II BOB.  TAYYORLANGAN BUYUM VA MAHSULOTLARNI BEZASH, PARDOZLASH VA DIZAYN BERISH TEXNOLOGIYASI

|
II BOB. TAYYORLANGAN BUYUM VA MAHSULOTLARNI BEZASH, PARDOZLASH VA DIZAYN BERISH TEXNOLOGIYASI
|
bet | 7/12 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 85,25 Kb. | | #146776 |
Bog'liq Texnik ijodkorlik va dizayn.fani4545453II BOB. TAYYORLANGAN BUYUM VA MAHSULOTLARNI BEZASH, PARDOZLASH VA DIZAYN BERISH TEXNOLOGIYASI
2.1.Jismlarning texnik chizmalarini tasvirlas ko’rinishlar, kesimlar, qirqimlar
Jismlarning texnik chizmalarini tasvirlash – ko’rinishlar, kesimlar, qirqimlar. To’g’ri burchakli tasvirlar. Har qanday buyum (detal) turli oddiy geometrik shakllardan tashkil topgan bo’lib, ularning birikmalari biror detalning konstruksiyasini hosil qiladi. Ana shunday buyumning geometrik shakli va xususiyatlari to’g’risida mukammalroq tasavvurga ega bo’lish uchun uning tekislikdagi tasvirini (chizmasini) tuzishga to’g’ri keladi. Bu tasvir buyumning fazodagi haqiqiy shaklini tuzish imkonini beruvchi ma’lum geometrik qoidalarga amal qilingan holda chizilgan bo’lishi kerak. Bunday masalalarni yechishda chizma geometriya kursida bayon etilgan to’g’ri burchakli proyeksiyalash usulidan foydalaniladi. Ko’pincha detallarning, buyumlarning va boshqa har qanday qurilmalarning konstruksiyalarini hosil qilishda, ularning texnik chizmalarini tasvirlashda ularda o’zaro perpendikulyar bo’lgan uch tekislikka proyeksiyalash yetarli bo’lmay, balki buyumning uch va undan ortiq ko’rinishlarini tasvirlashga to’g’ri keladi. Chizmalar aniq, yaqqolroq bo’lishi uchun bir xil talab va qoidalarni o’z ichiga oluvchi YeSKD standartlaridagi ko’rsatmalarga rioya qilingan holda chizilishi lozim. Mazmuniga qarab chizmalardagi tasvirlar ko’rinish, kesim va qirqimlarga bo’linadi.
Ko’rinish. Buyum yoki detallarning ko’rinib turgan tashqi qiyofasining tasviriga ko’rinish deyiladi. Ko’rinishlar soni kamroq bo’lishi uchun detalning ko’rinmas qismlari shtrix chiziq yordamida ko’rsatiladi.
Ko’rinishlar mazmuni va ularning bajarilish holatlariga qarab asosiy, qo’shimcha va mahalliy kabi ko’rinishlarga bo’linadi.
Asosiy ko’rinishlar. Asosiy ko’rinishlarda proyeksiyalar tekisliklari uchun kubning olti tomoni qabul qilinadi (1-shakl, a, b). Detal fikran kubning ichiga joylashtirilib, uning tasviri har bir qirraga tushiriladi, so’ngra 1-shakl, b da ko’rsatilganidek kubni yoyib chizma tekisligi bilan jipslashtiriladi. Natijada detalning proyeksiyalar tekisliklaridagi oltita tasviriga ega bo’linadi. Ko’rinishlarning chizma maydonida bunday joylanishini proyeksion bog’lanishlar deyiladi. Ko’rinishlar quyidagi nomlar bilan yuritiladi:
1 – olddan ko’rinish yoki bosh ko’rinish; 2 – ustdan ko’rinish;
3 – chapdan ko’rinish; 4 – o’ngdan ko’rinish;
5 – ostdan ko’rinish; 6 – orqadan ko’rinish.
Shuni aytish kerakki, orqadan ko’rinish o’ngdan ko’rinishning yonida ham joylashishi mumkin. Chizmalarda ko’rinishlar nomi va proyeksion bog’lanish chiziqlari ko’rsatilmaydi. Lekin detalning ko’rinishlari o’zaro ma’lum masofada joylashgan bo’lib, bir-birlari bilan uzviy bog’langan bo’lishlari kerak. Masalan, ustdan ko’rinish olddan ko’rinishning tagiga joylashtiriladi (2-shakl).
