nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Операцион муҳитлар ва қобиқлар

|
Операцион муҳитлар ва қобиқлар
|
bet | 3/5 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 276,77 Kb. | | #260212 |
Bog'liq 2-maruza OT (1)4. Операцион муҳитлар ва қобиқлар - ОТнинг фойдаланувчи учун амалий дастурларни бажарилишини таъминловчи дастурий муҳити операцион муҳит деб аталади.
- ОТ қобиқлари – фойдаланувчи учун тизим функцияларидан унумли фойдаланиш интерфейси таъминлаб берувчи дастурлар ҳисобланади.
-
Operatsion tizimning asosiy tashkil etuvchilari: - Yadro
- Kiritish-chiqarish tzizmi
- Komanda protsessori
- Fayl tizimi
Yadro masalalar va resurslarni boshqarish, sinxronlashtirish va o’zaro bog’lanish bo’yicha asos funksiyalarni ta’minlaydi. Komanda protsessori komandalarni qabul qilish va ularga ishlov berish, foydalanuvchi talabi bo’yicha mos xizmatlarni chaqirishni ta’minlaydi. Kiritish-chiqarish tizimi tashqi qurilmalar bilan ma’lumotlarni kiritish-chiqarish masalasini ta’minlaydi. Fayl tizimi fayl va kataloglar bilan ishlash uchun keng hizmat (servis) imkoniyatlarini beradi.
Apparat ta’minot
Hisoblash tizimlarining tarkibi
Hisoblash tizimining tarkibi konfiguratsiya deb ataladi. Hisoblash texnikasining dasturiy va apparat ta’minotini alohida ko’rib chiqish maqsadga muvofiq.
Hisoblash tizimlarining apparat ta’minoti tarkibiga, apparat konfiguratsiyani tashkil etuvchi qurilma va asboblar kiradi.
Graphical User Interface (GUI) - Aksariyat kompyuterlar ikki rejimda ishlaydi: yadro rejimi va foydalanuvchi rejimi. OT dasturiy ta’minotning fundamental qismi bo’lib, u yadro rejimida ishlaydi. Bu rejim supervisor rejimi deb ham ataladi
- Yadro rejimida ishlaydigan barcha dasturlar OTning qismiga kiradi, ba’zi bu rejimdan tashqarida ishlaydigan dasturlar OTning qismi yoki u bilan uzviy bog’liq bo’lishi mumkin.
- OT kengaytirilgan mashina sifatida:
- Operatsion tizim ishlash jarayonida nafaqat disklarni boshqaradi yoki fayllar ustida amallar bajaradi, o’z navbatida tizimdagi uzilishlarni boshqarish, vaqtlarni taqsimlash, xotirani tashkil qilish va boshqa xususiyatlarni ham boshqarib turadi.
- OT resurslarni boshqaruvchi sifatida:
- OT lar bir vaqtning o’zida bir nechta amaliy va tizimli dasturlarga xizmat ko’rsatadi va ushbu vaqtda dastur uchun kerakli bo’lgan resurslarni boshqarish asosiy vazifa hisoblanadi.
|
| |
"Diffuziyaning zararli namoyon bo'lishi" taqdimoti

|
"Diffuziyaning zararli namoyon bo'lishi" taqdimoti
|
bet | 3/6 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 495,55 Kb. | | #134555 |
Bog'liq MUSTAQIL ISH"Diffuziyaning zararli namoyon bo'lishi" taqdimoti
Korxonalar mo'rilari atmosferaga karbonat angidrid, azot oksidi va oltingugurt chiqaradi. Atmosferada karbonat angidrid gazining ko‘p bo‘lishi Yerning tirik dunyosi uchun xavfli bo‘lib, tabiatdagi uglerod aylanishini buzadi va kislotali yomg‘irlarning paydo bo‘lishiga olib keladi. Daryolar, dengizlar va okeanlarning ifloslanishida diffuziya jarayoni katta rol o'ynaydi. Dunyo bo'ylab har yili sanoat va maishiy chiqindi suvlar taxminan 10 trillion tonnani tashkil qiladi.
Suv ob'ektlarining ifloslanishi ulardagi hayotning yo'qolishiga olib keladi va ichimlik uchun ishlatiladigan suvni tozalash kerak, bu juda qimmat. Bundan tashqari, ifloslangan suv paydo bo'ladi kimyoviy reaksiyalar issiqlik chiqishi bilan. Suv harorati ko'tariladi, suvdagi kislorod miqdori esa kamayadi, bu suv organizmlari uchun yomon. Suv haroratining ko'tarilishi tufayli ko'plab daryolar qishda muzlamaydi.
Sanoat quvurlari, issiqlik elektr stantsiyalari quvurlari, maxsus filtrlar o'rnatilgan zararli gazlar chiqindilarini kamaytirish uchun. Suv havzalarining ifloslanishini oldini olish uchun qirg'oq yaqinida axlat, oziq-ovqat chiqindilari, go'ng va turli xil kimyoviy moddalar tashlanmasligini ta'minlash kerak.
Chekuvchilar har yili atmosferaga ultrabinafsha nurlar ta'sirida 720 tonna gidrosiyan kislotasi, 384 ming tonna ammiak, 108 ming tonna nikotin, 600 ming tonna smola va 550 ming tonnadan ortiq uglerod oksidi chiqaradi. O'rtacha, tamaki tarkibidagi barcha turdagi moddalarning 25% chekish paytida yonib ketadi va yo'q qilinadi; 50% atrof-muhitga kiradi; 20% chekuvchining tanasiga kiradi va faqat 5% sigaret filtrida qoladi.
Tamaki tutunining harorati chekish paytida og'izga kiradigan havo haroratidan 35-40 daraja yuqori bo'lib, bu og'izda haroratning keskin pasayishiga olib keladi. Bitta sigaretani chekish paytida 15-20 ta shunday o'zgarishlar yuz beradi, bu tish emalining holatiga yomon ta'sir qiladi: yorilib ketadi. Shuning uchun chekuvchilarning tishlari chekmaydiganlarning tishlariga qaraganda tezroq parchalanadi. Tamaki tutunining gazsimon qismi gazsimon smolani o'z ichiga oladi, u sovutilganda suyuq holatga aylanadi, ya'ni. kondensatsiyalanadi. Shu bilan birga, u barmoqlar, tishlar, nafas olish yo'llari devorlari, o'pkalarga joylashadi va oshqozonga kiradi. Bir quti sigaret chekayotganda chekuvchi 1 grammga yaqin suyuq smola hosil qiladi.
|
| |
O’z-o’zini baholash - Tarbiya turlari va ularning mazmun mohiyati reja

