Nazorat savollar - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

Nazorat savollar:
1. O‘lchashlar menejmenti tizimlarining tafsiloti?
235
2. O‘lchash tizimlari?
3. O‗lchash qurilmalari uchun metrologik tasdiqlash jarayoni
O‗zbekistonda standartlashtirish ishlarini tashkil etish.
Ishning
maqsadi:
O‗zbekiston Respublikasida standartlashtirish ishlarini o‗tkazishning
umumiy tashkiliy-texnik qoidalarini tartibga solib turuvchi davlat standartlashtirish tizimi faoliyat
ko‗rsatadi (1-bo‗lim, 2-modda).
Respublikada standartlashtirish ishlarini tashkil etish, muvofiqlashtirish va ta‘minlashni:
xalq
xo‗jaligi
tarmoqlarida
-
O‗zbekiston
standartlashtirish,
metrologiya
va
sertifikatlashtirish agentligi ("O‗zstandart" agentligi);qurilish, qurilish industriyasi sohasida, shu
jumladan loyihalash va konstruksiyalashda - O‗zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va
qurilish qo‗mitasi ("Davarxitektqurilish" qo‗mitasi);
tabiiy resurslardan foydalanishni tartibga solish hamda atrof-muhitni ifloslanishdan va boshqa
zararli ta‘sirlardan muhofaza qilish sohasida - O‗zbekiston Respublikasi Davlat tabiatni muhofaza
qilish qo‗mitasi (Davlat tabiatni muhofaza qilish qo‗mitasi);
tibbiy maqsadlardagi mahsulotlar, tibbiy texnika ashyolari, dori-darmonlar sohasida hamda
respublika sanoati ishlab chiqarayotgan, shuningdek import bo‗yicha respublikaga yetkazib
berilayotgan mahsulotlarda inson uchun zararli moddalar miqdorini aniqlash masalalarida -
O‗zbekiston Respublikasi Sog‗liqni saqlash vazirligi amalga oshiradi.
Ushbu Qonunga muvofiq davlat boshqaruv organlari o‗z vakolatlari doirasida standartlar va texnik
shartlarni (bundan buyon matnda "standartlar" deb yuritiladi), shuningdek ushbu Qonunni
qo‗llashga doir yo‗riqnomalar va izohlarni ishlab chiqadilar, tasdiqlaydilar, nashr etadilar.
"O‗zstandart" agentligi ushbu Qonunga muvofiq standartlashtirish ishlarini o‗tkazishning umumiy
qoidalarini, manfaatdor tomonlarning davlat boshqaruv organlari, jamoat birlashmalari bilan olib
boradigan hamkorlikdagi ishining shakl va usullarini belgilaydi (1-bo‗lim, 3-modda).
"O‗zstandart" agentligi", "Davarxitektqurilish" qo‗mitasi, Davlat tabiatni muhofaza qilish qo‗mitasi
va respublika Sog‗liqni saqlash vazirligi o‗z vakolatlari doirasida standartlashtirish ishlarini
bajarishni boshqa tashkilotlarga topshirishga haqlidirlar.
Standartlarni tasdiklagan organlar standartlarga doir tarmoq axborot jamg‗armalarini hosil qiladilar
va yuritadilar hamda manfaatdor iste‘molchilarni xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy) standartlar,
O‗zbekiston Respublikasi standartlari, xorijiy mamlakatlarning milliy standartlariga doir axborotlar
bilan, shuningdek standartlashtirish sohasidagi xalqaro shartnomalar, texnik-iqtisodiy hamda
ijtimoiy axborot davlat klassifikatorlari, standartlashtirish qoidalari, normalari va tavsiyalariga oid
axborotlar bilan ta‘minlaydilar.
Standartlarni nashr qilish va qayta nashr etishni ularni tasdiqlagan organlar amalga oshiradilar.
Standartlashtirish to‗g‗risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonundan va O‗zbekiston Respublikasining
boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir (1-bo‗lim, 4-modda).
