nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
aerogellar - Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

129
II BOB. KOLLOID KIMYO FANIGA DOIR LABORATORIYA
MASHG’ULOTLARI
LABORATORIYA ISHI №1
KOLLOID SISTEMALARNI OLINISH USULLARI.
Ishning maqsadi.
A) Kondensatsion va disperslash usullari yordamida kolloid eritmalar
hosil qilish.
B) Kolloid eritmalar hosil bo’lish sxemalarini va reaksiya tenglamalarini
yozish.
A. Kondensatsion usul
Ish uchun kerak bo’ladigan asbob va reaktivlar 100 ml li o’lchov
silindri, ikkita tagi yassi kolba, kanifolning etil spirtdagi 2%
li eritmasi,
oltingugurtning etil spirtdagi to’yingan eritmasi, distillangan suv,
temir
xloridning 2% li eritmasi, 0,05n li kaliy yodid, 0,05n li kumush nitrat eritmalari;
kristallik natriy tiosulfat, oltingugurt kukuni.
Ishning bajarilishi
1-tajriba. Oltingugurt va kanifol gidrozollarining olinishi
Distillangan suvni chayqatib turib, unga oltingugurtning absolyut etil
spirtdagi to’yingan eritmasi tomchilab quyiladi.
Sutdek oppoq shaffof zol
olinadi. 100 ml li distillangan suvni qattiq chayqab turib, unga kanifolning
spirtdagi 2% li eritmasidan tomchilab 5–10 ml qo’shiladi. Sutdek oppoq va
ancha barqaror zol hosil bo’ladi.
2-tajriba. Gidroliz yo’li bilan temir(III) zolini hosil qilish
100 ml distillangan suv qaynaguncha isitiladi. So’ngra
qaynab turgan
suvga temir(III) xloridning 2% li eritmasidan tomchilab, 5- 10 ml qo’shiladi.
Natijada tiniq qizil – qo’ng’ir rangli temir(III) gidroksid kolloid eritmasi hosil
bo’ladi.
Temir (III) gidroksid kolloid eritmasini olish
reaksiya sxemasi quyidagi
tarzda yoziladi:
130
FeCl
3
+ 3H
2
O↔Fe(OH)
3
+ 3HCl
Fe(OH)
3
ning sirtdagi molekulalari HCl bilan reaksiyaga kirishib, ionli
stabillovchi FeOCl molekulalarni hosil qiladi:
Fe(OH)
3
+ HCl↔FeOCl + 2H
2
O
FeOCl molekulalari dissotsialanib, FeO
+
va Cl
-
ionlarni hosil qiladi:
FeOCl↔ FeO
+
+ Cl
-
Tarkibi jihatdan kolloid yadro tarkibiga yaqin bo’lgan
ionlar kolloid
zarrachalar sirtiga adsorbilanadi degan empirik qoidadan foydalanib, temir(III)-
gidroksid mitsella tuzilishini quydagicha yozish mumkin:
Molekulyar haydash - Tasdiqlayman

Molekulyar haydash. Bu usul yuqori temperaturada qaynaydigan va issiqlikka chidamsiz eritmalarni ajratish uchun qo’llaniladi.
Ushbu jarayon o’ta past vakuumda, ya’ni bosim 1,31…0,13 Pa bo’lgan oraliqda olib boriladi.
Molekulyar haydash eritmani tashqi yuzasidan bug’latish orqali amalga oshiriladi. Jarayon bir – biriga yaqin o’rnatilgan bug’latish va kondensatsiyalanish yuzalarida ro’y beradi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, ular orasidagi masofa odatda 20…30 mm, ya’ni molekulalarning erkin harakati uzunligidan kam bo’lishi kerak. Bunday holatda issiq yuzadan ko’tarilayotgan yengil uchuvchan komponent molekulalari sovuq yuzaga urulishi bilan kondensatsiyalanadi. Bug’lanish va kondensatsiyalanish yuzalari o’rtasidagi temperaturalar farqi 100°C atrofida.
Rektifikatsiya.
Suyuqlik aralashmalarini tashkil etuvchi komponentlarga bir necha marta qisman bug’latish va bug’larni kondensatsiyalash natijasida ajratishga rektifikatsiya deyiladi.
Odatda, eritmalarni to’la ajratishni faqat rektifikatsiya usuli ta’minlaydi. Bu jarayon nasadkali yoki tarelkali kolonnalarda o’tkaziladi. Kolonnada bug’ va eritma qarama – qarshi yo’nalishda harakatlantiriladi va har bir to’qnashish moslamasida bug’ kondensatsiyalansa, eritma esa bug’ning kondensatsiyalanish issiqligi hisobiga qisman bug’lanadi.
Shunday qilib, bug’ yengil uchuvchan komponent bilan, kolonnadan pastga oqib tushayotgan suyuqlik esa – qiyin uchuvchan komponent bilan boyitiladi. Bug’ va eritmaning ko’p marta to’qnashishi hisobiga distillyat butunlay yengil uchuvchan, kub qoldig’i esa – qiyin uchuvchan komponentdan tarkib topgan bo’ladi.
Rektifikatsiya jarayonini hisoblashda quyidagi tahminlar qabul qilinadi:
a) 1 kmol bug’ kondensatsiyalanish davrida 1 kmol suyuqlik bug’lanadi. Demak, rektifikatsion kolonnaning istalgan ko’ndalang kesimida harakatlanayotgan bug’ning miqdori bir xildir;
b) deflegmatorda kondensatsiyalanayotgan bug’ning tarkibi o’zgarmaydi. Demak, rektifikatsion kolonnadan chaqib ketayotgan bug’ning tarkibi distillyatnikiga teng (yd = xd);
c) eritma bug’lanishi davrida uning tarkibi o’zgarmaydi. Demak, bug’lanish davrida hosil bo’lgan bug’ning tarkibi kub qoldig’inikiga tenglashadi, ya’ni (yw = xw).
Ko’pincha rektifikatsiya jarayoni t – x, y diagramma yordamida tasvirlanadi (10.8 – rasm).
Konsentratsiyasi x1 bo’lgan bosh-lang’ich eritma qaynash temperaturasi t1 gacha qizdirilganda, suyuqlik bilan muvo-zanatdagi bug’ olinadi va u kondensat-siyalanganda yengil uchuvchan kompo-nentga boyitilgan x tarkibli suyuqlik hosil bo’ladi. Ushbu suyuqlik yana qizdirilsa va uning temperaturasi t2 gacha yetkazilsa, hosil bo’lgan bug’ning kondensatsi-yalanishi natijasida x3 tarkibli suyuqlikni olamiz. Shunday qilib, bug’lanish va kon-densatsiyalash jarayoni ko’p marta qay-tarilsa, boshlang’ich eritmani toza, yengil va qiyin uchuvchan komponentlarga ajra-tish mumkin.
|
Bir-birida erimaydigan yoki qisman eriydigan suyuqlik aralashmalari

Bir-birida erimaydigan yoki qisman eriydigan suyuqlik aralashmalari. Agar, A va B komponentlar bir-birida to’liq erisa, komponentlar molekulalarining o’zaro tortishish kuchlari 0 ga teng bo’ladi. Bunda, har bir komponent o’zini mustaqil tutadi va quyidagi bosimda qaynaydi:
Agar, aralashma komponentlari bir-birida erimasa, istalgan komponent parsial bosimi, uning o’sha temperaturada to’yingan bug’ bosimiga teng.
Aralashmaning qaynash tempera-turasi tar suyuq aralashmaning tarkibiga bog’liq emas (10.3-rasm abd chiziq).
Aralashmaning qaynash temperaturasi har doim toza komponentlar qaynash temperaturalaridan past bo’ladi.
Tabiatda bir-birida absolyut erimaydigan moddalar kimdan-kam uchraydi. Agar, qisman eriydigan suyuqlik aralashmalarida qaynash temperaturasi ac yoki dc chizig’i bo’ylab eritmaning asosiy komponentining qaynash temperaturasi-gacha o’zgaradi.
Bug’ning kondensatsiyalanish temperaturasi cb va eb chiziqlari bo’ylab o’zgaradi. Diagrammadagi b nuqtada y0 = Pa/P=const tarkibli bug’ kondensatsiyalanadi.
|
Kolloidlarning qayta zaryadlanishi

