nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’QUV FANIINING MAQSADI - Furqat tuman kasb-hunar maktabi "tasdiqlayman"

|
Furqat tuman kasb-hunar maktabi "tasdiqlayman"
|
bet | 3/5 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 28,45 Kb. | | #103893 |
Bog'liq ishchi so`zlariO’QUV FANIINING MAQSADI
Fanning maqsad va vazifalar quyidagilardan iborat: Kasb – hunar kolleji quvchilarini payvandlash materiallarini turli sharoitlarda payvandlash usullari, elektrod xillari, payvandlash buyumlarini qalinligiga ko’ra tok kuchini tanlash hamda gaz alangasi rdamida metallarni payvandlash va kesish usullari bilan tanishtiradi.
Kamida umumiy o’rta ma’lumotga ega bo’lgan shaxslar hisobidan shakllantirilgan guruhlarda tanlangan kvalifikatsiyalar sonidan kelib chiqib o’qish muddati belgilanadi. Bu guruhlarda kasb doirasida beriladigan kvalifikatsiyalardan birortasini muvaffaqqiyatli o’zlashtirgan shaxslarga belgilangan namunadagi diplom beriladi va mehnat bozorida ishlash huquqi beriladi.
Egallanmagan kvalifikatsiyalarni qayta o’zlashtirishga ruxsat beriladi va mazkur kvalifikatsiyani muvaffaqiyatli o’zlashtirganlarga belgilangan tartibda sertifikat beriladi. Fan o’qituvchisi o’quv yili davomida sistematik ravishda o’quvchilar bilim va ko’nikmalarini aniqlab borishi,o’zlashtirishi past o’quvchilar bilan aloxida qo’shimcha mashg’ulotlar o’tkazilishi maqsadga muvofiq bo’ladi. Dasturga o’quv rejasida ko’rsatilgan soat miqdoriga ko’ra kollej ma’muriyatining ruxsati bilan o’zgartirish kiritish mumkin.
.O’quv fani bo’yicha o’quvchining lozim bo’lgan bilim va ko’nikmalari.
Bilim:
Payvandlovchi (elektrgazpayvandlash ishlari) kasbi bitiruvchisi keyinchalik kasbiy ta’limini chuqurlashtirish maqsadida:
kadrlar malakasini oshirish tizimida, tarmoq o’quv muassasalarida va maxsus kurslarida malakani oshirishi;
kasbiy faoliyatning tegishli sohasida yanada yuqoriroq malakaga erish maqsadida oliy ta’lim muassasasida o’qishni davom ettirishi mumkin. avtomatik va yarimavtomatik plazmatron, ta’minlash manbalarini tuzilishlari;
payvandlash yoyi;
payvandlashda qo’llaniladigan materiallar;
payvandlash materiallarini tanlash qonun va qoidalari; payvandlash rejimi parametrlarini berilgan tartibda tanlash:;
payvandlash ishlari sifatini nazorat qilish;
mehnat muhofazasi va xavfsizlik texnikasi qonun qoidalari
Ko’nikma:
- yarim avtomat va avtomat mashinalarni tuzilishi to’g’risida umumiy ma’lumotlar;
- eriydigan elektrodlar bilan payvandlash avtomat texnologiyasi;
yarim avtomat va avtomat bilan flyus ostida payvandlash texnologiyasi:
- yarim avtomat va avtomat bilan himoyalangan gaz ostida payvandlash texnologiyasi;
kukunsimon va himoyalangan sim bilan yarimavtomat payvandlash texnologiyasi. elektroshlakli payvandlash texnologiyasi
|
| |
Adabiyotlar ro’yxati - Furqat tuman kasb-hunar maktabi "tasdiqlayman"

|
Furqat tuman kasb-hunar maktabi "tasdiqlayman"
|
bet | 5/5 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 28,45 Kb. | | #103893 |
Bog'liq ishchi so`zlariAdabiyotlar ro’yxati
1. Asosiy adabiyotlar
Dadaxonov N.K. “Elektrgazpayvandlash texnologiyasi”, T., “O’qituvchi”, 2002
Abralov M.A., Abralov M.M. “Payvandlash ishi asoslari”, T., “Talqin”, 2004
Maslov V.I. “Svarochnыe rabotы”, M., IRPO; Izd. tsentr “Akademiya”, 2000
Bekmurotova N. “Payvandlash ishlari”, T., “Mehnat”, 2002
Gevorkyan V.G. “Osnovы svarochnogo dela”, M., “Vыsshaya shkola”, 1991
Qo’shimcha adabiyotlar.
1. Payvandlash ishlari N.Bekmurotova T-mexnat-2002 y
2.Metallarni payvandlash S.E. Abduraxmonov P.S. Axmedov T-moliya-2003 y
3.Payvandlash ishlari asoslari M.A. abrolov M.M. abrolov T-talqin-2004 y
3. Internet saytlari ro’yxati
O’quv dastur mavzulari, fan va faoliyat soxasiga tegishli internet ma’lumotlari
|
| |
Kompyuter ma'lumotlarini kiritish va chiqarish tizimlari ( amaliy )

|
Kompyuter ma'lumotlarini kiritish va chiqarish tizimlari ( amaliy )
|
bet | 9/10 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 13,63 Mb. | | #247901 |
Bog'liq abdulaziz loyiha 2-ish 80 Kompyuter ma'lumotlarini kiritish va chiqarish tizimlari ( amaliy )
Kompyuter ma'lumotlarini kiritish va chiqarish tizimlari uchun misollarga quyidagi dasturlar bajarish mumkin:
Excel: Ko'plab ma'lumotlarini kiritish va tahlil qilish uchun Excel juda mashhur. Masalan, siz ma'lumotlar bazasini yaratish, ma'lumotlar tahlilini amalga oshirish, grafiklar yaratish va ko'p qo'llanmalarni bajarish mumkin.
SQL Database Management Systems (DBMS): Ma'lumotlar bazasini tuzish uchun SQL tili asosiy bo'lib, Microsoft SQL Server, MySQL, PostgreSQL, Oracle va boshqalar kabi ko'plab DBMS mavjud. Bu tizimlar orqali ma'lumotlarni kiritish, tahrirlash, o'qish va o'chirish mumkin.
Python: Python, ma'lumotlar analizini, ma'lumotlarni kiritish va chiqarishni amalga oshirish uchun keng qo'llaniladigan dasturlash tili hisoblanadi. Pandas va NumPy kutubxonalaridan foydalanib, ma'lumotlarni o'qish, tahlil qilish va chiqarish imkoniyatiga ega bo'lishingiz mumkin.
R: Statistik tahlil va ma'lumotlar vizualizatsiyasi bo'limida mashhur bo'lgan R dasturlash tilini ham ishlatishingiz mumkin. Dasturlar o'rnatish orqali ma'lumotlarni yuklash, tahlil qilish va natijalarni vizualizatsiya qilish mumkin.
Microsoft Access: Ushbu platforma, ishlab chiqarish, kiritish va tahrirlash uchun ko'plab qo'llanmalar va vositalarni taklif etadi. Ma'lumotlar bazasini yaratish, ma'lumotlarni kiritish va chiqarish, shuningdek, ma'lumotlar bazasini tahrir qilish uchun mo'ljallangan.
|
| |
Google Sheets - Elektron hukumat fanidan Individual Loyiha-2 Mavzu:‘‘Forma orqali ma`lumotlarni yig‘ish’’

