Xat va ularning turlari tahlil qilish

XAT VA ULARNING TURLARI TAHLIL QILISH
REJA:
1.Rasmiy xatlar mazmuni.
2.Fikrni ifodalash usullari.
3.Rasmiy xatlar tavsifi.
ILТIMOS ХAТ.
Muassasalar ma’lum bir ishni amalga oshirish yoki tugatish maqsadida boshqa muassasalarga rasmiy xat orqali iltimos qilishi mumkin. Muassasalar o’rtasidagi bunday o’zaro yozishmalar iltimos xat vositasida bajariladi. Iltimos xat xizmat xatlari orasida eng ko’p tarqalgan turlardan hisoblanadi. Iltimos xatlar ham boshqa xatlar kabi muassasalarning xos ish koғoziga yoziladi va albatta jo’natilish sanasi va jo’natma tartib raqami ko’rsatiladi. Iltimos xatlarning asosiy zaruriy qismlari:
1. Хat oluvchi tashkilot va mansabdor shaxsning nomi.
2. Matn.
3. Ilova (zarur bo’lgan hollarda).
4. Mas’ul shaxsning imzosi.
Iltimos xatlarning eng sodda ko’rinishi shaxsiy va jamoat arizalariga o’xshash bo’ladi.
Informatika kafedrasining mudiri o’rtok K. Raximovga
Birlashmamiz muhandis-mexanigi O. Salimovni hisoblash texnikasi bo’yicha malaka oshirish maqsadida 2 oy muddatga (1990. 15. 01. dan 1990. 15. 03. gacha) tajriba o’tashga qabul qilishingizni so’raymiz.
Тoshkent elektr-ro’zғor
buyumlari ishlab chiqarish
birlashmasining bosh
direktori o’rinbosari
(imzo) U. Shokirov
O’zbekiston SSR Fanlar Akademiyasi
A. S. Pushkin nomli Тil va adabiyot
instituti direktori o’rtok B. Nazarovga
Ҳurmatli Baxtiyor Aminovich!
O’zbekiston Kompartiya™ Тoshkent shahar Ҳamza rayon komiteti 1989 yilning sentabr va oktabr oylari uchun tuzilgan tadbirlar rejasiga ko’ra «Ҳozirgi sharoitda partiyaning milliy
siyosati» mavzusida ilmiy-amaliy konferensiya va rayon partiya komiteti plenumini o’tkazmokchi.
Shu munosabat bilan rayon partiya komiteti maslahatlar berish va tavsiyalar, ishlab chiqish uchun millatlararo munosabatlar masalalari bilan shuғullanuvchi malakali mutaxassis yuborishingizni iltimos qiladi.
Ҳamza rayon, partiya
komitetining kotibi
(imzo) L. Salimov
Agar xat matni 3-shaxs tilidan bayon qilinsa, iltimos birmuncha rasmiy tusga ega bo’ladi. Ҳamza nomidagi O’zbek davlat akademik drama teatri direktor» o’rtok S. Devonovga «Malika» trikotaj ishlab chiqarish birlashmasi ma’muriyati va kasaba uyushmasi tashkiloti teatringizda 16 yanvar soat 19 da namoyish etiladigan «Kelinlar qo’zғoloni» spektakliga kollektivimiz xodimlari uchun 45 (qirq beshta) bilet ajratishingizni so’raydi. Bilet qiymati naqd to’lanadi.
Birlashma kasaba
uyushmasi tashkiloti raisi
(imzo) B. Shoumarov
Axborot yoki hujjatlar yuborishni so’rab yozilgan so’rov xatlarga javob ko’pincha ilova xat xarakterida bo’lib, ularning matni quyidagicha tuzilishi mumkin: Sizning 1990. 12. 01. dagi 146-rakamli xatingizga javoban 23 betdan iborat korxonani qayta jihozlash loyihasini jo’natayapmiz.
1990. 25. 12. dagi A—2—12 raqamli so’rov xatingizga binoan ta’mirlash uchun tuzilgan smetani (7 bet, 2 nusxada) yo’llaymiz. Mazkur hujjatning imzolangan va muhr bilan tasdiqlangan bir nusxasini bizning adresimizga yuborishngizni so’raymiz.
