nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- nazorat ishi - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 4/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.6 - nazorat ishi
I variant
1.Agar t = 12 soat, s = 240 km bo‘lsa, yol formulasi bo‘yicha v ning qiymatini toping.
2. To‘g‘ri to‘rtburchakning bo‘yi 28 sm, kengligi (eni) esa, 7 marta kam. To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi nimaga teng?
3.а) Kvadrat metrlarda ifodalang: 5 ga; 18 а;
b) Gektarlarda ifodalang: 420 000 .
4.Jismoniy tarbiya zalining hajmi 1800 . Uning balandligi 5 m. Polning yuzini toping.
5. а) Santimetr kublarda ifodalang: 5 635 ;
b) Detsimetr kublarda ifodalang: 6 580 .
II variant
1. Agar t = 5 sekund, s = 15 м. bo‘lsa, yol formulasi bo‘yicha v ning qiymatini toping.
2. To‘g‘ri to‘rtburchakning bo‘yi 65 sm, kengligi (eni) esa, 5 marta kam. To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi nimaga teng?
3. а) Kvadrat metrlarda ifodalang: 3 ga; 16 а;
b) Gektarlarda ifodalang: 450 000 .
4. Xonaning hajmi 75 . Uning balandligi 3 m. Polning yuzini toping.
5. а) Santimetr kublarda ifodalang: ;
b) Detsimetr kublarda ifodalang: .
III CHORAK Математiка V sinf
Nazorat ishi № 7
I variant
1.Markazi А nuqtada va radiusi 2 sm bo’lgan doira chizing. Ikkita nuqtani belgilang:
а) aylanada yotuvchi;
b) doirada yotuvchi;
d) doirada yotmaydigan.
2. Sonlarni o’sib borish tartibida joylashtiring: .
3. Yozing: а) Maxraji 6 bo’lgan barcha to’g’ri kasrlarni;
b) Surati 5 bo’lgan barcha noto’g’ri kasrlarni.
4.Bir bidonda litr, ikkinchisida esa birinchisidan litr ko’p sut bor. Ikkala bidonda qaqncha sut bor?
5.Bir ishchi bir soatda 15 ta detal, ikkinchisi undan 3 ta detal kam tayyorlaydi. Ular birga ishlab 8 soatda qancha detal tayyorlaydilar?
II variant
1. Markazi O nuqtada va radiusi 3 sm bo’lgan doira chizing. Ikkita nuqtani belgilang:
а) aylanada yotuvchi;
b) doirada yotuvchi;
d) doirada yotmaydigan.
2. Sonlarni o’sib borish tartibida joylashtiring: .
3. Yozing: а) Maxraji 7 bo’lgan barcha to’g’ri kasrlarni;
b) Surati 4 bo’lgan barcha noto’g’ri kasrlarni.
4. Birinchi soatda sayyoh butun yo’lning qismini, ikkinchi soatda esa birinchisidan ga kam yo’l yurd. Ikki soatda sayyoh butun yo’lning qanday qismini bosib o’tdi.
5. Bir avtomat bir minutda 60 ta banka, ikkinchisi esa 5 ta banka ko’p yopadi. Ikki avtomat birgalikda necha minutda 2500 ta bankani yopadi?
|
| |
« mavzuni o’zlashtirgach, o’quvchilar ushbu qiyinlikdagi

|
« mavzuni o’zlashtirgach, o’quvchilar ushbu qiyinlikdagi
|
bet | 48/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.« mavzuni o’zlashtirgach, o’quvchilar ushbu qiyinlikdagi mashqlarni bajara olishlari shart.
1. 1) r ni maxraji 12;
2) ni maxraji 30 bo’lgan kasr ko’rinishida ifodalang.
2. Umumiy maxrajga keltiring:
Xulosa qilib aytganda oddi kasrlar ya’ni to’g’ri va noto’g’ri kasr? Aralash kasr va ular ustida amallar bajarishi har bir o’quvchi 5-sinfdan to’g’ri va tushunarli qabul qila olsa? U holda u oddi kasrlar bilan bog’liq barcha mavzularni o’zlashtirishda qiynalmaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
M.A. Mirzaaxmedov A.A. Raximqoriyev Matematika 5-sinf . Toshkent, 2003y
M.A. Mirzaaxmedov A.A. Raximqoriyev 5-sinfda Matematika(metodik yordam ) Toshkent, 2003y
Yush matematiklar endiklopediyusi.
|
| |
Yozma ish № 12 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 7/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Yozma ish № 12
I variant
1.Saylov uchastkasida 25000 ta saylovchi bor. Bu saylovchilarning 60% i ovoz berishda ishtirok etishdi. Ovoz berishda nechta saylovchi ishtirok etdi?
2.Sayyoh eshkakli qayiqda 504 km suzdi, bu butun yo’lning 36% ini tashkil etadi. Butun yo’lning uzunligini toping.
3.Do’konda 800 kg kartoshka bor edi. Uning 60% ini sotishdi. Do’konda qancha kartoshka qoldi?
4. СЕ nur DCM to’g’ri burchakni ikkita DCE va ЕСМ burchaklarga bo’ladi. Agar DCE burchak DCM burchakning 0,4 qismini tashkil qilsa, bu burchaklarning gradus o’lchovini toping.
5.Vrachlar kunduzgi ovqatlanish normasini 4 maxalga quyidagicha taqsimlashni maslahat beradilar: nonushta - 25 %, ikkinchi nonushta - 15 %, tushlik - 45 % va kechki ovqat - 15 %. Ovqatlanish normasiga mos doiraviy diagramma yasang.
II variant
1. Shaharda 30000 ta aholi yashaydi. Ularning 23 % ini bolalar tashkil qiladi. Shahardagi bolalar soni nechta?
2.Matematikadan olimpiadada qatnashuvchilarning 32% i maqtov yorlig’I bilan taqdirlandi. Agar taqdirlanganlar soni 416 ta bo’lsa, nechta o’quvchi olimpiadada qatnashgan?
3. Shanbalikda 160 kishi qatnashdi. Ularning 25 % i yo’lni ta’mirlashdi, qolganlari esa daraxt ekishdi. Nechta kishi daraxt ekishdi?
4. MN nur CMD to’g’ri burchakni CMN va NМD burchaklarga bo’ladi. NMD burchak CMD burchakning 0,8 qismini tashkil qilsa, CMN burchakning gradus o’lchovini toping.
5. Yer sharida quruqlik quyidagicha bo’lingan: O’rmonlar - 57 mln. kv.m, Cho’llar - 24 mln.kv.m, Tundralar, dashtlar va botqoqlar - 54 mln.kv. m, Xaydalgan yerlar - 16 mln.kv.m. Ma’lumotlar asosida doiraviy diagramma yasang.
Yozma ish № 13
I variant
1.Ifodaning qiymatini toping: (18 + 12 ∙ 27) : (327 - 156)
2.Tenglamani yeching:
3.Ifodaning qiymatini toping: (18 – 16,9) ∙ 3,3 + 3 : 7,5.
4.Tarozida tortib uchta qo’yning og’irliklari aniqlandi: 28,5kg, 32,6 kg, 35,2 kg. Qo’ylarning o’rtacha og’irligini toping.
5.Qulupnoy tarkibida o’rtacha 6 % shakar bor. 12 kg qulupnoyda qancha shakar bor?
II variant
1. Ifodaning qiymatini toping: (1350 : 45 - 15) ∙ (48 + 77)
2.Tenglamani yeching:
3. Ifodaning qiymatini toping: (21 – 18,3) ∙ 6,6 + 3 : 0,6.
4. Birinchi soatda chang’ichi 10,8 km, ikkinchi soatda 9,4 km va uchinchi soatda 9,2 км yurdi. Bir soatda chang’ichi o’rtacha necha kilometr yurgan?
5. Bodringning tarkibida o’rtacha 95 % suv bor. 20 kg bodringda qancha suv kilogram bor?
|
| |
– nazorat ishi Yozma ish - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 3/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.4 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. Qulay usul bilan hisoblang: 125 · 80 · 4.
2.Bo‘lishni bajaring: 22 914 000 : 6030.
3. Tenglamani yeching:
4. Qopda 50 kg shakar bor edi. Uni har birida 3 kg dan qilib, paketlarga taqsimlashdi. Qopda qancha kg shakar qoldi.
5.Teploxod 6 soatda 210 km, poyezd esa 4 soatda 420 km yo’l yurdi.
Poyezdning tezligi teploxodning tezligidan necha marta katta?
II variant
1. Qulay usul bilan hisoblang: 250 · 3 · 40.
2. Bo‘lishni bajaring: 4 645 671 : 8493.
3. Tenglamani yeching:
4.Uzunligi 265 sm bo’lgan arqonni 25 sm dan qilib bir hil bo’laklarga bo’lishdi. Qanday uzunlikdagi bo’lak qoldi?
5. Poyezd 336 km ni 4 soatda, avtobus esa 126 km ni 3 soatda bosib o’tdi. Avtobusning tezligi poyezdning tezligidan necha marta kichik?
5 - nazorat ishi
I variant
1. Ifodaning qiymatini toping: 1024 : 128 · 15 : 10.
2. Sonli ifodaning qiymatini toping:
(73 · 32 – 672 : 16) : 27 + 13.
3. Ifodaning qiymatini toping: а) ; b)
4.Poyezd har biriga 30 tonna yuk sig’adigan 32 ta vagondan tashkil topgan. 4800 tonna yukni tashish uchun nechta shunday poyezd kerak bo’ladi?
5. Bir ishchi bir soatda 15 ta detal tayyorlaydi, ikkinchisi esa undan 3 ta detal kam tayyorlaydi. Ular birgalikda 8 soat ishlab nechta detal tayyorlashadi?
II variant
1. Ifodaning qiymatini toping: 39 · 45 : 65 · 2.
2. Sonli ifodaning qiymatini toping: 12 + 53 · 33) : 35 - 15.
3. Ifodaning qiymatini toping: а) ; b)
4.Yengil atletika bo’yicha musobaqaning birinchi kunida stadionda 41616 ta tomoshabin bo’lgan. Ikkinchi kuni birinchi kundagidan 6 marta kam tomoshabin bo’ldi. Ikkala kun birgalikda stadionda qancha tomoshabin bo’lgan?
5.Bir avtomat bir minitda 60 ta banka yopadi, ikkinchisi esa birinchisidan 5 banka ko’p yopadi. Ikkala avtomat birga yoqib qo’yilsa 2500 ta bankani qancha minutda yopadi?
|
| |
I CHORAK   Matematika 6 - sinf

