Bo`lim bo‟yicha nazorat savollari

|
Bo`lim bo‟yicha nazorat savollari
|
bet | 53/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich Bo`lim bo‟yicha nazorat savollari
Ozuqa tayyorlash jarayonini avtomatlashtirishda qanday uskunalar qo‘llaniladi?
Vitamin un tayyorlash agregatini avtomatik ish tartibi qanday?
Ozuqalarni presslash va granula holatiga keltirishda qanday usullardan foydalanish mumkin?
Ozuqalarni presslashda qo‘llanuvchi OPK-2 uskunasining tarkibi va ishlash tartibi qanday?
Kombikorm tayyorlash agregatlari qanday tuzilgan?
Kombikorm tayyorlash sexlarini boshqaruv sxemasi xaqida tushuncha bering?
XI BOB. Dexqonchilikda texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish
Umumiy ma‘lumotlar
Dexqonchilikda ishlab chiqarish jarayonlari bir-biri bilan bog‘langan texnologik jarayonlarni o‘z ichiga oladi: urug‘liklarni ekishdan oldin tayyorlash, erni qayta ishlash, o‘simliklarni ekish va ularga ishlov berish, hosilni yig‘ish va ularni jo‘natish, maxsulotga yig‘imdan keyingi ishlov berish va uni saqlash.
O‘z navbatida har qanday texnologik jarayon ma‘lum mashinalar tizimi yordamida amalga oshiriluvchi operatsiyalar yig‘indisidan iborat. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish mashinalarning ish rejimlarini boshqarish inson ishtirokini kamaytirishni ta‘minlaydi. Avtomatik tizimlarni boshqarishni yaratishda texnologik jarayonlarni o‘zini va avtomatlashtirish ob‘ektlari sifatida mashinalar yig‘indisini taxlil qilish kerak va texnologik jarayonlarni foydali variantlarini tanlab olish zarur.Dexqonchilikda texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishga o‘tishda quyidagilar yaxshi ta‘sir ko‘rsatadi: birinchidan, tuproqga ishlov berish, hosilni yig‘ib olish va ishlov berish texnologiyasi industrial sanoat usullarini tadbiq etish; ikkinchidan, ilm-fan yutuqlari va tajribalari qishloq xo‘jaligiga tatbiq etish; uchinchidan, arzon, kichik xajmli energiyani kam sarflovchi, yuqori chidamli gidravlik va pnevmatik avtomatika elementlarini yaratish, ishlab chiqish.Dexqonchilikda texnik bazalarini mustaxkamlash, qishloqda injener kadrlarni texnik bilimlar saviyasini oshirish va yangi mikroprotsessorlar texnikasidan foydalanish bilan texnologik jarayonlarni elektrlashtirish va mexanizatsiyalashni kompleks yakunlanadi va kelajakda avtomatika vositalarini dexqonchilikda keng qo‘llash yo‘llari ochiladi.
Avtomatika vositalari texnologik jarayonlarni boshqarishda inson qo‘l mexnatini kamaytirishda keng qo‘llash mumkinligi paydo bo‘ladi. Avtomatika vositalari agregatlarni qulay bo‘lgan tezligini o‘rnatadi, uskunalarni ishlash tartibini tanlaydi, texnologiyaga aniq rioya qilganda va energiyani kamroq sarf qilinganda ish unumdorligini oshirishni ta‘minlab beradi, erning notekisligini xisobga olgan holda ishchi organlarni yurish chuqurligini yoki kesish balandligini
kerakli kattaliklarda ushlab turadi, ishchi organ va agregatlarni yuklash va ishdan
chiqishidan saqlaydi, texnika qismlarini ishdan chiqishi va ularni paydo bo‘lish sabablari xaqida xabar beradi. Ishlab chiqarish maxsulotlar soni va sifati xaqida ma‘lumot beradi va x.k.Dexqonchilikdagi texnologik jarayonlarning xilma-xilligi va foydalanilayotgan mashinalarning turlari ko‘pligi (2 mingga yaqin) sababli texnologik jarayonlarning optimal variantini tanlash juda qiyin vazifa bo‘lib qoladi.
