Nazoratsavollari - Kafedra: halq tibbiyoti, reabilitologiya va jismoniy tarbiya fan: vrach nazaroti tibbiy profilaktika fakulteti

6. Nazoratsavollari
1 Sportchilarrejimi?
2. Sportchilarovkatlanishi?
3 Sportchinishaxsiygigienasi?
4. Sportchilarnimedikamentozta`minlanishi.
5. Dopinghaqidatushuncha.
6.Farmaqologikvositalarniaxamiyati?
Baholashmezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
10-7,9-a`lo
|
7,75-5,6-yaxshi
|
5,5-4,25-o’rta
|
4,1-2,5-qoniqarsiz
|
2,4 vaundankam-yomon
|
7.Tavsiyaetilganadabietlar
Asosiy
1.Epifanov V.A., Apanasenko G.L. «Lechebnaya fizkultura i vrachebnыy qontrol» M., 1990
Ko’shimchaadabiyotlar
1.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
2.Popov V.I. CHogovadze V.G. « Fizicheskaya reabilitatsiya» Rostov naDonu 2001
3.EpifanovV.A. “ Lechebnayafizicheskayakultura” M. 2003
4.DubrovskiyV.A. “ Lechebnayafizkultura” M. 2004
5.Lektsionnыe materialы i uchebno-metodicheskie razrabotki
6.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
7.Rixsieva O.A. «Massaj» T. 1996
8.EvdokimovaT.A. MilyukovaI.V. Noveyshiyspravochnik“ Lechebnayafizkultura” M. 2004
9.«Meditsinskie osnovы fizicheskogo vospitaniya i formirovaniya zdorovya i garmonichnogo razvitiya detey i podrostkov» prof. Nazirov F.G. prof. Axmedova D.M. prof. Suyumov F.A. dots. Vasilev V.D, prof. Shayxova G.I. Tashkent 2003
10.Karpman V.L. «Serdtse i sport» M., 1999
11.Edvard T. Xouli, B. Don-Frenks « Ro’q ovodstvo instro’q toraozdorovitelnogo fitnessa» Kiev 2004
12.BetShou “YogafitTreningdlyazdorovya” M. 2005
13.MilyukovaI.V.EvdokimovaT.A. “ Gimnastikadlyadetey” M. 2004
14.A. BokovS. Sergeev “ Yogadlyadetey” M. 2004
15.Epifanov V.A., Moshkov V.N. «Lechebnaya fizkultura (spravochnik)» M.1997
16.M., Aulik I.V. «Opredelenie fizicheskoy rabotosposobnosti v klinike i sporte» M., 1990
17.YUldashev K.YU. «Nemedikamentoznыe metodы lecheniya profilaktiki i meditsinskoy reabilitatsii». Sb. nauch. trudov. T.-1994
18. CHet el adabieti:
TeylorS.B., MillerN.H. “ Basic physiologic principils relatied to
Group exirsise programs” Filadelphiya 1988
Tehaxton L. “ Phithiological and psythological effects of short term exirsise
eddiction on habitual runners.” 1992
19.Internetistochniki:
www.doktor.ru, www. medinfo. home.ml.org
http://www.restart-med.ru
http://www.mirmed.ru
http://micropolarization.narod.ru
http://skolioz.mccinet.ru
http://www.sportpsy.cz
Child in motion /cf/ (Rada Pisot)- http://www.zrs-kp.si/projekti/otrokvgibanju/Otrok%20v%20gibanju.pdf
www. aapmr.org, www.alhealth.com, www.docguide.com, www.healthweb.com, www.acsm.org, www.apta.org, www.sportsmed.org.
www.jphysiol.org, www.physsportmed.com
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG`LIQNI SAQLASh VAZIRLIGI
TOShKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI
“TASDIQLAYMAN
O’quvishlaribo’yichaprorektor
Prof ________TeshaevO.R.
“_____”_________________2012 yil
Kafedra: Xalqtibbiyoti, Reabilitologiyavajismoniytarbiya
Fan: Shifokor nazorati
TIBBIYPROFILAKTIKAFAKULTETI 3-KURS
TALABALARIUCHUN
YAGONAUSLUBIYTIZIM
MAVZU: “Davolovchijismoniytarbiyaningumumiyasoslari, vositalari, shakllari. DJTxususiyatlarivata`sirmexanizmlari.”
Mavzusibo’yichaamaliymashg`ulot№13
TA`LIMTEXNOLOGIYASI
Toshkent–2012
Tuzuvchi: katta o’qituvchi Mirbabaeva D.B.
O’quv texnologiyasi tasdiqlangan:
kafedra yig`ilishida protokol №______ ____________12 y.
Fanning ta`lim texnologiyasi Toshkent tibbiyot akademiyasi Ilmiy-uslubiy kengashi “Ichki kasalliklar” sektsiyasida 2012 yil «____»dagi «_____»-son majlis bayoni bilan ma`qullangan.
Rayis: Professor,t.f.d. Karimov M.Sh.
O’quv mashg`ulotida ta`lim texnologiyasi modeli
Mavzu № 13 Davolovchijismoniytarbiyaningumumiyasoslari, vositalari, shakllari. DJTxususiyatlarivata`sirmexanizmlari.
Ta`lim berish texnologiyasi (amaliy mashg`ulot)
Vaqt: 90 daqiqa
|
Talabalarsoni:8-10
|
O’quv mashg`ulotining shakli va turi
|
Amaliymashg`ulot
|
O’quvmashg`ulotiningtuzilishi
|
1.Kirish qism..
2. Nazariy qism
3.Analitik qism:
-organayzer
-Test va vaziyatli masalalarlar
4. Amaliy qism
|
O’quvmashg`ulotimaqsadi:
|
Shifobaxshjismoniytarbiyadakengko’llaniladiganvositalarvashakllarningturlarihakidatushunchaberishvaularningbemorlarnidavolashdagiahamiyatinitushuntirish.DJTnixususiyatlarinivata`sirmexanizmlarinio’rgatish.
|
Talababilishikerak:
|
Shifobaxshjismoniytarbiyadako’llaniladiganvositalarvashakllarningturlarinivaularningbemorlarnidavolashdagiahamiyatinibilishikerak. DJTnixususiyatlarinivata`sirmexanizmlariniurganishikerak.
|
Talababajaraolishilozim:
|
mustaqilravishdashifobaxshjismoniytarbiyadako’llaniladiganvositalarvashakllarningturlarinivaularningbemorlarnidavolashdagiahamiyatini,qo’llashnibilishikerak. DJTnixususiyatlarinivata`sirmexanizmlarinikullaolishikerak.
|
Pedagogikvazifalar:
Shifobaxshjismoniytarbiyadakengko’llaniladiganvositalarvashakllarningturlarihakidatushunchaberishvaularningbemorlarnidavolashdagiahamiyatinitushuntirish.DJTnixususiyatlarinivata`sirmexanizmlarinio’rgatish.
|
O’quvfaoliyatinatijalari:
mustaqilravishdashifobaxshjismoniytarbiyadako’llaniladiganvositalarvashakllarningturlarinivaularningbemorlarnidavolashdagiahamiyatini,qo’llashnibilishikerak. DJTnixususiyatlarinivata`sirmexanizmlarinikullaolishikerak.
|
Ta`limusullari
|
Ma`ruza, aqliyhujum, hikoya, amaliyishusuli, kitobbilanishlash, suhbat, ta`limiyo’yin, organayzer.
|
Ta`limshakli
|
Jamoaviy, guruhlardaishlash («Birgalikdao’qiymiz», «O’ylang-Juftlikdaishlang-Fikralmashing»), yakkatartibli
|
Ta`limvositalari
|
Doska-stend, yozuv taxtasi, sxema, eslatma, nazorat varag`i, matnlar, nazorat savollari, testlar, vaziyatli masalalar
|
Ta`limberishsharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (djt kabineti, sport anjomlari)
|
Monitoringvabaholash
|
Og`zakiso’rov: tezkor-so’rov,yozmaso’rov: test
|
O’quvmashg`ulotiningtexnologikharitasi
Ish bosqichlari va vaqti
(90 daqiqa)
|
Faoliyat
|
ta`limberuvchi
|
ta`limoluvchilar
|
1-bosqich.
5 daqiqa
15 daqiqa
|
Nazariy qism
1.1. Daftarlar va davomatnitekshirish
1.2 Mavzuning nomi, maqsad va kutilayotgan
natijalarni etkazadi. Mashg`ulot rejasi
bilan tanishtiradi.
1.3. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni;
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar
ro’yxatini aytadi (ilova №.8)
1.4. O’quv mashg`ulotida o’quv ishlarini
baholash mezonlari bilan tanishtiradi (ilova№6)
|
Tinglaydilar, yozib
oladilar.
Aniqlashtiradilar,
savollar beradilar
|
2-bosqich.
5daqiqa
10 daqiqa
10daqiqa
15 daqiqa
|
Analitik qism
2.1. Tezkor-so’rov/ savol-javob/ aqliy
hujum orqali bilimlarni faollashtiradi.
2.2. Amaliy mashg`ulotning rejasi va tuzilishiga
muvofiq ta`lim jarayonini tashqil etish
bo’yicha harakatlar tartibini bayon qiladi («Aylanma stol ishbilarmon o’yini) (ilova №3)
2.3. Klaster va kontseptual jadval organayzerlarni ishlash tartibini tushuntiradi va talabalarni guruhlarga ajratadi (ilova №4)
2.4.Tanafus
2.5.Talabalargamavzunio’zlashtirishuchunbelgilanganko’rgazmaliqurollar (testvavaziyatlimasala, kompyuterdasturlari, )nitaqdimetish, ulardanfoydalanishbo’yichako’rsatmalarvatushuntirishberish(ilova №4)
|
Javob beradilar
YOzadilar.
Guruhlarda
ishlaydilar,
taqdimotqiladilar
vabosh.
|
3-bosqich.
10daqiqa
5daqiqa
10 daqiqa
5daqiqa
|
Amaliy qism
3.1. Amaliy ko’nikmalarni bajarish (ilova№5)
3.2.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan
ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida
ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga
talabalar e`tiborini qaratadi.
3.3. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quv
mashg`ulotining maqsadga erishish
darajasini taxlil qiladi. Qontrol savollar taxlili (ilova №7)
3.4. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi va
uningbaholashmezonlarinietkazadi
|
Amaliy kunikmalarni bajaradilar
O’z-o’zini, o’zaro
baholashni
o’tkazadilar.
Savolberadilar
Topshiriqniyozadilar
|
|
|
1.Kirish
1.1. Mashg`ulotnio’tkazishjoyivajihozlanishi
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (djt kabineti, sport anjomlari)
1.2.Motivatsiya
|
Shifobaxshjismoniytarbiyadakengko’llaniladiganvositalarvashakllarningturlarini,DJTnixususiyatlarinivata`sirmexanizmlarinibilishvaularningbemorlarnidavolashdaqo’llash katta ahamiyatga egadir.Talabatomonidano’zlashtirilganbilimvaamaliyko’nikmalaresa, unikelajakdao’zmutaxassislikamaliyotidaishonchbilanqo’lashimkoniyatiniberadi.
1.3. Fanlararovafanlarichraaloqalar
Sporttibbiyotifanibo’yichata`limberishvertikalintegratsiyabo’yichanormalanatomiya, normalvapatologikfiziologiya, ichkikasalliklarpropedevtikasi, gorizontalintegratsiyabo’yichafakultativvagospitalterapiya, travmatologiyavaortopediya, jismoniytarbiyavaShJTfanlaribilano’zviybog`langan
|
2. Nazariyqism
2.1. MASHG`ULOTNINGQISQACHAMAZMUNI.
|
Davolovchijismoniytarbiya (DJT) – bujismoniytarbiyavositalarinikasalliknidavolash, oldiniolishvabemorlarnireabilitatsiyasimaqsadidaqo’llashdir.
DJTningo’zigaxosxususiyatlariyokidavolashusullari :
-DJTtabiiybiologikdavolashusulidir. Bundadavolashjarayonidatabiiybo’lganharakatlarvatabiiyomillardanfoydalaniladi;
-butundavolanishjarayonidabemorlarfaolishtiroketadilar;
-DJTpatogenetikdavolashusulidir. Jismoniytarbiyavositalariyordamibilankasalliklrningpatogenezigata`sirko’rsatiladi. Masalan : bronxialastmadabronxlarningtorayishi (spazmi) kuzatiladi. Beriladiganmaxsusmashqlaryordamidabronxlarningtorayishigata`siretib, yo’qotiladi. Bundao’pkaventilyatsiyasioshiriladi, drenajlovchinafasmashqlariyordamidaturibqolgansekretlarhaydaladi;
-DJTnospetsifikdavolashusulidir. Davolashmaqsadidaberiladi-ganmashqlarspetsifikta`sirqilishbilanbirvaqtda, organizmningumumiyreaktivligi,moddaalmashinuvjarayonlari,organlarningqonbilanta`minlanishlarinikuchaytiradi;
-DJTfunktsionaldavolashusulidir. Patologikjarayonningrivojlanishihisobigaorganvasistemalarningfunktsionalholatlaridabo’zilishlarkuzatiladi. ShJTvositalaribilanbuzilganfunktsionalholatlaryaxshilanadivatiklanadi. Masalan : jarohatvaqtidasingansuyak-largagipsqo’yiladi, bundayaqinbo’lganikkibo’shbo’g`imfiksatsiyalanadi. Natijadauzoqvaqtgaqo’yilgangipsbo’g`imlardagiharakatlarnichegaralaydi, ularningqonbilanta`minlanishibo’ziladivamushaklaratrofiyagauchraydi. Bemorlargaberiladiganjismoniytarbiyavositalaribuholatlarnikamaytirishga, yo’qotishgavafunktsiyasiniyaxshilashgavaqisqavaqtdavomidatiklashgaqaratiladi. Shifobaxshgimnastikamuolajasigipsqo’yilganbirinchikundanboshlabochiqjoylarga, bo’shbo’g`imlargaberiladi. Gipsolinganidanso’ngharxilmashqlarberiladi (to’zatuvchi, mexanotera-piya, muvozanatga, koordinatsiyagavah.z) vaularyordamidabuzilganfunktsiyalaryaxshilanadivatiklanadi.
Davolovchi jismoniytarbiyaningta`sirmexanizmlari :
1.Neyro-reflektor-gumoralta`sir – jismoniymashqlarnervretsep-torlariningnospetsifikqo’zg`atuvchilaribo’libhisoblanadilar. Ularnervretseptorlarigata`siretib, markazgaintiluvchiyo’lorqaliMNSgabora-dilar. Uerdagipofiz-gipotalyamussistemasiorqalio’tib, retikulyarfor-matsiyavapo’stloqostidajoylashganharxilmarkazlargata`siretib, impulslarnio’zgartirilganholdamarkazdanqochuvchinervyo’llariorqalipatologiko’chog`igaqaytibtushadivaquyidagilargaolibkeladi:
-qonvalimfaaylanishiyaxshilanadi;
-moddaalmashinuvjarayonifaollashadi;
-biologikaktivmoddalarningajralishikuchayadi;
-regeneratsiyavareporatsiyajarayonlariyaxshilanadi;
-to’qimatrofikasiyaxshilanadi.
Bundayta`sirlarnatijasidaog`riqsusayadivaqoladi, yallig`lanishholatlarikamayadi, spazmalitikta`sirniyuzagakeltiradi.
2.Kompensator (to’ldiruvchi) ta`sir – bundaorganizmdagipatologiko’zgarishlaro’rnito’ldiriladivapatologikjarayonningavjolibketishi-ningoldiolinadi. Masalan : nafasorganlarikasalliklarida, nafasjarayo-nidaishtiroketuvchimushaklargamashqlarberiladi, ya`nidiafragmaga, qovurg`alaroralig`iga, elkakamariga, orqamushaklariga. Hazmorganlarikasalliklaridaqorinoldimushakpressigamashqlar, tostubiorganlarikasalliklaridaoraliqvaanussfinkterigamashqlarvah.z.
3.Trofikta`sir – qo’llanilayotganjismoniytarbiyavositalarita`si-ridatomirlarkengayadi, qonaylanishiyaxshilanadi, moddaalmashinuviyaxshilanadi, natijadajarohatlanganjoyningtrofikasiyokioziqlanishiyaxshilanadi.
Davolovchijismoniytarbiyavositalarigaquyidagilarkiradi :
1.Jismoniymashqlar
2.Tabiatningtabiiyomillari
3.Shifobaxshmassaj
4.Mehnatbilandavolash
Jismoniymshqlar.
JismoniymashqlarDJTningasosiyvositasibo’libhisoblanadi. Jismoniymashqlarquyidagilargabo’linadi :
1.Gimnastikmashqlar
2.Amaliysportmashqlari
3.O’yinlar
Gimnastikmashqlarjismoniymashqlarningasosinitashqiletadi. Gimnastikmashqlaro’znavbatidabo’linadi :
A.Nafasmashqlariga:
a)statikyokiturg`unnafasmashqlari
-ko’kraknafasmashqlari
-diafragmalyokiqorinorqalinafasmashqlari
-to’liqyokiaralashnafasmashqlari
-lokalyokimahalliynafasmashqlari
b)dinamiknafasmashqlari
-fiziologiknafasmashqlari
-Strelnikovabo’yichaparadoksalnafasmashqlari – o’pkaningventi-lyatsiyasinioshirishvadrenajiniyaxshilashuchunberiladi, qo’lvaoyoqlarbilanbirgalikdaharakatqilinib, asosiye`tibornafasolishgaqaratiladi.
v)maxsusnafasmashqlari
-ritmikyurish – bundanafasolishyurishgamoslashtiriladi, ya`ni 1-nafasolinadi, 2-nafaschiqariladi.
