-BOB. KENG POLOSALI TARMOQLARDA TAQDIM

7-BOB. KENG POLOSALI TARMOQLARDA TAQDIM
ETILUVCHI XIZMATLAR
7.1. Keng polosali tarmoqlar orqali taqdim etiluvchi
zamonaviy xizmatlar
Keng
polosali
kirish
tarmog'idan
foydalangan
holda,
telekommunikatsiya operatori abonentga turli xil xizmatlar taqdim etishi
mumkin, ular orasida asosiy xizmatlar quyidagilar:
Yuqori tezlikdagi Internetga ulanish;
SIP telefoniya;
Interaktiv televizor.
Ushbu xizmatlar “Triple Play” to'plamida taqdim etiladi. “Keng
polosali
xizmatlar”
atamasidan
foydalanganda
abonentlarning
ko'pchiligi odatda yuqorida ko'rsatilgan xizmatlar ro'yxatini tushunadi.
Bugungi kunda “Quad Play” xizmatini taqdim etishni tezkorlik
bilan rivojlantirmoqda. Bu fiksatsiyalangan (qo’zg’almas) telefon
aloqasi, keng polosali kirish, televideniya va mobil aloqa xizmatlarini
o'z ichiga oladi. Strategy Analytics analitik kompaniyasi hisobotida e'lon
134
qilingan ma'lumotlarga ko'ra, 2016-yilda AQShda uy xo'jaliklarining 13
foizi ushbu paketga ulangan. Ushbu prognozga ko'ra, “Quad Play”
xizmatiga ulangan abonentlar ulushi bugungi kunga nisbatan 4 barobar
ortadi. Strategy Analytics tahlilchilarining so'zlariga ko'ra, “Quad Play”
xizmat paketlari kelgusi besh yil mobaynida Triple Play xizmat
paketlariga nisbatan ko'proq mashhur bo'ladi.
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) o'zining
“Milliy keng polosali rejalar” hisobotida keng polosali kirish xizmatlar
va ushbu xizmatlarni eng yuqori sifatda taqdim etish uchun kerakli
polosai kengligi nisbatlarini ko'rsatadigan diagramma taqdim etdi (7.1-
rasm). Shuni yodda tutish lozimki, bu keng polosali kirishning barcha
imkoniyatlari emas.
135
7.1-rasm. Xizmatlarni taqdim etish uchun zarur bo'lgan tarmoqning
polosa kengligi
Endi, OECD tomonidan taqdim etilgan keng polosali kirish
xizmatlarini bir nechta izoh bilan ko'rib chiqamiz:
Ilmiy tadqiqot uchun grid hisoblash "virtual superkompyuter"
xizmati - klaster sifatida ifodalanadigan tarqalgan hisoblash shakli
bo'lib, kata miqdordagi ishlarni (operatsiyalarni, ishlarni) bajarish uchun
getorogen kompyuterlarni tarmoq oqrali birlashtirish nazarda tutiladi.
Ushbu texnologiya sezilarli kuchli hisoblash resurslarini talab qiladigan
ilmiy, matematik muammolarni hal qilish uchun ishlatiladi. Grid
hisoblash, shuningdek, iqtisodiy prognozlash, seysmik tahlil, yangi
dorilar xususiyatlarini ishlab chiqish va o'rganish kabi vazifalarni hal
qilish uchun tijorat infrastrukturasida ishlatiladi;
virtual laboratoriya - matematik modellar va boshqa imitattsion
reallikga asoslangan to'liq dasturiy mahsulotlar uchun qo'llaniladigan
ta'limda qo'llaniladi;
ma'lumotlar vizuallashtirish - eksperimental ma'lumotlarning
taqdimoti yoki grafikalar, jadvallar, xaritalar va boshqa shakllardagi
nazariy ish natijalarini taqdim etish;
O'quv materiallarini raqamli shaklda tarqatish, o'quv jarayonida
ishlatiladigan raqamli ma'lumotlar to'plami sifatida tushuniladigan
raqamli ta'lim resursini (CRA) yaratish usullaridan biri bo'lib, ular o'quv
jarayoni uchun zarur bo’ladigan raqamli fotosuratlar, videokliplar, statik
va dinamik virtual reality va interaktiv modellash obyektlari, kartografik
materiallar, audio yozuvlar, ramziy obyektlar va biznes grafikalar,
matnli hujjatlar va boshqa o'quv materiallari bo’lishi mumkin;
Universitetlar o'rtasidagi hamkorlik, virtual sinflar, masofaviy
ta'lim nogironligi bo'lgan odamlarga va shunga o’hshash ahvolda
yashovchi aholi uchun ta'lim va muloqot qilish uchun ulkan
imkoniyatlar yaratadi;
Uzoqdan tashxis qo'yish - har qanday vaqtda dunyoning istalgan
joyidan masofadan turib amaliyot va monitoringni o'tkazish qobiliyati;
Bemorning ahvolini nazorat qilish uchun profilaktik telemeditsina
usuli sifatida monitoring qilish usuli. Ayniqsa, tegishli axborot tizimlari
