nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
MAVZU: Dramadagi asosiy qahramonlar talqini

|
MAVZU: Dramadagi asosiy qahramonlar talqini
|
bet | 103/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
MAVZU: Dramadagi asosiy qahramonlar talqini.
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: o‘quvchilarga “Abulfayzxon” dramasi, uning g‘oyaviy-badiiy ahamiyati haqida yangi bilim berish;
b) tarbiyaviy: o‘quvchilarning kitobxonlik darajasini yanada shakllantirish;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 105/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
|
| |
– rаsm. Ethernet tаrmоq pаkеtining tuzulishi (rаqаmlаr bаytlаr

119
−
Ахbоrоtlаr mаydоnigа 46 bаytdаn 1500 bаytgаchа ахbоrоt kirishi
mumkin. Аgаrdа pаkеtdа 46 bаytdаn kаm ахbоrоt boʻlsа, ахbоrоtlаr
mаydоnining qоlgаn qismini toʻldiruvchi bаytlаr egаllаydi. IEEE 802.3
stаndаrtigа koʻrа pаkеt tаrkibidа mахsus toʻldiruvchi mаydоn аjrаtilgаn,
(pad data), аgаrdа ахbоrоt 46 bаytdаn uzun boʻlsа toʻldiruvchi mаydоn
0 uzunlikkа egа boʻlаdi.
−
Nаzоrаt bitlаr yigindisining mаydоni (FCS – Frame Chech
Segvence) pаkеtning 32 rаzryadli dаvriy nаzоrаt yigindisidаn ibоrаt
(CRC) vа u pаkеtning toʻgʻri uzаtilgаnligini аniqlаsh uchun ishlаtilаdi.
Shundаy qilib, kаdrning minimаl uzunligi 64 bаytni (512 bit) tаshkil
qilаdi (priаmbulаsiz pаkеt). Аynаn shu kаttаlik tаrmоqdаn signаl
tаrqаlishini ikki хissа ushlаnish mаksimаl qiymаtini 512 bit оrаligʻidа
аniqlаb bеrаdi (Ethernet uchun 51,2mks, Fast Ethernet uchun 5,12mks).
10 Mbit /s tеzlikdа ishlоvchi Ethernet tаrmоgʻi uchun stаndаrt
toʻrttа ахbоrоt uzаtish muhitini аniqlаb bеrgаn:
−
10 BASE 5 (qаlin kоаksiаl kаbеl);
−
10 BASE 2 (ingichkа kоаksiаl kаbеl);
−
10 BASE-T (oʻrаlgаn juftlik);
−
10 BASE-FL (оptik tоlаli kаbеl);
Uzаtish muхitini rusumlаsh 3 elеmеntdаn tаshkil tоpgаn bulib: «
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

Ob’ektning yorug‘lik texnik ko‘rsatgichlari. Kolorimetriya. RGB, XYZ kolorimetrik
tizimlar. Ranglarni qo‘shish qoidalari. TV tasviring parametrlari (koordinatali, vaqtli,
yorqinlik parametrlar). TV signalning shakllanishi. TV signalning shakli va tarkibi. TV
signalning spektri. Oq- qora televideniyaning kineskoplari. Rangli delta kineskop.
Komplanar rangli kineskop. TV tasvirini yoyish. Kadr yoyish. Satr yoyish. Optoelektron
o‘zgartirishlar. Optoelektron o‘zgartirishlarning asosiy ko‘rsatkichlari. Fotoeffekt
qoidalari va turlari. TV tasvirini buzilishi. Geometrik, yarim tonli buzilishlar. Doimiy
tashkil etuvchilarni tiklash. Sinxronlash jarayoni va qurilmalari. Sinxronlash
generatorlari. Rangli tasvirni qabul qilish usullari. TVda rangni sezish xususiyatlari.
Rangli TV signallarini kodlash. Ayirma rang va yorqinlik signallar. Oq-qora va rangli TV
tizimida moslashtirishni ta’minlab berish jarayoni. NTSC tizimli rangli televideniyaning
uzatuvchi qismi. NTSC tizimida ranglilik signalini uzatish uslubi. NTSC rangli televizion
tizimini qabul qiluvchi qismi. SECAM tizimli rangli televideniyaning uzatuvchi trakti.
SECAM tizimida ranglilik signalini uzatish uslubi. Rangli televidenie SECAM tizimini
qabul qiluvchi trakti. PAL tizimli rangli televideniyaning uzatuvchi qismi. PAL tizimida
ranglilik signalini uzatish usuli. PAL rangli televizion tizimini qabul qiluvchi qism.
Telemarkaz tuzilishi va televizion dasturlarni tayyorlash. TV markazning jixozlari va
asosiy ko‘rsatkichlari. Uzatuvchi TV kameraning tuzilish jarayoni va kuchaytirgich
trakti. Uzatuvchi rangli TV kameraning ishlash jarayoni. Kuchaytirgich traktining
strukturasi. Oq-qora va rangli televizorlarni tuzilish xususiyatlari. Rangli TV qabul
qilgichning konstruksiyasi. Magnit videoyozuv xususiyatlari. Magnit videoyozuv
xususiyatlari. Ko‘ndalang satr video yozish usuli. Videoyozuv magnit standartlari. S-
VHS, Video8, Hi8. Kompakt diskning fizik xarakteristikalari. DVD diskning
konstruksiyasi. Bir tomonli ikki qatlamli DSSL. Ikki qatlamli ikki tomonli SSDL.
-Telekommunikatsiya texnologiyalari ("Telekommunikatsiyalar"

