nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-topshiriq. Quyida berilgan matndan sinonimlarni aniqlang va matn asosida jadvalni to‘ldiring

|
-topshiriq. Quyida berilgan matndan sinonimlarni aniqlang va matn asosida jadvalni to‘ldiring
|
bet | 60/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданики3-topshiriq. Quyida berilgan matndan sinonimlarni aniqlang va matn asosida jadvalni to‘ldiring.
Royal Dutch kompaniyasi ko‘lami bo‘yicha eng yirik kompaniyalardan biri hisoblanadigan gidrokorbanat ishlab chiqaradigan korxonadir. Gigant kompaniya dunyo miqyosida 100 000 dan ortiq ishchi kuchini ish bilan ta’minlaydi.Ulardan 8000 tasi Angliya fuqarolarini tashkil qiladi.
So‘z/ibora
|
Sinonimi
|
Yirik
|
gigant
|
yog‘
|
|
Kompaniya
|
|
dunyo miqyosida
|
|
Insonlar
|
|
Ba’zida sinonimlar ma’no jihatidan aniq bo‘lmasligi mumkin. Masalan, “korxona” so‘zi uchun “firma” aniq sinonim bo‘la oladi, lekin, “rahbar” so‘zining o‘rniga “boshqarucvhi” so‘zi rasmiy ma’noda qo‘llaniladi.
Ko‘pchilik so‘zlar uchun aniq sinonimni uchratish qiyin. (masalan, sanoat, madaniyat, iqtisod)
4-topshiriq.Quyida ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning sinonimlarini toping.
Professor Hik tadqiqotdagi topilmalar bo‘yichaso‘rovnoma olib bordi.
Statistika o‘quvchilar soni proporsional oshib borayotganini ko‘rsatdi.
Institutning taxmini bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi.
Narx - bu tizimga asosiy yetishmovchilik bo‘lishi mumkin.
Ular birinchi tanlovda fikr jamlashlari kerak.
Leksiyadan so‘ng u g‘oyani aniqlashtirishga harakat qildi.
Uch muammoanaliz qilinishi kerak.
Korpus saqlanib qolinishi mumkin, ammo, maqsad o‘zgartirilishi kerak.
Yog‘ ishlab chiqaruvchilar maqsadi: mahsulot hajmini kamaytirish va jahonda narxlarni oshirish.
Kichik oilalarning ko‘rsatkichi oxirgi o‘n yillik ichida tezkor ravishda ko‘tarildi.
|
| |
Shaxsiy ishonchnomalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija
|
bet | 80/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданикиShaxsiy ishonchnomalar –ayrim shaxs tomonidan boshqa bir shaxsga muayyan ishni bajarish uchun ishonch bildirib berilgan yozma hujjatdir. Muayyan tashkilotdan pul yoki qimmatli buyum, zaruriy hujjatlar olish, avtomobillarni boshqarish, oldi-sotdi shartnomalarini rasmiylashtirish, mulkni boshqarish va boshqa xususiy ishlarni bajarish uchun ishonch bildiriladi. Shaxsiy ishonchnoma erkin usulda odatda qo‘lda yoziladi, lekin, unda, albatta, quyidagi zaruriy qismlar bo‘lishi shart:
Ma’lumotnoma – bo‘lgan voqea yoki mavjud holatlarni bildirish- axborot berish mazmunini ifodalaydigan hujjatdir. Ma’lumotnoma o‘z xususiyati va mazmuniga ko‘ra ikkiga: xizmat ma’lumotnomasi va shaxsiy ma’lumotnomaga bo‘linadi.
Xizmat ma’lumotnomasi – muassasa faoliyatiga doir voqea-hodisalarni rasmiy ravishda aks ettiradi va tasdiqlaydi, axborot xususiyatga ega bo‘lgan xilma- xil ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi, zarur hollarda esa raqamli jadvallar ko‘rinishida tayyorlanadi. Xizmat ma’lumotnomasi o‘z navbatida ikkiga – ichki xizmat va tashqi xizmat ma’lumotnomalariga bo‘linadi.
Shaxsiy ma’lumotnomalarning zaruriy qismlari:
6-topshiriq.
Tilxat – pul, hujjat, qimmatbaho buyumlar yoxud boshqa biror narsa olinganligini tasdiqlovchi rasmiy yozma hujjat. Tilxat bir nusxada tayyorlanadi hamda puli va qimmatbaho hujjat sifatida saqlanadi.
Tilxatning asosiy zaruriy qismlari:
1.Hujjatning nomi(tilxat).
2.Matn:
a)tilxatberuvchishaxsninglavozimi,ismivaotasiningismi, familiyasi.
b) pul, hujjat, buyum yoki boshqa biror narsani beruvchi shaxsning lavozimi, ismi va otasining ismi, familiyasi (zaruriyat bo‘lganda muassasa nomi).
v) pul, hujjat, buyum yoki boshqa biror narsaning nom ivaularni miqdori (zaruriyatbo‘lgandabahosi).
g) olinayotgan buyumning texnik holati.
3.Tilxat berilgan sana.
4.Tilxat muallifining imzosi.
Olinadigan pul miqdori yoki buyumning bahosi va uning soni tilxatda raqamlar bilan ko‘rsatiladi,qavs ichida esa so‘zlar bilan ham berilishi shart. Matn va imzooralig‘idagi bo‘sh joylar chiziladi. Tilxatdagi yozuvlarni o‘chirish yoki tuzatish mumkin emas, aks holda bunday hujjatning haqiqiyligi shubHa ostiga olinishi mumkin.
|
| |
Основы пакета - bet 305

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 305/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
418
himoyalangan kanallarning xususiyatlariga taaluqlidir, Microsoft kompaniyasining
PPTP protokoli axborotlarni kanal bosqichida himoyalaydi.
Identifikatsiya,
autentifikatsiya,
mualliflashtirish
va
audit.
Identifikatsiya (identification) foydalanuvchi tomonidan tizimga o‗zining
identifikatori haqida xabar berishdan iborat, autentifkatsiya (authentication) – bu
foydalanuvchi tomonidan u o‗zini kim deb tanishtirayotgan bo‗lsa o‗sha ekanligini
isbotlanadigan amal bo‗lib, xususan, u tomonidan kiritilgan identifikator aynan
unga tegishli ekanini isbotlashdan iboratdir.
Autentifikatsiya amalida ikki tomon ishtirok etadi: bir tomon o‗zini
autentifikatsiyalanishini isbotlaydi, boshqa tomon esa autentifikator – bu
isbotlarni tekshiradi va qaror qabul qiladi. Autentifikatsiyalanishini isboti sifatida
turli yo‗llarni ishlatadi:
autentifikatsiyalanuvchi ikkalasi uchun ma‘lum qandaydir sirni bilishini
namoyish etishi mumkin: so‗zlarni (parolni) yoki dalilni (sana va voqea sodir
bo‗lgan joyni, odamning taxallusini va hokazo);
autentifikatsiyalanuvchi qandaydir nodir buyum egasi ekanligini namoyish
qilishi mumkin (jismoniy kalit), u buyum sifatida, masalan, elektron magnit karta
bo‗lishi mumkin;
autentifikatsiyalanuvchi o‗zining bioko‗rsatkichlaridan foydalanib bir xil
ekanligini isbotlashi mumkin: ko‗z qorachig‗ining rasmi yoki autentifikatorning
axborotlar bazasiga oldindan kiritilgan barmoq izlari .
Autentifikatsiyalashning tarmoq xizmatlari yuqorida keltirilgan barcha
yo‗llar asosida quriladi, ammo ko‗pincha foydalanuvchining bir ekanligini
isbotlash uchun parol ishlatiladi.
Parol asosidagi autentifikatsiyalash mexanizmi mantiqan tiniq va oddiyligi
qaysidir darajada parolning ma‘lum kamchiliklarini qoplaydi. Birinchidan, bu
parolni ochish va tasodifan topish mumkinligida, ikkinchidan, tarmoq trafigini
tahlil qilish orqali parolni ―eshitish‖ imkoniyati mavjudligidir. Parollarni ochish
|
| |
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021

