nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
)Çoxsəviyyəli arxitekturalar - Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları

|
Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları
|
bet | 22/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablar22)Çoxsəviyyəli arxitekturalar.
Çoxsəviyyəli arxitektura
Çoxsəviyyəli arxitektura kliyent-server arxitekturasının inkişafı nəticəsində yaranmış və klassik formada 3 səviyyədə təşkil olunur:
aşağı səviyyə - kliyentlərin tətbiqlərini (sorğular və interfeyslər) əhatə edir və təsvir vasitələrindən (PS), təsvir məntiqindən (PL) və orta səviyyədəki tətbiqi çağırmaq üçün proqram interfeysindən ibarət olur;
orta səviyyə - tətbiq serverindən ibarətdir. Burada tətbiqi məntiq (BL) yerinə yetirilir və verilənlərin emalı məntiqi (DL) verilənlər bazası ilə əməliyyatları yerinə yetirir;
yuxarı səviyyə - verilənlərin emalı xidmətini (DS) və fayl əməliyyatlarını (FS) yerinə yetirən VB-nin uzaq məsafəli xüsusi serverindən ibarət olur.
F unksiyaların 3 səviyyədə bölüşdürülməsi çoxsəviyyəli arxitekturalı şəbəkə informasiya sisteminin tipik variantıdır. Hər səviyyəyə uyğun funksiya ayrıca kompüterdə reallaşdırılır. Şəkildə göstərilmiş belə modelə başqa adla tətbiq serveri modeli və ya AS-model (Application Server-Model) deyilir.
AS modelinin mərkəzi qovşağı tətbiq serveridir. Burada bir neçə tətbiqi funksiya reallaşdırılır və bunlardan hər biri ayrıca xidmət kimi tərtib olunur. Tətbiq serveri bir neçə ola bilər və bu halda onlardan hər biri öz xidmətini təqdim edir. Tətbiq serverindən xidmət tələb edən istənilən proqram onun üçün kliyent rolunu oynayır. Tətbiq serverinə kliyentdən daxil olan sorğular növbəyə qoyulur və müəyyən qayda ilə (məsələn, üstünlük dərəcəsinə görə) seçilib yerinə yetirilir.
3-cü (aşağı) səviyyədə təsvir funksiyalarını yerinə yetirən və tətbiq serveri üçün kliyent rolunda çıxış edən komponent adi hala nisbətən bu modeldə daha geniş məna daşıyır. O, istifadəçi ilə interfeysin təşkili üçün, məsələn, istifadəçi – şəxsdən, qurğudan, vericidən veriələnlərin qəbulu üçün istifadə oluna bilər və ya istənilən proqram ola bilər.
Üçsəviyyəli arxitekturanın üstünlüyü onun çevikliyindən və tətbiq funksiyalarının bir-birindən asılı olmayan 3 hissəyə bölünməsinin nəticəsi kimi özünü göstərən universallıqdan ibarətdir. Bir çox hallarda bu arxitektura ikisəviyyəli arxitekturadan daha səmərəli hesab olunur. 3 səviyyəli arxitekturanın çatışmazlığı 2 səviyyəli arxitekturaya nisbətən tətbiq komponentləri arasında informasiya mübadiləsinə daha çox resursun tələb olunmasıdır.
Üçsəviyyəli arxitekturanın reallaşdırılması üçün proqram vasitələri nisbətən yeni hesab olunurlar. Bu vasitələr əsasən UNİX mühiti üçün hazırlanır. Lakin son vaxtlar Windows mühiti üçün də bu cür proqram vasitələri yaradılmağa başlanmışdır. Bu vasitələrə misal olaraq BEA WebLogic Server, Inprise Application Server, IBM Web Sphere Application Server məhsullarını göstərmək olar.
|
| |
Bog„langan qo„shma gaplar

87
daraja ergash gapli qo‗shma gap, chog‗ishtirish-o‗xshatish ergash gapli qo‗shma
gap, o‗rin ergash gapli qo‗shma gap,
Shartlanganlik munosabatli qo„shma gaplar va uning turlari: sabab ergash
gapli qo‗shma gap, maqsad ergash gapli qo‗shma gap, shart ergash gapli qo‗shma
gap qo‗shma gap, to‗siqsiz ergash gapli qo‗shma gap, natija ergash gapli qo‗shma
gap.
Bog„lovchisiz qo„shma gap. Bunday qo‗shma gap komponentlarini
biriktiruvchi asosiy vosita intonatsiya yekanligi.Tarkibidagi
qismlarning
munosabatiga ko‗ra bunday qo‗shma gapning turlari: bog‗langan qo‗shma gapga
sinonim tur, ergashgan qo‗shma gapga sinonim tur.
Birinchi turda tenglanish
intonatsiyasidan tashqari umumbo‗laklar (payt hollari, aniqlovchilar)ning
komponentlarini
biriktirishdagi
roli.
Ergashgan
qo‗shma
gaplarning
yordamchilarsiz qo‗llanish holatlari. Bog‗lovchisiz qo‗shma gaplar punktuatsiyasi.
)İnformasiya sistemlərinin tətbiq sahələrindən mühasibat uçotu, bank sisteminin və maliyyə axınının idarə olunması

|
)İnformasiya sistemlərinin tətbiq sahələrindən mühasibat uçotu, bank sisteminin və maliyyə axınının idarə olunması
|
bet | 26/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablar25)İnformasiya sistemlərinin tətbiq sahələrindən mühasibat uçotu, bank sisteminin və maliyyə axınının idarə olunması.
İnformasiya sistemlərinin tətbiq sahələri
Məlumat texnologiyalarının sürətli inkişafı, onların tətbiq sahələrinin genişlənməsinə səbəb olub. 85-90-cı illərdə məlumat sistemləri əsasən mühasibat və texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılması üçün istifadə olunurdu. Hazırda isə bu sistemlər istehsalatdan biznesə, elmdən təhsilə qədər bütün sahələrdə tətbiq olunur.
Korporativ informasiya sistemlərinin səmərəli tətbiqi, proqnozlar və idarəetmədə səhvləri azaldır. İnformasiya sistemləri, müəssisənin işi haqqında operativ informasiya verir və idarəetmə orqanlarına çatdıraraq gəlir artır.
İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, müasir biznes idarəetməsində səhvlərin azaldılmasını və müəssisələrin müstəqil qərarlarını dəstəkləyir. Bu, maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin nəzarətdə saxlanılmasını və müasir şəraitdə uğur qazanmağı təmin edir.
Mühasibat uçotu
Mühasibat uçotu, klassik informasiya texnologiyası tətbiq sahələrindən biri olmuş və bu gün də əhəmiyyətli bir məsələdir. Kompüterlə işləmək səhvləri azaldır və mühasibin işini daha effektiv edir. Mühasibat uçotu asan formalalaşdırılır və avtomatlaşdırılması üçün texniki və proqram tələbləri minimaldır. Lakin sistemin qurulması zəhmət tələb edir və yüksək iş etibarlığı və istismarının rahatlığı baxımından yüksək standartlara cavab verməlidir.
Bank sistemi
Həm dövlət, həm də özəl banklar, geniş şəkildə avtomatlaşdırılmış informasiya sistemlərindən istifadə edir. Bu sistemlər, bank funksiyalarının bir çoxunu əhatə edir: depozit hesabları, kredit əməliyyatları, müştərilərin məlumatları və daha çox. Avtomatlaşdırılmış bank sistemləri yaratmaq üçün texniki və proqram çətinlik minimaldır. Lakin informasiyanın təhlükəsizliyi çox vacibdir və yüksək səviyyədə qorunmalıdır.
Maliyyə axınlarının idarə olunması
İnformasiya texnologiyalarının maliyyə axınlarının idarə olunmasında tətbiqini əsaslandıran səbəb bu sahədə də baş verə bilən səhvlərin yolverilməzliyidir. Tədarükçülərlə və istehlakçılarla hesablaşma sisteminin düzgün qurulmaması digər məsələlərin yaxşı həll olunduğu halda belə, maliyyə böhranlarına gətirib çıxara bilər və əksinə, maliyyə hesablaşmalarının düzgün aparılması və ciddi nəzarət edilməsi firmanın dövriyyə vəsaitlərinin xeyli artmasına səbəb ola bilər.
|
| |
İnformasiya məhsulu - Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları

|
Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları
|
bet | 25/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablar İnformasiya məhsulu - maddi və ya qeyri-maddi formada yayılması üçün istehsalçı tərəfindən hazırlanmış informasiya (verilənlər) toplusudur. İnformasiya məhsulunun yayılması digər material məhsulunda olduğu kimi, müəyyən üsullarla həyata keçirilən xidmət vasitəsilə yerinə yetirilir.
Xidmət – insanın və ya təşkilatın müxtəlif məhsullara təlabatını ödəmək üçün müəssisənin və ya şəxsin qeyri-istehsal fəaliyyətinin nəticəsidir.
İnformasiya xidməti - informasiya məhsullarının alınması və istifadəçiyə təqdim edilməsi deməkdir.
Dar çərçivədə informasiya xidməti çox vaxt kompüterin köməyilə edilən xidmət kimi başa düşülür. Əslində isə, bu anlayış daha geniş məna kəsb edir.
Xidmət təqdim edildikdə iki tərəf-xidmət göstərən və xidmət alan-arasında razılaşma (müqavilə) bağlanır. Müqavilədə onun yerinə yetirilmə vaxtı və xidmətin dəyəri göstərilir. Xidmətin siyahısı informasiya resurslarının və onların əsasında hazırlanmış informasiya məhsullarının həcmi, kefiyyəti və istifadə sahəsi əsasında tərtib edilir.
İnformasiya resurslarının və məhsullarının növlərinə görə informasiya xidmətlərinin aşağıdakı tiplərini ayırmaq olar:
informasiya nəşrlərinin buraxılması;
retrospektiv informasiya axtarışı;
elmi-texniki informasiya xidmətləri;
uzaqməsafəli informasiya bazalarına müraciət;
informasiya xidmətlərinin hazırlanması və təqdim edilməsi;
ilkin mənbələrin təqdim edilməsi.
İnformasiya nəşrləri referativ məcmuələri, biblioqrafik göstəriciləri, icmal xarakterli nəşrləri, informasiya-arayış nəşrlərini və s. əhatə edir.
Retrospektiv informasiya axtarışında istifadəçilərin sorğularına görə informasiya bazalarından müəyyən mövzu üzrə müəyyən dövrə aid informasiyanın axtarışı aparılır və nəticələr ekran görüntüsü, çap materialı və ya elektron sənədlər şəklində istifadəçilərə çatdırılır.
Elmi-texniki informasiya xidmətləri elmi-texniki informasiyanın (biblioqrafik informasiyanın, xülasələrin, tərcümələrin və s.) hazırlanmasını və istifadəçilərə çatdırılmasını nəzərdə tutur.
Uzaqməsafəli informasiya bazalarına müraciət şəbəkə texnolo-giyasının, o cümlədən, İnternetin tətbiqi ilə həyata keçirilir və istifadəçilərə uzaq məsafədə yerləşən kənar təşkilatların hazırladıqları informasiya məhsullarından faydalanmağa imkan verir.
İnformasiya xidmətlərinin hazırlanması və təqdim edilməsi ilk növbədə müxtəlif miqyaslı informasiya sistemlərinin qurulmasını və tətbiqini nəzərdə tutur. Əslində informasiya sistemləri müxtəlif sahələrdə təşkilatların (korporasiyaların) informasiya tələblərini ödəməklə yanaşı, 2-4 xidmətlərini də yerinə yetirirlər.
İlkin mənbələrin təqdim edilməsi kitabxanaların ənənəvi xidmət sahəsinə aiddir. Bu xidmət ilkin mənbələrin özlərinin təqdim edilməsi ilə yanaşı, onların surətlərinin də verilməsini təmin etməlidir.
|
| |
)İnformasiya sisteminin həyat dövrü

|
)İnformasiya sisteminin həyat dövrü
|
bet | 30/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablar27)İnformasiya sisteminin həyat dövrü
Həyat dövrü informasiya sisiteminin layihələndirmə metodologiyasının baza anlayışlarından biridir. İnformasiya sisteminin həyat dövrü onun hazırlanması haqqında qərar qəbul edilmə anından istismardan silinməsi anına qədər davam edən fasiləsiz prosesi əhatə edir.
İnformasiya sisteminin həyat dövrünü tənzimləyən ISO/IEC 12207 beynəlxalq standart mövcuddur. (Burada ISO- İnternational Organization of Standartization - Standartlaşma üzrə Beynəlxalq Təşkilat, IEC – İnternational Electrotechnical Commission – Elektrotexnika üzrə Beynəlxalq Komissiya deməkdir). ISO/IEC 122207 standartı informasiya sistemnin yaradılması zamanı yerinə yetirilən prosesləri, əməliyyatları və məsələləri əks etdirən həyat dövrünün strukturunu təyin edir.
İS-in həyat dövrünün prosesləri
ISO/IEC 12207 standartına görə həyat dövrü 3 qrup proseslərə əsaslanır:
həyat dövrünün əsas prosesləri (alınma, tədarük, qurulma, istismar, müşayiət);
əsas proseslərin yerinə yetirilməsini təmin edən köməkçi proseslər (sənədləşdirmə, konfiqurasiyanın idarə olunması, kefiyyətin təmini, verifikasiya, attestasiya, qiymətləndirmə, audit, problemlərin həlli);
təşkilatı proseslər (layihənin idarə olunması, layihənin infrastrukturunun yaradılması, həyat dövrünün təyini, qiymətləndirilməsi və yaxşılaşdırılması, öyrətmə).
Bu proseslərə ətraflı baxaq
Həyat dövrünün əsas prosesləri
Həyat dövrünün əsas proseslərindən ən vacibləri sistemin qurulması, istismarı və müşayiət edilməsidir. Hər bir proses müəyyən məsələlər və onların həll yolları ilə, ilkin verilənlərlə və nəticələrlə xarakterizə olunur.
Qurulma prosesi konsepsiyanın formalaşdırılması, texniki tapşırığın tərtibi, layihələndirmə, hazırlama, sazlama və testləmə mərhələlərini əhatə edir. Qurulma prosesinə həmçinin layihə və istismar sənədlərinin tərtib edilməsi, yaradılan proqram məhsullarının testlənməsi və heyyətin öyrədilməsi üçün lazımi materialların hazırlanması da daxildir.
İstismar prosesi əsas və hazırlıq xarakterli iki növ işləri əhatə edir. Hazırlıq işlərinə aiddir:
istifadəçilərin iş yerlərinin təşkili;
istifadəçilərin istismar sənədləri və təlimatlarla təmin edilməsi;
heyyətin öyrədilməsi.
Əsas işlərə aiddir:
sistemin bilavasitə istismarı;
pozuntuların müəyyənləşdirilməsi və onları yaradan səbəblərin aradan qaldırılması;
proqram təminatının modifikasiyası;
sistemin təkmilləşdirilməsi üçün təkliflərin hazırlanması;
sistemin inkişafı və yeniləşdirilməsi.
|
| |
Müşayiət prosesi - Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları

|
Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları
|
bet | 31/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarMüşayiət prosesi yuxarıdakı işlərlə yanaşı sistemə texniki xidmətin təşkilini də əhatə edir. Sistemə kefiyyətli texniki xidmət göstərmək üçün bu işə təkcə gündəlik inzibatçılıq məsələlərinin həlli ilə məşğul olanlar deyil, həmçinin qəza və pozuntu hallarında sistemin işini tez bərpa edə bilən yüksək səviyyəli mütəxəssislər cəlb edilməlidir.
Köməkçi proseslər
Köməkçi proseslər icərisində əsas yeri konfiqurasiyanın idarə olunması tutur. Hər biri müstəqil hazırlanan və müxtəlif variantlarla reallaşdırılan çoxlu sayda komponentdən ibarət olan mürəkkəb informasiya sisteminin yaradılmasında bu komponentlərin funksiyalarını və əlaqələrini nəzərə almaqla vahid strukturun qurulması və sistemin bütövlükdə işinin və inkişafının təminatı problemi qarşıya çıxır. Konfiqurasiyanın idarə olunması İS-in həyat dövrünün bütün fazalarında komponentlərdə dəyişikliklər edilməsini sistematik olaraq nəzərə almağa və nəzarət etməyə yönəlir.
Təşkilati proseslər
Layihənin idarə olunması lazımı işlərin planlaşdırılması və təşkili, yaradıcı kollektivin formalaşdırılması, görülən işlərin vaxtına və kefiyyətinə nəzarətlə bağlıdır. Layihənin texniki və təşkilati təminatı aşağıdakıları əhatə edir:
layihənin reallaşdırılması üçün metodların və instrumental vasitələrin seçilməsi;
layihənin işlənməsinin aralıq vəziyyətlərinin öyrənilməsi və qiymətləndirilməsi;
yaradılmış proqram təminatının sınaqdan keçirilməsi üçün metod və vasitələrin hazırlanması;
heyyətin öyrədilməsi.
Layihənin kefiyyətinin təminatı sistemin komponentlərinin verifikasiyası, yoxlanması və testlənməsi ilə bağlıdır.
Verifikasiya - baxılan mərhələdə layihənin işlənməsinin cari vəziyyətinin mərhələnin tələblərinə uyğunluğunun təyin edilməsi prosesidir.
Yoxlama – işlənib hazırlanan sistemin parametrlərinin ilkin tələblərə uyğunluğunun təyin edilməsi prosesidir. Yoxlama qismən testləmə ilə uyğun gəlir. Testləmə real və gözlənilən nəticələr arasındakı fərqi və İS-in xarakteristikalarının ilkin tələblərə uyğunluğunu təyin etmək məqsədilə aparılır.
|
| |
Mal dövriyyəsinin, çeşidin və tədarükün idarə olunması

|
Mal dövriyyəsinin, çeşidin və tədarükün idarə olunması
|
bet | 27/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarMal dövriyyəsinin, çeşidin və tədarükün idarə olunması
Mal dövriyyəsinin, çeşidin və tədarükün təhlili prosesinin avtomatlaşdırılması vəsaitlərin daima çatışmaması şəraitində müəssisənin gəlirlə işləməsinə və dinamik inkişafına zəmin yaradır. Dövriyyə vəsaitlərinin həddən artıq miqdarda anbarlarda yığılıb «dondurulması» istənilən istehsal müəssisəsinin zərərinə yönələn proses hesab olunur. Perspektiv malları nəzərə almadan müəssisə inkişaf edə bilməz. Bütün bunlar isə mal dövriyyəsinin, çeşidin və tədarükün informasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə hərtərəfli təhlili və məqsədyönlü idarə olunması sayəsində aradan qaldırıla bilər.
İstehsal proseslərinin idarə olunması
İstehsal proseslərinin idarə olunması çox zəhmət tələb edən problemdir. Burada əsas məsələ istehsal prosesinin planlaşdırılması və optimal idarə olunmasıdır. Bu məsələnin avtomatlaşdırılmış həlli istehsal güclərini, sərfləri, bazarı və s. nəzərə almaqla planlaşdırmanı düzgün aparmağa, istehsalın texniki hazırlağını yerinə yetirməyə, istehsal proqramına və texnologiyaya uyğun məhsul istehsalı prosesini operativ idarə etməyə imkanlar yaradır. Aydındır ki, istehsalat böyük olduqda gəlirin alınmasında iştirak edən biznes proseslərin sayı çox olur, odur ki, informasiya sistemindən istifadə olunması həyati zərurət daşıyır.
Texnoloji proseslərin idarə olunması
70-ci illərdən etibarən, texnoloji proseslərin idarə olunmasında öncə xüsusiləşdirilmiş idarəedici kompüterlərdən istifadə olunurdu. Mikroprosessor və fərdi komputerlərin inkişafı ilə aparat kimi onlardan istifadə etmək mümkün oldu. Texnoloji proseslərin idarə olunmasında əsas problem sistemin həqiqi zamanlı işinə diqqət yetirməkdir. Müasir texnoloji qurğuların əksəriyyətində avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri təmin edir və onlar texnoloji qurğuların hazırlanma mərhələlərində nəzərə alınırlar.
26)İnformasiya sisteminin qurulmasının əsas mərhələləri
Mürəkkəbliyindən və işin həcmindən asılı olmayaraq, hər bir layihə özünün yaradılmasında və inkişafında «layihə hələ yoxdur» vəziyyətindən «layihə artıq var» vəziyyətinə qədər bir yol keçir. Layihənin yaradılmasına başlanandan tam bitməsinə qədər addımları mərhələ (faza, stadiya) adlandırırlar. Mərhələlərin sayının və məzmununun təyin olunmasında tam müəyyənlik yoxdur, çünki bu xarakteristikalar konkret layihənin yerinə yetirilmə şərtlərindən və icraçıların təcrübəsindən asılıdır. Buna baxmayaraq, informasiya sisteminin qurulma prosesinin məntiqi və əsas məzmunu əksər hallarda ümumi olur və əsasən aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:
konsepsiyanın formalaşdırılması;
texniki tapşırığın tərtib edilməsi;
layihələndirmə;
hazırlama;
sazlama və testləmə;
sistemin istismara verilməsi;
sistemin müşayiət edilməsi.
2-ci və 3-cü mərhələləri adətən sistem layihələndirməsi, 4-cü, 5-ci və 6-cı mərhələləri isə reallaşdırma adlandırırlar.
|
| |
Mumtoz adabiyotdagi davriy o„zgarishlar va bularning sabablari

88
Mumtoz adabiyotni o‗rganishning metodologik asoslari va uni tadqiq etish
metodlari. Shu kungacha qo‗llanilgan tadqiqot metodlari. Adabiy tahlil usuli.
Qiyosiy-tarixiy metodning mumtoz adabiyotni o‗rganishdagi afzalliklari. Mumtoz
badiiy asarlarni talil qilishda yangi metod va yondashuvlar.
Mumtoz adabiyotning paydo bo„lishi va shakllanishi. Mumtoz
adabiyotning paydo bo‗lishi va shakllanishidagi asosiy omillar:mifologiya va
uning yozma adabiyot taraqqiyotidagi o‗rni, xalq og‗zaki ijodi va mumtoz adabiyot
munosabati, tarjima adabiyoti va mumtoz adabiyot. Islomgacha bo‗lgan turli diniy
oqimlar (zardushtiylik, moniylik, buddaviylik va b.)ning yozma adabiyot yuzaga
kelishidagi roli.
Mumtoz adabiyotning falsafiy-nazariy manbalari, jumladan, diniy manbalar,
irfon va falsafa, tarix va boshqa ijtimoiy fanlar bilan aloqadorligi. Qur‘oni karim
va hadisi sharif badiiy ijodning bosh manbasi sifatida. Didaktik adabiyot va uning
vakillari.
Arabiy va forsiy tillardagi adabiyotning turkiy tildagi mumtoz
adabiyotning shakllanishidagi roli.
Turonzamindagi XI asrgacha bo‗lgan forsiy tildagi adabiyotning turkiy
adabiyot taraqqiyotidagi roli.
Tasavvuf. Tasavvuf maktablari. Uning san‘at va adabiyotga ta‘siri. Mumtoz
adabiyotning taraqqiy etishida tasavvufning o‗rni va ahamiyati.
Forsiy va turkiy shoirlar (adiblar) ijodidagi mushtarak jihatlar. Adabiy
ta‘sir masalasi. Zullisonaynlik an‘analari. Har ikki tilda yaratilgan mumtoz
asarlarda yagona adabiy prinsip va me‘yorlarga amal qilinishi.
Sazlama və testləmə - Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları

|
Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları
|
bet | 29/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarSazlama və testləmə
İnformasiya sistemi proqram məhsulu olduğu üçün, onun yaradılmasında proqram vasitələrinin sazlanması və testlənməsi mühüm rol oynayır. Bu işləri İS-in hazırlanma mərhələsində də yerinə yetirmək olar. Lakin onların ağırlığını və yerinə yetirilmə xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq sazlama və testləməni bir mərhələ kimi ayırırlar. Bu mərhələdə aşağıdakılar yerinə yetirilir:
ayrı-ayrı proqram modullarının sazlanması və testlənməsi;
funksional proqram qruplarının( altsistemlərin) sazlanması və testlənməsi;
altsistemlərin inteqrasiyası və sistemin bütövlükdə sazlanması və testlənməsi.
Sistemin istismara verilməsi
Bu mərhələdə real şəraitdə sistemin sınaq istismarı yerinə yetirilir, tam istismara hazırlıq işləri görülür və sifarişçi ilə layihənin nəticələri haqda danışıqlar aparılır. Mərhələdə əhatə olunan əsas işlər bunlardır:
İS-in fəaliyyət göstərəcəyi real şəraitdə sınaq istismarı;
yaradılan sistemin istismarı üçün kadrların hazırlanması;
işçi sənədlərin hazırlanması, sistemin sifarişçiyə təqdim edilməsi və istismara verilməsi;
layihənin nəticələrinin qiymətləndirilməsi və yekun sənədlərin hazırlanması;
mübahisəli halların aradan qaldırılması və layihə işlərinə yekun vurulması.
Sistemin müşayiət edilməsi
Qeyd olunduğu kimi, İS əsasən proqram məhsulu olduğundan, istismara verildikdən sonra müəyyən müddət ərzində (6 aydan 2 ilə qədər) icraçı tərəfindən müşayiət olunmalıdır. Bu mərhələdə aşağıdakı işlər görülür:
sistemin sifarişçinin tələblərinə tam cavab verməsinə nəzarət edilməsi;
aşkarlanan pozuntuların icraçı tərəfindən aradan qaldırılması;
istismar müddəti ərzində sifarişçi tərəfindən yeni fikirlər və tapşırıqlar irəli sürüldükdə onların təhlil edilməsi;
yığılan təcrübə və alınan yeni təkliflər əsasında sistemin təkmilləşdirilməsi və inkişaf istiqamətlərinin təyin edilməsi.
|
| |
O„zbek mumtoz poetikasi asoslari. Mumtoz poetika haqida umumiy

90
Uning tarixi va tadrijiy takomili. Fasohat. Ilmi bayon. Balog‗at ilmida tashbeh.
Haqiqat va majoz. Istiora. Arabiy manbalarda balog‗at ilmiga berilgan baho.
Forsiy manbalarda balog‗at ilmi. Balog‗at ilmining sof adabiyotshunoslikdagi
talqini. Ilmi aruz, ilmi bade‘, ilmi qofiya.
Mumtoz adabiyotda adabiy turlar va she‟r nav‟lari. Adabiy tur
tushunchasi va uning ifodalanish shakllari (nasr, nazm). Baytli she‘r shakllari.
G‗azal, qasida va mustazod janrlari. Kichik lirik janrlar tavsifi.
Musammatlarning shakliy xususiyatlari. Mustaqil va tazmin musammatlar.
Taxmis va tasdislarning yaratilish xususiyatlari.
Ham bayt, ham bandga asoslangan she‟r shakllari. Masnaviy -voqeaband
she‘r uchun asos sifatida. Tarkibband va tarji‘band haqida umumiy ma‘lumot.
Aruz nazariyasi asoslari. Cho‗ziq, qisqa va o‗ta cho‗ziq hijolar haqida
ma‘lumot. Asliy va tarmoq ruknlar. Taqti‘ va uning aruz nazariyasidagi o‗rni.
Vazn va mumtoz janrlar munosabati. Tuyuq, ruboiy va mustazod janrlarining vazn
xususiyatlari.
Ilmi badi‟ yoki badiiy san‟atlar talqini. Ilmi badi‟ yoki badiiy san‘atlar
talqini. Mumtoz manbalarda ilmi badi‘ga doir qarashlar. Badiiy san‘atlar tasnifi.
Lafziy san‘atlar haqida ma‘lumot. Ularning o‗ziga xos xususiyatlari. Takrorga
asoslangan san‘atlar. Ma‘naviy san‘atlar haqida ma‘lumot.Ularning she‘r tashbeh,
talmeh, mubolag‗a, tanosub mumtoz adabiyotning tayanch badiiy vositalari
sifatida. Lafzi-yu ma‘naviy san‘atlar. Ularning ham shakl, ham ma‘noga aloqador
ekanligi. Tajnis, iyhom, tazod san‘atlarining mumtoz she‘riyatdagi o‗rni.
Murakkab qo„shma gaplar - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

|
Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"Bog'liq Nukus davlat pedagogika instituti kelishilgan Murakkab qo„shma gaplarning uch va undan ortiq qismdan tashkil topishi.
Murakkab qo‗shma gaplarning komponentlari orasidagi munosabatga ko‗ra turlari:
tenglanish orqali tuzilgan murakkab qo‗shma gaplar, ergashish orqali tuzilgan
murakkab qo‗shma gaplar (bir necha ergash gapli, bir necha bosh gapli qo‗shma
gap). Tenglanish va ergashish orqali tuzilgan murakkab qo‗shma gaplar (aralash
qo‗shma gaplar).
Tenglanish orqali tuzilgan murakkab qo‗shma gaplarda biriktiruvchi vositalar:
teng bog‗lovchilar, yuklamalar va tenglanish intonatsiyasining mavjudligi.
Tenglanish va ergashish orqali birikadigan murakkab qo‗shma gaplar (aralash
tipdagi qo‗shma gaplar). Ular tarkibidagi komponentlarni biriktiruvchi vositalar.
Ko‗p komponentli qo‗shma gap komponentlarining murakkab holda kelishi,
ularning boshqa komponentlar bilan munosabati va turli ko‗rinishlari.
O„zga gapli qurilma. O‗zga gapning turlari: ko‗chirma gap, o‗zlashtirma
gap. Ko‗chirma gaplarning tuzilishi: muallif gapi va ko‗chirma gap. Ko‗chirma
gapning so‗z, gap yoki bir necha gaplardan tashkil topishi.
Muallif gapi tarkibida kesim vazifasida keluvchi nutq fe‘llari. Ko‗chirma va
muallif gaplarining turli tartibda kelishi.
O‗zlashtirma gap. O‗zlashtirma gap bilan ko‗chirma gapning farqi va
o‗xshash tomonlari. Ko‗chirma gaplarni o‗zlshtirma gapga aylantirishda yuz
beradigan o‗zgarishlar.
Punktuatsiya. Punktuatsiya haqida tushuncha. O‗zbek tili punktuatsiyasi
asoslari. Tinish belgilarining turlari va ishlatilish qoidalari.
O„ZBEK ADABIYOTI TARIXI FANI BO„YICHA MAVZULAR
Mumtoz adabiyot istilohi, uning ma‘no ko‗lami. Sharq xalqlari mumtoz
adabiyotida mushtaraklik va o‗ziga xoslik, o‗zaro ta‘sir masalalari. O‗zbek
mumtoz adabiyoti Sharq adabiyoti kontekstida. Mumtoz adabiyotda sujetlarning,
janrlarning ko‗chishi va o‗zbek mumtoz adabiyotida qat‘iylashuvi.
|
| |
Didaktik asarlar. Didaktik asarlar

