Atmosferani oʻrganishda, xususan, havo ifloslanishi, uning turi, kontsentratsiyasi va manbasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olishda masofaviy zondlash usullari keng qoʻllaniladi

|
Atmosferani oʻrganishda, xususan, havo ifloslanishi, uning turi, kontsentratsiyasi va manbasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olishda masofaviy zondlash usullari keng qoʻllaniladi
|
bet | 1/2 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 19,65 Kb. | | #153773 |
Bog'liq Ekomonitorin usullari (1)
Atmosferani oʻrganishda, xususan, havo ifloslanishi, uning turi, kontsentratsiyasi va manbasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olishda masofaviy zondlash usullari keng qoʻllaniladi. Masofaviy o'lchashning afzalligi - zararli moddalarning hududdagi o'rtacha kontsentratsiyasini doimiy ravishda aniqlash (konsentratsiyani faqat bitta nuqtada beradigan yerga asoslangan usullardan farqli o'laroq), shuningdek, vertikal taqsimotni baholash. aralashmalar. Bundan tashqari, ushbu usullar atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning harakatini turli nuqtalarda namunalarni tahlil qilmasdan baholashga imkon beradi va shu bilan Shunday qilib, joylashgan ifloslanish manbasining ta'sirini aniqlash bir necha kilometr uzoqlikda .
Ko'pgina eksperimental ma'lumotlar atmosfera ifloslanishi va uning meteorologik parametrlari o'rtasidagi bog'liqlikni tasdiqladi. Atmosfera holatini muntazam kuzatish uchun ob-havo stantsiyasi harorat, bosim va namlik, shamol tezligi va yo'nalishini o'lchash va atmosfera holatining boshqa xususiyatlarini (bulutlilik, yog'ingarchilik, ko'rish, quyosh nurlanishi) aniqlash uchun mo'ljallangan. Ob-havo stantsiyalari yerga asoslangan bo'lishi mumkin, drift, kemalarda yoki ochiq dengizdagi buylarda o'rnatiladi.
Ob-havo stantsiyalari turli xil asboblar bilan jihozlangan. To'g'ridan-to'g'ri quyosh nurlanishining intensivligini o'lchash uchun aktinometrlar qo'llaniladi. Shamol tezligi va gaz oqimlari anemometr bilan o'lchanadi. Atmosfera bosimini o'lchash uchun aneroid (barometr) ishlatiladi. Havoning mutlaq yoki nisbiy namligini aniqlash uchun gigrometrdan foydalaniladi. Yog'ingarchilik o'lchagichi (yomg'ir o'lchagich) atmosfera suyuqligi va qattiq yog'inlarni yig'ish va o'lchash uchun ishlatiladi. Atmosfera holatining meteorologik xususiyatlarini kompleks o'lchash uchun termograf, barograf va gigrografni o'z ichiga olgan meteograf qurilmasi ishlab chiqilgan. Atmosferaga sharda 40 km gacha ko'tarilgan zondli meteorograflar, samolyotlar - 10 km gacha, uçurtmalar - 7 km gacha va boshqalar mavjud.
Harorat, bosim va havo namligini o'lchash uchun yuqoridagi asboblarga qo'shimcha ravishda, ularning qiymatlarini radio orqali avtomatik uzatish bilan tavsiflangan radiozond ishlatiladi. Radiozond atmosferaga vodorod bilan to'ldirilgan uchuvchi sharlarda ko'tariladi. Zonddan yuborilgan radiosignallar Yerda o'qishlarni avtomatik yozib oladigan maxsus radio qabul qiluvchi uskunalar tomonidan qabul qilinadi. Radiozondlarning parvoz balandligi 30–40 km, masofasi 150–200 km.
Keyingi yillarda atmosferani oʻrganish uchun akustik, radioakustik va radar usullari ishlab chiqildi.
