nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-jadval
Moliyaviy faoliyat daromadlarini hisobga oluvchi schyotlar (9500)ning bog’lanishi

|
-jadval
Moliyaviy faoliyat daromadlarini hisobga oluvchi schyotlar (9500)ning bog’lanishi
|
bet | 7/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 57,45 Kb. | | #236635 |
Bog'liq 13-mavzu. Moliyaviy natijalar hisobi87-jadval
Moliyaviy faoliyat daromadlarini hisobga oluvchi schyotlar (9500)ning bog’lanishi
№
|
Xo’jalik muomalalarining mazmuni
|
Schyotlarning bog’lanishi
|
Debet
|
Kredit
|
1
|
Royalti bo’yicha olinadigan summalar
|
4850
|
9510
|
2
|
Boshqa korxonalarda ulushli qatnashishdan olingan daromadlar, korxonaga tegishli bo’lgan aksiya va boshqa qimmatli qog’ozlar bo’yicha dividendlar
|
4840
|
9520
|
3
|
Qarz majburiyatlari bo’yicha foizlar
|
4830
|
9530
|
4
|
Balansning valyuta moddalarini qayta baholashdan ijobiy kurs farqlari
|
Pul mablag’larini hisobga oluvchi schyotlar, olinadigan schyotlar, majburiyatlarni hisobga oluvchi schyotlar va boshqalar
|
9540
|
5
|
Uzoq muddatli ijara shartnomasi bo’yicha hisoblangan foizlar summasi
|
4830
|
9550
|
6
|
Qimmatli qog’ozlarni qayta baholash (qiymatining oshirilishi)
|
0610, 5810
|
9560
|
7
|
Hisobot davri oxirida moliyaviy faoliyat daromadlarini hisobga oluvchi schyotlarning yopilishi
|
9510-9590
|
9910
|
Moliyaviy faoliyat bo’yicha xarajatlar to’g’risidagi axbrotlarni umumlashtirish quyidagi schyotlarda amalga oshiriladi:
9610 “Foizlar ko’rinishidagi xarajatlar”;
9620 “Valyutalar kurslari farqidan zararlar”;
9630 “Qimmatli qog’ozlarni chiqarish va tarqatish bo’yicha xarajatlar”;
9690 “Moliyaviy faoliyat bo’yicha boshqa xarajatlar”.
Banklar, mol yetkazib beruvchilarning kreditlari va qarzlar, uzoq muddatli ijara bo’yicha foizlar va boshqa foiz to’lovi xarajatlari 9610 “Foizlar ko’rinishidagi xarajatlar” schyotining debetida 6920 “Hisoblangan foizlar” yoki pul mablag’larini hisobga oluvchi schyotlar bilan bog’langan holda aks ettiriladi.
9620 “Valyutalar kurslari farqidan zararlar” schyotida salbiy kurs farqi va balansning valyuta moddalariga doir operatsiyalar bo’yicha zararlar aks ettiriladi. Chet el valyutasi operatsiyalari bo’yicha salbiy kurs farqlari, shu jumladan buxgalteriya balansini tuzish sanasiga qarzlarni qayta baholashdan farq 9620 “Valyutalar kurslari farqidan zararlar” schyotining debetida pul mablag’larini hisobga oluvchi schyotlar, olinadigan schyotlar va majburiyatlarni hisobga oluvchi schyotlar bilan bog’langan holda aks ettiriladi.
Qimmatli qog’ozlarni chiqarish va tarqatish bilan bog’liq xarajatlar 9630 “Qimmatli qog’ozlarni chiqarish va tarqatish bo’yicha xarajatlari” schyotining debetida majburiyatlar va pul mablag’larini hisobga oluvchi schyotlar bilan bog’langan holda aks ettiriladi.
9690 “Moliyaviy faoliyat bo’yicha boshqa xarajatlar” schyotida moliyaviy faoliyat bo’yicha boshqa xarajatlar aks ettiriladi.
|
| |
Adobe PhotoShop" programmasida Action darchasi bilan ishlash

|
Adobe PhotoShop" programmasida Action darchasi bilan ishlash
|
bet | 13/14 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,5 Mb. | | #104343 |
Bog'liq Adobe Photoshop grafik dasturida ishlashAdobe PhotoShop" programmasida Action darchasi bilan ishlash. - Action darchasi "Adobe PhotoShop" programmasida ishlashni yanada tezlashtiradi va bir necha tasvir ustida amalga oshiriladigan bir xil amallarni xar safar tarkorlashga zaruriyat qoldirmaydi. "Adobe PhotoShop" programmasidagi Action darchasi bilan ishlashni bilsangiz, qisqa fursat ichida ko’p miqdordagi tasvirni taxrirlashingiz mumkin. Buning uchun Action darchasida yangi Action ochiladi. Uni kerakli nom bilan nomlagandan so’ng Resord tugmachasi bosiladi. Shu daqiqadan boshlab "Adobe PhotoShop" programmasi sizni tasvir ustida bajargan barcha amallarinigizni kompyuter xotirasiga ketma-ket joylashtiradi. Tasvir ustida barcha amallar yakunlangandan so’ng Action darchasidagi Stop tugmachasi bosiladi. "Adobe PhotoShop" programmasi sizning barcha amallaringizni tartibli ravishda Action darchasida joylashtiradi. Boshqa tasvirlarga ushbu amallarni qo’llash uchun yangi tasvir ochilgandan so’ng Action darchasidagi Vipolnenie komandasini ishga tushirish lozim. Adobe PhotoShop programmasi avtomatik tarzda yangi ochilgan tasvirda xam siz amalga oshirgan amallarni xech bir o’zgarishlarsiz bajaradi.
- "Adobe PhotoShop" programmasida ishlashdan avval yangi fayl tuziladi yoki kompyuter xotirasida mavjud bulgan tasvir ochiladi. Yangi fayl tuzish va avvaldan mavjud bo’lgan fayllarni ochishning quyidagi yo’llari mavjud:
- Fayl - Novuy. Menyu satrida Fayl menyusini ochib Noviy komandasini tanlang yoki Ctrl Q N tugmalari kombinatsiyasidan foydalanib, yangi fayl tuzing.
- Yukoridagi amal bajarilganidan so’ng "Adobe PhotoShop" programmasi yangi faylni tashkil etish uchun uning o’lchovlari xaqidagi ma'lumotlar bitilgan yangi darchani xosil qiladi. Bunda yangi tuzilayotgan fayl nomi, uning o’lchamlari kiritilishi talab etiladi. Kerakli o’lchamlar kiritilganidan sung, OK tugmasini bosish lozim. Adobe PhotoShop programmasi ok rangdagi yangi tasvirni tuzadi. Bu tasvirga xoxlagan o’zgartirish kiritish yoki boshqa tasvirlardan ayrim detallarni ko’chirib utib, umuman yangi tasvirni ijod qilish mumkin.
- Fayl - Otkrut': Menyu satrida Fayl menyusini ochib Otkrut' komandasini tanlang yoki Ctrl + O tugmalari kombinatsiyasidan foydalanib kompyuter xotirasida mavjud bulgan faylni oching. Juda kam xollarda Fayl - Otkrut Kak (Ctrl+ Alt+ O) komandasi tanlanadi.
|
| |
Qatlamlar bilan ishlash - Adobe photoshop grafik dasturida ishlash

