Avariya uchun ko'plab nazariyalar

Avariya uchun ko'plab nazariyalar
Ko'plab omillar nazariyasi
Manuel (1997). Domino nazariyasi ham sodda, deb hisoblaydi. U muddatini taklif, xavfli qilmish ham bartaraf etiladi. ; Xavfsizlik siyosati, standartlar va tartib sohasida kam tegishli emas - U avariya nima uchun ota-lishlaridan deb taklif va mas'uliyat tizimi notekis amalga oshirish. Manuel ishchi nazariyasi nima uchun turli nazariyalarni ralli harakat qiladi. Uning yondashuv, shuningdek, quyidagi g'oyalarni ba'zi o'z ichiga oladi.
avtomobil, ommaviy axborot vositalari, odamlar va boshqarish (brower, 1990): juda ko'p nazariyalar Bo'ron halokatiga sabab omillar vakillik qilish uchun M to'rt omillar foydalanadi. Mashina asboblarni, uskunalar yoki voqea sodir sababini hissa vositalari anglatadi. Media bunday yurish yuzasi yoki ob-havo sharoiti sifatida halokatiga, atrofdagi ekologik sharoitlar o'z ichiga oladi. Bir kishi voqea hissa odamlar va inson omillar bilan shug'ullanish kerak.
Management shuningdek uskunalar, poezd xodimlari tanlash uchun, va xavf nisbatan bepul muhitni himoya qilish uchun ishlatiladigan usullar qarab, boshqa uch M o'z ichiga oladi.
Ko'plab omillar nazariyasi to'rt M har xususiyatlarini ko'rib:
1. uskunalar (Machinery): uskunalar xususiyatlari Ekspertiza dizayni, shakli, hajmi, yoki uskunalar ishlatish uchun ishlatiladigan energiya ma'lum bir turini o'z ichiga oladi
2. Man (Man): insonni xususiyatlari - psixologik holatini; qavat; yosh; (Balandligi, og'irligi yoki holatda, shu jumladan) fiziologik o'zgaruvchilar; va (masalan, xotira, chaqirib va bilim darajasiga kabi) bilim alomatlar
3. Multimedia (Media): yo'lda qor yoki suv, bino harorati va tashqi harorat media xususiyatlari bo'lishi mumkin
Management (boshqaruv): Etakchi xususiyatlari xavfsizlik qoidalarini, tashkiliy tuzilishi, siyosat va tartib, yoki o'z ichiga olishi mumkin
Ko'plab omillar nazariyasi, voqea sodir bo'lgan, asosiy va ko'pincha yashirin sabablarini ko'rsatib joyini ma'lum xususiyatlarini aniqlash uchun harakat mavjud xavfli sharoitlarda ishora qilinadi. bir butun sifatida qaralganda, ayniqsa tergovchi voqea sodir bo'lgan ayrim sabablarga e'tibor mumkin.
Sabab bo'lish tizimlar nazariyasi
Nima uchun ko'plab nazariyalar bir o'zgarish - Theory RJ Firenze sabab bo'lish Baxtsiz hodisalardan .. odamlar, mashinasozlik va atrof-muhit: firenze nazariyasi uch tarkibiy o'rtasida o'zaro asoslangan. mashina xavf va voqea sodir bo'lgan ehtimolini ta'sir ekologik omillar bilan birga, inson o'zgaruvchan axborot yechimlari va xavf idrok.
Man issiq kunida shovqinli buldozer nazorat chunki, masalan, boshqa harakatlar xavfsiz va samarali ishni amalga oshirish uchun operator uchun sodir kerak. Man ongli yoki ongsiz, ma'lumot to'plash xatar tortinglar va vazifani amalga oshirish uchun qanday qaror. 20-foot- qanday yaqin bir buldozer olish, yuqori bank yoki elektr liniyalari tantanasini buzishni? Qanchalik tez u ko'chib o'tishga bo'ladi? bilim va tajriba asosida operator, son-sanoqsiz hal qiladi - barchasi bir voqea sodir bo'lgan ehtimolini ta'sir qiladi.