|
Tarbiya turlari va ularning mazmun mohiyati reja
|
bet | 10/12 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 58,59 Kb. | | #229309 |
Bog'liq Tarbiya turlari va ularning mazmun mohiyati-fayllar.orgO’z-o’zini baholash. Talabaning qobiliyatini o’z kuchi bilan yuzaga chiqishiga yordamlashish zarur. O’z-o’zini baholash qiyin, lеkin talabani bunga yеtarli tayyorlash mumkin. Shu bois talaba irodali bo’lishi, o’z burchini tushunishi, tahsil va tarbiya olish uchun sabablar, motivlar asos bo’lishi, ya'ni taqsil va tarbiyalanishni xohlashi, o’zining, o’rtoqlarining, yaqin kishilarining ko’zi bilan ko’rish va o’z-o’zini takomillashtirishga intilishi lozim.
Rag’batlantirish va jazolash usullari.
Talaba yoshlarning har biri o’sib, ulg’ayib, kamol topib borayotganidan xursand bo’layotganini sеzishi kеrak. Faqat shundagina bola o’zining olg’a siljib borayotganini ko’ra biladi, o’z kuchiga ishonadi. Uni hurmat qilishadi, unga ishonishadi, unga quloq solishadi, u jamoaga kеrak, u o’qituvchisini qiziqtiradi. Bunga erishish uchun rag’batlantirish usulidan foydalaniladi. Chunki, rag’batlantirish bolaga ishonishga, unda bo’lgan ijobiy qobiliyat va fazilatlarning kuchini e'tirof etishga asoslangan.
Ta'lim maskanlari tajribasida rag’batlantirishning quyidagi turlari qo’llaniladi:
Talabaning kuchi yеtadigan, ma'suliyatli topshiriq bеrish orqali ishonch bildirish; bunda talaba o’z qadr-qimmati bilan faxrlanadi;
Maqtash (ota-onalar, jamoa oldida);
Esdalik sovg’asi bеrish (kitob, ruchka, o’quv asbobi va boshqalar);
Maqtov yorlig’i bеrish;
Stipеndiya bilan taqdirlash;
Hurmat taxtasiga fotosuratini qo’yish;
Qo’llab-quvvatlash;
Mas’uliyat va jamoaning minnatdorchiligi;
Safda birinchi o’rinda turish;
Musobaqalarda bayroq ko’tarish;
Gazеtada, radioda e'lon va xokazo.Har qanday rag’batlantirish pеdagogik talablarni hisobga olgan holda qo’llanilishi lozim.
Jazolash-bu tarbiyalanuvchining xatti-harakati va faoliyatiga salbiy baho bеrishdir.
Jazo ham talabaning va butun guruh manfaati uchun qo’llanadigan oxirgi tarbiya usuli. Jazo choralarini qo’llashda jismoniy jazo, urish, kaltaklash mumkin emas, bolani qo’rqitish, g’azablantirish ham yaxshi natija bеrmaydi, talaba qo’rqqanidan yolg’on gapirishga o’rganadi, ikkiyuzlamachi bo’lib qoladi. Maktablarda qo’llash mumkin bo’lgan jazo choralariga quyidagilar kiradi:
|
| |
OT larning funksiyalarini detallashtirish

|
OT larning funksiyalarini detallashtirish
|
bet | 5/5 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 276,77 Kb. | | #260212 |
Bog'liq 2-maruza OT (1) OT larning funksiyalarini detallashtirish
Qabul qilish
Topshiriqlar–operatorlar, matn ko’rsatmalari(direktivalar) yoki manipulyatorlar(yoki sichqincha) yordamida bajaralidagan ko’rsatmalar
Topshiriq va buyruqlar – dasturni ishga tushirish
- To’xtatish(to’xtatib turish)
- fayllar ustida amallar
Ishlov berish
Foydalanuvchidan olingan topshiriqlar va buyruqlarni
Bog’langan kompyuterlar orasida muloqotni ta’minlash
Bir dasturni boshqa dasturdan himoyalash
OT-resurslarni samarali boshqarish va taqsimlash
Ma’lumotlar saqlanishini ta’minlash
OT ni bajarilayotgan ilovalardan himoyalash
HIMOYA
Foydalanuvchi autentifikatsiyasi va avtorizatsiyasi
Boshqa funksiyalar - Joriy vaqtda Ishlatilishi kerak bo’lgan dasturlarni operativ xotiraga yuklash
- Xotirani boshqarish, zamonaviy tizimlarda virtual xotirani tashkil qilish
- Barcha dastur va ma’lumotlarni identifikatsiya (tanib olish ) qilish
- Barcha kiritish – chiqarish amallariga xizmat qilish
- va h.k.
Nazorat savollari - Abstrakt mashina o’ziga xos xususiyatlarini ko’rsating?.
- Resurslarni boshqarishda operatsion tizim yechadigan masalalar?.
- Operatsion tizim funksiyalarini ko’rsating?.
Foydalanilgan adabiyotlar - 1. Andrew S. Tanenbaum, Albert S. Woodhull. Operating Systems: Design and Implementation, Chapter 1
- 2. Гордеев А.В. Операционные системы, Глава 1
- 3. http://en.wikipedia.org/wiki/Usage_share_of_operating_systems
- 4. www.etuit.uz
|
| |
-rasm. Quritish barabanining kinematik sxemasi

3-rasm. Quritish barabanining kinematik sxemasi.
mahkamlanadi. Setkalar
barabanda bir xil oraliqda, yani ular orasidagi burchak 90° ni tashkil
etadi. Bunda texnologik jarayon quyidagicha bo’ladi. Barabanga tushgan don undagi nasadkalar
(kurakchalar) orqali setkaga tashlab beradi. Setkaga tushgan don uning teshiklaridan o’tadi, bu
esa o’z navbatida donni baraban ichida to’planib qolmasligini ta’minlaydi,
natijada donni
quritish jarayoni tezlashadi va quritgichning ish unumi ortadi. Setka teshiklarining o’lchamlari
quritiladigan donning turiga qarab tanlanadi. Qurilmaning afzalligi xom ashyo tarkibidagi turli
xil jinslarni
saralaydi, kurakchalarini (nasadka) sinishini yemirilishini oldini oladi. Xom ashyo va
issiqlik agenti bilan kontakt yuzasi ortadi. Natijada quritish jarayoni tezlashib, vaqt va energiya
sarfi kamayadi.
ADABIYOTLAR
1. Abduqodirov N. Sh.,
Mansurov M. T., Tojiyev R. J.
Sholi quritish usullari va tahlili –
Scientific-technical journal. – 2022. – Т. 22. – №. 3. – С. 125-132.
2. Abduqodirov N. Sh.,
Mansurov M. T., Tojiyev R. J.
Qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarini
quritishda barabanli quritgichlarning ahamiyati
–
Scientific-technical journal. – 2022. – Т. 22. –
№. 3. – С. 147-152.
3. Беккулов Б.Р. Шоли қуритиш қурилмасининг конструкциясини ишлаб чиқиш ва
унинг параметрларини асослаш: Техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD)
диссертацияcи. – Андижон, 2020. – 163 б.
4. Беккулов Б.Р
.
, Ибрагимжанов Б.С., Тожибоев Б.М. Дон қуритишнинг замонавий
қурилмалари //Инновацион ривожланиш муаммолари: ишлаб чиқариш, таълим, илм-фан
Вазирлик миқёсидаги илмий-техникавий анжуман материаллари тўплами. – Андижон:
АндМИ, 2017. – Б.381 – 385.
5. Cушка зерна. Доступ режима:
http://agro-portal/su/sushka-zerna.html
6. Манасян С.К. Принципы конвективной сушки зерна. – Краснодар: Вес-ти. Крас
ГАУ, 2009. – №6. – С.145 – 150.
7. Беккулов Б.Р.
,
Ибрагимжанов Б.С. Дон маҳсулотларини қури-тишнинг
замонавий усуллари //Қишлоқ хўжалик маҳсулотларини ишлаб чиқариш, сақлаш ва қайта
ТЕХНОЛОГИЯ
МЕХАНИКА ВА ТЕХНОЛОГИЯ
ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ, 2022, №2 (7)
182
ишлашнинг тежамкор технологиялари ва уларнинг инновацион ечимлари. Республика
илмий ва илмий-техник анжумани материаллари. – Фарғона: ФарПИ, 2017. – Б. 125 – 127.
8. Tojiev R. J. Drying glass feed stock in drum drier for manufacturing
glass products
//Scientific-technical journal. – 2019. – Т. 22. – №. 3. – С. 137-140.
9. Тожиев Р. Д., Ахунбаев А. А., Миршарипов Р. X. Исследование
гидродинамических процессов при сушке минеральных
удобрений в барабанных
сушилках //Научнотехнический журнал. – 2021. – Т. 4. – №. 4. – С. 121-125.
Jadval. 
Ayrim don turlarining muvozanatlashgan namliklari

