nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Maqbul sonlar ketma-ketligi va parametrik standartlashtirish

149
;
03
.
1
10
;
06
.
1
10
;
12
.
1
10
;
25
.
1
10
;
6
.
1
10
80
40
20
10
5
Yaxlitlangan va hisobiy sonlarning nisbiy farqi +1,28
1,01%.
Bunday qatorning ijobiy tomoni o‗nli oraliq (1
10; 10
100; 100
1000; va
hokazo, hamda 1-0,1; 0,1-0,01; 0,01-0,001; va hokazo) larda doimiy bo‗lib xadlar
soni 5; 10; 20; 40 va 80; ga teng.
Standartlashtirishda geometrik katorlar ISO tomonidan
kabul kilinib GOST
8084-56 xalkaro standartda makbul geoimetrik katorning yaxlitlangan kiymatlari
kabul kilingan. Bunday katorlar Reno katorlari xam deyiladi va mos ravishda R5,
R10, R20, R40, R80 va R160 bilan belgilanadi.
R5, R10, R20, R40
qatorlar asosiy, R80 va R160 qo‗shimcha qatorlar deyiladi.
;
10
10
10
10
10
80
40
20
10
5
ko‗rinishidagi farqlanish
qatorida yirikrogi
(kattasi) maqbul bo‗ladi.
Maxraji
;
10
;
10
;
10
;
10
;
10
80
40
20
10
5
geometrik sonlar qatorida 3,15 soni
mavjud bo‗lib, u taxminan
soniga yaqin bo‗lgan
i uchun
silindrsimon buyumlarni
diametri bo‗yicha standartlashtirishda juda qulay ya‘ni bu buyumlarning diametrlari
maqbul sonlardan iborat bo‗ladi.
Faraz qilaylik, dumoloq jismlar parametrlarini standartlashtirishda, bizga tanish
soniga yaqin 3,15(mm) dan 50(mm) gacha bo‗lgan yettita teng o‗sib
boruvchi
oraliq o‗lchamli diametrlar qatorini standartlashtirish talab qilingan bo‗lsin. Arifmetik
qator sonlar ketma – ketligi: a, a+x, a+2x, a+3x, a+4x, a+5x, a+6x ko‗rinishda bo‗lib,
a=3,15 bo‗lgan
da x=7,81 ga teng bo‗lib, 3,15; 10,96; 48,77; 26,58; 34,38; 42,20;
50,0 qiymatlar qatori mavjud bo‗ladi. Geometrik qator sonlar ketma – ketligi: a, ax,
ax
2
, ax
3
, ax
4
, ax
5
, ax
6
ko‗rinishda bo‗lib, a=3,15 bo‗lgan
da, x=1,6 ga teng bo‗lib,
3,15; 5; 8; 12,5; 20; 32; 50 qiymatlar qatorini tashkil etadi.
a)
b)
150
7.2.1-rasm. Dumaloq jismlar diametrlarining 7 ta oraliq miqdori bo‗yicha grafik
ifodalanishi;a) arifmetik progressiyada;
b) geometrik progressiyada.
Ko‗rib chiqilgan dumoloq jismlar (truba-tarnov, val, silindr) diametrlari yetita
oraliq miqdor bo‗yicha grafik ifodalanishi 5–rasmda ko‗rsatilgan.
Bunday sonlar
qatoriga maqbul sonlar qatori deb nomlangan geometrik progressiya qabul qilingan.
Chizikli nominal o‗lchamlarni standartlashtirishda va boshka xollarda R5, R10,
R20, R40 asosiy katorlar keng kullaniladi. ularning son kiymatlaridan na muna 7.2.1-
jadvalda keltirilgan.
1. "Kinematikaning asosiy tushunchalari" mavzusini o‘qitish metodikasi

|
1. "Kinematikaning asosiy tushunchalari" mavzusini o‘qitish metodikasiBog'liq TOPSHIRIQ (1)
TOPSHIRIQ
1. “Kinematikaning asosiy tushunchalari” mavzusini o‘qitish metodikasi
2. “Mexanik ish” va “ Mexanik energiyaning turlari” mavzusini o‘qitish
metodikasi
3. “Suyuqlik va gazlarda bosimning uzatilishi” mavzusini o‘qitish metodikasi
4. “Qattiq jismning erishi va qotishi” mavzusini o’qitish metodikasi
5. “Zanjiming bir qismi uchun Om qonuni” mavzusini o’qitish metodikasi
6. “ Elektr sigrimi. Kondensator” mavzusini o’qitish metodikasi
7. “Elektr tokining ishi va quvvati” mavzusini o„qitish metodikasi
8. “Elektromagnit. Elektromagnit rele” mavzusini o’qitish metodikasi
9. “Magnit maydonni xarakterlovchi parametrlar” mavzusini o’qitish metodikasi
10. “Modda tuzilishining molekulyar-kinetik nazariyasi” mavzusini o’qitish
metodikasi
11. “Ideal gaz holat tenglamalari” mavzusini mavzusini o’qitish metodikasi
12. “To’la ichki qaytish” mavzusini o’qitish metodikasi
13. “Ko’z va ko’rish” mavzusini o’qitish metodikasi
14. “Suyuqlikning xossalari” mavzusini o’qitish metodikasi
15. “Bug’lanish va kondensatsiya” mavzusini o’qitish metodikasi
16. “Mexanik tebranishlar” mavzusini o’qitish metodikasi
17. “Mexanik to’lqinlar” mavzusini o’qitish metodikasi
18. “ Turli muhitlarda elektr toki” mavzusini o’qitish metodikasi
19. “Elektomagnit induksiya” mavzusini o’qitish metodikasi
20. “Magnit maydon induksiyasi. Tokli o’tkazgichlarning magnit maydoni”
mavzusini o’qitish metodikasi
21. “Zaryadlangan shar” mavzusini o’qitish metodikasi
22. “Momentlar qoidasiga asoslanib ishlaydigan oddiy mexanizmlar” mavzusini
o’qitish metodikasi
23. “Yorug„lik interferentsiyasi va difraksiyasi” mavzusini o’qitish metodikasi
24. “ Fotoeffekt hodisasi” mavzusini o’qitish metodikasi
25. “ Atom va yadro fizikasi” mavzusini o’qitish metodikasi
26. “Yoritilganlik qonunlari” mavzusini o’qitish metodikasi
27. Ta’lim sifatini xalqaro baholash tizimi haqida.
28. Fizika o’qitishda PISA dasturi Mustaqil o‘zlashtiriladigan mavzular bo’yicha
talabalar tomonidan referatlar tayyorlash va uni taqdimot qilish tavsiya etilad
|
| |
Rasulov O`tkir Hasanovich

|
Rasulov O`tkir Hasanovich
|
bet | 28/41 | Sana | 09.05.2021 | Hajmi | 1,44 Mb. | | #14448 |
Rasulov O`tkir Hasanovich (11.07.1939) - O`rta Osiyo Davlat universitetini bitirgan (1961). Fizik olim, fizika-matematika fanlari doktori (1979), professor (1992), O`zR FA akademigi (1995). O`zR FA Elektronika instituti direktori (1985 yildan).Ilmiy ishlari fizika elektronika va qattiq jism sirti, fizik kimyosi masalalariga oid.
Muqimov Komil Muqimovich (14.02.1940) - O`rta Osiyo Davlat universitetida o`qigan (1957-1961). Fizik olim, fizika-matematika fanlari doktori (1988), professor (1989), O`zR FA akademigi(2000). Buxoro universiteti rektori bo`lgan (1992-2005).Ilmiy ishlari magnitooptika, yadro, ferrimagnitik dielektriklarda magnitooptik hodisalarga oid.K.Muqimov izlanishlari tufayli magnit hodisalari fizikasi sohasida yangi "kuchli magnit maydonida nodir elementlar magnito optikasi" ilmiy yo`nalishi shakllandi.
|
| |
Mirzo Ulugbek Rasadxonasi

