nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 8/9 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 101,45 Kb. | | #133088 |
Bog'liq korxonasining mehnat resurslari va ularni boshqarish FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
Asosiy adabiyotlar:
1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.-Toshkent. O’zbekiston, 2022-yil.
2.“O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 7- fevraldagi PF-4947-sonli Farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Tadbirkorlik faoliyatining jadal rivojlanishini ta’minlashga, xususiy mulkni har tomonlama himoya qilishga va ishbilarmonlik muhitini sifat jihatidan yaxshilashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi Farmoni.
4. Karimov I.A. “2022 yil yuqori o’sish sur’atlari bilan rivojlanish, barcha mavjud imkoniyatlarni safarbar etish, o’zini oqlagan islohotlar strategiyasini izchil davom ettirish yili bo’ladi” 2021 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2022 yilga mo’ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasi majlisidagi ma’ruzasi. 18.01.2022.
5. Karimov I.A. “Bosh maqsadimiz – mavjud qiyinchiliklarga qaramasdan, olib borayotgan islohotlarni, iqtisodiyotimizda tarkibiy o’zgarishlarni izchil davom ettirish, xususiy mulkchilik, kichik biznes va tadbirkorlikka yanada keng yo’l ochib berish hisobidan oldinga yurishdir”. 2020-yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2021-yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasi.
6. Karimov I.A. I.A.Karimov «O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo’lida». T. «O‘zbekiston» 1995 yil.
7. Mirziyoev Sh.M. “Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz”. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2022. – 488 b.
8. Mirziyoev Sh.M.Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2022. – 104 b.
9.Mirziyoev Sh.M. “Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz.” – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2022. – 56 b.
10.Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2022. – 48 b.
11.B.Kattakishiyev, I.Mamayusupov “STRATEGIK MENEJMENT”. Toshkent 2008
12.J.Jalolov, I.Hotamov, I.Ahmedov “Zamonaviy tashqi iqtisodiy faoliyat asoslari”, TDIU, -Toshkent, 2008, - 270 b.
13.Soliev A., Buzrukxonov S. Marketing, Bozorshunoslik. Darslik. –T.: Iqtisod-Moliya, 2010.- 424 b.
14.Yo‘ldoshev N.Q. “Strategik menejment”. O‘quv-uslubiy majmua, T.:TDIU, 2020.-b.
15. Stephen P. Robbins., Mary Coulter. “Management” 2020.672p
16. Philip Kotler., Gari Armstrong. “Prinsiples of marketing”2022.
17. N.Q. Yo‘ldoshev Strategik menejment. O‘quv qo‘llanma 2010.
|
| |
Internet saytlari - Jizzax politexnika instituti “servis” fakulteti

|
Jizzax politexnika instituti “servis” fakulteti
|
bet | 9/9 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 101,45 Kb. | | #133088 |
Bog'liq korxonasining mehnat resurslari va ularni boshqarishInternet saytlari:
www.lex.uz(O’zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi)
www.uzsm.uz (O`zsanoatqurilish materiallari uyushmasi rasmiy portali)
www.management.ru (Rossiya menejerlar assosatsiyasi rasmiy portali)
www.marketing.ru(Rossiya marketologlar milliy assosatsiyasi rasmiy portali)
www.ziyonet.uz(ZiyoNet ta’lim portali)
|
| |
Davlat daromadlarini huquqiy

110
Shakllanish va foydalanish tartibiga qarab barcha
davlat daromadlari markazlashtirilgan va markazlashti-
rilmagan daromadlarga bo‘linadi.
Soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni to‘laganidan
keyin korxonalar olgan foyda va ular ixtiyorida bo‘lgan
boshqa daromadlarni mustaqil ravishda tasarruf etishi
mumkin.
Davlat daromadlari va ular o‘rtasida yuzaga keladi-
gan munosabatlar qonun hujjatlari me’yorlari, O‘zbekiston
Respublikasi Byudjet kodeksi, Soliq kodeksi va boshqa qo-
nunlar va qonunosti hujjatlar bilan tartibga solinadi.
Davlat daromadlari hududiylik xususiyatiga ko‘ra,
respublika va mahalliy daromadlarga bo‘linadi.
Davlat daromadlari yuridik xususiyati va shakliga
ko‘ra soliq to‘lovlari va soliqsiz tushumlarga bo‘linadi.
Soliqlarga majburiylik va individual qaytarib ber-
maslik xususiyatlari xosdir.
Soliqsiz to‘lovlar majburiy va ixtiyoriy bo‘lishi
mumkin. Majburiy soliqsiz to‘lovlar davlat tomonidan
ma’lum bir yuridik ahamiyatli xizmatlarni ko‘rsatish,
bir faoliyat bilan shug‘ullanish huquqini berish orqali
undiriladi. Bunday to‘lovlarda ikki tomon ham huquq va
majburiyatlarga ega bo‘ladi.
Davlat daromadlari to‘plash usuliga ko‘ra majburiy
to‘lovlar va ixtiyoriy to‘lovlarga bo‘linadi.
Davlat va mahalliy organlarning ixtiyoriga ke-
lib tushadigan daromadlarning katta qismini majbu-
riy to‘lovlar tashkil qiladi. Bularga soliqlar, bojxona va
bosh
qa to‘lovlar, turli xildagi jarimalar va moliyaviy
sanksiyalar kiradi.
Ixtiyoriy to‘lovlar esa lotereya o‘yinlari o‘tkazish-
dan, turli aksiyalardan, yuridik va jismoniy shaxslarning
xayr-ehsonlaridan, davlat qimmatli qog‘ozlarini sotish-
dan tashkil topadi.
em as, balki tabiiy boyliklarni o ‘zlashtirish, o ‘zida ishlab

lam ing paxta m aydonlariga aylantirilishi, chorvachilikning va chorva mahsu-
lotlarining kam ayishiga olib keldi. B u hoi, ayniqsa, F arg‘ona vodiysida
yaqqol sezilib, bu yerga g ‘alla va chorva mahsulotlari chetdan olib kelina
boshlandi. G ‘alla, chorva m ahsulotlariga boMgan ehtiyoj ulam ing narxlarini
keskin oshirib yubordi.
Farg‘ona, Sirdaryo va Samarqand
viloyatlari paxta yetishtiriladigan eng
muhim m arkazlar boMgan. 1884-yilda
Turkistonda yangi paxta navi (Ame-
rika navi) yetishtirila boshlandi. Bu
nav m ahalliy navlarga qaraganda ancha
yuqori hosil berar edi.
Podsho hukum ati paxta m aydon-
larining kengayishi va hosilning yaxshi
boMishi 0 ‘rta Osiyo m intaqasida suv
bilan bogMiq boMganligi uchun irrigatsiya tarmoqlarini kengaytirishga
harakat qilgan. 1911-yilda Sirdaryo magistral kanalini bunyod etish ishlari
boshlandi va 1913-yilga kelib tugallandi. Biroq Toshkent vohasi, Samarqand
viloyati va Farg‘ona vodiysida sug‘orish sohasi b o ‘yicha ishlam ing k o ‘pi
bajarilm ay qolib ketdi.
Mustamlakachi hukum at uchun paxta oMkada neft va oltindan keyingi
o ‘rinda turuvchi yuqori daromadli sohaga aylandi.
Nazorat savollari - Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi

Bog'liq Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi
Nazorat savollari: 1. Sizib oʻtish оrqаli siаnlаshning mоhiyati nimаdаn ibоrаt?
2. Sizib oʻtish оrqаli siаnlаshdа qаndаy rudаlаr ishlаtilаdi?
3. Sizib oʻtish tеzligi dеb nimаgа аytilаdi?
172
4. Sizib oʻtish tеzligi qаndаy оmillаrgа bоgʻliq?
5. Siаnlаsh uchun chаnlаr qаndаy shаklgа egа boʻlаdi?
6. Chаnlаrgа mаhsulоt qаndаy hоlаtdа yuklаnаdi?
7. Sizib oʻtish оrqаli siаnlаsh qаndаy аmаlgа оshirilаdi?
8. Sizib oʻtish оrqаli siаnlаsh qаnchа vаqt mоbаynidа аmаlgа оshirilаdi?
9. Sizib oʻtish оrqаli siаnlаshdа rеаgеntlаr sаrfi qаnchа?
10. Sizib oʻtish оrqаli siаnlаshning аfzаllik vа kаmchiliklаrini kеltiring
12-BОB. ZICHLAB SUYUQLIKDA ERITISH - SIAN АMАLIYOTI. SIANLАSH USULLАRI Sinillаsh tехnоlоgiyasi ХIХ аsr охiridа, hаli gidrоmеtаllurgiya jаrаyoni
jоriy qilinmаsdаn оldin pаydо boʻldi. U dаvrdа rudаni mаydаlаb, uni oʻtа
yanchish hаli izlаb tоpilmаgаn, koʻp miqdоrdаgi boʻtаnаni quyultirish vа
filtrlаsh hаli nоmа’lum edi. Shu bоisdаn dаst аvvаl yirik dоnаli mаydаlаngаn
qumlаrni eritish sizib oʻtkаzish yo`li bilаn оlib bоrildi. Bundаy tехnоlоgiya,
lоyqа vа mаydа dispеrs yanchilgаn mаtеriаllаr boʻlmаsligini tаlаb qilаrdi. Shu
bоisdаn sinillаsh оldidаn mаydа dispеrs mоddаlаr vа lоyqаni аjrаtib оlish
vаzifаsi qoʻyilаrdi. Аjrаtib оlingаn yirik dоnаli qum yoki shаgʻаl mаtеriаllаrni
kаttа yasаmа хоvuz(chаn) lаrdа sinillаb eritilаrdi.
Оlingаn lоyqа(li) simоn mаhsulоt оmbоrхоnаdа kеyingi qаytа ishlаsh
uchun sаqlаb qoʻyilаrdi. Kеyinchаlik chаnlаr аrаlаshtirgich uskunаlаri bilаn
tаkоmillаshdi.
Bu sхеmа boʻyichа qumlаr sizib eritilib, lоyqаlаri аgitаtsiya usuli bilаn
аrаlаshtirilib qаytа ishlаngаn.
Rudаni yanchish tехnоlоgiyasi rivоjlаnа bоrib, hаmmа rudаlаrni, Shu
jumlаdаn mаydа dоnаli rudаlаr hаm mаydа yanchilib, yoppаsigа lоyqаlаri
bilаn qoʻshib аrаlаshtirish yo`li bilаn chаnlаrdа eritilа bоshlаndi. Rudаni –
0,074 vа хаttо –0,043 mm gаchа oʻlchаmdа yanchib eritish tехnоlоgiyalаri
yarаtildi. Аgаr bundаy yanchish tаlаb etilmаsа, rudаni –0,3+0 mm gаchа
mаydаlаsh bilаn sinillаb eritilаdi. Rudаni chаnlаrdа sizdirib eritish Rоssiyadа,
Asfandiyorxon - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

M ajlisni tarqatib yubordi. Y osh xivaliklar
rahnam olari hibsga olinib, ulai-
dan b ir qism i otib tashlandi.
L ekin bu voqealarga yangi b ir kuch — turkm an urug4 lari dan
birining
sardori
Junaidxon
aralashdi. 1918-yil y anvarda 1,5 m ing kishilik otliq ot-
ryad
bilan u X ivani, keyin esa xonlikning boshqa tum anlarini egallab oldi.
A sfandiyorxonni nom igagina taxtda qoldirgan Junaidxon xonlikda o ‘zining
yakkahokim ligini o ‘m atdi. K eyinchalik uning buyrugMga k o ‘ra A sfandi
yorxon oMdirilib, o ‘m ig a Said A bdulla taxtga o ‘tqazildi.
R ossiya hukum ati X ivada «inqilob» tayyorlay boshladi. B olsheviklar
tom onidan egallab olingan P etro-A leksandrovskda
K om m unistik partiya
tuzilib, to ‘ntarishga tayyorgarlik k o ‘rilgan. T o ‘ntarish 1920-yil 2-fevralda
r o ‘y berdi v a tarixda u «xalq inqilobi» nom ini oldi. 27-aprelda S ovetlam ing
birinchi B utun X iva qurultoyi to 'r t asrdan ortiqroq
vaqt m avjud boMgan
X iva xonligi o ‘m id a X orazm X alq Sovet R espublikasi (X X SR ) tashkil top-
ganini eMon qildi.
_
O'zingizni sinang!
A sfandiyorxon — ...
1920-yil 27-aprelda ...
K onservativ kuchlar — ...
Islohotlar — ...
M atyoqub pishiq — ...
1912-yilda ...
1910-1911-yillarda ...
^ Yakunlarni chiqaramiz!
V -
--------------------
► 1902-yilda M atyoqub pishiq q o ‘z g ‘oloni tor-m or etilgan.
► 1910-yil — yangi xon A sfandiyorxon «Islohotlar loyihasi»ni e ’lon qildi.
► 1917-yil aprel — M ajlisning
birinchi sessiyasi, V azirlar kengashi tuzildi
bir necha oydan keyin xon tom onidan tarqatib yuborildi.
► 1918-yil yanvar — Junaidxon X ivani egalladi.
► 1918-yil oktabrda A sfandiyorxon oMdirildi, taxtga Said Abdulla chiqdi.
► 1920-yil 27-aprel — X X SRning e ’lon qilinishi.
Volost boshlig‘i mirshablar bilan. Fai*g‘ona

dan 11 tasi halok boTdi, 8 tasi yaralandi. Sha-
harda harbiylar bilan qo‘zg‘olonchilar o‘rtasida
ro ‘y bergan ayovsiz otishmalar natijasida na-
faqat qo‘zg‘olonchilar, balki k o ‘plab tinch aholi
vakillari ham halok boTdi.
Q o‘zg‘olon
boshlanganligi
to ‘g‘risidagi
xabar olinishi bilan podsho hukumati zudlik bi
lan chora ko‘rishga va uni bostirishga harakat
qildi. Q o‘zg‘olon Andijonda, ayniqsa, ruslar
yashaydigan Yangi shaharda vahima uyg‘otdi.
Mustamlakachi amaldorlardan tortib to oddiy
fuqarolargacha sarosimaga tushib, uylariga ber-
kinib oldilar. Hatto tumanboshi polkovnik Kon-
shevskiy ham ko ‘chaga chiqmay, o‘z uyidan telefon orqali harbiy kuchlami
chaqirdi. Harbiy kuchlar uch soat ichida Andijonga yetib kelib, Yangi sha
harda duch kelgan mahalliy aholini o‘qqa tutdilar. Buning natijasida umuman
qo‘zg‘olonga aloqasi boTmagan yuzlab odamlar mustamlakachilar o ‘qidan
nobud boTdi.
m
O'zingizni sinang!
M uham m ad Ali eshon — ...
1898-yil 17-mayda ...
Hibsdagi Dukchi eshon
Andijondagi 1898-yil qo‘zg‘olonidan keyin podsho
Nikolay
II
Turkiston general-gubematori general-
leytenant A. Vrevskiyni lavozimidan chetlatib, uning
vazifasini vaqtinchalik Sirdaiyo viloyati harbiy gubernatori N. Korolkov zim-
masiga yukladi. U mustamlakachilik siyosatini o ‘ta qattiqqoTlik bilan amalga
oshirish borasida nafaqat oTkada, balki imperiya hukmron doiralari orasida
ham tanilgan edi. Uning zimmasiga qo‘zg‘olonchilami batamom y o ‘q qilishga
qaratilgan jazo ekspeditsiyasiga shaxsan rahbarlik qilish ham topshirildi. N.
Korolkov 1898-yil 20-may kuni qo‘zg‘olon k o ‘tarilishining oldi olinmagan-
ligi uchun Farg‘ona viloyat harbiy gubernatori va bir qancha amaldorlami
lavozimidan bo ‘shatdi. Mustamlakachi hukumat qo‘zg‘olonni batamom bos-
tirish uchun unda ishtirok etganlami shafqatsiz jazoladi. Qo‘zg‘olon bos-
tirilgach, ikki m ing kishi hibsga olindi. Xalq ko ‘z o‘ngida qo‘zg‘olonchilar
namoyishkorona jazolandi. Dukchi eshon va uning yaqin safdoshlari osib
oTdirildi. Manbalarga ko ‘ra jam i 380 kishi oTim jazosiga mahkum qilindi.
"Mehnat resurslarini boshqarish"

