nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari - bet 175

357
томонидан бир овоздан ёхуд акциядор-ларнинг
умумий йиғилишида иштирок этаётган акциядор-
ларнинг малакали кўпчилик овози билан қабул
қилинганми?
5. Жамиятнинг ижроия органи тузилиши кутилаётган
битим
тарафини
аффилланган
шахс
билан
тузилаётган битим бўйича қабул қилинган қарор
ҳақида ёзма шаклда хабардор қилганми?
6. Аффилланган шахс билан тузилган битим (лар)
бўйича жамият акциядор(лар) и
мазкур битимни
маъқуллаш ҳақида қабул қилинган қарор(лар)дан
ёзма тарзда норози бўлган ҳолат(лар) и мавжуд
бўлганми?
7. Ҳисобот йилида аффилланган шахс (лар) билан
тузилган битим (лар)
натижасида жамиятга зарар
етказилган ҳолатлар мавжуд бўлганми?
8. Аффилланган шахс билан тузилган битим(лар)ни
зарар етказилиши мумкин деб ҳисоблангани учун ,
акциядор (лар)ни ўша битимни ҳақиқий эмас деб
топиш юзасидан судга мурожаат қилган ҳолат(лар)
мавжуд бўлганми?
9. Жамиятнинг суд томонидан айби исботланган
аффилланган
шахси
етказилган
зарарнинг,
жамиятнинг аффилланган
шахси билан тузилган
битимни суммасини ва даъвони судда кўриб чиқиш
билан боғлиқ харажатларнинг ўрнини қоплаш
ҳолат(лар) мавжуд бўлганми?
10 Аффилланган шахс билан тузилган битимни
ўрганишни амалга оширган шахслар битим бўйича
хулоса
ва
якун-ларнинг
ишончлилиги
учун
358
жавобгар бўлади.
...
Кейинги босқичда аудитор тест натижасида аниқланган ўзаро боғлиқ
томонларни хар бирини мукаммал ўрганиб чиқади ва уларнинг хар бири бўйича
аудиторнинг ишчи хужжати сифатида қуйида келтирилган шаклда “Ўзаро
боғлиқ томонлар бўйича йиғилган маьлумот-лар қайдномаси” ни тузиб чиқади.
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish

|
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish
|
bet | 234/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeTalabalarini o‘zlashtirishini tekshirish:
Test nazorat savollari
1. Pudralarni tarkibi bo‘yicha tasnifini keltiring:
a) o’simlik asosli, minera asosli, aralash asosli
b) oqattioq, suyuoq, yumshooq
v) kompakt, krem, suspenziya
g) faoqat yumshooq
d) sochiluvchan pudralar
2. Pudralarni ishlab chioqarilishi bo’yicha tasnifini keltiring:
a) Sochiluvchan, kompakt, antiseptik, terrakota, yaltirooq, yashil pudralar.
b) kopakt, krem pudralar
v) sochiluvchan pudralar
g) terrakota va yaltirooq pudralar
d) rashel pudralar
3.YAshil pudralar nima uchun ishlatiladi?
a) oqizil dog’larni nioqoblash uchun
b) kuk rangni nioqoblash uchun
v) sarioq rangni nioqoblash uchun
g) oquyosh nurida oqoraygan teriga surtish uchun
d) oquyosh nuri tegmagan ooq rangli teriga surtish uchun.
4. Terrakota pudralar nima uchun ishlatiladi?
a) yuz konturini anioq tasvirlash uchun
b) teriga rumyana kabi tabiiy rang berish uchun
v) oquyosh nuri tegmagan teriga oqoraygan tus berish uchun
g) oquyoshda oqoraygan teriga surtish uchun
d) ten sifatida oqovooqlarga surtish uchun
5. Sochiluvchan pudralarning o’lchamini keltiring:
a) 3-20 mkm
b) 20-30 mkm
v) 30-40 mkm
g) 40-50 mkm
d) 50-60 mkm
6.Kosmetik va parfyumer vositalarga oid GOSTlar nechta bulimdan iborat:
a) 7
v) 5
s) 6
d) 2
e) 4
7.Parfyumer va kosmetik vositalarining ta’rifi GOST larning kaysi bulimida beriladi:
a) Texnik talablar bulimida
v) Kullash soxasi bulimida
s) Xafsizlik talablari bulimida
d) Transportlashtirish va saklash bulimida
e) Kabul kilish koidalari bulimida
8.Kosmetik va parfyumer vositalar jixozlanish GOST larning
kaysi bulimida keltiriladi.
a) Texnik talablar bulimida
v) Kullash soxasi bulimida
s) Xafsizlik talablari bulimida
d) Transportlashtirish va saklash bulimida
e) Kabul kilish koidalari bulimida
9. Kosmetik losonlarning sifatini baxolash uchun kanday kursatgichlar aniklanadi?
a) DM zarrachalarining disperslik darajasi
v) RNi
s)turgunligi
d zarrachalarining disperslik darajasi, RNi, turgunligi, bir xilligi
e) texnologiyasi
10. Kosmetik kremlarning saklash sharoitida eng muximi nima?
a) namlik va xarorat
v) yorliklar
s) solingan idish
d) oftob nuri tushmasligi
e) olingan moddalar
|
| |
Moliyaviy koeffitsiyentlar tahlili

|
Moliyaviy koeffitsiyentlar tahlili
|
bet | 173/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49
Korxonaning iqtisodiy salohiyati va undan foydalanish to‘g‘risida to‘liq xulosa chiqarish uchun, albatta, ko‘rsatkichlar tizimidan foydalanish lozim, ammo, ko‘rsatkichlar sonining ko‘pligi yoki ozligiga qarab o‘rganilayotgan obyekt yoki kategoriyani baholash uchun yetarli yoki kam degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi. Shu tufayli ko‘rsatkich- lardan to‘g‘ri va oqilona foydalanish yo‘llarini ishlab chiqish lozim.
Ko‘rsatkichlar to‘g‘risida to‘g‘ri xulosa chiqarish uchun, eng avvalo ularni ilmiy asoslangan holda tasniflash lozim. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy holatini baholashda koeffitsiyentlardan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa, moliyaviy koeffitsiyentlar orqali moliyaviy holatining ma’lum bir jihatlariga baho berish imkoni yuzaga keladi. Respublikamizdagi xo‘jalik yurituvchi subyektlar amaliyotida eng ko‘p qo‘llaniladigan moliyaviy koeffitsiyentlarni quyidagi jadval misolida tahlil qilib chiqamiz.
84-jadval
Moliyaviy koeffitsiyentlar tahlili
Ko‘rsatkichlar
|
Yil
boshiga
|
Yil oxiriga
|
O‘zgarishi
(+,-)
|
1. Moliyaviy mustaqillik koeffitsiyenti
|
0,641
|
0,817
|
+0,176
|
2. To‘lov qobiliyati koeffitsiyenti
|
2,061
|
4,223
|
+2,162
|
3. Qarz va o‘z mablag‘lari o‘rtasidagi nisbat
koeffitsiyenti
|
0,560
|
0,223
|
-0,337
|
4. Zaxira va xarajatlarni o‘z manbalari bilan
qoplanganlik koeffitsiyenti
|
0,978
|
1,372
|
+0,394
|
5. Mablag‘larning chaqqon harakatchanlik
koeffitsiyenti
|
0,594
|
0,721
|
+0,127
|
|
| |
-jadval 
Kо‘p pog‘onali tizimining umumlashgan modeli

