nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimida model va modellashtirish Reja

|
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimida model va modellashtirish Reja
|
bet | 1/4 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 16,4 Kb. | | #148853 |
Bog'liq Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimida model va modellashtirish-fayllar.org (1)
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimida model va modellashtirish Reja: • cad/cae/cam tizimi bosqichlari va ularning ishlab chiqarishdagi muhim o’rni
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimida model va modellashtirish
Reja:
• CAD/CAE/CAM tizimi bosqichlari va ularning ishlab chiqarishdagi muhim o’rni.
• Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimi va uning rivojlanish bosqichlari.
• 3. Geometrik modellashtirishning fazoviy tasavvur bilan uzviy bog’liqligi.
Tayanch so’zlar: avtomatlashtirilgan loyihalash tizim (ALT), CAD tizimi, CAE tizimi, CAM tizimi, mashina, EHM, muhit, texnologiya, ishlab chiqarish, jarayon, modellashtirish, model, modellashtirish, geometrik modellashtirish.
Xalqaro analitiklarning fikricha hozirgi zamon ishlab chiqarishida muvaffaqiyat qozonishning asosiy omillari bu: bozorga mahsulot chiqarishga ketadigan vaqtning qisqarishi, mahsulot tannarxining pasayishi va sifatning oshishidir. Bunday talablarga javob bera oladigan texnologiyalar qatorida avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari (ALT) kiradi.
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari (ALT) keng qamrovli tushuncha bo’lib, uni faqat chizmani avtomatlashgan tizim asosida loyihalash deb tushunmaslik kerak. Bugungi kundagi fan va ishlab chiqarishning tezkor suratdagi rivojlanishi ALTni uch bosqichdan iborat tizim sifatida o’rganishni va ishlab chiqarish jarayonida ham uch bosqichni qo’llashni taqozo etadi. Bu bosqichlar ingliz tilida CAD (computer aided design), CAM (computer aided manufacturing) va CAE (computer aided engineering) deb nomlanadi.
CAD tizimlari (computer aided design – kompyuter yordamida loyihalash) asosan kompyuterda chizma g’oyalarini loyihalash va konstruktorlik hujjatlarini rasmiylashtirishga mo’ljallangan. Odatda hozirgi zamon CAD tizimlari moduliga uch o’lchamli konstruktsiyalar (detallar)ni yaratish (loyihalash) va chizma konstruktorlik yozma hujjatlarini (spetsifikatsiya, qaydnomalar va h.k.) rasmiylashtirish kiradi.
|
| |
barcha 
sistemalar avtomatlashtirilgan sistemalar hisoblanadi. Bun­
day

sababni ko‘rsatish mumkin. Birinchidan bunday murakkab tizimni
yaratish uzoq vaqt talab etadi, shuning uchun bu sistemaning
qismsistemalarini tayyor bo‘lishi bilan ishga tushirib yuborish
iqtisodiy samara berishi mumkin. Ishga tushirilgan qismsistema
bazali variant hisoblanib, keyinchalik rivojlantirib, to ‘ldirilib
boriladi. Ikkinchidan texnologik loyihalanayotgan obyektning, hi-
soblash texnikasining, hisoblash matematikasining doimo rivojlanib
borishi natijasida yangi, zamonaviy modellar va dasturlar yaratilib,
eskilami o ‘miga qo‘yish talab qilinadi. Bu esa yaratilayotgan ALS
ochiq sistema bo‘lishligini va doimo yangi uslublar va vositalar
bilan to id irilib borish imkoniyatiga ega boMishi kerakligini
ko‘rsatadi.
ALS lar - unifitsirlashtirilgan modellardan maksimal foydalanish
imkoniyatiga ega maxsus sistema. Bizga m a’lumki yuqori
samaradorlikka va universallikka erishish doimo bir-biriga qarama-
qarshi hisoblanadi. ALS lami yaratishda ham bu qarash saqlanib
qoladi. Yuqori samaradorlikka ega ALS lami kam vaqt va kam
material sarflab yaratish uchun, ulami loyihalash masalalarini
yechishda maxsuslashtirish kerak b o ia d i. Bunda esa, turli obyekt-
larga maxsuslashtirilgan ALS lar soni ko‘payib ketadi. Ko‘pincha
maxsuslashtirilgan ALS larga sarf-xarajatlami kamaytirish uchun,
ularni unifitsirlashtirilgan tarkibiy qismlardan maksimal foydalanish
asosida yaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Unifitsirlashtirishning
asosiy sharti bo‘lib, turli texnik obyektlami modellashtirishda,
analiz va sintez qilishda umumiy bo‘lgan tomonlami topish
hisoblanadi.
ALS lami yaratishda ko‘rib o'tilgan tamoyillar texnik vositalami
va matematik ta’minotni tanlashda, hisoblash texnikasi vositalari
imkoniyatlarini va loyihalash tashkilotlari talablarini doimo hisobga
olishni taqozo etadi.
Y orug’lik difraksiyasi - Sam arqand davlat universiteti

I s s iq lik n u r l a n i s h
Jism larning nur chiqarish va nur yutish qobiliyati.
Absolyut qora jisim
nurlanishi. Issiqlik nurlanish qonunlari K irxgof qonuni, Stefan-Bolsman qonuni,
Vinning
siljish qonuni, Plank formulasi. Issiqlik nurlanish qonunlarining
qo’llanilishi. O ptik pirometrlar, yoryg’lik manbalari.
Fotolyuminessensiya,
fosforesensiya va flyuoresensiya.
Q o’llaniladigan ta ’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli
ta 'lim. Zamonaviy kompyuter texnologiyalari va multimediali elektron darsliklar.
Adabiyotlar: A l; A2; A3; A4; A5; A6; A7; Q l; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6.
A LS larin i y aratish d ag i asosiy xu susiy atlar

qilishi uchun sharoitlar yaratiladi. ALSning asosiy vazifasi loyiha-
Inshning hamma bosqichlarini yoki biror-bir alohida qismini
loyihalashni avtomatlashtirishdan iboratdir.
ALS lami yaratishda ulami alohida qismlari sistemali birlik, mos
lushishlik, tiplash va rivojlantirish tamoyillari bilan boshqarilishi
e'liborga olinadi.
Sistemali birlik tamoyili - bu sistemaning to‘liqligini ta’minlab,
uhyektni to ‘liq loyihalashni yoki alohida elementlarini loyihalashni
ta’minlaydi.
Mos tushishlik tamoyili, ALS lami tashkil qiluvchi qismlarini
blrgalikda ishlashini ta ’minlab, uni ochiq sistema bo‘lishligini
miqlfib turadi.
Tiplash tamoyili ALSlarda unifitsirlashgan va tipli elementlardan
Ibydalanishga moslashadi. Tiplashga ko‘p marotaba foydalanish
Imkoniyatiga ega bo‘lgan elementlar kiradi. Unifitsirlashtirilgan va
llphtshtirilgan elementlar doimiy ekspertiza qilib turilib, kerak bo‘l-
nr
zamonaviy talablar asosida takomillashtiriladi. ALS lami tiplash
tamoyili asosida yaratish, loyihalashni avtomatlashtirishning komp-
leks vositalarini va komponentlarini baza variantlarini yaratish
hUoblanadi.
Kivojlanish tamoyili ALS lami tarkibiy qismlarini yangi ele
mentlar bilan ta’minlash, rivojlantirish funksiyalarini o ‘z ichiga
Oladi.
ALS lami yaratish murakkab ilmiy-texnik muammo hisoblanadi
VI bu sistemalami tatbiq qilish anchagina m ablag‘ talab etadi.
Hozirgi vaqtga kelib ishlab chiqarish tarmoqlarida ko‘plab ALS
larilnn foydalanilmoqda, masalan, radiodetallar ishlab chiqarish
tarmoqlarida, elektron hisoblash tarmoqlarida, mashinasozlik, quri-
llah turmoqlarida. ALS lami yaratishdagi malaka va tajribalar, ulami
yaratishda quyidagi asosiy tamoyillami ko‘rsatish imkoniyatini
btradi:
ALS - insonlar va kompyuter o ‘zaro birgalikda ishlaydigan
alilcma. Kompyuterlar yordamida loyihalash ishlarini bajaradigan
ALS la rn in g bazaviy ta ’m inoti