Davlat yagona va uzluksiz ta‘lim tizimida O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
tomonidan tasdiqlanadigan davlat ta‘lim standartlari ishlab chiqiladi.
236
Standartlashtirishga doir normativ hujjatlar jumlasiga, shuningdek standartlashtirish qoidalari,
normalari, texnik-iqtisodiy axborot klassifikatorlari ham kiradi. Mazkur hujjatlarni ishlab chiqish va
qo‗llash tartibi "O‗zstandart" tomonidan belgilanadi.
Xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy) standartlar va xorijiy mamlakatlarning milliy standartlari,
shuningdek xalqaro qoidalar va normalar O‗zbekiston Respublikasi ishtirok etgan shartnoma yoki
bitimlarga muvofiq qo‗llaniladi. Ushbu standartlar, qoidalar va normalarni respublika hududida
qo‗llash tartibini "O‗zstandart" va davlat boshqaruvining boshqa organlari o‗z vakolatlari doirasida
belgilaydilar. Ular xalqaro savdo-sotiq uchun ortiqcha to‗sqinliklarni vujudga keltirmasligi lozim.
Standartlashtirishga doir normativ hujjatlar vatanimiz hamda chet el fan va texnikasining
zamonaviy yutuqlariga asoslangan va O‗zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq
bo‗lishi lozim. Ular xalqaro savdo-sotiq uchun ortiqcha to‗sqinliklarni vujudga keltirmasligi lozim.
Normativ hujjatlarsiz mahsulot ishlab chiqarish va realizatsiya qilishga yo‗l qo‗yilmaydi.
O‗zbekiston
Respublikasining
manfaatlari
himoya
qilinishini
va
ishlab
chiqarilayotgan
mahsulotning raqobat qila olish imkonini ta‘minlash uchun asosli hollarda standartlarda istiqbolga
mo‗ljallangan, an‘anaviy texnologiyalarning imkoniyatlaridan ildamlashgan dastlabki talablar
belgilab qo‗yiladi.
Iste‘molchilarga realizatsiya qilinadigan mahsulotga doir standartlar va ularga kiritilgan
o‗zgartishlar "O‗zstandart" organlarida haq olmasdan davlat ro‗yxatidan o‗tkazilishi lozim.
"O‗zstandart" organlarida ro‗yxatdan o‗tgan standartlashtirishga doir normativ hujjatlar davlat
axborot jamg‗armasini tashkil etadi.
Mahsulotning atrof-muhit, aholining hayoti, sog‗lig‗i va mol-mulkiga xavfsizligini ta‘minlash
uchun,
texnikaviy
va
axborot
jihatdan
mahsulotning
bir-biriga
mos kelishi va o‗zaro
almashinuvchanligini, ularni nazorat qilish usullari birligi va tamg‗alash birligini ta‘minlash uchun
standartlarda belgilanadigan talablar, shuningdek O‗zbekiston Respublikasining qonun hujjatlari
bilan belgilanadigan boshqa talablar davlat boshqaruv organlari, xo‗jalik faoliyati sub‘ektlari rioya
etish uchun majburiydir.
Standartlarda mahsulotni yaratish, ishlab chiqarish va yetkazib berish shartnomasiga kiritilgan,
qonun hujjatlarida nazarda tutilgan o‗zga talablar ham belgilab qo‗yilishi mumkin.
Import mahsulot, basharti u O‗zbekiston Respublikasida amal qilayottan standartlarning majburiy
talablar qismiga muvofiqligi tasdiqlanmagan bo‗lsa, yetkazib berilishi va belgilangan maqsadda
ishlatilishi mumkin emas.
Standartlashtirishga doir normativ hujjatlarning sertifikatlashtirishda qo‗llanilishi (2-bo‗lim, 7-
modda) bo‗yicha talablar ma‘lumotlar keltirilgan bo‗lib, amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq
majburiy sertifikatlashtirilishi lozim bo‗lgan mahsulotni standartlashtirishga doir normativ hujjatlar
sertifikatlashtirishni amalga oshirishda rioya etiladigan talablarni, shuningdek ushbu talablarga
muvofiqlikni nazorat qilish va sinash usullarini o‗z ichiga olishi lozim.
