nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-BO„LIM. TO„QIMACHILIK MASHINASOZLIGI TEXNOLOGIYASI

8
olmosli xon bilan ishlov berish, detallarga o„lchamli ishlov berishni elektrofizikaviy,
elektrokimyoviy, ultratovushli, lazerli usullarini keng qo„llash;
yangi materallardan
tayyorlangan kesuvchi asboblarni qo„llash, borli yarim kristalli nitrit kubini (elbor-R),
sintetik yarim kristalli olmoslar – qiyin ishlov beriladigan va toblangan po„latlar,
rangli metallar qotishmalari va uzilib qoladigan yuzali cho„yan detalarga ishlov
berishda olmosli asboblarni keng qo„llash va qattiq qotishmali asbobni etkazish; faol
nazorat vositalarni qo„llash va hakozolar.
Ommaviy va katta seriyali ishlab chiqarish sharoitlarda ishlab chiqarish
jarayonlarni majmuaviy mexanizatsiyalashgan va avtomatlashtirish uchun majmuaviy
mexanizatsiyalashgan va avtomatlashtirilgansexlar;
avtomatik va moslanuvchan
avtomatlashtirilgan
chiziqlarni
(MACH);
maxsus
va
agregatli
dasgoxlarni;
avtomatlashtirilgan transport – omborxona tizimlarini qo„llash maqsadga muvofiq.
Seriyali, mayda seriyali ishlab chiqarishga ega mexaniksexlar uchun texnologik
umumiylikka ega detallar guruhi va mayda seriyali ishlab chiqarishga ega
mexaniksexlar uchun texnologik umumiylikka ega detallar guruhi va qismlarini
tayyorlash bo„yicha sozlanuvchan texnologiyaga ega moslanuvchan ishlab chiqarish
tizimlarini (sex,
uchastka, moslanuvchan modullar); robotlashtirilgan texnologik
majmualar; SDBli dastgohlarni, ishlab chiqarish robotlari va manipulyatorlarni;
texnologik jarayonini avtomatik loyihalash tizimlari (TJ ALT); avtomatlashtirilgan
omborxonalar; detallarni operatsiyalararo
siljishini mexanizatsiyalash;dastgohdan
tashqarida asbobni tayyorlash va sozlash kabilarni qo„llash nazarda tutiladi.
Yorug‘lik texnik jihozlari - "Orlan-10" uchuvchisiz uchish apparatining taktik-texnik ko‘rsatgichlari bo‘yicha

12
og‘zidan o‘tkazgichlar orqali apparatning bakiga borib tushadi. Yoqilg‘i bilan
bakni to‘ldirish talab qilinadigan sathi rejalashtirilgan parvoz vazifalaridan kelib
chiqib hisob-kitob asosida aniqlanadi (umumiy sig‘imning 50%dan kam
bo‘lmagan darajada) va uchirishdan oldingi tayyorgarlik bosqichi mobaynida
belgildangan miqdorda yoqilg‘i bilan to‘ldiriladi.
1-jadval. Bakga quyiladigan va ishlatiladigan yoqilg‘i miqdori to‘g‘risida
ma’lumot.
Bakga quyiladigan yoqilg‘i
miqdori
Ishlatiladigan yoqilg‘i
miqdori
To‘kib tashlanadigan
ishlatilmaydigan yoqilg‘i
miqdori
5030 ml
4920 ml
110 ml
DIQQAT. UUA YOQILG‘I BAKINING SIG‘IMI QUYILADIGAN
YOQILG‘I
MIQDORIDAN
QO‘PROQ
BO‘LGANLIGI
SABAB
(KONSTRUKTIV XUSUSIYATLARIGA BOG‘LIQ), APPARATGA YOQILG‘I
QO‘YISH FAQAT OLDINDAN O‘LCHANGAN VA 1-JADVALDAN QO‘P
BO‘LMAGAN MIQDORDA QO‘YILISHI LOZIM. AKS HOLDA UUA
MAKSIMAL
UCHIRISH
OG‘IRLIGIDAN
KO‘PAYIB,
UCHIRISH
QURILMASIDAN UCHIRISH MOBAYNIDA AVARIYA HOLATI YUZ
BERISHI MUMKIN.
UUAga yoqilg‘i tayyorlashda yo‘riqnomada nazarda tutilgan benzin va unga
mos keluvchi moy ko‘llaniladi.
− asosiy – yuqori sifatli etillashtirilmagan benzin premium evro-95
GOST R 51866-2002 hamda 1:30 nisbatda Motul 2T KART GRAND
PRIX moyi.
− o‘rnini bosuvchi – oddiy sifatli etillashtirilmagan benzin regulyar evro-92
GOST R 51866-2002 hamda 1:30 nisbatda ikki taktli, maksimal yuqori
yonish tempraturaga ega dvigatellar uchun ishlatiladigan sintetik moy.
UUA kuch qurilmasi tarkibiga kiruvchi ichki yonuv porshenli dvigatelining
o‘rtacha yoqilg‘i sarfi soatiga 400±10 mlni tashkil qiladi (3000 metr baladlikgacha
shu bilan birga gorizontal parvoz davomida 80±5km/soat tezlikda).
UUA fyuzelyajida yoqilg‘i tizimi elementlarining joylashuv tasviri 7-rasmda
keltirilgan.
-variant (Foydali yuklama). Infraqizil diapazondagi gyro-

4.2. 3-variant (Foydali yuklama). Infraqizil diapazondagi gyro-
stabillashtirilgan optik-elektron tizim (GOES-IK).
7-jadval – 3-variant (Foydali yuklama) ning asosiy texnik tavsiflari
Xususiyati
Qiymati
Diametri, mm
127
O‘rnatish gardishidan balandligi, mm
155
To‘liq balandlik, mm
160
Og‘irligi, kg,
ortiq emas
1,1
Elektr kuchlanish, V
17-33
Nominal zo‘riqishida (20V) tok iste'moli, A, ortiq emas
1,0
Rasm (video) turi
Oq-qora
Rasm kardrining o‘lchami, piksellar, dan kam emas
640×480
Videoni kodlash rejimi, formati
PAL
Video kadrlar tezligi, kadr/s, kamida:
- raqamli stabilizatsiya o‘chirilgan rejimda
- raqamli stabilizatsiya rejimida
25
25
Videoni qayta ishlash yo‘lidagi kechikish, s, ko‘p emas:
- raqamli stabilizatsiya o‘chirilgan rejimda
- raqamli stabilizatsiya rejimida
0,02
0,02
Uzluksiz ishlashning maksimal vaqti, soat, kam emas
10
400 dan 4000 m gacha bo‘lgan parvoz balandligidagi chiziqli er o‘lchamlari, m
Ot 0,4 do 3
Er usti ob’ektlarining koordinatalarini ularning tekis erlarda olingan
tasvirlaridan aniqlashning o‘rtacha kvadratik og‘ishi, m, ko‘p bo‘lmagan:
a) uchib utishda:
1) 400 dan 4000 m gacha bo‘lgan uchish balandligi oralig‘ida, m:
− σx
− σu
b) nishondan kamida uchta uchib o‘tish sharti bilan:
2) 400 dan 1000 m gacha bo‘lgan uchish balandligi oralig‘ida, m:
3) 1000 dan 4000 m gacha bo‘lgan uchish balandligi oralig‘ida, m:
40
50
30
70
GOES-IK dan UUA uskunasiga video uzatish interfeysi
Analog signal, PAL
Telemetrik axborot uzatish uskunasi bilan GOES-IK interfeysi:
-
turi
-
signal darajasi, V
-
jismoniy tezlik, bit/s
-
har bir yo‘nalishda maksimal kanal yuki, bit/s
UART
RS232 12 V
115200
7000
UUA navigatsiya uskunalari bilan GOES-IK interfeysi:
- turi
- signal darajasi, V
- aloqa kanalining turi
- jismoniy tezlik, bit/s
UART
TTL 3.3 yoki RS232
Bir yo‘nalishli (qabul)
38400
Kameraning azimut o‘qi (gorizontal) bo‘ylab burilish burchagi, daraja
chegaralanmagan
Kameraning vertikal o‘q bo‘ylab burilish burchagi, daraja, dan kam emas
- 100 dan +5 gacha
GOES-IK ning yig‘ilgan holatda ko‘rinishi 23-rasmda ko‘rsatilgan.
41
23-rasm. GOES-IK ning yig‘ilgan holatda tashqi ko‘rinishi
a) kiritilgan;
b) chiqarilgan.
1
2
3
4
1 ‒
videokamera, 2 ‒
himoya plastik
parda, 3 ‒
shaffof almashtiriladigan
optik
plyonkali parda oynasi,
4 ‒ GOES-IK asosi
http://fayllar.org
Energiya bilan ta’minlash tizimi - "Orlan-10" uchuvchisiz uchish apparatining taktik-texnik ko‘rsatgichlari bo‘yicha

