochtadan
foydalanish. Mustaqil taʼlim uchun moʻljallangan texnologiyalar. Ommaviy ochiq
online kurslar (MOOC) orqali kasbiy mahoratni oshirish. Kasbiy faoliyatni
baholash boʻyicha dasturiy vositalardan maqsadli foydalanishning samarali
yoʻllari.
Kursning maqsadi va vazifalari

5
tinglovchilariga davlat namunasidagi sertifikat beriladi. Oʻquv modulining har
2 soatini oʻzlashtirganlik uchun tinglovchiga 1 kredit ball beriladi.
Imkoniyati cheklangan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maxsus maktab
va maktab-internatlari texnologiya fani oʻqituvchilarini uzluksiz kasbiy
rivojlantirish kursi oʻquv rejasidagi modullarining mazmuni
1. Pedagogning kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirish
Oʻzgalar fikrini hurmat qilish. Oʻzgalar fikriga taʼsir etuvchi (ishontira olish,
toʻgʻrilash, fikrni qarama-qarish qoʻyish) muloqot maneralari. Oʻzgalarning
huquqlari va hissiyotlarini hurmat qilishga hamda oʻzaro munosabatlarni
oʻrnatishga qaratilgan (qoʻllab-quvvatlash, konstruktiv, ruhlantiruvchi) muloqot
shakllari. Taʼlim jarayoni sifatini oshirish va taʼlim oluvchilarning oʻquv
ehtiyojlarini qondirish maqsadida oʻz hamkasblari bilan axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining turli vositalari yordamida aloqa oʻrnatish va hamkorlik qilish.
Taʼlim sifatini oshirish maqsadida global tarmoqdagi turli pedagogik
hamjamiyatlarda ishtirok etish. Oʻzgalar bilan oʻzaro hurmat asosiga qurilgan
munosabatlar. Oʻzini tutishda, boshqalar bilan munosabatga kirishishda, qaror
qabul qilishda va resurslarni boshqarishda axloq normalari. Milliy qadriyatlarni,
shaxs erkinligi va uning masʼuliyatini, ijtimoiy adolatni himoya qilish.
Innovatsion faollik omillari

Innovatsion faollik omillari — davlatning qo‘llab-quvvatlashini
talab etadigan innovatsion faoliyat yo‘nalishini ajratib ko‘rsatish, ichki
va tashqi manbalar investitsiyalari oqimlariga imtiyozli sharoitlar
yaratish bo‘yicha mavjud tashkiliy-iqtisodiy chora-tadbirlar majmui.
Innovatsiyali sikl — innovatsion jarayonning asosiy bosqichlari
va natijalarini o‘z ichiga oluvchi ishlar majmui. Unga ijtimoiy
ehtiyojlarni qondirishning yangi usullari to‘g‘risidagi g‘oyalarni
keltirib chiqarish va asoslash maqsadida qidiruv ilmiy-tadqiqot
ishlarini amalga oshirish, yangi mahsulotlarda ilmiy bilimlarni
moddiylashtirish maqsadida amaliy ITIvaTKIlarni bajarish, keng
ko‘lamda mahsulot ishlab chiqarilishini texnologik jihatdan
o‘zlashtirish va uni tijoratlashtirish kiradi.
Ilmiy-texnik strategiyalar — sanoat kompaniyalarining
qadriyatlariga yo‘naltirilgan, ITvaTKI bo‘linmalari ishida ham muhim
hisoblangan, strategiyalari.
Ilmiy park — sanoat firmalarining universitet (institut)lar bilan
hamkorliklarining yangi shakli.
Ishlab chiqarishda diversifikatsiya – ishlab chiqarilayotgan
tovarlar nomenklaturasining va (yoki) bozorlar sonining ko‘payishi.
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi – O‘zbekiston
Respublikasining «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida»gi
Qonuni 1997 yil 29 avgustda qabul qilingan. Kadrlar tayyorlash milliy
dasturi O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni
qoidalariga muvofiq holda, milliy tajribaning tahlili va ta’lim
tizimidagi jahon miqyosidagi yutuqlar asosida tayyorlangan bo‘lib,
yuksak umumiy va kasb-hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy
faollikka, ijtimoiy-siyosiy hayotda mustaqil ravishda mo‘ljalni to‘g‘ri
ola bilish mahoratiga ega bo‘lgan, istiqbol vazifalarini ilgari surish va
hal etishga qodir kadrlarning yangi avlodini shakllantirishga
yo‘naltirilgan.
Dastur kadrlar tayyorlash milliy modelini ro‘yobga chiqarishni,
har tomonlama kamol topgan, jamiyatda turmushga moslashgan,
ta’lim va kasb-hunar dasturlarini ongli ravishda tanlash va keyinchalik
puxta o‘zlashtirish uchun ijtimoiy-siyosiy, huquqiy, psixologik-
pedagogik va boshqa tarzdagi sharoitlarni yaratishni jamiyat, davlat va
oila oldida o‘z javobgarligini his etadigan fuqarolarni tarbiyalashni
nazarda tutadi.
253
Konsalting – ishlab chiqarishga ish yuzasidan xizmat ko‘rsatish
sohasida ixtisoslashgan firmalarning o‘z mijozlariga maslahat xizmati
ko‘rsatish va texnikaviy loyihalarni ekspertiza qilish bilan bog‘liq
iqtisodiy faoliyat.
JIZZAX VILOYATI MAKTABGACHA VA MAKTAB

