O'zbekiston respublikasi

O'zbekiston Respublikasi
Oliy va O'rta maxsus ta'lim vazirligi
Mirzo Ulug'bek nomidagi
O'zbekiston Milliy Universiteti
Madrakhimov Sh.F.
KOMPUTERDA AMALIYOT FANIDAN
LABORATORIYA ISHLARI
Toshkent - 2007
1. Berilganlar turlari
Jadvaldagi har bir satridagi “Berilganlar turi” ustunidagi turda o’zgaruvchilar e’lon qilinib, ularga mos ravishda 8, 10, 16 sanoq sistemasi ko’rinishidagi uchta qiymatlar klaviaturadan kiritilisin. Bu qiymatlar jadvalning keyingi ustunlarida keltirilgan turlardagi o’zgaruvchilarga o’zlashtirilsin va chop etilsin (agar mos satr va ustun kesishmasida ‘+’ turgan bo’lsa). Chop etilgan natijalarga izoh berilsin.
№
|
Berilgan turi
|
Berilgan turdagi qiymatning chop etiladigan turlari
|
Unsigned
|
short int
|
int
|
long int
|
float
|
double
|
long double
|
char
|
short int
|
int
|
long int
|
char
|
1
|
short int
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
-
|
-
|
+
|
2
|
int
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
+
|
+
|
3
|
long int
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
4
|
float
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
-
|
+
|
5
|
double
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
6
|
long double
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
7
|
char
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
-
|
-
|
+
|
-
|
-
|
+
|
8
|
unsigned short int
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
-
|
-
|
+
|
9
|
unsigned int
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
-
|
-
|
+
|
10
|
unsigned long int
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
11
|
unsigned char
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
-
|
-
|
+
|
-
|
-
|
+
|
2. Matematik ifodalar
Quyidagi ifodalar o’zgaruvchlarning berilgan qiymatlari uchun hisoblansin.
1
Berilganlar: x=-4.5, y=0.7510-4, z=0.845x102;
Natija: u=-55.6848.
Berilganlar: x=14.26, y=-1.22, z=3.510-2
Natija: t=0.564849.
.
2.
3
Berilganlar: x=3.74x10-2, y=-0.825, z=0.16x102;
Natija: v=1.0553.
.
Berilganlar: x=0.4x104 ,y=-0.875,
z=-0.475x10-3; Natija: w=1.9873.
4.
5
Berilganlar: x=-15.246, y=4.642x10-2, z=20.001x102 ; Natija: =-182.036.
.
6
Berilganlar: x=16.55x10-3, y=-2.75, z=0.15;
Natija: =-38.902.
.
7
Berilganlar: x=0.1722, y=6.33,
z=3.25x10-4 ; Natija: =-172.025.
.
Berilganlar: x=-2.235x10-2, y=2.23, z=15.221; Natija: =39.374.
8.
9
Berilganlar: x=1.825x102, y=18.225,
z=-3.298x10-2; Natija: =1.2131.
.
Berilganlar: x=3.981x10-2, y=-1.625x103, z=0.512; Natija: a=1.26185.
10.
1
Berilganlar: x=6.251, y=0.827, z=25.001; Natija: b=0.7121.
1.
1
Berilganlar: x=3.251, y=0.325, z=0.466x10-4;
Natija: c=4.025.
2.
Berilganlar: x=17.421, y=10.365x10-3, z=0.828x105; Natija: f=0.33056.
13. .
1
Berilganlar: x=12.3x10-1, y=15.4, z=0.252x103; Natija: g=82.8257.
4. .
Berilganlar: x=2.444, y=0.869x10-2,
z=-0.13x103 ; Natija: -0.49871.
15. .
3. “?” shart operatori
Quyidagi misollarni “?” shart operatori yordamida echilsin.
Berilgan haqiqiy x soni uchun y hisoblansin.
1
|
|
2
|
|
3
|
|
4
|
|
5
|
|
6
|
|
7
|
|
8
|
|
9
|
|
10
|
|
11
|
|
12
|
|
13
|
|
14
|
|
4. Sodda matematik hisoblash masalalari
Quyidagi masalalarni yechish uchun programmalar tuzilsin.
xx -funksiyasining hosilasi a (a>0) nuqtada hisoblansin.
Berilgan a soni uchun ln(ctgx-1)=a tenglamaning (, 2) intervalga tegishli ildizi topilsin.