105
bu erda m, n va g ma`lum sonlar. Agar qo‘shilgan FeCl
3
ning
konsentratsiyasi 16,3300 mmol/l ga etsa, zol yana koagulyatsiyalanadi va elektr
maydonining hech qaysi qutbiga tomon harakat qilmaydi;
endi koagulyatsiya
manfiy zaryadli Cl
-
ionlar ta`siridan vujudga keladi (2-jadval).
5-jadval
Platina zolining temir (III)-xlorid ta`sirida koagulyatsiyalanishi
FeCl
3
ning konsen-
tratsiyasi,
mmol/l
hisobida
Koagulyatsiyaning sodir
bo‘lish-bo‘lmasligi
Elektroforez
vaqtida
zolning harakati
0,0208
Sodir bo‘lmaydi
Anodga
tomon
0,0557
Sodir bo‘lmaydi
Anodga tomon
0,0883
To‘la sodir bo‘ladi
Harakat kuzatilmaydi
0,2222
To‘la sodir bo‘ladi
Harakat kuzatilmaydi
0,3333
Sodir bo‘lmaydi
Katodga tomon
6,6670
Sodir bo‘lmaydi
Katodga tomon
16,3300
To‘la sodir bo‘ladi
Harakat kuzatilmaydi
Zolga qo‘shiladigan elektrolit konsentratsiyasi oshirib borilganida
koagulyatsiya sodir bo‘lishi bilan bo‘lmasligining
almashinib kelishi
koagulyatsiya zonalari, boshqacha aytganda,
noto‘g’ri qatorlar deb ataladi.
-rasm. Potentsial energiya diagrammasi

98
kengaytiruvchi R deyiladigan alohida kuchlar ta`sir etishini ko‘rsatishiga
muvaffaq bo‘ldi. Kengaytiruvchi bosim keltirib chiqaruvchi itarilish kuchlarini
juda katta rezervuarga tushirilgan ikkita parallel plastinkalar misolida ko‘rib
chiqamiz. Faraz qilaylik, suyuqlik ichiga botirilgan ikki plastinka orasida yupqa
suyuqlik qavati bor va bu plastinkalar bosim R ta`sirida o‘z
vaziyatini saqlab
turgan bo‘lsin (22-rasm).
22-rasm. Solvat qavat bilan bir-biridan ajralgan ikki plastinka
orasidagi masofa qisqartirilganda yoruvchi bosimning bunyodga kelishi.
Suyuqlikning ikki qavati bir-biri bilan mexanik muvozanatda turishi
uchun quyidagi shart bajarilishi lozim: kengaytiruvchi R kuchi
dP sirt birligi
uchun hisoblangan elektrostatik o‘zaro ta`sir kuchi - qd
ga teng bo‘lishi kerak
(minus ishora qo‘yilishining sababi shundaki, bu ikkala kuch qarama-qarshi
yo‘nalishga ega):
dP=-qd
yoki dP+ qdd
=0 (1)
(bu erda q-zaryad zichligi,
-potentsial). Plastinkalar
orasidagi har bir
plastinkadan l masofada turuvchi tekislikdagi bosimni P
1
bilan, plastinkalar
tashqarisidagi suyuqlik hajmining bosimini P
0
bilan belgilaylik.
Bu holda
kengaytiruvchi P bu ikkala bosim orasidagi ayirmaga teng bo‘ladi:
=P
1
-P
0
(2)
O‘rta qavatdagi elektr potentsiallar
e
ga; plastinkalardan tashqarida
elektr potentsial esa nolga teng bo‘lsin. Endi (1) tenglamani integrallasak,
quyidagi ifodaga ega bo‘lamiz:
qd
P
P
0
0
1
(3)
Zaryad zichligi q ni topish uchun Gui va
Chempen tenglamasi
99
)
(
)
(
RT
F
RT
F
e
e
z
C
F
C
C
z
F
q
(4)
dan foydalanish mumkin. Agar suyuqlikni ion zaryadlari z ga teng binar
elektrolit eritmasi deb faraz qilsak, Gui va Chempen tenglamasi quyidagi
ko‘rinishni oladi:
RT
ZF
C
zF
q
2
(5)
U holda
yoruvchi bosim uchun
C
RT
l
zF
d
RT
zF
C
F
Z
e
2
0
)
(
2
(6)
kelib chiqadi. O‘zaro itarilish energiyasi U
0
ni esa:
i
dl
U
2
0
(7) ga muvofiq hisoblash mumkin.
B.V. Deryagin va uning shogirdlari elektrolitlarning suvdagi eritmalari
bilan olib borgan tajribalarida (6) tenglamani suyultirilgan eritmalar uchungina
tatbiq etish mumkinligini ko‘rsatdilar. B.V. Deryagin ikkita sferik zarracha
orasidagi o‘zaro itarilish energiyasini hisoblab topishga ham muvaffaq bo‘ldi.
Zolning barqarorligiga ta`sir ko‘rsatuvchi ikkinchi kuch –
zarrachalar orasida
o‘zaro tortilish kuchlaridir. Bu kuchlar tabiati jihatidan xuddi ikki neytral
zarracha orasida ta`sir etuvchi kuchlarga o‘xshaydi. Molekulalararo kuchlarning
kelib chiqish sabablaridan biri dipollar orasidagi o‘zaro ta`sir (Debay effekti),
ikkinchisi bir molekulaning ikkinchi molekula ta`sirida qutblanishi (Keezom
effekti) va uchinchisi – maxsus dispersion kuchlarning (F. London kuchlarining)
paydo bo‘lishidir.
Guruhli 
o„zaroalmashuvchanlik - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E....

155
almashuvchanlik usuli faqat katta seriyali ishlab chiqarishda amalga oshiriladi. Bunda
bir
hil
guruhda
bir
hil
sondagi
vallar
va
teshiklar
bo„lishi
mumkindir.Bungayig„iladigan detallarni taqsimlash qonuniga ko„ra bir hil
simmetriya yoki asimetriyaga ega bo„lishi kerak. Aks holda turli hil guruhlarda
detallar to„planib qoladi(6.2-rasm).
6.2- rasm. Tutashuvchi detallar o„lchamlarini taqsimlash qonunlarini qarama-
qarshi asimetriyali bo„lgan birikmalarni selektiv yig„ish sxemasi.
6.2-rasmdan ko„rinadiki 2-guruhni to„plashda vallar soni doimo shu guruhdagi
teshiklar sonidan doim kam bo„ladi va teskarisi, 5-guruhda vallarni ortiqchaligi va
teshiklarni etishmasligini ko„rish mumkin, bu esa yig„ish ishlarin bir maromda
bormasligiga olib keladi.Shunga qaramay ommaviy va katta seriyali ishlab
chiqarishda guruhli o„zaroalmashuvchanlik usulida yig„ish, ayniqsa to„liq va noto„liq
o„zaroalmashuvchanlik usulida, amalga oshirib bo„lmaydigan yuqori aniqlikdagi
yig„ishda katta samara bermoqda.
Konovalovning ikkinchi qonuniga

