Zamonaviy lider kompetentsiyalari modeli

|
Zamonaviy lider kompetentsiyalari modeli
|
bet | 3/4 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 75,95 Kb. | | #252778 |
Bog'liq 4-MavzuZamonaviy lider kompetentsiyalari modeli.
Kompetentsiya modellarini ishlab chiqishning zamonaviy tamoyillariga muvofiq, kompetensiyalar deganda odamlarning barqaror xatti-harakatlari yoki fikrlash shakllarida namoyon bo‘ladigan, kasbiy sohadagi turli vaziyatlarga taalluqli asosiy fazilatlari tushuniladi. Ushbu asosiy fazilatlar, pirovardida, insonga o‘z faoliyat sohasidagi professional muammolarni muvaffaqiyatli hal qilish imkonini beradi.
Qobiliyatlarning beshta asosiy turi mavjud:
• Asosiy motivatsiyalar.
• Psixofiziologik xususiyatlar (reaksiya tezligi va turi kabi).
• Tartibga solish mexanizmlari (ular orasida kontseptsiya mualliflari qadriyatlar, munosabatlar, shaxsning o‘zini o‘zi tushunchasi va boshqalar psixologik hodisalarni o‘z ichiga oladi).
• Bilim.
• Ko‘nikma va qobiliyatlar.
Beshta kompetentsiya guruhi, o‘z navbatida, o‘quv ta’siriga ta’sir qilish darajasiga qarab, kompetentsiya modelining uchta «qatlami» ga birlashtirilishi mumkin.
Psixofizik xususiyatlar asosan tug‘ma bo‘lib, ularni o‘qitish tartib-qoidalari orqali eng kam darajada o‘zgartirish mumkin (biz ko‘proq shaxsning psixofiziologik xususiyatlarini o‘zgartirishdan ko‘ra ko‘nikma va qobiliyatlar darajasida kompensatsiya haqida gapiramiz). Asosiy motivatsiyalar o‘sishning turli bosqichlarida ham rivojlanadi va balog‘at yoshida faqat kichik darajada sozlanishi mumkin.
Shaxsning psixofiziologik xususiyatlari va asosiy motivatsiyalari o‘zgarishga juda moyil bo‘lgan (hech bo‘lmaganda nisbatan qisqa muddatli yoki o‘rta muddatli ta’lim dasturlari doirasida) shaxsning kompetentsiyalar tizimining asosini tashkil qiladi.
Psixologik treninglar, tuzatish dasturlari va shunga o‘xshashlar amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, o‘z-o‘zini anglash, munosabatlar va qadriyatlar maxsus tashkil etilgan dasturlar, shu jumladan o‘quv dasturlari, masalan, treninglar natijasida o‘zgarishi mumkin. Biroq, bu o‘zgarishlar nisbatan uzoq muddatda va katta xarajat evaziga amalga oshirilishi mumkin. Ushbu kompetensiyalar guruhi individual kompetensiyalar tizimining «ichki qobig‘i» deb ataladigan narsani tashkil qiladi.
Yadro va «ichki qobiq» ning kompetentsiyalari birgalikda kasbiy jihatdan muhim shaxsiy fazilatlar sifatida belgilanishi mumkin bo‘lgan narsalarni tashkil qiladi.
Kasbiy sohadagi bilim va ko‘nikmalar shaxsning vakolatlar tizimining «tashqi qobig‘i» ni tashkil qiladi. Ular ta’lim jarayoni natijasida maksimal darajada va eng qisqa vaqt ichida o‘zgartirilishi mumkin.
Liderlik pozitsiyasini amalga oshirishning asosiy vakolatlari.
Liderlik qobiliyatlari odamlarni boshqarish va boshqarish sohasiga tegishli. Ular shaxsning o‘z kuchini boshqarish qobiliyatini aks ettiradi, bo‘ysunuvchilarning faoliyatini ma’lum bir yo‘nalishga yo‘naltiradi, bo‘ysunuvchilarni qo‘llab-quvvatlaydi, ularga g‘amxo‘rlik qiladi va ularga vakolat beradi. Bundan tashqari, liderlik qobiliyatlari menejerning bo‘ysunuvchilarda umumiy vazifaga diqqatni jamlash, turli jamoa bilan ishlash qobiliyatini yaratish, bo‘ysunuvchilarning ijodiy faolligini qo‘llab-quvvatlash va tashkilotda hamjamiyat tuyg‘usini yaratish qobiliyatini nazarda tutadi. jamoa yaratish va boshqalar. Liderlik qobiliyatlarining namoyon bo‘lishi ko‘p qirrali.