KIRISH
5350100-Telekommunikatsiya
texnologiyalari
(“Telekommunikatsiyalar”,
“Teleradioeshittirish”, “Mobil tizimlar”) bakalavriat ta’lim yo‘nalishi – fan, texnika,
ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohasidagi yo‘nalish bo‘lib, u kasbiy faoliyatining
sohalari davlat va nodavlat korxonalar, tashkilotlar, muassasalar, davlat boshqaruv
organlarida telekommunikatsiya, teleradioeshittirish va mobil tarmoqlarni loyihalash,
boshqarish, optik va simsiz ma’lumot uzatish tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish, optik va
radiotarmoq strukturasini, topologiyasini tuzish va takomillashtirish bilan bog‘liq
kompleks masalalarni yechish, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq
ilmiy-tadqiqot
institutlari,
ilmiy-tadqiqot
markazlari,
ilmiy-ishlab
chiqarish
birlashmalarida ilmiy-tadqiqot ishlarida ishtirok etishni o‘z ichiga oladi.
Ta’lim yo‘nalishi negizidagi mutaxassisliklarning vazifasi - bozor iqtisodiyoti
sharoitida qaror qabul qilishning zamonaviy usullaridan foydalana olishini; zamonaviy
telekommunikatsiya tizimlar va tarmoqlarida axborot xavfsizligi bilan ishlashini;
mutaxassislikni ilmiy muammolarini yechishda qaror qabul qilish yoki shu bilan birga
bilimlar bazasini yaratish va uni o‘z kasbiy faoliyatida qo‘llashini; zamonaviy
telekommunikatsiya tizimlari va tarmoq protokollarini qo‘llashni; telekommunikatsiya
tizimlar va tarmoqlarida axborot xavfsizligi muammolarini to‘liq tasavvur qila olishni,
telekommunikatsiya tizimlar va tarmoqlarida axborot xavfsizligini himoyalash usul va
vositalarini ishlab chiqishini va ularni tadbiq eta olish muammolarni, telekommunikatsiya
tizimlar
va
tarmoqlarida
axborot
xavfsizligi
xuquqiy-me’yoriy
bazasini;
telekommunikatsiya tizimlar va tarmoqlarida axborot xavfsizligiga bo‘ladigan
tahdidlarning klassifikatsiyasi va tahlilini bilishi; telekommunikatsiya tizimlar va
tarmoqlarida axborot xavfsizligi jihozlarini buzishdan himoyalash prinsiplarini bilishi va
ulardan foydalana olishi; ilm fanning zamonaviy yutuqlari, texnika va texnologiyalarini
amaliyotda qo‘llay olishini aniqlab berishdan iboratdir.
5350100-Telekommunikatsiya
texnologiyalari
(“Telekommunikatsiyalar”,
“Teleradioeshittirish”, “Mobil tizimlar”) bakalavriat ta’lim yo‘nalishi negizidagi
5A350101
-
Telekommunikatsiya
injiniringi
("Axborot
uzatish
tizimlari",
Telekommunikatsiya tarmoklari", "Teleradioeshittirish") magistratura mutaxassisligi
kiruvchi talabalar uchun ta’lim yo‘nalishi o‘quv rejasiga asosan 3 ta ixtisoslik fanlari
bo‘yicha: “Axborot va kodlash nazariyalari”, “Telekommunikatsiya tarmoqlari”,
“TELEVIDENIE” fanlari bo‘yicha imtihon savollari shakillantirilgan. Bu fanlar o‘z
ichiga qamrab olingan ma’lumotlar quyida batafsil keltirilgan.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Ўзбекистон Республикаси президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-
сон “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар
стратегияси тўғрисида”ги Фармони.
2.
Мирзиёев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан
бирга қурамиз. Тошкент. «Ўзбекистон», НМИУ, 2017. – 488 б.
3.
В.П. Базы данных. Книга 2 распределенные и удаленные базы данных:
учебник.// Москва ИД «ФОРУМ» - ИНФРА-М. – 2018. – С 261.
4.
Голицына О.Л. Базы данных: учеб. Пособие // – 4-е изд., перераб. И доп. –
М.: ФОРУМ: ИНФРА-М, 2018. – 400 с.
5.
Мартишин С.А. Базы данных. Практическое применение СУБД SQL –и
NoSQL – типа для проектирования информационных систем: учеб. Пособие
// - Москва: ИД «ФОРУМ» - ИНФРА-М, 2019, – 368 с.
6.
Rahul Batra. SQL Primer An Accelerated introduction to SQL Basics.// Gurgaon,
India. 2019. –P 194.
7.
Поликов А.М. Безопасность Oracle глазами аудиториа: нападение и защита.
–Москва. 2017. –336 с.
8.
Usmonov J.T., Xujaqulov T.A. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi// o`quv
qo`llanma. - Т. : Aloqachi, 2018. – 96 b.
9.
Usmonov J. T., Xo'jaqulov T. A. Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi fanidan
laboratoriya ishlarini bajarish bo'yicha uslubiy ko'rsatma - Т. : TATU, 2016. – 55
b.
10.
Eric Redmond, Jim R. Wilson. A Guide to Modern Databases and the NoSQL
MovementAQSH, 2015. – 347 с.
11.
Elmasri, R., S. B. Navathe: Fundamentals of Database Systems (5th Ed.)//
Addison Wesley, 2015. – 671 р.
12.
Никсон Р. Создаем динамические веб-сайты с помощью PHP, MySQL и
JavaScript. – СПб.: Питер, 2011. –496 с.
13.
Макфарланд Д. Новая большая книга CSS – СПб.: Питер, 2016. –720 с.
14.
Гольцман В. MySQL 5.0. Библиотека программиста. Питер; Санкт-
Петербург; 2010.
15.
Лоусон Б., Шарп Р. Изучаем HTML5. Библиотека специалиста. – СПб.:
Питер, 2011. -272с.
16.
Хоган Б. HTML5 и CSS3. Веб-разработка по стандартам нового поколения.
2-е изд. – СПб.: Питер, 2014. –320с.
17.
Роббинс Дж. HTML5, CSS3 и JavaScript. Исчерпывающее руководство.
[пер.с анг. М.А. Райтман]. – 4-е издание. – М.: Эксмо, 2014. -528 с.
18.
Стефанов С. Шаблоны. – Пер.с анг. – Спб.: Символ-Плюс, 2011. – 272 с.
19.
Мэтт Зандстра. РНР объекты, шаблоны и методики программирования. 2-е
издание. Москва. 2010.
20.
Шварц Б., Зайцев П., Ткаченко В., Заводны Дж., Ленц А., Бэллинг Д. MySQL
оптимизация производительности, 2-издание. – Пер.с анг. –СПб.: Символ-
Плюс, 2010. 832 с.
21.
Горнаков С.Г. Осваиваем популярные системы управления сайтом (CMS).
Москва 2009.
22.
Рамел Д. Самоучитель Joomla!: Пер.с анг. – СПб.: БХВ-Петербург. 2008. –
448 с.
23.
Котеров Д.В., Костарев А.Ф. РНР5. – СПб.: БХВ-Петербург. 2005. – 1120с.
24.
Зольников Д.С. РНР5. Как самостоятельно создать сайт любой сложности –
2-е изд., стер. – М.: НТ Пресс, 2007. – 272 с.
25.
Когзолл Д. РНР5. Полное руководство. : Пер. с анг. – М.: Издательский дом
«Вильямс». 2006. – 752 с.
26.
З.З.Мирюсупов, Ж.Х.Джуманов. «Компьютер архитектураси». /TATУ. 144
бет. Тошкент, 2017
27.
Мусаев М.М. “Компьютер тизимлари ва тармоқлари”. Тошкент.: “Aloqachi”
нашриёти, 2013 йил. 8 боб. 394 бет. – Олий ўқув юртлари учун қўлланма.
|
-Telekommunikatsiya texnologiyalari ("Telekommunikatsiyalar"

Kirish
Telekommunikatsiya tizimlari - bu aloqa kanallari orqali katta hajmdagi
ma’lumotlarni uzatishga mo‘ljallangan texnik va dasturiy vositalar to‘plami hisoblanadi.
Bunday tizimlardan foydalanish telekommunikatsiya tarmog‘ining barcha ishtirokchilari
o‘rtasida doimiy ravishda raqamli shaklda ma’lumotlarni uzatishni o‘z ichiga oladi.
Butun tizimning ishlashini ta’minlash uchun foydalanuvchilarning ehtiyojlari asosida
to‘g‘ri tuzilgan tegishli dasturiy ta’minot talab qilinadi.
Hozirgi vaqtda foydalanuvchilarga keng va yuqori sifatli tarmoq xizmatlarni
ko‘rsatish uchun multiservisli tarmoqlar jadal rivojlanmoqda. Multiservisli
telekommunikatsiya tizimlari bu paketlarni almashtirish texnologiyasidan foydalangan
holda ma’lumotlarni uzatish uchun mo‘ljallangan apparat va dasturiy muhit hisoblanadi.
Bunday tarmoqlar orqali bitta tarmoq infratuzilmasi asosida turli xil texnologiyalar
yordamida ma’lumotlarni uzatish, shuningdek ovozli va video xabarlarni almashish
mumkin.
Odatda, telekommunikatsiya texnologiyalari imkoniyatlaridan foydalangan holda
ma’lumotlarni uzatish uchun maxsus dasturlardan foydalaniladi. Ushbu dasturlar yagona
algoritmga sozlangan holda barcha tarmoq tugunlarining ishlashini soddalashtirish va
standartlashtirishga mo‘ljallangan ma’lum protokollarga yoki mexanizmlarga muvofiq
ishlaydi.
Ushbu magistratura mutaxassisligining asosiy maqsadi axborot – kommunikatsiya
texnologiyalari sohasida faoliyat ko‘rsatishi uchun yuqori malakali mutaxassislarni
tayyorlash, shuningdek, ularning tarmoq texnologiyalari sohasida malaka va
ko‘nikmalarini oshirish, tayanch oliy ta’lim muassasasi sifatida axborot-kommunikatsion
texnologiyalari sohasida yangi talablarga mos holda o‘quv rejalari va dasturlari
takomillashtirish hamda yangi talablarga binoan ishlab chiqishdan iborat.
Mazkur
mutaxassislik
doirasida
talabalar
turli
xil
arxitekturadagi
telekommunikatsiya tizimlar va tarmoqlarni loyihalashtirish, yangidan yangi xizmatlarni
tashkil etish, ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifatini oshirish, tarmoq dasturiy ta’minotlari
bozorini rivojlantishi, telekommunikatsiya va kompyuter tarmoqlarini boshqarish,
telekommunikatsiya sohasida keng tarqalgan tizimlar va texnologiyalarni ekspluatatsiya
qilish, tarmoq protokollarini sozlash va joriy qilish, tarmoqlarning ishlash unumdorligi va
sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilash, kanal, tarmoq, transport va amaliy pog‘onalarining
ishlashi bo‘yicha ko‘nikma va malakani egallashadi.
Mehnat unumdorligi qanday ko’rsatkichlar yordamida hisoblanadi?

