nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
F- Faradey soni - Metallarda o`tkazuvchi eritmalarda va gazlarda elektr toki Reja: Metallarda elektr toki

|
Metallarda o`tkazuvchi eritmalarda va gazlarda elektr toki Reja: Metallarda elektr toki
|
bet | 4/4 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 31,56 Kb. | | #155977 |
Bog'liq Metallarda elektr toki Vakuumda elektr toki. Elektrolitlarda ele-fayllar.orgF- Faradey soni.
Suyuqliklardagi elektr hosil bo’lishini qonuniyatlarini o’rganish fan va texnika uchun muhim ahamiyatga ega bo’ladi.
Gazlarda elektr toki.
Gaz jumladn metal bug’lari ham normal holatda elektr neytral atom va molekulalardan iborat bo’lib, o’zlaridan elektr tokini o’tkazmaydi, faqatgina ionlashgan gazlarda o’tkazgich bo’la oladi. Gazning bu xususiyatini quyidagi sxema orqali kuzatish mumkin.
Tokni o’lchash uchun zanjirga har galgidek sezgirligi yuqori darajada bo’lgan gal’vonometr ulanadi. Kondensator qoplamalari orasidagi havo bo’shlig’ida zanjir uzuk bo’lganligi uchun gal’vonometr tok ko’rsatmaydi. Qoplamalar orasiga yonib turgan gugurt cho’pni kiritsak alanga ionizator vazifasini bajaradi. Havo molekulalarining ionlashishi natijasida harakatchan zaryad tashuvchilar paydo bo’ladi. Gaz molekulalarining ionlashishi ul’trabinafsha va roentgen nurlari, - 1
- kvantlarelektron , proton va d- zarralar oqimi ta’sirida ham kuzatiladi. Ionlashgan gazda erkin elektronlar hamda musbat va manfiy ionlar harakatchan zaryadlar tashuvchi hisoblanadi. Kondensator qoplamalari orasidagi tashqi elektr maydon tasirida musbat ionlar manfiy zaryadli qoplama tomon manfiy ishorali ionlar va erkin elektronlar musbat zaryadli qoplama tomon harakatga keladi. Gazlardan elektr tokining o’tishi hodisasi gazlarning razryadlanishi deyiladi.
Kuchlanishi qiymatlarida tashqi ionizator ta’siri yo’qotilsa ham razryadning davom etishiga mustaqil razryad deyiladi. Mustaqil razryadlar 4 xil bo’ladi.
Yolqin, uchun, yoy va tok razryadlari.
Yolqin razryadi siyraklashgan gazlarda kuzatiladi. Tok razryadi gazda faqat maydon kuchlanganligi juda yuqori bo’lgan elektrod uchliklari yaqinida sodir bo’ladi. Tok razryad gazlarni turli chang va iflos aralashmalardan tozalovchidir.
Foydalanilgan adabiyotlar
I.V.Savelev. Umumiy fizika kursi.
R.I.Grabovskiy. Fizika kukrsi.
Ismoilov M., Habibullayev P., Xaliulin M. Fizika kursi.
Abdullayev G. Fizika.
Savelev I.V. «Umumiy fizika kursi»
Savelev I.V. «Umumiy fizika kursi»
Rasulmuhamedov A.G, Kamolov J., Izbosarov B.F. «Umumiy fizika kursi»
Nazarov O‘.Q. Umumiy fizika kursi.
9. Sivuxin D.V. “Umumiy fizika kursi”.
10. www.ziyonet.uz
http://fayllar.org
|
| |
7-rasm. Kontakt payvandlash mashinasi ish zonasini tashkil etish Nazorat savollari

7-rasm. Kontakt payvandlash mashinasi ish zonasini tashkil etish Nazorat savollari
Download
365,84 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
14.02.2024
Hajmi
365,84 Kb.
#156706
Download
365,84 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
7-rasm. Kontakt payvandlash mashinasi ish zonasini tashkil etish Nazorat savollari
Download
365,84 Kb.
Matnni ko'rish
ФСМИРЛАРНИНГ ҲУЛҚ-АТВОРИНИНГ ФЗИГА ХОС ИЖТИМОИЙ ПСИХОЛОГИК

24 ФСМИРЛАРНИНГ ҲУЛҚ-АТВОРИНИНГ ФЗИГА ХОС ИЖТИМОИЙ ПСИХОЛОГИК АСОСЛАРИ Раҳмонов Абдумалєк Флмас ўғлє
31 PAXTA TOLASINI ARRALI JINLARDA AJRATISH. ARRALI JINLARDA BO’LISHI MUMKIN BO’LGAN NOSOZLIKLAR VA ULARNING BARTARAF ETISH USULLARI Xidirova Durdona Olim qizi
Abdushukurova Ma’mura Abdulla qizi 37 SO'FIZODA - YO'LCHI YULDUZ Gulnavoz Mamadaliyeva
40 ВЛИЯНИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ВЯЗКОСТНЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ МОТОРНЫХ МАСЕЛ НА РАБОТУ ДЕТАЛЕЙ ДВИГАТЕЛЯ Алємова Зебо Хамєдуллаевна
Собєрова Дєлором Кобуловна
Шамансуров Бахтєёр
44 YOSHLARNI YUKSAK MA’NAVIYATLI, MUSTAHKAM E’TIQODLI, YUQORI MALAKALI MUTAXASSIS DARAJASIGA YETKAZISHDA ONA TILIMIZNING O’RNI Sadoqat Homidjonova
48 ПОВЫШЕНИЕ ТЯГОВО-СЦЕПНЫХ ХАРАКТЕРИСТИК ТРАКТОРОВ СДВОЕННЫХ КОЛЕСНЫХ ШИН Йєгєталєев Жалолдєн Адхамђон углє
52 SANGINA, PASTEL MATERIALLARIDAN FOYDALANISH Abdumutalov Xasanboy Doniyorbek oʻgʻli
60 СОҒЫСТЫҢ АЯУСЫЗ ҚАҺАРЫ Асем Ерғалє қыѓы Абдурахманова
65 QADRING BALAND BO’LSIN-ONA TILIM ! Vapayeva Fazilat Shuhratovna
69 INKLYUZIV TA’LIMDA INDIVIDUAL XUSUSIYATLAR Alimova Gulnora Hamzayevna
72 SIMSIZ KENG POLOSALI ALOQA TIZIMLARINING RIVOJLANISHI Eshonqulov Almurod Axmad o‘g’li
81 KOMPYUTER DASTURLARINING RIVOJLANISHI 85
Международный научный журнал № 3 (100), часть 1 «Научный импульс» Октябрь, 2022
81
SIMSIZ KENG POLOSALI ALOQA TIZIMLARINING RIVOJLANISHI
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLARBog'liq nauchnyjurnal
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.< > R.R. Ibraimov D.A. Davronbekov
M.O.Sultonova. E.B.Tashmanov.
2. https: // androidas.ru/uz/wireless-data-networks/.
3. https:// fayllar.org/ simsiz-wi-fi-tarmoqlarida –qo’llanuvchi-antennalar-reja.html
5. Thomas Mauer, WLAN: A Practical Guide for Administrators and Professional
Users. - KUDITs-Obraz. —2005. –354 c.
6. Wireless Ethernet Internet Security. [Electronic source] Internet Security. — Mode
of access:
www.wirelessethernet.org
.
7. Lukin M.A. Wireless communication standards / M.A. Lukin // Modern electronics.
- 2005. - No. 1. - P.10-12.
View publication stats
|
| |
To‘g‘ri o‘xshashlikdagi logorifmik yondashuv (LLR)

