Kurs ishining maqsadi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti
|
bet | 2/8 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 67,33 Kb. | | #256364 |
Bog'liq Ta’lim menejment kafedrasi-fayllar.orgKurs ishining maqsadi: Zamonaviy ta’lim menejmenti o’qituvchisi va unga qo’yiladigan talablarni takomillashtirish. Respublikamizning ta’lim muassasalarida faoliyat ko‘rsatayotgan pedagog kadrlarga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni o‘rgatish, pedagogika va psixologiya fanlariga oid bilimlarini yanada mustahkamlash va olgan bilimlarini o‘quv-tarbiyaviy jarayoniga qo‘llay olishga o‘rgatish,shuningdek, ularga pedagogic mahorat sirlarini ochib berishdan iborat.
Kurs ishining vazifasi: O’qituvchilarni ma’suliyatini hamda saviyasini rivojlantrish
Kurs ishining predmeti: Ta’lim menejmenti o’qituvchisi va unga qo’yiladigan talablarni i tahlil qilish.
Kurs ishining tarkibiy tuzilishi: Kurs ishi kirish, ikkita bob, to‘rtta savol, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.
I BOB “Boshqaruv” (“menejment”) tushunchasining mohiyati. “Ta’lim muassasasi faoliyatini boshqarish” tushunchasining tavsifi.
1.1Ta’lim muassasasi menedjerining huquq va majburiyatlari.
“…
Taraqqiyotga erishish uchun biz raqamli bilimlar va zamonaviy axborot texnologiyalarini egallashimiz zarur va shart. Bu bizga yuksalishning eng qisqa yo‘lidan borish imkoniyatini beradi. Zero, bugun dunyoda barcha sohalarga axborot texnologiyalari chuqur kirib bormoqda…”1
Sh. Mirziyoyev
Umumiy o`rta, shuningdek, o`rta maxsus kasb-hunar ta‘limining majburiyligi tamoyili o`zida, birinchidan, fanlar asoslari bo`yicha muntazam bilim olishlari, ularning bilimlarni o`zlashtirishga bo`lgan ehtiyojlari, asosiy o`quv-ilmiy va umummadaniy bililar, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan ma‘naviy-axloqiy fazilatlar, mehnat, ijodiy fikrlash va kasb tanlash ko`nikmalari shakllantirish; ikkinchidan, o`quvchilarning imkoniyatlari va qiziqishlarini hisobga olgan holda ularning jadal intellektual rivojlanishi, chuqur, sohalashtirilgan, tabahalashtirilgan, kasbga yo`naltirilgan ta‘lim olishni ta‘minlash; uchinchidan, o`quvchilarning kasb-hunarga moyilligi, bilim va ko`nikmalarini chuqur rivojlantirish, tanlab olingan kasb-hunar bo`yicha bir yoki bir necha ixtisoslikni egallash imkoniyatini yaratishni ifodalaydi.
O`rta maxsus kasb-hunar ta‘limining ixtiyoriyligi tamoyilining asosiy mohiyati o`quvchilarning yangi turdagi o`quv muassasalarida ta‘lim olish yo`nalishini ixtiyoriy ravishda tanlash huquqiga ega ekanliklarini anglatadi. Bu iki turdagi uch yillik maxsus ta‘lim yo`nalishlarini o`quvchilar o`z iqtidorlari va xohish-istaklariga tayangan holda tanlaydilar. Ana shu tarzda o`quvchilarning biron bir shaklda bilimlarini takomillashtirish, muayyan kasb-hunar egasi bo`lib yetishishlari uchun sharoit yaratiladi.
Ta‘lim tizimining dunyoviy xarakterda ekanligi mamlakatda ta‘lim taraqqiyotining rivoji ilmiy asoslarga ega bo`lib, u fan-texnika, madaniyatning yuksala borishi bilan chambarchas holda rivojlanib borishini nazarda tutadi.
Insoniyat mavjud ekan, xar doim taraqqiyot sari intiladi va yangidan-yangi fan yutuqlarini qo`lga kiritib boradi. Ta‘lim tizimi esa ana shu fan yangiliklarini kelajak avlodga yetkazib berishni ta‘minlaydi. Shu bois ta‘lim tizimining dunyoviy xarakterda bo`lishi talab etiladi. Shuningdek, ta‘lim oluvchilarning ushbu yutuqlardan oqilona foydalangan holda ulardan to`g`ri xulosalar chiqarib, kelajakda o`zlarining munosib o`rinlarini topishga zamin yaratadi.