Konovalovning ikkinchi qonuniga binoan, suyuq eritma ustidagi muvozanat holatidagi bug’ning tarkibi suyuq eritma tarkibiga tengdir, ya’ni (10.2-rasmdagi M nuqta).Bunday aralashmalar azeotrop eritmalar deb nomlanadi. Azeotrop eritmalar maksimal va minimal qaynash temperaturali bo’lishi mumkin.
Azeotrop eritmalar tarkibi bosim (temperatura) ga bog’liq bo’ladi.
Biror sistemada bosim o’zgarishi bilan uning muvozanat holati o’zgaradi. Bu esa, o’z navbatida bug’ fazasi tarkibining o’zgarishiga olib keladi
Ushbu o’zgarishlar mexanizmini bilish uchun M.S. Vrevskiy tomonidan quyidagi qonunlar yaratilgan:
a) ikki komponentli eritmaning qaynash temperaturasi (yoki bosimi) ortganda, bug’lar tarkibida bug’lanishi uchun katta energiya talab etuvchi komponentning nisbiy miqdori oshadi;
b) bug’ uchuvchanligi maksimumga ega bo’lgan eritmalarning temperaturasi (yoki bosimi) oshirilganda, azeotrop eritmalarda bug’lanishi uchun katta energiya talab etuvchi komponentning nisbiy qiymati ortadi. Bug’ning uchuvchanligi minimum bo’lganda, eritmaning qaynash temperaturasi oshirilganda azeotrop eritmada bug’lanishi uchun kam energiya talab qiluvchi komponentning nisbiy miqdori ko’payadi.
Vrevskiy qonuniga binoan, azeotrop eritmalarni ajratish uchun bosimni o’zgartirib haydash yoki rektifikatsiya qilish jarayonlaridan foydalanish mumkin.
|
D) Tez saralash, to'g'ridan-to'g'ri tanlash; to'g'ridan-to'g'ri almashtirish

|
D) Tez saralash, to'g'ridan-to'g'ri tanlash; to'g'ridan-to'g'ri almashtirish
|
bet | 23/33 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 104,6 Kb. | | #135111 |
Bog'liq 1. struct kalit so\'zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi A yoz-fayllar.orgD) Tez saralash, to'g'ridan-to'g'ri tanlash; to'g'ridan-to'g'ri almashtirish
153. Qanday saralash usullari yaxshilangan usullar deb belgilangan??
A) Tez saralash; Shella saralashi; Birlashtirish saralashi
B) to'g'ridan-to'g'ri qo'shish; to'g'ridan-to'g'ri tanlash; to'g'ridan-to'g'ri almashtirish
C) Birlashtirish saralashi; to'g'ridan-to'g'ri tanlash; to'g'ridan-to'g'ri almashtirish
D) Tez saralash, to'g'ridan-to'g'ri tanlash; to'g'ridan-to'g'ri almashtirish
154. " Single-pair shortest path problem" ushbu atama nimani anglatadi??
A) Ikkita tugun orasidag eng qisqa masofani aniqlash masalasi
B) Berilgan tugundan barcha tugunlarga bo'lgan qisqa yo'llarni aniqlash masalasi
C) Berilgan punktga etib borishning qisqaroq yo'lini aniqlash masalasi
D) 3 ta tugun orasidag eng qisqa masofani aniqlash masalasi
155. "Single-destination shortest path problem" ushbu atama nimani anglatadi??
A) Berilgan punktga etib borishning qisqaroq yo'lini aniqlash masalasi
B) Ikkita tugun orasidag eng qisqa masofani aniqlash masalasi
C) Berilgan tugundan barcha tugunlarga bo'lgan qisqa yo'llarni aniqlash masalasi
D) 3ta tugun orasidag eng qisqa masofani aniqlash masalasi
156. "All-pairs shortest path problem?" ushbu atama nimani anglatadi?
A) Barcha o'zaro tugunlar orasidagi qisqa masofani aniqlash masalasi
B) Ikkita tugun orasidag eng qisqa masofani aniqlash masalasi
C) Berilgan tugundan barcha tugunlarga bo'lgan qisqa yo'llarni aniqlash masalasi
D) 3ta tugun orasidag eng qisqa masofani aniqlash masalasi
157. FORD - BELMANN ALGORITMI samaradorligi amalar bajarishi boyicha qanday tartibli hisoblanadi.
|
| |
Yig„ma o„lchamli zanjirlar hisoblari

152
Usulni mohiyati –bunda o„lchamli zanjirni berkituvchi zvenosini talab
etilayotgan aniqligiga ma‟lum bir guruhga ajratilgan tashkil etuvchi zvenolarni
o„lchamli zanjirlarga qo„shish orqali erishiladi.
Qo„llanilishi-kam zvenoli o„lchamli zanjirlarni berkituvchi zvenolarni eng
yuqori aniqligiga erishishda qo„llaniladi; detallarni
guruhlarga aniq ajratish,
belgilashni, saqlashni va tashishni talab etadi.
4.Etkazish
Qo„llanilishi–ko„p sonli zvenolarga ega mahsulotlarni yig„ishda ishlatiladi;
detallar iqtisodiy joizliklar bilan tayyorlanishi mumkin, ammo to„ldiruvchini etkazish
uchun qo„shimcha xarajatlar talab etadi.
Usulning mohiyati-bunda o„lchamli zanjirni berkituvchi zvenosini talab
etilayotgananiqligiga to„ldiruvchi zvenodan ma‟lum qatlamni
olib tashlash bilan
o„lchamni o„zgartirish orqali erishiladi.
5.Sozlash usuli
Usulning mohiyati - bunda o„lchamli zanjirni berkituvchi zvenosini talab
etlayotgananiqligiga to„ldiruvchi zvenodan material olib tashlamasdan, o„lchamini
o„zgartirsh orqali erishiladi.
Qo„llanilishi– etkazish usuliga o„xshash, ammo yig„ishda qo„shimcha material
olib tashlanmasligi hisobiga katta afzallikka ega; yuqori aniqlikni ta‟minlaydi va
mashinani ekspluatatsiya qilishda davriy ravishda uni tiklash imkonini beradi.
6.To„ldiruvchi materiallar bilan yig„ish
Usulning mohiyati –bunda o„lchamli zanjir berkituvchi zvenosini talab
etilayotgan aniqligiga detallarni talab etilgan holatga o„rnatgandan so„ng
ularni
tutashuvchi yzalari orasidagi tirqishga to„ldiruvchi material kiritish orqali erishiladi.
Qo„llanilishi-tekisliklar bo„yicha asoslanuvchi birliklar va qismlar uchun
qo„llash maqsadga muvofiqdir; ta‟mirlash amaliyotida yig„ma birliklarni ishlash
qobilyatini qayta tiklash,
jihozlar tayyorlashda, ishlatiladi.
Yig„ish operatsiyalari vaqt me‟yorlarini belgilash

164
Operatsiyaga donaviy vaqt me‟yorini hisobi uchun qo„yidagi formula ishlatiladi.
T
d
=T
on
(1+A
dam
+ A
xk
/100)*k;
bu erda: T
on
- operatsiya operativ vaqti, T
on
=T
a
+T
yo
;
T
a
-asosiy texnologik, vaqt, T
yo
yordamchi vaqt.
A
xk
-ish joyiga xizmat ko„rsatish vaqti, T
on
-dan foizlarda;
A
dam
-dam olish va shaxsiy ehtiyojlar vaqti, T
on
dan foizlarda;
K-operativ vaqtga yig„ishda donaviy-kalikulyasion vaqt aniqlanadi.
T
d-k
=T
d
+T
t-x
/n;
bu erda: T
t-x
-detallar partiyasiga tayyorlov-xotima vaqti.
Donaviy yoki donaviy-kalkulyasion vaqt asosida mahsulotni butun yig„ish
mehnat sarfi, ishchi joylari yoki bir xil maxsulotni yig„adigan
oqimlar soni
aniqlanadi.
Mashinalarni sinash.
Texnologik jarayonni amalga oshirishda yig„ish sifati
uni turli xil bosqichlarida tekshiriladi. Mashinalarni sinash ularni tayyorlashdagi
yakuniy operatsiya hisoblanadi. Mahsulotni sinash
deyilganda ishlatish yoki
ekspluatatsiya qilishni o„xshatish jarayonlarida hamda berilgan dastur orqali
mahsulotga ma‟lum ta‟sir ko„rasitishda mahsulot sifatini ko„rsatkichlarini
kattalashtirish, tajribaviy aniqlash tushuniladi (Gost 16504-81).
Nazorat va maxsus (tadqiqot) sinashlarini ajratiladi.
Nazoratli sinash-bu
mahsulot sifatini nazorat qilish maqsadidagi sinashdir.
Nazoratli sinashlarni turlaridan biri-qabul qilish-topshirish sinashlaridir,
bunda tayyorlovchi tomonidan mahsulotni topshirishga yaroqligi to„g„risida
qaror
qabul qilish uchun tayyor mahsulotni nazoratli sinash tushuniladi. Bunday sinashlar
oldindan belgilangan dastur asosida o„tkaziladi va ularni tarkibi quyidagicha[9]
1.Mahsulotni statik holda tekshirish. Bunda quyidagilar tekshiriladi:
-tegishli jihoz uchun standartga binoan aniqlik me‟yorlariga
mahsulotni
geometrik
aniqligini
mos
kelishi;
harakatchan
qismlarini
tekis
siljitish;
elektrojihozlarni yig„ish sifati va hakozolar.
165
2.Mahsulotni salt yurishda tekshirish. Bunda mahsulot mehanizmlari va
tuzilmalarini to„g„ri
ishlashi; salt yrishdagi tekshirishlar belgilangan sinash dasturiga
asosan o„tkaziladi.
3.Mahsulotni yuklama ostida tekshirish. Bunda quyidagilar tekshiriladi: eng
katta quvvat yoki burovchi moment bilan mahsulotni yklashdagi barcha mexanizm va
tizimlarni
raddiyasiz ishlashi; ishlab chiqarish sharoitlarida ishlash sifatini,
ekspluatatsion tasniflarni.
4.Maxsus yoki tadqiqotli sinashlar-bu mahsulot ko„rsatkichlarini
va sifat
ko„rsatkichlarini o„rganish maqsadida o„tkaziladigan mahsulot sinovi.
Sinashni bu usullari maxsus dastur asosida turli konstruktiv o„zgarishlarni
yaroqliligini o„rganish zarurligida o„tkaziladi.
C) Berilgan massiv o'rtasidagi element olinadi