Sabab bo'lish avariya psixologik / harakat nazariyasi
Theory hushyorlikni erkinligi maqsadlari
Sabab bo'lish hodisasi doktor Willard Kerr nazariyasi ish joyida past sifatli xatti sifatida halokatiga hisoblaydi. U chiqindi, inson ekanligiga tashqari, ishlab chiqarish davomida behuda ishlab o'xshash bo'lishi uchun hisoblaydi. xavfsizligi va sifati ortib darajasi ish xabardorlik darajasini oshirish o'z ichiga oladi. Marta ko'ra, hushyorlikni faqat ijobiy tashkiliy madaniyat va psixologik iqlim olinishi mumkin. ish joyini yana ijobiy iqlim, bedorlik va bajarish ko'proq sifati. hushyorlikni tushganda, bir voqea sodir ehtimoli ortadi.
Premium model meet motivatsiya
Mavzudagi barcha ma’lumotlar Fundamentals of occupational safety and health / Mark A. Friend and James P.Kohn.—4th ed. 5 bobidan olingan.
Bedorlik Freedom maqsadlariga doktor Willard Kerr va gigiena nazariyasi Herzberg boshqarish nazariyasi asosida voqea sodir bo'lgan nima uchun bu nazariyasi. oddiygina dedi, '' emas, balki bemalol maqsadlar belgilash uchun erkinlik, qoida tariqasida, ish bir oliy sifati bilan birga qilingan "(Genri Petersen va Kangaroo, 1980, p. 44). bir voqea sodir bo'lgan bo'lsa, u bedorlik bir turg'unlik tufaylidir. Xavfsizlik indeksi rag'batlantirish va mehnat qobiliyati darajasiga bog'liq; omillar bu o'zgaruvchilar ta'sir yoki lavozimga yoki baxtsiz hodisalarning oldini olish.
Petersen ko'ra, haq katta ishlarni ta'sir qiladi. Ular turli manbalardan kelgan va jismonan va ruhan bo'lishi mumkin. Pul yoki maqtov katta maqsadi omil hisoblanadi emas. , Yaxshi ishni yangi ko'nikmalarni o'zlashtirish, shu jumladan mukofotlari, shaxsiy bilim oshdi va muvaffaqiyatli jamoasi ishtirok etish uchun ko'plab ichki nazorat boyitish bilan bog'liq ish o'rinlari qismidir. xodimlari o'z ish mukofotlar sifatida teng ko'rasiz bo'lsa, ular o'z navbatida, ijobiy xavfsizlik natijalariga olib keladi asoslantirilgan bo'lishi ehtimoli ko'proq bo'ladi va.
Inson omillari nazariyasi
Inson xato natijasida - inson omillar nazariyasi deb baxtsiz hodisalar tushunchasiga asoslangan. Inson xato sabab omillar:
• haddan ortiq yuk: Bir kishi ortiqcha vazifalar yoki vazifalarini bilan yuk qachon haddan ortiq yuk uchraydi. Misol uchun, bir xodim o'z ish bajarish kerak emas faqat, balki haddan tashqari shovqin, stress, shaxsiy muammolar va noaniq ko'rsatmalar bilan shug'ullanish kerak.
• Kam harakat: "Kam harakat '' inson xato uchun yana bir atama. odamlar tegishli ta'lim holda vazifani olib, ular noto'g'ri harakat.
• noto'g'ri javob: xodimi xavfli holatini tushunadi, lekin bu tuzatish yoki ish faoliyatini yaxshilash uchun mashina kafolat olib tashlash emas, "Noto'g'ri javob '', masalan, sodir bo'ladi.
Ortiqcha yuk, noo'rin xatti-harakatlari va noo'rin javob - inson xato sabab va, oxir-oqibatda, baxtsiz hodisalar, barcha inson omillar.
