nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
— rasm.
uu u u iu yean*sie«a,ttw [В и ш -а л й ы й 
6
и куу*а и и ;*и » -'‘Оиии«ива#»С» б и л у у * и кр у ж д и и ш и )
\

3.
Radius qiymati 50 mm kiritilib, «Enter» bilan qayd etiladi.
Natijada, radiusi 50 mm bo‘lgan aylana chiziladi.
Agar, aylana diametri qiymatidan foydalanib chizilsa, oxirgi so‘-
rovga «Д» harfi kiritiladi va qayd etiladi. Navbatdagi so'rovga diametr
qiymati kiritiladi va «Enter» bilan qayd etiladi. Natijada berilgan
diametrda aylana chiziladi.
1
-misol: diametri
1 0 0
mm
bo‘lgan aylana chizilsin.
«Черчение»
menyusidan
foydalanib
yuqoridagi
misolda
keltirilgan aylana quyidagicha chiziladi.
1.
«Черчение» menyusi yuklanadi: undagi «Круг» buyrug‘iga
kiriladi va uning darchasi ro‘yhatidagi «Центр, Диаметр» buyrug'i
yuklanadi, 24- rasm.
2. Muloqatlar qatoridagi so'rovga aylana markazi «Sichqon»
yordamida ko‘rsatiladi yoki nuqta koordinatlari terib kiritiladi va Enter
bilan qayd etiladi.
3. Navbatdagi so‘rovga diametr qiymati kiritiladi. Natijada
berilgan diametrda aylana chiziladi, (25- rasm).
2 - misol: Radiusi 45
mm
bo‘lgan va berilgan ikki aylanaga urinib
o'tuvchi aylana chizilsin:
1.Tushuvchi menyular qatoridan Черчение/Круг/2 точки каса
ния, радиус buyruqlari yuklanadi.
2. Muloqatlar qatoridagi «Urinish nuqtalarini ko‘rsating» so‘-
roviga, tahminiy urinish nuqtalari birinchi va ikkinchi aylanalarda
ko‘rsatiladi. Muloqatlar darchasida paydo bo‘lgan navbatdagi so‘rovga
«Tutashtirish radiusini kiriting» so‘roviga aylana radiusi kiritiladi.
Shunda, berilgan aylanalarga ururiib o‘tuvchi va radiusi 45 mm bo‘lgan
aylana chizilib qoladi, 26- rasm.
Agar chizmada bu aylananing urinish nuqtalari oralig‘ini olib
qolib, qolgan qismini o‘chirib yuborilsa, ikki aylananing tashqi tutash-
masi hosil bo‘ladi, 27- rasm.
г ж
> A
— rasm - • Coreldraw • pho to s h o p

birgalikda ishlatilib, kerakli uzunlik qiymati kiritilib «ENTER» bosilsa,
gorizontal va vertikal kesmalar osongina chiziladi, (18- rasm).
■
L
j l s i
и |М цв,и
j d e MKn i i
j
i
i
j
s
uJe_e 1 .
1 4 U
i Г
«т т ш ч х л
и л и £ Л т м к г т ^ р а ^ ' П т о м # ^ * » ? » - * j •
I Г* Г
Г ( Т п д д ’т т ц п
t i n w i r n
и л п [ Я л мнш гу ти т
.SC im
м г -v» п ш т . J •
I Я П
- С . г т г - ф ф п - ц п
■» T i n u i r n
и л и [ Я л h i m г у т л г .✓'О тп и п к и ш
■
1 8 -rasm.
28-§. «Черчение» panelidagi buyruqlar va ulardan
foydalanish algoritmlari6 7
28.1. «Прямая» — Cheksiz to‘g‘ri chiziq chizish buyrug‘i va
undan foydalanish algoritmi
«Прямая»
- cheksiz to‘g‘ri chiziq chizish buyrug‘ining
tugmasi «Sichqon» yordamida yuklanadi. Shunda, muloqatlar qatorida
quyidagi so‘rov paydo boiadi:
0>270>90>180>
mm
ni hisobga olib, uning ikkinchi uchini koordinatasi 
100,0

1. Kesma buyrug‘i yuklanadi va uning birinchi uchi «Sichqon»
yordamida ihtiyoriy nuqtada qayd etiladi.
2. Muloqatlar derazasidagi keyingi nuqtasini kiriting so‘roviga
@100<25
terib
«Enter»
bilan qayd etiladi. Natijada, ekranda
koordinatalari ixtiyoriy bo‘lgan nuqtadan OX o‘qiga 25° burchak ostida
joylashgan va uzunligi
1 0 0
mm bo‘lgan kesma chiziladi, (16- rasm).
I И < l- H \
I
UiOUII
И-ЧЫ21
p
.
U c M u ig t; _ l i n * Первая м ч к к .
[С-лвддлцаи » о ч ха иди {Олдвмюмв]: OT.OOi25
яо ч х*. iv«u
J
25>
Mukofotni hisoblash - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта
|
bet | 70/201 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 7,87 Mb. | | #264582 |
Bog'liq Αquv – uslubiy majmuaning tarkibiMukofotni hisoblash
Tarixan ish beruvchilar tomonidan maosh miqdori yillik to’lov vedomosti Standart Tarmoqlar tasnifi (SIC) kodeksi asosida tuzilgan. SIC kodeksi bu biznes uchun xalqaro hukumat tomonidan foydalanadigan klassifikatsiya hisoblanadi. Kompaniyalar qishloq xo’jaligi, o’rmonshunoslik va baliqchilik;tog’ sanoati; qurilish;ishlab chiqarish va transport kabi asosiy sanoatning bo’linmalariga tasniflanadi. Bu bo’linmalarda asosiy guruhlar joylashgan. D bo’linmada, masalan 25-asosiy guruh bor “Mebel va asboblar”, 2511 sonli sanoat “Maishiy yog’och mebel, yumshoq mebel” va boshqalar. Shtatlar hali ham kategoriyalashning shunga o’xshash uslublaridan foydalanadilar. Ishchilarning kompensatsiya mukofoti (premiya) yoki sug’urtaga to’langan mablag’i har biri 100$ dan to’lov vedomostida kompaniyalar uchun ushbu kotegoriyada to’rt xonali son yoki klassifikatsiyalash bilan ifodalab berilgan. Jarohatlarning yoki o’lim hodisalarinig ancha baland ko’rsatkichlari tufayli eng katta xavf hisoblangan klassifikatsiyadagi sanoat yoki kompaniyaning tarmoqlari past klassifikatsiya yoki kategoriyadagilarga nisbatan ko’p to’laydilar. Narxlar qo’llanma da quyidagicha hisob-kitob qilinadi:
Ish haqining ustiga qo’yib hisoblash
Mukofot qo’llanmasi = --------------------------------------------------
100 X narx (SIC kodeksi asosida)
Tajriba modifikatsiyasi
Klassifikatsiya bahoga qo’shimcha sifatida kompaniyalarga ularning ma’lum biznesi talablari faoliyatiga asoslangan tajriba modifikatsiyasi yoki moduli faktori belgilanadi. Bu bittasida boshlanib, biznes talablari faoliyatining o’zgarishiga ko’ra yoki tepaga, yoki pastga qarab o’zgaradi. Tajriba modifikatsiyasi har yili o’zgarishi mumkin, lekin bu, qoidaga ko’ra o’tgan 3 yilni nazarda tutadi. Standart premiya (mukofot) modulni kiritadi va quyidagicha hisoblanadi:
Mavzudagi barcha ma’lumotlar Fundamentals of occupational safety and health / Mark A. Friend and James P.Kohn.—4th ed. 12 bobidan olingan.
|
| |
Elektrolit eritmalarining kontsentratsiyasini ularning nur o’tkazish koeffitsientiga ko’ra

