nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN

|
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
193
Yashash vaqti.Marshrutlash protokollarining ba‟zi funsiyalarga ko‟ra datagaram
internetda aylanib qolib, yetib borish manziliga yetib bormay ba‟zi tarmoqlarga
qayta va qayta borishi mumkin.Bu esa internetda qo‟shimcha ma‟lumotlar
oqimi(traffiklarni) hosil qilishi mumkin.Yashash vaqti(time-to-live TTL) maydoni
datagram borishi mukin bo‟lgan maksimal tarmoq nuqtalari (hops) larni boshqarish
uchun ishlatiladi.
Protokol.TCP/IP da paketning payload deb nomlangan ma‟lumot qismi boshqa
protokoldan to‟la paketni oladi.Misol uchun datagram transport qatlamiga tegishli
UDP yoki TCP protokollaridan paketlarni olishi mumkin.Datagram shuningdek
boshqa IP ximatlaridan foydalanadigan protokollaridan missol uchun marshrutlash
yoki qo‟shimcha protokolardan ham paketni olishi mumkin.Internet ma‟muriyati
IP xizmatlaridan foydalana oladigan har qanday protokolga protokollar maydoniga
o‟rnatiladigan 8 bitli takrorlanmas raqamlar ketma ketligini bergan.
Manba va yetib borish manzillari. Bu 32 bitli manba va yetib borish manzili
maydonlari mos ravishda manba va yetib borishning IP manzilini belgilaydi.
Manba xost IP manzilini bilishi kerak.
Qo‟shimchalar. Datagram sarlavhasi 40 baytgacha qo‟shimchalarga ega bo'lishi
mumkin. qo‟shimchalar testlash va xatoliklarni aniqlash uchun ishlatiladi.
Qo‟shimchalar IP sarlavhasining majburiy qismi bo‟lmasada, qo‟shimchalar qayta
ishlash IP dasturining talabidir. Buning ma'nosi barcha ilovalar, agar ular sarlavha
ichida mavjud bo'lsa, qo‟shimchalarni boshqarishi kerak bo‟ladi.
IP datagramining sarlavhasining qismlari
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
194
|
| |
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN

|
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
188
uchun javobgardir.Tarmoq kanali orqali uzatish yo'lini xaritalash uchun tizimning
fizik manzilidan foydalanadi.
TCP/IP ning ishlash prinsipi. TCP/IP protokollar to'plami Internetdagi
xostlarni ulash uchun foydalaniladigan aloqa protokollari to'plamidir. TCP/IP bir
xil tarmoqdagi kompyuterlarga bir-birini identifikatsiya qilish va aloqa qilish
imkonini beradi. TCP/IP ikki qatlamli protokol bo'lib, transport qatlami (TCP)
ishonchli aloqa uchun mas'uldir va Internet qatlami (IP) paketlarni xostdan xostga
yo'naltirish uchun javobgardir.Transport qatlamida TCP ilovalarga ishonchli bayt
oqimi xizmatini taqdim etadi. TCP ma'lumotlarning etkazib berilishini kafolatlaydi
va ma'lumotlar yuborilgan tartibda yetkazib beriladi. TCP ushbu xizmatni taqdim
etish uchun bir nechta mexanizmlardan foydalanadi, jumladan tartib raqamlari,
tasdiqlar va kutish vaqti.Internet sathida IP xostdan xostga datagrammalarni
(paketlarni) yo'naltirish uchun javobgardir. IP datagrammalarni yetkazib berishga
kafolat bermaydi, lekin ularni eng yaxshi tarzda yetkazib berishga harakat qiladi.
Agar datagramni yetkazib bo'lmasa, IP manba xostiga xato xabarini qaytaradi.
TCP/IP da to„rtta asosiy protokollar qo„llaniladi: Transmission Control Protocol
(TCP), User Datagram Protocol (UDP), Internet Protocol (IP) va Internet Control
Message
Protocol
(ICMP).TCP
ma'lumotlarning
ishonchli
va
tartibda
yetkazilishini ta'minlaydi.UDP ma'lumotlarni ishonchli tarzda yetkazib berishni
talab qilmaydigan yoki TCP qo'shimcha xarajatlarisiz tez yetkazib berishni talab
qiladigan ilovalar uchun ishlatiladi.IP - bu ma'lumotlarni bir kompyuterdan
ikkinchisiga yo'naltiruvchi protokol.ICMP xatolarni tekshirish va tirbandlikni
boshqarish uchun ishlatiladi.
TCP xususiyatlari.TCP ulanishga yo'naltirilgan protokol bo'lib, u har qanday
ma'lumotlarni uzatishdan oldin ikkita tugun o'rtasida aloqa o'rnatadi. TCP ulanishi
orqali yuborilgan barcha ma'lumotlar aniqligi tekshiriladi va ma'lumotlar to'g'ri
qabul qilinmaguncha qayta uzatiladi. Ushbu ishonchlilik TCP ni yuqori darajadagi
xatolarni tekshirish va katta hajmdagi ma'lumotlarni uzatishni talab qiladigan
ilovalar uchun juda mos qiladi. Shuningdek, TCP OSI modelining eng past
|
| |
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN

|
PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN
EDUCATION
Vol. 2 No. 7 (2023)
189
darajasida ishlaydi, ma'lumotlarni segmentlarda uzatadi, keyinchalik ular qabul
qiluvchi tomonidan butun ramkalarga qayta yig'iladi.TCP shuningdek,
ma'lumotlarni yuborish tezligini tartibga solish orqali tarmoq tiqilib qolishining
oldini
olishga
yordam
beradigan
tiqilib
qolishni
nazorat
qilishni
ta'minlaydi.Bundan tashqari, TCP ma'lumotlar oqimini boshqarishi mumkin, bu
esa dastur ehtiyojlariga qarab ma'lumotlarni turli tezlikda yuborish imkonini
beradi.
TCP/IP dan foydalanish.Bu yerda TCP/IP modellarining eng qimmatli
foydalanishlaridan ba'zilari:
World Wide Web: TCP/IP veb-brauzerlar va serverlar o'rtasida ma'lumotlarni
uzatadi.
Elektron pochta: Outlook, Thunderbird va Gmail kabi ilovalar elektron pochta
xabarlarini yuborish va qabul qilish uchun TCP/IP protokollaridan foydalanadi.
Fayl uzatish: FTP, SFTP va boshqa fayl uzatish xizmatlari fayllarni bir
kompyuterdan ikkinchisiga ko'chirish uchun TCP/IP ga tayanadi.
Tarmoq: TCP/IP tarmoqdagi kompyuterlarni bir-biriga bog'laydi.
Virtual xususiy tarmoqlar: VPNlar umumiy yoki xususiy tarmoq boʻylab
harakatlanishdan oldin maʼlumotlarni shifrlash uchun TCP/IP dan foydalanadi.
Narsalar Interneti: Ko'pgina aqlli uy qurilmalari ma'lumot almashish va uzatish
uchun TCP/IP dan foydalanadi.
Ovozli Internet protokoli: Skype va Google Voice kabi VOIP xizmatlari
qo'ng'iroqlarni internet orqali uzatish uchun TCP/IP dan foydalanadi.
TCP/IP modelida ma’lumotlarni uzatish.TCP/IP modelida ma‟lumotlar
paketlarda uzatilib.Bu paketlar Ma‟lumotlar havolasi sathida freymlar deb
ataladi.Bu paketlar Malumotlar havolasiga tarmoq sathidan Datagramlar sifatida
uzatiladi.Ma‟lumotlar havolasi pog‟onasida bu datagramlar freymlar ichiga
joylashtiriladi.Buni quyidagi chizmada ham ko‟rish mumkin.
Paketni uzatish
|
| |
MB ma`lumotlarini qayta ishlash masalalari

