nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti –

|
iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti –Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIiqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti –
iqtisodiy resurslar cheklangan sharoitda jamiyatning cheksiz ehtiyojlarini
qondirish maqsadida hayotiy ne’matlarni (va xizmatlarni) ishlab chiqarish,
taqsimlash, ayirboshlash va iste’mol qilish jarayonida vujudga keladigan
iqtisodiy munosabatlarni, ijtimoiy xo’jalikni samarali yuritish qonun-
qoidalarini o’rganishdan iborat,
deb aytish mumkin.
Iqtisodiyot nazariyasi fanining maqsadi va vazifasini ikki tomonlama, ya’ni ham
amaliy va ham nazariy tomonlarini tushuntirish mumkin. Aksariyat hozirgi zamon
iqtisodiy adabiyotlarida iqtisodiyot nazariyasining to’rtta asosiy vazifasi ajratib
ko’rsatiladi:
1)
bilish vazifasi
– har qanday fan kabi iqtisodiyot nazariyasi ham fundamental
ahamiyatga ega: jamiyatda insonlarning tabiat ashyolari, boshqa moddiy ashyolar
hamda o’zaro bir-birlari bilan aloqalarida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlarni
tadqiq etib, bizni o’rab turgan olam to’g’risidagi fikrlarimizni kengaytiradi. Ayni
paytda, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarning
mazmun-mohiyatini tushunish va tahlil qilish, iqtisodiyotning turli jabhalarida qo’lga
kiritilayotgan yutuq va muvaffaqiyatlarni baholash uchun zarur bo’lgan bilimlar bilan
boyitadi, iqtisodiy tafakkurlash darajasini oshiradi. Zero, O’zbekistonning
mustaqillikka erishish davridagi
«…tahlikali va murakkab vaziyatda qanday
22
maqsadlarni ko’zda tutib, qanday amaliy chora-tadbirlarni amalga oshirganini,
bu harakatlarning ilmiy-tarixiy, mantiqiy va qonuniy zamini va omillari, kerak
bo’lsa, istiqlol o’zbek xalqiga tuhfa tariqasida berilmagani – bularning barchasi
haqida har taraflama chuqur yoritib va isbotlab beradigan izlanish va tahlil
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 15/15 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 285,69 Kb. | | #274465 |
Bog'liq Raqobatlashuvchi firma va tarmoqning uzoq muddatli oraliq FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasini yana rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi farmoni, PF- 4947. http://lex.uz/docs/-3107036
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2019-yil uchun mo‘ljallangan eng muhim ustuvor vazifalar haqidagi Oliy Majlisga Murojaatnomasi.// Xalq so’zi, 2018 yil 28 dekabr. http://xs.uz/uz/post/ozbekiston-respublikasi-prezidenti-shavkat- mirziyoevning-olij-mazhlisga-murozhaatnomasi
Salimov B.T., Muhitdinova U.S., Mustafaqulov Sh.I., Salimov B.B. Mikroiqtisodiyot: Darslik – T.:O’zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamgarmasi nashriyoti, 2005. 58-b.
Xodiyev B.Y., Maxmudov N.M., Fayzullayev Y.Sh., Yusupov M.S., Xomidov S.O. Milliy iqtisodiyotning yetakchi tarmoqlarini barqaror rivojlantirish omillari va tendensiyalari (sanoat va agrar tarmoq misolida). Monografiya. ― T.: «IQTISODIYOT», 2018. 112-b.
Махмудов Э.Х. Промышленность Узбекистана: экономика, размещение, приоритеты развития (вопросы теории и практики) - Т.: Иқтисодиёт, 2013. - 39 с.
Industrial Development Report 2018. Demand for Manufacturing: Driving Inclusive and Sustainable Industrial Development. Vienna, Austria. 2017. http://www. UNIDO.org. 219 р.
Industrial Development Report 2018. Demand for Manufacturing: Driving Inclusive and Sustainable Industrial Development. Vienna, Austria. 2017. http://www. UNIDO.org. 221 р.
Тенденции социально - экономического развития Узбекистана (2005 - 2014 гг.) / под общей редакцией д.э.н. А.М.Садыкова / Ташкент: IFMR, 2015. - С. 32-38., 87-88.
Солиев А. Ҳудудий мажмуаларнинг назарий асослари. Ўқув қўлланма. Т.: М.Улуғбек номидаги ЎзМУ, 2006. - 39 б.
|
| |
Ilmiy abstraktsiya usuli – tahlil paytida xalal berishi mumkin bo’lgan

25
yordamida o’rganilayotgan
voqea va hodisaning ichki, ko’zga ko’rinmaydigan
mohiyati, uning asl mazmuni bilib olinadi.
Aslida har bir iqtisodiy jarayon yoki hodisa o’nlab omillarning ta’siri ostida ro’y
beradi. Mazkur jarayon yoki hodisaning chuqur mazmunini ochib berish maqsadida
har bir omilni o’rganish, bir tomondan, o’ta mushkul
va sermashaqqat hisoblansa,
boshqa tomondan, u qadar muhim bo’lmagan
jihatlarni ham yuzaga chiqarib,
tadqiqotchini voqeaning asl mohiyatidan chalg’itadi. Shunga ko’ra, tadqiqotchi uchun
jarayon va hodisalarni ilmiy tahlil qilishda birinchi darajali,
ahamiyatli va asosiy
omillarni ajratib olib, diqqat markazini shunga qaratish muhim hisoblanadi. Bu
harakatlar amalda tadqiqotchining ongida, fikran va muntazam ravishda sodir bo’ladi.
Aynan shu jarayon ilmiy abstraktsiyalashdir.
Ilmiy abstraktsiyalash natijasida hodisa va jarayonlarning eng umumiy xususiyat
va aloqalarini namoyon etuvchi ilmiy tushuncha – kategoriyalar
ishlab chiqilishi
mumkin. Masalan, dunyoda ishlab chiqarilayotgan millionlab turlicha tovarlarning
tashqi xossalaridagi ko’plab tafovutlardan
abstraktsiyalashgan holda, biz ularni
yagona iqtisodiy kategoriya – tovar tushunchasi orqali ifodalaymiz.
Bunda turli
tovarlarni birlashtiruvchi eng asosiy jihat – bu sotish,
ayirboshlash uchun ishlab
chiqarilgan mahsulot ekanligini qat’iy e’tirof etamiz.
Biroq, ilmiy abstraktsiyalash uchun tadqiqotchi muayyan hodisa va jarayonning
mazmun-mohiyatiga oid bilimlar bilan yetarli darajada qurollangan bo’lishi lozim.
Aks holda, u asosiy va ikkilamchi darajali omillarni to’g’ri ajrata olmay, pirovardida
noto’g’ri xulosa chiqarishiga olib keladi.
Ilmiy bilishning muhim usullaridan yana biri – tahlil va sintez usulidir. Tahlil va
sintez deyarli barcha fanlar uchun samarali qo’llash mumkin bo’lgan usullardan biri
hisoblansada, uning iqtisodiy fanlar uchun ahamiyati juda beqiyosdir.
D.D.Moskvin - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