|
Adobe photoshop grafik dasturida ishlash
|
bet | 12/14 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,5 Mb. | | #104343 |
Bog'liq Adobe Photoshop grafik dasturida ishlash - Adobe Photoshop dasturi tasvirdagi biror obekt PRYAMOUGOLNAYA OBLAST', ELLIPTICHESKAYA OBLAST, LASSO, VOLSHEBNAYA PALOCHKA, BUSTRAYA MASKA yordamida tasvirdagi detallar belgilanib ularning nushalari Adobe Photoshop dasturi yangi qatlam hosil qiladi. Bu qatlam alohida obekt bo’lib, uni tahrir qilish ham alohida tarzda bo’ladi. Bir necha tasvirlardagi ayrim detallarni yagona tasvirga jamlanganda Adobe Photoshop dasturi ko’chirib o’tilgan tasvir bo’laklarni qatlamlarga ajratadi. Ayni jarayon tasvir detallarini joylashtirish uchun juda qulay. Bir necha qatlamlar bilan ishlaganda ularni boshqarish qiyinlashadi. Adobe Photoshop dasturi bajarilganda yangi oyna hosil bo’ladi. Bu oynada tasvirdagi yangi qatlamalar haqidagi axborotlar joylashgan. Yangi qatlam hosil qilinganda. Adobe Photoshop dasturi uni SLOY oynasida ro’yxatga oladi. Bu oynada qatlamlar tartibli tarzda joylashtiriladi. Shuningdek, qatlamalrning o’rnini almashtirish yoki vaktincha uchirib kuyish mumkin. Qatlamlarni uchirish uchun avval kerakli qatlam SLOY darchasida belgilab olinadi va menyular satrida sloy menyusi tarkibidagi UDALIT SLOY buyrug`i tanlanadi. Dasturda qatlamlarni bir-biriga birlashtirish imkoniyati ham mavjud.
- Photoshop dasturi tasvirlar ustiga matnlarni kiritish uchun yana bir keng imkoniyatni ochib beradi. Tasvir ustiga matn kiritish uchun oynalar panelida maxsus Tekst oynasi mavjud. Bu oyna asosan tasvirga turli mantlarni kiritish uchun xizmat qiladi. Tekst oynasi tirkibida Tekst mask, Vertikal nuy tekst kabi oynalar yashiringan. Bu oynalar aktivlashtirilib, kursor tasvir ustida bir marta bosilishi bilan yangi Testovuy instrument oynasi xosil bo’ladi. Bu oynalar faqat matnlar tuzish uchun xizmat qiladi. Uning yordamida mavjud matnlarni tahrir qilishning iloji yo’q.
- "Adobe PhotoShop" programmasida Navigator darchasi bilan ishlash "Adobe PhotoShop" programmasida tasvirdagi mayda detallar bilan ishlash jarayonida tasvirni bir necha marta kattalashtirishga to’g`ri keladi. Tasvirga kiritilgan uzgartirishlar sifatli chikishi uchun ayni amal bajariladi. Navigator darchasi (6- rasm) asosan tasvir o’lchamlarini o’zgartirish va tasvirni boshqarish uchun xizmat qiladi. Agar Navigator darchasi "Adobe PhotoShop" programmasi ishga tushirilgan chog`da ekranda mavjud bo’lmasa, uni aktivlashtirish uchun menyular satrida Okno menyusidagi Pokazat Navigator komandasini tanlang.
|
| |
-jadval - 13-mavzu. Moliyaviy natijalar hisobi

|
13-mavzu. Moliyaviy natijalar hisobi
|
bet | 4/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 57,45 Kb. | | #236635 |
Bog'liq 13-mavzu. Moliyaviy natijalar hisobi85-jadval
№
|
Xo’jalik muomalalarining mazmuni
|
Schyotlarning bog’lanishi
|
Debet
|
Kredit
|
1
|
Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi
|
9110
|
2810 - 2830
|
2
|
Chiqib ketayotgan hayvonlarning tannarxi
|
9110
|
1110, 1120
|
3
|
Sotilgan o’zida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarning tannarxi
|
9110
|
2110
|
4
|
Sotilgan tovarlarning tannarxi
|
9120
|
2910-2990
|
5
|
Asosiy, yordamchi ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatuvchi xo’jalik sexlarining bajargan ishlari va ko’rsatgan xizmatlarining tannarxi
|
9130
|
2010, 2310, 2710
|
6
|
Tovar-moddiy zaxiralarni sotib olish (TMZni davriy hisobga olish uslulida)
|
9140
|
6010
|
7
|
Hisobot davrining oxirida inventarizatsiya natijalari bo’yicha TMZ schyotlari bo’yicha qoldiqlarga tuzatishlar qilindi:
a) asosiy moddiy zaxiralar:
zaxiralarning o’sishi
zaxiralarning kamayishi
b) tugallanmagan ishlab chikarish:
o’sish
kamayish
v) tayyor mahsulot:
zaxiralarning o’sishi
zaxiralarning kamayishi
g) tovarlar:
zaxiralarning o’sishi
zaxiralarning kamayishi
|
1010-1090
9150
2010
9150
2810
9150
2910-2990
9150
|
9150
1010-1090
9150
2010
9150
2810
9150
2910-2990
|
8
|
Hisobot davrining oxirida 9140 “Davriy hisobda TMZ sotib olish / xarid qilish” schyotining yopilishi
|
9910
|
9140
|
9
|
Hisobot davri oxirida 9150 “Davriy hisobda TMZ bo’yicha tuzatishlar” schyotining yopilishi
|
9910
(9150)
|
9150
(9910)
|
10
|
Sotilgan mahsulot (ish, xizmat)larning tannarxini hisobga oluvchi schyotlar (9100)ning yopilishi
|
9910
|
9110, 9120, 9130
|
5. Sotishdan olingan yalpi foyda (zarar).
Mahsulotni sotishdan olingan yalpi foyda, bu sotishdan olingan sof tushum bilan sotilgan mahsulotning ishlab chiqarish tannarxi o’rtasidagi tavofut sifatida aniqlanadi:
YaF= SST-IT
bunda,
YaF – yalpi foyda;
SST – sotishdan olingan sof tushum;
IT – sotilgan mahsulotning ishlab chiqarish tannarxi.
6. Asosiy faoliyatning boshqa daromadlari.
asosiy faoliyatdan ko’rilgan foyda, bu mahsulotni sotishdan olingan yalpi foyda bilan davr xarajatlari o’rtasidagi tafovut va plyus asosiy faoliyatdan ko’rilgan boshqa daromadlar yoki boshqa zararlar sifatida aniqlanadi:
|
| |
TASVIR FORMATLARI - Adobe photoshop grafik dasturida ishlash