|
Mirzo Ulugbek Rasadxonasi
|
bet | 26/41 | Sana | 09.05.2021 | Hajmi | 1,44 Mb. | | #14448 |
Mirzo Ulugbek Rasadxonasi
Mazkur rasadxona ishga tushirilganda uning bosh "teleskop"ining aniqlik darajasi atigi bir necha yoy sekundigacha borib, to optik teleskoplar ixtiro qilingan XVII asrga qadar uning samaralari o‘rta asr astronomlari uchun astronomik kuzatishlarda erishilgan rekord natija bo‘lib xizmat qildi. Bu asbob Quyosh, Oy va sayyoralar harakat nazariyalarini yangi bosqichga ko‘tarish, tutilishlar nazariyasi va amaliy astronomiyaning asosiy predmetlaridan bo‘lgan vaqtni o‘lchash ishlarida yuksak aniqlikka erishish imkonini berdi.
3.2 O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AKADEMIKLARI
|
| |
Umarov Sulton Umarovich - Buxoro davlat universiteti

|
Buxoro davlat universiteti
|
bet | 27/41 | Sana | 09.05.2021 | Hajmi | 1,44 Mb. | | #14448 |
Umarov Sulton Umarovich (1908-1964) Taniqli fizik, O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi va Tojikiston Fanlar akademiyasi akademigi va prezidenti (1957-1964). Tojikistonda xizmat ko’rsatgan fan arbobi. Xo’jand (hozirgi Leninobod) shahrida tug’ilgan. 1930 yilda O’zbekiston Davlat pedagogika akademiyasini tugatgan.. U metall yarimo’tkazgich kontakti nazariyasi bo’yicha tadqiqotlar olib bordi. Bir vaqtda ikkita turlicha sochilish mexanizmi vujudligida yarimo’tkazgichlarda issiqlik va elektr ko’chishi hodisalari nazariyasini umumlashtirdi. Ikki va ko’p komponentli sistemalarning beta- va gamma-nurlarini sochishi va yutishi bo’yicha tahlili metodi g’oyasini ishlab chiqdi.
|
| |
Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalari

Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalari
Download
1,34 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/13
Sana
14.06.2024
Hajmi
1,34 Mb.
#263580
Download
1,34 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalari
Download
1,34 Mb.
Matnni ko'rish
Standartlashtirish bo„yicha davlat boshqaruvi, standartlashtirish

52
sanoatning yuqori rahbarlari orasida yangi g‗oyalarni targ‗ibot qilishga
e‘tiborni qaratmoq.
Mana shuning uchun standartlashtirishda atamalarni bir yerga to‗plamoq, ular
asosida ta‘riflar yaratmoq va nihoyat bu sohada standartlar yaratmoq hozirgi kunning
talabi, xalos.
Shu maqsadda standartlashtirish sohasidagi atamalarni to‗plashda
xalqaro
standartlashtirish tashkilotining hujjatlariga, sobiq Ittifoqdagi ma‘lumotlarga,
shuningdek O‗zbekiston Respublikasida ilk yaratilgan hujjatlarga murojat etildi.
Bu sohadagi asosiy tushunchalar 61 atamadan iborat bo‗lib, ularning mohiyati
ketma-ketligi bo‗yicha ma‘lum tartibda joylashtirilib, hozirgi vaqtda chop etilgan O‗z
DSt 1.10-98 "O‗zbekiston Respublikasining standartlashtirish davlat tizimi. Asosiy
atamalar va ta‘riflar" standarti yaratildi.
Standartlashtirish sohasidagi birqancha asos bo‗luvchi hujjatlar «O‗zstandart»
agentligi huzuridagi SMSITI – standartlashtirish, metrologiya va sertifkatlashtirish
ilmiy tadqiqot institutida yaratilmoqda. Bular qatoriga dastlabki standartlar O‗z DSt
1.0-1998, O‗z DSt 1.1-92, O‗z DSt 1.2-92, O‗z DSt 1.3-92, O‗z DSt 1.4-98, O‗z DSt
1.95-1998, O‗z DSt 1.6-2003 va boshqalar kiradi.
O‗z DSt 1.0-1998 "O‗zbekiston Respublikasi standartlashtirish davlat tizimi.
Asosiy qoidalar" bo‗yicha standartlashtirishning mohiyati, maqsad va vazifalari,
hamda ushbuda qo‗llaniladigan asosiy tushunchalar o‗qo‗v qo‗llanmada keltirilgan.
Mazkur
standart
standartlashtirishning
asosiy
vazifa
va
maqsadini,
standartlashtirish ishlarining tashkil etilishi
va asosiy qonun-qoidalarini, me‘yoriy
hujjatlarning toifasini, standartlar turlarini, xalqaro hamkorlik bo‗yicha asosiy
qoidalarni, standartlar va texnikaviy shartlarning qo‗llanishini,
standartlarga va
o‗lchash vositalariga nisbatan davlat nazoratini belgilaydi.
Davlat
standartlashtirish
tizimi
(DST)
O‗zbekiston
respublikasi
standartlashtirish tizimining umumiy tashkiliy-texnik qoidalarni o‗rnatadi.
DST standartlari qoidalarini davlat boshqaruv idoralari, xo‗jalik faoliyati
sub‘ektlari, ilmiy-texnik, muhandislik va boshqa
jamiyat birlashmalari hamda
standartlashtirish bo‗yicha texnik qumita (TK)lar qabul qilishadi.
Kirish - Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalari

|
Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalariBog'liq 34 Mamatov 315-326
Kirish
Hozirgi vaqtda iqtisodiy vaziyat ishlab chiqarish korxonalarini bosh-qarishda
moslashuvchanlik va harakatchanlikni talab qilib, korxonalarni ichki va tashqi moddiy
imkoniyatlarini optimallashtirishda logistika axborotlar tizimlaridan keng foydalangan holda
axborotlar va moliyaviy resurslarning umumiy xarajatlarini minimallashtirish maqsadida
biznes jarayonlarini optimallashtirish imkoniyatlari qidirilmoqda. So‘nggi yillarda zamonaviy
logistika axborotlar tizimlari konsepsiyalarini rivojlangan mamlakatlar kompaniyalari
tomonidan biznesning asosiy yo‘nalishlarini strategik va operativ boshqarishda
muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda.
Mamlakatimizda
ijtimoiy-iqtisodiy
masalalar
va
vazifalarni
hal
etishda
raqamlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini ahamiyatini muhimligini
e’tiborga olgan holda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston- 2030”
strategiya-sini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"
Farmoni[1], O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi davlat
boshqaruviga raqamli iqtiso-diyot, elektron hukumat hamda axborot tizimlarini joriy etish
bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni[2], O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining “Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni keng joriy etish chora tadbirlari
to‘g‘risida”gi qarori[3], O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli iqtisodiyotni
rivojlantirish maqsadida raqamli infratuzilmani yanada modernizatsiya qilish chora tadbirlari
to‘g‘risida”gi[4], qarorlari qabul qilingan bo‘lib, korxonalarda logistika axborot tizimlarini
keng joriy etishga xuquqiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Shuningdek, umuman korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga logistika axborotlar
tizimlarini joriy qilish murakkab jarayon bo‘lib, ishlab chiqarishni boshqarish, savdoni
boshqarish, maxsulotlarni yetkazib berish, kadrlarni joy-joyiga qo‘yish kabi muammolar
dolzarb masalalardan bo‘lib qolmoqda.
|
| |
Ilgarilanma standartlashtirish usuli va uning mohiyati

