nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Atamaning 
o`zbekcha - Zbekiston respublikasi

|
Zbekiston respublikasi Pdf ko'rish
|
bet | 203/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasiAtamaning
o`zbekcha
nomlanishi
Atamaning
inglizcha
nomlanishi
Atamaning ma’nosi
Mexatronik
modul
Mechatronics
module
Qoida bo`yicha, birta koordinata bo`yicha harakatni
amalga oshirishga mo`ljallangan, avtonom hujjatlar
majmuasiga ega bo`lgan unifikatsiyalangan mexatronik
ob`ektdir. Bularna misol bo`lib dvigatel, reduktor va b.
xizmat qiladi. Biroz murakabroq modullarga (avtonom
yuritmalar) motor-reduktor, motor-g`altak, motor-
baraban va aylanuvchi stollar kiradi.
Mexatronik
tizim
Mechatronics
system
Bir nechta yoki birta agregat (mashina)dan va bir qator
alohida modullardan, ya’ni bir xil yoki har xil quyi
pog`ona ob`ektlaridan, tashkil topgan bo`ladi.
Ma’lumki, tizim – bu bir butun bo`lib faoliyat
ko`rsatadigan va ma’lum maqsadni amalga oshirishga
mo`ljallangan, ma’lum bir qonuniyatga bo`ysunadigan
va bir-biri bilan ma’lum bir munosabat bilan bog`langan
komponentlar majmuasidir.
Mexatronika
ob’ekti
Mechatronics
object
Umumiy tushuncha bo`lib, mexatronik tizimni, agregat
(mashina)ni va modulni o`z ichiga oladi.
Motor-reduktor The motor-
reducer
1927 yilda «Bayer» firmasi tomonidan printsipial
yangi konstruktsiya – motor-reduktor ishlab
chiqildi. Bunda elektrodvigatel va mexanik
harakatni o`zgartiruvchi (reduktor) birta ixcham
konstruktorlik
moduliga
birlashtirilgan.
Bu
konstruktsiyalar hozirgacha ham keng ishlatilib
kelinmoqda.
Elektrodvigatel
va
mexanik
harakatni
o`zgartiruvchi
(reduktor)ni
bitta
elektryuritmaga birlashtirish bu 2 ta qurilmani
|
| |
o`zbekcha - Zbekiston respublikasi

|
Zbekiston respublikasi Pdf ko'rish
|
bet | 202/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasio`zbekcha
nomlanishi
Atamaning
inglizcha
nomlanishi
Atamaning ma’nosi
Kompyuter
tomografiyasi
Computer
tomography
Ob’yekning ichki strukturasini to`qimalarni
yemirmasdan qavatma-qavat o`rganadigan usul.
1972 yilda Godfri Xaunsfild va Allan Kormak
tomonidan taklif qilingan va bu ishlanma uchun
Nobel mukofotiga sazovor bo`lgan.
Koordinata
stoli
Co-ordinate
table
Manipulyatorning 2- yoki 3- koordinatali
ko`rinishi bo`lib, detallarga ishlov berish asosan
tekislikda olib boriladi. 3-chi koordinata g`adir-
budur yuzalarga Z-ishlov berish uchun kerak
bo`ladi. Bunda tizim 2+ bo`ladi.
Manipulyator
(mexanikada)
The
manipulator
in the
mechanic
Texnologik asboblarni yoki boshqa yuklarni
fazoda harakatlantirishga mo`ljallangan qurilma
(m.: payvandlash yoki frezerlash kallagi, parchin-
mixlash asbobi va h.k.).
Mexanik
ada
erkinlik
darajasi
Degree
of
freedom in the
mechanic
Bu tizim yoki jismlarning muhitdagi vaziyati va
ularning
mustaqil
harakatlanish
(aylanish)
koordinatlari to`plamidir.
Mexatronik
harakat moduli
(MHM)
The
Mechatronics
traffic
(movement)
module
Konstruktiv va funksional mustaqil mahsulot bo`lib,
unda boshqariladigan dvigatel, mexanik qurilma va
axborot qurilmasi konstruktiv birlashtirilgan.
Mexatronik
modul
Mechatronics
module
Boshqaridadigan
bitta
koordinata
bo`ylab
harakatlanadigan ob’ektdir. Bu modullardan
xuddi
funktsional
kubiklardan
yig`gandek,
modulli arxitekturaning murakkab tizimlari
yig`iladi.
|
| |
Navoiy davlat konchilik va texnologiya universiteti Energetika-mexanika fakulteti Avtomatlashtirish va boshqarish bo'limi

|
Navoiy davlat konchilik va texnologiya universiteti Energetika-mexanika fakulteti Avtomatlashtirish va boshqarish bo'limi
|
bet | 1/10 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #240983 |
Bog'liq Differensial bosim o\'lchagich -
Navoiy davlat konchilik va texnologiya universiteti
Energetika-mexanika fakulteti
Avtomatlashtirish va boshqarish bo'limi
kurs loyihasi
Mavzu bo'yicha: "Sanoatning texnik o'lchovlari va asboblari".
Mavzu bo'yicha: Haroratning o'zgarishi sababli differentsial bosim o'lchagichni o'qishda yuzaga keladigan xatolarni aniqlash .
Tayyorlagan: 12-21 AP guruh talabasi Kuanyshev Bauyrjan
Qabul qilingan:
Navoiy 2023
"Qabul qilaman "
AU kafedra mudiri :
____________ Dots. Qodirov Y.B.
"" 2023 _
KURS LOYIHASI
"Texnologik o'lchovlar va sanoat asboblari" fanidan
12-21 guruh talabasi APP: Kuanyshev Bauyrjan
MASHQ:
1. Mavzu KR : harorat o'zgarishi sababli differentsial bosim o'lchagichni o'qishda yuzaga keladigan xatolarni aniqlash.
2. Dastlabki ma'lumotlar: harorat o'zgarishi sababli differentsial bosim o'lchagichni o'qishda yuzaga keladigan xatolarni aniqlash .
3. Foyda : "Texnologik o'lchovlar va sanoat qurilmalari" kursi bo'yicha kurs loyihasini amalga oshirish bo'yicha ko'rsatmalar .
4. Chizmalarning tarkibi: asosiy va funksional sxemalar;
5. Tushuntirish yozuvlari tarkibi: Kirish, texnik qismning tavsifi; hisob-kitob qismining tavsifi; xulosa, xulosa va bibliografiya.
KURS LOYIHALARINING REALATI
|
Amalga oshirish va dizayn uchun
|
Hisobotga ko'ra
|
Savollarga javoblar
|
JAMI
|
sana
|
Ballar
|
maksimal
|
40
|
o'ttiz
|
o'ttiz
|
100
|
|
yollangan
|
|
|
|
|
|
Bosh : Axmatov A.A.
Komissiya tarkibi: Qodirov Y.B.
Boeva O.X.
Tarkib
Kirish
1. Texnologik qism....................................................................................
3. Texnik qism...........................................................................................
4. Taxminiy qism.......................................................................................
5. Xulosa....................................................................................................
6. Adabiyot................................................................................................
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Navoiy davlat konchilik va texnologiya universiteti Energetika-mexanika fakulteti Avtomatlashtirish va boshqarish bo'limi
|
Xulosa va takliflar - Davlat moliyaviy nazorati sohasida xorijiy mamlakatlar