|
To‘g‘ri o‘xshashlikdagi logorifmik yondashuv (LLR)
|
bet | 3/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 167,99 Kb. | | #242649 |
Bog'liq 3-LABOROTORIYTA ISHI1To‘g‘ri o‘xshashlikdagi logorifmik yondashuv (LLR)
ma’lumotli bitga, binar o‘zgaruvchi sifatida qaraymiz. Ya’ni vaqt momentidagi qiymatdir. Uning logorifmik yondashuvi (LLR) logorifmik yondashuv extimoli sifatida belgilanadi.
Bu o‘lchov ko‘p tizimlarda shovqinbardosh kodlar yordamida xatolarni to‘g‘irlashda foydalaniladi va to‘g‘ri o‘xshashlikdagi logorifmik yondashuv (LLR) deb ataladi. Bu usul to‘g‘ri o‘lchovligi nisbatan ancha yaxshiroqdir. Logarifm juda kichkina va juda katta qiymatlarni qayta ishlashni engillashtirib beradi. Agar qabul qilish extimolligi «0» va«1» teng bo‘lsa o‘lchov 0 ga teng bo‘ladi.
Ikkilik kaskaddagi iterasiyalangan Turbo koderning bitta iterasiyaning kodlanishi
Ikkinchi rasmda ikki kaskadli bitta iterasiyalangan turbo dekoderning kodlanish sxemasi keltirilgan. Bu sxema istalgan miqdordagi kaskadlarni kodlashda murakkab bo‘lmagan umumlashgan echim xisoblanadi. Bitta iterasiyalangan dekoder ikkita kaskad dekoderning bog‘lanishiga bog‘liq bo‘lgan xolda, yuborilgan belgi to‘g‘risida yumshoq echim chiqaruvchi yuqori aposterior extimollikka ega bo‘ladi. Birinchi iterasiyalangan dekoderga demodulyatorning chiqishidagi yumshoq echimga ega bo‘lgan va ketma ketlik kelib tushadi. Shu tarzda birinchi dekoderning chiqishida ma’lumotli belgini baxosi xosil bo‘ladi. Keyin ikkinchi dekoder qurilmasining kirishiga o‘zgargichdan o‘tgan ma’lumot kelib tushadi va u aprior ma’lumot deb ataladi. ketma ketlikda yumshoq echimni qo‘llagan xolda, ikkinchi dekoder o‘zining baxosini shakllantiradi.
Ikki kaskadli kodlashda uch iterasiyalangan turbo dekoder
Xar bir chiquvchi iterasiyalar echimi keyingi kiruvchi ketma- ketlikka o‘tadi. Uch iterasiyalangan turbo dekoderning ishini tashkil qilish 3 rasmda keltirilgan. Iterasiyadan iterasiyaga o‘tishda echimlarni aniqlash sodir bo‘ladi. Bunda xar bir iterasiya yumshoq baxolash bilan ishlaydi va chiqishga xam yumshoq baxoni uzatadi. Shuning uchun bunday sxemalar yumshoq kirish va chiqishga ega bo‘lgan dekoderlar deb yuritiladi. (angl. Soft Input Soft Output (SISO)).
Dekodlash jarayoni, barcha iterasiyalar a’malga oshgandan so‘ng yoki extimolli bitlar xatoligi talab etilgan ko‘rsatkichga etgandan so‘ng a’malga oshiriladi. Dekodlashdan so‘ng xosil bo‘lgan «yumshoq» echimga, yakuniy «qattiq» echim ishlab chiqariladi.
|
| |
Turbo-kodning afzalliklari va kamchiliklari

|
Turbo-kodning afzalliklari va kamchiliklari
|
bet | 4/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 167,99 Kb. | | #242649 |
Bog'liq 3-LABOROTORIYTA ISHI1Turbo-kodning afzalliklari va kamchiliklari
Afzalliklari
Amaldagi barcha foydalanilayotgan zamonaviy xatolarni to‘g‘irlash uslubdagi kodlar, turbo kodlar va zichlikka aniqlikni past tekshiruvchi kodlar, nazariy jixatdan shovqinli kanalda yuqori tezlikda ma’lumot almashish imkonini beradi, shu sababdan ular Shennon chegarasiga mos keladi. Turbo kodlar uzatgichning quvvatini oshirmagan xolda, yuqori tezlikda ma’lumot uzatish imkonini beradi. Ular berilgan tezlikda talab etilgan quvvatni pasaytirgan xolda ma’lumot uzatishda foydalaniladi. Turbo kodlarning asosiy xususiyatlaridan biri shuki, ma’lumot blokining uzunligiga bog‘liq bo‘lmagan xolda, dekodlash jarayonining oson bo‘lishidir. Ya’ni ma’lumotlar bloki kanchalik uzun bo‘lsa dekodlashda xatolar extimolligining kamayishiga olib keladi.
Kamchiliklari.
Turbo kodlarning asosiy kamchiligi - dekodlashning murakkabligi va uzoq kutib qolishning mavjudligidir, bu esa ba’zi qo‘llash soxalariga noqulaylikni xosil qiladi. Masalan, su’niy yuldoshli aloqa kanalida foydalanganimizda bu kamchilik aniq kamchilik xisoblanmaydi, chunki aloqa kanalining uzunligi oxirgi yorug‘liq tezligi tomonida chaqirilgan kutib qolishlarga ega.
Turbo kodlarning ya’na bitta asosiy kamchiliklaridan biri — kodlar masofasining uncha katta bo‘lmagan taqqoslanishidir. Bu kiruvchi yuqori extimollik xatolarida (ya’ni yomon kanalda) turbo kodlarning samaradorligi yuqori, kichik kiruvchi xatolar extimolligida turbo kodlarning samaradorligi chegaralangan. Shu sababli yaxshi kanallarda xatolar extimolligini kamaytirish maqsadida turbo kodlar emas, balki LDPC- kodlari qo‘llaniladi.
Turbo kodlashda murrakab algoritmlardan foydalansak xam, dasturiy ta’minotning ochiq bo‘lmaganligi turbo kodlarni tatbiq etishda asosiy kamchilikdan biri deb xisoblanadi, shunga qaramay xozirgi kunda barcha zamonaviy tizimlar turbo kodlardan foydalanadi.
Turbo kodlarning qo‘llanilishi
Francye Telecom kompaniyasi va Telediffusion de Francye keng sinfdagi turbo koderlarni ixtiro qilishdi. Ular turbo koderlarni ozod qo‘llanilish imkoniyatlarini cheklab, o‘sha vaqtning o‘zida kodlashning LDPC ga o‘xshagan yangi usullarni rivojlantirishni ishlab chiqishdi.
Turbo kodlar faol tarzda su’niy yo‘ldoshli aloqa kanalida, mobil aloqada, simsiz kengpolosali tarmoqlarda va raqamli televideniyada qo‘llaniladi. Turbo-kodlar su’niy yo‘ldoshli aloqa kanalida DVB-RCS standarti asosida tasdiqlangan. Shuningdek turbo kodlar o‘zining keng qo‘llash soxalarini uchinchi avlod aloqa mobil tizimlarda (standart CDMA2000 va UMTS) topdi.
Shubhasiz, LDPC va Turbo kodlarini kodlash va dekodlash jarayonlariga chuqurroq kirib borish ularning o'ziga xos algoritmlari va Matlab ilovalarini yaqindan ko'rib chiqishni o'z ichiga oladi.
|
| |
TCP/IP ning ahamiyati - 2-amaliy mashg’ulot mavzu: stp/rstp protokolini sozlash va uning ishlash prinsipini o‘rganish Ishdan maqsad

|
2-amaliy mashg’ulot mavzu: stp/rstp protokolini sozlash va uning ishlash prinsipini o‘rganish Ishdan maqsad
|
bet | 3/3 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 17,67 Kb. | | #155855 |
Bog'liq 2-amaliy mashg\'ulotTCP/IP ning ahamiyati
TCP/IP global aloqada inqilob qildi va internetning rivojlanishida hal qiluvchi rol o'ynadi. Uning ochiq va kengaytiriladigan arxitekturasi barcha o‘lchamdagi tarmoqlarni bir-biri bilan uzluksiz bog‘lash imkonini berdi, bu esa global miqyosda axborot almashinuvini osonlashtirdi. TCP/IP ning ahamiyati turli sohalarda kuzatilishi mumkin:
Internet infratuzilmasi: TCP/IP butun dunyo bo'ylab millionlab qurilmalar o'rtasida aloqa o'rnatish imkonini beruvchi internetning asosini tashkil etadi. Uning mustahkamligi, moslashuvchanligi va o'zaro ishlashi onlayn xizmatlar, ilovalar va bulutli hisoblashning tez o'sishini qo'llab-quvvatlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'ldi.
Tarmoq texnologiyalari: TCP/IP turli tarmoq texnologiyalari, jumladan Ethernet, Wi-Fi va uyali tarmoqlar uchun asosdir. U turli qurilmalar, operatsion tizimlar va platformalar bilan samarali muloqot qilish imkonini beruvchi umumiy protokollar to'plamini taqdim etadi.
Biznes va aloqa: TCP/IP tashkilotlarga o'z ofislari, ma'lumotlar markazlari va uzoq joylarni bog'laydigan tarmoqlarni o'rnatish imkonini beradi. U samarali ma'lumotlarni uzatish, hamkorlik va masofadan kirishni osonlashtiradi, bu esa korxonalarning global miqyosda ishlashi va muammosiz muloqot qilish imkonini beradi.
|
| |
T/r 
Mezonlar - Pedagogik innovatsiyalar, professional