|
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021 Pdf ko'rish
|
bet | 288/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilPEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
216
malakalariga tayanishlari kerakligi orqali oʻquvchilarni yoʻnaltiruvchi, yodga soluvchi va ma’lumot beruvchi
savollar orqali masalani hal etishga yoʻllaydi.
Xulosa. Biologiya oʻqituvchisi oʻquvchilarning biologiya darsi materiallaridan olgan bilim va
koʻnikmalarini qaysi biri qachon va qaysi mavzuni oʻtishda boshqa mavzu oʻquvchisiga yordam bera olishini
ham yaxhi bilgan boʻlishi lozim. Aks holda biologiya oʻqituvchisi boshqa dars oʻqituvchilariga yaqindan
yordam bera olmaydi va oʻz darsini ham boshqa dars materiallariga bog’langan holda tushuntira olmaydi.
Ana shundagina predmetlararo aloqani toʻg’ri va asosli hal qilgan boʻlamiz va oʻquvchilarga har tomonlama
chuqur mustahkam bilim va tarbiya bergan boʻlamiz.
Adabiyotlar
1. Муслимов Н., Усмонбоева М., Сайфуров Д., Тўраев А. Педагогик компетентлик ва
креативлик асослари. ‒ Тaшкент: “Sano-standart”, 2015. – Б. 4-5.
2. Shaxmurova G. A., Azimov I. T., Raxmatov U. E. Biologiyadan masala va mashqlar yechish. –
Toshkent: “Adabiyot uchqunlari”, 2017. – B. 3-4.
3. Babinskiy.Y.K. Hozirgi zamon umumiy ta’lim maktablarida oʻqitish texnikasi. -T.: “Oʻqituvchi”,
1991.
4. G’ofurov A.T., Tolipova J. Umumiy biologiya kursini oʻqitishda ta’lim mazmuni, usullari va
shakllarini takomillashtirish. //Umumiy biologiyani oʻqitishning norasmiy usul va shakllari. Ilmiy maqolalar
toʻplami. –Toshkent: Nizomiy nomli Tosh. DPU, 1992. -3-34 b.
5. Tolipova J.O. G’afurov. A.T. Biologiya ta’lim texnologiyalari. -T.: “Oʻqituvchi”, 2002-y.
6. Sayidaxmedov.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. -T.: OʻzMU, 2005.
7. Yoʻldoshev J.G’. Pedagogik texnologiya asoslari. -T.: “Oʻqituvchi”, 2004.
https://buxdu.uz
3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
217
|
| |
V BOB. 
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI

|
V BOB.
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI Pdf ko'rish
|
bet | 106/153 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 27,94 Mb. | | #244031 |
Bog'liq 10-sinf yangiV BOB.
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI
1. Tasvir elementlarini o‘zgartirish qanday amalga oshiriladi?
2. Chizilgan grafik obyekt rangi qanday o‘zgartiriladi?
3. Chizilgan tasvirni o‘zgartirish mumkinmi?
4. Animatsiyalar qanday hosil qilinadi?
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR
43-dars. AMALIY MASHG‘ULOT
Misol.
Smaylik chizib, uning ko‘zlarini o‘ng, chap, yuqori va pastga harakatlantirish uchun
mos klavishalardan foydalanish dasturini tuzing.
from tkinter import *
Kutubxonadan tkinter modulini
yuklab oladi.
window=Tk()
Tkinter oynasini yaratadi.
window.title('Smaylik')
Oyna sarlavhasini hosil qiladi.
c=Canvas(window, width=400, height=400)
c.pack()
Eni 400, bo‘yi 400 ga teng Canvas
maydonini yaratadi.
head=c.create_oval(50,50,350,350, fill='yellow')
Smaylik boshini chizadi.
eye1=c.create_oval(120,130,170,180, fill='white')
Smaylik 1-ko‘zini chizadi.
eyeball1=c.create_oval(135,145,155,165,
fill='black')
Smaylik 1-ko‘zi qorachig‘ini chizadi
eye2=c.create_oval(220,130,270,180, fill='white')
Smaylik 2-ko‘zini chizadi.
eyeball2=c.create_oval(235,145,255,165,
fill='black')
Smaylik 2-ko‘zi qorachig‘ini chizadi.
mouth=c.create_oval(130,225,260,270,fill='red')
Smaylik og‘zini chizadi.
def eye_right():
c.move(eyeball1, 2, 0)
c.move(eyeball2, 2, 0)
Ko‘z qorachiqlarini o‘ngga surish
funksiyasi.
def eye_left():
c.move(eyeball1, -2, 0)
c.move(eyeball2, -2, 0)
Ko‘z qorachig‘ini chapga surish
funksiyasi.
def eye_up():
c.move(eyeball1, 0, -2)
c.move(eyeball2, 0, -2)
Ko‘z qorachig‘ini yuqoriga surish
funksiyasi.
def eye_down():
c.move(eyeball1, 0, 2)
c.move(eyeball2, 0, 2)
Ko‘z qorachig‘ini pastga surish
funksiyasi.
c.bind('', lambda event: eye_up() )
Yuqoriga yo‘nalgan klavisha
bosilganda, eye_up() funksiyasi
chaqiriladi.
149
149
149
149
c.bind(' ', lambda event: eye_down())
Pastga yo‘nalgan klavisha
bosilganda, eye_down () funksiyasi
chaqiriladi.
c.bind('', lambda event: eye_left())
Chapga yo‘nalgan klavisha
bosilganda, eye_ left () funksiyasi
chaqiriladi.
c.bind('', lambda event: eye_right())
O‘ngga yo‘nalgan klavisha
bosilganda, eye_ right () funksiyasi
chaqiriladi.
window.mainloop()
Asosiy siklga kirish.
1. Kanvas maydonida koptok rasmini chizing va uni bo‘yang. Hosil bo‘lgan koptokni
klaviatura klavishalari yordamida o‘ngga, chapga, tepaga, pastga harakatlantirish
dasturini tuzing.
2. Kanvas maydonida kema rasmini chizing, uni o‘ngga va chapga harakatlantirish
dasturini tuzing.
TOPSHIRIQLAR
1. Identifikatorlardan qanday foydalaniladi?
2. Teglardan qanday foydalaniladi?
3. Obyektni yashirish qanday amalga oshiriladi?
4. Bir obyekt o‘rnida boshqa obyekt qanday hosil qilinadi?
|
| |
Основы пакета - bet 103

129
adresiga murojaat qilinganda, tanlangan qatordagi barcha yacheykalar qayta
regeniratsiya qilinadi. Shuning uchun xotira barcha yacheykalarini regeniratsiya
qilish uchun barcha yacheykalar qatoriga murojaat qilish yetarli. Dinamik xotira
yacheykalari katta ishga tushish vaqtiga esa, lekin solishtirilsa zichligi katta
(o‗nlab Mbit bitta korpusga) va elektr energiyani kam iste‘mol qiladi. Bunday
xotira sistemalari Kompyuterda asosiy xotira sifatida qo‗llaniladi.[9]
130
1.5§ Axborot-hisoblash tizimlari
Axborot tizimi (AT)-bu axborotlarni tashkillashtiruvchi, saqlovchi va
o‗zgartiruvchi tizim, yaʻni asosiy predmeti va mehnat mahsuloti axborot bo‗lgan
tizim. Agarda axborot tizimida axborot ustida hisoblash-ishlov berish ishlari olib
borilsa, u holda uni axborot hisoblash tizimi (AHT) deb atash mumkin.
Yuqorida qayd qilinganidek, ko‗pchilik zamonaviy AHT axborotlarni
o‗zgartirmaydi, ma‘lumotlarni o‗zgartiradi. Shuning uchun ko‗pincha ularni
ma‘lumotlarga ishlov berish tizimi deb ataladi.
Ma‘lumotlarga ishlov berish tizimini (MIT) foydalanuvchiga zarur bo‗lgan
ma‘lumotlarni o‗zgartirish vositasi va o‗zaro bog‗langan usullar to‗plami sifatida
qarash mumkin.
1.5.1. Axborot-hisoblash tizimlarining turlari va vazifalari
Axborot hisoblash tizimlari jismoniy toifaga kiritiladi, vaholanki ular
mehnatining mahsuli jismoniy emas.
Axborotlarni o‗zgartirish amalini mexanizatsiyalashtirilganlik darajasiga
qarab MIT quyidagilarga bo‗linadi:
qo‗lda ishlov berish tizimlari (QIT);
mexanizatsiyalashtirilgan (MIBT);
avtomatizatsiyalashtirilgan (AIT);
axborotlarga avtomatik ishlov berish tizimlari (AAIT).
QIT da barcha axborotlarni o‗zgartirish amallari qo‗lda inson tomonidan
qandaydir texnik vositalarni qo‗llamasdan bajariladi. MIBT da inson ba‘zi
axborotlarni o‗zgartirish amallarini bajarish uchun texnik vositalarni ishlatadi. AIT
da axborotlarni o‗zgartirish amallar jamlamasining ba‘zilari (lekin barchasi emas)
inson ishtirokisiz amalga oshiriladi, nafaqat axborot o‗zgartirish amallarining
alohida olinganlari mexanizatsiyalashtirilmay, balki oldingi amaldan keyingi
amalga o‗tishlar ham mexanizatsiyalashtiriladi, avtomatizatsiyalashtirishning
|
sertifikat - Основы пакета