ALS ning uslubiy ta ’minlash vositasi
REVlari konstruksiyalarida
va sxemalarida yuzaga keluvchi jarayonlar nazariyasini, radio
elektron qurilmasi, tizimlari hamda ulaming tarkibiy qismlarining
konstruksiyasini, sxemasini analiz va sintez qilish uslublarini,
REVlari konstruksiyasi hamda sxemalarini izohlovchi tenglamalar
sistemalarini sonli yechish
uslub va algoritmlarini, matematik
modellarini o ‘z tarkibiga kiritadi. Uslubiy ta ’minotning ko'rsatilgan
komponentlari ALS ning yadrosini tashkil etadi. Undan tashqari
uslubiy ta’minlash vositalariga dasturlashning maxsus algoritmik
tillari, terminlari, normativlari, standartlar va boshqa m a’lumotlar
ham kiradi. Shuning uchun REV
lari ALS larining uslubiy
ta’minotini yaratish uchun radiotexnika, elektronika, sistemo-
texnika, sxemotexnika, mikroelektronika,
REV larini konstruksiyasi
va ishlab chiqarish texnologiyasi bo‘yicha chuqur bilimlarga ega
boMishlik talab etiladi. REV lari ALS lari radiotexnika va elektro
nika sohasi mutaxassislarining birgalikdagi mehnatlari asosida
yaratiladi.
Matematik ta ’minot - bu avtomatlashtirilgan loyihalash masa
lalarini yechish uchun kerakli matematik modellar, uslublar va
algoritmlar to‘plamidir.
Lingvistik ta’minot ALS larda loyihalaniladigan obyektlar,
loyihalash vositalari va jarayonlari haqidagi
axborotlami tasvirlash
va loyihalovchilar o ‘rtasida muloqotni amalga oshirish uchun
foydalaniladigan tillar to‘plamidan tashkil topadi.
Agar matematik va lingvistik ta ’minot ALS tarkibida to ‘liq
mustaqil b o iib hisoblansa, u holda uslubiy ta’minot sifatida
loyihalashni avtomatlashtirish vositalarining tarkibini tanlash va
ishlatish qoidalarini izohlovchi hujjatlar to ‘plamlari tushuniladi.
Uslubiy ta ’minot komponentlari loyihalashning rivojlangan
uslublarini, loyihalanilayotgan obyektlaming
yangi loyihalash
tamoyillarini va texnik yechimlarini izlash, samarali matematik va
boshqa modellarini qo‘llash asosida, ko‘pvariantli loyihalash va
optimallash uslublarini tanlash, tipli va standart loyihalash protse-
duralaridan foydalanish asosida yaratiladi.
Dasturiy ta ’minot o ‘z tarkibiga
dasturlar yozilgan matnlar,
mashinali tashuvchilardagi (magnit lentalarda, disklarda va boshqa-
larda) dasturlar, ALS lami ishlashini ta’minlovchi hujjatlami kiritadi.
23
Tavsiya etilgan adabiyotlar ro’yxati

Tavsiya etilgan adabiyotlar ro’yxati
Asosiy adabiyotlar
1. Ландсберг Г.С. Оптика. Учеб. пособие: Для вузов.-6-е изд., стереот. -
М.: Ф изматлит. 2003. -848 с.
2. Sivuxin D.V. Umumiy fizika kursi. «Optika». «Fizmat» M. 2005.-792 b.
3. M atveyev A.P. «Optika». M .1985.-351 b.
4. Kaliteyevskiy NIL "Volnovaya optika". M. 2006. -383 b.
5. Грибов Jl.A., Прокофьева Н.И «Основы физики» М. 1998.
6. Kuyliev V.T. «Optika» «Fan va texnologiya» Toshkent. 2014.
7. Tuxvatullin F.X., Jumabayev A., Fayzullayev Sh.F., Tashkenbayev U.N.,
M urodov G ’. Optika. 1-qism. 2004 y.
Q o’shimcha adabiyotlar
1. Отажонов Ш., Эшжонов Б.Х., Оптика. Укув услубий мажмуа. УзМУ.
2015.
2. Пол редакций Чертова А.Г «Задачник по курсу общей физики». М. 1989.
3. Хабибуллаев П.К.. Назиров Э.Н.. Отажонов Ш., Назиров Д. «Физика изохли
лугати».Узбекистон Миллий Энциклопедия нашриёти. 2002.
4. Бутиков И. «Оптика». Санкт-Петербург. 2003.
5. Волькенштейн B.C. «Сборник задач'по общему курсу физики». Санкт-
Петербург. 2004.
6. Иродов И.Е. «Задачи по общей физике» М. 2003.
7. Цедрик М.С. «Сборник залач по курсу обшей фишки» М. 1989.
8. Коршунова J1.H. «Оптические явления». М. 2005.
9. Отажонов Ш. «Молекуляр оптика» Т . 1994.
Internet saytlari
1.
Ilm iy ju m a lla rwww.infomag.ru.
2.
w ww.sciencedirect.com
3.
w ww.onlinelibrary.wiley.com
4.
www.ziyonet.uz
5.
w ww.kitob.uz
16
Dialogik yondoshuv - Sam arqand davlat universiteti

mushohadani shakllantirish
va rivojlantirishni, amaliy faoliyatga ularni ijodiy
tarzda q o ’llashni mustaqil ijodiy faoliyati ta ’minlanadi.
Axborotni taqdim qilishning zamonaviy vositalari va usullarini
q o’llash
- yangi kompyuter va axborot texnologiyalarini o ’quv jarayoniga qo’llash.
O ’qitishning usullari va texnikasi.
M a’ruza (kirish, mavz.uga oid, vizuallash),
muammoli ta ’lim, keys-stadi, pinbord, paradoks va loyihalash usullari, amaliy ishlar.
O ’qitishni tashkil etish shakllari:
dialog, polilog, muloqot ham korlik va
o ’zaro o ’rganishga asoslangan frontal, kollektiv va guruh.
O ’qitish vositalari:
o ’qitishning an’anaviy shakllari (darslik, m a’ruza matni)
bilan bir qatorda - kompyuter va axborot texnologiyalari.
Kommunikasiya usullari:
tinglovchilar bilan
operativ teskari aloqaga
asoslangan bevosita o ’zaro miinosabatlar.
Teskari aloqa usullari va vositalari:
kuzatish, blis-so’rov, oraliq va jo riy va
yakunlovchi nazorat natijalarini tahlili asosida o ’qitish diagnostikasi.
“O ptika” fanidan m ashg’ulotlarning m avzular va soatlar bo’yicha

Laboratoriya m ashg’ulotlari
№
L a b o ra to riy a
ish in in g nom i
S o a tla r
1
.
Y iguvchi v a sochuvchi linzalarning bosh fokus m asofasini aniqlash
4
2.
C h o ’g ’lanm a lam paning y orug’lik kuchini aniqlash
4
3.
D ifraksion panjara yordam ida y orug’lik to ’lqin uzunligini aniqlash
6
4.
Refraktom etr yordam ida shishaning sindirish ko’rsatkichini aniqlash
6
5.
G eliy-N eon lazerini va uning yordam ida difraksiya hodisasini o ’rganish
6
6.
Frenel biprizm asi yordam ida y o ru g ’likning to ’lqin uzunligini aniqlash
8
7.
Saxarom ator yordam ida yeritm alarning qutblanish tekisligining burilish
burchagini topish
6
J a m i
20
«Optika» fani bo’yicha m a’ruza m ashg’ulotining

