nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Soniyadagi kadrlar soni - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

22
Mikrofon tarixi. 1878-yilda D. E. Yuz oʻzi a‘zo boʻlgan
London
qirollik jamiyatiga mikrofon ixtiro etganligini ma‘lum qildi. Yuz
sifatsiz elektr ulanishlarni tadqiq eta turib, bunday ulanishda, telefonda
shovqin eshitilishini aniqladi. Turli materiallardan tayyorlangan
ulanishlarni
tekshirib, presslangan koʻmirdan foydalanilganda katta
samara berilishini aniqladi. Yuz mazkur natijalarga tayanib, 1877-yilda
mikrofon deb nomlangan telefon uzatkichni taqdim etdi. «Bell
kompaniyasi» Yuzning yangi ixtirosini oʻzining dastlabki apparatida
mavjud boʻlmagan detal sifatida ishlab chiqara boshladi. Telefonning
takomillashuvi ustida (V. Simens, Ader, Gover, Shteker, Dolbir va
boshqa) koʻplab ixtirochilar mehnat qildilar.
Edison boshqa turdagi
telefon apparatini loyihalashtirdi (1878 y). U ilk bor telefon apparati
sxemasiga induksion katushka va presslangan koʻmir qurumili
mikrofonni kiritdi, natijada uzoq masofalarga ovozni uzatishni
ta‘minladi. 1883-yilda olim koʻmir kukuni bilan mikrofon yaratadi.
Mikrofonning tuzilishi va ishlash prinsipi.
2.15-rasm. Mikrofon tuzilishi.
Havodagi tovush toʻlqini bosimi mikrofon membranasiga ta‘sir
etadi. Oʻz navbatida membrana tebranishi
elektr tebranishni yuzaga
keltiradi.
Mikrofonlarning asosan 2 xil turi mavjud:
1. Dinamik (an‘anaviy);
2. Kondensatorli mikrofonlar.
Dinamik mikrofonda tovush toʻlqini ta‘sirida diafragma tebranadi.
Uning
ta‘sirida choʻlgʻamning harakati yuzaga keladi. Tok
uzatkichning (choʻlgʻam) tebranma harakati natijasida magnit maydoni
hosil boʻlib, undan elektr toki paydo boʻladi. Tok kuchi diafragmaning
harakatiga bogʻliq. Dinamik mikrofonlar universalligi va arzonligi
tufayli tovushni kuchaytirishda keng qoʻllaniladi.
23
Kondensatorli mikrofonda (2.16-rasm) tarang tortilgan membrana
(1) qoʻzgʻalmas elektrod (2) bilan birgalikda
elektrik kondensatorning
plastinkalarini tashkil etadi. Membrana (1) tovush bosimi ta‘sirida
qoʻzgʻalmas elektrodga (2) nisbatan harakatlanadi. Hosil boʻlgan
kondensator doimiy tok manbaiga va qarshilikka ulanadi. Kondensator
sigʻimining oʻzgarishi asosida zanjirda oʻzgaruvchan tok paydo boʻladi,
qarshilik natijasida tok kuchlanishi kamayadi va u mikrofon chiqish
signali boʻladi. Tovushni oʻta sifatli ―ushlashi‖ sababli studiya tovush
yozuvida,
radioda
va
televideniyada
foydalaniladi.
Bunday
mikrofonlarning kamchiligi
sifatida qimmatliligini, tashqi energiya
manbasini talab etishligi, tashqi mexanik va ob-havo ta‘sirlarga
chidamsizligini keltirish mumkin.
Atrofdagi barcha ovozni ―ushlab qolishi‖ sabali ularni maxsus
tayyorlangan joylarda foydalanish maqsadga muvofiq.
2.16-rasm. Kondensatorli mikrofon ichki tuzilishi.
Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat - bet 13

24
2.3. RAQAMLI AXBOROT SAQLOVCHILARI: KOMPAKT
DISKLAR, KOMPAKT DISKKA MA’LUMOT YOZISH
VA UNI OʻQISH TEXNOLOGIYASI
Reja:
1.
CD va turlari
2.
DVD va turlari
3.
Ma’lumotlarni saqlovchi qurilmalar sigʻimlari.
Kalit soʻzlar: CD, CD-R, CD-RW, DVD, DVD-R, DVD-W,CD-
DA, Video CD, DVD, HDD, BD, pit, land.
Raqamli ma'lumot saqlashning asosan 3
xil turdagi vositalari
mavjud:
-
Magnitli ma'lumot saqlash vositalari –
qattiq disk
(vinchester), strimmer, yumshoq magnitli disketalar;
-
Optik ma'lumot saqlash vositalari – CD, DVD,
BD disklar
va ular bilan ishlaydigan qurilmalar;
-
Magnitli-optik
qurilmalar - ZIP,
JAZ va boshqa turdagi
vositalar.
Ushbu mavzuda kompakt disklar haqida ma‘lumot beriladi.
Kompakt disk (Compact disc – CD) 1,2 mm qalinlikka ega va 120
mm diametrdagi oʻta yupqa metal (alyuminiy, oltin, kumush va b.)
bilan qoplangan polikarbonat asosning himoya lak surtilgan diskidir.
Polukarbonat asos 0,2 mm koʻtarilgan boʻlib,
tekis yuzaga tegmaslikni
ta‘min etadi. Disk markazida 15 mm teshik mavjud. Disk ogʻirligi
15,7g.
2.1-jadval. Kompakt disk xarakteristikasi.
Springer - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

94
5.14-rasm. EBSCOhost kengaytirilgan qidiruv formasi.
EBSCOhost kabi xorijiy elektron kutubxonalarning qidiruv tizimi
toʻliq matndan qidirish imkoniyatiga ham ega.
ProQuest - barcha bilim sohalari doirasidagi elektron axborot
resurslarini yetkazib beruvchi jahonning yirik kompaniyasidir. U
faoliyatini 1960 yilda boshlagan. Hamkorlikda barpo qilingan oʻsib
boruvchi ushbu birlashma hozirda 90 mingdan ortiq nufuzli manbalarni,
qariyb olti yuz yillik davrni qamragan 6 milliard raqamli sahifalarni
taqdim etadi.
Kalit soʻzlar - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