377
rivojlantirishning istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi. Bugungi kunga qadar bu masalaga
yetarlicha e’tibor qaratilmagan. “Xususan, auditorlik tashkilotlarini tanlab olish
bo‘yicha mavjud cheklovlar va tanlovlar o‘tkazish amaliyoti ko‘p hollarda insofsiz,
shu jumladan narx borasida insofsiz raqobatni keltirib chiqaradi, buning oqibatida
auditorlik xizmatlari sifati va auditorlik xulosalarining haqqoniyligi pasaymoqda”
4
.
Shu munosabat bilan, auditorlik faoliyatining ko‘p pog‘onali tizimini shakllantirish
orqali auditorlik tashkilotlari tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar va auditorlik
tekshiruvi sifatini oshirishning nazariy va uslubiy yo‘nalishlarini kompleks olib
borish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Shu munosabat bilan ushbu sohadagi
tadqiqotlar doirasini kengaytirishga ilmiy va amaliy qiziqish ortib bormoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 19 sentabrdagi PQ-3946-son
“O‘zbekiston Respublikasida auditorlik faoliyatini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi, 2020 yil 24 fevraldagi PQ-4611-son “Moliyaviy hisobotning
xalqaro standartlariga o‘tish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi
qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 12 maydagi
274-son “Auditorlik tashkilotlari faoliyatining huquqiy asoslarini yanada
takomillashtirishni ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi,
2019 yil
13
martdagi
218-son
“Auditorlik
faoliyatini
litsenziyalash
tartibini
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorlari, shuningdek, mazkur sohaga
tegishli boshqa meyoriy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishga ushbu
dissertasiya tadqiqoti muayyan darajada xizmat qiladi.
Korxonaning to‘lov layoqati ko‘rsatkichlari va ularni hisoblash tartibi

|
Korxonaning to‘lov layoqati ko‘rsatkichlari va ularni hisoblash tartibi
|
bet | 176/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49
Ko‘rsatkichlar
|
Aniqlash tartibi
|
Izoh:
|
1. Mutlaq to‘lov layoqati koeffitsiyenti
|
PM + QQ KM= --------------
QMM
|
PM- pul mablag‘lari
QQ- qimmatli qog‘ozlar QMM- qisqa muddatli to‘lov majburiyatlari
|
2. Oraliq to‘lov layoqati koeffitsiyenti
|
PM + QQ + DM KO= -------------------
QMM
|
DM- debitorlik majburiyatlari
|
3. Joriy to‘lov layoqati koeffitsiyenti
|
PM + QQ + DM+TMZ KJ= ----------------------
QMM
|
TMZ- tovar-moddiy zaxiralar
|
Ishchi kapitali likvid rezervlari hisoblanib, kutilmagan hollarda vujudga keladigan pul tushumlari va qarz majburiyatlari o‘rtasidagi uzilishlar tufayli vujudga keladigan xarajatlarni qoplashga sarflanadi. Sof ishchi kapitali sof aktivning bir qismi, bank-kreditorlar uchun bank kreditini korxona qaytara olmagan hollarda undan garov sifatida foydalanadilar.
Korxonaning to‘lov qobiliyatini tahlil etishda qisqa muddatga to‘lov
qobiliyati va uzoq muddatga to‘lov qobiliyati ko‘rsatkichlari ham o‘rganiladi. Shunga ko‘ra qisqa muddatli to‘lov qobiliyati quyidagicha aniqlanadi:
= Pul mabalag‘lari + Qisqa mud. qim. qog‘ozlar Qaytarish mud. yetgan kreditor qarzlar
|
| |
МЧЖ « XYZ » АУДИТОРЛИК ТАШКИЛОТИ - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil...

359
Ўзаро боғлиқ томон
Ўзаро боғлиқ томон билан амалга
оширилган хўжалик муомаласи
Солиев Б.К Акциядорлик
жамиятининг молиявий директори
ва унинг 20% оддий
акцияларининг эгаси ҳисобланади.
Акциядорлик жамияти, ўзаро боғлиқ
томон
ҳисобланган
молиявий
директорнинг
ўғли
раҳбарлик
қилаётган
“Уч
баҳодир”
номли
хусусий корхонага ўз маҳсулотининг
бир қисмини шартнома асосида сотади
Аудит жараёни.
Мақсад:
1. Боғлиқ томонлар тўғрисидаги янгиланган маълумотларни олиш;
2. Боғлиқ томонлар аудити натижаларини якуний баҳолашни амалга ошириш.
Aylanma aktivlarning aylanishi va ularning samaradorligiga quyidagi omillar ta’sir qiladi

|
Aylanma aktivlarning aylanishi va ularning samaradorligiga quyidagi omillar ta’sir qiladi
|
bet | 182/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Aylanma aktivlarning aylanishi va ularning samaradorligiga quyidagi omillar ta’sir qiladi:
mahsulot (bajarilgan ish, ko‘rsatilgan xizmat)larni sotishdan olingan sof tushum summasining o‘zgarishi;
moddiy aylanma mablag‘larining o‘rtacha yillik qiymatini o‘zgarishi va hokazo.
Aylanma mablag‘larning aylanishini tahlil qilganda quyidagi ko‘rsatkichlar aniqlanadi:
aylanish koeffitsiyenti = mahsulot (ish, xizmat)lar sotishdan sof tushum ;
tovar-moddiy zaxiralari
aylanish kuni = tovar-moddiy zaxiralari * hisobot davr kuni (360) ;
mahsulot (ish, xizmat)lar sotishdan sof tushum
d) aylanish salmog‘i koeffitsiyenti =
tovar-moddiy zaxiralari . mahsulot (ish, xizmat)lar sotishdan sof tushum
Bu koeffitsiyentlardan tashqari aylanma mablag‘larning samaradorligini aniqlash maqsadida har bir yoki ming so‘mlik zaxira va xarajatlar hisobiga olingan yalpi mahsulot, sof tushum va hisobot yilining sof foydasi kabi ma’lumotlar ham tahlil etiladi.
88-jadval
Aylanma mablag‘lar aylanishini tahlili
Ko‘rsatkichlar nomi
|
O‘tgan
yili
|
Hisobot yili
|
Farqi
(+,-)
|
1. Mahsulot (ish, xizmat)larni sotishdan olingan
sof tushum, ming so‘mda
|
1452513
|
3040381
|
+1587868
|
2. Jami tovar – moddiy zaxiralari, ming so‘mda
|
470833
|
531450
|
+60617
|
3. Tovar modddiy zaxiralarining (aylanma
mablag‘larning) aylanish koeffitsiyenti (1\2)
|
3,085
|
5,721
|
+2,636
|
4. Tovar moddiy zaxiralarining (aylanma
mablag‘larning) aylanish davri, kun hisobida
|
116,7
|
62,9
|
-53,8
|
5. Aylanish salmog‘i koeffitsiyenti (2\1)
|
0,324
|
0,175
|
-0,149
|
|
|
| |
Mahsulot ulushi sig‘imi tahlili