|
Elektron hukumat fanidan Individual Loyiha-2 Mavzu:‘‘Forma orqali ma`lumotlarni yig‘ish’’
|
bet | 10/10 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 13,63 Mb. | | #247901 |
Bog'liq abdulaziz loyiha 2-ish 80Google Sheets: Ma'lumotlarni onlayn ravishda kiritish va ularga qo'llanish uchun Google Sheets ko'p foydalaniladigan vositalardan biridir. Ushbu
platforma orqali ma'lumotlar bazasini boshqarish, ma'lumotlarni kiritish, tahrirlash va ularga qo'llanish mumkin
Printerda ma’lumotlarni chiqarish
Agar "Просмотр" katagiga belgi qo'yilsa, oldindan ko'rish oynasi ochiladi - "Конструктор отчетов".
Kartani chop etish uchun "Предварительный просмотр" panelidagi printer tasviri bilan tugmani bosing.
Karta Windows tizimida sukut bo'yicha sozlangan printerda chop etiladi.
A gar " Просмотр " katagi o'chirilgan bo'lsa, " Печать карточки " tugmasini bosganingizda printerni tanlash oynasi ochiladi.
Kerakli printerni tanlang, nusxalar sonini belgilang va " Печать " tugmasini bosing.
Karta tanlangan printerda chop etiladi. Agar Adobe PDF printeri bo'lsa (bu printer Adobe Acrobat o'rnatilganda paydo bo'ladi), kartani PDF fayli sifatida saqlash taklif etiladi.
Kiruvchi hujjatning kartasini o'rnatilgan Microsoft Word-da yoki agar to'g'ri sozlangan bo'lsa, OpenOffice Writer-da chiqarish uchun MS Word (OO Writer) da katagiga belgi qo'ying va " Печать карточки " tugmasini bosing.
Hozir men PostgreSQLda ma’lumotlarni kiritaman va chiqaraman PostgreSQLni o’rnatamiz
Yuqorida PostgreSQL ma’lumotlar bazasini o’rnatishni ko’rib o’tdik. Endi ma’lumotlarni kiritib database yaratamiz.
Database yaratildi.
O’quvchilar nomli jadval yaratildi.
Jadvalga ma’lumot kiritildi.
Endi jadval ma’lumotini o’zgartiramiz.
Delete va drop buyrug’ini ko’ramiz.
Bu yerda biz ma’lumotlarni kiritib maktab o’quchilarni saralanishini ko’rsak bo’ladi. Asosan amaliyotdan korzinkada oziq-ovqat mahsulotlarini kiritib chiqarishda foydalansak bo’ladi.
|
| |
Tugashi
    
1 - Elektron hukumat fanidan Individual Loyiha-2 Mavzu:‘‘Forma orqali ma`lumotlarni yig‘ish’’

|
Elektron hukumat fanidan Individual Loyiha-2 Mavzu:‘‘Forma orqali ma`lumotlarni yig‘ish’’
|
bet | 2/10 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 13,63 Mb. | | #247901 |
Bog'liq abdulaziz loyiha 2-ish 80Tugashi
1
|
Ma’lumotlarni kiritish-
chiqarish
|
10.03.2024
|
15.03.2024
|
2
|
Kiritish-chiqarish tizimining yuksalshi
|
23.03.2024
|
20.04.2024
|
3
|
Kiritish-chiqarish tizimining inson hayotiga tatbig’i .
|
22.04.2024
|
28.04.2024
|
8. Hisoblash - tushuntirish yozuvlarining mazmuni (ishlab chiqiladigan masalalar ro‘yxati:
9. Grafik materiallar ro‘yxati:
Topshiriq berilgan sana: _____24.02.2024
Rahbar: To‘xtasinov Adxamjon Ilxomjon o‘g‘li
Mundarija
KIRISH 4
MA’LUMOTLARNI KIRITISH-
CHIQARISH 5
Ma'lumotlarini kiritish va chiqarishning asrlar davomidagi uslublari 5
20-asrgacha va undan keying davrda 8
KIRITISH-CHIQARISH TIZIMINING YUKSALSHI 16
Shaxsiy kompyuterlarning yuksalishi 16
2 2. Kompyuterni miniatyuralashtirish 18
Immersiv hisoblash tizimlari uchun joriy kontrollerlar 20
KIRITISH-CHIQARISH TIZIMINING INSON HAYOTIGA TATBIG’I
Tanani kuzatish texnologiyalari 22
Kompyuter ma'lumotlarini kiritish va chiqarish tizimlari
( amaliy ) 27
XULOSA 41
ADABIYOTLAR 42
ILOVA… 43
KIRISH
Savollar o'yinida sizning maqsadingiz boshqa odam qanday ob'ekt haqida o'ylayotganini taxmin qilishdir. Siz xohlagan narsani so'rashingiz mumkin va ular to'g'ri javob berishlari kerak; Gap shundaki, ular savollarga faqat ikkita variantdan biri bilan javob berishadi: "ha" yoki "yo'q".
Bir qator tasodifiy hodisalar va interpolyatsiya orqali an'anaviy kompyuterlar bilan muloqot qilish usuli Yigirmata savolga juda o'xshaydi. Kompyuterlar ikkilik, birliklar va nollarda gapiradi, odamlar esa gapirmaydi. Kompyuterlarda dunyoning o'ziga xos tuyg'usi yo'q, yoki ikkilik tizimdan tashqarida hech narsa yo'q - yoki kvant kompyuterlarida ehtimollik. Shu sababli biz kompyuterlarga hamma narsani, kontseptsiyalardan tortib kirish ma'lumotlarigacha, asosiy aloqa qatlamini qoplaydigan insonga qulay abstraksiya darajasini oshirish orqali xabar beramiz: birlar va nollar yoki ha va yo'q. Shunday qilib, bugungi kunda hisoblash ishlarining ko'p qismi odamlarga borgan sari murakkab bo'lgan g'oyalarni kompyuterlarga oson va sodda tushuntirishga qanday jalb qilishni aniqlashdir. O'z navbatida, odamlar ham kompyuterlar ushbu g'oyalarni tezroq qayta ishlashlari uchun mavhum qatlamlarni birlar va nollarning ustiga qurish orqali harakat qilmoqdalar. Bu usullar bo'yicha kirish va chiqish, imkoniyatlar va fikr-mulohazalarning aylanishidir. Abstraksiya qatlamlari ko'p shakllarga ega bo'lishi mumkin: grafik foydalanuvchi interfeysi metaforalari, tabiiy tilni qayta ishlashning og'zaki so'zlari, kompyuter ko'rish ob'ektlarini tanib olish va eng oddiy va odatda, klaviatura va ko'rsatgichning kundalik kirishlari, bunda ko'pchilik odamlar foydalanadi. har kuni kompyuterlar bilan ishlash.
|
| |
Nazorat va mulohaza uchun savollar

