nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Glyukozaning oksidlanishi termodinamik jihatdan qulay boʻlgan reaksiya boʻlsa ham, reaksiya tezligi haqiqatan ham chinakam sekin ekani ayon boʻladi

|
Glyukozaning oksidlanishi termodinamik jihatdan qulay boʻlgan reaksiya boʻlsa ham, reaksiya tezligi haqiqatan ham chinakam sekin ekani ayon boʻladi
|
bet | 2/8 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 29,88 Kb. | | #260006 |
Bog'liq Kataliz maruzaGlyukozaning oksidlanishi termodinamik jihatdan qulay boʻlgan reaksiya boʻlsa ham, reaksiya tezligi haqiqatan ham chinakam sekin ekani ayon boʻladi. Reaksiya tezligi quyidagi omillarga bogʻliq: * Faollanish energiyasi, *Harorat. Bu ikki omil bir-biri bilan chambarchas bogʻliq: reaksiya haroratining oshishi reagent molekulalarining kinetik energiyasini oshiradi. Bu ularning energetik gʻovni bosib oʻtishi uchun yetarlicha energiyaga ega boʻlish ehtimolligini oshiradi. Biologik sistemalarda oksidlanish reaksiyasining tezligini oshirish, yaʼni past haroratlarda ham reaksiya tezroq sodir boʻlishi uchun katalizatorlardan foydalanadi. Kataliz-katalizatorlar ishtirokida boruvchi reakstiyalarni o’rganuvchi fizik kimyo fanining bo’limidir. Hozirgi kunda kimyoviy va oziq-ovqat sanoatining korxonalaridagi mahsulotlarni 90% idan ortig’i kattalitik reaksiyalar hisobiga olinadi. Ammiak, nitrad kislota, azot o’g’itlarini olish, neftni qayta ishlash (kreking, riforming, izomerlash gidrotozalash) neftkimyo jarayonlari suniy kauchuk, elestomerlar, sun’iy tolalar olish va shunga o’xshash jarayonlar–katalitik jarayonlarda misol bo’la oladi. Kataliz xodisasi tabiatda juda ko’p uchraydi. O’simlik va hayvon organizmida ko’pgina jarayonlar biokatalizatorlar (fermentlar) ta’sirida boradi. Yaqingacha, asosan kataliz jarayoning amaliyotigagina ahamiyat berib kelingan edi, faqat so’nggi yillardagina uning nazariyasiga alohida ahamiyat berila boshlandi. Tadqiqotlar katalizatorlar reaksiyalarning aktivlanish energiyasni kamaytirish orqali reaksiyalar tezligini oshirishni ko’rsatdi, ya’ni katalizatorlarning reaksiyalar tezligini oshirishga asosiy sabab, katalizator ishtirokida reaksiya aktivlanish energiyasining kamayishidir (yoki uning maydalanishidir). Kataliz reaksiya bergan sohaga ko’ra gomogen va geterogen katalizlarga bo’linadi. Gomogen katalizda reaksiya kirishuvchi moddalar va katalizator bir xil fazoda bo’lsa; geterogen katalizda katalizatorboshqa fazoda bo’ladi va kimyoviy reaksiya fazolar chegarasida boradi. qattiq holdagi katalizator va reagentlar suyuq yoki gazsimon holiga amaliyotda ko’p uchraydi.
1 KATALITIK JARAYONDA ASOSIY TUSHUNCHALAR
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Glyukozaning oksidlanishi termodinamik jihatdan qulay boʻlgan reaksiya boʻlsa ham, reaksiya tezligi haqiqatan ham chinakam sekin ekani ayon boʻladi
|
Ishlab chiqarish xonalari - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura...

121
Ofistiantlar xizmat ko„rsatadigan korxonalardagi taom tarqatish xonasining
joylashtirilishi issiq va sovuq sexlar, non kesish xonasi, serviz xonasi, idish-tovoq
yuvish xonasi va bufet bilan texnologik va eshik oraliqlari orqali bevosita
bog„liqlikni ta‟minlashi zarur. Agar ko„rsatilgan xonalar taom tarqatish
zonasining bir tomonida joylashgan bo„lsa, taom tarqatish xonasining eni kamida
2 metr, taom tarqatish zonasining ikki va undan ko„p tomonida joylashgan
bo„lsa – 3 metr qilib loyihalashtiriladi. Xo„randalarga xizmat ko„rsatish
ofistiantlar tomonidan ko„rsatilganida zaldagi har bir o„rin uchun taomlarni berish
fronti: issiq taomlar tayyorlanadigan sexlar uchun – kamida 0,03 metr; sovuq
taomlar tayyorlanadigan sexlar uchun – kamida 0,015 metr va bufetlar uchun –
kamida 0,01metr qilib qabul qilinadi. Ovqatlanish zali, oshxona idish-tovoqlari,
yarim fabrikatlar taralarini bitta xonada yuvilishiga yo„l qo„yilishi mumkin;
bunda yuvish joylari balandligi 1,6 metrdan kam bo„lmagan to„siqlar bilan
ajratilishi lozim. Zaldan va taom tarqatish konveyeridan yuvish xonasiga kirish
erkin va qulay tarzda tashkil qilinishi zarur. Xizmat ko„rsatuvchi xodimlar yo„li
xo„randalarning asosiy oqimi bilan kesishmasligi kerak.
Xo„rrandalar uchun xonalar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura...

120
Ovqatlanish zalining (taom tarqatish zonasini hisobga olmaganda) maydoni
zaldagi bitta o„rin hisobidan quyidagi jadvalda berilgan ko„rsatkichlarga asosan
qabul qilinadi [43]:
Restoranlarda
1,8
Umumiy foydalanishdagi va oliy o„quv muassasalaridagi oshxonalarda
1,6
Kafe, gazakxona va pivoxonalarda
1,4
Kafe-avtomat, tezkor xizmat ko„rsatish korxonalari va alkogolsiz ichimliklar
barlarida
1,2
Bolalar sog„lomlashtirish maskanlari (yozgi) va yuqori sinf o„quvchilarining
sog„lomlashtirish maskalarida
1,0
Sanatoriy turidagi bolalar sog„lomlashtirish maskanlarida
1,4
Maktablar va maktab-internatlarda:
zaldagi o„rinlar soni 80 tagacha bo„lganida
zaldagi o„rinlar soni 80 tadan ko„p bo„lganida
0,75
0,7
Kasb-hunar kollejlarida
0,8
O„rta maxsus ta‟lim muassasalarida
1,3
Sanatoriylar, sanatoriy-profilaktoriylarda, dam olish maskanlari (pansionatlar)dam
olish bazalari, yoshlar lagerlari, turistik bazalarda:
o„ziga o„zi xizmat ko„rsatishda
1,8
ofistiantlar xizmat ko„rsatganida
1,4
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti qodirova Surayyo Adilovna - bet 16

