nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat savollari - Raqamli mobil aloqa

480
34-bob. TURLI CHASTOTALAR DIAPAZONLARIDA
VA DUNYONING TURLI DAVLATLARIDA SPEKTR
TAQSIMLANISHINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
34.1. Litsenziyalanmaydigan chastotalar polosasi
Litsenziyalanadigan deyilganda qoidaga ko‘ra, rostlovchiga bu
chastotalar polosasini ishlatgani uchun to‘laydigan foydalanuv-
chilarga (operatorlarga,
tashkilotlarga, kompaniyalarga) “qat’iy
biriktiriladigan” chastotalar polosasi tushuniladi. Litsenziyalan-
maydigan polosalar bepul asosda istalgan foydalanuvchi uchun rux-
sat etiladigan polosalar hisoblanadi. IEEE 802.11a/b/g/n (Wi-Fi)
standartlari, masalan, litsenziyalanmaydigan
polosalarga asoslan-
gan va bunda u bu chastotalar doirasida raqobat qiladigan tex-
nologiyalardan yetarlicha “himoyalangan” bo‘lib qoladi. Bunda
shuni ta’kidlaymizki, “litsenziyalanmaydigan chastotalar”
tushun-
chasi yetarlicha o‘ziga xos va faqat Yevropaning bir necha davlat-
lari va AQSH uchun xarakterlidir. Boshqa davlatlarda esa,
barcha
foydala nishga ruxsat etiladigan chastotalar litsenziyalanadi.
Litsenxiyalanmaydigan
Litsenziyalanmaydigan
Wi-Fi
U-NII
pastki o‘rta
polosali
5150–5350
(802.11a)
U WCS
2305-2320
2345-2360
3,5 GGs diapazoni
3400-3600
MMDS
2500-2690
2700-2900
U-NII/ISM
yuqori polosali
5725–5850
ISM (802.11b/g)
2400-2480
3300-3400
WiMAX boshlang‘ich
formulalari
WiMAX kelajak profillari
Litsenziyalanadigan Litsenziyalanadigan
Litsenziyalanadigan
34.1-rasm. 2GGsdan 6 GGsgacha diapazonda KSU tizimlari
uchun ruxsat etiladigan chastotalar polosasi.
Litsenziyalanmaydigan chastotalar polosasi (qayerda
ularga
ruxsat etilsa) avvalo, KSU xizmatlari uncha katta bo‘magan kom-
paniya-provayderlari uchun o‘ziga tortadi, chunki ular tarmoq-
481
larni qurishda vaqtni va mablag‘ni tejaydi. So‘nggi hisobda, bu
oxirgi foydalanuvchiga xarajatlarni kamaytiradi va keng polosali
ulanishning alternativ simli uzatish
xizmatlariga raqobatbardosh
bo‘lib qoladi.
Litsenziyalanmaydigan spektr ayniqsa AQSHda o‘ziga tortgan,
chunki u yerda 2GGs dan 6GGs gacha diapazondagi litsenziyala-
nadigan chastotalardagi kamchiliklar sinalmoqda. Boshqa tomon-
dan, litsenziyalanadigan chastotalar polosasiga “ega” bo‘lgan
yirik
operatorlar “VIP-sinf” kabi xizmatlarni taqdim etishi mumkin,
shuning uchun ularning xizmatlari ishonchli va sifatli bo‘ladi va
bu ularning raqobatli afzalligini oshirishga xizmat qiladi.
-ish. Sabzavotdan as! konservalar tayyorlash

ganizmlar halok bo‘ladi.
Umuman sabzavotdan konservalami tayyorlash qiyin bo‘lganligi
sababli talabalami konserva korxonasiga ekskursiyaga olib borish
yo‘li bilan o‘rganish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Mahsulotga bo'lgan talab quyidagicha: yashil no'xat - konser-
valash uchun hamma navlami ishlatsa bo‘ladi. Ulami dumbulligida
teriladi, chunki bu vaqtda unda qand moddasi ko‘p bo‘lib, kraxmal
moddasi kam bo‘ladi.
Konservalashda asosan yashil no'xat uch o‘lchamga bo‘linib
saralanadi (mayda, o‘rta, yirik no‘xatlar). Meva 2-4 daqiqa davomida
blanshirlanadi (96-98 °S da), keyin sovuq suvda sovutiladi va bon-
kalarga solinib, issiq eritma (2,5% osh tuzi, 2,3% shakar) quyib
aralashtiriladi.
Bodring mevalarining mayda dumbulchaiaridan yaxshi konserva
tayyorlanadi. Yirik mevalari mayda bo'laklarga bo‘linib, issiq
6
% li
namakob quyiladi. Bu eritmaga 1% li sirka kislotasi va har xil ziravor
- ukrop, qorag‘at, estragon va h.k qo'shiladi. Sterilizatsiyalash
harorati 100 °S.
Pomidor. Mayda mevali navlar konservaga yaxshi ishlatiladi.
Yuvilgan mevalar bonkalarga solinib, 2-3% li namakob quyiladi.
Ayrim vaqtda (Bolgariya usuli) pomidor mevalari qaynab turgan
suvda blanshirlanadi. Tozalangan mevalar bonkalarga solinadi va 2%
li namakob qo‘shiladi, 100 °S harorada sterilizatsiyalanadi. Bunday
konservalar tayyorlashda sabzi, lavlagi, piyoz va boshqa masalliqlar
ishlatiladi.
Vazifa.
Talabalar sabzavotlardan asl konservalar tayyorlash bilan
faqat konserva korxonasiga ekskursiyaga borib amaliy tanishadi.
Tanishuv jarayonida texnologik tizmalami batafsil o'rganishadi.
Ekskursiyadan qaytgach, texnologik liniyalar sxemasi chizilgan holda
hisobot yoziladi.
Jihoz
Oltingugurt bilan dudlatish (sulfitlash)

Sulfit kislota bilan ishlangan mevalar ranggi aynimaydi;
ularda S
vitamini saqlanib qoladi. Ammo sulfit kislotaning odam organizmiga
kirgan ozgina miqdori tez orada
oksidlanib sulfitga aylatiadi, modda
almashinuvida qatnashadi va organizmdan chiqib ketadi. Ammo
quritilgan mahsulotda sulfit angidrid 0,01% dan oshmaslik lozim. Oq
hamda och pushti tusli meva va uzumlar
taxta patnislarga solinib,
oltingugurt gazi bilan dudlanadi. Mahsulot dudlash qutilarida yoki
statsionar kameralarda dudlanadi. Qutilar fan er dan yasaladi.
Meva va uzumni dudlash uchun begona aralashmalari 2
foizdan
oshmagan kolloid oltingugurt ishlatiladi. Oltingugurt tarkibida
margumush bo‘lmasligi lozim. Oltingugurt
sarflash va dudlash
muddati xom ashyoning turiga, naviga, yetilganligiga bog‘liq. O'rta
hisobda har kub litr qutiga 250 gr oltingugurt
sarflanadi va dudlash
30-120 daqiqagacha davom etadi.
18-rasm.
Quriffladigan mevalarni bianshirlash
Xom ashyoni quritish.
Meva va
uzum aslida ikki marotaba
quritiladi. Birinchi marta mevaning turiga qarab 1-2 kundan 5-6
kungacha oftob tik tushadigan joyga yoyib qo‘ydadi (19-rasm).
Oftobga yoyilgan mevalarning nami qochirilgandan so‘ng
xomashyo patnislarga solinadi va taxlanib 4-10 kun davomida obdon
quritiladi (19-jadval).
Uyumlar ishlashini iqtisodiy ko`rsatkichlarini hisoblash