251
·
ichki manba;
·
tashqi manba;
·
zaxira holatini tahlili;
·
joriy zaxira, muhofaza zaxiralari;
·
ABC – analiz, XVZ – analiz mohiyati;
·
ta’minot rejasining realligini tekshirish uslublari;
·
moddiy resurslar holatini tahlil etish uslublari;
·
ishlab chiqarishda moddiy resurslardan
samarali foydalanish
tahlilini uslublari;
·
material sig‘imi va uni mahsulot hajmiga ta’siri;
·
material sig‘imi va uni tannarxiga ta’siri;
·
material sig‘imi va uni pasaytirish rezervlari.
Takrorlash uchun savollar:
1. Korxonaning moddiy resurslari nima maqsadda tahlil etiladi?
2. Moddiy resurslarni tahlil qilishda tahlilning
asosiy vazifalari
nimalardan iborat bo‘ladi?
3. Qaysi axborot manbalariga asoslanib
korxonaning moddiy
resurslari tahlil qilinadi?
4. Moddiy resurslar tarkibi va uning dinamik o‘zgarishlari
qanday
tahlil etiladi?
5. Zaxira holatini tahlil etish usullarini ayting.
6. Tovarlarni omborlarda saqlash xarajati qanday aniqlanadi?
7. ABC – analiz, XVZ – analiz, logistika nimani anglatadi?
8. Materiallardan samarali foydalanish ko‘rsatkichlari qanday
aniqlanadi?
9. Material qaytimi va material sig‘imi qanday aniqlanadi?
10. Material qaytimining mahsulot hajmiga ta’siri
qanday tahlil
etiladi?
11. Material sig‘imini pasaytirish imkoniyatlarini ko‘rsatib bering.
Pul oqimlari – - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

486
Mahsulotlarni sotishdan tushgan pul
mablag‘lari (010 satr)
Operatsion faoliyatning boshqa pul
tushumlari (040 satr)
Asosiy vositalarni sotishdan pul
tushumlari (060 satr)
Nomoddiy aktivlarni sotishdan pul
tushumlari (070 satr)
Uzoq va qisqa muddatli
investitsiyalarni sotish (080)
Investitsion faoliyatning boshqa pul
tushumlari (090 satr)
Olingan foizlar (110 satr)
Olingan dividendlar (120 satr)
Aktsiyalar chiqarishdan yoki
xususiy kapital bilan
bog‘liq
tushumlar (130 satr)
Moliyaviy faoliyatdan olingan boshqa
pul tushumlari (150,160,170)
Material, tovar va xizmatlar uchun mol
yetkazib beruvchilarga to‘langan pul
mablag‘lari
(020 satr)
Xodimlarga va xodimlar nomidan
to‘langan pul mablag‘lari
(030 satr)
Operatsion faoliyatning boshqa pul
to‘lovlari (040 satr)
Asosiy vositalarni sotib olishga pul
mablag‘lari (060 satr)
Nomoddiy aktivlarni sotib olishga
sarflangan pul (070 satr)
Uzoq va qisqa muddatli
investitsiyalarni sotib olish (080)
Investitsion faoliyatning boshqa pul
to‘lovlari (090 satr)
To‘langan foizlar (110 satr)
To‘langan dividendlar (120 satr)
Xususiy aksiyalar sotib olingandagi pul
to‘lovlari (140)
Moliyaviy faoliyatning boshqa pul
to‘lovlari (150,160,170)
To‘langan barcha soliqlar
(190-200 satr)
Qattiq dori turlari - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 168/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeQattiq dori turlari. YaTCh uchun mo‘ljallangan qattiq dori turlaridan asosan poroshoklar va sepmalar keng qo‘llaniladi.
Poroshoklar (elaki dorilar, kukun, tolqon) – ichish yoki sirtga ishlatish uchun mo’ljallangan, bir yoki bir nechta maydalangan, sochiluvchan xossaga ega dorivor kukunlardan tashkil topgan qattiq dori turi; p. kimyoviy moddalar, o’simlik qismlarini maydalab tayyorlanadi. Yirik poroshoklar ichiladi, juda mayda poroshoklar burun, ko’z, hiqildoq shilliq pardalariga sepiladi
Poroshoklar (ichish uchun). Ichish uchun poroshoklar retsepturaning taxminan - 40% tashkil etadi. Ularning texnologiyasining o‘ziga xosligi:
- aseptik sharoitda tayyorlanishi;
-dori moddalar kichik dozalarda bo‘lishi;
-to‘ldiruvchilar qo‘shilishi ( asosan saxaroza va glyukoza).
Tayyorlangan poroshoklarni qadoqlash uchun mumlangan kog‘oz ishlatiladi. Poroshoklar bir yoki ko‘p komponentli (ikki va undan ko‘p) bo‘lishi mumkin.
YaTCh retsepturasida ko‘pincha quyidagi aralashmalar uchraydi:
1.Eufillin 0,003
Saxaroza 0,2
2.Dimedrol 0,005
Saxaroza 0,2
Tarkibida dibazol, fenobarbital, vitaminlar saqlovchi poroshoklar ham keng qo‘llaniladi.
In’eksion eritmalar. In’eksion eritmalar ham YaTCh uchun qo‘llaniladi, lekin ularni o‘tkir zaruriyat bo‘lganda ishlatish maqsadga muvofiqdir.
Sepma dori (Aspersio, prisipka) — sirtga (shilliq qavat yoki jarohatlangan teriga) ishlatish uchun mo’ljallangan o’ta mayda poroshok yoki poroshoklar aralashmasi; o’ta maydalangan poroshok: talk, kraxmal, ok gil kabi dorilar aralashmasi, qichitma, dermatit kasalliklarining boshlang’ich davrida ishlatiladi. O’ta mayda lar terini mexanik qitiqlamaydilar va katta adsorbtsiyalash xossasiga ega
Sepmalar tayyorlashda ham mikrobiologik tozalikka rioya qilinadi, ya’ni ular aseptik sharoitda tayyorlanadi. Moddalar tortiladi, maydalanadi (subtillisimus) va XI DF talabiga binoan sterillanadi. Buning uchun 10 g sterillangan shisha idishlarga maydalangan poroshok joylashtiriladi va 1800 S - 30 daq. yoki 2000 S - 20 dak. davomida havo sterilizatorlarida sterillanadi. Asosan sepmalardan dermatol, kseroform beriladi.
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 601/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.550
•
ўз—ўзини баҳолашнинг ўсиши; ўқувчиларнинг предметнинг мазмунига ва ўқитиш
жараёнига бўлган ижобий муносабатини шаклланиши;
•
мустақил фикрлай оладиган ўқувчиларнинг кўпайиши ва ижодий изланишларга
йўналтирилиши;
•
нафақат мазмунни ўзлаштиришга ёрдам бермай, балки танқидий ва мантиқий
фикрлашни ҳам ривожлантириши;
•
муаммоларни ечиш ва мустақил қарорлар қабул қилиш кўникмаларининг
шаклланиши.
Касбий маҳоратни шакллантириш ва такомиллаштиришнинг юқорида қайд этиб
ўтилган йўллари ўқувчи-талабанинг келажакда моҳир педагог, ўз касбининг маҳоратли
эгаси бўлиши учун кўп имкониятлар яратиб, ўқув-тарбия самарадорлигини ошириш учун
дастур бўлиб хизмат қилади. Шунингдек, ўқитувчи – тарбиячи касбий маҳоратини
такомиллаштиришнинг шарт-шароитларини оптимал белгилаш лозимлигини ҳам
эътибордан четда қолдирмаслик лозим. Зеро, инсон томонидан тўпланган ва ҳозирги давр
учун илғор бўлган ҳар қандай ғоя, восита ҳам вақт ўтиши билан эскириб қолиши реал
ҳақиқатдир. Шунга асосан ўқитувчи ўзида ижодкорликни тарбиялаган бўлиши ҳар қандай
воқеа, янги метод, воситаларни ижод устахонасида қайта ишлаш малакасига ҳам эга
бўлмоғи даркор.
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Б.Х.Ходжаев. Умумий педагогика назарияси ва амалиёти. Дарслик. 2017.
2.
К.Д.Исманова. Талабаларда билим олиш масъулиятини уйғотувчи педагогик
технологиялар. «Таълим тизимидаги ислоҳотлар: назария, амалиёт ва инновация”
мaвзусида Вазирлик миқёсида илмий-амалий анжуман. 2017 й., 34-36 бетлар.
3.
Ismanova K. Аpplication of modern information technology in education processes.
Spectrum Journal of Innovation, Reforms and Development, Volume 13, Mar., 2023.
|
| |
Darsgacha gimnastika mashqlari