|
"Orlan-10" uchuvchisiz uchish apparatining taktik-texnik ko‘rsatgichlari bo‘yicha
|
bet | 7/18 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 79,17 Kb. | | #248576 |
Bog'liq Orlan-10 uchuvchisiz uchish apparatining taktik-texnik ko‘rsat-fayllar.org (1)1.11. Energiya bilan ta’minlash tizimi
Energiya bilan ta’minlash tizimi:
− elektroenergiyaning asosiy manbasida ishlash chog‘ida bort jihozlarini
elektr oziqlantiradi;
− generator, generator-starterni boshqarish bloki ishdan chiqqanda yoqi
ichki yonuv dvigateli to‘xtab qolganda parvozni yakunlash uchun
akkumulyator batareyasidan istimolchilarni cheklangan vaqt davomida
avariya elektr ozuqa bilan ta’minlaydi. Bunda besh marta dvigatelni qayta
o‘t oldirish hisobga olingan;
− dvigatelni avtonom tarzda o‘t oldirish;
− erda AKBni tashqi tok manbasidan zaryadlash, bunda dvigatel o‘chirilgan
holatda bo‘ladi.
Ushbu vazifalarni bajarish uchun UUA 12 V doimiy tok kuchlanishdagi
elektr bilan ta’minlash tizimi bilan jihozlangan.
Elektr bilan ta’minlash tizimi uchun 12 V doimiy tok kuchlanishdagi elektr
toki beruvchi manbaa dvigatel valida o‘rnatilgan generator-starter hisoblanadi.
Generator-starter dvigatel valining aylanishidan hosil bo‘lgan mexanik enirgiyani
elektr energiyaga aylantiradi. Akkumulyator batareyasi dvigatelni yoqish uchun
tok manbai va zaxira tok manbai hisoblanadi.
Akkumulyator batareyasi – Texnik tasniflari
Asosiy ma’lumotlar:
Nominal sig‘imi, mAch ...................................................................................................... 7800
Kuchlanish (to‘liq zaryadlanganda):
– bo‘sh holda, V ........................................................................................... 12,6
–10 A kuchlanganda, V................................................................................... 12
Og‘irligi, g ............................................................................................................................ 805
Gabarit o‘lchamlari, mm............................................................................. 174,0 × 88,5 × 69,0
Akkumulyator (element) turi ................................................................................. litiy–polimer
Akkumulyatorlar (elementlar) soni .......................................................................................... 9
Ulanish turi ........................................................................................................................ 3S3P
Minimal ruxsat etilgan kuchlanish, V ...................................................................................... 9
Nominal kuchlanish, V ........................................................................................................ 11,1
|
| |
-jadval 
Maqsad turlari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

19
- davlat va uning atrofidagi mavjud iqtisodiy tizim sharoitida erishiladigan
bо‗lishi;
- firmaning imkoniyatlaridan kelib chiqib, real bо‗lishi;
- firma personalining xususiyatlari nuqtai nazaridan amalga oshiriladigan
bо‗lishi;
- muayyan bо‗lishi, ya‘ni miqdoriy kо‗rsatkichlar bilan ifodalanishi;
- moslashuvchan, ya‘ni tashkilot faoliyatining tashqi va ichki sharoitlari ta‘siri
ostida о‗zgarishga qodir bо‗lishi;
- tashkilotning barcha maqsadlari о‗zaro monand uyg‗unlashishi, ularni amalga
oshirish jarayonida personal harakatlarining muvofiqligini ta‘minlashi, yaxlit tizimni
о‗zida namoyon etishi lozim.
Menejmentda
tashkilotning umumiy maqsadlari bilan birga uning
lokal
maqsadlari, ya‘ni ishlab chiqarish va boshqaruv bо‗linmalari
hamda kichik
tizimlarining maqsadlari ham ishlab chiqiladi. Bunda lokal maqsadlar umumiy
maqsadlarning tarkibiy qismi hisoblanadi, yoki,
boshqacha aytganda, lokal
maqsadlarga erishish jarayoni umumiy maqsadlarni amalga oshirishga yо‗naltirilgan.
Qо‗yilgan maqsad biz istagan natijadan iborat bо‗ladi. Agar yaxshi natijalarga
erishmoqchi bо‗lsangiz о‗z oldingizga yaxshi maqsadlar qо‗ying.
Vaqt belgisiga
kо‗ra ular strategik, joriy va tezkor maqsadlarga bо‗linadi.
Joriy maqsadlar deganda, bir yil ichida,
yil choragi, bir oy va undan ham kamroq
muddat mobaynida amalga oshiriladigan maqsadlar tushuniladi. Masalan, korxona
bо‗limlari oldiga bir yil mobaynida amalga oshirilishi mо‗ljallangan
qyyidagi funksional
joriy maqsadlar qо‗yilgan bо‗lishi mumkin (1.3-jadval).
Maqsadlarni belgilashga joriy maqsadlar nuqtai nazaridan yondoshuv, yani har bir
bо‗linma maqsadlari, ularni bajarish muddatlari, aniq ijrochilar,
aniq maqsadli tadbirlar,
resurslar manbalari, belgilangan tadbirlar bajarilishining asoslab berilishi barcha bо‗g‗inlar
va darajalarda boshqaruv ishonchliligini oshirish kafolatini beradi, butun boshqaruvning
apparati harakatlarini pyxta bо‗lishini belgilaydi.
Introduction - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Introduction
3
Chapter I
Management system
5
1.1.
Management: basic concepts
5
1.2.
Management Goal
16
1.3.
Management principles
34
1.4.
Management Functions
39
1.5.
Management Methods
51
1.6.
Organizational structure
65
1.7.
Management Technology
86
1.8.
Management Technique
90
1.9.
Information and communication in management
93
Chapter II
Organization of management
103
2.1.
Organization Theory and Organizational Relations in
Management
103
2.2.
Design of management systems
114
2.3.
Organizational forms of enterprises of a market economy
121
2.4.
Organizational culture in management and its development
132
2.5.
Management decisions
143
Chapter III
Functional Management
156
3.1.
Methodology for managing the areas of activity of a
business organization
156
3.2.
Marketing Management
164
3.3.
Management of technical preparation of production
170
3.4.
Operational production management
175
3.5.
Inventory management
181
3.6.
Control over the production activities of the enterprise
187
Chapter IV
Target Management
191
4.1.
Performance Management
191
357
4.2.
Innovation Management
196
4.3.
Quality Management
204
4.4.
Financial management
211
4.5.
Risk management in the management
221
4.6.
Office management
229
4.7.
Environmental Management
232
Chapter V Personnel Management
235
5.1.
The essence of personnel management
235
5.2.
HR Management System
238
5.3.
Staff development
247
5.4.
Assessment of staff
251
5.5.
Theory of staff motivation
255
5.6.
Methods of staff motivation
265
5.7.
Organization of the personal work of the head
268
5.8.
Manager-leader
273
Chapter VI
Basics of the formation of the entrepreneurial
component
275
6.1.
Entrepreneurial component as the basis of personnel
management
275
6.2.
Entrepreneurial component development
292
6.3.
Formation of entrepreneurial skills of personnel to
optimize their activities
301
Chapter VII
Effectiveness of management
315
7.1.
Formation of entrepreneurial skills of personnel to
optimize their activities
315
7.2.
Globalization of the labor and management process
328
Glossary
336
Test questions
345
Using literture
353
N.Q. YО‗LDOSHEV, D.T. YUSUPOVA
TIZIMLI MENEJMENT
NAZARIYASI
―IQTISODIYOT‖ – 2019.
Muharrir
Mirhidoyatova D.
Мusahhih
Matxo`jayev A.O.
Litsenziya AI № 240 04.07.2013. Terishga berildi 8.10.19. Bosishga ruxsat
etildi 22.10.2019. Qog‗oz bichimi 60х80 1/16. Times garniturasi. Ofset bosma.
Ofset qog‗ozi. Shartli bosma tabog‗i 22,5. Hisob nashr varag‗i 22,2. Adadi ___ nusxa.
―IQTISODIYOT‖ nashriyoti DUKning matbaa bo‗limida chop etildi.
100003. Toshkent shahri Islom Karimov ko`chasi, 49-uy.
|
rasm. Boshqaruv tizimining boshqaruvchi va boshqariluvchi tizimchalari