|
Mehnat unumdorligi qanday ko’rsatkichlar yordamida hisoblanadi?Bog'liq Korxonalar iqtisodiyoti va menejmenti-ASHUROVA N.BMehnat unumdorligi qanday ko’rsatkichlar yordamida hisoblanadi?
A.
mahsulot hajmi, ishchilar soni
B.
mehnat qurollari soni, mahsulot sifat ko’rsatkichi
C.
talab hajmi, mahsulot soni
D.
taklif hajmi, mahsulot soni
7.
Mahsulotning material sig’imi qanday aniqlanadi?
A.
ishlab chiqarilgan mahsulot hajmining moddiy xarajatlarning umumiy
hajmiga nisbati orqali
B.
moddiy xarajatlarning umumiy hajmining ishlab chiqarilgan mahsulot
hajmiga nisbati orqali
C.
fond sig’imining fond hajmiga nisbati orqali
D.
fond hajmining fond sig’imiga nisbati orqali
8.
Xususiy va qarzga olingan mablag’lar nisbati koeffitsiyenti nimani
aniqlaydi?
A.
muddati o’tib ketgan debitorlik qarzlarini
B.
uzoq muddatli kreditorlik qarzlarini
C.
pul mablag’lari bilan ta’minlanganlik darajasini
D.
uzoq muddatli debitorlik qarzlarini
9.
Samaradorlikni oshirishda mavjud ishlab chiqarish salohiyati omili
nimani ifodalaydi?
A.
asosiy va aylanma fondlar, ishchi kuchidan tejamkorlik asosida foydalanishni
B.
mablag’larni to’g’ri taqsimlashni
C.
ishlab chiqarishni avtomatlashtirishni
D.
mablag’lardan unumli foydalanishni
10.
Boshqaruv samaradorligi nimalarni ifodalaydi?
A.
ishlab chiqarish obyekti va faoliyat unumdorligini
B.
boshqarish, rejalashtirish va iqtisodiy rag’batlantirish usul va shakllari
C.
boshqarish va faoliyatni rivojlantirish
D.
noto’g’ri javob yo’q
168
Mavzuga oid ko’rgazmali materiallar
9.1-rasm. Sanoat korxonalarida rentabellik ko‘rsatkichlari
Mavzuga oid “Ha” yoki “Yo’q” texnologiyasi:
|
| |
- Telekommunikatsiya texnologiyalari (Telekommunikatsiyalar

KIRISH
5350100-Telekommunikatsiya
texnologiyalari
(“Telekommunikatsiyalar”,
“Teleradioeshittirish”, “Mobil tizimlar”) bakalavriat ta’lim yo‘nalishi – fan, texnika,
ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohasidagi yo‘nalish bo‘lib, u kasbiy faoliyatining
sohalari davlat va nodavlat korxonalar, tashkilotlar, muassasalar, davlat boshqaruv
organlarida telekommunikatsiya, teleradioeshittirish va mobil tarmoqlarni loyihalash,
boshqarish, optik va simsiz ma’lumot uzatish tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish, optik va
radiotarmoq strukturasini, topologiyasini tuzish va takomillashtirish bilan bog‘liq
kompleks masalalarni yechish, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq
ilmiy-tadqiqot
institutlari,
ilmiy-tadqiqot
markazlari,
ilmiy-ishlab
chiqarish
birlashmalarida ilmiy-tadqiqot ishlarida ishtirok etishni o‘z ichiga oladi.
Ta’lim yo‘nalishi negizidagi mutaxassisliklarning vazifasi - bozor iqtisodiyoti
sharoitida qaror qabul qilishning zamonaviy usullaridan foydalana olishini, zamonaviy
teleradioeshittirish tizimlar va tarmoqlarida bilan ishlashini; mutaxassislikni ilmiy
muammolarini yechishda qaror qabul qilish yoki shu bilan birga bilimlar bazasini
yaratish va uni o‘z kasbiy faoliyatida qo‘llashini; zamonaviy telekommunikatsiya
tizimlari va tarmoq protokollarini qo‘llashni; ilm fanning zamonaviy yutuqlari, texnika va
texnologiyalarini amaliyotda qo‘llay olishini aniqlab berishdan iboratdir.
5350100
-
Telekommunikatsiya
texnologiyalari
(Telekommunikatsiyalar,
Teleradioeshittirish, Mobil tizimlar) 5A350901 - Mobil aloqa tizimlari, 5A350903 -
Sun’iy yo‘ldoshli aloqa tizimlari magistratura mutaxassisliklariga kiruvchi talabalar
uchun ta’lim yo‘nalishi o‘quv rejasiga asosan 3 ta: “Teleradioeshittirishda uzatish va
qabul qilish qurilmalari”, “TELEVIDENIE”, “Axborotlarni uzatish muhitlari va
qurilmalari” ixtisoslik fanlari bo‘yicha imtihon savollari shakllantirilgan. Bu fanlar o‘z
negizida qamrab olingan ma’lumotlar quyida batafsil keltirilgan.
-rаsm. FDDI juftlik halqa tuzilmasi

139
FDDI mаrkеrli egа boʻlishdаn fоydаlаnаdi, pаkеt - mаrkеr
fоrmаtining koʻrinishi 3.2.22- rаsmdа kеltirilgаn. Halqaning oʻlchаmigа
qаrаb undа bir nеchа mаrkеrlаr хаrаkаtdа boʻlishi mumkin.
3.2.22-rаsm. Kаdr-mаrkеr fоrmаti.
3.2.23-rаsmdа ахbоrоt оqimlаrini bir-birigа tаʻsirisiz FDDI
tаrmојini bir nеchа sub tаrmоqlаrgа egа boʻlish vа umumiy sеrvеrgа
chiqish sхеmаsi kеltirilgаn.
– rаsm. Token-Ring tаrmоq pаkеtining oʻlchаmi (mаydоn

129
mаnzilgа bехаtо еtib bоrgаnligi haqida mаʻlumоt оlаdi yoki хаtо qаbul
qilingаn boʻlsа qаytаtdаn uzаtish хаbаrini оlаdi.
Qаyd qilib oʻtish lоzimki, uzаtilаdigаn bir pаkеt tаrkibidа ruхsаt
etilgаn ахbоrоtning kаttаligi, Ethernet tаrmоgʻigа nisbаtаn tаrmоq ish
unumdоrligini оshirish uchun хаl qiluvchi оmil boʻlib qоlishi mumkin.
Nаzаriy jihatdаn 16 Mbit/s uzаtish tеzligi uchun, ахbоrоt mаydоnining
uzunligi 18 Kbаytgа еtishi mumkin, kаttа хаjmdаgi ахbоrоtlаrni
uzаtishdа bu koʻrsаtgich muhim. Lеkin хаttо 4 Mbit/s tеzlikdа ham
Token–Ring qoʻllаnilgаn tаrmоqqа egа boʻlishning mаrkеr usuli
shаrоfаti bilаn хаqiqаtdа tеzkоr Ethernet (10 Mbit/s) tаrmоgʻigа
qаrаgаndа kаttа tеzlikkа erishаdi, аyniqsа kаttа yuklаmаlаrdа (30 – 40
% yuqоri) CSMA/CD usulning kаmchiliklаri, yaʻni kоnflikt holatlаrni
хаl qilishgа koʻp vаqt sаrflаnishi pаnd bеrib qoʻyadi.
Token–Ring tаrmоgʻidа оddiy pаkеt vа mаrkеrdаn bоshqа yanа
mахsus bоshqаrish pаkеti ham joʻnаtilishi mumkin, u uzаtishlаrni uzush
uchun хizmаt qilаdi. U хоhlаgаn vаqtdа vа ахbоrоt оqimining
хоhlаngаn jоyidа uzаtilishi mumkin. Bu pаkеt hammаsi boʻlib ikkitа bir
bаytli mаydоnni tаshkil qilаdi.
Token–Ring tаrmоgʻini tеzligi yuqоri boʻlgаn vеrsiyalаridа (16
Mbit/s vа undаn ham yuqоri) mаrkеrni ertа tаshkil qilish usuli (ETR –
Early Token Release) qoʻllаnilgаn. U tаrmоqni unumsiz ishlаtilishigа
yoʻl qoʻymаydi. ETR usulining mаʻnоsi, mаrkеrgа ulаngаn oʻz pаkеtini
joʻnаtib boʻlishi bilаn хаr qаndаy аbоnеnt tаrmоqqа yangi boʻsh mаrkеr
hosil qilib uzаtаdi, yaʻni hammа bоshqа аbоnеntlаr oʻz pаkеtlаrini
uzаtishni оldingi аbоnеnt pаkеtini uzаtib boʻlishi bilаnоq bоshlаshlаri
mumkin (mаrkеrni butun halqa boʻylаb хаrаkаt qilib kеlishini pоylаb
turmаsdаn).
Web-ilovalarni yaratish fani bo‘yicha

