nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pirovard foydalanish - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 159/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Pirovard foydalanish usulida YaIM quyidagicha hisoblanadi:
YaIM = PI+YaJ+EIQ
bu erda,
PI - pirovard iste’mol, ya’ni iste’mol qilingan tovarlar va xizmatlar; YaJ - yalpi jamg’arma;
EIQ - tovarlar va xizmatlar esporti va importi qoldig’i.
Bu masala iqtisodiy islohot va moliya-kredit tizimi bqyicha turkumning «Soliq: 100 savol va javob» kitobida batafsil yoritilgan.
Pirovard iste’mol qilingan tovarlar va xizmatlarga quyidagilar kiradi: uy xo’jaligi - rezidentlarning iste’mol tovarlar va xizmatlarga qilgan sarflari; uy xo’jaligiga xizmat qiluvchi davlat boshqarish organlari (byudjet tashkilotlari), no tijorat tashkilotlarining individual va jamoa iste’moli uchun qilgan sarflari.
Bunday guruhlash pirovard iste’mol uchun qilinadigan sarflarni kim moliyalashtirishini ko’rsatadi.
Uy xo’jaligining iste’mol tovarlari va xizmatlarga qilgan sarflari (PIux) quyidagicha aniqlanadi:
PIux= Itx + Itx + Iuich
bu erda,
ITx- iste’mol tovar va xizmatlarni sotib olish uchun qilingan xarajatlar;
Itx- mehnat haqi evaziga natura shaklida olingan va iste’mol qilingan tovarlar, xizmatlar, sovg’alar va h.k.
Iuich- uy xo’jaligining o’z ehtiyoji uchun ishlab chiqargan va iste’mol qilgan tovarlari va xizmatlari.
Davlat boshqarish organlari va notijorat tashkilotlarining pirovard iste’mol uchun qilgan xarajatlari (PIdbo) quyidagicha aniqlanadi:
PIdbo= JX-TT+SOTXq+XKux
bu erda,
JK - davlat boshqarish organlari va no tijorat tashkilotlarini saqlab turish uchun qilingan joriy xarajatlar (asosiy kapital iste’moli ham kiradi);
TT - davlat boshqarish organlari va notijorat tashkilotlari ishlab chiqargan tovarlar va xizmatlarini bozor bahosida sotishdan tushgan tushumlar;
SOTXq - uy xo’jaligiga juda past narxda yoki tekinga berish uchun ishlab chiqaruvchilardan sotib olingan iste’mol tovarlari va xizmatlar qiymati.
XKux - uy xo’jaligi iste’moli uchun sotib olingan tovar va xizmatlar xarajatini davlat sug’urta fondi evaziga qoplangan qiymat (masalan, nogironlar sotib oladigan avtomobillar, benzin uchun qilgan xarajatlarini qoplash).
Davlat boshqarish organlarining pirovard iste’moli jamoa xizmati uchun qilingan jami harajatlar qiymatiga teng.
|
| |
San`at markazi - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdrBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcover5.San`at markazi: “Shaklni davom ettir”, “Bu shaklni nimaga o`xshatyapsan?”, “Bu
qanday o`yinchoq?”, “Kayfiyatlar”,“Mening kelajakdagi uyim”, “Afsonaviy mashina”, “Mening
sevimli qo`g`irchog`im”, “Gerbariylardan ihtiyoriy applikatsiya ishini bajarishni; Loy ishi “Buni
nimaga o`xshatyapsan?” ixtiroli, ijodiy ishlar bajarishni;
Bolaga tayyor ish bermay, uning ongida borliqni anglatishga imkon uyg`otish.
"Qani, sen nima deb o`ylaysan?" deya bolani o`zini o`ylashga, fikrlashga yo`naltirish.
6.Musiqa va ritmika markazi:
Raqs “Zamonaviy qizaloq”; O`yin “Ovozidan top”, “Kuladi-yig`laydi”, “Kayfiyatlar”;
musiqa tinglash, “Oxanglarda ertaklar” A.Mansurov; Kuylash: “Qilichmi-to`qmoq”
N.Norho`jayev;-musiqa rahbariga jo`r bo`lib ijro etishni;
Tinglangan, kuylayotgan kuy va qo`shiqlarning mazmunini anglashi va bayon etish. Kuylash va
harakatlanishni musiqaga moslay olish.
(4-ilova )
T- ТЕОРИЯ
R- РЕШЕНИЯ
I - ИЗОБРЕТАТЕЛЬСКИХ
Z - ЗАДАЧ
“OQ VA QORA” O’YINI
110
1. OQ-QORA
2. BALAND-PAST
3. KATTA-KICHIK
4. OSSON-QIYIN
5. ODOBLI-ODOBSIZ
6.
XO’L-QURUQ
7. ISSIQ-SOVUQ
(5-ilova )
Ikki qismli kundalik
ATAMALAR
XUSUSIYATI
TRIZ-IMEN
RIVOJLANTIRUVCHI O’YINLAR
…
….
111
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
20.Kichik va o`rta guruhlarda “O’zbеkiston - mеning Vatanim”
mavzusida ta’limiy jarayonni tashkil etish
20.1. O
|
| |
Yakuniy 
bosqich - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

117
O’quv
mashg’uloti
rejasi
1.
“
O’zbekiston mening vatanim”mavzusida
suhbat
2.Hafta mavzusi: Mening Jonajon O’zbekistonim-
mavzusida faoliyat ishlanmasi yozish
3.Faollik markazlari: Til va nutq, Qurish yasash,
san’at , Syujetli o’yinlar tashkil etish
(2-ilova)
21-Mavzu yuzasidan reyting jadvali
Baho
3=a’lo
2=yaxshi
1=qoniqarli
0=qoniqarsiz
Baholash ko’rsatkichlari
Savol/javob,
Blits-
so’rov
Yo’riqnomaga
asossan ishlasa
Topshiriq
va
texnologiyalar
dagi ishtiroki
Kichik guruhlardagi
faoliyati
(topshiriqlarni to’liq,
to’g’ri bajarsa)
Jami
1
1
1
3
(3-ilova)
O`QUV TOPSHIRIG`I
(Ihtiyoriy mavzular tanlanadi)
1.Qurilish, konstruksiyalashva matematika markazi:“Mening shaxrim”, “Teleminora
quramiz”, “Mening kelajakdagi uyim”, “Zamonaviy shahar”, “Maxalla ko`chalari”, “Oilamiz
uchun uy”-birgina ob`yektni undan foydalanishning turli shart-sharoitlarini nazarda tutib
konstruktsiyalash;
Qaysi detal qurilish uchun ko`proq mos kelishini aniqlash;
Qaysi usul bilan konstruktsiyalash ko`proq maqsadga muvofiq ekanligini belgilash;
Istiqbolda qurilishni rejalshtirish ko`nikmalarini rejalashtirish;
Pul qiymatlari va narx-navo, plastik kartochka, terminal haqida ilk tushuncha berish.
Shartli o’lchov yordamida predmetlarning kengligini, uzunligini o’lchashniva taqqoslash;
Suyuq jismlarni shartli o’lchov birligi bilan o’lchashni vao’lchash natajasini son bilan
aytish;
Turli narsalar (geometrik shakllar, mevalarni va boshqalar)ni o`nta teng qismlarga
bo’lishni o’rgatish;
Bolalarni 2 ta, 4 ta uchburchaklardan bitta ko’pburchaklar tuzishga (beshburchak va
oltiburchak), kichik to’rtburchakdan bitta katta to’rtburchak tuzishga o`rgatish usullari;
Tevarak-atrofda mo’ljal ola bilishni mashq qildirish, aytilgan yo’nalishni tez va to’g’ri
belgilash;
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 166

