ADABIYOTLAR - Mavzu: reja: Asinxron elektr yurituvchilarning mexanik-statik xarakteristikalari

|
Mavzu: reja: Asinxron elektr yurituvchilarning mexanik-statik xarakteristikalari
|
bet | 3/5 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 1,64 Mb. | | #259741 |
Bog'liq Мус ишADABIYOTLAR:
В.А. Зиновьев, А.П. Бессонов. Основы динамики машинных агрегатов. Машиностроение, Москва, 1964, с. 20-51
А. Джураев. Моделирование динамики машинных агрегатов хлопкоперерабатывающих машин. Фан, Ташкент, 1984, с. 16-23
А. Джураев. Динамика рабочих механизмов хлопкоперерабатывающих машин. Фан, Ташкент, 1987, с. 35-87
MAVZU: SINXRON GENERATORNING TASHQI XARAKTERISTIKASINI QURISH
Sinxron generatorning (SG) ishlash prinsipi ko‘rilganda uning rotorida MYK manbai (induktor) joylashgan va u generatorning magnit maydonini hosil qiladi, deb aytilgan edi. Birlamchi motor (BM) yordamida generator rotori sinxron tezlik n1 bilan aylantiriladi. Bunda rotor magnit maydoni rotor bilan birga aylantiriladi va stator chulg‘amlarini kesib o‘tib, unda EYK induktivlaydi.
Tuzilishiga ko‘ra sinxron motorlar sinxron generatorlardan sezilarli farq qilmaydi. Ularda stator chulg‘ami va rotorda qo‘zg‘atish chulg‘ami mavjud. Shuning uchun, ishlash rejimidan qat’iy nazar, xar qanday sinxron mashinasi magnit maydon qo‘zg‘atish - magnit maydon hosil qilishga ehtiyoji bor.
Sinxron mashinalarda magnit maydon qo‘zg‘atishning asosiy usuli elektromagnit qo‘zg‘otishdir. Uning mohiyati shundaki, rotor qutblarida qo‘zg‘otish chulg‘amlari joylashtiriladi. Bu chulg‘amdan o‘zgarmas tok oqib o‘tganda qo‘zg‘otish MYK hosil bo‘ladi, u o‘z navbatida mashinaning magnit tizimida magnit maydon hosil qiladi. Xozirgi kunga qadar qo‘zg‘otish chulg‘amini o‘zgarmas tok bilan ta’minlash vazifasini maxsus mustaqil qo‘zg‘otish chulg‘ami bo‘lgan qo‘zg‘otkich (Q) (vozbuditel) deb nomlangan o‘zgarmas tok generatorlari bajarib kelgan (10.1,a-rasm). Uning mustaqil qo‘zg‘otish chulg‘amini (QCH) esa o‘zgarmas tok bilan parallel qo‘zg‘otkichli, nimqo‘zg‘otkich (NQ) (podvozbuditel) deb nomlangan boshqa maxsus generator ta’minlaydi. Sinxron mashina rotori va qo‘zg‘otkich xamda nimqo‘zg‘otkichning yakorlari umumiy valda maxkamlangan va bir vaqtda aylanadi. Bunda SG qo‘zg‘otish chulg‘amiga tok kontakt halqalar va shchetkalar orqali koladi. Qo‘zg‘otish tokini boshqarish uchun qo‘zg‘otkichning (r1) va nimqo‘zg‘atkichning (r2) qo‘zg‘otish chulg‘amlariga ulangan boshqaruvchi reostatlar qo‘llaniladi. O‘rta va katta quvvatli SGlarda qo‘zg‘otish chulg‘ami tokini boshqarish avtomatlashtirilgan. Katta quvvatli sinxron generatorlarda – turbogeneratorlarda – qo‘zg‘otkich o‘rnida ba’zan induktor turdagi o‘zgaruvchan tok generatorlari ishlatiladi. Bunday generator chiqish klemmalarida yarim o‘tkazgichli to‘g‘rilagich o‘rnatiladi. Kontaktsiz elektromagnit qo‘zg‘otkichli sinxron generatorlar ham ishlatilmoqda.
Bunday SGlar rotorida kontakt halqalar bo‘lmaydi. Bu holatda ham, qo‘zg‘otkich sifatida o‘zgaruvchan tok generatori ishlatiladi (10.1,b-rasm).
10.1-rasm. Sinxron generator elektromagnit qo‘zg‘otish kontaktli (a) va kontaktsiz (b) tizmlari
Uning EYK induktivlanadigan yakor 2 chulg‘ami rotorda joylashgan, qo‘zg‘otish chulg‘ami 1 esa statorda joylashgan. Natijada qo‘zg‘otkichning yakor chulg‘ami ham, SGning qo‘zg‘otish chulg‘ami ham aylanuvchi qismda bo‘lib, ularning elektrik ulanishi bevosita – kontakt halqa va shchetkalaosiz amalga oshiriladi.
