Hududning meteriologik holati

1.6. Hududning meteriologik holati.
Issiq davrda yani yozning o’rtalarida havoning harorati 43-44 gradus gacha yetadi. O’rtacha harorati esa 38,5 gradusni tashkil etadi. Qish oylarida havoning o’rtacha harorati0,7 gradusni tashkil etadi. Shamolning o’rtacha yillik tezligi 3,3 m/s ni tashkil qiladi. Yillik yog’ingarchilik miqdori esa 250,7 mm ga yetadi. Yog’inlarning qish va bahorda ko’proq yog’ishi qishloq xo’jaligi uchun ancha qulaylik tug’diradi. Chunki bu paytda suv kam bulg’anib, tuproqda kam to’planadi. Yaylovlarda o’simliklar va bahorgi ekinlarning o’sishi uchun sharoit yuzaga keladi. Yoz oylarida esa yog’inlarning deyarli yog’masligi qishloq xo’jaligi ekinlarining suniy sug’orishni taqozo etadi. Ko’pincha bahorda tog’ oldi va tog’larda bo’ladigan do’l hodisasi va tekisliklarda qattiq jala yog’inlarining bo’lishi qishloq xo’jaligiga kata zarar keltiradi.
Do’l va jala zarar yetkazgan ekinlarning qayta ekishga to’g’ri keladi.
Qashqadaryo viloyatining yillik o’rtacha yog’in miqdori .
Meteriologgiya
stansiyasi
|
Dengiz sathidan balandligi
m hisobida
|
Yog’in miqdori,
mm
|
Meteriologgiya
stansiyasi
|
Dengiz sathidan balandligi
m hisobida
|
Yog’in miqdori,
mm
|
Muborak
|
228
|
131
|
Kitob
|
658
|
545
|
Koson
|
340
|
199
|
Varganza
|
817
|
496
|
Qarshi
|
378
|
187
|
Hazrati bashir
|
1108
|
636
|
Kasbi
|
320
|
250
|
G’uzor
|
524
|
285
|
Qamashi
|
520
|
327
|
dehqonobod
|
874
|
277
|
Chiroqchi
|
543
|
386
|
|
|
|
Yakkabog’
|
575
|
364
|
|
|
|
Qamashi tumanida qurg’oqchilik garimsel chang bo’ronlari tumanlar sovuq urushlar qor kochkilari sel yer yuzasi va yo’llarni yupqa muz bilan qoplanishi kabi hodisalar ham kuzatiladi bu hodisalardan qishloq xo’jaligi ekinlarini muhofaza qilish uchun melyorativ tadbirlarni qo’llash zarur qishda tumanlarning bo’lishi yo’llarning yupqa muz bilan qoplanib qolishi transport vositalarda qiyinchiliklarni vujudga keltiradi qishda tumanning hamma joylarida qor yog’adi ammo tekisliklarda u uzoq turmaydi
Viloyatning bu mintaqasida 9 10 kun tog’ oldilarida 17 kun davomida qor yog’ishi mumkun qor qoplami tekisliklarda o’rtacha 3-5 kun qor ko’p yoqgan kunlari esa 10-12 kun saqlanadi janubda ayniqsa sharqqa tomon balandligini orta borishi tuifayli qor qoplami uzoq saqlanadi 600-800 metr balandlikda qishda yer yuzasida qor 16-22 kun qorko’p yoqqan qishlarda esa qor qoplami 35-40 kungacha saqlanishi mumkun
Qor qoplami qalinligi tekislik va tog’ oldi rayonlarida yanvar va fevral oyida atiga 5-7 sm gacha yetadi faqat qor ko’p tushgan ayrim yillardagina 13-15 sm qalinlikdagi qor qoplami hosil bo’ladi. Fevral (lot. Februarius - halollanish oyi) - Grigoriy kalendarika, yilning ikkinchi oyi (28 kunga, kabisa yilida esa 29 kunga teng). Nomi kad. rimliklarning har yili 15 fevralda oʻtkazilgan halollanish marosimi bilan bogʻliq.
