Mavzu: Ma'lumotlarning intellektual tahlilining asosiy tushunchalari va usullari

|
Mavzu: Ma'lumotlarning intellektual tahlilining asosiy tushunchalari va usullari
|
Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 23,66 Kb. | | #139721 |
Bog'liq Mavzu Ma\'lumotlarning intellektual tahlilining asosiy tushuncha
Mavzu: Ma'lumotlarning intellektual tahlilining asosiy tushunchalari va usullari.
Reja:
1.Malumotlarni tahlil qilish uslublari haqida malumot
2.Intellektual tahlil tuchunchasi va turlari haqida
3.Intelektual texnologiyadan foydalanishning texnlogiyalari
Mа’lumotlarni intellektual tahlili (MIT) masalalarini yechish uchun mo‘ljallangan dasturiy ta’minotlarning tarixi qisqa, lekin shu qisqa davr mobaynida ko‘pgina ishlar nashr qilingan. MIT atamasining o‘zi o‘tgan asr 90-
yillari o‘rtalarida paydo bo‘ldi.
Dastlab yaratilgan MIT dasturlarga DOS yoki UNIX tizimida ishlovchi, ma’lumotlarni matn fayldan o‘qib, S4.5 algoritmi bo‘yicha klassifikatsiya masalasini yechadigan dasturni keltirish mumkin.
Hozirgi kunga kelib, MIT masalalarini yechish uchun barcha dasturiy ta’minotlar quyidagicha umumiy masalalarga ega:
-mа’lumotlarni dastlabki ko‘rib chiqish uchun statistik tahlil vositalari;
-ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish uchun turli metodlar (Gistogrammalar, diagrammalar, parallel koordinatalar sistemasi, grafiklarni taqsimlash va boshqalar);
-ma’lumotlarga ishlov berish uchun standart komponentlar (ma’lumotlar bazasi bilan ulanish va unga turli xil so‘rovlar berish, diskretlash va tartiblash funksiyalari, qism, to‘plamlarni tanlash va boshqalar);
-ma’lumotlarni o‘quv tanlanmalarsiz tahlili metodlari (asosiy komponentli tahlil, turli klasterizatsiya algoritmlari, assotsiativ qoidalarni chiqarish, qism, guruhlar tahlili metodlari va boshqalar);
-ma’lumotlarni o‘quv tanlanmali tahlili metodlari (klassifikatsiya qoidalari va daraxtlar, tayanch vektorlar tizimi, navi Bayes klassifikatorlari va boshqalar);
boshqariladigan va boshqarilmaydigan tahlil asosida ishlangan ma’lumotlarni bashoratlash modellari;
-modelni qandaydir standart formatda saqlash (masalan, PMML formati);
-olingan natijalar bo‘yicha turli xil hisobotlarni chiqarish.
Ma'lumotlarni tahlil qilish uchun asos modellashtirishdir. Modellashtirish atrofimizdagi dunyoni o'rganishning universal usuli hisoblanadi. Bu bog'liqliklar kashf beradi, yuklash bilim, bashorat qilish, boshqarish va boshqa ko'plab muammolarni hal qilishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Boshqa vazifalarni ham amalga oshirishda ma’lumotlarni modellashtirish orqali intellectual tahlil qilish yuqori samaradorlik va aniqlik kafolati sifatida maydonga chiqishi kuzatilmoqda. Tizim tushunchasi modellar va modellashtirish asosiy kontseptsiya bilan chambarchas bog'liq.1 Tizim markaziy tushunchadir chunki tizimlar nazariyasi va tizimlarni tahlil qilish intellektual tahlilning o’zagini tashkil etadi. Tizim odatda obyektlar to'plami sifatida tushuniladi, tasodifiy tabiatning tarkibiy qismlari yoki elementlari muayyan kontekstda ba'zi yaxlitlik. Har bir tizim bu paydo bo'ladigan tizim: uning tarkibiy elementlari ega bo'lmagan yangi xususiyatlarga ega bo'ladi.