|
Web-ilovalarni yaratish fani bo‘yichaBog'liq ¡çáåêèñòîí àëî à âà àõáîðîòëàøòèðèø àãåíòëèãè (2)Web-ilovalarni yaratish fani bo‘yicha:
Veb dasturlashga kirish. Asosiy tushunchalar. WWW ning rivojlanish bosqichlari.
Veb dizayn. HTML ga kirish. HTML-hujjatlar tuzilishi. Sarlavha elementlari. Asosiy
HTML elementi uchun teglar. Jadval navigatsiyasi. HTML-freymlari, formalar va
ob’ektlar. HTML5 yangi standartlar. Teglar va atributlar. Audio, video va grafika bilan
ishlash. Vizual effektlar. CSS ga kirish. Stillarning kaskadli modeli. Stillar jadvali bilan
HTML xujjatni bog‘lash. Selektorlar turlari. Elementlar va sinflar. O‘lchov birliklari.
CSS xususiyati. CSS Page. CSS3 xususiyati. CSS3 yordamida html sahifalarni tahrirlash.
CSS4 yordamida maketlarni verska qilish. CSS orqali dinamik effektlar. JavaScript
xususiyati. O‘zgaruvchilar. Ma’lumotlar turlari. Massiv. Operatorlar. Dasturlash asoslari.
JavaScript funksiyalar va ob’ektlar. Grafika va doimiy ifodalar. JavaScript brauzer va
veb-hujjat ob’ektlari modeli bilan ishlash. JavaScript sintaksis. DOM va JavaSsript.
JavaScript ssenariylarini HTML-xujjat bilan bog‘lash. JavaScript funksiyalari yordamida
xodisalarni qayta ishlash. Date ob’ekti usullari va xususiyalarini o‘rganish. Date
o‘rnatilgan ob’ektidan foydalanib ssenariylar yaratish. Doimiy ifodalar. PHP asoslari.
O‘zgaruvchilar, konstantalar, ma’lumotlar turlari. Operatorlar. PHP funksiyalari va
ob’ektlari. PHP da xatolar va ularni qayta ishlash. PHP cookie va sessiyalar.
O‘zgaruvchan maydonlar. PHP fayllari bilan ishlash. PHP sinflari. Ma’lumotlar bazasi.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi. SQL tili. Ma’lumotlar bazasida SQL-so‘rovlar.
Sayt yaratishda CMS texnologiyasini qo‘llash. Framevork platformada Veb-dasturlash.
Webweather Editor ilovalar, Dreamweaver misol. Veb-dasturlashda usullar. Veb-serverni
sozlash. XAMPP, Denver, WAMPP, Server paketlarni ochish. Denwer o‘rnatish. Virtual
xost bilan ishlash. SOAR, Google Analytics dan foydalanish.
|
| |
Foyda va rentabellik, ularni hisoblash usullari

161
Korxona foydasining shakllanish manbalari ular xo’jalik faoliyati natijasida
olinadigan daromadlardir:
- sotishdan olingan sof tushum;
- asosiy faoliyatdan olingan boshqa daromadlar (operatsiya daromadlari);
- moliyaviy faoliyatdan olingan daromadlar;
- favqulodda foyda.
Sotishdan olingan sof tushum
mahsulot (ish, xizmat)larni sotishdan
olingan
pul tushumidan qo’shilgan qiymat va aksiz solig’i hamda eksport boj poshlinasini
chiqarish yo’li bilan aniqlanadi. Unga tovarlarning qaytarilishi, xaridorlar uchun
berilgan chegirmalar va boshqalar kiritilmaydi.
Korxonalarning
asosiy ishlab chiqarish faoliyatidan olinadigan boshqa
daromadlarga
quyidagilar kiradi:
- undirilgan yoki qarzdor tomonidan e’tirof etilgan jarimalar, penyalar,
vaqtida to’lanmagan qarzlar va xo’jalik shartnomalari shartlarini buzganlik uchun
boshqa
xil jazo jarimalari, shuningdek yetkazilgan zaralarni undirish bo’yicha
daromadlar;
- hisobot yilida aniqlangan o’tgan yillardagi foyda;
- ishlab chiqarish va mahsulot (ish, xizmat)larni sotish bilan bevosita bog’liq
bo’lmagan operatsiyalardan renta daromadi, korxona huzuridagi oshxonalardan
tushumlar, yordamchi xizmatlardan daromadlar
sifatidagi boshqa daromadlar;
- korxonaning asosiy fondlarini va boshqa mol-mulklarini sotishdan olingan
daromadlar;
- da’vo bildirish muddati o’tgan kreditorlik va deponet qarzlarni hisobdn
chiqarishdan olingan daromadlar;
- tovar - moddiy boyliklarni qayta baholash;
- davlat subsidiyalaridan daromadlar;
- xolisona
moliyaviy yordam;
- boshqa operatsion daromadlar.
Korxonalar
moliyaviy faoliyatidan olinadigan daromadlarga
quyidagilar
kiradi:
162
- Respublika hududida va uning tashqarisida boshqa xo’jalik yurituvchi
sub’ektlar faoliyatiga ulush qo’shgan holda
qatnashishdan olingan daromad,
aksiyalar bo’yicha dividendlar va obligatsiyalar hamda korxonaga tegishli qimmatli
qog’ozlar bo’yicha daromadlar;
- mol-mulkni uzoq muddatli ijaraga berishdan olingan daromadlar (lizing
to’lovini olish);
- valyuta schyotlari, shuningdek chet el valyutlaridagi operatsiyalar bo’yicha
ijobiy kurs tafovutlari;
- sarflangan (qimmatli qog’ozlarga, shu’ba korxonalarga va hokazolarga)
mablag’larni qayta baholashdan olingan daromadlar;
- moliyaviy faoliyatdan olingan boshqa daromadlar.
Korxonalarning
favqulodda foyda
- bu ko’zda tutilmagan tasodifiy tusga ega
bo’lgan hodisa yoki korxonaning odatdagi faoliyati doirasidan
chetga chiqadigan
tusdagi operatsiyalar natijasida paydo bo’ladigan va olinishi kutilmagan foydadir.
Bunga daromadlarning kamdan-kam bo’ladigan moddalari yoki asosiy faoliyatdan
olingan boshqa daromadlar bo’limida aks ettirilishi kerak bo’lgan o’tgan davrlardagi
foyda kirmaydi.
Korxonalarning, yuqorida keltirilgan, xo’jalik faoliyatidan olingan
daromadlari va qilingan xarajatlari asosida
foydaning quyidagi beshta
ko’rsatkichlari aniqlanadi:
- mahsulotni sotishdan olingan yalpi foyda - bu sotishdan olingan sof tushum
bilan sotilgan mahsulotning ishlab chiqarish tannarxi o’rtasidagi tafovut ko’rinishida
bo’ladi:
TELEKOMMUNIKATSIYA TARMOQLARI FANI BO‘YICHA