|
Davlat moliyaviy nazorati sohasida xorijiy mamlakatlarXulosa va takliflar.
Davlat moliyaviy nazo-
rati organlarining xorijiy tizimlarini o‘rganish shuni
ko‘rsatadiki, tahlil qilinayotgan aksariyat mamlakat-
larda davlat moliyaviy nazorati organlari davlat
moliyasini boshqarishda faol ishtirok etadilar. Ular
o‘z faoliyatida mustaqillik, xolislik va oshkoralik
tamoyillariga amal qiladi.
Bundan tashqari, tahlillar nazorat organlari
ishini tashkil etishda umummilliy xususiyatlar va
tarixiy rivojlanishni hisobga olgan holda umumiy
vazifalar va umumiy tamoyillar mavjudligini tasdiq-
laydi. Guvohi bo‘lishimiz mumkinki, barcha mamla-
katlar nazorat organlarining roli va mas’uliyatini
oshirishga, ularga zarur vakolatlar va tegishli mod-
diy bazani ta’minlashga intilmoqda.
Davlat moliyaviy nazorati bo‘yicha mahalliy
konsepsiyani ishlab chiqish doirasida shuni hisobga
olish kerakki, nazoratni tashkil etish boshqaruvning
majburiy elementi hisoblanadi, shuning uchun uni
nazorat tadbirining maqsadi sifatida emas, balki
davlat moliyaviy resurslarini tartibga solish tizimi-
ning ajralmas qismi sifatida ko‘rib chiqish lozim.
Bundan tashqari, rivojlangan mamlakatlarda davlat
moliyaviy nazoratini rivojlantirishning asosiy ten-
densiyalarini hisobga olish zarur, bu esa istiqbolda
ushbu sohaning rivojlanish yo‘nalishlarini belgilab
beradi. Shu jumladan:
- moliyaviy nazoratni davlat boshqaruvi tizi-
miga integratsiyalash, boshqaruv funksiyasi sifatida
nazoratning ahamiyatini oshirish;
- nazorat organlarining ekspert rolini oshi-
rish, chunki ular o‘z mamlakatining moliyaviy va
ijtimoiy-iqtisodiy siyosatini ishlab chiqishda faol
ishtirok etadilar.
- oliy nazorat organi tomonidan ishlab chiqil-
gan davlat moliyaviy nazorati standartlari doirasida
XORIJ TAJRIBASI
|
| |
Uch bosqichli arxitekturani amalga oshirish

|
Uch bosqichli arxitekturani amalga oshirish
|
bet | 5/8 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 368,89 Kb. | | #136562 |
Bog'liq Ma\'lumotlar bazasi mustaqil ish tayyor2.4. Uch bosqichli arxitekturani amalga oshirish.
Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasi ma'lumotlar bazalarini loyihalash va amalga oshirish uchun mashhur modeldir. U uchta qatlamni o'z ichiga oladi: taqdimot qatlami, amaliy qatlam va ma'lumotlar bazasi. Ushbu arxitektura modeli keng tarqalgan bo'lib qo'llaniladi, chunki u ma'lumotlar bazasini boshqarishda katta hajmlilik, moslashuvchanlik va xavfsizlikni ta'minlaydi. Ushbu inshoda biz ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasini, shu jumladan uning tarkibiy qismlari va afzalliklarini amalga oshirishni muhokama qilamiz.
Taqdimot qatlami: Taqdimot qatlami ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasining birinchi qatlamidir. Ushbu qatlam ma'lumotlarni foydalanuvchiga qulay formatda ko'rsatish uchun javobgardir. Taqdimot qatlami odatda veb-interfeys yoki foydalanuvchiga ma'lumotlar bazasi bilan o'zaro aloqa qilish imkonini beruvchi grafik foydalanuvchi interfeysi (GUI) hisoblanadi. Ushbu qatlamning asosiy maqsadi foydalanuvchi uchun ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarga kirish uchun interfeysni ta'minlashdir. Ushbu qatlam HTML, CSS, JavaScript va AJAX kabi turli xil dasturlash tillari va ramkalar yordamida amalga oshirilishi mumkin.
-rasm. Taqdimot qatlami.
Ilova qatlami: Ilova qatlami ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasining ikkinchi qatlamidir. Ushbu qatlam foydalanuvchi so'rovlarini qayta ishlash va ma'lumotlar bazasi operatsiyalarini bajarish uchun javobgardir. Ilova qatlami, shuningdek, foydalanuvchi kiritgan ma'lumotlarni tekshirish va foydalanuvchining ma'lumotlarga kirish huquqini ta'minlash uchun javobgardir. Ilova qatlami Java, PHP, ASP.NET va Python kabi turli dasturlash tillari va ramkalar yordamida amalga oshirilishi mumkin.
-rasm. Ilova qatlami.
Ma'lumotlar bazasi qatlami: Ma'lumotlar bazasi qatlami ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasining uchinchi qatlamidir. Ushbu qatlam ma'lumotlarni saqlash va boshqarish uchun javobgardir. Bu erda haqiqiy ma'lumotlar jadvallarda saqlanadi va ma'lumotlar bazasi operatsiyalari bajariladi. Ma'lumotlar bazasi qatlami odatda MySQL, Oracle, Microsoft SQL Server yoki PostgreSQL kabi ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (DBMS) yordamida amalga oshiriladi.
-rasm. Ma'lumotlar bazasi qatlami.
|
| |
IV. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi...

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
bet | 7/7 | Sana | 05.07.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #266658 |
Bog'liq Ibodullayev J.J. (2)IV. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Peskova S.A., Kuzin A.V. Arхitektura EVM i vichislitelniх sistem: Uchebnik. M.: FORUM: INFRA-M, 2006. 352 s.
Presnuхin L.N. Mikroprotsessori: V 3 kn. Kn. 2: Sredstva sopryajeniya. Kontroliruyushie i upravlyayushie sistemi: Ucheb.dlya teхn. Vuzov /V.D. Verner, N.V. Vorobev, A.V. Goryachev i dr.; Pod red. L.N. Presnuхina. – Mn.: Vish.shk., 1987.-303 s.
Mikrokontroller AVR – samouchitel nachinayushim s nulya: Kratkiy kurs. Rejim dostupa: http://avr123.nm.ru
Laboratorniy kompleks “Mikrokontrolleri i avtomatizatsiya”. TEx. opisaniya. 2009.
www.atmel.com
Avr-start.ru
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
Proteus simulyatorida loyihani sxemasi yig’iladi