Har bir tizim tizimning paydo bo'lish xususiyatiga ega: tizim uning tarkibiy elementlariga ega bo'lmagan yangi xususiyatlarga ega bo'ladi. Tizimlarning bir nechta turlari mavjud: oddiy, kichik, katta, murakkab. Ularning orasidagi farq elementlar sonidan iborat va ular o'rtasidagi aloqalar turi, shuningdek, resurslar va axborot tayyorgarlik
Zamonaviy axborot oqimi "katta ma'lumotlar"(Big Data) muammosiga olib keldi. Bu ushbu ma'lumotlarni tez qayta ishlash maxsus texnologiyalarni yaratishni talab qildi. Avtomatlashtirilgan ma'lumotlarni qazib olish
zarurati birinchi navbatda tarixiy ulkan massivlar navbat va yangi to'plangan ma'lumotlar tufayli aniq bo'ldi. Hatto taxminan, kundalik hajmini taxmin qilish turli kompaniyalar, davlat, ilmiy va tibbiy tashkilotlar tomonidan to'plangan ma'lumotlarni intellektual tahlil qilish qiyinchilik tug’dirmoqda. Inson aqli, hatto professional aql kabi o'qimishli tahlil, bunday katta axborot oqimlarini tahlil qilishga o'z vaqtida qodir bo’la olmadi. Bunday qayta ishlash uchun zamonaviy talablarning o'ziga xosligi quyidagicha:
* ma'lumotlar cheksiz hajmga ega;
• ma'lumotlar xilma-xildir (miqdoriy, sifat, matn);
* natijalar aniq va tushunarli bo'lishi kerak;
* ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyasi Foydalanish uchun oson bo'lishi kerak.
Ma’umotlarni zamonaviy intellektual tahlil qilishda asos sifatida ma’lumotlarda o’zaro aloqalar fragment- larini aks ettiruvchi muayyan shablon-qoliplarga asoslanadi.
2 Qoliplarni qidirish va qo’llash oldindan belgilab olinuvchi va muayyan cheklovlarga ega bo’lmagan metodlardan foydalangan holda amalga oshiriladi.
Ma’lumotlarning intellektual tahlili (data mining) — inson hayotining turli jabhalarida qaror qabul qilish uchun xizmat qiluvchi avval ma’lum bo’lmagan, amaliy jihatdan foydali va foydalanish uchun mavjud bo’lgan dastlabki xomaki ma’lumotlarni aniqlash jarayonidir.
Ma’lumotlarning intellektual tahlilini ma’lum bo’lmagan bilimlarning transformatsiyasi yoki qayta shakllanishi jarayoni deb ham atash mumkin. Umuman olib qaraganda, Ma’lumotlarning intellektual tahlili uch bosqichdan iborat:
-Qonuniyatlarni aniqlash (axborot olamida erkin qidiruv)
-Aniqlangan qonuniyatlardan noma’lum ko’rsatkichlarni bashorat qilish uchun
foydalanish(retrospektiv, davriy va prognoz modellashtirish)
-Aniqlangan qonuniyatlarda mavhumliklarni izohlashga qaratilgan istisno holatlarini tahlil qilish(mantiqiy bo’shliqlarni to’ldirish) Data Mining instrumentlari natijaga ta’sir qiluvchi faktorlarni aniqlashga xizmat qiladi. Shuning uchun turli gazlardan himoyalanish tizimlari bilan bog’liq ko’plab miqdordagi ma’lumotlarni Data Mining tizimi orqali biz turli gazlardan himoyalanish tizimlarining kamchiliklari, tizimda uzilishlarga sabab bo’layotgan ta’sirli omillar, tizim samaradorligi natijasi kabi tahlil qilingan va qayta ishlangan tayyor ma’lumotlarga ega bo’lishimiz mumkin.3 Ishlaydigan yuzda gaz xavfi to'g'risida erta ogohlantirish bo'yicha tadqiqotlar Uyushma qoidalarini qazib olish asosida Xulosa: gazni bashorat qilish va erta ogohlantirish jarayonida ma'lumotlar seriyasidagi chet qiymatlar ko'pincha bekor qilindi.
An'anaviy gazni erta ogohlantirish usullari asosan chegaralarni belgilash orqali erishiladi. Kuzatilgan qiymat g'ayritabiiy qiymatga chegaradan yuqori bo'lsa, signal chiqarilgan. Biroq, chet qiymat qiziqarli chet qiymat
ekanligini ajratib bo'lmaydi.
Ushbu modelning asosiy g'oyasi gaz xavfi hodisalarini har tomonlama baholash va gaz kontsen-
tratsiyasining o'zaro bog'liqligi bo'yicha iyerarxik ogohlantirish mexanizmi ishchi yuzi, ko'mir chokidagi gaz kon-
sentratsiyasi, yuqori gaz konsentratsiyasi burchak va ish yuzidagi bosim.