doimiy monitoringni talab qiluvchi yurak va pnevmonologik bemorlar
uchun;
136
Telekonsultatsiya - bu masofa muhim omil bo'lgan tibbiy yordam
xizmatlarini ko'rsatish usulidir. Xizmatlarni taqdim etish kasallikning
tashxisi, davolash va profilaktikasi uchun zarur bo'lgan axborotni
olganidan
keyin
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan
foydalangan holda barcha tibbiy mutaxassislar vakillari tomonidan
amalga oshiriladi;
intellektual transport tizimlari - transportning barcha turlarini
(individual, jamoat, yuk) boshqarish, transport vositalarini boshqarish
muammolarini hal qiladigan, mintaqadagi transport xizmatlarini tashkil
etish
to'g'risida
fuqarolar
va
korxonalarni
xabardor
qilishni
ta'minlaydigan bir-biriga bog'liq avtomatlashtirilgan tizimlar majmui;
Virtual tarqatiladigan ofis - bu Internet tarmog'ining aloqa
imkoniyatlaridan foydalanib, xodimlarni biznesni samarali o'tkazish
imkonini beradigan muhit;
uzoqdan monitoring qilish - tanlov sifatida - korxonalarda
xavfsizlikni ta'minlashning yuqori darajasini ta'minlash, keng ko'lamli
obyektlarni, shu jumladan neft va gaz quvurlarini, temir yo'llarni,
aeroportlarni monitoringini ta'minlaydigan keng ko'lamli video kuzatuv
tizimlarini yaratish;
Aqilli uy - uyda yoki kvartirada turli muhandislik tizimlarini
birlashtiradigan,
avtomatlashtirilgan
tizim.
Masalan,
foydalanuvchilarning uylarida o'rnatilgan "tarmoqqa ulangan" eshik
qulflari yoki xavfsizlik kameralari kabi xavfsizlik tizimlari, xonadagi
odamlarning yo'qligida yorug'lik va issiqlikni avtomatik ravishda yoqish
yoki o'chirish orqali bevosita energiya’ni tejash, quvvatni saqlash
tizimlari aqilli uyning elementlaridir. Yoki mavsumiy va ob-havo
sharoitlariga bog'liq ravishda haroratni nazorat qilishni va foydalanuvchi
ishtirokisiz foydalanuvchilarning xonalaridagi haroratni tartibga solish
imkonini beradigan bulutli texnologiyaga asoslangan qurilmalar;
bulutli hisoblash - oxirgi foydalanuvchilarga xizmatlardan
masofaviy dinamik foydalanish, hisoblash resurslari va ilovalar (shu
jumladan operatsion tizimlar va infratuzilma) orqali Internet tarmog'iga
ulanish;
talab bo'yicha video - har xil formatdagi multimedia serveridan
kabelli tarmoq orqali televizor dasturlari yoki videofilmlaridagi
abonentga individual yetkazib berish tizimi;
IPTV abonentlarga raqamli televideniye xizmatlari, shuningdek,
video-on-demand (VoD), ko’rsatuvlarning elektron dasturi, televizion
137
elektron pochta, televizion tijorat, televizor orqali internetdan
foydalanish kabi ko'ngilochar xizmatlarni taqdim etadi.
Video konferensiyalar video-selektor uchrashuvlari, muhim
tadbirlar va seminarlarni on-layn tarzda namoyish qilish, masofali
filiallar va hududiy bo'linmalar faoliyatini tashkil etishga yordam beradi.
Bundan tashqari, bugungi kunda juda keng tarqalgan keng polosali
xizmatlar biri onlayn-o'yinlar bo'lib, unda HD-sifatli va 3D-formatdagi
videolarni, yuqori aniqlikdagi tasvirlarni bir vaqtning o'zida ko'rish, 3D-
grafikalar, virtual sport va masofadan nazorat qilish imkoni mabjud.
Keng polosali foydalana olish xizmatlarini rivojlantirishda juda
muhim yo'nalish elektron hukumatdir. 2011 yilda davlat elektron
xizmatlarini taqdim etish tizimidan foydalanishning burilish nuqtasi
keldi. Hukumatning samaradorligini oshirishga bo'lgan o'sib borayotgan
ehtiyoj, amaldagi davlat elektron platformalari va xizmatlarini, xususan,
soliq hisobotini topshirish va qurilishga ruxsat olish uchun onlayn
tizimlarni yanada kengroq tarqatish uchun kuchli turtki bo'ldi. Yaqin
kelajakda barcha rivojlangan mamlakatlarda kamida bitta biznes
jarayoni uchun davlat elektron xizmatlaridan foydalanadigan korxonalar
soni o'rta hisobda 90% dan yuqori bo'lishi kutilmoqda (2010 yilda 75%).