|
"Mehnat resurslarini boshqarish"
|
bet | 3/9 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 101,45 Kb. | | #133088 |
Bog'liq korxonasining mehnat resurslari va ularni boshqarish"Mehnat resurslarini boshqarish" tushunchasi boshqarishning strategik jihatlarini, shuningdek ijtimoiy rivojlanish masalalarini o’z ichiga oladi va ularga ustuvorlik beriladi. "Xodimlarni boshqarish" tushunchasi esa ko’proq kadrlar bilan tezkor ishlashni anglatadi. Agar birinchi yondoshuv davlat miqyosida bandlik va uni muvofiqlashtirish vazifalaridan kelib chiqsa, ikkinchi yondoshuv bevosita korxona darajasidagi mehnat munosabatlari va ularni muvofiqlashtirishdan kelib chiqadi (1-jadval).
1-jadval. Inson resurslarini boshqarishdagi faoliyat turlari
Faoliyat sohasi
|
Nimaga ustuvorlik beriladi
|
Qanday funktsiyalar bajariladi
|
Bajarilishi to’g’risida kimga ma'lumot beriladi
|
Inson resurslarini boshqarish (strategik yondoshuv)
|
- Mutloq yangi vazifalarni echishga
- Global, uzoq muddatli vazifalarni echishga
|
- Inson resurslarini reja- lashtirish
- Shaxsiy qobiliyat va malakani oshirish
- Korxonaning xodimlarga sarflanadigan harajat doirasida xodimlar uchun harajatlarni rejalashtirish
|
Korporatsiya Prezidentiga
|
Xodimlar bilan ishlash (tezkor faoliyat)
|
- Ma'muriy aralashuvga zaruriyat tug’iladigan kundalik muammolarni echishga
|
- Kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo’yish
- Mehnat motivatsiyasini boshqarish
- Texnika xavfsizligini nazorat qilish
- Nizolarni hal qilish
|
Korporatsiya vitse-prezidentiga
|
|
| |
rears f
j - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

1912-yildagi Hazorasp, Xonqadagi q o ‘zg ‘olonlar keskin tus oldi.
Doim iy
q o‘zg ‘olonlar natijasida xalq o ‘qotar aslahalar bilan qurollanib, urush olib
borish taktikasini o ‘rganib olgan edi. Dehqonlar yirik zam indorlar va xon
lik am aldorlarining yerlarini egallab ola boshladilar. A sfandiyorxon 1000
kishilik o ‘zining eng sara q o ‘shinini qo ‘zg ‘olonchilarni bostirishga tashladi.
A m m o kutilm aganda A lieli va Toshhovuz o ‘rtasida ular qo‘zg ‘olonchilar
tom onidan tor-m or etildi. Xonga m adadga yetib
kelgan podsho hukumati
qo4shinlari qo ‘zg ‘olonni qiyinchilik bilan bostirdi.
Yodda tuting! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

M uham m ad Rahim xon II vafot etgach, podsho hu
kum ati yordam ida taxtni uning o ‘gMi A sfandiyor-
x o n (1910—1918) egallaydi. Petro-A leksandrovskda
turgan R ossiya harbiy kuchlari m adadiga ishonib, yangi xo n islohotlar
oMkazdi, ishni zulm ni kuchaytirish va m uxolafatni
toMiq m ahv etishdan
boshladi. 1913-yilda u islohotchilar rahnam olaridan biri, m am lakat bosh
vaziri
Islu m x o ‘ja n i
davlat m ablag Marini o ‘zlashtirishda ayblab oMdirtiradi.
X on buyrugMga k o ‘ra yerlarni yangidan oMchash boshlandi. A slida bu tad-
bir yangi soliqlarni jo riy qilishdan iborat edi. D ehqonlar esa bunga MangMt
v a X o‘jay lid a q o ‘z g ‘olonlar koMarish bilan jav o b berishdi.
X onning tayanchi boMgan podsho hukum ati uni uzoq qoMlay olmadi.
R ossiyadagi 1917-yilgi fevral voqealaridan keyin A sfandiyorxon asosiy
tayanchi — podsho
hukum atidan m ahrum boMib, bir necha m uddat yak-
kalanib qoldi. Y osh xivaliklar qulay vaziyatdan foydalanib qolishga qaror
qilishdi v a islohotlar uchun ochiqdan ochiq harakatni boshlab yubordilar.
1917-yil 5-aprelda ular A sfandiyorxondan islohotlar oMkazish to 4g ‘risidagi
m anifestni im zolashni talab qilishdi. Islohotlar xon hokim iyati saqlangan,
am m o M ajlis (deputatlar palatasi) va N ozirlar kengashi (V azirlar kengashi)
bilan cheklangan konstitutsiyaviy m onarxiyani tashkil etishni o ‘z ichiga
olgandi. Y osh xivaliklar, shuningdek, davlat
mablagMari sarflanishi ustidan nazorat qilish
uchun m oliya vazirligi, suv taqsim otini isloh
qilish, xonlikning butun hududida yangi usul
m aktablarini tashkil qilish uchun qoMnita tu
zishni, temiryoMlar
va pochta-telegraf tizim i
qurilishini ham talab qilishgandi. Podsho hu
kum ati q o ‘shinlari m adadidan m ahrum boMgan
A sfandiyorxon har qanday yoM bilan hokim i -
yatni saqlab qolish va vaqtdan yutish m aqsa
dida islohotlarni am alga oshirish to ‘g ‘risidagi
m anifestga im zo chekdi.
1917-yil 26-apreldagi M ajlisning birinchi
sessiyasida 30 nafar xivalik deputat v a turk-
m anlardan 7 nafar vakil ishtirok etdi. M ajlis
V azirlar kengashini sayladi.
A m m o ikki oy
oMmasdan xo n boshchiligidagi konservativ
KURS ISHINING MAQSADI: Korxona faoliyatining strategik tahlili va uning strategiyasini tanlash

|
KURS ISHINING MAQSADI: Korxona faoliyatining strategik tahlili va uning strategiyasini tanlash
|
bet | 2/9 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 101,45 Kb. | | #133088 |
Bog'liq korxonasining mehnat resurslari va ularni boshqarishKURS ISHINING MAQSADI: Korxona faoliyatining strategik tahlili va uning strategiyasini tanlash mavzusini o’rganish va taxlil etish va bu orqali Strategik menejmentning predmeti, vazifalari va mohiyati, kompaniyaning strategik qarashlari va strategik boshqarishning maqsadi, turi va tamoyillarining mazmuni va mohiyati tuzulishi, turlarini taxlil qilish metodi orqali o’rganishda quyidagilarni kurs ishining vazifalari deb belgilab oldik.
KURS ISHINING VAZIFALARI:Ishning maqsadidan kelib chiqqan holda quyidagi vazifalar belgilangan:
Strategik menejmentning predmeti, vazifalari va mohiyati
SWOT, BKG, Makkinzey va Ansoff matritsalari yordamida tahlil tushunchalari
Strategiyani tanlash, uni amalga oshirish, amalga oshirishini baholash hamda nazorat qilish.
I. Korxonada jamoani boshqarish.
1.1. Zamonaviy korxona va tashkilotlarda mehant resurslarini boshqarish.
So‘nggi yillarda mamlakatimiz sanoat salohiyatini mustahkamlash va hududlarni kompleks rivojlantirish, shahar va viloyatlarda yangi ishlab chiqarishlarni tashkil etish hisobiga aholini ish bilan band qilishni kengaytirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar qabul qilindi va amalga oshirildi.
“Xodim” iborasi o`zbek tilining izohli lug`atida “biror idora yoki muassasada ishlovchi kishi, xizmatchi ” ma`nosida talqin etiladi. Hozirgi kunda xodim va uni boshqarish muamosiga 2 xil yondashuv mavjud.
Inson resurslarini boshqarish;
Xodimlarni boshqarish;
“Inson resurslarini boshqarish” – tushunchasi boshqarishning strategik jihatlarini, shuningdek sotsial rivojlanish masalalarini o`z ichiga oladi va ularga ustivorlik beriladi. “Xodimlarni boshqarish” tushunchasi ko`proq kadrlar bilan tezkor ishlashni anglatadi.
"Xodim" iborasi o’zbek tilining izohli lug’atida "biror idora yoki muassasada ishlovchi kishi, xizmatchi" ma'nosida talqin etiladi. Masalan, savdo xodimi, xalq maorifi xodimi, medetsina xodimi, ilmiy xodim va hk.
Bugungi amaliyotda xodim va uni boshqarish muammosiga ikki xil yondoshuv mavjud:
- inson resurslarini boshqarish;
- xodimlarni boshqarish.
|
| |
Gravitatsiya konsentratlаri