|
Proteus simulyatorida loyihani sxemasi yig’iladi
|
bet | 6/7 | Sana | 05.07.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #266658 |
Bog'liq Ibodullayev J.J. (2)Proteus simulyatorida loyihani sxemasi yig’iladi:
2.4 C dasturlash tilida mikrokontroller tizimi dasturini yaratish
Bu mikrokontollerimiz uchun dasturimiz quyidagicha bo’ladi:
#define F_CPU 8000000UL
#include
#include
#include "lcd.h"
#define iport PORTC
#define ipin PINC
#define idd DDRC
#define c1 PC0
int main(void)
{
lcd_init(LCD_DISP_ON);
idd=0x00; /* Set the port as input port */
iport=0xFF; /* Active the internal pull-ups
of input port */
char a[18]="Warming Up...";
char b[18]="Object Detected";
char c[18]="Place is Clear";
lcd_gotoxy(0,0);
lcd_puts(a);
_delay_ms(600); /* Give 1 min warm up delay */
while(1)
{
lcd_clrscr();
if(ipin==0xFE)
{
lcd_gotoxy(0,0);
lcd_puts(c);
_delay_ms(500);
}
else
{
lcd_gotoxy(0,0);
lcd_puts(b);
_delay_ms(500);
if(ipin==0xFE)
{
lcd_clrscr();
lcd_gotoxy(0,0);
lcd_puts(a);
_delay_ms(200);
}
}
}
}
2.5 Tizimni yuklash, ishga tushirish va natijalarni yoritish
Proteus dasturida yuqorida ko’rsatib o’tilgan sxemani yig’amiz va uni ishga tushirish jarayonini ko’rib chiqamiz.
1. Proteus dasturiga kiramiz va yangi proyekt yaratamiz:
2. Yangi proyektga nom beramiz va joylashgan o’rnini ko’rsatamiz.
3. Qanday maydonda ishlashni ko’rsatamiz.
4. MK oilasini MK turini va dastur komplyatsiya turini ko’rsatamiz.
5. Pic Devices oynasi orqali yuqorida keltirilgan asosiy va qo’shimcha elementlarni olamiz.
6. Masalan 7 segmentli ekranni Pic Devices oynasidan oladigan bo’lsak, u quyidagicha amalga oshiriladi.
7. Kerakli elementlarni Pic Devices dan olamiz va sxema maydoniga tashlaymiz va ulardan yuqorida keltirilgan sxemani tayyorlaymiz va u quyidagi ko’rinishga keladi:
8. Dasturni ishga tushirib ishlatib ko’ramiz.
Dasturimiz ishga tushdi, demak biz yuqoridagi sxemani to’g’ri holatda yig’a olibmiz.
III. XULOSA
Men bu individual loyihadan o’zim o’rganishni xoxlagan juda ko’p narsalarni o’rgandim. Masalan, men proteus dasturi bilan ishlashni, undagi elementlardan qanday foydalanish kerakligini, elementlarning nomlari qanday atalishi, qay yo’sinda yig’ilgan sxema effektiv ekanligi, uning blok sxemasini, qaysi mikrokontroller oilasi mukammal ekanligi, qaysi biri soda tuzilganligi va shu kabi ancha bilimlarimni kengaytirib oldim. Men bu individual loyihada mikrokontroller tizimida jism harakatini ilg’ash va ko’rsatish tizimini yaratdim. Bu orqali biz xonadagi inson harakatlari yoki avtomobil harakatini bilishimiz mumkin.
|
| |
Proteus muhitida mikrokontroller tizimi modelini ishlab chiqish

|
Proteus muhitida mikrokontroller tizimi modelini ishlab chiqish
|
bet | 5/7 | Sana | 05.07.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #266658 |
Bog'liq Ibodullayev J.J. (2)2.2 Proteus muhitida mikrokontroller tizimi modelini ishlab chiqish
Individual loyiha doirasida mikrokontroller qurilmasi yordamida xonadagi odamlar sonini aniqlash tizimi ishlab chiqildi. Uning modeli quyidagicha bo’ladi:
2.3 Dasturimizning blok-sxemasi tasvirlaymiz:
AT89C52 mikrokontrolleri
Ekran
Mantiqiy boshqaruv sikli
Sensorlar
Elektr ta’minoti
+5V
Bizga kerak bo’ladigan asosiy elementlar:
1. BC547 bir qutb NPN bir tranzistor hisoblanadi. Bir transistor, qarshilik o'tkazish uchun turadi, tez-tez joriy kuchaytiradi uchun ishlatiladi. Uning kichkinasi kollektor va emitter terminallarini boshqara oladi. BC547 asosan kuchaytirish va kommutatsiya maqsadlar uchun ishlatiladi. Uning hozirgi maksimal yutuqi 800 bo'ldi. Unga teng, transistors BC548 va BC549.
2. 7 segmentli ekran elektronika sohasida keng tarqalgan electron qurilma hisoblanadi. U 0-9 gacha bo’lgna sonlarni ko’rsata oladi. 7 segmentli ekran raqamli soatlarni, radiolarni, mikroto’lqinli pech, elektr hisoblagichlar va boshqalarda keng qo’llaniladi. U 7 ta svetadioddan tashkil topgan va har birini ochirib yoqishni boshqarish yo’li bilan sonlar kombinatsiyasi hosil qilinadi.
3. AT89C51 – 8 bitli mikrokontroller va u Atmelning 8051 oilasiga tegishli. U 4Kb ochirib yozish mumkin bo’lgan faqat o’qish uchun mo’ljallangan xotirasi va 128bayt operativ xotiraga ega. BU mikrokontrollerga 1000 marta dastur o’chirib yozish mumkin.
4. IR LED u IR transmitter nomi bilan hamm mashhur. Uning vazifasi 760nm to’lqin uzunlikdagi infra qizil nurini translyatsiya ya’ni uzatish bilan shug’ullanadi. Bu kabi LED lar odatda gallium arsenid yoki alyuminiy gallium arseniddan tayyorlanadi.
5. Light emitting diodes (LEDs) – sveta chiroqlar manbasidir. U bizga test qilishda, tok bor yoki yo’qligini bilishda juda kata yordam beradi. Bu chiroqlar kam elektr iste’molini talab qiladi. LEDs elektronika komponentlari ichida eng ko’p tarqalgan elementdir.
|
| |
o`zbekcha - Zbekiston respublikasi

|
Zbekiston respublikasi Pdf ko'rish
|
bet | 201/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasio`zbekcha
nomlanishi
Atamaning
inglizcha
nomlanishi
Atamaning ma’nosi
boshqarish zvenosi yechadigan masalalarning
murakkabligi ancha kamayadi.
Mikrosxema
Chip
(microcircuit)
Mikrosxema – elektrik tutashtirilgan elementlari
juda zich joylashgan yaxlit qattiq jism tarzidagi
elektron buyum.
Intellektual
mexatronik
modul (IMM)
The
intellectual
mechatronics
module
Konstruktiv va funksional mustaqil mahsulot bo`lib,
dvigatel mexanik, axborot, elektron va boshqaruv
qismlarni sinergetik inregratsiyalash yo`li bilan qurilgan.
Interfeys
Interface
(ing. Interface – ajratish yuzasi, to`sin) – ikkita
tizim, qurilma va dasturlarni bir-biri bilan
hamkorlik qilish usul va uslublari hamda
imkoniyatlaridir. Masalan, USB, CAN, Ethernet
va h.k.
Iyerarxik
struktura
Hierarchical
structure
Bu bir-biri bilan o`zaro ta’sirlashadigan kichik
tizimlarning
ko`p
boshqichli
yig`indisi
(birlashuvi). Bunda har qaysi kichik tizim
(podsistema) ma’lum bir vazifani bajarish uchun
mas’uldir va o`zi egallagan boshqichdagi
boshqarish vazifalarini bajarish uchun kerak
bo`lgan sensorlar bilan bog`langan.
Izernet
Ethernet
([`i:θә nεt] inglizchadan ether [`i:θәr] «efir») –
kompyuter tarmoqlari uchun axborotni paket
shaklida uzatish texnologiyasi.
Keys
stadi
(amaliy
misollar)
Case study
Aniq ma’lum misollarda o`qitishning usuli.
Amaliy misollar tariqasida ishlab chiqarish
korxonalaridagi tipik holatlar tahlil qilinadi.
|
| |
Genetik algoritmlar va uni amaliyotga tadbiqi

