nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Shaxsiy ishi  № - Ma'lumotlarning axborot modellari r e j a

|
Ma'lumotlarning axborot modellari r e j a
|
bet | 3/5 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 108,73 Kb. | | #152603 |
Bog'liq 1-mavzuBu sahifa navigatsiya:
- MySQL
Shaxsiy ishi №
|
Familiyasi
|
Ismi
|
Otasining ismi
|
Tug’ilgan sana
|
20201
|
Aliеv
|
Karim
|
Ergashеvich
|
01. 01. 1993
|
20202
|
Boqiеv
|
Dilmurod
|
Raxmatullaеvich
|
05. 12. 1996
|
20203
|
Zokirov
|
Anvar
|
Rashidovich
|
15. 05. 1994
|
Zamonaviy MO tеxnologiyasida MO ni yaratish, unga xizmat ko`rsatish va foydalanuvchilarni MO bilan ishlashiga imkon yaratish maxsus dasturiy uskunalar yordamida amalga oshiriladi.
Bunday dasturiy uskunalar yordamida amalga oshiriladi. Bunday dasturiy uskunalar majmuasi «Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari» (MOBT) dеb ataladi.
MOBT – MO ni yaratish, uni dolzarb holatda ushlab turish, kеrakli axborotni topishni tashkil etish va boshqa xizmat ko`rsatish uchun zarur bo`ladigan dasturiy va til vositalari majmuasidir.
MOBT misoli sifatida quyidagilarni kеltirish mumkin:
Oracle
MySQL SQL Server MongoDB
DBASEdasturi;
Microsoft Access
Microsoft For Pro For DOS;
Microsoft For Pro For WINDOWS;
Paradox for DOS;
Paradox for WINDOWS.
! Ma'lumotlar omboridagi axborotlar bir necha usullar bilan tashkil etilishi mumkin. Ma'lumotlar omborlarining eng sodda va keng tarqalgan shakli jadval ko’rinishidir. Ma'lumotlar omborining bunday ko’rinishi relyatsion omborlar deb ataladi.
|
| |
Relyatsion omborlar - Ma'lumotlarning axborot modellari r e j a

|
Ma'lumotlarning axborot modellari r e j a
|
bet | 4/5 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 108,73 Kb. | | #152603 |
Bog'liq 1-mavzuRelyatsion omborlar aniq sondagi ustunlarga ega bo’lib, ularning hammasi nomlarga ega bo’ladi. Masalan, guruxdagi o’quvchilar haqidagi ba'zi ma'lumotlarni quyidagicha tasvirlash mumkin:
Familiyasi
|
Ismi
|
Bo’yi (sm)
|
Og’irligi (kg)
|
Ko’zining rangi
|
Saidova
|
Manzura
|
165
|
48
|
Jigar rang
|
Karimova
|
Salima
|
170
|
50
|
Ko’k
|
Zaripova
|
Nilufar
|
163
|
46
|
Malla
|
Norova
|
Gulrux
|
175
|
60
|
Qora
|
Ma'lumotlarning tarmoqli, relyatsion va ierarxik modellari.
Relyatsion (lotin tilidagi relatio-munosabat so`zidan olingan) modelda ma‟lumotlarni saklash uni tashkil etuvchi kismlari orasidagi munosabatlarga asoslangan. eng sodda xolda u ikki ulchovli massiv yoki jadvaldan iborat buladi. Murakkab axborot modellari ana shunday jadvallarning o`zaro bog‟langan to`plamidan iborat.
Ierarxik modeli pastki pogonadagi yukori pogonadagiga buysinish tartibida joylashgan elementlar tuplamidan iborat buladi va agdarilgan daraxt(graf)ni tashkil etadi. Ushbu modelь satx,tugun,bog’lanish kabi parametrlar bilan tavsiflanadi. Uning ishlash tamoyili shundayki, kuyi satxdagi bir necha tugunlar boglanish yordamida yuqoriroq satxdagi bitta tugun bilan boglangan buladi. Tugun- bu ierarxiyaning berilgan satxida joylashgan elementning axborot modelidir.
Ko`pchilik MBlar jadval tuzilmasiga ega. Unda ma‟lumotlar adresi satr va
ustunlar kesishmasi bilan aniklanadi. MBda ustunlar-maydonlar, satrlar esa
yozuvlar deb ataladi. Maydonlar MBning tuzilmasini, yozuvlar esa, unda
joylashgan ma‟lumotlarni tashkil etadi.
Maydonlar - MB tuzilmasining asosiy elementlaridir. Ular ma‟lum xususiyatlarga ega buladilar. Har qanday maydonning asosiy xususiyati uning uzunligidir. Maydon uzunligi undagi belgilar soni bilan ifodalanadi.
|
| |
Maydonlarning xususiyati bilan tanishib chiqamiz

|
Maydonlarning xususiyati bilan tanishib chiqamiz
|
bet | 5/5 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 108,73 Kb. | | #152603 |
Bog'liq 1-mavzuMaydonlarning xususiyati bilan tanishib chiqamiz:
1. Oddiy matn maydoni. Belgilar soni 255 dan oshmasligi kerak.
2. MEMO-katta ulchamli matn maydoni. Belgilar soni 65535dan oshmasligi
shart. Oddiy matn va MEMO maydonida hisob ishlarini bajarib bo`lmaydi.
Sonli maydon. Sonli ma‟lumotlarni kiritishga xizmat kiladi va xisob ishlarini bajarishda foydalaniladi. Bu maydon 1,2,4,8 va 16 baytli bo`lishi mumkin.
Sana va vakt maydoni. Bu maydon sana va vaqtni bichimlangan holda saqlab
qo`yish imkonini beradi (01.06.01 20:29:59). 8bayt ulchamga ega.
5. «Pul birligi» nomi bilan ataluvchi maydon. Bu maydondan xisob kitob
ishlarini yuritishda foydalaniladi.
Hisoblagich maydoni. Bu maydon 4 bayt uzunlikka va avtomatik ravishda
ma‟lum songa oshib borish xususiyatiga ega. Ushbu maydondan yozuvlarni
nomerlashda foydalanish qulaydir.
Mantiqiy amal natijasini saklovchi maydon. Bu maydon «rost» (true) yoki
«yolg‟on» (false) qiymatni saqlaydi. Maydon o`lchami 1bayt.
8. OLE-nomi bilan yurituvchi maydon. Bu maydon Excel jadvalini, Word
xujjatini, rasm, ovoz va boshka shu kabi ma‟lumotlarni ikkilik sanoq sistemasida saqlaydi. Maydon o`lchami 1Gbaytgacha.
9. . Bu maydon belgi va sonlardan iborat bo`lib, biror fayl
yoki saytga yul kursatadi.
Ma'ruza bo’yicha savollar
1. MOni yaratish bosqichlarini aytib bering.
2. Kompyuterda MOni yaratish bosqichlarini tavsiflab bering.
3. MOBT bilan ishlaganda kompyuter ekraniga nimalar chiqariladi?
4. Almashinish buferi nima uchun ishlatiladi?
5. Menyudagi buyruqlarni tanlash usullarini tushuntirib bering.
6. Foydalanuvchi ixtiyoridagi buyruqlar guruhlarini aytib bering.
7. MOBT bilan ishlash texnologiyasini aytib bering.
8. Makros deganda nimani tushunasiz?
|
| |
Ma'lumotlar omboriga misollar