Gaz kontsentratsiyasi o'rtasidagi bog'liqlik ishchi yuziga, kon ko'mir konida gaz kontsentratsiyasi, gaz
kontsentratsiyasi yuqori burchak va ishchi yuzidagi bosim keyingi tasvirlangan.1 Ishchi yuzni qazib olish jarayonida, orqali o'tadigan iflos havo ish yuzi yuqori burchagiga gaz katta mi-
qdorda oshiradi va pullaridan sabab yuqori burchakdagi gaz, bu ishlaydigan yuzning gaz kontsentratsiyasiga ta'sir
qiladi yer osti koni. Shaxta bosimi ta'siri tufayli geologik strukturalar va tog ' - kon ko'mir konidagi boshqa omillar, konda yuzaga keladigan gaz kontsentratsiyasi ko’mir qatlamiga bog’liq va shunga ko'ra o'zgaradi, bu kon qazish paytida gaz kontsentratsiyasiga bevosita ta'sir qiladi.
Ishchi yuzning qo'llab-quvvatlovchi bosim ma'lumotlari geologik o'zgarishlarni aks ettiradi. ko'mir tikuv tuzilishi, va tog ' - kon mashina tom bosimi davomida buzilgan operatsiya. Tomning bosimi o'zgarganda, goafdagi
gaz kontsentratsiyasi o'zgarib turadi, bu pastga tushadigan ishchi yuzdagi gaz kontsentratsiyasiga ta'sir qiladi.
Muayyan birlashma mavjud yuqori burchak gaz kontsentratsiyasi, kon coalbed gaz kontsentratsiyasi o'rtasidagi munosabatlar, yuz bosimi va ishlaydigan yuz gazining konsentratsiyasi.
Ma'lumotlarning to'rt o'lchamlari bor bir marta anormallik turli daraja, bu gaz ofatlar olib kelishi mumkin.
Ning to'rt o'lchovli ma'lumotlari orasidagi bog'lanish munosabatlarini yanada o'rganish yuqori burchak gaz konsentratsiyasi, kon coalbed gaz konsentratsiyasi, gaz konsentratsiyasi ishchi yuz va ishchi yuz bosimi va to'rt o'l-
chovli o'rtasidagi bog'liqlik ma'lumotlar va er osti gaz xavfi voqealar, bu qog'oz uchun erta ogohlantirish modelini belgilaydi ko'mir yuz gazining multifaktorli ulanish munosabatlarini tahlil qilish, chuqur tahlil qiladi yuqori burchagida va kon coalbed ko'mir yuzi gaz kontsentratsiyasini belgilaydi va anormal ma'lumotlar ishchi yuz bosim qiymatlari va birlashmasi qoidalarini belgilaydi.
Tahlil jarayonida asosiy ma'lumotlarning etishmasligi ehtimoli ham mavjud. Bunga end, bu qog'oz ko'mir yuz gaz multifactor qo'shish munosabatlar erta ogohlantirish modelini taklif tahlil. Modelda dastlabki Klaster markazini optimallashtirishga asoslangan k-vositalar algoritmi mavjud va vaznni optimallashtirishga asoslangan
Apriori algoritmi. Barcha boshlang'ich Klaster markazi optimallashtirish ma'lumotlarga optimallashtirish uchun oldindan buyurtma qilingan ma'lumotlar to'plamining Klaster markazi yordamida erishiladi k-vositalar algoritm.
Optimallashtirilgan algoritm to'plangan ma'lumotlar to'plamidagi chet qiymatlarni filtrlash uchun ishlatiladi chet qiymatlar to'plamini oling.
Keyin Apriori algoritmi optimallashtiriladi, shunda u ko'proq narsani aniqlay oladi. Voqealarda kamroq uchraydigan muhim ma'lumotlar. Bundan tashqari, u qazib olish va tahlil qilish uchun ishlatiladi. Birlashmasi g'ayritabiiy qadriyatlar qoidalari va gaz orasida qiziqarli birlashmasi qoida tadbirlar olish turli o'lchamlardagi chet qiymatlar. Va nihoyat, gaz xavfining to'rtta ogohlantirish darajasi har xil ishonch intervallari, haqiqat va ishonchli ogohlantirish natijalari olinadi. Konchilik assotsiatsiyasi tomonidan turli darajada g'ayritabiiy ma'lumotlar, erta gaz amal qilish va samaradorligini o'rtasida qoidalari bu maqolada taklif model tasdiqlangan ogohlantirish.