21
E.F.Borisov
Ne’matlar va xizmatlarni ishlab
chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash
va
iste’mol
qilishda
tarkib
topuvchi
kishilar
o’rtasidagi
munosabatlarni o’rganadi
Borisov
Ye.F.
Ekonomicheskaya
teoriya:
voprosi – otveti: Ucheb.
posobiye. – 2-e izd., pererab. i
dop. M.: INFRA-M, 2008,
s.16.
Iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti to’g’risida bildirilgan barcha fikrlardan
ko’rinib
turibdiki, siyosiy iqtisodga doir darslik va boshqa ayrim kitoblarda ishlab
chiqarish jarayonida kishilar o’rtasida sodir bo’ladigan munosabatlarni o’rganishga
alohida e’tibor berilgan bo’lsa, «Ekonomiks»da va keyingi paytlarda Rossiyada
chiqarilgan darsliklarning ko’pchiligida asosan
kishilarning resurslarga, moddiy
ashyo va buyumlarga bo’lgan munosabatini, xatti-harakatini o’rganishga, cheklangan
iqtisodiy resurslardan unumli foydalanishga alohida e’tibor berilgan.
Bizning fikrimizcha, iqtisodiyot nazariyasi fani masalaning u tomonini ham, bu
tomonini ham chetda qoldirmasligi, masalaga bir tomonlama yondashuvga yo’l
qo’ymasligi lozim. Chunki har qanday mehnat, har qanday ishlab chiqarish, xizmat
ko’rsatish,
eng avvalo, tabiat ashyolari, moddiy vositalar, pul mablag’lari
orqali
amalga oshiriladi va ulardan foydalaniladi. Shuning uchun mavjud resurslarga, ishlab
chiqarilgan tovar va xizmatlarga, ulardan unumli foydalanishga bo’lgan munosabat,
ishlab chiqarish omillarining o’zaro bog’liqligi va bir-biriga ta’sirida o’rganilishi
lozim. Boshqa tarafdan, hech qanday mehnat yoki ishlab chiqarish alohida olingan
kishi
yoki guruh tomonidan, boshqalar bilan aloqalarsiz, munosabatlarsiz amalga
oshirilmaydi. Ular ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayonida
bir-birlari bilan
albatta o’zaro munosabatda bo’ladilar va shu munosabatga qarab harakat qiladilar,
o’z xulq-atvorlarini, xatti-harakatlarini belgilaydilar.
Mana
shularni hisobga olib,
Omillar sarfining har xil miqdoriy tarkibida ishlab chiqarilgan mahsulotlar miqdori3

|
Omillar sarfining har xil miqdoriy tarkibida ishlab chiqarilgan mahsulotlar miqdori3
|
bet | 5/15 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 285,69 Kb. | | #274465 |
Bog'liq Raqobatlashuvchi firma va tarmoqning uzoq muddatli oraliq Omillar sarfining har xil miqdoriy tarkibida ishlab chiqarilgan mahsulotlar miqdori3
Kapital sarfi
|
Mehnat sarfi, (soatlarda)
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1
|
30
|
50
|
60
|
70
|
80
|
2
|
40
|
65
|
80
|
85
|
100
|
3
|
60
|
80
|
100
|
110
|
115
|
4
|
65
|
85
|
110
|
115
|
120
|
5
|
80
|
100
|
120
|
125
|
130
|
1.1.1-jadvalga ko’ra ikki birlik mehnat va bir birlik kapital sarflab 50 birlik stul ishlab chiqarish mumkin, yoki uch birlik mehnat va to’rt birlik kapital sarflansa, 110 dona stul ishlab chiqariladi. Jadvalning har bir qatoridagi ishlab chiqarish hajmlarini qarasak shu narsani kuzatishimiz mumkinki, kapital sarfi o’zgarmaganda, mehnat sarfining oshishi bilan birga umumiy ishlab chiqarish hajmi ortib bormoqda.
Masalan, kapital sarfi 2 ga teng bo’lganda va mehnat sarfi birdan besh birlikgacha o’zgarganda mahsulot ishlab chiqarish hajmi 40 birlikdan 100 birlikgacha o’zgaradi. Xuddi shunday, jadvalning ustunlarini yuqoridan pastga qarab kuzatganimizda ham, mehnat sarfi o’zgarmay, kapital sarfi oshib borishiga ko’ra stul ishlab chiqarish hajmi ham oshib borayotganligini ko’ramiz. 1.1.1- jadvalda keltirilgan mahsulot ishlab chiqarish ko’rsatkichlarini grafikda ham tasvirlash mumkin (1.1.1-rasm).
3 Salimov B.T., Muhitdinova U.S., Mustafaqulov Sh.I., Salimov B.B. Mikroiqtisodiyot: Darslik – T.:O’zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamgarmasi nashriyoti, 2005. 58-b.
Kapital sarfi 5
|
| |
Ishlab chiqarish funksiyasi

|
Ishlab chiqarish funksiyasi
|
bet | 4/15 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 285,69 Kb. | | #274465 |
Bog'liq Raqobatlashuvchi firma va tarmoqning uzoq muddatli oraliqIshlab chiqarish funksiyasi. Sarflanadigan ishlab chiqarish omillari miqdori bilan, ushbu omillardan foydalangan holda maksimal ishlab chiqariladigan
mahsulot miqdori o’rtasidagi bog’liqlikni ishlab chiqarish funksiyasi orqali ifodalash mumkin.
Ishlab chiqarish funksiyasi foydalaniladigan har bir ishlab chiqarish omillari sarfi majmuasidan maksimal Q miqdorda mahsulot ishlab chiqarishni ko’rsatadi. Agar omillar majmuasi sarfi kapital, mehnat va materiallardan iborat bo’lsa, ishlab chiqarish funksiyasi quyidagi ko’rinishda bo’lishi mumkin:
Q f (K , L, M ), (1)
bu erda Q - berilgan texnologiyada maksimal ishlab chiqariladigan mahsulot miqdori; K - kapital; L - mehnat; M - materiallar.
Agar ishlab chiqarish funksiyasi ikkita, K (kapital) va L (mehnat) omillariga
bog’liq bo’lsa, ishlab chiqarish funksiyasi quyidagicha yoziladi:
Q f (K , L). (2)
Ushbu funktsiyada mahsulot ishlab chiqarish hajmi ikkita ishlab chiqarish omiliga bog’liq - kapital va mehnatga. Masalan, ishlab chiqarish funksiyasi yordamida non ishlab chiqarish kombinatida mehnat resurslaridan va kapitaldan foydalangan holda qancha non mahsulotini ishlab chiqarish mumkinligini ifodalash mumkin, yoki qishloq xo’jalik korxonasining berilgan mehnat resurslaridan va texnikadan (ishchilarning fond bilan qurollanganlik darajasida) foydalangan holda ma’lum vaqt oralig’ida qancha mahsulot ishlab chiqarishini ifodalash mumkin.
Mahsulot ishlab chiqarish ko’proq qo’l mehnatiga asoslangan bo’lsa (masalan, nonni qo’l mehnati asosida ishlab chiqarilsa), u holda ishlab chiqarish funksiyasini faqat sarflangan mehnatga bog’liq ravishda yozish mumkin:
Q f (L) .
Agar mahsulot ishlab chiqarishda ko’proq kapital ishtirok etsa, ya’ni mahsulot ishlab chiqarish yuqori kapital sig’imiga ega bo’lsa, ishlab chiqarish
funksiyasini
Q F (K )
ko’rinishida yozish mumkin.
Ta’kidlash joizki, (1) va (2) tenglamalar ishlab chiqarishning ma’lum texnologiyasida qo’llanilishi mumkin. Agar texnologiya o’zgarsa, ya’ni yangi texnologiya qo’llansa, mahsulot ishlab chiqarish hajmi resurslar hajmi
o’zgarmaganda ham o’sishi mumkin.
Izokvantalar. Ishlab chiqarishda faqat ikkita omil - mehnat va kapitaldan foydalaniladigan ishlab chiqarishni qaraymiz. Faraz qilaylik, mebel ishlab chiqarish sexida mavjud texnologiya asosida sarflanadigan kapital va mehnatning ma’lum nisbatlari kombinatsiyasida stul ishlab chiqarilmoqda. Quyidagi 1.1.1- jadvalda har xil resurslar sarflari kombinatsiyasida maksimal ishlab chiqariladigan mahsulot miqdori keltirilgan.
1.1.1-jadval.
|
| |
3 - Tarmoqlar iqtisodiyoti” kafedrasi