72
15-MAVZU: Ta’minlash tizimining vazifasi. Ta’minlash tizimining umumiy
tuzilishi,ishlashi.
15.1. O‘quv mashg‘ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
O‘quv soati:
2soat
Talabalar soni:26
та
O‘quv mashg‘uloti shakli va turi
Nazariy -to‘liq o‘quv mashg‘ulot
O‘quv mashg‘uloti rejasi
1.Ta’minlash tizimining vazifasi.
2. Ta’minlash tizimining umumiy
tuzilishi,ishlashi.
3. Karbyuratorli va injektorli dvigatellar uchun
ishlatiladigan yonilg‘ilar.
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi:
Ta’minlash tizimining vazifasi. Ta’minlash tizimining
umumiy tuzilishi,ishlashi to‘g‘risidagi tasavvurlarga ega bo‘lish.
O‘qitish natijasi:
Ta’minlash tizimining vazifasi. Ta’minlash
tizimining umumiy tuzilishi,ishlashi vazifasi
to‘g‘risidagi tasavvurlarga ega bo‘lish
Pedagogik vazifalar:
-Ta’minlash tizimining vazifasi
haqidagi ma’lumotlarni berish;
-Dizellarda
aralashma hosil qilish
usullarini o‘rgatish;
-Dizellar yoqilg‘isi va ularga
qo‘yiladigan talablar bilan
tanishtirish
O‘quv faoliyatining natijalari:
Talaba:
-Ta’minlash tizimining vazifasi haqidagi
ma’lumotlarni bilib olish;
-Dizellarda aralashma
hosil qilish usullarini
urganish;
-Dizellar yoqilg‘isi va ularga qo‘yiladigan
foydalanish talablari to‘g‘risidagi
ma’lumotlarni bilib olish
O‘qitish metodlari
Insert usuli, savol-javob, topshiriq, individual
ishlash
O‘qitish vositalari
O‘quv materiali, taqdimot uchun A32
baraqlari, markerlar, skotch, ekspert
varaqlar,
slaydlar, kompyuter tizimi,
insert jadvali, B-
B-B jadvali
Oquv faoliyatining tashkil etish
shakllari
Оmmaviy,
jamoaviy, guruhli, hamkorlikda
o‘qitish
texnologiyalari:
Topshiriq,aqliy
hujum, savol-javob, individual usul
O‘qitish shart-sharoitlari
Texnik
vositalardan
foydalanishga
mo‘ljallangan auditoriya.
Qaytar aloqaning usul va visitalari
Og‘zaki nazorat: tezkor-so‘rov
-rasm - 7-rasm. Kontakt payvandlash mashinasi ish zonasini tashkil etish Nazorat savollari

54
lashdagina foydalaniladi. Polosalar (6.1,g-rasm) hamda burchak-
liklar (6.1-rasm) vositasida biriktirishda mustahkamligi kamayishi
tufayli bu usul tavsiya etilmaydi.
6.3. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash texnologiyasi
To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash qo‘shtavrli
balkalarni tayyorlashga qaraganda murakkab bo‘lib, shuning bilan birga
buralish va egilishga yuqori darajada qarshilik ko‘rsatishi sababli ko‘p-
rikli kranlar konstruksiyalarida keng qo‘llanilmoqda. To‘g‘ri to‘rtbur-
chak kesimli balkalar polka va stenkasi katta uzunlikka ega bo‘lganda
ular bir necha bo‘lakdan tashkil topib,
uchma-uch birikma bilan pay-
vandlanadi. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkani tayyorlashda stellaj
ustiga yuqori poyas joylashtiriladi, unga diafragmalar o‘rnatilib
payvandlanadi.
6.2-rasm. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash:
a-balka kesimi, b-yon devorlarni o‘rnatish, c-ichki choklarni payvandlash.
Bunday ketma-ketlikka rioya qilinganda stenkani o‘rnatish uchun
asos
hosil qilinib, to‘g‘ri chiziq bo‘ylab o‘rnatilishi va simmetrikligi
ta’minlanadi. Diafragmalar o‘rnatilgandan so‘ng stenkalar qo‘yilib pay-
vandlanadi (6.2,b-rasm). Yig‘ilgan konstruksiya yon tomoniga buriladi
va ichki tomondan diafragmalar stenkaga payvandlanadi. Keyingi nav-
batda pastki poyas o‘rnatilib payvandlanadi. Yig‘ish
ishlari tugatil-
gandan so‘ng poyasni stenkaga payvand choklari bajarilib, elektrodni
qiya holatda ushlab payvandlanadi.
55
6.3-rasm. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni mexanizasiyalashgan liniyalarda
tayyorlash rejasi tuzilishi:
1,2,3,5-stendlar, 4-portal o‘ziyurar qurilma, 6-tayyor qismlarni yig‘ish joyi,
7-rentgen usulida nazorat qilish joyi, 8-balka elementlarini payvandlash joyi,
9-rolgang.10-elektromagnit qisqichlarga ega portal kran, 11-ombor, 12- CO
2
muxitida payvandlash portal qurilmasi, 13-balka poyasini yig‘ish uchun o‘ziyurar
portal, 14-aravacha, 15-payvandlash avtomati
Katta o‘lchamdagi ko‘prikli kran balkalarini tayyorlashda listli
elementlarni tayyorlash va umumiy yig‘ish-payvandlash ishlari mexani-
zatsiyalashgan liniyalarda flus ostida avtomatik
payvandlash bilan olib
boriladi. Hamma tayyorlov ishlari liniyadan tashqarida bajarilib, om-
borga (11) tayyor zagotovkalar olib kelinadi.
Balka va sterjenlarni tutashtirish

56
6.4-rasm. Qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish.
Poyas va stenka payvand choklarini bajarish ketma-ketligini tayin-
lashda quyidagilarni hisobga olish kerak. Ikki
balkani bir-biriga tutash-
tirishda birinchi navbatda poyaslarni uchma-uch choklari bajarilsa,
stenkalarni uchma-uch choklarini bajarish qattiq mahkamlanish sharoi-
tida amalga oshirishga to‘g‘ri keladi, bu esa payvand choklarda
darzlar
hosil bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Agar birinchi navbatda stenka choklari
uchma-uch payvandlansa, keyin payvandlanadigan
poyas choklarida
katta miqdorda cho‘zilgan qoldiq kuchlanishlar hosil bo‘ladi, bu esa bal-
ka egilishga ishlaganda toliqish mustahkamligini pasaytiradi. Payvand-
lash sharoitlarini yaxshilash maqsadida L uzunlikdagi poyasni stenka
bilan choklari payvandlanmay qoldirilib, avval stenka uchma-uch chok-
lari bajarilgandan so‘ng tugatib qo‘yiladi.
Oxirgi navbatda pay-
vandlangan chokni ko‘ndalang cho‘kishi L uzunlikdagi elementga ta’sir
etib, qoldiq kuchlanishlar qiymati qattiq mahkamlanishga qaraganda
kam bo‘ladi. Ammo birinchi navbatda payvandlanadigan elementlarda
erkin L qismni paydo bo‘lishi bu elementlarda
siqilish kuchlanishi
ta’sirida turg‘unlikni yo‘qolishiga olib keladi. Ko‘rsatib o‘tilganlarni
hisobga olib har bir holatda payvandlash texnologiyasi har xil bo‘lishi
mumkin. 6.4,c-rasmda ko‘rsatilgan tutashtirish turi texnologiya bo‘yicha
dastaki payvandlash ko‘zda tutilmaganda qo‘llaniladi. Rasmda 1-6
raqamlar bilan choklarni bajarish tartibi ko‘rsatilgan.
Profil elementlarni to‘liq eritib uchma-uch birikma bilan yoyli pay-
vandlash payvandchidan yuqori malaka va nazoratni talab etadi. Statik
yuklanishda ishlaydigan konstruksiyalarni
tayyorlashda balkalarni
tutashtirish uchun burchak choklar yordamida ustqo‘ymalardan foy-
57
dalaniladi. Bunday birikmalar texnologik jihatdan oson bo‘lishi bilan
birga, ortiqcha metall sarfini keltirib chiqaradi. Vibrasion yuklanishlarda
ishlaydigan konstruksiyalarda esa bunday birikmalarni qo‘llash to‘g‘ri
kelmaydi.
Nazorat savollari - 7-rasm. Kontakt payvandlash mashinasi ish zonasini tashkil etish Nazorat savollari

