Azot oksidli chiqindi gazlarni katalitik zararsizlantirish usuli

|
Azot oksidli chiqindi gazlarni katalitik zararsizlantirish usuli
|
bet | 5/9 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 468,58 Kb. | | #101774 |
Bog'liq ATMOSFERA HAVOSINI AZOT OKSIDLARIDAN TOZALASH1.4. Azot oksidli chiqindi gazlarni katalitik zararsizlantirish usuli
1.4.1. Azot oksidlarini yuqori temperaturada noselektiv katalitik qaytarilish usuli.
Ushbu jarayonda azot oksidlari yuqori temperaturada katalizator sirtida qaytaruvchi gaz ishtirokida azotgacha qaytariladi.
Azot oksidli chiqindi gazlarni katalitik zararsizlantirish uchun katalizator sifatida asosan yuqori aktivlikka ega bo'lgan platina gruppa metallari asosidagi (Pd, Ru, Pf, Rh) katalizatorlari hamda arzon, lekin samarasi pastroq bo'lgan Ni, Cr, Ln, Zn, V kabi metallari asosidagi katalizatorlar ham qo‘llaniladi. Katalizator kontakt yuzasini oshirish maqsadida ushbu elementlar g‘ovaksimon qattiq va silliq materiallarga shimdiriladi. Bunday materiallarga A12O3, keramika, silikagel va boshqalar kiradi.
Katalitik jarayonda qaytaruvchi gaz sifatida metan – CH4, tabiiy va koks gazi, CO, H2 gazlari ishlatiladi.
Azot oksidli chiqindi gazlarni tozalash jarayonining samarasi avvalambor qo'llaniladigan katalizator va uning aktivligiga bog‘liqdir. Platina gruppasi asosidagi katalizator qo'llanilganda azot oksidlarining qoldiq miqdorini 0,005% gacha tushirish mumkin. Bunda katalitik jarayon temperaturasi qaytarish jarayonida qo‘llaniladigan gaz qaytargich turiga ham bog‘liqdir. Masalan, CH4 ishlatilganda katalitik jarayon harorati 450° – 480°C, C3H10 da 350°C, H2 va CO da 250-200°C bo'ladi. Tozalash jarayonida quyidagi reaksiyalar sodir bo'ladi:
4NO + CH4 → 2N2 + CO2 +2H2O
2NO2 + CH4 → N2 +CO2 +2H2O
2NO + 2CH4 → N2 +2CO2
2NO2 + 4CO → N2 + 4CO2
2NO + 2H2 → 2N2 + 2H2O
2NO2 + 4H2 → N2 + 4H2O
Reaksiyani o'tkazish uchun gazlar aralashtirilishi vaboshlang'ich haroratgacha qizdirilishi kerak.
Odatda sanoatda chiqindi gazlarni azot oksidlaridan katalitik zararsizlantirish uchun gaz qaytaruvchi sifatida tabiiy gaz ishlatiladi, chunki u arzon va qulaydir. Barcha qaytarish reaksiyalari ekzotermikdir (issiqlik ajralishi bilan), bundan foydalanib gaz aralashmalari shu issiqlik hisobiga qizdiriladi.
1.3-rasm. Azot oksidli tashlama gazlarni yuqori baroratli noselektiv katalitik qaytarilish texnologik sxemasi: 1-qizdirgich-separator; 2-issiqlik almashtiigichi; 3- aralasKti^gich; 4-reaktor, 5-rekuperatsion turbina; 6-kotel-utilizator; 7-dudburon(mo‘ri); 8-yondirgich.
Harorat reaksiya hisobiga 700°C gacha oshib borishi mumkin. Shuning uchun katalizator yuqori haroratga chidamli bo‘lishi kerak. Endi yuqori haroratda o'tkaziladigan katalitik tozalash jarayonning texnologik sxemasini ko‘rib chiqamiz.
Ushbu texnologik sxemada azot kislotasi ishlab chiqarishda hosil bo‘luvchi azot oksidlarini tabiiy gaz yordamida katalizator ishtirokida yuqorida keltirilgan reaksiya asosida azotgacha qaytarish usuli keltirilgan. Bu yerda azot oksidlari (nitroz gazlar) azot kislotasi olish bosqichida absorberdan chiqib 1–qizdirgichda va 2–issiqlik almashtirgichda qizdirilib, 3–aralashtirgichga beriladi. Aralashtirgichga qaytaruvchi gaz –tabiiy gaz va 8–yondirgichdan qizigan tutun gazlari beriladi (gaz haroratini ko‘tarish uchun). Keyin gaz aralashmasi 4–katalitik reaktorga yuboriladi. Bu yerda katalizator ishtirokida azot oksidlari elementar azotgacha qaytariladi.
Qaytarish reaksiyasi ekzotermik bo'lgani uchun reaksion gazlar harorati yuqori bo'ladi. Shuning uchun ushbu gazlar atmosfera havosiga tashlanishidan oldin 5–rekuperatsion turbina va 6–kotel-utilizator (issiq suv bug'lari olinadi) orqali o‘tkazilib, 7–mo‘ri orqali atmosfera havosiga tashlab yuboriladi.
Ushbu usulning afzalligi, gazlar yaxshi tozalanadi, kamchiligi gaz-qaytaruvchining sarfi yuqori, jarayonda qo‘shimcha SO gazining hosil bo'lishligidir.
|
| |