Mahsuldor - Ызбекистон республикаси олий ва ырта махсус таълим вазирлиги

Mahsuldor ijodkorlikda belgilangan har qanday muammo muvaffaqiyatli hal qilinadi; ijod qilishga layoqatli bo’lgan o’qituvchilarning asosiy qismida bu jihatlar namoyon bo’ladi.
Evristik ijodkorlik, jamiyatda ro’y berayotgan kasbiy faoliyatga oid yangiliklarni dadil o’zlashtirish va targ’ib qilishni anglatadi, ya’ni uning asosida g’oyalar (farazlar) hosil qilish jarayonini intensifikatsiya qilish va ularning haqiqatga yaqinligini (ehtimolligini, ishonchliligini) izchil amalga oshirish va bunda yangi holatda dadil harakat qilish qobiliyati, fikrlash jarayoni asosida tafakkurni rivojlantirish kuzatiladi.
Kreativ ijodkorlikda o’qituvchi ijtimoiy ahamiyatga ega bo’lgan yangi nazariyalarni yaratadi, o’z firklari va takliflari bilan chiqadi, mohir va tajribali, layoqatli o’qituvchilargina bunga erishishi mumkin.
Tabiiy anatomik-fiziologik layoqat nishonalari qobiliyatlarning fiziologik asosini tashkil etadi. Keyinchalik qobiliyatga aylanadigan layoqat nishonalarining majmui insonning iste’dodi deyiladi.
Insondagi bilish va layoqat nishonalari jarayonlarining yig’indisi, iste’dodining yuksak cho’qqisi – uning intellektini belgilaydi. “Intellekt – bu aqlan ish ko’rish, ratsional fikrlash va hayotiy muammolarni mohirona hal qilishning global qobiliyati” (Veksler), ya’ni intellekt insonning atrof muhitga to’liq moslasha olish qobiliyati deb qaraladi.
Intellektning tarkibiy tuzilishi olimlar tomonidan quyidagicha ta’riflanadi:
Intellektning asosiy sifatlari.
O’qituvchi intellektiga tavsifnoma.
Biroq, kishidagi tabiiy layoqat nishonalari mukammal kasbiy faoliyatning muvaffaqiyatli olib borilishini ta’minlamaydi. Kishi o’zidagi layoqat nishonalarini doimiy ravishda rivojlantirib borishi kerak, bu esa faqat shijoatli kasbiy faoliyat jarayonida amalga oshirilishi mumkin.
“Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da barkamol, erkin fikrlovchi shaxsni tarbiyalash hamda komil inson g’oyasi – milliy va umumbashariy mohiyatga ega bo’lgan,
odamzodga xos eng yuksak ma’naviy ezgulikka undaydigan olijanob g’oya sifatida ulug’langan.
Mazkur g’oyani yosh avlod ongiga singdirishda o’qituvchi kadrlarning roli beqiyos.
Bu esa ulardan avvalo mukammal kasb qobiliyatiga ega bo’lishni, bilimi, mahorati, ilmiy-nazariy va amaliy salohiyatidan oqilona foydalanishni taqozo etadi
Pedagogik qobiliyatlar o’z funktsiyasiga ko’ra umumiy va maxsus turlarga bo’linadi.
Umumiy qobiliyatlar mavjud bo’lganda o’qituvchi o’z pedagogik kasbiy faoliyatini mukammal egallab, mohirona olib borish bilan birga, boshqa turli xil faoliyatlar bilan ham muvaffaqiyatli shug’ullanadi.
Umumiy qobiliyatga ega bo’lgan o’qituvchilar ta’lim-tarbiya jarayonida har qanday qiyinchilik va ziddiyatlarni qiynalmasdan bartaraf etadilar.
O’qituvchining pedagogik qobiliyatini tahlil qilgan N.V. Kuzmina shunday yozadi: “Ta’lim – tarbiyada ro’y beradigan ko’pgina kamchiliklar o’qituvchi o’z pedagogik qobiliyatining amaliy yo’nalishlarini yaxshi bilmasligi, iste’dodning o’qituvchida yo’qligi natijasida ro’y beradi”.
Maxsus qobiliyatga ega bo’lgan o’qituvchilar faqat o’zlari egallagan kasbiy yo’nalishlari bo’yicha muayyan faoliyat bilan muvaffaqiyatli shug’ullanadilar.
|