Akustik usullar akustik signalning (tovush to'lqinining) nurlanish manbasidan o'rganilayotgan ob'ektga tarqalish tezligini o'lchashga asoslangan. Ishlab chiqilgan yerga asoslangan akustik atmosferani sezish tizimlari taxminan 1 km masofaga ega va harorat o'zgarishini, shamol tezligi profilini va tumanning yuqori chegarasini kuzatish imkonini beradi.
Ekolokatorlar yordamida radioakustik zondlash amalga oshiriladi, bu tovush to'lqinlarining statsionar yoki harakatlanuvchi tebranish manbalaridan muhitga (havo, suv tanasi) nisbatan tarqalish tezligini o'lchashga asoslangan. U yerdagi stansiyadan yoki samolyotdan amalga oshiriladi.Samolyotga o'rnatilgan radar uskunalari yordamida hududning tasvirini olish radar o'lchash deyiladi. U qiyin ob-havo sharoitida va kunning istalgan vaqtida, shuningdek, qor, o'simlik, bo'sh cho'kindi va boshqalar bilan qoplangan ob'ektlarni o'rganish uchun amalga oshirilishi mumkin va fotosuratlarda mavjud bo'lmagan qo'shimcha ma'lumotlarni taqdim etishi mumkin.
So'nggi paytlarda atmosferani lazerli (lidar) kuzatish rivojlanmoqda. Lazerlar - bu juda o'tkir yo'nalishga ega, ya'ni yorug'lik nurlarining juda kichik farqiga ega bo'lgan yorug'lik nurini chiqaradigan qurilmalar. Atmosferani kuzatishning yuqoridagi usullaridan foydalangan holda olingan natijalar bulut qoplamining sayyoraviy tarqalish qonuniyatlarini o'rnatish, siklonlar, tayfunlar, chang bo'ronlari, aerozol va gazsimon ifloslantiruvchi moddalarning kelib chiqishi va harakat yo'nalishini aniqlash imkonini beradi.
Suv muhitining holati va sifati monitoringi tizimi gidrometeorologiya sohasiga tegishli bo‘lib, tegishli kuzatuv punktlarida – gidrometeorologik stansiyalarda amalga oshiriladi. Suv sathi, suv omborining chuqurligi, suv oqimi tezligi, harorati, suv yuzasining rangi, minerallashuv darajasi (sho'rlanish), biomassa va boshqa xususiyatlar o'rganiladi. Masalan, suv sathining monitoringi ko'plab suv o'lchagich postlarida suv o'lchagichlar, shuningdek, turli xil yozuvlar yordamida amalga oshiriladi. O'tish qiyin bo'lgan joylarda suv sathini qayd qiluvchi masofadan turib suv o'lchash postlari o'rnatiladi. Yozgichlardan foydalanishning afzalligi shundaki, ular suv sathi haqida doimiy ma'lumot beradi. Suvni masofadan o'lchash stansiyalarida sath yozuvchilaridan tashqari, radio yoki telekommunikatsiyaga asoslangan uzatish moslamalari ham mavjud. Ulardagi daraja turli xil qurilmalarning yozuvchilari tomonidan qayd etilishi mumkin: float, manometrik, radioaktiv. Radioaktiv magnitafonning ishlash printsipi radioaktiv nurlanishni qabul qiluvchi tomonidan yutilishiga, uning intensivligini o'zgartirish orqali, sathning tebranishlarini o'lchashga asoslangan.
