XOM-ASHYO TASNIFI - Kirish 2 I. Adabiy sharh 3

XOM-ASHYO TASNIFI
Etilen C2H4 (eten) - bo'g'uvchi shirin hidli rangsiz yonuvchi gaz. U tuzilishida koʻp qoʻsh bogʻlanishga ega va shuning uchun toʻyinmagan uglevodorodlarga kiradi va alkenlarning (olefinlarning) eng oddiy vakili hisoblanadi.
Etilen tabiatda deyarli uchramaydi. Bu dunyodagi eng ko'p ishlab chiqarilgan organik birikma. 2008 yilda etilenning jami jahon unumdorligi 113 million tonnani tashkil etdi va yiliga 2-3 foizga o'sishda davom etmoqda.
Etilen suvda (0 °C da 100 ml suvda 26 ml), etanolda (0 ° C da 358 ml) qisman eriydi. Dietil efir va uglevodorodlarda juda yaxshi eriydi.
Etilen yonuvchan gazdir: yuqori haroratlarda, yuqori bosimlarda yoki kislorod ishtirokida ochiq olov yaqinida u portlovchi parchalanishga qodir.
Etilenning asosiy xossalari 1-jadvalda keltirilgan. 1-jadval – Etilenning xossalari
Xususiyat
|
Ma'nosi
|
Molekulyar og'irligi, kg/kmol
|
28,05
|
Zichlik, kg/m3
|
1,18
|
Qaynash nuqtasi, ° C
|
- 103,72
|
Erish nuqtasi, ° C
|
- 169,16
|
Kritik harorat, °C
|
9,2
|
Kritik bosim, MPa
|
5,041
|
Kritik zichlik, kg/m3
|
0,216
|
Havo bilan aralashmaning alangalanish kontsentratsiyasi chegaralari, % hajm
|
Past - 3,0 dan kam emas; Yuqori - 32,0 dan oshmasligi kerak
|
Ish maydonida maksimal ruxsat etilgan kontsentratsiya, mg / m3
|
100
|
Issiqlik sig'imi, J/(mol∙K)
|
43,51
|
Yonish issiqligi, kJ/mol
|
1400
|
Xavf darajasi
|
4
|
Etilen sanoatda juda muhim rol o'ynaydi. Vinilatsetat, stirol, sirka kislotasi, etanol va boshqalarni ishlab chiqarish uchun ishlatiladi va deyarli barcha o'simliklarda fitohormon hisoblanadi. Yuqori konsentratsiyalarda etilen odamlar va hayvonlarga narkotik ta'sir ko'rsatadi va bosh og'rig'i, bosh aylanishi, nafas olishning pasayishi, qon aylanishining yomonlashishi va ongni yo'qotishi mumkin. Teri bilan aloqa qilganda suyultirilgan etilen kuyish kabi zarar keltiradi.
Sanoatda etilen turli xil uglevodorod xom ashyolarini - etan, propan, butanni piroliz qilish yo'li bilan ishlab chiqariladi, ular bog'langan gazlar tarkibiga kiradi, shuningdek suyuq uglevodorodlardan - neftni to'g'ridan-to'g'ri distillashning past oktanli fraktsiyalaridan.
Sirka kislotasi (etanik kislota) CH3COOH kuchsiz karboksilik kislotadir. Bu o'ziga xos o'tkir hidli rangsiz suyuqlik va nordon ta'mga ega.
Tabiatda sirka kislotasi kamdan-kam hollarda erkin shaklda uchraydi. O'simliklarda u tuzlar yoki efirlar shaklida, hayvonlarning tanasida mushak to'qimalarida va taloqda mavjud. Fermentatsiya, chirish va murakkab organik birikmalarning parchalanishi tufayli osongina hosil bo'ladi.
Suvda cheksiz eriydi. Ko'p erituvchilar bilan aralashadi; noorganik birikmalar va gazlar (HF, HCl, HBr, HI va boshqalar) uchun yaxshi erituvchi hisoblanadi. Sirka kislotaning asosiy xossalari 2-jadvalda keltirilgan.
2-jadval – Sirka kislotaning xossalari
Xususiyat
|
Ma'nosi
|
Molekulyar og'irligi, kg/kmol
|
60,05
|
Zichlik, kg/m3
|
1049,2
|
Qaynash nuqtasi, ° C
|
118,1
|
Erish nuqtasi, ° C
|
16,6
|
Yonish nuqtasi, °C
|
41,7
|
O'z-o'zidan yonish harorati, °C
|
454
|
Kritik harorat, °C
|
321,6
|
Kritik bosim, MPa
|
5,79
|
Kritik zichlik, kg/m3
|
3506
|
Olov tarqalishining quyi konsentratsiyasi chegarasi, % hajm
|
4±0,1
|
Issiqlik sig'imi, J/(kg∙deg)
|
6,45
|
Yonish issiqligi, kJ/kg
|
14540
|
Xavf klassi
|
3
|
Dissotsiatsiya konstantasi
|
1,75∙10-5
|
Sirka kislotasining odamlarga toksik ta'siri eritmaning konsentratsiyasiga bog'liq. Yuqori konsentrlangan sirka kislotasi (30%) teri va shilliq pardalar bilan aloqa qilganda og'ir kimyoviy kuyishga olib keladi. Havodagi sirka kislotasining hidini sezish chegarasi 0,4 mg/l ni tashkil qiladi. Havodagi maksimal ruxsat etilgan kontsentratsiya 0,06 mg / m³, ish xonalari havosida - 5 mg / m³.
Sirka kislotasi sanoatda rodyum tuzlari va yodid ionlari ishtirokida metanolni uglerod oksidi bilan katalitik karbonillash orqali ishlab chiqariladi.
CH3OH + CO → CH3COOH
|