Pedagogik muomala va uning funksiyalari

|
Pedagogik muomala va uning funksiyalari
|
bet | 219/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Pedagogik muomala va uning funksiyalari
Ba’zi o’qituvchilar borki, ular nihoyatda kuchli bilim, yaxshigina nutqqa ega bo’lishadi, biroq o’quvchilar bilan muomala qila bilishmaydi. Ularda o’qituvchini eshitish sabr-toqat malakasi yetishmaydi.
Maktabda 2 ta bosh figura - o’qituvchi va o’quvchi mavjud bo’lib, butun ta’lim-tarbiya jarayonining muvaffaqiyati ana shu kishilarning muomala madaniyati darajasiga bog’liq. Biroq, hozirgi maktab, ta’lim-tarbiyani demokratiyalashtirish jarayoni bajarayotgan birdavrda ham, biz avtoritar-byurokratik, imperativ yondashuvni ko’ramiz.
Sakkiz yillik maktab direktori “Men o’quvchilar bilan yolg’iz kurashmoqdaman, lekin ular bilan hamma kurashishini istayman”, deb javraydi, natijada bolalardagi nuqsonlarga emas, balki ularning o’zlariga qarshi kurash boshlaydi. Masalan, sharmanda qilishga bag’ishlangan lineyka, qasam ichirish, ota-onalar orqali siquvga olish va h.k. Natijada ikki bir-biriga qarshi turuvchi o’quvchilar va o’qituvchilar lageri yuzaga keladi. Umumiy maqsadlar emas, balki shaxsiy qiziqishlar uchun kurash avj oladi.
Hozirgi istiqlol va demokratiya sharoitida ta’lim-tarbiya jarayonini, ongli fikrlay oladigan vatan va shaxsiy manfaatlari oldida mas’uliyat sezadigan fuqaroni tarbiyalash maqsadiga bo’ysunadi.
O’zaro qarama-qarshilik emas, balki hamkorlik, insonparvarlik bilan sug’orilgan munosabatlar - maktabda sermahsul muomala madaniyatini yo’lga qo’yish orqaligina yuqoridagi maqsadga erishish mumkin.
Bu jarayonni shartli ravishda quyidagicha tasavvur etish mumkin.
Jamiyat
|
Maktab
|
Jamiyatni yangilash.
|
Pedagogik jarayon ishtirokchilari orasidagi munosabatlarni insonparvarlashtirish.
|
Demokratiyalashtirish.
|
Hamkorlik:
O’qituvchi-o’quvchi.
O’qituvchi - pedagogik jamoa.
O’quvchi - o’quvchi.
|
Xo’jayinlik tarbiyasi.
|
Har bir o’quvchining shaxsiy mas’uliyati, har tomonlama rivojlanish.
|
Hamma narsa o’qituvchining o’quvchilar bilan mohirona maqsadga muvofiq munosabatlarni o’rgatishga bog’liq, chunki bunday munosabatlar o’z navbatida ijodiy muloqotni shakllantirishga xizmat qiladi.
Ko’pchilik 25 % o’qituvchi o’zining maktabdagi yetakchilik rolini anglamaganligi uchun hamma aybni o’quvchilarning “tarbiyasizligi” ga to’nkaydi.
Muomala - pedagogik faoliyatning muhim kasbiy quroli bo’lib, olimlar A.A.Kovalev, N.B.Kuzmina, U.A.Kan-Kalik, A.A.Leontyev, A.N.Mudrik, A.U.Sherbakovlar muomalaning o’qituvchi faoliyatida muhim rol o’ynashini isbotlashgan.
Pedagogik muomala - bu o’qituvchining o’quvchilar bilan dars va darsdan tashqari paytdagi qulay psixologik holat yaratish maqsadida olib boradigan kasbiy muloqoti.
Pedagogik muomala ijtimoiy-psixologik jarayon sifatida quyidagi funksiyalarga ega: shaxsni anglash, axborot almashuv, faoliyatni tashkil etish, rol almashtirish, hamdardlik, o’z qadrini bilish, ishtirokchilarni almashtirish, kechinmalar hosil qilish, o’zida ishonchni shakllantirish va hakozo.
Axborotlarning almashinish funksiyasi materiallarning va ma’naviy sifatlarni almashtirish, ta’lim-tarbiyaviy jarayonni rivojlantirish, ichki ijoboy o’zgarishlarni hosil qilish, hamkorlikda bilishga oid qidiruv hamda ongli fikrlashga zarur sharoit yaratadi. .
Pedagogik muomala tuzilishi. 1) Pedagog tomonidan sinf bilan bo’ladigan muomalani modellashtirishi (pragnostik bosqich).
2) Dastlabki o’zaro faoliyatga kirishuvdanoq bevosita muomalaga kirishuv (kommunikativ hukum).
3) Pedagogik jarayonda muomalani boshqaruv.
4) Kelajakdagi faoliyatni inobatga olgan holda qo’llanilgan muomala sistemasi va modellashtirishni tahlil qilish.
Noto’g’ri pedagogik muomala o’quvchilar qo’rquvini, ishonchsizligini, diqqati, xotirasini bo’shashtiradi, bilish qobiliyatini pasaytiradi, mustaqil fikrlashni susaytiradi va salbiy xulq-atvorini shakllantiradi. Natijada o’quvchida o’qituvchi va predmetga nisbatan munosabat shakllanadi. Pedagogik faoliyatda o’qituvchi va o’quvchilar hamkorligidagi uning samaradorligini ta’minlaydi. A.S.Makarenko o’qituvchi va o’quvchilarning munosabatlarida asosiy narsa talabchanlik va hurmat bo’lishi kerakligini alohida ta’kidlagan. Suxomlinskiy quyidagi mahoratni o’qituvchi “Maktab partalaridan aytilgan har bir so’z o’ylantiradigan donishmandona, maqsadga yo’naltirilgan, to’la ma’noli bo’lmog’i kerak”.
|
| |