nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mehnat majburiyatlari - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

|
Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar
|
bet | 8/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb tema2. Mehnat majburiyatlari
Kadrlar bo'limi inspektori:
2.1. Birlamchi buxgalteriya hujjatlarining yagona shakllariga muvofiq korxona, uning bo'linmalari xodimlarining hisobini yuritadi.
2.2. Mehnat to'g'risidagi qonun hujjatlariga, korxona rahbarining nizomlariga va farmoyishlariga, shuningdek, xodimlar to'g'risidagi boshqa belgilangan hujjatlarga muvofiq xodimlarni qabul qilish, o'tkazish va ishdan bo'shatishni tuzadi.
2.3. Malaka, attestatsiya, tanlov komissiyalari va xodimlarni rag'batlantirish va mukofotlash uchun taqdim etish uchun zarur materiallarni tayyorlaydi.
2.4. Mehnat daftarchalarini to'ldiradi, hisobga oladi va saqlaydi, ish stajini hisoblab chiqadi, xodimlarning joriy va o'tgan mehnat faoliyati to'g'risida ma'lumotnomalar beradi.
2.5. Xodimlarni rag'batlantirish va mukofotlash to'g'risida mehnat daftarchalariga yozuvlar kiritadi.
2.6. Korxonaning shaxsiy tarkibi to'g'risidagi ma'lumotlar bankiga xodimlarning miqdoriy, sifat tarkibi va ularning harakati to'g'risidagi ma'lumotlarni kiritadi, uning o'z vaqtida yangilanishi va to'ldirilishini nazorat qiladi.
2.7. Xodimlarga ta’tillar berilishi hisobini yuritadi, navbatdagi ta’tillarga tayyorgarlik ko‘rish va jadvallariga rioya etilishini nazorat qiladi.
2.8. Korxona xodimlari va ularning oila a'zolariga pensiya tayinlash, nafaqa va kompensatsiyalar belgilash uchun zarur bo'lgan pensiya sug'urta kartalari va boshqa hujjatlarni rasmiylashtiradi.
2.9. Xodimlarning shaxsiy ishlarini shakllantiradi va yuritadi, ularga mehnat faoliyati bilan bog'liq o'zgartirishlar kiritadi.
2.10. U kadrlar almashinuvining sabablarini o'rganadi, uni kamaytirish choralarini ishlab chiqishda ishtirok etadi.
2.11. Joriy saqlashning belgilangan muddatlari tugaganidan keyin hujjatlarni arxivga saqlash uchun tayyorlaydi.
2.12. Tashkilotning bo'linmalarida mehnat intizomi holati va xodimlar tomonidan ichki mehnat qoidalari qoidalariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.
2.13. Belgilangan hisobotlarni tayyorlaydi.
|
| |
Yuqori mahsuldorlik - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

Yuqori mahsuldorlik
Simli tarmoqni qo'llab-quvvatlash tarmoqning muhim bo'lmagan trafik bilan band bo'lishini ta'minlaydi.
Bundan tashqari, ishchilar o'zlarining mobil telefonlari bilan ish vaqtida ijtimoiy tarmoqlarni ko'rib chiqishni boshlash xavfi yo'q.
- Kamchiliklari
Kabellardan foydalanish
Simli tarmoqlarning haqiqiy kamchiligi bu jismoniy kabellardir. Agar simni ko'rishda noqulaylik tug'dirsa, simsiz tarmoqni tanlash afzaldir.
Boshqa tomondan, kabellarni devorlardan o'tkazish tezkor ish emas va degradatsiyani oldini olish uchun kabellarni to'g'ri boshqarish kerak.
Harakatning etishmasligi
Simli tarmoq - bu bog'lovchi kabi ishlaydigan jismoniy aloqa. Bu shuni anglatadiki, tarmoqqa ulangan qurilmalar qancha masofani bosib o'tishini belgilaydigan narsa kabelning yetib borishi.
Qurilmani boshqa joyda ishlatish, uni tarmoqqa ulash uchun qo'shimcha kabellar va kalitlarni talab qiladi.
O'rnatish
Simli tarmoqlarni o'rnatish uchun ko'proq vaqt ketishi mumkin, chunki ular o'rnatishni tugallash uchun ko'proq komponentlarni talab qiladi.
Texnik xizmat
Agar sizda kichik tarmoq tuzilmasi bo'lsa, serverga ehtiyoj qolmaydi. Biroq, tarmoqqa qo'shimcha qurilmalar qo'shilganligi sababli, ulanish va ish yukini boshqarish uchun server talab qilinadi.
Simli tarmoq serverni talab qilganda, uning texnik xizmat ko'rsatishi yuqori narxga ega bo'lishi mumkin.
Mavzu: Korxonada mansab yo‘riqnomalari bo‘yicha ma’lumotga ega bo‘lish. Simli aloqa 6 A 3 qurilmalarini tuzilishi bilan tanishish.
Hujjatning umumiy qoidalari bandida mutaxassisni kim tayinlashi va ishdan bo'shatish to'g'risidagi ma'lumotlar, ta'lim va tajribaga qo'yiladigan talablar, bo'ysunish ierarxiyasi, ish joyida xodim yo'qligida almashtirish imkoniyati, shuningdek, bilim talablari.
Kadrlar bo'yicha inspektorning ish tavsifidagi umumiy qoidalar quyidagicha ko'rinishi mumkin:
|
Mavzu: Optik tolali aloqa kabellarning afzalliklari va aloqa tarmoqlarida ishla -tilishi

|
Mavzu: Optik tolali aloqa kabellarning afzalliklari va aloqa tarmoqlarida ishla -tilishi
|
bet | 14/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb temaMavzu: Optik tolali aloqa kabellarning afzalliklari va aloqa tarmoqlarida ishla -tilishi
Optik kabellari an'anaviy uzoq masofali mis kabel orqali bir necha afzalliklarga ega.
Elyaf optikasi yuqori quvvatga ega. Tarmoqning tarmoqli kengligi miqdori elyaf kabeli osonlik bilan shu kabi qalinlikda bo'lgan mis kabelidan osongina ko'tarilishi mumkin. 10 Gbps, 40 Gbps va hatto 100 gigabaytga teng bo'lgan tolani kabellar standartdir.
Yorug'lik kuchini yo'qotmasdan elyaf kabelidan pastroq masofani uzoqlashtirishi mumkinligi sababli signal kuchaytiruvchilarga bo'lgan ehtiyojni kamaytiradi.
Elyaf shovqinlariga nisbatan kam sezgir. An'anaviy tarmoq kabeli uni elektromagnit parazitlardan himoya qilish uchun maxsus ekranni talab qiladi. Ushbu ekranlash yordam berganda, bir nechta kabellar bir-biriga yaqinlashganida shovqinlarni oldini olish uchun etarli emas. Shisha va tolali kabellarning fizik xususiyatlari ushbu muammolarning aksariyat qismidan chetda qolmaydi.
Fiber to the Home (FTTH), boshqa tarqatish va Gost So'nggi tarmoqlari
Ko'plab tolalar shaharlar va davlatlar o'rtasida uzoq masofali aloqalarni qo'llab-quvvatlash uchun o'rnatilsa-da, ayrim uy-joy ta'minotchilari provayderlar o'zlarining tolali qurilmalarini uy aholisining bevosita foydalanishlari uchun chekka joylarga ko'chirishga sarfladilar. Provayderlar va sanoat mutaxassislari ushbu "oxirgi mil" uskunalarini chaqirishadi.
Bugungi kunda bozorda yaxshi ma'lum bo'lgan FTTH xizmatlar orasida Verizon FIOS va Google Fiber mavjud. Ushbu xizmatlar har bir xonadonga gigabit (1 Gbit / soniya) internet tezligini ta'minlaydi. Biroq, provayderlar ham arzonroq narx taklif qilsalar ham, ular odatda mijozlariga kam quvvatli paketlarni taklif qilishadi.
FTTP (Fibre to the premises): binoning oldiga qo'yilgan barcha tolalar.
|
| |
Bukilgan juftlik kabeli - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

