nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 105/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaYangi mavzuni mustahkamlash.
1. Karyer nima va unga ta’rif bering ?
2. Karyer elementlari nima misollar keltiring?
3. Karyer asosiy kon texnik jaroyonlari ?
4. Pog’ona nima ?
5 Brovkaga ta’rif bering ?
6 Ish olib borilmaydigan pog‘onalarga ta’rif bering ?
Mavzu-7:Karyerning bosh parametrlari
Reja:
1.Karyerhaqida tushuncha .
2. Karyerning bosh parametrlari.
3.Oxirgi chuqurlik.
4.Karyer o’lchamlari
Oxirgi chuqurlik —bu qiya va tik joylashgan uyumlarni qazib olishda, karyerning ishlab chiqarish quvvati, uning maydondagi о‘lchamlari, qazib olinadigan kon massasi jami hajmi aniqlanadi. Gorizontal va og‘ma uyumlar uchun oxirgi chuqurlik tabiiy shart-sharoitlar bilan aniqlanadi va karyerni butunligicha qazib olish davrida ozgina о‘zgaradi. Oxirgi chuqurlik karyerni loyixalashtirish vaqtida о‘rnatiladi. Hozirgi vaqtda jahonda karyerlarning chuqurliklari 400 metrlarni tashkil etadi. Loyixalarda 700 metrgacha chuqurlikda ochiq kon ishlarini olib borish muljallanmoqda.
Yer yuzasida uyumning chо‘zilishi va kо‘ndalang yunalishi bо‘yicha karyerning kо‘rsatkichlari, uyumning о‘lchamlari ya’ni karyerning tubi, chuqurligi va uning borti qiyalik burchagi о‘lchamlari bilan aniqlanadi. Ular chizma tasvir holida yoki analitik о‘rnatiladi. Plandagi karyerning shakli kо‘pincha ovalsimon shaklga ega bо‘ladi. Karyerning uzunligi 100 metrdan 8 km.gacha masofaga, kengligi esa konning tuzilishiga qarab 4 km.gacha uzunlikda о‘zgarib turadi.
Karyer osti о‘lchamlari, karyerning oxirgi chuqurlik belgisida qazib olinayotgan uyum qismi bilan chegaralanadi. Karyerning ostki minimal о‘lchamlari pastki pog‘onada olib borilayotgan jinslarni xavfsiz qazib olish va yuklash shart-sharoitlari bilan aniqlanadi (kengligi buyicha kamida 20 metr, uzunligi buyicha 50 metrdan kam bо‘lmasligi kerak).
|
| |
Karyer bortining - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 106/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaKaryer bortining qiyalik burchagi bort yonbag‘iri massivi jinslari mustahkamligi va transport kommunikatsiyalarining joylashtirilishi shart-sharoitlari bilan aniqlanadi. Qoplovchi tog‘ jinslarini qazib olishni kamaytirish maqsadida bortlarning qiyalik burchaklarini iloji boricha tikroqqilib olinadi.
Karyer chegarasidagi butun kon massasi hajmi, korxonaning ishlab chiqarish quvvatini, uning qazib olinish muddatini va boshqa bir qancha kо‘rsatkichlarni belgilovchi zarur kо‘rsatgich hisoblanadi.
Yer yuzasi relyefi tekis bо‘lganda karyer maydonidagi butun kon massasi hajmini (m3) quyidagi formula yordamida aniqhisoblash mumkin:
1 2 p 3 2
V = SdHk -‑- PdHkctggsr + -‑- Hkctggsr
2 3
Foydali qazimalarni karyer chegarasidagi zaxiralari —qazib olish mumkin bо‘lgan chegarani, karyerning qazib olish muddatini va qazish ishlari iqtisodiy natijalarini aniqlovchi asosiy kо‘rsatkich hisoblanadi. Har bir pog‘ona (gorizont) va karyer maydoni chegarasidagi zaxiralar, konni geologik qidirish vaqtida о‘rnatiladi. Undan sо‘ng loyixalashtirish vaqtida va ekspluatatsiya davrida, vaqti-vaqti bilan о‘zgarib turadigan foydali qazilma konditsiyasi (meyori) hisobga olinib karyer chegarasi aniqlanadi va qayta hisoblanadi.
Yangi mavzuni mustahkamlash.
1. Karyer nima va unga ta’rif bering ?
2. Karyerning bosh parametrlariga ta’rif bering ?
3. Karyer asosiy kon texnik jaroyonlari ?
4. Pog’ona nima ?
5 Brovkaga ta’rif bering ?
6 Karyer elementlari bilan karyerning bosh parametrlarining bir-biridan farqi ?
Mavzu-8:Ochiq kon ishlarining asosiy bosqichlari.
Reja:
1.Ochiq kon ishlaring bosqichlari.
2.Kon-kapital ishlari.
3.Koni qazib olish ishlari.
|
| |
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi

|
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi
|
bet | 56/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaNazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi.
Mavzu-18:Skvajinalarni burg’ilash texnologiyasi.
Vaqt 80 daqiqa
|
Ta`lim oluvchilar soni___ta
|
O‘quv mashg‘uloti rejasi
|
1.Burg’ilash haqida umumiy ma`lumot.
2.Aylanma burg’ilash.
3.Sharoshkali burg’ilash.
4.Zarbli burg’ilash.
|
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi:Burg’ilash usullarini o‘rganish.
|
|
O‘qitish natijasi
|
O‘quvchilar bu mavzuni o‘rganishda burg’ilash haqida umumiy ma`lumot ega bo’lishadi.
|
Pedagogik vazifalar:
1.Burg’ilash haqida umumiy ma`lumot beriladi.
2.Aylanma burg’ilashma`lumot beriladi.
3.Sharoshkali burg’ilashma`lumot beriladi.
4.Zarbli burg’ilashma`lumot beriladi.
|
O‘quv fa`oliyati natijalari:
1.Burg’ilash haqida umumiy ma`lumotga ega bo‘ladilar.
2.Aylanma burg’ilash ma`lumotga ega bo‘ladilar.
3.Sharoshkali burg’ilash ma`lumotga ega bo‘ladilar.
4.Zarbli burg’ilash gapirib ma`lumotga ega bo‘ladilar.
|
O‘qitish metodlari:
|
Kichik guruh, aqliy hujum, bahs munozara , slaydlar , jadvallar, tarqatma materiallar va plakatlar.
|
|
|
| |
Mavzu - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 136/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuaMavzu:
Tur ichidagi duragaylashda irsiyat qonuniyatlari
Reja:
1. G.Mendel tajribalarining asl mohiyati.
2. Monoduragay chatishtirish. G. Mendelning birinchi va ikkinchi irsiyat qonunlari
qonunlari.
3. Retsipirok, takroriy va taxliliy chatishtirishlar, gametalarning sofligi to‘g‘risidagi
qoidalar. Allel genlar.
4.Diduragay va poliduragay chatishtirishlar, ularda aniqlangan qoidalar.
