DVIGATELLARNING ISH REJIMLARI VA ULARNING QUVVATINI HISOBLASH

DVIGATELLARNING ISH REJIMLARI VA ULARNING QUVVATINI HISOBLASH
Ishchi mexanizmda yuklamaning o’zgarish tabiati dvigatelning ish rejimini aniqlaydi. Bu o’zgarishlarni hisobga olish uchun yuklanishli diagramma ko’riladi. Dvigatel aylantiruvchi momentining yoki quvvatining vaqt bo’yicha o’zgarishi yuklanishli diagramma deyiladi. Elektr dvigatellar ko’yidagi rejimlarda ishlashi mumkin:
1) uzoq muddatli, 2) qisqa muddatli, 3) takroriy qisqa muddatli.
Uzoq muddatli rejim
Bu rejimni doimiy va o’zgaruvchan yuklanishda ko’rib chiqamiz. Doimiy yuklanishda dvigatelning o’ta qizish temperaturasi asta-sekin barqaror qiymatga yetadi. Bu rejimda ventilyatorlar, nasoslar, kompressorlar va ba‘zi bir dastgohlar ishlaydi.
Agar dvigatelning yuklanishi o’zgarmas bo’lsa, u vaqtda dvigatelning quvvatini ma‘lumotnomalarda turli mexanizmlar uchun berilgan tenglamalarga ko’ra aniqlash mumkin. Bunda quyidagi shartni bajarish kerak.
Рн — dvigatelning nominal quvvati, — mexanizmning quvvati.
Masalan, ventilyatorni aylantiradigan dvigatelning quvvati quyidagi ifoda buyicha anikdanadi:
кВт
Bunda: Q — ventilyatorning ish unumi (м3/с), Н — to’liq bosim (Па), — ventilyatorning foydali ish koeffitsienta, — uzatish koeffitsienti (ventilyator dvigatelning o’qiga o’rnatilgan), Рh dvigatelning hisoblangan quvvati.
Endi kataloglardan kerakli dvigatelni tanlaymiz. Uning kuvvati Рх ga teng yoki undan sal kattaroq bo’lishi kerak.
Markazdan qochma nasosni ishlatadigan uch fazali qisqa tutashtirilgan rotorli asinxron dvigatelning quvvati quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi:
кВт
Bunda: Q — nasosning ish unumi (м3/сек), Н — nasosning bosimi, - nasosning foydali ish koeffitsienti, - uzatish koeffitsienti, -suvning zichligi.
Elektrodvigatel uzoq muddatli o’zgaruvchan yuklanish bilan ishlayotgan bo’lsa, uning quvvatini aniqlash uchun yuklanish grafigi bo’lishi kerak (XIII.4-rasm).
Bunda o’rtacha yo’qotishlar usuli keng qo’llaniladi. Uning mazmuni shundaki, grafik bo’yicha ishlayotgan dvigateldan atrof muhitga sochilgan issiqlik o’sha dvigatel nominal quvvat bilan ishlayotganda sochilgan issiqlikdan ko’p bo’lmaydi:
Bunda: vakt davomida dvigatel quvvatlari yo’qotishlari, — tsikl vakti davomida dvigateldagi o’rtacha quvvat yo’qotishlari, — tsikl vakti davomida nominal quvvat bilan ishlayotgan dvigatelning quvvat yo’qotishlari.
Bu usulni o’zgarmas va o’zgaruvchan tok dvigatellarini tanlashda ishlatish mumkin;
Dvigatellarning quvvatyni ekvivalent kattaliklar usuli bilan tanlash mumkin. Masalan, dvigatel quvvatini ekvivalent tok usuli yordamida tanlash mumkin. Buning uchun tsikl tц davomida ozgarib turadigan tokni shunday o’zgarmaydigan tok bilan almashtiriladiki, uning shu vaqt ichidagi issiqlik ta‘siri o’zgaruvchan tokning issiqlik ta‘siriga teng kuchli bo’ladi. Bu tok ekvivalent tok 1zkv deyiladi va uning qiymati quyidagi ifodadan topiladi:
Bunda: I1, I2 ... In t1,t2... tn ва h.к. vaqtlar davomida o’tayotgan toklarning qiymatlari; tю, tm — dvigatelning yurgizish va tormozlash vaqtlari; К1, — dvigatelni yurgizish va tormozlash vaqtida issiqlik chiqishi sharoitining yomonlashishini hisobga oladigan koeffitsient (o’zgarmas tok dvigatellari uchun K1=0,75, asinxron dvigatellar uchun (K1=0,5).