|
Uyumlar ishlashini iqtisodiy ko`rsatkichlarini hisoblash
|
bet | 4/4 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 25,59 Kb. | | #113576 |
Bog'liq Ma\'ruza №1518.4. Uyumlar ishlashini iqtisodiy ko`rsatkichlarini hisoblash
Uyumlar ishlashini texnologik ko`rsatkichlarini bir necha variantlari hisoblangandan so`ng, ishlab chiqarishga tadbiq etilishi kerak bo`lgan varianti iqtisodiy hisoblashlar natijasida aniqlanadi.
Uyumning (yoki konning) iqtisodiy hisoblari odatda quyidagilardan iborat bo`lishi kerak:
- ko`rsatkichlarning iqtisodiy tahlili;
- kapital qurilishga va ishlatishga sarf bo`lgan mablag`larni tahlili;
- soliqlar tizimining tavsifi;
- mablag` bilan ta’minlash manbalari;
- ishlash variantini texnik-iqtisodiy tahlili, tatbiq etilishi kerak bo`lgan variantni tanlash;
- loyixaga to`liq iqtisodiy baho berish.
Bu hisoblashlar uchun ham maxsus hisoblash modellari va dasturlari yaratilib, hisoblashlar ham kompyuterlarda olib boriladi. Iqtisodiy ko`rsatkichlarni hisoblash juda ham murakkab jarayon bo`lmasa ham, lekin hisoblash vaqtida amaldagi davlat qonunlarini, soliqlarini, bank va birja ko`rsatkichlarini, dunyo miqyosida neft va gazni sotish narxlarini, davlatning neft maxsulotlariga bo`lgan ehtiyojini nazarda tutgan holda bajarish kerak bo`ladi.
Tayanch so`zlar
Loyihalashtirish, loyihalashtirish bosqichlari, konni ishlash, konni ishlatish, konni jixozlash, loyihalashtirish bosqichlari, konni ishlatish sur’ati, quduqlarni joylashtirish, texnologik rejim, qatlam energiyasi, suv bosimi energiyasi, gaz bosimi energiyasi, erigan gaz energiyasi, taranglik energiyasi, loyihalash bosqichi, sinov-ishlatish loyihasi, sinov-sanoat ishlash loyihasi, ishlashning texnologik tarxi, ishlash loyihasi, aniqlashtirilgan ishlash loyihasi, ishlash taxlili, uyumni bir tekisda burg’ilash, qo’shimcha qidiruv ishlari, zaxira quduqlar majmui, geologik model, ishlovchi va haydovchi quduqlar, ishlash tizimi, mahsulotni yig’ish, mahsulotni tayyorlash, mahsulotni uzatish.
Tekshirish uchun savollar
1. Konni ishlatishda qo`llaniladigan asosiy hujjatlar.
2. Kon ishlashidagi asosiy texnologik ko`rsatkichlar.
3. Asosiy texnologik ko`rsatkichlarini aniqlash usullari.
4. Ishlash loyihasini tuzishdagi ishlatiladigan modellar.
5. Ishlash variantini tanlashda iqtisodiy ko`rsatkichlarning roli.
|
| |
Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi - bet 66

Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
Geometriya 7 uzb 2022
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
|
)
uskunalar panelida “
Многоугольник

121
7
d
perpendikulyar va
e
aylananing kesishish nuqtalari
E
va
F
larni
yasang.
8
ABCE
ko‘pburchakni yasang.
9
Ikkala aylana va perpendikulyar chiziqlarni yashirin holatga
o‘tkazing.
10
Kvadrat to‘g‘ri yasalganini tekshiring.
11
Kvadrat rangi va ko‘rinishini o‘zgartiring.
6. Kvadratni boshqa usulda yasash algoritmini tuzing.
7. To‘g‘ri to‘rtburchak yasash.
Qaysa tayyorlash texnologiyasi

Qaysa tayyorlash texnologiyasi.
Qaysa - danagi olib quritilg.
o'rikdir. Qaysa yirik o‘rik mevalaridan tayyorlanadi. Qaysa tayyorfe:
taxnikasi turshak tayyorlashdan deyarli farq qilmaydi. Masala;
pataislarda dudlangan mevalar quritish maydoniga qo'yiladi va u!&
bir-ikki kunda bir oz soligandan keyin bandi tomonidagi kesigida;
danagi olib tashlanadi va yana patnislarga terib ochiq maydong:
qo'yiladi. Bir ikki kundan keyin mevalar soyada quritiladi. Keying
ishlar turshak tayyorlashdan farq qilmaydi.
Qaysa 8-13 kunda yetilib, xomashyodan 20-27 foiz quruq mah
sulot olinadi .
Quraga tayyorlash texnologiyasi.
Quraga ikkiga yorib daaagi olib
tashlanib quritilgan o‘rikdir, u yirik mevalardan tayyorlanadi. Meva
ikki pallaga kesilgandan keyin qaynoq suvda 45-60 soniya tutiladi,
ichki tomoni yuqoriga qaratib patnislarga teriladi va oltingugurt bilan
dudlanadi. Har bir kilogramm mevaga 1,5-2 gramm oltingugurt
ishlatiladi. Dudlash 45-60 daqiqa davom etadi. Dudlangan meva
patnisi bilan birga so‘kchaklarga olib quritiladi. Namning 2-2/3 qismi
qochgandan so‘ng o‘rik pallachalari ag‘darilib qo‘yiladi. Soyada
quritilgan o ‘rik qovjirab eti burishib qolmaydi, vitaminlar yaxshi
saqlanadi, ranggi aynimaydi. Quraga 5-7 kunda obdon qurib bo'ladi.
Shaftoli quritish texnologiyasi.
Shaftoli albatta naviga qarab
quraga sifatida quritiladi. Qoqi qilish texnologiyasi quyidagilardan
iborat: uzish, tashish, saqlash, saralash, kalibrlash, yuvish, to‘g rash,
po‘stini ajratish, tukli navlami yuvish, blanshirlash, dudlash, quritish,
namini qochirish, joylash va saqlash.
Tayyor mahsulotning nami 17 foizdan oshmasligi lozim. Po‘sti
archilgan shaftoli 5-8 kunda, archilmagan shaftoli 6-9 kunda va tukli
shaftoli 12-16 kunda quritiladi.
1-vazifa.
Ochiq havoda - quyoshda quritishni talabalar yozgi
amaliyot vaqtida o'quv xo‘jaligida yoki boshqa yerda oTganadi.
Har bir talaba shaxsiy topshiriq bajaradi (nav, mahsulot turi, xom
ashyoni tayyorlash, quritish texnikasi).
Qurigan mahsulot sifatiga qarab qishda baholanadi va tahlil
qilinadi. Qurigan mahsulotni asosiy sifat ko‘rsatkichlaridan biri uni
bo‘rtishi, ya’ni awalgi holiga kelishi, (katta kichikligi, shakli, tashqi
ko‘rinishi bo‘yicha yangiligida qanday boTsa o'sha holiga qaytishi).
Bo‘rtib chiqishni aniqlash uchun quruq mahsulotdan 50 gr namu
na olinadi va 300-500 ml stakanga solinadi, sovuq, toza suv solinadi
va 24 soatga qo‘yiladi. Mahsulot qalqib suzib chiqmasligi uchun uning
ustiga to‘r qo‘yiladi. 24 soat olgandan keyin suv to‘kib tashlanadi,
mahsulot ustidagi suvi oqib tushguncha 3-4 daqiqa turadi, keyin u
tortiladi. Mahsulotni bo'rtishini hisoblab, uni tashqi ko'rinishiga baho
beriladi. Shundan keyin quruq mahsulot qaynatilib pishirishga
qo'yiladi. Pishirish vaqtida 1,5 foiz tuz qo‘shiladi. Pishib yetilish vaqti
liisobga olinadi. Quruq mahsulotni pishirilgan mahsulotga solishtirib
degustatsiya o‘tkaziladi.
2-vazifa.
Quruq mahsulotni bo‘rtishi va pishib o‘tib ketishini
aniqlash. Bu topshiriq qurigan mahsulot tayyor bolishi bilan
|
?
? - Z. R. Babayeva Sirdaryo viloyati Guliston shahridagi 11-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi

131
19
A
C
D
60°
60°
1
B
30° 30°
Eslatib o‘tamiz, to‘g‘ri burchakli uchburchakning bitta burchagi to‘g‘ri (90°), qolgan ikki
burchagi esa o‘tkir burchaklardan iborat. To‘g‘ri burchakli uchburchakning to‘g‘ri burchagi
qarshisidagi tomoni
gipotenuza
, qolgan ikki tomoni esa
katet
deb ataladi. To‘g‘ri
burchakli
uchburchakning ba’zi bir xossalarini ko‘rib chiqaylik.
?
?
?
?
1xossa.
To‘g‘ri burchakli uchburchakning ikkita o‘tkir burchaklari yig‘indisi
90° ga teng.
Haqiqatan, uchburchak ichki burchaklari yig‘indisi 180° ga teng. To‘g‘ri burchakli
uchburchakning bitta burchagi esa 90° ga teng. Shuning uchun uning qolgan ikki burchagi
yig‘indisi 180° – 90° = 90° ga teng bo‘ladi.
?
?
?
?
2xossa.
To‘g‘ri burchakli uchburchakning 30° li burchagi qarshisidagi
kateti gipotenuzasining yarmiga teng.
Isbot.
Aytaylik, 1-rasmda tasvirlangan
ABC
to‘g‘ri burchakli uchburchak berilgan bo‘lib,
unda
∠
ACB
=90° va
∠
ABC
= 30° ga teng bo‘lsin. U
holda
∠
BAC
= 60° bo‘ladi.
AC
=
AB
2
ekanini ko‘rsatamiz.
Berilgan
uchburchakka teng
DBC
uchburchakni
1-rasmda ko‘rsatilgandek qilib yasaymiz.
Natijada
hamma burchaklari 60° ga teng bo‘lgan
ABD
uchburchakka ega bo‘lamiz.
Demak,
ABD
uchburchak teng tomonli. Xususan,
AB
=
AD
bo‘ladi. Lekin:
AD = AC + CD = 2AC
.
Shunday qilib,
AB
=
2
AC
, ya’ni
AC
=
AB
2
.
Povidlo - S. Y. Is kamov

31-ish. Meva sharbatlari tayyorlash
Darsning maqsadi:
meva sharbatlari tayyorlash texnologiyasi
bilan tanishish. Talabalarga turli mevalardan asl sharbat tayyorlashni
o ‘rgatish.
Ishlash tartibi:
meva sharbatlari yangi uzilgan, yetilgan meva va
rezavor rpcvalarni siqib yoki shibbalab olinadi.
Konserva qilingan
meva sharbatlarida hamma ozuqa moddalar yaxshi saqlanadi.
Meva va rezavor mevalardan sharbat chiqishi turli xom ashyo-
larda har xil bo'ladi va mahsulotning sifatiga, maydalash,
shibbalashga bogTiq. Olmadan 55-80, gilosdan 60-70, olxo‘ridan 70-
80, qizil qorag‘atdan 70-80, qora qorag‘atdan 55-70 va uzumdan 70-
80 foizgacha sharbat chiqadi.
Sharbat olish
uchun mevalar aw al maxsus
1
mashinalarda yoki
dush ostida yuviladi. So‘ngra shnekli isitgichlarda sterillangan
tozalash mashinasiga tushadi. Dastlabki mashinada danagi, urug‘i va
po‘stlog‘idan tozalanib bo4qaga aylantiriladi. Ikkinchi mashinada
bo‘tqa diametri 0,5 mm li teshikli elakdan o'tkaziladi. Ba’zan
shar-
batlarga maxsus idishlarda qiyom qo'shiladi. Sentrofuga yordamida
sharbat oxirgi qoldiq, yirik quyqalardan tozalanib tiniq sof sharbatga
aylantiriladi. Nihoyat sharbat qizdirilib (50-60 °S) deaeratsiyalanadi
(tarkibidagi
kislorod
kefikaziladi)
va
idishlarga
solinib
pasterizatsiyalanadi.
Tiniq va quyuq (laxmli) sharbatlar
olish uchun meva va rezavor
mevalar tozalab yuvilgandan so‘ng presslanadi, eziladi va shibbalanib
olinadi (24rasm).
[Я**?
24-rasm.
Hayot faoliyati xavfsizligi fani

inson faoliyat xavfsizligini xarakterlovchi asosiy prinsiplar, uslublar va vositalar tizimi;
xavfsizlik tizimi, uning tahlili va optimallashtirish dasturlari. Faoliyat xavfsizligini boshqarish yo‘llari;
faoliyat xavfsizligining huquqiy va tashkiliy asoslari. Hayot faoliyati xavfsizligi bo‘yicha qonunlar, standartlar tizimi, nizomlar, ko‘rsatmalar, qurilish va sanitariya me’yorlari va boshqa me’yoriy hujjatlar, ularni amalda hayotga tadbiq etish;
ishlab chiqarishda faoliyat xavfsizligini ta’minlash, sog‘lom va xavfsiz ish sharoitlarini yaratish bo‘yicha rejali tadbirlar ishlab chiqish;
ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni tahlil qilish, ularni tekshirish va hujjatlashtirish tartiblari;
inson hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlashning iqtisodiy samaradorligini oshirish, baxtsiz hodisalar sabablarini aniqlash uslublari;
xavfsiz mehnat sharoitini ta’minlashga qaratilgan shaxsiy ximoya vositalari bilan ishchi-xizmatchilarni ta’minlash tartibi va ulardan foydalanish yo‘llari;
sog‘lom va xavfsiz mehnat sharoitini yaratish bo‘yicha sanitar-gigienik tadbirlar ishlab chiqish;
ishlab chiqarishdagi texnika vositalaridan, mashina-mexanizmlar, qurilmalar va moslamalardan foydalanishdagi xavfsizlik qoidalari;
yong‘in xavfsizligi: yong‘inning kelib chiqish sabablari, uni oldini olish, yong‘inni uchirish texnika vositalariva usullari;
favqulodda xodisalar va tabiiy ofatlar vaqtida inson hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlash;
Yuqorida qayd etilgan nazariy bilimlarga asoslangan holda har bir mutaxassis fanni o‘rganish bilan quyidagi amaliy umumkasbiy kompetentlikka ega bo‘lishlari lozim:
Asosiy tushuncha va ta’riflar

|
Asosiy tushuncha va ta’riflar
|
bet | 3/6 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 21,74 Kb. | | #260920 |
Bog'liq 1-amaliy1.2. Asosiy tushuncha va ta’riflar
Faoliyat – ma’lum darajada xo‘jalik samarasiga erishish maqsadida inson bilan tabiat hamda antropogen muhitning maqsadga yo‘naltirilgan o‘zaro ta’sir jarayonidir.
Xavf – tirik yoki o‘lik materiyaning insoniyat sog‘ligiga, tabiatga va material boyliklarga zarar etkazuvchi, baxtsiz va ko‘ngilsiz hodisalarga olib keluvchi salbiy xususiyatlaridir1.
Xavf energiyaga ega bo’lgan kimyoviy yoki biologik aktiv komponentlarni o’zida mujassamlashtirgan xamma tizimlarni, hamda inson hayot faoliyati sharoitiga javob bermaydigan tavsiflarni o’zida saqlaydi.2
Xavfsizlik – ob’ektga ta’sir etuvchi turli xil moddalar, materiallar, energiya va ma’lumotlar oqimini maksimal ruxsat etilgan miqdordan oshmaydigan holatidir. Har qanday xavf aniq bir ob’ektga ta’sir etgandagina real xavf hisoblanadi.
Turli xil xavflar oqimidan himoyalanadigan ob’ekt deganda, atrof –muhitning har qanday komponentini tushunish mumkin, ya’ni: inson, jamiyat, davlat, tashkilot (korxona, muassasa), tabiat, dunyo, kosmos va b.
Baxtsiz hodisalarning sabablari deb faoliyat davrida ma’lum shart-sharoitlar asosida yuzaga keladigan potensial xavflarga aytiladi yoki baxtsiz hodisalarning sabablari amaldagi xavfsizlik qonun-qoidalari, me’yorlar, standartlar, nizomlar va boshqa shu kabi xavfsizlikni ta’minlovchi talablarni buzilishidir.
Baxtsiz hodisalarning sabablari quyidagi turlarga bo‘linadi: texnikaviy; tashkiliy; sanitar-gigienik; psixofiziologik.
Yashash (faoliyat) muhiti – inson hayoti, faoliyati, sog‘ligi va nasliga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita, birdan yoki uzoq vaqt davomida ta’sir etuvchi xavfli omillar majmui bilan xarakterlanuvchi muhit tushuniladi.
Xavfli omillar – fizikaviy, kimyoviy, biologik, psixofiziologik va ijtimoiy xarakterda bo‘lishi mumkin.
Yashash muhiti biosfera, texnosfera, hudud, ishlab chiqarish muhiti, maishiy muhit va boshqa ko‘rinishlarda bo‘ladi.
Biosfera – er yuzining litosfera (erning ustki qatlami), gidrosfera (suv bilan qoplangan qismi), troposfera (atmosferaning pastki qatlami) dan iborat inson yashayotgan qismidir. Insonning o‘zgartiruvchan hayotiy faoliyati ta’sirida biosfera qismlarga ajraladi va texnosfera, hudud, ishlab chiqarish muhiti, maishiy muhit va boshqa ko‘rinishdagi ob’ektlar yuzaga keladi3.
Texnosfera – inson tomonidan biosferani o‘zining material va ijtimoiy-iqtisodiy manfaatlariga mos keltirish maqsadida turli xil texnik vositalar yordamida o‘zgartirilgan qismi (shahar hududi, ishlab chiqarish hududi va b.)
|
| |
Hudud – biosfera yoki texnosferaning umumiy tabiiy va ishlab chiqarish tavsifiga ega bo‘lgan chegarasi. 