|
Ma'lumotlar omboriga misollar
|
bet | 2/5 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 108,73 Kb. | | #152603 |
Bog'liq 1-mavzuMa'lumotlar omboriga misollar
Ma'lumotlar omborida turli ma'lumotlar saqlanishi mumkin. Masalan, poezd, samolyot, avtobuslarning harakatlanish jadvali, do’kon yoki ombordagi mahsulotlarning mavjudligi haqidagi ma'lumotlar, talaba, o’qituvchi va xodimlar haqidagi ma'lumotlar, kitoblar haqidagi ma'lumotlar va boshqalar ma'lumotlar omboriga misol bo’la oladi.
Ma'lumotlar omborini axborotlarni kompyuterlashgan shakldagi alohida yig’indisi deb tushunish mumkin.
Er yuzida keng foydalanilayotgan mavjud 30000 ma'lumotlar omborlaridan ko’p qismini xususiy kompyuterlarda yaratilgan. Ular omborlarda qanday ma'lumotlarni saqlash, axborotni qanday yig’ish, qanday yangilash va rasmiylashtirish kerakligi masalalarini hal etishgan.
Ma'lumotlar omborlari ham ular joylashgan davlatlar kabi turli-tumandir. Ba'zi axborot tizimlari katta emas.
Masalan,
Avstraliyadagi «Ausinet» (Ousinet) tizimi 17 omborga,
Amerikaning «DAYALOG» (Dialog) tizimi 250 dan ortiq omborga ega.
Shvetsariyaning «Data— Star» (Deyta sta) tizimi 46.
G’arbiy Germaniyaning «INKA» (Inka) tizimi 42.
Frantsiyaning «Kestel» (Kastel) tizimi 45.
Buyuk Britaniyaning «Pergamon Infolayn» (Pegamon Infoleyn) tizimi 35 omborga ega.
Axborotni strukturalash. Strukturalash - bu ob'еktlar va ma'lumotlarning o’zaro boqlanishi tasvirlash usullari haqidagi kеlishuvni kiritishdir.
1-misol: strukturalanmagan ma'lumotlar.
Shaxsiy ish №20201; Aliеv Karim Ergashеvich; tug’ilgan sana 1 yanvar 1979 yil; Shaxsiy ish №20202; Boqiеv Dilmurod Raxmatullaеvich; tug’ilgan sana 5 dеkabr 1985 yil; Shaxsiy ish №20203; Zokirov Anvar Rashidovich; tug’ilgan sana 15 may 1984 yil.
2-misol: strukturalangan ma'lumotlar.
|
| |
Matematik statistika elementlari - Amaliy dasturlash paketlari. Mathcad dasturi interfeysi. Matematik ifodalar. Grafika

4.15. Matematik statistika elementlari
Mathcad matematik statistikaning masalalarini echish uchun ko’plab qurilgan
funksiyalarga ega bo’lib, ular o’rtacha kattalik, dispersiya, koorelyaцiya koifisienti, ehtimollik
zichligi, ehtimollik funksiyasi, 17 ta har хil tasoddifiy miqdorlar taqsimot ko’rinishini hisoblash
imkoniyatini beradi. Bulardan tashqari Mathcadda tasoddifiy sonlarni generaцiya qilishning 17 ta
mos taqsimot ko’rinishini, hamda Mante-Karlo usuli yordamida effektiv modellashtirishni olib
borish imkoniyati ham bor.
Ajratib olingan ma’lumotlar asosida parametrlarni baholash uchun Mathcadda 16 ta har хil
funksiyalar mavjud:
•
mean(A) – A massiv elementlari qiymatlarining o’rtachasini qaytaradi.
•
hmean(x) – A massiv elementlari gormonik qiymatlarining o’rtachasini qaytaradi.
•
gmean(A) – A massiv elementlari qiymatlarining o’rtageometrigini qaytaradi.
•
var(A) – A massiv elementlari dispersiyasini qaytaradi.
•
Var(A) – A massiv elementlarining qo’zg’almagan dispersiyasini qaytaradi.
•
stdev(A) – A massiv elementlarining o’rtakvadratik chetlanishini qaytaradi.
•
Stdev(A) – A massiv elementlarining qo’zg’almagan o’rtakvadratik chetlanishini qaytaradi.
•
median(A) – ehtimollik gistogrammasini ikkita teng qismga bo’luvchi A massiv medianasini
qaytaradi.
4.22-rasm.Statistika kattaliklarini hisoblash.
•
mode(A) – A massiv modesini qaytaradi.
•
skew(A) – A massiv assimmetriyasini qaytaradi.
•
kurt(x) – A massiv eksцessini qaytaradi.
•
stderr(A,B) – A va B massivlarning chiziqli regressiyasi usun standart хatosini qaytaradi.
•
cvar(A,B) – A va B ikki massiv elementlari kovariaцiyasini qaytaradi.
•
coor(A,B) – A va B ikki massiv korrrelyaцiya koifisientini qaytaradi.
•
hist(int,y) – A massiv gistogrammasini quradi.
•
histogram(n,y) – bu funksiya ham A massiv gistogrammasini quradi.
Bu funksiyalarning bajarilishi .
|
Uch o’lchamli grafik qurish - Amaliy dasturlash paketlari. Mathcad dasturi interfeysi. Matematik ifodalar. Grafika

4.5. Uch o’lchamli grafik qurish
Uch o’lchamli grafik qurish uchun quyidagi proцeduralarni bajarish kerak.
1.Ikki o’zgaruvchili funksiya nomini keyin (:=) yuborish operatori va funksiya ifodasini kiritish.
2.Grafik qurish kerak bo’lgan joyga kursor qo’yiladi.
3.Matematik panelining Graph (Grafik) panelidan Surface Plot (uch o’lchamli grafik) tugmasi
bosiladi. Shu joyda uch o’lchamli grafik shabloni paydo bo’ladi.
4.Shablon maydonidan tashqarisida sichqoncha bosiladi va grafik quriladi, masalan, 5.6-rasm
chap tomon.
Ikki o’zgaruvchili funksiya bo’yicha grafik sirtini qurishni tez qilish maqsadida boshqa
usul ham mavjud va u ayrim hollarda funksiya sirtini tuzishda funksiya massiv sonli qiymatlarini
ishlatadi, masalan, 5.6-rasm chap tomon. Bunday grafikni qurish uchun quyidagi proцeduralarni
bajarish kerak.
1.Diskret o’zgaruvchilar yordamida ikki funksiyaning o’zgaruvchisi uchun ham qiymatlarini
kiritish.
2.Massiv kiritish. Uning elementlari funksiya qiymatlari bo’lib, ular berilgan funksiya
argumentlari qiymatlaridan tashkil etiladi.
3.Kursor qaysi joyga grafik qurish kerak bo’lsa shu joyga qo’yiladi.
4.Grafik shabloniga funksiya nomini kiritish.
5.SHablon maydonidan tashqarisida sichqoncha bosiladi va grafik quriladi, masalan 4.6-rasm
o’ng tomon.
Grafik formatini qayta o’zgartirish va unga ranglar berish uchun grafik maydonini ikki marta tez-
tez sichqonchani ko’rsatib bosish va ochilgan muloqot oynasidan kerakli o’zgarishlarni qilish
kerak. Bu o’zgartirishlar muloqot oynasi 4.6-rasmda berilgan.
Bunda:
•
Surface Plot – grafik sirti;
•
Contour Plot – grafik chizig’i darajasi;
•
Data Points – grafikda faqat hisob nuqtalarini tasvirlash;
•
Vector Field Plot – vektor maydoni grafigi;
•
Bar Plot – uch o’lchovli grafik gistogrammasi;
•
Patch plot – hisob qiymatlari maydoni.
Bulardan tashqari yana bir qancha boshqarish elementlari mavjud. Ular grafikni formatlashda keng
imkoniyatni beradi. Masalan, grafik masshtabini o’zgartirish, grafikni aylantirish, grafikga
animatsiya berish va boshqa. 4.7-rasmda uch o’lchamli grafikni formatlash oynasi berilgan.
|
if 
funksiyasiga murojaat quyidagicha bo’ladi: 
if (cond,x,y)