|
JIZZAX VILOYATI MAKTABGACHA VA MAKTAB
|
bet | 2/17 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 2,74 Mb. | | #262387 |
Bog'liq 4-mezon AMALIY FANLAR yonalishi JIZZAX VILOYATI MAKTABGACHA VA MAKTAB
TA`LIMI BOSHQARMASI
FORISH TUMAN MAKTABGACHA VA MAKTAB
TA`LIMI BO`LIMI
Forish tuman maktabgacha va maktab
ta'limi bo'limiga qarashli
88-umumiy o'rta ta'lim maktabning
Musiqa madaniyati fani o’qituvchisi
O’RALOVA UMIDA ning
2-sinfda Musiqa fanidan
«Nadim Norxo’jayevning hayoti va ijodi»
mavzusida tayyorlagan bir soatlik
2-sinflar uchun “____”-“____”-2024
Darsning mavzusi: Nadim Norxo’jayevning hayoti va ijodi.
Mustahkamlash
Ta’lim maqsad: O’quvchilarga bastakorning hayoti va uning ijod namunalari bilan tanishtirish, musiqa savodxonligi, musiqa tinglash madaniyati, qo’shiq kuylash qobilyatlarini rivojlantirish.Yangi mavzuni bilishga qiziqish va ishtiyoqlarini uyg’otish, milliy mumtoz kuy va qo’shiqlarni zamonaviy ohanglarda uyg’unlashtirgan xolda ta’lim berishdan iborat.
Tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni darsda intizomga rioya qilishni, musiqa tinglash, qo’shiq kuylash kabi jarayonlardagi qoidalarga amal qilishga o’rgatish.
Rivojlantiruvchi maqsad: O’quvchilarning nutq aparatlarini ustirish, xotira proseslarini shakllantirish, tasavvurlarini boyitish, qobilyatlarini rivojlantirish, ona vatanga, oilga, ona tabiatga bo’lgan mehr-muhabbatlarini uyg’otish, milliy urf-odatlar, an’analar va qadryatlarimizni o’rgatish va shu asnoda tarbiyalash.
Dars turi: Aralash ( “musobaqa, “sayohat”, “savol-javob”)
Darsda foydalanadigan metodlar: Klaster, bumerang,……
Darsda foydalanadigan jihozlar: Texnika vositalari, musiqa asboblar, slaydlar, ko’rgazmali qurollar,tarqatma materyallar…..
1.Tashkiliy qism.
O’quvchilar bahor faslini madh etuvchi kuy jo’rligi ostida musiqa xonasiga kirib keladilar.O’qituvchi o’quvchilar bilan musiqa ohangida salomlashadi.
|
| |
Tasdiqlayman’’ O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor

|
Tasdiqlayman’’ O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor
|
bet | 1/6 | Sana | 30.09.2024 | Hajmi | 90,26 Kb. | | #273003 |
Bog'liq Releli himoya ta\'minot sirtqi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TERMIZ MUHANDISLIK-TEXNOLOGIYA INSTITUTI
‘‘TASDIQLAYMAN’’
O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor
___________ Z.Xudoyqulov
2023-yil ‘‘___’’ iyun
RELELI HIMOYA
FANI BO‘YICHA
SILLABUS
Sirtqi ta’lim shakli talabalari uchun
Bilim sohasi: 300000-Ishlab chiqarish texnik soha
Ta’lim sohasi: 310000-Muhandislik ishi
Ta’lim yo‘nalishi: 5310200-Elektr energetika (Elektr ta’minoti)
Termiz – 2023
M odul / FAN SILLABUSI
Energetika va konchilik ishi fakulteti
5310200- Elektr energetika (tarmoqlar va yo‘nalishlar
bo‘yicha)
Fan nomi:
|
Releli himoya
|
Fan turi:
|
Majburiy
|
Fan kodi:
|
RH4808
|
Yil:
|
4, 5
|
Semestr
|
8/9
|
Ta’lim shakli:
|
Kunduzgi
|
Mashg‘ulot shakli va semestrga ajratilgan soatlar:
|
120/120
|
Ma’ruza
|
6/8
|
Amaliy mashg‘ulotlar
|
4/4
|
Laboratoriya mashg‘ulotlari
|
6/2
|
Seminar
|
–
|
Kurs loyiha
|
–
|
Mustaqil ta’lim
|
104/106
|
Kredit miqdori:
|
4/4
|
Baholash shakli:
|
Imtihon
|
Fan tili:
|
O‘zbek
|
Fan maqsadi (FM)
|
FM1
|
Ushbu fan talabalarni elektr energiya isteʼmolining katta qismini tashkil etuvchi va ishlab chiqarish korxonalarida keng qo‘llaniladigan himoya sxemalari, tokli himoyalar, maksimal tokli himoyaning parametrlari, tokli yo‘naltirilgan himoyalar, quvvat yo‘nalishi relelari, differensial himoyalar, nobalansli toklari va ish parametrlari, masofali himoyalar, transformatorlarning, shinalarning va elektrotexnologik qurilmalarning releli himoyalari, elektr motorlarning himoyasi va sxemalari, tizimli avtomatika va ularning ishlash prinsipi kuchlanishi 1000 Voltgacha bo‘lgan elektr tarmoqlarning himoyasi haqidagi maʼlumotlarni nazariy va amaliy ko‘nikma hosil qilishni nazarda tutadi. “Releli himoya” fani umumkasbiy fanlar blokiga kiritilgan kurs hisoblanib, 4-kursda o‘qitilishi maqsadga muvofiq. “Releli himoya” fani mutaxassislik fanlar turkumiga kiradi va bakalavriatning 5310200 - Elektr energetikasi taʼlim yo‘nalishida o‘qitiladi. Mazkur fan yuqori bosqichlarda o‘qitiladigan fanlarning asosini tashkil qilib, o‘z rivojida texnik yo‘nalishdagi fanlar uchun zamin bo‘lib xizmat qiladi.
|
|
|
| |
eng yuqori darajada qondirishga