10
ziddiyat nazardan tashqarida qoladi. Shuning uchun boshqaruv obyektining
boshqaruv buyruqlarini bajarishga imkoniyati va tayyorligi kanchalik tо‗lii hisobga
olinmasin, agar ular faqatgina samaraliroq boshqaruv ta‘sirlarini qidirish uchun asos
sifatida kо‗rib
chiqilsa, boshqaruv imkoniyatlarini baholash boshqaruvni amalga
oshirishning haqiqiy imkoniyatlariga adekvat bо‗lmaydi. Demak, boshqaruvni faqat
boshqaruv subyekti holatida kо‗rib chiqish mumkin emas.
Subyektning boshqaruv obyekti bilan о‗zaro hamkorligi uchun ular о‗rtasida
majmuaviy xarakterga ega munosabatlar mavjud bо‗lishi zarur. Bunda boshqaruvning
ayrim darajalaridagi munosabatlarning u yoki bu turi ustunlik qiladi. Iqtisodiy
munosabatlarga
asoslangan
boshqaruv
munosabatlari
keng
tarqalgandir.
Munosabatlarning quyidagi ikki turi boshqaruv uchun prinsipial bо‗ladi:
assotsiatsiyalangan mulk egalarining birgalikdagi faoliyati
jarayonida mehnatni
taqsimlanishi va kooperatsiyalashuvida vujudga keluvchi munosabatlar va mulk
egalari va ishlab chiqarish vositalaridan foydalanuvchilar о‗rtasida vujudga kelgan
yollash munosabatlari (tо‗lov munosabatlari).
Agar bir tomondan boshqaruv subyektida boshqarishga ehtiyoj va imkoniyat,
boshqa tomondan esa – boshqaruv obyekti boshqaruv buyruqlarini bajarishga ehtiyoji
va imkoniyati bо‗lsa, boshqaruv haqiqiy bо‗ladi.
Subyektning boshqaruvchilik
faoliyati bunda, u qanday maqsadlarni
kо‗zlashiga kо‗ra ma‘lum yо‗nalishda amalga oshiriladi. Agar boshqaruv maqsadlari
subyektning boshqaruv faoliyati jarayonida kо‗zlangan maqsadiga mos kelsa, u
samarali boshqarishga qaratilgan bо‗ladi.
Boshqaruv subyektining boshqaruvni amalga oshirish imkoniyati,
birinchidan
tashkiliy-texnik jihatlari bilan xodimlarda aloqa va axborotlarni uzatishning kerakli
kanallari, boshqaruvning talab qilishidagi texnikasining mavjudligi bilan,
ikkinchidan, boshqaruv subyektida boshqaruv obyektiga ta‘sir kо‗rsatishning, uning
yordamida buyruqlarni bajarishga undovchi dastaklarning mavjudligi bilan, ya‘ni
boshqaruv obyektining boshqaruv buyruqlarini bajarishga
imkoniyati va tayyorligi
bilan asoslanadi.
11
Menejment tizim sifatida. Boshqaruv faoliyatining barcha tomonlari obyektiv
tarzda о‗zaro bog‗langan. Shuning uchun qandaydir kichik tizimdagi har qanday
о‗zgarishlar barcha boshqa kichik tizimlardagi tegishli о‗zgarishlarni keltirib
chiqaradi (1.3-rasm).
Pnevmomexanik yigirish mashinalari

22
tarqalgan bo„lib, mehnat va mashina unumdorligi 2-3 marta oshirilgan va o„ram
masasi 4-5 kilogrammga etkazilganligi bilan ajralib turadi.
Tolalarning siklik qo„shilishi ipning chiziqli zichligi va pishiqligi bo„yicha
notekisligini 30-40
foizga kamaytirib, pnevmomexanik ipning iste‟mol xosalarini
oshiradi.
Pnevmomexanik yigirish mashinalari ishlatilishi va xom ashyo turiga qarab uch
xil
- kamerali, rotorli va kondersorli pnevmomexanik yigirish mashinalari bo„ladi.
Kamerali yigirish mashinalari keng ko„lamli iplarni tabiiy va kimyoviy tolalardan
tayyorlashda qo„llaniladi. Rotorli yigirish mashinalari esa past navli paxta tolasi va
chiqindi tolalardan katta chiziqli zichlikdagi iplar ishlab chiqarishda qo„llanilmoqda.
Aksariyat holatlarda chiziqli zichligi o„rtacha (T=18,5-50 teksgacha),
ayrim
hollarda katta chiziqli zichlikdagi (T=250 teksgacha) iplar turlicha tezliklarda
yigirilmoqda.RU-14, R-20, R-40, VT 905, VT-923, BT-924 rusumli pnevmomexanik
yigirish mashinalarida yigirish kamerasining aylanish chastotasi 50000 dan 150000
min
-1
gacha, BD-330, BD-340, BD-350, BD-380 mashinalarining
yigirish kameralari
aylanish chastotasi esa 31000 dan 120000 min
-
gachadir. Ayrim pnevmomexanik
yigirish mashinalarining texnik tavsiflari 1.1-jadvalda keltirilgan.
Zamonaviy pnevmomexanik yigirish mashinalarida cho„zish va pishitish
miqdori mashinaga o„rnatilgan boshqarish kompyuteri yordamida boshqariladi.
Mahsulot sifat ko„rsatkichlarini
nazorat qiluvchi sensorlar, shuningdek avtoechish
ham mavjud bo„lib, ajratilgan bobinalar maxsus bunkerda yig„iladi[4].
Yangi
yigirish
usullari:
friksion,
aerodinamik
(aeromexanik),
elimlab,
chirmoviqli, qo„shaloq, yuzaki pishitib ip olish mashinalari ham ishlatilmoqda.
Buyurtma (opsiya) asosida maxsus ip yigirishda istisno sifatida davriy ishlovchi
halqali yigirish mashinasi (selfaktor) ham xorijiy davlatlarda ishlatilmoqda.
Trikotaj mashinalari xozirgi kundaquyidagi zamonaviy
trikotaj mashinalari
ishlatilmoqda (1.10 va 1.11-rasm).
Trikotaj mashinalari trikotaj mahsulotlarini ishlab chiqarishga mo„ljallangan
bo„lib to„quv dastgohiga nisbatan yuqori unumdorlikka ega.
23
Bundan tashqari, trikotaj mashinalari oxirgi vaqtlarda keng tarqalgan sintetik va
sun‟iy iplarni ham qayta ishlaydi.
Trikotaj mashinasini asosiy konstruktiv ko„rsatkichlariga qo„ydagilar kiradi:
sinf,
ignali qadam, igna ilgagi qalinligi, silindr diametri va hakozalar. Bu
ko„rsatkichlar trikotaj mashinasini texnologik mo„ljali aniqlaydi.
Trikotaj mashinasi sinfi deyilganda uni ignadonni uzunligi birligiga to„g„ri
keluvchi iganlar soni tushuniladi. Sinf qanchalik yuqori bo„lsa, mashina tomonidan
ishlanadigan kalava shunchalik ingichka bo„lishi mumkin.
1.1-jadval
Pnevmomexanik yigirish mashinalarining
texnik tasniflari
2 - "Orlan-10" uchuvchisiz uchish apparatining taktik-texnik ko‘rsatgichlari bo‘yicha