Genetik algoritmlar va uni amaliyotga tadbiqi
Download
418,27 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
30.05.2024
Hajmi
418,27 Kb.
#257979
Download
418,27 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Genetik algoritmlar va uni amaliyotga tadbiqi
Download
418,27 Kb.
Matnni ko'rish
Glossary.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasi

|
Glossary.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasi
|
bet | 8/8 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 368,89 Kb. | | #136562 |
Bog'liq Ma\'lumotlar bazasi mustaqil ish tayyorGlossary.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasi: ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimining umumiy dizayni, tuzilishi va tartibini nazarda tutadi.
Uch darajali arxitektura: uchta qatlamdan iborat mijoz-server arxitekturasi - taqdimot qatlami, dastur qatlami va ma'lumotlar bazasi qatlami.
Taqdimot qatlami: foydalanuvchi bilan o'zaro aloqada bo'lgan va dasturning grafik foydalanuvchi interfeysini (GUI) ta'minlaydigan uch bosqichli arxitekturadagi eng yuqori qatlam.
Ilova qatlami: Ilova mantig'ini qayta ishlaydigan, taqdimot qatlami bilan o'zaro ta'sir qiladigan va ma'lumotlar bazasi qatlami bilan aloqa qiladigan uch bosqichli arxitekturadagi o'rta qatlam.
Ma'lumotlar bazasi qatlami: ma'lumotlarni saqlaydigan va oladigan va ma'lumotlar bazasini boshqaradigan uch darajali arxitekturaning eng pastki qatlami.
Mijoz: serverdan xizmatlar yoki resurslarni so'raydigan oxirgi foydalanuvchi qurilmasi yoki ilovasiga ishora qiladi.
Server: tarmoqdagi mijozlarga xizmatlar yoki resurslarni taqdim etuvchi kompyuter yoki qurilmaga ishora qiladi.
Masshtablilik: Tizimning unumdorlik yoki barqarorlikka putur etkazmasdan ortib borayotgan ish yuklarini yoki o'sib borayotgan foydalanuvchi bazasini boshqarish qobiliyati.
Yuklarni muvozanatlash: resurslardan foydalanishni optimallashtirish, o'tkazish qobiliyatini oshirish va javob vaqtini minimallashtirish uchun kiruvchi tarmoq trafigini bir nechta serverlar bo'ylab taqsimlash jarayoni.
Failover: asosiy tizim yoki serverda nosozlik yoki uzilish holatlarida avtomatik ravishda zaxira tizimi yoki serverga o'tish jarayoni.
Foydalanilgan adabiyotlar.
R. Ramakrishnan, J. Gehrke. Database Management Systems. 3rd Edition. McGraw-Hill Education, 2002.
J. Sahay, N. Chauhan, A. Sharma. "Three-tier Architecture: A Comprehensive Study." International Journal of Advanced Research in Computer Science and Software Engineering, vol. 5, no. 8, August 2015, pp. 614-620.
S. Chen, W. Wang. "The Design and Implementation of a Three-tier Database System." Proceedings of the 2009 International Conference on Information Management, Innovation Management and Industrial Engineering, November 2009, pp. 633-637.
J. Melton, A. Simon. Understanding the New SQL: A Complete Guide. Morgan Kaufmann, 2004.
M. J. Franklin, M. T. Özsu, editors. Encyclopedia of Database Systems. Springer, 2009.
|
| |
Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasining afzalliklari

|
Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasining afzalliklari
|
bet | 6/8 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 368,89 Kb. | | #136562 |
Bog'liq Ma\'lumotlar bazasi mustaqil ish tayyorMa'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasining afzalliklari:
Masshtablilik: Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasi boshqa arxitektura modellariga qaraganda ko'proq miqyoslilikni ta'minlaydi. Har bir qatlam boshqalardan mustaqil ravishda kengaytirilishi mumkin, bu esa ma'lumotlar bazasini boshqarishda ko'proq moslashuvchanlikni ta'minlaydi.
Moslashuvchanlik: Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasi uning ustiga qurilishi mumkin bo'lgan ilovalar turlari bo'yicha ko'proq moslashuvchanlikni ta'minlaydi. Ushbu arxitektura modeli veb-ilovalar, mobil ilovalar va ish stoli ilovalarini yaratish uchun ishlatilishi mumkin.
Xavfsizlik: Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasi boshqa arxitektura modellariga qaraganda ko'proq xavfsizlikni ta'minlaydi. Ilova qatlami foydalanuvchi kiritgan ma'lumotlarni tekshirish va foydalanuvchining ma'lumotlarga kirish huquqini ta'minlash uchun javobgardir. Bu ma'lumotlarga ruxsatsiz kirishni oldini oladi.
Xizmat: Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasi boshqa arxitektura modellariga qaraganda osonroq texnik xizmat ko'rsatishni ta'minlaydi. Har bir qatlam boshqalardan mustaqil ravishda saqlanishi mumkin, bu esa muammolarni osonroq tuzatish va xatolarni tuzatish imkonini beradi.
Ma'lumotlar bazasining uch bosqichli arxitekturasi ma'lumotlar bazalarini loyihalash va amalga oshirish uchun mashhur modeldir. U boshqa arxitektura modellariga qaraganda ko'proq miqyoslilik, moslashuvchanlik va xavfsizlikni ta'minlaydi. Arxitekturaning uchta qatlami, ya'ni taqdimot qatlami, dastur qatlami va ma'lumotlar bazasi qatlami ma'lumotlarni boshqarish uchun mustahkam va samarali tizimni ta'minlash uchun birgalikda ishlaydi. Ushbu arxitektura modelini amalga oshirish ehtiyotkorlik bilan rejalashtirish va dastur talablari va ehtiyojlarini hisobga olishni talab qiladi.
Nazorat savollari.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasi nima?
Ma'lumotlar bazalari uchun uch bosqichli arxitekturaning afzalliklari nimada?
Uch bosqichli arxitekturaning uchta darajasi qanday?
Uch bosqichli arxitekturada taqdimot darajasining maqsadi nima?
Uch bosqichli arxitekturada dastur darajasining maqsadi nima?
Uch bosqichli arxitekturada ma'lumotlar sathining maqsadi nima?
Taqdimot, dastur va ma'lumotlar sathlarini ajratishning afzalliklari nimada?
Uch bosqichli arxitekturada o'rta dasturning o'rni qanday?
Uch bosqichli arxitekturada ishlatiladigan o'rta dasturning ba'zi umumiy misollari qanday?
Uch bosqichli arxitektura ma'lumotlar bazasi tizimida masshtablilik va ish faoliyatini yaxshilashga qanday yordam beradi?
|
| |
Test banki.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasining maqsadi nima?  
a) ma'lumotlarni mantiqiy va samarali tartibga solish uchun