|
Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar
|
bet | 2/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb temaBukilgan juftlik kabeli
U bir-biriga o'ralgan ikki xil o'tkazgich kabelidan iborat. Ushbu juftlarning bir nechtasi himoya yengiga o'ralgan. Bu uzatish uchun eng ko'p ishlatiladigan kabel turi. Bükülü juftlik ikki xil:
Himoyalanmagan o'ralgan juftlik (UTP)
Ushbu simi klassi bunga erishish uchun fizik himoyalashga ishonmasdan shovqinlarni to'sish qobiliyatiga ega. U telefon dasturlari uchun ishlatiladi.
Shielded Twisted Pair (STP)
Ushbu turli xil kabellar shovqinlarni oldini olish uchun maxsus ko'ylagi mavjud. U yuqori tezlikda uzatishda, shuningdek, telefon liniyalarining ma'lumot / ovozli liniyalarida ishlatiladi.
Koaksiyal kabel
Uning ichida har biri o'ziga xos himoya qopqog'iga ega bo'lgan ikkita parallel o'tkazgich bo'lgan plastik qoplama mavjud. Ma'lumotlarni ikki yo'l bilan uzatadi: tayanch tarmoqli va keng polosali rejim.
Kabel televizion va analog televizion tarmoqlari koaksial kabellardan keng foydalanadi.
Optik tolali kabel
Bu shisha yoki plastik yadro orqali yorug'likni aks ettirish kontseptsiyasidan foydalanadi. Yadro kamroq zich shisha yoki qoplama deb nomlangan plastik qoplama bilan o'ralgan. U katta hajmdagi ma'lumotlarni uzatish uchun ishlatiladi.
Afzalliklari va kamchiliklari
- Afzallik
Katta xavfsizlik
Kabellar xavfsizlik, ishonchlilik va boshqaruvni oshirishga imkon beradi. Ruxsatsiz foydalanuvchilar tarmoqqa kira olmaydilar, bu esa xavfsizlikni oshiradi.
Jismoniy ulanishlardan foydalanish unchalik rivojlangan ko'rinmasligi mumkin, ammo ma'lumotlar qimmatli va maxfiy bo'lganda bu eng yaxshi variant.
Tezroq
Simli ulanishlar har doim simsiz ulanishlarga qaraganda tezroq va izchilroq bo'ladi.
Simli tarmoqlar maksimal yuqori tezlikka erishadi va ular uchun ushbu maksimal tezlikni saqlab qolish osonroq.
Kamroq shovqin
Simli tarmoqlar radio shovqiniga nisbatan kamroq ta'sir ko'rsatadi, shuning uchun qayta uzatilishi kerak bo'lgan yo'qolgan paketlar kamayadi.
Shu sababli, ishonchlilik muhim bo'lgan tijorat dasturlaridan foydalanganda simli ulanishga ustunlik beriladi.
Arzonroq narx
Simli tarmoq uchun strukturani o'rnatish juda arzon bo'lishi mumkin. Kabellarni, kalitlarni, marshrutizatorlarni va boshqa qurilmalarni iqtisodiy jihatdan foydali deb hisoblash mumkin.
Bundan tashqari, apparatning ishlash muddati, odatda, yangilanishni talab qilmasdan oldin vaqt sinovidan o'tadi.
|
| |
Mas'uliyat va vazifalar - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

|
Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar
|
bet | 4/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb temaMas'uliyat va vazifalar
Kadrlar bo'yicha inspektorning vazifalari va vazifalari butun korxonaga tegishli vazifalar doirasini ham, uning vazifalarini ham o'z ichiga oladi. ish mahalliy hududga yo'naltirilishi mumkin, masalan, faqat ishga qabul qilish bilan ishlash, bu kadrlar bo'limining ish yukiga va xodimlar soniga bog'liq. Asosiy majburiyatlarga quyidagilar kiradi:
Inspektorning qo'shimcha vazifalari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:
attestatsiya uchun materiallar tayyorlash, xodimlarning malaka darajasini aniqlash;
xodimlarni ishdan bo'shatish sabablarini aniqlash va kadrlar almashinuvini kamaytirish choralarini kuchaytirish;
hujjatlarni tayyorlash, guruhlash va arxivga topshirish;
mehnat intizomini tartibga solish;
xodimlarni tayyorlash darajasini oshirish kurslarini tashkil etish;
xodimlarning malakasini tasdiqlovchi imtihonlarni o'tkazish;
shaxsiy fazilatlarni baholash, xodimlarning keyingi o'sishi uchun rag'batlantiruvchi ko'rsatkichlarni aniqlash;
rasmiy hujjatlarni tayyorlash;
kadrlar bo'limida mehnat resurslarini to'g'ri taqsimlash.
Mutaxassisga qo'yiladigan talablar
Ishga qabul qilishda ular xodimga taqdim etiladi nafaqat ta'lim va ish tajribasiga, balki bilim va ko'nikmalarga ham talablar.
Mutaxassisga yuklangan asosiy funktsiyalar:
Kadrlar inspektorining vazifalari kadrlar hisobini yuritish bilan bog'liq bo'lib, ishga joylashish uchun nomzodga qo'yiladigan talablar ancha past.
Ushbu lavozim uchun o'rta maxsus ma'lumotga ega bo'lish va ozgina ish tajribasiga ega bo'lish kifoya, ish vaqtida o'qitish mumkin.
Biroq, tajriba qanchalik ko'p bo'lsa, mutaxassis shunchalik qadrlanadi. Mehnat qonunchiligidan xabardor bo'lish, innovatsiyalar haqida gapiradigan seminarlarda qatnashish kerak.
|
| |
Ko'p yadroli - 2-amaliy ish Mavzu: Ko’p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari

|
2-amaliy ish Mavzu: Ko’p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari
|
bet | 5/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 398,75 Kb. | | #243355 |
Bog'liq KA amaliy ishi 2 Ko'p yadroli
Multithreading texnologiyasi - bu ko'p yadroli dasturiy ta'minot. Keyingi ish samaradorligi, har doimgidek, protsessor apparatida o'zgarishlarni talab qiladi. Tizimlar va arxitekturalarning murakkabligi har doim ham samarali emas. Qaramaqarshi fikr mavjud: "har qanday topqirlik oddiy!". Haqiqatan ham, protsessorning ish faoliyatini oshirish uchun uning chastotasini oshirish, mantiqiy va apparat qismlarini murakkablashtirish umuman zarur emas, chunki mavjud texnologiyani ratsionalizatsiya qilish va takomillashtirish kifoya. Ushbu usul juda foydalidir - protsessorning issiqlik tarqalishini oshirish, mikrosxemalar ishlab chiqarish uchun yangi qimmatbaho uskunalarni ishlab chiqish muammosini hal qilishning hojati yo'q. Ushbu yondashuv ko'p yadroli texnologiya - bitta kristallga bir nechta hisoblash yadrolarini amalga oshirish doirasida amalga oshirildi. Agar biz dastlabki protsessorni olsak va ishlashni yaxshilashning bir necha usullarini amalga oshirishda ishlash samaradorligini taqqoslasak, unda ko'p yadroli texnologiyalardan foydalanish eng yaxshi variant ekanligi aniq.
Agar nosimmetrik multiprotsessor va ko'p yadroli arxitekturalarni taqqoslasak, ular deyarli bir xil bo'lib chiqadi. Asosiy kesh ko'p darajali bo'lishi mumkin (mahalliy va umumiy, va RAMdan ma'lumotlar to'g'ridan-to'g'ri L2 keshiga yuklanishi mumkin). Ko'p yadroli protsessor arxitekturasining ko'rib chiqilgan afzalliklariga asoslanib, ishlab chiqaruvchilar unga e'tibor berishadi. Ushbu texnologiyani amalga oshirish juda arzon va ko'p qirrali bo'lib chiqdi, bu esa uni keng bozorga chiqarishga imkon berdi. Bundan tashqari, ushbu arxitektura Mur qonuniga o'z tuzatishlarini kiritdi: "protsessordagi hisoblash yadrolari soni har 18 oyda ikki baravar ko'payadi."
Agar zamonaviy kompyuter texnikasi bozoriga nazar tashlasangiz, to'rt va sakkiz yadroli protsessorlarga ega qurilmalar ustunligini ko'rishingiz mumkin. Bundan tashqari, protsessor ishlab chiqaruvchilari tez orada bozorda yuzlab ishlov berish yadrosi bo'lgan protsessorlar paydo bo'lishini aytishadi. Ilgari ko'p marta aytilganidek, ko'p yadroli arxitekturaning to'liq salohiyati faqat yuqori sifatli dasturiy ta'minot bilan namoyon bo'ladi. Shunday qilib, kompyuter texnikasi va dasturiy ta'minotini ishlab chiqarish sohasi bir-biri bilan chambarchas bog'liqdir.
|
| |
-usul - 2-amaliy ish Mavzu: Ko’p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari

|
2-amaliy ish Mavzu: Ko’p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari
|
bet | 7/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 398,75 Kb. | | #243355 |
Bog'liq KA amaliy ishi 2 4-usul
Kompyuter yadrolarini hisoblash uchun yana bir imkoniyat, buning uchun kompyuterda barcha tarkibiy qismlarning to'liq ro'yxati bo'lgan hujjatlar kerak bo'ladi. Protsessor yozuvini toping. Agar protsessor AMDga tegishli bo'lsa, unda X belgisi va uning yonidagi raqamga e'tibor bering. Agar bu X 2 ga teng bo'lsa, demak sizda ikkita yadroli protsessor va hk bor.
Intel protsessorlarida yadrolar soni so'z bilan yoziladi. Agar Core 2 Duo, Dual bo'lsa, ikkita yadro, agar Quad - to'rtta bo'lsa.
Albatta, BIOS orqali anakartga borib, yadroni sanashingiz mumkin, ammo tavsiflangan usullar sizni qiziqtirgan savolga aniq javob berganida bunga arziydimi va do'konda sizga haqiqat aytilganmi yoki yo'qligini tekshirib ko'rishingiz va o'zingizning qancha yadrolaringiz borligini hisoblashingiz mumkin. kompyuterni o'zingiz.
Topshiriq
O’zingiz foydalanadigan shaxsiy kompyuteringiz yadrosi malumotlarini taqdim eting va izoh bering
Shahsiy kompyuteringizni yadrosini boshqa yadrolar bilan taqqoslang va izoh bering
Ikkita zamonaviy ko’p yadroli protsessorlarni oling va ishlash prinsipini
o’rganib, foydalisini do’stlaringizga maslahat bering
|
| |
II. Ish majburiyatlari - Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar

|
Mavzu: Simli aloqa qurilmalari tuzilishi va ulardan foydalanish. Simli tarmoqlar
|
bet | 6/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb temaII. Ish majburiyatlari
HR inspektori:
1. Kadrlar bo'limi boshlig'ining ko'rsatmalari, buyruqlari va ko'rsatmalarining o'z vaqtida bajarilishini nazorat qiladi.
2. Birlamchi hujjatlarning yagona shakllariga muvofiq korxona, uning bo'linmalari xodimlarining hisobini yuritadi.
3. Mehnat to'g'risidagi qonun hujjatlariga, korxona rahbarining nizomlariga va buyruqlariga, shuningdek, kadrlar bo'yicha boshqa belgilangan hujjatlarga muvofiq xodimlarni qabul qilish, o'tkazish va ishdan bo'shatishni tuzadi.
4. Ishga qabul qilishda tashkilotdagi intizom, ish vaqti va dam olish vaqti to'g'risidagi qoidalarni kiritadi, hisobni yuritadi va xizmat guvohnomalarini beradi.
5. Xavfsizlik, ishlab chiqarish sanitariyasi va yong'indan himoya qilish, mehnatni muhofaza qilish qoidalari va qoidalari bo'yicha ko'rsatmalarga rahbarlik qiladi.
6. Xodimlarning shaxsiy ishlarini shakllantiradi va yuritadi, ularga mehnat faoliyati bilan bog'liq o'zgartirishlar kiritadi.
7. Malaka, attestatsiya, tanlov komissiyalari va xodimlarni rag'batlantirish va mukofotlash uchun taqdimotlar uchun zarur materiallarni tayyorlaydi.
8. Mehnat daftarchalarini to'ldiradi, hisobga oladi va saqlaydi, xizmat muddatini hisoblab chiqadi.
9. Xodimlarni rag'batlantirish va mukofotlash to'g'risida mehnat daftarlariga yozuvlar kiritadi.
10. Xodimlarning hozirgi va o'tmishdagi mehnat faoliyati to'g'risida ma'lumotnomalar, boshqa muassasalarga topshirish uchun vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik guvohnomalarini beradi.
11. Mehnat daftarchalari va qo'shimchalarning qat'iy hisobini yuritadi.
12. Mehnat daftarchalarini va ularga qo'shimchalarni qabul qilish va berishni ro'yxatdan o'tkazadi.
13. Korxonaning shaxsiy tarkibi to'g'risidagi ma'lumotlar bankiga xodimlarning miqdoriy, sifat tarkibi va ularning harakati to'g'risidagi ma'lumotlarni kiritadi, uning o'z vaqtida yangilanishi va to'ldirilishini nazorat qiladi.
15. Xodimlarga ta’tillar berilishining hisobini yuritadi, navbatdagi bayramlar jadvallarini tayyorlash va ularga rioya etilishini nazorat qiladi.
16. Korxona xodimlari va ularning oila a’zolariga pensiya tayinlash, nafaqa va kompensatsiyalar belgilash uchun pensiya sug‘urtasi kartalarini, boshqa hujjatlarni rasmiylashtiradi.
17. Kadrlar almashinuvi harakati va sabablarini o'rganish, uni qisqartirish bo'yicha chora-tadbirlar ishlab chiqishda ishtirok etadi.
18. Hujjatlarni joriy saqlashning belgilangan muddatlari tugaganidan keyin arxivga saqlash uchun tayyorlaydi.
19. Korxona bo'linmalarida mehnat intizomi holatini, xodimlar tomonidan ichki va mehnat tartib-qoidalari qoidalariga rioya etilishini nazorat qiladi.
20. Mehnat intizomining buzilishi hisobini yuritadi va ma’muriyat, jamoat tashkilotlari va mehnat jamoalari tomonidan tegishli choralar o‘z vaqtida ko‘rilishini nazorat qiladi.
21. Kadrlar bo'limi (kadrlar bo'limining tegishli bo'limi) boshlig'ining bir martalik rasmiy topshiriqlarini bajarish.
|
| |
Elektron pedagogika tushunchasiII