|
Adobe photoshop grafik dasturida ishlash
|
bet | 10/14 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,5 Mb. | | #104343 |
Bog'liq Adobe Photoshop grafik dasturida ishlashTASVIR FORMATLARI - Adobe Photoshop dasturi 20 da ortik formatdagi fayllar bilan ishlash imkoniga ega. Eng ko’p qo’llaniladigan format :
- BMP (Windows Bitmap - Windows ning vit kartasi) - Windows muhitida ishlovchi kompyuterlarda ekran osti tasvirlarini qo’llovchi dastur Microsoft Paint da keng qo’llaniladi.
- Jpeg (Joint Phonographic Experts Group) - xozirgi kunda eng ko’p qo’llaniladigan formatlardan biri bo’lib, uning asosiy afzaliklaridan biri mahsus dastur yordamida fayl hajmini yetarlicha siqish imkonining mavjudligidir. Ammo faylni sikib, hajmini kichraytirish jarayonida tasvir sifatida o’zgarish bo’ladi. Fayl kuchli sikilganda tasvir sifatida yomonlashishi mumkin. Ushbu formatdagi fayllar kompyuter xotirasida kop joy egallamaydi va hajm jihatidan kichikligi bois mazkur formatdagi tasvirlar bilan ishlash ancha oson.TIFF (Tagger Image File Format) - bu formatdagi fayllar ham keng qo’llanadi. Lekin Tiff formatidagi fayllar komp'yuter xotirasida ko’p joyni egallaydi. Adobe Photoshop dasturida ushbu formatdagi tasvirlar bilan ishlashda dasturining ishlash tezligi sezilari ravishda kamayishi mumkin.GIF (Grapis Interchage Format- grafikni ayriboshlash formati) - ushbu formatdagi tasvirlar 256 turdagi rang bilan tasvirlanadi. Bu formatdagi tasvirlar, asosan, internet tizimida keng qo’llaniladi.
Ranglar bilan ishlash. - Adobe Photoshop dasturida asboblar panelida ranglar bilan ishlash uchun to’rtta asbob ajratilgan :
- OSNOVNOY SVET. Ushbu oynasida qanday rang ko’rsatilgan bo’lsa, KOVSH, LINIYA, KARANDASH, KIST, AEROGRAF va shuningdek, Alt klavishi bilan birgalikda qo’llanganda PALETS oynasi uchun o’sha rang asosiy xisoblanadi. Osnovnoy svet oynasidagi rang PIPETKA yoki ushbu oyna ustida "sichkoncha" tugmasini ikki marta ketma-ket bosish orqali o’zgartiriladi.
- SVET FONA. Ko’rsatilgan rang LASTIK oynasi bilan ishlanganda qo’llaniladi. SVET FONA oynasidagi rang OSNOVNOY SVET oynasida rangni o’zgartirish uchun qanday amal bajarilgan bo’lsa, bunda ham huddi usha amalga rioya qilish lozim yoki PIPETKA oynasi bilan Alt klavishini birgalikda bosish orqali rangni almashtirish mumkin.
- PEREKLYUCHENIE SVETOV, kursorni ushbu oyna usida bir marta bosish orqali asosiy rang va fon rangi o’rin almashadi.
- STANDARTNUY SVET . kursorni ushbu oyna ustida bir marta bosish orqali asosiy rang va fon rangini standart ranglar qora va oq rangga almashtiriladi.
- Ranglarni tanlashda Adobe Photoshop dasturida Color yoki Swatches oynalaridan ham foydalanish mumkin. (rasm)
|
| |
O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебы

O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебы
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
15.01.2024
Hajmi
0,7 Mb.
#137916
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебы
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебы

O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебы
Download
4,39 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
14.01.2024
Hajmi
4,39 Mb.
#137166
Download
4,39 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебы
Download
4,39 Mb.
Matnni ko'rish
O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебы

|
O‘qish joyidan ma’lumotnoma справка с места учебыBog'liq Reference-303201101372
ANDIJON MASHINASOZLIK INSTITUTI
№ 303201101372/3
Hujjat yaratilgan sana: 07.09.2023
O‘QISH JOYIDAN MA’LUMOTNOMA
СПРАВКА С МЕСТА УЧЕБЫ
F.I.SH. / Ф.И.О.:
MAMADSODIQOV FOZILBEK MIRZOBEK
UG‘LI
Tug‘ilgan sanasi / Дата рождения:
29.05.1999
Fuqaroligi / Гражданство:
O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi
Ta’lim turi / Вид образования:
Bakalavr (O‘zbek)
Ta’lim shakli / Форма обучения:
Sirtqi
Qabul turi / Тип приёма:
To‘lov-shartnoma
O‘qishga kirgan yili / Год зачисления:
2020
Oliy ta’lim muassasasi / Высшее
образовательное учреждение:
Andijon mashinasozlik instituti
Fakultet / Факультет:
Sirtqi bo'lim
Yo‘nalish / Направление:
Materialshunoslik va yangi materiallar
texnologiyasi (tarmoqlar bo‘yicha)
O‘quv kursi / Курс обучения:
4-kurs
Ma’lumot so‘ralgan joyga taqdim etish uchun berildi.
Справка выдано для представления по месту требования
|
| |
Jadvalning ustun kengligi va satr balandligini o‘zgartirish

3. Jadvalning ustun kengligi va satr balandligini o‘zgartirish.
Ustun kengligi: a) [Формат][Столбец][Ширина]. Hosil bo‘lgan maydonga ustun kengligi uchun 0 dan 255 gacha bo‘lgan sonlarni kiritish mumkin.
b) Masalan, A ustun kengligini kattalashtirish uchun sichqoncha ko‘rsatkichi A va B ustun boshqaruv tugmalari orasiga keltiriladi, ko‘rsatkich shaklga kelgach, sichqoncha chap tugmasini bosib, uni qo‘yib yubormasdan o‘ng yoki chap tomonga siljitish kerak.
c) Kontekst menyu orqali. Masalan, B ustun kengligini o‘zgartirish uchun sichqoncha ko‘rsatkichi B ustun boshqaruv tugmasi ustiga keltirilib, o‘ng tugmasi bosiladi. Hosil bo‘lgan kontekst menyudan Ширина столбца buyrug‘i tanlanadi.
Satr balandligini ham xuddi shu yuqorida ko‘rsatilgan uchta usuldan biri orqali o‘zgartirish mumkin.
4. Yacheyka menyusidagi «Формат ячеек…» bilan ishlash.
Microsoft Excel elektron jadvalida biron yacheyka tanlangach, sichqonchaning o‘ng tugmasi bosiladi va «Формат ячеек…» bandi (yoki «Формат» menyusi «Ячейки…» bandi) tanlanadi. Unda quyidagi bo‘limlar hosil bo‘ladi:
«Число» bo‘limi orqali sonlarning yozilishini turli ko‘rinishlarini (umumiy, sonli, pulli, moliyaviy, sanali, vaqtli, foizli, kasrli, matnli va h.k.) tanlash mumkin.
«Выравнивание» bo‘limi orqali biron yacheykadagi ma’lumotni gorizontal (o‘nga, chapga, o‘rtaga) va vertikal (yuqori, pastki, o‘rtaga) bo‘yicha tartiblash, jadval kengligi bo‘yicha so‘zlarni joylashtirish, so‘zlar yo‘nalishini gradiusga qarab o‘zgartirish mumkin.
«Шрифт» bo‘limi orqali yozuvning shakli, o‘lchami, holati, rangi va boshqalarni o‘zgartirish mumkin.
«Граница» bo‘limi orqali yacheykaning chegaralarini o‘rnatish mumkin.
«Вид» bo‘limi orqali yacheykaga rang berish mumkin.
« Защита» bo‘limi orqali yecheykani himoyalash yoki formulalarni yashirin holatga o‘tkazish mumkin.
5. Excelda varaqlar va varaqlar menyusi bilan ishlash.
Microsoft Excel elektron jadvalida bitta faylda bir necha varaqlar (sahifalar) bo‘lishi mumkin. Har bir varaq (sahifa)ning xususiyatlari mavjud. Buning uchun kerakli varaq (sahifa) tanlanib, o‘ng tugma bosiladi va quyidagilarni bajarish mumkin.
« Добавить…» – qo‘shimcha varaq (sahifa) qo‘shish.
«Удалить» – keraksiz varaq (sahifa)ni o‘chirish (olib tashlash).
«Переименовать» – varaq (sahifa)ni nomlash.
«Переместить/скопировать…» – biror varaq (sahifa)dan nusxa olgan holda, kerakli varaqlar oralig‘iga joylashtirish (nusxa olib, joylashtirish uchun “Создавать копию” oynasiga belgi(ptichka) qo‘yish kerak).
«Выделить все листы» – hamma varaq (sahifa)larni belgilash.
«Цвет ярлычка…» – kerakli varaq (sahifa)ning belgisiga rang berish.
|
Microsoft Excel elektron jadvali «Вставка» menyusi