|
C) Berilgan massiv o'rtasidagi element olinadi
|
bet | 20/33 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 104,6 Kb. | | #135111 |
Bog'liq 1. struct kalit so\'zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi A yoz-fayllar.orgC) Berilgan massiv o'rtasidagi element olinadi
D) Funksiya yerdamida xesh-jadval to'ldiriladi va undan qidiriladi
139. Binar qidiruv - bu ...?
A) Berilgan massiv o'rtasidagi element olinadi. ya'ni m=(L+R)/2 va u qidiruv argumenti bilan taqqoslanadi. Topilmasa chegaralar mos ravishda o'zgartiriladi
B) Ma'lumotlar butun jadval bo'yicha operativ xotirada kichik adresdan boshlab, to katta adresgacha ketma-ket qarab chiqiladi
C) Indekslar jadvalidan gurux topiladi, va unda ko'rsatilgan mos chegaralarda chiziqli algoritm oshiriladi
D) Funksiya yerdamida xesh-jadval to'ldiriladi va undan qidiriladi
140. Xeshlash - bu ...?
A) Funksiya yerdamida xesh-jadval to'ldiriladi. va undan qidiriladi
B) Ma'lumotlar butun jadval bo'yicha operativ xotirada kichik adresdan boshlab, to katta adresgacha ketma-ket qarab chiqiladi
C) Berilgan massiv o'rtasidagi element olinadi
D) Indekslar jadvalidan gurux topiladi, va unda ko'rsatilgan mos chegaralarda chiziqli algoritm oshiriladi
141. Operativ xotirada bajariladigan saralash qanday ataladi?
A) ichki saralash
B) to'liq saralash
C) tashqi saralash
D) adreslar jadvalini saralash
142. Saralash usullari orasidan noto'g'risini toping.?
A) dinamik
B) yaxshilangan
C) logarifmik
D) qat'iy
143. Saralashning qaysi usullari O(N2), kalitlarni taqqoslash tartibiga ega??
A) qat'iy
B) binar
C) yaxshilangan
D) logarifmik
|
| |
Berilgan to'plam elementlarini biror bir tartibda joylashtirish jarayoni ?

|
Berilgan to'plam elementlarini biror bir tartibda joylashtirish jarayoni ?
|
bet | 21/33 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 104,6 Kb. | | #135111 |
Bog'liq 1. struct kalit so\'zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi A yoz-fayllar.org144. Berilgan to'plam elementlarini biror bir tartibda joylashtirish jarayoni ?
A) Saralash
B) Qidiruv
C) Algoritmlash
D) Uslubiyot
145. Saralash usuli ... deyiladi, agar saralash jarayonida bir hil kalitli elementlar nisbiy joylashuvi o'zgarmasa?
A) Turg'un (stable)
B) Murakkab (difficult)
C) Oddiy (typical)
D) Turg'un emas (unstable)
146. Qo'yish orqali saralash g'oyasi.?
A) Obyektlar hayolan tayyor a(1),...,a(i-1) va boshlang'ich ketma-ketliklarga bo'linadi. Har bir qadamda (i=2 dan boshlab) boshlang'ich ketma-ketlikdan i-chi element ajratib olinib tayyor ketma-ketlikning kerakli joyiga qo'shiladi
B) Berilgan obyektlar ichidan eng kichik kalitga ega element tanlanadi.Ushbu element boshlang'ich ketma-ketlikdagi birinchi element bilan o'rin almashadi. Undan keyin ushbu jarayon qolgan elementlarda amalga oshiriladi
C) n - 1 marta massivda quyidan yuqoriga qarab yurib kalitlar jufti-jufti bilan taqqoslanadi. Agar pastki kalit qiymati yuqoridagi jufti kalitidan kichik bo'lsa, u holda ular o'rni almashtiriladi
D) Boshlang'ich ketma-ketlikning har r o'rinda joylashgan elementlari guruhlanib, har bir guruh alohida qo'shish usuli orqali saralanadi
147. Tanlash orqali saralash g'oyasi?
A) Berilgan obyektlar ichidan eng kichik kalitga ega element tanlanadi.Ushbu element boshlang'ich ketma-ketlikdagi birinchi element bilan o'rin almashadi. Undan keyin ushbu jarayon qolgan elementlarda amalga oshiriladi
B) n - 1 marta massivda quyidan yuqoriga qarab yurib kalitlar jufti-jufti bilan taqqoslanadi. Agar pastki kalit qiymati yuqoridagi jufti kalitidan kichik bo'lsa, u holda ular o'rni almashtiriladi
C) Boshlang'ich ketma-ketlikning har r o'rinda joylashgan elementlari guruhlanib, har bir guruh alohida qo'shish usuli orqali saralanadi
D) Obyektlar hayolan tayyor a(1),...,a(i-1) va boshlang'ich ketma-ketliklarga bo'linadi. Har bir qadamda (i=2 dan boshlab) boshlang'ich ketma-ketlikdan i-chi element ajratib olinib tayyor ketma-ketlikning kerakli joyiga qo'shiladi
|
| |
A) n*m - Tatu baza kanali uchun maxsus

0, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0, 0 1, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 10, 1, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 10, 0, 1, 0, 0, 1, 1, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 10, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0 |
Tatu baza kanali uchun maxsus
|
bet | 24/33 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 104,6 Kb. | | #135111 |
Bog'liq 1. struct kalit so\'zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi A yoz-fayllar.orgBu sahifa navigatsiya:
- 0, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0, 0 1, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 1
- 0, 1, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 1
- 0, 0, 1, 0, 0, 1, 1, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 1
- 0, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0
A) n*m
B) n3
C) n2
D) nk
158. FLOYD - UORSHELL ALGORITMI samaradorligi amalar bajarishi boyicha qanday tartibli hisoblanadi
A) n3
B) n2
C) n*m
D) n4
159. Berilgan grafning insidient matritsasini aniqlang
"
A)1, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0
0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 1
0, 1, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0
0, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0
0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0, 0
1, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0
0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0, 1
0, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 0, 0
B)0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 1,
0, 0, 1, 1, 1, 0, 1, 0,
0, 1, 0, 1, 0, 0, 1, 0,
0, 1, 1, 0, 0, 1, 0, 0,
1, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0,
1, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0,
0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 1,
1, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 0
C) 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 1,
0, 0, 1, 0, 1, 1, 1, 0,
0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0,
0, 0, 1, 0, 0, 1, 1, 0,
1, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0,
1, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0,
0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 1,
1, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 0
D) 1, 0, 0, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0
0, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 0, 1
0, 1, 1, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0
0, 0, 1, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 0
0, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 1, 0, 0, 0
|
| |
Yig„ish jarayonini asosiy ko„rsatkichlarini hisobi