22
1.13 Parvoz-navigasion jihozlari
Parvoz-navigasion jihozlari UUAni avtomatik, yarimavtomatik va avtonom
rejimlarida berilgan marshrut bo‘yicha boshqarish, shuningdek ekipajni parvoz-
navigasion ma’lumotlar bilan ta’minlash uchun mo‘ljallangan.
UUAning parvoz-navigasion jihozlariga kiradi:
− Havo parametrlarini aniqlovchi vosita;
− Samoletning havodagi holatini aniqlovchi vosita.
O‘z navbatida havo parametrlarini aniqlovchi vosita o‘z ichiga oladi:
− Parvoz balandligi va tezligining parametrlarini aniqlab beruvchi dinamik
va statik bosim tizimi;
− Statik va dinamik bosim o‘lchash datchiglari.
Statik va dinamik bosim o‘lchash datchiglari UUA harakatlanishida uning
havodagi tezligini va barcha foydalanish diapazonida barametrik balandligini
o‘lchashini ta’minlab beradi.
Samoletning havodagi holatini aniqlovchi vositalarga kiradi:
− 3 o‘qli ikki darajali giroskop (burchak tezligi datchigi);
− 3 o‘qli akselerometr;
− 2 o‘qli kompas, krenni, tangajni, samolet kursini, 3 o‘q atrofida
UUAning burchak tezligini, 3 o‘q bo‘ylab chiziqli tezlanishini,
UUAning magnit kursini va boshqa parvoz-navigasion ma’lumotlarni
aniqlash uchun mo‘ljallangan.
Datchiklardan olingan ma’lumotlar avtomatik boshqaruv tizimiga (ABT)
uzatiladi, qayta ishlanadi, undan keyin UUAning fazodagi holati aniqlanadi.
UUAning fazodagi holati bo‘yicha ma’lumotlar KTR moduli orqali EMBP UUA
boshqaruv operatoriga jo‘natiladi va tasvirlanadi.
2. Radioaloqali va radiotexnik jihozlar
Radioaloqali jihozlari o‘z ichiga komanda-telemetriya radiochizig‘i (KTR)
va ma’lumot jo‘natishning keng chiziqli yuqori tezlidagi kanali (ShPK).
Samolyotni boshqarish tizimi – qurilmalar tasnifi va ishlash

11
− yerdagi masofadan boshqaruv punkti (YeMBP) bilan aloqa mavjud
va to‘g‘ridan to‘g‘ri radioko‘rinish bor bo‘lgan holda parvoz dasturi
bo‘yicha avtomatik boshqaruv rejimidagi parvozni amalga oshirish;
− parvozning barcha rejimlarida hamda to‘g‘ri radioko‘rinish doirasida
YeMBP dan berilgan parvoz dasturini tezkor o‘zgartirish;
− YeMBP dan radiokomanda bo‘yicha yarimavtomatik rejimdagi parvozni
amalga oshirish (komandalar “
to‘g‘riga”, “
o‘nga” va “
chapga”,
“
o‘ziga”);
− YeMBP operatori tomonidan tuzilgan kirish va qo‘nish nuqtasida
parashyutni ochish chizmasiga asosan avtomatik kirish (
zaxod)
va qo‘nishni (
posadka) amalga oshirish;
Avtomatik boshqaruv tizimidan (ABT) olingan ma’lumot (telemetriya)
YMBPda boshqaruv aperatori avtomatlashtirilgan ish joyidagi ekranga chiqariladi.
Avtomatik boshqaruv tizim (ABT) rejimlarini boshqarish YMBP UUA
operatori yordamida amalga oshiriladi.
ISBN
 978-9943-6059-7-8 - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

3
KIRISH
Har qanday sohaning rivoji boshqaruvning
tashkil qilinganligi va
boshqaruvning samaradorligiga bog‗liq. Ba‘zi hollarda boshqaruvni iqtisod sohasida
samarador qilish tamoyillari, mukammalligi va usullarini ishlab chiqilishiga urg‗u
beriladi. Bu alohida e‘tibor, iqtisodchilarning о‗z mutaxassisliklari nuqtai-nazaridan
istiqbolga yо‗nalishi deb qabul qilingan.
Ta‘lim sohasida boshqaruvga nisbatan tizimli yondoshish,
uning mukammal
tamoyillari, usullari va uslubiyatlarini ishlab chiqib, boshqaruvni samarador qilish
jamiyatning istiqbolini belgilashi nuqtai-nazaridan benihoya muhimdir. Shu bilan
birga, boshqaruvning har qanday sohadagi rivoji va yutug‗i
bu boshqaruv faoliyat
yuritayotgan muayyan davlatning siyosatiga bog‗liq bо‗ladi.
Mamlakatimizning istiqboldagi rivojlanishini belgilab bergan ―2017-2021
yillarda harakatlar strategiyasi‖ boshqaruvi davrida ham, О‗zbekistonning tinchlik,
havfsizlik va barqaror ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti davrida ham,
xalqaro
integratsiyadagi faol hamkorligi yanada kuchayadi. Hayotimizga kirib kelayotgan
kо‗plab xalqaro zamonaviy tajribalar, texnologiyalar zamonaviy boshqaruv
mutaxassislarini talab qilmoqda. Bu yо‗nalishda oliy ta‘limda ―Tizimli
menejment
nazariyasi‖ fanini mukammal о‗rganish muhim ahamiyatga ega.
Har qanday fanni о‗rganish uning tadqiqot obyektini belgilashdan boshlanadi.
Fanning tadqiqot – о‗rganish obyektlari qanchalik mukammal, atroflicha belgilangan
bо‗lsa, fanning maqsadi va vazifalarini qо‗yish osonlashadi, о‗rganuvchi uchun
tushunarli bо‗ladi. Fanning о‗rganish obyektlari esa, fan shakllanishi jarayonida yoki
insoniyatning hayotiy talablari asosida kelib chiqishidagi
dolzarblik masalalari,
muammolarining kо‗payib, kuchayib borishi natijasida tabiiy yoki sun‘iy holatlar,
vaziyatlar bо‗lishi mumkin. Hayotimizga kirib kelayotgan ―Tizimli menejment
nazariyasi‖ fani ham iqtisodiyotni samarali boshqarishning ehtiyoji natijasida kelib
chiqqan gumanitar, ijtimoiy, iqtisodiy va amaliy fanlardan hisoblanadi.
Hozirda kunda davlatimizning xalqaro integratsiyada jadal rivojlanayotganligi,
xalqaro miqyosdagi iqtisodiy va madaniy aloqalarning
tobora rivojlanib
borayotganligi, milliy mahsulotlarni ishlab chiqish va ularning sifatini jahon
4
andozalarida tayyorlash, kirib kelayotgan investitsiyalar bilan hamkorlikda
ishlashning talablari va zarurati yuzasidan tashkilotlar
qanday va qaysi tizimda
bо‗lishidan qat‘iy nazar о‗z faoliyatida eng kam xarajatlar bilan belgilangan
maqsadlarga erishishi uchun tizimli menejmentning tamoyillari va usullarini izchil
о‗rganishlari va amaliyotda foydalanishlari lozim bо‗lmoqda. Bu yо‗nalishda
zamonaviy menejerlarni tayyorlash ehtiyojlarini ham hisobga olish juda muhim
vazifalardan hisoblanadi.
―Tizimli menejment nazariyasi‖ fani 5A230201 ‒ Menejment (tarmoqlar va
sohalar) ixtisosligi bо‗yicha mutaxassis kadrlarni tayyorlashda о‗qitilmoqda.
Ushbu
zaruratni hisobga olib mazkur darslik yangi о‗quv adabiyotlari avlodini yaratishdagi
qо‗yiladigan talablar asosida tayyorlandi.
UUAning asosiy texnik tasniflari - "Orlan-10" uchuvchisiz uchish apparatining taktik-texnik ko‘rsatgichlari bo‘yicha

