nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
key=(+)/2, i= - Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti optimal boshqaruv usullari kafedrasi

|
Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti optimal boshqaruv usullari kafedrasi
|
bet | 48/61 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #134248 |
Bog'liq Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti okey=(+)/2, i=,
j=.
Quicksort algoritmida o'rinlashtirish
3. Chapdagi i-elementni key bilan solishtiramiz. Agar key kichik bo'lsa, keyingi qadamga o'tamiz. Aks holda i++ va shu qadamni takrorlaymiz.
4. O'ngdagi j-element bilan key solishtiriladi. Agar key katta bo'lsa, keyingi qadamga o'tamiz, aks holda j-- va shu qadamni takrorlaymiz.
5. i- va j-elementlarning o'rni almashtiriladi. Agar i<=j bo'lsa, 3-qadamga o'tiladi.
Birinchi o'tishdan keyin tanlangan element o'zining joyiga kelib joylashadi.
6. Endi shu ko'rilayotgan oraliqda key kalitning chap tomonida elementlar mavjud bo'lsa, ular ustida yuqoridagi amallarni bajarish lozim, ya'ni ko'riladigan oraliq 0 dan key-1 gacha deb belgilanadi va 2-qadamga o'tiladi. Aks holda keyingi qadamga o'tiladi.
7. Endi shu ko'rilayotgan oraliqda key kalitning o'ng tomonida elementlar mavjud bo'lsa, ular ustida yuqoridagi amallarni bajarish lozim, ya'ni ko'riladigan oraliq key+1 dan n-1 gacha deb belgilanadi va 2-qadamga o'tiladi. Aks holda algoritm tugaydi.
Shu algoritmga misol ko'rib chiqamiz.
Misol: Talabalar ism-sharifi va tartib raqamidan iborat jadvalni quicksort algoritmi bilan saralang va nechta o'rinlashtirish amalga oshirilganini aniqlang.
Ishni bajarishga namuna
Masalaning qo'yilishi – tabalarning ism, familiyalarini optimallashtirilgan pufaksimon usuli bilan tartibga keltirish dasturini tuzamiz va saralash nechta o'rin almashtirish bilan amalga oshirilganini aniqlaymiz.
Algoritm
1. Jadvalga talabalar ism-sharifini kiritamiz.
2. Jadvaldagi 1-elementni olamiz, i=0.
3. Jadvaldagi n-1 oxirgi elementdan to i-elementgacha barcha elementni FIO maydonini o'zidan oldin turgan element FIO maydoni bilan solishtiramiz. Agar zarur bo'lsa, o'rin almashtiramiz va o'rin almashtirishlar hisoblagichi l ning qiymatini bittaga oshiramiz, ya'ni l++.
4. Agar ibo'lsa, i++ va 3-qadamga o'tamiz.
5. Natijaviy saralangan massivni ekranga chiqaramiz.
Akademik liseylar, kasb-hunar kollejlari va umumta’lim maktablari o’quvchilarining umumta’lim fanlari bo’yicha Respublika olimpiadalarini o’tkazish va xalqaro fan olimpiadalari ishtirokchilarini tanlash to’g’risida
|
| |
To'g'ridan-to'g'ri qo - Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti optimal boshqaruv usullari kafedrasi

|
Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti optimal boshqaruv usullari kafedrasi
|
bet | 46/61 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #134248 |
Bog'liq Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti oTo'g'ridan-to'g'ri qo'shish usuli bilan saralash algoritmi
Bunday usul karta o'yinida keng qo'llaniladi. Elementlar (kartalar) hayolan “tayyor” a(1),...,a(i-1) va boshlang'ich ketma-ketliklarga bo'linadi. Har bir qadamda (i=2 dan boshlanib, har bir qadamda bir birlikka oshirib boriladi) boshlang'ich ketma-ketlikdan i-chi element ajratib olinib tayyor ketma-ketlikning kerakli joyiga qo'yiladi.
To'g'ridan-to'g'ri qo'shish orqali saralash algoritmi quyidagicha bo'ladi:
for (int i=1;i
x=a[i];
x ni a[0]...a[i] oraliqning mos joyiga qo‘shish
}
Kerakli joyni qidirish jarayonini quyidagi tartibda olib borish qulay bo'ladi. 2-elementdan boshlab har bir elementni qarab chiqamiz, ya'ni har bir element o'zidan oldin turgan element bilan solishtiriladi. Agar qaralayotgan element kichik bo'lsa, oldinda turgan element bilan o'rin almashadi va yana o'zidan oldinda turgan element bilan solishtiriladi, jarayon shu kabi davom etadi. Bu jarayon quyidagi shartlarning birortasi bajarilganda to'xtatiladi:
1. x elementi oldida uning kalitidan kichik kalitli a(j) elementi chiqqanda.
2. x elementi oldida element qolmaganda.
for (int i=1;i
int j=i;
while(a[j]
int t=a[j-1];
a[j-1]=a[j];
a[j]=t;
j=j-1; }
Algoritm samaradorligi
Faraz qilaylik, taqqoslashlar soni C, o'rinlashtirishlar soni M bo'lsin. Agar massiv elementlari kamayish tartibida bo'lsa, u holda taqqoslashlar soni eng katta bo'lib, u ga teng bo'ladi, ya'ni . O'rinlashtirishlar soni esa ga teng bo'ladi, ya'ni . Agar berilgan massiv o'sish tartibida saralangan bo'lsa, u holda taqqoslashlar va o'rinlashtirishlar soni eng kichik bo'ladi, ya'ni , .
3. Tanlash orqali saralash algoritmi
Mazkur usul quyidagi tamoyillarga asoslangan:
1. Eng kichik kalitga ega element tanlanadi.
2. Ushbu element birinchi element bilan o'rin almashinadi.
3. Keyin mazkur jarayon qolgan n-1, n-2 elementlar bilan takrorlanib, to bitta eng “katta” element qolguncha davom ettiriladi.
for(int i=0;i
for(int j=i+1;j
if (a[i] > a[j]){
int k = a[j];
a[j]= a[i]; a[i]= k; }
Algoritm samaradorligi:
Taqqoslashlar soni
Massiv tartiblanganda o'rinlashtirishlar soni
Massiv teskari tartiblanganda o'rinlashtirishlar soni
Ushbu usul bo'yicha saralash bajarilsa, eng yomon holda taqqoslashlar va o'rinlashtirishlar soni tartibi n2 bo'ladi.
|
| |
Pufaksimon saralash algoritmi - Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti optimal boshqaruv usullari kafedrasi