16.7.Gravitatsiya konsentratlаri
Gravitatsiya bоyitmаlаri оltinning sulfidli minеrаllаri, оltin oʻsmаlаri,
dоnоdоr zаrrаlаrdаn ibоrаt boʻlаdi. Bu rudаlаr mоddiy tаrkibi jihаtidаn turli-
tumаn boʻlishi mumkin. Kаm sulfidli kvаrsli rudаlаrdаn оlingаn bоyitmаlаr
tаrkibidа kvаrs, pirit, аrsеnоpirit koʻp boʻlishi mumkin. Bu bоyitmаlаrdа оltin
oʻsimtаsimоn dоnаdоr boʻlib, oʻtа mаydа dоnаlаri kаm boʻlаdi.
Amalgamatsiya yoʻli bilаn ishlаngаn bоyitmа аsоsаn yirik dоnаli оltingа
moʻljаllаngаn boʻlаdi. Mаydа dispеrsli zаng оltin «koʻylаkli оltin» gа
аmаlgаmа bilаn ishlоv bеrish sаmаrа bеrmаydi. Аmаlgаmа chiqindisidа hаm
mаydа oʻsimtаsimоn оltin toʻplаnаdi. Shuning uchun gravitatsiya bоyitmаsidаn
аmаlgаmа usulidа оltinning 50-70% ginа оlinishi mumkin. Аmаlgаmа
chiqindilаridаn оltinni аjrаtib оlishdа uni tаnlаb eritish аhаmiyatgа egаdir. Shu
242
bоisdаn gravitatsiya bоyitmаlаridаgi оltinni аjrаtib оlish hаm qiyin
tехnоlоgiyali qаytа ishlаshgа kirаdi.
Хоzirgi kundа grаviо bоyitmаdаn оltin оlishning sаmаrаli usullаridаn
biri, uni kuydirib vеrkblеy –pirоmеtаllurgiya yo`li bilаn eritib оlishdir.
Vеrkblеy nоdir mеtаllni qoʻrgʻоshin kаbi mеtаlldа tаnlаb eritishdir.
Bundаy grаviоbоyitmаdа оltin tоnnаsigа bir nеchа kilоgrаmmgа yеtishi
mumkin.
Pеchdа erib shtеyn vа shlаk (mis vа оltin tоshqоl – shlаki) hоsil
qilmаsligi uchun, grаviоbоyitmа оksidlоvchi аtmоsfеrаdа kuydirilаdi. Bundа
surmа vа mаrgumush gаzli fаzаgа oʻtkаzib yubоrilаdi. Kuyindi tеmir nаtriyli
shlаk оlish mаqsаdidа eritilаdi. Shlаk tаrkibidа 24,5% Fe, 32% SiO
2
, 23-33%
Na
2
O vа 10% CaOsаqlаydi. Bundаy shlаk хаrоrаt оstidа eritishni 1000 –1200
0
C dа оlib bоrishgа imkоn yarаtаdi. Bundа nоdir mеtаllаr qoʻrgʻоshindа
toʻplаnаdi vа shtеynli fаzа hоsil boʻlishigа yoʻl bеrmаydi.
Flyuslаr sifаtidа so`da, suyuq shishа vа burа, qaytaruvchi sifаtidа un
(krахmаl) yoki koʻmir ishlаtilаdi. Qoʻrgʻоshinni kоllеktоr sifаtidа оltin toʻplаy
оlish uchun shiхtаgа glеt –PbO qoʻshilаdi. Uning miqdori quyindi
хоmаshyoning 7-10% ni tаshkil etаdi. Tаyyor shiхtа 1050-1200
0
C eritilаdi.
Eritish pаytidа PbO –glеt mеtаl hоldаgi qoʻrgʻоshingаchа qаytаrilаdi.
Qoʻrgʻоshin oʻzidа оltinni eritib toʻplаydi. Eritmа mахsus qоlipgа quyilаdi.
Shlаk оltinli qoʻrgʻоshin (vеrkblеydаn) аjrаtilаdi. Vеrkblеy mеtаll оlish bilаn
eritilаdi. Bu erigаn Dоrе mеtаli vа glеtdаn ibоrаt. Dоrе mеtаlli аffinаj
zаvоdigа, glеt esа аylаnmа flyus sifаtidа kuyindini eritish uchun jаrаyongа
qaytarilаdi. Shlаk tаrkibidаgi оltinni аjrаtib оlish uchun, uni yanchib, sinil tuzi
eritmаsidа qаytа eritilаdi. Аgаr bоyitmаdа оltin koʻp boʻlsа, uni glеtsiz hаm
eritib, hоsil boʻlgаn qоtishmаni аffinаjgа joʻnаtish mumkin.
Koʻrib chikilgаn mаvzulаrdаn koʻrinаdiki, оltinli rudа tаrkibidа sоf,
sоchmа, sulfidli minеrаllаr bilаn оksidli, mаrgumushli vа bоshqа minеrаllаr
hаm birgа uchrаydi. Bu hоl оltin ishlаb chiqаrish tехnоlоgiyasidа turli -tumаn
jаryonlаrni qoʻllаsh kеrаkligini bеlgilаydi.
|
Uliwma pedagogika

Kadrlar tayarlawdin milliy modeli.
Bugingi jamiyette pedagogikaliq kasibi ham onin tiykargi waziypalari.
J O B A :
1. Ozbekistan respubliqasinda Kadrlar tayarlawdin milliy modeli ham onin tiykargi quram
bolimleri.
2. Uzliksiz bilim beriw sistemasi ham onin turleri.
3. Bakalavr oqitiwshinin tiykargi xizmet waziypalari.
T A Ya N I Sh T U S I N I K L E R:
Milliy dastur, model, shaxs, mamleketlik ham jamiyet, ilim, islep shigariw talim sistemasi,
mugallimshilik kasip sheberlik pedagogikaliq adep-ikram.
P A Y D A L A N G A N A D E B I Y A T L A R
1. I.A .Karimov Yuksak ma`naviyat- engilmas kuch. Toshkent 2008 y.
2. Barkamol avlod- O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T-1996 y
3. Kadrlar tayyorlashning milliy dasturi. Toshkent-1996 y
4. Ozbekiston Respubliqasi “ Ta`lim haqidagi qonuni”. T-1996 y
5. Rubinskiy.V. Tarbiyaviy ish metodikasi. T-1991y
6. R.J. Ishmuhamedov «Innovatsion texnologiya yordamida ta`lim samaradorligini
oshirish yollari» Toshkent 2004 y
7. U. Tolipov, M.Usmonboeva «Pedagogik texnologiyaning tadbiqiy asoslari» Toshkent
2006
8. N.Gaybullaev., R.Yodgorov., R.Mamatkulova. Pedagogika T- 2000
9. O.Xasanbeva va boshkalar Oila pedagogikasi T 2006 y
10. X.Ibragimov Pedagogika T 2006 y
11. U.Askarova va boshqalar Pedagogika T 2008 y
12. Q.Qosnazarov, A.Pazilov, A.Tilegenov Pedagogika «Bilim» NOqis 2009 j
O‘zbekiston - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

