Adabiyotlar - Ma'ruza kirish. Reja

|
Ma'ruza kirish. Reja
|
bet | 41/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgAdabiyotlar
Imomnazarov A.T. elektromexanik tizimlarning elementlari. Oliy o’quv yurtlari uchun darslik, - Toshkent.:, “Ta’lim”, 2009., -185b.
Imomnazarov A.T. sanoat korxonalri va fuqarolik binolarining elektr jihozlari, - Toshkent.:, “ILM ZIYO”, 2006., -185b.
Бойко В.И. и др., Схемотехника электронных систем. Микропроцессоры и микроконтроллеры. Учебник,-С-Петербург.:, БХВ 2004.
Браславский И.Я. Асинхронный полупроводниковый электропривод с параметрическим управлением. –М.:, Энергоатомиздат, 1998.
MA’RUZA-33
TOK INVERTORLARI
Tok avtonom invertori to‘liq bo'lmagan boshqariluvchi yarimo‘tkazgich-larda bajarilishi mumkin (3.13- a rasm). TAI yuklanishga parallel ulangan kondensator C ning vazifasi, bir juft tiristor ulangan holatda bo’lganida ikkinchi juft tiristorning o'chiq holda bo‘lishi uchun ularga boshqariluvchanlik xususiyatlarini tikianish davri oralig'ida manfiy kuchlanish bilan to'siq hosil qilishdan iboratdir. Manbadan chiqayotgan tokning pulsatsiyasini kamaytirish maqsadida TAIning kirish qismiga yetarli darajada induktivlikka ega bo‘lgan reaktor ulanadi. Agar kondensatorni ham yuklanishning bir qismi deb qaraydigan bo'lsak, yuklanish tokining shakli to‘g‘ri burchakli shaklda bo‘ladi (3.13- b rasm). Yuklanishdagi kuchlanish shakli yuklanishning xarakteriga bog‘liqdir. Invertorning kirish qismidagi kuchlanishning manfiy ishorali qismi vaqt oralig'ida tiristorlarning yopiq holatiga to‘g‘ri keladi.
3.13-rasm. Bir fazali TAIning sxemasi (a) va uning kuchlanish va tok diagrammasi (b).
Shunday qilib, KAIlarning asosiy afzalligi kuchlanishning yuklanishga bog’liq emasligi, balki tiristorlar kommutatsiyasining tartibiga bog’liqligidan iborat. TAIlarda tiristorlar kommutatsiyasining tartibi tok shaklini belgilaydi, kuchlanishning shakli yuklanishning xarakteriga bog’liq bo‘lganligi sababli invertorlarning chiqish tavsiflari 3.14- rasmda tasvirlanganidek bo’lib, KAIning tashqi tavsifi abssissa o‘qi Iyuk ga parallel bo’ladi, ya'ni Uyuk= E (1- egri chiziq). TAIning tashqi tavsifining matematik ifodasi quyidagi ko‘rinishga ega:
bunda: Uyuk va Iyuk — yuklanish kuchlanishi va tokining birinchi garmonik tashkil qiluvchilarining haqiqiy qiymatlari; cosφ - yuklanishning quvvat koeffitsiyenti. (3.1)dan ko‘rinib turibdiki, manba kuchlanishining o'zgarmas qiymatida yuklanishdagi kuchlanish quvvat koeffitsiyentiga teskari proporsional bo’ladi. Yuklanishda tok qiymatining kamayishi natijasida Uyuk E ham kamayadi, natijada yuklanishdagi kuchlanish qiymati ortadi (2- to‘g‘ri chiziq). Yuklanish tokining ortishi esa cosφ ortishi va birga intilishi natijasida Uyuk E ga intiladi.
3.15-rasm. Avtonom invertorlarning tashqi tavsiflari.
Sun’iy kommutatsiya qurilmalari tiristorli avtonom invertorlarning zarur qismlaridan bo’lishi bilan bir qatorda invertorning rostlash xususiyatlarini, energetik va ishonchlilik darajalarini ko‘p jihatdan belgilaydi. Quyida amaliyotda keng qo’llaniladigan sun'iy kommutatsiya sxemalarining ikki xilini ko‘rib chiqamiz.
3.15-a rasmda tasvirlangan sun'iy kommutatsiya sxemasi bir ishchi tiristorning ulanishi bilan ikkinchi ishchi tiristorning o‘chirilishini ta'minlaydi.
3.16-rasm. A vtonom invertor kuch sxemalaridagi ishchi tiristorlarning sig'imli (a) va tebranma konturli (b) sun ’iy kommutatsiya sxemalari hamda ularning kuchlanish diagrammalari (d).
