1-savol: Ijobiy va salbiy his-tuygularning roli❓

✅1-savol:Ijobiy va salbiy his-tuygularning roli❓
Sessiya 2kurs, [26.12.2023 15:40]
Ijobiy va salbiy his-tuyg'ular bizning psixologik va fiziologik farovonligimizda muhim rol o'ynaydi. Ijobiy his-tuyg'ular, odatda, quvonch, baxt, minnatdorchilik, sevgi va mamnunlik kabi his-tuyg'ularni o'z ichiga oladi. Bu his-tuyg'ular bizning umumiy farovonligimizni oshirishi, chidamlilikni oshirishi va ijtimoiy aloqalarni rivojlantirishi mumkin. Ular, shuningdek, umumiy salomatlikni yaxshilashga, ijodkorlikni yaxshilashga va muammolarni yanada samarali hal qilishga hissa qo'shadi.
Boshqa tomondan, qo'rquv, g'azab, qayg'u va tashvish kabi salbiy his-tuyg'ular ham muhim funktsiyalarni bajaradi. Ular potentsial tahdidlar haqida signal berishi, bizni chora ko'rishga undashi va bizni zarardan himoya qilishi mumkin. Salbiy his-tuyg'ular, shuningdek, atrof-muhit va munosabatlarimiz haqida muhim fikr-mulohazalarni beradi. Ular hayotimizda e'tibor yoki yaxshilanishga muhtoj bo'lgan sohalarni aniqlashga yordam beradi.
Oxir oqibat, ijobiy va salbiy his-tuyg'ular bizning umumiy hissiy intellektimiz uchun muhimdir. Ushbu his-tuyg'ularni qabul qilish va tushunish bizga qiyinchiliklarni engishga, hamdardlikni rivojlantirishga va o'z-o'zini anglashni rivojlantirishga yordam beradi. Har ikki turdagi his-tuyg'ularni tan olish va tan olish va muvozanatli hissiy farovonlik uchun ularni boshqarish va ifoda etishning sog'lom usullarini o'rganish muhimdir.
✅2-savol:ikki omil nazariyasi❓
1960-yillarda psixolog Stenli Shaxter va Jerom Singer tomonidan taklif qilingan hissiyotning ikki omilli nazariyasi hissiyotlar fiziologik qo'zg'alish va kognitiv talqinning kombinatsiyasi natijasi ekanligini ta'kidlaydi. Ushbu nazariyaga ko'ra, hissiy tajribaga ham jismoniy hislar, ham vaziyatni kognitiv baholash ta'sir qiladi.Nazariya shuni ko'rsatadiki, yurak urish tezligining oshishi, kaftlarning terlashi va adrenalinning ajralishi kabi fiziologik qo'zg'alish nafaqat his-tuyg'ular, balki turli xil stimullar tomonidan qo'zg'atilishi mumkin bo'lgan o'ziga xos bo'lmagan javobdir. Bu qo'zg'alish umumiy tayyorgarlik holatini yaratadi va kontekstga qarab turli yo'llar bilan talqin qilinishi mumkin.Ikki faktorli nazariyaning kognitiv komponenti ta'kidlaydiki, bizning talqinimiz va fiziologik qo'zg'alishning yorlig'i biz boshdan kechirayotgan hissiyotni belgilaydi. Odamlar qo'zg'alish sabablarini izohlashda yordam berish uchun tashqi ko'rsatmalarga va o'z fikrlariga qarashadi. Misol uchun, agar kimdir potentsial tahdid mavjud bo'lganda fiziologik qo'zg'alishni boshdan kechirsa, u qo'zg'alishni qo'rquv deb belgilashi mumkin. Biroq, xuddi shunday fiziologik qo'zg'alish quvonchli yoki hayajonli vaziyatda sodir bo'lsa, uni baxt yoki hayajon deb belgilash mumkin.Aslini olganda, ikki omil nazariyasi his-tuyg'ularni boshdan kechirishda ham fiziologik qo'zg'alish, ham kognitiv talqinning muhimligini ta'kidlaydi. Bu shuni ko'rsatadiki, bizning his-tuyg'ularimiz nafaqat bizning fiziologik javoblarimiz bilan, balki bizning atrof-muhitimiz kontekstida ushbu javoblarni qanday izohlashimiz va tushunishimiz bilan ham belgilanadi.
✅3-savol:X va Y nazariyalar❓
Sessiya 2kurs, [26.12.2023 15:41]
X nazariyasi va Y nazariyasi ijtimoiy psixolog Duglas Makgregor tomonidan 1960 yilda "Korxonaning insoniy tomoni" kitobida taklif qilingan tushunchalardir. Ushbu nazariyalar boshqaruv uslublari va ular inson xatti-harakati haqidagi taxminlarni qanday aks ettirishi bilan bog'liq.
X nazariyasi odamlar ishni tabiatan yoqtirmaydilar, agar iloji bo'lsa, undan qochishadi va yuqori darajadagi nazorat va yo'nalishni talab qiladilar degan taxminga asoslangan boshqaruv uslubini ifodalaydi. Unda xodimlarning o‘z majburiyatlarini bajarishlari uchun ularni qattiq nazorat qilish va ularga yo‘naltirish zarurligi ko‘rsatilgan.Boshqa tomondan, Y nazariyasi ish tabiiy va qoniqarli bo'lishi mumkin degan taxminga asoslangan boshqaruv uslubini ifodalaydi, agar odamlar maqsadlarga sodiq bo'lsa, o'zini o'zi boshqarishi va o'zini o'zi nazorat qiladi va ular ishni shunday deb hisoblashlari mumkin. dam olish yoki o'yin kabi tabiiy. Ushbu nazariya shuni ko'rsatadiki, xodimlarga o'z vazifalarini kam nazorat bilan bajarishga ishonish mumkin va ular muammolarni ijodiy hal qilish va innovatsiyalar uchun potentsialga ega.
MakGregor boshqaruvga Y nazariyasi yondashuvi xodimlarning ishtiyoqli, mas'uliyatli va qoniqarli bo'lishiga olib keladi, natijada yuqori samaradorlik va umumiy tashkilot muvaffaqiyatiga olib keladi. Ikkala nazariya ham menejment sohasiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi va bugungi kunda ham keng o'rganilmoqda va qo'llaniladi.
✅4-savol:Maslouning ehtiyojlar ierarxiyasi❓
Sessiya 2kurs, [26.12.2023 15:44]
Maslouning ehtiyojlar ierarxiyasi - bu Avraam Maslou tomonidan 1943 yilda "Inson motivatsiyasi nazariyasi" maqolasida taklif qilingan psixologiya nazariyasi. Ierarxiya odatda besh darajadagi ehtiyojlardan iborat piramida sifatida tasvirlanadi, eng asosiy ehtiyojlar quyida va eng yuqori ehtiyojlar. Besh daraja:
1. Fiziologik ehtiyojlar: Bu oziq-ovqat, suv, havo va boshpana kabi yashash uchun eng asosiy ehtiyojlardir.
2. Xavfsizlik ehtiyojlari: Fiziologik ehtiyojlar qondirilgach, odamlar o'z muhitida xavfsizlik va xavfsizlikni, jumladan, jismoniy va hissiy zararlardan himoyalanishni qidiradilar.
3. Sevgi va tegishli bo'lish ehtiyojlari: Xavfsizlik ehtiyojlari qondirilgandan so'ng, odamlar mazmunli munosabatlar o'rnatishga, sevgini his qilishga va jamiyatning bir qismi bo'lishga intiladi.
4. Hurmatga bo'lgan ehtiyoj: Quyi ehtiyojlar qondirilgach, odamlar e'tirof, hurmat va muvaffaqiyat hissini xohlashadi.
5. O'z-o'zini amalga oshirish ehtiyojlari: ierarxiyaning yuqori qismida o'z-o'zini amalga oshirish o'z imkoniyatlarini to'liq ro'yobga chiqarish, shaxsiy o'sishga intilish va o'zini o'zi amalga oshirishga erishish istagini ifodalaydi.
Maslou nazariyasi shuni ko'rsatadiki, odamlar bu ehtiyojlarni eng asosiy fiziologik ehtiyojlardan boshlab va yuqori darajadagi psixologik ehtiyojlarga qarab ierarxik tartibda qondirishga undaydilar. Ammo shuni ta'kidlash kerakki, odamlar har doim ham ierarxiya bo'ylab chiziqli tarzda rivojlana olmaydi va tashqi omillar yoki individual farqlar ehtiyojlarni tartibga solishga ta'sir qilishi mumkin.
✅5-savol:Adolatlilik (haqqoniylik) nazariyasi❓
Psixologiyada adolat nazariyasi odamlarning ijtimoiy va tashkiliy sharoitlarda adolatni qanday idrok etishi, baholashi va unga munosabat bildirishi bilan bog'liq turli xil tushunchalarni o'z ichiga oladi. Odil sudlovning psixologik jihatlarini tushunish uchun muhim asoslardan biri Jon V. Tibo va Xarold X. Kelli tomonidan ishlab chiqilgan "adolat nazariyasi" bo'lib, u uchta asosiy komponentni o'z ichiga oladi:
1. Taqsimlovchi adolat: Adolat nazariyasining ushbu komponenti odamlarning o'z hissalari, hissalari yoki sa'y-harakatlari bilan bog'liq holda olgan natijalari yoki mukofotlarining adolatliligini qanday baholashiga qaratilgan. U resurslar, imkoniyatlar va mukofotlarni taqsimlashda odamlarning adolat haqidagi tasavvurlarini o'rganadi va bu hislarning ularning munosabati va xatti-harakatlariga ta'sirini o'rganadi.