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 303/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)sertifikat – bu elektron hujjat, u aniq foydalanuvchini aniq kalit bilan bog‗laydi.
Hozirgi vaqtda taniqli va ko‗p tarqalgan ochiq kalitli kriptoalgoritmlardan
biri RSA (Rivest, Shamir, Adleman), bunday nom olishining sababi, algoritmni
yaratgan mutaxassislarning bosh xariflaridan tashkil topgan.
Xavfsizlikning ko‗pchilik texnologiyalarida shifrlashning bir taraflama
funksiyasi ishlatiladi (one-way function), yana shuningdek xesh – (hash function )
deb ataluvchi yoki daydjest-funksiyalar (digest function) ishlatiladi.
Bir taraflama funksiyani axborotlarni shifrlashga tatbiq etilishi natijasida
qayd qilingan baytlar sonidan tashkil topgan qiymatli (daydjest) natija beradi
(26.4,a-rasm). Daydjest dastlabki matn bilan birga uzatiladi. Xabarni qabul
qiluvchi daydjestni hosil qilishda shifrlashning qanday bir taraflama funksiyasi
(BTSHF) ishlatilganligini bilib, xabarni shifrlanmagan qismini ishlatish orqali uni
qaytadan hisoblab chiqadi. Agarda hisoblangan va olingan dayjestlarning
qiymatlari bir xil bo‗lsa, demak, xabar hech qanday o‗zgarishsiz qabul qilingan.
Dayjestni bilish asl xabarni tiklash imkoniyatini bermaydi, ammo u axborotlarning
butunligini bilish imkonini beradi.
416
Dayjest o‗z navbatida dastladki xabar uchun nazorat sonlar yig‗indisi bo‗lib
xizmat qiladi. Biroq jiddiy farqlari ham mavjud. Nazorat sonlar yig‗indisini
ishlatish, ishonchsiz yo‗llaridan uzatilgan xabarlarni butunligini tekshirish
vositasidir. Bu vosita buzg‗unchilar bilan kurashishga qaratilgan vosita emas,
ularga bu holatda nazorat sonlar yig‗indisining yangi qiymatini qo‗shib xabarni
o‗zgartirib qo‗yishga hech narsa halaqit qilmaydi. Qabul qiluvchi bu holda hech
qanday o‗zgartirishni bilmay qoladi. Nazorat sonlar yig‗indisidan farqli, dayjestni
hisoblashda esa sirli kalit ta‘lab etiladi. Agarda dayjestni hosil qilish uchun faqat
jo‗natuvchi va qabul qiluvchi biladigan ko‗rsatkich bilan bir taraflama funksiya
ishlatilgan holat bo‗lsa, dastlabki xabarni har qanday o‗zgartirilishi darhol ma‘lum
bo‗ladi.
6.7-rasm. Shifrlashning bir tomonlama funksiyalari.
Xabar
Xabar
SHBF
Daydjest
Kalit
Jо‗natuvchi
SHBF
Solishtirish
Kalit
Xabar
Daydjest
Qabul qiluvchi
Tarmoq orqali uzatish
Jо‗natuvchi
Xabar
Kalit
Xabar
Daydjest
SHBF
SHBF
Solishtirish
Xabar
Kalit
+
Xabar
Daydjest
Tarmoq orqali uzatish
Qabul qiluvchi
|
| |
Основы пакета - bet 98

|
Основы пакетаBog'liq Основы пакета (1)
121
1.4.4. Fayl menedjerlari
Fayllar bilan ishlash. Fayl-bu tizimda o‗z nomi va bayoniga ega bo‗lgan
mantiqiy bog‗liq yozuvlar majmuidir. Fayl nomidan foydalanib, unga
birlashtirilgan ma‘lumotlarga murojaat qilish mumkin. Fayllarda ixtiyoriy
axborotni saqlash mumkin. Axborotlarni kompyuter orqali qayta ishlash mumkin.
Foydalanuvchilar fayllarga jamlangan ma‘lumotlarni ochishi, o‗zgartirishi,
saqlashi, o‗chirishi yoki chop etish qurilmalariga yuborishi mumkin.
Fayl nomi va uning tavsiflari maxsus yozuv boshqaruvchisi–fayl belgisida
bo‗ladi. Tizimdagi mavjud barcha fayllar, ularni saqlash manzillari bilan birgalikda
maxsus katalogga yoziladi, uning yordamida fayllarni nomi bo‗yicha avtomatik
tarzda izlash ta‘minlanadi. Faylning to‗liq nomi ikki qismdan iborat bo‗ladi:
a) Fayl nomi.
b) Nuqta bilan ajratib yozilgan fayl kengaytmasi.
Odatda, fayl nomida fayl kengaytmasi bo‗lishi shart emas. Agar u mavjud
bo‗lsa, mazkur faylning xususiyatini aniqlash mumkin bo‗ladi va foydalanuvchi
uchun qulaylik yaratiladi. Masalan, Informatika.txt deb nomlangan faylning fayl
kengaytmasi-.txt. Bu kengaytma orqali biz faylning matn muharririga tegishli
ekanligini bilishimiz mumkin. Fayl atributlari esa, katalogda berib borilayotgan
fayl nomi, turi, sanasi va vaqtini aniqlaydi.
Papka bu-foydalanuvchilar yaratgan dastur va fayllar saqlanuvchi grafik
interfeysga ega bo‗lgan konteyner. Ekranda ushbu
ko‗rinishga ega bo‗ladi.
Diskdagi dastur va hujjatlarni saralash uchun papka ishlatiladi. Shu bilan bir
qatorda papkada dastur va hujjatlardan tashqari fayllar jamlangan boshqa papkalar
ham bo‗lishi mumkin. Fayl va papkalarni nomlashda quyidagi belgilar
ishlatilmaydi: /, /, *, ?, :, !, ―, <, >.
|
| |
bu yerd a pgr-y u k la n a d ig a n gru n tn ing z ic h lig i, k g /m 3; 9 tv- tasm ali

