-rasm. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni moliyaviy qo`llab-

29-rasm. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni moliyaviy qo`llab-
quvvatlash mexanizmi
1
.
Bizningcha, soliq mexanizmi 4 ta asosiy elementdan - maxsus soliq tartibi;
soliq imtiyozlari; soliqtsan ma`lum muddatga ozod qilish; soliq hisobini
yuritishda soddalashtirilgan qoidalar, alohida soliqlar va yig’imlar bo`yicha
soddalashtirilgan soliq deklaratsiyalari shaklidan iborat. O`zbekiston soliq
tizimining o`ziga xosligi shundaki, unda maxsus soliq tartiblari (shu jumladan,
kichik tadbirkorlik uchun ham) mavjud. Ular kichik tadbirkorlik sub`ektlarini
soliqqa tortish va soliq to`lashning boshqa tashkilotlar va yakka tartibdagi
tadbirkorlar uchun amaldagi qoidalaridan farq qiluvchi alohida qoidalardan
foydalanish imkonini beradi.
Taxlillarga
ko`ra,
tashkyl
etilayotgan
aksariyat
kichik
biznes
sub`ektlarida dastlabki sarmoya sifatida o`z mablag’lari (ustav fondi pul
mablag’lari qismi) kam ishtirok etadi. Bu bir tomondan respublikamiz
hukumati tomonidan kichyk biznes sub`ektlariga kredit berish mexanizmi
rivojlantirilishi tufayli ularga kredit resurslarining dastlabki sarmoya sifatida jalb
etilishi samarasi bo`lsa, boshqa tomondan ayrim tadbirkorlarda tadbirkorlik
qobiliyati bo`lsa-da, dastlabki jamg’arma yo`kligini bildiradi.
O`zbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti I.A. Karimovning 2011 yil 21
yanvar’ kuni O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010 yilda
Respublikani ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2011 yil iqtisodiy
dasturining eng muxim ustuvor vazifalariga bag’ishlangan majlisida
ta`kidlaganlaridek: "2010 yilda tijorat banklarining jami kapitali 36 foizga ortgan
va banklarimiz erishgan 23 foiz miqtsoridagi kapitalning etarlilik darajasi
dunyoda qabul qilingan xalqaro standartlardan 3 barobardan ko`pdir. Faqat
depozitlar hajmi 1,5 barobardan ziyodoshgan"'.
SHu jumladan, "Mikrokreditbank" ochiq aktsiyadorlik - tijorat banki
tomonidan o`tgan mamlakatimizda amalga oshirilayotgan keng qamrovli
islohotlarning tub mazmunidan kelib chiqib xalq farovonligini oshirish maqsadida
bir qator ijobiy ishlar amalga oshirilmoqda.
"Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili" deb nom olgan joriy yilda
"Mikrokreditbank" ochiq aktsiyadorlik-tijorat bankiqing asosiy vazifalaridan
hisoblangan imtiyozli mikromoliyaviy xyumatlari ko`lamini yanada kengaytirish
borasida bir qator vazifalar belgilangan. Jumladan,
• kichik biznes, xususiy tadbirkorlik sub`ektlariga, fermer va dehqon
xo`jaliklariga o`zlarining ishlab chiqarish faoliyatini mustahkamlash va
20
kengaytirishlari uchun mikrokreditlar berish, keng ko`lamdagi bank hamda
konsalting xizmatlari ko`rsatish;
• sifatli bank xizmatlaridan bahramand bo`lish maqsadida, ayniqsa, qishloq
joylarda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub`ektlariga xizmat
ko`rsatish uchun ko`shimcha imkoniyatlarni ta`minlaydigan filiallar va
minibanklar tizimi orqali moliyaviy infratuzilmani yanada rivojlantrfish;•
mikrokreditlar berish hamda mikrolizing yo`li bilan mikrofirmalar, oilaviy
biznes va kasanachilik rivojlanishini rag’batlantirish va qo`llab-kuvvatlash
hisobiga tadbirkorlik sohasi kengayishiga ko`maklashish kabi vazifalar bank
faoliyatining ustuvor yo`nalishlaridandir.
SHuni ham aytib o`tish lozimki, bugungi kunda "Mikrokreditbank" ochiq
aktsiyadorlik-tijorat banki quyidagi mikromoliyaviy xizmatlarni ko`rsatib
kelmoqtsa:
• yangi tashkil etilgan kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
sub`ektlariga boshlang’ich sarmoyani shakllantirish uchun yiliga 3 foizdan
yuqori bo`lmagan foiz stavkasida, eng kam ish haqining 50-200 barobarigacha
miqtsorida 18 oygacha bo`lgan muddatga;
• kichik biznes sub`ektlari faoliyatini kengaytirish va aylanma
mablag’larini to`ldirishga mikrokreditlarni Markaziy bankning qayta
moliyalash stavkasining 50 foizidan yuqori bo`lmagan stavka bo`yicha, eng kam
ish haqining 500 barobarigacha mivdorida 24 oygacha bo`lgan muddatga;
• kichik biznes sub`ektlari uchun yiliga 5 foizdan yuqori bo`lmagan foiz
stavkasida, eng kam ish haqining 2000 barobarigacha miqtsorida 3 yilgacha
bo`lgan mudtsatga imtiyozli mikrolizing bo`yicha xizmatlar.
SHuni ham ta`kidlash kerakki, bugungi kunda tadbirkorlik sub`ektlariga
mi!fokredit ajratish jarayonini soddalashtirish, rasmiylashtirish jarayonini
qisqartirish borasida O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006 yil 5 maydagi
"Mikrokreditbank" aktsiyadorlik tijorat bankini tashkil etish to`g’risida"gi №
PF-3750 sonli Farmoni qabul qilingan. Bunda qarz oluvchi tomonidan
mikrokredit olish uchun taqdim etiladigan hujjatlar ro`yxati faqat:
• mikro!fedit olishga buyurtmanoma;
• biznes-reja;
• mikrokredit qaytaryushshi ta`minlanishini tasdiqpovchi hujjatlar bilan
cheklanadi.
Xulosa o`rnida shuni aytish mumkinki, 2011 yilda bank-moliya tizimi oldida
turgan vazifalarning ijrosini ta`minlash, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni
yanada rivojlantirish, qulay ishchan muhitni yaratish, tashkil etilayotgan
tadbirkorlik sub`ektlari hisobiga yangi ishchi o`rinlarini yaratishda tijorat
banklarining, xususan "Mikroqfeditbank" ochiq aktsiyadorlik-tijorat bankining
imtiyozli mikrosarmoyalari muhim ahamiyat kasb etadi. 2011 yilda Markaziy
bank qayta moliyalash stavkasining 14 foizdan 12 foizga tushirilganligi ushbu
vazifalarni amalga oshirishda xukumatimiz tomonidan yaratilayotgan ko`plab
imkoniyatlardan biridir.
21
Kichik biznes va tadbirkorlikni moliyaviy vositalarini shakllantirish bevosita
tovar va xizmatlar ishlab chiqarish imkoniyatlari va aholini birlamchi tovar va
xizmatlarga bo`lgan ehtiyojini qondirishdagi muhim omillari sifatida e`tirof
etiladi.
|