Tog’larda 2-6 oy davomida qor tushadi va qor qoplamining qalinligi 0,5 m bo’ladi.
1.7.Korxona joylashgan hududning shamol yo’nalishini tuzish.
Topshiriqda berilgan xaritalarni tuzishda albatta, shamol yo’nalishini va uning qaytarilishini ma’lumotlar asosida tuzish va uni o’qiy bilish shart. Quyidagi shamol yo’nalishining qaytarilishini tuzish to’g’risida namuna ko’rsatilgan.
Berilgan: shamol yo’nalishining qaytarilishi % hisobida.
Yechish: shamol yo’nalishini tuzish 1sm=5% (1:500) masshtabda tuziladi.
Buning uchun ixtiyoriy nuqta tanlanadi va unda romb yo’nalishi bo’yicha chiziq o’tkaziladi. Har bir chiziqdan tanlangan nuqtalar bo’yicha shamolning qaytarilishini (%) joylashtirib chiqamiz. Masalan, agar “janub” yo’nalishida qaytarilishi 20% bo’lsa, unda “janub” chizig’I bo’ylab 20/5=4 masshtab bo’yichaa joylashtiramiz. Olingan va boshqa yo’nalishdagi nuqtalarni to’g’ri chiziqlar bilan tutashtiramiz.
Har bir chiqziqga to’g’ri keluvchi shamol qaytarilishini foizlar bo’yicha hisoblaymiz.
Shamol yo’nalishini o’rtacha ko’p yillik qaytarilishi (%)
meteostznsiya
|
Flyugerning balandligi m.m
|
sh
|
Sh.shk
|
shk
|
j.sh.k
|
j
|
j.g
|
g
|
shg
|
Qamashi
|
16
|
9.1
|
26.8
|
272
|
2.8
|
3.3
|
14.3
|
12.8
|
3.9
|
Yechish:
-
sh 9.1/3=1.82
-
sh.shk 26.8/3=5.36
-
shk 27.2/5=5.44
-
jshk 2.8/5=0.56
-
j 3.3/5=0.66
-
jg 14.3/5=2.86
-
g 12.8/5=2.56
-
shg 3.9/5=0.78
2.Maxsus qism.
2.1 Korxonani atmosfera havosini ifloslantiruvchi manba sifatida xususiyati.
Qamashi non-qandolat MChJ non mahsulotlari ishlab chiqarish uchun belgilangan.Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t.
Korxona ishlab chiqarish jarayonlarni amalga oshirishda texnologik qurulmalar mavjud bo’lib ular atmosferaga zararli moddalar ajratib chiqaradi.
Korxonada quyidagi ishlab chiqarish sexlari mavjud:
-
Asosiy bosh bino
-
Qozonxona
-
Asosiy ishlab chiqarish sexi
-
Makaron sexi
-
Issiqxona
-
Omborxona
-
Avtotransformator.
Ishchilaк soni 71 ta
Ishlash vaqti 365 kun, sutkada 24 soat
Ishlab chiqarish sexi.
Ishlab chiqarish sexida non pishiriladi. Pechlardan 30 metrli diametric D=0,65 metrlik quvurlar chiqarilgan.
Un saqlash ombori.
Omborda 6 un saqlash sigimi mavjud. Unlar avtotransformatordan plevmatransport orqali tushiriladi.
Makaron sexi.
Sexda makaron ishlab chiqariladi.Atmosferaga zararli moddalar tashlanadi.
Issiqxona.
Issiqxonani isitish uchun eks tipidagi 1 dona qozon ishlatiladi.
2.2 Non kombinatidan chiqayotgan chiqindilarning umumiy tavsifi.
Manbadan zaxarli moddalar tarkibining atmosferaga chiqarilishini aniqlash uslubiy qo’llanmaga muvofiq aniqlanadi.
Tabiiy gazlarni yoqish evaziga chiqindi zaxarli moddalarni hisoblash yoqilg’I turi va miqdorini ko’ra balans usulida olib boriladi.