6
1.4. Foydalanish cheklovlari
Foydalanish shartlaridagi umumiy cheklovlar
Foydalanish sharoitlari va parvoz turlari
Parvoz shartlari bo‘yicha:
– avtomatik;
– yarimavtomatik;
– avtonom.
Sutka vaqtlari bo‘yicha:
– kunduzi;
– tunda.
Vazifa bajarish hudulari
bo‘yicha:
– chegaralanmagan.
Joyning fizik-geografik
sharoitlari bo‘yicha:
– tekislik va tog‘li hududlarda;
– suv yuzasida (sirtida);
– shimoliy va janubiy yarimshar kengliklarida;
– joyning orientirlangan xaritalari mavjud bo‘lganda;
– suniy yoldosh navigatsiya tizimi (GPS/Glonass)
signalini qabul
qilish barqaror bo‘lganda.
Uchirish va qo‘ndirish
sharoitlari bo‘yicha
– uchirish maydonining balandligi dengiz sathidan 2000
metrdan
ko‘p bo‘lmagan hollarda;
– uchirish maydonining qiyaligi 3 dan ko‘p bo‘lmagan holda;
– uchirish joyidagi yerning ruxsat etilgan mustahkamligi (zichligi)
3 kg/sm
2
dan ko‘p bo‘lmagan hollarda.
Uchirish qurilmasi
mustahkam turishi va qoziqlar maxkam qotirilishi lozim.
Tayanch tushunchalar - Sotsial psixologiya

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 3/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Tayanch tushunchalar: sotsial psixologik tafakkur, sotsial ruh, jamiyat, psixologik, sotsiologik, odamlar uyushmasi.
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar
Sotsial psixologiya fanining rasman mustaqil fan sifatida tan olinishiga nima sabab bo‘lgan?
Nemis olimlarining sotsial psixologiya fani predmetiga bergan ta’rifini izohlang?
Rus sotsiologlarining fan predmetiga bergan ta’rifi?
V.N.Myasishev 1960-yilda nashr etilgan «Shaxs va nevrozlar» kitobida fan predmetiga berilgan ta’rifni izohlang?
Fransuz olimlarining fan predmetiga bergan ta’rifi?
G.Andreyeva sotsial psixologiyani o‘rganishda qanday yondashuvlarni nazarda tutgan?
Sotsial psixologiyaning bugungi kundagi mavqei?
Oliy ta’limni isloh qilishda va malakali kadrlarni tayyorlashda sotsial psixologiyaning fan sifatidagi o‘rni xususida Birinchi prezidentimiz I.A.Karimovning fikrlari?
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari
Insoniyat jamiyatida qachondan sotsial psixologik tafakkur, sotsial ruh paydo bo‘lgan?
Insoniyat paydo bo‘lganidan boshlab
Hamkorlikda mehnat qilishdan boshlab
Odamlar yashash ehtiyojini sezgan davrdan boshlab
B va C javoblar
Sotsial psixologiya qachon rasman fan sifatida yaratilgan?
1910-yil
1908-yil
1909-yil
1907-yil
1908-yilda chop etilgan «Sotsial psixologiyaga kirish» darsligi muallifi kim?
U. Mak-Dugall
E.Ross
Z.Freyd
G.Gibsh
«Odamlar uyushmasi, kooperatsiyalar sotsial psixologik tadqiqotlarning asosidir, uning ob’yekti esa sotsial ta’sir jarayonlari, ularni uyushishga majbur qiladigan shart-sharoitlar hamda motivlar sotsial psixologiya o‘rganishi kerak bo‘lgan sohalardir». Ushbu fikr muallif(lar)i kim?
G.P. Predvechniy va Yu.A.Sherkovin
G.Gibsh va M.Forverg
E.Ross va G.Gibsh
V.Magdugall va E.Ross
|
| |
Musahhih: G.T. Abduraxmonova

|
Musahhih: G.T. Abduraxmonova
|
bet | 81/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)Musahhih: G.T. Abduraxmonova
Sadullayev Hamidullo Mansurovich.
1950 yil Namangan viloyatining Shahand qishlog‘ida tug‘ilgan. 1967 yili Shahanddagi M.So‘fizoda nomli 33 – o‘rta maktabni OLTIN MEDAL bilan, 1973 yili Farg’ona politexnika institutini imtiyozli diplom bilan tamomlagan. Hozirgi kungacha 4 ta monografiya, 5 ta darslik, 5 ta o‘quv qo‘llanmasi, 2 ta tarixiy – xronologik kitoblari nashr etilgan. 5 ta ixtiro, 150 dan ortiq ilmiy maqolalar va uslubiy ishlanmalar muallifi. U Butun Ittifoq xalq xo‘jaligi yutuqlari ko‘rgazmasining bronza medali bilan, 2013, 2015 yillarda Oliy va o‘rta – maxsus ta’lim vazirligining Faxriy yorliqlari bilan mukofotlangan.
|
| |
Sotsial psixologiya - bet 4

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 4/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Qaysi kitobda sotsial psixologiyaning predmeti «... ob’yektiv borliqning va unda ro‘y beradigan hodisalarning psixika tomonidan o‘ziga xos tarzda in’ikos etilishidir» deyiladi?
«Sotsial psixologiya» (E.Ross)
«Sotsial psixologiyaga kirish» (V.Magdugall)
«Sotsial psixologiya» (G.P. Predvechniy, Yu.A.Sherkovin)
«Jamoaning sotsial psixologiyasi» (A.V.Petrovskiy, V.V.Shpalinskiy)
Galina Andreyeva fikricha, sotsial psixologiyaning uch xil yondashuvidan biri bo‘lgan sotsiologik yondashuv tarafdorlariga kirmaydiganlarni aniqlang.
G.P.Predvechniy
M.Gravitts
R. Pento
B.F.Parigin
«Shaxs va nevrozlar» kitobi muallifini toping.
V.Myasishev
A.V.Petrovskiy
A.G. Asmolov
R.Pento
«Shu paytgacha shaxs va jamiyat muammolari sohasida ikki xil yondashuv bo‘lib kelgan edi: psixologiya inson tabiatini, uning psixikasini, sotsiologiya esa, jamiyat tabiatini, psixikasini o‘rganib keldi. Sotsial psixologiya paydo bo‘ldiki, u insonning jamiyatda munosabatining psixologik tomonini o‘rganmoqda». Yuqoridagi fkrlar kimga tegishli?
R.Pento va M.Gravitts
A.G.Asmolov va M.Gravitts
G.M.Andreeva va R.Pento
V.Myasishev va R.Pento
«Yer-u ko‘kdagi buyuk o‘zgarishlarni sezish, his qilish va ulardan saboq chiqarish, o‘rnak olish uchun odamzot o‘zining yon-atrofiga uyg‘oq nigoh, qalb ko‘zi bilan qarashi lozim». Ushbu jumlalar kimga tegishli?
Sh.M.Mirziyoyev
I.A.Karimov
G.P.Predvechniy
V.V.Shpalinskiy
|
| |
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar

|
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
|
bet | 7/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
“Texnologik kompleks” tushunchasiga ta’rif bering.
Texnologik komplekslarni xarakterlovchi asosiy omillarni ko‘rsating?
Komplekslar ishining asosiy ko‘rsatkichlarini sanab bering?
Komplekslar ish faoliyati ishonchliligini ta’minlashga nimalar xizmat qiladi?
Texnologik komplekslarni jamlashda nimalarni e’tiborga olish kerak?
Mini komplekslar qanday afzalliklarga ega ?
“Texnologik agregat” deganda nimani tushunasiz?
Ishlab chiqarish sistemalari strukturasi nimalarni o‘z ichiga oladi?
II-BO‘LIM. SEMENT IShLAB ChIQARISh TEXNOLOGIK KOMPLEKSLARI 2-BOB. Sement to‘g‘risida umumiy tushunchalar 2.1 Sement ishlab chiqarish tarixi
Qadimdan bog‘lovchi modda sifatida tuproq-beton bilan bir qatorda gips, ohak va ular asosida olingan betonlar ham ishlatilgan. 140o-190oS haroratda qizdirib olingan qurilish gipsidan (alebastr) Misrda eramizdan 2000-5000 yil ilgari piramidalar qurilishida foydalanilgan. Keyinchalik I-II asrlarda esa u qadimgi Rimda ham keng qo‘llanila boshlangan.
Buxorodagi arxitektura yodgorliklaridan Somoniylar davlati asoschisi Ismoil Somoniy va uning avlodlari maqbarasi 892–943 yillar davomida bunyod etilgan. To‘rt tomonida eshigi bo‘lgan tengi yo‘q bu arxitekturaviy yodgorlik Buxoroda me’morchilik san’ati, binokorlik texnikasining naqadar yuksak darajada bo‘lganligini, bundan 11 asr ilgari ham ajdodlarimiz binokorlikda yuqori sifatli pishgan g‘isht, alebastrli qorishmalardan foydalanishni bilishganligini jahonga ko‘z–ko‘z qilib, hozirgacha bus–butun turibdi. Ushbu nodir obidani tiklashgacha bo‘lgan davrda Buxoroda matematik bilimlar, xususan geometriya juda yaxshi rivojlangan.
XIX asr boshlarida (1817-1825 yillar) Moskvada takomillashtirilgan gidravlik bog‘lovchi olish yo‘lida ishlayotgan rus harbiy injeneri Yegor Cheliev ohak va tuproq aralashmasini 1200o - 1300oS va undan yuqori haroratda qizdirilganda toshsimon pishgan bo‘laklar hosil qilishi, maydalangan holda esa ular yuqori gidravlik va mexanik xossalarga ega ekanligini aniqladi va shu tariqa hozirgi zamon sementining yaratilishiga asos soldi. Bu sement Rossiyada ko‘plab ishlab chiqarila boshlandi. 1812 yilgi jahon urushi harobalarini tiklash uchun ishlatildi. Xuddi shu vaqtda Angliyalik tosh teruvchi D. Aspdin ham shunday sementni yaratdi va 1824 yili uni tayyorlash usuliga patent oldi. Angliyalik quruvchi olgan bog‘lovchi bo‘lakchalari Portlend shahridan qazib olingan tabiiy toshlarga o‘xshashligi sababli portlandsement nomi bilan atala boshlandi.
|
| |
Portlandsement ta’rifi va xom ashyosi

|
Portlandsement ta’rifi va xom ashyosi
|
bet | 8/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3) 2.2 Portlandsement ta’rifi va xom ashyosi.
Portlandsement ta’rifi. Sement deganda, avvalo suv yoxud biror suyuqlik bilan qorishtirilgan, plastik ishlov beriladigan, bo‘tqa hosil qiluvchi va vaqt o‘tishi bilan qotib toshsimon jinsga aylanuvchi mineral poroshogi tushuniladi. Kimyoviy nuqtai nazardan qaraganda esa har xil tarkibli kation va anionlardan tashkil topgan va suyuq jinslardagi proton hamda gidroksil gruppalari bilan birikkan qattiq anorganik modda sement deb ataladi.
Uning suv hamda to‘ldiruvchi inert modda bilan hosil qilgan sun’iy aralashmasi beton, temir ishtirok etgan aralashmasi esa temir-beton nomi bilan mashhur.
Xom ashyosi. Portlandsement ishlab chiqarishda ohaktosh va tuproq asosiy xom ashyo hisoblanadi. Ularning portlandsement aralashmasidagi o‘zaro miqdori SaO 64-67, SiO2 21-25, Al2O3 4-8 va Fe2O3 2-4% bo‘lishi zarur. Xom ashyoda oz miqdorda MgO, SO3, TiO2, MnO2 , P2O5, Na2O va K2O lar bo‘lishi mumkin.
Yuqorida keltirilgan kimyoviy tarkib va modullar yuqori haroratda quyida formulasi keltirilgan minerallarni hosil qilinishini ta’minlaydi:
3SaO SiO2 (alit) - 42-60 %;
2CaO SiO2 (belit) - 15-35%;
3 SaO Al2O3 (uch kalsiyli alyuminat) - 5-14%;
4 SaO Al2O3 Fe2O3 (turt kalsiyli alyumoferrit) - 10-16%.
Zamonaviy qurilishda portlandsement asosiy material sifatida keng qo‘llaniladi. Undan poydevor va zaminlar, tomga yopish plitalari va ko‘taruvchi qurilmalar, turli temir-beton va armo-beton mahsulotlari, asbest-sement mahsulotlari va boshqalar olinadi.
Sementning asosiy turlari quyidagilar:
- portlandsement (65,5%)
- shlakoportlandsement (27,6%)
- pussolan sementi (5,1%)
- sementning boshqa turlari (tamponaj, rangli va boshqalar) - 1,8%
Portlandsement (GOST 10178-76) mexanik mustahkamligiga qarab 4 markaga bo‘linadi: 300, 400, 500, va 600. Uning zichligi 3000-3200 kg/m3 teng.
Portlandsementning 400 markasi monolit beton va temir-beton detallar olish uchun ishlatiladi; 500, 600 markalari yuqori mustahkam yig‘ma oddiy va dastlab zo‘rlangan temir-beton konstruksiyalar olish uchun ishlatiladi. Keyingi yillarda sementning o‘ta yuqori mustahkamlikka ega bo‘lgan 700, 800, 1000 va 2000 markali maxsus turlari ham ishlab chiqarilmoqda.
|
| |
- rasm. Sement zavodining umumiy ko‘rinishi

|
- rasm. Sement zavodining umumiy ko‘rinishi
|
bet | 14/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)3.2- rasm. Sement zavodining umumiy ko‘rinishi.
Sement ishlab chiqarish korxonalarida turli texnologik jarayonlar maxsus qurilmalarda (mashina va jihozlarda) amalga oshiriladi. Bu jarayonlar davomida xom ashyo va materiallarning ichki tuzilish tarkibi, agregat holati o‘zgaradi.
Kimyoviy texnologik jarayonlar kimyoviy reaksiyalardan tashqari turli fizik-kimyoviy jarayonlardan iborat: suyuqlik va qattiq materiallarni uzatish, qattiq moddalarni maydalash va saralash, ho‘l materiallarni quritish va boshqalar.
Sement ishlab chiqarishda asosiy texnologik agregat sifatida aylanuvchi pechlar xizmat qiladi. Ho‘l yoki quruq usulda sement ishlab chiqarishni amalga oshirishda xom ashyo namligidan, uning agregat holatidan kelib chiqqan holda aylanuvchi pechlar o‘z hususiyatlariga ega.
Aylanuvchi pechlarning asosiy texnik ko‘rsatkichlari – tanasining diametri va uzunligi. Masalan, diametri 5 m va uzunligi 185 m bo‘lgan pech quyidagicha belgilanadi: «Ø5 x 185 m aylanuvchi pech».
Ho‘l usulda ishlaydigan aylanuvchi pechlarda klinker olish bilan bog‘liq barcha jarayonlar pech ichida amalga oshiriladi. Shuning uchun bu usuldagi pechlar «uzun» deb ataladi: pech tanasi uzunligining diametriga nisbati amalda 32-35-ni tashkil etadi.
Ho‘l usulda ishlaydigan aylanuvchi pechlarning quyidagi texnologik zonalari mavjud.
1. Quritish zonasi. Bu zonada shlam tarkibidan namlik bug‘lanadi, va xom ashyo 150 oS haroratda granulalarga aylanadi.
2. Isitish zonasi. Bu yerda granulalar 700-750 oS gacha isitiladi.
3. Dekarbonizatsiya zonasi. Bu yerda 750-1000 oS haroratda granulalar tarkibidan karbonat angidrid ajralib chiqadi va hosil bo‘lgan xolis ohak (kalsiy oksidi)dan dastlabki kimyoviy reaksiyalar natijasida CaO·SiO2, CaO·Al2O3 va CaO· Fe2O3 kabi birikmalar hosil bo‘ladi.
4. Ekzotermik reaksiyalar zonasi. Bu yerda material 1000 0S dan 1300 0S gacha qizishi natijasida ekzotermik reaksiyalar amalga oshadi va asosiy klinker minerallari 2 CaO· SiO2, 3 CaO · Al2O3 va 4 CaO · Fe2O3 shakllanadi.
5. Pishirish zonasi. Bu yerda 1450-1500 0S haroratda material qisman eriydi, suyuq faza hosil bo‘ladi va material sement klinkeriga aylanadi.
6. Dastlabki sovitish zonasi. Bu zonada yoqilg‘ini yonishi uchun kerak bo‘lgan va aylanuvchi pechga kiritilayotgan havo yordamida klinker 1450 0S dan 1000 0S gacha sovitiladi.
|
| |
Shimoliy Amerikaga umumiy tavsif