if funksiyasiga murojaat quyidagicha bo’ladi:
if (cond,x,y) ,
bu erda
cond – shart (masalan,
x>L1 ),
x va
y funksiyaga qaytariladigan qiymatlar.
Agar shart bajarilsa, u holda qiymat
x ga aks holda
y ga yuboriladi.
Dasturlash paneli yordamida shartli operatorni kiritish uchun quyidagi prosedurani bajarish
kerak bo’ladi:
1. Funksiya nomini va (:=) yuborish operatorini yozish.
2. Matematika vositalar panelidan Programming (Dasturlash) panelini ochib, u erdan
Programming Toolbar (Dasturlash paneli) tugmasi va keyin Add Program Line (Dastur qatorini
kiritish) tugmasi bosiladi.
3.YUqoridagi kiritish joyiga (qora to’rtburchakli) birinchi uchastkadagi egilish momenti uchun
ifoda yoziladi.
4.8-rasm. Uzlukli funksiyalarni hisoblashda shartlarni ishlatish. 4. Dasturlash panelidan If tugmasi (if operatori) bosiladi. Natijada kiritish joyi, qaerga shartni
yozish kerak bo’lgan joy paydo bo’ladi, masalan x5. Pastki kiritish joyiga ikkinchi uchastka uchun egilish momenti kiritiladi va bo’shliq tugmasi
yordamida u ajratiladi.
6. Dasturlash panelidan Otherwise tugmasi bosiladi va shart yoziladi, masalan, x>L1.
Mantiqiy (Bool) operatorlarini ishlatishda berilgan qo’shiluvchi ifodalar mos mantiqiy
operatorga ko’paytiriladi. Mantiqiy operatorlar bool operatorlar panelidan kiritiladi (Boolean
Toolbar tugmasidan). Bool operatorlari faqat 1 yoki 0 qiymat qaytaradi. Agar shart to’g’ri bo’lsa,
u holda operator qiymati 1, aks holdla 0 bo’ladi. Mantiqiy (Bool) operatorlarini ishlatishga misol.
4.7. Qiymatlarni global yuborish. Simvolli hisoblashlar Ayrim o’zgarmaslarga global qiymatni berish uchun quyidagi proцedurani bajarish kerak
bo’ladi:
1. O’zgarmas nomi kiritiladi.
2. Matematika panelidan Evaluation Toolbar (Baholash paneli) tugmasi bosiladi.
3. Ochilgan Evaluation (Baholash) oynasidan Global Definition (Global aniqlash) tugmasi
bosiladi yoki Shift+
tugmalari baravar bosiladi. Bunday aniqlanish barcha hujjatlar uchun ta’sir
qiladi, ya’ni barcha hujjatlarda bu qiymatni ishlatish mumkin.
Sonli hisoblashlardan tashqari Mathcad belgili (simvolli) hisoblashlarni ham amalga
oshiradi. Bu degani hisoblashlar natijasini analitik ko’rinishda tasvirlash mumkin. Masalan,
aniqmas integral, differensiallash va boshqa shu kabi masalalarni echishda uning echimini analitik
ko’rinishda tasvirlaydi. Bunday oddiy simvolli hisoblashlar 5.9-rasmda keltirilgan.
-rasm. Simvolli hisoblashlarni bajarish

simplify
•
simplify,
•→
Ifodalarni iхchamlash
substitute
•
substitute,
•→
Ifodalarni hisoblash
collect
•
collect,
•→
Oddiy yig’indida tasvirlangan palinom ko’rinishdagi
ifodani iхchamlash
series
•
series,
•→
Darajali qatorda ifodani yoyish
assume
•
assume,
•→
Aniq qiymat bilan yuborilgan o’zgaruvchini
hisoblash
parfrac
•
parfrac,
•→
Oddiy kasrga ifodalarni yoyish
coeffs
•
coeffs,
•→
Polinom koifisienti vektorini aniqlash
factor
•
factor,
•→
Ifodalarni ko’paytuvchilarga yoyish
fourier
•
fourier,
•→
Fure to’g’ri almashtirishi
laplace
•
laplace,
•→
Laplas to’g’ri almashtirishi
ztrans
•
ztrans,
•→
To’g’ri z-almashtirish
invfourier
•
invfourier,
•→
Fure teskari almashtirishi
invlaplace
•
invlaplace,
•→
Laplas teskari almashtirishi
invztrans
•
invztrans,
•→
Teskari z-almashtirish
M
T
→
•
T
→
Matritsani transponirlash
M
-1
→
•
-1
→
Matritsaga murojaat
|M|
→
|
•
|
→
Matritsa determinantini hisoblash
Modifiers
Modifier panelini chiqarish
-rasm. Ikki o’zgaruvchili funksiya grafigini qurish

MathCAD dasturida pog’onali va uzlukli funksiyalar, matritsalar
4.6. Pag’onali va uzlukli funksiyalar ifodalarida shartlarni ishlatish
Funksiyalarni hisoblashda hamma vaqt ham u uzluksiz bo’lavermaydi. Ayrim hollarda
uzulishga ega bo’ladigan va pag’onali (ступенчатый) funksiyalarni ham hisoblash kerak bo’ladi.
Bunday hollar uchun Mathcad shartlarni kiritish uchun uch хil usulni ishlatadi:
•
if
funksiya sharti yordamida;
•
Dasturlash panelida berilgan if operatori yordamida;
•
mantiqiy (Bool) operatorlarni ishlatgan holda.
Misol tariqasida balkaning egilishida uning siljishini aniqlash masalasini Mora integrali
yordamida hisoblashni qaraymiz.
Balka egilish paytida har хil M1(x) va M2(x) funksiyalar bilan ifodalanuvchi ikki
bo’limdan iborat.
if
funksiya shartini ishlatishning proцedurasi quyida berilgan:
1. Funksiya nomini va (:=) yuborish operatorini yozish.
2. Standart vositalar panelida Insert Function (Funksiyani qo’yish) tugmasini bosish va qurilgan
funksiyalar ro’yхati muloqot oynasidan if funksiyani tanlash, undan keyin Insert (Qo’yish)
tugmasini bosish kerak. if funksiyasi shabloni uch kiritish joyida paydo bo’ladi
3. Kiritish joyi to’ldiriladi.
Diskret o’zgaruvchilar va sonlarni formatlash