Sabab bo'lish hodisasi energiya nazariyasi bilan bog'liq
Energiya ozod nazariyasi
nazoratsiz energiya, yana stress qo'yadi Qachon baxtsiz hodisalar nihoyasiga Tai odamlar Yo'xim zarar holda, muhosaba ko'ra to'g'ri. BOSHQARUV Energiya kiritilgan Yo'xim energiya olib kelishi qabyldamady tuzilmalarni o'zgartirish Bu baxtsiz hodisalarning oldini olish qabyldamady. Ular avariya tergov strategiyasi qo'llaniladi Qachon William Jonson, Haddon 10 strategiya va 12 kengaytirilgan
Bu daraxt nazorat va xatarlarni boshqarish (Mort) hisoblanadi. Energiya baxtiqaro ishni sabab uchun Jonson to'siqlar O'z ichiga oladi:
• limiti energiya. Misol: yonuvchan miqdorini cheklash Yo'xim ishlab chiqarish saqlanadi yonuvchi materiallari. O'tgan voltli uskunalar foydalaning
• energiya xavfsizroq formasini almashtiring. Misol: tormoz neasbesta foydalaning non-Yonuvchan Yo'xim toksik Hibatul prokladkalar Yo'xim, hol qiluvchi
• ortishini oldini olish. Misol: foydalanish sigortaları, kalitlari va gaz sensorlar
• energiya ozod oldini olish. Misol: barmoq Kengashining oyoqqa yopishgan o'rmonlar vositalari quyida odamlarni Yo'xim ob'ektni zapuska oldini olish uchun
• bir sekin ozod ta'minlash. Misol: xavfsizlik relizlar Vana foydalaning
• masalani uzoq nuqtasi; buni Yo'xim quvonch ajratish nēramcariceyyappaṭa. misol: Zamin texnika
• Elektr manbai bilan to'siq qo'ying. Misol: mashinasi himoya joylar Yo'xim akustik investitsiyalarni foydalanish
• energiya manbai va odamlar Yo'xim ob'ektlar orasıda to'siq qo'ying himoya qilish. Misol: ko'tardi denglar ustida rayları foydalaning; yong'in eshik foydalanish
Xulosa
Tajriba-tadqiqot qiziqishlariga xavfsizligi ta'sirchanligini tekshirish. McSween ko'ra, tadqiqot topilmalar qiymatini namoyish qiziqishlariga xavfsizlik:
Isbotlangan xavfsizligini yaxshilash uchun faqat empirik yondashuv samarali bo'lishi uchun qiziqishlariga xavfsizlik jarayon. Qiziqishlariga xavfsizlik hisoblanadi muntazam ravishda muhim pasaytirish ishlab chiqarilgan faqat yondashuv yaxshi mo'ljallangan tadqiqot faoliyatlari voqealar. yondashuv o'z ichiga oladi xodimlari uchun asos sifatida muntazam ishlab varag'i yordamida ish joylarida (1998, p 49)kuzatilgan muhim xavfsizlik amaliyotlari haqida fikringiz.
Mustaxkamlash uchun savollar.
1. Nima uchun insonlar xavfsizlik dastur emas, balki jarayon deb ko’radi?
2. ishchining ish joyidagi xavfsizlikni ta’minlash uchun fotdalanigan usullarga misol keltiring.
3.Xavfsizlik deganda nimani tushunasiz?
4. Maxsus xavfsizlik belgilariga misollar keltiring?
5. Xavfsiz faoliyatga bo’ladigan qanday asosiy to’siqlar mavjud? Ularni qanday engish mumkin?
6. Xavfsiz faoliyatga tegishli beshta ko’rsatgichlarni keltiring.
1.2. AMALIY VA SEMINAR mashg‘ulotlarini bajarishga uslubiy kо‘rsatmalar
AMALIY MASHG’ULOTLARINING MAVZULARI
1-Amaliy mashg‘ulot.
Mehnat muhofazasining huquqiy asoslari.
Mehnat muhofazasi bo‘yicha asosiy qonunlar, standartlar va me’уоriу hujjatlar
O‘zbekistonda mehnat muhofazasi – bu tegishli qonun va boshqa me’yoriy hujjatlar asosida amal qiluvchi, insonning mehnat jarayonidagi xavfsizligi, sihat-salomatligi va ish qobiliyati saqlanishini ta’minlashga qaratilgan ijtimoiy, iqtisodiy, tashkiliy, texnikaviy, sanitariya-gigiyena va davolash-profilaktika tadbirlari hamda vositalari tizimidan iboratdir.
