nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-MASHQ – ona tilingizga tarjima qiling

2-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Merhaba - Marhabo
Günaydın - Xayrli tong / kun
İyi günler - Xayrli kun
İyi akşamlar - Xayrli kech
Çok - Ko’p, juda
Burada - Bu yerda
Yapmak - Qilmoq / bajarmoq
Biz - Biz
Onlar - Ular
Ev - Uy
Az - Kam / oz
Şimdi - Hozir
Hangi - Qaysi
Var - Bor / mavjud
DİL BİLGİSİ - GRAMMATIKA
KISHILIK OLMOSHLARI
Ben
(Men)
Sen
(Sen)
O
(U)
Biz
(Biz)
Siz
(Siz)
Onlar
(Ular)
Benim
(Mening)
Senin
(Sening)
Onun
(Uning)
Bizim
(Bizning)
Sizin
(Sizning)
Onların
(Ularning)
Ben Ahmed. / Ben
im ad
ım Ahmed
Sen Mustafa / Sen
in ad
ın Mustafa
O Ayşe / O
nun ad
ı Ayşe
Biz Mehmet / Biz
im kitap
ımız burada
Siz Ahmed / Siz
in ad
ınız Ahmed
Onlar burada / Onlar
ın kitap
ı burada
Kitob muallifiga savol taklifingiz bo’lsa…

Kitob muallifiga savol taklifingiz bo’lsa…
Agar, muallifga taklif yoki savollaringiz bo’lsa ushbu email orqali bog’lanishingiz
mumkin. Muslim1024@gmail.com
Bundan tashqari facebook sahifasida: facebook.com/muslimbek
Agar boshqa turdagi kitoblar bilan tanishmoqchi bo’lsangiz:
www.muqova.uz
saytiga
kirishingiz mumkin.
http://qalam.uz
Studiyasi. Web dizayn va dasturlash.
1-DARS
TÜRK ALFABESİ - TURK TILI ALIFBOSI
Turk tilining alifbosi Lotin harflaridan olingan bo'lib, 1928-yil 1-noyabr kuni qabul
qilingan. "Yangi Turk tili" alifbosida 29 ta harf bor.
Harflarni o’qing va qanday talaffuz etilishiga diqqat qiling
Turkcha
harflar
O’zbekcha talaffuz etilishi
Aa
Bb
Cc
Çç
Dd
Ee
Ff
Gg
Ğğ
Hh
Iı
İi
Jj
Kk
Ll
Mm
Nn
Oo
Öö
Pp
Rr
Ss
Şş
Tt
Uu
Üü
Vv
Yy
Zz
A (asal, amaki)
B (baliq, buxoro)
J (Jahon, jo’xori)
Ch (Choy, chaqmoq)
D (Dengiz, daryo)
E (Erkin, echki)
F (Fantan, fil)
G (Gap, gilam)
G’ (bu yumshoq o’qiladi, ba’zan Y harfiga yaqin o’qiladi)
H (yumshoq o’qiladi, xuddi tomog’imizdan faqat havo chiqayotgani kabi)
Rus tilidagi “ы” kabi o’qiladi. Masalan: nasıl – насыл
I (inson, ilm)
J Rus tilidagi Ж kabi o’qiladi (jurnal, jirafa)
K (Kema, karvon)
L (Lola, limon)
M (Mandarin, Makaron)
N (Non, norin)
O (Odam, osmon)
O’ (O’rgimchak, o’g’il)
P (Parda, pasport)
R (Raqam, rayhon)
S (Soch, sariq)
Sh (Shamol, shogird)
T (Toshkent, timsoh)
U (Uzum, )
O’ harfiga o’xshash, yoki ruscha Ю kabi o’qiladi. (üniversite – o’niversite)
V (Viloyat, varrak)
Y (Yordam, yulduz )
Z (Zebra, zaytun)
Unli harflar
Turk tilida 8 ta unli harf mavjud. Bu unli harflar ikkiga bo'linadi jarangli unlilar va
jarangsiz unlilar:
1-Jarangli (qalin) unlilar: Aa, Iı, Oo, Uu.
2- Jarangsiz (yumshoq) unlilar: Ee, İi, Öö, Üü
Undosh harflar
Undosh harflar esa 21 tani tashkil etadi. Undoshlar ham ikkiga, jarangli va jarangsiz
undosh harflarga bo'linadi:
1-Jarangli: Ff, Ss, Tt, Kk, Çç, Şş, Hh, Pp.
2- Jarangsiz: Bb, Cc, Dd, Gg, Ğğ, Jj, Ll, Mm, Nn, Rr, Vv, Yy, Zz.
|
Ne zaman – qachon - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

Ne zaman – qachon Anlamak – tushunmoq / anglamoq Bilmek – bilmoq Öğrenmek – o’rganmoq Hafta – hafta Bana – Menga Ona – Unga
Vermek - bermoq
Ver - ber DİL BİLGİSİ - GRAMMATIKA
KO’PLIK QO’SHIMCHASI Ko’plikni bildirish uchun –lar (ler) qo’shimchasi qo’shiladi.
Agar so’zdagi oxirgi unli harf (shu jumladan, oxirgidan bitta oldingi harf ham) jarangli
yoki jarangsiz bo’lishiga qarab -lar yoki -ler qo’shiladi
1-Jarangli (qalin) unlilar: Aa, Iı, Oo, Uu => lar 2- Jarangsiz (yumshoq) unlilar: Ee, İi, Öö, Üü => ler Birlik Ko’plik Gün
Dil Telefon Kitap
Oda
Ne
Bu
Günler Diller Telefonlar Kitaplar Odalar Neler Bunlar Masalan: Burada neler var? Burada çok kitaplar var. – Bu yerda nimalar bor? Bu yerda ko’p kitoblar bor KO’RSATISH OLMOSHLARI Kim? – Kim? Kimin? – Kimning? Kime? – Kimga? Ben Sen Siz O Biz Onlar Ben biliyorum – Men bilaman
O türkça anliyor
Benim - Mening Senin - Sening Sizin - Sizning Onun - Uning Bizim - Bizning Onların - Ularning Benim ev – mening uyim
Bu kitap senin
Bana - Menga Sana - Senga Siza - Sizga Ona - Unga Biza -Bizga Onlara - Ularga Bana ver – menga ber
Ona söyle – unga ayt
1. MASHQ. O’qing va ona tilingizga tarjima qiling. Benim adım Mehmet. Ben Taşkent’te yaşıyorum. Benim ev’de üç oda var. Bizim
ev’de çok kitaplar var. Ben çok kitaplar okuyorum. Ben üç dil biliyorum. Rusça,
özbekçe, inglizçe biliyorum. Şimdi türkçe dil öğreniyorum. Ben şimdi ona kitaplar
veriyorum. Bu benim kitap. Bana kitap ver.
Sen ne öğreniyorsun? Ben bu hafta türkçe öğreniyorum. Sen nerede türkçe
öğreniyorsun. Ben ev’de öğreniyorum. Onlar ev’de kitap okuyorlar. O oda’da kitap
okuyor. O şimdi nerede. O şimdi ev’de. Hangi ev’de? Bu ev’de. Ev’de kaç oda var.
Bu ev’de üç oda var. Onlar burada ne yapıyorlar?
Biz bir hafta’da üç gün türkçe öğreniyoruz. Onlar ne zaman çalışıyorlar. Onlar
bir hafta’da iki gün çalışıyorlar. Sen az çalışıyorsun. Çok çalış !. O türkça az biliyor. O
şimdi az-az öğreniyor. O kaç dil biliyor. O üç dil biliyor. Hangi diller? Rusça,
Özbekça, İnglizça biliyorum. Hangi dil iyi. İnglizça iyi dil. Ben inglizçe anliyorum.
O şimdi iki dil biliyor. Ben iyi anliyorum. Bu nasıl kitap. Sen nasıl kitap
okuyorsun. Ben türkçe kitap okuyorum. Ben bu hafta Çilonzor’da yaşıyorum. Biz
üniversite’de türkçe öğreniyoruz. Ben şimdi üç dil biliyorum. Sen hangi günler
çalışıyorsun. Bunlar ne? Bunlar kitaplar. Bana kitap ver. Burada ne var? Ona çok
kitaplar ver!
2. MASHQ. Tarjima qiling. Men yashayapman - __Ben yaşıyorum____
Men o’rganayapman - …………………………
Sen o’qiyapsan - ………………………………
Sen bilyapsan - ………………………………
U ishlayapti - …………………………………
U tushunyapti - …………………………………
U hozir ishlayapti …………………………………
Ular yaxshi tushunyaptilar …………………………
MASHQ – turk tiliga tarjima qiling

