Matemetik modellashtirish bosqichlari

|
Matemetik modellashtirish bosqichlari
|
bet | 2/3 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 118,73 Kb. | | #127263 |
Bog'liq 55-GMatemetik modellashtirish bosqichlari.
Har qanday ob’ektni matematik modellashtirish bir necha bosqichlarda olib boriladi. Bu bosqichlar quyidagilardan iborat:
1. Ob’ektni o’rganish.
2. Masalaning matematik modelini qurish.
3. Masalaning yechish algoritmini tanlash yoki ishlab chiqish.
4. Тanlangan yoki ishlab chiqilgan algoritm asosida kompyuter modelini(dasturini) tuzish.
5. Ob’ektning berilgan birlamchi boshlang’ich qiymatlarini dasturga kiritish orqali sonli yoki grafik ko’rinishda natijalar olish hamda ularni tahlil qilish.
• Birinchi bosqichda qaralayotgan ob’ektning mexanik, biologik, geometrik va boshqa xususiyatlari hamda ular orasidagi bog’lanishlar batafsil o’rganiladi. Ob’ekt xossa va xususiyatlariga qaysi omillar yetarlicha ta’sir etishi va qaysi omillar esa kam ta’sir etishi aniqlanadi. Kam ta’sir etuvchi omillar modelda e’tiborga olinmaydi.
• Ob’ektning matematik modelini tuzishda shu ob’ektning asosiy xossa va xususiyatlari matematik munosabatlar yordamida yozib chiqiladi. Boshqacha qilib aytganda, ob’ektni o’rganish jarayonida unga ta’sir etuvchi asosiy omillar matematik apparat(tenglama, tengsizlik, mantiqiy ifoda yoki ularning tizimlari) orqali ifodalanadi.
• Algoritm – berilgan masalani yechishda bajarilishi lozim bo’lgan amallarning qat’iy ketma-ketligidir. Har bir masalaning yechish algoritmi bir necha minglab, hatto millionlab amallarni o’z ichiga oladi.
• Dastur tuzish bosqichida tanlangan yoki ishlab chiqilgan algoritm biror algoritmik til orqali ifodalanadi. Masalani yechish uchun algoritmik til tanlanayotganda uning soddaligiga hamda imkoniyat darajasiga e’tibor berish kerak.
• Modellashtirishning oxirgi bosqichida, qaralayotgan ob’ektning boshlang’ich xossa va xususiyatlarini ifodalovchi birlamchi sonli qiymatlar tuzilgan dasturga kiritilib, natija olinadi hamda u atroflicha tahlil qilinib, xulosa chiqariladi.
• Model adekvatligini tekshirish. Ob’ekt modelining adekvatligi deganda shu ob’ektning barcha xossa va xususiyatlari modelda qanchalik to’g’ri ifodalanishi tushuniladi.
• Analitik usulda tuzilgan matematik modelning adekvatligi, ya’ni aniqligi, modellashtirilayotgan ob’ekt xossalarini matematik apparat yordamida qay darajada ifodalanganligigi bilan aniqlanadi. Shu bilan birga bu usulda modelning adekvatligi uning yechish usullari aniqligiga ham yetarli ravishda bog’liq bo’ladi.
• Eksperimental modelning adekvatligi o’tkazilgan tajribalar soniga, tajriba o’tkazish shart-sharoitlariga hamda tajribani o’tkazishda foydalanilgan o’lchash asboblarining aniqlik darajasiga bog’liq bo’ladi. Тajribalar soni qancha ko’p bo’lib, o’lchash asboblarining aniqlik darajasi qancha yuqori bo’lsa, olingan natijalar haqiqiy natijalarga yetarlicha yaqin bo’ladi, ya’ni model adekvat bo’ladi.
• Ob’ektning adekvat matematik modelini tuzish uchun, birinchidan ob’ektning barcha xossa va xususiyatlarini to’liq o’rganish kerak bo’lsa, ikkinchidan bu xususiyatlarning barchasi qurilgan matematik modelda o’z aksini topgan bo’lishi zarur. Shu bilan birga matematik modelni yechishda foydalaniladigan yechish usuli yetarlicha aniqlikka ega bo’lishi talab etiladi.
|
| |