2. Protsessual odil sudlov: protsessual adolat natijalarni aniqlash uchun qo'llaniladigan jarayonlar va tartiblarning adolatliligini ta'kidlaydi. Adolat nazariyasining ushbu tarkibiy qismiga ko'ra, shaxslar qaror qabul qilish tartib-qoidalarining qonuniyligi va adolatliligini, masalan, ajratish jarayonlari, shikoyat qilish mexanizmlari va nizolarni hal qilish usullarini baholaydilar va bu tasavvurlar ularning tashkiliy qoidalar va qarorlarni qabul qilish va ularga rioya qilishlariga ta'sir qiladi.
3. O'zaro adolat: O'zaro adolat ijtimoiy va tashkiliy sharoitlarda shaxslararo muomala va muloqot sifati bilan bog'liq. U shaxslarning hokimiyat organlari, qaror qabul qiluvchilar va boshqalar bilan o'zaro munosabatlarining shaxslararo va axborot jihatlarining adolatliligi haqidagi tasavvurlarini ko'rib chiqadi. O'zaro adolat o'z ichiga hurmat, xushmuomalalik, oshkoralik va ijtimoiy almashinuvlar davomida taqdim etiladigan tushuntirishlarni o'z ichiga oladi va u odamlarning shaxslararo munosabatlar va tashkilotlardagi ishonchi, qoniqishi va majburiyatlariga sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Psixologiyadagi adolat nazariyasi, shuningdek, adolat va adolatsizlikka nisbatan kognitiv, hissiy va xulq-atvor reaktsiyalari, shuningdek, odamlarning adolat haqidagi mulohazasiga ta'sir qiluvchi omillar bo'yicha tadqiqotlarni o'z ichiga oladi. Bunga odamlarning adolat haqidagi tushunchalari va ularning adolatsizlikka munosabatini shakllantirishda individual farqlar, madaniy o'zgarishlar va vaziyat omillarining roli haqidagi tadqiqotlar kiradi.
Umuman olganda, psixologiyadagi adolat nazariyasi adolat, adolat va axloqiy mulohazalar inson xulq-atvori, ijtimoiy o'zaro ta'sirlar va tashkiliy dinamikaga qanday ta'sir qilishini tushunish uchun asos yaratadi va u ijtimoiy psixologiya, tashkiliy xulq-atvor va o'rganish kabi sohalarga ta'sir qiladi. ziddiyat va hamkorlik.
To'g'rilik nazariyasi: J. Steysi Adams tomonidan ishlab chiqilgan tenglik nazariyasi odamlarning o'z hissasi (harakatlari, hissalari) va natijalarini (mukofotlari, natijalari) boshqalarniki bilan solishtirishni taklif qiladi. Odamlar vaziyatga qo'ygan narsalari va undan chiqadigan narsalar o'rtasidagi muvozanatni izlash orqali adolatga intiladi va agar ular nomutanosiblikni sezsalar, o'zlarini xafa qilishlari mumkin.
✅6-savol:Affektlar, ehtiros va kayfiyat haqida umumiy tushuncha.❓
Ta'sir, ehtiros va kayfiyat inson hissiyotlari va tajribasining muhim tarkibiy qismlaridir. Bu erda har birining qisqacha ko'rinishi:
1. Ta'sir: Ta'sir odatda valentlik (ijobiy yoki salbiy) va qo'zg'alish (intensivlik) nuqtai nazaridan ko'rib chiqiladigan his-tuyg'u yoki hissiyot tajribasini anglatadi. U o'tkinchi hissiy holatlarni ham, kayfiyat kabi barqarorroq moyilliklarni ham o'z ichiga oladi. Ta'sirga ichki va tashqi omillar ta'sir ko'rsatishi mumkin va odamlarning kognitiv jarayonlarini shakllantirishda, qaror qabul qilishda va shaxslararo munosabatlarda hal qiluvchi rol o'ynaydi.
2. Ehtiros: Ehtiros ko'pincha biror narsaga, masalan, faoliyat, maqsad yoki shaxsga nisbatan kuchli va jozibali tuyg'u yoki ishtiyoq sifatida tasvirlanadi. Psixologik tadqiqotlarda ehtiros ko'pincha uyg'un ehtiros va obsesif ehtiros kabi turli shakllarga ega bo'lgan ko'p qirrali konstruktsiya sifatida kontseptsiyalanadi. Barkamol ehtiros kuchli ichki harakatni va o'z manfaatlariga erishishda avtonomiya va moslashuvchanlikni aks ettiradi, obsesif ehtiros esa salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin bo'lgan kuchli, ammo qattiq va boshqarib bo'lmaydigan motivatsiyani o'z ichiga oladi.
3. Kayfiyat: Kayfiyat insonning umumiy tajribasini bo'yab turuvchi yanada mustahkam va umumiy hissiy holatni bildiradi. Kayfiyat odatda his-tuyg'ular kabi kuchli emas va uzoq vaqt davom etishi mumkin, bir necha soatdan bir necha kungacha. Kayfiyat individning idroki, munosabati va xulq-atvoriga ta’sir qilishi mumkin va ularga ichki omillar (masalan, biologik ritmlar, kognitiv baholash) va tashqi hodisalar (masalan, atrof-muhit belgilari, ijtimoiy o‘zaro ta’sirlar) ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Ushbu komponentlarning har biri - ta'sir, ehtiros va kayfiyat - insonning hissiy tajribasining boy gobeleniga hissa qo'shadi va odamlarning fikrlari, motivatsiyasi va xatti-harakatlarini shakllantirishda muhim rol o'ynaydi. Tuyg'uning ushbu jihatlarini o'rganish psixologiya, sotsiologiya va nevrologiya kabi sohalarda juda muhimdir, chunki u inson tabiatini tushunishimizni chuqurlashtirishga yordam beradi va ruhiy salomatlik, ta'lim va tashkiliy xatti-harakatlar kabi sohalarda turli amaliy qo'llanmalar haqida ma'lumot beradi.
✅7-savol:Affiliatsiya motivi.❓
Muvofiqlik motivi insonning boshqa odamlar bilan ijtimoiy aloqalar, munosabatlar va aloqalarni shakllantirish va qo'llab-quvvatlashga bo'lgan intilishlarini anglatadi. Affiliatsiya - bu inson xatti-harakati, idroki va hissiyotlarining turli jihatlariga ta'sir qiluvchi asosiy motivatsiya. Bu motiv Maslouning ehtiyojlar ierarxiyasi va Baumeister va Learyning tegishlilik gipotezasi kabi mashhur nazariyalar tomonidan taklif qilinganidek, insonning tegishlilik va shaxslararo aloqaga bo'lgan asosiy ehtiyojidan kelib chiqadi.
Muvofiqlik motivi bir necha omillarga bog'liq bo'lishi mumkin, jumladan:
1. Ijtimoiy qo'llab-quvvatlash: Odamlar, ayniqsa, qiyin yoki stressli vaziyatlarda boshqalardan hissiy, instrumental va axborot yordamini olish uchun aloqadorlikka intilishadi. Hamkorlik munosabatlari xavfsizlik va qulaylik hissini, shuningdek, muammolarni hal qilish va engish uchun resurslarni ta'minlashi mumkin.
2. Mansublik: Odamlarda ijtimoiy guruhlar, jamoalar va tarmoqlarning bir qismi bo'lish istagi bor. Muvofiqlik odamlarga boshqalar bilan birlashish, o'ziga xoslik va birdamlik tuyg'usini boshdan kechirishga imkon beradi, bu esa o'zlarining ijtimoiy muhitida qadrlanish va qabul qilish tuyg'usini uyg'otadi.
3. Hissiy aloqa: bog'lanish hissiy yaqinlik, do'stlik va bog'lanishga bo'lgan ehtiyojni qondiradi. Bu ko'pincha his-tuyg'ularni, tajribalarni va faoliyatni boshqalar bilan bo'lishish tajribasini o'z ichiga oladi, aloqa va shaxslararo iliqlik hissiga hissa qo'shadi.
4. Hamkorlik va hamkorlik: aʼzolik umumiy maqsad va vazifalarni amalga oshirishda hamkorlik, hamkorlik va oʻzaro qoʻllab-quvvatlash imkoniyatlarini kengaytiradi. Bu alyanslarni shakllantirish, ijtimoiy tarmoqlarni qurish va guruhlar va jamoalar ichida ijtimoiy xulq-atvorni targ'ib qilishda hal qiluvchi rol o'ynaydi.
Muvofiqlik motivi hayotning turli sohalariga, jumladan, ijtimoiy munosabatlar, ruhiy salomatlik, tashkilotning xatti-harakati va jamiyat farovonligiga ta'sir qiladi. Ushbu rag'batlantiruvchi kuchni tushunish ijtimoiy izolyatsiyani bartaraf etish, ijobiy ijtimoiy o'zaro ta'sirlarni rag'batlantirish va odamlar rivojlanishi mumkin bo'lgan sog'lom va qo'llab-quvvatlovchi muhitni yaratish uchun juda muhimdir. Bundan tashqari, u insonning gullab-yashnashi va jamiyat hamjihatligining muhim elementlari sifatida empatiya, rahm-shafqat va ijtimoiy aloqadorlikning ahamiyatini ta'kidlaydi.