Tayanch tushunchalar:
Duragaylash, monoduragay chatishtirish, otaona organizmlari,
duragay avlod, dominant,retsessiv, Mendelni birinchi qonuni, Mendelni ikkinchi qonuni, Rennet
katagi, allelomorf, allelizm, allel holat, fenotip, genotip, geterozigota, gomozigota, fenotip
bofyicha nisbat, genotip bo‘yicha nisbat, gametalar sofligi farazi, takroriy chatishtirish, bekross,
tahliliy chatishtirish, oraliq chatishtirish, ko‘p tomonlama allelizm, kodominantlik,
G.Mendel_tajribalarining_asl_mohiyati.'>1.G.Mendel tajribalarining asl mohiyati.
Genetikada belgilarning irsiylanishini o’rganishda keng qo‘llaniladigan metod duragaylash
ya’ni muqobil belgilari bilan farqlanuvchi organizmlarni chatishtirish hisoblanadi.
Chex tabiatshunosi G.Mendeldan oldin ham tadqiqotchilar turli o’simlik va hayvonlarning bir-
biridan belgilari bo‘yicha farq qiluvchi formalarini chatishtir-ganlar, biroq irsiyat qonunlarini
ochishga muvaffaq bo‘lmadilar. Irsiyat qonunlari birinchi marotaba
G.Mendel
tomonidan kashf
qilindi. Olim irsiyat qonunlarini
duragaylash
metodi asosida kashf etdi.
Duragaylash
metodidan
foydalanganda
tubandagi ramziy belgilarni bilish kerak.
Chatishtirshda qatnashayotgan ota -ona organizmi
oldiga
“P”
harfi qo‘yiladi. U lotin tilidagi
parentale
- ota -ona so‘zining bosh harfidir.
Urg‘ochi jins ( Zuhro sayyorasi, dastali ko‘zgu
ramzi), erkak jinsi
( Mars sayyorasi, qalqon va
nayza ramzi) belgisi bilan ifodalanadi. Chatishtirish
belgisi
|
| |
va
megagametogenez - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 131/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuava
megagametogenez
.
Yosh
urug‘kurtakning subepidermal qavatida arxeosporalar hujayra yetishadi. U reduksion usulda bo’linib
bitta yirik, bitta mayda sporani hosil qiladi. Bu sporalar ekvatsion usulda bo’linish natijasida bitta
yirik, uchta mayda spora rivojlanadi. Uchta maydasi keyinchalik yemiriladi. Qolgan bitta yirik spora
gaploid to‘plamli xromosomaga ega bo‘ladi. Bu spora uch marotaba usulda bo’linib 8 yadroli murtak
xaltachasini hosil qiladi. Murtak xaltachasining
mikropile
(spermiyalar kiradigan joy) qismida to‘rtta
yadro joylashib, ularning ikkitasi
sinyergidlar
deb nomlanadi, bittasi
tuxum hujayrani
hosil qiladi,
to’rtinchi yadro bo’lsa murtak xaltachasini markazidan o’rin oladi. Murtak xaltachasini mikropilega
qarama-qarshi
xalaza
qismida ham to‘rtta yadro joylashib, ulardan bittasi markazga intilib mavjud
markazdagi yadro bilan qo‘shilib diploid to‘plamli
markaziy yadroni
tashkil qiladi. Murtak
xaltachasining
xalazal
tomonida qolgan uchta yadro qo‘shilib ularni
antipod
deb ataladi. Sinyergid
va antipod hujayralari murtakning rivojlanishida yordamchi funksiyalarni bajarib keyinchalik
parchalanib ketadi.
Shunday qilib murtak xaltachadagi 8 hujayradan 6 tasi gaploid xromosomali, murtak
xaltachasini markazidagi ikkitasi o‘zaro qo‘shilib diploid xromosomali hujayraga aylanadi (29-
rasm)
.
1 2 3
29-rasm.
O’simliklarning qo‘sh urug’lanish sxemasi.
1-chang naychasining murtak xaltachasiga o’sib kirishi. 2-naycha ichidagi spyermiyalarning murtak
xaltachasiga quyilishi. 3-urug ‘lanishclan so’ng murtak xaltachasi
|
| |
Gulli o‘simliklarda sporogenez va gametogenez jarayonlari

|
Gulli o‘simliklarda sporogenez va gametogenez jarayonlari Pdf ko'rish
|
bet | 130/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua
3. Gulli o‘simliklarda sporogenez va gametogenez jarayonlari
O‘simliklarda jinsiy hujayralarning shakllanish jarayoni ikki bosqichga bo’linadi:
1-bosqich —
sporogenez
— gaploid sporalarning hosil bo’lishi;
2-bosqich -
gametogenez
— gametalarning rivojlanishi bilan tugallanadi.
O'simliklarda mikrosporalar hosil bo’lish jarayoni
mikrosporogenez
, megasporalarning hosil
bo’lish jarayoni esa
megasporogenez
deb ataladi.
Mikrosporogenez va mikrogametogenez jarayonlari.
Yosh changdonning subepidermal
to‘qimasida
arxeospora
hosil bo’ladi. Arxeospora meyozning reduksion bo’linishdan keyin ikkita spora,
ekvatsion bo‘linishidan so‘ng to‘rtta gaploid to‘plamli
mikrosporalar
hosil qiladi.
Ular
sporalarning
tetradasi
deb ataladi. Mikrosporalar hosil bo‘lgandan so‘ng
mikrogametogenez
boshlanadi.
Har bir mikrospora bo‘linishi oqibatida
vegetativ
va
generativ
hujayralarning hosil
bo‘lishiga olib keladi. Keyinchalik vegetativ hujayra bo‘linmaydi. Unda oziq moddalar
to‘planadi, ular generativ hujayraning bo’linishini ta’minlab beradi. Generativ hujayra yana
bo’linib,
ikkita spyermiyalar
rivojlanadi. Shunday qilib, yetilgan chang donachasi bitta
vegetativ hujayra va ikkita generativ yadrodan tashkil topadi (28-rasm).
28-rasm.
1-changchi (mikrosporogenez va mikrogametogenez) va urug’chi
(megasporogenez va megagametogenezi. 2 — gulli o’simliklarning jinsiy hujayralari.
Urug‘chi hujayraning hosil bo’lishi
—
megasporagenez
|
| |
O‘qitish metodlari - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 55/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaO‘qitish metodlari:
|
Kichik guruh, aqliy hujum, bahs munozara , slaydlar , jadvallar, tarqatma materiallar va plakatlar.
|
O‘qitish vositalari:
|
Doska, o‘quv uslubiy materiallar, didaktik materiallar.
|
O‘quv fa`oliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoaviy, yakka tartibda
|
O‘qitish sharoiti:
|
Kompyuter, proektor bilan jixozlangan auditoriya.
|
Qaytar aloqaning usuli va vositalari
|
Ma’ruzalar matni, kompyuter, proektor, tarqatma materiallar, plakatlar.
|
Umumta`lim fan o‘qituvchisi____________Narzillayev A.N.
