nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yondashuvning mohiyati - Mustaqil ta’lim uchun etiladigan mavzular

Yondashuvning mohiyati
Yuqorida ta'kidlab o'tilganidek, masofaviy o'qitish texnologiyalari shaxsga yo'naltirilgan pedagogik metodlarni amalga oshirishning samarali vositasidir. Ulardan foydalanishda talabalar bir-biri bilan va o'qituvchi bilan muloqot qilishadi. Bundan tashqari, ularning munosabatlari bilimlarni uzatish emas, balki hamkorlik shaklida bo'lishi kerak. Aks holda, pedagogik tizim avtoritarga aylanadi.
Masofaviy ta'lim texnologiyalari - bu shaxsning axloqiy va intellektual rivojlanishiga, ijodiy va tanqidiy fikrlashga, axborot bilan ishlash ko'nikmalarini shakllantirishga yo'naltirilgan usullar. Ular o'qituvchi va talaba o'rtasida teskari aloqa, maksimal interaktivlikni ta'minlashga imkon beradi. Natijada, materialni o'zlashtirish jarayonining o'ziga xos bir xilligi mavjud.
Masofaviy o'qitish texnologiyalari va elektron ta'limni tatbiq etishning xususiyatlaridan biri shundaki, talaba har doim bajarilgan individual topshiriqlarni takomillashtirish imkoniyatiga ega. Agar bola uni etarli darajada bajarmagan bo'lsa, unda o'qituvchi uni tuzatish kerak bo'lgan xato va kamchiliklarni ko'rsatib, uni qayta ko'rib chiqish uchun qaytarishi mumkin.
Masofaviy o'qitish texnologiyalarining afzalliklari
Tizimning shubhasiz afzalliklari orasida:
Shaxsiy ta'lim tezligi. Talabaning o'zi shaxsiy ehtiyojlari va imkoniyatlariga qarab fanlarni o'zlashtirish tezligini belgilashi mumkin.
Moslashuvchanlik va erkinlik. Talaba har qanday dasturni (kursni) o'z xohishiga ko'ra tanlashi, mashg'ulotlar davomiyligi, joyi va vaqtini mustaqil ravishda rejalashtirish imkoniyatiga ega.
Mavjudligi. Masofaviy texnologiyalardan talaba va ta'lim muassasasi joylashgan joyidan qat'i nazar foydalanish mumkin.
Harakatlilik. Masofaviy o'qitish bilan talaba va o'qituvchi o'rtasida teskari aloqa o'rnatiladi. Harakatlilik ta'lim jarayoni samaradorligining asosiy talablari va asoslaridan biri hisoblanadi.
Ishlab chiqarish qobiliyati. Masofadan o'qitish innovatsion axborot va telekommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishni o'z ichiga oladi.
Sog'liqni saqlash holati, yashash joyi, moddiy ta'minotidan qat'i nazar, ta'limdagi tenglik.
Ob'ektivlik. Interfaol mashg'ulotlardan, test sinovlarining turli shakllaridan, bilimlarni o'qituvchining bevosita ishtirokisiz avtomatik ravishda baholash mumkin. Ushbu yondashuv baholashda sub'ektivlik va xolislikni istisno qiladi.
Albatta, bular masofaviy ta'limning barcha afzalliklari emas. Biroq, u sinf o'quvlarini to'liq o'rnini bosmasligi kerak. Masofaviy ta'lim an'anaviy ta'lim tizimini juda samarali ravishda to'ldirishi mumkin.
|
3.2. O„zbekiston Respublikasi avtomobil yo„llari tarmog‟ining

31
rekonstruktsiya qilindi. Bu yillarda asosan shaharlarni chetlab o„tuvchi aylanma
yo„llar qurishga katta e‟tibor berildi.
Umumiy foydalanishdagi avtomobil yo„llari tarmog‟ining bugungi kun
foydalanuv holati avtomobillar va yo„ldan foydalanuvchilar talabini qoniqtirmaydi.
Buning sabablari - respublikada avtomobil yo„llarini o„z muddatida ta‟mirlash va
saqlash masalasi o„z echimini topmasdan qolmoqda. Avtomobil yo„llarini joriy
ta‟mirlash va saqlash ishlariga ajratilgan mablag‟larning etishmasligi ishlarning
to„liq bajarilmasligiga, qolaversa, bajarilgan ishlarning sifati pasayishiga olib
kelmoqda. Natijada, yo„llarda muddatidan oldin ta‟mirlashga muhtojlik kelib
chiqmoqda. Bu esa, katta hajmdagi yo„llarni ta‟mirlash ishlarini talab qiladi.
Respublikada olib borilayotgan yo„l siyosati

35
6. “O„zbekiston Respublikasi umumiy foydalanishdagi avtomobil yo„llarini
2007-2010 yillarda va uzoq muddatli kelajakda rivojlantirish dasturi”da qanday
vazifalar belgilangan?
7. Respublika bo„yicha transportda tashilayotgan xalq xo„jaligi yuklarining necha
foizini avtomobil yo„llari hissasiga to„g‟ri keladi?
8. XX-asr boshida O„zbekiston hududida necha ming kilometr ot arava va izvosh
yo„llari mavjud edi?
9. 1931 yilda Samarqanddagi yo„l tajriba uchastkasida qanday sinov
o„tkazildi?
10. Qadimda O„zbekistonda yirik inshootlarni qanday yo„l bilan qurishgan?
Chapter 4. CHAPTER. Waterways

170
7.4. Kinds and classification street and off-street transport.
66
7.5. Underground and its value.
67
7.6. Main principles of the organisation transport movement in cities.
68
Chapter 8. CHAPTER. The plan, longitudinal, cross-section profiles of
highways and concept about road lays.
70
8.1. Classification of highways.
70
8.2. The plan of road and its elements.
80
8.3. Elements of a longitudinal profile of road.
88
8.4. A cross-section profile of road and its elements.
93
Chapter 9. CHAPTER. Artificial construction on highways.
104
9.1. Kinds artificial construction on highways.
104
9.2. Water throughput construction and their elements.
105
9.3. Bridges and their types. (Types of bridges).
107
9.4. Elements of bridges, overpasses and trestlework.
110
9.5. Tunnels, retaining and sewn up walls.
112
Щзбекистон республикаси - bet 10

26
Yuk stantsiyalari asosan yuk va kommertsiya operatsiyalarini bajarishga
mo„ljallangan, masalan yuklarni ortish va tushirish. Yuk stantsiyalari yuk
hovlilarida yoki sanoat korxonalarining kirish yo„l shaxobchalarida joylashtiriladi.
Yo„lovchi stantsiyalari yirik shaharlarda yo„lovchilarga xizmat ko„rsatish va
yo„lovchi tarkiblariga ishlov berish uchun quriladi. Bu stantsiyalar katta iz
tarmoqlariga, maxsus vokzal, lakomotiv va vagon deposiga, signallashtirish va
aloqa qurilmalariga ega bo„ladi.
Harakat xavfsizligini ta‟minlash va boshqarish vositalaridan foydalanish
ishlarini boshqarish, avtomatika va aloqa komplekslari qurilmalarini o„z ichiga
oladi.
Nazorat savollari - Щзбекистон республикаси