✅8-9-savol:Agressiya va zo‘ravonlik haqida tushuncha va ular o‘rtasidagi farq.❓
Agressiya va zo‘ravonlik
Zo‘ravonlik va tajovuz so‘zlari shu qadar tez -tez ishlatiladiki (https://azkurs.org/cvc-ve-evc-virus-yukunun-klinik-praktikada-istifadesi.html), ko‘pchilik ularni sinonim deb o‘ylaydi.
Agressiya G‘azab singari, tajovuz - bu insoniy xulq -atvor bo‘lib, u haqoratli so‘zlar, narsalar va mulkka zarar etkazish, o‘ziga va boshqalarga hujum qilish va boshqalarga zo‘ravonlik bilan namoyon bo‘ladi. Umuman olganda (https://azkurs.org/chegaraviy-shartlar.html), boshqalarga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan barcha xatti -harakatlar tajovuzga kiradi. Bu zarar jismoniy yoki psixologik darajada sodir bo‘lishi mumkin va hatto mulkka zarar etkazishi mumkin. Boshqalarga zarar etkazish uchun qilingan xatti -harakatlar - bu tajovuz ta’rifida esda tutish kerak bo‘lgan nuqta, bu shuni anglatadiki, tajovuz harakatdan ko‘ra ko‘proq niyatda. G‘azablangan it tishlarini tishlasa, u zo‘ravonlikka yo‘l qo‘ymaydi. U itni qo‘rqitish uchun agressiya yordamidan foydalanadi (https://azkurs.org/yevropa-elektron-talim-instituti-eifel-rahbari-s-rave-malum-va.html), bu uning boshqa itga zarar etkazish niyatini ko‘rsatadi.Agressiya barcha madaniyatlarda uchraydi, lekin ba’zilarida bu qabul qilingan turmush tarzi (https://azkurs.org/mundarija-v2.html), boshqalarida esa past nazar bilan qaraladi. Ba’zi madaniyatlarda hissiyot odatdagidek qabul qilingan bo‘lsa, boshqa madaniyatlarda bu ma’qullanmaydi. Agressiya odatda g‘azabdan kelib chiqadi va bu g‘azab ishonchsizlik, umidsizlik (https://azkurs.org/bakdak-facebook-nesli.html), adolatsizlik, ustunlik va zaiflik kabi bir qancha his -tuyg‘ular tufayli paydo bo‘lishi mumkin. Agressiya bu his -tuyg‘ularning umumiy natijasi bo‘lsa -da, umidsizlik ko‘pincha o‘ziga nisbatan tajovuzga olib keladi.Agressiya miyaning kimyoviy moddalari serotonin va testosteron bilan bog‘liq. Serotoninning past darajasi zo‘ravonlik bilan bog‘liq va testosteronning yuqori sekretsiyasi zo‘ravonlik bilan bog‘liq. Bundan tashqari (https://azkurs.org/mavzu-talimni-budjetdan-tashqari-moliyalashtirish.html), umidsizlik agressiyasi nazariyasi mavjud bo‘lib, u umidsizlikni yig‘ish ko‘pincha tajovuzkor xatti -harakatlarga olib kelishini ko‘rsatadi.
Zo‘ravonlikZo‘ravonlik - bu harakatdagi tajovuz. Bu boshqalarga zarar etkazish yoki shikast etkazish maqsadida qilingan jismoniy hujum deb ta’riflanadi. Biroq, har qanday tajovuz zo‘ravonlikka olib kelmaydi, lekin boshqalarga zarar etkazish niyati zo‘ravonlik ildizida qoladi. O‘ljalarini ovlayotgan yirtqichlar g‘azabdan kelib chiqmagan zo‘ravonlik ko‘rsatadilar. Bolalarga nisbatan zo‘ravonlik - ota -onalar va boshqa tarbiyachilar ko‘rsatadigan zo‘ravonlik harakatlarining eng halokatli shakli. Bu hodisa yoshlarning zo‘ravonlik xatti -harakatlari bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa muammolarni tug‘dirdi. Psixologlar zo‘ravonlik xatti -harakatlarining ko‘payishining sabablarini ochib berishga harakat qilishdi (https://azkurs.org/12-noyabr-2021-yilda-bizning-246-dmtt-sobiq-bitiruvchilarning.html) lekin ular aytishlaricha, bu bolalarga oddiy zo‘ravonlik emas, balki bir qator omillarni birlashtirish natijasida yuzaga kelgan.
✅10-savol:Agressiyaning kelib chiqishi sabablari ❓
Agressiyaga turli omillar sabab bo'lishi mumkin va sabablar ko'pincha murakkab va ko'p qirrali bo'ladi. Agressiyaning ba'zi umumiy sabablari:
1. Biologik omillar: genetika, miya kimyosi va gormonal nomutanosibliklar tajovuzkor xatti-harakatlarga ta'sir qilishda muhim rol o'ynashi mumkin. Masalan, serotonin va dopamin kabi neyrotransmitterlardagi ma'lum genetik moyilliklar va nomutanosibliklar tajovuzkor tendentsiyalar bilan bog'liq.
2. Atrof-muhit omillari: tarbiya, ota-onalik uslubi, zo'ravonlikka duchor bo'lish, zo'ravonlik yoki travma tajribasi odamning tajovuzkor xatti-harakatlarini namoyon qilish ehtimoliga sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Agressiya modellashtirilgan yoki normallashtirilgan muhitda o'sgan bolalar o'zlarini tajovuzkor tutishga ko'proq moyil bo'lishi mumkin.
3. Ijtimoiy va madaniy omillar: Madaniy me'yorlar, ijtimoiy kutishlar va tengdoshlarning ta'siri odamlarning tajovuzni qanday ifodalashi va izohlashini shakllantirishi mumkin. Masalan, ba'zi madaniyatlarda tajovuzkor xatti-harakatlarning ayrim shakllari ko'proq qabul qilinishi yoki hatto rag'batlantirilishi mumkin.
4. Psixologik omillar: antisosyal shaxsiyat buzilishi, diqqat etishmasligi/giperaktivlik buzilishi (DEHB) yoki giyohvand moddalarni suiiste'mol qilish kabi ruhiy salomatlik holati tajovuzkor tendentsiyalarga yordam berishi mumkin. Bundan tashqari, o'z-o'zini hurmat qilish, kuchsizlik hissi yoki samarali kurashish qobiliyatining etishmasligi kabi omillar tajovuzkor xatti-harakatlar ehtimolini oshirishi mumkin.
5. Vaziyat omillari: Agressiya tahdid ostida his qilish, umidsizlikni boshdan kechirish yoki idrok etilgan adolatsizliklarga duch kelish kabi o'ziga xos vaziyatlar yoki kontekstlar tomonidan qo'zg'atilishi mumkin. Stressli yoki qo'zg'atuvchi vaziyatlar ba'zi odamlarda tajovuzkor javoblarni keltirib chiqarishi mumkin.
Shuni ta'kidlash kerakki, individual tajovuzkor xatti-harakatlarga ko'pincha ushbu omillarning kombinatsiyasi ta'sir qiladi va bir xil sharoitlarga duchor bo'lgan hamma ham tajovuzkorlik bilan javob bermaydi. Ushbu omillarning murakkab o'zaro ta'sirini tushunish tajovuzkor xatti-harakatlarni samarali hal qilish va boshqarishga yordam beradi.
✅11-savol:Boshqa odamning his-tuyg'ularini tushunish va hissiyotlarni boshqarish. ❓
Sessiya 2kurs, [28.12.2023 11:18]
Boshqa odamlarning his-tuyg'ularini tushunish va boshqarish sog'lom munosabatlar va samarali muloqotni o'rnatishning muhim jihati hisoblanadi. Bu erda yodda tutish kerak bo'lgan ba'zi asosiy tamoyillar:
1. Empatiya: Empatiya boshqalarning his-tuyg'ularini tushunish va baham ko'rishga faol harakat qilishni o'z ichiga oladi. Faol tinglash, ularning his-tuyg'ularini tan olish va narsalarga ularning nuqtai nazari bilan qarashga harakat qilish muhimdir. Bu ishonchni mustahkamlash va qo'llab-quvvatlovchi muhitni yaratishga yordam beradi.
2. Hissiy intellekt: Hissiy intellekt o‘z his-tuyg‘ularini, shuningdek, boshqalarning his-tuyg‘ularini tan olish, tushunish va boshqarish qobiliyatini anglatadi. Emotsional intellektni rivojlantirish orqali odamlar shaxslararo dinamikani yaxshiroq boshqarishlari va boshqalarning his-tuyg'ulariga empatik munosabatda bo'lishlari mumkin.
3. Faol tinglash: boshqalarning og'zaki va og'zaki bo'lmagan ishoralariga e'tibor berish, ularning hissiy holati haqida qimmatli tushunchalarni berishi mumkin. Faol tinglash ma'ruzachiga to'liq e'tiboringizni qaratish, aniq savollar berish va uning his-tuyg'ulariga chinakam qiziqish ko'rsatishni o'z ichiga oladi.
