Pedagogik madaniyat umuman madaniyatning namoyon bo‘lishidir

|
Pedagogik madaniyat umuman madaniyatning namoyon bo‘lishidir
|
bet | 10/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1Pedagogik madaniyat umuman madaniyatning namoyon bo‘lishidir.
Madaniyat faoliyat jarayoni va natijasi o‘laroq subektning dunyo obektlarini o‘zlashtira borishdagi barcha xatti-harakatlarini qamrab oluvchi sotsial hodisani bildiradi. Madaniyat inson yaratgan, shuningdek, qanday vosita va metod bilan yaratgan barcha hodisalami o‘zida birlashtiradi.
Pedagogik madaniyatda, umuman madaniyatda bo‘lganidek, predmet-hosila va texnik-texnologik jihatlar mavjud.
Pedagogik madaniyat bir qator tizim hosil qiluvchi unsurlarga ega. Ularga quyidagilar kiradi:
Pedagogik loyihalash madaniyati. U obektiv imkoniyatlar bilan talab va istaklarni o‘zaro nisbatlagan holda maqsadni to‘g‘ri tanlay olish, vazifalarni belgilab olish, ularning yechilish bosqichlarini rejalashtirish hamda zarur qurollarni tanlab olish malakasidir. Loyihalash madaniyatini namoyish qilish bu ijodga, ya’ni favqulodda yangini yaratish, o‘rnatilgan me’yorlar va namunalar chegarasidan chiqib keta olish qobiliyati hamdir.
Bilimlilik madaniyati. U pedagogik bilimlarning turli-tumanligi va pedagog tomonidan bu bilimlarni egallanishini bildiradi.
Dunyoqarash madaniyati. Uning darajasini aksariyat hollarda pedagog va o‘qituvchining o‘zaro munosabatlari jarayoni va natijalari belgilaydi.
Turli namunadagi dunyoqarashning mavjudligi, xususan, stixiyali, muntazam, ilmiy va mistik, irratsional, optimistik va pessimistik, dogmatik va tanqidiy, diniy, ateistik, ratsional va pedagogik faoliyat subektining ham bir necha namunasi borligini taqozo qiladi.
Dunyoqarash madaniyati fan, falsafa, din kabi ma’naviy madaniyat unsurlari bilan tanishish chog‘ida shakllanadi.
Pedagogik madaniyatning yana bir unsuri fikrlash madaniyatidir.
Fikrlash madaniyati ham kundalik hayot jarayonida odatdagi vositalar, ham maxsus vositalar (uning tarkibiga formal mantiqni o‘rganish ham kiradi) da vujudga keladi.
His etish madaniyati. U insonlar oliy kechinmalarining keng uyg‘unligi hosilasi bo‘lib, ularsiz pedagogik jarayonda muloqotning bo‘lishi mumkin yemas.
Baholash madaniyati u yoki bu sabab va hodisalar bo‘yicha axloqiy, yestetik, siyosiy, huquqiy, diniy yoki falsafiy xarakterdagi malakali hukm chiqarish qobiliyatidir.
Muloqot madaniyati pedagogik madaniyatning yeng muhim kompanenti bo‘lib, u pedagogning o‘quvchilar, ota-onalar hamda rahbariyat yoki quyi vazifa egallovchi shaxslar, shuningdek, pedagogik ish doirasidan tashqaridagi barcha insonlar bilan muloqot qilish madaniyatlarini qamrab oladi.
Tashkiliy madaniyat ham pedagogik madaniyat tizimiga kiradi va u o‘qitish hamda tarbiya jarayonini pedagogik doiraning turli darajalarida (jamiyatda, o‘quv yurtlarida, bolalar guruhlarida) tashkil etish imkoniyatini beradi.
Shunday qilib, pedagogok mahoratning tarkibiy qismlariga quyidagilar kiradi:
• har bir o‘quvchi uchun dolzarb bo‘lgan hayotiy mazmun rivojlanishini, o‘quvchining shu rivojlanish kesmasida, harakat qila olishida, uning hayot mamunining ochilishi va amalga oshishida o‘qituvchi qanday bilim bilan unga yordam ko‘rsata olishini bila olish qobilyati;
• ayrim o‘qituvchilar rivojlanish mazmuni va kesmasi integrasiyasi hisoblangan hamdajonli organizm sifatida o‘quvchilar (sinf va b.) guruhini uning rivojlanish va mazmun kasb eta borish jarayonida “ko‘ra olish” qobiliyati;
• sinfning integral mazmuni va integral rivojlanish kesmasini idrok etish malakasi;
• o‘zining organizmini yuksak darajada anglash. Sinf, o‘quvchi o‘z istaklari, motivlari, afzal ko‘rishi jihatidan ular uchun zarur bo‘lgan haqiqiy axborotlarni ajrata olish malakasi;
• shaxsiy xususiyatlar oqibati sifatida vujudga keladigan turli buzilish vaziyatlaridan idrokni chalg‘itish;
• o‘z sezgilarining nozik farqlanish imkoniyatlari vositasida yuqori his bilan boshqarish;
• keng boshqaruv repertuari, boshqarishning xilma-xil uslublari, axborotlarni uzatish “qurollari”: ovoz, xatti-harakat, mimika va boshqalami egallash;
• kasbiy usullar va metodlarning kengjamgarmasi;
• metodologiyani egallash.
|
| |