Amaliy m ashg’ulotlarning taxminiy tavsiya etiladigan mavzulari:
1.
G eom etrik optika. • Linza va prizmalarda nurlam ing yuli. Tasvir yasash.
Linzalam ing optik kuchi. Y oryg’likning qaytish va sinish qonuni.
2.
Fotometrik kattaliklar. Y oryg’lik kuchi, yoritlranlik, ravshanlik, yeryg’lik
oqimi.
3.
Elektrom ariit to ’lqinlam i tarqalishi, sinishi va qaytishi. Frenel tenglamalari.
Ikki muxit chegarasidan qaytgan va singan elektrom agnit tulqinlarning
amplitudalari va intensivliklari.
4.
Y orug’likiinr yutilishi. Yutilish koeffisiyentini
chastotaga va muxitning
konsentrasiyasiga bog’liqligi. Buger-Lam bert-Ber qonunlari.
5.
Y orug’likning dispersiyasi: Elektromagnit tulqinning fazoviy va to ’da
tezliklari.
D ispersiya
qonuniyatlari.
Norm al
va
anomal
dispersiya.
Y oryg’likning yutilish chegarasidagi dispersiya xodisalari.
6.
Y orug’iikninr interferensiyasi. Kogerent nurlam ing maksimum va minimum
shartlari. Yupqa plastinkadagi interferensiya. Yullar va fazalar farqi.
Nyuton
xalqalari. Linzalarni egrilik radiusini interferension xalqalar orqali xisoblash.
Frenel
kuzgusi
va
biprizmasidagi
interferension
xodisalar.
interferom etrlardagi
interferesion
manzaralar
yordam ida
m uxitlam ing
sindirish k o ’rsatkichi va konsentrasiyalarini topish.
7.
Y orug’lik difraksiyasi. Turli tirqich va tusiqlardagi difraksiya xodisalari.
Difraksion panjara va ulam ing asosiy xarakteristika'larini xisoblash. Ajrata
olish qobiliyati, chiziqli va burchakli dispersiyalari.
8.
Y orug’likning qutblanishi. Qutblangan nurlam i turlari va ulami olish.
Qutblangan nur intensivligini qutblanish burchagiga bog’liqligi.
Malyus
qonuni. Bryuster qonuni. Yoryg’likning polyarizatorlardagi yuli. Я/2 va Я/4
plastinkalar. Qutblanish teksliklarining aylanishi.
9.
Issiqlik nurlanish. Issiqlik nurlanish qonuniyatlari. Absolyut qopa jism
nurlanishi. Nurlanish energiyasining muxit teperaturalariga
va nurlanish
to ’lqin uzunligiga bog’lanishi. Plank, Stefan - Bolsman qonunlari.
10. Fotoelektrik effekt. Ichki va tashqi fotoeffektlar. Chiqish ishi. Eynshteyn
formulasi.
Fotoelektron
ko’paytirgich
va
fotoelementlami
asosiy
xarakteristikalari.
Q o’llaniladigan ta ’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli
ta 'lim, aqliy hujum.
R adioelektron a p p a ra tla rn i loyihalashda zam onaviy

bilan kompyuter o ‘rtasidagi bajariladigan
ishlami ratsional taqsim-
lash, hisoblash texnikasi vositalaridan sistemali foydalanish va
masalani yechish uchun uslub tanlashda mashina vaqtini to‘g‘ri
taqsimlashdan iborat.
REAlarni loyihalash murakkab jarayon bo‘lib hisoblanadi va bu
jarayon bir qancha bosqichlarga bo‘lib bajariladi. Ana shu og‘ir
murakkab
vazifalami
bajarish
avtomatlashtirilgan
loyihalash
sistemalami yaratilishi natijasida birmuncha yengillashadi. Loyiha
lashni avtomatlashtirishdan asosiy maqsad - mahsulot sifatini
oshirish, sarf-xarajatlami kamaytirish, loyihalashga ketadigan vaqtni
qisqartirish, ishlab chiqarish unumdorligini oshirish natijasida
muhandis-texnik xodimlar sonini kamaytirishdan iborat.
Lekin
ko‘pincha
loyihalashni
avtomatlashtirishga
o ‘tishda
doimo
ko‘zlangan maqsadga erishib bo‘lmaydi. Masalan, mahsulot sifatini
oshirish kerak bo‘lsa, unga ketadigan sarf-xarajatlar oshib ketishi
mumkin yoki loyihalash jarayoni tezlashtirilsa, mahsulot sifati
pasayishi kuzatilishi mumkin. Bu muammolami hal qilish uchun
ilmiy
texnikaning rivojlanishi, yangi zamonaviy avtomatlashtirilgan
loyihalash sistemalaridan foyda-lanish muhim o ‘rinni egallaydi.
Loyihalashni avtomatlashtirishda shaxsiy kompyuterlar yorda
mida, ALS lardan unumli foydalanish, ya’ni yechiladigan masa-
lalami kompyuterda bajarish uchun to‘g ‘ri taqsimlash, ALS lar
uchun masalalami shakllantira olish asosiy vazifalar hisoblanadi.
Avtomatlashtirilgan va avtomatlashtirilmagan
loyihalash orasida
aniq chegara boMmaydi. Matematik uslublar yaratilishi, hisoblash
texnikasi rivojlanishi, yangi zamonaviy ALS lar yaratilishi bilan
bu chegara doimo o ‘zgarib turadi. Ayniqsa, ALS laming zamo
naviy turlari bo‘lgan, umumiy bazadan foydalanish imkoniga ega
bo‘lgan ALSlar yaratilishi bilan bu vazifalami
bajarish birmuncha
yengillashadi. Endigi vazifa ana shunday ALS larda ishlay oladigan
mutaxassislar yetishtirib chiqarish muammosini hal qilish boMib
qoldi. Ana shunday mutaxassislar yetishtirishda radioelektron
apparatlami
loyihalash va modellashtirish asoslari kursi muhim
o ‘rinni egallaydi. Loyihalash jarayonida zamonaviy ALS lardan
foydalana olish, loyihalashga ketadigan
loyihalash vaqti sarf -
xarajatlarini tejash, sifatli loyiha yaratish imkoniyatini beradi.
Hozirda loyihalashni avtomatlashtiruvchi bir qancha ALS lardan
15
foydalanilmoqda, ularda loyihalash jarayonining ko ‘p qismi avto
matlashtirilgan rejimda, ya’ni paketlar rejimida amalga
oshiril-
moqda.
Obligatsiyalar tasnifi - Moliya bozori modellari

|
- Emitentga to‘lovni uzaytirish huquqini beruvchi qoplash muddati uzaytirilgan obligatsiyalar
|
Egalik qilish huquqi bo‘yicha
|
Nomi yozilgan, emitent reyestr kitobida va obligatsiya muqovasida obligatsiya egasining nomi kiritiladigan obligatsiyalar.
Taqdim qiluvchiga, obligatsiya egasi taqdim etgan hujjat evaziga.
|
Obligatsiya maqsadiga ko‘ra
|
Oddiy, turli loyihalarda foydalanishi ko‘zda tutilgan qo‘shimcha moliyaviy resurslar jalb qilish maqsadida emissiya qilingan obligatsiyalar
Maqsadli, joylashtirishdan tushgan mablag‘lar aniq investitsion loyihalarni moliyalashtirishga yo‘naltirila- digan obligatsiyalar (infratuzilma obligatsiyalari)
|
Joylashtirish shakli bo‘yicha
|
Erkin joylashtiriladigan obligatsiya zayomlari
Qat’iy joylashtirish sharti bilan emissiya qilinadigan obligatsiyalar
|
Nominal qoplanish sharti bo‘yicha
|
Nominal summa bir marta qoplanadigan obligatsiyalar
Belgilangan vaqt oralig‘ida nominal summadan ulushli to‘lovli obligatsiyalar
Obligatsiyalar umumiy sonidan izchil ravishda qat’iy belgilangan to‘lovli obligatsiyalar (lotoreyalar, tirajli zayomlar)
|
Emitent tomonidan obligatsiyalar bo‘yicha turli to‘lovlar amalga oshirilishiga ko‘ra
|
Qat’iy belgilangan daromad keltiruvchi va qoplanish muddati oxirida nominal summa ham qaytarilishi kafolatlanadigan obligatsiyalar
Kuponsiz yoki nollik kuponli obligatsiyalar
Qoplash vaqtida foiz to‘lovlari va obligatsiya nominal qiymati to‘lanadigan obligatsiyalar
Obligatsiya nominal qiymati qaytariladigan, kupon to‘lovlari to‘lanishi emitent kompaniya moliyaviy faoliyati natijalariga bog‘liq obligatsiyalar
|
Kupon to‘lovlariga ko‘ra daromad turlari bo‘yicha
|
Qat’iy belgilangan kupon stavkali obligatsiyalar
Suzib yuruvchi kupon stavkali obligatsiyalar
Muomala muddati davomida kupon foiz stavkasi bir xil oshib boruvchi (indeksli) obligatsiyalar
Minimal yoki nol kuponli obligatsiyalar (daromadlilik joylashtirish (bozor) bahosi nominal qiymatdan kelib chiqib belgilanuvchi obligatsiyalar)
To‘lov tanlovli obligatsiyalar
Kupon stavka yoki suzib yuruvchi stavka bo‘yicha daromad to‘lanuvchi aralash turdagi obligatsiyalar
|
Obligatsiyalarning ayrim turlari afzalliklari va kamchiliklari

