nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nuqta aksonometriyasi - Muhandislik va kompyuter grafikasi

102
6.2-rasm
Aksonometrik proektsiyalar tizimida ob'ekt tasvirini qurish usuli shundaki,
A
nuqta (6.2-rasm) avval to'g’riburchaklar shaklida koordinata tekisligiga, so'ngra
a
proyeksiyasi bilan birga asosiy tekislikka - aksonometrik
proyeksiya tekisligiga
proyeksiyalanadi.
Aksonometrik proyeksiya tekisligida
A va
a nuqtalar ularning proektsiyalari
bilan tasvirlanadi.
A
1
nuqtaning aksonometrik proektsiyasi,
A nuqtaning ikkilamchi
proektsiyasi deb ataladi, nuqtaning aksonometrik proektsiyasi
va uning ikkinchi
darajali proektsiyasi yordamida ushbu nuqta tayinlangan koordinatalar tizimidagi
nuqtaning o'rnini tiklash mumkin.
Biroq, dekart koordinata tizimining aksonometrik
proektsiyalari hali ham
o'qlar bo'ylab o'lchovlarni amalga oshirishga imkon bermaydi,
chunki
proektsiyalash jarayonida haqiqiy koordinata kesmalari buziladi.
Ox
1
, oy
1
va
oz
1
to'g'ri chiziqlari aksonometrik koordinata o'qlarini aks
ettiradi.
A
1
nuqta -
A nuqtaning aksonometrik proektsiyasi;
a
1
- a nuqtaning
ikkilamchi proektsiyasi. Koordinatalarning kelib chiqishidan biz haqiqiy o'lchov
birligiga teng bo'lgan
e kesmani o'qlar bo'ylab qoldiramiz. Ushbu birliklarning
Q
tekislikdagi proektsiyalari
Q tekisliklarga nisbatan umumiy
holatini hisobga olgan
holda, bir-biriga teng bo'lmagan
e
x
, e
y
va
e
z
kesmalari bilan ifodalanadi.
E
x
, e
y
, e
z
103
kesmalari aksonometrik birliklarni yoki aksonometrik o’lchovlarni aks ettiradi.
Aksonometrik tasvirdagi ushbu o’lchovlar yordamida ularga parallel ravishda
o'qlar va yo'nalishlar bo'yicha o'lchash mumkin.
Yo’lning qatnov qismi ustida belgilarning joylashuvi

|
Yo’lning qatnov qismi ustida belgilarning joylashuvi
|
bet | 55/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)8.2.Yo’lning qatnov qismi ustida belgilarning joylashuvi
Yo'l belgilarini o'rnatishda asosiy talablar quyidagilar hisoblanadi?
ko'rinishning to’laligi;
belgilar oldida to'siqlar, ustun (ctolb)lar, reklama, buta yoki daraxt shoxlarining yo'qligi;
yo'l belgilarini o'rnatishda passiv himoya qilish uchun uning balandligini standartlariga mos kelishi.
O'rnatish talablari DSTU 4100:2021 da belgilangan yo'l harakati xavfsizligi. Yo'l belgilari. Umumiy texnik shartlar. Qo'llash qoidalari (ДСТУ 4100:2021 Безопасность дорожного движения. Знаки дорожные. Общие технические условия. Правила применения)ga mos kelishi kerak.
Yo'l belgilarini o'rnatishda eng muhim va tez-tez ishlatiladigan talablarni ko'rib chiqamiz:
Yo'l belgisini tayanchga mahkamlash balandligi DST 4100:2021 ga binoan yo'l harakati xavfsizligi. Yo'l belgilari. Umumiy texnik shartlar. Qo'llash qoidalari(DSTU 4100:2021- dstu 4100: 2014 o'rnini bosuvchi)ga mos kelishi kerak.
Belgining pastki chetidan masofalar (1.31.1- 1.31.6 ogohlantirish belgilari va qo’shimcha yo'l belgilarsiz) yo'l yuzasi (o'rnatish balandligi) foydalanish joyiga qarab o'zgaradi va quyidagilarni tashkil qiladi 9-rasm).
8.1-rasm. Belgining pastki chetidan masofalar
Yo'lning yon tomoniga o'rnatilganda yo'l belgisini o'rnatish balandligi:
Belgining pastki chetidan yo'l qoplamasi yuzasigacha bo'lgan masofa (1.31.1-1.31.6 “Temir yo'l kesishmasiga yaqinlashish" belgilari va ogohlantirish belgilarini hisobga olmaganda) ga mos kelishi kerak:
aholi punktlarida 2,0 m dan 4,0 m gacha;
aholi punktlari tashqarisida 1,5 m dan 2,2 m gacha.
Xavfsizlik orollarida yo'l belgisini mahkamlash, shuningdek to'siqdan oldin yo'lning qatnov qismiga yo'l belgisini o'rnatishda balandligik kamida 0,6 m bo’lishi kerak.
Yo'l belgisini qatnov qismining ustidan o'rnatish balandligi 5,0 m dan 6,0 m gacha bo’lishi kerak.
Agar belgilar sun'iy inshootlarning harakatlanish inshootlariga joylashtirilsa va yo'l sirtidan strukturaning harakatlanish strukturasining pastki qismigacha bo'lgan masofa 5 m dan kam bo'lsa, belgilar ularning pastki chetidan tashqariga chiqmasligi kerak.
Yo'lning yon tomonida joylashgan belgilarning o'rnatish balandligi yo'lning chetidagi yo’lakcha yuzasidan aniqlanadi.
Agar belgilar bir-birining ostida joylashgan bo'lsa, o'rnatish balandligi pastki belgi bilan belgilanadi.
Yo'l belgilarini yer va asfaltga o'rnatish usullari – rasmda ko’rsatilgan.
|
| |
Kesimning belgilanishi - Muhandislik va kompyuter grafikasi

126
ehtiyotkorlik bilan o'rganishni va standart tomonidan belgilangan jismlarning
chizmalarini bajarish uchun barcha qoidalarga rioya qilishni talab qiladi. Eskiz
millimetrli qog'ozga yumshoq qo'rg'oshin bilan qalam bilan qilingan, chiziqlar
tekis va ravshan bo'lishi kerak.
Aylana yoylarni sirkul yordamida chizish mumkin, so'ngra qo'l bilan chizish
mumkin. Barcha yozuvlar chizilgan shriftda qilingan. Mutanosiblik ko'z bilan
belgilanadi, ammo eskizdagi o'lchamlar qismning haqiqiy o'lchamlariga mos
kelishi kerak. Har bir eskiz asosiy yozuv bilan birga keladi.
Sharning tekislik bilan kesishuvi

100
5.50-rasm
Rasm. 5.50 sharni frontal proyeksiya tekisligi Q kesib o'tadi. U V proyeksiya
tekisligiga perpendikulyar, lekin H va W proyeksiyalar tekisliklariga qiya bo'ladi.
Mustahkamlash uchun savollar
1. Chizilgan rasmda tekis shaklni qanday aniqlash mumkin?
2. Umumiy vaziyatdagi chiziq qanday chiziq deyiladi?
3. Qaysi chiziq proektsiyalovchi deb ataladi?
4. Qaysi chiziq sath chizig’i deb ataladi?
5. Qanday tekislik umumiy vaziyatdagi tekislik deb ataladi?
6. Qanday tekislik proyeksiyalovchi deb ataladi?
7. Qaysi tekislik sath tekislik deb ataladi?
8. Nuqta qanday vaziyatda yuzaga tegishlidir?
9. Tekisliklar silindrni kesib o'tganda qanday chiziqlar hosil bo’ladi?
10. Tekisliklar konus bilan kesishganda qanday chiziqlar hosil bo’ladi?
6-BOB. AKSONOMETRIK PROEKTSIYALAR
6.1. Umumiy ma'lumot
Ob'ektning to'g'ridan-to'g'ri tasavvurini yaratadigan
vizual tasvirini olish
uchun aksonometrik proektsiyalar tizimi yoki aksonometriya qo'llaniladi.
Aksonometriya
(yunoncha
akson
- o'qi va
metreo
- o'lchash uchun) o'qlar bo'ylab
o'lchov.
Ob'ekt
X, Y, Z o'zaro perpendikulyar koordinata o'qlariga nisbatan ma'lum
bir tarzda joylashtirilgan, shunda uning asosiy yo'nalishlari proektsiyalanmaydi va
ular
bilan birga ular ixtiyoriy P tekislikka proyeksiyalanadi. So'ngra ob'ektning
101
proyeksiyasida uning uchala o'lchamlari ham buzilishlar bilan aniqlanadi (6.1-
rasm).
P tekislik
aksonometrik proyeksiyalar tekisligi
, x, y,
z koordinatali
o'qlarning proyeksiyalari
aksonometrik o'qlar
deyiladi.
6.1-rasm
Proektsion nurlarning aksonometrik proektsiya tekisligiga nisbatan yo’nalish
burchagiga qarab,
qiyshiq burchakli
yoki
to'g’ri burchakli
aksonometriya shaklida
bo'lishi mumkin (aksonometrik proektsiyaning yo'nalishi
aksonometrik proektsiya
tekisligiga perpendikulyar).
Mahalliy ko’rinishlar - Muhandislik va kompyuter grafikasi

