bo I II - Axborot texnalagiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot

|
Axborot texnalagiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot
|
bet | 6/7 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 453,5 Kb. | | #115049 |
Bog'liq o\'zgarmas tok zanjirlari va ularni hisoblash (2)bo I II
Demak, Uuh=74 В yoki ИЫ~-1А V.
Katta toklarda Om qonunining buzilishi
Shu paytgacha biz elektronlaming faqat elektr maydon ta’siridagi harakatini o‘rganib keldik. Lekin ma’lumki, o‘tkazgichdan o‘tayotgan tok magnit maydonining manbaidir. Magnit maydoni esa o‘tkazgichning nafaqat tashqarisida, balki ichkarisida ham mavjuddir.
Misol uchun /=10 A tok o‘tayotgan va diametri d=\mm bo‘lgan o‘tkazgichatrofidagi magnitmaydonning induksiyasi 5=4// /A/~0,012 77 (jjq=4 ■ 10'7 V- s/A-m — magnit doimiysi). Tokning magnit maydoni Om qonunining buzilishiga olib kelishi mumkin.
Haqiqatan ham, magnit maydonida harakatlanayotgan elektronga uning trayektoriyasini buzuvchi Lorens kuchi ta’sir qiladi. Agar maydon induksiyasi В elektron tezligi v ga perpendikulyar bo‘lsa, u xolda elektron trayektoriyasi r=mv/eB radiusli aylana ko‘rinishiga ega bo‘ladi (m, e — elektron massasi va zaryadi). Agar В va v vektorlar orasidagi burchak a bo‘lsa, u holda elektron diametri d= 2 (mv/eB)sina li spiral bo‘yicha harakat qiladi. Bunda elektron spiralning bir o‘ramini T=2nm/eB vaqt davomida bosib o‘tadi. Agar elektronning erkin harakatlanish vaqti t>>T bo'lsa, u spiral bo‘ylab harakatlanadi (1.16-rasm, д). Bu holda spiralning diametri d т vaqt davomida magnit maydoni yo‘qligida elektronning siljish masofasi /=vrdan ancha kam bo'ladi. Shuning uchun т vaqt davomida elektron diametri r/bo'lgan quvurda «qamalib» qolganday
Natijada o‘tkazgichning qarshiligi magnit maydon bo'lmagan holga nisbatan kattaroq bo'ladi. Binobarin, o‘z tokining magnit maydoni ta’sirida bo'lgan o‘tkazgichning R qarshiligining o‘zgarishi katta toklarda Om qonunining buzilishiga olib keladi.
Agar r<<7bo‘lsa, u holda ikkita ketma-ket keladigan to‘qnashuvlar orasidagi elektronlar harakati to‘g‘ri chiziqdan juda kam farq qiladi. Bu holda magnit maydon o‘tkazgich qarshiligiga amalda ta’sir qilmaydi.
Magnit maydon induksiyasi BQ ta’sir qiladigan qiymatni elektronning aylanma orbita bo'ylab harakat davrining T= 2n m/eB erkin harakat vaqti r ga tengligidan keltirib chiqariladi: BQ = 2n m/ex.
Metall o‘tkazgichlarda mazkur qiymat taxminan 0,01 T1 ga teng. Bunday maydon diametri d- 1 mm bo‘lgan simdan 1= 10 A tok o‘tganda paydo bo'ladi.
Metall o'tkazgich qarshiligini undan o‘tayotgan tokka bog‘liqligining eksperimental grafigi 1.16-rasm, b da keltirilgan. Grafikdan ko‘rinib turibdiki, tok oshishi bilan qarshilik bir necha barobar ko‘payadi. Shunday qilib, tok magnit maydonining u o‘tayotgan o'tkazgich qarshiligiga ta’sir qilishi Om qonunining buzilishiga olib keladi.
Biz o'tkazgichlarda Om qonunining katta toklarda buzilishining fizik sabablarini ko'rib chiqdik. Bundan tashqari texnikada keng qo'llaniladigan chiziqli bo'lmagan elementlar — diod va tranzistorlarda hamda turli metal- laming kontaktlashgan joylarida Om qonunining buzilishi kuzatiladi.
O'zgaruvchan elektr va magnit maydonlari ta’siridagi o'tkazgichlarda ham Om qonuni buzilishi ro'y beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborot texnalagiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot
|