|
Obligatsiyalarning ayrim turlari afzalliklari va kamchiliklari
|
bet | 4/4 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 37,49 Kb. | | #143456 |
Bog'liq Moliya bozori modellariObligatsiyalarning ayrim turlari afzalliklari va kamchiliklari
Obligatsiya
turi
|
Afzalliklari
|
Kamchiliklari
|
Emitent
uchun
|
Investor
uchun
|
Emitent
uchun
|
Investor
uchun
|
Ta’minlangan
obligatsiyalar
|
Obligatsiyani
joylashtirish
bo‘yicha
muammoning
deyarli
yo‘qligi
|
Qarz majburiyatni qaytarish kafolati yuqori darajada
|
Moddiy aktivlarning garov riski
|
Boshqa obligatsiyalarga nisbatan foizli daromadning pastligi
|
Ta’minlan
magan
obligatsiyalar
|
Mablag‘larni moddiy aktivlar garovisiz jalb
qilish
imkoniyati
|
Ta’minlangan obligatsiyaga nisbatan yuqori foizli daromad olish
|
Qarz zayomi hajmi kompaniya- ning ishbilar- monlik nufuzi va moliyaviy holatga bog‘liqligi
|
Qarz majburiyati qoplanmasligi vaziyati yuzaga kelganda talab qilish imkoniyati pastligi
|
Qayta chaqirib olinadigan obligatsiyalar
|
Qoplash mud- datidan avval qaytarib olish va qoplash muddatlarini tanlash imko- niyati mavjud
|
Qaytarib olish va nominal narxlar tafovutidan foyda olish imkoniyati
|
Qoplash muddatidan avval qaytarib olinganlik uchun to‘lov
|
Obligatsiyaga egalik qilish huquqi cheklanganligi
|
Konvertatsiyal
anuvchi
obligatsiyalar
|
Qarz
majburiyati
qiymati
pasayishi
imkoniyati
|
Qo‘yilmalar xavfsizligining yuqori darajasi
|
Aksiyadorlar tarkibining kengayishi natijasida g‘arazli ak- / siyadorlar paydo bo‘lishi
|
Boshqa
obligatsiyalarga
daromad pastroq bo‘lishi mumkin
|
Umumiy olganda obligatsiyalarning boshqa turlari ham investor yoki emitent nuqtai nazaridan ma’lum bir ustuvorliklarga hamda kamchiliklarga ega hisoblanadi.
3.2. Obligatsiyalar qiymati va daromadliligini baholash
|
| |
Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalar

Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalar
Download
292,83 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
09.12.2023
Hajmi
292,83 Kb.
#114288
Download
292,83 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalar
Download
292,83 Kb.
Matnni ko'rish
Shahar atrofu uchastkasi hamda zonalar bo‘yicha shahar atrof poyezdlar harakat miqdorini aniqlash va o‘rganish

|
Shahar atrofu uchastkasi hamda zonalar bo‘yicha shahar atrof poyezdlar harakat miqdorini aniqlash va o‘rganish
|
bet | 5/7 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 229,22 Kb. | | #150591 |
Bog'liq STF-3a Abdullayev Urol YTITE va B kurs ishi qo\'lyozmasi2.3. Shahar atrofu uchastkasi hamda zonalar bo‘yicha shahar atrof poyezdlar harakat miqdorini aniqlash va o‘rganish
Shahar atrof poyezdlarining harakat miqdori – har bir zonadagi yo‘lovchilar oqimining hajmi hamda shahar atrof poyezdining qabul qilingan sig‘diruvchanlik qobiliyatidan kelib chiqib quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:
bu yerda mazkur zonadagi shahar atrof yo‘lovchilar oqimi;
mazkur zonadagi shahar atrof poyezdining gavjumligi.
Shahar atrof poyezdlarining soni har bir zona uchun alohidahisoblanadi va sutkaning soatlari bo‘yicha bosh stansiyaga yo‘lovchilarning kelishi va ketishi bo‘yicha berilgan sutkalik yo‘lovchilar oqimining foizlari bo‘yicha taqsimlanadi.
Bunda shunga e’tibor qaratish lozimki aniqlangan poyezdlar miqdori poyezdlarning sig‘dira olish qobiliyatidan samarali foydalanishni ta’minlamog‘i lozim va shu bilan bir qatorda harakatning aniq bir chastotasiga rioya qilinsin. Shahar atrof poyezdining talab etilgan sig‘diruvchanlik qobiliyati shahar atrof uchastkasining mavjud o‘tkazuvchanlik qobiliyati, shahar atrof yo‘lovchilar oqimi xajmi hisobi va sutkaning tig‘iz paytidagi tashishlarni ta’minlashi bilan aniqlanadi.
Shahar atrof poyezdlarini sutkaning soatlari bo‘yicha taqsimoti yo‘lovchilar oqimining sutkaning soatlari bo‘yicha taqsimotiga mos kelishi lozim. Uzelga kelish bo‘yicha yo‘lovchilar oqimi ertalab 700 dan 800 gacha bo‘lgan davrda birdan oshishi bilan belgilanadi, masalan sutkalik yo‘lovchilar oqimining 16 foizini tashkil etadi va sutkaning qolgan vaqtlarida esa u kunning ikkinchi yarmiga qarab tushib boraveradi.
Uzeldan jo‘nash bo‘yicha yo‘lovchilar oqimi kunning oxiriga kelib, ya’ni 1700 dan 1800 gacha bo‘lgan davrda birdan oshishi bilan belgilanadi, masalan sutkalik yo‘lovchilar oqimining 12 foizini tashkil etadi va sutkaning qolgan vaqtlarida esa u kunning birinchi yarmida kam bo‘ladi va kechga borib kamayib boraveradi. Ushbu nomutanosiblikka mos ravishda harakatning sutkadagi soatlari bo‘yicha intensivligi jadvali tuzib olinadi (2.1-jadval).
|
| |
Shahar atrofuchastkasi tasnifini o‘rganish va taxlil qilish