|
MB ma`lumotlarini qayta ishlash masalalari
|
bet | 3/3 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #100939 |
Bog'liq Презентация 1 - MB yaratish;
- MB o`zgartirish;
- MB yangilash;
- МB tartiblash;
- МB ma`lumotlarni qidirish;
- МB fayl ko`rinishda diskda saqlash;
- МB diskdan yuklash;
- Hisobotlar yaratish va bosmaga chiqarish.
Ma’lumotlar banki (MBn) tushunchasi ikki xil talqin etiladi. - Ma’lumotlar banki (MBn) tushunchasi ikki xil talqin etiladi.
- 1. Hozirgi kunda ma’lumotlar markazlashmagan holda SHK yordamida qayta ishlanadi. Ilgari ular alohida xonalarda joylashgan EHMlarda markazlashgan holda qayta ishlangan. EHMlariga axborotlar tashqi qurilmalar orqali kelib to‘plangan. Ma’lumotlar bazasi markazlashgani hisobiga ularni ma’lumotlar banki deb atashgan. Bunda ma’lumotlarga murojat etish ishchi stansiyalardan markazlashgan xolda tashkil etilgan va shuning uchun ma’lumotlar banki bilan ma’lumotlar bazasi tushunchalari o‘rtasida farq qilingan.
- Ma’lumotlar bazasi tushunchasi bilan ma’lumotlar
- banki tushunchasi ham mavjud
Xozirgi kunda ko`p xollarda ma`lumotlar - Xozirgi kunda ko`p xollarda ma`lumotlar
- bazasi markazlashmagan xolda tashkil qilinmoqda. Shuning uchun ma`lumotlar banki va ma`lumotlar bazasi sinonim so`zlar sifatida ham ishlatiladi.
- 2. Boshqacha talqinda ma’lumotlar banki deyilganda ma`lumotlar bazasi uni boshqarish tizimi(MBBT) tushuniladi.
- MB ni ishlatish afzalliklari:
- Ixchamligi;
- Axborotlarni qayta ishlash tezligini oshishi;
- Kam mehnat sarfi;
- Har doim yangi axborot olish imkoniyati mavjudligi;
- Ma’lumotlarni ortiqchaligini kamayishi va boshqalar.
|
| |
-Rasm. Dunyo miqyosida 2000 yildan beri to'plangan aholi jon boshiga daromadning o'sishi

|
-Rasm. Dunyo miqyosida 2000 yildan beri to'plangan aholi jon boshiga daromadning o'sishi
|
bet | 7/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangi1.1-Rasm. Dunyo miqyosida 2000 yildan beri to'plangan aholi jon boshiga daromadning o'sishi
Mobil texnologiyalar Afrikaning Sahroi Kabiriga juda kata foyda keltirdi jumladan Afrika va lotin Amerikasiga qisman va shimoliy Amerika, Osiyo va Yevropa davlatlariga to’liq ravishda.
Mobil texnologiyalarning umumiy iqtisodiy foydalari YaIMning o'rtacha 2,8% va 4,3% rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar - lekin ular mintaqaga qarab farq qiladi.(1-rasm) Mobil aloqaning iqtisodiy ta'siri Sahroi Kabirdan janubiy Afrikada YaIMning eng yuqori ulushi (6,2%) va Lotin Amerikasi (5,1%). Boshqa hududlar uchun mobil qurilmalar afzalliklarining umumiy og'irligi YaIM 2,8% dan 4,5% gacha. Osiyo-Tinch okeani, Shimoliy Amerika va Yevropa eng katta tajribaga ega mutlaq ta'sirlar 570 milliard dollardan boshlanib 1 trillion dollardan ortiq.
Afrika
Sahroi-Kabr
Shimloy
Amerika
Lotin Amerikasi
Janubiy
Amerika
Markaziy Osiyi
Osiyo
Yevropa
1.2-Rasm Mobil texnologiyalar Afrikaning Sahroi Kabiriga keltirgan foydasi ayniqsa Afrika va lotin Amerikasiga qisman va shimoliy Amerika, Osiyo va Yevropa davlatlariga.
Shimoliy Amerika va Yevropaning rivojlangan iqtisodiyoti texnologiyalarni qabul qilishda allaqachon tezlasha boshlagan. Misol uchun: 2000-yilda mobil texnologiyalarni qabul qilishdan aholi jon boshiga daromadning o'sishi 8-11% ni tashkil etdi. Aslida, bu ikki mintaqa aholi jon boshiga daromadning eng katta o'sishini ko'rdi. Mutlaq jihatdan yaratilgan mobil texnologiyalar Shimoliy Amerikada aholi jon boshiga tushadigan daromadning 1200 dollarga oshishi, Amerika va Evropada 550 dollarga. Bizning ta'minotimizda, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi misolida Mobil texnologiyalarning joriy etilishi daromadning 6 foizini oshishiga olib keldi, bu mintaqaning aholi jon boshiga to'g'risidagi daromad 250 dollarlik yaxshilanishga to'g'ri keladi. Garchi Osiyoda mobil qabul texnologiyalarni qilishning kuchli o'sishi Tinch okeanida mobil texnologiyalarning foydasi kamroq ahamiyatga ega bo’lsada, Xitoy tufayli umumiy daromad o'sishiga ta'siri kuchli bo’ldi.6
Afrika hozirda eng orqada qolgan mintaqa hisoblanadi. Mobil texnologiyalarni qabul qilishda keng tarmoqli ulanishni qabul qilish bilan mobil keng polosali ulanish 50% dan kam (va noyob mobil internetning kirib kelishi endigina tugaydi 25%). Bu raqamni yaxshilash imkoniyatini taqdim etadi, shuningdek, iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish uchun Jahon bankining Digital Economy tomonidan tan olingan Afrika tashabbusi, uning maqsadi 2030 yilga qadar jismoniy shaxslar, biznes va hukumatni har birini raqamli ravishda ulashdir.
|
| |
Authors - Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5

Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
bobyangi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
Elektr o‘tkazuvchanlikka - 5-Ma’ruza Sathni o’lchash usullari va saboblari Sath

|
5-Ma’ruza Sathni o’lchash usullari va saboblari Sath
|
bet | 4/5 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 140,53 Kb. | | #160197 |
Bog'liq 5-ma\'ruza. Ssthni o\'lchash usullari va asboblariElektr o‘tkazuvchanlikka (aktiv qarshiligining o‘zgarishiga) asoslangan sath o‘lchagichlar elektr o‘tkazuvchan suyuqliklar sathni nazorat qilish, signalizasiya va rostlash uchun xizmat qiladi.
6-rasm. Sath signalizatorining sxemasi:
1-idish, 2-transformator, 3-rele cho’lg’ami, 4-elektrodlar, 5-rele kontakti
6-rasmda sath signalizatorining sxemasi ko‘rsatilgan. Signalizatorning ishlash prinsipi elektrodlar suyuqlik orqali ulanishi bilan rele chulg‘ami dan tok o‘tishi va uning kontakti ulanishi bilan signal lampasi SL yonib, yorug‘lik signali berishiga asoslanadi. Elektrodlar ta’minlovchi transformatorning ikkilamchi chulg‘amiga elektromagnit rele chulg‘ami orqali ulangan. Suyuqlik sathi elektrodlargacha ko‘tarilib, ularni ulasa, suyuqliklarning o‘tkazuvchanligi tufayli signal lampasi SL yonadi, aksincha, suyuqlik sathi pastga tushib elektrodlarni uzsa, signal lampasi o‘chadi.
Induktiv sath o‘lchagichlarning ishlash prinsipi bitta g‘altak induktivligi yoki ikki g‘altakning o‘z induksiyasi ularning elektr o‘tkazuvchisuyuqlikka botirilgan chuqurligiga bog‘liqligiga asoslangan.
Ikkala g‘altak induktivligi L1 va L2 o‘zgartirilganda ularning o‘z induktivligi tenglamaga mos ravishda o‘zgaradi,
(15)
bu erda, K — tarqatish oqimi bilan aniqlanadigan aloqa koeffisienti.
Radioizotopli sath o‘lchagichlari. Radioizotopli sath o‘lchagichlarining ishlash prinsipi yutish qobiliyati turlicha bo‘lgan ikki muhitdan o‘tayotgan nurlarning qayd qilinishi va muxitlarning chegarasi o‘zgarishi bilan nurlanish o‘zgarishiga asoslangan. Barcha radioizotopli sath o‘lchagichlarning asosiy qismlari nurlanish manbai va nurlarni qabul qiluvchilardan iborat.
j-nurlanish jadalligini kamaytirish qatlam qalinligiga qarab, quyidagi eksponensial munosabat bilan ifodalanadi:
(16)
bu erda, I0 — j- nurlanishning boshlang‘ich jadalligi; μ — moddaning tabiati va uning qatlami qalinligi x ga bog‘liq bo‘lgan j-nurlanishning kuchsizlanish koeffisienti.
|
| |
Ovoz, video va ma’lumotlarni uzatish uchun xizmat