(Bolalarga rasm asosida suhbat o‘tkaziladi)
4. Jismoniy daqiqa
Hozir xammamiz barmoqlarimizni bir birigap ishqalab qizitamiz.
Oyoqlarimizda polni qursillatamiz
Elkamizni siqib yomg‘irdan qochamiz
5. SHe’r yodlash
Esonmisiz omonmisiz
Tiq tiq tiq Kim borey
Eshik ochiq Men borey
Keling keling O‘rtoqjon
Keldik keldik O‘rtoqjon
6. Maqol yodlash
Ko‘p o‘yla oz so‘zla
Kitob bilim bulog‘i
o‘quvchining o‘rtog‘i
7. O‘tilgan mavzuni takrorlash
Bolalar uy jixozlari rangini o‘rganamiz. Qizil, qora, oq, yashil, qora, jigarrang..............
Endi shakllarini o‘rganamiz. Doira, to‘rtburchak, uchburchak, uzunchoq............
Ular nima vazifa bajaradi?
O‘tiramiz, dam olamiz, televizorni ko‘ramiz.........
8. Rag‘batlantirish
Bolalar kim yaxshi qatnashgan bo‘lsa shu bolaga konfet bilan siylayman.
Barakalla
9. Yakunlash
SHe’rlarni maqollarni aytib uyga yodlab kelinglar
Xayr
Umida: Har kishi yoshlikda qilsa vaqtida g’ayrat agar 
Tez zamonda oshno bo’lmog’I osondir kitob. 
Alibek

|
Umida: Har kishi yoshlikda qilsa vaqtida g’ayrat agar
Tez zamonda oshno bo’lmog’I osondir kitob.
Alibek Pdf ko'rish
|
bet | 165/207 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 12,1 Mb. | | #130489 |
Bog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverUmida: Har kishi yoshlikda qilsa vaqtida g’ayrat agar
Tez zamonda oshno bo’lmog’I osondir kitob.
Alibek: Ilm kaliti kitob
Gar o’qisang bobma bob
O’rganib bor bilimni
Ochar bag’ri dilingni
Safarga chiqqan chog’ing
U eng yaqin o’rtog’ing
Oshno bo’lsang kitobga
Yuksalasan oftobga
Ayubxon: Kitobdan yaxshiroq do’st yo’q jahonda
G’amxo’ring bo’lgay u g’amli zamonda
U bilan hol tanho hech bermas ozor
Joningga yuz rohat beradi takror
Ibrohim: Jovonimga qarab qo’y
Qilar yalt-yult kitoblar
Har xonaga ko’rk obro’
Gavhar jild jild kitoblar
Bamisoli keng dunyo
Javon ichra joylashgan.
Azizbek: Kitobimni qanday sevsam oz bo’lur
Kitob desam ko’nglim bahor yoz bo’lur
Kitobimni desam agar ko’klam yoz, ko’klam yozning umri lekin undan oz
Tezda chaman yaprog’i so’lar, qurur
Kitob chaman bo’stonim so’lmas bo’lur.
Ro’zbibi: Oqillar safiga qo’shmay qo’yaqol
U goh qo’yindadir, goh bag’ringda
Kitob egasining mahbubi misol
Raxmat bolajonlarim kelingalar endi internetda kitob haqida dunyo yangiliklari nimalardan
iborat ekan qani aytichi Miraziz:
Dunyodagi eng og’ir kitob Britaniya muzeyida saqlanuvchi XVII asrda oid geografik atlasdir.
Uning bo’yi 1,9 metr og’irligi 320 kg
Barotjon: Dunyodagi eng mashhur kitob qahramoni Napaleondir. U haqda 10 000 dan ortiq
turli janrdagi kitoblar yozilgan.
Alibek: Dunyoda sotiladigan kitoblarning yarimidan ko’pini 45 yoshdan oshgan kishilar
sotib oladilar.
Raxmat bolalar kitob haqida anchagina bilimlar oldika kelinglar endi ana shu kitoblarimizni
tasvirlaymiz. Bolalar kitoblarni tasvirlaydilar. Akvarel bo’yog’ida bo’yab olamiz.
Mashg’ulot yakunida bolalar rag’batlantiriladi ularga kitoblar sovg’a qilinadi. Va uyga vazifa
beriladi uyga vazifa beriladi.
|
| |
III bosqich.Yakuniy yo’riqnoma (50 daq.)

122
O’quv
mashg’uloti
rejasi
1. Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar bilan“Koinot sirlari”
mavzusida faoliyat ishlanmasi yozish
2. Markazlardagi ta`limiy faoliyat
(2-ilova)
22-Mavzu yuzasidan reyting jadvali
Baho
3=a’lo
2=yaxshi
1=qoniqarli
0=qoniqarsiz
Baholash ko’rsatkichlari
Savol/javob,
Blits-
so’rov
Yo’riqnomaga
asossan ishlasa
Topshiriq
va
texnologiyalar
dagi ishtiroki
Kichik guruhlardagi
faoliyati
(topshiriqlarni to’liq,
to’g’ri bajarsa)
Jami
1
1
1
3
(3-ilova)
(4-ilova)
123
O’QUV TOPSHIRIG’I
(Ihtiyoriy mavzular tanlanadi)
1.Qurilish, konstruksiyalashva matematika markazi: Bolalarda 10 gacha bo’lgan
predmetlarni to’g’ri va teskari sanash ko’nikmasini mustahkamlash, ko’rsatilgan songa binoan
predmetlarni sanab chiqishni mashq qildirish;
Matematik misollarni raqamlar yozilgan kartochkalar
yordamida ifodalab yechish;
Bolalar shartli o’lchov yordamida predmetlar kengligi, uzunligini o’lchashga o’rgatishni
davom ettirish va o’lchash natijasini son bilan aytishni va tegishli raqamlar bilan belgilash;
Buyumlar(o’yinchoq)ni o’ng qo’l bilan chapdan ongga qo’yish;
Bolalarni predmetlarning o’ziga nisbatan joylashishini aniqlash;
Maxsus figuralar to`plamidan
foydalanib, namunadagi qismlardan tashkil topgan shakl-
siluetlar (“Ozga sayyoraliklar”, “Lunaxod”vhk…) hosil qilish;
Labirintlar
va ularning yechimini topish;
Bolalarni yangi detallar va ularning hususiyatlari bilan tanishtirishni-turli shakl va
hajmdagi yog`och taxta (uzun-qisqa, to`rtburchak, uchburchak) chorqirrayog`och(brus) va
silindrlar;
Bolalarga yil davomida lego jihozlaridan loyihalar yaratish;
20 qismdan kam bo`lmagan pazllarni yig`ish va qog`ozlarni bukib
shakllar yasash;
Bir necha qurilish guruhini yagona mazmunga birlashtirish;
Qurilish materiallari to`plamlaridan turli mavzularda loyihalar yaratishga o`rgatish.
“Kosmodrom”, “Maydon”, “Paketani yig` ”-jamoaviy ish bajarishni;
“Quyosh va uning tizimidagi sayyoralar”-pazllardan tasvirni yig`ish.
“Raketa”, “Kosmonavt”, “Quyosh va uning tizimidagi sayyoralar”- qirqimlardagi tasvirini
to`g`ri yig` va sana; “Labirintdan raketaga to`ri chiqib manzilga yetib olish yo`lini ko`rsat”-
labirint; “Rasmni soyasiga ko`ra joylashtir”kabi o`yinlarni uyushtirish;
Q o ' l l a n i s h (ilo v a la r) serverli m o d e li