110
Chizilgan rasmdagi mahalliy ko'rinish qo'l bilan chizilgan tanaffus chizig'i
bilan
cheklanishi kerak. Mahalliy ko'rinishni chizmaning bo’sh joyiga yoki boshqa
tasvirlar bilan proektsion aloqada joylashtiriladi. (7.9-rasm).
7.9-rasm
Agar mahalliy ko'rinish proektsion aloqada bo'lmasa,
u holda belgilanishi
kerak. Mahalliy ko'rinish va qo'shimcha ravishda rus alifbosidagi o'q va harf bilan
belgilanadi (7.10-rasm).
7.10-rasm
Eslatma!
Mahalliy va qo’shimcha ko’rinishlarni bir-biri bilan chalkashtirib
yubormaslik kerak. Mahalliy ko'rinish asosiy proektsion
tekisliklardan birida,
qo'shimcha ko'rinish esa hech qanday asosiy tekisliklarga parallel bo'lmagan
qo'shimcha tekislikda olinadi.
111
7.3. Qirqimlar
Qirqimning berilishi, tasviri va belgilanishi
Oddiy qirqimlar
Ma'lumki buyum chizmasi va xususiyatlari to’g’risida aniq tasavvur olish
uchun, qo’shimcha, uning tekislikdagi tasviridan-chizmasidan foydalaniladi.
Buyum tasviri aniq qonun-qoidalar
bilan bajariladi, Buni ko’rinishlarini bajarish
misolida ko’rish mumkin. Lekin amalda shunday
murakkab mashina detallari
borki, ularni nafaqat tashqi, balki ichki tuzilishi haqida ham chizmada ma'lumot
berish zarur. Bu uchun qirqimlar bajariladi. Qirqimlar ham O’zDST 2.305-2003 ga
muvofiq bajariladi. Qirqim shartli tasvirlash bo’lib, u buyumning ko’zimizga
ko’rinmaydigan ichki tuzilishini aniqlash maqsadida bajariladi. Ma'lumki,
chizmalarda detallarning ichki ko’rinmas chiziqlarini
shtrix chiziqlar bilan
chiziladi. Bunda tashqi, ichki chiziqlarning bir yo’la chizmalarda ko’rsatilishi
chizmani o’qishni qiyinlashtiradi va ko’pincha xatoliklarga olib keladi.
Bundan
qutilish uchun shtrix chiziqlarni ko’rinar kontur chiziqlar bilan almashtiriladi, ya'ni
qirqim beriladi. Biror detal yoki uzelni tekislik bilan fikran qirqib tekislikda hosil
bo’lgan yo’zuvni hamda tekislik orqasida ko’rinib
qolgan teshik chiziqlari, qirra,
qovurg’a va hokazolarni kesib ko’rsatish qirqim deyiladi.
Kesuvchi tekislik soniga qarab qirqim oddiy va murakkab qirqimga
bo’linadi.
Mavzu bo`yicha qisqacha adabiyotlar tahlili

5. Mavzu bo`yicha qisqacha adabiyotlar tahlili:
Aniq va qirqilgan ayirmali sxemalarni qurish nazariyasi birinchi marta A. A. Samarskiy va A. N. Tixonovlar tomonidan kiritilgan. Ular tomonidan
chegaraviy masala uchun,
hamda
, ,
Bo`lgan hol uchun teng qadamli to`rda, keyinchalik tengmas qadamli to`rda “aniq” va “qirqilgan” ayirmali sxemalar qurilib tahlil qilingan.
Bagnut G. I. [ 4] tomonidan singulyar oddiy differensial tenglama uchun qo`yilgan chegaraviy masalani yechishga mo`ljallangan yuqori aniqlikdagi ayirmali sxema qurilib, uning yaqinlashish tezligi o`rganilgan.
Balayan N. M, Malokovich Yu. M. larning [5 ] ishida regulyar maxsuslikga ega bo`lgan oddiy differensial tenglamaga qo`yilgan chegaraviy masala uchun yuqori aniqlikdagi ayirmali sxemalar qurilib, ularning yaqinlashish tezligi aniqlangan.
Keyinchalik bu sohadagi ilmiy izlanishlar Kiyevda Kiyev universiteti professori V. L. Makarov boshchiligidagi ilmiy maktab faoliyatida yanada rivojlantirilgan.
Masalan shu maktab vakillaridan V. M. Lujnix o`zining nomzodlik dissertatsiyasida maxsuslikka ega bo`lgan oddiy differensial operator uchun Shturm-Linvill masalasini yechishga mo`ljallangan yuqori aniqlikdagi ayirmali sxemalarni o`rgangan.
I. L. Makarov o`zining nomzodlik ishini ikkinchi tartibli oddiy differensial tenglamalar sistemasi uchun yuqori aniqlikdagi ayirmali sxemalar qurish va ularni tahlil qilishga bag`ishlangan.
Yu. Yu. Hamroyev esa ikkinchi tartibli maxsuslikka ega bo`lgan oddiy differensial tenglamalar sistemasi uchun yuqori aniqlikdagi ayirmali sxemalar qurib, maxsus to`rda ularning yaqinlashish tezligini o`rgangan.
Aniq ayirmali sxemalar nazariyasi keyinchalik professor V. L. Makarov va uning o`quvchilari tomonidan ancha rivojlantirildi. Bu ilmiy maktab vakillar tomonidan nazariy va amaliy ahamiyatga ega bo`lgan ko`plab natijalar olindi.
Ushbu magistrlik dissertatsiyasi Yu. Yu. Hamroyev ishlarining davomi hisoblanib, maxsuslikga ega bo`lgan bitta ikkinchi tartibli oddiy differensial tenglama uchun qo`yilgan chegaraviy masalani taqribiy yechishga mo`ljallangan yuqori aniqlikdagi ayirmali sxema qurish va uning yaqinlashish tezligini aniqlashga bag`ishlangan.
Bunda oldingi ishlardagidan mutlaqo farq qiladigan, masalaning maxsusligini hisobga oladigan, maxsus tengmas qadamli to`rda foydalanilgan.
|
Detallarning o’lchamlari, shakliy ko’rinish va elementlari