18
darajasiga qarab oʻz xossasini oʻzgartirib, yashrin tasvir hosil qiladi.
Maxsus qorishmalar bilan ishlov berish natijasida tasvir koʻrinadigan
holatga keltiriladi.
Raqamli fotoapparatlarda optik tasvirni fotoelektrik oʻzgartirish
orqali hosil qilingan elektrik signal haqidagi raqamli ma‘lumotlarni
qurilma xotiraga saqlaydi.
Fotokameraning havaskorlik, professional va maxsus xillari bor.
Havaskorlik va professional
fotokameralardan odamlarni, peyzajni
suratga olishda, portretlar yasash va boshqa maqsadlarda foydalaniladi.
2.8-rasm. Raqamli fotoapparat.
Maxsus fotokameralarda
fototexnika ishlari, aerofotosʼyomka,
mikrosʼyomka va boshqalar bajariladi. Fotokamera fotomaterialda hosil
boʻladigan tasvirlar oʻlchami (kadrlar formati)ga qarab mitti (13x17
mm), yarim formatli (18x24 mm), kichik formatli (28x28 va 24x36
mm), oʻrtacha formatli (45x60 dan 60x90 mm gacha) va yirik formatli
(90x120 mm va undan katta) xillarga boʻlinadi.
Birinchi raqamli
kameraning ogʻirligi 3 kgni tashkil etgan. Tashqi koʻrinishidan u
fotokameradan
koʻra
koʻproq
kinoproyektorga
oʻxshardi.
Matritsasining oʻlchami 0,1 Mp boʻlgan fotoapparat oq-qora rangda
suratga olgan, keyin kadrlarni magnit kassetasiga yozgan.
Tasvirlarni
maxsus mikrokompyuter yordamida televizor ekraniga chiqarish
mumkin boʻlgan. Bir suratni yozish va koʻrishga ketadigan vaqt 46
soniyani tashkil etgan. Ilk raqamli fotokamera prototipi 1975
yilda
―Kodak‖ kompaniyasining muhandisi Stiven Sasson (Steven Sasson)
tomonidan ishlab chiqilgan.
19
2.9-rasm. Raqamli fotoapparat tuzilishi.
Fotokameraning ishlash prinsipi:(1) Obyektiv linzalari tizimidan
yorugʻlik oʻtadi. Kamera korpusiga tushgach, u oynada (2) aks etadi va
linza (6) orqali pentaprizmaga (7) ga keladi. Pentaprizma (7)
tasvirni
toʻntaradi. Tasvirga tushirish tugmasi bosilganida: Oyna (2) koʻtariladi,
tuynuk (zatvor) (3) ochiladi va yorugʻlik matrisaga ma‘lum muddatga
tushadi va tasvir shakllanadi.
2.10-rasm. Raqamli fotoapparat tuzilishi. 1. Obyektiv. 2. Oyna. 3.
Tuynuk (Zatvor). 4. Matritsa (yorugʻlik sezuvchi material). 5. Oyna. 6.
Linza. 7. Pentaprizma. 8. Gavdalantirish okulyari.
Videokameralar - fotoapparatlar kabi
bitta tasvir olish uchun
emas, balki ketma-ket tasvirlardan video hosil qiladigan qurilmadir.
Videokamera videosignal (yoki raqamli video ketma-ketlik)ni
shakllantirish va ovozli xabar qabul qilish vazifasini bajaradi,
shuningdek, bunday turdagi ma‘lumotlarni
saqlay oladigan qurilma
hisoblanadi.
20
Videokameralar 3 xil kategoriyaga ajratiladi:
1-maishiy - yengil, qiyin boʻlmagan boshqaruvga ega boʻlib,
proffessional tasvirga olish bilimiga ega boʻlmagan
kishilar ham
foydalana oladigan kameralar (2.11-rasm).
2.11-rasm.
2-professional
-
bu
kameralar
odatda
televideniye
va
kinomotograflarda qoʻllaniladi, maishiydan kattaroq va ogʻirroq boʻladi
(2.12-rasm);
2.12-rasm.
3-maxsus - bularga misol qilib tibbiyotda qoʻllaniladigan
(endoskopiyada),
yoki
videokuzatuv
uchun
moʻljallangan
videokameralarni keltirish mumkin (2.13-rasm).
2.13-rasm.
«Mustahkamlash» rejimi - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

78
yaratishda qatnashish, ovozlashtirish uchun (suxandon oʻqishi uchun)
matnni tayyorlash kiradi.
Senariychi mutaxassis. Elektron darslik senariysini tuzishda
qatnashadi.
Dasturchi-dizayner.
Elektron
darslikka
qoʻshiladigan
tasvirlarni qayta ishlash, menyu, ishchi darcha dizayni va mahsulotni
tayyor holga keltirish uchun bezaklarni yaratishni amalga oshiradi.
Dasturchilar. Mavzuning barcha materiallarini ekranga
chiqarish, eshittirish, videoni namoyish etishni ta‘minlash va ularni
tayyorlash bilan shugʻullanadilar. Matnni formatlash, tasvirlar
galereyasini yaratish, audio axborotlarni ishlash, video axborotlarni
ishlash, nochiziqli montaj qilish va animatsiya materiallarni ishlash
ularning zimmasida.
Suxandon. Matnni ifodali oʻqishni amalga oshiradi.
Elektron darslikni yaratish jarayonida yuqoridagi mutaxassislar
safiga koʻpincha quyidagilar qoʻshiladilar:
Malakali pedagog-uslubchi (amaldagi darslik muallifi
maqsadga muvofiq).
Amaliyotchi pedagog. Yaratilgan mahsulotni sinashda va
foydalanuvchi qoʻllanmasini yaratishda ishtirok etish uning vazifasiga
kiradi.
4.3. ELEKTRON DARSLIK YARATISH

72
3) ekran shakli va axborot bloklari dizayni (aniq oʻquv
jarayoni,
psixologik-pedagogik
xususiyatlari,
ergonomika
talablari, oʻquv materiallari tuzilishi va mazmuniga mos ravishda
dizaynni tayyorlash);
4) oʻquv materiallarini elektron shaklda tayyorlash va ularni
boʻlimlar boʻyicha bir ish seansi, ya‘ni bir dars uchun
moʻljallangan elementar qismlarga–modullarga ajratish;
5) ilova tuzilmasi elementlarini toʻldirish (tayyorlangan
materiallarni ishlab chiqilgan andozalar va ekran shakllariga
joylashtirish, ilovalar tizimini toʻldirish hamda foydalanuvchi
bilan qayta aloqa tashkil qilish);
6) test sinovlari va sozlash (har bir ilova, aloqa ishlari
toʻgʻriligini va foydalanuvchi harakatiga dasturning javobi
toʻgʻriligini tekshirish);
7) oʻquv jarayoniga tatbiq etish (albatta, ta‘lim beruvchilar
va oʻquvchilar refleksiyasi toʻgʻrisidagi ma‘lumotlarni toʻplash
bilan umumiy oʻrta ta‘lim maktablarida elektron darslikni
qoʻllash).
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari muhitida
oʻqitishni Internet resurslaridan foydalanishsiz tasavvur qilib
boʻlmaydi. Internet tarmogʻi ta‘lim xizmatlarining juda katta
potensialiga ega. Elektron pochta, virtual kutubxona va muzeylar,
ta‘limiy
portal
va
saytlar,
mavzuli
blog
va
forumlar,
telekonferensiyalar, elektron olimpiadalar va viktorinalar, zamonaviy
ta‘limning tarkibiy qismiga aylanmoqda. Ushbu ta‘lim xizmatlaridan
ham darsda, ham darsdan tashqari faoliyatda foydalanish uchun keng
imkoniyatlar yaratadi. Internet ta‘lim resurslaridan foydalanish
oʻqituvchini ta‘lim jarayonining boshqaruvchisiga aylanishga undaydi.
Elektron darslik har biri ma‘lum vazifani bajarishga moʻljallangan
alohida modul sifatida namoyon boʻladigan fragmentlardan tashkil
topadi. Bu fragmentlar tugallangan va oʻzaro aloqada boʻlib, ular
quyidagi bloklarda mujassamlashmogʻi lozim:
-nazariy materialarni oʻrganish;
-yechib koʻrsatilgan misollar;
-nazorat savollari va vazifalari;
-mustaqil bajarish uchun topshiriqlar.
Nazariy materialni oʻrganish bloki