ko'pgina aslaxaviy vositalami taqdim etishdan iborat bo'ladi. Boshqacha
qilib aytganda RDA modelining asosiy yutug'i qo'llanishlarning (ilova-
laming) ishlab chiqish vositalarini bir shaklga keltirganligi va keng tanlashga
egaligidir.
DBS modelning ilovalari taqsimlangandir. Taqdim etish dasturi mijoz
kompyuterida bajariladi, ayni paytda u masalalami yechishning amaliy
dasturlari saqlanayotgan protseduralar (tadbirlar) majmualari sifatida
rasmiylashtirilgan va m a’lumotlar bazasining kompyuter-serverida fao
liyat yuritadi. DBS modelining RDA modelidan ustunligi yaqqoldir.
AS model universal harakterga ega. Qo'llanish (ilovalar) serveri uch
bo'g'inli, chizmali AS modelida qabul qilingan asosiy element bo'ladi.
Qo'llanishlarning serverlari bir nechta bo'lishi mumkin va ulardan har
biri xizmatlaming belgilangan majmuasini taqdim etadi.
AS model dasturiy ta’minotining yangi turi — tranzaksiyalaming
monitorlariga nisbatan poydevor sifatida foydalaniladi.
Tranzaksiyalami ishlab chiqishning monitorlari (Transaction Process
ing M onitor — TPM ) yoki oddiygina tranzaksiya monitorlari —
taqsim langan tarm oqdagi axborot-hisoblash resurslarini samarali
boshqarishning ta’minlovchi dasturiy tizimlardir.
TRM va an’anaviy MBBTdagi tranzaksiya tushunchasi biroz farq
qiladi. TRM da tranzaksiya ancha keng talqin qilinadi: u nafaqat ma’lumotlar
bilan operatsiyalami, balki boshqa harakatlarni — xabarlarni uzatish,
indeksatsiyalashgan fayllarga yozish va xokazolami o'z ichiga oladi.
TRMning asosiy vazifasi AS modeliga mijozlardan kelib tushgan
so'rovlaming tez ishlab chiqilishini ta’minlashdan iborat.
Tranzaksiyalar monitorlarining zamonaviy bozorida ACMS (DEC),
CICS (IBM), TOP END (NCP), PATHWAY (Tandem), ENCINA
(Transarc), TUXE DO System (USL) kabi tizimlar eng ommoviydir.
Tarmoq dasturiy ta ’minotini uchta sinfga ajratish mumkin: kuchsiz,
o'rtacha va jiddiy.
Ekspert tizimlari intellektual komponentli

Straiegiyani uizish pavlida yangi om illarni baholab. ularning ta'sirini
tahlil etadi.
Ekspert tizim lari sun'iy intellektdan foydalanishga asoslangan.
Sun’iy intellekt
aqliy hatti-harakatlarga nisbatan kom pyuter tizim i
ning qobiliyati tushuniladi. K o'pincha bunda inson fikrlashi bilan bog'liq
qobiliyat anglanadi.
Ekspert tizimlarini axborot tizimlari sinfi sifatida ko'rib chiqish
mumkin. U foydalanuvchining roziligidan qat’iy nazar ma’lumotlarni
tahlil va tahrir eta oluvchi, qarorni tahlil etib qabul qiladigan, tahliliy-
tasnifiy vazifalami bajara oladigan ma’lumotlar va bilimlar bazasiga ega.
Jumladan, ekspert tizimlari keladigan axborotlarni guruhlarga bo'lib tashlay
oladi, xulosa chiqaradi, identifikatsiyalaydi, tashxis qo'yadi, bashoratlashga
o'igatadi, sharhlab beradi va hokazo.
Nazorat va muhokama uchun savollar

11-BOB. TURLI TARMOQLARDAGI
AVTOMATLASHTIRILGAN AXBOROT TIZIMLARI VA
TEXNOLOGIYALARI
11.1. Buxgalteriya hisobida avtomatlashtirilgan axborot
tizimlari va texnologiyalari
11.1.1. Buxgalteriya hisobining axborot tizimi va
uning vazifalari
Iqtisodiyotni boshqarishdagi o'zgarishlar, bozor munosabatlariga o'tish
buxgalteriya hisobini tashkil qilish va olib borishga katta ta’sir ko'rsatadi.
Har qanday iqtisodiy obyekt boshqarish faoliyatining asosini mu
rakkab qurilishga ega bo'lgan axborot tizimlari tashkil qiladi, ulaming
tarkibi, faoliyat turi korxona, iqtisodiy obyekt, firmaning ko'lamiga bog'liq.
Boshqaruv jarayonida buxgalteriya hisobi katta rol o'ynaydi, bu yerda
barcha axborotlarning 60% ga yaqini jamlangan. Buxgalteriya hisobining
axborotli tizimlari an’anaviy ravishda vazifalarning quyidagi majmualarini
o'z ichiga oladi: asosiy vositalar hisobi, moddiy boyliklar hisobi, mehnat
va ish haqi hisobi, tayyor mahsulotlar hisobi, moliyaviy hisoblash
operatsiyalarining hisobi, ishlab chiqarish harajatlari hisobi, yig'ma hisob
va hisobotlami tuzish.
ShK lar bazasida avtomatlashtirilgan ish joylarining tashkil qilingan,
korxonalarda mahalliy hisoblash tarmoqlarini yaratish, axborot bazasini
tashkil qilish va iqtisodiy vazifalar majmuasini shakllantirishda yangi
talablarni ilgari surdi. Ma’lumotlarni taqsimlash bazalari tizimini yaratish,
turli foydalanuvchilar o'rtasida axborotlarni almashtirish, kompyuterda
boshlang'ich hujjatlarni avtomatik shakllantirishning imkoniyatlari paydo
bo'ldi va boshqaruv masalalarining vazifalararo majmualari vujudga keldi.
Vazifalararo majmuasini tashkil qilish „materiallar" dasturi ham
ko'rib chiqilishi mumkin. Moddiy boyliklarning mavjudligi va harajatni
hisobga olish jarayonida uchta bo'lim:
• omborlar;
• hisobxona;
• moddiy-texnika ta ’minoti bo'limi mutaxassislari faoliyat yuritadi.
Dasturiy majmua o'z ichiga uch qism:
Axborot tizimlarining axborot ta’minoti

6.1-rasm. Axborot ta’minoti guruhlari.
Shu sababli axborot bilan ta ’minlashni ikki guruhga ajratish mumkin:
1. Mashinadan tashqaridagi axborot ta’minoti.
2. Mashina ichidagi axborot ta’minoti (6.1-rasm).
Odatda, boshlang'ich axborotlar mashinadan tashqari muhitda,
boshqaruvchi shaxsning qaror qabul qilish jarayonida hosil boiadi hamda
nomashinaviy soha hujjatlarida qayd qilinadi.
EHM dan foydalanuvchining amaliy ilovasini yaratish va u bilan
ishlash uchun nomashinaviy soha muloqatlari mashina ichidagi ta’minotga
o‘tkazilishi kerak. U erda EHM ichki axborotlar bazasini tashkil etadi.
Axborot-ma’lumotnoma tizimi