|
I CHORAK Matematika 6 - sinf
|
bet | 8/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.I CHORAK Matematika 6 - sinf
1 – nazorat ishi Yozma ish
I varianr
1.а) 20 sonining; b) 13 sonining barcha bo‘luvchilarni yozing.
2.а) 9 soniga; b) 11 sonlariga karrali beshtadan sonni yozing.
3.6538, 6780, 7835, 9391, 10 032, 10 060, 24 575 sonlaridan qaysilari:
а) 2 ga; b)5 ga; v) 10 ga bo‘linadi?
4.Bir nechta bolalarga 24 ta yong’oqni teng bo’lib berish kerak. Buning uchun nechta bola bo’lishi mumkin?
5. 4731 ta gazetadan iborat to’plamni 9 ta teng qismga ajratish mumkinmi? Javobingizni tushuntiring.
II varianr
1. а) 30 sonining; b) 23 sonining barcha bo‘luvchilarni yozing.
2.а) 7 soniga; b) 13 sonlariga karrali beshtadan sonni yozing.
3.4866, 3035, 7160, 12 382, 50 047, 305 085, 50 300 sonlaridan qaysilari:
а) 2 ga; b)5 ga; v)10 ga bo‘linadi?
4. 36 ta yong’oqni qancha teng qismlarga ajratish mumkin?
5. 4731 ta gazetadan iborat to’plamni 3 ta teng qismga ajratish mumkinmi? Javobingizni tushuntiring.
2 - nazorat ishi Yozma ish
I varianr
1.24 sonining barcha bo‘luvchilarni yozing va tub bo‘luvchilarning tagiga chizing.
2. tengsizlikni qanoatlantiruvchi ning ikkita murakkab son qiymatini toping.
3.Tub ko‘paytuvchilarga ajrating: 4104.
4.48 ta «Тrufel» va 36 ta «Qoraqum» konfetlarini barchasini ishlatib, bir xil sovg’a tayyorlash kerak, bunda eng ko’pi bilan nechta sovg’a chiqadi?
5.Stol tennis bo’yicha musobaqada tarkibi bo’yicha teng komandalar ishtirok etdi, 145 ta o’g’il bolalar va 87 ta qizlar qatnashishdi. Musobaqalarda nechta komanda ishtirok etgan ? Har bir komandada nechtadan o’g’il va nechtadan qiz qatnashgan ?
II varianr
1.36 sonining barcha bo‘luvchilarni yozing va tub bo‘luvchilarning tagiga chizing.
2. tengsizlikni qanoatlantiruvchi ning ikkita murakkab son qiymatini toping.
3.Tub ko‘paytuvchilarga ajratingi: 5544.
4.Yangi yil da bolalar bir xil sovg’alar olishdi. Barcha sovg’alar uchun 123 ta apelsin va 82 ta olma ishlatilgan bo’lsa, har bir sovg’ada nechta olma va nechta apelsin bor?
5.Kichik qutiga 24 ta qalam, kattasiga 30 ta qalam sig’adi. Kichik qutiga ham, katta qutiga ham joylash mumkin bo’lishi uchun eng kamida nechta qalam bo’lishi kerak.
|
| |
- nazorat ishi Yozma ish - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 9/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.3 - nazorat ishi Yozma ish
I varianr
1. Kasrning asosiy xossasidan loydalanib ning qiymatini toping:
а) ; b) ; c) .
2.Kasrlarni qisqartiring: .
3.Kasrlarni umumiy maxrajda keltiring:
а) va ; b) va ; c) va .
4. Bir ishchi 16 ta bir xil detalni 6 soatda, ikkinchi ishchi 24 ta shunday detalni 15 soatda tayyorlaydi. Bir soatda qaysi ishchi ko’proq detal tayyorlaydi?
5.Аziz 5 sekundda 3 qadam, Anvar esa shunday uzunlikdagi 5 ta qadamni 8 sekundda bosib o’tadi. Kim tez yuradi?
II varianr
1.Kasrning asosiy xossasidan loydalanib ning qiymatini toping:
а) ; b) ; c) .
2.Kasrlarni qisqartiring: .
3.Kasrlarni umumiy maxrajda keltiring:
а) va ; b) va ; c) va .
4. Bir ishchi 5ta bir xil detalni 4 soatda, ikkinchi ishchi 4 ta shunday detalni 5 soatda tayyorlaydi. Bir soatda qaysi ishchi ko’proq detal tayyorlaydi?
5. 20 metr matodan 8 ta bir xil kattalar ko’ylagi tikildi, 12 metridan 8ta bolalar ko’ylagi tikildi. Bitta kattalar ko’ylagiga va bitta bolalar ko’ylagiga qanchadan mato ketgan?
4 - nazorat ishi Yozma ish
I varianr
1. Qo‘shish va ayirishning isodalarni soddalashtirish xossalaridan soydalanib ifodaning qiymatini toping: а) ; b) .
2.Ayirishni bajaring: а) ; b) ; c) .
3.Amallarni bajaring: а) ; b) .
4.Birinchi kunda km yo’lni asphalt bilan qoplashdi, ikkinchi kuni birinchi kundan km ga ko’proq qoplandi. Bu ikki kunda yo’lning necha kilometric asphalt bilan qoplandi?
5.Romni bo’yash uchun kg bo’yoq ishlatildi. Eshikni bo’yash uchun polga ketganidan kg kam bo’yoq ketdi. Agar polni bo’yash uchun kg bo’yoq ishlatilgan bo’lsa, jami qancha bo’yoq ishlatilgan?
II varianr
1.Qo‘shish va ayirishning isodalarni soddalashtirish xossalaridan soydalanib ifodaning qiymatini toping: а) ; b) .
2.Ayirishni bajaring а) ; b) ; c) .
3.Amallarni bajaring: а) ; b) .
4. Birinchi oyda zavod yillik rejaning qismini, ikkinchi oyda birinchisidan - qismga kam bajardi. Shu ikki oyda zavod yillik rejaning qancha qismini bajardi ?
5. Ertalabki sog’ilgan sut litr, kechkisi litr, tushlikda esa ertalabkidan litr kam sut sog’ildi. Bir kunda qancha sut sog’ilgan?
|
| |
– nazorat ishi Yozma ish - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 2/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.3 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
dan katta va 141 dan kichik 7 raqami bilan tugagan sonni toping.
2.Koordinata nurini chizing va unda С(6) nuqtani belgilang, bu nuqtadan o’ngga 5 birlik kesma qo’ying va D nuqtani belgilang. D nuqtaning koordinatasi nimaga teng?
3.Ukasi x yoshda, akasi esa undan 5 yosh katta. Ifoda tuzing va x=12 da uning qiymatini toping.
4.Xonadonning elektr o’tkazgichlarni almashtirish uchun birinchi xonaga 39 m, ikkinchi xonaga birinchisidan 15 m kam sim o’tkazgich kerak bo’ladi. Oshxona, yuvinish xonasi va boshqa xonalar uchun ikkita xonaga qancha ketgan bo’lsa, shuncha sim o’tkazgich kerak bo’ladi. Bu xonadon uchun jami necha metr sim o’tkazgich kerak bo’ladi?
5.Taksoparkda ta taksi bor. Ertalab soat 6.00 da ta taksi va soat 8.00 da yana 124 ta taksi ishga chiqdi. Qolganlari ta’mirlash uchun qoldirildi. Ta’mirlashga qoldirilgan taksilar sonini topish uchun ifoda tuzing va , bo’lganda hisoblang.
II variant
1.437 dan katta va 457 dan kichik 7 raqami bilan tugagan sonni toping.
2. Koordinata nurini chizing va unda M(3) nuqtani belgilang, bu nuqtadan 7 birlik kesma qo’ying va T nuqtani belgilang. T nuqtaning koordinatasi nimaga teng?
3. Ukasi yoshda, akasi esa undan 5 yosh katta. Ifoda tuzing va da uning qiymatini toping.
4. Bolalar bog’chasiga olxo’ri, nok va olmalar keltirishdi. Olxo’ri 28 kg, nok olxo’ridan 16 kg ko’p, olmalar esa nok va olxo’ri qancha bo’lsa shuncha keltirildi. Bolalar bog’chasiga jami necha kilogramm meva keltirilgan?
5. Chilangar uch kunda ta detal tayyorladi. Birinchi kuni 78 ta, ikkinchi kuni ta detal tayyorladi. Uchinchi kuni qancha detal tayyorladi? Ifoda tuzing va , da hisoblang.
II CHORAK Matematika 5 - sinf
|
| |
IV CHORAK Matematika V sinf

