Yashil iqtisodiyot

|
Yashil iqtisodiyot
|
bet | 1/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 375,29 Kb. | | #247380 |
Bog'liq Raxmatov Jasur
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TERMIZ MUHANDISLIK-TEXNOLOGIYA INSTITUTI
SANOAT TEXNOLOGIYALARI FAKULTETI
YENGIL SANOAT TA’LIM YO‘NALISHI
3-bosqich YES -21A guruh talabasi
Raxmatov Jasurbekning
“YASHIL IQTISODIYOT” FANIDAN TAYYORLAGAN
MUSTAQIL ISHI
Topshirdi: Raxmatov.J Qabul qildi: F.Hakimov
TERMIZ -2024
Mavzu: Yashil iqtisodiyotga o`tishning xitoy tajribasi
Reja:
Yashil iqtisodiyot haqida
Xitoy Xalq Respublikasida iqtisodiy islohotlar va rivojlanish bosqichlari
Xulosa
Yashil iqtisodiyot - bu ekologik xavflarni va ekologik tanqislikni kamaytirishga qaratilgan va atrof-muhitni buzmasdan barqaror rivojlanishni maqsad qilgan iqtisodiyot. U ekologik iqtisodiyot bilan chambarchas bogʻliq, lekin koʻproq siyosiy jihatdan qoʻllaniladigan yoʻnalishga ega.[1][2] UNEP 2011 Yashil Iqtisodiyot hisobotida taʼkidlanishicha, „yashil boʻlishi uchun iqtisodiyot nafaqat samarali, balki adolatli boʻlishi kerak. Adolatlilik global va mamlakat darajasidagi tenglik oʻlchovlarini tan olishni, xususan, past uglerodli, resurslarni tejaydigan va ijtimoiy jihatdan qamrab oluvchi iqtisodiyotga adolatli oʻtishni taʼminlashni nazarda tutadi.“[3]
Uni oldingi iqtisodiy rejimlardan ajratib turadigan xususiyat — bu tabiiy kapital va ekologik xizmatlarni iqtisodiy ahamiyatga ega sifatida bevosita baholash (qarang: „Ekotizimlar va bioxilma-xillik iqtisodiyoti“ va „Tabiiy kapital banki“) va xarajatlar ekotizimlar orqali jamiyatga tashqariga chiqariladigan toʻliq xarajatlarni hisobga olish rejimi. aktivga zarar yetkazgan yoki eʼtiborsiz qoldiradigan tashkilotga ishonchli tarzda qaytariladi va uning majburiyatlari sifatida hisobga olinadi.[4]
Yashil stiker va ekologik belgi amaliyoti isteʼmolchilar oldida atrof-muhitga doʻstona munosabat va barqaror rivojlanish koʻrsatkichlari sifatida paydo boʻldi. Koʻpgina sanoat tarmoqlari globallashayotgan iqtisodiyotda yashillashtirish amaliyotini targʻib qilish usuli sifatida ushbu standartlarni
qabul qila boshlaydi. Barqarorlik standartlari sifatida ham tanilgan bu standartlar sotib olingan mahsulotlar atrof-muhitga va ularni ishlab chiqaruvchi odamlarga zarar yetkazmasligini kafolatlaydigan maxsus qoidalardir. Ushbu standartlar soni yaqinda oʻsib bordi va endi ular yangi, yanada yashil iqtisodiyotni qurishda yordam berishi mumkin. Ular oʻrmon xoʻjaligi, qishloq xoʻjaligi, togʻ-kon sanoati yoki baliqchilik kabi iqtisodiy sohalarga eʼtibor qaratadi; suv manbalari va biologik xilma-xillikni muhofaza qilish yoki issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish kabi ekologik omillarga eʼtibor qaratish; xodimlarning ijtimoiy himoyasi va huquqlarini qoʻllab-quvvatlash; va ishlab chiqarish jarayonlarining muayyan qismlariga uy. [5]
Yashil iqtisodiyot har qanday iqtisod nazariyasi sifatida aniq taʼriflanadi, unga koʻra iqtisodiyot oʻzi yashaydigan ekotizimning tarkibiy qismi hisoblanadi (Lin Margulisdan keyin). Mavzuga yaxlit yondashuv tipik boʻlib, iqtisodiy gʻoyalar maʼlum bir nazariyotchiga qarab har qanday boshqa mavzular bilan aralashib ketadi. Feminizm, postmodernizm, atrof-muhit harakati, tinchlik harakati, Yashil siyosat, yashil anarxizm va globallashuvga qarshi harakat tarafdorlari bu atamani asosiy iqtisodiyotdan tashqarida boʻlgan juda boshqacha gʻoyalarni tasvirlash uchun ishlatishgan.