g) nafliligi yuqori b o lg a n tovarlarni sotib olishga;
d) cheklangan byudjeti doirasida har qanday tovarlarni sotib
olishga.
27. Naflilikni maksimallashtirish qoidasining mazmuni nimadan iborat?
a) har qanday tovarlarning eng ko‘p miqdorini sotib olishdim;
b) turli hil tovarlarning eng ko‘p miqdorini sotib olishdan; .
v) pul daromadini tovarlarning har bir turini sotib olishga
sarflangan oxirgi so'm bir xil qo'shim cha naf keltiradigan qilib
taqsimlashdan;
g) kamyob tovarning eng ko'p miqdorini sotib olishdan;
d) pul daromadini barcha tovarlarga mutanosib taqsimlashdan.
28. Naflilikni maksimallashtirish qoidasiga nima ta’sir ko’rsatadi?
a) daromadlarning o'zgarishi;
b) iste’molchi didi;
v) har xil tovarlar bahosining o'zgarishi;
g) o'rnini bosuvchi tovarlar bahosi;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
29. Taklif qonuni nimani ifodalaydi?
a) b a h o n in g o 's is h i b ilan s o tis h g a c h iq a rila d ig a n to v a rla r
miqdorining ortishini;
b) b ah o p a s a y is h i b ila n s o tis h g a c h iq a rila d ig a n to v a rla r
miqdorining ortishini;
v) baho bilan sotishga chiqariladigan tovarlar miqdori o'rtasidagi
to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlikni;
g) baho bilan sotishga chiqariladigan tovarlar miqdori o'rtasidagi
teskari bog'liqlikni;
d) yuqoridagilam ing barchasini.
30. Mahsulot bahosi o’zgarmay qolganda quyidagilardan qaysi biri
taklifning qisqarishiga olib keladi?
a) resurslar bahosining pasayishi;
b) texnologiyaning takomillashuvi;
v) soliqlarning kamayishi va davlat subsidiyalariniig o'sishi;
Download
bozor muvozanati - T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor

10-M AVZU BO Y IC H A TEST SAVOLLARI
1. Quyidagilardan qaysi b ir talab tushunchasining m azm unini toMaroq
xarakterlaydi?
a ) ehtiyoj, xohish, istak;
b) ehtiyojning pul bilan ta ’ minlangan qismi;
v) bahoning mavjud darajasida sotib olish mumkin bo‘lgan tovarlar
miqdori;
g) sotishga chiqarilgan tovarlar miqdori;
Download
a) auditorlik firmalar - T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor

narx iste’molchi uchun to’siq vazifasini bajaradi, ya’ni yuqori narx ularning
xarid qilish istagini so’ndiradi, past narx esa bu istakni rag’batlantiradi.
Tovar narxi va uning xarid qilinadigan miqdori o'rtasidagi teskari
bog'liqlikni grafikda tasvirlab, talab egri chizig'ini hosil qilish mumkin.
narx
P(som) 500
400
300
200
100
Grafikda har bir nuqta tovarning narxi va iste’molchi shu narxda sotib
olishi mumkin bo'lgan mahsulot miqdorini ko'rsatadi.
Real iqtisodiy hayotda shunday holat ham yuz berishi mumkin, ya’ni
ayrim tovarlarga narxlar o'sishi bilan ularga bo'lgan talab kamaymasdan
balki ortib boradi. Bu holat
Download
Axborot quroli - Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va informatika kafedrasi media savodxonlik va axborot madaniyati

