nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Keng polosali tarmoqlarda xizmatlar

15
keng eshittirish xizmatlari;
ajratilgan kanallarning xizmatlari (axborot turiga qaramaydi);
infrastrukturali xizmatlari.
Telefoniya xizmatlarga ovoz signalini yuborish xizmatlari kiradi,
bularga statsionar va mobil tarmoqlarning xizmatlari hisoblanadi. Bu
Yerda videokonferensiya aloqani ta'minlab berish ham kiritilgan bo‘lib,
ma'lumotlar uzatish xizmatlari ularni amalga oshirishda qo‘llaniluvchi
protokolning turiga (IP, ATM, FR, X.25) bog‘liq ravishda ajratiladi.
Keng eshittirish xizmatlari bu –
bir nechta mijozlarga bir
tomonlama signallarni yuborish orqali amalga oshiriladi. Bunday
xizmatlarga tele va radioeshittirish xizmatlarini misol keltirish mumkin.
Ajratilgan kanallarning xizmatlari
trafik turi va soniga, kanallarni
ishlatishga qaramay, ta’rif siyosati bo‘yicha xizmatlarni ta’minlab
beradi. Bunda, tariflarning turi faqat kanal turiga va o‘tkazish
qobiliyatiga bog‘liq bo‘ladi.
Infrastrukturali xizmatlari mijoz ma'lumotlarni
yuborish bilan
bog‘liq bo‘lmagan xizmatlar hisoblanadi. Bularga xar xil konsultatsiya
xizmatlari, xonalarni yoki qurilmalarni ijaraga berish xizmatlari kiradi.
Xizmatga mijozni kirish imkoniyati ta'minlab berish usuli bo‘yicha
xizmatlarning klassifikatsiyasi foydalangan
texnologiyaga qarab
bo‘linadi: ISDN, SDH, Frame Relay, ATM,
Ethernet, xDSL (ADSL,
SDSL, SHDSL), Passive Optikal Network, PON; koaksial va optik kabel
asosida gibrid tarmoqlari HFC.
Mijoz turi bo‘yicha xizmatlarning klassifikatsiyasi quyidagi
guruxlarga bo‘linadi:
boshqa aloqa operatorlarga ta'minlab beradigan xizmatlar;
korporativ mijozlarga ta'minlab beradigan xizmatlar;
shaxsiy foydalanuvchilarga ta'minlab beradigan xizmatlar.
Ma'lumotlar
turlari
almashish
bo‘yicha
xizmatlarning
klassifikatsiyasi quyidagi turlariga bo‘linadi:
O‘zining tarmoq resurslarga kirish imkoniyatini ta'minlab berish;
Ikki tomonli almashuv;
Tranzit;
ma'lumotlar almashish markaz bilan aloqada bo‘lish;
O‘zini tarmog‘ida Internetga kirishni ta'minlab beradigan serverlarni
o‘rnatish.
Intellektual xizmatlarni ta'minlab berish.
Xosting xizmatlari.
Diapazo
n - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

20
Ultra qisqa to‘lqinlardan bugungi kunda impulsli radiolokatsiya
tizimlari, sun’iy yo‘ldoshli aloqa tizimlarida qo‘llanilib kelinmoqda.
Shuningdek radio relyeli aloqa tizimlarida, Yer usti radio va uyali aloqa
tizimlarida, troposferali aloqa tizimlarida foydalanilib kelinmoqda.
Radio
lokatsiya
tizimlaridan
ultra
qisqa
to‘lqinlardan
foydalanishning asosiy afzalligi, bunday to‘lqinlar to‘g‘ri chiziqli liniya
bo‘ylab tarqalganligi uchun havodagi obyektning aniq koordinatasini
aniqlashga imkon beradi. Sun'iy yo‘ldoshli aloqa tizimlarida
qo‘llanilishining asosiy sabablaridan biri atmosferaning yuqori qatlami
UKV diapazonidagi radio to‘lqinlar uchun shaffof xisoblanadi va
bunday diapazondagi radio to‘lqinlar bu qatlamlarni ortiqcha
yo‘qotishlarsiz kesib o‘tishi mumkin. Bugungi kunda Yer usti radio
aloqa tizimlarida, uyali aloqa tizimlari va televideniya tizimlarida
qo‘llanilishining asosiy sababi radio to‘lqinning chastotasi qanchalik
yuqori bo‘lsa ular yordamida keng polosali aloqa kanallarini xosil qilish
imkoniyati ortadi va radio aloqa tizimi orqali uzatiluvchi xizmatlarning
sifati ortadi.
Nazorat savollari - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

17
infraqizil
diapazondagi
issiqlik
nurlari,
rentgen
nurlari,
va
radioto‘lqinlardir. Ularning farqi faqat to‘lqin uzunligida anglashiladi.
Radioaloqa tizimlari elektromagnit to‘lqinlarning radioto‘lqinlar
diapazonidan foydalangan holda amalga oshiriladi.
Har bir radio aloqa
liniyasiga ma'lum radio chastota polasasi ajratiladi. Bu polosani o‘rtacha
chastotasi nominal chastota hisoblanadi.
Radio aloqani xalqaro tartiblanishiga binoan radio chastotalar 9ta
diapazonlarga bo‘linadi va 4 dan 12 gacha nomerlanadi. N nomerli
diapazon pastdan 0,3*10
N
Gs va yuqoridan 3*12
N
Gs chastota bilan
chegaralangan.
Diapazon nomeri
oshishi bilan uni kengligi
(polosasi) kengayishiga e'tibor qaratish lozim, u quydagicha bo‘ladi: №
4 uchun 30 – 3 = 27 kGs; № 12 uchun 3000 – 300 = 2700 GGs.
Yangi radio aloqa liniyasini ochish uchun, har bir alohida holat
uchun ma'lum talablarni hisobga olgan holda ishchi chastota tanlanadi.
Xabarni uzatish joyidan qabul qilish joyiga ko‘chirish
uchun
tanlangan chastota ishlatiladi va u tashuvchi chastota deyiladi.
Ijodiy yo‘nalganlik, mantiqiy fikrlash olish, eruditsiya, boy tasavvurga egalik, hissiyotga boylik, tafakkur tezligiga egalik va b

|
Ijodiy yo‘nalganlik, mantiqiy fikrlash olish, eruditsiya, boy tasavvurga egalik, hissiyotga boylik, tafakkur tezligiga egalik va bIjodiy yo‘nalganlik, mantiqiy fikrlash olish, eruditsiya, boy tasavvurga egalik, hissiyotga boylik, tafakkur tezligiga egalik va b.
Ular nimani ifodalaydi?
*
kreativlik sifatlarini
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasining B1 darajasi-* sinfda, maktabda, oilada, mahallada va
jamiyatda
o‘tkaziladigan
tadbirlarda faol ishtirok etish, o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini bilish, unga rioya qilish, o‘zaro munosabatlarida muomala
va huquqiy madaniyatga ega bo‘lish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasining B1+ darajasi-* o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini bilgan holda mahalladagi
muammolarga o‘z fikrini bildira olish.
Ikkita elektronning o’zaro ta’sir kuchi xar birining yer sirtidagi og’irligiga teng bo’lishi uchun ular qanday masofada
joylashishi kerak?*
5 m
Ikkita fizik kattalikning bog‘lanish grafigidan iborat bo‘lgan masalalar…deyiladi. * Grafik masalalar
Ikkita o‘tkazgich ketma-ket ulangan. Birinchi o‘tkazgichning qarshiligi 6 Ω. Agar zanjirdagi tok kuchi 5 A ga, ketma-ket
ulangan ikki o‘tkazgichdan iborat butun qism uchlaridagi kuchlanish 40 V ga teng bo‘lsa, ikkinchi o‘tkazgichning
qarshiligi nimaga teng bo‘lishini toping. (Om)*
2
Ilg`or ish tajribalarini aniqlashning asosiy mezoni necha banddan iborat?.*7
Ilg`or ish tajribalarini aniqlashning asosiy mezonidan - aniqlangan tajribani dastur asosida ta’limning butun ko’lamini qamrab
olgan holda o’rganish nechanchi bandga to’g’ri keladi?.*2
Ilmiy taxlilda nimalarga eotibor beriladi?* Ilmiylikga, qoida va qonunlar taorifining to‘g‘riligiga
Individning yangi g‘oyalarni ishlab chiqarishga tayyorligini tavsiflovchi va mustaqil omil sifatida iqtidorlilikning tarkibiga
kiradigan ijodiy qobiliyati qanday nomlanadi?
*
kreativlik
Infraqizil nurlar to‘lqin uzunligi…... gacha oraliqda bo‘ladi. * 2 mm dan 260 nm
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ijodiy yo‘nalganlik, mantiqiy fikrlash olish, eruditsiya, boy tasavvurga egalik, hissiyotga boylik, tafakkur tezligiga egalik va b
|
Kommunikativ kompetensiyaning B1 darajasi-