|
Darsgacha gimnastika mashqlari
|
bet | 365/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Darsgacha gimnastika mashqlari. Uning maqsadi - o`quvchilarning aqliy ish qobiliyatlari va oldilarida turgan o`quv faoliyatlariga tayyorlash hamda a`zolardagi salbiy holatlarning oldini olish, uzoq vaqt harakatsizlikda bo`lgan vaziyatni yo`qotish. Majmua mashqlari qiyin bo`lmagan 5-6 ta mashqlardan jismoniy tarbiya o`qituvchisi yoki yuqori sinf o`quvchisi, o`qituvchi tomonidan berilgan topshiriq asosida qoidaga muvofiq tuziladi va mashg`ulotlar ochiq havoda o`tkaziladi.
Jismoniy tarbiya daqiqasi. Uning maqsadi - hordiq chiqarish, o`quvchilar ish qobiliyatini oshirish. Ular birinchi darsdan boshlab sinfda o`tkaziladi. Jismoniy tarbiya daqiqalarining majmuasi 3-5 mashqdan iborat bo`lib, 2-4 daqiqa davomida fan o`qituvchisi rahbarligida olib boriladi.
|
| |
Material turlari sig‘imi tahlili

250
1
2
3
4
boshqa materiallar
2645
3309
+464
Umumiy material sig‘imi, tiyin
65,0
65,5
+0,5
Shu jumladan: xomashyo sig‘im
20,5
20,8
+0,3
yarimfabrikat sig‘imi
38,4
37,9
-0,5
yoqilg‘i sig‘imi
3,6
3,5
-0,1
energiya sig‘imi
1,3
2,0
+0,7
boshqa materiallar sig‘imi
1,2
1,3
+0,1
Umumiy material sig‘imi rejaga nisbatan 0,5
tiyinga xomashyo,
energiya va boshqa materiallar sig‘imini 0,3; 0,7; 0,1
tiyinga ortishi
tufayli ro‘y bergan. Bu turdagi materiallar sig‘imini pasaytirish evaziga
umumiy material sig‘imi 1,1 tiyinga (0,3+0,7+0,1) qisqarishi mumkin.
Yarimfabrikat, yoqilg‘ilar bo‘yicha sig‘im rejaga nisbatan 0,6 tiyinga
pasaygan.
Mahsulot tannarxidagi material xarajatlarini ulushini aniqlash uchun
ma’lumotlar mahsulot kalkulatsiyasidan olinadi. A-400
mahsulot turi
bo‘yicha ulush sig‘imini dinamikasi va rejasining bajarilishini quyidagi
ma’lumotlar asosida tahlil etamiz.
67-jadval
RAQS ELEMENTLARI - Оптималлаштирилган ўқув дастури

RAQS ELEMENTLARI
Milliy raqs elementlarini uyg`unlashtirish: Juftlik raqs «Askariy», «Lazgi», «Doloncha», 16 ta raqs tushish elementlari. Ritmik gimnastika va badiiy gimnastika elementlari. 3-sinfda o`rgatiladigan milliy raqs elementlarini takrorlash.
SUZISH
3-sinfda o`tilgan mashqlarni takrorlash.
Erkin suzish usulida suzish. 50 metrdan 100 metrgacha bo`lgan masofada erkin suzish. Suvdagi o`yinlar: «Koptok uchun kurash», «G`ovvos», «Torpedo».
II QISM
Umumta`lim maktablari kun tartibida jismoniy sog`lomlashtirish tadbirlari, tashkiliy-metodik ko`rsatmalarning mazmuni, vazifasi va maqsadi dasturning ushbu qismida ifodalangan. Ularga quyidagilar kiradi:
- ertalabki badan tarbiya, darsgacha gimnastika mashqlari, jismoniy tarbiya daqiqasi, tanaffuslar vaqtida o`yinlar, sport soati, kuni uzaytirilgan guruhlar sayrlari;
- ertalabki badan tarbiya har kuni uy sharoitida o`quvchi tomonidan mustaqil bajariladi. Jismoniy tarbiya darslarida o`qituvchining rahbarligi ostida mashqlar majmuasi o`rgatiladi.
|
O`quvchilarga qo`yiladigan talablar