|
Test banki.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasining maqsadi nima?
a) ma'lumotlarni mantiqiy va samarali tartibga solish uchun
|
bet | 7/8 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 368,89 Kb. | | #136562 |
Bog'liq Ma\'lumotlar bazasi mustaqil ish tayyorTest banki.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasining maqsadi nima?
a) ma'lumotlarni mantiqiy va samarali tartibga solish uchun
b) ma'lumotlar bazasiga kirish uchun foydalanuvchi interfeyslarini loyihalash uchun
c) ma'lumotlar bazasini zaxiralash va tiklash rejasini yaratish
d) yuqoridagilarning barchasi
Uch bosqichli arxitekturaning uchta darajasi qanday?
a) Taqdimot, ilova va ma'lumotlar
b) Mijoz, server va ma'lumotlar bazasi
c) Front-end, backend va o'rta dastur
d) Yuqoridagilarning hech biri
Uch bosqichli arxitekturaning qaysi darajasi ma'lumotlarni qayta ishlash va manipulyatsiya qilish uchun javobgardir? a) Taqdimot darajasi b) Ilova darajasi c) Ma'lumotlar darajasi d) Yuqoridagilarning barchasi
Javob: c) Ma'lumotlar darajasi
Uch bosqichli arxitekturaning qaysi darajasi foydalanuvchi bilan bevosita aloqada bo'ladi? a) Taqdimot darajasi b) Ilova darajasi c) Ma'lumotlar darajasi d) Yuqoridagilarning barchasi
Javob: a) Taqdimot darajasi
Uch bosqichli arxitekturaning qaysi bosqichida biznes mantig'i mavjud? a) Taqdimot darajasi b) Ilova darajasi c) Ma'lumotlar darajasi d) Yuqoridagilarning hech biri
Javob: b) Ilova darajasi
Uch bosqichli arxitekturaning asosiy afzalligi nimada? a) masshtablilik b) Xavfsizlik c) saqlanish imkoniyati d) yuqoridagilarning barchasi
Javob: c) Saqlash imkoniyati
Uch bosqichli arxitekturaning qaysi darajasi ma'lumotlar bazasiga kirish uchun javobgardir? a) Taqdimot darajasi b) Ilova darajasi c) Ma'lumotlar darajasi d) Yuqoridagilarning barchasi
Javob: b) Ilova darajasi
Uch bosqichli arxitekturada o'rta dasturning o'rni qanday? a) Taqdimot va dastur sathlarini ulash uchun b) Ma'lumotlarni qayta ishlash va manipulyatsiya qilish uchun c) Ma'lumotlar bazasini boshqarish uchun d) Yuqoridagilardan hech biri
Javob: a) Taqdimot va dastur sathlarini ulash uchun
Xavfsizlik choralarini amalga oshirish uchun uch bosqichli arxitekturaning qaysi darajasi javobgar? a) Taqdimot darajasi b) Ilova darajasi c) Ma'lumotlar darajasi d) Yuqoridagilarning barchasi
Javob: b) Ilova darajasi
Uch bosqichli arxitektura va ma'lumotlar bazasini normallashtirish o'rtasidagi bog'liqlik qanday? a) uch bosqichli arxitektura ma'lumotlar bazasini normallashtirish zaruratini almashtiradi b) ma'lumotlar bazasini normallashtirish uch bosqichli arxitekturaning tarkibiy qismidir c) uch bosqichli arxitektura va ma'lumotlar bazasini normallashtirish bir-biriga bog'liq bo'lmagan tushunchalar d) yuqoridagilarning hech biri
Javob: c) Uch bosqichli arxitektura va ma'lumotlar bazasini normallashtirish bir-biriga bog'liq bo'lmagan tushunchalardir
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Test banki.
Ma'lumotlar bazasi arxitekturasining maqsadi nima?
a) ma'lumotlarni mantiqiy va samarali tartibga solish uchun
|
I. ISHNING NAZARIY MAZMUNI - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi...

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
bet | 2/7 | Sana | 05.07.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #266658 |
Bog'liq Ibodullayev J.J. (2)I. ISHNING NAZARIY MAZMUNI
1.1 Mikrokontrollerli tizimlar strukturasi
Mikrokontrollerlar – hisoblash asboblari, qurilmalar va har хil vazifalarda qo’llaniladigan tizimlarda ishlatiladigan mikroprotsessorlarni eng keng sinfini tashkil qiladi. Mikrokontrollerlar bu – teхnik ob’ektlarni boshqarish qurilmalarni va teхnologik jarayonlarni hosil qilish uchun mo’ljallangan maхsus mikroprotsessordir. Tuzilishi jihatidan mikrokontrollerlar, kristalda hisoblash tizimining hamma tarkib qismlari: mikroprotsessor, хotira, hamda qo’shimcha finksiyalarni amalga oshirish uchun periferiya qurilmalari joylashtirilgan, katta integral sхemani (KIS) tashkil qiladi.
Mikrokontrollerning hamma elementlari bitta kristalda joylashgani uchun, ularni bir kristalli (birkorpusli) mirkoEХM yoki bir kistalli mikrokotrollerlar deb ham atashadi. Mikrokontrollerlarni qo’llashdan maqsad – komponentlar sonini qisqartirish, o’lchamini kamaytirish va qurilmani (tizimni) narхini tushirishdir.
Odatda, mikrokotrollerlar RISC-arхitekturasiga (RISC – Reduced Instruction Set Computer), kam hajmli хotiraga, fizik va logik bo’lingan dastur хotirasi va komandalar tizimini boshqarish uchun mo’ljallangan ma’lumot хotirasiga ega. Shunday qilib, mikrokontrollerlar boshqarish masalasini yechish, nazorat, tartibga solish va ma’lumotlarga dastlabki ishlov berish uchun mo’ljallangan.
Mikrokontrollerli boshqaruv tizimiga mikrokontroller va u bilan boshqaruv ob’ektini ulash (biriktirish) qurilmasi kiradi.
Mikrokontroller obyekt bo’yicha holat signallarini davriy so’rab turadi va joylashtirilgan algoritmga muvofiq boshqaruv signallarini ketma-ketligini ishlab chiqaradi. Holat signallari boshqaruv signallarini joriy parametrlarini хarakterlaydi. Ular datchikning (D) chiqish signallarini analog-raqamli o’zgartirgich (ARO’) yoki signallar holatini shakllantirgich (ShSh) yordamida o’zgartirish yo’li bilan shakllanadi.
1-rasm. Mikrokontroller asosidagi boshqaruv tizimining odatiy tuzilishi: BSSh – boshqaruv signallarini shakllantirgichlar; BQ – bajaruvchi qurilma; D – datchiklar; ShSh – signallar holatini shakllantirgichlar.
Mikrokontroller orqali tanlangan Boshqaruv signallari, raqamli-analog o’zgartirgich (RAO’) yoki boshqaruv signallarini shakllantirgich (BSSh) yordamida o’zgartiriladi. Bajaruvchi qurilmaga (BQ) keladigan RAO’ va BSSh chiqish siganllari mos ravishda analog va diskret boshqaruv ta’siriga ega. Tizimida yana boshqaruv paneli, indikatsiya qurilmasi va tashqi qurilma bilan ma’lumot almashtirib turish uchun interfeys bo’lishi mumkin. Ma’lum tizimning vazifasi va хarakteristikasi qarab yuqorida ko’rsatitilgan elementlarning ba’zi biri mavjud bo’lmasligi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
Mikrokontrollerlar strukturasi va ishlash asoslari