Aloqa operatorlari tarmoqlari. Tarmoqlarning turlari. Internet tarmog‘ining
strukturasi. IEEE 802.x standartlarining tuzilishi va tarkibi. Birgalikda foydalaniladigan
muhitga ega lokal telekommunikatsiya tarmoqlari texnologiyalari. Ethernet va FDDI
texnologiyasi. Simsiz lokal tarmoqlar - IEEE 802.11 standarti. IEEE 802.11 lokal
tarmoqlarining topologiyalari va protokollari steki. Kommutatsiyalanadigan Ethernet
tarmoqlari. Fast Ethernet va Gigabit Ethernet. Lokal telekommunikatsiya tarmoqlarini
strukturalash. Ko‘prik va kommutatorlarning ishlash tamoillari.
Kommutatorlar. Arxitekturalari va qo‘llanish chizmalari. Virtual lokal tarmoqlar.
Marshrutizatorlar. Asosiy vazifalari va klassifikatsiyasi. Global telekommunikatsiya
tarmoqlari va ularda ko‘rsatiladigan transport xizmatlari. Global telekommunikatsiya
tarmoqlari. Frame Relay va ATM texnologiyalari. Tarmoq xizmatlari. MAC sathi. MAC
sathining asosiy vazifalari. LLS sathi. LLS sathining asosiy vazifalari. Komp’yuter
tarmoqlarini qurishning yetti sathli modeli. IP adresining formati. Adreslarning sinflari.
IP adreslash. IP adreslashda maskalardan foydalanish.
Sinfsiz adreslash. Telekommunikatsiya tarmoqlarida VLAN texnologiyasi. Wi-Fi
texnologiyasi simsiz lokal tarmoqlarning spesifikatsiyalari. Lokal tarmoqlarni mantiqiy
strukturalash. Lokal tarmoqlarni mantiqiy strukturalashda ishlatiladigan qurilmalar
Signalizatsiya protokollarining klassifikatsiyasi Raqamli kommutatsiya tizimlarini
kullanilishi. SIP protokolining tuzilishi.
- rasm. LPWAN darajalari - Tarmoq texnologiyalari

5.3.3- rasm. LPWAN darajalari
Har bir texnologiyada cheklovlar mavjud. Aniqroq aytganda, hech
qanday texnologiya foydalanish holatiga bog'liq emas. Yuqorida
tavsiflangan stsenariylar uchun LPWAN-lar juda yaxshi, ammo ular tez-
tez ma'lumotlarni uzatishni va / yoki katta hajmlarni talab qiladigan
holatlar uchun mos emas. Odatda LPWAN-lar 300 bit / 50 kbit / s gacha
bo'lgan paketlarni olib yuradilar.
LPWAN-lar ham muammolarga duch kelishi mumkin, chunki ular
ko'pincha litsenziyasiz diapazonlarda ishlaydi: sanoat, ilmiy va tibbiy
("ISM") hukumatlar ochiq qoldiradigan poligonlar. Odatda ISM
diapazonlari 915 MGts, 2,4 GHz va 5 GHz ni o'z ichiga oladi. LPWAN
echimlari ko'pincha ISM 902-928 MGts diapazonida ishlaydi - faqat
GHz chegarasidan past. Ochiq havoda ishlaydigan LPWAN qurilmasi -
masalan, binoning yoki minoraning tepasida, bu GHz pastki diapazonida
kuchsiz signallarni yuboradigan, yuqori GHz chegarasidan yuqori
ishlaydigan yuqori energiyali signallarning shovqini paydo bo'lishi
mumkin.
273
Butun dunyoda LPWAN ning bir nechta tijorat tarmoqlari mavjud:
Sigfox,
«STRIJ»,
LoRaWAN
asosida
qurilgan
tarmoqlar.
Rivojlanishning turli bosqichlarida yangi texnologiya va standartlar
ishlab chiqilgan va tadbiq qilingan. Ular: eMTC, NB-IoT, EC-GSM-IoT,
Weightless. LPWAN ning asosiy texnologiyalari tarkibiga kiruvchi
LoRaWAN texnologiyasini tahlil qilamiz.
LoRaWAN standarti texnik xususiyatlari ochiq hisoblanib,
tarmoqni kengaytirish uchun ishlab chiqaruvchi va hamkorlar tomonidan
hech qanday cheklovlar va qandaydir shartnomalarni tuzishni talab
qilmaydi. Shu va boshqa omillar LoRaWAN texnologiyasini tanlashga
boʻlgan ehtiyojni oshirdi.
LoRaWAN (Long Range Wide-Area Networks) – bu katta radiusli
keng polosali tarmoqlar deb tarjima qilinib, OSI ning kanal darajasidagi
MAC protokoli hisoblanadi. LoRaWAN tarmogʻi oddiy arxitekturali
«yulduz» topologiyasida qurilgan boʻlib, tarmoq bogʻlamalar kam
quvvat sarf qiluvchi (10 yilgacha xizmat qiluvchi oddiy batareyka),
maʻlumot almashish uchun katta boʻlmagan tezlikda lekin uzoq
masofalarga (qishloq hududlarda 15 km gacha, zich qurilgan shahar
hududida 5 km gacha) aloqa va kam sarf xarajatli oxirgi qurilmalar
(terminallar) bilan xarakterlanadi.
LoRa texnologiyasi past chastotali litsenziyasiz chastota
diapozonida, spektorni kengaytirishga asoslangan (Spread Spectrum
Modulation, SSM) va toʻgʻridan toʻgʻri xatolarni tuzatish (Forward
Error Correction, FEC) orqali chiziqli chastota oʻzgarishiga (Chirp
Spread Spectrum, CSS) asoslangan modulyasiyalardan foydalanadi.
Radiochastotalar boʻyicha davlat komissiyasi qaroriga muvofiq,
texnologiyalar xususiyatini hisobga olgan holda va LoRaWAN
uskunasida amalga oshirish imkoniyatidan kelib chiqib chastotalar rejasi
ishlab chiqildi.
LoRaWAN tarmogʻi uchun 125 kGs kenglikdagi 864-865 MGs
chastota diapazoni (ishchi sikl 0,1% gacha) va 868,7-869,2 MGs ga teng
ettita chastota kanali aniqlandi. LoRaWAN tarmogʻi tuzilishi quyidagi
5.3.4-rasmda keltirilgan: Oxirgi qurilmalar (end-node), baza stansiyasi
(shlyuzlar), tarmoq serveri, (MQTT-serveri), ilovalar serverlardan (ORS
serveri, SCADA-tizimi, GIS serveri) iborat boʻladi.
|
– rasm. LoRaWAN tarmogʻining tuzilishi

275
−
Ma'lumot uzatishning past tezligi (0,3 bit / s - 50 kbit / s,
ko'pincha ~ 10 kB / kun)
−
Mahalliylashtirishni qo'llab-quvvatlash
−
Ikki tomonlama
−
Xavfsiz
−
Litsenziyasiz spektrlarda ishlaydi.
Barselonadagi Mobile World Congress 2019 - Butunjahon mobil
kongressda Xitoyning mashhur Huawei kompaniyasi Huawei Enterprise
yoʻnalishi «Raqamli platforma», «har qanday nuqtadan foydalanish
imkoniyati» va «hamma yerda ishlatiladigan intellektual toʻplam va
maʻlumotlarga qayta ishlash» kabi uchta koʻrgazma maydonida toʻrtta
flagman mahsulotni namoyish qildi. Sun’iy intellekt texnologiyasi
asosidagi yechimlar va mahsulotlar singari oʻzining ilgʻor
texnologiyalari hamda manfaatli va ishonchli ekotizimlardan tashqari,
Huawei Enterprise shahar transport tizimida va chakana savdoda sun’iy
intellektdan foydalanish variantlarini taqdim etdi.
№ 
Mulohazalar - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

169
7
Fond qiymati mahsulot hajmining asosiy ishlab chiqarish fondlari
qiymatlariga nisbati bilan aniqlanadi.
8
Mehnat qurollaridan foydalanish samaradorligi mahsulotning fond
sig’imi va fond qiymati ko’rsatkichlari yordamida aniqlanadi.
9
Mahsulotning materiallar sig’imi qanchalik yuqori bo’lsa, ishlab
chiqarish samaradorligi shunchalik yuqori bo’ladi.
10
Xo’jalik faoliyati samaradorligini oshirish asosida doimo foydani
maksimallashtirish yoki xarajatlarni minimallashtirish yotadi.
Bir-biriga mos keledigan kataklarni belgilang:
№
Savollar
Javoblar
1
Foydani
maksimallashtirish
a) Ishlab chiqarilayotgan mahsulot, foyda
va daromad
hajmini oshirish
2
Fond sig`imi
b) Korxona faoliyatining sifat
jihatlarini tavsiflovchi
tushuncha
Fond qaytimi 
c) Qabul qilmaydigan qarorlarning xo`jalik yuritishda 
maqsadga muvofiqligini tavsiflaydi 
4