89
genezisi va rivojlanishi tadriji. Sharq adabiyoti uchun umumiy bo‗lgan obrazlar
tasnifi va tavsifi. Ramz va timsollar olami. O‗zbek mumtoz adabiyotida majoz
tarixi. Badiiy matn talqinida ramz va timsollarning muayyan adabiyotgan
daxldorligini e‘tiborga olish zarurati. Rang, son, tabiat ashyolariga oid ramziy
timsollar va ularning ma‘nolari.
Koseptual mərhələ - Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları

|
Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları
|
bet | 28/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarKoseptual mərhələ
Bu mərhələdəki işlərin əsas mahiyyəti layihənin təyin edilməsi və onun konsepsiyasının hazırlanmasıdır. Konseptual mərhələdə aşağıdakı işlər yerinə yetirilir:
ideyanın formalaşdırılması və məqsədlərin təyini;
layihənin əsas komandasının formalaşdırılması;
sifarişçinin və digər iştirakçıların tələblərinin və dəlillərinin öyrənilməsi;
mövcud vəziyyətin təhlili və ilkin informasiyanın toplanması;
əsas tələblərin və məhdudluqların, tələb olunan material, maliyyə və əmək resurslarının təyini;
alternativ variantların müqayisəli qiymətləndirilməsi;
təkliflərin hazırlanması, ekspertizadan keçirilməsi və təsdiq edilməsi.
Texniki tapşırığın tərtib edilməsi
Bu mərhələnin əsas məzmunu texniki tapşırığın hazırlanması və sifarişçi ilə müqavilə bağlanması üçün danışıqların aparılmasıdır.
Bu mərhələdə aşağıdakı işlər yerinə yetirilir:
layihənin əsas məzmununun və baza strukturunun işlənib-hazırlanması;
texniki tapşırığın hazırlanması və təsdiqi;
layihənin baza struktur modelinin planlaşdırılması və dekompozisiyası;
layihənin smetasının və büdcənin tərtib edilməsi, resurslara olan tələbatın təyini;
işlərin təqvim planlarının və ümumiləşdirilmiş qrafiklərinin hazırlanması;
sifarişçi ilə müqavilənin təsdiq edilməsi;
layihə iştirakçılarının kommunikasiya vasitələrinin işə salınması və işlərin gedişinə nəzarət edilməsi.
Layihələndirmə
Bu mərhələdə altsistemlər və onlar arasındakı əlaqələr təyin edilir, layihənin yerinə yetirilməsinin və resurslardan istifadə olunmasının daha səmərəli üsulları seçilir. Bu mərhələdə görülən əsas işlərə aşağıdakılar aiddir:
baza layihə işlərinin yerinə yetirilməsi;
xüsusi texniki tapşırıqların hazırlanması;
konseptual layihələndirmənin aparılması;
texniki spesifikasiyaların və təlimatların hazırlanması;
layihənin təqdim edilməsi, ekspertizası və təsdiqi.
Hazırlama
Bu mərhələdə layihəyə uyğun işlər yerinə yetirilir, onların koordinasiyası aparılır və operativ nəzarət edilir. Bu mərhələyə, başqa sözlə, reallaşdırma da deyilir.
Görülən əsas işlər bunlardır:
proqram təminatının hazırlanması;
sistemin testlənməsi və sınaq istismarı üçün hazırlıq işlərinin görülməsi;
layihə göstəricilərinə nəzarət edilməsi və tənzimlənməsi.
|
| |
Yozma yodgorliklar - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

|
Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"Bog'liq Nukus davlat pedagogika instituti kelishilgan Yozma yodgorliklar
Qadimgi yodgorliklarning yozuv xususiyatlari. Ieroglifik va piktografik
yozuvlar. Mixxatlar va runiy yozuvdagi ilk manbalar. «Avesto» yodgorligi
(er.av.VII asr) zardushtiylikning muqaddas kitobi ekanligi. «Avesto» qadimgi mif
va afsonalar majmui sifatida. Zardusht shaxsi haqidagi ma‘lumotlar. Uning tarkibiy
tuzilishi. Asosiy qism va Zandlar. «Avesto»ning ilmiy-tarixiy qimmati.
«Avesto»ning o‗rganilishi tarixidan. «Avesto» adabiy manba sifatida. Asardagi
yetakchi qahramonlar va timsollar. ―Avesto‖ning badiiy xususiyatlariga doir.
O„rxun-Enasoy obidalari (VI-VIII asrlar) adabiy manba sifatida.
Yodgorliklarning yaratilish tarixi va tarqalish o‗rni. Ularning kashf etilishiga oid
ma‘lumotlar. Bilga xoqon yodgorligida Vatan daxlsizligi uchun kurashning aks
etganligi. Kul Tegin yodgorligi. O‗rxun-Enasoy toshbitiklari adabiy manba
sifatida. Toshbitiklarning til xususiyatlari, adabiy qimmati. O‗rxun-Enasoy
yodgorliklarining janr xususiyatlari: tarixiy-qahramonlik dostonlari, qo‗shiq va
yig‗i janrlari. Toshbitiklar va turkiy xalqlar og‗zaki ijodi o‗rtasidagi munosabat.
O‗rxun-Enasoy yodgorliklarida mifologik tasavvurlar. To‗nyuquq bitigi.Unda
shaxs va millat erki. Irq bitigi (Ta‘birnoma) adabiy manba sifatida.
Islom madaniyatining shakllanishi va musulmon intibohi (renessansi).
Somoniylar, saljuqiylar, g‗aznaviylar va qoraxoniylar davrida islomiy madaniyat.
Hadis to‗plash an‘anasi va unda turkistonlik buyuk muhaddislarning roli. Imom
Buxoriy va at-Termiziy. «Al-jome‘u-s-sahih» va «Shamoyili Muhammadiyya»
asarlari. IX-X asrlarda arab tilining madaniy hayotga faol aralashuvi.
Arab va fors tillaridagi adabiyot. Turkiy xalqlarning arab va fors tillarida
ijod etishi. Markaziy Osiyo buyuk allomalar vatani: Abu Nasr Forobiy, Abu
Rayhon Beruniy, Ibn Sino asarlarida adabiyot masalalari. Badiiy asarlar va
tazkirachilik.
Abu
Mansur
as-Solibiy
va
uning
«Yatimatu-t-dahr»
asari.Chag‗oniyon adabiy muhiti.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 11/11 | Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #128899 |
Bog'liq Karporativ tarmoqni CISCO qurilmalarida loyihalash va sozlash kursFoydalanilgan adabiyotlar.
1.Zokirov, S. & Rahmatova, G. (2023). Zamonaviy ta'limda kompyuter o'yinlaridan foydalanish: muammolar va echimlar: Ta'limda kompyuter o'yinlaridan foydalanish. Muhandislik muammolari va innovatsiyalari, 1(1), 27-34
2.Lazareva, M.V. & Xasanova, M. (2023). Zamonaviy boshqaruv va raqamlashtirish. Talqin va ilmiy-uslubiy jurnali, 1 (17), 301-307
Azamxonov, B.S. & Burxanova, M. M. (2023). Oliy o'quv yurti talabalarining axborot kompetentsiyasini boshqarish usullari. Talqin va ilmiy-uslubiy jurnali, 1 (17), 308-311.
3.Suyumov, J.Yu. (2021). Kompyuter simulyatsiyasi modellari asosida faol o'qitish texnologiyasining nazariy asoslari. Academicia xalqaro multidisipliner tadqiqot jurnali. (7), 205-210
4.Suyumov, J.Yu. (2022). Zamonaviy taʼlimda kompyuter imitatsion modellaridan yuklab olish uchun ilgʻor texnologiya, Yosh tadqiqotchi Jurnali, 7(1)
5.Jalilov, M. L., Mirkomilov, D. M., Polvonov, A. K. (2023). Bir uzgaruvchili functions maple mathematician dasturida tadqiq qilish. Ilmiy va o'quv tadqiqotlaridagi innovatsiyalar jurnali, 2(14), 246-250.
6.Dilshodov, A. (2021). Fizika fanidan tadqiqot ko‘nikmalarini rivojlantirishda kompyuter modellashtirishdan foydalanish. ACTA NUUz. 77-81.
7.Dilshodov, A. (2021). Maktablarda ma’lumotlar fizikasini o‘qitishda tadqiqot imkoniyatlarini rivojlantirish konsepsiyasi. Namangan davlat universitetining ilmiy axborotnomasi. (9), 410-415
8.Dilshodov, A. (2021). Pandemiya keyingi talabalarga uy fizika laboratoriyasini tashkil etish. TATU Farg'ona filiali. 198-201.
|
| |
Nishotiy hayoti va ijodi manbalari