|
Shahar atrofuchastkasi tasnifini o‘rganish va taxlil qilish
|
bet | 2/7 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 229,22 Kb. | | #150591 |
Bog'liq STF-3a Abdullayev Urol YTITE va B kurs ishi qo\'lyozmasi1. Shahar atrofuchastkasi tasnifini o‘rganish va taxlil qilish
Ishi ko‘rilayotgan A-e shahar atrofuchastkasi ikki yo‘lli bo‘lib, uzunligi 70 km. Amaliyotda to‘xtash punktlari orasidagi masofa 2-3 kilometr deb qabul qilinadi. A-e shahar atrof uchastkasining sxemasi to‘xtash punktlari bilan
1.1-rasmda keltirilgan.
1.1-rasm. A-e shahar atrof uchastkasining sxemasi
A-e uchastkasi shahar atrof poyezdlarni o‘tkazish uchun foydalaniladi. Shahar atrof poyezdlarining harakat miqdori hisoblangan bo‘lib ular 28 juft poyezdni tashkil etadi. A-e shahar atrof uchastkasida 6 ta oraliq stansiyalari va 31 ta to‘xtash punktlari mavjud. Uchastka 3 belgili avtoblokirovka tizimi bilan jihozlangan bo‘lib, strelka va signallarni boshqarish elektr markazlashtirilgan. Yo‘nalishda elektr tortuvturi qo‘llaniladi. Yo‘lovchilarni tashish harakatida shahar atrofi uchun ER2 (topshiriqning 7-bandi) elektropoyezdidan foydalaniladi.
Ushbu elektropoyezdning texnik tavsifi jadvalda keltirilgan.
Tasnifi
|
ER2
|
Tarkibi
|
2Г+5М+3П
|
Poyezd uzunligi
|
200,5
|
Joylar soni
|
1056/1584
|
Poyezdning brutto og‘irligi
|
561.0
|
Konstruksion tezlik, km/soat
|
130
|
Izoh: M – motor vagon; P – ulanmavagon. Joylar soni: suratda – o‘tiribketish o‘rinlari; maxrajda – turib ketish hisobi bilan joylar soni.
Shahar atrof uchastkalaridagi peregonlar bo‘yicha yo‘lovchilar oqimining zichligi topshiriqda berilgan quyidagi ma’lumotlar bo‘yicha qabul qilinadi: maksimal tashish oyi uchun o‘rtacha sutkalik yo‘lovchilar oqimi hamda yo‘lovchilar oqimini uchastka bo‘yicha sutkalik yo‘lovchilar oqimidan foiz hisobidagi taqsimoti.
Masalan, shahar atrof aloqasidagi A stansiyasidan ish kunlari 30500 (topshiriqning 3-bandi) yo‘lovchi jo‘natilishi to‘g‘risidagi sutkalik yo‘lovchilar oqimi berilgan. Uchastka bo‘yicha shahar atrof yo‘lovchilar oqimini taqsimlash yo‘lovchilar oqimining tushib borishi diagrammasi bo‘yicha belgilanadi
(1.2-rasm).
|
| |
-rasm. Yo‘lovchilar oqimining pasayib borish diagrammasi

|
-rasm. Yo‘lovchilar oqimining pasayib borish diagrammasi
|
bet | 3/7 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 229,22 Kb. | | #150591 |
Bog'liq STF-3a Abdullayev Urol YTITE va B kurs ishi qo\'lyozmasi1.2-rasm. Yo‘lovchilar oqimining pasayib borish diagrammasi
2. Shahar atrofi uchastkasining harakat miqdori
2.1. Shahar atrofi uchastkalarining zonalar soni hisobi
Shahar atrofidagi poyezdlarning harakatini tashkil etishga ketadigan harakatlarni aniqlovchi asosiy omillardan biri poyezd-km soniga bog‘liq, shu sababli zona stansiyalarni joylashuvi shahar atrofi poezlarning poyezd-km ko‘rsatkichini minimal miqdorini tashkil etishi lozim. Shahar atrofdagi A-e uchastkalarda 2 ta zona stansiyalari joylashtirish mumkin bo‘lgan variantlari rasmda keltirilgan.
Zonalarning soni quyidagi formula orqali aniqlanadi:
to‘xtash punktlari soni (1.1-rasmdagi oraliq stansiyalari va to‘xtash punktlari soni )
tig’iz vaqtda bir to‘xtash punkitidan yoki oraliq stansiyasidan o‘tib ketuvchi o‘rtacha yo‘lovchi aylanmasi.
bu yerda tig’iz vaqtda sutkalik yo‘lovchi aylanmasi % hisobida (topshiriqning 5-bandi)
poyezdning har bir to‘xtash punktlarida to‘xtash, tezlashish va sekinlashish uchun ketadigan vaqt.
= + + =0,5+0,5+1=2 daqiqa = 0,033 soat
–yo‘lovchining poyezdda o‘rtacha yurish masofasi, km;
ovchi
– poyezddagi o‘rindiqlar soni;
– poyezddagi o‘rindiqlar sonidan tashqari poyezdning tikka turib ketadigan yo‘lovchilar soni.
Quyidagilardan:
2.2. Tarkibning aylanish vaqtini o‘rganish
Shu sababli zona stansiyalarini joylashtirish shahar atrofpoyezdlarining minimal poyezd-kilometrlari bo‘yicha amalga oshiriladi. “A-e” shahar atrof uchastkasida ikkita zona stansiyalarini joylashtirishning mumkin bo‘lgan variantlari 2.1-rasmda keltirilgan.
L1=13
A1=Aa=5118
L 2=70
A 2=Ab+Av+Ag+Ad+Ae=25315
|
L1=25
A1=Aa+Ab=9165
L 2=70
A 2= Av+Ag+Ad+Ae=21350
|
L1=37
A1=Aa+Ab+ Av=15250
L 2=70
A 2= Ag+Ad+Ae=15250
|
L1=47
A1=Aa+Ab+ Av+ Ag =19825
L 2=70
A 2= Ad+Ae=10675
|
L1=61
A1=Aa+Ab+ Av+ Ag+ Ad =26535
L 2=70
A 2= Ae=3965
|
|
| |
O ’quv rejadagi boshqa fanlar bilan o ’zaro bog’liqligi

|
O ’quv rejadagi boshqa fanlar bilan o ’zaro bog’liqligiBog'liq OptikaO ’quv rejadagi boshqa fanlar bilan o ’zaro bog’liqligi
O ptika fani umumkasbiy fani hisoblanib, 5 semestrda o’qitiladi. Dastumi
amalga oshirish o ’quv rejasida rejalashtirilgan matematik va tabiiy (oliy
matematika, kimyo, informatika), umumkasbiy (m olekulyar fizika, elektr va
magnitizm, atom fizikasi, nazariy fizika, nazariy mexanika, va x.,k.) fanlaridan
yetarli bilim va k o ’nikm alarga ega bo ’lishlik talab etiladi.
Fanni o ’qitishda zam onaviy axborot va pedagogik texnologiyalar
O ’quv jarayoni
bilan
bog’liq ta ’lim sifatini
belgilovchi
holatlar
quyidagilar: yuqori ilm iy-pedagogik darajada dars berish, muammoli m a’ruzalar
o’qish, darslarni savol-javob tarzida qiziqarli tashkil qilish, ilg’or pedagogik
texnologiyalardan va m ul’tim edia vositalaridan foydalanish, tinglovchilam i
undaydigan, o’ylantiradigan muam m olam i ular oldiga qo’yish, talabchanlik,
tinglovchilar bilan individual ishlash, erkin muloqot yuritishga, ilmiy izlanishga
jalb qilish.
“ O ptika”
kursini
loyihalashtirishda
quyidagi
asosiy
konseptual
yondoshuvlardan foydalaniladi:
Shaxsga y o ’naltirilgan ta ’lim.
Bu ta ’lim o ’z mohiyatiga ko’ra ta ’lim
jarayonining barcha ishtirokchilarini to ’laqonli rivojlanishlarini ko’zda tutadi. Bu
esa ta ’limni loyihalashtirilayotganda, albatta, m a’lum bir ta ’lim oluvchining
shaxsini emas, a w a lo , kelgusidagi mutaxassislik faoliyati bilan bog’liq o ’qish
m aqsadlaridan kelib chiqqan holda yondoshilishni nazarda tutadi.
Tizim li yondoshuv.
T a’lim texnologiyasi tizim ning barcha belgilarini
o ’zida mujassam etm og’i lozim: jarayonning mantiqiyligi, uning barcha
b o ’g ’inlarini o ’zaro bog’langanligi, yaxlitligi.
Faoliyatga y o ’naltirilgan yondoshuv.
Shaxsning jarayonli sifatlarini
shakllantirishga, ta'Iim oluvchining faoliyatni aktivlashtirish va intensivlashtirish,
o ’quv jarayonida uning barcha qobiliyati va imkoniyatlari, tashabbuskorligini
ochishga y o ’naltirilgan ta ’limni ifodalaydi.
|
| |
Q 7-
Elektrom agnit to ’lqinlarning tarqalishi, sinishi va qaytishi

