nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tashkiliyy boshlanish - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 111/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Tashkiliyy boshlanish.
1.1. O‘quvchilar bilan salomlashadi.
1.2.O‘quvchilarni va xonani mashg‘ulotga tayyorligini tekshiradi.
1.3. Yo‘qlama qiladi.
O‘quv faniga olib kirish.
1.4.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi, maqsad, reja va o’quv faoliyat natijalarini aytadi.(Ilova-№1)
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni ro’yhxatini aytadi. (Ilova №2).
1.3.Baholash mezonlari tushuntirib o’tiladi (Ilova -№3)
|
Eshitadi, zarur axborotlarni yozib oladilar.
Yozib oladilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
|
2-bosqich.
Asosiy qismi
(60 min.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
2.1. O’quvchilare’tiborinijalbetishvabilimdarajalarinianiqlashuchuntezkorsavol-javobo’tkazadi. (ilova-4)
2.2.O’quvchilar bilimini faollashtirish maqsadida “BBB” metodidan foydalaniladi. ( Ilova №5)
Yangi o‘quv materialiga kirish.
2.3. O’quvchilarga yangi mavzuni bayon etish,mavziga oid tayanch iboralar bilan tanishtiradi.( Ilova №6)
Mavzuni mustahkamlash
2.4. Berilgan bilimlarni mustahkamlash uchun qo’shimcha topshiriq beradi.
2.5.Nazorat savollari beriladi.
|
Oldingi ta-yanch bilimlarga suyangan holda o’ylaydi, javob beradi.
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar.
Qoida va ta’riflar mazmunini muhokama qiladilar.
Savollar berib, ta’rif va qoidalarni yozib oladilar. Bajaradilar
Javob beradilar.
|
3-босқич.
Yakuniy qismi
(10 min.)
|
|
|
| |
Balanslash uchun uskunalar - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 107/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Balanslash uchun uskunalar
Oddiy shinalar stantsiyalarida g'ildirak majmuasi maxsus konusga o'rnatiladi va burilmaydi. mustaqil ravishda uni to'g'ri yo'nalishda tekislaydi va bu vaqtda usta yukni faqat g'ildirak eng tasodifiy holatda to'xtaguncha o'zgartirishi mumkin.
Kompyuterlar ham bor muvozanat stendlari. Ular zamonaviy lazer texnologiyasi tufayli tortishish markazini eng aniq tekislash imkonini beradi. Stendda, g'ildirakning parametrlarini o'rnatib, barchasini aniqlashingiz mumkin mumkin bo'lgan sabablar inson ko'ziga ko'rinmaydigan nomutanosibliklar. Bu disk yoki kauchukdagi kichik nuqsonlar, noto'g'ri o'rnatilgan shinalar va boshqalar bo'lishi mumkin. Kompyuter ularni matematik aniqlik bilan aniqlaydi, ekrandagi barcha ma'lumotlarni ko'rsatadi, shuningdek, yukni qaerga qo'yish kerakligini aniq ko'rsatadi.
Balanslash og'irliklarining turlari
Balanslash og'irliklarining ikki turi mavjud: to'ldirilgan va yopishtiruvchi. Bir yoki boshqa turdan foydalanish jantga bog'liq. ko'pincha qavs bilan to'ldirilgan og'irliklar ishlatiladi. Yopishqoq og'irliklar universal bo'lib, sirtga yopishqoq lenta bilan biriktiriladi. Ularni har qanday disklar bilan ishlatish mumkin, ammo ularning bitta kamchiliklari bor: qishda harorat o'zgarishi tufayli yopishqoq og'irliklar shunchaki tozalanishi mumkin, buni to'ldirilganlar haqida aytib bo'lmaydi.
Balanslash chastotasi
Ammo g'ildirak balansiga qanchalik tez-tez kerak bo'ladi? Bu erda aniq belgilangan chastota yo'q, ammo quyidagi hollarda ushbu protseduradan o'tish tavsiya etiladi:
Jantlarning holatini muntazam tekshirish - bu ko'plab noxush buzilishlarning oldini olishga, shuningdek, suspenziya birliklarining ishlash muddatini sezilarli darajada oshirishga imkon beradigan majburiy protsedura. Biroq, ko'plab avtomobil egalari g'ildirak balansiga shubha bilan qarashadi, buni zarur deb hisoblamaydilar. Shuning uchun ushbu operatsiyani batafsil ko'rib chiqish va xulosa qilib, jantlarni muvozanatlashning foydaliligini baholash muhimdir.
|
| |
G'ildirak balansi - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 108/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)G'ildirak balansi
Balanslash g'ildirak massasining geometrik va haqiqiy markazlarining kombinatsiyasini anglatadi. Oddiy so'zlar bilan aytganda, massaning geometrik markazi u orqali o'tadigan nazariy o'qdir markaziy teshik. Amalda, haqiqiy massa markazi deyarli hech qachon markaziy o'qga to'g'ri kelmaydi, lekin undan bir oz masofada joylashgan. Bu ikki nuqta orasidagi masofa ekssentriklik deyiladi. Bu nomuvofiqlik shinaning turli sohalarda qalinligi har xil bo'lishi mumkinligi bilan bog'liq, bundan tashqari, g'altakning qo'shimcha og'irligi va diskning o'zi og'irlikdagi ozgina farqlarga ega.
Aylanish paytida inertsiya momentlari paydo bo'ladi, ular aylana bo'ylab bir tekis harakatga xalaqit beradi, radial va oxirgi yugurishlarni hosil qiladi. Inertsiya momentining kattaligi muvozanatsiz massaga va geometrik o'qgacha bo'lgan masofaga bog'liq. Nomutanosiblikdan xalos bo'lishning yagona yo'li - aylanish o'qi va massa markazini tekislashda erkin massani muvozanatlashdir.
Yuqorida aytilganlarga asoslanib, biz ishonch bilan aytishimiz mumkinki, g'ildirak balansining asosiy vazifasi maxsus og'irliklarni qo'shish yoki boshqa yo'l bilan ommaviy kompensatsiya tufayli radial va oxirgi yugurishni yo'q qilishdir.
G'ildirak nomutanosibligining oqibatlari:
Shinalarning notekis aşınması, buning natijasida nafaqat ishlov berish yomonlashadi va avtomobilning dinamik xususiyatlari pasayadi, balki shinalarning o'zlari ham sezilarli darajada oshadi.
Qismlarga va osma agregatlarga yuklarning ortishi. Odatda birinchi bo'lib muvaffaqiyatsizlikka uchraydi g'ildirak podshipniklari, g'ildirak nomutanosibligi tufayli juda katta radial yuklarni boshdan kechiradi. Nosoz podshipnik har qanday vaqtda tiqilib qolishi mumkin, bu ayniqsa xavflidir yuqori tezlik. Bundan tashqari, Rulda maslahatlari uzoq davom etmaydi.