|
Jadval.
Ayrim don turlarining muvozanatlashgan namliklariBog'liq qishloq-xo-jaligida-donlarni-barabanli-qurutgichda-quritish (1)Jadval.
Ayrim don turlarining muvozanatlashgan namliklari
Don turi
Havo harorati,
o
C
Havoning nisbiy namligi, foiz
20
40
60
80
90
Bug’doy
20
7,8
10,7
13,1
16,0
20,0
Arpa
20
8,3
10,9
13,4
17,5
20,5
Sholi
20
9,4
11,8
14,2
19,2
22,1
Bug’doy
0
8,7
11,2
13,5
16,7
21,3
Arpa
0
9,2
12,1
14,4
18,3
21,1
Sholi
0
10,1
13,3
15,5
19,7
22,9
Jadvaldan sholining muvozanatlashgan namligini arpaning muvozanatlashgan namligiga
yaqin ekanligini ko‘rish mumkin.
Sholidagi namlik turli shakldagi bog‘lanishlarda bo‘ladi. Namlikning eng yengil va
mustahkam bo‘lmagan bog‘lanishi sholining yuzasida mavjud bo‘ladi. Namlikning mustahkam
bog‘lanishi esa, molekulalar darajasida bo‘lib, bunday bog‘lanish qizdirish yo‘li bilan
yo‘qotiladi. Namlikning bog‘lanishlar fazalari orasida keskin chegara mavjud emas, balki bir
faza ohista ikkinchi fazaga o‘tadi.
Sholining namligi, quyidagi formula bilan aniqlanadi.
1
1
2
2
1
100
,%
M
m
M
m
W
m
(6)
bunda M
1
, M
2
– byukslarning quritishdan oldingi va keyingi massasi, kg;
m
1
va m
2
– donning quritishdan oldingi va keyingi massasi, kg.
Issiqlik eltkich va material parallel va qarama-qarshi yo‘nalishda harakatlanishi mumkin.
Parallel yo‘nalishli quritkichlarda material o‘ta qizib ketish oldini olish mumkin, chunki issiqlik
eltkich yuqori namlikka ega material bilan o‘zaro ta’sirda bo‘ladi. Quritilayotgan material
tarkibidagi kukunsimon fraksiya uchib ketmasligi uchun ventilyator haydayotgan issiqlik eltkich
tezligi 2-3 m/s dan oshmasligi kerak [8, 9].
Konvektiv quritish usulidan foydalanib, sholini quritish sifati va samaradorligini
oshirishga hamda moddiy va mehnat xarajatlar sarfini kamaytirishga barabanli quritish
qurilmasining yangi konstruksiyasini ishlab chiqish hamda uning konstruktiv parametrlari va ish
rejimlarini asoslash orqali erishish mumkin.
Taklif.
Tahlil natijalariga ko’ra don mahsulotlarini quritish barabanining yangi tejamkor
konstruksiyasi ko‘rsatilgan (3-rasm). Unda baraban uzunligi bo‘ylab diametri d=1 m va qalinligi
2 mm bo‘lgan St40 po‘latdan tayyorlangan setka o‘rnatilgan. Baraban va setka diametr
ТЕХНОЛОГИЯ
МЕХАНИКА ВА ТЕХНОЛОГИЯ ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ, 2022, №2 (7)
181
markazlari O nuqtada ustma ust tushirilib baraban tanasiga bir xil oraliqda to‘rt tarafdan
|
| |
Don mahsulotlari uchun takomillastirilgan quritgich

ТЕХНОЛОГИЯ
МЕХАНИКА ВА ТЕХНОЛОГИЯ
ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ, 2022, №2 (7)
177
УДК 631.365.036.3
DON MAHSULOTLARI UCHUN TAKOMILLASTIRILGAN QURITGICH
Mansurov Muxtorjon Tohirjonovich
NamMQI,
t.f.d., dotsent,
m_mansurov_1978@mail.ru
, tel: +998941598106
Tojiyev Rasul Jumaboyevich
Farg‘ona politexnika instituti,
t.f.d., professor, tel: +998934922132
Abduqodirov Nurzod Shavkatjon o‘g‘li
NamMQI, t
ayanch doktorant,
nurzodqodirov1991@gmail.com
,
t
el:+998911434422
Annotatsiya:
Maqolada
qishloq
xo’jaligi mahsulotlarini
qurituvchi qurilma
konstruksiyasi, quritish jarayonlari, usullari, quritish barabanining parametrlari, quritish davrlari
o’rganildi va tahlil qilindi. Tahlil natijalariga ko’ra aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish
uchun yechimlar taklif qilindi.
Аннотация
: В статье рассматриваются и анализируются конструкция устройства
для сушки
сельскохозяйственной продукции, процессы сушки, способы, параметры
сушильного барабана, циклы сушки. По результатам анализа были предложены решения
по устранению выявленных недостатков.
Annotation:
The article discusses and analyzes the design
of a device for drying
agricultural products, drying processes, methods,
parameters of a drying drum, drying cycles.
Based on the results of the analysis, solutions were proposed to eliminate the identified
shortcomings.
Kalit so’zlar:
Baraban, nasadka, donlar, tezlik,
quritish davri, nisbiy namlik, konvektiv
quritish usuli, fizik-mexanik
va issiqlik fizik xossalari
Ключевые слова:
Барабан, насадка, зерно, скорость, время сушки, относительная
влажность, конвективный способ сушки, физико-механические и теплофизические
свойства.
Key words - Don mahsulotlari uchun takomillastirilgan quritgich

Bog'liq qishloq-xo-jaligida-donlarni-barabanli-qurutgichda-quritish (1)
Key words: Drum, nozzle, grain, speed, drying time, relative humidity, convective
drying method, physical-mechanical and thermophysical properties.
Barabanli quritgichlar universal qurilma bo’lib, ishlab chiqarishning barcha sohalari
qurilish materiallarini ishlab chiqarish, kimyo sanoati, farmatsevtika va qishloq xo’jaligi
mahsulotlarini quritish hamda qayta ishlash uchun qo’llaniladi. Qurilma tayanch roliklarga
o’rnatilgan silindrsimon turdagi baraban, yuklash bunkeri, yuritma, o’choq va tushirish
bunkeridan iborat bo’lib 5÷8 qiyalikda gorizantal joylashgan. Baraban ichida nasadkalar
joylashgan bo’lib, barabanga tushirilgan mahsulotni issiqlik agenti bilan uchrashishini
ta’minlaydi [1-4]. Mahsulotni fizik-kimyoviy xususiyatlarini inobatga olib, turli xil
nasadkalardan foydalanish mumkin. Ishchi baraban doimiy ravishda gorizontal o'q atrofida
doimiy burchak tezligida aylanadi (1-rasm).
Materialning baraban bo'ylab harakatlanishi, asosan, barabanning qiyaligi bilan bog'liq. U
aylanganda, material nasadka tomonidan ushlanadi, ko'tariladi va keyin turli balandliklardan
quyiladi. Materiallarni barabanda quritishda issiqlik konveksiyasi yo'li bilan mahsulot va
nasadkalar yuzasiga o'tkaziladi. Issiqlik agenti baraban oldi tamoniga joylashgan o’choqdan
ventilyator orqali baraban ichiga haydaladi. Materialni yaxshi aralashtirish tufayli yuqori o'ziga
xos issiqlik oqimi zichligi qabul qilinadi, bu quritish jarayonida zarrachalarning fizik-kimyoviy
xususiyatlarining o'zgarishiga olib kelmaydi. To'kish paytida materialga o'tkaziladigan issiqlik
ТЕХНОЛОГИЯ
МЕХАНИКА ВА ТЕХНОЛОГИЯ ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ, 2022, №2 (7)
178
miqdori baraban quritgichdagi umumiy issiqlik oqimining taxminan 70% ni tashkil qiladi, bu
juda muhim.
1-ventilyator, 2-o‘choq, 3-qopqoq, 4-val, 5-tasmali uzatma, 6-reduktor, 7-elektrodvigatel,
8-baraban, 9-bandaj, 10-tayanch rolik, 11-yuklash bunkeri
“N-normal forma” - Mavzu: bcnf normal formasi va uning xususiyatlari Toshkent 2021 Reja: Ma’lumotlarni normallashtirish