73
Odatda mavzular boblarga umumlashgan holda alohida ekranlarda
paydo boʻladi. Mavzu boʻyicha nazariy material asosiy va qoʻshimcha
matnlarga ajralgan holda berilishi maqsadga muvofiq. Oʻrganish
materialidagi eng muhim (yodda tutish lozim boʻlgan) ma‘lumotlarni
alohida ekranda ovoz bilan keltirilishi samarali hisoblanadi. Odatda bir
mavzuda ―yodda tutish‖ jumalalari soni 4-5 dan oshmaydi [12, 13].
Yechib koʻrsatilgan misollar bloki.
Bunda misol tariqasida
masala yechib koʻrsatiladi. Talaba misoldan foydalangan holda
vazifani mustaqil bajaradi.
Nazorat savollari va vazifalari bloki. Oʻtilgan mavzu yuzasidan
savollar va vazifalar keltiriladi. Talaba
javob tariqasida kiritgan
ma‘lumotning toʻgʻri kiritilganligi, mantiq jihatdan toʻgʻri ekanligi
tekshiriladi va natija ekranga chiqariladi.
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar bloki. Oʻtilgan nazariy
materiallarni va vazifalarni bajarish hamda amaliy koʻnikmalarini
mustahkamlash uchun talabalarga tavsiya etiladigan topshiriqlar
toʻplami keltiriladi.
Mamlakatimizda va xorijda yaratilgan elektron darsliklar tahlili va
soha mutaxassislari tavsiyalari asosida quyidagilarni keltirish mumkin:
Elektron darslikda quyidagi turdagi materiallar (bloklar)
boʻlishi tavsiya etiladi: mavzu matni (asosiy va qoʻshimcha),
tayanch
soʻzlar, izohli lugʻat, test, savol va topshiriqlar, tasvir, animatsiya,
video, audio, mashq, oʻyin-lavha (12.1-rasm).
Materiallar, avvalo, Davlat ta‘lim
standartlariga mos
boʻlmogʻi lozim.
Materiallarni
oʻquvchiga
yetkazishda
foydalanilgan
pedagogik va texnologik senariylar elektron darslik muvaffaqiyati va
samaradorligini belgilaydi.
Aksariyat elektron darsliklarda puxta pedagogik va texnologik
senariy joriy etilmaganligi uchun ular bir talay oʻquv
materiallarining
shunchaki toʻplamiga aylangan. Unda hech qanday ta‘lim traektoriyasi
hisobga olinmagan. Materialni oʻrganishning ketma-ketligi joriy
etilmaganligi uchun oʻquvchi qayerdan boshlab oʻrganishni ham
bilmaydi. Bunday elektron darslikni oʻquv
jarayoniga joriy etishdan
foyda yoʻq [15].
An‘anaviy bilim berish bosqichlaridan elektron darslikda ham
foydalanish lozim, ya‘ni yangi mavzuni oʻrganish va shu mavzudan
olingan bilimni mustahkamlash. Ularni
elektron darslikda quyidagi
74
rejimlar sifatida berilishi maqsadga muvofiq:
―Oʻrganish‖ va
―Mustahkamlash‖. Ushbu boʻlinish klassik boʻlinma boʻlsada,
elektron darslik yaratish boʻyicha mahalliy va xorijiy mutaxassislar
ishlarida ham qaysi oʻquv materiali qaysi boʻlinmada kelishi aniq
koʻrsatilmagan.
Aslida har bir materialning qaysi boʻlinmada boʻlishi
mavzuni
oʻzlashtirish uchun juda muhum. Ayrim materiallar faqat ―Oʻrganish‖
yoki ―Mustahkamlash‖ rejimi uchun xos boʻlsa, ayrimlarining har
ikkala rejimda ham boʻlishi maqsadga muvofiq (4.4-rasm) [12,13]:
4.4-rasm. Oʻquv materiallarining rejimlar boʻyicha taqsimoti.
1. Ilmiy gʻoya id raqami 02 2 - bet 3

joylaridan o'quv materiallariga murojaat qilishlari, qo'llanmalardan
foydalanishlari va
o'quv jarayonida yaxshi natijalar olishlari mumkin.
4. Maktabning o'zini ta'qib qilish: Web sayt, maktabning o'zini ta'qib qilish uchun bir
vosita bo'ladi. O'quvchilar, o'qituvchilar, ota-ona va boshqa shaxslar sayt orqali maktabning
faoliyatlarini kuzatish, yangiliklarini bilish va o'z fikrlarini bildirishlari mumkin.
5. Maktabning rivojlanishi uchun marketing aspekti: Maktab web sayti, maktabning
rivojlanishi uchun marketing vositasini ham o'z ichiga oladi. Saytning atraktivva foydali
bo'lishi uchun dizayn va tashriflar ahamiyatga ega. Maktabning o'quvchilarni jalb etish
uchun saytning qo'llanishini, o'quvchilarni qiziqtirish va tashriflarni ko'paytirish uchun
saytning muvaffaqiyatli bo'lishi kerak.
Maktab web saytini yaratishning tadqiqot natijalarining nazariy va amaliy ahamiyati
shuningdek, o'quvchilar, o'qituvchilar va ota-ona uchun qulaylik va osonlik yaratish,
ma'lumot
almashishni osonlashtirish, o'quv jarayonini qo'llab-quvvatlash va maktabning
o'zini ta'qib qilish imkonini berishdir. Bu saytlar, maktabning o'zini ta'qib qilish,
o'quvchilarni jalb etish va rivojlanishini oshirish uchun qo'llaniladigan quyidagi
vositalardan faqat biri.
Bundan
tashqari, web saytlarining amaliy ahamiyati, maktabning o'quvchilarga,
o'qituvchilarga va ota-ona tomonidan qulaylik, osonlik va ma'lumotlarni tez topish
imkonini berishdir. O'quvchilar, o'qituvchilar va ota-ona sayt orqali bir-biriga va maktab
bilan aloqada bo'lishlari, ma'lumot almashishlari va ko'p xil resurslardan
foydalanishlari
mumkin.
Maktab web saytini yaratishning tadqiqot natijalarining nazariy va amaliy ahamiyati,
modern texnologiyalardan samarali foydalanish va o'quv jarayonini yanada sodda va
samarali qilishga muvofiqdir. Bu saytlar o'quvchilarni o'zlashtirish, ularning o'quv
jarayonida yaxshi natijalar olishini ta'minlash va maktabning o'zini ta'qib qilish imkonini
berish uchun zarur bo'ladi.
Ilmiy gʻoyaga oid chizmalar rasmlar taqdimotda koʻrsatilishi mumkin
Domalap barati’rg’an topqa soqqi' beriw

|
Domalap barati’rg’an topqa soqqi' beriw
|
bet | 29/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneDomalap barati’rg’an topqa soqqi' beriw. Bunday waqi’t- tag’i’ ha’reket qi’ymi’ldamay turg’an topti’ tebiw waq- ti’ndag’i’ ha’reketten wonshama pari’qlanbaydi’. A’hmiyetlisi, wo’zinin’ ha’reket tezligin topti’n’ ha’reket tezligine sa’y- kesley ali’wi’nda boli’p tabi’ladi’.
Ushi’p kiyati’rg’an topqa soqqi' beriw. Ushi’p kiyati’rg’an topti’ tebiwde woni’n’ ushi’w traektoriyasi’ yesapqa ali’nadi’. Jerge tu’sip kiyati’rg’an topti’ tebiw domalag’an topti’ tebi- wdegidey boli’p wori’nlanadi’. Ushi’p kiyati’rg’an topti’n’ tezligi domalap kiyati’rg’an toptikine qarag’anda ku’shli
bolg’anli’qtan, bul jerdegi a’hmiyetli noqat top penen ushi’- rasi’w worni’n tuwri’ belgilep ali’wdan ibarat. Woyi’nshi’ topti’n’ biyikligi, tezligi ha’m bag’dari’n yesapqa aladi’.
Topti’ bas penen uri’w usi’li’ top biyikten kiyati’rg’anda, woni’ sherikke wo’tkeriwde, da’rwazani’ qorg’aw yamasa woni’ da’rwazag’a uri’w waqti’nda qollani’ladi’. Bas penen topti’ sekirip turi’p yamasa sekirmey uri’w da mu’mkin. Topti’ sekirip turi’p bas penen uri’w bir ayaqta juwi’ri’p kelip yamasa yeki ayaq penen sekirip wori’nlanadi’. Bunda qollar shi’g’anaqtan bu’giledi ha’m joqari’g’a keskin ha’re- ketlendiriledi. Topqa qatti’ soqqi’ beriw sekiriwdin’ yen’ joqari’ noqati’nan wori’nlanadi’ (61-su’wret). Bunda topti’n’ ushi’p kiyati’rg’an traektoriyasi’ ha’m tezligi ani’q yesapqa ali’ni’wi’ kerek. Soqqi’dan keyin jerge ayaq ushi’nda tu’sedi ha’m topti’n’ keyingi ha’reketi de ko’zden qashi’ri’lmaydi’.
Topti’ toqtati’w. Domalap kiyati’rg’an yamasa ushi’p kiyati’rg’an topti’ toqtati’w, woni’n’ ha’reketin wo’zgertiw ushi’n za’ru’r boladi’. A’hmiyetlisi topti’ toqtati’w waqti’nda wol sekirip ayaqtan shi’g’i’p ketpewi kerek.
|
| |
«Oʻrganish» rejimi - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