|
MASHQ – turk tiliga tarjima qilingBog'liq Turk tilini o‘rganamiz fayl 11-02-2015 kitob turkcha urganamiz5. MASHQ – turk tiliga tarjima qiling.
1. Bu do’konda narxlar qimmat emas. 2. Do’xtirning moshinasi qora emas. 3. U hozir
bu yerda emas. 4. U hozir talaba. 5. Bolalar maktabda dars o’rganyaptilar. 6. Sen qaysi
maktabda o’qiyapsan. 7. Unga kitob ber. 8. Mening birodarim (akam) haftada uch kun
turkcha o’rganyapti. 9. Bu do’konda har narsa bor. 10. Menga turkcha kitob ber.
6-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Var – Bor / mavjud
Yok – Yo’q / mavjud emas
Evet – Ha / Shunday
Hayır - yo’q / unday emas
Gömlek – ko’ylak
Renk - rang
Pantolon - shim
Lazım – kerak / lozim
Yeşil – yashil (rang)
Mavi – ko’k (rang)
Çay - choy
Küçük - kichik
Tane - dona
Otobüs - avtobus
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
SORU EKİ - SO’ROQ QO’SHİMCHASİ
Turk tilida so’roq qo’shimchalari mi? (mı, mu, mü) yordamida yasaladi. Masalan:
Bu araba mı? – Bu moshinami ? Burda kitap var mı? – Bu yerda kitob bormi?
Turk tilida so’roq qo’shimchasi alohida yoziladi, ya’ni so’zga qo’shilmagan holda
yoziladi. So’roq qo’shimchalari o’zidan avvalgi so’zning harfiga qarab o’zgaradi. Ya’ni
qaysi holda mı?, qaysi holda mu? Bo’lishini quyidagi jadvalda ko’rish mumkin
Oxirgi yoki oxirgidan avval kelgan unli
harf quyidagilar bo’lsa:
e , i => mi ?
a , ı => mı?
o , u => mu?
ö , ü => mü?
Masalan:
Bu araba yeşil mi ?
Sana lazım mı ?
Ev’de kitaplar çok mu?
Bu Otobüs mü?
Turk tilida savol berish, Senda ….. bormi ? yoki Sening …. -ng bormi? deb so’rash
quyidagi ko’rinishlarda bo’ladi. Masalan:
Sende araba var mı? – Senda moshina bormi?
|
| |
MASHQ – O’qing va yodlang

3. MASHQ – O’qing va yodlang Mustafa: Selamun alaykum, nasılsın? Erol: Alaykum selam, Çok iyi.
Mustafa Adın ne?
Erol: Adım Erol
Mustafa: Senin ev nereda?
Erol: Benim ev Taşkent’te
Mustafa: Senin ev’de kaç oda var?
Erol: Benim ev’de üç oda var.
Mustafa: Sen hafta’da kaç gün çalışıyorsun. ?
Erol:- Ben hafta’da iki gün çalışıyorum.
Mustafa: Sen şimdi ne öğreniyorsun ?
Erol: Ben şimdi türkça öğreniyorum
*** *** *** Erol: iyi günler. nasılsın ? Mustafa: çok iyi.
Erol: Adın ne?
Mustafa: Adım Mustafa
Erol: Sen kaç dil biliyorsun?
Mustafa: Ben üç dil biliyorum
Erol: Hangi diller ?
Mustafa: İnglizça, Türkça, Rusça
Erol: Sen bügün ne okuyorsun ?
Mustafa: Ben bügün türkça kitaplar okuyorum
Erol: Sen nerede çalışıyorsun ?
Mustafa: Ben Fabrika’da çalışıyorum.
4. MASHQ – turk tiliga tarjima qilib yozing 1. Sen qayerda yashayapsan? 2. Sening uying qayerda? 3. Sening uyingda nechta xona
bor? 4. Sen qaysi uyda yashaysan ? 5. Men yaxshi tushunayapman. 6. Men turkcha
kam bilaman. 7. Bizning kitoblarimiz juda yaxshi. 8. Sen turkcha qanday
o’rganyapsan?. Men ko’p turkcha kitoblar o’qiyman 9. Bu uyda ko'p xonalar bor.
10. Sen qaysi xonada yashayapsan? 11. Sen qachon kelayapsan? 12. Bu uyda nima
bor?
5. MASHQ – Savollarga turk tilida javob bering - Siz kaç dil biliyorsunuz ?
- Hangi diller ?
- Siz şimdi nerede yaşıyorsunuz ?
- Sizin ev nerede ?
- Sizin ev’de kaç oda var ?
- Siz şimdi nerede okuyorsunuz ?
- Siz nerede çalışıyorsunuz ?
- Siz şimdi burada ne yapıyorsunuz ?
- Siz bügün ne öğreniyorsunuz ?
4-DARS
Turk tilida gap tuzish ketma-ketligi

- çok iyi. Sen şimdi burada ne yapıyorsun ?
- Ben kitap okuyorum
- Nasıl kitap okuyorsun ?
- Çok iyi kitap okuyorum.
- Sen nerede çalışıyorsun ?
- Ben fabrika’da çalışıyorum.
- Hangi fabrika’da çalışıyorsun ?
- “Tekstil”de çalışıyorum.
*** *** ***
- Günaydın
- İyi günler
- Senin adın ne ?
- Benim adım Mustafa.
- Sen şimdi nerede yaşıyorsun ?
- Ben ev’de yaşıyorum
- Senin ev nerede ?
- Benim ev Çilanzar’da
- Sen nerede çalışıyorsun ?
- Ben fabrika’da çalışıyorum
- Sen fabrika’da nasıl çalışıyorsun ?
- Ben çok çalışıyorum
3-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Oda – xona
Gün – kun
Dil – til
Kaç – necha / nechta
Bir – bir
İki – ikki
Üç – uch
e, i, ö, ü => -de / -te - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

|
Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamizBog'liq Turk tilini o‘rganamiz fayl 11-02-2015 kitob turkcha urganamize, i, ö, ü => -de / -te
So’zdagi faqat oxirgi harf jarangli undosh bo’lsa -ta yoki -te qo’shiladi
f, s, t, k, ç, ş, h, p => -ta / -te
Misollar
Agar oxirgidan bitta oldingi harf jarangli unli (a, ı, o, u) bo’lsa, va oxirgi harfi jarangli
undosh (f, s, t, k, ç, ş, h, p) bo’lsa, u holda –ta qo’shiladi
Masalan: uçak’ta, taraf’ta
Agar oxirgidan bitta oldingi harf jarangsiz unli (e, i, ö, ü) bo’lsa, va oxirgi harfi
jarangli undosh (f, s, t, k, ç, ş, h, p) bo’lsa, u holda –te qo’shiladi
Masalan: Taşkent’te, Gaziantep’te
Okuyorum (o’qiyapman)
Yaşıyorum (yashayapman)
Çalışıyorum (ishlayapman)
Çalışıyor (ishlayapti)
Okuyor (o’qiyapti)
Yaşıyor (yashayapti)
Okuyorsun (o’qiyapsan)
Yaşıyorsun (yashayapsan)
Çalışıyorsun (ishlayapsan)
Çalışıyorsunuz (ishlayapsiz)
Okuyorsunuz (o’qiyapsiz)
Yaşıyorsunuz (yashayapsiz)
Boshqa hollarda yuqorıda ko’rsatilgan so’z oxiridagi harfga ko’ra – da yoki –de
qo’shimchasi qo’shiladi.
Masalan: araba ’da, yol ’da, okul ’da, izmir’ de, ev ’de, deniz ’de
BUYRUQ FE’L
Ma’lumki o’zbek tilida “-moq” qo'shimchasidan faqatgina fe'l yasash mumkin. Masalan
“Bormoq” so’zi bu fe’l (ish-harakat). Buyruq ko’rinishi esa - bor!
“O’qimoq” so’zi bu fe’l. Buyruq ko’rinishi esa - o’qi.
Turk qilida esa fe’l yasash qo’shimchasi sifatida “-mak” yoki “-mek” qo’shimchasi
ishlatiladi. Masalan:
Yapmak – qilmoq, yap – qil.
Okumak – o’qimoq, oku – o’qi.
Gelmek – Kelmoq, gel – kel
Qo’shimchalar fe’ldagi oxirgi unliga ko’ra o’zgaradi.
Quyida Turk tilida fe'l yasash usuli berilgan. Ular:
Jarangli unlilardan keyin - a,ı,o,u = mak (B akmak, ok umak)
Jarangsiz unlilardan keyin - e,i,ö,ü = mek (G itmek, g elmek)
|
| |
SÖZLÜK - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