Ammo, qo‘zg‘otkich o‘zgaruvchan tok generatori va SGning qo‘zg‘otish chulg‘amini esa o‘zgarmas tok bilan ta’minlash zarur bo‘lgani uchun, qo‘zg‘atkich yakor chulg‘amining chiqish klemmalariga valga maxkamlangan yarim o‘tkazgichli to‘g‘rilagiya 3 ulanadi va u SG qo‘zg‘otish chulg‘ami va qo‘zg‘otkichning yakor chulg‘ami bilan birga aylanadi. Qo‘zg‘otkichning 1 qo‘zg‘otish chulg‘ami o‘zgarmas tok bilan ta’minlanishi nimqo‘zg‘tkich (NQ) – o‘zgarmas tok generatori yordamida amalga oshiriladi.
Sinxron mashinaning qo‘zg‘otish zanjirida sirpanish kontaktlarining yo‘qligi uning ekspluatatsion ishonchliligini va FIKni oshiradi.
10.2-rasm. Sinxron generatorning o‘z-o‘zini qo‘zg‘otish tizimi
Sinxron generatorlarda, shu jumladan, gidrogeneratorlarda o‘z-o‘zini qo‘zg‘otish prinsipi tarqalgan (10.2,a-rasm). Unga ko‘ra, qo‘zg‘otish tizimi uchun zarur bo‘lgan o‘zgaruvchan tok energiyasi SG stator chulg‘amidan olinib, pasaytiruvchi transformator va yarim o‘tkazgichli (YAO‘) to‘g‘rilagich (T) yordamida o‘zgarmas tokka aylantiriladi. O‘z-o‘zini qo‘zg‘otish prinsipi generatorning birlamchi qo‘zg‘otilishi mashinadagi qoldiq magnetizmga asoslangandir.
10.2,b-rasmda to‘g‘rilagichli trans-formatori (TT) va tiristorli o‘zgartkichi (TO‘) bo‘lgan avtomatik o‘z-o‘zini qo‘zg‘otuvchi tizimli sinxron gene-ratorning struktura sxemasi ko‘rsatilgan. VT va TPlar orqali SG stator zanjiridan o‘zgaruvchan tok energiyasi o‘zgarmas tokka aylantirilib, SGning qo‘zg‘otish chulg‘amiga beriladi. Tiristorli o‘zgartkichni boshqarish qo‘zg‘otishning avtomatik rostlagichi (QAR) yordamida amalga oshiriladi. QARning kirish klemmasiga SG stator chulg‘amidan kuchlanish transformatori KT va tok transformatori (TT) orqali SG kuchlanishi va yuklanish tokiga proporsional bo‘lgan signallar keltiriladi. Sxema tarkibida qo‘zg‘otish chulg‘ami va tiristorli o‘zgartkich (TO‘) ni o‘takuchlanish va tok bo‘yicha o‘ta yuklanishdan himoya qiluvchi himoya bloki (HB) mavjud.
Xozirgi zamon sinxron motorlarida qo‘zg‘otish tizimi uchun, o‘zgaruvchan tok manbaiga ulangan va motorning xar qanday rejimlarida ham, shu jumladan, o‘tkinchi jarayonlarda qo‘zg‘otish tokini avtomatik boshqaradigan tiristorli qo‘zg‘otish qurilmalari qo‘llanilmoqdi. Qo‘zg‘otishning bunday usuli ishonchli va iqtisodiy samarali hisoblanadi, chunki tiristorli qo‘zg‘otish tizimlarida FIK o‘zgarmas tok generatorga nisbatan yuqoridir.
Sanoat korxonalari tomonidan xar hil qo‘zg‘otish kuchlanishlari va o‘zgarmas tokli 320A gacha xar hil yuklanish toklari uchun tiristorli qo‘zg‘otishlar ishlab chiqarilmoqda.
Xozirgi zamon sinxron motorlari seriyalarida TE8-320/48 (qo‘zg‘otish kuchlanishi 48V) va TE8-320/75 (qo‘zg‘otish kuchlanishi 48V) tiristorli qo‘zg‘otkichlar keng qo‘llanilmoqda. Qo‘zg‘otish uchun sarflanadigan quvvat, aksariyat, mashina foydali quvvatining 0,2-5% gacha tashkil etadi.
Kichik quvvatli sinxron mashinalarda rotordagi magnit o‘zak va qo‘zg‘otish chulg‘ami o‘rnida o‘zgarmas magnit ishlatida. Bunday qo‘zg‘otish usuli mashina konstruksiyasini soddalashtiradi, samarali va ishonchli bo‘ladi.
|
| |