Atmosferaga chiqarilayotgan uglerod oksidini hisoblash quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi.
Mco =0.001
Bu yerda Mco yoqilg’I yonganda atmosferaga chiqayotgan uglerod oksidi miqdori yig’indisi metr/yil
Cco–yoqqilg’I yonganda chiqayotgan uglerod oksidi kg/1000 m
B-yoqilg’I sarfi
Q- yoqilg’I mehanik to’liq yonmaganligi oqibatida sarf bo’lgan yoqilg’I %
Yoqilg’I yonganda chiqayotgan uglerod ojksidi quydagi formula bo’yicha hisoblanadi.
Cco=Q3xRxQn bu yerda Q3 yoqilg’I kimyoviy to’liq yonmaganda sarf bo’lgan yoqilg’i % R-koifentsent Qn-tabiiy yoqilg’I yongan davridagi past issiqlik. Q3 yoqilg’I mehanik to’liq yonmaganligi oqibatida sarf bo’lgan yoqilg’I %
Yil davomida atmosferaga chiqarilayotgan azot oksidini hisoblash quyidagi formulada aniqlanadi.
NO2 =0.001xBxQnxK NO2(1-b)
Bu yerda NO2-yil davomida atmosferaga chiqarilayotgan azot oksidining miqdori m3/yil
B-tabiiy yoqilg’ining sarfi. 1000m3/yil
Qn-yoqilg’ining past issiqligi
KNO2 –bir birlik yoqilg’ini tashkil etgan azot oksidini xarakterlovchi parametrdir.
b-tozalash darajasiga bog’liq koeffiseint
Atmosferani ifloslantiruvchi manbadan tarqalayotgan gaz chang oqimlari tezligini GOST 17.2 406-90 bo’yicha quyidagi formula orqali aniqlanadi.
V=2qxPg/Vt
Bu yerda: V-gazaxoddagi xavo tezligi m/s
q-erkin tushish tezligi 9,81 m/s2
Vt-ish sharoitidagi gazning zichligi kg/m3
Pg-berilgan nuqtadagi gazning dinamik napori mm.vd.st
Gazning dinamik napori quyidagicha aniqlanadi:
Pg=B.W-K.K
Bu yerda: B-mikrometr shkalasi bo’yicha olingan son
W-mikrometrdagi o’lchov trubkasi bir chok qiyaligiga bog’liq koeffisienti
k-pnevmametrik trubka koeffisienti ishchi parametrlaridagi gazning zichligi quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi.
Vt=
Bu yerda V-ishchi sharoitida gazning zichligi
V0-normal sharoitda gazning zichligi havo uchun
p-atmosferadagi bosimi mm
C/p-vazduxavoddagi havo haroratining ortiqcha bosimi
L-vozduxavoddagi havo harorati
Tezlikni o’lchash nuqtalarining soni vozduxavod deametriga yoki kesim o’lchashiga to’g’ri keladi.
Atmosfera ifloslanishining stansionar manbalaridaqalayotgan gaz chang oqimlari bosimi va harorati GOST bo’yicha aniqlanadi. Bosimni o’rtacha o’lcham nuqtalari nomi vozduxavod deametriga yoki kesim o’lchamiga mos keladi.Yil davomida har bir ventilyatsiya quvuridan atmosferaga chiqarilayotgan ifloslanuvchi moddalar yig’indisi quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi.