Berilgan 3 ta musbat sonlar o'rta geometrik qiymatining kasr qismi topilsin.
Berilgan koeffitsiyent va o'ng tomon qiymatlarida tenglamalar sistemasining determinanti noldan farqli deb hisoblab sistema yechimi topilsin:
Berilgan radiusdagi aylananing uzunligi, doiraning yuzasi va sharning hajmi hisoblansin.
berilgan ikkita katetlari bo'yicha to'g'ri burchakli uchburchakning perimetri va yuzasi hisoblansin.
Uchburchak uchlarining koordinatalari asosida uning yuzi va perimetri topilsin.
Berilgan ikki tomon va ular orasidagi burchak (gradusda) asosida uchburchakning uchinchi tomoni va yuzasi topilsin.
Berilgan to'rt xonali son raqamlarining ko'paytmasi topilsin.
Berilgan uch xonali son raqamlarini teskari tartibda yozishdan hosil bo'lgan son topilsin.
berilgan p,a,b (ax- )= tenglamaning kesmada ildizi bormi?
Berilgan to'rt xonali son boshidagi ikkita raqamlar yig'indisining qolgan raqamlari yig'indisiga teng yoki yo'qligi aniqlansin;
Berilgan uch xonali son kvadrati, uning raqamlari yig'indisining kubiga tengmi?
Berilgan haqiqiy musbat son kasr qismining boshidagi uchta raqamlari orasida 0 raqami bormi?
Berilgan uch xonali son raqamlari orasida bir xillari bormi?
Uchta ixtiyoriy son berilgan. Tomonlarining uzunliklari shu sonlarga teng bo'lgan uchburchak yasash mumkinmi?
Shaxmat doskasining ikkita maydonining koordinatalari (1 dan 8 gacha bo'lgan butun sonlar yordamida) berilgan. Ot bir yurishda bu maydonlarning biridan ikkinchisiga o'tishi mumkinmi?
5. if-else shart operatori
Quyidagi masalalar uchun programma tuzilsin:
Berilgan x uchun quyidagi ifodalar qiymatlari o'sish tartibida chop etilsin: chx, 1x va ;
va tenglamalar bilan berilgan chiziqlarning kesishish nuqtasi koordinatalarini chop etadigan yoki bu chiziqlarning kesishmasligi yoki ustma-ust tushishligi yoki paralleligi haqida ma'lumot beradigan programma tuzilsin. Bu yerda a1 ,b1, c1 , a2, b2, c2 -berilgan sonlar;
tenglamaning haqiqiy ildizlarini topadigan yoki ildizi yo'qligi haqida ma'lumot beradigan programma tuzilsin;
Agar tomonlarining uzunliklari ixtiyoriy a, b, c sonlarga teng bo'lgan uchburchakni qurish mumkin bo'lmasa 0, aks holda – uchburchak teng tomonli bo'lsa 3, teng yonli bo'lsa 2 va boshqa hollar uchun 1 qiymatini chop qiluvchi programma tuzilsin;
Shaxmat taxtasidagi maydonlar sakkizdan katta bo’lmagan sonlar juftligi bilan aniqlanadi: birinchi son vertikal nomeri (chapdan o’nga), ikkinchsi - gorizontal nomeri (pastdan yuqoriga). Sakkizdan katta bo’lmagan k,l,m,n sonlari berilgan. Quyidagi masalalar uchun programma tuzilsin (5-7).
(k,l) maydonidagi ruh bir yurishda (m,n) maydoniga o’tishi mumkinmi? Agar mumkin bo’lmasa, ikkita yurishda o’tish yo’li ko’rsatilsin (birinchi yurishda ruh o’tadigan maydon ko’rsatilsin).
(k,l) maydonidagi farzin bir yurishda (m,n) maydoniga o’tishi mumkinmi? Agar mumkin bo’lmasa, ikkita yurishda o’tish yo’li ko’rsatilsin (birinchi yurishda ruh o’tadigan maydon ko’rsatilsin).
(k,l) maydonidagi fil bir yurishda (m,n) maydoniga o’tishi mumkinmi? Agar mumkin bo’lmasa, ikkita yurishda o’tish yo’li ko’rsatilsin (birinchi yurishda ruh o’tadigan maydon ko’rsatilsin).