Afsuslarkim xozirgi paytgacha dexqonchilik uchun yaratilgan ko‘pgina agregat va mashinalar ularning avtomatik boshqarish imkoniyatlari xisobga olinmagan holda ishlab chiqilmoqda, bu esa ularni dexqonchilikda foydalanishini to‘xtatib turibdi.
Mobil agregatlarini jarayon bajarayotgan texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish statsionar agregatlarga nisbatan qiyinroq kechadi.
Har orat, namlik ko‘rsatkichlari keng o‘zgaruvchan bo‘lgan, chang va gazli xavoda ishlash,tebranishlar va turtkilar mavjud bo‘lgan muxitda ishlash va avtomatika vositalari bo‘yicha mexanizatorlari bilim saviyasi nisbatan pastligi mobil texnikalarini avtomatlashtirish uskunalarining ish sifatini sezilarli darajada kamaytiradi.Ishchi tezliklarini oshirishga o‘tish, mashina quvvatlarini tinmasdan oshishi, mashinalarni unumdorligi oshishi va texnologik operatsiyalarni boshqarish aniqligiga talabni oshishi qishloq xo‘jaligi agregatlarini avtomatik boshqarish yangi tizimlarini ishlab chiqarishni taqazo etadi.
Xozirgi paytda quyidagi jarayonlarni avtomatik boshqarish uchun yangi avtomatik vositalar ustida ish olib borilmoqda va yaratilmoqda:
qishloq xo‘jalik maxsulotlariga ishlov berish va saqlash texnologik jarayonlarni boshqarish;
qishloq xo‘jalik mashinalarini va traktorlarini avtomatik boshqarishda;
erga ishlov beruvchi, ekin mashinalari ishchi organlarnini yurish chuqurligini, donli ekinlar va ozuqa o‘tlarni kesish balandligini rostlash;
ekin ekishda ishlov berish va hosilni yig‘ib olishda, sug‘orishda va o‘simliklarni zahar li ximikatlar bilan ishlov berishda seyalka, kultivator va boshqa mashinalarni ishchi organlarini yurish yo‘nalishini boshqarish.
Dexqonchilikda statsionar elektrlashtirilgan uskunalarni avtomatlashtirish juda keng tarqalgan. SHuning uchun quyida hosil yig‘ilgandan keyin qishloq xo‘jalik maxsulotlariga ishlov berish va saqlash kabi texnologik jarayonlarni avtomatik bosh-qarish usullari va sxemalari ko‘rib chiqilgan.
Don saqlash punktlarini avtomatlashtirish
Qabul qilingan texnologiyalar asosan donli, dukkakli ekinlar hosili va o‘tlar urug‘lari hosili kombaynlarda yig‘ib olingandan keyin tozalash hosilning 60% esa sun‘iy quritish zarur.
Donlarni yig‘ib olingandan keyingi ishlov berish (tozalash, saralash, quritish) zarurati shundan kelib chiqadi, chunki kombayndan kelib tushayotgan donlar bilan birgalikda 20-30 % gacha iflos va 5%gacha somon aralashmalari qo‘shilib keladi, donlarning namligi esa klimatik sharoitga qarab ruxsat etilgandan (14%) katta farq qiladi va 30% gacha va undan ortiq bo‘lishi mumkin.Donlarni tozalash va quritish uchun don tozalagich-quritgich punktlaridan foydalaniladi. Bunday punktlar uchun sanoatda 3AV tipli don tozalagich agregatlarini va ishlab chiqarish unumdorligi 10 dan 100 tonna/soat gacha bo‘lgan K3S tipidagi don tozalash-quritish komplekslari va sig‘imi 100 tonnagacha bo‘lgan shamollatib turiluvchi bunkerlarni ishlab chiqarilmoqda.
Yuqorida ko‘rsatilgan mashinalardan tashqari har bir agregat va kompleks noriya va transporterlar jamlanmasidan, don o‘tkazish avtotransporti, yuklash va tushirish uskunasi, mashinalarni boshqarish pultlari va щitlariga ega. Barcha mashinalar unumdorligi bo‘yicha kelishilgan va bir oqim chizig‘iga birlashtirilgan va bir yoki ikkita operatorlar yordamida xizmat ko‘rsatiladi.