A\ni paytda ishlab chiqarish lizimi (texnologik jarayonlami boshqarishning
a\tomatlashtirilgan lizimi dispetcher boshqaruvi lizimi) E H M qabul
qilgan qarorlar ijrosini tegishli ijro mexanizmlari orqali avtomatik ravishda
amalga oshiradi.
Ekspert tizimlari — EHM da ma’lumotlar bazasidan tashqari yana
ikkita — bilimlar va maqsadlar bazasi mavjudligi bilan ajralib turadi.
Ma'lumotlar bazalari (MB) boshqaruv tizimi va obyektining miqdoriy
formal tavsifiga ega; bilimlar bazasi (BB) tashqi muhit haqidagi noformal
semantik tasawurlar, obyektlarning ayrim sifat tavsifini, ular orasidagi
munosabatlar, mumkin bo'lgan harakatlar, holatlar, abstraksiyalar,
stereotiplar bayonini saqlaydi. Maqsadlar bazasi modellashtiriladigan
obyektlar uchun xos bo'lgan o'zaro bog'liq maqsadlar, kenja maqsadlar,
ularga etishish uslublari va vositalari to'g'risidagi tasvvurga ega. Bunday
tizimlar ijodiy, ilmiy-tadqiqot, loyihalashtirish, boshqarish jarayonlarida
juda dolzarb.
Ekspert tizimlari inson faoliyatining aniq turlari bo'yicha mutaxassislar
tajribasi va bilimini to'plash, boyitish, rivojlantirish imkonini beradi.
Demak, ishlab chiqarish jarayonlari uchun axborot texnologiyalarini
qo'llash tegishlicha mehnat vositalari, texnologik va ishlab chiqarish
jarayonlari, ilmiy tadqiqotlar, loyiha ishlari va ishlab chiqarishni texnologik
tayyorlashning kompleks avtomatlashtirish tizimlariga olib keladi.
oldiga m a’lum otlarni qayta ishlash samaradorligini oshirishnigina em as

Shunday qilib, avtomatlashtirilgan axborot tizimi butun iqtisodiy
obyekt jamoa faoliyatining maqsadga yo'naltirilgan axborot muhiti,
korporativ axborot tizimi ham bo'lishi mumkin. Hozirda zamonaviy
ko'rinishdagi bunday tizim iqtisodiy obyektlarda murakkab vazifalami
hal qila oladigan, yagona axborot tizimiga integrallashgan, universal va
ixtisoslashgan turli mutaxassislar, turli apparat-dasturiy platforma majmuyini
o'z ichiga oladi.
Ekspert tizimining - Axborot texnologiyasi va tizimlari

5.1-rasm.
Bilim bazasining asosiy xususiyatlari.
etish usuliga imkon beruvchi aniq ko'rinishda ifodalanadi va qaror qabul
qilishni soddalashtirishga ko'maklashadi. Ekspert tizimining asosliligini
ta ’minlovchi bilimlar bazasi iqtisodiy obyektning bo'linmalaridagi
mutaxassislar bilimini, tajrabasini o'zida mujassamlashtiradi va institutsional
bilimlami (ixtisoslashganlar majmuyini, yangilanayotgan strategiyalar,
qarorlar uslublarini) ifodalaydi.
Bilim va qoidalami turli aspektlarda ko'rib chiqish mumkin:
— chuqur va yuzaki;
— sifat va miqdoriy;
— taxminiy(noaniq) va aniq;
— muayyan va umumiy;
— tavsifiy va ko'rsatma (yo'l-yo'riq) beruvchi.
Foydalanuvchilar bilim bazasini samarali boshqaruv qarorlarini olish
uchun qo'llashlari mumkin.
Tashxislovchi ekspert tizimlari

• m uam m oli sohadagi vazifaning aham iyati, va'ni ular yoki m u-
rakkab bo'lishlari, yoki mutaxassis bo'lm agan foydalanuvchi hal eta
olm asligi yoki hal etish uchun ancha vaqt talab qilishi;
• masalani yechish uchun katta hajmdagi ma’lumot va bilimning
bo'lishi;
• predmet sohasida axborotning to'liq bo'lmasligi va o'zgaruvchanligi
tufayli evristik uslublarni qo'llash.
Yuqorida qayd etilgan uchta muammoni hal etish va sanab o'tilgan
talablarni bajarish ekspert tizimini qo'llashning zarur hamda yetarli sharti
sanaladi.
5.3. Avtomatlashtirilgan axborot tizimlarining evolutsiyasi
Alibek: Bilim manbai bo’lgan kitobni sevish va o’qish uchun uni tanaly olish va o’qish 
madaniyatini bilish kerak 
Rishod

|
Alibek: Bilim manbai bo’lgan kitobni sevish va o’qish uchun uni tanaly olish va o’qish
madaniyatini bilish kerak
Rishod Pdf ko'rish
|
bet | 164/207 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 12,1 Mb. | | #130489 |
Bog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverAlibek: Bilim manbai bo’lgan kitobni sevish va o’qish uchun uni tanaly olish va o’qish
madaniyatini bilish kerak
Rishod: Yaqinda O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Respublika aholisini axborot
kutubxona bilan ta’minlashni tashkil etish to’g’risida”gi qarori e’lon qilindi. Yoshlar
o’rtasida kitobxonlikni yuksaltirish uchun mana shunday g’amxo’rlik zarur edi. Bu o’z
vaqtida chiqqan qaror , ertaga o’z samarasini berishi shubhasizdir
Tarbiyachi: Kelinglar bolajonlar endi Bobolarimiz kitoblar haqida nimalar degan ekanlar
ularning so’zlariga ham bir quloq tutaylik .
Maxfiza: Kitobdan yaxshiroq do’st yo’q , undan ortiq g’amxo’r yo’q, undan yuz rohat bor ,
hech qachon ozor yo’q
Hasan: Kitoblar aql farzandlaridir
Husan: Kitoblar jonsiz, ammo sodiq do’stlardir.
Eram: Kitob insonga qanot bag’ishlaydi
Elzod: Kitoblar xazinasi umuman olganda hayotning o’ziga xos baddiy ko’zgusidir.
Elbek: Kitob eng qimmatbaho boylik, uni hech qachon iflos qilmang
Raxmat bolajonlar zerikib qolmadikmi .Hozir hammamiz joyimizdan turamiz va zerikishni
unutamiz.
Bolalar bilan hafta kunlarini ingliz tilida talaffuz qilish.
Bolajonlar biz sna shu hafta kunlarini va ingliz tilida talaffuzini ana shu kitoblardan
o’rganamiz qani hammamiz joylashib olaylik.
Tarbiyachi : Bolajonlar kitoblar haqida she’rlar bilamizmi? Kim aytib beradi.
Odiljon: Har yaxshilik , har yomon
Qat-qatida joylashgan
Shuning uchun deymanki
Kitob mening do’stimsan
Elnura: Barcha bilmas qahramon
El-yurtlarga men oshno
Armonlarim tarqatib ,
Qonib o’qish bir odat
Shuning uchun deymanki
Kitob mening do’stimsan.
Amirxon: Har ko’ngilning orzusi shul erur obi hayot,
Qadrini bilgan kishiga shubhasiz jondir kitob
Ashuroy: Ko’zning nuri , dil sururi dillarning darmonidir
Har qorong’u dilga go’yo mohitobondir kitob
Sardor: Har balodan asraguvchi eng muhim himmat yarog’
Tiyri vahshat xanjari zillatga qalqondir kitob
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Alibek: Bilim manbai bo’lgan kitobni sevish va o’qish uchun uni tanaly olish va o’qish
madaniyatini bilish kerak
Rishod
|
Faoliyat mazmuni - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdrBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverFaoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilar bilan salomlashadi
Mashg`ulotga kirish
1.2O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarlik
jarayonini tekshiradi va davomatini
aniqlaydi.
1.3 Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi(1-ilova).
1.4 Mazkur mavzu bo’yicha o’quv
materialini bayon qiladi.
1
.5O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi (2-ilova)
Amaliyotga tayyorgarlik
ko`radilar.
Tinglaydilar va yozib
oladilar
Asosiy
bosqich
(250 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi (50
daq.)
2.1 Har bir ish joyida qanday ish olib
b
orilishi bo’yicha yo’l-yo’riq
ko’rsatadi.Mavzu bo`yicha o`quv topshirig`i
beriladi.20\2-ilova
2.2 Vazifani bajarish uchun vaqtni
belgilaydi.
II bosqich.Joriy yo’l- yo’riqnoma(150
daq.)
2.3
O’quvchilarni bajarayotgan ishlarini
tekshirish uchun biriktirilgan guruhlarni
aylanib chiqadi va berilgan topshiriq
yuzasidan
yo’riqnoma beradi. 20\4ilova)
2.4 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga
kamchilikni bartaraf etish yo’llari
ko’rsatiladi hamda savollar berib javoblar
tinglanadi.(4-ilova)
III bosqich.Yakuniy yo’l-yo’riqnoma (50
daq.)
2.5 Har bir o’quvchi bajargan ishlarni qabul
qiladi va yakun yasaydi. Bajarilgan
ishlardagi yutuq va kamchiliklarni
ko’rsatadi.
Savollarga javob beradilar
Diqqat qiladilar.
Yozib oldilar.
Tanishdilar.
Yo’riqnomaga asossan ish
bajaradilar
Yo’l
qo’ygan
xatolarni
to’g’irlaydilar.
Vazifalarni topshirishadi
|
| |
Tarbiyaviy: Ko’p kitob o’qigan bola dono va aqilli bo’lishi, kitoblarni yirtmasdan ozor 
bermasdan avaylashni uqtirish. 
Rivojlantiruvchi