|
Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti optimal boshqaruv usullari kafedrasi
|
bet | 47/61 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #134248 |
Bog'liq Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti o4. Pufaksimon saralash algoritmi
Ushbu usulning g'oyasi quyidagicha: n - 1 marta massivda quyidan yuqoriga qarab yurib kalitlar jufti-jufti bilan taqqoslanadi. Agar pastki kalit qiymati yuqoridagi jufti kalitidan kichik bo'lsa, u holda ularning o'rni almashtiriladi (6.1- rasm).
Misol : massiv - 4, 3, 7, 2, 1, 6.
1-rasm. Pufaksimon saralash usulida massiv elementlarining o'rnini almashtirish. Pufaksimon usulni massiv elementlarida pastdan yuqoriga va yuqoridan pastga o'tishni bir vaqtda amalga oshirish natijasida yaxshilash mumkin.
“Pufaksimon” saralash usulini hisoblashga misol
2-rasm. Massivni pufaksimon saralashga misol
2-rasmda berilgan misolda 5 ta elementdan iborat massiv berilgan. Demak, massivda pastdan yuqoriga (yuqoridan pastga) o'tishlar soni 5-1=4 marta bo'ladi. Misoldan ko'rinib turibdiki, algoritm ichki siklda 3-qadamdan boshlab massivni “bekor” qayta ishlaydi, 4-qadamni bajarmasa ham bo'ladi.
Berilgan usullarning afzalligi:
1) Eng sodda algoritm;
2) Amalga oshirish sodda;
3) Qo'shimcha o'zgaruvchilar shart emas.
Kamchiliklari:
1) Katta massivlarni uzoq qayta ishlaydi;
2) Har qanday holatda ham o'tishlar soni kamaymaydi.
5. “Pufaksimon” usulni yaxshilash
1) Agar massivda o'tishlar nafaqat yuqoridan pastga, balki bir vaqtning
o'zida pastdan yuqoriga ham bo'lsa, u holda “yengil” elementlar “yuqoriga suzib” chiqadi va “og'ir” elementlar esa “cho'kadi”.
2) Massivda “bekor” o'tishni yo'q qilish uchun, tashqi siklda massiv saralanganligini tekshiruvchi belgi qo'yish lozim.
for (int i=0;i
for (int j=n-1;j>i;j--)
if (a[j] < a[j - 1]){
int x= a[j - 1];
a[j - 1] = a[j];
a[j] = x; }
O'rinlashtirish va taqqoslashlar soni: (n* log( n )).
6. Quiksort – tez saralash algoritmi
Bu algoritm “bo'lib ol va egalik qil” tamoyilining yaqqol misolidir. Bu algotirm rekursiv bo'lib, o'rtacha N*log2N ta solishtirish natijasida saralaydi. Algoritm berilgan massivni saralash uchun uni 2 taga bo'lib oladi. Bo'lib olish uchun ixtiyoriy elementni tanlab undan 2 ta qismga ajratiladi. Lekin o'rtadagi elementni tanlab, massivning teng yarmidan 2 ga ajratgan ma'qul. Tanlangan kalit elementga nisbatan chapdagi va o'ngdagi har bir element solishtiriladi. Kalit elementdan kichiklar chapga, kattalar o'ng tomonga o'tkaziladi (6.3-rasm). Endi massivning har ikkala tomonida xuddi yuqoridagi amallar takrorlanadi. Ya'ni bu oraliqlarning o'rtasidagi elementlar kalit sifatida olinadi va h.k.
Misol uchun rasmdagi massivni saralash algoritmini ko'rib chiqamiz.
1. Oraliq sifatida 0 dan n-1 gacha bo'lgan massivning barcha elementlarini olamiz.
2. Oraliq o'rtasidagi kalit elementni tanlaymiz, ya'ni
|
| |
M. U. Hamidova

|
M. U. Hamidova
|
bet | 1/47 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 437,9 Kb. | | #123007 |
Bog'liq M. U. Hamidova, maxsus pedagogika-fayllar.org
M. U. Hamidova, maxsus pedagogika
MAXSUS TA’LIM METODIKALARI KAFEDRASI
M.U.HAMIDOVA,
MAXSUS PEDAGOGIKA
(MUTAXASSISLIKKA KIRISH)
FANI BO’YICHA
O’QUV-USLUBIY MAJMUA
TOSHKENT -2017
«Maxsus ta’lim metodikalari » kafedrasi
“Maxsus pedagogika (mutaxassislikka kirish)”
fanidan
O’QUV - USLUBIY KOMPLEKS
Annotatsiya
Ushbu o’quv-uslubiy majmua “Maxsus pedagogika (mutaxassislikka kirish)” fani bo’yicha yaratilgan bo’lib, unda mazkur fanning o’quv dasturi, ishchi dasturi, ma`ruza mashg’ulotlarining ta`lim texnologiyasi va amaliy mashg’ulotlarining ta`lim texnologiyasi jamlangan.
Mazkur o’quv-uslubiy majmua oliy o’quv yurtlarining bakalavr ta`lim yo’nalishi talabalari uchun mo’ljallangan.
Tuzuvchi: katta o’qituvchi M.U.Xamidova
USLUBIY MAJMUA MUNDARIJASI
Annotatsiya ……………………………………………………
Fan dasturi.................................................................................................
3. Ishchi dastur....................................................................................................
4.Ma’ruza mashg’ulot mavzulari ......................................................
5. Glossariy…………………………………………………………………
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
«Ro’yxatga olindi»
BD - 5111900 – 3.03
2017 - yil «___» ______
|
Oliy va o’rta maxsus ta’lim
vazirligi
__________________
2017 - yil «___» ______
|
|
| |
Yig’indini songa va sonni ko‘paytmaga bo‘lish qoidalari

|
Yig’indini songa va sonni ko‘paytmaga bo‘lish qoidalari
|
bet | 50/67 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #130621 |
Bog'liq BOSHLANG’ICH MATEMATIKA KURSI NAZARIYASI OQUV QOLLANMA 2020тайёрYig’indini songa va sonni ko‘paytmaga bo‘lish qoidalari
Natural sonlarni bo‘lishning ba’zi xossalari bilan tanishamiz. Bu qoidalarni tanlash boshlang’ich matematika kursi mazmuni bilan aniqlangan.
Yig’indini songa bo‘lish qoidasi. Agar a va b sonlar s songa bo‘linsa, u holda ularning a+b yig’indisi ham c ga bo‘linadi; a+b yig’indini c ga bo‘lganda hosil bo‘ladigan bo‘linma a ni c ga va b ni s ga bolganda hosil bo‘ladigan bo‘linmalar yig’indisiga teng, ya’ni (a+b):c=a:c+b:c.
Isboti. a soni c ga bo‘lingani uchun a=c·m bo‘ladigan m=a:c natural son mavjud. Shunga o‘xshash b=c·n bo‘ladigan n=b:s natural son mavjud. U holda a+b=c·m+c·n=c·(m+n) Bundan a+b yigindining c bo‘linishi va a+b ni c ga bo‘lganda hosil bo‘ladigan bo‘linma m+n ga eng bo‘lishi, ya’ni a:c+b:c ekani kelib chiqadi.
6:2=3
4:2=2
67-rasm
Isbot qilingan qoidani nazariy to‘plam nuqtayi nazaridan talqin qilish mumkin.
A=n(A), b=n(B), bunda АВ= bo‘lsin. Agar A va B to‘plamlarning har birini c ga eng quvvatli qism to‘plamlarga ajratish mumkin bo‘lsa, u holda bu to‘plamlar birlashmalarini ham shunday ajratish mumkin
Bunda, agar A to‘plamni ajratishdagi har bir qism to‘plam a:c elementga ega bo‘lsa, B to‘plamning har bir qism to‘plami b:c elementga ega bo‘lsa, u holda AUB to‘plamning har bir qism to‘plamida a:c+b:c element mavjud bo‘ladi.
Sonni ko‘paytmaga bo‘lish qoidasi. Agar a natural son b va c natural sonlarga bo‘linsa, u holda a sonni b va c sonlar ko‘paytmasiga bo‘lish uchun a sonni b(s) ga bo‘lish va hosil bo‘lgan bo‘linmani s(b) ga bo‘lish etarli:
a: (b·c)=(a:b):c=(a:c):b
Isboti. (a:b):c=x deb faraz qilaylik. U holda bo‘linmaning ta’rifiga ko‘ra a:b=c·x bo‘ladi, bundan shunga o‘xshash a=b·(c·x) bo‘ladi. Ko‘paytirishning guruhlash qonuniga asosan a=(b·c)·x bo‘ladi. Hosil bo‘lgan tenglik a: (b·c)=x ekanini bildiradi. Shunday qilib, a: (b·c)=(a:b):c
Sonni ikki sonning bo‘linmasiga ko‘paytirish qoidasi. Sonni ikki sonning bo‘linmasiga ko‘paytirish uchun bu sonni bo‘linuvchiga ko‘paytirish va hosil bo‘lgan ko‘paytmani bo‘luvchiga bo‘lish yetarli, ya’ni a·(b:c)=(a·b):c.
Bu qoidaning isboti avvalgi qoidaning isbotiga o‘xshash.(isboti mustaqil)
Yuqoridagi qoidalar misollar yechilishida keng qo‘llaniladi.
Masalan, (720+600):24 ifodaning qiymatini topish uchun 720 va 600 qo‘shiluvchilarni 24 ga bo‘lish va hosil bo‘lgan bo‘linmalarni qo‘shish etarli:
(720+600):24=720:24+600:24=30+25=55
1440:(12·15) ifodaning qiymatini avval 1440 ni 12 ga bo‘lib, keyin hosil bo‘lgan bo‘linmani 15 ga bo‘lib topish mumkin:
1440:(12·15)=(1440:12):15=120:15=8
Ko‘rsatib o‘tilgan qoida boshlang’ich matematika kursida konkret misollarda qaraladi. 6+4 yig’indini 2 soniga bo‘lish qoidasi bilan dastlabki tanishishda ko‘rgazmali material namoyish etiladi. Keyinchalik bu qoidadan hisoblashlarni ixcham bajarish uchun foydalaniladi.Sonni ko‘paytmaga bo‘lish qoidasi nol bilan tugagan sonlarga bo‘lishda keng qo‘llaniladi
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
|
bet | 14/14 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 84,65 Kb. | | #138536 |
Bog'liq Ma’naviy- ma’rifiy ishlarni takomillashtirish masalalariFoydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
Rahbariy adabiyotlar:
Mirziyoyev SH.M. Erkin va farovon, demokratik o‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. – T.: O‘zbekiston, 2016. - 56 b.
Mirziyoyev SH.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak.– T.: O‘zbekiston, 2017. – 104 b.
Mirziyoyev SH.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. T.: O‘zbekiston, 2017.- 48 b.
Mirziyoyev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. – T.: O‘zbekiston, 2017. – 488 b.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 28-iyuldagi ”Ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirishning yangi bosqichga ko‘tarish to‘g‘risida”gi PQ-3160-sonli qarori.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 3-maydagi “Ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4307-son qarori.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 26-martdagi “Ma`naviy-ma`rifiy ishlar tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to`g`risida”gi PQ-5040-son qarori.
Karimov I. A. Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. T. SHarq.1998 yil.
Karimov. I.A. O‘zbekiston XXI asrga intilmoqda. T.: O‘zbekiston, 1999 yil.
Karimov. I.A. O‘zbekiston buyuk kelajak sari T.: O‘zbekiston. 1998 yil.
Karimov I. A. YUksak ma’naviyat- engilmas kuch. –T.:«Ma’naviyat», 2008 yil.
Darslik va o‘quv qo‘llanmalar:
Ibrohimov Abduqaxxor. Bizkim o‘zbeklar... Milliy davlatchiligimiz asoslari haqida mulohazalar. – T.:«SHarq», 1999 yil.
G‘oya va mafkura. – T.:«Ijod dunyosi» nashr uyi, 2002 yil.
Diniy ekstremizm va fundamentalizm: tarixi, mohiyati, bugungi xavfi. – T.:G‘ofur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1999 yil.
Taraqqiyotning o‘zbek modeli. – T.:«Ijod dunyosi, 2002 yil.
Markaziy Osiyo: g‘oyaviy jarayonlar va mafkuraviy tahdidlar. – T.:«Ijod dunyosi» nashr uyi, 2002 yil.
Bunyodkor g‘oyalar. – T.:«Ijod dunyosi» nashr uyi, 2002 yil.
|
| |
- MAVZU. INFORMATIKA TOʻGARAKLAR TASHKIL ETISHDA ZAMONAVIY KOMPYUTER TEXNOLOGIYALARI VA ULARNI SAMARADORLIK DARAJASI