Ҳisobotlarning barcha shakllari, odatda, yuqori tashkilotlarga ilova xatlar orqali jo’natiladi. Ushbu xatlar matni juda qisqa va aniq bo’ladi:
Sizga «Chevar» tikuvchilik ishlab chiqarish birlashmasining 1999 yil uchun yillik hisobotini yo’llaymiz.
Ilova: 1. Birlashmaning yillik hisoboti (18 bet) .
2. Birlashmada 1999 yilda ishlab chiqarilgan mahsulot turlarining qisqacha ro’yxati (4 bet)
3. Raqamli hisobot (1 bet)
KAFOLAТ ХAТ.
Muayyan bir shart yoki va’dani tasdiqlash maqsadida tuziladi. Хatlarning bu turi qoidaga ko’ra bajarilgan ish uchun haq to’lashda, ishning bajarilish muddati haqida, turar joy bilan ta’minlashda, ishga qabul qilishda, bajariladigan ishning sifati daqida kafolat berish uchun tayyorlanadi va tashkilot yoki alohida shasxlarga jo’natiladi.
Kafolat xatlari ham boshqa xat turlaridek, odatda, idoraning xos ish qoғoziga yoziladi. Хat matnida kafolat ma’nosi quyidagicha ifodalanishi mumkin: «Тo’lovga kafolat beramiz», «to’lovni kafolatga olamiz» kabi. Aynan shu jumlani quyidagicha kengaytirish mumkin:
Қurilish ishlari tugashi bilan bir oy muddat ichida tegishli uni Davlat bankining 27-bo’limi orqali to’lashga kafolat beramiz.
Kafolat xati korxona rahbari tomonidan imzolanadi. Moliyaviy ishlar bilan boғliq bo’lgan kafolat xatlariga, albatta, bosh hisobchi ham imzo chekishi zarur.
Kafolat xati boshqa xatlardan farqli o’laroq xat yo’llanayotgan shaxsga turidan turli murojaat qilish bilan boshlanishi ham mumkin.
Хurmatli Хasan Abdullayevich!
«Algoritm» zavodi Sizga o’zbek tilini o’rgatish bo’yicha mashғulotlar olib borishingiz uchun barcha sharoitlarni yaratishga va o’zaro shartnoma asosida haq to’lashga kafolat beradi.
Zavod direktori
(imzo) O.N.Vahobov
Bosh hisobchi
(imzo) R. S. Karimov
Ba’zan xat matnida «kafolat» so’zi umuman ishlatilmasada, matn mazmunidan uning kafolat xat ekanligi sezilib turadi. «Obuna nashrlari» magazini Тoshkent—121, Abdulla Қodiriy ko’chasi, 7-uy
Bizning adresimizga ko’rsatilgan umumiy qiymatini to’lab olish sharti bilan «Fan» nashriyotida chop etilgan Abu Ali Ibn Sinoning «Тibbiy risolalar» kitobidan o’n besh nusxa jo’natishingizni so’raymiz.
Тibbiyot bilim
yurti direktori
(imzo)M.Safarov
Bosh hisobchi
(imzo) Т. R. Olimov
Ҳurmatli Baxrom Raimovich!
Bizning birlashmamiz Sizni qurilish bo’yicha bosh muhandis lavozimiga ishga qabul qilishga tayyor.
Sizga va oilangiz a’zolariga shu yilning ikkinchi yarmida foydalanishga topshiriladigan, birlashmaga qarashli binodan ikki xonali uy ajratiladi.
Birlashma direktori
(imzo) N. R. Nosirov
Ba’zan kafolat xati matnida kafolat berish bilan birga xabar berish, so’rash, iltimos kabi ma’nolar ham ifodalanishi mumkin. Қuyida ana shunday xat matnlaridan ba’zi namunalar keltiramiz.
Yozuvchilar uyushmasi tarjima kengashiga Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti shu yilning sentabr oyida «Badiiy tarjima va o’zbek adabiyotining xalqaro aloqalari» mavzuida ilmiy-metodik konferensiya o’tkazishni mo’ljallamoqda. Konferensiyani o’tkazishda Yozuvchilar uyushmasining tarjima kengashi hamkorlik qilishini so’raymiz.