|
IV CHORAK Matematika V sinf
|
bet | 6/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.IV CHORAK Matematika V sinf
Yozma ish № 10
I variant
1.Bo’lishni bajaring: а) 93,15 : 23; b) 14, 706 : 100.
2.Ifodaning qiymatini toping: 3 ∙ 0,13 ∙ 0,5 ∙ 2.
3.Tomonlari 6 m va 10 m bo’lgan xona polini tomonlari 30 sm va 75 sm bo’lgan parket taxtachalari bilan qoplash kerak. Nechta shunday taxtachalar kerak bo’ladi?
4.26 ta bir xil detalning massasi 88,4 kg bo’lsa, 15 ta shunday detalning massasini toping.
5.Tenglamani yeching: 8у + 5,7 = 24,1.
II variant
1.Bo’lishni bajaring: а) 13,59 : 18; b) 63,706 : 100.
2.Ifodaning qiymatini toping: 1,2 ∙ 7,09 ∙ 5 ∙ 10.
3.Tomonlari 7 m va 10 m bo’lgan xona polini tomonlari 35 sm va 70 sm bo’lgan parket taxtachalari bilan qoplash kerak. Nechta shunday taxtachalar kerak bo’ladi?
4. Motosiklchi belgilangan joygacha 330 km yo’l bosdi. Birinchi 3 soatda 60 km/soat tezlik bilan yurdi, qolgan yo’lni 2 soatda bosib o’tdi. Yo’lning ikkinchi qismidagi tezligi birinchi qismidagi tezligidan necha marta ko’p bo’lgan?
5. Tenglamani yeching: 9х + 3,9 = 31,8.
Yozma ish № 11
I variant
1. Ko’paytirishni bajaring: а) 7,125 ∙ 2,6; b) 0,0018 ∙ 3,4.
2.Bo’lishni bajaring: а) 29, 64 : 7,6; b) 7,2 : 0,045.
3.Tarozida tortib besta qo’yning og’irliklari aniqlandi: 28,5kg, 32,6 kg, 35,1 kg, 30,3 kg va 27 kg. Qo’ylarning o’rtacha og’irligini toping.
4. Ifodaning qiymatini toping: 50 – 23 ∙ (66,6 : 37).
5. Katerning oqim bo’yicha tezligi 39,1 km/soat. Katerning o’z tezligi 36,5 km/soat. Daryo oqimining tezligi va katerning oqimga qarshi tezligini toping.
II variant
1. Ko’paytirishni bajaring: а) 3,725 ∙ 2,4; b) 0,0018 ∙ 2,4.
2. Bo’lishni bajaring: а) 60, 03 : 8,7; b) 36,4 : 0,065.
3. Ko’lning chuqurligini aniqlash uchun besh marta o’lchashni amalga oshirishdi. Birinchi marta 7,5 m, ikkinchisida – 8,2 m, uchinchisida - 8,8 m, to’rtinchisida - 7,4m va beshinchi marta - 9,1 m bo’ldi. Ko’lning o’rtacha chuqurligi qanday?
4. Ifodaning qiymatini toping: 40 – 24 ∙ (40,6 : 29).
5. Qayiqning oqimga qarshi tezligi 0, 9 km/soat. Qayiqning o’z tezligi 3,2 km/soat. Qayiqning oqim bo’yicha tezligini va oqimning tezligini toping.
|
| |
Balmerning umumlashgan formulasi

Balmerning umumlashgan formulasi
Download
1,91 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
25.05.2024
Hajmi
1,91 Mb.
#253491
Download
1,91 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Balmerning umumlashgan formulasi
Download
1,91 Mb.
Matnni ko'rish
Balmerning umumlashgan formulasi