O‘quv mashg‘ulotinig texnologik xaritasi-17
Ish bosqichlari
va vaqtlari
|
Fa`oliyat mazmuni
|
O‘qituvchi fa`oliyati
|
Ta`lim oluvchi fa`oliyati
|
1bosqich:O‘quv mashg‘ulotiga kirish(5daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1Mashg‘ulotga tayorgarlik ko‘radi va davomatni aniqlaydi.
|
Mashg‘ulotga tayyorgarlik ko‘radilar
|
2-bosqich
Asosiy(70daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni fa`ollashtirish:
Uyga berilgan vazifani tekshiradi
Mavzu yuzasidan savollar beradi
Topshiriqni bajargan o‘quvchilarni baholaydi.
1.Yangi mavzu:Portlatish usuli bilan tog’ jinslarini qazib olishga tayyorlash.
1.Portlatish ishlari haqida umumiy ma’lumot.
2.Skvajinalarni burg’ilash.
3.Burg’ilanish haqida.
4.Aqliy hujum asosida o‘quvchilarni fa`ollashtirish
5.Reja asosida mavzuni tushuntirish kerakli ma`lumotlarni qayd ettirish.
6.Yangi mavzu rasmlar va tarqatma materiallar asosida to‘ldiriladi.
7.Mustahkamlash uchun mavzu yuzasidan tezkor savollar asosida mustahkamlanadi.
Bahs-munozaralar asosida o‘quvchilar fikrlari to‘ldirilib asoslab beriladi.
8.Kichik guruhlarga bo‘lib masalalar beriladi va nazorat qiladi
|
Uy ishini taqdim etadilar.
Mavzu yuzasidan savollarga javob beradilarYangi mavzu va rejasini daftarga qayd qilib qo‘yadilar.
Mavzuni diqqat bilan tinglaydilar.
Kerakli adabiyotlarni yozib oladilar
Kerakli asosiy tushunchalarniyoziboladilar.Kerakli ma`lumotlarni tinglab yozib oladilar
Yangi mavzu asosida bahs munozara yuritadilar,savollarga javob yozadilar.
Kichik guruhlarga bo‘linib o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriqda VENN diagrammasida farqini topadilar yozadilar,Umumiy formuladan foydalanib alken gomologik qatorini keltirib chiqaradilar.
bajaradilar topshiriqga javob yozadilar.
|
3-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)
|
Fa`ol ishtirok etgan o‘quvchilar baholanadi va rag‘batlantiriladi.
Mustaqil ta`lim mavzusi beriladi.
Uyga topshiriq beriladi
|
Qo‘yigan baholarni tinglaydilar
Uyga topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |
O‘qitish sharoiti - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 53/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaO‘qitish sharoiti:
|
Kompyuter, proektor bilan jixozlangan auditoriya.
|
Qaytar aloqaning usuli va vositalari
|
Ma’ruzalar matni, kompyuter, proektor, tarqatma materiallar, plakatlar.
|
Umumta`lim fan o‘qituvchisi____________Narzillayev A.N.
O‘quv mashg‘ulotinig texnologik xaritasi-16
Ish bosqichlari
va vaqtlari
|
Fa`oliyat mazmuni
|
O‘qituvchi fa`oliyati
|
Ta`lim oluvchi fa`oliyati
|
1bosqich:O‘quv mashg‘ulotiga kirish(5daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1Mashg‘ulotga tayorgarlik ko‘radi va davomatni aniqlaydi.
|
Mashg‘ulotga tayyorgarlik ko‘radilar
|
2-bosqich
Asosiy(70daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni fa`ollashtirish:
Uyga berilgan vazifani tekshiradi
Mavzu yuzasidan savollar beradi
Topshiriqni bajargan o‘quvchilarni baholaydi.
1.Yangi mavzu:Portlatish usuli bilan tog’ jinslarini qazib olishga tayyorlash.
1.Portlatish ishlari haqida umumiy ma’lumot.
2.Skvajinalarni burg’ilash.
3.Burg’ilanish haqida.
4.Aqliy hujum asosida o‘quvchilarni fa`ollashtirish
5.Reja asosida mavzuni tushuntirish kerakli ma`lumotlarni qayd ettirish.
6.Yangi mavzu rasmlar va tarqatma materiallar asosida to‘ldiriladi.
7.Mustahkamlash uchun mavzu yuzasidan tezkor savollar asosida mustahkamlanadi.
Bahs-munozaralar asosida o‘quvchilar fikrlari to‘ldirilib asoslab beriladi.
8.Kichik guruhlarga bo‘lib masalalar beriladi va nazorat qiladi
|
Uy ishini taqdim etadilar.
Mavzu yuzasidan savollarga javob beradilarYangi mavzu va rejasini daftarga qayd qilib qo‘yadilar.
Mavzuni diqqat bilan tinglaydilar.
Kerakli adabiyotlarni yozib oladilar
Kerakli asosiy tushunchalarniyoziboladilar.Kerakli ma`lumotlarni tinglab yozib oladilar
Yangi mavzu asosida bahs munozara yuritadilar,savollarga javob yozadilar.
Kichik guruhlarga bo‘linib o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriqda VENN diagrammasida farqini topadilar yozadilar,Umumiy formuladan foydalanib alken gomologik qatorini keltirib chiqaradilar.
bajaradilar topshiriqga javob yozadilar.
|
|
|
| |
O‘qitish metodlari - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 62/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaO‘qitish metodlari:
|
Kichik guruh, aqliy hujum, bahs munozara , slaydlar , jadvallar, tarqatma materiallar va plakatlar.
|
O‘qitish vositalari:
|
Doska, o‘quv uslubiy materiallar, didaktik materiallar.
|
O‘quv fa`oliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoaviy, yakka tartibda
|
O‘qitish sharoiti:
|
Kompyuter, proektor bilan jixozlangan auditoriya.
|
Qaytar aloqaning usuli va vositalari
|
Ma’ruzalar matni, kompyuter, proektor, tarqatma materiallar, plakatlar.
|
Umumta`lim fan o‘qituvchisi____________Narzillayev A.N.
O‘quv mashg‘ulotinig texnologik xaritasi-20
Ish bosqichlari va vaqtlari
|
Fa`oliyat mazmuni
|
O‘qituvchi fa`oliyati
|
Ta`lim oluvchi fa`oliyati
|
1bosqich:O‘quv mashg‘ulotiga kirish(5daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1Mashg‘ulotga tayorgarlik ko‘radi va davomatni aniqlaydi.
|
Mashg‘ulotga tayyorgarlik ko‘radilar
|
2-bosqich
Asosiy(70daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni fa`ollashtirish:
Uyga berilgan vazifani tekshiradi
Mavzu yuzasidan savollar beradi
Topshiriqni bajargan o‘quvchilarni baholaydi.
