nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ma’lumotlar bazasini joylashishi

3.4 Ma’lumotlar bazasini joylashishi
Ma’lumotlar bazasini hamma jadvallari va Accessni boshqa ob’ektlari – formalar, zaproslar, otchetlar, makroslar, modullar, shu baza uchun qurilgan va kiritilgan obektlar MDB formatli faylda saqlanishi mumkin. Bu yo’l ma’lumotlar bazasida kiritish tehnologiyasini engillashtiradi va bazadagi ob’ektlarni yuqori kompactligi va qayta ishlashni effectivlashtiradi. Access ma’lumotlariga dustup alohida fayllarda saqlanadi, ma’lumotlar bazasi faylida esa faqat ularga yo’llar ko’rsatiladi.
Access interfeysi
Access boshqa Microsoft Windows prorammalariga o’hshab qulay grafik interfeysga ega, foydalanuvchi uchun qulaylikka mo’ljallangan. Ma’lumotlar bazasi jadvallari bilan ishlash va boshqa obektlar bilan ishlash uchun juda ko’p kommanda va menyular bor.
Ma’lumotlar bazasini yaratish
4.1 Access oynasi
Accessni quyidagicha ishga tushiramiz: Pusk ni bosamiz keyingi menyuda Programmi va undan keyin Microsoft Access tanlanadi.
Accessni asosiy elementlarini ko’rib chiqamiz:
Savrlohalar qatorida sytem menyu tugmalari joylashgan, dastur nomi (Microsoft Access) va uch tugma ekranda oynani boshqarish uchun mo’ljallangan.
4.2 Menyu satri
Menyu satrida quyidagi punktlar mavjud “Fayl”, “Pravka”, “Vid”, “Vstavka”, “Servis”, “Okno”,
“Spravka”, har biri alohida sichqon tugmasi bilan ochiladigan menyu qatorlariga ega.
Ma’lumotlar bazasini yaratish
Access oynasi
MBBT Access programmani ishga tushirish uchun: Puskni va programmaga kirib Microsoft Accessni tanlaymiz.
Microsoft Accessni Barcha Elementlarini ko’ramiz .
Elementdagi bosh saterni ko’ramiz.
Elementdagi bosh Menyu.
Asbob paneli
Oyna ko’rinishi
Microsoft Access Oynani ko’rnishida uchta tugmasi bor bu tugmalar ( paska tushirish,kattalashtirish va yopish)
MENYULAR QATORI
Menyu qatori <> <> <> <> <> <> <>
Har bir menyuning o’z ko’rnishlari bor. Sichqonchani bosganda menyu sahifalar chiqadi.
Mal’umotlar bazasida saqlashdan oldin nomlash kerak .Saqlagandan so’ng mal’umotlar bazasi oynasi ochiladi va chap tomon oynada ilovalar ko’rinadi: Jadval, Suroq, mal’umot berish shular orqali yaratib bo’limlarni ishlaganda
mal’umot birish. Avala bor jadval yaratish yoki jadvallar , agar ular bir nechta ma’lumot bazasi bo’lsa “Kolledj” mal’umotlar bazasini yaratishni boshlaymiz.
|
Ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish

2.7.3 Ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish.
Har bir olingan mohiyatlar loyihalash protsеdurasi bilan birgalikda asosiy jadval ko’rinishda taqdim qilinishi kеrak. Bu jadvallarning birinchi varianti quyidagicha tavsiflangan:
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Создатели *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_создат )
ПОЛЯ ( Код_создат Целое, Фам_ИО Текст 30 );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Издательства *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_издательства )
ПОЛЯ ( Код_издательства Целое, Название Текст 40, Город Текст 25 );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Заглавия *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_заглавия )
ПОЛЯ ( Код_заглавия Целое, Заглавие Запись );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Вид_издания *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Вид_издания )
ПОЛЯ ( Вид_издания Целое, Название_вида Текст 16);
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Характеры *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_характера )
ПОЛЯ ( Код_характера Целое, Характер_переиздания Текст 16 );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Языки *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_языка )
ПОЛЯ ( Код_языка Целое, Язык Текст 16, Сокращение Текст 6 );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Места *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_места )
ПОЛЯ ( Код_места Целое, Номер_комнаты Целое, Номер_стелажа Целое, Номер_полки Целое );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Читатели *( Стержневая сущность )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Ном_билета )
ПОЛЯ ( Ном_билета Целое, Фамилия Текст 20, Имя Текст 16, Отчество Текст 20, Адрес Текст 60, Телефон Текст 9 );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Издание *( Обозначение )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_издания )
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_заглавия ИЗ Заглавия
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Заглавия ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Заглавия.Код_заглавия ОГРАНИЧИВАЕТСЯ)
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Вид_издания ИЗ Вид_издания
NULL-значения ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Вид_издания ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Вид_издания.Вид_издания КАСКАДИРУЕТСЯ)
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_издательства ИЗ Издательства
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Издательства ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Издательства.Код_издательства КАСКАДИРУЕТСЯ)
ПОЛЯ ( Код_издания Целое, Код_заглавия Целое, Вид_издания Текст 16, Номер_тома Целое, Авторский_знак Текст 3, Библиотечн_шифр Текст 12, Повторность Целое, Код_издательст- ва Целое, Год_издания Целое )
ОГРАНИЧЕНИЯ (Значения полей Код_заглавия, Вид_издания и Код_издательства должны принадлежать набору значений соответствующих полей таблиц Заглавия, Вид_издания и Издательства; при нарушении вывод сообщения "Такого заглавия нет", "Такого вида издания нет" или "Такого издательства нет". );
|
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Переводчики *( Связывает Создатели, Издания и Языки)

|
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Переводчики *( Связывает Создатели, Издания и Языки)
|
bet | 6/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #263151 |
Bog'liq NasibaСОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Переводчики *( Связывает Создатели, Издания и Языки)
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_создателя, Код_издания )
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_создателя ИЗ Создатели
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Создатели ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Создатели.Код_создателя КАСКАДИРУЕТСЯ)
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_издания ИЗ Издания
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Издания ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Издания.Код_издания КАСКАДИРУЕТСЯ)
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_языка ИЗ Языки
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Языки ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Языки.Код_языка КАСКАДИРУЕТСЯ)
ПОЛЯ ( Код_создателя Целое, Код_издания Целое )
ОГРАНИЧЕНИЯ ( Значения полей Код_создателя, Код_издания и Код_языка должны принадлежать набору значений соответствующих полей таблиц Создатели, Издание и Языки; при нарушении вывод сообщения "Такого автора нет" или "Такого издания нет" или "Такого языка нет");
Номер_переплета_)_ВНЕШНИЙ_КЛЮЧ_(_Код_места'>СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Размещение *( Связывает Места и Переплеты )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_места, Номер_переплета )
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_места ИЗ Места
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Места ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Места.Код_места КАСКАДИРУЕТСЯ)
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Номер_переплета ИЗ Переплеты
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Переплеты КАСКАДИРУЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Переплеты.Ном_переплета КАСКАДИРУЕТСЯ)
ПОЛЯ ( Код_места Целое, Номер_переплета Целое, Дата_размещения Дата, Дата_изъятия Дата )
ОГРАНИЧЕНИЯ ( Значения полей Код_места и Номер_переплета должны принадлежать набору значений соответствующих полей таблиц Переплеты и Места; при нарушении вывод сообщения "Такого переплета нет" или "Такого места нет" );
Ном_переплета_)_ВНЕШНИЙ_КЛЮЧ_(_Ном_билета'>СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Выдача *( Связывает Читатели и Переплеты )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Ном_билета, Ном_переплета )
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Ном_билета ИЗ Читатели
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Читатели КАСКАДИРУЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Читатели.Ном_билета КАСКАДИРУЕТСЯ)
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Ном_переплета ИЗ Переплеты
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Переплеты КАСКАДИРУЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Переплеты.Ном_переплета КАСКАДИРУЕТСЯ)
ПОЛЯ ( Ном_билета Целое, Ном_переплета Целое, Дата_выдачи Дата, Срок Целое, Дата_возврата Дата )
|
| |
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Переплеты *( Обозначение )