|
- MAVZU. INFORMATIKA TOʻGARAKLAR TASHKIL ETISHDA ZAMONAVIY KOMPYUTER TEXNOLOGIYALARI VA ULARNI SAMARADORLIK DARAJASI
|
bet | 28/61 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #134248 |
Bog'liq Samarqand davlat universiteti raqamli texnologiyalar fakulteti o8 - MAVZU. INFORMATIKA TOʻGARAKLAR TASHKIL ETISHDA ZAMONAVIY KOMPYUTER TEXNOLOGIYALARI VA ULARNI SAMARADORLIK DARAJASI.
Reja:
Informatikadan toʻʼgarak tashkil etishda zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanish.
Zalonaviy pedagogik texnalogiyalar va zamonaviy kompyuter texnalogiyalarining uyğunliklari.
Zamonaviy kompyuter texnologiyalarining samaradorlik darajasi.
-------------------------------------------------------------------------------------------
Tayanch so‘z va iboralar: Jamiyat,axborot,elektronika, toʻʼgarak, Metod, Usul, ilmiy metodik, xossalari, axborot texnologiyalari.
Informatikadan toʻʼgarak tashkil etishda zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanish.
Hozirgi kunda ta`lim jarayonida interfaol uslublar (innovatsion pedagogik va axborot texnologiyalari)dan foydalanib, ta`limning samaradorligini koʻtarishga boʻlgan qiziqish, e`tibor kundan-kunga kuchayib bormoqda. Zamonaviy texnologiyalar qoʻllanilgan mashg’ulotlar talaba(yoki oʻquvchi)lar egallayotgan bilimlarni oʻzlari qidirib topishlariga, mustaqil oʻrganib, tahlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham oʻzlari keltirib chiqarishlariga qaratilgan. Oʻqituvchi bu jarayonda shaxs va jamoaning rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi, shu bilan bir qatorda, boshqaruvchilik, yoʻnaltiruvchilik vazifasini bajaradi. Bunday oʻquv jarayonida talaba(yoki oʻquvchi) asosiy figuraga aylanadi.
Ta`lim jarayoniga pedagogik innovatsiyalarni ishlab chiqish va qoʻllash yaqin oʻttiz yillik tarixga ega. Bu davrda rivojlangan xorijiy davlatlarda yangi pedagogik texnologiyalar, yangi axborot texnologiyalari ishlab chiqildi. Bu borada respublikamizda ham sezilarli ishlar olib borilmoqda. Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida ham yuqorida qayd etilgan pedagogik innovatsiyalarni ishlab chiqish joriy etishning zaruriy ketma-ketligi boʻyicha diqqatga sazovor ishlar qilinmoqda. Jumladan, oliy ta’lim muassasalarida “Innovatsion uslublarni yaratish va joriy etish markazi” tashkil etilgan.
Uning tarkibida quyidagi boʻlimlar mavjud:
- innovatsion uslublar ishlab chiqish, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” asosidagi ilg’or pedpgogik texnologiyalarni va ijodkor oʻqituvchilar ish tajribalarini oʻrganish, ularni toʻplash va ommalashtirish boʻlimi;
- iqtidorli talabalar bilan ishlash boʻlimi;
- pedagogik innovatsiyalar asosidagi oʻquv-uslubiy qoʻllanmalarni tayyorlash va nashr qildirish boʻlimi va shu kabilar.
Demak, pedagogik innovatsiyalar keng qamrovli, koʻp qirrali, murakkab va ijodiy tashkiliy-pedagogik faoliyat boʻlib, uning yordamida ta`lim-tarbiya jarayonining istiqbolli va samarali uslubiyatini yaratish mumkin hamda “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” da qayd etilgan raqobatbardosh zamonaviy mutaxassislarni tayyorlashni kafolatlaydi.
|
| |
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR - M. M. Qosimova "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" fanidan o‘quv qo‘llanma oliy ta’limning...