ulovchi vosita. “Kitobsiz xonadon jaholatga o’xshaydi”, degan ekan bir donishmand. Lekin
to’g’ri kelgan kitobni o’qish ham yaramaydi.
Aynura: Chunki buning bir qator sabablari bor. Avvalo, insonning umri barcha kitoblarni
o’qishga yetmaydi, Bundan tashqari, duch kelgan asarni o’qiub ketaverish kishining
saviyasidan uning dunyoqarashining shakllanishiga salbiy ta’sir ko’rsatishi ham mumkin.
Qadriya: Hozirgi kunda rang-barang voqea va hodisalarga boy filmlar sarguzashtlar haqida
hikoya qiluvchi boshqa vositalar televizor kampyuter Internetning ta’siri kuchaymoqda .
Odam kitob o’qimasa , divanga yotvolib FM radiosini tinglaydimmi , yo ikki uchta teleserial
ko’radimi boshing garang bo’lgani qoladi
Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari - bet 10

|
Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari
|
bet | 10/14 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 31,98 Kb. | | #238757 |
Bog'liq Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari
2. Kiritish va chiqarishlar uchun qurilmalar boshqarish: Kiritish va chiqarishlar uchun qurilmalar (masalan, disk, printerlar) boshqarish uchun quyidagi usullar o'rnatingan: - Scheduling (jadval tuzish): Kiritish va chiqarishlar uchun qurilmalar ish rejalarini jadval tuzish. Bu jadvalda har bir kerakli amalning paydo bo'lish vaqtini aniqlash va belgilash mumkin. - Buffering (tamponlash): Kiritish va chiqarish operatsiyalari uchun kiritilgan ma'lumotlarni o'z ichiga oluvchi yoki chiqarilayotgan ma'lumotlarni saqlab qo'yuvchi tamponlarni o'rnatish. Bu, qurilmalarning samarali ishlashini ta'minlaydi va uch taqdimotni (input, processing, output) ko'p tezkor va arzonlashtiradi. 3. Tarmoq va kompyuter resurslarini boshqarishning asosiy algoritmlari: Tarmoq va kompyuter resurslarini boshqarishda quyidagi usullar o'rnatingan: - Rounting (yo'nalishlarni belgilash): Tarmoqda ma'lumotlarni o'tkazish yo'nalishlarini aniqlash va ma'lumotlarni samarali o'tkazish uchun optimal yo'nalishni aniqlash. - Congestion Control (toshuv boshqarish): Tarmoq trafiklarini boshqarib borish, trafik tarmoqlarini shuningdek, tarmoq yuklarini boshqarib borish uchun protsesslarni o'z ichiga oluvchi algoritmlar. Bu algoritmlar operatsion tizimning resurslarini samarali boshqarishini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Ularning to'g'ri ishlatilishi, tizimning barqaror ish faoliyatini ta'minlaydi va xavfsizlikni ta'minlaydi. Resurslarni boshqarish operatsion tizimning qo'shimcha muhim vazifalaridan biridir. Bu, tizimning faoliyatini samarali va muvozanatli qilish uchun juda muhimdir. Quyidagi algoritmlar va harakatlar resurslarni boshqarishda ishlatiladi: Xotirani boshqarish algoritmlari: Xotira boshqarish, tizimning ustuvor va qimmatbaho resurslaridan biri hisoblanadi. Xotira yo'qotishdan va boshqa protsesslarga ajratish usullari kritik ehtiyotkorliklardir. Misol uchun, tizim xotirasini bo'shatish va qayta ishga tushirishning algoritmlari to'g'ri va samarali bo'lishi kerak. Bu jarayonlarni amalga oshirish uchun, bo'sh xotira qismi ajratilishi, ishlab chiqarilgan xotira tozalash va ko'p yozuvchi protsesslarni yo'q qilish kabi qo'shimcha protsesslar amalga oshiriladi.
|
| |
Avtomatlashtirilgan o'qitish tizimlari

• avtonom respublikalar. viloyatlarning axborot tizimlari;
• shahar hokim iyatini boshqarishning axborot tizimi;
• m a’muriy tum anning axborot tizim i.
Sifat darajasiga ko‘ra axborot tizimlari quyidagi sinflarga bo'linadi:
axborot qidiruv tizimi (AQT); axborot-ma’lumotnoma tizimi (AAT);
matnlarni qayta ishlash axborot tizimi (MQAT); ma’lumotlarni qayta
ishlash tizimi (MQT); axborot-kengashuv tizimi (АКТ);
qarorlar qabul
qilish tizimi (QQQT); ekspert tizimlari (ET).
Axborot-qidiruv tizimi.
EHM da yoki undan tashqarida saqlanishi
mumkin boMgan hujjatlar, ikkinchi darajali hujjatlar (masalan, referatlar),
hujjatlar nomi yoki manzillarning toMiq matnini qidirishni amalga oshiradi.
EXM da u yoki bu hollarda qidiruv obrazi
nomini olgan va qisqacha
mazmuni bayon qilingan hujjatlaming formallashgan bayoni saqlanadi.
0 ‘ziga kerakli mavzudagi hujjatni topishni istagan axborot iste’molchilari
tazimga so'rov yuboradi. Qidiruv natijasiga ko'ra, tasvirlangan hujjatlaming
toMiq matni yoki so'ralgan harajatlaming to'g'ri-noto'g'ri, yetishmasligi,
ishonchlilik darajasi haqida maMumot beriladi.
Taqdim etish Taqdim etish