Erta ogohlantirish tasnifini anglash gaz xavfi ko'mir konlari xavfsizligini yaxshilash uchun muhim amaliy ahamiyatga ega.2 Ko'pgina mamlakatlarda ko'mir konlariga gaz, ko'mir changlari kabi tabiiy ofatlar tahdid solmoqda,
yong'in, kon jarayonida turli daraja tom buzish va suv hujum. Ko'mir konlarida ko'plab baxtsiz hodisalar orasida gaz hodisalari eng ko'zga ko'ringan hisoblanadi. Misol uchun, 2013 yildan 2020 yilgacha Xitoyda jami 225 ta turli xil gaz hodisalari sodir bo'ldi, 1304 kishi vafot etdi umumiy baxtsiz hodisalarning 8,3% va o'limning 28,05% ni tashkil qiladi. Ehtiyoj ko'mir koni gaz nazorati dolzarb bo'lib qolmoqda. Bugungi kunga qadar dunyodagi ko'plab olimlar gazni bashorat qilish va erta ogohlantirish bo'yicha tadqiqotlar olib bordi. Song va boshqalar ishlatilgan.
Gaz drenaj quvurining gaz xaotik xususiyatlarini tahlil qilish uchun R/s tahlil usuli Hongyang No. 1203
konining 2 ishchi yuzida va Hurst indeksidan foydalangan gaz o'zgarishi tendentsiyasini tahlil qiling va birgalikda yashash haqida erta ogohlantirishni bashorat qiling ko'mir va gaz. Kulrang maqsad modelini tashkil gaz ta'sirini tahlil bosim, diffuziyaning dastlabki tezligi, ko'mirning qattiqligi va ko'mir va gaz portlashlarida shikastlanish turi va modelning ishlash imkoniyatlarini ko'rsatib, ko'mir va gaz portlashlari bashorat qilish ma’lumotlarning intellektual tahlili zaruriyatini taqozo etadi.
«
sovet entsiklopediyasi va Vester-ning amerika lug'atidan olingan) keltiramiz. Bu tushun-chalar «
Intelekt fikrlash qobiliyati, ratsional bilish va shunga o'xshash. Umumiy xolda esa fikrlash, shaxsni aqliy rivojlanishi sinonimi bo'lib xizmat qiladi,
Intelekt (aql) oz xulqini sozlash yo'li bilan xar qanday (ayniqsa yangi) xolatga etarli baxo berish qobiliyati.
Intelekt turmushdagi dalillar urtasidagi o'zaro bog'liqlikni tushunish qobiliyati. Bu qobiliyat belgilan-gan maqsadga erishishga olib boruvchi xarakatlami ishlab chiqish uchun kerak bo'ladi.
Yuqorida aniqlangan «intelekt» tushunchasidan shunday xulosa chiqarish mumkinki, ya'ni intelekt faqat insonlarga tegishli va odam aqliy qobiliyatining uziga xos ulchovidir. Psixologlar shunday maxsus usullar yaratdilarki, bu usullar yordamida tajriba orali odamning intelektual (aqliy) darajasini aniqlash mumkin. boldi. Natijada shu narsa aniqlandiki, intelektning individual darajasi urtasidan surilishi (ORTISHI) odamning fizik imkoniyatlari darajasi kahidir.
Agar urtacha aqliy qobiliyat 100 ball deb qabul qilinsa, u xolda uta qobiliyatli insonlarda bu kursatkich 150, 180, xattoki 200 ballga etish mumkin. Amerikalik shaxmatchi, jaxon eks-chempioni Robert Fisherning bu kursatkichi 187 ball bulgan, XIX asr yarmida yashagan angliyalik mantiqchi Djon Styuart Mill uch yoshidayoq qadimgi yunon tilida gapira olgan va uning kursatkichi 190 ballgacha borgan. Shuni qayd qilish lozimki, evolyutsiya davrida intelekt birmuncha bir tekis, inqilobiy ri vojlanish davridan toki zamonaviy inson intelekti paydo bulgunga qadar bo'lgan davrni bosib o'tgan.