1.Yangi mavzu:Qazish-yuklash ishlari haqida umumiy tushuncha.
Reja:
1.Qazish- yuklash haqida ma`lumot.
2.Uzluksiz ishlovchi mashinalar.
3.Davriy ishlovchi mashinalar.
4.Aqliy hujum asosida o‘quvchilarni fa`ollashtirish
5.Reja asosida mavzuni tushuntirish kerakli ma`lumotlarni qayd ettirish.
6.Yangi mavzu rasmlar va tarqatma materiallar asosida to‘ldiriladi.
7.Mustahkamlash uchun mavzu yuzasidan tezkor savollar asosida mustahkamlanadi.
Bahs-munozaralar asosida o‘quvchilar fikrlari to‘ldirilib asoslab beriladi.
8.Kichik guruhlarga bo‘lib masalalar beriladi va nazorat qiladi
|
Uy ishini taqdim etadilar.
Mavzu yuzasidan savollarga javob beradilarYangi mavzu va rejasini daftarga qayd qilib qo‘yadilar.
Mavzuni diqqat bilan tinglaydilar.
Kerakli adabiyotlarni yozib oladilar
Kerakli asosiy tushunchalarniyoziboladilar.Kerakli ma`lumotlarni tinglab yozib oladilar
Yangi mavzu asosida bahs munozara yuritadilar,savollarga javob yozadilar.
Kichik guruhlarga bo‘linib o‘qituvchi tomonidan berilgan Bumerang metodi asosida alkan,alken hmda aromatik uglevodorodlarni bir biridan farqini yozadilar.
Mavzu yuzasidan mustahkamlash uchun savollar beriladi,qo‘shimcha savollar beriladi
|
3-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)
|
Fa`ol ishtirok etgan o‘quvchilar baholanadi va rag‘batlantiriladi.
Uyga topshiriq beriladi
|
Qo‘yigan baholarni tinglaydilar
Uyga topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |
O`quv amaliyoti mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi

Vaqt: 6 soat (240 daq)
Sana:
|
Ta`lim oluvchilar soni ___15___ ta
|
O`quv mashg`ulotining shakli va turi
|
O’quv amaliy
|
O`quv mashg`uloti rejasi tuzilishi
|
1. Flotatsiya jarayonidagi yordamchi qurilmalar
2. Flotatsiya jarayonidagi yordamchi qurilmalar tuzilishi
3. Flotatsiya jarayonidagi yordamchi qurilmalarning ishlashi
|
O`quv mashg`ulotining maqsadi: O’quvchilarga Flotatsiya jarayonidagi yordamchi qurilmalar
haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
O`qitish natijasi
|
Flotatsiya jarayonidagi yordamchi qurilmalar haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
Pedagogik vazifalar
1.Amaliy mashg’ulotni bajarishni o’rgatish
2.O’quvchilarga mashqni mustaqil bajarishni o’rgatish.
3.Amaliy ish bajargan hatolarini ko’rsatadi
|
O`quv faoliyati natijalari:
Mashqlarni mustaqil bajaradi
|
|
O`qitish usullari - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 84/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyot
O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Mashg’ulot bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O`qituvchi
|
Ta`lim oluvchi
|
1-O`quv mashg`ulotiga
kirish
15-daqiqa
|
Tashkiliyqism:
1.O’quvchining davomati tekshiriladi
2. O’quvchilarning mashg’ulotiga tayyorgarligini nazorat qiladi. Maqsad va vazifaning belgilanishi
3.Amaliy mashg’ulot nomi rejasi maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi
4.Amaliy mashg’ulotning baxolash mezonlari bilan tanishtiradi.
5.Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi
|
Mashg`ulotga tayyorgarlik ko’radi.
Amaliyotga xavfsizlik texnikasi , sanitariya va gigiena talablariga rioya qilingan xolda maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo quyadi.
Tinglaydi.
|
2- Asosiy
bosqich
210 daqiqa
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
YO’RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 82/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotYO’RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA
Kasbi kodi va nomi: 5530302- Foydali qazilmalarni boyituvchi
O’quv amaliyoti nomi: Foydali qazilmalarni boyitish ishlari
Mavzu Pnevmomexanik flotomashinasining texnik xarakteristikasi
Maqsad: O’quvchilarga Pnevmomexanik flotomashinasining texnik xarakteristikasi haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
№
|
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom ashyolar
|
Bajariladigan amaliy ish ko’rinishi . Eskizlar
|
Bajaradigan ishning ketma ketligi
|
1
|
Pnevmomexanik flotomashinasining texnik xarakteristikasi
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Pnevmomexanik flotomashinasining texnik xarakteristikasi
|
2
|
Pnevmomexanik flotomashinasining afzalligi
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Pnevmomexanik flotomashinasining afzalligi
|
3
|
Pnevmomexanik flotomashinasining kamchiliklari
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Pnevmomexanik flotomashinasining kamchiliklari
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
endospyermasi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 135/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuaendospyermasi
rivojlanadi. Chang naychasidagi bir spermiyaning
tuxum hujayra, ikkinchisining markaziy yadro bilan qo‘shilishi
qo‘sh urug’lanish
deyiladi.
U 1898-yilda rus olimi
S.G.Navashin
tomonidan kashf qilingan. Xulosa qilib aytganda
jinsiy ko‘payishda 1) erkak va urg‘ochi gametalarning hosil bo’lishi; 2) urug’lanish
mobaynida qarama-qarshi jins gametalarning o‘zaro qo‘shilishi; 3) meyozda gomologik
xromosomalarning konyugatsiyalanishi; 4) qarama-qarshi jinslarning irsiy omillarini birikishi ro‘y
beradi.
O’simlik va hayvonlarning urug’lanib ko’payishiga
amfimiksis,
urug’lanmasdan ko’payishga
apomiksis
deb ataladi. Apomiksisning:
partenogenez, ginogenez
,
androgenez
usullari bor.
Nazorat savollari:
1
. Mitoz va meyoz bo’linishning bir biridan garqi nimada?
2. Spermatozoidning tuzilishini izohlab bering?
3. Tuxum hujayraning tuzilishini izohlab bering?
4. Reduktsion bo’linish, ekvatsion bo’linish nima?
5. Gametogenez nima?
6. Hayvonlardagi gametogenez jarayonini izohlab bering?
7. Gulli o‘simliklarda sporogenez va gametogenez jarayonlarini tushuntirib bering?
8. Mikrosporogenez va mikrogametogenez nima?
9. Makrosporogenez va makrogametogenez nima?
10.Hayvonlardagi otalanish jarayoni necha xil bo’ladi va har birini izohlang?
11. Gameta, zigota, murtak, xromosomalarning diploid soni nima;
12. Qo’sh urug’lanish jarayonini tushuntirib bering?
13.Apomiksis va amfimiksis nima;
14.Partenogenez, ,ginogenez, androgenez jarayonlarini bir biridan farqini tushuntiring?
|
| |
“X ”
hisoblanadi. Duragay organizmlar 
oldiga 
“F

3.