133
ya‘ni moslashgan djitter – buferlar uchun kechikishni tebranishi 10 ms dan kam
bo‗lishi kerak.
6. Har bir so‗zlashuv uchun ikkinchi pog‗onaning sarlovhasi va kodekning
(kvantlash chastotasiga bog‗liq) 20 – 106 Kbit/s kafolatli imtiyozli o‗tkazish
yo‗lagini talab qiladi.
7. Signalizatsiya trafigi uchun 150 bit/s (ikkinchi pog‗onaning sarlovhasini
qo‗shganda) kafolatli o‗tkazish yo‗lagini talab qiladi.
Kanalning o‗tkazish yo‗lagini samarali ishlatishning muhim faktorlaridan
biri ovoz xabarlarini optimal kodlash/dekodlash – kodekini tanlash hisoblanadi.
8. Impuls kodli modulyatsiya (IKM) va adaptiv differensial impuls kodli
modulyatsiya (ADIKM) kodeklari bugungi kunda an‘anaviy telefon tizimlarida
qo‗llanilmoqda. Aksariyat hollarda raqamli analog o‗zgartirgich (RAO‗) / analog
raqamli o‗zgartirgich (ARO‗)ni o‗zida mujassamlashtirgan.
9. Radio traktni o‗tkazish yo‗lagiga talabni so‗ndirish ovoz signallarini
vokoderli o‗zgartirish kodeklari uchun mobil aloqa tizimlarida vujudga keldi. Bu
guruhdagi kodeklar axborot asosida signalning garmonik sintezini ishlatadi. Uning
vokal tashkil etuvchisi fonemlar hisoblanadi. Bu kodeklar ko‗pincha analog
qurilmalarda qo‗llaniladi.
10. Kombinatsiyalashgan (gibridli) kodeklar vokoderli o‗zgartirishlar ovozni
sintez qilish texnologiyasini o‗zida qamrab olgan, lekin maxsus DCP vositalar
yordamida raqamli qurilmalarda qo‗llanilmoqda. Bunday turdagi kodeklar IKM
yoki ADIKM kodekini o‗zida mujassamlashtirgan.
5.1 – jadvalda turli kodeklarni ishlatishda ovoz sifatini baholash to‗g‗risida
ma‘lumot keltirilgan.
5.1 – jadval.
Har xil kodeklarni qo‗llash orqali ovoz sifatini baholash
Video xabarlarni uzatish uchun xizmat ko‘rsatish sifati

137
5.3 –jadval davomi
Siqish bilan
H.264/MPEG-4
2 dan 4 gacha
Ha
HDTV
siqishsiz
CD-DA
2000
Siqish bilan
MPEG-2
25-34
Ha
Siqish bilan
H.264/MPEG-4
15-30
Ha
Interaktiv videoni sozlashda quyidagilar tavsiya qilinadi.
- interaktiv video trafik AF41 deb belgilanishi kerak;
- yo‗qolishlar 1 % dan kam bo‗lishi kerak;
- bir tomonlama kechikish 150 ms dan ko‗p bo‗lmasligi kerak;
- kechikishni tebranishi 30 ms dan ko‗p bo‗lmasligi kerak;
- minimal kafolatli o‗tkazish yo‗lagi (LLQ) videokonferensiya
sessiyasining hajmiga 20 % ko‗pi bilan teng bo‗lishi kerak.
Videokonferensiya G.711 audio kodekiga ega. Unda mos keluvchi ovoz
trafigini yo‗qolishiga, kechikishga, kechikishlarni tebranishiga talab mavjud.
Video trafik ovoz trafigidan katta farq qiladi. Masalan, videokonferensiya trafigi
o‗zgaruvchan hajmdagi paketlarni va o‗zgaruvchan tezlikli paketlarni uzatadi.
Videokonferensiya tezligi – video oqimlarni kadrga solish tezligi.
Ovoz kodeki Tezlik, Kbit/c - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

|
D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollariBog'liq 61e54be6345e45.35724858Ovoz kodeki Tezlik, Kbit/c
MOS – bahosi
G.711
64
4.10
G.726
32
3.85
G.728
16
3.61
134
5.1 – jadval davomi
G.729
8
3.92
G.729a
8
3.70
G.729.1
6.3
3.9
IP telefoniyada qo‗llaniladigan aksariyat kodeklar H.323 standartida
yozilgan (5.2 – jadval). Me‘yoriy xujjatlar asosida ovoz xabarlari xizmatlarining
qurilmalarida kodlash / dekodlashda minimal kechikish va qabul qilsa bo‗ladigan
xabarlarni sifatini ta‘minlash maqsadida 32 Kbit/s li ADIKM usulini qo‗llash
tavsiya qilinadi. Ushbu kodlash usuli asosiy deb hisoblanishi kerak.
5.2 – jadval.
H.323 oilasiga mansub kodeklarning tavsifi
Kodek
Kodek tipi
Kodlashtirish
tezligi, Kbit/c
Kodlashtirish
vaqtida kechikish
G.711
IKM
64
0.75
G.726
ADIKM
32
3.85
G.728
LD-CELP
16
3.61
G.729
CS-ACELP
8
3.92
G.726a
CS-ACELP
8
3.70
G.723.1
MP-MLQ
6.3
3.9
G.723.1
ACELP
5.3
Internet tarmog‗ida ma‘lumot uzatish uchun xizmat ko‗rsatish
sifatiga talab
Ma‘lumotlarni uzatish uchun tarmoqdagi dasturiy ta‘minotning talabini
inobatga olish kerak.
Internet tarmog‗ida ma‘lumot uzatishni xizmat ko‗rsatish sifati bo‗yicha
135
talabini bajarish uchun quyidagilarni amalga oshirish kerak:
- tarmoqda dasturiy ta‘minotning talabini hisobga olish;
- ishlab chiqarilgan quvvatni yuklanishini asosiy o‗tkazish qobiliyatiga
mos kelishini rejalashtirishni bajarish;
- to‗rttadan ko‗p bo‗lmagan trafikning ajratilgan sinfini qo‗llash;
- lokal – aniqlangan muhim sinf (juda muhim ilovalar uchun), yuqori
imtiyozli tranzaksiyali va interaktiv ilova;
- tranzaksiyali / interaktiv sinf – mijoz – xizmat ilovasi, xabarni uzatish
bo‗yicha ilova;
- hajmli sinf (Bulk) – elektron pochta (E-mail), sinxronizatsiya, katta
hajmdagi fayllarni uzatish;
- imkoniyat bo‗yiicha sinf (Best Effort) – tinchlik bo‘yicha barcha
belgilanmagan trafiklar uchun sinf.
Lokal – aniqlangan termini – har bir mijoz uchun katta bo‗lmagan biznes –
imtiyozga ega bo‗lgan tranzaksiyali va interaktiv ilovalar uchun xizmatning yuqori
sinfi. Bu sinf kam sondagi ilovalarga tayinlanadi.
Tranzaksiyali / interaktivli – bu ikkita o‗hshash ilovalarning kombinatsiyasi:
mijoz – server tranzaksiya ilovalari va interaktiv ilovalarni tranzaksiyasi. Interaktiv
bo‗lmagan ilovalar uchun mo‗ljallangan. Bu ilovalar foydalanuvchi bajarilgan
jarayonni natijasini kutmaydigan FTP, sinxronizatsiya, video ma‘lumotlarni
tarqalish yoki boshqa turdagi ilovalarni o‗z ichiga oladi.
Imkoniyat bo‗yicha so‗rov (Best Effort) – internet tarmog‗ining barcha
turdagi ma‘lumotlar trafigi uchun mo‗ljallangan. Faqat agar ilova alohida qayta
ishlash uchun olingan bo‗lsa, bu sinfdan chiqib ketadi. Ko‗plab korporativ
tashkilotlarning mijozlari yuzlab ilovalarni o‗zlarining tarmoqlarida avtomatik
holatdagi sinf uchun o‗tkazish yo‗lagini talab qiladi (aksariyat hollarda ular shu
sinfda qoladi). Bu sinfga tushgan ilovalarga xizmat ko‗rsatish kengroq bo‗ladi.
O‗tkazish qobiliyatining 25% ini imkoniyat bo‗yicha trafikni sinfini qo‗llab
quvvatlashga ajratish tavsiya etiladi.
|
| |
Gidrostatik sath o‘lchagichlari