Intelektning evolyutsion rivojlanishi berilgan bosqichdan birmuncha yuqori printsipial, a'lo darajadagi tashkil toptan bosqichga o'tish bilan davom etadi. Shuning uchun jamiyatning turli rivojlanish bosqichlarida yashagan insonlarning intelektini 1.1 Intelektual tizimlarining yaratilishi va ulardan foydalanish.
Intelektual tizimlaridan foydalaniladigan asosiy atamalarni ko'rib chiqamiz. Algoritm - bu rasmiy tadbir bo'lib, u muvofiq qaror olishini kafolatlaydi. Bilimlar bazasi - bu Intelektualtizimining predmeti bilimlarga ega qismi. Dispetcher - bu chiqarish mexanizmining bir qismi, u predmetli bilimlardan qoidalarni qachon va qanday tartibda qo'llashini hal qiladi. Bilim - bu dasturda foydalaniladigan intellektual axbort.
Interpertator - bu chiqarish mexanizmining bir qismi, u predmetli bilimlarni qanday tartibda qo'llashni hal qiladi.
Chiqarish mexanizmi - bu Intelektualtizimining o'zida vazifani echish jarayonini boshqarish sxemasi haqidagi umumiy ma'lumotlarga ega qismi. Ishonishlik koeffitsienti - bu ehtimollik yoki ishonchlilik darajasini bildiruvchi son, u bilan ushbu dalilllar va qoidalarni ishonchli deb hisoblash mumkin. Qoida bu bilimlar vazifasining AGAR
Intelektualtizimi - bu bilimlarga asoslangan usul, unda predmetti bilimlar yaqqol ko'rinishda ko'rib chiqilgan va boshqa bilimlardan ajratilgan. Evristik - bu predmetli sohada echimlarni qidirishni soddalashtiradigan yoki chegaralaydigan qoidalar. Freym - bu bilimlarni katak ko'rinishida taqdim etish usuli, unda ob'ektlar kollar,ularning xossalari yoylar bo'ladi.
Slot - bu ob'ekt xususiyatini bayon qilish atributi.
Robastlik echuvchining ma'lumotlarning, berilgan ishonchliligi chegaralariga yaqinlashgani sari ish sifatini asta-sekin pasaytirish qobiliyati.
1.2 Intelektual tizimlarining atamashunosligi.
Intelektual tizimlari bugun bir necha mingdagi har xil dasturiy majmuallarni birlashtiradilar, ularni har xil mezonlar bo'yicha tasniflash mumkin . Har bir mezon bo'yicha tasnifni ko'rib chiqamiz. Echilayotgan vazifa bo'yicha tasnif 1.3 Intelektual tizimlarining tasnifi.
Har bir mezon bo'yicha tasnifini ko'rib chiqamiz. Echilayotgan vazifa bo'yicha tasnif.
Ma'lumotlarning interpretatsiyasi. Bu Intelektual tizimlar uchun an'anaviy vazifalarning biridir. Interpritatsiya ostida ma'lumotlarning ma'nosini aniqlash tushuniladi, uning natijalari kelishilgan va aniq bo'lishi kerak. Odatda ma'lumotlarning ko'p variantli tahlili ko'zda tutiladi.
Diagnostika (tashxis). Diagnostika ostida ba'zi bir tizimdagi nosozlikni topish tushuniladi. Buzuqlik bu me'yordan chetga chiqishdir. Bunday talqin ham uskunalar vatexnik vositalarning nosozligi va ham tirik organizmlarning kasalliklari va ehtimol bo'lgan tabiiy anomaliyalarni yagona nazariy nuqtai 4 5 nazardan ko'rib chiqishga imkon beradi. Diagnostikalanayotgan tizimning vazifaviy ruzilishi (anatomiyasi)ni tushunish zaruriyati muhim o'ziga xoslik bo'ladi.
Monitoring. Monitoringning asosiy vazifasi vaqtning haqiqiy qo'llashida ma'lumotlarni uzluksiz interpritatsiyalangan va u yoki bu o'lchamlari yo'l qo'yiladigan chegaradan tashqariga chiqishi haqida xabar berishdir. Asosiy muammolar tashvishli vaziyatni "o'tkazib yuborish" va "yolg'ondan" ishlab ketishning inversli vazifasidir. Bu muammolarni murakkabligi tashvishli vaziyatlar alomatlar (simptomlarini emirilib ketishi va vaqt kontekstini hisobga olishning zaruriyatidan iborat.