170
9
Samara
i) Sarflangan xomashyo material, yoqilg`i – energiya
va mehnat elementlarining umumiy qiymatini
mahsulot hajmiga
nisbati orqali aniqlanadi
10
Mehnat qurollari
j) Iste`molchilarni mahsulot bilan tanishtiradi va
mahsulotni sotib olishga
undaydi
11
To`lov qobiliyaati
koeffitsiyenti
k) Korxonaning yashovchanligi, ya`ni,
korxona
faoliyatining muntazam ravishda olib borilishi
12
Material sig`imi
l) Ishlab chiqarish, xizmatlar ko’rsatish faoliyatini olib
boruvchi xo’jalik yurituvchi subyekt
13
Rentabellik
m)Korxonaning debitorlar bilan o`z
vaqtida hisob
kitob qilishida va tayyor mahsulotlarni sotishda qulay
imkoniyatlarini belgilab beradi
14
Barqarorlik
n)…dan samarali foydalanish fond sig`imi va fond
qaytimi ko`rsatkichlari yordamida aniqlanadi
m 
Afzalliklari - Tarmoq texnologiyalari

m Afzalliklari 1000Base-SX
Optik tolali
550
Koʻpmisli tola (50. 62,5
mkm)
1000Base-LX
Optik tolali
5000
Birmisli (10 mkm) yoki
koʻpmisli tola (50. 62,5
mkm) tola
1000Base-CX
2
ekranlashgan
juftli oʻramalar
25
Ekranlashgan juftli oʻrama
1000Base-T
4 ekranlashmagan
juftli oʻramalar
100
5-kategoriyali standart juftli
oʻrama
Kommutator yoki
konsentrator
Kompyuter
122
Token – Ring tаrmоgʻi 1985 yili IBM firmаsi tоmоnidаn Token – Ring tаrmоgʻi tаklif
qilindi (birinchi vаriаntlаri 1980 yillаrdа sаvdоgа chiqаrilgаn). Token –
Ring tаrmоgʻining vаzifаsi IBM firmаsi ishlаb chiqаrаyotgаn hammа
turdаgi kоmpyutеrlаrni (оddiy shахsiy kоmpyutеrlаrdаn tо kаttа EХM
gаchа) birlаshtirish edi. Kоmpyutеr tехnikаsini Dunyo miqyosidа eng
koʻp ishlаb chiqаruvchi vа eng оbroʻli IBM firmаsi tоmоnidаn tаklif
qilingаn Token – Ring tаrmоgʻigа etibоr qilmаslikning sirа ham ilоji
yoʻq аlbаttа. Muhimi shundаki хоzirgi vаqtdа Token – Ring halqarо
stаndаrt IEEE 802.5 sifаtidа mаvjud. Bu holat Token – Ring tаrmоgʻini
Ethernet tаrmоq mаvqеi bilаn bir oʻringа qoʻyadi, аlbаttа.
IBM firmаsi oʻz tаrmоgʻini kеng tаrqаlishi uchun hammа tаdbir vа
chоrаlаrni аmаlgа оshirdi: tаrmоq хujjаtlаri bаtаfsil tаyyorlаb tаrqаtildi,
хаttо аdаptеrlаrni printsipiаl sхеmаsigаchа bu хujjаt tаrkibigа kiritildi.
Nаtijаdа koʻp firmаlаr, mаsаlаn 3 SОM, Novell, Western Digital,
Proteon kаbi fоrmаlаr аdаptеrlаrni ishlаb chiqаrishgа kirishdilаr.
Аytgаnchа, mахsus shu tаrmоq uchun vа shuningdеk IBM PC Network
bоshqа tаrmоqlаri uchun Net BIOS kоntsеpsiyasi ishlаb chiqilgаn.
Аvvаl ishlаb chiqilgаn PC Network tаrmоgʻidа Net BIOS dаsturidа
аdаptеrdа jоylаshgаn dоimiy хоtirаdа sаqlаngаn boʻlsа, Token – Ring
tаrmоgʻidа esа Net BIOS emulyatsiya dаsturi qoʻllаnilgаn, bundаy
shаkldа qoʻllаnilishi alohida qurilmа хususiyatlаrigа оsоn mоslаshuv
imkоnini bеrаdi vа shu bilаn birgа yuqоri bоsqich dаsturlаri bilаn ham
mоslаshishni tаminlаb bеrаdi.
Token – Ring qurilmаlаrini Ethernet qurilmаlаri bilаn sоlishtirilsа
Token – Ring qurilmаlаri sеzilаrli dаrаjаdа qimmаt, chunki ахbоrоt
аlmаshinuvini bоshqаrishning murаkkаb usullаri qoʻllаnilgаn, shuning
uchun bu tаrmоq nisbаtаn kаm tаrqаlgаn. Lеkin kаttа kоmpyutеrlаr bilаn
ulаngаndа ахbоrоt uzаtishning kаttа intеnsivligi zаrur boʻlgаn vаqtdа,
tаrmоqqа egа boʻlish vаqti chеgаrаlаngаn vаziyatdа Token – Ring
tаrmоgʻidаn fоydаlаnish oʻzini оqlаydi, аlbаttа.
Tаshqi koʻrinishidаn «yulduz» tоpоlоgiyasini eslаtsа hamki Token
– Ring tаrmоgʻidа «halqa» tоpоlоgiyasidаn fоydаlаnilgаn. Bu аlоhidа
оlingаn оbеktlаr (kоmpyutеrlаr) tаrmоqqа toʻgʻri ulаnmаy, mахsus
kоnsеntrаtоrlаr yoki egа boʻlishning koʻp stаnsiyali qurilmаlаri (MSAU
yoki MAU - Multistation Access Unit, mnоgоstаnsiоnnые ustrоystvа
dоstupа) yordаmidа ulаnаdilаr. Shuning uchun tаrmоq jismоnаn yulduz
- halqa tоpоlоgiyasidаn tаshkil tоpgаn boʻlаdi (3.2.6–rаsm). Хаqiqаtdа
123
esа bаribir halqagа birlаshtirilgаn boʻlаdilаr, yaʻni ulаrdаn хаr biri
ахbоrоtni bir tаrаfdаgi qoʻshnisidаn оlib, ikkinchi tаrаfidаgi qoʻshnisigа
uzаtаdilаr.
– rаsm. IBM 8228 MАU tipidаgi kоnsеntrаtоr

127
Mаrkеr - bu bоshqаrish pаkеti boʻlib, uchtа bаytdаn ibоrаtdir (5.3-
jadval): bоshlаngʻich tаqsimlоvchi bаyt (SD-Start Delimiter), egа
boʻlishni bоshqаrish bаyti (AC – Access Control) vа охirgi tаqsimlаgich
bаyti (ED – End Delimiter). Bоshlаngʻich tаqsimlаgich vа охirgi
tаqsimlаgich nаfаqаt nоl vа birlаr kеtmа – kеtligi, mахsus koʻrinishdаgi
impulslаrni oʻz tаrkibigа оlаdi.
Axborot texnologiyalar universiteti

|
Axborot texnologiyalar universiteti
|
Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 256,04 Kb. | | #129738 |
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI
Mikroprotsessor va assembler tili fanidan
1 – Amaliy mashg‘ulot
Bajardi: Isakov R.B.
Guruh: 042-21 STo‘
Tekshirdi: Abdullayev U.M.
Toshkent 2023
1-amaliy mashg‘ulot
Mavzu: Assembler tilida raqamlar ustida oddiy arifmetik mantiqiy operatsiyalarni bajarish
MVI B, 7h
MVI D, 9h
MVI C, 5h
MOV A, D
SUB B
XRA C
ADI 08h
MOV E, A
HLT
LDA 0x6000
MOV D, A
LDA 0x5000
MOV B, A
LDA 0x4000
MOV C, A
MOV A, D
RAL
MOV D, A
MOV A, B
SUB D
ORA C
ADI 15h
STA 0x7000
HLT
|
| |
U.X.Aripova - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