|
Mavzu: bcnf normal formasi va uning xususiyatlari Toshkent 2021 Reja: Ma’lumotlarni normallashtirish
|
bet | 2/3 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 123,5 Kb. | | #107727 |
Bog'liq 1. Ma’lumotlarni normallashtirish Normal formalar Normallashtiri-hozir.org“N-normal forma” ega bo‘lgan ba’zi yoqimsiz tomonlariga “(N+1)-normal forma” ega emas. N-chi normal formaga qarab (N+1)-normal - formaga qo‘yilgan qo‘shimcha shartning umumiy ma’nosi ana shunday yoqimsiz tomonlarni yo‘qotish- dan iborat.
- Normallashtirish nazariyasi jadval maydonlari orasidagi u yoki bu bog‘liqlikning borligiga asoslanadi. Bunday bog‘liqliklarning ikki turi aniqlangan:
- o
- funksional;
- o
- ko‘p qiymatli.
- Funksional bog‘liqlik. Berilgan ixtiyoriy vaqtda A maydonning har bir turli qiymatiga mos ravishda albatta B maydonning har bir turli qiymatidan faqat bitta qiymati bo‘lsa, jadvalning B maydoni xuddi shu jadvalning A maydoniga funksional bog‘lan- gan deyiladi. Aytib o‘tish kerakki, A va B maydonlar tashkil qiluvchilar bo‘lishi mumkin.
- To‘liq funksional bog‘liqlik. B maydon agar A ga funksional bog‘liq bo‘lsa va A maydonning boshqa qitymatlariga bog‘liq bo‘lmasa, A tashkil qiluvchiga to‘liq funksional bog‘liq bo‘ladi.
- Ko‘p qiymatli bog‘liqlik. Agar A maydonning har bir qiymatiga mos ravishda B maydonning aniqlangan qiymatlari bor bo‘lsa, A maydon xuddi shu jadvalning B maydonini ko‘p qiymatli aniqlaydi.
- Normal formalar Birinchi normal forma:
- Jadval, qachonki uning qatorlaridan hech biri o‘zining istal-
- gan maydonlarida bittadan ortiq qiymat saqlamasa va uning birorta ham kalit maydoni bo‘sh bo‘lmasa, birinchi normal for- mada (1NF) bo‘ladi.
- Ikkinchi normal forma:
- Jadval, agar u 1NF ta’rifini qanoatlantirsa va uning barcha birinchi kalitga kirmaydigan maydonlari birinchi kalit bilan to‘liq funksional bog‘langan bo‘lsa ikkinchi normal formada (2NF) bo‘ladi.
- Uchinchi normal forma:
- Jadval, agar u 2NF ta‘rifini qanoatlantirsa va uning birorta ham kalit bo‘lmagan maydonlari boshqa istalgan kalit bo‘lmagan maydonlariga fuksional bog‘liq bo‘lmasa, uchinchi normal
- almashtirilsa, u holda quyidagi ikki holni ko‘rib chiqish kerak bo‘ladi:
|
| |
Ulug'bek - Merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo

|
Merkantilizmning yemirilishi va klassik siyosiy iqtisod maktabining paydo
|
bet | 7/8 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 114,05 Kb. | | #159163 |
Bog'liq 15taUlug'bek (1394-1449) tarixda ko'proq davlat arbobi sifatida emas,
bunyodkor inson, yuksak zehnli olim sifatida mashhurdir. Bu davrda
marnlakat iqtisodiyotining asoslariga alohida e'tibor qilinadi, busiz
rivojlanish bo'lmasligini hokimlar yaxshi tushunishgan. Sug'orish
tarmoqlari qurilib, ular toshhoYUz, darg'ot, navo, chig'ir, charxpalak,
qaynama,sharshara, osma ko'prik, handoq, tazar va sardobalar kabi
turli-tuman suv inshoatlari bilan jihozlandi.
O'sha davrda ham iqtisodiy rivojlanishning soliq tizimi bilan
chambarchas bog'liqligi yaxshi ma'lum edi. Soliq yig'imi qancha yuqori
bo'lsa, ishlab chiqaruvchilar manfaatdorligi kamdir, ammo soliqning
pastligi aholi uchun qulay bo'lgani bilan, davlatning boshqaruv,
mudofaa va boshqa maqsadlariga doimo to'g'ri kelavermaydi. Shularni
yaxshi tushungan hukmdorlar soliqni iloji boricha me'yorida saqlab,
uni yig'ishning ma'lum adolatli usullarini qo'llanganlar. Masalan,
Ulug'bek hukmronligi davrida g'alla g'aram qilinmasdan avval soliq
to'plash qat'iyan man etilgan, chunki dehqon hosil yig'ib oigachgina
real soliq to'lash imkoniga ega bo'ladi. Soliq aniq uch muddatda, dehqon
hosili pishishiga qarab bo'lingan:
Bu davrda ichki va tashqi savdoga katta ahamiyat berilgan. Xitoy,
Hindiston, Tibet va boshqa ko'pgina davlatlar bilan savdo aloqalari
olib borilgan. Bu borada savdogarlar uchun qulay sharoitlar
yaratilganligini alohida ta'kidlab o'tish kerak. Elchilar «Buyuk ipak
yo'li» xavfsizligini ta'minlash borasida katta ishlarni amalga oshirganlar.
Mamlakat iqtisodiyotining ahvoli, ayniqsa, hunarmandchilik va
savdoning rivojlanishi, tovar-pul munosabatlari, milliy valuta
mustahkamligiga bevosita bog'liq. Ma'lumki, pulning uchta asosiy vazifasi
mavjud: 1) qiymat o'lchovi; 2) almashuv vositasi; 3) jamg'arma vositasi.
Agar pulning miqdori, uning nufuzi mustahkam bo'lmasa, iqtisodiyot
posangisi, muvozanati buziladi. Shularni hisobga olib, vaqti-vaqti bilan
pul islohotlari o'tkazib turiladi. 1428-yili Ulug'bek tomonidan o'tkazilgan
islohot katta ijobiy ahamiyatga ega bo'ldi. Muomaladagi fulusiy pullar
almashtirildi. Ulug'bek davridagi islohotlar tovar-pul munosabatlari
rivojiga muhim hissa qo'shdi. Iqtisodiyotning barqarorligiga erishildi.
14-variant
Hindistondagi iqtisodiy g'oyalarni aks ettiruvchi qadimgi yodgorlik
«Artxashastra» (m.a. IV-III asrlar oralig'ida)dir (tom ma'nosi bo'yicha
13
ifoda, amaliy hayot to'g'risidagi fan, bu asar m.av. III-II asrIarda
to'ldirilgan). Bu qadimiy va muhim tarixiy yodgorlikdir (u
|
| |
Google.uz qidiruv tizimda ma’limotlarni izlash