Loyihalashtirish. Loyihalashtirish oldindan belgilangan xususiyatlarga ega "ob'ektlarni tayyorlashga ixtisoslikni tayyorlashdan iboratdir. Ixtisoslik ostida zaruriy hujjatlar-rasm, izohli yozuv va x.k.ning butun majmuasi tushuniladi. Bu yerda asosiy muammolar- ob'ekt "haqidagi bilimlarning aniq tarkibiy bayonni olish va "iz"ning muammosidir. Samarali loyihalashtirish va yanada ko'proq darajada qayta loyihalashtirishni tashkil qilish uchun nafaqat loyiha qarorlarini o'zini balki ularni qabul qilish sabablarini shakllantirish zarur. Shunday qilib loyihalashtirish vazifalarida tegishli ET doirasida bajariladigan ikkita asosiy jarayonlar: xulosalarni chiqarish jarayoni va izohlash jarayoni yaqindan bog'lanadi. Bashoratlash. Loyihalashtirilayotgan tizimlar berilgan vaziyatlardan ehtimol bo'lgan oqibatlarni mantiqan keltirib chiqaradi. Loyihalashtirilayotgan tizimda odatda parametrik dinamik modeldan foydalaniladi, unda parametrlarning ma'nosi berilgan vaziyat ostiga to'g'rilanadi. Ushbu modeldan chiqarilayotgan natijalar ehtimollik baholarga ega bashoratlar uchun asosni tashkil qiladi.
Rejalashtirish. Rejalashtirish ostida ba'zi bir vazifalarni bajarishga qodir ob'ektlarga tegishli harakatlar rejalarini topish tushuniladi. Bunday ETda rejalashtirilayotgan faoliyat natijalarini mantiqiy chiqarish uchun haqiqiy ob'ektlar xulqi modelidan foydalaniladi.
O'qitish tizimi qandaydir fanni EHM yordamida o'rganishda xatolarni diagnostikalaydi va to'g'ri qarorlarni aytib beradi. U gipotetik "o'quvchi" va uning o'ziga xos xatolari haqidagi bilimlarni jamlaydi, keyin ishlashda o'qiyotganlar bilimlaridagi kuchsiz joylarni diagnostikalash va ularni bartaraf qilish uchun tegishli vositalarni topishga qodir. Bundan tashqari ular bilimlarni uzatish maqsadida o'quvchining muvaffaqiyatlariga ko'ra o'quvchi bilan muloqot qilish hujjatini rejalashtiradilar. Umumiy holda, bilimlarga asoslangan barcha tizimlarni tahlil vazifasini echuvchi tizimlar va sintez vazifasini echuvchi tizimlarga bo'lish mumkin. Tahlil vazifalarining sintez vazifalaridan asosiy farqlari quyidagilardan iborat: agar tahlil vazifalarida ko'pchilik echimlarni sanash va tizimga kiritish mumkin bo'lsa, unda sintez vazifalarida echimlarning ko'pchiligi potentsial tarkibiy qismlarining echimlaridan yoki muammo ostida quriladi. Haqiqiy vaqt bilan aloqa bo'yicha tasnif
Statistik ET predmetli sohalarda ishlab chiqiladi, unda bilimlar bazasi va interpritatsiyalanayotgan ma'lumotlar vaqtda o'zgarmaydilar. Ular barqarordir. Kvazidinamik ET vaqtning ba'zi bir qayd etilgan oralig'ida o'zgaradigan vaziyatlarni interpritatsiyalaydi.
Dinamik ET kelib tushayotgan ma'lumotlarni uzluksiz interpritatsiyasiga ega haqiqiy vaqt rejimidagi ob'ektlar datchiklar bilan birgalikda ishlaydi.
EHMning turi bo`yicha tasnif
Bugungi kunda quyidagilar mavjud:
Super EHM (Elbrus, CRAY, CONVEX va boshqalara)dagi noyob strategik muhim vazifalar uchun ET.
O'rta unumdorlik (EC, EHM mainframe turi)dagi EHMdagi ET. Alomatli protsessorlar va ishchi stantsiyalar (SUN. APPOLLO) dagi ET. Mini va supermini EHM (VAX. misro - VAX va boshqalardagi ET. Shaxsiy kompyuterlar (IBMPC, MACII va Shunga o'xshashlar)dagi ET. Boshqa dasturlar bilan interpritatsiyalashish darajasi bo'yicha tasnifAvtonom ET o'ziga xos "ekspert" vazifalari uchun foydalanuvchi bilan
maslahat rejimida ishlaydi, ularning ba'zi birlarni echish uchun ma'lumotlarni 6
ishlab chiqishning an'anaviy usullar (hisoblashlar, modellashtirish)talab qilinmaydi.