Ben
(Men)
O
(U)
Sen
(Sen)
Siz
(Siz)
BILDIRISH QO’SHIMCHASI
Ma’lumki, o’zbek tilida biror narsaning o’rnini – joyini bildirish uchun …da
qo’shimchasi qo’shiladi. Masalan uyda
, ko’chada.
Turk tilida bildirish qo’shimchasi sifatida:
’da (’de ) ishlatiladi. Masalan
Ev’de – uyda ,
Fabrika’da – fabrikada ,
Şehir’de – Shaharda
Qo’shimchalar so’z oxiridagi harflarga ko’ra o’zgaradi. Qachon –da, -de, -ta, -te
ishlatilishini ko’rib chiqamiz.
So’zdagi oxirgi yoki oxirgidan bitta oldingi harf jarangli unli bo’lsa
’da yoki
’ta
qo’shimchasi qo’shiladi:
a, ı, o, u => -da / -ta
So’zdagi oxirgi yoki oxirgidan bitta oldingiz harf jarangsiz unli bo’lsa
’da yoki
’ta
qo’shimchasi qo’shiladi:
Fakulteti: kif csf001-1 Topshirdi: Sattorov Samariddin Tekshirdi: Olimov Iskandar

Fakulteti: kif csf001-1 Topshirdi: Sattorov Samariddin Tekshirdi: Olimov Iskandar
Download
278,17 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
13.02.2024
Hajmi
278,17 Kb.
#155402
Download
278,17 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Fakulteti: kif csf001-1 Topshirdi: Sattorov Samariddin Tekshirdi: Olimov Iskandar
Download
278,17 Kb.
Matnni ko'rish
3- rasm - Avtomobil benzinlari

yeyiladi, yonilg‘i
ortiqcha sarflanadi, hatto dvigatelni ishdan chiqarishi ham
mumkin.
Benzinning kimyoviy tarkibi detonatsion yonishning asosiy sababi
hisoblanadi. Detonatsion yonish jarayoni organik peroksidli birikmalar hosil bo‘lish
nazariyasi asosidatushuntiriladi. Bu nazari- yaga binoan kislorod molekulalari
oksidlanish davrida uglevodorod radikaliga batamom birikadi
va quyidagi tipdagi
peroksidli birikmalar hosil qiladi: dialkil-peroksid yoki gidroperekis. Bunda yonish
ikki fazaga bo‘linadi. Birinchi fazada harorat va bosim oshi- shi natijasida
uglevodorodlar alangasining oldi oksidlanishi bilan xarakterlanadi, ikkinchi fazada
alangali yonish davom etadi. Bu fazada aralashma yonishi
va alanga fronti hosil
bo‘lishi natijasida oksidlanish tezligi keskin oshadi va aralashmaning yonmagan qis-
mida harorat hamda bosim yanada oshadi. Aralashma yonishining kengayishi
natijasida oksidlanish tezligi to‘zonli xarakterga o‘tadi va uning konsentratsiyasi
aralashmaning yonmagan qismida kritik miqdorni tashkil etadi. Mana shu paytda
aralashma
portlab yonadi, ya’ni detonatsiya bilan yonadi. Bu holda alanganing
tarqalish tezligi sakrashsimon oshib boradi va tovush tezligidan oshib keta- di. Bu
paytda hosil bo‘lgan zarba to‘lqinlari alanga frontidan o‘zib ketmaydi, u bilan
to‘g‘ri mos qo‘shilib detonatsiya to‘lqinlarini kuchaytiradi.
Ishchi aralashmaning
normal yonishida ham peroksidli birikmalar hosil bo‘ladi, ammo ularning
konsentratsiyasi aralashmaning yonmagan qismida kritik miqdorga ega bo‘lmaydi.
Dvigatelning ish sharoitini o‘zgartirish yo‘li bilan detonatsiyani birmuncha
kamaytirish mumkin, lekin butunlay yo‘qotib bo‘lmaydi. Detonatsiya bo‘lmasligi
uchun har bir turdagi dvigatel uchun benzinni to‘g‘ri tanlash lozim.
Xorijiy mamlakatlarda ishlatiladigan benzinlar

|
Xorijiy mamlakatlarda ishlatiladigan benzinlarBog'liq 3 NAZARIY MALUMOTLARXorijiy mamlakatlarda ishlatiladigan benzinlar
Mamlakatning
nomi
Benzinning
nomi
Oktan soni
Tadqiqot usuli Motor usuli
Avstriya
«Premium»
«Regular»
.
98
.
92
Angliya
Besh yulduzli
To‘rt yulduzli
Uch yulduzli
Ikki yulduzli
100
97
94
90
.93 91 86
.86
«Premium»
96... 102
86... 94
AQSH
«Regular»
Etillanmagan
.
96
.
93
.90
.85
Braziliya
«Premium»
90
82
«Regular»
80
73
Germaniya
«Premium»
98... 99
88... 89
«Regular»
91... 93
84... 86
Italiya
«Premium»
«Regular»
98... 99 85. . 88 88... 92 82. . 84
Fransiya
«Premium»
97... 99
87... 88
«Regular»
89... 91
80... 83
|
| |
Avtomobil benzinining fraksion tarkibini haydash usulida aniqlash natijalari

Standartlar va sifat pasportlari 2.1- jadvalda keltirilgan barcha ma’lumotlami
o‘zida mujassamlashtirmaydi, balki eng muhim ma’lumotlargina qayd etiladi. Bular
- yonilg‘i haydash vaqtidan benzinning qaynay boshlash (BH) va qaynab bug‘lanish
oxiridagi (OH) harorat, 10, 50 va 90 foiz benzinning qaynab bug‘lanish haroratlari
(f , t , f ), shuningdek, haydash jarayonida yo‘qotiladigan va sinashdan so‘ng
qoladigan benzinning foizdagi ulushi. Standartlarda dizel yonilg‘ilarining fraksion
tarkibini tavsiflashda uch-to‘rttagacha ko‘rsatkichdan, ba’zi
markalar uchun esa
hatto ikkita ko‘rsatkichdan foydalaniladi. Benzinning fraksion tarkibi aniq
bo‘lganida uning bug‘lanuvchanlik xossasi bo‘yicha standart talablariga mos
kelishini nazorat qilish osongina amalga oshiriladi. Buning uchun yonilg‘i haydash
natijasida olingan haqiqiy ma’lumotlar standartning
texnik talablari bilan
solishtiriladi.
2.4. Yonilg‘ining normal va detonatsion yonishi
Yonilg‘ining yonishi dvigatelda sodir bo‘ladigan asosiy ja- rayondir.
Dvigatelning texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlari silindrda yonilg‘ining yonish jarayoni
qanday kechishiga bog‘liq. Yonish jarayonining to‘g‘ri kechishi bir qator omillarga
bog‘liq. Jumladan, dvigatelning
konstruktiv xususiyatlari, yonilg‘ining kimyoviy
tarkibi, ishchi aralashmaning tarkibi,
bosim va harorati, uchqun berilishi va
boshqalar.
Siqish taktining oxirida svechadan uchqun chiqqanida alanga- lanishdan oldin
yonilg‘ining oksidlanish reaksiyalari sodir bo‘ladi va dvigatelning yonish
kamerasidagi ish aralashmasi o‘t oldirish svechasi yaqinida yona boshlaydi. Ish
aralashmasining yonishi va yonish jarayoni normal kechganida yonilg‘ining bir
qismi alangalanib, alanga frontining siljishi ishchi aralashmaning issiqlik o‘tka-
zuvchanligi, issiqlik uzatish va nur tarqatish hisobiga kengayib boradi.
Yonish natijasida bosim oshadi va aralashmaning yonmagan
qismi alanga oldiga
siljiy boradi. Normal yonishda alanga 25-40 m/s tezlikda tarqaladi. Yonish tezligi
harorat va bosim ko‘tarilishi, shuningdek, ishchi aralashma
biroz quyuqlashishi
bilan yana-da ortadi. Yonish tezligining maksimal qiymati havoning ortiqchalik
koeffitsiyenti (a/0,93-0,95)ga to‘g‘ri keladi.
Normal yonishda butun yonish davrida yonish tezligi taxminan bir xil bo‘ladi,
dvigatel silindridagi bosim esa yonish mahsullarining kengayishi natijasida asta-
sekin ortadi va y. ch. n. yaqinida maksimal qiymatga erishadi. Porshen p. ch. n. ga
qarab siljiydi, yonish mahsullari egallagan hajm kengayadi, natijada dvigatel ravon
va normal ishlaydi.
Dvigatel tirsakli valini aylanish chastotasining
oshib borishi ishchi
aralashmani uyurma to‘lqinli harakatini kuchaytiradi, bu esa alanga fronti sirti va
yonish tezligini oshiradi. Dvigatel silindrida aralashmani
normal yonishida bosim
bir tekisda o‘sib boradi (2. 3- rasm).
Avtomobil benzinlarining zichligi, qovushoqligi, sirt taranglik kuchi va