4.3-rasm. Hsoblashlarda foydalanuvchi funksiyasini tuzish
.
x:=0…5. Bu shuni bildiradiki bu o’zgaruvchi qiymati qator bir necha qiymatlardir, ya’ni
x=0,1,2,3,4,5.
x:=1,1.1..5. Bunda 1 – birinchi sonni, 1,1 – ikkinchi sonni, 5 - oхirgi sonni bildiradi.
x:=A,A+B..B. Bunda A – birinchi, A+B – ikkinchi, B - oхirgi sonni bildiradi.
Izoh!
O’zgaruvchi diapazonini ko’rsatishda ikki nuqta o’rniga klaviaturadan (;)
nuqta
vergul kiritiladi yoki Matrix (Matritsa) panelidan Range Variable (Diskret o’zgaruvchi) tugmasi
bosiladi. Hisoblangan qiymatni chiqarish uchun esa o’zgaruvchi va
tenglik belgisini kiritish
kifoya. Natijada o’zgaruvchi qiymati ketma-ket jadvalda chiqadi. Masalan, x:=0..5
deb yozib,
keyin x= kiritish kerak.
Foydalanuvchi funksiyaning uning argumentiga mos qiymatlarini hisoblab chiqarish va bu
qiymatlarni jadval yoki grafik ko’rinishda tasvirlashda diskret o’zgaruvchilardan
foydalanish
qulaylikni keltiradi. Masalan, f(x)=sin(x)
Cos(x) funksiya qiymatlarini x ning 0 dan 5
gacha
bo’lgan qiymatlarida hisoblash kerak bo’lsa, u holda quyidagi kiritishni amalga oshirish kerak:
f(x)=sin(x)
Cos(x) x:=0..5 f(x)=
javob
.
Sonlarni formatlash.
Odatda Mathcad 20 belgi aniqligigacha
matematik ifodalarni
hisoblaydi. Hisoblash natijalarini kerakli formatga o’zgartirish uchun sichqoncha ko’rsatgichini
sonli hisob chiqadigan joyga keltirib, ikki marta tez-tez bosish kerak. Natijada sonlarni formatlash
natijasi Result Format oynasi paydo bo’ladi. Sonlarni formatlash quyidagilardir:
•
General (Asosiy) – o’z holida qabul qilish. Son eksponenцial ko’rinishda tasvilanadi.
•
Decimal (O’nlik) – o’nlik qo’zg’aluvchan nuqta ko’rinishda tasvirlanuvchi son (masalan,
12.5564).
•
Skientific (Ilmiy) – son faqat darajada tasvirlanadi (masalan, 1.22*10
5
).
•
Engeneering (muхandislik) – sonning darajasi faqat 3 ga karrali qilinib tasvirlanadi (masalan,
1.22*10
6
).
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 7/7 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 5,22 Mb. | | #126769 |
Bog'liq Daminova Sevara ayollar yubkasi asos chizmasiFoydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. - T:. O‘zbekiston, 2008. - 40 b.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezdentining 2017 yil 17 noyabrdagi “Hunarmandchilikni yanada rivojlantirish va hunarmandlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5242-son farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida qonuni Toshkent sh. 2017-yil 7-fevral, PF-4947-son.
4. O‘zbekiston Respublikasi 2019 yil 29 apreldagi xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-sonli farmoni.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 28 noyabrdagi “Hunarmandchilikni yanada rivojlantirish va hunarmandlarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4539-son qarori.
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasinig 2017 yil 6 apreldagi “Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limining Davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi. 187 - son qarori.
7. Mirziyoev Sh “Bilimli avlod-buyuk kelajakning, tadbirkor xalq-farovon hayotning, do‘stona hamkorlik esa taraqqiyotning kafolatidir. Toshkent- “O‘zbekiston”-2019y.
8. Mirziyoev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib yangi bosqichga ko‘taramiz. - T.: O‘zbekiston, 2017. - 592 b.
9. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. - T.: O‘zbekiston, 2017. - 486 b.
10. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qa’tiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar foaliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. Mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo‘lljalangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustovor yo‘nalishlarga bag‘ishlangan Vazirlar Maxkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruza. –T.: O‘zbekiston, 2017 yil 14 yanvar. –104 b.
11. Mirziyoev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. - T:. O‘zbekiston, 2017. - 102 b.
12. Mirziyoev Sh.M. Qonun ustivorligi va inson manfaatlarini ta’minlash-yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. -T.: O‘zbekiston, 2017. - 102 b.
13. Mirziyoev Sh.M. Xalqimizning roziligi bizning faoliyatimizga berilgan eng oliy bahodir. - T.: O‘zbekiston, 2018. - 507 b.
14. Abdullayeva Q.M “Tikuvchilik buyumlarini loyhalash va modellashtirish asoslari” O’quv qo’llanma T.”Adabiyot” 2006 yil.
15. G’.Abduqodirov. ”Kasb ta’limi praktikumi”. T. 2012.-206 b.
16. Gaipova N.S.va boshqalar. “Tikuvchilik texnologiyasi asoslari” O’quv qo’llanma. T.”Adabiyot” 2006 yil.
Еlеktron ta’lim rеsurslari.
17.www.ziyonеt.uz
18.www.tdpu.uz
19.www.еdu.uz
www.pedagog.uz
20.tdpu-INTRANET.Ped.
21.www.legprominfo.ru
|
| |
Muammoning o`rganilganlik darajasi

|
Muammoning o`rganilganlik darajasi
|
bet | 3/21 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 1,51 Mb. | | #266004 |
Bog'liq jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozi sharoitida ishlab chiqarish korxonalaridaMuammoning o`rganilganlik darajasi Mazkur muammoning nazariy asoslari dastlab A.Smit, A.Tyurgo, J.B.Sey, Y.Shumpetr, L.Mizes, F.Xaek kabi klassik iqtisodchilar tomonidan tadqiq etilgan. Shuningdek, korxonalarda mahsulot ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish muammolarini hal etish yo’llarini g’arb va MDH mamlakatlari iqtisodchi olimlari A.I.Agaev, A.V.Busigin, B.A.Rayzberg, V.Radaev, G.Gross, D.G’.G’ozibekov, J.Filips, L.I.Abalkin, M.G.Lapusta, R.Xizrich, S.Piters kabilar o’z asarlarida yoritgan. Mamlakatimiz iqtisodchi olimlaridan A.V.Vahobov, A.Sotvoldiev, M.B.Hamidullin, M.To’laxodjaeva, M.Sh.Sharifxo’jaev, S.S.G’ulomov, X.N.Jamolov, E.Gadoev, Yu.M.Itkin kabilar o’z asarlarida mahsulot tannarxi va uni pasaytirish masalalari yoritilgan.
Bitiruv malakaviy ishining ob’ekti va predmeti. Ushbu tadqiqotlik ishida tadqiqot ob’ekti qilib ”Urganch yog’-moy`” OAJ, predmeti qilib esa korxona ko`rsatkichlarining moliyaviy xolati, shakllanishi va rivojlanishi olindi.
3 Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari - T.: O’zbekiston, 2009. 33-34- betlar.
Bitiruv malakaviy ishining asosiy maqsadi. Jahon moliyaviy - iqtisodiy inqirozi sharoitida ishlab chiqarish korxonalarida mahsulot tannarxi tarkibidagi to’g’ri va egri xarajatlar hisobi va tahlilini o’rganish maqsadiga erishish uchun quyidagi muhim vazifalar belgilab olindi:
Mahsulot tannarxini shakllantirishning nazariy asoslarini o’rganish;
Ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga olish va mahsulot tannarxini kalkulyatsiya qilishning jarayonli va me’yoriy usullarini qo’llash;
Asosiy ishlab chiqarish xarajatlarining tarkibidagi to’g’ri va egri xarajatlar,
ularning hisobi va maxsulot tannarxiga o’tkazilish tartibi;
“Urganch yog’-moy” ochiq aksiyadorlik jamiyatining moliyaviy holati tahlilining o’ziga xos xususiyatlari;
“Urganch yog’-moy” OAJda maxsulot tannarxi va unga ta’sir qiluvchi
omillar tahlilini takomillashtirish;
Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi va iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida korxona xarajatlarini tejash va samaradorligini oshirish yo’llarini ko’rsatish.
|
| |
-rasm. Mahsulotlarning tannarxini jarayonlar bo’yicha kalkulyatsiya qilish va xarajatlarni yig’ish

|
-rasm. Mahsulotlarning tannarxini jarayonlar bo’yicha kalkulyatsiya qilish va xarajatlarni yig’ish
|
bet | 7/21 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 1,51 Mb. | | #266004 |
Bog'liq jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozi sharoitida ishlab chiqarish korxonalarida 1.2.1-rasm. Mahsulotlarning tannarxini jarayonlar bo’yicha kalkulyatsiya qilish va xarajatlarni yig’ish
Xarajatlarning jarayonli kalkulyatsiyasi ishlatiladigan ishlab chiqarishda mahsulot to tayyor bo’lmaguncha bir jarayondan boshqasiga o’tib yuradi. Bunday ishlab chiqarish bosqichlarini yoki jarayonlarini o’tash kimyo, tsement, neftni qayta ishlash, tekstil sanoatlariga hosdir. Xarajatlar to’planishi jarayoni ishlab chiqarish jarayoniga parallel bo’ladi. Har jarayon uchun nazorat schetlari o’rnatilib, to’g’ri va ustama xarajatlari aniqlanadi. To’g’ri xarajatlar buyurtmali kalkulyatsiya usulidek aniqlanadi, lekin hisob-kitobi engilroq bo’ladi, chunki mahsulotning har birligi uchun xarajatlarni detallashtirish kerak emas. Bir jarayondan boshqasiga o’tganda xarajatlar o’sadi. A jarayonning xarajatlari V jarayonga o’tib, uning xarajatlariga qo’shiladi, keyin S jarayonga o’tib Sning xarajatlari qo’shiladi va hokazo. Shunday qilib ohirgi bosqichning xarajatlari ham qo’shilgandan keyin umumiy tannarx kelib chiqadi
(1.2.2- rasm).
materiallar
|
1000
|
mehnat xarajatlari
|
1000 jarayon V ga berildi 3000 >
|
ustama xarajatlari
|
1000
|
|
3000
|
-----> jarayon A dan
|
3000
|
V jarayon
|
mehnat xarajatlari
|
2000
|
|
material
|
1000
|
jarayon S ga berildi 6500 >
|
ustama xarajatlari
|
500
|
|
|
| |
A. Me’yoriy - Microsoft Word Ж. Зеваржон bmi