rotor bilan ishlanadigan yuza
А ^ А д а в С 'А д д в е , M2 (* )
° ' z l
uvalanib tu sh ad ig an yuza
sh n ek b ila n ish la n ad ig a n yuza
12.4-rasm. Kanalning ко ‘ndalang kesimi
Shneklarni harakatga keltirish uchun sarflanadigan
q u w a t quyidagi
formula bilan aniqlanadi:
bu yerda Rq- gruntni shnek bilan qazishga sarflangan q u w at, kVt;
Rjshq - gruntni grunt bilan ishqalanishiga sarflanadigan qu w at, kVt; ri yu -
shnekli yuritmaning F.I.K. (ri vu = 0,7-0,
8).
Gruntni grunt bilan ishqalanishiga
sarflanadigan q u w at, quyidagi
formula bilan aniqlanadi:
_ u f •
у
8
г
• Ли • f«g > k v t
(12.87)
,sq
3,6-106
bu
yerda
Ctu-shnekni
grunt
bilan
tishlashish
uzunligi,
£tu =2(0,8...0,9)/sh, m; fgg - gruntni grunt bilan ishqalanish koeffitsienti.
Ish jihoziga sarflanadigan q u w a t
quyidagi formula bilan
aniqlanadi:
p ilh = P r + p sh > kVt
(
12.
88)
Kanal
qazgichning
ish jihoziga ta’sir qiladigan qarshilik
kuchlarining yig‘indisi quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
(
12
.
86
)
(12.89)
bu yerda Fm-mashinaning
yurishdagi qarshiligi, kN; F;rsh-rotorli
ish jihozining qarshiligi, kN; F;* - shnekli
ish jihozlarining qarshilik
kuchi, kN; Fj - inersiya kuchining qarshiligi, kN.
FH-(R , + R
2Xf,,±i),kN
(12.90)
bu yerda f M-mashinaning yurishdagi
qarshilik koeffitsienti; i -
yurishdagi qiyalik nishabi, (i = 0);
R ,
-yurish uskunasiga gruntning 
normal ta’sir kuchi, kN, bu kuchni 7 = 0 shart orqali aniqlanadi; 
R 2

|
R ,
-yurish uskunasiga gruntning
normal ta’sir kuchi, kN, bu kuchni 7 = 0 shart orqali aniqlanadi;
R 2 Pdf ko'rish
|
bet | 136/189 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 10,96 Mb. | | #142869 |
Bog'liq Melioratsiya mashinalariR ,
-yurish uskunasiga gruntning
normal ta’sir kuchi, kN, bu kuchni 7 = 0 shart orqali aniqlanadi;
R 2
yordamchi chang ilar yoki g'ildiraklam ing tuproqqa beradigan normal
ta’sir kuchi, kN SMA=0 shart orqali 12.3- rasmdan aniqlanadi,
R ,= (m T
+ milh )■ g +
ZRV
+
Roy - R2
,kN
(12.91)
bu yerda mt - traktorning massasi, t; mlsh-ish jihozining massasi, t;
ZRV-
urunma va normal qazuvchi kuchlarning vertikal o ‘qdagi
proeksiyasi, kN; R ov- passiv ish jihoziga ta’sir kuchining vertikal
tashkil etuvchisi, kN.
ZRV
=
R u
•
s in a - Z R n
•
c o s a
, kN
(12.92)
bu yerda
ZR U-
tuproqni qazishdagi urunma kuch, kN;
ZRn-
tuproqni qazishdagi normal kuch, kN; a - rotorning vertikal o ‘qi bilan
Z R U
radius vektori orasidagi burchak,
( a
=
4 5 ° )
l R „ = ^ , k N
(12.93)
ZR„ =(0,2...0,5)ERu,k N
(12.94)
RoV = Rog • ctga , kN
(12.95)
bu yerda R 'g -passiv ish jihoziga ta ’sir etuvchi kuchning gorizontal
tashkil etuvchisi, kN; a r passiv ish jihozining kesish burchagi, grad (a! =
Rog = (0,35...0,80) — 4Ь 1Q3tgP > kN
(12.96)
bu yerda
b- kanal tubining eni, m;
P- otkos nishabining
gorizontga nisbatan og‘ish burchagi, grad, (P = ЗО'М б0).
F i = Z R J + R ^ ,k N
(12.97)
bu yerda I R '- urunma va normal kuchlarning gorizontal o ‘qidagi
proeksiyasi, kN
ZRg = £Rg • cosa+ ZRn • sina, kN
(12.98)
ZR*
=
ZR*
sin a
+ZRn
co sa
, kN
(12.99)
213
|
| |
-modda. Soliq bazasini aniqlash tartibi

(2-q.)
Ushbu modda birinchi qismining 3-bandida nazarda tutilgan yangi neft va gaz
quduqlariga nisbatan soliq imtiyozlarining amal qilish muddati tugagandan keyin uch yil
davomida belgilangan soliq stavkasining 50 foizga kamaytirilgan soliq stavkasi qoʻllaniladi.
(OʻzR 29.12.2021-y. OʻRQ-741-son Qonuniga muvofiq kiritilgan qism)
OʻzR 29.12.2021-y. OʻRQ-741-son Qonuniga muvofiq ikkinchi qismi uchinchi qism deb
hisoblansin
(3-q.)
Quyidagilar soliqdan ozod qilinadi:
1) yagona ishtirokchilari nogironligi boʻlgan shaxslarning jamoat birlashmalari boʻlgan va
xodimlarining umumiy sonida nogironligi boʻlgan shaxslar kamida 50 foizni tashkil etadigan
hamda nogironligi boʻlgan shaxslarning mehnatiga haq toʻlash fondi mehnatga haq toʻlash
umumiy fondining kamida 50 foizini tashkil etadigan yuridik shaxslar;
2) qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalarini (nominal quvvati 0,1 MVt va undan
ortiq boʻlgan) oʻrnatganlik uchun qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan energiya ishlab
chiqaruvchilar, ular foydalanishga joriy etilgan paytdan eʼtiboran oʻn yil muddatga;
3) qishloq joylarda joylashgan (bundan shaharlar va tumanlarning markazlari mustasno)
antenna-machta metall konstruksiyalari, shu jumladan ularga oʻrnatilgan hamda ularning ajralmas
qismi boʻlgan konstruksiyalar.
(OʻzR 26.07.2022-y. OʻRQ-785-son Qonuniga muvofiq kiritilgan
band)
Rejim
Tavsifi - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

|
Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021 Pdf ko'rish
|
bet | 95/153 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 27,94 Mb. | | #244031 |
Bog'liq 10-sinf yangiRejim
Tavsifi
r (read)
Faylni о‘qish uchun ochish. Agar fayl topilmasa, FileNotFoundError
xatoligini beradi.
w (write)
Faylni qayta yozish uchun ochish. Fayl tarkibini о‘chirib, bо‘sh
faylni ochadi. Agar fayl mavjud bо‘lmasa, uni yaratadi.
x (xwrite)
Agar fayl mavjud bо‘lsa, uni yozish uchun ochadi, aks holda
ochmaydi.
a (append)
Faylning davomiga yozish uchun ochish. Agar fayl mavjud
bо‘lmasa, uni yaratadi.
b (binary)
Faylni binar (ikkilik) rejimda ochish.
w
va
r
kabi holatlar bilan
birgalikda ishlatiladi. Masalan, ‘rb’, ‘rt’
t (text)
Faylni matnli holatda ochish.
+
Faylni о‘qish va yozish uchun ochish.
open() funksiyasi Python tilida faylni ochish va uning tarkibini ekranda namoyish etish
imkonini beradi. Ushbu funksiyaning birinchi parametri sifatida faylning qayerdaligini
kо‘rsatuvchi yо‘l kо‘rsatiladi, masalan, D:/project/my.txt. Ikkinchi parametr mode yordamida
faylni ochish rejimi, ya’ni fayl ustida qanday ish bajarilishi kо‘rsatiladi.
Fayl bilan ishlash yakunlanganidan sо‘ng, uni close() metodi yordamida yopish kerak. Ushbu
metod fayl bilan bog‘liq barcha resurs ishlarini yakunlaydi.
Faylga yozish
Matnli faylni yozish uchun ochishda ikki xil rejim ishlatiladi:
a(append)
– fayl davomiga yozuv
qо‘shish, w (write) – fayl tarkibini о‘chirib, qayta yozish.
Faylga yozish uchun write() metodidan foydalaniladi.
Sintaksisi:
write(str)
str parametri orqali satr kiritiladi. Agar boshqa turdagi ma’lumotlar kiritilishi lozim bо‘lsa, ular
satr turiga о‘tkaziladi.
file=open('d:/project/my.txt', 'w')
text=file.write('Hello world!')
file.close()
d:/project/ manzilidagi my.txt' f
ayli tarkibini
о‘chirib, ochadi. Agar mavjud bо‘lmasa, yaratadi.
write metodi yordamida faylga “Hello world!”
satrini yozadi.
Faylga yozish tо‘xtatilganini e’lon qilish uchun
close metodi ishlatiladi.
|
| |
Kiruvchi ma’lumot - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