Rul g'ildiragiga uzatiladigan yoqimsiz shovqinlar va tebranishlar mavjud, buning natijasida nazorat qilish qobiliyati yomonlashadi va qulaylik darajasi sezilarli darajada pasayadi. Rulda tebranadigan mashinani haydash haqiqiy jazodir.
|
| |
Qanchalik tez-tez muvozanatlash kerak?

|
Qanchalik tez-tez muvozanatlash kerak?
|
bet | 109/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Qanchalik tez-tez muvozanatlash kerak?
Shuni ta'kidlash kerakki, balanslash hatto yangi disklarni sotib olayotganda ham amalga oshirilishi kerak, chunki yangi mahsulotda sezilarli nomutanosiblik bo'lishi odatiy hol emas. Shuningdek, radial va oxirgi zarbalarning yo'qligini tekshirish har 10-15 ming kilometrda amalga oshirilishi kerak. Biroq, agar ko'rsatilgan vaqt ichida biron bir favqulodda vaziyatlar yuzaga kelsa, masalan, bordür bilan to'qnashuv sodir bo'lsa yoki g'ildirak tezlik bilan teshikka tushib qolsa, iloji boricha tezroq rejadan tashqari tekshirishni amalga oshirish kerak.
G'ildirakni muvozanatlash zarurati belgilari
Tezlikda haydashda shovqin paydo bo'ldi, bu ayniqsa soatiga 100 km dan yuqori tezlikda seziladi. Mashina to'g'ri chiziqli traektoriyadan uzoqlasha boshladi.
Rulda tezlik bilan ortib borayotgan yoqimsiz tebranishlar bor edi.
Turli zonalarda protektor chuqurligi farq qiladi yoki sezilarli notekis kiyinish g'ildiraklarning kamida bittasida. Ko'pincha, oldingi g'ildiraklardagi nomutanosiblik tufayli shinalarning chekkalari yeyiladi.
Oddiy g'ildirak balanslash texnologiyasini ko'rib chiqishdan oldin, keling, nomutanosiblik turlari bilan tanishaylik.
Statik muvozanat
Bu tortishish markazining aylanish o'qidan biroz masofaga siljishi tufayli yuzaga keladi. Ya'ni, g'ildirakning aylanasi bo'ylab og'irlikning notekis taqsimlanishi mavjud, buning natijasida aylanish va inersiya o'qlari parallel bo'ladi.
Statik nomutanosiblikni tekshirish uchun avtomobil g'ildiragini osib qo'yish va uni qo'l bilan aylantirish kifoya. G'ildirak aylanishini to'xtatganda, uning eng past nuqtasi eng og'ir joy bo'ladi. Ishonchliligi uchun tajriba bir necha marta takrorlanishi kerak, agar g'ildirak bir xil holatda to'xtasa, bu statik muvozanat mavjudligini ko'rsatadi.
Dinamik muvozanat
U inertsiya va aylanish o'qlarining mos kelmasligi tufayli hosil bo'ladi. Natijada, g'ildirak aylanganda, muhim ahamiyatga ega radial oqim, chunki massa shinaning butun kengligi bo'ylab notekis taqsimlanadi. Bunday hodisalarni bartaraf etish uchun g'ildirak balansi maxsus jihozlarda amalga oshiriladi. Bundan tashqari, shuni ta'kidlash kerakki, faqat dinamik nomutanosiblikdan butunlay xalos bo'lish mumkin, statik nomutanosiblik bilan kurashish ko'pchilik avtoulov ustalari uchun imkonsiz vazifadir.
Ilova-№7
Uyga vazifa.
O’tilganlarni takrorlab mavzuga doir qo’shimcha ma’lumotlarni o’zlashtirib yozib kelish.
|
| |
sirlanisliini ko'zda tutayapti. Tarmoqning ta'sirlanish vaqti deganda. tarmoq

sirlanisliini ko'zda tutayapti. Tarmoqning ta'sirlanish vaqti deganda. tarmoq
xizm atiga talab hosil qilishdan, to unga javob olgungacha bo'lgan vaqt
tushiniladi.
Tarmoqning o'tkazib yuborish imkoniyati, bu tarmoqning belgilangan
vaqt birligi ichida uzatilayotgan ma'lumotlar miqdori, oMchov birligi
bit/s yoki paket/s boMadi. Tarmoqning o'tkazib yuborish imkoniyati o'ta
tez, eng ko'p va o'rtacha bo'lishi mumkin.
Kompyuter tarmoqlarini
loyihalashda ko'pincha eng ko'p va o'rtacha tarmoqning o'tkazib yuborish
imkoniyatlari qo'llaniladi.
Paketni uzatishning to'xtab qolishi deganda, paketning tarmoq biron-
bir qurilmasining kirishidan, to shu qo'rilmaning
chiqishida paydo
bo'lishigacha o'tgan vaqt tushuniladi.
Ishonchlilikning asosiy tavsiflari quyidagilar:
a) tarmoqning tayyorlik koefTitsiyenti — bu tarmoqdan unumli
foydalanish vaqti;
b) paketlarni tegishli tarmoq uzellariga o'z vaqtida va ma’nosini
buzmasdan yetkazib berish;
d) xavsizlik yoki tarmoqqa ruxsat berilmagan kirishdan
himoyalash;
e) rad etmaslilik (barqarorligi).
Tarmoqning kengayish imkoniyati deganda tarmoqqa yangi foy
dalanuvchilar, qo'shimcha kompyuterlar, ilovalar, xizmatlar, qurilmalami
ulash imkoniyati tushuniladi. Tarmoqning masshtablashtirish imkoniyati
deganda tarmoq kengaytirilgandan so'ng uning unumdorligining pasay-
masligi tushuniladi.
Tarmoqning aniq „ochiq" bo'lishi. Sun Microsystems mutaxasislari
shiori bo'yicha: „Tarmoq — bu kompyuter"
Bu shior shu tarmoqning
aniqligini, „ochiq" ekanligini bildiradi. Tarmoqda paydo bo'lgan ba’zi
bir kamchiliklami foydalanuvchilarga bildirmaslik ham aniqlik hisoblanadi.
Kompyuter tarm og'ining har xil traflklarini qo'llab-quwatlash
imkoniyati. Kompyuter va multimediya trafiklari muammolari.
Tarmoqni boshqarish deganda tarm oqning asosiy elementlarini
markazlashtirilgan
holda nazorat qilish, samaradorligini tahlil qilish va
tarmoq rivojlanishini rejalashtirish tushuniladi.
Tarmoqning moslashuv imkoniyati. Kompyuter tarmog'ida
har xil
apparat, dasturiy va texnologik ta’minot mavjud bo'lsa, buni geterogen
tarmoq deyiladi. Agar geterogen tarmoq hech qanday muammosiz ishlasa,
u integratsiyalashgan tarmoq deyiladi.