-tovushlinafasmashqlari – tovushlinafasmashqlarinibajarishmaqsadidaunlivaundoshharflardanfoydalaniladi. Bumashqlaro’pkaventilyatsiyasinioshirishmaqsadidaqo’llaniladi, masalan : nafasolib, nafaschiqarishdaunliharflardanfoydalaniladi. Shuningdeknafasyo’lla-ridanbalg`amnihaydashmaqsadidanafaschiqarishdaundoshharflarniaytishbilanamalgaoshiriladi.
-drenajlovchinafasmashqlari – asosiye`tibordrenajlovchidastlab-kiholatlargaqaratiladi, ya`niungatalabshuki, patologiko’chog`bronxlarbifurkatsiyasidan, tananingboshqismidanyuqoriturishikerak. Quyidagidastlabkiholatlarqo’llaniladi :
a) sog`yonboshdayotgan;
b) tizza-tirsak;
v) qorindayotib, boshipastgatushurilgan;
g) qorindayotib, oyoqqismi 15, 30, 45 graduslargako’tarilgan;
d) o’tirgan, boshqismipastgaengashtirilgan.
B.Umumiyrivojlantiruvchimashqlarga :
Umumiyrivojlantiruvchimashqlarbelgilaribo’yichaquyidagilargabo’linadi :
a) anatomikbelgisibo’yicha
-yuz, ensamushaklariuchunmashq
-bo’yin, elkavaorqamushaklariuchunmashq
-qo’lmushaklariuchunmashq
-qorinoldimushaklarpressivatostubimushaklariuchunmashq
-oyoqmushaklariuchunmashq
-butuntanamushaklariuchunmashq
b) faollikbelgisibo’yichamashqlar
-passivmashqlar – tushaktartibotidagibemorlaruchuntavsiyaetiladi, metodist, shifokor, hamshirayokiboshqalaryordamidamashqlarbajariladi
-faolmashqlar – bemorlaro’zimustaqilmashqlarnibajaradi
-ideomotormashqlar – hayolanbajariladiganmashqorganizmganeyroreflektorta`sirko’rsatadi
v) snaryadlarniqo’llashbelgisibo’yichamashqlar
-snaryadsizbajariladiganmashqlar
-snaryadlarbilanbajariladiganmashqlar (gimnastiktayoqcha, meditsin-bol, koptok, sakratgich, halqa, espander, gantellavah.z)
-snaryadlardabajariladiganmashqlar (gimnastikskameykalar, sog`lomlashtiruvchinarvon, sog`lomlashtiruvchidiskvah.z)
-mexanoterapiya – bundatibbiyasboblar, apparatlarvatrenajerlardanfoydalaniladi. Tibbiyasboblar – og`iznivalablarnikengaytiruvchi, apparatlar – ortopedikmoslamalar, yordamchimoslamalarvaJomapparati, trenajerlar – veloergometr, velotrenajer, yuguruvchiyo’lka, “eshkakeshish”, kuchtalabqiluvchitrenajerlar, “chigiritka” trenajerivah.z.
g) o’quv-tarbiyaviybelgisibo’yichamashqlar
-intizomlashtiruvchimashqlar
-tayyorlovchimashqlar
-to’zatuvchi (korrektsiyalovchi) mashqlar
-mosharakatli (koordinatsiyaga) mashqlar
-ritmoplastikmashqlar
-muvozanatuchunmashqlar
-tirmashishmashqlari
-o’rmalashmashqlari
-osilibturishmashqlari
-irg`itishmashqlari
-sakrashmashqlari
-qarshilikdabajariladiganmashqlar
Amaliysportmashqlari – bumashqlaryordamidayuklamalargamos-lashtirish, oshiribborish, qonvalimfaaylanishlari, moddaalmashinuvi-ningyaxshilanishiamalgaoshiriladi. Ulargaquyidagilarkiradi : yurish, yugurish, o’tirganvaturganholatlardaeshkakeshish, so’zish, chang`ivaqonkiuchish, velosipedhaydash.
O’yinlar – ularquyidagilargabo’linadi :
-kamharakatlio’yinlar – shaxmat, shashkavah.z. Bundabemorlarnikasallikdanchalg`itish, emotsional-ruhiyholatigata`siretish, e`tiborinikuchaytirishamalgaoshiriladi;
-harakatlio’yinlar – stoltennisi, badminton, kegelban, kreketvah.z. Ularyordamidabemorlarningemotsionalholatiyaxshilanadi, harakatkengligioshiriladi, o’sibboruvchiyuklamalargaorganizmmoslashtiriladi;
-sportgaoido’yinlar – voleybol, basketbol, futbolvah.z. Ularhambemorlarningemotsionalholatiniyaxshilaydi, o’sibboruvchiyuklamalargaorganizmnimoslashtiradi.
Tabiatningtabiiyomillari
Tabiatningquyidagitabiiyomillaridanfoydalaniladi :
-aeroterapiya – havobilandavolash;
-gidroterapiya – suvbilandavolash;
-tallasoterapiya – dengizsuvlaribilandavolash;
-gelioterapiya – quyoshnurlaribilandavolash.
Buomillardanorganizmnichiniqtirish, kasallikningoldiniolishvadavolashmaqsadidaqo’llaniladi.
Mehnatbilandavolash
Bemorningemotsionalruhiyholatlarigaoidsavollarnixalqilishuchunqo’llaniladi. Mehnatbilandavolashshifoxonavauysharoitlaridaolibboriladi. Shifoxonada, ayniqsaasabkasalliklari, travmatologiya, revmatologiyavaboshqabo’limlardamuhimahamiyatgaega. Asabkasalliklaribo’limidabemorlarningo’ziga-o’zihizmatinitiklash, travmatologiyada – mehnatstendlaridanfoydalanib, bemornihayotfaoliyatidazarurmehnat-largao’rgatish. Uysharoitidamevavasabzavotlarnitozalash, hamirliovqatqilish, tugish, bichishmashqlari, bog`vapolizlardame`yorliishlash.
Davolovchi jismoniytarbiyashakllari
DJTshakllariikkiguruhgabo’linibo’rganiladi :
1.Shifoxonadaqo’llaniladiganDJTshakllari :
-ertalabkibadantarbiya
15 – 20 minutdavomidabajariladi, qo’llashdanmaqsadorganizmningumumiytonusiniko’tarish, tetiklashtirish. Shaklyakka, kichikguruh, guruhholidao’tkaziladi;
-shifobaxshgimnastikamuolajasi
shifoxonadao’tkziladiganshakllarningasosiysibo’libhisoblanadi. Muolaja 3 qismdaniboratdir, ya`ni - kirishqismi, bundaorganizmasosiyyuklamanibajarishgatayyorlanadi. Birinchiqismdaengilmashqlarberilib, umumiyvaqtning 15-25 %nitashqiletadi;
- asosiyqismi, bundaorganizmgaaso-siymashqlarberiladivauningjismoniyyuklamagamoslashishiamalgaoshiriladi. Mashqlar, yuklamalarasta-sekino’sibboradi, avvaligaumumiyvaqtning 50 %, keyinchalik 70 % ajratiladi;
- tugallanishqismi – bundaorganizm-gaengil, bo’shashtiruvchimashqlarberiladi, organizmningdastlabkiholati-gaqaytishita`minlanadi. Avvaligaumumiyvaqtning 25 %, keyinchalik 15 % ajratiladi.
Shifobaxshgimnastikamuolajasiniamalgaoshirishuchunharbirsistemakasalligiga, harbirkasallikkaalohidagimnastikmashqlarkompleksito’ziladivayakka, kichikguruh, guruhholidao’tkaziladi;
-bemorlargaberiladiganindividualtopshiriqlar
bemorlargakasalliginibilganholdashifokoryokimetodisttomonidanindividulbajarishiuchunmashqlarberiladi. Masalan : nafasorganlarikasalligida – drenajlovchidastlabkiholatlardamashqlarbaja-rish, maxsustovushlinafasmashqlarivah.z.;
-me`yorliyurish
bushaklyurak-qontomirsistemasi, nafasorganlari, tayanch-harakatapparatikasalliklarida, moddaalmashinuvibo’zilishlaridaqo’llaniladi. Shakldavolovchishifokoryokimetodisttomonidannazoratqilinadi. Masalan : miokardningo’tkirinfarkti – bemorlarme`yorliyurishnipalata-da, so’ngrakoridordama`lummasofalarnio’tishbilanamalgaoshiradilar.
2.Shifoxonadantashqaridaqo’llaniladiganDJTshakllari :
-terrenkur
Harxilko’tarilibtushishburchagiga, masofao’zunligigaegabo’lganmaxsustayyorlanganyo’lka. Bushaklasosansanatoriya-kurortlarda, dispan-serlardaqo’llaniladi. YUrak-qontomirkasalliklarida, nafasorganlari, oshqozon-ichakyo’li, tayanch-harakatapparatikasalliklarivamoddaalmashinuvibo’zilishiborbemorlargatavsiyaetiladi. Davolashmaqsadidabuyurilishiuchunterrenkurning 4 tamashrutitavsiyaetiladi, ular :
-1-marshrut – ko’tarilishburchagi 4 gradusdanoshmaydi, masofao’zun-ligi 500 metr;
-2-marshrut – ko’tarilishburchagi 5-10 gradus, masofa 1000 metrgacha;
-3-marshrut – ko’tarilishburchagi 11-15 gradus, masofa 2000 metrgacha;
-4-marshrut – ko’tarilishburchagi 16-20 gradus, masofa 3000-5000 metrgacha.
-sog`lomlashtiruvchiyugurish
me`yorlisur`atdayugurishuchunoyoqlarma`lumbalandlikkako’trilibyuguriladi;
-sayrqilish, ekskursiya
sog`lomlashtirish, organizmnimustahkamlash, chiniqtirish, emotsionaltonusnitiklashmaqsadidafoydalaniladi;
-yaqinturizm
asosansanatoriya-kurortlarda, tog`lisharoitdaqo’llanilib, bemorlargakunigako’pemas, kamemaso’rtahisobda 15 kmgachayurishtavsiyaetiladi;
-o’yinlidarslar
shifoxonadantashqaridao’yinvositalaridanfoydalanganholdao’yinlidarslaramalgaoshiriladi. Bubilanbemorlarorganizminio’sibboruvchijismoniyyuklamalargamoslashtiribboriladi.
-ommaviyjismoniytarbiyaviychiqishlar.
Davolovchijismoniytarbiyadaharakattartibotlari
DJTdaquyidagiharakattartibotlarivaularningvazifalarifarqlanadi :
1.Tushakharakattartiboti
A) qat`iy
B) kengaytirilgan
Muolajaningdavomiyligi 5-7 minut, ishlash – damolishnisbati 1:1, o’rtahisobda 8-10 tamashqberiladi, harbirmashq 3-4 martasekinsur`atdaqaytariladi.
Umumiyvazifalari :
1.Bemorgata`siretayotganruhiyvajismoniyta`sirlarnikamayti-rishyokiyo’qotish.
2.Qonaylanishningekstrakardialomillarinifaollashtirishyokiyaxshilash.
3.Qat`iytushaktartibotiasoratlariningoldiniolish (yotoqyara, qondimlanishi, ichakparezi, mushakatrofiyasi, qontrakturavah.z.).
2.YArimtushakyokipalataharakattrtiboti
Muolajaningdavomiyligi 15-20 minut, ishlash – damolishnisbati 3:1, o’rtahisobda 20-25 tamashqberiladi, mashqlarningqaytarilishsoni 6-8 marta, sekinsur`atda.
Umumiyvazifalari :
1.Qonaylanishningekstrakardialomillariniasta – sekinchiniqti-rish;
2.Engiljismoniyyuklamalargaorganizmniasta-sekinmoslashtirish.
3.Dimlanishholatlaribilankurashish.
3.Erkinharakattartiboti
A) erkinavaylovchi
B) erkinavaylovchi-chiniqtiruvchi
V) erkinchiniqtiruvchi
Muolajaningdavomiyligi 30-45 minut, ishlash – damolishnisbati
5 : 1, o’rtahisobda 25-35 tamashqberiladi, mashqlarningqaytarilishsoni 10-12 marta, sekin, o’rtasur`atlarda.
Umumiyvazifalari :
1.O’sibboruvchijismoniyyuklamalargaorganizmnimoslashtiribborish.
2.Organvasistemalarorasidagio’zaroaloqalarningkorrelyativli-giniyaxshilash.
3.Bemorlarnikasbvayashashfaoliyatlarigatayyorlash.
Shifobaxshgimnastikamuolajasinito’zishprintsiplari :
1.Dastlabkiholatnitanlash.
2.Patogenetikbelgisibo’yichamaxsusmashqlarnitanlash.
3.Muolajaningdavomiyligi.
4.Beriladiganmashqlarningsoni.
5.Harbirmashqningqaytarilishsoni.
6.Birmashqningdavomiyligi (tushaktartiboti – 10-15 sekund, yarimtushaktartiboti – 15-20 sekund, erkintartiboti – 30-40 sekund).
7.Qo’llaniladiganmashqlarningtarqoqligi, ya`nimuolajagaharxilmashqlarkiritilishikerak.
8.Berilayotganyuklamaningasta-sekinlikprintsipi, ya`nimuolajashundaytuzilishikerakki, avvalbemororganizmiengilmashqlaryordamidaasosiyyuklamagatayyorlanadi, so’ngramuolajaoxiridabo’shashtiruvchimashqlaryordamidabemororganizmidastlabkiholatgaqaytarilishilozim.
9.Qo’llaniladiganmashqlarsur`ati (sekin, o’rta, tez, tezlashadigan).
10.Muolajavaqtidaishlash-damolishnisbati.
11.Muolajavaqtidabajariladiganharakatningritmivaamplitudasi.
12.Muolajagaemotsionalomillarniqo’shish (musiqa, raqslargaxosmashq).
DJTbo’yichavrachningmajburiyatlari
1.Bemorlarniqabulqilishvatekshirish.
2.DavolovchishifokorlarbilanDJTgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarhaqidasuhbato’tkazish.
3.Mashg`ulotlarningeffektivliginianiqlash.
4.Vrachli-pedagogiknazoratnio’tkazish.
5.Metodistningmalakasinioshirishnimuntazamnazoratqilish.
6. DJTmashg`ulotisxemasinito’zishvashifobaxshgimnastikamuolajasinito’zishdaShJTningvazifalarinitavsiyaetish.
Shifobaxshgimnastikamuolajasinio’tkazishgaqarshiko’rsatmalar:
1.Nisbiyqarshiko’rsatmalar :
-bemorlarningumumiyog`irholati;
-kasallikningo’tkirdavri;
-tanaharoratining 37,5 gradusdanortishi;
-jismoniymashqlarbajarishdaog`riqningzo’rayishi;
-yiringlijarayonningbo’lishi;
-shikastlangansuyakbo’laklariningetarlibo’lmaganimmobilizatsiyasi;
-yirikqontomirvanervyaqinidayodtanalarningbo’lishi;
-qonketishvaqonketishgamoyillik.
Buko’rsatmalarningnisbiydeyilishigasababshuki, ularbartarafetilganidanso’ngshifobaxshjismoniytarbiyamuolajasinibemorgatavsiyaetishmumkin.
2.Absolyutqarshiko’rsatma :
-yomonsifatlishishishlaryokionkologikkasalliklar.
2.2. YANGIPEDAGOGIKTEXNOLOGIYA
“Issiqkartoshka” metodi.
Bumetodtalabalarnitezfikrlashgao’rgatadi. Bilimlarinimustaxkamlashgayordamberadi.
O’yinuchunkerak:
Mavzubo’yichasavollarto’plami.
To’p “ kartoshka” , “mosh”.
Ishniolibborish:
O’qituvchiishtiroqchilargaorqatomonibilano’tiradivaqarsakchaladiyokiqalambilanqattiquradi. Ishtirokchilarto’pnibir-birigauzatadilar, qarsakto’xtaganidakimdato’pqolibketsa, shuishtirokchijavobberadi. Agarjavobnoto’g`ribo’lsa, boshqaishtirokchijavobberishimumkin. Bujarayonbarchaishtirokchijavobbergunichadavometadi.
Savol:1DJTningo’zigaxosxususiyatlariyokidavolashusullarini sanab o’ting?
Javob:DJTtabiiybiologik,patogenetik,nospetsifik, funktsional,bemorlarfaolishtiroketishidavolashusulidir.
Savol:2Davolovchijismoniytarbiyashakllari?
Javob:1)Shifoxonadaqo’llaniladiganDJTshakllari: ertalabkibadantarbiya 15 – 20 minut,shifobaxshgimnastikamuolajasi,bemorlargaberiladiganindividualtopshiriqlar, va me`yorliyurish.
2)Shifoxonadantashqaridaqo’llaniladiganDJTshakllari:terrenkur,sog`lomlashtiruvchiyugurish,sayrqilish, ekskursiya,yaqinturizm,o’yinlidarslar vaommaviyjismoniytarbiyaviychiqishlar.
Savol:3Davolovchijismoniytarbiyadaharakattartibotlari va vazifalari?
Javob: 1Tushakharakattartiboti
A) qat`iy
B) kengaytirilgan
Umumiyvazifalari :
1.Bemorgata`siretayotganruhiyvajismoniyta`sirlarnikamayti-rishyokiyo’qotish.
2.Qonaylanishningekstrakardialomillarinifaollashtirishyokiyaxshilash.
3.Qat`iytushaktartibotiasoratlariningoldiniolish (yotoqyara, qondimlanishi, ichakparezi, mushakatrofiyasi, qontrakturavah.z.).
2.YArimtushakyokipalataharakattartiboti.
Umumiyvazifalari :
1.Qonaylanishningekstrakardialomillariniasta – sekinchiniqti-rish;
2.Engiljismoniyyuklamalargaorganizmniasta-sekinmoslashtirish.
3.Dimlanishholatlaribilankurashish.
3.Erkinharakattartiboti
A) erkinavaylovchi
B) erkinavaylovchi-chiniqtiruvchi
V) erkinchiniqtiruvchi
Umumiyvazifalari :
1.O’sibboruvchijismoniyyuklamalargaorganizmnimoslashtiribborish.