Duragayllarni o‘z-o‘ziga chatishtirib ularning ikkinchi, uchinchi va keyingi
avlodlarida ota-ona o’simliklarga o’xshash formallarni miqdorini aniqlanganligi va ullarni
matematik-statistik metod bilan tahlil qilinganligi;
4.
Tadqiqot natijalarini xulosalab, irsiyat qonunlarini ixtiro qilinganligi.
2.Monoduragay chatishtirish. Mendelning birinchi va ikkinchi irsiyat
qonunlari
G. Mendel o’z tajribalarini no’xat o’simligi ustida o’tkazgan. Mendel tajribalarini birida
no‘xat
doni rangi sariq va yashil bo’lgan o‘simliklar chatishtirildi. Bitta turg‘un belgisi bilan
farqlanuvchi organizmlarni chatishtirishga
monoduragay
chatishtirish
deyiladi. Chatishtirish
natijasida olingan barcha duragay o’simliklar doni sariqrangda ekanligi ma’lum bo’ldi. Boshqa
tajribada no‘xat o’simligining guli qizil va oq formalari chatishtirilgan edi, duragaylarning guli bir
xil qizil rangda ekanligi aniqlandi.
sariq yashil
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 120/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
133
sharoitlar natijasida olingan yangi bilimlar kelgusi faoliyatni to‘g‘ri yo‘lga
qo‘yishga yordam beradi.
Demak, o‘yinlar o‘quvchilarning asosiy faoliyat turi bo‘lib, u orqali
o‘quvchilar hayotni, borliqni, tevarak-atrofni o‘rganadilar va unga moslashadilar.
Ijtimoiy-psixologik ahamiyati jihatidan o‘yinlar o‘quvchilarda ma'lum
ijtimoiy bilimlarni egallashi va zarur ijtimoiy qoidalarni shakllantirishi,
shuningdek, muammo nuqtai nazardan yondashganda, o‘yinlar o‘quvchining ijodiy
faoliyatini faollashtirish bilan uning ijodiy qobilyatini o‘stiradi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qitishda quyidagi real vaziyatli o‘yinlardan
foydalanishmumkin:
- rolli o‘yinlar;
- immitativ o‘yinlar;
- faoliyatga qaratilgan tashkiliy o‘yinlar;
- «Ishbilarmonlik» o‘yinlari.
Ob'yekt sifatida o‘yin modeli, o‘yin holatlari ishtirokchilari majburiyatlari,
o‘yin o‘tkazish tartib va qoidalar hamda o‘quvchilar bilimini baholash tizimi bilan
tanishiladi. Ko‘rgazmali qurollar, kerakli ko‘rsatmali materiallar dars uchun
tayyorlanadi. Ayrim masalalar mustaqil o‘rganiladi.
Intellektual-ijodiy
o‘yinlar ham o‘quvchilar ijodkorlik faoliyatini
rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘yinda o‘quvchining kommunikativ
sifatlashni rivojlantirish intellektual savodxonligi, ziyrakligi, qarorlar qabul
qilishda ta'lim zukkolikni rivojlantirish, xalq ijodkorligiga oid bilimlarga ega
bo‘lishi, sinfdagi salohiyatli o‘quvchilarni aniqlash va ularni rag‘batlantirishga oid
maqsad va vazifalar qo‘yiladi.
O‘yin bir tomondan o‘quchilarning bilimini namoyon qilib, uning intellektual
salohiyatini aniqlashga yordam bersa, ikkinchi tomondan o‘quvchilarning jamoa
bo‘lib birlashishi, aqliy tafakkurning shakllanishi, axloqiy xulq atvorining tarkib
topishiga zamin yaratadi.
|
| |
Tashqi urug’lanish - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

1. Tashqi urug’lanish . Bunda jinsiy hujayralar tashqi muhitda - suvda, tuproq oralarida va boshqa
joylarda o’zaro qo’shiladi, ya'ni urg’ochi (samka) tuxum qo’yadi, erkak (sames) esa uni urug’lantiradi. Bu
hodisa erkak va urg’ochi individlar o’zaro yaqin masofaga kelganda sodir bo’ladi, ya'ni ular jinsiy hujayrani
suvga yoki boshqa joyga chiqarishini bir-biriga hid yoki boshqa kimyoviy moddalar orqali xabar beradi. Bu
jarayonga xulq-atvorlar ham ta'sir etadi. Bunday urug’lanish suvda yashaydigan hayvonlarda, baliqlarda,
amfibiyalarda uchraydi.
2. Ichki urug’lanish . Bunda jinsiy hujayralar ona organizmining jinsiy organlarida o’zaro
qo’shiladi. Erkak jinsiy hujayralarini tashqariga qo’yishi mumkin. Urg’ochilari esa uni o’zining jinsiy
teshiklariga kiritib oladi. Masalan, hasharotlarning ba'zilarida shu holatni uchratish mumkin. Bu tashqi-
ichki otalanish deb ataladi. Ba'zilarida erkaklari spermani urg’ochi jinsiy organlariga bevosita kiritib qo’yadi.
Masalan, sut emizuvchilarda shunday boladi. Bu ichki otalanish deb ataladi. Ba'zilarida ichki otalanish
bo’lsa ham, embrion tashqi muhitda rivojlanadi. Masalan, qushlarda, reptiliyalarda shunday holat
kuzatiladi.
Hayvonlarda urug’lanish jarayoni 3 ta ketma-ket bosqichdan iborat:
1)
gametalarning yaqinlashishi; 2) tuxum hujayraning faollashuvi; 3) singamiya.
Birinchi bosqich (faza) da spermatozoid tuxum hujayraning biror yuza qismiga ilinadi yoki
uning ichiga kiradi. Ba’zi hollarda masalan, spermatozoidni boshi tuxum hujayraga tegib uni
faollashtirishi, lekin u bilan qo‘shilmasligi mumkin. Bunday hodisa
soxta urug’lanish deb ataladi.
Ayrim holatlarda tuxum hujayraga bir necha spermatozoidlar kirishi mumkin. Uni
polispermiya hodisasi deyiladi.
Ikkinchi bosqichda tuxum hujayra ichiga kirgan spermatozoid uning yadrosi bilan qo‘shilishga
tayyorgarlik ko‘radi, ya’ni spermatozoid yadrosi kattalashib interfaza bosqichiga o‘tadi. Bunday
yadro
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 142

Suv va uning eritmalari qo‘llanilishi mumkin bo‘lmagan moddalar va materiallar quyidagi jadvalda keltirilgan.
Modda va material Xavflilik darajasi Qo‘rg‘oshin Azidi
namlik 30% ga ko‘tarilganda portlaydi [2]
Alyuminiy, magniy, rux, rux chang
YOnish paytida suv kislorod va vodorodga
ajraladi.