Yung usuli, Frenelning biko’zgu, bilinza va biprizma usullari.
Interferensiya
xodisasini
amaliyotga tadbiqi.
Fabri
-
Pero
interferometri.
Ikki
nurli
interferometrlar. O ’tgan va qaytgan nurlardan xosil bulgan interferensiya (yupqa
parda, Nyuton xalqalari, pona).
Q o’llaniladigan ta ’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli
ta 'lim. Zamonaviy kompyuter texnologiyalari va multimediali elektron darsliklar.
Adabiyotlar: A4; A5; A6; A7; Q l; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7.
Fanning maqsadi va vazifalari

ishlarini bajarish, optik qurilm alar bilan ishlash, yuqori aniqlikda natijalar olish,
o ’lchov asboblaridan to ’g ’ri
foydalanish, tajribadan olingan natijalarni hisoblash,
grafiklar chizish, taxlil qilish va xulosalar chiqarish m alakalariga ega b o ’lishi
kerak.
CourseLab dasturi - Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalar

CourseLab yordamida yaratilgan ta`lim materiallari ishlatilish turiga
qarab, elektron ta`limning quyidagi: AICC (
http://www.aicc.org
),
SCORM 1.2 (
http://www.adlnet.org
) standartlariga mos keladi.
iSpringPro dasturi: iSpringPro dasturi .PPT, .PPTX, .PPS, .PPSX
formatdagi fayllarni Flash (.swf) va HTML formatiga konvertasiyalash
imkoniyatini beradigan mualliflik dasturi hisoblanadi.
Dastur orqali foydalanuvchilar Flash-roliklar va YouTube-video
resurslarni PowerPoint taqdimot slaydlariga joylashtirishlari mumkin.
Хususan:
• YAratiladigan elektron o`quv kontentlarni SCORM va TinCan
tizimlarga o`tkazish imkoniyatini beradi, bu esa ixtiyoriy LMS
(Learning menegment system) bilan integrasiyalashtirish mumkin
degani.
PowerPoint dasturida yaratilgan taqdimot faylining xajmini
97% gacha siqish imkoniyati mavjud
PowerPoint dasturida yaratilgan taqdimot faylining
himoyalanishini ta`minlaydi
Ushbu paket o`z ichiga 3 ta dasturiy modulni oladi. Ular yordamida
audio, video, interaktiv elementlar va testlar bilan boyitilgan onlayn
taqdimot materiallari va o`quv kurslari, har xil so`rovnomalar, anketalar,
interaktiv testlar, 3D kitob kabi bir qancha elektron nashrlar tashkil etish
imkoniyati mavjud.
Metodik talablarga - Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalar

|
Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalarBog'liq Pedagogik kompyuter dasturlari Reja Pedagogik dasturiy vositalMetodik talablarga quyidagilar kiradi: aniq o`quv fanining o`ziga
xos xususiyatlarini hisobga olish, ma`lum bir faning o`ziga xosligini
hisobga olish, axborotni zamonaviy metodlari o`zaro bog`liqliligi,
o`zaro aloqadorliligi, turli-tumanligi, amalga oshirilishi.
Psixologik talablarga idrok etish (verbal-mantiqiy, sensor-
perseptiv), tafakkur (tushunchaviy-nazariy, ko`rgazmali-amaliy), diqqati
(qat`iyliligi, boshqaga ko`chishi), motivasiya (ishlashda faol shakllari,
yuqori darajada ko`rgazmalilik, o`z vaqtida qayta aloqa yordamida
o`quvchilarning yuqori darajadagi motivasiyalarini doimiy ravishda
rag`batlantirish), xotira, tasavvuri, yoshi va individual psixologik
xususiyatlarini hisobga olish (egallagan bilim, ko`nikma va malakalarini
hisobga olib, o`quv fani mazmuni hamda o`quv masalalari murakkablik
darajasi
o`quvchilarning
yosh
imkoniyatlari
va
individual
xususiyatlariga mos kelishi, o`quv materialini o`zlashtirishda ortiqcha
his-hayajonli, asabiy, aqliy yuklamalardan ta`sirlanishdan himoyalash)
kiradi.
Texnik talablarga shaxsiy kompyuterlar va ularning tashqi
qurilmalari, test o`tkaziladigan manbalar kiradi.
Tarmoq
talablariga
«mijoz-server» arxitekturasi, Internet-
navigatorlar, tarmoq operasion tizimlari, telekommunikasiya, boshqaruv
vositalari (o`qitish jarayonini individual va jamoaviy ishlari, tashqi qayta
aloqa) kiradi.
Estetik talablarga quyidagilar kiradi: tartiblilik va ifodalilik
(elementlari, joylashishi, o`lchami, rangi), bezashning funksional
vazifasi va ergonomik talablarga mosligi.
Maxsus talablarga quyidagilar kiradi: interfaollik, maqsadga
yo`nalganlik,
mustaqillik
va
moslashuvchanlik,
audiolashtirish,
ko`rgazmalilik,
kirish
nazorati,
intellektual
rivojlanish,
differensiasiyalash(tabaqalashtirish), kreativlik, ochiqlik, qayta aloqa,
funksionalilik, ishonchlilik.
|
| |
Ergonomik 
talablarga - Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalar

- yuzaga kelishi mumkin bo`lgan noaniqlik va xatoliklar tufayli
salbiy hissiyotlarning yig`ilib borishi;
- katta miqdordagi ta`limiy resurslarni qabul qilish undan keyingi
axborot resurslarini faol o`zlashtirishga to`sqinlik qiladi.
Bu holat ta`lim jarayonida pedagogik dasturiy vositalarni ishlab
chiqish va joriy etishda zarur didaktik, psixofiziologik hamda metodik
talablarni hisobga olgan holda ishlab chiqilishi zaruratini yuzaga
chiqaradi.
Pedagogik
dasturiy
vositalarning
psixofiziologik
jihatdan
samaradorligi
birinchidan:
o`quvchilarning
o`quv
materiallarini
o`zlashtirishi, tarbiyalanganlik va intellektual rivojlanganligi, ishchanlik
ko`rsatkichlari, motivasion barqarorlik darajalari bilan belgilanadi.
Ikkinchidan, o`qituvchi faoliyati bilan bog`liq bo`lib, o`qitish
konsepsiyalari, pedagogik texnologiyalari va ta`lim vositalaridan
rasional foydalanish ko`rsatkichlari, o`qituvchining mehnat faoliyatiga
nisbatan barqaror motivasiyasi, ish qobiliyati bilan belgilanadi.
Strategik reja ahamiyati va amalga oshirish bosqichlari ergasheva Fotima Ibragimovna

