Z. A. Nazarova, Yo. S. Karieva, G. M. Tureeva, N. S. Fayzullaeva, Sh. F. Iskandarova - bet 10

6-jadvalda emulsion kremlarning emulsiya tipi va konsistensiyasi bo‘yicha fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlari keltirilgan (GOST 29189-91).
Kremlarda vodorod pH ko‘rsatkichini aniqlash. Maxsus kremlar (skrab, piling, oqartiruvchi kremlar, qoraytiruvchi kremlar, himoyalovchi kremlar va h.k.) hamda tarkibida turli o‘simlik ekstraktlarini, meva kislotalarini saqlagan kremlar uchun vodorod ko‘rsatkichi pH 3,0-9,0 oralig‘ida, depilyasiya uchun kremlarda esa 7,0-12,7 oralig‘ida bo‘lishi mumkin.
6-jadval
Emulsion kremlarning fizik-kimyoviy ko‘rsatkichlari
Ko‘rsatkich nomi
| Kremlar normasi |
Quyuq
|
Suyuq
|
Suv/
Moy
|
Moy/
Suv
|
Aralash tipda
|
Boshqa tipda
|
Glitserin miqdori, %,
...dan ortiq emas
|
-
|
30,0
|
8,0
|
15,0
|
Suv va uchuvchan moddalarning miqdori, %
|
8,0- 75,0
|
20,0-95,0
|
40,0 - 75,0
|
53,0- 97,5
|
Ishqor miqdori, KON midorida, %, ...dan ko‘p emas
|
-
|
1,0
|
1,0
|
1,0
|
Vodorod ko‘rsatkichi pH
|
5,0- 9,0
|
5,0- 9,0
|
5,0- 9,0
|
5,0-9,0
|
Kolloid turg‘unligi
|
Turg‘un
|
Termoturg‘unligi
|
Turg‘un
|
Gigienik vositalar
Terini tozalash uchun mo‘ljallangan kosmetik vositalar xususiyatlariga ko‘ra bir necha guruhlarga tavsiflanadi:
1. Suvli asosda tayyorlangan vositalar (masalan, sovunlar, tozalovchi losonlar, shampunlar);
2. Moyli asosda olingan vositalar (masalan, kosmetik sutlar);
3. Qattiq moddalar asosida tayyorlangan vositalar (tish pastalari).
Loson - bu teri parvarishi uchun mo‘ljallangan suyuq kosmetik-gigienik vosita bo‘lib, u turli hil faol moddalarning (organik kislotalar, vitaminlar va boshqalar) suv-spirtli eritmalari.
Losonlar quyidagi tartibda tasniflanishi mumkin:
I. Qo‘llanilishi bo‘yicha:
1. Gigienik kosmetik losonlar;
2. Davolovchi-profilaktik losonlar.
Loson (fr. lotion – namlash, yuvish) - bu teri parvarishi uchun mo‘ljallangan suyuq kosmetik-gigienik vosita bo‘lib, u turli xil faol moddalarning (organik kislotalar, vitaminlar va boshqalar) suv-spirtli eritmalari. Loson - teri parvarishi uchun mo‘ljallangan suyuq kosmetik-gigienik vositasi bo‘lib, tarkibida faol ta’sir etuvchi moddalar (organik kislotalar, vitaminlar, shira, dorivor usimliklar ajratmalari va h.k.) saklaydigan, tabiati bo‘yicha suv yoki suv-spirtli eritma, yoki oquvchan xususiyatga ega bo‘lgan mikrogeterogen sistema
Gigienik losonlar terini tozalash, yumshatishga asoslangan. Ko‘pincha bu losonlar teridagi iflosliklarni (ter va yog‘ bezlari sekretlari, chang, ajralgan epidermis hujayralari) tozalash vazifasini bajaradi. Quruq terini sovun va suv o‘rniga yuvish uchun ham mo‘ljallagan bo‘lishi mumkin. Undan tashqari bunday losonlar tetiklashtiruvchi, oqartiruvchi, xushbo‘ylantiruvchi ta’sirga ega bo‘lishi mumkin.
Davolovchi-profilaktik losonlar. Hozirgi vaqtda teri kasalliklari, ayniqsa bakterial tabiatli, oshib bormoqda. SHuning uchun davolovchi kosmetik losonlarga ehtiyoj yuqori. Davolovchi kosmetik losonlar terini tozalash va tetiklashtirishdan tashqari spetsifik yo‘naltirilgan ta’sirga ega bo‘ladi: yallig‘lanishga qarshi, yaralarni davolash, bakteritsid, antiseboreya.