2.Organvasistemalarorasidagio’zaroaloqalarningkorrelyativli-giniyaxshilash.
3.Bemorlarnikasbvayashashfaoliyatlarigatayyorlash
Baholashmezoni
Maksimalball 20-19
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
a`lo
|
yaxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
3.TAHLILIYQISM
3.1.Klaster, organayzer
Klasternito’zishqoidasi
1. Aqlingizganimakelsa, barchasiniyozing. G`oyalarisifatinimuhokamaqilmangfaqatularniyozing.
2. Xatnito’xtatadiganimloxatolarigavaboshqaomillargae`tiborbermang.
3. Ajratilganvaqttugagunchayozishnito’xtatmang. Agardaaqlingizdag`oyalarkelishibirdanto’xtasa, uholdaqachonkiyangig`oyalarkelmagunchaqog`ozgarasmchizibturing.
Harbirguruhboshqaguruhlarnibaholaydi. Harbirtalabbo’yichato’liqbajarilsa – 15 ball
|
Guruh
№
|
Tushunarlivaaniqjavob (5)
|
Ko’rgazma-lilik
(5)
|
Reglamentgaamalqilish (2,5)
|
Guruhfaolligi
(2,5)
|
Jamiball
|
|
1.
|
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
Baholashmezoni:
Maksimalball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
3.1.1.Klasterto’zilmasi
3.2.Vaziyatlimasalalarningkompleksi
1 MASALA
FizioterapiyabulimigapulmonologiyabulimidanDJTgayiullanmaolishuchunbemorolibkelindi. Bubemordabronxitbor.YAlliglanishsoxasibronxningpastki 1\3 qismidajoylashgan.BemorgaqandayDJTmashqlarinitavsiyaetasiz? Buqandayo’tkaziladi, maksadivabemorningboshlangichvaziyatiqandaybulishikerak?
Javob:DJTmashqlari, nafasmashqlari, umumiyrivojlantiruvchimashqlar, idiomotormashqlar, massajvaxokazo. Maksadi: o’pkadaventilyatsiyani , gazalmashinuviniyaxshilash.
2 MASALA
BemorBuranovD.38 yoshda, bronxialastmabilanog`rigan. U fizioterapevt xuzuriga jo’natildi. Unga qanday DJT mashqlarini taklif etasiz? Bunda qaysi davolash usuliga asoslangan? Tavsiya etilgan mashqlar ta`sir etish mexanizmi?
Javob: DJT mashqlari, nafas mashqlari, umumiy rivojlantiruvchi mashqlar, idiomotor mashqlar, massaj va xokazo. Nafas mashqlari (Buteyko va Strelnikov) buyicha. Mexanizmi : drenajlovchi, kollateral ochilishi va maxalliy qon aylanishini yaxshilash.
3 MASALA
Kardiologiya bulimidan Axmedov A.40yoshda DJTga junatildi. Diagnoz: gipertoniya kasalli. Periferik qon aylanishini yaxshilash uchun qanday gimnastik mashqlar tavsiya qilasiz?
Javob: anatomik belgisi, faollik belgisi, o’quv tarbiya belgisi buyicha, amaliy sport mashqlari.
Testlar
1.Shifobaxshjismoniytarbiyaningo’zigaxosusuliniko’rsating
A.*tabiiy biologik usuli
V.gumoral usuli
S. umumiy mustaxkamlovchi davolash usuli
D.stimulyatsiyalovchi davolash usuli
2.Jismoniy mashqlarning davolovchi ta`sir mexanizmini ayting
A.*kompensator
V. jismoniy
S. spetsifik
D. nospetsifik
3.Shifobaxsh jismoniy tarbiyaning asosiy guruh vositalarini ko’rsating
A.*jismoniy mashqlar
V. me`yorli yurish
S. terrenkur
D. ertalabki gigienik gimnastika
4.Jismoniy mashqlar bo’linadigan guruhni ko’rsating
A.*gimnastik mashqlar
V. umumiy mustaxkamlovchi
S. chiniqtiruvchi
D. maxsus
5.Gimnastik mashqlar bo’linadigan guruhni ko’rsating
A.*nafas mashqlari
V. izotonik mashqlar
S. izometrik mashqlar
D. amaliy sport mashqlari
6.Nafas mashqlarining turini ko’rsating
A.*statik
V. izometrik
S. ideomotor
D. nafasni olishda ushlab turuvchi
7.Statik nafas mashlarining turini ayting
A.*ko’krak
V.Buteyko bo’yicha VLGS
S. Strelnikova bo’yicha nafas gimnastikasi
D. nafas olishda nafasni ushlash bilan
8.Dinamik nafas mashqlarining turini ko’rsating
A.*fiziologik
V. ko’krak
S.diafragmal
D. aralash
9.Asosiy maxsus nafas mashqlarini ayting
A.*tovushli nafas mashqlari
V. maxalliy nafas mashq
S.diafragmal
D. nafas olishda nafasni ushlash bilan
10.Umumiy rivojlantiruvchi gimnastik mashqlar qaysi belgisi bo’yicha o’rganiladi
A.*anatamik belgisi bo’yicha
V. patogenetik belgisi bo’yicha
S. ketma-ketlik belgisi bo’yicha
D. fiziologik belgisi bo’yicha
11.Faollik belgisi bo’yicha asosiy mashq turini ko’rstaing
A.*ideomtor
V. izotonik
S. izometrik
D. kuchlanish bilan mashqlar
12.Mexanoterapiyada qo’llaniladigan yordamchi vositani ko’rsating
A.*trenajerlar
V. Ilizarov apparati
S. Shteynbok apparati
D.tredban
Baholashmezoni:
Maksimalball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
20-16-a`lo
|
15-12-yaxshi
|
11-7-o’rta
|
6-4-qoniqarsiz
|
3 vaundankam-yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
4. Amaliyqism
Mustaqilravishdashifobaxshjismoniytarbiyadako’llaniladiganvositalarvashakllarningturlariga asoslanib va qo’llabbemorlarga kompleks reja tuzadilar, xarakat tartibotini aniqlaydilar.
5. Malaka, ko’nikma va bilimni tekshirish usullari
- og`zaki;
yozma;
organayzerlar;
test;
vaziyatlimasalalarechish;
egallanganamaliyko’nikmalarninamoyishetish;
5.1.Talabalarbilmi, ko’nikmavamaxoratinibaholashdaqo’llaniladigannazoratmezonlari
№
|
Baho
|
a`lo
|
yaxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
|
O’zlashtirish % hisobida
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
1
|
Nazariyqism
|
20-19
ball
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
2
|
Analitikqism:
organayzer
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
3
|
Test
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
4
|
Amaliyqism
|
40-34,4-ball
|
34-28,4ball
|
28-22ball
|
21,6-14,8 ball
|
14,4 ball
|
5
|
Nazoratsavollari
|
10-7,9
|
7,75-5,6
|
5,5-4,25
|
4,1-2,5
|
2,4 ball
|
5.2.Joriynazoratnibaholashmezoni.
1
|
96-100
|
A`lo
«5»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi, barchaberilgansavollargato’liq to’g`ijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi.Mavzubo’yichavaziyatlimasalalarniechadi, testsavollarigato’liqvato’g`rijavobberadi. Erkintasavvurgaegabo’lib, kerakbo’lgandao’qituvchibilano’zfikrinialmashaoladi.
|
2
|
91-95
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi,barchaberilgansavollargato’liqto’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi,ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi, mustaqilmushohadayuritadi. Mavzumohiyatinitushuntiraoladi, erkintasavvurgaegabo’ladi, o’qituvchibilanbemalolfikralmashaoladi.
|
3.
|
86-90
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi. Mavzubo’yichaamaliyishnatijalaribo’yichamustaqiltekshirishbayonnomasinito’ldiradi.
|
4
|
81-85
|
Yaxshi
«4»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiy fikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi.
|
5
|
76-80
|
Javoblarto’g`ri,ammoto’liqemas, o’qituvchiningqo’shimchasavollaribo’yichakamchiliknito’ldiradi, mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol. Auditoriyadagitopshiriklarnibajarishdakatnashadi.
|
6.
|
71-75
|
Mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol, ammoxatoliklargayo’lqo’yadi, Auditoriyaishlarinibajarishdaqatnashadi, kerakliyozishlarniamalgaoshiradi.
|
7.
|
66-70
|
Qoniqarli
«3»
|
Javoblar 50% gato’g`ri, ammoberilgansavolningmohiyatinitushunadi; topshiriqlarnibajaraoladi,biroqunda 2-3 xatoliklargayo’lqo’yadi.
|
8
|
61-65
|
Javoblar 50%gato’g`ri, savolmohiyatinihammavaqthamto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarnio’qituvchiyordamidabajaradivashundaham 2-3 taxatogayo’lqo’yadi.
|
9
|
55-60
|
Javoblar 40% gato’g`ri,javobberishdayanglishibketadi, savolmohiyatinihammavaqtto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarniboshqatalabayokio’qituvchiyordamidabajaradi.
|
10
|
54-30
|
Qoniqarsiz
«2»
|
40% gachato’g`rijavobberaoladi, javoblaraniqemas, topshiriqlarnibajaraolmaydi. Uyvazifasibajarilmagan.
|
11
|
20-30
|
Amaliymashg`ulotgaqatnashadi, formada, daftaribor. Uygaberilganvazifabajarilmagan.
|
6. Nazoratsavollari
1 DJTgatushunchabering?
2 DJTnivositalarinisanabuting?
3 DJTnishakllari?
4 DJTnixususiyatlari?
5 DJTnita`sirmexanizmlari?
Baholashmezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
10-7,9-a`lo
|
7,75-5,6-yaxshi
|
5,5-4,25-o’rta
|
4,1-2,5-qoniqarsiz
|
2,4 vaundankam-yomon
|
7.Tavsiyaetilganadabietlar
Asosiy
1.Epifanov V.A., Apanasenko G.L. «Lechebnaya fizkultura i vrachebnыy qontrol» M., 1990
Ko’shimchaadabiyotlar
1.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
2.Popov V.I. CHogovadze V.G. « Fizicheskaya reabilitatsiya» Rostov naDonu 2001
3.EpifanovV.A. “ Lechebnayafizicheskayakultura” M. 2003
4.DubrovskiyV.A. “ Lechebnayafizkultura” M. 2004
5.Lektsionnыe materialы i uchebno-metodicheskie razrabotki
6.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
7.Rixsieva O.A. «Massaj» T. 1996
8.EvdokimovaT.A. MilyukovaI.V. Noveyshiyspravochnik“ Lechebnayafizkultura” M. 2004
9.«Meditsinskie osnovы fizicheskogo vospitaniya i formirovaniya zdorovya i garmonichnogo razvitiya detey i podrostkov» prof. Nazirov F.G. prof. Axmedova D.M. prof. Suyumov F.A. dots. Vasilev V.D, prof. Shayxova G.I. Tashkent 2003
10.Karpman V.L. «Serdtse i sport» M., 1999
11.Edvard T. Xouli, B. Don-Frenks « Rukovodstvo instruktoraozdorovitel-nogo fitnessa» Kiev 2004
12.BetShou “YogafitTreningdlyazdorovya” M. 2005
13.MilyukovaI.V.EvdokimovaT.A. “ Gimnastikadlyadetey” M. 2004
14.A. BokovS. Sergeev “ Yogadlyadetey” M. 2004
15.Epifanov V.A., Moshkov V.N. «Lechebnaya fizkultura (spravochnik)» M.1997
16.M., Aulik I.V. «Opredelenie fizicheskoy rabotosposobnosti v klinike i sporte» M., 1990
17.YUldashev K.YU. «Nemedikamentoznыe metodы lecheniya profilaktiki i meditsinskoy reabilitatsii». Sb. nauch. trudov. T.-1994
18. CHet el adabieti:
TeylorS.B., MillerN.H. “ Basic physiologic principils relatied to
Group exirsise programs” Filadelphiya 1988
Tehaxton L. “ Phithiological and psythological effects of short term exirsise
eddiction on habitual runners.” 1992
19.Internetistochniki:
www.doktor.ru, www. medinfo. home.ml.org
http://www.restart-med.ru
http://www.mirmed.ru
http://micropolarization.narod.ru
http://skolioz.mccinet.ru
http://www.sportpsy.cz
Child in motion /cf/ (Rada Pisot)- http://www.zrs-kp.si/projekti/otrokvgibanju/Otrok%20v%20gibanju.pdf
www. aapmr.org, www.alhealth.com, www.docguide.com, www.healthweb.com, www.acsm.org, www.apta.org, www.sportsmed.org.
www.jphysiol.org, www.physsportmed.com
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG`LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI
TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI
“TASDIQLAYMAN
O’quvishlaribo’yichaprorektor
Prof
.__________TeshaevO.R.
“_____”_________________2012 yil
Kafedra: Xalqtibbiyoti, Reabilitologiyavajismoniytarbiya
Fan: Shifokor nazorati
TIBBIYPROFILAKTIKAFAKULTETI 3-KURS
TALABALARIUCHUN
YAGONAUSLUBIYTIZIM
MAVZU: “Statsionardavasanatoriylardaharakattartibotlari. DJTvazifalari.CHiniqishasosiyprintsiplari.”
Mavzusibo’yichaamaliymashg`ulot№ 14
TA`LIMTEXNOLOGIYASI
Toshkent–2012
Tuzuvchi: katta o’qituvchi Mirbabaeva D.B.
O’quv texnologiyasi tasdiqlangan:
kafedra yig`ilishida protokol №______ ____________12 y.
Fanning ta`limtexnologiyasi Toshkent tibbiyot akademiyasi Ilmiy-uslubiy kengashi “Ichki kasalliklar” sektsiyasida 2012 yil «____»dagi «_____»-son majlis bayoni bilan ma`qullangan.
Rayis: Professor,t.f.d. Karimov M.Sh.
O’quv mashg`ulotida ta`lim texnologiyasi modeli
Mavzu № 14 Statsionardavasanatoriylardaharakattartibotlari. DJTvazifalari.CHiniqishasosiyprintsiplari.
Ta`lim berish texnologiyasi (amaliy mashg`ulot)
Vaqt: 90 daqiqa
|
Talabalarsoni:8-10
|
O’quv mashg`ulotining shakli va turi
|
Amaliymashg`ulot
|
O’quvmashg`ulotiningtuzilishi
|
1.Kirish qism..
2. Nazariy qism
3.Analitik qism:
-organayzer
-Test va vaziyatli masalalarlar
4. Amaliy qism
|
O’quvmashg`ulotimaqsadi:
|
Harakattartibotihaqidatushunchaberish, bemorlarnidavolashdaharakattartibotlarinito’g`ritanlashgavavazifalarinito’g`riqo’yish. DJTvazifalari.CHiniqishasosiyprintsiplari.Insonhayotidachiniqishningahamiyati.
|
Talababilishikerak:
|
Harakattartibotihaqida, bemorlargadavolashdaharakattartibotlarinito’g`ritanlashvavazifalarinito’g`riqo’yish.DJTnivazifalarini. CHiniqishasosiyprintsiplari. Insonhayotidagichiniqishningahamiyati.
|
Talababajaraolishilozim:
|
mustaqilravishdabemorlargadavolashdaharakattartibotlarinito’g`ritanlashvavazifalarinito’g`riqo’yish.DJTvazifalari.CHiniqishasosiyprintsiplari. Insonhayotidachiniqishningahamiyati.
|
Pedagogikvazifalar:
Harakattartibotihaqidatushunchaberish, bemorlarnidavolashdaharakattartibotlarinito’g`ritanlashgavavazifalarinito’g`riqo’yish. DJTvazifalari.CHiniqishasosiyprintsiplari.Insonhayotidachiniqishningahamiyati.
|
O’quvfaoliyatinatijalari:
mustaqilravishdabemorlargadavolashdaharakattartibotlarinito’g`ritanlashvavazifalarinito’g`riqo’yish.DJTvazifalari. CHiniqishasosiyprintsiplari. Insonhayotidachiniqishningahamiyati.
|
Ta`limusullari
|
Ma`ruza, aqliyhujum, hikoya, namoyish, amaliyishusuli, kitobbilanishlash, suhbat, ta`limiyo’yin, organayzer.
|
Ta`limshakli
|
Jamoaviy, guruhlardaishlash («Birgalikdao’qiymiz», «O’ylang-Juftlikdaishlang-Fikralmashing»), yakkatartibli
|
Ta`limvositalari
|
Doska-stend, yozuv taxtasi, eslatma, nazorat varag`i, matnlar, nazorat savollari, testlar, vaziyatli masalalar
|
Ta`limberishsharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (djt kabineti, sport anjomlari,tonometr, fonendoskop,sekundomer,vaboshqalar.)
|
Monitoringvabaholash
|
Og`zakiso’rov: tezkor-so’rov,yozmaso’rov: test
|
O’quvmashg`ulotiningtexnologikharitasi
Ish bosqichlari va vaqti
(90 daqiqa)
|
Faoliyat
|
ta`limberuvchi
|
ta`limoluvchilar
|
1-bosqich.
5 daqiqa
15 daqiqa
|
Nazariy qism
1.1. Daftarlar va davomatnitekshirish
1.2 Mavzuning nomi, maqsad va kutilayotgan
natijalarni etkazadi. Mashg`ulot rejasi
bilan tanishtiradi.
1.2. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni;
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar
ro’yxatini aytadi (ilova №.8)
1.3. O’quv mashg`ulotida o’quv ishlarini
baholash mezonlari bilan tanishtiradi (ilova№6)
|
Tinglaydilar, yozib
oladilar.
Aniqlashtiradilar,
savollar beradilar
|
2-bosqich.
5daqiqa
10 daqiqa
10daqiqa
15 daqiqa
|
Analitik qism
2.1. Tezkor-so’rov/ savol-javob/ aqliy
hujum orqali bilimlarni faollashtiradi.