4
3
2
1
1 2 3 4 5
Mehnat sarfi
1.1.1- rasm. Ishlab chiqarish omillari sarfi o’zgarishiga ko’ra stul ishlab chiqarish grafigi4.
Rasmda keltirilgan
Q1 egri chizig’i 60 dona stul ishlab chiqarishni
ta’minlaydigan kapital va mehnat sarflari kombinatsiyalarini ifodalaydi.
Q2 egri
chizig’i 80 dona stul ishlab chiqarish uchun sarflanadigan kapital va mehnat
sarflari kombinatsiyalarini, Q3 egri chizig’i esa 100 dona stul ishlab chiqarish
uchun sarflanadigan resurslar sarflari kombinatsiyalarini ifodalaydi.
Rasmdagi Q1, Q2
va Q3
egri chiziqlarga izokvantalar deyiladi.
Izokvanta - bu bir xil hajmdagi mahsulotni ishlab chiqarishni ta’minlaydigan ishlab chiqarish omillari sarflari kombinatsiyalarini ifodalovchi
egri chiziqdir. Demak, 1.1.1-rasmda uchta izokvanta tasvirlangan
Q1 , Q2
va Q3 .
Grafikning gorizontal o’qi bo’yicha mehnat sarfi, vertikal o’q bo’yicha kapital
sarfi ko’rsatilgan. Masalan,
Q1 izokvantaning har bir nuqtasi koordinatalari 60
dona stul ishlab chiqarish uchun sarflanadigan mehnat va kapital sarflarini ko’rsatadi. A nuqtada 60 dona stul ishlab chiqarish uchun uch birlik kapital va bir birlik mehnat sarflangan bo’lsa, B nuqtada ushbu 60 dona stul ishlab chiqarish uchun bir birlik kapital va uch birlik mehnat sarflanadi.
Q2 izokvanta nuqtalari 80 dona stulni mehnat va kapital sarflarining har xil
kombinatsiyalarida ishlab chiqarish mumkinligini ifodalaydi. Rasmda Q2
izokvantaning
C, D, E
va F nuqtalarida mehnat va kapital sarflarining har xil
kombinatsiyalarida 80 dona stul ishlab chiqariladi. Xuddiy shunday Q3
izokvantaning
M , N
va T nuqtalari ham har xil ishlab chiqarish omillari sarfida
100 ta stul ishlab chiqarishni ta’minlaydi.
1.1.1-rasmdan ko’rinib turibdiki Q3
izokvanta Q2
izokvantadan o’ngroq va
yuqoriroqda joylashgani uchun unga to’g’ri keladigan ishlab chiqarish hajmi Q2
nikidan ko’proq.
Q2 izokvanta esa
Q1 ga nisbatan o’ngroq va yuqoriroqda
joylashgani uchun unga to’g’ri keladigan ishlab chiqarish hajmi ko’proq.
Q2 nikidan
Demak, izokvantalar chapdan o’ngga va yuqoriga qarab joylashib borsa, ularga to’g’ri keladigan ishlab chiqarish hajmi ham mos holda oshib boradi. 1.1.1-
rasmdagi izokvantalar uchun
Q1 Q2 Q3
deb yozishimiz mumkin.
Izokvantalarni bunday tartibda joylashishini ikkita omildan, ya’ni mehnat va kapital sarflariga bog’liq ishlab chiqarish funksiyasi yordamida ko’rib chiqamiz.
Quyidagi ishlab chiqarish funksiyasi berilgan bo’lsin:
Q f L, K
(1)
(1)-funktsiyaning uch o’lchovli fazodagi grafigi quyidagi ko’rinishda bo’ladi (1.1.2-rasm).
Q
Q′3 Q′2
Q′1
|
K
0 - Tarmoqlar iqtisodiyoti” kafedrasi

K
0
1.1.2-rasm. Ishlab chiqarish funksiyasi grafigi va uning
Q1 , Q2 va Q3 darajadagi chiziqlari5.
Rasmda (1) ishlab chiqarish funksiyasi grafigi berilgan, u yarmi kesilgan
qozonni eslatadi.
Q ' , Q ' , Q '
lar funksiyaning ma’lum qiymatlari bo’lib, ular
1 2 3
funksiyaning daraja chiziqlari deyiladi. Bu erda funksiyaning daraja chiziqlariga to’g’ri keluvchi mahsulot ishlab chiqarish hajmlari quyidagi tengsizlikni
qanoatlantiradi:
Q' Q' Q' .
1 2 3
Funksiyaning daraja chiziqlarining
0LK tekisligiga proektsiyasi
Q1 , Q2 va
Q3 izokvantalar hisoblanadi. Ishlab chiqarish funksiyasining yuqori daraja
chizig’iga to’g’ri keluvchi izokvantaga yuqori mahsulot ishlab chiqarish hajmi to’g’ri keladi. Rasmdan ko’rinib turibdiki, izokvantalar bir-biri bilan kesishmaydi.
Izokvantalar kartasi - bu izokvantalar majmuasidan iborat bo’lib, ularning har biri ma’lum ishlab chiqarish omillari sarflari kombinatsiyalariga to’g’ri keladigan maksimal ishlab chiqarish hajmini o’zida akslantiradi.
Izokvantalar firmalarda mahsulot ishlab chiqarishning variantlari ko’pligini ko’rsatadi. Bu firmalar uchun muhim axborot bo’lib, keyinchalik ko’ramiz, qanday qilib izokvantalar mahsulot ishlab chiqarishda xarajatlarni minimallashtiradigan yoki foydani maksimallashtiradigan omillar sarfi kombinatsiyalarini tanlashga imkon yaratadi.
Ma’lum vaqt oralig’ida jami ishlab chiqarilgan mahsulotni umumiy mahsulot desak, o’rtacha mahsulot - umumiy mahsulotni ushbu mahsulotni ishlab chiqarish uchun sarflangan o’zgaruvchan ishlab chiqarish omillari sarfiga nisbati
bilan aniqlanadi.
AP Q ,
F
bu erda: Q - umumiy mahsulot miqdori; AP - o’rtacha mahsulot; F - sarflangan resurslar.
|
Chekli mahsulot - Tarmoqlar iqtisodiyoti” kafedrasi

|
Tarmoqlar iqtisodiyoti” kafedrasi
|
bet | 8/15 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 285,69 Kb. | | #274465 |
Bog'liq Raqobatlashuvchi firma va tarmoqning uzoq muddatli oraliqChekli mahsulot - bu o’zgaruvchan resurslar kombinatsiyasini kichik
miqdorda qo’shimcha sarfi hisobidan umumiy mahsulotning o’sgan qismiga aytiladi. Masalan, ishlab chiqarishda bitta omil, ya’ni faqat mehnat saflansa chekli
mahsulot MP quyidagicha aniqlanadi: MP Q ;
L L L
Q - qo’shimcha birlik mehnat sarfi ( L ) hisobiga ishlab chiqarilgan
qo’shimcha mahsulot miqdori.
Agar ishlab chiqarishda mehnat sarfi o’zgarmas bo’lib, mahsulot ishlab chiqarish faqat kapitalga bog’liq bo’lsa, chekli mahsulot MPK ga teng:
MP Q ,
bu erda: Q
K K
- bir birlik qo’shimcha kapital sarfi hisobidan ishlab chiqarilgan
qo’shimcha mahsulot; K - bir birlik qo’shimcha sarflangan kapital.
Quyidagi jadvalda mehnat sarfi o’zgarmas bo’lganda, ishlab chiqarish hajmi faqat kapital sarfiga bog’liq bo’lgandagi o’rtacha va chekli mahsulotlar miqdori ko’rsatilgan.
1.1.2-jadval
Bir o’zgaruvchi omil qatnashgandagi ishlab chiqarish.
Kapital sarfi, K
|
Mehnat sarfi,
L
|
Mahsulot ishlab chiqarish hajmi, Q
|
O’rtacha mahsulot,
AP Q
L
|
| |
| |
Tolıbaev Quwatbay Mırzabay ulınıń qánigelik ámeliyatin alıp barılıwı, orınlanıwı boyınsha esabat I