|
Kommunikativ kompetensiyaning B1 darajasi-Kommunikativ kompetensiyaning B1 darajasi- * darslikda keltirilgan fizik atamalarni, qonunlarni, qoidalarni og‘zaki va ѐzma
tarzda aniq tushunarli baѐn qila olish; fizik kattaliklarning xorijiy tilda aytilishi va ѐzilishini bilish; hamkorlikda jamoada samarali
ishlay olish; muamala madaniyatiga amal qilish..
Kommunikativ kompetensiyaning B1+ darajasi - * -mustaqil ravishda fizik qonuniyatlar asosida masalalar echish.
Kompetensiya – qaysi so‘zdan olingan bo‘lib, so‘zning lug‘aviy ma’nosi nima? * Inglizcha competence tushunchasi lug‘aviy
jihatdan erishayapman, munosibman, loyiqman ma’nosini ifodalaydi
Kompetensiya ko‘rinishlari necha xil?*Umumiy va maxsus
Kompetensiya so’zining lug’aviy ma’nosi to’g’ri ko’rsatilgan javobni belgilang?*Lotincha so’zdan olingan bo’lib erishayapman,
munosibman, loyiqman
Kompetensiya ta`rif bering.* Bilim, ko‘nikma va malakalarini kundalik hayotida duch keladigan amaliy va nazariy masalalarni
yechishda foydalanish va amaliyotda qo‘llay olish qobiliyatidir
Kompetensiya yo‘nalishlarini ko‘rsating? * Tayanch va xususiy kompetensiyalari
Kompetensiyaga qanday ta’rif berilgan? а)olingan nazariy bilim, amaliy kо‘nikma, malaka va shaxsiy fazilatlar majmuasini
amaliyotga qо‘llay olish qobiliyati va layoqati
Kompetensiyaviv yondoshuvga asoslangan DTSi nechta bosqichda amalga oshiriladi?* 3 bosqichda
Kompetensiyaviy yondashgan DTS qachon qabul qilingan*
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017- yil 6-
aprel kungi 187-sonli qarorida
Kompetentsiya nima?* mavjud bilim, ko’nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo’llay olish qobiliyati
Kompyuter texnologiyalari yordamida o‘quv jarayonini qisman yoki to‘liq vtomatlashtirish uchun mo‘ljallangan didaktik
vosita hisoblanadi
*
pedagogik dasturiy vositalar
Kompyuter viruslari va zararli dasturlarni aniqlash, zararlangan fayllarni tiklash, shuningdek fayllarni yoki operasion tizimni profilaktik
nazorat qilib borish uchun mo’ljallangan dastur qanday ataladi?*antivirus
|
| |
Infraqizil nurlar kim tomonidan kashf qilingan

|
Infraqizil nurlar kim tomonidan kashf qilinganInfraqizil nurlar kim tomonidan kashf qilingan.* 1800 yilda ingliz olimi V.Gershel
Ingliz fizigi va matematigi, mexanik harakatning umumiy qonunlarini ta’riflab bergan. Butun olam tortishish qonunini kashf
etgan, differensial va integral hisobning asoslarini yaratgan, optika sohasida ajoyib tadqiqotlar o’tkazgan, Natural
filosofiyaning matematik asoslari va Optika asarlarining muallifi:* Isaak Nyuton
Ingliz fizigi va matematigi, mexanik harakatning umumiy qonunlarini ta’riflab
Innovatsion ta’lim tushunchasi dastlab qaerda asoslangan?
*
1979 yilda Rimda
Innovatsiyaning ma'nosi nima?* yangilik, yangi tartib qoida.
Insert qanday organayzer hisoblanadi?* Matnga asoslangan.
Inson ongida yangi obrazlar va taxminlarning shakllanishi – bu ….* Xayol
Inson о‘z harakatlarini ongli boshqara olishi bu?iroda
Insonlar о‘zlarining qadriyatlari, qiziqishlari va intilishlarida qanday guruhlarga asoslanadilar:referent guruhlar
Interaktiv so‘zining lug‘aviy ma'nosi* O‘zaro harakat qilmoq.
Interaktiv usullarga asoslangan ta’lim jarayonlarini ko’rsating? *Hamkorlikda ta’lim olishda ta’lim oluvchi uchun tashkil etilgan
bilim faoliyatining maxsus shakli
Interfaol ta’limda o‘quvchilarga beriladigan vazifalar an’anaviy ta’limdan nimasi
Interfaol mashg‘ulotlarni samarali bo‘lishi nimaga bog‘liq?* O‘quvchilarni mashg‘ulotdan oldin yangi mavzu bo‘yicha asosiy
tushuncha va dastlabki ma’lumotlarni bilishlariga
Interfaol mashg’ulotlarni kuzatish, tahlil etish va samaradorligini belgilash nimadan iborat?*Kuzatilayotgan mashg’ulotning
maqsadi, unga erishish uchun belgilangan vazifalar va ularning mashg’ulot jarayonida amalga oshirilishini ko’zatib tahlil qilishdan
Interfaol metod bu -…… * o‘quv jarayonining tarkibiy qismi bo‘lib, bir vaqtning o‘zida ham professor-o‘qituvchi, ham
o‘quvchini faollashtirishga yo‘naltirilgan o‘qitish usullari majmui
|
| |
Interfaol metod nima? - bu ochiq axborot resurslari yordamida interaktiv virtual muhitda amalga oshiriladigan moslashuvchan...

Ispring Quiz Maker dasturida nechta turdagi test tuzish mumkin.
* 11 ta
Ispring Quiz Maker dasturida test bazasini sozlash qaysi buyruq orqali bajariladi.
* Настройка
Ispring Quiz Makerda qaysi test turi berilgan variantlarni to‘g‘ri ketma-ketlikda joylashtirish imkonini beradi?
*Порядок
Ispring Quiz Makerda qaysi test turi bir tanlovli test tuzish uchun ishlatiladi?
* Одиночным выбор
Ispring Quiz Makerda qaysi test turi tasdiqning to‘g‘riligini baholash uchun ishlatiladi?
* Верно/неверно
iSpring QuizMaker dasturida eng to’g’ri javob variantini tanlash ko`rinishidagi topshiriq qaysi
test turidan foydalanib
yaratiladi?
*Одиночный выбор
iSpring QuizMaker dasturida maxsus maydonga savol javobini kiritish ko`rinishidagi topshiriq qaysi test turidan foydalanib
yaratiladi?
*Ввод строки
Ispring QuizMaker dasturida to’g’ri javob variantini sonli formada kiritish ko`rinishidagi topshiriq qaysi test turidan foydalanib
yaratiladi?
*Ввод числа.
iSpringda Publikatsiya nima?
*Tuzilgan testni yoki kitobni ko’rinish holatiga o’tkazish va saqlash
Iste'molchilarning birining oxirgi uchiga ikkinchisining boshlang‘ich nuqtasini ulab zanjirning yoyilishi, ... ulash deyiladi