Yoshlar yetakchiligi sohasidagi adabiyotlar va tadqiqotlar, shuningdek, ushbu kursni ishlab chiqish doirasidagi ekspert guruhlari ishi mazmunini tahlil qilish zamonaviy lider-menejer (jarayon lideri) quyidagi asosiy vakolatlarga ega bo‘lishi kerak degan xulosaga kelish imkonini beradi. .
1. Muvaffaqiyatga erishish uchun motivatsiya (maqsadga erishish, natijaga yo‘naltirilganlikning ustunligi).
2. O‘z-o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan ichki istak.
3. Ijodkorlik.
4. Ishlash.
5. G‘oyalarni ilhomlantirish, yuqtirish qobiliyati. Hissiy qobiliyat.
6. Boshqaruv kompetensiyasi (maqsadlarni belgilash, prognozlash, rejalashtirish, qaror qabul qilish, boshqalarni harakatga undash, nazorat qilish qobiliyati).
7. Noaniq vaziyatlarda harakat qilish qobiliyati. Ikkilamchi narsaga emas, balki asosiy narsaga e’tibor qaratib, tartibsizlikni oqilona shakllantirish qobiliyati. Vaziyatni hal qilinayotgan vazifalarni hisobga olgan holda tuzish qobiliyati.
8. Vatanparvarlik va ijtimoiy mas'uliyatni qabul qilish.
9. Maxsus yo‘nalishlar bo‘yicha bilim va ko‘nikmalar (jamoat tashkilotini boshqarish, mablag‘ yig‘ish, liderlik va jamoani shakllantirish, biznes aloqalari, milliy ijtimoiy-siyosiy tizim, shu jumladan uning kelib chiqish tarixini tushunish, xalqaro kontekst va rivojlanish tendentsiyalari).
Ular to‘liq emas, lekin - «siz qo‘shiqdan so‘zlarni o‘chira olmaysiz» - ular zamonaviy lider-menejer (protsessual lider) uchun majburiydir.
Keling, ulardan ba’zilariga izoh beraylik.
G‘oyalarni ilhomlantirish va yuqtirish qobiliyati. Hissiy qobiliyat.
Hissiy kompetentsiya, bizning fikrimizcha, liderlik salohiyatini rivojlantirish uchun muhim bo‘lgan bir nechta tarkibiy qismlarga ega.
Birinchidan, g‘oyalaringizni ilhomlantirish va yuqtirish qobiliyati bevosita hissiy qo‘llab-quvvatlash darajasiga bog‘liq. Buyuk liderlar odamlarni his-tuyg‘ulari orqali harakatga keltiradilar va agar siz o‘z his-tuyg‘ularingizni ijobiy boshqarsangiz, atrofingizdagi odamlar ishtiyoqli bo‘lib, o‘zlarini eng yaxshi tarzda bajaradilar.
Ikkinchidan, bu boshqa odamlar bilan munosabatlarda ichki his-tuyg‘ularingizni va his-tuyg‘ularingizni boshqarish uchun o‘zingizning his-tuyg‘ularingizni va boshqa odamlarning his-tuyg‘ularini tan olish qobiliyatidir. Hissiy intellektga ega bo‘lmagan ko‘plab odamlar IQ darajasi past bo‘lgan, ammo hissiy qobiliyatlarini rivojlantirishda ustun bo‘lgan odamlar tomonidan nazorat qilinadi.
Uchinchidan, bu hamdardlik va hamdardlikdan mazmunli yordamga o‘tish qobiliyatidir.
Boshqaruv kompetensiyalari: maqsadni belgilash kompetensiyasi.