U.X.Aripova.
“Antenna asoslari”, 1- qism. O‘quv qo‘llanma. -
«Aloqachi» ТATU, Toshkent - 2019. 128 b.
12.
В.Е. Джакониа. Телевидение. М.Горячая линия – Телеком 2007. 618 с.
13.
Пескин А. Е., Труфанов В. Ф. Мировое вещательное телевидение. Стандарты
и системы: Справочник. – 2004.
14.
А.В.Смирнов, А.Е.Пескин. Цифровое телевидение: от теории к практике. –
2005. 340 с.
15.
Ричард Брайс. Руководство по цифровому телевидению. ДМК. Москва 2002.
278 с.
16.
Б.А. Локшин Цифровое вещание: - от студии к телезрителю. от студии к
телезрителю - М.: Компания САЙРУС СИСТЕМС, 2001. 446 с.
17.
Артюшенко В.М., Шелухин О.И., Афонин М.Ю. «Цифровое сжатие
видеоинформации и звука» И.: Москва 2003г. 430 с.
18.
Ковалгин Ю.А., Вологдин Э.И. «Цифровое кодирование звуковых сигналов»
И.: Корона принт. Санкт-Петербург 2004г, 230 с.
19.
В. Воробьев, В. Грибунин. Теория и практика вейвлет-преобразования. –
НИН В.Г. ВУС, 1999. 204 с.
20.
Селомон Д
.
«Сжатие данных и изображения и звука». Издательство:
Техносфера 2004 г. 368с.
21.
D.A.Davronbekov, U.T.Aliev. Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish
qurilmalari. O‘quv darsligi, Toshkent, 2019 – 254
bet.
22.
Multi-Mode / Multi-Band RF Transceivers for Wireless Communications:
Advanced Techniques, Architectures, and Trends / Edition 1 By Gernot Hueber (Editor),
Robert Bogdan Staszewski (Editor).
23.
Wolfgang Eberle. Wireless Transceiver Systems Design. Katholieke Universiteit
Leuven. Interuniversity Microelectronics Center (IMEC). Leuven. Belgium.
24.
А.Абдуазизов. Электралоқа назарияси. (Дарслик). – Т.: «Фан ва технология»,
2011, 416 б.
|
LPWAN texnologiyasi - Tarmoq texnologiyalari

270
va texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy qilish imkonini beradi. Biroq
endilikda
LPWAN
(Low-power Wide-area Network- inglizcha, kam
quvvatli keng polosali tarmoq deb atalgan soʻzning qisqartmasi.) —
bazaviy stansiya bilan doimiy aloqada boʻlib turish uchun qimmatli
amper-soatlarni sarflamaydigan, kichikroq hajmdagi maʻlumotlarni uzoq
masofalarga uzata oladigan olis radiusda taʻsir kuchiga ega energiyadan
samarali foydalanadigan tarmoq ustida faol ish olib borilmoqda.
LPWAN - «Uzoq radiusli xarakatdagi energoeffektli tarmoq» -
hisoblagich, oʻlchash va sensor qurilmalar oʻrtasida maʻlumotlar yigʻish
hamda tarqatish amallarini bajaruvchi olis radiusli simsiz tarmoq
texnologiyasi. (5.3.1-rasm)[10]
Uning koʻpgina avzalliklari mavjud:
- Kam quvvat sarfi va buning natijasida manba uzoq muddat
xizmat qiladi;
- Oxirgi qurilmalar (terminal) tarmoq texnologiyasini xarid
qilishning narxi arzonligi;
- Katta hududga xizmat qilishi;
- Uzatilayotgan axborotning yuqori darajada himoyalanganligi.
Web-ilovalarni yaratish fani bo‘yicha

|
Web-ilovalarni yaratish fani bo‘yichaBog'liq ¡çáåêèñòîí àëî à âà àõáîðîòëàøòèðèø àãåíòëèãè (3)Web-ilovalarni yaratish fani bo‘yicha:
Veb dasturlashga kirish. Asosiy tushunchalar. WWW ning rivojlanish bosqichlari.
Veb dizayn. HTML ga kirish. HTML-hujjatlar tuzilishi. Sarlavha elementlari. Asosiy
HTML elementi uchun teglar. Jadval navigatsiyasi. HTML-freymlari, formalar va
ob’ektlar. HTML5 yangi standartlar. Teglar va atributlar. Audio, video va grafika bilan
ishlash. Vizual effektlar. CSS ga kirish. Stillarning kaskadli modeli. Stillar jadvali bilan
HTML xujjatni bog‘lash. Selektorlar turlari. Elementlar va sinflar. O‘lchov birliklari.
CSS xususiyati. CSS Page. CSS3 xususiyati. CSS3 yordamida html sahifalarni tahrirlash.
CSS4 yordamida maketlarni verska qilish. CSS orqali dinamik effektlar. JavaScript
xususiyati. O‘zgaruvchilar. Ma’lumotlar turlari. Massiv. Operatorlar. Dasturlash asoslari.
JavaScript funksiyalar va ob’ektlar. Grafika va doimiy ifodalar. JavaScript brauzer va
veb-hujjat ob’ektlari modeli bilan ishlash. JavaScript sintaksis. DOM va JavaSsript.
JavaScript ssenariylarini HTML-xujjat bilan bog‘lash. JavaScript funksiyalari yordamida
xodisalarni qayta ishlash. Date ob’ekti usullari va xususiyalarini o‘rganish. Date
o‘rnatilgan ob’ektidan foydalanib ssenariylar yaratish. Doimiy ifodalar. PHP asoslari.
O‘zgaruvchilar, konstantalar, ma’lumotlar turlari. Operatorlar. PHP funksiyalari va
ob’ektlari. PHP da xatolar va ularni qayta ishlash. PHP cookie va sessiyalar.
O‘zgaruvchan maydonlar. PHP fayllari bilan ishlash. PHP sinflari. Ma’lumotlar bazasi.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi. SQL tili. Ma’lumotlar bazasida SQL-so‘rovlar.
Sayt yaratishda CMS texnologiyasini qo‘llash. Framevork platformada Veb-dasturlash.
Webweather Editor ilovalar, Dreamweaver misol. Veb-dasturlashda usullar. Veb-serverni
sozlash. XAMPP, Denver, WAMPP, Server paketlarni ochish. Denwer o‘rnatish. Virtual
xost bilan ishlash. SOAR, Google Analytics dan foydalanish.
|
| |
Telekommunikatsiyada operatsion tizimlar

asosida domenlarni yaratish va boshqarish. Operatsion tizimlar asosida foydalanuvchilar
akkauntlarini boshqarish. Operatsion tizimda tarmoq xizmatlarini boshqarish. Operatsion
tizimlarda foydalanuvchilar amaliy xizmatlarini boshqarish. Operatsion tizimlarning
rivojlanish istiqbollari. Klasterli va bulutli hisoblash tizimlari operatsion tizimlari.
Tarmoq protokollari ixtisoslik fani bo‘yicha mavzular
Kirish. Asosiy tushunchalar. Tarmoq strukturasi. Tarmoq orqali uzatilayotgan
ma’lumotlar xarakteristikalari. Tarmoq resurlari. Tarmoq protokollarining o‘rni va
axamiyati. Ochiq tizimlarning o‘zaro bog‘lanish etalon modeli. TCP/IP modeli.
Ma’lumot uzatish tarmoqlari klassifikatsiyasi, tuzilish sxemasi va tamoyillari. Paketlar
kommutatsiyasi mexanizmlari va tamoyillari. Kanal pog‘onasi protokollari (Ethernet,
Virtual lokal tarmoq). Tarmoq pog‘onasi protokollari va vazifasi. IPv4 va IPv6 adreslash.
Tarmoq protokollari (Marshrutizatsiya protokollari RIP/RIPng, OSPF, IGRP, EIGRP,
BGP). Tarmoq protokollari. ICMP boshqaruvchi xabarlarni uzatish protokoli. IGMP
guruhli jo‘natmalarni boshqarish protokoli. RSVP resurslarni rezervlash protokoli.
Tarmoq protokollari IP-telefoniyada va IPTV misolida (N.323, SIP). Transport tarmog‘i
protokollari va vazifasi. UDP, TCP va SCTP protokollari. Transport tarmog‘i protokollari
(Real vaqt rejimida ishlovchi ilovalar uchun transport protokollari: RTP va RTCP).
Amaliy pog‘ona protokollari: Telnet, FTP va TFTP, NTP. Ximoyalangan tarmoq
protokollari. QoS ni ta’minlash usullari. Monitoringda qo‘llaniladigan tarmoq
protokollari.
Ishchi-hodimlarga badal to'lash to'g’risidagi oldingi qonunlar