Nazorat savollari
1. Qo‘shtavrli balkalarni mayda seriyali
ishlab chiqarishda qanday
jihozlar qo‘llaniladi?
2. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni qanday ketma-ketlikda tay-
yorlanadi?
3. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni
mexanizasiyalashgan
liniyalarda tayyorlashda qanday jihozlar qo‘llaniladi?
4. Qo‘shtavrli balkalarni tutashtirishning
qanday turlari mavjud va
ularni bajarish xususiyatlarini ko‘rsating?
5. Kolonnalarni o‘rnatishda qanday talablar qo‘yiladi?
7-MA‘RUZA
Rama konstruksiyalarni ishlab chiqarish texnologiyasi
Reja:
7.1. Payvandlangan rama konstruksiyalari haqida ma‘lumot.
7.2. Rama konstruksiyalarini ishlab chiqarish texnologiyasi.
7.1. Payvandlangan rama konstruksiyalari haqida ma’lumot
Ramalar alohida detallar va mexanizmlarni
yaxlit bir agregatga
biriktirishga mo‘ljallangan xajmiy fazoviy konstruksiya hisoblanadi. Ra-
malarga qo‘yiladigan asosiy talablardan konstruksiya
qattiqligini aytish
mumkin. Payvand ramalar balkalardan tashkil
topadi va ular bir-biri
bilan qattiq yoki yordamchi elementlar vositasida biriktiriladi.
Ramalar
o‘lchamlari va shakllari turli xil bo‘lib, ularni
tayyorlash usullari ham
xar hil bo‘ladi.
148
Foydalanilgan adabiyotlar
1. M.A.Abralov, N.S.Dunyashin, M.M.Abralov, Z.D. Ermatov.
Eritib payvandlash texnologiyasi va jihozlari. - T: Voris, 2007
2. В.А.Винокуров,
С.А.Куркин,
Г.А.Николаев
Сварные
конструкции.
Механика
разрушения
и
критерии
работоспособности. – М.: Машиностроение, 1996
3. А.Г.Григорьянц Основы лазерной обработки материалов. -
М.: Машиностроение, 1989
4. С.И.Думов Технология электрической сварки плавлением. -
Л.: Машиностроение. Ленинградское отделение, 1987
5.
С.А.Куркин,
В.М.Ховов,
А.М.Рыбачук
Технология,
автоматизация
и
механизация
производства
сварных
конструкций. Атлас чертежей. – М.: Высшая школа, 1989
6. М.Г.Козулин Технология
электрошлаковой сварки в
машиностроении: Учебное пособие. Тольятти: ТолПИ, 1994.
7. С.А.Куркин,
Г.А.Николаев
Сварные
конструкции:
Технология
изготовления,
механизация,
автоматизация
и
контроль качества в сварочном производстве. - М.:
Высшая
школа, 1991
8. Сварка и резка материалов: Учеб. пособие/ М.Д. Банов,
Ю.В. Казаков, М.Г. Козулин и др.; Под ред. Ю.В. Казакова. - М.:
Издательский центр «Академия», 2001
9. Сварка и свариваемые материалы: В 3-х т. Т. II. Технология
и оборудование. Справ. изд./Под. ред. В.М. Ямпольского. - М.:
Издательство МГТУ им. Н.Э. Баумана, 1998
10. www.svarka.ru,
www.ziyo.net,
www.welder.ru
Kodlash - Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi

|
Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi
|
bet | 2/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 167,99 Kb. | | #242649 |
Bog'liq 3-LABOROTORIYTA ISHI1Kodlash
Rasm. Umumiy M- blokli turbo koderning tuzilish sxemasi.
Dastlab paketlarni shakllantiruvchining PAD (angl. Packet Assembler/Disassembler) kirishiga U uzunlikdagi k bitli blok ma’lumotlari kelib tushadi. Ma’lumotlarni shakllantiruvchi paketga
(n-k) ga shu jumladan boshlang‘ich va tugash belgilarini o‘z ichiga oluvchi foydalanilayotgan paketlarni shakllantirish standartiga muvofiq xolda qo‘shimcha bit xizmat ma’lumotlarni qo‘shadi. Bunda n bitdan tashkil topgan X0 paket xosil qilinadi.
Keyinchalik ketma ket X0 bitlari parallel tarzda ketma ket bog‘liqlikni va koderda komponentni saqlagan xolda M shoxga kelib tushadi. Shu tariqa X0 barcha koder komponentlariga tezda kiruvchi ma’lumotlar sifatida foydalaniladi.
Dekodlash
Dekodlash algoritmi yuqori extimollik tajribaga asoslangan xolda, amalga oshiriladi. Dekodlash jarayonida xatolarni to‘g‘irlash, to‘g‘ri kodli so‘zning o‘tishiga erishish uchun aprior va aposterior extimollikka asoslangan xolda a’malga oshiriladi.
Kodli so‘zning dekoderga kelib tushgunicha bo‘lgan ma’lumot aprior, kodli so‘zni qayta ishlab bo‘lingandan keyin qabul qilingan ma’lumot, aposterior deb yuritiladi.
Berrou o‘z ish faoliyatida turbo dekoderlarda yuqori extimolikka ega aprior algoritmdan foydanishni taklif etadi. (angl. Maximum of A-posteriori Probability, MAP), shuningdek Bala algoritmi foydalanishni xam qo‘llab quvvatlaydi. (Bahl — Cocke — Jelinek — Raviv (BCJR)).
Bala algoritmi dekodlangan bitlar uchun «engil» ishonchlilikni beradi. Ya’ni chiquvchi satxda dekodlashni ishonchli natijaga erishishini ta’minlaydi. Qattiq struktura esa, dekoderning chiqishida dekodlangan bitning eng katta qiymatini shakllantiradi. Yumshoq strukturada xisoblashda chiquvchi signalning batafsilroq bo‘lgan diskretizasiyasi ishlatiladi. U berilgan bitning extimoli to‘g‘irligini xarakterlaydi. Yumshoq echimni qo‘llash tufayli turbo dekoderlarda bir nechta dekoderlash iterasiyalari samarali qo‘llanilishi yuzaga keladi. Birinchi dekoderlash iterasiyasining chiqishidagi kodli so‘zning qabul qilingani Aposterior ma’lumot deyiladi,
Keyingi iterasiya blokiga qabul qilingandan so‘ng aprior extimollik bo‘ladi. Bunday yondashuv iterasiyadan iterasiyagacha bo‘lgan dekoderlash sifatini yaxshilaydi. Shu tarzda dekoderlash iterasiyasining qiymatini o‘zgartirgan xolda dekoderni joriy uzatuvchi kanalga moslashtirishimiz va talab etilgan bitlar xatoligini extimolligiga erishimiz mumkin.
|
| |
Balkali zagotovkalardan konstruktiv elementlarni

