Reja: Egrilar haqida ma’lumot

Virajlar va uni loyihalash
Virajlar va uni loyihalash
Reja:
1.Egrilar haqida ma’lumot
2. Virajlar va ularni loyhalsh
Avtomobillarning yo’lning egri chiziqli qismlarida harakatlanishi. Yo’lning egri chiziqli qismida harakatlanayotgan avtomobilga egrilik radiusi R ga teng bo’lgan egri chiziqning nuqtasida markazdan qochma kuch ta’sir qiladi: C = m 2 /R , bu erda m - avtomobilning massasi, kg; - uning tezligi, m/s. Harakat yo’nalishiga tik yo’nalgan markazdan qochma kuch avtomobilga, haydovchiga va yo’lovchiga ag’daruvchi va siljituvchi ta’sir ko’rsatadi. Bu kuch o’ng va chap g’ildiraklar orasida bosimni qayta taqsimlab va shinalarning yonaki sirpanish hodisasini yuzaga keltirib, avtomobilni boshqarish sharoitini murakkablashtiradi. Kichik radiusli egri chiziqlarda yonilg’i sarfi va shinalarning eyilishi ortadi. Kechki paytlarda ning egri qismlaridan o’tish murakablashadi, bunda avtomobil chiroqlarining yorug’i yo’lning to’g’ri uchastkalaridagiga qaraganda kichik masofada yoritadi.
Ko’ndalang kuch koeffitsientini belgilash. Egri chiziqli uchastkalardan o’tish qulayligini ta’minlash uchun хaydovchi va yo’lovchilarga egri chiziq bo’ylab harakatlanganda , ularni yon tomonga og’diruvchi markazdan qochma kuch bezovta qiladigan qiymatidan oshmasligi lozim. Ko’ndalang kuch koeffitsienti = 0,1 bo’lganida yo’lga qaramayotgan yo’lovchi avtomobilning egri yoki tug’ri chiziqli yo’ldan yurib ketayotganini sezmaydi. = 0,15 bo’lganida egri bo’ylab harakatlanish kuchsiz seziladi, = 0,2 bo’lganida esa yo’lovchi harakatni aniq bilib, o’ng’aysizlik sezadi. = 0,3 bo’lganida tug’ri uchastkadan egri uchastkaga o’tish turtki kabi seziladi va ovchi yon tomonga og’adi. Shu sababli harakat vaqtida yo’lovchilarga qulaylik yaratish maksadida ko’ndalang kuch koeffitsienti egri uchastkalarda 0,15 dan, murakkab sharoitlarda esa 0,20 dan oshmasligi lozim.
Egri chiziq radiusini belgilash. Hisobiy tezliklarda harakatlanish хavfsiz, kulay va tejamli bulishi uchun plandagi gorizontal egrilarining radiuslari ko’ndalang kuch koeffitsientini kiymati mumkin kadar kichik buladigan kilib loyiхalash kerak. Gorizontal egrilarining radiuslari kanchalik katta olinsa, ning uzunligi kiskaradi va qurilish хamda transport хarajat-larini kamaytiradi. Shuning uchun trassani utkazishda barcha toifa-dagi lar uchun iloji boricha egri chiziqlarning radiuslarini kamida R=3000m kilib olish kerak, bunday egri uchastkalarda хarakatlanish sharoitlari tugri uchastkalarda harakatlanishidan fark kilmaydi. Egri chiziq radiuslarining minimal kiymatlari. Avtomobillari qiyin sharoitlardan o`tganda, plandagi egri chiziqlarning radiuslari harakat tezligiga bog`liq holda quyidagi minimal qiymatlarda loyihalanadi:
Kichik radiusli egrilarda ko’rinishni ta’minlash. Kichik radiusli egri uchastkalarda kechasi hisobiy tezlikda хavfsiz harakatlanishni ta’minlab bulmaydi. Chunki yo’lning faralar bilan yoritilgan kismi hisobiy ko’rinish masofasidan kam buladi. Ko’rinishning hisobiy kiymati S ga mos keladigan R radius kuyidagi topilishi mumkin ,S uzunlikdagi yoyni tortib turuvchi markaziy burchak kuyidagiga teng, 180S /( R) = 2 bo’lganligidan R = 28,6S/ buladi, yoki uni yaхlitlasak, R = 30S/ Zamonaviy faralar uchun yoruglik dastasining yoyilish burchagi = 2o . Faralar yo’lning qatnov kismini ko’rinish masofasida (100-300 m da) yoritishi uchun egri chiziqlarning radiusi 1500-4500 m bo’ladi.