65
Voyaga yetmagan shaxsni g‘ayriijtimoiy
xatti-harakatlarga jalb qilish
Bu jinoyatning obyekti voyaga yetmagan shaxsning
normal, axloqiy rivojlanishi, uning sog‘lig‘i hamda ja-
moat xavfsizligi va tartibi hisoblanadi.
Voyaga yetmaganlarni spirtli ichimliklar iste’mol
qilishga, giyovandlik yoki psixotrop hisoblanmagan,
lekin kishining aql-idrokiga ta’sir
qiladigan vosita va
moddalarni iste’mol etishga jalb qilish deganda, voya-
ga yetgan shaxsning voyaga yetmagan shaxsni yuqorida
nomi
aytilgan ichimliklar, vosita va moddalarni bir ne-
cha marta iste’mol qilishga o‘rga tish yoki ularni voyaga
yetmaganlar uchun bir necha marta olinishi va voyaga
yetmagan shaxsni aldash, mehmon qilish, ko‘ndirish
kabi yo‘llar bilan shu predmetlarni iste’mol qilishga un-
dashga qaratilgan harakatlarini tushunish zarur.
Voyaga yetmagan shaxsni jinoyatga jalb etish degan-
da voyaga yetmagan shaxsga nisbatan jismoniy zo‘rlikni
qo‘llash yoki unga ruhiy tazyiq o‘tkazish, qo‘rqitish, pul
berib og‘dirish, avrash, aldash, o‘ch olish, hasad, rashk
tuyg‘ularini va boshqa salbiy niyatlarini qo‘zg‘atish, ji-
noyat
sodir etishni taklif qilish, o‘g‘irlangan narsalarni
Tilamchilik
qilish deganda,
voyaga yetma-
gan
shaxsni
begona shaxs-
lardan pul,
oziq-ovqatlar,
kiyim-kechaklar
va h.k. tilab,
so‘rab olishga
jalb
qi lishni
tushun moq
zarur.
66
sotib olish yoki sotib berishni va’da qilish, jinoyatni sodir
etish joyi va usullari yoki jinoyat izlarini yashirish haqi-
da maslahatlar berish yo‘li bilan
uning bir yoki bir nech-
ta jinoyatlarning sodir etilishida ishtirok etish niyatini
rag‘batlantirishga qaratilgan harakatlar va jinoyatni sodir
etishga og‘dirish maqsadida
voyaga yetmagan shaxslar
bilan spirtli ichimliklar ichilishini tushunish zarur.
Surmа- оltinli rudаlаrni qаytа ishlаsh

238
yo`li bilаn hаm аjrаtib оlish mumkin. Bundа surmа Na
2
S, NaOH eritmаlаridа
eritilаdi.
Tаnlаb eritish yo`li bilаn surmа tiоtuzlаr sifаtidа eritmаgа oʻtkаzilаdi:
Sb
2
S
3
+ 3Na
2
S = 2Na
3
SbS
3
Sb
2
S
3
+ 6NaOH= Na
3
SbS
3
+ Na
3
SbO
3
+ 3H
2
O
Sb
2
O
3
+ 3Na
2
S = Na
3
SbS
3
+ Na
3
SbO
3
Sb
2
O
3
+6NaOH= 2Na
3
SbS
3
+ 3H
2
O
Mаrgumush minеrаllаridаn sinillаb eritishdа аuripigmеnt vа rеаrgаr kаttа
qiyinchilik tugʻdirаdi. Аrsеnоpirit tаnlаb eritishdа kаttа xаvf tugʻdirmаydi.
Shuning uchun аrsеnоpirit minеrаli mаrgumushli rudаlаrni yanchish
jаrаyonidаn soʻng tаnlаb eritishgа yubоrilishi mumkin.
Shlаm -choʻkindi rudаlаrni qаytа ishlаsh

241
ushlаshdir. Iоn аlmаshinuvchi kаtrоnlаrni vа koʻmirni ishlаtish hаm yaхshi
sаmаrа bеrishi mumkinligini ilmiy izlаnishlаr tаsdiqlаgаn.
16.6. Fеrrооltinli rudаlаrni qаytа ishlаsh.
Bundаy rudаlаrdа zich оksidlаr vа gidrооksidlаr (gеtit, limоnit, mаgnеtit
vа h.k) koʻp boʻlib, ulаr bilаn оltin аssоtsiyalаngаn hоldа birikkаn boʻlib qiyin
eriydi, Shu bоisdаn qiyin tехnоlоgiyali jаrаyonni tаshkil etаdi. Bu rudаlаrdаgi
оltin bоgʻlаnishlаri turlichа. Bа’zi rudаlаrdа оltin usti tеmir zаngli rudа bilаn
mustаhkаm qоplаmа hоsil qilаdi vа оltinning erishigа toʻsqinlik qilаdi. Bоshkа
hоldа оltin oʻtа mаydа dоnаli boʻlib, ungа eritmа yеtib bоrоlmаydi. Bundаy
rudаni qаytа ishlаshning sаmаrаli yoʻli uni tоblаsh, ya`ni 300-350
0
C dа
hаrоrаtdа qizdirish. Qizdirilgаndа rudаlаr gidrооksidlаrgа pаrchаlаnаdi.
Limоnit vа gyoit tаrkibidа kristаllizаsiya suvi qоchgаch, gеmаtit
zаrrаsining gʻоvаkli minеrаllаri hоsil boʻlib erishgа qаrshilik qilmаydi.
Tеrmik ishlоv bеrish uchun turli lоyihаdаgi pеchlаr (mаsаlаn, quvur
shаklidа, binо shаkldа) ishlаtilishi mumkin. Bundаy quvur pеch bаrаbаn
shаklidа boʻlib, mа’lum burchаk оstidа oʻrnаtilаdi.Bundаy rudаlаrgа dаstlаb
nаtriy ishqоri bilаn ishlоv bеrsа yaхshi nаtijа bеrаdi.
Uglеrоd - оltinli rudаlаrni qаytа ishlаsh

240
qimmаt dеsоrbеnt hisоblаnаdi. Ya`ni оltinni sоrbsiyalаgаn koʻmir аmmiаk
bilаn yuvilаdi.
Оltin koʻmirli rudаlаrini flotatsiya usulidа bоyitish оrqаli hаm ishlоv
bеrish mumkin. Buning uchun bоyitmаgа, mа’lum miqdorda koʻmirdаn
tаshqаri оltin tаrkibli sulfid vа mа’lum miqdоr erkin оltin bеrilаdi. Kеyingi
ishlоv bеrish uni mis eritish zаvоdigа joʻnаtish yoki flotatsiya chiqindisini
sinillаb eritishdir. Yoki eritmаni kuydirib, kuyindi оlish vа оltinni sinillаb
eritish lоzim. Flotatsiya chiqindisi sinillаb eritilаdi. Koʻmir оltinli rudаsigа
bundаy ishlоv bеrish – univеrsаl usullаrdаndir.
Nazorat savollari - Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi

188
Bundа (1) rеаksiyaning muvоzаnаt kоnstаntаsi 1,0 х10
23
gа tеng vа
(12.2.) rеаksiya kоnstаntаsi 1,4х10
23
gа tеngdir. Koʻrinib turibdik, оltin vа
kumush ruх kukuni yordаmidа tеrmоdinаmik nuqtаi nаzаridаn toʻliq
choʻkmаgа oʻtаdi.
Kuchli qаytаruvchi ruх suv mоlеkulаsini pаrchаlаb qаytаrib, vоdоrоd аjrаtib
chiqаrishi mumkin:
2N
2
О = N
2
+2 ОN
-
-2е : φ
0
= -0,8 V (14.3.)
Bundаy eritmаlаrdа mа’lum miqdоrdа erigаn kislоrоd boʻlаdi. Kislоrоd
yuqоri оksidlоvchi boʻlgаni uchun ruх bilаn qаytаrilаdi vа gidrооksil iоnlаrini
hоsil qilаdi:
О
2
+ 2N
2
О = 4 ОN
-
- 4е ; φ
0
= -0,40 V (14.4.)
Shu sаbаbdаn sigmеntаtsiya usuli bilаn choʻktirishdа ruх mеtаllining bir qismi
bеfоydа sаrf boʻlаdi:
Zn + 4CN
-
+2H
2
O = Zn(CN)
4
2-
+ H
2
+ 2OH
-
(14.5.)
Zn + 8CN
-
+О
2
+2H
2
O = 2Zn(CN)
4
2-
+ 4OH
-
(14.6.)
Nаzаriy jihаtdаn rеаksiya (а) gа koʻrа 1g Au ni choʻktirish uchun
0,19 g. Zn sаrf boʻlаdi. Аmаldа esа sаrf 10 bаrоbаr оrtirdi.
Хоzirgi zаmоn nаzаriyasigа koʻrа bu usul elеktrо kimyoviy jаrаyondir.
Uning ishi gаlvаnik elеmеnt ishigа qiyoslаnаdi.
Nоdir mеtаllаrni choʻktirishning sаmаrаli bоrishi uchun quyidаgi
аmаllаrni bаjаrish kеrаk boʻlаdi:
1.
Eritmаni dаstlаb аerаtsiyalаsh.
2.
Sirti fаоllаshgаn ruх kukunini qoʻllаsh.
3.
Ruхni qoʻrgʻоshinlаsh
4.
Sinil vа ishqоrning оmilkоr konsentratsiyali boʻlishi.
5.
Jаrаyonni tindirib оlib bоrish.
Operasion tizimning qo'shimcha funksiyalari