Ushbu atamaning qoʻllanilishi rasmiy ravishda tashkil etilgan va bosh harflar bilan yozilgan Yashil atamani noyob va ajralib turuvchi belgi sifatida daʼvo qiladigan Yashil partiyalarning siyosiy farqi bilan yanada aniqlashtiriladi. Shunday qilib, odatda yashil iqtisodiyotga oʻtishni, biomimikriyani va bioxilma-xillikni toʻliqroq hisobga olishni targʻib qiluvchi „yashil iqtisodchilar“ning boʻsh maktabiga murojaat qilish maʼqul. (Qarang: "Ekotizimlar va biologik xilma-xillik iqtisodiyoti", ayniqsa, ushbu maqsadlarga qaratilgan joriy nufuzli xalqaro ishlar uchun va bularning oddiy odamlar uchun taqdimoti uchun Tabiiy kapital banki.)
Baʼzi iqtisodchilar yashil iqtisodiyotni koʻproq tashkil etilgan maktablarning filiali yoki kichik sohasi sifatida koʻrishadi. Masalan, anʼanaviy er tabiiy kapitalga umumlashtirilgan va mehnat va jismoniy kapital bilan baʼzi umumiy xususiyatlarga ega boʻlgan klassik iqtisod sifatida qaraladi (chunki daryolar kabi tabiiy kapital aktivlari toʻgʻridan-toʻgʻri kanallar kabi inson tomonidan yaratilgan aktivlar oʻrnini bosadi). Yoki u marksistik iqtisod sifatida qaraladi, tabiat Lumpenproletariatning bir shakli, insoniyat iqtisodiyotiga ortiqcha qiymat beradigan noinsoniy ishchilarning ekspluatatsiya qilinadigan bazasi yoki neoklassik iqtisodning bir tarmogʻi boʻlib, unda rivojlanish uchun hayot narxi va boshqalar. Rivojlangan davlatlar kuchlar muvozanatini aks ettiruvchi nisbatda barqaror saqlanadi va insoniy boʻlmagan hayot juda past.
UNEP (va Buyuk Britaniya kabi milliy hukumatlar) tomonidan tabiiy kapital gʻoyalari va „yashil iqtisodiyot“ shiori ostida toʻliq xarajatlarni hisobga olish gʻoyalariga tobora ortib borayotgan majburiyat maktablar oʻrtasidagi farqlarni yoʻq qilishi va ularning barchasini „yashil iqtisodiyot“ ning oʻzgarishlari sifatida qayta belgilashi mumkin. 2010 yildan boshlab Bretton-Vuds institutlari (xususan, Jahon banki [6] va Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (oʻzining „Yashil jamgʻarma“ tashabbusi orqali) global pul-kredit siyosati uchun mas’ul boʻlgan) biologik xilma-xillikni baholash va yanada rasmiy va universal biologik xilma- xillikka oʻtish niyatini bildirishdi. moliya . Bularni emissiya va chiqindilarni kam boʻlmagan, ammo tubdan nolga tenglashtirishni hisobga olgan holda, Nolinchi Emissiyalar boʻyicha tadqiqot va tashabbuslar ilgari suriladi. UNEP 2011 Yashil iqtisodiyot hisobotida aytilishicha, „mavjud tadqiqotlarga asoslanib, global iqtisodiyotni yashillashtirish uchun yillik moliyalashtirish talabi 1,05 dan 2,59 trillion AQSh dollari oraligʻida boʻlishi taxmin qilingan. Ushbu talabni istiqbolda joylashtirish uchun bu global yalpi kapital shakllanishi bilan oʻlchanadigan yiliga jami global investitsiyalarning oʻndan bir qismini tashkil qiladi.“ [3]
COP26da Yevropa investitsiya banki koʻp tomonlama rivojlanish banklari bilan kelishilgan va Parij kelishuviga mos keladigan adolatli oʻtishning umumiy tamoyillari toʻplamini eʼlon qildi. Printsiplar moliyalashtirishni sof nol uglerodli iqtisodga o‘tishga yo‘naltirishni nazarda tutadi, shu bilan birga ijtimoiy-iqtisodiy taʼsirlarni, shuningdek, siyosatni jalb qilish va inklyuzivlik va gender tengligi bo‘yicha rejalar bilan birga uzoq muddatli iqtisodiy o‘zgarishlarni amalga oshirishga qaratilgan.[7][8]