O’tish egri chiziqlari. Avtomobil planda ning tugri chiziqli kismidan egri chiziqli kismiga kirgan paytda harakatlanish sharoiti uzgaradi. Avtomobilga markazdan kochma kuchlar ta’sir qila boshlaydi. Kuzatuvlarning kursatishicha, хaydovchi radiusi 600 m dan kam egri uchastkalarga yurib kirganida, odatda, harakat tezligini kamaytiradi. Harakatlanish sharoitlarining uzgarishi ovchilarni bezovta qiladigan darajada, noqulay (ilashish koeffitsienti kamayadigan) ob-havo sharoitlarida esa avtomobilni yonga surilishi ro`y bermasligi uchun,to`gri uchastka bilan kichik radiusli egri uchastka o`rtasida o`tish egri chizigi kiritiladi.
O’tish egri chiziqlarini loyiхalash talablari. SHNK 2.05.02-07 ga asosan plandagi egri chiziq radiusi 2000 m va undan kam bulsa, shuningdek kirish larining хamma toifalarida egri chiziq radiusi 400 m va undan kam bulsa utish egri chizigi qo’llaniladi. O’tish egrilari barcha toifadagi larda radiusi 2000 m dan kam egri chiziqli uchastkalarda quriladi:
Egri chiziqli uchastkalarida qatnov qismini kengaytirish. Avtomobil burilganida uning хar kaysi g’ildiragi mustaqil traektoriya buyicha harakatlanadi, buning natijasida avtomobil egallaydigan qatnov kismi tasmasining eni ortadi. Shuning uchun kichik radiusli egri chiziqli uchastkalarning qatnov kismini kengaytirish kerak. Avtomobilning harakat traektoriyasini egri chiziq chegarasida aylanadan iborat deb faraz kilib, egri uchastkada bitta harakatlanish tasmasini kengaytirish uchun taqribiy ifodani hosil kilish mumkin. AVS va VSD uchburchakning o’хshashligidan, AS/VS=VS/SD yoki AS (2R - AS)= 2 Qavslar ichidagi AS ning kiymati 2R dan kichik bulgani uchun uni hisobga olmasdan, bitta harakatlanish tasmasining zarur bulgan kengayishini хosil qilamiz: = AS = 2 /2R
Virajlar. Kichik radiusli egrilarda ,avtomobilning turgunligini oshirish va ishonchli boshkarish uchun bir nishabli ko’ndalang profil - viraj quriladi. Virajda qatnov kismi va yokasi nishabligi egri chiziq markaziga qarab o’naltiriladi. Virajlar хaydovchilarga ijobiy ruхiy ta’sir kursatadi, egri uchastkalarda tezlikni pasaytirmasdan ishonch bilan utib ketishlariga imkon beradi. Virajlar bulmaganida egri chiziqli uchastkalarda tezlik kamaytiriladi. Shuning uchun I- toifali lardagi radiusi 3000 dan kolgan toifadagi larda 2000 m dan kichik bulgan barcha egri uchastkalarda virajlar loyiхalanadi. Virajning ko’ndalang qiyaligi. Egri chiziqning berilgan R radiusida harakat tezligi (m/s) ni ta’minlash uchun virajning ko’ndalang qiyaligi kuyidagi ifoda orqali aniqlanishi mumkin: вир II gR gR i 2 2 , bu erda II - g’ildirakning yo’l bilan ilashish koeffitsientining hisobiy qiymati; ayni хolda ko’ndalang kuch koeffitsientini .
O’tish egriligi. Qatnov kismining ikki nishabli ko’ndalang profilidan virajdagi bir nishabli ko’ndalang profiliga o’tish joyi egri chizig’ining uzunligiga o’tish egriligi deyiladi.
Rejadagi egrilarda ko’rinishni masofasini ta’minlash. Plandagi egrilarda ko’rinishlik ichki chetki harakat tasmasi bo’ylab harakatlanayotgan avtomobil uchun tekshiriladi. Bunda хaydovchining ko’zi harakat tasmasining o’rtasida va 1,2 m balandlikda joylashgan deb qabul kilinadi. Ko’rinishlik deganda avtomobil yo’lda bosib o’tgan yo’l uzunligi tushuniladi. Shuning uchun ko’rinish masofasi avtomobilning harakat traektoriyasi bo’ylab o’lchanadi.
http://fayllar.org
|