O’quv xonalarining yoritilishiga qo’yilgan gigiyenik talablar

|
O’quv xonalarining yoritilishiga qo’yilgan gigiyenik talablar
|
bet | 90/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasiO’quv xonalarining yoritilishiga qo’yilgan gigiyenik talablar
Ko’zning kurish qobiliyatini miyorida saqlash va keksalik davrida ham yaxshi kurish uchun ko’zga zo’r kelmaydigan qo’lay sharoit yaratish zarur.
Bolalar va o’smirlarning o’qish va boshqa ishlar bilan shug’ullanadigan joylari, tik tushadigan yoki miyorida aks etuvchi quyosh nurlari (tabiiy yorug’lik) bilan yetarlicha yoritiladi. Ish o’rnining tabiiy yorug’lik bilan nechogliq yoritilishi, o’quv binosining joylanishiga, qo’shni binolargacha bo’lgan masofaning katta-kichikligiga, tabiiy yoritilganlik koeffisiyenti bilan yorug’lik koeffisiyentiga bog’liq. O’quv binosi gorizontga nisbatan to’g’ri joylashganda to’rt iqlim mintaqasida bino derazalari janubga, janubi-sharqqa qaratib qurilsa maqsadga muvofiq bo’ladi. Shunda yorug’lik bolaning chap tomonidan tushadigan bo’ladi.
Tabiiy yoritilganlik koeffisiyenti (T.Yo.K.) lyukslar bilan o’lchanadigan bino yorug’ligining imoratga yaqin ochiq yerdagi yorug’likka nisbatan foiz hisobida olingan ifodasidir, bu koeffisiyent bir xil tekis yuzada joylashgan joylar va bir xil vaqtda (soatga) nisbatan olinadi. Sinf xonalari uchun t.yo.k. ning eng kam deganda 1,5% bo’lishiga yo’l qo’yiladigan bo’lsa, shimoliy mintaqalarda sinf xonalari uchun t.yo.k. undan ko’ra ko’proq, janubda kamroq bo’ladi.
Yorug’lik koeffisiyenti (yo.k.) - oyna qoplangan derazalar yuzasining, pol yuzasiga nisbatidir. Sinf xonalari va ustaxonalarda yo. k. kamida 1:4 ni tashkil qilishi kerak. Koridor-rekreasiyalar va fizkultura zalida u 1:5-1:6 gacha kamaytirilishi mumkin; yordamchi xonalar uchun - 1:8 va zinapoyalar uchun 1:12 teng. Sinf xonalari va boshqa xonalarning tabiiy yorug’lik bilan yoritilganligi derazalarning shakliga, pastki va ustki chetlarining balandligiga bog’liq va hokazo. Deraza tokchasining poldan balandligi 80 sm, derazalar oralig’i 50 sm bo’lishi kerak.
Ustki qismi dumaloq qilib ishlangan derazalar, yorug’lik bir tomondan tushadigan bo’lsa, deraza ustki cheti balandligining xona ichi (eni)ga nisbatini buzadi, bu nisbat 1:2 ni tashkil qilishi kerak. Buning ma’nosi shuki, xonaning eni derazaning yorug’lik tushadigan ustki chekkasidan polgacha bo’lgan balandligidan yuqori bo’lmasligi zarur. Modomiki shunday ekan, derazaning ustki cheti nechog’lik baland bo’lsa, sinf xonasiga tik to’shadigan nurlarni kulami shuncha kengroq bo’ladi va osmonning shuncha kattaroq qismi derazadan ko’rinib turadi. Bu holda derazadan hisoblaganda uchinchi qatordagi partalar yaxshiroq yoritiladi.
Quyosh nurlari ko’zni qamashtirmaydigan va xonalarni qizdirib yubormaydigan bo’lishi uchun oftobdan pana qiladigan soyabonlar va boshqa himoya qurilmalari bilan jihozlanishi zarur.
O’quv xonalarining yoritilganligi va qaytgan nurlarning ko’zni qamashtiruvchi ta’siridan saqlash, shift va devorlarning ichki pardozi bilan bo’yog’iga bog’liq. Shift oq, devorlar esa ochiq rangli bo’yoqlar bilan bo’yalgani maqsadga muvofiqdir.
Maktab xonalarining yoritilganligiga jihozlar (partalar, sinf doskasi)ning rangi ta’sir qiladi. Shu munosabat bilan partalar och rangli bo’yoqlarga bo’yaladi. Sinf doskalari jigar rang yoki to’q yashil rang linoleum yoki plastmassa bilan qoplanadi. To’q yashil rangli doskalarga sariq bo’r bilan, boshqa hollarda esa oq bo’r bilan yozgan ma’qulroq.
Sinf derazalarining peshtaxtalariga tig’iz yoki baland bo’yli xonaki gullar qo’yilsa, derazalarning oynasi iflos bo’lib ketsa, deraza va eshiklarga pardalar osilgan bo’lsa, tabiiy yorug’lik kam tushadi. Deraza oynalari, ultrabinafsha nurlarning 90% tutib qoladi, iflos oyna esa ularni mutloqo o’tkazmaydi. Shuning uchun deraza oynalarini har oyda 1-3 marta yuvish tavsiya etiladi.
|
| |