51
Tashqi sanoat transportining asosini temir yo„l transport va avtomobil
transporti tashkil etadi, ular hisobiga 80% yuk to„g‟ri keladi. Sanoat yo„llari
shaxobchalari uzunligiga qarab quyidagilarga bo„linadi: 1 km gacha - 58%, 1 - 5
km gacha - 30%, 5-10 km gacha - 6%, 10 km dan ortiq - 6%. Qazib oluvchi sanoat
yo„llari ishida temir yo„l transporti va avtomobil transporti keng qo„llaniladi: temir
yo„l transporti toshko„mir ochiq konlarida, avtomobil transporti - rangli metall va
tog‟-kimyo,
xom-ashyosi
konlarida
qo„llaniladi.
Sanoat
yo„llarini
rivojlantirishning asosiy yo„nalishlaridan biri konveyer yo„llarini rivojlantirishdir.
Sanoat avtomobil yo„llari tasnifi: Yuk tig‟izligi bo„yicha - 1 mln.t. netto bir
yilda va undan ko„p - III p - turkum. 1 mln.t. netto bir yilda - IV p turkum.
Engil avtomobilga keltirilgan harakat miqdoriga qarab: 2000 avt./sut va ko„p
- III p. 2000 avt./sut dan kam. -IV p. Turkum.
-rasm. Zamonaviy avtomagistral

|
-rasm. Zamonaviy avtomagistralBog'liq Алоқа йўллари (1)
3.3-rasm. Zamonaviy avtomagistral
3.4-rasm. Zamonaviy
avtomagistraldagi “Bedabargsimon”
har satxdagi kesishma
Harakatlanish uchun mahalliy transport va piyodalar halaqit berishini
bartaraf etish uchun avtomobil magistrallarini aholi yashaydigan punktlarni aylanib
o„tadigan qilib o„tkaziladi, ularga kirish yo„llarini faqat katta harakatlanish
jadalligiga ega bo„lgan yo„llar bilan kesishadigan joylardagina qilinadi. Mahalliy
yo„llar magistrallarni turli sathlarda kesib o„tadi, bunda pastga tushiladigan yo„llar
qilinmaydi.
Magistrallar katta masofalarga tashish uchun mo„ljallanganligi bois, yo„l
bo„ylab benzin quyish stantsiyalari, texnik va tibbiy xizmat ko„rsatish punktlari,
33
mehmonxonalar, oshxonalar joylashtiriladi. Yo„l yonida haydovchilar qisqa
muddatli dam olishlari uchun to„xtash maydonchalari jihozlanadi.
3.4. O„zbek milliy avtomagistrallarini barpo etish
O„zbekistonda ham avtomobil magistrallarini qurish zarurati paydo bo„lganligi
sababli, keyingi yillarda bu masalada keng qamrovli ishlar va loyihalar amalga
oshirilmoqda. Xususan, O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 22.04.2009
yildagi PQ-1103 sonli “2009-2014 yillarda O„zbek milliy magistrallarini
rivojlantirish va rekonstruktsiya qilish chora-tadbirlari to„g‟risida”gi qarorining
chiqishi O„zbekistonda avtomobil magistrallarini qurish ishlarini boshlab berdi.
Keyingi yillardagi bir qator qarorlar va farmoyishlar ushbu ishlarni
rivojlantirishga va jadallashtirishga asos bo„lmoqda, xususan:
Zamonaviy engil avtomobillar qulay yo„l sharoitlarida tezligini juda
oshirishiga qaramasdan, avtomobil magistrallarini loyihalashda hisobiy tezlikni
120 dan 150 km/soat gacha qabul qilinadi.
- O„zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 22.10.2009 yildagi 277
sonli “O„zbek milliy magistrallari bo„ylab yo„l infrastrukturasi va servisini
rivojlantirish chora-tadbirlari to„g‟risida”gi qarori;
- O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 03.05.2010 yildagi PQ-1331 sonli
““Hududiy avtomobil yo„llarini rivojlantirish. Faza 2” loyihasini ko„ptranshli
moliyalashtirish dasturini Osiy taraqqiyot banki ishtirokida amalga oshirish
bo„yicha chora-tadbirlar to„g‟risida”gi qarori;
- O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 21.12.2010 yildagi PQ-1446 sonli
“2011-2015 yillarda infrastrukturalarni, transport va kommunikatsiya qurilishini
rivojlantirishni jadallashtirish to„g‟risida”gi qarori.
- O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 6.03.2015 yildagi PQ-2313 sonli
“2015-2019 yillarda muhandislik kommunikasiya va yo„l transport infratuzilmani
rivojlantirish va madernizatsiya qilish dasturi to„g„risida” gi qarori.
|
| |
MUNDARIJA 
Kirish 
5 
1 - Bob. Aloqa yo„llarining iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirishdagi o„rni

|
MUNDARIJA
Kirish
5
1 - Bob. Aloqa yo„llarining iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirishdagi o„rniBog'liq Алоқа йўллари (1) MUNDARIJA
Kirish
5
1 - Bob. Aloqa yo„llarining iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirishdagi o„rni.
7
1.1.
Aloqa yo„llarining rivojlanish bosqichlari.
7
1.2.
Aloqa yo„llarining tasnifi.
10
1.3. Respublikada transport yo„laklariga bo„lgan talab.
12
1.4. “Buyuk ipak yo„li”ning hozirgi o„rni.
14
1.5. Tranzit harakat yo„nalishlari.
15
2-Bob. Temir yo„llar va uning xalq xo„jaligidagi o„rni.
18
2.1. Temir yo„llarning rivojlanish istiqbollari.
18
2.2.Temir yo„l tarmoqlari.
20
2.3. Temir yo„llarning ko„ndalang kesimi.
21
2.4. Quvib o„tish yo„llari.
25
2.5. Temir yo„ldagi qurilmalar.
26
3-Bob. Avtomobil yo„llari va uning ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi ahamiyati.
28
3.1. Avtomobil yo„llarining respublika iqtisodiy rivojlanishidagi o„rni.
28
3.2. O„zbekiston Respublikasi avtomobil yo„llari tarmog‟ining zamonaviy holati. 30
3.3. Zamonaviy avtomagistrallar.
32
3.4. O„zbek milliy avtomagistrallarini barpo etish.
34
3.5. Respublikada olib borilayotgan yo„l siyosati.
34
4-Bob. Suv xavzalaridagi aloqa yo„llari.
37
4.1. O„zbekiston Respublikasi daryo yo„llari va ularga qo„yiladigan talablar.
37
4.2. Portlar.
40
4.3. Kema qatnaydigan daryolarda quriladigan ko„priklarga qo„yiladigan talablar.
41
5-Bob. Havo yo„llari.
43
5.1. O„zbekiston havo yo„llari tarmog‟i.
43
5.2. Aeroportlar.
46
5.3. Aerodrom va uning asosiy elementlari.
49
6-Bob. Sanoat va xo„jalik yo„llari.
52
6.1. Sanoat yo„llarining bajaradigan vazifalari.
52
6.2. Kon yo„llari.
53
6.3. Arqon yo„llar.
55
6.4. Xo„jalik yo„llari va ularga qo„yilgan talablar.
56
6.5. Xo„jalik yo„llaridagi muhandislik qurilmalari.
60
|
| |
Щзбекистон республикаси - bet 68

167
Оглавление
Введение
5
ГЛАВА-1. Роль путей сообщений в развитии отросли экономики.
7
1.1.
Этапы развития путей сообщений.
7
1.2.
Классификация путей сообщений.
10
1.3.
Требования республики транспортным коридорам.
12
1.4.
Сегодняшнее место «Великой шелковой пути».
14
1.5.
Направлении транзитного движения.
15
ГЛАВА-2. Железные дороги и их место в народном хозяйстве.
18
2.1. Перспективы развития железных дорог.
18
2.2. Сеть железных дорог.
20
2.3. Поперечные профили железных дорог.
21
2.4. Пути обгонов.
25
2.5. Сооружении железных дорог.
26
ГЛАВА-3. Автомобильные дороги и их роль в социально-
экономической жизни.
28
3.1. Роль автомобильных дорог в экономической развитии Республики
Узбекистан.
28
3.2. Современное состояние сети автомобильных дорог Республики
Узбекистан.
30
3.3. Современные автомагистрали.
32
3.4. Создание Узбекской национальной автомагистрали.
34
3.5. Дорожная политика Республики Узбекистан.
34
ГЛАВА-4
. Водные пути.
37
4.1. Водные пути Республики Узбекистан и требование предъявляемые к
ним.
37
4.2. Порты.
40
4.3. Требования к мостом через судоходные реки.
41
ГЛАВА-5
. Воздушные линии.
43
5.1. Сеть воздушных линии Узбекистана.
43
5.2. Аэропорты.
46
5.3. Аэродром и его основные элементы.
49
“Endi biz mustaqil davlat ekanmizmi, avvalambor