|
Iste'molchilarning birining oxirgi uchiga ikkinchisining boshlang‘ich nuqtasini ulab zanjirning yoyilishi, ... ulash deyiladiIste'molchilarning birining oxirgi uchiga ikkinchisining boshlang‘ich nuqtasini ulab zanjirning yoyilishi, ... ulash deyiladi.*
ketma-ket
Izobarik tarzda xarorati bir Kelvin ko`tarilgan bir mol ideal gaz qancha ish bajaradi ? R = 8,31 J/mol K*R
Izotermik jarayonda gazga 2 kJ issiqlik miqdori berilgan bo`lsa, gaz ustida qancha ish bajarilgan bo`ladi?* 2kJ
Izotop deb ...* protonlar soni bir bo‘lgan yadrolarga aytiladi
Jahon tajribasida ta’lim tizimi necha bosqichdan iborat* 3 bosqichdan
Jamoalardan so’zga chiquvchilar nima deyiladi?*spikerlar
Jamoaviy ijodiy ishni tayyorlash metodikasi qaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan? *O’quvchib)talabalar bilan birgalikda tanlab olish
rejasini hamkorlikda tuzish, reja asosida kichik ijodiy guruhlarga bo’linish va topshiriqlar olish, tadbirni tayyorlash, tadbirni
o’tkazish, O’tkazilgan tadbirni tahlil qilish, yakun yasash
Janubiy Koreya maktablarining Fizika o`qitish tizimi 7-9 sinflarda Tabiiy fanlar (Science) sifatida o`qitilib u qaysi fanlarni o`z
ichiga oladi?* biologiya, ximiya, fizika va Yer haqidagi fanlarni (Earth science)
Janubiy Koreyada boshlang‘ich ta’lim necha yilni tashkil etadi? а)6 yil majburiy va bepul
Jism 60s
-1
burchak tezlik bilan aylanayotib erkin tushadi. Tushish balandligi 1,25m. Jism tushish davomida necha marta
aylanadi? *30
Jism massasi 20 kg , ishqalanish koeffitsienti 0,2 ga teng. Jism qanday kuch (N) ta'sirida tekis harakat qiladi?* 40
Jism qanday tezlik bilan vertikal otilsa, u 6 sekunddan so’ng otilgan joyiga qaytib tushadi?* 30
Jism yo`lning birinchi yarmini 20 m/c, ikinchi yarmini esa 30 m/s tezlik bilan o`tdi. Butun yo`l davomidagi o`rtacha tezlikni
toping.*24 m/s
Jism yuqoriga harakatlanmoqda qaysi energiyasi ortadi?* Potensial energiya
Jismning bir marta aylanib chiqishi uchun ketgan vaqt nima deb ataladi?* aylanish davri
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Iste'molchilarning birining oxirgi uchiga ikkinchisining boshlang‘ich nuqtasini ulab zanjirning yoyilishi, ... ulash deyiladi
|
Keys - stadi ilk marta Garvard universitetining kaysi maktabida nechanchi yilda qo‘llanilgan edi?

Keys - stadi ilk marta Garvard universitetining kaysi maktabida nechanchi yilda qo‘llanilgan edi? *
Keys - stadii metodi ilk
marta Garvard universitetining huquq maktabida 1870 yilda qo‘llanilgan edi.
Keys – stadi birinchi marta qaerda va qachon qo‘llanila boshlangan?* Garvard universitetida 1870 yilda
Keys metodi ning 3- bosqichini ko’rsating?* Keysdagi asosiy muammoni tahlil etish orqali o’quv topshirig’ining yechimini izlash,
hal etish yo’llarini ishlab chiqish
Keys- stadi ilk marta qayerda qo’llanilgan? * 1870 yilda Garvard universitetining huquq maktabida
Keysb-stadi metodi* inglizcha so`z bo`lib, case –aniq vaziyat, hodisa, study – o`rganmoq, tahlil qilmoq.
Keysning dasturiy kartasi keys uchun nimadan iborat bo‘ladi? *
Keysning dasturiy kartasi keys uchun axborot yig‘ish va vaziyatni
bayon qilish uchun asos bo‘ladigan asosiy masalalar (tezislar)ning tuzilmalangan ro‘yxatidan iborat bo‘ladi.
Keys-stadi nimalar asosida o‘qitish usuli? *
Keys-stadi amaliy vaziyatlarni tahlil etish va hal qilish asosida o‘qitish usuli
Keys-stadi - qaysi so‘zdan olingan va lug‘aviy ma’nosi? * Inglizcha so‘z bo‘lib, case – aniq vaziyat, hodisa, study – o‘rganmoq,
tahlil qilmoq ma’nolarini beradi
Keys-stadi metodining muammoli ta’lim metodidan farqi? * real vaziyatlarni o‘rganish asosida aniq qarorlar qabul qilishga
asoslanadi
Keys-stadi suzining ma'nosi keltirilgan katorni toping* ingliz.- to‘plam, aniq vaziyat, stadi- o‘rganish
Keys-stadining muammoli ta’limdan farqini ko`rsating.* Keys-stadi real vaziyatlarni o‘rganish asosida aniq qarorlar qabul qilishga
asoslanadi
Kichik guruhlarda ishlash – bu … *
kichik guruhlarni shakllantirish, guruhlarga topshiriqlar berish, ko‘rsatma berish va yo‘naltirish;
guruhlar taqdimoti; muhokama, tahlil va baholash
Kichik guruhlarda ishlash metodi pedagogga qanday imloniyatlarni beradi?

|
Kichik guruhlarda ishlash metodi pedagogga qanday imloniyatlarni beradi?Kichik guruhlarda ishlash metodi pedagogga qanday imloniyatlarni beradi? * Kichik guruhlarda ishlash metodi qo‘llanilganda
ta’lim beruvchi boshqa interfaol metodlarga qaraganda vaqtni tejash imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Kichik guruhlarda o’qitish metodining xususiyatlarini toping.* Guruhlar tashkil etiladi, hamkorlikda topshiriqlar bajariladi
Kichik maktab yoshida(gi) bola diqqatidagi kamchilikni ko’rsating?* Diqqatni taqsimlash qobiliyatini yo’qligi, hajmining torligi
Kichik maktab yoshining yetakchi faoliyati?o‘qish.
Kinematikada qanday tushunchalar asosiy hisoblanadi?* yo'l, ko'chish, tezlik, tezlanish
Kishi psixik faoliyatining dinamik (o’tish tezligi) belgilovchi terma biologik va nisbatdan o’zgarmas, barqaror xususiyati psixologiyada
qanday ataladi?* Xarakter
Kitoblarni chop etish va tarqatishdagi muammolarni hal qilish masalasi Prezident
Kitobning ko’rinishini o’zgartirish uchun qaysi menyudan foydalaniladi?*Дизайн
Kiyinchilik darajasi bo‘yicha o‘sib boruvchi, o‘ziga xos shaklga ega, tahsil oluvchilarning muayyan mazmun yuzasidan
tayyorgarlik darajasini sifatli va samarali nazorat qilish va baholashga imkon beradigan topshiriqlar tizimi -
*
Pedagogik
testlar
Klaster usuli o’quvchilarga nimani o’rgatadi? *Fikrni erkin aytishga o’rgatadi, dunyoqarashini shakllantiradi, fikrlash doirasini, ong
osti faoliyatini kengaytiradi
Ko‘nikma bu-...* o‘zlashtirilgan bilim asosida o‘quv mashqlar orqali egallab olingan harakat
Ko‘zga ko‘rinadigan sohada vodorod atomining spektral chiziqlarining joylashish vaziyatida ma’lum qonuniyat borligini
sezgan shveytsariyalik maktab fizika o‘qtuvchisi kim? va kachon sezadi?
*
1885 yilda shveytsariyalik maktab fizika
o‘qtuvchisi Balmer sezdi
Ko’pgina kompyuter tarmoqlaridan tarkib topgan va yagona standart asosida faoliyat yuritadigan jahon global kompyuter tarmog’i
qanday ataladi?*Internet
|
| |
Tabiiy radioaktivlikni kim va qachon kashf qilgan?

