Real kalitlar Reja

Real kalitlar Reja
Real kalitlar
Reja:
Diodlikalitlar sxemalari
Bipolartranzistorli elektron kalitsxemalar
Maydoniy tranzistorli elektron kalit sxemalar
Impulsli va raqamli (mantiqiy) qurilmalarda elektron kalit asosiy element hisoblanadi. Elektron kalit yuklama zanjiriga ulanib tashqi boshqaruv signali ta’sirida davriy ravishda ulash va uzishni amalga oshiradi. Bu vaqtda kalitning chiqishidagi signal bir-biridan yetarlicha farqlanadigan ikkita diskret qiymatga ega boMadi. Bu xossa uni Bui algebrasi funksiyalarini amalga oshimvchi asosiy ME sifatida qo‘llashga imkonini beradi. Kalit ikki elementdan tashkil topgan: qayta ulanuvchi (QUE) va yuklama (YuE) elementlari. Kalit (invertor) tuzilishining umumlashgan sxemasi 11.1-rasmda keltirilgan.
QUE ikki turg‘un holatga ega: ulangan va uzilgan. Bu shartlarga bipolar va maydoniy tranzistorlaming ba’zi turlari mos keladi. YuE manbadan iste’mol qilinayotgan tokni cheklash uchun xizmat qiladi. Kalit turini tanlashda IMSlarda asosiy mezon bo‘lib-texnologik muvofiqlik hisoblanadi. Texnologik muvofiqlik deganda turli sxema elementlarini yagona texnologik jarayonda tayyorlash imkoni tushuniladi. Bir xil elementlardan tashkil topgan sxemalar afzal sanaladi. Yuklama va qayta ulanish elementi MDYA - tranzistorlardan tashkil topgan kalitlar yuqori texnologik va universal hisoblanadi.
11.1-rasm. Elektron kalit (invertor) tuzilma sxemasi.
BTli sodda kalit sxemasi 11.2-rasmda keltirilgan. U UE sxemada ulangan BTda yasalgan kuchaytirgich kaskaddan iborat. Kuchlanish manbai EM va RK ko'rinishdagi yuklama qarshiligidan tashkil topgan zanjir boshqariluvchi zanjir hisoblanadi. Boshqaruvchi (baza) zanjir boshqaruv signali manbai Ukir va unga ketma-ket ulangan qarshilik RB dan tarkib topgan.
11.2-rasm. ВТ asosidagi sodda elektron kalit sxemasi.
ВТ elektron kalit shartiga ko‘ra berk rejimda yoki to‘yinish rejimida ishlashi kerak.Kirishga manfiy qutbli signal berilsagina tranzistor berk rejimga o‘tadi. Ma’lumki, berk rejimda tranzistor toklari
IE≈0, Ik =Ik0, Ib=- Ik0,
ga teng bo‘ladi. Bu yerda «-» belgisi, baza toki aktiv rejimdagi baza toki yo‘nalishiga teskari yo‘nalishda oqib o‘tishini bildiradi. Kalit rejimida Ik0 toki koldiq tok deb ataladi. U juda kichik bo‘lganligi sababli chiqish kuchlanishi Uchiq manba kuchlanishi EM qiymatiga yaqin bo’ladi.
Ichiq≈Em-Ik0, Kb˷ Em
ya’ni manba zanjiridan yuklama uzilishiga mos keladi (kalit uzilgan). Agar UKIR musbat qutbga va yetarlicha katta qiymatga ega bo‘lsa, u holda tranzistor aktiv yoki to‘yinish rejimiga o‘tadi, ya’ni ochiladi (kalit ulangan). Yuklama zanjirida
Ichiq≈(Em-Uke)/ Rk
tok oqib o‘tadi, kalit chiqishidagi kuchlanish esa Uchiq=UKE=ga teng boTib, qoldiq kuchlanish deb ataladi. To‘yinish rejimidagi qoldiq kuchlanish UEB va UKB lar ayirmasiga teng va doim aktiv rejimdagi qoldiq kuchlanish qiymatdan kichik boiadi. Shu sababli kalit sifatida tranzistoming aktiv rejimda ishlashi ma’qul emas, chunki unda qo‘shimcha PK=lKUKE quw at sochiladi va sxema FIK pasayadi. Kremniyli tranzistorlar uchun to‘yinish rejimida Uqol ~ 0,25V teng, ya’ni nolga yaqin.