|
Ishchi-hodimlarga badal to'lash to'g’risidagi oldingi qonunlar
|
bet | 66/201 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 7,87 Mb. | | #264582 |
Bog'liq Αquv – uslubiy majmuaning tarkibiIshchi-hodimlarga badal to'lash to'g’risidagi oldingi qonunlar.
Ish joyida bahtsiz hodisalarning qurbonlariga badal to'lashga bo'lgan dastlabki intilishlar Hammurapi Kodeksi zamoniga borib taqaladi. Hozirgi zamonlarda esa ish beruvchilarni hodimlar ishda olgan jarohatlari uchun haq to'lashga majbur qilishga urinishlar qilingan. Zamonaviyi bunday harakatlar Prussiya davrigacha kuzatiladi, u yerda 1838 yilda temir yo'l ishchilariga, ular ishda olgan jarohatlar uchun zararlarni undirishga ruhsat beradigan qonun qabul qilingan. 1884 yilda Otto fon Bismark dastlabki ishchilarga badal to'lash to'g’risidagi barcha nemis ishchi-hodimlari uchun harakatdagi qonunni kuchga kiritdi. Viskonsin 1911 yilda Qo'shma Shtatlarida dastlabki muvaffaqiyatli ishchilarga badal to'lash to'g’risida qonun qabul qildi.
Ishchi-hodimlarga badal to'lash haqidagi qonunlar, ish beruvchini ishchilarga jarohatlari va yo'qotgan vaqti uchun pul to'lashga majbur qilib, ish joyidagi bahtsiz hodisalarning qurbonlariga badal to'lash uchun ishlab chiqilgan. Ishchilarga badal “hatosiz” sug’urta deb hisoblanadi. Ariza berilganida ish beruvchi yoki ishchi tomonidan nosozlikka yo'l qo'yilmaydi. Bu qonunlar qabul qilinguncha ishchi faqat fuqaroviy huquq, umumiy huquq shakliga muvofiq yordam so'rab ish beruvchiga nisbatan da'vo berishi mumkin edi.
Umumiy huquqqonun chiqaruvchi organlar tomonidan tayyorlanadigan va kuchga kiritiladigan statut huquqidan farqli ravishda o'tmishdagi sud qarorlariga asoslangan yozilmagan qonunlar to'plamini o'zida namoyon etadi. Umumiy huquqning dastlabki da'volarida ish beruvchilar quyidagi mudofaa qobiliyatidan juda muvaffaqiyatli foydalandilar:
• Tavakkalni qabul qilish. Hodimlar ish bilan bog’liq tavakkallarni o'z zimmasiga oladilar va shu tariqa jarohatlar uchun badal olishga har qanday huquqdan mahrum bo'ladilar.
• Ehtiyotsizlik. Hodimlar hay darajada aybdor bo'lishlaridan qat'i nazar, o'z jarohatlariga o'zlari sababchi bo'lgani bois, ularga badalni qaytarishga ruhsat berilmaydi.
• O’rtoq-hizmatkor qoidasi. Bahtsiz hodisa boshqa hodim yoki hodimlarning hatosi oqibatida yuz bergan bo'lsa, ish beruvchi aybdor hisoblanmaydi.
Umumiy huquqning ushbu yuqoridagi uchta mudofaa qobiliyati ishchi-hodimlarga badal to'lash to'g’risidagi qonunlar har bir shtatda kuchga kirganidan keyin bekor bo'ldi. Ish beruvchilar bu qonun hujjatlarini qabul qildilar, chunki badal to'play olish uchun, hodimlar o'zlarining da'vo berish huquqidan voz kechishlari kerak edi. Hodimlar ham bu qonun hujjatlarini qabul qildilar, chunki u badal to'plash uchun ish beruvchiga nisbatan da'vo berish talabini bekor qildi. 1948 yilga kelib har bir shtat ishchi-hodimlarga badal to'lash to'g’risida qonun qabul qildi. O'sha qonunlar qabul qilinganida, ular “ishchilarga badal to'lash” haqidagi qonunlar deb atalar edi. Bugungi kunda ular “ishchi-hodimlarga badal to'lash” to’g’risidagi qonunlar deb ataladi.
|
| |
– rasm. LPWAN texnologiyasi

272
to'plamlarini - status yangilanishlari, hisobotlarni va boshqalarni tashqi
triggerdan uyg'onganidan yoki oldindan dasturlashtirilgan vaqtdan keyin
yuboradilar. Biroq, LPWAN uyali tarmog'ining paydo bo'lishi bilan,
quyida jadvalda ko'rsatilgandek, "past kuch" va "global tarmoq" ni
aniqlashda ko'proq moslashuvchanlik mavjud. (5.3.3- rasm)
- Tarmoq texnologiyalari

128
Token–Ring pаkеt fоrmаti 3.2.12 – rаsmdа kеltirilgаn. Bоshlаngʻich
vа охirgi tаqsimlаgichlаrdаn vа shuningdеk egа boʻlishni bоshqаrish
bаytidаn tаshqаri, pаkеt tаrkibigа pаkеtni bоshqаrish bаyti, uzаtish vа
qаbul qilish qurilmаlаrining tаrmоq mаnzili, ахbоrоtlаr, nаzоrаt bitlаr
yigʻindisi vа pаkеt holatini koʻrsаtuvchi bаytlаr kirаdi.
Gigabit Ethernet - Tarmoq texnologiyalari

121
Fast Ethernet kabi “
nuqtadan-nuqtaga
” prinsipiga amal qiladi.
Yarim
dupleks
va
toʻliq dupleks
rejimlarida ishlaydi. Kommutatorlar avtomatik
belgilangan tezlikda ishlashi mimkin. Oʻzini sozlash rejimi ham mavjud
boʻlib, 10, 100 yoki 1000 Mbit/s tezliklarni tanlash imkoniyati bor.
(3.2.5-rasm)
3.2.5.-rasm. Gigabit Ethernet tarmogʻi: a- ikki stansiyali b- koʻp
stansiyali
Kompyuterlar tarmoqda konsentratorga ulanganda yarim dupleks
rejimi
qoʻllaniladi.
Konsentrator
kiruvchi
kadrlarni(paket)
buferizasiyalamaydi. Liniyalarni elektrik bogʻlab, oddiy Ethernet
monokanalini simuliyatsalaydi. Bu rejimda uzilish boʻlmasligi uchun
CSMA/CD qoʻllaniladi. Kichik oʻlchamdagi kadr (64 bayt) Ethernetga
qaraganda 100 marta tez uzatilishi mumkin. (3.2.3-jadval)
Gigabit Ethernet kabellari
3.2.3-jadval.
Nomlanishi
Turi
Segment
uzunligi,
- 
narxlarni o’ta oshishidan raqobatchilarni to’xtatib turish va boshqalar

178
- haridorlar narxning oshishi dori vositasining yuqori sifati bilan oqlanadi deb
hisoblaydilar (masalan, iste’molchilar sinnarizin (Polsha) o’rniga nisbatan qimmat
bo’lgan stugeronni (Vengriya) afzal ko’radilar, chunki
venger preparatlari yaxshi
sifatga ega deb hisoblaydilar);
- dorini bepul va imtiyozli retseptlar bo’yicha berish.
Kam ravon talabda narxning pasayishi savdo hajmini kam
rag’batlantiradi.
Shuning uchun agar tashkilot o’zining sotuvini oshirishga harakat
qilsa, unda
ushbu sharoitda talabning
narxsiz determinantlariga
yo’naltirilishi,
iste’molchilarning talablarini o’rganish va ularni qondirishga harakat qilishi kerak.
Agar dori vositalariga talab ravon bo’lsa
([Ye
D
]>1) (odatda
dorixona
assortimenti tovarlari orasida talab retseptsiz beriladigan
dori vositalari va tibbiy
ashyolarga ravondir), sotuvni oshirish uchun narxni pasaytirish haqida o’ylash
lozim. Pasaytirilgan narx sotuvdan katta hajmda umumiy daromad olib keladi. Lekin
bunday usul ishlab chiqarish bo’yicha harajatlar va tovar
sotuvining proporsional
o’sishi yuz berishiga qadar ma’no kasb etadi.