Mehnat muhofazasi bo‘yicha belgilangan barcha tadbirlar O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (8-dekabr
1992-у.), O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi
(21-dekabr 1995-у.), «Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun» (6-may 1993-у.), Davlat standartlari, nizomlar va me’yorlar, xavfsizlik texnikasi bo‘yicha qoidalar asosida olib boriladi. Respublikamizda demo-kratik huquqiy davlat va ochiq fuqarolik jamiyatining qurilishi inson huquqlari va erkinliklariga to‘liq rioya etilishini taqozo qiladi. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida respublikamiz fuqarolarining shaxsiy huquq va erkinliklari, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy huquqlari yaqqol o‘z ifodasini topgandir. Konstitutsiyada ko‘rsatilganidek, «Davlat xalq irodasini ifoda etib, uning manfaat-lariga xizmat qiladi. Davlat organlari va mansabdor shaxslar jamiyat va fuqarolar oldida mas’uldirlar» (2-modda), «Yashash huquqi har bir insonning uzviy huquqidir.....(24-modda). «Har bir shaxs mehnat qilish, erkin kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlarida ishlash va qonunda ko‘rsatilgan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga egadir» (37-modda).
Yuqoridagilarga asoslangan holda ifodalash mumkinki, insonning hayoti, mehnat faoliyati, faoliyаti davridagi sog‘ligi davlat qonunlari asosida himoyalanadi, muhofaza qilinadi.
O‘zbekiston Respublikasining mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunida mehnatni muhofaza qilish
sohasidagi davlat siyosati aniq o‘z aksini topgan. Unda
«Korxonaning ishlab chiqarish faoliyati natijalariga nisbatan xodimning hayoti va sog‘ligi ustuvorligi» (4-modda) ta’kidlangan. Ushbu qonun 5 bo‘lim va 29 moddadan iborat bo‘lib, unda mehnat muhofazasi bo‘yicha umumiy qoidalar (1-bo‘lim, 7 moddadan iborat); mehnatning muhofaza qilinishini ta’minlash (2-bo‘lim, 8 moddadan iborat); ishlovchilarning mehnatni muhofaza qilishga doir huquqlarini ruyobga chiqarishdagi kafolatlar (3-bo‘lim, 6 moddadan iborat); mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat va jamoatchilik nazorati (4-bo‘lim, 3 moddadan iborat); mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlarni buzganlik uchun javob-garlik (5-bo‘lim, 5 moddadan iborat) masalalari aniq yoritilgan.
1995-yil 21-dekabrda O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi qabul qilindi va u 1996-yil aprel oyidan boshlab amalda kuchga kirdi. Ushbu qonunda ko‘rsatilishicha, xavfsizlik texnikasiga, ishlab chiqarish sanitariyasiga, yong‘in chiqishidan saqlanishga va mehnat muhofazasining boshqa qoidalariga rioya etish yuzasidan ishchi va xizmatchilarga уo‘l-уo‘riqlar berish, shuningdek, xodimlarning mehnat muhofazasiga doir qo‘llanmalarda ko‘rsatilgan hamma talablarga amal qilishi ustidan doimiy nazorat o‘rnatish ma’muriyat zimmasiga yuklanadi. Mehnat sharoiti zararli bo‘lgan ishlarda, shuningdek, alohida harorat
sharoitida bajariladigan yoki havoni ifloslantiruvchi ishlarda mehnat qiluvchi ishchi va xizmatchilarga belgilangan me’yorda maxsus kiyim-bosh, poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari tekinga beriladi. Mehnat sharoiti ifloslanish bilan bog‘liq va zararli bo‘lgan ishlarda ishlovchi ishchilar belgilangan me’yorda sovun hamda sut yoki boshqa xil parhez oziq-ovqatlar, issiq sexlarda ishlovchilar esa gazsuv bilan tekin ta’minlanadi.
Mehnat qonunlari kodeksida balog‘atga yetmagan yoshlarning, ayollarning mehnatiga alohida e’tibor berilgan.