|
Tolıbaev Quwatbay Mırzabay ulınıń qánigelik ámeliyatin alıp barılıwı, orınlanıwı boyınsha esabat I
|
bet | 1/4 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 3,08 Mb. | | #150328 |
Bog'liq Amelyat esabat
ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍ JOQARÍ HÁM ORTA ARNAWLÍ TÁLIM MINISTRLIGI
ÁJÍNÍYAZ ATINDAǴI NÓKIS MÁMLEKETLIK PEDAGOGIKALÍQ INSTITUTÍ
MAGISTRATURA BÓLIMI
70110602-Tálimde xabar texnologiyaları baǵdarı 2-kurs magistrantı
Tolıbaev Quwatbay Mırzabay ulınıń
qánigelik ámeliyatin alıp barılıwı, orınlanıwı boyınsha
E S A B A T I
Nókis–2022
Qánigelik ámeliyat
Men Tolıbaev Quwatbay Mırzabay ulı magistratura tálim baǵdarınıń 70110602- Tálimde xabar texnologiyaları baǵdarı 2-kurs magistrantı 2022-2023 oqıw jılı Isshi oqıw jobasında II basqısh IV semestri dawamında qánigelik ámeliyati jumısları ushın, oqıw jobasında belgilengen saǵatlar tiyqarında jumıslar alıp bardım.
Qánigelik ámeliyatım «Botanika, ekologiya hám oni oqitiw metodikasi» kafedrasinda 8-fevraldan baslandı. Ámeliyatım dawamında:
1-hápte: Qániyge tayarlawshı kafedrada bar bárshe oqiw – normativ hújjetler toplamı menen tanısıp shıqtım, hámde 8-fevral kúnınen baslap BOM qánigeligi 2-A,B,V toparına oqıtıwshı b.i.k. M.Alaminovtıń Botanika (sistematika) pánıne “Yuksak ósimliklarga umumiy ta’rif” temasındaǵı sabaq anilizine kirdim. 6-fevral kúnı BOM qánigeligi 2-A,B,V toparına oqıtıwshı b.i.k. M.Alaminovtıń Botanika (sistematika) pánıne “Plauntoifa bo’limi” temasındaǵı sabaq anilizine kirdim.
2-hápte: Kafedrada oqıtıwshı panler dizim hám professor – oqıtıwshılar dizimi menen tanıstım. Hár bir kafedra professor – oqıtıwshılarınıń wazıypaları ilimiy miynetleri, shıǵarmaların úyrendim, hámde 12-fevral kúni BOM qánıgelıgı 2-V toparına“Qirqbóǵimtoifa bólimi” temasındaǵı hám 13-fevral kúni 2-A,B,V toparına oqıtıwshı b.i.k.R. Eshmuratovtıń Botanika (sistematika) pánıne “Qirqquloqtoifa bólimi” temasındaǵı sabaq anilizine kirdim. Kafedrada tańlaw páni sipatında oqıtılatuǵın pánler dizimi menen tanıstım.
3-hápte: Kafedra basliǵımız usınısları tıyqarında basqada kafedralarǵa barıp professor – oqıtıwshılar sabaqlarında qatnastım. Olardan A.Berdibaevtıń Veleologiya, umurtqasızlar zoologiyasi pánlerıne kırdım, olardıń sabaqtaǵı paydalanǵan metdikalarınan úlgı aldım, hámde 19-fevral kúni BOM qánıgelıgı 2-V toparına “ochiq uruǵlilar va Plauntoifa bólimi” temasındaǵı hám 20-fevral kúni 2-A,B,V toparına oqıtıwshı b.i.k. M.Alaminovtıń Botanika (sistematika) pánıne “magnoliyafitlar bólimi” temasındaǵı sabaq anilizine kirdim.
|
| |
-jadval 
«Iqtisodiyot nazariyasi» darsliklarida fanning predmetiga berilgan ta’riflar

|
-jadval
«Iqtisodiyot nazariyasi» darsliklarida fanning predmetiga berilgan ta’riflarBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI1.1-jadval
«Iqtisodiyot nazariyasi» darsliklarida fanning predmetiga berilgan ta’riflar
Mualliflari
Ta’rif
Manba
M.N.Chepurin,
Kiseleva Ye.A.
Iqtisodiyot nazariyasi kishilarning
iqtisodiy xatti-harakatini, ya’ni
ularning moddiy va nomoddiy
ne’matlarni
ishlab
chiqarish,
taqsimlash,
ayirboshlash
va
iste’mol qilish bilan bog’liq
harakatlarini o’rganadi
Kurs ekonomicheskoy teorii:
uchebnik / Pod obsh. red.
prof. Chepurina M.N., prof.
Kiselevoy
Ye.A.
–
6-
ispravlennoye, dopolnennoye
i pererabotannoye izdaniye. –
Kirov: «ASA», 2007, s.28.
S.S.Nosova
Ishlab chiqaruvchi kuchlarning
erishilgan darajasi asosida moddiy
ne’mat va xizmatlarni ishlab
chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash
va iste’mol qilish bo’yicha kishilar
o’rtasida vujudga keluvchi ishlab
chiqarish
munosabatlarining
yig’indisi
Nosova
S.S.
Ekonomicheskaya
teoriya.
Elementarniy kurs: uchebnoye
posobiye / S.S.Nosova. – M.:
KNORUS, 2008, s.16.
G.P.Juravleva,
V.I. Vidyapin
Umumiy iqtisodiyot nazariyasi
ijtimoiy fan bo’lib, u cheklangan
resurslar sharoitida ehtiyojlarni
qondirish
maqsadida
moddiy
ne’matlarni
ishlab
chiqarish,
ayirboshlash,
taqsimlash
va
iste’mol
qilish
jarayonlarida
kishilar va guruhlarning xatti-
harakatini o’rganadi
Ekonomicheskaya
teoriya
(politekonomiya): Uchebnik/
Pod
obsh.
red.
akad.
V.I.Vidyapina,
akad.
G.P.Juravlevoy. – 4-e izd. -
M.: INFRA-M, 2004, s.31.
V.D.Kamayev
Boylik
va
resurslarning
cheklanganligi, ulardan samarali
foydalanish bilan yaxlit holdagi
ishlab chiqarish munosabatlari
tizimini, ishlab chiqaruvchi hamda
iste’molchi sifatidagi insonning
xatti-harakatini o’rganadi.
Kamayev
V.D.
Ekonomicheskaya
teoriya:
Kratkiy kurs: uchebnik /
V.D.Kamayev, M.Z.Ilchikov,
T.A.Borisovskaya. - 2-e izd.,
ster. – M.: KNORUS, 2007,
s.21.
|
| |
Uslubiyat – bu ilmiy bilishning tamoyillari tizimi, yo’llari, qonun-qoidalari

