A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
O‘RTA MAXSUS, KASB-HUNAR TA’LIMI MARKAZI
A.M. ESHMURADOV, D.T. NORMATOVA
ABONENT KIRISH TARMOQLARI
Kasb-hunar kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma
TOSHKENT
«NISO POLIGRAF»
2017
3
KIRISH
Zamonaviy axborot-kommutatsiya
olami juda tez rivojlan-
moqda. Sayyoramizning har bir odamiga Internet, ma’lumotlarni
uzatish tarmog‘i odatiy bo‘lib qolgan. Odam qayerda bo‘lmasin,
yuqori texnologiyalar uning ajralmas qismi hisoblanadi.
Infokommunikatsiya texnologiyalari jamiyat rivojlanishi va
odamlar hayot tarzining o‘zgarishiga ta’sir etuvchi muhim
omillarning biri bo‘lib qoldi. Ularni qo‘llash jahon fani
yutuqlarini samaraliroq ishlatishga imkon beradi, biznesni
samarali yuritishning
real imkonini yaratadi, odamlarning
axborotli o‘zaro ishlashi ularning Vatan va jahon axborot
resurslariga kirishini, ularning axborot mahsuli va xizmatlariga
ijtimoiy va shaxsiy ehtiyojlarini qoniqtirishini ta’minlaydi.
Bugungi kunda zamonaviy axborot-kommunikatsiya tex-
no lo giyalarini jamiyat va davlat
boshqaruvi faoliyatining
barcha sohalariga keng joriy etish hamda ulardan samarali
foydalanish, fuqarolarning axborot olishga doir konstitutsiyaviy
huquqlarini ro‘yobga chiqarish, davlat boshqaruvi organlari
faoliyatining ochiqligini ta’minlash, «elektron hukumat»
tizimini jadal tatbiq etish, telekommunikatsiya infratuzilmasi,
ma’lumotlarni uzatish tarmoqlarini modernizatsiya qilish
borasida mamlakatimiz barcha hududida keng ko‘lamli ishlar
amalga oshirilmoqda.
Binobarin, mamlakatimizda
mustaqillikning ilk yillari-
danoq axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini har tomon-
lama ravnaq toptirish, uning huquqiy-tashkiliy hamda moddiy-
texnik bazasini izchil takomillashtirishga alohida e’tibor qa-
4
ratib kelinyapti. Axbo rot-kommunikatsiya texnologiyalari
zamonamiz uchun dol zarb ligiga monand sur’atda boshqa
sohalarga nisbatan jadal rivojla nayot ganini alohida ta’kidlash
joiz.
Istiqbolda Internetning milliy segmenti yanada shakllanti-
rilishini hamda unga keng polosali ulanishni kengaytirish, telefon
aloqasi, televideniye va radioeshittirishning raqamli tizimlariga
to‘liq o‘tishni ta’minlash,
aholining, xususan, yosh avlodning
axborotga bo‘lgan hamda intellektual talab va ehtiyojlarini
qondirish maqsadida tarmoq resurslarini rivojlantirish uchun
zarur texnik hamda qulay shart-sharoitlarni yaratish ayni mud-
daodir.
Uzatiladigan axborotlar hajmining oshishiga bo‘lgan talablarga
bog‘liq holda telekommunikatsiyaning jadal rivojlanishi,
aloqa
tarmoqlarini va ayniqsa, abonent kirish tarmoqlarini tubdan
mukammallashtirish zarurligiga olib keldi. Bu, birinchi navbatda,
paketli uzatishli, sifatli, keng polosali xizmatlarni taqdim etish
uchun kerak bo‘ldi.
Aloqaning zamonaviy tarzda rivojlanishi shunday telekom-
munikatsiya tizimlariga o‘tishdan
iboratki, ularda xizmatlarni
taqdim etish elektr aloqa tarmoqlarining funksionallashuvidan
alohida bo‘lib, turli xizmat turlarini taqdim etish uchun paketli
trafikka yo‘naltirilgan yagona multiservisli tarmoqlar ishlatiladi.
Abonent kirish tarmoqlarini rivojlantiruvchi kalit yo‘nalish –
bu barcha uchastkalarda tolali optikaning qo‘llanilishidir. Bu
yo‘nalishda standartlar, abonent tarmoqlarini tashkil etish
vositalari, loyihalar ishlab chiqilgan. Shuning uchun bo‘lajak
soha mutaxassislari zamonaviy va istiqbolli abonent kirish optik
tarmoqlarini loyihalashtirish va qurish
masalalarini bilishlari
kerak. Shuningdek, ishchi-xodimlar ham optik abonent kirish
tarmoqlarini loyihalashtirish, qurish va ularning ekspluatatsiyasi
5
bo‘yicha malakalarini uzluksiz oshirib borishlariga ham talab
mavjud.
Abonent kirish tarmoqlarining
barcha texnologik yechim-
la rining katta qismi telekommunikatsiyalar bo‘yicha xalqaro
elektr aloqa ittifoqi XEI-T – ITU-T (International Telekom-
munications Union) standartlarida hamda elektronika va
elektrotexnika muhandislari instituti – IEEE (Institute of
Electrical and Electronics Engineers)ning standartlarida ishlab
chiqilgan.