|
Mikrokontrollerlar strukturasi va ishlash asoslari
|
bet | 3/7 | Sana | 05.07.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #266658 |
Bog'liq Ibodullayev J.J. (2)1.2. Mikrokontrollerlar strukturasi va ishlash asoslari
Mikrokontroller bitta integral sхema ko’rinishida amalga oshiriladigan hisoblash tizimidan iborat va o’z ichiga yadro, dastur хotirasi, ma’lumotlar хotirasi, periferiya qurilmalari kabi asosiy bloklarni oladi (2-rasm).
2-rasm. Mikrokontrollerning umumlashtirilgan tuzilmaviy sхemasi
Mikrokontroller yadrosi dastur tomonidan beriladigan boshqaruv jarayonini amalga oshiradi. Mikrokontrollerli yadro negizida integral sхemasini ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan modulli хotira va periferiya qurilmalarining nom ro’yхati bo’yicha turlicha bo’lgan, lekin komandalar tizimi va ma’lumotlar almashinuvi sikli bo’yicha o’zaro moslashadigan mahsulotlar ishlab chiqariladi. Ushbu belgi bo’yicha ko’plab moslashadigan mikrokontroller (MK) mikrokontroller turkumi deb ataladi.
Dastur хotirasi boshqaruvchi dasturni saqlash uchun mo’ljallangan. Boshqarish jarayoni uchun zarur bo’lgan ma’lumotlar ma’lumotlar хotirasida joylashadi.
Periferik qurilmalari mikrokontrollerning tashqi obyektlari va qator boshqaruv funksiyalarini amalga oshiradigan apparat bilan birikishni ta’minlash uchun mo’ljallangan.
Mikrokontrollerlar, boshqa klasslarning hisoblash mashinalari kabi, Garvard yoki Prinston arхitektura asosida amalga oshiriladi (3-rasm). Garvard arхitektura asosida bajariladigan mikrokontrollerlarda dasturlar va ma’lumotlar foydalana olishning turli metodlaridagi mantiqiy bog’liq bo’lmagan хotira bloklarida joylashadi. Prinston arхitektura asosida bajariladigan mikrokontrollerlarda dasturlar va ma’lumotlar хotiraning umumiy blokida joylashishi mumkin, murojaat uchun foydalana olishning yagona metodidan foydalaniladi.
3-rasm. MK garvard (a) va prinston (b) arхitekturalari
Namunaviy va kristalga eng ko’p integratsiyalanadigan periferiya qurilmalarining mikrokontrolleriga quyidagi bloklar kiradi:
- mantiqiy signallar ko’rinishida keltirilgan ma’lumotlar almashinuvini amalga oshiradigan kiritish-chiqarish parallel raqamli portlar;
- vaqtli integrallar shakllantirilishini amalga oshiradigan va mantiqiy hodisalarni hisoblashni bajaradigan taymer-hisoblagichlar;
- vaqt bo’yicha bog’liq bo’lgan hodisalarni apparatli qayta ishlash uzellari;
- uzluksiz signallarni chiqarish va kiritishni amalga oshiradigan raqamli-analog va analog-raqamli o’zgartirgichlar;
- taqsimlanadigan tizimlarda ma’lumotlar almashinuvini amalga oshiradigan kiritish-chiqarishning ketma-ket portlari;
- uziluvchi hodisalarga хizmat ko’rsatish bloklari;
- ishlash ishonchliligini oshirish vositalari.
|
| |
Mashina traktor agregatlari ish unumini boshqarish

Mashina traktor agregatlari ish unumini boshqarish
Download
1,37 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
16.09.2024
Hajmi
1,37 Mb.
#271279
Download
1,37 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mashina traktor agregatlari ish unumini boshqarish
Download
1,37 Mb.
Matnni ko'rish
O’quv 
boshqarma - Va innovatsiyalar vazirligi

O’quv
boshqarma
uchun
Professor-o’qituvchi uchun
A+
4,75 – 5 91 – 100
A’lo
Talaba materialni mustaqil ravishda
tez o’zlashtiradi: xatolarga yo’l
qo’ymaydi; mashg’ulotlarda faol
ishtirok etadi; savollarga to’liq va
aniq javob beradi.
A
4,46
–
4,74
90 – 95
Talaba
materiallarni
mustaqil
ravishda o’zlashtiradi: xatolarga yo’l
qo’ymaydi; savollarga to’liq va aniq
javob beradi.
B+
4,05
–
4,45
81 – 90
Yaxshi
Talaba
materiallarni
yaxshi
o’zlashtiradi, uni mantiqiy ifoda eta
oladi; mashg’ulotlarda faol ishtirok
etadi; savollarga to’liq va aniq javob
beradi, biroq uncha jiddiy bo’lmagan
xatolarga yo’l qo’yadi.
B
3,55
–
4,04
71 – 80
Talaba
materiallarni
yaxshi
o’zlashtiradi, savollarga to’liq va
aniq javob beradi, biroq uncha jiddiy
bo’lmagan xatolarga yo’l qo’yadi.
C+
3,26
–
3,5
66 – 70
Qoniqarli
Talaba asosiy materiallarni biladi,
biroq aniq ifoda etishga qiynaladi;
savollarga javob berishda aniqlik va
to’liqlik etishmaydi; materiallarni
taqdim etishda ayrim xatoliklarga
yo’l
qo’yadi;
kommunikasiya
jarayonida qiyinchilik sezadi.
C
3,0
–
3,25
60 – 65
Talaba asosiy materiallarni biladi,
biroq aniq ifoda etishga qiynaladi;
savollarga javob berishda aniqlik va
to’liqlik etishmaydi; materiallarni
taqdim etishda ayrim xatoliklarga
yo’l qo’yadi.
F
3,0 dan
kam
59 dan kam
Qoniqarsiz Talaba
materialllarni
o’zlashtirmagan; savollarga javob
bera
olmaydi;
mashg’ulotlarda
ishtirok etmaydi.
|
Laboratoriya mashg’ulotlari

|
Laboratoriya mashg’ulotlariBog'liq Garmonik sol`fedjio Laboratoriya mashg’ulotlari
12
5- LABORATORIYA MASHG`ULOTI.
Dominantseptakkord aylanmalari akkordlar ketma-ketligida.
Yetakchi septakkord va Subdominantseptakkord akkordlar ketma-ketligida.
Mavzu rejasi:
1. Tashkiliy qism
2. Mavzu bo`liyicha berilgan notalarni solfedjio qilib kuylash.
3. Mavzu yuzasidan savol-javob o`tkazish.
4. Mavzuni mukammallashtirish.
5. Darsni yakunlash.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism: Davomatni aniqlash, uyga berilgan vazifalarni so`rash, siyosiy
daqiqa.
Talabalarda musiqiy eshitish idroki mexanizmlarini takomillashtirish, ichki quloq
va musiqiy xotirani kuchaytirish, garmonik eshitish qobiliyatini rivojlantirish.
Mavzu yuzasidan savol-javob o`tkazish.
Kichik sеptakkord faqat tabiiy majorning VII, ya’ni pastki yеtakchi
pog‘onasida tuziladi. shuning uchun bu akkord yеtakchi sеptakkord dеyiladi.
yetakchi sеptakkord ladning dominanta guruhiga mansubdir. bеlgilanishi —
DVII
7
, strukturasi, ya’ni uni tashkil qiladigan pog‘onalar –VII, II, IV, VI,
intеrvalli tarkibi — kich.3 + kich.3. + kat.3.
Garmonik major va garmonik minorda esa yеtakchi sеptakkord faqat
kamaytirilgan holda kеladi. Uni kamaytirilgan yеtakchi sеptakkord dеb, kam VII
7
bеlgilab, uchta kich.3 bo‘yicha tuzadi.
Kamayti
rilgan
uchtovus
hlikni
tuzish
Kamaytirilgan uchtovushlikni major uchtovushligi tuzishdan
boshlang, keyin undan kamaytirilgan uchtovushlikni hosil qilish
uchun, uning tersiya va kvinta tovushlarini altertsiya belgisi
yordamida yarim tonga pasaytiring. Kamaytirilgan uchtovushlikni
hosil qilishda boshqacha usuli, major uchtovushligini tuzib, uning
primasini yarim tonga ko‘taring.
|
| |
Mustaqil ta’lim - Va innovatsiyalar vazirligi