189
xizmat ko'rsatuvchi, ShEHM bazasi mahalliy taqsimlangan hisoblash

|
xizmat ko'rsatuvchi, ShEHM bazasi mahalliy taqsimlangan hisoblashBog'liq axborotlashtirishxizmat ko'rsatuvchi, ShEHM bazasi mahalliy taqsimlangan hisoblash
tarmoqlari. Har bir uchastka ShEHM bilan jihozlangan, amalda bu
belgilangan muammo soha doiralarida vazifaviy hisoblash tadbirlarini
bajaruvchi avtomatlashtirilgan ish joyi bo'lishi mumkin.
Shuning bilan bir qatorda, boshqaruv ierarxiyasi har bir bosqichda
texnologik jarayonni tashkil qilishning uch usuli: markazlashgan, mar-
kazlashmagan va ierarxik taqsimlangan bo'ladi. Birinchi usul ma’lumotlami
ishlab chiqish bo'yicha ma’lumotlami yig'ish va ro'yxatga olishdan boshlab,
barcha ishlami ishlab chiqishning bitta markazda bajarilishini nazarda tu
tadi; ikkinchisi m a’lumotlarning juda yirik massivlarini yaratishni talab
qilmaydigan axborotni iqtisodiy obyektning past bo'g'inlaridagi uzoq-
lashtirilgan foydalanuvchining chetki uskunalarida oldindan ishlab chiqishni
ko'zda tutadi; uchinchi usulda ishlab chiqish texnikasi va texnologiyasi
tizimning boshqaruv pog'onalari bo'yicha muvofiq taqsimlangandir.
6 .3 .2 . Axborotni qayta ishlashning paketli va dialogli usullari
Axborot texnologiyasida ma’lumotlami qayta ishlash jarayoni ma’lum
maqsadni ko'zlaydi — boshqarish olib borilayotgan tizimning funksional
masalalarini tasvirlovchi hisoblash masalalarini EHM yordamida yechish.
Ushbu maqsadni amalga oshirish uchun dasturlarda mujassamlangan
algoritmlardan foydalaniladi.
Qayta ishlash jarayoni bir-biri bilan aloqadagi qator protseduralarga
bo'linadi: hisoblash jarayonlarini tashkil etish (HJT), ma’lumotlami
o'zgartirish va ma’lumotlami tasvirlash (6.10- rasm).
M a’lumotlarni qayta ishlash jarayoni protseduralari tarkibi uning
konseptual darajasini; EHM da ma’lumotlami qayta ishlash protseduralari
6.10-rasin.
Qayta ishlash jarayoni protseduralari.
125
|
| |
Mirzaobod tumani 19-umumiy o’rta ta’lim maktabi direktori

|
Mirzaobod tumani 19-umumiy o’rta ta’lim maktabi direktori
|
Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 5,6 Mb. | | #232207 |
Bog'liq МАЬЛУМОТНОМА 14.04.2023
MALUMOTNOMA
Sirdaryo viloyati Mirzaobod tumaniga qarashli 19-umumiy o’rta ta’lim maktabida 14.04.2023 yil kuni Guliston davlat universiteti “Amaliy matematika va axborot texnologiyalari” kafedrasi o’qituvchilari Butaboyev A.A., O’ng’arov D.R., Abduraimov D.E. hamda Qilichev S.T. lar 19-umumta’lim maktabida bitiruvchi o’quvchilar bilan Dasturlash tillari, Axborot xavfsizligi, Ma’lumotlar bazasi, Tarmoq texnologiyalari yo’nalishlar bo’yicha sayyor dars mashg’ulotlari o’tildi.
Sayyor dars mashg’ulotida 19-maktab Informatika va axborot texnologiyalari fani o’qituvchisi Sh. Djumanov va maktabning bitiruvchi 11-A va 11-B sinflar qatnashdi.
Sayyor dars mashg’uloti juda qizg’in bo’lib o’tdi. Dars mashg’uloti so’ngida o’quvchilar o’zlarini qiziqtirgan savollarga universitet professor o’qituvchilarida atroflicha javob oldilar
Mirzaobod tumani 19-umumiy o’rta ta’lim maktabi direktori:
|
|
I.Igamqulov
|
|
|
|
O’quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari:
|
|
X.Malikov
|
Sayyor dars foto lavxalari
|
| |
Vaqti 2 soat - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 147/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgVaqti 2 soat
|
Talabalar soni 30 nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli
|
Amaliy
|
Amaliy mashg’ulotda muhokama qilish uchun savollar
|
O’zbekiston o’simliklar qoplamini o’rganish.
2. O’simliklar dunyosini muhofaza qilish yo’llarini o’rganish.
3. O’zbekiston qo’riqxonalari va ularni maqsad-vazifalarini aniqlash.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: amaliy ish natijasida olingan natijalarni tahlil qilish, bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish.
|
Pedagogik vazifalar:
- O’zbekiston o’simliklar qoplami bo’yicha bilimlarni chuqurlashtiradi va kengaytiradi;
- O’simliklar dunyosini muhofaza qilish yo’llari haqida bilimlarni taqqoslash, umumlashtirish, tahlilni tizimlashtirish ko’nikmasini hosil qiladi.
|
O’quv faoliyatining natijalari:
|
- O’simliklar qoplami, guruhlari, tarqalishi haqidagi bilimlarini oshiradi;
- O’simliklar dunyosini muhofaza qilish yo’llarini o’rganadi.
O’qitish usullari va texnikasi
|
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasi (komandada o’qitish metodi).
|
O’qitish vositalari
|
Turli o’simlik formatsiyalarini aks ettiruvchi tablitsalar, o’simlik gerbariylari, didaktik kartochkalar.
|
O’qitish shakli
|
Kichik guruhlarda va juftliklarda ishlash
|
|
|
| |
-rasm - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi u. X. Xasanov fuqaro muhofazasi va tibbiy xizmati

49-rasm. Arteriya tomirlarining barmoq bilan bosiladigan nuqtalari.
Boldir sohasida yetarli yon-atrofda qon bilan ta'minlanish, darajada rivoj topmaganligi bois, bu joylarga jgut qo'yish tavsiya qilinmaydi.