Mashinalar bitta oqim chizig‘iga birlashtirilgan va ularni avtomatlashtirish mexnat unumdorligini 7...10 marta oshirishga va donga ishlov berish tannarxini
..3 marta kamayishiga olib keldi.
3AV seriyali don tozalash agregatlari 10, 20, 30, 40, 50, 100 tonna/soat ishlab chiqarish unumdorligiga ega. Ular don namligi 18 % dan oshmaydigan nisbatan quruq klimatli rayonlar uchun mo‘ljallangan. Don tozalash – quritish komplekslari (K3R-5, K3S-10M, K3S-20M, K3S-40M, KZS-50, K3S-10B va
K3S-20B) don nam-ligi yig‘ib olingandan keyin 18% dan ortiq nam xavoli rayonlarda foydalaniladi.Don namligi 18-20% bo‘ladigan rayonlarda joylashgan xo‘jaliklar tozalash-quritish komplekslarida aktiv shamollatish bunkerlari (BV- 12,5, BV-2,5, BV-50) o‘rnatiladi.Namlik katta bo‘lgan rayonlarda III indeksga ega K3S komplekslarida ishlab chiqarish unumdorligi 9 va 16 tonna/soat bo‘lgan S3SH-8 va SZSH-16 tipidagi shaxtali don quritgichlari yoki ish unumdorligi 2,4 va 8 tonna/soat bo‘lgan B indeksli barabanli S 3PB tipidagi oziq-ovqat donni quritgichi o‘rnatiladi.
Oqim liniyalarni yaxshi ishlashi uchun agregat va komplekslar juda yaxshi elektrlashtirilgan va avtomatlashtirilgan. ZAV tipidagi agregatlar umumiy quvvati
16 dan 47 kVt gacha bo‘lgan 6 tadan 16tagacha elekt motorlariga ega, K3S tipidagi komplekslar esa umumiy quvvati 65 dan 150 kVtgacha bo‘lgan 22 tadan 34 tadagacha elektr motorlariga ega.
Agregat va komplekslarda avtomatika vositalaridan texnologik ko‘rsatkichlarni rostlash va nazorat qilish asboblari: sochiluvchan maxsulotlar satx datchiklarda va quritgichlarda donning har orat datchigi va don quritgichlar kirishida va chiqishidagi xavoning qizish har orati datchigi, xavo nisbiy namligini va don namligini o‘lchovchi nam o‘lchagichlar, don sarfini o‘lgagich, turli relelar, elektromagnit klapanlar, chekka kalitlar keng qo‘llaniladi.
Bu vositalar asosida donni yig‘ib olingandan keyin ishlov berish komplekslari va agregatlarini avtomatik boshqarish stansiyalari va pultlari ishlab chiqilgan. Ular esa quyidagilarni avtomatik ta‘minlaydi:
oqim liniyalarni yo‘nalishi bo‘yicha don oqimiga teskari yo‘nalishda, ya‘ni liniya oxiridan boshlab ishga tushirishni;
agar liniyada birorta mashina to‘xtasa, butun liniyani ishdan to‘xtatishni;
texnologik blokirovkani saqlamagan holda xoxlagan mashinani qo‘l yordamida qo‘shish va o‘chirish mumkinligini;
mashinalarni ishga tushirishdan oldin aspiratsion tizimni qo‘shish va aspiratsion tizimni to‘xtatishda barcha mashinalarni o‘chirish;
donning qizishi va issiqlik tashuvchi har oratini nazorat qilish;
elektr uskunalarini yuklanishdan va qisqa tutash tokidan saqlash;
quritgich sovitish kolonkalari va shaxtalar yuksizlantirish qurilmasi ishini;
mashina va mexanizmlarning barcha elektr mtorlarini ishga tushishi (qo‘shishi) va ishdan to‘xtashi (o‘chirilishi) xaqida, texnologik sig‘im va quritkichdagi don satxi chegarasi xaqida va issiqlik tashuvchining har oratini berilgan qiymatdan chetga chiqishi xaqida yorug‘lik signal berish;
YOrug‘lik signalidan tashqari, avariya-ogoxlantiruvchi tovushli signal qo‘llaniladi. Bu signal mashinalardan biror birini avariya holatida to‘xtab qolishda, texnologik sig‘im to‘lib ketganida ishga tushadi.