|
Microsoft Excel elektron jadvali «Вставка» menyusi
|
bet | 27/64 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 30,58 Mb. | | #131540 |
Bog'liq Kompuyter ta\'minoti(lob-ya) 2 kurs6. Microsoft Excel elektron jadvali «Вставка» menyusi:
1. Ячейки . . . - Jadvalga yangi kataklar, kator yoki ustun qo‘shish.
2. Строка - Jadvalga yangi kator qo‘shish.
3. Столбец - Jadvalga yangi ustun qo‘shish.
4. Лист - Jadvalga yangi ishchi sahifasi qo‘shish.
5. Диаграмма - Mavjud sahifada yoki yangi ishchi sahifasida diagramma hosil qilish.
6. Макрос - Bu bo‘limning Модуль komandasi Visual Basic tilidagi dasturdan iborat yangi Модуль sahifasini, Диалоговое окно komandasi ish kitobida dialog oynasini yaratadi.
7. Разрыв страницы - Fayl bosmaga chiqarilishida dastur tomonidan avtomatik tarzda sa-xifalarga ajratiladi. Bu buyruq sahifani ko‘rsatilgan joydan majburiy ravishda bo‘ladi.
8. Функция . . . - Funksiya yaratishda funksiya ustasining dialog oynasini ekranga chiqadi.
9. Имя -Bu bo‘lim komandalari xonalarni nomlash.
10. Примечание . . . - Bu komanda yordamida kataklar uchun izox yaratiladi.
11. Рисунок... - Bu buyruq yordamida ish kitobiga alohida fayllarda saqlanuvchi rasmlar qo‘yiladi.
12. Карта . . . - Ish kitobiga geografik kartani kuyadi.
13. Объект . . . - Bu komanda umumlashgan komanda bo‘lib, u alohida fayllarda saqlanuvchi rasm, karta va boshqa bir qancha murakkab obyektlarni ish kitobiga kuyishga xizmat qiladi.
7. Microsoft Excel elektron jadvali «Формат» menyusi:
1. Ячейки . . . - Bu bo‘lim xonalarni parametrlarini o‘zgartirishga oid bir qancha komandalarni uz ichiga olada (ma’lumotlar turi, ularni xonada vertikal va gorizontal bo‘yicha joylanishi, matn shriftini, xona chegaralarini ko‘rinishini va orka ranglarni).
2. Строка - Komanda katorlarning balandligini o‘zgartirish,ularni yashirish yoki yashirilgan katorlarni ko‘rsatish amallarini bajaradi.
3. Столбец - Komanda ustunlarni balandligini o‘zgartirish,ularni yashirish yoki yashirilgan katorlarni ko‘rsatish amallarini bajaradi.
4. Лист - Ish kitobi sahifalarining xususiyatlarini o‘zgartirish.
5. Автоформат . . . - Komanda ma’lumotlarni jadval ko‘rinishida ifodalaydi.
6. Условное форматирование . . . - Ushbu komanda yordamida har bitta xonaga uning ichidagi ma’xlumotlariga shart kuyyoilib, shart bajarilishiga kura xona tashqi ko‘rinishini o‘zgartirish imkoniyat yaratadi.
7. Стиль . . . - Komanda Yacheyki komandasi kabi Формат ячеек dialog oynasi parametrlari bilan boglik bo‘lib, yana qo‘shimcha, stilni boshqaruvchi imkoniyatlarni amalga oshiradi.
8. Размещение - Komanda faqat obyektlarga, ya’ni ularni ekranda joylashtirishga tegishli bo‘lib, boshqa ma’lumotlar uchun uning komandalari urinli emas.
|
| |
Maydalash sxemasini tanlash va hisoblash

|
Maydalash sxemasini tanlash va hisoblash
|
bet | 3/4 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 226,85 Kb. | | #119894 |
Bog'liq Balansdan tashqari oltin tarkibli ruda uchun uyumda tanlab eritish sxemalarini tanlash, asoslash va hisoblashMaydalash sxemasini tanlash va hisoblash
Umumiy maydalash darajasini aniqlash:
Parchalanishning alohida bosqichlarida maydalash darajasini tanlash:
Sобщ=S1 ·S11· S111· S1V;
Sср.= = 3,8
S1=2.5
S11=5
S111=5
S1V =3.2
Alohida maydalash bosqichlaridan keyin mahsulotlarning shartli maksimal hajmini aniqlash:
Yuklash teshigining kengligini aniqlash:
мм;
мм;
мм;
мм
Bo'shatish teshigining kengligini aniqlash:
мм,
мм,
мм,
мм
Alohida maydalash bosqichlaridan keyin mahsulotlarning maksimal hajmini qayta hisoblash
Katta maydalash samaradorligini aniqlang
O'rta va kichik maydalash samaradorligini aniqlang
Boyitish fabrikalarini loyihalashning umumiy shartlariga ko'ra, katta maydalash korpusidan keyin ombor mavjud.
1. Maydalagichlarni oldindan tanlash
2. Tanlangan maydalash sxemasi va maydalash darajalarining ishlab chiqarilgan uskunaga muvofiqligini tekshiramiz. Ruda qattiq (T) ekanligini hisobga olib, maydalash operatsiyalariga kiradigan mahsulotlar massasining taxminiy qiymatlarini aniqlaymiz.
Q1 =1471 т/ч
Q6 =0,8×1471=1176.8 т/ч
Q10 =0,7×1471=1029.7 т/ч
Q15 =0,32×1471=470.7 т/ч
Maydalagichlarni oldindan tanlash
|
| |
- Laboratoriya ishi - Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti

|
Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti
|
bet | 51/64 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 30,58 Mb. | | #131540 |
Bog'liq Kompuyter ta\'minoti(lob-ya) 2 kurs24 - Laboratoriya ishi
Mavzu: Internetda qidiruv tizimlaridan foydalanish
Kerakli texnik vositalar: shaxsiy kompyuter.
Kerakli dasturiy vositalar: Internet, Web brauzer dasturi.
Ishning maqsadi: Тalabalarga Internetda qidiruv tizimlaridan foydalanishni o’rgatish.
Topshiriqlar:
1. Web brauzer dasturini ishga tushiring.
2. Variantingizga oid Internet qidiruv tizimiga kiring.
Variantlar:
a) www.uz, www.google.uz., O’zbekistonda joylashgan qidiruv tizimlari);
b) www.rambler.ru,
c) www.aport.ru,
d) www.yandex.ru,
f) www.mail.ru, (Rossiyada joylashgan qidiruv tizimlari);
h) www.altavista.com,
i) www.yahoo.com (AQShda joylashgan qidiruv tizimlari)
3. «Avtomatlashtirish va boshqaruvda axborot texnologiyalarni qo’llash» mavzusi ga oid ma’lumot izlang.
4. Ma’lumotlardan nusxa oling va o’z papkangizga ko’chiring.
5. Laboratoriya ishni rasmiylashtiring.
Nazariy qism
WWW (Word Wide Web – “jahon o’rgimchak to’ri”) – internetning eng ommalashgan xizmat turlaridan biri sanalib, u butun dunyo multimedia hujjatlarini gipermatn yordamida bog’laydi. Multimedia hujjatlari deganda oddiy matn, grafika, audio tovush, video tasvir va animatsiya birligida tayyorlangan elektron hujjatlar tushuniladi. Animatsiya – bu ob’ektlarning fazoviy harakatidir. Gipermatn deganda foydalanuvchiga matnning zarur bo’lgan joyida boshqa hujjatlar bilan tez aloqa bog’lash imkonini beruvchi matnli hujjat tushuniladi. WWWda gipermatnli hujjatlarni yaratish va formatlash uchun HTML (Hyper Text Markup Language –“gipermatnlarni belgilash tili”) deb ataluvchi maxsus dasturlash tilidan foydalaniladi. HTML formatida tayyorlangan har qanday elektron hujjat HTML hujjat, Web hujjat yoki Web sahifa deb atalishi mumkin. Agar elektron hujjatni tayyorlash haqida gap borsa, u holda bu hujjat HTML-hujjat deb ataladi, ushbu elektron hujjatni internetda e’lon qilish yoki tarqatish haqida gap borsa, u holda bu hujjat Web-hujjat deb ataladi. Bordiyu, gap ushbu hujjatdan foydalanish haqida boradigan bo’lsa, u holda bu hujjat Web sahifa deb nomlanadi. Bitta muallif yoki WWWga tegishli bo’lgan bir guruh o’zaro “giperbog’lanishlar” bilan aloqador bo’lgan Web sahifalar majmuasiga Web uzel (tugun) yoki sayt deb ataladi.
|
| |
Microsoft Excel elektron jadvali «Данные» menyusi