137
o’lchamning qiymati saqlangan holda konstruktiv bazaga ishlov berish
ko’rsatilgan. Bunda
x o’lchamining qiymati Ushbu detal lampasining
mustaxkamligini ta'minlovchi zaruriy o’lchamidir. Tutashtirilmaydigan, ya'ni erkin
o’lchamlar texnologik bazalardan qo’yiladi. 8.17-rasmda biror detalning yon torets
tekisligidan - konstruktiv bazasidan har xil chuqurlikda va diametrlarda ishlov
beriladigan silindrik sirtlarga o’lcham berish ko’rsatilgan. Bunda chuqurlik
o’lchamlar umumiy bazalardan (8.17-rasm,
a) va zanjir usulida (8.17-rasm,
b)
qo’yilgan.
8.16-rasm
Tadqiqot obyekti va predmetining belgilanishi

|
Tadqiqot obyekti va predmetining belgilanishi
|
bet | 4/20 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #15505 |
2. Tadqiqot obyekti va predmetining belgilanishi:
Tadqiqot obyekti
bunda
chegaraviy masaladan iborat.
, , lar sinfga tegishli hol uchun aniq va “qirqilgan” ayirmali sxemalar qurib, “qirqilgan” ayirmali sxemalarning yaqinlashish tezligi aniqlangan.
Tadqiqot predmeti matematik fizika masalasidir.
3. Tadqiqot maqsadi va vazifalari:
Tadqiqotning asosiy maqsadi berilgan masala uchun aniq va “qirqilgan” ayirmali sxemalar qurish. Maxsuslikni hisobga oluvchi maxsus tengmas qadamli to`rda “m”rangli “qirqilgan” ayirmali sxemalar yaqinlashish tezligini aniqlashdan iborat.
|
| |
Kasanachilik - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

|
Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov Pdf ko'rish
|
bet | 121/149 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 6,86 Mb. | | #248235 |
Bog'liq d9ab3e9e-cd07-426e-baf5-8296230174aeKasanachilik
- uyda yollanib ishlanadigan hunarmandchilik.
Savol va topshiriqlar
1. Sanoat rivojlanishiga qaysi omillar ta ’sir o ‘tkazdi?
2. XIX asr oxiri - XX asr boshlarida tovar-pul munosabatlari rivojlanishiga
nim alar imkoniyat yaratib berdi?
3. Ichki va tashqi savdo rivojlanishini taqqoslang. Ulardan qaysi biri yaxshi-
roq rivojlangan?
4.
Kaspiyorti tem iryo‘li qurilishi Rossiyaga qaramlikni qay y o ‘sinda kuchay-
tirdi?
5. XIX asr oxirida hunarmandchilik ustaxonalari qanday k o ‘rinishda boM
gan?
6. Xon va uning m a’muriyati harakatlarini podsho hukumati qay tarzda
nazorat qilib borgan?
7. Islom dini mamlakat aholisi hayotida qanday rol
o ‘y n a r d i ?
8
.
X iva xonligi aholisi qanday soliqlarni toMashgan va mehnat majburiyatla-
rini ishlab berishgan?
9. Sizningcha, XIX asr oxirida X iva xonligi iqtisodi va madaniyatining
rivojlanishiga asosiy to ‘g ‘anoq nima edi?
Atamalar izohi
37-§. X IV A XO N LIG IN ING TU G ATILISH I
Turli xildagi jabr-zulmlar natijasida dehqonlaming
kuchayib borayotgan noroziligi soliqlarni to 4 lash dan,
majburiyatlarni bajarishdan ommaviy bosh tor-
tish, yirik zamindorlar yerlarini egallab olish, soliq
yig‘uvchilar va xonlik m a’muriyatining boshqa namoyandalariga hujum
qilish holatlarini ko‘paytirdi. Dehqonlaming chiqishlari yer egalari amal-
dorlarining uylarini vayron qilish, qarz tilxatlarini yirtib tashlash va soliq
yig‘uvchilarni quvib yuborish bilan birga kechgan stixiyali isyonlar tarzi-
da yuz berardi. Vaqt o‘tgan sayin xon hokimiyati va mahalliy m a’murlar
suiiste’mollari zo‘rayishi barobarida dehqonlar chiqishlarining uyushganligi
Xalq
harakatlarining
yetilib borishi
|
| |
Dissertatsiya mavzusining asoslanishi va uning dolzarbligi

1. Dissertatsiya mavzusining asoslanishi va uning dolzarbligi:
Ma’lumki hisoblash amaliyotida, masalan bir jinsli bo`lmagan muhitlarda filtratsiya masalasida, yupqa konik obolochkalar masalasida, nazariy va matematik fizikaning ayrim masalalarini yechganda maxsuslikga ega bo`lgan chegaraviy masalalarni yechishga to`g`ri keladi.
Bunday masalalar aksariyat holda aniq analitik yechimlarga ega emas. Ularni taqribiy yechishning universal metodi chekli ayirmali metoddir. Ammo odatdagi regulyar masalalarni yechish uchun mo`ljallangan ayirmali sxemalar bunday masalalarni yechish uchun yaroqli emas.
Shu sababdan maxsuslikga ega bo`lgan chegaraviy masalalarni talab qilingan aniqlikda yechishga mo`ljallangan yuqori aniqlikdagi ayirmali sxemalarni qurish va ularni tahlil qilish dolzarb muammo hisoblanadi.
Ushbu magistrlik dissertatsiyasi aynan shu muammoga, ya’ni maxsuslikka ega bo`lgan chegaraviy masalani yuqori aniqlikda yechishga mo`ljallangan, maxsus to`rda qurilgan ayirmali sxemani qurish va uning yaqinlashish tezligini tahlil qilishga mo`ljallangan.
|
Tadqiqotda qo`llanilgan uslublarning qisqacha tavsifi

6. Tadqiqotda qo`llanilgan uslublarning qisqacha tavsifi:
Qo`yilgan masalani yechishda asosan A. A. Samarskiy va A. N. Tixonovlar tomonidan tavsiya etilgan metodika uslubiyot sifatida qabul qilingan.
Shuningdek hisoblash usullari, funksional analiz, matematik fizika fanlarining asosiy tushuncha, ta’rif va teoremalariga tayanilgan. Masalan Koshi-Bunyakovskiy tengsizligi yoki energetik metodlar tegishli tengsizliklarni isbotlashda qo`llangan.
7. Tadqiqot natijalarining nazariy va amaliy ahamiyati: Magistrlik ishida olingan natijalar oddiy differensial tenglamalar nazariyasi va sonli metodlar fanini nazariy jihatdan boyitishi shubhasizdir.
Bundan tashqari yaratilgan “qirqilgan” ayirmali sxemalarni maxsuslikka ega bo`lgan differensial tenglama uchun qo`yilgan chegaraviy masalani taqribiy yechish uchun tavsiya qilish mumkin.
Shuningdek olingan natijalardan sonli usullar fani bo`yicha o`qitiladigan maxsus kurslarda ham foydalanish mumkin.
|
I Bob. Ayirmali sxemalar haqida umumiy ma’lumot

|
I Bob. Ayirmali sxemalar haqida umumiy ma’lumot
|
bet | 9/20 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #15505 |
I Bob. Ayirmali sxemalar haqida umumiy ma’lumot. 1.1 Aniq ayirmali sxema va uni qurish usuli.
сhegaraviy masalani qaraymiz.
Bu tenglama uchun bir jinsli, konservativ uch nuqtali ayirmali sxema qurish mumkin. Bu ayirmali sxema aniq ayirmali sxema bo`ladi.Ya’ni har qanday to`rning tugunlarida ayirmali masalaning yechimi masalaning yechimi bilan bir xil bo`ladi, ;
Bu yerda kesmada bo`laklab, uzluksiz funksiyalar sinfi.
Ta’kidlash lozimki, q=f=0 bo`lganda
Bu yerda
,
, eng yaxshi ayirmali sxema “aniq” ayirmali sxema bo`ladi.
Haqiqatan ham q=f=0 bo`lganda masalaning yechimi
bundan esa
bu yerda
, demak funksiya tenglamani qanoatlantiradi.
(1.3) tenglamaga murojaat qilamiz. teng qadamli to’r bo’lsin.
Aniq ayirmali sxem a qurishning a1sosiy g’oyasi quyidagilardan iborat. (1.3) tenglamaning yechimi intervalning har qanday ichki nuqtasida ( xususiy holda nuqtada ) qiymatlar va o’ng tomon orqali ifodalanadi.
Haqiqatan ham ni
(1.5)
Ko`rinishda tasvirlash mumkin.
Bu yerda Ai va Bi sonlar, lar esa L(P,Q) u=0 bir jinsli tenglamaning chiziqli bog`liq bo`lmagan yechimlari (shablon fubksiyalar).
- esa L(P,Q) , (1.6)
tenglamani yechimi.
shablon – funksiyalarni quyidagi Koshi masalasining yechimi sifatida aniqlaymiz:
L(P,Q) , , (1.7)
L(P,Q) , , (1.8)
(1.5) ifodada x=xi-1 va x=xi+1 deb
, (1.9)
larni topamiz.
|
| |
Tadqiqotning asosiy masalalari va farazlari