|
M. M. Qosimova "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" fanidan o‘quv qo‘llanma oliy ta’limning boshlang’ich ta’lim asoslari yo‘nalishida belgilangan dts talablari va "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" o‘q
|
bet | 39/67 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #130621 |
Bog'liq BOSHLANG’ICH MATEMATIKA KURSI NAZARIYASI OQUV QOLLANMA 2020тайёрSAVOL VA TOPSHIRIQLAR
Algebraik operatsiya nima?
Binar algebraik operatsiya nima?
Qisman algebraik operatsiya haqida?
Assotsiativ algebraik operatsiya nima?
Kommutativ algebraik operatsiya nima?
Gruppoid nima?
Gruppa nima?
To‘plamning qanday elementlari algebraik operatsiyaning neytral elementi deyiladi?
To‘plamning qanday elementlari algebraik operatsiyaning yutuvchi elementi deyiladi?
To‘plamning qanday elementlari algebraik operatsiyaning simmetrik elementi deyiladi?
“+” amali natural sonlar to‘plamida assotsiativ algebraik operatsiya bo‘lishini isbotlang.
Natural sonlar to‘plamida “*” amali “+” ga nisbatan distributiv bo‘lishini ko‘rsating.
Butun sonlar to‘plami qo‘shishga nisbatan gruppa tashkil qilishini ko‘rsating.
Butun sonlar to‘plami halqani tashkil qilishini ko‘rsating.
Ratsional sonlar to‘plami maydon tashkil qilishini ko‘rsating.
IV- Modul. Elementar graflar nazariyasi
IV.1. Graflar nazariyasi elementlari
Graflar nazariyasi haqida umumiy ma’lumotlar. 1736- yilda L.Eyler tomonidan o‘sha davrda qiziqarl iamaliy masalalardan biri hisoblangan Kyonigsberg1 ko‘priklari haqidagi masalaning qo‘yilishi va yechilishi graflar nazariyasining paydo bo‘lishiga asos bo‘ldi.
Kyonigsberg shahridagi Pregel daryosi ustida qurilgan yettita ko‘prikning joylashuvi 1- shakldagi qadimiy xaritada tasvirlangan va qurilishi tartibida 1, 2, 3, 4, 5, 6 va 7 raqamlar bilan belgilangan. Prege ldaryosi Kyonigsberg shahrini o‘sha davrda to‘rtta A ,В, С va D qismlarga bo‘lgan. Shaharning ixtiyoriy qismida joylashgan uydan chiqib yettita ko‘prikdan faqat bir martadan o‘tib, yana o‘sha uyga qaytib kelish mumkinmi?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
M. M. Qosimova "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" fanidan o‘quv qo‘llanma oliy ta’limning boshlang’ich ta’lim asoslari yo‘nalishida belgilangan dts talablari va "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" o‘q
|
Predikatlar dizyunksiyasi - M. M. Qosimova "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" fanidan o‘quv qo‘llanma oliy...

Predikatlar dizyunksiyasi. A(x) B(x), x X predikatga A(x),B(x), x X predikatlarning dizyunktsiyasi deyiladi. A(x), B(x) predikatlarning dizyunksiyasi, x o‘zgaruvchining ma'lum qiymatlarida shu predikatlarning hech bo‘lmaganda birortasi rost bo‘lsa, A(x) V(x), x X predikat rost bo‘ladi. T1 deb A(x), x X predikatning rostlik qiymatlar to‘plamini, T2 deb B(x), x X predikatning rostlik qiymatlar to‘plamini belgilaymiz. U holda A(x) B(x) x X predikatning rostlik qiymatlar to‘plami, T=T1 T2 dan iborat bo‘ladi. (Rasmga qarang)
X
T1
T2
44-rasm
Masalan, X- biror bir institut talabalari to‘plamida ikkita A(x) hamda B(x) predikat berilgan, ya'ni A(x): "x-student a'lochi", B(x): "x-student birinchi kursda o‘qiydi". Bu predikatlarning dizyunksiyasini A(x) B(x): "x talaba a'lochi yoki birinchi kursda o‘qiydi" tashkil qiladi. A(x) ning rostlik qiymatlar to‘plamini institutda barcha a'lochilar tashkil etadi. B(x) predikatning rostlik qiymatlar to‘plamini, shu institutning barcha birinchi kurs talabalari tashkil qiladi, berilgan predikatlar dizyunksiyasining rostlik qiymatlar to‘plamini esa shu institutdagi a'lochilar yoki birinchi kurs talabalari tashkil qiladi. Bu to‘plam A(x) va B(x) predikatlarning rostlik qiymatlarining birlashmasidan iborat.
2) X={1,2,3,4,5,6,7,8,9,10} to‘plamida A(x): "x-bir xonali son" B(x): "x soni 2 ga qisqaradi" predikatlari berilgan bo‘lsin. U holda predikatlarning rostlik qiymatlar to‘plamini quyidagilar tashkil qiladi: T1={1,2,3,4,5,6,7,8,9} T2={2,4,6,8,10}. Predikatlar dizyunksiyasini tuzamiz. A(x) B(x): "x-soni bir xonali son yoki 2 ga qisqaradi". U holda dizyunktsiyasining rostlik qiymatlar to‘plamini T=T1 T2 tashkil etadi. Dizyunksiyaning inkorini tuzamiz. A(x) B(x): "x-soni bir xonali yoki 2 ga qisqaradigan emas". Bu jumla quyidagi : "x- soni bir xonali emas va 2 ga qisqarmaydi" jumla bilan ekvivalentdir.
Bu predikatning rostlik qiymatlar to‘plami T`=T`1 T`2 dan iborat bo‘ladi.
A (x) B(x) predikat A(x) B(x) predikatga ekvivalentdir, uning ham rostlik qiymatlar to‘plami: T`=(T1 T2)`=T1` T2` dan iborat. Predikatlarning ekvivalentligini diagrammada ko‘rish mumkin.
T’
T1 T2 45-rasm
X uddi A(x) B(x) va A(x) B(x) lar ekvivalent ekanligidek, A(x) B(x) va A(x) B(x) lar ham o‘zaro ekvivalent predikatlar bo‘ladi. (mulohazalar uchun de Morgan formulalarini eslang) Eyler-Venn diagrammasida A(x) B(x) hamda A(x) B(x) predikatlar rostlik qiymatlar to‘plamini ko‘rsating.
|
Zamonaviy axborot texnologiya vositalari

|
Zamonaviy axborot texnologiya vositalari
|
bet | 2/6 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 268,29 Kb. | | #273197 |
Bog'liq Axborotni-olchash-axborot-olchovi-birliklariZamonaviy axborot texnologiya vositalari: zamonaviy telestudiyalar, kompyuter texnologiyalari, tarmoqlar. Internet, multimediya.
Kompyuter o`zi nima? Kompyuter bu insoniyatning eng ajoyib kashfiyotlaridan biridir. Bu buyuk kashfiyot insoniyot taraqqiyotida keskin o`zgarishlarga sababchi bo`ldi. Dastlab hisob uchun yaratilgan bu qurilma informatsion revolyutsiyasining asosiy sababchisi bo`ldi. Hozirgi kunda kompyuter hayotimizning barcha sohalariga jadallik bilan kirib bormoqda.Turli mutaxassislar, tadbirkorlar, olimlar, ijodkorlar o`z mehnat faoliyatida kompyuterlardan keng foydalanmoqda. Kompyuter yordamida ajoyib mo`jizalar yaratilayotgani sir bo`lmay qoldi. Kelajakni uningsiz tasavvur qilish mumkin emasligi shu kunda barchaga ayondir. Bugun kompyuterda hisoblash, yozish, o`qish, o`rganish, gapirish, saqlash, chizish, qayta ishlash, saralash, musiqa yozish, axborotni olish va biror manzilga yuborish, tahrirlash, maketlar tayyorlash, audio va video yaratish, o`ynash mumkin. Uning imkoniyatlari kundan-kunga ko`paymoqda, shuning uchun ishda, o`qishda, uyda va hatto dam olishda insonning eng ishonchli do`stiga aylandi.
Bugungi kunda dunyo xavfsizligiga tahdid solayotgan terrorizm, jumladan 16 fevral Toshkent voqealari, 11 sentabr har tomonlama rivojlangan Amerika qo`shma shtatlarida insoniyat ko`rmagan fojea voqealarini, qolaversa boshqa turdagi olamshumul ahamiyatga ega bo`lgan axborotlarni, daqiqalar o`tmasdan butun dunyo xabardor bo`lishi yuqorida aytilgan fikrlarimizning dalilidir. Shuni takidlab o`tish joizki Respublikamiz prizidenti I. A. Karimovning xalqaro terrorizmga qarshi kurashish tashabbusi bilan chiqqanligi va bugungi kunda Afg`oniston hudida joylashib olgan ekstremist-terrorist guruhlariga qarshi Amerika qo`shma shtatlari hamda insonparvar davlatlarining birgalikda olib borayotgan kurashi va ularning maqsad hamda vazifalari haqidagi axborotlar bilan butun dunyo tanishishi Internet global tarmog`i orqali amalga oshirilmoqda. Quyida Internet tarmog`idan olingan ayrim foto-lavhalarni keltiramiz.
Axborotlarning o`lchov birliklari
|
| |
O‘quvchilar(tinglovchilar) berilgan topshiriq va qilingan ishlari haqidagi hisobotlarni elektron pochta yoki modem aloqasi orqali jo‘natishadi;
3