95
rahnamosi sifatidagi maqomi. Janrlar poetikasi. Adabiy muhitda xalq og‗zaki
ijodiga munosabat masalasi. Tarixnavislik, she‘riyat, nasr,
matbaa ishlari, adabiy
hamkorlikning noyob mahsullari yaratilishi.
Tazkiranavislikning yangi shakllari. Fazliy Namangoniy rahbarligida tuzilgan
tazkira. ―Majmuai shoiron‖ning o‗zbek adabiyoti tarixidagi o‗rni.
Tuzilishi va
janrlar tarkibi. G‗oziy ijodi. ―Yusuf va Zulayxo‖ dostoni. Satirik va yumoristik
asarlar. Maxmur adabiy merosi.
“TABIATSHUNOSLIK VAUNI O„QITISH METODIKASI” kursi

163
muammoli dars, «Boshlang‗ich maktablarda tabiatshunoslik fanining mazmuni,
o‗quv dasturni rejalashtirish tamoyillari» darsida stol atrofidagi suhbat,
«Boshlang‗ich maktabda tabiatshunoslik kursini mazmuni va tabiatshunoslik
tasavvurlarini
shakllantirish metodik asoslari» darsida aqliy hujum,
«Tabiatshunoslik fani bo‗yicha o‗quvchilar bilimlarini tekshirish» darsida didaktik
o‗yinlar usullaridan foydalaniladi. «Tabiatshunoslikni o‗qitish metodikasi»,
«Tabiatshunoslikni o‗qitish shakllari» va «Tabiatshunoslik bo‗yicha sinfdan
tashqari
ishlar»
mavzulariga
bag‗ishlangan
mashg‗ulotlar
esa
kompyuterlashtirilgan multimedia, hamda «PowerPoint» dasturlari asosida
o‗tkaziladi.
Konferetsiya, seminar, didaktik o‗yinlar, muammoli topshiriq usullari hamda
multimedia
dasturlari
«O‗zbekistonning
boshlang‗ich
maktablarida
tabiatshunoslikning o‗qitilishi», «Tabiatni o‗qitish jarayonida o‗quvchilarni har
tomonlama tarbiyalash», «Hozirgi zamon tabiatshunoslik darslariga bo‗lgan asosiy
talablar», «Tabiatni o‗rganishda sinfdan tashqari ishning ahamiyati», «O‗quv-
tajriba uchastkasida ishlash metodikasi» va «Kuzatish-tabiatni o‗rganishdagi asosiy
metoddir» mavzudagi amaliy mashg‗ulotlarida qo‗llaniladi.
Ilmi qofiya haqida ma‟lumot

91
Moniylik mazmunidagi turkiy adabiyot. Moniy va uning ta‘limoti
xususiyatlari. Moniylik – zardushtiylikning mahsuli sifatida. Moniylik
she‘rlarining mavzui. «Xuastuanift» (Moniylarning tavbanomasi) asarining o‗ziga
xos xususiyatlari.
Budda mazmunidagi turkiy adabiyot. Markaziy
Osiyoda buddaviylikning
xos xususiyatlari. «Oltun yoruq», «Shahzoda va bars» afsonalari.
“Matematika o‟qitish metodikasi” kursi

162
o‗rgatish. O‗quvchilarning og‗zaki va yozma hisoblash malakalarini shakllantirish.
Qo‗shish va ko‗paytirish jadvallari va ularga mos ayirish va bo‗lish hollarini
o‗rgatish. Og‗zaki hisoblash texnologiyalari. Yozma hisoblash algoritmini
o‗rgatish. Hisoblash malakalarini tеkshirish uchun nazorat ishlari. Hisoblashda
o‗quvchilar yo‗l qo‗yishi mumkin bo‗lgan xatolarni aniqlash va uni bartaraf qilish
yo‗llari. Og‗zaki va yozma hisoblashga doir didaktik (o‗yinlar) topshiriqlar
to‗plamini tuzish.
Algеbraik matеriallarni o‗rgatish mеtodikasi. Son va ifoda tushunchasi. Ifoda
va sonli ifoda. O‗zgaruvchi qatnashgan ifoda. Tеnglik, tеngsizlik. Sonli tеnglik,
tеngsizlik va uni yеchishga o‗rgatish mеtodikasi. Tеnglama va uni yеchishga
o‗rgatish usullari.
Gеomеtrik matеriallarni o‗rganish mеtodikasi. Figura (nuqta, kеsma,
ko‗pburchak) tushunchasi haqida tasavvurni shakllantirish va ularni chizish, ayrim
xossalari bilan tanishtirish mеtodikasi. Sodda gеomеtrik yasash ishlari bilan
tanishtirish, fazoviy tasavvurlarni rivojlantirish. Figuralarni farqlay olish,
qismlarga bo‗lish, qismlardan figuralar hosil qilish, ko‗pburchaklar pеrimеtri
hamda yuzasini hisoblash, pеrimеtr va yuza o‗lchov birliklari va ular orasidagi
bog`lanishga doir masalalar yеchish.
Kasr tushunchasi bilan tanishtirish mеtodikasi. Ulush. Butunning ulushini
topish. Ulushga ko‗ra butunni topish. Maxraji 10 dan oshmagan kasrlarni
taqqoslash. Maxrajlari bir xil bo‗lgan kasrlarni qo‗shish va ayirishning ma‘nosi.
Sonning kasr qismi va kasrga ko‗ra sonni topishga doir masalalar yеchish.
Arifmеtik masalalar yеchishga o‗rgatish mеtodikasi. Masala va uning tarkibi.
Sodda va murakkab masalalar. Masala tuzish va uni yеchish. Masala yеchishga
o‗rgatish bosqichlari va uning mantiqiy asosi. Masalalar turlari va ular ustida ijodiy
ishlash. Konsеntrlar bo‗yicha masalalar yеchish ustida ishlash. Masala yеchishga
o‗rgatishning umumiy usullari ustida ishlash. To‗g‗ri to‗rtburchak va kvadratning
perimetrini, yuz o‗lchov birliklari. Yuzlarni formula yordamida hisoblashga doir
masalalar. Bir o‗zgaruvchili tenglamalar bilan yechiladigan murakab masalalarni
yеchishga o‗rgatish. Daromad va buromadga doir iqtisodiy sodda masalalar.
Masalalarni tenglama va jadval tuzib yechish.
Matеmatika o‗qitish mеtodikasining taraqqiyoti tarixi hamda uning kеlajakda
takomillashuvi va rivojlanish yo‗llari. Matеmatika o‗qitish mеtodikasining paydo
bo‗lishi, taraqqiyot bosqichlari asoschilari. Hozirgi zamonda fanning istiqboli.
ONA TILI O„QITISH MЕTODIKASI