Google.uz qidiruv tizimda ma’limotlarni izlash
Yandex.ru qidiruv tizimida ma’lumotlarni izlash
Yangi mavzuni mustahkamlash
O‘quvchilar internetda qidiruv tizimlarida ishlaydilar. Yangi mavzu “Qidiruv tizimlari olamiga sayohat” o‘yini orqali mustahkamlanadi. Har bir guruh alohida-alohida savollarga javob beradi.
Savollar
Internetdan kerakli axborotni topish uchun nimalarni. bilish kerak?
Maxsus Web-sahifa bo‘lib, Internet tarmogʻidan kerakli axborotni izlab topish uchun xizmat qiladi.
Qidiruv tizimi nima orqali ishga tushiriladi?
Yandex.ru - …
Qidiruv tizimlari ma’lumotlarni izlashdan tashqari qanday vazifani bildiradi?
O‘quvchilar bilimini baholash
Darslikdagi yangi mavzuga oid mashqlarni o‘quvchilar bajaradilar. Dars bo‘yicha unda erishilgan yutuqlar xulosalari chiqariladi, gʻolib guruh va eng bilimdon o‘quvchilar taqdirlanadi.
Uyga vazifa
12-dars mavzusini o‘zlashtirish; 10 ta test tuzish; 59-62 betlar.
Dars ishlanmasini yozishda MS Word matn muharriri imkoniyatlaridan foydalanildi, ko‘rgazmalar tayyorlashda PoverPoint dasturidan foydalanildi, mavzuga doir ma’lumotlar 7-sinf darsligi va Internetdagi www.edu.uz, www.uzedu.uz, www.eduportal.uz, www.gov.uz, www.edu.ru, www.google.ru, www.yandex.ru, www.rambler.rular va boshqa saytlardan foydalanildi.
Fan: Informatika va AT.
Sinf: 9-“______”
Sana: ________________
O‘qituvchi:
Darsning shiori: “Bilim olmoq oliy fazilat”
Mavzu: Chiziqli dasturlar tuzish
Darsning texnologik xaritasi
|
Chiziqli dasturlar tuzish - Mavzu: Internetda ma’lumotlarni izlash Darsning texnologik xaritasi

|
Mavzu: Internetda ma’lumotlarni izlash Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 5/7 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 5,45 Mb. | | #160713 |
Bog'liq Ochiq dars ishlanmasiChiziqli dasturlar tuzish
Maqsad va vazifalar
|
Darsning maqsadi:o‘quvchilarga Paskal dasturlash tilida chiziqli dasturlar tuzishni o‘rgatish, chiziqli algoritm tushunchalarini esga olish.
Darsning ta’limiy vazifasi:o‘quvchilarga chiziqli algoritmiarning dasturi - chiziqli dastur va uni tuzish haqida bilim va ko‘nikma berish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi:o‘quvchilami yangi bilim olishda tartib va intizomga rioya qilishga hamda berilgan topshiriqni belgilab olingan ketma-ketlikda bajarishga o‘rgatish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilar tomonidan boshqa o‘quv fanlarida ko‘rib chiqilgan masalalarini ham kompyuterdan foydalangan holda hal etishga yo‘naltirish orqali fanlarni o‘zlashtirilishiga erishish.
|
Oʻquv jarayonining
mazmuni
|
Masalani kompyuter yordamida hal etish. Masalaning maqsadi va qo‘yilishini. Chiziqli dasturlar tuzish. Dasturning ishlash prinsipi. Dasturni kompyuter xotirasiga kiritish. Natija olish va uni tahlil qilish.
|
Oʻquv jarayonini
amalga shirish
texnologiyasi
|
Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uygʻunligi
Shaki: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhiarda ishlash
Vosita: Elektron resursiar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.
Nazorat: Ogʻzaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Ragʻbatlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan
natijalar
|
O‘quvchilarning kompyuter imkoniyatlari to‘gʻrisidagi bilim va ko‘nikmalari rivojlanadi. Masalalarni kompyuter yordamida hal etish bosqichlari haqidagi tyushunchalari kengayadi. Yangi bilim va ko‘nikmaga ega bo‘ladi. Yakka holda va guruh bo‘lib ishlashni o‘rganadi.
|
|
|
| |
Kelgusi rejalar - Mavzu: Internetda ma’lumotlarni izlash Darsning texnologik xaritasi

Kelgusi rejalar
(tahlil, oʻzgarishlar)
|
O‘qituvchi o‘z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o‘zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
Asosiy tushunchalar:
Chiziqli algoritm, chiziqli dasturlar.
Darsning blok-chizmasi:
|
Darsning borishi
|
Vaqt
|
Usullar
|
1
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish;
Navbatchi axboroti;
yangiliklar.
|
3 daqiqa
|
|
2
|
O‘tilganlarni takrorlash
|
7-daqiqa
|
savol-javob;
krassvord yechish;
misollar yechish;
blits savol-test.
|
3
|
Yangi mavzu bayoni
|
17 daqiqa
|
Ma’ruza, aqliy hujum.
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
15 daqiqa
|
savol-javob;
krassvord yechish;
misollar yechish;
blits savol-test.
|
5
|
Yakuniy xulosalar chiqarish,
Uyga vazifa berish
|
3 daqiqa
|
O‘qituvchi darsning yakuniy xulosalarini chiqaradi.
|
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
O‘qituvchi o‘quvchilar bilan salomlashadi;
Navbatchi axboroti tinglanadi. Darsda ishtirok etmayotgan o‘quvchilar sinf jurnalida qayd etiladi.
Kunning muhim yangiliklari aytib o‘tiladi.
Oʻtilganlarni takrorlash:
O‘qituvchi o‘tilgan mavzu buyicha uyga berilgan vazifani so‘raydi. Uy vazifasini bajarganlar baholanadi.
Baholash tartibi: 5 ballik tizim
5 ball – Note book kompyuteri rasmi tushirilgan nishon;
4 ball – kompyuter rasmi tushirilgan nishon;
3 ball – sotiviy telefon rasmi tushirilgan nishon;
2 ball – ruchka rasmi tushirilgan nishon;
1 ball – qalam rasmi tushirilgan nishon;
O‘quvchilarni darsga tayyorlash va o‘tilgan mavzuni esga olish hamda o‘quvchilarning o‘tgan darsni o‘zlashtirganliklarini quyidagi tartibda so‘raladi:
Sinf xonasining ko‘rinishi:
1-komp
2-kopm
3-komp
4-komp
5-komp
6-komp
8-komp
7-komp
9-komp
Sinf o‘quvchilari ikki guruhga bo‘linib, guruhlar nomlanadi (Al-Xorazmiy va Paskal).
1-BOSQICH.
Birinchi guruh o‘quvchilari uy ishlarini kompyuterga kiritishlari so‘raladi. Ikkinchi guruh o‘quvchilarining uy ishlari tekshiriladi va ular bilan blits-savol o‘tkaziladi.
1-Blits-Savol
1) Masalani kompyuterga yechish bosqichlari nechta va ularni aytib bering?
2) Algoritm turlarini ayting?
3) Algoritm nima?
4) Algoritm ijrochisi nima?
2-Blits-Savol
1) Algoritm so‘ziga asos bo‘lgan olim?
2) Matin holatini ishlatish moduli?
3) Tekst rangini aniqlash operatori?
4) Operator nima?
3-Blits-Savol
1) Dasturlash tillarini shartli ravishda nechaga bo‘linadi?
2) Turbo paskal dasturining xalqaro standarti qachon tashkil etilgan?
3) Paskalda joriy oyna nima?
4) Paskalda bir oynadan boshqasiga qaysi tugma o‘tkazadi?
4-Blits-Savol
1) Paskalda qanday mantiqiy amallar mavjud?
2) Paskalda ekran foni qanday o‘zgartiriladi?
3) Standart funksiyada modul qanday yoziladi?
4) ax2+bx+c ni paskalda yozing?
|
Kelgusi rejalar - Mavzu: Internetda ma’lumotlarni izlash Darsning texnologik xaritasi