30
2-BOB. MARKETINGNI RIVOJLANISH EVOLYUSIYASI VA
KONSEPSIYASI
2.1.Marketingni vujudga kelishi va rivojlanishining asosiy bosqichlari
Marketingni asosiy elementlarini tashkil topishi – bozorni tadqiq qilish va tahlil
etish, narxni tuzilishi tamoyili; servis siyosati –Sayrus
Makkormek nomi bilan
bog‘lanadi. 1902 yildan boshlab AQSHning (Michigan, Kaliforniya, Illinoys)
universitetlarida
marketing
muammolari bo‘yicha («Tovarlar marketingi»,
«Marketing uslublari» fanlari va boshqalar)
fanlar kiritilib, ma’ruzalar o‘qitila
boshladi.
1926 yilda AQSHda marketing va reklama milliy uyushmasi tashkil topdi,
keyinchalik uning negizida Amerika marketing jamiyati barpo etildi, bu jamiyat 1973
yilda Amerika marketing uyushmasi nomini oldi. Bir
oz keyinroq bunday uyushma
va tashkilotlar G‘arbiy Evropa mamlakatlari va Yaponiyada ham paydo bo‘ldi.
Xalqaro marketing tashkilotlari - Evropa marketing va ijtimoiy fikr tadqiqotlari
jamiyati, Xalqaro
marketing federatsiyasi, Evropa Akademiyasi va shunga
o‘xshashlar yuzaga keldi.
O‘tgan
asrning
60-yillar o‘rtasida eng yirik Amerika korporatsiyalarining
barchasi o‘z xo‘jalik faoliyatida marketingning asosiy talablarini qo‘llay boshladi.
G‘arbiy Evropa va Yaponiyada marketing g‘oyalari AQSHga qaraganda sustroq joriy
qilindi. Ammo 60-yillarning oxiriga kelib ular marketing
amaliyotini tezkorlik bilan
o‘zlashtirishga kirishdilar va bunda muhim yutuqlarga erishdilar.
Amerika modeli bo‘yicha marketing faoliyati birinchi navbatda korxonani
maqsad va vazifalariga erishishga qaratiladi
hamda ikkinchi navbatda esa
iste’molchilarni ehtiyojini qondirishga qaratiladi.
Yapon modeli bo‘yicha marketing faoliyati eng avvalo iste’molchilarni hohish –
ehtiyojini qondirishi kerak.
Yapon marketingining asosiy maqsadi – iste’molchiga xizmat qilish,
Amerika
marketingi uchun esa, maqsadga erishish uchun hamma
vositalardan foydalanish
mumkin.
31
Bular haqida 2.1-jadvalda to‘liq tanishib chiqish mumkin.
Farg‘ona politexnika institute O‘quv uslubiy boshqarma boshlig‘i

|
Farg‘ona politexnika institute O‘quv uslubiy boshqarma boshlig‘i
|
Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 14,34 Kb. | | #138006 |
Bog'liq 54-21
Farg‘ona politexnika institute
O‘quv uslubiy boshqarma boshlig‘i
G‘.I.Mamatisayevga
IMT kafedrasi assistenti
A.Xayitovdan
Bildirishnoma
Sizdan 54-21 IMT guruhida 5-dekabr kuni Obyektga yo'naltirilgan dasturlash texnologiyasi fanidan o‘quv rejada ko‘rsatilgan 16 soat labarato‘riya mashg‘ulotlari to‘liq bajarilishi sababli ushbu guruhlarni dars jadvalidan olib tashlashga ruhsat berishingizni so‘rayman.
54-21 IMT guruhinig Obyektga yo'naltirilgan dasturlash texnologiyasi fanidan labarato‘riya mashg‘ulot kalendar rejasini ilova qilinadi.
IMT kafedrasi assistenti A.Xayitov
|
| |
Aniq va tabiiy fanlarning rivojlanish istiqbollari

Aniq va tabiiy fanlarning rivojlanish istiqbollari
Download
192,07 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
28.05.2024
Hajmi
192,07 Kb.
#255977
Download
192,07 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Aniq va tabiiy fanlarning rivojlanish istiqbollari
Download
192,07 Kb.
Matnni ko'rish
--Kimyo  (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun

|
--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun
|
bet | 4/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #134037 |
Bog'liq Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
7-variant
Atom-emission analiz. (Asosiy asboblar, atom-emission va atom - absorbsion analizning imkoniyatlari, afzalligi va kamchiligi, amaliy qo‘llashga misollar).
Potensiometrik va ionometrik analiz usullarining asosiy prinsiplari va ularning sinflanishi. (Potensiometrik titrlash, xatolarni aniqlash, elektrod potentsiali, elektrod turlari:membranali va ionoselektiv, kalomel va kumush xloridli
elektrodlar)
Polyarografiya va voltampermetriya metodlarining nazariy asoslari. (Konden-satorli,migratsion, diffuzion va kinetik toklari, diffuzziya qonuni, simob elek-trodi, Ilkovich tenglamasi).
Xromatografik metodlarning umumiy tushunchalari (klassifikatsiyasi, xromatogramma, elyuyent afzalliklari va kamchiliklari, miqdoriy tavsiflari, yupqa qavat va qog`oz xromatografiyasi).
Ishqorlar yordamida organik kislotalarni potensiometrik titrlash.
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
8-variant
Optik analiz usullari. Elektromagnit nurlanish spektri (to`lqin uzunligi, chastota, to`lqin soni, nurlanish oqimi, intensivligi va xok.).
Polyarografiya va voltampermetriya metodlarining nazariy asoslari. (Kondensator-li, migratsion, diffuzion va kinetik toklari, diffuzziya qonuni, simob elektrodi,
Ilkovich tenglamasi.
Elektrokimyoviy sensorlar. (potensiometrik, voltampermetrik, kulonometrik, konduktometrik, sensorlarning ko‘rsatgichlari va ularni ishlatishni o‘ziga xos tomonlari. Qattiq elektrodli sensorlar, o‘tkazuvchanlik mexanizmi)
Gaz xromatografiyasining nazariy asoslari va asosiy parametrlari (ajratish kolonkalari, statsionar suyuq faza, detektorlar, xromatogramma, cho‘qqi tagidagi maydonni hisoblash, afzalliklari va kamchiliklari)
Polyarografik usulda kadmiy miqdorini aniqlash.
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
|
| |
--Kimyo  (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun

|
--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun
|
bet | 2/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #134037 |
Bog'liq Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
3-variant
Kalorimetrik, yarimo‘tkazgichli kimyoviy massasezgir sensorlar (issiqlik effektlaridan kimyoviy sensorlar tayyorlashda foydalanish, termistor sensorlar, katalitik gaz sensorlar, termometrik sensorlar, yarimo‘tkazgichli sensorlar, sezgir trnazistorlar, metall-izolyator-yarimo‘tkazgich sistemalari asosidagi sensorlar. Shotki diodlari. Keramik, yupqa qavatli va qalin qavatli yarimo‘tkazgichli sensorlar).
Potensiometrik va ionometrik analiz usullarining asosiy prinsiplari va ularning sinflanishi. (Potensiometrik titrlash, xatolarni aniqlash, elektrod potentsiali, elektrod turlari:membranali va ionoselektiv, kalomel va kumush xloridli
elektrodlar)
Elektrokimyoviy analiz usullarining umumiy tavsifi va sinflanishi. (Elektrokimyoviy zanjir, elektrod va solishtirma elektrodlar, muvozonat potensiali, konsentratsion va kinetik qutblanishlar, sezgirligi va tanlanuvchanligi).
Xromatografik metodlarning umumiy tushunchalari (klassifikatsiyasi, xromatogramma, elyuyent afzalliklari va kamchiliklari, miqdoriy tavsiflari, yupqa qavat va qog`oz xromatografiyasi).
Polyarografik usulda kadmiy miqdorini aniqlash.
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
4-variant
Xromatografik metodlarning umumiy tushunchalari (klassifikatsiyasi, xromatogramma, elyuyent afzalliklari va kamchiliklari, miqdoriy tavsiflari, yupqa qavat va qog`oz xromatografiyasi).
Atom-spektroskopik analiz usullari (anom spektrlar, Spektral chiziqlar tavsifi: spektral holat, intensivlik. Yarimkenglik, kamchiligi va afzalliklari).
Lyuminessent taxlil. (Stoks lyuminissensiya xodisasi, Vavilov qoidasi, ko`zgu simmetriyasi qoidasi, Levshin simmetriyasi)
Xromatografik metodlarning umumiy tushunchalari (klassifikatsiyasi, xromatogramma, elyuyent afzalliklari va kamchiliklari, miqdoriy tavsiflari, yupqa qavat va qog`oz xromatografiyasi).
Konduktometrik usulda kuchli va kuchsiz kislota aralashmasini miqdorini aniqlash
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
|
| |
--Kimyo  (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun

|
--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun
|
bet | 5/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #134037 |
Bog'liq Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
9-variant
Kimyoviy sensorlar” tushunchasi. Analitik qurilmani kimyoviy sensorlarga kiritish kriteriyasi. (kimyoviy va fizik ta’sirlashuvlar, asosiy qayd qiluvchi elementlari, transdyuserlar, elektrokimyoviy, optik va mass-sezgir sensorlar).
Gaz xromatografiyasining nazariy asoslari va asosiy parametrlari (ajratish kolonkalari, statsionar suyuq faza, detektorlar, xromatogramma, cho‘qqi tagidagi maydonni hisoblash, afzalliklari va kamchiliklari)
Elektrokimyoviy analiz usullarining umumiy tavsifi va sinflanishi. (Elektrokimyoviy zanjir, elektrod va solishtirma elektrodlar, muvozonat potensiali, konsentratsion va kinetik qutblanishlar, sezgirligi va tanlanuvchanligi).
Potensiometrik va ionometrik analiz usullarining asosiy prinsiplari va ularning sinflanishi. (Potensiometrik titrlash, xatolarni aniqlash, elektrod potentsiali, elektrod turlari:membranali va ionoselektiv, kalomel va kumush xloridli
elektrodlar)
Konduktometrk usulda kuchli va kuchsiz kislota aralshmasi miqdorini aniqlash
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
10-variant
Elektrokimyoviy sensorlar. (potensiometrik, voltampermetrik, kulonometrik, konduktometrik, sensorlarning ko‘rsatgichlari va ularni ishlatishni o‘ziga xos tomonlari. Qattiq elektrodli sensorlar, o‘tkazuvchanlik mexanizmi)
Potensiometrik va ionometrik analiz usullarining asosiy prinsiplari va ularning sinflanishi. (Potensiometrik titrlash, xatolarni aniqlash, elektrod potentsiali, elektrod turlari:membranali va ionoselektiv, kalomel va kumush xloridli
elektrodlar)
Elektrokimyoviy analiz usullarining umumiy tavsifi va sinflanishi. (Elektrokimyoviy zanjir, elektrod va solishtirma elektrodlar, muvozonat potensiali, konsentratsion va kinetik qutblanishlar, sezgirligi va tanlanuvchanligi).
Xromatografik metodlarning umumiy tushunchalari (klassifikatsiyasi, xromatogramma, elyuyent afzalliklari va kamchiliklari, miqdoriy tavsiflari, yupqa qavat va qog`oz xromatografiyasi).
Konduktometrik usulda kuchli va kuchsiz kislota aralashmasini miqdorini aniqlash.
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
|
| |
--Kimyo  (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun

|
--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun
|
bet | 3/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 23,89 Kb. | | #134037 |
Bog'liq Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
5-variant
Amperometrik titrlash, usulning mohiyati. (Indikatorli elektrodlar, potensialni tanlash, bir va ikki indikatorli qutblangan elektrodlar, titrlash egrilarining ko‘rinishlari, doimiy elektrod potensiali, ichki elektroliz metodi, simob va qattiq elektrodlar)
Lyuminessent taxlil. (Stoks lyuminissensiya xodisasi, Vavilov qoidasi, ko`zgu simmetriyasi qoidasi, Levshin simmetriyasi)
Xromatografik metodlarning umumiy tushunchalari (klassifikatsiyasi, xromatogramma, elyuyent afzalliklari va kamchiliklari, miqdoriy tavsiflari, yupqa qavat va qog`oz xromatografiyasi).
Polyarografiya va voltampermetriya metodlarining nazariy asoslari. (Konden-satorli,migratsion, diffuzion va kinetik toklari, diffuzziya qonuni, simob elek-trodi, Ilkovich tenglamasi).
Spektrofotometrik usulda temir miqdorini aniqlash.
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
70530101--Kimyo (Analitik kimyo) mutaxasisligi 2-kurs magistrlari uchun Analitik va fizik kimyoviy taxlil usullari fanidan yakuniy nazorat savollari
6-variant
Polyarografiya va voltampermetriya metodlarining nazariy asoslari. (Konden-satorli,migratsion, diffuzion va kinetik toklari, diffuzziya qonuni, simob elek-trodi, Ilkovich tenglamasi)
Atom – absorbsion analiz usuli. (Qo'zg'atish manbalari, atomlarning yutish qavvatlarining olinishi, elektrotermik atomizatorlar, kamchiligi va afzalliklari)
Inversion – voltampermetriya. (metodning mohiyati va uning variantlari, klassifikatsiyasi, qo‘llanilish sohalari, analitik signal maksimal cho‘qqisi, potensial cho‘qqidagi holatlar, analiz mohiyati, o‘ziga xosligi, ishlatilish chegarasi, yutug‘i va kamchiligi).
Gaz xromatografiyasining nazariy asoslari va asosiy parametrlari (ajratish kolonkalari, statsionar suyuq faza, detektorlar, xromatogramma, cho‘qqi tagidagi maydonni hisoblash, afzalliklari va kamchiliklari)
Margans va xromni birgalikda fotometrik aniqlash.
Analitik kimyo kafedrasi mudiri prof.Normurodov B.A.
Tuzuvchi: dots.Jumayeva Z.E.
|
| |
Tog' jinslarini maydalovchi qattiq qotishmali instrumentlar bilan skvajinalarni burg'ilash - bet 15

|
Tog' jinslarini maydalovchi qattiq qotishmali instrumentlar bilan skvajinalarni burg'ilash
|
bet | 15/15 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #119256 |
Bog'liq Tog\' jinslarini maydalovchi qattiq qotishmali instAbidov A.A., Ergashev Y., Qodirov M. Neft va gaz geologiyasi.
Ruscha-o‘zbekcha izohli lug‘at. Toshkent. “Sharq” 2000.
Abidov A.A. Sovremennыe osnovы prognoza i poiskov nefti i gaza. Tashkent. “Fan” 2012.
Alekseenko V.A. Geoximicheskie metodы poiskov mestorojdeniy poleznыx iskopaemыx. Uchebnik. M., Nedra, 2000.
Abramecheva T.V. Ekonomicheskaya effektivnost neftegazorazvedochnыx rabot. Uch. posobie. Uxta 2003.
Bursev M.I. Poiski i razvedka mestorojdeniy nefti i gaza: Ucheb. posobie. Moskva. Izd-vo RUDN, 2006.
Bakirov A.A., Bakirov E.A. i dr. Geologicheskie usloviya formirovaniya i razmeщeniya zon neftegazonakopleniya. Moskva. Nedra 1982.
Bakirov AA, Bakirov EA, Gabrielyans GA, Kerimov V.Yu., Mstislavskaya L.P. Teoreticheskie osnovы poiskov i razvedki nefti i gaza. Pod red. E.A. Bakirova i V.Yu. Kerimova: Uchebnik dlya vuzov. V 2-x kn. - 4-ye izd., pererab. i dop. - Kn. 2: Metodika poiskov i razvedki skopleniy nefti i gaza. - M.: OOO «Izdatelskiy dom Nedra», 2012.
Bajenova O.K., Burlin Yu.K., Sokolov B.A., Xain V.Ye. Geologiya i geoximiya nefti i gaza. M., Izd-vo MGU, 2000.
|
| |
Burg'ilash snaryadining elementlari

