O‘zbekiston standartlashtirish davlat tizimini isloh qilish asoslari

|
O‘zbekiston standartlashtirish davlat tizimini isloh qilish asoslari
|
bet | 48/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQI8.3. O‘zbekiston standartlashtirish davlat tizimini isloh qilish asoslari
O‘zbekiston Respublikasining “Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risida”gi Qonuni Butunjahon savdo tashkilotining savdodagi texnik to‘siqlar bo‘yicha kelishuviga muvofiq mahsulotlar, ishlar va xizmatlarga qo‘yiladigan talablarni standartlarda rioya qilinishi ixtiyoriy va texnik reglamentlarda rioya qilinishi majburiy tarzda o‘rnatib, ikki toifali tizimga o‘tishni nazarda tutadi.
O‘zbekiston Respublikasining “Standartlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni standartlarga mahsulot, atrof-muhit, aholining hayoti, sog‘lig‘i va mol-mulki xavfsizligiga doir majburiy talablar bilan birga quyidagi talablarni ham kiritgan:
· texnik va informastion muvofiqlikni ta’minlash;
· o‘zaro almashinuvchanlik ko‘rsatkichlari;
· ularni nazorat qilish usullari birligi;
· tamg‘alash birligi.
O‘zSDTda standartlashtirishning quyidagi toifalar o‘rnatilgan:
- davlatlararo standartlashtirish – davlatlararo standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlash Kengashi (DSK) hamda standartlashtirish, texnik normalash va sertifikatlashtirish bo‘yicha davlatlararo ilmiy-texnika komissiyasida tasdiqlanib, “O‘zstandart” agentligi, Davarxitektqurilish qo‘mitasi qarorlari (bo‘yruqlari) asosida O‘zbekiston hududida amalga kiritiladigan davlatlararo standartlar(GOST), davlatlararo standartlashtirish qoidalari (DSQ), davlatlararo standartlashtirish Kengashi tavsiyalari;
- davlat standartlashtirishi - O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (uzluksiz ta’lim tizimida), Mudofaa vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi, Davarxitektqurilish, «O‘zstandart» agentligi tomonlaridan tasdiqlanadigan O‘zbekiston davlat standartlari (O`z DSt);
- tarmoq standartlashtirishi – davlat va xo‘jalik boshqaruv organlari tasdiqlab beradigan tarmoq standartlari (TSt); - ma’muriy-hududiy standartlashtirish – hokimiyat (mahalliy boshqaruv organlari) yoki ular topshirig‘i bo‘yicha vakolatli hududiy tashkilotlar tasdiqlab beradigan ma’muriyhududiy standartlar (MHSt); - tashkilotlarda, korxonalarda standartlashtirish – xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar (tadbirkorlik sub’ektlari) tomonidan tasdiqlanadigan korxonalar standartlari (KSt);
- texnik shartlar (TSh) – tarmoq va tashkilotlar doirasida tasdiqlanadi – aniq standartlashtirish toifasiga tegishli emas, chunki hamma darajadagi standartlarning tarkibiy qismida bo‘lishi mumkin; -
- rahbariy hujjatlar (RH) – standartlashtirishning hamma toifasida tasdiqlangan bo‘lishi mumkin va ishlarni o‘tkazishning tartib va mazmuni, metodlar (uslublar, usullar)ini belgilaydi, rioya etish uchun majburiy tashkiliy-usuliy xarakterga ega rahbariy ko‘rsatmalarni o‘z ichiga oladi. Rahbariy hujjatlar mahsulotlar, ishlar va xizmatlarga talablar va texnik normalarni o‘z ichiga olmaydi;
- tavsiyalar (T) – rahbariy hujjatlarga aynan o‘xshash, lekin rioya qilish shart emas. Standartlashtirishning barcha toifasida tasdiqlangan bo‘lishi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasining «Standartlashtirish to‘g‘risida»gi Qonuniga muvofiq (6-modda) mahsulotlar, ishlar va xizmatlarga o‘rnatilgan majburiy talablar hamma normativ hujjatlarda bo‘lishi lozim. Shuningdek ushbu talablar mahsulotlar, ishlar va xizmatlarning turlari, bir turdagi mahsulotlar tarkibidagi guruhlar normativ hujjatlarida ham takrorlanadi. Shuni qayd qilish kerakki, mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligiga talablar yagona hujjatda, yani bir turdagi mahsulotlar texnik reglamentida to‘planishi bilan birga, O‘zbekiston Respublikasining «Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risida»gi qonunida belgilangan maqsadlarga erishishni ta’minlash texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimi majburiy talablarining keng spektrini o‘ziga qamrab oladi. Ularga texnik reglament tarkibiga kiritiladigan quyidagi talablar tegishli:
· atamalarga, o‘rov-idishga, tamg‘alarga yoki yorliqlarga hamda ularni aks ettirish qoidalariga va mahsulotni identifikastiya qilishga doir talablar;
· mahsulotlar, ishlar va xizmatlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash uchun zarur bo‘lgan sinovlar, o‘lchovlar qoidalari va usullari.