58
bo‘lishiga sababchi bo‘ladi. Shu sababli qo‘shtavrli balkalarda yuqori
poyasni stenka bilan biriktirishda stenkani to‘liq eritib, poyas choklarini
“qayiqcha” holatida payvandlash kerak bo‘ladi.
6.6-rasm. Qo‘shtavrli balka poyasini stenka bilan biriktirishda qo‘yiladigan
talablar
6.6-rasm. Qo‘shtavr balka
Uzunligi 12 m va balandligi 1100-1600 mm, qattiqlik qovurg‘alari
bo‘lgan qo‘shtavrli balka namunaviy konstruksiyasi 6.6-rasmda
tasvir-
langan.
Bunday balkalarda poyas choklari bajarilgandan so‘ng, qattiqlik qo-
vurg‘alari o‘rnatilib payvandlanadi. Ikki kran osti balkasi kolonna ta-
yanchlarida tutashtiriladi va ular boltlar yordamida biriktiriladi (6.7-
rasm)
59
6.7-rasm. Kran osti balkasini kolonnaga o‘rnatish
Kolonnalar yaxlit va ferma konstruksiyasiga ega bo‘lishi mumkin.
Sex kolonnalari kran osti balkasi tayanchlari orqali ko‘prikli kran va
tomdan yuklanishlarni qabul qiladi. Bu
tayanchlarda normal kuch va
eguvchi momentni qiymati katta bo‘lganligi sababli kolonna kesimi
o‘zgaruvchan qilib tayyorlanadi. Kolonna pastki
qismidagi tayanch pli-
tasi orqali yuklanishlarni beton fundamentga uzatadi.
6.8-rasm. O‘zgaruvchan (b,c) va doimiy (a) qirqimga ega kolonnaga misol:
а, b-sidirg‘a; c-panjarali
60
Kolonnalarni joylariga o‘rnatishda quyidagi talablar qo‘yiladi:
kolonna o‘qi bashmak plitasi tekisligiga perpendikular bo‘lishi; montaj
teshiklar ferma tayanch stoliklariga nisbatan to‘g‘ri joylashishi.
Balka va balkali elementlarni yirik seriyali
sharoitda tayyorlashda
yig‘ish-payvandlash ishlari uzluksiz konveyerlarda bajariladi. Misol
sifatida yuk avtomashinasi platformasi balkasini yig‘ish-payvandlash
yarimavtomat liniyasini ko‘rsatish mumkin.
YAKUNIY NAZORAT UCHUN TESTLAR

172
1. Spirtli ichimliklarni surunkali istemol qilgan odamlarda qanday kasalliklar
yuzaga keladi.
2. Giyoxvandlikning asoratlari va uni oldini olish choralari.
3. Abiotik ekologik omillar va ularning organizmga salbiy ta’siri.
4. «Valeologiya asoslari» fanidan olgan bilimlaringizni ahamiyati.
Reabsorbtsiya - Ijtimoiy fanlar va jismoniy madaniyat

177
15. Normurodov A.N., Morgunova I.I. Jismoniy tarbiya fanidan namunaviy dastur
(bakalavr yo’nalishi uchun) T.: Fan va texnologiyalar.2004.
16. Kоshbахtiеv I.А.
Kеrimоv F.А.
«Валеология asoslari», Toshkent, «UzDJTI
nаshriyot-mаtbаа bo’limi», 2005г.
17. Брехман И.И.. Валеология – наука о здоровье. Москва, «ФиС», 1990 г.
18. Mirzakulov I.M. va boshq. Valeologiya. O’quv uslubiy qo’llanma. T.: 2008.
19. Казначеев В.П. Основы общей валеологии. Воронеж «Модэю», 1997 г.
20. Нишонбоев К.Н., Хамроева Ф.А., Эшонкулов О.Э. «Тиббиёт
21. генетикаси». Тошкент, «Абу Али Ибн Сино» нашриёти, 2000 й.
22. Sareva L.V. Fizicheskaya kulьtura i sport v programme uchebnыx zanyatiy
studentov nespetsializirovannыx vuzov.Uchebnoe posobie. X.: 2008.
23. Normurodov A.N., Morgunova I.I. Jismoniy tarbiya fanidan namunaviy dastur
(bakalavr yo’nalishi uchun) T.: Fan va texnologiyalar.2004.
GLOSSARIY - Ijtimoiy fanlar va jismoniy madaniyat

|
Ijtimoiy fanlar va jismoniy madaniyatBog'liq DARSLIK9.9.GLOSSARIY
Tushuncha nomi
Tushuncha mazmuni
Akromegaliya
O‘sib rivojlangan organizmda samatotrop garmonini ko‘p ishlab chiqarilishi
natijasida o‘sish xususiyatiga ega bo‘lgan qismlarini o‘sib kattalashishi.
Bazedov kasalligi
Kattalashgan qalqonsimon bez funksiyasi kuchayganda kelib chiqadigan
kasallik
Gipoglikemiya
Qonda glyukoza miqdorining kamayib ketishi.
Giperglikemiya
Qonda glyukoza miqdorining ko‘payib ketishi.
Garmon
Ichki sekresiya bezlaridan ishlanib chiqadigan mahsulotlar, ulardan ajraladigan
suyuqliklarga (horman - qo‘zg‘ataman). Gormonlar qonga yoki boshqa
suyuqliklarga chiqarilgandan so‘ng, ular bilan organizmning xilma-xil organ va
to‘qimalariga tarqaladi hamda tegishli organ yoki to‘qimalardagi hayotiy
jarayonlarining belgili tomonlariga ta‘sir qilib, ular faoliyatini boshqarib,
moddalar almashinuvida ishtrok etadi.
Diurez
Ajralib chiqadigan siydik
Eksterpasiya
Tadqiqot usuli bo‘lib, operasiya qilib, tegishli endokrin bezini olib tashlash va
shundan keyin organizmda ro‘y beradigan o‘zgarishlarni kuzatish.
Implantatsiya
Otalangan tuxum hujayrani bachadon devoriga payvandlanishi.
Transplantasiya
Tadqiqot usuli bo‘lib, endokrin bezini (yoki boshqa organni) ko‘chirib o‘tkazish
(auto, gomo va getero 161 transplantasiya).
Parabioz
Tadqiqot usuli bo‘lib, ikki hayvon o‘rtasida biologik uzviylik hosil qilish.
Buning uchun ikki yoki undan ortiq tajribadagi hayvonning qon tomirlari bir-
biriga ulanadi. Keksa va yosh, jinsiy jihatdan yetilgan va yetilmagan, bichilgan
va bichilmagan, urg‘ochi va erkak hayvonlar qon aylanish tizimini bir-biriga
ulash va keyin tegishli kuzatuvlarni olib borish yo‘li bilan belgili endokrin
bezlar faoliyatini o‘rgansa bo‘ladi.
|
| |
Avtotransport korxonasi texnik xizmat bo’limining harakat xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari

|
Avtotransport korxonasi texnik xizmat bo’limining harakat xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari
|
bet | 2/3 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 61,38 Kb. | | #237422 |
Bog'liq 13-mavzu. AVTOTRANSPORT KORXONALARIDA HARAKAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH2. Avtotransport korxonasi texnik xizmat bo’limining harakat xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari
Avtokorxonaning texnik xizmatiga Nizom bo’yicha direktorning birinchi o’rinbosari hisoblangan bosh muhandis rahbarlik qiladi.
Texnik xizmati quyidagilarni bajarishi talab etiladi:
-harakatlanuvchi tarkibga texnik xizmatini ko’rsatish va joriy ta’mirlash jadvalini tuzish hamda uni muntazam va sifatli o’tkazish, yo’l harakati qoidalarining tegishli boblarida ko’rsatilgan nuqsonlarga ega bo’lgan transport vositalarini foydalanishga yo’l qo’ymaslik;
-avtotransport vositalarini yillik texnika ko’rigidan o’tkazishga tayyorgarlik ko’rish va uni o’tkazish jadvalini tasdiqlash;
-kapital ta’mirlashgacha normativ asosda yo’l yurgan avtomobillarni bundan keyin foydalanish uchun texnikaviy holatini aniqlash va bu haqda dalolatnoma tuzish;
-harakatdagi tarkibning texnikaviy nuqsonlariga ko’ra yo’ldan qaytib kelishini zudlik bilan tekshirib chiqish, buning sabablari, aybdor shaxslarni aniqlash va uni yo’qotish uchun tegishli tadbir belgilash;
3. Avtotransport korxonasi foydalanish bo’limining harakat
xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari
Korxonaning foydalanish xizmatiga direktorning foydalanish bo’yicha o’rinbosari boshchilik qiladi (12-rasm), bunday lavozim yo’q joyda foydalanish bo’limining boshlig’i rahbarlik qiladi. Foydalanish xizmati quyidagilarni bajarishi zarur:
- sharoitni aniq hisobga olgan holda avtomobillar ishini tashkil etish, harakat xavfsizligi xizmati bilan kelishib, avtomobillar harakati va yo’lga chiqish jadvalini tuzish. Harakat tezligi, yo’lovchilar oqimi va harakat tarkibini hamda haydovchilar ish tartibini belgilovchi boshqa ko’rsatkichlarni me’yorlash;
- avtomobillarning yo’lga chiqish va qaytish jadvalini tuzish, texnika xizmati bilan birgalikda transport vositalarini nazorat qilib, o’tkazish joyi tiqilib ketmasligini ko’zda tutish;
-shaharlararo qatnovda haydovchilarga harakat yo’nalishlaridagi dam olish, ovqatlanish, avtotransportga texnik xizmat ko’rsatish joylari va temir yo’lni kesib o’tadigan joylar, yo’llarning holati, ishning xususiyati va harakat xavfsizligini ta’minlashdagi ma’suliyatini tushuntirish;
|
| |
Issiqlik berish jarayoni