|
Burg'ilash snaryadining elementlari
|
bet | 2/15 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #119256 |
Bog'liq Tog\' jinslarini maydalovchi qattiq qotishmali inst2. Burg'ilash snaryadining elementlari
1) Mеxаnik usuldа;
2) Tеrmik usuldа;
3) Fizik-kimyoviy usuldа;
4) Elеktrоuchqun vа bоshqа usullаrdа.
Mеxаnik usuldа tоg` jinslаrini pаrchаlаshdа qo`l kuchidаn yoki dvigаtеllаrdаn fоydаlаnilаdi. Qo`l kuchidаn fаqаtginа muxаndislik-gеоlоgik tеkshiruv ishlаridаginа fоydаlаnilаdi.
Mеxаnik pаrmаlаsh - ko`tаrib urish vа аylаntirish usullаri bilаn аmаlgа оshirilаdi.
Ko`tаrib urish yordаmidа burg`ilаsh - qаzish mеxаnizmi krivоship-shаtun оrqаli balаnsirni hаrаkаti yordаmidа vеrtikаl ko`tаrib-tushish hаrаkаti оrqаli аmаlgа оshirilаdi. Qаzilgаn tоg` jinslаri yuqоrigа mаxsus jеlоnkа оrqаli оlib chiqilаdi.
Аylаntirish оrqаli burg`ilаshdа quduqni burg`ilаsh, burg`igа o`q bo`ylаb оg`irlik bеrish vа uni аylаnmа hаrаkаti nаtijаsidа quduq chuqurlаshа bоrаdi. Burg`igа аylаnmа hаrаkаt rоtоr оrqаli bеrilаdi. Rоtоrgа esа hаrаkаt chig`ir оrqаli bеrilаdi.
Аylаntirish оrqаli burg`ilаshni 2 tа usuli bоr:
1. Rоtоr yordаmidа
2. Quduq tubi dvigаtеllаri yordаmidа burg`ilаsh.
O`z nаvbаtidа quduq tubi dvigаtеllаri 3 xil turgа bo`linаdi:
1) Turbоburg`ilаr;
2) Vintli quduq tubi dvigаtеllаri;
3) Elеktrоburlаr.
Turbоbur vа vintli quduq tubi dvigаtеllаri bilаn burg`ilаshdа burg`ilаsh eritmаsining оqimi hоsil qilаdigаn gidrаvlik enеrgiya - mеxаnik enеrgiyagа аylаnib burg`ini hаrаkаtgа kеltirilаdi. Elеktrоburdа - elеktr enеrgiyasi оrqаli elеktrоdvigаtеl hаrаkаtgа kеlib burg`igа аylаnmа hаrаkаt bеrаdi.
2. Burg`ilаsh ishlаrini bоshqаrish.
Burg`ilаsh ishlаrini оlib bоrishdа mеxnаt muhоfаzаsi vа аtrоf-muhit muhоfаzаsi qоidаlаrigа qаt`iy аmаl qilish kеrаk. Quduqlаrni qurish dаvri dеb - burg`ilаsh uskunаsini burg`ilаsh mаydоnchаsigа оlib kеlib, o`rnаtib, burg`ilаsh ishlаrini bоshlаb, quduqni tеkshirib, sinаb ko`rib, аniq mа`lumоtlаrni оlgаndаn kеyin, burg`ilаsh uskunаlаrini buzib, bo`lаklаrgа аjrаtib, qurilish mаydоnchаsidаn оlib chiqib kеtish vа mаydоnchаni tеkislаb, quduqdаn fоydаlаnish dаvri - quduqlаrni qurish dаvri dеyilаdi. Bu dаvr 7-bоsqichgа bo`linаdi:
|
| |
“ANIQ VA TABIIY FANLARNING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”

“ANIQ VA TABIIY FANLARNING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI”
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
2024-YIL 7-MAY
174
Ma’lumki,
yulduzlarning spektri, asosan yutilish spektri bo‘lib, faqat ayrimlarining
spektridagina nurlanish (emission) chiziqlar kuzataladi. Yulduzlarning
spektrini solishtirish,
ularning spektrlari bo‘yicha sinflarga bo‘lishga asos beradi. Yulduzlarning spektridagi asosiy
farq, asosan spektral chiziqlarning qanday elementlarga tegishliligi, ularning soni va intensivligi
hamda mazkur spektrda energiyaning taqsimlanishi bilan belgilanadi.
G sinf.
Rangi sariq, temperaturasi 6000oK. Vodorodning chiziqlari xiralashgan. Metal
chiziqlari yaqqol ko‘rinadi. Ionlashgan kalsiyning N va K chiziqlari
intensivligi maksimumga
erishadi. Quyosh shu sinfga kiradi.
K sinf. Rangi qizg‘ish (oranjeviy), temperaturasi 5000o atrofida. Bu sinfga kiruvchi
yulduzlarning spektrida metal chiziqlarining intensivligi maksimumga erishadi.
Spektrning
ultrabinafsha qismiga tegishli nurlanishning intensivligi sezilarli kamayadi. Bu sinfga kiruvchi
tipik yulduzlarga Arktur (Ho‘kizboqarning alfasi) va Aldebaran (Sarvning alfasi) lar kiradi.
Yuqorida keltirilgan yulduz sinflari
asosiy sinflar hisoblanib, bulardan tashqari G va K
sinflardan tarmoklanuvchi qo‘shimcha sinflar ham mavjud. Bulardan
birinchisi G sinfdan
tarmoqlanib, uglerodli yulduzlar deyiladi va sinfi S bilan belgilanadi. Bu sinfga kiruvchi
yulduzlarning spektri K va M sinfga kiruvchi yulduzlarning spektridan atomlarga tegishli yutilish
chiziqlari va uglerod molekulalarining yutilish polosalarining borligi bilan farqlanadi. Ikkinchisi
esa, K sinfdan tarmoqlanib, sinfi S bilan belgilanadi. Bu sinfga kiruvchi yulduzlar M sinfdan titan
oksidi (TiO) polosalari o‘rnida sirkoniy oksidi (ZrO) polosalarining borligi bilan farqlanadi.
Agar ma’lum spektral sinfga kiruvchi yulduz qo‘shimcha ba’zi xossalarga ega bo‘lsa, u
holda uning bu xossasi biror harfiy ifoda bilan belgilanadi. Xususan,
agar yulduz spektrida
emission chiziqlar kuzatilsa, uning sinfini ifodalovchi harf yoniga e harfi quyidagicha qo‘shib
qo‘yiladi: 06e. Bu spekrida emission chiziqlar bo‘lgan 06 sinfga kiruvchi yulduzni ifodalaydi.
O‘tagigant yulduzlar spektrida uchraydigan ingichka timqora chiziqlarda esa spektral sinfi oldiga
s harfi qo‘shib qo‘yiladi: sF0. Ma’lum spektral sinf uchun tiniq harakatda bo‘lmagan
yulduzning
boshqa xossalari r harfi belgilanadi va u, odatda, yulduzning spektral sinfidan keyin, masalan A3r
va hokazo.
REFERENCESA
1.
Kosimov. A. S "Atom fizikasi" Termiz 2022y
2.
A.A Xolmo'minov, "Polimerlar fizikasi" Toshkent 2015 y.
Tog'jinslarini maydalovchi sharoshkali instrumentlar bilan