2.2. Amaliy mashg`ulotning rejasi va tuzilishiga
muvofiq ta`lim jarayonini tashqil etish
bo’yicha harakatlar tartibini bayon qiladi («Aylanma stol ishbilarmon o’yini) (ilova №3)
2.3. Klaster va kontseptual jadval organayzerlarni ishlash tartibini tushuntiradi va talabalarni guruhlarga ajratadi (ilova №4)
2.4.Tanafus
2.5.Talabalargamavzunio’zlashtirishuchunbelgilanganko’rgazmaliqurollar (testvavaziyatlimasala, kompyuterdasturlari, )nitaqdimetish, ulardanfoydalanishbo’yichako’rsatmalarvatushuntirishberish(ilova №4)
|
Javob beradilar
YOzadilar.
Guruhlarda
ishlaydilar,
taqdimotqiladilar
vabosh.
|
3-bosqich.
10daqiqa
5daqiqa
10 daqiqa
5daqiqa
|
Amaliy qism
3.1. Amaliy ko’nikmalarni bajarish (ilova№5)
3.2.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan
ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida
ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga
talabalar e`tiborini qaratadi.
3.3. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quv
mashg`ulotining maqsadga erishish
darajasini taxlil qiladi. Qontrol savollar taxlili (ilova №7)
3.4. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi va
uningbaholashmezonlarinietkazadi
|
Amaliy kunikmalarni bajaradilar
O’z-o’zini, o’zaro
baholashni
o’tkazadilar.
Savolberadilar
Topshiriqniyozadilar
|
|
|
1.Kirish
1.1. Mashg`ulotnio’tkazishjoyivajihozlanishi
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (djt kabineti, sport anjomlari,tonometr, fonendoskop,sekundomer,vaboshqalar.)
1.2. Motivatsiya
|
Harakattartibotinibilish, bemorlarnidavolashdaharakattartibotlarinito’g`ritanlashvavazifalarinito’g`riqo’yish,chiniqishasosiyprintsiplarini, insonhayotidachiniqishningahamiyatini bilish va to’g`ri qo’llashtalabatomonidanunikelajakdao’zmutaxassislikamaliyotidaishonchbilanqo’lashimkoniyatiniberadi.
1.3. Fanlararovafanlarichraaloqalar
Sporttibbiyotifanibo’yichata`limberishvertikalintegratsiyabo’yichanormalanatomiya, normalvapatologikfiziologiya, ichkikasalliklarpropedevtikasi, gorizontalintegratsiyabo’yichafakultativvagospitalterapiya, travmatologiyavaortopediya, jismoniytarbiyavaShJTfanlaribilano’zviybog`langan
|
2. Nazariyqism
2.1. MASHG`ULOTNINGQISQACHAMAZMUNI
|
Davolovchijismoniytarbiyadaharakattartibotlari
DJTdaquyidagiharakattartibotlarivaularningvazifalarifarqlanadi :
1.Tushakharakattartiboti
A) qat`iy
B) kengaytirilgan
Muolajaningdavomiyligi 5-7 minut, ishlash – damolishnisbati 1:1, o’rtahisobda 8-10 tamashqberiladi, harbirmashq 3-4 martasekinsur`atdaqaytariladi.
Umumiyvazifalari :
1.Bemorgata`siretayotganruhiyvajismoniyta`sirlarnikamayti-rishyokiyo’qotish.
2.Qonaylanishningekstrakardialomillarinifaollashtirishyokiyaxshilash.
3.Qat`iytushaktartibotiasoratlariningoldiniolish (yotoqyara, qondimlanishi, ichakparezi, mushakatrofiyasi, qontrakturavah.z.).
2.YArimtushakyokipalataharakattrtiboti
Muolajaningdavomiyligi 15-20 minut, ishlash – damolishnisbati 3:1, o’rtahisobda 20-25 tamashqberiladi, mashqlarningqaytarilishsoni 6-8 marta, sekinsur`atda.
Umumiyvazifalari :
1.Qonaylanishningekstrakardialomillariniasta – sekinchiniqti-rish;
2.Engiljismoniyyuklamalargaorganizmniasta-sekinmoslashtirish.
3.Dimlanishholatlaribilankurashish.
3.Erkinharakattartiboti
A) erkinavaylovchi
B) erkinavaylovchi-chiniqtiruvchi
V) erkinchiniqtiruvchi
Muolajaningdavomiyligi 30-45 minut, ishlash – damolishnisbati
5 : 1, o’rtahisobda 25-35 tamashqberiladi, mashqlarningqaytarilishsoni 10-12 marta, sekin, o’rtasur`atlarda.
Umumiyvazifalari :
1.O’sibboruvchijismoniyyuklamalargaorganizmnimoslashtiribborish.
2.Organvasistemalarorasidagio’zaroaloqalarningkorrelyativli-giniyaxshilash.
3.Bemorlarnikasbvayashashfaoliyatlarigatayyorlash.
Davolovchigimnastikamuolajasinito’zishprintsiplari :
1.Dastlabkiholatnitanlash.
2.Patogenetikbelgisibo’yichamaxsusmashqlarnitanlash.
3.Muolajaningdavomiyligi.
4.Beriladiganmashqlarningsoni.
5.Harbirmashqningqaytarilishsoni.
6.Birmashqningdavomiyligi (tushaktartiboti – 10-15 sekund, yarimtushaktartiboti – 15-20 sekund, erkintartiboti – 30-40 sekund).
7.Qo’llaniladiganmashqlarningtarqoqligi, ya`nimuolajagaharxilmashqlarkiritilishikerak.
8.Berilayotganyuklamaningasta-sekinlikprintsipi, ya`nimuolajashundaytuzilishikerakki, avvalbemororganizmiengilmashqlaryordamidaasosiyyuklamagatayyorlanadi, so’ngramuolajaoxiridabo’shashtiruvchimashqlaryordamidabemororganizmidastlabkiholatgaqaytarilishilozim.
9.Qo’llaniladiganmashqlarsur`ati (sekin, o’rta, tez, tezlashadigan).
10.Muolajavaqtidaishlash-damolishnisbati.
11.Muolajavaqtidabajariladiganharakatningritmivaamplitudasi.
12.Muolajagaemotsionalomillarniqo’shish (musiqa, raqslargaxosmashq).
DJTbo’yichavrachningmajburiyatlari
1.Bemorlarniqabulqilishvatekshirish.
2.DavolovchishifokorlarbilanDJTgako’rsatmavaqarshiko’rsatmalarhaqidasuhbato’tkazish.
3.Mashg`ulotlarningeffektivliginianiqlash.
4.Vrachli-pedagogiknazoratnio’tkazish.
5.Metodistningmalakasinioshirishnimuntazamnazoratqilish.
6.DJTmashg`ulotisxemasinito’zishvashifobaxshgimnastikamuolajasinito’zishdaDJTningvazifalarinitavsiyaetish.
5.Metodistningmalakasinioshirishnimuntazamnazoratqilish.
6.DJTmashg`ulotisxemasinito’zishvashifobaxshgimnastikamuolajasinito’zishdaDJTningvazifalarinitavsiyaetish.
CHINIQISHNINGGIGIENATAMONLARI.
CHiniqish-buiqlimiyomillardansovuqvaissiq, quyoshradiatsiyasi, atmosferabosimikabiomillarniodamorganizmigazararlita`sirinikamaytirishgayo’naltirilgangigieniktadbirlarningmajmuixisoblanadi. Muntazamravishdachiniqishorqaliturlitumankasalliklarnioldiniolinadi. Kishiniuzoqyillardavomidamehnatfaoliyatimuvoffaqiyatlitarzdasaqlanibturadi. CHiniqishbusportningjismoniytarbiyaningasosixisoblanadi.
CHiniqishbilanorganizmningxammaqismixuddimashqbajaradi. Ammotanadaharoratalmashinuvinatijasidaatrofmuhitomillarigachidamlilikortadi. Tashqimuhitningturlita`sirlaritufayliorganizmdamoslanishlarpaydobo’ladi. Keyinendokrinsistemavabarchabutunorganizmdauningto’qimalarivaxujayralaridamoslanishlarpaydobo’ladi.
Organizmissiqvasovuqniog`riqsizqabulqilishsodirbo’ladi. Masalan, sovuqnimuntazamravishdaorganizmgata`siriteridaxaroratalmashinuvini, issiqlikalmashinuvinita`minlaydi.
CHiniqishvaqtidaorganizo’zinigdoimiyharoratiniosonroqsaqlaydi. Gomostatikxolatinisaqlaydi.
Muayanta`sirgaorganizchidamliliginita`minlashchiniqishningmahsusturixisoblanadi.
Mahsusbo’lmaganxarnarsagachidamliliknioshirishbumahsusbo’lmaganchiniqishdeyiladi. Buturdagichiniqishorganizmningumumiyxolatiniyaxshilashgaqaratilganxolos.
Muolajalarto’g`riamalgaoshirilgandaginamuvoffaqiyatlichiniqishamalgaoshadi.
Ilmiyasosvatajribabilanchiniqishningquyidagitamonlariishlabchiqilgan.
A) muntazamlik
V) asta-sekinlikvadoimiylik
S) harbiroganizmo’ziningxususiyatlarinixisobgaolishi.
D) chiniqishdafoydalaniladiganvositalarvaxillariniko’paytirish
E) o’zininazoratetibturish.
Muntazamlilikdoimoxarkuniqoldirmaychiniquvchivositayokiboshqalardanfoydalanishnazrdatutiladi. Tanaffuslarnicho’zilibketishiorganizmniximoyalanishreaktsiyalariniyo’qolibketishigasababbo’ladi. Asta-sekinlikdavomiylikdachiniqishfazasi, miqdori, vaqtinikuchiniasta-sekinoshiribborishitushiniladi. Bundaengoddiysidan, engilidanboshlanibastamurakkablashtirilibborishlozim. Ortiqchasizararlixolatgaolibkelishinihamyoddatatishlozim. Xarbirsportchio’ziningshaxsiyxususiyatlarinixamxisobgaolishizarur. Bundasportchiningyoshi, jinsi, sog`lig`i, ishtiyoqikabilarxisobgaolinadi. Bolalar, o’spirinlar, o’rtayoshlilar, keksalardaastavadavomlilikprintsipiturlichabo’lishiniyoddatutishimizlozim.
CHiniqishniamalgaoshirishdasportchio’ziningtanasidachiniqishganisbatanbo’layotganxolato’zgarishlarnihamo’zisezibnazoratqilibborishihammuhimxolatlardanxisoblanadi.
CHiniqishnito’g`ritashkiletibuniyaxshiamalgaoshirilayotganiniqandaybilishmumkin? Uyqudanqoniqibyaxshikayfiyatbilanturish. Mehnatqilish, mashqqilishishtiyoqipaydobo’lishibularchiniqishnio’g`ritashkiletilganliginingsamarasinibildiradi. Buningaksibo’lsauxlayolmasa, mashqlarnito’latalabdarajasidabajarmasa, ishtiyoqpasaysabundayxolatdavrachgauchrashlozim.
Ochiqxavodachiniqish.
YUrtimizningquyoshlikunlariko’p, xalqimizayniqsasportchilarimizdoimoochiqxavodatrenirovka-mashqlarnio’tkazadilar. Ochiqxavodachiniqishdegandaavvaloxavoningxaroratinazardatutiladi. Bundaquyoshnuriningta`sirixavoningxaroratiganisbatankuchlita`sirqiladi.
Ochiqxavodagiengilshabadavashamolgauningta`sirigao’rganishnixosilqilishlozim. Ochiqsalqinquyoshnurikamtushadiganjoylardaustkikiyimniechibyurishbilanterigaengilshabadategibunimayinta`sirlaydi. Qishdaochiqxavodamashqqilishfoydalinafasorganlariningfaoliyatinimustahkamlaydivako’pqavatlikiyimkiyishgaxojatqolmaydi.
Suvta`siridachiniqish.
Suvbilantananichiniqtirishbuengqulayvasamaraliusulxisoblanadi. Suvbilanchiniqishningasosiyomiliuningxaroratinixisobgaolinadi. Suvnitananiustilanquyish, dushqabulqilishvasuvningichigatushibolibxarakatqilishdasuvtanagamexanikta`sirqiladi. Suvdaerigantuzlar, gazlarxamsportchitanasigata`irqiladi. Hammagapniqo’yaylikki, suvbilanchiniqishdauningdozasi, muntazamliligi, doimiyligixisoblanadi. Muntazamravishdagisuvmuolajasiorqaliengmuhimshamollashkasalliklarinioldiolinadi.
Suvmuolajasinito’g`riolibborishuchunavvalosovuqsuvorganizmgaqandayta`siretishinibilibolishzarur. Sovuqsuvta`siridateridagiqonichkiorganlargaqarabxarakatlanadi. Terioqaribsoviydi. Keyinbungajavobniorganizmo’ziningqizishibilanqaytaradi. Qonterigaquyilibkeladi, natijadatanabirozisiydi. Qontomirlarnidastlabtorayishikeyinesakengayishiularninggimnastikasixisoblanadi.
Agarsovibketish, sovqotishuzoqroqdavometsauchinchibosqichteriniqontomirlarikengayganichaqoladi. Undaqonningaylanishisekinlashadivaqonningivishbelgilaripaydobo’ladi, natijadaqaltirashboshlanadi. Qaltirashtanamuskullariningixtiyorsizqisqarishisodirbo’ladi.
Organizmnisuvbilanchiniqtirishdadastlabkime`yoriyvamahsusrejimlari.
Dastlabkirejimda.
Kunlar
|
Muolaja
|
Suvningxarorati
|
Tananingsovitishvaqti.sekund.
|
1-3
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
36-34
|
180-120
|
4-7
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
39-32
|
180-120
|
8-11
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
32-30
|
180-120
|
12-15
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
31-28
|
150-100
|
16-20
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
30-26
|
150-90
|
21-25
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
29-24
|
130-90
|
26-30
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
29-22
|
120-90
|
Keyingikunlardasuvningxaroratinipasaytirmasdantananisovitishvaqtiuzaytiriladi.
Mo’tadilrejimda
Kunlar
|
Muolaja
|
Suvningxarorati
|
Tananisovitishvaqti. sekund.
|
31-35
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
27-20
|
120-80
|
36-40
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
26-18
|
120-80
|
41-45
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
25-17
|
120-80
|
46-50
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
24-16
|
110-70
|
51-56
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
23-15
|
100-60
|
57-60
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
22-14
|
90-50
|
61-65
|
Sochiqnixo’llabtananiartish, suvquyish, dushostidaturish, vanna
|
20-12
|
90-50
|
Keyingikunlaridasuvnixaroratinipasaytirmasdantananisovitishvaqtiko’paytiriladi.
Mahsusrejim
Kunlar
|
Muolaja
|
Suvningxarorati
|
Sovititshvaqti. sekund.
|
66-70
|
Tanagasuvquyish, dushostidaturish, vannadayotish
|
19-11
|
90-30
|
71-75
|
Tanagasuvquyish, dushostidaturish, vannadayotish
|
18-10
|
90-30
|
76-80
|
Tanagasuvquyish, dushostidaturish, vannadayotish
|
17-9
|
90-25
|
81-95
|
Tanagasuvquyish, dushostidaturish, vannadayotish
|
16-8
|
90-25
|
86-90
|
Tanagasuvquyish, dushostidaturish, vannadayotish
|
15-7
|
90-20
|
91-100
|
Tanagasuvquyish, dushostidaturish, vannadayotish
|
14-6
|
90-15
|
Tananichiniqtirishningmo’`tadilvamaxsusrejimlarida16-39 yoshlikishilaruchunfoydalanilayotgansuvnixaroratihar 5 kunda 20 gapasaytirishtavsiyaetiladi. Undanyoshikattalaruchunesa 10pasaytirsabo’ladi.
Shuniyoddatutishlozimkisuvningxaroratitanaxaroratigayaqinbo’lsakamroqvaqtdavomidamuolajabajarishlozim. Suvbilanchiniqishmuolajalarinisuvbilanyuvinish, suvniquyishvadushtagidaturishniamalgaoshirishbo’yichaadabiyotlarasosidagima`lumotlarnijadvalxolidakeltiramiz. Suvbilanchiniqishdatomoqni, oyoqpanjalarinialohidae`tiborbilanturlichaxaroratdagisuvbilanyuvishmuolajalariniamalgaoshirishlozim. Bundahamasta-sekilikbilansuvxaroratinianchasovitavermaybajarishtavsiyaetiladi.
Sovuqsuvnitanagategishigaorganizmdarrovo’ziningjavobiniqiladi. Sovuqsuvtanaterisigategishibilansovuqxaroratta`siridateridagiqontomirlardagiqonorganizmichigaqarabketadi.
Quyoshnurita`siridachiniqish.
Quyoshnuribarchaorganizmlaruchunaloxidata`sirxususiyatigaega. Ayrimorganizmlarquyoshnuridandoimoqochibtundafaolbo’ladilar. Quyoshnurita`siridamarkaziyasabsistemasifaoliyatiyaxshilanad, teriningximoyalanishvazifasiortadi. Ichkisekretsiyabezlariishiyaxshilanadi. Organizmdamoddalaralmashinuvikuchayadi. TeridaDvitaminixosilbo’lishiko’payadi. Bularningxammasiodamningkayfiyatiyaxshilanishigauningmehnatqobiliyatiniortishigaolibkeladi. Bulardantashqariquyoshnurizararlimikroblarnixalokqilishinihamaytibo’tishlozim.
Quyoshnuriorganizmgaijobiyta`sirima`lumdarajadabo’ladi. Boshqakasbegalaridanqishloqxo’jalikfermerlari, dehqonlar, suvchilar, qo’yingki, faoliyatiochiqxavobilanbog`liqxoldagikasbegalaridatokuzgachaquyoshnuriningbevositata`siridabo’ladilar. Bizningchakuzatishlarimizshuniko’rsatadikimuttasilravishdaquyoshnuriostidayurganfaoliyatidabo’layotganlardaquyidagilarro’yberadi.