Jgut quyidagi qoidalar asosida qo'yiladi:
-
qon ketishini vaqtincha to'xtatish uchun tomirni barmoq bilan bosish;
-
markaziy yaralar va unga yaqin teriga, jgut qo'yilishi lozim bo'lgan joyga kiyim yoki yumshoq matodan yostiqcha qo'yiladi, faqat uning burishgan, g'ijimlangan joylari bo'lmasligi kerak;
3) qo'1-oyoqlarda vena
qonining harakatlanishini ta'-
minlash uchun ular 20-30 sekund
mobayinida yuqoriga ko'tariladi:
-
jgut o'ng qo'l bilan zanjirga yaqin yerdan ushlanib, chap qo'l bilan uni 30-40 sm o'rta qis-migacha ushlab turiladi;
-
jgut qo'l bilan cho'ziladi va 1-o'rov aylantirib o'ralgandan keyin, 2-si uning o'rnini bosib tu-rishi lozim;
6) jgutning to'g'ri qo'yil- ganini bilish yaradan qon oqi- shining to'xtashi, tomir urishining g'oyib bo'Iishi, vena tomirlari- ning pasayishi, teri sathining oqarishi bilan aniqlanadi;
-
jgutni qattiq tortib, uning qolgan qismi chirmoviq shakhda a'zoga qo'yilib, ilmoqcha zanjirga ulab qo'yiladi;
-
jgutga yoki bemor kiyimiga jgut qo'yilgan vaqt-soat va daqiqasi yozib qo'yiladi:
9) jgut qo'yilgan tana qismi immoblizatsiya qilinadi yoki qo'l ostidagi narsalar bilan yaxshilab belanadi, jgut ustidan bint o'ralmaydi, u yaxshi ko'rinib turishi lozim;
10) jgut qo'yilgan bemor 1-galda ko'chiriladi.
Nekrotik (o'lish) o'zgarishlar xavfi avj olmasligi uchun a'zolarni jgut yordamida qonsizlantirish qisqartiriladi: yozda 0,5-1,0 soat, qishda esa 1,0-1,5 soat davom etadi. Shu boisdan shikastlanganlarni imqoniyat boricha tezlik bilan shifoxonaga yuborish shart. Agar ko'chirish ko'rsatilgan vaqtdan o`zaysa, u holda katta asosiy -magistral tomirni bosib turib, jgut yechiladi va yangi joyga qo'yiladi.
Uyqu arteriyasi shikastlansa, jgut yostiqcha ustiga qo'yiladi. Bu paytda qo'l bosh tomonga ag'darilib qo'yiladi. Jgut o'rnida dastro'molcha, ro'mol, sharf, kamer, bo'yintiriq, mato bo'lagidan foydalanilishi mumkin.
-
Kuyish: issiqlik manbayidan olib chiqish; kiyim-boshlarni o'chirish, ularni yechish; yopishgan kiyim-kechaklarni qirqib olish; kuygan tana qismlariga sovitkichlarni (sovuq suvli baklashkalar) qo'yish; yoki mo`zdek oqar suv tagiga qo'yish; kuygan tana qismlariga steril bint qo'yib, quruq bog'lash.
-
|
-MAVZU: ITALIYA QISHLOQ XO`JALIGI TARMOQLARI

|
-MAVZU: ITALIYA QISHLOQ XO`JALIGI TARMOQLARI
|
bet | 13/16 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 9,08 Mb. | | #254471 |
Bog'liq JAHON IJTIMOIY-IQTISODIY GEOGRAFIYASI FANIDAN 20-MAVZU15-MAVZU: ITALIYA QISHLOQ XO`JALIGI TARMOQLARI
Mamlakatning iqtisodiy tarmoqlaridan biri boʻlgan Italiyada qishloq xoʻjaligi miloddan avvalgi 5-ming yillikdan boshlab rivojlangan. XX asrda Italiya asosan qishloq xoʻjaligi mamlakatidan sanoat mamlakatiga aylandi. Natijada, qishloq xoʻjaligida (shu jumladan, qishloq xoʻjaligi va baliqchilikda) ish bilan bandlik keskin pasayib ketdi, yaʼni 43% dan (1860-yilda) 3,8% gacha (2000-yilda)[3][4] tushib ketdi.
Oxirgi milliy qishloq xoʻjaligi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2010-yilda qishloq xoʻjaligida 891,000 kishi band boʻlgan, asosan erkaklar (jami 71,3%) va Janubiy Italiyada (erkaklar jami 46,8%) rezidentlardir. 2010-yilda Italiya qishloq xoʻjaligi maydoni 17,800,000 ha (1.915976054174×1012 kv. ft) ga teng edi, shundan 12,700,000 ha (1.367016622922×1012 kv. ft) ishlatiladi va qishloq xo‘jaligi yerlari Janubiy Italiyada (63%) toʻplangan.
Oxirgi milliy qishloq xoʻjaligi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2010-yilda 1,6 million fermer xoʻjaligi (2000 yildan −32,4%) 12,700,000 ga yoki 31,382,383 akr (63% Janubiy Italiyada joylashgan) ni egallagan. Aksariyat qismi (99%) oila tomonidan boshqariladi va kichik, oʻrtacha atigi 8 ga (20 akr) maydon. Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan umumiy yer maydonidan (oʻrmon xoʻjaligi bundan mustasno) gʻalla maydonlari 31%, zaytun bogʻlari 8,2%, uzumzorlar 5,4%, sitrus bogʻlari 3,8%, qand lavlagi 1,7%, bogʻdorchilik 2,4%ni tashkil qiladi. Qolgan qismi asosan yaylovlarga (25,9%) va ozuqa donlariga (11,6%) ajratiladi.
Italiyaning shimoliy qismida asosan makkajoʻxori, guruch, qand lavlagi, soya, goʻsht, meva va sut mahsulotlari yetishtiriladi, janubda esa bugʻdoy va sitrus mevalari yetishtirishga ixtisoslashgan. Chorvachilikda 6 million bosh qoramol, 8,6 million bosh choʻchqa, 6,8 million bosh qoʻy, 0,9 million bosh echki bor. Italiyada baliq ovlash sanoatining ovlash va akvakulturadan, shu jumladan qisqichbaqasimonlar va mollyuskalardan yillik umumiy ishlab chiqarishi taxminan 480 ming tonnani tashkil qiladi[5
Italiya dunyodagi eng yirik vino ishlab chiqaruvchisi va zaytun moyi, mevalar (olma, zaytun, uzum, apelsin, limon, nok, oʻrik, findiq, shaftoli, gilos, olxoʻri, qulupnay va kivi) va sabzavotlar (ayniqsa, artishok va pomidor)ishlab chiqaruvchilardan biri hisoblanadi. Eng mashhur italyan vinolari, ehtimol, Tuscan Chianti va Piedmontese Barolo. Boshqa mashhur vinolar — Barbaresco, Barbera d'Asti, Brunello di Montalcino, Frascati, Montepulciano d’Abruzzo, Morellino di Scansano, Amarone della Valpolicella DOCG va sharoblardan Franciacorta va Prosecco mashhur. Italiya ixtisoslashgan sifatli mahsulotlar, xususan, yuqorida aytib oʻtilgan vinolar va mahalliy pishloqlar koʻpincha DOC/DOP sifat kafolati yorliqlari ostida himoyalangan.
|
| |
-MAVZU:JAHONNING SUV TRANSPORTI GEOGRAFIYASI

|
-MAVZU:JAHONNING SUV TRANSPORTI GEOGRAFIYASI
|
bet | 11/16 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 9,08 Mb. | | #254471 |
Bog'liq JAHON IJTIMOIY-IQTISODIY GEOGRAFIYASI FANIDAN 20-MAVZU
Suv transporti dengiz va daryo transporti tarmoqlarini o'zida birlashtiradi.
