Nazariy bilimlarni namoyon qilish

Nazariy bilimlarni namoyon qilish: o‘rganilgan adabiy–nazariy tushunchalar va qoidalarni ta‘riflash hamda tavsiflash, ularning amalda qo‘llanilishiga misollar keltirish; mustaqil ravishda badiiy asarga nazariy jihatdan baho berish; o‘rganilgan adabiy-nazariy tushunchalarning qo‘llanilishiga doir test topshiriqlarini bajarish.
19
Axborotlarni mustaqil ravishda izlash: Turli manbalar (darslik va qo‘llanmalar, lug‘at, ilmiy-ommabop adabiyotlar, kompyuter ma‘lumotlari bazasi, adabiy saytlar - internet resurslari)dan foydalanib, ilmiy-adabiy mazmundagi axborotlarni izlash va foydalanish.
Amaliyotda qo‘llay olishi kerak: O‘rganilgan xalq og‘zaki ijodi, mumtoz va zamonaviy adabiyot, jahon adabiyoti namunalaridan tegishli xulosalar chiqarish, ibrat olish, yaxshi insoniy fazilatlarni o‘ziga singdirish, o‘rganilgan maqol, matal, ibora, aforizm, she’riy satrlar va boshqa badiiy asarlardan kundalik og‘zaki so‘zlashuvlarda o‘rinli foydalanish, asar va uning qahramonlariga yozma va og‘zaki tavsif berish, annotatsiya va taqrizlar, referat va insholar, ijodiy matnlar yoza olish, badiiy ijod namunalari (nasriy, she’riy, dramatik asar)ni ifodali o‘qish, ularning mazmun-mohiyatini tushunish, anglash va idrok etish. Badiiy matn yoki uning parchasini ifodali yod aytish, qayta hikoyalash, o‘zgalarga tushuntirib berish, ularda tasvirlangan voqea-hodisalar, obrazlar tizimini sharhlash, munosabat bildirish va baholay olish, og‘zaki va yozma nutqni boyitish, rivojlantirish, tushunarli va ravon, og‘zaki hamda yozma nutqqa ega bo‘lish.
O‘QUV REJA VA O‘QUV DASTURLARI, ULARNING TUZILISHI,
TARKIBIY QISMLARI
O‘quv rejasida ko‘rsatilgan fanlar ularni o‘rganish tartibi, har bir o‘quv faniga ajratilgan vaqt, maslahat va sinovlar barcha o‘quv guruhlari uchun majburiydir.
O‘quv rejasi o‘quv yurtining turi, maqsadi va vazifalarini, O‘quvchilarning soni va o‘qish muddatini belgilovchi davlat hujjatlari asosida ishlab chiqiladi.
O‘quv rejasiga kirgan hujjatlarni malaka tavsifnomasi, mavzular rejasi va o‘quv dasturlari tashkil etadi.
Malaka tavsifnomasi – ishchining bilimi hamda kasbiy saviyasiga qo‘yiladigan asosiy talablar mujassamlangan normativ hujjatdir. Unda ishchi u yoki bu kasb faoliyati doirasidagi ishlarni ongli va to‘g‘ri bajarishi uchun egallashi zarur bilimlar ifodalanadi.
Malaka tavsifnomasi ish va kasblar, xalq xo‘jaligining muayyan sohalaridagi mashg‘ulotlarning yagona ta‘rif malaka ma‘lumotnoma asosida tuziladi.
Malaka tavsifnomasida kasb va ixtisoslarning aniq nomlari, texnik va maxsus bilimlar, mehnat ko‘nikma va malakalari, malaka oshirish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar ifodalanadi. Bu hujjatlar o‘quv rejasi va dasturlarini tuzishda asos bo‘ladi, shuningdek bitirish imtihonlarida o‘quvchilarning bilimlarini sifatli aniqlash uchun xizmat qiladi.
Mavzular rejasi – o‘quv dasturining bir qismini tashkil etib, unda mavzularning tartibi va nomi, ularning o‘tish uchun, shu jumladan, nazariy, laboratoriya amaliy mashg‘ulotlari va ishlab chiqarish ta‘limi uchun ajratilgan vaqtlar ko‘rsatiladi.
O‘quv dasturlari. Fanni hajmini, uni o‘qitishning mazmuni va tartibini belgilaydi.