26
III BOB. BINOLARNING TUZILMAVIY TUGUNLARI.
BINOLARNING ASOSIY REJALASHTIRISH ELEMENTLARI.
3.1. Jamoat bino va inshootlarini loyihalashtirishda qo„llaniladigan atamalar
va ta‟riflar
Yer usti qavati – xonalar polining belgisi yerning rejalashtirish belgisidan
past bo„lmagan qavat.
Chordoq – tom yopmalari (tashqi devorlar)
va yuqori qavatning
orayopmalari o„rtasidagi bo„shliq.
Bolxona qavati (mansarda) – chordoq bo„shlig„idagi qavat, uning fasadi
qiya (yoki siniq shakldagi) tom yuzasidan (qisman yoki to„liq) iborat bo„ladi,
bunda tom tekisligi va fasadning kesishish chizig„i mansarda qavatidagi pol
sathidan 1,5 metrdan katta bo„lmasligi zarur.
Yerto‘la qavati – xonalaridagi pol sathining belgisi
yerning rejalashtirish
belgisidan xonalar balandligining yarmisidan kattaroq
chuqurlikda joylashgan
qavat.
Poypesh qavati – xonalaridagi pol sathining belgisi yerning rejalashtirish
belgisidan xonalar balandligining yarmisidan kamroq chuqurlikda joylashgan
qavat.
Texnik qavat – muhandislik uskunalarini joylashtirish va kommunikatsiyalar
yotqizish uchun mo„ljallangan qavat. Uning balandligi 1,8 metrdan kam bo„lishi
lozim. Texnik qavat binoning pastki (texnik yerto„la), yuqori (texnik chordoq)
o„rta qismi qismida joylashtirilishi mumkin.
3.2. Binoning tuzilmaviy tugunlari
Yuqorida qayd etilganidek, jamoat binosi ichidagi barcha jarayonlarni,
ularning turi qanday bo„lishidan qatiy nazar, umumiy ko„rinishda
umumiy, o‘ziga
xos va
yordamchi jarayonlarga ajratish mumkin.
Ushbu jarayonlar normal
kechishi uchun jamoat binosida muayyan
tuzilmaviy tugunlar mavjud bo„lishi
lozim. Har bir jamoat binosi quyidagi tuzilmaviy tugunlardan tashkil topgan:
- binoga kirish xonalari guruhi: tamburlar, vestibyullar, garderobxonalar;
- asosiy xonalar guruhi: turli funksional vazifalar uchun mo„ljallangan zallar,
auditoriya
va sinflar;
- yordamchi va qo„shimcha xonalar guruhi, sanitariya bloklari;
- texnik xonalar guruhi:
qozonxonalar, ventilyatsiya kameralari, nasoslar, suv
o„lchagichlar
uchun xonalar, liftlarning mashinalar bo„linmalari;
27
- gorizontal kommunikatsiyalar: yuqorida sanab o„tilgan xonalar guruhlarini
yagona karkasga birlashtiruvchi galereya, foye, xoll va yo„laklar;
- vertikal kommunikatsiyalar: zinapoya, pandus, lift, eskalatorlar.
MUNDARIJA - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti...

130
6.3.
Mehmonxona binolarining hajmiy-rejaliy yechimi…........................... 58
6.4.
Mehmonxona binolarining konstruktiv yechimlari…............................ 61
VII bob. BANK BINOLARI VA KOMPLEKSLARI…...................................... 63
7.1.
Bank binolari shakllanishining tarixiy shart-sharoitlari…..................... 63
7.2.
Bank binolarining klassifikatsiyasi….................................................... 66
7.3.
Bank binolari yer uchastkalari…............................................................ 66
7.4.
Hajmiy-rejaliy yechim…....................................................................... 67
7.5.
Bank binosining funksional bloklari….................................................. 68
VIII bob. SPORT INSHOOTLARI…................................................................... 73
8.1.
Sport inshootlarining klassifikatsiyasi…............................................... 73
8.2.
Yopiq sport inshootlarining hajmiy-rejaliy yechimi…........................
76
8.3.
Inshootlarda va tomoshabinlar uchun qurilmalardagi
yong„in xavfsizligi bo„yicha talablar…..................................................
78
IX bob.
TOMOSHALAR KO„RSATISHGA MO„LJALLANGAN BINOLAR…
79
9.1.
Kinoteatr binolari……………………………………………………... 81
9.2.
Teatr binolari…...................................................................................... 84
9.3.
Sirk binolari…........................................................................................ 93
9.4.
Klub binolari…...................................................................................... 94
X bob.
MUZEY VA KO„RGAZMA ZALLARI BINOLARI…....................... 98
10.1.
Umumiy holatlar…................................................................................ 98
10.2.
Shaharsozlik yechimi…......................................................................... 99
10.3.
Muzeylar faoliyatining asosiy turlari…................................................. 102
10.4.
Hajmiy-rejaliy yechim…....................................................................... 104
10.5.
Muzeyning ichki bo„shlig„ini tashkil etilishi…..................................... 105
10.6.
Konstruktiv yechim…............................................................................ 111
10.7.
Ko„rgazma zallari…............................................................................... 112
XI bob. UMUMIY OVQATLANISH KORXONALARINING
BINOLARI….........................................................................................
114
11.1.
Umumiy ovqatlanish korxonalari klassifikatsiyasi…............................ 114
11.2.
Umumiy ovqatlanish korxonalarini joylashtirishga
qo„yilgan talablar…................................................................................
115
11.3.
Hajmiy-rejali yechim….......................................................................... 115
11.4.
Kompozitsion sxemalar…...................................................................... 122
Illyustratsiyalar………………………………………………………... 131
Yo„lakli. Zalli - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti...

19
Yo„lkali-xalqasimon. Pavilonli.
Yacheykali-zalli.
Anfilada-halqali
.
2.3. Binoning hajmiy-rejali tuzilmasi
Binoning hajmiy-rejali tuzilmasi – bu bosh va yordamchi xonalarni,
ularning tanlangan o„lchamlari va shakllarini yagona butun kompozitsiyaga
birlashtirish tizimidir. Kompozitsion sxemalarning
quyidagi asosiy turlari
mavjud:
Ixcham
sxema
xonalar
guruhlanishining
zalli,
atriumli
va
kombinatsiyalashgan sxemalari asosida tuziladi.
Chiziqli sxema tarkibiga xonalar guruhlanishining yo„lakli, galereyali va
anifadali sxemalari kiradi.
Ajratilgan sxema xonalar guruhlanishining pavilonli sxemasi asosida tashkil
etiladi.
20
2.4. Binoning konstruktiv tuzilmasi
Binoning konstruktiv tuzilmasi – binoda aniq vazifalarni bajaruvchi o„zaro
bog„langan konstruktiv elementlar (poydevor, devor, orayopma, tom va boshq.)
jamlanmasi.
Konstruksiyalar binoda ikki vazifani bajaradilar:
ular binoga tushadigan
barcha yuklamalarni (konstruksiyalarning o„zini, uskunalar va odamlar
og„irligini) va tashqi ta‟sirlarni (shamol, seysmik tebranishlar va boshq.)
deformatsiyasiz va buzilishlarsiz ko„tarishi, shuningdek xonalarni sovuqdan,
jaziramadan, yog„inlardan, shovqin va boshqa kuch bilan bog„liq bo„lmagan
noqulay ta‟sirlardan himoya qilishlari lozim.
Shunday qilib, binolar
konstruksiyasi
ko‘tarib turuvchi va
to‘suvchi funksiyalarni bajaradi. Bunda ushbu
funksiyalarning birlashishi yoki konstruksiyalarning ko„tarib turuvchi va
to„suvchi toifalarga ajratilishi bo„lishi mumkin.
Jamoat binolari uchun turli konstruktiv sxemalar qo„llaniladi:
temir beton
yoki po„lat vertikal va gorizontal bog„lovchi elementli to„liq karkasdan iborat
sxemalar, ko„tarib turuvchi bo„ylama yoki ko„ndalang devorli to„liq bo„lmagan
karkasli sxemalar.
To„suvchi konstruksiya
Ko„tarib
turuvchi
konstruksiya
Qoplama turi
Devorlar
Bog„lovchi
Yassi qoplama
Osma panellar
Romli
Fazoviy qoplama
Monolit to„siqlar
Qayishqoq (egiluvchan)
qavatli
Tarkibli qoplama
Konstruktiv funksiya
Konstruktiv konstruksiya
Konstruktiv shakl
Tarixdan ma‟lumki, arxitektura doimo texnika va texnologiyalar
rivojlanishiga bog„liq bo„lib kelgan. “Zamonaviy texnika bizning arxitekturaga
chuqur ta‟sir ko„rsatdi. Zamonaviy texnika va texnologiyalarsiz osmono„par
binolar, Bauxauzning g„oyaviy yo„nalishlari, geodezik gumbaz, ommaviy tarzda
ishlab chiqariladigan elementlardan yig„ilgan binolar bo„lmas edi”. Biroq,
ta‟kidlash zarurki,
izlanishlar davom etmoqda, shu sababdan zamonaviy
sharoitlardagi
konstruktiv sxemalar va
elementlarning
rang-barangligi,
shuningdek turli ilg„or, doimiy ravishda
takomillashib borayotgan
texnologiyalarning
mavjudligi
jamoat
binolarining
arxitekturaviy
konstruksiyalarini alohida mavzu sifatida ko„rilishi taqozo etadi.
Kompozitsion sxemalar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish...