I-------------------------- 1
I
----------------- 1
Taqdim etish
tarkibiy
1
Chiqish
L
Amaliy
Zaxiraga
kirish
tarkibiy
,
1
1
tarkibiy
komponent
1
SQL
1
komponent
komponent
I
Mijoz
I
I
Server
I
I___________________ I
I----------------------------------------------------1
10.5-rasm. Ma’lumotlar bazasining serverli modeli.
DBS — modeli mijozning kompyuterida bajariladigan dasturlarga kirish
bilan cheklanishi va aks ettirilishida quriladi,
amaliy dasturlar esa
ma’lumotlar bazasining tadbirlarida amalga oshiriladi va bevosita kompyuter-
sreverda saqlanadi (10.5-rasm).
DBS — modeli ORACLE, Sybase,
Informix va Ingres MBBT da
keng qo'llanilgan.
AS — modelida mijoz kompyuterida bajarilayotgan dastur ma’lu
motlarini kiritish va aks ettirishni hal qiladi, ya’ni birinchi guruh ope
ratsiyalarini aks ettiradi. Amaliy dasturlar qo‘l lan ishi am ing bitta yoki bir
guruh serverlari tomonidan bajariladi. Amaliy masalalami yechishda zarur
bo'ladigan axborot resurslariga kirish RDA modelidagi kabi ta’minlanadi.
Amaliy dasturlar turli xil resurslarga — ma’lumotlar
bazalari, indek-
satsiyalashgan fayllarga kirishni ta’minlaydi.
RDA va DBS modellar taqsimlangan operatsiyalarning ikki bo'g'inli
chizmasiga suyanadi. AS modelida taqsimlangan
operatsiyalarning uch
bo'g'inli chizmasi amalga oshirilgan. Bu o'rinda amaliy dastur eng muhim
element sifatida ajratilgan (10.6-rasm).
RDA modelining asosiy afzalligi server modeli SQL ga mo'ljallangan
MBBT bilan qo'llanishlarning (ilovalarning) tez yaratilishini ta’minlovchi
I--------------------------- 1
I
I
I------------------------------- 1
I____________________ I
I------------------------------- 1
I_______________________I
10.6 -rasm.
Taqsimlash usulida - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 158/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Taqsimlash usulida YaIM quyidagi birlamchi daromadlarni jamlash yordamida aniqlanadi:
YaIM = MH+S+YaF
Bu erda,
MH - yollangan xodimlarning mehnat haqi; S - ishlab chiqarish va importga soliq (ishlab chiqarish va importga berilgan subsidiya soliq summasidan ayirib tashlanadi); YaF - yalpi foyda va yalpi aralash daromadlar.
g’llangan xodimlarning mehnat haqi quyidagi ikki muhim unsurni o’z ichiga oladi: mehnat (ish) haqi; xodimlarning sug’urtasi uchun ajratmalar.
Mehnat haqi barcha ko’rinishdagi haq va to’lovlarni, ya’ni turli qo’shimcha to’lovlar, mukofotlar, pul va natura shaklidagi rag’batlarni o’z ichiga oladi. Bularning hammasi tannarx va korxona foydasi hisobidan beriladi. Mehnat haqi soliq to’lovlarini bajarmasdan oldin hisoblanadi.
Sotsial sug’urta uchun ajratmalar xodimlarning kelajakda nafaqa olish huquqiga ega bo’lishi uchun amalga oshiriladi. Sotsial nafaqalar davlat, sug’urta tashkilotlari, davlat va nodavlat nafaqa fondlari tomonidan beriladi. Bunday nafaqalarni berish zaruriyatini quyidagilar belgilashi mumkin: kasalligi tufayli davolanishga muhtoj bo’lish, bola tug’ilishi, nogiron yoki qarib qolishi; boqimandagilarni ta’minlash zaruriyati; boquvchisini yo’qotganlarni qo’llab- quvvatlash; nafaqaga chiqish, ishsizlik, kasalligi tufayli umuman yoki to’liq ishlay olmaydganlrni qo’llash; ta’lim uchun to’lay olmaydiganlarga madad berish; kam daromadlilarning uy-joy, kommunal xizmat haqlarini to’lay olmaydiganlarni qo’llab- quvvatlash va h.k.
Ishlab chiqarish va importga soliq - bu ishlab chiqarish va tovar (xizmat)lar importi yoki ishlab chiqarish omillaridan foydalanganligi uchun davlat soliq tashkilotlariga qaytarib olmaslik sharti bilan majburiy to’lanadigan to’lovlardir.
Yalpi foyda yalpi aralash daromadlar - bu barcha to’lovlarni, ya’ni yollangan xodimlarning mehnat haqi, ishlab chiqarish va import uchun to’langan soliqni yig’ib tashlangandan keyin QQ ning qismidir.
Yalpi foyda va yalpi aralash daromad quyidagicha hisoblanadi:
makroiqtisodiyot bo’g’inda:
YaF=YaIM-MH-S+SS
bu erda,
SS - ishlab chiqarish va importni qo’llab quvvatlash uchun ajratilgan subsidiya.
tarmoqlar va sektorlar bo’g’inida:
YaF=QQ-MH-QQS-BS+ITS+BSS
bu erda,
QQS - qo’shilgan qiymat solig’idan tashqari mahsulot va import uchun soliq; BS - ishlab chiqarishga solinadigan boshqa soliqlar;
ITS - importdan tashqar mahsulot uchun ajratilgan subsidiya; BSS - ishlab chiqarish uchun ajratilgan turli subsidiyalar.
|
| |
Disksiz g'ildiraklarning tuzilishi