18 yoshga to‘lmagan yigitlarni 16 kg.dan, qizlarni 10 kg.dan
ortiq yuk ko‘tarishiga, ularning ish vaqtini haftasiga 36 soatdan ortib ketishiga уo‘l qo‘ymaslik kerak. Shuningdek, ularni tungi va ish vaqtidan tashqari ishlarga hamda dam olish kunlari ishlashga jalb etish taqiqlanadi. Ishchi xodimlar uchun ish vaqtining me’yoriy muddati 40 soatdan oshib ketmasligi, 18 ga kirmagan yoshlar hamda mehnat sharoiti zararli bo‘lgan ishlarda mehnat qiluvchilar uchun ish vaqti miqdori haftasiga ko‘pi bilan 36 soat bo‘lishi kerak. Ish vaqtidan ortiq ishlash har bir ishchi va xizmatchi uchun surunkasiga ikki kun davomida 4 soatdan va yiliga 120 soatdan ko‘р bo‘lmasligi lozim.
Mehnat sharoitlarini me’yorlashtirish, ishchilar uchun sog‘lom va xavfsiz ish sharoitini ta’minlash maqsadida mehnat xavfsizligi talablari asosida standartlar ishlab chiqilib, ular ma’lum bir tizimga solingan.
Ishlab chiqarishda yuz beradigan baxtsiz hodisalarning oldini olishga qaratilgan tadbirlardan biri – sodir bo‘lgan
baxtsiz hodisalarni to‘g‘ri .tekshirish va tahlil qilish,
ularning sabablarini aniqlash hamda olingan ma’lumotlar asosida tegishli tadbirlar ishlab chiqishdan iboratdir. Shu nuqtayi nazardan O‘zbekiston Rеspub-likasi Vazirlar Mahkamasining 1997-уil 6-iyundagi 286-sonli qaroriga asosan «Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa zararlanishini tekshirish va hisobga olish» to‘g‘risida Nizomi qabul qilindi.
O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksida hamda mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunida mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunlarni va boshqa me’yoriy hujjatlarni buzganligi uchun javobgarlik belgi- langan. Qonunda, mehnatni muhofaza qilishga doir talablar ta’minlanmaganligi uchun korxonalarning javobgarligi (25- modda); mehnatni muhofaza qilish talablariga javob bermaydigan ishlab chiqarish ahamiyatidagi mahsulotni tayyorlaganlik va sotganlik uchun korxonalarning iqtisodiy javobgarligi (26-modda); mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlarni buzganlik uchun javobgarlik (27-modda); ishlab chiqarishda jabrlangan xodimlarga ziyon yetkazganlik uchun korxonalarning moddiy javobgarligi (28- modda); ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa oqibatida xodim vafot etgan taqdirda korxonaning moddiy javobgarligi (29-modda) aniq ko‘rsatib o‘tilgan.
«Mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlar buzilishida aybdor bo‘lgan yoki davlat va jamoatchilik nazorati idoralari vakillarining faoliyatiga monelik qilgan mansabdor shaxslar O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda intizomiy, ma’muriy va jinoiy javobgarlikka tortiladilar (27-modda).
Kasaba uyushmalarining mehnat muhofazasini tashkil etishdagi roli
O‘zbekiston Respublikasi mehnat qonunlari kodeksida kasaba uyushmalari, xodimlarning korxonalar, muassasalar, tashkilotlarni boshqarishda qatnashishi alohida bоb bilan ko‘rsatilgan. Qonunda ko‘rsatilishicha mehnatkashlar, shuningdek, oliy va o‘rta maxsus o‘quv yurtlarida bilim olayotgan shaxslar hech bir tafovutsiz o‘z xohishlariga ko‘га, ixtiyoriy ravishda kasaba uyushmasi tuzish, shuningdek, kasaba uyushmalariga kirish huquqiga egadirlar.
Kasaba uyushmalari o‘z faoliyatida davlat boshqaruv or- ganlaridan, хo‘jalik organlaridan, siyosiy va boshqa
jamoat bir- lashmalaridan mustaqildir va ular xodimlarning ijtimoiy-iqtisodiy huquqlari va manfaatlarini ifoda etuvchi hamda himoya qiluvchi tashkilot hisoblanadi. Ular mehnat shart-sharoitlari va ish haqini belgilash, qonunlarda nazarda tutilgan hollarda mehnatga doir qonunlarni qo‘llash ishlarida ishtirok etadilar.