4. Muloqot: Samarali muloqot boshqalarning his-tuyg'ularini tushunish va boshqarish uchun kalit hisoblanadi. Empatiyani ifodalash, ularning his-tuyg'ularini tasdiqlash va tanqidsiz tildan foydalanish hissiyotlar haqida ochiq muloqot uchun xavfsiz joy yaratishi mumkin.
5. Chegara belgilash: boshqalarning chegaralarini va shaxsiy makonini hurmat qilish ularning his-tuyg'ularini boshqarish uchun muhimdir. Qachon qo'llab-quvvatlash va qachon bo'sh joy berish kerakligini tushunish, shuningdek, hissiy ifodalash uchun individual imtiyozlarni tan olish ijobiy o'zaro ta'sirga hissa qo'shishi mumkin.
6. Mojarolarni hal qilish: Mojarolar yoki kelishmovchiliklar kontekstida boshqalarning his-tuyg'ularini boshqarishda vaziyatga empatiya, faol tinglash va hamkorlikdagi fikrlash bilan yondashish muhimdir. O'zaro manfaatli yechimlarni izlash va konstruktiv muloqotga kirishish hissiy tanglikni bartaraf etishga yordam beradi.
Esda tutingki, boshqalarning his-tuyg'ularini tushunish va boshqarish doimiy jarayon bo'lib, o'z-o'zini anglash, hamdardlik va ochiq fikrlashni talab qiladi. Boshqalarning his-tuyg'ularini ifodalash va boshqarishda avtonomiya va vakolatlarini hurmat qilish ham muhimdir.
✅12-savol:Ehtiyojlar ustunligi nazariyasi.❓
Psixolog Avraam Maslou o'zining mashhur "ehtiyojlar ierarxiyasi" asarida taklif qilgan ehtiyojlarning ustunligi nazariyasi ma'lum ehtiyojlar ierarxik tartibda boshqalardan ustun turishini ko'rsatadi. Maslou nazariyasi ko'pincha quyida eng asosiy ehtiyojlar va yuqorida yuqori darajadagi ehtiyojlar joylashgan piramida sifatida tasvirlangan. Maslou ierarxiyasidagi ehtiyojlarning turli darajalari:
1. Fiziologik ehtiyojlar: Piramida negizida nafas olish, oziq-ovqat, suv, uyqu va boshpana kabi yashash uchun zarur bo'lgan fiziologik ehtiyojlar yotadi. Bu ehtiyojlar eng asosiy hisoblanadi va shaxs yuqori darajadagi ehtiyojlarni qondirishga o'tishdan oldin ularni qondirish kerak.
2. Xavfsizlik ehtiyojlari: Fiziologik ehtiyojlar qondirilgandan so'ng, odamlar o'z hayotlarining turli jabhalarida, jumladan shaxsiy xavfsizlik, ish, resurslar, sog'liq, mulk va barqarorlik uchun xavfsizlik va xavfsizlikni izlaydilar. Bu daraja barqarorlikka bo'lgan ehtiyojni va qo'rquvning yo'qligini o'z ichiga oladi.
3. Sevgi va mansublik: Uchinchi daraja ijtimoiy mansublik va muhabbatga bo'lgan ehtiyojni o'z ichiga oladi. Bunga do'stlik, yaqinlik, mehr-muhabbat va boshqalar bilan aloqa qilish istagi kiradi. Odamlar ijtimoiy mavjudotdir va bu ehtiyojni qondirish mazmunli munosabatlarni shakllantirish va saqlashni o'z ichiga oladi.
4. Hurmat: To'rtinchi daraja o'z-o'zini hurmat qilish va boshqalar tomonidan hurmatga bo'lgan ehtiyojga tegishli. Bunga muvaffaqiyat hissi, o'ziga ishonch va boshqalar tomonidan tan olinishi kiradi. Shaxslar o'zlarining shaxsiy va kasbiy hayotida malaka va obro'-e'tibor tuyg'usiga intilishadi.
5. O'z-o'zini faollashtirish: ierarxiyaning eng yuqori cho'qqisida o'z-o'zini amalga oshirish bo'lib, u o'z potentsialini ro'yobga chiqarish va shaxsiy o'sish va amalga oshirishga intilishdir. Bu daraja insonning intilishlariga erishish, ijodiy izlanishlar va asl maqsadini amalga oshirishni o‘z ichiga oladi.
Maslouning fikriga ko'ra, odamlar har bir darajadagi qondirilmagan ehtiyojlarni qondirishga undaydilar va ehtiyoj etarli darajada qondirilgach, keyingi bosqichda ehtiyojlarni qondirishga undaydilar. Nazariya shuni ko'rsatadiki, yuqori darajadagi ehtiyojlar faqat quyi darajadagi ehtiyojlar oqilona qondirilgandan keyingina ustun bo'ladi.
Ammo shuni ta'kidlash kerakki, Maslou nazariyasi inson motivatsiyasini tushunishimizga sezilarli hissa qo'shgan bo'lsa-da, u psixologiya sohasidagi keyingi tadqiqotlar va nazariyalar tomonidan ham tanqid qilingan va o'zgartirilgan. Shunga qaramay, turli darajadagi ehtiyojlarni birinchi o'ringa qo'yish va qondirish kontseptsiyasi inson xatti-harakati va motivatsiyasini tushunish uchun qimmatli asos bo'lib qolmoqda.
✅13-savol:Ehtiyojlarninig klassifikatsiyasi ❓
Inson ehtiyojlarini turli yo'llar bilan tasniflash mumkin va turli xil psixologik nazariyalar va ramkalar turli tasniflarni taklif qildi. Ehtiyojlarning eng ta'sirli tasniflaridan biri Avraam Maslou tomonidan o'zining ehtiyojlar ierarxiyasida taklif qilingan bo'lib, men buni oldingi javobda aytib o'tgandim. Ushbu tasnif ehtiyojlarni besh xil darajaga ajratadi: fiziologik, xavfsizlik, sevgi va tegishlilik, hurmat va o'zini o'zi anglash.
Ehtiyojlarning yana bir muhim tasnifi marketing va iste'molchi xulq-atvori sohasidan kelib chiqadi. Ushbu nuqtai nazardan kelib chiqqan holda, ehtiyojlar ko'pincha funktsional ehtiyojlar, hissiy ehtiyojlar va ijtimoiy ehtiyojlarga bo'linadi.
1. Funktsional ehtiyojlar: Bu ehtiyojlar mahsulot yoki xizmat taqdim etishi kutilayotgan o'ziga xos funksiyalar yoki kommunal xizmatlar bilan bog'liq. Masalan, odam ishga borishi uchun mashinaga yoki boshqalar bilan muloqot qilish uchun telefonga ehtiyoj sezishi mumkin.
2. Hissiy ehtiyojlar: hissiy ehtiyojlar muayyan hissiy holatlar yoki tajribalarga bo'lgan istaklarni anglatadi. Bu hayajon, xavfsizlik, dam olish yoki baxtga bo'lgan ehtiyojni o'z ichiga olishi mumkin. Mahsulotlar yoki xizmatlar ushbu hissiy ehtiyojlarni qondirish uchun sotilishi mumkin.
3. Ijtimoiy ehtiyojlar: Ijtimoiy ehtiyojlar shaxsning boshqalar bilan o'zaro munosabatlari va tegishli bo'lish, ma'qullash va ijtimoiy tan olinishi istagi bilan bog'liq. Odamlar o'zlarining ijtimoiy ehtiyojlarini qondiradigan mahsulotlar yoki tajribalarni izlashlari mumkin, masalan, ijtimoiy klubga qo'shilish yoki boshqalar bilan bog'lanish uchun ijtimoiy mediadan foydalanish.
Ushbu tasniflarga qo'shimcha ravishda, ehtiyojlarni ichki va tashqi ehtiyojlar, individual va jamoaviy ehtiyojlar va o'sish va etishmovchilik ehtiyojlari kabi turli mezonlar asosida tasniflash uchun boshqa tizimlar ishlab chiqilgan.
Ehtiyojlar tasnifini tushunish turli fanlar, jumladan, psixologiya, marketing, sotsiologiya va antropologiyada qimmatli bo‘lishi mumkin. U insonning motivatsiyasi, xatti-harakati va qaror qabul qilish, shuningdek, mahsulot va xizmatlarning har xil turdagi ehtiyojlarni qondirish uchun qanday joylashishi mumkinligi haqida tushuncha beradi.
✅14-savol:Emotsional holatlar (ruhlanish, affekt, ehtiros). ❓
Albatta! Ruhlanish ta'sir va ehtiros kabi hissiy holatlar inson tajribasi va xatti-harakatlarini shakllantirishda muhim rol o'ynaydi. Bu erda har birining qisqacha ko'rinishi:
1. Ruhlanish: Ruhlanish - bu kuchli qiziqish, hayajon va biror narsaga kuchli ishtiyoq yoki energiya hissi bilan tavsiflangan ijobiy hissiy holat. Shaxslar g'ayratli bo'lsa, ular ko'pincha o'z qiziqishlari yoki maqsadlariga erishishda g'ayratli, faol va faol bo'ladilar. Bu hissiy holat yuqumli bo'lishi mumkin va ish, sevimli mashg'ulotlar va shaxsiy munosabatlar kabi turli kontekstlarda boshqalarni ilhomlantirishi va rag'batlantirishi mumkin.