Losonlarda qo‘llaniladigan komponentlar
Losonlarning asosiy komponentlari sifatida spirt (ko‘pincha 20-40%gacha), suv, namlatuvchilar (glitserin, propilenglikol, asosan 3-6% va 10% gacha) qo‘llaniladi.
Qator teri kasalliklarini profilaktikasi terini o‘z vaqtida va to‘g‘ri tozalashdan iborat, chunki bu tadbir terini ustida turli bakteriyalarni, zamburug‘larni rivojlanishiga yo‘l qo‘ymaydi (ayniqsa bu yog‘li teriga tegishli).
Asosan, yog‘li teri uchun mo‘ljallangan shampunlarda antimikrob ta’sirga ega bo‘lgan erituvchilarni - etil yoki izopropil spirtlari qo‘llash maqsadga muvofiqdir.
Losonlar tarkibiga qo‘shiladigan ingridientlardan biri bu etil spirti. Konsentratsiyasiga qarab etil spirti asosiy antiseptik yoki konservant, ayrim holatlarda esa asosiy ta’sir etuvchi moddalarni erituvchisi vazifalarini bajarishi mumkin.
Losonlar tarkibida etil spirti teriga quyidagi ta’sir ko‘rsatadi:
- tetiklashtiruvchi;
- yumshoq eg‘sizlantiruvchi;
- yumshoq burushtiruvchi va xushbo‘ylantiruvchi.
Etil spirtning miqdori teri turiga bog‘liq. Ko‘pincha quruq teri uchun mo‘ljallangan losonlarning tarkibida etil spirtning miqdori minimal bo‘ladi (4-6%) yoki umuman qo‘shilmasligi mumkin. Normal teri uchun mo‘ljallangan losonlarga etil spirt 8-15% atrofida qo‘shilishi mumkin. YOg‘li terini parvarishi uchun ishlatiladigan losonlarda etil spirtning miqdori o‘rtacha 15-20%, ayrim holatlarda, undan ham qo‘proq (30% oshiq) bo‘lishi mumkin, ammo 50-60% oshmaydi.
YUkori konsentratsiyalarda spirt terini quritish mumkin. Ayrim mualliflar esa spirtning konsentratsiyasini losonlarda 30% oshmasligi lozim deb hisoblaydilar va teri normal yoki quruq bo‘lsa spirtni umuman ishlatmaslikni tavsiya etadilar.
SHuni hisobga olgan holda ayrim losonlar tarkibiga spirtni kiritilmaslik imkoniyati o‘rganiladi.
Spirtsiz losonlarni yaratish hozirgi paytda dolzarb yo‘nalish hisoblanadi. Spirt saqlamaydigan losonlarni yaratishda qo‘llaniladigan xom ashyo bir necha guruhga tasniflanadi:
1. Asosiy komponentlar - struktura hosil qiluvchilar;
2. Emulgatorlar;
3. Namlantiruvchilar;
4. Quyuqlashtiruvchilar;
5. Konservantlar;
6. Solyubillovchi moddalar;
7. BFM lar.
Birinchi guruh - struktura hosil qiluvchilarga mansub bo‘lgan xom-ashyolar moylar va mumlarga bo‘linadi.
Moylarga - suyuq uglevodorodlar, silikonlar, o‘simlik moylari va hayvon yog‘i, alkil efirlari, letitsin va uning hosilalari kiradi, Ular losonlarning asosiy struktura hosil qiluvchi ingridientlari hisoblanadi. Mumlar ko‘pincha moyli fazani quyuqlashtiruvchi va emulsion sistemani kerakli qovushqoqligi, turg‘unligini ta’minlovchi vosita vazifasini bajaradi. Ulardan asalari mumi, spermatset, lanolin, qattiq uglevodorodlar, metil va stearil spirtlari, etilenglikolmonostearat va polietilenglikol-400 distearatlar losonlar texnologiyasida keng qo‘llaniladi. Lekin ularning konsentratsiyasi losonlarda chegaralangan bo‘lishi kerak, chunki me’yordan ortiq qo‘shilsa losonning oquvchanligi o‘zgarib gel hosil bo‘lishi mumkin.