Gibridli ET agregatsiyalovchi standart amaliy dasturlar paketlari (masalan, matematik, statistik, to'g'ri chiziqli dasturlash yoki ma'lumotlar bazalarini boshqarish tizimlari) va bilimlar bilan manipulyatsiya qilish vositalarining dasturiy majmuasida iboratdir. Bu ADP ustidagi intellektual ustqurma yoki Intelektualbilimlari elementlariga ega murakkab vazifalarni echish uchun integratsiyalangan muhit bo'lishi mumkin.
Gibridli Yondashishning tashqi jalb qilishiga qaramasdan, Shuni ta'kidlash kerakki, bunday tizimlarni ishlab chiqish avtonom ETni ishlab chiqishga nisbatan ancha murakkabroq vazifadan iboratdir. Oddiygina har xil paketlarni emas, balki har xil metodologiyalarni birlashtirish (bu gibridli tizimlarda ro'y beradi) nazariy va amaliy qiyinchiliklarning butun bir majmuasini keltirib chiqaradi.
1.4 Foydalanuvchini Intelektual tizimi bilan o'zaro hamkorligining sxemasi
Intelektual tizimlaridan foydalanuvchilarning quyidagi guruhlarini ajratamiz:
Foydalanuvchilar - mutaxassislar.
Foydalanuvchilar - mutaxassis bo'lmaganlar.
Ekspertlar.
Foydalanuvchilar o'rganuvchilar.
Ularni barchasini quyidagilar birlashtiradi:
Intelektualtizimi bilan muloqot tili - bu dasturlash tili emas - balki cheklangan
1.5 Intelektual tizimlaridan foydalanishning texnologiyalari.
Intelektual tizimlarini yaratish ulardan foydalanish axborot va texnologiyalaridan foydalanishning kontseptual bosqichlaridan biridir. Ba'zi bir predmetli sohaning muammolarini intellektual echishning asosida tajribali mutaxassis
-ekspertlar bilimlarining qayta tiklash tamoyili etibdi.
Intelektualshaxsiy tajribasidan kelib chiqqan holda vaziyatni tahlil qiladi va eng foydali axborotlarni bilib oladi, qarorlar qabul qilishni muvofiqlashtiradi, boshi berk yo'llarni epib qo'yadi.
Intelektualtizimi - bu ba'zi bir predmeti sohadagi murakkab vazifalarni echish uchun bilimlarni tashkil qilish, jamlash va qo'llash usullari va vositalarini majmuasidir. Intelektualtizimi mutaxassislar guruhining yuqori malakali tajribasiga suyangan holda qarorlarni tanlab olishda ko'p sonli muqobillarning oshiqchaligi hisobiga yuqoriroq samaradorlikka erishadi, yangi omillarning katta hajmining ta'sirini strategiyalarni qurishda ularni baholab, bashorat imkoniyatlarini qo'shib tahlil qiladi. Intelektualtizimining asosi qarorlar qabul qilish jarayonini shakllantirish maqsadlarida tarkiblashtirilgan bilimlar (bilimlar bazasining majmuasidan iborat.
Intelektual tizimlari o'qitishni hisobga olish bilan ishlab chiqiladi va qarorlarni tanlash mantiqini asoslashga qodirlar, ya'ni moslashuvchanlik va uni dalillar bilan isbotlash xususiyatlariga egadir. Ko'pgina Intelektual tizimlarida izohlash mexanizmi mavjud. Bu mexanizm tizim qanday qilib ushbu qarorga kelganligini izohlash uchun zarur bilimlardan foydalaniladi. Intelektualtizimini qo'llash sohasini, undan foydalanish va harakat qilish chegaralarini aniqlash juda muhimdir.