O`zbekiston Respublikasining «Ta‘lim to`g`risida»ni qonunining 4-moddasida belgilab qo`yilganidek, fuqarolar millati, tili, jinsi, yoshi, diniy e‘tiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, mavqei, xizmat turi, turar joyi, O`zbekiston Respublikasida hududida qancha vaqt yashayotganligidan qat‘iy nazar bilim olish huquqiga egalar. Davlat ta‘lim standartlari doirasida ta‘lim olishning hamma uchun ochiqligi tamoyili aynan mana shu holatni yoritishga xizmat qiladi.
Yuqorida qayd etilgan moddada, yana shuningdek, chet ellik fuqarolarning O`zbekiston Respublikasi hududida xalqaro shartnomalarga muvofiq bilim olish huquqiga egaliklari ta‘kidlab o`tilgan.
O`zbekiston Respublikasida istiqomat qilayotgan fuqaroligi bo`lmagan shaxslar esa bilim olishda O`zbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega ekanligi bu tamoyilning inson va uning manfaatlariga xizmat qilishini bildiradi.
Respublikamizda ta‘lim, o`zbek, rus, qozoq, qirg`iz va tojik tillarida olib borilayotgan umumiy o`rta ta‘lim muassasalari mavjud bo`lib, bunday yo`l bilan barcha millatlarning tenglik asosida bilim olishiga sharoit yaratilgan. Bundan tashqari mamlakatning barcha hududlarida «yakshanbalik maktablari» tashkil qilingan bo`lib, xar bir millat vakillari dam olish kuni ixtiyoriy ravishda o`z ona tilida ta‘lim olish imkoniyatiga egalar.
Ta‘lim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv O`zbekiston Respublikasining «Ta‘lim to`g`risida»gi qonunining 7-moddasida o`z ifodasini topgan. Davlat ta‘lim standartlari umumiy o`rta, o`rta maxsus kasb-hunar hamda oliy ta‘lim mazmuni va sifatiga qo`yiladigan talablarni belgilab beradi.
Davlat ta‘lim standartlarini bajarish O`zbekiston Respublikasining barcha ta‘lim muassasalari uchun majburiydir. Buning ma‘nosi shuki, xar bir ta‘lim turi uchun alohida davlat ta‘lim standartlari ishlab chiqiladi, ularda ko`zda tutilgan talablarga amal qilish esa mazkur bosqichdagi ta‘lim muassasalaridan birday talab etiladi. Ammo davlat ta‘lim standarti asosida ta‘lim muassasalari o`zlarining o`quv dasturlari variantini ishlab chiqib, undan foydalanishlari mumkin. Bu ta‘lim olish maqsadi yagona bo`lgani holda, unga erishish yo`llari turlicha ekanligini ko`rsatadi.
Bilimli bo`lishni va iste‘dodni rag`batlantirish ta‘lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy tamoyillaridan biri sanalib, uzluksiz ta‘lim tizimining barcha bosqichlarida ushbu tamoyilga to`la amal qilinadi. Ta‘lim oluvchilarning iste‘dod va qobiliyatlari davlat tomonidan moddiy va ma‘naviy jihatdan rag`batlantirilib boriladi. Bunday rag`batlantirishlar sirasiga iste‘dodli o`quvchilarni faxriy yorliqlar, stipendiyalar hamda mukofotlar bilan taqdirlashni kiritish mumkin.
O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1993 yil 25 martdagi «O`zbekiston o`quvchi-yoshlarini taqdirlash va moddiy rag`batlantirish to`g`risida»gi qarorining qabul qilinishi ushbu tamoyilni huquqiy jihatdan kafolatlanishini ta‘minladi. Mazkur qarorga muvofiq xar yili o`quvchi va talabalar o`rtasida fan olimpiadalari o`tkazilib, g`oliblar turli imtiyozlarni qo`lga kiritmoqdalar. O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 1993 yil 5 fevralda qabul qilingan «O`zbekistonda o`quvchi-yoshlarni rag`batlantirish choralari to`g`risida»gi Farmoniga binoan ilmiy salohiyat, iqtidorga ega talabalar (bakalavr va magistratura yo`nalishlari bo`yicha) hamda tadqiqotchilik faoliyatini muvaffaqiyatli amalga oshirayotgan aspirantlar uchun O`zbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat stipendiyalari ta‘sis etildi va xar yili o`n bir ta‘lim yo`nalishi (texnika va informatika, tibbiyot, fizika-matematika, iqtisodiyot, jurnalistika, gumanitar, huquq va xalqaro munosabatlar, pedagogika, madaniyat va san‘at, chet tillar, qishloq xo`jaligi) bo`yicha O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat stipendiyasi uchun tanlovlar tashkil etilmoqda. Shuningdek, iqtidorli talabalar uchun «Beruniy», «Ulug`bek» hamda «Navoiy» nomidagi stipendiyalar joriy etilgan bo`lib, ularning sovrindorlari bo`lgan talabalarning faoliyati moddiy jihatdan qo`llab-quvvatlanmoqda.