75
Ilgarilanma standartlashtirishning asosiy vazifasi ishlab chiqarishni va mahsulot
sifatining oshishini xolis va aniq yo‗nalishida rivojlanishiga ko‗maklashishdan
iboratdir.
Ilgarilanma standartlashtirish standartlari jumlasiga:
-
mahsulot, xizmat, loyihalash, ishlab chiqish va boshqa jarayonlarda kuchga
ega standartlashgan qoida va talablarni yanada optimal me‘yorlarini belgilaydigan
standartlar:
-
kuchdagi standartlar faoliyatiga istiqbolliroq yangi ish usullarini joriy etishni
taminlab, yanada optimalroq me‘yorlar o‗rnatadigan standartlar:
-
bir yoki faqat bir necha korxonalardagina o‗zlashtirilib o‗zining sifat
ko‗rsatkichlari analoglaridan tubdan farq qiladigan loyiha va buyum ishlab chiqarish
qoida va talablariga optimal me‘yor o‗rnatadigan standartlar kiradi.
Ilgarilanma standartlashtirish mohiyatiga ko‗ra qo‗yidagicha tavsiflanadi.
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali

“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
326
foydalanuvchilar, balki undan tashqaridagi foydalanuvchilar (soliq inspeksiyasi, bojxona
organlari, ekspeditorlik kompa-niyalari) o‘rtasida ham ma’lumotlar almashinuvini
ta’minlaydigan mos ma’lumotlar formati kabi tamoyillarga asoslanishi lozim.
Shunday qilib, mamlakatimizda logistikaning faol rivojlanishi, ishlab chiqarilayotgan
mahsulotlarning sifat darajasiga e’tiborning kuchayishi, biznes tashkilotlaridagi tarkibiy
o‘zgarishlar, axborot texnologiyalarining rivojlanishi moddiy va tegishli oqimlarni doimiy
ravishda kuzatib borish, logistika tushunchalarini ishlab chiqarishga joriy etish va
korxonaning ichki va jahon bozorida raqobatbardoshligini oshirishga sharoit yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
«Raqamli O‘zbekiston –2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga
oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-sonli farmoni. 2020 yil 5 oktabr.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-5598-sonli “O‘zbekiston Respublikasi
davlat boshqaruviga raqamli iqtisodiyot, elektron hukumat hamda axborot tizimlarini joriy
etish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. 2018 yil 13 dekabr.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4699 sonli “Raqamli iqtisodiyot va
elektron hukumatni keng joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.2020 yil 28 aprel.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4022-sonli “Raqamli iqtisodiyotni
rivojlantirish maqsadida raqamli infratuzilmani yanada modernizatsiya qilish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. 2018 yil 11 noyabr.
5.
G‘ulomov S.S., Begalov B.A. Informatika va axborot texnologiyalari. Darslik. – T.:
Fan, 2010. - 704 b.
6.
Odilov Sh.G‘. Kompaniya logistik jarayonlarini axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari asosida takomillashtirish mexanizmlari. 08.00.14 - Iqtisodiyotda axborot
tizimlari va texnologiyalari ixtisosligi bo‘yicha iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori ilmiy
darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya. T.: 2018 yil.
7.
V.A. Medvedev, A.S. Prisyajnyuk. Informatsionnыe sistemы i texnologii v logistike
i upravlenii tsepyami postavok: uchebnoye posobiye / V.A. Medvedev, A.S. Prisyajnyuk, -
SPb: Universitet ITMO, 2016. - 183 s.
8.
Sergeyev V.I. Logistika v biznese: Uchebnik. - M.: INFRA-M, 2001. – 608 st.
9.
“Andijondonmahsulot” AJning 2018-2022 yil xisobotlari.
10.
Lex.uz -O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
|
Davlat standartlashtirish tizimi

54
metrologiya va sertifikatlashtirish bo‗yicha davlatlararo kengash va Yevroosiyo
ittifoqi bilan ish olib boradi.
2001 yildan Davlat unitar korxonasi O‗zbekiston Respublikasi milliy etalon
markazi faoliyat ko‗rsata boshladi. «O‗zstandart» agentligi huzurida shtrix kodlov
markazi, respublika va mintaqaviy sifat mahkamalari va boshqalar ishlab turibdi.
Respublikada standartlashtirish bo‗yicha ishlarni tashkil qilish, muofiqlashtirish
va ta‘minlash Davlat organlari va iqtisodiy soha bo‗yicha korxonalari birlashuvi
tamonidan amalga oshiriladi.
Vazirlik, muassasa, birlashma va korxonalar sohalarda standartlashtirish
bo‗yicha ishlarni o‗zlarining vakolati doirasida olib boradilar.
O„zbekiston davlat standartlashtirish tizimi bo„yicha me‟yoriy hujjatlar

62
– standartlashtirish sohasida kadrlarni kasbiy tayyorlash va qayta tayyorlash
ishlarini tashkillashtiradi va olib boradi.
Davarxitekturaqurilish, Davtabiatqo‗mita, Sog‗liqni saqlash vazirligi va boshqa
davlat va xo‗jalik boshqaruv idoralari o‗z vakolatlari doirasida standartlashtirish
bo‗yicha ishlarni tashkillashtiradi va muvofiqlashtiradi.
Standartlashtirish va me‘yoriy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish bo‗yicha
ishlarga metodik jihatdan rahbarlik qilish uchun xos boshqaruv idoralar O‗zstandart
Agentligi bilan hamkorlikda standartlashtirish bo‗yicha texnik qo‗mitalar va tayanch
tashkilotlar, xo‗jalik yurituvchi sub‘ektlarda esa -standartlashtirish xizmatlarini
tashkil etadi.
Barcha darajalardagi standartlashtirish ob‘ektlarining batafsil ro‗yxati
keltirilgan:
Davlatlararo standartlashtirish ob‘ektlari quyidagilardan iborat:
– umumtexnikaviy me‘yorlar va talablar, shu jumladan umummashinasozlikda
qo‗llaniladigan buyumlarning (podshipniklar, reduktorlar, mahkamlash buyumlari va
boshqalar) yagona texnik tili, xil o‗lchamlari qatori va namunaviy konstruksiyalari,
axborot texnologiyalarining mos keluvchi dasturiy va texnik vositalari, materiallar va
moddalarning xossalari to‗g‗risida ma‘lumotnoma ma‘lumotlari, mahsulotni
tasniflash va kodlash;
– yirik sanoat va xo‗jalik majmuilarining ob‘ektlari (transport, energetika, aloqa
va b.);
– yirik davlatlararo ijtimoiy-iqdisodiy va ilmiy-texnikaviy dasturlarning
ob‘ektlari, jumladan aholini ichimlik suv bilan ta‘minlash, odamlar yashaydigan
muhitni tekshirish tizimini yaratish, radioelektron vositalarining elektromagnit mos
keluvchanligi, aholi va xalq xo‗jaligi ob‘ektlarining xavfsizligini ehtimolni hisobga
olgan holda ta‘minlash;
– qator davlatlarda chiqariladigan, o‗zaro yetkazib beriladigan mahsulot.
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali

|
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnaliBog'liq 34 Mamatov 315-326“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
323
1-jadval
Logistika axborot tizimlari asosida logistika bo‘limlarining o‘zaro ta’sirining tashkiliy
sxemalarini amalga oshirishning iqtisodiy samaradorligi omillari
4
Biznes jarayonini boshqarish va tashkil etishni takomillashtirish
Korxona resurslaridan foydalanish va
tejamkorlikni optimallashtirish.
Biznes jarayonlarini boshqarish tizimini
takomillashtirish.
Logistika axborot tizimlari
- operatsiyalarga sarflangan xatolar va
vaqtni kamaytirish;
- zanjirdagi bo‘linmalarning integra-tsiyasi;
- qoplamani optimallashtirish;
- operatsion xarajatlarni kamaytirish.
-
buxgalteriya
hisobi
va
nazoratini
takomillashtirish;
- menejment va sherik ishtirokchilar uchun
shaffoflikni oshirish;
- boshqaruv javobining tezligi va sifatini
oshirish;
-
xodimlarni
bo‘shatish
va
aloqalarni
rivojlantirish.
O‘zaro hamkorlikni tashkil etish
- sifatni saqlash;
- harajatlarni kamaytirish va logistika sikli
vaqti;
- biznes jarayonning to‘g‘riligi;
- zanjir zaxiralarini minimallashti-rish.
- marshrutlash va oqimlarni optimallash-
tirish;
- biznes jarayonlarini boshqarish
integratsiyasi;
- o‘zgarishlarni boshqarish va reaksiya.
Muvofiqlashtirish texnologiyalari bilan taqqoslaganda
-muvofiqlashtirish xarajatlarini ka-
maytirish;
- ichki faoliyatni optimallashtirish.
- o‘zgarishlar moslashuvchanligi va tezligini
oshirish.
Korporativ axborot tizimi bilan taqqoslaganda
- rivojlanishning evolyutsionligi;
- vaqt bo‘yicha taqsimlangan
investitsiyalar.
- ishlatiladigan maxsus uskunalar;
- tashkilot elementlari bilan ziddiyat-larni
minimallashtirish.
Shuningdek, tadqiqotlarimiz natijasida “Andijondonmahsulot” AJning tovar moddiy
zaxiralari holatini tahlil qildik. Unga ko‘ra, 2018 yilda tovar moddiy zaxiralari 50 412 ming
so‘m bo‘lgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2021 yilda 130 763 ming so‘m bo‘lgan, 2022 yilga kelib
esa bu ko‘rsatkich 111 003 ming so‘m bo‘lganini ko‘rishimiz mumkin(4-rasm).
“Andijondonmahsulot” AJ dagi ombor bu kiruvchi xomashyo va materiallar tayyor
zaxiralarni qabul qilish, joylashtirish va saqlash uchun mo‘ljallangan bino inshoatlari majud.
“Andijondonmahsulot” AJda ombor quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi:
- materiallar va tayyor mahsulotlarni vaqtincha joylashtirish va saqlash;
- moddiy oqimlarning o‘zgarishi;
- xizmat ko‘rsatish tizimida logistika xizmatini ko‘rsatish.
“Andijondonmahsulot” AJ ombor logistika jarayonlarining tashkiliy tuzilishi 5-rasmda
ko‘rsatilgan. “Andijondonmahsulot” AJ ombor logistika jarayonlarining tashkiliy
4
Muallif ishlanmalari asosida ishlab chiqilgan
|
| |
Абстрактный - Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalari

“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
316
Mamatov Shohruhbek
Doctoral student of Andijan Institute of Agriculture and Agrotechnologies
Abstract
In the scientific article, the introduction of logistics information systems to the production processes
of
enterprises, solving problems by introducing logistics information systems to the production
processes of enterprises, identifying a number of problems faced by many production enterprises
during the development of logistics information systems, information processing cycles in logistics
information systems, logistics factors of economic efficiency of implementation of organizational
schemes of interaction of logistics departments on the basis of information systems are
substantiated.
Keywords: logistics, logistics information systems, organizational structure of logistics information
systems, selection criteria for
logistics information systems, logistics processes, transport,
stock
management, cargo transportation operations and information and communication support.
DOS ning Tashqi buyruqlari va utilitalari

|
DOS ning Tashqi buyruqlari va utilitalari
|
bet | 28/41 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 424,18 Kb. | | #143768 |
Bog'liq Kompyuter viruslari va antivirus dasturlari haqida ma\'lumot reja DOS ning Tashqi buyruqlari va utilitalari
DOS ning tashqi buyruqlari (yoki, aniqrogi, makrobuyruqlar) DOS ning ichki buyruqlaridan farqli ularoq rezident еmas (ya’ni DOS yuklangandan keyin ular tezkor xotirada doimiy joylashmaydi, balki ular u erga bajarilishi kerak bo’lgandagina chiqariladi) va bevosita buyruqli fayllarda ishlatila olmaydi. Ular buyruqli processor tarkibiga kirmasdan, balki alohida dasturlar bilan amalga oshiriladi.
Tashqi buyruqlarga misollar: vaskur, undelete, format, exe2bin, sort, diskcomp, find va boshqa ko’p narsalar.
DOS utilitalari ko’p jihatdan tashqi buyruqlarga o’xshashdir, lekin, odatda, murakkabroq dasturlar bilan amalga oshiriladi va DOS ning servisli vazifalarining bajarilishini ta’minlaydi (tizimli resurslar bilan ishlashni engillashtiradi).
Operacion tizimni yuklash
Operacion tizimni yuklash deganda uni TЕQQ, ga bajarish uchun joylashtirilishi tushuniladi. DOS ni yuklash vazifasini tizimli yuklovchi deb ataluvchi maxsus dastur bajaradi. DOS ni yuklash kompyuter ulangandan keyin avtomatik boshlanadi.
SHK ulanganda doimiy еslab qolish qurilmasidan kiritish-chiqarish bazaviy tizimining (BIOS) dasturini o’qish amalga oshadi, u mashinaning ishga layokatliligini va uning o’zining ishga tushirilish dasturlarini tekshirishni (SHK ni testlash), dasturlashtiriladigan mikrosxemalarni va standart konfiguraciyaning tashqi qurilmalarini iniciallashtirilishini amalga oshiradi.
Bu ishlar muvaffaqiyatli tugagandan keyin OT ga еga bo’lgan disketani yoki yuklovchi dasturiga еga bo’lgan vinchesterni (Boot Record) o’qish bajariladi, ularning yordamida keyin TЕKX ga IBMBIO.COM va IBMDOS.COM dasturlarini yuklash amalga oshiriladi. IBMDOS.COM dasturi CONFIG.SYS faylini qidiradi va yuklaydi, undan olingan ma’lumotlar bo’yicha qo’shimcha drayverlarni oxiriga yuklash, joriy konfiguraciya qurilmalarini tekshirish va iniciallashtirish, uzulish vektorlari jadvalini sozlash amalga oshiriladi.
Keyin mashinani boshqarishni o’ziga olgan COMMAND.COM dasturini yuklash bajariladi (BIOS dasturi TЕQQ dan o’chirib tashlanadi). AUTOEXEC.BAT faylini qidirish va yuklash va faylni hamma buyruqlarini bajarish amalga oshiriladi. Displei еkranida ishga taklif еtish paydo bo’ladi (S:>, A:> yoki boshqa variantlar) — SHK ishga tayyor
|
| |
DOS bazaviy bloki - Kompyuter viruslari va antivirus dasturlari haqida ma'lumot reja: Kompyuter viruslari. Kompyuter...

