-bob. Zamonaviy optik tizimlar

|
-bob. Zamonaviy optik tizimlar
|
bet | 3/6 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 102,61 Kb. | | #99866 |
Bog'liq Optika4-bob. Zamonaviy optik tizimlar.
Yupqa linza eng oddiy optik tizimdir. Oddiy nozik linzalar, asosan, ko'zoynak uchun ko'zoynak shaklida qo'llaniladi. Bundan tashqari, linzani kattalashtiruvchi oyna sifatida ishlatish yaxshi ma'lum.
Ko'pgina optik qurilmalarning ta'sirini - proyeksiya lampasi, kamera va boshqa qurilmalarni sxematik ravishda ingichka linzalar ta'siriga o'xshatish mumkin. Biroq, yupqa linzalar, asosiy optik o'q bo'ylab yoki unga katta burchak ostida manbadan keladigan tor bir rangli nur bilan chegaralanishi mumkin bo'lgan nisbatan kamdan-kam hollarda yaxshi tasvirni beradi. Ko'pgina amaliy masalalarda, agar bu shartlar bajarilmasa, nozik linzalar tomonidan yaratilgan tasvir juda nomukammaldir. Shuning uchun, ko'p hollarda, ko'p miqdordagi sinishi yuzalariga ega bo'lgan va bu sirtlarning yaqinligi talabi bilan cheklanmagan (nozik linzalar qondiradigan talab) murakkabroq optik tizimlarni qurishga murojaat qiladi. [ 4 ]
Umuman olganda, inson ko'zi diametri taxminan 2,5 sm bo'lgan sharsimon tana bo'lib, u ko'z olmasi deb ataladi (10-rasm). Ko'zning shaffof bo'lmagan va kuchli tashqi qobig'i sklera deb ataladi va uning shaffof va yanada qavariq old qismi shox parda deb ataladi. Ichkarida sklera ko'zni oziqlantiradigan qon tomirlaridan tashkil topgan xoroid bilan qoplangan. Shox pardaga qarshi xoroid turli odamlarda teng bo'lmagan rangga ega bo'lgan ìrísíga o'tadi, u shox pardadan shaffof suvli massaga ega kamera bilan ajratiladi.
Irisda dumaloq teshik bor
o'quvchi deb ataladi, uning diametri har xil bo'lishi mumkin. Shunday qilib, iris yorug'likning ko'zga kirishini tartibga soluvchi diafragma rolini o'ynaydi. Yorqin nurda ko'z qorachig'i kamayadi, kam yorug'likda esa ko'payadi. Ko'z olmasining ichida ìrísí orqasida linza joylashgan bo'lib, u shaffof moddaning ikki qavariq linzasi bo'lib, sinishi indeksi taxminan 1,4 ga teng. Ob'ektiv halqasimon mushak bilan chegaralangan bo'lib, uning sirtlarining egriligini va shuning uchun uning optik kuchini o'zgartirishi mumkin.
Ko'zning ichki qismidagi xoroid fotosensitiv nerv shoxlari bilan qoplangan, ayniqsa o'quvchining qarshisida qalin. Bu shoxchalar retinani hosil qiladi, unda ko'zning optik tizimi tomonidan yaratilgan ob'ektlarning haqiqiy tasviri olinadi. Retina va linzalar orasidagi bo'shliq jelatinsimon tuzilishga ega bo'lgan shaffof shishasimon tana bilan to'ldirilgan. To'r pardadagi narsalarning tasviri teskari. Biroq, fotosensitiv asabdan signallarni qabul qiluvchi miya faoliyati barcha ob'ektlarni tabiiy holatda ko'rish imkonini beradi.
Ko'zning halqasimon mushaklari bo'shashganda, retinada uzoqdagi narsalarning tasviri olinadi. Umuman olganda, ko'zning qurilmasi shundayki, odam ko'zdan 6 m dan yaqinroq bo'lmagan joyda joylashgan kuchlanishsiz narsalarni ko'ra oladi. Bu holda yaqinroq ob'ektlarning tasviri retinaning orqasida olinadi. Bunday ob'ektning aniq tasvirini olish uchun halqasimon mushak ob'ektning tasviri to'r pardaga tushguncha linzalarni tobora ko'proq siqadi va keyin linzani siqilgan holatda ushlab turadi.
Shunday qilib, inson ko'zining "fokuslanishi" halqa mushaklari yordamida linzalarning optik kuchini o'zgartirish orqali amalga oshiriladi. Ko'zning optik tizimining undan turli masofalarda joylashgan ob'ektlarning aniq tasvirlarini yaratish qobiliyati akkomodatsiya deb ataladi (lotincha "joylashish" dan - moslashish). Juda uzoq ob'ektlarni ko'rishda parallel nurlar ko'zga kiradi. Bunday holda, ko'z cheksizlikka moslashtirilgan deb aytiladi.
Ko'zning akkomodatsiyasi cheksiz emas. Dumaloq mushak yordamida ko'zning optik quvvati 12 diopterdan oshmasligi mumkin. Uzoq vaqt davomida yaqin narsalarni ko'rganda, ko'z charchaydi, halqasimon mushak bo'shashadi va ob'ektning tasviri xiralashadi.
Inson ko'zlari nafaqat kunduzi ob'ektlarni yaxshi ko'rishga imkon beradi. Ko'zning retinada fotosensitiv nervlarning uchlarini turli darajadagi tirnash xususiyati bilan moslashish qobiliyati, ya'ni. kuzatilayotgan ob'ektlarning turli darajadagi yorqinligiga moslashish deyiladi.
Ko'zlarning ko'rish o'qlarining ma'lum bir nuqtada yaqinlashishi konvergentsiya deb ataladi. Agar ob'ektlar odamdan sezilarli masofada joylashgan bo'lsa, ko'zlarni bir ob'ektdan ikkinchisiga o'tkazganda, ko'z o'qlari orasidagi masofa deyarli o'zgarmaydi va odam ob'ektning holatini to'g'ri aniqlash qobiliyatini yo'qotadi. . Jismlar juda uzoqda bo'lsa, ko'z o'qlari parallel bo'ladi va odam o'zi qarayotgan narsaning harakatlanayotgan yoki harakat qilmasligini aniqlay olmaydi. Jismlarning holatini aniqlashda ma'lum bir rolni, shuningdek, odamga yaqin joylashgan narsalarni ko'rishda linzalarni siqib chiqaradigan halqa mushaklarining kuchi ham o'ynaydi. [ 2 ]
|
| |