-MAVZU - Pedagogika va psixologiya

6 -MAVZU. MUHANDIS XODIMLAR SHAXSINING BILISH FAOLIYATINING PSIXOLOGIK TAVSIFI
Reja:
6.1. Muhandis kadrlar shaxsining bilish faoliyatiga diqqatning o’rni.
6.2. Kasbiy faoliyat va hissiy bilish jarayonlari.
6.3. Xotira tiplarining kasbiy faoliyat samaradorligidagi o’rni.
Muhandis kadrlarning bilish faoliyati boshqa kasb kishilarnikiga qaraganda chuqurligi, keng qamrovliligi, tezkorligi, aniq maqsadga qaratilganligi, mantiqiyligi, maxsusligi bilan farq qiladi. Quyida bularning barchasiga batafsil to’xtalamiz. Diqqat va uning muxandis kadrlari faoliyatida tutgan o’rni. Diqqat kishi faoliyatining barcha turlari, eng avvalo, mehnat va o’quv faoliyati samaradorligining muhim va zarur shartidir. Bilish jarayonlari kechishining eng muhim xususiyati uning tanlanganligi, yo’naltirilganligidan iboratdir. Tevarak-atrofdagi ko’plab ta’sirlar orasidan kishi hamisha nimanidir idrok etadi, nimanidir faraz qiladi, nima haqidadir fikr yuritadi, o’ylaydi. Ongning bu xossasi diqqat kabi xususiyat bilan o’zaro bog’liq. Muhandiskadrlarining kasbiy faoliyatida bilish jarayonlarining ahamiyati beqiyosdir. Biz quyida bilish jarayonlariga va uning muxandisfaoliyatidagi o’rniga to’xtalamiz.
Diqqat individning hissiy, aqliy yoki harakatlantiruvchi faolligi darajasining oshirilishini taqozo etadigan tarzda ongning yo’naltirilganligi va bir narsaga qaratilganligidir.
E’tiborni ma’lum ob’ektga qaratish uchun irodaviy kuch-g’ayrat sarflash zarurati yuzaga kelganda, binobarin, qiyinchiliklar paydo bo’lganida, bilishga oid qiziqish susayganida va shuningdek, to’siqlar mavjud bo’lgan kezlarda diqqat aniq-ravshan namoyon bo’ladi.
Hosil bo’lish xususiyati va amal qilish usullariga ko’ra diqqatning uchta asosiy turi mavjud:
Ixtiyorsiz diqqat kishining niyatlari va maqsadlaridan mustasno tarzda hosil bo’ladi va qo’llab-quvvatlanadi. Ixtiyorsiz diqqatning paydo bo’lishi jismoniy, psixofiziologik va psixik omillar bilan belgilanadi. Individning ehtiyojlariga mos keladigan, uning uchun ahamiyatiga ega bo’lgan qo’zg’atuvchilar ixtiyorsiz diqqatni qo’zg’aydi. Ixtiyorsiz diqqatda bevosita qiziqishning roli benihoya kattadir. Nimaiki qiziqarli, maroqli, hissiyotga boy, zavqli bo’lsa, diqqatning uzoq vaqt mobaynida to’planib turishini taqozo etadi. Ixtiyorsiz diqqat shaxsning umumiy yo’nalganligiga ham bog’liqdir.
Ixtiyoriy diqqat ongli ravishda boshqariladigan va tartibga solinadigan diqqat-e’tibordir. Ixtiyoriy diqqat ixtiyorsiz diqqat zamirida hosil bo’ladi. Ixtiyoriy diqqat, agar kishi o’z oldiga ma’lum bir vazifa qo’ygan va harakat dasturini ongli tarzda ishlab chiqqan bo’lsa, yuz beradi.
Ixtiyoriy diqqatdan keyingi diqqat maqsadga yo’naltirilgan faoliyatda shaxs uchun diqqatning ixtiyoriy to’planganligidagi kabi, faqat uning mazmuni va jarayonining qiziqarli hamda ahamiyatli bo’lishi natijasida qiziqib, kirishib ketish xususiyatida namoyon bo’ladi. Diqqatning jamlanishi, jalb qilinishi ixtiyoriy diqqatdan keyingi diqqatda unumli va sermahsul hisoblanadi. Ixtiyoriy diqqatdan keyingi diqqat sharoitiga o’tish uchun ish jarayonini faollashtirish talab etiladi. Ish jarayonini xotira qonuniyatlarini yaxshi bilgan holda, uning yordamidan foydalanib amalga oshirish talab etiladi. Bular mantiqan tushunish va qiziqish uyg’otish qonuniyatlari hisoblanadi.
|