|
Uslubiyat – bu ilmiy bilishning tamoyillari tizimi, yo’llari, qonun-qoidalariBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIUslubiyat – bu ilmiy bilishning tamoyillari tizimi, yo’llari, qonun-qoidalari
va aniq hadislaridir.
Bu ob’ektiv reallikni bilish dialektikasi, mantiqi va nazariyasini
o’z ichiga oluvchi bir butun ta’limotdir. Uslubiyat umumilmiy tavsifga ega, lekin har
bir fan o’zining predmetidan kelib chiqib, o’zining ilmiy bilish usullariga ega bo’ladi.
Shuning uchun uslubiyat umumilmiy va ayni vaqtda xususiy bo’ladi.
Dialektik usul
qoidalari ilmiy bilishning umumiy usuli bo’lib xizmat qiladi.
Iqtisodiyot nazariyasida qo’llaniladigan bu tamoyillar quyidagilardir:
1) iqtisodiyot bir-biri bilan aloqada, chambarchas bog’liqlikda, ziddiyatda,
o’zaro ta’sir qilib turadigan turli bo’g’inlardan, bo’laklardan iborat yaxlit bir
jarayonki, u doimo harakatda, rivojlanishda, mazmun va shakl jihatdan o’zgarib
turadigan ichki va tashqi hodisalar bilan aloqada bo’ladi;
2) iqtisodiy jarayonning har bir bo’lagini alohida olib, uning o’ziga xos
xususiyatlarini, kelib chiqish va yo’q bo’lish sabablari va oqibatlarini, uning ijobiy va
salbiy jihatlarini, ichki va tashqi aloqadorlik va bog’liqlik tomonlarini zamon va
makonda o’rganish;
3) iqtisodiy jarayonlarni oddiydan murakkabgacha, quyidan yuqorigacha
rivojlanishda, deb qarash. Bu yerda son jihatidan o’zgarishlar to’plana borib, sifat
jihatidan o’zgarishga olib kelishini hisobga olish zarur.
4) ichki qarama-qarshiliklar birligiga va ularning o’zaro kurashiga
rivojlanishning manbai sifatida yondashish.
Iqtisodiy faoliyatlar, hodisa va jarayonlar tabiiy, moddiy, shaxsiy omillar va pul
mablag’lari kabi omillarga tayangan holda kechadi, bu omillar o’zaro chambarchas
bog’liq hamda ziddiyatda bo’ladi va bir-biriga ta’sir ko’rsatadi, ular doimo sifat va
miqdor jihatdan o’zgarib turadi, turli davrlarda turlicha ijtimoiy shaklga ega bo’ladi,
eski iqtisodiy qonunlar, tushunchalar o’rniga yangilari paydo bo’ladi. Ana shular
hisobga olinsa, bu fan uchun dialektika qoidalarini qo’llashning qanchalik zarurligi
va muhimligi darhol namoyon bo’ladi.
Shu bilan birga, iqtisodiyot nazariyasi fanining o’ziga xos tadqiqot usullari ham
mavjuddir, ulardan eng muhimi ilmiy abstraktsiyadir. Iqtisodiy jarayonlarning mohiyati
o’zgarishini o’rganishda mikroskoplardan, kimyoviy laboratoriyalardan foydalanib
bo’lmaydi, bunda abstraktsiya kuchi ishga solinadi.
|
| |
Aylanma kapital nima? - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

43. Aylanma kapital nima? a) ishlab chiqarish ( xizmat ko’rsatish) jarayonida bir qator doiraviy aylanishlar
davomida qatnashib o’zining qiymatini tayyorlanayotgan mahsulotga ( xizmatga)
bo’lib-bo’lib o’tkazib boradi;
v) ishchi kuchini yollash, renta va foiz to’lovlari;
g) bu unumli kapitalning bir doiraviy aylanish davomidagi ishlab chiqarish jarayonida
to’liq iste’mol qilinadigan o’z qiymatini yaratilgan mahsulotga o’tkazadigan va
ashyoviy buyum shaklini ham yo’qotadigan qismi;
d) hamma javoblar to’g’ri.
44. Amortizatsiya qanday jarayonni aks ettiradi? a) asosiy kapitalning jismoniy eskirishini;
v) asosiy kapitalning eskirishiga muvofiq ularning mahsulotga ko’chgan qiymatini pul
shaklida hisoblab borishini va o’rnini qoplash maqsadida pul fondlari jamg’arish
jarayonini;
g) asosiy kapitalning jismoniy va ma’naviy eskirish jarayonini;
d) yuqoridagilarning barchasini.
45. Foyda nima? a) yalpi daromad minus yalpi xarajatlar;
b) yalpi daromad- o’zgaruvchan xarajatlar;
g) yalpi daromadning narxga nisbati;
d) mahsulotning bir birligidan olinadigan daromad.
46. Ish haqi nima? a) Ishchi va xizmatchilar mehnatining miqdori, sifati va unumdorligiga qarab, milliy
mahsulotdan oladigan ulushining puldagi ifodasidir;
b) ish haqi iqtisodiy resurs hisoblangan mehnatning bahosi;
g) barcha javoblar to’g’ri;
d) to’g’ri javob yo’q.
47. Mamlakatda ish haqining umumiy darajasiga qanday omillar ta’sir ko’rsatadi? a) foydalanilgan umumiy kapital miqdori;
b) foydalanilgan tabiiiy resurslar miqdori;
g) mehnat unumdorligi;
d) yuqoridagilarning barchasi.
645
48. Mehnat shartnomasida nimalar aks etadi? a) ish haqi darajasi, ortiqcha bajarilgan ishlar uchun stavka;
b) dam olish kunlari, tanaffuslar;
g) baholar o’zgarganda ish haqini tartibga solish tizimi;
d) yuqoridagilarning barchasi.
Dividend - - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

644
d) 215000.
42. Asosiy kapital nima?
a) ishlab chiqarish (xizmat ko’rsatish) jarayonida bir qator doiraviy aylanishlar
davomida qatnashib o’zining qiymatini tayyorlanayotgan mahsulotga (xizmatga)
bo’lib-bo’lib o’tkazib boradi;
v) ishchi kuchini yollash, renta va foiz to’lovlari;
g) bu unumli kapitalning bir doiraviy aylanish davomidagi ishlab chiqarish jarayonida
to’liq iste’mol qilinadigan o’z qiymatini yaratilgan mahsulotga o’tkazadigan va
ashyoviy buyum shaklini ham yo’qotadigan qismi;
d) hamma javoblar to’g’ri.
Balkalarni quzgalmas yuklarga xisoblash

Balkalarni quzgalmas yuklarga xisoblash
Download
1,26 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
15.05.2024
Hajmi
1,26 Mb.
#235361
Download
1,26 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Balkalarni quzgalmas yuklarga xisoblash
Download
1,26 Mb.
Matnni ko'rish
bugungi kunda ham o’zining dolzarbligi va ahamiyatini yo’qotmaganini qayd

|
bugungi kunda ham o’zining dolzarbligi va ahamiyatini yo’qotmaganini qaydBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIbugungi kunda ham o’zining dolzarbligi va ahamiyatini yo’qotmaganini qayd
etishimiz zarur»
2)
amaliy vazifa
– amaliy iqtisodiyotning asosiy maqsadi cheklangan
resurslardan unumli foydalanib iqtisodiy o’sishni ta’minlash va shu asosda o’sib
boruvchi ehtiyojlarni qondira borishdan iborat. Shu maqsaddan kelib chiqib,
cheklangan turli xil resurslarning har bir birligi evaziga ko’proq tovarlar ishlab
chiqarish va xizmatlar ko’rsatishni ta’minlash, har bir faoliyat turi bo’yicha xarajatlar
miqdori bilan erishilgan samara, ya’ni tovar va xizmatlar miqdorini taqqoslash,
resurslardan unumliroq foydalanish yo’llarini topishdan iboratdir;
3)
uslubiy vazifasi
– iqtisodiyot nazariyasi fanining o’zi, tahlili va uning
tamoyillari, olingan xulosalar, tadqiq etilayotgan iqtisodiy qonunlar boshqa ijtimoiy va
tarmoq fanlari uchun uslubiy asos bo’lib xizmat qiladi;
4)
g’oyaviy-tarbiyaviy vazifasi
– ushbu vazifa shundan iboratki, uning
yordamida talabalar, mutaxassislar va iqtisodiyot ilmi o’rganuvchilarning ilmiy
dunyoqarashini shakllantiradi, milliy istiqlol g’oyasini talaba yoshlar ongiga singdiradi,
ularni millat manfaatlari yo’lida iqtisodiyotni rivojlantirish, milliy mahsulotni
ko’paytirish, milliy pul qadrini oshirish, milliy tovarlarni jahon miqyosida bozorgir
bo’lishini ta’minlash, mamlakat aholisining turmush darajasini ko’tarish ruhida
tarbiyalaydi. Iqtisodiyot nazariyasi talaba yoshlarga moddiy ne’matlarning inson
mehnatining mahsuli ekanligini tushuntirib, ularni mehnat hamda cheklangan
resurslarni tejash ruhida tarbiyalaydi.
4. Iqtisodiy qonunlar va kategoriyalar (ilmiy tushunchalar)
Iqtisodiyot nazariyasi fani iqtisodiy munosabatlarda amal qiladigan iqtisodiy
qonunlarni ham o’rganadi.
Iqtisodiy qonun – iqtisodiy hayotning turli tomonlari, iqtisodiy hodisa va
|
| |
Protsessorlarning qisqacha tarixi