|
Tabiiy radioaktivlikni kim va qachon kashf qilgan?Tabiiy radioaktivlikni kim va qachon kashf qilgan? * 1986-yil fransuz olimi A. Bekkerl tomonidan kashf qilingan
Tadqiqot metodi- * -tadqiqot usuli o‘zlashtirish darajasining eng yuqori cho‘qisi hisoblanadi. Bu usul bilan dars o‘tilganda
o‘quvchilar olgan bilimlari asosida hali o‘rganilmagan kichik bir masala ustida yakka ѐki birgalashib izlanish olib borishadi,
masala echimiga doir keltirilgan taxminni izlab topilgan dalillar asosida to‘g‘ri ѐki noto‘g‘riligini tekshirishadi va isbotlashadi.
tahsil oluvchilar tomonidan o`rganilgan ob`ektlarning xususiyatlarini boshqa ob`ektga ko`chirish, mazkur ob`ektlarni
taqqoslab, keyingi ob`ektning o`ziga xos xususiyatlari haqida xulosa chiqarish, qisman izlanish olib borishni talab
etadi.* Qismanb)izlanishli daraja
tahsil oluvchilarga nisbatan individual yondashish imkonini beradigan, topshiriq mazmuni, bajarish tartibi, qoidasi, shu
topshiriqni bajarish natijasida tahsil oluvchining egallashi mumkin bo`lgan bali va test natijalarini umumlashtirish
bo`yicha ko`rsatmalardan iborat bo`ladi.*Adaptiv testlar
tahsil oluvchilarning umumiy tayyorgarlik darajasi, mazkur kursning o`qitilish sifati, pedagogning pedagogik mahorati,
ta`limb)tarbiya jarayoni samaradorligini aniqlash maqsadida o`tkaziladi.*Mezonlib)mo`ljal olish testlari
tahsil oluvchilarning tomonidan yodda saqlangan bilim, ko`nikma va malakalarni tanish odatiy vaziyatda axborotlarni
qayta ishlamasdan javob qaytarishni talab etadi. Bu darajada tuzilgan testlar tahsil oluvchilar tomonidan o`zlashtirgan
bilim, ko`nikma va malakalarni aniq baholash imkonini bermaydi. * Reproduktiv daraja;
tahsil oluvchilar tomonidan ijodiy fikr yuritish ko`nikmalariga ega bo`lish,
mazkur test topshiriqlarini bajarish jarayonida tahsil oluvchilar tomonidan avval o`zlashtirilgan bilim, ko`nikma va
malakalarni yangi kutilmagan vaziyatlarda qo`llashni talab etadi.* Ijodiy (kreativ) daraja
|
| |
Ta’lim tarbiya jarayonida qo’llaniladigan barcha usullar shaxsga qaratilganini e’tirof etgan holda alohida olingan o’quvchiga

Ta’limni tashkil qilish shakllari qanday tanlanadi?*Ta’lim maqsadiga qarab
Ta’limni tashkil qilishning noa’nanaviy shakllarini aniqlang?*Muloqot, baxsb)munozara, didaktik o’yin, trening
Ta’limning tayanch kompetensiyaviy ѐndashuvi necha bosqichdan iborat? * 6
Ta’limning yagona tizimi (uzliksiz talim tizmi) necha bosqichni o`z ichiga oladi?
* 7
Ta’lim-tarbiya jarayonining tarkibiy qismlari nimalardan iborat?а)ta’lim-tarbiya
maqsadlari, ta’lim-tarbiya mazmuni, ta’lim-
tarbiya metodlari, ta’lim-tarbiya ishini
tashkil etish shakllari, ta’lim-tarbiya vositalari, ta’lim-tarbiya natijalari
Tabiiy radioaktivlik hodisasini birinchi marta . . . kashf qilgan. * 1896-yilda fransuz olimi
Bekkerel
– oddiydan qiyinga yoki murakkabga

|
– oddiydan qiyinga yoki murakkabga
|
bet | 9/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G – oddiydan qiyinga yoki murakkabga; – aniqdan mavhumlikka (abstraktga); – kuzatishdan nazariy umumlashmalarga; – umumiy yoki odatdagidan xususiyga yoki noodatdagiga va b. Ayrim faol PT tavsifi haqida ma’lumotlar keltirilganda ularning qiyosiy bahosi oydinlashadi. Ma’ruza. Ma’ruza o‘qitishning eng keng tarqalgan shakli bo‘lib, pedagogik faoliyatda yetakchi o‘rinni egallaydi. U o‘qituvchi mehnatining oliy shakli darajasida e’tirof etiladi. Uni bir tomonlama aloqaning ko‘rinishi, deb ham ataladi. Bunda o‘qituvchining faolligi va tinglovchilarning nofaolligi ko‘zda tutiladi. Biroq munozara shaklida bayon etiladigan ma’ruza eng faol PT elementidir. Munozarali ma’ruzada tinglovchilarning faolligi juda yuqori bo‘lishiga erishish mumkin. Iqtisodiyot o‘quv predmetlarini, odatda, ko‘proq ma’ruzalar tarzida bayon etiladi. Chunki bunday kurslar tabiatan ko‘proq nazariy yoki umumlashtiruvchi xarakterga ega bo‘ladi. Pedagogik terminologiya nuqtayi nazaridan ularni bilish, aqliy umumlashtirish mashg‘ulotlari, deb hisoblash mumkin. Bunda metodikaning barcha boshqa metodlari kamroq samarali bo‘lib qoladi. Ma’ruzani tashkil etish paytida o‘qituvchi o‘quv predmetining eng muhim jihatlarini alohida ta’kidlash evaziga muvaffaqiyat qozonishi mumkin. Ma’ruzada tinglovchilar boshqa samarali metodlar bilan o‘qitilgandagi kabi bilim oladilar. Faol metodika yordamida o‘qilgan ma’ruzalar davomida tinglovchilarni faollashtirish evaziga o‘qitish jarayonining teng huquqli ishtirokchilariga aylantirish mumkin. Bunda o‘quv materiali tez va soz o‘zlashtiriladi. Ma’ruzani faol tadbirga aylantirish uchun uning mavzusi va tuzilmasi orasidagi bog‘lanishning yechimini topish zarur bo‘ladi. Ma’ruzalar o‘quv predmetining bosh masalasi ko‘nikma hosil qilish emas, balki bilim o‘zlashtirish bo‘lganidagina samara beradi. O‘qitishning barcha mavjud masalalarini uch guruhga ajratish mumkin: - bilimlar; - ko‘nikmalar; - ko‘rsatmalar. O‘qitish masalalaridan kelib chiqqan holda uning metodi tanlanadi. Agar ta’lim jarayonida tavsiflash, yodga tushirish, sanab o‘tish, kategoriyalar bo‘yicha taqsimlash, ta’riflar keltirish, baholash va tushuntirish kabi didaktik maqsadlar amalga oshirilishi lozim bo‘lsa, ma’ruza shaklidagi o‘quv mashg‘ulotlarining tashkil etilishi maqsadga muvofiqdir. Hayot, kundalik turmush, muhim voqealar bilan aloqadorlikda bayon etilgan ma’ruza materiali oson o‘zlashtiriladi. Suzishni yoki avtomobil boshqarishni ma’ruza mashg‘uloti yordamida o‘rgatib bo‘lmasligi ravshan. Shu boisdan, uquv va ko‘nikma hamda malaka egallanishi birinchi o‘rinda turadigan faoliyatda ma’ruzaning tutgan o‘rni juda kichik. Nazariy bilimlar va dunyoqarash ahamiyatiga ega bo‘lgan ma’lumotlar ma’ruza yordamida berilishi maqsadga muvofiq.
|
| |
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari - bet 8

