Nanozarrachalarning xossalari

|
Nanozarrachalarning xossalari
|
bet | 2/2 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 90,7 Kb. | | #261692 |
Bog'liq 135386 1-mavzu1.2.Nanozarrachalarning xossalari
XX asrning ikkinchi yarmida elektronika va elektron xisoblash texnikasining rivojlanishi yarim o’tkazgichli diod, triodlar, mikrosxemalar va butun protsessorli sistemalarning miniatyurizatsiya qilinishi bilan parallel ravishda yuz berdi. Ana o’sha paytda insoniyat qo’lida xizmat qilayotgan narsalarning o’lchamini imkon boricha kamaytirish, iloj bo’lsa uni atom – molekulaning o’lchamiga yaqinlashtirish g’oyalariga asos paydo bo’ldi.
Tabiiyki, nanosistemalarni yaratishda «qurilish materiali» sifatida atom va molekulalar xizmat qiladi, lekin qurish texnologiyasi qanday bo’ladi? Albatta, eng effektiv texnologiya – bu elementlarning o’z – o’zini yig’ish («samosborka») va o’z – o’zini uyushtirish («samoorganizatsiya») protsessidir.
Hozirgi zamonda yaratilgan mikrosxemalardagi elementlarning soni yer sharidagi odamlar soniga yakinlashib qoldi (~6∙109 ta odam), lekin bu elementlar 1 sm2 yuzasiga joylashtiriladi. SHu kunlarda elementlarning o’lchami R~ 100 nm gacha olib borildi, ammo atom o’lchamlarigacha (~ 0,1 nm gacha) yetib borish katta mexnatni va anchagina vaktni talab qiladi.
Elektronika elementlarini mikrominiatyurazitsiya qilish yo’lida erishilgan yutuqlar odamni hayron qoldiradi: yarim asr davomida Mur qonuni bajarilib kelyapti–har 1,5 2 yil ichida «chip» da joylashtiriladigan elementlarning (shu jumladan, tranzistorlarning) soni 2 marta ko’payadi, ularning o’lchami R esa kamayadi (rasm 1)
Rasm 1 Yarimo’tkazgichli mikroelektronikaning rivojlanish dinamikasi (Mur qonuni).
Nanotexnologiyaning oxirgi 10 yil ichida shiddatli rivojlanishini shu soxaga tegishli programmalarni moliyalashtirishning ortishi, maqola va patentlar, konferentsiyalar va maxsus jurnallar sonining keskin ko’payishida ham ko’rsa bo’ladi (rasm 2 va 3).
Rasm 2. AQSH ning «Milliy nanotexnologik initsiativa» programmasiga ajratilgan moliyaning o’sish dinamikasi
Rasm 3. Ba’zi davlatlarda nanotexnologiya soxasida olingan patentlar sonining o’sish dinamikasi.
Rasm 3 dagi grafikning vertikal o’qida (ordinatasida) patentlar soni logarifmik shkalada keltirilgan, vaqt esa gorizontal o’qda (abstsissada) – chiziqli shkalada. Yarim logarifmik shkalada grafikning to’g’ri chiziqli bog’lanish ko’rinishida ekanligi patentlar sonining vaqtga nisbatan eksponentsial ko’rinishda o’sishini anglatadi.
Nanotexnologiyaning yutuqlarini hayotga tatbiq etish uchun, albatta, nanoob’ekt va nanomateriallarning strukturasi va xossalari haqida, ularning tashqi ta’sirga javob berish fundamental printsiplari va qonuniyatlari haqida, nanomateriallarni sintez va tadqiq qilish texnologiyalari haqida, ularni katta masshtabda ishlab chiqarish va sifatlarini nazorat qilish uslublari haqida chuqur bilimga ega bo’lishimiz kerak.
Nazorat savollari
Nanotexnologiyaning yaratilish tarixi qanday?
Nanotexnologiyaning necha xil tarifi bor?
XX asrning ikkinchi yarmida elektronika va elektron hisoblash texnikasining rivojlanishi asosida nimalar olindi.
Nanotexnologiya sohasida olingan patentlar sonining o’sish dinamikasi ayting.
So’nggi yillarda nanotexnologiyaning yutuqlarini qanday oshdi?
|
| |