Ko‘rilayotgan kalit invertor ekanligi yaqqol ko‘rinib turibdi, ya’ni kirish signalining manfiy qiymatlardan musbat qiymatlarga ortishi, chiqish kuchlanishi UKe ni EM dan qoldiq kuchlanishgacha kamayishiga olib keladi. Umuman aytganda, bu kalit - invertor to‘g‘ri mantiqdagi musbat signallar bilan ishlashga mo‘ljallangan. Shuning uchun bu yerda UKir<0 shart bajarilmaydi. Lekin kremniyli p-n-o‘tish musbat kuchlanishda ham, agar UKIR<0,6 V boisa deyarli berk qoladi. Bu vaqtda tranzistoming uchala elektrod toklari odatda mikroamper ulushlaridan ortmaydi.
Kalitning asosiy statik parametrlari bo‘lib - qoldiq tok va qoldiq kuchlanish hisoblanadi. BTning kalit rejimi katta diapazondagi tok va kuchlanish impulslarini o‘zgarishi bilan ta’minlanadi (katta signal rejimi). Shu sababli kalitning statik parametrlari analitik usulni qo‘llash yordamida aniqlanadi. Buning uchun kalitda qoMlanilayotgan tranzistoming chiqish (11.3-a rasm) va kirish (11.4-b rasm) xarakteristikalari kerak boiadi.
Chiqish xarakteristikalar oilasida В nuqta (bu yerda UKE=EM) va A nuqta (bu yerda 1K=EK IRK) lami tutashtirib AB yuklama chizigini oikazamiz. Unda D nuqta to‘yinish chegarasini beradi, С nuqta esa Ukb=0 boiganda boshlanadigan berk rejim chegarasini beradi. Aytilganlardan kelib chiqqan holda, kalit rejimda ishlash uchun tranzistorli kaskad ishchi nuqtasi yoki D nuqtadan chaproqda, yoki С nuqtadan o‘ngroqda joylashishi kerak. Bu nuqtalar oraligida kaskad tranzistoming to‘yinish rejimidan berk rejimga oiish holatida, yoki aksincha boiadi. Tranzistor bu holatda qanchalik kam vaqt tursa, kalitning tezkorligi shuncha yuqori boiadi. O’tish holatlari noasosiy zaryad tashuvchilar bazadan chiqarib yuborish vaqti va barer sigimning qayta zaryadlanish jarayonlari bilan aniqlanadi.
11.3-rasm. Tranzistoming statik xarakteristikalarida kalit ishchi nuqtalarining joylashishi.
Statik rejimda Rb,qarshilikning berilgan qiymatlarida baza tokining Ukir kuchlanishiga bogiiqligini kirish xarakteristikasi (11.3 b-rasm) yordamida aniqlash mumkin. Buning uchun EF yuklama chizig‘ini o‘tkazish kerak. E nuqta Ube-UKir, F nuqta esa-Ukir/Rb qiymati bilan aniqlanadi. Kirish xarakteristikasi bilan yuklama chizig kesishgan К nuqta baza toki va Ube kuchlanishining ishchi qiymatlarini aniqlaydi. UKIR ning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi EF to‘g‘ri chiziqni parallel siljishiga va mos ravishda К nuqtaning siljishiga olib keladi (shtrix chiziqlar).
D nuqta bilan aniqlanadigan to‘yinish rejimiga o‘tish uchun, kirish toki Iв ni baza ning to’yinish toki deb ataluvchi Iвto'y qiymatgacha oshirish kerak. Bu vaqtda unga mos keluvchi kollektor toki kollektorning to’yinish toki Ik to'y kuchlanish esa to‘yinish kuchlanishi Uke.to’y yoki qoldiq kuchlanishi Uke.to’y=Uqol =Em-Ik-Rk deb ataladi.
Ma’lumki;
0>
|