Afrika taraqqiyot banki, Osiyo taraqqiyot banki, Islom taraqqiyot banki, Yevropa Kengashi taraqqiyot banki, Osiyo infratuzilma investitsiya banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Yangi taraqqiyot banki va Amerikalararo taraqqiyot banki koʻp tomonlama rivojlanish banklari qatoriga kiradi . iqlim oʻzgarishini yumshatish va adolatli oʻtish tamoyillarini qoʻllab-quvvatlash. Jahon banki guruhi ham oʻz hissasini qoʻshdi.[7][9][10]Taʼrif
Karl Burkart yashil iqtisodiyotni oltita asosiy sektorga asoslangan deb taʼriflagan:
Global biznes vakili boʻlgan Xalqaro Savdo Palatasi (ICC) yashil iqtisodiyotni „iqtisodiy oʻsish va ekologik mas’uliyat ijtimoiy rivojlanishdagi taraqqiyotni qoʻllab-quvvatlagan holda oʻzaro mustahkamlovchi rejimda birgalikda ishlaydigan iqtisodiyot“ deb taʼriflaydi. [12]
2012 yilda ICC har ikki yilda bir marta konsultatsiya qilinadigan xalqaro ekspertlarning hissalarini oʻz ichiga olgan Yashil iqtisodiyot yoʻl xaritasini nashr etdi. „Yo‘l xaritasi“ „yashil iqtisodiyot“ tushunchasini oydinlashtirish va shakllantirish bo‘yicha keng qamrovli va ko‘p tarmoqli saʼy-harakatlarni ifodalaydi. U global muammolarga yechim topishda biznesning rolini taʼkidlaydi. U yashil iqtisodiyotga oʻtish uchun biznes/tarmoq ichidagi va hamkorlikdagi harakatlarga taalluqli quyidagi 10 ta shartni belgilaydi:
Ochiq va raqobatbardosh bozorlar
Koʻrsatkichlar, buxgalteriya hisobi va hisobot
Moliya va investitsiyalar
Ogohlik
Hayotiy tsikl yondashuvi
Resurs samaradorligi va ajratish
Bandlik
Taʼlim va koʻnikmalar
Boshqaruv va hamkorlik
Integratsiyalashgan siyosat va qarorlar qabul qilish
Xususan, 2022-yil dekabr oyida imzolangan prezident qarorida bu borada hokimiyat organlari tomonidan amalga oshirilishi lozim bo‘lgan muayyan islohotlar belgilab berilgan. U 2030-yilgacha yashil iqtisodiyotga o‘tish va yashil o‘sishni ta’minlash bo‘yicha Harakatlar rejasini qabul qildi, u yashil, barqaror va inklyuziv rivojlanishga erishish uchun mavjud ekologik va iqtisodiy muammolarni hal qilishga qaratilgan chora-tadbirlarni o‘z ichiga oladi.O‘zbekistonning Iqtisodiy taraqqiyot va qashshoqlikni qisqartirish vazirligi hamda boshqa davlat idoralari bilan hamkorlikda Jahon bankining yaqinda tayyorlangan hisobotida mamlakatning yashil iqtisodiyotga o‘tishdagi muammolari va imkoniyatlari tahlil qilingan. U eng dolzarb ekologik va boshqa xavflarni aniqlaydi, shuningdek, siyosatga o‘zgartirishlar va harakatlarni tavsiya qiladi. Ulardan ba’zilari energiya samaradorligi bo‘yicha chora-tadbirlar va landshaftlarni tiklash dasturlari kabi bir vaqtning o‘zida iqtisodiyot va atrof-muhitga foyda keltiradi. Ushbu maqola hisobotning ba’zi xulosalarini umumlashtiradi.O‘zbekiston resurslarni boshqarishni yaxshilashiga to‘g‘ri keladi. Mamlakatning resurs samaradorligi