|
Tog'jinslarini maydalovchi sharoshkali instrumentlar bilan
|
bet | 5/15 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #119256 |
Bog'liq Tog\' jinslarini maydalovchi qattiq qotishmali instTog'jinslarini maydalovchi sharoshkali instrumentlar bilan skvajinalarni burg'ilash.
Sharoshkali burg’ilash uskunasi. Ochiq kon ishlarida turli xildagi tog’
jinslaridan tashkil topgan massivlarda skvajina burg’ilash uchun asosan
sharoshkali burg’ilash uskunasi qo’llaniladi. U diametri 190-320 mm chuqurligi 32
m gacha SNiP bo’yicha 6-16 guruhdagi tog’ jinslarida skvajinalar parmalash uchun
keng qo’llaniladi.
Bu uskunaning qulayligi: yuqori mehnat unumdorligi; skvajina
burg’ilashning avtomizastiyalashganligi. Bularga misol qilib SBSh-250MNR,
SBSh-200MN larni aytish mumkin.
Burg’ilashning zarbli-aylanma usulida tog’ jinsining maydalanishi asosan
burg’ilash koronkasining zarbi va burgi’lash uskunasining aylanma harakati
hisobiga amalga oshiriladi. Burg’ilashning zarbli-aylanma usuli asosan SNiP
bo’yicha VI-XI guruh mustahkam tog’ jinslarida skvajina parmalash uchun
qo’llaniladi.
Zarbli-aylanma usuliga mo’ljallangan burg’ilash uskunalari asosan ochiq
kon ishlarining kichik mehnat unumdorligiga ega bo’lgan karerlarida qo’llaniladi.
Zarbli-aylanma usuliga mo’ljallangan burgilash uskunalari asosan 105-125 mm
diametriga ega bo’lgan skvajinalar burg’ilashda qo’llaniladi.
Bu uskunaning qulayligi: uskunani mehnat unumdorligi burg’ilashning
qiyalik burchagiga bog’liq emasligidir va mustahkamlik darajasi yuqori bo’lgan
tog’ jinslarida skvajina burg’ilash uchun qo’llash hamda qulay transportirovka
qilish mumkunligidadir.(SBU 100g, 125)
Burg’ilashning aylanma zarb usulida tog’ jinsini maydalash asosan kuchli
bosim ostida to’xtovsiz aylanma xarakat ostidagi burg’ilash qurilmasi hisobiga
amalga oshiriladi. Tog’ jinsini maydalash asosan zarb va burg’ilash qurilmasining
aylanma harakati asosida bo’ladi. Skvajina burg’ilanishining aylanma zarb usuli
asosan NKR-100 burg’ilash uskunasida qo’llanilgan. Ushbu uskuna hozirgi kunda
ham foydali qazilmalarni yer osti usulida qazib olish ishlarida keng
qo’llanilmoqda.
Skvajina burg’ilashning termik va kombinastiya usulida tog’ jinsida
burg’ilashning olovli usuli – termik usuliga kiradi. Asosan mehnat unumdorligi
katta bo’lgan ochiq kon ishlarida va tarkibida kvarstdan tashkil topgan tog’
jinslarida skvajinalarni burg’ilash uchun ushbu burg’ilash usuli keng qo’llaniladi.
Burg’ilashning portlatish usulida asosan, tog’ jinslarini ketma-ket
portlatishga asoslangan va mustahkam, juda mustahkam tog’ jinslarida skvajina
burg’ilashga asoslangan. Tog’ jinsining samarali maydalanishi asosan portlovchi
moddaning brizantligi, zichligi va detonastiya xarakteristikasiga bog’liqdir.
|
| |
Kolonkali burg'ilashning maxsus usullari va vositalari

|
Kolonkali burg'ilashning maxsus usullari va vositalari
|
bet | 6/15 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #119256 |
Bog'liq Tog\' jinslarini maydalovchi qattiq qotishmali instKolonkali burg'ilashning maxsus usullari va vositalari
Burgʻilash — quduq parmalash, chuqurcha va kovak (shpur)lar qazish jarayoni. Geologik va geofizik tekshirishlar oʻtkazish, foydali qazilmalarni qidirish, qazib olish, muhandislik geologik izlanishlarni bajarish va boshqa ishlarda qoʻllaniladi. Burgʻilashda maxsus asboblar yordamida togʻ jinslari yemiriladi (maydalanadi). Maydalangan jins boʻlaklari tashqariga chiqarib tashlanadi, natijada kovlanayotgan quduq, chuqurcha yoki kovak chuqurlasha boradi. Kuduq, chuqurcha yoki kovak devori qazish jarayonida mustahkamlanadi. Burgʻilashning paydo boʻlgan vaqtini aniqlash juda qiyin. Misrliklar 6000-yil ilgari Burgʻilashdan piramida qurishda foydalanganlar, qad. rimliklar Burgʻilashda qoshiqsimon kovlagich ishlatganlar, 2000-yil ilgari esa xitoyliklar tuz qazib olishda Burgʻilashdan keng foydalanganlar. Rossiyada burgʻi kovaklaridan osh tuzi olishda foydalanilgan. Markaziy Osiyo hududida ham maʼdanlar qazib olishda kadimdan Burgʻilash usulidan foydalanilgan. Neft konlarining koʻplab topilishi Burgʻilashning tez rivojlanishiga olib keldi.
Qazish usullariga koʻra, Burgʻilash zarbiy, aylanma, kolonkali boʻladi. Shtanga yoki arqonning uchiga mahkamlangan parmani koʻtarib tashlash yoʻli bilan quduq qazish zarbiy Burgʻilash deb ataladi. Zarbiy Burgʻilash 17-asrda birinchi marta Xitoyda shoʻr suvlar va yonuvchi gazlarni chiqarishda qoʻllanilgan. Aylanma harakat qiluvchi parma bilan kovak qazish aylanma Burgʻilash deb ataladi. Bunda maydalangan jins boʻlaklari kovaqda toʻxtovsiz aylanib turuvchi suyuq loy, suv yoki bosim ostidagi havo yordamida tashqariga chiqariladi. Aylanma Burgʻilash 3 xil boʻladi: 1) rotorli Burgʻilash — burgʻilash kuvurlari burgʻilanayotgan vaqtda shtanga uchiga mahkamlanib kovak ichiga tushiriladi va yer yuziga oʻrnatilgan dvigatel yordamida aylanma harakat qiladi; 2) turbinali Burgʻilash— bunda tog jinslarini parchalovchi asbobni aylanma harakatga keltiruvchi dvigatel kovak ichida boʻladi; u turbobur deb ataladi. U doimo yuqori bosimda kovakda aylanib turuvchi suyuq loy yordamida ishlaydi. Dvigatel elektr toki yordamida harakatlansa, elektrobur deyiladi; 3) kombinaiiyalangan (aralash) Burgʻilash — bunda Burgʻilash uskunasi aylanma va zarbiy agregatlar bilan taʼminlangan boʻladi. Ikkinchi agregat asosan qattiq jinslarni parchalashda hamda Burgʻilash jarayonida chigir ishdan chiqib qolganda qoʻllaniladi. Halqasimon parma bilan kovak kovlanib, undan silindr shaklidagi choʻzinchoq jins boʻlaklari (kern) chiqarib olinsa, bunday Burgʻilash kolonkali Burgʻilash deb ataladi. Burgʻilash xalq xoʻjaligining koʻpchilik tarmoqlarida, muhandislik, geologik va meliorativ ishlarda, rudali va rudasiz maʼdanlarni qidirishda, shaxtalardagi havoni almashtirishda, suvni tortib olishda. portlatish ishlari va boshqalarda qoʻllaniladi.[1]Sharoshkali, Koronkali, Shneklai burg'ulash usullari mavjud
|
| |
Burg'ilash usulining zarbli kanatli texnologiyasi