|
Operasion tizimning qo'shimcha funksiyalari
|
bet | 35/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Operasion tizimning qo'shimcha funksiyalari. Berilganlarga ishlov berish. Berilganlar kompyuter xotirasida turli ko'rinishda saqlanadi. Bular avvaldan kelishilgan holda bo'ladi. Masalan: dastur saqlanish prinsipi bilan berilganlarni saqlanishi turlicha bo'ladi, biron bir tekst redaktori yordamida hosil qilingan ma’lumot boshqa redaktor yordamida hosil qilingan ma’lumotning ichki ko'rinishidan farq qiladi. Har bir ma’lumotning ichki tuzilishi avvaldan tanlab olingan kodlash usuli yordamida hosil qilinadi. Kodlar turlari va kodlash usullari turlicha. Ularni qanday ko’rinishda tanlab olish va ishlatish bevosita tizim ijodkorlariga bog‘liq. Odatda biron bir kodlash usuli ma’lum bir tipdagi kompyuter(dasturiy ta’minot bilan birga) uchun tanlab olinadi va bu tipdagi kompyuter takomillashsa kodlash usulini saqlab qolishga harakat qilinadi. Bundan shunday xulosa qilishimiz mumkinki OS tarkibidagi berilganlarga ishlov beruvchi dastur berilganlar tuzilishini aniqlab dastur, arifmetik konstanta, berilganlar majmuasi(matn) va h.k.z kerakli usulda taxlil qilib ko’zda tutilgan ishni bajaradi.
Virtual xotirani boshqarish. OS tarkibiga virtual xotiraga ishlov beruvchi dastur kiritiladi. Virtual xotira - bu taxmin(tasavvur) qilinadigan xotira. Virtal xotira hajmi real fizik xotira hajmidan ko‘p bo’ladi. Bunday usulni tanlab olish sabablari birinchidan xotiraning har bir manzilni tanlash bo’lsa, ikkinchidan real operativ xotiraning tan narxi bir muncha qimmatligidandir. Shuni eslatib o’tish kerakki, albatta prosessor virtual xotiraga ishlov berishda real fizik xotiraga ishlov berishga nisbatan kcrproq vaqt sarflaydi. Virtual xotira varaqma-varaq tashkil qilinadi. Har bir varaqda aniqlangan xotiraning ma’lumot birligi uchun o‘z manzili mavjud bG‘ladi. Bu manzillar ketma-ketligi ularning ^^nishi va yozilishi har bir varaq uchun bir xil bG‘ladi. Virtual xotiraning real adresi hisoblanganda varaqdagi manzil qiymatiga varaq koeffisienti qо‘shiladi. Shu sababli manzillar chalkashligi oldi olinadi. YA’ni, agarda biz bir necha nomdagi ^‘chani qarasak har bir ^‘chada 13- uy mavjud Ixxlsa, har bir 13- uy manzili turli bо‛ladi, chunki to‘chalar nomi turli.
|
| |
Virtual tashqi xotirani boshqarish