|
Microsoft Excel elektron jadvali «Данные» menyusi
|
bet | 28/64 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 30,58 Mb. | | #131540 |
Bog'liq Kompuyter ta\'minoti(lob-ya) 2 kurs8. Microsoft Excel elektron jadvali «Данные» menyusi:
Сортировка - Tanlangan sohani saralash
2. Фильтр - Jadvaldagi ma’lumotlarni saralab qaysi dur qism bo‘yicha kurish.
3. Форма - Forma yordamida ma’lumotlarni kurish
4. Итоги - Oralik va oxirgi natijalarni sanash
5. Проверка - Kiritiladigan ma’lumotlarni chegaralash
6. Таблица подстановки - Oralik jadvalni yaratish
7. Текст по столбцам - Ustundagi ma’lumotlarni bir necha ustunlarga bulish
8. Консолидация - Bir necha jadvaldagi ma’lumotlarni birlashtirish
9. Группа и структуры - Tanlangan ma’lumotlarni saralash va guruhlash
10. Сводная таблица - Oralik jadvalni yaratish
11. Внешние данные - Boshqa programmalar yoki joylardan ma’lumotlarni qo‘shish
12. Обновить данные - Ekrandagi uzgargan ma’lumotlarni qayta tekshirib chiqish .
9. Microsoft Excel elektron jadvalida yozilgan ma’lumotlarni saqlash tartibi.
Excelda yozilgan ma’lumotni saqlash uchun “Файл” menyusiga kirib, “Cохранить” bandi tanlanadi va hosil bo‘lgan so‘rov oynasining “Папка” bo‘limiga faylni qayerga saqlash kerakligi ko‘rsatiladi, “Имя” satriga esa faylga nom beriladi va “Cохранить” (yoki “Enter” tugmasi) bosiladi. Agar ilgari yozilgan fayl bo‘lsa: yuqoridagi usuldan tashqari klaviatura rejimida: [Ctrl]+[S] (yoki [Shift]+[F12]); 3-usuli: vositalar panelidagi (disk) belgisi ustiga sichqoncha chap tugmasi bosiladi.
10. Excel dasturi bilan ishni tugatish.
1) «Файл» menyusiga kirib, «Выход»ni tanlash;
2) sarlavha satridagi belgiga murojaat qilish;
3) masalalar panelidagi Excelga tegishli tugma ustida kontekst menyuni ochib, undagi Закрыть bandi ustida sichqoncha chap tugmasini bosish mumkin.
4) Klaviatura orqali [Alt]+[F4] tugmasini bosish mumkin.
12- LABORATORIYA MASHG‘ULOTI.
|
| |
Topshiriqlar - Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti

Topshiriqlar:
Har bir talaba Ulead Videostudio 11 dasturida o’z ismi va familiyasini yozib, VSP formatida kompyuter xotirasiga saqlasin.
Birorta videoklip va boshqa ovozli fayl chaqirib olinib, videoklip ovozi o’rniga ovozli fayl ovozi qo’yilsin va VCD formatida xotiraga saqlansin.
Nazorat savollari:
Ulead Videostudio 11 dasturi qanday ishga tushiriladi.
Ulead Videostudio 11 dasturida matnni qanday kiritiladi.
Ulead Videostudio 11 dasturida ishlangan ixtiyoriy faylni qaysi usullarda kompyuter xotirasiga kiritish mumkin.
Ulead Videostudio 11 dasturida videofayllar kompyuter xotirasidan qanday chaqirib olinadi.
Ulead Videostudio 11 dasturida audeofayllar kompyuter xotirasidan qanday chaqirib olinadi.
Audeofayllar ovozi qanday boshqariladi.
22 - LABORATORIYA ISHI.
Mavzu: Ulead Videostudio dasturida videoeffektlar bilan ishlash
Ishning maqsadi: Ulead Videostudio 11 dasturida videoeffektlar bilan ishlashni o’rganish
Nazariy qism:
Ulead Videostudio 11 dasturida videofayllarni qayta ishlash, bezash, bir necha bo’laklarga ajratish (kesish) mumkin. Buni quyidagi misol yordamida ko’rib chiqish mumkin. Avvalo biror videofayl chaqirib olamiz va uni bir necha bo’laklarga ajratamiz. (22-rasm).
22-rasm.
Yuqori paneldagi Effect bo’limiga kirib, u yerdagi effektlar hosil qilish uchun mo’ljallangan andozalarni bo’laklangan videofayllar orasiga joylashtirish mumkin.
23-rasm
Kadrlarning almashish vaqtini tezlashtirish yoki sekinlashtirish mumkin. Boshqa ovoz yozish ham mumkin. Yana turli effektlar ham qo’shish mumkin. Yoki rasmlar bilan ham huddi shunday ishlash mumkin.
Topshiriq:
Kamida 20 ta rasm yoki bitta videoklip ustida effeklar bilan ishlansin. Tayyor ma’lumotni MPEG formatida kompyuter xotirasiga saqlansin.
|
TEST SAVOLLARI - Mavzu: Grafik axborotlarni kiritish, taxrirlash va chiqarishning dasturiy vositalari. Reja

|
Mavzu: Grafik axborotlarni kiritish, taxrirlash va chiqarishning dasturiy vositalari. Reja
|
bet | 4/4 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 35,02 Kb. | | #130504 |
Bog'liq Mavzu Grafik axborotlarni kiritish, taxrirlash va chiqarishning-fayllar.orgTEST SAVOLLARI:
1. EHM boshqaruvida grafik ob’ektlarni kiritish, chiqarish, tasvirlash, o’zgartirish
a) Kompyuter animasiyasi
b) Kompyuter grafikasi
c) Ofis Dasturlari
2. Kompyuter grafikasi necha xil bo’ladi?
a) 4
b) 2
c) 3
3. Rastrli tasvirning eng kichik elementi nima?
a) Piksel
b) Ob’ekt
c) Logotip
4. Adobe Photoshop dasturi qanday grafika turiga asoslanib ishlaydi?
a) Vektorli
b) Rastrli
c) Hech qanday
5. Grafik muharrirlar berilgan qatorni toping?
a) Word, Corel Draw, Excel
b) Power Point, Adobe Photoshop, Paint
c) Adobe Photoshop, Paint, Corel Draw
6. AutoCad dasturining boshqa grafik dasturlardan farqi nimada?
a) Tasvir yaratadi
b) Tayyor ob’ektni qayta ishlaydi
c) 2 yoki 3 o’lchovli modellashtiradi
7. “ Sketch” 3 o’lchovli modellashtirish dasturi ko’pincha qaysi muhitlarda ishlatiladi?
a) Windows
b) IBM va Macintosh
c) Linux
8. Taqdimot dasturlari berilgan qatorni belgilang.
a) Freelance Graphics, Harvard Graphics, Power Point
b) Corel Draw, power Point, Paint
c) Freelance Graphics, Photoshop, AutoCad
9. Paint qanday dastur?
a) Taqdimot qiluvchi
b) Modellashtiruvchi
c) Rasm chizuvchi
10. Rastrli tasvirlarda bu ifoda nimani bildiradi: 800x600 ?
a) 800 mm gorizontal bo’yicha, 600 mm vertikal bo’yicha
b) Gorizontal bo’yicha 800 va vertikal bo’yicha 600 piksel
c) 800 ni 600 ga ko’paytirish.
Tayanch atamalar
Piksel, Rastrli grafika, Vektorli grafika, IBM, Macintosh, Кompyuter animasiyasi, Composer, 2D va 3D modellar IRIS Explorer, VIS-5D, PV- Wave, Khronos, Data Visualizer, Data Explorer, Rastrli paket.
Sinov savollari:
Кompyuter grafikasi nima?
Кompyuter animasiyasi nima?
Rastrli grafikaning asosi nima?
Vektorli grafikada tasvir yaratish prinsiplarini sanab o’ting.
Qanday dasturlar rasm chizish uchun mo’ljallangan?
Qanday taqdimot dasturlarini bilasiz?
Ilmiy vizualizasiya dasturlarining vazifasi nimadan iborat?
Eng ko’p tarqalgan videotasvirlarni qayta ishlash tizimlarini sanab o’ting?
2D va 3D modellashtirish dasturlarining qo’llanish soxasi?
Rang modellarida rangni xosil qilish usullarini aytib bering.
Nazorat savollari
Rastrli grafika nima?
Rastrli grafika qaerlarda ishlatiladi?
Rastrli grafikaasosiy elementi nima?
Vektorli grafika nima?
Vektorli grafika nimalarda ishlatiladi?
Fraktal grafika nima?
Fraktal grafika qandaq dasturlar asosida quriladi?
http://fayllar.org
|
| |
Nazorat savollari - Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti

|
Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti
|
bet | 50/64 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 30,58 Mb. | | #131540 |
Bog'liq Kompuyter ta\'minoti(lob-ya) 2 kursNazorat savollari:
Videofayl ustiga yozuv qanday yoziladi.
Videoeffeklar qanday hosil qilinadi.
Bir videofaylni bir necha bo’laklarga bo’lish qanday amalga oshiriladi.
23 - Laboratoriya ishi
Mavzu: Internet global kompyuter tarmog‘i. Internet web brouzerlarida ishlash
Ishning maqsadi: a) talabalarda kompyuter tarmoqlari haqida tushuncha hosil qilish hamda kompyuter tarmoqlaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish.
b) Talabalarda Internet Explorer dasturi haqida tushuncha hosil qilish hamda unda ishlash ko‘nikmasini shakllantirish.
Masalaning qo‘yilishi: berilgan topshiriqlarga yozma javob yozing va amaliy bajaring.
Topshiriqlar:
Kompyuter tarmoqlari deganda nimani tushunasiz?
Kompyuter tarmog‘i shartli ravishda necha turga bo‘linadi va qaysilar?
Windowsda operatsion tizimi ish stolidagi «Сетевое окружение» (Tarmoq doirasi) ilovasining vazifasi?
Windowsda operatsion tizimi ish stolidagi «Сетевое окружение» (Tarmoq doirasi) ilovasi orqali ma’lumotlar almashish jarayonini tushuntiring?
Mahalliy (lokal) kompyuter tarmog‘i?
Tarmoqlarda koaksial va optik-tolali simlar ahamiyati?
Mintaqaviy (hududiy-regional) komyuter tarmog‘i?
Kompyuter tarmoqlari tarixi?
Global (umumjahon) kompyuter tarmog‘i – Internet tarmog‘i?
Axborot-kommunikatsiya tarmoqlari – texnologiyalari?
Brouvzerlar nima, Internet Explorer brouvzeridan foydalanish, uning oddiy tugmalari vazifalarini ayting.
Boshqa qanday internet brouvzerlarini bilasiz va ularning ishlash jihatlari.
Internet provayder nima.
O‘zbekistondagi internet provayderlari nomi va web sahifa manzillarini ayting.
Internetga bog‘lanishning qanday usullari bor.
Internet sahifalari (web sayt) deganda nimani tushunasiz?
Internet va intranet?
Internetdan biror ma’lumotni qidirish va undan foydalanish.
Internetdan mutaxassislikka oid ma’lumotlarni qidirish.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti

Nazorat uchun savollar
Animasiyaning asosiy tushunchalari nimalardan iborat?
Ketma-ket kadrli va interpolasion animasiya nima?
Macromedia Flash MX dasturi xususiyatlari.
Flash dasturidagi vaqt shkalasi imkoniyatlari.
Motion holatini qanday qilib o’rnatish mumkin.
Paint Bucket (U) elementi vazifasi nimadan iborat
Motion Tweening usulini tushuntirib bering.
21- LABORATORIYA ISHI
Mavzu: Ulead Videostudio dasturida matnlar, ovoz va videolar bilan ishlash
Ishning maqsadi: 1) Ulead Videostudio 11 dasturida matnlar bilan ishlashni o’rganish; 2) Ulead Videostudio 11 dasturida ovoz va videolar bilan ishlashni o’rganish
Masalaning qo‘yilishi: Quyida bеrilgan topshiriqlarga yozma javob yozing va amaliy bajaring.
Nazariy qism:
Ulead Videostudio 11 dasturida matn ovoz va video bilan birgalikda ishlash yoki turli videoeffektlar yaratish mumkin mumkin. Ulead Videostudio 11 dastur quyidagi ketma-ketlikni bajarish orqali ishga tushiriladi: PUSK→Все программы→ Ulead Videostudio 11. Ekranda quyidagi oyna hosil bo’ladi: (16-rasm).
16-rasm
Birinchi qatordagi VideoStudio Editor bo’limini tanlaymiz. Quyidagi ishchi oyna hosil bo’ladi:
Yuqoridagi paneldan Title bo’limini tanlaymiz va o’ng yuqori tarafda hosil bo’lgan matn yozish uchun mo’ljallangan maxsus andozalardan birini tanlaymiz. So’ng asosiy darchaga kerakli matnni kiritish mumkin.( 17-rasm)
17-rasm
Yozilgan matnni sichqoncha yordamida pastki qismga tushirish mumkin.
18-rasm.
Bunday matnlar asosan film yoki roliklarning nomini berishda ishlatiladi. Ulead Videostudio 10 dasturida ishlangan ixtiyoriy faylni kompyuter xotirasiga saqlash odatdagidek File menyusidagi Save qismidan VSP formatida saqlash mumkin. Yoki yuqori paneldagi Share bo’limiga kiriladi. (18-rasm)
19-rasm
Tayyor faylni rasmda ko’rsatilganidek Create Video File qismiga kirib kerakli formatda kerakli joyga yoki diskka saqlash mumkin.
Mavzu: Ulead Videostudio dasturida ovoz va videolar bilan ishlash
Nazariy qism:
Ulead Videostudio 11 dasturida ovoz videolar bilan ishlash uchun kerakli faylni kompyuter xotirasidan yoki tashqi qurilmalardan chaqirib olish mumkin. (19-rasm)
19-rasm
Bu ro’yxatdan video, rasm yoki ovozli fayllarni chaqirib olish mumkin.
20-rasm
Ovozli fayl chaqirib olingandan so’ng Audio Viev qismiga kirilsa ovozli fayl ovozini pasaytirish, yuqorilatish imkoniyati paydo bo’ladi. (21-rasm)
21-rasm
|
- LABORATORIYA ISHI - Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat universiteti