Dengiz transporti jahon transport tizimida alohida o'rin tutadi. Bu tarmoq avvalo bir-birlaridan alohida va uzoqda joylashgan materik va qit`alarni bog'lab turuvchi, xalqaro mehnat taqsimotini amalga oshiruvchi vosita sifatida ahamiyatli. Shuningdek, asosan, dengiz transporti minglab tonna yukni uzoq masofalarga tashiydigan bo'lganligi uchun boshqa transport tarmoqlariga nisbatan xizmat tannarxi eng arzonga tushadi. Har yili barcha xalqaro yuklarning o'rtacha 4/5 qismi dengiz transportida tashilmoqda.
Asosiy dengiz yo`llari turli mahsulotlarni ishlab chiqaruvchi va ularni iste’mol qiluvchi davlatlar o'rtasida tashkil qilingan. Odatda, Afrika, Lotin Amerikasi, Osiyo, Avstraliyadan turli sanoat va qishloq xo'jalik xomashyolari, asosan, Yevropa, Yaponiya, Shimoliy Amerika mamlakatlariga, ulardan esa aholi va xalq xo'jaligi uchun turli iste’mol mahsulotlari dunyoning barcha iste’mol chi hududlariga yetkazib beriladi.
Jahon dengiz transporti rivojlanishi va geografiyasida dengiz bo‘g‘izlari va xalqaro kanallarning ham ahamiyati katta. Aynan ular jahon dengiz yo'llarining eng serqatnov chorrahalari hisoblanadi.
Dengiz bo`g'izlari orasida eng yirigi La-Mansh bo'g izidir. U orqali bir kecha-kunduzda 500 gacha kema o‘tadi. Keyingi о rinlarda turuvchi bo`g'izlar: Eresunn (Zond) - 175 ta, Gibraltar - 200 ta, Xormuz - 100 ta, Malakka - 80 ta, Bosfor 40 tagacha kema o'tkazadi.
Ichki suv (daryo va ko‘l) transport tarmoqlari bajaradigan ish hajmiga ko‘ra ancha kichik tarmoqlardandir. Daryo va ko‘l transporti yo'llari uzunligiga ko'ra jahonda Rossiya, Xitoy, AQSH Braziliya davlatlari oldinda turadi. Ammo mavjud imkoniyatlardan foydalanish davlatlarning iqlisodiy rivojlanishi darajasiga ko’p jihatdan bog'liqdir. Shu sababli, hozirgi vaqtda ichki suv yo`llari orqali yuk tashishda AQSH, Rossiya, Kanada davlatlari yetakchilik qilmoqda.
Ichki suv transportidan foydalanishda jahonning yirik daryolarning roli kattadir. Bunday daryolar qatoriga Amazonka, Missisipi, Dunay, Volga, Yanszi, Kongo va boshqalar kiradi.
|
| |
O’simliklarning harorat omiliga qarab ekologik guruhlarga ajralishi

|
O’simliklarning harorat omiliga qarab ekologik guruhlarga ajralishi
|
bet | 92/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgO’simliklarning harorat omiliga qarab ekologik guruhlarga ajralishi
Barcha o’simliklarni haroratga bo’lgan munosabatiga ko’ra ikkita ekologik guruhga ajratish mumkin: yuqori harorat ta’sirida yaxshi o’sib rivojlanadigan termofil o’simliklar va past harorat ta’sirida yashovchi psixrofil o’simliklar. Har ikki guruhga mansub o’simlik turlari o’ziga xos moslanish xususiyatlariga ega. Termofil o’simliklar hujayrasi issiqlikka chidamliligi, organlar yuzasining kichrayishi, tuklarning yaxshi rivojlanganligi, efir moylariga ega bo’lishi, o’zidan ortiqcha tuzlarni ajratib chiqarishi, uzoq muddat davomida tinim davrini o’tkazishi va boshqa xususiyatlari bilan tavsiflanadi. Psixrofil o’simliklar sovuq sharoitni har xil holatlarda (ya’ni tinim yoki vegetatsiya davrida) anotomo-morfologik moslanish orqali o’tkazadi. Bunday moslnishlarga poyasining yer bag’irlab o’sishi, novdaning yotiq yo’nalishi, to’planish bo’g’imi va ildiz bo’ynining yer ostida joylanishi, hazonrezgilik, po’kak qavatning yaxshi rivojlanishi, oq tanaga ega bo’lish kabilarni ko’rsatish mumkin.
O’simliklarni namlik sharoitlariga moslashishlari
Organizmlarning suvga bo’lgan talabi, har xil namlik sharoitlarda yashashi hamda moslashishlariga ko’ra to’rt asosiy guruhga ajratiladi: 1. Suvda yashovchi (o’simliklar-gidrofitlar, hayvonlar-gidrofillar). 2. Ortiqcha namlikda yashovchilar (gidrofitlar, gigrofitlar). 3. O’rtacha namlikda yashovchi (mezofitlar, mezofillar). 4. Qurg’oqchil sharoitda yashovchilar (kserofitlar, kserofillar).
Barcha o’simliklar suv bilan ta’minlanishi yoki namlik sharoitiga moslanishiga ko’ra 5 ta ekologik guruhga ajratiladi: gidatofitlar, gidrofitlar, gigrofitlar, mezofitlar, kserofitlar.
Gidatofitlar – hayoti doimo suvda o’tuvchi bu guruhga asosan suv o’tlar kiradi.
Gidrofitlar – tanasining bir qismi suvdan tashqarida, qolgan qismi suv qatlamida joylashgan o’simliklardir. Suv nilufarlari, g’ichchak, nayzabarg, o’qbarg va boshqalar shular jumlasidandir.
Gigrofitlar – tuproqda ortiqcha miqdorda namlik yoki suv bo’lgan sharoitda yashovchi o’simliklardir. Ular daryo va ko’l bo’ylari, botqoqliklarda, sernam o’rmonlar va boshqa joylarda o’sadigan o’simliklardir.
Mezofitlar – o’rtacha namlik sharoitida yashovchi o’simliklar bo’lib, ularga ko’pchilik madaniy va yovvoyi holdagi o’simliklar kiradi.