Myig’=Mo’r-NпtK3600x1000000
Bu yerda: Myig’-bir yilda atmosferaga chiqarilayotgan ifloslovchi moddalar yig’indisi 1/yil
Mo’r-bir vaqt oralig’ida atmosferaga chiqarilayotgan o’rtacha ifloslantiruvchi moddalar miqdori
N-ventilyatsiya qurilmasi joylashgan sexda bir yildagi ish kuni
t-bir sxemada ishning davom etish soati
k-koeffisent
Qo’l bilan po’lat denam elektrodlar bilan payvandlashdan ajralib chiqadigan ifloslovchi moddalar miqdori quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi,
Mo’r=0.001QB
Bu yerda: Mo’r-qo’l bilan payvandlash natijasida ajralib chiqadigan ifloslovchi moddalar miqdori
Q-ifloslovchi moddalarning solishtirma chiqindisi
B-bir yildagi elektrodlar sarfi
Tashkil ertilgan manbalar uchun atmosferaga chiqarilayotgan zararli manbalar moddasi uchun balandligi 2metr chiqindi manbasining diametri 0.25m havoning o’rtacha harakat tezligiga teng deb qabul qilindi. Harorat esa oyning eng issiq paytidagi soat13.00 ga teng deyilgan.
Atmosferaga chiqarilayotgan ifloslovchi moddalarning ruxsat etilgan meyorlari.
Ifloslovchi moddalar nomlari
|
REM
|
T/yil
|
Uglerod oksidi
|
5.0
|
7.682
|
Azot oksidi
|
0.085
|
2.162
|
Azot ikki oksidi
|
0.2
|
0.149
|
Ammiak bug’lari
|
0.04
|
0.0032
|
Ifloslovchi moddalar ajralib chiqadigan manbalar tavsifi.
Chiqindi manbasiga to’g’ri keladigan ifloslovchi moddalar ajratib chiqaruvchi manba non sexida joylashgan pech bo’lib, non chiqarishga mo’ljallangan.
Ish rejimi 24 soat/h yoki 8760 soat/y tabiiy gazni yillik sarf qilish miqdori-300 ming m kub/yil
Ajralib chiqadigan ifloslovchi moddalar miqdorini quydagi formula bo’yicha hisoblaymiz:
Tabiiy gaz
-
Uglerod oksidi
ПСО0=0.001xCc0xBx(1-QU/100) T/yil
Tabiiy gaz yonganda chiqadigan uglerod oksidi:
Cc0=0.5x0.5x36.5=9.125kg/ming m3
Umumiy miqdori
Ishini =0.001x9.125x300x(1-100)=2.724 T/yil
Bir vaqt birligida:
Sho’r= 0.86 g/sec
-
Azot ikki oksidi
ПNO2=0.001xBxaTtxKNO2x(1-B), T/yil
Umumiy miqdori
Ishi= 0.001x36.5x300x0.07x(1-0)=0.767T/yil
Bir vaqt birligida
Sho’r=0.024x2/sec
Chiqindi manbasiga to’g’ri keladigan ifloslovchi moddalar ajratib chiqaruvchi manba non sexida joylashgan. BU markali pech bo’lib, kulcha chiqarish uchun mo’ljallangan
Yil rejimi 24 soat/KK yoki 3600soat/yil tabiiy gazning yillik sarа qilish miqdori 9600m3/yil
Ajralib chiqayotgan ifloslovchi moddalarni quydagi formula bo’yicha hisoblaymiz
Tabiiy gaz: 1. Uglerod oksidi
Tabiiy gaz yonganda uglerod oksidining chiqishi:
Cc0=0.5x0.5x36.5=9.125kg/1000
Umumiy miqdori
Ishi=0.01x9.125x96(1-0.5/100)0.8727/yil
Bir vaqt birligida
Sho’r= 0.067kg/sec
-
Azot ikki oksidi
Umumiy miqdori