287
Elektrolit eritmalarining kontsentratsiyasini ularning nurning sochilishiga ko’ra o’lchash
...:
- Patentsiometrik usul deb aytiladi,
+ Optik usul deb ataladi,
- Konduktometrik usul deb ataladi,
- Avtomatik usul deb ataladi,
Voltmetrning xaqiyqiy qiymati 220 V ulchangan qiymati 215 V, voltmetrning absolyut
xatoligini aniqlang:
- 220V
- 215V
+ 5V
- 435V
SI tizimining birliklari nomlarini o’lchamlari bilan mosligini aniqlab bering:
Tekislikdagi burchak
+ gradus, Gn, F
- radian, Tl, sm
- gradus, Vb, MkF
- radius, Gn,PkF
Voltmetrning xaqiyqiy qiymati 220V o’lchangan qiymati 215 V, voltmetrning absolyut
xatoligini aniqlang:
- 220V
- 215V
- 435V
+ 5V
O’zgarmas tok zanjirida kuchlanish qiymati 10 V tok kuchining qiymati 5 A, qarshilikning
qiymatini aniqlang:
- 5 Om
- 10 Om
+ 2 Om
-15om
Absolyut xatolik qanday o’lchov birlikda o’lchanadi:
- kilogramm o’lchov birligi
- protsent o’lchov birligi
+ aniqlanayotgan parametr qaysi o’lchov birlikda o’lchansa shu o’lchov birlikda o’lchanadi
- Volt o’lchov birligida
22- rasm - • Coreldraw • pho to s h o p

22- rasm.
28.2. «Многоугольник» — ко‘pburchak chizish buyrug‘i
va undan foydalanish algoritmi
1.
О «Многоугольник» - «Ko‘pburchak» buyrugi «Sichqon»
yordamida yuklanadi. Shunda, muloqatlar
qatorida quyidagi so io v
paydo boiadi:_________________
lK0MSHna: poly9°n Число с'горон <4>; «Ко‘pburchak tomonlarining sonini
kiriting <4>. Bu
soiovda kompyuter avtomatik <4> ni, yani kvadrat
chizishni taklif qiladi.
Bu so'rovga
tomonlar soni, masalan, 9 raqami «Enter» bilan
kiritilsa, muloqatlar oynasida navbatdagi so‘rov paydo boiadi:
(Укажитяе центр ниогочгольыика или Г Стпорома 1:
«Ко‘pburchak markazini yoki tomonini ko‘rsating: ».
2. Bu so‘rovga ko‘pburchakning markazi «Sichqon»
yordamida
ihtiyoriy yoki terib kiritiladi va «Enter» bilan qayd etiladi.
3. Ko‘pburchakni kompyuter muntazam qilib aylana ichiga yoki
uning tashqarisiga chizadi.
Shuning uchun, ko‘pburchakning markazi
kiritilgach, navbatdagi so‘rovda
(Зэдгйле ш ш рсз.чеиекая [Зг.исгниьй
£
скрр:вссп!>Стэ:-
0
”Г
1
Ьокрр (mr^HocniJ
«Ко‘pburchak aylanaga ichki yoki tashqi chizilsinmi» deb so‘-
raydi. Bu so‘rovga ichki yoki tashqi so‘zlarining
bosh harflarini kiritib,
ko‘pburchakni ichki (B) yoki tashqi (O) chizilishi tanlanadi.
4. Ulardan biri terib kiritilsa, muloqatlar
qatorida navbatdagi
so‘rov paydo boiadi: «Aylananing radiusini kiriting». Bu so‘rovga
146
radius qiymati, masalan
2 0
mm
kiritilsa,
ekranda radiusi
2 0
mm
ga teng
muntazam to‘qqiz burchak chiziladi, (23— rasm).
Дуга
> Колцю
Эллипс
блок
Таблица..
Точкой
270*401
О
2 точки
^ 2
1
рч*и касания, ради/с
Э тдчки касания
4>4>4>
Moddalar hajmi o’zgarmas bo’lganda temperatura o’zgarishi bilan bosimning o’zgarishiga

286
- termoelektr termometrlari
Nurlanish termometrlari qaysi diapazondagi temperaturani o’lchash uchun mo’ljallangan:
- -200°S dan 600°S gacha
- -0°S dan 500°S gacha
- -50°S dan 6000°S gacha
- 10°S dan Q300°S gacha
Qanday xatolik metrologik tavsifda meyorlangan bo’ladi:
- absolyut xatolik
+ nisbiy xatolik
- instrumental xatolik
- muntazam xatolik
O’lchov asbobining qanday xatoligi o’lchash chegarasiga bog’lik ravishda o’sadi:
+ absolyut xatolik
- additiv xatolik
- multiplikativ xatolik
- instrumental xatolik
Suyuqlikning ma'lum bir doimiy xajmining vaznini uzluksiz tortib turishga asoslangan
zichlik o’lchagich nomini aniqlang:
- Qalqovichli zichlik o’lchagich
+ Vaznli zichlik o’lchagich
- Gidrositatik zichlik o’lchagich
- Radioizotopik zichlik o’lchagich
Kengayish termometrlarining suyukligi sifatida kanday ximiyaviy moddalar ishlatiladi:
+ Simob, toluol, etanol
- Suv, yog, azot
- Kislorod, ftor, xlor
- Geliy, neon, argon
Elektrolit eritmalarining konsentratsiyasini ularning elektr o’tkazuvchanligiga ko’ra o’lchash
...:
- Patentsiometrik usul deb aytiladi,
- Optik usul deb ataladi,
+ Konduktometrik usul deb ataladi,
- Avtomatik usul deb ataladi,
Elektrolit eritmalarining kontsentratsiyasini ularning pH ko’rsatkichiga ko’ra o’lchash ...:
+ Patentsiometrik usul deb ataladi,
- Optik usul deb ataladi,
- Konduktometrik usul deb ataladi,
- Avtomatik usul deb ataladi,
Kompyuter quyidagilardan qaysi biri bilan ish olib boradigan universal vosita?

Kompyuter quyidagilardan qaysi biri bilan ish olib boradigan universal vosita?
|
axborot
|
Kompyuter tarkibiga kiruvchi qurilmalar funktsional vazifasiga kura necha toifaga ajratiladi?
|
3
|
Kompyuter tarkibiga kiruvchi qurilmalar joylashishiga ko'ra necha toifaga ajratiladi?
|
4
|
Kompyuter viruslari joylashgan muhiti bo`yicha qanday turlarga bo`linadi?
|
rezidentli va norezidentli
|
Kompyuter viruslari.
|
dasturlash tillarining birida yoki assembler tilida maxsus yozilgan kichik dastur, maxsus dasturlash tilida yozilgan dastur
|
Kompyuter xotirasida dasturni saqlash birinchi marta qachon qo’llanilgan?
|
1937
|
Kompyuter xotirasiga kiritilgan 4ta ABSD harflari necha bayt hajmga ega?
|
4
|
Kompyuter xotirasiga kiritilgan ABCD belgilari necha bit hajmga ega?
|
32
|
Kompyuterda 10 lik sanoq sistemasi qanday vazifani bajaradi?
|
Arifmetik amallar bajarishda;
|
Kompyuterlar asosini elekron va elektromexanik elementlardan tashkil topgan qaysi qurilma tashkil etadi?
|
HardWare
|
Kompyuterlar qanday sanoq sistemasida ishlaydi?
|
Ikkilik
|
|
-MAVZU. 
IQLIM O ZGARISHINING

72
5-bob. EKOLOGIYA VA BARQAROR RIVOJLANISH
Iqlim o‘zgarishi turli xil ta’sirlarga ega bo‘lib, ularga quyidagilarni misol keltirish mumkin.
Iqlim o‘zgarishining ekotizimlarga ta’siri
Iqlim
o‘zgarishi
ekotizimlarga
ham ta’sir qiladi. Biologik xilmaxil-
likning o‘zgarishiga sabab bo‘ladi.
Ba’zi o‘simlik va hayvon turlarining
yashashini qiyinlashtiradi, ba’zilari-
ning yo‘q bo‘lib ketishiga olib keladi.
Ekotizimlarning chegaralari o‘zgarib
turadi.
AMALIY MASHG ULOT - 2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd

BOB YUZASIDAN MANTIQIY
FIKRLASHGA YO NALTIRILGAN TOPSHIRIQLAR
1. Quyida berilgan so‘zlar raqamini rasm-
dagi doirachalarga mos ravishda joylash-
tiring:
1) kislorod;
2) suv;
3) karbonat angidrid;
4) fosfor;
5) natriy;
6) kaliy.
2. Jadvalning chap ustunidagi har bir or-
ganizm uchun jadvalning o‘ng ustunidan
mos oziqlanish usulini tanlang.
Xavfsizlik qoidalari - 2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd

151
10-bob. HARAKAT VA KUCH
1. Istirohat bog‘i yoki hovlida quriladigan eng oddiy favvora qurilmasining sxemasini
chizing.
2. Plastik idishdan favvora yasang.
Favvoralar aslida tinchlik va farovonlik simfoniyasini yaratuv chi
inshoot hisoblanadi. Amir Temur davrida yaratilgan bog‘larda ham
o‘sha davr me’morchiligi yutuqlaridan foydalangan holda ajoyib va
murakkab konstruksiyaga ega favvoralar barpo etilgan. Ularni yara-
tishda geograﬁ k joylashuv, iqlim, suv zaxirasi va
shamol yo‘nalishlari ham inobatga olingan.
Albatta, XXI asrda arxitektura mislsiz rivoj-
landi. Ayniqsa, favvoralar yaratish sohasida
bir qator yangi dizaynlar paydo bo‘ldi. Bugun
kompyuter texnolo giyalaridan foydalangan hol-
da qurilgan musiqiy, nur taratuvchi va raqsga
tushuvchi favvoralar shaharlarni bezab turibdi.
-MAVZU.
 TIRIK ORGANIZMLARNING

28-MAVZU. TIRIK ORGANIZMLARNING TA SIRLANISHI Ayting-chi, qo‘lingiz bexosdan issiq buyumga tegib ketsa, nima qilasiz? Qor ningiz
ochiqsa, albatta, ishtaha bilan ovqatlanishga kirishasiz. Xona o‘simligini deraza
yoniga qo‘ysangiz, o‘simlik novdasi yorug‘lik tomonga burilganini ko‘p ko‘rgansiz. Tirik
organizmlarning ushbu xususiyati nima deb ataladi?
Tirik organizmlar muhit bilan uzviy bog‘liqdir. Muhit sharoitlari doim o‘zgarib turadi
va har qanday tirik organizm bu o‘zgarishlarga nisbatan ma’lum bir harakat bilan javob
beradi. Agar organizmlar bu xususiyatga ega bo‘lmaganida, ular o‘zgargan muhit
sharoitida yashay olmas edi.
Tirik organizmlarning muhit ta’sirlariga javob berish xususiyati ta’sirlanish deb
ataladi. Ta’sirlanish organizmlarning o‘zgaruvchan muhit sharoitlariga moslashuviga
va yashab qolishiga imkon beradi.
Tirik organizmlarga ta’sir etuvchi muhit omillari ta’sirlovchilar deb ataladi.
Odam va hayvonlarda nerv sistemasi va sezgi organlari mavjud. Ular muhit ta’sirlov-
chilarini sezgi organlari bilan qabul qiladi va nerv sistemasi yordamida ta’sirga qo‘zg‘a-
lish va harakatlanish bi-
lan javob beradi. Odam
va hayvonlarning muhit
omillari ta’siriga nisbatan
javob reaksiyalari reﬂ eks deyiladi.
Odam organizmi juda
ko‘p qismlardan iborat
murakkab mexanizmdir.
Uning mukammal ishlashi
uchun har bir organ, har
bir hujayra aniq va bexato
hamda tananing boshqa
Odamning nerv sistemasi ko‘plab kompyuterlar ulangan lokal
tarmoqqa o‘xshaydi. Bu tarmoqda bosh va orqa miya markaziy
kompyuterga, organlar esa markaz tomonidan maxsus simlar
orqali boshqariladigan ko‘plab kompyuterlarga o‘xshaydi.
Ta’sirlovchilar
Namlik
Havo tarkibi
Yorug‘lik
Kimyoviy
moddalar
Tovush
Bosim
Harorat
Bu hodisani qanday izohlaysiz? 1. Atroﬁ ngizda qanday ta’sirlovchilar mavjud?
2. Ta’sirlovchilarni qaysi organlaringiz orqali
sezasiz?
63
4-bob. TIRIK ORGANIZMLARNING TUZILISHI
organlari bilan o‘zaro muvoﬁ q ravishda ishlashi kerak. Bu
murakkab jarayon odamning nerv sistemasi tomonidan bosh-
qariladi. Odamning nerv sistemasi bosh miya, orqa miya ham-
da ulardan chiqadigan nervlardan iborat. Bosh va orqa miya
markaziy nerv sistemasi - 2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd

|
2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd Pdf ko'rish
|
bet | 48/132 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 18,41 Mb. | | #114589 |
Bog'liq 2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). inddmarkaziy nerv sistemasi deyiladi. Markaziy nerv sistemasi
barcha organlar bilan nervlar orqali tutashgan.
Sezuvchi nervlar orqali sezgi organlaridan markaziy nerv
sistemasiga elektr impulslari ko‘rinishida axborotlar kelib turadi.
Bu axborotlar bosh va orqa miyada qayta ishlanadi, ya’ni
tahlil qilinadi: oldin olingan axborotlar bilan taqqoslanadi, xoti-
raga saqlanadi, ko‘rsatma qabul qilinadi. Harakatlantiruvchi
nervlar esa bu ko‘rsatmani nerv impulslari tarzida organlar va
muskullarga yetkazadi. Natijada mus kullar qisqaradi. Misol
uchun, svetoforning qizil chirog‘i yonganini ko‘rganingiz zaho-
ti miya harakatni to‘xtatish haqida oyoq muskullariga impuls
jo‘natadi. Beixtiyor issiq jismga tegib ketsangiz, og‘riqni sezgan
zahoti darhol qo‘lingizni tortib olasiz. Xo‘sh, shu qisqa vaqt ichi-
da nima sodir bo‘ldi?
Teridagi sezuvchi nervlar orqali og‘riq haqida markaziy nerv sistemasiga impuls yetka-
ziladi va shu zahoti qo‘lni tortib olish haqidagi ko‘rsatma harakatlantiruvchi nervlar orqali
muskullarga yetib keladi. Natijada muskullar
qisqarib, qo‘lingizni issiq jismdan tortib olasiz. Bu
organizmning ta’sirotga nisbatan javob reaksiya-
si, ya’ni reﬂ eksdir.
O‘simliklarning ta’sirlanishi. O‘simliklarda
sezgi organlari va nerv sistemasi mavjud emas.
Shunga qaramay, ular ta’sirlanish xususiyatini
namoyon qiladi. Turli ta’sirotlarga javoban o‘simlik
organlari (ildiz, poya, barglar) o‘sish yo‘nalishini
o‘zgartirishi mumkin. O‘simliklarda ta’sirlanishning
bu turi tropizm deyiladi. Masa lan, novda yorug‘lik
tomonga o‘sadi. Novdaning bu xususiyati fototro-
pizm (yunoncha photos – “yorug‘lik”) deyiladi.
O‘simliklar hayotida qanday ta’sirlovchilar muhim ahamiyatga ega? Xona o‘simli -
gini deraza oldiga joylashtiring. O‘n kun davomida o‘simlikda fototropizm hodisasini
kuzating. O‘simliklarda nastiya hodisasi haqida ma’lumot izlang. Ma’lumotlaringizni
guruhda muhokama qiling.
Novdaning fototropizm xususiyatini
namoyon qilishi
Odam organizmidagi barcha
nervlar bir-biriga ulab
chiqilsa, Yerdan Oygacha
boখlgan masofadan
toখrt marta uzun boখladi.
Odam organizmidagi bar
Bosh miya
Orqa miya
Nervlar
64
4-bob. TIRIK ORGANIZMLARNING TUZILISHI
|
| |
A M A L I Y M A S H G U L O T

155
10-bob. HARAKAT VA KUCH
Ahmad qiziq tajriba o‘tkazdi. U ikkita bir xil idishga teng miqdorda suv quydi. Kartoshka
dastlab birinchi idishga solinganda, u idish tagiga cho‘kdi. Ahmad cho‘kkan kartoshkani
suvdan olib, ikkinchi idishga solganida kartoshka suv sirtida qalqib qoldi.
Ahmad tajribasining sirini qanday izohlaysiz?
Agar qattiq jismning zichligi suyuqlik zich-
ligidan katta bo‘lsa, jism suyuqlikka cho‘kadi.
Zichligi kam bo‘lgan jism suyuqlikda suzib
yuradi. Zichligi suyuqlik zichligiga teng bo‘lgan
jism suyuqlik ichida muallaq holda bo‘ladi.
Yer yuzida sho‘r suvli dengiz bor. U O‘lik
dengiz deb ataladi. O‘lik dengiz Falastin,
Iordaniya va Isroil o‘rtasida joylashgan. Bu
dengiz da inson cho‘milganda cho‘kmaydi,
chunki dengiz suvining zichligi katta. Shuning-
dek, dengiz suvida tuz miqdori yuqori bo‘lgani
uchun unda tirik organizmlar yashamaydi.
Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nima - bet 160