|
Shimoliy Amerikaga umumiy tavsif
|
bet | 16/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblariShimoliy Amerikaga umumiy tavsif
Asosiy xususiyatlari
Dunyodagi eng katta oroli bor materik (Grenlandiya, 2,1 mln km kv.), eng katta arxipelag shu materikda (Kanada Arktikasi), eng chuqur darasi (Kolorado kanyoni 2 km ga yaqin, uzunligi 320 km), eng uzun g‘ori (Flint-Mamont, 500 km), eng go‘zal va maftunkor sharsharasi bor (Niagara, bir yilda 10 mln sayyoh keladi), eng baland suv qalqishi bo‘ladi (Fandi qo‘ltig‘i, 18 metr).
Geografik o'rni
Shimoliy Amerika G‘arbiy va Shimoliy yarimsharlarda joylashgan. U boshqa materiklarga nisbatan Qutb tomon uzoq cho‘zilgan. Materikning shakli Janubiy Amerika singari uchburchakni eslatadi. Kattaligi jihatidan uchinchi o‘rinda turadi. Materik qirg‘oqlarini 3 ta okean suvlari yuvib turadi. Janubda Panama bo‘yni orqali (eng tor joyi 48 km) Janubiy Amerika bilan tutashgan..
O'rganilishi
Janubiy Amerika hududiga nisbatan Shimoliy Amerika yevropaliklarga ancha oldin ma'lum bo‘lgan. X asrning oxirida norman Erik Rauda (Malla) Grenlandiyani, materikning shimoli-sharqiy qismini o‘rgandi. Jon Kabot Nyufaundlend orolini va Labrador yarimoroli qirg‘oqlarini kashf etdi. XVII asrda G.Gudzon, A.Makenzi va boshqalar materikning sharqiy va shimoliy qismlarini o‘rganishdi.
Shimoliy Amerika bilan Yevrosiyo qadimgi Lavraziya quruqligining tarkibiy qismi bo‘lgan. Mezozoy erasining boshlarida Shimoliy Amerika Yevrosiyodan ajralgan. So‘nggi 1 mln yil davomida Yevrosiyo bilan Shimoliy Amerika bir-biridan 40 km masofa uzoqlashgan.
Janubiy Amerika hududiga nisbatan Shimoliy Amerika yevropaliklarga ancha oldin ma'lum bo‘lgan. X asrning oxirida norman Erik Rauda (Malla) Grenlandiyani, materikning shimoli-sharqiy qismini o‘rgandi. Jon Kabot Nyufaundlend orolini va Labrador yarimoroli qirg‘oqlarini kashf etdi.
Tog‘li qismidagi Kordilyera, uning sharqidagi Qoyali tog‘lar asosiy tog‘ tizimlaridir. Materikning eng baland nuqtasi Mak-Kinli cho‘qqisi (6194 m), eng past nuqtasi Ajal vodiysi (-86 m) ham tog‘ mintaqasida joylashgan.
|
| |
Sotsial psixologiya - bet 143

Sotsial psixologiya
Download
3,89 Mb.
bet
143/143
Sana
13.05.2024
Hajmi
3,89 Mb.
#229196
Turi
Учебник
1
...
135
136
137
138
139
140
141
142
143
Bog'liq
Darslik tayyor 2024
5
Симонов П. В. Что такое эмоции? - М., 1966. - С. 57.
6
Социальная психология: Краткий очерк / Под общ. рад. Г. П. Предвечного и Ю. А. Шерковина. - М., 1995. - С. 192-196.
7
Социальная психология: Краткий очерк/ Под общ. ред. Г. П. Предвечного и Ю. А. Шерковина. - М., 1995. - С. 291.
8
Социальная психология: Краткий очерк/ Под общ. ред. Г. П. Предвечного и Ю. А. Шерковина. - М., 1995. - С. 168-190.
9
Ле Бон Гюстав. Психология народов и масс. - М., 2000. - С. 62.
10
В.Каримова. Ижтимоий психология. - Тошкент:
Фан ва технология
, 2012. - Б. 117-118
Download
3,89 Mb.
1
...
135
136
137
138
139
140
141
142
143
Download
3,89 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Sotsial psixologiya
Download
3,89 Mb.
Toshkent mintaqasi shaharlarining funksiyasi

|
Toshkent mintaqasi shaharlarining funksiyasi
|
bet | 168/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblari72. Toshkent mintaqasi shaharlarining funksiyasi
Toshkent iqtisodiy rayoni respublikada poytaxt mintaqasi, rivojlangan sanoat, qurilish, transport tizimi, iqtisodiy va ijtimoiy infratuzilmasi, o‘zining iqtisodiy-ijtimoiy, demografik va urbanistik salohiyati bilan yuqori mavqeni egallaydi. Bunga uning qulay geografik o‘mi, tabiiy-geografik, iqtisodiy-ijtimoiy, tarixiy, demografik va boshqa qator omillar ta’sir ko‘rsatgan. Mintaqaning tog‘ va tekislikning kesishgan qismida, G‘arb va Sharqni bog‘lovchi muhim karvon yo‘llari bo‘yida joylashgani, bu yerdan Chirchiq va Ohangaron daryolarining oqib o‘tishi azaldan ko‘plab aholi manzilgohlarining vujudga kelishida bosh omil bo‘lib hisoblangan. Keyinchalik Toshkent-Krasnovodsk (hozirgi Turkmanboshi) va Toshkent - Orenburg, Turkiston - Sibir, Toshkent - Barraj, ToshkentYangiyo‘l - Chinoz, Toshkent - Keles - Darvoza, Toshkent - Angren temir yo‘llarining qurilishi, Toshkent - Xojikent, Toshkent - Xovos temir yo‘lining elektrlashtirilishi uning transport geografik o‘mini 75 yaxshiladi, Shu bilan birga, Katta 0 ‘zbek trakti, Chimkent, Jizzax, Qo‘qon va boshqa yo‘nalishdagi magistral yo‘llar boshqa o‘lkalar bilan iqtisodiy aloqalarini mustahkamladi va bu yerlarda qator aholi manzilgohlarini vujudga kelishiga sabab bo‘ldi. Mintaqani vujudga kelishidagi yana bir muhim omil - ko‘p funksiyali, katta ilmiy-texnik, geosiyosiy va iqtisodiy-madaniy qudratga ega boMgan rivojlangan sanoat va transport tuguni, poytaxt - Toshkent shahrining mavjudligidir. Uning ta’sir doirasida mintaqada shaharlashish jarayoni jadal bormoqda. Iqtisodiy rayon urbanistik salohiyatining yuqoriligi bilan ajralib turadi. Urbanizatsiya darajasi 73,2 foizni tashkil etadi. Jami shaharlar soni 17 ta bo‘lib, yagona millioner shahar, 3 ta katta va 3 ta o‘rta shaharga ega. Hududiy urbanistik tarkibiga ko‘ra, Toshkent shahri va Toshkent viloyati shaharlaridan iborat.
Toshkent shahri uzoq va murakkab tarixga ega bo‘lib, uning qachon paydo bo‘lganligi haqida aniq ma’lumotlar yo‘q. So‘nggi yillarda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar, xususan, Yunusobodning Mingo‘rik dahasidan qazib olingan topilmalar shundan dalolat beradiki, bundan taxminan 2200-yillar muqaddam uning o‘mida shahar xarobalari bo‘lgan. Shahar turli nomlar bilan (Yuni, Choch, Shosh, Binkat) tarixiy manbalarda uchraydi. Uning hozirgi nomi XI asrda Abu Rayxon Beruniy va tarixchi Mahmud Qoshg‘ariy asarlarida tilga olingan.
|
| |
Texnik ta’minot - 2. mavzu: Tibbiyot masalarini еchishda axborot-kommunikatsiya tеxnologiyalari. Dasturiy ta'minot. Reja