O`quvchilarga qo`yiladigan talablar:
Tanish harakatli o`yinlarni tashkil etishda o`qituvchiga, ona boshiga ko`maklashish, o`yinlar qoidasini, mazmunini tashkiliy tomonlarini bilish; tartib-intizom qoidalariga rioya qilish hamda harakat belgilari-sakrash, uloqtirish, tortilish, yugurish me`yorlarini bajarish.
HARAKATLI O`YINLAR VA ESTAFETALAR
"Oq terakmi, ko`k terak?", "Raqam bilan chaqirish", "Qirq tosh", "Kim chaqqon?", "Olib qochar", "To`pni tushirib yuborma", "To`rt tomondan to`p uzat", "To`pni savatga tashla", "Quloq cho`zma", "Tungi soqchi", "Otishma", "Bo`ron", "Qubba", "Doiraga tort", "Sakrab va o`rmalab o`tish estafetasi", "To`pni uzatib yugurish estafetasi", "Balandlikka sakrash estafetasi", "Yo`laklar bo`ylab sakrash", "Halqachani kiygizish", "Ilon izi bo`lib yurish", "Kalxat hujumi", "To`xtamasdan qidir", "Eng sezgir o`yinchi", "Kim ko`p qo`ziqorin teradi", "Bo`sh o`rin", "Otib qochar", "Estafetali yugurish", "Chizmadan shakl yasash", "Sehrli kataklar", "Man etilgan mashq" va boshqa o`yinlar bilan o`quvchilarni har tomonlama rivojlantirish.
|
LABORATORIYA ISHI - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 233/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeLABORATORIYA ISHI
1. Keltirilgan tarkib bo’yicha oquruoq teri uchun mo’ljallangan sochiluvchan oquruoq pudrani tayyorlang:
a) Oling: Magniy karbonat 1,0
Kraxmal 2,0
Talk 5,0
Ruh oksidi 2,0
Bering. Belgilang. YOg’siz pudra.
Pasport: Magniy karbonat 1,0
Kraxmal 2,0
Talk 5,0
Ruh oksidi 2,0
Umumiy massa 10,0 g
Texnologiyasi: Ishlab chioqarish korxona sharoitida pudralarni tayyorlash uchun tarkibda keltirilgan moddalar alohida-alohida maydalanadi, so’ng tarkib komponentlari aralashtiriladi va teshigining diametri 20-60 mkm li elakdan o’tkaziladi. Tayyor bo’lgan pudralarni sifati baholanadi va oqadooqlanadi.
Dorixonada tayyorlanadigan pudralar umumiy poroshoklar texnologiyasi bo’yicha olinishi mumkin: xovonchaga talk solinib maydalanadi, so’ng talkdan 1,0 g xovonchada oqoldiriladi ustiga 1,0 g magniy karbonat solib aralashtirib maydalanadi, oz-ozdan aralashmaga 2,0 ruh oksidi va 2,0 g kraxmal oqo’shib boriladi, ohirida maydalangan talk oqo’shiladi. Tayyor bo’lgan pudra elanganidan so’ng (80-100 mkm li elak) sifati baholanadi va penitsillin shisha idishga oqadooqlanib, “Sirtki” deb jihozlanadi.
2. YOg’li terilar uchun pudralar:
Oling: Guruch kraxmali 3,0
Talk 6,0
Ruh oksidi 1,5
Bering. Belgilang. Pudra.
Pasport: Guruch kraxmali 3,0
Talk 6,0
Ruh oksidi 1,5
Umumiy massa 10,5 g
Texnologiyasi: Ishlab chioqarish korxona sharoitida pudralarni tayyorlash uchun tarkibda keltirilgan moddalar alohida-alohida maydalanadi, so’ng tarkib komponentlari aralashtiriladi va teshigining diametri 20-60 mkm li elakdan o’tkaziladi. Tayyor bo’lgan pudralarni sifati baholanadi va oqadooqlanadi.
Dorixonada tayyorlanadigan pudralar umumiy poroshoklar texnologiyasi bo’yicha olinishi mumkin: xovonchaga talk solinib maydalanadi, so’ng talkdan 1,0 g xovonchada oqoldiriladi ustiga 1,5 g ruh oksidi solib aralashtirib maydalanadi, oz-ozdan aralashmaga 3,0 g kraxmal oqo’shib boriladi, ohirida maydalangan talk oqo’shiladi. Tayyor bo’lgan pudra elanganidan so’ng (80-100 mkm li elak) sifati baholanadi va penitsillin shisha idishga oqadooqlanib, “Sirtki” deb jihozlanadi.
|
| |
Elektrotexnika ishlari (6 soat)

|
Elektrotexnika ishlari (6 soat)
|
bet | 138/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Elektrotexnika ishlari (6 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Bitta xonani yoritish zanjir sxemasi. Maishiy elektr asboblarini elektr manbaiga ulash, ularning atrof-muhit va inson sog`ligiga ta`siri. Elektr energiyasini tejamli ishlatish usullari. Elektrotexnik hamda elektron uskunalarni ishlab chiqarish, ishlatish va ularga xizmat ko`rsatishga oid kasb-hunarlar to`g`risida ma`lumot.
Amaliy mustaqil ishlar: Bir xonani yoritish zanjir sxemasini o`rganish. Stol lampasini elektr zanjirini tuzish va tayyorlash.
Uy-ro`zg`or buyumlarini ta`mirlash (4 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Yurtimiz me`morchiligi tarixiga oid qisqacha ma`lumotlar. Xona interyeri hamda jihozlanish dizayniga talablar. Sohaga oid yurtimizda tarkib topgan an`analar hamda zamonaviy taraqqiyot yo`nalishlari.
Amaliy mustaqil ishlar: o`quv xonalarida mebel hamda qo`shimcha jihozlarni joylashtirish sxematik tasviri va eskizlarini tayyorlash. Taklif etilgan yechimlar asosida xonalarni jihozlash.
|
| |
Jamoa bo`lib kuylash - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 140/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриJamoa bo`lib kuylash
1. «O`zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi» A.Oripov she`ri, M.Burxonov musiqasi.
2. «Qo`zichog`im» I.Sulaymon she`ri, P.Abdullayev musiqasi.
3. «Oltin paxtam-oppog`im» P.Mo`min she`ri, N.Norxo`jayev musiqasi.
4. «Sho`x bolaman» S.Jabbor she`ri, H.Rahimov musiqasi.
5. «Diyor madhi» Habib Raxmat she`ri N.Norxo`jayev musiqasi
6. «Ochil paxtajon» P.Mo`min she`ri, M.Burhonov musiqasi.
7. «Kakku» I.To`lqin she`ri, .Hamroyev musiqasi
8.«Aziz buston O`zbekiston» M.Mirzayev she`ri, D.Omonullayeva musiqasi.
9. «Ochil paxtam» T.Yuldosh she`ri, M.Burxonov musiqasi.
Musiqa savodi
Aytim mashqlar va qo`shiqlarni o`qituvchi ovoziga ergashib kuylash («Yulduzlar», «Teplovoz») do- major va lya minor tovush qatorlarini 2/4 o`lchovida dirijorlik qilib kuylash. CHORAK va nim CHORAK pauzalarni bilish.
Cholg`u asboblarida ijro etish va musiqaviy-ritmik harakatlar bajarish
Doirachalar, shiqildoqlar, qo`shiq va boshqa urma cholg`u asboblarida chalib musiqaga ritmik jo`r bo`lish («Olmani otdim», «Jonon»). Cholg`u asboblari tovushlarini ovozda taqlid qilib kuylash. Musiqa tavsifini raqs va turli harakatlarda ifodalab ko`rsata olish.
2-CHORAK (7 soat)
Mavzu: «Xor va orkestr»
Musiqa tinglash
1. «Boychechak» Sh.Yormatov (qayta ishlagan)
2. «Maysa» Sh.Yormatov musiqasi.
3. «Bayram marshi» D.Zokirov musiqasi.
4. «Jazoir» X.Abdurasulov musiqasi.
5. «Yoriltosh» S.Boboyev musiqasi.
6. «Raqs» G.Qodirov musiqasi.
7. «Hosil to`yi bayrami» S.Jalilov musiqasi. J.Jabborov she`ri.
8. «Polvonman» M.Otajonov musiqasi, Qambar Ota she`ri.
9. «Shodiyona» G`.Qo`chqorov musiqasi.
Jamoa bo`lib kuylash
1. «Ochil paxtajon» P.Mo`min she`ri, M.Burhonov musiqasi.
2. «Qo`shig`imiz avjida» G`Komilov she`ri, T.Azimov musiqasi.
3. «Yangi yil qo`shig`i» V.Hikmat she`ri, K.Abdullayev musiqasi.
4. «Oppoq qandim» P.Mo`min she`ri, F.Alimov musiqasi.
5. «Archa qo`shig`i» Z.Diyor she`ri, X.Muhamedova musiqasi
6. «Qor» Zulfiya she`ri, Sh.Yormatov musiqasi.
7. «Yangi yilim–yaxshi yilim» P.Mo`min she`ri, D.Zokirov musiqasi.
|
| |
Mavzu: «Opera san`ati. O`zbek musiqasida opera janri»