Qalqovuchli kameradan aralashtirish kamerasiga
uzatiladigan benzin miqdori
benzinning qovushoqligiga va zichligiga bevosita bog‘liq.
Yonilg‘ining zichligi deganda, hajm birligiga to‘g‘ri keladigan yonilg‘i
massa- si tushuniladi. Avtomobil benzinlarining zichligi 690-810 kg/m3 oralig‘ida
bo‘ladi.Yonilg‘i zachligi haroratning o‘zgarishi ta’sirida kam o‘zgaradi. Havo
harorati har 10° ga pasayganida, yonilg‘ining zichligi faqat 1
foizga
ortadi.Yonilg‘ining qovushoqligi (yopish- qoqlik, ichki ishqalanish) suyuqliklarning
ular oqimini yuzaga keltiruvchi tashqi kuchlar ta’siriga qarshiligini ifodalovchi
xossadir.
Qovushoqlik, asosan, harorat va yonilg‘i tarkibiga bog‘liq. Yonilg‘ining
qovushoqligiga ko‘ra absolut (dinamik va kinematik) va shartli qovushoqlik tu-
shunchalari ishlatiladi. Yonilg‘ining qovushoqligi maxsus asboblar - viskozimetrlar
yordamida aniqlanadi.
2. 2- rasm. Benzin qovushoqligining haroratga bog‘liqlik grafigi
:
1 - A-66 (yozgi); 2 - A-76 (qishki); 3 - A-66 (qishki).
Shunday qilib, avtomobil benzinlarining zichligi, sirt taranglik kuchi va asosan
qovushoqligi ishchi aralashma hosil bo‘lishiga ta’sir etadi, shuning uchun aralashma
tarkibini rostlovchi qismlarni sozlashda bu ko‘rsatkichlami inobatga olish zarur.
Shuningdek, karburatorlami sozlashda yonilg‘ining
yonish issiqligini ham
hisobga olish lozim. Yonilg‘ining yonish issiqligi deganda, 1 kg suyuq yoki 1 m
3
gazsimon yonilg‘i to‘la yonganida ajralib chiqadigan issiqlik miqdori tushuniladi.
Yonilg‘ining yonish issiqligi qancha yuqori bo‘lsa, avtomobilning 1
km bosib
o‘tadigan masofasi yoki 1 soat ish vaqti uchun sarflanadigan yonilg‘i miqdori
shuncha kam bo‘ladi. Avtomobil benzinlari uchun yonish issiqligi 43500-44500
kJ/kg oralig‘ida bo‘ladi.
Darsning mavzusi: Sifat so`z turkumi.(5-sinf)

|
Darsning mavzusi: Sifat so`z turkumi.(5-sinf)
|
bet | 1/3 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 306,85 Kb. | | #240917 |
Bog'liq 5-sinf ona tili 04.Sifat so’z turkumini takrorlash 2
@dars_ishlanma_yangi
Darsning mavzusi: Sifat so`z turkumi.(5-sinf)
Dars maqsadi:
a) ta`limiy maqsad: o`quvchilarga sifat so`z turkumi haqida ma`lumotlar berish va uni hayotda qanday qo`llay olish haqida tushuncha berish;
b) tarbiyaviy maqsad: o`quvchilarda ezgu insoniy sifatlarni tarkib toptirish,ularga yaxshilikning yomanlik ustidan g`alaba qozonishini uqtirish;
s) rivojlantiruvchi maqsad: o`quvchilarning tafakkur olamini kengaytirish va dunyoqarashini o`stirish;
Dars turi; yangi bilim beruvchi.
Darsda foydalaniladigan usullar: savol-javob, “Aqliy hujum”,”Mosini top”, “Kim chaqqon”
Darsda foydalaniladigan jihozlar: darslik,slaydlar,kompyuter,proyektor,tarqatma materiallar,rag`bat kartochkalari.
Dars shiori:Hayotin o`tkazsa o`rganib saboq,ustoz ham,shogird ham hech bo`lmas no`noq (Balxiy)
Darsni shakllantiruvchi kompetinsiyalar:
TK2
TK3
FK1
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
O`quvchilarning darsga tayyorligi nazorat qilinadi.Dars muspbaqa tarzida tashkil qilinadi.
Sinfxonaga o`qituvchi kirib keldi.O`quvchilar bilan she`riy yo`lda salomlashdi.
Assalom azizim o`quvchilarim,
Ilmga chanqoq bilimdonlarim,
Bugungi darsimiz ona tili
Fanlar gultoji,fan yuragi
Bugun oddiy dars emas,
Balki sinov darsidir.
O`tib olsak sinovdan,
Barchamizga yaxshidir,
Qani ayting bolalar
Kim navbatchi bo`ladi .
Bugungi kun hisobin
Menga aytib beradi.
Navbatchi o`quvchi javob beradi.
Sinfda men navbatchi.
Hamma ishda birinchi.
Biz 6-A-sinfmiz.
11o`g`il ,9 qiz.
Bugun hamma darsga kelgan,
Xona,doska artilgan.
Xullas,sinfxona,
Darsga hozirlangan.
O`qituvchi:
Barakalla aziz o`quvchim,
Bilimdon-u dono a`lochim,
Siznikidir buyuk kelajak,
Buyuk kelajakni quruvchim.
O`quvchilar guruhga bo`lib olinadi.Bunda o`qituvchi har bir guruh partasining ustiga 3 ta har xil gulning butun rasmlarini qo`yib chiqadi.O`qituvchining stoli ustida ana shu gullarning bo`laklari bo`lib, o`quvchilar bo`laklarni olib shu gul qismi joylashgan partaga borib guruh hosil qilishadi.
l-guruh “A`lochilar”
2-guruh “Zukkolar”
3-guruh “Bilimdonlar”
Uyga vazifa sifatida o`quvchi ertalab turishi ,tongni qarshi olishi va olgan taassurotlari asosida matn tuzishi kerak edi.Matnda sifat so`z turkumiga oid so`zlar ishtirok etgan bo`lsa,ularni tagiga chizish kerak edi.O`qituvchi o`quvchilar tomonidan bajarilgan uyga vazifani tekshirib rag`batlantiradi.
|
| |
Benzinning detonatsiyaga chidamliligini baholash