|
O‘quvchilar(tinglovchilar) berilgan topshiriq va qilingan ishlari haqidagi hisobotlarni elektron pochta yoki modem aloqasi orqali jo‘natishadi;
3
|
bet | 4/6 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 268,29 Kb. | | #273197 |
Bog'liq Axborotni-olchash-axborot-olchovi-birliklari2. O‘quvchilar(tinglovchilar) berilgan topshiriq va qilingan ishlari haqidagi hisobotlarni elektron pochta yoki modem aloqasi orqali jo‘natishadi;
3. O‘quvchilar(tinglovchilar)ni nazorat qilish esa Internet orqali videokonferensiya holatida o‘tkaziladi.
Bu kerinishda masofadan o‘qitish avvalom bor o‘quvchilar(tinglovchilar)ni mustaqil fikrlashga, zamonaviy axborot texnologiyalari bilan bevosita muloqotda bo‘lishga, kasbiy mahoratlarini oshirishga, tashabbuskorlikka qolaversa dunyo bilimlaridan bahramand belishga hamda dunyodagi tengdosh va kasbdoshlari bilan muloqotda bo‘lish imkonini beradi.
Insonning iqtisodiy, ekologik, siyosiy va boshqa sohalarda fikrlash doirasining kengayishi axborotli muhitning sifat va miqdor jihatdan ezgarishi, yangi xususiyatga ega bo‘lgan axborotli muhitning kelib chiqishiga sabab bo‘lmoqda. Demak, axborotlashtirish vaqtinchalik tadbir emas, u rivojlanishning zarur vositasidir va axborotli muhitning hozirgi rivojlanish darajasidagi holatini informatikasiz qo‘llab bo‘lmaydi. Respublikamizda axborotlashtirish masalasiga dolzarb vazifa sifatida yondashib kelinmoqda. Respublikamiz Oliy Majlisi tomonidan qabul qilingan «Axborotlashtirish to`g`risida»gi (1993-yil, may), «Elektron hisoblash mashinasi (EHM) va ma'lumotlar bazalarining xuquqiy muhofazasi to`g`risida»gi (1994-yil, may) Qonunlar fikrimizning dalilidir.
Aytib o‘tilgan masalalarni to‘liq hal qilish nafaqat iqtisodiy holatni, balki katta hajmdagi ilmiy ishlarni ham talab qiladi. Bu ishlarni birlashtirib, yagona kibernetik («kibernetika» - lotin tilidagi «kiber nautos» so‘zidan olingan bo‘lib, o‘zbek tilida «darg`a», «boshqaruvchi» degan ma'noni bildiradi) tizimga birlashtirish mumkin bo‘ladi. Mazkur ilmiy-tadqiqot ishlarini jahonda ko‘zga ko‘ringan va ko‘p sohalarda yetakchi o‘rin egallagan Respublika Fanlar Akademiyasining «Kibernetika» ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi amalga oshirmoqda. Taniqli olim, akademik V.Qobilov tashabbusi bilan 1966-yilda tashkil etilgan bu ilm dargohining olimlari xalq xo‘jaligining turli sohalari: iqtisod, kosmos, biologiya, tibbiyot, qishloq xo‘jaligi, texnikaning turli jabhalarida kibernetik sistemalar yaratish borasida izlanish olib bormoqdalar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘quvchilar(tinglovchilar) berilgan topshiriq va qilingan ishlari haqidagi hisobotlarni elektron pochta yoki modem aloqasi orqali jo‘natishadi;
3
|
Tayanch iboralar - Axborot texnologiyalari haqida tushuncha

|
Axborot texnologiyalari haqida tushuncha
|
bet | 6/6 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 268,29 Kb. | | #273197 |
Bog'liq Axborotni-olchash-axborot-olchovi-birliklariTayanch iboralar:
Axborot(Informatsiya) - lotincha informatio so`zidan olingan bo`lib, atrofimizdagi voqea va xodisalarni tushuntirish va tahlil qilish degan ma’noni bildiradi
Texnologiya - lotincha texnika-amal yoki san’at va logos- fan. Demak amal va san’at haqidagi fan. Ikkinchi tomondan loyixalashtirish yoki jarayon ma]nolarini anglatadi.
Adabiyotlar.
1.I.Karimov. «O'zbekiston XXI asrga intilmoqda». Toshkent «O'zbekiston»
1999 yil.
2.I.Karimov. «Milliy istiqlol mafkurasi» Toshkent «O'zbekiston» 2000 yil
3.«Ta'lim taraqqiyoti» 4-maxsus soni. Toshkent «Sharq»-1999 yil
4.A.Sattorov «Informatika va axborot texnologiyalari» Toshkent –2002y.
5.N.Tayloqov «Informatika va hisoblash texnikasi asoslari» Toshkent 2002.
6. www.ziyonet.uz
|
| |
Kiyim mayda detallariga ishlov berish

|
Kiyim mayda detallariga ishlov berish
|
bet | 1/7 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 42,65 Kb. | | #142905 |
Bog'liq KIYIM MAYDA DETALLARIGA ISHLOV BERISH FANIDAN ishchi o\'quv dasturi
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
SURXONDARYO VILOYATI HUDUDIY BOSHQARMASI
ANGOR TUMAN 1-SON KASB-HUNAR MAKTABI
‘‘Tasdiqlayman,,
Angor tuman 1-son kasb-hunar maktabi
direktori ______ J. Baxramov
‘‘_____“_________2023 yil
“KIYIM MAYDA DETALLARIGA ISHLOV BERISH”
O’QUV AMALIYOTI FANIDAN
ISHCHI O'QUV DASTURI
Kasb (mutaxassislik) kodi va nomi: 3531008 Tikuvchi.
Kvalifikatsiyalar nomi:
1. Ayollar kiyimi tikuvchisi
2. Bolalar kiyimi tikuvchisi
3. Erkaklar kiyimi tikuvchisi
4. Ustki kiyim tikuvchisi
O‘quv rejadagi tartib raqami: 2.07
Ajratilgan soat: 60
Angor 2023 yil
Angor tuman 1-son kasb-hunar maktabi Pedagogik kengashi tomonidan 2023 yil _____ avgustdagi 1-sonli majlis bayoni bilan ma`qullangan
Tuzuvchi(lar): G. Rajabova _______Angor tuman 1- sonli kasb-hunar maktab Kiyim mayda detallariga ishlov berish fani o‘qituvchisi.
Taqrizchi(lar): ____________________________________________________ __________________________________________________________________
KIRISH
Tikuvchilik kasbi, Kiyim mayda detallariga ishlov berish o’quv amaliyoti fani bo‘yicha ishchi o‘quv dasturlari O‘quv dasturi Pedagogik innovatsiyalar, kasb-hunar ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti Yengil sanoati buyumlari konstruksiyasini ishlash va texnologiyasi (ishlab chiqarish turlari bo‘yicha) yo‘nalish sohasidagi O‘quv metodik birlashmasining 2021-yil 24-avgustdagi 5-sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan namunaviy dastur asosida ishlab chiqildi.
1. O‘QUV AMALIYOTI DASTURINING PASPORTI
1.1. Mutaxasis tayyorlashda amaliyot dasturining o‘rni
Kiyim mayda detallariga ishlov berish amaliyoti ishchi dasturining “Tikuvchilik” kasbi doirasida amaliyotning tashkil etishning o‘rni va ahamiyati shundan iboratki,professional ta’lim tizimidagi ta’lim muassasalarida maxsus fanlar kesimida o‘quv amaliyoti ishchi o‘quv dasturlarini va malaka talablari yangi modeli va mazmunini kompetensiyaviy yondoshuvlar asosida ishlab chiqish, takomillashtirish professional ta’lim darajasi (boshlang‘ich, o‘rta va o‘rta maxsus)ning o‘qitish materiallarini va didaktik materiallarni yaratishda asos bo‘lib xizmat qiladi.
O‘quv amaliyotining ishchi o‘quv dasturi Kiyim mayda detallariga ishlov berish bo’yicha mutaxassis tayyorlash uchun asosiy hujjat hisoblanadi. Shuningdek, mutaxasis tayyorlashda amaliyot dasturining o‘qitish natijasi belgilangan aniq ketma-ketlik asosida va umumiy, kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirishga mo‘ljallangan.
Tikuvchilik mutaxasis tayyorlashda amaliyot dasturining o‘rni va dolzarbligi shundan iboratki, kasbiy tayyorgarlikni ta’minlash va ta’lim dasturlarini amalga oshirishda kasb standartlari va Worldskills standartlari talablariga muvofiq ,mehnat bozorida raqobatbardosh kadrlarni tayyorlashda kompetensiyaga asoslangan yondashuvni hisobga olgan holda o‘quvchilarni amaliy mashg‘ulotlarini natijalarini baholash bo‘yicha yagona yondashuv mezoni hisoblanadi.
|
| |
Graf matritsasi - M. M. Qosimova "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" fanidan o‘quv qo‘llanma oliy ta’limning...