|
Elektron pedagogika tushunchasiII
|
bet | 5/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiElektron pedagogika tushunchasiII
Elektron pedagogika axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan to’yingan (uyg'unlashgan) axborot ta’lim muhitida o'quv jarayonlarini o'rgamsh, bashoratlasb va tavsiflash bilan shug'ullanadigan ilmiy yo‘nalishdir.
Nima uchun bugungi kunda ta’limda axborot texnologiyalarini joriy etishning nazariy asosini yaratish va amaliyotga tatbiq etish zaruriyati paydo bo'ldi?
Birinchidan, o'qituvchining o'quv jarayonining tashkilotchisi sifatida emas, balki bilimlarni egallash manbalaridan biriga aylanib qolayotganligi bo‘lsa, ikkinchidan, ilmiy-texnik taraqqiyotning rivojlanayotgan bosqichida axborotlarning keskin ortib borayotganligi va ulardan o'qitish jarayonida foydalanish uchun vaqtning chegaralanganligi, shuningdek, ta’lim oluvchilami ijtimoiy va kasbiy faoliyatga mukammal tayyorlash talablari ta’lim tizimiga zamonaviy texnologiyalarni joriy etishni taqozo elmoqda. Mamlakatimizda ta’lim sohasida гоʻу berayotgan tub yangilanishlar har bir ta’lim muassasasida o‘quv jarayoni metodik ta’minotini rivojlantirishni talab etadi. mutaxassislarning ta’kidlashlariga ko'ra, zamonaviy axborot va kommunikatsiya texnologiyalari yaqin yillar ichida pedagogik innovatsiyalarning asosiy manbasi bo‘lib qoladi.
Elektron pedagogikaning asosiy maqsadi zamonaviy АКТ muhitida o'qitish - ta’lim jarayonini samarali tashkil etishdan iborat. Elektron pedagogikaning predmeti pedagogik tizim hisobianadi.
Axborot-ta’lim muhitining tarkibi va tuzilishi
Axborot-ta’lim muhiti - yangi darajadagi pedagogik tizimdir Axborot-ta’Iim muhiti bu pedagogik tizim । uning ta’minoti, ya’ni moddiy-tcxnik, moliyaviy-iqtisodiy, normativ-huquqiy, boshqaruv va marketing tizimi.
Nazariy jihatdan butun axborot-ta’lim muhitining negizi aynan pedagogik tizimdan iboratdir. Pedagogik tizim quyidagi komponentlarni o‘z ichiga oladi: o'qituvchi, o’quvchi, ta’limning maqsad va vazii'alari, o‘qitish mazmuni, o'qitish shakli, ttsuli va vos i la I ar.
|
| |
Nazorat savollari - 1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl

|
1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl
|
bet | 14/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiNazorat savollari:
I Mualliilik dasturlari deganda nimani tushunasiz?
2. PDV yaratish uchun keng foydalaniladigan dasturlami sanab bering.
.1. PDV yaratishga qo‘yiladigan talablar haqida gapirih bering
•I Pedagogik dastruriy trenajyorlar deganda nimani tushunasiz?
5. PDV yaratish jarayonida dasturchilaming, metodist o'qitiivchiliirning vazifalari nimalardan iborat boTishi kerak?
Mustnqil islt topshiriqiari. 2-, 3-, 4-sinflar uchun yaratilgan “Ona tili” darsliklnrining multimedia ilovalari va 5-sinf uchun “Ona tili” fanidan clckhon o'quv-mctodik majmua (Yuldashcva Sh., Zaripov ()., Bckjanova M , Smaylova D, Gulmanova Q., Yangibocva G„ Urazbocva D. 5-sinf uchun “Ona tili” fanidan clcktron o'quv-metodik majmna. Nukus, 2016. Guvohnoma: DGU 04136) bilan tanishing. Ularni crgoiioinetrik talablar asosida baholashga harakat qiling. Nazariy va amaliy material laming taqdiin qilinishrni tahlil qiling. Multinediali dars loyihasi uchun foydalaning.
Asosiy tushunchalar:
Pedagogik dasturiy vositalar (педагогические программные средства, pedagogical programming means) - kompyuter texnologiyalari yordamida o‘quv jarayonini qisman yoki to‘liq avtomatlashtirish uchun mo‘ljallangan didaktik vosita hisoblanadi.
Pedagogik dasturiy vositalarga qo‘yiladigan metodik talablar (требования, нредмъвляемые к педагогически программным средствам, methodical requirements that insisted on pedagogical programming means) - pedagogik dasturiy vositalar - o‘quv materialini taqdim etishning tushunchali, obrazli va harakatli komponentlarining o‘zaro bog‘liqligiga tayangan hclda qurilishi.
Pedagogik dasturiy vositalarning gipermatn hujjatlarini ishlab chiqish dasturlari - Microsoft Front-Page (HTMLyper Text Markup Language), AniareHomeSite (EITML), Microsoft PowerPoint, Microsoft Word
Ta’limning informatsion texnologiyasi (информационная технология обучения, Information technology of education) - pedagogik texnologiyaning maxsus turi bo‘lib, bunda maxsus dasturiy va texnik vositalardan (kino, audio- va videovositalar, kompyuterlar, telekommunikatsion tarmoqlardan) foydalaniladi.
Asosiy darsliklar va o‘quv qoTlanmalari:
Aripov M.M., Muxammadiyev J.U. Infonnatika. Axborot texnologiyalari. Oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun darslik. - T., 2005.
Adilova S. O‘zbck tilini o‘qitishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanish. - T.: TDPU, 2006. - 96 b.
Qo‘shtmcha adabiyotlar:
Abduqodirov A., Xayitov A. Axborot texnologiyasiga oid atamalaming izohli lug'ati. - T.: TDPU, 2002. - 27 b.
Электрон педагогика ва педагогнинг шахсий, касбий ахборот майдонини лойихалаш модули буйича укув-услубий мажмуа (тузувчилар: Т.Т.Шоймардонов, В.С.Хамидов,
М.Файзиева) — Тошкент, 2015. — 11-67 б.
Peter Wallet. Information and communication technology in education in Asia. - Montreal: UNESCO UIS. 2014. - 65 p.
Internet saytiari
http://www.allbest.ru
http://wwAv.prodlenka.org.
http://www.ispringsolutions.com
|
| |
Sohada tashkiliy o'zgartirishlar amalga oshirildi