|
Mavzu: Internetda ma’lumotlarni izlash Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 2/7 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 5,45 Mb. | | #160713 |
Bog'liq Ochiq dars ishlanmasiKelgusi rejalar
(tahlil, oʻzgarishlar)
|
O‘qituvchi o‘z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
Asosiy tushunchalar:
Internet, qidiruv tizimlari
Darsning blok-chizmasi:
|
Darsning borishi
|
Vaqt
|
Usullar
|
1
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish;
Navbatchi axboroti;
yangiliklar.
|
3 daqiqa
|
|
2
|
O‘tilganlarni takrorlash
|
7-daqiqa
|
Test, savol-javob;
|
3
|
Yangi mavzu bayoni
|
20-daqiqa
|
Ma’ruza, aqliy hujum.
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
12
daqiqa
|
savol-javob;
mashqlar bajarish;
|
5
|
Yakuniy xulosalar chiqarish,
Uyga vazifa berish
|
3 daqiqa
|
O‘qituvchi darsning yakuniy xulosalarini chiqaradi.
|
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
O‘qituvchi o‘quvchilar bilan ingliz tilida salomlashadi, navbatchi axboroti tinglanadi. Darsda ishtirok etmayotgan o‘quvchilar sinf jurnalida qayd etiladi. Kunning muhim yangiliklari aytib o‘tiladi.
Good morning boys and girls. (Assalomu alaykum bolalar.)
Glad too see you. (Sizlarni ko‘rganimdan xursandman.)
Sit down please! Let’s start our lesson. (Marhamat o‘tiring, bugungi darsimizni boshlaymiz.).
Sinf o‘quvchilari ikki guruhga bo‘linib, guruhlar nomlanadi (Internet va Ziyonet).
Darsning topshiriqlarini o‘quvchilarga tanishtiriladi.
Oʻtilganlarni takrorlash:
O‘qituvchi o‘tilgan mavzu bo‘yicha uyga berilgan vazifani so‘raydi. Uy vazifasini bajarganlar baholanadi.
Baholash tartibi: 5 ballik tizim
Baholash tartibi: 5 ballik tizim
5 ball – Note book rasmi tushirilgan nishon;
4 ball – Printer rasmi tushirilgan nishon;
3 ball – USB modem rasmi tushirilgan nishon;
2 ball – flashka rasmi tushirilgan nishon;
1 ball –CD disk rasmi tushirilgan nishon;
O‘quvchilarni darsga tayyorlash va o‘tilgan mavzuni esga olish uchun 2 guruhga test beriladi:
Birinchi web-brauzer kim tomonidan yaratilgan?
Tom Berners Li
Shikkard
Bil Geyds
Paskal
2.Web-brauzerlarningasosiyvazifalarinima?
Web-sahifalarni xotiraga yuklash va ko‘rish;
Web-sahifani diskka yozib qo‘yish (saqlash).
WWWdagi adresi bo‘yicha Web-sahifani chaqirish.
Barcha javob to‘gʻri
3. Qaysijavobdaweb-brauzerlarto‘gʻriberilgan?
MS offise, FrontPage, Photoshop
Internet explorer, Opera, Google chrome, Mosaic
Rambler, Mail.ru, Yahoo
Barcha javob to‘gʻri
2 taguruh ham testni ishlab bo‘lgandan keyin quyidagi savollarga javob topishadi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
|
bet | 2/2 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 33,05 Kb. | | #136182 |
Bog'liq 44-48 Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
O‘qituvchi kitobi.– Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot ijodiiy uyi. 2020. – 243 b.
Ona tili va adabiyot fanini o‘qitishda zamonaviy yondashuvlar va innovatsiyalar o‘quv moduli. – Toshkent: 2017. – 110 b.
Mahmudov N., Sobirov A., Sattorov Sh., Toshmirzayeva Sh. Ona tili.– Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2020. – 190 b.
Yo‘ldoshev J.G‘. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amaliyotga tatbiq etish. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2008. – 132 b.
Ishmuhamedov R.M.Mirsolieva.“O‘quv jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalari. Toshkent - 2014. “Fan va texnologiya” nashriyoti.
Juravlev V.I. Pedagogika. Uchebnoe posobie. Rossiya: Izd-vo. Pedagogicheskoe obshestvo.1998. – 246.
49-son 1–to’plam Oktyabr 2023
Sahifa:
|
| |
Rekurrent to’rlar Muallif: Sobirjonova Saida

|
Rekurrent to’rlar Muallif: Sobirjonova Saida
|
bet | 1/4 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 50,32 Kb. | | #137894 |
Bog'liq Rekurrent to\' rlar Rekurrent to’rlar Rekurrent doiralar haqida kirish
Qaytariladigan doiralarning tavsifi
O‘zgaruvchan doiralar Mandelbrot to‘plami yoki Fibonacci spirliga o‘xshash ravishda doimiy shaklda takrorlanadigan geometrik shakllardir.
Qaytariladigan Doiralarning Aralashmasi
Qaytariladigan doiralar san'atda, dizaynda va matematikada qo'llaniladi, masalan, fraktal san'ati, arxitektura modellari va matematik modellashda.
Rekurrent doiralar xususiyatlari
O‘zgaruvchan doiralar o‘z-o‘ziga o‘xshashlik, cheksiz murakkablik va butun sonli o‘lchamlar bilan ajralib turib, ularni o‘rganish qiziqarli va qiyin qiladi.
Qaytariladigan doiralarning tavsifi
O‘zgaruvchan doiralar ikki xil nuqta bilan kesishadi va takrorlanuvchi shablon bilan yopiq doira yaratadi.
Geometriyada ariza berish
Geometriyada, qaytariladigan doiralar mandalalar va gulchambarlar kabi murakkab dizaynlarni yaratish uchun ishlatiladi, bir xil doira shaklini takrorlash orqali.
Matematik xususiyatlar
O‘zgaruvchan doiralar simmetriya, aylantirish o‘zgaruvchanligi va o‘z-o‘zini takrorlash kabi xususiyatlarga ega bo‘lib, bu ularni matematikada qiziqarli kontsept qiladi.
Rekurrent doiralarining muhandislikda qo'llanilishi
Nazorat tizimlari
Qaytariluvchi doiralar, tayanchli tizimlarda, masalan, tayyorgoh avtopilot tizimlarida qayta ishlash o'lchovlarini namoyish etish uchun ishlatiladi.
Signal Ishlov Berish
Mühendisler so'z tan olish va tasvirni ishlovchi dasturlarda vaqt o'zgaruvchan signalni tahlil qilish uchun qaytariladigan doiralaridan foydalanishadi.
Robototexnika
In robototexnika, qaytariladigan doiralar, nazorat tizimlaridagi qayta aloqa tarmoqlarini modellash uchun qo'llaniladi, avtonom va adaptiv robotlar yaratishga imkon beradi.
Kommunikatsiya tizimlari
O‘zgaruvchan doiralar, signalni ishlash va xatani to‘g‘rilash algoritmida qayta qayta chiqadigan doiralar orqali aloqa tizimlarida qayta qayta chiqadigan doiralar, qayta qayta chiqadigan doiralar va
|
| |
Akslantirishlar. Inyektiv, suryektiv, biyektiv funksiyalar. Funksiya turlarini aniklashga doir misollar yechish Reja

|
Akslantirishlar. Inyektiv, suryektiv, biyektiv funksiyalar. Funksiya turlarini aniklashga doir misollar yechish Reja
|
bet | 1/8 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 324,96 Kb. | | #130590 |
Bog'liq Akslantirishlar. Inyektiv, suryektiv, biyektiv funksiyalar. Funk
4- AMALIY MASHG’LOT. Akslantirishlar. Inyektiv, suryektiv, biyektiv funksiyalar. Funksiya turlarini aniklashga doir misollar yechish
Reja:
Akslantirishlar haqida ma’lumotlar.
Mustaqil bajarish uchun masala va topshiriqlar
Akslantirishlar. Inyektiv, suryektiv, biyektiv funksiyalarga doir topshiriqlar
Funksiya turlarini aniklashga doir topshiriqlar
Funksiyalar kompozitsiyasiga doir topshiriqlar
Akslantirishlar haqida ma’lumotlar.
4.1-Tа’rif. Agar biror to’plamning har bir elementiga qandaydir qonuniyat bo’yicha yagona ob’yekt mos qo’yilgan bo’lsa, bu moslik funktsiya deyiladi.
4.2-Tа’rif. munosabat funktsiya yoki to‘plamdan to‘plamga akslantirish deyiladi, agarda quyidagi shartlar bajarilsa:
1) , ,
2) , ekanligidan ekanligi kelib chiqsa.
Funktsiya yoki kabi belgilanadi, agar bo‘lsa, u holda kabi yoziladi va funktsiya elementga y elementni mos qo‘yadi deb gapiriladi. elementga x elementning tasviri, elementga y ning asli deyiladi.
Agar bo`lsa, funktsiya qismiy funktsiya deyiladi.
Ixtiyoriy funktsiya bu binar munosabat. Shuning uchun teskari munosabat ni qurish mumkin. Agar buning natijasida yana funktsiya hosil bo’lsa, u holda ga teskarilanuvchi funktsiya deyiladi va teskari funktsiya ko’rinishda belgilanadi.
Misol 1. 1) - munosabat funktsiya bo‘ladi.
2) - munosabat funktsiya bo‘lmaydi.
3) - munosabat funktsiya bo‘ladi va
ko`rinishda ham yoziladi.
4.3-Tа’rif. Agar
1) ;
2) ixtiyoriy uchun bajarilsa, va akslantirishlarga teng akslantirishlar deyiladi.
|
| |
Nazorat savollari - Mobil aloqa tizimlarida signallarga raqamli ishlov berish