Loson tarkibiga namlantiruvchi vositalar sifatida polispirtlar: propilenglikol, glitserin, sorbitol, polioksietilensorbitol qo‘shilishi mumkin. Ular terini namlashdan tashqari, geterogen sistemalarni turg‘unligini ta’minlaydi.
Quyuqlashtiruvchilar tabiati bo‘yicha o‘simlik gidrokolloidlar, sellyuloza hosilalari, sintetik yuqori molekulyar birikmalar va glinozyomlarga bo‘linadi.
O‘simlik gidrokolloidlarga - alginatlar, gummiarabik, guarokamedlar, tragakant, pektin, kraxmal gellari, behi urug‘i kiradi. Ularning asosiy salbiy tomoni - ular mikrobiologik tarafdan chidamsiz.
Sellyuloza hosilalari nisbatan mikroblarga chidamli va fizik-kimyoviy tarafdan turg‘un. Keng qo‘llaniladiganlarga: MS, NaKMS, gidroksipropilmetilsellyuloza, gidroksipropilsellyuloza, mikro-kristallik sellyuloza kiradi.
Sintetik YUMB sifatida – karboksivinilpolimer, polivinilpir-rolidon, polioksietilen va polioksipropilenlarning bloksopo-limerlari, akril kislotasining sopolimerlari qo‘llaniladi. Ularning afzalligi - mikrobologik turg‘unligi.
Glinozemlar (bentonitlar) bu tozalangan tuproq (gillar). Ular samaradorli quyuqlashtiruvchilar hisoblanadi (losonlarning tarkibiga 0,2-1% kiritiladi). Tabiati bo‘yicha ular magniy va alyuminiy silikatlari.
Losonlar tarkibiga 0,1-0,5% mikdorda turli bo‘yoklar kiritiladi va ular losonlarning iste’mol xususiyatlarini oshiradi.
Xushbo‘yligi ta’minlash uchun losonlarga har xil xushbo‘y moddalar: sun’iy va tabiiy (shu jumladan efir moylari) qo‘shiladi.
Davolovchi profilaktik losonlar tarkibiga antiseptik moddalar kiritiladi. Ulardan ko‘pincha salitsil kislotasi 0,3% gacha, benzoy kislotasi, limon kislotasi 0,5%gacha qo‘shiladi. Limon kislotasi, undan tashkari, teridagi oksidlanish-qaytarilish jarayonlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. SHularning qatorida adipin kislotasi terini tonusini yaxshilash va mo‘‘tadil rN ta’minlash, borat kislotasi kuchsiz oqartiruvchi, dezinfeksiyalovchi va rN ni me’yorlashtiruvchi vositasi sifatida qo‘llaniladi, ayniqsa husnbuzarli terini parvarishi uchun (0,1% gacha). Davolovchi kosmetik losonlarda antiseptik vosita sifatida xlorgeksidin biglyukonatni ham qo‘llanilishi keng. Masalan, bolalar uchun mo‘ljallangan maxsus “antiseptik loson” va loson bilan shimdirilgan gigienik salfetkalar tarkibiga xlorgeksidin kiritilgan.
Kosmetologiya va dermatologiyada antimikrob xususiyatli moddalar muhim axamiyatga ega. Ular ko‘pincha konservantlar ham deb yuritiladi. Hozirgi vaqtda o‘simliklar asosida olingan antimikrob ta’sirga ega bo‘lgan retseptura keng qo‘llaniladi. Bakteriostatik komponentlar sifatida qayin bargining ekstrakti, cheremuxa bargining ekstrakti, sitral, sangviritrin, moychechak preparatlari, mavrak va dalachoy ekstraktlarini qo‘llash tavsiya etiladi.
Losonlar tarkibiga dermotrop moddalar ham kiritiladi. Ular terining epitelizatsiyalanishini ta’minlaydi. Ulardan α va β-allantoin, azulen, pantoten moyi, A, E, V vitaminlari (0,5%gacha) keng qo‘llaniladi.
Losonlarga o‘simliklardan olingan BMF kiritilishi ularning yuqori samaradorligini va ko‘p tomonlama ta’sirini ta’minlaydi. Losonlar tarkibiga fitopreparatlarni qo‘shilishi – bu ularni tabiiy BFM (organik kislotalar, vitaminlar, mikroelementlar, fermentlar, aminokislotalar, flavonoidlar, efir moylari) majmuasi bilan boyitish. SHuni hisobiga bunday losonlar teri hujayralarining funksiyasini normallashtiradi, to‘qimalarni regeratsiyasini stimullaydi, qarish jarayonini sekinlashtiradi, tetiklashtiruvchi va davolovchi ta’sir ko‘rsatadi.