Bitum
emissiya va yonishning ko‘payishiga olib
keladi.
Ishqorli va gidroksidi metallari gidridlari
Suv bilan reaksiyaga kirishish vodorodning
rivojlanishi, portlashi mumkin [2].
Natriy gidrosulfit
o‘z-o‘zidan yonadi va suv ta’sirida portlaydi.
Uchuvchi simob
suv oqimi bilan urilganda portlaydi [2]
Silisli temir (ferrosilikon)
Fosforli vodorod ajralib chiqadi, havoda o‘z-
o‘zidan yonadi [
Kaliy, kalsiy, natriy, rubidiy, seziy metall
Suv bilan vodorod kirishadi, portlash mumkin
[2].
Kalsiy va natriy (fosforli)
Fosforli vodorod chiqishi bilan suv bilan
reaksiyaga kirishib, havoda o‘z-o‘zidan yonib
turadi [2].
Kaliy va natriy (peroksid)
Suv ta’sirida, yonishning ko‘payishi bilan
portlash sodir bo‘lishi mumkin [2].
Alyuminiy, bariy va kalsiy karbidlari
YOnuvchan gazlar chiqishi bilan parchalanib,
portlash yuzaga kelishi mumkin [2].
Ishqorli metal karbidlari
Suvning ta’sirida portlashi mumkin [2].
Magniy Va Uning Qotishmalari
Yonish Paytida Suvni Vodorod Va Kislorodga
Ajratadi [2].
Metafos
Suv Bilan Reaksiyaga Kirishib, Portlovchi
Modda Hosil Qiladi.
Natriy Sulfidi Va Gidrosulfurik Kislota
Kuchli Darajada Qiziydi (400 ° C Dan
Yuqori), Yong‘Inga, Shuningdek Teriga Tegib
Ketishiga Va Davolash Qiyin Bo‘Lgan
Yaralarga Sabab Bo‘Lishi Mumkin.
O`quv amaliyoti mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi

Vaqt: 6 soat (240 daq)
Sana:
|
Ta`lim oluvchilar soni ___15___ ta
|
O`quv mashg`ulotining shakli va turi
|
O’quv amaliy
|
O`quv mashg`uloti rejasi tuzilishi
|
1. Flotatsiya jarayoniga ta’sir qiluvchi omillar
2. Flotatsiyaga zarracha o‘lchamining ta’siri
3.Flotatsiya jarayoni samaradorligini oshirish
|
O`quv mashg`ulotining maqsadi: O’quvchilarga Flotatsiya jarayoniga ta’sir qiluvchi omillar
haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
O`qitish natijasi
|
Flotatsiya jarayoniga ta’sir qiluvchi omillar haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
Pedagogik vazifalar
1.Amaliy mashg’ulotni bajarishni o’rgatish
2.O’quvchilarga mashqni mustaqil bajarishni o’rgatish.
3.Amaliy ish bajargan hatolarini ko’rsatadi
|
O`quv faoliyati natijalari:
Mashqlarni mustaqil bajaradi
|
|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr 128
goals and comprehension processes.
References
1. From the speech of the President of the Republic of Uzbekistan Sh. Mirziyoyev
in his Address to the Oliy Majlis on January 24, 2020
2. Assessment of reading literacy of primary school students in international
research ”methodical manual 2019. T.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr 129
M.M.Gadaeva
BVXTXQTUMOHM katta o’qituvchisi
TA’LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI Annotatsiya: Mazkur maqolada integratsion ta’limda innovatsion
texnonlogiyalardan ta’lim oluvchilar faoliyatidagi ahamiyati,, shuningdek uning
pedagogik -psixologik xususiyatlari haqida tushunchalar keltirilgan.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 114/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
127
every five years.
This study compares the reading and comprehension levels of primary
school (4th grade) students in different countries of the world, as well as compares
the work and results of reading literacy in the national education system of the
country. is an international evaluation project. The study mainly assesses the
formation and development of two types of students 'reading literacy and
extracurricular activities: artistic reading literacy and students' ability to absorb and
use information.
The purpose of the participation of Uzbek students in this program is to
create a solid foundation for the formation of competitive skills of our students in
the XXI century. In schools, teachers teach students from 1st grade to read and
understand the text. The texts selected for the research are fluency and consistency
of the statement, their reality, description without analyzing the facts (scientific,
practical and other texts) and texture; features such as fiction (fiction and other
texts) have been found to be very important. In primary school, a work of art is
analyzed according to the following important methodological rules:
Analyzing the content of a work and developing correct, fast, conscious,
expressive reading skills go hand in hand (the task of explaining the content of a
work is also a task to improve reading skills).
2. Explaining the ideological basis and theme of the work, its images, plot line,
composition and visual aids will serve the general development of students as
individuals, as well as the growth of related speech (vocabulary enrichment and
activation).
3. Classroom reading is seen as an effective means of activating students ’cognitive
activities, expanding their knowledge of the environment, and forming the foun
The participation of the Republic of Uzbekistan in the PIRLS study will help to
improve the quality of education, strengthen the country's image at the
international level, bring the education system up to international standards,
increase the attractiveness of education and investment. Also:
• To know and compare the level of reading literacy of our 4th grade students;
• Comparing the level of reading and comprehension of the text of primary school
students in our country with their peers in other countries;
• Learn how reading literacy classes are organized in schools;
dations of a scientific worldview.
The PIRLS study also focuses on the development of reading assignments
based on textbook reading, extracurricular reading, or newspaper and magazine
information, based on students' reading literacy requirements, such as reading
|
| |
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 120

yaxshi kuzatish uchun ular oftobdan to‘suvchi moslamalar bilan ta’minlanishi
lozim.
Qoida bo‘yicha havo elektr uzatish tarmoqlarida kuchlanish yo‘qligi UVNB
tipidagi kontaktsiz kuchlanish ko‘rsatgichi bilan tekshirilishi lozim.
Kuchlanish yo‘qligi, havo elektr uzatish tarmoqlarining tayanchlaridan ѐki
teleskopik minora (gidroko‘targich) dan UVN-10 va shunga o‘xshash kuchlanish
ko‘rsatgichlari bilan tekshirilganda, ularning ishchi qismi tayanchdagi tushirilgan
erga ulagichning bo‘lishidan, hamda teleskopik minora (gidroko‘targich) shassisi
erga ulanganligidan qat’iy nazar erga ulanishi shart (metall tayanchlarda ishlashdan
tashqari).
Kuchlanish ko‘rsatgichining ishchi qismi, uning ishchi ko‘ndalang
kesimi 4 mm 2 bo‘lgan yumshoq misli sim bilan tunukadan tayѐrlangan maxsus
halqasimon uchlikka ega bo‘lgan, mis sim ѐrdamida erga ulanadi. Kuchlanish
ko‘rsatgichining erga ulagich simini havo elektr uzatish tarmog‘i simlarini erga
ulashda foydalanilgan, avvallo (birinchidan) erga ulangan ko‘chma erga ulagichga
va havo elektr uzatish kuchlanishi indikatsiyasi uchun ustundan tushirilgan erga
ulagichga ulash uchun ruxsat beriladi.