Bundan tashqari iste‘dodli yoshlarni moddiy va ma‘naviy rag`batlantirish, chet elda ta‘lim olishlarini qo`llab-quvvatlash maqsadida «Umid», «Iste‘dod», «Respublika bolalar fondi», «Sog`lom avlod uchun», «Ulug`bek» va boshqa jamg`armalar tashkil etilgan. Ayni vaqtda davlat tomonidan ko`rsatilayotgan amaliy yordam tufayli 2000 nafardan ortiq talabalar xorijiy mamlakatlarda tahsil olib, o`z bilimlarini oshirishga muvaffaq bo`ldilar.
Yuqorida bildirilgan fikrlar respublikada bilimli bo`lish va iste‘dodni rag`batlantirish tamoyilining to`laqonli ravishda amaliyotga tatbiq etilayotganligining yorqin isbotidir.
Ta‘lim tizimida davlat va jamiyat boshqaruvini tuyg`unlashtirish tamoyili ta‘limni tashkil etish va uning sifatini oshirishda davlat va jamiyatning ta‘lim muassasalarini boshqarishda hamkorlikka erishishni nazarda tutadi. Ta‘lim tizimida davlat va jamiyat boshqaruvi ta‘lim samaradorligini oshirishga zamin yaratadi.
Boshqaruv —bu tizimni shakllantirish va rivojlantirish maqsadida uni sifatini ta’minlash, tartibga solish uchun ta’sir etishdir.
Ilmiy boshqaruv nazariyasining paydo bo‘lishiga va rivojlanishiga butun dunyoga mashhur ilmiy menejment amaliyotchi va nazariyachilari F. Teylor, G.Ford, G. Emerson, A. Fayol, E. Meyolar katta hissa qo‘shganlar. Masalan, o‘z davrida Anri Fayol boshqarish bu - holatni ko‘rish, kelajakni o‘rganish harakat dasturini tuzishdir deb ta’kidlagan edi. Boshqaruv nazariyasi vakillarining qarashlari tahlili natijasida boshqaruvga quyidagi ta’rifni berishimiz mumkin. Boshqaruv deganda - boshqaruvchi va boshqariluvchi tizim o‘rtasidagi rejalashtirilgan, maqsadga yo‘naltirilgan o‘zaro ta’sirni tushunamiz.
XX asrning oxirgi o‘n yilligida ijtimoiy va iqtisodiy hayotda insonni shaxsiy va kasbiy sifatlarini, umumiy va maxsus ilmiy bilimlarini roli oshdi. Bu holat ta’lim sohasida inson faoliyati turli yo‘nalishlarda rivojlanishini talab etdi. Ta’lim paradigmasi o‘zgarib, yangi ta’lim mazmuni, ta’lim va tarbiyani texnologiyalari ishlab chiqilmoqda. Axborot makonining kengayishi boshqaruvning yangi vositalarini, metodlarini, shakllarini rivojlanishini taqozo etdi. Ijtimoiy tizimlarni jumladan ta’lim tizimini boshqarishda inson omilining va ijtimoiy fanlarning roli oshib borayotganligini kuzatishimiz mumkin. Mamlakatimizda ta’lim tizimida bozor
munosabatlarini qo‘llanilishi maktabni boshqarish nazariyasining rivojlanishini asosiy omili hisoblanadi. Mutaxassislar «boshqaruv» va «menejment» tushunchalari orasida farq yo‘q deb hisoblasalarda, menejment tushunchasidan foydalanishni afzal ko‘radilar. Menejment - bu faoliyat turi, boshqaruv apparati, boshqaruv san’ati, o‘quv predmeti ma’nolarida qo‘llanilmoqda. Menejment o‘quv predmeti sifatida 1881-yilda amerika kollejlarida Djozef Varton tomonidan o‘qitila boshlangan. Bugungi kunda olimlar menejment ijtimoiy tashkilotlarni boshqarish nazariyasi va amaliyotini ifodalashini ta’kidlamoqdalar. Dunyoda tan olingan amerikacha, fransuzcha va yaponcha menejment maktablari mavjud.