125
56. Birinchi stadionning o„lchamlari va shakli qanday bo„lgan?
57. O„lchamlariga ko„ra stadionlar qanday turlarga bo„linadi?
58. Bosh rejada stadion qanday asosiy qismlarga bo„linadi?
59. Amaldagi stadionlarni loyihalash me‟yorlarida qanday tavsiyalar
berilgan?
60. Zamonaviy stadionlarda bir yarusli tribunalarga nisbatan ikki qavatli
tribunalarni qo„llash odat tusiga kirmoqda. Nima uchun?
61. Yopiq sport suv havzalariga qanday talablar qo„yiladi?
62. Sport inshootlarining yordamchi xonalariga qanday talablar qo„yiladi.
63. Yopiq bozorning o„ziga xos tomonlarini ochib bering.
64. Yopiq bozorlar xizmat ko„rsatish radiusi qanday bo„lishi kerak? Nima
uchun?
65. Bozor interyerida qanday ranglardan foydalanish kerak? Nima uchun?
66. Savdo markazlariga qanday talablar qo„yiladi?
67. Savdo markazlari uchun qanday hajmiy-rejaviy qurilmalar
xarakterlidir?
68. Umumiy ovqatlanish muassasalariga qanday talablar qo„yiladi?
69. Umumiy ovqatlanish muassasalari interyerida nimalar hisobga
olinishi zarur.
70. Boshqarma muassasalar turlarini ko„rsating.
Funksiya – xonalar, inshootning bajaradigan vazifasi yoki qanday vazifani 
bajarishga mo„ljallanganligi. 
Sokol

128
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR RO„YXATI
1. Karimov I.A. O„zbekiston XXI asrga intilmoqda. – T., “O„zbekiston”, 2000 y.
2. “Ta‟lim to„g„risida”O„zbekiston Respublikasining qonuni.-T., 1997 yil 29
avgust.
3. “Нормативные документы по реформированию системы высшего
образование Республики Узбекистан”. Ташкент, 1998 г.
4. Бархин Б.Г. Методика архитектурное проектирование. Москва 1993 г.
5. Гельфонд А.Л. «Архитектурное проектирование общественных зданий и
сооружений» М. 2006 г.
6. Голубева Г.Е. “Гаражи” М. 1986 г.
7. Змеул С.Г., Махенко Б.А. “Архитектурное
типология зданий и
сооружений” Москва, 2001 г.
8. Inogomov B.I “Zamonaviy bino va inshootlarni loyihalash”
Toshkent, 2010 y.,
o„quv qo„llanma.
9. Лупева Т.П., Кодыш Э.Н. “Гаражи-стоянки для лехковых автомобилей”
М. 1988 г.
10.
Маклакова Т.Г., Наносова С.М., Шараненко В.Г. “Проектирование
жилых и общественных зданий” Москва, Высшая школа 1998 г.
11. Нойферт.П., «Строительное проектирование», Справочник, М.
«Архитектура-С», 2010 г.
12. Степано В.И. «Школьные здания». М. 1985 г.
13. Тосунова М.И. «Архитектурное проектирование» Москва,
Высшая
школа. 1983 г.
14. Ubaydullayev X.M., Inagamova M.M. «Turar joy va jamoat binolarini
loyihalashning tipologik asoslari», Toshkent, 2009 y.
15. Убайдуллаев Х.М., Махмудов В.М. «Методика архитектурного
проектирования», Ташкент., 2010 г.
16. Ubaydullayev X.M, Xidoyatov T.A, Abduraxmanov Y.I, G.I. Korobovstev,
Mansurov Ya.M “Arxitekturaviy loyihalash” Toshkent, 2012 y., o„quv
qo„llanma.
17. QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun‟iy yoritish”.
18. QMQ 2.01.03-96 “Zilzilaviy hududlarda qurilish”.
19.
ShNK 2.01.02-04 “Bino va inshootlarni yong„in xavsizligi”.
20. ШНК 4.13.05-06 “Многопрофильные больницы”.
21. ШНК 4,13,06-06 “Амбулаторно – поликлинические учреждения”.
22.
ШНК 4,13,07-06 “Детские больница”.
23. Хидоятов Т.А., Кадирова С.А., Магомедова Ф.Х. “Архитектура
общеобразовательных школ Узбекистана”. Ташкент 2005 г.
24. ШНК 4,13,41-06 “Предприятия торговли и общественного питания”
Ташкент 2006 г.
A s daminov, B. S. Salimov - bet 75

114
23-MASHG’ULOT
XORDALILAR TIPI -CHORDATA
UMURQALILAR TIPI -VERTEBRATA
QUSHLAR SINFI -AVES
VAKIL - KUK KAPTAR - COLUMBA LIVIA
Darsning
maqsadi:
Kuk
kaptar
misolida
qushlarnining
morfofiziologik
tuzilishini,
uchishga
moslanish
xususiyatlarini
o’rganish.
Kerakli jihozlar:
Kaptar po’stagi, skeleti, aloxida patlar, ichki
organlariga doir preparat, tuxum, penset, lupa rangli jadvallar.
Vazifa
1). Qushlarning tuzilishini o’rganish, ularda sudralib yuruvchilarga xos
bo’lgan belgilarni topish skelitini chizish.
2). Kaptar (Columbia livia) ni skeletini o’rgshanish. Skeletida
uchishga moslashganlik belgilarini topish.
3). Qushlarni ichki tuzilishini o’rganish va rasmini chizish.
4). Kafedradagi qushlar kolleksiyasi bilan tanishib chiqish.
Tashqi tuzilishi
: Kaptar tashqi tomondan bosh, bo’yin, tana va oyoq
qismlaridan tashkil topgan. U ustki tomondan pat bilan qoplangan. Pat
tuzilishiga va funksiyasiga ko’ra qoplovchi va kontur patlariga ajratiladi.
Kontur patlarining o’zi esa katta va kichik qoquv patlariga bo’linadi.
Kontur patlarning tagida mayda parsimon patlar joylashagan. Kontur
patlarda pat tanasi tashqi yelpig’ich, pat o’ki, kalam uchi, qalam uchi
teshigi , pat qalpoqchalaridan tashkil topgan. Qushlarning patlari juda
yengil, pishiq va havo bilan issikliqni yomon o’tkazadigan, osonlikga
xo’l bo’lmaydigan qoplagichdir. Qushlarning patlari bir yilda bir yoki
ikki marta to’kiladi, qisman yoki to’liq tulash bilan yangilanadi.
Zararli hashoratlar - A s daminov, B. S. Salimov

