Korxonadan chiqadigan chang

2.7.Korxonadan chiqadigan chang
Havoni tozalash ichun tavsiya etiladigan КЫШУ46,8-72-02 tipidagi yengli filtirning tavsifi
RSIE 46.8-72-02 tipdagi yenglli filtrlar korxonaning ish jarayonida vujudga keladigan chang havoni tozalashga hizmat qiladi.uning texnik tavsifi quyidagicha.
2.10-jadval.
RSIE 46,8-72-02 tipidagi yengli filtrlarning texnik tavsifi
Filtr tipining o’lchami
|
OQD kodi
|
Bajarilishi
|
Changni tozalash unumdorligi
|
Filtrlashning yuza maydoni
|
Yenglar soni
|
massasi
|
RSIE-46.8 -72-02
|
S/42A003b
|
chang
|
22464
|
46.8
|
72
|
2760
|
Kompressor stansiyasiga o’rnatilgan FS2 tipidagi havo filtrning texnik tavsifi.
Mazkur tipdagi Ty-22-6044-85 texnik shartlar bo’yicha ishlab chiqilgan apparat non kombinatidagi ammiak bug’larni tozalash uchun xizmat qiladi. Bu filtr havoni tozalash bo’yicha GOST 12.2.743-50 ga muvofiq III klassga kiradi uning texnik tavsiflari quyidagicha
2.11-jadval
FS2 tipidagi havo filtrning texnik tavsifi
Filtr indeksi
|
Kondensioner turi
|
Frantal qirdim maydoni
|
Solishtirma havo yuklamasi
|
Havo bo’yicha namunal ishlab chiqarish
|
01:20023
|
KTS2K-10
|
1.04
|
10000
|
10000
|
FP-tipidagi engli filtr
1. Tozalanayotgan gaz harorati C-60-160
2. Ruxsat etilgan changlangan gaz m3-30
3. Gidravlik qarshilik ms/m3-500
4. Englsr soni, dona-4
5. Og’irligi kg-430
3.Mehnatni muhofaza qilish.
3.1. Mehnatni muhofaza qilish qonuniyatlari asoslari.
Mehnatni muhofazaqilish qonuniyatlari o’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, O’zbekiston Respublikasi mehnat qonunlari kodeksi asosida olib boriladi. Konstitutsiya (lot. constitutio - tuzilish, tuzuk) - davlatning asosiy qonuni. U davlat tuzilishini, hokimiyat va boshqaruv organlari tizimini, ularning vakolati hamda shakllantirilish tartibi, saylov tizimi, fuqarolarning huquq va erkinliklari, shuningdek, sud tizimini belgilab beradi. K. Mehnatni muhofaza qilishning qator masalalari konstitutsiyasida aks ettirilgan mehnatkashlarni xavfsiz va sog’lom mehnat sharoiti bilan taminlashni davlat o’zining asosiy vazifasi deb hisoblaydi, buning uchun zarur bo’lgan chora tadbirlarni qonun asosida amalga oshiradi. O’zbekiston Respublikasi Oliy kengashining 1992-yil 8-dekabrda XII-chaqiriq II-sessiyasida tasdiqlangan konstitutsiyasining 18,20,27,29,36,42 moddalarida mehnaatni muhofaza qilish masalalari bayon etilgan.
Konstitutsiyada barcha fuqarolarni mehnat qilish huquqini taminlaydi.Yani mehnatkashlar malum miqdorda haq olish hisobiga ish bilan taminlanadilar. Bu huquq haftasiga 41 soatdan oshmagan ish soati belgilash asosida va yiliga bir marta haq to’lanadigan (dam olish) ta’til berish bilan amalga oshiriladi.
O’zbekiston respublikasi mehnat qilish qonuniyatlari mehnatkashlarga yaratib berayotgan sharoitlar va huquqlar hamda ularni nazorat qilish jihatidan dunyoda eng ilg’or hisoblanadi.