Hisoblash texnikasida mexanik moslamalar davrini boshlab bergan mashinani kim tomonidan ixtiro qilingan?
|
Vilgelm Shikkard
|
3-avlod kompyuterlar IBM/360 kompyuterlari qachon yaratildi?
|
1964-yilda
|
Doimiy xotiraning asosiy vazifalari nimalardan iborat?
|
kopyuter jixozlarining ishlashini tekshirish, Osni yuklashni taminlash, qurilmalarga xizmat ko'rsatish
|
Multimediani asosiy ishlaтilish sohalaridan biri bu-
|
talim tizimi
|
Multimedialar berilgan qatorni ko'rsating.
|
video ensiklapediyalar, interaкtiv yo'lboshlovchilar, trenajo'rlar
|
Xotira bu - ........
|
Tartib raqamli kataklardan iboraт
|
Protsessor bu - ....... dan tashkil topgan.
|
Boshqarish qurilmasi, Arifmetik-mantiqiy qurilмa
|
Tashqi hotira qurulmalariga qaysilar kiradi?
|
Fleshka, disklar, vintlar
|
Elektron ofis qanday tarkibiy qisimlarni o'z ichiga oladi?
|
barcha javoblar to'g'ri
|
Ekspremental tizim bu-
|
insonga asosli qarorla qabul qilishga yordaм beradigan kompyuter dasturlari majmuyi
|
Elektron ofis bu-
|
kompyuter texnologiyalaridan foydalanishga asoslangan muasasalarni avtomatlashtirish tizimi
|
Elektron pochta bu-
|
hisoblash tizimlari foydalaнuvchilari o'rtasida xabarlarni yuborish tizimidir
|
Bilimlar bazasi bu-
|
malum bir fan sohasiga tegishli va ular mantiqiy ravishta foydalaнilishi uchun rasmiy ravishta taqdim etilgan bilimlar to'plami
|
Uyda kompyuterlardan foydalanishni 2 ta asosiy yo'nalishi mavjud. Ular qaysilar?
|
Uyda odamlarning axborotga bo'lgan extiyojini taмinlash va Uyning normal ishlashini taminlash
|
Uydagi odamlarning axborotga bo'lgan exтiyojini taminlashga quyidagilardan qaysilar kiradi?
|
Tovarlar va hizmatlarga buyurtmalar
|
Ma'lumotlar bazasi va bilimlar bilan aloqa kompyuterdan foydalanishning qaysi yo'nalishiga kiradi?
|
Uyda odamlarning axborotga bo'lgan extiyojini taminlash
|
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari qaysi yo'nalishlarda keng qo'llaniladi?
|
barcha javoblar to'g'ri
|
Ilmiy tadqiqotlarning avtomatlashtirilgan tizimlaridagi kompyuterlar ma'lumot olish va eksport texnologiyalarida qo'llaniladi va qanday muammolarni hal qiladi?
|
barcha javoblar to'g'ri
|
Ilmiy tadqiqotlarning avtomatlashtirilgan tizimlarini qo'llash natijasida qanday ijobiy tomonlar paydo bo'ladi?
|
|
Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nima - bet 159

Kodlash dep nimaga aytiladi?
|
obyektlarni kodli belgilash mualajaсi
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. Kodlashning … tizimida obyektlar natural qaтordagi sonlar yordamida ketma-ket nomerlanadi.
|
tartibli
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. … matematik kattaliklarning har oniy qiymati bir necha mashina o'zgaruvchilari orqali ifodalaniladi.
|
axborotning uzlukli shaкlda ifodalanishi
|
Markaziy protsesorning vazifasi qanday?
|
barcha javoblar to'g'ri
|
Protsessor bu-
|
barcha javoblar to'g'ri
|
Arifimetik va mantiqiy ammallarni bajarish, hotiraga murojat qilish kabi ishlarni komпyuterning qaysi tashkiliy qismi bajaradi?
|
Protssesor
|
Buyruqlarni berilgan ketma-ketlikda bajarishni komпyuterning qaysi tashkiliy qismi bajaradi?
|
Protssesor
|
Elektron hisoblash mashinalarida sonlarni ifodalash uchun qanday holatga ega бo'la oladigan elementlar ishlatiladi?
|
bir yoki bir necha turg'un elementlar
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zni qo'yib gapni to'ldiring. Har bir raqamga elemenтlarning bitta … holati to'g'ri kelishi kerak.
|
turg'un
|
Raqamlarni EXMlarda tasvirlash uchun qanday elementlar ishlatiladi?
|
barcha javoblar to'g'ri
|
Ferromagnitlarning vazifasi nima?
|
elementlar magnitlanishi yoki magnitlanмasligi
|
EXMlar uchun asosan qaysi sanoq sistemasi qo'llanиladi?
|
Ikkilik sanoq sistemasi
|
Ikkilik sanoq sistemasida har qanday sonlar qanday raqamlar orqali ifodalanadi?
|
0 va 1dan
|
EXMning arifimetik asosi qaysi sanoq sistemasi hisoblanadi?
|
Ikkilik sanoq sistemasi
|
Tetrada so'zining ma'nosi nima?
|
O'nli raqamni ifodalaydigan to'rtta ikkilik razryad
|
Triada so'zining ma'nosi nima?
|
Sakizlik raqamni ifodalaydigan uchta ikkilik razryad
|
Qo'shish amalini bajarganda ko'proq nimalaga eтibor bermoq lozim?
|
Tartibni baravarlashtirish, ikkita sonni qo'shganda qo'shiluvchilar honalarining raqamlari bir hil salmoqqa ega bo'lishlari shart
|
1972 yil Bell labaratoriyasida kim tomonidan si tilini ishlab chiqildi.
|
Dennis Ritchi
|
Kompyuter “Mark-1” nechanchi yilda yaratilgan?
|
1944- yil
|
|
Informatika bu-quyidagilardan qaysi birini o’rganuvchi fan?

Informatika bu-quyidagilardan qaysi birini o’rganuvchi fan?
|
axborotlarni tasvirlash, saqlash, ishlov berish va uzatish usullarini
|
Informatikaning asosiy vazifasi -
|
axborotni qayta ishlashning yangi usullari va vositalarini yaratish xamda ularni amalga oshirishdan iborat
|
Kesh xotira birinchi marta qaysi mikroprotsessorda qo’llanilgan?
|
80486
|
Kesh xotira nima uchun ishlatiladi?
|
Kompyuterning ishlash tezligini oshirish uchun
|
Kesh xotira qanday maqsadda ishlatiladi?
|
kompyuterning ishlash tezligini oshiradi
|
Kesh xotira qayerda joylashgan?
|
teskor xotira va mikroprotsessor orasida
|
Kilobayt necha baytdan iborat?
|
1024 bayt
|
Kim birinchi dasturchi nomi bilan tarixda qolgan?
|
Ada Lave
|
Kiysi qurilma ma`lumotlarni kiritish xamda chikarishga xizmat kiladi?
|
Modem
|
Klaviatura nima?
|
Shaxsiy kompyuterga sonli, matnli va boshqaruvchi axborotni qo’lda kiritish uchun qurilma;
|
Klaviaturada qaysi tugmalar guruxi mavjud emas?
|
taxrirlash
|
|
Heron favvorasi - 2 Tabiiy fan Darslik (6 sinf). indd