Yig„ish jarayonini asosiy ko„rsatkichlarini hisobi .Yig„ish jarayonini asosiy
ko„rsatkichlari va texnik-iqtisodiy tasniflari hisoblari qo„yidagi formulalar orqali
ifodalanadi. Chiqarish takti-davriy tarzda mahsulot chiqarishdagi vaqt oralig„i.
Nominal takt (min/dona) quyidagicha aniqlanadi:
T
n
=60F/N
y
Bu erda: F-yillik ish vaqti fondi, bir smenalikda-2070s, ikki smenalikda
F=4140coat
N
y
-yillik ishlab chiqarish dasturi.
Xaqiqiy takt (min/dona) quyidagicha aniqlanadi:
T
h
=60DS* (T
sm
*η
π
- T
xk
-T
dam
)/ N
y
D-yillik ish kunlar soni;
S-smenalar soni;
T
sm
–smena davomiyligi;
η
π
-jihozni ta‟mirlashga ketadigan vaqt;
T
xk
- ishchi joyiga xizmat ko„rsatishga ketadigan vaqt;
T
dam
- dam olishga ketadigan vaqt;
Chiqarish maromi-bir nomdagi vaqt birligida ishlab chiqariladigan mahsulot
soni
R=1/T
166
Yig„ish ishchi joyini unumdorligi (dona/min)- vaqt birligida ishchi joyida
yig„iladigan mahsulotlar soni:
Q=tB
n
/T
d
bu erda: t-unumdorlik keltirilgan ishchi vaqti;
B
n
-mazkur ishchi joyida operatsiyalar bajarayotgan ishchilar soni;
T
d
-yig„ma birlikni bajarishni donaviy vaqti;
Yuklash koeffitsenti-unumdor ish bilan yklash darajasi:
Ishchi joyini
K
n
= T
d
/T
D
*B
n
;
Yig„ishni oqimli chizig„ini K
n
=1/n
ni
Yig„ish jarayonini sifati koeffitsenti
K
ys
=(T
y
+T
s
+T
sht
)/T
uy
T
y
-detallarni oddiy bo„lagini talab etuvchi yig„ish operatsiyalarimehnat sig„imi;
T
s
-tutashmalarni sozlash bo„yicha operatsiyalar mehnat sig„imi;
T
sht
- shtiflash bilan boradigan operatsiyalar mehnat sig„imi;
T
uy
-umumiy yig„ish mehnat sig„imi;
Sifat koeffitsenti qanchalik yuqori bo„lsa, texnologik jarayon darajasi shunchalik
yqori bo„ladi.
Yig„ish jarayonini bo„laklash koeffitsinti
K
b
= T
yb
/T
uy
Bu erda: T
yb
-yig„ma bo„laklarni yig„ishni yig„ma mehnat sig„imi;
K
b
-qanchalik katta bo„lsa, yig„ish jarayoni shunchalik yuqori bo„ldi.
Etkazish ishlarini ahamiyatligi koeffitsenti
K
a
= T
e
/T
uy
Bu erda: T
e
-etkazish ishlari mehnat sig„ii;
K
a
-qanchalik kichik bщlsa, yig„ish jarayoni sifati shunchalik yuqori bo„ladi.
Chilanganrlik-yig„ish ishlari mehnat sig„imi koeffitsenti
T
ms
=T
ch-y
/T
my
T
ch-y
-chilangarlik-yig„ish ishlari mehnat sig„imi;
167
T
my
-ushbu mahsulot bo„yicha mexanik yig„ish ishlarini umumiy mehnat sig„imi.
Etkazish va sozlash usuli - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov,...

156
6.3-rasm. Etkazish bilan yig„ish (shayba 1 xatoligini
kompensasiyalash uchun
qalinligi bo„yicha jilvirlanadi tokarlanadi, va hakozo).
6.4-rasm. Harakatchan kompensatorlar qo„llagan holda yig„ish; a-kompensator
tortgich; b-qayd etuvchi vintli o„rnatish halqasi;
v-ponali qurilma; g-qirqma konusli
vtulka; d-elastik material;
Etkazish yoki sozlash usullarini qo„llashda mahsulot
konstruksiyasiga maxsus
detali kompensator kiritiladi, uni o„lchami yig„ishda ma‟lum qatlam olib tashlanuvchi
yoki olib tashlanuvchi yuzalar holatini o„zgarishi bilan amalga oshiriladi.
157
Ikkala usulni qo„llashda yig„iladigan
detallar kengaytirilgan, iqtisodiy
erishiladigan ishlab chiqarish joizligi bo„yicha tayyorlanadi, ammo yig„ish
jarayonida
etkazish va sozlash ishlariga qo„shimcha vaqt sarflanadi. Bunda birlamchi yig„ish
ishlari bajariladi va kompensatsiya zvenosini etkazish darajasi aniqlanadi, mehnat
sarfi ortadi, yuqori malakali ishchi talab etiladi. Etkazish
usuli donalab va kichik
seriyali ishlab chiqarishda qo„llaniladi. Sozlash usulida birlamchi yigish ishlariga
hojat bo„lmaydi, mehnat sarfi nisbatan kamayadi.
Oqimli yig„ishni amalga oshirish imkoni yaratiladi,
ammo maxsus detallar-
kompensatorlarni yaratilishi mahsulot konstruksiyasini murakkablashtiradi. Sozlash
usuli mayda va seriyali ishlab chiqarishlarda qo„llaniladi.
Boshqalar bilan hamkorlikda bo‘lgan individ faoliyatining tezligi oshishi va harakatlar sifati pasayishi haqida kimning tadqiqotlarida qayd etilmagan

|
Boshqalar bilan hamkorlikda bo‘lgan individ faoliyatining tezligi oshishi va harakatlar sifati pasayishi haqida kimning tadqiqotlarida qayd etilmagan
|
bet | 66/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Boshqalar bilan hamkorlikda bo‘lgan individ faoliyatining tezligi oshishi va harakatlar sifati pasayishi haqida kimning tadqiqotlarida qayd etilmagan?
Triplett
Mayer
Bexterev
Luriya
Yaqin muhitning ta’siri nima deb ataladi?
Mikro bosqichdagi ta’sir
Makro bosqichdagi ta’sir
Ma’naviy ta’sir
To‘g‘ri javob yo‘q.
Ma’lum sotsial faoliyat maqsadlari asosida to‘plangan, muloqot ehtiyojlari qondiriladigan insonlar uyushmasi - bu...
Omma
Xalq
Jamoa
Guruh
Amerikalik sotsiologlar referent guruhlarning bir necha turlarini farqlaydilar. Ushbu guruhga kirmaydigan turni toping.
Normativ
Qiyoslash
Negativ
Pozitiv
14 - shunday guruhki, shaxs o‘sha guruhga kirishni, uning ma’qullashigamuhtoj bo‘lmaydi, lekin o‘z harakatlarini yo‘lga solishda unga asoslanadi va korreksiya qiladi.
Normativ
Qiyoslash
Negativ
To‘g‘ri javob yo‘q
Agar odamlar ko‘chada tasodifiy hodisaning tomoshabini bo‘lib turishgan bo‘lsa, ular psixologiya tilida nima deb ataladi?
Xalq
Agregatsiya
Olomon
B va C javoblar
Qaysi olim hamkorlikning darajasi mezoniga ko‘ra guruhlarni birlamchi va ikkilamchi turlarga bo‘lib o‘rganishni taklif etadi?
R.S.Nemov
Ch.Kuli
Ya.Shepanskiy
To‘g‘ri javob yo‘q.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Boshqalar bilan hamkorlikda bo‘lgan individ faoliyatining tezligi oshishi va harakatlar sifati pasayishi haqida kimning tadqiqotlarida qayd etilmagan
|
Marketingni tashkil etish - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