Ish vaqti va dam olish rejimi
Korxona, muassasa, tashkilotlarda xodimlar ish vaqtining me’-yoriy muddati haftasiga 40 soatdan oshiq bo‘lishi mumkin emas.
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksida 18 yoshga to‘lmagan xodimlar uchun ish vaqtining qisqartirilgan muddati quyidagicha belgilangan:
– 16 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan xodimlarga haftasiga ko‘pi bilan 36 soat;
– 15 yoshdan 16 уоshgachа bo‘lgan xodimlarga,
shuningdek, ta’til vaqtida ishlayotgan 14 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan o‘quvchilarga haftasiga ko‘pi bilan 24 soat.
Mehnat sharoitlari zararli bo‘lgan ishlarda band bo‘lgan xodimlar uchun haftasiga ko‘pi bilan 36 soatdan iborat ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilangandir.
Xodimlar uchun ikki kun dam olinadigan besh kunlik ish haftasi belgilangan.
Mehnat qonunlarida ko‘rsatilishicha ishlab chiqarish xususiyati va ish sharoitiga ko‘га besh kunlik ish haftasi
joriy qilish maqsadga muvofiq bo‘lmagan korxonalarda, muassasalarda, tashkilotlarda bir kun dam olinadigan olti kunlik ish haftasi belgilanadi. Ish haftasi olti kunlik bo‘lganida haftalik ish vaqti me’yori 40 soat bo‘lgani holda har kungi ish muddati 7 soatdan oshmasligi, haftalik ish vaqti me’yori 36 soat bo‘lganda 6 soatdan oshmasligi va haftalik ish vaqti me’yori 24 soat bo‘lganida har kungi ish muddati 4 soatdan oshmasligi kerak.
Dam olish kunlari arafasida ish haftasi olti kunlik bo‘lganida ish muddati 6 soatdan ortiq bo‘lishi mumkin emas.
Belgilangan ish vaqti muddatidan ortiqcha ishlash ish vaqtidan ortiqcha ish deb hisoblanadi.
Ish vaqtidan ortiq ishlashga, odatda, yo‘l qo‘уilmaydi.
Dam olish, ovqatlanish uchun tanaffus. Xodimlarga dam olish va ovqatlanish uchun ko‘pi bilan ikki soat tanaffus beriladi. Bu tanaffus ish vaqtiga kirmaydi.
Tanaffus, odatda, ish boshlangandan keyin, uzog‘i bilan to‘rt soatdan so‘ng beriladi, tanaffus muddati va uni
berish ichki mehnat tartib qoidalari bilan belgilanadi.
Xodim tanaffusdan o‘z ixtiyoriga ko‘ra foydalanadi va bu vaqt ichida ish joyidan chiqib ketishi mumkin.
IshIab chiqarish sharoitiga ko‘га tanaffus berish mumkin bo‘lmagan ishlarda xodimlarga ish vaqti davomida
ovqatlanib olish uchun imkoniyat berilishi lozim.
Dam olish kunlari. Besh kunlik ish haftasi sharoitida xodimlarga haftada ikki dam olish kuni beriladi, olti kunlik ish haftasi sharoitida esa bir dam olish kuni beriladi. Haftalik uzluksiz dam olish muddati 42 soatdan kam bo‘lmasligi kerak.
Dam olish kunida ishlaganlik boshqa dam olish kuni berish bilan yoki tomonlarning kelishuviga muvofiq pul
shaklida, lekin kamida ikki hissa haq tarzida qoplanadi.
Yillik mehnat ta’tillari. Barcha xodimlarga ish joyi (vazifasi) va o‘rtacha ish haqi saqlangan holda har yili mehnat ta’tili berib turiladi.
Mehnat ta’tili muddati. Xodimlarga yillik haq to‘lanadigan ta’til olti kunlik ish haftasi hisobidan olganda
kamida 15 ish kuni miqdorida beriladi. Yillik haq to‘lanadigan ta’tilning muddatini hisoblash tartibi qonunlar bilan belgilanadi.