2. Affekt: Psixologiyada affekt odamlar boshdan kechiradigan his-tuyg'u va hissiyotlarning keng doirasini anglatadi. U quvonch, qayg'u, g'azab, qo'rquv va boshqalarni o'z ichiga olgan ijobiy va salbiy hissiy holatlarni o'z ichiga oladi. Ta'sir kayfiyat, idrok va xatti-harakatlarga ta'sir qiladi va u ichki va tashqi omillarga qarab o'zgarishi mumkin. Tadqiqotchilar ko'pincha ruhiy salomatlik, qaror qabul qilish va shaxslararo munosabatlarga ta'sirini tushunish uchun ta'sirni o'rganadilar.
3. Ehtiros: Ehtiros - bu ma'lum bir intilish, qiziqish yoki sababga qizg'in fidoyilik, g'ayrat va qat'iyat bilan bog'liq bo'lgan kuchli va kuchli hissiy holat. Odamlar ko'pincha o'zlarining qadriyatlari va intilishlari bilan chuqur aks-sado beradigan faoliyat, sevimli mashg'ulotlar, martaba, munosabatlar yoki shaxsiy harakatlar haqida ehtirosli his qilishni tasvirlaydilar. Ehtiros odamlarni o'z ehtiroslariga katta vaqt va kuch sarflashga undashi mumkin va hayotdagi qoniqish hissi va maqsadlarga hissa qo'shishi mumkin.
Ushbu hissiy holatlar inson tajribasining muhim tarkibiy qismlari bo'lib, motivatsiya, shaxslararo aloqalar va umumiy farovonlikka hissa qo'shadi. Ularni tushunish shaxsiy rivojlanish, munosabatlarni o'rnatish va turli kasbiy kontekstlarda qimmatli bo'lishi mumkin.
✅15-savol:Emotsiya psixologiyasining nazariy yondashuvlari ❓
Tuyg'u psixologiyasi turli nazariy yondashuvlar orqali o'rganilgan boy va xilma-xil sohadir. Ushbu yondashuvlar his-tuyg'ularni qanday tushunish, boshdan kechirish, ifodalash va tartibga solish bo'yicha turli nuqtai nazarlarni taklif qiladi. Hissiyot psixologiyasining ba'zi mashhur nazariy yondashuvlari quyidagilardan iborat:
1. Jeyms-Lanj nazariyasi: Uilyam Jeyms va Karl Lanj tomonidan taklif qilingan bu nazariya hissiyotlar stimullarga fiziologik javoblardan kelib chiqadi, degan fikrni bildiradi. Ushbu fikrga ko'ra, odamlar birinchi navbatda fiziologik o'zgarishlarni boshdan kechiradilar (masalan, yurak urish tezligining oshishi, terlash) va bu tana sezgilari keyinchalik his-tuyg'ularni boshdan kechirishga (masalan, qo'rquv yoki hayajonlanish) olib keladi.
2. Kannon-Bard nazariyasi: Valter Kannon va Filipp Bard fiziologik qo'zg'alish va hissiy tajriba bir vaqtning o'zida bir vaqtning o'zida sodir bo'lishini ta'kidlab, muqobil nuqtai nazarni taklif qildilar. Shu nuqtai nazardan, hissiy stimul bir-biridan mustaqil ravishda ham fiziologik, ham hissiy javoblarni keltirib chiqaradi.
3. Shaxter-Singerning ikki faktorli nazariyasi: Stenli Shaxter va Jerom Singer tomonidan ishlab chiqilgan bu nazariya his-tuyg'ular tajribasida ham fiziologik qo'zg'alish, ham kognitiv baholashning rolini ta'kidlaydi. Bu his-tuyg'ular fiziologik qo'zg'alish va bu qo'zg'alishning ma'lum bir kontekstda talqin qilinishi natijasida yuzaga keladi, deb ta'kidlaydi.
4. Kognitiv baholash nazariyalari: Richard Lazarusning ishini o'z ichiga olgan ushbu nazariyalar, his-tuyg'ularni qo'zg'atishda odamlarning o'z tajribalari va atrofini sharhlashlari va baholashlari markaziy rol o'ynashini taklif qiladi. Biror kishining vaziyatni baholashi (masalan, u tahdidli yoki qiyinchilik tug'diradimi) ularning hissiy munosabatini shakllantiradi.
5. Evolyutsion nazariyalar: Charlz Darvin va Pol Ekman kabi evolyutsion psixologlar his-tuyg'ular moslashuvchan funktsiyalarga ega va evolyutsiya jarayonlari tomonidan shakllantirilishini taklif qilishdi. Bu nazariyalar omon qolish, ko'payish va ijtimoiy muvofiqlashtirishni rag'batlantirishda hissiyotlarning rolini ta'kidlaydi.
6. Konstruktiv nazariyalar: Psixologiyadagi so‘nggi yondashuvlar hissiyotlar biologik, psixologik va ijtimoiy omillar o‘rtasidagi murakkab o‘zaro ta’sirlar orqali vujudga kelishini ta’kidlaydi. Bu nuqtai nazarlar madaniy, lingvistik va kontekstual omillarning hissiy tajriba va ifodalarga ta'sirini ta'kidlaydi.
Ushbu nazariy yondashuvlar hissiyotlarning tabiati, ularning asosiy mexanizmlari va inson xatti-harakati va farovonligiga ta'siri haqida bir-birini to'ldiradi. Tuyg'ular psixologiyasi bo'yicha zamonaviy tadqiqotlar ko'pincha hissiyotlarning ko'p qirrali tabiatini har tomonlama tushunishni taklif qilish uchun bir nechta istiqbollarni birlashtiradi.
✅16-savol:Emotsiyaning asosiy funksiyalari. ❓
Tuyg'ular inson hayotida turli xil muhim vazifalarni bajaradi, bizning fikrlarimiz, xatti-harakatlarimiz va ijtimoiy munosabatlarimizga ta'sir qiladi. Hissiyotlarning asosiy funktsiyalaridan ba'zilari:
1. Moslashish: Hissiyotlar atrof-muhit muammolari va imkoniyatlariga moslashishga yordam beradi. Misol uchun, qo'rquv odamlarni potentsial xavfli vaziyatlardan qochishga undashi mumkin, hayajon esa ularni foydali tajribalarni olishga undashi mumkin. Tuyg'ular odamlarga atrof-muhitni boshqarishga va omon qolish va farovonlik uchun foydali bo'lgan qarorlar qabul qilishga yordam beradi.
2. Muloqot: Hissiyotlar muloqot vositasi bo‘lib, shaxslarga o‘zining ichki holati va niyatlarini boshqalarga yetkazish imkonini beradi. Mimika, tana tili, ovoz ohangi va boshqa og'zaki bo'lmagan signallar odamlarning hissiy tajribasi va ijtimoiy signallari haqida qimmatli ma'lumot beradi, ijtimoiy o'zaro ta'sirlarni va shaxslararo tushunishni osonlashtiradi.
3. Motivatsiya va maqsad sari intilish: Hissiyotlar xulq-atvorni rag‘batlantirishda va maqsadga yo‘naltirilgan harakatlarga ta’sir qilishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Misol uchun, maqsadga erishish bilan bog'liq quvonch muayyan xatti-harakatlarni kuchaytirishi mumkin, potentsial muvaffaqiyatsizlik bilan bog'liq tashvish odamlarni tayyorgarlik ko'rishga va harakat qilishga undashi mumkin. Tuyg'ular insonning o'z maqsadlari va intilishlariga erishish yo'lidagi harakatlarini boshqaradi.
4. Ijtimoiy bog'lanish va munosabatlar: Hissiyotlar ijtimoiy aloqalar va munosabatlarni shakllantirish va saqlashga yordam beradi. Hamdardlik, hamdardlik, sevgi va minnatdorchilikni ifodalash boshqalar bilan aloqa o'rnatishga yordam beradi va hamkorlik, qo'llab-quvvatlash va ijtimoiy hamjihatlikni rivojlantiradi. Hissiy aloqalar ijtimoiy muvofiqlashtirishga yordam beradi va ijtimoiy guruhlarga tegishlilik va yaqinlik hissi yaratadi.
5. Qaror qabul qilish va xotira: Hissiyotlar qaror qabul qilish va xotira kabi kognitiv jarayonlarga ta’sir qilishi mumkin. Hissiy holatlar odamlarning variantlarni baholashini shakllantirishi va ular qilgan tanlovlariga ta'sir qilishi mumkin. Bundan tashqari, his-tuyg'ularni uyg'otadigan tajribalar ko'pincha yaxshiroq eslab qolinadi, chunki his-tuyg'ular ma'lumotni kodlash va qayta tiklashni kuchaytirishi mumkin.
6. Tartibga solish va kurashish: Hissiyotlar stress va qiyinchiliklarga fiziologik, psixologik va ijtimoiy javoblarni tartibga solishda rol o‘ynaydi. Ular resurslarni safarbar qilish, qulaylikni ta'minlash va chidamlilikni oshirish orqali odamlarga qiyin vaziyatlarni engishga yordam beradi. Tuyg'ular stressni tartibga solishga, hissiy tanglikni boshqarishga va psixologik muvozanatni tiklashga yordam beradi.