|
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Переплеты *( Обозначение )
|
bet | 5/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #263151 |
Bog'liq NasibaСОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Переплеты *( Обозначение )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Номер_переплета )
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_издания ИЗ Издания
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Издания ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Издания.Код_издания КАСКАДИРУЕТСЯ)
ПОЛЯ ( Номер_переплета Целое, Код_издания Целое, Цена Деньги, Дата_приобретения Дата )
ОГРАНИЧЕНИЯ ( Значения поля Код_издания должны принадлежать набору значений соответствующего поля таблицы Издания; при нарушении вывод сообщения "Такого издания нет" );
Код_издания'>СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Аннотации *( Характеризует Издания )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_издания )
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_издания ИЗ Издания
NULL-значения ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Издания ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Издания.Код_издания КАСКАДИРУЕТСЯ)
ПОЛЯ ( Код_издания Целое, Аннотация Запись )
ОГРАНИЧЕНИЯ ( Значения поля Код_издания должны принадлежать набору значений соответствующего поля таблицы Издания; при нарушении вывод сообщения "Такого издания нет" );
СОЗДАТЬ ТАБЛИЦУ Авторы *( Связывает Создатели и Издания )
ПЕРВИЧНЫЙ КЛЮЧ ( Код_создателя, Код_издания )
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_создателя ИЗ Создатели
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Создатели ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Создатели.Код_создателя КАСКАДИРУЕТСЯ)
ВНЕШНИЙ КЛЮЧ ( Код_издания ИЗ Издания
NULL-значения НЕ ДОПУСТИМЫ
УДАЛЕНИЕ ИЗ Издания ОГРАНИЧИВАЕТСЯ
ОБНОВЛЕНИЕ Издания.Код_издания КАСКАДИРУЕТСЯ)
ПОЛЯ ( Код_создателя Целое, Код_издания Целое )
ОГРАНИЧЕНИЯ ( Значения полей Код_создателя и Код_издания должны принадлежать набору значений соответствующих полей таблиц Создатели и Издание; при нарушении вывод сообщения "Такого автора нет" или "Такого издания нет" );
Составители, Редакторы, Художники ва Переиздания jadval tavsifi bir xil mazmunga ega bo’ladi. Loyihalashtiriladigan ma'lumotlar bazasining qolgan jadvallari ham quyidagicha tavsiflanadi:
|
| |
Конструктор holatidagi import qilingan jadval

|
Конструктор holatidagi import qilingan jadval
|
bet | 26/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #263151 |
Bog'liq NasibaКонструктор holatidagi import qilingan jadval
Access Excel ning ishchi varag‘ini Access ning ma’lumotlar bazasi bilan ham bog‘lash imkonini beradi. Bu imkoniyatga ko‘ra Excel ning qo‘shilgan ishchi varag‘i bilan Excel vositasida dastlabki formatida ham, Access ma’lumotlar bazasi jadvallari formatida ham ishlash mumkin, hatto ularni bir paytda ham bajarish mumkin. Ishchi varaq tuzilishini o‘zgartirish qo‘shilgan jadvallar bilan ishlash qoidalari asosida bajariladi, ya’ni Конструктор holatida maydonlarning Access jadvallarida bu maydonlarni aks ettirish bilan bog‘liq bo‘lgan xossalarinigina o‘zgartirish mumkin. Jadvallar tuzilishini o‘zgartirganda yoki ularni boshqa papkaga ko‘chirganda ular bilan aloqani yangilash zarur bo‘ladi.
Excel ning ishchi varag‘ini qo‘shish amalda import qilish kabi bajariladi, unda Связь с таблицами (Link Tables) buyrug‘i ishlatiladi. Связывания электронной таблицы (Link Spreadsheet Wizard) ustasi import ustasi bilan o‘xshash, ammo u ishchi varaq ustunini tanlash va uning parametrlarini o‘zgartirishga yo‘l qo‘ymaydi.
|
| |
PROADMIN - Requirements Note: This program requires that an Intel® pro/100 or pro/1000 Adapter version 2 must be installed

|
Requirements Note: This program requires that an Intel® pro/100 or pro/1000 Adapter version 2 must be installed
|
bet | 4/5 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 16,13 Kb. | | #842 |
PROADMIN
This archive contains tools and utilities for network administrators. Includes push install and unattended install enhancements and instructions.
PRODMI
This archive contains the latest Intel® PRO adapter Windows agents for DMI-2 instrumentation.
PROWMI
This archive contains the latest Windows WMI instrumentation agents for Intel® PRO adapters in Windows NT 4.0, Windows 98 SE and Windows Me. This archive is not needed for Windows 2000, Windows XP and Windows Server 2003 as this function is provided automatically by Intel® PROSet for Windows* Device Manager.
|
| |
MB tillarini quvvatlash - Основные понятия, компоненты и модели

|
Основные понятия, компоненты и модели
|
bet | 3/26 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #263151 |
Bog'liq NasibaMB tillarini quvvatlash
Ma'lumotlar bazasi bilan ishlashda ma'lumotlar bazasi tili dеb ataluvchi maxsus til ishlatiladi. Zamonaviy MBBT MB bilan ishlash uchun barcha kеrakli vositalarni yagona birlashgan til qo’llab quvvatlaydi. Hozirgi kunda rеlyatsion MBBT uchun kеng tarqalgan standart til - bu SQL (Structured Query Language) tilidir.
SQL tili rеlyatsion MB sxеmasini aniqlaydi va ma'lumotlar ustida (manipulyatsiya) ish yuritadi. Unda MB ob'еkti nomlariga (rеlyatsion MB uchun – jadval nomi va uning ustunlari) o’zgartirishlar kiritish SQL tili kompilyatori yordamida amalga oshiriladi. Bundan tashqari uning ichki idеntifikatorlariga o’zgartirishlar kiritishni ham amalga oshiradi. MBBT ning ichki qismi (yadrosi) jadval nomlari va uning ustunlari bilan umuman ishlamaydi.
SQL tili o’z ichiga MB butunlik chеgarasini aniqlashning maxsus vositasini oladi. MBning butunligini tеkshirishni ta'minlaydi. MBni modifikatsiya qilish uchun kompilyatsiya vaqtida SQL kompilyatori mos dasturiy kodni gеnеratsiya qiladi.
SQL tilining maxsus opеratorlari MB «ko’rinish»lari dеb ataladigan jadvallarni aniqlashga imkon bеradi. Bu «ko’rinish»lar MB da nomlangan ustunlardan iborat so’rovlar shaklida saklanadi (rеlyatsion MB ga nisbatan ixtiyoriy so’rovning natijasi jadval bo’ladi). Foydalanuvchi uchun «ko’rinish», xuddi MB saqlanadigan ixtiyoriy bazaviy jadvaldеk, jadvaldir, lеkin «ko’rinish»lar yordamida konkrеt foydalanuvchi uchun MB ko’rinishini chеgaralash yoki kеngaytirish mumkin. «Ko’rinish»larni ko’llash SQL tili darajasida ham amalga oshiriladi.
MB obеktiga avtorizatsiya ruxsati SQL tilining maxsus oprеatorlar to’plami yordamida amalga oshiriladi.
MB ob'еktlariga ostuplar SQL opеratorlarining maxsus tuplami asosida yaratiladi. Bu еrdagi goya, xar xil foydalanuvchilar turli polnomochiyalarga ega bulishi kеrak. MB sining jadvalini yaratgan foydalanuvchi, shu jadval bilan ishlash polnomochiyalarini tulik tuplamiga ega. Bu tuplamga boshka foydalanuvchilarga barcha yoki ba'zi polnomochiyalarni bеrish xam kiradi, xudi shunday polnomochiyalarni bеrish polnomochiyasi xisobga olgan xolda. Foydalanuvchi polnomochiyalari maxsus jadval-kataloglarda yozilgan buladi va ularning kontroli SQL tili darajasida xam amalga oshiriladi.
|
| |
Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authors