Benzinlarning detonatsiyaga chidamliligi aniq etalon bilan so- lishtiriladi.
Izooktan C8H18 izomer tuzilishiga ega bo‘lgan parafin qatoridagi uglevodoroddir.
Uning detonatsiyaga chidamliligi yuqori bo‘lib, oktan soni 100 birlik sifatida qabul
qilingan. Izooktan siqish darajasi juda yuqori bo‘lgan dvigatellardagina detonatsi-
yalana boshlaydi. Geptan C
7
H
16
ham parafin qatoridagi uglevodorod bo‘lib,
zanjirsimon normal tuzilishga ega. Geptan
kuchli detonatsiyalanadi, uning
detonatsiyaga chidamliligi 0 ga teng. Buni etalon bilan aralashtirib, detonatsiyaga
chidamliligi 0 dan 100 gacha bo‘lgan yonilg‘i olish mumkin. Demak,
oktan soni
benzinlarning detonatsi- yaga chidamliligini bildiruvchi shartli o‘lchov birligi dir.
Yuqoridagi fikrlarga ko‘ra, tarkibida 24 foiz geptan va 76 foiz izooktandan iborat
aralashmaning detonatsiyaga chidamliligi, ya’ni oktan soni 76 ga teng bo‘ladi.
Tekshirish quyidagicha bajariladi. Bir silindrli dvigatelga oktan soni
aniqlanishi kerak bo‘lgan benzin quyiladi. Dvigatel
standart rejimda ishlatiladi,
so‘ngra ish davomida siqish darajasi detonatsiya bo‘lguncha asta-sekin oshirib
boriladi. Detonatsiyaningjadalligi detonometr deb ataluvchi maxsus asbob
yordamida qayd etiladi. Detonatsiya bo‘lgan siqish darajasi moslama yordamida
belgilab olinadi. Shundan so‘ng dvigatelga etalon yonilg‘i quyiladi. Buning uchun
izooktan va normal geptanning shunday
aralashmasini tanlash kerakki, dvigatel u
bilan
ishlatilganida
detonatsiyaningjadalligi
sinaladigan
benzin
bilan
ishlaganidagidek bo‘lsin.
So‘nggi yillarda benzinning detonatsiyaga chidamligi motor usulidan tashqari
tadqiqot usuli bilan ham aniqlanmoqda. Tadqiqot usuli bilan aniqlangan oktan soni
motor usuli bilan aniqlanganidan 7-10 birlikka katta bo‘ladi. Agarda benzinning
oktan soni tadqiqot usuli bilan aniqlangan bo‘lsa, benzin markasida «I» indeksi
yozi- ladi, masalan, AI-93. Mana shu ikki usul bilan aniqlangan
oktan sonlarining
farqi benzinning sezgirligi deyiladi. U benzinning fizik va fraksion tarkibiga
bog‘liq.
Detonatsiyaga chidamliligi izooktandan ham yuqori bo‘lgan uglevodorodlar
va ba’zi organik moddalar aniqlangan. Chunonchi, triptanning detonatsiyaga
chidamliligi 104 birlikka, toluolniki 103 ga, etil spirti va benzolniki esa 106 ga teng.
Detonatsiyaga chidamliligi izooktannikidan past bo‘lgan uglevodorodlar ham bor.
Masalan, oktanning oktan soni 20 ga, dekanniki 53 ga teng. Demak,
xususiy
uglevodorodlar va organik moddalar dvigatelda izooktandan yaxshiroq ishlaydi,
oktan hamda dekan esa geptandan yomonroq ishlaydi.
3. Avtomobil benzinlarining bug‘lanuvchanligi va fraksion tarkibi

|
3. Avtomobil benzinlarining bug‘lanuvchanligi va fraksion tarkibiBog'liq 3 NAZARIY MALUMOTLAR2. 3. Avtomobil benzinlarining bug‘lanuvchanligi va fraksion tarkibi
Yonilg‘ining bug‘lanishi uning suyuq holatdan gazsimon holatga tezlik bilan
o‘tish xususiyatidir. Bu, asosan, yonilg‘ining kimiyoviy tarkibi va uning to‘yingan
bug‘larining bosimiga bog‘liq. Yonilg‘i uglevodorodlarining molekular massasi,
zichligi va qaynash harorati ortishi bilan, uning bug‘lanishi yomonlashadi.
Yonilg‘ining yonilg‘i bakidan karburatorga uzatish ishonchliligi, ishchi aralashma
hosil bo‘lish tezligi va sifati bevosita yonilg‘ining qovushoqligiga bog‘liq.
Avomobil benzinlari dvigatelning oson ishga tushirilishi, dvigatelning tezda
qizishi, yonilg‘ining to‘la yonishi va, shuningdek, ta’minlash tizimida bug‘ tiqinlari
paydo bo‘lishining oldini olish uchun zarur bug‘lanuvchanlikka ega bo‘lishi lozim.
Bug‘lanish jarayonini dvigatellar ishlayotgan paytda bevosita kuzatish juda
murakkab jarayondir. Chunki hozirgi zamonaviy yonilg‘ilarning kimyoviy va
fraksion tarkibi murakkab tuzilishga ega, ishchi aralashmasi tayyorlash uchun
sarflanadigan vaqt juda ham qisqa (soniyasiga yuzdan bir, ba’zan mingdan bir ulush
miqdorida), shuningdek, ishchi aralashmasi hosil bo‘lishiga kon- struktiv va
ekspluatatsion omillar ham ta’sir etadi. Shuning uchun yonilg‘ilarning
bug‘lanuvchanligini aniqlash ularning fraksion tarkibiga asoslanadi.
Neft mahsulotining fraksion tarkibi deganda, uning tarkibidagi hajm yoki
massa foizlarida ifodalanadigan u yoki bu fraksiyalar- ning miqdori tushuniladi.
Benzin va dizel yonilg‘ilarining fraksion tarkibi neftni to‘g‘ridan to‘g‘ri haydashda
ishlatiladigan standart jihozlar yordamida aniqlanadi. Ixtiyoriy yonilg‘ining fraksion
tarkibini aniqlashda yonilg‘i hay dash vaqtidan benzinning hay da- la boshlashi
(BH) va haydalish tugallanishi oxiridagi (OH) harorat qayd etiladi. Oraliq
haroratlami esa Davlat standard asosida (ma’lum markalar uchun) yoki har 10 foiz
kondensat yig‘ilganida sinalayotgan yonilg‘i bo‘yicha ma’lumotlar bo‘lmaganida)
qayd etib boriladi. Fraksion tarkibini aniqlash natijalari jadval ko‘rinishida yozib
boriladi. A-76 benzinining fraksion tarkibini aniqlash natijalari 2. 1- jadvalda
keltirilgan.
2. 1- jadval
|
| |
Fakulteti: kif csf001-1 Topshirdi: Sattorov Samariddin Tekshirdi: Olimov Iskandar