Strategik reja ahamiyati va amalga oshirish bosqichlari ergasheva Fotima Ibragimovna
Download
353,36 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
15.12.2023
Hajmi
353,36 Kb.
#119162
Download
353,36 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Strategik reja ahamiyati va amalga oshirish bosqichlari ergasheva Fotima Ibragimovna
Download
353,36 Kb.
Matnni ko'rish
Tаrbiyachilik mаhоrаtining tаrkibiy qismlаri

|
Tаrbiyachilik mаhоrаtining tаrkibiy qismlаri
|
bet | 70/74 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 122,92 Kb. | | #264517 |
Bog'liq Ped mahorat variant javoblari3.Tаrbiyachilik mаhоrаtining tаrkibiy qismlаri.
Pedagogikada o‘qituvchining tarbiyachilik mahorati doimiy o‘zgarib turadigan, jamiyat talablaridan kelib chiqib, to‘ldirilib boriladigan bir butun tizimga ega. Uning bir-biri bilan bog‘liq quyidagi tarkibiy qismlari o‘qituvchining tarbiyaviy faoliyatida muhim yo‘nalishlar bo‘lib doimo, mazmunan boyitilib boriladi. Tarbiyada maqsadning aniqligi. O‘zbekiston Respublikasi ijtimoiy-siyosiy mustaqilligining dastlabki yillaridayoq mamlakatimizda amalga oshirilishi ko‘zda tutilayotgan tarbiyaviy maqsad aniq belgilab olingan va o‘qituvchi zimmasiga ulkan mas’uliyat yuklangan. O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni hamda «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» g‘oyalariga ko‘ra o‘qituvchiga jamiyatimiz tomonidan qo‘yilayotgan maqsad – erkin, ijodkor, mustaqil fikr egasi bo‘lgan komil inson va malakali mutaxassisni tarbiyalab voyaga yetkazishdan iborat. Ushbu maqsadga erishish yo‘lidagi asosiy vazifa – bu shaxsda umumiy madaniyat unsurlarini, ya’ni, aqliy, axloqiy, jismoniy, estetik, iqtisodiy, ekologik, huquqiy, siyosiy hamda mehnat madaniyatini tarbiyalashdan iborat. Texnologik tizim yoki tarbiya texnologiyasi bu pedagogik metod, usul va vositalarni rejali va kutilgan iatijalarga erishishga imkon beradigan, shaxsga va jamoaga aniq tasir ko‘rsatadigan jihatlarini tanlash tizimidir. Bu tarbiyachi-o‘qituvchining o‘quvchilar amaliy faoliyatini to‘g‘ri tashkil qila olishi va boshqarishining ko‘nikma va malakalariga ega bo‘lishidir. Texnologik jarayon natijalaridan asosiy maqsad, tarbiyachi ijodiy izlanishlar tufayli, o‘quvchilar tashabbuskorligini ta’minlaydi. Tarbiyachi-o‘qituvchining o‘quvchilar o‘z-o‘zini boshqarish uyushmalari bilan hamkorlikda ishlashi bilan murakkab masalalarni hal qilish uchun vaqt ajratadi. Texnologik tizimda tarbiyaviy ahamiyatga ega tadbirlarni muvaffaqiyatli uyushtirish o‘qituvchining pedagogik mahoratiga bog‘liq. Uyushqoqlik bilan o‘tkazilgan tadbirlar o‘quvchilarning aqliy rivojlanishini, bilish tafakkurini, kasb tanlashga nisbatan qiziqishini, erkin fikrlashlarini, o‘z fikr mulohazalarini cho‘chimasdan to‘g‘ri tasavvur bilan bayon etish tushunchalarini shakllantiradi. Tarbiyachi-o‘qituvchining mahorati har bir o‘quvchiga alohida yondashuvni topish, o‘quvchi iste’dodida namoyon bo‘ladigan holatlarda uning faolligini oshirishga karatiladi. Tarbiyachi-o‘qituvchi tomonidan uyushtiriladigan tarbiyaviy tadbirlarga qo‘yiladigan asosiy talablar: tarbiyaviy tadbirlar hech qachon tasodifiy bo‘lmasligi va har bir tadbirga puxta tayyorgarlik ko‘rilishi lozim."
|
| |
-variant
1.Pеdаgоgik tехnikа bu - 1-variant Pеdаgоgik mаhоrаt hаqidа tushunchа, uning mаqsаdi, prеdmеti vа vаzifаlаri

|
1-variant Pеdаgоgik mаhоrаt hаqidа tushunchа, uning mаqsаdi, prеdmеti vа vаzifаlаri
|
bet | 72/74 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 122,92 Kb. | | #264517 |
Bog'liq Ped mahorat variant javoblari25-variant
1.Pеdаgоgik tехnikа bu...
"Pedagogik texnika o’qituvchiga o’quv va o’qishdan tashqari faoliyatda ham zarur bo’lgan umumiy pedagogik malakalar majmuidan tashkil topadi. Avvalo, pedagogik texnikaning tarkibiy qismi sifatida o’qituvchining nutq malakalarini, ya’ni savodli gapirishi, o’z nutqini chiroyli va tushunarli, ta’sirchan qilib bayon etishi, o’z fikr va his -tuyg’ularini so’zda aniq ifodalash malakasini aytib o’tish mumkin. Pedagogik texnikaning boshqa tarkibiy qismi pedagogning mimik va pantomimik ifodaligidir. Aniq imo - ishora, ma’noli qarash, rag’batlantiruvchi yoki istehzoli tabassum pedagogik ta’sir ko’rsatishda ko’p so’zli tushuntirish yoki e’tiroz bildirishga qaraganda ancha samarali muomila vositalari bo’ladi. Pedagogik texnikaning birinchi guruh komponentlari o’z xulqini, yurish turishini boshqarish malakalari bilan bog’liq. O’z gavdasini boshqara olish (mimika, pontomimika); Hissiyoti va kayfiyatini boshqarish (ortiqcha ruhiy charchashlarni yo’qota olishi, ijodiy hissiyotlarni vujudga keltira olishi); ijtimoiy perseptiv qobiliyatlar (diqqat «yuzidan uqib olish», kuzatuvchanlik, xayol); nutq texnikasi (nafas, ovozni moslashishi, talaffuz tarzi, nutq sur’ati). Pedagogik texnikaning ikkinchi guruh komponentlari shaxsga va jamoaga ta’sir ko’rsatish malakalari bilan bog’liq bo’lib, ta’lim - tarbiya jarayonining texnologik tomonini yoritadi: didaktik, tashkilotchilik, konstruktiv, kommunikativ, qobiliyatlar; talab qo’yish, jamoaviy ijodiy ishlarni tashkil etish, pedagogik muloqotni boshqarish va boshqalar."
2.Kаsbiy rеflеksiya vа pеdаgоgik fаоliyat.
Kasbiy refleksiya o’qituvchining o’z-o’zini rivojlantirishda, shijoati, kasbiy faoliyatiga oid yangiliklarni muntazam izlanishida, ijodkorligida namoyon bo’lishi, o’qituvchining o’z-o’zini kasbiy takomillashtirishiga ham asos yaratishi, pedagogik faoliyatda refleksiv jarayonlar pedagogik faoliyatni rejalashtirish bilan bog’liq hodisa ekanligi, refleksiya - asrlar davomida o’qituvchining kasbiy faoliyatida to’planib kelingan tajribalarida, uning xulq-atvori, muloqot madaniyati, tafakkurida yig’ilgan eski andozalarni, kamchiliklarni bartaraf etish imkoniyatini berishi. Kasbiy pedagogik refleksiya o’qituvchiga o’z - o ’zini kasbiy jihatdan takomillashtirish manbalari asosida o’z bilimi va imkoniyatlaridan izlab topishda ko’maklashishi hamda uning rivojianishini ta’minlashi. O’qituvchining kasbiy refleksiyasi rivojlangani sari uzluksiz pedagogik kasbiy mahorati va o’z-o’zini takomillashtirish imkoniyati vositalari."
|
| |
Oʻqituvchining nafas olish texnikasi. Norasmiy sharoitidagi nutq