75
Ikkinchidan, matnning biror jumlasini yoki muayyan soʻzni
(masalan, predmet nomi yoki olim familiyasi)
izohlovchi tasvir faqat
shu jumlani oʻqiyotgan paytda koʻrinishi lozim. Agar tasvir avvaldan
matn ichida boʻlsa, oʻquvchini chalgʻitadi. Tasvirni bu usulda qoʻyish
qogʻoz koʻrinishidagi darslik uchun xos, chunki kitobda istalgan paytda
tasvirni paydo qilish yoki yoʻqotish imkoniyati mavjud emas.
Video va animatsiya materiallari ham kerakli oʻrinda
faollashishi
lozim.
Oʻrganilayotgan mavzuning toʻliq matni mohiyatini oʻzida
mujassam etgan qisqa matn (odatda, 3-4 jumla) tayyorlanishi va ovoz
bilan ta‘minlangan boʻlishi maqsadga muvofiq. Bunday «Yodda
tuting!» matnining alohida darchaga
chiqarilishi va ovoz bilan
ta‘minlanishi mavzuning asosiy ma‘nosini oʻzlashtirishni kuchaytiradi.
Yangi mavzu uchun xarakterli boʻlgan tayanch soʻzlarni mavzu
matni bilan bogʻlash amalga oshirilgan boʻlishi lozim.
T A Q R I Z - Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili

|
Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili
|
bet | 23/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
T A Q R I Z
Hozirgi davrda yangi, zamonaviy axborot texnologiyalari juda ko’p imkoniyatlarni yaratib bermoqda. Masalan, kompyuter, printer, skaner,
multiplikatstiya, multimediya, animatsiya va prizentatsiyalar va boshqalar. Ular o’z navbatida faol harakatlantiruvchi o’quv tizimini va elektron kitoblarni yaratishga qulay imkon beradi. Natijada zamonaviy informatsion ma’ruza, amaliy va tajriba laboratoriyalarini tashkil qilish mumkin.
Yoqubov Erkinning bitiruv malakaviy ishi aynan shunga qaratilgan bo’lib, akademik litseylarda “Akademik litseylarda Sulfat va nitrat kislotalar ishlab chiqarish» mavzusini animatsion usulda o’qitish” mavzusini o’qitishda zamonaviy informatsion texnologiyalar qo’llanilishi o’rganilgan. Respublikamizda sulfat kislota va nitrat kislotalar ishlab chiqaradigan korxonalardagi texnologiyalar harakatchan va ovozli animatsiyalarda keltirilgan. Bundan tashqari ilmiy ishda bu mavzuga oid testlar va tayanch iboralar ham keltirilgan.
Ishlab chiqarish korxonalarida mavjud bo’lgan xom ashyolar ularning
tarkibi tahlil qilindi, o’rganildi, ishlab chiqarish texnologiyalari o’rganib chiqildi.
Ish 56 betda bayon etilgan bo’lib, unda kirish, 3 ta bob, xulosalar va 44 nomdagi adabiyotlar o’z aksini topgan.
Bitiruv ishi uch bobdan iborat bo’lib, birinchi bobda Akademik litseylarda Sulfat va va nitrat kislotalar olish uchun xom ashyolar, oltingugurt, azot va ammiak. ularning olinish usullarining nazariy asoslari haqida to’liq ma’lumotlar keltilirgan. Ikkinchi bobda sulfat kislotalar ishlab chiqarish texnologiyalari, hamda ularning ahamiyati haqidagi ma’lumotlar harakatchan animatsiyalarda o’z aksini topgan. Uchinchi bobda esa sulfat va nitrat kislotalarning ishlatilishi, ekologik muammolarni bartaraf etish chora tadbirlari asoslab berilgan va mavzuga oid testlar ham keltirilgan.
Erkin Yoqubovning ishida ilmiy yutuqlar bilan birgalikda ba’zi bir kamchiliklar borligini va ularni tuzatish zarurligini ta’kidlab o’tmoqchiman. Ular quyidagilar:
Animatsiyalarning barchasi ovozli qilinsa maqsadga muvofiq bo’lar edi.
Ishda grammatik va orfografik xatolar ham uchraydi.
Ko’rsatilgan kаmchiliklar ishning ilmiy bаhоsigа sаlbiy tа’sir etmaydi.
Ish O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining malakaviy bitiruv ishiga qo’yilgan barcha talablariga javob beradi va men uni
”a’lo” bahoga baholayman.
BuxDU “Umumiy kimyo”
kafedrasi dotsenti k.f.n. G.A.Xudoynazarova
|
| |
Ishning yangili - Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili

|
Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili
|
bet | 4/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
Ishning yangili:
sulfat va nitrat kislotalar ishlab chiqarish texnologiyalari mavzusini o’qitishda zamonaviy informatsion texnologiyalar qo’llanildi;
birinchi marta animastion multimedialardan foydalanish usullari ishlab chiqildi va dars samaradorligini oshirishga erishish imkoniyatilari yaratildi.
talabalarga Respublikamizda mavjud bo’lgan sulfat va nitrat kislotalar ishlab chiqaradigan - korxonlardagi texnologiyalar ovozli animatsiyalar bilan ko’rsatildi;
yaratilgan harakatchan animasiyalarni nafaqat ko’rish, balki eshitish orqali talabalarga bilim va ko’nikmalar shakllantirildi; Ishning amaliy ahamiyati:
Akademik litsey kimyo darslarida talabalarga sulfat va nitrat kislotalar ishlab chiqarish mavzusi bo’yicha ma’lumotlarni yetkazish maqsadida birinchi marta animatsion multimediyalardan foydalanish usullari ishlab chiqildi va undan dars o’tishda talabalarning ko’nikma va malakalarni mustahkamlashish uchun qo’llanildi.
Ushbu ta‟sirchan vositalarning qo‟llanishi, oddiy kitobni o‟qishdan farqli ularoq, o‟rganilayotgan materialni o‟zlashtirish va eslab qolish darajasini, talabalarning fikrlash qobiliyatini bir necha bor oshirmoqda. Akademik litsey kimyo darsida elektron darsliklardan unumli foydalanilgan holda talabalarning ko’nikma va malakalarini shakllantirish, hamda yuqori dars samaradorligiga erishish imkoniyatilari yaratildi. Shuningdek, Respublikamizda mavjud bo’lgan sulfat va nitrat kislotalar ularning turlari va ishlab chiqarish miqdori, shuningdek xomashyo zaxiralari bo’yicha statistik ma’lumotlar olindi. sulfat va nitrat kislotalar va ulardan olingan mahsulotlarni sanoatda qo’llanilishi bo’yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.
Ishning hajmi va tuzilishi. Mazkur bitiruv malakaviy ish ilmiy xarakterda bo’lib, 58 betdan iborat, ish xajmi kirish qismi, 4 ta bob, 7 rasm va 43 ta adabiyotdan iborat.
Bitiruv ishi uch bobdan iborat bo’lib, birinchi bobda Akademik litseylarda Sulfat va va nitrat kislotalar olish uchun xom ashyolar, oltingugurt, azot va ammiak. ularning olinish usullarining nazariy asoslari haqida to’liq ma’lumotlar keltilirgan. Ikkinchi bobda sulfat kislotalar ishlab chiqarish texnologiyalari, hamda ularning ahamiyati haqidagi ma’lumotlar harakatchan animatsiyalarda o’z aksini topgan. Uchinchi bobda esa nitrat kislotalar olish texnologiyalari, ularning ishlatilishi va to’rtinchi bobda mavzuni mustahkamlash uchun shu mavzuga oid 25 ta testlar keltirilgan.
|
| |
Akademik listeylarda - Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili

|
Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili
|
bet | 3/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
Akademik listeylarda dars samaradorligini oshirish usullaridan biri talabaga fanni qiziqarli ma’lumotlar bilan tanishtirib borishdan iborat. Shundan kelib chiqqan holda, bitiruv malakaviy ishning dolzarbligi shundaki, akademik listeylarda mavzularini o’qitishda elektron animasiyalardan foydalanish orqali talaba – yoshlarga yangi texnologiyalarni ko’rsatish, hamda olgan bilimlarni xayot davomida samarali va o’z o’rnida foydalanib, yaxshi natijalarga erishishdan iboratdir.
Respublikamiz mustaqillikka erishgan kundan boshlab kimyo sanoati xalq xo’jaligining eng istiqbolli tarmog’i bo’lib iqtisodiy taraqqiyotga hal qiluvchi ta’sir etib kelmoqda. Shuning uchun, kimyo sanoatida хalq хo‟jaligining qariyb barcha tarmoqlari uchun bir nеcha o‟n minglab qimmatbaho mahsulotlar: plastmassalar, kauchuk va rеzina, kimyoviy tolalar, jun, ipak, charm, o‟g‟itlar, bo‟yoqlar, loklar, chinni buyumlar, shisha, sеmеnt, spirtlar, erituvchilar, motor yoqilg‟ilari, surkov moylari, portlovchi moddalar, koks, rangli va qora mеtallar va ularning qotishmalari, dori darmonlar hatto ayrim oziq-ovqat mahsulotlari va boshqalar ishlab chiqarmoqda. Ularning ko‟pchiligini ishlab chiqarish uchun sulfat va nitrat kislotalar muhim o’rinni egallaydi.
Hozirgi kunda respublikamizda Chirchiq, Navoyi azot, Samarqand, Olmaliq kimyo kombinatlari sulfat va nitrat kislotalarni ishlab chiqarmoqda. Shunga asosan sulfat va nitrat kislotalar mavzusining nazariy asoslarini va ularni olish texnologiyalarini o’rganib chiqish, shuningdek darsni yangi texnologiyalar asosida o’tish uchun tavsiyalar berish juda dolzarb hisoblanadi.
Ishning maqsadi: Akademik listeylarda dars samaradorligini oshirish usullaridan biri talabaga fanni qiziqarli ma’lumotlar bilan tanishtirib borish shuningdek darsni yangi texnologiyalar asosida o’tish uchun tavsiyalar berish hamda talabalar bilimlarini, dunyoqarashini rivojlantirishdir. Ishda quyidagi vazifalar belgilandi va yechildi:
akademik litsey talabalariga sulfat va nitrat kislotalar va ularni ishlab chiqarish texnologiyasi mavzusini o’tishda ovozli harakatchan animatsiyalardan foydalanildi. litsey talabalariga o’tiladigan mavzu orqali sulfat va nitrat kislotalar ishlab chiqarish sohasiga oid terminlar tushuntirildi;
talabani Respublikamizda mavjud bo’lgan sulfat va nitrat kislotalar ishlab chiqaradigan - korxonlardagi texnologiyalar bilan tanishtirish va xom ashyo, uning manbalari va zaxiralari bo’yicha yetarli ma’lumotlar berildi;
talabalarga o’tiladigan mavzu orkali mineral ugitlar ishlab chikarish soxasiga oid terminlarni tushuntirish
yaratilgan animasiyalarni nafaqat ko’rish, balki eshitish orqali talabalarga bilim, ko’nikmalarni shakllantirish va kimyo faniga bo’lgan qiziqishlarini oshirishdan iborat;
|
| |
So’z boshi

So’z boshi
Download
3 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/103
Sana
29.05.2024
Hajmi
3 Mb.
#257039
Download
3 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
So’z boshi
Download
3 Mb.
Matnni ko'rish
Nitrat kislota xossalari va ishlab chiqarishning nazariy asoslari

|
Nitrat kislota xossalari va ishlab chiqarishning nazariy asoslari
|
bet | 14/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
1.3.2 Nitrat kislota xossalari va ishlab chiqarishning nazariy asoslari
Kimyoviy toza, suvsiz 100 %li nitrat kislota,- rangsiz suyuqlik, o‟tkir hidli, zichligi 1,52 g/sm3, +82,60C da qaynaydi, 41,60Cda muzlaydi. Suv bilan har qanday nisbatlarda aralasha oladi. Suyultirilganda issiqlik chiqishi gidratlar hosil bo‟lishidan dalolat bеradi (HNO3·H2O, HNO3·2H2O). 68,4 %li nitrat kislotasi esa azеotrop aralashma bo‟lib 121,90C da qaynaydi.
Bunda u suv bilan birga qo‟shilib haydaladi. Nitrat kislota issiqlik va yorug‟lik ta‟sirida parchalanadi.
4HNO3 → 2H2O + 4NO2+ O2
Ajralib chiqqan azot (IV) – oksidi kislotada erib, uni qo‟ng‟ir yoki qizil (erigan NO2 ning miqdoriga qarab) rangga bo‟yaydi. Shuningdеk nitrat kislota kuchli oksidlovchidir. U oltin, platina, tantal, radiy, iridiydan boshqa barcha mеtallarni eritib tеgishli nitratlar yoki oksidlarga aylantira oladi. Konsеntrlangan nitrat kislota ayrim mеtallarni passivlashtiradi. (U sovuq holda tеmirni passivlashtirishini buni Lomonov aniqlagan edi) masalan, tеmir, хrom,
alyuminiylar o‟z yuzasini yupqa oksid parda hosil qilib, mеtalni nitrat kislotasining takror ta‟siridan himoya qiladi. Shu хossasidan foydalanib, konsеntrlangan nitrat kislotasi po‟lat va alyuminiyli rеzеrvuarlarda tashiladi va shu хildagi idishlarda saqlanadi.
Ko‟pgina organik moddalar, shu jumladan odam va hayvon to‟qimalari ham nitrat kislota ta‟sirida yеmiriladi (masalan, biokimyo kursida oqsillarning ksantoprotеin rеaksiyasi) ba‟zi birlari esa konsеntrlangan nitrat kislotasi ta‟sirida yonib kеtishi mumkin. Nitrat kislota va uning oksidlari (NO va NO2) o‟ta zaharli bo‟lib, atmosfеrada uning chеgaraviy havfli konsеntrasiyasi 0,1 mg/m3 ga tеngdir.
Olinishi. Nitrat kislota VIII asrdan buyon ma‟lum. Ming yillardan ko‟proq vaqtdan bеri uni sеlitrani tеmir ko‟porosi yoki qo‟sh tuzlar- achchiq toshlar bilan aralashtirib qizdirish yo‟li bilan olingan. XVIII asirning oхirlarida ХХ asirning 20-yillarigacha nitrat kislota faqat tabiiy sеlitradan kons. sul‟fat kislota ta‟sir ettirib olingan.
NaNO3+H2SO4=HNO3+NaHSO4
Nitrat kislotaning azot oksidlaridan olish mumkinligi ilgari vaqtlardan buyon ma‟lum [23].
|
| |
Narx farqlilashtirish turlari quyidagicha ifodalanadi

