nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Shamol energetikasining rivojlanish tarixi

T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
http://tadqiqotlar.uz/
30-son_3-to’plam_Yanvar-2024
13
SHAMOL ENERGETIKASINING RIVOJLANISH TARIXI
Sotiboldiyev Abduraxmon Yuldashevich
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti Olmaliq filiali
‘’Elektrotexnika va elektromexanika‘’ kafedrasi assistenti
abduraxmon.sotiboldiyev@mail.ru
Yo’ldoshev Jasur Shuhrat o’g’li
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti Olmaliq filiali
“Energetika va mashinasozlik” fakulteti “Elektr texnikasi, elektr mexanikasi
va elektr texnologiyalari” yo’nalishi 2-kurs talabasi
Yoldoshev Ozodbek Nodirovich
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti Olmaliq filiali
‘’Elektrotexnika va elektromexanika‘’ kafedrasi ‘’ Elektr energetikasi‘’(sanoat
korxonalari elektr ta’minoti) yo’nalishi 15-23 guruhi 1-bosqich talabasi.
Annotatsiya
: SHamol energetikasidan foydalanishning
zamonaviy holati va
rivojlanish
istiqbollari,
SHamol
energetikasining
rivojlanishida
jahon
tajribalari,Shamol elektr qurilmalariga (SHEQ) bo’lgan talablar,shamol energetikasini
rivojlanishida bajarilgan ishlar.Qayta tiklanuvchan energiya manblari(QTE).
Kalit so’zlar:
shamol energiyasi, parrakli shamol g‘ildiraklari, Kichik quvvatli
SHES, kVt, MVt, shamol tezligi ,m/sek, AQSH, Yevropa,Daniya,Buyuk
Britaniya,
Germaniya, Fransiya.
Insoniyat shamol energiyasidan foydalanishi qadim asrlardan ma’lum dengiz
kemalari suzishida bug‘ mashinasi paydo bo‘lgunga qadar yelkanlar ishlatilgan.
Shamol energetikasi ko‘p asrli tarixga ega. Birinchi eng sodda shamol motorlari Misr
va Xitoyda ishlatilgan [1]. Misrdagi Aleksandriya shahri yaqinida eramizdan avvalgi
II-I asrda toshdan yasalgan shamol tegirmonining
qoldiqlari bugungi kungacha
saqlanib qolgan.
Ma’lumotlarga ko‘ra (D.J. de Renzo), XI asrda shamol tegirmonlari Yaqin
Sharqda keng qo‘llanilgan va XIII asrda Yevropada ham paydo bo‘lgan.
Shundan
so‘ng, o‘rta asrlar shamol tegirmonlariga tegishli qonun-qoidalar qabul qilingan.
Amerika qo‘shma shtatlari (AQSH)da XIX asr yarmida elektr energiya ishlab
chiqarish, suvni yuqoriga ko‘tarish va turli ishlarni bajarish
maqsadida har birining
quvvati 0,75 kVt bo‘lgan 6 milliondan ortiq kichik shamol qurilmalari o‘rnatilgan.
Suvni yuqoriga ko‘tarish uchun, aksariyat, gorizontal valda aylanuvchi, diametri 3,7-
4,9 m bo‘lgan, yaxlit metalldan yasalgan parrakli shamol g‘ildiraklari qo‘llanilgan va
shamol yo‘nalishini aniqlab, uning burilishiga sabab bo‘luvchi dum qanotlari (flyuger)
bilan ta’minlangan[1,2].
RTP paket sarlavha maydoni - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 173/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1) RTP paket sarlavha maydoni
Quyidagi 5.2.8- rasmda ko‘rsatilgandek 4 ta asosiy RTP paketining sarlavha maydonlari ma’lumotlarturi, tartib raqami, vaqt belgisi va manba manzili maydoni.
RTP paketda ma’lumot turi maydoni hajmi 7 bit. Auido oqimi uchun foydali yuklama maydoni audioni kodlash tipini aniqlash uchun ishlatiladi (misol uchun IKM, moslashuvchan delta modulyatsiyasi, oldindan xabar qilinadigan chiziqli kodlash). Agar jo‘natuvchi kodlashni seansning o‘rtasida o‘zgartirishga qaror qilsa, bu haqida jo‘natuvchi qabul qiluvchiga "ma’lumot turi" maydoni orqali xabar berishi mumkin. Jo‘natuvchi kodlashni audioni sifatini oshirish yoki RTP oqimi hajmini kamaytirsh uchun o‘zgartirishi mumkin. 5.2.3-jadvalda RTP tomonidan hozirgi vaqtda qo‘llanadigan bazi audio foydali yuklama maydonlari berilgan.
Video oqimi uchun "ma’lumot turi" maydonida videoni kodlash turini aniqlsh uchun ishlatiladi (misol uchun JPEG, MPEG 1, MPEG 2, H.261). Jo‘natuvchi videoni kodlash tipini seans vaqtida o‘zgartirishi mumkin. 5.2.4-jadval RTP tomonidan hozirgi vaqtda qo‘llaniladigan bazi foydali yuklama maydonlari berilgan. Boshqa muhim maydonlar quyidagilar:
Tartib raqam maydoni. Tartib raqam maydoni uzunligi 16 bit. Tartib raqami har bir jo‘natilgan RTP paket uchun bittadan o‘sib boradi va foydalanuvchi tomonidan paketning yo‘qolishini aniqlash va paketni tartibni tiklash uchun ishlatilishi mumkin.
-
Ma’lumot turi
|
Tartib raqami
|
Vaqt belgisi
|
Sinxronlovchi manbani aniqlash
|
Boshqa maydonlar
|
|
| |
-rаsm - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 88/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)3.2.13-rаsm. 1 2.0а CAN stаndаrt ахbоrоt kаdri.
Kаdr bоshlаnјich kаdrning dоminаnt biti bilаn bоshlаnаdi (mаntiqiy nul, SOF – star of frame). Undаn soʻng 11 bitdаn (bu rаzryadlаr id-28,...,id-18 nоmlаrgа egа) ibоrаt аrbitаj mаydоni (kаdr idеntifikаtоri) boʻlаdi vа RTR (remote transmission request) mаsоfаdаgi soʻrоvni uzаtish biti bilаn tugаydi. Ахbоrоt kаdridа RTR=0, soʻrоvdа esа RTR=1 gа tеng boʻlаdi. Еttitа id-28 – id-22 bitli qiymаtlаr bir vаqtning oʻzidа 1 gа tеng boʻlmаydi. Birinchi boʻlib id28 biti uzаtilаdi. DLC (Data Length Code; mаydоn bitlаri dc13 – dc10 nоmlаrgа egа) mаydоni mаʻlumоtlаr mаydоnining uzunligi mаydоnining bаytlаrdаgi kоdni oʻz ichigа оlаdi. Undаn soʻng jоylаshgаn mаʻlumоtlаr mаydоnidа esа oʻzgаruvchining uzunligi yoki hеch nаrsа boʻlmаsligi mumkin. CRC – bu qаytаriluvchi nаzоrаt yiјindisi. Jаvоb mаydоni (ack) ikki bitdаn ibоrаt boʻlаdi, undаn birinchi biti bоshlаnјich (mаntiqiy 0) vа ikiinchisi mаntiqiy 1 bоsqichigа egа boʻlаdi. Yakuniy EOF mаydоni (end of frame) еttitа birlik bitlаrdаn ibоrаt. Охirgi INT mаydоni uchtа birlik bitlаrdаn ibоrаt. Bundаn soʻng esа nаvbаtdаgi kаdrni koʻrishimiz mumkin. CAN tаrmојining kеngаytirilgаn ахbоrоt kаdri 3.2.14-rаsmdа kеltirilgаn.
3.2.14-rаsm. Kеngаytirilgаn ахbоrоt kаdri 2.0b CAN.
Bir bitli SRR (substitute remote request) sub mаydоni аrbitаj mаydоnigа (kаdr idеntifikаtоri) qoʻshilgаn vа хаr dоim 1 kоdidаn ibоrаt boʻlаdi. IDE (identifier extension) sub mаydоn kеngаytirilgаn mаydоnning idеntifikаtsiyasi uchun хizmаt qilаdi. Bundа idеntifikаtооr bеlgilаngаn jоyning аdrеsi hisоblаnmаydi. Turli хil idеntifikаtоrlаr sоni 2.0a vеrsiyadа 2032 tа, 2.0b vеrsiya uchun esа 500 mln. gаchа koʻtаrilаdi.
Аgаrdа bir vаqtning oʻzidа bir nеchtа elеmеnt kаdr uzаtishni bоshlаshgа hаqli boʻlsа, u holda kаdr uzаtish хuquqi kаdr idеntifikаtоri tоmоnidаn bеrilаdigаn nаvbаt boʻyichа uzаtilаdi. Аrbitrаj mехаnizmi
ахbоrоt vа vаqt yoʻqоlmаsligigа kаfоlаt bеrаdi. Mаssоfаviy soʻrоv kаdri stаndаrt vа kеngаytirilgаn fоrmаtlаrdа boʻlishi mumkin. Ikkаlа hоldа ham u оltitа mаydоngа egа boʻlаdi: SOF, аrbitrаj mаydоni, bоshqаrish mаydоni, CRC, ACK mаydоni vа EOF.
SOF mаydоni, аrbitrаj mаydоni, bоshqаrish mаydоni, CRC, ACK mаydоni vа EOF hamdа ахbоrоtlаr shundаy kоdlаnаdiki, bеshtа bir хil bit kеtmа-kеt pаydо boʻlgаndа ахbоrоt оqimigа tеskаri bit jоylаshtirilаdi. 0000000 kоdi 00000100 kоdgа, vа shuningdеk 1111110 kоdi 11111010 kоdigа oʻzgаrtirilаdi. Bu qоidа CRC-аjrаtuvchi, ACK vа EOF mаydоni vа shuningdеk хаtоlik haqidagi vа toʻlish хаbаrlаrigа tеgishli emаs. Хаtоliklаrning bеsh хil turi mаvjuddir (3.2.4-jаdvаl).
|
| |
§ 5.3. SMART – texnologiyalar va IOT - buyumlar interneti