|
Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authorsBog'liq 57-INTECHpoglavlje2016
See discussions, stats, and author profiles for this publication at:
https://www.researchgate.net/publication/310810365
Implementation of Video Compression Standards in Digital
Television
Chapter
· November 2016
DOI: 10.5772/64833
CITATION
1
READS
396
2 authors:
Branimir Jak
š
i
ć
University of Pristina
111
PUBLICATIONS
338
CITATIONS
SEE PROFILE
Mile Petrovic
University of Pristina, Serbia, Kosovska Mitrovica
181
PUBLICATIONS
576
CITATIONS
SEE PROFILE
All content following this page was uploaded by
Branimir Jak
š
i
ć
on 24 October 2021.
The user has requested enhancement of the downloaded file.
2800+
OPEN ACCESS BOOKS
96,000+
INTERNATIONAL
AUTHORS AND EDITORS
89+ MILLION
DOWNLOADS
BOOKS
DELIVERED TO
151 COUNTRIES
AUTHORS AMONG
TOP 1%
MOST CITED SCIENTIST
12.2%
AUTHORS AND EDITORS
FROM TOP 500 UNIVERSITIES
Selection of our books indexed in the
Book Citation Index in Web of Science™
Core Collection (BKCI)
Chapter from the book
Recent Advances in Image and Video Coding
Downloaded from:
http://www.intechopen.com/books/recent-advances-in-image-
and-video-coding
PUBLISHED BY
World's largest Science,
Technology & Medicine
Open Access book publisher
Interested in publishing with InTechOpen?
Contact us at
book.department@intechopen.com
Chapter 9
|
| |
«Master funksiy» (Funksiyalar ustasi) bilan ish lash haqida tavsiyanomalar

|
«Master funksiy» (Funksiyalar ustasi) bilan ish lash haqida tavsiyanomalar
|
bet | 56/74 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 6,59 Mb. | | #263152 |
Bog'liq Informatika fanidan amaliy ishlar uchun o’quv uslubiy qo’llanma ( «Master funksiy» (Funksiyalar ustasi) bilan ish lash haqida tavsiyanomalar
1. Agar tanlangan funksiya haqida qo’shimcha ma’lumot olmoqchi bo’lsangiz, unda sichqoncha ko’rsatkichini «Spravka» (Ma’lumot) tugmasiga olib borib bosing.
2. Yangi funksiyani kiritishda «Master funksiy» (Funksiyalar ustasi) avtomatik ravishda .qator boshiga «=» (teng) belgisini qo’yadi.
3. «Master funksiy» (Funksiyalar ustasi) ni chaqirishda yacheyka bo’sh bo’lmasa, unda yacheykadagi ma’lumotlar o’chirib tashlanadi.
4. «Master funksiy» (Funkdiyalar ustasi) ni mavjud bo’lgan formulaga yangi funksiyani kiritishda qo’llash mumkin. Buning uchun formulani taxrirlashda funksiya kiritilishi kerak bo’lgan joyga kursorni qo’yish, keyin esa bu kiritishni amalga oshirish uchun «Master funksiy» (Funksiyalar ustasi)ni ishga tushirish kerak.
Amaliy ishni bajarish tartibi:
1. Komyuterni ishga turish uchun o’qituvchidan ruxsat oling.
2. Kompyuterni ishga tushiring va windows operatsion tizimini yuklang.
3.Excel dasturini ishga tushiring va books.xls ishchi kitobini oching. “Данные” ishchi varag’ini tanlang.
4. A ustunidagi birinchi bo’sh yacheykani faollashtiring. Standart ustunlar panelidagi Автосумма tugmachasini bosing. Dastur avtomatik ravishda formulaga SUM funksiyasini qo’yganligiga ishonch hosil qiling.
5. A ustundagi navbatdagi bo’sh yacheykani faollashtiring. Standart ustunalar panelidagi “Вставка” funksiya tugamchasini bosing.
6.“Категория” ro’yxatidan bandini tanlang. “Функция” ro’yxatidan срзнач funksiyasini tanlang va OK tugmachasini bosing. Olib o’tish usuli yordamida formulalar majmuasini (palitrasini, agar u kerakli yacheykalar ustida joylashtirilib qolgan bo’lsa) boshqa joyga ko’chiring.
7.Cho’zish usuli yordamida diapazonni belgilash. 6-10 vazifalarda ko’rsatilgan ishlar tartibidan foydalib, berilgan sonlar to’plamidagi eng kichik va eng katta sonlarni, to’plamdagi elementlar sonini hisoblang.
8.Ishchi kitobini oldingi nom bilan saqlab qo’ying.
9. Dastur ishini yakunlang.
10. Kompyuterni o’chiring.
|
| |
Oilalar bilan ishlashning axloqiy tamoyillari

|
Oilalar bilan ishlashning axloqiy tamoyillari
|
bet | 1/3 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #242521 |
Bog'liq Oilalar bilan ishlashning axloqiy tamoyillari (2) Oilalar bilan ishlashning axloqiy tamoyillari
Talaba:
Qabul qildi:
REJA: - Oilaviy mehnatda axloqiy tamoyillarning ahamiyatini tushunish
- Oila a'zolari bilan ishonch va munosabatlarni axloqiy jihatdan mustahkamlash
- Oilaviy munosabatlarda maxfiylikni hurmat qilish
- Oilalar bilan axloqiy jihatdan ishlashda chegara muammolarini hal qilish
Oilaviy mehnatda axloqiy tamoyillarning ahamiyatini tushunish
02
Oilalar bilan ishlashda axloqiy tamoyillar hal qiluvchi ahamiyatga ega, chunki ular professional xulq-atvor standartini belgilaydi va barcha ishtirokchilarning farovonligini ta'minlaydi.
03
Oilaviy mehnatda axloqning ahamiyatini tushunish oilalar bilan har qanday munosabatda halollik, hurmat, maxfiylik va adolat kabi qadriyatlarni qo'llab-quvvatlashni anglatadi.
01
Axloqiy me'yorlarga rioya qilgan holda, amaliyotchilar oilalar bilan ishonchni mustahkamlashlari, chegaralarni saqlashlari va oilaning barcha a'zolari uchun eng yaxshi natijalarga erishishlari mumkin.
Oila a'zolari bilan ishonch va munosabatlarni axloqiy jihatdan mustahkamlash
Oila a'zolari bilan ishonch va munosabatlarni axloqiy jihatdan mustahkamlash sog'lom va samarali ish munosabatlarini yaratishda muhim ahamiyatga ega. Bu barcha o'zaro munosabatlarda ochiq, halol va hurmatli bo'lishni o'z ichiga oladi.
Axloqiy tamoyillar mutaxassislarga maxfiylikni saqlash, shaxsiy avtonomiyani hurmat qilish, adolat va adolatni targ'ib qilishda rahbarlik qiladi. Ushbu tamoyillarga rioya qilish orqali amaliyotchilar oilalar bilan ishonch va ishonchni oshirishlari mumkin.
Oilalar bilan ishlashda axloqiy me'yorlarni ta'minlash, shuningdek, shaffoflik, aniq muloqot va madaniy kompetentsiyaning muhimligini tan olishni o'z ichiga oladi. Ushbu yondashuv professionallar va oila a'zolari o'rtasida hamkorlik va hurmatli hamkorlikni rivojlantiradi.
Oilaviy munosabatlarda maxfiylikni hurmat qilish
Oilaviy munosabatlarda maxfiylikni hurmat qilish ishonch va maxfiylikni saqlash uchun juda muhimdir. Bu oila a'zolari tomonidan baham ko'rilgan maxfiy ma'lumotlarni himoya qilishni va undan axloqiy foydalanishni o'z ichiga oladi.
01
Axloqiy me'yorlarga rioya qilish mutaxassislarning ma'lumotni tegishli oilalarning aniq roziligisiz oshkor qilmasligini ta'minlaydi. Ushbu amaliyot ochiq muloqot uchun xavfsiz va xavfsiz muhitni targ'ib qiladi.
03
Maxfiylikni saqlash orqali mutaxassislar oilalar bilan hurmat va halollikka asoslangan mustahkam munosabatlar o'rnatishlari mumkin. Bu hamkorlik va oilalar bilan ishlashda ijobiy natijalarga olib keladigan ishonch asosini yaratadi.
02
|
| |
6-ma’ruza hаmkоrlikdа, mоdulli o‘qitishni loyihalashtirish. Ma’ruza mаshg‘ulоti texnologiyasi