160
8.1 Kichik yoshdagi o‗quvchilar nutqini o‗stirish yo‗llari va vazifalari. Nutq
va uni o‗stirish tushunchasi. O‗quvchilar nutqiga qo‗yilgan talablar. Nutq
o‗quvchilar tafakkurini o‗stirishda muhim vosita.
8.2 Lug‗at ustida ishlash. Maktabda lug‗at ustida ishlashning asosiy
yo‗nalishlari. So‗z ma‘nosini tushuntirish mеtodikasi. O‗qish, badiiy asarni qayta
hikoyalash, matеrialni o‗rganish, bayon va inshoga tayyorlanish bilan bog‗liq
holda o‗quvchilar lug‗atini faollashtirish yo‗llari.
8.3 O‗quvchilar nutqini o‗stirish tizimida sintaktik ishlar. O‗quvchilar
egallaydigan sintaktik ko‗nikmaning darajasi. Boshlang‗ich sinflarda so‗z
birikmasi va nutq ustida ishlash. Gap ustida ishlash mashqlarining turlari.
8.4 Bog‗lanishli nutq va uni o‗stirish vazifalari. Bog‗lanishli nutq haqida
umumiy tushuncha. Bog‗lanishli nutqdan mashq turlari. Bog‗lanishli nutqqa oid
aniq ko‗nikmalar. Matn turlari.
8.5 Bog‗lanishli nutq. Og‗zaki qayta hikoya qilish va yozma bayon.
Namunaviy matnni qayta hikoyalash va bayon yozishga qo‗yilgan talablar. Qayta
hikoyalash va bayonning turlari.
8.6 Bog‗lanishli nutq. Og‗zaki hikoya va yozma insho. Og‗zaki va yozma
insho turlari. O‗quvchilar inshosini tahlil qilish va undan kеyingi ishlar. Nutqiy
xatolar va ularni bartaraf etish yo‗llari. O‗quvchilar yo‗l qo‗yadigan nutqiy
xatolarning asosiy turlari, ularni to‗g‗rilash va oldini olish yo‗llari.
IX.Boshlang‗ich sinf ona tilidan sinfdan tashqari ishlar.
9.1 Ona tilidan sinfdan tashqari ishlar. Sinfdan tashqari ishlarning shakllari
va vazifalari. Kuni uzaytirilgan guruhlarning ish turlari.
IV. Elektron manbalar - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

IV. Elektron manbalar 1.
gov.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati portali.
2.
my.gov.uz – yagona interaktiv davlat xizmatlari portali.
3.
lex.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Qonunchilik maʼlumotlari milliy
bazasi.
4.
uzedu.uz – Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining rasmiy sayti.
5.
avloniy.uz – A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti rasmiy sayti.
6.
kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi sayti.
7.
emaktab.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi
vazirligining raqamli taʼlim platformasi.
8.
onlinedu.uz – uzluksiz kasbiy taʼlim platformasi.
9.
stesting.uz – xalqaro tadqiqotlarga tayyorlash sinov platformasi.
10.
ziyonet.uz – axborot taʼlim portali.
11.
yaklass.ru – maktab oʻquvchilari uchun raqamli taʼlimiy resurs, Rossiya.
12.
hunar.uz – “Hunarmand” uyushmasi sayti.
13.
artshop.uzedu.uz – Oʻzbekistonda qoʻlda tayyorlangan buyumlarni sotib
olish va sotish bozori.
14.
uzbamarkaz.uz – Badiiy taʼlim yoʻnalishlarida pedagog va mutaxassis
kadrlarni qayta tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish markazi.
15.
babm.uz – “Barkamol avlod” respublika bolalar maktabi sayti.
Maktabgacha va maktab ta’limi
vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi
70-XDFU-son buyrug‘i bilan
tasdiqlangan
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MAKTABGACHA VA MAKTAB TAʼLIMI VAZIRLIGI A. AVLONIY NOMIDAGI PEDAGOGLARNI KASBIY RIVOJLANTIRISH VA YANGI METODIKALARGA OʻRGATISH MILLIY-TADQIQOT INSTITUTI
II. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining asarlari

2.
Mirziyoyev Sh. M. Milliy taraqqiyot yoʻlimizni qatʼiyat bilan davom
ettirib, yangi bosqichga koʻtaramiz. 1-jild. – Toshkent: Oʻzbekiston, 2017.
–
592 b.
3.
Mirziyoyev Sh. M. Xalqimizning roziligi bizning faoliyatimizga berilgan
eng oliy bahodir. 2-jild. – Toshkent: Oʻzbekiston, 2018.
–
508 b.
III. Asosiy adabiyotlar
1.
Akbarov X., Shafiyev M., Xolmirzayeva F., G. Karimova. Maʼnaviy va
maʼrifiy-tarbiyaviy ishlarni tashkil etishga oid meʼyoriy hujjatlar toʻplami. –
Toshkent: A. Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007.
2.
Abduquddusov O. Oʻquv muassasalarida taʼlim va tarbiya jarayonining
samaradorligini oshirish muammolari. – Toshkent, 2002.
3.
Aslanova M. Oila, mahalla va taʼlim muassasalari hamkorligini
boshqarish. Toshkent: A. Avloniy nomidagi XTXQTMOMI innovatsion
pedagogik texnologiya va nashr ishlari boʻlimi. – Toshkent, 2008.
4.
Maktabdan tashqari taʼlim muassasalari meʼyoriy hujjatlari boʻyicha
uslubiy qoʻllanma. – Toshkent, 2011.
5.
Maktabdan
tashqari
taʼlimga
qoʻyilgan
davlat
talablarining
takomillashtirilgan loyihasini tajriba-sinovdan oʻtkazish boʻyicha hujjatlar
toʻplami. – Toshkent, 2011.
6.
Maktabdan tashqari taʼlim muassasalarida uzluksiz uslubiy xizmat
koʻrsatish faoliyatini takomillashtirishda uslubchi masʼuliyatini oshirish boʻyicha
tavsiyalar. – Toshkent, 2007.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi - bet 66

Toʻgarak xonalarini zamon talabi asosida jihozlashning ahamiyati hamda uni
amalga oshirish tartibi. Toʻgarak aʼzolari qoʻl mehnati bilan tayyorlangan
koʻrgazma, eksponat, modellar, fotolavhalar, buklet, albom va turli xil arxeologik
tarixiy topilmalar bilan boyitish yoʻllari va ularni saqlash tartibi. Oʻquv-moddiy
bazani boyitib borish va zamonaviy texnik vositalardan foydalanish zarurati.
Toʻgarak mashgʻulotlarining elektron variantlari bankini yaratish va ulardan
mashgʻulotlar jarayonida foydalanish zarurati.
“Barkamol avlod” bolalar maktablarida metodik ishlarga rahbarlik va
metodik xizmat uzluksizligini taʼminlashning tashkiliy-pedagogik asoslari.
“Barkamol avlod” bolalar maktablarida metodik xizmatni tashkil etishning
ahamiyati. Metodik xizmat turlari. Metodik xizmatni tashkil etish shakl va usullari.
Ishchanlik oʻyini asosida metodik oʻquvlarni oʻtkazish texnologiyasi.
Oʻzbekiston Respublikasida oʻquvchi-yoshlarni kasb-hunarga yoʻnaltirish
tiplari, maktabdan tashqari taʼlimning vazifalari. Kasb-hunarga yoʻnaltirish dasturi
va uning ijrosini taʼminlashda toʻgarak rahbarining roli. Ularni kasb-hunarga
yoʻnaltirish bosqichlari, omillari va muammoli masalalarni hal etish yoʻllari. Turli
xil kasbiy maslahatlar berish. Kundalik turmushda zarur boʻlgan hunarlarni
oʻzlashtirish yoʻllari. Mustaqil oilaviy hayotga tayyorlash boʻyicha oʻtkaziladigan
suhbatlar va tadbirlar.
Iqtidorli, turli xil qobiliyatga ega boʻlgan bolalarni izlab topish yoʻllari,
ularni toʻgaraklarga aʼzo qilish tartibi, iqtidorli bolalar bilan olib boriladigan
qoʻshimcha ishlar mazmuni va ularning ishlarini axborot vositalari, gazetalar,
bolalar jurnallarida ommalashtirish yoʻllari. Bolalarni iqtidor, qobiliyatlari orqali
kasb-hunar tanlashga toʻgʻri yoʻnaltirish masalalari. Voyaga yetmagan, tarbiyasi
ogʻir bolalar psixologiyasini chuqur oʻrganish, toʻgʻri yondashish va ularni kasb-
hunarga, mustaqil hayotga toʻgʻri yoʻnaltirish ishlari, zararli odatlar va
giyohvandlikning oldini olish boʻyicha olib boriladigan targʻibot ishlari.
Epyur. Aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalar mavzusi bo‘yicha