Balmerning umumlashgan formulasi
deyiladi. Kvant soni n
ning ortishi bilan har bir seriyada spektral chiziqlarning chastotasi seriya chegarasi
deb ataluvchi R/
chegaraviy qiymatga intiladi. Layman seriyasidagi spektral
chiziqlarning katta to‘Iqin uzunligi n=2 bo‘lganda hosil bo‘ladi, ya’ni
=
121,56713nm. Bu to‘lqin uzunlikka tegishli bo‘lgan spektral chiziq vodorodning
rezonans chizig‘i deyiladi. Eng katta chastota n= bo‘lganda, (4.58 4.62) formulalar
yordamida hisoblanadi. Bu chastota seriya chegarasi deyiladi. Balmer seriyasida
seriya chegarasi
=
yoki
Seriya chegarasiga yaqinlashganda spektral chiziqlar zichlashadi, ular
orasidagi to‘lqin uzunliklari farqi assimptotik ravishda nolga intiladi, spektral
chiziqlar intensivligi ham nolga intiladi. Seriya chegarasidan tashqarida spektr
uzilmaydi, balki tutash bo‘ladi. Bunday qonuniyat faqat vodorod atomi spektridagina
emas, balki boshqa elementlar spektrida ham kuzatiladi. Bunda ham seriya chegarasi
mavjud bo‘lib, chegaradan tashqarida tutash spektr hosil bo‘ladi. Spektral
chiziqlaming joylashishini sxematik ko‘rinishda qaralsa va ularning intensivligini
chiziqlar ko‘rinishida tasvirlansa, spektral chiziqlar intensivligining nolga intilishini
ko‘rish mumkin.
Xulosa.
Balmerning umumlashgan formulasi ; Layman seriyasi, Pashen
seriyasi, Breket seriyasi, Pfund seriyasi kabi seriyalarni óz ichiga oladi. Seriya
chegarasiga yaqinlashganda spektral chiziqlar zichlashadi, ular orasidagi to‘lqin
uzunliklari farqi assimptotik ravishda nolga intiladi, spektral chiziqlar intensivligi
ham nolga intiladi. Seriya chegarasidan tashqarida spektr uzilmaydi, balki tutash
bo‘ladi. Bunday qonuniyat faqat vodorod atomi spektridagina emas, balki boshqa
elementlar spektrida ham kuzatiladi. Bunda ham seriya chegarasi mavjud bo‘lib,
chegaradan tashqarida tutash spektr hosil bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
G. AXMEDOVA, O.K. MAMATULOV, I. XOLBAYEV Atom fizikasi
«ISTIQLOL» Tashkent — 2013
2.
Elektron ta’lim resurslari
3.
https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Balmer.html
4.
https://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Balmer.html
|
26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja

26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja
Download
0,75 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/11
Sana
23.05.2024
Hajmi
0,75 Mb.
#250962
Download
0,75 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja
Download
0,75 Mb.
Matnni ko'rish
Metallarni cho‘zish - 26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja

Metallarni cho‘zish
Cho‘zish zagotovkani asta torayib boruvchi asbob teshigidan tortib o‘tkazib,
deformatsiyalab shaklini o‘zgartirish jarayonidir. Plastik deformatsiyalab shaklini
o‘zgartirish operatsiyasi bo‘yicha cho‘zishda zagotovkani ko‘ndalang kesimi
kichrayib, uzunligi esa uzayadi. Bunda buyumni o‘lchamlari aniq berilgan
geometrik shaklli, toza yuzali bo‘lib chiqadi (24-rasm).
Cho‘zish asosan sovuq holda bajariladi. Rangli
metallar va ularning qotishmalari, past va yuqori
uglerodli po‘latlar hamda legirlangan po‘latlar
sovuqlayin cho‘zib ishlash mumkin. Issiq holda cho‘zish
juda kam hollarda bajariladi. Cho‘ziladigan po‘lat
simlarining o‘lchami 1-1,6mm.
Cho‘zish natijasida olinadigan buyumlar kesimi 25- rasmda keltirilgan.
Cho‘zish yo‘li bilan har xil kesimdagi simlar va
trubalar olinadi. Cho‘zish quyidagi hollarda bajariladi:
1.
Ingichka, diametri 0.002-5 mm gacha bo‘lgan
simlarni prokat usuli bilan olib bo‘lmaganli tufayli
ularni cho‘zish orqali olinadi;
2.
Cho‘zish yo‘li bilan yupqa devorli trubalar
olinadi;
3.
Diametri 100 mm gacha bo‘lgan har xil profili
prokat usuli bilan olingan buyumlarni o‘lchamlari
normallash va tozalash uchun cho‘zish qo‘llaniladi;
Fason kesimni buyumlar olish uchun ham cho‘zish dan
foydalaniladi.
Cho‘zish uchun boshlang‘ich material bo‘lib prokat yo‘l bilan olingan har xil
kesimli prokat mahsuloti xizmat qiladi.
Cho‘zishda material asta-sekin torayib boruvchi teshikdan o‘tishi natijasida
deformatsiyalanadi. Cho‘zishda cho‘zish koeffitsiyenti:
F
F
l
l
0
0
1
bunda
-cho‘zish koeffitsiyenti;
l
0
- zagotovkani cho‘zguncha uzunligi, мм;
l
1
- zagotovkani cho‘zgandan so‘ngi uzunligi, мм;
F
0
-zagotovkani cho‘zguncha ko‘ndalang kesimi yuzi, мм
2
;
F
1
- zagotovkani cho‘zilgandan keyingi ko‘ndalang kesimi yuzi, мм
2
.
Nisbiy cho‘ziluvchanlik
24-rasm. Cho‘zish sxemasi
25-rasm.
Cho‘zib
olingan
kesimlar
|
26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja - bet 3

9. Pedal. Havo krani
12. Ishchi porshen;
13. Shatun;
14. Kompressor porsheni.
Pnevmatik bolg‘alash mashinalarining urish qismini og‘irligi 50 kg – 1
tonnagacha bo‘ladi. Bolg‘alash 1 minutda 250 martagacha urish yo‘li bajariladi.
Bu yo‘l bilan og‘irligi 200 kg dagi pokovkalar ishlaniladi.
Qisilgan havo bug‘larida ishlatiladigan molot(bolg‘a)larini ish sikli ham
shunga o‘xshash bo‘ladi. Urish qismini og‘irligi 500 kg dan 5 tonnagacha bo‘lib,
og‘irligi 700 kg bo‘lgan pokovkalar ishlanadi. Urilgan energiyaning ko‘p
qismi
shabot o‘ziga qabul qiladi, shuning uchun ham uning og‘irligi
uriladigan qism
og‘irligidan 15-20 marta katta bo‘lishi kerak.
Molotning shaboti chuqur asosli temir-beton fundamentga (poydevorga)
o‘rnatiladi. Molotning poydevorini og‘irligi molot og‘irligidan 100 marta kattadir.
Bunday fundamentlarni tuzilishi va qilish qiyin ish hisoblanadi. Fudamentlar
alohida talablarga javob bergan holda quyiladi.
Gidravlik presslar
Gidravlik presslarni asosiy ish prinsipi moyni
bosim natijasida hosil
bo‘ladigan kuchi natijasida buyum bolg‘alanadi.
Gidravlik presslarning urilishsiz ishlashi hisobiga zirrillash bo‘lmaydi. Kuch
fundamentga berilmasdan kolonnalar o‘ziga qabul qiladi. Presslarda bosimni hosil
qilish uchun bir qancha porshen va nasoslar bo‘lib, ular moyni 200-400kg/sm2
bosim ostida ishchi silindrga uzatiladi va kuch hosil qilinadi. Bu pressning hosil
qiluvchi kuchi quyidagi formuladan aniqlanadi:
P
ПD
P
4
2
1
P
= 0.8-0.9 ф.и.к.;
Р- suyuqlik bosimi, kg/sm2;
D- ishchi plunjerning diametri, sm.
1-Qo‘zg‘almas traversa;
2-Ostki urgich;
3-Zagotovka;
4-Yuqorgi urgich;
5-Siljuvchi traversa;
6-Ishchi porshen;
7-Suyuqlik;
8-Plunjer silindri;
9-Plunjer porsheni.
Urgichni metallga urilgandagi kinetik energiyasi
g
GV
mV
T
2
2
2
2
Bunda, T- urgichni kinetik energiyasi;
m-urgichni massasi;
V- urgichni urilish vaqtidagi tezligi;
G- urilish qismi tizimining og‘irligi;
g=9.81m/s2, erkin tushish| tezligi.
Urgichni asosiy urilish energiyasi zagotovkani
deformatsiyalashga sarf
bo‘ladi. Energiyani bir qismi urgichga, babaga, shtok, stoyka, stanina, fundament
va boshqa qismlarni elastik deformatsiyalashga sarf bo‘ladi.
26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja - bet 6

