nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yangi davr falsafasining tabiiy-ilmiy asoslari

|
Yangi davr falsafasining tabiiy-ilmiy asoslari
|
bet | 23/139 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #160902 |
Bog'liq 1.«Falsafa» tushunchasining kelib chiqishi-fayllar.orgYangi davr falsafasining tabiiy-ilmiy asoslari. XVII asrdan boshlab tabiatshunoslik jadal sur'atlarda rivojlanadi. Dengizlarda kemalarning yurishiga ehtiyojning ortishi astronomiyaning rivojlanishini, shaharsozlik, kemasozlik, harbiy ish – matematika va mexanikaning rivojlanishini belgilaydi. Yangi fan avvalo moddiy ishlab chiqarish amaliyotiga: to‘qimachilik sanoatida mashinalar ixtiro qilinishiga, ko‘mir va metallurgiya sanoatida ishlab chiqarish qurollarining takomillashuviga tayanadi. E.Torrichelli havo bosimi mavjudligini eksperimental yo‘l bilan aniqladi, simobli barometr va havo nasosini ixtiro qildi. I.Nyuton mexanikaning asosiy qonunlarini, shu jumladan butun olam tortishish qonunini ta'rifladi. R.Boyl kimyoda mexanikani qo‘lladi va kimyoviy element tushunchasini ishlab chiqdi. Ingliz fizigi U.Gilbert magnit xossalarini va uning amalda qo‘llanilishini o‘rgandi. V.Garvey qon aylanishini kashf etdi va uning rolini empirik usulda tadqiq etdi. R.Dekart va G.Leybnits matematika, mexanika, fizika va fiziologiyaning rivojlanishiga ulkan hissa qo‘shdi. Ijtimoiy fanlarda tabiiy huquq nazariyasi ishlab chiqildi (Angliyada T.Gobbs, Gollandiyada G.Grotsiy). sharqda esa fan va falsafa sohasida deyarli yangilanish bo‘lmadi.
Fanning bunday rivojlanishi o‘z davrining falsafasiga ham ta'sir ko‘rsatmay qolmadi. Falsafada sxolastika va dindan uzil-kesil ajralish yuz berdi: diniy aqidalarning hukmronligiga, cherkovning ta'siri va tazyiqiga qarshi kurashda aqlning har narsaga qodirligi va ilmiy tadqiqotning cheksiz imkoniyatlari haqidagi ta'limot vujudga keldi.
Yangi davr falsafasiga avvalo tabiatshunoslikdan kelib chiqadigan kuchli materialistik tendensiya xos.
XVII asrda yevropaning yirik faylasuflari qatoriga F.Bekon, T.Gobbs va J.Lokk (Angliya), R.Dekart (Fransiya), B.Spinoza (Gollandiya), G.Leybnits (Germaniya) kiradi.
Yangi davr G‘arb falsafasidagi asosiy muammolar (ontologiya va gnoseologiya). Yangi davr, avvalo XVII asr falsafasida ontologik kotegoriyalar borliq va substansiya haqidagi ta'limotga katta e'tibor beriladi (ayniqsa harakat, makon va vaqt to‘g‘risida so‘z yuritilganda).
Fan va falsafaning vazifasi – insonning tabiat ustidan hukmronligini kuchaytirishga, inson sog‘lig‘i va go‘zalligiga ko‘maklashish, hodisalarning sabablarini, ularning muhim kuchlarini o‘rganish zarurligi anglab yetilishiga olib kelgan. Shu sababli substansiya va uning xossalari muammolari Yangi davrning deyarli barcha faylasuflarini qiziqtirgan.
Bu davr falsafasida «substansiya» tushunchasini tavsiflashga nisbatan ikki xil yondashuv paydo bo‘lgan: birinchi yondashuv substansiyani borliqning chegaraviy asosi sifatida ontologik tushunish bo‘lsa, ikkinchi yondashuv – «substansiya» tushunchasining, ilmiy bilim uchun zarurligini gnoseologik jihatdan anglab yetish bilan bog‘liq.
|
| |
Estetik karash va nazariyalar - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va I bo‘lim. Falsafa fanining predmeti,...

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va I bo‘lim. Falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: Sharq falsafasi. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: G‘arb falsafasi
|
bet | 129/139 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #160902 |
Bog'liq 1.«Falsafa» tushunchasining kelib chiqishi-fayllar.orgEstetik karash va nazariyalar estetikani goyaviy asosini tashkil etadi Estetik karashlar deganda biz ilmiy jixatdan asoslangan nazariy jixatdan asoslangan xamda ozmi-kupmi izchillik bilan olib boriladigan metodologiya falsafiy baza bilan boglik bulgan bilimlar tushunchalar prinsiplarning ozmi –kupmi mukammal va izchil sistemasini tushunamiz Keng, tugal vamustakil sistema xarakteriga ega bulgan estetik karashlarni estetik nazariya deb ataymiz
Insoniyat yashar ekan bioijtimoiy mavjudot sifatida uzining talab va extiyojlarini kondirishi lozim Extiyojlar orasida estetik extiyojlar eng oliy extiyoj xisoblanadi Chunki unda barcha moddiy va ma’navay extiyojlar jamlangan Talab va extiyojlar insonni faoliyatga undayai Faoliyat esa yangi-yangi talab va extayojlarni keltirib chikaradi Insonlir faoliyati davomida tabiit bilan alokada buladi va u bilan munosabatga kirishadi.
Guzallik - estetikaning asosiy tushunchasi. Guzallik nafosat olamining magzi, asosiy belgisi, bosh xossasi, asosiy moxiyatini tashkil etadi. Guzallik - bu asosiy estetik kadriyat bulib , uni idrok etish kobiliyati esa estetik sub’ektning asosiy kismidir. Bu xususiyat estetik ong va uning kismlariga xam taaluklidir. Estetik xis-tuygu , eng avvalo guzallikni xis etish jaraynini anglatadi. Guzallikning asosiy shartlari kuyidagilar
Guzallik xilma-xil darajada namoyon buladi. Tabiatdagi guzallik ijtimoiy xayot guzalligidan . foydali amaliy faoliyatdagi guzallik badiiy ijoddagi guzallikdan fark kiladi.
Ulugvorlik - estetik va axlokiy sifatlar kasb etib, Amaliyotda kup kullaniladigan estetik tushunchadir. Ulugvorlik kulami guzallik kulamidek cheksizdir. Ulugvorlik xissi umuminsoniy bulishi bilan bir katorda ijtimoy xayotda tarixiy tarakkiyotga aloxida ta’sir etuvchi xodisalar va jarayonlarni xam kamrab oladi. Ijtimoiy xayotda ulugvorlik, kaxramonlik va mardlik bilan shu kadar korishib ketadiki, ularni aloxida mushoxada etish naxoyatda kiyin bulib koladi.
Kaxramonlikda ulugvorlikka xos estetik va axlokiy sifat tula namoyon buladi.
San’atdagi ulugvorlik yuksak badiiy mazmun va shakl vositisida ifodalansa-da, undagi goya xal kiluvchi axamiyatga ega. Muxim axamiyatga molik goya mukammal shaklni yuzaga chikarib, san’at asarlarining ta’sirchanlik darajasini belgilab beradi. Bu xolat xayotiy xakikatdan kochish emas, unga xizmat kilishga da’vat etadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va I bo‘lim. Falsafa fanining predmeti, mazmuni va jamiyatdagi roli. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: Sharq falsafasi. Falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: G‘arb falsafasi
|
Mualliflik huquqining turlari