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 8/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G
O‘qitishning faol pedagogik texnologiyalari. O‘qitishning an’anaviy va noan’anaviy usul va metodlari farq qilinadi. Ular mohiyatiga ko‘ra faol va osoyishta turlarga ajratiladi. Ularning har biri o‘z tarixi va shakllanish mexanizmiga ega. Bularning orasida uzoq yillar davomida sinovlardan muvaffaqiyatli o‘tgan va yuksak pedagogik samara beradiganlari juda ko‘p. Insoniyat o‘zini va atrof-muhitni anglab yetishi jarayonida ta’lim va tarbiya uchun asqotadigan xilma-xil texnologiyalarni yaratgan. Ularning aniq son va sifatini hech kim aniq belgilay olmaydi. Bunga hozirgi davrda mavjud bo‘lgan turli davlatlarning ta’lim tizimlarida amal qilinayotgan turfa PT misol bo‘la oladi. Gap ularning qaysi biridan kim qanday samara bilan foydalanishidadir. Katta samara bermaydigan yoki o‘zini oqlay olmagan texnologiyalar kun tartibidan tushib qolaveradi va ular insoniyat sivilizatsiyasining tarixiy “sandig‘iga” jamlanib boraveradi. Har qanday o‘quv kursi, ma’lumki, quyidagi komponentlarni o‘zida jamlaydi: – kursning davomliligi (muddati); – o‘qitishning maqsad va vazifalari; – o‘qitishning mazmuni; – maqsadli guruhning tashkil etilishi; – o‘qitish jarayoni; – o‘qitish metodikasi; – o‘quv quvvati; – baholash. O‘qitishning mazmuni o‘quv birligining davomiyligi va o‘zlashtirish darajasi orasidagi uzviy bog‘lanishning grafigi tarzida ifodalanishi mumkin. Bunda uch toifadagi o‘zlashtirish darajalari farq qilinadi va ular majburiy (past), zaruriy (o‘rtacha) va maqsadga muvofiq (eng yuqori) ko‘rsatkichlarga ega bo‘ladilar. Har qanday PT qo‘llanilishida didaktikaning quyidagi asosiy va yordamchi tamoyillari (prinsiplari), amal qiladi: – ma’lumdan noma’lumga;
|
| |
shakllantirishga xizmat qilishdan iborat

Mazkur prinsip test topshiriqlari mazmunini jamiyatimizda sodir bo‘layotgan ijtimoiy-iktisodiy, ma’naviy-ma’rifiy qarashlar,
huquqiy me’yorlar, fanning o‘quv kursi ta’lim mazmuniga kiritilgan fan yangiliqlariga moslashni talab etadi.
*
Test
topshiriqlari mazmuni fanning hozirgi zamon holatiga mosligi
prinsipi
mazmun, tarkib, yaxlitlik va strukturaga ega bo`lgan testlar....*standart
testlar
Me’yoriy - huquqiy hujjat bu?
* o`ziga nisbatan yuqori yuridik kuchga ega bo`lgan me’yoriy -huquqiy hujjatlarga muvofiq
bo`lishi shart
Me’yoriy - huquqiy hujjatlar o`rtasida tafovut bo`lgan taqdirda qanday hujjat qoidalari amal qiladi?
* yuqori yuridik kuchga ega
bo`lgan me’yoriy - huquqiy hujjat qo`llaniladi
Metod (uslub)b) bu *Maqsadga erishish uchun o‘qituvchi tanlaydigan yo‘l
Metod sо‘zining lug‘aviy jihatdan qanday ma’noni anglatadi? yunoncha sо‘zdan olingan bо‘lib, yо‘l, bilish yо‘li degan ma’noni
anglatadi
Metod sо‘zining lug‘aviy jihatdan qanday ma’noni anglatadi?yunoncha sо‘zdan olingan bо‘lib, yо‘l, bilish yо‘li degan ma’noni
anglatadi
Metodik taxlilda nimalarga eotibor beriladi?* Darsda qo‘llanilgan usullarning maqsadga muvofiqligiga
Metodika nima?* biror ishni bajarish, amalga oshirish, ado etish metod va usullari yie'indisi
- o‘quvchining o‘quv mehnatiga mas’uliyati, javobgarligi va burchi oshadi

|
- o‘quvchining o‘quv mehnatiga mas’uliyati, javobgarligi va burchi oshadi
|
bet | 6/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G - o‘quvchining o‘quv mehnatiga mas’uliyati, javobgarligi va burchi oshadi; - bilimlarni mustaqil egallash malakalari shakllanadi; - u umr bo‘yi o‘z bilimini uning o‘zigina boyitishiga ishonch paydo bo‘ladi; - erkin fikrlash malakasi shakllanadi; - shaxs jamiyatda o‘zining o‘rnini tezroq topib olishiga muhit yaratadi. Buning uchun biz o‘quvchiga «Sen buni bilishing kerak», degan majburlovchi da’vatdan «Menga bu zarur va men buni bilishga, uni hayotda qo‘llashga qodirman», degan ichki ishonch va intilishni uyg‘otishga o‘tishimiz kerak. Shu munosabat bilan doimiy harakatdagi yangi PT bo‘yicha tashabbuskor innovatsiyali guruhlar tashkil etilsa, maqsadga muvofiq bo‘ladi. PT o‘quv predmeti va fan sifatida o‘zining hayotdagi munosib o‘rnini egallab bormoqda. «PT», «Yangi PT», «Zamonaviy pedagogik va interfaol texnologiya», «Axborot va innovatsiyali texnologiyalar», «Ta’lim texnologiyasi», «Texnika», «Mahorat», «Axborot texnologiyasi», «Axborot – kommunikatsiya texnologiyalari», «Ta’lim metodlari», «Tarbiya metodlari», «Pedagogik mahorat» kabi atamalar, tushunchalar, maxsus va tanlov kurslari, o‘quv predmetlari shakllanib va ularning mazmun-mohiyati o‘zgarib turmush va amaliy faoliyatga shiddat bilan kirib kelmoqda. Umumpedagogik tushunchalar tizimida texnologiya muammosiga ilmiy yondashish kuchaymoqda. PT va pedagogik faoliyat hamda o‘qituvchi kasbiy jadvali bir butun jarayon yoki hodisa tarzida tasavvur qilinadi. Shu nuqtayi nazardan, PT va pedagogik mahorat o‘zaro qondosh – egizakdir. PTni o‘qitish jarayonida qo‘llash – sifat va samaradorlikning yetakchi omillaridan biridir. PTning o‘z tarkibi va mazmuni bo‘yicha takomillashuvi, uning kasbiy faoliyat sifatida samaradorligining ortishi uzluksiz davom etadi. Bunday dinamik jarayon ta’lim tizimida sodir bo‘ladigan o‘zgarishlar bilan garmonik tarzda kechadi. PTning umumiy tavsifi va tarkibiy mazmuni uning ijtimoiy hodisa ekanligida namoyon bo‘ladi va ta’lim-tarbiya masalalari bilan bog‘liq maqsad va vazifalar, motiv va ehtiyojlar, talab va manfaatlar, qiziqish va xohishlarni amalga oshirishda ro‘y-rost ko‘rinadi.
|
| |
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari - bet 5