|
Virtual tashqi xotirani boshqarish
|
bet | 36/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Virtual tashqi xotirani boshqarish. Virtual tashqi xotirani boshqarish virtual ichki xotirani boshqarishga nisbatan bir muncha murakkabroq. Buning asosiy sababi ularning hajmidadir. Masalan: aholisi 50000 kishidan iborat Ixxlgan shahardan barcha 13- chi uylarni topish, aholisi 5000000 kishidan iborat shahardagi barcha 13- chi uylarni topishga nisbatan ancha oson. Shu sababli tashqi xotiradagi real manzilni topish uchun turli usullardan foydalaniladi. Manzil bevosita varaq koeffisienti qо‘shilishi bilan aniqlanadi va real adresdagi berilganlar tanlanadi.
Berilganlarning saqlanishi:Ketma-ket, agar foydalaniladigan berilganlar xotirada ketma-ket joylashgan Ixxlsa, u holda xotiraning navbatdagi manzilidan berilganlarni olish uchun har safar keyingi manzil qidirilmasdan kerakli berilganlar ketma-ket tanlab olinadi.
Indeksli, berilganlarning navbatdagi qismi tugagandan so’ng o’zinig davomi qaerdan joylashganligi hakidagi ma’lumot bevosita berilganladan keyin joylashgan bo’ladi va bu malumot taxlil qilinib berilganlarning davomi ko’rsatilgan joydan boshlab talqin qilinadi.
Indeksli ketma-ket, indeksli boshqarishdan farqi, berilganlar davomi ko’rsatilgan joydan bir emas balki bir nechta berilganlar birligidan iborat ketma- ketlik ko’rinishida beriladi.
Himoya. OS da ishlatiladigan berilganlar himoyalangan bo’lishi kerak. Himoyalanish OS tarkibiga kirgan dasturdan, foydalanuvchi dasturdan va foydalanuvchining biron-bir harakatidan bo’ladi. Har qanday OS o‘z tarkibiga kirgan dasturlarni himoyalashi ko’zda tutilgan bо‘ladi. Biroq bu himoyalanish buzilishi mumkin, buzilish odatda tashqi aralashuv natijasida amalga oshiriladi. Shu sababli OS tarkibidagi ayrim dasturlarga kirish umuman taqiqlab qo’yiladi. Albatta bunday taqiqni malakali foydalanuvchi "aylanib" o’tishi mumkin, biroq bunday usul tafsiya qilinmaydi.
Effektiv joylashtirish. Berilganlarni qay tartibda joylashtirish tizimning mukammal ishlashiga omil bo’ladi. Berilganlar pog’ana-pog’ana joylaytiriladi. OS shunday ko’rilganki berilganlar bir biriga yaqin joyda joylashadi. Bunda ko’p ishlatiladigan berilganlar oldingi "fon"da, kamroq ishlatiladiganlar esa keyingi bo’limlarda joylashtiriladi. Albatda joylashtirishda ikkita berilganlar majmuasi o’rtasida bo’sh joy qoldirmaslikka harakat qilinadi. Berilganlar majmuasi orasida bo’sh joy hosil bo’lishi mumkinmi? Ha, mumkin. Bu berilganlarning saqlanishining ichki tuzilishidan kelib chiqadi. OS berilganlarni effektiv joylashtirish uchun shunga o’xshash holatlarni hisobga olgan holda joylashtiradi.
|
| |
Bir dasturli rejim - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 34/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Bir dasturli rejim - kompyuterning barcha resurslari faqat bir dasturga xizmat qiladi.
Ko’p dasturli rejim (multidastur) - OT bir vaqtning o‘zida bir biriga bog‘liq bo’lmagan bir necha dasturlarga xizmat qiladi. Bunda resurslar dasturlar o’rtasida o’zaro taqsimlanadi. Multidastur rejimi markaziy prosessor ish vaqti bilan "periferiya" qurilmalari ishini ta’minlashdan iborat. Bu usulning bir dasturli rejimidan afzalligi resurslardan effektiv foydalanish va berilgan masala yechilishini tezlatishdir.
Ko’p masalali rejim - multimasala rejimi bir vaqtning o‘zida bir necha masalaning paralel ishlashini ta’minlash ko’zda tutilgan. Bunda bir masalaning natijasi ikkinchi masala uchun berilganlar majmuasini tashkil qilishi ham mumkin. OS yechilayotgan masalalarni bir-biri bilan bog’liqligini rejalashtiradi va nazorat qilib boradi. Ko’p dasturli rejimdan ( dasturlar orasida vaqtni taqsimlash prinsipi) farqli bu yerda barcha masalalar bo’yicha parallel ishlash ko’zda tutilgan. Ko’p masalali rejim faqat multitizimda (bir necha prosessor) tashkil qilinadi.
OS kompyuter va foydalanuvchi o’rtasidagi vositachi hisoblanadi. OS foydalanuvchi so’rovini analiz qiladi va uni bajarilishini ta’minlaydi. So’rov OS tilida qabul qilingan buyruqlar ketma-ketligi ko’rinishida bo’ladi. OS so’rovlarni turli rejimlarda bajarishi mumkin, shu sababli OS ni quyidagi tiplarga bo’lish mumkin:
Paket rejimi - bu masalalar majmuasiga ishlov beruvchi tizim, ya’ni bir yoki bir necha foydalanuvchi tomonidan tayyorlangan topshiriqlarni bajaruvchi tizim. Masalalar majmuasi kompyuterga kiritilgandan so’ng foydalanuvchi bilan uning masalasi o’rtasida muloqat qilish taqiqlangan. Bunday OS bir dasturli yoki ko‘p dasturli rejimlarda ishlashi mumkin.
Vaqtni taqsimlash - bir vaqtning о‘zida bir necha foydalanuvchiga xizmat qilish mumkin va foydalanuvchiga o‘z masalasi bilan muloqat qilish imkonini beradi. Bir vaqtda ishlash effektiga, prosessor vaqti va boshqa resurslarni turli foydalanuvchilar tomonidan berilgan hisoblash jarayonlariga taqsimlash bilan erishiladi. OS kompyuterga kiritilayotgan topshiriqlar uchun navbat tashkil qiladi va har biriga navbat asosida prosessordan foydalanish vaqtini aniqlaydi. Birinchi topshiriqni bajargandan sexing OS uni navbatning oxiriga olib borib qо‘yadi va ikkinchi masalaga xizmat qiladi va x.z. Har bir masalaga xizmat qilish vaqti OS parametrlarida aniqlanadi. Professional dasturchi OS ni tashkil qilish jarayonida bu vaqt birligini о‘zgartirishi mumkin.
Real vaqt - tizim berilgan real vaqt oralig‘ida topshiriqni bajarilishini ta’minlaydi. Bunda kompyuterdagi hisoblash jarayoni tezligi real vaqt о‘tishiga ham ohang btrlishi kerak. Kompyuter bunday OS bilan odatda bir dasturli rejimda ishlaydi.
|
| |
Kompyuter bilan muloqat - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 37/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Kompyuter bilan muloqat. OS ning ayrim resurslarida kompyuter bilan muloqat ko’zda tutilgan. Bundan tashqari foydalanuvchi ham o’z dasturiga muloqatni kiritishi mumkin. Muloqat tashabbuskori tizim yoki foydalanuvchi bo’lishi mumkin. Tashabbuskor tizim bo’lganda, tizim hosil bo’lgan holatdan boshqa holatga o’tish yo’lini foydalanuvchi tafsiyasiga asosan bajaradi. Bunday holatlar rejali yoki rejasiz bo'lishi mumkin. Rejali holat tizimda ko'zda tutilgan bo'lib foydalanuvchining javobi tizim unumdorligini oshirishga olib keladi. Rejada ko'zda tutilmagan muloqatda esa tizim jarayonni qay tartibda bajarishni "bilmaydi" va tupik holat vujudga kelishi ham mumkin. Masalan, foydalanuvchi dasturi tizimda mavjud bо‘lmagan resursni talab qilishi. Muloqat tashabbuskori foydalanuvchi bо‘lganda, tizim kutish holatiga о‘tadi va foydalanuvchining buyrug‘iga asosan ishni davom ettiradi. Masalan, tizim xizmat qilayotgan dasturni vaqtinchalik yoki umuman to‘xtatish.
Kompyuterning ishonchliligini taminlash. Kompyuterning qurilmalari normal ishlashi uchun ma’lum shart sharoitlar bajarilishi talab qilinadi, bular elektr manbai parametrlari, tashqi muhit temperaturasi va boshqalardir. Bu shart sharoitlardan chetga chiqish kompyuter aparaturasida uzilishga yoki notug‘ri ishlashiga olib keladi. OS da apparatura notug‘ri ishlashi natijasida paydo bо‘ladigan xatolikni inkor qiluvchi dastur mavjud bo'lib zaruriyat tug‘ilganda tizim tashabbusi bilan bu dastur ishlaydi va hosil bo'lgan xatolikka ishlov beradi. Bundan tashqari dasturiy resurslar noto'g'ri ishlashi natijasida xatolik vujudga keladi. Bu vaziyatda ishlatilayotgan dasturning to'g'ri yoki noto‘g‘ri ishlayotganligini aniqlash uchun turli uslublardan faydalaniladi. Bunday uslublardan biri quyidagicha. OS tarkibiga maxsus dastur kiritiladi va bu dastur berilganlarga ishlov berishdan avval va ishlov bergandan so'ng tekshiriladi. Shu dastur kodlari yig‘indisi tekshiriladi, agarda hosil bo'lgan kod avvaldan shu dastur uchun aniqlangan kodga teng bo'lsa, u holda dastur tug‘ri ishlaydi yoki ishlagan deb talqin qilinadi. Odatda OS tarkibiga kirgan barcha dasturlar uchun yagona kod tanlanadi, masalan barcha bitlar nolga tenglab olinadi. Buning uchun dasturning oxirgi buyrug‘idan keyin nol kodiga to'ldiruvchi bo'lgan kod tanlanadi va bu kodni dastur kodlari bilan yig'indisi nol kodini beradi. Shu bilan dastur ishi natijasining ishonchliligiga erishiladi, chunki dasturdagi bitta bitning qiymati o'zgarishi dastur uchun aniqlangan kontrol yig'indida boshqa kod hosil qiladi. Bu holatlarni aniqlash va uni taxlil qilish uchun OS tarkibiga maxsus dasturlar kiritiladi.