Mualliflik huquqining turlari
Mualliflik huquqi kafolati tushunchasi:
Muallifning autentifikatsiyasi va ishning asossiz talablaridan asossizligi;
vakolatli shaxslarni identifikatsiya qilish va asarni nashr etish shartlari;
mulkdorlar va mulkdorlar huquqlarini himoya qilish;
ushbu huquqlarning huquqiy himoyasi.
Yuqorida aytib o'tganimizdek, mualliflik huquqining qonuni daromad olish huquqidir:
Ijodiy mahsulot muallifning shaxsiy mulki hisoblanadi. U buni o'z-o'zidan tushunib, foyda oladi.
Yaratuvchi, tijorat maqsadlarida foydalanish uchun uchinchi shaxslarga bo'lgan huquqlarni boshqa shaxsga o'tkazish huquqiga ega. Bu holda unga mukofot beriladi.
Shaxsiy huquqlar muddatiga ega emas, ajralmas va ajratsa bo'ladi va hech kimga va har qanday holatda o'tkazilishi mumkin emas:
Muallifga uning maxfiyligini saqlab qolish yoki uni nashr etish huquqi kafolatlanadi.
Muallif istalgan vaqtda huquqni muhofaza qilish organlariga o'tkaziladigan asarni tarqatib yuborishdan bosh tortishi mumkin. Shu bilan birga, u xarajatlarni qoplash va zararni qoplash majburiyati bor.
Muallif asarni o'z nomiga imzolash, uni anonim tarzda nashr etish yoki taxallusni ishlatish huquqiga ega.
Mualliflik huquqi o'zgarishsiz qolmoqda. Yaratuvchining nomi qonun bilan himoyalangan. Muallifning boshqa shaxsni ko'rsatishi bilan asarning nashr qilinishi taqiqlanadi.
Har qanday ijodiy mahsulot daxlsizdir. (Matnga izoh qo'sha olmaysiz, prolog yoki epilog qo'shishingiz mumkin).
Muallifning obro'sini va nomini obro'sizlantirish, o'zgartirish va soxtalashtirishlarni taqiqlash.
Mualliflik huquqini qanday olish mumkin?
Rossiya Federatsiyasida mualliflik huquqini ro'yxatdan o'tkazish talab qilinmaydi. Biroq, mualliflik huquqini belgilayotib, qonun birinchi navbatda hujjatli dalillar asosida, "birinchi bo'lib mualliflik huquqini yozgan, muallif va muallif" tamoyiliga muvofiqdir. Yaratguvchilarning mualliflik huquqini (harakatlar ketma-ketligini) qanday qilib ishlab chiqishni bilishi juda muhimdir:
Har qanday ijodiy mahsulotga patent olish uchun ariza bilan Rossiya Federatsiyasining mualliflik jamiyatiga yoki notariusga murojaat qilish.
Ushbu mahsulotning nusxalari, fotosuratlari yoki videomuloqotlarni nusxalarini topshirish.
Mualliflik hujjatlarini taqdim etish, ba'zi holatlarda ishlatilgan taxalluslar haqida ma'lumot.
Davlat bojini to'lash yoki ro'yxatga oluvchining xizmatlari.
Mualliflikni tasdiqlovchi hujjatlarni olish.
|
Elektrotexnika va elektronika sohasida kuch tiristorlarini boshqarishda optoelektronli elektr zanjirlar tadqiqi

Elektrotexnika va elektronika sohasida kuch tiristorlarini boshqarishda optoelektronli elektr zanjirlar tadqiqi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Elektrotexnika va elektronika sohasida kuch tiristorlarini boshqarishda optoelektronli elektr zanjirlar tadqiqi
|
Hammualliflik - Mualliflik huquqi va hammualliflik haqida tushuncha

Hammualliflik - adabiyot, ilmfan yoki sanʼat asarlariga boʻlgan mualliflik huquqinnnt yoxud biror-bir kashfiyotga nisbatan mualliflik huquqining ikki yoki undan ortiq shaxsga baravar aloqadorligi. Mualliflik huquqidan foydalanish hammualliflarning oʻzaro kelishuviga binoan amalga oshiriladi. Mukofot berilishi ham shu kelishuv asosida yoki mavjud qonunchilik asosida koʻrib chiqiladi. Oʻrtadagi kelishmovchilik yoki nizoli munosabatlar sud orqali hal qilinadi.
Mualliflik huquqi, shuningdek, qonun bilan egalik huquqi tan olingan asarlar yoki tovarlarning ishlatilishini va tarqatilishini tartibga solish va himoya qilishga intiladigan boshqa juda muhim huquqiy tushunchalarni ham qamrab oladi.
Shu ma'noda mualliflik huquqi muallifning o'z asari ustidan vakolatlarini tan oladigan va undan foydalanish va tarqatishda avtorizatsiya qilish yoki taqiqlashiga imkon beradigan axloqiy va oilaviy xarakterga ega bo'lgan turdosh huquqlar bilan bog'liq.
Mualliflik huquqi nima:
Mualliflik huquqi a ijodkorlar yoki mualliflarning adabiy yoki badiiy asarlari, mahsulotlari va xizmatlariga bo'lgan huquqlarini tavsiflovchi va belgilaydigan qonuniy atama ham madaniy, ham texnologik, ham savdo.
Shu tarzda, asar yoki mahsulot muallifi uni ishlab chiqarish va tarqatishdan olinadigan turli xil intellektual, iqtisodiy va moddiy manfaatlarni olishi mumkin bo'lgan tovar yoki xizmatning yagona yaratuvchisi va egasi sifatida tan olinadi.
Mualliflik huquqi adabiy asar, tarjima, tahrirlash, musiqiy kompozitsiya, rasm, rasm, xarita, haykaltaroshlik, kino, fotografiya, xoreografiya, brend nomi, ramz, kompyuter dasturi, elektron uskunalar, reklama, arxitektura asarlari va boshqalar.
Bunga aniqlik kiritish kerak mualliflik huquqi g'oyalarni ifoda etish shakllarini himoya qiladi, lekin g'oyalarni o'zlari emas. Boshqacha qilib aytganda, ashyo yoki mahsulot ishlab chiqarish uchun ushlanmagan yoki amalga oshirilmagan g'oyalar mualliflik huquqi bilan himoyalanmagan.
Mualliflik huquqi faqat original yoki innovatsion turdagi ijodlarni himoya qiladi, ijodkorning ma'naviy va iqtisodiy huquqlarini buzgan holda, nusxasini, plagiat yoki asl nusxasini noqonuniy yo'l bilan tarqatish orqali foyda ko'rmoqchi bo'lgan uchinchi shaxslardan himoya izlaydi.
Da belgilanganidek, mualliflik huquqi asarni ro'yxatdan o'tkazishga hojat qoldirmasdan avtomatik ravishda olinadi Adabiy va badiiy asarlarni himoya qilish to'g'risida Bern konvensiyasi 1886 yildan.
Shu bilan birga, ko'plab mamlakatlarda muallif yoki ijodkor o'z ishi ustidan egalik huquqlarini himoya qilish va aniqlashtirish uchun ro'yxatga olish tizimlari yaratilgan.
|
Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar

|
Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar
|
bet | 5/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 13,61 Kb. | | #105038 |
Bog'liq Mualliflik huquqi va hammualliflik haqida tushuncha-fayllar.orgMualliflik huquqi va turdosh huquqlar
Mualliflik huquqi, shuningdek, qonun bilan egalik huquqi tan olingan asarlar yoki tovarlarning ishlatilishini va tarqatilishini tartibga solish va himoya qilishga intiladigan boshqa juda muhim huquqiy tushunchalarni ham qamrab oladi.
Shu ma'noda mualliflik huquqi muallifning o'z asari ustidan vakolatlarini tan oladigan va undan foydalanish va tarqatishda avtorizatsiya qilish yoki taqiqlashiga imkon beradigan axloqiy va oilaviy xarakterga ega bo'lgan turdosh huquqlar bilan bog'liq.
Axloqiy huquqlar
Axloqiy huquqlar - bu mualliflik huquqi egasiga uchinchi shaxslarga o'z ishlaridan foydalanishga ruxsat berish orqali iqtisodiy foyda yoki kompensatsiya olish imkonini beradigan huquqlar. Keyinchalik, muallif yoki ijodkor foydalanadigan axloqiy huquqlar:
Iqtisodiy huquqlar
Ular mualliflik huquqi egasi o'z asarini ekspluatatsiya qilish va tarqatish huquqini uchinchi shaxslar tomonidan berish huquqiga ega bo'lgan vakolatlar to'plamidir.
Iqtisodiy huquqlar Butunjahon intellektual muhofaza qilish tashkilotining (BIMT) turli shartnomalari asosida belgilangan asarlarni himoya qilish shartlarini belgilaydi.
Ushbu huquqlar shuni ko'rsatadiki, asarni himoya qilish xuddi shu asarning yaratilishidan kelib chiqadi va muallif vafot etganidan keyin ushbu himoya yana 50 yilga cho'ziladi.
Shu tarzda, ijodkorlar ham, ularning merosxo'rlari ham oqilona vaqt davomida moliyaviy foyda olishlari mumkin. Keyinchalik, muallif yoki muallif tomonidan foydalaniladigan iqtisodiy huquqlar:
Asarni ko'paytirishga ruxsat berish yoki taqiqlash huquqi.
Uni tarqatishga ruxsat berish yoki taqiqlash huquqi.
Uning izohlanishiga ruxsat berish yoki bermaslik.
Uning tarjimasiga avtorizatsiya qilish yoki bermaslik.
Asarni moslashtirishga ruxsat bering yoki taqiqlang.
Asarning efirga uzatilishi yoki jamoat bilan aloqa qilishiga ruxsat berish yoki taqiqlash.
Shuningdek qarang:
Patent.
Mualliflik huquqi.
Mualliflik huquqi va Butunjahon intellektual mulk tashkiloti
Butunjahon intellektual mulk tashkiloti mualliflik huquqini himoya qilish maqsadida yaratilgan xalqaro tashkilotdir.
http://fayllar.org
|
| |
Mualliflik huquqining amal qilish muddati

Mualliflik huquqining amal qilish muddati
Mualliflik huquqiga rioya qilish Rossiya Federatsiyasining Fuqarolik kodeksida kafolatlangan. Ularning amal qilish muddati ham qonun bilan belgilanadi:
Shaxsiy huquqlar muallifning shaxsiga tegishli, shuning uchun ularning harakati uning hayoti bilan cheklangan.
Ishning mualliflik va daxlsizligi istisnodir. Ushbu me'yorlar qonuniy jihatdan majburiy emas.
Muallifning vafotidan keyin mulk huquqlarining ta'siri 70 yilga uzaytiriladi. Keyinchalik bu ish jamoat mulkiga aylanadi. Uni umumiy foydalanishdagi cheklovlar olib tashlandi.
Mualliflik huquqini buzmaslik uchun nima qilish kerak?
Internetning paydo bo'lishi bilan mualliflik huquqining buzilishi ikki asosiy yo'nalishga aylandi:
"Virtual qaroqchilikka" yo'l qo'ymaslik uchun quyidagilarni qilishingiz kerak:
Mualliflik huquqlarini qanday himoya qilish kerak?
Mualliflik huquqini himoya qilish ikki tomonlama yo'nalishga ega:
Bir tomon qonunchilik yo'li bilan davlat kafolatidir.
Ikkinchisi muallifni ishni yaratishda ustuvorlikni isbotlash qobiliyatidir.
Mualliflik huquqini muhofaza qilish usullari:
Mualliflik tan olinishi, qalbakilashtirish, moddiy va ma'naviy zararni qoplash bo'yicha sud organlariga da'vo.
Notarius ishini tashkil etish sanasini aniqlash.
Notarial idorada yoki RAOda ish yoki ish haqida axborotni ommaviy axborot vositalariga saqlash (saqlash).
Notarius tomonidan Internet sahifasining tekshiruv protokoli, ya'ni "nima ko'rayotganim, keyin yozyapman" degan so'zlar bilan tuzilgan.
|
-rasm. K2 - 8-mavzu. Noorganik kimyoda fizik kimyoviy usullar Ma’ruzaning maqsadi: s-blok

|
8-mavzu. Noorganik kimyoda fizik kimyoviy usullar Ma’ruzaning maqsadi: s-blok
|
bet | 10/12 | Sana | 24.09.2024 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #272299 |
Bog'liq 8-ноорганик кимёда физик-кимёвий усуллар14-rasm. K2[Mg(CO3)2] kompleksi fragmenti strukturasi.
9.15-rasm. Kalsitning kristallari shakli va kalsiy atomining kalsit(a) va aragonite(b) da o’ralishi. Arogonit kalsitning shakl o’zgarishi lekin kristall shaklda o’zgarish bor.
9.16- rasm. Etilendiamintetrasirka kislotasini (a) va kompleksini tuzulishi [CaQ]2- (b) tuzulishi.
Hlorofil molekulasining tuzilishi unda markaziy atom magniy azot bilan koordinasion bog’langan.
S-BLOK ELEMENTLARI VA ULARNING BIRIKMALARI4
Vodorod XV1 asrning birinchi yarmida nemis vrachi Paratsels tomonidan kashf etilgan. 1776 yilda ingliz olimi G.Kavendesh uning xossalarini va bosqra gazlardan farqini o’rgandi. 1783 yilda A.Lavuaze vodorodni birinchi marta suvdan oldi va suv ham vodorod va kisloroddan tashkil topishini ko’rsatdi.
Vodorodni qaynash temperaturasi -252o S , suyuqlanish temperaturasi - 259,2 oS . Vodorodni 3 ta izotopi bor: 11H protiy. 21H deyteriy, va 31H tritiy.
Tabiatda 99,985 % protiy va 0,015 % deyteriy bo’ladi.
H atomi yadrosi 1 e dan iborat, atom massasi 1,00797 vodorod atomi musbat va manfiy zaryadlangan ionlar xosil qilishi mumkin.
H -e = H+ -1305 kJ H +e = H- +76,1 kJ
H+ bu, yadro, ya’ni erkin proton.H- inert gaz neonni elektron qavatiga o’xshash. H- anchagina beraror. H+ farat kovalent boq’ hosil qiladi. TABIATDA UCHRASHI
Vodorod tabiatda keng tarqalgan kimyoviy element. Yer sharida uning miqdori 17 %( atmosfera, litosfera va gidrosfera). U torpf va qo’ng’ir ko’mir tarkibiga, neft, suv, tuproq va boshqalarni tarkibida bor. Erkin holda vodorod juda kam uchraydi. Vodorod eng ko’p tarqalgan kimyoviy element. U quyoshning yarmini, yulduzlarning asosiy qismini tashkil etadi. U ko’p planetalar atmosferasida, kometalarda, gaz va tumanlarda bor.
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