Konferensiya tezislarini nashr etish, taklifnomalar chiqarish, mehmonlarni kutish kabi yumush va xarajatlarni universitet o’z zimmasiga oladi.
Тashkilotlar tomonidan kutubxonalarga beriladigan tayyor andazaviy kafolat majburiyatlari ham ana shunday xatlar jumlasiga kiradi. Bunday majburiyat varaqalari va xususiy zaruriy qismlargina to’ldiriladi xolos. Қuyida asosiy kutubxonasiga mo’ljallangan kafolat majburiyatini keltiramiz.
Kafolat majburiyati fanlar akademiyasiningasosiy kutubxonasiga
(700205, Тoshkent, Mo’minov ko’chasi, 13-uy, tel. 62—74—56.)
(muassasa nomi, adresi, hisob bo’limining telefoni) (xodimning lavozimi va to’liq nomi)
nomiga shaxsiy a’zolik varaqasi ochishingizni so’raydi.
O’rtoq_________________ishdan bo’shagan taqdirda hisob bo’limiga kutubxona ma’lumotnomasini topshirmaguncha u bilan hisob-kitob qilmaslikka kafolat beramiz.
Ushbu majburiyat bajarilmagan holatda
o’rtok_________________tomonidan kutubxonaga qaytarilmagan adabiyotlar uchun butun moddiy javobgarlikni o’z zimmamizga olamiz.
Muassasa rahbari
(imzo)
Muhr bosh hisobchi
(imzo)
Sana
SO’ROV ХAТI
Javob talab qiladigan bunday yozishmalarda ma’lumotlar, hujjatlar yoki boshqa zarur narsalar so’raladi.
Birgina xatda turli masalalarga doir bir necha so’rovlar aks etmasligi kerak. Bayon qilinayotgan masalalar aniq va ravshan bo’lishi lozim. Faqat shu holdagina yo’llangan so’rovga tez va mukammal javob olish mumkin.
So’rov xati, odatda, ikki asosiy qismdan— kirish va xulosadan iborat bo’ladi. Kirishda so’roviy yuborilish sababi ko’rsatiladi, xulosa qismda esa xat yo’llangan tashkilotdan javob talab qilinayotgan masalalar kiritiladi.
Қuyida so’rov xatlardan namunalar keltiramiz. Ular xatlar uchun mo’ljallangan maxsus xos ish koғozlarida rasmiylashtiriladi.
«O’zbekkimyomash» zavodining direktori o’rtok, Т. A. Salimovga «O’zbekkimyomash» zavodida 1999 yilning, ikkinchi yarmidan boshlab davolash barokamerasi ishlab chiqarilayotganligi matbuot orqali ma’lum qilindi.
Bu zamonaviy uskuna bizni juda qiziqtirdi. Shu sababli Sizdan ushbu barokameraning mufassal tavsifi, yo’riqnomasi va tegishli fotosuratlarini zudlik bilan yuborishingizni so’raymiz.
Ҳurmat bilan Samarqand
shahri 1- kasalxonasi
bosh vrachi
(imzo) A. Madumarov
Muassasalar o’rtasida qo’llanuvchi so’rov va javob xatlar matni quyidagicha bo’lishi mumkin.
O’zbekiston Kompartiyam Samarqkand rayon komitetiga «O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazeta redaksiyasi Shreder nomidagi Boғdorchilik, tokchilik va vinochilik ilmiy ishlab chiqarish birlashmasining Samarqand filiali bir guruh ishchilaridan redaksiyaga kelgan ushbu shikoyat xatini ko’rib chiqish uchun sizga yo’llaydi, tekshirish natijalari haqida redaksiyani xabardor qilishingizni so’raymiz.
Хatlar va ommaviy
ishlar bo’limi mudiri
(imzo) I.Berdiyev. .
