Qabul qilish va qayta ishlash usullari fiziologik ma'lumotlar

7.4. Qabul qilish va qayta ishlash usullari fiziologik ma'lumotlar .
Ko'rib chiqilgan fiziologik ko'rsatkichlar turli xil elektr xususiyatlari, va birinchi navbatda, signal spektrining kengligi va amplitudasi. Ushbu xususiyatlarning taxminiy qiymatlari. 7.1 rasmda va 7.1. jadvalda ko'rsatilgan. Ulardan ko'rinib turibdiki, ro'yxatga olishda eng katta qiyinchiliklar EEG tomonidan taqdim etiladi. Uni ro'yxatdan o'tkazish uchun ekranlangan xona talab qilinadi, bu esa ushbu metoddan real sharoitlarda foydalanishni sezilarli darajada murakkablashtiradi. Ro'yxatga olish uchun eng kam qiyinchiliklar NJ, EMG, EOG sabab bo'ladi. Ushbu ko'rsatkichlarning elektr signallari nisbatan katta, shuning uchun signallarni yig'ish va ularni kuchaytirish alohida qiyinchiliklarga olib kelmaydi. Ba'zi signallar vaqt o'tishi bilan sekin o'zgaradi sababli, to'g'ridan-to'g'ri oqim kuchlanishining ifodasidir.
Bu signallar birinchi navbatda yuqori chastotali signallarga aylantirilishi va yuqori chastotada kuchaytirilishi kerak, bu texnik amalga oshirish nuqtai nazaridan so’dda ko'rinishda ega. Keling , 7.3. rasmda ko'rsatilgan umumlashtirilgan diagramma yordamida bitta fiziologik ko'rsatkichni o'lchash tamoyilini ko'rib chiqaylik.
Rasm. 7.3. Fiziologik ko'rsatkichni o'lchashning blok diagrammasi .
Ushbu sxemaning asosiy elementlarining tarkibi va maqsadini qisqacha ko'rib chiqaylik. Sensorlar (elektrodlar) odamga tananing yuzasidan potentsiallarni olib tashlash uchun xizmat qiladi. Dizayn va mahkamlash metodiga quyidagi talablar qo'yiladi: inson terisi bilan ishonchli va doimiy aloqani ta'minlash,sub'ektning harakati paytida joy o'zgarmasligi, elektrodlarni tez va oson o'rnatish va olib tashlash qobiliyati, ob'ektni bezovta qilmaslik yoki unga og'riq keltiradi. O'rnatish metodiga ko'ra, datchiklar bir-birining ustiga chiqishi yoki yopishtiruvchi bo'lishi mumkin. Konverter dastlabki signalni yanada kuchaytirish oson bo'lgan shaklga aylantirish uchun ishlatiladi. Konvertatsiya qilishning asosiy turi-asta-sekin o'zgaruvchan kuchlanishni yuqori chastotali kuchlanishga aylantirish.
Bunday holda, konvertor amplituda yoki chastota modulyatoridir. Dastlabki signalni yozib olish moslamalari yordamida osongina yozib olinadigan qiymatga oshirish uchun zarur. Kuchaytirgichlar quyidagi talablarga javob berishi kerak: kerakli natijalarni ta'minlash, signal spektrining butun diapazonida bir xil amplituda xarakteristikaga ega va past chiziqli bo'lmagan buzilishlarga ega.
Yozuvchi o'rganilayotgan signalni kerakli vaqt davomida vizual ro'yxatga olish uchun ishlatiladi . Ro'yxatga olishdan oldin signalni dastlabki avtomatik tahlil qilish mumkin. Analizatorlar va magnitafonlar sifatida quyidagilar qo'llaniladi: bir va ko'p kanalli osiloskoplar, diagramma yozish moslamalari, bosma qurilmalar, spektr analizatorlari va boshqalar. Ko'p hollarda ular axborotni yozib olish
7-jadval.
Jismoniy printsip
sensorli dizaynlar
|
Fiziologik ma'lumotlarni olib yuradigan energiya shakli
|
|
mexanik _
|
akustik _
|
issiqlik _
|
elektr _
|
kimyoviy _
|
Elektr
|
SFG
|
—
|
—
|
EKG, EEG, EMG, GSR
|
—
|
Kondensator quvvatini o'zgartirish
|
BP, BP,
SFG, PG,
FKG
|
JAHON
|
—
|
—
|
—
|
Faol qarshilikni o'zgartirish
|
AD, SFG, BKG, DKG
|
—
|
BP, PG,
tm
|
—
|
—
|
Elektromagnit induksiya
|
SFG, PG, DKG, BKG
|
FKG, AD
|
—
|
—
|
—
|
Piezoelektrik effekt
|
AD, SFG
|
FKG
|
—
|
—
|
—
|
Mexanik harakat
|
BP, BP,
AG, SFG,
FKG
|
—
|
—
|
AG
|
—
|
Termoelektrik effekt
|
—
|
tm
|
—
|
—
|
—
|
Biokimyoviy va kimyoviy-elektrik
|
—
|
—
|
—
|
—
|
C ca , pH
|
Eslatma:A-qon bosimi;VD-venoz bosim;SFG-sfigmogramma; PG - pnevmogramma; FCG - fonokardiogramma; BCG - ballistogramma; DCG = dinamo-kardiogramma; TM=termometriya; pH=vodorod ionlarining konsentratsiyasi;Cca ,Ck -mos ravishda tana suyuqliklarida kaltsiy va kaliy kationlarining tarkibi ; AG - aktogramma.