Tajribali mutaxassislardan foydalanishga nisbatan Intelektualtizimining afzalligi quyidagilardan iborat:
Erishilgan omilkorlik yo'qotilmaydi. hujjatlantirilishi, uzatilishi, qayta tiklanishi va ko'paytirilishi mumkin. Barqarorroq natijalar mavjud bo'ladi insoniy ishonchsizlikning hissiyotli va boshqa omillari yo'q. Ishlab chiqishning yuqori qiymati, foydalashning past qiymati, nusxa ko'chirish imkoniyatlar bilan tenglashtiriladi, birgalikda ular yuqori malakali mutaxassisdan Intelektual tizimlarining zamonaviy holati uchun xos bo'lgan kamchiligi yangi qoidalar va kontseptsiyalarga o'qitishga, ijodiyot va kashf qilishlarga kamroq moslashuvchanligidan iboratdir. Intelektual tizimlaridan foydalanish ko'pgina hollarda yuqori malakali mutaxassislardan voz kechishga imkon beradi, ammo tizimda pastroq malakali ekspertga joy qoldirishni ko'zda tutadi. Intelektual tizimlari yakuniy foydalanuvchining kasbiy imkoniyatlarini kengaytirish va kuchaytirish uchun vosita bo'lib xizmat qiladi.
Intelektualtizimi omilkorlikni namoyish qilishi, ya'ni aniq predmetli sohada mutaxassis-ekspertlar darajasiga erishishi kerak. Yaxshi qarorlarni topish etarli emas, buni tez qilish kerak. Tizimlar predmetni nafaqat chuqur, balki etarlicha keng tushunishi kerak. Muammolar echimlarini topish usullariga noaniq ma'lumotlar yoki qoidalarning to'liq bo'lmagan majmualari hollaridan fundamental tamoyillardan kelib chiquvchi mulohazalar asosida erishiladi. Bunday xususiyatlar kompyuterli Intelektual tizimlarida kamroq ishlab chiqilgan, ammo xuddi ular yuqoriroq darajadagi mutaxassislarga xosdir.
Quyidagilar Intelektual tizimlarining oddiy kompyuter tizimlaridan farqlari
bo'ladi. Intelektual tizimlari bilimlar bilan, qolgan har qanday tizimlar ma'lumotlar
bilan manipulyatsiya qiladilar. Intelektual tizimlari qoidaga ko`ra, samarali muvofiq qarorlarni beradi va ba'zida xato qilishga qodirlar, ammo an'anaviy kompyuter tizimlaridan farqliroq ular o'zlarini xatolaridan o'qishning salohiyatli qobiliyatlariga egalar.
Intelektual tizimlari foydalanuvchilar ishidagi instrument sifatida amaliy ishni
borishida qiyin, ajoyib vazifalarni echuvchi o'z imkoniyatlarini takomillashtiradi.
Intelektual tizimlari turli xildagi vazifalarni echish uchun yaratiladi. ular turlarini kategoriyalarga guruhlash mumkin .
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.Sheikhtaheri, F. Sadoughi, Z. Hashemi Dehaghi. Developing and using expert systems and neural networks in med-
icine: a review on benefits and challenges. J. Med. Syst., 38 (9) (2014), 10.1007/s10916-014-0110-5
2.M. Tkáč, R. Verner. Artificial neural networks in business: two decades of research. Appl. Soft Comput., 38 (2016),
pp. 788-804, 10.1016/j.asoc.2015.09.040
3.V. Chan, C. Chan. Towards developing the piece-wise linear neural network algorithm for rule extraction. Int. J.
Cogn. Inf. Nat. Intell., 11 (2) (2017)
4.M. Lichman. UCI Machine Learning Repository. University of California, School of Information and Computer Science, Irvine, CA (2013)
5.G.G. Towell, J.W. Shavlik. Extracting refined rules from knowledge-based neural networks. Mach.
Learn., 13 (1) (1993), pp. 71-101
6.R. Setiono, H. Liu. Understanding neural netowrks via rule extraction. Proceeding of 14th International Joint Con-
ference on Artificial Intelligence (1995), pp. 480-485
7.R. Krishnan, G. Sivakumar, P. Bhattacharya. A search technique for rule extraction from trained neural networks.
Pattern Recognit. Lett., 20 (3) (1999), pp. 273-280
8.T.M. Therneau, E.J. Atkinson. An Introduction to Recursive Partitioning Using the RPART Routines, vol. 61 (1997),
p. 452
9.E.J. de Fortuny, D. Martens. Active learning based rule extraction for regression. 2012 IEEE 12th International Conference on Data Mining Workshops (2012), pp. 926-93
|
| |