Tuyg'ularning ko'p qirrali funktsiyalarini tushunish ularning inson tajribasi va xatti-harakatlaridagi ahamiyatini tushunish uchun muhimdir. Tuyg'ular odamlarning atrofdagi dunyoni qanday idrok etishi va unga munosabatini shakllantiradi, ularning aqliy va jismoniy farovonligiga, ijtimoiy o'zaro ta'sirga va umumiy hayot sifatiga ta'sir qiladi.
✅17-savol:Emotsiyaning bilish jarayonlariga ta’sir etuvchi funksiyalari. ❓
Tuyg'u funktsiyalari turli xil kognitiv jarayonlarga sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin, bu odamlarning ma'lumotni qanday idrok etishi, qayta ishlashi va javob berishiga ta'sir qiladi. Hissiyotning kognitiv jarayonlarga ta'sir qilish usullaridan ba'zilari:
1. Diqqat va idrok: Hissiyotlar diqqatning taqsimlanishiga va stimullarni idrok etishga ta'sir qiladi. Hissiy tajribalar odamlarning e'tiborini jalb qilishi mumkin, kognitiv resurslarni hissiy jihatdan muhim ma'lumotlarga yo'naltiradi. Misol uchun, odamlar o'zlarining emotsional holatlariga mos keladigan ogohlantirishlarni ko'proq payqashadi va qayta ishlaydilar, masalan, tashvishlangan paytda olomondagi qo'rqinchli yuzlarni payqash. Tuyg'ular hissiy jihatdan muhim belgilar uchun idrok etish keskinligini oshirishi mumkin, bu esa odamlarning atrof-muhit haqida xabardorligini shakllantirishi mumkin.
2. Xotirani kodlash va olish: hissiyotlar xotira jarayonlarida muhim rol o‘ynaydi, axborotni kodlash va qayta tiklashga ta’sir qiladi. Hissiy qo'zg'atuvchi tajribalar ko'pincha neytral hodisalarga qaraganda yaxshiroq esda qoladi, bu hissiy xotirani kuchaytirish deb nomlanuvchi hodisa. Kuchli his-tuyg'ular xotiralarning mustahkamlanishini kuchaytiradi, ularni yanada yorqinroq va mustahkam qiladi. Hissiyotlar bilan to'ldirilgan voqealar xotirada doimiy iz qoldiradi, odamlar nimani eslashlari va o'tgan tajribalarini qanday eslashlariga ta'sir qiladi.
3. Hukm va qaror qabul qilish: Hissiyotlar odamlarning mulohazalari va qaror qabul qilish jarayonlariga ta'sir qilishi mumkin. Hissiy holatlar odamlarning variantlarni baholashiga salbiy ta'sir ko'rsatishi va ularning tanloviga ta'sir qilishi mumkin. Baxt kabi ijobiy his-tuyg'ular ko'proq optimistik va xavf-xatarli qarorlar qabul qilishga olib kelishi mumkin, qo'rquv yoki qayg'u kabi salbiy his-tuyg'ular esa ehtiyotkorroq va xavf-xatarlardan voz kechishga yordam beradi. Tuyg'ular, shuningdek, odamlar o'z qarorlarining potentsial natijalarini qanday tortishiga, ularning afzalliklari va ustuvorliklarini shakllantirishiga ta'sir qilishi mumkin.
4. Muammolarni yechish va ijodkorlik: Hissiyotlar odamlarning muammoni yechish qobiliyati va ijodkorligini modulyatsiya qilishi mumkin. Ijobiy his-tuyg'ular kognitiv moslashuvchanlikni va innovatsion fikrlashni kuchaytirish bilan bog'liq bo'lib, muammolarni ijodiy hal qilishga yordam beradi. Aksincha, salbiy his-tuyg'ular odamlarning e'tiborini toraytirishi va tizimli, tafsilotga yo'naltirilgan fikrlashga olib kelishi mumkin. Tuyg'ular odamlarning murakkab vazifalarni hal qilish va yangi echimlarni ishlab chiqarish uchun foydalanadigan strategiyalari va yondashuvlariga ta'sir qiladi.
5. Kognitiv nazorat va tartibga solish: his-tuyg'ular kognitiv nazorat jarayonlari bilan o'zaro ta'sir qiladi, odamlarning fikrlari, his-tuyg'ulari va xatti-harakatlarini tartibga solish qobiliyatiga ta'sir qiladi. Tuyg'ularni tartibga solish muayyan maqsadlarga erishish uchun hissiy tajribalarni modulyatsiya qilishni o'z ichiga oladi, masalan, qayg'uni boshqarish, kayfiyatni o'zgartirish yoki vaziyat talablariga moslashish. Samarali his-tuyg'ularni tartibga solish e'tiborni joylashtirish, qayta baholash va javob modulyatsiyasi kabi kognitiv jarayonlarni o'z ichiga oladi, ular hissiy tajribalar bilan o'zaro ta'sir qiladi va odamlarning hissiy reaktsiyalari va xatti-harakatlarini shakllantiradi.
6. Ijtimoiy bilish va empatiya: hissiyotlar ijtimoiy bilish va empatiyada hal qiluvchi rol o‘ynaydi, odamlarning boshqalarning his-tuyg‘ulari va niyatlarini tushunishiga ta’sir qiladi. Hissiy tajribalar odamlarning empatik reaktsiyalari va ijtimoiy o'zaro ta'sirini shakllantiradi, ular boshqalarning hissiy ifodalarini qanday qabul qilishlari va talqin qilishlari, ularning ruhiy holatini aniqlashlari va empatik tashvish bilan javob berishlariga ta'sir qiladi. Tuyg'ular ijtimoiy aloqalarni rivojlantirishga va shaxslararo munosabatlarni rivojlantirishga yordam beradi.
Tuyg'uning kognitiv jarayonlarga ta'sirini tushunish affektiv va kognitiv tizimlar o'rtasidagi murakkab o'zaro ta'sirni tushunish
Davomi👇
imkonini beradi. Tuyg'ular odamlarning turli xil kontekstlarda kognitiv faoliyati va xatti-harakatlariga ta'sir ko'rsatadigan ma'lumotlarga qanday munosabatda bo'lishini, eslashini, baholashini va javob berishini shakllantiradi.
✅18-savol:Emotsiyaning nerf-fiziologik asoslari ❓
Hissiyotning neyro-fiziologik asosi turli xil miya tuzilmalari va neyrotransmitter tizimlari o'rtasidagi murakkab o'zaro ta'sirlarni o'z ichiga oladi, bu his-tuyg'ularni boshdan kechirish va ifodalashga hissa qo'shadi. Miyaning bir nechta asosiy hududlari va asab yo'llari hissiyotlarni yaratish, tartibga solish va idrok etishda muhim rol o'ynaydi. Hissiyotning neyro-fiziologik asosining bir necha muhim elementlari:
1. Limbik tizim: Limbik tizim, xususan, amigdala, his-tuyg'ularni qayta ishlashda markaziy rol o'ynaydi. Amigdala hissiy ahamiyatni baholashda, ayniqsa qo'rquv va tahdid bilan bog'liq ogohlantirishlarga javoban ishtirok etadi. U kiruvchi sensorli ma'lumotlarni qayta ishlaydi va potentsial tahdidlar yoki mukofotlarni tezkor, avtomatik baholashga hissa qo'shadi. Bundan tashqari, amigdala bilan chambarchas bog'liq bo'lgan hipokampus xotira shakllanishi va hissiyotlarni tartibga solishda ishtirok etadi.
2. Prefrontal korteks: Prefrontal korteks, ayniqsa ventromedial prefrontal korteks (vmPFC) va orbitofrontal korteks, hissiyotlarni tartibga solish va qaror qabul qilish jarayonlarida ishtirok etadi. Ushbu hududlar hissiyotlarni kognitiv nazorat qilish, ijtimoiy va hissiy stimullarni baholash va hissiy ma'lumotni yuqori darajadagi kognitiv funktsiyalar bilan birlashtirishda ishtirok etadi. Prefrontal korteks hissiy reaktsiyalarni modulyatsiya qilish va tegishli xatti-harakatlar va hissiy reaktsiyalarni yaratishda hal qiluvchi rol o'ynaydi.
3. Gipotalamus: Gipotalamus avtonom nerv tizimining asosiy regulyatori bo'lib, asab tizimi va endokrin tizim o'rtasidagi aloqa vazifasini bajaradi. U hissiyotlarning fiziologik jihatlarida, masalan, stress reaktsiyalarini, yurak urish tezligini va gormonlar sekretsiyasini tartibga solishda markaziy rol o'ynaydi. Gipotalamus tananing hissiy stimullarga fiziologik reaktsiyalarini muvofiqlashtiradi, bu organizmdagi hissiy holatlarning namoyon bo'lishiga yordam beradi.
4. Neyrotransmitter tizimlari: Dopamin, serotonin, norepinefrin va GABA kabi neyrotransmitterlar hissiy holat va xatti-harakatlarni o'zgartirish uchun zarurdir. Ushbu neyrotransmitter tizimlari kayfiyatni tartibga solish, qo'zg'alish, mukofotni qayta ishlash va stressga javob berishda ishtirok etadi. Neyrotransmitterlar darajasidagi nomutanosiblik turli xil hissiy kasalliklar, jumladan depressiya, tashvish va bipolyar buzuqlik bilan bog'liq.