|
6-ma’ruza hаmkоrlikdа, mоdulli o‘qitishni loyihalashtirish. Ma’ruza mаshg‘ulоti texnologiyasi
|
Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,22 Mb. | | #145743 |
Bog'liq 6-ma\'ruza
6-MA’RUZA
HАMKОRLIKDА, MОDULLI O‘QITISHNI LOYIHALASHTIRISH.
MA’RUZA MАSHG‘ULОTI TEXNOLOGIYASI
Vаqti –2 sоаt
|
Tаlаbаlаr sоni: 50-60 nаfаr
|
O’quv mаshg’ulоtining
shаkli
|
Vizuаl mа’ruzа
|
Mа’ruzа mаshg’ulоtiningrеjаsi:
|
Umumiy o‘rtа tа’lim mаktаblаri, аkаdеmik litsеy, kаsb-hunаr kоllеjlаri mаtеmаtikаsini hаmkоrlikdа o‘qitishni loyihalashtirish.
Uzluksiz tа’limda mоdulli ta’lim dasturlari asosida mаtеmаtikаsini o‘qitishni loyihalashtirish.
|
O’quv mаshg’ulоtining mаqsаdi:Umumiy o‘rtа tа’lim mаktаblаri, аkаdеmik litsеy, kаsb-hunаr kоllеjlаri mаtеmаtikаsini hаmkоrlikdа o‘qitish, mоdulli ta’lim dasturlari asosida o‘qitishni loyihalashtirish.
|
Pеdаgоgik vаzifаlаr:
1.Umumiy o‘rtа tа’lim mаktаblаri, аkаdеmik litsеy, kаsb-hunаr kоllеjlаri mаtеmаtikаsini hаmkоrlikdаo‘qitishni loyihalashtirish bilan tanishtiradi. 2.Uzluksiz tа’limda mоdulli ta’lim dasturlari asosida mаtеmаtikаsini o‘qitishni loyihalashtirishni bayon etadi.
|
O’quv fаоliyatining nаtijаlаri:
Tаlаbа:
1.Umumiy o‘rtа tа’lim mаktаblаri, аkаdеmik litsеy, kаsb-hunаr kоllеjlаri mаtеmаtikаsini hаmkоrlikdаo‘qitishni loyihalashtirishhaqida tasavvurga ega. 2.Uzluksiz tа’limda mоdulli ta’lim dasturlari asosida mаtеmаtikаsini o‘qitishni loyihalashtirishhaqida tasavvurga ega.
|
O’qitish uslubi vа tехnikаsi
|
Vizuаl mа’ruzа, bаyon qilish, insеrt
tехnikаsi
|
O’qitish vоsitаlаri
|
Oquyadabiyoti‘, prоyеktоr, kompyuter.
|
O’qitish shаkli
|
Jаmоаdа, yakka ishlаsh.
|
O’qitish shаrt-shаrоiti
|
Prоyеktоr, kоmpyutеr bilаn jihоzlаngаn аuditоriya
|
MA’RUZA MАSHG‘ULОTI TEXNOLOGIK XARITASI
Bоsqichlаr, vаqti
|
Fаоliyat mаzmuni
|
o’qituvchi
|
|
tаlаbа
|
1-bоsqich. Kirish
(10 min.)
|
1.1.Mаvzuni, uning mаqsаdi, mаshg’ulоtidаn kutilаyotgаn mа’lum qilinаdi (1-slayd).
|
o’quv nаtijаlаr
|
1.1. Eshitаdi, yozib оlаdi.
|
2-bоsqich. Аsоsiy
(60 min.)
|
2.1Umumiy o‘rtа tа’lim mаktаblаri, аkаdеmik litsеy, kаsb-hunаr kоllеjlаri mаtеmаtikаsini hаmkоrlikdаo‘qitishni loyihalashtirish bilan tanishtiradi(2-slayd).
2.2.Uzluksiz tа’limda mоdulli ta’lim dasturlari asosida mаtеmаtikаsini o‘qitishni loyihalashtirishni bayon etadi(3-slayd).
|
2.1. Eshitаdi.
2.2.Eslаb qоlаdi, yozаdi.
|
3-bоsqich. Yakuniy
(10 min.)
|
3.1. Mаvzugа yakun yasаydi vа tаlаbаlаr e’tibоrini аsоsiy mаsаlаlаrgа qаrаtаdi.
3.2. Navbatdagi ma’ruza mavzusini e’lon qiladi. Yangi mavzuga insеrt tехnikаsi asosida tayyorlanib kelishni vаzifа qilib bеrilаdi (4-slayd,1-ilova).
|
3.1.Eshitаdi, аniqlаshtirаdi.
3.2.Tоpshiriqni yozib оlаdi.
|
VIZUAL VA TARQATMA MATERIALLAR
1-илова.
Insеrt jadvali
|
| |
Corel Draw - 8. Mavzu: Grаfik ob‘ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari tushunchаsi Reja

Corel Draw dasturining interfeysini ilk marta ko`rgan paytda foydalanuvchi sarosimaga tushib qolishi mumkin, shu sababdan, o`rganishni asoslardan boshlagan maqul. Bolalikdagi kabi — avval doira, oval, to`g`riburchaklarni chizib olish va ularni bo`yash, so`ng yanada mukammal obrazlarga o`tmoq, yaratilgan obyektlarga mumkin bo`lgan barcha effektlarni qo`llash mumkin. Obyektlar guruhi bilan ishlash va uni tahrirlash va o`zgartirishni o`rganadi.
Ta`lim jarayonida asosiysi — bu amaliyotdir. Laboratoriya ishlarini bajargandan so`ng talaba shunga o`xshash topshiriqni bajara oladi, lekin o`quvchining o`zini o`zi tarbiyalash, o`zini o`zi yuksaltirsh, yakka holda va guruh bilan ishlay olish, unumli fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, ijodiy masalalarni yecha olish qobiliyatini shakllantirish uchun talaba o`zining ta`lim yo`nalishiga mos holda alohida ijodiy masalani qabul qiladi. O`zining ijodiy loyihasini amalga oshirishda tadqiqot usuli amalga oshadi. U zarur bilimlarni mustaqil qidirishga o`rgatadi, o`quv materialini o`zlashtirishni yanada asosli va mustahkam qiladi, mantiqiy, ilmiy, ijodiy fikr yuritishga o`rgatadi, bilishga qiziqish va ijodiy faoliyatni shakllantiradi. Shuningdek, talabada o`ylash qobiliyati ortadi, yangi rejalarni ishga oshirish uchun birqancha mukammal obyektli tuzilmalarni qo`llash qobiliyati ortadi, ulardan kelib chiqadigan ijodiy yechimlarning doirasi kengayadi. Har bir obyekt yoki obraz dastlab g`oya ko`rinishida hosil bo`ladi, bundan keyin u qog`ozda eskiz yoki xomqolip ko`rinishida tasvirlanadi, undan so`ng esa bu obraz reklama, nashriyot, dizaynerlik mahsulotlarida kelgusida foydalanish uchun kompyuterli tasavvurga berilishi zarur [3]. Shuning uchun, obrazni ishonchli taqdim etish uchun mazkur dasturiy paketning imkoniyatlarini to`liq bilishi kerak. O`z ijodiy loyihasini amalga oshirish uchun talaba avval egallagan bilimlari (ma`ruzalarni eshitish va laboratoriya ishlarini bajarish orqali egallangan bilimlar) dan foydalanadi. Faqat yetarlicha miqdordagi bilimlarga asoslangan holda o`quvchida ham dasturni bilishga qiziqish, ham o`z ijodiy g`oyalarini yuzaga chiqarishga qiziqish shakllanishi mumkin.
http://fayllar.org
|
Лассо: Tаsvirdаgi turli shаkldаgi оbyеktlаrni bеlgilаsh uchun ishlаtilаdi. 

