Kimyo sanoatida texnika rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari

Kimyo sanoatida texnika rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari.
Kimyo sanoatining rivojlanishi ko‘p jixatdan kimyoviy texnikani takomillashtirish bilan belgilanadi. Texnika taraqiyotining bosh maqsadi mexnat unumdorligini oshirish hamda mahsulot sifatini oshirib, uning tannarxini pasaytirishdir.
Rivojlanishning asosiy yo‘nalishlari;
1) Unumdorlikni oshirish;
2) Apparatlarning ish sur’atini oshirish;
3) Sermexnat jarayonlarni mexanizatsiyalash;
4) Avtomatlashtirish va distansion boshqarish (ASUTP);
5) Davriy jarayonlarni uzliksiz jarayonlar bilan almashtirish;
6) Reaksiya issiqligidan foydalanish;
7) Chiqindisiz ishlab chiqarishni yaratish;
Bular ichida eng muximi birinchi yo‘nalishdir. Apparatlar, mashinalar, sex va zavodlar ishining asosiy ko‘rsatgichi unumdorlikdir. Unumdorlik vaqt birligida ishlab chiqarilgan mahsulot yoki qayta ishlangan xom ashyo miqdoridan yoki hajmidan iboratdir.
apparatning ish unumdorligini oshirishga uning o‘lchamini kattalashtirish yoki ishni jadallashtirish yo‘li bilan erishish mumkin.
Apparat unumdorligini oshirish metall (konstruksion material)ni tejashga, birlik hajmda ishlab chiqarilayotgan mahsulot miqdorini oshirishga olib keladi. Ayni vaqda, sexlar qurilishi va ularni remont qilishga ketadigan sarfiyet, shuningdek ishlatish sarfiyetlari kamayadi, ishchilarning mehnat unumdorligi ortadi. Masalan: sulfat kislota va ammiak ishlab chiqarish asosiy reaktorlarning quvvati so‘nggi 20 yilda 30 xissa ortdi. Bunga apparatlar o‘lchamini oshirmay turib, ularning unumdorligini ko‘tarish hisobiga erishildi. Apparat ish sur’atini ikki yo‘l bilan oshirish mumkin:
1) Mashina va apparatlarning konstruksiyalarini yaxshilash;
2) Muayan turdagi apparatlarda texnologik jarayonlarni takomillashtirish.
Apparat ishining sur’ati jarayot tezligiga mutanosibdir. Ish sur’ati avvalo aralashish tezligining oshishiga hamda tutashuv fazalarining yondoshuv yuzalarining ortishi hisobiga ko‘tariladi. Sur’atni jadallashtirish uchun katalizatorlar qo‘llash va aralashtirish orqali reaksiyada ishtirok etadigan moddalar harorati, bosimi, konsentratsiyasi oshiriladi. Mazkur omillarni qo‘llash apparatlar va reagentlarning chidamliligiga, shuningdek iqsodiy samaradorligiga bog‘liq.
Mexanizatsiyalashtirish-qo‘l kuchini mashina bilan almashti-rishdir. Mexanizatsiyalashtirish bu mehnat unumdorligini oshiradi. YA’ni ishlab chiqarish intinsivligini oshiradi va qo‘l kuchini kamaytirish natijasida mahsulotning tannarxi kamayadi. Ko‘pkina korxonalarda xom ashyoni solish tayyor mahsulotni taxlash, tushirish va uzatish mexanizatsiyalashtirilgan.
Avtomatlashtirish-qurilmalar bevosita inson ishtirokisiz boshqarish faqat inson kuzatuvida olib borish. Avtomatlashtirish maxanizatsiyalashning yuqori bosqichidir. Avtomatlashtirish mehnat unumdorligini va mahsulot sifatini keskin oshiradi. Ayrim hollarda korxonalarning faqat bir qismigina avtomatlashtiriladi. Bu hollarda uzoqdan turib boshqarish qo‘llaniladi. Uzoqdan turib boshqarishda inson uzoqdan turib pult bilan boshqarib turadi.
Uzlikli jarayon deb –ma’lum bir qism xom ashyoni apparatga solib, ma’lum bir vaqtdan keyin hosil bo‘lgan mahsulotni bo‘shatib olishga aytiladi. Apparat xom ashyoni solish va tayyor mahsulotni bo‘shatish vaqtida to‘xtab turadi. Shuning uchun ham uzlukli ishlovchi apparatlarni avtomatlashtirish juda qiyin.
Uzliksiz jarayon deb-xom ashyoning apparatga tushishdan tayyor mahsulot olguncha uzliksiz boradi. Hozirgi vaqtda ko‘pkina korxonalar uzliksiz ishlash rejimiga o‘tishgan, qolgan korxonalar ham uzliksiz ishlash rejimiga o‘tkazilmoqda.
|