VI bosqich 
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash. 
12-minut 


VII bosqich

|
VI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
|
bet | 128/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgVI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
Erishilgan natijani tahlil qilish va yakun yasash.
8-minut
|
O’rganilgan mavzu yuzasidan savollar va didaktik jadvallar beradi.
Guruhlar faoliyatini tahlil qiladi, talabalarga mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini beradi.
|
Savollar va didaktik jadvallarni bajaradi.
Mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini belgilaydi.
| |
Ishning maqsadi: O’simlik populyatsiyasi yosh tuzilmasi turlarini tashqi muhitga moslashish mexanizmlaridan biri ekanligi bilan tanishish.
Material va jihozlar: Ma’ruza matni, o’quv qo’llanmalar, rasmlar, jadvallar, o’simliklarning yosh holatlariga oid gerbariylar, chizg’ich, lupa.
Nazariy material. Fitotsenozdagi muayyan turlarning har xil holatlardagi individlarning yig’indisi tsenopopulyatsiya deb ataladi. Uni agar guli o’simliklar misolida ko’radigan bo’lsak, unga tuproqda o’z hayotchanligini yo’qotmagan urug’lar, niqollar va har xil yoshdagi individlar kiradi. TSenopopulyatsiyaning tarkibiga ba’zan o’t o’simliklarning ikkilamchi tinim holatdagi er osti organlari-ildizpoya, piyozbosh, tugunak kabilar ham kiradi. Shunday qilib, jamoaning turlar tarkibi-tsenopopulyatsiyalar yig’indisidir. Turlarning o’zi esa populyatsiyalar tizimidan iboratdir. Jamoada har turning tsenopopulyatsiyasi maydon birligiga to’g’ri keladigan soni va yoshlarning nisbatlari bilan farqlanishi mumkin. T.A.Rabotnov o’simliklar jamoasidagi o’simliklar hayotini quyidagi asosiy yosh davrlarga ajratdi:
Latent davri - bunda o’simlik spora, Urug’ yoki meva holida tinim davrida uchraydi.
Virgil davri - o’simlikning nihollik, yosh o’simlik va voyaga etgan holatidir. Nihollar yosh o’simliklardan Urug’palla barglarining bo’lishi bilan farqlanadi.
Generativ davri - o’simlik hayotida sporalar yoki urug’lar bilan ko’payishning boshlanishi bilan tavsiflanadi.
Senil davri - yoshi ortishi bilan generativ ko’payish xususiyati yo’qoladi.
Populyatsiya o’simlikning turli davrlarida kechadi.T.A.Rabotnov ma’lumotlariga ko’ra invazion, normal va regressiv turlardagi populyatsiyalar ajratiladi. Invazion tipdagi populyatsiya deyilganda, o’simliklar jamoasiga endigina kirib kelayotgan populyatsiyalar tushinilib, uni nihollar, yosh o’simlik hamda voyaga etgan holda uchratish mumkin.
Regressiv turdagi populyatsiya generativ ko’payish xususiyatini yo’qotgan populyatsiyadir. U odatda gullamaydi yoki gullasa ham unuvchanligini yo’qotgan bo’ladi. Ana shu holat populyatsiyaning fitotsenozda o’lib, yo’qolib, chirib ketayotganligidan dalolat beradi. Normal turdagi o’simliklar populyatsiyasi jamoada taraqqiyot davrining barcha bosqichlarini to’liq o’tkazuvchi o’simliklardir. Ular spora yoki urug’lar tortib to voyaga etgan o’simlik ko’rinishida uchraydi. Senotik nuqtai nazardan ular o’simliklar jamoasining asosiy populyatsiyasi hisoblanadi. Populyatsiyaning yosh tuzilmasi o’simlik va hayvonlarda ham bir necha omillarga bog’liq. YAntoq - ko’p yillik ildiz poyali o’simlik. U O’rta Osiyoning Qora Qum, Qizil Qum, Ustyurt, Sirdaryo va Amudaryo bo’ylarida Farg’onada uchraydi. Yantoq kul rang, qo’ng’ir, kuchsiz sho’rlangan qumli tuproqlarda, ko’pincha daryolarning qurib qolgan qirg’oqlarida, tashlandiq yerlarda, tekisliklarda, larmi dehqonchilik yerlarida begona o’t sifatida o’sadi. Yantoqning urug’i mayda, silliq buyraksimon, to’q qo’ng’ir rangda urug’ pallalari ovalsimon, tuksiz, qisqa bandli.
Boshlang’ich haqiqiy barglar 9-13 kundan keyin yoriladi. Ildizi shu vaqtlarda 8-10 sm.ga boradi. 40-45 kun ichida novdalarning yalpisiga shonalashi kuzatiladi. Shoxlanish xususiyatlaridan biri tikanlarning shakllanishidir. Bir yillik individlarda dastlabki tikanlar 2-5 bo’g’inlarda 22-27 kunlari rivojlanadi. Vegetativ kunlarining oxirgi davrida yantoqning to’liq shakllanganligi va ko’p sonli barglarga ega bo’lishi kuzatiladi. Ikkinchi yili vegetatsiya bolshanishi bilan yillik novdalarda 2 turdagi barglar hosil bo’ladi: ostki tangachasimon va haqiqiy fotosintez qiluvchi barglar. Yantoq madaniy holda o’stirilganda generativ davrga ikkinchi yili vegetatsiya qiluvchi individlarning 60 foizi o’tadi. Voyaga etgan virgil individlar jinsiy voyaga etgan individlardan ancha yirik barglari va maydi tikanlari bilan ajralib turadi. Ikkinchi yilgi o’simlik ildizpoyasidan shakllangan 2-3 ta yer ustki novdalar tashqi ko’rinishi bilan ona o’simliklardan farq qilmaydi va ular gullab meva beradi. Uchinchi yil vegetatsiyasida o’simlik 86 foizgacha gullab meva hosil qiladi. Tabiiy yantoqlarda ko’pgina meva hosil qilmaydigan individlar qarigan bosiichda bo’lib, xalq orasida u qora yantoq deb nom olgan.
|
| |