Maqsadni belgilash - bu tashkilot faoliyatining maqsadini tanlash va uning spetsifikatsiyasi. Bu shuni anglatadiki, strategik maqsad dastlab shakllantiriladi, so‘ngra u bir-biriga mos keladigan kichik maqsadlarga bo‘linadi. Bu tashkilot ishining umumiy yo‘nalishini, uning tarkibi va tuzilishini belgilaydigan maqsaddir. Va bu tashkilotda faoliyat yurituvchi uning tarkibiy qismlari o‘rtasidagi munosabatlarning tabiatini tartibga soluvchi va ularni izchil tizimga birlashtiradigan maqsaddir. U eng muhim strategik qarorlar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi, rejalashtirish mazmunini belgilaydi.
Tashkilotning maqsadlari ma’lum bir ierarxiyada joylashgan. Umumiy maqsadlar asosiy tarkibiy bo‘linmalarning maqsadlari va kichikroq quyi tuzilmalarning maqsadlari uchun belgilanadi. Maqsadlarning bunday «parchalanishi» individual ijrochi darajasida sodir bo‘ladi, uning faoliyati ham aniq maqsadga ega bo‘lishi kerak. Har bir ijrochining individual faoliyatining maqsadlari yuqori darajadagi maqsadlarga mos keladi va ierarxik jihatdan ularga bo‘ysunadi.
Maqsadlarni belgilash ko‘nikmalari tashkilot faoliyatining har qanday bosqichida muhim ahamiyatga ega. Strategik maqsadlardan boshlab va har qanday loyihani amalga oshirish bilan yakunlanadi, xoh u ommaviy aksiya yoki veb-saytni ishlab chiqish.
Bu haqda ko‘proq «Tashkilotning missiyasi va strategik maqsadlari» va «Liderning asosiy vositalari» mavzularida o‘qing.
Boshqaruv kompetensiyalari: bashorat qilish va qaror qabul qilish kompetensiyalari. Keyingi asosiy liderlik kompetensiyasi prognoz qilishdir. Bu «passiv javob» strategiyasidan strategiyaga o‘tishni ta’minlaydi
«faol kutish». Inson nafaqat o‘zgaruvchan tashqi sharoitlarga munosabat bildiradi, balki ularga tayyorgarlik ko‘rishni boshlaydi, ularning eng salbiylarini oldini olish choralarini ishlab chiqadi. Prognozlash passiv boshqaruv strategiyasini faol strategiyaga aylantirishning asosiy vositasidir.
Prognozlashning asosiy ob'ekti - tashqi muhitning rivojlanishi va u bilan o‘zaro ta’sir qilish oqibatlari.
Biz tez o‘zgaruvchan dunyoda yashayapmiz, unda hamma narsa o‘zgarib bormoqda – odatlar va yondashuvlar, mahsulotlar va texnologiyalar, siyosiy tushunchalar va butun ijtimoiy tizimlar. Tashqi muhit murakkab, suyuq va noaniqdir. Uning rivojlanishi va tashkilot bilan o‘zaro ta’siriga (to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita) ko‘plab omillar ta’sir qiladi, ularning har biri o‘zgaruvchan va ularning barchasi u yoki bu tarzda o‘zaro bog‘liqdir. Yaqin munosabatlar boshqa barcha omillarning o‘zgarishiga olib keladi, ularning kamida bittasida ozgina o‘zgarish bo‘ladi. Ta’sir etuvchi omillarning har biri bo‘yicha ishonchli ma’lumotlarning etishmasligi ko‘pincha noaniqlik holatini keltirib chiqaradi.
Shunday qilib, bashorat qilish qobiliyati bevosita quyidagilarga bog‘liq:
• turli omillarning ko‘pligi va o‘zaro ta’sirini hisobga olgan holda tizimli fikrlash - «hamma narsa hamma narsaga ta’sir qiladi!»;
• noaniq vaziyatlarda harakat qilish qobiliyati: ikkinchi darajali emas, balki asosiy narsaga e’tibor qaratgan holda tartibsizlikni oqilona tashkil etish, hal qilinayotgan vazifalarni hisobga olgan holda vaziyatni tuzish;
• qaror qabul qilish kompetensiyasi (noaniqlik, murakkablik va atrof-muhitdagi dinamik o‘zgarishlarni hisobga olgan holda).
|
| |