Losonlar sifatini baholash va nomenklaturasi
Losonlarni sifati tegishli GOSTlarda keltirilgan usullar yordamida amalga oshiriladi. Bunda asosan quyidagi ko‘rsatkichlarga e’tibor beriladi:
- Tashqi ko‘rinishi. Losonlarni tashqi ko‘rinishi MH da keltirilgan talabga javob berishi kerak.Asosan loson bu bir fazali yoki ko‘p fazali bir xil suyuqlik (eritma, suspenziya yoki emulsiya);
- Alohida e’tibor losonning rangi va hidiga beriladi. Bu ko‘rsatkichlar har bir mahsulotga o‘ziga xos bo‘ladi;
- Etil spirtning konsentratsiyasi, %. Bu ko‘rsatkich spirtli losonlarga tegishli va uning me’yori losonning turiga bog‘liq;
- pH kursatkichi. Potensiometrik usulda aniqlanadi. Bu ko‘rsatkichning me’yori loson tarkibini tashkil etuvchi moddalarning tabiatiga bog‘liq. Ko‘pincha nordon losonlarning rN ko‘rsatkichi 1-2, qolganlariniki - 8,0 oralig‘ida bo‘lishi mumkin;
- Og‘ir metallar miqdori, %. Bu ko‘rsatkich MH larda keltirilgan usul bo‘yicha aniqlanadi, bu ko‘rsatkich 0,002% oshmasligi lozim;
- Losonlar turg‘unligini baholash. Suv-spirtli eritma saqlash muddati davomida (bir yildan kam emas) turg‘un bo‘lishi shart; cho‘kma hosil bo‘lishi, rang o‘zgarishi losonni turg‘un emasligini bildiradi. Emulsion turdagi losonlarning turg‘unligi uy haroratida va 40-450 S haroratda ham tekshiriladi (saqlash sharoitlari o‘zgarishini hisobga olgan holda). Ko‘shimcha sifat ko‘rsatgichi - muzlatishga chidamligi. Losonni -50 S haroratda 24 soat muzlatiladi va so‘ng uy haroratida qoldiriladi. Bunda loson sifati o‘zgarmasligi kerak.
Sovunlar haqida tushuncha, ta’rifi
Sovun bu tabiiy va sintetik yog‘ kislotalarining kaliy va natriy tuzlaridan va, uning sifatini va kosmetik xossalarini yaxshilovchi, komponentlardan (buyoqlar, xushbo‘y qo‘shimchalar, oqartiruvchilar, plastifikatorlar, antioksidantlar, yumshatuvchi moddalardan va boshq.) tashkil topgan vosita.
Qattiq sovunlar yoki atir sovunlari qadimiy teri tozalovchi vositalari hisoblanadi. Ko‘p asrlar mobaynida sovun asosiy terini, kiyimni, idishlarni tozalovchi vosita hisoblangan. Sovunlarni retsepturasi va ularning olish texnologiyasi eramizning ikkinchi asrida Pliniy va Galen tomonidan ishlab chiqilgan. 7
Sovunlar tozalovchi vosita sifatida quyidagi afzalliklarga ega:
texnologik ishlov uchun qulay (tayyor mahsulotlarga har xil shakl berish mumkin);
yaxshi yuvish xususiyatlarga ega, ayniqsa yumshoq suvda;
boshqa yuvish vositalarga nisbatan teriga salbiy ta’siri kam.
Gigienik sovun. Bu eng oddiy sovunlarning turi. Bunday sovunlar hech qanday qo‘shimchalarni saqlamaydi va uning asosiy vazifasi teri yuzasini tozalash. Lekin bu sovunlarni keng qo‘llash terini gidrolipid qavatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. SHuning oqibatida terini qurishi, taranglanishi kuzatiladi. Ko‘pincha bunday sovunlarni fakat qo‘l yuvish uchun tavsiya etiladi.
Tabiiy sovun (naturalistik). Bunday sovunlarga turli qo‘shimchalar kiritilgan bo‘ladi. Masalan, o‘simlik xom ashyoning maydalangan to‘qimalari, efir moylari va sh.o‘. Bu turdagi sovunlar nafaqat tozalash, balki terini tetiklashtirish yoki bo‘shashtirish, hamda aromaterapevtik ta’sirga ega bo‘lishi mumkin.
