-jadval - Dori turlari texnologiyasi kafedrasi farmatsevtik texnologiya

1-jadval
Zarracha qirralari
o’lchami, mkm
|
1 sm3 hajmdagi
zarrachalar soni
|
sm2 o’lchamidagi
umumsath m2
|
0,1 sm q 10000 mkm
0,1 mm q 1000 mkm
100 mkm
10 mkm
1 mkm
0,1 mkm
|
1
103
106
109
1012
1015
|
6
60
600
6000
60000 = 6 m2
600000 = 60 m2
|
Umum sath oshishi bilan dori moddaning tana bilan tutashgan sathi ham ortadi. Natijada eriydigan moddalarning erishi tezlashadi, tanaga so’rilishi kuchayadi. qattiq moddalarga mexanik ta'sir ko’rsatish har xil bo’lishi mumkin. Ularni parchalash, maydalash, ezish, yorish, sindirish, kesish, arralash, urish yoki shu usullaridan foydalanish orqali amalga oshiriladi (1.1.-rasm).
1.-rasm. Maydalash usullari
a — ezib maydalash; b — yorish; v — sindirish; g — kesish; d — arralash;
e — ezgilab maydalash; j — urib maydalash; z — erkin tushish.
Yorishda – jismning bosim ko’p ta'sir qilingan joyi yoriladi.Hosil bo’lgan zarrachalar bir-biriga o’xshash bo’lsa ham shakli, kattaligi jixatdan bir-biriga yakin bo’ladi. .
Sindirishda — egiltiruvchi kuchlar ostida jism parchalanadi.
Parchalanishdan hosil bo’lgan zarrachalar kattaligi va shakli jixatidan turlicha bo’ladi.
Kesish va arralashda - jismlarni belgilangan kattalikda va shaklda maydalash mumkin. Yanchishda - jism siqiluvchi, cho’zuvchi, kesuvchi, ezuvchi kuchlar ta'sirida maydalanadi. Bunda mayda kukunga o’xshash mahsulot hosil bo’ladi.
Urilganda - mo’ljalga olib urilganda yorilgandagi kuch ta'siri qaytarilib jism yorilishi mumkin, umuman urilishda ezish ta'sir kuchi bilan maydalanadi. Dori moddalari fizik jixatdan maydalangan, qattiqlik jixatdan o’rta qattiqlikdagi qovushqoq jismlar bo’lganligi sababli (xox kristal, xox amorf modda bo’lsin) ularni maydalashda yanchish va ezish usulidagi kuchlar ta'siridan foydalaniladi.
Ezish va ishqalash modda zarrachalarini maydalash bilan birga ularni o’zaro yaxshi aralashishini ham ta'minlaydi. Bu esa murakkab kukunlarni tayyorlashda ayniqsa qo’l keladi.
Hozirgi kunda elaki dorilar tayyorlashda ularni maydalash va aralashtirish uchun dorixonalarda qadimdan ma'lum bo’lgan hovonchadan (mortaria) foydalaniladi (1.2.-rasm). Bizni elaki dori texnologiyasini o’rganish bo’yicha qilingan ishlarimiz asosida olgan natijalar shuni ko’rsatadiki, ularning maydalik darajasi, maydalash usullari, aralashtirish usuli uning sifatiga biosamaradorligiga ta'sir etuvchi omil hisoblanadi. Shu sababdan bu texnologik jarayon va maydalik darajasini ham tarkibi turiga qarab me'yorlashtirish kerak. Ularning maydaligi 0,1-0,3 mm oraligida bo’lishi mumkin. Dorixatlarda ko’p ishlatiladigan elaki dorilarni murakkab tarkiblaridan dorixonada yarim fabrikatlar tayyorlab qo’yish mumkin. Bunda elaki dorilar tarkibi o’rganilib uning ko’p uchraydigan ma'lum bir qismi yarim fabrikat holida tayyorlansa bo’ladi. Elaki dorilar tarkibini draje holida ham tayyorlash mumkinligi G. S. Yusupova tomonidan ko’rsatilgan.
Hovonchalar har xil o’lcham va shaklda chiqarilib, chinni, agat, latundan yasaladi. Kundalik amaliyotda eng ko’p ishlatiladigani chinni hovonchadir. Chinni hovonchalar 7 xil hajmda chiqariladi. Chinni hovonchalar yuza tomonidan sillik, ichi esa govak va notekis bo’ladi.
PESTIK–PISTILLA- (hovoncha dastasi) ham chinnidan tayyorlanadi. Chinni qattiqligi yetarli darajadagi jism bo’lsa, mo’rt hisoblanadi. Ezishga boshqa moddalarga nisbatan chidamli hisoblanadi. Shuning uchun u dorixona hovonchalari tayyorlashda asosiy xom ashyo hisoblanadi. Hovonchada modda dasta va ko’l yordamida maydalanadi, bunda tirsak va elka kuchlari ishlatilmasligi lozim. Zaharli va shilliq pardalarga ta'sir ko’rsatuvchi moddalarni maydalash uchun usti yopiladigan hovonchalar ishlatiladi. Bu birinchidan moddaning yo’kolishini kamaytirsa, ikkinchidan ishlayotgan ishchini muhofaza qiladi.
|