Ishi= 0.001x36.5x96x0.007(1-0)=0.245T/yil
Bir vaqt birligida
Mur=0.018g/sec
Chiqindi manbasiga to’g’ri keladigan ifloslovchi moddalar ajratib chiqaruvchi manba non sexida joylashgan bu FTP-2 markali pech bo’lib non chiqarish uchun mo’ljallangan
Ish rejimi
24 soat KK yoki 8760 soat/yil yabiiy gazning yillik sarfi 25000 metr/yil
Ajrayilb chiqayotgan ifloslovchi moddalar quydagi formula bo’yicha aniqlanadi
Tabiiy gaz
Cc0=0.5x365x9.125kg/10003
Ishi =0.001x9.125x250(1-0.5/100)2.270T/yil
Mur= 0.072g/sec
2. Azot ikki oksidi
Ishi =0.001x36.5x96x0.07(1-0=0.245)T/yil
Bir vaqt birligi
Mur=0.018g/sec
Chiqindi manbasiga to’g’ri keladigan ifloslovchi moddalar sjratib chiqaruvchi manba non sexida joylashgan
Ish rejimi: 24 soat yoki 8760 soat tabiiy gazning yillik sarfi 250000
Ajralib chiqayotgan ifloslovchi moddalar quydagi formula bo’yicha hisoblanadi
Tabiiy gaz:
Uglerod= 0.5x365x9.125
Ishi=0.01x9.125x250x(1-0.5/100)=2.270T/yil
M=0.072g/sec
2. Azot ikki oksid
Ishi=0.01x36.5x250x0.07(1-0)=0.639T/yil
Mur=0.020g/sec
Atmosferaga chiqayotgan zararli moddalarni manbalar bo’yicha taqsimlanishi
Ifloslovchi manbalarning namoyishi sex uchastkasi ishlab chiqarish
|
Ajralib chiqayotgan manbalarning nomlari
|
Chiqayotgan mahsulot
|
Ajalib chiqayotgan manbalarning vaqt soati
|
Ifloslovchi moddalarning nomalari
|
Ajralib chiqayotgan manbadan tarqalayotgan ifloslovchi moddalarning miqdori
|
Chiqindi manbalarining tartib raqami
|
|
k.k
|
Bir yilda
|
|
O’rtacha mg/m3
|
maksimum
|
|
Umumiy
T/yil
|
|
|
|
|
|
mg/m3
|
mg/m3
|
|
|
non sexi
|
FTL.2-pech
|
Non yopish
|
24
|
8760
|
Uglerod oksidi azot II oksidi
|
|
|
0.086
0.024
|
2.724
0.757
|
1
|
|
Non sexi
|
FTL.2-pech
|
Non yopish
|
24
|
3600
|
Uglerod oksidi azot II oksidi
|
|
|
0.067
0.019
|
0.872
0.245
|
2
|
|
Non sexi
|
FTL.2-pech
|
Non yopish
|
24
|
8760
|
|
|
|
0.072
0.020
|
2.270
0.639
|
3
|
Ammiakli kompressor
|
110,45 kompressor
|
Sovuq biton tayyorlash
|
12
|
1080
|
Ammiak bug’lari
|
|
|
0.38
|
0.199
|
4
|
Vofli sexi
|
FTL.2-pech
|
Vafli pishirish
|
8
|
960
|
Uglerod oksidi azot II oksidi
|
|
|
0.053
0.015
|
0.182
0.031
|
5
|
Non sexi
|
Г-30 pech
|
Praynik pishirish
|
24
|
8760
|
|
|
|
0.052 0.015
|
7.634
0.460
|
6
|
Yordamchi bo’lim
|
Payvandlash apparati
|
Qo’l yordamida po’lat payvand.
|
3
|
840
|
Temir oksidi marganes birikmasi
|
|
|
0.0011 0.00014
|
0.0032
0.00041
|
7
|
Korxonaning kategoriyasini aniqlash
Atmosferaga zararli chiqindi chiqaruvchi korxonalar F parametrga bog’liq holda 4 ta kategoriyaga bo’linadi.
F=M/K
Bu yerda M-yil davomida barcha mayda manbalarda atmosferaga chiqarilayotgan zararli moddalarning umumiy massasi.