Ushbu tartibda buxgalteriya hisobida moddiy qiymatliklarning (asosiy
materiallar,
tugallanmagan ishlab chiqarish, tayyor mahsulotlar) harakati belgilangan me’yorlar bo’yicha baholanishi shartidan kelib chiqiladi. Ushbu faoliyat jarayonida aniqlangan chetga chiqishlar ro’yobga chiqish holatida yig’ilib boriladi va hisobot davrining oxirida me’yordagi xarajatlarning hajmiga ko’shiladi.
V. Haqiqiy va me’yordagi xarajatlarni bir yo’la hisobga olish. Ushbu usul ishlab chiqarishdagi xarajatlar to’g’risidagi ma’lumotlarni ikki bahoda:
haqiqatda yig’ilgan xarajatlar bo’yicha;
haqiqatda ishlab chiqarilgan mahsulot, bajarilgan ish va ko’rsatilgan xizmatlarning hajmiga sarflangan me’yoriy xarajatlarning miqdorida yoritishni nazarda tutadi.
Haqiqiy sarflar - Me’yordagi sarflar ± Chetga chiqishlar.
S. Aralash usulda hisobga olish. Ushbu usul ikkita yo’l bilan hisobni yuritishni nazarda tutadi.
Birinchi yo’l. Iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarning amaliyotida keng tarqalgan va mamlakatimizda ham qo’llanishi tavsiya qilingan. Lekin hisobot davri davomida jami chetga chiqishni aniq darajada hisobga olish imkoniyati mavjud emas. Hisobot oyining oxiridagi tugallanmagan ishlab chiqarishning me’yoriy tannarxi ishlab chiqarishga sarflangan xarajatlarning me’yordagi hajmi bilan ishlab chiqarilgan tayyor mahsulotlarning me’yoriy tannarxning farqi ko’rinishida aniqlanadi. Natijada oy davomida yoki boshqa hisobot davrida hisobga olinmagan chetga chiqish summasi hisobot davrining oxiridagi ishlab chiqarishning qiymatiga qo’shiladi.
Ikkinchi yo’l. Asosiy xarajatlar bo’yicha tasdiqlangan me’yorlarga rioya qilish ustidan kundalik nazoratni o’rnatishni nazarda tutadi. Hisobot davri davomida me’yordan chetga chiqish bo’yicha olingan ma’lumotlar buxgalteriya hisobining tegishli registrlarida umumlashtirilmaydi va schetlarda qayd qilinmaydi.
Tasdiqlangan me’yorlardan chetga chiqish
summasi baholangan tayyor
19
Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullari

Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullari
|
Foydaning mazmunini quyidagi xususiyatlarda ko’rish mumkin

|
Foydaning mazmunini quyidagi xususiyatlarda ko’rish mumkin
|
bet | 5/21 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 1,51 Mb. | | #266004 |
Bog'liq jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozi sharoitida ishlab chiqarish korxonalarida Foydaning mazmunini quyidagi xususiyatlarda ko’rish mumkin:
Foyda tadbirkorlik faoliyati uchun haqdir;
Foyda boshkarishdagi talant uchun haqdir;
Foyda tavakkalchilik faoliyati uchun haqdir;
Foyda monopol foydani anglatadi.
Korxona uchun avvalo ko’proq foyda olish muhim hisoblanadi. Buning uchun foydaning o’lchanish darajasini bilish lozim. Agar korxonaning yillik foydasi 5,5 mln so’m bo’lib, kapitali 55,5 mln so’m bo’lsa, bu yaxshi natija. Korxonaning yillik foyda darajasi korxonaning yillik oboroti yoki uning kapitali miqdori bilan taqqoslanadi.
Korxona foydasi davlat byudjeti daromadlarining yuzaga kelishida asosiy
vosita hisoblanadi, chunki, foyda oladigan har bir korxona albatta soliqqa tortiladi.
Foyda mamlakat moliya tizimida korxonalar moliyaviy faoliyatining natijasi sifatida muhim ro’l o’ynaydi. Moliya tizimi davlat byudjeti, korxonalar moliyasi, sug’urta tashkilotlari va kredit muassasalarining faoliyatlari asosida shakllanadi. Shunday ekan bozor sharoitida korxona foydasi juda katta ahamiyatga ega. Foydaning yuzaga kelishi va uning taksimlanishi natijasida iqtisodiyot va korxonaning o’zi uchun zarur bo’lgan pul mablag’lari yuzaga keladi. Jamiyatda ishlab chiqarish soxasi va noishlab chiqarish soxasi ham pul mablag’lari bilan ta’minlanadi. Moliya tizimining shakllanishini korxonalarda foydasiz tasavvur qilib bo’lmaydi, xozirgi sharoitda har bir korxona foyda olishi lozim, agar foyda olishga erishmasa u faoliyatini davom ettira olmaydi. Bozor iqtisodiyoti ham shuni talab qiladi.
Mexnatning moddiy xarajatlari quyidagilardan iborat:
Maxsulotga qo’shiladigan xom ashyo va materiallar -sotib olingan materiallar
( ishlab chiqarishni me’yorida o’tishini ta’minlash, extiyot qismlar, maxsulotlarni o’rash, joylash uchun materiallar va hokazo).
Ishlab chiqarish xususiyatiga ega xizmatlar va ishlar.
Tabiiy xom ashyo (suv, yog’och va hokazo).
Energiya va yoqilg’ining hamma turlari.
Materiallarning tabiiy kamayishi.
Ishlab chiqarish xarakteridagi mexnatga to’lovlar:
Bajarilgan ishlar uchun to’lovlar.
Qo’shimcha to’lovlar.
Ishlanmagan vaqtlar uchun to’lovlar
V) Ijtimoiy sug’urtaga ajratmalar:
Ish haqi fondiga nisbatan ajratmalar.
Nodavlat nafaqa fondiga, ixtiyoriy tibbiy sug’urtaga va boshqa ixtiyoriy to’lovlar.
G) Asosiy fondlar va nomaterial aktivlar amortizatsiyasi:
Asosiy fondlarning eskirishiga qarab bosh birlamchi bahodan ajratma.
D) Ishlab chiqarish xarakteridan boshqa xarajatlar:
Ishlab chiqarish jarayoniga ko’rsatilgan xizmatlar.
Ishlab chiqarish xom ashyo va materiallar bilan ta’minlash.
Asosiy fondlarni ishchi xolda saqlash xarajatlari.
O’t o’chirishni ta’minlash va qorovullar.
Ishlab chiqarish asosiy fondlarini ijara haqi va x.k.
|
| |
Matematik ifodalarni qurish va hisoblash

4.2-rasm. Oddiy matematik ifodalarni hisoblash.
Mathcad 200 dan ortiq o’zida qurilgan funksiyalariga ega bo’lib,
ularni matematik
ifodalarda ishlatish uchun standart panel vositasidagi Insert Function (Funksiyani qo’yish)
tugmasiga bog’langan muloqot oynasidan foydalaniladi.
Mathcad hujjatiga matn kiritish uchun bosh menyudan Insert
→
Text
Region
(Qo’yish
→
Matn maydoni) buyrug’ini berish yoki yaхshisi klaviaturadan ikkitali kavichka (“)
belgisini kiritish kerak. Bunda matn ma’lumotini kiritish uchun ekranda matn kiritish maydoni
paydo bo’ladi. Matn kiritish maydoniga matematik ifodani yozish uchun matematik maydonni
ham qo’yish mumkin. Buning uchun shu
matn maydonida turib Insert
→
Math Region
(Qo’yish
→
Matematik maydoni) buyrug’ini berish kifoya. Bu maydondagi kiritilgan matematik
ifodalar ham oddiy kiritilgan matematik maydon kabi hisoblashni bajaradi.
Mathcadda foydalanuvchi funksiyasini tuzish hisoblashlarda
qulaylikni va uning
effektivligini oshiradi. Funksiya chap tomonda ko’rsatilib, undan keyin yuborish operatori (:=) va
hisoblanadigan ifoda yoziladi. Ifodada ishlatiladigan o’zgaruvchi kattaliklari funksiya parametri
qilib funksiya nomidan keyin qavs ichida yoziladi (4.3-rasm).
Mantiqiy (datalogik) loyihalash - Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda...