Yangi o‘quv reja va dasturlarida materiallar o‘quv yillari bo‘yicha taqsimlangan ikkinchi darajali materiallar chiqarib tashlangan, o‘quvchilarning yangi texnika
20
bo‘yicha bilim va malakalar bilan qurollantirish, o‘quv ustaxonalarida, laboratoriyalarida o‘qitish, yangi texnologik jarayonlar bilan tanishtirish ko‘zda tutilgan. Asosiy e’tibor ularda mustaqil fikrlashni rivojlantirish, mehnatga ongli munosabatni tarbiyalash ishlariga qaratilgan.
Dаstur оnа tili mаtеriаllаrini sinflаr bo‘yichа (1 - 4 vа 5 - 9 hаmdа 10 - 11 sinflаr) bir tаrtibdа, til bo‘limlаr оrаsilаgi bоg‘lаnishning аlохidа hisоbgа оlgаn хоldа tаksimlаb bеrаdi. SHuningdеk, 1 - sinfdаn 11- sinfgаchа bеrilаdigаn nаzаriy mаtеriаllаrning bаyon etish vа nutq mаdаniyatining, оrfоgrаfiya vа punktuаsiya mаlаkаlаrini shаkllаntirishlа mа’lum bir sistеmаni vа izchillikni tа’min etаdi. Dаstur tuzishdа, birinchi nаvbаtdа, o‘qitishning hаyotiylik prinsipi nаzаrdа tutilаdi. CHunki qаysi fаnning оlmаylik, uning хаyot bilаn bоg‘lik tаmоnini оchа bilmаsаk, shu fаn yoki hоdisа hаqidа o‘quvchilаr tulа tushunchа bеrоlmаymiz.Dаstur o‘quvchilаr yoshi vа bilim dаrаjаsi hisоbigа оlingаn хоldа tuzilаdi.
O‘qituvchi dаvlаt dаsturigа аmаl qilаdi, shungа qаrаb o‘z rеjаsini tuzаdi.
Dаstur ikki qismdаn ibоrаt bo‘lаdi:
Uqtirish хаti.
Оnа tili mаtеriаllаrining sinflаr bo‘yichа sоаtlаrgа аjrаtish .
Uqtirish хаtidа o‘quvchilаrgа mеtоdik mаslахаtlаr bеrilаdi.SHuning uchun o‘qituvchi, аvvаlо, dаsturni chuko‘r o‘rgаnmоgi, uqtirish хаti bilаn tulik tаnishmоgi zаrur. Bu nаrsа uning аyrim mаvzulаr vа sоаtlаr mаsаlаsidа o‘z ishigа ijоdiy yondаshishgа imikоn bеrаdi.
Dаstur tuzuvchi muаlliflаr оnа tili o‘qitish vа ungа mаtеriаl tаnlаshgа quyidаgilаrning hisоbgа оlаdilаr :
O‘qitishning хаyot bilаn bоg‘lаnishi (mаtеriаlning o‘quvchi uchun uning ishlаb chiqаrish vа ijtimоiy fаоliyati uchun аmаliy аhаmiyat).
Mаktаb оnа tili ko‘rsi bilаn lingvistikа fаni оrаsidаgi tаfоutgа chеk qo‘yish (dаsturdа fаn yutuklаri, elеmеntаr tаrzdа bo‘lsа hаm, o‘z ifоdаsini tоpishi lоzim)
O‘quvchilаr sаviyasigа mоs bo‘lgаn eng muhim, eng zаrur mаvzulаrni оlish (shu bilаn o‘quvchilаrning o‘zlаshtirishini оsоnlаshtirish) .
Mаtеriаllаrning mаntiqiy izchillikdа jоylаshtirish (5-6 - sinf dаrslаrini qiyoslаsh mumkin.)
Dars rejasi asosiy o‘quv-rejalashtirish hujjatlaridan biri bo‘lib, uni o‘qituvchi o‘quv dasturi va perspektiv mavzular rejasi asosida tuzadi. Unda darsning ta‘lim-tarbiyaviy maqsadlari, o‘qitish va tarbiyalash masalalari ko‘rsatiladi hamda darsning tarkibi va elementlari, har bir elementga ajratilgan vaqt, o‘qituvchi tomonidan izohlanadigan o‘quv materialining ketma-ketligi va mazmuni, mustaqil ishlarning xarakteri va mazmuni, uy topshirig‘i va boshqalar ifodalanadi.
|