|
Narx farqlilashtirish turlari quyidagicha ifodalanadi
|
bet | 17/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni RejaNarx farqlilashtirish turlari quyidagicha ifodalanadi;
1. Xaridorning sotib olish kuchiga ko’ra narx farqlilashtirish:
Xususan tunash korxonalarida xizmat sifatining bir xil bo’lishiga qarshi, mehmonxonaning ko’cha yoki bog’chaga qaragan xonalari farqli narxlarda sotiladi. Bir xil lyuks mehmonxonada a’la-karte restoran va self-servis restoran usuli qo’llanilib turli byudjetlarga xitob etiladi. Mehmonxona yoki dam olish maskanlarida turizm bozoridagi iste’molchilarning katta bir qismini jalb qilish uchun turli tunash va xizmat shakllari ishlab chiqarilib narx farqliligini qiladilar. Xaridor byudjetiga mos ravishda turli narxlarni qo’llaydilar.
2. Muddatga ko’ra narx farqliligi
Turistik korxonalarda eng ko’p qo’llanilgan bir uslubdir, ba’zi minqakalarda turizmning mavsumlik bir xususiyat ko’rsatishidan vaqtga ko’ra turli narxlar qo’llaniladi. Mavsum oldi va mavsum oxiri 50 foizga yaqin narx tushirishlar qilinadi. YArim mavsum, bayram ta’tillar sababli turli narxlar qo’llaniladi. Vaqtinchalik narx farqlilashtirishning maqsadi, talabning yil ichida bir xil shaklda yoyilishi va mehmonxonalarning to’liq nisbati davomida yuqori bo’lishidir. Xaridorning qolish muddatiga ko’ra ham narxlarda bir farqlilashtirish, xaridorga shaxsiy tushirishlar qilinadi.
3. Xaridorlar soniga ko’ra narx farqliligi
Turistik korxonalarga kelgan turistik guruh yoki xaridorlarga ko’ra narx farqliligi ham qo’llaniladi. Xususan dam olish maskanlari katta miqdorda sayohat agentliklari sababli guruh turistlar bilan ishlamoqdadirlar. SHu sababli, kelgan turist soniga ko’ra, korxonalar ma’lum miqdorlarda narxlarda tushirish qilmoqdalar. Bu farqlilashtirish korxonaning to’liqlik miqdorining va foyda olishligining ko’tarilishiga sabab bo’lmoqdadir. Tunash korxonalarida qilingan bu narx farqlilashtirish havo yo’llari tashuvchiligida ham qo’llanilmoqdadir. Guruhlar holida kelgan turistlar korxonada to’liqlik miqdorini orttiradi, tavakkal qilishni kamaytiradi va o’zgaruvchan tannarxlarda tasarruf yarata oladi. «Narx farqlilashtirilishiga o’tishdan oldin»: bozorning bo’limlariga ajraladigan talab muvozanatiga ega bo’lmaganiga qarash, agar bozor bo’limlantirila olsa bu bo’limlarni bir biridan ajratadigan va bo’limlar orasi bosqichlarni ta’sirlaydigan kerakli marketing uslublarni qo’llash va farqli bo’limlar uchun uyg’un narxlar belgilash kerakdir.
4.Turizmda narx siyosatiga ta’sir qiluvchi atrof muhit omillari
Narx siyosatiga har xil omillar turli xil shakllarda ta’sir etmoqdadir. Bular quyidagi shaklda guruhlantiriladi.
|
| |
Yondan ko’rinish masofasini aniqlash

Yondan ko’rinish masofasini aniqlash
bu erda a - avtomobilning hisobiy tezligi; p - piyodaning yoki kesishgan yo’llarda transport vositasining harakatlanish tezligi; yugurayotgan odam uchun 10 km/soat deb qabul qilish mumkin; S - to’siq oldida to’хtash shartiga asoslangan hisobiy ko’rinish masofasi. Me’yoriy хujjatlarga asosan qatnov qismining chetidan hisoblangan yondan ko’rinish masofasi I-III-toifali larda 25 m, IV va V toifali larda esa 15 m deb qabul qilingan.
3- rasm. Yondan ko’rishishni aniqlash uchun sхema.
Ko’rinish masofasini aniqlash uchun me’yoriy kiymatlar
Ko’rinish masofasining hisobiy sхemasi
|
Hisobiy tezliklar (km/soat) quyidagicha bo’lganida ko’rinishning eng kam masofasi
|
150
|
120
|
100
|
80
|
60
|
50
|
40
|
30
|
Yo’ldagi to’siq uchun
|
300
|
250
|
200
|
150
|
85
|
75
|
55
|
45
|
Ro’paradan kelayotgan avtomobil uchun
|
-
|
450
|
350
|
250
|
170
|
130
|
110
|
90
|
Nazorat uchun savollar:
1. Yo’llardagi ko’rish masofasiga qanday talablar qo’yiladi ?
2. Quvib o’tish shartiga asosan qarshidan kelayotgan avtomobilni ko’rish masofasi qanday ifoda orkali aniqlanadi ?
3. Quvib o’tish shartiga asosan qarshidan kelayotgan avtomobilni ko’rish masofasi aniqlash sхemasini tushuntiring.
4. Yon tomonni ko’rish masofasi qanday aniqlanadi?
http://fayllar.org
|
O‘zbеkistоn tеlеkоmmunikatsiya tarmоg‘i

34
Mintaqaviy tеlеkоmmunikatsiya tarmоg‘i tеlеkоmmunikatsiya
mintaqaga kirgan ma’muriyat tashkil tоpgan hudud (butun davlat, bitta
shahar yoki shaharni bir qismi vilоyat) ga хizmat ko‘rsatadi. Qanday
hududga хizmat ko‘rsatish tеlеfоn tarmоg‘ining zichligiga bоg‘liq bo‘ladi.
M: Litva, Latviya, Mоldaviya davlatlari bitta mintaqa); Mоskva shahri –
bitta zоna; Nyu- Yоrk shahrini bir qismi – bitta mintaqa.
Laboratoriya mashg‘uloti №3 Mavzu: Grafik axborotlarni kodlash. Reja

Laboratoriya mashg‘uloti №3 Mavzu: Grafik axborotlarni kodlash. Reja
Download
486,32 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
13.01.2024
Hajmi
486,32 Kb.
#136689
Download
486,32 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Laboratoriya mashg‘uloti №3 Mavzu: Grafik axborotlarni kodlash. Reja
Download
486,32 Kb.
Matnni ko'rish
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mashinali o’qitishga kirish mavzu - bet 3

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mashinali o’qitishga kirish mavzu
|
bet | 3/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,5 Kb. | | #231709 |
Bog'liq M o` 1Platformaning mustaqilligi. Python ikkilik platformadan mustaqil dasturlash tili boʻlib, u bir qator platformalar va dasturiy taʼminot arxitekturalarida ishlay oladi. Ishlab chiquvchi kod yozishi, kompilyatsiya qilishi va bir nechta platformalarda ishlashi mumkin.
Platformaning mustaqilligi. Python ikkilik platformadan mustaqil dasturlash tili boʻlib, u bir qator platformalar va dasturiy taʼminot arxitekturalarida ishlay oladi. Ishlab chiquvchi kod yozishi, kompilyatsiya qilishi va bir nechta platformalarda ishlashi mumkin.
Python o'zining yuqori ko'p qirraliligi bilan mashhur bo'lib, u Windows, Macintosh, Linux, Solaris MacOS, Unix va boshqa har qanday platformada ishlashi mumkin. Pythonni Java, .NET, C/C++, Perl, PHP, R va boshqalar kabi boshqa tillar bilan integratsiya qilish oson.
Yaxshi ma'lumotlarni vizualizatsiya qilish. Ma'lumotlar fanida va mashinaviy o’qitishda ma'lumotlarni taqdim etish juda muhimdir. Ma'lumotlarni inson o'qiy oladigan formatda taqdim etish uchun Python juda foydali ekanligini isbotladi. MatplotIib kabi Python kutubxonalari ma'lumotlarni, parametrlarni, raqamlarni va chizmalarni juda qulay tarzda o'rnatishga yordam beradigan ajoyib ma'lumotlarni vizualizatsiya qilish vositalariga ega. Bunday kutubxonalar ma'lumotlarni turli shakllarda taqdim etishga yordam beradi, shu jumladan chiziqli chizmalar, gistogrammalar, kontur va psevdokolor, tasvirlar, uch o'lchovli chizmalar, yo'llar va bir nechta pastki chizmalar.
Rekapitulyatsiya. Python o'zi uchun muhim o'rin yaratdi, chunki sanoat kelajak uchun ma'lumotlar asosiy rol o'ynaydigan qurilishga e'tibor qaratdi va Python o'zining jasorati bilan hamma uchun tanlagan №1 tilga aylandi. AI va ML mutaxassislari. Qabul qilishning ushbu ortishi bilan amaliy mutaxassislar kelgusi yillarda sun'iy intellekt va mashinaviy o’qitish dunyosida yaxshi natijalarga erishishga intilishlarini o'rganishlari kerak. CONFUSION MATRIX
True Positive – To’g’ri ijobiy tomonlar. Model to’g’rini bashorat qilgan va bu to’g’ri. Masalan, model odamni kasalligini bashorat qiladi va odam kasal ekanligini to’g’ri bashorat qilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mashinali o’qitishga kirish mavzu
|
True negative - To’g’ri negativ tomonlar