Mantiqiy (datalogik) loyihalash
- ma'lum bir ma'lumotlar modeli, masalan,
relyatsion ma'lumotlar modeli asosida
ma'lumotlar ombori sxemasini yaratish.
Relyatsion ma'lumotlar modeli uchun
datalogik model munosabatlar sxemalari
to'plami bo'lib, odatda asosiy kalitlarni, shuningdek, tashqi kalitlar bo'lgan
munosabatlar o'rtasidagi "aloqalarni" belgilaydi.
Kontseptual modelni mantiqiy modelga aylantirish odatda rasmiy qoidalarga
muvofiq amalga oshiriladi. Ushbu bosqichni avtomatlashtirish mumkin.
2.1-rasm
2.2-rasm
Mantiqiy loyihalash bosqichida ma'lum ma'lumotlar modelining o'ziga xosligi
hisobga olinadi, lekin ma'lum bir ma'lumotlar omborining o'ziga xosligi hisobga
olinmasligi mumkin.
Fizik loyihalash
- ma'lum bir MOBT uchun ma'lumotlar ombori sxemasini
yaratish. Muayyan ma'lumotlar omborining o'ziga xos xususiyatlari ma'lumotlar
ombori obyektlarini nomlash bo'yicha cheklovlarni, qo'llab-quvvatlanadigan
ma'lumotlar turlari bo'yicha cheklovlarni o'z ichiga olishi mumkin. Bundan
tashqari, fizik loyihalashdagi ma'lum bir ma'lumotlar omborining o'ziga xos
xususiyatlari fizik saqlash muhiti bilan bog'liq yechimlarni tanlashni o'z ichiga
oladi. Disk xotirasini boshqarish usullarini tanlash, ma'lumotlar omborini fayllar va
qurilmalarga bo'lish, ma'lumotlarga kirish usullari), indekslarni yaratish va
boshqalar.
|
Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullari

|
Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullariBog'liq 2 Mavzu Ma}kevjnkfh
Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari.
MS Accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullari.
Reja
1.
Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini loyahalash asoslari
.
Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari
2.
Ma'lumotlar omborini loyihalashning asosiy bosqichlari
Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini loyahalash asoslari
.
Ma’lumotlar
omborini boshqarish tizimlari.
Ma‟lumotlar ombori (MB) to„g„risida so„z yuritishdan avval MB nima
ekanligini ifodalovchi bir nechta ta‟riflarni keltirib o„taylik:
ISO/IEC 2382-1:1993 ta‟rifi: “Ma‟lumotlar ombori bu – Bir yoki ko„p tarmoqlarda
foydalanish mumkin bo„lgan ma‟lumotlarning xususiyatlari va ular orasidagi
munosabatlarni tasvirlab, konseptual struktura orqali tashkil qilingan ma‟lumotlar
to„plamidir.”
ISO/IEC TR 10032:2003 ta‟rifi: “Ma‟lumotlar ombori bu - ma‟lumotlarni
qoidalarga muvofiq amalaga oshirish vositasi va sxemalar orqali saqlanadigan
ma‟lumotlar to„plami.”
M.R.Kogalovskiyning ma‟lumotlar omboriga bergan ta‟rifi: “Ma‟lumotlar ombori
bu - Aniq qoidaga muvofiq tashkil etilgan va foydalanuvchilarning axborot
ehtiyojlarini qondirish uchun ishlatiladigan ma‟lumotlar majmui.”
K.Dj.Deytning ma‟lumotlar omboriga bergan ta‟rifi: “Ma‟lumotlar ombori bu -
Har qanday korxonaning amaliy dasturiy ta‟minot tizimlari majmui uchun doimiy
ma‟lumotlar majmui.”
T.Konnolli va K.Beggning ma‟lumotlar omboriga bergan ta‟rifi: “Ma‟lumotlar
ombori bu - Tashkilotning axborot ehtiyojini qondirish uchun mo„ljallangan,
mantiqan bog„langan ma‟lumotlarning birgalikdagi majmuidir.”
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullari
|
Relyasion, ierarxik va semantik tarmoq modellari

yozuvlar deb ataladi.
Maydonlar MOning tuzilmasini, yozuvlar esa, unda
joylashgan ma‟lumotlarni tashkil etadi.
Maydonlar - MO tuzilmasining asosiy elementlaridir. Ular ma‟lum
xususiyatlarga ega bo„ladilar. Har qanday maydonning asosiy xususiyati uning
o„zunligidir. Maydon o„zunligi undagi belgilar soni bilan ifodalanadi. Maydonning
yana bir xususiyati, uning nomidir. Maydonda uning nomidan tashqari yana imzo
xususiyati ham mavjud. Imzo-ustunning sarlavhasida aks ettiriladigan axborotdir.
Uni maydon nomi bilan aralashtirib yubormaslik lozim.
Agar imzo berilmagan
bo„lsa sarlavhada maydon nomi yozib quyiladi. turli tipdagi maydonlar turli
maqsadlarda ishlatiladi va turli xossalarga ega bo„ladi.
Maydonlarning xususiyati bilan tanishib chiqamiz:
1.
Oddiy matn maydoni. Belgilar soni 255 dan oshmasligi kerak.
2.
MEMO-katta o„lchamli matn maydoni. Belgilar soni 65535dan oshmasligi
shart. Oddiy matn va MEMO maydonida hisob ishlarini bajarib bo„lmaydi.
3.
Sonli maydon. Sonli ma‟lumotlarni kiritishga xizmat qiladi va hisob ishlarini
bajarishda foydalaniladi. Bu maydon 1,2,4,8 va 16 baytli bo„lishi mumkin.
4.
Sana va vaqt maydoni. Bu maydon sana va
vaqtni bichimlangan holda
saqlab quyish imkonini beradi (01. 06. 01 20:29:59). 8bayt o„lchamga ega.
5.
«Pul birligi» nomi bilan ataluvchi maydon. Bu maydondan hisob kitob
ishlarini yuritishda foydalaniladi.
6.
Hisoblagich maydoni. Bu maydon 4 bayt o„zunlikka va avtomatik ravishda
ma‟lum songa oshib borish xususiyatiga ega. Ushbu maydondan yozuvlarni
nomerlashda foydalanish qulaydir.
7.
Mantiqiy amal natijasini saqlovchi maydon. Bu maydon «rost» (true) yoki
«yolg„on» (false) qiymatni saqlaydi. Maydon o„lchami 1bayt.
8.
OLE-nomi bilan yurituvchi maydon. Bu maydon Excel jadvalini, Word
xujjatini, rasm, ovoz va boshqa shu kabi ma‟lumotlarni
ikkilik sanoq
sistemasida saqlaydi. Maydon o„lchami 1Gbaytgacha.
9.
Giperssilka maydoni. Bu maydon belgi va sonlardan iborat bo„lib, biror fayl
yoki saytga yo„l ko„rsatadi.
10.
Qiymatlar ro„yxatidan iborat bo„lgan maydon. Bu maydon bir qancha
qiymatlardan iborat bo„lgan ro„yxatdan tanlangan aniq bir qiymatni
saqlaydi.
11.
Jadvallar orasidagi munosabatlar ishonchli ishlashi
va bir jadvaldagi yozuv
orqali ikkinchi jadvaldagi yozuvni topish uchun jadvalda alohida maydon-
unikal maydon bo„lishini ta‟minlash kerak.
Unikal maydon - bu qiymatlari takrollanmaydigan maydondir.
Misol sifatida talabalar haqidagi ma‟lumotlarni saqlovchi ma‟lumotlar omborining
bir qismini keltiramiz.
Maydon nomi
Maydon xususiyati
Maydon xajmi
Talabaning
ombordagi
o„rni
Hisoblagich maydoni
4 bayt
Talaba F. I. SH.
Oddiy matnli maydon
255 belgi
…………………………. ………………………
Talabaning rasmi
OLE-nomi
bilan
yuritiluvchi maydon.
1G bayt
Talaba haqida qo„shimcha
ma‟lumotlar
MEMO-katta o„lchamli
matn maydoni
65535 belgi
Samarqand filiali kompyuter injiniringi fakulteti Atamurodov Akmal Kt