|
M. M. Qosimova "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" fanidan o‘quv qo‘llanma oliy ta’limning boshlang’ich ta’lim asoslari yo‘nalishida belgilangan dts talablari va "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" o‘q
|
bet | 41/67 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #130621 |
Bog'liq BOSHLANG’ICH MATEMATIKA KURSI NAZARIYASI OQUV QOLLANMA 2020тайёрGraf matritsasi
Matritsa ustunlari va qatorlarigra uchlarini nomerlariga mos keladi, uning elementi cn x1vaxj birlashtiruvchi qirralar sonidir. 50 -graf uchun matritsa quyidagi ko‘rinishga egadir.
0 2 1 0 0
2 0 4 0 0
С= 1 4 0 0 1
0 0 0 0 0
0 0 1 0 0
0 4 01 1
4 0 0 0 2
С1= 00 0 0 0
10 0 0 0
1 2 0 0 0
Graf uchlarini turlicha nomerlash mumkindir. dagi grafni quyidagicha nomerlaymiz: masalan
Bunda ichki matritsa o‘zgaradi. C va C1matritsalarni solishtiramiz.
Graflar uchun uchlar soni va qirralar soni muhimdir hamda uchlar va qirralar “insindent” ekanligi ham.
Demak,
50 -rasmda G1 va G2 izomorf graflar jufti ko‘rsatilgandir.
52-rasm 53-rasm
Ko‘pincha masalalarda uchlar orasidagi munosabat muhim rol o‘ynamaydi.Bunga misol tariqasida tartib munosabat bo‘lishi mumkin.Masalan, dan katta dan katta bo‘lishi mumkin emas.Demak, uchlar orasidagi munosabat ma'lum’mo‘ljalga egadir.Bunday graflarni mo‘ljalga ega graflar yokiorientirligraflardeymiz.
Ta’rif;Orientirli D graf deb, birjuft D=(X,A) gaaytamiz. Bu yerda X uchlarning ixtiyoriy to‘plami va A –uchlarning tartiblangan juftligini to‘plamidir, uchlarning tartiblangan juftligini “yoylar” deymiz. juftlikda birinchi x yoy uchi, ikkinchi uch xj yoyning oxiridir. 53-rasmda yoylar strelka bilan bezatilgandir.
54-rasm
Ta’rif: Graf ning qisman grafi deb ataladi, agarda u berilgan grafning barcha uchlariga ega bo‘lib, ammo barcha qirralariga ega bo‘lmasa, balki qisman qirralariga ega bo‘lsa, ya’ni
Ta’rif: ning graf ostisi deb shunday grafga aytiladiki, bunda ular qism bo‘ladi,
54-rasmda qisman grafga, graf ostiga va grafga misol keltirilgan.
55-rasm
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
M. M. Qosimova "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" fanidan o‘quv qo‘llanma oliy ta’limning boshlang’ich ta’lim asoslari yo‘nalishida belgilangan dts talablari va "Boshlang’ich matematika kursi nazariyasi" o‘q
|
Yig’indidan sonni va sondan yigindini ayirish qoidalari

|
Yig’indidan sonni va sondan yigindini ayirish qoidalari
|
bet | 47/67 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #130621 |
Bog'liq BOSHLANG’ICH MATEMATIKA KURSI NAZARIYASI OQUV QOLLANMA 2020тайёрYig’indidan sonni va sondan yigindini ayirish qoidalari
Yig’indidan sonni va sondan yigindini ayirishning ma’lum qoidasini asoslaymiz.
Yig’indidan sonni ayirish qoidasi. Yig’indidan sonni ayirish uchun yig’indidagi qo‘shiluvchilardan biridan shu sonni ayirish va hosil bo‘lgan natijaga ikkinchi qo‘shiluvchini qo‘shish etarli.
Bu qoidani simvollardan foydalanib yozamiz:
Agar a,b,c- butun nomanfiy sonlar bo‘lsa, u holda:
a) a c bo‘lganda (a+b)-c=(a-c)+b bo‘ladi.
b) b c bo‘lganda (a+b)-c=a+(b-c) bo‘ladi.
c) a c va b c bo‘lganda yuqoridagi formulalarning ixtiyoriy bittasidan foydalanish mumkin.
a c bo‘lsin, u holda a-c ayirma mavjud bo‘ladi. Uni p orqali belgilaymiz: a-c=p. Bundan a=p+c chiqadi. P+c yig’indini (a+b)-c ifodadagi a ning o‘rniga qo‘yamiz va uni shakl almashtiramiz:
( a+b)-c= (p+c+b)-c= p+c+b-c=p+b.
Biroq p harf orqali a-c ayirma belgilangan edi, demak, isbotlanishi talab etilgan (a+b)-c=(a-c)+b ifodaga ega bo‘lamiz.
Boshqa hollar uchun ham shunga o‘xshash mulohaza yuritiladi.
Eyler doiralari yordamida berilgan qoida ( “a” hol)ni ko‘rgazmali namoyish etamiz.
n(A)=a, n(B)=b, n(C)=c va A B = , С А bo‘ladigan 3 ta chekli A, B, C to‘plam olamiz. U holda, (a+b)-c (AU D)\C to‘plam elementlari soni, (a-c)+b esa (A\C)UВ to‘plam elementlari soni bo‘ladi. Eyler doiralarida (AUВ)\С to‘plam 64-rasmda ko‘rsatilgandek shtrixlangan soha bilan tasvirlanadi.
A B . C
62-rasm
(A\С)UВ to‘plam ham xuddi shunday soha bilan tasvirlanishiga oson ishonch hosil qilish mumkin. Shunday qilib, berilgan A, В va С to‘plamlar uchun (AUВ)\С=(A\C) UB bo‘ladi. Demak,
n((AUВ)\C=n((A\С) UB va (a+b)-с= (a-с)+b
“b” holni ham shunga o‘xshash ko‘rgazmali namoyish qilish mumkin.
Sondan yig’indini ayirish qoidasi: Sondan sonlar yig’indisini ayirish uchun bu sondan qo‘shiluvchilarning birini, ketidan ikkinchisini ketma-ket ayirish etarli, ya’ni agar a,b,c-butun nomanfiy sonlar bo‘lsa, u holda a b+с bo‘lganda a-(b+с)=(a-b)-с ga ega bo‘lamiz.
Bu qoidaning asoslanishi va uning nazariy to‘plam tasviri yigindidan sonni ayirish qoidasi uchun bajarilgani kabi bajariladi.
Keltirilgan qoidalar boshlang’ich maktabda konkret misollarda qaraladi, asoslash uchun ko‘rgazmali tasvirlar namoyish etiladi. Bu qoidalar hisoblashlarni ixcham bajarish imkonini beradi. Masalan, sondan yig’indini ayirish qoidasi sonni bo‘laklab ayirish usuliga asos bo‘ladi:
5-2=5-(1+1)=(5-1)-1=4-1=3
Keltirilgan qoidalarning ma’nosi arifmetik masalalarni turli usullar bilan echishda yaxshi ochiladi. Masalan, “Ertalab 20 ta katta va 8 ta kichkina baliqchilar qayig’i dengizga jo‘nadi. 6 ta qayiq qaytdi. Baliqchilar bilan yana nechta qayiq qaytishi kerak?” Masala uchta usul bilan echilishi mumkin:
I usul. 1. 20+8=28 II usul 1. 20-6=14 III usul 1. 8-6=2
2. 28-6=22 2. 14+8=22 2. 20+2=22
|
| |
Kanal va tarktlarda signallarning buzilishi