-
Sanoat korxonalarida mehanatni muhofaza qilish xizmatini uyushtirish.
Davlat korxonalaridatashkilotlari va muassasalarida xavfsizlikni taminlash va ish sharoitini yaxshilash mamuriyatning asosiy vazifasi ekanligi mehnat qonuniyatlari kodeksi (MDK yoki KZOT) da yozib qo’yilgan.
Mehnatni muhofaza qilish mehnatni uyushtirish 1980 yil 10-iyulda tasdiqlangan va 1984yil 14-noyabrda kechga kirgan. Yagona “Nizomga” asoslanadi. Ishlab chiqarishga texnika xavfsizligi sanitar gigena xolati bo’yicha javobgarlik korxona boshlig’I director va muhandist zimmasiga yuklatilgan sex bo’lim uchastka labaratoriyalarda ularning boshliqlari javobgardirlar.
Korxona boshlig’i ajratgan mablag’ va vositalardan rejali foydalanishni xavfsizlik texnikasi qonun qoidalari va normalarga rioya qilishni mehnat qonunchiligi amal qilishni vazirlikdan va davlat nazorat inspeksiyasidan beriladigan farmoyish ko’rsatmalarning bajarilish ustidan nazorat o’rnatadi.
Mehnatni muhofaza qilish bo’limi (MMKB) o’z faoliyatni korxonaning boshqa bo’limlari kasaba uyushmasi qo’mitasi mehnat bo’yicha texnik nazoratchi mahalliy davlat organlari bilan birgalikda tasdiqlangan reja asosida ish olib boradi.
Bo’lim quyidagi vazifalarni bajaradi:
-
Xavfsiz sog’lom mehnat sharoitini yaratish uchun ishlarni takomillashtirish
-
Shikastlanish kasallikdan ogohlantirish
-
Ilg’or samarali tajriba-ilmiy usullarini tadbiq qilish.
-
Korxonada nazorat o’rnatish, shikastlanish va kasallanishlarning sabablarini tekshirish,
-
Sharoitni yaxshilash borasida chora tadbirlar ishlab chiqish.
-
Qayta tamirlangan yangi qurilgan binolar, o’rnatilgan asbob uskunalarni qabul qilish komissiyasida ishtirok etish.
-
Instruksion, o’tkazish ishchilarning bilimini tekshirish
-
Baxtsiz hodisalarni tekshirish ishida ishtirok etish, hisobat tuzish va boshqalar
Mehnatni muhofaza qilish bo’limi xavfsizlik muhandislari quyidagi huquqlarga ega:
-
Korxona barcha bo’limlarning holatini tekshirish kamchiliklarini va uni bartaraf etish muddatini ko’rsatib yozma ravishda buyruq berish.
-
Ishlayotgan hayotiga, salomatligiga xavfli bo’lgan mashina apparat moslamalaridan foydalanishni takidlash. Bu haqda bosh muhandistni ogohlantirish.
-
Havfsizliklar bo’yicha bo’limlardan yozma ravishda hujjat ma’lumotlarini talab qilish.
-
Mehnat muhofazasi bo’yicha qonun qoida va ko’rsatmalarni buzgan aybdor shaxslarni ishdan chetlashtirish.
-
Korxona raxbariyatiga bo’lim xodimlarining namunali xizmatini taqdirlash aybdor shaxslarni axloqiy javobgarlikka tavsiya berish va hokazo.
3.3. Sanoat korxonalarida jarohatlanish va kasb kasalliklarini o’rganish usullari.
Sanoat korxonalarida baxtsiz hodisalarni o’rganish baxtsiz xodisalarni kelib chiqishga sabab bo’ladigan omillarni aniqlash, ularni yo’qotish chora tadbirlarini ko’rish imkoniyatini beradi. Buning asosiy samarali, xavfsiz ish usullarini qo’llash, baxtsiz hodisa va kasb kasalliklarining kelib chiqishidan hal bo’ladigan ish sharoitini tashkil qilish hisobiga olish amalga oshiriladi.