yig‗ish, to‗plash,
qayta ishlash, uzatish va chiqarish
vositalari; ma‘lumotlarni
uzatish va aloqa vositalari; orgtexnika va axborotni avtomatik o‗qish vositalari;
turli xil xom ashyo va materiallar kiradi.
Matematik ta’minot
- bu AT ishlab turishi uchun zarur bo‗lgan matematik
usullar, modellardan iborat. Matematik ta‘minotga quyidagilar kiradi:
Boshqruv jarayonlarini modellashtirish vositalari,
Tipik masalalarni tayyor echish usul va vositalari (jumladan, matematik analiz,
algebra,
хisoblash usullari, differensial va integral tenglamalarga oid tayyor
algoritm va usullar),
Matematik dasturlash,
matematik statistika, ommaviy xizmat ko‗rsatish va
х.k.larning usullari.
Dasturiy ta’minot
- bu AT ishlab turishi uchun zarur bo‗lgan algoritmlar,
dasturlardan iborat.
Axborot ta’minot
- bu AT ishlab turishi uchun zarur bo‗lgan axborotni
yagona (unikal) klassifikatsiyalash
va kodlash usullari, unikal (yagona, normativ)
Hujjatlar majmui, Hujjatlar oqimining Harakat marshrurtlar sxemasi, MB tuzish
texnologiyasidan ibortdir.
2. mavzu: Tibbiyot masalarini еchishda axborot-kommunikatsiya tеxnologiyalari. Dasturiy ta'minot. Reja

2. mavzu: Tibbiyot masalarini еchishda axborot-kommunikatsiya tеxnologiyalari. Dasturiy ta'minot. Reja
Download
376,74 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
02.10.2024
Hajmi
376,74 Kb.
#273138
Download
376,74 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
2. mavzu: Tibbiyot masalarini еchishda axborot-kommunikatsiya tеxnologiyalari. Dasturiy ta'minot. Reja
Download
376,74 Kb.
Matnni ko'rish
Tashkiliy ta’minot - 2. mavzu: Tibbiyot masalarini еchishda axborot-kommunikatsiya tеxnologiyalari. Dasturiy ta'minot. Reja

3)
avtomatizatsiya
qilinish
darajalari bo‗yicha: dastaki, avtomatlashgan,
avtomatlashtirilgan axborot tizimlari;
4)
foydalaniladigan axborotni xarakteri bo‗yicha: axborot-qidiruv va axborot-
echuvchi axborot tizimlari;
5)
Qo‗llanish soхalari bo‗yicha:
tashkiliy-boshqarish, texnologik jarayonlarni
boshqarish, loyiхalashni avtomatlashtiruvchi, integrallangan (korporativ), ta‘lim,
ilmiy ishlarni avtomatlashtiruvchi, geografik ...axborot tizimlari.
AT larda echilishi mumkin bo‗lgan masalalarni 3 turga bo‗lish qabo‘l
qilingan:
strukturalanadigan
(formallashtiriladigan)
masalalar,
strukturalanmaydigan
(formallashtirilmaydigan)
masalalar
va
qisman
strukturalanadigan (qisman formallashtiriladigan) masalalar.
Strukturalanadigan (formallashtiriladigan)
masalalar-masalaning barcha
elementlari orasida matematik bog‗lanishlar aniq.
Strukturalanmaydigan (formallashtirilmaydigan) masalalar- masalaning
barcha elementlari orasida matematik bog‗lanishlar aniqmas.
Qisman strukturalanadigan (qisman formallashtiriladigan) masalalar-
masalaning ayrim elementlari orasida matematik bog‗lanishlar mavjud xolos.
Strukturalanadigan masalalarda masala matematik
modellar orqali bayon
etiladi va echimi uchun aniq algoritm va dastur ishlab chiqish mumkin. Bunday AT
izlarda ishlash to‗la avtomatlashlashgan bo‗ladi va xodimning ishtiroki juda past.
Strukturalanmaydigan masalalarda masala uchun matematik modellar tuzish
mumkin bo‗lmaganligidan, algoritmlar ishlab chiqish juda qiyin. Bu masalalarda
AT izlar ishlatish imkoniyatlar uncha ko‗p emas.
Bunday хollarda QQQ inson
tomonidan evristik tasavvurlar asosida, tajribaga tayanib amalga oshiriladi.
Masalan, guruх talabalari orasidagi munosabatlarni matematik nuqtai nazardan
bayon etish mumkin emas.
Qisman strukturalanadigan masalalarda masalani
echish uchun AT izlar
yaratsa bo‗ladi. Ularda yaratiladigan axborot xodimlar tomonidan taхlil qilinadi va
QQQ. Bunday AT izlar avtomatlashtirilgan deb aytiladi.
Qisman strukturalanadigan masalalarda masalani echish uchun AT izlarni
klassifikatsiyalash quyidagi grafikda ko‗rsatilgan.
-sxema 
ATlarni asosida ma‘lumotlar bazasi yotadi. 
Ma’lumotlar bazasi

|
-sxema
ATlarni asosida ma‘lumotlar bazasi yotadi.
Ma’lumotlar bazasiBog'liq 2-маъруза2-sxema
ATlarni asosida ma‘lumotlar bazasi yotadi.
Ma’lumotlar bazasi
deganda,
ma‘lumotlarni shunday o‗zaro bog‗langan to‗plamini tushunamizki, u mashina
xotirasida saqlanib, maxsus ma‘lumotlarni bazasini boshqarish tizimi to‗ldirilishi,
o‗zgartirilishi, takomillashtirilishi mumkin.
Aniq ma‘lumotlarni (masalani) хal qilishda inson real dunyoni u yoki bu
soхasi bilan cheklanadi. Bunday хollarda faqat ba‘zibir ob‘ektlarni o‗rganishgina
qiziqish o‗yg‗otadi. Bunday ob‘ektlarni majmuasini
predmet soxa
deyiladi.
Ob’ekt
– bu ixtiyoriy predmet, xodisa, tushuncha yoki jarayondir.
Ma’lumot
– bu uni ma‘nosiga e‘tibor bermay qaraladigan ixtiyoriy simvollar
to‗plamidir. O‗zaro bog‗langan ma‘lumotlar
ma’lumotlar tizimi
deyiladi. Barcha
ob‘ektlar atributlari orqali xarakterlanadi. Masalan, ob‘ekt sifatida fakultet,
biblioteka, kompyuter va boshqalarni qarash mumkin. Jumladan, kompyuter
ob‘ektini atributi sifatida хisoblash tezligini, operativ xotira xajmi, o‗lchamlari va
boshqalarni ko‗rish mumkin. Atributlarda saqlanadigan xabarlar
ma’lumotlarni
qiymatlari
deyiladi. Masalan, operativ xotira xajmi 128 MB, EХM хisoblash
tezligi sekundiga 5 mln.ta amal. Atributning qiymatlari mavjudki, ular yordamida
ob‘ektlarni identifikatsiyalash mumkin. Bog‗langan atributlarni qiymatlarni
birlashtirsak
ma’lumot yozuvlar
ini хosil qilamiz. Tartiblangan yozuvlarnig
majmuasi
ma’lumot fayli
deyiladi.
Yozuv
Fayl
Ma‘lumot elementi,
Ma‘lumotlar agregati maydon
Структураланган масалалар учун
АТ (ечимни автоматлаштириш)
Қисман структараланган ѐки
структураланмаган масала учун АТ
Бошқарув ҳисoботлари яратиш
Алтернатив ечимлар ишлаб чиқиш
Моделли АТ лар
Эксперт АТ лар
Ахборот тизимлари
|
| |