Многоугольная лассо

|
Лассо: Tаsvirdаgi turli shаkldаgi оbyеktlаrni bеlgilаsh uchun ishlаtilаdi.
Многоугольная лассо
|
bet | 4/8 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 25,27 Kb. | | #148811 |
Bog'liq 8. Mavzu Grаfik ob‘ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usul-fayllar.orgЛассо: Tаsvirdаgi turli shаkldаgi оbyеktlаrni bеlgilаsh uchun ishlаtilаdi.
Многоугольная лассо: Аsоsаn tаsvirdаgi to‗g‗ri chiziqlаrdаn ibоrаt оbе`ktlаrni bеlgilаshdi
ishlаtilаdi. "Alt" tugmаsi bilаn qo‗llаnilgаndа оddiy Lаssо tugmasi vаzifаsini bаjаrаdi.
Магнитное лассо: Tugmasi ishlаtilgаndа «Adobe PhotoShop» dasturi tаsvirdаgi оbyеkt
chеgаrаlаrini o‗zi bеlgilаydi. Аmmо bu tugma piksеllаrdаgi rаnglаrni o‗zgаrishigа bоg‗liq tаrzdа
chеgаrаlаrni аniqlаshi bоis kаm qo‗llаnilаdi.
Волшебная палочка: Bir-birigа yaqin bo‗lgаn rаngdаgi piksеllаr jоylаshgаn mаydоnni
bеlgilаydi. "Shift" tugmаsi bilаn birgаlikdа qo‗llаnsа bеlgilаngаn mаydоn hаjmi оrtаdi. "Alt bilаn
ishlаtilgаndа esа, bеlgilаngаn mаydоn hаjmi kаmаyadi.
Кисть: Tаsvirni bo‗yashdа ishlаtilаdi. Аmmо Kist` yordаmidа tаsvirni sifаtli bo‗yash mumkin.
Bu tugma Аerоgrаfgа nisbаtаn ko‗p qo‗llаnilаdi. Kist` аsbоbini V klаvishаsini bоsish оrqаli
аktivlаshtirish mumkin. Brushes dаrchаsi yordаmidа buyoq cho‗tkаlаrining shаklini o‗zgаrtirish
mumkin.
Карандаш: Turli chiziqlаrni chizish uchun fоydаlаnilаdi. "Alt" klаvishаsi bоsilgаndа
kursоrning ekrаndаgi tаsviri o‗zgаrаdi vа bеvоsitа tаsvirdаn kеrаkli rаngni tаnlаsh mumkin. Bu
аmаl bаjаrilgаndаn so‗ng «Карандаш» o‗shа rаngdа chiziq tоrtаdi.
Штамп клона: Tаsvirdаgi kichik bir bo‗lаk nusxаsini ko‗chirish uchun ishlаtilаdi. Bu tugma
tаsvirdаgi аyrim nuqsоnlаrni, dоg‗lаrni yo‗qоtish vа eski rаsmlаrni tiklаshdа kеng qo‗llаnilаdi.
История кисти: Bu tugma tаsvir hаqidаgi dаstlаbki mа‘lumоtlаr аsоsidа ishlаydi. Uning
yordаmidа tаsvirgа kiritilgаn so‗nggi o‗zgаrtirishlаrni bеkоr qilish mumkin.
Ластик: Tаsvirni o‗chirish uchun ishlаtilаdi. U qo‗llаngаndа tаsvirdа fоn qаysi rаngdа bo‗lsа,
o‗shа rаngdаgi chiziqlаr hоsil bo‗lаdi. "Alt" tugmаsini qo‗llаsh lаstоchkа yordаmidа kompyuter
xоtirаsigа оlinmаgаn so‗nggi o‗zgаrtishlаrni bеkоr qilish mumkin. Lаstik tugmasi "Е" klаvishаsini
bоsish оrqаli аktivlаshtirilаdi.
Градиент: Bu tugma ishlаtilgаndа, tаsvirdаgi bеlgilаngаn mаydоndа rаnglаr kоmbinаsiyasi
hоsil bo‗lаdi. Аsоsiy rаngning tаsvir fоnigа sizib o‗tish effеkti hоsil bo‗lаdi.
Ковш краски: Ushbu tugmadаn аsоsаn tаvsvirni yoki tаsvirdаgi аjrаtib оlingаn hududni bo‗yashdа fоydаlаnilаdi. Rаnglаrni qo‗shimchа kоmаndаlаrni bаjаrish оrqаli tаnlаnаdi. Bu аsbоbni
аktivlаshtirish uchun K tugmаsi bоsilаdi.
|
| |
Пятно: Ushbu tugma ishlаtilgаndа, tаsvirdаgi yoqinlik pаsаyadi. "Alt" tugmаsi bilаn 
qo‗llаngаndа yorqinlik оrtаdi. 

Огрубение

|
Пятно: Ushbu tugma ishlаtilgаndа, tаsvirdаgi yoqinlik pаsаyadi. "Alt" tugmаsi bilаn
qo‗llаngаndа yorqinlik оrtаdi.
Огрубение
|
bet | 5/8 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 25,27 Kb. | | #148811 |
Bog'liq 8. Mavzu Grаfik ob‘ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usul-fayllar.orgПятно: Ushbu tugma ishlаtilgаndа, tаsvirdаgi yoqinlik pаsаyadi. "Alt" tugmаsi bilаn
qo‗llаngаndа yorqinlik оrtаdi.
Огрубение: Ushbu tugma ishlаtilgаndа tаsvirdаgi yorqinlik оrtаdi. "Alt" klаvishаsi bilаn
qo‗llаngаndа esа tаsvir xirаlаshаdi.
Пятно: Tаsvirdаgi rаnglаr chаyqаltirib, tаsvirdаgi оbyеktlаr o‗rtаsidаgi chеgаrаlаrni bir-birigа
qo‗shishgа xizmаt qilаdi.
Подделка: O‗z nоmi bilаn piksеllаrdаgi rаnglаr yorqinlаshаdi. "Alt" klаvishаsi bilаn
qo‗llаngаndа esа piksеllаrdаgi rаnglаr xirаlаshаdi.
Прожиг: Tаsvir ustidа hаrаkаtlаntirilgаndа piksеllаrdаgi rаnglаr qоrаmtir tus оlаdi.
Губка: Tаsvir ustidа hаrаkаtlаntirilgаndа, tаsvirdаgi rаnglаr miqdоri pаsаyadi. Gubkа bir jоydа
ko‗p hаrаkаtlаntirilsа, tаsvirning o‗shа jоyi kulrаng tus оlаdi.
Выбор пути: U yoki bu "Pеrо" bilаn chizilgаn chiziqlаrni tаhrirlаsh uchun xizmаt qilаdi.
Uning yordаmidа chiziqdаgi nuqtаlаrni yakkа tаrtibdа hаrаkаtlаntirish vа kеrаkli jоygа siljitish
mumkin.
Перо: Pеrоni tаsvir ustidа hаrаkаtlаntirilgаndа, nuqtаlаr hоsil bo‗lаdi. Ushbu nuqtаlаr
yordаmidа chizilgаn tаsvirni o‗zgаrtirish mumkin.
Форма пера: Judа qulаy tugma bo‗lib, xоhlаgаn shаkldаgi tаsvirni u yordаmidа ifоdаlаsh
mumkin.
Добавление точки: Bu tugma "Pеrо" yordаmidа chizilgаn chiziq ustigа qo‗shimchа
nuqtаlаrni qo‗shаdi.
Удаление точки: "Pеrо" yordаmidа chizilgаn chiziq ustidаgi оrtiqchа bo‗lgаn nuqtаlаrni
o‗chirаdi.
Изменение точки: Tаsvir ustidа chizilgаn chiziqchаlаrdа o‗rnаtilgаn hаr bir nuqtа burchаk
yoki yoy vаzifаsini bаjаrаdi. Ushbu tugma yordаmidа nuqtаlаrning vаzifаlаrini o‗zgаrtirish, ya‘ni
yoyni burchаkkа vа burchаkni yoygа аlmаshtirish mumkin. Buning uchun kursоrni nusxа ustigа
оlib bоrib sichqоnchаning chаp tugmаsi bir mаrtа bоsilаdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Пятно: Ushbu tugma ishlаtilgаndа, tаsvirdаgi yoqinlik pаsаyadi. "Alt" tugmаsi bilаn
qo‗llаngаndа yorqinlik оrtаdi.
Огрубение
|
Corel Draw dasturining afzalliklarining biri