Avtomatika sxemalarida barcha ishlayotgan mashinalarini kerak bo‘lganda bir paytda avriyani to‘xtatish uchun tugmali pastlar o‘rnatilish ko‘zda tutilgan.
Don saqlash punktlarini texnologik va elektrik sxemalarini ko‘p tarqalgan K3S–20SH tipidagi don tozalash-quritish kompleksi misolida ko‘rib chiqamiz.
K3S-20SH avtomatlashtirish kompleksi 165
K3S-20SH kompleksi donli, don-dukkakli, yorma ekinlarni yig‘ib olingandan keyin ishlov berish uchun qo‘llaniladi. Kompleks don tozalagich va quritgich bo‘limlaridan tashkil topgan (11.3.-rasm).
Don tozalash bo‘limiga tashlash chuquri 17, avtomobil kutargich 16, yuklovchi ikki oqimli noriya 6, xavo-panjarali mashinalar 4, trier bloki 1, markazlashtirilgan aspiratsion tizim 3, uzatish transporterlari 2, chiqindi transporteri 19, tozalangan donning 22, chiqindilarning 21, furaja 20 va zaxira bunkerning 18 don uzatgich va bunkerlar bloki don uzatkich va bunkerlar bloki jamlanmasi:
Barcha mashinalar va boshqarish pultlari bunkerlar blokiga o‘rnatilgan, bu blok bir vaqtni o‘zida ham ishlov berilayotgan donning oraliq saqlashi bunkeri xisoblanadi.
Quritish bo‘limi 10, 12 ikkita shaxtali, beshta noriyali 7,9,11,13,15 sovitish kolonkali 8,14 va boshqarish stansiyasi S3SH-16 quritgichiga ega. Boshqarish elektr sxemasida va texnologiya bo‘yicha kompleksni etti xil turda ishlash mumkinligi qurilgan: parallel yoki ketma-ket, ish jarayonida barcha mashinalar birga yoki alohida-alohida qatnashishi mumkin.
Don avtomobil kuzovidan avtomobil ko‘targichi 16 yordamida to‘kish chuquriga 17 tushiriladi, u erdan don yuklovchi noriya 5 yordamida dastlabki tozalash mashinasiga 6 yuboriladi, undan keyin 11 va 13 noriyalar yordamida quritgich shaxtasiga 10 va 12 yuboriladi.
Quritgichdan qurigan don 9 va 15 noriyalar yordamida tashqi xavo yordamida sovitish uchun sovitish kolonkalari 8 va14 ga beriladi, u erdan esa don 7 noriya orqali yana tozalash uchun xavo panjarali mashinalar 4 ga yuboriladi, so‘ngra 2 transporterlar yordamida saralash uchun trier bolokiga 1 junatiladi.
Tozalagich urug‘lar va chiqindilar mos ravishda bunker bloklar bo‘limiga tushadi (82-rasm). S3SH-16 don quritgichi ikkita shaxtaga ega. Don namligi 20% gacha bo‘lgan o‘zida ikkila shaxta orqali o‘tadi. Namlik 20% dan yuqori bo‘lganda donning ham masi shaxtalardan ketma-ket o‘tadi. SHaxtalar paralel ishlaganda don 11 va 13 noriyalar yordamida ikkala shaxtaga bir xilda va bir vaqtda bo‘linadi. Quritilgan va sovitilgan don 7 noriya orqali 18 zaxira bunkeriga beriladi, u erdan yuklovchi noriya 5 ning ikkinchi shaxobchasiga tushadi.