|
Disksiz g'ildiraklarning tuzilishi
|
bet | 90/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Disksiz g'ildiraklarning tuzilishi. Disksiz g'ildiraklar (103-chizma, a) gupchakka, shu gupchakning detallaridan foydalangan holda mahkamlanadi. Disksiz g'ildirak to'g'ini konstruksiyasining o'ziga xosligi shundan iboratki (103-chizma, b), to'g'in uchta sektordan (1) yasalgan bo'lib, ular sektorlar toresidagi kesilgan joylar yordamida yagona halqa qilib biriktiriladi. G'ildirakni avtomobilga o'rnatishda sektorlar (1) damlanmagan shinaga joylashtiriladi, so'ng yig'ilgan g'ildirak gupchakning konussimon sirtiga o'tkaziladi va shpilkaga (4) qisqichlarni (3) kiygazib, gaykalar (5) bilan qotirib qo'yiladi.
Disksiz g'ildirakning boshqa konstruksiyasi (KaMA3 avtomobili) qismlarga ajralmaydigan to'g'inga, sug'uriladigan bort halqaga va kesilgan qulf halqaga ega bo'lib, ularning tuzilishi 100-chizmada tasvirlangan g'ildirak detallariga o'xshash bo'ladi. Uni g'ildirak gupcha-giga o'rnatish, qulf halqa ariqchasi ostiga ishlangan ichki konus bo'yicha markazlovchi qisqichlar vositasida amalga oshiriladi.
Disksiz g'ildiraklar diskli g'ildiraklarga qaraganda kam vaznga ega (10-15 foiz), shinalarni ta'mirlashda qismlarga ajratish va yig'ish ancha qulay, tormoz mexanizmlarining yaxshi sovitilishini ta'minlaydi. Hozir-gi vaqtda bunday g'ildiraklar katta yuk ko'taruvchi avtomobillarda va avtobuslarda borgan sari keng ko'lamda ishlatilmoqda.
Tayanch iboralar: bevosita bog’lanish, harakatlanishini hosil qilish, yo’nalishini o’zgartirish, yuklanishlarni yerga uzatish,yetaklovchi, boshqariluvchi, murakkab,tog’inli disk, podshipniklar, gupchak, pnevmatik shina, tokchalar, diskli va disksiz, qulf halqa, sektorlar, markazlovchi qiqichlar.
NAZORAT SAVOLLARI
1. G'ildiraklarning vazifalarini ayting.
2. Murakkablashgan g’ildiraklarning ahamiyatini ayting.
3. Tutibturuvchi g'ildiraklarning vazifasini ayting.
4. Diskli g’ildiraklar qanday tuzilgan?
5. Disksiz g’ildiraklarning xususiyati nima?
|
| |
Tashkiliyy boshlanish - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 117/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Tashkiliyy boshlanish.
1.1. O‘quvchilar bilan salomlashadi.
1.2.O‘quvchilarni va xonani mashg‘ulotga tayyorligini tekshiradi.
1.3. Yo‘qlama qiladi.
O‘quv faniga olib kirish.
1.4.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi, maqsad, reja va o’quv faoliyat natijalarini aytadi.(Ilova-№1)
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni ro’yhxatini aytadi. (Ilova №2).
1.3.Baholash mezonlari tushuntirib o’tiladi (Ilova -№3)
|
Eshitadi, zarur axborotlarni yozib oladilar.
Yozib oladilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
|
2-bosqich.
Asosiy qismi
(60 min.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
2.1. O’quvchilare’tiborinijalbetishvabilimdarajalarinianiqlashuchuntezkorsavol-javobo’tkazadi. (ilova-4)
2.2.O’quvchilar bilimini faollashtirish maqsadida “Aqliy hujum” metodidan foydalaniladi. ( Ilova №5)
Yangi o‘quv materialiga kirish.
2.3. O’quvchilarga yangi mavzuni bayon etish,mavziga oid tayanch iboralar bilan tanishtiradi.( Ilova №6)
Mavzuni mustahkamlash
2.4. Berilgan bilimlarni mustahkamlash uchun qo’shimcha topshiriq beradi.
2.5.Nazorat savollari beriladi.
|
Oldingi ta-yanch bilimlarga suyangan holda o’ylaydi, javob beradi.
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar.
Qoida va ta’riflar mazmunini muhokama qiladilar.
Savollar berib, ta’rif va qoidalarni yozib oladilar. Bajaradilar
Javob beradilar.
|
3-bosqich.
Yakuniy qismi
(10 min.)
|
|
|
| |
Mashg‘ulotni yakunlash - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 118/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Mashg‘ulotni yakunlash.
3.1. Mavzu bo‘yicha yakun qiladi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga O‘quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.2.Uyga vazifa berish.(7- ilova)
3.3..Ushbu mavzuning kelgusi kasbiy faoliyatidagi ahamiyatini belgilaydi.
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni rag’batlantiradi.
|
Savol beradilar. Eshitadi, aniqlashtiradi.
Topshiriqni yozib oladi.
|
I
.Mavzu: Osmalar tuzilishi va ularga texnik xizmat ko'rsatish.
Reja:
1. Osmalar tuzilishi.
2. TICO avtomobilining orqa osmasi. 3.Orqa osmaning avtomobilga mahkamlanishi
lova-№1
Ilova-№2
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalar
Orqa osmaning avtomobilga mahkamlanishi
Avtomobilni ko‘tarish tizimi asosan uchta turga bo‘linadi:
a) Ramali; b) yarim ramali; v) ramasiz
Ilova-№3
Baxolash mezonlari
Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
t/r
|
Mazmuni
|
Ballar
|
1
|
Osmalarni tuzilishi vazifasi ularning detallari amartizator purjinalar txk haqida malumotga ega bo’lsa
|
5
|
2
|
Osmalar haqida umumiy malumotga vazifasi txk va detallarini bilsa
|
4
|
3
|
Osmalar vazifasini bilsa
|
3
|
|
|
|
|
|
|
Ilova-№4
Tezkor savollar.
1.Transmissiyada uchraydigan asosiy nosozliklar va ularni bartaraf qilish?
2.Ishlash muftasi bo'yicha uchraydigan buzuqlik va nosozliklar, ularning alomatlari?
3.Ilashish muftasiga TXK va JT texnologiyasi?
4.Uzatmalar qutisi va tarqatish qutisi bo'yicha uchraydigan buzuqlik va nosozliklar, ularning alomatlari, unga TXK va JT texnologiyasi?
Ilova-№5
Ilova-№6
|
| |
- Mavzu - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar

Vaqt:80 min
|
O‘quvchilar soni:30
|
O’quv mashg’ulotining shakl va turi
|
Nazariy
|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
1.Avtoshinalarning naqshli qoplama (pokrishka)larining nosozliklarini ta’mirlash turlari.
2.G‘ildirakning vazifasi va turlari.
3.Chuqur va tekis obodali g‘ildirakning tuzilishi, g‘ildiraklar gupchagi va yarim o‘qlarni mahkamlanish.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O’quvchilarda Avtoshinalarning naqshli qoplama (pokrishka)larining nosozliklarini ta’mirlash turlari haqida yangi ilmiy nazariy bilimlarni yetkazish va bu tushunchalar haqida to’la tasavvur hosil qilish qobiliyatini shakllantirish.
|
O‘qitish natijasi:
|
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagog vazifalari:
O’qituvchi:
- Avtoshinalarning naqshli qoplama (pokrishka)larining nosozliklarini ta’mirlash turlari haqida tushuncha berish;
- Osmalarni harakat xavfsizligiga ta’siri haqida tushunchalarni izohlash;
Mexanizm qismlarini tuzilishi ta’riflarini keltirish;
|
O’quv faoliyatining natijalari:
O’quvchi:
- Avtoshinalarning naqshli qoplama (pokrishka)larining nosozliklarini ta’mirlash turlari haqida asosiy tushunchalarini aytib beradilar;
- Osmalarni harakat xavfsizligiga ta’siri haqida tushunchalarni izohlaydilar;
Mexanizm qismlarini tuzilishi ta’riflaydilar;
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, BBB, tushuntirish.
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy,Jamoaviy.
|
O‘qitish vositalari
|
Darslik, ko’rgazmalar, tarqatmalar, plakatlar.
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus ko’rgazmali qurollar bilan jixozlangan o‘quv xonasi.
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi. Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
|
ISHNI BAJARISH TARTIBI - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 157/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgISHNI BAJARISH TARTIBI:
I. Hayvonot olami va ularni muhofaza qilishga doir berilgan savollarga javob beriladi.
II. Hayvon turlari va ularning ahamiyati haqida ma’lumotlar berilgan jadval to’ldiriladi.
III. ekologik xaritadan muhofaza hududlari joylashgan nuqtalar aniqlanadi.
IV. Jadval to’ldiriladi.
TOPSHIRIQLAR
1-topshiriq. Quyida berilgan savollarga javob bering:
Global ekologik muammolarga qanday muammolar kiradi?
Antropogen omillar ta’sirida qanday global muammolar yuzaga keladi.
Biologik xilma-xillik deganda nimani tushunasiz?
Biologik xilma-xillikni saqlab qolish uchun qanday tadbirlar qo’llash zarur?
Tabiatga insonning ta’siri tufayli qanday salbiy holatlar yuzaga keladi?
2-topshiriq. Ma’lumotlar asosida jadvalni to’ldiring.
3-topshiriq. Ekologik xaritadan muhofaza hududlari joylashgan nuqtalarni aniqlang, ularni yozuvsiz kartaga tushiring.
4-topshiriq. Quyidagi jadvalni to’ldiring
|
| |
Tashkiliyy boshlanish - Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy...