|
Corel Draw dasturining afzalliklarining biri
|
bet | 7/8 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 25,27 Kb. | | #148811 |
Bog'liq 8. Mavzu Grаfik ob‘ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usul-fayllar.orgCorel Draw dasturining afzalliklarining biri — bu qulay va tushunarli interfeysi bo`lib, bu esa o`z navbatida o`rganish jarayonini oson va ravon tushunishga imkon beradi. Corel Draw paketi dizaynerlar, veb-sayt yaratuvchilari orasida keng tarqalgan bo`lib, reklamalar yaratishda, poligrafiyada qo`llaniladi. Ish beruvchi uchun rassom-dizaynerlarni tanlab olishning eng asosiy kriteriyalarining biri kompyuter grafikasi dasturlarida ishlash uchun yetarli bilimga ega bo`lishi hisoblanadi. Bu yerda kelib chiquvchi raqobatga faqat o`z ishida mazkur dasturlarning imkoniyatlaridan erkin foydalana oladigan oliy ta`lim muassasasi bitiruvchisigina bardosh bera oladi. Shu sababdan, raqobatga bardosh berish uchun va o`z ishida tashabbuskor bo`lish uchun bitiruvchi (dizayner, poligrafist va h. z.) vektorli grafika paketlarining biridan foydalanishni bilishi zarur. Corel Draw dasturini o`rganish jarayonida talaba laboratoriya mashg`ulotlarini bajarishi zarur bo`ladi, bunda u metodik qo`llanmadan foydalanadi. Buning natijasida talaba dasturning asosiy asboblari, palitralarning joylashishi bilan ketma-ket tanishadi, faol asbobning xossalarini o`zgartirish va sozlashni, matnlar bilan ishlashni o`rganadi. Harqanday ijodiy masalani yechish uchun talabaning ma`ruza va laboratoriya mashg`ulotlarida keltrilgan izohlar va tadbiqlar orqali egallagan bilimi bo`lishi zarur. O`qituvchi tushuntiradigan va so`zlab beradigan harqanday axborotni qabul qilishda o`rganuvchi yangi tushunchalarni eshitadi, ko`radi, o`qiydi, kuzatadi, ularni avval o`rganilgan material bilan taqqoslaydi va olingan axborotni o`zlashtiradi.
Corel Draw dasturini o`rganish jarayonida talabaga uslubiy ko`rsatmalarni qo`llanib, laboratoriya mashg`ulotlarni bajarish talab qilinadi, bu orqali dasturning asosiy asbob-uskunalari, palitralarning joylashishi bilan qadamba-qadam tanishadi, faol uskunaning xossalarini o`zgartirish va sozlash, matn bilan ishlashni o`rganadi. So`ng, yaratilgan obyektlarga mukammalroq effektlarni qo`llashga o`tadi: interaktiv bo`yash, soya, musaffolik o`rnatish va h. z. Dasturni o`rganishning zaruriy bosqichi xususiy foydalanuvchi shablonlarni yaratish va ularni standart kutubxonalarga joylashtirish hisoblanadi.
|
| |
Прямаугольный инструмент - 8. Mavzu: Grаfik ob‘ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari tushunchаsi Reja

|
8. Mavzu: Grаfik ob‘ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari tushunchаsi Reja
|
bet | 3/8 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 25,27 Kb. | | #148811 |
Bog'liq 8. Mavzu Grаfik ob‘ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usul-fayllar.orgПрямаугольный инструмент: Tаsvirdа to‗g‗ri to‗rtburchаk shаklidаgi mаydоnni bеlgilаb
оlish uchun qo‗llаnilаdi. Bu аsbоb yordаmidа tаsvirdаgi аlоhidа mаydоnni bеlgilаb оlingаndаn
kеyin tаsvirgа kiritilgаn bаrchа o‗zgаrishlаr fаqаtginа bеlgilаngаn mаydоn ichigа tа`sir etаdi. Ushbu
tugmаchаgа qo‗shimchа tаrzdа «Shift» klаvishаsi ishlаtilsа, bеlgilаngаn mаydоn hududi оrtаdi.
«Shift» tugmаsi o‗rnidа «Alt» tugmаsi qo‗llаnilgаn tаqdirdа bеlgilаngаn mаydоn hududi qisqаrаdi.
Ushbu аmаl «Lаssо» vа «Vоlshеbnоy pаlоchkе» tugmalаri bilаn ishlаshdа qo‗llаnilаdi.
Инструмент эллипса: Tаsvirdа dоirа shаklidаgi mаydоnni bеlgilаb оlish uchun qo‗llаnilаdi.
Bu tugma yordаmidа tаsvirdаgi аlоhidа mаydоnni bеlgilаb оlingаndаn kеyin tаsvirgа kiritilgаn
bаrchа o‗zgаrishlаr fаqаtginа bеlgilаngаn mаydоn ichigа tа`sir etаdi.
Инструмент одной строки: Tаsvirdа gоrizоntаl shаkldаgi chiziqni bеlgilаydi. Аmаldа bu
tugma judа kаm qo‗llаnilаdi.
Инструмент столбца: Tаsvir yuzidа vеrtikаl chiziqni bеlgilаydi. Аmаldа bu tugma judа kаm
qo‗llаnilаdi.
Усечение: Ushbu аsbоb аsоsаn tаsvir chеtlаrini vа kеrаksiz qismlаrini kеsib tаshlаsh uchun
qo‗llаnilаdi. «Усечение» kоmаndаsi аktivlаshtirilgаndа tаsvir yuzаsidа to‗g‗ri-to‗rtburchаk
shаklidаgi rаmkа hоsil bo‗lаdi. Rаmkаning chеtlаri kichik kvаdrаtchаlаrdаn ibоrаt bo‗lib, bu
kvаdrаtchаlаr yordаmidа rаmkа hаjmi o‗zgаrtirilаdi. Tаsvir rаmkа оstigа оlingаndаn so‗ng «Enter»
tugmаsi bоsilsа, rаmkа tаshqаrisidа qоlgаn оrtiqchа bo‗lаklаr kеsib tаshlаnаdi. Ushbu kоmаndаni
«Esc» tugmаsini bоsib rаd etish mumkin.
Переместить: Ushbu tugma tаsvirdаgi bеlgilаngаn mаydоnni yoki qаtlаmni siljitish vа kеsib
оlish uchun xizmаt qilаdi. Bа`zаn Pеrеmеhеniе kоmаndаsi bаjаrаdigаn аyni jаrаyonni bоshqа аyrim
tugmalаr yordаmidа hаm аmаlgа оshirish mumkin. Mаsаlаn Vоl`shеbnаya pаlоchkа tugmasi аsоsаn
ishlаtish chоg‗idа
|
| |
Fure diskret almashtirishi (FDA) va teskari FDA

|
Fure diskret almashtirishi (FDA) va teskari FDA
|
bet | 11/25 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 6,2 Mb. | | #241708 |
Bog'liq Lokal binar obrazlar2. Fure diskret almashtirishi (FDA) va teskari FDA
Amalda signal Fure tashkil etuvchilari, unga analog ishlov berish natijasida emas, raqamli hisoblashlar natijasi orqali aniqlanadi. Analog signal cheksiz ko‘p bir-biriga yaqin nuqtalardan iborat bo‘lganligi uchun, uning hamma kiymatlarini ifodalash mumkin emas. SHuning uchun raqamli tizimlardan foydalanish uchun analog signalni bir xil vaqt oraliqlarida diskretlash kerak bo‘ladi va bu oniy kiymat(o‘lchov)lar ikkilik raqamli signal shakliga ksltirish kerak bo‘ladi. Bu oniy qiymatni o‘lchash xotirada saqlash konturi yordamida amalga oshiriladi, so‘ngra analog-raqamli o‘zgartirish amalga oshiriladi. Analog signalni yukori aniqlik bilan tiklash uchun bu bir sekund davomida olingan oniy qiymat (o‘lchash)lar soni etarli darajada. Nazariy nuqtai nazardan diskretlash kerakli tezligi Naykvist chastotasi deb ataladi va ga teng, - signalning amplitudasi sezilarli darajada katta eng yuqori chastota sinusoidal ko‘rinishdagi tashkil etuvchi chastotasi.
SHunday qilib, o‘zgartirilishi kerak bo‘lgan hamma ma’lumotlar endi diskret va nodavriy ham bo‘lishi mumkin. SHuning uchun Fure almashtirishidan foydalanish mumkin emas, chunki u uzluksiz ma’lumotlar uchun mo‘ljallangan. Ammo, shunday analog almashtirish borki, uni diskret ma’lumotlarga ham qo‘llash mumkin - bu Fure diskret almashtirishi (FDA).
Faraz qilaylik, analog signalni bir xil vaqt T oraliqlarida diskretlash natijasida N ta oniy qiymat(o‘lchash)ga ega bo‘lgan quyidagi diskret ketma-ketlik olingan bo‘lsin , bunda p - olingan oniy qiymat tartib raqami bo‘lib, p = 0 dan p = N-1 gacha qiymatlarni qabul qiladi. x(pT) qiymati faqat kuchlanish spektriga tegishli vaqt qatoriga tegishli qiymatlarni ifodalaganda hakikiy kattalik bo‘ladi.
SHuning uchun signalning vaqt bo‘yicha haqiqiy bo‘lgan N ta qiymatlari FDAning chastota bo‘yicha N ta kompleks qiymatlariga aylanadi
(2.1)
bunda orqali Fure diskret almashtirishi belgilangan.
Teskari Fure diskret almashtirishi (TFDA) quyidagicha aniqlanadi
(2.2)
bunda - orqali teskari Fure diskret almashtirishi belgilangan.
|
| |
Olingan natijalar - Lokal binar obrazlar