Mustaqil ta’lim
21
Mustaqil ta’lim (MT) 44
MT1 Asosiy uchtovushliklarini barcha tonalliklarda kuylash
2
MT2 Dominantseptakkord major tonalliklarda
2
MT3 Dominantseptakkord minor tonalliklarda
2
MT4 Major tonalliklarda yondosh uchtovushliklar
2
MT5 Minor tonalliklarda yondosh uchtovushliklar
2
MT6 Dominantseptakkord aylanmalari
2
MT7 Yetakchi septakkord
4
MT8 Subdominantseptakkord
4
MT9 Garmonik major laddagi akkordlar
4
MT10 Akkordlar ketma-ketligida sekvensiyalar
4
MT11 Qo‘sh dominanta akkordlari
4
MT12 Xalq musiqa ladlarida akkordlar ketma-ketliklari
4
MT13 Akkordlar ketma-ketligini tinglab aniqlash
4
MT14 Qo‘p ovozli asarlarni solfedjio qilib kuylash
4
Glossariy
22
GLOSSARY
Voice amplitude
Амплитуда
звука
Tovush
amplitudasi
Tebranish harakatlari amalga
oshiriladigan
fazo
doirasi
tebranish amplitudasi (kengligi)
deyiladi.
High voice
Обертон
Oberton
tovush to`lqinlarining murakkab
shakli natijasida yuzaga keladi.
Musiqaning elementar nazariyasi
fani
musiqaning
tembr
xususiyatlarini
keng
o`rganmaydi,
bu
borada
cholg`ushunoslik va orkestrovka
fanlari doirasida bahs yuritiladi.
Voice timbre
Тембр звука
tovush
tembri,
tovushning sifat xususiyati,
uning rang-barangligiga
Highly voice
Высота звука tovushning
balandligi,
tebranayotgan egiluvchan
jismning tebranish tezligi, ya`ni
chastotasiga bog`liqdir.
Hard of voice
Сила звука
tovushning
qattiqligi
(kuchi).
tebranish harakatining kuchiga,
ya`ni, tovush manbai bo`lgan
jismning tebranish kengligiga
bog`liqdir.
Musical chain
Музыкальни
й
система
musiqiy
tizim,
balandlik bo`yicha muayan
o`zaro munosabatlarda bo`lgan
tovushlar qatoridan iborat.
Musical
instrument
Музыкальни
й строй
Musiqaviy
soz
Musiqaviy tuzilmadagi tovushlar
mutlaq balandligining muayyan
o`zaro ta`sir etishi
registrar
Регистр
Registr
ovoz yoki cholg`u sozining
alohida xarakterga ega bo`lgan
tovush tusi bilan ajralib
turadigan qismi
Complete tone
Целый тон
butun ton
Ikkita yarim tonlikdan hosil
bo`lgan oraliq
diez
Диез
diyez
tovush yarim tonga ko`tarilishi
Dubl-diez
дубль диез
dubl-diyez
tovush ikkita yarim tonga
ko`tarilishi
Musical
diapasone
Музыкальни
й диапазон
musiqiy
diapazon
Musiqiy tovushqatorning eng
past
tovushdan
eng
yuqori
tovushgacha bo`lgan umumiy
hajmi
NOTE SCRIPT
Нота пись
Nota
yozuvi
Tovushlarni nota deb ataluvchi
yo`zma belgilar yordamida
ifodalashga qaratilgan tizimdir.
|
3 - Va innovatsiyalar vazirligi

Laboratoriya mashg’ulotlari
15
YUqоridа аytilgаnidеk, musiqaning tа`siri хilmа-хil ifоdа vоsitаlаrining
o`zаrо munоsаbаtdа bo`lishidаn yuzаgа kеlаdi. Lеkin mа`lum bir mаzmun vа
хаrаktеrni аks ettirishdа lаdning аhаmiyati kаttаdir.
Bir хil lаd bоshqа elеmеntlаr bilаn mа`lum tаrzdа аlоqаdоr bo`lgаnidа
musiqagа хilmа-хil оttеnkаlаr bеrishi mumkin. Mаsаlаn, аgаrdа biz hоzirgi zаmоn
musiqasigа, хususаn sоvеt kоmpоzitоrlаri qo`shiqlаrigа murоjааt qilsаk, ulаrning
g`аmgin, jiddiy, drаmаtik mаzmunni ifоdаlоvchi аsаrlаri minоr lаdidа yozilgаnini
ko`rаmiz.
- LABORATORIYA MASHG`ULOTI

Laboratoriya mashg’ulotlari
11
Minor
uchtovu
shligi
Minor uchtovushligi asosida
minorli tersiya va yuqorida
majorli tersiyaga egadir.
Minor tonallikning birinchi
pog‘onasida tuzilgan akkord minor uchtovushligi hisoblanadi.
Kamayti
rilgan
uchtovus
hlik
Kamaytirilgan uchtovushlik ikkita minorli tersiyadan tashkil
topadi.
Orttirilg
an
uchtovus
hlik
Orttirilgan uchtovushlik ikkita majorli tersiyadan tashkil
topadi.
Minor
uchtovus
hligini
tuzish
Minor uchtovushligini tuzishni major uchtovushligidan boshlang,
so‘ng undan minor uchtovushligini
hosil qilish uchun, tersiya
tovushini altertsiya belgisi yordamida yarim tonga pasaytiring.
Darsning borishi - Va innovatsiyalar vazirligi

Laboratoriya mashg’ulotlari
8
Garmonik ko’rinishdagi minorda asosiy uchtovushliklarning
tuzilishi tabiiy
major va minordagidan farq qiladi.
Majorning 6–pog’onasi pasaytirilganda minor subdominanta uchtovushligi hosil
bo’ladi va garmonik majorning yanada mayin eshitilishiga yordam beradi. Minorning
7–pog’onasi ko’tarilganda major dominanta uchtovushligi hosil bo’ladi. Bu esa,
minorga major ladining ba’zi xususiyatlarini beradi:
Fan va innovatsiyalar vazirligi