|
Sohada tashkiliy o'zgartirishlar amalga oshirildi
|
bet | 2/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiSohada tashkiliy o'zgartirishlar amalga oshirildi:
O‘zA, AKTni rivojlantirish Jamg‘armasi, TATU tashkil etildi;
tadbirkorlikni qo'llab-quvwatlash bo'yicha bojxona va soliq imtiyozlari belgilandi;
Kompyuterlashtirish va axborot texnologiyalarini joriy etish Markazi -UZINFOCOM tashkil etildi.
O'zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidentining “Telekotnmunikatsiyalar scftasida boshqaruvni takomillashtirishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida” (2000-y.), “Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish to‘g‘risida” (2002-y.), “Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora- tadbirlar to‘g‘risida” (2005-y.), “O‘zbekiston Respublikasining jamoat ta’lim axborot tarmog'ini tashkil etish to'g'risida” (2005-y.j, “Respublika aholisini axborot-kutubxona bilan ta’minlaslini tashkil etish to‘g‘risida” (2006-y.) Farmonlari va Qarorlari iqtisodiyotning turli tarmoqlari, boshqaruv, biznes, ishlab chiqarishning ko‘p sonli tarmoqlari bilan bir qatorda fan va ta’lim sohalariga ham zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishni jadallashtirdi. Shu tariqa mamlakatimizdagi ta’lim-tarbiya sohasidagt islohotlar ta’lim jarayoniga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini tatbiq qilish masalasiga uzviy bog'landi.
2005-yil 28-sentyabrda O'zbekiston Respublikasi Birinchi Prczidenti I.Karimovning “O'zbekiston Respublikasining jamoat ta’lim axborot tarmog’ini tashkil etish to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq “Ziyonet” jamoat axborot ta’lim tarmog’i tashkil etildi.
Vazirlar Mahkamasining “2002 - 2010-yillarga mo’ljallangan o rta ta’lim tizimini axborotlashtirish dasturi" to’g’risidagi qarori asosida Xalq ta’limi vazirligining 2011-yil 9-iyundagi buyrug’iga asosan 2 -4-sinflarda maktab ixtiyoridagi soatlar hisobidan haftasiga bir soatdan informatika darslarini tashkil etish belgilab berilgan. Bu shuni ko’rsatadiki, o’quvchilar umumta’lim maktablari uchun darsliklammg multimedia ilovalarmi foydalanishga 2-sinfdanoq tayyorlanadi.
|
| |
Ta'lim jarayonida axborot texnologiyalarini qo’llashning
ahaniiyati, muammolar va yechimlar

|
Ta'lim jarayonida axborot texnologiyalarini qo’llashning
ahaniiyati, muammolar va yechimlar
|
bet | 6/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiTa'lim jarayonida axborot texnologiyalarini qo’llashning
ahaniiyati, muammolar va yechimlar
Respublikamizda boshqa ilg’or mamlakatlar qatori zamonaviy axborot texnologiyalaridan ta’limda faol foydalanishga kirishildi. Ammo, elektron ta’limni joriy etishda qator qiyinchiliklar mavjud bo‘lib, u quyidagilardir:
•elektron ta’limni joriy etishga pedagogik jamoalarning yetarli tayyor eraasligi;
•elektron ta’lim imkoniyatlari haqida tasavvurlarning ozligi, ulami qo'llash bo'yicha metodik ishlanmalaming kamligi;
•elektron ta’limda foydalaniladigan kompyuter texnologiyalari vositalarining qimmatligi;
♦elektron ta’lim bo’yicha mutaxassislarning yetishmasligi.
Elektron ta’limni joriy etish keng ma’noda ta'lim sobasini inetodologiya, o’qitish maqsadlarining psixologik-pedagogik tatbtg’iga yo’naltirilgan yangi axborot texnologiyalari vositalarini samarali foydalanish va qayta ishlash amaliyoti bilan la’minlash sifatida qaraladi.
Ba’zi xorijiy mamlakat tadqiqotchilari axborot texnologiyalarini ta’lim jarayoniga tatbiq qilishning salbiy jihatlarini ham ta’kidlaydilar. Xususan, yapon pedagogi S.Sudzuki: «Kompyuterli o'qitish, bir tomondan, ta’lim oluvchilar aqliy taraqqiyotini rivojlantirishga yoidam bersa, ikkinchi tomondan esa bilinmi mustahkam egallashni ta’minlay olmaydi», - degan fikmi bildiradi.
Zamonaviy axborot-ta’lim muhitida o'qitish nazariyasining mavjud emaslik muammosi. Hozirgi vaqtda o'qitishning mavjud bo'lgan nazariyasidan hech biri virtual ta’lim muhitida o'qitish uchun bevosita foydalanilishi inumkin emas. Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi o'ziga xos bo'lib, uni ilmiy tadqiq qilish va yaratish, tajriba-sinovlardan o'tkazish, ommalashtirish zaruriyati mavjud.
Optimallik muammolari. O'quv materialini psixologo- ergonomik taqdim etish, lining inson tomonidan qabul qilinishi, materialning matn shaklida, ovoz jo'rligida, video ko'rinishida yoki aralash taqdim etilishi bilan bog'liq muammolar.
|
| |
O'qituvchi va o'quvchilarning zamonaviy axboi ot-ta’lim inuhitiga kirishga tayyorlik muanimosi

|
O'qituvchi va o'quvchilarning zamonaviy axboi ot-ta’lim inuhitiga kirishga tayyorlik muanimosi
|
bet | 7/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiO'qituvchi va o'quvchilarning zamonaviy axboi ot-ta’lim inuhitiga kirishga tayyorlik muanimosi. Ushbu muammo ta’lim jarayoni ishtirokchilarini tayyorlashni o‘z ichiga oladi, ya’ni ta’lim beruvchilarning malakasini oshirish yoki qayta tayyorlash masalalarini qamrab oladi.
O'quv jarayoni ishtirokchilarining kunduzgi ta’limdan farqli ravishda muloqotning cheklanishi bilan yuzaga kelgan tarbiyaviy mnammolar. Ushbu muammoning dolzarbliligi shubha uyg'otmaydi. Virtual ta’limda talabalar bilan tarbiyaviy faoliyatni tashkil qilishga doir tadqiqotlar yetarli etnas. Shubhasiz, zamonaviy axborot-ta’lim muhilida talabalarda bilim va konikmalarni shakllantirish, rivojlantirish tnumkin. Masofali ta’limda esa oddiy insoniy muloqotdan uzilgan holda mustaqil ish nazarda tutiladi.
Valeologik muammo Valeologiya sog'liq, inson sog‘!ig‘i to‘g‘risidagi fan hisoblanadi. "Valeo" so'zining o'zi (sog'lom bo'lish) birinchi marta 1980-yilda l.I.Brexmanning asarlarida paydo bo'lgan. Har qanday jamiyatda inson sog‘lig‘i muhim o'rinda turadi. Texnik vositalaming ta’lim oluvchi salomatligiga salbiy ta’sin ta’lim jarayonida axborot texnSlogiyalarini qo'llashning muammolaridan asosiysi sanaladi, deyish mumkin.
Yuqoridagilarga qo'shimcha sifatida ta’kidlash o'rinliki, 0‘zbekcha rnatn kompyuter ekranidan o'qilganda har doim ham imlo va punktuatsion xatolarni aniqlashning imkoni bo'lmaydi. Shu hois imlo va punktuatsion xatolarni aniqlash bilan bog'liq topshiriq va vazifalar bclgilanganda buni hisobga olib qo'yish lozimdir. O'zbck tilida kompyuter orfografiyasi va grammatikasi bo'yicha dasturlar yaratish borasida (rus, ingliz tillaridagi bunday dasturlarning afzalliklari bilan qiyoslab ko'ring.) yutuqlar sezilarsiz.
O'quv material sifati, u'qitish sifati va ta’lim standartlariga muvofiqligi muammolari. Muammolarning ushbu blokini sharhlarsiz qoldirish mumkin, chunk! uning dolzarbliligi va muhimligi yaqqol ko'rinib turibdi. Ushbu muammoni hal etish barcha qolgan muammolami hal qilish mumkinligini bildiradi.
Sanab o'tilgan asosiy muammolami hal etib bo'lmaydi deb qabul qilish mumkin etnas. Shiddatli rivojlanayotgan axborot va tclekommunikatsion tcxnologiyalar, internet tarmog'i orqali taqdim etilayotgari xizmatlar va imkoniyatlarning tez sur’atlarda rivojlanishi, amalda har kuni o'qitish jarayonida foydalaniladigan yangi dasturiy mahsulotlaming paydo bo’lishi pedagoglar va psixologlar oidiga yangi masalalami qo'ymoqda. Shuning uchun ham bu ro'yxat doimo o'zgaradigan va kengayadigan muammolaming dinamik ro‘yxati deb qaralishi munikin
|
| |
Mavzuni mustahkamiash uchun savollar