Yevropa Ittifoqi va boshqa yuqori o‘rta daromadli mamlakatlarnikidan ancha past. O‘zbekistonda suvdan foydalanish, ayniqsa, samarasiz, mamlakatning yalpi ichki mahsulot birligiga to‘g‘ri kel Markaziy Osiyo mintaqasidagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan qariyb uch baravar va qo‘shni Qozog‘istonnikidan ikki baravar yuqori.Shu bilan birga, shahar va sanoat manbalaridan havoning zarrachalari bilan ifloslanishi shamol tomonidan urilgan qum va buzilgan yerlarning changlari bilan kuchayadi. Aholining salmoqli qismi muntazam ravishda zararli deb hisoblangan havo sifatiga duchor bo‘ladi.O‘zining yashil ambitsiyalarini qondirish uchun O‘zbekiston uchta vaqt oralig‘ida: shoshilinch, yaqin va uzoq muddatli davrga bo‘lingan ushbu va boshqa muammolarni hal qilishi kerak. Mamlakatning qishloq xo‘jaligiga yo‘naltirilgan iqtisodiyoti va aholi zich joylashgan hududlarda havoning bosqichma-bosqich yomonlashishini hisobga olgan holda, uning eng dolzarb yashil ustuvorliklari havo sifatini yaxshilash, yer va suvdan barqaror foydalanish bo‘ladi. Bunga landshaftni tiklash, suvni samarali boshqarish va havo ifloslanishini kamaytirish choralari orqali erishish mumkin.Yerdan barqaror foydalanish O‘zbekistonda kengayishi kerak bo‘lgan muhim amaliyotdir. Iqlimga asoslangan qishloq xo‘jaligi amaliyotlari erdan foydalanish barqarorligini yanada oshiradi. Uzoq muddatda mamlakat qishloq xo‘jaligidan qimmatroq, yaxshi haq to‘lanadigan tarmoqlarga o‘tishni ta‘minlasa yaxshi bo‘lardi. Buning uchun qishloq xo‘jaligi ishchi kuchining bir qismini, xususan, eng zaif ayollar va yoshlarning qayta malakasini oshirish kerak. Suv narxlarini belgilash va sug‘orish uchun investitsiyalar orqali suvdan foydalanish samaradorligini oshirish eng katta ustuvor vazifa bo‘lishi kerak, suvdan foydalanishning ma’lum chegaralari ushbu yangi ustuvorliklarning bir qismidir. Kam uglerodli oqilona siyosat O‘zbekistonda kam uglerodli energiya va energiya samaradorligiga o‘tish uchun zarur rag‘batlarni beradi.Xalqaro valyuta jamg‘armasi va Jahon bankining uglerod narxini baholash vositasi tahlili shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda uglerod narxi qo‘shimcha fiskal daromad sifatida YIMning 5 adigan energiya sarfi Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasidagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan qariyb uch baravar va qo‘shni Qozog‘istonnikidan ikki baravar yuqori.Shu bilan birga, shahar va sanoat manbalaridan havoning zarrachalari bilan ifloslanishi shamol tomonidan urilgan qum va buzilgan yerlarning changlari bilan kuchayadi. Aholining salmoqli qismi muntazam ravishda zararli deb hisoblangan havo sifatiga duchor bo‘ladi.O‘zining yashil ambitsiyalarini qondirish uchun O‘zbekiston uchta vaqt oralig‘ida: shoshilinch, yaqin va uzoq muddatli davrga bo‘lingan ushbu va boshqa muammolarni hal qilishi kerak. Mamlakatning qishloq xo‘jaligiga yo‘naltirilgan iqtisodiyoti va aholi zich joylashgan hududlarda havoning bosqichma-bosqich yomonlashishini hisobga olgan holda, uning eng