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 5/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G Natijalarning ko‘rsatishicha, eng yomon uslub layoqatsizlik uslubi bo‘lib chiqdi. Bu uslubda vazifalar oz bajarilib, ularning sifati ham yomon edi. Eng muhimi, bunday guruhda hech qanday javobgarlik hissi bo‘lmaganligi va vazifalar murakkab bo‘lmagan qandaydir o‘yinni eslatgani tufayli ishtirokchilar unga kam darajada qiziqish hosil qildilar. Avtoritar uslubda o‘qituvchi bilan kelishishda ko‘pgina janjallar paydo bo‘lishi kuzatildi. Eng samarali uslub sifatida demokratik uslub tan olindi. Guruh, ishtirokchilari uchun bu yerda xarakterli xususiyat bo‘lib vazifaga qiziqish va ichki faoliyat motivatsiyasi xizmat qiladi. Vazifalarning bajarilish sifati va aniqligi oshdi. Shu bilan birga, guruh qobiliyati, erishilgan umumiy muvaffaqiyatlar ustidan g‘urur tuyg‘usi, o‘zaro ko‘maklashuv va do‘stona munosabatlar kuchaydi. Bu natijalar keyinchalik amalga oshirilgan izlanishlar asosida ko‘p marta tasdiqlandi. Pedagogik muloqotda demokratik uslubning afzalligi quyi sinf o‘quvchilaridan boshlab yuqori sinf o‘quvchilarigacha bo‘lgan turli guruhlarda isbotlandi. Shu narsa ham ma’lum bo‘ldiki, birinchi sinf o‘quvchilarida o‘qishning ikkinchi haftasidayoq maktabga va o‘qishga bo‘lgan ishtiyoqning tez sur’atlarda susayishi aynan avtoritar o‘qituvchilar boshchilik qilgan guruhlarda kuzatilar ekan. Shunday qilib, maktab hayotida va bilim olishda o‘qituvchilarning o‘quvchilar bilan bo‘ladigan munosabatlari muhim rolni o‘ynashi aniqlandi. Adolat mezoniga asoslangan holda aytish lozimki, zamonaviy sotsial psixologiyaning tasdiqlashicha shunaqa holatlar ham bo‘ladiki, ba’zida avtoritar uslub eng foydali va maqbul bo‘lib chiqadi. Lekin, odatda, ko‘proq pedagogik muloqotda bu qoida istisnodir. Bir so‘z bilan aytganda, ta’lim jarayoniga yangicha yondashib, ijodkorlik, bunyodkorlik tatbiq etilganida va pedagogik faoliyat jarayonlari metodologik hamda psixologik jihatdan to‘g‘ri tashkil qilinganida ta’lim samarasi yangi bosqichga ko‘tariladi, ya’ni: - bolaning talabi, moyilligi, istak-xohishi uning imkoniyatlari darajasida qondiriladi;
|
| |
Tajriba qurilmasining tuzilishi - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

1. Tajriba qurilma
Ishni bajarish tartibi
1. Laboratoriya ishining yo’riqnomasini o’qib o’rganing.
2. Shisha idish uchining ichki perimetrini va diametrini aniqlang.
3. Quruq stakan massasini tarozida tortib aniqlang.
4. Suyuqlik solinadigan idishga o’rganiladigan suyuqlikni qo’ying.
5. Shisha idishdan stakanga suyuqlikning sekin kapilyarlar orqali tomchilab
oqishini ta’minlang va tomchilar sonini sanag.
6. Yuqoridagi 6 va 3 banddagi massalar ayirmasini toping.
7. Sirt taranglik koeffitsiyentini (12.5) formuladan toping.
8. Suyuqlik massasini elektron yoki shaynli tarozida o’lchang.
9. Aniqlangan natijalarni boshqa adabiyotlarga keltirilgan natijalar bilan
solishtiring.
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari - bet 7

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 7/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G PT tamoyillari. Asosiy tamoyil – PTning O‘zbekiston Respublikasida ta’limning uchta turi – umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim uchun yaratilgan va amaliyotga joriy etilayotgan davlat ta’lim standartlari hamda ta’limning boshqa turlari uchun tegishli davlat dasturlari va talablarini bajarishga yo‘g‘rilganligidir. PT tamoyillarining manbalari ijtimoiy-ma’naviy o‘zgarishlar, yangi pedagogik-psixologik evrilishlar, pedagogika-psixologiya va barcha turdagi fanlarning integrativ va differensiativ rivojlanishi, dunyo pedagogikasi va milliy (mahalliy) pedagogikaning boy va ilg‘or tajribasi, etnopedagogika (xalq pedagogikasi)ning tarixiy va zamonaviy merosidan kelib chiqadi. Pirovard natijada, PT pedagogikaning asosiy («oltin») qoidasini bajarishga, ya’ni ta’lim va tarbiyaning birligini ta’minlashga xizmat qilishi lozim. Bunda izchillik, maqsadlilik, umumiylik kabi tamoyillar bilan bir qatorda PTning ijtimoiy, falsafiy, metodologik, didaktik, pedagogik, psixologik, fiziologik, gigiyenik, mafkuraviy, huquqiy-me’yoriy, iqtisodiy, tarixiy, nazariy va amaliy asoslari ham baravariga qatnashadi. O‘qituvchi va o‘quvchining munosabatiga daxldor tamoyillarning amal qilishi esa o‘quv jarayonining sifat va samaradorligini ta’minlashning qudratli omilidir. PTning barcha tamoyillari o‘zaro aloqadorlikda va bir-birini taqozo etgan holda amal qiladi. PTning o‘qituvchi (tarbiyachi) tomonidan o‘qitish (tarbiya) vositalari yordamida o‘quvchilarga ta’sir ko‘rsatish va bu faoliyat mahsuli sifatida ularda oldindan belgilab olingan shaxs sifatlarini shakllantirish jarayoni desa bo‘ladi. PT amaliyotga joriy etish mumkin bo‘lgan ma’lum pedagogik tizimning loyihasi hisoblanadi. PT – ta’lim texnologiyasi, yangi pedagogik tajriba, yangi PT, axborot texnologiyasi, yangi tajriba, novator o‘qituvchilar tajribasi, ta’lim metodlari, tarbiya metodlari kabi tushunchalarni qamrab olishi bilan birgalikda ta’lim jarayonida oldinga qo‘yilgan maqsadga erishishning yo‘li, o‘ziga xos instrumentariysi sanaladi.
|
| |
Tajriba qurilmasini yig’ish - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

-
diqqat bilan, egmasdan, harorat datchigining uchini rezinali tiqindagi
teshik (diametri 1,5 mm) orqali siljiting. Uni hali kalorimetrik kameraga
o’rnatmang;
-
tayyor qurilish materiali namunasini ochiq kameraga o’rnating va harorat
datchiklarini asosga hamda namuna ustiga qo’ying. Agar qurilish materiali
namunasini ko’tarishga ehtiyoj tug’ilsa, ilgakli tutgichdan foydalaning;
-
adapter NiCr-NiS dan foydalanib, 1-rasmda keltirilganidek qilib, harorat
datchigini SASSU ga ulang;
-
transformatorni elektroplitka bilan ulang. Hali transformatorni ishga
tushirmang!
-
kalorimetrik kamerani yupqa va suv o’tkazmaydigan plastmassali
plyonka (masalan, plastmassa o’ram) bilan qoplang. Muz kubikli sumkani
alyuminiy plastinaning tepasiga qo’ying. Suv kameraga kirib ketmasligiga yoki
kabellar bilan kontaktlashmasligiga amin bo’ling.
Eslatmalar: Sumka juda kichik bo’lmasligi kerak. Muz iloji boricha
alyuminiy plastina bilan zichroq kontaktlashishi kerak. Muz kubiklari qanchalik
kichik bo’lsa, qurilish materiali namunasi bilan muz shunchalik yaxshi
kontaktlashadi. Sumkaga zarar yetkazmaydigan qilib joylashtiriladigan og’ir
obyekt ham foydadan holi emas.
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari - bet 4