va qo'lda dekodlashdan tashqari, ixtisoslashtirilgan qurilmalar yordamida uni avtomatik qayta ishlashdan ham foydalanadilar. Muayyan dasturga muvofiq ishlaydigan qurilmalar yoki umumiy maqsadli kompyuterlar. Shuni yodda tutish kerakki, umumiy holatda operatorning faoliyati davomida uning tanasida sodir bo'ladigan fiziologik jarayonlar tasodifiy statsionar bo'lmagan jarayonlar nazariyasi doirasida tavsiflanadi.
Faqat bitta fiziologik ko'rsatkichni o'rganish, qoida tariqasida, operatorning holati haqida aniq javob bera olmaydi. Shuning uchun muhandislik-psixologik tadqiqotlar amaliyotida odatda simptom kompleksi deb ataladigan ko'rsatkichlarning butun majmuasini bir vaqtning o'zida qayd etish va tahlil qilishdan iborat bo'lgan polieffektor tadqiqot metodi qo'llaniladi. O'z maqsadiga ko'ra, poliefektor metodi ma'lum darajada psixologik tadqiqotlarda sinov batareyasiga o'xshaydi.
Simptomlar majmuasiga kiritilgan ko'rsatkichlarni tanlashda quyidagi fikrlarga amal qilish kerak:
Ko'rsatkich informatsion bo'lishi kerak, ya'ni operatorning tadqiqotchiga qiziqish holatini aniqlash uchun ishlatilishi kerak.
Ko'rsatkichni ro'yxatdan o'tkazish operatorning ishiga ta'sir qilmasligi, unga aralashmasligi yoki harakatini cheklamasligi kerak. Ushbu talab kontaktsiz metodlar (masalan, NJ) bilan to'liq qondiriladi va barcha aloqa metodlari bilan to'liq qondiriladi.
Ko'rsatkichni ro'yxatdan o'tkazish texnik jihatdan oson bo'lishi kerak , noqulay va murakkab uskunalarni talab qilmasligi yoki operator uchun ushbu ko'rsatkichni ro'yxatdan o'tkazish mumkin bo'lgan maxsus shart-sharoitlarni yaratish kerak emas. Shu nuqtai nazardan qaraganda, eng kam qulaylik EEG dan foydalanish hisoblanadi.
4.Operator ishlayotgan butun vaqt davomida indikatorni doimiy ravishda yozib olish imkoniyati bo'lishi kerak .
Polieffektor texnikasini amaliy qo'llash uchun elektrofiziologik ma'lumotlarni yig'ish va qayta ishlash uchun maxsus tizimlar yaratilgan. G.A. Sergeev, A.F. Romanenko va V.G. Evgrafov, ta'kidlaganidek. qurilish printsipiga ko'ra, ular ikkita asosiy sinfga bo'linadi: to'g'ridan-to'g'ri va bioradiotemetrik. Ushbu tizimlar elektrofiziologik ko'rsatkichlarni avtomatlashtirilgan tarzda qayd etish va ro'yxatdan o'tkazishni o'z ichiga oladi, bunda EVMyordamida ekspress nazorat qilish uchun birlamchi matematik tahlil (ekspress ingliz tilidan - kengaytirilgan) va raqamli kompyuter yordamida qayd etilgan ma'lumotlarning nozik statistik tuzilishini aniqlash uchun ikkilamchi tahlil qilish imkoniyati mavjud.
Talablar darajasiga qarab, shaxsning holati baholanadigan boshqariladigan ko'rsatkichlar to'plamini tanlashga tabaqalashtirilgan yondashuvni qo'llash kerak. Elektrofiziologik ma'lumotlarni birlamchi statistik qayta ishlash algoritmlarini tanlash o'rganilayotgan ilovalarning statsionar bo'lmaganligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. Ko’satilganlarning barchasini hisobga olgan holda, fiziologik ma'lumotlarni to'plash va tahlil qilish uchun ko'p kanalli tizimning blok diagrammasi uchun mumkin bo'lgan variantlardan biri 7.4. rasmda ko'rsatilgan. Har bir kanalning ishlash printsipi 7.3. rasmda ko'rsatilganiga o'xshaydi. Axborotni qayta ishlash va tahlil qilish uchun maxsus yozish moslamalari va konvertorlar, shuningdek, ushbu ma'lumotlarning ekspress va ikkilamchi tahlili amalga oshiriladigan kompyuterlar qo'llaniladi. Ko'rib chiqilayotgan tizimni qurishning kamchiliklari quyidagilardan iborat:
|