Tabiiy muhit

|
Hudud – biosfera yoki texnosferaning umumiy tabiiy va ishlab chiqarish tavsifiga ega bo‘lgan chegarasi.
Tabiiy muhit
|
bet | 4/6 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 21,74 Kb. | | #260920 |
Bog'liq 1-amaliyHudud – biosfera yoki texnosferaning umumiy tabiiy va ishlab chiqarish tavsifiga ega bo‘lgan chegarasi.
Tabiiy muhit – ma’lum bir sub’ektning hayotiy faoliyati kechadigan tabiiy sharoitlar va ob’ektlar majmui.
Ijtimoiy muhit – inson o‘z ehtiyojlarini qondirish, tajriba va bilimlar ortdirish, ularni o‘zaro almashish maqsadida tashkil etadigan va foydalanadigan muhit.
Ishlab chiqarish muhiti – insonning mehnat faoliyati amalga oshadigan maydon.
Insonning hayotiy faoliyat muhiti qulay (“komfort”), ruxsat etilgan, xavfli va favqulodda xavfli holatlarda bo‘lishi mumkin.
Qulay muhit – insonning hayoti va sog‘ligi kafolatlangan, ish qobiliyati to‘liq ta’minlangan, salbiy ta’sir etuchi omillar bartaraf etilgan hayotiy faoliyat sharoitidir.
Ruxsat etilgan muhit – insonning ish qobiliyatini to‘liq namoyish etishi cheklangan, mehnat samaradorligini pasayishiga olib keluvchi, lekin faoliyat davrida ta’sir etuvchi xavfli va zararli omillarning ruxsat etilgan miqdori ta’minlangan muhit.
Xavfli muhit – ishlab chiqarish omillari inson sog‘ligiga salbiy ta’sir etib, uzoq ta’sir etuvchi kasalliklarni yoki tabiiy muhitning salbiy o‘zgarishiga olib keluvchi muhit.
Favqulodda xavfli muhit – ta’sir etuvchi omillar qisqa vaqt ichida turli xil jarohatlar yoki baxtsiz hodisalarni keltirib chiqarishi va atrof – muhitni buzilishiga olib kelish xavfi bilan tavsiflanadi.
Noksosfera – doimiy yoki davriy xavf sodir bo‘ladigan yoki mavjud bo‘lgan maydon. Noksosfera maydonida xavfli va zararli omillar miqdori (darajasi) doimo ruxsat etilgan miqdordan katta bo‘ladi,
Gomosfera – inson o‘z faoliyat jarayonlari davrida bo‘ladigan muhit, joy, maydon.
1.3. Fanning rivojlanish tarixi va boshqa fanlar bilan o‘zaro bog‘liqligi
Insoniyatning uzoq o‘tmish hayotiy tajribasi har qanday faoliyat potensial xavfga ega ekanligini tasdiqlaydi. Albatta, bu tasdiq aksiomaviy xarakterga egadir. Vaholanki, xavf darajasini boshqarish va kamaytirish mumkin. Lekin, qanday vaziyatda bo‘lmasin absolyut xavfsizlikga erishib bo‘lmaydi.
|
| |
Konlarni loyihalashda matematik modellardan foydalanish

|
Konlarni loyihalashda matematik modellardan foydalanish
|
bet | 3/4 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 25,59 Kb. | | #113576 |
Bog'liq Ma\'ruza №1518.3. Konlarni loyihalashda matematik modellardan foydalanish
Avval aytib o`tganimizdek, konni ishlashini asosiy texnologik ko`rsatkichlarini hisoblash murakkab jarayon bo`lib, bu hisoblashlar shaxsiy kompyuterlarda bajariladi. Shaxsiy kompyuterlarda hisoblash uchun kondagi bo`ladigan barcha jarayonlarni matematik modelini tuzib, uni dasturini tayyorlab, ana shu dasturni kmopyuterga kiritishga to`g`ri keladi.
Ana shu matematik modellar neftni siqib chiqarish va kamrab olish koeffitsientlari, suv haydash sur’atini, shuningdek ular orasidagi har xil statistik bog`liqliklarning quyi faktorli taxlil natijalarini hisobga olgan holda yaratilladi. Hisoblashlar gidrodinamikani asosiy ikki masalalari – to`g`ri va teskari masalalariga asoslangan bo`lib, har ikki turdagi masalalarni yechimi bir xil yoki bir biriga juda yaqin natijalar bergan taqdirda hisoblashlar to`g`ri ekanligi tasdiqlanadi.
Neft olish koeffitsientini (NOK) hisoblashda qabul qilingan ko`rsatkichlarni qanday qilib tanlanganligi, qaysi usullar bilan aniqlanganligi va ularning qanchalik haqiqiy ekanligini batafsil asoslanib berilishi kerak. Agar NOKni hisoblash uchun statistik usullar qo`llanilgan bo`lsa, albatta hisoblash usullari keltirilgan bo`lishi kerak, ularning ishlatish chegaralari geologik va texnologik omillar o`zgarganda qanday o`zgarishi, statistik usullarda qatnashayotgan har bir omilning o`rtacha qiymati qatlam va kon uchun keltirilishi kerak.
Agar NOKni solishtirish usuli bilan hisoblanayotgan bo`lsa, u holda hamma statistik bog`liqliklarni solishtirilayotgan kon uchun ham to`liq kiritish zarur bo`ladi. Bu solishtirishda ayniqsa geologik va fizikaviy-kimyoviy omillardan tashqari energetik ko`rsatkichlarni (qatlam bosimi, qatlam suvlarining faolligi), ishlash tizimini, neft olish texnikasi va texnologiyasini ham solishtirish kerak bo`ladi.
Shunday qilib, tanlangan matematik modelni nihoyatda katta talabchanlik bilan sinash zarur. To`liq sinovdan o`tgan matematik model uchun keyinchalik ham ishlatish uchun mumkin bo`ladigan hamda o`z ichiga hamma geologik va gidrodinamik ma`lumotlarni olgan doimiy ishlaydigan model bo`lib qolishi kerak.
Doimiy - ishlaydigan matematik model o`z ichiga quyidagilarni olgan bo`lishi kerak:
- uyumning uch o`lchamli to`liq tafsilotiga ega bo`lgan geologo-matematik modelini;
- ishlash jarayonini tavsiflovchi turli ko`rinishdagi ikki o`lchovli va uch o`lchovli, uch fazali va kompozitsiyali matematik modellarni;
- geologik, geofizik va kon-geologik ma’lumotlarni o`z ichiga olgan ma’lumotlar bankini;
- konni ishlash tarixi bo`yicha matematik modellarni moslashtiradigan dasturlarni;
- berilgan texnologik va iqtisodiy mezonlar bo`yicha uch o`lchovli sirqish modellarini konni ishlash jarayonining eng qulay sharoitlarini hisoblash chunki ishlatiladigan usullar va dasturlarni.
Yukorida kursatib utilgan kursatkichlarni uz chichga tulik olgan matematik modellar va dasturlar konlarni bekamu-kust loyixalash ishlarini bajarish uchun yarokli buladi.
|
| |
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