dolzarb yashil ustuvorliklari havo sifatini yaxshilash, yer va suvdan barqaror foydalanish bo‘ladi. Bunga landshaftni tiklash, suvni samarali boshqarish va havo ifloslanishini kamaytirish choralari orqali erishish mumkin.Yerdan barqaror foydalanish O‘zbekistonda kengayishi kerak bo‘lgan muhim amaliyotdir. Iqlimga asoslangan qishloq xo‘jaligi amaliyotlari erdan foydalanish barqarorligini yanada oshiradi. Uzoq muddatda mamlakat qishloq xo‘jaligidan qimmatroq, yaxshi haq to‘lanadigan tarmoqlarga o‘tishni ta‘minlasa yaxshi bo‘lardi. Buning uchun qishloq xo‘jaligi ishchi kuchining bir qismini, xususan, eng zaif ayollar va yoshlarning qayta malakasini oshirish kerak. Suv narxlarini belgilash va sug‘orish uchun investitsiyalar orqali suvdan foydalanish samaradorligini oshirish eng katta ustuvor vazifa bo‘lishi kerak, suvdan foydalanishning ma’lum chegaralari ushbu yangi ustuvorliklarning bir qismidir. Kam uglerodli oqilona siyosat O‘zbekistonda kam uglerodli energiya va energiya samaradorligiga o‘tish uchun zarur rag‘batlarni beradi.Xalqaro valyuta jamg‘armasi va Jahon bankining uglerod narxini baholash vositasi tahlili shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda uglerod narxi qo‘shimcha fiskal daromad sifatida YIMning 5foizigacha bo‘lishi mumkin, bu yashil loyihalarni moliyalashtirish yoki uy xo‘jaliklariga iqtisodiy ta’sirni yumshatish uchun ishlatilishi mumkin.
Bundan tashqari, ish o‘rinlarini yaratish va resurslarni qayta joylashtirish strategiyalari yashil o‘tishning ba’zi ijtimoiy xarajatlarini kamaytirishga yordam beradi. Global yashil o‘tish yangi ish o‘rinlari yaratish va ekologik barqarorlikni ta’minlash uchun katta imkoniyatlar yaratadi va O‘zbekiston bu imkoniyatlardan foydalanish uchun yaxshi mavqega ega.Ish joylari va atrof-muhit natijalarini optimallashtiradigan sohalar qatoriga sog‘liqni saqlash, ta’lim, moliya va iqlimga mos konchilik kiradi. Mamlakatdagi eng yirik bandlik sohasi bo‘lgan qishloq xo‘jaligi qimmatroq sanoatga o‘tish va ekotizim xizmatlari yordamida yerdan foydalanishni optimallashtirish orqali yanada ko‘proq yashil ish o‘rinlarini ta’minlash va turmush darajasini yaxshilash salohiyatiga ega. Bundan tashqari, qayta tiklanadigan energiya manbalari va boshqa innovatsion texnologiyalarga asoslangan, xuddi shunday yashil salohiyatga ega bo‘lgan tarmoqlarning kengroq ro‘yxati qo‘shimcha tahlilga loyiqdir.Yashil iqtisodiyotga o‘tish muvaffaqiyatini ta’minlash uchun davlat sektori va yashil moliyani jalb qilish juda muhimdir. Siyosiy chora-tadbirlar yashil sektorda yangi ish o‘rinlarini yaratish orqali ijtimoiy xarajatlarni kamaytirish bilan birga moliyalashtirishdagi bo‘shliqni bartaraf etishi kerak. Bundan tashqari, siyosat eng ko‘p zarar ko‘rganlarni qayta tayyorlash, qayta joylashtirish va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash imkonini berishi kerak. Ushbu chora-tadbirlar O'zbekiston hukumati tomonidan Jahon banki ko‘magida ishlab chiqilayotgan Uzoq muddatli dekarbonizatsiya strategiyasining bir qismi bo‘lishi mumkin.
|
| |