Tiristor V1 orqali tok o'tayotganda kondensator Cning sxemada ko'rsatilgan chap qobig‘i «-» o‘ng qobig'i «+» ishora bilan manbaning kuchlanish qiymati E gacha qarshilik Ryuk2 orqali zaryadlanadi. Tiristor V2 ga ilk boshqarish signali ochilishi uchun elektrodiariga berilganida kondensatordagi kuchlanish tiristor Vlga teskari, ya’ni katodiga «+» anodiga «—» Eshorali kuchlanish bilan to'sadi, natijada V1 ning o‘chishiga olib keladi. So‘ngra ulangan tiristor V2 va qarshilik Ryuk orqali kondensator C qayta zaryadlanadi. Kondensatordagi kuchlanishning E dan 0 gacha tushish vaqti oralig‘ida (3.15- d rasm) tiristor V1 ga teskari ishorali kuchlanish bilan to ‘siladi va u o‘chadi, Kondensator C ning sig‘imini shunday tanlash lozimki, sxema bo‘yicha tiristorning o'chish vaqti to’ tiristorning pasportida ko‘rsatilgan tˈo’ dan kam bo'lmasligi kerak, ya'ni
3.15-6 rasmda ishchi tiristorni o'chirish uchun unga parallel oldindan zaryadlanib qo‘yilgan kondensator ulanadigan sun'iy kommutatsiya sxemasi tasvirlangan. Aytaylik, tiristor V1 ishlab turibdi, kondensator qobig‘laridagi zaryad ishoralari sxemada ko'rsatilgandek bo'lsin. Tiristor V1 ni o'chirish uchun yordamchi tiristor V2 ga boshqaruv signali yuboriladi. Kondensator C tiristor V2 va qarshilik Ryuk orqali qayta zaryadlanadi, keyin tiristor V2 yoqiladi, Tiristor V1 ga ulanish uchun signal berilgandan keyin kondensator C ning tiristor V1, induktivlik L va diod D dan iborat tebranma kontur bo'yicha qayta zaryadlanish yuzaga keladi va natijada sxema yana yangi ulanish uchun tayyor holatga keladi (3,15- b rasm). Kondensator C ning sig'imi (3.1) ifoda bilan aniqlanadi. Induktivlik L ning vazifasi kondensator C ning kerakli darajada tez qayta zaryadlanishida tok amplitudasi qiymatini chega- raiashni ta'minlashdir. Bu sxemaning afzalligi shundaki, invertordagi har bir tiristorni boshqa tiristorlaming ish rejimidan qat'iy nazar o'chirish imkonini beradi, bu esa tiristorlarga deyarli to‘ liq boshqariluvchanlik xususiyatini beradi,
Hozirda kichik va o‘rta quvvatli kuch tiristorlarning to’liq boshqariluvchi turlari yaratilganligi sababli ularni ochish hamda yopish amallarini avtonom invertorlarning boshqaruv tizimlarida bajariladi va bu esa ularning kuch sxemalarini yanada soddalashtirishga hamda avtonom invertorlarning ishonchli ishlash darajasini orttiradi.
3.16-rasmda tasvirlangan avtonom invertorning uch fazali ko'prik sxemali eng sodda sxemalaridan biri bo’lib, parallel tok avtonom invertori deb yuritiladi.
3.16-rasm. Parallel tok avtonom invertorining sxemasi.
Kondensator C1, C2, C3 lar asinxron motor fazalariga parallel ulanib, kommutatsi-ya funksiyasini bajarish bilan bir qatorda motor iste'mol qilayotgan reaktiv quvvat o'rnini to’ldirish vazifasini ham bajaradi. Bunday invertorlarning yuklanish momenti deyarli o‘zgarmaydigan va chastota rostlash diapazoni uncha katta bo’lmagan asinxron elektr yuritmalarda qo’llaniladi. Bu invertorning eng katta kamchiligi chastotaning kichik qiymatlarida (10 Hz va undan kichik) kondensatorlarning sig’imi juda katta qiymatga ega bo‘lishi zarurligidir. Bundan tashqari asinxron motorga kondensatorlarning parallel ulanishi elektr yuritmada yo‘qotishi qiyin bo'ladigan avtotebranishlarning paydo bo'lishiga olib keladi. Bu sxemaning takomillashgan varianti kondensatorlar asinxron motor, stator chulg'amidan Dl—D6 diodlar orqali ajratilgan (3.17- rasm).
3.17-rasm. Kondensatorlar diodlar yordamida ajratligan tok avtonom invertorining sxemasi.
Kondensatorlar orqali kommutatsiya vaqtidagina tok o‘tib, boshqa paytda ulardan tok o‘tmaydi. Bu esa kondensator sig‘imlarining chastota o‘zgarishidan qat’iy nazar anchagina kamaytirish imkonini beradi. Ammo kommutatsiya jarayonida asinxron motorning stator chulg‘amidagi yig‘ilgan energiyaning kondesatorlariga uzatilishi, kondensatorlarda kuchlanishning o‘sishiga olib keladi. Shuning uchun kondensatorlaming sig‘imini shunday tanlashi kerakki, bir tomondan bu kuchlanish o'sishini ruxsat etilgan qiymatidan ortmasligi, ikkinchidan esa kondensatorlarning qayta zaryadlash jarayoni uzayib ketmasligi kerak.
|
| |