|
Mobil aloqa tizimlarida signallarga raqamli ishlov berish
|
bet | 7/16 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #131760 |
Bog'liq Laboratoriya ishlariNazorat savollari
1. Qaysi tizimlar asosida amplitudaviy detektorni ishlatish mumkin?
2. Amplitudaviy detektorning ishlash prinsipini tushintiring.
3. AM tebranishlarni detektorlashda qanday buzilishlar vujudga keladi va ular bilan kurashishning qanday usullari mavjud?
4. AM tebranishlarni detektorlashdagi kuchlanish diagrammalarini chizing va tushuntiring.
5. Diod orqali oqib o‘tadigan tokning impulslarini keltiring va tushuntiring.
Diqqat!
«Amplitudali detektorlarni tadqiq etish» almashtiriladigan bloklarida KT5 nuqtadan kuchlanish R2 voltmetr kirishiga beriladi, u detektor orqali to‘g’rilangan n kuchlanishning o‘zgarmas tashkil etuvchisini ko‘rsatadi.
Mazkur modernizatsiyalash laboratoriya ishlarini bajarish jarayonini soddalashtirish imkonini yaratadi, chunki, bu holda KT5 nuqtaga detektorning yuklamasidagi o‘zgarmas U= kuchlanishni o‘lchash uchun tashqi voltmetrni ulash kerak emas.
R2 voltmetrning o‘lchash chegarasi 2Vga teng.
Ikkilangan kuchlanish sxemasi bo‘yicha ishlaydigan detektorni tadqiq qilish jarayonida natijalar ko‘rsatilgan chegaralardan oshishi mumkin. Bunday hollarda detektor kirishidagi kuchlanishni 3 dBga kamaytirish tavsiya etiladi.
2-laboratoriya ishi
Chastotaviy detektorlarni tadqiq qilish
Ishdan maqsad
Chastotaviy detektorlarni qurish printsiplarini o‘rganish, quyidagilar asosida ChM-signallarni detektorlash jarayonini tajribalar orqali tadqiq qilish:
- amplitudaviy detektor yordamida keyingi detektorlashli tebranishlar chastotasining o‘zgarishini amplitudalar o‘zgarishiga o‘zgartirish;
- fazaviy detektor yordamida keyingi detektorlashli tebranishlar chastotasining o‘zgarishini fazalar o‘zgarishiga o‘zgartirish.
Ishning mazmuni
Nosozlangan kontur asosidagi chastotaviy detektorning detektorlash xarakteristikasini olish (1-detektor).
Kasrli chastotaviy detektorning detektorlash xarakteristikasini olish (2-detektor).
Fazaviy chastotaviy detektorning detektorlash xarakteristikasini olish (3-detektor).
Detektorlarning chiqishidagi buzilishlarni kuzatish va tahlil qilish.
Detektorlarning chastotaviy xarakteristikalarini olish.
Detektorlarning uzatish koeffitsientlarini taqqoslash.
|
| |
Ishni bajarish tartibi - Mobil aloqa tizimlarida signallarga raqamli ishlov berish

|
Mobil aloqa tizimlarida signallarga raqamli ishlov berish
|
bet | 9/16 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #131760 |
Bog'liq Laboratoriya ishlariIshni bajarish tartibi
1. YuCh generatorning modulyatsion xarakteristikasini (siljigan varikapning kuchlanishini generator chiqishidagi sinussimon kuchlanishning chastotasiga bog’liqligi) olish.
2.2-rasmga muvofiq ulanishlarni bajarish. Ossillografning yoyilishini 1-kirish bo‘yicha sinxronlashtirish.
2.2- rasm. Generatorning modulyatsion xarakteristikasini olish uchun laboratoriya qurilmasi elementlarining ulanishi sxemasi
«Chastota» tutqichi orqali YuCh generator varikapidagi siljish kuchlanishini minimaldan maksimalgacha o‘zgartirish. Siljish kuchlanishi R1 o‘lchagich raqamli indikatorida voltlarda aks etadi. Generator chastotasi chastotamer orqali aniqlanadi.
O‘lchashlar natijalarini 2.1-jadvalga kiritish.
2.1- jadval
fs=f(Usil) bog’liqlikni qurish.
Grafik bo‘yicha varikapdagi turli siljish kuchlanishlarida va PCh kuchlanishlardagi generator chastotasining deviatsiyasini (o‘qituvchining topshirig’iga asosan) aniqlash.
Ossillograf ekranida YuCh generatorning chiqishidagi (KT3 nuqtadagi) kuchlanishni kuzatish.
|
| |
Detektordagi chiziqli buzilishlarni tadqiq qilish

|
Detektordagi chiziqli buzilishlarni tadqiq qilish
|
bet | 5/16 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #131760 |
Bog'liq Laboratoriya ishlari7. Detektordagi chiziqli buzilishlarni tadqiq qilish (ulanishlar sxemasi 1.3-rasmdagiga mos keladi).
Detektorning qayta tiklashi to‘g’riligi xarakteristikasini olish. Chiqish signali fazasining og’maga nisbatan surilishini kuzatish.
7.1. Detektor kirishida yuqori chastotali kuchlanishning bo‘lishi mumkin maksimal qiymatni o‘rnatish va voltmetr yordamida UKIR kuchlanish qiymatlarini qayd etish.
YuCh generator modulyatsiya chuqurligini 50% ga teng o‘rnatish. Ossillografni 2-kirish bo‘yicha sinxronlashtirish.
RYu =100 kOm, SYu=3 nF, RU=510 kOm (S3 4-holatga, S5 1-holatga) o‘rnatish.
m va UKIR qiymatlari o‘zgarmas bo‘lganida FM chastotani 400 – 16000 Gts chegaralarda o‘zgartirish bilan KT5 nuqtadagi U past chastotali kuchlanishni FM chastotaga bog’liqligini olish. Buning uchun voltmetrni PCh rejimiga o‘tkazish.
7.2. RYu =10 kOm, SYu=3nF, RU=510 kOm (S3 2-holatga, S5 1-holatga) o‘rnatish. m va UKIR qiymatlari o‘zgarmas bo‘lganida FM chastotani 400 – 16000 Gts chegaralarda o‘zgartirish bilan KT5 nuqtadagi U past chastotali kuchlanishni FM chastotaga bog’liqligini olish.
7.3. RYu =100kOm va RYu =10 kOm bo‘lganida U past chastotali kuchlanishni FM chastotaga bog’liqligi grafiklarini bitta chizmada qurish. FMAKS yuqori kesish chastotalarini belgilash. Ryu qiymatlarini modulyatsiyalashning yuqori chastotalari sohalaridagi chiziqli halaqitlarning darajasiga ta’siri haqida xulosa qilish.
7.4. Modulyatsiyalashning yuqori chastotalarida kirish signalining og’ishiga nisbatan chiqish kuchlanishining fazaviy surilishini kuzatish. Ossillogrammani chizib olish.
|
| |
Laboratoriya maketining tavsifi