|
Mavzu: «Opera san`ati. O`zbek musiqasida opera janri»
|
bet | 147/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастури4- CHORAK (8 soat)
Mavzu: «Opera san`ati. O`zbek musiqasida opera janri»
Musiqa tinglash
1. «Ruslan va Lyudmila» operasidan parchalar. M.Glinka musiqasi.
2. «Sehrli nay» operasidan «Qayerdan taralmoqda bu totli navo» qo`shig`i. V.A.Motsart musiqasi.
3. «Dilorom» operasidan ariya va duetlar.
4. «Maysaraning ishi» operasidan parchalar.
5. «Hayvonlar sultoni» operasi A.Mansurov musiqasi.
6. «Aida» va «Rigoletto» operalaridan parcha J.Verdi.
Jamoa bo`lib kuylash
7. «Parvozdagi qushchalar» M.Mirzo she`ri, P.Abdullayev musiqasi.
8. «Oymomajon rom bo`ldi» Q.Muhammadiy she`ri, Sh.Yormatov musiqasi.
9. «Zavqing soch, qaldirg`och» P.Mo`min she`ri, N.Norxo`jayev musiqasi.
10. «Xayr, maktabjon» H.Qayumov she`ri. A.Mansurov musiqasi.
Musiqa savodi
Oldingi CHORAKda olingan bilim va malakalarni amaliy mashg`ulotlarda mustahkamlash. Major-minor hamda ladlarning asarlarda yangrashini aniqlash.
OLTINCHI SINF (34 soat)
Yil mavzusi: «Mumtoz (mustanad) musiqa»
1- CHORAK (9 soat)
Mavzu: «Mumtoz musiqa haqida tushuncha»
Musiqa tinglash
1. «Guluzorim» (Hoji Abdulaziz musiqasi).
2. «Feruz 1»
3. «Savti suvora»
4. «Nasrullo 1»
5. «Ushshoqi Samarqand»
6. «Garduni Buzruk»
7. «Sayqal» O`zbek xalq kuyi
Jamoa bo`lib kuylash
1. «O`zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi» A.Oripov she`ri, M.Burhonov musiqasi.
2. «Bolalar» H.Rahmonov musiqasi, J.Jabborov she`ri.
3. «Munajjim bobo» N.Norxo`jayev musiqasi, P.Mo`min she`ri.
4. «Istiqlol haqida qo`shiq» Q.Mamirov musiqasi, L.Qo`ldoshev she`ri.
Musiqa savodi
Major va minor gammalarining turg`un tovushlarini kuylash. Metr va ritm, ritm va usul, CHORAK, nim CHORAK, nuqtali notalar va ularga mutanosibli pauzalar haqida umumiy tushunchaga ega bo`lish. Olingan bilimlarni amalda qo`llay olish.
|
| |
Cholg`u asboblarida ijro etish va musiqiy-ritmik harakatlarni bajarish

|
Cholg`u asboblarida ijro etish va musiqiy-ritmik harakatlarni bajarish
|
bet | 138/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриCholg`u asboblarida ijro etish va musiqiy-ritmik harakatlarni bajarish
Chapakda va bolalar cholg`u asboblarida chalib, musiqa ohangiga ritmik jo`r bo`lish («Oftob chiqdi olamga»).
Musiqa ijodkorligi
«Mi, Fa, Sol, Lya» notalari ifodasida aytim mashqi yaratish va kuylash. Kuyga raqs harakatlarini topib, raqs tushish. Sinf konsertiga qatnashish.
3-CHORAK (10 soat)
Mavzu: «Ansambl va uning turlari. Kuy nima? Kuyda nimalar ifodalanadi?»
Musiqa tinglash
1. «Qor uyini» I.Akbarov musiqasi
2. «Qashqarcha» O`zbek xalq kuyi.
3. «Shohi so`zana» A.Muhamedov musiqasi.
4. «Halinchak» (Bolalar hori va cholg`u dastasi).
5. «Farg`onacha» O`zbek xalq kuyi.
6. «Shodmon» O`zbek xalq kuyi.
7. «Bog`larga bahor keldi» O`zbek xalq kuyi.
8.«Olmani otdim» (2 janr) O`zbek xalq kuyi.
Jamoa bo`lib kuylash
1. «Navro`zim sho`x sozim» X.Raxmat she`ri, N.Norxo`jayev musiqasi.
2. «Arg`imchoq» K.Rahim she`ri, J.Najimiddinov musiqasi.
3. «Kapalak va kamalak» N.Narzullayev she`ri, N.Norxo`jayev musiqasi.
4. «Uxlab turdim» F.Nazarov musiqasi, I.Muslimov she`ri.
5. «Buvijonim» Y.Suyunov sheri, D.Omonullayeva musiqasi
Musiqa savodi
Do-Lya bosqichlarining nomlari va ularning nota yo`liga joylashuvini bilish. Shu oraliqdagi tovushlar notasiga qarab kuylash. Majorning asosiy bosqichlarini qo`l harakati ifodasida kuylash.
Tonikasi tushirib qoldirilgan kuy parchalarining tonika tovushlarini topib, qo`shiq kuylash. Musiqaning ifoda tili-kuy, dinamik tuslar. Repriza. Naqorat va kupletning farqini bilish. CHORAK, nimCHORAK nota, ularning cho`zimini bilish.
Cholg`u asboblarida ijro etish va musiqaviy-ritmik harakatlarni bajarish
Chapakda va bolalar cholg`u asboblarida chalib, musiqaga jo`r bo`lish. («Qashqarcha», «Olmani otdim», «Yulduzlar»).
Musiqa tavsiflariga mos raqs harakatlari ( «Olmani otdim», Fabrika»), musiqada uyin ifodalarini ( «Inoq o`ynaymiz») bajarish.
|
| |
Musiqa savodi - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 143/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриMusiqa savodi
Quyi sinfda olingan bilim va malakalarga asoslanib,aytim mashqlari va qo`shiqlarini nota bilan kuylash Ton va yarim ton haqida o`quvchilar bilimini mustahkamlash. Lad haqidagi bilim va malakalarni mustahkamlash. Major va minor uchtovushliklar va tovushqatorlarini jo`rlik va jo`rsiz eshitish hamda taqqoslab aniqlash, so`ng kuylash.4/4 o`lchovini aytim mashqlari va asarlar misolida o`rganish.
3/4 va 4/4 o`lchovlarini kuchli va kuchsiz hissalarga taqqoslash yo`li bilan farqini ajratish.CHORAK, yarim va butun notalarni hamda shu o`lchovdagi pauzalarni bilish.
2/4,3/4,4/4 o`lchovli mashq va qo`shiqlarni tinglash va kuylash.
Musiqa tavsiflarini raqs harakatlarida ifodalash («Yali-yali», «Qashqarcha», «Ufori», «Andijon polkasi»).
Urma cholg`u asboblarida, chapakda yoki barmoq uchi bilan chertib, musiqa usuliga ritmik jo`r bo`lish.
2-CHORAK (7 soat)
Mavzu. «Bayram va marosim qo`shiqlari»
Musiqa tinglash
1. «Shodiyona» Cholg`u kuylari turkumidan namunalar.
2. «Surnay navosi» An`anaviy cholg`u kuyi.
3. «Dilhiroj» O`zbek halq kuyi.
4. «Norim-norim» An`anaviy cholg`u kuyi.
5. «Duchava» An`anaviy cholg`u kuyi.
6. «Ramazon» Aytimlardan namunalar.
7. «Yangi tanovar» M.Mirzayev musiqasi.
8. «Alla» lardan namunalar.
9. «Yor-yor» lardan namunalar.
10 «Dorbozi» An`anaviy cholg`u kuyi.
Jamoa bo`lib kuylash
1. «O`zbekistonim» Q.Ota she`ri, L.Mujdaboyeva musiqasi.
2. « Kitobim qo`limda» P.Mo`min she`ri, N.Norxo`jayev musiqasi.
3. «Dakang xo`roz» A.Mansurov musiqasi.
4. «Men oftobning qiziman» A.Nosirov she`ri, Sh.Yormatov musiqasi.
5. «Yaxshi bola» P.Mo`min she`ri, I.Hamroyev musiqasi.
6. «Archa qo`shig`i» A.Bo`riboyev she`ri, A.Muhamedov musiqasi.
Musiqa savodi
Do major-Sol major va lya minor-mi minor tonliklarini qiyoslab tinglash va kuylash misolida tonlik haqida umumiy tushuncha hosil qilish. Ularni turli ritmik tuzilishda (tovush cho`zimlarining almashishi, punkti ritm va turli o`lchovlarda) kuylash. Mazkur tonliklarda vokal mashqlarda hamda qo`shiq va kuylarning notaga qarb taktlab kuylash.
Qo`shiqlar misolida 6/8 o`lchovi bilan tanishish. Mazku o`lchovda mashq va qo`shiq («Chamanda gul») kuylash.
|
| |
turli monopollashuv darajasidagi tuzilmalar o’rtasida mavjud