Kuchlanish yo‘qligini tekshirish va himoya erga ulagichini o‘rnatishda
erdagi ulagich simiga (tushirilgan erga ulagichga) tegish mumkin emas.
1000 V dan yuqori kuchlanishni ko‘rsatuvchi gazorazryadli indikator
lampali asboblar.
1000 V gacha va undan yuqori kuchlanish ko‘rsatgichlariga qo‘yilgan umumiy
texnik talablar, «Elektr uskunalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasi
qoidalari» da keltirilgan. Elektr uskunalarda kuchlanish bor ѐki yo‘qligini
aniqlashga mo‘ljallangan ko‘rsatkichlar, qo‘lda olib yuriladigan kuchlanish
ko‘rsatgichlaridir. Kuchlanish ko‘rsatgichlarining ishlashi, gazorazryadli indikator
lampadan sig‘im toki o‘tganda ѐnish jaraѐniga asoslangan. Kuchlanish ko‘rsatgichi
ishchi, izolyasiyalovchi qismlar va dastakdan tashkil topgan. Ishchi qismga uchlik-
kontakt, gazorazryadli lampa va kondensatorlar kiradi. Izolyasiyalovchi qism
ishchi qism bilan dastak oralig‘ida joylashgan bo‘lib, bir necha elementdan
yasalgan bo‘lishi mumkin. Teleskopik konstruksiyalarni ishlatishga ham
ruxsat beriladi.
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 117

SO‘Z BOSHI
O‘zbekiston Respublikasi mustaqil taraqqiyot strategiyasini, o‘zbek
xalqining buyuk davlat barpo etish borasidagi maqsadlari va milliy istiqlol
mafkurasining mohiyatini talabalar qalbi va ongiga singdirish ta’lim-tarbiyaning
asosiy maqsadidir. Qo‘yilgan vazifalardan kelib chiqqan holda, korxona va
tashkilotlarda ishlovchi malakali muhandislar tayyorlash jarayonida ta’lim
mazmunini milliy istiqlol g‘oyalari bilan to‘ldirish lozim bo‘ladi.
Elektr xavfsizligi fanidan tayyorlangan ushbu amaliy mashg‘ulotlar uchun
uslubiy ko‘rsatma Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi ta’lim yo‘nalishi
bo‘yicha bakalavrlar tayyorlashga mo‘ljallangan. Fanning ishchi dasturi asosidagi
mavzularga mos holda tayyorlangan ushbu uslubiy ko‘rsatma ta’lim yo‘nalishi
bo‘yicha bakalavrlar tayyorlashda ishtirok etayotgan ko‘plab yirik oliy o‘quv
yurtlarining hayotiy faoliyat xavfsizligi kafedralarining tajribalari asosida qo‘llanib
kelingan dasturlar, tavsiyalar, me’yoriy hujjatlar asosida tayyorlangan tegishli
uslubiy ko‘rsatmalari o‘rganib chiqilgan va bakalavrlarga qo‘yilgan talablar asos
qilib olingan.
Fan o‘qitilishining maqsadi - talabalarga elektr tokidan foydalanishda
yuzaga keladigan xavflarning kelib chiqish sabablarini, xususiyatlarini,
oqibatlarini va ularni bartaraf etish choralari, xavfsiz ish sharoitlarini yaratish,
ularni nazariy jihatdan yondashilib amalga oshirilishni, elektr qurilmalari,
uskunalar, mashina va mexanizmlarni ishlatganda, texnik xizmat ko‘rsatganda va
ta’mirlashda ko‘riladigan asosiy xavfsizlik texnikasi talablarini o‘rgatishdan iborat.
Ushbu maqsadga erishish uchun fan talabalarni nazariy bilimlar, amaliy
ko‘nikmalar, hodisa va jarayonlarga uslubiy yondashuv, ishlab chiqarish
faoliyatida yuzaga keladigan xavflar va ularni o‘rganish; ishlab chiqarish
jarayonlarida xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratish; ishlab chiqarishda elektr
toki xavfi va elektr qurilmalarining himoya vositalari, tokdan shikastlanishda
birinchi tibbiy yordam to‘g‘risida tasavvur uyg‘otadi hamda ilmiy
dunyoqarashini shakillantirish vazifalarini bajaradi. SHunga ko‘ra nazariy
bilimlarni talabalar ongiga singdirishda ushbu fanga doir mavzular kesimidagi
tushunchalarni amaliy mashg‘ulotlar bilan bir tizim holiga keltirib tayorlangan
ushbu amaliy mashg‘ulotlar uchun mo‘ljallangan uslubiy ko‘rsatma har bir talaba
uchun, qolaversa shu fandan dars mashg‘ulotlarini olib boradigan o‘qituvchilar
foydalanishlariga mo‘ljallangan.
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti - bet 186

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 186/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua.
Erkak jinsida medulyar qavat rivojlanib, kortikal qavat faoliyatini bo‘g‘adi va
urug‘donni
hosil etadi. Urg‘ochi jinsda esa kortikal qavat rivojlanishi tezlashadi, oqibatda medulyar qavat
shakllanishini bo‘g‘adi va tuxumdon hosil bo’ladi. Binobarin jins tabaqalanishi homilada
gonadlarni hosil bo‘lishidan boshlanadi. Odamning olti haftalik homilasi uzunligi 12 mm bo‘lib, unda
hali jins belgilari namoyon bo’lmaydi. 13 mm li homiladan tortib erkak gonadalar — urug‘donlar
shakllana boshlaydi. Uch oylik homilada o‘g‘il va qiz bolaning jinsi farqlanadi. Aksariyat
ko‘pchilik hayvonlarda jinsni tabaqalanishi gormonlar yordamida ro‘yobga chiqadi. Bu gormonlar
faqat endokrin bezlar emas, balki boshlang’ich gonadalarning korteks va medulyar qavatlar
faoliyatiga bog’liq.
Ikkinchi darajali jinsiy belgilarni rivojlanishi ham gormonlar ta’siri ostida hosil bo’lishiga
bog’liq. Agar jinsiy jihatdan voyaga yetmagan sutemizuvchi hayvonlar, qushlarda urug‘don olib
tashlansa ya’ni bichilsa, u holda bichilgan hayvonda urg‘ochi jinsga xos belgilar rivojlanadi. Aksincha,
bichilgan urg‘ochi jo‘jalarda keyinchalik tashqi tomondan xo‘rozga xos belgilar hosil bo‘ladi.
Jinsni gormonlar ta’sirida sun’iy boshqarish
Irsiy jihatdan organizmlarning bioseksual ekanligini yorqin isboti bo‘lib tabiiy va sun’iy sharoitda
jinsni shaxsiy taraqqiyot mobaynida o‘zgarishi hisoblanadi. Yuqorida tabiiy sharoitda organizm jinsini
o‘zgarishi dengiz chuvalchangi (Bonella viridis)da ko‘rildi.