Baxtsiz hodisaning sabablari asosan 2 usul yordamida amalga oshiriladi:
-
Statik usul. Bu usul sanoat korxonalarida statistic hisobga olingan baxtsiz hodisalar materiallarni chuqur o’rganishga asoslangan. Statistic usul baxtsiz hodisalarni kamaytirish borasida chora tadbirlar ko’rish uchun amaliy ma’lumot beradi. Va sanoat koxonasida jarohatlanishni tariflovchi chastota koeffisientini jarohatning og’irlik koeffisienti o’rtacha ko’rsatkichini olish imkniyatini beradi.
Chastotali koeffisient (kg) 100 ishchin hisobiga ma’lum vaqt davomida sanoat korxonalariga to’g’ri keladigan baxtsiz hodisalarning o’rtacha miqdorini ko’rsatadi. Uni quyidagi tenglama orqali aniqlash mumkin:
K2=H*1000/P
Bu yerda: H-malum vaqt ichida jarohatlangan. P-shu vaqt ichida korxonada ishlagan ishchilarning o’rtacha soni.
Baxtsiz hodisaning og’irlik koeffisienti (K0) har bir jarohatlanishi tufayli o’rtacha yo’qotilgan ish kunlari miqdorini ifodalaydi.Va quyidagi tenglama bilan aniqlanadi:
K0=D/H
Bu yerda:D –baxtsiz hodisaga uchraganlar tomonidan yo’qotilgan ish kunlari soni:
H-shu davrda bo’lgan baxtsiz hodisalar soni:
Korxonaning shikastlanish darajasi baxtsiz hodisa asorati 1000 kishi hisobiga quyidagi tenglama bilan aniqlanadi:
Kp=K2xK0=дx1000/P
Guruhlash usuli baxtsiz hodisalarni bir xil sharoitlarda va ayrim belgilari bilan guruhlangan holda jarohatlanishlarning sodir bo’lish chastotalarini aniqlash imkoniyatini beradi:
Tamagrafik usulda malum ish uchastkalarida baxtsiz hodisalarni chastotalari haqida ko’p gazlamali ma’lumot olinadi. Statistik usul orasida shkatlanish ishchi orasida va xizmatchilar orasida qanday taqsimlanganligi baholanadi: Baholashda ishchining Yoshi, staji, jinsi, mutahasisligi, ishchi vaqti, ish turi va boshqa omillar etiborga olinadi.
Statistik usulda aniqlanishga asosiy baxtsiz hodisalar kechki sxemada kam stajli sestimalar orasida yoki Yoshi kata bo’lgan ishchilar orasida (50%) sodir bo’ladi.
2.Molografik usul.
Bu usul baxtsiz hodisa yuz bergan ayrim sex uchastka yoki korxona bo’limlarini har tomonlama chuqur o’rganib asoslanadi.Asosiy diqqat-etibor texnalogik jarayonlarning cheklanishiga ishlab chiqarishning xavfli lahzalarga va sanitariya gigiyenik mexanik sharoitiga qarartilgan bo’ladi. Bu korxonaga ro’y bergan baxtsiz hodisalar avariyalar portlashlar kasb kasalliklarining kelib chiqish sabablari aniqlanadi: Korxonada kelib chiqishi mumkin bo’lgan baxtsiz hodisalar kelib chiqmasligi uchun ogohlantirish va jarayonlarni o’zgartirish mukammallshtirish chora-tadbirlarini ko’rishda kata ahamiyatga ega.
Asosiy diqqat etibor tehnologik jarayonlarning cheklanishiga ishlab chiqarishning xavfli lahzalariga va sanitariya-gigiyenik mexanik sharoitiga qarab, bu korxonada hodisalar, avariyalar, kasb kasalliklarining kelib chiqish sabablari aniqlangan. Tamagrafik usulda malum uchastkalar baxtsiz hodisalarni chastotalari haqida ko’p gazlamali ma’lumot olinadi. Statistic usullar yordamida shikastlanish ishchi va xizmatchilarning orasidagi qanday taqsimlanganligi baholanadi.