|
Mavzuni mustahkamiash uchun savollar
|
bet | 8/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiMavzuni mustahkamiash uchun savollar:
Axborot texnoiogiyalari tushunchasiga iz.oh bering?
Axborot-kommunikatsiya texnoiogiyalari nimani anglatadi?
Axborot-kommunikatsiya texnoiogiyalari vositalaridan ta’lim jarayonida foydalanishning istiqbolli yo’nalishlari va kelajagi haqida shaxsiy mulohazalanngizni bildiring
4,Ta’limni axborotlashtirishga oid buquqiy-me’yoriy hujjatlar?
. Axborot-ta’lim muhitining tarkibi va tuzilishi?
.Ta’limda jarayonida qanday axborot texnoiogiyalari qo'llanadi?
.Elektron ta’lim tushunchasi?
Mustaqil ish topshiriqlari. l.“Zamonaviy axborot texnoiogiyalari kadrlat tayyorlash milliy modelmi metodik va didaktik ta’minlash vositasidir” mavzusida internet materiallarini izlash, saralash va ma’ruza asosiy savollariga javoblami to’ldiradigan ma'lumot tayyorlash. 2. Multimcdiyali dars uchun fan oqituvchisi taqdim qilgan mavzular bankidan muayyan mavzu tanlab loyiha yaratishga kirishish. Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulotda tegishli topshiriqlarni bajarib bonsh.
Asosiy tushunchalar:
Axborot texnoiogiyalari (информационные технологии, information technology ) - axborotni o’zgartirish, qayta ishlash usul va vositalari yig’indisidan iborat.
Ta’limning informaision texnologiyasi (информационные технологии обучения, Information technology of education) pedagogik tcxnologiyaning maxsus turi bo lib. bunda maxsus dasturiy va texnik vositalardar. (kino, audio- va videovositalar, kompyuterlar, telekommunikatsion tarmoqlardan) foydalaniladi.
Zamonaviy axborot texnoiogiyalari vositalari ( средства современных информационных технологий, modern means of information technology) - kompyuter. skaner, videoko’z, videokamera, LCD proektor, interaktiv elektron doska, faks modem, telefon. elektron pochta, multimedia vositalari, Internet va Intranet tarmoqalari, mobil aloqa tizimlari, ma’lumotlar omborim boshqarish tizimlari, sun’iy intellekt tizimlari.
Adabiyotlar:
Aripov M.M., Muxammadiyev LU. Informatika. Axborot texnoiogiyalari. Oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun darslik. - T., 2005.
Adilova S. 0‘zbek tilini o'qitishda kompyuter texnolo- giyalaridan foydalanish. - T.: TDPU, 2006. - 96 b.
Begimqulov U.Sh. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishning ilmiy-nazariy asoslari. - T Fan, 2007.- 159 b.
Yusupova Sh., (Sozieva O. Ona tili o’qitishda inlerfaol usidlar va kompyuter dasturi - T. Bayoz, 2013. -134 b.
A. Okai A Global Simulation. The University of Arizona. - Tucson, CERCLL. 2012. - 87 p.
Jim Burke. The English Teacher’s Companion. - Heinemann; 4th edition. 2012. - 392 p.
Peter Wallet. Information and communication technology in education in Asia. - Montreal: UNESCO UIS. 2014 -65 p.
|
| |
O'zbekistondagi ta’lim sohasiga oid saytlar

|
O'zbekistondagi ta’lim sohasiga oid saytlar
|
bet | 4/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiO'zbekistondagi ta’lim sohasiga oid saytlar
http://pcdagog.uz Nizomiy nomidagi TDPUning elcktron kutubxona sayti
http://book.uz - F.lektron adabiyot kutubxonasi.
http://www.uzlib.uz - UzLibrary electron kitoblari. Kitoblaming elektron to’plami. Bepul va hammabop.
http://biblio-woild.doira.uz — Kutubxona, jahon kutubxonalari, E-kutubxonalari, kaleydoskop, axborot texnologiyalari va o’quv zali sayti.
http://citvbook.uz - elektron kutubxona, maktab, litsey va kollej hamda OTMlar uchun o’quv adabiyotlari, davriy nashrlar joylashtirilgan.
http://kutubxona.com - Ozbek adabiyoti elektron kutubxonasi.
http://www. ilmiy-maqola.uz - ilmiy maqolalar, metodik ishlanmalar va darsliklar sayti.
http://tanlov.uz - yoshlami qo’llab-quvvatlashga qaratilgan grant, stipendiyalar tanlovi, aksiyalar va boshqa tadbirlar haqida ma’lumotlar sayti.
http://www.e-tarix.uz - O'zbekiston tarixi, jahon tarixi, tarix faniga oid qiziqarli ma’lumotlar, interaktiv dasturlar va hokazolar.
http://www.dissertant.uz - dissertatsiyalar ustida ishlayotgan yosh olimlar, iqtidorli talabalar, magistrlar, aspirantlar, doktorantlarga bag’ishlangan portal.
http://www.ebooks.uz - elektron darsliklar dunyosi.
http://fan.zn.uz — Fan va texnika taraqqiyoti, konferensiya, seminarian
http://www.englishclub.uz - O’zbekistondagi ingliz tilida gaplashuvchilar klubi. Forum, chat, maqolalar, yangiliklar.
http://bobokhujaev.tfi.uz - Bu saytda ko‘p qayta ishlangan informatsion o'quv-metodik ma’lumotlar bazasi, moliya-iqtisod yo’nalishi bo’yicha mutaxasisslik fanlarini o’qitish, Fond va xalqaro tashkilotlar haqida ma’lumotlar mavjud.
http://www.irex.org - IREX dastur sahifasi. Bu dastur asosida ilmiy xodimlar, o’qituvchdarga va mutaxassislarga ilmiy tekshirish ishlanni bajarish uchun tanlov asosida inikoniyatlar beriladi.
http://www.undp.org- Birlashgan Millatlar tashkiloti sahifasi.
http://www.unesco.org - YUNESKO tashkiloti sahifasi.
|
| |
Axhorot-kommunikatsiya texnologiyalari