28
yo„llari hissasiga to„g‟ri kelishi, avtomobil yo„llari respublika iqtisodiyotining
rivojlanishida asosiy omillardan biri ekanligini ko„rsatadi 3.1-rasm.
83,0 %
16,95 %
0,04 %
0,01 %
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
Y
u
k
t
a
sh
is
h
h
a
jm
i,
%
Avtomobil yo'llari
Temir yo'llar
Havo yo'llari
Daryo yo'llari
3.1-rasm. Yuk tashishning transport turlari bo„yicha taqsimlanishi
Respublikaning geografik joylashuvi
shuni taqozo etadiki, jahon bozoriga
chiqishda va tashqi iqtisodiy aloqalarni rivojlantirishda asosiy transport yo„laklari
avtomobil va temir yo„llar hisoblanadi.
Respublikaning iqtisodiy rivojlanish shartlarini ta‟minlaydigan
xalqaro
transport yo„laklarini barpo qilish, tranzit va viloyatlar oralig‟ida
ishonchli
transport aloqasini ta‟minlash, respublikaning tashqi integratsiyalashgan va ichki
birikkan yagona transport
muhitini shakllantirish, qolaversa, Buyuk Ipak Yo„lini
qayta tiklash va jahon bozoriga chiqish kabi masalalar davlat yo„l
siyosatining
ustuvor vazifalaridan hisoblanadi.
Щзбекистон республикаси - bet 65

164
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Q.X.Azizov. “Harakat xavfsizligini tashkil etish asoslari” Toshkent. “Fan va
texnologiya” 2009 y – 242 b.
2. Q.X.Azizov. “Yo„llarda xavfsiz xarakatlanish asoslari”, Toshkent: TAYI 2005
y. - 72 bet.
3.Бабков В.Ф., Андреев О.В. Проектирование автомобилных дорог. 1 қисм.
А.Р.Қодирова томонидан муаллифлаштирилган ўзбек тилидаги таржимаси.
ТАЙИ. 2004 й. 266 б.
4. S.I. Xolmuhamedov., R. J. Hakimova. Aerodromlarni loyihalash asoslari.
Toshkent. “Voris-nashriyot” 2012 y - 320 b.
5. M.T. Nizomova. Aerodromlarni qidirish va loyihalash. Ma‟ruzalar matni.
Toshkent. 2006-116 b.
6. А.Х.Ўроқов. Aloqa yo„llari, undagi xizmat qiluvchi inshootlar. Ma‟ruzalar
matni. Toshkent. 2011-120 b.
7. Б.Д.Салимова, А.Х.Ўроқов. Aloqa yo„llari. Ma‟ruzalar matni 2002 y.160 б.
8. ШНҚ 2.05.02-07 “Автомобиль йўллари” Ўзбекистон
Республикаси
Давархитекқурилиш қўмитаси. Тoшкент. 2008 -67 б.
9. ШНҚ 2.07.01-03 “Градостроительство Госкомархитектстрой” Республики
Узбекистан г. Ташкент 2003г.83 с.
10. ҚМҚ 2.05.11-95 “Ички хўжалик автомобиль йўллари” г. Т.: 1996. 56 с.
11. И.С. Садиков, К.Х. Азизов, А.А. Артиков. «Блогустройство и
обустройство автомобильных дорог» учебник, Ташкент. Шарк-2010 г. 368 с.
12.
Садиков И.С. Прогнозирование и
управление транспортно-
эксплуатационными качествами автомобильных дорог. Ташкент. Адолат.
2005г. 110 бет.
13. Васильев А.П. “Эксплуатация автомобильных дорог”. 1 қисм. М.
Академия. 2010г. 316 стр.
14. Г.А. Федотов, П.И. Поскелов. “Изыскания и
проектирование
автомобильных дорог” М. Академия. 2009г. 306 стр.
ГЛАВА-6. Промышленные и хозяйственные дороги

168
7.5. Метрополитен и его значение.
67
7.6. Основные принципы организации движения транспорта в городах.
68
ГЛАВА-8. План. Продольныйи, поперечный профиль автомобильных
дорог и понятия о дорожной одежде.
70
8.1. Классификация автомобильных дорог.
70
8.2. План дороги и его элементы.
80
8.3. Элементы продольного профиля автомобильной дороги.
88
8.4. Поперечный профиль автомобильной дороги и его элементы.
93
ГЛАВА-9
. Искусственные сооружения на автомобильных дорогах.
104
9.1. Виды искусственных сооружений на автомобильных дорогах.
104
9.2. Водопропускные сооружения и их элементы.
105
9.3. Мосты и их виды. (Виды мостов).
107
9.4.
Элементы мостов, путепроводов и эстакад.
110
9.5. Тоннели, подпорные и защитные стены.
112
ГЛАВА-10. Сооружения обслуживающие движению на автомобильных
дорогах.
114
10.1. Средства движения на автомобильных
дорогах и обслуживание
пешеходов.
114
10.2. Сооружения обслуживания грузовых и пассажирских перевозок.
115
10.3. Схемы расположения сооружений обслуживания.
119
10.4. Обслуживание технических средств и участников движение.
121
10.5. Служба обеспечения безопасности
движения на автомобильных
дорогах.
129
- Bob. Shahar yo„llari va ko„chalari

166
to„shamasi to„g‟risida tushuncha.
8.1. Avtomobil yo„llarining tasnifi.
70
8.2. Yo„l rejasi va uning elementlari.
80
8.3. Yo„l bo„ylama kesimi elementlari.
88
8.4. Yo„l ko„ndalang kesimi va uning elementlari.
93
9 - Bob. Avtomobil yo„llaridagi sun‟iy inshootlar.
104
9.1. Avtomobil yo„lidagi sun‟iy inshootlar turlari.
104
9.2. Suv o„tkazuvchi quvurlar va ularning elementlari.
105
9.3. Ko„priklar va ularning turlari.
107
9.4. Ko„priklar, yo„l o„tkazgichlar va estakadalarning elementlari.
110
9.5. Tonellar, tirgak va himoya devorlari.
112
10- Bob. Avtomobil yo„llarida harakatga xizmat ko„rsatish inshoatlari.
114
10.1. Yo„llardagi harakat vositalari va yo„lovchilarga xizmat ko„rsatish.
114
10.2. Yuk tashish va yo„lovchi tashishga xizmat ko„rsatish inshootlari.
115
10.3. Ularni yo„llarda joylashtirish sxemasi.
119
10.4. Harakat ishtirokchilariga va texnik vositalariga xizmat ko„rsatish.
121
10.5. Yo„l harakati xavfsizligi hizmati.
129
11-Bob. Avtomobil yo„llarida harakat xavfsizligini ta‟minlash.
135
11.1. Yo„lda harakatni tashkil qilish va xavfsizlikni ta‟minlash.
135
11.2. Yo„lda harakatni tashkil qilishning texnik vositalari.
137
11.3. Yo„l belgilari va ularni o„rnatishga qo„yilgan talablar.
138
11.4. Yo„naltiruvchi qurilmalar, yo„l to„siqlari va ularni qo„llash.
151
11.5. Yo„llarni yoritish.
159
11.6. Svetoforlar, ularning bajaradigan vazifalari va qo„llanish sharoitlari.
160
Aloqa yo„llari, undagi xizmat qiluvchi inshootlar fanidan testlar
Foydalanilgan adabiyotlar.
168
ГЛАВА-11. Обеспечение безопасности движение на автомобильных

169
Content
Introduction
5
Chapter_1._CHAPTER._A_role_of_roads_in_the_development_of_economic_sectors.'>Chapter 1. CHAPTER. A role of roads in the development of economic
sectors.
7
1.1. Stages development of roads.
7
1.2. Classification of roads.
10
1.3. Requirement of the republic to the transport corridor.
12
1.4. Today's place « The Great silk roads».
14
1.5. Directions of transit movement.
15
Chapter
2.
CHAPTER. Railways and their importance in the national
economy.
18
2.1. Prospects development of railways.
18
2.2. The network of railways.
20
2.3. Cross-section profiles of railways.
21
2.4. Ways of overtakings.
25
2.5. The construction of railways.
26
Chapter 3. CHAPTER. Highways and their role in a social and economic
life.
28
3.1. The role of highways in economic development of the republic.
28
3.2. A modern condition of a network of
highways of the Republic of
Uzbekistan.
30
3.3. Modern highways.
32
3.4. Creation of the Uzbek national highway.
34
3.5. The road policy of the republic.
34
-bosqich.
Yakuniy bosqich - 36-mavzu: paxtani yetishtirish va uni yig’ib terib-olish o’quv mashg’ulotida ta’lim...