|
§ 5.3. SMART – texnologiyalar va IOT - buyumlar interneti
|
bet | 175/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1) § 5.3. SMART – texnologiyalar va IOT - buyumlar interneti
SMART – texnologiyalar va IoT (Internet of things) – buyumlar interneti zamonaviy tarmoq xizmatlari sifatida
Axborot – kommunikatsiya texnologiyalari bugungi kunda juda tez surʻatlar bilan rivojlanmoqda. Internet va uning xizmatlari maʻlumotlarni uzatish hamda qabul qilish tarmogʻi sifatida insonlarning kundalik hayotining turmush tarziga aylanmoqda. Shuningdek, axborot
– kommunikatsiya texnologiyalari jamiyatning rivojlanish tendensiyasiga taʻsir etuvchi asosiy omillardan biri boʻlib, ilm-fan, biznes va boshqa bir qator sohalarda ulkan yutuqlarga erishishga imkon bermoqda, insoniyatning axborotlar resurslariga boʻlgan ijtimoiy va shaxsiy ehtiyojlarini qoniqtirishini taʻminlamoqda.
AQSHning Vashington shtati Sietl shahrida boʻlib oʻtgan Build 2017 konferensiyasining ilk kunida Microsoft kompaniyasi bulutli texnologiyalar, sun’iy intellektni takomillashtirish sohasidagi soʻnggi yutuqlar va IT sohasidagi boshqa muvaffaqiyatli ishlanmalarni namoyish etdi. Azure bulutli xizmatidan foydalanib, Buyumlar Interneti (Internet of Things) qurilmalarini boshqarishning mutlaqo yangi usulini yaratgani — kompaniyaning muhim yutuqlaridan biri boʻlgan. Kompaniyada yaratilgan Azure IoT Edge ilovasi nafaqat uy sharoitlarida, yanada kengroq chegaralarda — ofis, korxona va ishlab chiqarishda Buyumlar nternet qurilmalarining harakatini boshqarishning unikal imkoniyatini taqdim etadi. Ushbu konsepsiya
«aqlli» buyumlarning koʻplab funksiyalarini boshqarish imkoniyatini beradigan «bulutli shahar» yaratish tomon tobora harakat qilaverish kerakligini taqozo etadi. (5.3.1- rasm.)
Aqlli tarmoq – (inglizcha: smart network) maʻlumotlarni uzatishdan tashqari murakkab axborot xizmatlarining rang-barang turlarini taqdim qiluvchi kommunikasiya tarmogʻi.
«SMART texnologiya» (aqlli texnologiya) va «Buyumlar interneti» kabi atamalarning paydo boʻlishi esa Internetdan foydalanishni endi nafaqat insonlar, balki, buyumlar ham «uddalaydigan» zamonga qadam qoʻyilmoqda. “SMART” (aql-idrokli, texnologik mukammal) ayni paytda texnologiya olamida keng qoʻllanilayotgan ibora (qisqartma soʻz) boʻlib, uni dastlab 1965 yilda Paul J Meyer, soʻngra 1981 yili George
|
| |
”
10” - Tyner indb

20”
10”
10”
20”
20”
19
fIgURe 8.34.
Drawing an isohyet (lines of equal rainfall) uses interpolation.
Designing and Choosing symbols 173
Creating isarithms
Before data collection begins, a researcher selects control points for which the data
are gathered. For isometric maps, these points may already exist, such as weather
stations, but for isoplethic maps the points are conceptual and must be chosen. There
are many options, and the choice of control point makes a difference in the look of
the map. Three examples are centroid of an enumeration area, center of the data dis-
tribution, and some known place, such as a capital city or county seat. As can be seen
from Figures 8.36a, 8.36b, and 8.36c, three different population maps of Arizona
result from these three choices. For some kinds of studies, especially biogeographic
studies, the points may be simply regularly spaced. In this case, you should avoid a
rectangular pattern because it results in ambiguous situations (see Figure 8.37). Tri-
angular or hexagonal arrangements work best.
A second decision is the isarithmic interval. For isometric maps, ideally, the inter-
val chosen is even—for example, 10, 20, 30 or 20, 40, 60. This makes the map easier
to interpret since the spacing of the lines tells the reader the nature of the surface.
If an uneven interval is chosen, the line spacing can be misleading (see Figure 8.38).
For isoplethic maps the data often have sharp differences and wide ranges, making it
difficult to choose an even interval. In this case, the uneven interval must be clearly
shown in the legend. The techniques for choosing categories for choropleth maps may
be used for isopleth maps.
Design Considerations
The line widths for isarithmic maps are uniform; thus, the major design consideration
is whether to shade between the lines and what scheme to use for shading. If other
information will be shown on the map in addition to the isarithms, as on topographic
maps, the lines are simply numbered and there is no other variable; however, it the
data represented by the lines are the primary subject of the map, shading called layer
2
2
2
2
2
2
2
2
2
10
10
10
10
10
10
50
50
50
50
50
100
200
100
200
100
200
100
50
100
Population Per Square Mile
fIgURe 8.35.
Isopleth map showing population density for Australia.
174 sYMBOLizaTiOn
11.6
6.2
4.4
20.6
9.8
6.2
10.8
4.6
7.2
333.8
33.5
91.9
19.1
31.0
29.0
|
tABle 8.3. commonly Used Isarithms