5. Neyroendokrin tizim: Neyroendokrin tizim, xususan, gipotalamus-gipofiz-buyrak usti bezi (HPA) o'qi stress va hissiyotlarga fiziologik javob berishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. HPA o'qining faollashishi energiya almashinuvini, immunitet funktsiyasini va yurak-qon tomir reaktsiyalarini modulyatsiya qiluvchi kortizol kabi stress gormonlarining chiqarilishiga olib keladi, bu tananing hissiy va atrof-muhit muammolariga moslashish reaktsiyalariga hissa qo'shadi.
6. Neyron davrlari va yo'llari: Hissiyotlar bilan bog'liq neyron zanjirlar miyaning ko'plab hududlari, jumladan, amigdala, prefrontal korteks, talamus va hissiy ishlov berish sohalari o'rtasida keng aloqani o'z ichiga oladi. Ushbu sxemalar hissiy reaktsiyalarni yaratish va xatti-harakatlar va fiziologik reaktsiyalarni modulyatsiya qilish uchun hissiy, kognitiv va affektiv ma'lumotlarni birlashtiradi. Ushbu neyron yo'llar orasidagi o'zaro ta'sir hissiy tajribalarning murakkabligi va dinamik tabiatiga yordam beradi.
Hissiyotning neyrofiziologik asoslarini tushunish affektiv jarayonlarning biologik asoslari va ularning kognitiv va fiziologik funktsiyalar bilan birlashishi haqida tushuncha beradi. Miya tuzilmalari, neyrotransmitter tizimlari va asab yo'llari o'rtasidagi murakkab o'zaro ta'sir hissiyotlarni yaratish, tartibga solish va ifodalashga yordam beradi, odamlarning sub'ektiv tajribasi va xatti-harakatlariga javob beradi.
✅19-savol:Emtosiyaning kognitiv nazariyasi ❓
Empatiyaning kognitiv nazariyasi, shuningdek, "aql nazariyasi" yoki "aqliylashtiruvchi" nazariya sifatida ham tanilgan, empatiya o'ziga va boshqalarga fikrlar, e'tiqodlar va niyatlar kabi ruhiy holatlarni bog'lash qobiliyatidan kelib chiqadi. Bu nazariya boshqalarning his-tuyg'ulari va tajribalarini tushunish va almashishda kognitiv jarayonlarning rolini ta'kidlaydi. Empatiyaning kognitiv nazariyasining asosiy tarkibiy qismlari:
1. Istiqbolni qabul qilish: Ushbu nazariyaga ko'ra, empatiya boshqa odamning nuqtai nazarini aqliy qabul qilish, uning fikrlari, his-tuyg'ulari va tajribalarini tasavvur qilish va tushunish qobiliyatini o'z ichiga oladi. Perspektivni qabul qilish orqali odamlar boshqalarning ichki holatini taqlid qilishlari va tushunishlari mumkin, bu ularga atrofdagilarning xatti-harakati va hissiy reaktsiyalarini bashorat qilish va izohlash imkonini beradi.
2. Aql nazariyasi: Empatiyaning kognitiv nazariyasining asosiy jihati “aql nazariyasi” tushunchasi bo‘lib, u ruhiy holatni o‘ziga va boshqalarga nisbat berish qobiliyatini bildiradi. Bu boshqalarning e'tiqodlari, istaklari va niyatlari o'zinikidan farq qilishi mumkinligini tan olishni o'z ichiga oladi. Boshqalarning o'ziga xos ruhiy holatlari borligini tushungan holda, odamlar o'z xatti-harakatlari asosidagi his-tuyg'ular va motivatsiyalar haqida xulosa chiqarishlari mumkin.
3. Kognitiv empatiya: Kognitiv empatiya, empatiyaning kognitiv nazariyasining markaziy tarkibiy qismi bo‘lib, boshqa shaxsning hissiy holatini intellektual tushunishni o‘z ichiga oladi. Bu og'zaki va og'zaki bo'lmagan signallarga asoslangan holda, bir xil hissiy munosabatni baham ko'rmasdan, boshqalarning aqliy va hissiy tajribasini xulosa qilish orqali his-tuyg'ularini tan olish va tushunish qobiliyatini o'z ichiga oladi.
4. Tuyg‘ularni tanib olish va ifodalash: Empatiyaning kognitiv nazariyasi his-tuyg‘ularni tanib olish va boshqalarga nisbat berishda kognitiv jarayonlarning rolini ta’kidlaydi. Shaxslar ruhiy holatlar, ijtimoiy belgilar va kontekstual ma'lumotlar haqidagi tushunchalaridan boshqalarning his-tuyg'ulari va niyatlarini aniqlash uchun foydalanadilar, bu ularga boshqa odamning hissiy holatini talqin qilish asosida empatik tarzda javob berishga imkon beradi.
5. Ijtimoiy idrok va empatiyani rivojlantirish: Empatiyaning kognitiv nazariyasi ijtimoiy o‘zaro ta’sirlar va kognitiv kamolot orqali empatik qobiliyatlarning rivojlanishini ta’kidlaydi. Bolalar asta-sekin istiqbolli va aqliy nazariya qobiliyatiga ega bo'lib, ular o'sib borishi va kognitiv ko'nikmalarga ega bo'lishlari bilan boshqalarning his-tuyg'ulari va tajribalarini tobora ko'proq tushunishga va ularga hamdard bo'lishga imkon beradi.
6. Kognitiv va affektiv empatiyani farqlash: Empatiyaning kognitiv nazariyasi kontekstida ko'pincha boshqalarning hissiy holatini tushunish va tan olishni o'z ichiga olgan kognitiv empatiya bilan baham ko'rish va o'zaro bog'liqlikni nazarda tutuvchi affektiv empatiya o'rtasida farqlanadi. boshqalarning his-tuyg'ularini boshdan kechirish. Kognitiv empatiya kognitiv jarayonlarga asoslangan bo'lsa-da, affektiv empatiya hissiy yuqumli kasallik va boshqa odamning his-tuyg'ulariga parallel hissiy munosabatni boshdan kechirishni o'z ichiga oladi.
Empatiyaning kognitiv nazariyasi boshqalarning his-tuyg'ularini tushunish va ularga javob berishda aqliylashtirish, istiqbolga ega bo'lish va ijtimoiy bilishning ahamiyatini ta'kidlaydi. U empatik javoblarda kognitiv jarayonlarning rolini ta'kidlaydi, boshqalarning ruhiy holatini tushunish va shu tushunishga asoslangan qo'llab-quvvatlovchi va sezgir xatti-harakatlar o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni ta'kidlaydi.
✅20-savol:Erishganlik motivi tushunchasi ❓
Muvaffaqiyatning sababi va xavotirligidan farqli olaroq, mansab va kuchning sabablari aniq ijtimoiy xususiyatga ega, ya'ni. faqatgina boshqa odamlar bilan hamkorlikda amalga oshirilishi mumkin, biroq ularni sshartli ravishda bir kishi nuqtai nazaridan korib chiqamiz.
Ishtirok etilishi. Tushunarli soz, aniqki, ingliz filialidan keladi - unga qoshilish. Janob Murray, dostlik sababini quyidagicha tasvirlaydi: dostlik va mehr korsatish; boshqa odamlardan zavqlanish va ular bilan yashash; hamkorlik qilish va ular bilan muloqot qilish; sevish guruhlarga qoshiling. Ushbu qisqacha ta'rifdan allaqachon qarashning sababi (yoki unga bogliqlik, ba'zan deyiladi) aloqaning sabablaridan kora keng ma'noga ega ekanligini korish mumkin. Buni mahalliy tadqiqotchilar ham korsatadilar. Misol uchun, M.L. Lisin, "Aloqa ontogenez muammolari" nomli asarida, aloqa ehtiyoji, bundan oldin ishlaydigan boshqa ehtiyojlar asosida ontogenez ustiga qurilganligini yozadi. M.I.Lisin muloqotga bolgan ehtiyojning asosi bolaning organik hayotiy ehtiyojlari, deb hisoblaydi, shuning uchun kattalarning ozi ochadi, uni tadqiq qilish, uni boshqarish va oxir-oqibatda u bilan muloqot qilish kerak. Kommunikatsion ehtiyojning asosiy sabablaridan biri yangi taassurotlarga muhtojdir. Ammo muloqotga muhtoj bolishiga qaramay, M.E. Lisina ikkinchi darajali deb hisoblaydi, kognitiv ehtiyojning namoyon bolishining maxsus holatini anglatadi. Bu tasodif emas, deydi u, affiliatsiya sababi xorijiy psixologiya, ya'ni murakkab, kollektiv tushunchadir.
Tegishli bolish sababi katta ahamiyatga ega, biroq ayni paytda uning maqsadlari sezilarli darajada ozgarishi mumkin: boshqa odamni kuchli ta'sir korsatish istagiga ta'sir qilish istagidan. Shunday qilib, biz birlashuv orqali asosiy tushunchalardagi oddiy ijtimoiy ozaro ta'sirlarning aniq bir guruhini tushunamiz. Ushbu niyatning mazmuni boshqa odamlar (hatto begonalar) bilan muloqotda bolish va uni qondirish bilan ta'minlashda mavjuddir.