18 yoshga to‘lmagan xodimlarga har yili bir kalendar oy muddati bilan mehnat ta’tili beriladi.
Yillik mehnat ta’tilini ma’muriyat tomonidan kelasi yilga ko‘chirish, odatda, taqiqlanadi.
Joriy yilda ishlab chiqarish xususiyati sabablariga ko‘га xodimga mehnat ta’tili bеrish mumkin bo‘lmay qolsa, alohida holatlardagina ta’til xodimning roziligi bilan, korxona, muassasa tashkilot kasaba uyushasi qo‘mitasi bilan kelishib, kelgusi yilga ko‘chirish va ko‘chirilgan ta’tilni kelasi yilga qo‘shib berish mumkin. Ikki yillikdan ko‘р mehnat ta’tilini birga qo‘shib berishga уo‘l qo‘yilmaydi.
18 yoshga to‘lmagan shaxslarga, shuningdek, zararli mehnat sharoitlarida ishlayotganlarga beriladigan
qo‘shimcha ta’tillarning ikki yilligini qo‘shish taqiqlanadi.
Ish haqi saqlanmagan holda ta’til berish. Oilaviy va boshqa uzrli sabablarga ko‘ra, xodimning arizasiga binoan,
ma’muriyat unga ish haqi saqlanmagan holda qisqa muddatli
ta’til berishi mumkin. Zarur hollarda tomonlarning kelishuvi bilan bu ta’til ishlab chiqarish sharoitlariga va imkoniyatlariga qarab xodim tomonidan keyinchalik ishlab berilishi mumkin.
Ауоllаr va yoshlar mehnatini muhofaza qilish
Ayollar mehnati. Og‘ir ishlarda va mehnat sharoiti zararli bo‘lgan ishlarda, shuningdek, yer osti ishlarida ayollar mehnatini qo‘llash taqiqlanadi. Yer ostidagi ba’zi ishlar (jismoniy bo‘lmagan yoki sanitariya va maishiy xizmat ko‘rsatish ishlari) bundan mustasnodir.
Nogiron bolani tarbiyalayotgan ota-onadan biriga (vasiy, homiyga) 16 yoshga to‘lgunga qadar ijtimoiy sug‘urta mablag‘lari hisobidan bir kunlik ish haqi miqdorida
haq to‘langan holda oyiga qo‘shimcha bir dam olish kuni beriladi.
Tibbiyot xulosasiga muvofiq homilador ayollarni ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish me’yorlari
kamaytiriladi yoki ular yengilroq bo‘lgan hamda noqulay ishlab chiqarish omillarining ta’sir etishini istisno qiladigan boshqa ishlarga avvalgi ishidagi o‘rtacha ish haqi saqlanib qolgan holda o‘tkaziladi.
Ayollarning xohishiga qarab, ularga bola bir yarim yoshga yetgunga qadar bolani parvarishlash uchun qisman
haq to‘lanadigan ta’til berilib, shu davrda davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha nafaqa to‘lanadi.
Yuqorida ko‘rsatilgan ta’ti1dan tashqari, ayolning arizasiga muvofiq, unga bola uch yoshga to‘1guniga qadar bolani parva-rishlash uchun ish haqi saqlanmaydigan qo‘shimcha ta’til beriladi.
Bolani parvarishlash uchun qisman haq to‘lanadigan ta’tildan va ish haqi saqlanmagan holda beriladigan qo‘shimcha ta’tildan bolaning otasi, buvisi, buvasi yoki bolani amalda parvarishlayotgan qarindoshlari ham to‘liq
yoki uni qismlarga bo‘lib foydalanishlari mumkin.
Yoshlar mehnati. O‘n olti yoshga to‘lmagan shaxslarni ishga qabul qilishga уo‘1 qo‘yilmaydi.
Alohida hollarda korxona, muassasa, tashkilot, kasaba uyushmasi komiteti bilan kelishib, o‘n besh yoshga to‘lgan
shaxslar ishga qabul qilinishlari mumkin.