|
Axhorot-kommunikatsiya texnologiyalari
|
bet | 3/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word varianti1.2. Axhorot-kommunikatsiya texnologiyalari
Zamonaviy axborot texnologiyalarining vositalari qatoriga: kompyuter, skaner, videoko’z, videokamera, LCD proektor, mteraktiv elektron doska, faks. modem, telefon, elektron pochta, multimedia vositalari, internet va Intranet tarmoqlari, mobil aloqa tizimlari, ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari, sun’iy intellekt tizimlarini kiritish mumkin.
Axborot texnologiyasi vositalari muayyan amallami ongli va rejali amalga oshirishda o’zlashtiriladi. Bit jarayon quyidagilami o‘z ichiga oladi:
kompyuter, shuningdek, printer, modem, mikrofon va ovoz cshittirish qurilmasi, skaner. raqamli videokamera, multimedia proektori, chizish plansheti, musiqali klaviatura kabilar hamda ulaming dasturiy ta’minoti;
uskunaviy dasturiy ta’minot;
virtual matn konstruktorlari, multiplikatsiyaiar, musiqalar, fizik modellar, geografik xaritalar, ekran protsessorlari va h.k.;
axborotlar majmuyi — ma’lumotnomalar, ensiklopediyalar, virtual muzeylar va h.k.;
texnik ko'niknialar trenajyorlari (tugmachalar majmuyidan tugmachalarga qaramasdan ma’lumot kiritish. dasturiy vositalami dastlabki o’zlashtirish va h.k.).
Zamonaviy axborot texnologiyalarining ta’lim jarayonlariga joriy etilishi:
- talabaga kasbiy bilimlami egallashiga; oiganilayotgan hodisa va jarayonlami modcllashtirish orqali fan sohasini chuqur o‘zlashtirishga;
o‘quv faoliyatining xilma-xil tashkil etilishi hisobiga talabaning mustaqil faoliyati sohasining kengayishiga;
interaktiv muloqot imkoniyatlarining joriy etilishi asosida o'qitish jarayonini individuallashtirish va differensiyalashtirishga;
sun’iy intellekt tizimi imkoniyatlaridan foydalanish orqaii talabaning o'quv material larini o‘zlashtirish strategiyasini egallashiga;
axborot jamiyati a’zosi sifatida unda axborot madaniyatining shakllanishiga;
o'rganilayotgan jarayon va hodisalami kompyuter texnologiyalari vositasida taqdim etish, talabalarda fan asoslariga qiziqishni va faollikni oshirishga olib kelishi biian muhim ahamiyat kasb etadi.
Axborot texnologiyalarini internet tizimisiz amalga oshirish samaradorlikka erishishni t^'minlamaydi. Shuning tichun internet tarmog'idan foydalanish, fan uchun zarur materiallarm izlab topish, foydali portaliar, saytlar haqidagi ma'lumotlar zarur bo'ladi.
Portal - bu foydalanuvchiga axborotlami oddiy navigatsiya va keng ko'lamli qnlay interfeys orqaii yetkazish uchun turli axborot resurslarini birlashtiruvchi telekommunikatsiya tarmog'i tuguni bo'lib, u:
ko‘p sonli foydalanuvchilarga xizmat ko'rsatishi;
axborotlar ko'lamining kcngligi;
asosiy tarmoq formatlarini qo'llash;
oson va samarali qidirish tizimining joriy etilishi;
axborot resurslari integratsiyasi;
axborot xavfsizligtni ta’minlash;
axborotiarni tabaqalashtirish;
bilimiami boshqarish-tahlil etish biian tavsiflanadi.
|
| |
Internet materiallari - 1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl

|
1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl
|
bet | 133/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiInternet materiallari
http://cyberleninka.ru/article/ii/akrualnaya-metodika- intcraktivnogo-obucheniya-russkomu-yazyku
Iittp://library.ziyonet.uz/ru/book/l60] 8
http://lingust.ru
http://multimedia.uzhttp://nsportal.ru
http://onlmetestpad.com/ru/tests/nissian/interactive- dictations
http://ru.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Word
http://www.delight2000.com
http://www.detkiuch.ru/load/fajly/uroki_russkogo_iazyka
http://www.gramota.ru/class/coach/idictation/
http://www.ispringsoiutions.com
http:/www.multimedia.uz
http:/WWW.ziyonet.uz.
https://edmodo-guide
https://intolimp.org va https://videouioki.net
https://moodle.org
https://www.google.com
www.Yestudy.uz
www.ziyonet.uz
YouTube.com
4MUND ARI J A
17-Modul. Jadidchilik va yangi davr adabiyotiga oid ma’lumotlarni interaktiv sinf doskasi yordamida o‘rganish 205
|
| |
Ochiq kalitli kriptotizimlardan foydalanish

53
etadi. Masalan, tarmoqda ma’lumotni uzatishda va xavfsiz bo’lmagan muhitda
axborot konfidensialligini ta’minlashda simmetrik shifrlash algoritmlarining o’rniga
ochiq kalitli kriptografik tizimlardan foydalanish mumkin.
Bundan tashqari, simmetrik kriptotizimlar kabi ochiq kalitli kriptotizimlardan
ham ma’lumotning yaxlitligini ta’minlashda foydalanish mumkin.
Ochiq kalitli kriptotizimlar simmetrik kriptotizimlarda mavjud bo’lgan kalitni
taqsimlash muammosini o’zida bartaraf etgan. O’z o’rnida simmetrik kriptotizimlar
ham ochiq kalitli kriptotizimlarga qaraganda samaradorligi bilan ajralib turadi.
Boshqacha aytganda, shifrlash va deshifrlash amallari ochiq kalitli shifrlash
algoritmlariga nisbatan tezroq amalga oshiriladi.
Har ikkala kriptotizimning afzalliklarini birlashtirish imkoniyati mavjudmi?
Ya’ni, ma’lumotni shifrlashda yuqori samaradorlikka ega bo’lgan va kalitlarni
taqsimlash muammosi bo’lmagan kriptotizimni yaratish mumkinmi? Albatta,
buning imkoniyati mavjud va bunday tizimlar
gibrid
kriptotizimlar deb ataladi.
Gibrid kriptotizimlarda simmetrik shifrlash algoritmining kaliti ochiq kalitni
shifrlash orqali yetkazilsa, ma’lumotning o’zi esa simmetrik shifrlash orqali
himoyalanadi. Gibrid kriptotizim sxemasi 17-rasmda aks ettirilgan.
А томон
B
томон
B
K
}
{
E(B
томон маълумоти, K)
E(A
томон маълумоти, K)
17-rasm. Gibrid kriptotizim
Download
Xesh – funksiyalar asosida ma’lumot yaxlitligini tekshirish

58
Quyidagi
𝑆𝑆𝑆𝑆𝑎𝑎𝑑𝑑
va
𝑒𝑒𝑆𝑆𝑎𝑎𝑑𝑑
o’zgaruvchilar quyidagicha hosil qilinadi:
𝑆𝑆𝑆𝑆𝑎𝑎𝑑𝑑
= 0
𝑥𝑥
36 ni
𝐵𝐵
marta takrorlash natijasida
𝑒𝑒𝑆𝑆𝑎𝑎𝑑𝑑
= 0
𝑥𝑥
5
𝑎𝑎
ni
𝐵𝐵
marta takrorlash natijasida
Bu holda HMAC quyidagicha hisoblanadi:
𝑆𝑆𝑀𝑀𝑆𝑆𝐶𝐶
(
𝑀𝑀
,
𝐾𝐾
) =
𝑆𝑆�𝐾𝐾 ⊕ 𝑒𝑒𝑆𝑆𝑎𝑎𝑑𝑑
,
𝑆𝑆
(
𝐾𝐾⨁𝑆𝑆𝑆𝑆𝑎𝑎𝑑𝑑
,
𝑀𝑀
)
�
.
Tenglikdan ko’rinib turibdiki, HMAC da ikki marta xeshlash amalga
oshirilmoqda. Kalit
𝐾𝐾
faqat ikki tomonga (jo’natuvchi va qabul qiluvchiga) ma’lum
bo’lgani uchun, hujumchi mos xesh qiymatni qayta hisoblay olmaydi. A tomondan
yuborilgan
(
𝑀𝑀
,
𝑆𝑆𝑀𝑀𝑆𝑆𝐶𝐶
(
𝑀𝑀
,
𝐾𝐾
))
ma’lumot juftlaridan hujumchi faqat ma’lumotni
o’zgartirishi mumkin bo’ladi va bu holat qabul qiluvchi tomonidan osonlik bilan
aniqlanadi.
Download
Ochiq kalitli kriptotizimlarda kalit uzunligi