SHaxtalarni ketma-ket ishlashida don birlamchi oraliq tozalash mashinasidan 13 noriya yordamida o‘ng shaxtaga 12 jo‘natiladi. Quritilgan don tushiruvchi karetka yordamida 15 noriyaga yuklanadi va 14 sovitish kolonkasiga yuboriladi. Sovitilgan don kolonkadan 11 noriya orqali ikkinchi shaxta 10 ga yuboriladi. Ikkinchi shaxtada quritilgan don 9 noriya orqali sovitish kolonka 8 siga, u erdan esa 7 noriya orqali zaxira bunkeri 18 ga, keyin esa yuklovchi noriya 5 yordamida tozalashga jo‘natiladi.
Xavo kanallarida don engil chiqindilardan tozalanadi va xavo yo‘li orqali markazlashtirilgan aspiratsion tizim 3 ni cho‘kma kamerasiga chiqariladi, bu erda chiqindilar bo‘limiga, xavo esa tashqariga chiqariladi.
SHamol panjarali mashinalarda donli aralashma uchta fraksiyaga bo‘linadi: tozalangan urug‘, ozuqa doni va chiqindilar.
Tozalangan urug‘: 2 uzatish transporterlari orqali 1 trier blokiga uzatiladi, u erda don qo‘shimcha ravishda shamol panjara mashinasida ajratilmay qolgan aralashmalardan tozalanadi.
Donning ifloslik darajasi va qaerga ishlatilashga qarab trier bloklari silindrlarni parallel yoki ketma-ket ishlashga sozlaydi.
Toza urug‘lar va chiqindilar don uzatkich tizimlari yordamida mos bunkerlariga jo‘natiladi.
K3S-20SH kompleksini tozalagich bo‘limini boshqarish prinsipial elektr sxemasi 83-rasmda keltirilgan.
Don maxsulotini ifloslik darajasi va miqdoriga qarab SA1 va SA2 o‘tkazgichlari kerakli holatga o‘rnatiladi. Bu ulagichlar yordamida uskunani ish tartibini etti xil turda o‘zgartiriladi: SA1 o‘tkazgichni holati (1 yoki 2 holat) ga bog‘liq ravishda mashinalarni birinchi yoki ikkinchi oqimlari alohida-alohida ishlashi mumkin. Agar SA1 o‘tkazgichi 1 holatida bo‘lsa, yuqorida ko‘rsatilgan uchta turda barcha mashinalar (trier bloklaridan tashqari) ishlash mumkin. SA1 ulagichi 2 holatda bo‘lganda oldindan tozalagich mashina ham ishga tushadi.
Mashinalarni ishga tushirganda, to‘xtatganda donni transporterda to‘lib
ketmasligi uchun mashina yuritmalarini ishga tushirish don harakat iga teskari,
to‘xtatish ketma-ketilgi esa don okimiga to‘g‘ri keladi. Misol tariqasida barcha mashinalar ishga tushuvchi asosiy turi bo‘yicha mashinalarni ishga tushirish sxemasi ishini ko‘rib chiqamiz. Avval QF...QE5 avtomatlari ko‘shiladi, SA1 o‘tkazgichi 3 holatiga SA2 esa 2 holatiga qo‘yiladi va SB19 tugma bilan mashina ishga tushishini bildiruvchi NA ogoxlantiruvchi tovush signali beriladi, sungra SB2 tugmasi bilan markazlashtirilgan aspiratsion tizimning eletr yuritmasi M1 (14 kVt) ni ishga tushiriladi (11.3.1-rasm va 11.3.2-rasm).
Shundan keyin SB4 va SB6 tugmalari yordamida trierlarning ikkita bloki har biri 2,2 kVt quvvatli bo‘lgan M2 va M3 elektr yuritmalarini ishga tushiriladi. Uzatish transporteri 2 va xavo-panjarali mashinalar 4 mos ravishda M4, M5 (r=1,5 kVt dan) va M6, M7 (R=1,1 kVt dan) elektr yuritmasidan ishga tushadi. Ularni SB8, SB12, SB10 va SB14 tugmalari yordamida KM4..KM7 magnit ishga tushirgichi zanjiridagi KM2:2 va KM3:2 blok kontaktlari qo‘shilgandan keyin ishga tushiriladi.
|
| |