Affiliatsiya sheriklikni nazarda tutadi va rollarni taqsimlashda yoki sherigi oz ehtiyojlarini qondirish vositasiga aylantirish orasidagi bogliqlikni taqozo etadi yoki unga qoshilishni butunlay yoq qiladi. Ikkala tomon muloqotni yoqimli deb hisoblab, oz qadr-qimmatini his etishlari uchun tajribalar kelishuviga erishish kerak. Shunday qilib, tashkilotning niyatining haqiqiy maqsadi ozaro ishonch, mehr-muhabbat, dostona qollab-quvvatlash va xushmuomalalikni ta'minlashdir.
✅21-savol:Erishganlik va hukmronlik motivi haqida tushuncha❓
Sessiya 2kurs, [28.12.2023 23:03]
Boshqa shaxslar bilan munosabatlarni shakllantirish va ta'minlash umuman boshqa maqsadlarga qaratilgan. Misol uchun, maqsad boshqalarni ta'sir qilish yoki boshqalarga hukmronlik qilishdir. Maqsad - yordam berish yoki yordam berishdir. muddatli mansubligi, tez-tez bir asosiy ijtimoiy hamkorlikning muayyan shakli sifatida va bir xil vaqt kundalik belgilar tushuniladi. Bu barcha aloqa yon boyitadi va mamnuniyat baxsh bu namoyon (tanish yoki yoq, hatto begona) boshqa shaxslar bilan muloqot qiladi. erishish mumkin darajasi balki Suhbatdoshning kuni, mansubligi uchun harakat qilish, faqat shaxs emas bogliq.
Ishtirok etishga bolgan ehtiyojni qondirishga intilgan shaxs juda kop narsalarga erishishi kerak. Dastlab, bunday individual shaxs oldida uning gumon aloqalar jozibadorligi haqida xabardor esa, kontaktga kirib, ularning istagini tushunish imkonini berishi kerak. U kelajakdagi sherigini teng deb hisoblashini va ozaro munosabatlarga asoslangan munosabatlarni taklif qilishini tushunishi kerak. Boshqa sozlar bilan aytganda, shaxsiy oddiygina mansubligi qilmaydi, lekin bir vaqtning ozida u kontaktda keladi shaxs, tegishli ehtiyojlariga mansubligi uchun sherik xizmat qiladi.
Shunday qilib butunlay vayron, olish yoki egallash zarar yordam korsatish rollarda bolinish yoki bunday xorlik va ustunlik uchun muhtoj bolib qoniqarli individual ehtiyojlarini, degan ma'noni anglatadi uchun hamkor egallash ogirib istagi bilan farq, kora yoki mustaqillik, holsizlik, yoki kuch kimning gol êatnashishi iborat individual, mamnuniyat hissi uchun har ikki tomon hamkorlik uchun kamida maqsadi omil boldi sherik, tajribalar bilan ularning tashvish va tajriba uygunligi alohida uygunlikni erishish va shaxsiy qiymati hissini saqlab kerak.
Buning uchun harakat qilish shaxsning mansubligi, maqsadi sherigi tomonidan sevgi va oz-ozini qabul, dostona qollab-quvvatlash, hamdardlik uchun qongiroq. Biroq, bunday harakatda faqat bir marta namoyon boladi - qabul qilish, ikkinchisi e'tiborsiz - qaytib kelishi. Shuning uchun, maqsadi bir sabab mansubligi va ozaro ishonch munosabatlar, har bir bunday aloqa hamkori yoqtiradi bolib, yoki muhabbat, hamdardlik, dostona qollab-quvvatlash bilan birga, boshqa muomala uni bolishi kerak.
Bunday munosabatlarga erishish va ushlab turish uchun koplab ogzaki va ogzaki xatti-harakatlar mavjud. mansubligi uchun motivatsiya istagi bosh hokazolar raqamlar, imo-ishoralarni va xatti va tez-tez silkitib, samimiyati, soni va nutq ijobiy qaytish mazmuni, koz aloqa davomiyligi sabab boladi.
Jozibasi ham ijobiy, ham salbiy bolishi mumkin. birinchi navbatda, bunday mansubligi (HA) yoki rad (YOQ) qorqib umid bilan bogliq va bu turlarning nisbati ustidagi uzoqdan nazar mansubligi shaxslarni jozibadorligini qarab xarakterlanadi mumkin.
Tugallanadigan xatti-harakatlarning muvaffaqiyatsiz yoki muvaffaqiyatli natijasining xarakteristikasi faqat ma'lum bir qiymatning salbiy yoki ijobiy jozibadorligida emas. Harakatning muqobil natijalaridan har qanday ehtimol bilan oldindan kutish mumkin. Shuning uchun, aloqa sohasida otgan shaxsiy tajribaga asoslangan har bir, deb nisbatan bir umumiy taxminlar, boshqa soz bilan aytganda umumiy umidlari mansubligi yoki rad mansubligi noma'lum shaxs bilan munosabatlarni yoki yoq, yolga qoyishga xizmat qiladi.
✅22-savol:Faoliyat turlari va ularni inson tomonidan o‘zlashtirilishi ❓
N.Leontev (1903-1979) – mashhur rus psixologiya faoliyat nazariyasining asoschilaridan biri. Faoliyat nazariyasi ong va faoliyat birligi tamoyili bilan bog’liq. Ushbu nazariyaga ko’ra, faoliyat sub’ektning predmetli olam bilan bo’lgan ta’sirlashishi jarayoni bo’lib, bu jarayon unga o’z ehtiyojlarini qondirishi uchun imkoniyat beradi.
Faoliyat – bu faol maqsadga yo’naltirilgan jarayondir. Predmetli lik faoliyat bilan bogliq ehtiyoj – individdan tashqarida bo’lgan, ammo individ normal hayot kechirishi shaxsning rivojlanishi uchun kerak bo’lgan narsalarga nisbatan zaruratni his etish xolati. Motivextiyojning namoyon bulish shakli insonni faoliyatga undaydigan sabab ya’ni faoliyatning nima uchun amalga oshirilayotganligidir. U yoki bu motiv insonni muayyan maqsadni qo’yishga undaydi. Maqsad - faoliyatning kutilayotgan natijasi. Faoliyat quyidagi darajalarga ega bo’ladi: 1. Maxsus faoliyat turlari darajasi; 2. Harakatlar darajasi; Z. Operatsiyalar darajasi; 4. Psixofiziologik funksiyalar darajasi.
Har qanday faoliyat ma’lum xarakatlar ketma-ketligi shaklida amalga oshadi. Harakat – ongli maqsadga erishish uchun yo’naltirilgan faollik, faoliyatning asosiy tarkibiy birligidir. U sharoitga bog’liq ravishda turli usullar bilan amalga oshiriladi. Harakatni amalga oshirish usullari operatsiyalar deb ataladi. Operatsiyalar - avtomatlashgan, odatda aniqlanmaydigan harakatlardir. Faoliyat o’z motivini yo’qotish va harakatga aylanishi, harakat esa maqsadi o’zgarishi bilan operatsiyaga aylanishi mumkin. Muayyan sharoitda harakatdan ko’zlangan maqsad butun faoliyat maqsadidan muhimroq ahamiyat kasb etishi va natijada maqsad motivga aylanib qolishi kuzatiladi. Faoliyat nazariyasi nuqtai nazaridan faol inson ongi shakllanishining sharti va omili ong faolligining shaklidir. A.N.Leontev o’z izlanishlarida faoliyatning bala taraqqiyotiga ta’siri muammosini ham chuqur o’rgangan.
✅23-savol:Frustratsiya emotsioanal holat sifatida.❓
Frustratsiya (lot. frustratio — aldanish, rejalarning barbod boʻlishi) — muammoni hal qilish yoki maqsadga erishish yoʻlidagi faoliyatni izdan chiqaruvchi ruhiy holat. U kishining maqsadga erishishi yoʻlida uchraydigan, obyektiv ravishda yengib boʻlmaydigan yoki subʼektiv ravishda shunday tuyuladigan qiyinchiliklar tufayli paydo boʻladi. Frustratsiyani keltirib chiqaruvchi sabablar frustrator deyiladi. Flustratsiya holati frustratorning kuchiga, jadalligiga bogʻliq. Fluratsiya holatida shaxsning vaziyatni toʻgʻri baholash qobiliyati muhimdir. Shu bois turmushning noqulay taʼsirlariga qarshi kurashish uchun odam feʼl-atvoridagi barqarorlikni shakllantirish lozim. Frustratsiya ham boshqa ruhiy holatlar singari kishi feʼl-atvoriga xos yoki yangi xislatlarning boshlanishini koʻrsatuvchi, shuningdek, oʻtkinchi holat boʻlishi mumkin. Frustratsiya asosan, salbiy hissiyotlar uygʻotadi. Frustratsiyaning turlari: tajovuzkor holat, apatiya, depressiv holat, gʻamginlik tuygʻusi, oʻziga ishonmaslik, kuchsizlik, maʼyuslik va boshqa. Frustratsiyaning tajovuzkor holati koʻpincha oʻzini tuta olmaydigan, qoʻpol odamga xos boʻlsa, depressiya holati oʻziga ishonmaydigan shaxsga taalluqlidir. Baʼzan ogʻir tabiatli kishilarda ham shu xildagi holatni vujudga keltirish mumkin, lekin bu vaziyat uzoqqa choʻzilmaydi.
✅24-savol:Har xil emotsiyalar va hislarning tavsifi (Ajablanish, Sharmandalik, Uyat,
|