Jihoz va materiallar:
shakar, xomashyo, shisha bonkalar,
pichoq, qopqoqlar.
0 ‘zJashtirish uchun savollar
1. Marinadlar qanday mevalardan va qay tarzda tayyorlanadi?
2. Meva marinad!arining sabzavot marinadlari dan farqi nimada?
3. Marinadlashdan oldin xomashyo nima uchun blanshirlanadi?
4. Marinadlangan sabzavot va mevalar necha kunda tayyor
bo‘ladi?
1
2
3
16-rasm.
Areometr turlari:
1-areometr; 2-spirtometr; 3-
saxarometr
23-ish: Meva-uzumni quritislsni tashkil
qilish.
Dsrsnlng
maqsadi: Meva-uzum quritish bilan bogliq barcha
tashkiliy tadbirlar tizimi bilan tanishish. Meva-uzum quritislida zarur
boladigan asbob-uskunalar, materiallar va quritish maydoniga
bolgan talabni hisoblashni o'rganish.
Ma’lumki, mevalar va uzumni yig'ib terib olish mas’uhyatli
jarayon hisoblanadi. Har bir mevani o ‘z vaqtida terib olish talab
etiladi. Vaqtidan kechiktirib terib olingan mevalarning sifat
ko'rsatkichlari, xususan, qayta ishlashga yaroqliligi va saqlashga
chidamlilik sifatlari keskin pasayib ketadi. Shuning uchun mevalarni
o‘z vaqtida terib olish lozim. Buning uchun barcha terim tadbirlarini
to‘g‘ri tashkil etish lozim. Quyidagi topshiriqlarda talabalar meva-
uzumni terib olish bilan bogliq tadbirlami tashkil etishni o‘rganadilar:
16-jadval
Meva-uzum quritishda talab etiladigan qusitisfe maydoni,
muddati va materiallar sarfi
Mahsulot turi
Oltin-
guguttkg.
O&lituzi,
4
Ishqor
(kaustik
soda)
Qo'Ham-
ladigan
patnis
sig'imi, kg
Quritish
muddati,
kun
Quritishda lm‘
foydali maydonga
ketadigan mahsulot,
kg
Uzum
Bedona
-
-
,;и
- 5'
25-30
10-12
Slrig'oiu
2
-
5. ;■
. 8-12
10-12
Sabza
2
0,9 |
"5;
> 1 2
10-12
Soyaki
2
-
-
•... л
5 ■
35-40
10-12
Germian
2
-
0 9
5
8-12
10-12
0 ‘rik
Turshak
2
-
4
8-10
10-12
Quiaga
2
-
4
6-8
6-7
Qaysa
2
-
4
6-8
7-8
Olma
Oddiy
2
-
3
14-16
12
Yaxshilangan
2
.
2
3
10-12
(0
Olxo'ri
Danakli
1,5
-
0,9
4
8-10
10-12
Danaksiz
2
-
0,9
4
6-8
8
Shaftoli
1,5
-
0,9
4
6-8
12
Olcha
1>5.
-
0,9
4
6-8
7-8
Nok
2
-
-
6
6-8
14
so
Eslatma: Quritishda 150 kg sig‘imli dudlash kamerasi, bir ish
kunida (7soat)
5
tonnagacha
olma kesuvchi
uskunalardan
foydalaniladi,
17-jadval
|
Blanshirlash, sterilizatsiyalashni o ‘tkazish tartibi va

xo'jaligi da yoki konserva zavodlarida o‘rganadilar. Hax bir talaba
mevalaming
bir turi, navidan kompot tayyorlaydi va buning uchun
mustaqil ravishda
hamma ishlami bajarishadi, ya’ni mahsulotni
tayyorlashdan to pasterizatsiyalashdan keyin qopqoqlami berkitishga
qadar. Qishki mavsumda talabalar tayyorlagan
kompotlari bilan
degustatsiya o‘tkazishadi va laboratoriya sharoitida bu mahsulotlami
qand, kislota, vitamin miqdorini aniqlashadi.
Shunday tartibda
talabalar nav va mahsulotni sifatini konservalangan mahsulot sitatiga
ta’sirini aniqlashadi.
Jihoz va materiallar:
shisha idishlar, qopqoq, xom ashyo,
pichoq, shakar, qopqoq yopuvchi moslama.
0 ‘zlashtirish uchun savollar
1. Meva kompotlari qanday foydali xususiyatlarga ega?
2. Har xil mevalardan kompot tayyorlashning o‘ziga xos
xususiyatlari nimada?
3. Qiyom nima uchun turli konsentratsiyada tayyorlanadi?
4. Tayyor kompotlar nima uchun germetik yopilishi lozim?
Labaratoriya ishi Mavzu: qnxda signallarni qayta ishlash Ishdan maqsad

Labaratoriya ishi Mavzu: qnxda signallarni qayta ishlash Ishdan maqsad
Labaratoriya ishi 7.
Mavzu: QNXda signallarni qayta ishlash
Ishdan maqsad: Talabalarga QNX tizimida signallarni qayta ishlash jarayonini o’rgatish.
Qisqacha nazariy ma’lumotlar
QNX Neutrino operatsion tizimi jarayonlararo aloqaning (IPC) turli usullarini qo'llab-quvvatlaydi, jumladan:
xabarlar
impulslar
signallari
Bu usullardan Photon ilovasida foydalanish mumkin. Biroq, foton ulanishlaridan foydalanish yaxshidir:
Ulagichlar ikkita aloqa jarayoniga bir-birini osongina topishga imkon beradi. Foton konnektorlari Photon-da ro'yxatdan o'tgan va shuning uchun bitta mashinada ishlaydigan bir nechta Foton seanslari o'rtasida nom maydoni ziddiyatlari ehtimoli yo'q.
Foton ulanishlari bir xil jarayonlar juftligi o'rtasida bir nechta ulanishlarga ega bo'lsangiz ham, xabarlarni qanday yo'naltirishni biladi. Agar siz xom Neutrino xabarlari va kiritish jarayonlaridan foydalansangiz, bu imkoniyatni o'zingiz hal qilishingiz kerak bo'lishi mumkin.
Boshqa tomondan, nega neytrinoning xom xabarlari va/yoki impulslari ba'zan yaxshiroq bo'lishi mumkin:
Agar ikkita aloqa jarayonidan biri Photon ilovasi bo'lmasa, u Foton kutubxonasidan foydalana olmaydi. Bunday holda, ikkala jarayon ham Neytrino xabarlari yoki impulslaridan foydalanishi kerak.
Agar ikkita jarayon bir xil foton seansiga tegishli bo'lmasa, ular bir-birini topishning boshqa usuliga muhtoj bo'ladi.
Agar sizga pulslar kerak bo'lsa, foton ulanishidan foydalanish ortiqcha.
Ilovangiz chaqiradigan Foton hodisalarini boshqarishning asosiy tsikli Photon hodisalarini boshqarish uchun javobgardir, shunda vidjetlar o'zlarini yangilaydi va sizning qayta qo'ng'iroqlaringiz funksiyalari chaqiriladi.
Photon vidjet kutubxonasi bilan qoʻllaniladigan ushbu oddiy hodisaga asoslangan dasturlash modeli dastur ishlab chiquvchisi uchun baʼzi qiyinchiliklar tugʻdiradi, chunki hodisalarni boshqarish tsikli Photonʼdan hodisalarni olish uchun shartsiz MsgReceive() funksiyasini bajaradi. Bu shuni anglatadiki, ilovangiz MsgReceive() ga qo'ng'iroq qilish kerak bo'lsa, ehtiyot bo'lishingiz kerak, aks holda Photon hodisalari noto'g'ri ketishi va foydalanuvchi interfeysi yangilanmasligi mumkin.
Agar kerak bo'lsa:
ilovangizdagi boshqa xabarlarga javob bering
Boshqa mexanizm yordamida kiritish-chiqarishni amalga oshirish (masalan, quvurdan o'qish)
jarayon signallari
impulslarga javob beradi
sizga dastur kodini hodisalarni boshqarish sikliga ulash usuli kerak bo'ladi. Xuddi shunday, siz ilovangizga taym-autlarni qo'shish va ular bilan qayta qo'ng'iroq qilish funksiyalarini bog'lashni xohlashingiz mumkin.
|
Mehnat muhofazasi - Fanning maqsad va vazifalari

|
Fanning maqsad va vazifalari
|
bet | 6/6 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 21,74 Kb. | | #260920 |
Bog'liq 1-amaliyMehnat muhofazasi – bu tegishli qonun va boshqa me’yoriy hujjatlar asosida amal qiluvchi, insonning mehnat jarayonidagi xavfsizligi, sihat-salomatligi va ish qobiliyatini saqlanishini ta’minlashga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnikaviy, sanitar-gigienik va davolash profilaktika tadbirlar hamda vositalar tizimidan iboratdir.
Vaholanki, inson ishlab chiqarishdagi mehnat faoliyatidan tashqari vaqtda ham turli xil xavfli omillar ta’sirida yashaydi. Shunga mos xolda «Hayot faoliyat xavfsizligi» fanining ob’ekti nafaqat insonning mehnat faoliyati, balki uning butun hayoti davridagi xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan tashkiliy, sanitariya-gigienik, texnikaviy, ijtimoiy-iqtisodiy va davolash profilaktika tadbirlari hamda vositalari majmuidan iboratdir.
Nazorat savollari
1. “Hayot faoliyat xavfsizligi” fanining asosiy maqsadi va vazifalari nimalardan iborat?
2. Fanning asosiy bo‘limlari, ularda qanday masalalar o‘rganiladi?
3. Fan qanday fanlar bilan bog‘liq holda rivojlanadi va o‘rganiladi?
4. Xavfsizlikni belgilovchi asosiy tushuncha va ta’riflar nimalar?
5. Xavf va xavfsizlik tushunchasini izohlang?
6. Hayot muhiti nima?
7. Ijtimoiy muhit nima?
8. Mehnatni muhofaza qilish deganda nimani tushunasiz?
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Mahsulotni ishlab chiqish (loyihalash) va o‘zlashtirishda xalqaro standartlarda belgilangan...