Academic Research in Educational Sciences
Volume 4 | Issue 7 | 2023
ISSN: 2181-1385
ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1
18
July, 2023
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
REFERENCES
1. Usmonov E.G., Abduraimov E.X., Karimov R.Ch., Avlakulov X.P.
Nochiziqli
elektr zanjirida dinamik jarayonlarning tahlili. «ToshDTU xabarlari» jurnali.
Toshkent. №1-2. 2010, 72-75 betlar.
2. Abduraimov E.X., Rasulov A.N., Karimov R.Ch., Ro‘zinazarov M.R.
Elektr
ta’minoti tizimida kuch tiristorlarini boshqarishida optoelektronli rezistiv zanjirlarni
ishlatish. «ToshDTU xabarlari» jurnali. Toshkent. №2(90). 2015, 103-108 betlar.
3. Rasulov A.N., Karimov R.Ch., Abduraimov E.X., Ro‘zinazarov M.R. Elektr
ta’minoti tizimida tranzistorli rezistiv zanjirlarni ishlatish. «ToshDTU xabarlari»
jurnali. Toshkent. №3(92). 2015, 108-113 betlar.
4. Usmanov E.G., Abduraimov E.X., Karimov R.Ch.
Optik-elektron kontaktsiz
kuchlanish relesi. O‘zbekiston Respublikasi Intelektual Mulk Agentligi. Ixtiroga
patent №IAP 05122. 29.10.2015.
5. Bobojanov M.Q., Karimov R.Ch. Elektr ta’minoti tizimida optoelektronli rezistiv
zanjirlarni tadqiq qilish. «ToshDTU xabarlari» jurnali. Toshkent. №4(101). 2017, 53-
57 betlar.
6. Karimov R.Ch. Kontaktsiz kommutatsiyalovchi qurilmalar asosida elektr energiya
sifatini oshirish. TDTU. Texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiya
ishi. Toshkent. 2019, 110 bet.
7. Karimov R.Ch., Bobojanov M.K., Rasulov A.N., Usmanov E.G.
Controlled
switching circuits based on non-linear resistive elements. E3S Web
of Conferences,
139, 01039, 2019.
https://doi.org/10.1051/e3sconf/201913901039
8. Ikromov M.M., Ibaidullaev M., Karimov R.Ch. Review
of a voltage regulator
based on transistors in power supply systems. Universum: Tech. scien.: Elec. Scien.
journal, 4(85), 2021.
https://7universum.com/ru/tech/archive/item/11595
9. Bobojanov M.K., Karimov R.Ch., Qosimov T.H., Dzhuraev Sh.Dzh. Development
and experimental study of circuits of contactless
device for automation of
compensation of reactive power of capacitor batteries. E3S Web of Conferences, 289,
07012, 2021.
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202128907012
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq elektrotexnika-va-elektronika-sohasida-kuch-tiristorlarini-boshqarishda-optoelektronli-elektr-zanjirlar-tadqiqiAcademic Research in Educational Sciences
Volume 4 | Issue 7 | 2023
ISSN: 2181-1385
ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1
13
July, 2023
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
o‘zining ajoyib xususiyatlari bilan elektron boshqarish apparaturasida yanada ko‘proq
ishlatilmoqda. Optronli elementlarning qo‘llanishi, qo‘shimcha vositalar yordamisiz
kuch tiristorlarining boshqarish tizimidagi boshqaruv zanjirlari va kuch zanjirlarining
elektron yechimlariga imkon beradi.
Optronlar - bu shunday optoelektron uskunalarki, unda bir-biri bilan
konstruktiv bog‘langan foto qabul qiluvchi va nur uzatgich mavjud.
Elektrotexnika va elektronika sohasida optronli uskunalar texnikasi ikki
guruhga bo‘linadi. Ya’ni birinchi guruh - optopara, nur tarqatuvchi va fotoulagich
elementlaridan hamda ikkinchi guruh - optoelektronli integralli mikrosxema-
kuchaytiruvchi uskunalar bir nechta yoki bitta elektronga ulangan bir nechta yoki
bitta optoparadan tashkil topgan.
Konstuktiv tuzilish bo‘yicha optronlar - yarimo‘tkazgich va integral
sxemalardan ajralmaydi. Optoparalar va optoelektronli mikrosxemalar kirish va
chiqish qismlarining aloqasi nurli signallar yordamida bo‘lishi bilan ajralib turadi.
Shuningdek, elektrotexnika va elektronika sohasida optronlarning asosiy
ajraluvchi mohiyatlari quyidagilardan iborat:
- kirish va chiqish signallari orasidagi ideal elektr (galvanik) yechimini
ta’minlab beradi;
- elektron ob’ektlarni kontaktsiz boshqaruvini amalga oshirish imkoniyatini
mavjudligi, boshqaruv tizimini konstruktiv yechimlarining moslanuvchanligi;
- optik kanal bo‘yicha ma’lumotning bir yo‘nalishida tarqalishi va qabul
qiluvchining nur uzatgichga teskari ta’sirining yo‘qligi;
- boshqaruv tizimida signal berishni ta’minlab beruvchi boshqaruv toklarining
kichikligi;
- optron zanjiri bo‘ylab, doimiy va impulsli signalni uzatish imkoniyatining
mavjudligi;
- optik materialga optik kanalning ta’sir etish yo‘li bilan chiqish signalini
boshqarish imkoniyatidan har-xil turdagi datchiklarni ishlab chiqarish mumkinligi;
- foto qabul qiluvchi funksional mikroelektronli uskunalarni ishlab chiqish
imkoniyatini mavjudligi;
-
optronlarni
ishlatishda
optik
kanallarning
kuchli
elektromagnit
maydonlarining ta’sirchanligi;
- boshqa turdagi yarimo‘tkazgichli va mikroelektronli uskunalar bilan
fizikaviy, konstruktiv va texnologik mos keluvchanligi.
Optron galvanik yechim elementi - maksimal kuchlanish
(
U
maks
) va yechimli qarshilik (
R
yechim
) hamda o‘tish sig‘imi (
C
o‘tish
)
bilan tavsiflanadi.
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq elektrotexnika-va-elektronika-sohasida-kuch-tiristorlarini-boshqarishda-optoelektronli-elektr-zanjirlar-tadqiqiAcademic Research in Educational Sciences
Volume 4 | Issue 7 | 2023
ISSN: 2181-1385
ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1
14
July, 2023
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
Elektrotexnika va elektronika sohasida optronlarning muhim qo‘llash
sohalaridan biri bu - katta quvvatli kuch zanjirlarini optik va kontaktsiz boshqaruv
imkoniyatini mavjudligi.
Elektronika uskunalarning umumiy klasifikatsiyasi bo‘yicha, optoparalar
yarimo‘tkazgichli uskunalarga, optron mikrosxemalar esa gibridli integral sxemalar
sinfiga kiradi. Optoparalar diodli, tiristorli va tranzistorlilarga bo‘linadi, optronli
mikrosxemalar esa, optoparalarning bir bazasi sifatida ishlatiladi.
Tiristorli optoparaning chiqish volt-amper xarakteristikasi - oddiy tiristorlar-
ning volt-amper xarakteristikasiga o‘xshaydi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Tiristorli optoparaning parametri - bu nurlanuvchi dioddan o‘tayotgan kirish
tokidir. Kirish toki, ya’ni boshqaruv tokida volt-amper xarakteristikaning
«
to‘g‘rilanishi
» kuzatiladi, bu narsa fototiristorning yoqilgan holatiga bog‘liqdir.
Optoparaning kirish signalini vaqti, boshqaruv tokiga bog‘liq. Boshqaruv impulsi
amplitudasi kuchaytirilgan tartibdagi tiristorli optoparalarning ishlash vaqtida, yoqish
vaqtini pasayishiga erishilsa, o‘chirilish vaqti 20-30% ga ko‘payadi.
Ishlab chiqarish jarayonlarini kompleks avtomatlashtirishda, zamonaviy diskret
boshqaruv tizimini amalga oshirish talab etiladi. Bularni kontaktsiz optoelektron
zanjirlari bazasi asosida bajarsa bo‘ladi.
Optron elementlarini kuch tiristorlarining boshqaruv zanjirida qo‘llaganda,
ularning ish tartiblarini rostlash imkoniyatini ko‘rib chiqamiz.
1-rasmda o‘zgaruvchan tokli bir fazali kontaktsiz statik o‘zgich sxemasi
ko‘rsatilgan. Ushbu sxemada
VD
1
-VD
4
diodli ko‘prikning diagonaliga rostlangan
tokda yoqiladigan, bitta
VT
tiristor, o‘zgaruvchan kuchlanish manbaiga
VD
1
-VD
4
diodli ko‘prikni
R
yuk
yuklama bilan ketma-ket ulangan.
|
| |
XULOSA - Elektrotexnika va elektronika sohasida kuch tiristorlarini boshqarishda optoelektronli elektr zanjirlar tadqiqi