Kserofitlar – qurg’oqchil sharoitda yashashga moslashgan o’simliklardir. Dasht, cho’l va chala cho’l zonalarida keng tarqalgan bu o’simliklar o’z navbatida 2 guruhga ajratiladi: sklerofitlar va sukkulentlar. Sklerofitlar O’rta Osiyo cho’llarida uchrasa, sukkulentlar – tanasida suv saqlovchi kaktuslar hisoblanadi.
|
| |
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 95/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgMAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR:
1. Tirik organizmlarning tashqi muhitga moslashish turlari?
2. Tirik organizmlarning yorug’likka munosabatiga ko’ra turlarini ayting?
3. Namlik omiliga ko’ra tirik organizlarning guruhlari?
4. Harorat omiliga ko’ra tirik organizlar necha guruhga bo’linadi?
ASOSIY TUSHUNCHALAR VA TAYANCH ATAMALAR: abiotik omillar, biotik omillar, antropogen omillar, yorug’sevarlar, soyasevarlar, fiziologik moslanish, edafik, topografik, iqlim omillari, gidatofit, gidrofit, gigrofit, mezofit, kserofit.
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: Xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
Baholash mezonlari (ballarda)
Guruhlar
|
Ishni bajarish tartibida ijodiy yondoshuv (0,5)
|
Berilgan topshiriqlarning oxiriga etkazilganligi (o,5)
|
Faollik (0,5)
|
Ballar yig’indisi (1,5)
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
| |
O’qitish sharoitlari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

TEXNOLOGIK BOSQICHLAR
|
O’QITUVCHINING FAOLIYATI
|
TALABANING FAOLIYATI
|
I bosqich
Tashkiliy qism
5-minut
|
O’quvchilarni dars mavzusi, maqsadi, borishi bilan tanishtiradi.
|
Dars mavzusi, maqsadi, borishi va unda bajariladigan topshiriqlarni anglaydi.
|
II bosqich
O’tgan mavzu yuzasidan o’quvchilarning bilim-larini nazorat qilish va baholash
10-minut
|
O’tgan mavzu yuzasidan tuzilgan savollar yordamida o’quvchilarning bilimlarini nazorat qiladi va baholaydi.
|
O’tgan mavzu yuzasidan tuzilgan savollarga javob beradi.
|
III bosqich
O’quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etish
5-minut
|
O’quv dasturining didaktik maqsadi, bajariladigan o’quv topshiriqlari bilan tanishtiradi.
|
O’quv dasturining didaktik maqsadi, baja-riladigan o’quv top-shiriqlari yuzasidan ko’rsatmalarni anglaydi.
|
IV bosqich
Yangi mavzuni o’rganish
40-minut
|
Kichik guruhlarda bajarishga mo’ljallangan metod asosida talabalarning guruhlarda mustaqil ishini tashkil etadi.O’quv dasturidan o’rin olgan topshiriqlarni mustaqil o’zlashtirilishini ta’minlaydi.
|
Talabalar bilan hamkorlikda o’quv faoliyatini tashkil etadi. O’quv dasturidan o’rin olgan topshiriqlarni mustaqil o’zlashtiradi.
|
V bosqich
Kichik guruhlar o’rtasida savol-javob, o’quv bahs, munozara o’tkazish.
|
Topshiriq yakunida guruhlar o’rtasida savol-javob, o’quv bahsi, munozara o’tkazadi. Tegishli hollarda yordam uyushtiradi.
|
Talabalar savol-javob, o’quv bahsi, munozarada ishtirok etadi.
|
| |
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar

|
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
|
bet | 99/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiO‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
Menejment tushunchasi, uning obekti va subekti
Menejerlar boshqaruv pog‘onasiga ko‘ra qanday turlarga bo‘linadi?
Boshqaruv usullari nima?
Tashkiliy-ma’muriy usul nima?
Ma’muriy usul nima?
Boshqaruvning iqtisodiy usuli nima?
Boshqaruvning ruxiy usuli nima?
Subsidiya deb nimaga aytiladi?
Sanatsiya nima?
Sanatsiyaga qo‘yiladigan shartlar qanday?
Boshqaruv qarorlari qanday ko‘rinishlarga bo‘linadi?
Tezkor va strategik qarorlar nima bilan farqlanadi?
Boshqaruv qarorlari samaradorligiga qanday omillar ta`sir etadi?
Boshqaruv qarorlariga qanday talab qo‘yiladi?
Boshqaruv qarorlarining ilmiy asoslanganligi deganda nimani tushunasiz?
Qarorni bajarishning yakunlovchi bosqichi deganda nimani tushunasiz?
Qarorning bajarilishini nazorat qilishdan qanday foydalaniladi?
Asosiy va qo‘shimcha o‘quv adabiyotlar hamda axborot manbalari
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
Qo‘shimcha adabiyotlar
SH.M.Mirziyoev. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik -har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak Toshkent - «O‘zbekiston» - 2017 «O‘zbekiston» NMIU, 2017
SH.M.Mirziyoev. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz «O‘zbekiston» NMIU, 2016
SH.M.Mirziyoev. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimizbilan quramiz. T.:O‘zbekiston, 2017
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2017 yil 20 apreldagi PQ-2909-son Qarori 2017-2021 yillarda oliy ta’lim tizimini Kompleks rivojlantirish dasturi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yilning 7 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947 sonli Farmoni 2017-2021 yillarda O‘zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. - T.: O‘zbekiston, 2017. - 46 b.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya” , 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma. 2018.
|
| |
Internet saytlari - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 100/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiInternet saytlari
Elektron resurclar
http://www.ziyonet
http://www.stat.uz
3.http://www.norma.uz
AMALIY MASHG`ULOTLAR
1-Mavzu. Sanoat korxonalari bozor iqtisodiyotining sub`ekti sifatida
Reja:
Kirish. Fanning mohiyati, maqsadi va vazifalari
O`zbekiston iqtisodiy siyosatining asosiy ustuvor yo`nalishlariorxonalar mohiyati va faoliyatining asosi.
Korxona – iqtisodiyotining asosiy bo`g`inin
Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga asosan, korxona bu - huquqiy shaxs maqomiga ega, mustaql ravishda xo‘jalik faoliyati yurituvchi sub’ekt bo‘lib, o‘ziga tegishli bo‘lgan mol-mulkidan foydalanish asosida iste’molchilar (xaridorlar) talabini qondirish va daromad (foyda) olish maqsadida mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqaradi va sotadi yoki ayirboshlaydi.