|
Mahsulotni ishlab chiqish (loyihalash) va o‘zlashtirishda xalqaro standartlarda belgilangan talablariga to‘liq rioya etilgan holda ishlab chiqarishga tayyorgarlik ko‘rish
|
bet | 8/8 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 149,5 Kb. | | #108779 |
Bog'liq kurs ishi 1FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Ismatullayev P.R., Abdullayev A.X., Qodirova Sh.A., Azamov A.A., Miraliyev A.K., Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish. Ma’ruza matni. Toshkent,TDTU, 2000 y.
2. Ismatullayev P.R., Qodirova Sh.A. “Metrologiya standartlashtirish va sertifikatlashtirish”, , 2007 y.
3. Abdullaev A.X., Kodirova SH.A., A’zamov A.A. Metrologiya, standartizatsiya i sertifikatsiya. Uchebnoe posobie, Tashkent, 2003.
4. Abdullayev А.А., Latipov V.B., Umarov A.S., Alimov M.N., Boyko S.R., Xakimov O.Sh., Xvan V.I. Standartlashtirish, metrologiya, sertifikatlashtirish va sifat. 0 ‘quv qo‘llanma. Toshkent, SMSITI, 2008.
5.0‘zbekiston Respublikasi Sertifikatlashtirish va Akkreditatsiyalash milliy tizimining asos bo‘luvchi me’yoriy hujjatlari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mahsulotni ishlab chiqish (loyihalash) va o‘zlashtirishda xalqaro standartlarda belgilangan talablariga to‘liq rioya etilgan holda ishlab chiqarishga tayyorgarlik ko‘rish
|
Marinad tayyorlashda sirka kislotasining me’yori

|
Marinad tayyorlashda sirka kislotasining me’yoriBog'liq kitob 00617a84a6c9428Marinad tayyorlashda sirka kislotasining me’yori
Sirka kislotasining miqdori, %
Bitta bonka uchun 80% li sirka kislotasining
miqdori, ml
quyilinada
tayyor marinadda
11 bonka uchun
3 1 bonka uchun
1,0
0,4
4,5
14,0
1,5
0,6
7,0
21,5
2,0
0,8
9,0
28,0
2,5
1,0
11,5
35,0
15-rasm.
Marinad suyuqligi tayyorlanadigan uskuna
Marinad qopqoqlar bilan germetik yopiladi, sterilizatsiyalash
askunalarida sterilzatsiya qilinadi. Sterilizatsiya va pasterizatsiya
harorati va davomiyligi quyidagi 15-jadvalda keltirilgan.
Мапл ad tayyorlangandan keyin darrov yetilmaydi, uning uchun
;aaiixia 30 к ш pishib yetilish davri o^tishi kerak. ,; :
Vteifa. Talabalar yozgi amaliyot paytid^,
9
‘qnv xo‘jaligida o‘zlari
narinad tayyorlashi kerak. Buni albatta qayta ishlash manzilida har bir
talaba qanday sabzavot tuxidan, qanday tarkibda marinad tayyorlash
ketaMigifli, uni kislota miqdorini
0
‘qituvchi o‘zi har bir talabaga
lopshiriq beradi. Har bir talaba bu topshiriqni bajarish uchun o‘zi
mustaqil ish qiladi.
Qishki mavsumda talabalar o‘zi tayyorlagan konservalarida
asosiy
kimyoviy elementlarni aniqlash ishlarini olib boradi (tuz,
kislota, sirka). Mahsulot tarkibidagi moddalar miqdori texnik shartlar
me’yori bilan qiyoslanadi va shu asosda mahsulotga baho beriladi.
15-jadval
Sabzavot marinadfarini sterilizatsiya va
pasterizatsiyalash tartiblari_______________
Sabzavot
marinadlari
Harorat, °S
Davomivligi, daqiq a
0,5 1 idish
1,01 idish
3,0 i idish
Pomidor
100
5
8
15
Pomidor
90
15
25
40
Bodring
100
5
8
15
Bodring
«5
15
25
40
Karam
90
20
30
50
Lavlagi
100
10
15
25
Piyoz
100
5
8
20
Chuchuk qalampir
90
15
25
40
Patisson
100
7
12
25
|
| |
Ishlash tartibi - S. Y. Is kamov

|
S. Y. Is kamovBog'liq kitob 00617a84a6c9428Ishlash tartibi:
quritish bo‘yicha darslar qish vaqtida olib borilsa,
u holda sun’iy quritish moslamalarida, ya’ni maxsus laboratoriya
sharoitida ishlaydigan pechka yoki javonlarda olib boriladi. Yoz
vaqtida esa o‘quv xo'jalikning quritish maydonida olib boriladi. Meva
va uzumlar quritish maydonchasiga keltirilgandan keyin tortiladi va
saralanadi. Mahsulot yetilganligi, ranggi, shakli, o'lchamiga qarab
navlarga ajratiladi.
Mevani yuvish.
Meva va uzumga yopishgan har xil xas-cho‘p,
qum, mikroorganizmlar, shuningdek zaxarli moddalaming qoldiqlari
yuvib tashlanadi. Mahsulot toza suvda yuviladi, uning har kilogrammiga
o‘rta hisobda 0,7 litr suv sarflanadi. U qadar ko‘p bo‘lmagan mevani
vannalarda, bochka yoki betonlangan hovuzlarda qo‘lda yuviladi.
Meva po‘stini archish.
Bu ish mevaning keraksiz qismini ajratib
olish va qoqining ranggini yaxshilash maqsadida qilinadi. Po'sti
ajratilgan meva ancha tez quriydi. Olma va nokning po‘sti qo‘lda
pichoq bilan ajratiladi. Shaftoliniki kimyoviy usulda artiladi. Buning
uchun shaftoli chuqur bo'lmagan to‘r savat bilan 2-3 foizli qaynoq
eritmaga 1,5-3 daqiqa botiriladi.
Mevalarni qismlarga bo‘Iish.
Mevalar asosan qo'lda oddiy
pichoq bilan yoki mashinalarda to‘g‘raladi. Mevalarni turiga qarab
to‘g‘rashning har xil usuli qollaniladi. Masalan, qoqi qilinadigan
olma 5-7 mm qalinlikda gardish qilib, nok esa to‘rt pallaga bo‘linib,
urug‘i olib tashlanadi. ShaftoU va o‘rik ikki pallaga bo'linishi
mumkin.
Meva va uzumni bianshirlash.
Blanshirlash meva va uzumni
qaynoq suvga, kislotali va tuzh eritmalarga botirib olish yoki bug‘lash
demakdir (18-rasm). Mevalar har xil maqsadlarda blanshirlanadi,
natijada olxo‘ri, olcha va uzum 3-4 barobar tez quriydi. Tez quritilgan
meva va uzumdan ko'proq quruq mahsulot olinadi va ekstrakt
moddalar kamroq nobud bo'ladi.
|
| |
M  = — X100% = -A _ x 100% = 16,66m 
К