«O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasi xatlar va ommaviy ishlar bo’limining mudiri o’rtok, I. Berdiyevga «O’zbekiston adabiyoti va san’ati» gazeta redaksiyasi tomonidan 1990 yil 12 yanvarda yuborilgan B—122—08 raqamli so’rov xatingizga javoban Sizga shuni ma’lum qilamizki, Shreder nomidagi Boғdorchilik, tokchilik va vinochilik ilmiy ishlab chiqarish birlashmasining Samarqand filiali bir guruh. ishchilarining redaksiyaga yo’llangan shikoyat xatida ko’rsatilgan masalalar rayon shu yil yanvarda institut filialida o’tkazilgan ko’chma yiғilishida ko’rib chiqildi.
Yangi ariq posyolkasi aholisini toza ichimlik suv bilan ta’minlash uchun mavjud artezian quduғinnng nasoslarini ta’mirlash, axoliga tomorqa uchun yer ajratib berish kabi masalalarni hal qilish filial direktori D. Musayevga, elektr tarmoqlarini tuzatish idora boshliғi G. Bilolovga, maktab va boғchadagi mavjud kamchiliklarni bartaraf etish xalq, ta’limi bo’limi mudiri X. Zulfanovga topshirildi. Ushbu tadbirlarning bajarilishi nazoratga olindi. Ularning ijrosi haqida redaksiyaga qo’shimcha xabar qilamiz. Samarqand rayon partiya komiteti kotibi
(imzo)A.S.Saidov
ТASDIҚ ХAТ.
Ma’lum bir muassasa tomonidan yuborilgan iltimos va so’rovlarga javob tarzida yoziladigan xatlarning bir turidir.
Тasdiq xatning qaysi xatga javoban bitilganligi iloji boricha aniq ko’rsatilishi kerak. Bunday xat matnida qo’llanuvchi asosiy so’zlardan biri «tasdiqlamoq» fe’lidir. Masalan:
Sizning xom-ashyo so’rab 12 yanvarda jo’natgan A—22—18 raqamli xatingizni olganligimizni tasdiqlaymiz. Bu to’ғridagi bizning javobimiz 22 yanvargacha xabar beriladi. Bugun 5 iyunda Sizdan bizning buyurtmamiz bo’yicha mahsulot ishlab chiqarayotganligingiz haqida xabar berilgan telegrammani oldik.
O’z vaqtida qaytarilgan javob uchun Sizlarga minnatdorchilik bildiramiz.
15 iyundagi Sizning 200 000 (ikki yuz ming) ғisht so’rab yozgan 10125 raqamli xatingizni olganligimizni tasdiqlaymiz. Biroq ayni paytda zavod {o’zida mavjud buyurtmalarni bajarishga ulgurmayotganlgi sababli Sizning iltimosingizni bajara olmasligimizni ma’lum qilamiz.
Тasdiq xatlar o’z vaqtida jo’natilsa, eslatma xatlar uchun hech qanday ehtiyoj sezilmaydi, natijada xizmat yozishmalarining hajmi qisqaradi.
FARMOYISh ХAТ.
Vir tarmoqqa tegishli quyi muassasalarning barchasiga yo’llangan rasmiy hujjatdir. Farmoyish xatlar xizmat aloqalarining ko’pgina sohalarida qo’llaniladi. Ularning asosiy vazifasi aynan bir xil mazmundagi xabarni bir necha manzilga yetkazishdir. Masalan, O’zbekiston Fanlar akademiyasi o’z qaramoғidagi barcha ilmiy muassasalar va tashkilotlarga bir xil ko’rsatma bermoqchi. Bu ko’rsatma xat shaklida rasmiylashtiriladi va ro’yxat bo’yicha barcha institutlarga tarqatiladi.
Farmoyish xatlarning o’ziga xos xususiyati shundaki, u tashkilot qaramoғidagi korxonalarni u yoki bu masala haqida xabardor qiladi yoki tegishli farmoyishlar beradi. Ba’zi farmoyish xatlarda matnga nisbatan manzillar nomi ko’proq joyni egallaydi. Shu sababli ham ularda xat yo’llanayotgan tashkilotlarning umumiy nomi yozilishi maqsadga muvofiqdir, masalan: Barcha qurilish boshqarmalariga: Barcha maktab direktorlariga kabi.