Korxonani turli belgilariga ko‘ra tavsiflash mumkin:
ishlab-chiqarish va texnika munosabatlarida korxona – bu, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar hajmi va turlari, ularni tayyorlash texnologiyasiga miqdor va sifat jihatidan mos keluvchi mashinalar tizimi;
ijtimoiy munosabatlarda korxona – bu, turli kategoriyadagi xodimlar o‘rtasida ularning huquq va majburiyatlari asosida yuzaga keluvchi munosabatlar;
tashkiliy-huquqiy munosabatlarda korxona huquqiy shaxs sifatida faoliyat yuritadi;
moliyaviy-iqtisodiy munosabatlarda korxona – bu, tarmoqning mustaqil bo‘ini bo‘lib, o‘z-o‘zini moliya bilan ta’minlash, o‘z-o‘zini boshqarish, ya’ni bozor munosabatlari tamoyillarida faoliyat yuritadi.
O‘quv topshiriqlari
1- ilova
|
| |
Qarorlarni muvofiqlashtirish prinsiplari

|
Qarorlarni muvofiqlashtirish prinsiplari
|
bet | 98/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti12.4.Qarorlarni muvofiqlashtirish prinsiplari.
Boshqarish prinsiplari. Umumiy maqsadlar yo`nalishida o‘zaro munosabatlar o‘rnatib birgalikda hatti-harakatlar qiluvchi tashkilotning turli tarkibiy qismlari (elementlari) agar, munosabatlar umumiy maxraj asosida o`rnatilgan bo`lsa.muvaffaqiyatli yoki samarali faoliyat ko`rsatadilar, Umumiy maxrajga kelishning zaruriyligi nuqtai-nazarlarning turlichaligidan kelib chiqadi. Turli nuqtai-nazarlarning sohiblari insonlar-tashkilot tarkibiga kiruvchi rahbarlar, mutaxassislar, oddiy ishchi-xodimlar. Ularning tashkilot tarkibiga kiruvchi mashinalar, stanoklar, ishlab chiqarish binolari, mehnat qurollari va x.klardan farqi odamlarning keyingi qo`yadigan qadamlarini (hatti-harakatlarini, munosabatlarini) ilgaritdan ayta olish (belgilash, rejalashtirish) ehtimollik xarakteriga ega, ya’ni aniq belgilash imkoniyati yo`q. SHuning uchun, umumiy maqsadlarga erishish uchun echiladigan masalalarni rejalashtitirsh, tashkil etish, nazorat qilish bo`yicha barcha uchun umumiy hisoblangan hatti-harakatlarning qoidalari (umumiy maxrajlar) ishlab chiqilishi zarur bo`ladi. Ba’zida bu kabi qoidalar tashkilotning qonunlari yoki boshqarish prinsiplari deb ham nomlanadi.
Hozirgi zamon menejmentining prinsiplari haqida so`z borganda A.Fayolning “Общее и промышленное управления” kitobida eritilgan boshqarish prinsiplari tushuniladi. Ularga quyidagilar kiradi:
mehnat taqsimoti
hokimiyat
intizom
farmoyish berishning birligi
raxbarlikning birligi
xususiy intilishlarning umumiy intilishlarga buysundirish
ragbatlantirish
markazlashtirish
boshkarish pogonalari
tartib
haqqoniylik
xodimlarning turg`unligi
initsiativa
xodimlarning birligi
Adabiyotda, menejmentning asosiy prinsiplari sifatida asosan quyidagilar ta`kidlanadi:
boshqarishda markazlashtirish va nomarkazlashtirishning optimal birligi prinsipi.
huquqlar, majburiyatlar va mas’uliyatlarning birligi prinsipi
boshqarishni demokratlashtirish: xodimlarni boshqarish jarayonida qatnashishlari.
Usul – bu tadqiqot qilish yoki ta`sir ko‘rsatish usulidir. Boshqaruv ob`ektini o‘rganish jarayonida qo‘llaniladigan usullar:
tizimli yondashuv;
kompleks yondashuv;
tarkibiy yondashuv;
integratsion yondashuv;
modellashtirish;
iqtisodiy-matematik yondashuv;
kuzatish;
eksperement;
sotsiologik kuzatuv.
|
| |
Tavsiya etiladigan adabiyotlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

Tolipova J.O. “Biologiyani o’qitishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish”.(1-2 qismlar). T., 2004 y.
To’xtaev A.S., Ahmedova D.R. va boshqalar. Umumta’lim maktablari va kasb-hunar o’quv yurtlarida ekologiya xonasini tashkil etish va jihozlash. T., 1998 y.
To’xtaev A. S., Haydarova H. N., Yakubjonova SH. T., Xonxojaeva N. B., G’ulomova A. R. “Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari”. T., 2005 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. T, “O’qituvchi”, 1998 y.
To’xtaev A.S., Hamidov A. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. T., “O’qituvchi”, 1994 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. Umumta’lim maktablari va litseylari uchun qo’llanma. T., 2001 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. Fan dasturi. T., 2003 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya o’qitish metodikasi”. Ma’ruza matni. 2003 y.
H. Haydarova, Z.Bahodirova, Sh.Yakubjonova. Ekologiya o’qitish metodikasi. Toshkent. “Moliya-iqtisod”, 2009 y.
Asosiy adabiyotlar - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 103/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiAsosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya” , 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma. 2018.
2-Mavzu: Korxonaning aylanma mablag`lari
Reja:
Korxonaning aylanma mablag`lari tushunchasi, tasnifi, tarkibi.
Aylanma mablag`lardan samarali foydalanish ko`rsatkichlari.
Aylanma mablag`larni me`yorlashtirish. Aylanma mablag`larini aylanishini tezlashtirish.
Aylanma mablag‘lar ishlab chiqarishning aylanma fondlari va muomala fondlarini tashkil qilishga mo‘ljallangan pul mablag‘laridan iborat. Aylanma mablag‘lar korxonaning xisob raqamida nakd pul ko‘rinishida jamg‘ariladi. Aylanma mablag‘lar ishlab chiqarish va uning uzluksizligini ta’minlashning moddiy asosi xisoblanadi.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari uch guruhga bo‘linadi:
" ishlab chiqarish zaxiralari;
" tugallanmagan ishlab chiqarish va yarim tayyor maxsulotlar;
" kelgusi davr xarajatlari.
1- ilova
Gurux bilan ishlash qoidalari
Gurux a’zolarining xar biri
- o‘z sheriklarining fikrlarini xurmat kilishlari lozim;
- berilgan topshiriqlar bo‘yicha faol, xamkorlikda va mas’uliyat bilan ishlashlari lozim;
- o‘zlariga yordam kerak bo‘lganda so‘rashlari mumkin;
- yordam so‘raganlarga ko‘mak berishlari lozim;
- guruxni baholash jarayonida ishtirok etishlari lozim;
"Biz bir kemadamiz, birga cho‘kamiz yoki birga kutilamiz" qoidasini yaxshi bilishlari lozim.
|
2-ilova
Ishlab chiqarish zaxiralari, xom ashyo, yarim tayyor maxsulotlar, kelgusi davr xarajatlari tushunchalarining mazmuni.