K=
M-chiqarilayotgan moddaning REM maksimal bir martalik konsentratsiyasi
Atmosferaga chiqarilayotgan ifloslovchi moddalar ning ruxsat etilgan meyori REM
Ifloslovchi moddalarning nomlari
|
REM
|
T/yil
|
Uglerod oksidi
|
5.0
|
7.682
|
Azot 2 oksidi
|
0.085
|
2.162
|
Amiak bug’lari
|
0.2
|
0.149
|
Temir oksidi
|
0.04
|
0.0032
|
Marganaes va uning birikmalari
|
0.01
|
0.00041
|
K==3.86 F==2.59
Uslubiy ko’rsatmaga muvofiq hisoblash natijalari Qamashi non kombinatining 4 kategoriyaga to’g’ri kelishini ko’rsatadi.
Mavjud holatda manbalar bo’yicha atmosferaga tashlanayotgan zararli moddalarning taqsimlanishi:
№ manba
|
Sex yoki uchastkaning nomi
|
Ingredient nomi
|
Mavjud holati
|
REChM
|
g/sek
|
T/yil
|
g/sek
|
T/yil
|
1
|
Ishlab chiqarish sexi
|
Uglerod oksidi
Azot oksidi
|
0.03
0.007
|
1.03
0.21
|
0.062
0.03
|
2.15
0.87
|
2
|
Un saqlash ombori
|
Organic chang
|
0.008
|
0.08
|
0.02
|
0.17
|
3
|
Un saqlash ombori
|
Organic chang
|
0.008
|
0.08
|
0.02
|
0.17
|
4
|
Qozonxona
|
Uglerod oksidi
Azot oksidi
|
0.14
0.03
|
0.14
0.03
|
0.04
0.002
|
0.29
0.12
|
5
|
Payvandlash sexi
|
Payvandlash chang marganis oxrazam
|
0.0008
0.0008
|
0.0008
0.00008
|
0.0007
0.00007
|
0.0008
0.00008
|
|
Jami:
|
|
1.57088
|
1.57088
|
0.17477
|
3.77088
|
Qamashi non kombinatidan chiqayotgan chiqindilarning tarqalish davrini hisoblash
Quvur balandligi 10 metrdan baland bo’lsa faol ifloslanish darajasi ichki va tashqi doiralarga bo’linadi. Shunga mos holatda ichki va tashqi doiralar radyuslar aniqlanadi.
R ichki=2R(tashqi)= 2
Bu yerda:
h-balandligi
-atmosferaga quvurdan chiqayotgan chiqindi balandligini hisobga oluvchi o’lchov birligiga ega bo’lmagan koeffisint.
Bu koeffisint quyidagicha aniqlanadi.
Bu yerda T-chiqayotgan gaz bilan atmosferaga harorati orasidagi farq.
Chiqayotgan gaz chang harorati o’rtasidagi atmosfera havosini harorati o’rtasidagi farq kata bo’lganda deb qabul qilindi.
Atmosferaga chiqindilarning tarqalishini hisobga oluvchi tuzatma mayda zarrali gaz holatidan kichik tutish tezligiga ega bo’lgan aralashmalar uchun
Qamashi non kombinatida 12m bo’lgan quvurdan chiqayotgan zararli moddalar tarqalishini toping.
H=12m, ni topamiz.
T-atmosferaning 1210 gradus-14gradus=106gradus
Qamashi shahri uchun atmosfera havosining yillik harorati -14 gradus
=1.41
Ichki va tashqi ifloslanish doirasini aniqlaymiz:
R(ichki)=2x1.41x12=33.84m
R(tashqi)=20x1.41x12=338.4m
Endi shamol yo’nalishi bo’yicha iflosdlanishning tarqalishini hisoblaymiz.
Shamol yo’nalishining tezligi har bir hudud uchun har xil bo’ladi.QAmashida davlat metstansiyasimavjud bo’lmaganligi sababli Qamashi metiostansiyasi ma’lumotlaridan foydalanamiz.
Qamashi shamol yo’nalishini o’rtacha ko’p yillik qaytarilishi.
Metiostansiya
|
Flyugirning balandligi
|
Sh
|
ShShQ
|
JShQ
|
ShQ
|
J
|
JF
|
F
|
ShF
|
Qamashi
|
10
|
20
|
12
|
24
|
5
|
6
|
6
|
11
|
16
|
|