36-mavzu: paxtani yetishtirish va uni yig’ib terib-olish o’quv mashg’ulotida ta’lim texnologiyasi modeli
Paxta mashinalar bilan terilganda mehnat unumdorligi 2-3 barobar oshadi, terish ishlarining tannarxi 20% va undan ziyod kamayadi. SHuning uchun ushbu tadbirni sifatli qilib amalga oshirishni tashkil etish eng muhim agrotexnik tadbirlardan biri hisoblanib, etishtirilgan paxta hosilini qisqa muddatlarda, isrofgarchiliksiz terib olishga imkon yaratadi. 1-ochilgan ko‘sak; 2-paxta chigitlari; 3-paxta chanog‘i; 4-paxtaning tolali yakka chigiti B-rasm. Mashina terimiga tayyorlangan paxta maydoni A-rasm. Ochilgan ko‘sak va uning elementlari Paxtani mashinada terib olish ishlarini sifatli va belgilangan muddatlarda terib olinishini tashkil etish orqali terim to‘liqligini 4...5%, mashinalar ish unumini 18...20% ga ko‘paytirish, terim muddtini 8-10 kunga qisqartirish orqali maydonlarni hosildan tez bo‘shatilishini ta‘minlanadi. Paxta hosilini mashinalar yordamida terib olish darajasi dalalarni terimga tayyorlash, mashina ish organlarini to‘g‘ri sozlash, terimni tashkil etish qoidalari va texnologiyasiga qat‘iy amal qilishga bog‘liqdir. Paxta terish mashinasi hosilni to‘kmasdan, iflos qilmay yuqori unum bilan ishlashi uchun quyidagi tadbirlarni: - paxta dalalarini tanlash, dalani mashina terimiga tayyorlash, g‘o‘za tuplarini bir tekis chilpish va defoliatsiyalash tadbirlarini maqbul muddatlarda o‘tkazish; - maydonlarni begona o‘tlardan (ayniqsa g‘o‘zaga aylanib o‘suvchi o‘tlardan) tozalash; - mashina qismlarini daladagi paxtaning holatiga qarab to‘g‘ri rostlash, texnik qarovlarni o‘z vaqtida sifatli qilib bajarish; - terim-transport otryadlarini tashkil qilish va ularni zarur qo‘shimcha agregatlar bilan butlash va mexanik haydovchi-operatorlar malakasini oshirish kerak bo‘ladi. Download 1,53 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 36-mavzu: paxtani yetishtirish va uni yig’ib terib-olish o’quv mashg’ulotida ta’lim texnologiyasi modeli
|
Nazorat savollari - Щзбекистон республикаси

27
3-Bob. Avtomobil yo„llari va uning ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi
ahamiyati
3.1. Avtomobil yo„llarining respublika iqtisodiy rivojlanishidagi o„rni
Tayanch so„zlari:
avtomobil, yo‘l, yo‘l tarmog’i, avtomagistral, yo‘l holati,
yo‘l tarmog’ini rivojlantirish.
O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006 yil 20-dekabrdagi PF535
farmoyishida keltirilgan “O„zbekiston Respublikasi umumiy foydalanishdagi
avtomobil yo„llarini 2007-2010 yillarda va uzoq muddatli
kelajakda rivojlantirish
dasturi”da respublikaning iqtisodiy rivojlanish shartlarini ta‟minlaydigan xalqaro
transport yo„laklarini
barpo qilish, tranzit va viloyatlar oralig‟ida ishonchli
transport aloqasini ta‟minlash, respublikaning tashqi integratsiyalashgan
va ichki
birikkan yagona transport muhitini shakllantirish, Buyuk Ipak Yo„lini qayta tiklash
va jahon bozoriga chiqish kabi masalalar davlat yo„l siyosatining ustuvor vazifalari
etib belgilangan. Ushbu vazifalarning amaliy echimi mavjud avtomobil yo„llari
tarmog‟ining transport-foydalanish sifatlarini oshirish, yo„llarning
texnik va
foydalanuv holatlarini yo„ldan foydalanuvchilar talablariga muvofiqlashtirish,
avtomobillar harakat sharoitining qulayligi va xavfsizligini ta‟minlash, yo„llarni
saqlash ishlarini samarali tashkil qilishni talab qiladi.
Respublikamizning iqtisodiy rivojlanishi va taraqqiy etishi, avvalo, transport
kommunikatsiyalarining
holatiga
bog‟liqdir. Prezidentimiz I.
Karimov
ta‟kidlaganlaridek
-Mavzu: Psixologiyaning ilmiy tadqiqot metodlari va ularni amaliyot tadbiq etish

|
-Mavzu: Psixologiyaning ilmiy tadqiqot metodlari va ularni amaliyot tadbiq etish
|
bet | 32/62 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 325,21 Kb. | | #256702 |
Bog'liq Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari. Gʻarb mutafakkirl-hozir.org18-Mavzu: Psixologiyaning ilmiy tadqiqot metodlari va ularni amaliyot tadbiq etish.
Psixologik tatqiqotning asosiy metodlari
Qiyosiy metod («ko’ndalang kesim» metodi) turli guruhlarga mansub odamlarning yoshi, ma’lumoti, faoliyati va muloqotiga ko’ra taqqoslashdan iborat. Masalan, yoshi va jinsi bir xil bo’lgan odamlarning ikkita katta guruhi (talabalar va ishchilar) ilmiy ma’lumotlarga ega bo’lish uchun bir xil tajriba metodlari bilan tadqiq etiladi va olingan ma’lumotlar o’zaro solishtiriladi19.
Longityud metodi («uzunchoq kesim» metodi) tanlangan sinaluvchilarni uzoq vaqt davomida qayta-qayta tekshirishdan iborat. Masalan, talabalarni oliygohda ta’lim olish vaqti davomida ko’plab marta tekshirish.
Qiyosiy va longityud metodlari o’z afzalliklariga ega. Kesimlar metodi qisqa vaqt ichida ko’p sonli sinaluvchilarni tadqiqot bilan qamrab olish imkonini beradi. Longityud metodi kesimlar metodi e’tiboridan chetda qolgan nozik farqlar, xususiy rivojlanish turlarini qayd etishga imkon yaratadi. Amaliyotda bu ikki metod bir-birini to’ldiradi.
Majmuiy metod – tadqiqotda turli fan vakillarining ishtiroki turli hodisalar, masalan, shaxsning fiziologik, psixologik va ijtimoiy taraqqiyoti o’rtasidagi aloqalar va bog’liqliklarni o’rnatish imkonini beruvchi o’rganish usuli.
Suhbat metodi o’rganilayotgan muammoni qo’shimcha ravishda yoritib berish uchun yordamchi vosita bo’lib hisoblanadi. Suhbat – bu nutq muloqoti orqali psixologik axborotga to’g’ridan-to’g’ri yoki bevosita yo’l bilan ega bo’lishni ko’zda tutuvchi metod. Suhbat sinaluvchi, uning harakatlari mayllari va motivlari, psixik holatlari va boshqalar haqida ma’lumot olishning asosiy usuli bo’lib xizmat qiladi.
Anketa – oldindan tuzilgan savollar tizimiga javoblar olish uchun so’rovnoma varag’idan iborat verbal kommunikatsiya asosida birlamchi ijtimoiy-psixologik axborot olishda qo’llaniladigan metodik vosita.
Sosiometriya – o’zaro munosabatlar va psixologik kelishuvchanlikning tuzilishini aniqlash maqsadida guruhdagi shaxslararo munosabatlarni psixologik tadqiq etish metodi.
Xulosa o’rnida aytish mumkinki, metodni samarali qo’llash uning validligi (oldindan belgilab qo’yilgani bo’yicha baholash uchun mos kelishi) va ishonchliligiga (takroriy va qayta tadqiq etishda bir xil natijalar olish imkonini beruvchi) bog’liqdir.
Ishonchlilik va validlik – bular psixologik tashhisning sifati va yuqori samaradorligini aniqlash mumkin bo’lgan mezonlar.
|
| |
Elektron sxemalar - Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari

|
Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari
|
bet | 3/7 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #101957 |
Bog'liq SHK Asosiy qismlari Elektron sxemalar :
Mikroprosessor kompyuterni boshqarish va barcha hisob Ishlarini bajaradi. Mikroprosessor turli amallarni tez bajarish qobiliyatigi ega. Uning tezligi sekundiga 100 mln amalgacha va undan ortiq bo`lishi mumkin. IBM PC kompyuterlarida odatida Shteud firmasi va unga muvafiq boshqa firmalarning mikroprosessorlari o`rnatiladi. (AMD, Cyrix, IBM va boshqalar).
Mikroprosessor Intel 8088, 80286, 80386 SH, 80386 DX, 80486, Pentium, Pentium Pro kabi va boshqa turlari mavjud.
Mikroprosessorlarning tezligini takt chastotasi belgilaydi. Bir turdagi mikroprosessorlar turli takt chastotasi bilan ishlab chiqarilishi mumkin. Shu sababdan takt chastotasiga qarab mikroprosessorining bahosi va unumdorligi xar xil bo`ladi. Takt chastotasi megagerslarda (Mgs) o`lchanadi. Masalan, Takt chastotasi 75 MGs dan 200 MGs ga bo`lgan Pentium mikroprosessori ishlab chiqarilmoqda. Takt chastotasi mikroprosessor ichidagi elementar operatsiyalarning tezligini ko`rsatadi. Mikroprosessor modeli bilan takt chastotasi ko`rsatiladi. Masalan: Pentium / 75 MGs.
Xotira ma’lumot va programmalarni saqlash uchun xizmat qiladi va ular bir necha turga bo`linadi: operativ xotira. KESH xotira, BIOS (doimiy xotira) , CMOS (yarim doimiy xotira) va videoxotira .
Tezkor operativ xotira kompyuterning muhim qismi bo`lib, prosessor undan amallarni bajarish uchun programma, berilganlarni oladi va amalni bajarib, natijani yana unda saqlaydi. Kompyuter o`chirilsa, tezkor xotirada saqlanayotgan programmalar berilganlar yo`q bo`lib ketadi. RAM ( random acctss memory, - ya’ni ixtiyoriy kirish mumkin bo`lgan).
Xotiraning katta-kichikligiga qarab, u yoki bu programmalar majmuini ishlata olish mumkin.
1 Mbayt - DOS
4 Mbayt - W – 3.1
16 Mbayt - W – 95
32 Mbayt - W NT, lokal tarmoq, Photoshop, Pentium 2, 3.
Kesh xotira – kompyuter ishlash tezligini oshirish uchun ishlatiladi. U tezkor xotira va mikroprosessor orasiga joylashgan bo`lib, bajariladigan amallari tezdir.
Shuning uchun kompyuter xotirasining ko`proq ishlatiladigan qismi nusxasini KESH xotirada saqlab turadi. Pentium 2, 3 kompyuterlarida KESH xotira 512 Kb ni tashkil qiladi.
|
| |
Foydalanilgan - Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari

|
Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari
|
bet | 7/7 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #101957 |
Bog'liq SHK Asosiy qismlariFoydalanilgan adabiyotlar:
O.T. Kenjaboev, R. X. Ayupov, B.S. Sultonov, A.O. Ro‘ziev, A.X.Abdullaev
«Informatika va axborot texnologiyalari» fanidan ma’ruza matnlari to`plami. - Toshkent: TMI, 2009.
“Informatika va axborot tehnologiyalari” fanidan tajriba ishlari to’plami.
.Abduqodirov. “Axborot texnologiyalari” Toshkent O`qituvchi, 2001 yil.
M. R. Musayeva, M. A. Zoidova, F. S. Islamova “Informatika” fanidan amaliy mashg`ulotlar uchun uslubiy qo`llanma, Toshkent 2008 yil, TAQI.
S. Simonovich, G. Evseev, A. Alekseev “Obshaya informatika” Moskva: ASTpress, 2003 god.
I. G. Lesnichnaya, I.V. Missing, Yu. D. Romanov, V. I. Shestakov “Informatika I informatsionnie texnologii” 2-e izdaniya. Moskva: Eksmo, 2007 god
Internet saytlari
Xulosa.
Kompyuterlarning avvalgi chiqqan avlodlarini so`nggi chiqayotgan avlodlarini solishtiradigan bo`lsak yer bilan osmonchalik farq borligiga amin bo`lamiz. Ilk chiqqan kompyuterlarning ko`rinishi juda katta bo`lgan. Kompyuterni joylashtirish uchun maxsus ajratilgan xona zarur bo`lgan. Avloddan avlodga kompyuterlar ko`rinishi ixchamlashib boravergan. Yildan yilga kompyuterlar uchun qo`shimcha qurilmalar soni ko`payib boravergan.
Xozirgi kun shaxsiy kompyuterlarning asosiy qurilmalarini turli xillari mavjud. Nafaqat xillari balki ularning bajaradigan jarayonlari jihatdan xam kuchli. Berilgan vazifalarni juda tez bajarishi bilan xam ajralib turadi. Ko`rinishi jihatdan ham ixcham turlari mavjud. Xatto kompyuterning qo`shimcha qurilmalarining ko`pligidan odam xayratlanadi. Kompyuterdan foydalanayotgan foydalanuvchi o`z ish yoki uyidan tashqariga yoki biror joyga borishiga xojat xam yo`q. foydalanuvchi o`ziga kerak bo`lgan fayl yoki biror rasmni yoki boshqa zarur narsalarni maxsus qurilmalari bo`lsa shular yordamida bajarishi mumkin. Zarur bo`lgan narsalar yoki buyumlar xaqida ma’lumotlarni bemalol uyidan yoki ish joyidan olishi mumkin. Buning uchun faqat internet tarmog`iga ulansa bo`lgani.
Shaxsiy kompyuterlar va ularning qo`shimcha qurilmalari biz kabi oliy o`quv yurt talabalar, maktab o`quvchilari, litsey va kollej talabari va o`qituvchilari uchun bir qancha imkoniyatlar yaratmoqda.
|
| |
Kompyuterning energiya bloki