Uchburchak o’zining koordinatalari bilan berilgan. Berilgan nuqta uchburchak ichida yotadimi?
Berilgan , , va butun sonlari ichida bittasi qolgan uchta, o’zaro teng bo’lgan sonlardan farq qiladi. Shu son indexi n o’zgaruvchisiga o’zlashtirilsin.
Butun turdagi a, b va с o’zgaruvchilar qiymati shunday almashtirilsinki, natijada munosabat o’rinli bo’lsin.
Agar uchta haqiqiy, o’zaro teng bo’lmagan x,y,z sonlar yigindisi 1 kichik bo’lsa, uchta sonning eng kichigi qolganlari yigindisining yarmisi bilan almashtirilsin, aks holda x va y kichigi qolganlarining yigindisining yarmi bilan almashtirilsin.
Natural n soni berilgan. To’rtta raqamni hisobga olgan holda ushbu sonni palindrom ekanligi aniqlansin (chapdan va o’ngdan o’qiganda bir xil sonlar, masalan, 1221, 5555, 440 sonlari palindrom sonlar hisoblanadi).
O’lchamlari bo’lgan to’grburchakli qutiga o’lchamdagi to’grburchakli taxta bo’lagini joylashtirish mumkinmi?
Radiusi r bo’lgan doira ko’rinishidagi xom-ashyodan tomonlari va bo’lgan ikkita to’gri to’rtburchak shaklidagi plastinkalarni qirqib olish mumkin yo’ki yo’qligi aniqlansin.
Tomonlari koordinata o’qlariga parallel (perpendikulyar) bo’lgan ikkita kvadratlar bosh diagnallarining koordinatalari bilan berilgan: (x1,y1) va (x2,y2) – birinchi kvadrat; (x3,y3) va (x4,y4) – ikkinchi kvadrat. Agar kvadratlar kesishmasa 0, ular urunadigan bo’lsa 1 va kesishsa 2 qiymati chop etilsin.
Ikki xonali sonlar ketma-ketligi 1011121314...9899 berilgan bo'lib, uning k- o'rindagi raqami aniqlansin?
Sonining darajalaridan tuzilgan ketma-ketlik 101001000... berilgan bo'lib, uning k-o'rindagi raqami aniqlansin. Bu yerda k natural son.
Berilgan 50 ta haqiqiy sonlarning eng kattasini topadigan programma tuzilsin.
Butun n>0 va uning ketidan n haqiqiy sonlar berilgan. Ular orasidan manfiylari nechtaligini aniqlaydigan programma tuzilsin.
Bo'sh bo'lmagan va oxiri 0 soni bilan tugaydigan musbat butun sonlar ketma-ketligi berilgan (0 ketma-ketlikka kirmaydi va uning tugaganligini bildiradi). Ketma-ketlikning o'rta geometrik qiymatini hisoblaydigan programma tuzilsin.
7. Switch tarmoqlanish operatori
1.
|
Berilganlar turi va o'zgaruvchilar quyidagicha aniqlangan:
enum Oy {yan, fev, mar, apr, may, iyn, iyl, avg, sen, okt, noy, dek};
int d1, d2; Oy m1, m2; bool t;
Agar d1, m1 sana (yil hisobida) d2, m2 sanadan oldin kelsa, t o'zgaruvchiga true qiymat, aks holda false qiymat berilsin.
|
2.
|
Oy m, m1; {Oy turining aniqlanishi 1 masalada berilgan};
int k, n;
m1 o'zgaruvchiga qiymat berilsin:
a) m oydan keyingi oyning nomi (dekabrdan keyin yanvar kelishini hisobga olgan holda);
b) m oydan keyingi k-chi oyning nomi;
d) yilning n-chi oyi nomi berilsin.
|
3.
|
enum Nota {do, re, mi, fa, sol, lya, si};
enum Oraliq {secund, tersia, qvart, kvint, sekst, septima};
Nota n1, n2; Oraliq i;
Berilgan n1 va n2 (n1n2) notalardan tashkil topgan i-oraliq aniqlansin; secund–bu ikkita qo'shni (aylana bo'ylab) notalardan tashkil topgan oraliq (masalan, re va mi, si va do), tersia – bu bitta notadan keyingi oraliq (masalan, fa va lya, si va re) va hokazo.
|
4.