Jinsni belgilashda gormonlarning ta’siri alohida o‘rganiladi. Masalan, tovuq tuxumiga
inkubatsiya davriga qadar estrogen gormoni bilan ishlov berilsa, u holda tuxumdan faqat urg‘ochi
jo‘jalar rivojlanadi.
Akvariumda yashaydigan
medaki
|
| |
Hayvonlarda otalanish va o‘simliklar urug‘lanish

|
Hayvonlarda otalanish va o‘simliklar urug‘lanish Pdf ko'rish
|
bet | 132/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua4. Hayvonlarda otalanish va o‘simliklar urug‘lanish
Hayvonlarda otalanish.
Yuksak darajada tuzilgan barcha hayvon va o’simliklar jinsiy yo’l bilan
ko’payadi. Jinsiy ko’payishda tuxum va urug’ hujayralar ishtirok etadi. Bu esa o’z navbatida urug’lanish yoki
otalanishdan boshlanadi. Urug’lanishdan oldin urchish jarayoni sodir bo’ladi. Urchish ikkita jinsning, ya'ni
erkak va urg’ochi individlarning o’zaro qo’shilishi hisoblanadi. Ikki xil jinsiy hujayralarning-spermatozoid
va tuxum hujayralarning o’zaro qo’shilishi
urug’lanish
yoki
otalanish
deb ataladi (30-rasm).
30-rasm. Urug’lanish
jarayoni
bosqichlarining
ketma-ketligi (V.G. Eliseev,
1983 bo’yicha).
1-tuxum hujayraning sitoplaz-
masi; 2-tuxum hujayraning
yadrosi; 3-yaltiroq qobiq;
4-follikulyar epiteliy;
5-sperma-tozoidning boshi;
6-sperma-tozoidning bo’yni;'
7-spermatozoidning dumi;
8- spermatozodni qabul qiluvchi
do’nglik; 9-urug'lanish qobig’i;
10-urg’ochilik pronukleusi;
11-erkaklik pronukleusi;
12-sentriolalar o’rtasidagi duk; 13-
sinkarion;
Urug’lanish natijasida
zigota
hosil bo’ladi. Zigota grekcha zigotos-qo’shilgan degan ma'noni
bildiradi. Zigota ham bitta hujayradan iborat, ammo u somatik va jinsiy hujayralardan sifat jihatdan farq
qilib, unda ota-ona belgilari boladi. Erkak individlar spermatozoid ishlab chiqarishi, ya'ni spermatozoid va
u bilan birgalikda suyuqlik ishlab chiqarish jarayoni
evvakulyatsiya
deyiladi. Bu hodisa ham juda
murakkab jarayon hisoblanadi. Jinsiy hujayralar yetilgandan keyin otalanish jarayoni sodir bolmasa, ular
tezda halok boladi. Shuning uchun urug’lanish mumkin qadar tezroq sodir bo’lishi kerak. Urug’lanish
qaerda sodk bo’lishiga qarab ikki xilda boiadi:
|
| |
-amaliy mashg‘ulot - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

1) katta kiruvchanligi,
2) katta issiqlik sig‘imi,
3) kimiyoviy jihatdan neytralligi,
4) katta transportabelligi,
5) arzon baholiligi.
Uning yong‘in o‘chirish samaradorligi
sovutuvchanligidir, ya’ni suv juda
katta issiqlik sig‘imiga ega – 2263,8 kJ/(kg·grad). 1 kg suv 1700 litr bug‘ hosil
qiladi. Suv tarkibiga ba’zi hollarda maxsus namlagichlar qo‘shiladi. Namlagichlar
yonayotgan narsalarda namlanish xususiyatini yaxshilaydi (masalan; rezina,
ko‘mir, ganch, tolali materiallar, torf va boshqa). Namlagichlarga sovun, sintetik
eritmalar, amilsulfat; alkilsulfinat va boshqalar kiradi. Suvning o‘chiruvchi
sifatidagi kamchiliklari: ba’zibir metall va moddalar bilan reaksiyaga kirishadi;
tok o‘tkazadi, qish payti muzlab qoladi, engil neft mahsulotlarini o‘chirishda
qo‘llab bo‘lmaydi va boshqa. Suv bug‘ini hajmi 500 m3 gacha bo‘lgan xonalarda
yong‘inni o‘chirishda
Suvning yaxshi sovutish xususiyati uning yuqori issiqlik qobiliyatiga
bog‘liq. YOnayotgan moddani suv bilan щchirishda, suv qisman bug‘lanadi va
bug‘ga aylanadi. Bug‘lanish paytida uning hajmi 1700 marta oshadi, buning
natijasida havoda kislorod olov zonasidan suv bug‘i bilan ajralib chiqadi.
Bug‘lanishning yuqori haroratiga ega bo‘lgan suv katta miqdordagi issiqlikni
yondiruvchi materiallar va yonish mahsulotlaridan ajratib oladi. Suv yuqori termal
barqarorlikka ega, uning bug‘lari faqat 1700 ° C dan yuqori haroratlarda vodorod
va
kislorodga
aylanishi
mumkin.
SHu munosabat bilan, ko‘pgina qattiq materiallarning (yog‘och, plastmassa,
kauchuk va boshqalar) suv bilan щchiri xavfsizdir, chunki ularning yonish harorati
1300 ° C dan oshmaydi. Shu Bilan birga, suvning ishqorli va ishqorli-er metallari
bilan o‘zaro ta’siri, ular yonayotganda olov zonasida suvning termal qarshiligidan
yuqori bo‘lgan haroratni yaratadi, bu jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin
(masalan, portlashlar).
Suv past issiqlik o‘tkazuvchanligiga ega, bu yonayotgan material yuzasida
ishonchli issiqlik izolatsiyasini yaratishga yordam beradi. Ushbu xususiyat,
avvalgilari bilan bir qatorda, suvni nafaqat o‘chirish uchun ishlatishga, balki
materiallarni alangadan himoya qilishga imkon beradi. Suvning past yopishqoqligi
va siqimliligi uni yong‘inni o‘chirish shlanglari orqali uzoq masofalarga va yuqori
bosim ostida ta’minlashgaga imkon beradi. Suv ba’zi gazlar va bug‘larni eritib,
aerozollarni yutadi va xonalarda haroratni pasaytiradi.
SHuningdek, suv termal nurlanishdan (suv pardasi) himoya qilish uchun,
qurilish konstruktsiyalari, inshootlarning isitiladigan yuzalarini sovutish uchun,
binolarning yong‘inlari yonishida cho‘kma uchun ishlatiladi. Ushbu maqsadlar
uchun a nozik atomizatsiyalangan reaktivlar ishlatiladi, bu suvning yong‘inga
qarshi samaradorligini bir necha bor oshirishga olib keladi .