Barabanli cho‘zish stanlari bir barabanli va ko‘p barabanli stanlarga (buyum
birin- ketin bir necha volokadan o‘tib barabanlarga o‘raladi) bo‘linadi. Tortuvchi
baraban diametri 120-1000 mmgacha bo‘ladi. Bir barabanli stanlarning quvvati 15
kvt, tezligi 240 m/min, ko‘p barabanli stanlarning quvvat 150 kvt ga, va tezligi 250
mm/s ga teng bo‘ladi.
Bir barabanli cho‘zish stanni boshlang‘ich materiali o‘rovchi barabanga
solinib, uchi esa tortuvchi barabanga bog‘lanadi. Elektrodvigatel tortuvchi
barabanni harakatga keltiradi va boshlang‘ich
zagotovka asta sekin tortilib,
tortuvchi barabanga o‘raladi. Bir barabanli cho‘zish stanlarida diametri d=4-25 mm
simlar olinadi. Ko‘p barabanli stanlarda esa 4-6 mmli simlarni bir necha marta
volokalardan qayta- qayta o‘tkazilib, ingichka simlar olinadi.
1, 2, 3, 4, 5, 6- cho‘zish ko‘zlari;
7, 8, 9- tortuvchi barabanlar;
10- uzatma;
11- elektrodvigatel;
12 –sim.
Cho‘zishdan oldin cho‘ziladigan materiallar
yaxshilab kuyindi va changlardan tozalanadi va
kavsharlanadi. Shundan so‘ng metalning ustki yuzi
kislota va ishqorlar bilan
yuviladi. Materialni 100
0
С gacha qizdirib quritiladi quruq metalni yuziga
ishqalanishini kamaytirish uchun moy surtiladi.
Moylagan vaqtda kuch kamroq, yuza toza, mustahkamligi yuqori bo‘ladi.
Moy sifatida har xil mineral va o‘simlik moylari, grafit,
sovun va boshqa
emulsiyalar ishlatiladi.
Cho‘zish stanlari 4/600, 4/550 markalar bilan belgilanadi. Markadagi 4
raqami ko‘zlarning soni, 600 va 550 raqamlari esa tortuvchi barabanning
diametrini (mm larda) ifodalaydi.
Har bir cho‘zish stanining harakat marshruti, ya’ni zagotovka volokadan
o‘tib, uni o‘lchamini qabul qiladi.
27-rasm. Bir
barabanli stan va voloka
sxemasi
28-rasm. Ko‘p barabanli stan
sxemasi
1-O‘ram uchun baraban
2- Voloka
3-Tortuvchi baraban
Misol: d=4.2 mm sim 6 ta volokadan o‘tganda
4.2
3.87
3.46
3.0
2.6
2.25
2.0 м.
Diametri d=2.0 mmgacha cho‘ziladi. Bunda tortuvchi barabanni tezligi
V=400-600m/min
Zanjirli cho‘zish stanlari murakkab profilli zagotovkalarni va trubalarni cho‘zishi
mumkin.
Stan boshlovchi (chervyak reduktori, yulduzcha ) va ergashtiruvchi
yulduzchadan iborat bo‘lib, ular bir-biri bilan zanjir bilan birlashgan. Zanjirda 3-4
ta aravachali qisqich bo‘lib ular zanjir bilan birga harakat qiladi. Qisqich
zagotovkani uchini ilib oladi va zanjirni harakati natijasida to‘g‘ri chiziqli harakat
qiladi. Zagotovka zanjir chetiga kelganda mahsus ilgichlar zagotovkani stol ustidan
tortib oladi.
1. Stol;
2. Tortuvchi
yulduzchalar;
3. Zanjir;
5. Ilmoq;
6. Qisqichli arava;
7. Tortiq;
8. Mexanizm;
9. Voloka;
10.Zagotovka.
Vintli cho‘zish stanlarida zagotovkani cho‘zishda gayka bilan mahkamlangan
qisqich zagotovkani qisqich va gayka bilan birga to‘g‘ri chiziqli harakat qilishin
ta’minlaydi.
29- rasm. Zanjirli cho‘zish stani
30-rasm. Vintli cho‘zish sxemasi
1.vint;
2.gayka;
3.qisqich;
4.zagotovka;
Avtobus topologiyasi: oddiy va arzon

|
Avtobus topologiyasi: oddiy va arzon
|
bet | 5/8 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 287,04 Kb. | | #254078 |
Bog'liq 8-mavzuAvtobus topologiyasi: oddiy va arzon
Ushbu ulanish usulida barcha ish stantsiyalari bitta liniyaga - koaksiyal kabelga ulanadi va bitta abonentdan olingan ma'lumotlar qolganlarga yarim dupleks almashinuv rejimida yuboriladi. Bunday turdagi lokal tarmoq topologiyalari avtobusning har bir uchida maxsus terminator mavjudligini talab qiladi, ularsiz signal buziladi.
Afzalliklari:
Barcha kompyuterlar teng.
Tarmoqni hatto uning ishlashi paytida ham osonlik bilan kengaytirish imkoniyati.
Bir tugunning ishdan chiqishi boshqalarga ta'sir qilmaydi.
Kabel iste'moli sezilarli darajada kamaydi.
Kamchiliklari:
Kabel ulagichlari bilan bog'liq muammolar tufayli tarmoqning ishonchliligi etarli emas.
Kanalning barcha obunachilar o'rtasida bo'linishi tufayli past ishlash.
Parallel ulangan adapterlar tufayli nazorat qilish va muammolarni bartaraf etishning murakkabligi.
Aloqa liniyasining uzunligi cheklangan, chunki bu turdagi LAN topologiyalari faqat kam sonli kompyuterlar uchun qo'llaniladi.
Halqa topologiyasining xarakteristikalari
Ushbu turdagi aloqa ishchi tugunni boshqa ikkitasi bilan bog'lashni o'z ichiga oladi, ularning biridan ma'lumotlar olinadi va ikkinchisiga uzatiladi. Bu topologiyaning asosiy xususiyati shundan iboratki, har bir terminal takrorlovchi vazifasini bajaradi va LANda signalning susayishi ehtimolini yo'q qiladi.
Afzalliklari:
Ushbu LAN topologiyasini tezda yarating va sozlang.
Osonlik bilan kengaytirilishi mumkin, ammo yangi tugun o'rnatilayotganda tarmoqni o'chirishni talab qiladi.
Potentsial obunachilarning katta soni.
Haddan tashqari yuk bardoshliligi va tarmoq ziddiyatlari yo'q.
gacha tarmoqni kengaytirish imkoniyati katta hajm kompyuterlar orasidagi signalni uzatish orqali.
Kamchiliklari:
Umuman tarmoqning ishonchsizligi.
Kabelning shikastlanishiga qarshilik yo'qligi, shuning uchun odatda parallel ortiqcha chiziq ta'minlanadi.
Katta kabel sarfi.
|
| |
Mahalliy tarmoqlarning turlari - Lokal tarmoqlar turlari va ularning qurilmasi. Lokal tarmoqlar turlari Kompyuterlarni...