-teriqorayishibilanulardaDvitaminisintezidoimome`yoridabo’ladi.
- teriqorayishibilanqondagigemoglabinmiqdorietarlidarajadabo’libqonkamligikasalligiro’ybermaydi.
- ko’zkasalliklariro’ybermaydi.
-oshqozon-ichak kasalliklari ro’ybermaydi .
Qachonquyoshnuriningbevositata`siriostidabo’lishikerakqanchavaqtturishkerak, foydalisavollargabizaytamizkibuyilfasillarigaquyoshninggorizontagixolatigaorganizmningo’zigaya`nimijozigavashukabiomillargabog`liq.
Xulosamizshundaniboratkiquyoshdanko’proqfodalanibfaoliyatdabo’ling.
Sportbilanshug`ullanishdachiniqish.
Sportchiningchiniqishiuningsportdagifaoliyatidavridaengmuhimkasbetadi. CHiniqishbilansporchimuvoffaqiyatlargaerishadi. CHiniqqansportchikasalbo’lavermaydiko’proqmashqqilishimkoniyatlaribo’ladi. Imkoniyatlarninortishibilankattaxajmdagiog`irroqtarzdagimashqlarnibajarishimkonibo’ladi. CHiniqishbilanturliob-havosharoitlariningorganizmlargasalbiyta`siretadiganomillargachidamiortadi.
YOpiqsportmaydonlaridadoimomashqo’tkazishdabujoylardagimikroiqlimsportchiachiniqishnixosilqilmaydi. Shuninguchunuzoqmuddatdavomidayopiqbinolardagisportzallardamashqmusobaqadaqatnashuvchilaruchuntabiatdan, tabiiyomillardanfoydalanganma`qul.
YOpiqsportzallaridamashqo’tkazidigansportturlaridangimnastikachilar, akrobatlar, kurashchi, bokschilaruchunquyoshnurlarihamdaochiqxavobilanularta`siridabadaninichiniqtirishishlariniolibborishnimutaxassislartavsiyaetadi.
Sportchilarsuvbilanchiniqishningturliusullarinibilibundanfoydalanibishko’rishilozim. Bushaxsiygigienamuhimtamonlarixisoblanadi.
2.2. YANGIPEDAGOGIKTEXNOLOGIYA
«Aylanastol»o’yinnio’tkazishmetodi:
Ishuchunzarur:
Savollar va vaziyatli masalalarto’plamialohidaqog`ozlarda.
Guruhdagitalabalar soni bo’yicha jerebevka uchun raqamlar
Tozaqog`ozlar, ruchkalar.
Ishyo’li:
Hamma talabalar qura bo’yicha 3 guruhga bo’linadi.
Harbittaguruhalohidastolgao’tiradivatozaqog`ozbilanruchkanitayyorlaydi.
Qog`ozdasana, guruhningraqami, fakultet, talabalarning F.I.ko’rsatiladi (o’yinning nomi).
Harbittaguruhningishtirokchisiqonvertdansavololadi.
Talabalar o’z vazifasini qog`ozgayozadi.
Bu qog`ozaylanabo’yichaberiladi.
Harbittatalabao’zinijavobiniyozibqog`ozniboshqasigaberadi.
Harbittatalabaningjavobiga 3 daqiqaberiladi.
Vaqttugagachqog`ozo’qituvchigatopshiriladi.
Hammaishtirokchilarnatijalarnimuhokamaqilibengto’g`risinitanlab, ungamaksimallballqo’yishadi.
Muhokamaga 15 daqiqaberiladi.
Talabalar javoblari uchun ballni mashg`ulotninazariyqisminingreytingiga asoslanib olishadi.
Talabaning olgan balli mashg`ulotuchunbahodahisobgaolinadi.
Talabalarningishio’qituvchidaqoladi.
Javoblarninganalizio’tkaziladi.
Savol:1Davolovchigimnastikamuolajasinito’zishprintsiplari:
Javob: 1.Dastlabkiholatnitanlash.2.Patogenetikbelgisibo’yichamaxsusmashqlarnitanlash.3.Muolajaningdavomiyligi.4.Beriladiganmashqlarningsoni.5.Harbirmashqningqaytarilishsoni. 6.Birmashqningdavomiyligi (tushaktartiboti – 10-15 sekund, yarimtushaktartiboti – 15-20 sekund, erkintartiboti – 30-40 sekund). 7.Qo’llaniladiganmashqlarningtarqoqligi, ya`nimuolajagaharxilmashqlarkiritilishikerak. 8.Berilayotganyuklamaningasta-sekinlikprintsipi, ya`nimuolajashundaytuzilishikerakki, avvalbemororganizmiengilmashqlaryordamidaasosiyyuklamagatayyorlanadi, so’ngramuolajaoxiridabo’shashtiruvchimashqlaryordamidabemororganizmidastlabkiholatgaqaytarilishilozim. 9.Qo’llaniladiganmashqlarsur`ati (sekin, o’rta, tez, tezlashadigan). 10.Muolajavaqtidaishlash-damolishnisbati.11.Muolajavaqtidabajariladiganharakatningritmivaamplitudasi. 12.Muolajagaemotsionalomillarniqo’shish (musiqa, raqslargaxosmashq).
Savol:2 CHiniqish-bu nima?
Javob:CHiniqish-buiqlimiyomillardansovuqvaissiq, quyoshradiatsiyasi, atmosferabosimikabiomillarniodamorganizmigazararlita`sirinikamaytirishgayo’naltirilgangigieniktadbirlarningmajmuixisoblanadi. Muntazamravishdachiniqishorqaliturlitumankasalliklarnioldiniolinadi. Kishiniuzoqyillardavomidamehnatfaoliyatimuvoffaqiyatlitarzdasaqlanibturadi. CHiniqishbusportningjismoniytarbiyaningasosixisoblanadi.
Savol:3 CHiniqish turlari?
Javob:Ochiqxavoda,quyoshnurita`sirida,suvta`siridachiniqishva sportbilanshug`ullanishdachiniqish.
Baholashmezoni
Maksimalball 20-19
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
a`lo
|
YAxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
3.3.TAHLILIYQISM
3.1.Klaster, organayzer
Klasternito’zishqoidasi
1. Aqlingizganimakelsa, barchasiniyozing. G`oyalarisifatinimuhokamaqilmangfaqatularniyozing.
2. Xatnito’xtatadiganimloxatolarigavaboshqaomillargae`tiborbermang.
3. Ajratilganvaqttugagunchayozishnito’xtatmang. Agardaaqlingizdag`oyalarkelishibirdanto’xtasa, uholdaqachonkiyangig`oyalarkelmagunchaqog`ozgarasmchizibturing.
Harbirguruhboshqaguruhlarnibaholaydi. Harbirtalabbo’yichato’liqbajarilsa – 15 ball
Guruh
№
|
Tushunarlivaaniqjavob (5)
|
Ko’rgazma-lilik
(5)
|
Reglamentgaamalqilish (2,5)
|
Guruhfaolligi
(2,5)
|
Jamiball
|
1.
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
Baholashmezoni:
Maksimalball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
3.1.2.Klastertuzimi
CHiniqish
3.2.Vaziyatlimasalalarningkompleksi
1 MASALA
Bemor Xodjaev S. 20 yosh yiqilib oyogi sindi. Umumiy axvoli yaxshi emas: boshi aylanib butun badanda og`riq sezayapti. Qaysi harakat tartibotini tavsiya etasiz va uning vazifalari?
Javob:Qatiyyotoqrejimi.
2 MASALA
Bemor DavronovaT. 34 yosh. Diagnoz: 12 barmok ichak yara kasalli. Umumiy axvoli qonakarli, o’zini yaxshi xis qilyapti, og`riq yuk. Erkin tartibotini tavsiya etish mumkinmi va nimaga?
Javob: Umumiy axvoli qoniqarli , bo’lganligi sababli, erkin tartibot tavsiya etiladi.
3 MASALA
11 yoshli o’g`il bola juda ko’p kassal buladi (shamolash), sport bilan (so’zish) 1oydan beri shug`ullanyapti. Qanday qo’shimcha tavsiyalar buyurasiz va chiniqish asosiy printsiplarini aytib uting?
Javob: Suzishni davom etish va DJTni qo’llash, chiniqish asosiy printsiplari : kun tartibini to’g`ri tashkil etish.
Testlar
1.O’pkaningharxilsegmentlaridanbalg`amevakuatsiyasiuchundrenajlovchiholatniko’rsating
A.*pastki segment-sog`yon boshda
V. pastki segment cho’qqisi-kasal yon boshda yotib,qoringa o’girilgan holat
S. yuqori segment-boshni pastga tushirgan holat
D.o’rta segment-bosh tomonni ko’targan holat
2.Jismoniy yuklamani bajarishda bo’ladigan mushak qisqarishini ayting
A.*dinamik-izotonik
V. faol
S. reflektor
D. ideomotor
3.Mexanoterapiyaga ko’rsatmani ko’rsating
A.*bo’g`imlardagi qiyin harakat
V. skelet mushaklarining gipertonusi
S. suyaklarning sekin bitishi
D. anqilozlovchi spondiloartrit
4.Trenajerlarda mashq bajarish uchun asosiy ko’rsatmani ko’rsating
A.*tayanch-harakat apparati kasalliklari
V.qandli diabet
S. Bexterev kasalligi
D. surunkali osteomielit
5. Jismoniy mashqlarni bajarish uchun qo’llaniladigan trenajerni ko’rsating
A.*veloergometr
V. og`iz kengaytiruvchi
S. «sport» trenajeri
D. «boks» trenajeri
6.Mexanoterapiyaga qarshi ko’rsatmani ayting
A.*yaqqol og`riq sindromi
V. mushak qontrakturasi
S. bo’g`imlarda chegaralangan harakat
D. parezlar
7.Mexanoterapevtik vositalarning xilini ko’rsating
*og`izvalabkengaytiruvchi
mehnatbilandavolash
Ilizarovapparati
Shteyntokapparati
8.ShJT vositasi sifatida qo’llaniladigan tabiatning asosiy tabiiy omilini ayting
*aeroterapiya
balneoterapiya
peloidoterapiya
kislorodliterapiya
9.Shifoxonalarda qo’llaniladigan mehnat bilan davolashning xilini ko’rsating
*umumiymustaxkamlovchi
tinchlantiruvchi
faollashtiruvchi
funktsional
10.Mehnat bilan davolashga asosiy qarshi ko’rsatmani ko’rsating
*qonketishgamoillik
gipertoniyakasalligi
xomiladorlik
ruxiykasalliklar
Baholashmezoni:
Maksimalball15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
20-16-a`lo
|
15-12-yaxshi
|
11-7-o’rta
|
6-4-qoniqarsiz
|
3 vaundankam-yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
4. Amaliyqism
MustaqilravishdabemorlargadavolashdaDJTvazifalariga asoslanibharakattartibotlarinito’g`ritanlashvavazifalarinito’g`riqo’yish. CHiniqishasosiyprintsiplari qo’llash.
5. Malaka, ko’nikmavabilimnitekshirishusullari
- og`zaki;
yozma;
organayzerlar;
test;
vaziyatlimasalalarechish;
egallanganamaliyko’nikmalarninamoyishetish;
5.1.Talabalarbilmi, ko’nikmavamaxoratinibaholashdaqo’llaniladigannazoratmezonlari
№
|
Baho
|
a`lo
|
yaxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
|
O’zlashtirish % hisobida
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
1
|
Nazariyqism
|
20-19
ball
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
2
|
Analitikqism:
organayzer
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
3
|
Test
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
4
|
Amaliyqism
|
40-34,4-ball
|
34-28,4ball
|
28-22ball
|
21,6-14,8 ball
|
14,4 ball
|
5
|
Nazoratsavollari
|
10-7,9
|
7,75-5,6
|
5,5-4,25
|
4,1-2,5
|
2,4 ball
|
5.2.Joriynazoratnibaholashmezoni.
№
|
O’zlashtirish %
|
Baho
|
Talabaningbilimdarajasi
|
1
|
96-100
|
A`lo
«5»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi, barchaberilgansavollargato’liq to’g`ijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi.Mavzubo’yichavaziyatlimasalalarniechadi, testsavollarigato’liqvato’g`rijavobberadi. Erkintasavvurgaegabo’lib, kerakbo’lgandao’qituvchibilano’zfikrinialmashaoladi.
|
2
|
91-95
|
Mavzubo’yichao’zfikrinito’liqbayonetadi,barchaberilgansavollargato’liqto’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi,ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdafaolqatnashadi, mustaqilmushohadayuritadi. Mavzumohiyatinitushuntiraoladi, erkintasavvurgaegabo’ladi, o’qituvchibilanbemalolfikralmashaoladi.
|
3.
|
86-90
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiyfikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi. Mavzubo’yichaamaliyishnatijalaribo’yichamustaqiltekshirishbayonnomasinito’ldiradi.
|
4
|
81-85
|
Yaxshi
«4»
|
Mavzubo’yichao’zfikrinietarlidarajadabayonetadi, barchaberilgansavollargato’g`rijavobberadi, tahlilqiladivaxulosachiqaradi, ijodiy fikrlaydi, auditoriyadamavzunimuhokamaqilishdaqatnashadi.
|
5
|
76-80
|
Javoblarto’g`ri,ammoto’liqemas, o’qituvchiningqo’shimchasavollaribo’yichakamchiliknito’ldiradi, mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol. Auditoriyadagitopshiriklarnibajarishdakatnashadi.
|
6.
|
71-75
|
Mavzunimuhokamaqilishdaetarlichafaol, ammoxatoliklargayo’lqo’yadi, Auditoriyaishlarinibajarishdaqatnashadi, kerakliyozishlarniamalgaoshiradi.
|
7.
|
66-70
|
Qoniqarli
«3»
|
Javoblar 50% gato’g`ri, ammoberilgansavolningmohiyatinitushunadi; topshiriqlarnibajaraoladi,biroqunda 2-3 xatoliklargayo’lqo’yadi.
|
8
|
61-65
|
Javoblar 50%gato’g`ri, savolmohiyatinihammavaqthamto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarnio’qituvchiyordamidabajaradivashundaham 2-3 taxatogayo’lqo’yadi.
|
9
|
55-60
|
Javoblar 40% gato’g`ri,javobberishdayanglishibketadi, savolmohiyatinihammavaqtto’g`ritushunmaydi, topshiriqlarniboshqatalabayokio’qituvchiyordamidabajaradi.
|
10
|
54-30
|
Qoniqarsiz
«2»
|
40% gachato’g`rijavobberaoladi, javoblaraniqemas, topshiriqlarnibajaraolmaydi. Uyvazifasibajarilmagan.
|
11
|
20-30
|
Amaliymashg`ulotgaqatnashadi, formada, daftaribor. Uygaberilganvazifabajarilmagan.
|
6.Nazoratsavollari.
1.Davolash-reabilitatsiyakompleksidaShJTqandaymaqsaddaqo’llaniladi?
2.DJTningusullarivaularningafzalliklari?
3.Harakattartibotinikengaytirishqachonvakimbilanxaletiladi?
4. StatsionardavasanatoriylardaHarakattartibotlarivaularningvazifalariqanday?
5.Shifobaxshgimnastikamuolajasinito’zishdanimagae`tiborberishkerak?
6 DJTvazifalari?
7 CHiniqishasosiyprintsiplari.
8 Insonhayotidachiniqishningahamiyati?
Baholash mezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% vaundankam
|
10-7,9-a`lo
|
7,75-5,6-yaxshi
|
5,5-4,25-o’rta
|
4,1-2,5-qoniqarsiz
|
2,4 vaundankam-yomon
|
7.Tavsiyaetilganadabietlar
Asosiy
1.Epifanov V.A., Apanasenko G.L. «Lechebnaya fizkultura i vrachebnыy qontrol» M., 1990
Ko’shimchaadabiyotlar
1.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
2.Popov V.I. CHogovadze V.G. « Fizicheskaya reabilitatsiya» Rostov naDonu 2001
3.EpifanovV.A. “ Lechebnayafizicheskayakultura” M. 2003
4.DubrovskiyV.A. “ Lechebnayafizkultura” M. 2004
5.Lektsionnыe materialы i uchebno-metodicheskie razrabotki
6.Epifanov V.A. «Lechebnaya fizkultura i sportivnaya meditsina» M., 2000
7.Rixsieva O.A. «Massaj» T. 1996
8.EvdokimovaT.A. MilyukovaI.V. Noveyshiyspravochnik“ Lechebnayafizkultura” M. 2004
9.«Meditsinskie osnovы fizicheskogo vospitaniya i formirovaniya zdorovya i garmonichnogo razvitiya detey i podrostkov» prof. Nazirov F.G. prof. Axmedova D.M. prof. Suyumov F.A. dots. Vasilev V.D, prof. Shayxova G.I. Tashkent 2003
10.Karpman V.L. «Serdtse i sport» M., 1999
11.Edvard T. Xouli, B. Don-Frenks « Rukovodstvo instruktoraozdorovitel-nogo fitnessa» Kiev 2004
12.BetShou “YogafitTreningdlyazdorovya” M. 2005
13.MilyukovaI.V.EvdokimovaT.A. “ Gimnastikadlyadetey” M. 2004
14.A. BokovS. Sergeev “ Yogadlyadetey” M. 2004
15.Epifanov V.A., Moshkov V.N. «Lechebnaya fizkultura (spravochnik)» M.1997
16.M., Aulik I.V. «Opredelenie fizicheskoy rabotosposobnosti v klinike i sporte» M., 1990
17.YUldashev K.YU. «Nemedikamentoznыe metodы lecheniya profilaktiki i meditsinskoy reabilitatsii». Sb. nauch. trudov. T.-1994
18. CHeteladabieti:
Teylor S.B., Miller N.H. “ Basic physiologic principils relatied to
Group exirsise programs” Filadelphiya 1988
Tehaxton L. “ Phithiological and psythological effects of short term exirsise
eddiction on habitual runners.” 1992
19.Internetistochniki:
www.doktor.ru, www. medinfo. home.ml.org
http://www.restart-med.ru
http://www.mirmed.ru
http://micropolarization.narod.ru
http://skolioz.mccinet.ru
http://www.sportpsy.cz
Child in motion /cf/ (Rada Pisot)- http://www.zrs-kp.si/projekti/otrokvgibanju/Otrok%20v%20gibanju.pdf
www. aapmr.org, www.alhealth.com, www.docguide.com, www.healthweb.com, www.acsm.org, www.apta.org, www.sportsmed.org.
www.jphysiol.org, www.physsportmed.com
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG`LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI
TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI
“TASDIQLAYMAN
O’quvishlaribo’yichaprorektor
prof. ___________TeshaevO.R.