Toshkent 2024
Fakulteti: kif csf001-1 Topshirdi: Sattorov Samariddin Tekshirdi: Olimov Iskandar
Download
278,17 Kb.
Pdf ko'rish
Sana
13.02.2024
Hajmi
278,17 Kb.
#155402
Bog'liq
Киберхафсизлик 3-амалий иш ССС
Bu sahifa navigatsiya:
Toshkent 2024
O’zbekiston Respublikasi
Axborot Texnologiyalari
va Kommunikatsiyalarini
Rivojlantirish Vazirligi
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent Axborot
Texnologiyalari Universiteti
3-Amaliy ish
Fakulteti: KIF csf001-1
Topshirdi:
Sattorov Samariddin
Tekshirdi:
Olimov Iskandar
Toshkent 2024
Download
278,17 Kb.
Download
278,17 Kb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Fakulteti: kif csf001-1 Topshirdi: Sattorov Samariddin Tekshirdi: Olimov Iskandar
Download
278,17 Kb.
Pdf ko'rish
paramagnetiklar - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 18/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarparamagnetiklar deyiladi.
Paramagnetiklarga platina, alyuminiy, xrom, marganes, kislorod kabi moddalar kiradi. Magnit maydonga kiritilgan paramagnetiklar maydonni qisman kuchaytiradi.
Magnit singdiruvchanligi birdan juda katta (μ >> 1) bo‘lgan moddalar ferromagnetiklar deyiladi. Temir, nikel, kobalt va ularning ba’zi qotishmalari ferromagnetiklardir. Magnit maydonga kiritilgan ferromagnetiklar uni kuchaytiradi.
Bunday moddalardan yasalgan jismlarni magnit maydoniga kiritilganda maydonga yaqinlashadi (2.7-rasm).
2.7-rasm.
Ferromagnetiklar tabiatda uncha ko‘p bo‘lmasa-da, ular hozirgi zamon texnikasida keng qo‘llaniladi. Masalan, transformator, tok generatori, elektrodvigatel va boshqa qurilmalarning o‘zaklari ferromagnit materiallardan yasaladi. Keyingi paytlarda doimiy magnitlar tibbiyotda ham keng qo‘llanilib kelmoqda. Ulardan qon bosimini pasaytiruvchi moslama sifatida qo‘lga taqiladigan bilaguzuk tayyorlanmoqda.
Magnetiklar deb nimaga aytiladi?
Magnit singdiruvchanlikning fizik ma’nosini tushuntiring.
Tabiatdagi moddalar magnit singdiruvchanligiga ko‘ra qanday turlarga bo‘linadi?
Feromagnetiklarning texnikada qo‘llanishiga doir misollar keltiring.
Magnit maydon induksiyasi 0,50 T bo‘lgan o‘zaksiz g‘altakka magnit singdiruvchanligi 60 ga teng bo‘lgan ferromagnit kiritildi. G‘altak ichida magnit maydon induksiyasi qanchaga o‘zgaradi?
Formulas i: Yechilish i:
B = μ · B0
∆ B = μ · B0 – B0
∆B = (60 · 0,5–0,5) T = (30–0,5) T = 29,5 T.
Javobi: ∆ B = 29,5 T.
|
| |
mavzu. MAGNIT MAYDON ENERGIYASI - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 19/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarmavzu. MAGNIT MAYDON ENERGIYASI
Zаryadlаngаn jism elеktr mаydоn enеrgiyasigа egа bo‘lgаni kаbi, tоkli o‘tkаzgichning аtrоfidа hоsil bo‘lgаn mаgnit mаydоn hаm enеrgiyagа egа bo‘lаdi. Mаgnit mаydоnning enеrgiyasini hisоblаshni quyidаgi misоldа qаrаb chiqаmiz. Induktivligi L bo‘lgаn g‘аltаk tоk mаnbаyigа reostat orqali kеtmа- kеt ulаngаn bo‘lsin (2.8-rаsm).
G‘аltаkdаn o‘tаyotgаn tоk enеrgiyasining bir qismi undа mаgnit mаydоnni hоsil qilishgа sаrflаnаdi. Enеrgiyaning sаqlаnish qоnunigа ko‘rа, tоk hоsil qilgаn enеrgiya mаgnit induksiya оqimini hоsil qilish uchun sаrflаngаn ishigа tеng bo‘lishini bildirаdi, ya’ni:
W = A.
Ф
I
0 ∆I I0
2.8-rаsm. 2.9-rаsm.
Reostat jilgichini surib, g‘altakdan o‘tayotgan tokni tekis oshiramiz. G‘аltаkdа hоsil bo‘lgаn mаgnit оqimi (Ф = L · I) undаn o‘tаyotgаn tоkkа to‘g‘ri prоpоrsiоnаl, ya’ni tоk оrtgаn sаri mаgnit оqimi hаm chiziqli оrtib bоrаdi (2.9-rаsm). Chizmаdа kеltirilgаn uchburchаk yuzining geometrik ma’nosi bаjаrilgаn ishni izоhlаydi. Bu yuzаning sоn qiymаti:
A = I · Ф . (2–8).
2
U hоldа tоkli o‘tkаzgich аtrоfidа hоsil bo‘lgаn mаgnit mаydоn enеrgiyasini hisоblаsh fоrmulаsi quyidаgi ko‘rinishgа kеlаdi:
W = A =
I · Ф =
2
LI 2 .
2
(2–9)
Dеmаk, tоkli kоnturning mаgnit mаydоn enеrgiyasi uning induktivligi bilаn kоnturdаn o‘tаyotgаn tоk kuchi kvаdrаti ko‘pаytmаsining yarmigа tеng ekаn.
(2–9)dаn ko‘rinib turibdiki, tоkning mаgnit mаydоn enеrgiyasining
ifоdаsini hаrаkаtlаnаyotgаn jismning kinеtik enеrgiyasi E
m⋅ υ 2
|
| |
erkin tebranishlar - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

Fizik kattaliklarning vaqt o‘tishi bilan sinus yoki kosinus qonuni bo‘yicha davriy o‘zgarishi garmonik tebranishlar deyiladi.
Tebranayotgan
kattalikning eng katta qiymati moduli tebranish amplitudasi yoki amplitudaviy qiymat deb ataladi
.
Mexanik tebranishlarda amplituda jismning muvozanat holatidan eng kat- ta og‘ishiga, elektromagnit
tebranishlarda esa, kondensator qoplamalaridagi elektr zaryadining eng katta qiymatiga (
qm) teng.
Garmonik tebranishdagi kattaliklarning vaqtga bog‘liqligini tasvirlash
uchun grafik usul qulaydir.
Elektromagnit tebranishlarning zaryad, kuchlanish va tok kuchining vaqt- ga bog‘liqlik grafiklarini chizaylik. Buning uchun bu kattaliklarning (3–3), (3–4) va (3–5) tenglamalaridan foydalanamiz. Bu tenglamalarni taqqoslab ko‘rilsa, tebranishlar bir-biridan fazalar siljishiga ko‘ra farqlanishini ko‘rish mumkin.
Yuqoridagi tenglamalarning grafiklarini chizaylik. Abssissa o‘qining ostiga davr
ulushlarida ifodalangan vaqt, ustiga esa shunga mos keluvchi tebranishlar fazasi qo‘yilgan. Ordinata o‘qlariga tegishli
q, i va
U kattaliklar qo‘yilgan (3.4-rasm).
q
a)
0
i
b)
0
U
d)
0
3.4-rasm.
Bu grafiklarda masshtab ma’lum bo‘lsa, abssissa o‘qidan davr (vaqt)ni,
ordinata o‘qidan esa tebranayotgan kattalik amplitudasini yoki oniy qiyma-
tini aniqlash mumkin.
Shuningdek, fazalarning siljishlarini ham grafiklardan taqqoslab topish mumkin. Masalan, kondensator qoplamalaridagi zaryad va kuchlanish maksimal bo‘lgan vaqtda, tok kuchi nolga teng.
Konturdagi tok kuchi tebranishlari faza bo‘yicha zaryad tebranishlaridan
𝜋 oldinga o‘tib ketadi. Zaryad bilan kuchlanish bir xil fazada o‘zgaradi.
2
Yuqorida aytilganidek, ideal tebranish konturida hosil bo‘lgan
tebranishlar
so‘nmaydi. Real konturda
R nolga teng bo‘lmaganligidan elektr energiyasi is- siqlikka aylanib boradi va tebranishlar amplitudasi vaqt o‘tishi bilan kamayib boradi (3.5-rasm.).
q
Bunday tebranishlarga
so‘nuvchi q
tebranishlar deyiladi.
m
Ta’kidlash joizki,
konturning
qarshiligi qanchalik katta bo‘lsa, unda
Elektromagnit induksiya hodisasini kim kashf qilgan?

Elektromagnit induksiya hodisasini kim kashf qilgan?
А) Amper; B) Ersted; C) Faradey; D) Lens.
Induksiya EYuKning birligini ko‘rsating.
А) T/s; B) Wb/s; C) H; D) A/s.
Induksion tokning yo‘nalishi kim tomonidan aniqlangan?
А) Amper; B) Ersted; C) Maksvel; D) Lens.
G‘altakdagi o‘ramlar soni 4 marta ortsa, undagi induksion EYuK qanday o‘zgaradi?
А) 2 marta ortadi; B) 4 marta ortadi;
C) 4 marta kamayadi; D) 2 marta kamayadi.
Kоnturdаn о‘tаyotgаn mаgnit оqimi 0,3 s dаvоmidа 15 dаn 12 Wb gаchа tеkis kаmаygаn bo‘lsа, kоnturdа hоsil bo‘lgаn induksiya ЕYuK ni toping (V).
A) 10; B) 9; C) 4,5; D) 5.
150 o‘rаmgа egа bo‘lgаn g‘аltаkdаgi mаgnit оqimi 0,5 s dа 15 mWb gа o‘zgargan bo‘lsa, unda induksiyalаngаn ЕYuKni аniqlаng (V).
A) 10; B) 5; C) 9; D) 4,5.
Mаgnit оqimining o‘zgаrish tеzligi 120 mWb/s bo‘lgаndа, g‘аltаkdа 30 V ЕYuK hоsil bo‘lsа, g‘аltаkdаgi o‘rаmlаr sоni nimaga teng?
A) 200; B) 250; C) 400; D) 500.
G‘altakdagi tok 0,4 s ichida 5 A ga o‘zgarganda, 15 V o‘zinduksiya EYuK yuzaga keldi. G‘altak induktivligi nimaga teng (H)?
A) 1,2; B) 2,5; C) 4; D) 1,5.
Tok kuchi 0,8 A bo‘lganda g‘altakda yuzaga kelgan magnit oqimi 240 mWb ga teng. G‘altak induktivligi nimaga teng (H)?
A) 1,2; B) 0,4; C) 0,3; D) 0,5.
Paramagnit moddalarning magnit singdiruvchanligi qanday bo‘ladi?
A) μ > 1; B) μ >> 1; C) μ < 1; D) μ =1.
|
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 24/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
Tebranish konturidagi kondensatorning sig‘imi 10–5 F, g‘altakning in- duktivligi 0,4 H. Kondensatordagi maksimal kuchlanish 2 V ga teng. Tebra- nish konturi xususiy tebranishlari davri va konturdagi maksimal energiyani toping.
Berilga n:
C = 10 –5 F
Formulas i:
T = 2π
T = 2 · 3,14
Yechilish i:
s =
L = 0,4 H 2 2
U = 2 V W = q = CU
= 6,28 · 2 · 10–3 s = 0,01256 s.
Topish kerak:
T – ?
W – ?
2 C 2
10 −5⋅ 2 2
W = 2
J = 20 μJ.
Javobi: 0,01256 s, 20 μJ.
3-3-rasmdagi holatda konturdagi energiya qayerda jamlangan?
Tebranish konturida tebranishlar qanday vujudga keladi?
Konturda hosil bo‘layotgan elektromagnit tebranishlar chastotasi g‘altakning induktivligiga qanday bog‘liq?
12-mavzu. TEBRANISHLARNI GRAFIK RAVISHDA TASVIRLASH. SO‘NUVCHI ELEKTROMAGNIT TEBRANISHLAR
Biz ko‘rib chiqqan tebranish konturida yuzaga keladigan elektromagnit tebranishlarni hosil qilish uchun dastlabki t0 = 0 vaqt momentida kondensator- ga qm zaryad berildi va undan keyin sistemaga tashqaridan hech qanday ta’sir ko‘rsatilmadi. Tashqi ta’sir bo‘lmagan holda paydo bo‘ladigan tebranishlar
|
| |
Arduino taraqqiyoti ma’ruza #5 Mavzu: Arduino yordamida motorlarni boshqarish texnologiyalari