Academic Research in Educational Sciences
Volume 4 | Issue 7 | 2023
ISSN: 2181-1385
ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1
17
July, 2023
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
Toshkent davlat texnika universiteti «Elektr texnikasi»
kafedrasining ilmiy
laboratoriyasida tajribadan o‘tkazilgan.
2. Yuqorida keltirilgan sxemalarning berilgan xarakteristikalaridan
foydalan-
gan holda, har xil kontaktsiz boshqarish uskunalarini yaratish mumkin.
3-rasm. Kontaktsiz uzgichning tashqi xarakteristikasi
4-rasm. Kontaktsiz uzgichning rostlash xarakteristikasi
5-rasm. Optotiristorli kontaktsiz kuchlanish relesi (
yuqoridan ko‘rinishi
)
I
boshq,
mA
U
yuk.
,
V
U
yuk
=ƒ(
I
boshq
)
I
yuk.
,
mA
U
kir
,
V
I
yuk.
=ƒ(
U
kir
)
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq elektrotexnika-va-elektronika-sohasida-kuch-tiristorlarini-boshqarishda-optoelektronli-elektr-zanjirlar-tadqiqiAcademic Research in Educational Sciences
Volume 4 | Issue 7 | 2023
ISSN: 2181-1385
ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1
16
July, 2023
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
kirish signali yo‘q vaqtida
VU
optron fototranzistori yopiq, boshqaruv toki
R
3
,
R
4
va
VT
elektrodining boshqaruv tiristoriga uzatiladi (kuchlanish relesini kontaktsiz
yoqilganligi-ni bildiradi).
2-rasm. Optotranzistorli kontaktsiz kuchlanish rele sxemasi
I
boshq.
svetodioddan chiqqan nurlanish yordamida fototranzistor ochiladi hamda
tiristorning boshqaruv toki
VP
1
va
R
3
zanjiri orqali o‘tadi.
R
4
qarshiligi bo‘ylab kichik
tok oqib o‘tadi, u
VT
tiristorining ochiq holatda bo‘lishi uchun etarli emas va tiristor
yopiladi, ya’ni kuchlanish relesi kontaktsiz o‘chirilgan hisoblanadi. Kontaktsiz
kuchlanish relesining sxemasi quyidagi elementar bazasida bajarilgan:
KU201I
tipli
tiristor;
KS-402V
tipli diodli ko‘prik;
R
1
=
100 Ω,
R
2
=
510 Ω,
R
3
=
5,1 Ω,
R
4
=330 Ω,
R
4
=820 Ω qiymatli qashiliklar va
VU-30T 110G
tipli optotiristor.
Ilmiy-tadqiqot yo‘li bilan tajribada o‘tkazilgan kontaktsiz uzgichning tashqi va
rostlash xarakteristikalari hamda kuchlanish relesining yuqoridan ko‘rinishi 3-5
rasmlarda keltirilgan.
|
| |
-rasm. Bir fazali statik kontaktsiz uzgich sxemasi

Academic Research in Educational Sciences
Volume 4 | Issue 7 | 2023
ISSN: 2181-1385
ISI: 0,967 | Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,9 | ASI: 1,3 | SJIF: 5,771 | UIF: 6,1
15
July, 2023
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
Yuklamani tarmoqqa ulash uchun kuch tiristorining boshqaruv elektrodiga
o‘zgarmas tokning musbat impulsini berish kerak. Bu vaqt oralig‘ida tiristor
o‘zgaruvchan kuchlanishning butun davri davomida ochiq holatda bo‘ladi va
yuklamadan o‘zgarmas tokning ikkita yarim davri oqib o‘tadi.
Tokning bitta
yarimdavri
R
yuk
,
VD
1
,
VT
,
VD
3
zanjiri bo‘ylab va ikkinchi yarim davri
VD
2
,
VT
,
VD
4
,
R
yuk
zanjiri orqali oqib o‘tadi. Boshqaruv signali o‘chirilganidan so‘ng tiristor
yopiladi va yuklama tarmoqdan o‘chiriladi.
Kuch tiristori holatini boshqarish uchun
VU
optotiristor ishlatiladi.
Optoparaning diodli zanjiri yarimo‘tkazgichli diod yordamida tarmoqda
yoqiladigan
kondensatorga chegaralovchi qarshilik (rezistor)
R
orqali ulanadi. Bunday zanjirda,
kirish kuchlanishining butun davrida sig‘imdagi kuchlanish o‘zgarmas bo‘ladi.
Shunday qilib,
V
tumbleri berk paytida optoparaning diodli zanjiriga signal
beriladi va optoparaning tiristorli qismi ochiladi.
R
boshq.
qarshiligi
orqali tiristorning
ochilishiga impuls beriladi.
R
boshq.
qarshiligining qiymatini quyidagi formula bo‘yicha
aniqlansa bo‘ladi:
бошк
бошк
m
I
U
U
R
бошк
)
2
,
1
1
,
1
(
05
,
0
, Ω
bu yerda:
U
m
– ta’minlash manbai kuchlanishining amplitudasi,
V
;
U
boshq.
–
I
boshq.
tokiga muvofiq bo‘lgan, boshqaruv elektrodi va katod orasidagi kuchlanish,
V
;
I
boshq.
– tiristorni ochadigan boshqaruv elektrodi zanjiridagi o‘zgarmas tok,
A
.
Tumbler ochilgan vaqtda tiristorning boshqaruv zanjiri kontaktsiz o‘chiriladi.
Tumbler funksiyasini asosan elektrik, elektromexanik
yoki mexanik uskunalar
bajaradi. Birinchi holda, kuchlanish, nur, harorat, bosim va boshqa ta’sir
ostida
ishlaydigan datchikli kichik quvvatli asosiy elektron uskunasi bo‘lishi mumkin.
Shunday qilib yuklamadagi quvvatni boshqarishni signal bajaradi.
Yuklamani kontaktsiz o‘chirish sxemasi quyidagi elementlar bazasida
yig‘ilgan:
KU201I
– tiristor;
D226B
– diod;
R=
15 Ω,
R
yuk.
=
820 Ω va
R
b.
=
900 Ω
qiymatli
qarshiliklar,
C=
10 mkF sig‘imli kondensator hamda
VU-AOU103V
tipli
tiristorli optopara.
Optron bazasidagi 0,1 Vt quvvatli boshqaruv tizimi yordamida, 450 Vt quvvatli
yuklama kommutatsiyasini bajarish mumkin. Katta tokli tiristorlarni yordamida
yanada katta quvvatli yuklamalarning kommutatsiyasini bajarish mumkin.
Optotranzistorli kontaktsiz kuchlanish rele sxemasini ko‘rib chiqamiz (2-rasm).
Kuchlanish relening kuch qismi,
VD
2
ko‘prik sxemasida ko‘rsatilgan.
Undagi
VT
kuch
tiristori tarmoqqa
R
yuk.
yuklama orqali
ulangan.
VT
kuch tiristorini boshqaruv zanjiri
R
3
,
R
4
qarshiliklar
va
VD
1
diodli ko‘prik orqali ulangan. O‘zgarmas tok -
I
boshq.
, ya’ni
RP texnologiyalari ko‘rsatilgan bandini belgilang