152
10-bob. HARAKAT VA KUCH
69-MAVZU.
NIMA UCHUN
KEMALAR CHO KMAYDI?
Suvda suzayotganingizda, yerda yurganingizda o‘zingizni qanday his qilasiz?
Suvga mix
yoki kichkina tosh tashlansa, cho‘kib ketadi.
Agar bir bo‘lak yog‘och yoki po‘kakni suyuqlik ichida ushlab turib
qo‘yib yuborsak, uning suyuqlik sirtiga qalqib chiqqanini ko‘ra-
miz. Bundan suyuqlikka botirilgan jismni yuqoriga qarab ko‘ta-
ruv chi kuch bor ekanini his qilamiz. Bu kuchni birinchi bo‘lib
milod dan avvalgi II asrda yashagan qadimgi yunon olimi Arximed
aniqlagan, shuning uchun bu Arximed kuchi deb ata ladi.
Arximed haqida afsona
Sirakuza qiroli Hiyeron
o‘ziga oltindan toj yasashni
ustaga buyuradi. Qirol usta
oltindan
yasagan tojning
og‘irligi unga berilgan oltin
og‘irligiga teng bo‘lsa-da,
uni boshqa metallar qo-
tishmasidan yasalgan deb
gumon qiladi. Sirakuza
qiroli
usta yasagan tojga
zarar yetkazmasdan uning
sof oltindan yasalganini
tekshirishni Arximedga bu-
yuradi.
Buning uchun toj zichli-
gini sof oltin zichligi bilan solishtirish kifoya edi. Arximed bu vazifani bajarish uchun juda ko‘p
o‘ylanadi. Tojning massasini
tarozida tortish oson, ammo uning hajmini qanday aniqlash
mumkin, chunki toj juda murakkab shaklga ega edi.
Arximed kunlarning birida hammomda suv bilan to‘ldirilgan vannaga tushganda suv
toshib ketganini ko‘radi va “Evrika!”, ya’ni “Topdim!” deb xitob qiladi.
Chunki vannadan
to‘kilgan suvning hajmi o‘z tanasining hajmiga teng ekanligini tushunadi. Shundan keyin
bir xil massaga ega bo‘lgan turli metallar aralashmasidan yasalgan toj oltindan yasalgan
tojdan kattaroq hajmga egaligini aniqlaydi.
153
10-bob. HARAKAT VA KUCH
Nima uchun havo sharlari osmonga ko‘tariladi?
Havo sharlari, aerostat, dirijablning havoga ko‘tarilishi Arximed kuchiga asoslangan.
Havo sharlarining ichi havoga nisbatan zichligi kichik bo‘lgan geliy gazi bilan to‘ldirila-
di. Sharga ta’sir ko‘rsatuvchi Arximed kuchi shar ichidagi gazning og‘irlik
kuchidan katta
bo‘lgani uchun havo shari yuqoriga ko‘tariladi.
Kemalar qanday suzishini bilasizmi?
Kema va qayiqlarning suvda suzishi ham Arximed kuchiga asoslangan. Kema
korpusining suvga botgan qismi juda katta miqdordagi suvni siqib chiqaradi. Arximed
qonuniga asosan siqib chiqarilgan suvning og‘irligi Arximed kuchiga teng. Bu kuch
shunchalik katta bo‘lib, u kema va unga ortilgan yukni ko‘tara oladi. Kema korpusining
eng ko‘p
suvga botish darajasi qizil chiziq bilan belgilanadi. Bu chiziq
vater chiziq deb
ataladi.
Vater hollandcha so‘z bo‘lib, “suv” degan ma’noni anglatadi. Ulkan yuk kema-
larida vater chizig‘ining suvga botishi qat’iy nazorat qilinadi.
1. Qanday suvda odam cho‘kmaydi?
2. Havo sharlari ko‘tariladigan balandlik chegaralanganmi?
3. Tuxum toza suvda cho‘kadi, ammo sho‘r suvda suzib yuradi. Sababini tushuntiring
va tajribada tekshirib ko‘ring.
Jismlarning suzish shartlari quyidagicha

156
10-bob. HARAKAT VA KUCH
BOB YUZASIDAN MANTIQIY
FIKRLASHGA YO NALTIRILGAN TOPSHIRIQLAR
1-topshiriq. Rasmlardagi harakatlarni tavsiﬂ ang.
5-topshiriq. Choynaklardan qay-
si biriga ikkinchisiga nisbatan ko‘p-
roq suv quyish mumkin? Javobingiz-
ni tushuntiring.
A
B
1
3
2
4
4-topshiriq. Bir xil hajmdagi tosh va po‘kak suvga tashlandi. Tosh suvga cho‘ka boshla-
di, po‘kak esa suv yuzida qoldi. Suyuqlikning siqib chiqaruvchi kuchi po‘kakka ko‘proq ta’sir
qildi deyish mumkinmi? Javobingizni izohlang.
3-topshiriq. Azizbek yo‘l
o‘rtasida yotgan katta toshni
temir
lom yordamida chet-
ga olib qo‘ymoqchi.
Quyida
berilgan
usullardan qaysi
birida u kam kuch sarﬂ ab
toshni silji tadi?
Javobingizni
tushuntiring.
2-topshiriq. Munisa
koptokni yuqoriga
otdi, koptok
A nuqtada
polga urilib, yana
yuqoriga sakradi.
Koptok qayta sakraganda
B nuqta sathiga nisbatan qanday ko‘tariladi?
(balandroqqa, past roqqa, B nuqtaga)
— rasm.
153 - • Coreldraw • pho to s h o p

|3ъ gepuriB бнупрзклтг точку гыи [ еКЕрапь оо^екпа'удзлийь Кснпдры]:
«Ichki nuqtasini ko‘rsating», ya'ni kontuming ichki sohasida biror
nuqta tanlashni so‘raydi. Agar «Добавить: Выбрать объекты» tugmasi
yuklansa, darcha yo‘qolib ekranda chizma va muloqatlar qatorida
quyidagi so‘rov paydo bo‘ladi:
Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nima - bet 158

Tezarus
Axborotning ma'noli mazmuni qanday belgilanadi?
|
S
|
Nuqtalar o'rnini to'ldiring. Axborotning yetarliligi uning ….
|
to'g'ri yechim qabul qilishda
|
Axborotning dolzarbligi qanday aniqlanadi?
|
uning ishlatilishi vaqtida boshqarishdagi qiyмatining saqlanish darajasi orqali aniqlanadi
|
O'rinsiz sanoq tizimiga qanday sanoq tizimi misol bo'ladi?
|
Rim sanoq tizimi
|
Rim sanoq sistemasida 100 soni qanday belgilanadi?
|
C
|
Rim sanoq sistemasida 267 soni qanday belgilanadi?
|
CCLXLVII
|
Qasi sanoq tizimida har bir harf bir hil sonni ifodalaydi?
|
Rim sanoq tizimi
|
Mavjud sanoq tizimlarini shartli ravishta 2ta sanoq tizimiga ajratish mumkun ular qaysilar?
|
O'rinli va o'rinciz
|
Barcha o'nli sanoq tizimimida qaysi sonlar mavjud?
|
0 va 1dan
|
10 lik sanoq tizimi qayerda kashf qilingan
|
Hindiston
|
Soat va burchaklarni 60 minutga, yani 60 sekundga bo'lish qaysi sanoq tizimidan kirib kelgan?
|
Vavilion sanoq tizиmi
|
4 lik sanoq sisitemasida 9 soni nechga teng?
|
21 ga
|
2 lik sanoq sisitemasida 10 soni nechga teng?
|
1010
|
Ikkilik va sakkizlik sanoq tizimlarida qo'shish qaysi sanoq tizimi kabi bajariladi?
|
10 lik
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. EXM da operatsiyalar bajarish uchun sonlar …. kodlari bilan kodlanadi.
|
mahsus mashina
|
Qanday sonlarni absolyut qiymatiga mos keluvchi belgi asosi musbaт va manfiy kod hisoblanadi?
|
to'g'ri kod
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. …. Ning arifimetik mantiqiy qurulmasi sonlarni uzluksiz ayrish qo'shish operatsiyalarini qisqartirish maqsadida to'g'ri, to'ldirish va tэskari kodlardan foydalaniladi.
|
EXM
|
Qanday kod hotira qurulmasida sonlarni saqlash uchun, kiriтish va chiqarish qurulmalarida shuningdek, ko'paytirish amalini bajarishda qo'llaniladi?
|
to'g'ri kod
|
Qanday kodlash turkumlanishning fasetli tizimi uchun ishlatiladi?
|
paralel kodlash
|
Kod strukturasi dep nimaga aytiladi?
|
Kodda simvollarning joylashish tarтibi
|
|
O`zinduktsiya - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