Xuddi shunday, rivojlangan mamlakatlarda bunday xizmatlardan
foydalanadigan fuqarolarning soni kamida 10 foizga oshishi kutilmoqda.
Keng polosali kirishning asosiy afzalligi - yuklab olinadigan trafik
miqdori bo'yicha cheklovlar yo'qligi. Bundan tashqari, u yuqori tezlik va
ulanish ishonchliligini ta'minlaydi, shuning uchun foydalanuvchi
mijozlar keng polosali xizmatlarni ko'rsatishdagi yuqori yuklab olish
tezligiga erishish uchun katta summani to'lashga tayyor.
"Point Topic" kompaniyasining tahlilchilari Keng polosali kirish
tarmoqlarida qo'shimcha xizmatlar (VoIP, IPTV va h.k.) taqdim etishdan
tushgan daromadlarning o'sishini o'rganishdi. Internetda obuna narxi
taxminan 37% ga oshganligi ma'lum bo'ldi. Internet tarmog'iga erkin
ulanishning narxi tobora pasayib ketishiga qaramasdan, qo'shimcha
xizmatlarning ulushi muntazam o'sib bormoqda. Dunyoda eng foydali
xizmat VoIP xizmatlarini taqdim etishdir. Video xizmatlar ikkinchi
o'rinda turadi. Bunga xavfsizlik bilan bog'liq xizmatlar (masalan, video
nazorati) kiradi. Keyingi - onlayn o'yinlar, uy tarmog'i, musiqa va
o'yinlar yuklab olish va nihoyat, uchinchi tomon kontent provayderlari
tomonidan internet orqali ovozli xizmatlar - Skype va boshqalar.
138
Innovatsion xizmatlar orasida biz LTE tarmog'idagi avtomobillar
o'rtasidagi o'zaro aloqa xizmatini ta'kidlashimiz mumkin. Ford
tomonidan olib borilgan "Cooperative Card Extended" (CoCarEX)
tadqiqot loyihasi LTE tarmoqlari avtomagistrallarda avtomashinalar
bilan birgalikda ishlashga mosligini ko'rsatdi. CoCarEX loyihasi Ford
tomonidan 2009 yilda avtomatlashtirilgan tizimlar va infratuzilmani
rivojlantirish maqsadida ishlab chiqilgan, bu esa real vaqtdagi transport
vositalari bir-birlari bilan yo'llardagi xatarlar, avtoyo'llarni "yuklash" va
boshqalar bilan bo'lishish imkonini beradi. CoCarEX loyihasining
natijalari 2011 yil 25 may kuni Germaniya’ning Dyusseldorf shahrida
Vodafone operatorining LTE tarmog'ida namoyish etilgan LTE
tarmoqlarida kechiqish miqdori ancha past ekanligini ko'rsatdi, bu esa
avtoulov egalarining yo'llarda haydashda tezlik bilan harakat qilishiga
imkon beradi. 7.2-rasm).
7.2 –rasm. LTE tarmog'i asosida avtomashinalar o'rtasidagi o'zaro
aloqa
Sinov jarayonida favqulodda tormoz manevrasini bajarayotganda,
Ford S-Maks boshqa bir Ford S-Maksga ogohlantirish signalini darhol
etkazdi. 100 ms dan kam bo'lgan vaqtda signalning uzatish va qabul
qilishni amalga oshirilishi samarali yo'l harakati xavfsizligini ta'minlash
uchun etarli deb hisoblanadi. Ikkala avtotransport vositasiga ham
standart transport-trafik xatlari yuborilganligi ham ko'rsatildi. Ford
139
vakilining so'zlariga ko'ra, avtomobillar bir xil tilda gapirishga qodir va
bu, eng muhimi, avtoulov egalarini yo'lda himoya qilishi mumkin.
Keng polosali kirish tarmog'idan foydalanib, telekom operatori
abonentga turli xil xizmatlar taqdim etishi mumkin, ulardan asosiylari
yuqori tezlikdagi internet, SIP telefoniya va interfaol televidenie. Ushbu
xizmatlar "Triple Play" to'plamida taqdim etiladi. Bugungi kunda "Quad
Play" xizmatini taqdim etishni tezkorlik bilan rivojlantirmoqda. Bu
telefon aloqasi, Keng polosali kirish, televizor va mobil aloqa
xizmatlarini o'z ichiga oladi.
|