|
Kompyuter viruslari va antivirus dasturlari haqida ma'lumot reja: Kompyuter viruslari. Kompyuter viruslarini sinflarga ajratish Fayl viruslarini sinflarga ajratish
|
bet | 26/41 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 424,18 Kb. | | #143768 |
Bog'liq Kompyuter viruslari va antivirus dasturlari haqida ma\'lumot reja DOS bazaviy bloki
Bu DOS ning markaziy bloki bo’lib, u operacion tizimning asosiy vazifalarini — SHK resurslarini va bajariladigan dasturlarni boshqarishni amalga oshiradi.
Bu blokda resurslarni (jumladan, Tashqi qurilmalarni) boshqarish drayverlar vositasi bilan boshqarishga nisbatan yuqog’iroq, darajada, ya’ni drayverlarga murojaat qilishni tashkil еtish asosida amalga oshiriladi. Ana shu tashkil еtishning boshida fayl tizimi yotadi.
DOS bazaviy blokining asosini (IBMDOS.COM fayli) yuqori darajadagi uzulishlarni qayta ishlovchilar Tashkil еgadi; shuning uchun bu blok ko’pincha uzulishlarni qayta ishlash bloki yoki moduli deb ataladi.
Uzilishlarni qayta ishlash moduli IBMDOS.COM (yoki MSDOS.SYS) nomiga еga va tizimli diskda joylashgan. IBMDOS.COM SHK ning hamma resurslarini mantiqiy darajada (BIOS ni boshqarish darajasiga nisbatan yuqog’iroq) boshqarish (va taqsimlash) dasturlarini o’z ichiga oladi; xususan, IBMDOS.COM da TK, bilan ishlaganda BIOS drayverlarini qims dasturlar kabi ishlatuvchi, yuqori darajadagi uzulishlarni qayta ishlovchi dasturlar joylashadi.
IBM DOS.COM ning muhim dasturlari — bu faylli tizimni boshqarish, disklar bilan qiymatlarni blokli almashtirish, asosiy xotirani taqsimlash dasturlaridir.
Buyruqli processor
Buyruqli processor (BP) foydalanuvchining SHK bilan o’zaro ishini amalga oshiradi. U DOS fayli hisoblanadi va Command.COM nomiga еga.
O’zaro ishlash buyruqlar yordami bilan amalga oshiriladi. Buyruqlar ikki tipda bo’ladi: ichki va tashqi. Ichki buyruqlar BP ning o’zining tarkibiga kiradi va DOS yuklangandan keyin tezkor xotirada joylashadi (rezidentli buyruqlar). Tashqi buyruqlar MS DOS tarkibiga kiruvchi .EXE va .SOM tipidagi fayllardir.
BP ning asosiy vazifalarilari quyidagilardir:
1. Klaviaturadan yoki buyruqli fayldan kiritilgan buyruqlarni qabul qilish va tahlil qilish.
2. COMMAND.COM faylida mavjud bo’lgan DOS ichki buyruqlarini bajarish.
3. MS DOS ning tashqi buyruqlarini yuklash va bajarish; DOS imkoniyatlarini kengaytiruvchi dasturlar (utilita) va .SOM va .EXE tipidagi amaliy dasturlar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kompyuter viruslari va antivirus dasturlari haqida ma'lumot reja: Kompyuter viruslari. Kompyuter viruslarini sinflarga ajratish Fayl viruslarini sinflarga ajratish
|
Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalari

“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
315
LOGISTIKA AXBOROTLAR TIZIMLARINI KORXONALAR ISHLAB
CHIQARISH JARAYONLARIGA JORIY ETISH MASALALARI
Mamatov Shohruhbek
Andijon qishloq x
o‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti tayanch doktoranti
shoxruxmamatov@mail.ru
DOI:
https://doi.org/10.55439/EIT/vol11_iss5/a34
Annotatsiya
Ilmiy maqolada korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga logistika axborotlar tizimlarini joriy qilish,
korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga logistika axborotlar tizimlarini
joriy etish orqali
muammolarni yechish, logistika axborotlar tizimlarini rivojlanishi jarayonida ko‘plab ishlab chiqarish
korxonalari duch keladigan bir qator muammolarni aniqlash, logistika axborot tizimlarida axborotni
qayta
ishlash sikllari, logistika axborot tizimlari asosida logistika bo‘limlarining o‘zaro ta’sirining
tashkiliy sxemalarini amalga oshirishning iqtisodiy samaradorligi omillari asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: logistika, logistika axborot tizimlari, logistika axborot tizimi tashkiliy tuzilmasi, logistika
axborotlar tizimlarini tanlash mezonlari, logistika jarayonlari, transport, zaxirani boshqarish, yuklarni
tashish operatsiyalari hamda axborot-kommunikatsiya ta’minoti.
ВОПРОСЫ ВНЕДРЕНИЯ ЛОГИСТИЧЕСКИХ ИНФОРМАЦИОННЫХ СИСТЕМ В
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЕ ПРОЦЕССЫ ПРЕДПРИЯТИЙ
Маматов Шохруҳбек
Докторант Андижанский институт сельского хозяйства и агротехнологий
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili

“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
317
turli sohalarida AKTdan foydalanish va joriy etish samaradorligini
oshirish masalalariga
bag‘ishlangan. B.A.Begalov AKTning shakllanib borishi, uning texnologik asoslari, jahonda va
O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotning shakllani-shi, korxonalarda axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari joriy etish ilmiy ilmiy ishlarida keng ko‘rib chiqilgan[5].
Sh. G‘. Odilovning ilmiy ishlarida kompaniya logistik jarayonlarini axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari asosida takomillashtirish bo‘yicha yondoshuvlar va takliflar
berilgan[6].
V.A. Medvedev, va A.S. Prisyajnyuklar logistika operatsiyalari bilan bog‘liq
asosiy
axborot jarayonlariga quyidagilar kiradi: mahsulotlar assortimenti,
tashuvchilar, yuk
jo‘natuvchilar va qabul qiluvchilar, yo‘nalishlar, tariflar, normativ-huquqiy baza va boshqa
biznes ma’lumotlari bo‘yicha yagona ma’lumot bazasini yuritish va yangilash,
elektron
xaritalar va joylashishni aniqlash va navigatsiya tizimlarini qo‘llab-quvvatlagan holda yuk
monitoring, buyurtmani amalga oshirish jarayonida turli jarayonlarni kuzatish (nazorat qilish
va yuklashni optimallashtirish va boshqalar), boshqa dasturiy ilovalardan ma’lumotlarni
import
va eksport qilish, tahlil qilish, tashish uchun buyurtmalarni
qabul qilish va qayta
ishlash, mijozlar, hamkorlar va xodimlarga buyurtmaning borishi haqidagi ma’lumotlardan
foydala-nish imkoniyatini ta’minlaydi deb, logistika operatsiyalari bilan bog‘liq asosiy
axborot jarayonlariga bo‘yicha o‘zlarining o‘quv qo‘llanmalarida logistika axborotlar tizimlari
bo‘yicha o‘zlarini yondoshuvlar va takliflarini berishgan[7].
V.I.Sergeyev logistika axborotlar tizimlari logistikaning bir qismi bo‘lib, uning harakati
davomida moddiy oqimga hamroh bo‘ladigan axborot oqimini tashkil qiladi. Olimlar axborot
logistikasini
korxonada yetkazib berish, yaratish va sotish o‘rtasidagi bog‘liqlik sifatida
belgilaydilar deb, o‘zlarining biznesda logistika o‘quv qo‘llanmalarida o‘zlarining yondoshuv
va takliflarini berishgan[8].
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali

|
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnaliBog'liq 34 Mamatov 315-326“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
321
logistika axborotlar tizimlari boshqaruv quyi tizimi tomonidan yaratilgan
ma’lumotlar almashish kanallari va sensorlar bilan jihozlangan yagona axborot maydoni
doirasida axborotlar almashinuvining ta’minlab beradi.
Logistika axborot tizimlarining roli o‘ziga yuklangan vazifalarni passiv hal qilishdan
yangi imkoniyatlarni faol aniqlashgacha kengaymoqda. Logistika axborot tizimlarining
ishlashi uchun belgilangan maqsadlarga muvofiq ma’lumotlarni to‘plash, tashkil etish va
tashish imkonini beradigan axborot infratuzilmasini yaratish kerak.
Umumiy holatda logistika axborotlar tizimlarida axborotni qayta ishlash sikli uch
bosqichdan o‘tadi va 3-rasmda blok-sxema shaklida keltirilgan.
Tadqiqotlarimiz natijaridan kelib chiqqan holda, ishlab chiqarish korxonaning
logistika axborotlar tizimlari faoliyatini asosiy jarayonlarini amalga oshirish nuqtai nazaridan,
ya’ni quyidagi xulosalarga to‘xtalib o‘tamiz:
3-rasm. Logistika axborot tizimlarida axborotni qayta ishlash sikllari
3
.
- xomashyo, materiallar yetkazib berish kalendar rejalashtirish va yarim tayyor
mahsulotlar, shu jumladan transport ishlari;
- mahsulot ishlab chiqarishda miqdoriy taqsimot rejasiga muvofiq va mahsulotlar, shu
jumladan sotib olingan tashkilot ichidagi harakat materiallar, xomashyo va tayyor
mahsulotlar, tushirish, yuklash va ombor ishlari va boshqalar.;
3
Muallif ishlanmalari asosida ishlab chiqilgan
Ma’lumot-
larni kiritish
Iste’mol-
chilar
ma’lumotlari
Ichki
ma’lumotlar
Logistika
sheriklardan
tashqi
ma’lumotlar
Teskari aloqa
Boshqaruvni
qo‘llab -
quvvatlash
Ma’lumot-
larni
chiqarish
Ma’lumotlar ombori
Bilimlar bazasi Normativ Fakt
Iste’mol-
chilar
ma‘lumotlarg
a talablari
Ma’lumotlar
bazasini
yangilash
Hisobotlarda
ma’lumot-
larni
tartiblash
Ekspert
takliflari
Logistika qarorolarini qabul
qilish uchun ma’lumotlarni qayta
ishlash
Ma’lumot-
larni uzatish
Avtomat-
lashtirish
monitoring
Natija
Qarorlar qabul qilish
Muhim vaziyatlar
signallari
|
| |
№130 Manba – - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича...

|
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлариBog'liq test MBBT№130 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Drop komandasi -...
ob’ektni o’chiradi.
ob’ektni yaratadi.
ob’ektni o’zgartiradi.
biror ish qilmaydi.
№131 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Sxema -….
Ma’lumotlarning mantiqiy tuzilmaviy majmuasi.
Kursor identifikatori.
MBning nomi.
SQL*Net dagi MBning identifikatori.
№132 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
SQL tili to’g’risidagi fikr qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?
Barcha relyastion MBni boshqarish tizimlarida SQL tili ishlaydi.
Prostedurali til.
Navigastiyasi mavjud.
Prostedura yozish mumkin.
№133 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
SQL tilida .…
bir vaqtning o’zida faqat bir qator ustida amal bajarmasdan, balki qatorlar to’plami ustida ham
amallar bajarish mumkin
Word bilan bog’lanish mavjud
Ma’lumotlarni chop qilish mumkin
grafika mavjud
№134 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
commit –SQL operatori vazifasi nima?
Bajarilgan amallarni xotirada saqlash.
Ma’lumotlarni chaqirib olish.
Ma’lumotlarni o’chirish.
Ma’lumotlarni o’zgartirish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлари
|
zarrachalar - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

|
Bino va inshootlar qurilishi tem iryoBog'liq Qurilish materiallari A.Odilхo\'jayevzarrachalar
miqdori 10 foizdan, changsimon va loysimon zarrachalar esa 3
foizdan
oshmasligi kerak. Qumni suv bilan yuvib changsimon va loysimon
aralashmalardan tozalanadi.
Tabiiy qum tarkibida organik aralashmalar sement toshini yemirib,
beton mustahkamligini pasaytiradi.
Yirik to ‘ldl*fgich.
Oddiy og‘ir beton tayyorlashda yirik to‘ldirgich
sifatida shag‘al va chaqiqtoshlar ishlatiladi. Yirik to ‘ldirgich 5-70
mm fraksiyada bo‘ladi. M assiv monolit inshootlar qurilishida beton
qorishmasiga 150 mm. yiriklikkacha to‘ldirgich kiritiladi. Shag‘al tarkibi
tosh va qisman qumdan iborat boMib, chang, tuproq, sluda va organik
chirindilar aralashgan bo‘ladi. Shag‘al donalari oval, yapaloq shaklda
boMib, yuzasi tekis bo‘ladi. Tog‘ shag‘alining yuzasi g ‘adir-budur bo‘ladi.
Daryo, dengiz shag‘ali tog‘ shag‘aliga nisbatan tozaroq boMadi.
Chaqiqtosh vulkanik
- metamorfik va suv muhitiga chidamli zich
cho‘-kindi tog‘ jinslarni maydalab tayyorlanadi. Chaqiqtosh serqirra
va
yuzasi g ‘adir-budur boMishi sement toshi bilan yaxshi tishlashishini
ta’minlaydi. Shuning uchun yuqori markadagi betonlar tayyorlashda
chaqiqtosh ishlati-ladi. Chaqiqtosh tarkibida tuproq, chang va organik
aralashmalar kam bo‘ladi.
Yirik toMdirgich sifati mineral tarkibi, tog‘jinslarining mustahkamligi
va
sovuqqa chidamliligi, donador tarkibi, donalaming shakli, mineral va
organik
zararli aralashmalaming miqdori bilan belgilanadi. Yirik toMdirgich
jinsining
suv shimgandagi mustahkamligi beton mustahkamligiga nisbatan
1,5-2 marta katta
bo‘lishi kerak.
Betonning
zichligi, mustahkamligi, sovuqqa chidamliligi yirik toMdir-
gichning
donador tarkibiga bevosita bogliq. Yirik to‘ldirgich donalarining
uzluksiz
fraksiyalarda bo‘lishi sementni tejaydi. Yirik toMdirgich 5-10,
|
| |
Betonning qotishi - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