|
Kanal va tarktlarda signallarning buzilishi
|
bet | 21/40 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 223,88 Kb. | | #228040 |
Bog'liq Telekommunikatsiya uzatish tizimlari-www.hozir.orgKanal va tarktlarda signallarning buzilishi.
Buzilishlarni kelib chiqish sabablari
Liniya tizimlari bo'ylab signallarni buzilishsiz uzatish uchun:
a (&) = a0 = const
faza-chastotaviy xarakteristika to'g'ri chiziqli bo'lishi yoki guruhli o'tish vaqti chastotaga bog'liq bo'lmasligi lozim.
t Go’V (®)=const.
Haqiqiy traktda reaktiv elementlarning mavjudligi, so'nish va guruhli o'tish vaqtining chastotaga bog'liqligini yuzaga kelishiga, bu esa uzatiladigan signallarni buzilishiga olib keladi. Bunday buzilishlar chiziqli deb ataladi, chunki ularning qiymati uzatiladigan signalning amplitudasiga bog'liq emas. Liniyaning ideal va real amplituda chastotaviy xarakteristikasi 3.6-rasmda ko'rsatilgan.
a)
b)
Ю1
с);
a) Ideal xarakteristika,
b) Real xarakteristika
rasm. Liniyaning ideal va real amplituda chastotaviy xarakteristikasi.
Chiziqli buzilishlar quyidagi turlarga bo'linadi:
-amplituda chastotaviy buzilish;
-fazo chastotaviy buzilish.
Chiziqli buzilishlar turli signallarni uzatish sifatiga har xil ta'sir ko'rsatadi, ya'ni bir xil emas. Harakatli va xarakatsiz ta'svirli signallarni uzatishda amplituda chastotviy buzilish (AChB) va fazo-chastotaviy buzilish (FChB) lar mavjud bo'lganligi tufayli, uzatilayotgan signal shakli buziladi. Bu esa tasvirning aniqligini yo'qotadi va nisbatini buzadi. Natijada impulslar quyidagi ko'rinishga keladi.
rasm. Liniyaga uzatilgan impuls shaklining buzilishi.
AChB va FChBlarning ikkalasi ham diskret axborotlarni uzatishda ta'sir qiladi, ya'ni uzatiladigan impulslarning bir biriga qo'shilib ustma-ust tushishiga olib keladi (3.7-rasm). Shuning uchun ovozli axborotlarni uzatishda faqatgina AChBning oshishi gapning aniqligini haqiqiyligini yo'qotadi va kanallari chastota bo'yicha ajratilgan uzatish tizimlarida aloiida kanallarni shovqindan himoyalanganligini pasayishiga olib keladi. Sababi, chiziqli buzilishlar har doim oxirgi punktgacha yig'ilib boradi, FChBlar esa musiqiy ovozli eshittirish signallarini uzatishda ovozning balandligini oshirish tezligini o'zgartiradi.
|
| |
Elektron chipta raqami Электронный билет (номер) e-ticket number

Elektron chipta raqami Электронный билет (номер) e-ticket number
Download
123,62 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
23.12.2023
Hajmi
123,62 Kb.
#127443
Download
123,62 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elektron chipta raqami Электронный билет (номер) e-ticket number
Download
123,62 Kb.
Matnni ko'rish
Mahalliy tarmoqlarda qo'llaniladigan uzatish tizimlari

|
Mahalliy tarmoqlarda qo'llaniladigan uzatish tizimlari
|
bet | 25/40 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 223,88 Kb. | | #228040 |
Bog'liq Telekommunikatsiya uzatish tizimlari-www.hozir.orgMahalliy tarmoqlarda qo'llaniladigan uzatish tizimlari
Hozirgi paytda mahalliy tarmoqlarda ham kanallari chastota bo'yicha ajratilgan uzatish tizimlari qo'llaniladi. Ularni ShTS (shaharlararo telefon stantsiyasi) va qishloq ATSlari orasida abonent liniyalarini ulovchi sifatida qo'llash mumkin. Bu tizimlarning xususiyati shundan iboratki, aloqa qilish masofasi kam, qisqa masofalarga aloqa o'rnatishda oxirgi qurilmalarga kam xarajat sarflanadi.
Mahalliy tarmoqda quyidagicha uzatish tizimlari qo'llaniladi: V-3-3 s, AVU va KAMA.
Mahalliy tarmoqlarda qo'llaniladigan uzatish tizimlari ikki simli hisoblanadi. Bu punktlarning ayrim turlarida oraliq kuchaytirgich tizimlarida liniya traktini arzonlashtirish maqsadida ikkala uzatish yo'nalishidagi signallarni kuchaytirish uchun bitta kuchaytirgich qo'llaniladi. Endi uzatish tizimlari haqida qisqacha ma'lumotlarni qarab chiqamiz.
AVU uzatish tizimi, SHTSlarning abonent liniyasidan qo'shimcha kanallar olish uchun qo'llaniladi. Bunda 0,3-3,4 kGts oraliqda signallarni uzatish buzilmaydi. Qo'shimcha kanalni yana taksafon uchun liniya sifatida qo'llasa ham bo'ladi. AVU tuzatish tizimidagi so'nish abonent liniyasining 3,5 km uzunlikdagi so'nish bilan mos tushadi.
KAMA uzatish tizimi ATS, ATS va ShTS (shaharlararo telefon stantsiyasi) orasida ulovchi liniyalarni tashkil qilish uchun qo'llaniladi. Bu uzatish tizimida yo'naltiruvchi muiit sifatida MKS, VTSPV, KSPPB , KSPPB va T turidagi kabellar ishlatiladi. KAMA uzatish tizimi ikki variantda ishlashi mumkin: bitta yo'nalishda 12...252 kGts chastota spektrida bir kabelli ikki polosali va teskari yo'nalishda 312-548 kGts spektrda, 12-248 kGts chastota spektri ikki kabelli bir polosali sxema bo'yicha 30 ta TCH kanalni tashkil qilish imkoniga ega. Tizim MKS, MKPV, KSPP va VTSP kabellari orqali ikki polosali bir kabelli kabi, T kabelini qo'llaganda ikki kabelli bir polosali rejimda ham ishlashi mumkin. MKS kabelini qo'llaganda kuchaytirgich uchastkasining uzunligi 14.3 km, uzatish masofasi esa 80 kmni, KSPP kabelini qo'llaganda kuchaytirgich usastkasi 8 km, uzatish masofasi esa 50 kmni tashkil etadi. T turdagi kabelni qo'llaganda, himoyalanganlik talabini qondiruvchi juftlikni tanlash lozim. Unda kuchaytirgich uchastkasining uzunligi shovqin sathlari yuqori bo'lganligi tufayli 3,3 kmni, aloqa masofasi esa 23 kmni tashkil etadi. Bitta kanal signalini uzatish uchun 8 kGts chastota ishlatiladi.
|
| |
Notekis kvantlash - 1-qism (o'quv qo'llanma) Toshkent-2007