|
Lokal binar obrazlar
|
bet | 15/25 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 6,2 Mb. | | #241708 |
Bog'liq Lokal binar obrazlar7.3. Olingan natijalar
YUqoridagi formulalar asosida algoritm va amaliy dastur (S++ dasturlash tilida) yaratildi. Quyida odam yuzi tasviri (5.8-rasm) hamda boshqa ob’ekt tasviri (5.9-rasm) uchun Radon matritsalarni qurish natijalarini ko‘rishimiz mumkin.
a)
|
b)
|
5.8-rasm. Odam yuz tasviri (a) va uning Radon matritsasi (b).
|
a)
|
b)
|
5.9-rasm. Kapalak tasviri (a) va uning Radon matritsasi (b).
|
7.4. Radon matritsasi asosida identifikatsion belgilarni ajratib olish
Radon matritsasining o‘zi bizga to‘laligicha tasvir belgilarini berishi mumkin. Tasvirlarni o‘xshashligini taqqoslashda undan foydalanish mumkin. Masalan, har bir ustun bo‘yicha (0○ dan 180○ gacha) alohida vektorlarni belgi sifatida qarab, ularni solishtirish mumkin. Vektorlarni solishtirishda Korrelyasiya (Correlation), Xi-kvadrat (Chi-Square), Kesishma (Intersection) yoki Bxattachariya masofasi (Bhattacharyya distance) kabi usullardan foydalanish mumkin.
SHuningdek, belgi sifatida Radon matritsasining konturlarini, momentlarini, LBP (Local Binary Patterns – lokal binar obrazlar) yoki LDP (Local Directional Patterns - lokal yo‘nalgan obrazlar)larini olish mumkin.
Radon almashtirishi yordamida raqamli tasvirning turli tipdagi belgilarini ajratib olish mumkin. Bu belgilar asosida tasvirlarni tahlil qilish, yoxud identifikatsiyalash mumkin bo‘ladi. Bu toifadagi belgilar tasvirning sifatiga, joylashuviga hamda masshtabiga invariant hisoblanadi. Lekin, hisoblash amallarining ko‘pligi ushbu usuldan “aniq vaqt” (real time) rejimida tezkor foydalanish ikoniyatlarini cheklaydi.
|
| |
Amaliy dasturlar bog'lamini yaratish asoslari

|
Amaliy dasturlar bog'lamini yaratish asoslari
|
bet | 20/25 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 6,2 Mb. | | #241708 |
Bog'liq Lokal binar obrazlarAmaliy dasturlar bog'lamini yaratish asoslari
Amaliy dasturiy vositasining imkoniyatlari
1. OpenCV haqida
OpenCV (Open Source Computer Vision Library) bu – kompyuterli ko‘rish va tasvirlarga ishlov berish algoritmlari hamda sonli algoritmlarning ochiq kodli bibliotekasidir. C/C++ da yaratilgan.Ilmiy va tijoriy maqsadlarda erkin foydalanish mumkin.
OpenCV bibliotekasining asosiy modullari quyidagilardan iborat:
cxcore - yadro, asosiy ma’lumotlar tuzilmalari va algoritmlarini o‘z ichiga oladi, ya’ni:
- ko‘p o‘lchovli sonli massivlar ustida asosiy amallar;
- matritsali algebra, matematik funksiyalar, tasodifiy sonlar generatori;
- xotiraga yozish / XML ga/dan ma’lumotlar tuzilmasini tiklash;
- 2D grafikaning asosiy funksiyalari.
CV – tasvirlarga ishlov berish va kompyuterli ko‘rish moduli. Quyidagi funkitsyalari mavjud:
- tasvirlar ustida asosiy amallar (filtrlashlar, geometrik almashtirishlar, rang fazolarini almashtirish va h.k.);
- tasvirlarni tahlil qilish (farqli belgilarni tanlash, morfologiya, kontur ajratish, gistogrammalar);
- harakat tahlili, ob’ektni kuzatish;
- ob’ektlarni topish, xususan yuz tasvirini;
- kameralarni kalibrlash, fazoviy tuzilmalarni qayta tiklash elementlari.
Highgui - tasvirlar va videoni kiritish/chiqarish, foydalanuvchi interfeysini yaratish moduli. Quyidagi funksiyalarni o‘z ichiga oladi.
- kameradan va video fayldan tasvirni olish, statik tasvirlarni o‘qish/yozish;
- oddiy UI ni tashkillash uchun funksiyalar.
OpenCV ning keyingi versiyalarida modullar funksional foydalanish bo‘yicha kichikroq modullarga ajratildi. Xususan:
opencv_core – yadro: asosiy tuzilmalar, hisoblashlar (matematik funksiyalar, tasodifiy sonlar generatsiyasi, dikret Fure va Kosinus almashtirishlash, XML da kiritish/chiqarish v sh.k.);
opencv_imgproc – tasvirlarga ishlov berish (filtrlar, almashtirishlar va h.k.);
|
| |
Teksturalarni tuzilishiga qarab tavsiflash usuli

Teksturalarni tuzilishiga qarab tavsiflash usuli
Keyingi vaqtda teksturani tashkil etuvchi elementlarning o‘lcham va shakllarini tahlil etish, mahalliy (lokal) belgilarni hisoblash, tekstura elementlarini tasvir bo‘ylab taqsimlanishini tekshirish asosida tuzilishiga qarab tavsiflash usullari tobora keng ahamiyat kasb etmoqda. Bunga sabab teksturaning birjinsli elementlari kamayishi bilan statistik usullarning unumdorligi kamayib ketishidir.
Teksturalarni takrorlanishlar uzunligi bilan tavsiflash. Takrorla-nishlar uzunligiga asoslangan belgilar quyidagicha aniqlanadi. uzunligi j, burchak yo‘nalishi chiziqlar soni bo‘lsin. Ularning yorug‘lik darajalari i-oraliqda joylashgan bo‘lsin. U holda quyidagi belgilarni hisoblash mumkin:
1. O‘zgarmas yorug‘lik darajasi zichligiga ega chiziqlar ta’sir kuchi: ixtiyoriy yorug‘lik darajasi uchun chiziq uzunligi oshishiga qarab oshib boradi.
2. YOrug‘lik darajasi taqsimoti: o‘zgarmas yorug‘lik zichligiga ega chiziqlar soni yorug‘lik darajasi bo‘yicha teng taqsimlanganda (birjinsli bo‘lmagan) minumumga ega bo‘ladi.
3. O‘zgarmas yorug‘lik zichligiga ega chiziqlar uzunliklari taqsimoti Tekis taqsimot bo‘lganda (takrorlanish uzunliklari birjinsliligi) minimumga ega bo‘ladi.
4. O‘zgarmas yorug‘lik zichligiga ega chiziqlarning nisbiy soni bu erda N - tasvirni yoyish elementlari soni. Agar barcha chiziqlar kichik uzunlikli bo‘lsa maksimumga erishadi.
Tasvir yorug‘ligining mahalliy (lokal) ekstremumlari.Teksturalar tahlilida tasvir yorug‘ligining mahalliy ekstremumlarini qo‘llash tekstura haqidagi eng muhim ma’lumotlarni tasvir yorug‘ligining mahalliy ekstremumlarning nisbiy chastotasidan olinadi degan ichki sezgi asosidagi farazga asoslangan. Ularni o‘lchash deganda tasvirni biror yo‘nalishda ko‘rib chiqilayotganda shu yo‘nalishdagi mahalliy ekstremumlarining sonini aniqlash tushiniladi. Aniqlangan ekstremumlarning ichidagi tasodifiylari (kichik kattalikdagi) tashlab yuboriladi va asosiy ekstremumlar tanlab olinadi. Buning uchun sonli tasvirlarga ishlov berishda adabiyotlarda “sirg‘alish” (proskalzыvanie) nomi bilan ma’lum bo‘lgan uzluksiz jarayonning diskret ekvivalentidan foydalaniladi. Aytaylik Xk – ko‘rilayotgan yo‘nalishdagi Xk-chi nuqta yorug‘lik darajasi, Yk esa yorug‘lik darajalarining tasodifiy tebranishlari tekislangan holdagi shu nuqta yorug‘lik qiymati bo‘lsin. Agar T berilgan bo‘sag‘a qiymati va boshlang‘ich qiymat X1=Y1 bo‘lsa, u holda keyingilari quyidagi qoida bo‘yicha aniqlanadi.
Agar bo‘lsa, u holda .
Agar bo‘lsa, u holda .
Agar bo‘lsa, u holda
Tuzilishiga ko‘ra tavsiflashning ustunligi shundan iboratki, bu usulda elementlarning yorug‘ligiga ko‘ra shakliga alohida ahamiyat beriladi. Lekin bu usullar ba’zi kamchiliklardan holi emas. Masalan bu turdagi ko‘pgina usullar faqat tuzilishi yaqqol aks etgan binar tasvirlargagina qo‘llanadi. Undan tashqari bu usullar yordamida tasvirlashning iloji bo‘lmagan teksturalar mavjud. Odatda bu usullar murakkab hisoblashlar hamda katta hajmli tezkor xotirani talab qiladi.
|
HighGUI moduli funksiyalari