M = — X100% = -A _ x 100% = 16,66m
К 30%
3 1 sh ig 'a n i uchun:
M = — x l0 0 % = —— xl00% = l2w
К 25%
2 1 sabza olish uchun esa:
M =—xioo%=-^— x ioo%=
6
,
66
w
К 30%
2-vazifa. 3 t quritilgan anjir mahsuloti olish uchun yangi uzilgan
s . j j i r
mahsulotiga hoig-ui talabni aniqlang.
3
-vazifa. 10 tonna quritilgan mahsulot olish uchun yangi uzilgan
/r ik mevasini miqdorini aniqlang. Shu jumladan:
a) turshak - 7 tonna
b) quraga
1
2
tonn
v) qaysa -
1
tonna
4-vazifa. 20 t onna quritilgan shaftoli quragasini olish uchun
yangi uzilgan shaftoli mevasi miqdorini aniqlang
5-vazifa.
6
tonna quritilgan olxo‘ri mahsulotini olish uchun yangi
zilgan olxo‘ri mevasi xomashyosini aniqlash, shu jumladan:
a) danakli - 4 tonna b) danaksiz- 3 tonna
0
‘xlashtirish uchun savoSlar
1.Uzumdan olinadigan quritilgan malisulotlami qisqacha ta’riflab
scring.
2. Respublikamizda meva-uzumdan qanday quritilgan mahsulotlar
olinadi?
3. Sun'iy vd tabiiy usulda olinadigan mahsulotlar o‘rtasidagi farq
1
Yuqoridagi olinadigan quritilgan mahsulotlar uchun qanday
isullar loyiq hisoblanadi, ularga misol keltiring.
25-ish. Meva va uzumlarni ochiq havoda {jeyoshda quritish
Darsning maqsadi: meya-uzunjlarni quritish texnologiyasi bilan
snisbish. Talabalarga meva va ^zumlanii respublikamiz sharoitida
ig ko'p tarqalgan usul - ochiq havoda quritish tartibini o‘rgatish.
Meva va uzumlami quritganda ulardan juda ko‘p miqdorda. suv
ig‘lanib ketadi. Bu sharoitda mikroorganizmlar rivojlana olmaydi va
mahsulot buzihnaydi. Albatta buning uchun qurigan malisulot standart
namlikda, maxsus idishda va qoidaga binoan saqlash sharoitida
bo‘lishi kerak. Qurigan mahsulot yaxshi saqlanadi va uzoq
masofalarga tashish juda qulay.
-ish Yog‘Iar namligini aniqlashda qo‘l!aniladigan Din va Stark

|
-ish Yog‘Iar namligini aniqlashda qo‘l!aniladigan Din va StarkBog'liq Kitob51-ish Yog‘Iar namligini aniqlashda qo‘l!aniladigan Din va Stark
usullari
Darsning maqsadi:
talabalarga o'simlik moylaridagi namlikni
Din va Stack kabi olimlar ixtiro qilgan apparat yordamida aniqlashni
o'rgatish.
Ishlash tartibi. Ma’lumki, moyning o‘z namligi uning sifatini
belgilovchi muhim sifat ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi.
Moyning o‘z namligini Din va Stark ixtiro qilgan apparat yordami
bilan aniqlash mumkin (45-rasm). Mazkur apparatda namlikni
aniqlash qator afcalliklarga ega bolib, u namlikni yuqori darajada
aniqlab olishga imkon beradi.
Buning uchun kolba (1) ga yog' quyiladi, 100 ml toluol yoki ksi-
lol qo'shib aralashtiriladi, qabul qiluvchi (3) joy erituvchi bilan
tolg'aziladi. Muzlatgach (2) paxta bilan berkitiladi. Keyin kolba bir
minutiga 100 tomchi tushadigan qilib qizdiriladi. Biroz suv oqib
tushgach, minutiga 200 tomchi tushadigan qilib qizdiriladi. Suvning
miqdori 30 minut davomida bir xil turmaguncha qizdirilib, keyin
to‘xtatiladi. So‘ng 15 daqiqa suv qabul qiluvchini 25°S issiqlikdagi
suvga cho‘ktiriladi va priyomnik ichidagi suvning hajmi o'lchanadi.
Yog ‘ dagi namlik foiz hisobida quyidagi formuladan topiladi:
у — Д х 9 9 , 7
P
bu yerda:
a —
qabul qilgichdagi suvning hajmi, ml hisobida;
99,7 - suvning 25°S da bo'lgan zichligining 100 ga ko‘paytmasi;
r
- tekshirilgan moddaning og'irligi, gr hisobida.
Tekshirilayotgan moddaning namligi qanchalik kam bo'lsa,
namu-na og'irligi shuncha ko'proq olinishi kerak. Masalan, namlik
1% dan kam bo'lsa, namuna og'irligi 200 gr olinishi kerak. Namligi
1,0-5,0% bo'lsa, og'irligi 100 gr, namligi 5,0% bo'lsa, og'irligi 25-50
gr bolishi kerak.
Moy namligi aniqlangach texnik talablarda belgilangan
me’yrajai
bilan qiyoslanadi va moyga baho beriladi.
,,ф;:
О'simlik moylari sistema, bochka, bidon va shisha idishlarda 4-
6
°S haroratda saqlanadi. Bunday tartibda moylar bir yil davomida
sifatli saqlanishi mumkin. Saqlashda omborxonaning namligi 85%
dan oshmasligi shart.
|
| |
,0
foizdan oshmasligi shart.
Loviyaning maydalanganini tahlil qilish

|
,0
foizdan oshmasligi shart.
Loviyaning maydalanganini tahlil qilishBog'liq Kitob8,0
foizdan oshmasligi shart.
Loviyaning maydalanganini tahlil qilish.
Loviyadan moy olish
uchun dastlab u tozalanadi, so‘ng bir juftli, usti taram-taram qilingan
valsovkada yoki gardishli tegirmonda chaqiladi va elak mashinada
elanadi. Hosil bolgan mahsulot
tovar
deb ataladi. Bir smenada
tovardan 4 marta namuna olinadi. Dioganal usuli bilan bolib,
yuqorida kolsatilgan kungaboqaming rushankasiga o‘xshagan y o l
bilan tahlil qilinadi.
Loviya ekstraksion usuli bilan ishlanganida undan bargsimon
shaklga ega bolgan tovar olish, so‘ng namlash kerak. Bunday tovar
1 mm li, 3 mm li va 5 mm li teshigi bor elakdan oladigan frak-
siyalarga ega. Shuning uchun har qaysi fraksiya foizi topiladi.
Tovar miqdori quyidagi formula bilan aniqlanadi:
x
— g><*eQ
p
bu yerda-
a —
fraksiyaiiig og‘ir!igi, g hisobida;
r —
tovar namunasining og‘irligi, g hisobida
Loviya clangandan keyin qolgan po‘stloq miqdorini aniq-lash.
Agar loviya kunjarasi non pishirish sanoati uchun moljallangan
bolsa, u po‘stloqdan butunlay tozalanishi kerak (chunki u inson
uchun zararlidir). Taxlil uchun 2,5 gr namuna olinib, 0,01 gr aniqlikda
olchanadi. Undagi po‘choq mag‘zidan (butun va ushalgan
maglzdan) ajratiladi. Butun loviyalaming po‘stlog‘i olinadi va
aiohida tortiladi hamda quyidagi formula bilan uning foizi aniqlanadi:
x
p
bu yerda:
a
- fraksiyaning og‘irligi, g hisobida;
r -
tovar namunasining og‘irligi, g hisobida.
Jihoz va materiallar:
analitik tarozi, moyli urug‘ namunalari,
kalkulyator.
0 ‘zlashtirish uchun savollar
1. Moyli ekinlarga qaysi o£simliklar kiradi?
2. Standart talabi bo‘yicha turli moyli o'simliklaming uruglari
namligiga bir xil chegara qo‘yiladimi?
3. Mo)^ olingandan keyingi chiqindilardan qanday foydalanish
mumkin?
|
| |
Xotira mеxanizmlari - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 80 —
gi voqеa va hodisalar tеz fursatda unutiladigan bo‘lib qolgan edi, ya’ni u
hozirgina bo‘lib o‘tgan voqеalarni 5–10 daqiqadan so‘ng mutlaqo unutib
yuborardi. Lеkin bеmor insultgacha bo‘lgan barcha voqеalarni eslab,
so‘zlab bеrardi. Bеmor uni 5 yildan buyon nazorat qilayotgan vrachning
yuz tuzilishi, yoshi, ismi va bеrilgan tavsiyalarni esida saqlab qolmasdi.
Bеmorni tеkshirib bo‘lgandan so‘ng, u bilan nima ish qilganimiz so‘ralgan-
da, 5–10 daqiqadan so‘ng hеch birini aniq aytib bеra olmasdi, ya’ni axborot
tеzda unutilardi. Bu holat Korsakov amnеziyasining bir klinik ko‘rinishidir.
Bеmor bosh miyasining kompyutеr tomografiyasi 2.3-rasmda kеltirilgan.
Xotira jarayonini ta’minlashda po‘stloq osti tuzilmalarining ham roli kat-
ta. Bu jarayonlar ham fMRT yordamida aniqlanmoqda. Tajribalarda aniqla-
nishicha, odamning miyasi ma’lum bir vaqt ichida faqat bitta, muayyan
faoliyat bilan mashg‘ul bo‘ladi. Ko‘pgina tajribalarga asoslanib, po‘stloq
osti tuzilmalarining xotirada axborotni ushlab turishida talamusning vеnt-
ral yadrosi, oq shar va dumli yadro ishtiroki aniqlangan.
Issiq suvda digerirlash usluhi