172 sYMBOLizaTiOn
the isarithms. Evenly spaced lines represent an even rate, closely spaced lines repre-
sent a steep gradient, and widely spaced lines represent a gentle gradient.
The population map in Figure 8.35, while similar in appearance to the rainfall
map, is an isoplethic map. The isopleth does not permit the estimation of population
at any point because the control points represent values for areas, not actual points.
That is, the values describe population per square mile, not numbers of people at spe-
cific points. This map does, however, permit the reader to note patterns and general
gradients. In the same way that rate of change can be determined from an isometric
map, areas of rapid or gradual change can be found on isoplethic maps.
300
200
100
0
0
100
200
300
fIgURe 8.33.
Formation of isarithms.
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
60
35
30
22
24
40
15
12
8
9
8
8
9
7
30
14
23
5
7
8
13
19 14
9
16
14
17
22
Radiatsiyali muhofaza tartibi - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi

203
moddiy zarar 0,5 millionga eng kam ish haqidan
ortadigan va favqulodda vaaziyat zonasi viloyat
chegarasi tashqarisiga chiqadigan vaziyat.
Respirator –
nafas organlarini chang va havo tarkibidagi
zarali moddalardan saqlovchi shaxsiy himoya
moslamasi. Respiratorlar nafas organlarini
radioaktiv changlar va havo-tomchi yo‗li bilan
yuqadigan
kasalliklar
qo‗zg‗atuvchilardan
saqlaydi.
Izolyatsiyalovchi
va
filtrlovchi
respiratorlarga bo‗linadi.
Seysmik –
yer qimirlash, zilzilaga oid, shu hodisa bilan
bog‗liq bo‗lgan.
Seysmik xavfsizlik –
aholining, iqtisodiyot obyektlari va atrofdagi
tabiiy muhitning zilzila natijasida yuzaga
keladigan xavflardan muhofazalanganlik holati.
Xayr-ehson - Kutubxonashunoslik

Xayr-ehson yig‘ish uchun kutubxonaga kiraverishda, mu-
zey va bog‘larda, jamoatchilik tashkilotlariga kiraverishda, g‘az-
nalar oldida maxsus qutilarni joylashtirish tajribasi Rossiya va
boshqa davlatlar kutubxonalari tajribasida keng qoMlaniladi.
Rossiya fandrayzingida bundan tashqari, turli aksiyalar ham
tashkil etiladi. Ular ikki turda o ‘tkaziladi: birinchisi, to‘g‘ridan
to‘g‘ri mablag‘ yig‘ishga qaratilgan aksiyalar, ikkinchisi, biron-
bir tadbirda, masalan, yarmarka va loyihalaming ochiq savdosida
mablag4 to ‘plash.
4. Mablag4 jalb etishning to ‘rtinchi usuli —
telefon orqali mu- loqotga chiqish. Buning samarasi shaxsiy muloqot samarasiga teng
keladi. Telefon orqali munosabat o4rnatishnmg natijasi quyida-
gilarga bog4Uq: awalo, gaplashadigan, muloqotga kirishish lozim
deb topilgan shaxsning ta’siri, obro4-e’tibori, tadbirkorlarning,
ko4ngillilarning, ishchan hamkorlarning telefon raqamlari ko4r-
satilgan ro‘yxatini tuzib olish zarur. Obro4-e’tiborli kishilar toifasiga
direktorlar kengashi a’zolari, tijorat muassasalarining boshqa-
ruvchilari, davlat tashkilotlari rahbarlari, o4zini о zi boshqarish
tashkilotlari, xayriya jamg4armalari rahbarlari kiradi.
Keyin esa ishni yuritadigan kishilar guruhming ro yxati tuzib
olinadi. Ular homiylar bilan telefon orqali bog‘lanishda, ishni
olib borishda yordam beradi. Bularga ko4ngillilar, AKM a zolari,
direktorlar kengashlari a’zolari, turli qo4mitalarning a zolari kiri-
tiladi. Ishni yuritish uchun quyidagi imkoniyatlardan foydalanish
2arur: homiylar bilan o4zaro aloqaga chiqish uchun shart-sharoit
yaratish, zarur texnika vositalaridan foydalanish, har bir yordami
uchun bir xil imkoniyatdan foydalanishga yo‘l berish. Telefon
2 1 - 4 0 3
321
www.ziyouz.com kutubxonasi
orqali muloqotga chiqishda, fandrayzer telefonda suhbatlashish
madaniyatini egallagan bo‘lishi va qoidalarini bilishi shart.
Fandrayzing usullari orasida eng ko‘p samara beradigani, ammo
ko‘p vaqt talab etadigani
bog„liq bo„lgan halokatli oqibatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish

|
bog„liq bo„lgan halokatli oqibatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etishBog'liq Fuqaro muhofazasibog„liq bo„lgan halokatli oqibatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish
chora-tadbirlari to„g„risida”gi 201-sonli qaroridir.
2010-yil 19-martda qabul qilingan “O„zbekiston aholisini va hududlarni
sel, ko„chki hodisalari bilan bog„liq FVdan muhofaza qilish bo„yicha qo„shimcha
chora-tadbirlar to„g„risi-da”gi 585-sonli qarori.
Ma‘lumki, har yili sel, toshqin, o‗pirilish va ko‗chkilar tufayli yuzaga
keladigan FVlar katta vayronagarchiliklarga sabab bo‗ladi, respublika iqtisodiyotga
jiddiy zarar yetkaziladi, ba‘zan esa odamlarning o‗limiga sabab bo‗ladi. Sel, toshqin
oqimlarini talafotsiz oqizib yuborish, ko‗chki hodisalarining oldini olish va ularning
oqibatlarini bartaraf etish maqsadida joylarda tabiiy ofatlarning oldini olish va
ularning oqibatlarini tugatish, shuningdek, odamlarning to‗liq xavfsizligini ta‘minlash
bo‗yicha ishlarni tashkil etish uchun shaxsiy javobgarlik viloyatlar, shaharlar,
tumanlar hokimlari, vazirlik, idora, korxona va tashkilotlar rahbarlarining
zimmasiga yuklanadi.
Bunday xususiyatli FVlar har yili takrorlanib turishini hisobga olib,
O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi shu mazmunda bir qator qarorlar
qabul qilgan. 2001-yil 16-martidagi 132-sonli va 2002-yil 26-martidagi 96-sonli,
2003-yil 7-martdagi 124-sonli qarorlar shular jumlasidandir. .
O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 18-yanvarida
qabul qilgan 32-sonli “O„zbekiston Respublikasida odamlar va hayvonlarning
quturish kasalligiga qarshi kurashni kuchaytirish chora-tadbirlari to„g„risida‖gi
qarori ushbu maqsadlarda samaradorlikni oshirish, shuningdek, aholi yashash
joylarida it, mushuk va boshqa uy hayvonlarini saqlashni tartibga solish maqsadida
qabul qilingan.
Qarovsiz qolgan it, mushuk va boshqa hayvonlarni tutish hamda qirib tashlash
va ularni tayyorlov tashkilotlariga foydalanish uchun yetkazib berish vazifasi
shaharlarda - O‗zbekiston Respublikasi Kommunal xizmat ko‗rsatish vazirligiga,
Qoraqalpog‗iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyat va Toshkent shahar
hokimliklariga hamda O‗zbekiston Respublikasi Kommunal xizmat ko‗rsatish
vazirligining joylardagi korxonalariga, qishloq joylarda - O‗zbekiston Respublikasi
Qishloq va suv xo‗jaligi vazirligiga, uning veterinariya xizmati organlariga, o‗zini-
o‗zi boshqarishning mahalla, ovul va shaharcha organlariga yuklatiladi.
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 126/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
129
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI SOLIQQA SOLISH
Satvoldiyeva Dildora Mashrabovna
Andijon shahar Andijon 1-son kasb-hunar maktabi
Biznes asoslari fani o'qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada tadbirkorlik hamda tadbirkorlik subyektlarini
soliqqa tortish haqida ma'lumotlar berilgan.
Kalit so'zlar: Tadbirkorlik, biznes, soliq, qonun, ekspert, eksport, mehnat
faoliyati va resurs.
Tadbirkorlik (tadbirkorlik faoliyati, bu-biznesdir) — bu oʻz tavakkalchiligi ostida
amalga oshiriladigan, mulkka egalik qilish, tovarlarni sotish, ishlarni bajarish yoki
xizmatlar koʻrsatishdan muntazam ravishda daromad olishga qaratilgan mustaqil
faoliyatdir sanaladi. Tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanuvchi shaxslar, agar qonun
hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qonun hujjatlarida belgilangan
tartibda ushbu lavozimda roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak[1]. Tizimda foyda
keltirmaydigan tovarlarni sotish, ishlarni bajarish yoki xizmatlar koʻrsatishning alohida
hollari tadbirkorlik hisoblanmasligi aniq.[1]
Tadbirkorlik faoliyatini yuritish uchun tadbirkorning oʻzi tomonidan ham,
tashqaridan jalb qilingan mulklar, nomoddiy aktivlari, mehnat resurslari ham
qoʻllanilishi lozim. Sarflangan mablagʻlar oʻzini oqlashiga, ishlab chiqarilgan narsa
foyda bilan sotilishiga kafolat yoʻq. Bu mulkning toʻliq yoki bir qismini yoʻqotish xavfi
bilan bogʻliqdir.
Tadbirkorlik faoliyatining samaradorligi nafaqat foyda miqdori, balki korxona
qiymatining oʻzgarishi bilan ham baholanishi mumkin (korxonaning bozor qiymati,
yaxshi niyatga ham bogʻliq boʻladi).
Odatda gʻoyani shakllantirishning quyidagi bosqichlarini ajratib turadi:
Tadbirkorlik gʻoyasini yaratish;
Gʻoyaning birinchi ekspert bahosi;
Bozor maʼlumotlarini olish (talab va taklif oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlash,
narxlarni aniqlash va boshqalar);
Gʻoyani amalga oshirish uchun xarajatlarni hisoblash;
Gʻoyani amalga oshirish uchun bozor maʼlumotlari va xarajatlarini ekspert
baholash;
Tadbirkorlik qarorini qabul qilish, gʻoyani amaliy amalga oshirishga tayyorgarlik
koʻrish.
Qaror qabul qilish uchun diqqat bilan marketing yoki bozor holatini, raqobatchilar
oʻrtasidagi munosabatlarni, talab va taklifning mumkin boʻlgan oʻzgarishlarining ilmiy
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 636/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.587
orqali o‘quvchilar o‘zlarining o‘quv faoliyatini mustahkamlash va o‘z vaqtlarida mustaqil ravishda
ingliz tilini yaxshilashadi.
4. Video va audio tahlillar: Videolar va audiolarning o‘quv jarayonida ishlatilishi,
o‘quvchilarda talaffuz, gaplashish, gaplarni tahlil qilish va mazmunni tushunish qobiliyatini
rivojlantiradi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘qituvchilar o‘quvchilarga real dunyoda
ishlatiladigan tilda gaplar bilan ishlash tajribasini oshirishadi.
5. Onlayn hamjihatlik: O‘quvchilarga onlayn hamjihatlik, jamoatchilik imkoniyatini ham
yaratadi. Misol uchun, virtuallik orqali o‘quvchilar boshqalari bilan gaplashish, ko‘rish imkonini
topadi, hatto global komandalardagi boshqalari bilan ham hamjihatlik qilish imkoniyatining
mavjudligi bor.[1]
Zamonaviy texnologiyalarning maktablarda kommunikativ ingliz tilini o‘qitish jarayonini
yengishlantirish va ta'limni yanada qiziqarli va samarali qilishda katta ahamiyatga ega. Bu
texnologiyalardan samarali foydalanilgan holda, o‘quvchilar ingliz tilini talaffuz qila olish, gaplar
yaratish, grammatikani mustahkamlash va muallifiyatni shuhratga keltirishlariga imkon beriladi.
O’quvchi-tinglovchi, kuzatuvchi sifatida ishlamaydi, lekin darsda faol ishtirok etadi. O'quv
jarayonini tashkil etishning bunday shakli bilan nafaqat maktab bali litsey, kollej hattoki oliy
ta’lim o'quvchilari ham to'liq ishtirokchiga aylanishadi. O’qituvchi vazifasi, asosan, mustaqil
faoliyatni rag'batlantirish, ularning maqsadlariga erishish yo'llarini topishdir [2].
Shunday qilib, darsda turli pedagogik texnologiyalardan foydalangan holda, ingliz tilini
o'qitish jarayoni butunlay yangi nuqtai nazardan qaralishi va shaxsni shakllantirishning yangi
mexanizmlarini o'zlashtirish, qulay sharoitda sifatli natijalarga erishish mumkin.
|
| |
Список литературы - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.586
Maktablarda kommunikativ ingliz tilini o’qitish uchun zamonaviy texnalogiyalardan
unumli foydalanish
Ziyomitdinova Zulfizar Orifjon qizi
NamDU Ingliz filologiyasi fakulteti Xorijiy tili va adabiyoti (Ingliz tili)yo‘nalishi talabasi.
Annotatsiya: Ushbu tezis til va uni o’rganishda foydalaniladigan zamonaviy ta’lim
texnologiyalaridan bir nechtasi yoritib berilgan.
Kalit so’zlar: Zamonaviy, texnalogiya, Interaktiv ta’lim, mobil ilovalar, onlayn resurslar,
Video va audio tahlillar, Onlayn hamjihatlik.
Seysmogramma - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi

Seysmogramma – yer qimirlashining seysmograf yordamida yozib
olingan grafigi.
Sel – tog‗li daryolari o‗zanlarida to‗satdan yuzaga
keluvchi, rayonlarda shiddatli yomg‗ir, jala yoki
qor erishidan hosil bo‗ladigan tog‗ jinslari
bo‗laklari aralashmasidan iborat loyqa yoki loy-
toshli kuchli suv oqimi.
Sel vaqtidagi harakat – sarosimaga tushmaslik, olingan axborot va
vaziyatni tezda baholash, xavfli maydonlarni
tezda tark etish, sel oqimiga tushib qolsa, oqim
harakati bo‗ylab burchak ostida qirg‗oqqa
chiqib olishga harakat qilish.
Sovuq olish – to‗qimalarning sovuqdan zararlanishi. Sababi
qon tomirlarining sovuq ta‘sirida davomli
torayishi natijasida ro‗y beradigan o‗zgarishlar.
Ko‗pincha qo‗l-oyoq barmoqlari, burun va
quloq chig‗anog‗ini sovuq oladi.
Suv toshqini – maydonning toshqin, suv ko‗payishi natijasida
suv bilan qoplanishi.
Suv ko‘tarilishi – sizot suvi sathi ko‗tarilishi natijasida qurulish
inshootlari va boshqa obyektlarga salbiy ta‘sir
ko‗rsatish.
Suv toshqini – qorlar, muzliklarning shiddat bilan erishi,
sharros yomg‗ir yog‗ishi, daryo o‗zanining bir
joyiga muz tiqilib qolishi, po‗rtana shamol
dengizdan, katta ko‗llardan, suv omborlaridan
suv haydashi yoki gidrotexnika inshooti urib
ketishi sababli ancha katta hududni suv toshqini.
Tabiiy Favqulodda vaziyat – odamlar qurbon bo‗lishi, sog‗lig‗i yoki atrof
204
tabiiy muhitiga zarar ko‗rsatuvchi, katta moddiy
talafotga olib kelishi mumkin bo‗lgan yoki olib
kelgan tabiiy favqulodda vaziyat manbai yuzaga
kelishi
oqibatida
muayyan
hudud
yoki
akvatoriyadan tarkib topgan sharoit.
Тема: Эффективное использование современных технологий обучения

|
Тема: Эффективное использование современных технологий обучения Pdf ko'rish
|
bet | 635/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламТема: Эффективное использование современных технологий обучения
коммуникативному жестовому языку в школах.
Аннотация: В этой диссертации освещаются некоторые современные
образовательные технологии, используемые в языке и его изучении.
Ключевые слова: Современность, технологии, Интерактивное образование,
мобильные приложения, онлайн-ресурсы, Анализ видео и аудио, Онлайн-сотрудничество.
Topic: Effective use of modern technologies for teaching communicative sign language
in schools.
Annotation: This thesis highlights some of the modern educational technologies used in
language and its learning.
Keywords: Modern, technology, Interactive education, mobile applications, online
resources, Video and audio analysis, Online collaboration.
Til asosiy aloqa vositasidir, usiz inson jamiyatining borligi va rivojlanishini tasavvur qilish
qiyin. Bugungi kunda bizning dunyomizda ijtimoiy munosabatlarda katta o'zgarishlar bo’layotgan
bir pallada aloqa axborot vositalari (axborot texnologiyalari) o'quvchilarning kommunikativ
malakasini oshirishni talab qiladi, ular muloqotning boshqa ishtirokchilari bilan o'zaro muloqot
qilish jarayonida turli vaziyatlarda fikrlarni almashishi, til va so'zlashuv normalarini to'g'ri
ishlatishi taqazo etadi.
Kommunikativ ingliz tilini o‘qitishning asosiy maqsadi, o‘quvchinga tilni real hayot bilan
bog‘lash imkoniyatini berishdir, talaffuz va gaplashishni mustahkamlash, mazmun tahlili va tilni
samarali qo‘llashga yordam berishdir. Bu maqsadda, zamonaviy texnologiyalardan unumli
foydalanishning muhim taraflari mavjud bo’lib ular quyidagilardir:
1. Interaktiv ta'lim vositalari: Interaktiv ta'lim vositalari, o‘quvchilarga o‘zlashtirilmiş
darslar o‘tish, tashkilotchilar bilan o‘zaro aloqalar o‘rnatish, ma'lumotlarni amalda qo‘llash va
boshqa tillar bilan ishlash imkonini berishga yordam beradi. Misol uchun, interaktiv ta'lim
doskalaridan foydalanish, o‘quvchilarni gaplashish, matnni qarash, so‘zlashish va boshqalar bilan
amaliyotlarni amalga oshirishga rag‘batlantiradi.
2. Mobil ilovalar: Mobil ilovalar, o‘quvchilarga o‘zlarining o‘z-o‘zlarini o‘rganish uchun
imkoniyat beradi. Kommunikativ ingliz tilini o‘rgatish maqsadida o‘quvchilar o‘zlarini imtihon
qilish, gaplashish, gaplarni yodlash, grammatikani o‘rganish va sairaga momentlarda qo‘llarning
ostida mobil ilovalardan yordam olishlari mumkin.
3. Onlayn resurslar: Internetdagi onlayn resurslar, o‘quvchilarga muallifiyatlar bilan
ishlash, matnlar o‘qish va tarjimasi, gaplarni tinglash, qo‘llanmalarni o‘rganish, testlar va har
qanday qo‘llanmalarni yaratish va amalga oshirish uchun imkoniyatlarni beradi. Bu resurslar
|
| |
©
Takrorlash uchun savollar

©
Takrorlash uchun savollar
1. Axborot-kutubxona muassasalariga davlat rahbarligi tizimi qanday
tashkil etiladi?
2. Id o ra la ra ro m u v o fiq la s h tir u v c h i k e n g a sh n in g vazifalari n im a la rd a n
iborat?
3. Axborot-kutubxona muassasalariga uslubiy rahbarlik qilishning
mazmuni, tizimi nimalardan iborat?
4. Respublika uslubiy kengashi faoliyati qanday tashkil etiladi?
5. Axborot-kutubxona muassasalari ishini tashidl etishga qo‘yiladigan
talablar nimalarda namoyon bo‘ladi?
6. Kutubxona direktori yoki mudirining vazifalari nimalardan iborat?
7. Kutubxona faoliyatini taslikil etishdagi vaqt va ish me'yoiteri qanday
belgilanadi?
247
www.ziyouz.com kutubxonasi
15-bob.
AXBOROT-KUTUBXONA MUASSASALARINING
TURIGA KO‘RA TARKIBIY BO‘LINMALARI,
ULARNING VAZIFALARI VA Q‘ZARO ALOQASI
Aholiga axborot-kutubxona xizmati ko‘rsatuvchi muassasalar
turiga ko‘ra, ish tashkil etiladi, faoliyatni ixcham, to ‘g‘ri,
rejalashtirilgan va ma’lum bir tartibda olib borish, ishning sifatini
va samarasini oshirish maqsadida ishning toifasi, bir-biriga
mazmunan va funksiyasiga bog‘liq holda mosligi, ishlarning turiga
qarab, bo‘limlar tashkil etiladi. Bo‘lim faoliyatini boiim boshligM
boshqaradi. Har bir bo‘limning ishi yillik, choraklik, oylik ish
rejalari asosida olib boriladi va shunga ko‘ra hisob ishlari yuritiladi.
Axborot-kutubxona muassasalari faoliyatida quyidagi zarur
hujjatlar yuritiladi: kutubxonaning yuqori tashkilot tomonidan
tasdiqlangan nizomi, kutubxona direktori tasdiqlagan bo‘limlarning
nizomi, kutubxonadan foydalanish to‘g‘risidagi qoidalar (yuqori
tashkilot tasdiqlaydi), kutubxona direktori tasdiqlagan har bir
xodimning lavozim yo‘riqnomalari, ishning asosiy turlari va ayrim
texnologik jarayonlar uchun tuzilgan yo‘riqnomalar, ma’lumot-
noma-bibUografik devondan foydalanish qoidalari va ishda zarur
boshqa texnologik qoidalar, vaqt me’yorlari, ish me’yorlari, pulli
xizmat ko‘rsatish to ‘g‘risidagi yuqori tashkilot tomonidan
tasdiqlangan nizom, ichki mehnat intizomi to‘g‘risidagi qoidalar,
jamoa shartnomasi, kutubxonachilik ishiga oid standartlar.
Har bir AKMning tarkibiy bo‘linmalari davr talablari, ku
tubxona faoliyatining o‘ziga xos xususiyatlari, oldida turgan vazi-
falari va yana ko‘plab ichki va tashqi ta’sir omillaridan kelib chiqib
o‘zgaradi, takomillashib boradi.
Hozirgi kunga kelib, qator qabul qilingan qarorlar asosida
Alisher Navoiy nomidagi 0 ‘zbekiston Milliy kutubxonasida
bo‘limlar soni, nomlanishi, ularning vazifalari ancha takomil-
248
www.ziyouz.com kutubxonasi
lashdi. Bunga 2012-yil 20-martda qabul qilingan 1729-sonli Qaror
hamda 2012-yil 2-aprelda shu Qaroming ijrosi bo‘yicha Vazirlar
Mahkamasining «Respublika Prezidentining «Alisher Navoiy
nomidagi 0 ‘zbekiston milliy kutubxonasi axborot-resurs markazi
faoliyatini tashkil etish choralari to‘g‘risida»gi Qarorini amaliyotga
joriy etish to‘g‘risida»gi qarori asos bo‘ldi.
|
Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasallanishlarning sabablari