Aylanma mablag‘lardan qanday xollarda foydalaniladi?
Aylanma mablag‘lar tarkibini (4.1.rasm) tushuntiring
|
|
| |
Tavsiya etiladigan adabiyotlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

Tolipova J.O. “Biologiyani o’qitishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish”.(1-2 qismlar). T., 2004 y.
To’xtaev A.S., Ahmedova D.R. va boshqalar. Umumta’lim maktablari va kasb-hunar o’quv yurtlarida ekologiya xonasini tashkil etish va jihozlash. T., 1998 y.
To’xtaev A.S., Haydarova H.N., YAkubjonova SH.T., Xonxojaeva N.B., G’ulomova A.R. “Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari”. T., 2005 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. T, “O’qituvchi”, 1998 y.
To’xtaev A.S., Hamidov A. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. T., “O’qituvchi”, 1994 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. Umumta’lim maktablari va litseylari uchun qo’llanma. T., 2001 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. Fan dasturi. T., 2003 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya o’qitish metodikasi”. Ma’ruza matni. 2003 y.
H.Haydarova, Z.Bahodirova, Sh.Yakubjonova. Ekologiya o’qitish metodikasi. Toshkent. “Moliya-iqtisod”, 2009 y.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: laboratoriya ishi natijasida olingan natijalarni tahlil qilish,bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish

|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: laboratoriya ishi natijasida olingan natijalarni tahlil qilish,bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish
|
bet | 97/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgO’quv mashg’ulotining maqsadi: laboratoriya ishi natijasida olingan natijalarni tahlil qilish,bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish.
Pedagogik vazifalar:
- o’simlik va hayvonlarning namlikka moslashishi bo’yicha bilimlarni chuqurlashtiradi va kengaytiradi;
- o’simlik va hayvonlarning haroratga moslashishi bo’yicha bilim, malaka va ko’nikma hosil qiladi.
|
O’quv faoliyatining natijalari
Talaba:
- o’simlik va hayvonlarning namlikka moslashishi haqida ma’lumotlar oladi.
- o’simlik va hayvonlarning haroratga moslashishi ustida mustaqil ishlash ko’nikmalarini rivojlantiradi.
|
O’qitish usullari va texnikasi
|
Hamkorlikda o’qitish texnologiyasi, kichik guruhlarda o’qitish metodi.
|
O’qitish vositalari
|
Turli guruhlarga xos o’simliklar rasmlari, o’simlik gerbariylari.
|
O’qitish shakli
|
Kichik guruhlarda va juftliklarda ishlash
|
O’qitish sharoitlari
|
Ekologiya kabineti
|
Monitoring va baholash
|
Og’zaki so’rov: natijalar tekshiriladi va baholanadi
|
“Ekologik omillar” mavzusidagi hamkorlikda o’qitish texnologiyasi, kichik guruhlarda o’qitish metodidan foydalanilgan texnologik xaritasi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’quv mashg’ulotining maqsadi: laboratoriya ishi natijasida olingan natijalarni tahlil qilish,bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish
|
Antropogen omillar- - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 91/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org3. Antropogen omillar- insonning hayot faoliyatining organik dunyoga ta’siridan iborat. Jamiyat rivojlanishi bilan insonlarning tabiatga ta’sir qilishning yangi xillari kelib chiqib, atrof-muhitga salbiy ekologik o’zgarishlar sezila boshlaydi.
.
Yorug’lik ta’sirida o’simlik va hayvonlarda boradigan eng muhim jarayonlar
1.
|
Fotosintez
|
O’simlik tushayotgan nurni taxminan 1-5% o’zlashtiradi. Fotosintez barcha tirik organizmlar uchun ozuqa zanjirida energiya manbaidir. Xlorofill to’planishi uchun ham yorug’lik zarur.
|
2.
|
Transpiratsiya
|
Quyosh nurining o’simlikka tushayotgan 75%i o’simlikdan suvni bug’latishga sarf bo’ladi. Bunda suv bug’latish tezlashadi. Bu hol hozirgi davrda suv muammosini hal etishda muhim ahamiyatga ega.
|
3.
|
Fotoperiodizm
|
O’simlik va hayvonlarning hayotini uyg’unlashtirish uchun muhim (ayniqsa ko’payish davrida) ahamiyatga ega.
|
4.
|
Harakatlanishi
|
O’simliklarda kuzatiladigan fototropizm va fotonastiyalar o’simlikni yetarli yorug’lik bilan ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Fototaksis bir hujayrali o’simliklar va hayvonlarda o’ziga xos yashash joyini tanlashda rol o’ynaydi.
|
5.
|
Hayvonlarning ko’rishi
|
Eng muhim organizmdagi funktsiyalardan biri hisoblanadi.
|
6.
|
Boshqa jarayonlar
|
Odamlarda D vitaminni sintezlanishi, terini qorayishi kabi himoya moslanishlari. Tik tushayotgan nurdan qochish kabi xulqiy harakatlar.
|
O’simliklarni yorug’likka bo’lgan munosabatiga ko’ra uch guruhga ajratish mumkin:
1. Yorug’sevar (geliofit) o’simliklar. Ular yorug’lik yetarli bo’lgandagina normal o’sishi va rivojlanishi mumkin. Bunday o’simliklarga dasht, cho’l zonalaridagi o’simliklar, o’tloqzorlardagi qo’ng’irboshdoshlar va boshqa ba’zi turlar, o’rmon o’simliklar jamoasining birinchi qatlamini tashkil etuvchi baland bo’yli daraxtlar, O’rta Osiyo sharoitidagi qisqa vegetatsiya qiluvchi ko’p yillik o’t o’simliklarining efemeroid tipidagi hayot shakllari va boshqalar kiradi.
2. Soyasevar (stsiofitlar) o’simliklar. Ular kuchsiz yorug’lik tushayotgan joylarda o’suvchi o’simliklardir. Bularga o’simliklar qoplamining pastki qatlamlarida o’suvchi turlar, moxlar, plaunlar, paporotniklar, yong’oqzorlar ostida o’suvchi yovvoyi xina, tog’ gunafsha kabilarni ko’rsatish mumkin. Yorug’sevar va soyasevar o’simliklar morfologik, anatomik va fiziologik xususiyatlari bilan bir-birlaridan farqlanadi.
3. Soyaga chidamli yoki fakultativ geliofit o’simliklar. Ularning ko’pchiligi yorug’sevar hisoblansada, yorug’lik uncha yetarli bo’lmaganda ham, ortiqcha yorug’likda ham normal o’sib rivojlanadigan turlardir. Ularga qo’ng’irbosh, qulupnay, arg’uvon va boshqalarni kiritish mumkin.
|
| |