|
Lokal tarmoqlar turlari va ularning qurilmasi. Lokal tarmoqlar turlari Kompyuterlarni mahalliy tarmoqqa ulash turlari
|
bet | 6/8 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 287,04 Kb. | | #254078 |
Bog'liq 8-mavzuMahalliy tarmoqlarning turlari
LAN topologiyasini tanlash ham mavjud LAN turiga qarab amalga oshirilishi kerak. Tarmoq ikkita model bilan ifodalanishi mumkin: tengdoshga va ierarxik. Ular funksionallikda unchalik farq qilmaydi, bu esa kerak bo'lganda biridan ikkinchisiga o'tish imkonini beradi. Biroq, ular orasida hali ham bir nechta farqlar mavjud.
Peer-to-peer modeliga kelsak, undan katta tarmoqni tashkil qilish imkoniyati mavjud bo'lmagan holatlarda foydalanish tavsiya etiladi, ammo qandaydir aloqa tizimini yaratish hali ham zarur. Uni faqat kam sonli kompyuterlar uchun yaratish tavsiya etiladi. Ish stantsiyalarini boshqarish uchun turli korxonalarda markazlashtirilgan boshqaruv bilan aloqa odatda qo'llaniladi.
peer-to-peer tarmog'i
Ushbu turdagi LAN har bir ish stantsiyasining tengligini, ular o'rtasida ma'lumotlarni taqsimlashni nazarda tutadi. Tugunda saqlangan ma'lumotlarga kirish uning foydalanuvchisi tomonidan ruxsat etilishi yoki rad etilishi mumkin. Qoidaga ko'ra, bunday hollarda "avtobus" mahalliy kompyuter tarmoqlarining topologiyasi eng mos keladi.
Peer-to-peer tarmog'i boshqa foydalanuvchilar uchun ish stantsiyasi resurslarining mavjudligini nazarda tutadi. Bu bitta kompyuterda hujjatni boshqa kompyuterda ishlayotgan vaqtda tahrirlash, masofadan chop etish va ilovalarni ishga tushirish imkoniyatini bildiradi.
Peer-to-peer LAN turining afzalliklari:
Amalga oshirish, o'rnatish va texnik xizmat ko'rsatish qulayligi.
Kichik moliyaviy xarajatlar. Ushbu model qimmat server sotib olish zaruratini yo'q qiladi.
Kamchiliklari:
Tarmoq unumdorligi ulangan ishchi tugunlari sonining ko'payishiga mutanosib ravishda kamayadi.
Yo'qolgan bitta tizim xavfsizlik.
Axborotning mavjudligi: kompyuterni o'chirsangiz, undagi ma'lumotlar boshqalar uchun mavjud bo'lmaydi.
Yagona axborot bazasi mavjud emas.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Lokal tarmoqlar turlari va ularning qurilmasi. Lokal tarmoqlar turlari Kompyuterlarni mahalliy tarmoqqa ulash turlari
|
Metallarni bolg‘alash - 26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja

A) Qirqib ishlangan buyum strukturasida tolalarni
joylashishi.
B) Bolg‘alangandan so‘ng tolalarni joylashishi.
Bolg‘alashda bolg‘alanish koeffitsiyenti;
,
bunda: F1- bolg‘alanguncha zagotovka
kesimini yuzi, mm2;
F2-bolg‘alangandan so‘ngi kesimni yuzi, mm2.
Buyumning zagotovkasini qizdirish temperaturasi ma’lum va holat
diagrammasidan olinadi.
Yumshoq metallarni ba’zan sovuq holda ham
bolg‘alash mumkin. Hozir ikki xil bolg‘alash
usuli – qo‘l bilan va mashina bilan bolg‘alash
usullari mavjud.
Qo‘l bilan bolg‘alash kichik va oz mikdordagi
buyumlarni tayyorlashda qo‘llaniladi. Qolgan
hamma hollarda mashina bilan bolg‘alanadi.
Odatda, qo‘l bilan sandonlarda og‘irligi 0-10 kg
bo‘lgan
buyumlar
bolg‘alanadi.
Bunda
zagotovkani maxsus ombirlar bilan ushlab turilib,
og‘irligi
10-20
kg
kuvaldalar
bilan
deformatsiyalanadi.
Mashinada bolg‘alash pnevmatik, bug‘-havoli bolg‘alash mashinalari va
gidravlik presslarda bajariladi.
Bunda zagotovkani bolg‘alash yoki pressni urgichga qo‘yib, buyumni
deformatsiyalash esa yuqoriga harakatlanuvchi urgich yordamida bajariladi.
Urgichlar (boyok)ni shakli har xil, tekis yuzali va fason yuzali bo‘lishi
mumkin
2
1
F
F
40-rasm. Bolg‘alashda
zagotovkaning qizdirish
chegaralari.(uglerodli Po‘latlar
uchun)
41-rasm.
Urgichni
shakllari
42-rasm.Bolgalash
operatsiyalarini
eskizlari.
Bolg‘alashdagi asosiy operatsiyalarga quyidagilar kiradi: Cho‘zish, cho‘ktirish,
qisman cho‘ktirish, egish, teshish, qirqish burash, shakl berish va boshqalar.
Cho‘zish operatsiyasi natijasida metall bo‘yiga cho‘ziladi, uni ko‘ndalang
kesimlari kamayadi.
Cho‘ktirish operatsiyalari cho‘zish operatsiyalarini teskarisi bo‘lib, bunda
metalni ko‘ndalang kesimi oshadi, bo‘yi qisqaradi.
Qisman cho‘ktirishda buyumni ma’lum qismi cho‘ktiriladi.
Zagotovkani teshish operatsiyasi quyidagicha bajariladi.
Teshish zarur bo‘lgan zagotovka urgich ustiga o‘rnatilib asbob yordamida
zagotovka qalinligi yarimigacha o‘yiq hosil qilinadi. (41-rasm, a-holat)
So‘ng zagotovkani 1800 burib asbob bilan urilib ikkinchi tomonidan o‘yiq
hosil qilinadi.
Shundan so‘ng zagatovka maxsus teshikli moslama ustiga o‘rnatilib, probka
yordamida urilib o‘yiqlardan teshik ochiladi.
Teshish oxirida zagotovka tekis urgich ustiga
qo‘yilib tekislanadi.
Bolg‘alanish kerak bo‘lgan buyumga shakl berish
bo‘yicha bolg‘alashda zagatovkaga urish bilan
zarb bilan berilib uriladigan mashina qismini urish
qismi og‘irligi G bilan tanlanadi. Bu og‘irlik,
bolg‘alanadigan material turiga, og‘irligiga,
temperaturasi va murakkabligiga qarab, maxsus
jadvallar yordamida aniqlanadi yoki hisoblab
topiladi.
Raqamli iqtisodiyot sharoitida moliya tizimi va iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish masalalari

Raqamli iqtisodiyot sharoitida moliya tizimi va iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish masalalari
Download
222,01 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
25.05.2024
Hajmi
222,01 Kb.
#254015
Download
222,01 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Raqamli iqtisodiyot sharoitida moliya tizimi va iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish masalalari
Download
222,01 Kb.
Matnni ko'rish
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba

|
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba
|
bet | 1/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN
Yakuniy nazorat savollari
1-savol.Raqamli aloqa tizimining elementlari
Manba
Manba signali analog signal bo‘lishi mumkin. Masalan: Ovozli signal
Kiruvchi signal o‘zgartirgichi (Input Transducer)
Bu jismoniy kirishni qabul qiluvchi va uni elektr signaliga aylantiruvchi o‘zgartirgich (misol: mikrofon). Bu blok, shuningdek, keyingi jarayonlar uchun raqamli signal zarur boʻlgan analog-raqamli konvertordan iborat.
Raqamli signal odatda ikkilik ketma-ketlik bilan ifodalanadi.
Manba kodlash (Source Encoder)
Manba kodlovchisi ma'lumotlarni minimal bitlar soniga siqib chiqaradi. Ushbu jarayon tarmoqli kengligidan samarali foydalanishga yordam beradi. Bu ortiqcha bitlarni olib tashlaydi.
Kanal kodlovchisi xatolarni tuzatish uchun kodlashni amalga oshiradi. Signalni uzatish paytida, kanaldagi shovqin tufayli signal o'zgarishi mumkin va shuning uchun buning oldini olish uchun kanal kodlovchisi uzatilgan ma'lumotlarga ba'zi ortiqcha bitlarni qo'shadi. Bu xatolarni tuzatish bitlari.
Raqamli modulyator (Digital Modulator)
Bu yerda uzatiladigan signal tashuvchi tomonidan modulyatsiya qilinadi. Signal, shuningdek, kanal yoki vosita orqali harakatlanishi uchun raqamli ketma-ketlikdan analogga aylantiriladi.
Kanal (Channel)
Kanal yoki vosita analog signalni uzatuvchi uchidan qabul qiluvchi uchiga o'tkazish imkonini beradi.
Raqamli demodulyator (Digital Demodulator)
Bu qabul qiluvchi uchidagi birinchi qadamdir. Qabul qilingan signal demodulyatsiya qilinadi va yana analogdan raqamliga aylantiriladi. Signal bu erda qayta tiklanadi.
Kanal dekoderi (Channel Decoder)
Kanal dekoderi ketma-ketlikni aniqlagandan so'ng, ba'zi xatolarni tuzatadi. Uzatish paytida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan buzilishlar ba'zi ortiqcha bitlarni qo'shish orqali tuzatiladi. Bitlarning bunday qo'shilishi asl signalning to'liq tiklanishiga yordam beradi.
Manba dekoderi (Source Decoder)
Olingan signal yana bir bor namuna olish va kvantlash yo'li bilan raqamlashtiriladi, shunda sof raqamli chiqish axborotni yo'qotmasdan olinadi. Manba dekoderi manba chiqishini qayta yaratadi.
|
| |
Trubalarni cho‘zish - 26-modul: Metallarni bolg‘alash Reja

