Metallurgiyada tashlandiq (chiqindi) suvlarni tozalash

|
Metallurgiyada tashlandiq (chiqindi) suvlarni tozalash
|
bet | 4/4 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 277,11 Kb. | | #111011 |
Bog'liq kompleksMetallurgiyada tashlandiq (chiqindi) suvlarni tozalash
Suvning asosiy is’temolchilari boyitish fabrikalari va gidrometallurgik zavodlar va tsexlar hisoblanadi. Oqava suvlar ishlab chiqarish chiqindilari hisoblanadi. Hozirgi vaqtda ko’pchilik xollarda oqava suvlar mahsus havzalarga chiqarib tashlanadi. Tarkibida zararli qo’shimchalar bo’lganda ular yer usti qatlami, tuproq va yer osti suv havzalari va boshqa suv havzalarini ifloslantiruvchi manba bo’lib xizmat qilishi mumkin. Rangli metallurgiya oqava suvlari, tarkibi va ko’rinishi asosan qayta ishlanayotgan xomashyo va qo’llanilayotgan texnologik reagentlar, shuningdek oqava suvlarni tozalash sifatiga bog’liq bo’lgan zararli qo’shimchalarningxilma-xilligi bilan bir-biridan keskin farq qiladi.
Rangli metallurgiya oqava suvlari tarkibida:
-boyitish fabrikalari va gidrometallurgiya bo’limlari qattiq xoldagi yirik zarrali chiqindilari;
- texnologik jarayonda muhit sozlovchi va erituvchi sifatida ishlatiladigan reagentlarning oz miqdori;
- temir, mis, kadmiy, surma, simob, titan va boshqa element ionlari;
-oltin tarkibli rudalarni flotatsiya usulida boyitish va tsianlash jarayonlarining asosiy va eng zararli qo’shimchalari tsianidlar;
-rudani flotatsiya usulida boyitishda ishlatiladigan turli reagentlar;
-gidrometallurgik va boyitish jarayonlarida tobora keng qo’llanilayotgan reagentlar bo’ladi.
Keltirilgan rangli metallurgiya korxonalari oqava suvlarini ifloslanganlik darajasi, ularni zararsizlantirishning zarurligini va ifloslangan suvlarni tabiiy suv havzalariga chiqarib yuborishga yo’l qo’ymaslik kerakligini ko’rsatmoqda. Oqava suvlarni atrof-muhitga keltiridigan zararini bartaraf etish uchun eng yaxshi variant deb, ishlab chiqarish jarayonida qisman yoki to’liq suv almashinuvni tashkil etish yoki oqava suvlardan qayta foydalanish hisoblanadi. Suv almashinuv qo’llanilganda oqava suv havzalari tozalash inshootlari sifatida ishlatilishi kerak. Agar oqava suvlar suv havzalariga tashlansa, ularning tozalanish darajasi har bir zararli komponent bo’yicha sanitar - maishiy maqsadda ishlatiladigan suv havzalarida ruhsat etilgan me’yordan ortiq bo’lmasligi kerak. U yoki bu sxema bo’yicha oqava suvlarni tozalash ko’pgina omillarga bog’liq. Ulardan asosiylari sifatida: hosil bo’layotgan oqava suvlar hajmi; zararli chiqindilar, ayniqsa, atrof-muhitni ifloslantiruvchi zararli qo’shimchalar ko’rinishi va miqdori; tozalash usulini tanlash asosini tashkil etuvchi kimyoviy birikma yoki qo’shimchalarning fizik- kimyoviy xossalarini aytish mumkin. Tozalash sxemasini tanlashda chiqarib yuborilayotgan oqava suvlar hajmini kamaytirish, tashib ketish va favqulodda chiqarib yuborishlarni bartaraf etish kabi yuqori samarali tadbirlardan foydalanish mumkinligi e’tiborga olinishi kerak.
Rangli metallurgiya korxonalari oqava suvlarni tozalashning ko’pchilik xollarda uchraydigan usullari asosida uch tamoyil yotadi:
1) yirik o’lchamli zarrachalarni mexanik cho’ktirish (ayrim xollarda koagulyant va flokulyant qo’shish bilan);
2) qiyin qaytariladigan tuzlar ko’rinishda qo’shimchalarni cho’ktirish;
3) zararsiz qo’shimchalar ko’rinishigacha oksidlash.
O’z navbatida oqava suvlarni tozalash sxemalarini tashkil etishning ikki varianti mavjud: alohida qo’shimchalarni to’g’ri keladigan reagentlar yordamida ketma-ket ajratib olish va ko’pgina qo’shimchalarni kompleks ajralib olish. Birinchi yo’l oqava suvlarni to’liq tozalashni ta’minlaydi, biroq ko’p pog’onali va murakkab sxemaga keltiradi. Ikkinchi usul nisbatan sodda va arzon, biroq ayrim qo’shimchalar uchun u yaxshi bo’la olmaydi. Nisbatan arzon, keng tarqalgan reagentlar koagulyant, cho’ktiruvchi va kimyoviy reagent sifatida ishlatiladigan ohak, shuningdek oksidlovchi sifatida ishlatiladigan xlorli ohak, natriy gipoxloridi, suyuq xlor hisoblanadi.