|
Shahrisabz davlat pedagogika instituti matematika va informatika kafedrasi media savodxonlik va axborot madaniyati
|
bet | 35/73 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 37,34 Mb. | | #248646 |
Bog'liq Media savodxonlik umk 04 09 2023 06Axborot quroli- bu:
- dushmanning axborot resursini mag'lub etishga mo'ljallangan maxsus dasturiy ta'minot va axborot vositalari to'plami;
- axborot massivlarini yo'q qilish, buzish yoki o'g'irlash, himoya tizimlarini yengib chiqqandan so'ng ulardan zarur ma'lumotlarni olish, noqonuniy foydalanuvchilar uchun ularga kirishni cheklash yoki taqiqlash, texnik vositalarning ishlashini buzish, telekommunikatsiya tarmoqlarini, kompyuter tizimlarini o'chirish - barcha yuqori texnologiyali vositalar. jamiyat va faoliyat ko'rsatayotgan davlatlar hayotini qo'llab-quvvatlash;
- himoya tizimlarini yengish vositalari, texnik vositalar va kompyuter tizimlari ishini tartibsizlashtirish vositalari;
- ma'lumotlar bazasiga ruxsatsiz kirishni ta'minlash yoki aksincha, kirishni cheklash uchun texnik yoki dasturiy ta'minot; apparat va dasturiy ta'minotning normal ishlashini buzish, shuningdek, muayyan davlat yoki mintaqa infratuzilmasining asosiy elementlarini o'chirib qo'yish.
Ba'zi manbalarda axborot qurollarining mohiyati axborotlashtirish darajasi yuqori bo'lgan tizimlar (shaxslar, jamoat yoki siyosiy guruhlar, davlatlar) uchun axborotlashtirish darajasi biroz pastroq bo'lgan tizimlarni boshqarish imkoniyatini beradigan axborot texnologiyalarini ishlab chiqish orqali aniqlanadi. doimiy axborot nazorati ostida o'z faoliyatini o'z manfaatlariga yo'naltirish.
Bizning fikrimizcha, eng muvaffaqiyatlisi quyidagi ta'rifdir: axborot quroli qurol turi bo'lib, uning asosiy elementlari axborot, axborot texnologiyalari(xususan, axborot ta'siri texnologiyalari) va axborot urushida qo'llaniladigan axborot jarayonlari.
Axborot qurolining vazifasi, M.A.Bulgakovning yorqin ifodasi bilan aytganda, “boshdagi vayronalik”dirki, bu iqtisodiyotdagi vayronagarchilikdan ham xavfliroqdir, chunki milliy, ma’naviy qadriyatlarni yo‘qotish xalqning tanazzulga uchrashiga olib keladi. va jamiyatning qulashi. Axborot qurollarining ob'ektlari quyidagilardan iborat: axborot-texnik va axborot-tahliliy tizimlar, ularning har biri shaxsni o'z ichiga oladi; axborot resurslari; ommaviy axborot vositalariga asoslangan ijtimoiy ong va fikrni shakllantirish tizimlari va nihoyat, xorijiy davlatlarning axborot-psixologik ta’sirining asosiy ob’ektlaridan biri yoshlarning ruhiyati va ongi, millat kelajagi hisoblanadi.
Zamonaviy ilmiy adabiyotlarda quyidagi turlar ajratiladi axborot quroli: psixotronik ("psixofizik"), kompyuterning funktsiyalariga dasturiy va matematik ta'sir qilish vositalari, axborot materiallari.
|
| |
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 22

54
TEST
1. Uchta teshik orqali tig‘iz o‘tadigan bitta jismningyaqqol tasvirini toping?
A. A
B. C
C. D
D. E
E. D,E, A B C D E
2. Simdan yasalgan modelning ko‘rinishlariga mos tasvirni toping .
A. D
B. C
C. A
D. B
E. B,C
A B C D
3. Detalning yaqqol tasviriga asosan uning ustidan ko‘rinishini toping.
A B C D E
A. E B. C C. D D. B E. A
4.Dеtalning yaqqol tasviriga binoan qanday
kurinishitasvirlangan?
A. Ustdan
B.
Chapdan
C. Ungdan
D. Olddan
E.
Mahalliy
5. Qanday gеomеtrik jism tasvirlangan?
A. Prizma
B. Kub
C.
Silindr
D. Ko‘nus
E. Piramida
6. Jismning
A nuqtali elеmеnta nima dеyiladi?
A.
Qirra
B. Yok.
C. Uch
D. Asos
E. Yasovchi
Savol
1
2
3
4
5
6
Javob C
A
E
D
C
A
55
TAYANCH IBORALAR
Lekalo egri chiziqlari va tutashmalar
• CHizma chizishda ko‘pincha bir chizig‘ni ikkinchi chiziqqa
ravon
qo‘shilishga to‘g‘ri keladi, buni
tutashma deyiladi.
• Tutashma chiziqlari, asosan,
aylana yoylari va
to‘g‘ri chiziqlardan
iborat
CHizmada uchta holatni ko‘rishimiz mumkin.
• To‘g‘ri chiziq o‘zaro to‘g‘ri burchak ostida tutashadi.
• To‘g‘ri chiziq o‘tkir burchak ostida tutashadi.
• To‘g‘ri chiziq o‘tmas burchak ostida birlashadi.
•
Buyum- Korxonalarda ishlab chiqarilayotgan har
qanday narsa yoki
narsalar to‘plami umumiy nom
buyum deb ataladi
.