|
Burg'ilash usulining zarbli kanatli texnologiyasi
|
bet | 8/15 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #119256 |
Bog'liq Tog\' jinslarini maydalovchi qattiq qotishmali instBurg'ilash usulining zarbli kanatli texnologiyasi
Olmosli burg‘ilash texnologiyasi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘ladi. Yumshoq va o‘rta qattiqlikdagi jinslardan tashkil topgan quduqlar qattiq qotishmali koronkalar bilan burg‘ilanadi, qattiq va mustahkam jinslar esa birqatlamli va impregnirlangan koronkalar bilan burg‘ilanadi. Quduqlarni burg‘ilash snaryadning kichik aylanish chastotalarida boshlanadi. Burg‘ilash snaryadi quduqqa olmosli koronka matritsasiga shikast yetkazmaslik maqsadida ehtiyotkorlik bilan tushiriladi.
Olmosli burg‘ilashning texnologik rejimi parametrlari tog‘ jinslarining fizik-mexanik xususiyatlariga, koronka turi, quduq chuqurligi va yo‘nalishiga qarab tanlanadi. Yangi koronkalar bilan burg‘ilash boshida past rejim parametrlarida olib boriladi. Koronkalarni prirabotka qilish vaqti ularning turlari va jinslar xususiyatlariga bog‘liq bo‘ladi.
Zaboyda hosil bo‘lgan kern kernuzg‘ich ichiga kirgach, burg‘ilash rejimi belgilangan jinslar uchun mos ravishda olib boriladi.
Burg‘ilash jarayonida olmosli koronkalar yeyilib, uning tashqi diametri kichrayadi. Burg‘ilash ishlari koronkani to‘la yeyilib tugashigacha olib borilmaydi, koronkaning burg‘ilash tezligi 1–2 sm/minutgacha kamayganda burg‘ilash snaryadi ko‘tariladi va koronka boshqasiga almashtiriladi. Kolonkaviy quvur kern bilan to‘lganda ham burg‘ilash snaryadi ko‘tariladi. Yuqoriga ko‘tarilgan koronka ko‘zdan kechiriladi va kolonkaviy quvurdan kern chiqarib olinadi. Olmosli koronkalar kuyidagi hollardan ishdan olinadi: 1) mexanik jarohat sezilganda; 2) koronka ishchi yuzasida ariqchalar kuzatilganda; 3) olmoslar ochilib qolganda; 4) diametr bo‘ylab yeyilish yuzaga kelganda.
Olmosli koronkalar bilan burg‘ilash rejim parametrlariga koronkaga beriladigan og‘irlik kuchi, snaryadning aylanish chastotasi va zaboyga yuboriladigan yuvish suyuqligi miqdori kiradi.
Jinslarga beriladigan og‘irlik kuchi jinslarning qattiqligi va koronka turiga mos ravishda tanlanadi.
Olmosli koronkaga beriladigan og‘irlik kuchi amaliyotda quyidagi formula bilan aniqlanadi.
Rol = Rsol · S;
|
| |
Skvajinalarni yuvish va tazalash usullari

maqsadga
muvofiq emas, shuning uchun bu usulni boshqa burg'ilash usullari bilan kombinatsiyalashgan holda qo’llash mumkin.
Rotorli burg'ulash qoyali va yarim qoyali tog’ jinslarida chuqurligi 150 m gacha bo’lgan quduqlarni burg'ilashda ishlatiladi. Rotorli burg'ulash uchun odatda yuvuvchi suyuqlik ishlatililadi, shuning uchun qishda sovuq mintaqalarda texnologik komponentlarning muzlashi sababli ushbu usulni qo'llash mumkin emas. Ushbu usulning afzalliklari orasida quyidagilarni ta'kidlab o’tish kerak:
Obsadli quvurlar quduqni chiqindi jinslardan tozalagandan so'ng o'rnatiladi, bu esa yaxshi natijalarga erishishni ta'minlaydi.
Rotorli sharoshkali burgʼilash. Bunda quduq koʼndalang kesimi boʼyicha burgʼilash nakonechnigi bilan jinsni boʼshatiladi. Burgʼilash instrumenti doloto (koronka), poʼlat quvurlar yoki shtangadan iborat. Poʼlat quvurlarda
ikkita teshik mavjud, yaʼni havo va suv jins aralashmasini oʼtkazuvchi kanallaridan iborat. Shtanga esa ichki kanali (teshigi) orqali havo yuborishga moʼjallangan boʼladi. Rotorli burgʼalish stanoklari quduqni tik va kichik qiyalik (300 gacha) holatida burgʼilashi (qazishi) mumkin. Ularning qazish diametri 400 mm va chuqurligi 40 m gacha boʼladi. Bunda jinsni boʼshatish burgʼilash kolonnasini uch qisimga oʼrnatilgan tishli sharoshkalar (tishli shesternalar) ni jinsga vertikal kuch ostida aylanishi natijasida uning strukturasi buziladi. Maydalangan jins bosimli havo yoki suv yordamida quduqdan chiqarib tashlanadi. Bu bir vaqtning oʼzida sharoshkalarni sovitish vazifasini ham bajaradi.
– - Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi

|
Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi
|
bet | 8/8 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #261733 |
Bog'liq Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi1.6 – rasm. Kremniy plastinkalarini ishlab chikarish jarayoni
Keyingi vaqtlarda fotoelektor yacheykalaramorf kremniy, kadmiy – tellurid yoki mis – indiy – selindan yupka plyonkalar shaklida tayyorlana boshladi. Ularning foydali ish koeffitsenti qariyb 8 % ni tashkil etadi, biroq mono yoki polikristall kremniydan tayyorlanadigan fotoelektr yacheykalarga qaraganda tayyorlanishi arzonrokdir. Hozirgi vaqtda fotoelementlarning foydali ish koeffitsentini 30 – 60 % ga oshirish ustida ilmiy – tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Buning uchun plyonkalarni 4 – 8 marta ustma – ust o‘rnatish zarur bo‘ladi. Ushbu tadqiqotlar natijasida qurilma quvvati oshiriladi hamda ishlab chikarish narxi keskin pasayadi. Fotoelektr tizimi doimiy elektr tokini ishlab chiqaradi va invertor yordamida doimiy elektr toki, o‘zgaruvchan tokka aylantiriladi (1.7 – rasm).
|
1.7 – rasm. Quyosh batareyasidan elektroenergiya olish sxemasi
|
Quyosh elektrostansiyalari. Bir necha quyosh batareyalarini bir – biriga ulab quyosh elektrostansiyalarini tashkil qilish mumkin. Hozirgi kunda dunyoda juda ko‘plab quyosh elektrostansiyalari qurilib ishga tushirilgan.
Mamlakatimizning Samarqand viloyatida, Osiyo taraqqiyot bankining yordamida, dunyoda eng yirik quyosh fotoelektrik stansiyasi qurilishi rejalashtirildi.
Quyosh elektrostansiyasi 400 gektar maydonga joylashib, uning quvvati 100 MW ni, yillik elektr energiya ishlab chiqarish esa 200 mln.kW soat ni tashkil qiladi. Elektrostansiyaning qurilishi 5 yil davom etib, 2019 yilning mart oyida ishga tushirilishi kutilmoqda.
|
| |
- - Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi

|
Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi
|
bet | 6/8 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #261733 |
Bog'liq Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi1.3 - rasm. Quyosh sirtida kuzatiladigan hodisalar (NASA tasviri)
Biz Quyoshda sodir bo‘ladigan hodisalar bilan tanishib chiqdik, endi undan keyin Quyosh energiyasini kosmos orqali Er orbitasiga qanday etib kelishini ko‘rib chiqamiz.
Er atmosferasi tashqarisidagi fazoning istalgan nuqtasida Quyosh tomonidan beriladigan nurlanish (insolyasiya) deyarli turg‘un bo‘ladi. Er sirtida esa vaziyat quyidagi holatlarga ko‘ra o‘zgaradi:
Erning fazodagi holatining o‘zgarishi;
Erning aylanishi;
Er atmosferasi (gazlar, bulutlar va changlar).
Atmosferadagi gazlar nisbatan turg‘un. Oxirgi yillarda havoning zararlanishi tufayli global yoritilish kamayishi kuzatilmoqda, atmosferadagi qattiq aralashmalar, qazilma yoqilg‘ilar chiqindilari Quyosh energiyasini Ergacha etib kelishini kamayishiga sabab bo‘lmoqda. Bulutlar ancha harakatchan va Erda joydan-joyga ko‘chib qiya soyalar berib turadi.
Er va uning orbitasi haqida tasavvur qilsak, biz Er o‘z o‘qi atrofida aylanishida Quyoshga nisbatan qiya joylashganini ko‘rishimiz mumkin. Er o‘zgarmas tezlik bilan aylanadi, Er orbitasining shunday nuqtalari topilishi mumkinki, uning ayrim qismlari ko‘proq yoritilishi mumkin va aksincha, chunki Er fazoda joylashgan. Erning o‘sha qismi kun davomida Quyoshga yaqinroq bo‘ladi. Bu esa fasllar bo‘lishining sababidir – jarayon 1.4- rasmda tasvirlangan.
Quyosh osmonning har xil joylarida ko‘rinadigandek bo‘lganligi uchun Quyosh qurilmamizni uni kuzatadigan qilishimiz kerak. 1.5- rasmda yassi kollektorni yilning turli vaqtlarida energiyadan samarali foydalanish uchun Quyoshning vaziyatiga qarab qanday o‘rnatish kerakligi tasvirlangan.
|
| |
-rasm. Quyosh - Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi

|
Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi
|
bet | 4/8 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #261733 |
Bog'liq Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi1.1-rasm. Quyosh galaktikasi (NASA tasviri)
|
Quyosh samarali katta termo-yadro reaktori ham hisoblanadi. Siz nima deb o‘ylaysiz, biz allaqachon ulkan katta termo-yadro reaktoriga egamiz, lekin ayrim odamlar esa undan ham kattarog‘ini qurishni hohlashi kulguli!
Quyoshda har soniyada, minutlar almashinishi bilan doimiy ravishda vodorod geliyga aylanadi.
Quyoshni katta miqdordagi termoyadro reaksiyasi ta’siridan portlab ketmasligiga nima to‘sqinlik qiladi? – oddiy gravitatsiya kuchlari! Quyosh ichida kechayotgan kompleks reaksiyalar natijasida tarqatuvchi kuchlar va g‘oyatda katta
o‘lchamdagi modda miqdori tufayli hosil bo‘ladigan gravitatsiya kuchlari orasidagi doimiy jang natijasida turg‘un bo‘ladi2.
Quyosh ichidagi barcha atomlar katta miqdordagi ichkariga “siqilishi” natijasida bir-biriga tortilgan bo‘ladi. Ayni paytda yadro reaksiyasi ta’sirida hosil bo‘lgan issiqlik va energiya barcha narsalarni tashqariga chiqarishga harakat qiladi. Bizning baxtimizga ular muvozanatda bo‘ladi va natijada Quyosh doimiy qoladi!
Quyoshning tuzilishi 1.2- rasmda keltirilgan – unda nimalar borligini tushuntirib o‘tamiz. Quyosh markazidan boshlab yadro, radioaktiv zona, konvektiv zona, fotosfera, xromosfera va tojlar bor.
Quyoshning yadrosi ikkita xossaga ega, birinchidan yadro reaksiyasi uchun qulay sharoit yaratadi – ishonib bo‘lmaydigan 15 million gradus selsiy haroratga ega (men u erda termometr ushlab turishni hohlamagan bo‘lardim), ikkinchidan ishonib bo‘lmaydgan katta bosim. SHuning uchun u erda termo-yadro reaksiyasi amalga oshadi.
1.2- rasm. Quyoshning tuzilishi (NASA tasviri)
YAdro reaksiyasida to‘rtta vodorod yadrosi parchalanib bitta geliy yadrosini hosil qiladi.Bu jarayondan ikkita natija olinadi – gamma nurlar ya’ni katta
2 Solar Energy Projects - 50 Projects, pp. 15.
energiyali fotonlar va neytronlar, ulardan biri koinotga ma’lum zaryadga va massaga ega bo‘lmagan zarralar.
|
| |
- rasm - Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi

|
Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi
|
bet | 7/8 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #261733 |
Bog'liq Zamonaviy quyosh elementlari fizikasi va texnologiyasi1.4- rasm. Quyosh va fasllar
Xo‘sh, biz Quyosh energiyasidan qanday foydalanishimiz mumkin?
Bu haqda o‘ylaydigan bo‘lsak, Quyoshdan kelayotgan barcha energiya bir nuqtadan boshqa nuqtaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita uzatiladi.
Quyosh energiyasi-Quyosh quvvatidan ta’minlanadigan ko‘pchilik qurilmalar Quyosh energiyasini to‘g‘ridan to‘g‘ri yig‘adi va foydalanadi hamda uni biror foydali energiya turiga aylantirishi mumkin. Qurilmalar Quyosh energiyasini o‘zida to‘playdi va to‘g‘ridan to‘g‘ri foydali energiya manba’siga aylantiradi.
SHamol energiyasi -Quyosh beradigan issiqlik bizning atmosferamizda konvektiv oqimlarni hosil qiladi, bu oqimlar katta va kichik bosimli sohalar orasida
gradient bo‘lishi aniqdir. Havoning bir joydan boshqa joyga ko‘chib yurishi shamol hosil qiladi va katta shamol generatorlaridan foydalanib Quyosh energiyasini olishga va uni elektr energiyaga aylantirishimiz mumkin
|
1.5- rasm. Yilning turli vaqtlariga nisbatan Quyosh vaziyatining o‘zgarishi
|
Gidroenergiya-Quyosh gidrologik siklni amalga oshiradi, ya’ni suv bug‘lanib osmonga ko‘tariladi va yomg‘ir ko‘rinishidagi yog‘ingarchilik bilan erga qaytib tushadi. Buning ma’nosi suvning dengiz sathidan erning balandroq sathiga ko‘tarilishi bilan tushuntiriladi! Baland joylarda to‘g‘on hosil qilib suvni to‘plasak, uni turbinalar orqali tushirish bilan suvning gravitatsion potensial energiyasini elektr energiyasiga aylantirishimiz mumkin.
Biomassa - qazilma yoqilg‘ilarni tejash uchun biz uning o‘rnini bosadigan hosil etishtirishimiz mumkin. Daraxtlar biomassadir, ular yoqib ishlatiladigan o‘rmon hosil qiladi. SHakarqamishni ham etishtirsa bo‘ladi va uni bio-etanolga aylantirish mumkin, ular ichki yonuv dvigatellarida benzin o‘rnida ishlatiladi. Etishtiriladigan barcha o‘simlaklar Quyosh ta’sirida o‘sadi, shunday ekan ular ham Quyosh energiyasi mahsuli hisoblanadi.
Shunday qilib, fotoelektor yacheykalarida yorug‘lik nurlanish energiyasi elektr energiyasiga aylantiriladi. Fotoelektr yacheykalarini tayyorlashda birinchi bo‘lib mono yoki polikristall kremniydan foydalanilgan (1.6 – rasm). Hozirgi kunda bu elementdan tayyorlanadigan yacheykalar, butun dunyoda o‘rnatilgan tizimlarning 80 % ni tashkil etadi. Ularning foydali ish koeffitsenti 11 – 16 % ni tashkil etadi.
|
| |