|
Kompyuterning energiya bloki
|
bet | 5/7 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #101957 |
Bog'liq SHK Asosiy qismlariKompyuterning energiya bloki kompyuterning asosiy korpusidagi qurilma va vositalarni yetarlicha energiya bilan ta’minlovchi moslama. Uning asosiy vazifasi vositalarni energiya bilan ta’minlash, havo almashtirish va prosessor ichini sovutishdir.
Vinchestor - qattiq disk HDD ( Hard Disk Driver). Qattiq magnit disk kompyuterda ishlanadigan programma- lar va ma’lumotlarni doimiy saqlash uchun qo`llaniladi. Ular OS programmalari, taxrirlagichlar, programma sistemalari, amaliy programmalar va x.k. Vinchester OX hisoblamaganda boshqa qurilmalar ichida eng tez yuqori
qo`zg`alish ( 7- 20 millisekund, ms) va o`qish-yozishni 5 Mbaytgacha tezligini ta’minlaydi.
Kompyuter foydalanuvchi vinchesterni asosan 3 parametriga qarab aniqlab oladi. Bular – sig`im, tezlik, interfeys. ( HDD SEA CATE – 40-80-120-160, G8, VAHTOR – 40, 80, 120, 250, 200G8.).
Sig`im – diskda joylashishi mumkin bo`lgan ma’lumot miqdorini belgilaydi. Eng birinchi IBM RS kompyuterlarida qattiq disk sig`imi 5 MBayt bo`lgan bo`lsa, xozir 800 Mbaytdan to 1,6 Gbaytgacha, xattoki 2-4 Gbaytga etdi. 500 Mbaytli qattiq disklar eskirgan hisoblanib, ishlab chiqarishdan olingan. Vinchester tezligi qo`zg`alish va ma’lumotlarni o`qish-yozish bilan xarakterlanadi. Ko`p kompyuterlarda diskdagi qo`zg`alish 1-12 ms, yangi disklarda 7 -8 ms ga teng. Vinchester asosan EIDE turidagi interfeys bilan kontrollerga ulangan bo`ladi. Hamma kompyuterlarning ona platasida EIDE kontrollari mavjud.
Egiluvchan magnit disklar (disketlar) programmalar, ma’lumotlarni bir kompyuterdan boshqa kompyuterga ko`chirishga, hamda saqlashga xizmat qiladi. Disketlar qurilmasi ( FDD – Floppy Disk Drives) esa o`qish yozishga xizmat qiladi. Disketlar razmeri 5,25 dyuym
(1.33 mm) va 3.5 dyuym (89 mm) o`lchovida bo`ladi.
3.5 disket hajmi 1.44 Mbayt, 5.25 disket hajmi 3.60 Kbayt
Oxirgi kompyuterlarda 3.5 Mbaytli disketlardan foydalanish amalda kiritilgan. Disketlardan foydalanishdan oldin formatlash zarur (maxsus programma orqali). Formatlanganda buzilgan uchastkalari defektli deb belgilab qo`yiladi va u yerga axborot yozilmaydi. Yo`l, sektorlarga bo`linadi.
Kompakt disklar. 640 – Mbaytgacha ma’lumotlarni saqlay oladi. Kompakt disklar asosan o`qish uchun ishlatiladi va ularga ma’lumot tayyorlanayotgan pallada yoziladi. Bu ma’lumotlar o`yinlar kompleksi, ensiklorediya va x.k. Ovoz kartasi mavjud bo`lsa, qo`shiq, kino, videoklip eshitish imkonini beradi. Lazer disklari CD ROM yoki DVD ROM
qurilmasiga qo`yiladi. Axborotlarni o`qish lazer nurlari orqali amalga oshiriladi.
|
| |
Xulosalashning bosqichlari

|
Xulosalashning bosqichlari
|
bet | 30/30 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 386,8 Kb. | | #234547 |
Bog'liq Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar (1)
Xulosalashning bosqichlari
Siz xulosalashda mavzuga doir eng muhim ma’lumotlarni berishingiz yoki mavzuga to‘liqroq to‘xtalib o‘tishingiz mumkin. Odatda, xulosada asosiy fikrlarni qo‘shimcha qismdan (keltirilgan misollar va ularning isbotlaridan) xoli tarzda yozishga e’tibor qaratiladi. Perefrazalash va xulosalash odatda birga ishlatiladi. Xulosalashning maqsadi ma’lumotni mutanosib hajmga keltirish bo‘lsa, perefrazalash esa muhim ma’lumotlarni boshqacha shaklda berib o‘tishdan iborat. Misol uchun, quyidagi gaplarga e’tibor bering:18-asrda, Fransiya va Germaniyadan oldin, Britaniyada sodir bo‘lgan industrial inqilob to‘g‘risida ko‘plab munozaralar davom etib kelmoqda.Ushbu gapni quyidagicha perefrazalash mumkin:Industrial inqilobning nima sababdan boshqa joyda emas, balki aynan Britaniyada sodir bo‘lgani hozirgi kunga qadar tortishuvli savollardan biri bo‘lib kelmoqda
Odatda ta’sirchan perefraza:
Odatda ta’sirchan perefraza:
asl manbadan o‘z shakliga ko‘ra farqlanadi
asl manbadagi so‘zlarning sinonimlaridan iborat bo‘ladi
asosiy ma’noni saqlagan bo‘ladi
asl manbadagi ba’zi bir qismlarni o‘zida mujassamlashtiradi (misol uchun “Industrial inqilob”, “18-asr”)
Perefrazalash va uning yo‘llari (usullari):
a) so‘zlarning sinonimlarini qo‘llash orqali:
Aytadi > keltirib o‘tadi; 18-asr > 1700-yillar; tejamoq > kam xarajat qilmoq
b) so‘z turkumlarini o‘zgartirish orqali:
b) so‘z turkumlarini o‘zgartirish orqali:
Izoh (ot) > izohlamoq (fe’l); foyda keltiradigan, foydali (sifat) > foyda (ot)
c) so‘zlar ketma-ketligini o‘zgartirish orqali:
Britaniya industrial inqilobining asosiy sabablari talabni tahlil qilish orqali o‘z yechimini topishi mumkin.
Talabni tahlil qilish orqali Britaniyadagi industrial inqilobning sabablarini topish mumkin.
Amaliyot mashqlarida 3ta usul ham bir vaqtning o‘zida ishlatiladi. Barcha so‘zlar o‘z sinonimlariga ega emasligini hisobga olgan holda, ularning hammasini perefrazalash maqsadga muvofiq emas.
Essening saviyali bo‘lishi olib borilgan tadqiqotlar va ko‘plab esselarning mavzuga doir bildirgan fikrlarini o‘rganib chiqishni talab etadi. Shu sababdan o‘z esseingizda qaysi adabiyotlardan foydalanganingizni keltirib o‘tishingiz maqsadga muvofiqdir. Bu mavzu sizga quyidagilar haqida ma’lumot beradi:
Sitatani matn ichida keltirish
Havolaning asosiy shakllari
Sitatalardan foydalanish
Foydalanilgan adabiyotlarning umumiy ro‘yxatini keltirib o‘tish
Havolalarni qo‘llash qay darajada ahamiyatli?
Havola va sitatalar qo‘llanilishining 3 ta asosiy sababi mavjud:
Siz mavzuni bir qancha adabiyotlarni o‘qib-o‘rgangan holda izlanish olib borganingiz va uni yoritganingizni ko‘rsatish (bu sizning esseingiz qadrini oshiradi).
Esseni o‘qigan shaxs mavzu to‘g‘risida ko‘proq ma’lumot olgisi kelgan taqdirda, havoladan foydalanishiga imkon yaratish.
Ko‘chirmachilikning oldini olish.
|
| |
Krilchada:lotinchada - Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar

|
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar
|
bet | 7/30 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 386,8 Kb. | | #234547 |
Bog'liq Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar (1)Krilchada:lotinchada:
Октаябр – oktabr
Шовулламок – shovullamoq
Нуктайи назар – nuqtai nazar
Купдан куп – ko’pdan ko’p
Сузбоши– so’z boshi
Бугдойранг – bug’doyrang va hakazo.
Terminologik lug'at so'zligi ma'lum bir sohaga xos so'z -terminlardan iborat bo'ladi. Misol uchun 0.U.Salimov, Z.S.Ibrohimov, P.R.ISmatullayev,
A.S.Karimovlarning "Ruscha - O'zbekcha politexnika atamalari lug'ati". Mazkur
lug'atni tuzishda Toshkent Davlat texnika universiteti qoshidagi ayrim fakultet va
kafedralarda tuzilgan maxsus atamalar lug'atlaridan, jumladan, mashinasozlik,
elektrotexnika, energiya, geologiya, konchilik, neft, gez, radiotexnika vaelejtronika ixtisosliklari uchun tayyorlangan lug'atlardan keng foydalanildi.Shuningdek, temir yo'l, to'qimachilik va yengil sanoat ixtisosliklarining talabalari uchun tayyorlangan "Ruscha -0'zbekcha atamalar lug'ati" ham nazarda tutildi.
Fan va texnika rivojlangani sari bu sohalarda yangi s0'zlar va atamalar paydo
bo'lishi tabiiydir: o'tgan davr ichida ko'p so’zlarning ma'nosi o'zgardi, ayrim
so'zlarning ma'nosi ravonlashdi, ayrim so'zlar iste'moldan chiqib ketdi yoki boshqa
atamalar bilan almashildi. Natijada yangi atamalarni to'laroq o'zlashtirish hamda o'zbek tilida texnikaning turli sohalariga tegishli adabiyotlar nashr etishni ko'paytirish lozimligi olimlarimiz oldiga yangi "Ruscha-o'zbekcha politexnika atamalari lug'ati"ni tayyorlashdek masalani qo'ydi. Unda texnikaning deyerli barcha sohalariga oid va maxsus mutaxassisliklarga tegishli ruscha so'z va atamalarning tarjimasi berilgan. Ba’zi ruscha – o’zbekcha atamalarning
o’zbekcha ma’nosini to’liqroq ifodalash maqsadida asosiy atama bilan birga bitta
yoki bir nechta sinonimlar kiritildi. Agar birorta ruscha atama tegishli sohalarda turli ma’noga ega bo’lsa,
bunday atamalar tartib raqami bilan har -xil tarjima tarzida
ko’rsatilgan. Masalan,
a) ruscha “БЛОК” so’zi uchun o’zbekchada:
Blok; 2. Chig’ir; 3.bo’lak, bo’linma; 4.to’siq kabi so’zlar olingan;
b) ruscha “БАЗА” so’zi O’zbekchada:
1. Baza, asos, negiz; 2. Yarim o’tkazgich asboblarda tranzistorning bir
Eliktrodi; 3. Baza – o’qlar orasidagi masofa (avt); 4.baza -narsalar, ashyolar
Saqlanadigan ombor va h.k.
Agar ruscha atamaning o’zbekcha tarjimasi bir sohaga tegishli ikkita yoki bir necha sinonimlardan iborat bo’lsa, bu sinonimlar vergul bilan ajratiladi:
Migratsiya -siljish, ko’chish;
Dempfer -so’ndirgich, tinchlantirgich deb olindi.
Xulosa:Demak yillar o'tishi mobaynida, fan-texnika taraqqiyoti, zamon rivojlanishi tufayli tilimizga yangidan yangi so'zlar kirib kelib tilimizga singib boradi. Ishlatilishi kamayib borayotgan so'zlar esa sekin astalik bilan yo'qolib boradi. Bunday xollarda biz uchun so'zlarining ma’nosini topishda yuqorida ko'rib o'tgan har bir lug'at va lug'atshunoslik ishlarining o'rni judaham katta rol o'ynaydi
|
| |
Mavzu bo‘yicha nazorat savollari

|
Mavzu bo‘yicha nazorat savollari
|
bet | 35/72 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 32,76 Mb. | | #236345 |
Bog'liq 74. Xalq pedagogikasi.Mutalipova M.J Mavzu bo‘yicha nazorat savollari:
Oila m a’naviyati tushunchasini ta’riflang.
Barkamol avlod tarbiyasida oilaning o ‘mi va ta ’siri nimada?
” Жабборов И. Узбеклар - Т . : Ш арк, 2008,140-бет.
Каримов H.A. Юксак маънавият- енгилмас куч —Т.: Маънавият, 2008 -56-бет.
73
«ОНа - тПНу tarbiyaning о‘сЬо§‘Ь> deganda ш т а т июЬипав^г?
СНЫа farzand tarbiyasiga oid ха1ц с^‘га1а ijodidan пшоПаг keltiring.
ТОРБШШС). Matndagi ПтояП gapning т а ’позш tushuntiring.
О Чтав р1сЬоя
01а qishloqdan shaharga, о ^ ‘Н т ^ а tashrif buyurdi. Kelinining og‘rinib {бЬ qilayotganini, o‘g‘liga шзЬа1ап Ьо‘^ап ЬигтаЫггоя типояаЬаиш sezgan о1ахоп о ^ ‘П ЬПап и yoq-bu yoqdan nomigagina gaplashib o‘tirgan Ьо‘И1. So‘ng keliniga qarata: «КеПп, Ьог р1сЬоя1агт yig‘ib Ьегеаг^г, bozorga ШзЬ1Ь Ыг сЬагх1а1лЬ ке1ггшат, Ьи llyda pichoq
оЧтаБ^ЫЬ qolibdi»,- dedi. Pichoqlami оНЬ Ього1^ а йдзЬкН. Ви vaqtda о ^ ‘ПшЬЬи ПтоцН gap tagidagi т а ’пошГаЬт1азЬ ЬПап оуога edi.35
Т О Р в Ш Ш О . иэЬЬи rivoyatda tarbiyaning qanday Шп 1 а Ц т
яШпуарй?
СНа уа81уаи
В5г dehqonning hovlisida 1ок! Ьог екап. 8Ьи Ь)кёап о^ап Ьоз11п1 эоПЬ, я1зЫп-уогт ипксЫПк qilar екап. ВЬ кит dehqon Ье1оЬ Ьо‘ПЬ qolibdi. Shunda и уо^Чг о ^ ‘Нш yoniga сЬаятЬ bunday debdi:
-О^ЧЬп, mening к и т т bitganga o‘xshaydi. Senga aytadigan Ь5г gapim Ьог. БЬиш qulogЧngga isirg‘a яШЬ о1. в а р т вЬикй Юк1апгшгп^ orasiga 1кк1 хи т Ш1а ко‘гш^ап. БЬи Ш1аш у1На 1кк1 таго1аЬа - ЬаЬог Ьат kuzda коу1аЬ оНЬ, tirikchiligingga yaratgin. 2ога эЬи Ы1ап Ьоу1Ь ketsang.
СНаэ! эЬи 5о‘г1агш aytibdida, olamdan oЧibdi. Ви рау! екап, Ьо1а ЬаЬогт orziqib kutibdi. ВаЬог Ьат kelibdi. Yigit кейпопш цо‘Н§а оНЬ, toklaming tagini коу1аЬ chiqibdi. Biroq о к т topilmabdi. БЬи orada 1лк1аг эЬоЧа с1^аг1Ь, yaproq уога boshlabdi. Yigit Ш1а qidirishni vaqtincha 1о‘х1а11Ь, 1:ок ЬПап оуога Ьо'ПЬ qolibdi. 5Ьи уШ 1ок сЬипопат ЬовП beribdiki, yigit иш ри11аЬ 1 атот qilolmabdi. «СИат toklarning orasiga ко‘гш^ап 1 а1агп1 1кЫ та>1а - ЬаЬог Ьап^а kuzda kovlagin, degan edilar», - deb kuzda Ьат kovlabdi.
Ке1аз1 уП ko‘klamda Ьат yigit о к т qidiпb, bog‘ning 1к-рШт chiqarib yuboribdi. Yana о к т topilmabdi. Biroq Ьи уП и>к oЧgan
|
| |
Mavzu bo‘yicha nazorat savollari