16- LABORATORIYA ISHI
Mavzu: Kompyuter grafikasi.
Corel Draw grafik prosessorida ob’ektlar bilan ishlash asoslari. Sodda geometrik figuralar va turli bo’yoq (zalivka)lar yordamida tasvirlar yaratish
Ishning maqsadi:
a) talabalarda Kompyuter grafikasi haqida qisqacha nazariy ma’lumotlar hosil qilish.
b) talabalarda Corel Draw grafik muharririda amaliy ishlash ko‘nikmasini hosil qilish.
Masalaning qo‘yilishi:
a) bеrilgan 1-topshiriq savollariga javob bering.
b) bеrilgan 2-topshiriqlarni har bir talabaning jurnaldagi o‘rniga qarab, tanlash asosida amalda bajarilsin. c) 3-topshiriqni har bir talabaning o‘zi mustaqil tanlagan holda bajarsin.
Nazariy ma’lumotlar:
COREL DRAW- vektorli grafikaning WINDOWS operatsion sistemasida ishlaydigan yangi grafiklar yaratish va tahrir qiluvchi dasturidir.Uning yordamida turli grafik kыrinishlarni loyihalash, fotomatn,tasvirlar ustida ishlash, ayniqsa badiiy kыrinishdagi kompazitsiyalarni tahrir qilish bilan bog`liq amallarni bajarish mumkin. COREL DRAW muharrirni ishga tushirish uchun COREL DRAW ning belgisiga borib «sichqoncha»ni yoki ENTERklavishini bosish kerak.
m enyu qatori Atributlar paneli
Yangi varaqqa o’tish
Elementi varaqni holatini o’zgartirish ranglar palitrasi
1.2-rasm COREL DRAW muharririni kurinishi
COREL DRAW boshqa grafik muharrirlariga nisbatan matnlar bilan yaxshi ishlaydi,ya’ni nashriyot sistemalarida ,masalan,yumoristik yoki boshqacha kitoblarni har xil va turli ыlchamdagi harflar bilan yozish mumkin. Siz ыzingiz fotosuratingizni skanerdan ыtkazib, COREL DRAW yordamida shu rasmingizni chiroyli portretga aylantirishingiz mumkin. Ыz-ыzidan ma’lumki
Bunday professional murakkab grafik muharririda fayllarning kengaytmasi filt/cdr kыrinishda bыladi.
Fayllarni import va eksport qilish eng yaxshi qulayliklardan biri hisoblanadi. Ayniqsa kompakt diskdan fayllarni import qilish kup qыllaniladi.
COREL DRAW dasturida yangi matnlar yaratish uchun quyidagi oynadan foydalanamiz.
Matn kiritish uchun qurilmalar panelidagi A tanlab olinib varaq ustiga olib kelinib kerakli trayektoriya belgilab olinadi va kerakli sherifda yozila boshlaydi. Uni kыrinishi quyidagicha:
COREL DRAW kыpgina shakllar ustida amallar bajarish uchun qulay.
Masalan, uchburchak, yulduzcha ellipslar ustida turli amallar bajarish mumkin.Lekin bunda kыpburchaklar qavariq kыpburchaklar bыlishi kerak. Kыpburchaklarni chizish uchun maxsus ekran panellari mavjud. Kыpburchaklar bilan ishlaganda panel atributlaridan foydalanish kerak bыladi.
Qurilmalar paneli
|
V    x - Механика кириш

V x' -A si n( ) . (3.29)
Agar (9.1) dan yana vaqt bo’yicha hosila olsak, tebranayotgan nuqtaning tezlanishini topamiz:
W x '' Acos( ) . (3.30)
Yana (3.28) ifodani sinus orqali ham yozish mumkin va tebranayotgan nuqta tezligi va tezlanishi uchun (3.29) va (3.30) ga o’xshash ifodalarni hosil qilish mumkin. Garmonik tebranma harakatning grafigi sinusoida yoki kosinusoidadan iborat bo’ladi.
Erkin garmonik tebranishlarning differensial tenglamasi quyidagicha bo’ladi:
x '' 2 x 0 . (3.31)
Bu tenglamaning yechimi shunday ko’rinishga ega:
x Acos( ) . (3.32)
Bu tenglama yechimini kosinus orqali ham yozish mumkin.
Tebranayotgan sistema tashqaridan madad olib turmasa, vaqt o’tishi bilan so’nadi. Bunday holda so’nuvchi tebranishga ega bo’lamiz, uning differensial tenglamasi quyidagicha bo’ladi:
, (3.33)
bu yerda r — muhitning qarshilik koeffitsienti, k - kvazielastik kuch koeffitsienti, t — moddiy nuqta massasi.
Tebranayotgan sistemaga tashqi kuch davriy ravishda ta’sir etsa, majburiy tebranishlarga ega bo’lamiz. Bunday tebranishlarning differensial tenglamasi quyidagicha yoziladi:
, (3.34)
bu yerda K - elastiklik koeffitsienti, - sistemaning xususiy chastotasi, - majbur etuvchi kuch amplitudasi, - majbur etuvchi kuch chastotasi.
Majburiy tebranishlar amplitudasi majbur etuvchi kuchning chastotasiga bog’liq bo’ladi. Tebranayottan sistemaning xususiy chastotasi majbur etuvchi kuchning chastotasiga teng bo’lganda tebranishlar amplitudasi maksimal qiymatga erishadi. Bu hodisaga rezonans deyiladi.
Bir yo’nalishda bir xil davr bilan tebranayotgan ikki sistemaning tebranishining qo’shilishini ko’ramiz.
|
F   P*S . (3.44) - Механика кириш

F P*S . (3.44)
S ga ta’sir etuvchi kuchga,
P , (3.45)
esa, bosimga tengdir. Bu elementar tushunchalardan foydalanib idish devoriga urilayotgan molekulalarning usha idish devoriga beradigan bosimini hisoblasak, quyidagi ifodani hosil qilamiz.
R nmv2 , (3.46)
Gaz molekulasining ilgarilama harakati kinetik energiyasini hisobga olib (3.3) dan
P nEkin , (3.47)
ga ega bo’lamiz. Bir atomli ideal gaz molekulasining ilgarilanma harakatining o’rtacha kinetik energiyasi uchun shunday ifoda mavjud:
Ekin k T , (3.48)
bu yerda k—Bolsman doimiysi, k 1,38*10-23 J/K
SHunisi qiziqki, Ekin faqat temperaturaga bog’liq bo’lib, molekulaning massasiga bog’liq emas. (3.48) dan ko’rinadiki, temperaturaning absolyut shkalasi (Bolsman shkalasi) bevosita fizik ma’noga ega bo’lib qoladi. Absolyut 00 temperaturada molekulaning ilgarilama harakati butunlay to’xtab holadi. Lekin bu temperaturada molekula va atomlar ichidagi harakat to’xtamaydi. Agar tekshirayotgan gaz bir turli emas, balki har xil gaz aralashmasi bo’lsa, R1 , R2 , R3 va hokazo bu bosimlar parsial bosimlar deyiladi.
P P1 P2 ... Pn . (3.49)
|
X   X - Механика кириш