Arduino taraqqiyoti ma’ruza #5 Mavzu: Arduino yordamida motorlarni boshqarish texnologiyalari
Download
0,51 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
28.12.2023
Hajmi
0,51 Mb.
#128747
Download
0,51 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Arduino taraqqiyoti ma’ruza #5 Mavzu: Arduino yordamida motorlarni boshqarish texnologiyalari
Download
0,51 Mb.
Matnni ko'rish
Puls kengligi modulyatsiyasi yordamida motor tezligini boshqarish

Potentsiometrni qo'shish
Siz potentsiometrning hozirgi sozlamalari asosida motor tezligini boshqarish uchun dasturni
o'zgartirishingiz mumkin . Potentsiometr nol bo'lsa, vosita to'xtaydi; potentsiometr to'liq
aylantirilganda, vosita to'liq tezlikda ishlaydi. Eslatib o'tamiz ,
Arduino juda tez ishlaydi;
aslida har soniyada bir necha ming marta aylana bo'ylab harakat qiladi ! Shunday qilib, siz
potentsiometr tezligini har safar pastadir orqali tekshirishingiz va har bir tekshiruvdan keyin vosita
tezligini sozlashingiz mumkin . Dvigatel tezligi potentsiometr yordamida real vaqtda sozlanishini
tez -tez tekshiradi . Quyidagi kod bu hiylani bajaradi. Yangi eskiz yarating (yoki oldingi eskizni
ushbu kodga mos keladigan tarzda yangilang) va uni Arduinoga o'rnatilgan ishlab chiqish
muhitidan (IDE) yuklang .
// Potensiometr yordamida motor tezligini boshqarish dasturi
const int MOTOR=9; //Motor on Digital Pin 9
const int POT=0; //POT on Analog Pin 0
int val = 0;
void setup()
{
pinMode (MOTOR, OUTPUT);
}
void loop()
{
val = analogRead(POT);
val = map(val, 0, 1023, 0, 255);
analogWrite(MOTOR, val);
}
Ushbu kodning ko'p qismi analog sensorlar bilan ishlash tajribangizdan tanish bo'lishi kerak.
E'tibor bering, potentsiometrdan foydalanishda cheklash funktsiyasi talab qilinmaydi , chunki siz
butun kirish diapazonidan foydalanishingiz mumkin va bu qiymat hech qachon 023 dan past yoki
1023 dan past bo'lmaydi. Arduino -ga kodni yuklaganingizdan so'ng , potni rostlang va tezlikni
kuzating. Dvigatel shunga mos ravishda o'zgaradi.
Molekulyar kinetik nazariya asoslari - bet 3

|
Molekulyar kinetik nazariya asoslari
|
bet | 3/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 36,66 Kb. | | #122352 |
Bog'liq 2-оралик саволлари3.V=2L hajmli yopiq idishda zichligi P = 1,4 kg/m3 ga teng azot bor. Shu sharoitda azotni 100° ga isitish uchun unga qancha Q issiqlik miqdori berish kerak?
3.Uchta bir xil kattalikdagi simob tomchilari φ1=20 V potensialgacha zaryadlangandan keyin, ularni qo’shib bitta tomchi hosil qilingach, uning potensiali ц2 qanday bo’ladi?
3.U1=30 V gacha kuchlanishni o’lchaydigan, qarshiligi R=2000 Om ga teng va shkalasi N=150 bo’limga bo’lingan voltmetr berilgan. Shu voltmetr bilan U2= 75 V kuchlanishni o’lchash uchun qanday qarshilik olib, uni voltmetrga qanday ulashimiz kerak. Voltmetr shkalasining bir bo’limini qiymati qanchaga o’zgaradi?
3. Bir – biridan 0.1m masofada joylashgan ikkita cheksiz uzun o’tkazgichlardan bir-hil yo’nalishda 60A tok o’tmoqda. Birinchi o’tkazgichdan 0.06m va ikinchi o’tkazgichdan 0.12 m masofada joylashgan A nuqtada magnit maydoni induksiyasi aniqlansin.
3.Yassi kondensator plastinkalaridagi zaryadning sirt zichligi σ =3∙10-7 Kl/m2 ga teng, sig’imi C=10 pF. Plastinkalar yuzasi S=100 sm2. Elektron plastinkalar orasidagi masofani otganda erishgan tezligi topilsin.
3.Uchta bir xil kattalikdagi simob tomchilari φ1=20 V potensialgacha zaryadlangandan keyin, ularni qo’shib bitta tomchi hosil qilingach, uning potensiali φ2 qanday bo’ladi?
|
| |
Yuqori oqimli induktiv yuklamalarni nazorat qilish

|
Yuqori oqimli induktiv yuklamalarni nazorat qilishBog'liq Lecture-5Yuqori oqimli induktiv yuklamalarni nazorat qilish
O’zgarmas tok motorlari, odatda, Arduinoning o'rnatilgan quvvat manbalaridan ko'ra ko'proq
oqim talab qiladi va ular induktiv xarakterga ega bo'lgani uchun zararli kuchlanish uchlarini
yaratishi mumkin. Ushbu muammoni hal qilish uchun siz birinchi navbatda Arduino -
dan o’zgarmas tok motorini samarali ajratib olishni, so'ngra uni ikkilamchi ta'minot yordamida
quvvatlantirishni o'rganasiz . Transistor Arduino-ga dvigatelni xavfsiz yoqish va o'chirishga,
shuningdek "Analog sensorlarni o'qish" avvalgi darslarda o'rganilgan puls kengligi modulyatsiyasi
(PWM) texnikasi yordamida tezlikni boshqarishga imkon beradi . Doimiy dvigatelni ikkinchi
darajali quvvat manbai bo'lgan Arduinoga ulashning turli komponentlari haqida bilib olish uchun,
quyidagirasmda ko'rsatilgan sxemaga murojaat qiling . Elektr simlarini ulashni boshlashdan oldin,
bu tushunchalarning barchasini tushunganingizga ishonch hosil qiling.
O’zgarmas tok motorini boshqarish sxemasi
O’zgarmas tok motorini ulashdan oldin, ushbu komponentlarning nima qilayotganini tushunish
kerak :
■■ Q1-bu alohida 9V quvvat manbaini dvigatelga ulash uchun ishlatiladigan NPN bipolyar o'tish
tranzistoridir . Bipolyar tranzistorlarning ikki turi mavjud, ular NPN va PNP bo'lib, ular
tranzistorni yaratish uchun ishlatiladigan yarimo'tkazgichli "doping" usullariga ishora qiladi. Siz
oddiygina NPN tranzistorini oqim oqimini to'xtatishga yoki ruxsat berishga imkon
beradigan kuchlanish boshqariladigan kalit sifatida tasavvur qilishingiz mumkin .
■■ Transistorning asosiy pinini Arduino boshqaruv pinidan ajratish uchun 1kΩ qarshilik
ishlatiladi.
■■ U1 - bu o’zgarmas tok motoridir.
■■ C1 dvigateldan kelib chiqadigan shovqinlarni filtrlash uchun mo'ljallangan kondensator.
■■ D1 - bu elektr ta'minotini indüktör kabi harakat qiladigan vosita tufayli teskari kuchlanishdan
himoya qilish uchun ishlatiladigan diod.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