Oqava suvlardan cho’ktirish usuli bilan mexanik qattiq qo’shimchalarni ajratishning nisbatan arzon usuli hisoblanadi. Biroq u oqava suvlar tarkibidagi qo’shimchalar talab etilgan me’yorlargacha 8 soatdan ortiq bo’lmagan vaqt davomida cho’ktirib olinsa samarali hisoblanadi. Bunda tindirilgan suvlarning kerakli tozalik darajasi uning keyinchalik ishlatilishi yoki u chiqarib yuboriladigan suv havzasi talablari bilan belgilanadi. Mayda zarrachali qo’shimchalar juda sekin cho’kkanda koagulyatsiya qo’llaniladi. Koagulyant sifatida so’ndirilgan ohak, ikki va uch valentli temirning sulfat va xloridlari, alyuminiy sulfati va ularning aralashmalari ishlatilishi mumkin. Koagulyatsiyalangan qo’shimchalarni cho’kishini tezlashlirish hamda alohida zarrachalarni birlashtirish uchun sintetik flokulyantlar (misol uchun, poliakrilamid (CH2CHCON2)N) ishlatiladi.
Oqava suvlarni kislotalardan tozalash, ularni ishqorlar, ohak, so’ndirilgan ohak va boshqalar yordamida neytralizatsiya qilish bilan amalga oshiriladi. Texnik va iqtisodiy sabablarga ko’ra, nisbatan arzon va qulay reagent so’ndirilgan ohak hisoblanadi. Sulfat kislotani ohak bilan neytralizatsiya qilganda kam eruvchan kaltsiy sulfati - gips cho’kmaga tushadi. Rangli metallurgiya korxonalari oqava suvlari ko’pincha mis, nikel, qo’rg’oshindan tozalanadi. Ma’lum bir usul bilan oqava suvlar tarkibidan ajratib olingan tarkibida asosiy metallar bo’lgan mahsulot, qaytariladigan mahsulot sifatida asosiy ishlab chiqarishga qaytariladi. Ko’pgina rangli metallurgiya korxonalari oqava suvlarini tozalash uchun ularni ohak va faol xlor bilan ishlov berishga asoslangan standart sxemalar to’g’ri keladi. Biroq bunday standart sxemalar oqava suvlarni qo’shimchalardan to’liq tozalanishini kafolatlamaydi, ya’ni tabiiy suv havzalarini kerakli tozalik va soflikda saqlash ta’minlay olmaydi.
Rangli metallurgiya korxonalari oqava suvlarini zararsizlantirish uchun ionalmashinuv smolalari keng miqyosda ishlatilishi mumkin. Sorbsiyali usul nafaqat oqava suvlarni to’liq zararlantirish, balki bir vaqtning o’zida ulardan reagentlarni va rangli metallarni ajralib olish imkonini beradi. Biroq bu usul hozirgi vaqtda qimmat hisoblanadi. Ko’pgina sanoat korxonalarining, shu jumladan metallurgiya korxonalarini suvga bo’lgan talabining ortishi inobatga olinsa, korxonalarni suv bilan ta’minlanish yopiq sxemasini tashkil etish hamda korxonalarni oqava chiqarmasdan ishlash rejimiga o’tkazish va bu bilan tabiiy suv zahiralaridan ratsional foydalanish va ularni ifloslanishidan saqlash yagona to’g’ri yo’l hisoblanadi. Bunday xollarda ishlatilgan texnologik suvlar yer usti va osti suv havzalariga tashlanmaydi, balki texnologiya va xizmat ko’rsatuvchi xodimlarga salbiy ta’sir qiladigan zararli qo’shimchalardan tozalanadi. Mumkin qadar tozalangan suv qayta ishlatiladi. Butun korxona uchun suvni qayta ishlatish yagona sistema bo’yicha, shuningdek alohida jarayon uchun qaytarilayotgan tsikl sifatida ishlatishni tashkil etish mumkin. Suvni qayta ishlatish sxemasi ishlab chiqarish hajmi, alohida jarayonlarning suvga bo’lgan talabi, texnologiyaning xususiyatlari va qo’llanilayotgan qurilma ko’rinishiga bog’liq.
Xulosa: Xulosa qilib aytganda boyitish fabrikalaridan chiqayotgan oqava suvlar tarkibi jixatidan zararli moddalarga juda boy bo‘lib, atrof – muxitdagi suvlarni sezilarli darajada zaharlaydi, u esa o‘z navbatida ekologiya va insoniyat hayotiga o‘zining salbiy ta’sirini ko‘rsatadi. Shuning uchun fabrikadan chiqayotgan oqava suvlarni tozalash muxim ahamiyatga ega, undagi zararli moddalarni miqdori mumkin qadar kam bo‘lib, sanitar normativlarida belgilangan kontsentratsiyadan oshmasligi shart.
Foydalanilgan adabiyotlar:
|
| |