Zararli hashoratlar .
Bukalar. Bukalar yashash joyiga qarab bir necha xil
bo‘ladi. Jumladan oshqozon bukalari, teri osti bukalari va hakozo. Ikki qanotli
hashoratlarning bunday lichinkalari parazitlik yo‘li bilan hayot kechiradi.
Otlarning oshqozon bo‘kasi – Gastrophilus intestinalis . Voyaga etgan
urg‘ochi bukalar tuxumlarini ot va eshaklarni oyoqlariga qo‘yadilar. Tuxumlaridan
chiqqan lichinkalar kuchli qichish paydo qiladi. Otlar qichigan joylarini tishlari
bilan qashlagan vaqtda og‘iz bo‘shlig‘iga o‘tib, qizilungach orqali oshqozoniga
tushadi. Oshqozonda (9 oy davomida) bir necha marta tullab, o‘sadi. (1 mm.dan 20
mm.gacha). taraqqiyotining keyingi bosqichida oshqozondan ichakka o‘tib, hayvon
tezagi bilan tashqi muhitga tushadi.
Tuproq va gunda g‘umbakka aylanadi. Bir oydan keyin g‘umbakdan qanotli
hashorat paydo buladi. U bir oyga yaqin yashaydi. Otlarning oshqozon bukalari
tomonidan chaqiriladigan kasallik gastrofilyoz deyiladi.
Teri osti bukalari –Hypodermatidae: - qoramol bo‘kasi Hypoderma bovis
ning uzunligi 14 mm, tanasi qoramtir sarg‘ish tuklar bilan qoplangan. Urg‘ochi
bukalar yozda asosan yirik shoxli hayvonlarning oyog‘idagi junlarga bir necha
yuzta tuxum qo‘yadi. Tuxumdan chiqqan lichinkalar teri ostiga yorib kirib asta–
sekin hayvonlarning elka, miya kanaliga o‘tadi.
44-rasm. Qoramol teri osti bukasi-giphodema bovis ning tarqqiyoti.
U joyda 2–3 oy parazitlik qiladi, so‘ngra teri ostiga qaytib chiqadi, ikki
marta tulab terida shish hosil qiladi, terini teshib nafas oladi. So‘ngra teri ostidan
tuproqqa tushib g‘umbakka aylanadi. G‘umbakdan 3–5 hafta ichida imago chiqadi.
Imago atigi bir necha hafta yashaydi. Teri osti bukasi gipadermatoz kasalligini
81
qo‘zg‘atadi, bu kasallikdan hayvonlarning mahsuldorligi, terini sifati pasayib
ketadi.
Nafas olish organlari - A s daminov, B. S. Salimov

113
umurtqalarining ostida joylashgan. Tuxum yo’lining
oldingi uchi tana
bo’shligiga, keyingi uchi esa kloakaga ochiladi.
Urug’langan tuxumda oq moddaning yo’qligi qushlar tuxumidan
farqini ko’rsatadi. Tuxumda qattiq pustloq bo’lmay,
terisimon parda
bilan qoplangan. Urug’lanishi ichki.
Sistematikasi:
Hozirgi zamon sudralib yuruvchilari 4 turkumga
bo’linadi:
1.
Xartumboshlilar
turkumi asosan eng qadimgi, ko’pchiligi o’lib
ketgan vakillarni o’z ichiga oladi. Xozirda faqat Yangi Zelandiya
va unga yaqin orollarda tarqalgan bitta tur Gatteriya saqlangan.
2. Tangachalilar turkumi. Tangachalilar hozirgi
sudralib yuruvchilar
ichida eng ko’p sonli gurux bo’lib hisoblanadi.
Bu turkum 3 kenja turkumga bo’linadi.
a) Kaltakesaklar. b) Ilonlar. v) Xamilionlar.
3.Toshbaqalar turkumi.
4.Timsoqlar turkumi.
NAZORAT SAVOLLARI.
1
Sudralib yuruvchilarning teri qoplami qanday tuzilgan?
2 Reptiliyalarning nerv sistemasi qanday tuzilgan?
3 Sudralib yuruvchilarning nafas olish organi bo’lib nima xizmat qiladi?
4 Tez kaltakesakning ovqat hazm qilish sistemasini tushuntirib bering.
5 Sudralib yuruvchilar sinfining ko’payishi va rivojlanishini aytib
bering.
6 Sudralib yuruvchilarning sistematikasini ayting.
Kataliz nazariyalari. Fermentativ kataliz Reja - bet 8

|
Kataliz nazariyalari. Fermentativ kataliz Reja
|
bet | 8/8 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 29,88 Kb. | | #260006 |
Bog'liq Kataliz maruzaTajribada ancha tasdiq topgan ko’pchilik e’tirof qilgan nazariyalardan biri A.A Balandinning multplet nazariyasidir. Bu nazariyaga ko’ra, adsorbstion aktiv markazlarning ma’lum sondagi (dunlet, treplet mul’plet) guruҳi katalitik markazlarni hosil qiladi. Birdan ortiq markazlarga tortilgan moekula kuchli deformastiyaga uchraydi. Bu nazariyaga muvofiq ikki xil muvofiqlar bo’lishi kerak; geometrik va energiyaviy muvofiqlik bo’lishi kerak. Agar kristal to’zumidagi katalizatorlarda boradigan reakstiyalarni A.A.Balandin nazariyasi yaxshi izoxlasa, kristal oldi, amorf tuzilishdagi katalizatordagi jarayonlarni N.I.Kobozevning aktiv ansambllar nazariyasi bir muncha to’laroq tushuntiradi. Agar kristal to’zumidagi katalizatorlarda boradigan reakstiyalarni A.A.Balandin nazariyasi yaxshi izoxlasa, kristal oldi, amorf tuzilishdagi katalizatordagi jarayonlarni N.I.Kobozevning aktiv ansambllar nazariyasi bir muncha to’laroq tushuntiradi. N.I.Kobozev fikricha, aktiv markazlarning tabiatini kristal holat bilan boғlash noto’g’ri. Yoyuvchiga yoyilgan katalizator misolida katalitik aktivlik yoyuvchidagi katalizator miqdoriga ekstemal boғliqligini ko’rsatdi vabu nazariyaga ko’ra aktiv markazlar ma’lum miqdordagi bir qancha atomlar ansambilidan iborat bo’ladi. Ansambl bir xil qancha atomlardan (faqat katalizator atomlaridan) yoki har xil atomlardan (faqat katalizator atomlaridan) yoki har xil atomlardan iborat bo’lishi mumkin. Yana S.Z.Roninskiy va F.F.Volkenshteynlar tomonidan ishlab chiqilgan katalizning elektron nazariyasini va N.N.Semenov, V.Voevodskiylar tomonidan ilgari surilgan katalizning radikal nazariyalarini keltirish mumkin. Bu nazariyalar tajriba ma’lumotlari bilan boyib tiklanish davrini kechirmoqda. Katalizator – reaksiyaga qoʻshilganda reaksiya tezligini oshirib, oʻzi sarfanmay qoladigan modda. Katalizatorlar reaksiyaning faollanish energiyasini kamaytirish yoki reaksiya mexanizmini oʻzgartirish orqali reaksiya tezligini oshiradi.
|
| |
Binoga kirish xonalari guruhi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura...