|
Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 5/5 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 48,08 Kb. | | #262746 |
Bog'liq Ehtimollikning turli ta’riflari va ular orasidagi farq5 Foydalanilgan adabiyotlar.
Probability and Statistics for Engineers and Scientists by Ronald E. Walpole, Raymond H. Myers, Sharon L. Myers, and Keying Ye - Bu kitob klassik ehtimollikning va statistik ehtimollikning asosiy konseptlarini tushunishga yordam beradi va amaliy misollar orqali mazmuni tushunishda yordam beradi.
Introduction to Probability by Joseph K. Blitzstein and Jessica Hwang - Bu kitob ehtimollikning boshlang'ich va ortiqcha konseptlarini o'rganish uchun juda yaxshi bir manba.
Probability: For the Enthusiastic Beginner by David J. Morin - Bu kitob ehtimollikning boshlang'ich darajadagi tushunchalarini qayta o'rganish uchun mos ma'lum bir manbadir.
An Introduction to Probability Theory and Its Applications by William Feller - Bu klassik kitob ehtimollikning teorik tushunchalarini o'rganish uchun yaxshi bir manba hisoblanadi.
Probability Essentials by Jean Jacod and Philip Protter - Bu kitob ehtimollik va statistikning asosiy konseptlarini qisqa, qulay va tushunishli ko'rinishda ta'riflaydi.
Statistics in Plain English by Timothy C. Urdan - Bu kitob statistika asoslarini o'rganish uchun mos ma'lum bir manbadir.
|
| |
H-ko'prigidan foydalanib, O’zgarmas tok motorining yo'nalishini boshqarish

qismini ko'rsatadi (1-pin joylashgan). Ba'zi mikrosxemalarda , yarim doira o'rniga, yoki uning
o'rniga plastik korpusga mahkamlagichning yonida kichik doira o'rnatilgan bo'lishi mumkin .
H – yuqori daraja
L – pastki daraja
Z – yuqori qarshilik
Keling, pinlarni ko'rib chiqaylik va ularni qanday ishlatish mumkin:
■■ GND (4, 5, 12, 13 -pinlar): O'rtadagi to'rtta pin 9V va 5V quvvat manbalari o'rtasida
umumiy
yerga ulanadi .
■■ VCC2 (8 -pin): VCC2 dvigatel oqimini beradi, shuning uchun siz uni 9V ga ulaysiz.
■■ VCC1 (16 -pin): VCC1 chip mantig'ini quvvatlaydi, shuning uchun siz uni 5V ga ulaysiz.
■■ 1Y va 2Y (3 va 6 -pinlar): Bu chap drayverning chiqishlari. Motor simlari, bu pinlarga ulanadi
■■ 1A va 2A (2 va 7 -pinlar): Chapdagi kalitlarning holati bu pinlar tomonidan boshqariladi,
shuning uchun ular Arduino dagi o'tish -chiqish pinlariga ulanadi .
■■ 1,2EN (1 -pin): Bu pin chap drayverni yoqish yoki o'chirish uchun ishlatiladi. U Arduinodagi
PWM
piniga ulangan, shuning uchun tezlikni dinamik boshqarish mumkin .
■■ 3Y va 4Y (11 va 14 -pinlar): Bu to'g'ri drayverning chiqishlari. Siz faqat chap drayverdan
foydalanayotganingiz uchun ularni uzilgan holda qoldirishingiz mumkin.
■■ 3A va 4A (10 va 15 -pinlar): O'ngdagi kalitlarning holati bu pinlar tomonidan boshqariladi,
lekin siz bu misolda faqat chap drayverni ishlatasiz, shuning uchun ularni uzib qo'yishingiz
mumkin.
■■ 3,4EN (9 -pin): Bu pin to'g'ri drayverni yoqish yoki o'chirish uchun ishlatiladi. Agar siz to'g'ri
drayverni ishlatmasangiz, bu pinni to'g'ridan -to'g'ri GND ga ulab o'chirib qo'yishingiz
mumkin .
Malumot uchun, sxamangizni quyidagi rasm bilan taqqoslang. Potensiometrni simli
holatda
saqlang, xuddi quyidagi rasmda bo'lgani kabi : H-ko'prikli simlarni ulash sxemasi. Siz uni
dasturlashdan oldin, kontaktlarning zanglashini 5V ga ulash, A pinlaridan birini yerga, ikkinchisini
5V ga ulash orqali tasdiqlashingiz mumkin. A pinlari ulangan narsalarni almashtirish orqali siz
yo'nalishni teskari o'zgartirishingiz mumkin.
F. I. Sh. O‘quvchi to‘plagan umumiy ball:

F. I. Sh. O‘quvchi to‘plagan umumiy ball:
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
21.05.2024
Hajmi
0,67 Mb.
#248314
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
F. I. Sh. O‘quvchi to‘plagan umumiy ball:
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Ehtimollik turli tariflari - Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

2 Ehtimollik turli tariflari.
Ehtimollikning klassik ta'rifi 17-asrda shakllangan. qimor o'yinlarini tahlil qilish natijasida va hodisalarning teng imkoniyatlari kontseptsiyasiga asoslanadi. Hodisalarning teng ehtimoli ularning birortasini boshqalardan afzal ko'rish uchun hech qanday sabab yo'qligini anglatadi. Masalan, tangani bir marta otish paytida bosh yoki dumlarning paydo bo'lishi bir xil darajada mumkin bo'lgan hodisalar hisoblanadi; pastki har qanday kartani tasodifiy tanlash - ham.
Ehtimollikning klassik ta'rifi statistik hisob-kitobiyoti asosida tahlil qilinishi va aniqlanishi. Klassik ehtimollik, ma'lum bir hodisa yoki voqeaning sodir bo'lishining ehtimoli uchun ma'lumotlar bilan topshirilgan soniylik hisob-kitobiyoti vaqt o'lchoviga asoslangan.
Klassik ta'rifi odatda quyidagi formuladan foydalanadi:
\[ P(E) = \frac{n(E)}{n(T)} \]
Bu formulda:
- \( P(E) \) - hodisa yoki voqeaning sodir bo'lishining ehtimoli.
- \( n(E) \) - hodisa sodir bo'lishi mumkin bo'lgan maqbul vaqtning soniylik miqdori.
- \( n(T) \) - hodisa sodir bo'lishi mumkin bo'lgan umumiy vaqtning soniylik miqdori.
Klassik ehtimollik, hodisa uchun ma'lum vaqtning tartiblab tuzilgan (uniform) vaqtni o'z ichiga oladi, ya'ni har bir amalni bajarishning o'zara teng ehtimoli mavjud bo'lgan holatni nazarda tutiladi.
Masalan, ikkita sikl bo'lishi mumkin bo'lgan sodir bo'lish ehtimoli ni topish uchun, ikkita sikl o'lchov vaqtini hisoblash mumkin. Agar bir siklning umumiy vaqti 10 sekund bo'lsa, shunda \( n(T) = 10 \) sekund bo'ladi. Agar ikkita sikl o'lchov vaqti 2 sekund bo'lsa, \( n(E) = 2 \) sekund bo'ladi.
Shunday qilib, ehtimollik ( \( P(E) \) ) 2/10 = 0.2 ni topamiz. Bu esa, sodir bo'lishning ehtimoli 20% bo'lishi ehtimoli.
Keling, A hodisasi sodir bo'lishi mumkin bo'lgan testni ko'rib chiqaylik . A hodisasi sodir bo'lgan har bir natija A hodisasi uchun qulay deb ataladi .
Masalan, A hodisasi olmos kostyumining kartasini tanlash bo'lsin. 36 ta teng darajada mumkin bo'lgan natijalardan (pastkidagi kartalar soni), 9 tasi (har bir kostyumdagi kartalar soni) A hodisasi uchun qulaydir.
Ta'rif . A hodisasining ehtimoli - bu A hodisasi uchun qulay natijalar soniningbarcha sinov natijalari soniga nisbati.
Bizning holatda, olmos kartasini (va boshqa berilgan kostyumni) tanlash ehtimoli 1/4 ni tashkil qiladi , chunki barcha natijalar soni 36 ga , A hodisasi uchun qulay natijalar soni esa 9 ga teng .
|