166
ta’minotchilarini kredit va materiallar yetkazib berishdan voz kechishga majburlash,
yetakchi mutaxassislarni og’dirib olish, narxni keskin pasaytirish g’irrom raqobatning
oddiy usullaridir.
Halol raqobat – raqobat kurashida jamiyat tomonidan tan olingan
iqtisodiy usullarni qo’llash, o’zining maqsad va manfaatlariga erishishda
umumjamiyat manfaatlariga zid keluvchi holatlarni qo’llamaslik kabi qoidalarga
asoslanadi. Sh
u o’rinda halol raqobatning quyidagi belgilarini ham ko’rsatib o’tish
maqsadga muvofiq hisoblanadi:
-
qalbaki bellashuv, majburiy safarbarlikni tan olmaydi;
-
boqimandalik, befarqlik, yuzakichilik, ko’zbo’yamachilik kabi salbiy
holatlarga barham beradi;
-
qarindosh-urug’chilikni,
oshna-og’aynigarchilikni,
tanish-bilishlikni,
ma’muriy-buyruqbozlikni tan olmaydi
35
.
Raqobat kurashining ikki usuli farqlanadi: narx vositasidagi raqobat va narxsiz
raqobat.
Narx vositasida raqobatlashuvda - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 171/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASINarx vositasida raqobatlashuvda
kurashning asosiy usuli bo’lib ishlab
chiqaruvchilarning o’z tovarlari narxini boshqa ishlab chiqaruvchilarning shunday
mahsulotlari narxiga nisbatan pasaytirishi hisoblanadi.
Uning asosiy va eng ko’p qo’llaniladigan ko’rinishi – «narxlar jangi» deb
ataladiki, bunda yirik ishlab chiqaruvchilar raqiblarini tarmoqdan siqib chiqarish
uchun narxni vaqti-vaqti bilan yoki uzoq muddat pasaytirib turadi. Bu usulni qo’llash
uchun ishlab chiqaruvchi boshqa raqiblariga qaraganda unumliroq texnologiyani
kiritishi, malakaliroq ishchilarni yollashi va ishlab chiqarishni yaxshiroq tashkil qilishi
kerak bo’ladi. Faqat shundagina uning tovarining individual qiymati bozor qiymatidan
past bo’lib, mazkur tovar narxini pasaytirish imkonini beradi.
Narx vositasida raqobatlashish usullaridan biri –
demping narxlarni
qo’llashdir
. Bunda milliy ishlab chiqaruvchilar o’zlarining tovarlarini boshqa
mamlakatlarga ichki bozordagi narxlardan, ayrim hollarda tannarxidan ham past
bo’lgan narxlarda sotadi. Shu orqali ular ichki bozorda narxlarning barqarorligiga
erishish mamlakatdagi ortiqcha mahsulotni yo’qotish, yangi bozorlarga kirib olish va
unda o’zlarining iqtisodiy mavqeini mustahkamlashga harakat qiladi.
Ayrim hollarda narx yordamida raqobatlashishning belgilangan narxlardan
chegirma qilish, asosiy xarid qilingan tovarlarga boshqa tovarlarini qo’shib berish,
muayyan hollarda imtiyozli narxlarni belgilash kabi usullaridan ham foydalaniladi.
Hozirgi davrda bozor iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlarda narx yordamida
raqobat qilish o’z o’rniga ega emas, chunki ishlab chiqaruvchilardan birini o’z
mahsulotining narxini pasaytirishi uning raqobatchilarining ham shunday xarakat
qilishiga olib keladi. Natijada firmalarning bozordagi mavqei o’zgarmay, faqat tarmoq
bo’yicha foyda hajmini kamaytiradi.
35
Abdullayev Yo. Bozor iqtisodiyoti asoslari: 100 savol va javob. – T.: «Mеhnat», 1997, 58-59-b.
|
| |
mavjud bo’lgan sharoitdagi yakkahukmronlik holati hisoblanadi

mavjud bo’lgan sharoitdagi yakkahukmronlik holati hisoblanadi. Bunga
«O’zDEUavto» korxonasi yaqqol misol bo’la oladi. Mazkur yirik korxona
mamlakatimizdagi yengil avtomobillarni ishlab chiqarishda zarur bo’lgan ko’plab
ehtiyot va butlovchi qismlarni ularning nisbatan mayda ishlab chiqaruvchilaridan sotib
olishda yakkahukmronlik mavqeiga ega bo’ladi.
2. Monopoliyaning vujudga kelishi sababi va tavsifiga ko’ra: tabiiy
monopoliya, legal monopoliya, sun’iy monopoliya.
Tabiiy monopoliya tarkibiga kamyob va ishlab chiqarishning erkin tarzda takror
hosil qilib bo’lmaydigan unsurlari (masalan, nodir metallar, foydali qazilmalar va
h.k.)ga ega bo’lgan mulkdorlar va xo’jalik tashkilotlari kiradi. Shuningdek, mazkur
monopoliya tarkibiga o’ziga xos texnologiyaning qo’llanishi sababli raqobatni
rivojlantirib bo’lmaydigan ba’zi bir tarmoqlar va ishlab chiqarish turlari ham kiritiladi.
Tabiiy monopoliya – korxonaning texnologik xususiyatlari sababli mahsulotga bo’lgan talabni qondirish raqobat mavjud bo’lmagan sharoitda samaraliroq amalga oshiriluvchi tovar bozorining holati. Bunday samaradorlik
ishlab chiqarish hajmining ko’payib borishi bilan tovar birligiga to’g’ri keluvchi
xo’jalik xarajatlarining ahamiyatli darajada pasayib borishida namoyon bo’ladi. Shu
bilan birga, tabiiy monopoliya sub’ektlari tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar
iste’molini boshqa turdagi mahsulotlar bilan almashtirib bo’lmaydi.
Legal (qonuniy) monopoliya – bu qonuniy tarzda tashkil etiluvchi monopolistik holat. Ular tarkibiga raqobatdan himoya qiluvchi quyidagi monopoliya
shakllarini kiritish mumkin:
1) patent tizimi –
bu ixtirochi va mualliflar tomonidan yaratilgan ixtirolar,
foydali modellar, sanoat namunalarini tasdiqlovchi hamda ularga mutlaq huquqni
171
taqdim etish tizimi. Bu jarayon maxsus guvohnomalar – patentlar orqali amalga
oshiriladi;
МЧЖ « XYZ » АУДИТОРЛИК ТАШКИЛОТИ