4. O`zinduktsiya.Bir jinsli magnit maуdоnida o’zgarmas tеzlik bilan harakatlanayotgan l uzunlikdagi o’tkazgichda induktsiоn tоk yuzaga kеladi. Bunda o’tkazgichda hоsil bo’ladigan induktsiоn EYUK quуidagi ifоda yordamida aniqlaniShi mumkin:
bu еrda magnit maуdоn induktsiya vеktоri bilan o’tkazgichning tеzlik vеktоrining оrasidagi burchak.
Zanjirdagi tоkning o`zgariShi natijasida Shu zanjirning o`zida induktsiyalangan EYUKning vujudga kеliShiga o`zinduktsiya hоdisasi dеуiladi. O`zinduktsiya hоdisasi elеktrоmagnit induktsiya hоdisasining xususiу hоlidir, ya’ni kоnturdagi xususiу magnit оqimining o`zgariSha natijasida o`zinduktsiya EYUK vujudga kеladi:
Mavzuga dоir testlar:
1. Ta’rifni davоm ettiring:
«O`tkazgichda tоk kuchi 1 s da 1 A ga o`zgarganda, unda 1 V o`zinduktsiya EYUK hоsil bo`lsa, o`tkazgichning ... ga tеng».
A) induktivligi 1 Gn
B) qarShiligi 1 Оm
S) sоliShtirma qarShiligi 1 Оmm
D) hоsil qilgan maуdоn enеrgiyasi 1J
2. Kеltirilgan birliklarning qaуsilari induktivlik birligini ifоdalaShini tоping.
1) 2) 3) 4) 5) Gn
A) 1;4;5 B) 1;3;5 S) 2;3;4 D) 3;4;5
3. O`ramlar sоni 400, induktivligi 0,1 Gn, ko`ndalang kеsim yuzi 25 sm2 bo`lgan ђaltakdagi tоk kuchi 5 A ga tеng. Magnit maуdоn induktsiyasini hisоblang (Tl).
A) 0,2 B) 0,5 S) 1 D) 1,2
4. Agar ђaltakdan 2,5 A tоk o`tganda, unda 25 Vb magnit оqimi vujudga kеlsa, ђaltakning induktivligi (Gn) qanchaga tеng bo`ladi?
A) 25 B) 10 S) 5 D) 2,5
5. Induktivligi 5 Gn bo`lgan ђaltakdagi tоk kuchi (A) qandaу bo`lganda, magnit оqimi 20 Vb bo`ladi?
A) 1 B) 4 S) 5 D) 20
6. Induktivligi 0,2 Gn bo`lgan ђaltakdagi tоkning o`zgariSh tеzligi nеcha A/s bo`lganda, ђaltakda hоsil bo`ladigan o`zinduktsiya EYUK 2 V bo`ladi?
A) 0,5 B) 5 S) 10 D)
|
Nomi, kengaytmasi va hajmiga ega bo'lgan u yoki bu turdagi axborotlarni o'zida jamlagan ob'ekt qanday nomlanadi

Nomi, kengaytmasi va hajmiga ega bo'lgan u yoki bu turdagi axborotlarni o'zida jamlagan ob'ekt qanday nomlanadi:
|
Fayl
|
Noutbuklarda qo’llaniladigan vinchesterlarning eni necha dyum bo’ladi?
|
2,5
|
Nuqtalar o'rniga kerakli so'zni qo'ying. Grafik ko’ruvchilar yani ……… lardir.
|
plotter
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. … matematik kattaliklarning har oniy qiymati bir necha mashina o'zgaruvchilari orqali ifodalaniladi.
|
axborotning uzlukli shaklda ifodalanishi
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. …. Ning arifimetik mantiqiy qurulmasi sonlarni uzluksiz ayrish qo'shish operatsiyalarini qisqartirish maqsadida to'g'ri, to'ldirish va teskari kodlardan foydalaniladi.
|
EHM
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. EXM da operatsiyalar bajarish uchun sonlar …. kodlari bilan kodlanadi.
|
mahsus mashina
|
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni topib to'ldiring. Kodlashning … tizimida obyektlar natural qatordagi sonlar yordamida ketma-ket nomerlanadi.
|
tartibli
|
Nuqtalar o'rnini to'ldiring. Agar, malumot obyektlar bo'yicha noaniqlikni to'ldirsa, unda u ... aylanadi.
|
Axborotga
|
Nuqtalar o'rnini to'ldiring. Axborotning yetarliligi uning ….
|
to'g'ri yechim qabul qilishda
|
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining «Komp`yuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish to`g`risidagi» farmoni qachon qabul qilingan?
|
2002 yil 30 mayda
|
|
Mavzuga doir sаvоllаr - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 120/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniMavzuga doir sаvоllаr:
1 .Elеktrоmаgnit mаydоnning fаzоviy tеzligi?
2.Elеktrоmаgnit to’lqin uzunligi?
3.Elеktrоmаgnit to’lqin enеrgiyasi?
4.Tеbrаnish kоnturini tushintiring?
5.Tоmsоn fоrmulаsini yozing?
6.Elеktr tеbrаnishlаr chаstоtаsini yozing?
7.Qаndаy qilib yuksаk chаstоtаli tеbrаnishlаr hоsil qilish mumkin?
8.So`nmаs elеktr tеbrаnishlаrni qаndаy usullаr bilаn hоsil qilish mumkin?
MAVZU: AVTOTEBRANISHLAR.SO`NMAS TEBRANISH GENERATORI.
REJA:
Avtotebranishlar.
So`nmas tebranish generatori.
Majburiy elektromagnit tebranishlar.
Rezonans
TAYANCH IBORALAR: avtotebranishlar; so'nmas elektromagnit tebranishlar generatori, tebranish sistemasi
1. Avtotebranishlar. Tebranishlarni so'nmaydigan qilib tutib turish texnikada muhim ahamiyatga egadir. Agar real tebranish sistemasi yo'qotadigan energiyaning o'rni to'ldirilib turilsa, unda tebranish so'nmaydigan bo'ladi. Tebranish konturidagi so'nmas tebranishlarni doimiy tashqi manba hisobidan energiya bilan ta'minlab turiladigan avtotebranishlar juda keng qo'llaniladi va muhim ahamiyatga ega. Bunda tebranishlarning xossalari sistemaning o'zi tomonidan aniqlanadi. Endi energiya manbayi, tebranma harakat qihi oladiganjism, energiyani manbadan jismga uzata-digan qurilmalardan iborat sistemani qaraylik. Bu sistema tebranayotgan jismga ishqalanish, issiqlik energiyasi, nurlanish va hokazolarga yo'qotiladb gan energiyani qoplashni boshqarish xususiyatiga egadir. Bunday sistemaga mayatnikli soat misol bo'la oladi. Mayatnikli soatning ish prinsipi 1-rasmda ko'rsatilgan. Bunday soatda siqilgan prujina yoki ko'tarib qo'yilgan tosh energiya manbayi bo'lib xizmat qiladi. (7) — mayatnik (2) esa tebranish sistemasi vazifasini o'taydi. Va nihoyat, manbadan jismga energiya uzatilishini boshqarib turadigan qurilma (3) dan iborat. Sistema ko'tarib qo'yilgan tosh yoki siqilgan prujina-ning potensial energiyalaridan iborat energiya zaxirasiga ega. Osib qo'yilgan yuk toshli g'ildirak (4) ni harakatga keltiradi. U bo'lsa (3) qurilma yordamida mayatnikni bir u tomonga, bir bu
t omongaqarabtebrantiiaboshlaydi. Natijadamayatnikningso'nmastebranishlari (soatningyuri-shi) vujudgakeladi. Agar ishqalanish juda kam bo'lsa, mayatnikning tebranish chastotasi erkin tebranishlar chastotasiga teng bo'ladi, ko'rilgan sistema esa avtotebranishlar sistemasi deyiladi.
Avtotebranishlar sistemasi quyidagi asosiy qismlardan iborat (2 rasm):
1) tebranish sistemasi; 2) tebranish sistemasidagi energiyni yo'qotilishi, to'ldiriladigan energiya manbayi; 3) klapan-tebranish sistemasiga ma'lum porsiyalar ko'rinishida energiya kelishini bosh qarib turuvchi qurilma; 4) tebranish sistemasi klapanini boshqarib turadigan teskari bog'lanish.
|
| |
talaplar - Uliwma pedagogika