|
True negative - To’g’ri negativ tomonlar
|
bet | 4/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,5 Kb. | | #231709 |
Bog'liq M o` 1True negative - To’g’ri negativ tomonlar. Model yolg'onni bashorat qildi va u haqiqatan yolg'on. Model kimdir kasal emasligini bashorat qildi va odam chindan kasal emas.
False Positive - Noto'g'ri ijobiy tomonlar. Model rost deb bashorat qilgan va u noto'g'ri. Model kimdir kasal ekanligini bashorat qilgan va u odam aslida kasal emas.
False Negative - Noto'g'ri salbiy tomonlari. Model yolg'onni bashorat qildi va bu aslida to’g’ri. Model odamni kasal emasligini bashorat qilgan va u odam aslida kasal ekanligi ma’lum.
Buni yaxshiroq tushunish uchun sizga bir misol keltiraman. Aytaylik, bizda
Buni yaxshiroq tushunish uchun sizga bir misol keltiraman. Aytaylik, bizda
1000 ta ma'lumot nuqtasi bo'lgan tasniflash ma'lumotlar to'plami bor edi.
Biz unga klassifikatorni joylashtiramiz va quyidagi tartibsizlik matritsasini
olamiz:
Chalkashlik matritsasining turli qiymatlari quyidagicha bo'ladi:
Haqiqiy ijobiy (TP) = 560; ya'ni 560 ta ijobiy sinf ma'lumotlar nuqtalari model tomonidan to'g'ri tasniflangan
Haqiqiy salbiy (TN) = 330; ma'nosi 330 salbiy sinf ma'lumotlar nuqtalari model tomonidan to'g'ri tasniflangan
Noto'g'ri ijobiy (FP) = 60; ma'no 60 salbiy sinf ma'lumotlar nuqtalari noto'g'ri model tomonidan ijobiy sinfga tegishli sifatida tasniflangan
Noto'g'ri salbiy (FN) = 50; ma'no 50 ijobiy sinf ma'lumotlar nuqtalari noto'g'ri model tomonidan salbiy sinfga tegishli sifatida tasniflangan
Bizning ma'lumotlar to'plamimiz muvozanatsiz ma'lumotlar to'plamiga misoldir. Salbiy sinf uchun 947 ma'lumot nuqtasi va ijobiy sinf uchun 3 ma'lumot nuqtasi mavjud. Biz aniqlikni quyidagicha hisoblaymiz:
Bizning ma'lumotlar to'plamimiz muvozanatsiz ma'lumotlar to'plamiga misoldir. Salbiy sinf uchun 947 ma'lumot nuqtasi va ijobiy sinf uchun 3 ma'lumot nuqtasi mavjud. Biz aniqlikni quyidagicha hisoblaymiz:
Keling, modelimiz qanday ishlashini ko'rib chiqaylik:
Umumiy natija qiymatlari:
TP = 30, TN = 930, FP = 30, FN = 10
|
| |
Shunday qilib, bizning modelimiz uchun aniqlik quyidagicha bo'ladi

|
Shunday qilib, bizning modelimiz uchun aniqlik quyidagicha bo'ladi
|
bet | 5/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,5 Kb. | | #231709 |
Bog'liq M o` 1Shunday qilib, bizning modelimiz uchun aniqlik quyidagicha bo'ladi:
Bizning modelimiz "Men kasal odamlarni 96% vaqtni bashorat qila olaman" deydi. Biroq, u buning aksini qilmoqda. Kasallar virusni tarqatayotganda kasal bo'lmaydigan odamlarni 96% aniqlik bilan bashorat qilmoqda!
Bu yerda biz aniqlik (precision) va eslab qolish (recall) ning ikki tomonlama tushunchasiga duch kelamiz.
Aniqlik bizga to'g'ri bashorat qilingan holatlarning qanchasi ijobiy bo'lganini aytadi. Aniqlikni va eslab qolishni(recall) qanday hisoblash mumkin:
XULOSA
Mashinalarni o'rganish va IoT bizning muloqot qilish va kundalik hayotimizni yaxshilaydi. Uy atrofidagi asboblarni boshqarish uchun miya to'lqinlariga javob beradigan AlterEgo garniturasi kabi aqlni o'qish texnologiyasida ta'sirchan yutuqlarga erishilmoqda. Ushbu texnologiya bir muncha vaqt davomida ishlab chiqilmoqda va AlterEgo hali ham biroz noqulay ko'rinishga ega bo'lsa-da, keyingi o'n yil ichida uning kiyinish qobiliyati qanday yaxshilanishini tasavvur qilish qiyin emas. Uyingizdagi jihozlardan foydalanish uslubingizni o'zgartirish uchun ushbu yutuqlarning oqibatlarini tasavvur qilish juda hayajonli.
Demak, mashinaviy o’qitish hozirgi kunda barcha sohalarda aynan insoniyat hozirgi vaqtda xohlayotgan va qurayotgan kelajakni yaratishga qaratilganligini ko’rishimiz mumkin. Bundan xulosa qilishimiz mumkinki, bu soha kelajakda hozirgi kungi talabdan ancha ko’tarilishi shubhasiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Adenso-Diaz, B., Laguna, M.: Fine-tuning of algorithms using fractional experimental designs and local search. Oper. Res. 54(1), 99–114 (2006)
2. Aggarwal, C.C. (ed.): Data Classification: Algorithms and Applications. CRC Press, Boca Raton (2014)
3. Allen, E., Allen, L., Arciniega, A., Greenwood, P.: Construction of equivalent stochastic differential equation models. Stoch. Anal. Appl. 26, 274–297 (2008)
4. Anderson, C.: The End of Theory: The Data Deluge Makes the Scientific Method Obsolete. Wired Magazine https://www.wired.com/2008/06/pb-theory/ (2008)
5. Aue, A., Horváth, L.: Structural breaks in time series. J. Time Ser. Anal. 34(1), 1–16 (2013)
6. Berger, R.E.: A scientific approach to writing for engineers and scientists. IEEE PCS Professional Engineering Communication Series IEEE Press, Wiley (2014)
7. Bischl, B., Mersmann, O., Trautmann, H., Weihs, C.: Resampling methods for meta-model validation with recommendations for evolutionary computation. Evol. Comput. 20(2), 249–275 (2012)
8. Bischl, B., Schiffner, J., Weihs, C.: Benchmarking local classification methods. Comput. Stat. 28(6), 2599–2619 (2013)
9. Bottou, L., Curtis, F.E., Nocedal, J.: Optimization methods for large-scale machine learning. arXiv preprint arXiv:1606.04838 (2016)
10. Brown, M.S.: Data Mining for Dummies. Wiley, London (2014) 11. Bühlmann, P., Van De Geer, S.: Statistics for High-Dimensional Data: Methods, Theory and Applications. Springer, Berlin (2011), etc
|
| |
SHartnomaning qolgan shartlari