28
Ustki kiyim-bosh garderoblari uchun minimal masofalar quyidagicha qabul
qilinadi:
- baryer oldidagi bo„shliq – 3-4 metr;
- baryerdan ilgichlargacha – 0,8-1,0 metr;
- ilgichlar o„qlari orasidagi masofa: o„ziga o„zi xizmat ko„rsatishda – 1,6 m;
garderobchilar xizmat ko„rsatganida – 1,2 m;
- ilgichlarning chekka qatori va devor yoki pardevor o„rtasidagi masofa: o„ziga
o„zi xizmat ko„rsatishda – 1,3 m; garderobchilar xizmat ko„rsatganida – 0,9 m;
- konsolli-buriluvchi ilgichlarning turtib chiqqan qismlari yoki kiyim-bosh
saqlanadigan shkaflar orasidagi masofa, shuningdek shu kabi ilgichlar va
shkaflarning turtib chiqqan qismlari orasidagi masofa: o„ziga o„zi xizmat
ko„rsatishda – 1,0 m; garderobchilar xizmat ko„rsatganida – 0,6 m. Vestibyulning
rejaviy yechimiga bog„liq ravishda gardebxonalar joylashtirishining turlicha
sxemalari qo„llaniladi:
- yon tomonli (bir yoki ikki taraflama);
- ichkariga chuqurlashtirilgan;
- perimetr bo„yicha;
- orolli shaklda.
Sxemani tanlashda, birinchi navbatda, garderobxonadan chiqib kelayotgan
odamlar oqimi kesishmasligi nazarda tutiladi. Garderobxonalari bo„lgan
vestibyullarning maydoni ilgichdagi bir o„ringa 0,18-0,28 m
2
hisobidan qabul
qilinadi. Bunda garderobdagi o„rinlar soni binoning sig„imiga qarab belgilanadi.
2.2. Funksional zonalash, xonalarni guruhlarga ajratish sxemasi

18
Ushbu sxemalarning har birida batafsil to„xtatilib o„tamiz.
Xonalarni guruhlashning
yacheykali sxemasi funksional jarayonlar alohida
kechadigan mustaqil fazoviy yacheykalardan iborat qismlardan tashkil topgan.
Yacheykalar ularni tashqi muhit bilan bog„lovchi umumiy kommunikatsiyaga
ega. Xonalarni guruhlashning
yo‘lakli sxemasi yagona funksional jarayonning
qismlarini o„z ichiga oladi, bu qismlar umumiy chiziqli kommunikatsiya – yo„lak
bilan bog„lanadilar. Xonalarni guruhlashning
anfiladali sxemasi bir-birining
ketida joylashgan va o„zaro umumiy o„tish yo„li bilan bog„langan qator
xonalardan iborat. Xonalarni guruhlashning
zalli sxemasi qismlarga ajratilmagan
katta maydonlarni talab etuvchi funksiyalar uchun yagona bo„shliqni tashkil
etishga asoslangan.
Xonalarni guruhlashning
atriumli sxemasi yopiq ichki hovli –
atrium
atrofida joylashgan va unga chiqadigan xonalardan iborat. Xonalarni
guruhlashning pavilonli sxemasi xonalar yoki ularning guruhlarini alohida
hajmlar – yagona
kompozitsion
yechim
vositasida o„zaro bog„langan
pavilonlarda taqsimlanishiga asoslanadi. Ushbu sxemalar mujassamlikda va
birgalikda qo„llanilishida
kombinatsiyalashgan: yo„lakli-halqali, anfilada-halqali
va shu kabi sxemalar yaratiladi. Xonalarni guruhlashning yuqorida keltirilgan
sxemalari jamoat binosi yoki inshootining turli kompozitsion sxemalarini yaratish
uchun asos bo„lib xizmat qilib, ular vositasida jamoat binosining hajmiy-rejali
tuzilmasi shakllantiriladi.
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti qodirova Surayyo Adilovna - bet 66

126
ME‟MORIY ATAMALARNING IZOHLI LUG„ATI
Ampir – G„arbiy Yevropa arxitekturasidagi so„nggi klassistizm uslubi
(X1X asrning birinchi choragi). Fransiyada Napoleon 1 imperiyasi davrida paydo
bo„lgan; bu uslubga klassik monumental shakllar xos; Qadimgi Rimdagi
dekorativ elementlarga murojaat etiladi. Ba‟zida X1X asrning 20-30 yillaridagi
rus klassistizimining o„ziga xos bo„lgan variantini ham “ampir” deb atashadi.
Ravoq (arka) – devordagi o„yiq yoki ikki ustun oralig„ining egri chiziqli
yopilmasi;
Atrium – Antik Rim turar joy binosidagi yuqoridan yoritiluvchi asosiy xona;
Baza – ustunning quyi qismidagi tayanchi;
Blok – seksiyali metod – uylarni industrial qurishning zamonaviy metodi.
Bunda detallarning komplekti butun uy uchun emas balki uning bir qismi bir
qancha kvartiralarni zinali –liftli tugun bilan birlashtiruvchi ya‟ni blok – seksiya
uchun tayyorlanadi. Turli blok – seksiyalarni kombinastiyalar asosida
birlashtirish orqali murakkab konfiguratsiyali, har xil qavatga ega bo„lgan uylarni
qurish mumkin. Ularni berilgan uchastka sharoitlariga osongina moslashtirish,
ensiz to„rtburchak shaklidagi an‟anaviy uylardan ko„ra ko„proq arxitekturaviy
badiiy sifatlarga ega.
Vitraj – shishadan yasalgan dekorativ kompozitsiya. Gotika soborlardan
inter‟er derazalarda rangli vitrajlar yorug„likni turli ranglarda tovlantirgan.
Zamonaviy arxitekturada “vitraj” so„zi bino tarzining shisha bilan to„liq
qoplanishini anglatadi. (Ko„p hollarda konstruksiyalarda metall panjaralar).
Interyer – binoning ko„rinishi.
Karkas – binoning yuk ko„taruvchi asosi, alohida sterjenlar – tayanchlar
va to„sinlarni bir – birlariga bog„lash natijasida hosil bo„ladi.
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti qodirova Surayyo Adilovna - bet 13

22
Bu o„rinda ta‟kidlash lozimki, bugungi kunda aksariyat hollarda ko„p
qatlamli osma panelli karkasli tizimlar, shuningdek aralash tizimlarning turli –
an‟anaviy va yengil yuqori samarali materiallar jamlanmasidan tarkib topgan
variantlari eng keng tarqalgan konstruksiyalar hisoblanadi. Masalan, ko„tarib
turuvchi ko„ndalang g„isht devorlar osma tashqi devorlar, yig„ma karkas –
monolit orayopmalar bilan birga qo„llanilishi mumkin. Undan tashqari, yuqori
samaradorlikka ega energiya tejovchi tizimlar: shamolatilladigan fasadlar,
tuzilmali oyna, alyuminiy qotishmalari va plastikdan iborat vitraj elementlari ham
keng qo„llanilmoqda. Yangi qurilish va pardozlash materiallarining ko„plab
paydo bo„lishi fasad va umuman bino qiyofasi uchun yangidan-yangi
yechimlardan foydalanish imkoniyatini bermoqda.
Aytish lozimki, aynan noyob va g„ayri oddiy konstruksiya binoning
kompozitsion yechimlarini belgilaydi va uning yakuniy shakllanishiga hal
qiluvchi ta‟sir o„tkazadi. Shu munosabat bilan jamoat binolarining tom qoplamasi
konstruksiyalari alohida e‟tiborga loyiq masala sifatida ko„rilishi lozim. Arklar,
qobiqlar, gumbazlar, pnevmatik qoplamalar faqat shu binoga yoki jamoat
binolarining ma‟lum turiga xos bo„lgan badiiy obraz yaratilishi uchun imkon
yaratadilar.
Karniz - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti...