Parfyumer sovun. Bu turdagi sovunlarning tarkibiga turli xushbo‘y moddalar (aromatik moddalar) –1,5-2% qo‘shiladi. Ayrim holatlarda bunday sovunlarga yumshatuvchi moddalar ham kiritilish mumkin. Parfyumer sovunlarni vazifasiga, tanani tozalashdan tashqari uni xushbo‘ylantirish xam kiradi.
Bolalar sovuni. Bu sovunlarni retsepturasini tanlashda bolalar terisini nozikli hisobga olinadi. Ayrim xolatlarda bunday sovunlar, turli o‘simlik ekstraktlar kiritilganligi uchun (moychechak, tirnoqgul, mavrak, emon pustlog‘i ekstraktlari), engil antiseptik xususiyatga ega bo‘lishi mumkin. Lekin bunday sovunlarni tozalovchi xususiyatlari, ko‘pincha, oddiy sovunlarga nisbatan pastrok.
Antibakterial sovun. Bu sovunlar o‘z tarkibida turli antibakterial qo‘shimchalarni saqlaydi. Masalan, mikoseptik sovun oyokdagi zamburug‘larga qarshi qo‘shimchalarni saqlaydi.
Teri epidermisini shiluvchi (skrab) sovun. O‘z tarkibida bunday sovun maydalangan abraziv qo‘shimchalar saqlaydi: maydalangan olcha danakchalari, yong‘oq po‘stlog‘i va sh.o‘. Ular terini yuza epidermisini shilib tushirish xossaga ega.
Suyuq sovun. Tozalovchi va yuvish xususiyati bo‘yicha oddiy sovundan farqlanmaydi, lekin uning konsistensiyasi suyuq va ko‘p holatlarda bunday sovunlarni ishlatish qulay, chunki ular dozatorlar bilan jihozlangan idishlarda chiqariladi.
Sovunning yuvish xossalarini oshirish maqsadida turli SFM ko‘shiladi. Suyuq sovunlarni tayyorlashda kokosning, zaytun, kanakunjutning yog‘ kislotalarini kaliy ishqori yordamida sovunlash yo‘li bilan olinadi. Lekin hozirgi vaqtda bu turdagi sovunlarning ishlatilishi kamayib bormoqda, sababi kuchli ishqori ta’sirida terining yallig‘lanishi kuzatilishi mumkin. SHu kamchilikni bartaraf etish sovunlarda SFM ni qo‘llash mumkin.
Suyuq sovunlarni afzallik tomonlaridan biri bu SFM tabiatiga qarab sovunning rN ni ham me’yorlashtirish (mo‘‘tadillashtirish) imkoniyati tug‘iladi. Bu esa teriga sovunning ta’sirini yumshatadi. SFM saqlovchi suyuq sovunlarni tarkibiy qismlariga qo‘yidagilar kiradi:
- asosan anionoaktiv SFM (15-30%) ;
- yumshatuvchi vositalar: yog‘ kislotalarning murakkab efirlari, lanolin va uning hosilalari;
- terini silliqlashtiruvchi moddalar: glitserin, glikol, sorbit sharbati;
- sebotrop moddalar: asosan antiseptiklar: geksaflorofen, dixlorofen yoki kationaktiv SFM lar. Bu moddalar terining yuqori qavati va undagi mikroflorisiga faol biologik ta’sir ko‘rsatadi.
- quyuqlashtiruvchilar;
- hushbo‘y qo‘shimchalar va bo‘yovchilar;
- konservantlar va h.k.
Oddiy atir sovunning taxminiy tarkibi:
- YOg‘ kislotalarning natriyli tuzlari –78-80%
- glitserin -0-1%
-natriy xlorid -0,2-0,5%
-erkin ishqorlar -0,3-0,5%
-smolalar -0-2%
-yog‘lantiruvchi moddalar -0-6%
-antioksidant, bo‘yovchi (pigmentlar) moddalar, yumshatuvchilar 0-1%
- hushbo‘y moddalar -0,5-3%
-suv -100%gacha
Kosmetik vositalarni saqlash sharoiti. Kosmetik vositalarni 0 - 25°S haroratda, jihozlangan holda, quyosh nuri tushmaydigan joyda saqlash tavsiya etiladi.