Notekis kvantlash
Abonent signallarining o'rtacha qiymatini o'zgarishiga bog'liq bo'lgan kvantlash xatoliklarini nisbatan tenglashtirish va kvantlash qadamlarining sonini mos holda kamaytirish uchun notekis (nochiziqli) kvantlash qo'llaniladi. Notekis kvantlashda signal satxi oshishi bilan kvantlash qadami kvantlanadigan signalning amplitudaviy qiymatini mumkin bo'lgan chegarasida o'zgaradi. Kvantlashning
nisbiy xatoligi signal satxi oshishi bilan oshadi, lekin uning nisbiy qiymati ya'ni kvantlash xatoligining signalga bo'lgan nisbati o'zgarmaydi. Notekis kvantlashni qo'llash, barcha diapazonda kirishdagi abonent signallarining o'rtacha quvvatini, kvantlash xatoligining signalga bo'lgan nisbatini to'g'rilash imkonini beradi.
a) b)
£,kv. xat
6
5
4
3
2
1
0
rasm. Notekis kvantlash
kvantlovchi qurilmaning amplitudaviy xarakteristikasi;
kvantlash xolatoligi.
Bundan tashqari tekis kvantlash bilan solishtirganda kvantlash qadamlarining sonini 2..4 marta qisqartirish hisobiga ruxsat etilgan satxlar soni Mkv=128. . . .256 taga kamayadi, bu esa kodli guruxda ettita-sakkizta razryad talab qiladi.
Kvantlash qurilmasining notekis (nochiziqli) amplitudaviy xarakteristikasini bir necha usullar orqali olish mumkin:
-kompressor qurilmalari yordamida; kodlashdan oldin kirish signalining dinamik diapazonini kichraytirish va chiqishdagi signalni dekoderlangandan keyin ekspander qurilmalari yordamida dinamik diapozonini kengaytirish;
-raqamli kompanderlash;
-notekis kodlash va dekoderlash. Shulardan eng ko'p tarqalgani birinchi usuli hisoblanadi.
rasmda dinamik diapozonni siquvchi kompressorning notekis
amplitudaviy xarakteristikasi va unga tushuvchi guruxli signallarning vaqt bo'yicha bo'laklari ko'rsatilgan.
Tekis kvantlash xarakteristikasiga ega bo'lgan koderlardan oldin kompressorlarni qo'llash, notekis kvantlashni olish imkonini beradi. Qabul qiluvchi qismda signalning Boshlang'ich dinamik diapazonini qayta tiklash uchun, amplitudaviy xarakteristikasi kompressor xarakteristikasiga teskari bo'lgan ekepanderlar qo'llaniladi (2-egri chiziq). Kompander va ekspander zanjirining yig'indi amplitudaviy xarakteristikasi (3-chiziq), to'g'ri bo'lishi lozim.
rasm. Notekis kvantlash uchun kompander qurilmasini qo'llash
kompanderning amplitudaviy xarakterstikasi;
kompressor chiqishidagi guruxli signal.
Bunday usulning kamchiligi, kompressor va ekspanderning o'zaro teskari amplitudaviy xarateristikasini katta aniqlikda olishni juda murakkabligidir. Natijada yig'indi amplitudaviy xarakteristikaning notekisliligi tufayli uzatiladigan signallarda nochiziqli buzilishlar hosil bo'lishi mumkin.
rasm. Kompander qurilmasining ulanish sxemasi.
|
K-1920 P uzatish tizimi - 1-qism (o'quv qo'llanma) Toshkent-2007

|
1-qism (o'quv qo'llanma) Toshkent-2007
|
bet | 24/40 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 223,88 Kb. | | #228040 |
Bog'liq Telekommunikatsiya uzatish tizimlari-www.hozir.orgK-1920 P uzatish tizimi, kabelning ikki juftligi orqali 1920 TCHK yoki 30 TChK va ovozli eshittirishga ega bo'lgan TV kanalini uzatish imkoniga ega. Tizimning liniya spektri 312-8544 kGts, aloqa masofasining uzunligi 12,5 ming km. TCh bo'yicha qabul qilib uzatuvchi uchastkaning maksimal uzunligi 1500 km.
Yuqoridagi ko'rsatilgan aloqa masofasini XTQKP va XTQyKP lari ta'minlaydi. Ikkita XTQKP orasidagi masofa KM-4 kabelini qo'llanganda 246 kmdan, km-8/6 kabelini qo'llaganda esa 186 kmdan oshmasligi lozim. Taklif qilingan kuchaytirgich uchastkalarining uzunligi 6 ± 0,15 km ga teng. Bu tizimda acosiy va sozlovchi XTQyKPlari qo'llaniladi. Har to'rtinchi (t= ± 12,5 0S), har oltinchi
(t=±9 0S) yoki har sakkizinchi (t=±6,5 0S) XTQyKPlar sozlovchi hisoblanadi (XTQKP orasida).
K-300 uzatish tizimi, ikkita koaksial juftlik orqali 300 TChK ni hosil qilish imkoniga ega. K-300 ning liniya spektri 60-1300 kGts, aloqaning maksimal uzunligi 12500 km kanallarni tarqatish maqsadida magistral bo'ylab uchta ikkilamchi guruhni ajratish imkoni qarab chiqilgan. XTQKlari orasidagi masofa 246 kmdan oshmasligi lozim. Taklif qilingan kuchaytirgich qurilmasining uzunligi 6 km. Sektsiyadagi XTQyKPlarining soni 40ga teng. Bu tizimda 3 turdagi: tuproq xarorati bo'yicha ishlovchi ASB qurilmaga, nazorat chastota bo'yicha ishlovchi ASB qurilmaga va amplituda chastotaviy xarakteristikasini sozlovchi qurilmaga ega bo'lgan XTQyKPlardan foydalaniladi. Sozlovchi XTQyKPlari har 60 km, 90 kmdan joylashtiriladi.
Barcha oxirgi puktlarda va XTQKPlarda ikki chastotali o'zgaruvchan ASB qurilmasi qo'llaniladi.
K-60 P uzatish tizimi 12...252 kGts chastota spektrida simmetrik kabel bo'yicha ishlaydi. Tizimning kanallari orasidagi aniq o'zaro o'tishlarni yo'qotish uchun bitta to'rtlikka ega bo'lgan kabel qo'llaniladi. Bunda bitta uzatish tizimining liniya spektri acosiga mos keladigan holda, ikkinchisi esa invertsiyalangan holda qo'lla-niladi. Aloqaning maksimal uzunligi 12500 kmga, TCH bo'yicha qabul qilib uzatuvchi uchastkaning uzunligi 2500 kmga teng. K-60 P uzatish tizimida ikki va uch chastotali o'zgaruvchan ASB qurilmasiga ega bo'lgan XTQKP qo'llaniladi. Ikki chastotali XTQKP orasida maksimal aloqa masofasi 300 km, uch chastotalida esa 600 kmni tashkil qiladi. Ikkita XTQKP orasida masofadan ta'minot oluvchi 12 tagacha XTQyKPni joylashtirish mumkin. Kuchaytirgich uchastkalari orasidagi masofa 19,4 km ga teng. Barcha XTQyKPlari chastotaga bojlagan, tuproq harorati bo'yicha ishlovchi ASB qurilmasiga ega.
|
| |