· davlat nazoratini amalga oshirish tartibi; ·
mahsulotni sinash tartib-taomillari, nazorat qilish, sanitariya-yepidemiologiya, veterinariya va fitosanitariya xulosasini berish tartibi;
· sanitariya, veterinariya va fitosanitariya choralari;
· karantin va veterinariya-sanitariya qoidalari, shu jumladan hayvonlar va o‘simliklarni tashish bilan bog‘liq talablar;
· namunalar olish usullari va tartib-taomillari, insonning hayoti va sog‘lig‘iga, atrof muhitga zarar etkazilishi xavfini tadqiq etish hamda baholash usullari;
· mahsulotlar, ishlar va xizmatlarga maxsus talablar bo‘lishi mumkin:
- qonun hujjatlarida belgilangan ayrim toifadagi fuqarolarning muhofaza qilinishini ta’minlaydigan;
- texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda insonning hayoti va sog‘lig‘iga, yuridik, jismoniy shaxslarning va davlatning mol-mulkiga, atrof muhitga tahdid soluvchi transchegaraviy xavfli ishlab chiqarish ob’ektlariga oid.
Sanoat korxonalarida ishlab chikarilaetgan turli xil maxsulotlar muayyan sifat kursatkichiga javob berishi kerak. Bu sifat kursatkich ma’lum berilgan talabga muvofik kelishi lozim. Muvofiklik uz navbatida ma’lum bir standartga yoki boshka me’yoriy xujjatlarga mos kelishini talab etadi. Muvofiklikni sertifikatlashtirish mumkin.
Sertifikatlashtirish – bu kerakli ishonchlilik bilan maxsulotning muayyan standartga yoki texnikaviy xujjatga muvofikligini tasdiklaydigan faoliyatdir.
«Sertifikatlashtirish» tushunchasi birinchi marta xalkaro standartlashtirish tashkiloti Kengashining sertifikatlashtirish masalalari buyicha maxsus kumitasi tomonidan ishlab chikilib, uning «Standartlashtirish, sertifikatlashtirish va sinov laboratoriyalarini akkreditlash» soxalaridagi asosiy atamalar va ularning koidalari kullanmasiga kirgizilgan.
Sertifikatlashtirish umumiy atama bulib, maxsulot, texnologik jaraen va xizmatlarning sertifikatlashtirishda uchinchi tomonning katnashishi tushuniladi.
Kullanmaning kayta ishlangan nusxasida muvofiklikni «sertifikatlashtirish» tushunchasi tegishli atamalar guruxiga kiritilgan.
Muvofiklik atamasi maxsulot, jaraen, xizmatga belgilangan barcha talablarga rioya kilishni uz tarkibiga oladi. Bunda muvofiklikning uchta kurinishi mavjud bulib, ular muvofiklik bayonoti, muvofiklikni attestatsiyalash, muvofiklikni sertifikatlashtirishlardir.
|
| |