|
RP texnologiyalari ko‘rsatilgan bandini belgilang
|
bet | 2/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 21,96 Kb. | | #248600 |
Bog'liq 10 SINF INFORMATIKA monitoring test 202310.RP texnologiyalari ko‘rsatilgan bandini belgilang:
a) SLA, SLS, LOM va FDM; b) CAD, CAM va AM; d) BLENDER, AutoCad va 3D Max; c) STL, 3D Max va SLA.
11. Fayllar hajmi juda katta yoki qulaylik uchun ularni bitta umumiy faylga birlashtirish kerak bo‘lsa, qanday turdagi dasturlardan foydalaniladi?
a) deshifratorlar; b) arxivatorlar; c) konvertorlar; d) kodeklar.
12. Kodeklar – ...
a) fayllar hajmini kichraytiruvchi dastur; b) fayllar formatini o‘zgartiruvchi dastur;
c) ma’lumotlar yoki signallarni o‘zgartirishga qodir qurilma yoki dastur;
d) turli hil media fayllarni tahrirlovchi dastur.
13. ……………….matnli, grafik va videoaxborotlarni ekranda vizual ko‘rsatib beruvchi qurilma.
a) Proyektor b) Lazerli printer c) Monitor d) Plotter
14. 3D printer- bu……
a) LCD ekranni sensor bilan birlashtiruvchi interfaol qurilma. b) uch o‘lchovli obyektlarni chop etish qurilmasi. c) grafik axborotlarni katta o‘lchamda yuqori sifat bilan chop etish qurilmasi. d) CMYK modelidagi ranglarni sepish orqali axborotlarni chop etish qurilmasi.
15. Konvertatsiya nima?
a) fayllarni bir formatdan, boshqa formatga o‘tkazish jarayoni. b) ma’lumot yoki signallarni o‘zgartirishga qodir qurilma yoki dastur. c) axborotni kompyuter yoki mobil qurilmalar axborot saqlash qurilmalaridagi nomlanishi va saqlanishini tashki etish uslubi, tartibi. d) qurilma va dasturiy ta’minot, shuningdek, qurilmalar orasidagi o‘zaro aloqani boshqaradi
10 SINF INFORMATIKA ( MONITORING NAZORAT TESTI)
1.CAD – … .
a) kompyuter yordamida loyihalash; b) kompyuter yordamida ishlab chiqarish;
d) kompyuterdan chop etish; c) 3D printer turi.
2.RP texnologiyalari ko‘rsatilgan bandini belgilang:
a) SLA, SLS, LOM va FDM; b) CAD, CAM va AM; d) BLENDER, AutoCad va 3D Max; c) STL, 3D Max va SLA.
3. Fayllar hajmi juda katta yoki qulaylik uchun ularni bitta umumiy faylga birlashtirish kerak bo‘lsa, qanday turdagi dasturlardan foydalaniladi?
a) deshifratorlar; b) arxivatorlar; c) konvertorlar; d) kodeklar.
4. Kodeklar – ...
a) fayllar hajmini kichraytiruvchi dastur; b) fayllar formatini o‘zgartiruvchi dastur;
c) ma’lumotlar yoki signallarni o‘zgartirishga qodir qurilma yoki dastur;
d) turli hil media fayllarni tahrirlovchi dastur.
|
| |
……………….matnli, grafik va videoaxborotlarni ekranda vizual ko‘rsatib beruvchi qurilma

|
……………….matnli, grafik va videoaxborotlarni ekranda vizual ko‘rsatib beruvchi qurilma
|
bet | 3/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 21,96 Kb. | | #248600 |
Bog'liq 10 SINF INFORMATIKA monitoring test 20235. ……………….matnli, grafik va videoaxborotlarni ekranda vizual ko‘rsatib beruvchi qurilma.
a) Proyektor b) Lazerli printer c) Monitor d) Plotter
6. 3D printer- bu……
a) LCD ekranni sensor bilan birlashtiruvchi interfaol qurilma. b) uch o‘lchovli obyektlarni chop etish qurilmasi. c) grafik axborotlarni katta o‘lchamda yuqori sifat bilan chop etish qurilmasi. d) CMYK modelidagi ranglarni sepish orqali axborotlarni chop etish qurilmasi.
7. Konvertatsiya nima?
a) fayllarni bir formatdan, boshqa formatga o‘tkazish jarayoni. b) ma’lumot yoki signallarni o‘zgartirishga qodir qurilma yoki dastur. c) axborotni kompyuter yoki mobil qurilmalar axborot saqlash qurilmalaridagi nomlanishi va saqlanishini tashki etish uslubi, tartibi. d) qurilma va dasturiy ta’minot, shuningdek, qurilmalar orasidagi o‘zaro aloqani boshqaradi
8. Videomuharrir deb nimaga aytiladi?
a) kompyuterda video va audiofayllarni chiziqli bo‘lmagan tahrirlashni amalga oshirish imkonini beruvchi vositalar to‘plamini o‘z ichiga olgan dastur;
b) audiofayllarni tahrirlashni amalga oshirish imkonini beruvchi dastur;
c) tasvirlarni qayta ishlovchi grafik muharrir;
d) video formatini boshqa formatga o‘zgartirish jarayoni.
9. Videofayl formati to‘g‘ri ko‘rsatilgan bandni tanlang:
a) *.png b) *.mp4 c) *.psd d) *.mp3
10. Movavi Video Editor dasturida yaratilgan fayl kengaytmasini ko‘rsating:
a video.mepx b) video.mp4 d) video.psd c) video.jpg
11. O‘tishlar nima uchun ishlatiladi?
a) matnli ma’lumotlarni joylashtirish uchun; b) videoga turli figura va tasvirlarni o‘rnatish uchun;
d) videofragmentlar orasiga maxsus animatsiyani joylashtirish uchun;
c) yaratilgan loyihani saqlash uchun.
12. 3D skaner bu – … .
a) virtual 3D modelga asoslangan fayldan uch o‘lchovli qattiq jismlar shaklida chop etadigan qurilma;
b) obyekt shaklini tahlil qiluvchi va olingan ma’lumotlar asosida obyekt 3D modelini yaratuvchi periferik qurilma;
d) tarmoq qurilmalariga, simsiz tarmoqqa simsiz ulanuvchi qurilma;
c) obyektning soddalashtirilgan tasvirini yaratuvchi qurilma.
13. 3D so‘zining ma’nosini nimani anglatadi?
a) uch o‘lchovli; b) uch qirrali; d) uchta obyekt; c) uchta tasvir
14.Blender dasturi interfeysini sozlash buyrug‘i to‘g‘ri aks etgan bandni tanlang:
a) Edit → Preferences; b) Render → Preferences; d) Edit → Properties; c) Window → Properties.
15.Blender dasturida yaratilgan 3D model qanday kengaytma bilan saqlanadi?
a) *.blend b) *.tj d) *.eps c) *.cdr
|
| |
Masalalar yechish - Matematika Mavzu: To‘plamlar va mantiqqa doir masalalar 1-dars: To‘plamlar va ular ustida bajariladigan...

Masalan, {2, 3, 5} {1, 2, 3, 4, 5, 6}, chunki, birinchi to‘plamning hamma elementlari ikkinchi to‘plamning ham elementlari bo‘ladi.A ={ a 1, a 2, a 3, a 4, … , an -1, an } - n ta elementdan iborat bo’lgan to‘plamning qism to‘plamlar soni 2 n ga teng bo‘ladi.10; 12 va 15 ta. A ∪ B ∪ C to‘plamning elementlari soni eng kamida nechta bo‘la oladi A) 22 B) 27 C) 12 D) 15A ∪ B ∪ C to‘plamning elementlari soni eng kam bo‘lishi uchun A , B C shart bajarilishi kerak. U holda C bo’ladi, ya‘ni C) = 15A) 32 B) 8 C) 4 D) 16 |
Matematika Mavzu: To‘plamlar va mantiqqa doir masalalar 1-dars: To‘plamlar va ular ustida bajariladigan amallar. Venn diagrammasi darsning maqsadi
|
bet | 3/4 | Sana | 07.08.2024 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #269218 |
Bog'liq Toplamlar-slayd (1)Bu sahifa navigatsiya:
- Masalan, {2, 3, 5} {1, 2, 3, 4, 5, 6}, chunki, birinchi to‘plamning hamma elementlari ikkinchi to‘plamning ham elementlari bo‘ladi.
- A ={ a 1, a 2, a 3, a 4, … , an -1, an } - n ta elementdan iborat bo’lgan to‘plamning qism to‘plamlar soni 2 n ga teng bo‘ladi.
- 10; 12 va 15 ta. A ∪ B ∪ C to‘plamning elementlari soni eng kamida nechta bo‘la oladi A) 22 B) 27 C) 12 D) 15
- A ∪ B ∪ C to‘plamning elementlari soni eng kam bo‘lishi uchun A , B C shart bajarilishi kerak. U holda C bo’ladi, ya‘ni C) = 15
- A) 32 B) 8 C) 4 D) 16
Masalalar yechish
5-Masala
interval
interval
To’plamning qism to‘plamlari
Agar A to‘plamning hamma elementlari B to‘plamga tegishli bo‘lsa, A to‘plam B to‘plamning qism to‘plami deyiladi va A ⊆B kabi yoziladi. Bunday holatda “A to‘plam B da yotadi” yoki “A to‘plam B ning qismi” deb ham yuritiladi.
Masalan, {2, 3, 5} {1, 2, 3, 4, 5, 6}, chunki, birinchi to‘plamning hamma elementlari ikkinchi to‘plamning ham elementlari bo‘ladi.
- {a} to‘plam ∅ va {a}, ya’ni (21) ikkita qism to‘plamlarga ega.
- {a, b} to‘plam esa (22) to‘rtta: ∅, {a}, {b} va {a, b} qism to‘plamlarga ega.
A ={a1, a2, a3, a4, … , an-1, an } - n ta elementdan iborat bo’lgan to‘plamning qism to‘plamlar soni 2n ga teng bo‘ladi.
Masalalar yechish
6-Masala
A, B va C to‘plamlarning elementlari soni mos ravishda
10; 12 va 15 ta. A ∪ B ∪ C to‘plamning elementlari soni eng kamida nechta bo‘la oladi?
A) 22 B) 27 C) 12 D) 15
Yechish: To’plamlar birlashmasining elementlari soni eng kam bo’lishi uchun to’plamlarning biri ikkinchisining qismi bo’lishi kerak.
A ∪ B ∪ C to‘plamning elementlari soni eng kam bo‘lishi uchun A, B C shart bajarilishi kerak. U holda
C bo’ladi, ya‘ni C) = 15
Javob: D) 15
Masalalar yechish
Agar A to‘plamga 1 ta element qo‘shilgandagi qism to‘plamlar soni A to‘plamdan 1 ta chiqarilib tashlangandagi qism to‘plamlari sonidan 24 taga ko‘p bo‘lsa, A to‘plamning qism to‘plamlar sonini toping.
A) 32 B) 8 C) 4 D) 16
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Matematika Mavzu: To‘plamlar va mantiqqa doir masalalar 1-dars: To‘plamlar va ular ustida bajariladigan amallar. Venn diagrammasi darsning maqsadi
|
Menejmentning mohiyati va vazifalari