|
Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasallanishlarning sabablari
|
bet | 6/6 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 27,25 Kb. | | #246072 |
Bog'liq 7-mavzu Ishlab chiqarishdagi shikastlanishlarda birinchi yordam-fayllar.org (1)Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasallanishlarning sabablari.
Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasallanishlarning barcha sabablarini shartli ravishda quyidagilarga birlashtirish mumkin: texnik, tashkiliy, sanitariyagigienik, psixofiziologik, iqtisodiy va xodimning aybi bilan yuz beradigan kasalliklar.
Texnik sabablar: uskuna va moslamalaming, to’sih qurilmalaming, tormoz tizimining ishlamasligi yoki nosozligi, gidravlik tizimining zich emasligi tufayli kelib chiqadi.
Tashkiliy sabablar: ish joylarining uskuna, moslama va yordamchi asboblar bilan yetarli ta’minlanmaganligi, yuk k o ’tarish vositalari, bog’lab q o ’yuvchi moslamalaming yo’qligi, yo’l-yo’riqning o ’z vaqtida berilmaganligi va mehnat muhofazasi bo’yicha o ’qitish ishlarining sust olib borilganligi, mehnat xavfsizligi bo’yicha ko’rsatmalarning yo’qligi, ishchilaming o ’z vaqtida maxsus kiyimlar bilan ta ’minlanmaganligi, dam olish va mehnat qilish tartibining buzilishi tufayli kelib chiqadi.
Sanitariya-gigiena sabablariga: ish joyidagi noqulay mikroiqlim (harorat, havoning namligi va harakat tezligi parametrlarining ish sharoitlariga muvofiq kelmasligi), yoritilganlik darajasining QM va Q talablariga javob bermasligi, ish joylarining betartibligi va iflosligi, maishiy xonalaming (echinish, yuvinishcho’milish xonalari, hojatxona va boshq.) yo’qligi natijasida kelib chiqadi.
Ruhiy holat sabablarga: ishning hamisha bir xilligi, qattiq jismoniy mehnat tufayli z o ’riqishi, kishi organizmiga ish joyining ruhiy anatomik fiziologik jihatdan mos kelmasligi, charchashi, jamoatchilik orasidagi nosog’lom muhit tufayli kelib chiqadi.
Iqtisodiy sabablar: mehnat muhofazasi masalalariga sovuqqonlik bilan qarash, shuningdek, oylik maoshlami o’z vaqtida bermaslik va ishchilaming yuqori ish unumiga erishishga intilmasligi, ish sharoitlarini yaxshilash tadbirlariga yetarli mablag’ ajratilmasligi tufayli kelib chiqadi.Ishchining aybi bilan sodir bo’ladigan baxtsiz hodisalar qatoriga: ishchining
intizomsizligi, ishga betob yoki mast holda kelishi kiradi.
Foydalangan adabiyotlar
1. G`.E.G`oipov Mehnat muhofazasi. T., "Mehnat" 2000y
2. O.Qudratov, T.G'aniev Hayotiy faoliyat xavfsizligi T., "Mehnat" 2004
3. Yu.Dodoboev, M.Hamidov. qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishda
mehnat muhofazasi.T., "Mehnat" 2000y
4. G.I Belyakov Oxrana truda .M., "Agropromizdat" 1990 .
http://fayllar.org
|
| |
Kutubxona fondini komplektlash xizmati

oladi. Kitob fondini va vaqtli matbuot nashrlarini saqlash xiz
mati va ixtisoslashtirilgan hamda majburiy nashrlami saqlash
xizmati — yangi zamonaviy texnologiyalar yordamida ish olib
boradi. Qo‘lyozmalar, nodir va o ‘ta qimmatbaho nashrlar xiz
mati — 14 ta maxsus belgi asosida 15905 nusxa shunday adabiyot
lar saqlanadi. Ularni fondda joylashtirish uchun turlari va xillari
maxsus belgilar bilan ajratilgan (har bir kutubxona ularni turlarga
ajratishda o ‘ziga xos belgilarni tanlashi mumkin, bu barcha
kutubxonalarda bir xil emas) va quyidagi jadvalda ularning tar-
kibi ko‘rsatilgan:
[
[
1,60
%
0,80
%
14
%
0,10
%
1,00
%
,
3
,
60
%
3
,
Matbaa asarlarini eng s o ‘nggi rusum dagi texnika vositalari

«МК tomonidan ko‘rsatiladigan axborot-kutubxona xizmati
turlarini tartibga solish to ‘g‘risida»gi nizom, «Masofadan xizmat
ko'rsatish haqida»gi nizom, Axborot-kutubxona resurslarini
kataloglashtirishning yagona qoidasi, Axborot-kutubxona resurs
larini hisobga olishning yagona tizimi bo‘yicha instruksiya,
«UZMARK» milliy kataloglashtirishning formati va boshqalar.
1729-sonli Qaror asosida MKning quyidagi ichki me’yoriy
hujjatlari: «MKiiLng xizmatlari haqida» nizom, mutaxassislarning
lavozim yo‘riqnomalari, «MKning foydalanuvchilarga axborot-
kutubxona xizmati ko'rsatish haqida»gi nizomi, «MKning disser-
tatsiyalar fondidan foydalanish haqida»gi nizomi, «Axborot-ku-
tubxona muassasasining eng yaxshi mutaxassisi tanlovi»ning ni
zomi va boshqalar ishlab chiqilib, amaliyotga joriy etildi.
2012-yil 29-oktabrdan 2-noyabrga qadar birinchi marta «Ax
borot-kutubxona haftaligi» o‘tkazildi. Bu awal sentabr oyida
o‘tkazilgan mutolaa oyligining yangi shakli bo‘lib, maqsadi
o‘qishni ommalashtirish, axborot madaniyati darajasini ko‘tarish,
Internet imkoniyatlarini kengaytirish hisoblanadi. Hafta davo
mida turli nashriyotlarning ko‘rgazmalari, «Buyurtma—2013».
aksiyasi, turli xorijiy firmalarning elektron resurslari taqdimoti,
seminar va turli yo‘nalishlarda tanlovlar o‘tkazildi. 1-qavatda
kinomarkaz ishlab turadi. Unda muntazam ravishda o‘quv-ta’li-
miy, ilmiy-ommabop, hujjatli va badiiy filmlar namoyishi tashkil
etiladi. Ular 3 asosiy yo‘nalish — «Bizning meros», «Bizning
mashhur kishilar», «Bizning yutuqlarimiz»da namoyish etiladi.
DVIGATEL MEHANIZMI VA TIZIMLARINI TXK VA TA’MIRLASh