|
Mavzu: Guruh murabbiylari faoliyatini tashkil etishda ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning samarali yo‘llari
|
bet | 4/19 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 150,94 Kb. | | #248079 |
Bog'liq Xodjayeva G K.Levin tomonidan o‘tkazilgan eksperimentda aniqlangan o‘quvchilar bilan bo‘ladigan muloqotning u yoki bu xususiyatlarini qisqacha keltirib o‘tamiz. Avtoritar uslubning xarakterli tomoni sifatida undagi qattiqqo‘l boshqaruv va umumiy nazorat ko‘proq muallimning boshqalarga nisbatan buyruq ovozida munosabatlarga kirishishiga va tez ogohlantirishlar berishiga olib kelishida ko‘rish mumkin. Shuning bilan ba’zi ishtirokchilarga nisbatan sababsiz ogohlantirishlar va boshqalariga esa asossiz maqtovlar yog‘dirilishi kuzatiladi. Avtoritar muallim faoliyat va vazifaning umumiy maqsadlarinigina emas, balki u kimning kim bilan ishlashini ko‘rsatib, uning yechilish yo‘llarini ham belgilab berdi. Vazifalar va ularning yechilish yo‘llari bosqichma-bosqich amalga oshirilishi belgilandi. Bunday yondashuv inson faoliyatida muayyan maqsadni bajarishga sabab bo‘luvchi omil rolini pasaytiradi. Chunki inson bunda o‘zining faoliyatidan kutilayotgan maqsadni, ya’ni ushbu bosqichning nima uchun bajarilayotganligini va oldinda uni nima kutayotganligini aniq bilmaydi. Undan tashqari faoliyatni bosqichma-bosqich tartibga solish va nazorat qilish ishlari shuni ko‘rsatdiki, o‘qituvchining ishtirokchilar bilan bo‘ladigan munosabatida uning mustaqilligi va javobgarligi sust yoki bu xususiyatlarning unda past darajada ekanligi kuzatildi. O‘qituvchi tomonidan amalga oshiriladigan tashabbus yo‘qolib, u xuddi keraksiz xohish sifatida qaraladi. K.Levindan so‘ng amalga oshirilgan izlanishlarning ko‘rsatishicha, tashabbus go‘yoki avtoritar o‘qituvchining ishonch vakolatini qisqartirar ekan. Aytaylik, kimdir ishni boshqacharoq tashkil etishni taklif qilsa, demakki u bu narsani oldindan ko‘rib chiqmaganligiga shama qilayotgandek tuyular ekan. Shuning bilan birga, ma’lum bo‘lishicha, avtoritar lider ishtirokchilar muvaffaqiyatini subyektv tarzda baholar ekan. Demokratik o‘qitish uslubida shaxs emas, balki faktlar muhimligi tan olinadi. Ammo demokratik o‘qitish uslubining asosiy xususiyati sifatida guruhning o‘rtacha tashlangan masala muhokamasida va uning tashkil etilishida faol ishtirok etilishi qaraladi. Natijada ishtirokchilarning o‘ziga bo‘lgan ishonchi oshadi va o‘z-o‘zini boshqarish hissi rag‘batlantiriladi. Bu uslubda guruhdagi o‘zaro munosabatlar yaxshi kelisha olish tarzida davom etadi va bir-biriga bo‘lgan ishonch kuchayadi. O‘qitishda boshqaruvning layoqatsizlik uslubining asosiy xususiyati sifatida rahbarning bo‘lib o‘tadigan voqea-hodisaga nisbatan javobgarlik hissidan o‘zini olib qochishini ko‘rsatish mumkin.
|
| |
KOEFFITSIENTINI ANIQLASH - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

bu yerda
r = (1.5 ± 0.08) mm. Ammo, bundan tashqari qizishda dilatometrni
o’zining ham kengayishini hisobga olish kerak. Bunday kengayish suyuqlik
sathining o’zgarishiga to’sqinlik qiladi. Shunday qilib, suyuqlik hajmining
o’zgarishini quyidagidan aniqlash mumkin:
ΔV + ΔV
D
= ΔV
0
(3)
bu yerda Δ
V
D
dilatometr hajmining o’zgarishi bo’lib, u quyidagidan aniqlanadi:
Δ
V
D
= γ
×V×ΔT (4)
bu yerda γ
D
= 0.84×10
-4
K
-1
.
yuqoridagi
formulalardan
foydalanib,
suyuqlikning
hajmiy
kengayish
koefisiyentini aniqlash formulasini keltirib chiqarish mumkin:
γ
= (1/V
0
)
×(Δ
V/ΔT)
+γ
0
(6)
Dilatometning
V
0
hajmini ham aniqlash kerak bo’ladi. U quyidagicha aniqlanadi:
oldin bo’sh quruq dilatometrning massasi
m
1
o’lchanadi, shundan so’ng ochiq
kapillyarning pastki belgisigacha suv bilan to’ldirilgan dilatometrning massasi
m
2
o’lchanadi. Turli temperaturalar uchun suv zichliklari keltirilgan jadvaldan (jad.1
ga qarang) foydalangan holda, dilatometrning hajmi quyidagi formuladan topiladi:
V
0
= (
m
2
-
m
1
)/ρ. (7)
Fanga oid asosiy darsliklar, o‘quv uslubiy ma’lumotlar va internet jahon axborot tarmog‘i

|
Fanga oid asosiy darsliklar, o‘quv uslubiy ma’lumotlar va internet jahon axborot tarmog‘iBog'liq Fizik praktikum 2023-2024Fanga oid asosiy darsliklar, o‘quv uslubiy ma’lumotlar va internet jahon axborot tarmog‘i
resurslari
Asosiy adabiyotl ar
1.
Abduraxmanov Q.P., Xamidov V.S., Axmedova N.A. FIZIKA. Darslik. Toshkent. 2018 y.
2.
Абдурахманов К.П., Тигай О.Е, Хамидов В.С. Курс лекций по физике (Приложение к
мултимедийным лекциям). Под. ред. д. ф.-м. н., проф. К.П.Абдурахманов. Ташкент:
Алокачи, 2011. - 516 с.
3.
Ветрова В.Т. В39. ФИЗИКА Сборник задач. Учебное пособие для вузов. - Минск. Вышейшая
школа 2015 - 443с: ил. ИСБН 978-885-08-2452-9.
4.
Савелев, И.В. Курс физики. В 3-х т. Т. 1. Механика. Молекулярная физика /И.В. Савелев. -
СПб.: Лан, 2016. - 352 c.
5.
Савелев, И.В. Курс общей физики: Учебник. В 3 т. Т. 2.: Электричество и магнетизм.
Волны. Оптика / И.В. Савелев. - СПб.: Лан, 2016. - 496 c.
6.
yev M.. Fizika kursi. Mexanika. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1996.
7.
Детлаф А.А., Яворский Б.М.. Курс физики. Москва, “Высшая школа”, 1994.
8.
М.Исмоилов, П.Хабибуллаев, М.Халиулин “Физика курси” Тошкент, “Ўзбекистон”, 2000.
9.
M.Ismoilov, P.Xabibullaev, M.Xaliulin “Fizika kursi” Toshkent, “O‘zbekiston”, 2000.
10.
J.A.Toshxonova va b. Fizikadan praktikum. Mexanika va molekulyar fizika. Toshkent,
“O‘qituvchi”, 2006.
11.
kursidan masalalar to‘plami (M.S.Sedrik tahriri ostida). Toshkent. “O‘qituvchi”, 1996.
12.
Детлаф А.А., Яворский Б.М.. Курс физики. I-III том. Москва, “Высшая школа”, 1994.
13.
B.F.Izbosarov, I.R.Kamolov. Mexanika. Darslik. Toshkent. Voris nashriyoti. 2009.
14.
B.F.Izbosarov, I.R.Kamolov. “Umumiy fizikadan laboratoriya ishlari”. Toshkent. Voris nashriyoti.
2007.
15.
B.F.Izbosarov, I.R.Kamolov, B.T.Bisenova. “Jalpi fizikadan laboratoriya jumistari”. Toshkent.
Sano-standart nashriyoti. 2013.
|
| |
Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan - bet 39

Namlikni aniqlash uchun Avgust psixrometridan foydalanish mumkin.
Psixrometr ikkita bir xil termometrdan iborat bo’lib ulardan birining uchiga
rezervuardagi suvga botirib qo’yilgan mato o’ralgan. Havo suv bug’lari bilan
to’yinmagan bo’lsa matodagi suc bug’lanadi. Va termometrning rezervuari
soviydi. Natijada termometr past temperaturani ko’rsatadi. Chunki nisbiy namlik
kichik bo’lganda suv bug’i to’yinishidan uzoq bo’lgani uchun xo’l temperaturani
ko’rsatadi.
Nisbiy namlik oshib borgani sari bug’lanish kamayadi va xo’l
termometrning ko’rsatishi quruq termometrnikiga yaqinlashadi. Nisbiy namlik 100
% bo’lganda suv umuman bug’lanmaydi. Va xo’l termometrning ko’rsatishi quruq
termometrniki bilan bir xil bo’ladi. ikkala termometr ko’rsatishlarining ayirmasiga
qarab psixrometrik jadval yordamida havoning nisbiy namligini aniqlash mumkin.
(1) ifodaga ko’ra absolyut namlik quyidagicha aniqlanadi, ya’ni:
%
100
1
0
f
(2)
bu yerda ρ
0
ma’lum temperaturadagi 1m
3
hajmini to’yintirish uchun zarur bo’lgan
suv bug’ining massasi. Uning qiymati 3- jadvaldan olinadi.
Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan - bet 36