Metal va qotishmalarni presslash
Mashinasozlikda har turli profilli sortament zarur bo‘ladi va ishlatiladi. Bu
buyumlarni asosan yoyish yo‘li bilan olinadi. Lekin sanoatda har
turli profillarni
olishni yana boshqa usullari mavjud. Ulardan biri presslash operatsiyasidir. Bu
usulda asosan rangli metall va qotishmalardan zagotovkalar olinadi.
Presslash metalni instrument teshigidan matritsa ko‘zidan siqib chiqarish
jarayoni bo‘lib, matritsani teshigini profilini shakli har xil bo‘lishi mumkin.
Yumaloq, kvadrat, to‘rtburchak va xilma xil bo‘ladi. Presslash bilan po‘lat va
rangli metall quymalarini yoki zagotovkalarini aniq profilga keltiriladi. Presslash
bilan olinadigan profilni o‘lchamlari 5-250mm, ichi bo‘sh va to‘liq trubalarni olish
mumkin. Olinadigan trubalar diametri esa 20-400 mm.
1.Puanson;
2.Konteyner;
3.Matritsa;
4.Profil;
5.Matritsa
ushlagich;
6.Zagotovka;
7.Xalqa.
Agar puanson aniq tezlik bilan harakat qilsa, uni presslash tezligi deb
aytiladi. Metalni ko‘ndalang kesimi necha marta kichraysa, metal ko‘zdan shuncha
marta tez chiqadi. Presslash buyumni qizdirilgan holida bajariladi. Presslash asosan
katta kuchga ega bo‘lgan gidravlik presslarda bajarilib, uni kuchi 8000 tonnagacha
yetadi.
Presslashning ikkita metodi bo‘lib, to‘g‘ri va teskari presslash bo‘ladi.
To‘g‘ri metodli presslashda puasonning
harakati natijasida metal
matritsaning ko‘zidan chiqadi. Jarayon oxirida press formada ozgina metal qoldig‘i
qolib, bu qoldiq metalni shakllanishida ishtirok etmaydi. Metalni ko‘zdan chiqish
yo‘nalishi pressni harakat yo‘nalishidek bo‘ladi.
35-rasm. Teskari metodli presslash
1.Puanson;
2. Konteyner;
3. Puanson;
4. Profil;
5. To‘siq;
6. Zagotovka.
12- rasm. To‘g‘ri metodli
presslash
13-
расм. Тескари
методли пресслаш.
Тескари
To‘siq metodli presslashda matritsa pressning ichi bo‘sh puansonga
mustahkamlanib birgalikda harakat qiladi va qo‘ymani siqadi,
bosadi va metalni
matritsa ko‘zidan chiqaradi. Metalning matritsadan chiqishi yo‘nalishi puason
harakati yo‘nalishiga teskari yo‘nalishda bo‘ladi. Bu usulda faqat metalning
ko‘zdan chiqishi uchun qarshilik bo‘ladi, xolos.
To‘g‘ri metodli presslashda yuqoridagi qarshilikdan
tashqari quymani
konteyner yuzasi orasida hosil bo‘lgan ishqalanish kuchi ham mavjud. Shuning
uchun kuch 20-30 % katta bo‘ladi.
To‘g‘ri va teskari presslashda ham anchagina chiqindi chiqadi. To‘g‘ri
metodli presslashda quymani 12-15 % (25%)i, teskari metodli presslashda esa 5-6
% (12%) i chiqindiga chiqadi.
Teskari usulli presslash metodi hamma joylarda ishlatiladi,
chunki
puansonni konstruksiyasi juda ham murakkabdir.
Presslash vaqtida metalni qizdirishga va kuyindiga e’tibor beriladi, chunki
kuyindi matritsani ishini yomonlashtiradi.
Presslash yo‘li bilan ko‘proq
rangli metallardan trubalar, har xil
o‘lchamlardagi zagotovkalar olinadi.
BiTLİs eren üNİversitesi fen biLİmleri enstiTÜSÜ Çevre mühendiSLİĞİ anabiLİm dali

Ders Kodu
|
Dersin Adı
|
S/Z
|
T
|
U
|
K
|
AKTS
|
CMU0501
|
Su Kimyası
|
Z
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0502
|
Adsorpsiyon Prosesleri
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0503
|
Çevre Bilimleri Ve Mühendisliğinde Enstrümental Analiz Yöntemleri
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0504
|
Çevre Mühendisliği Laboratuvarı
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0505
|
Atık Minimizasyonu Ve Dönüşümü
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0506
|
Elektrokimyasal Su Ve Atıksu Arıtma Prosesleri
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0507
|
Kirleticilerin Çevredeki Taşınımı Ve Davranışı
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0508
|
Pestisitler Ve Çevre Kirliliği
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0509
|
Çevre Mühendisliğinde Enzimatik Uygulamalar
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0510
|
Çevre Kalitesinin Biyolojik İzleme Teknikleri İle İzlenmesi
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0511
|
Çevre Mühendisliğinde Toksikoloji Çalışmaları
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0512
|
Biyokimyasal Toksikoloji
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0513
|
Su Ortamlarında Ötrofikasyon Kontrolü
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0514
|
Atıksuların Kimyasal Yöntemler İle Arıtımı
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0515
|
Kirlenmiş Ortamların İyileştirilmesi
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0516
|
Atık sulardan Biyolojik Azot Ve Fosfor Giderimi
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0517
|
Bitkilerle Kirletici Ortamların İyileştirilmesi
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0518
|
Çiftlik Atıklarının Havasız Sistemlerle Arıtımı
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0519
|
Su Kirliliği Ve Ekolojik Etkileri
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0520
|
Çevre Mühendisliğinde İstatistiksel Yöntemler
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0521
|
Atıksuların Deniz Deşarjı
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0522
|
Mühendislikte Uzaktan Algılama Ve Coğrafi Bilgi Sistemi Uygulamaları
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0523
|
Doğal Sulakalanlarda Yönetim Planlaması
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0524
|
Yüzey Ve Yeraltı Suları İzleme Teknikleri
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0525
|
Yeraltı Suları Kalite Kontrolü
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0526
|
Çevresel İzleme (Environmental Monitoring
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0527
|
Toprak Kirliliğinin Biyolojik Yöntemler İle İyileştirilmesi
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0528
|
Biyolojik Tarım Ve Çevre
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0529
|
Hava Kirliliğinin Bitkiler Üzerindeki Etkileri
|
S
|
3
|
0
|
3
|
6
|
CMU0597
|
Uzmanlık Alan Dersi
|
Z
|
6
|
0
|
0
|
6
|
CMU0598
|
Seminer
|
Z
|
-
|
-
|
-
|
6
|
CMU0599
|
Tez
|
Z
|
-
|
-
|
-
|
24
|
Zaharlanishni oldini olish