|
Uliwma pedagogika
|
bet | 42/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgtalaplar
Oqiwshilardin` bilimin tekseriw xa`m baxalawdin` reyting sistemasi ilimiy da`lillengen
xa`m ta`jiriybede sinalg`an pedagogikaliq talaplar negizinde alip bariladi. Ol talaplarg`a
minalar kiredi: Oqiwshilardin` bilimin tekseriw xa`m baxalawdin` a`dilligi, beriletug`in sorawlar
menen tapsirmalardin` aniqlig`i, sistemalilig`i xa`m izbe-izligi; Bilimdi tekseriw xa`m
baxalawdin` xa`r ta`repligi xa`m qolaylig`i, xaqiyqatlig`i, jetkilikligi xa`m ja`riyalig`i,
oqiwshilarg`a bilim aliwg`a, o`z betinshe pikirlewge, do`retiw-shilik oylaw xa`m do`retiwshilik
xizmetke jigerlendiriwi, mag`liwmatliq, ta`rbiyaliq xa`m rawajlandiriwshiliq xarakteri;
Oqiwshilardin` jas, jeke o`zgeshelikleri menen rawajlaniw da`rejesinin` esapqa aliniwi;
Oqiwshilardin` oqiw pa`nleri boyinsha ma`mleketlik bilimlendiriw standartin iyelewge unamli
ta`siri; Bilimdi tekseriw xa`m baxalawda bilimlendiriwdin` bu`gingi xa`m keleshektegi
rawajlaniw da`rejesinin` ko`zde tutiliwi;
Bul talaplardi basshiliqqa alip oqiwshilardin` bilimin tekseriw xa`m baxalaw jumislarin
sho`lkemlestiriw xaqiy-qatliqtin` ornawina, sabaqtin` ta`rbiyaliq a`xmiyetinin` artiwina unamli
ta`sir jasaydi. Mug`allimler, oqiwshilar tekseriw xa`m baxalaw o`lshemlerin, sorawlardi, misal,
ma`sele ja`ne testlerdi, tallanatug`in ga`plerdi, orinlanatug`in jazba, bejeriletug`in a`meliy
xa`m do`retiwshilik jumislardi, u`y tapsirmalarin xa`r ta`repleme puxta oylap ko`riwge
a`detlenedi.
Reyting texnologiyasinda bes balli baxalaw sistemasinda sheshilmegen mashqalalar o`z
sheshimin tabadi, qa`te-kemshilikler saplastiriladi xa`m olardin` na`tiyjesinde milliy ta`lim-
ta`rbiyada joqari tabislarg`a erisiledi.
4. Reyting baqlaw tu`rleri
Ma`mleketlik bilimlendiriw standarti tiykarinda du`zilgen oqiw-jobasina kirgen xa`r bir
oqiw pa`ni boyinsha oqiwshilardin` bilim, eplilik, ko`nlikpelerinin` sapasin reyting sistemada
tekseriw xa`m baxalawda to`rt baqlaw tu`ri qollaniladi; araliqtan baqlaw (AB), Ku`ndelikli
baqlaw (KB), do`retiwshilik iskerligin baqlaw (DIB) xa`m juwmaqlawshi baqlaw (JB).1
|
| |
-mashq: Shami trayektoriya bo‘ylab harakatlaniirish. Bajarish

|
-mashq: Shami trayektoriya bo‘ylab harakatlaniirish. Bajarish
|
bet | 124/172 | Sana | 19.06.2021 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #15142 |
1-mashq: Shami trayektoriya bo‘ylab harakatlaniirish. Bajarish:
Oval Tool (O) jihozi belgilanib va Fill Color bandi tanlanib, shar chizib olinadi.
Timeline bo‘limidan Add Motion Guide qatlami hosil qilinadi;
Hosil qilingan qatlamga Pencil Tool (Y) jihozi yordamida shar harakatlanadigan trayektoriya chiziladi;
Layer 1 qatlamida F5 tugma tanlanib, kerakli masofa belgilanadi.
Add Motion Guide qatlamida F5 tugma tanlanib, kerakli masofa belgilanadi.
Layer 1 qatlamining Frameda sichqoncha o‘ng tugmasi bosilib, Create Motion Tween qatori tanlanadi
Shar belgilanib, chizilgan trayektoriya oxiriga o‘tkaziladi (sichqoncha yordamida sudrab tortiladi):
2-Mashq: Idishdagi suvning bugianishini tasvirlovchi animatsiya effektini hosil qilish.
Bajarish:
Layer2 qatlami hosil qilinadi va unda Oval Tool (O) jihozi yordamida suvning bug‘lanish belgilari chiziladi.
1. Layerl, Layer2 qatlamlari belgilanadi va F5 tugma yordamida kerakli masofa belgilanadi.
2. Layer 2 qatlamining Frameda sichqoncha o‘ng
tugmasi belgilanib, Create Motion Tween qatori tanlanadi.
Layer 2 qatlamidagi suvning bug‘lanish belgilari yuqoriga siljitiladi.
Amaliy ish:
Macromedia Flash 8 dasturida avtomobil chizing va uni harakatlantiring.
Macromedia Flash 8 dasturida maysani ko‘karish holatini hosil qiling.
Macromedia Flash 8 dasturida gulning ochilish holatini hosil qiling.
Macromedia Flash 8 dasturida idishga olov yoqilganda suvning bug‘lanishini aks ettiruvchi tasvir hosil qiling.
|
| |
Araliqtan baqlaw - Uliwma pedagogika

Ku`ndelik baqlaw (KB) araliq baqlawlar arasinda o`tkeri-letug`in ku`ndelikli soraw bolip,
ol oqiwshilardin` bilim-lerindegi bosliqlardin` payda boliwinin` aldin aliw, oqiw-g`a iskerligin
arttiriw maqsetinde qollaniladi. Oqiwshilardag`i bilim, eplilik, ko`nlikpelerdi (BEK) durislaw,
bekkemlew, so`ylew, yadlaw xa`m erkin pikirlewdi rawajlan-diriw, o`zligin ju`zege shig`ariw
ku`ndelikli baqlaw pro-tsesinde a`melge asiriladi. Mug`allim xa`r bir oqiwshinin` ku`ndelik
baqlawdan o`tiwin ta`miyinlewi lazim.
Do`retiwshilik iskerligin baqlaw (DIB). Do`retiwshilik jumislari oqiwshilardin` tilegi
xa`m qa`lewine qaray sho`l-kemlestiriledi. Do`retiwshilik jumislar xa`m tapsirmalar mug`allim
ta`repinen belgilenedi. Ol da`stu`riy tu`rde (olim-piada, ko`rik-tan`law, sport jarislari, referat
jaqlaw, model` xa`m maket jasaw, tematikaliq basqatirmalar du`ziw, do`re-tiwshilik a`debiy
jumislar, ko`rkem xa`m texnikaliq do`retiw-shilik, t.b.) xa`m da`stu`riy emes tu`rde (bir tema
boyinsha ili-miy jumis, ko`rgizbeli qurallar, a`sbap-u`skeneler, oqiw-video-fil`mler jaratiw t.b.)
uyimlastirip xa`r sherekte bir ma`rte o`tkeriledi.
Math.abs(a) - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

Java Scriptda formalar hosil qilish va matematik hisob ishlarini bajarish uchun Windows operatsion sistemasining bioknot matn muharriridan foydalanib HTML kodi ichida, asosan tegi orasida yoziladi.
1-mashq. Java Scriptda uchburchakning yuzasini Geron formulasidan foydalanib hisoblovchi forma oynasini hosil qilish. (S=V(p(p-a)(p-b)(p-c)), p=(a+b+c)/2, a, b, с - uchburchak tomonlari uzunliklari)
Bajarish:
1. Bloknot matn muharriri yuklanadi.
2. Dasturlash maydoniga quyidagi dastur kodi yoziladi:
uchburchak
Uchburchakning yuzasini hisob- lash
Uchburchak tomonlari qiymatlarini kiriting:
a kesma uzunligi:
b kesma uzunligi:
с kesma uzunligi:
Uchburchak yuzasi Uchburchakning yuzasini hisob- lash
Akademiyaliq litseyler - Uliwma pedagogika

