PRAGMATIKADA ADRESAT VA ADRESANT FAKTORLARI

PRAGMATIKADA ADRESAT VA ADRESANT FAKTORLARI
Reja:
1. Taklif pragmatikasi
2. Pragmatik jumlalar turlari.
3. Gaplarning pragmatik transpozitsiyasi.
Zamonaviy tilshunoslikning o'ziga xos xususiyatlaridan biri bu tilshunoslarning tadqiqot intilishlarining ko'p yo'nalishliligi. Bu tilning mohiyati, o'rnatilgan lingvistik miqdorlarning nisbiy ahamiyati va yuqorida aytib o'tilganlar bilan chambarchas bog'liq holda tilshunoslik vazifalarini tushunishda (ko'pincha nomuvofiqlik chegaralariga qadar) qarashlarda sezilarli farqlar mavjudligini aks ettiradi. Strukturaviy tilshunoslikning yo'llari nutq ma'lumotlaridan, til birliklarini shakllantirish va ulardan foydalanish shartlaridan iloji boricha mavhumlashtirish, tilni izchil, mantiqiy uyg'un, mavhum sxema sifatida tavsiflash istagidan iborat edi.Bunday sharoitda nutq ma'lumotlari paydo bo'ladigan sohaga, ularning mavjud bo'lish shakli bo'lgan nutq faoliyatiga qiziqishning susayishi tabiiy edi. Ushbu yo'l bo'ylab harakatlanish doimiy ahamiyatga ega bo'lgan ajoyib ilmiy yutuqlarni amalga oshirishga imkon bergan bo'lsa — da, strukturalizmning qayd etilgan bir tomonlama tabiati til birliklarining nutq korrelyatsiyasiga bo'lgan qiziqishni qayta tiklash va kuchaytirishda namoyon bo'lgan tabiiy reaktsiyaga sabab bo'ldi, kengroq-nutq faoliyatiga. Shunday qilib, tilning tovush tizimini tavsiflashda jismoniy berilgan sxemalardan mavhum bo'lgan o'ziga xos qarama-qarshilik sifatida, ovozli nutqning paralingvistik xususiyatlari haqidagi ta'limot rivojlanadi. Ehtimol, parametrlarida, usullarida va xulosalarida fonologiya kabi qat'iy emas, paralingvistika tilning tovush tomoni va tegishli til vositalari haqidagi bilimimizni shunchaki to'liqroq qilmaydi. Eng muhimi, paralingvistika nutqning tovush tomonini til aloqasining kengroq kontekstiga joylashtiradi. Bugungi kunda fonologiya va parafonologiya tilshunoslik chegaralarida birga yashab, muvaffaqiyatli rivojlanmoqdaXuddi shunday, konstruktiv yo'naltirilgan an'anaviy sintaksisni sintaktik hodisalarni o'rganishda yangi istiqbol bilan to'ldirish zarurati paydo bo'ldi, bu sintaktik tadqiqotda tilning ijtimoiy maqsadi bo'lgan narsaga, ya'ni nutq faoliyatida jumlalardan foydalanishga murojaat qilish bilan ochiladi. Sintaktik nazariyaning tegishli yo'nalishini lingvistik pragmatikada lingvistik tadqiqotlar markazida til birliklari va ulardan foydalanadiganlar o'rtasidagi munosabatlar, shuningdek til birliklarini amalga oshirish shartlari, ya'ni nutq faoliyatining tarkibiy qismlari ekanligiga asoslanib, pragmatik sintaksis deb atash mumkin.