Chapdan ko’rinish olddan ko’rinishning o’ng tomoniga, o’ngdan ko’rinish esa uning chap tomoniga joylashtiriladi. Agar biror ko’rinish (qirqim) bosh ko’rinish bilan proyeksion bog’lanmagan holda joylashgan yoki ko’rinishlar har xil qog’ozda joylashgan bo’lsa, kuzatib borish yo’nalishi boshqacha harfda yoziladi. Masalan, A belgi bilan ko’rsatiladi. Bunda qaysi tomonga qarash kerakligi strelka va tegishli harf bilan ko’rsatiladi (3-shakl). Chizmalarda o’zaro proyeksion bog’lanishda bo’lmagan uchta asosiy holatlarni uchratish mumkin. Chunonchi, birorta ko’rinish bosh ko’rinishga nisbatan boshqa tasvir bilan ajratilgan (2-shakl); ko’rinishlardan birortasi bosh ko’rinishga nisbatan siljib tasvirlangan (3-shakl); ko’rinishlar bosh ko’rinishga nisbatan boshqa-boshqa qog’ozlarda tasvirlangan bo’ladilar (4-shakl).
Qo’shimcha ko’rinishlar. Buyumlarning asosiy proyeksiyalar tekisliklariga nisbatan parallel bo’lmagan tekislikdagi tasviriga qo’shimcha ko’rinish deyiladi. Buyumning biror qismining asosiy oltita ko’rinishlarda, uning shakli va o’lchamlarini aniq ko’rsatish imkoni bo’lmagan holatlarda qo’shimcha ko’rinish usulidan foydalaniladi. Bunda shakl asosiy ko’rinish tekisliklariga nisbatan parallel bo’lmagan yordamchi tekisliklarda hosil bo’ladi.
5-shaklda asosiy proyeksiyalar tekisliklariga nisbatan qiya qismiga ega bo’lgan detalning chizmasi tasvirlangan. Bu detal asosiy tekisliklarga proyeksiyalansa uning qiya qismi kirishib (aylana ellips ko’rinishda o’lchamlar kirishib) tasvirlanadi. Bu esa chizmani o’qishni va detalni tasavvur qilishni birmuncha qiyinlashtiradi. Shuning uchun detalning qiya qismiga parallel bo’lgan tekislikka uning shaklini tasvirlash tavsiya etiladi. Natijada shakl o’zining haqiqiy ko’rinishi bilan tasvirlanadi.
Agar qo’shimcha ko’rinish asosiy tasvir bilan o’zaro proyeksion bog’lanishda joylashgan bo’lsa strelka va ko’rinish yozuvlari ko’rsatilmaydi, bordi-yu qo’shimcha ko’rinishlar bosh ko’rinishga nisbatan siljib tasvirlansa strelka va ko’rinish yozuvlari A harfi ko’rsatiladi (6-shakl).
Chizmalarni o’qish oson bo’lishi uchun qo’shimcha ko’rinishlar burib ko’rsatiladi. Bunda ko’rinishning bosh tasviri saqlanib qoladi. Bunday hollarda ko’rinish harfi yoniga doira chizilib, ko’rinishning burilganligi strelka orqali ko’rsatiladi (7-shakl).
Mahalliy ko’rinishlar. Mahalliy ko’rinish deb detallarning ayrim chegaralangan qismlarining tasviriga aytiladi. Mahalliy ko’rinishlar asosan ikki holatlarda tasvirlanishi mumkin: Birinchi holatda mahalliy ko’rinish detalning tasvirlanadigan yuzasi bilan qo’shilib, uzluksiz to’lqinsimon chiziq orqali chegaralangan hollarda chizilib ko’rsatiladi (8-shakl, a).
Ikkinchi holatda detalning tasvirlanadigan qismi faqat o’zining ko’rinar kontur chizig’i bilan ko’rsatiladi. Bunda to’lqinsimon chiziq ko’rsatilmaydi (8-shakl, b). Har ikki holatda ham mahalliy ko’rinish qo’shimcha ko’rinishdagidek strelka va ko’rinish yozuvlari bilan ifodalab ko’rsatiladi.
|
| |