Parfyumeriya vositalarni 5 yil saqlash mumkin. Parfyumer vositaning yog‘li iz qoldirishi eskirganligini bildiradi.
Bolalar parfyumeriyasi tarkibida spirt oz miqdorda yoki umuman bo‘lmaydi, shuning uchun ularni saqlash muddati 3 yil. Parfyumer vositada cho‘kma hosil bo‘lsa eskirgan deb hisoblash mumkin.
Krem 2-3 yil davomida saqlanadi. Krem eskirganda qatlamga ajralishi, yoqimsiz hid paydo bo‘lishi kuzatiladi. Eskirgan kremni ishlatish mumkin emas, aks holda allergik dermatit paydo bo‘lishi mumkin.
Spirtli loson. Saqlash muddati 2-3 yil. Eskirgan losonlarda cho‘kma hosil bo‘ladi va rN ko‘rsatkichi o‘zgaradi.
Shampunlar va yuvuvchi vositalarni saqlash muddati 3-5 yil. Mahsulotning rangini o‘zgarishi, yoqimsiz hid paydo bo‘lishi va shampun qadoqlangan idish shishib qoladi. 8
Tenlar 3-5 yil saqlanishi mumkin, mahsulot idishi ochilganidan keyin 12-18 oy saqlanishi mumkin. Eskirgan tenlar yomon surtiladi, bir tomonda to‘planib qolib, bir hil surtilmaydi
Ko‘z, lab va qoshlar uchun kosmetik qalamlar 3 yil saqlanishi mumkin, ishlatilgan qalamlar 12-18 oy saqlanishi mumkin. Qalamni tez sinishi, yomon surtilishi eskirganligini bildiradi.
Kipriklar uchun tush 3-4 yil saqlanadi, ishlatilgan tush 3-6 oy saqlanishi mumkin. Tush kipriklarni yopishtirib qo‘yishi, yomon surtilishi va surtilganidan keyin to‘kilishi eskirganligini bildiradi. Mikroorganizmlar ko‘zlarni yallig‘lanishiga sabab bo‘ladi.
Ko‘z uchun podvodka 3 yil saqlanishi va ishlatilganidan boshlab 6-12 oy saqlash mumkin. Eskirgan podvodka quyuq bo‘lib qoladi va yomon surtiladi.
Suyuq va quruq rumyanalar 3-4 yil saqlanishi mumkin, idish ochilganidan keyin suyuq rumyanalar - 6-12 oy, quruq rumyanalar esa12-18 oy saqlanishi mumkin. Mahsulotning hidini o‘zgarishi va to‘kilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Kompakt pudra 3 yil saqlanishi mumkin, ishlatilgan vaqtidan boshlab 12-18 oy saqlanadi. Mahsulotning hidini o‘zgarishi va to‘kilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Tonal krem 3 yil mobaynida va ochilganidan keyin 6-18 oy saqlanishi mumkin. Mahsulotning hidini o‘zgarishi, to‘kilishi va surtilgani dog‘lar hosil qilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Pomada. 3-4 yil mobaynida va ochilganidan keyin 12-18 oy saqlanishi mumkin. Mahsulotning hidini o‘zgarishi, tahir tortishi va yomon surtilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Tirnoq uchun laklar va moylarni saqlash muddati 2 yil, ochilgan flakon 1 yil saqlanishi mumkin. Qotib qolgan laklarni maxsus suyuqlikda eritish mumkin, buning uchun atseton va lak o‘chiradigan suyuqlikni ishlatish mumkin emas. Tirnoq uchun moylarni eskirib qolganligi hidi va konsistensiyasini o‘zgarishidan aniqlab olish mumkin. 9
** Uslubiy ko‘rsatmalar va o‘quv masalalari zamonaviy pedagogik texnologiyalarning “Charxpalak” uslubidan foydalanib kichik guruhlarga (1 guruhda 2-3 talabadan) bo‘lingan holda o‘tqaziladi.
Teri, epidermis, derma, gipoderma, husnbuzar, kosmetika, kosmetologiya, kosmetsevtika, kosmetik vositalar, krem, koldkrem, loson, niqoblar
|
VI. Mustaqil tayyorlash uchun savollar:
Kalit so’zlar:
Kosmetologiya amaliyotida qo‘llaniladigan vositalarning tavsifi va tasnifi;
Kosmetik vositalar tarkibida ishlatiladigan dori va yordamchi moddalarga qo‘yiladigan talablar;
Kosmetik vositalar tarkibida ishlatiladigan dori va yordamchi moddalar nomenklaturasi;
Kosmetik vositalar texnologiyasining o‘ziga xosligi;
Kosmetik krem va losonlar texnologiyasi va sifatini baholash.