|
Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021 Pdf ko'rish
|
bet | 93/153 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 27,94 Mb. | | #244031 |
Bog'liq 10-sinf yangiKiruvchi ma’lumot
Chiquvchi ma’lumot
4
She sells sea shells on the sea shore;
The shells that she sells are sea shells I'm sure.
So if she sells sea shells on the sea shore,
I'm sure that the shells are sea shore shells.
19
131
131
131
131
n=int(input('Satrlar sonini kiriting: '))
words=set()
print(n, ' ta satr kiriting.')
for i in range(n):
words.update(input().split())
print(len(words))
n – satrlar soni kiritiladi.
words – bo‘sh to‘plam yaratiladi.
0 dan
n
gacha
n
ta sikl ishlaydi.
Klaviatura orqali kiritilgan satrni
so‘zlarga ajratib, har bir so‘zni words
to‘plamiga element sifatida kiritadi.
T
o‘plam takrorlangan so‘zlarni bitta
element deb hisoblaydi. Shu sababli
to‘plamda faqat takrorlanmagan
so‘zlar qoladi.
len() funksiyasi elementlar, ya’ni
matndagi takrorlanmagan so‘zlar
sonini chiqaradi.
Satrlar sonini kiriting: 4
4 ta satr kiriting:
She sells sea shells on the sea shore;
The shells that she sells are sea shells I`m sure.
So ifa she sells sea shells on the sea shore,
I`m sure that the shells are sea shore shells.
19
TOPSHIRIQLAR
1. Foydalanuvchi tomonidan ikkita sonlar qatori kiritilgan. Qancha son ham birinchi,
ham ikkinchi qatorda ishtirok etganligini aniqlovchi va shu sonlarni o‘sish tartibida
chiqaruvchi dastur tuzing.
Kiruvchi ma’lumot
Chiquvchi ma’lumot
9 5 8 4
5 9 3 4
4 9
2. Foydalanuvchi tomonidan sonlar qatori kiritilgan. Har bir son avval uchragan bo‘lsa
“Ha”, aks holda “Yo‘q” javobini chiqaruvchi dastur tuzing.
Kiruvchi ma’lumot
Chiquvchi ma’lumot
4 5 1 4 5 2
Yo‘q
Yo‘q
Yo‘q
Ha
Ha
Yo‘q
|
| |
UYGA VAZIFA
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR

143
143
143
143
42-dars. TASVIR BILAN ISHLASH. ANIMATSIYA
Canvas maydonidagi rasm har doim bir xil bo‘lishi shart emas. Python dasturlash tilida tasvir
ko‘rinishini o‘zgartirish va uni harakatlantirish imkoniyatlari mavjud. Demak, avval yaratilgan
tasvir elementlarini qanday o‘zgartirish hamda animatsiya yaratishni ko‘rib chiqamiz.
Canvas maydonida figurani yaratuvchi metodlar obyektlar sonli identifikatorlarini qaytaradi.
Identifikatorlar o‘zgaruvchilarga o‘zlashtirilganligi tufayli, keyinchalik o‘zgaruvchilar yordamida
figuralarga murojaat etish mumkin. Quyidagi dasturiy kodda head, eye1, eyeball1, eye2,
eyeball2, mouth kabi indentifikatorlar ishlatilgan.
from tkinter import *
Kutubxonadan tkinter modulini
yuklab oladi.
window=Tk()
Tkinter oynasini yaratadi.
window.title('Smaylik')
Oyna sarlavhasini hosil qiladi.
c=Canvas(window, width=400, height=400)
c.pack()
Eni 400, bo‘yi 400 ga teng Canvas
maydonini yaratadi.
head=c.create_oval(50,50,350,350, fill='yellow')
Smaylik boshini chizadi.
ey
e1=c.create_oval(120,130,170,180,
fill='white')
Smaylik 1-ko‘zini chizadi.
eye
ball1=c.create_oval(135,145,155,165,
fill='black')
Smaylik 1-ko‘zi qorachig‘ini chizadi.
eye2=c.create_oval(220,130,270,180, fill='white')
Smaylik 2-ko‘zini chizadi.
eyeb
all2=c.create_oval(235,145,255,165,
fill='black')
Smaylik 2-ko‘zi qorachig‘ini chizadi
mouth=c.create_oval(130,225,260,270,fill='red')
Smaylik og‘zini chizadi.
window.mainloop()
Asosiy siklga kirish.
with ..as operatori - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

137
137
137
137
qasida.append(q_satri + '\n')
Har bir satr “qasida” nomli rо‘yxatga element
sifatida о‘zlashtiriladi.
with open(file_name, 'a’) as q_file:
Fayl yozish uchun ochiladi va q file’ga
о‘zlashtiriladi.
for q_satri in qasida:
q_file.write(q_satri)
print('E.Vohidovning O`zbegim
qasidasi')
with open(file_name, 'r') as q_file:
for q_satri in q_file:
print(q_satri, end='')
Rо‘yxat elementlari soniga teng bо‘lgan sikl tashkil
etiladi.
q_file’ga о‘zlashtirilgan har bir satr q_satriga
yoziladi.
Qasidani ekranga chiqarish uchun sarlavhasi chop
etiladi.
Fayl о‘qish uchun ochiladi va q_file’ga
о‘zlashtiriladi.
q_file’dagi satrlar soniga teng sikl tashkil etiladi.
q_file’dagi har bir satr chop etiladi.
TOPSHIRIQLAR
1. Faylga ixtiyoriy 5 ta son kiritish va ular yig‘indisini hisoblab, shu fayl davomiga yozish
dasturini tuzing.
2. Faylga kiritilgan she’r satrlarini teskari tartibda boshqa faylga yozish dasturini tuzing.
Dasturda readlines() metodidan foydalaning.
- LABORATORIYA ISHI - O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov

67
elektromexanik, elektropnevmatik,
elektron, fotoelementli va boshqa turlarga
bo‟linadi. Ushbu laboratoriya ishida ana shulardan ikki xili o‟rganiladi.
Elektron vaqt relesining ishlashi. Elektron vaqt relesi (2.2.1-rasm)
o‟zgaruvchan tok manbaidan transformator Tr va diod
D orqali kelayotgan tok
bilan ta‟minlanadi. Bu yerda kondensator C
2
pulsatsiyalangan kuchlanishni
tekislaydi va tranzistorlar almashlab
ulash rejimida ishlab, tranzistorning
kirishidagi kuchlanish 2V ga yetganda rele R ning ishlab ketishini ta‟minlaydi.
Relening ishlab ketish vaqti kondensator C
1
ning,
tranzistor VT
1
ning emitterli
o‟tishi va qarshiliklar orqali zaryadsizlanishi bilan bog‟liq bo‟ladi. R
3
qarshilikni
o‟zgartirish orqali kerakli ishlab ketish vaqtini qo‟yish mumkin.
Boshlang‟ich paytda o‟chirgichning kontaktlari ochiq bo‟lib, kondensator C
1
da kuchlanish 0 ga teng, ikkala tranzistor yopiqdir, rele g‟altagidan tok o‟tmaydi.
K kalitning qisqa muddatga ulanishi natijasida kondensator C
1
zaryadlanadi va
darhol zaryadsizlana boshlaydi.
2.2.1-rasm. Elektron vaqt relesi elektr prinsipial sxemasi
Kalitning ulangandan to kondensator 2V kuchlanishgacha zaryadlanganiga
qadar rele ulangan holda qoladi va kondensator zaryadsizlana boshlagach,
kuchlanish 2V dan kamaygandan keyin rele uziladi.
Kalit ulangandan to rele
uzilishigacha bo‟lgan vaqtga relening ushlab turish vaqti deyiladi.
To‘plamlar bilan ishlash - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