|
Protsessorlarning qisqacha tarixi
|
bet | 2/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 7,25 Mb. | | #247755 |
Bog'liq 1714628903 (1)Protsessorlarning qisqacha tarixi
Intel Pentium Pro
Intel Core i5
AMD RYZEN 7
Protsessorlarning turlari
1
- Mikroprotsessor. Tizimning asosiy jarayoni o'rnatilgan tizimlarga kiritilgan mikroprotsessor bilan belgilanadi
2
- Mikrokontroller. Mikrokontroller standart bo'lib, u turli o'lcham va paketlarda mavjud. Kirish ma'lumotlarini o'qish va unga mos keladigan chiqishga ta'sir qilish asosiy mikrokontrollerning asosiy funktsiyasidir
3
- O’rnatilgan protsessorlar. protsessor O'rnatilgan protsessor elektr va mexanik funktsiyalarni boshqarish uchun tuzilgan. U taymer, dastur xotirasi, ma'lumotlar xotirasi, qayta o'rnatish, quvvat manbai kabi bloklardan iborat.
4
- Raqamli signal protsessori. Raqamli signal protsessori analog va raqamli signallarni filtrlash, o'lchash, siqish uchun ishlatiladi. Signalni qayta ishlash raqamli signallarni manipulyatsiya qilish va tahlil qilishni anglatadi.
8051-protsessori
- 8051 protsessori, Intel tomonidan 1980-yillarda ishlab chiqarilgan eng mashhur mikrokontrollerlardan biridir.
8051-protsessorining tuzilishi
- Harvard arxitekturasi: 8051 mikrokontrolleri Harvard arxitekturasiga asoslangan bo'lib, bu arqumentga ma'lumotlar va instruksiyalar uchun farqli xotira segmentlari mavjud.
- Xotiralar: 8051 protsessori uch xotira segmenti bilan keladi: xotira RAM (128 bayt), xotira ROM (4 KB) va xotira periferiyasi (portlar uchun).
- Portlar: 8051 mikrokontrollerida aloqador bitta port chipta (I/O) mavjud bo'lib, uni portlar bilan bog'lash yordamida portlarni boshqarish mumkin.
8051-protsessorining xususiyatlari
- Muayyan ishlash chastotalari: 8051 protsessori 12 MHz chastotada ishlaydi va kadrlar soni 0.5 unchlikdan 1.0 unchlikgacha o’zgartirish mumkin.
- Daryo bo’luvining mavjudligi: 8051 protsessoridagi daryo bo’luklari 6 ta 8 ta dir. Bu bo’luvlar barcha xavfsiz ishlarni amalga oshirish uchun yorqin joylashgan.
- Xotira muhitida xavfsizlik: 8051 protsessoridagi xotira muhiti fazilatli xavfsizlik tamoyillariga ega. Bu tamoyillar protsessorni yopib yuborish va kiritish to’g’risida ham xavfsizlikni ta’minlash va bitta tomonga tegishli ishlarni boshqarish imkoniyatlarini beradi.
- Korelyatsion rejimi: 8051 protsessoridagi korelyatsion rejimi kutilmagandek ko’pincha moslashgan. Korelyatsion rejimning borligi bilan kod jamlanishi optimallaştirilib kodni qismlarga bo’lish va protsessor operatorlarida kitleyincha ishlatilgan kodni ko’proq samarali qilish mumkin.
|
| |
-protsessorining qurilishi va ishlash tamoyillari

|
-protsessorining qurilishi va ishlash tamoyillari
|
bet | 3/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 7,25 Mb. | | #247755 |
Bog'liq 1714628903 (1)8051-protsessorining qurilishi va ishlash tamoyillari
- Protsessorning asosiy modullari ko’proq operatorlar to’plamidir. Bu to’plamda agar aksarasiga muvofiqligini ta’minlash amalga oshirilsa, u yaxshi ish bajaradi.
- Afzalliklardan biri, protsessorning to’g’ri topish uchun joriya ishlaydigan imkoniyatlarga ega bo’lishidir. Bundayda, protsessorning registrlari ishlatiladi.
- To’g’ridan-to’g’ri adressaga ko’proq olib borish qatlamidagi ishlaydigan operatorlar, shu bilan birga, protsessorning xotira uchun muxim hajmini optimallaştirishga imkon beradi.
- Protsessorning yarim xavfsizlikda ishlaydigan xususiyatlari shuni anglatadi ki, akkumulyatorlar va registrlar orqali yuzaga keladigan ishchilar avtomatik ravishda bo’sh xotira joylaridan davom etadilar.
8051-protsessorining mikrosxemasi
- 8051 protsessorining mikrosxemasi va undagi ulanish nuqtalarining belgilanishi (ulanish nuqtalarining soni 40-ta).
XULOSA
- 1980-yillar va 1990-yillarning boshlarida u juda mashhur boʻlgan, biroq keyinchalik eskirgan va oʻrnini Atmel , Maxim / Dallas , NXP , Winbond , Silicon kabi 20 dan ortiq mustaqil ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab chiqarilgan 8051-mos keladigan yadroli zamonaviyroq qurilmalar egallagan. Intel mikrokontrollerlarining 8051 oilasining rasmiy nomi MCS 51 hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar va manbaalar
- https://en.wikipedia.org/
- William Stallings. Computer organization and architecture. Designing for performance. Eighth edition. Prentice Hall 2010.
- David Patterson John Hennessy. Computer Organization and Design. 5th Edition. 2013.
- Мусаев М.М. “Компьютер тизимлари ва тармоқлари”. Олий ўқув юртлари учун ўқув қўлланма. Тошкент - 2011.
|
| |
SHu bilan bir qatorda - Balkalarni quzgalmas yuklarga xisoblash