Suv omborining chuqurligi alohida nuqtalarda ham belgi va lot yordamida, ham doimiy ravishda profilograflar bilan o'lchanadi. Basting - diametri taxminan 5 sm, uzunligi 5-7 m bo'lgan dekimetrli bo'linmali qutb. Poyafzalni suvga botirishga yordam berish uchun taglikning pastki uchiga po'lat poyabzal qo'yiladi. 5 m dan ortiq chuqurlikda qo'lda yoki mexanik lot ishlatiladi. Partiya - egiluvchan simi yoki shnur belgilari bo'lib, uning oxirida og'irlik biriktiriladi. Suv omborining chuqurligini doimiy masofadan kuzatish uchun profilatorlar qo'llaniladi, ular ishlash printsipiga ko'ra mexanik, gidrostatik va akustiklarga bo'linadi. Mexanik profiler chuqurlikni simi yoki o'lchash tayoqchasidagi o'lchov og'irligi yordamida o'lchaydi, pastki bo'ylab harakatlanadi va natijalarni soat o'rashi bilan ro'yxatga olish mexanizmiga uzatadi. Gidrostatik profilerlar tubi boʻylab kabelda harakatlanuvchi sezgir bosim sensori yordamida chuqurlikni oʻlchaydi.Mavjud gidrostatik profilerlar 15 m gacha boʻlgan chuqurliklarni oʻlchash uchun moʻljallangan.Akustik profilerlar suvdagi ultratovush impulsining harakat vaqtini oʻlchash tamoyiliga asoslanadi. Daryo oqimining tezligini o'lchash uchun suzuvchi usul sirt, chuqur va integratsiya floatlari, shuningdek, gidrometrik aylanuvchi stollar yordamida qo'llaniladi.
Suv muhitining ifloslanishini masofaviy kontaktsiz usullar bilan kuzatish aerofotosurat yordamida amalga oshiriladi. Kosmosdan olingan fotosuratlar va televizion tasvirlar Jahon okeanining ifloslanishini, dengiz oqimlarining tuzilishi va yo'nalishlarini, muz qoplamini, muzning erishini va hokazolarni o'rganishda keng qo'llaniladi.
Suvning ifloslanishining ko'rsatkichlaridan biri uning haroratining o'zgarishidir. Suv yuzasi haroratini o'lchash radarlar yordamida faol radar usullari bilan amalga oshiriladi.
Barcha o'lchov va tadqiqotlarning muhim qismi to'g'ridan-to'g'ri okean yuzasida tadqiqot kemalari, shuningdek radiotelemetriya okeanografik kemalari yordamida amalga oshiriladi. Ikkinchisi kerakli parametrlarni o'lchash uchun sensorlar, quvvat manbalari, ma'lumotlarni yozib olish qurilmalari va radiokanallar orqali kema yoki yerni qabul qilish stantsiyalariga ma'lumotlarni uzatish uchun radio uskunalari bilan jihozlangan.
So'nggi paytlarda sun'iy yo'ldoshlar, lazer va radar texnologiyalaridan foydalangan holda er yuzasining quruqlik joylarini masofadan o'rganish usullari tobora keng tarqalmoqda.
Radarli aerofotosurat - samolyotlarga o'rnatilgan radarlar yordamida hududning tasvirlarini olish. Radarlar ochiq nurlanish zanjiriga - antennaga ulangan elektromagnit tebranish generatoridan iborat qurilmalardir. Lazer va radar texnologiyasidan foydalanish daraxtlarning balandligini, o'simliklar sonini aniqlash , ekotizimga kiruvchi va undan chiqadigan energiya oqimini (so'rilgan va aks ettirilgan nurlanish nisbati) o'lchash va o'simliklarni tavsiflovchi ma'lumotlarni olish imkonini beradi. yer nazorati yo'q. Lazer tadqiqotlari ayniqsa istiqbolli bo'lib, uning yordamida yaylovlarni hisoblash, fitopatogen omillar ta'sirini o'lchash, o'rmon yong'inlarini aniqlash va h.k.
Litosfera tadqiqotlarida qor qoplamini masofadan kuzatish muhim rol o'ynaydi. Qor qoplamini (qoplama chegarasi, chuqurligi, zichligi, harorati, namligi) o'rganish elektromagnit to'lqinlarning ko'rinadigan diapazonidan metrgacha bo'lgan diapazonidan foydalangan holda faol va passiv radio nashrida usullari yordamida amalga oshiriladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Atmosferani oʻrganishda, xususan, havo ifloslanishi, uning turi, kontsentratsiyasi va manbasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olishda masofaviy zondlash usullari keng qoʻllaniladi
|