Tehnologiya va zarur uskuna moslamalarni takomillashtirish, apparatlarini havfsiz ishlatishdan saqlashda quyidagi talablar, tadbirlar, choralar ko’rilishi lozim.
4. Iqtisodiy qism.
Tabiiy muhitning ifloslanishi uning tashkil etuvchi jonli va jonsiz elementlariga butun biosferaga xalq xo’jaligining barcha tarmoqlariga salbiy tasir ko’rsatadi. Oqibatda odamlarning kasallikka chalinishi ko’payadi ish qobiliyati susayadi aholining turmush sharoiti yomonlashadi, biologic resurslarning mahsuldorligi kamayadi, o’simlik va hayvonot dunyosining ayrim turlari harakatiga sabab bo’ladi. Atrof muhitning gaz suyuq va qattiq holatdagi chiqindilar bilan ifloslanishi xalq xo’jaligida 2xil harajatning hosil bo’lishiga olib keladi.
1. Chiqindilarni kamaytirish, oldini olish uchun ketadigan harajatlar.
2. Ifloslantiruvchi chiqindilarni salbiy tasir oqibatida yuzaga keladigan zararni qoplash harajatlari.
Umuman atrof muhitning ifloslanishidan yuzaga keladigan zararni uch turga:Atmosfera, suv havzalarni, yer maydonlarni ekologik holatini buzulishiga ajratish mumkin. Har bir holat uchun iqtisodiy zarar alohida meyorlar va to’lovlardan kelib chiqib hisoblanadi.
Bitiruv malakaviy ishida atrof muhitning ifloslanish darajasi aniqlanib uni kamaytirish tadbirlari ishlab chiqilayotgani uchun ekalogik holat buzilishini iqtisodiy baholash mumkin.
Korxonalardan atmosferaga chiqayotgan chiqiqndilar tasirida atrof muhit ifloslanishini iqtisodiy zarari hisobi.
Atrof muhitning ifloslanishi natijasida yuzaga keladigan miqdori quyidagi formula yordamida hisoblanadi
Z=KxOxfXG
Bu yerda: Z-zarar miqdori,soni
K-o’zgarmas koeffisennt
O-muhitning chiqindilar bilan nisbiy ifloslanish havfi ko’rsatkichi
f-ifloslantiruvchi moddalarning muhitga tarqab ketishini hisobga oluvchi koeffisient
G-manbadan chiqayotgan ifloslantiruvchi moddalrning yillik hajmi
Har xil turdagi hududlarda atmosfera havosi ifloslanishini nisbiy havfliligi O ning ko’rsatkich miqdorlari.
T/r
|
Ifloslanayotgan hududlar turi
|
0
|
1
|
Kurort, sanatoriya,qo’riqxona,buyurtmalar hududi
|
10.0
|
2
|
Shahar atrofidagi dam olish, bog’lar dala hovli hududlar
|
8.0
|
3
|
Aholi punkitlari hududi
|
0.1
|
4
|
Sanoat korxonalari hududi
|
4.0
|
5
|
O’rmon
|
0.20
0.10
|
6
|
Shuolgorlar janubiy hududlari
|
0.25
|
7
|
Bog’lar uzumzorlar
|
0.025
0.10
|
8
|
Yaylovlar,pichanzorlar
|
0.50
|
Aholi soni 3000 kishidan ko’p bo’lgan shahar markazlari uchun O=3
Sug’oriladigan maydonlar uchun O ning qiymati 2ga ko’paytiriladi.
|
Yuqoridagi formulada qayd etilgan O koeffisent qiymati adabiyotlarda keltirilgan maxsus ko’rsatmalardan tahlil qilinayotgan joyning tabiiy geografik sharoiti va iqlimiy ko’rsatkichlardan kelib chiqib jadvaldan tanlanadi. Hisob ishlarini quyidagi jadval ko’rinishida bajarish mumkin
Atmosferaga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar tasirida yuzaga keladigan iqtisodiy zarar hisobi.