|
Laboratoriya maketining tavsifi
|
bet | 8/16 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #131760 |
Bog'liq Laboratoriya ishlari
2.1-rasmda “Chastota detektorlarini tadqiq qilish” almashtiriladigan blokining old paneli keltirilgan.
Maketning tarkibiga chastotaviy modulyatsiyani amalga oshiradigan YuCh generator va uchta chastotaviy detektorlar sxemalari kiradi.
YuCh generator KT3 nazorat nuqtasida rostlanadigan modulyatsiyalash indeksili va Us amplitudali ChM sinusoidal kuchlanishni shakllantiradi. fs generatsiyalash chastotasi “ЧАСТОТА” o‘zgaruvchan rezistori orqali 2200-2900 kGs diapazonda o‘zgartiriladi. Chastotaviy modulyatsiyalangan Us kuchlanish “AMPL” o‘zgaruvchan rezistor orqali o‘zgatiriladi. Chastotaviy modulyatsiyalash indeksi PCh generatordan KT1 nuqtaga beriladigan Um past chastotali modulyatsiyalovchi kuchlanishning qiymatiga bog’liq bo‘ladi.
Maket quyidagilar asosidagii detektorlarga ega:
nosoz kontur va diodli detektor (1-detektor);
kasrli chastotaviy detektor (2-detektor);
bitta konturli fazaviy detektor (3-detektor).
2.1- rasm. “Chastota detektorlarini tadqiq qilish” almashtiriladigan blokning old paneli
“Detektorni tanlash” («ВЫБОР ДЕТЕКТОРА») qayta ulagichi (S1 – S3) detektorning u yoki bu sxemasini ulash uchun xizmat qiladi.
Detektorlarning 1 va 3 sxemalarida R1-R2 qayta ulagich orqali tebranish konturiga rezistorlarni parallel ulash imkoniyati mavjud.
Detektor chiqishidagi kuchlanishning o‘zgarmas tashkil etuvchisi “Detektorni tanlash” («ВЫБОР ДЕТЕКТОРА») qayta ulagich orqali KT4 nuqtaga uzatiladi va laboratoriya qurilmasining 4-panelida joylashgan R2 o‘lchagichning raqamli indikatorida voltlarda aks etadi.
Shuningdek, laboratoriya ishini bajarish uchun quyidagilardan foydalaniladi:
laboratoriya qurilmasining 4-panelida joylashgan PCh generator. YuCh generator kuchlanishini modulyatsiyalash uchun foydalaniladi;
YuCh generator varikapidagi siljish kuchlanishlarini voltlarda aks ettiradigan 4-panelda joylashgan R1 o‘lchagich;
YuCh generator chastotasini nazorat qilish uchun zarur bo‘ladigan 4-panelda joylashgan chastotomer;
detektor chiqishidagi PCh kuchlanishni qiymatlarini o‘lchash uchun foydalaniladigan 4-panelda joylashgan voltmetr. «PCh» rejimida ishlatiladi.
Ishlarni bajarish uchun zarur bo‘ladigan qo‘shimcha asbob ikki nurli (ikki kanalli) ossillograf hisoblanadi.
|
| |
Statik detektorlash xarakteristikalarini olish

|
Statik detektorlash xarakteristikalarini olish
|
bet | 4/16 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #131760 |
Bog'liq Laboratoriya ishlari5. Statik detektorlash xarakteristikalarini olish (ulanishlar sxemasi 1.2-rasmdagiga mos keladi).
5.1. Yuklama qarshiligi RYU =51 kOm (S3 – 1 holatda) bo‘lganda tokning I= o‘zgarmas tashkil etuvchini detektor kirishidagi UKIR kuchlanishga bog’liqligini aniqlang. YuCh generatordan detektorning kirishiga 400-500 kGs chastotali modulyatsiyalanmagan kuchlanish berish. UKIR kuchlanish qiymatlarini 50-1000 mV oraliqda o‘zgartirish bilan I= o‘zgarmas tashkil etuvchining qiymatlarini qayd etish. Har bir UKIR kuchlanish qiymatlari uchun detektor kirishidagi yuqori chastotali kuchlanish amplitudasining qiymatini hisoblash.
,
yuklamadagi kuchlanish
,
to‘g’rilanish koeffitsienti
.
Hisoblashlar va o‘lchashlar natijalarini jadval shaklida rasmiylashtirish.
5.2. 5.1-bo‘limdagi tadqiqotlarni RYU =10 kOm yuklama qarshiligi (S3 qayta ulagichi 2 holatda) takrorlash.
RYU=51 kOm va RN =10 kOm bo‘lganda I= , U= va KV qiymatlarni UmKIR kuchlanishga bog’liqligi grafiklarini qurish.
S4 qayta ulagichni 1-holatga o‘rnatish.
6. Dinamik detektorlash xarakteristikalarini olish (ulanishlar sxemasi 1.3-rasmdagiga mos keladi).
Yuklama qarshiligini Ryu = 10 kOm o‘rnating (S3qayta ulagichni 2-holatga o‘rnatish).
6.1. m=50% o‘zgarmas modulyatsiya chuqurligida detektor kirishidagi UKIR kuchlanishni 100 mVdan 1000 mVgacha chegaralarda o‘zgartirish va KT5 nuqtadagi UChiq kuchlanish qiymatlarini qayd etish (UKIR kuchlanishni o‘lchash voltmetrning «YuCh» rejimida amalga oshiriladi, UChiq kuchlanishni o‘lchash voltmetrning «PCh» rejimida amalga oshiriladi).
6.2. Detektor kirishidagi kuchlanishni o‘zgarmas saqlash bilan (UKIR=const) modulyatsiya chuqurligini 10% dan 90% gacha chegaralarda o‘zgartirish va UChiq kuchlanish qiymatlarini qayd etish.
UKIR=100 mV va UKIR=1000 mV ga o‘lchovlar o‘tkazing. Uzatish koeffitsientini quyidagicha hisoblash:
UChiq kuchlanishni UKIR kuchlanishga, UChiq kuchlanishni m modulyatsiya chuqurligiga, KD uzatish koeffitsientini m modulyatsiya chuqurligiga bog’liqligi grafiklarini qurish. UChiq kuchlanishni UKIR kuchlanishga bog’liqligi - detektorlash xarakteristikasi nochiziqli xarakteriga ega bo‘ladigan sohani belgilash.
|
| |
Nazorat savollari - Mobil aloqa tizimlarida signallarga raqamli ishlov berish

|
Mobil aloqa tizimlarida signallarga raqamli ishlov berish
|
bet | 16/16 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #131760 |
Bog'liq Laboratoriya ishlariNazorat savollari
1. Amplitudaviy modulyatsiyalashning qanday usullari mavjud?
2. O‘quv qurilmasida amplitudaviy modulyatsiyalash qanday sxemada amalga oshiriladi?
3. Dinamik modulyatsion xarakteristika, amplitudaviy modulyatsiyalash chuqurligi nima?
4. Amplitudaviy modulyatsiyalash amalga oshiriladigan kaskadga qanday talablar qo‘yiladi?
5. Amplitudaviy modulyatsiyalashli signal kuchaytirgichiga qanday talablar qo‘yiladi?
6. Amplitudaviy modulyatsiyalash chuqurligini qanday hisoblash mumkin?
7. Surilishli modulyatsiyalash mexanizmi nima? Surilishli modulyatsiyalash amalga oshiriladigan kaskad tranzistori qaysi rejimda ishlashi kerak?
8. Modulyatsiyalangan tebranishlar kuchaytirgichi qaysi rejimda ishlaydi?
9. Tajribada olingan modulyatsion xarakteristikalarning chiziqliligini baholang.
10. Chuqur amplitudaviy modulyatsiyalashda buzilishlarning vujudga kelishi sababalari nimada?
Hisobotning tarkibi
1. Amplitudaviy modulyatsiyalash amalga oshiriladigan kaskadning sxemasi.
2. Tajribalar natijalari jadvallari va ular asosida qurilgan m=f(Umod) grafiklar.
3. Olingan natijalarni tahlil qilish: modulyatsion xarakteristikalarning chiziqliligini va ularning nochiziqliligi sabablarini baholash.
|
| |