Ko‗rsatib o‗tilgan hujjatlar mahsulotning mazkur turini sertifikatlashtirish tizimida belgilangan
qoida va tartiblarga muvofiq qo‗llanilishi lozim.
Qonunning 3-bo‗lim 8 va 9-moddalarida davlat nazorati organlarining standartlarning majburiy
talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirishlari hamda davlat inspektorlari,
ularning huquqlari va javobgarliklari to‗g‗risida ma‘lumotlar keltirilgan.
Standartlashtirish to‗g‗risidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik tafsilotlari 3-bo‗lim,
10-moddada berilgan bo‗lib, ushbu Qonun qoidalari buzilishida aybdor bo‗lgan yuridik va jismoniy
shaxslar, shuningdek davlat boshqaruv organlarining mansabdor shaxslari amaldagi qonun
hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortilishi aytib o‗tilgan.
237
Davlat yo‗li bilan standartlashtirish va nazorat qilishga doir ishlarning moliyaviy ta‘minoti bo‗yicha
4-bo‗lim, 11-moddada quyidagilar keltirilgan.
Standartlashtirish va nazorat qilishga doir ishlar, xususan:
xalqaro
(davlatlararo,
mintaqaviy)
standartlarni,
standartlashtirish
qoidalari,
normalari
va
tavsiyalarini ishlab chiqish yoki ishlab chiqishda ishtirok etish;
aniq standartlashtirish ob‘ektlari bo‗yicha qonun hujjatlarini ishlab chiqish, shuningdek
standartlarning tarkibiy tashkiliy-texnik va umumtexnik majmuilarini ishlab chiqish va ularning
amal qilishini ta‘minlash;
texnik-iqtisodiy axborot klassifikatorlarini ishlab chiqish, ular to‗g‗risida rasmiy axborot tayyorlash
va nashr etish, shuningdek ularni barcha manfaatdor foydalanuvchilarga yuborish;
standartlashtirish bo‗yicha umumdavlat ahamiyatiga molik ilmiy-tadqiqot va o‗zga isharni olib
borish;
standartlarning majburiy talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini olib borish;
standartlar fondini, texnik-iqtisodiy axborotlar klassifikatorlarini, xalqaro (davlatlararo, mintaqaviy)
standartlarni, standartlashtirish qoidalari, normalari va tavsiyalarini, xorijiy mamlakatlarning milliy
standartlarini,
shuningdek standartlarga muvofiqlik belgisi bilan tamg‗alangan mahsulot va
xizmatlar Davlat reestrini shakllantirish hamda yuritish;
standartlashtirish sohasida O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi aniqlaydigan o‗zga ishlar
davlat yo‗li bilan moliyaviy ta‘minlanishi shart.
Nashr qilingan (qayta nashr etilgan) standartlarni, texnik-iqtisodiy axborot klassifikatorlarini,
mahsulot
va
xizmatlar
Davlat
reestriga
kiritilgan,
standartlarga
muvofiqlik
belgisi
bilan
tamg‗alangan mahsulot va xizmatlarning nashr qilingan (qayta nashr etilgan) katalogini sotishdan
belgilangan tartibda olinadigan mablag‗lar, shuningdek ushbu Qonun qoidalarini buzganlik uchun
undiriladigan jarima mablag‗larining O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan
tartibda davlat nazorati organlariga yo‗llanadigan qismi ham standartlashtirish, standartlarning
majburiy talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratiga doir ishlarni moliyaviy ta‘minlash
manbalari bo‗lishi mumkin.
Respublika budjeti mablag‗laridan to‗liq yoki qisman ta‘minlanadigan davlat dasturlarini ishlab
chiqishda mahsulot sifatini normativ jihatdan ta‘minlash bo‗limlari nazarda tutilishi lozim.
Standartlar qo‗llanilishini rag‗batlantirish (4-bo‗lim, 12-modda).
|