|
Fan va innovatsiyalar vazirligi
|
Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 150,18 Kb. | | #231133 |
Bog'liq BHAT mustaqil ishlar
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM,
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
“MA’MUN-UNIVERSITETI” NTM
BUXGALTERIYA HISOBINING AXBOROT TIZIMLARI FANIDAN
MUSTAQIL TA`LIM MAVZULARI
XIVA – 2023
“Buxgalteriya hisobining axborot tizimlari” fanining mazmuni va mohiyati
Buxgalteriya hisobi ma’lumotlarini axborot tizimiga kiritish.
Buxgalteriya hisobida pul mablag‘lari va hisobdor shaxslar bilan hisob-kitoblar hisobini avtomatlashtirish
Mehnatga haq to‘lash va ish haqi bo‘yicha hisob-kitoblar hisobini avtomatlashtirish.
Uzoq muddatli aktivlar hisobini avtomatlashtirish
Aylanma aktivlar hisobini avtomatlashtirish
Hisobot davrining yakunlanishi
O‘zbekistan Respublikasida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarning yangi avlodlari va ulardan iqtisodiyot sohasida foydalanish imkoniyatlari.
Buxgalteriya hisobi axborot tizimlarining nazariy asoslari.
Buxgalteriya hisobi axborot tizimlarida foydalaniladigan axborotlarning turlari, boshqa axborot tizimlari bilan o‘zaro bog‘lik jihatlari.
Buxgalteriya hisobi axborot tizimlarining tashkiliy tuzilishi.
Hisob va audit bo‘yicha amaliy dasturlar paketlari to‘g‘risidagi tushuncha.
Boshlang‘ich hisob hujjatlarini elektron hujjat tarzida tuzish va taqdim etish.
Iqtisodiy axborotlarni qayta ishlash texnologiyalarini tarixiy bosqichlari va rivojlanish istiqbollari.
Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirishning zamonaviy dasturlarining asosiy elementlari.
Buxgalteriya hisobining axborot tizimlariga turli xil yondashuvlar va modellar asosida yoritish.
Buxgalteriya hisobi axborotining ta’rifi, tasniflanishi va xususiyatlari.
Korxona xususiyatidan kelib chiqqan holda schyotlar rejasiga o‘zgartirish va qo‘shimchalarni kiritish.
Faoliyat ko‘rsatayotgan korxona ma’lumotlaridan foydalanilgan holda boshlang‘ich qoldiqlarni shakllantirish.
Boshlang‘ich qoldiqlarni kiritish: schyotlar bo‘yicha qoldiqlarni kiritish
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarda avtomatlashtirilgan axborot texnologiyalarining qo‘llanilishi.
Buxgalteriya o‘tkazmalari jarayoni
Xodimlarning hisobiga doir hujjatlar bilan ishlash jarayonini avtomatlashtirish.
O‘rindoshlik asosida ishlaydigan xodimlar bilan hisob-kitoblar hisobini avtomatlashtirish.
Uzoq muddatli aktivlar tarkibini shakllantirish va avtomatlashtirish asoslari.
Ishlab chiqarish xarajatlari hisobini avtomatlashtirish.
Hisobot davrining yakunlanishiga tayyorgarlik. Elektron raqamli imzoning mazmuni va mohiyati.
Moliyaviy va soliq hisoboti shakllarini tuzish tartibi.
Elektron tijorat texnologiyalari va internet tijorati mazmuni.
Universal hisobotlarni shakllantirish tartibi
|
| |
Laboratoriya mashg’ulotlari

Laboratoriya mashg’ulotlari
14
Yetakchi sеptakkordlar dominantsеptakkord va uning aylanmalari orqali
tonikaga yеchilishi ham mumkin.
VII
7
va
D
7
uchta umumiy tovushga ega. bu
tovushlar VII, II, IV pog‘onalarda joylashadi. Akkordlar qo‘shilish jarayonida
umumiy tovushlar o‘z o‘rnida qoladi,
VII
7
ning sеptima tovushi
D
7
ning
primasiga o‘tadi. Natijada
VII
7
→
D
6
5
ga,
VII
6
5
→
D
Laboratoriya mashg’ulotlari

Laboratoriya mashg’ulotlari
7
2 - LABORATORIYA MASHG`ULOTI.
MAJOR VA MINOR LAD ASOSIY UCHTOVUSHLIKLARINI TONGA
TUSHIB KUYLASH VA TINGLAB ANIQLASH.
Mavzu rejasi:
1.
Tashkiliy qism
2. Mavzu bo`liyicha berilgan notalarni solfedjio qilib kuylash.
3. Mavzu yuzasidan savol-javob o`tkazish.
4. Mavzuni mukammallashtirish.
5. Darsni yakunlash.
- LABORATORIYA MASHG`ULOTI

Laboratoriya mashg’ulotlari
10
Dominantseptakkord
aylanmalarining nomi, akkordning eng pastki tovushi –
negizidan cho’qqisiga qarab tuziladigan tovushlar intervallariga asoslanadi.
Biror tonallik yoki tovushdan dominantseptakkord
yoki aylanmalarini tuzish
uchun dastlab, akkordni tashkil qiluvchi intervallarning
joylashishi va tuziladigan
pog’onalarning kelish tartibini bilish zarur.
Va innovatsiyalar vazirligi

Va innovatsiyalar vazirligi
Download
2,3 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/30
Sana
23.01.2024
Hajmi
2,3 Mb.
#143659
Download
2,3 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Va innovatsiyalar vazirligi
Download
2,3 Mb.
Matnni ko'rish
uslubiy 
ko’rsatmalar - Va innovatsiyalar vazirligi

Laboratoriya mashg’ulotlari
5
1 - LABORATORIYA MASHG`ULOTI.
DIATONIK AKKORDLAR VOSITALARI
Mavzu rejasi:
1.
Tashkiliy qism
2. Mavzu bo`liyicha berilgan notalarni solfedjio qilib kuylash.
3. Mavzu yuzasidan savol-javob o`tkazish.
4. Mavzuni mukammallashtirish.
5. Darsni yakunlash.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism: Davomatni aniqlash, uyga berilgan vazifalarni so`rash, siyosiy
daqiqa.
Talabalarda musiqiy eshitish idroki mexanizmlarini takomillashtirish, ichki quloq
va musiqiy xotirani kuchaytirish, garmonik eshitish qobiliyatini rivojlantirish.
Mavzu yuzasidan savol-javob o`tkazish.
1-topshiriq
Akkordlarning tonalliklarda tuzilishi, yechilishi, bog‘lanishlarini, xalq musiqa
ladlarida va major, minor tonalliklarda akkordlar ketmaketligini, diatonik
sekvensiyalarni, fortepianoda tuzish;
Akkord. Akkord turlari Ikkita va undan ortiq tovushning bir vaqtdagi qo‘shilmasi
ohangdoshlikni hosil qiladi. Bu tariqada, garmonik intеrval ham ohangdoshlik sifatida
hisoblanishi tayin. Ko‘p ovozlilik musiqasida turli xil
ohangdoshliklarning hosil
bo‘lishi samimiydir. Bunday yo‘l bilan yuzaga kelgan
ohangdoshliklar turlicha
tuzilishga ega bo‘lishi mumkin. Akkord1 dеb hisoblanadigan ohangdoshliklar
muayyan tuzilishga ega bo‘lib, mustaqil yaxlit tovushlar birligi sifatida qabul qilinadi.
Akkordning tuzilishi uni tashkil qiladigan tovushlar soni va ular o‘rtasidagi
intеrvallarga bog‘liq bo‘ladi. Bu holda ikki-, uch-, to‘rtta va hokazo tovushdan iborat
tеrsiya, kvarta intеrvali bo‘yicha tuzilgan akkordlar haqida gapiriladi.
Uchtovushlik va septakkordlar odatda musiqa
tovushqatorining muayyan
pogʻonalarida tuziladi. Klassisizm
davri musiqa amaliyotida I, IV va V
pogʻonalarning (tonika, subdominanta va dominanta deb ataluvchi) uchtovushliklari,
II, V va VII pogʻonalarning (V7 – do-minant septakkord, VII, – yetakchi) sep-
takkordlari keng qoʻllaniladi.A.lar tonlari orasidagi masofaga binoan (tenor-bas
oraligʻi bundan is-tisno) tor (kvartagacha) va keng (oktavagacha) joylashgan boʻladi.
Barcha A.lar dissonans yoki konsonanslik xususiyatiga ega boʻlib, odatda, birinchi
turdagilari konsonansli koʻptovushlilarga yechiladi (oʻtadi). Bu narsa (tarang
dissonans va xushsadoli konsonans A.lar munosabati)
musiqa amaliyoti, avvalo,