Issiqlik o‘tkazish jarayonlari (isitish, sovitish, bug‘larni kondenslash, bug‘latish) kimyo
sanoatida keng tarqalgan.
Issiqlik tarqalishining uchta prinsipial turi bor:
issiqlik o‘tkazuvchanlik,
konveksiya va
issiqlikning nurlanishi.
Bir-biriga tegib turgan kichik zarrachalarning xarakati natijasida yuz beradigan issiqlikning
o‘tishi
issiqlik o‘tkazuvchanlik deyiladi
(yoki konduksiya). Gaz va tomchili suyuqliklarda
molekulalarning xarakati natijasida yoki kattiq jismlarda kristall panjaradagi atomlarning
tebranishi ta’sirida yoxud metallarda erkin elektronlarning diffuziyasi oqibatida issiqlik
o‘tkazuvchanlik jarayoni sodir bo‘ladi. Qattiq jismlarda va gaz yoki suyuqliklarning katlamlarida
issiqlik asosan issiqlik o‘tkazuvchanlik issiqlik tarqalish prinsipi asosida tarqaladi.
Texnikaviy gidravlika asoslari

Bosim va temperatura ta’sirida o’z xajmini o’zgartirmaydigan yoki siqilmaydigan, o’zgarmas
zichlikka ega va ichki ishqalanishi (qovushqoqligi) bo’lmagan suyuqliklar ideal suyuqlik deb
aytiladi. Aslida esa xar qanday suyuqlik bosim yoki temperatura ta’sirida o’z xajmini
o’zgartiradi. Xar qanday suyuqlikda ichki ishkalanish kuchi va qovushqoqlik bo‘ladi
Bosim va temperatura ta’sirida o’z xajmini o’zgartirmaydigan yoki siqilmaydigan, o’zgarmas
zichlikka ega va ichki ishqalanishi (qovushqoqligi) bo’lmagan suyuqliklar ideal suyuqlik deb
aytiladi. Aslida esa xar qanday suyuqlik bosim yoki temperatura ta’sirida o’z xajmini
o’zgartiradi. Xar qanday suyuqlikda ichki ishkalanish kuchi va qovushqoqlik bo‘ladi. Demak,
xaqiqatda tabiatda ideal suyuqlik bo’lmaydi, ya’ni barcha suyuqliklar xaqiqiy suyuqlikdir.
Ammo ba’zi suyuqliklarning qovushqoqligi juda kichik bo‘ladi. Ular temperatura va bosim
ta’sirida o’z xajmini shu qadar kam o’zgartiradiki, bu o’zgarishni amalda xisobga olmasa xam
bo‘ladi. Bunday suyuqliklar shartli ravishda. ideal suyuqliklar deyiladi. Bu tushuncha xaqiqiy
suyuqlik qonunlarini o’rganishni osonlashtiradi. Elastik suyuqliklarning hajmi temperatura va
bosim ta’sirida keskin o’zgaradi.
Gaz yuvuvchi qurilmalar kamchiliklardan xoli emas

issiqlikning nurlanishi.
Bir-biriga tegib turgan kichik zarrachalarning xarakati natijasida yuz beradigan issiqlikning
o‘tishi
issiqlik o‘tkazuvchanlik deyiladi
(yoki konduksiya Gidromexanika.
Parallelepiped, massa, proyeksiya, koordinata, Eyler tenglama, Navye-Stoks, Bernulli, napor,
gidromexanik.
Sanoatda turli-tuman issiqlik almashinish qurilmalari ishlatiladi. Ish prinsipiga ko‘ra
issiqlik almashgichlar uchga bo‘linadi:
1) rekuperativ; 2) regenerativ; 3) aralashtiruvchi.
Rekuperativ (yoki yuzali) issiqlik almashgichda issiqlik tashuvchi agent bir-biri bilan
devor orqali ajratilgan va issiqlik birinchi issiqlik tashuvchi muxitdan ikkinchisiga ularni
ajratuvchi devor orqali o‘tadi.
Regenerativ issiqlik almashgichda kattiq jismdan tarkib topgan bir xil yuza navbat bilan
turli issiqlik tashuvchi agentlar bilan kontakda bo‘ladi. Kattiq jism unga tegib o‘tgan issiqlik
tashuvchidan issiqlik olib isiydi; boshqa issiqlik tashuvchi o‘tganda esa kattiq jism o‘z issiqligini
unga berib soviydi. Shunday qilib bunday qurilmalar (regeneratorlar) da issiqlik tashuvchi
agentlarning xarakatidan tashqari kattiq jismning mavjud bo‘lishi zarur.
Aralashtiruvchi qurilmalarda issiqlik tashuvchi agentlarning o‘zaro uchrashuvi va
aralashuvchi natijasida issiqlikning almashinishi yuz beradi
Gazlift va maxsus nasoslar

Montejyu, So‘rish, xaydash, porshen, ikki tomonlama, unumdorlik, rotorli, plastinali, vintli,
oqimli, propellerli, montajyu,, erlift.
Montejyu. Ifloslangan, agressiv va radiaktiv suyuqliklarn siqilgan xavo yoki inert gazlarning
energiyasi yordamida uncha yuqori bulmagan balandlikka uzatish uchun montejyular ishlatiladi.
Montejyu vertikal yoki gorizontal silindirsimon kopkok yoramida zich yopilgan bo‘lib,
kopkokka uchta patrubka urnatiladi. Bu patrubka yordamida montejyuga uzatilayotgan suyuqlik,
siqilgan xavo beriladi. Uchinchi patrubka esa montejyu ichidagi uzatuvchi truba bilan
biriktiriladi.
Rotorli nasoslar. Qovushoqligi juda yuqori, ifloslangan va uzatilishi kiyin bo‘lgan suyuqliklarni
uzatish uchun rotorli nasoslardan fosdalaniladi. Bu nasoslar porshenli nasoslardan klapan va
xavo kalpokchalarining yukligi bilan farqlanadi. Rotorli nasoslar shesternyali va plastinali
nasoslarga bo‘linadi. Sanaotda ko‘pincha shesternyali (tishli) nasoslar ishlatiladi.
Nasos kobigida uzaro ilashgan xolatdagi uzluksiz aylanib turuvchi shesternyalar jufti
joylashgan
Plastinali rotorli nasoslar. Bu nasoslarning ishlash prinsipi porshenli nasoslar kabi ish bushligi
xajmining kamayishiga asoslangan. Bu nasos katta silindrdan iborat bo‘lib, uning kengligi
buyicha ekssentrik ravishda rotor joylashgan. Silindrning ichidagi korpusga tugri burchakli
plastinalar urnatilgan. Rotorning aylanishi natijasida bu plastinalar markazdan qochma kuch
ta’sirida silindrning ichki yuzasiga maxkam zichlanib, uroksimon ish bushligini korpus va rotor
orasidagi kameralarga ajratib turadi. Plastinalar suruvchi patrubkadan nasosning vertikal uki
tomon xarakatlanganda xar bir kameraning xajmi kengayadi, natijada kamerada siyraklanish
xosil bo‘lib, surish patrubkasi orkali suyuqlik suriladi. Plastinalar vertikal ukdan rotor yunalishi
buyicha aylanma xarakat kilganda kameraning xajmi kichiklashadi va suyuqlik nasosdan sikib
chikarilib, uzatish trubasiga beriladi. Plastinali rotorli nasoslar toza xoldagi, qovushoqligi yuqori
bo‘lgan suyuqliklarni uzatish uchun ishlatiladi.
Xaroratning yo‘qotilishi - 1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuni

|
1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuniXaroratning yo‘qotilishi. Bug‘latish qurilmalarida xaroratning yo‘qotilishi yuz beradi, bu
xol o‘z navbatida isituvchi bug‘ va bug‘latilayotgan eritma xaroratlari o‘rtasidagi farqning
kamayishiga olib keladi. Xaroratning yo‘qotilishi
xarorat depressiyasi
, gidrostatik
depressiya
va gidravlik depressiya
lardan iborat.
=
+
+
Xarorat depressiyasi deb bir xil bosimda olingan eritma qaynash xarorati bilan toza erituvchi
qaynash xarorati o‘rtasidagi farqqa aytiladi.
ning qiymati erigan modda va erituvchining fizik-
kimyoviy xossalari, eritma konsentrasiyasi va bosimga bog‘liq. Tajriba yo‘li bilan olingan
ning qiymati maxsus adabiyotlarda beriladi.
Xarorat depressiyasining qiymati odatda atmosfera bosimida topilgan bo‘ladi. Boshqa
bosimlardagi suyultirilgan eritma uchun
ning qiymati I. A. Tishenko tenglamasi orqali topish
mumkin:
=1,62
10
-2
м
'
am
2
r
Т
,
(11)
bu yerda
amm
– atmosfera bosimidagi xarorat depressiyasi
0
S; T – toza erituvchining berilgan
bosimdagi qaynash xarorati; K; r – toza erituvchining berilgan bosimdagi bug‘lanish issiqligi,
kJ/kg.
.
Mavxum qaynash qatlamining holatlari..
Bir o‘lcham, ko‘p o‘lcham, qarshilik, qo`zg`almas, adsorbsiya, oqim reimi, Reynolds, mavxum
qaynash, bo‘sh xajm, turlari, tezlik, xolatlari, tolali, tenglama.
77. Yuqori bosimda gazlarni siqish va uzatish.
Kompressor, siqish, darajasi, turlari, tenglama, gazlarni siqish, quvvat, porshenli, plastinali,
suv xalkachali, gazoduvka.
Kimyo sanoatida gazlarni trubalar orkali uzatish va siyraklantirish uchun ular siqiladi. Bu
siqilgan gazlar suyuqliklarni aralashtirish, sochib berish uchun ishlatiladi. Gazlarni siqish va
uzatish uchun kompressorlar ishlatiladi.
Siqilgan gaz bosimi R
2
ning siqilmagan gaz bosimi R
1
ga nisbati siqish darajasi deyiladi.
Siqish darajasi kattaligiga karab kompressor mashinalar kuyidagi turlarga bo‘linadi:
1. Ventilyatorlar (R
2
/ R
1
=1,1) - ko‘p miqdordagi gazlarni uzatish uchun ishlatiladi.
2. Gazoduvkalar (1,1< R
2
/ R
1
<3) - gaz trubalarida katta qarshilik bo‘lganda ishlatiladi.
3. Kompressorlar (R
2
/ R
1
>3) - yuqori bosim xosil qilish uchun ishlatiladi.
4. Vakuum nasoslar - bosimi atmosfera bosimidan past bo‘lgan gazlarni surish uchun
ishlatiladi.
. Gazlarni siqish natijasida uning xajmi, bosimi uzgarishi bilan xarorati kutarilib, issiqlik ajralib
chikadi. Nazariy jixatdan gaz ikki xil jarayonda siqiladi. Siqish vaktida ajralib chikkan issiqlik
tashki muxitga tortib olinsa izotermik, agar fakat gazni isitish uchun sarflansa adiabatik jarayon
deyiladi
|
| |
xarakatining yo‘nalishiga ko‘ra. 4. Issiqlik berish usuliga ko‘ra

|
xarakatining yo‘nalishiga ko‘ra. 4. Issiqlik berish usuliga ko‘raxarakatining yo‘nalishiga ko‘ra. 4. Issiqlik berish usuliga ko‘ra turlariga bo‘linadi.
Konstruktiv tuzilishi ko‘ra: – trubadan qilingan qurilmalar (qobik trubali, “truba ichida
truba”, zmeyevikli va boshqalar; issiqlik almashinish yuzasi listli materialdan tayyorlangan
qurilmalar (plastinali, spiralsimon va boshqalar); issiqlik almashinish yuzasini tayyorlashda
nometall materiallar (grafit, plastmassa, shisha va xokazo) dan foydalanilgan qurilmadir;
19.
Suyuqliklarni uzatish.
Nasos, turlari, parametrlar, unumdorligi, napor, quvvat, FIK, so‘rish, xaydash, geometrik
balandligi, tenglama.
Rotorli nasoslar Plastinali rotorli nasoslar
Vintli nasoslar Okimchali nasoslar Propellerli nasoslar
Ish unumdorligini zadvijkani ochish bilan ko‘paytirsak, nasosning napori kamayib, nasos
oladigan quvvat ortib boradi va FIK maksimal qiymatga ega bo‘ladi. Bu xol shuni ko‘rsatadiki,
aylanish gildiragining tezligi uzgarmas bo‘lganda, nasosning tavsifidan foydalanib
energiyaning eng tejamli foydalanish rejimi topish mumkin.
Proporsionallik konuni. Gildirakning aylanishlar chastotasi uzgarganda nasosning ish
unumdorligi, napori va nasos istexmol kiladigan quvvat uzgaradi. Gildirakning bir minutdagi
maksimal aylanishlar chastotasi n
1
dan n
2
kadar oshirilsa, nasosning ish unumdorligi Q
1
xam
Q
2
ish unumdorligiga nisbatan proporsional ravishda ortadi:
Q
2
n
2
---- = ----
Q
1
n
1
Suyuqlikning tegishli N1 va N2 naporlari aylanishlar chastotasining kvadratlari nisbatiga
proporsionaldir:
Suyuqlik ish gildiragi orkali okib o‘tishida dvigatelning mexaniq energiyasi suyuqlik okimi
energiyasiga aylnadi. Markazdan qochma nasoslarning unumdorligini oshirish uchun ikki
yoklama suradigan nasoslar xam ishladi. Nasosning ishlashini tekshirish uchun surish yo‘liga
vakuummetr va xaydash trubasiga esa manometr urnatiladi. Nasosda suyuqlikning miqdorini
rostlash uchun xaydash trubasiga kran-ventilr yoki zadvijka urnatiladi. Gildiraklar soniga karab
markazdan qochma nasoslar bir va ko‘p bosqichli bo‘ladi. Ko‘p bosqichli nasoslarda gildiraklar
soni 5 tagacha bo‘ladi.
|
| |
Vintli nasoslar - 1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuni

Isitish yuzasi. Uzluksiz ishlaydigan bug‘latish qurilmasining isitish yuzasi issiqlik o‘tkazishning
asosiy tenglamasi orqali topiladi:
,
t
К
Q
F
(9)
bu yerda Q – issiqlik sarfi; K – issiqlik o‘tkazish koeffisiyenti;
t – xaroratlarning foydali farqi
(jarayonning xarakatlantiruvchi kuchi).
Issiqlik o‘tkazish koeffisiyenti konsentrasiyaning ortishi (yaoni qovushoqlikning ko‘payishi)
bilan xamda eritma qaynash xaroratining pasayishi bilan kamayadi. Bug‘latish qurilmasidagi
xaroratlarning foydali farqi
t isituvchi bug‘ning kondensasiyalanishi va bug‘lanayotgan
eritmaning qaynash xaroratlari (T, t
k
) ning ayirmasiga teng:
t = T- t
k
(10)
Porshenli kompressorlar - 1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuni

|
1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuniPorshenli kompressorlar. Porshenr silindrda ungga va chapga krivoship mexanizm
yordamida ilgarilanma-kaytma xarakat kiladi. Porshenr silindrning ichki devoriga zich kilib
urnatiladi va silindr bushligini ikki kismga bo‘lib turadi. Porshenr chapdan ungga tomon
ilgarilanma xarakat kilganida surish klapani ochilib silindr gazga tuladi, orkaga kaytganida esa
silindrdagi gazning siqilishi natijasida bosim orta borib, uzatilish liniyasidagi bosimga teng
bo‘lganda, uzatuvchi klapan ochilib gaz uzatila boshlanadi. Gaz siqilganda uning xarorati
kutariladi, kizigan gaz yoglab turuvchi moyni kuyidirib yubormasligi uchun silindrning devori
uzluksiz suv bilan sovitilib turadi. Bir bosqichli kompressorning unumdorligi kam bo‘lganligi
uchun ikki tomonlama xarakatlanuvchi porshenli kompressorlar ko‘p ishlatiladi. Bu
kompressorlarda silindrdagi gaz porshenning ikkala kismida (chap va ung) siqiladi; ularda ikkita
surish va ikkita uzatish klapani bor. Porshenr krivoship - shatunli mexanizm yordamida
ilgarilanma xarakat kiladi. Val bir marta aylanganida silindrga gaz ikki marta suriladi va ikki
marta uzatiladi. Kompressorning unumdorligi bir tomonlama ishlaydigan kompressornikiga
karaganda deyarli ikki marta ko‘p.
Plastinali rotorli kompressor. Bu kompressor xuddi plastinali nasoslar kabi ishlaydi, ular bir
bosqichli va ikki bosqichli bo‘ladi. Plastinali rotorli kompressorning surish vaktidagi
unumdorligi kuyidagicha aniqlanadi:
V = 2 l e n
(
D -
z)
Bir bosqichli rotorli plastinali kompressorlarda gazlar 0,25-0,5 MPa bosimgacha, ikki
bosqichlilarda esa 0,8-1,5 MPa bosimgacha siqiladi. Bunday kompressorlardan past bosim va
katta unumdorlik olish maksadida foydalaniladi.
78. Bug‘latish qurilmalarini ishlash prinsipi.
Bug‘latish, birlamchi bug‘, ikkilamchi bug‘, ekstra bug‘, bosim, markaziy sirkulyasiyalali,
depressiya, bir korpusli, ko‘p korpusli, moddiy balans, issiqlik balans, tenglama..
|
| |
Bug‘ning kondensasiyalanishi

|
Bug‘ning kondensasiyalanishiBug‘ning kondensasiyalanishi. Kimyoviy qurilmalarda bug‘ orqali issiqlik berishda bug‘
suyuqliklarning katlam xolida kondensasiyalanadi. Bug‘ning kondensasiyalanishi vaqtida asosiy
termik qarshilik kondensatning yupqa katlamida yuz beradi. Suyuqliklarning katlamning devor
tomondagi xaroratini devorning xarorati t
d
ga, bug‘ tomondagi xaroratini esa to‘yinish xarorati t
t
ga teng deb olinadi. Suyuqliklarning katlamning termik qarshiligiga nisbatan bug‘ fazasining
termik qarshiligi juda kichik.
Bug‘ning kondensasiyalanishida issiqlik berish koeffisiyenti quyidagi umumiy tenglama
yordamida aniqlaniladi:
Suyuqlikning qaynashi ikki xil rejimda borishi mumkin (pufakli qaynash, suyuqliklarning
katlam bilan qaynash). Pufakli qaynash paytida issiqlik berish tezligi ancha yuqori bo‘ladi.
Xaroratlar farqi
t (
t = t
D
- t
k
; ) bu yerda ; t
D
-isitish yuzasining xarorati, t
k
-suyuqlikning
qaynash xarorati) ortib borgan sari bug‘lanish markazlari shunday ko‘payib ketadiki, okibatda
pufakchalarning o‘zaro kushilib ketishi natijasida isitish yuzasining usti qizdirilgan bug‘ning
suyuqliklarning katlami bilan koplanadi. Bu katlam issiqlikni yomon o‘tkazganligi sababli
ning qiymati kamayib ketadi. Bunday xolat suyuqliklarning katlam bilan qaynash deb yuritiladi.
Issiqlik jarayonlarini intensivlash qurilmalar ish unumdorligini oshirishga, ularning o‘lchamini
kichraytirishga, ishlab chiqarish xonalarining saxnini kamaytirishga olib keladi. Bu narsa o‘z
navbatida issiqlik qurilmalarini ishlatish va ularni remont qilish uchun ketayotgan sarflarni
kamaytiradi, bitta ishchiga to‘pri keladigan maxsulot miqdorini oshiradi va xokazo. Issiqlik
jarayonlari tezlatilganda materialni isitish uchun ketayotgan vaqt kamayadi, bu xol esa maxsulot
sifatini pasaytirishga olib kelmasligi lozim.
Tekis devorlar uchun issiqlik o‘tkazish koeffisiyentini topishdagi quyidagi tenglamani analiz
qilib ko‘ramiz:
13.
|
| |
Isitish, bug‘lanish, sovitish va kondensasiyalash

Bug‘latish jarayoni xar xil bug‘latgichlarda olib boriladi. Bug‘latish qurilmalari isituvchi
yuzaning konstruksiyasi va joylashuvi, issiqlik tashuvchi agentlarning yo‘nalishi, sirkulyasiya
turi, rejimi va boshqa bir qator omillarga ko‘ra bir necha turlarga ajratiladi.
Kimyo va Kimyo sanoatida asosan 3 xil bug‘latish qurilmalari keng tarqalgan. Bug‘latish
qurilmalarining konstruktiv tuzilishi 3 qismdan iborat: isitish kamerasi, bug‘ bo‘shligi va
tomchi ajratkich
21.
Suyuqlikning tezligi va sarfi.
Sarf, Reynolds, tajriba, radius, Venturi, suyuqlikni oqishi, ishqalanish, maxaliy, tenglama.
Turbulizatorlar yordamida aralashtirish. Suyuqlikni oqim buylab ko‘p marotaba
aralashtirish uchun truboprovodlarga yoki ularga joylashtirilgan aralashtirigichlarga maxsus
turbulizatorlar urnatiladi. Turbulizatorlar (boshqacha qilib aytganda statik aralashtirgichlar)
qatoriga diafragma oqim, kesuvchi yarimta to‘siq va vintlar kiradi. Turbulizatorlarga kirganda
oqim uzining qiymati va yo‘nalishini o‘zgartiradi. Aralashtirishning ushbu turida oqimning
energiyasi sarf bo‘ladi
22.
Nasoslar. Nasoslar va ularning turlari.
.
Parrak, so‘rish, xaydash, nasos, g‘ildirak, afzalligi, tenglama, napor, tavsifi, proporsionallik,
balandlik, kavitasiya.
Markazdan qochma nasoslarda spiralsimon kobik ichida parrakli ish gildirak joylashgan. Ish
gildirakning aylanishida markazdan qochma kuch xosil bo‘ladi. Bu kuch ta’sirida suyuqlikning
surilishi va uni xaydash bir meoyorda uzluksiz boradi. Nasos ishga tushirilishdan oldin surish
trubasi, ish gildiragi va kobik suyuqlikka tuldiriladi. So‘ngra dvigatelr tok manbaiga ulanadi:
ish gildiragi xarakatga keltiriladi. Suyuqlik gildirak bilan birga aylanib, markazdan qochma
kuch ta’sirida parraklar vositasida gildirakning markazidan chekkasiga otilib, spiralsimon
kuzgalmas kamerani tuldiradi va xaydash trubasi orkali balandlikka kutariladi. Bunda ish
gildiragining kirish oldida siyraklanish vujudga keladi. Suyuqlik surish trubasidan nasosga
kirib, ish gildirakning markaziy kismini tuldiradi xamda gildirakning chekkalariga chikarib
tashlanadi va xokazo