165
Tovar tamoyili bо‗yicha tashkil etish shakli ham, shuningdek kamchiliklarga
ega. Boshqarishning bu kabi tizimi marketing faoliyatining о‗ziga xos tamonlarini
doim ham e‘tiborga olmaydi. Tovarlar bо‗yicha guruhlar ishchilari о‗z
majburiyatlarini samarali bajarish uchun etarlicha huquqlarga ega emas, boshqaruv
apparatida katta sonli guruh va guruhchalar paydo bо‗lishi bilan ularni ushlab turish
katta xarajatlar talab qiladi.
Bozor tamoyili bо‗yicha tashkil etishda deyarli barcha korxonalar о‗z tovarini
xarakteri jihatidan turlicha bо‗lgan bozorlarda sotadi. Turli bozorlarning sotib olish
xususiyatlar yoki turli tovar afzalliklariga ega bо‗lgan hollardagina bozor tamoyiliga
kо‗ra tashkil etish maqsadga muvofiqdir. Shuning uchun marketing xizmati
bо‗limlari asosiy bozorlarga qarab tuziladi.
Guruhning boshlang‘ich nuqtasi sifatida miqdor jihatdan olinadigan ikki kishi nima deb ataladi?

|
Guruhning boshlang‘ich nuqtasi sifatida miqdor jihatdan olinadigan ikki kishi nima deb ataladi?
|
bet | 67/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Guruhning boshlang‘ich nuqtasi sifatida miqdor jihatdan olinadigan ikki kishi nima deb ataladi?
Diada
Dublikat
Oila
Ota-ona
Guruh a’zolari sifatlari va qarashlarining aynanligi emas, balki ular ayrim sifatlarining mos kelishi, qolganlarining kerak bo‘lsa, tafovut qilishi deganda nima tushuniladi?
Guruhbozlik
Psixologik moslik
Komformizm
Uyushganlik
Moslikning mezoni sifatida kim faoliyat natijalari, a’zolarning sarflagan kuch-energiyalari, faoliyatdan qoniqishni keltiradi?
R.S.Nemov
Ch.Kuli
N.Obozov
G.Andreyeva
Guruhiy qarorlar qabul qilishda o‘zaro ta’sirni kim o‘rgangan?
N.Obozov
Ch.Kuli
Nemov
T.Mitchell
BOB. OLOMON PSIXOLOGIYASI
VIII.1. Olomonning umumiy tavsifi. Uning ruhiy birdamlik qonuni
Olomon deganda oddiy ma’noda millati, kasbi, jinsi va to‘planish sabablaridan qat’iy nazar bir joyga yig‘ilgan individlar tushuniladi. Psixologik nuqtai nazardan qaraganda esa, bu so‘zning ma’nosi umuman boshqacha. Ma’lum sharoitlarda - va faqat aynan shu sharoitlarda - odamlar yig‘ini umuman yangi xulq-atvor qirralarini namoyon qiladi. Olomonning xulq-atvori olomondagi alohida olingan har bir individning xulq-atvoridan o‘zgachadir. Fikrlovchi shaxs yo‘qolib ketadi, olomonning ichidagi odamlarning hissiyotlari va g‘oyalari bitta yo‘nalishga kiradi.
J amoa joni(ruhi) paydo bo‘ladi. Albatta bu jonning umri qisqa, lekin juda ham aniq xarakterga ega. Bunday xaloyiqni uyushgan olomon deb atash mumkin. Bu olomon yagona ruhga bo‘ysunadi. Hech qanday ikkilanishlarsiz aytish mumkinki, bir joyga to‘planib qolgan alohida ko‘p individlar uyushgan olomon fe’lini
namoyon qilmaydi: buning uchun qandaydir ruhlantiruvchi ta’sir kerak. Fikrlovchi shaxsning yo‘qolib ketishi va odamlarning his va fikrlari bir aniq yo‘nalishga kirishi olomonni xarakterlovchi bosh qirrasidir
Alohida-alohida, bir-birini tanimaydigan minglab individlar ma’lum bir vaqtda ma’lum sabablarga ko‘ra, aytaylik milliy bayram sababiga ko‘ra yig‘ilib, ruhlangan olomon kayfiyatini namoyish qilishi mumkin. Bu odamlar olomon fe’lini ko‘rsatishi uchun qandaydir ta’sir va tasodif yetarlidir. Ba’zan yuzlab odamlar bir joyga to‘planib, sharoit bo‘lmaganligi sababli olomon bo‘lolmaganligi holda, ba’zan oltita odamdan ham bir ruhdagi olomon paydo bo‘lishi mumkin. Boshqa tomondan, ma’lum ta’sirlarning ostida ba’zan butun xalq, olomon so‘zining ma’nosini tushunmay turib, o‘zi olomonga aylanishi mumkin.
|
| |
Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

267
insonlarning ijodiy imkoniyatlarini faollashtirish va jamlash yо‗li bilan ularga ta‘sir
etishning turli shakllarini uyg‗unlashtirishga asoslangan.
Tarixda ―yetakchi - safdoshlar‖ munosabatlari ―boshliq - bо‗ysunuvchi‖
munosabatlariga qaraganda ilgariroq paydo bо‗lgan. Bolalikdan kattalar qilgan
narsalarni qilish, о‗smirlikda о‗z dilidagi ideal insonga taqlid kilish, katta bо‗lganida
kimningdir yoki nimaningdir nufuz qudratini ixtiyoriy ravishda qabul qilish -
insonlarga xos xislat.
Yetakchining menejerdan farqi shundan iboratki, yetakchi jamoa a‘zolarining
faoliyatini birgalikdagi say-harakatlarni faollashtirishga yо‗naltiradi, menejer esa qо‗l
ostidagilar tomonidan о‗z majburiyatlarining korxona standartlariga muvofiq
ravishda bajarilishini ta‘minlashga intiladi.
C) elementlarni ko'rib chiqish ketma-ket ravishda boshidan oxirigacha va aksincha, 2 ta element tashlab qaraladi

|
C) elementlarni ko'rib chiqish ketma-ket ravishda boshidan oxirigacha va aksincha, 2 ta element tashlab qaraladi
|
bet | 19/33 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 104,6 Kb. | | #135111 |
Bog'liq 1. struct kalit so\'zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi A yoz-fayllar.orgC) elementlarni ko'rib chiqish ketma-ket ravishda boshidan oxirigacha va aksincha, 2 ta element tashlab qaraladi
D) binar daraxt barcha tugunlari ko'rib chiqiladi
133. Noyob kalit nima?
A) agar jadvalda kaliti mazkur kalitga teng ma'lumot yagona bo'lsa
B) agar ikkita ma'lumot qiymatlari yig'indisi kalitga teng bo'lsa
C) agar jadvalda bunday kalitli element mavjud bo'lmasa
D) agar ikkita ma'lumot qiymatlari farqi kalitga teng bo'lsa
134. Ketma-ket qidiruv algoritm tartibi qanday?
A) Chiziqli
B) Logarifmik
C) Konstantali
D) Eksponensial
135. Binar qidiruv algoritm tartibi qanday?
A) Logarifmik
B) Chiziqli
C) Konstantali
D) Eksponensial
136. Xeshlashtirish algoritm tartibi qanday ?
A) Konstantali
B) Chiziqli
C) Logarifmik
D) Eksponensial
137. Ketma-ket yoki chiziqli qidiruv - bu ...?
A) Ma'lumotlar butun jadval bo'yicha operativ xotirada kichik adresdan boshlab, to katta adresgacha ketma-ket qarab chiqiladi
B) Indekslar jadvalidan gurux topiladi, va unda ko'rsatilgan mos chegaralarda chiziqli algoritm oshiriladi
C) Berilgan massiv o'rtasidagi element olinadi
D) Funksiya yerdamida xesh-jadval to'ldiriladi va undan qidiriladi
138. Indeksli-ketma-ket qidiruv - bu ...?
A) Indekslar jadvalidan gurux topiladi. va unda ko'rsatilgan mos chegaralarda chiziqli algoritm oshiriladi
B) Ma'lumotlar butun jadval bo'yicha operativ xotirada kichik adresdan boshlab, to katta adresgacha ketma-ket qarab chiqiladi
|
| |
Quyidagi qo‘shimcha signallarga ham e’tibor berish lozim

