II. Darsning mazmuni - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 4/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
Rus olimi A.M.Butlerov organik birikmalarning kimyoviy tuzilish nazariyasini taklif etdi. Ushbu nazariya quyidagicha ta’rifanadi: Murakkab zarrachaning kimyoviy tabiati uning tarkibini tashkil etuvchi moddiy zarrachalarning tabiati, ularning miqdori va kimyoviy tuzilishi bilan belgilanadi.Ushbu nazariyadan kelib chiqadigan xulosalar quyidagilardan iborat:1. Organik moddalarning molekulasini hosil qilgan hamma atomlar o`z valentliklariga mos ravishda ma’lum izchillikda birikkan. Molekulada
atomlarning bunday izchillikda birikishi kimyoviy tuzilish deyiladi. Organik birikmalarda uglerod atomi IV, vodorod atomi I, kislorod atomi II valentliklarni namoyon qiladi.
2. Moddalarning xossalari uning molekulasi tarkibida qanday atomlar va qancha miqdorda bo‘lishigagina emas, balki ularning qanday tartibda birikkanligiga ham bog‘liq bo`ladi. Tuzilish nazariyasining bu qoidasi, organik kimyoda ko‘p uchraydigan izomeriya hodisasining mohiyatini tushuntirib beradi.
3. Berilgan moddaning xossalarini o‘rganish natijasida uning molekul yar tuzilishini aniqlash, molekulasining tuzilishini bilish orqali esa uning xossalarini oldindan aytib berish mumkin. A. M. Butlerovga qadar molekulaning tuzilishini aniqlab bo‘lmaydi, deb hisoblanar edi. Ko‘pchilik olimlar hatto molekulada atomlar real mavjudligini inkor etar edilar. A. M. Butlerov bu Ĩkrlarni noto‘g‘ri ekanligini isbotlab berdi. U moddalarning xossalarini o‘rganish orqali molekulaning tuzilishini, aksin-
cha molekulaning tuzilishi orqali ba’zi kimyoviy xossalarini avvaldan aytib berish mumkinligini amalda ko‘rsatib berdi.4. Modda molekulasidagi atomlar va atomlar guruhi o‘zaro bir-biriga ta’sir etadi.Bizga molekulasi tarkibida bir xil guruh bo‘lgan, lekin turli xossalarga ega bo‘lgan moddalar ma’lum.
Shunga qaramay, ularning xossalari turlicha: C2H5OH neytral, NaOH kuchli asos, CH3COOH kislotalik xossasini namoyon qiladi. Bunga sabab bu moddalar bilan bog‘langan atomlar hamda atomlar guruhining o‘zaro ta’siridir.5. Kimyoviy reaksiyalarda modda molekulasini tashkil etgan barcha
atomlar emas, balki ayrim atomlar yoki atomlar guruhi ishtirok etadi. Misol qilib, etil spirti bilan natriy metalining o‘zaro ta’sirini olish mumkin. Organik birikmalarda uglerod atomining oksidlanish darajasi.
Organik birikmalarda uglerod atomining oksidlanish darajasi u hosil qiladigan bog‘lanishlar soniga doim ham mos kelmaydi, ya’ni shu elementning valentligiga teng emas. Organik birikmalarda uglerod atomi doim IV valent-li bo‘ladi. Lekin uglerod atomining oksidlanish darajasi turli qiymatlarga ega
bo‘ladi, ya’ni -4 dan +4 gacha.
Masalan, metan(CH4)da uglerod atomining oksidlanish darajasi -4, metanol (CH3OH) da -2; metanal(HCHO)da 0; chumoli kislota (HCOOH) da +2; CO2 da esa +4 ga teng.
Shu sababli, organik kimyoda uglerod atomi oksidlanish darajasi va valentlik tushunchasing qiymati har xil. Uglerod atomining qo‘zg‘algan holatdagi valentligi doimo 4 ga teng, ya’ni u to‘rtta kovalent bog‘lanishga ega.
|
| |