T/r
|
Chiqindi gazlar nomi
|
Hozirgi davrdagi chiqarilayotgan chiqindilarning hajmi T/yil
|
Tavsiya qilinayotgan tadbirlardan keying chiqadigan chiqindilarning yillik hajmi T/y
|
koefesentlar
|
Umumiy zarar Z=KOfG
|
|
|
|
|
|
1
|
Azot 2oksidi
|
2.162
|
1.125
|
4800
|
3.0
|
0.4
|
26692
|
6480
|
2
|
Uglerod 2oksidi
|
7.682
|
4.150
|
4800
|
3.0
|
0.4
|
93802
|
23904
|
3
|
Ammiak
|
0.149
|
0.145
|
4800
|
3.0
|
0.4
|
43286
|
10800
|
4
|
Payvandlash aerazoli
|
0.0032
|
0.0018
|
4800
|
3.0
|
0.4
|
10
|
10
|
5
|
Marganes aerazoli
|
0.0032
|
0.0024
|
4800
|
3.0
|
0.4
|
26
|
2
|
4.2. Atrof muhitni ifloslantiruvchi modda tashlanganligi uchun to’lanadigan so’mma hisobi.
Tabiiy muhitga ifloslantiruvchi moddalar tashlanganligi uchun to’lanadigan so’mmaning umumiy miqdori quyidagi formula yordamida hisoblanadi:
П=(MR) (MRkkr)
Bu yerda: П-atrof muhitga ifloslantiruvchi moddalar tashlanganligi uchun to’lov so’mmasi so’m.
M-meyor darajasida atrof muhitga ifloslantiruvchi moddalarni tashlanganligi uchun to’lov so’mmasi
R-tonna ifloslantiruvchi moddalar uchunto’lanadigan to’lov.
Kkr-ifloslantiruvchi moddalar atrof tabiiy muhitga chiqarib tashlanishi, oqizilishiga va chiqindilar joylashtirilishiga tasdiqlangan normativlar (limitlar)ko’paytirlganligi uchun baravarlik koeffisenti.
Atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalar chiqarilganligi uchun to’lov qiymatlari hisobi.
№
|
Ifloslantiruvchi moddalar nomi
|
Chiqindilar hajmi
|
1tonna chiqindilar uchun to’lovlar so’mmasi
|
Ortiqcha chiqindilar uchun so’zlatish koefisenti
|
Ifloslantiruvchi moddalar uchun soliq to’lovlar umumiy yig’indisi.
|
|
|
1
|
Azot dum oksidi
|
2.162
|
|
0.4914
|
1.2
|
89.7733746
|
2
|
Payvandlash dioksidi
|
0.032
|
|
0.0234
|
1.2
|
0.1808352
|
3
|
Uglerod oksidi
|
7.685
|
|
0.00624
|
1.2
|
0.61623744
|
4
|
Ammiak
|
0.449
|
|
0.3276
|
1.2
|
14.8193136
|
5
|
Marganes aerazoli
|
0.032
|
|
0.306
|
1.2
|
1.009494
|
|
Jami:
|
|
|
|
|
|
Xulosa
Qamashi non mahsulotlari kombinatining ishlab chiqarish jarayoinida atmosferaga tasiri tahlil qilindi. Hozirgi kunda atmosferaga chiqarilayotgan zararli moddalar miqdori quyidagicha:
Chang-181,241T/yil
Uglerod oksidi-0.465T/yil
Azot oksidi-0.014T/yil
Azot ikki oksidi-1.676T/yil
Oltingugurt angidridi-0.261T/yil
Korxonada mavjud bo’lgan 57 ta Atmosferaga ifloslantiruvchi modda chiqaruvchi manbadan 47 tasiga chang, gaz tozalash qurilmalari-o’rnatilgan.O’rnatilgan 45 stsh-40ps-31 engli filtrlarni bazi manbalarda ishlash quvvati 80% atrofida masalan 7,33, 34 manbalarda o’rnatilgan 45 stsh-40 siklonning samaradorligi ancha past. Shuning uchun ham atmosferga meyordan ortiqcha 55.293 tonna zararli modda tozalanmasdan chiqarib yuborilyapdi.
