O’z-o’zini tarbiyalash va qayta tarbiyalash

|
O’z-o’zini tarbiyalash va qayta tarbiyalash
|
bet | 104/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023O’z-o’zini tarbiyalash va qayta tarbiyalash
Tarbiya jarayoni faqat o’qituvchi va tarbiyachi rahbarligida amalga oshirilmaydi. Tarbiya jarayonida tarbiyalanuvchilarning o’zlari ham ishtirok etdilar, ya’ni ular o’zlarini-o’zlari tarbiyalaydilar. O’z-o’zini tarbiyalash insonning o’zida ma’lum fazilatlarni ustirishga qaratilgan ongli intilish va iroda kuchidir. "O’z-o’zini tarbiyalashga undovchi tarbiya ishonchim komilki, bu haqiqiy tarbiyadir”. V.A.Suxomlinsxiy "Tarbiya to’g’risida (32 – bet)
Har bir shaxs ijtimoiy muhit ta’sirida, jamiyat ta’sirida bir qator sifatlarni orttiradi. Odamda o’z-o’zini tarbiyalash faoliyat elementlari kichik yoshdan boshlanadi, bu ishga o’smirlik davrida ongli ravishda kirishadi va yigitlik davrida yanada rivojlanadi, chunki odamda o’z-o’zini tarbiyalashga intilish, o’z hatti-harakatini idora etish va baho berish qobiliyati vujudga kelgan vaqtda paydo bo’ladi.
Bolalardagi o’z-o’zini tarbiyalash faoliyatiga albatta o’qituvchilar, tarbiyachilar va ota-onalar rahbarlik qilishi, ularning o’z-o’zini tarbiyalashini ko’zdan qochirmasligi va muayyan maqsad yo’liga solib yuborishi lozim. Bolalarning o’z-o’zini tarbiyalash ishida o’quvchilar jamoasi, jamoatchilix fikri ham katta ahamiyatga ega. Bolalar o’z-o’zini tarbiyalashda o’zlariga na’muna deb bilgan sifatlarni tanlaydilar va tahlil qiladilar.
Bola bilim olishdan avval taqlid qilishni o’rganadi (Komenskiy) bunday holatda kattalar albatta yordam berishlari kerak.
Agar o’qituvchilar, tarbiyachilar, ota-onalar bolalarning o’z-o’zini tarbiyalashda qo’z-quloq bo’lib turmasalar, bolalar salbiy sifatlarni singdirib olishlari mumkin.
Tarbiya ishining yana bir tomoni, ya’ni ba’zi bir bolalarni qayta tarbiyalash masalasiga alohida e’tibor berishdir.
Ayrim oilalarda bolalarga yoshlikdan noto’g’ri tarbiya berish natijasida ular g’oyatda intizomsiz, erka-tantiq, ish yoqmas, qaysar bo’lib qoladilar. Ular qayta tarbiyalashga muhtoj bo’ladilar.
Ba’zi tajribasiz, pedagogik mahoratga ega bo’lmagan o’qituvchilar bolalarga ta’lim va tarbiya berishda bir qator xatoliklarga yul qo’yadilar. Bunday xato va nuqsonlar oqibatida o’zlashtirmovchilik, intizomsizlik kabi hollap kelib chiqadi.
Atoqli mashhur pedagog A.S.Makarenko bolalarga mumkin qadar juda kichik yoshidan boshlab to’g’ri tarbiya berishga kirishish kerakligini, aks holda keyinchalik qayta tarbiyalash og’ir ekanini, bu ish ko’p kuch va bilim talab etishini ko’rsatib: "bolani qayta tarbiyalashga nisbatan uni to’g’ri va normal tarbiyalash ancha osondir" degan edi. Misol: bolalarning salom berishlari yoki kattalarning salom bermasliklari.
Yosh avlodni ijodkor, faol va fidoiy komil insonlar qilib voyaga yetkazish, ularni har tomonlama ma’lumotli va yuksak axloqiy fazilatli qilib tarbiyalash ishlari maktabda ta’lim-tarbiya jarayonida amalga oshiriladi. By jarayonda asosiy masala - o’quvchilar faoliyatidir.
Tarbiya jarayoni odatda qayta tarbiyalash, bolaning atrof-muhitdagi u yoki bu hodisalar bilan salbiy aloqasi natijasida vujudga keladigan munosabatlar va o’z xususiyatlarini bartaraf etish bilan qo’shib olib boriladi. Eng yuqori darajaga erishadigan tarbiya jarayoni o’z-o’zini tarbiyalashga muvofiq bo’lishdir.
Tarbiya uzoq davom etadigan va aslida uzluksiz jarayon bo’lib, bu jarayon bola maktabga kelishidan ilgariyoq boshlanadi va butun umr buyi davom etadi. Tarbaya ko’pgina sabablarga. o’quvchilarning individual – tipologik tasavvurlariga, ularning hayotiy va ma’naviy tajribasi, shaxsiy pozisiyasiga bog’liqdir.
"Insonning shunday yuksak va qimmatli hislatlari bo’ladiki, ...aql kuchi moddiy manfaat kuchidan ustunlik qiladi, ana o’shandagina inson yaxshilikka intiladi. Ammo jamiyatda bunday kishilar juda ham kam, mabodo kishilar orsida bundaylari topilsa ham, ular yolg’izdirlar. Bordiyu manfaat aqlni zabt etib olsa, unda insonni albatta yomonlikka chorlaydi. Bunday odamni qayta tarbiyalamoq lozim"', degan A.Navoiy va yana ..."Odobli va go’zal xulqli odamlar ko’payaversa, xalqning do’stligi, ularning bir-biriga nisbatan bo’lgan mehr-muhabbati borgan sari rivoj topadi. Agar kishi odob va tavoze’ (xokisor. bezavol) kabi xulqqa ega bo’lsa, o’zi ham xalqning izzat-hurmatiga sazovor bo’ladi", degan Maxbub ul-qulub asarida (48-bet).
|
| |