“_____”_________________2012 yil
Kafedra: Xalqtibbiyoti, Reabilitologiyavajismoniytarbiya
Fan: Shifokor nazorati
TIBBIYPROFILAKTIKAFAKULTETI 3-KURS
TALABALARIUCHUN
YAGONAUSLUBIYTIZIM
MAVZU: “Massaj (organizmgata`sirmexanizmi, texnikavametodikasi). Gigienik, profilaktik, davolovchi, kosmetikmassaj.”
Mavzusibo’yichaamaliymashg`ulot№15
TA`LIMTEXNOLOGIYASI
Toshkent–2012
uzuvchi: katta o’qituvchi Mirbabaeva D.B.
O’quv texnologiyasi tasdiqlangan:
kafedra yig`ilishida protokol №______ ____________12 y.
Fanning ta`limtexnologiyasi Toshkent tibbiyot akademiyasi Ilmiy-uslubiy kengashi “Ichki kasalliklar” sektsiyasida 2012 yil «____»dagi «_____»-son majlis bayoni bilan ma`qullangan.
Rayis: Professor,t.f.d. Karimov M.Sh.
O’quv mashg`ulotida ta`lim texnologiyasi modeli
Mavzu № 15 Massaj (organizmgata`sirmexanizmi, texnikavametodikasi). Gigienik, profilaktik, davolovchi, kosmetikmassaj.
Ta`lim berish texnologiyasi (amaliy mashg`ulot)
Vaqt: 90 daqiqa
|
Talabalarsoni:8-10
|
O’quv mashg`ulotining shakli va turi
|
Amaliymashg`ulot
|
O’quvmashg`ulotiningtuzilishi
|
1.Kirish qism..
2. Nazariy qism
3.Analitik qism:
-organayzer
-Test va vaziyatli masalalarlar
4. Amaliy qism
|
O’quvmashg`ulotimaqsadi:
|
Massajturlari,texnikavametodika, ta`siretishmexanizmi, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalarbilantanishtirishvatushunchaberish. Turlikasalliklardashifobaxshmassajniko’llashni. Bemorlarnidavolashdamassajahamiyatinitushuntirish.
|
Talababilishikerak:
|
Massajturlarini,texnikavametodikalarni, ta`siretishmexanizmini, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalarni. Turlikasalliklardashifobaxshmassajniko’llashni. Bemorlarnidavolashdamassajahamiyatinibilishikerak.
|
Talababajaraolishilozim:
|
mustaqilravishdamassajturlarini,texnikavametodikalarniqo’llashni, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalargatushunchaberishni. Turlikasalliklardashifobaxshmassajniko’llashni.
|
Pedagogikvazifalar:
Massajturlari,texnikavametodika, ta`siretishmexanizmi, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalarbilantanishtirishvatushunchaberish. Turlikasalliklardashifobaxshmassajniko’llashni. Shifobaxshmassaj. Bemorlarnidavolashdamassajahamiyatinitushuntirish.
|
O’quvfaoliyatinatijalari:
mustaqilravishdamassajturlarini,texnikavametodikalarniqo’llashni, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalargatushunchaberishni. Turlikasalliklardashifobaxshmassajniko’llashni.
|
Ta`limusullari
|
Ma`ruza, aqliyhujum, hikoya, namoyish, videousul, amaliyishusuli, kitobbilanishlash, suhbat, ta`limiyo’yin, organayzer.
|
Ta`limshakli
|
Jamoaviy, guruhlardaishlash («Birgalikdao’qiymiz», «O’ylang-Juftlikdaishlang-Fikralmashing»), yakkatartibli
|
Ta`limvositalari
|
Doska-stend, videofilmlar, yozuvtaxtasi, sxema, eslatma, nazoratvarag`i, matnlar, nazoratsavollari, testlar, vaziyatlimasalalar, mavzugaoidbemorlar
|
Ta`limberishsharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (massaj muolajasi kabineti, kushetka,stol,stul).
|
Monitoringvabaholash
|
Og`zakiso’rov: tezkor-so’rov,yozmaso’rov: test
|
O’quvmashg`ulotiningtexnologikharitasi
Ish bosqichlari va vaqti
(90 daqiqa)
|
Faoliyat
|
ta`limberuvchi
|
ta`limoluvchilar
|
1-bosqich.
5 daqiqa
15 daqiqa
|
Nazariy qism
1.1. Daftarlar va davomatnitekshirish
1.2 Mavzuning nomi, maqsad va kutilayotgan
natijalarni etkazadi. Mashg`ulot rejasi
bilan tanishtiradi.
1.3. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni;
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar
ro’yxatini aytadi (ilova №.8)
1.4. O’quv mashg`ulotida o’quv ishlarini
baholash mezonlari bilan tanishtiradi (ilova№6)
|
Tinglaydilar, yozib
oladilar.
Aniqlashtiradilar,
savollar beradilar
|
2-bosqich.
5daqiqa
10 daqiqa
10daqiqa
15 daqiqa
|
Analitik qism
2.1. Tezkor-so’rov/ savol-javob/ aqliy
hujum orqali bilimlarni faollashtiradi.
2.2. Amaliy mashg`ulotning rejasi va tuzilishiga
muvofiq ta`lim jarayonini tashqil etish
bo’yicha harakatlar tartibini bayon qiladi («Aylanma stol ishbilarmon o’yini) (ilova №3)
2.3. Klaster va kontseptual jadval organayzerlarni ishlash tartibini tushuntiradi va talabalarni guruhlarga ajratadi (ilova №4)
2.4.Tanafus
2.5.Talabalargamavzunio’zlashtirishuchunbelgilanganko’rgazmaliqurollar (testvavaziyatlimasala, kompyuterdasturlari, )nitaqdimetish, ulardanfoydalanishbo’yichako’rsatmalarvatushuntirishberish(ilova №4)
|
Javob beradilar
YOzadilar.
Guruhlarda
ishlaydilar,
taqdimotqiladilar
vabosh.
|
3-bosqich.
10daqiqa
5daqiqa
10daqiqa
5daqiqa
|
Amaliy qism
3.1. Amaliy ko’nikmalarni bajarish (ilova№5)
3.2.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan
ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida
ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga
talabalar e`tiborini qaratadi.
3.3. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quv
mashg`ulotining maqsadga erishish
darajasini taxlil qiladi. Qontrol savollar taxlili (ilova №7)
3.4. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi va
uningbaholashmezonlarinietkazadi
|
Amaliy kunikmalarni bajaradilar
O’z-o’zini, o’zaro
baholashni
o’tkazadilar.
Savolberadilar
Topshiriqniyozadilar
|
|
|
1.Kirish
1.1. Mashg`ulotnio’tkazishjoyivajihozlanishi
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan,
guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar (massaj muolajasi kabineti, kushetka,stol,stul).
1.2.Motivatsiya
|
Massajturlarini,texnikavametodikalarni, ta`siretishmexanizmini, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalarni,turlikasalliklardashifobaxshmassajniko’llashni,bemorlarnidavolashdamassajaxamiyatiniyaxshi bilish va qo’llash katta axamiyatga egadir.Talabatomonidano’zlashtirilganbilimvaamaliyko’nikmalarunikelajakdao’zmutaxassislikamaliyotidaishonchbilanqo’lashimkoniyatiniberadi.
1.3.Fanlararovafanlarichraaloqalar
Sporttibbiyotifanibo’yichata`limberishvertikalintegratsiyabo’yichanormalanatomiya, normalvapatologikfiziologiya, ichkikasalliklarpropedevtikasi, gorizontalintegratsiyabo’yichafakultativvagospitalterapiya, travmatologiyavaortopediya, jismoniytarbiyavaShJTfanlaribilano’zviybog`langan
|
2. Nazariyqism
2.1. MAShG`ULOTNINGQISQACHAMAZMUNI
|
Massaj – bukasalliknidavolashvaoldiniolishusulidir. Ubilantanayuzasigayokiba`ziorganlargamaxsususullarbilanta`sirtiladi. massajasosanqo’lbilanqilinadi, lekinmaxsusasboblaryordamidaapparatbilanhamo’tkaziladi. Uko’pyillardavomidaamaliyqo’llanilib, ilmiyasoslangan, odamorganizmiuchunengfiziologiksog`lomlashtirishvositasibo’libhisoblanadi. Uniprofilaktikmaqsadda, ya`niorganizmnimustaxkamlashuchunvatibbiyotningharxiltarmoqlarida, ya`nijarrohlikda, ortopediyada, ginekologiyada, terapiyada, nevrologiyadavaboshqalardakengqo’llaniladi. Shifobaxshmassajmustaqilusulsifatidaqo’llanilishimumkin, shuningdekboshqadavolashusullaribilanbirgalikdaqo’llanilishimumkin. Massajdavolashmaqsadidafaqatshifokorningtavsiyasibilanamalgaoshiriladi. Massajyordamidacharchoqniolishmumkin, shuningdekkattajismoniyyuklamalargatayyorgarlikko’rishmumkin, shuninguchunmassajsportchilarga, shubilanbirgakattajismoniyvaaqliyyuklamanitalabqiluvchikasbegallarigazarurdir. Massajgigienikvakosmetikmaqsadlaridajudakengqo’llaniladi.Massajhammasog`lominsonlargako’rsatilgan, lekinyoshigavaasabsistemasiningreaktivligigaqarabdifferentsialyondoshishkerak.YOshikattavaorganizmizaiflashganodamlargamassajqisqavaqtdavomidavaintensivo’tkazilishikerak, bundahammamassajninghammausullariqo’llanilishishartemas.Hozirgikunda 4 tamassajsistemasima`lum : rossiya, fin, shvedvasharqiy.Sharqiysistemao’tkazilishtexnikasibilanklassiksistemadanfraqqiladi. Bundauqalanayotganmushaklarvenozqonlardanozodqilinadivabo’g`imlargaharakatchanlikberadi. Sharqmassajifaqatqo’llarbilanemas, balkioyoqlarbilanhamqilinadi. Buusulko’pinchasportchilarningkuchlimushaklariniuqalashdaqo’llaniladi.Rossiya, finvashvedsistemalaribir-birigajudao’xshash, chunkiko’pyillardavomidabir-biridanmassajningyaxshitomonlariniolib, takomillashtiribborganlar.Shvedmassajsistemasiasosanbo’g`imlarniuqalashgaqaratilgan. Asosiyusullaribo’libsilash, surtishvaharakathisoblanadi; vaqtningko’pqismi (60 – 70 %) surtishgaqaratilgan. Qonaylanishinivalimfaoqiminingyaxshilashgaqaratilganklassikmassajfarqliravishda, shvedmassajiningasosiyvazifasibo’libmushaklarnivanerv-tomirbog`laminicho’zish, hamdato’qimalardahosilbo’lganbezlarnisurtishbo’libhisoblanadi. Shvedsistemasidaqo’l-oyoqlarnimassajqilishtartibiklassikmassajnikigaqarama-qarshidir (oyoqlaruchun – tovon, tizza, son; qo’llaruchun – barmoq, bilak, elka), ya`niungaso’ribolisheffektixosemas. Boshqasistemalardanyanafarqishundaki, shvedmassajidashvedgimnastikasidanfoydalaniladi.Finsistemasidamassajqilingandaasosiyusulsifatidakattabarmoqningyuzasibilanyumshatishqo’llaniladivayassimushaklarnimassajqilishdayaxshinatijalarberadi. Lekinboshqasohalardayaxshinatijabermaydi, klassikmassajningboshqahammabarmoqlarishtirokidagiusullariniqo’llashgaimqonbermaydi. Finsistemasigashvedmassajidansurtish, rossiyamassajidanyumshatishusullarikiritilgan.Rossiyasistemasishvedsistemasidanavvalpaydobo’lganvaasosiye`tiborsilashvasurtishusullarigaqaratilgan.Massajniorganizmninguqalanayotganto’qimasigafaqatmexaniqta`siretadidebtushunishmumkinemas, buta`sirmurakkabfiziologikjarayonbo’lib, undamarkaziynervsistemasimuhimrolegallaydi.Organizmgamassajningta`sirmexanizmida 3 taomilfarqlanadi : asab, gumoralvamexaniq.Birinchinavbatdamassajmarkaziyvavegetativnervsistemasigata`siretadi. Massajningboshlang`ichbosqichidaterida, mushakda, tog`ayda, bo’g`imholatida, bog`lamvatomirdevorlaridajoylashganretseptorlarningqo’zg`alishibo’ladi. So’ngrasezgiryo’llarorqalihosilbo’lganimpulslarmarkaziynervsistemasigao’zatiladivaboshmiyayarimsharipo’stlog`iningtaalluqlisohalarigaetkaziladi. Shuasosdamurakkabumumiyjarayonlaryuzagakelib, organizmdafunktsionalqo’zg`alishlarnichaqiradi. Organizmgamassajningta`siridankelibchiqadigannatijalarimarkaziynervsistemasidamassajo’tkazishvaqtidaqandayjarayonlarustunligigabog`liq, ya`niqo’zg`alishyokitormozlanish, hamdamassajningdavomiyligiga, qo’llanilayotganusullarharakterigavaboshqalargabog`liq.Massajjarayonidagumoralomilhame`tiborgaolinadi. Uqalashnatijasidateridabiologikaktivmoddalarhosilbo’ladivaqongatushadi (to’qimagormonlari), natijadatomirreaktsiyalarivaimpulsningo’zatilishiamalgaoshiriladi.D.E.AlperivaN.S.Zvonitskiylaro’zkuzatishlaridamassajta`siridagistaminvagistamingao’xshashmoddalarningtezhosilbo’lishiniisbotlashgan. Oqsilningparchalanishmaxsulotlari (aminokislotalar, polipeptidlar) bilanbirgaqonvalimfaorqaliorganizmbo’yichatarqaladivatomirlarga, ichkiorganlargavasistemalargashifobaxshta`siretadi. Gistaminbuyrakustibezigata`siretib, adrenalinningajralishiniko’paytiradi. Atsetilholinbirasabxujayrasidanikkinchisigaqo’zg`alishnio’zatuvchivositasifatidata`siretib, skeletmushaklariningfaoliyatiuchunqulaysharoityaratibberadi. Shubilanbirqatordamaydaarterniyalariningkengayishigavanafasningqo’zg`alishigasababbo’ladi. Shuningdekko’pginato’qimalarningmahalliygormonibo’libhisoblanadi.Massajta`sirining 3-chiomilibo’libmexaniqomilhisoblanadivacho’zish, joyinio’zgartirish, bosimko’rinishidanamoyonbo’lib, qon, limfa, to’qimalararosuyuqliktsirkulyatsiyasiningtezlashishiga, epidermisningajralganxujayralardantozalanishigaolibkeladi. Massajningmexaniqta`sirinatijasidaorganizmdadimlanishholatlariyo’qotiladi, uqalanayotgansohadamoddaalmashinuvivaterinafasiningtezlashishikuzatiladi.
Massajningterigata`siriquyidagicha :
1.Teriorqalimarkaziynervsistemasigaqo’zg`atisho’zatilib, organizmningvaayrimorganlariningjavobreaktsiyalarianiqlanadi.
2.Massajo’lganepidermisxujayralariniteriningyuzaqismidantozalab, tervayog`bezlariningfaoliyatiniyaxshilaydi.
3.Massajta`siridateriningqonbilanta`minlanishiyaxshilanadivavenozdimlanishyo’qotiladi.
4.Uqalanayotgansohadaharoratoshadi, bualmashinuvvafermentativjarayonlariningtezlashishigaolibkeladi.
Qonbilanta`minlanishningtezlashganligisababliuqalanayotganteriqizaradivataranglashadi. Uningmexaniqvaharoratlita`sirlarigaqarshiligioshadi. Silashnatijasidalimfatomirlaridalimfaoqimitezlashadivavenalardadimlanishyo’qotiladi. Bujarayonlarfaqatuqalanayotgansohadagitomirlardaginaemas, balkiungayaqinyotgantomirlardahamkuzatiladi. Buso’ribolishta`siriuqalanayotgantomirlardabosimningpasayishinitushuntiradi. Massajteri-mushaktonusinioshirib, teriningtashqiko’rinishigata`siretadivaunisilliqvaelastikqiladi. Terito’qimalaridamoddaalmashinuvinitezlashtirib, butunorganizmdakechadiganmoddaalmashinuvigaijobiyta`siretadi.
Massajta`siridabo’g`imvaungayaqinyotganto’qimalarningqonbilanta`minlanishiyaxshilanadi, bo’g`imichidagisinovialsuyuqligininghosilbo’lishivaharakatitezlashadi, natijadabog`lamlarningelastikligioshadi.Bajarilgankuchlijismoniyyuklamavamikrojaroxatlarnatijasidabo’g`imlardaharakatningchegaralanishi, shishishi, bo’g`imxaltasiningburishishi, sinovialsuyuqligitarkibiningo’zgarishinikuzatishimizmumkin. Massajyordamidabo’g`imto’qimalariningoziqlanishiniyaxshilab, yuqoridagikasallikbelgilariniyo’qotibginaqolmay, balkiularninghosilbo’lishiningoldinihamolishmumkin. Bundantashqarimassajningo’zvaqtidaqilinishiartrozlarniyuzagakeltiruvchitog`ayto’qimasiningzararlanishiningoldiolinadi. Massajyordamidatos-son, elka, bilak, umurtqaoralig`ibo’g`imlariningharakatamplitudasinioshirishmumkin.