Issiq suvda digerirlash usluhi. Unda 26,0 g b o lq a texnik
torozida tortiladi va diametri 66±1 mm va balandligi 130 mm
degistion idishga joylanadi. Shu yerga pipetkada 178,2 mm qo‘r-
g ‘oshinli uksus quyiladi. Idish og‘zi rezina qoplamali qopqoq bilan
burab, zich yopilib, yonboshlab chayqatiladi va 30 daqiqaga 80°S
termostatga yoki 82-83°S suv hammomiga qo‘yiiadi. Shu vaqt
davomida kolsatilgan haroratlar termostat va suv hammomida bir
tekis ushlab turiladi. Agar tahlil etiladigan namunalar miqdori ko‘p
bolsa, suv hammomidagi harorat 85-86°S gacha oshiriladi.
Suv hammomidagi suvning sathi shunday bo‘lishi kerakki,
degistion idishning barcha silindr qismi suvda bo‘lishi shart.
Termostat yoki suv hammomidaligida idish ma’lum vaqt oralig'ida
ikki marotaba yonboshlatib chayqatiladi (8-10 marotaba). Tik holatda
silkitish mumkin emas.
Oradan 30 daqiqa o‘tgach, idish 20 daqiqagacha 20°S haroratli
termostat sovutgichda yoki 19-20°S haroratli sovuq oqar suvda
sovutiladi. Sovutilgan idishning usti quruq holgacha artiladi, so‘ng
kamida 15 marotaba silkitib chayqatiladi va mavjud aralashma
filtrlanadi. Filtrlash uchun voronka va stakan quruq bolishi kerak.
Filtrlash paytida voronka soat oynasi bilan yopiladi.
Polyarimetrik trubka ikki marta olingan aralashma bilan
chayiladi, so‘ng u bilan toldiriladi, oyna bilan yopiladi va
polyarizatsiya qilinadi. Trubka orqali hamma filtrat olkaziladi.
Sovuq suvli digerirlash uslubL Texnik torozida 52,0 g bolqa
tortilib,
bolqa tayyorlovchi
yoki
qand
lavlagi
to‘qimalari
maydalagichning toza idishiga joylanadi. Pipetka bilan ikki marta
uksus aralashtirilgan suyuqlik qo‘sliiladi. Idish uyaga qo'yiladi,
korpus tushiriladi yoki tizim richagi yordamida idish shunday
kolariladiki, rezina bilan mahkamlangan flanes idish bo'glniga
to'g'ri kelsin va uni zich yopsin. Pribor 1-3 daqiqaga ulanadi. Idishda
suyuqlik filtrlanadi va olingan filtxat polyarimetrik trubkaga quyiladi.
Jihoz va materiallar - S. Y. Is kamov

Jihoz va materiallar: texnik tarozi, areometrlar, stakan, soat
oynasi, voronka, fiitr, degistion idish, polyarimetrik trubka.
0 ‘zlashtirish uchun savollar 1. Ildizmevalaming sifat ko'rsatkichlari qanday aniqlanadi?
2. Qand lavlagi tarkibidagi qand qanday aniqlanadi?
3. Issiq va sovuq suvli digerirlash deganda nimani tushunasiz?
50-ish. Moyli urug‘lar tahlili Darsning maqsadi: moy olinadigan donli ekinlar bilan tanishish.
Talabalarga moyli urug‘laming tarkibini tahlil qilishni o'rgatish.
Ishlash tartibi: kungaboqar rushankasi va mag'zi, loviyaning
maydalanganini va u elangandan qolgan po‘stloq miqdori aniqlanadi.
Kungaboqar urug‘ining barabanli maydalash apparatidan chiqqan
(mag'iz, po'choq, maydalanmagan butun urug', yog'li gard) ara-
lashmasi
rushanka deyiladi.
Barabanli maydalash apparatining to 'g ‘ri ishlayotganligini va
texnologik jarayonning to‘g‘ri borayotganligini tekshirib turish uchun
rushanka tahlil qilinadi. Buning uchun o'rtacha namuna olinib,
shundan 25 gramm tekshirishga ajratib olinadi. So'ng uni torozida
torlib, yog'li chang elakdan o‘tkaziladi, qolgan aralaslnna shisha
likopchaga solinib, urug' mag'izlari butuni va sinig'i ajratib chiqiladi
hamda ular torozida alohida-alohida tortiladi. Har qaysisining og'irligi
100 ga ko'paytiriladi va namuna og'iriigiga bo'linadi. Chiqqan natija
rushankadagi ushoqlaming miqdorini ko'rsatadi. Me’yor bo'yicha
rushankada:
yarim (oqishsimon) mag'iz - 15,0 foiz;
butun va chala yorilgan urug' -
10,0 foiz;
yog'li gard (chang) -
8,0 foiz bo'lishi kerak.
Kungaboqar mag‘zmi tahlil qilish. Rushanka shamol mashi-
nalarida mag'iz va po'choqqa ajratilib elanadi. Elash mashinasidan
chiqib kelayotgan mag'izdan avtomat yordamida namxma olinadi.
Bir smenada olingan bir necha namunani aralashtirib, 25 gr
analitik torozida o'lchab olinadi. So'ng teshiklari 1 mm li elakda elab,
u fraksiyalarga (po'choq, butun urug') ajratiladi. Po'choqning
miqdorini bilish uchun, barcha po‘choqlami birga tortib,
100 ga
ko'paytirib, mag‘zining og'irligiga bolish kerak. Me’yor bo‘yicha
pressli zavodlarda kunjaradagi qoldiq po'choq 1,6 dan 3,0 foizgacha
bo‘lishi, ekstraksion zavodlarda esa
Triazolam (xalsion) - 1-18 cambria 0112. indd

— 467 —
xiv bob. psixotеrapiya va psixofarmakotеrapiya
stinеnt
sind rom, o‘tkir affеktiv buzilishlar, trеmor, nеyrolеptik sind-
rom (akatiziya, diskinеziya, katalеpsiya, katotoniya,
bеzovta oyoqlar
sindromi), migrеn, trigеminal nеvralgiya, dеliriya va gallyutsinatsi-
ya, fobiya va xavotir bilan kеchuvchi nеvrologik
kasalliklarda buyu-
riladi. Bu dori har qanday yoshda, hatto chaqaloqlarga ham bеriladi.
Farmakorеzistеnt epilеpsiyada ham samarali. Klonazеpamni bosh-
qa antipsixotik dorilar (masalan, nеyrolеptiklar), antikonvulsantlar,
trisiklik antidеprеssantlar, uxlatuvchi dorilar, sеdativ dorilar, analgе-
tiklar, miorеlaksantlar bilan birgalikda tavsiya etish mumkin.
Nojo‘ya
ta’sirlari: uyquchanlik, bosh aylanishi, bosh og‘rishi, tеrida toshmalar,
umumiy holsizlik.
Monе
lik qiluvchi holatlar: Miastеniya, homiladorlik,
laktatsiya davri,
bronxial astma, glaukoma, o‘tkir mastlik davrida va
og‘ir dеprеssiyada tavsiya etilmaydi (suitsid kuchayishi mumkin).
Ish-
lab chiqarilishi: 0,25, 05, 1 va 2 mg li tablеtkalar.