Ign
Ь в
bunda:
R„~n
sutkadagi betonning mustahkamligi (kamida 3 sut.);
R,2s-
betonning markadagi m ustahkamligi;
n -
betonning qotish
kunlari.
Bu usulda beton mustahkamligini aniqlash konstruksiyalari qolipdan
bo‘shatishni belgilashda ishlatiladi. Beton mustahkamligining vaqt
bo‘yicha o ‘sishini aniqroq bilish uchun aw aldan tayyorlangan, tajribalar
asosida qurilgan grafiklar beton namunalarini 3,7,28, 90 sut. sinab
mustahkamligi aniqlanadi.
Portiand sement asosida tayyorlangan beton mustahkamligi normal
sharoitda 7-14 sut. 60-80 foiz markadagi mustahkamlikka erishadi.
Betonning dastlabki vaqtdagi mustahkamligini oshirish uchun tez yoki
o ‘ta tez qotuvchan portiand sement turlarini ishlatish yoki issiqlik bilan
qayta ishlash mumkin. Beton qotishini tezlashtirish qoliplaming aylanma
qayta ishlatilishi yoki monolit beton ishlatilganda qurilish sur’atini
tezlashtirishga katta ta’sir ko‘rsatadi.
H a rak atch an lik - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

Bikrlik - qolipga quyilgan beton qorishmasi konusining zichlashib,
t«kls holatga
kelguncha sarf bo‘lgan vaqt (soniya) bilan ifodalanadi
(6.1, b
rasm). Beton qorishmasining bikrligi quyidagicha aniqlanadi:
btlandligi
200 \ a ichki diametri 240 mm. bo‘lgan silindr shaklidagi
halqa l a b o r a to r y vibratsiya stoliga mahkam o ‘rnatiladi; halqaga
(Undart
konus o ‘matiladi, yuqorida ko‘rsatilgan usulda beton qorishmasi
bilan
toMdiriladi va qolip olinadi; asbob diski shtativ yordamida beton
qorishmasi
yuzasiga tekkuncha pastga tushiriladi; bir vaqtning o ‘zida
vlbrostol
va sekundomer ishga tushiriladi va beton qorishmasi zichlashib
tekislanadi;
beton qorishmasining zichlashishi natijasida ajralib chiqqan
•ement
xamiri diskning diametrdagi teshiklaridan suzib chiqishi bilan
vibratsiya
to‘xtatiladi. Bikrlik ko‘rsatkichi ikki marta o ‘tkazilgan tajribalar
V I B O B. B E T O N L A R

0 ‘rtacha zichligiga nisbatan beton tasnifi: o‘ta og‘ir beton - o‘rtacha
zichligi 2500 kg/ m3ortiq. 0 ‘ta og‘ir betonlar magnetit, barit, cho‘yan
qirindisi va boshqa og‘ir to‘ldirgichlar asosida tayyorlanadi. Bunday
betonlar maxsus himoyalovchi konstruksiyalar va qismlar tayyorlashda
ishlatiladi. O g‘ir betoji - o ‘rtacha zichligi 2200-2500 kg/ m 3 bo‘lib,
og‘ir tog‘ jinslari asos^H&gi qum, shag‘al, chaqiqtosh ishlatiladi. O g‘ir
beton bino va inshootlar uchun konstruksiyalar tayyorlashda ishlatiladi.
Yengillashtirilgan beton uning o ‘rtacha zichligi 1800-2200 kg/ m3bo‘lib,
temirbeton konstruksiyalar tayyorlashda ishlatiladi. Yengil betonning
o ‘rtacha zichligi 500-1800 kg/m3 bo‘lib, turli usullarda olinadi: a) g ‘ovak
tabiiy va sun’iy to‘ldiruvchilar (keramzit, agloporit, pcmza va shu kabi); b)
yacheykali betonlar (gazbeton, ko‘pikbeton); d) qumsiz tayyorlanadigan
zich va g ‘ovak to ‘ldiruvchili betonlar. 0 ‘ta yengil betonning o ‘rtacha
zichligi 500 kg/m3 dan kam bo ‘lib, g‘ovak to‘ldiruvchilar asosida yoki
yacheyk li hosil qilish usulida olinadi. Bunday betonlar issiqlik izolyatsiyasi
materiali sifatida ishlatiladi.
Umuman betonlaming o ‘rtacha zichligi 400 dan 4500 kg/ m3gacha
bo‘lib, ulaming g‘ovakligi, mustahkamligi ham mos ravishda o ‘zgaradi.
Ishlatilish sohasiga ko ‘ra betonlar konstraksion (ustunlar, to‘sinlar,
plitalar va shu kabi), gidrotexnik (to ‘g ‘onlar, kanallar va shu kabi),
devorbop va yengil yopmalar uchun m o‘ljallangan beton, yo‘lbop va
aerodrom qoplamalari uchun beton, kimyoviy va biologik muhitlarga
chidamli, olovga bardoshli va shu kabi
Beton bino va inshootlar qurilishida asosiv konstruksion material
boMib, m onolit yoki y ig ‘m a tem irbeton holda ishlatiladi. Ishlab
chiqarish texnologiyasining murakkab emasligi betonni
X I V B O B . I S S I Q L I K IZ O L Y A T SIY A SI VA

Binoning tashqi devorining issiqlik izolyatsiyasi uchun 1 m2ga0,64 m3
pishiq g ‘ishtyoki 0,32 m3 keramzit betoni, 0,14 m3 fibrolit, 0,1 m3 mineral
paxta plitalari va 0,04 m3 poroplastlar talab etiladi. Issiqlik va sovuqdan
i/.olyatsiyalash keskin iqlimli 0 ‘zbekiston hududida katta ahamiyatga
cgadir. Chunki, yozning jazirama kunlarida havo harorati 42^180S, qishda
esa 20-30°S haroratgacha sovuq boMishi bino, konstruksiyalar hamda
agregatlarni samarali va ishonchli IIM bilan izolyatsiyalashni taqozo etadi.
14.2-rasm. Binoni tashqaridan issiqlik izolatsiyasi
materiallari bilan qoplash