|
Mavzu bo‘yicha nazorat savollari
|
bet | 39/72 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 32,76 Mb. | | #236345 |
Bog'liq 74. Xalq pedagogikasi.Mutalipova M.J Mavzu bo‘yicha nazorat savollari:
Barkainol shaxs qanday fazilatlarga ega bo‘lishi kerak?
Xalq pedagogikasida qanday tarbiya metodlari mavjud?
Tarbiya metodlarining ijobiy va salbiy shakllarini ayting.
0 ‘git-nasihat metodi haqida gapiring.
Ibrat-namuna metodining o ‘ziga xosligi nimada?
R ag‘batlantirish metodining qanday shakllarini bilasiz?
Alqash va alqash-duolarga misollar keltiring.
Zararli tarbiya metodlariga nimalar kiradi?
Xalqimiz qanday tarbiya vositalaridan foydalangan?
TOPSHIRIQ. Quyidagi matn - o ‘gitni o ‘qing, mazmunini muhokama qiling va asosiy tarbiyaviy g‘oyasini toping.
0 ‘z-o‘zimga o‘gitlarim
Hikmat izla! Hikmat topmagan kuning abas ketgay, abas!
Oldin fikr izla, keyin yoz. Fikri g ‘alizning so'zi g‘aliz.
Hamma bir - biriga shogird, bir - biriga ustoz. Faqat sen hammaga shogird b o iib yasha.
Quvonch va o ‘kinchdan qochma. Quvonchni umr oni bil, o ‘kinchni - ijod oni.
. 5. Haqni yoz, adlni yoz. Kuyib yoz, kulib yoz. Hasrat bilan yoz, hayrat bilan yoz. Biroq unutma: hayot ustidan hukm chiqarish huquqi senga berilmagan.
Maddohlarga ergashma, lekin ulardan qanday yashamaslikni o ‘rgansang arziydi.
Ko‘p tingla, ko‘p o ‘yla, ko‘p izla. Topganlaring bari o'zingniki bo‘lgach, dod sol, faiyod sol! Shunda doding va faryoding o ‘z qalbingdagi dardchil va nafis tuyg‘ulami uyg‘otadi.
82
Ahli donishmandning «Hech narsani bilmasligimni bildim» degan iqrorini esla. Lekin ahli odamdan ushbu suqrotona iqromi hech
kim eshitgan emas.(V.Alimasov. «Falsafa yoxud fikrlash lazzati». -T : Manaviyat, 2001.)
|
| |
° О.Махмудов - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

|
M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent
|
bet | 36/72 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 32,76 Mb. | | #236345 |
Bog'liq 74. Xalq pedagogikasi.Mutalipova M.J° О.Махмудов. Ота нега фарзандига танбех беради. - Т.: Гафур Гулом номидаги нашриет-матбаа ижодий уйи, 2005, 61-6
74
yilgidan ham ko‘p hosil beribdi. Yigit uni pullab juda ham boyib ketibdi. Lekin yigitning hayoli hamon otasi aytgan oltinda ekan. U shu to ‘g ‘rida hayol surib o‘tirgan ekan, otasining qadrdon oshnasi kelib qolibdi. Yigit unga voqeani aytgan ekan, chol xoxolab kulibdida, keyin
Bolam, otang aytgan oltinlarni kovlab olibsanku, - debdi.
Otaxon, bahorda ham, kuzda ham kovlab bog‘dan bir misqol ham oltin topganim yo‘q, debdi.
Nega yolg‘on gapirasan? B o‘lmasa bu boyliklarni qayerdan orttirding? - debdi chol.
M ehnat qilib topdim.
Sen mehnatni hosil olish uchun emas, oltinni topish uchun qilding. Mehnating zoe ketmadi. Bahor bilan kuzda ishlov berilgan toklar hosilini ayamadi. Otang rahmatli ko‘p aqlli odam edi. U senga mehnatdan unadigan oltinlarni aytgan, - debdi chol. Bola otasidan minnatdor bo‘lib, toklami har yili ikki marotaba parvarish qilib, m o‘l hosil ko‘taraveribdi.
BILASIZMI?
«Q o‘shnining qo‘shnida yettidan bir haqqi bor» naqlining m a’nosini bilasizmi?
Har bir ota-ona farzandimni men zo‘r qilib tarbiyaladim, uning yutuqlari sababchisi ham o ‘zimiz deb, kibru havoga berilmasligi kerak. Sababi farzandning kamida 30% yurib-turishlari yaxshi qo‘shnilardan ibrat olgani tufaylidir. Q o‘shnining sizdagi haqqi shu!
BU QIZIQ!
Oilada erkak va ayolning o ‘rnini bilasizmi? Erkak g ‘ayrati va ilmi bilan dunyo quradi, ayol latofati va hilmi bilan. Erkak hamisha bezovta, borini sarflab dunyo kezgani- kezgan, ayol - osuda, mehrini sarflab uyini bezagani- bezagan. Erkak uchun dunyo-uy, ayol uchun uy-dunyo.
Erkakning qismati jabr, ayolning qismati sabr. Chunki erkak jabr tortib taxt topadi, ayol sabr qilib - baxt.
Donishmandlik m a’budasi Sofiya ismli ayol. Balki shuning uchun ham donishmandlikka ko‘proq erkaklar intiladilar.
75
|
| |
Psixologiyani ko’rinishi va sohalari

|
Psixologiyani ko’rinishi va sohalari
|
bet | 33/62 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 325,21 Kb. | | #256702 |
Bog'liq Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari. Gʻarb mutafakkirl-hozir.orgPsixologiyani ko’rinishi va sohalari
Hozirgi zamon ilmiy psixologiyasi, shuningdek, psixikaning moddiy, neyrofiziologik asosga ega ekanligi haqidagi sifatiy o’ziga xoslikni saqlagan holda psixofiziologik birlik tamoyilidan kelib chiqadi. Lekin olamning psixikada aks etishi faqat miyada sodir bo’ladigan hodisalar chegarasidan chiqadi. Odam psixikasi tashqi o’zaro aloqalar, inson faoliyatining xususiyati, uning turmush tarzidan vosita sifatida foydalanadi. Psixikaning faoliyati – bu miyaning harakatsizligi mahsuli bo’lmasdan, aksincha, uning olam bilan ijtimoiy-madaniy asosda faol o’zaro ta’sirlashuvining mahsuli.
Odam psixikasi hayotiy faoliyatning biologik shaklidan ijtimoiy-tarxiy shakliga o’tishi bilan o’zgaradi, ong ko’rinishiga ega bo’lib, insoniyatning ijtimoiy-tarixiy tajribasidan foydalana boshlaydi. Psixikaning o’zini-o’zi boshqarish xususiyatining asosiy vositasi bo’lib inson tomonidan ijtimoiy ishlab chiqarilgan belgili tizim – nutq xizmat qiladi. Inson ongi, uning psixikasi biologik emas, balki, tarixiy, ijtimoiy sabab asosida yuzaga kelgan mahsulotdir.
Hozirgi zamon psixologiyasi yaxlit fanning o’zidan emas, balki mustaqil fan bo’lishga da’vogarlik qiluvchi ilmiy fanlar majmuasidan iborat.
Bu majmuadan psixologiyaning ta’lim bilan bog’liq bo’lgan asosiy va amaliy, umumiy va maxsus sohalari o’rin olgan. Psixologiya fanining asosiy sohalari odamlarning aniq bir faoliyat bilan shug’ullanishidan qat’iy nazar, odamlarning hulq-atvor psixologiyasini bilish va tushuntirib berishda umumiy ahamiyatga ega. Fanning bu sohalari odam hulq-atvori va psixologiyasi bilan qiziquvchilarga birday zarur bo’lgan bilimlarni berishlari kerak. Ba’zida umumiy xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, ular «umumiy psixologiya» atamasi bilan umumlashtiriladi. Umumiy psixologiya sohasidagi tadqiqotlar natijalari psixologiya fanining barcha soha va bo’limlarining rivojlanishi uchun asos bo’lib hisoblanadi.
Bir-biri bilan o’zaro uzviy bog’langan bolalar psixologiyasi (bola psixik rivojlanishining qonuniyatlarini o’rganadi) va pedagogik psixologiya (maqsadga yo’naltirilgan pedagogik jarayon sharoitida psixikani tadqiq etib, ta’lim va tarbiyaning psixologik asoslarini ishlab chiqadi), ta’lim tizimida o’qituvchi o’quvchi munosabatlari o’qituvchining psixologik xususiyatlari, ta’limni boshqarish jarayonlari va boshqa holatlarni kiritishimiz mumkin.
|
| |