4. Tadqiqotning asosiy masalalari va farazlari:
Tadqiqotning asosiy masalasi matematik fizikada juda ko`plab jarayonlarni aks ettiruvchi
chegaraviy masaladan iborat.
va , ,
Bo`lganda qaralayotgan chegaraviy masala uchun “aniq” hamda “m” rangli “qirqilgan” ayirmali sxemalar qurilgan, ularning yaqinlashish tezligi aniqlangan
, , lar
kesmada ko`rsatkich bilan Gelder bo`yicha uzluksiz bo`lgan holda “m” rangli qirqilgan ayirmali sxema maxsus vaznli ayirmali normada
aniqlikka ega bo`lishi isbotlangan.
Qo`yilgan masalani yechishda asosan A. A. Samarskiy va A. N. Tixonovlar tomonidan ishlab chiqilgan “aniq” va “qirqilgan” ayirmali sxemalarni qurish va tahlil qilish uslubiyoti asos qilib olingan. Shuningdek I. L. Makarov, V. L. Makarov, V. M. Lujnix , Yu. Yu. Hamroyevlarning shu sohada olib borgan tadqiqotlaridan foydalanilgan.
|
Maxsuslikga ega bo’lgan differentsial masala uchun “qirqilgan” ayirmali sxemalar qurish va uning yaqinlashish tezligini tahlil qilish

2.3 Maxsuslikga ega bo’lgan differentsial masala uchun “qirqilgan” ayirmali sxemalar qurish va uning yaqinlashish tezligini tahlil qilish.
Endi teng va tengmas qadamli to’rlarda qurilgan “aniq” ayirmali sxemalarga asoslanib “m” rangli “qirqilgan” ayirmali sxemalarni quramiz.
nuqtadan formula bo’yicha local koordinatalar sistemasiga o’tamiz va shablon funksiyalarni va ko’phadlar bilan almashtiramiz:
(2.17) uch nuqtali “aniq” ayirmali sxemani , orqali ifodalaymiz.
(2.24)
Bu yerda va
, lar quyidagi
(2.25)
(2.26)
Koshi masalalarining yechimlari bo’ladi , larni quyidagi
(2.27)
Qatorlar ko’rinishida ifodalash mumkin. Bu erda , lar quyidagi rekurent formulalar yordamida topiladi.
uchun qatori qaraymiz va uning absalyut yaqinlashtiruvchi ekanligini ko’rsatamiz.
va
shunday qilib
bo’lganidan
bu yerda
Songa ko’ra matematik induksiya metodidan foydalanib
Olingan tenglikdan foydalanib, ni baholaymiz
bo’lganda
va qavslar ichidagi qator yuqoridan
qator bilan chegaralanganidan va bu qator yig’indisi
bo’lgani uchun.
da
bo’ladi.
Shunday qilib regulyar kesmalarda
ifoda chegaralangani da bo’lganidan qator absalyut yaqinlashuvchi bo’ladi.
Xuddi shunday o’xshash qator ham yaqinlashuvchi bo’lishini ko’rsatish mumkin.
Agar (2.27) qatorda m tadan qo’shiluvchilar bilan cheklansak, ya’ni
(2.28)
ko’phadlar bilan cheklansak, quyidagi
(2.29)
m – rangli “qirqilgan” ayirmali sxemaga ega bo’lamiz.
Bu yerda
Endi teng qadamli to’rda m – rangli “qirqilgan” ayrmalali sxema yaqinlashish tengligini baxolaymiz.
Shu maqsadda va lar uchun keltiramiz, , lar esa o’xshash xossalarga ega bo’ladi.
Lemma 2.8 Agar (2.3) shartlar bajarilib, bo’lsin, u holda quyidagi tengsizliklar yetarlicha kichik h ning qiymatlarida o’rinli bo’ladi.
(2.30)
(2.31)
(2.32)
(2.33)
Bu yerda
,
Isbot: (2.30) tenglikni ilgari isbotlagan edik. (2.31) tengsizlikni isbotlaymiz.
va dan
bundan esa (2.30) dan (2.31) kelib chiqadi.
bu yerda
Bu tenglikda bo’lganda normaga o’tib
bu yerda
va
ma’lumki agar bo’lsa u holda
demak
Agar ning uzluksizligini talab qilsak h ning yetarlicha kichik qiymatlarida
Demak yuqorida isbotlanganlarga asoslanib,
Xuddi shunga o’xshahs
uchun kerakli baholash olinadi.
Quyidagi baholashlarni isbotsiz keltiramiz.
Shunday qilib Lemma 2.8 to’liq isbot qilindi.
Agar
belgilashlarini kiritsak
lar uchun quyidagi belgilashlar o’rinli bo’ladi:
(2.34)
(2.35)
(2.34) tengsizlik isbotini keltiramiz . (2.35) esa shunga o’xshash isbotlanadi.
shunday qilib
bo’lganda
bo’lganda integral o’zidagi funksiyani o’rganamiz.
Shunday qilib
Matematik ivduksiya metodidan foydalanib,
shunday qilib
Kvadrat qavslar ichidagi ifoda yuqoridan chegaralangan va
Shunday qilib , deb tanlab , (2.34) tengsizlikni isbotini olamiz.
Ta’rif: Agar matritsa uchun
Tengsizlik bajarilsa , , ko’rsatkich bilan Gelder bo’yicha uzluksiz deyiladi. Agar bo’lsa Lipshish shartini qanoatlantiradi deyiladi.
Quyidagi to’r uchun skalyar ko’paytmani kiritamiz.
(2.36)
Lemma 2.9 (2.3) shartlar bajarilgan bo’lib, bo’lsin. U holda yetarlicha kichik qiymatlarida
(2.37)
(2.38)
|
Sh.M.Mirziyoyev-Erkin va farovon demokratik o'zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz

|
Sh.M.Mirziyoyev-Erkin va farovon demokratik o'zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz
|
bet | 6/6 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #230240 |
Bog'liq ANIQ INTEGRAL YORDAMIDA YOY UZUNLIGINI HISOBLASH.FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.Sh.M.Mirziyoyev-Erkin va farovon demokratik o'zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz 2.Sh.M.Mirziyoyev-Tanqidiy tahlil qatiy tartib-intizom va shaxsiy vobgarlik har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bolishi kerak
3..Alimov Sh. A. va boshqalar. Algebra va analiz asoslari, o‘rta maktabning 10-11 sinflari uchun darslik. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1996- yil va keyingi nashrlari.
4..Kolmogorov A. N. tahriri ostida. Algebra va analiz asoslari. 10-11 sinflar uchun darslik. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1992-yil.
5.Vafoyev R. H. va boshqalar. Algebra va analiz asoslari. Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2001-yil.
6..Abduhamidov A. U. va boshqalar. Algebra va analiz asoslari. Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun sinov darsligi. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2001 yil.
7..Antonov K. P. va boshqalar. Elementar matematika masalalari to‘plami. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1975-yil va keyingi nashrlari.
8.Skanavi M. N. tahriri ostida. Matematikadan masalalar to‘plami. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1983-yil va keyingi nashrlari.
Foydalanilgan saytlar
WWW.tdpu.uz
WWW.pedagog.uz
WWW.ziyonet.uz
WWW.edu.uz
|
| |
Egri chiziq egriligi va uni hisoblash