353
МЧЖ « XYZ » АУДИТОРЛИК ТАШКИЛОТИ
ЎЗАРО БО/ЛИқ ТОМОНЛАР БЎЙИЧА МУОМАЛАЛАРНИ
ТЕСТДАН ЎТКАЗИШ ВАРА/И
Мижоз:
“Шарқ” Акциядорлик жамияти
Шартнома: 11.03.2020 й
№ 03-2020
Бажарувчи: Раджибаев
Ф.П
Тузилди:
23.03.2020 й
Аудит
ўтказилаёт-
ган давр
01.01.2019й-
31.12.2019 й
Текширув-
чи:
Маҳсудов
А.А
Текшир-
илди:
25.03.2020 й
Тр
Тест саволлари
Жавоб
Боғлиқ томонлар тўғрисидаги ахборотни текшириш ва уни очиб бериш
1 Компания
раҳбариятидан
боғлиқ
томонларга
оид
маълумотларни тўлиқ тақдим қилинганлиги ва
уларни
молиявий ҳисоботда тўғри очиб берилганлигига оид ёзма
тасдиқнома олиндими?
2 Компания раҳбарияти томонидан тақдим қилинган маьлум
боғлиқ томонлар рўйхати ўтган йил учун ишчи ҳужжатлар
асосида улар тўғрисида
олинган маълумотларга мос
келадими?
3 Корхона раҳбарияти боғлиқ томонларни аниқлаш бўйича
чораларни кўриб борадими?
4 Компания мансабдор шахсларини боғлиқ томонларга
таьлуқлилиги
тўғрисида
раҳбарият
тақдим
қилган
маълумотлар мансабдор шахсларни ўзларидан
олинган
маълумотларга мос келадими?
5 Акциядорлар реестрини ўрганиш натижасида аниқланган
йирик акциядорларнинг барчаси боғлиқ томонлар рўйхатига
киритилганми?
354
6 Акциядорлар йиғилиши баённомалари, йирик битимлар,
инвестиция лойихалари, ишчи ёзишмалар, йирик дебитор ва
кредиторлар билан олиб борилган музокаралар бўйича
ҳисоботларни таҳлил қилиш корхона раҳбарияти томонидан
боғлиқ томонлар рўйхатига киритилмаган шахсларни
аниқлаш имконини бердими?
7 Хозир текширувда иштирок этаётган ёки
аввалги аудит
текширувида қатнашган аудиторлар билан ўтказилган
суҳбатлар боғлиқ томонлар рўйхатига қўшимча киритишга
олиб келмадими?
8 Компания томонидан солиқ ва хукуматнинг бошқа идорала-
рига топширилган ҳисоботларни текшириш компания раҳ-
барияти томонидан боғлиқ томонлар тўғрисида аудиторга
тақдим қилган ахборотларда номутаносибликлар мавжудли-
гини юзага чиқардими?
INVESTMENT RISK - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

792
often perceived as risky by foreign investors, leading
to decreased investment
opportunities and economic growth. Therefore, managing external debt levels and
implementing stable currency exchange rate policies are crucial for attracting foreign
investors and promoting economic development. Foreign direct investment (FDI)
has become an increasingly important source of capital
for national economies
around the world. However, attracting foreign investors is not always easy, as
investment and currency risks can make potential investors hesitant to invest in a
country.
In this article, we will explore the impact of investment and currency risks
on attracting foreign direct investments to national economies.
Investment risk
refers to the possibility of losing money on an investment due
to a variety of factors,
such as market fluctuations, changes in government policies,
or unexpected events. Currency risk refers to the possibility of losing money due to
changes in exchange rates between currencies. These
risks can be particularly
concerning for foreign investors, who may not be familiar with the local market
conditions and regulations.
Foreign investment risk is the financial risk of swift and acute changes in the
value of investments due to external factors like changes in accounting, reporting and
auditing standards.
Nationalization. It refers to the transfer of private
assets to the government
often with no compensation e.g. Cuba expropriated all foreign-owned private
companies after the Cuban Revolution in 1959 and Japan nationalized the Tokyo
Electric Power Company after the Fukushima Daiichi nuclear disaster.
Economic conflict. These can be trade wars like the one we see between the
United States and China
Political or diplomatic changes. Certain political
parties in West Bengal have
been resisting foreign investment in the state. This puts even existing investments at
risk if they were to come in power.
Currency risk
or foreign exchange risk can happen when a company is having
a transaction with a foreign company where one currency is stronger than the other.
793
The two types of currency risks are transaction and economic risks.
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 190/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.175
- при регулировании задвижкой с уменьшением расхода воды КПД насоса уменьшается,
а значения напора растут. Следовательно, с уменьшением расхода воды удельный расход
электроэнергии быстро возрастает;
- при регулировании изменением числа параллельно работающих насосов КПД
двигателя и насоса остаются неизменными. Напор из-за уменьшения расхода и потерь в сетях
снижается, что приводит к снижению удельных расходов электроэнергии;
- при регулировании изменением частоты вращения насоса КПД насоса и
электродвигателя с уменьшением расхода практически не снижается, но снижается напор.
Поэтому снижаются удельные расходы электроэнергии.
Частотное регулирование осуществляется с помощью преобразователей частоты. Оно
позволяет: автоматически поддерживать необходимое давление воды при изменении
объема водопотребления; в 2-3 раза увеличить срок службы электродвигателей и насосов за
счет исключения перегрузок при потреблении воды, а также при посадках напряжения в сети;
увеличить срок службы трубопроводов за счет отсутствия избыточного давления; сократить
расход воды за счет уменьшения потерь при избыточном давлении (в системах
водоснабжения каждая лишняя атмосфера вызывает за счет больших утечек дополнительно
7-9% потерь воды); сократить трудозатраты на эксплуатацию систем водоснабжения за счет
бесперебойной работы насосов, а также автоматического отключения с выработкой
командного сигнала на подключение резервного насоса и применения автоматизации
управления от АСУТП.
Годовой экономический эффект при применении частотного регулирования
складывается из трех составляющих [1.2]: эффекта от снижения потерь электроэнергии за счет
повышения КПД насосных агрегатов; эффекта от снижения расходов воды за счет
стабилизации давления в системах подачи; эффекта от увеличения срока службы и
межремонтных периодов электро- и механооборудования, затрат на приобретение, монтаж
и обслуживание запорной арматуры.
Применение частотно-регулируемого электропривода насосных установок с
алгоритмом управления позволяет уменьшить потребление ими электрической энергии на
30-40% [13].
Литература
1. Дидыч В.А. Пути энергосбережения в насосных установках системы мелио-рации и
орошения. Научный журнал КубГАУ, №69(05), Краснодар, 2011. С.14-39.
2. Камалов Т.С., Шавазов А.А., Сайфуллаева Л.И. Вопросы пуска и регулирование
производительности насосного агрегата насосных станций систем машинного орошения.
Энергосбережение и Водоподготовка №3 (119), 2019 С.51-54
|
| |