|
Epyur. Aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalar mavzusi bo‘yicha Pdf ko'rish
|
bet | 27/129 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 11,26 Mb. | | #150515 |
Bog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya KamilovnaEpyur. Aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalar mavzusi bo‘yicha
baholash mezonlari
1
- Aksonometrik proyeksiyalar haqida o‘z fikrini og‘zaki va
yozma tarzda aniq tushunarli bayon qila oladi.
- davra bilan dialogga kirisha oladi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qiladi.
- ijodiy fikirlay oladi.
- Aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalarini
chizish bo‘yicha tasavvurga ega
“5” (a’lo)
baho
2
- Aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalar o‘z
fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq tushunarli bayon qila
oladi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qiladi.
- Aksonometrik
proyeksiyalar.
Perspektiva
va
soyalar
mohiyatini tushuna biladi. Ifodalay oladi
“4” (yaxshi)
baho
3
- Aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalar o‘z
fikrini og‘zaki va yozma bayon qila olmaydi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qilmaydi.
- Aksonometrik
proyeksiyalar.
Perspektiva
va
soyalar
bo‘yicha tasavvurga ega
“3”
(qoniqarli)
baho
4
- Aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalar o‘z
fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila
olmaydi.
- davra bilan dialogga kirisha olmaydi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslasha olmaydi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qilmaydi.
- o‘quvchi aksonometrik proyeksiyalar. Perspektiva va soyalar
dasturini
o‘zlashtirmagan,-mavzuning
mohiyatini
tushunmaydi
|
| |
“2” 
(qoniqarsiz) - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

62
TEST
1. Chizmaning xoshiya chizig‘i qanday yo‘g‘onlikdagi chiziqda chiziladi?
A. S
B. S∕2
C. S∕3
D. S∕4
E. S∕3 — S∕2
2.
Chizmadagi o‘lcham soni oldiga qanday maxsus bеlgi qo‘yiladi?
A.
R
B. Ø
C. □
D.
l
E.
S
3.
"Proеktsiya" so‘zi nima ma’noni bildiradi?
A. Tasvir
B. Rasm
C.
Chizma
D. Oldinga tashlamoq
E. Kurinish
4.
Dеtalning qaysi proеktsiyasi hosil bo‘lmoqda?
A.
Gorizontal
B. Profil
C. Mahalliy
D.
Frontal
E. Qo‘shimcha
5. Jismning gorizontal proеktsiyasi frontal proеktsiyasiga nisbatan qanday joylashadi?
A. Ustida
B. Chap yonida
C.
Ung yonida
D. Ostida
E. Ixtiyoriy
6. Dеtalning gorizontal proеktsiyasini aniqlang.
A. A
B. C
C. E
D. B
E. D
7. Qanday masshtab bеrilgan?
A.
Kattalashtirish
Ml: 2,5
B. Haqiqiy kattalikdagi
C. Kichiklashtirish
D.
Nisbat
E. Chiziqli
63
8.
V bilan qanday proеktsiyalar tеkisligi bеlgilanadi?
A. Gorizontal B. Frontal
C. Profil D. Aksonomеtrik E. Qo‘shimcha
SAVOL 1
2
3
4
5
6
7
8
JAVOB A
B
D
D
D
E
C
B
Generator chulg‘amlarini yulduz shaklida ulash

|
Generator chulg‘amlarini yulduz shaklida ulash
|
bet | 2/4 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #255871 |
Bog'liq mustaqil ish Gafurov (3)Generator chulg‘amlarini yulduz shaklida ulash.
Uchta mustakil bir fazali zanjirga ega bulgan generatorning sxemasi ko‘rsatilgan. Bu zanjirlarda e. yu. k. lar bir xil, ya’ni bir xil amplitudaga va fazasi jihatidan 1/3 davrga siljigan bo‘ladi. Generator statori chulg‘amlarining ayrim juft qisqichlariga liniya simlari orqali iste’molchilar ulangan va ular o‘zaro boglanmagan uch fazali sistemaga ega bulishi mumkin.
Generator chulg‘amlarini yulduz shaklida uchala fazaning oxirgi uchlari umumiy O nuktaga ulanadi, bosh uchlariga esa energiyani iste’molchilarga eltuvchi o‘tkazgichlar ulanadi.
Shu usulda hosil qilingan uchta sim liniya simlari deb, istalgan ikki liniya simi orasidagi kuchlanish esa liniya kuchlanishi deb ataladi. Generator chulg‘amlarining oxirgi uchlari ulangan umumiy nuktadan iste’molchilarga nol sim deb ataluvchi turtinchi sim tortilgan bulishi ham mumkin. Uchta liniya simlarining istalgan biri bilan nol sim orasidagi kuchlanish bir fazaning bosh uchi bilan oxirgi uchlari orasidagi kuchlanishga teng va u faza kuchlanishi deb ataladi. Odatda, generator chulg‘amlarining hamma fazalari bir xil, fazalardagi e.yu. k. ning effektiv qiymatlari teng, ya’ni bo‘ladigan qilib ulanadi. Agar generatorning xar bir fazasi zanjiriga iste’molchi ulansa, bunda shu zanjirlar buylab tok uta boshlaydi. Iste’molchining uchala fazasida qarshilikning kattaligi va xarakteri bir xil bo‘lsaya’ni Bu kuchlanishlar vektor diagrammasida ko‘rsatilganidek, fazasi buyicha 1200 burchakka siljigan bo‘ladi. sxemaning istalgan nuktalari orasidagi kuchlanish shu nuktalar orasidagi vektorlar mos keladi. Masalan, sxemaning A va O nuktalari orasidagi kuchlanish ( faza kuchlanishi U ) diagrammaning ON vektoriga mos bo‘ladi, sxemaning A va V liniya ismlari orasidagi kuchlanish (liniya kuchlanish U ) esa diagram-maning OM vektoriga mos keladi. OMN uchburchakli lekin,
OM = 2OD = 2ON cos30 = 3 ON lekin
OM = UAB = UЛ
ON = UA = UФ
demak,
UЛ = 3 UФ
Shunday qilib, generator chulg‘amlari yulduz shaklida ulanganda faza kuchlanishlarining simmetrik sistemasi uchun liniya kuchlanishining effektiv qiymati faza kuchlanishining effektiv qiymatidan marta katta bular ekan.
Generator chulg‘amlari yulduz shaklida ulanganda liniya simidagi tok generator fazalaridagi tokka teng, ya’ni bo‘ladi.Kirxgofning birinchi qonuniga kura generator fazalaridagi toklarning geometrik yig‘indisi nolga teng, ya’ni
i1 + i2 + i3 = 0
Buni quyidagicha isbot qilish mumkin. Buning uchun tokning oniy qiymatlarini qo‘shib chiqamiz.
i1 + i2 + i3 = Im[sint+sin(t-120)+sin(t-240)] =
=Im(sint+sintcos120-costsin120+sintcos240-
-costsin240) = Im(sint+1/2 sint - cost -
- 1/2 sint+cost) = 0
Demak, fazalardagi nagruzkalar teng bo‘lganda ( yulduz shaklida ulashda) toklar oniy qiymatlarining algebraik yig‘indisi ham nolga teng ekan.
|
| |