Amerikacha boshqaruvda — tashabbuskorlik, yuqori kasbiy tayyorgarlik, tashkilotchilik, ishchanlik;
Yaponcha boshqaruvda — har bir xodimga g‘amxo‘rlik, ishlab chiqarishning ijtimoiy xavfsizligi, shakllanish istagi, ichki go‘zallik;
Fransuzcha boshqaruvda—boshqaruv tizimini shakllantirish uchun insoniy madaniyat, yuqori darajadagi aloqadorlik madaniyati, milliy, tarixiy, madaniy an’ana elementlaridan foydalanish.
Menejmentning asosiy prinsiplarini quyidagilar tashkil etadi:
maqsadga yo‘naltirilganlik va uzluksizligi;
ilmiylikni san’at elementlari bilan uyg‘unligi;
markazdan boshqaruvni o‘z-o‘zini boshqarish bilan uyg‘unligi;
xodimlarni individual xususiyatlarini hisobga olish;
huquq va mas’uliyat birligini ta’minlash;
doimiylik va ketma-ketlik;
harakatlarni nazorat qilish va boshqarish;
shaxslararo munosabatlarni qonuniyat sifatida hisobga olish.
Pedagogik menejment — bu: birinchidan; pedagogik tizim sifatini rivojlantirishga yo‘naltirilgan boshqaruv prinsiplari, metodlari, shakllari va texnologik usullari yig‘indisini, ikkinchidan, pedagogik jamoa va o‘quvchilar faoliyatini ilmiy boshqarishni ifodalaydi.
Pedagogik menejment xususiyatlari ta’lim menejeri mehnatining natijasida, mehnat qurolida, mahsulotida, mehnat predmetida ifodalanadi.
Ta’lim jarayoni menejeri mehnati predmeti u boshqarayotgan odamlar faoliyatidir.
Mehnat xomashyosi bu - o‘quv tarbiyaviy jarayon to‘g‘risidagi ma’lumot.
Mehnat quroli - so‘z, nutq.
Ta’lim jarayoni menejeri mehnati natijasi menejment obyekti, ya’ni o‘quv- chilarni ta’lim olganlik, tarbiyalanganlik, rivojlanganlik darajasidir. Pedagogik menejment pedagogik tizimni rivojlanishining samaradorligini oshirishga yo‘naltiriladi.
Pedagogk tizimni boshqarish ta’lim muassasasining faoliyat xususiyatiga ko‘ra pedagogik jarayonini rejalashtirish, tashkil etish, rag‘batlantirish, natijalarni nazorat va tahlil qilish maqsadida amalga oshiriladigan boshqaruv faoliyatidir. Pedagogik tizimni boshqarishda davlat-jamoatchilik boshqaruviga erishish ta’lim muassasalarining dolzarb masalalarini davlat va jamoatchilik hamkorligida hal qilish, o‘qituvchilar, o‘quvchilar, ota-onalarga ta’lim dasturlarini, ularning turlarini, ta’lim muassasalarini tanlashda huquq va erkinlik berishni kengaytirish ahamiyatlidir.Pedagogik tizimni boshqarishda quyidagi prinsiplarga asoslaniladi. Boshqaruv prinsiplari - bu boshqaruvda amal qilinadigan asosiy talab va qoidalardir. Prinsiplar boshqaruv qonuniyatlarini ifodalaydi.
Pedagogik tizimni boshqarishning asosiy prinsiplariga quyidagilar kiradi:
boshqaruvni demaratizatsiyalashtirish va insonparvarlashtirish;
boshqarishni tizimliligi va yagonaliligi;
boshqarishda markaz va hudud uyg‘unligi;
boshqaruvda yakka boshqaruv va jamoatchilik uyg‘unligi;
boshqaruvni ilmiy asoslanganligi;
boshqarishda ma’lumotlarni to‘liqligi va haqqoniyligi.
Quyida ushbu prinsiplar mohiyatini ko‘rib chiqamiz.
Boshqaruvni demaratizatsiyalashtirish va insonparvarlashtirish prinsipi. Pedagogik tizimni boshqarishni demokratlashtirish kadrlarni tanlov, shartnoma asosida ishga qabul qilish, qabul qilinayotgan qarorlarni ochiq muhokama etish, axborotlarning barcha uchun ochiq, tushunarli bo‘lishiga erishish, ta’lim muassasasi jamoatchiligi oldida ma’muriyatning muntazam hisobot berishi, o‘qituvchi va o‘quvchilarga ta’lim muassasasi hayotiga oid o‘z fikrlarini bildirishlariga imkon berish, ta’lim muassasasida demokratik g‘oyalarning ustuvor o‘rin tutishini anglatadi.