Yoshlarni ishlab chiqarishda mehnatga tayyorlash maqsadida umumta’lim maktablari, kollejlar, akademik
litseylarning o‘quvchilarini o‘n to‘rt yoshga to‘lganlaridan keyin ota-onadan birining yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxsning roziligi bilan bolalarni salomatligiga ziyon yetkazmaydigan va ta’lim olish jarayoniga xalal bermaydigan yengil ishlarni bajarish uchun ishga qabul qilishga уo‘1 qo‘yiladi.
18 yoshga to‘lmagan shaxslar mehnatidan og‘ir ishlarda va mehnat sharoiti zararli yoki xavfli bo‘lgan ishlarda, shuningdek, yer osti ishlarida foydalanish taqiqlanadi.
18 yoshga to‘lmagan barcha shaxslar avval tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilganidan keyingina ishga qabul qilinadilar va keyinchalik, ular 18 yoshga to‘lganlariga qadar, har yili tibbiy ko‘rikdan majburiy tarzda o‘tkazib turiladilar.
18 yoshga to‘lmagan ishchilar uchun ishlab chiqarish me’yorlari katta yoshdagi xodimlar uchun belgilangan ishlab chiqarish me’yorlariga asoslanib belgilanadi, lekin bu me’уог 18 yoshga to‘lmagan shaxslar uchun belgilangan qisqartirilgan ish vaqtiga mutanosib ravishda kamaytirilgan bo‘ladi.
Kunlik ish vaqti qisqartirilgan hollarda, 18 yoshga to‘lmagan xodimlarga ish haqi kunlik ish vaqti to‘liq
bo‘1gan tegishli toifadagi xodimlarga beriladigan miqdorda to‘lanadi. O‘qishdan bo‘sh vaqtda ishlovchi umumta’lim maktablari, kollejlar, akademik litseylar o‘quvchilarining mehnatiga ishlagan vaqtiga mutanosib ravishda yoki ishlab chiqargan mahsulotiga qarab haq to‘lanadi.
18 yoshga to‘lmagan xodimlarni tungi va ish vaqtidan tashqari ishlarga hamda dam olish kunlari ishlashga jalb
Etish Taqiqlanadi.
18 yoshga to‘lmagan xodimlarga har yilgi mehnat ta’tili yoz paytida yoki ularning xohishiga qarab, yilning istalgan vaqtida beriladi.
18 yoshga to‘lmagan xodimlarni ma’muriyat tashabbusi bilan ishdan bo‘shatishga, ishdan bo‘shatishning umumiy tartibiga rioya qilishdan tashqari, faqat voyaga
yetmaganlar ishlari bilan shug‘ulla-nuvchi tuman (shahar) komissiyasi roziligi bilangina уo‘1 qo‘yiladi.
Mehnat qonunlarini buzganlik uchun javobgarlik
Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunlar va
boshqa me’yoriy hujjatlarni buzganlik uchun javobgarlikka tortish O‘zbekiston Respublikasining mehnatni muhofaza qilish to‘g‘ri-sidagi qonunining V bo‘lim, 25, 26, 27, 28, 29- moddalarida ko‘rsatilgan tartibda amalga oshiriladi.
Mehnat muhofazasi bo‘yicha qonunlar, standartlar, mehnat shartnomalari va mehnat xavfsizligi bo‘yicha me’yoriy hujjatlarni buzganlik uchun O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda intizomiy, ma’muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortiladi. Intizomiy javobgarlik mehnat muhofazasi talablari buzilishi oqibatida og‘ir oqibatlarga olib keluvchi baxtsiz hodisalar sodir bo‘lgan hollarda qo‘llaniladi. Intizomiy jazo mas’ul shaxslarga hayfsan berish yoki ularni o‘z lavozimlaridan ozod qilish orqali amalga oshiriladi. Мa’muriy javobgarlikda esa javobgar shaxslardan jarima undirib olinadi. Agar ular ushbu javobgarlikdan norozi bo‘lishsa, 10 kun ichida sudga murojaat qilishlari mumkin.
2-Amaliy mashg‘ulot.
|