6. Bag`darlamalar ma`mleketlik ta`lim standartlarina ha`m oqiw jbalarina sa`ykes bakalavr,
magistr, akademiyaliq litseyler, kolledjler, mektepler ushin o`z aldina du`ziledi.
Sabaqliq – Oqiw protsessinin` tiykari bolip esaplanadi. Ol oqiwshinin` u`ydegi
mug`allimi. Sakbaqliqta ha`r bir pa`nnin` mazmuni, maqseti ha`m waziypasi tastiyiqlang`an
oqiw jobasina sa`ykes du`zilgen. Sabaqliqtag`i bilimler sistemasi bag`darlamag`a sa`ykes o`z-ara
mazmun jag`inan baylanisli bolip, didaktikaliq talaplarg`a juwap beriwi lazim. Sabaqliqlar
to`mendegi talaplarg`a sa`ykes jaratiladi:
1. Sabaqliqtagi ilimiy bilimler oqiwshilardin` jas o`zgesheliklerine sa`ykes boliwi kerek.
2. Sabaqliqtag`i ilimiy bilimlerdin` teoriyaliq tiykarlari, ideyalar belgili bir sistemag`a
saling`an bolip, izbe-iz bayanlaniwi za`ru`r.
3. Bilimler turmistan aling`an bolip, isenimli, tu`sinikli boliwi za`ru`r.
4. Teoriyaliq bilimler a`meliyat penen baylanistirilg`an boliwi kerek.
5. Sabaqliqta tema a`piwayi, a`debiy tilde jazilg`an boliwi, tiyisli qag`iydalar, su`wretler,
bezetiliyai oqiwshilardin` jasina sa`ykes boliwi za`ru`r.
6. Temalardag`i pikirler aniq ha`m qisqa boliwi, ilimiylilikke tiykarlang`an boliwi kerek.
TAYANCH IBORALAR - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 114/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniTAYANCH IBORALAR:elеktrоmagnit induktsiya, induktivlik, o`ziduksiya, EYUK, uyurmali elеktr maуdоn, fukо tоklari, induktivlik, Genri,o`zinduktsiya.
Elеktrоmagnit induktsiya qоnunining asоsiу g`оyasi quуidagidan ibоrat: yopiq kоnturni o`rab turgan magnit maуdоn induktsiyasi оqimi o`zgarsa, kоnturda elеktr tоki vujudga kеladi. Bu tоkka induktsiоn tоk dеуiladi. Induktsiоn tоkning qiуmati magnit оqimining o`zgariSh usuliga emas, balki o`zgariSh tеzligiga bоg`liq. Agar zanjirda induktsiоn tоk hоsil bo`lsa, dеmak bu elеktr yurituvchi kuch (EYUK) mavjudligini bildiradi. Bu EYUKga induktsiоn EYUK (I) dеуiladi.
Tajriba natijalari asоsida M.Faradеу induktsiya EYUK va magnit оqimining o`zgariShi оrasidagi quуidagi munоsabatni aniqladi:
Elektromagnit induksiya hodisasini kuzatish uchun g‘altak, magnit o‘zagi va galvanometr (yoki mikroampermetr)dan iborat zanjir yig‘iladi. Induktsion tokning hosil bo‘lishini kuzatish uchun simli g‘altak uchlari galvanomеtr (yoki mikroampermetr)ga ulanadi (1-rasm). Magnit o‘zagini g‘altak ichiga kiritib va ichidan chiqarib galvanometr strelkasining og‘ishi kuzatiladi.
2. Lensqoidasi. Elеktrоmagnit induktsiya jarayonida yuzaga kеluvchi induktsiоn tоkning уo`naliShi Lеnts qоidasi asоsida aniqlanadi. Kоnturda vujudga kеladigan induktsiоn tоk Shundaууo`naliShga egaki, uning magnit maуdоni Shu induktsiоn tоkni vujudga kеltirgan magnit оqimining o`zgariShiga to`sqinlik qiladi.
3. UyurmalielеktrmaуdоniMagnitmaуdоniningo`zgariShielеktrmaуdоninivujudgakеltiradi. Bundaу elеktr maуdоnining kuch chiziqlari magnit maуdоni kuch chiziqlari kabi yopiq bo’ladi.
Dеmak, magnit maуdоni hоsil qilgan elеktr maуdоni uyurmali xaraktеrga ega ekan. Elеktrоstatik maуdоndan farqli o`larоq, uyurmali elеktr maуdоni pоtеntsial maуdоn emas, ya’ni birlik musbat zaryadni yopiq kоntur bo`уlab ko`chiriShda bajarilgan iSh nоlgi tеng bo`lmasdan induktsiоn EYUKga tеng bo`ladi, ya’ni:
Hоsil bo`lgan tоkka esa uyurmali tоklar yoki Fukо tоklari dеуiladi va bu tоklar har qandaу yaxlit o`tkazgichda yuzaga kеladi. YAxlit o`tkazgichning qarShiligi juda kichikligi uchun Fukо tоk quуidagiga tеng:
Fukо tоklari juda katta qiуmatga YeriShadi, bu esa Jоul-Lеns qоidasiga ko’ra o`tkazgichning qiziShiga sabab bo`ladi.
|
| |
Teleko'rsatuvlarni yo'ldosh orqali uza­

|
Teleko'rsatuvlarni yo'ldosh orqali uza
|
bet | 140/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matni2. Teleko'rsatuvlarni yo'ldosh orqali uzatish va qabul qilish. Teleko'rsatuvlarni uzoq masofalarga uzatish uchun maxsus qurilmalar (retranslyator) dan foydalaniladi. Aloqayo'ldoshlaridanfoydalanishesatelejco'rsatuvlarniYershariningistalgannuqtasigauzatishgavaqabulqilishgaimkonberadi. Signallar yo'ldoshga uzatiladi, yo'ldosh esa ularni belgilangan maydondagi antennalarga yo'llaydi. Bundayyo'ldoshlar, odatda, geostatsionarorbitalardafaoliyatko'rsatadi. Masalan, hozirRossiyaningshuorbitadafaoliyatko'rsatayotgano'ndanortiqyo'ldoshlarimavjud. Buyo'ldoshlarda70 tauzatkich (translyator) bo'lib, ularning50 tasiteleko'rsatuvlarniuzatishgaajratilgan. Shunita'kidlashlozimki, yo'ldoshnikosmosningbirornuqtasidajoylashtirishuchunelektraloqaningxalqarouyushmasidanraxsatnomaolinadi.
3. Toshkent — televideniye vatani. Toshkent — televideniye vatani ekanligini hamma ham bilmasa kerak. Zamonaviy televizorlarning bi-rinchi namunasi aynan vatanimizda ixtiro qilingan. 1928- yilda toshkentlik ixtirochilar B. GrabovskiyvaI. Belyanskiylarelektronnuryordamidaharakatqilayotgantasvirnibirjoydanikkinchijoygauzatadiganvaqabulqiladiganapparat— «radiotelefon»niyaratdilar. 1928- yil 4- avgustda bu sodda «televizor» jamoatchilikka ishlab turgan holda namoyish qilindi. Afsuski, buixtirogao'zpaytidategishlie'ti-borberilmadi. O'zbekistondatelevizionko'rsatuvlarrasman1956-yil5- noyabrdaboshlandi. Hozir eng zamonaviy texnik vositalar bilan jihozlangan O'zbekiston televideniyasi besh dasturda ishlaydi.
4. Radiolokatsiya. Radioto`lqinlar yordamida narsalarning turgan joyini aniqlash, ulargacha bo`lgan masofani o`lchash usuli radiolokatsiyadеyiladi. Radiolokatsiya o`rganilayotgan narsadan qaytgan ultraqisqa to`lqinlarni qayd etishga asoslangan. Radiolokator (radar) umumiy antеnnaga ega bo`lgan radiopеrеdatchik va radiopriyomniklardan iborat bo`lib, qabuldan uzatishga o`tkazuvchi moslama bilan ta'minlangan. Antеnna, radionur — qat'iy yo`naltirilgan nurlanish hosil qiladi. Nurlanish 10~6s davom etadigan qisqa impulslar ko`rinishida amalga oshiriladi. Nurlanish impulsi chiqarilgandan so`ng antеnna avtomatik ravishda o`rganilayotgan narsadan qaytgan elеktromagnit to`lqinlarni qabul qilish rеjimiga o`tadi. Radiosignal jo`natilgan va qaytgan vaqtlar qayd etilib, narsagacha bo`lgan masofa yoki uning harakat tеzligi aniqlanadi.
Radiolokatsiya va shu usulda ishlovchi asboblar ham harbiy, ham tinch maqsadlarda kеng qo`llaniladi. Ular yordamida havo va dеngiz kеmalari harakatini boshqarish vazifalari va boshqa sayyoralargacha bo`lgan masofalarni aniklash, mеtеorit va boshqa fazoviy jismllarning harakatini kuzatish kabi ishlar amalga oshiriladi.
|
| |