Bu esa atrof muhitga havo, suv, er o’simlik va hayvonot dunyosiga hamda insonlar sog’lig’iga salbiy tasir etmoqda.
Atrof muhitga ko’rsatilayotgan salbiy tasirning oldini olish maqsadida tadbirlar rejasi ishlab chiqildi rejaga ko’ra 7,33,34 manbadagi qo’shimcha ravishda CHOT №7 sekiloni va ПИ-10 markali intersion chang ushlagichlar o’rnatish tavsiya etiladi. Bu tadbir amalga oshirilsa 7 manbadan chiqayotgan chang miqdori 47,748 tonnadan -10 tonnagacha, 34 manbadan chiqayotgan chang miqdori 21.121 tonnadan-6.576 tonnagacha kamayadi.
Bundan tashqari tavsiya etilayotgan tadbir amalga oshirilsa kombinat iqtisodiy jihatdan foyda ko’radi.Masalan atmosferani ifloslantiruvchi moddalar ifloslantirayotganligi uchun to’lanayotgan xarajat 265725 so’mmadan 186103 so’mmagacha doimiy to’lanadigan soliq miqdori esa 32712 so’mmagacha kamayadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
-
I.A.Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi) Karimov “O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida: xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari”. Toshkent 1997 yil.
-
Akimova T.A., Xaskin V.V. Ekologiya. M.: 1998 yil. s 70-250
-
Alibekov A.A.., Nishonov S.A. Tabiatni muxofaza qilish va tabiiy resurslardan rasional foydalanish. Toshkent “O'qituvchi” 1982.
-
Baratov R. Tabiatni muxofaza qilish. Toshkent “O'qituvchi” 1991.
-
Baratov B., Mamatqulov M., Rafiqov A. O'rta Osiyo tabiiy geografiyasi. 1992 yil
-
Baratov R. O'zbekiston tabiiy geografiyasi. “O'qituvchi” 1996 y.
-
Biologik xilma-xillikni saqlash strategiyasi va xarakati rejasi. T.: 1998
-
Biologik, ekologik va agrotuproqshunoslik ta'limi muammolari va istiqboli (Halqaro ilmiy amaliy konferensiya) 25-26 aprel, 2001 218-342 b.
-
Dobrovoeskiy G.V., Grishina A.A. Oxrana norb M.: 1985
-
Dobrovoeskiy G.V., Nikitin YE.D. Orinkin norb v biosfera i ekosisteme M.: 1990
-
Konstantinov V.Sh. Ekologicheskoe osnov prirodonazovaniya. M.: 2001
-
Konstantinov V.Sh. Oxrana priroda. M.: 2000
-
Muradov Sh.O. “Atrof muhit monitoringi va ekologiyaning dolzarb masalalari” Nasaf. 2009
-
Irrigatsiya O'zbekiston. I,II.III chast.
-
Muradov O.J., Muradov Sh.O. Qashqadaryo ekologiyasi va ekonomikasi haqida (Ilmiy metodik ko'rsatma). Qarshi 1991 yil 48 bet.
-
Qudratov O Sanoat ekologiyasi.
-
Otaboev, Nishonov Inson va biosfera
-
O'zbekiston Respublikasi hududida atrof tabiiy muhit ifloslantirilganligi chiqindilar joylashtirilganligi uchun to'lovlar tizimini takomillashtirish to'g'risidagi. VM Qarori. №199 01.05.2003 y.
-
Tursunov X. Ekologiya va tabiatni muxofaza qilish. T.: 1997 yil
-
Internet sayti: http:// www. tgizdat. ru
-
Internet sayti: www. nature. uz. www google. uz
|