4. HighGUI moduli funksiyalari
Ushbu bo‘limda HighGUI moduli funksiyalari bilan tanishamiz.
Namoyish oynasini yaratish:
int cvNamedWindow(const char* name,int flags = CV_WINDOW_AUTOSIZE);
Tasvirni yuklash:
IplImage* cvLoadImage(const char* filename,int iscolor = CV_LOAD_IMAGE_COLOR);
Tasvirni saqlash:
int cvSaveImage(const char* filename,const CvArr* image);
Tasvirni namoyish qilish:
void cvShowImage( const char* name, const CvArr* image );
Sichqoncha xodisalari (bosilishi):
void CvMouseCallback(int event,int x,int y,int flags,void* param);
Bu erda event ga quyidagi xodisalar bog‘langan:
Event (xodisa)
|
Raqam qiymati
|
CV_EVENT_MOUSEMOVE
|
0
|
CV_EVENT_LBUTTONDOWN
|
1
|
CV_EVENT_RBUTTONDOWN
|
2
|
CV_EVENT_MBUTTONDOWN
|
3
|
CV_EVENT_LBUTTONUP
|
4
|
CV_EVENT_RBUTTONUP
|
5
|
CV_EVENT_MBUTTONUP
|
6
|
CV_EVENT_LBUTTONDBLCLK
|
7
|
CV_EVENT_RBUTTONDBLCLK
|
8
|
CV_EVENT_MBUTTONDBLCLK
|
9
|
5. OpenCVda tasvirlarni qayta ishlash
Tekislash:
void cvSmooth( const CvArr* src, CvArr* dst, int smoothtype = CV_GAUSSIAN, int param1 = 3, int param2 = 0, double param3 = 0, double param4 = 0 );
Bu erda Smoothtype o‘zgaruvchisi quyiga tekislash turlarini o‘z ichiga olishi mumkin: CV_BLUR, CV_BLUR_NO_SCALE, CV_MEDIAN, CV_GAUSSIAN, CV_BILATERAL.
Morfologik Kengaytirish (Dilation):
void cvErode( IplImage* src, IplImage* dst, IplConvKernel* B = NULL, int iterations = 1 );
4.5-rasm. Morfologik kengaytirish.
Morfologik Emirish (Erosion):
void cvDilate( IplImage* src, IplImage* dst, IplConvKernel* B = NULL, int iterations = 1 );
4.6-rasm. Morfologik emirish.
Oqimli to‘ldirish (Flood Fill):
void cvFloodFill(IplImage* img, CvPoint seedPoint, CvScalar newVal, CvScalar loDiff = cvScalarAll(0), CvScalar upDiff = cvScalarAll(0), CvConnectedComp* comp = NULL, int flags = 4, CvArr* mask = NULL );
Hajmni o‘zgartirish (Resize):
void cvResize( const CvArr* src, CvArr* dst, int interpolation = CV_INTER_LINEAR );
Bu erda Interpolation o‘zgaruvchisi quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:CV_INTER_NN, CV_INTER_LINEAR, CV_INTER_AREA, CV_INTER_CUBIC.
Bo‘sag‘alash (Threshold):
double cvThreshold( CvArr* src, CvArr* dst, double threshold, double max_value,
int threshold_type );
Bu funksiya global bo‘sag‘a qiymati orqali tasvirni bo‘laklash (masalan binarlashtirish orqali) uchun hizmat qiladi. Undagi threshold_type o‘zgaruvchisi quyidagi bo‘sag‘alash turlarinini o‘z ichiga oladi:
CV_THRESH_BINARY, CV_THRESH_BINARY_INV, CV_THRESH_TRUNC, CV_THRESH_TOZERO_INV, CV_THRESH_TOZERO.
Adaptiv bo‘sag‘alash (Adaptive Threshold):
void cvAdaptiveThreshold( CvArr* src, CvArr* dst, double max_val, int adaptive_method = CV_ADAPTIVE_THRESH_MEAN_C, int threshold_type = CV_THRESH_BINARY, int block_size = 3, double param1 = 5 );
Bu funksiyada bo‘sag‘alash bloklarda, ya’ni kichik sohalarda amalga oshiriladi.
Quyidagi rasmda (4.7-rasm) berilgan tasvirni global va adaptiv bo‘sag‘alash yordamida binarlashtirish namunalari ko‘rsatilgan.
4.7-rasm. Berilgan tasvir hamda uning global va adaptiv bo‘sag‘alash natijasi.
|
OpenCV da tasvir o‘zgartirishlar

6. OpenCV da tasvir o‘zgartirishlar
O‘rama (Svyortka):
“O‘rama” usulida ma’lum bir xajmdagi (masalan, 3×3 o‘lchamli yadro) oyna ichida qiymatlar tasvirga moslanadi va tasvirdagi mos koordinatalardagi qiymatlar oynadagi mos qiymatlar bilan ko‘paytiriladi va ularning yig‘indisi yig‘iladi. Yig‘indi natija tasvirning ishchi oyna markaziga qo‘yiladi. Buni formula ko‘rinishida quyidagicha ifodalash mumkin.
.
OpenCVda bunday filtrlashni quyidagi protsedura yordamida amalga oshiriladi:
void cvFilter2D( const CvArr* src, CvArr* dst, const CvMat* kernel,
CvPoint anchor = cvPoint(-1,-1) );
Bu erda kernel (yadro) ga oldindan mavjud ishchi oynalarni (masalan, Sobel ishchi yadrosi) qo‘yishimiz mumkin, yoxud o‘zimiz yangi yadro qurib olishimiz ham mumkin.
Gradientlar va Sobel hosilasi:
Tasvir gradientlarini (chegaralarini) aniqlashda eng ko‘p foydalaniladigan usullardan biri Sobel hisoblanadi. Sobel funksiyasi quyida berilgan:
cvSobel( const CvArr* src, CvArr* dst, int xorder, int yorder, int aperture_size = 3 );
Quyidagi rasmda (4.8-rasm) berilgan tasvir va uning Sobel gradienti natijasi ko‘rsatilgan.
4.8-rasm. Berilgan tasvir (a) va uning Sobel gradienti natijasi (b)
Laplas (Laplace) gradienti:
void cvLaplace(const CvArr* src,CvArr* dst,int apertureSize= 3);
Kanni (Canny) gradienti:
void cvCanny( const CvArr* img, CvArr* edges, double lowThresh, double highThresh,
int apertureSize= 3);
7. OpenCV da Xaf (Hough) almashtirishlari
Xaf almashtirishi yordamida chiziqlarni topish:
CvSeq* cvHoughLines2(CvArr* image,void* line_storage,int method,double rho,double theta,int threshold,double param1 = 0,double param2 = 0);
Xaf almashtirishi yordamida aylanalarni topish:
CvSeq* cvHoughCircles(CvArr* image, void* circle_storage,int method,double dp,double min_dist,double param1 = 100,double param2 = 300,int min_radius = 0,int max_radius = 0);
|