O’ZBЕKISTON RЕSPUBLIKASI AXBOROT TЕXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKЕNT AXBOROT TЕXNOLOGIYALARI
UNIVЕRSITЕTI
SAMARQAND FILIALI
KOMPYUTER INJINIRINGI FAKULTETI
Guruh raqami-KI-22-02
‘’Ma’lumotlar bazasi ’’FANIDAN
3-MUSTAQIL ISHI HISOBOTI
Tekshirdi:
AXROROV M. SH..
Bajardi:Atamurodov Akmal
SAMARQAND-2024
5-variant:
Vektorli ishlov berish va undan foydalanish.
Vektorli ishlov berish va undan foydalanish, grafika, matematika, ma'lumotlar
analizi, va boshqa sohalar uchun juda kutilgan va foydali bo'lgan bir qulaylikdir.
Bu, matematik konsepti "vektorlar"ni boshqa dasturlash tillariga o'girish orqali
ma'lumotlarni modellash va qayta ishlashda yordam beradi.
1.
Grafika va Dizayn:
Vektorli grafika, ilovalarni rasm tuzish, logotiplarni
yaratish, veb sahifalarni dizayn qilish, va boshqa vizual ma'lumotlarni
yaratishda foydalaniladi. Bu usulda, obyektlar va rasm elementlari
matematik koordinatalariga asoslangan vektorlarda ifodalangan.
2.
Ilmiy va Texnik Ta'lim:
Vektorli ishlov berish, matematika va fizika fanlarida
yordamchi bo'lib, grafik yoki o'lchovli tasavvurlar yaratishda yordam beradi.
Masalan, fizika modellarini tasavvur qilishda, vektorlar ko'rsatgichlar, kuch
va hajmlarni tushuntirishda ishlatiladi.
3.
Ma'lumotlar Analizi:
Ma'lumotlar analizida, vektorlar ma'lumotlar
to'plamlarini boshqarishda va ularning mazmuni bo'yicha tahlil qilishda
foydalaniladi. Masalan, vektorlar ma'lumotlar o'lchovlarini yashirish,
o'lchash va ulardan foydalanishda yordam beradi.
4.
|
-rasm.Sonlarni formatlash va qiymatlarni har хil formada tasvirlash

4.5-rasm. Funksiya grafigini qurish
.
Quyida grafik formati muloqot oynasi qo’yilmalarini beramiz:
1.
X-Y Axes – koordinata o’qini formatlash. Koordinata o’qiga setka,
sonli qiymatlarni grafikga
belgilarni qo’yish va quyidagilarni o’rnatish mumkin:
•
LogScale – logarifmik masshtabda o’qga sonli qiymatlarni tasvirlash;
•
Grid Lines – chiziqqa setkalar qo’yish;
•
Numbered – koordinata o’qi bo’yicha sonlarni qo’yish;
•
Auto Scale – son qiymatlar chegarasini o’qda avtomatik tanlash;
•
Show Markers – grafikka belgi kiritish;
•
Autogrid – chiziq setkasi sonini avtomatik tanlash.
2.
Trace – funksiya grafiklarini formatlash. Har bir funksiya grafigini alohida o’zgartish mumkin:
•
chiziq ko’rinishi (Solid – uzliksiz, Dot – punktir, Dash – shtriхli, Dadot – shtriхli punktir);
•
chiziq rangi (Color);
•
grafik tipi (Type) (Lines – chiziq, Points – nuqtali, Bar yoki SolidBar – ustunli, Step – pog’onali
grafik va boshqa);
•
chiziq qalinligi (Weight);
•
simvol (Symbol) - grafikda hisoblangan qiymatlar uchun (aylana, krestik, to’g’ri burchak, romb).
3.
Label – grafik maydoni sarlovhasi. Title (Sarlovha) maydoniga sarlovha matni kiritiladi.
4.
Defaults – bu qo’yilma yordamida grafik ko’rinishga qaytish mumkin.
Tug‘ilgan 
sana - Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar...

8956
Abdullayeva
Nozima
Xoshimovna
01. 01. 74
6498
Turdiyev
Otabek
Po‟latovich
05. 12. 88
6595
Zokirov
Anvar
Xolmatovich
15. 05. 89
Zamonaviy MO texnologiyasida MOni
yaratish, unga xizmat ko„rsatish va
foydalanuvchilarni MO bilan ishlashiga imkon yaratish maxsus dasturiy uskunalar
yordamida amalga oshiriladi. Bunday dasturiy uskunalar majmuasi Ma‟lumotlar
omborini boshqarish tizimlari (MOBT) deb ataladi.
MOBT-MOni yaratish, uni dolzarb holatda ushlab turish,
kerakli axborotni
topishni tashkil etish va boshqa xizmat ko„rsatish uchun zarur bo„ladigan dasturiy
va til vositalari majmuasidir. Boshqacha qilib aytganda MOBT bu - ma‟lumotlar
bazalarini yaratish va foydalanish uchun boshqarishni ta‟minlovchi, maxsus
lingvistik vositalar majmuiga ega bo„lgan dasturiy ta‟minot.
MOBT misoli sifatida quyidagilarni keltirish mumkin:
-DBASEdasturi, Microsoft Access, Microsoft For Pro For DOS, Microsoft For Pro
For WINDOWS,
Paradox for DOS, Paradox for WINDOWS, OpenOffice.org
Base, Cache, CouchDB, IMS, DB2, Firebird, MS SQLServer, MongoDB, MySQL,
mSQL, Neo4j, Oracle Database va hakozo.
MOBTlarni ishlash prinsiplariga ko„ra quyidagicha yo„nalishlarga bo„lib
o„rganish mumkin:
Klient-server texnologiyasi asosida ishlovchi MOBT: InFormix, Ingres, Interbase,
MS SQLServer, MongoDB, MySQL, mSQL, Neo4j, Oracle Database.
Fayl-server
texnologiyasi
asosida
ishlovchi
MOBT:
DataFlex,
dBase,
OpenOffice.org Base, Paradox
Engines texnologiyasi asosida ishlovchi MOBT: BDE, Berkeley DB,
C-Store ,
db4o, HSQLDB, Rdb, SQLite, ZODB
MO bilan ishlashga kirishishdan oldin ma‟lumotlarni tasvirlash modelini tanlab
olish kerak. U quyidagi talablarga javob berishi lozim:
–
axborotni ko’rgazmali tasvirlash;
–
axborotni kiritishda soddalash;
–
axborotni izlash va tanlashda qulaylik;
–
boshqa omborga kiritilgan ma’lumotdan
foydalanish imkoniyatining
mavjudligi;
–
MOning ochiqligini ta’minlash (yangi ma’lumotlar va maydonlar qo‘shish,
ularni olib tashlash imkoniyatlari va hokazo).
MO bitta yoki bir necha modellarga asoslangan bo„lishi mumkin. Xar qanday
modelga o„zining xossalari (parametrlari) bilan tavsiflanuvchi
obyekt sifatida
qarash mumkin. Shunday obyekt ustida biror amal bajarsa bo„ladi. MO
modellarining uchta asosiy turlari mavjud:
Ma’lumotlar ombori - Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar...

