Yetkazib berish konsepsiyasi

Yetkazib berish konsepsiyasi quyidagi 7 asosiy qismdan iborat:
1-qism. Ishlab chiqarish zaxiralari. Ishlab chiqarish zaxiralari butun iqtisodiyot tizimining tejamli va samarali ishlashi uchun sharoit yaratadi. Bu zaxiralarni ishlab chiqaruvchi korxonalarda joylashtirish yoki iste’molchilarga yaqinroq joylarda saqlash mumkin. Zaxiralardagi mahsulot harakatsiz qolgan deb hisoblanmasligi uchun zaxira miqdori eng muvofiq (optimal) bo‘lishi kerak. Zaxiralarning eng muvofiq miqdori doimo o‘zgarib turadigan ehtiyoj ta’siriga javob beradi va transportning bir tekisda ishlashini ta’minlashga sharoit yaratadi.
2-qism. Xomashyo va materiallar sotib olish. Xomashyo va materiallar ishlab chiqarishni tashkil etishda asosiy manba hisoblanadi.
3-qism. Transport. Yuklar transport orqali ta’minlovchilardan korxonalarga tashib olib boriladi. Omborlarga, bir ombordan boshqa omborga va iste’molchilarga yetkazib beriladi. Barcha transport aloqalari hattoki, tijorat vositachi orqali ta’minlovchi yoki iste’molchilar orqali kiraga olingan transport ham hisobga olinadi. Masalan, ta’minlovchining iste’molchiga qaraganda arzonroq transportdan foydalanish imkoniyati bor. Bunday vaziyatda u raqobatda ustunlikka ega bo‘ladi. Agar iste’molchi transport xarajatlarini o‘ziga olsa, narxlar pastroq tushiriladi. Transportning asosiy ko‘rsatkichlari qiymati va ishonchliligidir.
4-qism. Ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish. Ishlab chiqarish bilan bog‘liq yetkazib berish bo‘limlari ehtiyojni aniqlashdan tashqari, bozordagi talab va takliflarning o‘zgarishini yumshatish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak.
Ba’zi mutaxassislar ishlab chiqarish bo‘linmalari yetkazib berish tizimida kiritilishi kerak emas, deb hisoblaydilar. Lekin ko‘pchilikning fikricha, ishlab chiqarish bo‘linmalari yetkazib berish tizimida katta ahamiyatga ega. Bu yerda eng muhim muammolardan biri-ishlab chiqarish korxonalari kattaligi va joylashtirish o‘rnini aniqlash.
5-qism. Ombor xo‘jaligi. Bu qismga korxona omborxonalari, ko‘tara savdo va ba’zi hollarda chakana savdo uchun mo‘ljallangan mintaqaviy va mahalliy omborlar kiradi.
6-qism. Axborot aloqasi va nazorat. Har bir yetkazib berish tizimi axborot va nazorat tizimchalari orqali boshqariladi. Bu tizimchalar orqali buyurtmalar qilinadi, yuklarni ortish va transportirovka qilish to‘g‘risidagi talablar yetkaziladi. Bu tizimcha yordamida zaxiralar talabga mos bo‘lgan miqdorda saqlab turiladi. Bu tizimcha umumiy axborot tizimining bir qismidir.
7-qism. Xodimlar. Bu qism yetkazib berish tizimining eng muhim qismi hisoblanadi. Unda xodimlarni tanlash va tayyorlash masalalariga katta ahamiyat beriladi[24. 28-b].
Makro va mikro yetkazib berishning vazifalari va doirasi yetkazib berish tizimi o‘zida ta’minlash vazifalari, ishlab chiqarish, sotish, yetkazib berish, taqsimlash va bozor vazifalarini birlashtirgan bo‘lsa, bunday tizim makro yetkazib berish deb ataladi. Umumiy qaraganda, makro yetkazib berishning vazifalari va doirasi quyidagicha:
ishlab chiqarish, ishlab chiqarish topshiriqlarini rejalashtirish, ish sifatini nazorat qilish, mahsulot ishlab chiqarish rejasini korxonaning ishlab chiqarish qismlariga taqsimlash;
Yetkazib beriladigan yuklarni qaytadan ishlab, zaxiralarini hisoblash va boshqarish, yuklarni bir joydan boshqa joyga ko‘chirish, axborot oqimlarini tashkil qilish, mahsulotlarni o‘rash yoki idishlarga joylash, ularni saqlash, omborlarga joylashtirish, yuk ortish.
tushirish ishlari va yuk to‘plarini (to‘plam) komplektlash;
marketing, moddiy rag‘batlantirish, moliya va haq to‘lash, bozorni o‘rganishi, ta’minlash xizmatini tashkil qilish;
iste’mol qilish, mahsulot yetkazib berishga buyurtmalarni loyihalashtirish, zaxiralarni omborlarga joylashtirish, iste’molchilarni ta’minlash, buyurtmalarni mablag‘ bilan ta’minlash. Keyingi kategoriya – Mikro yetkazib berish.
Mikro yetkazib berish - yetkazib berish tizimining har bir mustaqil funksional qismlariga tegishli bo‘lgan mahalliy masalalarni hal qiladi. Masalan, ishlab chiqarish korxonaning ichida ro‘y berayotgan yetkazib berish jarayonlari, ya’ni rejalashtirish jarayonini mahsulotni tarqatish va sotish jarayonlari bilan birlashtirish, integratsiy qilish, transportirovka qilish, omborlarda mahsulotni joylashtirish, saqlash, yuklash, yukni tushirish ishlarini qulaylashtirish masalalari. Omborlar xo‘jaligi xomashyo va mahsulotlar oqimini ishlab chiqarish vaziyatiga moslashtiradigan eng samarali omildir.
Taqsimlash doirasi-mikro yetkazib berishning asosiy vazifasiyuklarni transportirovka qilishni rejalashtirish, yuklarni tayyorlash, sotish va nazorat qilishni tashkil etishdan iborat. Bu jarayonlarni tashkil qilishda ishning eng samarali usullaridan foydalanish kerak, buyurtmachi
talablarini to‘la hisobga olgan holda ishonchli ma’lumotlar asosida ish olib borish kerak. Eng muhim talab-yuklarni aynan buyurilgan muddatda yetkazish. Har bir logistik tizimning tuzilishi har xil bo‘lishi mumkin. Buning uchun, bu tizim vazifalari doirasiga kirgan korxonalarning katta- kichikligi, omborxonalarning vazifalari (ta’minlaydi yoki tarqatadi), transport modellari va boshqa omillar bo‘yicha farqlanishi mumkin.
Hozirgi vaqtda, transport tizimida ro‘y bergan o‘zgarishlar, yoqilg‘i narxlari o‘sganligi, ilmiy-texnikaviy taraqqiyot transport xizmatlari bahosining o‘zgarishiga olib kelgan. Buning natijasida faqat transport tizimigina o‘zgarib qolmay, butun logistika tizimlari o‘zgarib ketayapti[23.32-b].
|