SHu bilan bir qatorda
ko‘p oraliqli sharnirli balkalar yaxlit balkalarga
nisbatan quyidagicha kamchiliklarga ega:
1.
Ko‘p oraliqli sharnirli balkalar yaxlit balkalarga nisbatan mustahkamligi
kam
bo‘ladi.
2.SHarnirlar tayyorlash texnologiyasi birmuncha qiyin hisoblanadi.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar to‘g‘risida tushuncha.
Har bir oraliqda sharnirlar soni 2 tadan ortiq
bo‘lmasligi shart.
1. Agar bir oraliqda sharnirlar soni 2 ta
bo‘lsa, undan oldingi va
keyingi oraliqlarda sharnir
bo‘lmasligi shart (2-rasm, a).
2. Agarda oraliqlarda 1 tadan sharnirlar
qo‘yilgan bo‘lsa, u vaqtda
balkaning bir
oralig‘i sharnirsiz bo‘lishi shart (2-rasm, b).
2-rasm
а)
б)
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar to‘g‘risida tushuncha.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar uchun qavatlarora
sxemalarini qurish.
Ko‘p oraliqli sharnirli statik aniq balkalarni hisoblash uchun ularning
elementlarining
o‘zaro bog‘lanishi yoki qavatli tarhlari tuziladi. Buning
uchun u asosiy va yordamchi balkalarga ajratiladi (3-rasm, a, b).
3-rasm
осма б.
осма б.
ас.б.
ас.б.
ас.б.
ёр.б.
ас.б.
ёр.б.
ёр.б.
а)
б)
Насос ва насос станциялари
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar uchun qavatlarora
sxemalarini qurish.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni qo‘zg‘almas tashqi
|
yuklarga hisoblash - Balkalarni quzgalmas yuklarga xisoblash

yuklarga hisoblash.
Ko‘p oraliqli statik aniq sharnirli balkalarni qo‘zg‘almas tashqi yuklar
ta’siriga quyidagi tartibda hisoblanadi:
1.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkadagi sharnirlar soni (6.1) formula yordamida
tekshiriladi va ularning joylashishi kinematik tahlil qilinadi.
2. Balka
qismlarining
o‘zaro bog‘lanishi, qavatlar tarhi tuzilib, asosiy,
yordamchi, osma balkalar belgilab olinadi.
3. Hisoblash,
ya’ni tayanch reaksiyalarni aniqlash, eguvchi moment va
ko‘ndalang kuch epyuralarini qurish osma balkadan boshlanadi.
4. Asosiy va yordamchi balkalar uchun eguvchi moment va
ko‘ndalang kuch
epyuralarini chizishda unga
qo‘yilgan tashqi yuklar qatorida, uning uchlariga
tayangan osma balkalarning tayanch reaksiyalari teskari
yo‘naltirib hisobga
olinadi.
5. Asosiy, yordamchi va osma balkalarning eguvchi moment va
ko‘ndalang kuch
epyuralari chizilgandan
so‘ng ular bir koordinatalar sistemasiga keltirilib, ko‘p
oraliqli balka uchun umumiy eguvchi moment va
ko‘ndalang kuch epyuralari
quriladi va tekshiriladi.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni qo‘zg‘almas tashqi
yuklarga hisoblash.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni qo‘zg‘almas tashqi
yuklarga hisoblash.
Ma’ruzani mustahkamlash uchun savollar.
1. Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar deb, qanday balkalarga aytiladi?
2. Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni hisoblash nazariyasini kim yaratgan?
3. Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni afzalliklari va kamchiliklarini ayting?
4. Ko‘p oraliqli sharnirli statik aniq balkalarni zaruriy shartini ayting? 5. Ko‘p oraliqli
sharnirli statik aniq balkalarni etarli shartini ayting?
6. Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni kavatli tarxlari qanday tuziladi?
7. Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni hisoblash avvalo qanday balkadan boshlanadi?
8. Asosiy balka deb, qanday balkaga aytiladi?
9. YOrdamchi balka deb, qanday balkaga aytiladi?
10. Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni qo‘zg‘almas tashqi yuklarga hisoblash tartibi
ayting?
E'TIB
О
RINGIZ UCHUN RAHMAT!
+ 998 71 237 0981
t.elyor85
@
mail.ru
@elyor02
MTU
Document Outline - Слайд 1
- Слайд 2
- Слайд 3
- Слайд 4
- Слайд 5
- Слайд 6
- Слайд 7
- Слайд 8
- Слайд 9
- Слайд 10
- Слайд 11
- Слайд 12
- Слайд 13
- Слайд 14
- Слайд 15
- Слайд 16
|
Narx- - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

643
olgan);
b) marketing faoliyatini (reklama va baho siyosati bilan birga);
g) moliyaviy ta’minlashni;
d) yuqoridagilarning barchasini.
35. Tadbirkorlik kapitali qanday shakllarda mavjud bo’ladi?
a) pul va unga tenglashtirilgan qimmatli qog’ozlar shaklida;
b) unumli kapital yoki ishlab chiqarish vositalari shaklida;
g) tugallanmagan ishlab chiqarish va ehtiyot fondlari shaklida;
d) yuqoridagilarning barchasi.
36. Aktsiyaning daromad keltirishiga ko’ra qanday turlari mavjud?
b) oddiy va imtiyozli;
v) yutuqli va yutuqsiz;
g) birlamchi va ikkilamchi;
d) to’g’ri javob yo’q.
Asosiy tayanch tushunchalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

29
Iqtisodiy qonun – iqtisodiy hayotning turli tomonlari, iqtisodiy hodisa va
jarayonlar o’rtasidagi doimiy, takrorlanib turadigan, barqaror sabab-oqibat aloqalari,
ularning o’zaro bog’liqligi.
Iqtisodiy kategoriya –
doimo takrorlanib turadigan, iqtisodiy jarayonlar va real
hodisalarning ayrim tomonlarini ifoda etuvchi ilmiy-nazariy tushuncha.
Uslubiyat – ilmiy bilishning tamoyillari tizimi, yo’llari, qonun-qoidalari va aniq
hadislari.
Ilmiy abstraktsiya usuli – tahlil paytida xalal berishi mumkin bo’lgan ikkinchi
darajali narsalar, voqea-hodisalarni fikrdan chetlashtirib, o’rganilayotgan jarayonning
asl mohiyatiga e’tiborni qaratish.
Taklifga quyidagi omillar ta’sir etadi

642
a) sof (erkin) raqobat, monopolistik, oligopoliya va monopoliya;
b) firmalararo, bozorlararo va sof monopoliya;
v) mintaqaviy, kontsernlararo, funktsional va yashirin;
d) to’g’ri javob yo’q.
27. Monopoliya nima?
a) bozorda ishlab chiqaruvchilar soni juda ko’p bo’lib, xaridorlarga xizmat qiladilar;
b) bozorda bitta ishlab chiqaruvchi ko’pchilik xaridorlarga xizmat ko’rsatadi;
g) ko’p sonli kichik firmalarning raqobatlashuvi;
d) hamma javoblar to’g’ri.
28. Monopsoniya- bu..............................
a) tarmoqda u qadar ko’p bo’lmagan korxonalarning hukmronlik qilishi;
b) bozorda u qadar ko’p bo’lmagan iste’molchilarning hukmronligi;
v) tanho iste’molchining hukmronligi;
d) to’g’ri javob yo’q.
29. Oligopsoniya- bu..................................
a) erkin raqobat;
v) bozorda ko’plab sotuvchilar o’z mahsulotlarini taklif qiladilar;
g) hammasi to’g’ri;
d) to’g’ri javob yo’q.
-chizma 
Iqtisodiy qonunlarning turkumlanishi