135
Pedagogik vazifalar
:
·
Dvigatelning yonilg’i ta’minlash
tizimini tekshirish va sozlash stendlari;
·
Dvigatelni boshqarish modulini
diagnostikalash skanerlari;
·
Elektr jihozlarni diagnostikalash
jihozlari;
·
Dvigatel KShM va GTM larni nazorat
qiluvchi va ularni ta’mirlashda ishlatiladigan
jihozlar;
·
Moy tarkibini aniqlash qurilmalari;
·
Dvigatelni ta’mirlash qurilmalari
to’g’risida tushuncha va ma’lumotlar berish.
O’quv faoliyati natijalari:
·
Dvigatelning yonilg’i ta’minlash
tizimini tekshirish va sozlash stendlari;
·
Dvigatelni boshqarish modulini
diagnostikalash skanerlari;
·
Elektr jihozlarni diagnostikalash
jihozlari;
·
Dvigatel KShM va GTM larni nazorat
qiluvchi va ularni ta’mirlashda ishlatiladigan
jihozlar;
·
Moy tarkibini aniqlash qurilmalari;
·
Dvigatelni ta’mirlash qurilmalari
to’g’risida to’plagan tushunchasini namoyon
etadi.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza, suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni, proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
birinchidan - Kutubxonashunoslik

• Sizning tashkilotingiz qanday maqsad yo‘lida faoliyat ko‘r-
satmoqda?
• 0 ‘z maqsadingizga erishish uchun qanday rejalaringiz bor?
• Sizning tashkilotingiz kimlarga xizmat ko‘rsatadi yoki
kimlarning qiziqishini himoya qiladi?
• Nima uchun donor aynan shu maqsadlarni amalga oshi-
rishga o‘z hissasini qo‘shishi kerak?
• Nima uchun aynan sizning tashkilotingizni mablag4 bilan
ta’minlashi zarur?
M a’lumotlar qisqa, ishonchli va to ‘g‘ri bo‘lishi shart.
Jahon kutubxonachiligida chetdan m ablag‘ jalb etishning
juda ko‘p yo‘llari ishlab chiqilgan va qo‘llaniladi. Ularning ay-
rimlari ko‘proq samara bersa, ayrimlari esa kamroq samara be
radi. Har birining o‘ziga yarasha salbiy va ijobiy tomonlari bor.
Fandrayzingning u yoki bu usulini tanlash va qo‘llash kutub
xonaning imkoniyati, u joylashgan va xizmat ko‘rsatayotgan
hududning xususiyatlari va fandrayzerning mahorati darajasiga
bog‘liq. Masalan, reklama usuli katta auditoriyani qamrab olsa-da,
ammo kamroq samara beradi, ko‘proq jamoatchilik fikrini jalb
etishda, shakllantirishda qo‘llaniladi. Mamlakatimiz axborot-
kutubxona faoliyatida XX asrning 90-yillaridan boshlab fandray
zingning quyidagi usullari qo‘llanib kelinadi:
1.
Jonlantirish uchun savollar

142
5.3-rasm. Rul boshqarmasining umumiy lyuftni ISL-M
jihozida aniqlash
5-ilova
a.
b.
5.6-rasm. Avtomobil faralarining parametrlarini diagnostikalash uchun IPF-01 jihozi (a) va
tekshirish jarayoni (b)
mavzu
AVTOMOBIL TORMOZ BOShQARMASINI DIAGNOSTIKALASh,
TXK VA JT JIHOZLARI
13.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulotlar vaqti-4 soat
Talabalar soni 40 - 80
143
Mashg’ulotlar
shakli
Axborotli ma’ruza
Ma’ruza rejasi
1.Tormoz tizimini diagnostikalash jihozlari.
2.ABS tizimli tormoz boshqarmasini diagnostikalash
(videorolik).
3.Tormoz boshqarmasi agregat va detallarini ta’mirlash
jihozlari.
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
Tormoz tizimini diagnostikalash stendlari. ABS tizimli
tormoz boshqarmasini diagnostikalash. Tormoz boshqarmasi agregat va detallarini ta’mirlash
jihozlari to’g’risida ma’lumot berishni ko’zda tutadi.
Pedagogik vazifalar
:
·
Tormoz tizimini
diagnostikalash
stendlari;
·
ABS
tizimli tormoz
boshqarmasini diagnostikalash;
Tormoz boshqarmasi agregat
va detallarini ta’mirlash jihozlari
to’g’risida tushuncha va ma’lumotlar
berish.
O’quv faoliyati natijalari:
·
Tormoz
tizimini diagnostikalash stendlari;
·
ABS
tizimli tormoz boshqarmasini diagnostikalash;
·
Tormoz
boshqarmasi agregat va detallarini ta’mirlash jihozlari
to’g’risida to’plagan tushunchasini namoyon etadi.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza,
suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni,
proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
Fandrayzingni tashkil etish qoidalari

foyda ko‘rishni xohlaydi, ko‘pchilik esa boshqalar uchun yax-
shilik qilishni o‘ylamaydi ham, tadbirkorlarda esa kutubxona-
larga homiylik qilishga mablag1 yetishmaydi, ko‘pchiligi xayr-
ehson bilan shug‘ullanishni unchalik xush ko‘rmaydi. Yana bir
tomoni, poytaxtda budjetdan tashqaridan mablag4 jalb qilish qishloq
yoki tumandagilarga qaraganda nisbatan oson ko‘chadi. Chunki,
homiylik qilishga imkoni bor bo‘lgan tashkilotlarning hammasi
markazdajoylashgan. Ammo, bunday bahonalarga qaramay, chet-
dan mablag‘ jalb qilish juda muhim va buning uchun nima qilish
kerak? Bu borada quyidagi qoidalarga amal qilish zarur bo‘ladi:
1. Dastlabki qadamni kutubxonachining o ‘zi tashlashi lozim
va bu juda katta ahamiyatga ega. Fandrayzingning muvaffaqiyatli
bo‘lishi uchun, awalo, tashkilotingizga nima kerakligini aniqlab
oling: mablag‘mi, vaqtmi, imkoniyatmi, texnika vositalarimi?
Agar mablag4 bo‘lsa, qancha?
2. Fandrayzingning negizida inson turadi. Fandrayzing ja-
rayonining borishi, vositalarni jalb qilishning samarasi AKM
xodimiga, uning tashabbuskorligiga, kuch-qudratiga, kishilar
bilan shaxsiy munosabat o4rnata olishiga bog‘liq.
3. Homiyni aniq va to ‘g4ri tanlash fandrayzingning asosiy
vazifasidir. Homiyni tanlashda nimaga e’tibor berish kerak? Bu
ning uchun,
Dvigatel mehanizmi va tizimlarini TXK va ta’mirlash jihozlari