|
Zaharlanishni oldini olish
|
bet | 2/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 25 Kb. | | #228583 |
Bog'liq ZaharlanishlarZaharlanishni oldini olish
Zaharlanish hollarini oldini olish uchun ayrim umumiy qoidalarga rioya qilinadi:
Barcha dorilarni, xo`jalik vositalarini, zaharli o`simliklarni va boshqa havfli moddalarni bolalarning qo`li yеtmaydigan joyga yashirib qo`yish, qulflanadigan shkaflardan foydalanish, barcha xo`jalik va dori moddalarga havfli narsaga bo`lgandеk munosabatda bo`lish.
Dorini bolalarga bеrayotganda uni hеch mahal konfеt dеmaslik.
Barcha mahsulotlarni tеgishli nom ostidagi maxsus qutida saqlash. Xo`jalik buyumlarini hеch qachon oziq-ovqat mahsulotlari yoki ichimliklar idishlarida saqlamaslik.
Zaharli moddalar uchun mahsus ramzlardan foydalanish va ular nimani bildirishini bolalarga tushuntirib qo`yish.
Yaramaydigan yoki muddati o`tgan mahsulotlarni tashlab yuborish.
Havfli kimyoviy moddalarni yaxshi shamollatiladigan xonada hamda faqat yo`riqnoma bo`yicha ishlatish.
Kana ko`p bo`ladigan joylarda och rang kiyim kiyish, bu kiyimdagi mayda hasharotlarni hamda kanani darhol ko`rish imkonini bеradi. Yengi uzun ko`ylak va uzun shim kiyish, shimning pochasini paypoq yoki botinka ichiga kirgizib qo`yish, ko`ylakni shim ichiga kirgizib qo’yish kеrak.
O`rmon yoki dalada yurganda so`qmoq bo`ylab yurishga harakat qilish, butalar yoki baland o`tlarni chеtlab o`tish kеrak.
Uyga qaytgach tananing tukli qismiga (bo`yin orqasiga va boshdagi sochlarga) e'tibor bеrish.
Xom qo`ziqorinning mazasini bilishga urinmaslik.
Yetilib o`tgan, shilimshiqli, quruqshagan, qurt tushgan yoki buzilgan qo`ziqorinni ovqatga ishlatmaslik.
Bankadan olingan, botulizm kasalligi bilan og`rish havfi bo`lgan, uy sharoitida gеrmеtik qilib bеrkitilgan bankadagi qo`ziqorinni ovqatga ishlatmaslik lozim.
Zaharlanish bеlgilari va alomatlari
1. Ko`ngil aynishi, qayt qilish.
2. Ich kеtishi.
3. Ko`krak yoki qorin og`rishi.
4. Nafas olishning buzilishi.
5. Ko`p tеrlash.
6. So`lak ajralishi.
7. Hushdan kеtish.
8. Muskul uchishi va tortishishi.
9. Lab atrofi, til yoki tеri kuyishi.
10.Tеrining notabiiy rangga kirishi, qichishi, jarohatlar paydo bo`lishi.
11. Jabrlanuvchining g`alati xatti-harakatlari.
|
| |
Uzbek Scholar Journal - Raqamli iqtisodiyot sharoitida moliya tizimi va iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish masalalari

Uzbek Scholar Journal
Volume- 25, February, 2024
www.uzbekscholar.com
322 |
P a g e
texnologiyalar bozorini rivojlantirishni rag'batlantiruvchi asosiy omil internet
va raqamlashtirishni
rivojlantirishdir.
Xulosa
Kredit berish ko'pincha
bilvosita, bank kabi moliyaviy vositachi orqali yoki
obligatsiyalar bozorida
notalar yoki obligatsiyalar (korporativ obligatsiyalar, davlat obligatsiyalari yoki o'zaro obligatsiyalar)
sotib olish orqali amalga oshiriladi.
Qarz beruvchi foiz oladi, qarz oluvchi foiz to'laydi
va moliyaviy
vositachi
kreditni tashkil
qilish uchun farqni oladi. Bank ko'plab qarz oluvchilar va kreditorlarning faoliyatini jamlaydi. Bank
kreditorlardan depozitlarni qabul qiladi, ular bo'yicha foizlar to'laydi. Keyin bank bu depozitlari qarz
oluvchilarga beradi. Banklar turli o'lchamdagi qarz oluvchilar va kreditorlarga o'z
faoliyatini
muvofiqlashtirish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Vahobov A.V., Malikov T.S. "Moliya". Darslik. "NOSHIR" nashriyoti,2012
2.
Xodiyev B.Y., Shodmonov Sh.Sh. "Iqtisodiyot nazariyasi". Darslik. Barkamol fayz media",2017
3.
Кемпбел Д. Стратегический менеджмент.
- Moskva, Infra-
M, 2003 г
4.
Malikov T.S. "Moliya". O'quv qo 'llanma. "IQTISOD-MOLIYA",2018
5.
Thomas F.Cargill,"The financial system, financial regulation and central bank policy", Cambridge
university press,2017
6.
Kenneth R.Szulkzyk,"Money,banking, and international finance",2010 Thomas D.Simpson,
Financial markets,banking,and monetary policy,2014
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 22/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.19
Mamlakatimizda ham energetika sohasiga strategik yo‘nalish sifatida e’tibor qaratilib, oxirgi
yillarda yangi energiya quvvatlari barpo etildi. Mamlakatimizda 2030-yilga kelib elektr energiyasiga
bo‘lgan talab joriy 74 milliard kVt/soat dan 110 milliard kVt/soatgacha oshishi hisob-kitob qilingan.
Tabiiyki, bunday vaziyatda qayta tiklanuvchan energiya manbalaridan foydalanish muammolarni
bartaraf etishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Shu tufayli mamlakatimizda ham quyosh energiyasidan foydalanish dolzarb masalalardan
biriga aylanmoqda va bu borada muhim amaliy ishlar qilinmoqda. Masalan, fransuz kompaniyasi
Total Eren to‘liq ishlab chiqqan “Tutli” fotoelektr stansiyasi 2022-yilda O‘zbekistonda qurilgan yirik
quyosh elektr stansiyalardan biridir. Uning quvvati 131 mVt. U bir yilda 270000 kVt/soat elektr
energiya ishlab chiqib, 140000 ta xonadonni elektr energiya bilan ta’minlaydi.
Bunday quyosh elektr stansiyalarining ko‘plab barpo etilishi, o‘zbek quyosh energetikasining
sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarilishiga olib keladi. Agar yirik tashkilotlar, korxonalar ham qayta
tiklanuvchi energiya manbalaridan ommaviy foydalanishga o‘tsa, tabiiy boyliklar zaxiralari saqlab
qolinadi va tabiatga yetkazilayotgan zarar miqdori sezilarli darajada kamayadi. Shu bilan birgalikda,
qayta tiklanuvchan energiya manbalaridan biri bo‘lgan quyosh nurini bevosita elektr energiyasiga
aylantirib beradigan fotoelektr stansiyalaridan foydalanish atrof-muhitga zarar yetkazmay,
iqtisodiyotni rivojlantirishga katta hissa qo‘shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Noananaviy va qayta tiklanuvchi energiya manbalari.Majidov T.SH.
2.
Sрarof Rashidov.Samarqand davlat universiteti kafedra mudiri.
3.
Tursunov M.N,Mamadaliyev A.T.Yarimo’tkazgichli quyosh elementlari fizikasi va
tehnologiyasi.
4.
Allayev K.P Elektrenergetika kafedra mudiri
5.
Saitov E.B, Yuldashev I.A. Quyosh panellarini o’rnatish,sozlash va ishlatish uchun o’quv
qo’llanma.
6.
I.A.Yo’ldashev, M.N, Tursunov, S.Q. SHog’o’chqorov T.R. Jamolov. “Quyosh energetikasi”
“Santo-staudart” nashriyoti Toshkent-2019.
7.
Yunusov B.Yu. YunusovaT.Q Geliokonvektivnaya sushka selg’xozproduktov
8.
Sovremennqe problemq energetiki Mejd. Konfer-ya , Tashkent 2011
9.
Yunusov B.Yu. ,Tulaev B. Universalg’naya gelioustanovka dlya otopleniya goryachego
vodosnabjeniya jilio’. Sovremennqe problemq energetiki Mejd. Konfer-ya, Tashkent 2011.
10.
Jalilov A.Q., Yunusov B.Yu. Gelioquritgichdagi gaz va havo aralashmasi sarfini aniqlash.
3bet. «Fan va texnika taraqqiyotida yoshlarning o’rni». Respublika ilmiy-amaliy anjumani. T.:
ToshDTU. 14-19 aprelg’ 2012-yil.
|
| |