|
Egri chiziq egriligi va uni hisoblash
|
bet | 4/6 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #230240 |
Bog'liq ANIQ INTEGRAL YORDAMIDA YOY UZUNLIGINI HISOBLASH.Egri chiziq egriligi va uni hisoblash
Bizga regulyar g –egri chiziq va unga tegishli nuqta berilgan bo‘lsin. Berilgan nuqtadagi egrilik tushunchasini kiritib, uni hisoblash formulasini keltirib chiqaramiz. Buning uchun g – egri chiziqda ga yaqin bo‘lgan nuqtani olib, bu nuqtalardan o‘tuvchi urinmalar orasidagi burchakni bilan, yoy uzunligini bilan belgilaylik. Ravshanki, nuqta ga intilganda Dj va miqdorlar nolga intiladi. Ammo ifoda nimaga intilishini oldindan ayta olmaymiz.
Ta’rif. CHiziqdagi nuqta ga intilganda ifodaning limiti mavjud bo‘lsa, u chiziqning nuqtadagi egriligi deb ataladi.
Teorema-12: Ikki marta differensiallanuvchi regulyar egri chiziq uchun mavjud. Agar chiziq tenglama bilan tabiiy parametr yordamida berilgan bo‘lsa, tenglik o‘rinlidir. Bu erda tabiiy parametrning ga mos keluvchi kiymatdir.
CHizma-10 CHizma-11
Isbot. Faraz qilaylik, egri chiziq tenglama bilan tabiiy parametr yordamida berilgan, , vektorlar mos ravishda va nuqtalarning radius vektorlari bo‘lsin. SHunda burchak va vektorlar orasidagi burchakka teng.
SHuning uchun . Bu tenglikdan,
kelib chiqadi. Bu tenglikda da limitga o‘tsak, ni hosil qilamiz.
Endi ixtiyoriy parametr uchun egrilikni hisoblash formulasini keltirib chiqaramiz. Buning uchun tenglikda ni ning funksiyasi sifatida qarab, ikkala tomonini bo‘yicha differensiallaylik. SHunda ni hosil qilamiz. Demak, .
Endi bu tenglikni bo‘yicha differensiallaymiz va
ni hosil qilamiz. Bu tenglikni ikkala tomonini ga bo‘lib ni olamiz. Endi ikkala tomonini kvadratga oshirib,
tenglikni hosil qilamiz.
Bundan esa kelib chiqadi. ni hisobga olib va ko‘rinishda yozib ixtiyoriy parametr uchun egrilikni hisoblash formulasini olamiz.
Agar bo‘lsa, formula
ko‘rinishiga keladi. Agar egri chiziq funksiyani grafigi bo‘lsa, egrilik formulasi
ko‘rinishga keladi.
Endi, hamma nuqtalarida egriligi nolga teng bo‘ladigan chiziqlarni topaylik. Ikki marta differensiallanuvchi egri chiziq tabiiy parametr yordamida tenglama yordamida berilgan bo‘lsa, uning egriligi formula bo‘yicha hisoblanadi. Agar bo‘lsa, bo‘ladi. Demak, va bo‘lib, –o‘zgarmas vektorlardir. Demak, egri chiziqning hamma nuqtalarida egriligi nolga teng bo‘lsa, u yoki to‘g‘ri chiziq, yoki to‘g‘ri chiziqning ochiq kesmasidir. Albatta, bu tasdiqning teskarisi ham to‘g‘ridir (isbotlang).
|
| |
Tayanch iboralar - Xalqaro menejment

88
//www.gov.uz. 22.01.2011.
2. Асосий вазифамиз – Ватанимиз тараққиёти ва халқимиз
фаровонлигини янада юксалтиришдир. //Халқ сўзи, 30.01.2010.
3.
Каримов
И.А. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози,
Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари.
Т.: Ўзбекистон, 2009.
4. Nazarova G.G., Nazarova R.R., Salixova N.M., Muxamedjanova
G.A., Ismailova N.S. Xalqaro menejment. O’quv qo’llanma. T.: TDIU,
2009.
5. Конина Н.Ю. Менеджмент в международных компаний: как
побеждать в конкурентной борьбе.- М.: ТК Велби, 2009.- 560 с.
6. Сорокина М.В. Менеджмент в торговле: Учебник.- СПб.:
Бизнес – пресса, 2008.- 480 с.
7. Пивоваров
С.Э.,
Тарасевич
Л.С.
Международный
менеджмент: Учебник. 4-е изд.- СПб.: Питер, 2008.- 720 с.
8. Гаврилова Т. А., Муромцев Д. И. Интеллектуальный
менеджмент: инструменты и системы: Учеб. пособие. 2- е изд.- С. -
Петерб. гос. Ун-та, 2008.- 488 с.
Xalqaro kompaniyalar faoliyatini davlat tomonidan tartibga

93
respublikaga to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun
yanada qulay shart-sharoitlarni ta’minlash, xorijiy investitsiyalarni
ishonchli huquqiy himoya qilishning amaliy mexanizmini barpo etish,
mana shu asosda mamlakatdagi investitsiya muhitini yanada yaxshilash
maqsadida
O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga xorijiy
investorlarni va xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalarni huquqiy
himoya qilishni ta’minlash vazifasi yuklatilgan va quyidagi huquqlar
berilgan:
- xorijiy investorlarni va xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi
korxonalarni javobgarlikka tortishning asosliligini zarur hujjatlar, shu
jumladan, jinoiy, fuqarolik, xo’jalik va ma’muriy ishlar materiallari bilan
tanishish yo’li bilan o’rganib chiqish;
- vazirliklar, idoralar va nazorat organlari, shuningdek mahalliy
hokimiyat va boshqaruv organlari rahbarlariga qonun xujjatlarining
aniqlangan buzilishlari, qonun buzilishini va unga olib keluvchi shart-
sharoitlarning
sabablarini
bartaraf
qilish
to’g’risida belgilangan
muddatlarda bajarilishi majburiy bo’lgan taqdimnomalar kiritish;
- mansabdor shaxslar tomonidan xorijiy investorlar va xorijiy
investitsiyalar ishtirokidagi korxonalarning huquqlari va qonuniy
manfaatlari buzilishi hollari aniqlangan hollarda, shuningdek adliya
organlarining
qonuniy
talablari
mansabdor
shaxslar
tomonidan
bajarilmagan taqdirda aybdor mansabdor shaxslarni javobgarlikka tortish
to’g’risidagi masalalarni tegishli organlar oldiga qo’yish;
- xorijiy investorlar va xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi
korxonalarning huquqlarini buzayotgan nazorat qiluvchi hamda mahalliy
xoqimiyat va boshqaruv organlarining harakati yoki qarorlarini to’xtatib
qo’yish;
- jinoiy, fuqarolik, xo’jalik va ma’muriy ishlar bo’yicha xorijiy
investorlar va xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalarning huquqlari
va qonuniy manfaatlarini buzuvchi sud hujjatlarini davlat boji to’lamasdan
qayta ko’rib chiqish to’g’risida sud instanstiyalariga takliflar bilan
murojaat qilish;
- xorijiy investorlar va xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi
korxonalarning o’z huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilganligi
to’g’risidagi murojaatlarini tekshirish uchun tegishli mutaxassislarni jalb
etish.
Mahalliy muhitning ta’siri

159
- ular og’ir sohalarda ishlay olmaydilar;
-
ular
turmush
o’rtog’ining xizmat martabasini buzishni
hohlashmaydi.
Shularga asoslanib, firmalar juda kam
hollarda xorijiy filiallar
boshqaruviga ayollarni tayinlaydi. Lekin o’z mamlakatidan tashqarida
barcha ishni uddalaydigan ayollar ham mavjud. Ammo, ular sanoat ishlab
chiqarishi sohasida emas,
balki Yaponiya, Tailand va Hindiston kabi
davlatlarda xizmatlar ko’rsatish sohasida ko’p uchraydi. Chunki bu
davlatlarda ularni eng avvalo xorijiy fuqaro, keyin esa ayol sifatida qabul
qilishadi. Xorijda ayol boshqaruvchilarning
mahalliy aholi tomonidan
ijobiy qabul qilinishi uchun ba’zi tavsiyanomalar ishlab chiqilgan. Unga
ko’ra yoshi katta, oliy toifali, xizmat pog’onasida
bir necha marta
ko’tarilgan va shular natijasida katta mavqega ega bo’lgan ayollarni
tanlash maslahat beriladi. Mahalliy rahbariyatga ayol nomzodning yuqori
malakasi to’g’risida oldindan axborot berish
va boshqaruvda mahalliy
ayollar ishlab turgan joyga tayinlash maqsadga muvofiqdir. Bundan
tashqari uning tashqi muhitga moslashib olishi uchun xizmat safari
uzunroq muddatga ega bo’lishi kerak.
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar - bet 60