|
Gidrostatik sath o‘lchagichlari
|
bet | 2/5 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 140,53 Kb. | | #160197 |
Bog'liq 5-ma\'ruza. Ssthni o\'lchash usullari va asboblariGidrostatik sath o‘lchagichlari. Gidrostatik sath o‘lchagichlari ochiq idish hamda bosim ostidagi idishlarda turli suyuqliklar (jumladan, agressiv, tez kristallanuvchi va qovushoq moddalar) sathni o‘lchashda ishlatiladi. Gidrostatik sath o‘lchagichlarda suyuqlik sathni o‘lchash suyuqlik ustuni hosil qiladigan bosimni o‘lchash bilan amalga oshiriladi, ya’ni:
(8)
(8) tenglama bosimni o‘lchash asosida ishlaydigan sath o‘lchagichlari qurish mumkinligini ko‘rsatadi.
2-rasm. Ochiq idishdagi suyuqlik sathini difmanometr bilan o’lchash:
1-difmanometr, 2-idish.
Suyuqlikning gidrostatik bosimini difmanometr yordamida o‘lchaydigan gidrostatik sath o‘lchagichlar difmanometrik sath o‘lchagichlar deb ataladi. Difmanometr sezgir elementiga ta’sir etadigan bosimlar farqini o‘lchaydi. Shu bosimlar uchun (8) tenglamaga mos ravishda quyidagi ifodalarni yozish mumkin:
(9)
(10)
Shunday qilib, difmanometr idishdagi nazorat qilinadigan suyuqlik sath H orqali ifodalanadigan bosimlar farqini o‘lchaydi:
(11)
3-rasm. Yopiq idishda bosim ostidagi suyuqlik sathini difmanometr bilan o’lchash
1-impulsli naycha, 2-difmanometr, 3-idishdagi havo bo’shlig’i, 4-muvozanatlashtiruvchi idish
Agar ikkala impulsli naychadagi suyuklik zichligi bir xil bo‘lsa va bo‘lsa, u holda:
(12)
bu erda,
(11) va (12) lardan ko‘rinadiki, difmanometrik sath o‘lchagichining ko‘rsatishi nazorat qilinayotgan muhitning zichligi o‘zgarishi bilan o‘zgaradi.
Suyuqlikning gidrostatik bosimini havo bosimiga o‘zgartiruvchi gidrostatik sath o‘lchagich pezometrik sath o‘lchagich deb ataladi.
|
| |
Tadqiqot obyеkti - Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig...

|
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
bet | 3/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangiTadqiqot obyеkti: “Taobao” online savdo platformasining mobil ilovalardan foydalanish darajasi va uning tahlili
Tadqiqot predmeti: “Tabao” online platformasida mobil texnologiyalarni rivojlantirish istiqbollari va unga ta’sir qiluvchi omillarni o‘rganish, hamda natijalar asosida qisqacha xulosa va takliflar ishlab chiqishdan iboratdir.
Tadqiqot maqsadi – Tadqiqotning asosiy maqsadi - xaridlarni amalga oshirish shartlarini qiyosiy tahlil qilish, mobil qurilmalar uchun mo'ljallangan dasturiy ta'minotdan foydalangan holda mobil qurilmalar (smartfonlar, planshetlar). ilovalar va internet-brauzerlar, Internet orqali an'anaviy qurilmalar yordamida amalga oshirilgan xaridlar bilan brauzerlar. Internet-brauzerlar orqali xaridlar amalga oshiriladigan soha portativ (kompyuter) yoki ish stoli kompyuterlari bilan cheklanmaydi, balki u mobil qurilmalarni o'z ichiga olgan holda kengaytirilgan. Mobil qurilmalar foydalanuvchilari ko'pincha ikki xil xarid qilish usullari, ya'ni brauzerga asoslangan vositalardan farqli ravishda mobil ilovalardan foydalanishda farq qilmaydi. Internet ikkala holatda ham umumiy infratuzilma egadir. Shuning uchun, ob'ektlar Ushbu tadqiqotda texnologiyalar va mobil ilovalar, bir tomondan, onlayn xarid qilish imkonini beruvchi qurilmalar, boshqa tomondan, bu maqsadda foydalaniladigan dasturiy ta'minot.
Bitiruv malakaviy ishi tuzilishi: Kirish, 3 ta bob, xulosa, foydalangan adabiyotlar, rasm va jadvallardan iborat. Bitiruv malakaviy ishning uslubiy asoslari bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyеvning qaror va farmonlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasi qarorlari, shuningdek mavzuga oid mamlakatimiz va xorijiy mamlakatlar olimlarining ilmiy ishlari, darsliklari va o‘quv qo‘llanmalari, internet ma’lumotlari hamda “Taobao” onlline platformasining rasmiy veb-saytidagi ma’lumotlari hisoblanadi.
I BOB. MOBIL TEXNOLOGIYALARNING VUJUDGA KELISHI VA ELEKTRON TIJORATGA TA’SIRINIG NAZARIY JIHATLARI
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
Elektron tijoratning rivojlanishida mobil texnologiyalarning ahamiyati

|
Elektron tijoratning rivojlanishida mobil texnologiyalarning ahamiyati
|
bet | 8/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangi
Mobil texnologiyalarning rivojlanishi elektron tijoratga (e-commerce) katta ta'sir ko'rsatdi. Elektron tijoratning dastlabki kunlarida mijozlar ish stoli kompyuterlari yoki noutbuklari yordamida onlayn xarid qilish bilan chegaralangan edi. Biroq, smartfon va planshetlar paydo bo'lishi bilan mijozlar endi istalgan joydan, xohlagan vaqtda onlayn xarid qilishlari mumkin.
Bu internet orqali xarid qiluvchilar sonining sezilarli darajada oshishiga olib keldi. Haqiqatan ham, 2022 yilda mobil tijorat (m-commerce) savdosi butun dunyo bo'ylab elektron tijorat savdolarining 70% dan ortig'ini tashkil qilishi kutilmoqda.
Mobil texnologiyalar odamlarning onlayn xarid qilish uslubiga ham sezilarli ta'sir ko'rsatdi. Ilgari mijozlar mahsulotlarni ko'rib chiqish va elektron tijorat veb-saytlarida xarid qilish bilan chegaralangan. Biroq, mobil ilovalar paydo bo'lishi bilan mijozlar endi qulayroq va moslashtirilgan tarzda onlayn xarid qilishlari mumkin.
2012-yil aprel oyining oxiriga kelib, o'tkazuvchanligi global 3G foydalanuvchilari mobil aloqa abonentlarining qariyb 20 foizini, Xitoy 15 foizini va tijorat LTE tarmoqlari 40 mamlakat va mintaqalarda taklif qilingan. Hozirgi vaqtda simsiz mobil aloqa texnologiyasi, foydalanuvchini identifikatsiyalash va joylashishni aniqlash texnologiyasi, mahsulot texnologiyasi, va mobil to'lov elektron tijorat faoliyatida yanada etuk bo'ladi. ni takomillashtirish bilan bir qatorda simsiz tarmoqning o'tkazish qobiliyati, mobil internet foydalanuvchilari ko'lamini kengaytirish, mijozlarni tanib olishni yaxshilash, yangi mobil internet ilovalarini tezlashtirish bor elektron tijorat xizmatlari sohasida aniq o'zgarishlar. Mobil internet uchun yana bir turtki bo'ladi e-tijorat va o'zining noyob afzalliklarini keltiradi, masalan, qulaylik, identifikatsiya qilish qobiliyati, maxfiylik, joylashishni aniqlash va boshqalar. Binobarin, bu afzalliklar yangi rivojlanish maydonlarini olib keldi va elektron tijorat uchun yangi biznes modellari va kelajakda u yanada mashhur bo'ladi.
|
| |
-rasm. Pezometrik sath o‘lchagichning prinsipial sxemasi

