TRANZISTORLAR. DIODLAR VA LED CHIROQLR HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHA

|
TRANZISTORLAR. DIODLAR VA LED CHIROQLR HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHA
|
bet | 6/10 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 39,33 Kb. | | #112790 |
Bog'liq F arg’ona davlat universiteti Fizika-Texnika Fakulteti Fizika yo-fayllar.orgTRANZISTORLAR. DIODLAR VA LED CHIROQLR HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHA.
Tranzistor (inglizcha: transfer — koʻchirmoq va rezistor) — elektr tebranishlarni kuchaytirish, generatsiyalash (hosil qilish) va oʻzgartirish uchun moʻljallangan 3 elektrodli yarimoʻtkazgich asbob hamda mikroelektronika qurilmalarining asosiy elementi.
Har xil tranzistorlar
Tranzistorlar tuzilishi, ishlash prinsipi va parametrlariga koʻra 2 ta sinfga ajratiladi — bipolyar va maydoniy (unipolyar) tranzistorlar. Bipolyar tranzistorlarda ikkala turdagi (p-tipli va n-tipli) oʻtkazuvchanlikka ega boʻlgan yarimoʻtkazgichlar ishlatiladi. Bipolyar tranzistor, oʻzaro yaqin joylashgan p-n oʻtish hisobiga ishlaydi va baza-emitter oʻtishi orqali tokni boshqaradi. Maydoniy tranzistorlarda faqat bir turdagi (n-tipli yoki p-tipli) yarimoʻtkazgichlar ishlatiladi. Bunday tranzisorlarning bipolyar tranzistorlardan asosiy farqi shundaki, ular kuchlanishni boshqaradi, tokni emas. Kuchlanishni boshqarish zatvor va istok orasidagi kuchlanishni oʻzgartirish orqali amalga oshiriladi.
Hozirgi kunda analog texnikalar olamida bipolyar tranzistorlar (BT) (xalqaro atama — BJT, Bipolar Junction Transistor) asosiy oʻrinni egallagan. Raqamli texnikalar sohasida esa, aksincha maydoniy tranzistorlar bipolyar tranzistorlarni siqib chiqargan. Oʻtgan asrning 90-yillarida, hozirgi davrda ham elektronikada keng miqyosda qoʻllanilayotgan bipolyar-maydoniy tranzistorlarning gibrid koʻrinishi — IGBT ishlab chiqildi.
1956-yilda tranzistor effektini tadqiq qilgani uchun William Shockley, John Bardeen va Walter Brattain fizika boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlanishgan.
1980-yilga kelib, oʻzining kichik oʻlchamlari, barqaror ishlashi, iqtisodiy jihatdan arzonligi hisobiga tranzistorlar elektronika sohasidan elektron lampalarni siqib chiqardi. Shuningdek, kichik kuchlanish va katta toklarda ishlay olish qobiliyati tufayli, elektromagnit rele va mexanik uzib-ulagichlarga ehtiyoj qolmadi.
Elektron sxemalarda tranzistor „VT“ yoki „Q“ harflari bilan hamda joylashgan oʻrniga muvofiq indeks bilan belgilanadi. Masalan, VT15. Rus tilidagi adabiyotlar va hujjatlarda esa XX asrning 70-yillariga qadar „T“, „PP“ (poluprovodnikoviy pribor) yoki „PT“ (poluprovodnikoviy triod) kabi belgilanishlar ham ishlatilgan.
So'nggi yillarda LED yoritgich tobora ommalashib bormoqda.
Svetodiodli chiroqlardan foydalanish sizga ishonchli va iqtisodiy yorug'lik manbalarini yaratishga imkon beradi, bu iste'molchi uchun juda foydali va iqtisodiy samarasi sarmoyani oqlaydi.
LED chiroq bir necha soat davomida porlamaydi, lekin kunlar davomida elektr energiyasining kam iste'moli tufayli bu har qanday xaridor uchun juda muhimdir, shu kunlarda energiya tejash juda muhimdir.
LED chiroq yorqin oq yorug'lik chiqaradigan yorqin yorug'lik manbai bo'lib, batareyalar yoki qayta zaryadlanuvchi batareyalar an'anaviy akkor chiroqqa nisbatan past bo'lsa ham so'nmaydi. LED yoritgichi akkor lampalardagi oddiy lampalar bilan taqqoslaganda qizib ketmaydi.
LED chiroq , batareyalar yoki batareyalar tugagan bo'lsa ham, yorqinlikni yo'qotmaydi. Chiroq ichidagi LEDlarni quvvatlantirish uchun o'rnatilgan voltaj konvertori LEDlarni quvvatlantirish uchun doimiy va zarur bo'lgan kuchlanishni saqlab turadi va shu bilan LEDlarning yorqin nurlanishini ta'minlaydi.
LED yoritgich tejashga yordam beradi - batareyalar juda uzoq vaqt xizmat qiladi, ayniqsa ishqorli batareyalar, LED akkor chiroq bilan taqqoslaganda juda kam quvvat sarflaydi va chiroq turli xil ish rejimlariga ega (agar chiroqda juda ko'p LED mavjud bo'lsa, barchasini birdan yoqib qo'yishingiz mumkin, ammo kamroq LED). uni yanada tejamkor qiladi.
|
| |