130
130
130
130
V BOB.
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI
A | B
A.union(B)
A va B to‘plamini birlashtirib, yangi to‘plam
hosil qiladi.
A |= B
A.update(B)
B to‘plamdagi elementlarni A to‘plamga
qo‘shadi
A & B
A.intersection(B)
A va B to‘plamlari
kesishmasi, ya’ni ikkala
to‘plam uchun umumiy bo‘lgan
elementlarni
oladi.
A &= B
A.intersection_update(B)
A to‘plamda B to‘plamda
mavjud elementlarni
qoldiradi.
A - B
A.difference(B)
A va B to‘plamlarning
ayirmasi, ya’ni A
to‘plamda mavjud va B to‘plamida mavjud
bo‘lmagan elementlarini qaytaradi.
A - B
A.difference_update(B)
A to‘plamdan B to‘plamda mavjud elementlarni
o‘chiradi.
A<=B
A.issubset(B)
A to‘plami B to‘plamining qism to‘plami
ekanligini tekshiradi.
A>=B
A.issuperset(B)
B to‘plami A to‘plamining qism to‘plami
ekanligini tekshiradi.
A
A<=B and A!=B
A to‘plam B to‘plamdan kichik.
A>B
A>=B and A!=B
A to‘plam B to‘plamdan katta.
>>> viloyat={'Toshkent', 'Namangan', 'Jizzax'}
>>> voha={'Jizzax', 'Qashqadaryo','Surxondaryo'}
>>> a=viloyat & voha
>>> print(a)
'viloyat' nomli to‘plam yaratildi.
'voha' nomli to‘plam yaratildi.
'viloyat' va 'voha' nomli to‘plamlar
kesishmasini, ya’ni ikkala to‘plamda
mavjud elementni chiqaradi.
{'Jizzax'}
AMALIY MASHG‘ULOT
Masala.
Foydalanuvchi tomonidan kiritilgan matnda qancha so‘z ishtirok etganligini
aniqlovchi dastur tuzing.
Ko‘rsatma:
foydalanuvchi tomonidan
satrlar soni kiritiladi, so‘ngra satrlarning o‘zi kiritiladi.
O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov - bet 33

86
O‟tish jarayoni grafigidan aniqlangan sifat ko‟rsatkichlari:
H
max
- sathning max balandligi,
H
max
=…..
H
tur
- sathning turg‟un holatidagi balandligi,
H
tur
=….
ζ
- o‟ta rostlash, %:
%
100
rt
о
max
tur
H
H
H
n - yarim tebranishlar soni,
n =….
t
r
- rostlash vaqti,
t
r=
…..
BAJARILGAN ISH BO‟YICHA HISOBOT MAZMUNI
1. Laboratoriya sxemasi va u haqida qisqacha ma‟lumot.
2. Tajriba natijalari jadvali va o‟tish jarayoni xarakteristikasi.
3. Barqarorlash tizimsining sifat ko‟rsatkichlari.
4. Xulosa.
NAZORAT SAVOLLARI
1. Avtomatik rostlash tizimlari ishlash algoritmiga ko‟ra qanday turlarga bo‟linadi?
2. Barqarorlash tizimsi deb qanday tizimga aytiladi?
3. Programmali boshqarish tizimsi deb qanday tizimga aytiladi?
4. Kuzatuvchi tizim deb qanday tizimga aytiladi?
Hisobotni bajardi _______________________"__"______ 20 __y.
f.i.sh., imzo
Hisobotni qabul qildi ______________________"___"_____ 20 __y.
f.i.sh., imzo
bilimlarga ishlov berish tizimlari

133
1.5.2. Axborot-hisoblash tizimlarining tarkibiy tashkillanishi
Axborot bevosita va uzluksiz boshqarish jaroyoni bilan bog‗liq.
Kibernetikaning boshqarish haqidagi juda umumiy talqin qilishi quyidagicha:
axborotga maqsadga yo„naltirilgan ravishda ishlov berish jarayoni-boshqarishdir.
Boshqarish tizimining vazifasi sifatida belgilanadi: uning yoki asosiy
xususiyatlarini birligini saqlanishini, yoki berilgan yo‗nalishda uning rivojlanishini
taʻminlanishi. U holda ham va bu holda ham boshqarish
ma‟lum maqsadga
erishish uchun amalga oshiriladi. Qo‗yilgan maqsadga erishilganligini ko‗rsatuvchi
boshqarishni optimallik ko‗rsatkichi bu boshqarishni maqsadli funksiyasidir.
Boshqarishni maqsadli funksiyasi–bu qandaydir o‗lchanadigan miqdoriy
kattalik bo‗lib, u kirish va chiqish o‗zgaruvchilarning, boshqarish obyekt
ko‗rsatkichlarining va vaqtning funksiyasidir (vaqtga bogliqligi).
Axborot tizimini boshqarish jarayonidagi o‗rnini 3.1-rasmda keltirilgan
tarkibiy sxema orqali tushuntirish mumkin.
Основы пакета - bet 302

415
chunki bu matnni shifrdan chiqarishga yoki yopiq kalitni hisoblashga imkon
bermaydi.
Vaholangki, ochiq kalit haqidagi axborot sirli emas, uni nusxa olishdan va
buzg‗unchining kalitini o‗rnatishdan saqlash kerak, masalan, buzg‗unchi ochiq
foydalanuvchi nomidan o‗zining ochiq kalitini o‗rnata olsa, shundan so‗ng u
o‗zining yopiq kaliti yordamida barcha xabarlarni shifrdan chiqara olishi mumkin
va o‗z xabarlarini uning nomidan jo‗natishi ham mumkin. Agarda foydalanuvchilar
bilan ularning ochiq kalitlarining bog‗lovchi ro‗yxati tarqatilsa (byuletenlar,
maxsus jurnallar va hokazo) juda oson bo‗lar edi. Biroq bunday yondoshishda biz
yana parol holidagi kabi yomon moslashuvchanlikka to‗qnash kelamiz. Bu
muammoni yechimi raqamli sertifikatlar texnologiyasidir. Bizning holat uchun
O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov - bet 28

71
asos 1, unga o‟ralgan sim chulg‟am 7 va qo‟zg‟aluvchi kontakt (polzunok) 3
(2.3.1a-rasm).
Xalqasimon
potensiometrik
O‟O‟ning
tuzilishi
quyidagicha:
tok
o‟tkazmaydigan materialdan yasalgan asos 1 ga solishtirma qarshiligi yuqori
bo‟lgan materiallar (nixrom, platina, iridiy va platina-palladiy qotishmalari)dan
tayyorlangan sim shulg‟am 2 o‟ralgan. Sim shulg‟am 7 ustida o‟q 5 orqali cho‟tka
4ga mahkamlangan kontakt 6 harakatlanadi. Manbadan kirish kuchlanishi sim
shulg‟amning ikki uchiga beriladi va chiqish kuchlanishi sim shulg‟amning bir
uchi va tok ajratuvchi halqa 2 da joylashgan kontakt 3 orqali olinadi. O‟O‟
yuklanishsiz ishlaganda chiqish kuchlanishi cho‟tka holatining o‟zgarishiga, ya‟ni
qarshilikning o‟zgarishiga mos ravishda o‟zgaradi va statik xarakteristikasi to‟g‟ri
chiziqdan iborat bo‟ladi.
2.3.1- rasm. Xalqasimon potensiometrik siljish o‟lchov o‟zgartkichi
a) prinsipial va b) elektr sxemasi
O‟O‟ning statik xarakteristikasini quyidagi tenglikdan topish mumkin:
R = a(2
r360
o
) R
a
, [Om/grad]
Bunda
R
a
- bir xil o‟ralgan chulg‟amdagi birlik aylana uzunligiga to‟g‟ri keladigan
solishtirma qarshilik (o‟ralgan sim materialining solishtirma qarshiligi va
ko‟ndalang kesimiga bog‟liq), Om/m;
r - O‟O‟ning radiusi, m;
a - qo‟zg‟aluvchi kontaktning burilish burchagi, grad.
72
O‟O‟ning sezgirligi:
K = dR/d
a
= (2
r/360) R
a
, [Om/grad]
Aylana uzunligi bo‟ylab mavjud qarshilik miqdori va qo‟zg‟aluvchi kontakt
radiusi qancha katta bo‟lsa, O‟O‟ning sezgirligi shuncha yuqori bo‟ladi.
3.1(b)-rasmda
potensiometrik O‟O‟ning elektr sxemasi keltirilgan.
Yuklanmagan
potensiometrning H va
K mahkamlagichlariga o‟zgarmas yoki
o‟zgaruvchan U kuchlanish ulanadi. Bu holda H mahkamlagich va «CH» cho‟tka
orasidagi potensiometr qarshiligi
R
H
=R
H
/l qonun bo‟yicha o‟zgaradi. Bu yerda
R
H
-
H uchastka qarshiligi;
l-potensiometr uzunligi; R- potensiometrning to‟la
qarshiligi.
O‟chiq chiqish kuchlanishi potensiometrning R qismidan olinadi va «CH»
cho‟tka siljishiga bog‟liq. Shu yo‟l bilan mexanik siljishni elektr kuchlanishiga
o‟zgartirish amalga oshiriladi.
Yuklanishsiz holatda cho‟tkaning
N nuqtadan o‟ng tomonga x kattalikka
siljiganda O‟O‟ning
chiqish kuchlanishi U yuklanishsiz
U=UR
x
/R=U
x
/l ga teng.
Bu holatda O‟O‟ning statik xarakteristikasi to‟g‟ri chiziqli bo‟ladi. Yuklangan
holatda esa statik xarakteristikasi notekis bo‟ladi. Bu holda O‟O‟
ning chiqish
kuchlanishi
U
chiq
=I
n
R
n
.
Bu yerda I
n
- yuklangan qarshilik
R
n
dan o‟tuvchi tok.
Umumiy ma‟lumotlar - O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov

178
ABTning funksional elementlar va ular orasidagi bog„lanishlar
ko„rinishidagi sxemasi
funksional sxema deb ataladi.
Unda funksional elementlar
to„g„ri to„rtburchak, ular orasidagi bog„lanishlar esa strelkalar ko„rinishida
tasvirlanadi. Tizimning funksional sxemasini tuzish uchun avval uni funksional
elementlarga ajratib olish, ular uchun kirish va chiqish
kattaliklarini va bu
kattaliklarni elementlararo uzatish yo„nalishi aniqlab olish va shartli belgilar bilan
ifodalash lozim bo„ladi. Sxemalarda funksional elementlar nomlarning bosh
harflari ko„rsatilgan to„g„ri to„rtburchak shaklida ifodalanadi (3.1,a-rasm). Bundan
faqat taqqoslash elementi (TqE) mustasno, bu element o„rtasida
kesishuvchi ikki
chiziq chizilgan aylana shaklida ifodalanadi (3.1,b-rasm).
Umumiy holda kirish va
chiqish signallarini tegishlicha
x va
u bilan belgilanadi, TqEda esa ikkita
x
Основы пакета - bet 99

123
1.13-rasm. Moy kompyuter papkasi.
«Moy kompyuter» (Mening kompyuterim)da obyektlar tasvirlanishi tartibini
o‗zgartirishning ikki usuli mavjud:
«Vid» (Ko‗rinish) menyusidagi
«Uporyadochit znachki» (Belgilarni
tartiblash) ro‗yxatida obyektlar saralanishining shartlarini tanlash kerak.
—
«Tablitsa» rejimida har bir ustunning tepasida
«Imya» (Nom),
«Razmer»
(Ulchov),
«Tip» (Tur) va
«Izmenyon» (O‗zgartirilgan) tugmachalari aks ettirilgan.
—Ustunning sarlavhasiga mos o‗sib borish yoki kamayish tartibida
obyektlarni saralash uchun kerakli tugmachani bosish kerak.
«Vid» (Ko‗rinish) menyusida «Kak Web stranitsa»

«Vid» (Ko‗rinish) menyusida «Kak Web stranitsa» (Web sahifasidek)
buyrug‗i mavjud, uni faollashtirib, Ilovani Web sahifasidek jihozlash mumkin.
«Provodnik» (Boshlovchi)
ilovasi
«Moy kompyuter» (Mening
kompyuterim) ilovasiga o‗xshash bo‗lib, faqat «Servis» (Xizmat ko‗rsatish)
menyusi mavjudligi bilan farq qiladi. «Provodnik» (Boshlovchi) menyusida
quyidagi bo‗limlar mavjud:
Fayl, Pravka, Vid, Perexod, Izbrannoe, Servis, Spravka.
124 «Servis» (Xizmat ko‗rsatish) menyusi yordamida fayllarni qidirish mumkin.
Bu amal «Pusk» tugmachasi orqali chiqariladigan «Poisk» (Qidirish) opsiyasida
ham bajariladi. Mazkur menyuda tarmoq diskini ulash va olib tashlash amallari
ham bajariladi.
Boshqa dasturlar kabi «Provodnik» dasturi ham o‗zining oynasiga yopish,
o‗lchamini o‗zgartirish, yashirish tugmalari hamda o‗z menyusiga ega.
1.14-rasm. Provodnik dasturi. Oyna ikki: o‗ng va chap bo‗laklardan iborat. Chap bo‗lakda disk va jildlar
ro‗yxati, o‗ng bo‗lakda esa chap bo‗lakdan tanlangan obyektlar ichida mavjud jild
va fayllar ro‗yxati joylashtiriladi. Chap bo‗lakda obyektlar oldida «+» belgi
joylashgani shu disk yoki jild ichida jild joylashganini bildiradi. Bu belgi ustida
sichqonchaning chap tugmasi bosilsa «—» belgiga aylanadi va ro‗yxatdan ichki
jildlar nomlari ham joy oladi. Papka ichida bir nechta ichma-ich joylashgan
papkalar bo‗lishi mumkin. «—» belgining ustida sichqonchaning chap tugmasi
bosilsa belgi yana «+» belgiga aylanadi.
Standartniye programmi oynasi quyidagi rasmda ko‗rsatilgan.
125 1.15-rasm. Standartnыe programmы. Bloknot dasturi haqida ma‘lumot. Bloknot dasturi oddiy ko‗rinishdagi
mantlar yaratish imkonini beruvchi dastur hisoblanadi

127
Oynaning asosiy qismini ish sohasi egallaydi. Uning chap yonida uskunalar
paneli joylashgan. Unda tasvir yaratishda ishlatiladigan uskunalar tugmachalari
(ramziy belgilari) joylashtirilgan. Ayrim uskunalar tanlanganda panelning tagida
ushbu uskunaning xossalarini qo‗shimcha sozlash uchun darcha paydo bo‗ladi.
Ish sohasining tagida ranglar palitrasi joylashgan. U rasm chizishda
ishlatiladigan ranglar to‗plamini o‗z ichiga olgan
O‟zakli induktiv O‟O‟ - O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov

73
ya‟ni
U
1
>U
2
va chiqish kuchlanishi
U
chiq
orta boradi.
x=1 bo‟lganda
U
chiq
maksimal
qiymatga teng bo‟ladi.
1< x < l intervalida U
kir
ortib borib,
U
chiq
kamayishiga olib
keladi. Ya‟ni induktivligi ortadi va chiqish kuchlanishi
U
chiq
kamayib boradi.
2.3.2-rasm. Induktiv siljish O‟O‟
O‟O‟ning sezgirligi har bir chulg‟am uchun alohida hisoblanadi.
x
U
dx
dU
K
;
Laboratoriya qurilmasining tavsifi. Laboratoriya
qurilmasi quyidagi
qismlardan iborat (2.3.3-rasm):
kamaytiruvchi transformator - Tr, induktiv O‟O‟
1, potensiometrik o‟lchov- o‟zgartkichi
3,
voltmetrlar V
Основы пакета - bet 104