|
enum Mavsum {qish, bahor,yoz, kuz};
enum Oy {yan,fev,mar,apr,may, iyn,iyl,avg,sen,okt,noy,dek};
Oy m; Mavsum m;
Berilgan m oyga mos keluvchi s-mavsum aniqlansin.
|
5.
|
enum Davlat {Germaniya,Quba,Laos,Monaqo,Nepal,Polsha};
enum Qita {Osiyo, Amerika, Evropa};
Davlat davlat; Qita: qita;
Davlatning davlat nomi bo'yicha u joylashgan qit'a nomi qita aniqlansin.
|
6.
|
enum Birlik {desimetr, kilometr, metr, millimetr, santimetr};
float x; Birlik r;
Berilgan r birlikdagi x o'zgaruvchining qiymati metrlarda aniqlansin.
|
7.
|
Berilgan k o'zgaruvchi qiymati ( ) rim raqamlari ko'rinishida chop qilinsin.
|
8.
|
enum Kelishik {bosh, qar, tush, jun, ur_payt, chiq};
enum Suz {ruchka, qalam, daftar, eshik};
Suz s; Kelishik k;
Berilgan s so'zni k kelishik, birlikda chop qilinsin. Masalan, s=daftar va k=jun bo'lganda “davtarga” so'zi chop qilinsin.
|
9.
|
enum Yunalish {shimol, sharq, janub, garb};
enum Buyruq {oldinga, unga, orqaga, chapga};
Yunalish k1, k2;
Buyruq br;
Kema avvaliga k1 yo'nalish bo'yicha ketayotgan edi, keyin uning yo'nalishi br buyruqqa asosan o'zgartirildi. Kemaning yangi k2 yo'nalishi aniqlansin.
|
10.
|
Oy oy; {1 masalaga qaralsin }
int kun;
Berilgan oy oyning kunlari soni kun o'zgaruvchiga o'zlashtirilsin (yil kabisa yili emas deb hisoblansin).
|
11.
|
int yil; Oy oy; int kun; {Oy turi 1-masalada aniqlangan}
bool t;
Agar yil, oy, kun uchlik to'g'ri sanani aniqlasa, t o'zgaruvchiga true qiymat berilsin, aks holda false qiymat berilsin (31 iyun va hakozalarda).
|
12.
|
int yil,yil1; Oy oy,oy1; int kun, kun1; {Oy turi 1-masalada aniqlangan}
Berilgan yil, oy, kun sanasi bo'yicha keyingi kun sanasi – yil1,oy1,kun1 aniqlansin.
|
13.
|
int yil_kuni, oy_kuni; Oy oy; {Oy turi 1-masalada aniqlangan}
a) Kabisa yilning oy,oy_kuni sanasiga mos keluvchi kunning yildagi yil_kuni tartib nomeri aniqlansin.
b) Kabisa yilining hisob bo'yicha yil_kuni kuniga mos keluvchi oy, oy_kuni - sana aniqlansin.
|
14.
|
enum Hafta_kuni {yaksh, dush, sesh, chor, paysh, juma, shanba};
int kun, k13; Oy oy; Hafta_kuni h_kun1, h_kun2; {Oy turi 1-masalada aniqlangan}
Agar yil kabisa yili bo'lmasa, va uning 1 yanvari haftaning h_kun1 kuniga to'g'ri kelsa, quyidagilar aniqlansin:
a) kun, oy sanaga mos keluvchi haftaning h_kun2- kuni;
b) yildagi oyning 13 kuniga mos keluvchi dushanba kunlarining k-soni.
|
15.
|
Eski yapon kalendarida 60 yillik takrorlanish qabul qilingan va bu takrorlanish o'z navbatida beshta 12 yillik takrorlanish ostilaridan (qismlardan) iborat. Qism takrorlanishlar quyidagi ranglarning nomi bilan belgilangan: yashil, qizil, sariq, oq va qora. Har bir takrorlanish ostining ichidagi yillar hayvonlarning nomi bilan belgilangan: sichqon, sigir, yo'lbars, quyon, ajdarho, ot, qo'y, maymun, tovuq, it va to'ng'iz (1984 yil – yashil sichqon yili – keyingi takrorlanishning boshi bo'lgan).
Eramizning biror yili kiritilib, uning eski yapon kalendaridagi nomini chiqaruvchi programma tuzilsin.
|
|