Insonda 400 danortiqskeletmushaklaribo’lib, ulartanavaznining 30-40% nitashqiletadi. Mushaklarumumiyvaznining 80%niqo’l-oyoqmushaklarihosilqiladi. Hammaskeletmushaklaritana, boshvaqo’l-oyoqmushaklarigabo’linadi. Tanamushaklario’znavbatidaorqa (ensavaorqamushaklari) vaoldingi (bo’yin, ko’krakvaqorinmushaklari) mushaklargafarqlanadi. Mushaklarmushaktolalaridantashqiltopganbo’lib, ularningasosiyxususiyatiqo’zg`alishvaqisqarishdaniboratdir. Skeletmushaklario’zigaxossezuvchiorganlargaxosbo’lib, o’zidanimpulslarnimarkaziynervsistemasigao’tkazadivaqaytishidaasab-mushakoxirlariorqalio’tib, undaatsetilholinninghosilbo’lishigaolibkeladi, ya`nimushaktolalariningqo’zg`alishinichaqiradi. O’tkazilgankuzatishlarshuniko’rsatdiki, holsizlanganmushaklarmassajqilingandauningishbajarishqobiliyati 5-7 martagaoshgan. Og`irjismoniyyuklamadanso’ng 10 minutdavomidao’tkazilganmassaj, mushaklarningboshlang`ichishbajarishqobiliyatinitiklabginaqolmay, balkiunioshiradi. Massajta`siridamushaklardaqonaylanishivaoksidlanish-tiklanishjarayonlariyaxshilanadi, kislorodbilanta`minlanishivaalmashinuvmaxsulotlariningchiqaribyuborilishitezlashadi. Natijadaog`riq, mushaklarningshishishi, bo’g`imlardaharakatningchegaralanishichetlashtiriladi.Ko’krakqafasidao’tkaziladiganharxilmassaj (orqa, bo’yinvaqovurg`alararomushaklarni, diafragmaningqovurg`agabirikkansohasiniyumshatishvasurtish) nafasfunktsiyasiniyaxshilaydivanafasmushaklariningholsizlanishiniyo’qotadi.Regulyaro’tkaziladiganmassajo’pkaningsilliqmushaklarigaya`shita`siretib, shartlireflekslarninghosilbo’lishigasababbo’ladi. Ko’krakqafasidao’tkaziladiganmassajningasosiyusullari (qovurg`alararosohalarinisurtish, urish, kesish) nafasningreflektorchuqurlashishibilannamoyonbo’ladi.Shunarsama`lumki, massajsiydikajralishinikuchaytiradi, buo’znavbatidaazotningko’pmiqdordaorganizmdanajralishigasababbo’ladi. Agarmassajjismoniyyuklamadanso’ngo’tkazilsa, azotmoddalariningajratilishi 15%gaoshadi, organizmdansutkislotasiningajratilishinitezlashtiradi. Jismoniyyuklamadanoldino’tkazilganmassajgazalmashinuvini 10-20%ga, yuklamadankeyinqilinsa 96-135%gaoshiradi.Keltirilganmisollarshuniko’rsatadiki, jismoniyyuklamadankeyino’tkazilganmassajorganizmdakechayotgantiklanishjarayonlarinitezlashtiradi. Agarmassajdanoldinissiqmuolajalaro’tkazilsa (parafin, shifobaxshbalchiqliyokiissiqvannalar) tiklanishyanadatezlashadi.
Xulosaqilibshunita`kidlashmumkinki, massajyordamidaorganizmningfunktsionalholatinimaqsadgamuvofiqo’zgartirishimumkin.Organizmningfunktsionalholatigamassajning 5 xilasosiyta`sirqilishturlarifarqlanadi. Bular :
1.Organizmtonusinioshiruvchita`siri
BundamassajMNSningqo’zg`alishinikuchaytiradi. Birtomondanuqalanayotganmushaklarproprioretseptorlaridanasabimpulslariningboshmiyakattayarimsharlariningpo’stlog`igayuborilishiningoshishibilan, ikkinchitomondanboshmiyaretikulyarformatsiyasiningfunktsionalfaollashishiningortishibilantushuntiriladi. Massajningtetiklashtiruvchita`sirigipodinamiyaningsalbiybelgilariniyo’qotishuchunqo’llaniladi (majburiykamharakatlihayotkechirish, jarohatlar, ruhiybo’zilishlarvah.z.). Massajningquyidagiusullariqo’llaniladi : kuchliyumshatish, siltash, hammaurishusullari (kesish, engilurishvah.z.). Organizmningtonusinioshiruvchita`sirningmaksimaleffektivligigaerishishuchunmassajtezsur`atdaqisqavaqtdavomidao’tkazilishikerak.
2.Tinchlantiruvchita`siri
BundaMNSningfaoliyatigatormozlovchita`sirko’rsatiladi, ya`niekstero- vaproprioretseptorlargame`yoriy, ritmikvadavomiyta`sirko’rsatiladi. Tinchlantiruvchita`sirgamassajningbutuntanabo’ylabritmiksilashvasurtishusullariniqo’llaberishiladi. Iassajsekinsur`atdao’zoqvaqtdavomidaolibboriladi.
3.Trofikta`siri
Trofikta`sirqonvalimfaoqiminingtezlashishibilanbog`liqdir. Bundato’qimalargakislorodvaboshqaoziqmoddalariningolibborilishiyaxshilanadi. Mushaklarningishbajarishqobiliyatinitiklashdatrofikta`sirningahamiyatikattadir.
4.Energotropta`siri
Buta`sirnerv-mushakapparatiningishbajarishqobiliyatinioshirishgaqaratilganvaquyidagichanamayonbo’ladi :
-mushaklarbioenergiyasiningfaollashishi;
-mushaklardamoddaalmashinuviningyaxshilanishi;
-mushaktolalarigaasabiyqo’zg`alishnio’zatishnikuchaytiruvchiatsetilholinhosilbo’lishiningoshishi;
-mushaktomirlarinikengaytiruvchigistaminhosilbo’lishiningoshishi;
-mushaklarqisqarishtezliginioshirishgavafermentativjarayonlarningtezlashishigaolibkeluvchiuqalanayotganto’qimalardaharoratningoshishi.
5.Organizmfunktsiyasininormallashtiruvchita`siri
Buta`sirboshtmiyakattayarimsharlarpo’stlog`idaasabjarayonlardinamikasiningregulyatsiyasidanamayonbo’ladi. Asabsistemasidaqo’zg`alishyokitormozlanishjarayonlariningkeskinustunligidabuta`sirmuhimahamiyatgaega. Massajvaqtidaharakatanalizatorlarisohasidaqo’zg`alisho’chog`ihosilqilinadi, bumanfiyinduktsionqonunibo’yichadimlanish, boshmiyapo’stlog`idagipatologiko’choqlarnibostiradi. Massajningnormallashtiruvchita`sirijaroxatlarnidavolashdakattaahamiyatgaega, ya`nito’qimalarningtiklanishinivaatrofiyanibartarafetilishinitezlashtiradi. Harxilorganlarningfunktsiyasininormallashtirishdama`lumrefleksogensohalardasegmentarmassajo’tkaziladi.
Massajqandaymaqsaddaqo’llanilishigaqarabquyidagiturlarigabo’linadi :
1.Sportmassaji
Bumassajturisportchilarningfunktsionalholatini, sportformasiniyaxshilash, jismoniyishbajarishqobiliyatinioshirish, jarohatvatayanch-harakatapparatikasalliklariningoldiniolishuchunqo’llaniladi. Sportmassajidastlabki (mobilizatsion) vatiklovchimassajlargabo’linadi.
Dastlabkimassajtrenirovkadan (musobaqadan) oldino’tkaziladi. Bundanmaqsad – nerv-mushakapparatini, yurak-qontomirvanafassistemalarinitayyorlash, ishlabchiqarishjarayonlarinitezlashtirish, tayanch-harakatapparatijarohatlariningoldiniolishdir. Bajariladiganishharakteriga, sportturiga, sportchiningruhiyholatigaqarabtinchlantiruvchivatetiklashtiruvchimassajfarqlanadi.
Tiklovchimassajkattajismoniyvaruhiyyuklamalardanso’ngbajariladi. Uningvazifasibo’libhisoblanadi : sportchiningfunktsionalholatinitiklash, jismoniyishbajarishqobiliyatinioshirish, umumiyholsizlanishnichetlashtirish. Asosanumumiytiklovchimassaj, kamholatlardamahalliy (kurashchi, bokschi, gimnastlaruchuntanaffusvaqtida) tiklovchimassajqilinadi. Kattajismoniyyuklamalardanso’ngavaylovchiharakterdabo’ladi, damolishkunlarimassajanchachuquro’tkaziladi. Massajningqo’llanilishsoniholsizlanishdarajasiga, tayyorgarlikbosqichigavaboshqaomillargabog`liqholdaqilinadi.
2.Shifobaxshmassaj
Shifobaxshmassajharxiljaroxatlarvakasalliklarnidavolashdasamaralidavolashusulibo’libhisoblanadi. Organizmfunktsiyalariningbo’zilishharakterigaqarabmassajningmodifikatsiyasio’zgaradi, uo’zininguslublariga, ko’rsatmavaqarshiko’rsatmalarigaega. Shifobaxshmassajumumiyvamahalliyqilinadi.
Shifobaxshmassajo’tkazganda 5 taasosiyusullarqo’llaniladi : silash, siqibchiqarish. yumshatish, surtishvavibratsiya, shuningdekaktiv-passivharakatlarqo’llaniladi. O’zoqvaqtshug`ullanmagan, operatsiyao’tkazgansportchilarningjismoniyishbajarishqobiliyatinitiklashvafunktsionaldavolashdareabilitatsionmassajo’tkaziladi. Bumassajshifobaxshjismoniytarbiya, mexanoterapiyabilanbirgalikdao’tkaziladi. Massajumumiy (haftasiga 2-3 marta) vamahalliy (harkuni, davolashningbirinchibosqichidakuniga 2-3 marta) o’tkaziladi. Qontvalimfaoqimininormallashtirish, og`riqsindrominiyo’qotish, shishishni, gematomaniso’riltirish, to’qimalarregeneratsiyasivareporatsiyasi, oksidlanish-tiklanishjarayonlarininormallashtirishuchunjarohatvakasalliklardamassajniimqondarajadaertaqo’llashmaqsadgamuvofiqdir.
Davolashningbirinchibosqichidamassajsovuq, ikkinchisidaissiqmuolajalarbilanbirgalikdao’tkaziladi. JarohatningbirinchikunlaridamassajMuzbilan (aplikatsiya) qilinadi. So’ngrasovuqmassajiliqmuolajabilanalmashtiriladi. Sovuqbilanta`sirko’rsatilgandaanestiziyalovchi, gomeostatikvayallig`lanishgaqarshisamarakuzatiladi. Busovuqningnervoxirlariningsezuvchanliginipasaytirishinatijasidaog`riqningkamayishigaolibkeladi. Muzbilanmassajqilingandauqalanayotganbo’g`imdaharakatamplitudasiortadi, to’qimalardashishishkamayadi. Sovuqmassajmushakdaqonoqiminiyaxshilaydi, metabolizmmahsulotlariniorganizmdanchiqaradi, gipoksiyaniyo’qotadi, to’qimalarningregeneratsiyavareporatsiyajarayonlarinitezlashtiradi. Massajnio’tkazishuchunMuztselofanxaltagasolinadi (xaltasuvbilanto’ldirilib, MuzlatkichningMuzxonasiga 30-60 minutgaqo’yiladi). Massajtayanch-harakatapparatijarohatining 1-soatlarida, tayanch-harakatapparatiningsurunkalikasalliklaridajismoniymashqlarbilanbirgaolibboriladi. Shuningdektrenirovkalardan (musobaqalardan) so’ngquyidagichaolibboriladi : jarohatsohasi 2-3 minutdavomidaMuzbilanmassajqilinadi, so’ngrasportchibasseyndasuzadi, agarbuningimqoniyatibo’lmasabasseynyokivannalardajismoniymashqlarbajaradi. Bumuolajabirnechamartaqaytariladi.
Elka-kurakperiartritidaMuzbilanmassajdanso’ng (3-5 minut), trenajerlardaelastikbintbilanmashqbajarishmumkin. Massajningdavomiyligijarohatningjoylashishsohasigayokikasallikbosqichiga, jinsiga, yoshigavasportchiningumumiyholatigabog`liq.
YAllig`lanishkasalliklarida (bronxit, zotiljamvah.z.) birinchi 2-5-kunlardabankalimassajtavsiyaetiladi, keyinchalikperkussionmassajingalyatsiya (dorimoddalarivakislorodli) bilanbirgalikda, kechqurungaisituvchimassajtavsiyaetiladi. Bankalimassajreflektorusulgaasoslanganbo’lib, teriretseptorlarininghosilqilinganbankavakuumdaqo’zg`alishikuzatiladi. Massajdanoldinta`siretiluvchisohagaisitilganvazelinyog`ibilanishlovberiladi. Perkussionmassajbronxitvazotiljamdaqon, limfaaylanishinivao’pkaventilyatsiyasiniyaxshilashuchunqo’llaniladi. massajyotganyokio’tirgandastlabkiholatdabajariladi. Ko’krakqafasiningma`lumsohasigao’ngyokichapqo’lkaftiqo’yilib, ustidanritmikholatdabo’shqo’lbilanuriladi. So’ngrayuqoridagiharakatsimmetriksohadaqaytariladi. Perkussionmassajavvalko’krakqafasiningoldingiyuzasida, keyinorqayuzasidao’tkaziladi. Oldingiyuzasidaurishningumrovsuyaginingostidavaqovurg`aningpastkiyoyisohasida, orqayuzasidako’krakusti, kurakoralig`ivakurakostisohalaridaolibboriladi. So’ngraqo’llaryordamidako’krakqafasisiqiladi. Bundaqo’llardiafragmagayaqinbo’lganpastkiyonbo’limdajoylashadi. Nafasolgandaqo’llarumurtqapog`anasibo’ylabsirg`anadi, nafaschiqargandaqo’llarto’shsuyagitomonharakatqilib, ko’krakqafasinafaschiqarishoxiridaqisiladi. So’ngraqo’llarqo’ltiqostigaolibboriladivaharakatqaytariladi. Bundankeyinko’krakqafasidaqiyshiqmassajo’tkaziladi : massajistqo’li (o’ng) bemorningqo’ltiqostisohasida, ikkinchisi (chap) diafragmagayaqinpastkiyonyuzasidajoylashadivanafaschiqarishcho’qisidako’krakqafasiqisiladi. So’ngraqo’llaralmashtiriladi. YUqoridagiharakatlar 2-3 minutdavomidaolibboriladi. Bemornafasniushlabturmasligiuchunqo’llarumurtqapog`anasibo’ylabsirpanganda “nafasol”, to’shsuyagitomonharakatqilganda “nafaschiqar” deganbuyruqlarberilishikerak. Nafaschiqarishoxiridako’krakqafasiqisilib, nafasfaollashtiriladi.
Perkussionmassajdanafasniyaxshilovchiekstrapulmonalsharoityaratiladi. Mexaniqta`sirnafasnistimullaydivabalg`amninghaydalishigasababbo’ladi. Ko’krakqafasiningqisilishialveollalar, o’pkaildizivaplevraningretseptorlarigata`siretib,nafasmarkaziqo’zg`alishiningoshishivanafasolishningfaollashishiuchunsharoityaratibberadi.
Qovurg`alararonafasmushaklarigata`siretilgandanafasaktistimullanadi, nafasmarkazigareflektorta`siretiladi. Reanimatsiyabo’limidaog`irjarohatlarnatijasida (ko’pqonyo’qotishbilan) yurakurishivanafasto’xtashhavfibo’lsamassajo’tkazilishizarur. Agarbemoryuraginingurishito’xtasa, darholtashqimassajniqo’llashzarur, ya`niyurakritmikholatdato’shsuyagivaumurtqapog`anasioralig`idaqisiladi. Qisilishhisobigaqonchapqorinchadantomirlarorqaliboshmiyavayurakkaboradi. To’shsuyagigabosimkamaytirilgandaqonyanayurakbo’shlig`inito’ldiradi. YUrakningtashqimassajidamasalan, o’ngqo’lkaftito’shsuyaginingpastkiqismiga, chapqo’lesauningustigaqo’yilib, umurtqapog`anasitomonqisiladi. Bundaqo’llargabutuntanavaznibilanta`siretiladi, qisishmaksimalbo’lishiva 1,5 sekunddavometishikerak. Qisishningqaytarilishisekundiga 1 martadankambo’lishimumkinemas, aksholdaqonoqimietarlidarajadabo’lmaydi. Massajningsamaradorligiuyquarteriyasidagipulsi, ko’zqorachig`iningtorayishivamustaqilnafasharakatiningpaydobo’lishibilanbaholanadi. Shuningdekteriranginingo’zgarishigahame`tiborqaratiladi. YUrakningtashqimassajio’pkagahavopuflash (sun`iynafas) bilanbirvaqtdaolibboriladi. Agarbemornijonlashtirishnibirkishiolibborsa, o’pkagahavopuflashningharikkitezharakatioralig`ida 15 sekunddavomidato’shsuyagini 15 martabosishkerak. Bemorningboshiorqagabuqiladi. Muolajapulsningo’z-o’zidanpaydobo’lguncha (sun`iynafas – o’z-o’zidannafaspaydobo’lguncha) olibboriladi.