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 104/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
131
mezanizatsiyalashtirishdan
sifatli
farqi
ham
mana
shunda
(mexanizatsiyalashtirishda amallar o‗rtasidagi o‗tishlar qo‗lda bajariladi). AAIT da
axborotlarni o‗zgartirish amallari va ular o‗rtasidagi o‗tishlar avtomatik ravishda
bajariladi, inson boshqarish zvenosi sifatida ishtirok etmaydi. AAIT da inson tizim
ishlashini tashqaridan kuzatuvchi vazifasini bajarishi mumkin.
Yuqorida qayd qilib o‗tilgan MIT turlaridan ko‗pchilik murakkab boshqarish
tizimlari o‗rtasida eng samaralisi avtomatizatsiyalashtirilgan ishlov berish tizimidir
(AIT), u o‗z tarkibiga kompyuterni oladi. Murakkab tizimlarni boshqarishda eng
asosiy vazifa insonga tegishli, texnik vositalar (kompyuter ham) uning
yordamchilari bo‗lib hisoblanadi. Kompyuter, masalan, o‗zidan-o‗zi qudratli emas,
u algoritm va dasturlar ko‗rsatmasi bo‗yicha amallarni bajaradi, ularni esa inson
yaratadi, bu dasturlar esa ko‗pincha ideal emas, albatta. Samarali AIT qurishning
eng muhim tamoyillari quyidagilar:
integratsiya tamoyili, ishlov beriladigan axborotlar bir marotaba AIT ga
kiritilib, ko‗p marotaba iloji boricha ko‗p masalalarni yechish uchun ishlatiladi, bu
bilan maksimal ravishda axborotlarni qayta-qayta yozishni va ularni qayta-qayta
o‗zgartirish operatsiyalari bartaraf etiladi;
tizimlilik tamoyili, boshqarishning barcha tizim ostilarda va yechim qabul
qilishning barcha bosqichlarida zarur bo‗lgan axborotni olish maqsadida
axborotlarga turli qirqimda ishlov berishdan iborat;
ixchamlilik tamoyili, AIT ning texnologik jarayonlarini barcha
bosqichlarida
axborotlarni
o‗zgartirishni
mexanizatsiyalashtirish
va
avtomatizatsiyalashtirishni nazarda tutadi.
Tarkibida maxsus axborotni semantik tahlillash uchun dasturiy ta‘minoti va
uni tarkiblashtirishga molashuvchan mantiqi bo‗lgan rivojlangan AIT ni ko‗pincha
|
| |
Основы пакета - bet 110

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 110/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
139
1.5.3. Ko‗p mashinali va ko‗p prosessorli hisoblash tizimlari
Hisoblash tizimi–bu bir yoki bir necha kompyuterlarni yoki protsessorlarni,
dasturiy ta‘minotni, tashqi qurilmalarni axborot-hisoblash jarayonini birgalikda
bajarish uchun mo‗ljallangan to‗plami.
Hisoblash tizimida kompyuter bitta bo‗lishi mumkin, lekin ko‗p vazifali
tashqi qurilma bilan birgalikda ulangan bo‗lishi mumkin. Tashqi qurilmaning narxi
ko‗pincha kompyuter narxidan ko‗p marotaba ortiq bo‗ladi. Ko‗p tarqalgan bir
kompyuterli XT ga misol tariqasida axborotga teleishlov berish tizimini keltirish
mumkin. Lekin hisoblash tizimining an‘anaviy varianti ko‗p kompyuterli va ko‗p
protsessorli variantlardir.
Birinchi hisoblash tizimlari tezlikni va ishlash ishonchliligini oshirish
maqsadida hisoblash operatsiyalarini parallel bajarish yo‗lini qo‗llash orqali
yaratilgan. Kompyuterning keyingi tezligini oshirishdagi ―to‗siq‖ bu elektromagnit
to‗lqinlarining tarqalishini oxirgi tezligi, yorug‗lik tezligi – 300 000 km/s. XT
elementlari orasida signallarning tarqalish vaqti elektron sxemalarning o‗tish
vaqtidan ancha oshishi mumkin. Shuning uchun operatsiyalarni qatʻiy ketma-
ketlikda bajarilishi fon Neyman tarkibli kompyuterga xarakterlidir, bu tarkib esa
XT tezligini jiddiy oshirishga imkon bermaydi.
Operatsiyalarni bajarilishining parallelligi tizim tezligini jiddiy oshiradi; u
shuningdek agarda operatsiyalar ikki martta bajarilsa va ularning natijalari
solishtirilsa, ishonchlilikni (tizimdagi bitta kompyuter buzilsa, uning vazifasini
boshqa kompyuter o‗z zimmasiga oladi) va tizim vazifasini to‗g‗ri bajarilishini
jiddiy oshirishi mumkin.
Zamonaviy XT uchun, superkompyuterlardan tashqari, ularning zarurlik
ko‗rsatkichlarini asoslashning o‗zi ham boshqacha–foydalanuvchiga axborot
xizmatlarini ko‗rsatishning o‗zi va bu xizmatning sifati hamda servisi muhim.
Superkompyuterlar va ko‗p protsessorli XT uchun muhim ko‗rsatkich ularning
unumdorligi va ishonchliligidir.
|
| |
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija - bet 61

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija
|
bet | 61/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданики5-topshiriq. Akademik yozishda talabalarda uchrashi mumkin bo‘lgan ba’zi qiyinchiliklar yoritilgan. Diqqat bilan o‘qib chiqing va ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarga e’tibor bering.
Myullerning fikricha, ob-havoning tubdan o‘zgarishi global isish, xususan, dengiz harorati bilan bog‘liq. Biroq, Kenzia (2013) ning fikricha, Myuller bu mavzu ustida bosh qotirishi tabiat muvozanatini buzilganligini (disfunksiya) ko‘rsatadi va ushbu hodisaga hech qanday dalil yo‘qligini, suv toshqinlari va kuchli bo‘ronlar kabi hodisalar hozirgi kunda dolzarb bo‘layotganini anglatishni ta’kidlaydi. U asosiy masala sifatida sel ko`p bo`ladigan joylarda o‘sayotgan aholini nazarda tutadi. Myullerni xavotirga solayotgan masala Tinch okeanining shimoliy qismidagi harorat 1968-yildan buyon 0,5 darajaga oshgani edi, lekin, Kenzia ushbu holni tabiatda sodir bo‘layotgan o‘zgarishlar deb qabul qilgan.
Biroq, Javez (2009) va Saymonslar (2011) birgalikda YUNESKO homiyligi asosida 2000-yildan beri uch karra olib borilayotgan tashviqot ishlarini tanqid qilib chiqishgan.
6-topshiriq. Til muhokamasi. Quyidagi so`zlar tilning umumiy xususiyatlarini bayon qilish uchun ishlatiladi. Sherigingiz bilan ro‘yxatdagi so‘zlarni muhokama qiling.Har biriga bittadan misol keltiring.
Ko‘p ma’nolilik - bir necha ma’noga ega so‘z. Noaniqlilik.
Hangoma (anekdot) - biror bir voqea yoki hodisani tasvirlovchi hikoya.
Qolip ( klishe) - asossiz qo‘llanilgan so‘z va ibora.
Evfemizm - biron bir so‘zning to‘liq ma’nosini to‘g‘ridan-to‘g‘ri bayon etmaslik uchun qo‘llaniladi.
Oshirib aytish - real voqea-hodisani yaxshiroq yoki yomonroq tasvirlash.
Iboralar – soz`lashuv uslubida qo‘llaniladigan, ko‘chma ma’noga ega so‘z.
Metafora - biron bir so‘zda ma’no ko‘chishinig yuz berishi.
Paradoks - shubhasiz to`g‘ri hisoblangan fikrni inkor etish.
Maqol - inson xulqi va tarbiyasiga qaratilgan nasixat.
Matal - ko‘p so‘zlangan va o‘zida haqiqat aks ettirgan fikr va mulohaza.
Qiyoslash - ikki buyumni o‘zaro qiyoslash.
Da’vat - tez-tez qaytariladigan ibora bo‘lib, asosan biror narsani reklama qilish uchun qo‘llaniladi.
Bayonot - biron bir voqea-hodisaning rasmiy ifodasi.
Konspekt - ma’lumotning qisqacha mazmuni.
Kamtarin gapirish - biron-bir voqea hodisani to‘liq bayon etmaslik.
|
| |