|
Kirish. Avtomobilning ishonchliligi va uzoq muddatgacha ishlashga yaroqliligiga oid asosiy atamalar va tushunchalar
|
bet | 92/164 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 6,09 Mb. | | #109742 |
Bog'liq yurish qismiga txk O\'MT (2)Tashkiliyy boshlanish.
1.1. O‘quvchilar bilan salomlashadi.
1.2.O‘quvchilarni va xonani mashg‘ulotga tayyorligini tekshiradi.
1.3. Yo‘qlama qiladi.
O‘quv faniga olib kirish.
1.4.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi, maqsad, reja va o’quv faoliyat natijalarini aytadi.(Ilova-№1)
Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni ro’yhxatini aytadi. (Ilova №2).
1.3.Baholash mezonlari tushuntirib o’tiladi (Ilova -№3)
|
Eshitadi, zarur axborotlarni yozib oladilar.
Yozib oladilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
|
2-bosqich.
Asosiy qismi
(60 min.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish.
2.1. O’quvchilar e’tiborini jalb etish va bilim darajalarini aniqlash uchun tezkor savol-javob o’tkazadi. (ilova-4)
2.2.O’quvchilar bilimini faollashtirish maqsadida “BBB” metodidan foydalaniladi. ( Ilova №5)
Yangi o‘quv materialiga kirish.
2.3. O’quvchilarga yangi mavzuni bayon etish,mavziga oid tayanch iboralar bilan tanishtiradi. ( Ilova №6)
Mavzuni mustahkamlash
2.4. Berilgan bilimlarni mustahkamlash uchun qo’shimcha topshiriq beradi.
2.5.Nazorat savollari beriladi.
|
Oldingi ta-yanch bilimlarga suyangan holda o’ylaydi, javob beradi.
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar.
Qoida va ta’riflar mazmunini muhokama qiladilar.
Savollar berib, ta’rif va qoidalarni yozib oladilar. Bajaradilar
Javob beradilar.
|
3-босқич.
Yakuniy qismi
(10 min.)
|
|
|
| |
Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari - bet 11

|
Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari
|
bet | 11/14 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 31,98 Kb. | | #238757 |
Bog'liq Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari Kiritish va chiqarishlar uchun qurilmalar boshqarish**: Kiritish/chiqarish qurilmalari, masalan, disk yoki boshqa kiritish va chiqarish qurilmalari, tizimda kiritish va chiqarish jarayonlarini boshqarishda kritik rol o'ynaydi. Bu qurilmalarning ish rejalarini belgilash juda muhimdir. Misol uchun, fayllarni diskga yozish va undan o'qish, kiritilgan qurilmalarning faol holatda qolishi, kiritish jarayonlarida yuzaga kelgan xatoliklar bilan muomalalar qilib tushish, kiritilgan qurilmalarning qo'llanilishi bilan bog'liq monitoring jarayonlarini o'rnating. Tarmoq va kompyuter resurslarini boshqarishning asosiy algoritmlari**: Tarmoq ulushi, disk, monitor va boshqa tizim resurslarini boshqarish usullarini ta'riflash juda muhimdir. Bu, tizimning tarmoq va kompyuter resurslaridan samarali foydalanishini ta'minlaydi. Misol uchun, tarmoq ulushlarini konfiquratsiyalash, boshqa tizim resurslariga uzluksiz kirishni ta'minlash, ularga bo'lgan trafikni monitoring qilish va resurslarni maksimal foydalanish uchun optimallashtirish uchun algoritmlar tayyorlash. Resurslarni boshqarish operatsion tizimning amal faoliyatini ta'minlashning asosiy qismi. Bu qismning muhim darajada to'g'ri va samarali bo'lishi uchun quyidagi algoritmlar va usullar foydalaniladi: Xotirani boshqarish algoritmlari: Xotira boshqarish, operatsion tizimning belgilangan vazifasi va protsesslar uchun muhim bir qismni tashkil etadi. Xotirani boshqarish algoritmlari quyidagi bosqichlardan iborat bo'ladi: - Xotira bo'shligi va ishlatiladigan xotira maydonlari (RAM)ni boshqarish. - Xotira maydonlarida ma'lumotlar almashish va qayta ishlovchi jarayonlarni to'xtatish. - Xotira yo'qotishdan qayta ishlovchi maqsadlar uchun ma'lumotlar almashish va saqlash. - Xotira almashish va qayta ishlovchi jarayonlar uchun cheklash va taminlash. Kiritish va chiqarishlar uchun qurilmalar boshqarish: Kiritish/chiqarish qurilmalari boshqarish, disk, printer, skaner, USB qurilmalari va boshqalar kabi kiritish va chiqarishlar uchun qurilmalarni boshqarishni o'z ichiga oladi. Ular bilan bog'liq muhim algoritmlar quyidagi bosqichlardan iborat bo'ladi:
|
| |
- Kiritish va chiqarishlarni qayta ishlovchi protsesslarni tartiblash va ularga resurslar ta'minlash

|
- Kiritish va chiqarishlarni qayta ishlovchi protsesslarni tartiblash va ularga resurslar ta'minlash
|
bet | 12/14 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 31,98 Kb. | | #238757 |
Bog'liq Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari - Kiritish va chiqarishlarni qayta ishlovchi protsesslarni tartiblash va ularga resurslar ta'minlash. - Kiritish/chiqarishlar uchun qurilmalarni qurish va ularga ulanish. - Ma'lumotlar almashish va jo'natish jarayonlarini boshqarish. - Xato va muammo holatlari uchun qurilmalar to'xtatilishi va qayta ishga tushirilishi. Tarmoq va kompyuter resurslarini boshqarishning asosiy algoritmlari**: Tarmoq, disk, monitor, klaviatura, mouse va boshqa tizim resurslarini boshqarish operatsion tizimning asosiy vazifalaridan biridir. Asosiy algoritmlar quyidagi bosqichlardan iborat bo'ladi: - Tarmoq ulushlari bilan bog'liq protokollar va kommunikatsiya jarayonlarini boshqarish. - Diskni boshqarish, ma'lumotlar almashish va o'qish, saqlash va saqlash uchun filiallar va loglar, diskning cheklanishi va qayta ishlovchi jarayonlarni boshqarish. - Monitor va qurilmalar bilan bog'liq tizim interfeysini boshqarish. - Klaviatura va mouse ishlovini tekshirish va ularga moslashtirish. Bu algoritmlar va usullar operatsion tizimning qat'iy va samarali ish faoliyatini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Raqamli protsesslarni to'xtatish, o'zgartirish va uchramoq qiyin bo'lsa, operatsion tizimning ishlovchi muhitini muhafaza qilish uchun muhimdir. Resurslarni boshqarish, operatsion tizimning maqsadli va samarali ishlashini ta'minlashda kritik ahamiyatga ega. Quyidagi algoritmlar va harakatlar, resurslarni boshqarishda amalga oshiriladigan eng muhim vazifalardan ba'zilarini ta'minlaydi: 1. Xotirani boshqarish algoritmlari: - Xotira yo'qotishdan va boshqa protsesslarga ajratish: Operatsion tizimning xotirasini samarali foydalanish uchun, xotira boshqarish algoritmlari foydalaniladi. Bu algoritmlar orqali, xotiradagi qo'llanilmaydigan ma'lumotlar aniqlanadi va qo'shilmaydigan xotira qismlari to'xtatiladi. Bunday protsesslar yo'qotilgan xotirani boshqa protsesslarga beriladi. Kiritish va chiqarishlar uchun qurilmalar boshqarish:
|
| |