|
Quyidagi qo‘shimcha signallarga ham e’tibor berish lozim
|
bet | 78/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Quyidagi qo‘shimcha signallarga ham e’tibor berish lozim:
aldayotganligini ko‘rsatuvchi signallar (qo‘lning og‘iz, burun yoki bo‘yin sohasiga tegishi bilan bog‘liq ishoralar, ko‘z qovoqlarini ishqalash, nigohlarni tashqariga, odatda yerga yoki shiftga qaratish, qo‘llarni cho‘ntaklarga yashirish yoki ko‘krak oldida chalishtirish);
tajovuzkorlik va hujumga tayyorlik belgilari (lablar jipslashgan, yuz qizargan, qo‘l barmoqlari musht tugilgan, oyoqlar mudofaa holatida, ko‘z qorachiqlari toraygan, ko‘z qiri bilan yoki to‘g‘ridan qarash, peshonaning tirishganligi, burun orqali qisqa-qisqa nafas olish va hokazo);
xavotir, hayajon, asabiylik, qo‘rquv belgilari (qo‘l barmoqlarining, ovozning titrashi, nafas olishning tezlashishi, qon tomirlarining bo‘rtishi va (yoki) haddan tashqari tez urishi (ayniqsa bo‘yin sohasida), lablarni tishlash, qo‘lni ko‘krak oldida chalishtirish, bir qo‘l bilan ikkinchisini quchoqlab olish, ko‘krak darajasida (balandligida) biror narsa, masalan, paket, sumka, gullarni ikki qo‘llab ushlab olish va hokazo).
Xodim shubha uyg‘otuvchi shaxs bilan muloqot jarayonida quyidagilarni inobatga olishi lozim: begona shaxsga xayrixohlik, ziyraklik va hurmat bilan munosabatda bo‘lish suhbatdagi psixologik zo‘riqishni pasaytiradi va aksincha, oldindan afsona to‘qish, toqatsizlik, surbetlik, qo‘pollik salbiy, adovatli munosabatni
keltirib chiqaradi.
Shubha uyg‘otuvchi shaxs uchun ekstremal vaziyatda ikki variant bo‘lishi mumkin:
sust, ishonchsiz dalillardan, oldinda paydo bo‘lgan va qo‘yilgan maqsadlarga erishishga xalal berayotgan «to‘siqlardan» kutilmaganda (masalan, shoshayotgani yoki qayergadir kechikayotganini aytib yoki hatto, hech bir izohsiz) qochish. Bu yanada ko‘proq shubha uyg‘otishi kerak;
o‘zini nazorat qila olmaslik oqibatida to‘satdan tajovuzkor reaksiya ko‘rsatish.
|
| |
I.BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYA FAN SIFATIDA 6

|
I.BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYA FAN SIFATIDA 6
|
bet | 110/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024I.BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYA FAN SIFATIDA 6
I.1. Sotsial psixologiya fanining predmeti va vazifalari 6
I.2. Sotsial psixologiyaning hozirgi kundagi mavqei 9
1.Insoniyat jamiyatida qachondan sotsial psixologik tafakkur, sotsial ruh paydo bo‘lgan? 11
2.Sotsial psixologiya qachon rasman fan sifatida yaratilgan? 11
3.1908-yilda chop etilgan «Sotsial psixologiyaga kirish» darsligi muallifi kim? 11
6.Galina Andreyeva fikricha, sotsial psixologiyaning uch xil yondashuvidan biri bo‘lgan sotsiologik yondashuv tarafdorlariga kirmaydiganlarni aniqlang. 12
7.«Shaxs va nevrozlar» kitobi muallifini toping. 12
BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIK QARASHLARNING RIVOJLANISH 14
II.l.Antik davr mutafakkirlari ishlarida sotsial psixologik ta’limotlarning 14
II.2.Sotsial psixologiyaning uch nazariy manbai 16
1.Amerikalik olim G.Ollport sotsial psixologik g‘oyalarning yaratilishi va rivojlanishi qaysi faylasuf nomi bilan bog‘liq, deya ta’kidlaydi? 26
3.Platonga qarshi fikrni bayon etib, individni barcha sotsial o‘zgarishlarning sababchisi, deb kim aytadi? 27
4.Sharq faylasuflaridan kimlar barcha asarlarida shaxs va jamiyat qarama- qarshiliklarini ilmiy asosda sharhlashga uringanlar? 27
5.XIX asr o‘rtalariga kelib qator sotsial fanlar rivojlanishi uchun qulay shart- sharoitlar paydo bo‘lganligiga sabab bo‘lmagan omil qaysi? 27
6.XIX asrda yashagan qaysi ingliz olimi ibtidoiy jamoa tuzumidagi madaniyatni to‘liq o‘rganib chiqqan? 27
7.XIX asrda psixologiyaning qaysi sohalariga individ bilan boshqa individlar munosabati masalasini chetlab o‘tish mumkin bo‘lmay qoldi? 28
8.Jamiyatdagi sotsial hodisalarni o‘rganish uchun, albatta, o‘ziga xos, ayrim psixologik holatlarni o‘rganish lozim, degan fikrni kimlarga tegishli? 28
9.Har bir individda «Sotsial fakt» bor degan fikrni kim ilgari surgan? 28
10.Kimlarning fikricha, sotsial fakt bu sotsial aql, tafakkur hisoblanadi? 28
|
| |
Ommaviy tartibsizliklar - Sotsial psixologiya

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 73/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Ommaviy tartibsizliklar - ko‘p miqdordagi odamlar (omma) tomonidan qurol yoki qurol sifatida foydalaniladigan boshqa narsalarni ishlatib yohud ishlatish bilan qo‘rqitib shaxsga nisbatan zo‘rlik ishlatish, qirg‘in solish, o‘t qo‘yish, mulkka shikast yetkazish yoki uni nobud qilish, hokimiyat vakiliga qarshilik ko‘rsatish orqali sodir etgan holda, jamoat joylarida belgilangan tartibni buzish va xavfsizlikka tahdid solish bilan bog‘liq boshqarib bo‘lmaydigan favqulodda harakatlardir.
Guruhiy tartibbuzarliklarga mitinglar va boshqa ommaviy tadbirlar o‘tkazishning belgilangan tartibini guruh bo‘lib buzish, sport musobaqalari va estrada konsertlari namoyishida ashaddiy muxlislar yoki ayrim shaxslarning belgilangan axloq qoidalarini buzishlari, guruhiy bezorilik va boshqa nojo‘ya harakatlarini kiritish mumkin.
Ommaviy tartibsizliklar, odatda, jinoyat tarkibini tashkil qiladi va terrorchilik harakatlari, shaxsni garov sifatida tutqunlikka olish, qirg‘in qilish, ichki ishlar organlari binolariga o‘t qo‘yish, ularni egallab olishga, hokimiyat vakillariga hujum qilish, qurolli qarshilik ko‘rsatishga urinish va boshqa shunga o‘xshash harakatlarda namoyon bo‘lishi mumkin. Mazkur jinoyatlar O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksida qamrab olingan bo‘lib, jinoiy javobgarlikka olib keladi.
Ommaviy tartibsizliklarning sotsial xavfli xususiyatlari bevosita ularning yuz berishi jarayonida ushbu harakatlarning ishtirokchilari tomonidan boshqa bir qator og‘ir jinoyatlarni sodir etish bilan kechishi, fuqarolar hayotiga, sog‘lig‘iga va mol- mulklariga jiddiy xavf solishi hamda boshqa shu kabi bir qator og‘ir oqibatlarni keltirib chiqarishi bilan yuz berishida namoyon bo‘ladi.
Ommaviy tartibsizliklarning eng xavfli tomoni shundaki, ularning o‘z vaqtida oldi olinib bartaraf etilmasa, ular jamiyat hayotiga putur yetkazib, uning inqirozga yuz tutishiga olib keladi.
Guruhiy tartibbuzarlik va ommaviy tartibsizliklarning kelib chiqishida insonning jamoadan tashqaridagi xatti-harakatlari, ya’ni mish-mish gaplar va
|
| |
Yigirish va burama mashinalari halqalarini tayyorlash texnologik