Ekvivalent tok tanlanadigan dvigatelning tokiga teng yoki undan kichik bo’lishi kerak:
Bu usul chuqur va ariqchasi ikki qatlamli bo’lgan asinxron dvigatellarni hisoblashda qo’llanilmaydi, chunki ularda rotor chulg’amining qarshiligi yurgizish va tormozlash rejimlarida ancha o’zgaradi.
Parallel qo’zg’atishli o’zgarmas tok dvigatellarida va o’zgarmas qo’zg’atish oqimida ishlovchi sinxron dvigatellarda:
Shuning uchun ekvivalent tok tenglamasini ekvivalent aylantiruvchi moment tenglamasi bilan almashtirish mumkin:
Dvigatel shu momentga ko’ra tanlanadi. Dvigatelning nominal quvvati:
— dvigatelning nominal aylanish tezligi. Agar dvigatel qattiq mexanik tavsifga ega bo’lsa,
Р = М ~М.
SHuning uchun dvigatelning ekvivalent quvvatini quyidagi tenglamaga ko’ra tanlash mumkin:
Ekvivalent quvvat dvigatelning nominal quvvatiga teng yoki kichik bo’lishi kerak:
Uzoq muddatli ishlash rejimidagi yuritgichlarning quvvatlarini xisoblash.
Bunday rejimda ishlaydigan yuritmalarning yuklamalari ikki xil, o’zgarmaydigan va o’zgaradigan bo’lishi mumkin.
Yuklamasi o’zgarmaydiganlarga nasoslar, ventilyatorlar, kompressorlar, o’zgarmas yukli konveyerlarning yuritmalari kiradi. Ularning quvvatlari quyidagi keltirilgan tegishli formulalar orqali hisoblanadi va ma’lumotnomadan qabul qilish shartlariga asosan elektr yuritgichning rusumi tanlanadi.
Nasoslar yuritgichlarining quvvatlari.
kVt
bu yerda: - nasosning unumdorligi m3/s.
- nasosning zo’riqmasi m
K - zaxira koeffitsienti - (Q 160m3/s bo’lsa K=1,2 1,3 va Q 160m3/s bo’lsa K=1,1 1,15 olinadi).
- kon suvining zichligi kg/m3
- 9,81 m/sek2 – erkin tushish tezlanishi
- nasosning f.i.k.
- uzatmaning f.i.k.
Ventilyator yuritgichlarining quvvatlari.
kVt
bu yerda: - ventilyatorning unumdorligi m3/sek
- ventilyatorning bosimi Pa
- zaxira koeffitsienti (K=1,05-1,1 o’q chiziqli ventilyatorlar uchun, K=1,1 1,15 markazdan qochma ventilyatorlar uchun)
- ventilyatorning f.i.k. ( markazdan qochma ventilyatorlar uchun, o’q chiziqli ventilyatorlar uchun)
- uzatmaning f.i.k.
Kompressorlar yuritgichlarining quvvatlari.
kVt
bu yerda: - kompressorning unumdorligi, m3/min.
- kompressorning f.i.k.
- uzatmaning f.i.k.
- eng yukori xaydash bosimigacha va adiabatik sikishlarga muvofik solishtirma ish kDj/m3.
Turli bosimlar uchun mikdorlari.
Xaydash bosimi kPa 500 600 700 800 900 1000
Au kDj/m3 158 175 191 204 216 225
Aa kDj/m3 200 230 256 280 300 320
Tasmali konveyerlar yuritgichlarining quvvatlari.
kVt
bu yerda: - konveyerning unumdorligi m/c
- konveyerning uzunligi m
- yukni kutarish (tushirish) balandligi m
- zaxira koeffitsienti
- uzatmaning f.i.k.
-konveyerning unumdorligiga va uzunligiga boglik bulgan xisoblash koeffitsienti, jadvaldan olinadi.
L,m
|
Q, m/c
|
10
|
50
|
200
|
400 va undan ortik
|
10
|
2,00
|
0,92
|
0,50
|
0,37
|
50
|
0,66
|
0,35
|
0,22
|
0,18
|
200 va undan ortik
|
0,35
|
0,21
|
0,14
|
0,12
|
Yuklamalari o’zgaradiganlarga ko’pgina mashina va mexanizmlarning yuritmalari kiradi, masalan, qazib olish kombaynlari, burg’ulash qurilmalari, o’zgaruvchan yukli konveyerlar, elektrovozlar va hokazo.
|