Elektromagnit to‘lqinning tebranish chastotasi 15 MHz. Elektromagnit to‘lqin o‘zining elektr va magnit vektorlari tebranishining 30 davriga teng vaqt oralig‘ida qanday masofaga tarqaladi? (Javobi: 600 m)
Fazoda tebranish chastotasi 5 Hz bo‘lgan to‘lqin 3 m/s tezlik bilan tarqalmoqda. Bir chiziq bo‘ylab bir-biridan 20 cm uzoqlikda yotgan ikki nuqtaning fazalar farqini toping. (Javobi: 120°)
Induktiv g‘altakda 1,2 s da tok kuchi 2 A ga o‘zgarganda 0,4 mV induksiya EYuK hosil bo‘ladi. Agar tebranish konturidagi havo kondensatori plastinkalarining yuzi 50 cm2, plastinalar orasidagi masofa 3 mm bo‘lsa, ushbu tebranish konturi qanday to‘lqin uzunligiga moslangan? (Javobi: 112 m)
Tebranish konturi induktivligi 1 mH bo‘lgan g‘altak hamda sig‘imlari 500 pF va 200 pF bo‘lgan va bir-biriga ketma-ket ulangan kondensatorlardan iborat. Tebranish konturi qanday to‘lqin uzunligiga moslangan? (Javobi: 712 m)
Vakuumda to‘lqin uzunligi 0,76 μm bo‘lgan yorug‘lik nuri bilan suvning nur sindirish ko‘rsatkichi o‘lchanganda 1,329 ga teng bo‘ldi, to‘lqin uzunligi 0,4 μm bo‘lgan yorug‘lik nuri bilan suvning nur sindirish ko‘rsatkichi o‘lchanganda esa 1,344 ga teng bo‘ldi. Bu nurlarning suvdagi tezliklarini aniqlang.
Qizil nurning suvdagi to‘lqin uzunligi, yashil nurning havodagi to‘lqin uzunligiga teng. Agar suv qizil nur bilan yoritilgan bo‘lsa, suv tagidan qaragan odam qanday nurni ko‘radi?
Nima sababdan qishning havo ochiq kunlarida daraxtlarning soyasi havorangda ko‘rinadi?
Interferensiya hodisasi ikkita kogerent S1 va S2 manbalardan chiqqan yorug‘lik vositasida ekranda kuzatilmoqda. Agar: a) yorug‘lik manbalari orasidagi masofani o‘zgartirmagan holda ekrandan uzoqlashtirilsa; b) ekran bilan ular orasidagi masofani o‘zgartirmagan holda manbalarni bir-biriga yaqinlashtirilsa; d) manbalardan chiqayotgan yorug‘lik to‘lqin uzunligi kamaytirilsa, interferension manzara qanday o‘zgaradi?
Ikkita kogerent to‘lqin uchrashganda bir-birini susaytirishi mumkin. Bu to‘lqinlarning energiyasi qayoqqa “yo‘qoladi”?
To‘lqin uzunligi λ bo‘lgan yorug‘lik, davri d bo‘lgan difraksion panjaraga α burchak ostida tushmoqda. Bunday hol uchun difraksiya formulasi qanday bo‘ladi? (Javobi: d (sinφ – sinα) = kλ)
Bir-biridan 30 mm masofada joylashgan ikkita kogerent manbadan to‘lqin uzunligi 5 · 10–7 m bo‘lgan yorug‘lik chiqmoqda. Ekran ularning har biridan bir xil 4 m masofada joylashgan. Birinchi manba ro‘parasida joylashgan nuqtada ikkita manbadan kelgan nurlar uchrashganda nima kuzatiladi? (Javobi: max.)
Yorug‘lik kuchi 200 cd bo‘lgan elektr lampochkadan chiqqan yorug‘lik ishchi yuzaga 45° burchak ostida tushib, 141 lx yoritilganlikni hosil qiladi. Yorug‘lik manbayi stoldan qanday balandlikda joylashgan? (Javobi: 0,7 m.)
Quyoshning gorizontdan balandligi 30° dan 45° ga ortdi. Yer sirtininig yoritilganligi necha marta o‘zgardi? (Javobi: 1,4.)
Elektr yoritgich radiusi 10 cm, yorug‘lik kuchi 100 cd bo‘lgan shardan
Elektromagnit to‘lqin nurlanishining oqim zichligi formulasini ko‘rsating

Gapni to‘ldiring. Yorug‘lik chiqayotgan yuza birligiga to‘g‘ri kela- digan yorug‘lik kuchiga ... deyiladi.
...yorug‘lik kuchi...; B) ...yorug‘lik intensivligi...;
C) ... yorug‘lik oqimi ...; D) ...ravshanlik... .
Moddalar qanday holatda chiziqli spektrga ega bo‘ladi?
qattiq holatda; B) suyuq holatda;
C) siyraklashgan qaz holatda; D) har uchala holatda.
Quyidagi nurlanishlarning qaysi biri eng kichik to‘lqin uzunligiga ega?
infraqizil nurlar; B) ko‘rinadigan nurlar;
C) ultrabinafsha nurlar; D) rentgen nurlari.
Quyidagi hodisalardan qaysi biri yorug‘likning ko‘ndalang to‘lqinlar ekanligini tasdiqlaydi?
yorug‘lik difraksiyasi; B) yorug‘lik dispersiyasi;
C) yorug‘lik interferensiyasi; D) yorug‘likning qutblanishi.
1 mm da 1000 ta shtrixi bor bo‘lgan difraksion panjaraning doimiysini aniqlang.
A) 10; B) 2; C) 0,1; D) 1.
Suvning nur sindirish ko‘rsatkichi 1,33 ga teng. Yorug‘likning suvdagi tezligini toping.
A) 225000 km/s; B) 300000 km/s;
C) 150000 km/s; D) 398000 km/s.
A) 30; B) 150; C) 75; D) 300.
Kelib 
chiqish - Xalqaro menejment

157
boshqaruvchilar
tayyor
bo’lguncha
amerika
mutaxassislaridan
foydalangan. Bir necha yildan keyin kompaniya Meksikada o’lchami,
mahsulot ko’rsatkichlari va boshqaruv bazasi bo’yicha Perudagi zavodga
o’xshash zavodni qurishga qaror qildi va ishlab chiqarishni yo’lga qo’yish
hamda rejalashtirish uchun Meksikaga moslashuvchan
va ispan tilida
so’zlashadigan perulik mutaxassislarni jo’natdi.
9.3. Xorijga ishga yuboriladigan xodimlarning ba’zi shaxsiy
tavsiflari
Texnik bidimdonlik. Mahalliy kadrlar xorijliklarga nisbatan
ko’pincha salbiy munosabatda bo’ladi. Ularning fikricha xorijliklar ularga
qaraganda past malakali hamda baland ish xaqi oladilar. Boshqaruvchilar,
ekspatriant-menejerlar va mahalliy menejerlarning fikricha xorijiy filialga
xizmat safariga yuborilganda yaxshi mehnat
qilish qobiliyati asosiy
muvaffaqiyat omili hisoblanadi. Ammo xorijda muvaffaqiyatli ishlash
uchun boshqa qobiliyatlar ham muhim. Ekspatriant eng avvalo bosh firma
tomonidan beriladigan texnik talablarni yaxshi bilishi lozim.
Bundan
tashqari u xorijiy xususiyatlarga, masalan,
eskirgan uskuna va inshootlar,
mehnat unumdorligining boshqa me’yorlari, firma ichida resurslarni
samarali taqsimlanmasligi, kreditlar olishdagi
qiyinchilik va ommaviy
aloqa vositalaridan foydalanishning cheklanganligi kabilarga moslasha
olishi
zarur.
Ekspatriant
filialda
qabul
qilinadigan
qarorlarni
korporatsiyaning global me’yorlariga mos kelishi
uchun korporatsiyaning
global siyosatini yaxshi bilishi lozim. Shu sabablar tufayli boshqaruvchilar
filialni boshqarishga yuborilishdan oldin bosh firmada bir necha yillik ish
tajribasiga ega bo’lishi kerak.
Xalqaro menejment - bet 48