|
Oʻqituvchining nafas olish texnikasi. Norasmiy sharoitidagi nutq
|
bet | 15/74 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 122,92 Kb. | | #264517 |
Bog'liq Ped mahorat variant javoblari2. Oʻqituvchining nafas olish texnikasi. Norasmiy sharoitidagi nutq.
Nutq texnikasi: nafas olish, tovush, diktsiya, ritmika
Pedagogik texnikaning tarkibiy qismlaridan biri o‘qituvchining nutq malakalarini, ya’ni savodli gapirish, o‘z nutqini chiroyli va tushunarli, ta’sirchan qilib bayon etish, o‘z fikr va his-tuyg`ularini so‘zda aniq ifodalash malakalarini egallashdan iborat.
O‘qituvchining nutq madaniyatiga ega bo‘lishi, to‘g`ri nafas olishni ishlab chiqishi eng katta – eng asosiy qiymatdir. Og`zaki nutq mahoratini yuksaltirish, nafaqat hikoya va tushuntirish, balki urg`u berilgan so‘z ham pedagogik ta’sir usullaridan yaxshiroq foydalanishga imkon yaratadi.
Pedagog o‘zining ovozi va ko‘rinishini boshqarishni bilishi, tashqi qiyofani, mimikani ushlab turishni bilishi zarur..Men faqat “buyoqqa kel” so‘zini 15-20 xilda gapira olganimdan, yuz, tashqi qiyofa va ovozni 20 xil ko‘rinishda bera olganimdan so‘nggina haqiqiy mahorat egasiga aylandim,- degan A.S. Makarenko.Nutqning insоn hаyoti vа jаmiyat tаrаqqiyotidаgi o‘rni. Mutаfаkkirlаr vа pеdаgоglаrning so‘z vа nutqning ijtimоiy jаmiyatdа tutgаn o‘rni vа rоli hаqidаgi qаrаshlаri. Nutqning o‘qituvchi vа o‘quvchi o‘rtаsidаgi o‘zаrо mulоqоt jаrаyonidаgi аsоsiy bоg‘lоvchi vоsitа ekаnligi.Nutq tехnikаsi: nаfаs оlish, оvоzni yo‘lgа qo‘yish, uning tоzаlаnishi, tаlаffuz, nutq sur`аti. O‘qituvchining nutq mаhоrаtini tаkоmillаshtirish yo‘llаri.Norasmiy muloqot inson hayotining asosiy qismidir (uyda, turli xil kundalik vaziyatlarda). Odatda bu og'zaki til yordamida amalga oshiriladi. Og'zaki aloqaning ushbu turi tayyorlanmaganlik va to'g'ridan-to'g'ri aloqa bilan tavsiflanadi.
3.Mulоqоtni tаshkil etishdа umuminsоniy qаdriyatlаrning ustuvоrligi.
Qаdriyat tushunchаsi mахsus fаlsаfiy lug‘аtdа XIX аsrning 60-yillаridа pаydо bo‘lgаnligi tа’kidlаb o‘tilgаn. Fаlsаfiy lug‘аtning 5-jildidа qаdriyatgа quyidаgichа tа’rif bеrilgаn: «Qаdriyat fаlsаfiy vа sоsiоlоgik tushunchа. U birinchidаn, bir оb’еktning ijоbiy vа sаlbiy qimmаtini, ikkinchidаn, ijtimоiy оngning nоrmаtiv bеlgilоvchi-bаhоlоvchi jihаti (sub’еktiv qаdriyatlаr yoki оng qаdriyatlаri)ni ifоdа etаdi».
Qаdriyatlаr vа ijtimоiy tаrаqqiyot» nоmli ilmiy ishlаr to‘plаmidа «Qаdriyat dеyilgаndа, insоn vа insоniyat uchun аhаmiyatli bo‘lgаn millаt, elаt vа ijtimоiy guruhlаrning mаnfааtlаri vа mаqsаdlаrigа хizmаt qilаdigаn vа shu tufаyli ulаr tоmоnidаn bаhоlаnib, qаdrlаnаdigаn tаbiаt vа jаmiyat nе’mаtlаri hоdisаlаri mаjmuini tushunmоg‘imiz lоzim», dеb tа’kidlаb o‘tilgаn.Qаdriyat – bu tаbiiy vа ijtimоiy hаyotdа nаmоyon bo‘lаdigаn, kishilаr qаdrlаydigаn vа ulаr uchun mаnfааtli, fоydаli, ijоbiy аhаmiyatli tаbiiy, individuаl vа ijtimоiy ehtiyojni qоndirishgа хizmаt qilаdigаn, mоddiy-iqtisоdiy, mаdаniy-mа’nаviy, mаfkurаviy vа siyosiy оmillаr yig‘indisidir”.
“Qаdriyatlаr, – dеb yozаdi О.Musurmоnоvа.
|
| |
1-variant Pеdаgоgik mаhоrаt hаqidа tushunchа, uning mаqsаdi, prеdmеti vа vаzifаlаri - bet 16

|
1-variant Pеdаgоgik mаhоrаt hаqidа tushunchа, uning mаqsаdi, prеdmеti vа vаzifаlаri
|
bet | 16/74 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 122,92 Kb. | | #264517 |
Bog'liq Ped mahorat variant javoblari4.Dаrs jаrаyonidа оgоhlаntiruvchi so`zlаr, tеzlik bilаn tа`sir etish, ijrо etishgа undоvchi buyruqlаr, tа`qiqlаngаn ibоrаlаr, hаzil оrqаli аnglаtish, mа`qullаsh yoki аyblаsh.
Jazolash-bu tarbiyalanuvchilarning xatti-harakati va faoliyatiga salbiy baho berishdir. Jazo ham oquvchining va butun sinf manfaati uchun qollanadigan oxirgi tarbiya metodi. Jazo choralarini qollashda jismoniy jazo: urish, kaltaklash mumkin emas, bolani qorqitish, g’azablantirish ham yaxshi natija bermaydi, oquvchi qo’rqqanidan yolg’on gapirishga organadi, ikkiyuzlamachi bolib qoladi. Maktablarda qollashi mumkin bolgan jazo choralariga quyidagilar kiradi: Tanbeh berish eng yengil jazo chorasidir. Oqituvchi bolaga yuzma-yuz turib tanbeh beradi, buni kundaligiga yozib qoyish mumkin. Ogohlantirish-nomaqul xatti-harakatlarning oldini olish uchun qollaniladi. Hayfsan berish-agar tanbeh va ogohlantirish kutilgan natijani bermasa, oquvchi belgilangan intizomni buzaversa, oquvchining aybi qay darajada va uning intizomni qanday sharoitda buzganini etiborga olib, unga hayfsan elon qilish mumkin. Uyaltirish-qizartirish. Odamning eng nozik sezgilaridan biri uyat, or-nomus, sharm-hayodir. Odatda odamda izzat-nafs, odamiylik qancha kuchli bolsa, avvalo ozini hurmat qilsa, unda or-nomus, uyat shunchalik kuchli boladi. Bolalarni tarbiyalashda shu hislarni ehtiyotkorlik bilan ostirish lozim, lekin hadeb uyaltiraverish va qizartiraverish yaramaydi. Bundan oqilona va oz ornida foydalanish kerak, shundagina ijobiy natijaga umid qilish mumkin. Jazo yaxshi o’ylab qollanishi lozim, qiziq ustida tinimsiz jazolash ham mumkin emas. Jazolar yakka harakterli, yani bitta bolsin, oquvchilarning aybiga mos, muvofiq bolsin, tez-tez qollanilmasin, jazolanuvchi ongida jazoni haqqoniy ekanligi aniq bolsin va ular oz ayblarini sezsinlar. Jamoada muhokama qilish va jamoa tomonidan qollab-quvvatlangan jazo berilsa, uning tasir kuchi yana oshadi. Tushuntirish (organish, odatlantirish, mashq qildirish).
2. Namuna (maslahat berish, uzr sorash, yaxshiliklar haqida sozlash, ornak bolish).
3. Nasihat berish, ogit (undash, kondirish, iltimos qilish, yolvorish, tilak- istak bildirish, maqullash, raxmat aytish, duo qilish, oq yol tilash va hokazolar).
4. Qoralash va jazo (taqiqlash, tana, gina, tanbeh berish, majbur qilish, koyish, ayblash, uyaltirish, qo`rqitish, nafratlantirish, ont-qasam ichirish, urish, kaltaklash va hokazolar).
|
| |