|
-rasm. Pezometrik sath o‘lchagichning prinsipial sxemasi
|
bet | 3/5 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 140,53 Kb. | | #160197 |
Bog'liq 5-ma\'ruza. Ssthni o\'lchash usullari va asboblari4-rasm. Pezometrik sath o‘lchagichning prinsipial sxemasi
Bu asboblar zichligi o‘zgarmas suyuqlik ustunining bosimini o‘lchashga mo‘ljallangan. Suyuqlik ustunining bosimi uning balandligiga mutanosib ravishda o‘zgaradi.
Suyuqlik sath tizimda barqarorlangan bosim bo‘yicha topiladi:
(13)
bu erda, H:
bu erda, — idishda suyuqliklar ustidagi bosim, —manometrdagi bosim.
Elektr sath o‘lchagichlari. Elektr sath o‘lchagichlarda suyuqlik sathning holati biror elektr signaliga o‘zgartiriladi.
Suyuqlik sathining o‘zgarishi bilan bog‘liq ravishda elektrodlar orasidagi elektr sig‘im o‘zgarishiga asoslangan asbob sig‘imli sath o‘lchagich deb ataladi. Suyuqlik sathini sig‘imli sath o‘lchagich yordamida o‘lchashning prinsipial sxemasi 5-rasmda ko‘rsatilgan. Bu o‘lchagich silindrik kondensator va o‘lchov asbobidan iborat. Sath o‘lchanishi kerak bo‘lgan suyuqlik quyilgan idishga izolyasion material bilan qoplapgan elektrod tushiriladi. Elektrod idish devorlari bilan birgalikda silindrik kondensatorni hosil qiladi, uning sig‘imi suyuqlik sathi o‘zgarishi bilan o‘zgaradi. Sig‘imning kattaligi elektron kuchaytirgich orqali kuchaytirilib, signalizator yoki o‘lchov asbobiga uzatiladi.
5-rasm. Sig’imli sath o’lchagichning sxemasi.
1-idish, 2-elektrod, 3-elektron kuchaytirgich, 4-o’lchov asbobi.
O‘zgartkichning sig‘imi ikki qism sig‘imi — suyuqlikka botirilgan dielektrik o‘tkazuvchanlikli va muhitda joylashgan (havo uchun ) dielektrik o‘tkazuvchanlikli qismlar sig‘imlari yig‘indisiga teng.
Silindrik o‘zgartkichning sig‘imi (5-rasm, b) quyidagicha ifodalanadi:
(14)
bu erda, h — sathning o‘lchanayotgan balandligi, sm; H — idish balandligi, sm; D va d — o‘zgartkich naychalarining tashqi va ichki diametrlari, sm; C — silindrik o‘zgartkichning sig‘imi, p F.
|
| |
Mobil Internet tomonidan olib kelingan texnologik evolyutsiya

|
Mobil Internet tomonidan olib kelingan texnologik evolyutsiya
|
bet | 9/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangiMobil Internet tomonidan olib kelingan texnologik evolyutsiya. Simsiz keng polosali tarmoqlar, Intellektual terminallar, bulutli hisoblash mobil internet davrining uchta muhim bosqichidir yangi mobil internetni an'anaviydan sezilarli darajada ajratib turadi. 3G ning rivojlanishi bilan miqyosi va LTE tarmoqlarini, yuqori o'tkazish qobiliyatiga ega mobil aloqa tarmog'ini joylashtirish va past kechikish mobil foydalanuvchilarga yaxshi foydalanuvchi tajribasini va yanada ko'proq ishlashni ta'minlaydi sig'im. WCDMA va HSPA+ texnologiyasi 14,4 Mbit/s yuklash tezligiga erisha oladi, LTE esa. texnologiya 20 MGts da 326 Mbit / s gacha past oqim tezligini va 86 Mbit / s tezlikda yuqori oqim tezligini ta'minlaydi. tarmoq ish faoliyatini samarali yaxshilaydigan spektrning tarmoqli kengligi turar joyni yaxshilaydi, quvvatni oshiradi va tizimning kechikishini kamaytiradi. Bunday holda, mobil terminallar video qo'ng'iroqlarni qo'llab-quvvatlaydi.7
Mobil tijorat, avvalroq muhokama qilingan xususiyatlari tufayli foydalanuvchilarga qo'shimcha qiymatli foydalilik yaratgan, ayniqsa quyidagi holatlarda :
1. Savdoni oshirish: Mobil texnologiyalar elektron tijorat korxonalariga mijozlarga onlayn xarid qilishni osonlashtirib, savdoni oshirishga yordam beradi. Mijozlar smartfon yoki planshetlaridan mahsulotlarni ko'rib chiqish, narxlarni solishtirish va xarid qilish uchun mobil ilovalardan foydalanishlari mumkin. Mobil texnologiyalar elektron tijorat biznesiga savdolarni bir necha usul bilan oshirishga yordam beradi:
Qulaylik: Mobil texnologiyalar mijozlarga onlayn xarid qilishni yanada qulayroq qiladi. Mijozlar istalgan vaqtda istalgan joydan mahsulotlarni ko‘rib chiqish, narxlarni solishtirish va xarid qilish uchun mobil ilovalardan foydalanishi mumkin. Bu, ayniqsa, yo'lda bo'lgan yoki ish stoli kompyuter yoki noutbukga kirish imkoniga ega bo'lmagan mijozlar uchun juda muhimdir.
Shaxsiylashtirilgan xarid qilish tajribasi: Mobil ilovalar mijozlarning ko'rib chiqish tarixini va xarid qilish xatti-harakatlarini kuzatishi mumkin, bu ularga ko'proq moslashtirilgan xarid tajribasini taqdim etadi. Bu sotuvlarning oshishiga olib kelishi mumkin, chunki mijozlar o'zlari qiziqqan mahsulotlarni sotib olish ehtimoli ko'proq.
|
| |
Zamonaviy signal protsessorlar arxitekturalarni o’rganish Rustamov Fayzullo