3.Gigienikmassaj
Undankasalliklarningolidiniolish, organizmningnormalfunktsionalholatinisaqlashuchuntananiparvarishlash, sog`liqnimustahkamlashmaqsadidafoydalaniladi. Massajnatijasidaorganizmningqarshiligioshadi, immunitetiko’tariladi. Gigienikmassajumumiyvamahalliybo’lib, alohidayokiertalabkibadantarbiyabilanbirgalikda, hamdasaunada, rushammomidaqo’llaniladi. Uko’phollardao’zini-o’zimassajqilishqo’rinishidaqo’llaniladi. Univannavadushqabulqilishdaqo’llashmumkin. Bundaasosiybo’lgansilash, surtish, siqibchiqarish, yumshatish, vibratsionusullaridanfoydalaniladi.
4.Kosmetikmassaj
Bumassajfaqatmahalliyholdao’tkaziladi. Uqarishnioldiniolishuchunnormalteriparvarishida, harxilkosmetikkamchiliklarida, kasalliklardaqo’llaniladi. Kosmetikmassajuchxilbo’ladi : gigiepnik (profilaktik), shifobaxshvaplastik.
Profilaktikmassajteriqovjirashiningoldiniolish, qurishiniyo’qotish, ko’rinishiniyaxshilashgaqaratilgan.
Shifobaxshmassajajin, burishish, shishish, ko’payganyog`qatlamlariniyo’qotishdafoydalaniladi.
Plastikmassajteriturgorikeskinpasayganyoshikattalarga, hamdamimikajin, chuqurburishishpaydobo’lganyoshlargamo’ljallangan.
Massajshakllari
1.Umumiymassaj
Bundabutuntanayuzasimassajqilinadi. Massajningdavomiyligiuningturiga, massajolayotgantanavazniga, yoshiga, jinsigavabashqalargabog`liqdir. Umumiymassajqilinayotgandamassajusullariningketma-ketligiinobatgaolinadi. Avvalsilash, siqibchiqarish, surtishkeyinyumshatishvavibratsionusullariqilinadi. massajsilashbilantugatiladi. Oddatdamassajtananingkattayuzalisohasidavayirikmushaklaridanboshlanadi, shuninguchunumumiymassajniorqadanboshlaganma`qul. So’ngrabo’yinvaqo’llargao’tiladi. Birtomondanikkinchisio’tiborqavabo’yinsohalarinialohidamassajqiladi. Shuningdeko’ngvachapqo’llarnialohidamassajqilinadi. Keyinchaliktossohasi, dumbavasonmassajqilinadi, so’ngratizzabo’g`imi, boldir, axillpayi, tovonuqalanadi. Keyingibosqichdaoyoqpanjalari, tovonbo’g`imiorqadayotgandastlabkiholatdao’tkaziladi, so’ngratizzabo’g`imivasongao’tiladi. Avvalo’zoqdayotganko’krakuqalanadivayaqinyotganqo’llargao’tiladi. Massajistboshqatomongao’tib, yuqoridagiharakatlarniqarama-qarshitomondao’tkazadi. Massajso’ngidaqorinuqalanadi.
2.Mahalliymassaj
Bundatananingalohidabirbo’lagimassajqilinadi, masalan : bo’yin, orqa, oyoqvah.z. Zaruriyattug`ilgandama`lumbirmushak, bo’g`im, bog`lamvaboshqalarmassajqilinadi. Massajningdavomiyligitananingqaysiqismiuqalanishigabog`liq. Oddatdamahalliymassaj 3 minutdankam, lekin 25 minutdanko’pqilinmaydi. Massajusullariningketma-ketligixuddiumumiymassajnikidek. Uqalashniyuqorisohadanboshlashkerak, masalan : qo’lmassajielkadanboshlanib (avvalichkiyuzasi, so’ngratashqiyuzasi) bilakbo’g`imiga, bilakka, kaftga, qo’lbarmoqlarigao’tiladi. Kaftmassajio’tkazilayotgandaavvalbilaksohasidanboshlashkerak. Mahalliymassajasosanbirmassajisttomonidan, ba`zihollardajuftmassaj, hamdao’zini-o’zimassajqilishlardanfoydalaniladi.
3.O’zini-o’zimassajqilish
Bundainsono’zini-o’zimassajqiladi. Uko’pinchaertalabkibadantarbiyadanso’ng, hamomda, jarohatvakasalliklarda, sportdakengqo’llaniladi.
4.Juftmassaj
Bumassajturiertalabkibadantarbiyadanso’ng, saunada, sportmusobaqalaridanoldinvakeyin, sportmashg`ulotlaridanoldinvakeyinqo’llaniladi. Juftmassajba`zikasallikvajarohatlarda, umurtqapog`anasijarohatlarida, bel-dumg`azaradikulitida, qo’l-oyoqparalichida, bronxialastmada, surunkalizotiljamvao’pkaningboshqakasalliklarida, gastritda, kolitda, holetsistitdavah.z.lardaqo’llanilmaydi.
Juftmassajikkitamassajisttomonidano’tkaziladi. Ko’phollardabumassajturivakuumyokivibratsionapparatyordamidao’tkaziladi. Birinchimassajistorqaniuqalayotganda, ikkinchisioyoqlarningorqasohasiniuqalaydi. Biriko’krakvaqo’llarniuqalayotganda, ikkinchisioyoqlarningoldingiyuzasiniuqalaydi. So’ngrabirinchimassajistko’krakvaqo’llarniuqalabbo’lganidankeyin, qorinsohasigamassajqilishgao’tiladi. Juftmassajningdavomiyligimassajolayotganningjinsga, yoshga, tanavaznigavaorganizminingfunktsionalholatigabog`liqdir. Oddatdamassajningdavomiyligi 5-8 minutnitashqiletadi.
5.O’zaromassaj
O’zaromassajsaunada, maishiyhayotda, ishlabchiqarishdavah.z.lardaqo’llaniladi. Bundaikkikishibir-birinimassajqilib, massajningasosiyusullariniqo’llaydilar. O’zaromassajqo’lvaapparatyordamidaumumiyvamahalliyko’rinishdao’tkazilishimumkin. Mahalliymassajdako’proqtananingholsizlanganqismivamushaklariuqalanadi. Kuchlijismoniyyuklamadanso’ngumumiytiklovchimassajo’tkazishmumkin. O’zaromassajningdavomiyligi 10-15 minutdir. O’zilibo’tkaziladiganvibratsionusuli, ya`niurish, chapakchalish, kesishvenozbosiminivamushaktonusinioshirishgaolibkeladi, shuninguchuno’zarotiklovchimassajdaularqo’llanilmaydi.
Massajo’tkazilishigaqarabquyidagilargabo’linadi :
1.Qo’lmassaji
Massajningan`anaviyusulidir. Qo’lmassajiyordamidamassajninghammausullariniqo’llashmumkin, hattokilozimbo’lgandaularnikambinatsiyalashvaketma-ketliginio’zgartirishmumkin. Bumassajningsalbiytomonimassajistningcharchashidir.
2.Apparatlimassaj
Buusulningkamchiligishundaki, massajistuqalanayotgansohanisezmaydi, ba`zimassajusullariniqo’llabbo’lmaydi. Shuninguchunapparatlimassajqo’llimassajgaqo’shimchavositasifatidaqo’llaniladi. Amaliyotdako’phollardavibriomassaj, pnevmomassaj (vakuumli) vagidromassajqo’llaniladi.
3.Kombinatsiyalanganmassaj
Buapparatlimassajningklassikyokisegmentarmassajningbirgalikdao’tkazilishidir. Kombinatsiyalanganmassajorganizmgafiziologikta`sirinikuchaytiradi, massajmuddatiniqisqartiradivako’pchilikkao’tkazishimqoniyatiniberadi. Bumassajsportamaliyotidakengqo’llaniladi. Shuningdekjarohatlarda, tayanch-harakatapparatiningkasalliklaridavaasabsistemasikasalliklaridakengqo’llaniladi. Massajklassikmassajningtayyorlovqismibilanboshlanadi.
Orqasohasiningmassajisilashbilanboshlanadi, so’ngrasiqibchiqarishusuliqo’llaniladi. Keyindumg`azasohasi, qovurg`alararosoha, trapetsiyasimonmushak, elkabo’g`imi, kurakostisohasidasurtishusullariqo’llaniladi. Keyingibosqichdaorqaningkengmushaklariningbirvaikkiharakatliaylanasimonyumshatishusulibajariladi. Qo’lbilanmassajtugatilganidanso’ngapparatlimassajgao’tishmumkin. Apparatlimassajasosanorqaningkeng, o’zunvatrapetsiyasimonmushaklarigaqaratiladi. Birinchinavbatdaumurtqapog`anasiningikkitomoniuqalanadi, keyindumg`azadanbo’yingachao’zunmushakbo’ylabmassajqilinadi. O’zunmushaklardanasta-sekinkengmushaklargao’tiladi. So’ngratrapetsiyasimonmushakkurakningpastkiqismidanyuqorigavayontomongaharakatqilishbilanuqalanadi. Orqaningqiyshiqmushaklarikuchsizbosimvaqisqavaqtuqalanadi. Orqaningmassajiqo’lmassajibilantugatiladi, bundabirqanchasilashdanso’ng, 2-3 martasiqibchiqarishusuliqo’llaniladi, keyino’zunmushaklarqisqichsimonusulibilanyumshatiladi. Buusullardanso’ngkurakostisohasivaorqaningkengmushaklariyumshatiladiyuKeyinmushaklardasilkitishusuliqo’llaniladi. Orqamassajisilashbilantugatiladi.
Qo’lningtashqiyuzasiningmassajisilashvaikkiharakatliaylanasimonyumshatishusullaribilanboshlanadi. So’ngraapparatlimassajgao’tishmumkin, massajikkivauchboshlimushaklargaqaratilgan. Elkaningo’rtasohasidannervtomirlario’tganligisababliapparatyordamidaextiyotlikbilanmassajolibboriladi. Apparatmassajitugatilganidanso’ngqo’llaryordamidasilashvayumshatishusullariniqo’llab, massajtugatiladi.
Qo’lningichkiyuzasixuddishundaytartibdaamalgaoshiriladi.
Qo’llarmassajidanso’ngtossohasiningmassajio’tkaziladi. Massajsilashvasiqibchiqarishbilanboshlanadi. Kattadumbamushagibirikkansohadasurtishusuliqo’llaniladi. So’ngradumg`aza, tos-sonbo’g`imivadumbamushagidasurtishusulio’tkaziladi. Tosdaapparatyordamidamassajdumg`azasohasidanyontomongaqarabboshlanadi, keyinyonboshsuyaginingqirralari, so’ngradumbamushagiuqalanadi. Massajqo’llaryordamidasilash, siqibchiqarish, surtishusullariniqo’llabtugatiladi.
Sonningorqayuzasidamassajsilash, siqibchiqarishvayumshatishusullaribilano’tkaziladi. Keyinapparatyordamidamassajgao’tiladi. Sonningichkiyuzasidaapparatbilanmassajqilinmaydi. Massajqo’llaryordamidasilash, siqibchiqarishvayumshatishusullariniqo’llabtugatiladi.
Tizzabo’g`iminingorqayuzasidamassajqo’lbilanboshlanib, so’ngraapparatlimassajgao’tiladi. Massajaylanasimonsilashbilantugatiladi. Tizzaorqachuqurchasimassajqilinmaydi, balkiuningatrofidaolibboriladi.
Tizzasohasidaqo’lmassajiboldirmushagivaaxillpayidao’tkaziladi. Apparatmassajidanso’ngqo’lyordamidamassajtugatiladi.
Sonningoldingiyuzasiqo’llaryordamidasilashvasiqibchiqarishusullariniqo’llashbilanboshlanadi. Keyinyumshatishusuliqo’llaniladivaapparatmassajigao’tiladi. Massajqo’llaryordamidasilash, yumshatishvasilkitishusullaribilantugatiladi.
Tizzabo’g`iminingoldingiyuzasidamassajaylanasimonvaqisqichsimonsurtishusulini 4 tabarmoqningyostiqchasohasibilanhamdakaftasosiyordamidaaylanasimonsurtishusulibilano’tkaziladi. So’ngraapparatyordamidaharxilyo’nalishlardamassajqilinadi. Massajaylanasimonsilashbilantugatiladi.
Tizzaningoldingiyuzasidamassajto’g`riyokitizzabo’g`imidabuqilganoyoqlardao’tkaziladi. Massajsilash, siqibchiqarishvaqisqichsimonyumshatishusullariniqo’llabo’tkaziladivaapparatmassajigao’tiladi. Massajqo’llaryordamidatugatiladi.
Tovonbo’g`imidamassajqisqichsimonvaaylanasimonsurtishusullaribilanboshlanadi, so’ngraapparatmassajigao’tib, qo’llaryordamidasilashbilantugatiladi.
Ko’kraksohasidamassajsilashbilanboshlanib, so’ngrato’g`rivaaylanasimonyo’nalishlardaqovurg`alararomushaklardasiqibchiqishvasurtishusullario’tkaziladi. 4 tabarmoqningyostiqchalariyordamidato’shsuyagivaungabirikkanko’krakmushaklaridaaylanasimonsurtishusuliamalgaoshiriladi. KattamushaklaridabirvaikkiXalqaliyumshatishusuliqo’llaniladi. So’ngraapparatmassajigao’tiladi. To’shsuyagimassajidanso’ngqo’ltiqostigayo’nalishbo’yichako’krakso’rg`ichiniaylanibo’tganholdakattako’krakmushaklarimassajqilinadi. Massajqo’llaryordamidatugatiladi.
Shuniesdasaqlashkerakki, kombinatsiyalanganmassajo’tkazishdaurishusullariniqo’llashtavsiyaetilmaydi. Massajo’tkazishvaqtiquyidagichataqsimlanishimaqsadgamuvofiqdir, ya`niqo’lmassajiumumiyvaqtningtaxminan 70 %, apparatmassaji 30%nihosilqilishikerak.
Apparatlimassajklassikmassajningma`lumusullariningo’rnigaqo’llanilishimumkin. Agarkombinatsiyalanganmassajvibriomassajbilanqo’llanilsa, uvibratsion, silashvayumshatishusullariningo’rniniqoplaydi. Vakuumlimassajvagidromassajyumshatishvasurtishdaqo’llashmumkin.
4.Oyoqbilanmassaj
Bumassajshakliqadimdanhamomlardasharqmassajistlaritomonidanqo’llanilgan. Umushaktonusioshgansportchilardaqo’llanilganqo’lmassajikeraklisamarabermagandaqo’llanilishitavsiyaetiladi. Oyoqmassajikattatanavamushakvaznigaegabo’lgansog`lomodamlardao’tkazilishimumkin. Oyoqmassajijarohatlarda, tayanch-harakatapparatikasalliklarida, umurtqasilida, osteoporozda, bel-dumg`azaradikulitida, Bexterovkasalligida, miokardinfarktida, bronxialastmada, II – III darajaligipertoniyakasalligida, onkologikkasalliklardatavsiyaetilmaydi. Shuningdekyoshikattalargahamtavsiyaetilmaydi. Massajvaqtidaqabulqiluvchipoldayokigilamdayotishikerak. massajyumshatishvasurtishusullariniqo’llashbilanbiryokiikkalaoyoqlaryordamidao’tkaziladi. Orqasohamassajqilinayotgandamassajistikkalaoyog`ibilanqabulqiluvchiningorqasigachiqib, beldanbo’yinsohasitomonharakatqilibyumshatishusulinibajaradi. Oyoqlardayumshatisho’tkazilgandaharakatsondantizzatomonbo’ladi. Oyoqmassajidanso’nguqalanganhammasohadaqo’llaryordamidasilash, yumshatishvasurtishusullario’tkaziladi.
2.2. YANGIPEDAGOGIKTEXNOLOGIYA
“Bilasizmi”metodi.
Buuslubyozmavaog`zakishakldao’tkaziladivama`lumvaktdavometadi. Talabanibilimito’g`rijavoblarbilanballardabaholanadivataxlilqilinadi.
Ishniolibborish:
O’kuvxonasidamavzugaoid 3 tasxematarzidagiplakatlartalabalargako’rsatiladi. Talabaharbirqonkretholdagapnimaustidaketayotganliginiaytishivato’g`rijavobniasoslabberishikerak. Pedogoglarbujavoblarniballarbo’yichabaholaydi.
Savol:1Organizmningfunktsionalholatigamassajning 5 xilasosiyta`sirqilishturlarini sanab bering?
Javob: 1.Organizmtonusinioshiruvchita`siri
2.Tinchlantiruvchita`siri
3.Trofikta`siri
4.Energotropta`siri
5.Organizmfunktsiyasininormallashtiruvchita`siri
Savol:2Massajshakllari:
Javob:1.Umumiymassaj
2.Mahalliymassaj
3.O’zini-o’zimassajqilish
4.Juftmassaj
5.O’zaromassaj
Savol:3Shifobaxshmassajo’tkazganda 5 taasosiyusullarini yozib bering?Javob:silash, siqibchiqarish,yumshatish, surtishvavibratsiya.
Baholashmezoni
Maksimalball 20-19
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
a`lo
|
yaxshi
|
o’rta
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
3.TAHLILIYQISM
3.1.Klasterorganayzer
Klasternito’zishqoidasi
1. Aqlingizganimakelsa, barchasiniyozing. G`oyalarisifatinimuhokamaqilmangfaqatularniyozing.
2. Xatnito’xtatadiganimloxatolarigavaboshqaomillargae`tiborbermang.
3. Ajratilganvaqttugagunchayozishnito’xtatmang. Agardaaqlingizdag`oyalarkelishibirdanto’xtasa, uholdaqachonkiyangig`oyalarkelmagunchaqog`ozgarasmchizibturing.
Harbirguruhboshqaguruhlarnibaholaydi. Harbirtalabbo’yichato’liqbajarilsa – 15 ball
Guruh
№
|
Tushunarlivaaniqjavob (5)
|
Ko’rgazma-lilik
(5)
|
Reglamentgaamalqilish (2,5)
|
Guruhfaolligi
(2,5)
|
Jamiball
|
1.
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
Baholashmezoni:
Maksimalball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
100%-86%
|
85%-73%
|
72-56%
|
55%-46%
|
45% vaundankam
|
3.1.1Klaster
|