|
Механика кириш
|
bet | 12/37 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #251834 |
Bog'liq umumiy fizikaX X1 X2 A1cos( ) A2cos( ) . (3.35)
Bunday tebranishlarni qo’shilishini grafik ravishda ko’rish mumkin. Buning uchun ikkala tebranish amplitudalarini x, u da fazalarni hisobga olib chiziladi. So’ng A1 va A2 larni parallelogram qoidasi bo’yicha ko’shiladi va natijaviy tebranish amplitudasi A topiladi va umumiy tebranish tenglamasi yoziladi.
Garmonik tebranma harakat qilayotgan har qanday sistema ma’lum tebranish energiyasiga ega bo’ladi. Bu energiya quyidagicha ifodalanadi:
W , (3.36)
bu yerda A - tebranish amplitudasi, K- elastiklik koeffitsienti.
Tebranayotgan sistemalarga misol sifatida matematik va fizik mayatniklarni ko’rsatish mumkin. Ularning harakat tenglamasi quyidagicha:
, (3.37)
bu yerda - mayatnikning burilish burchagi, - ikki mayatnik uchun har xil ko’rinishga ega bo’lgan kattalik. Bu tenglamaning yechimi quyidagicha:
Acos( t 0) . (3.38)
Matematik mayatnik uchun tebranish davri shunday ko’rinishga ega:
, (3.39)
bu yerda l - matematik mayatnikning uzunligi, g - erkin tushishi tezlanishi.
Fizik mayatnik uchun tebranish davri quyidagicha bo’ladi:
, (3.40)
bu yerda I- fizik mayatnikning inersiya momenti, t – massasi , L - fizik mayatnikning osilish nuqtasi bilan massa markazi orasidagi masofa.
Tebranishlarning fazoda tarqalishiga to’lqin deb ataladi. To’lqinlar ikki xil bo’ladi: kundalang va buylama to’lqinlar. Kundalang to’lqinlarda muhitning zarralari to’lqin tarqalayotgan yo’nalishga perpendikulyar yo’nalish bo’ylab tebranadi. To’lqin uzunligi , to’lqin tezligi v, tebranish davri T va chastotasi n orasida quyidagi boglanish bor:
|
| |
Механика кириш - bet 10

|
Механика кириш
|
bet | 10/37 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #251834 |
Bog'liq umumiy fizikaFel -kx a P , (3.26)
bu yerda, a - elastiklik koeffitsienti deyiladi. Elastiklik koeffitsienti a ga teskari bo’lgan kattalik YUng moduli yoki
elastiklik moduli deyiladi va ye harfi bilan belgilanadi. YUng moduli ye son jihatdan birga teng bo’lgan nisbiy uzayishni hosil qilish uchun kerak bo’ladigan kuchlanishga teng. Elastiklik koeffitsienti a son jihatdan bir birlik kuchlanish ta’siridagi nisbiy uzayishga teng. Elastik deformatsiyada jism potensial energiyaga ega bo’ladi.
U yoki bu darajada takrorlanuvchanligi bilan ajralib turadigan jarayonlarga tebranishlar deyiladi. Takrorlanayotgan jarayonning fizik tabiatiga qarab tebranishlar mexanik, elektromexanik, elektromagnit va boshqalarga ajraladi. Biz mexanik tebranishlarni ko’ramiz. Tebranishlar erkin (yoki xususiy) tebranishlar, majburiy tebranishlar, avtotebranishlar va parametrik tebranishlarga bo’linadi.
Muvozanat holatidan chiqarilganidan so’ng, o’zicha tebranadigan sistemadagi tebranishlarga erkin yoki xususiy tebranishlar deyiladi. Masalan, matematik mayatnikning tebranishi erkin tebranishlarga misol bo’ladi.
Tebranishlar sinus yoki kosinus qonuni bo’yicha sodir bo’lsa, bunday tebranishlarga garmonik tebranishlar deyiladi. Garmonik tebranishlar tenglamasi shunday yoziladi:
X Acos Acos( ), (3.27)
bu yerda A - amplituda, - tebranish fazasi, - doiraviy yoki siklik chastota.
Tebranish amplitudasi A deb tebranayotgan nuqtaning muvozanatdan chetga maksimal siljish kattaligiga aytiladi. Tebranish fazasining fizik ma’nosi shundan iboratki, u vaqtning istalgan paytidagi siljishni, ya’ni tebranayotgan sistemaning holatini belgilaydi. Fazaning 2 rad o’zgarishiga bir davr T ga teng vaqt oraligi mos keladi. Vaqt birligidagi tebranishlar soni n ga chastota deyiladi. U T davr bilan shunday bog’langan:
. (3.28)
Tebranish chastotasining birligi 1 Gers. I Gers chastota bir sekunddagi nuqtaning tebranishlariga teng. Garmonik tebranma harakat qilayotgan jismning V tezligi (9.1) ifodadan vaqt bo’yicha olingan hosilaga teng.
|
| |
atomli molekula (qattiq bog’lam)

|
atomli molekula (qattiq bog’lam)
|
bet | 17/37 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #251834 |
Bog'liq umumiy fizika2 atomli molekula (qattiq bog’lam) i 5 , tebranish yo’q .
3 atomli molekula (elastik bog’lam) i 7 , tebranish bor.
3 va undan ortik (qattiq bog’lam) i 6 , tebranish yo’q.
Gaz molekulalarining tezligi son jihatidan va yo’nalish bo’yicha ularning bir-biri bilan to’knashuvi natijasida, doimo o’zgarib turadi. Tezlikning barcha yo’nalishlari teng ehtimolli bo’lgani uchun, molekulalar har bir yo’nalish bo’yicha teng taqsimlanadi; har qanday orientirlangan d fazoviy burchak ichida har bir paytda o’rta hisobda bir xil dN sondagi molekulalarning harakat yo’nalishi yotadi. Tezliklarning son qiymatiga kelsak tezlikning 0 dan bo’lgan qiymatlari bir xil ehtimollik bilan uchramaydi. CHunki to’knashuvlarda molekulalarning tezligi tasodifiy ravishda o’zgaradi. Agar hamma molekulalar bitta molekula bilan to’qnashib unga energiya bersalar ham, bu molekulaning tezligi chekli qiymatga ega bo’ladi ( bo’lmaydi ). Bu protsess ehtimolligi kichikdir, ya’ni o’rtacha tezlikdan katta bo’lgan tezliklar ehtimoli kichikdir. Agar to’knashuvdagi 1 ta molekula to’xtab koladigan protsess bor desak, u protsess ehtimoli ham kichikdir, demak v>>0 bo’lganda ham, v>> bo’lganda ham shunday tezlikli molekulalar uchrash ehtimoli 0 ga intiladi.
Aytilganlardan xulosa qilib, molekulalarning tezliklari asosan eng katta ehtimolli biror qiymatga yaqin bo’ladi deyish mumkin. Gaz molekulalarining tezliklari bo’yicha taqsimlanishini nazariy yo’l bilan Maksvell topgan bo’lib, uning ko’rinishi
dn , (3.52)
(3.9) ga Maksvell taqsimot funksiyasi deyiladi ( bu yerda v0 - nisbiy tezlik, vo - oniy tezlik, ve – eng katta ehtimolli tezlik). Taqsimot funksiyasi gazning turiga va holat parametri T ga bog’liq ekan, lekin R va V ga bog’liq emas. Taqsimot funksiyasining maksimum qiymatiga mos keluvchi tezlikning ehtimoli ravshanki eng katta bo’ladi. Uni eng ehtimolli tezlik deyiladi.
ve . (3.53)
Maksvell taqsimot funksiyasidan foydalanib, molekulyar fizikada muhim rol o’ynaydigan kattaliklar: o’rtacha arifmetik tezlik v, o’rtacha kvadratik tezlik vkv ni topish mumkin;
v . (3.54)
vkv . (3.55)
Endi gaz tashqi maydonda masalan, og’irlik kuchi maydonida bulsin. Bu holda gazning bosimi hamma yerda har xil bo’ladi. Bu holni L. Bolsman o’rgangan va gaz molekulalarining og’irlik kuchi maydonida taqsimlanishi uchun shunday formula chiqargan:
n n0*exp(- ) . (3.56)
bu yerda: Er— potensial energiya, pa — potensial energiya nol bo’lgan nuqtadagi molekulalarning zichligi.
Bu formula Bolsman formulasi deyiladi va u gazning zichligini potensial energiya bilan o’zgarishini ko’rsatadi. Gaz bosimi molekulalar zichligidan kT o’zgarmas kattalik bilan farq qiladi.
SHuning uchun (3.13) formulani shunday yozish mumkin:
|
| |