Ta’lim tizimini boshqarishda shaxsga alohida hurmat bilan munosabatda bo‘lish, unga ishonish, pedagogik faoliyatda subyektning subyektga munosabati darajasiga erishish, o‘quvchi va o‘qituvchining huquq, manfaatlarini himoya qilish, o‘qituvchilar va o‘quvchilarning o‘z iste’dodlari, kasbiy mahoratlarini erkin namoyon etish uchun sharoit yaratish esa pedagogik tizimni boshqarishning insonparvarlik tamoyiliga asoslanganligini bildiradi.
Boshqarishni tizimliligi va yagonaliligi prinsipi. Rahbar ta’lim muassasasini boshqarishga nisbatan tizimli yondashuv asosida ta’lim muassasasini bir butun yaxlit tizim sifatida ko‘ra oladi, uning belgilari haqida aniq tasavvurga ega bo‘ladi. Tizimning birinchi belgisi uning yagonaligi hamda bo‘laklar, tarkibiy qismlarga ajratish mumkinligi; ikkinchi belgisi tizim ichki tuzilishining mavjudligi; uchinchi belgisi tizimning integratsiyalanishi sanaladi (yagona tizimning har bir tarkibiy qismi o‘ziga xos sifatga ega bo‘lishi bilan birga o‘zaro harakat orqali qaytadan integratsiyalanishi bilan yangi sifat hosil bo‘ladi); to‘rtinchi belgisi esa ta’lim muassasalarining tashqi muhit bilan chambarchas bog‘ liqligidir (ta’lim muassasalari tashqi muhitga moslashib, ta’lim jarayonini qayta quradi va belgilangan maqsadlarga erishish uchun tashqi muhitni o‘ziga bo‘ysundiradi). Boshqaruvdagi tizimlilik va yagonalik rahbar bilan pedagogik jamoa o‘rtasidagi o‘zaro harakat va aloqani ta’minlaydi, bir yoqlama boshqaruvning oldini oladi.
Boshqarishda markaz va hudud uyg‘unligi prinsipi. Boshqaruvni markazlashtirish keragidan ortiq bo‘lganda, albatta, ma’muriy boshqaruv kuchayadi. Bu holat o‘qituvchilar va o‘quvchilarning ehtiyojlari, talab-istaklarini hisobga olmaslikka, rahbar va o‘qituvchilarning keraksiz mehnat, vaqt sarflashlariga olib keladi. Shuningdek, birga boshqarishni markazlashtirilmaslik ham pedagogik tizim faoliyatini susaytiradi. Shu bois boshqarishni markazlashtirish va markazlashtirmaslik o‘rtasida o‘zaro uyg‘unlikka erishish zarur. Ta’lim muassasasi ichidagi boshqaruvda markazlashtirish va markazlashtirmaslikni uyg‘unlashtirish ma’muriy hamda jamoatchilik boshqaruvi rahbarlarining faoliyatini jamoa manfaatiga qaratib, kasb malakasi darajasida qarorlarni qabul qilishga sharoit yaratadi.
Boshqaruvda yakka boshqaruv va jamoatchlik uyg‘unligi prinsipi.
Tamoyilning afzalligi ta’lim muassasasini boshqarishda yakka hokimlikka yo‘l qo‘ymaslik bilan belgilanadi. Boshqarish faoliyatida o‘quvchilarning tajribalari, bilimlariga tayangan holda turli qarashlarni taqqoslash, oqilona xulosalar chiqarish
muhim sanaladi. Vazifalarni jamoa yordamida hal qilish har bir a’zoning javobgarligini yo‘qqa chiqarmaydi. Shu bilan birga boshqaruvda yakkahokimlikning namoyon bo‘lishi ham ma’lum afzalliklarga ega. Ya’ni yakkahokimlik pedagogik jarayonda tartib-intizom, vakolat doirasi va unga amal qilishni ta’minlaydi. Shu sababli qarorni qabul qilishda kollegial yondashuv ma’qul
sanalsa, qarorning ijrosini ta’minlashda yakkahokimlikka bo‘ysunish zarurdir. Ta’lim tizimini boshqarishning davlat-jamoatchilik xarakteri bu tamoyilni amalga oshirish uchun zarur shart-sharoitni yaratadi.
Boshqaruvning ilmiy asoslanganligi prinsipi. Ushbu prinsip boshqaruv tizimini boshqaruv fanining so‘nggi yutuqlari asosida tashkil etishni ifodalaydi. Rahbar pedagogik tizim va jamiyat rivojlanishining obyektik tendensiyalarini, qonuniyatlarini tushunishi va hisobga olishi zarur. Boshqaruvni ilmiy asoslanganligi prinsipiga amal qilish pedagogik tizimni boshqarish holati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘liqligiga va ishonchliligiga bog‘liq.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti
|