24
Umuman olganda, iqtisodiy qonunlar va kategoriyalar bir-birlari bilan bog’liq
bo’lib, ular bir-birini to’ldiradi. Ular birgalikda iqtisodiy taraqqiyot jarayonlarini aks
ettiradi.
5. Iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishning usullari
Bunday izlanish
va tahlillarni amalga oshirish, Respublikamizning mustaqillik
yillarida ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot yo’lidagi sa’y-harakatlari
va ularning
natijalarini baholash uchun ham iqtisodiyot nazariyasining ilmiy tadqiqot usullari va
uslubiyatidan xabardor bo’lish, iqtisodiy tafakkurlash imkoniyatlariga ega bo’lishni
taqozo etadi.
Kompyuter injinering

|
Kompyuter injinering
|
bet | 1/10 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #125276 |
Bog'liq sasa
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
FARG‘ONA FILIALI
“KOMPYUTER INJINERING” fakulteti
KOMPYUTER INJINERING yo‘nalishi
610-21 – guruh talabasi
Sobitov Abubakir
“KAMPYUTER TARMOQLARI”
fanidan tayyorlagan topshirig’i
“ETHERNET” Texnalogiyasi
Reja:
Kirish (Muqaddima)
Ethernetning Tarixi
Ethernetning Asosiy Xususiyatlari
Ethernet Protokolining Ishlatilishi
Ethernetning Rivojlanishi va Yangilanishi
Xulosa
Adabiyotlar.
Kirish (Muqaddima)
Ethernet Nima?
Ethernet, kompyuterlar va qurilmalar o'rtasida ma'lumot almashish uchun ishlatiladigan standart tarmoq protokoli. Bu protokol ko'pincha LAN (Local Area Network - Mahalliy Tarmoq) sohasida qo'llaniladi va qurilmalar o'rtasida ma'lumot almashishni, bir qurilma yoki kompyuterdan boshqasiga ma'lumotlarni uzatish va almashish imkoniyatini beradi.
Ethernetning asosiy maqsadi, bir necha qurilmalarni bir-biriga ulanish va ma'lumot almashishga imkon berish. Ushbu protokolga asosan ko'p xil qurilmalar, kompyuterlar, printerlar va boshqa qurilmalar ulanadi va ular orasidagi ma'lumot almashish uchun birlashtiriladi.
Ethernet tarmoqlar, ko'p qatlamli kabl tizimlar yordamida yoki kabellarni ulash orqali yoki katta ko'p qatlamli tarmoq shakllarida, masalan, switchlar yoki hublar orqali birlashtiriladi. Bu tarmoq usullari ko'pgina lokal tarmoqlar uchun ideal bo'lib, ularga ma'lumotlarni tez, ishonchli va samarali tarzda almashish imkoniyati beradi.
Ethernetning standart ko'rsatkichlari (masalan, kabel turi, uzunlik, tezliklar) va uning rivojlanayotgan yangi versiyalari, masalan, Gigabit Ethernet, 10 Gigabit Ethernet va undan yuqori tezlikdagi Ethernet variantlari, tez-tez keng doirasida foydalaniladi va katta tarmoqlar uchun muhim bo'lib keladi.
Bundan tashqari, Ethernet kabeli orqali elektr ta'minotni taqdim etuvchi PoE (Power over Ethernet) protokoli ham keng doirada ishlatiladi. Ushbu protokol, Ethernet kabel orqali qurilmalarga elektr ta'minotni taqdim etish orqali, masalan, IP kamerani, WiFi access pointlarini yoki boshqa qurilmalarni o'rnatishni osonlashtiradi.
|
| |
Moliyaviy vositachilar va ularning vazifalari

|
Moliyaviy vositachilar va ularning vazifalari
|
bet | 1/2 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #121439 |
Bog'liq moliya 6 mavzu 1. Moliyaviy vositachilar va ularning vazifalari 1. Moliyaviy vositachilar va ularning vazifalari
REJA:
1. Moliyaviy vositachilar va ularning vazifalari
ma’lum haq olish
faoliyatini olib
hisobidan o’zlarining moliyaviy boradilar va faoliyatlarini
moliyalashtiradilar.
Moliyaviy bitim tuzishda ikki tomon o'rtasida vositachilik vazifasini bajaruvchi tashkilotlarga moliyaviy vositachilar deyiladi.
Moliyaviy vositachilarning asosiy maqsadi bo’sh turgan kapitalni investitsiyalarga yo'naltirishga yordamlashish hisoblanadi. Ushbu yordamlashish evaziga
Moliyaviy vositachilarning asosiy vazifalari:
jamg’armalarni investitsiyaga aylantirish;
qimmatbaho metallar, naqd pul va boshqa likvid aktivlarni saqlash;
ortiqcha pul mablag'lari bo'lgan shaxslarning mablag’larini ma’lum foiz evaziga omonotga qabul qilish va keyin ularni mablag'larga muhtoj bo'lganlarga ma’lum foiz evaziga qisqa va uzoq muddatga kreditga berish;
turli moliyaviy xizmatlar orqali mijozlari daromadlarini oshirishga va xatarlarni kamaytirishga yordam berish.
Moliyaviy vositachilarning afzalliklari: - defolt riskini kamaytiradi;
- vaqt va xarajatlarni tejaydi;
- o‘z xizmatlarini mijozlarga moslashtira oladi;
- assimetrik ma'lumotlar muammosini kamaytiradi.
2. Moliyaviy vositachilarning tasniflanishi
Moliyaviy vositachilar
O’zaro fondlar
Banklar
Kredit
uyushmalari
Aktivlarni boshqaruvchi firmalar
Axborot xizmatlarini ko’rsatuvchi firmalar
Venchur kompaniyalariga kapital qo‘yuvchi firmalar
Sug’urta
kompaniyalari
Pensiya fondlari
Investitsion banklar
|
| |
Jismoniy tarbiyaning didaktik tamoyillari

|
Jismoniy tarbiyaning didaktik tamoyillari
|
bet | 18/99 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #121282 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Жисмоний маданият назарияси ва методикасиJismoniy tarbiyaning didaktik tamoyillari
Qonun-qoidalarini turkumlarga ajratish: harakatlarga o‘rgatish jarayonining xususiyatlari, qonun-qoidalarining o‘zaro bog‘liqligi. “Onglilik va faollik” printsipi, “Ko‘rgazmalilik” printspi, “Muntazamlilik” printspi, “Tushunarli va individuallashtirish” printspi, “Talablarni asta sekin va tobora oshirib borish” printsplariga tavsif hamda ularni o‘quvchi-yoshlar va bolalarni o‘qitishda amalga oshirishning o‘ziga xosliklari haqida nazariy ma`lumotlarga ega ekanligini aniqlash va baholash.
Jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarida qo‘llaniladigan jismoniy tarbiya metodlari.
Metodlarni tanlashga umumiy talablar: ilmiy asoslanganligi; o‘qitishni qo‘yilgan vazifalariga ularning mosligi; o‘qitish printsplariga, o‘quv materialini o‘ziga xosligiga, o‘quvchilarning shaxsiy va guruhli tayyorligiga jismoniy madaniyat o‘qituvchisining (tarbiyachining) individual xususiyatlari va imkoniyatlariga, mashg‘ulotlar sharoitlariga mos kelishi. So‘z, ko‘rgazmalilik, o‘yin, musobaka va aylanma trenirovka metodlaridan foydalanishni ahamiyati, so‘zning mazmuniy vazifasidan foydalanish metodikasi va jismoniy tarbiyada terminologiya muammosi, so‘zning emotsional vazifasidan foydalanish metodikasi. Ko‘rgazmali qabul qilish metodlari (uning ahamiyati, turlari va ularni qo‘llash metodikasi); o‘qitishning amaliy metodlari (o‘yin, musobaqa va qat`iy tartiblashtirilgan mashqlar metodlari); turli yoshdagi guruhlarda metodlardan foydalanishning axamiyati haqida nazariy ma`lumotlarga ega ekanligini aniqlash va baholash.
Harakatlarni va jismoniy sifatlarni tarbiyalashdagi qat`iy tartiblashtirilgan mashq uslubi.
Harakatlarni va jismoniy sifatlarni tarbiyalashdagi qat`iy tartiblashtirilgan mashq uslubi haqida nazariy ma`lumotlarga ega ekanligini aniqlash va baholash.
Harakatlarga o‘rgatish jarayonini asoslari.
Jismoniy madaniyat vositalari pedagogik tushunchalar sifatida: Jismoniy madaniyat vositalarini turkumlarga ajratish; vositalarning turli-tumanligi, uning ta`sir ko‘rsatishi yaxlit tizimi sifatida. Jismoniy mashqlarning yuzaga kelishi va rivojlanishi. Jismoniy mashqlarning ta`sirini belgilovchi omillar haqida nazariy ma`lumotlarga ega ekanligini aniqlash va baholash.
|
| |