Galiley tajribasi - Yorug'lik tezligini qo'llash usullari. Yorug'lik tezligini aniqlashning eksperimental usullari

|
Yorug'lik tezligini qo'llash usullari. Yorug'lik tezligini aniqlashning eksperimental usullari
|
bet | 11/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,17 Mb. | | #241293 |
Tajriba Galileo Galiley soddaligi bilan ajoyib edi. Olim oddiy improvizatsiya vositalari bilan qurollangan yorug'lik tezligini o'lchash uchun tajriba o'tkazdi. Bir-biridan katta va taniqli masofada, turli tepaliklarda, Galiley va uning yordamchisi chiroqlar bilan turishdi. Ulardan biri fonar ustidagi panjurni ochdi, ikkinchisi esa birinchi fonarning yorug'ligini ko'rib, xuddi shunday qilishiga to'g'ri keldi. Masofa va vaqtni (yordamchi fonarni ochishdan oldin kechikish) bilgan Galiley yorug'lik tezligini hisoblashni kutgan. Afsuski, bu tajriba muvaffaqiyatli o'tishi uchun Galiley va uning yordamchisi bir-biridan bir necha million kilometr uzoqlikda joylashgan tepaliklarni tanlashlari kerak edi. Sizga shuni eslatib o'tmoqchimanki, siz saytda anketani to'ldirish orqali inshoga buyurtma berishingiz mumkin.
Yorug'lik tezligini aniqlash bo'yicha birinchi muvaffaqiyatli va hayratlanarli darajada aniq tajriba daniyalik astronomning tajribasi edi. Olaf Romer. Roemer yorug'lik tezligini o'lchashning astronomik usulini qo'llagan. 1676 yilda u teleskop orqali Yupiterning yoʻldoshi Io ni kuzatdi va Yer Yupiterdan uzoqlashgani sari sunʼiy yoʻldoshning tutilish vaqti oʻzgarishini aniqladi. Maksimal kechikish vaqti 22 daqiqa edi. Bredli tajribasi. 1728 yilda Jeyms Bredli yulduzlarning aberatsiyasini kuzatish orqali yorug'lik tezligini taxmin qildi. aberatsiya Yerning orbitadagi harakati natijasida yulduzning koʻrinadigan holatining oʻzgarishi. Yerning tezligini bilgan va aberratsiya burchagini o'lchagan Bredli soniyasiga 301 000 kilometrlik qiymatga ega bo'ldi. Fizeau tajribasi
Roemer va Bredli tajribasining natijasiga o'sha paytdagi ilmiy dunyo ishonchsizlik bilan munosabatda bo'ldi. Biroq, Bredlining natijasi yuz yildan ko'proq vaqt davomida, 1849 yilgacha eng aniq bo'lgan. O'sha yili frantsuz olimi Armand Fizeau yorug'lik tezligini osmon jismlarini kuzatmasdan, aylanuvchi panjur usuli yordamida o'lchagan, lekin bu erda Yerda. Aslida, bu Galileydan keyin yorug'lik tezligini o'lchash uchun birinchi laboratoriya usuli edi. Quyida uning laboratoriya o'rnatilishi diagrammasi keltirilgan.
Oynadan aks ettirilgan yorug'lik g'ildirakning tishlaridan o'tib, 8,6 kilometr uzoqlikdagi boshqa oynadan aks ettirilgan. Keyingi bo'shliqda yorug'lik paydo bo'lguncha g'ildirakning tezligi oshirildi. Fizeau hisob-kitoblari sekundiga 313 000 kilometr tezlikni berdi. Bir yil o'tgach, xuddi shunday tajribani aylanadigan oyna bilan Léon Fucault amalga oshirdi va u sekundiga 298 000 kilometr tezlikka erishdi.
Maserlar va lazerlarning paydo bo'lishi bilan odamlar yorug'lik tezligini o'lchashning yangi imkoniyatlari va usullariga ega bo'ldilar va nazariyaning rivojlanishi yorug'lik tezligini to'g'ridan-to'g'ri o'lchovlarsiz, bilvosita hisoblash imkonini ham berdi.
Xulosa
Yorug'lik tezligini o'lchash uchun bir nechta usullar mavjud:
1. Metrda tezlik: Bu usulda yorug'lik tezligi metrlar yoki sekundlarda o'lchiladi. Misol uchun, yorug'likni bir metrda qancha vaqt ichida bosish mumkinligini aniqlash uchun ishlatiladi.
2. Kilometrda tezlik: Bu usulda yorug'lik tezligi kilometrlar yoki soatda o'lchiladi. Yorug'likning bir soatda qancha masofa bosish mumkinligini aniqlash uchun ishlatiladi.
3. Radar tezlik o'lchash: Bu usulda radar qurilmalari yordamida avtomobillarning yorug'lik tezligi o'lchiladi.
4. GPS yordamida tezlikni o'lchash: GPS qurilmalari yordamida yorug'lik tezligi va bosib o'tish masofasi o'lchiladi.
Bu usullar har biri o'ziga xos xususiyatlarga ega va maqsadga mos ravishda ishlatiladi. 24 soat faqat qorongʻulikda yashashni tasavvur qilolasizmi? Yorugʻlik boʻlmaganda biz shunday yashar edik, yaʼni atrofdagi olamni koʻra olmas edik. Shunday boʻlsada, yorugʻlik nima ekanini haligacha aniq bilmaymiz.
|
| |