|
Menejmentning mohiyati va vazifalari
|
bet | 2/4 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 19,56 Kb. | | #159616 |
Bog'liq 1. Boshqarish ta’limotida to’rt yo’nalish-fayllar.orgMenejmentning mohiyati va vazifalari
Menejmentni jamiyatning iqtisodiy negizi bilan bog’lab, shu bilan birga boshqaruvning ikki - tashkiliy-texnikaviy va ijtimoiy-iqtisodiy tomonlarini hisobga olgan holda o’rganish lozim.
Tashkiliy-texnikaviy boshqaruv aniq iste’mol qiymatini olish uchun mahsulot tayyorlashda mehnat taqsimoti va kooperatsiyasi bilan ajralib turadi. Ijtimoiy-iqtisodiy boshqaruv mavjud ishlab chiqarish munosabatlari bilan bog’liq bo’lib, menejment maqsadlarini belgilaydi. Tashkiliy-texnikaviy boshqaruv mehnat unumdorligi va ishlab chiqarish samaradorligining oshishi uchun sharoit yaratishga imkon beruvchi faoliyat turidan iboratdir. Ijtimoiy-iqtisodiy boshqaruvning maqsadi ishlovchilar samarali mehnat qilishi uchun sharoit yaratish ularni ijtimoiy himoya qilishning ishonchli umumdavlat tizimini shakllantirish, bandlikni ta’minlash va aholining kam ta’minlangan qatlamlarini qo’llab-quvvatlashdan iboratdir.
Mamlakatimiz Prezidenti I.A. Karimov o’zining «O’zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo’lida» asarida «kuchli ijtimoiy siyosat, avvalo sermahsul mehnat qilish uchun yaxshiroq rag’bat va imkoniyatlar yaratishdan, iqtisodiy yo’l tanlash va faoliyat ko’rsatish erkinligiga bo’lgan kafolatli huquqni qaror topdirishdan, aholining mehnat va ijtimoiy faolligini oshirishdan ham iboratdir», deb ta’kidlagan edi.
Menejment mohiyati ishlab chiqarish usuli, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar darajasi, ishlab chiqarish kuchlari rivojlanishiga bog’liq holda o’zgaradi. Ishlab chiqarish rivojlanishi va iqtisodiy aloqalar murakkablashuvi bilan boshqaruv ham murakkablashadi va mustaqil fan sifatida ajralib chiqadi. Ishlab chiqarish vositalariga mulkchilikning turli shakllari mavjud bo’lgan sharoitda tovar ishlab chiqaruvchilar o’rtasida raqobat vujudga kelib, ishlab chiqarishni boshqarish, foydani ko’paytirishga yo’naltiriladi.
Menejmentning asosini ob’ektiv iqtisodiy, ijtimoiy va boshqa qonunlarga asoslanuvchi huquqiy ilmiylik tashkil etadi. Bu qonunlarni o’rganish va ularning aniq vaziyatlarda namoyon bo’lishini hisobga olgan holda xo’jalik rahbarlari respublika xalq xo’jaligini boshqarishning strategiya va taktikasini belgilaydilar.
|
| |
Javob: P∪Q= {1,2,3,4,5,6,8,10,15,20,30,40}

|
Javob: P∪Q= {1,2,3,4,5,6,8,10,15,20,30,40}
|
bet | 2/4 | Sana | 07.08.2024 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #269218 |
Bog'liq Toplamlar-slayd (1)Javob: P∪Q= {1,2,3,4,5,6,8,10,15,20,30,40}
1-Masala
To’plamlarning kesishmasi
A va B to‘plamlarning kesishmasi deb, shunday to’plamga aytiladiki, bu to’plamning elementlari ham A to’plamga ham B to’plamga tegishli bo’ladi.
A va B to‘plamlarning kesishmasi kabi belgilanadi.
P= {30 ning bo‘luvchilari} va Q = {40 ning bo‘luvchilari} bo‘lsin. P ⋂ Q ni toping?
Yechish: 30 ning bo‘luvchilari => 1,2,3,5,6,10,15,30.
40 ning bo‘luvchilari => 1,2,4,5,8,10,20,40.
P= {1,2,3,5,6,10,15,30} va Q = {1,2,4,5,8,10,20,40}
Javob: P ⋂ Q= {1,2,5,10}
2-Masala
To’plamlarning ayirmasi
A va B to'plamlarning ayirmasi deb, A ning B ga tegishli bo'lmagan barcha elementlaridan tuzilgan to‘plamga aytiladi.
A va B to‘plamlarning ayirmasi A B kabi belgilanadi.
P= {30 ning bo‘luvchilari} va Q = {40 ning bo‘luvchilari} bo‘lsin. P \ Q ni toping?
Yechish: 30 ning bo‘luvchilari => 1,2,3,5,6,10,15,30.
40 ning bo‘luvchilari => 1,2,4,5,8,10,20,40.
P= {1,2,3,5,6,10,15,30} va Q = {1,2,4,5,8,10,20,40}
Javob: P \ Q= {3, 6, 15, 30}
3-Masala
Masalalar yechish
4-Masala
A = {1;2;3;4}, C {x: x = 2n - 1, nA} bo‘lsa, A⋂C to‘plamni aniqlang?
A) {1; 3;4} B) {1; 3} C) {1; 2;3} D) {1; 2;4}
Yechish: C to‘plamning elementlarini aniqlashtiramiz:
2n – 1 dagi n ning o‘rniga A to‘plamning elementlarini qo‘yamiz. Natijada , C ={1, 3, 5, 7 } hosil bo‘ladi. U holda
A ={1;2;3;4}, C ={1,3,5,7 } bo’lib, A⋂C= {1,3} bo‘ladi.
Javob: B) A⋂C= {1,3}
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Javob: P∪Q= {1,2,3,4,5,6,8,10,15,20,30,40}
|
Asarning o`xshashliklari Martin kapitalizm sha-