127
Perspektiva – inson tomonidan ko„rish orqali predmetlarni qabul qilishga
muvofiq tarzda predmetli olamning tasviriy sistemasi (tizimi); arxitekturaviy
chizmalar va tasviriy san‟atda perspektivadan illyuzorli kenglikni qurish uchun
foydalaniladi.
Plastika – xush bichimlilik, inshootga hajmiy – fazoviy formalarning
elimlanishi, fasadning detallashtirilishi.
Portal – 1) binoning arxitekturaviy bezatilgan kirish qismi: 2) sahnani
tomosha zalidan ajratib turuvchi arxitekturaviy to„siq.
Proporstiya – o„lchamlarning muvofiqligi, bir butunlikni tashkil etuvchi
qismlarning bir- biri orasidagi nisbat va ularning butuniga nisbatan aniq bir nisbati.
Ritm – arxitekturaviy inshoot yoki inshoot elementlarining takrorlanishi,
qaytarilishi, ularning fazoviy kenglikda joylashish tarkibi.
Svod – fazoviy kenglikni yopuvchi konstruksiya bo„lib, undan inshoot
oraliq tom yopilmalari yoki tom yopilmalari sifatida foydalanadi. Svod qavariq
egri chiziqli chiziqli formaga (shaklga)ega bo„ladi. Stilindrik, krestsimon,
gumbazli svodlar uchraydi.
Quyoshga qarshi qurilmalar – quyoshdan himoyalovchi fazoviy panjara
tipidagi relefli to„siq (ko„p hollarda betondan tayyorlanadi) bo„lib, u binolarning
derazalariga to„g„ridan – to„g„ri tushadigan quyosh nurlarini to„sishga va
xonalarning isib ketishining oldini olishga mo„ljallanadi. Quyoshdan
himoyalovchi qurilmalar (o„rnatmalar) issiq iqlim sharoitlarida fasadlarni
arxitekturaviy ishlashning bosh elementlaridan biri hisoblanadi.
Textonika – inshootning konstruktiv sistemasiga tegishli yuklar va
tayanchlar orasidagi nisbat bo„lib, u tashkil etilish qonuniyatlarining badiiy
ifodasidir.
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti qodirova Surayyo Adilovna - bet 22

38
V BOB. MAKTAB BINOLARI
5.1. Maktablar klassifikatsiyasi
Vazifasiga bog„liq ravishda maktablar quyidagicha ajratiladi:
- umumta‟lim maktablar va maktab-internatlar;
- bolalarni takomil tayyorlashga mo„ljallangan ixtisoslashgan maktablar va
maktab-internatlar;
- sog„lomlashtirish va sanatoriya-bog„ ko„rinishidagi maktablar;
- jismoniy va aqliy rivojlanishi sust bolalar uchun maxsus maktablar.
Umumta‟lim maktablar tarkibiga
boshlang‘ich, asosiy, o‘rta umumta’lim
maktablari; ayrim predmetlarni chuqur o‘rgatishga ixtisoslashgan o‘rta
umumta’lim maktablari; gimnaziya va litseylar kiradi.
Ta’lim darajasi bo„yicha umumta‟lim maktablarida o„qitishning uchta
bosqichi qo„llaniladi:
-
o‘qitishning I bosqichida 1-4 sinf o„quvchilari tahsil oladilar;
-
o‘qitishning II bosqichida 5-9 sinf o„quvchilari tahsil oladilar;
-
o‘qitishning III bosqichida 9-11 sinf o„quvchilari tahsil oladilar.
Sanitariya
me‟yorlariga
muvofiq
yangidan
qurilayotgan
shahar
maktablarining sig„imi 1000 o„rindan oshmasligi, o„quvchilari soni kam bo„lgan
qishloq maktablarida esa o„qitishning I bosqichi uchun – 80 o„rindan,
o„qitishning I va II bosqichlari uchun – 250 o„rindan, o„qitishning II va III
bosqichlari uchun – 500 o„rindan oshmasligi lozim.
5.2. Maktablar uchastkalari
Umumta‟lim maktablari mikrotumanda shunday joylashtirilishi kerakki,
yashash joyidan maktabgacha masofa 500 metrdan ko„p bo„lmasligi lozim.
Maktab binosi “qizil liniya”dan kamida 25 metr uzoqlikda joylashishi zarur.
Maktab qoshidagi uchastkalar xo„jalik, badantarbiya-sog„lomlashtirish,
o„quv-tajriba, dam olish funksional zonalariga bo„linadi. Badantarbiya-
sog„lomlashtirish zonasiga alohida talablar qo„yiladi: to„p va turli sport
snaryadlarini uloqtirishga mo„ljallangan sport maydonchalari bino derazalaridan
kamida 25 metr uzoqlikda joylashtirilishi va perimetri bo„yicha balandligi 2,5-3
metr bo„lgan to„siqlar bilan o„ralishi lozim; qolgan maydonchalar va bino
derazalari orasidagi masofa 10 metrdan kam bo„lmasligi kerak. Uchastkalar
shunday loyihalashtirilishi kerakki, ularning hududiga o„t o„chirish mashinalari
kirishi va halqa bo„ylab aylanish imkoniyati ta‟minlangan bo„lishi lozim.
Qurilish standartizatsiyasi va unifikatsiyasi