IIM asosiy xomashyoning turi, struktUrasi? shakli; bog‘lovchining
mavjudligi, yonuvchanligi, o ‘rtacha zichligi bo
I. Xomashyo turiga ко ‘га.
a) Noorganik (mineral paxta, shish* paxta5 asbestM materia„ ar
keramzit, perlit, vermlikulit va h.k.)
b) Organik materiallar (paxta, yog‘och payrahali materiallar, qamish
va g ‘o ‘zapoya)
c) Aralash materiallar:
- fibrolit—yog‘och payrahasi + sement qorishmasi
- orbolit - qamish, somon, maydalangan g ‘o‘zapoya va boshqalar +
sement qorishmasi.
-
S h ish a tolali m ateriallar + bitum eritm asj
Issiqlik o ‘tkazuvchanlik b o‘yicha IIM quyidagicha■
A - issiqlik o‘tkazuvchanligi past 0,06 \v/(m °C) gacha
В - issiqlik o ‘tkazuvchanligi o ‘rtacha 0 .06 0 115 W/(m °C)
gacha. Ishlatish sohasiga nisbatan IIM quriiish konstruksiyalam i
(binolar)
izolyatsiyalash, sanoat asbob-uskunalari va truboprovodlarni
izolyatsiyalash materiallariga boMinadi. Vonuvchanligiga qarab IIM
yonmaydigan, qiyin yonadigan va yonadigan turiariga boMinadi
Qurilish materiallarini hisoblash uchUn issiqlik 0 ‘tkazuvchanligi
«Qurilish issiqlik texnikasi» (QMQ) il0vasi asosida yokj tajriba,ar
natijasiga ko‘ra turli asboblar yordamida o‘ichab aniqianadi
Strukturasi bo‘yicha tolali (mineral Va yoglQch to|ali)> donador
(ko‘pikplast, ko‘pikshisha, yacheykali bet0niar) materiallarga boMinadi
Shakli va tashqi ko‘rinishiga nisbatan Ilfo donaM qattjq (pHta qobj
segment, gMsht, silindr) va egiluvchan (mato, shnur, eshilgan bogMiqlar
polimer tolalar), yumshoq (paxta, hayvonyungi? qamjsh
momig%
nitron
tolali paxta) va sochiluvchan (perlit, vermikulit) materiallarga boMinadi.
0 ‘rtacha zichligi bo‘yicha IIM (kg/m3): D ]5 D25j D35 D5Q D100
D125, D150, D175, D200, D250, D300, D
4 0 0
, D500, D600 markalarga
boMinadi. Bikrligiga nisbatan IIM yumsh0q(M) (minera, va shishapaxta
bazalt tolali paxta), yarim bikr (P) (shisha to|ali piitaIar5 polimer shtapellar)
bikr (J) (mineral paxta plitalari), yuqori bikr(PJ)? qattiq (T) materia|,ar
-rasm. Xodani kesish usullari

|
-rasm. Xodani kesish usullari Pdf ko'rish
|
bet | 160/187 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #253711 |
Bog'liq Qurilish materiallari A.Odilхo\'jayev13.10-rasm. Xodani kesish usullari.
D u ra d g o rlik taxtalari -
16-50 mm. reykadan iborat shchitlami
ikki tomoniga shpon yopishtirib olinadi. Ular eshik, pardevor, mebel
tayyorlashda ishlatiladi.
Y o g ‘och tola I i ta x t a la r
yog‘och tolalari,
kukun to ‘ldirgich, suv polimer va qo‘shimchalar (antiseptik, antipiren,
gidrofobizator) aralashmasini issiq holatda presslab olinadi. Yog‘och
tolalari yog‘och chiqindilaridan uskunalar yordamida qayta ishlab olinadi.
Qattiq taxta ko‘p qavatli presslarda 150-165°S haroratda, 1-5 MPa bosim
ostida presslab tayyorlanadi. Besh turdagi taxtalar ishlab chiqariladi:
o ‘ta qattiq (pm>950 kg/m3, R >50 MPa), qattiq (pm>850 kg/m\ Rcg>40
MPa), yarimqattiq (pm>400 kg7m3, Re >15 MPa), izolyatsiyalovchi-bezak
(pm>250-300kg/rn3, Re >2 MPa), izolyatsiyalovchi (pm<250 kg/m3, R >1,2
MPa). Ulaming uzunlfgi 1200-3600 mm. va eni 1000-1800 mm. Qattiq
taxtalar qalinligi 3-8 mm., izolyatsiya uchun 8-25 mm. Taxtalar pol, shift,
devor qoplamalarida, mebelsozlikda ishlatiladi.
Y og‘och q irin d ili t a x ta la r -
maxsus tayyorlangan qirindilarni
karbamid yoki fenolformaldegid polimer bogMovchilar (8-12 foiz) bilan
aralashmasini issiq holatda presslab olinadi. Ular turli zichlikda (g/sm3)
ishlab chiqariladi: o ‘ta zich 0,81-1,0; zich 0,66-0,8; o ‘rtacha zichlikda
0.51-0,65; kam 0,36-0,5; juda kam 0,35. Taxtalar uzunligi 1800-3500, eni
1220-1750, qalinligi 4- 100 mm. boMadi.
Ular konstruktiv, bezak, issiqlik va tovush izolyatsiyasi buyumlari
sifatida ishlatiladi.
Y o g ‘ och q a t l a m l i p l a s t i k l a r
— y o g ‘och shponlarni rezol,
fenolformalde-gid polimerida shimdirib, yelimlab olinadi. Uning zichligi
1,25-1,33 g/sm3, tolalari bo‘ylab cho‘zilishdagi mustahkamligi 140-260
MPa, egilishdagi mustahkamligi 150-280 MPa, zarbiy mustahkamligi
3-8 MPa. Plastiklar erituvchilar, moylar va boshqa agressiv muhitlarga
chidamli boMib, magnitlanmaydi, ishqalanishga qarshilik zarur boMgan
joylarda ishlatiladi.
217
|
| |
Parket - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

Parket
- pol buyumlariga donali, yig‘ma va shchitli parketlar hamda
parket taxtalar kiradi. Donali parket randalangan chetlari va ko‘ndalang
215
qismlari profillangan turli olchamlardagi taxtachalardir. Parket, odatda,
qattiq jinsli yog‘ochlar (eman, buk, yasen, oqqayin va shu kabi) dan
tayyorlanadi. Taxtachalar uzunligi 150, 200, 250, 300, 400 mm., eni 30
dan 60 mm. gacha 5 mm. qadam bilan, qalinligi 15 va 18 mm. boMadi.
13.9-rasm. Yog‘och materiallar.
a) plastinalar; b) choraktalik; d) pushtaxta; e) yon cheti arralanmagan
taxta; f i bir yon cheti arralangan taxla: g) ikki yon cheti arralangan
taxta; h) to ‘rt burchagi olinmagan brus; i) brus.
Y ig‘ma parket
- 400*400 va 600*600 mm. taxtachalar qog‘ozga
yelimlanadi va u yotqizilgach, qog‘oz ko‘chirib olinadi.
Shchitli parket
- yog‘och va bruschali asosga parket taxtachalarini
yelimlab olinadi. Parket taxtasi reykalar ustiga suvga chidamli yelimlar
bilan yelimlab olinadi. Uning uzunligi 1200, 1800, 2400, 3000, eni 160,
qalinligi 25 mm. Parket taxtachalarining namligi 8±2% boMishi kerak.
F aner
- uch va undan ortiq shponlami (yog‘och tasmalar) ustma-
ust yelimlab olinadi. Shponlarni ustma-ust yelimlaganda bir qatlamdagi
shponlarning tolalari keyingi qatlam shponlarining tolalariga nisbatan
perpendikulyar holatda joylashishi kerak. Odatda, ko‘zli shponlar o ‘rta
qismlarga joy lashtiriladi.
S h p o n - 2
m. uzunlikkacha boMgan to‘sinlamibugMab yoki issiq suvda
yumshatib, stanok yordamida yupqa uzluksiz qirindi sifatida olinadi. Faner
qayin, buk, yasen, eman, qarag‘ay, arena, pista qarag‘ay, tilog‘ochdan
tayyorlanadi. Shponlar zarur sxemada yelimlanib, taxlanib, I20-160°S,
1,4-2,0 MPa bosimda 20-30 minut presslanadi. Shponlar soniga qarab uch,
besh va ko‘p qatlamli fanerlardan, 1,5-18 mm. qalinlikda va 2400*1525
mm. gacha oMchamlarda tayorlanadi. Bezak faneri bir tomoni eman,
yasen, nok kabi teksturasi chiroyli yog‘ochlar shponi yoki sun’iy polimer
plyonkalami yopishtirib olinadi.
216
|