101
- uchinchidan, kichik biznesni rivojlantirish va qishloq xo’jaligi
ishlab chiqarishini kengaytirish orqali o’sib borayotgan aholini ish joylari
bilan ta’minlaydi;
- to’rtinchidan,
korxonalarning
eskirgan
ishlab
chiqarish
quvvatlarini, moddiy-texnik bazasini yangilaydi va texnik qayta
qurollantiradi.
Mamlakatimizda xorijiy investorlar uchun yaratilgan qulay shart-
sharoitlar tufayli iqtisodiyotimizga chet el investitsiyalarini jalb qilish
hajmi yildan-yilga ortib bormoqda. 5.2-jadvalda mamlakatimizga jalb
qilingan xorijiy investitsiyalar, shuningdek, to’g’ridan-to’g’ri kiritilgan
investitsiyalarning yillar bo’yicha o’zgarish sur’ati keltirilgan.
Mahalliy xodimlarni rag’batlantirish

156
qaramasdan, dunyoda ularni yuz minglab uchratsa bo’ladi. Ekspatriantlar
xizmatidan foydalanishga asosiy sabab ba’zida texnik tayyorgarlikni talab
qiluvchi lavozimlarga mahalliy nomzodlarni
topishning qiyinligidan
iborat. Odatda bu shu davlatning rivojlanganlik darajasi bilan bog’liq,
shuning uchun sanoati rivojlangan davlatlarda ekspatriantlar kamchilikni,
rivojlanayotgan davlatlarda esa ko’pchilikni tashkil etadi. Bundan tashqari,
bosh firma joylashgan mamlakatda ishlab chiqilgan qandaydir
texnologiyani xorijiy filiallarda joriy etishda yuqori malakali kadrlar kerak
bo’ladi.
Boshqaruv
xodimlari
malakasini
oshirish.
Ko’p
millatli
korporatsiyalar barcha xodimlarda korporativ tizim tushunchasini hosil
qilish uchun xorijliklarni o’z mamlakatidagi bosh kompaniyaga yoki uning
hududiy bo’limlariga jo’natadi, mahalliy kadrlarni esa xorijga yuboradi.
Ixtisoslashgan faoliyat mamlakatlar bo’yicha taqsimlangan ba’zi
firmalarda, boshqaruvchida birlashgan yondashuvni rivojlantirishning
yagona yo’li xorijga uzoq muddatga xizmat safariga jo’natishdir. Xorijga
jo’natish boshqaruvchida turli xil ijtimoiy tizimlarda
ishlash qobiliyatini
rivojlantirishi mumkin va shuning uchun bosh firma yoki uning xorijiy
filiallarida yuqori lavozimlarni egallash uchun yaxshi tayyorgarlik bo’ladi.
Nazorat. Ko’p millatli kompaniyaning tashkiliy rivojlanishini
muvofiqlashtirish va filiallarda ishlab chiqarish
faoliyatini nazorat qilish
uchun xodimlarni qisqa muddatli xizmat safarilariga jo’natish va bir
ishdan boshqa ishga ko’chirish qo’llanadi. Bu maqsadlarga bosh firmadan
xizmat safariga yuborilganlarning barcha narsalarni umumfirma holati
bilan baholashga odatlanishi, lavozimlarni tez-tez o’zgartirish yaxlit tizim
haqida bilim olish imkoniyatini berishi orqali erishiladi.
Bosh firma va
filiallar o’rtasida tajriba va kadrlar almashishi yo’li bilan yangi korporativ
madaniyat vujudga keladi. Bu firma oldiga qo’yilgan vazifalarning
bajarilishini nazorat qilish vositasi bo’lishi mumkin.
E = Ф - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

E = Ф
S
. (4–14)
Yoritilganlik SI birliklar tizimida lyuks (lx) da o‘lchanadi. 1 m2 yuzaga tekis taqsimlangan holda 1 lm yorug‘lik oqimi tushsa, yuzaning yoritilganligi 1 lx ga teng bo‘ladi.
Yoritilganlik qonunlari. Yuqorida aytilganidek, yuzaning yoritilganligi yurug‘lik kuchiga to‘g‘ri proporsional. Lekin yoritilganlik faqat yorug‘lik kuchiga bog‘liq bo‘lib qolmasdan, manba va yoritiladigan yuzagacha bo‘lgan masofaga ham bog‘liq. Yorug‘lik manbayi sfera markazida joylashgan bo‘lsin (4.31-rasm).
4.31-rasm.
Sferaning sirt yuzasi 4π R2 ga teng.
U holda to‘la yorug‘lik oqimi Ф = 4πI ga teng bo‘ladi. Shunga ko‘ra:
R2
E = I . (4–15)
Yuzaning yoritilganligi, manba yorug‘lik kuchiga to‘g‘ri proporsional,
masofaning kvadratiga teskari proporsional.
Ko‘pgina hollarda yorug‘lik oqimi yuzaga burchak ostida tushadi. Yorug‘lik oqimi ∆ S yuzaga φ burchak ostida tushayotgan bo‘lsin. ∆ S yuza,
∆S0 yuza bilan quyidagicha bog‘langan: ∆S0 = ∆Scosφ. U holda fazoviy burchak
∆Ω = ∆S0
R2
∆ Scosφ
= R2
bilan aniqlanadi. Undan berilgan yuzaning yoritil-
R2
ganligi
bilan aniqlanadi.
E = I cosφ (4–16)
Yuzaning yoritilganligi, manba yorug‘lik kuchiga, yorug‘lik nuri va yorug‘lik oqimi tushayotgan yuzaga o‘tkazilgan perpendikular orasidagi burchak kosinusiga to‘g‘ri proporsional, masofaning kvadratiga teskari proporsional.
Agar yuza bir nechta manba bilan yoritilgan bo‘lsa, umumiy yoritilganlik
har bir manba tomonidan yoritilganliklarning yig‘indisiga teng bo‘ladi.
Fotometrik kattaliklardan yana biri ravshanlik deb ataladi. Ravshanlik deb, yorug‘lik chiqayotgan yuza birligiga to‘g‘ri keladigan yorug‘lik kuchiga aytiladi:
yo‘nalishda bir xil yorug‘lik chiqadi deb qaraladi.
Ravshanlikka doir ba’zi ma’lumotlarni keltiramiz: Tush paytida Quyosh- ning ravshanligi –1,65 · 10 9 cd/m 2; gorizontga kelganida – 6 · 10 9 cd/m 2; to‘lin Oy diski – 2500 cd/m 2; ochiq havoli kunduzgi osmon – 1500–4000 cd/m 2.
|
11-Mavzu: Tizim interfeyslari va shinalarni tashkil etish turlari. Ma’lumotlarni kompyuterga uzatish, qurilmalar o‘rtasida ma'lumot almashish uchun standartlar va protokollar. Reja

11-Mavzu: Tizim interfeyslari va shinalarni tashkil etish turlari. Ma’lumotlarni kompyuterga uzatish, qurilmalar o‘rtasida ma'lumot almashish uchun standartlar va protokollar. Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 11-Mavzu: Tizim interfeyslari va shinalarni tashkil etish turlari. Ma’lumotlarni kompyuterga uzatish, qurilmalar o‘rtasida ma'lumot almashish uchun standartlar va protokollar. Reja
|
Moslashuvchanlik - Xalqaro menejment