|
Qurilish standartizatsiyasi va unifikatsiyasiBog'liq Jamoat binolari. Qodirova
2.7. Qurilish standartizatsiyasi va unifikatsiyasi
Binolarnng qurilishi industrial metodlar bilan, ya‟ni industrial opalubkada
tayyorlangan yig„ma elementlar yoki monolit konstruksiyalar qurilish
maydonchasida olib boriladi. Shu nuqtai nazardan olib qaralganda
loyihalashtirishda binolar va ularning elementlari parametrlari maksimal darajada
unifikatsiyalashgan bo„lishi lozim.
Unifikatsiya – binolar va ularning elementlari parametrlari miqdorini ular
orasidagi funksionallik nuqtai nazaridan asoslanmagan farqlanishlarni ilmiy
asoslangan yo„l bilan qisqartirilishi. Unifikatsiya bir tipdagi buyumlarni – blok,
orayopma plitalalari, yig„ma kashaklar, shuningdek deraza va eshik bloklari,
deraza tokchalari taxtalari va shu kabilarni turli vazifalar uchun mo„ljallangan
binolarda qo„llash imkonini beradi.
Buyumlarni geometrik o„lchamlari unifikatsiyasining asosi bo„lib
qurilishdagi o„lchamlarning modulli koordinatsiyasi xizmat qiladi. Modul -
o„lchamlar koordinatsiyasi maqsadida qabul qilingan shartli birlik. Asosiy modul
qilib 100 mm ga teng uzunlik qabul qilingan bo„lib, binoning barcha o„lchamlari
shu modulning karralik miqdorlarida belgilanadi. Yiriklashtirilgan modul asosiy
modulning butun songa ko„paytirilgan kattaliliga teng bo„lib, yiriklashtirilgan
modullarning 300 mm, 600 mm, 1200 mm, 1500 mm, 3000 mm va 6000 mm ga
teng amaliyotda qo„llanishi uchun qulay qatori belgilangan. Yiriklashtirilgan
modullar asosiy me‟moriy-rejali parametrlarning – orayopmalar oraliqlari,
devorlararo qadamlar, qavatlar balandligi, oraliqlar kattaligi va shu kabilarning
o„lchamlarini belgilashda ishlatiladi. Keng miqyosda qo„llash uchun eng takomil
va iqtisodiy nuqtai nazardan samarali bo„lgan konstruktiv elementlarni tanlash
maqsadida ularning turlariga qarab guruhlash, ya‟ni tipiklashtirish usulidan
foydalaniladi.
Bino
va
inshootlar
elementlarini
unifikatsiyalashtirish,
standartlashtirish va tikilashtirish asosida katalog, davlat standartlari,
rejalashtirish elementlarining normallari kabi bir qator hujjatlar tuziladi.
|
| |
Keys-stadi – - Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda...

|
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|
bet | 5/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 11,75 Kb. | | #132093 |
Bog'liq Mavzu Ta\'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin t-hozir.orgKeys-stadi –
1) ta’lim oluvchilarni o’rganilayotgan muammoni ifodalash hamda uning maqsadga muvofiq yechimi variantlarini izlashga yo’naltiradigan aniq real yoki sun’iy ravishda yaratilgan vaziyatning muammoli-vaziyatli tahlil etilishiga asoslanadigan ta’lim metodidir.
2) ta’lim, axborot-kommunikatsiya, boshqaruv na boshqa sohalarni o’rgatishda qo’yilgan ta’lim maqsadini amalga oshirish va keysda bayon qilingan amaliy muammoli vaziyatni hal qilish jarayonida oldindan belgilangan (bashorat qilinadigan) o’quv natijalariga kafolatli erishishni vositali tarzda ta’minlaydigan, bir tartibga keltirilgan optimal usullar va vositalar majmuidan iborat bo’lgan ta’lim texnologiyasidir.
Keys-stadining mohiyati shundan iboratki, ko’rib chiqilayotgai muammoli vaziyat bo’yicha maslahatchilar rolini bajarishi kerak bo’lgan tinglovchilarga quyidagilar taklif qilinadi:
keysda bayon qilinganida ayni bir paytda tashkiliy hayotdagi tipik amaliy muammoni aks ettiradigan va amaliyotda ushbu muammoning hal etilishida o’zlashtirilishi va qo’llanilishi lozim bo’ladigan muayyan bilimlar majmuini dolzarblashtiradigan vaziyatni idrok etish va tahlildan o’tkazish;
muammoli vaziyatni maqsadga muvofiq tarzda hal etadigan usullar va vositalarni izlash;
taklif etilgan muqobil jihat(alternativ)larni baholash va ular orasidan qo’yilgan muammoga nisbatan eng qulay variantini tanlash;
tanlangan muqobil usul (alternativ)ni amalga oshirish bo’yicha aniq; yechimni butun tafsilotlari bilan ishlab chiqish.
http://hozir.org
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|
Mahsulotlarni qabul qilish va saqlash xonalari

122
Sovutish kameralarini yagona blok ko„rinishida, balandligi 1,6-1,9 metr
bo„lgan tambur orqali kiradigan qilib joylashtirish lozim.
Sovutiladigan kameralarning rejadagi o„lchamlari 2,2x2,4 metrdan,
balandligi esa – 2,7 metrdan kam bo„lmasligi kerak. Ularni qozonxona, boyler,
dushxonalar va harorati hamda namligi yuqori bo„lgan boshqa xonalar yonida,
ostida va ustida joylashtirishga yo„l qo„yilmaydi. Sovutish kameralari ovqatlanish
zalidagi o„rinlar soni 300 dan ortiq bo„lgan umumiy ovqatlanish korxonalari
uchun loyihalashtiriladi. Sig„imi kamroq restoran, kafe va oshxonalarda katta
sovutgichlar qo„llaniladi.
Ovqat chiqindilari uchun sovutish kamerasi birinchi qavatda, chiqish
tamburi tashqariga va yo„lakka qaratilgan holda loyihalashtiriladi. Qishloq
joylarda bunday sovutish kamerasi xo„jalik zonasida ham joylashtirilishi
mumkin. Ma‟muriy-maishiy xonalarni boshqa xonalardan alohida qilib
joylashtirish lozim, bunda boshqa funksional vazifali xonalar bilan qulay
bog„liqlikni ta‟minlashga e‟tibor qaratish kerak. Xodimlar uchun kirish yo„lini
xo„randalar kirish yo„lidan, shuningdek yuk tushirish zonasidan alohida qilib
loyihalashtirish zarur. Xodimlar uchun zinapoyalar xo„randalarni evakuastiya
qilishda foydalanishni hisobga olgan holda joylashtiriladi.
Ta’lim jarayonida hayotiy vaziyatdan foydalanishning dolzarbligi

|
Ta’lim jarayonida hayotiy vaziyatdan foydalanishning dolzarbligi
|
bet | 4/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 11,75 Kb. | | #132093 |
Bog'liq Mavzu Ta\'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin t-hozir.orgTa’lim jarayonida hayotiy vaziyatdan foydalanishning dolzarbligi:
Keys-stadi ta’lim metodini turli holatlarni o’rganishda qo’llash – hayotdan olingan odatdagi vaziyatlarni o’rganishni tashkil etish yoki sun’iy yaratilgan vaziyatlarga asoslangan holda ta’lim oluvchilardan tegishli muammolarning maqsadga muvofiq yechimlarini izlashni talab qilishga qaratilgan ta’lim jarayonidan iborat.
Bu metod ta’lim oluvchilarga mavzuga tegishli hayotiy vaziyatni tashxis qilish, farazlarni ifodalash, muammolarni aniqlash, qo’shimcha axborotlarni yig’ish, farazlarga aniqlik kiritish va muammolarni echish hamda ularni bajarishning aniq bosqichlarini loyihalash bo’yicha amaliy faoliyatlarini modellashtirish imkonini beradi.
Muayyan hayotiy vaziyatlarga bag’ishlangan keyslardan foydalanish ta’lim jarayonini haqiqiy hayot bilan bog’laydi. Keysni ko’rib chiqishda ta’lim oluvchilar ta’lim olish jarayonini yaratadilar. Shu jarayondagi o’zaro harakatda ularning haqiqiy fikr almashish holatlari kelib chiqadi. Keys ta’lim oluvchilarga tahlil qilish, qiyoslash yo’llarini qidirish va muammoni echish erkinligini beradi.
Keys-stadi ta’lim metodiga doir ayrim asosiy tushunchalar ta’rifi:
“Keys” va “keys-stadi” tushunchalarining ma’no-mazmuni ko’p qirrali bo’lib, shunga ko’ra quyida ularning asosiy xususiyatlarini to’liqroq aks ettirish maqsadida ko’p variantli ta’riflari berildi.
Keys –
1) ta’lim oluvchilarning ma’lum maqsadlardagi hayotiy vazifalarni bajarishlari bo’yicha vaziyatning bayoni, uni tushunish va baholashga imkon beradigan hamda muammoni ifodalash uchun, uning maqsadga muvofiq yechimini izlashlari uchun kerak materiallar to’plami;
2) belgilangan mavzu yoki muammo va uning yechimiga doir qo’shimcha axborotlar, audio, video, elektron tashuvchilar, o’quv-uslubiy materiallar yig’indisi;
3) muammoni hal qilish bo’yicha amalga oshirilgan ishlar, ularning natijalari na xulosalar.
|
| |
Interfaol grafik organayzerlar - Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini...