|
SHartnomaning qolgan shartlari
|
bet | 65/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni RejaSHartnomaning qolgan shartlari
Bu shartlar quyidagi shartlarni o’z ichiga oladi:
1. Tomonlar aloqasini boshqarish huquqi (asosan bu tashqi savdo shartnomasida bo’lishi mumkin).
2. Tomonlar kelishuvining xususiyatlari.
a) YA’ni ma’lumot berish vakolatiga egaligi va shartnomani bajarishdagi masalalarni yechish. Bu 2 xil usulda shakllanishi mumkin; vakolatli shaxsning buyrug’i yoki mansabdorlarning buyrug’i orqali.
a) Tomonlar orasidagi muddatlar. Masalan, har payshanba 12:00 da.
b) Aloha usuli orqali: telefon, faks, teleks, telegraf, teletayp. Ularning raqamlari ko’rsatilishi shart.
SHartnoma oldi faoliyatning taqdiri o’rnatgan bir qator masalalarni oldini oladi, yani shartnoma imzolangandan keyin, so’nggi muzokaralar, xatlashuvlar, oxirgi kelishuvlar va oxirgi maqsadlar o’z kuchini yo’qotadi. 2. Tomonlar rekviziti.
a) Pochta rekviziti.
b) Tashkilot manzili.
s) Tomonlarning bank rekvezitlari (xisob raqami, bank muassasasi, bank kodi, MFO va RKP ma’lumotlari).
d) YUk tushirish rekvizitlari (temir yo’llari uchun, konteynerlar uchun). Asosiy diqqat ma’lumotlarning to’g’riligiga qaratiladi. Bu kontragentning bank rekvezitlariga tegishli bo’ladi. Bunday hollarda ulardan zararni undirish qiyin.
1. SHartnoma nusxasi miqdori.
2. Muxr bosish orqali har bir tashkilot shartnomani imzolashi.
Sifatli shartnoma faoliyatini ta’minlash uchun yuqorida sanab o’tilgan shartnomalar orasidan ma’lumotlar to’plamini tuzish tavsiya qilinadi yoki maxsus paket programmalarini olish tavsiya qilinadi: "Kodeks", "maslaxatchi" va hokazo. Agar turistik kompyuter multimediyalari bo’lsa, paketlar SD ROM lazer disklarda ham ishlatilishi mumkin. Ularning boshqa mashinilar oldidagi axborot ko’lamining farqliligi:
diskning katta xajmga egaligi (2 gigabayt);
o’lchamining kichikligi va SD ning og’irligi;
- ularni qayta yozmaslik uchun arxivlar nusxasini yaratish kerak;
- diskning saqlash sharoitiga va atrofiga mos emasligi 1ta lazerning xajmi 1500-2000 ta standart formatdagi disklarga teng;
Hozirgi paytda bir qator firmalar tarafidan xar xil turdagi shartnomalar SD ROM ichiga joylashtirilgan: "Tadbirkor kutubxonasi", "sizning ofisingiz", "PK ishlatuvchi kutubxonasi", "sizning huquqingiz" va boshqalar.
|
| |
Xorijiy mamlakatlarning soliq tizimidagi imtiyozlar va qulayliklar

|
Xorijiy mamlakatlarning soliq tizimidagi imtiyozlar va qulayliklar
|
bet | 67/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja2. Xorijiy mamlakatlarning soliq tizimidagi imtiyozlar va qulayliklar
Turistik safarlar sonining ortishi, ular jug’rofiyasining kengayishi, transport vositalarining rivojlanishi munosabati bilan xalqaro tashkilotlar davlatlar va hukumatlarning diqqat-e’tiborini turizmni rivojlantirish muammolari hamda milliy turizm tashkilotlarining yangi mavqeiga qaratmoqdalar.
1921 yildan boshlab Millatlar ligasi, BMTning, 1975 yildan boshlab esa Jahon turizm tashkilotining rahbarligi ostida turizm muammolariga bag’ishlangan 20 dan ortiq xalqaro anjumanlar, kongresslar va tadbirlar o’tkazildi.
1995 yil mart oyida Kadis shahrida (Ispaniya) JTT rahbarligi ostida turizm bo’yicha xalqaro forum o’tkazildi va unda jahonnning 52 mamlakatidan kelgan parlamentchilar ishtirok etdilar.
Ushbu forum shunday xulosaga keldiki, davlatlar turizm rivoji uchun katta ahamiyatga molik quyidagi muammolarni yechishda yordam berishlari zarur:
- turistik rasmiyatchilikni tartibga solish va turistlar xavfsizligini oshirish;
- turizm infratuzilmasi, shu jumladan transport va kommunikatsiyalarni rivojlantirish;
- turistik tashkilotlar rahbarlari va xizmatchilarini o’qitish uchun sharoitlar yaratish;
- turistik ob’ektlar va safar manzillarida ekologik normalarga rioya qilishni ta’minlash;
- turistlar huquqlarini himoya qilish;
- turistik firmalar uchun imtiyozli soliq tizimini ta’minlash;
- turizmda qabul qilingan xalqaro mezonlar va normalar asosida ob’ektiv statistika hisoboti va nazoratini amalga oshirish imkoniyatini beradigan iqtisodiy va statistik mexanizmlardan foydalanish;
- turizm uchun foydali bo’lgan mamlakat timsolini shakllantirish yo’li bilan milliy turmahsulotlarni chet-el bozorlariga olib kirish.
quyidagilar bir qator xorijiy mamlakatlarda turizm rivojini qo’llab-quvvatlashning iqtisodiy va ma’muriy mexanizmlari bo’lib xizmat qiladi42:
- soliq imtiyozlari, subsidiya va dotatsiyalar;
- turizm rivojini va turistik xizmatlar iste’molchilarining huquqlarini himoya qilishni qo’llab-quvvatlovchi milliy qonunchilik va normativ hujjatlari;
- mamlakatga kirish va undan chiqish paytida pasport va viza cheklashlarini kamaytirish;
- narxlarni qisqartirish va boshqa turli xil imtiyozlar berish yo’li bilan nomavsumiy turizmni rag’batlantirish;
- ijtimoiy turizmni rivojlantirish va qo’llab-quvvatlash;
- turistlar xavfsizligiga qo’yiladigan talablarni kuchaytirish;
- davlat tomonidan atrof-muhitni muhofaza qilish, madaniy va tarixiy merosni asrab-avaylash bo’yicha va boshqa chora-tadbirlarni kuchaytirish.
|
| |
Shaxs taraqqiyotining yoshga bog’liq xususiyatlaridan qaysi davri eng murakkab va

108.
Psixologiyada tafakkur turlarining sodda va birmuncha shartli
klassifikatsiyalari berilgan qatorni ko'rsating?
A) Reproduktiv; ko’rgazmali harakat; nazariy tafakkur
B) ko’rgazmali harakat; ko’rgazmali obrazli; mavhum (nazariy) tafakkur
S) ko’rgazmali harakat; tushuncha; xulosa va obrazli tafakkur
D) mantiqiy tafakkur; ko’rgazmali obrazli; ilmiy va intellektual tafakkur}
109. Shaxs tushunchasini ta'riflab bering?
А) Shaxs - ijtimoiy va shaxslararo munosabatlarning mahsuli, tirik mavjudot, ijtimoiy
taraqqiyotda passiv ishtirok etuvchi odam.
B) Shaxs - olamni o'zgartuvchi ongli sub'ekt, ijtimoiy taraqqiyotda ishtirok etuvchi odam.
S) Shaxs - individning odam sifatida shakllanishi, ijtimoiy taraqqiyotda ishtirok etuvchi odam.
D) Shaxs - ijtimoiy munosabatga kirishuvchi, ongi taraqqiy etgan, ijtimoiy taraqqiyotda ishtirok
etuvchi odam.