(5) Bu yerda i – bitta zarrachaga to’g’ri keladigan erkinlik darajasining soni, R –
universal gaz doimiysi, ΔT – haroratning o’zgarishi. (9.4) va (9.5) formulalarni
taqqoslashdan ideal gazning molyar issiqlik sig’imi faqat gaz molekulasining
erkinlik darajasi bilan aniqlanishi kelib chiqadi:
𝐶
𝑉
=
1
2
𝑖𝑅
(6)
Bir atomli gazlaring zarrachalari faqat uchta erkinlik darajasiga ega bo’ladi.
Bir atomli gazlarda o’rtacha issiqlik energiyalarida (~25 meV) burchak
momentlarining kvantlanishi natijasida aylanma erkinlik darajasining yuzaga
kelishi kuzatilmaydi. Ikki atomli va chiziqli ko’p atomli molekulalar aylanma
erkinlik darajalariga ega. Ammo, o’q bo’yicha inersiya momenti kichik bo’lganligi
sababli, ikki atomli va chiziqli ko’p atomli molekulalar molekulyar o’qqa nisbatan
faqat perpendikulyar aylanadi.
Chiziqli molekulalar uchta ilgarilanma erkinlik darajasiga qo’shimcha 2 ta
aylanma erkinlik darajasiga ega (i=5). Xona haroratida faqat nochiziqli
molekulalar uchun barcha uchta aylanma erkinlik darajasi qo’zg’aladi (i =6). Ideal
gaz qonunini qo’llash, erkinlik darajasi soni bilan adiabata ko’rsatgichi orasidagi
quyidagi munosabatni olishga imkon beradi (9.1-jadvalga qarang):
𝑘 =
𝐶
𝑝
𝐶
𝑣
=
𝑖+2
𝑖
(7) 9.1-jadval
Gaz turi i k Bir atomli (He, Ar) 3 1,67 Chiziqli ikki atomli molekulalar (O 2 , N 2, H 2 ) 5 1,40 Nochiziqli ko’p atomli molekulalar 6 1,33
9.1-rasm. Tajriba qurilmasi
Havoning adiabata ko’rsatgichi bo’lgan k tajribada gazli trubkaga kiritilgan
va gaz hajmini zich bekituvchi po’lat zoldirning tebranish davri orqali aniqlash
mumkin. 9.1-rasmga binoan, agar ballondagi bosim p atmosfera bosimi p 0 bilan
po’lat zoldir og’irligi yuzaga keltirayotgan bosim yig’indisiga teng bo’lsa, shisha
trubkadagi zoldir muvozanat holatida bo’ladi:
𝑝 = 𝑝
0
+
𝑚𝑔
𝑆
(8) Bu yerda m – po’lat zoldir massasi, g – erkin tushish tezlanishi, S – shisha
trubkaning ko’ndalang kesimi yuzasi. Zoldir muvozanat holatidan x masofaga
siljisa, unda bosim dp ga o’zgaradi. Shu sababdan F=S ⋅
dp kuch po’lat zoldirni
harakatlantiradi va unga Nyutonning ikkinchi qonuniga asosan tezlanish beradi:
𝑆 ∙ 𝑑𝑝 = 𝑚 ∙
𝑑
2
𝑥
𝑑𝑡
2
(9) Bu jarayon juda tez amalga oshgani uchun, uni amalda adiabatik deb
hisoblash mumkin va bu (9.2) tenglamani differensiyalash orqali kelib chiqadi:
𝑉
𝑘
𝑑𝑝 + 𝑝 ∙ 𝑘 ∙ 𝑉
𝑘−1
𝑑𝑉 = 0
(10) 𝑑𝑝 = −
𝑘∙𝑝
𝑉
𝑑𝑉
(11) Po’lat zoldir shisha trubkaning ichida x masofaga siljiydi, deb faraz qilindi,
bu esa hajmning o’zgarishiga olib keladi:
dV=S ⋅
x (12) dV ni (9.11) tenglamaga va dp ni (9.9) tenglamaga qo’yib, zoldir harakat
tenglamasini quyidagi ko’rinishda yozamiz:
𝑑
2
𝑥
𝑑𝑡
2
+
𝑘𝑝𝑆
2
𝑚𝑉
𝑥 = 0
Sinov savollari va topshiriqlar - Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan

n
1
jo’mrak yopiq holda
n
2
jumrakni ochib,
A idishga manometrdagi suyuqlik
ustunlarining farqi
5-8 sm bo’lganga qadar
V nasos bilan havo damlanadi. So’ngra,
n
2
jo’mrak yopib qo’yiladi. Bunda damlangan havoning zichlanishi natijasida
A
idishdagi havoning harorati va binobarin manometrning chap tarmog’ida suyuqlik
ko’tariladi. Bir ozdan so’ng esa idishdagi havo bilan tashqi havoning harorati yana
tenglashadi va manometrdagi suyuqlik ustuni bir oz pasayib, tarmoqlardagi
suyuqlik sathlari farqi
h
1
bo’ladi. Buni yozib olamiz. So’ngra
n
1
jo’mrakni ochib,
A
idishdagi havoni butunlay chiqib bo’lmasdan jo’mrakni yana tez yopamiz. Bunda
A idishdagi havo birdaniga kengayishi natijasida harorati pasayib, bir oz vaqt
o’tgandan keyin harorati yana tashqaridagi havo harorati bilan tenglashadi.
Natija manometr naychalaridagi suyuqlik ustunining farqi
h
2
mm bo’lib
qoladi. Bunda,
h
2
>h
1
. Endi quyidagicha mulohazalarni yuritamiz:
A idishga havo damlangan vaqtda havoning hajmi
V, bosim
р, harorat
T
bo’lsin;
n
Navoiy davlat pedagogika instituti fizika-texnologiya fakulteti fizik praktikum fanidan - bet 41

α=
𝜌
2𝜋(𝑑1+ℎ)
(4)
Suyuqlikning sirt taranglik koeffitsiyentini topish uchun halqa bilan suyuqlik
orasidagi tortishish kuchi
P tajribada topilib, halqaning ichki diametri d
1
va
h
qalinligi o’lchanadi.
Tajriba qurilmasining tuzilishi
Halqa usuli bilan sirt taranglik koeffitsiyentini topishga mo’ljallangan
qurilma 3-rasmda keltirilgan.
Asbob quyidagicha tuzilgan:
T
1
1-rasm asosga
T
4
tayanchga mahkamlanib,
unga Sh shkala vertikal o’rnatilgan.
T
3
sterjen bilan
T
2
taxta gorizontal o’rnatilgan.
T
3
sterjenga
D dinamometr ilinib, unga
Π palla bilan
X halqa osib qo’yiladi.
T
2
taxta ustidagi ichiga suyuqlik quyilgan
A idish halqa ostiga qo’yiladi.
A idishning
tubiga yaqin joyga
K jo’mrak o’rnatilgan. Jo’mrakni ochib,
A idishdagi suvni
oqizish mumkin. Suv
Б idishga tushadi.
A idishga suyuqlik quyib, uning sathi
ma’lum darajada ko’tarilsa, halqaga yetgan suyuqlikning erkin sirti unga
yopishadi. Agar
K jo’mrakni ochib suyuqlik oqiza boshlansa,
A idishdagi suyuqlik
sathi pasayib, sirt taranglik kuchi halqani pastga torta boshlaydi. Halqaga ta’sir
etuvchi sirt taranglik kuchi dinamometrning deformatsiya kuchidan salgina
kichkina bo’lishi bilanoq halqa suyuqlik sirtidan uziladi. Dinamometr strelkasining
III shkalada shu holdagi ko’rsatishini va dastlabki ko’rsatishini bilgan holda
halqaga ta’sir etuvchi kuch kattaligini topa olamiz.