|
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|
bet | 3/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 11,75 Kb. | | #132093 |
Bog'liq Mavzu Ta\'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin t-hozir.orgInterfaol grafik organayzerlar: “Baliq skeleti”, “BBB”, “Konsteptual jadval”, “Venn diagrammasi”, “T-jadval”, “Insert”, “Klaster”, “Nima uchun?”, “Qanday?” va b. Interfaol grafik organayzerlarni ajratishda bunday mashg’ulotlarda asosiy fikrlar turli grafik shakllarda yozma ko’rinishda ifodalanishiga asoslaniladi. Aslida bu grafik organayzerlar bilan ishlash ham ko’proq jihatdan interfaol ta’lim metodlariga tegishli bo’lib, ularning orasida boshqa farqlar yo’q.
Interfaol ta’lim metodlarini ko’pincha turli shakllardagi o’quv mashg’ulotlari texnologiyalari bilan bir vaqtda qo’llanmokda. Bu metodlarni qo’llash mashg’ulot ishtirokchilarining faolliklarini oshirib, ta’lim samaradorligini yaxshilashga xizmat qiladi.
Shu munosabat bilan yuqoridagi tasnif bo’yicha hozirgi ayrim interfaol ta’lim metodlarining turli shakllardagi o’quv mashg’ulotlari texnologiyalari bilan qo’llash uchun qulayligi shartli ravishda quyidagi 8-jadvalda keltirildi.
Bu jadvaldagi ayrim interfaol ta’lim metodlarining turli shakllardagi o’quv mashg’ulotlari texnologiyalari bilan qo’llash uchun qulayligi bir muncha shartli va aslida muayyan o’quv mashg’ulotlari texnologiyalari bilan boshqa yana ko’p interfaol metodlarni aniq maqsadlar yo’lida qo’llash mumkin ekanligini alohida ta’kidlash zarur.
Keys stadi metodi.
Bu metodning nomi inglizcha “case-study” so’zlaridan olingan. Bunda “case” – yashik, quti, gilof, jild, “study” – o’rganish, tadqiq qilish, ilm bilan shug’ullanish, o’quv fani, saboq olish, o’qish ma’nolarini bildiradi. Bu metod haqida inglizcha aytiladigan “case – true life”, ya’ni “keys – haqiqiy hayot” iborasiga ko’ra keys – real hayotning «bir parchasidir». Shunga ko’ra bu metodni “amaliy holatlarni o’qitish metodi” deb ham ataladi.
Keys-stadi metodi bo’yicha o’rganilayotgan har bir muammo yoki mavzu yuzasidan amalga oshiriladigan ishlar rejasi, ularni bajarish tafsiloti, natijalar va xulosalar yig’indisi alohida keysni tashkil qiladi. Bu metod ta’lim jarayonida hayotiy vaziyatlardan foydalanishga qaratilgan. Bu esa, hozirgi kunlarda ta’lim sohasidagi dolzarb bo’lgan muammolardan hisoblanadi. Ushbu muammoni hal qilish imkonini berishi bu metodning alohida ahamiyatga ega ekanligini ko’rsatib turibdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi - bet 2

|
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|
bet | 2/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 11,75 Kb. | | #132093 |
Bog'liq Mavzu Ta\'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin t-hozir.orgInterfaol metodlar deganda – ta’lim oluvchilarni faollashtiruvchi va mustaqil fikrlashga undovchi, ta’lim jarayonining markazida ta’lim oluvchi bo’lgan metodlar tushuniladi. Bu metodlar qo’llanilganda ta’lim beruvchi ta’lim oluvchini faol ishtirok etishga chorlaydi. Ta’lim oluvchi butun jarayon davomida ishtirok etadi. Ta’lim oluvchi markazda bo’lgan yondashuvning foydali jihatlari quyidagilarda namoyon bo’ladi:
ta’lim samarasi yuqoriroqbo’lgan o’qish-o’rganish;
ta’lim oluvchining yuqori darajada rag’batlantirilishi;
ilgari orttirilgan bilimlarning ham e’tiborga olinishi;
ta’lim jarayoni ta’lim oluvchining maqsad va extiyojlariga muvofiqlashtirilishi;
ta’lim oluvchining tashabbuskorligi va mas’uliyatining qo’llab-quvvatlanishi;
amalda bajarish orqali o’rganilishi;
Shunday qilib, fanlarni o’qitish jarayonida interfaol metodlardan foydalanish o’ziga xos xususiyatga ega. Ta’lim amaliyotida foydalanilayotgan har bir interfaol metodni sinchiklab o’rganish va amalda qo’llash o’quvchi-talabalarning fikrlashini kengaytiradi hamda muammoning to’g’ri echimini topishlariga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. O’quvchi-talabalarning ijodkorligini va faolligini oshiradi. Turli xil nazariy va amaliy muammolar interfaol metodlar orqali tahlil etilganda o’quvchi-talabalarning bilim, ko’nikma, malakalari kengayishi va chuqurlashishiga erishiladi.
Yuqorida aytilganlardan interfaol ta’lim metodlarini tegishlicha tahlil qilish va shu asosda ularni tasniflash zarurati ma’lum bo’ladi. Quyida ushbu masala yuzasidan umumiy mulohazalarni keltiramiz.
Bu metodlarni tasniflashda ularni interfaol metodlar, interfaol ta’lim strategiyalari, interfaol grafik organayzerlarga ajratish mumkin.
Hozirgi kunda eng ommaviy interfaol ta’lim metodlari quyidagilar sanaladi:
Interfaol metodlar: “Keys-stadi” (yoki “O’quv keyslari”), “Blist-so’rov”, “Modellashtirish”, “Ijodiy ish”, “Muammoli ta’lim” va b.
Interfaol ta’lim strategiyalari.“Aqliy hujum”, “Bumerang”, “Galereya”, “Zig-zag”, “Zinama-zina”, “Muzyorar”, “Rotastiya”, “Yumaloqlangan qor” va k. Interfaol ta’lim metodlari tarkibidan interfaol ta’lim strategiyalarini ajratishda guruh ishini tashkil qilishga yondashuv ma’lum ma’noda strategikyondashuvga qiyoslanishiga asoslaniladi. Aslida bu strategiyalar ham ko’proq jihatdan interfaol ta’lim metodlariga tegishli bo’lib, ularning orasida boshqa farqlar yo’q.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Ta'limning interfaol metodlari. Strategiyalari va o’yin texnalogiyalarini qo’llash. Ta’limda keys texnalogiyasi
|