|
| |
Qanotli viruslar - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 15/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanQanotli viruslar. Qanotli viruslar o‘z nomini qanotli raketalar nomidan olgan. Bunday raketalar katta og‘irlikdagi yuklarni dushmanning ichki xududlariga olib kirishi va radarlar bunday raketalarni sezmaganligi kabi qanotli viruslarni sezish ham juda qiyin. Bunday viruslarning maqsadi – kompyuterdagi fayllarga zarar yetkazmasdan kompyuterga kirib olish, fayllarga o‘rnatilgan kalit so‘zlar (parol)ni yoki diskdagi muxim fayllarni ko‘chirib olishdan iborat.
Bunday tipdagi viruslarning imkoniyatlaridan xarbiylar va katta korporatsiyalar foydalanadilar.
Xulosa qilib aytganda viruslar maxsus yozilgan virus dasturlari yoki virus bilan zararlanga dasturlar orqali ko‘chib o‘tishi va boshqa dasturlaga yuqishi mumkin. Lekin elektron pochta orqali berilgan xabarlar ichida viruslarning bo‘lishi mumkin emas. Shunday bo‘lsada, elektron pochta orqali virus bilan zararlangan fayllar yuborilishi natijasida viruslar ko‘chib o‘tish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Viruslarni aniqlash va yo‘qotish. Ayrim antivirus dasturlari evristik tahlilni qo‘llab, qaysi faylda virus mavjud, qaysinisida yo‘q ekanligini aniqlashga xarakat qiladi.
Viruslarni aniqlash uchun evristik tahlil dasturlardagi Shubxali buyruqlarni qidiradi. Masalan matn dasturlarda xech qachon qattiq diskni formatlash haqidagi buyruq bo‘lmaydi. Agar bu kabi o‘z doirasidan tashqari bo‘lgan buzg‘unchi buyruqlar qaysi faylda topilsa o‘sha faylda virus mavjudligi aniqlanadi. Afsuski, evristik tahlil ham ayrim paytlarda xatoga yo‘l qo‘yib zararlangan faylni zararsiz, zararsiz faylni zararlangan deb qabul qilishi mumkin. Bu esa yolg‘on xabarning chiqarilishiga sababchi bo‘lishi mumkin.
Ko‘p antivirus dasturlari evristik tahlil bilan skanerni birgalikda qo‘llaydi. Bu esa agar skaner virusni tanimasa, antivirus fayllarni tekshirish uchun evristik tahlilni qo‘llaydi. Faylning zararsiz ekanligiga ishonch hosil qilish uchun har ikkala tekshiruvdan ham to‘la o‘tkazilishi kerak bo‘ladi.
Viruslarni «xo‘rak» yordamida aniqlash. Ayrim antivirus dasturlari dasturlarni viruslar bilan zararlanishini tekshirish maqsadida bazi bir xo‘rak fayllaridan foydalanadilar. Masalan, antivirus dasturlari .yexe va .som tipli oddiy fayllari bo‘lib ularni doimo kuzatib turadi. Virus bu fayllardan birini zararlashi bilanoq, antivirus dasturi Shu virusning signaturasini ko‘chirib oladi. Keyinchalik bu signatura yordamida usha virus tipini aniqlashda va yo‘qotishda foydalanadi.
|
| |
Viruslarni o‘chirish - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 16/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanViruslarni o‘chirish. Ayrim antivirus dasturlari zararlangan fayldan virusni o‘chirib yuborishini e’lon qiladi. Zararlangan fayldan virusni o‘chirish imkoniyati virusning qandayligi va antivirusning texnik imkoniyatlariga bog‘liq bo‘ladi.
Virus faylni zararlaganda faylning boshlanishiga, oxiriga qo‘shilib oladi yoki ichiga yashirib olishi mumkin. Agar virus faylning boshiga yoki oxiriga qo‘shilsa, antivirus uni fayldan ajratadi va undan so‘ng virusni o‘chiradi. Biroq virus faylning ichiga yashirinsa virusni fayldan ajratish va o‘chirish birmuncha qiyin kechadi. Bunday holatda virus faylning bir qismini buzadi. Bunday fayllardan foydalanish esa foydasizdir.
Qo‘shimcha disklar. Mavjud qattiq diskni virus to‘la qoplab olgan bo‘lsa bunday diskdagi barcha fayllarni o‘chirish yoki qayta formatlashdan boshqa chora qolmaydi. Bunday holatga tushib qolmaslik uchun ko‘plab antivirus dasturlari favqulotta ishlatish uchun mo‘ljallangan disk yaratishni taklif qiladi. Bunday disk buzilgan fayllarni tiklay olmaydi, biroq xech bo‘lmaganda operatsion sistemani va ayrim fayllarni tiklash imkonini beradi. Antivirus dasturi intallyatsiya qilinib bo‘lingandan so‘ng favqulotta foydalanish diskini yaratish va kompyuterga yangi qurilmalar, yangi dasturlar o‘rnatilganidan so‘ng o‘sha diskni yangilab turish keark bo‘ladi. Agar qo‘shimcha disk kompyuterning oldingi holatini saqlab turgan bo‘lsa, u dasturlarni buzilish holatida tiklaydi.
Antivirus dasturlarining kamchiliklari. Barcha antivirus dasturlari ham virus monitori, skanerlar, yaxlitlikni tekshiruv dasturi, evristik tahlil, viruslarni o‘chirish, qo‘shimcha disk yaratishni taklif qilish imkoniyatlariga ega emas. Ko‘plari yuqoridagi imkoniyatlarning ayrimlarini, ba’zilari esa barchasining bajarilishini taklif qilish imkoniyatiga ega bo‘lsada, doim ham ishlamaydi.
Antiviruslarning ko‘plab versiyalari elektron jadvallar va ma’lumotlar bazasi uchun bo‘lib ishlatish vaqti uzoq davom etadi. Ko‘plab foydalanuvchilar 90-yil boshlarida yaratilgan antiviruslardan foydalanishni yoqtiradilar.
Viruslar soni kundan-kunga ko‘payib bormoqda. Shuning uchun antivirus dasturlari yaratilgandan so‘ng 6 oy ichida eskirib ulardan foydalanish befoyda bo‘lib qolishi kuzatilmoqda. Xattoki antivirus dasturlarining oxirgi versiyalari ham ayrim viruslarga qarshi tura olmayotganligi ma’lum. Bunday viruslar antivirus dasturlariga chap berishi va ularga ham xujum qilib antivirus dasturlarini yaroqsiz holga keltirmoqda.
Viruslardan himoyalanishning eng ishonchli usuli zarur fayllarning nusxalarini saqlab qo‘yishdan iborat.
|
| |
Ko‘pmaqsadli viruslar - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 13/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanKo‘pmaqsadli viruslar. Fayllarni zararlovchi viruslar va yuklanuvchi viruslar o‘zlarining kuchli va kuchsiz tomonlari mavjud. Bu viruslar zararlangan diketa yoki diskni ishga tushirganda tarqaladi. Vaqt o‘tishi bilan viruslarning yangi turi paydo bo‘lib, u fayllarni zararlovchi va yuklanuvchi viruslarning xosilasi sifatida paydo bo‘ldi. Bu ko‘pmaqsadli viruslar ishga yuklanuvchi sektorlarni, fayllarni zararlash imkoniyatini kengaytiradi.
Bunday viruslarning birinchisiga Natas (SHayton-Satan so‘zining teskarisidan o‘qilishi) virusini misol keltirish mumkin. Bu eng sodda ko‘pmaqsadli viruslardan biri hisoblanib, birinchi marta Meksikada topilgan. Natas virusi COM, yeXE fayllarini, disklarning yuklovchi sektorlarini zararlaydi. U polimorf ko‘rinmas viruslardan biri hisoblanib, o‘zining ko‘rinishini o‘zgartirish, antivirus dasturlaridan yashirinish qobiliyatiga egadir.
Makroviruslar. Makroviruslar–viruslarning yangi turi bo‘lib, Word, Excel kabi dasturlarda yaratilgan fayllarni zararlantiradi. Biroq makroviruslar tezda kompyuterlar uchun katta xavf tug‘dira boshladi. Bunga sabab boshqa viruslar Assembler, SQQ, BASIC, Pascal kabi dasturlarda, makroviruslar esa MICROSOFT firmasining makrotillarida yaratilgan bo‘lib, u Visual Basic for Applications deb yuritiladi. Makroviruslar ham zararlangan hujjat fayllarni ishga tushirilishi bilan ko‘payib boradi. Makroviruslar hujjatlarni shablonlarini, ya’ni maydonni, shriftni va umumiy formatlashni zararlaydi. Makroviruslarni tarqalishi juda tez bo‘ladi. Chunki foydalanuvchi muxarrair dasturlarda yaratilgan fayllari bilan juda ko‘p ishlaydi. Diskka ko‘chiradi, tarmoqdan boshqa kompyuterga uzatadi.
Bu virus turi ko‘p tarqalgani bilan ular WordPro, WordPerfect kabi fayllarga zarar yetkaza olmaydi. Chunki bu dasturlarning makroslari aloxida fayllarda saqlanadi.
Dunyodagi birinchi makrovirus Concept deb atalib, MICROSOFT Word hujjatlariga zarar yetkazadi. U MICROSOFT Word ning 6.0 versiyasining makrotili yordamida ishlab chiqilgan, Shu tilda virus dasturini tuzish mumkinligini isbotlashgan.
1996 yilda esa Microsoft Excel uchun Laroux makrovirusi birinchi marta paydo bo‘ldi. U Visual Basic for Applications (VBA) dasturida yaratildi. U ham Concept virusi kabi hujjatlarga katta ziyon yetkaza olmasligi, o‘zining mavjudligini bildirmasli va yuklash imkoniyatining yo‘qligi bilan bir qatorda, o‘zidan nusxa olib Excelning boshqa barcha fayllarini infeksiyalashi mumkinligi bilan farqlanadi.
|
| |