“RAQOBATBARDOSH KADRLAR TAYYORLASHDA FAN – TA’LIM – ISHLAB

|
“RAQOBATBARDOSH KADRLAR TAYYORLASHDA FAN – TA’LIM – ISHLABBog'liq inklyuziv-madaniyat-inklyuziv-ta-lim-muvaffaqiyatining-asosiy-omili
“RAQOBATBARDOSH KADRLAR TAYYORLASHDA FAN – TA’LIM – ISHLAB
CHIQARISH INTEGRATSIYASINI T AKOM ILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI ”
MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA
2023-yil, 22 – noyabr
180
aniqladi, bu erda mahalliy ta'lim tizimida teng imkoniyatlar jamiyatini qurish ustuvor strategik
yo'nalish sifatida qaraladi.
Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, "inklyuziv madaniyat"
tushunchasi juda keng muhokama qilinadi va olimlar tomonidan turli yo'llar bilan izohlanadi, bu
bizga uni ta'lim jarayonining barcha ishtirokchilari: o'qituvchilar, talabalar va ota-onalar uchun
eng muhim kompetensiya sifatida ko'rib chiqishga imkon beradi, shuningdek, o'qituvchining
kasbiy pedagogik madaniyati va malakasining tarkibiy qismi sifatida.
Ba'zi olimlar inklyuziv madaniyatni o'ziga xos falsafa deb hisoblaydilar, unga ko'ra
qadriyatlar, inklyuziv ta'lim haqidagi bilimlar va mas'uliyat qabul qilinadi va ushbu jarayonning
barcha ishtirokchilari o'rtasida taqsimlanadi.
Ta'lim muassasasi jarayoni sub'ektlarining inklyuziv
madaniyatini shartli ravishda quyidagi elementlarga bo'lish mumkin:
1)
inklyuziv ta'limga oid qadriyatlar, me'yorlar, munosabatlar va axloq qoidalari;
2)
inklyuziyaga nisbatan qadriyatlar va munosabatlar;
3) inklyuziv ta'limning barcha ishtirokchilari o'rtasida qulay o'zaro munosabatlarga yordam
beradigan ijtimoiy va shaxsiy fazilatlar.
Ta'lim tashkilotida inklyuziv madaniyatni shakllantirish tadqiqotchilar va amaliyotchilar
tomonidan ta'lim munosabatlari ishtirokchilari tomonidan xilma-xillikni hurmat qilish, farqlarga
bag'rikenglik, hamkorlik qilish, har bir kishining yutuqlarini rag'batlantirish va madaniyatni
shakllantirish qadriyatlarini qabul qilish, ular asosida inklyuziv jamiyatni yaratish jarayoni sifatida
qaraladi. Inklyuziv madaniyatni shunday yaratish kerakki, uning doirasida nogironligi bo'lgan
shaxs jamiyatning teng huquqli a'zosi sifatida qabul qilinishi lozim.
Bu, albatta, ikki tomonlama jarayon. Jamiyatning o'zi alohida ehtiyojli shaxsni qondirishi
kerak bo'lganidek, nogiron kishi ham idrok etish to'siqlarini engib o'tishi va barcha resurslaridan
maksimal darajada foydalanishi kerak.
Zamonaviy insonda xulq-atvor madaniyatida uning ichki
axloqiy me'yorlari ustunlik qiladi. Jamiyatda inklyuziv madaniyatni shakllantirish uzoq muddatli
va oddiy ish emas.
Barcha nashr etilgan materiallar inklyuziv ta'lim munozarali munosabatni
keltirib chiqarishini ko'rsatadi.
Bu g‘oyaning muxoliflari ham, uni qabul qilgan va amalga oshirgan
va sog‘lom bolalar uchun ham, rivojlanishida muammolari bo‘lgan bolalar uchun ham teng
huquqli adolatli, insonparvar jamiyat qurishga intilayotganlar ham bor.
Asosiy muammolardan biri - ishtirokchilarning inklyuziv guruh maqsadlarini noto'g'ri
tushunishlari.
O'qituvchilar ham, ota-onalar ham ko'pincha bunday guruhning maqsadi, birinchi
navbatda, alohida ta'limga muhtoj bolalarga ta'lim dasturini o'zlashtirishga yordam berishdir, deb
hisoblashadi.
Biroq, aslida, asosiy maqsad bunday bolalarning ijtimoiylashuviga, turli xil ijtimoiy
rollarda o'zini to'liq amalga oshirishiga yordam berishdir: sevimli mashg'ulotni topish, kasbga ega
bo'lish, oila qurish, do'stlar, sevimli xobbiga ega bo'lish va hokazo.
Shartli ravishda normal
rivojlanayotgan bolalarga nisbatan inklyuziya sharoitida maxsus maqsadlar belgilanmagan.
Biroq,
inklyuziv guruh an'anaviy sinfga qaraganda yuqori ta'lim salohiyatiga ega: bu empatiyani
rivojlantirish, xatti-harakatlarning o'zini o'zi boshqarishi, muloqot qobiliyatlari va ma'naviy-
axloqiy tarbiyani o'z ichiga oladi. Va bu imkoniyatlardan foydalanish kerak.
Nogironlar bilan o'zaro munosabatlar masalalari alohida ahamiyatga ega.
Shu bilan birga,
bu jarayonning ikki tomonini ko'rib chiqish kerak: nogironning jamiyatga qo'shilishi va
jamiyatning bunday shaxsni qabul qilishga tayyorligi.
Nogironlar bilan muloqot qilish jarayoni har
doim qulay va konstruktiv bo'ladi, agar ular bilan muloqot qilishning axloqiy tamoyillari kuzatilsa
va ushbu guruhning har bir toifasi tomonidan atrofdagi voqelikni idrok etishning psixofiziologik
xususiyatlari hisobga olinsa.
Nogironligi bo'lgan har bir shaxs o'zini jamiyat tomonidan qabul
|
| |