VII. Nazorat test savollari
"Koldkrem" kim tomonidan ixtiro qilingan?
Klavdiy Galen
Samuel Ganeman
Gippokart
Paratsels
Ibn Sino
"Koldkrem" tarkibiga kiruvchi moddalarni keltiring:
spermatset, oq asalari mumi, bodom moyi va tozalangan suv
spermatset, sariq asalari mumi, zaytun moyi va tozalangan suv
oq asalari mumi, bodom yoki shaftoli moyi va tozalangan suv
spermatset, parafin, o‘simlik moyi va tozalangan suv
spermatset, oq gil, shaftoli moyi va tozalangan suv
Teri nechta qavatdan tashkil topgan bo‘ladi?
3
4
5
6
7
Teri bajaradigan funksiyalarini keltiring:
Himoyalovchi va ekskretor.
Himoyalovchi, termoregulyator, sekretor, ekskretor, nafas oluvchi va reflektor.
Termoregulyator va ekskretor.
Himoyalovchi, termoregulyator va reflektor.
Himoyalovchi, termoregulyator va sekretor.
"Los’on" so‘zining ma’nosini keltiring:
yog‘sizlantiruvchi
yuvuvchi, namlovchi
spirtli eritma
Nastoyka
qaymoq
Quyida keltirilgan himoyalovchi surtma qaysi turdagi surtmalar turiga kiradi?
Ruh oksidi 30,0 g
Fenilsalitsilat 3,0 g
Vazelin 65,0 g
Atirgul moyi 1-2 tomchi.
Gomogen
Suspension
Emulsion
Ekstraksion
aralash turdagi
Quyida keltirilgan yuz terisini tozalovchi surtma qaysi turdagi surtmalar turiga kiradi?
Asalari mumi 6,0 g
Bura 0,5 g
Shaftoli moyi 27,5 g
Tozalangan suv 16,0 g
Gomogen
Suspension
Emulsion
Ekstraksion
aralash turdagi
Terining pH nechaga teng?
5,0-6,8
6,5-7,5
6,0-8,0
7,0-9,0
4,5-5,5
"Koldkrem" so‘zining tarjimasi qanday?
"kosmetik vosita"
"kosmetik qaymoq"
"yumshoq surtma"
"sovuq qaymoq"
"davolovchi qaymoq"
Quruq teri uchun ishlatiladigan loson tarkibida etil spirtining konsentratsiyasi qancha bo‘lishi mumkin?
spirt saqlamasligi kerak
2%
5%
10%
7%
VIII. Bajarish uchun topshiriqlar:
1. Quyida keltirilgan tarkib bo‘yicha himoyalovchi kosmetik krem texnologiyasini keltiring:
Rux oksidi 30,0
Fenilsalitsilat 3,0
Vazelin 65,0
Atirgul moyi 1-2 tomchi
2. Quyidagi tarkib bo‘yicha tozalovchi krem texnologiyasini keltiring:
Asalari mumi 6,0
Bura 0,5
Shaftoli moyi 27,5
Tozalangan suv 16,0
3. Yuz terisini tozalash uchun loson texnologiyasini keltiring:
a. Moychechak losoni
Tarkibi: Moychechak damlamasi 100 ml
Etil spirti 70% 2,5 ml
b. Loson «Qayin suvi» :
Tarkibi: Qayin kurtagi damlamasi 100 ml
Etil spirti 70% 3,0 ml
Berilgan topshiriqlar “Loyiha” va “Aqliy hujum” pedagogik texnologiya usullari yordamida muhokama qilish tavsiya etiladi.
IX. Vaziyatli masalalar
1. “Yuvinish uchun qanday haroratdagi suvni ishlatish kerak?” – degan savolga talaba: “40-50° S haroratdagi yumshatilgan suv” – deb javob berdi. Bu to‘g‘rimi?
2. “Massaj uchun krem tayyorlashda uning tarkibiga kiruvchi komponentlarni qaysi ketma-ketlikda qo‘shish kerak?” – degan savolga talaba: “Modda eriydiganlarni moyda, suvda eriydigan moddalarni – suvda eritib qo‘shish kerak” – deb javob berdi. Javob to‘liqmi?
|