211
shuningdek, qayta ishlanayotgan tola turiga ham bog„liqdir.
Halqani eng jadal qizishi
ipak va junni yigirishda kuzatiladi[10].
Halqalarni ishchi yuzalarni g„adir-budurligi uni eyilishga chidamligiga katta
taisir ko„rsatadi. Halqalar ishchi yzalarini muqobil mikroreliefi halqa yugurdak
juftligini korroziyaga chidamligini oshiradi va ishlanish vaqtini kamaytiradi.
8.6-rasm Yigiruv va burama mashinalarini
turli xil halqalari
Halqalar ishchi yuzalarni muqobil mikrorelifi shuningdek, halqa bo„ylab
yugurdakni ravon bir tekis ishlanishi taiminlaydi, bu
esa mashinalardagi iplarni
uzilishlarini kamaytiradi. Halqalarni eyilishga chidamligini oshirish uchun halqani
ishchi yuzalarini qattiqligi bir xil bo„lishi kerak.
Halqa-yugurdak juftligini yaxshi ishlashiga materialni to„g„ri tanlash katta taisir
ko„rsatdi.
Dumaloqchalarni nazorat etish - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E....

204
-ikkinchi
holat-3
quyi
turtkini
tokarlash, 5
teshikni zinkerlash, 10
teshikni markazlashtirish, 7 o„.u.h
-uchinchi holat-10 teshikni o„tishga
parmalash,
teshikni
12
tokarlash,
1o„.o„.h
-to„rtinchi holat-5 va 10
konusli
teshiklarni razvertkalash, qo„yi 3
turtkichi, qo„ng„iroqchadagi o„yiqchani
8, faska 2,5,10,11 o„.u.h tokirlash.
-beshinchi holat-5,10 konusli
teshiklarni razvertkalash, 9 yonboshini
va 3 faskani 6,7,9 o„.u.h tokarlash.
-oltinchi holat:
ishlov berilgan
detalni
echib olish va yangi
tayyorlamani o„rnatish.
-uchinchi holat-3 konik yzani 5 va
7 o„.u.h tokarlash.
-to„rtinchi holat-3 konik yzani, 5
yonboshini tokarlash.
-beshinchi holat -2 va 4 o„.u.h
teshikni zenkerlash.
-oltinchi holat-ishlov berilgan
detalni echish va yangi tayyorlamani
o„rnatish.
3.Maxsus tokarli:1-7 o„.u.h
dumaloqchani butun profili bo„yicha
205
-ettinchi holat: ishlov berilgan
detalni echib olish va yangi tayyorlama
o„rnatish.
tokirlash.
4.Maxsus tokarli: 2 va 3 o„.o„.h 1
teshikni kalibrlash.
5.Maxsus tokarli: butun yzasi
bo„yicha dumaloqchani polirovkalash.
Dumaloqchalar yuzalari o„qdoshligini tekshirish uchun o„tkazma konusiga
nisbatan bir vaqtda tashqi va ichini katta pog„onasini radial tepishini o„lchovchi
indikatorli priboridan foydalaniladi. Tashqi profilini diametral o„lchamlari
va detalni
umumiy uzunligi chekkali skobalar bilan tekshiriladi. Dumaloqchani tashqi
o„lchamlarini tekshirish uchun kichik o„lchamli proektorlardan foydalaniladi,
ularda
yuqori unumdorlikda, bir vaqtda sakkiztagacha o„lchamni tekshirish mumkin[8].
Marketingni - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

166
- sarmoyaning tarkibi, ya‘ni faollarning umumiy summasiga yordam
shaklidagi sarmoyaning nisbati (bu Yaponiyada taxminan 20 % ga teng).
Shuni anglash mumkinki, korxonada marketingning chinakamiga joriy qilinishi
uchun unda tegishli xizmatni tuzishning о‗zi yetarli emas. Asosiy masala – anna shu
xizmatga qanday maqom berilganidadir.
Nazorat savollari
1. Marketing daganda nimani tushunasiz?
2. Marketingni boshqarish tamoyillariga nimalar kiradi?
3. Marketingni boshqarishning asosiy bloklarini tushuntiring.
4. Marketingni funksional boshqarish о‗z ichiga nimalarni oladi?
5. Axborot-tadqiqot xizmatini boshqarish marketingni boshqarishdagi roli
nimada?
6. Korxonada marketingni tashkil etish jarayoni qanday kamalga oshiriladi?
7. Marketingni boshqarish jarayoni necha bosqichdan iborat?
8. Marketing tashqi muhiti deganda nimani tushunasiz?
9. Ichki muhit omillariga nimalar kiradi?
Moddiy-texnika ta‟minotini - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot...

181
va iste‘mol qilish tezligini sutkalik ehtiyojga teng bо‗lgan miqdorgacha
tenglashtirishda joriy zaxiralar mavjud bо‗lmaydi va butun zaxira faqat tashish
tezligiga bog‗lik bо‗lgan transport zaxirasidan iborat bо‗ladi. Mazkur holatda
omborning sig‗imi va yuklash-tushirish ishlarining hajmi minimal bо‗ladi, lekin
bunda transqortning g‗oyat aniq va qat‘iy muvofiqlashtirilgan tarzda ishlashi talab
etiladi. Materiallarni yetkazib beruvchidan iste‘molchiga yetkazib berishning tezligi
va muntazamligi qanchalik katta bо‗lsa, ular umumiy zaxiralarining darajasi
shunchalik kam bо‗ladi.
Yaponiya sanoat korxonalarida naqd zaxiralarni qisqartirishga bо‗lgan ehtiyoj
ishlab chiqarish va yetkazib berishlarning yuqorida yoritilgan
«just-in-time» («aniq
о‗z vaqtida» - JIT) tizimining ishlab chiqilishiga olib keldi. U
―mahsulot ishlab
chiqarish hamda xomashyo va materiallar oqimi muvofiqlashtirilgan‖ tamoyiliga
asoslangan. Mahsulot ishlab chiqarish va ta‘minot dastlab yaxlit holatda
rejalashtiriladi. Agar mahsulot ishlab chiqarishda qandaydir tо‗xtalishlar yoki
о‗zgarishlar yuz bersa, u holda MTTB tomonidan darhol javob reaksiya bо‗ladi,
buning natijasida tegishlicha xomashyo va materiallar yetkazib berish ham о‗zgaradi.
Agarda materiallar yetkazib berishlarda tо‗xtalishlar yoki о‗zgarishlar mavjud bо‗lsa,
u holda mazkur holatda boshqa mahsulot ishlab chiqarish amalga oshiriladi yoki
avalgi mahsulotni ishlab chiqarish texnologik jarayoniga tuzatishlar kiritiladi.
Tartibga solish amaldagi zaxira bilan normativlar о‗rtasidagi nomuvofiqliklarni
tugatishga hamda favqulotda vaziyatlarni boshqarishga yо‗naltirilgan. Yetkazib
berish vaqtlarini va tо‗ldirish uchun buyurtmalar optimal miqdorining hajmini
aniqlagan holda (ushbu buyurtmalar amalga oshirish uchun MTTB kichik tizimiga
yuborish bilan) zaxiralarni tо‗ldirish uchun buyurtmani rejalashtirish tartibga solish
natijasi hisoblanadi. Korxonada ishlab chiqarish zaxiralarni boshqarish tizimining eng
yuqori samaradorligiga ushbu tizim zamonaviy axborot texnologiyalarini qо‗llagan
holda korxonani boshqarishning integratsiyalashgan avtomatlashtirilgan tizimiga
uning tarkibiy qismlaridan biri sifatida kirgan taqdirda, erishiladi.