|
Zamonaviy signal protsessorlar arxitekturalarni o’rganish Rustamov Fayzullo
|
bet | 1/3 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 5,99 Kb. | | #130475 |
Bog'liq Zamonaviy signal protsessorlar arxitekturalarni o’rganish-fayllar.org
Zamonaviy signal protsessorlar arxitekturalarni o’rganish
Zamonaviy signal protsessorlar arxitekturalarni o’rganish Rustamov Fayzullo Reja:
1. Signal protsessorlar xotirasining tashkil etilishi
2. Signal protsessorlarida adreslash usullari
3. Zamonaviy protsessorlarni asosiy xarakteristikalari.
4.Foydanilgan adabiyotlar
Xotirani tashkil etishning anʼanaviy sxemalarida (masalan, serverlar ѐki personal
Xotirani tashkil etishning anʼanaviy sxemalarida (masalan, serverlar ѐki personal
kompьyuterlar uchun) barcha eslab qoluvchi qurilmalar protsessorli, ichki va tashqi
boʼlishi mumkin. SP arxitekturasida xotiraga muhim rolь ajratilgan, chunki SPda
nisbatan sekin ishlovchi tashqi qurimalar yoʼq. Signal protsessorlarning asosiy
xotirasi protsessor kristalli ichiga yigʼilgan, shuning uchun tashqi xotira deganda
tizimli platada joylashgan, chiplar koʼrinishidagi xotira nazarda tutiladi.
Protsessor buyruqlarining cheklangan soni, yuqori tezlikda ishlov berish talablari,
koʼp sonli bir tipdagi MАS – amallar SRIB tizimlarida xotiradan foydalanishning
oʼziga xos xususiyatlarini belgilaydi.
SP xotirasining tashkil etilishini yaxshiroq tushinish uchun xotirani
SP xotirasining tashkil etilishini yaxshiroq tushinish uchun xotirani
protsessorlarning garvard arxitekurasiga asoslangan joylashtirishi ikki
darajasini koʼrib chiqishi mumkin. Protsessor kristallida buyruqlar xotirasi va
maʼlumotlar xotirasi joylashtirilgan. Bu signal protsessorning ichki xotirasi. U
nisbatan kichik sigʼim va yuqori taʼsirga ega. Protsessor kristalliga nisbatan tashqi
xotira ancha katta sigʼim, biroq kichik taʼsirga ega. Kesh-xotira ichki xotira
kategoriyasiga kiradi, lekin mustaqil funktsiyalarni bajaradi.
|
| |
-7 yoshdagi bolaning maktabga tayyorlik xaritasi

6-7 yoshdagi bolaning maktabga tayyorlik xaritasi № _____________ maktabgacha ta’lim tashkiloti
___________________________ viloyat ___________________________ shahar _____________________________________ tuman
Bolaning familiyasi, ismi va sharifi: _____________________________________________________________ Yoshi: ________
Tug‘ilgan sanasi: _________________________________________________ Jinsi: ___________________________
(O‘g‘il /
Qiz) № Rivojlanish sohasi / Kutilayotgan natija Kuzatiladi K B T D 1. Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi 1.1. O‘z imkoniyatlari va yoshi bilan bog‘liq jismoniy rivojlanish me’yorlariga
mos ravishda jismoniy faollik ko‘rsatadi
1.2. Turli harakatchanlik faolligini uyg‘un ravishda va maqsadli bajarishni biladi
1.3. Turli hayotiy va o‘quv vaziyatlarida mayda motorika ko‘nikmalaridan foy-
dalanadi
1.4. O‘z harakatlarini hissiyot va sezgi organlari yordamida boshqaradi
1.5. Shaxsiy gigiena ko‘nikmalarini qo‘llaydi
1.6. Hayot xavfsizligi asoslari qoidalariga rioya qiladi
2. Ijtimoiy-hissiy rivojlanish 2.1. O‘z «Men»i va boshqa insonlarning hayotiy faoliyat muhitidagi roli
to‘g‘risida tasavvurga ega bo‘ladi
2.2. O‘z hissiyotlarini boshqaradi va ularni vaziyatga mos ravishda ifodalaydi
2.3. O‘zgalarning hissiyotlarini farqlaydi va ularga mos ravishda javob beradi
2.4. Kattalar va tengdoshlari bilan vaziyatga mos ravishda muloqot qiladi
2.5. Murakkab vaziyatlardan chiqishning amaliy yo‘llarini topadi
3. Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari 3.1. Nutqni eshitadi va tushunadi
3.2. O‘z nutqida to‘g‘ri talaffuz, qulay grammatik shakllar va xilma-xil gap
tuzilishlaridan foydalanadi
3.3. Ikkinchi tilni o‘rganishga qiziqishi namoyon qiladi
3.4. Ikkinchi tilni egallash bo‘yicha dastlabki bilimlarini ko‘rsatadi
3.5. Badiiy adabiyot asarlariga qiziqish namoyon bo‘ladi
3.6. So‘zning lug‘aviy, bo‘g‘inli va fonetik tuzilishi to‘g‘risida tasavvurga ega
bo‘ladi
3.7. Matn mazmunining turli shakllarini mustaqil tuza oladi va qayta hikoya qila
oladi
3.8. Yozishning dastlabki ko‘nikmalari va vositalaridan foydalanishni biladi
Teatr tomoshalarining kichik shakllari uchun jihozlar

94
10-ILOVA. Guruhlardagi rivojlanish markazlari va rivojlantiruvchi muhit uchun materiallarning namunaviy ro‘yxati
3.
Til va nutq
Jihozlar:
• stol (1), stullar (2-4);
• jihozlar va bolalar adabiyotlarini saqlash uchun ochiq javonlar;
• magnit doska;
• yumshoq bolalar mebellari (divan, kreslo);
• televizor yoki eshitish vositali audio markaz.
Materiallar
:
• qirqiladigan rasmlar;
• pazllar;
• rasmli kubiklar to‘plami;
• loto;
• domino;
• juftli kartochkalar (xotira o‘yinlari);
• bolalarning yosh imkoniyatlariga muvofiq qoidalari bo‘lgan boshqa stol-
bosma o‘yinlari (yurish o‘yinlari va h.k.);
• boshqotirma oʻyinlari (masalan, tangram va boshqalar);
• alifbo plakati;
• magnitli alifbo;
• harfli va bo‘g‘inli kubiklar;
• qora va rangli qalamlar, flomasterlar;
• trafaretlar;
• lineykalar;
• qog‘oz, konvertlar;
• yozish uchun mashq daftarlari, suv flomaster, latta;
• audioyozuvli disklar (ertaklar, hikoyalar);
• musiqali kompakt disklar;
• bolalar badiiy adabiyoti (katta, oddiy matnli, tasvirli kitoblar)
• bolalar uchun o‘quv adabiyoti (ko‘plab tasviriy materiallar bilan)
4.
Fan va tabiat
●
Har bir bolaning har tomonlama rivojlanishi va farovonligini ta'minlash

●
Har bir bolaning har tomonlama rivojlanishi va farovonligini ta'minlash. MT - parvarish,
ta'lim va tarbiyadagi uyg‘un jarayondir; u bolaning barcha rivojlanish sohalarida rivojlanishini
ta'minlaydi; bu ta’lim va tarbiya jarayonida
barcha rivojlanish sohalarining o‘zaro bog‘liqligini , shuningdek, ta’lim olishning turli xil va har tomonlama imkoniyatlari va har bir
rivojlanish sohasi bo‘yicha
integratsiyani ta'minlash zarurligini belgillaydi.
●
Bolaning sog‘lig‘ini saqlash, mustahkamlash va xavfsiz muhitni ta'minlash. Bolaning
turli ehtiyojlarini, shu jumladan, harakatga bo‘lgan ehtiyojini qondirish; faol o‘yinlar va
kundalik jismoniy mashqlar orqali bolalar o‘zlarining his-tuyg‘ularini, yirik va mayda motorika
ko‘nikmalarini rivojlantiradilar; harakatda atrof-olamni o‘rganadilar va turli predmetlarni
boshqaradilar; o‘z tanasining ta’sir va imkoniyatlarini farqlay oladilar, unga g‘amxo‘rlik qilishni
va sog‘lom turmush tarzini qabul qilishni boshlaydilar.
●
O‘yin orqali ta’lim olish va rivojlantirish. O‘yin maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim
berishda muhim yondashuvdir. O‘yin quvonch keltiradi va bolalarni rag‘batlantiradi, ularga
yangi ko‘nikma va bilimlarni o‘rganishga, o‘zini va atrofidagi dunyoni bilishga imkon beradi.
MT bolaning o‘yin huquqini tan oladi, o‘yinning bola uchun muhimligini va uning individual
rivojlanishi, ta’lim olishi va farovonligiga ko‘maklashishdagi pedagogik imkoniyatlari tan oladi.
●
MTTning oila, mahalla, maktab bilan hamkorligi. Bolaning farovonligi uning oila a’zolari va
yaqinlaring MTT ahamiyatini tushunishiga bog‘liq. Ota-onalar va mahalliy hamjamiyat o‘quv
dasturida ta’lim va tarbiya jarayoniga qatnashishga jalb qilinganda va o‘z hissasini qo‘shganda
bolalar yaxshiroq ta’lim oladilar va rivojlanadilar.
12
2-BOB. MTT TA’LIM VA TARBIYA JARAYONINING MAQSAD VA TAMOYILLARI
BOLANING RIVOJLANISH SOHALARI KOMPETENSIYALARI