|
Asarning o`xshashliklari Martin kapitalizm sha-
|
bet | 4/4 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #144953 |
Bog'liq Yakuniy Nazorat Jahon AdabiyotAsarning o`xshashliklari Martin kapitalizm sha- roitida mumkin bo‘lgani singari kutilmagan muvaffaqiyatga, katta boylikka erishadi. Saidiy esa mustabid tuzumning ming- lab qurbonlaridan biriga aylanadi. Yechim esa har ikki asarda o‘xshash: tabiat tomonidan katta potensial kuch ato etilgan, yuksak orzu-maqsadlar bilan yashagan ikki navqiron yigit xudkushlikka yuz tutadilar. «Martin Iden» va «Sarob»da motivlararo mushtaraklik ham ko‘zga tashlanadi. Binobarin, voqealar Martin va Saidiyning o‘zlari uchun yangi bo‘lgan muhitga – birining o‘zi yot bo‘lgan tabaqa vakillari xonadoniga, ikkinchisining universitetga qa dam qo‘yishi bilan boshlanadi. Rufni ham, Munisxonni ham birinchi ko‘rishdayoq yigitda barq urib turgan sog‘lom nav qironlik o‘ziga jalb qiladi; umuman, har ikkala qiz ijtimoiy ta fovut haqida o‘ylab ko‘rishga, bu yigitlarning yuksak ma’naviy dunyosi bilan tanishishga ulgurmay, tabiiy maylning asiri bo‘lib qoladilar. Har ikkala romanda birinchi uchrashuvdayoq maftun bo‘lish motivi bor. Bu romanlarda qahramonlar xa- rakterini ishlashda ham mushtaraklik ko‘zga tashlanadi, E`tiboringiz uchun rahmat! E`tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
«Hayotga muhabbat» (1961), «Qish haqida» (1962), «Martin Iden» (1968) va b. asarlari o‘zbek tiliga tarjima qilingan

|
«Hayotga muhabbat» (1961), «Qish haqida» (1962), «Martin Iden» (1968) va b. asarlari o‘zbek tiliga tarjima qilingan
|
bet | 2/4 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #144953 |
Bog'liq Yakuniy Nazorat Jahon Adabiyot«Hayotga muhabbat» (1961), «Qish haqida» (1962), «Martin Iden» (1968) va b. asarlari o‘zbek tiliga tarjima qilingan. Martin Iden Kitob oʻlaroq birinchi marta 1909-yil „Macmillan“ nashriyoti tomonidan chop etilgan. Ilk bor 1908-yilning sentabridan 1909-yilning sentabrigacha „The Pacific Monthly“ jurnalida chop etilgan.. „Martin Eden“ Londonning oʻzbek kitobxonlari orasida eng yaxshi tanilgan asarlaridan biridir. Romanni oʻzbek tiliga Qodir Mirmuhamedov tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1986-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi badiiy adabiyot nashriyotida chop etilgan. Romanda yozuvchi boʻlish ishtiyoqida yurgan yosh kishi haqida soʻz yuritiladi. London romanda oʻz hayotini aks ettirgan. Ammo Londondan farqli oʻlaroq, asar qahramoni Eden sotsializmga qarshi chiqadi. Roman qahramoni ogʻir mehnat qilib, shuhrat qozonadi. Ammo oʻzi ideallashtirgan tuzumdan hafsalasi pir boʻlib, umidsizlikka tushadi hamda oʻz joniga qasd qiladi. Qahramonlar - Martin Eden (talaffuzi: Martin Iden) – bosh qahramon; sobiq dengizchi
- Ruth Morse (talaffuzi: Rus Morz) – talaba, badavlat oila farzandi
- Lizzie Connolly (talaffuzi: Lizzi Konnoli) – fabrika ishchisi
- Joe Dawson (talaffuzi: Jo Douson) – Edenning boshchisi
- Russ Brissenden (talaffuzi: Ras Brissenden) – kasal yozuvchi
Abdulla Qodiriy Abdulla Qodiriy (asosiy taxalluslari: Qodiriy, Julqunboy) (1894.4.10-Toshkent-1938.10.4) – XX a. yangi oʻzbek adabiyotining ulkan namoyandasi, oʻzbek romanchiligining asoschisi; 20-yillardagi muhim ijtimoiy-madaniy jarayonlarning faol ishtirokchisi. Bogʻbon oilasida tugʻilgan. Otasi Qodirbobo (1820—1924) xon, beklar qoʻlida sarbozlik qilgan, rus bosqini paytida (1865) Toshkent mudofaasida qatnashgan. Otasi boshidan oʻtgan sarguzashtlar Abdulla Qodiriyning qator asarlari, xususan tarixiy romanlarining yuzaga kelishida muhim rol oʻynagan. Abdulla Qodiriy musulmon maktabida (1904–1906), rus-tuzem maktabida (1908–12), Abulqosim shayx madrasasida (1916–17) taʼlim oldi; Moskvadagi adabiyot kursida (1925–26) oʻqidi. Yoshligidanoq qadimgi Sharq madaniyati va adabiyoti ruhida tarbiya topgan; arab, fors va rus tillarini oʻrgangan. Jahon adabiyotini ixlos bilan mutolaa qilgan.
|
| |
Reaktorlarni xisoblash (2soat)

|
Reaktorlarni xisoblash (2soat)
|
bet | 2/7 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 60,88 Kb. | | #152237 |
Bog'liq 3-kurs tmjНефт газ саноати технология жараёнлари ва агрегатлари.2.1.6. Reaktorlarni xisoblash (2soat)
Qurilmaning moddiy balansi. Uning tenglamasi. Silindrsimon kurilmalar uchun 2 sometrik sig‘im (emkost) quyidagicha aniklanadi.
3-modul. Absorber va desorber qurilmalari.
2.1.7. Issiqlikni qaytarish va o‘tkazish koeffitsientlari (4 soat)
Issiqlik berish va o‘tkazish koeffitsientlari turllari.
2.1.8. Neft mahsulotlarini qayta ishlashda absorbsiya jarayoni (2 soat)
Absorbsiya jarayoni. Absorbsiya protsessining turlari. Xemosorbsiya jarayoni. Fizik absorbsiya jarayoni. Desorbsiya jarayoni. Absorbsiya va desorbsiya jarayonlari. Uzluksiz absorbsiya va desorbsiya jarayonlari.
2.1.9. Tarelkali absorberlar (4 soat).
Absorber kolonnalari. Tarelkalar orkali gaz va suyuklik harakatining boshqarilishi. Ko‘piklarning xosil bulishi. Barbotajli qaopoqcha. Sanoatda ishlatiladigan tarelkalar. Suyuqlikning bir tarelkadan ikkinchi tarelkaga qo‘yilishi.
2.1.10. Adsorbsiya jarayonlari xaqida umumiy tushuncha (2 soat). Adsorbsiya jarayoni. YUtayotgan modda adsorbent yutilayotgan modda adsorbent yoki adsorbtiv. Adsorbentlarning tanlovchanligi. Eritmalarni tozalash va itish. Eritmadan kimmatbaxo moddalarni ajratib olish. Gaz aralashmalarining vodorod va etilenni, benzin fraksiyalarining aromatik uglevodorodlarini ajratib olish.
2.1.11. Desorbsiya jarayonlari va uskunalari (2 soat).
YUqori aktivlikka ega bo‘lgan adsorbentlar. Adsorbsiya jarayonida suyuq adsorbent regeniratsiya kilinishi. Adsorbsiyaga teskari usullar bilan regeniratsiya kilinishi.
2.1.12. Neftni qayta ishlashda rektifikatsiya jarayoni, uskunalari (4 soat).
Rektifikatsiya usuli. Bug‘latish orqali suyuqlikni tashkil etuvchi kompnentlarga ajratish. Haydash yo‘li. Haydash yuli bilan suyuqliklarni ajratish. Proporsional ravishda bug‘ xolatiga o‘tilishi.
4-modul. Rektifikasion kolonnalarning kostruktiv xisoblari.
2.1.13. Rektifikaya jarayonining texnologiyasi va tavsifi (4 soat).
Bir jinsli suyuq aralashmalarni komponentlarni to‘la ajratishda rektifikatsiya usuli. Rektifikatsiya jarayonining moxiyati.
|
| |