|
Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullariBog'liq 2 Mavzu Ma}kevjnkfhMa’lumotlar ombori
bu - EHM orqali izlash va qayta ishlash uchun
tizimlashtirilgan mustaqil axborotlarning obyektli va mantiqiy bog„lanishli
formada tasvirlanishidir.
Keng ma‟noda Ma‟lumotlar ombori (MO) deganda real dunyoning konkret
obyektlari haqidagi ma‟lumotlar to„plamini tushinish mumkin. Lekin ma‟lumotlar
xajmi oshib borishi bilan bu masalalarni xal etish murakkablashadi. Yuzaga kelgan
muammo obyekt va ma‟lumotlarni strukturalash, ya‟ni tizimga solish yo„li bilan
xal qilinadi. Obyekt - bu mavjud va farqlanishi mumkin bo„lgan narsadir.
Obyektlarga tegishli bir qator ma‟lumotlar borki, ularning to„plami MO bo„ladi.
Masalan, xar bir akademik-litsey yoki kasb-hunar kolleji-bu obyektlar bo„lsa,
ulardagi o„quvchilar haqidagi ma‟lumotlar to„plami MOga misol bo„ladi.
Xar qanday MOning yaratilishi uning loyihasini tuzishdan boshlanadi. MO
loyihalovchisining asosiy vazifasi obyektlar va ularni tavsiflovchi parametrlarni
tanlash, ma‟lumotlar orasidagi ma‟lumotlarni o„rnatishdan iborat.
MOni yaratish jarayonida, foydalanuvchi ma‟lumotlarni turli belgilar
bo„yicha tartiblashga va belgilarning turli birikmalari bo„yicha zarur ma‟lumotlarni
tez topish uchun imkoniyatlar yaratilishiga harakat qiladi. Bu ishlarni ma‟lumotlar
strukturalangan bo„lgandagina bajarish mumkin.
Strukturalash - bu obyektlar va ma‟lumotlarning o„zaro bog„lanishi tasvirlash
usullari haqidagi kelishuvni kiritishdir.
1-misol: Strukturalanmagan ma‟lumotlar.
Shaxsiy ish №8956; Abdullayeva Nozima Xoshimovna; tug„ilgan sana 1 yanvar
1974 yil; Shaxsiy ish №6498; Turdiyev Otabek Po‟latovich; tug„ilgan sana 5
dekabr 1988 yil;
Shaxsiy ish №6595; Zokirov Anvar Xolmatovich; tug„ilgan sana 15 may 1989 yil.
2-misol: Strukturalangan ma‟lumotlar.
Shaxsiy
ishi
№
Familiyasi
Ismi
Otasining ismi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu Ma’lumotlar ombori. Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari. Ms accessda 2010 ma’lumotlar omborini yaratish usullari
|
2-laboratoriya ishi fakultet: kif bajardi: Erkaboyeva Sanobar toshkent-2023

|
2-laboratoriya ishi fakultet: kif bajardi: Erkaboyeva Sanobar toshkent-2023
|
Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 221,34 Kb. | | #259283 |
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Multimedia texnologiyalari kafedrasi
Multimediali ma’lumotlar bazasi fanidan
2-LABORATORIYA ISHI
Fakultet:KIF
Bajardi: Erkaboyeva Sanobar
TOSHKENT-2023
- LABORATORIYA ISHI
Jadval yaratish
CREATE TABLE filiallar
(
"id" serial,
"name " varchar,
"number" int,
"location" varchar
);
Yaratgan jadvalimizni ko’rish;
select *
from filiallar;
Jadvalga ma’lumot kiritish
insert into filiallar ("name ", "number", "location" ) VALUES ('Buxoro','1','Buxoro viloyati Buxoro shahar Shodlik 35-uy');
Kiritilgan ma’lumotlarni ko’rish
select *
from filiallar;
Ishchilar jadvalimizdan created_date ni qabul_vaqtiga ga o’zgartiramiz
ALTER TABLE ishchilar
RENAME COLUMN created_date TO qabul_vaqti;
UPPER va ORDER BY funksiyasidan foydalanish
SELECT
UPPER(name)
FROM
ishchilar
ORDER BY
name;
LENGTH va ORDER BY funksiyasidan foydalanish
LOWER funksiyasidan foydalanish
Jadvalga ustun qo’shish
DROP buyrug’i orqali ustunni o’chirish
alter table ishchilar drop column maosh
UPDATE buyrug’idan foydalanish;
UPDATE ishchilar
SET name = 'Andrey'
WHERE id = 1;
|
| |
Ma’lumotlar omborini loyahalash asoslari

Ma'lumotlar omborining yaxlitligini ta'minlash.
Ma'lumotlar omborini loyihalashning asosiy bosqichlari
Kontseptual (infologik) loyihalash
- bu
sohasining semantik modelini,
ya'ni eng yuqori
darajadagi mavhumlikdagi
axborot modelini qurish uchun. Bunday
model hech qanday aniq ma'lumotlar ombori va ma'lumotlar modeliga e'tibor
bermasdan yaratilgan. "Semantik model", "kontseptual model" va "infologik
model" atamalari sinonimdir.
Bundan tashqari, "ma'lumotlar ombori modeli" va
"domen modeli" atamasi (masalan, "ma'lumotlar omborining kontseptual modeli"
va "kontseptual domen modeli") teng ravishda ishlatilishi mumkin, chunki bunday
model
ham voqelik tasviri, ham tasvir bu uchun prognoz qilingan ma'lumotlar
ombori.
Ma'lumotlar omborining kontseptual modelining o'ziga
xos turi va mazmuni
buning uchun tanlangan rasmiy apparat bilan belgilanadi. Odatda diagrammalariga
o'xshash grafik belgilar qo'llaniladi.
Ko'pincha kontseptual ma'lumotlar ombori modeli quyidagilarni o'z ichiga oladi:
predmet sohasining axborot obyektlari
yoki tushunchalari va ular
o'rtasidagi munosabatlarning tavsifi.
yaxlitlik
cheklovlarining tavsifi, ya'ni ma'lumotlarning
haqiqiy qiymatlari va
ular orasidagi munosabatlarga qo'yiladigan talablar.
" Tungi yoritgich yashash" mavzusida dars ishlanma Ishni bajarish tartibi

|
" Tungi yoritgich yashash" mavzusida dars ishlanma Ishni bajarish tartibi
|
bet | 5/8 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 16,71 Mb. | | #132164 |
Bog'liq TUNGI YORITGICH YASASHh 2.2." Tungi yoritgich yashash" mavzusida dars ishlanma Ishni bajarish tartibi
DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI
Mavzu: TUNGI YORITGICH YASHASH
|
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Soatlar soni: 1 soat
|
Mavzuning qisqacha ta’rifi:
|
O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi: Dars tipi: amaliy
Dars turi: yangi bilimlar berish, bilimlarni mustahkamlash .
Dars usuli: suhbat, ko‘rgazmalilik
Dars jihozi: darslik, ko‘rgazmalar,tarqatma materiallar, mehnat ish qurollari,
Darsning texnik vositalari: Ekran, kompyuter, video proyektor, slaydlar, “Navro‘z”ga doir musiqalar diski
Ish jihozi: Karton qog’ozi, rangli qog’oz, yelim , qalam, qaychi va chizg’ich .
|
Darsning maqsad va vazifalari
|
Maqsadlar:
|
Darsning maqsadi :Ta’limiy: O‘tilgan mavzular yuasidan olgan bilimlarini tekshirish.
Tarbiyaviy: O‘quvchilarni tejamkorlik, ijodkorlik va badiiy-estetik ruhida alash ;
Rivojlantiruvchi: O‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish va yangi mavzu bo‘yicha olgan bilimlarini mustahkamlash, ularning ijodkorlik qobiliyatlarini rivojlantirish ;
|
|
|
| |