17
3-BOB. MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA TA’LIM BERISHDA KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV
3.2.1. "
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi"
sohasi kompetensiyalari
"Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi“
sohasidagi ta’lim va tarbiya jarayoni
yakunida 6-7 yoshli bola:
●
o‘z imkoniyatlari va yoshi bilan bog‘liq jismoniy rivojlanish me’yorlariga mos ravishda jismoniy
faollik ko‘rsatadi;
●
turli xil faol harakat turlarini uyg‘un holda va maqsadli bajarishni biladi;
●
turli hayotiy va o‘quv vaziyatlarida mayda motorika ko‘nikmalaridan foydalanadi;
●
o‘z harakatlarini hissiyot va sezgi organlari yordamida boshqaradi;
●
shaxsiy gigiena malakalarini namoyon etadi;
●
sog‘lom turmush tarzi va ovqatlanish asoslarini biladi;
●
xavfsiz hayot faoliyati asoslari qoidalariga rioya qiladi.
3.2.2.
O‘quv rejasi turli xil ta’lim va tarbiya jarayoni shakllarini o‘z ichiga olishi kerak

22
4-BOB. TA’LIM VA TARBIYA JARAYONI
Ta’lim va tarbiya jarayonini rejalashtirish ta’lim sharoitlariga qarab o‘zaro bog‘liqlik, xilma-xillik va
moslashuvchanlik asosida amalga oshiriladi. Shu bilan birga, yil fasllari va ob-havo sharoitlarini ham
hisobga olish kerak.
O‘quv rejasini shakllantirishda mintaqaning tabiiy-geografik va madaniy-tarixiy o‘ziga xosligini hisobga
olish kerak. Ta’lim va tarbiya jarayonini rejalashtirishda maktabgacha ta’lim tashkilotining o‘quv rejasida
hududning xususiyatlarini hisobga olgan holda 20 foizgacha bo‘lgan hududiy komponent va davlat
o‘quv dasturida nazarda tutilgan majburiy komponentning 80 foizi ko‘zda tutilgan
10
.
Mavzuli reja mavzu, maqsad, mazmun va tadbirlarni o‘z ichiga oladi. Faoliyatni tanlashda ta’lim va tarbiya
jarayonining umumiy maqsadlari bilan birga rivojlanish sohalari maqsadlari, mazmun va faoliyatining
integratsiyasi ham hisobga olinadi.
Ta’lim va tarbiya jarayonini rejalashtirish davlat talablarini, shuningdek, davlat o‘quv dasturini amalga
oshirishga yordam beradigan qisqa muddatli (haftalik) va uzoq muddatli (yillik) rejalarni yaratishni o‘z
ichiga oladi.
Mavzuli reja yozma shaklda bo‘lishi kerak.
Rivojlanish uchun mos jismoniy faollik uchun joylar

91
9-ILOVA. Guruhlarda rivojlanish markazlarining taxminiy joylashuvi
№ Rivojlanish markazlari
Joylashtirish bo‘yicha tavsiyalar
1. Qurish, konstruksiya-
lash va matematika
Bu markazni zonalash muhim, shunda uning yonidan o‘tayotganlar quri-
lmalarni buzib yubormaydi. Bo‘sh joy yetishmagan taqdirda bu markazni
yotoqxonada ham joylashtirish mumkin
2. Syujetli-rolli o‘yinlar va
sahnalashtirish
Ushbu markaz yonma-yon joylashtirilishi yoki birlashtirilishi mumkin.
Agar markazda yumshoq modulli mebel, shuningdek, oshxona mebellari
mavjud bo‘lsa, markaz dam olish joyi sifatida ham xizmat qilishi mumkin.
3. Til va nutq
Ushbu markaz guruhning eng tinch qismida, bolalar faol faoliyati zonasi-
dan uzoqroqda joylashgan bo‘lishi mumkin. Ushbu markazda bolalar
uchun kichik kutubxona ham bo‘lishi mumkin. Agar bolalar modulli
yumshoq mebellari mavjud bo‘lsa, kitoblarni o‘qish va ko‘rish uchun
kichikroq joy ajratish mumkin.
4. Fan va tabiat
Bu markazni tabiiy yorug‘lik yetarli bo‘lgan joyga joylashtirish yaxshiroq,
chunki bu yerda xona o‘simliklari (gullar), shuningdek, akvarium, qushlar
joylashishi mumkin. Bundan tashqari, turli tajribalar uchun mustahkam,
barqaror yuzali stol bo‘lishi tavsiya etiladi.
5. San’at
Bolalar suv olishlariga qulay bo‘lishi uchun uni rakovina yaqiniga
joylashtirish ma’qul bo‘ladi.
Eng yaxshi samaradorlik - Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga...

|
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
bet | 14/42 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 4,75 Mb. | | #260002 |
Bog'liq bobyangiEng yaxshi samaradorlik: Mahalliy ilovalar ham odatda boshqa turdagi ilovalarga qaraganda tezroq va samaraliroq. Buning sababi shundaki, ular qurilma protsessorining ona tili bo'lgan mashina kodiga kompilyatsiya qilinadi. Bu ilovaning yanada samarali ishlashi va kamroq resurslardan foydalanish imkonini beradi.
Qurilma xususiyatlariga kirish: Mahalliy ilovalar qurilmaning barcha funksiyalari va imkoniyatlaridan, jumladan kamera, mikrofon, GPS va akselerometrdan foydalanishi mumkin. Bu mahalliy ilovalarga boshqa turdagi ilovalarga qaraganda kengroq funksiyalarni taklif qilish imkonini beradi.
Xavfsizlik: Native ilovalar boshqa turdagi ilovalarga qaraganda xavfsizroq, chunki ular sinov muhitida. Bu shuni anglatadiki, ular operatsion tizimning qolgan qismidan alohida muhitda ishlaydi, bu esa ularni buzish yoki buzishni qiyinlashtiradi.
Biroq o’z navbatida mahalliy ilovalarning ham ba’zi kamchiliklari mavjud, jumladan quyidagilar:
Rivojlanishning yuqori narxi: Mahalliy ilovalarni ishlab chiqish boshqa turdagi ilovalarga qaraganda qimmatroq bo'lishi mumkin, chunki ular maxsus bilim va ko'nikmalarni talab qiladi.
Platformaga bog'liqlik: Mahalliy ilovalar ular ishlab chiqilgan mobil operatsion tizimga bog'liq. Bu shuni anglatadiki, ishlab chiquvchilar har bir platforma uchun o'z ilovalarining alohida versiyalarini yaratishlari kerak, bu vaqt va qimmatga tushishi mumkin.
Ilovalar doʻkonini tasdiqlash: Mahalliy ilovalar chop etilishidan oldin ilovalar doʻkoni tomonidan tasdiqlanishi kerak. Bu uzoq va qiyin jarayon bo'lishi mumkin va bu ba'zan ilovaning chiqarilishida kechikishlarga olib kelishi mumkin.
Umuman olganda, mahalliy ilovalar eng yaxshi foydalanuvchi tajribasi va ishlashini taklif qiladi, ammo ularni ishlab chiqish va saqlash boshqa turdagi ilovalarga qaraganda qimmatroq bo'lishi mumkin. Ishlab chiquvchilar mahalliy ilovani ishlab chiqish to‘g‘risida qaror qabul qilishdan oldin mahalliy ilovalarning afzalliklari va kamchiliklarini diqqat bilan ko‘rib chiqishlari kerak.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mundarija kirish 3 I bob. Mobil texnologiyalarning vujudga kelishi va elektron tijoratga ta’sirinig nazariy jihatlari 5
|
(INKLYUZIV TA’LIM) - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