136
2-bosqich
Asosiy
bosqich
(55 daqiqa)
2.1. Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish
qilish va izohlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy
jihatlarini tushuntirib beradi
2.2.
O’tiladigan mavzuga tuzilmaviy mantiqiy chizma
asosida tushuncha berish;
2.3.
Dvigatelning yonilg’i ta’minlash tizimini
tekshirish va sozlash stendlari;
2.4.
Dvigatelni boshqarish modulini, Elektr jihozlarni
diagnostikalash jihozlari. Skanerlar;
2.5.
Dvigatel KShM va GTM larni nazorat qiluvchi va
ularni ta’mirlashda ishlatiladigan jihozlar;
2.6.
Dvigatelni ta’mirlash qurilmalari to’g’risida
malumot beradi.
2.7.
Talabalar bilimlarini faollashtirish va
mustahkamlash maqsadida quyidagi savollarni beradi:
Ø
Dizel dvigatellarini ta’minot tizimiga diagnoz qo’yish
jixozlari
Ø
Injektorli avtomobillarning ta’minot tizimini
diagnostikalash jixozlari
Ø
Dvigatel KShM va GTM ning texnik holatini.
Kompressometr, kompressograf.
Ø
Dvigatelni ta’mirlash jihozlari. Moslama va
echgichlar.
Tinglaydilar,
yozadilar.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga
javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar beradilar.
EBSCO Publishing, OECD- - Kutubxonashunoslik

EBSCO Publishing, OECD-
252
www.ziyouz.com kutubxonasi
iLibrary, Informawor/d, JSTOR, Cambridge Journals Online,
Britannica Online, Alexander Street Press, Integrum, Bio One
va
boshqa qimmatli resurslarga kirish imkoniyati yaratildi. 2008-yiI-
dan beri Rossiya davlat kutubxonasining virtual o‘quv zaliga bepul
kirish ta ’minlangan va kitobxonlar turli bilim sohalariga oid
760000 dissertatsiyalarning elektron shaklidan foydalanishlari
mumkin.
Elektron buyurtmalarni muvofiqlashtirish va resurslarni elek
tron yetkazib berish xizmati
MKning fondiga masofadan turib
kirishni, elektron masofali xizmatni bajaradi, elektron buyurt
malarni qidirish va yetkazib berish bilan shug‘ullanadi. Bu xiz
mat 2012-yil iyun oyidan boshlandi. Yig‘ma elektron katalog-
ning respublika markazi — boshqa AKMlar yordamida va ishti-
rokida respublikaning yig‘ma elektron katalogiga ma’lumotlar
yig‘ish, ularni tartibga solish, tahrir qilish bilan shug‘ullanadi.
Yangi kelgan nashrlarning bibliografik m a’lumotlarini biblio
grafik yozuvlar sifatini ta’minlash va dublet yozuvlarning oldini
olish maqsadida bajaradi.
Resurslarni skanerlash va raqamlashtirish xizmati —
MK
fondini shakllantirish, saqlash va masofadan axborot xizmati
ko‘rsatishni tashkil etish maqsadida ish olib boradi. 2012-yilda
5000 kitob, 3900 avtoreferat, 26 noyob nashr, 1000 mikrofllm-
lar plyonkasidagi ma’lumotlar, 652 katalog kartochkalari raqam-
lashtirildi. Pullik xizmat ko‘rsatish yo‘li bilan 917230 so‘mlik
buyurtma bajarilgan.
Ilmiy-uslubiyot xizmati
— 1729-sonli Qaror asosida bo‘lim
ishi jonlantirildi. Mamlakatimizda axborot kutubxona faoliyati-
ning davlat siyosatini amalga oshirish, kelgusi taraqqiyot uchun
takliflar kiritish, ishlab chiqish, aholiga axborot-kutubxona
xizmati sifatini oshirish, tashkiliy-uslubiy rahbarlikni ku-
chaytirish, ilmiy tadqiqot va ilmiy-uslubiy ishlami muvofiqlash-
tirish, samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, tadqiqot ishlarini
olib borish, m e’yoriy-huquqiy hujjatlarni takomillashtirish,
zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish
va xodimlar malakasini oshirish va qayta tayyorlash sohasini
rivojlantirish ishlarini amalga oshiradi.
253
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
Onlayn katalog - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 124/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Onlayn katalog (on-line catalog) –savdo maydoni shunday tashkil qilinadiki, bunda iste’molchilar turli xildagi ishlab chiqaruvchilar va sotuvchilarning tovarlari va hizmatlari haqida bir qancha ko’rsatgichlar bo’yicha ma’lumot olish imkoniyatiga ega bo‘ladilar;
Virtual moll (cybermall, e-mall) – bu onlayn katalogning bir turi bo’lib, unda bir internet adresda va bitta portalda bir qancha alohida kompaniyalar haqida ma‘lumotlar to’plangan bo’ladi. Bitta elektron savdo maydonida bir qancha magazinlardan haridlar qilish mumkin bo’ladi. Bu xolda yagona savdo qoidalari, yagona korzina va yagona to’lov tizimi o’rnatilgan bo’ladi;
Elektron kim-oshdi savdosi – auktsion (e-auction) – bunda savdo maydoni shunday tashkil qilinadiki, xaridor turli ishlab chiqaruvchilarning turli tovarlarini savdo paytida aniqlanadigan narxlarda sotib olishlari mumkin bo’ladi;
Elektron birjalar (e-exchange) – narxlar talab va taklif asosida aniqlaniladigan savdo maydonlari bo’lib, keyingi paytlarda tarmoq elektron birjalari tobora ommabop bo’lib barayapti. Masalan, aviatsiya tarmog’i uchun Aerospan va MyAircraft.com birjalari, avtomobillar uchun Covisint birjasi, ommaviy iste’mol tovarlari uchun esa Transora kabi birjalar mavjud.
Bulardan tashqari, vertikal elektron savdo maydonlari ham mavjud. Ular tarmoqlar chegarasida korxonalarni birlashtiradilar yoki bitta tashkilotning yetkasib beruvchilari va dilerlarini birlashtiradilar. Gorizontal elektron savdo maydonlarida esa turli tarmoqlarning kompaniyalari birlashishlari mumkin. Mijozlar bilan o’zaro aloqa o’rnatish turi bo’yicha ikki turdagi biznes-modelni ajratib ko’rsatishimiz mumkin:
O’z-o’ziga hizmat ko’rsatish – kompaniya elektron platforma va mahsulotni yaratadi, iste’molchi esa mahsulot yoki xizmatni o’zi tanlagan usulda sotib oladi. Misol sifatida onlayn-bankingni, elektron ta’limni yoki internet- savdoni keltirishimiz mumkin;
Kraudsorsing – bunda kompaniya internet-pletformani tashkil qiladi, mahsulot yoki xizmatni esa iste’molchilarning o’zlari yaratadilar (ya’ni kraudsorsing mahsulotini). Xozirgi paytda kompaniyalar iloji boricha shu usulni tanlamoqdalar. Misol sifatida ijtimoiy tarmoqlarni, blokcheynlarni, YouTube bideoservisini, fotoservislarni keltirishimiz mumkin.
Elektron biznes tashkil qilayotganda iste’molchining portretini hisobga olish va uning iste’molchi sifatidagi xususiyatlarini o’rganish yaxshi natijalarga olib keladi.
Internet magazinlarning biznes-modellari
Ilk internet-magazinlar tashkil qilishda talablar asosan telefon yoki elektron pochta orqali qabul qilinar va mahsulotni yetkazin berish kur’er xizmatlari vositasida amalga oshirlar edi. Xozirgi vaqtda esa xaridorlar barcha ishlarni onlayn usulda amalga oshirishni afzal ko’radilar, ammo o’tmishdan qolgan call- centertushunchasi zamonaviy internet-magazinlar tuzilmasida xaligacha ishlatiladi. Infratuzilma bo’yicha barcha internet-magazinlar ikkita asosiy tarkibiy qismdan iborat bo’ladilar:
|
| |