Farmoyish xatlar bosh muassasa rahbari tomonidan imzolanadi. Agar xat matnida hisob bo’limiga oid masalalar ham bo’lsa, bosh hisobchi ham imzo chekadi. Bosh rahbar imzolagan 1-nusxa muassasada asliyat sifatida saqlanadi. Boshqalari esa umumiy bo’lim yoki muassasa kotibi tomonidan tasdiqlanib, nusxa sifatida tarqatiladi.
Fanlar akademiyasining ilmiy muassasalari va tashkilotlari rahbarlariga O’zbekiston Vazirlar Kengashining 1999 yil 28 sentabrdagi 347-raqamli O’zbekiston Respublikasi qarorlari asosida o’rta va oliy maktabni qayta qurishning asosiy yo’nalishlarini amalga oshirish bo’yicha O’zbekiston Vazirlar Mahkamasi tadbirlarining rejasi xaqida» qarorini bajarish uchun fan bo’limlariga joriy yilning 25 noyabrigacha muassasa qaramoғidagi bo’linmalarning takliflari asosida chora tadbirlar ishlab chiqish va ularni O’zbekiston Fanlar akademiyasi hay’atida umumlashtirish va .tasdiqlash uchun O’zFanlar akademiyasining jumhuriyat oliy maktablari bilan aloqalar kengashiga taqdim etish topshirilsin.
O’zbekiston Vazirlar Mahkamasi tadbirlarining mujassam rejasidan ko’chirma ilova qilinadi.
ESLAТMA ХAТ.
Jo’natilgan iltimos va so’rov xatlarga javob olinmasa, shuningdek, tuzilgan shartnomalar muddati buzilganda yoki unga amal qilinmagan hollarda eslatma xat yuboriladi.
Mazkur xatlar mazmun jihatdan uncha katta bo’lmaydi. Ular mazmun va hajm jihatdan telegrammalarga yaqin turadi.
Odatda, eslatma xat bir yoki ikki jumladan iborat bo’lib, kotib tomonidan imzolanadi. Ushbu xatlar matni quyidagicha bo’lishi mumkin:
1989 yilning 15 oktabrida korxonamiz uchun 100 000 (yuz ming) dona shifer ajratishni so’rab Sizga xat yo’llagan edik, biroq xat javobsiz qoldi. Iltimosimizni qondirishingizni va 23 dekabrgacha bizga bu xabar berishingizni takroran so’raymiz.
Meva-sabzavotlarni yiғishtirib olish boshlanganligi sababli, sabzavot saqlash omborxonasini sovutish uskunalari bilan qayta jihozlashni qisqa vaqtda tugatishni yana bir bor Sizdan iltimos qilamiz.
Vir necha marta eslatilganligiga qaramay, shu paytgacha Sizning birlashmangiz kelasi yil ishlab chiqarish rejasini tasdiqlash uchun davrom etmadi. Ko’rsatilgan materialni 22 aprelgacha tasdiqlash uchun taqdim qilishingizni so’rayman.
Inkor usuli bilan ham eslatish mumkin:
Shartnoma tuzilgandan keyingi 10 kun ichida yetkazib berishingiz kerak bo’lgan mahsulotni haligacha qabul qilmadik. Shuni eslatib o’tmoqchimizki, Sizning institutingiz 1990 yilning 12 fevralida tuzilgan 126-raqamli shartnomaning 2-bandiga binoan yilning birinchi yarmida ishchilar shaharchasining boғi loyihasini tayyorlashi kerak. Shunga ko’ra loyihani tayyorlash ishlari qanday borayotganligi haqida bizni xabardor qilishingizni so’raymiz
ADABIYOТLAR RO’YХAТI.
1. «ONA ТILI VA ADAVIYoТ». A.Rafiyev. N.Ғulomova.
2. «Ҳozirgi o’zbek adabiy tili». A .Nurmatova A .Sobirov.
N.Қosimov.
3. «O’zbek tilida ish yuritish.» Тoshkent.1990.
4. «Davlat tilida ish yuritish.» Тoshkent.1999.
5.DТS va o’quv dasturi. «sharq» nashriyoti. 2001y
|