13
2-BOB. MTT TA’LIM VA TARBIYA JARAYONINING MAQSAD VA TAMOYILLARI
farovonligi uchun barcha mumkin bo‘lgan to‘siqlarni bartaraf etadigan o‘quv muhiti va o‘qitish usullarini
moslashtirish zarur
3
.
2.5. OTA-ONALAR VA MAHALLIY HAMJAMIYAT BILAN
HAMKORLIK
Maktabgacha ta’lim tashkilotining ota-onalar bilan hamkorligi maktabgacha ta’lim sifatining muhim
tarkibiy qismlaridan biridir. Mahalliy hamjamiyat bilan hamkorlik bolalarning ta’lim olishi, farovonligi
va rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi. MTT ota-onalar
4
va mahalliy hamjamiyat
5
bilan o‘zaro
munosabatlarning turli shakllarini amalga oshirishi mumkin:
II-ВОВ. 
MTT TA’LIM VA TARBIYA - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

11
2-BOB. MTT TA’LIM VA TARBIYA JARAYONINING MAQSAD VA TAMOYILLARI
2.1. MTT TA’LIM VA TARBIYA JARAYONINING MAQSADI
Maktabgacha ta'lim tashkilotida ta’lim va tarbiya jarayonining maqsadi bolaning tayanch kompe-
tensiyalari va rivojlanish sohalarining kompetensiyalarini shakllantirish uchun shart-sharoitlarni
yaratishdir.
2.2. MTT
da
TA’LIM VA TARBIYA JARAYONINI TASHKIL ETISH
TAMOYILLARI
Tamoyillar O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tashkilotlaridan kutilayotgan natijalarni,
shuningdek, maktabgacha ta’lim tashkilotlari pedagoglari tomonidan davlat o‘quv dasturini amalga
oshirishda ta’minlanishi kerak bo‘lgan rivojlantiruvchi muhitning xususiyatlarini, maktabgacha yoshdagi
bolalarga ta’lim berish va rivojlantirishdagi yondashuvlarni tavsiflaydi.
MTT ta’limva tarbiya jarayonining tamoyillari quyidagilardan iborat:
●
Bolalikni o‘ziga xos qadriyat ekanligini tan olish.
Bolalik – bu muhim ahamiyatga molik
yosh va hayotiy davr. Bolalikning o‘ziga xos xususiyati - bu bolalarning ta’lim olish tajribasi
natijasida kattalardan ko‘ra ko‘proq o‘rganish va o‘zgarish qobiliyatiga ega ekanligidir. Bolalik
– bu baxtli bolalik huquqi tan olinadigan, bola rivojlanishining muhim bosqichi.
●
Bolaning huquqi, individualligi va rivojlanish imkoniyatlarini hisobga olish.
Barcha
bolalar katta imkoniyat egasi bo‘lib dunyoga keladi va har biri tug‘ma iste’dodga ega. Har
bir bola o‘ziga xos individualdir. Barcha bolalar o‘z salomatligi va farovonligini himoya qilish,
mustahkamlash, shuningdek, sifatli maktabgacha ta'limdan teng foydalanish huquqiga ega.
●
Bolalar, shu jumladan, alohida ehtiyojli bolalar ta'lim jarayonining faol ishtirokchisi sifatida
tan olinadi va faoliyat turini tanlash, rejalashtirishda ishtirok etish, bilimga bo‘lgan tabiiy
qiziqishlarini qondirish orqali ularning ta’lim olishi va rivojlanishiga hissa qo‘shadi.
III-BOB. 
MAKTABGACHA YOSHDAGI - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

15
3-BOB. MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA TA’LIM BERISHDA KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV
Maktabgacha ta’lim bolaning tayanch kompetensiyalarini rivojlantirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
U ta’limning keyingi bosqichlarida, shuningdek, butun hayoti davomida rivojlanib boradi.
Davlat o‘quv dasturi kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan. Bu maktabgacha ta’lim va tarbiya
jarayonida bolalar faoliyatining turli-tuman turlarida shakllanadigan kompetensiyalarni rivojlantirishga
qaratilgan.
Kompetensiya
– bolaning bilim, ko‘nikma, malaka va qadriyatlari majmuidir.
Kompetentli bola
o‘z bilim, ko‘nikma va malakalarini muayyan vaziyatda safarbar qilishi va qo‘llashi,
o‘z maqsadiga erishishi va rivojlanishning har bir bosqichida yoshiga mos keladigan vazifalarni hal
qilishi mumkin.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim berishda kompetensiyaviy yondashuv
bolalarning bilish
bilan bog‘liq bo‘lgan ehtiyojlari, muammolar va imkoniyatlarga samarali javob berish qobiliyatini
shakllantirish, axloqiy me'yorlar va qadriyatlarni rivojlantirish, boshqa insonlar bilan muloqot qilish,
shaxsiy ("Men" konsepsiyasi) ni shakllantirishni o‘z ichiga oladi.
3.1. MAKTABGACHA YOSHDAGI (6-7 YOSH) BOLANING
TAYANCH KOMPETENSIYALARI
●
Kommunikativ.
●
Ijtimoiy.
●
Shaxsiy ("Men" kontsepsiyasini qurish).
●
Bilish.
Kommunikativ kompetensiya
– atrofdagi odamlar bilan o‘zaro munosabatlarning konstruktiv usullari
va vositalariga ega bo‘lishni taqozo qiladi; muloqot qilish va yuzaga kelgan o‘yin, bilish, maishiy va ijodiy
vazifalarni muvaffaqiyatli hal qilish qobiliyati.
Bu kompetensiyaga nutqni rivojlanish ham kiradi. Nutq bolaning kognitiv va ijtimoiy rivojlanishi hamda
dunyoni bilishi uchun zarur vositadir. Mazmunga boy va rag‘batlantiruvchi ta’lim muhitida bolalar
og‘zaki va yozma muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradilar, bu ularga o‘zlariga ishonishga, boshqalar
bilan munosabatlarni o‘rnatishga, dunyo haqidagi tushunchalarini shakllantirishga, mashg‘ulotlarda
ishtirok etishga va loyiha ishlarini jamoa bo‘lib bajarishga yordam beradi. Bolalar kattalar va boshqa
bolalar tomonidan tushunilishlari uchun o‘zlarini namoyon etishlari mumkin. Ular aytilganlarni tu-
shunish uchun tinglaydilar va kuzatadilar; savol va topshiriqlarni eshitadilar va shunga mos javob
berishadi. Ular nutqni, ayniqsa o‘qish va yozishni o‘z ichiga olgan mashg‘ulotlarga ijobiy qarashadi. Ular
nutqning turli shakl va funktsiyalarini biladilar, ulardan foydalanadilar va kerak bo‘lganda ularni turli xil
muloqot holatlarida moslashtiradilar.
Bu kompetensiya, shuningdek, axborot olish uchun turli xil aloqa vositalari va kanallardan mustaqil
foydalanish qobiliyatini o‘z ichiga oladi; ta’lim olishi va rivojlanishida foydalanish uchun kerakli
ma'lumotlarni qidirish, tahlil qilish va tanlash, ularni tartibga solish, o‘zgartirish, saqlash qobiliyatini
mustahkamlaydi.