2.3.4. Ochiq kalitli kriptotizimlarda kalit uzunligi Simmetrik kalitli kriptotizimlarda bo’lgani kabi ochiq kalitli kriptotizimlarda
ham real hayotda foydalanish uchun kalit uzunligiga talablar qo’yiladi. Yuqorida
simmetrik kriptotizimlar uchun ushbu masala bilan tanishib o’tilgan edi. Simmetrik
va ochiq kalitli kriptotizimlarning matematik asosi turlicha bo’lgani bois, ular bir xil
bardoshlik darajasida bo’lganida turli kalit uzunliklariga ega bo’ladilar (4-jadval).
54
4-jadval Simmetrik va ochiq kalitli kriptotizimlar bir xil bardoshlikka ega bo’lganida
ulardagi kalitlarning uzunliklari [20]
Simmetrik shifrlash algoritmi
RSA algoritmi (
𝑆𝑆
va
𝑞𝑞
sonlari
)
56 bit
512 bit
80 bit
1024 bit
112 bit
2048 bit
128 bit
3072 bit
192 bit
7680 bit
256 bit
15360 bit
Simmetrik kriptotizimlarda bo’lgani kabi ochiq kalitli kriptotizimlarda ham
kalitlarni barcha variantlarini hisoblash qurilmalar imkoniyatiga bog’liq. Ya’ni,
hozirgi kunda yetarli deb qaralgan kalit uzunligi, 10 yildan keyin tavsiya etilmasligi
mumkin. Chunki, 10 yil davomida hisoblash qurilmalarining imkoniyatlari hozirgi
kundagi kabi bo’lmaydi.
5-jadvalda RSA algoritmidagi
𝑁𝑁
modulning turli uzunligida faktorlash uchun
talab etilgan vaqt qiymatlari ko’rsatilgan. Bunda natijalar bir sekundda million amal
bajaruvchi (
one-million-instruction-per-second, mips ) kompyuter yoki yiliga
10
13
amal bajarilishi hisobida olingan. Faktorlash algoritmi sifatida GNFS (general
number field sieve) dan foydalanilgan [20].
5-jadval RSA algoritmidagi
𝑁𝑁
modulning turli uzunligida faktorlash uchun talab
etilgan vaqt qiymatlari
𝑁𝑁
ning bitdagi uzunligi
Talab etiluvchi yillar
512
30 000
768
2*10
8
1024
3*10
11
1280
10
14
1536
3*10
16
2048
3*10
20
Yuqoridagi keltirilgan ma’lumotlardan ko’rish mumkinki, hisoblash
qurilmalari imkoniyatining ortishi kriptografik algoritmlarning bardoshligini
55
kamayishiga olib keladi. Bu ta’sir har ikkala simmetrik va ochiq kalitli
kriptotizimlarga tegishli.
Elektron 
saqlagichlar - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

77
6.
Simmetrik kriptografiyaning axborotni himoyalashdagi o’rni haqida
gapiring?
7.
Ochiq kalitli kriptografiyaning axborotni himoyalashdagi o’rni haqida
gapiring?
8.
Xesh funksiya nima, ularga qo’yilgan talablar va uni axborot
himoyalashdagi o’rni?
9.
Kriptografik akslantirishlar: o’rniga qo’yish va o’rin almashtirish nima?
10.
Bir martali bloknot yordamida ma’lumotni shifrlash va uning
xavfsizligi?
11.
Simmetrik kriptotizimlar: kodlar kitobi, A5/1 va TEA shifrlash
algoritmlarini tushuntiring?
12.
Simmetrik blokli shifrlash rejimlari va ular nima uchun zarur?
13.
Modul arifmetrikasida asosiy amallarni tushuntiring.
14.
RSA algoritmi va u asoslangan matematik muammoni tushuntiring?
15.
Ma’lumotlarni yaxlitligini ta’minlash usullari haqida ayting?
16.
Elektron raqamli imzo va xabarlarni autentifikasiyalash kodlarining
bir-biridan farqi hamda o’xshash tomonlarini ayting?
17.
Axborotni kriptografik himoyalash vositalarining ko’rinishlari va
ularning afzallik/ kamchiliklari?
18.
Diskni va faylni shifrlash usullarining bir-biridan farqi nimadan iborat?
19.
Qog’oz ko’rinishidagi ma’lumotlarni yo’q qilish usullari va ularning
xususiyatlari?
20.
Elektron ko’rinishdagi ma’lumotlarni yo’q qilish usullari va ularning
xususiyatlari?
Download
Ochiq kalitlar infratuzilmasi (Public key infrastructure, PKI)

64
Ushbu muammoni oldini olish uchun ochiq kalitli kriptografik tizimlarda
ochiq kalitlar infratuzilmasi
dan foydalaniladi.
Ochiq kalitlar infratuzilmasi yoki PKI real hayotda ochiq kalitli
kriptotizimlardan xavfsiz foydalanish uchun talab etiluvchi barcha narsani o’z ichiga
oladi. PKI tarkibidagi barcha narsalarning birgalikda ishlashi juda ham murakkab
jarayon bo’lib, quyida ularning ayrim tashkil etuvchilari va PKI ning asosiy
vazifalari bayon etiladi.
Raqamli sertifikat
(yoki ochiq kalit sertifikati yoki qisqacha sertifikat)
foydalanuvchining ismi va uning ochiq kalitidan iborat bo’ladi (amalda
foydalanuvchiga va sertifikatga tegishli ma’lumotlar ham bo’ladi) va u
sertifikat
markazi (certificate authority
yoki
CA)
tomonidan imzolanadi [13]. Masalan,
𝑆𝑆
tomonning sertifikati quyidagidan iborat bo’ladi:
𝑀𝑀
= (A tomon nomi,
𝑆𝑆
tomonning ochiq kaliti)
va
𝑆𝑆
= [
𝑀𝑀
]
𝐶𝐶𝐴𝐴
.
Ushbu sertifikatni tekshirish uchun
𝐵𝐵
tomon
{
𝑆𝑆
}
𝐶𝐶𝐴𝐴
ni hisoblaydi va
𝑀𝑀
ga
tengligini tekshiradi.
𝐶𝐶𝑆𝑆
tomoniga, odatda,
ishonchli uchinchi tomon
(trusted third party
yoki
TTP)
sifatida qaraladi. Ya’ni, odatda
𝑆𝑆
tomon foydalanuvchi uchun shaxsiy va ochiq
kalitlar juftini generasiyalaydi. Shaxsiy kalit
𝑆𝑆
tomonga taqdim etilgandan
so’ng,
𝐶𝐶𝑆𝑆
dan o’chirib tashlanadi. Ochiq kalit esa sertifikat shaklida taqdim etiladi.
Agar
𝐵𝐵
tomon
𝑆𝑆
tomonga biror ma’lumotni shifrlab yubormoqchi bo’lsa, uning
sertifikatidan foydalanadi. Buning uchun sertifikatdagi imzoni tekshirish talab
etiladi. Bu esa o’z navbatida
𝐵𝐵
tomonga
𝐶𝐶𝑆𝑆
ni ochiq kalitini (ya’ni, unga teng
bo’lgan sertifikatni) bilishni talab etadi. Demak,
𝐶𝐶𝑆𝑆
tomonning ochiq kaliti (yoki
sertifikati) oldindan foydalanilayotgan tizimda mavjud va bu haqida barcha
ma’lumotga ega bo’ladi.
Download