Kommunikativ niyat. Gap til va nutqning funktsional xususiyatlarining markazidir. Shuning uchun sintaktik nazariya jumlaning funktsional xususiyatlarini o'rganishning eng muhim vazifalaridan biri bo'lishi kerak. G'alati tuyulishi mumkin, ammo tilning funktsional tomoni bugungi kunda aniq o'rganilmagan. Aniq tezis - "tizim (til) uning faoliyatida o'rganilishi kerak" - hech bo'lmaganda taklifga nisbatan lingvistik tadqiqotlar amaliyotida tan olinmagan. Amaliy sintaksis ushbu vazifaga bo'ysuna sintaktik nazariyaning konstruktiv yo'nalishi deganda biz uning nominativ birliklardan (so'zlar va og'zaki birikmalar) sifat jihatidan yangi kommunikativ birlik jumla qanday hosil bo'lishini tushunishga qaratilganligini nazarda tutamiz, ya'ni. jumla tarkibiy qismlari o'rtasidagi qurilish munosabatlarini o'rganishga e'tibor. Ushbu yondashuv bilan jumlaning sintaktik tavsifdagi markaziyligi tabiiydir. Aslida, jumlaning markaziyligi, hatto og'zaki birlikdan ko'ra ko'proq narsani ko'rib chiqadigan tadqiqotlarda ham saqlanib qoladi. Nutq aktlarida yangilangan jumlalarning mazmuni leksik va grammatik ma'lumotlarga kamaytirilmaganligi sababli, har doim kommunikativ-qasddan yoki pragmatik tarkibni o'z ichiga olganligi sababli, jumlaning ushbu semantik xususiyati uning tavsifida aks ettirilishi kerak. Buni, masalan, jumlaning semantik tuzilishini taqdim etishga maxsus, pragmatik komponentni kiritish orqali amalga oshirish mumkin. Bu holda semantik tuzilish ikkita semantik miqdordan iborat bo'lib ko'rinadi: pragmatik komponent va propozitsiya. Pragmatik komponent taklifning kommunikativ maqsadini aks ettiradi, taklif — uning kognitiv mazmuni. Gapni u yoki bu pragmatik turga kiritish uchun hal qiluvchi narsa pragmatik komponentning tabiati. Taklif turli xil kommunikativ niyatlarda bir xil bo'lishi mumkin.Pragmatik komponentning mazmuni shartli ravishda "i (hereby) + gapning illokativ kuchini belgilaydigan fe'l + adresat" birikmasi sifatida ifodalanishi mumkin.nutq aktida adresant va adresat o'rtasidagi munosabatni tavsiflovchi fe'l ba'zan ijro etuvchi deb ataladi. Masalan, ushbu bayonotning illokatsion kuchini hisobga olgan holda, bu aybdor emas, aslida I (hereby) davlat u aybdor emas degan ma'noni anglatadi; uni bir marta to'xtating — i (hereby) buyruq siz uni bir marta to'xtatasiz; men biroz vaqt kelaman. - I (hereby) promise you that I'll come some time va boshqalar.Performativ fe'lning eksplikatsiyasi bilvosita nutq bilan tuzilmalarning tarkibiy va semantik jihatdan majburiy xususiyatini tashkil etadi. Chor: I'll dismiss you → he threatened to dismiss him (her va boshqalar).To'g'ridan-to'g'ri nutqda ijro etuvchi fe'lning eksplikatsiyasiga kelsak, turli xil kommunikativ-qasddan tarkibdagi jumlalar bir xil emas. Umuman tilga xos bo'lgan shakl va mazmun o'rtasidagi munosabatlarning qat'iy, harakatchan tabiati pragmatikada ham namoyon bo'ladi. Rasmiy xususiyatlariga ko'ra, bitta pragmatik tur yoki turning birligi bo'lgan jumla nutqni amalga oshirishda boshqa turdagi yoki turdagi jumlalarning illokatsion kuchiga ega bo'lishi mumkin. Masalan, shakli va mazmuni bo'yicha kvesitiv jumla inyunktivning illokatsion kuchiga ega bo'lishi mumkin: siz hali ham shu erdamisiz? [= Go away at once! Ushbu jumlani aytganda, ma'ruzachi qabul qiluvchidan hech qanday javob kutmaydi. Ushbu turdagi foydalanishga kelsak, nutqning "bilvosita" yoki "bilvosita" harakatlari haqida gapirish odatiy holdir.Ularga xos bo'lmagan pragmatik funktsiyalarda jumlalardan foydalanish holatlari tabaqalashtirilgan yondashuvni talab qiladi. Ba'zan jumlaning majoziy ishlatilishi o'rtasidagi chegarani chizish oson emas, ya'ni. uni o'ziga xos bo'lmagan foydalanish sohasiga o'tkazish (kvesitiv in'ektsiya sifatida, doimiy rekvestiv sifatida va boshqalar) va gapning ba'zi pragmatik turlarining taklif shakllarining mumkin bo'lgan ko'pligi. Ikkinchidan, kelajakda transpozitsiyalangan foydalanish holatlariga e'tibor qaratish bilan boshlaymiz.
|