158
tufayli uyga qaytishga majburligi yoki yomon
turmush kechirayotganligi
haqida turli fikrlar mavjud. Firmaning baynalmilallashuvi xizmat safari
bo’yicha bevosita sarflar va natijalarga erishish maqsadidagi harajatlarning
yuqori bo’lishini nazarda tutadi. Xorijiy xizmat safarlari xodim yoki uning
oilasining moslasha olmasligi sababli oilaviy hayot tarzini buzadi. Ayniqsa
rivojlanayotgan mamlakatlarda menejerlarga katta ehtiyoj mavjudligi
sharoitida oilaning yangi shart-sharoitlarga moslasha olmasligi ko’p
uchraydi. Xizmat safari tufayli oila o’z
turmush tarzini, odatlarini
o’zgartirishi, yangi ijtimoiy tizimga, ish yuritishning
notanish usullariga
ko’nikishi lozim. Bundan tashqari insonni qo’llab-quvvatlaydigan yaqin
do’st va qarindoshlari vatanida qoladi. Lekin boshqa davlatdagi hayotga
oson moslashuvchi insonlar ham bor. Shu sababli xizmat safariga yuborish
zaruriyati tug’ilganda xuddi shunday
insonlarni tanlash maqsadga
muvofiqdir. Ba’zi firmalarda xorijda ishlash tajribasiga ega maxsus
guruhlar mavjud va faqat ularni xorijga yuboradilar.
Aniq muddatli va muddati ko’rsatilmagan xizmat safari insonlarga
turlicha ta’sir ko’rsatadi. Xodimlar xizmat
safarining tugash muddatini
bilsa, ular ishni tezroq uddalay oladilar.
Tarmoq interfeyslari sathi

|
Tarmoq interfeyslari sathi
|
bet | 2/7 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 49,57 Kb. | | #153396 |
Bog'liq KT mustaqil ishTarmoq interfeyslari sathi “mahalliy” texnologiyalar asosida qurilgan tarm oqlarni murakkab tarmoqlarga birlashtirishni ta’minlaydi. Mahalliy texnolog iyalar deganda mahalliy tarmoql (tarmoq osti)larning qurilish texnologiyalar i va nuqta-nuqta kanallari tushunliladi.
Bu sathning asosiy vazifasi quyidagilar:
deytagrammalarni qabul qilishga va ularni aniq tarmoq bo’yicha uzatishga ja vob beradi;
tarmoq tarkibiga kiruvchi tarmoq texnologiyalarining o’zaro aloqasini tashki l qilishga javob beradi;
OSI modelining fizik va kanal sathlaridan farqli ravishda tarmoq interfeyslari sathi fizik va kanal sathlarida ma’lumotlarni uzatish prinsiplarini aniqlamaydi.
Tarmoq sathi paketlar harakati uchun marshrutni tanlash va paketlarni deyt agrammali usulda uzatishga (bog’lanish o’rnatilmasdan) javob beradi.
Tarmoq sathi protokollari:
Protocol) asosiy protokol – murakkab tarmoqlarda uzellar orasida paketlarni deytagrammali usulda uzatishni ta’minlab beradi (RFC 791);
Marshrutlash protokollari – marshrutizatorlarning o’zaro tarmoq konfigurats iyasi haqidagi ma’lumotlarni almashinishi va marshrutlash jadvalini tuzish u chun mo’ljallangan. Marshrutlash protokollariga misollar: BGP (RFC 4271), OSPF (RFC 2328), RIP (RFC 1058);
IGMP (Internet Group Management Protocol) guruhini boshqarish protokoli –IP-
protokoliga asoslangan tarmoqlarda ma’lumotlarni guruhli (multicast) uzatis hni boshqarish uchun mo’ljallangan.
IGMP ma’lumotlarni bir vaqtning o’zida tarmoqning bir nechta tugunlariga
uzatish uchun foydalaniladi, masalan,
tele va radioeshittirishni tashkillashtirish uchun (RFC 3376).
Tarmoqlararo xabarlarni boshqarish protokoli ICMP (Internet Control Message Protocol) tarmoqda yordamchi vazifani o’ynaydi va u
IP protokolni to’ldirishga xizmat qiladi.
U paketni uzatishda yuzaga keladigan muammolarni to’g’rilash uchun mo’lj allanmagan: agar paket yo’qolsa, ICMP uni qayta jo’nata olmaydi.
ICMP protokolining vazifasi boshqacha bo’lib,
u foydalanuvchiga uning paketi bilan yuz bergan nostandart holatlarda xabar berish vositasi hisoblanadi.
Bu vaqtda IP protokol paketni uzatadi va u haqida unutadi.
ICMP protokol esa tarmoq bo’yicha paket harakatini «kuzatadi» va, agar marshrutizator tomonidan paket tashlab yuborilsa, bu xabar manba- bog’lamaga yetkaziladi.
Bu orqali jo’natilgan paket va jo’natuvchi o’rtasida teskari aloqa o’rnatiladi.
Hozirgi vaqtda tarmoqlararo birgalikda harakatlanishni amalga oshiruvchi eng keng tarqalgan protokol IP protokolining 4-versiyasi (IPv4) hisoblanadi. IP- protikolining 6-versiyasi (IPv6) bosqichma-bosqicha joriy etilmoqda.
|
| |
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 41

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
.2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul
qiladi, ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi
bo‘yicha ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
III.Yangi o‘quv materialiga kirish (50daqiqa)
2.2. Namoyish va sharxlash orqali mavzu bo‘yicha
|
| |
mavzu. ATOMNING BOR MODELI. BOR POSTULATLARI

|
mavzu. ATOMNING BOR MODELI. BOR POSTULATLARI
|
bet | 82/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
1903-yilda ingliz fizigi J. J. Tomson atomning tuzilishi haqidagi birinchi modelni taklif qildi. Tomson modeliga muvofiq, atom – massasi tekis taqsimlangan 10–10 m kattalikdagi musbat zaryadlardan iborat shar sifatida tasavvur qilinadi. Uning ichida esa, o‘z muvozanat vaziyatlari atrofida tebranma harakat qiluvchi manfiy zaryadlar (elektronlar) mavjud bo‘lib (bunda
atomni tarvuzga o‘xshatish va elektron tarvuzning urug‘lari singari joylashgan
deyish mumkin), musbat va manfiy zaryadlarning yig‘indisi o‘zaro teng.
Boshqa ingliz fizigi D. Rezerford 1911-yilda o‘z tajribalariga asosan Tomson modelini inkor etib, atomning yadroviy (planetar) modelini taklif qildi. Ushbu modelga ko‘ra atom jajjigina quyosh sistemasidek tasavvur qilinadi. Elektronlar yadro atrofida (yopiq) orbitalar – atomning elektron qobig‘i bo‘ylab harakatlanadi va ularning zaryadi yadrodagi musbat zaryadga teng.
Atomning o‘lchamlari juda kichik bo‘lgani uchun (≈ 10–10m) uning tuzilishini bevosita o‘rganish juda qiyin. Shuning uchun uning tuzilishini bilvosita, ya’ni ichki tuzilishi haqida ma’lumot beruvchi xarakteristikalar yordamida o‘rganish maqsadga muvofiqdir. Shunday xarakteristikalardan biri – atomning nurlanish spektri. Atomning nurlanish spektri, ya’ni atom elektromagnit nurlar chiqarishida (yoki yutishida) hosil bo‘ladigan optik spektrlar ancha batafsil o‘rganilgan.
Shveysariyalik fizik I.Balmer 1885-yilda tajriba natijalariga tayanib vodorod spektri chiziqlari chastotalari uchun quyidagi formulani topdi.
1 − 1
2
2
v = R
m
. (7–1)
n
Bu yerda: R = 3,29 · 1015 Hz – Ridberg doimiysi, m va n doimiy sonlar, ular mos holda m = 1, 2, 3, 4, ... qiymatlarni, n esa butun (m + 1 dan boshlab) qiymatlarni qabul qiladi. Ushbu formulaga muvofiq vodorod spektri uzlukli chiziqlardan iboratdir.
Rezerfordning yadroviy modeli atomning spektral qonuniyatlarini tushuntirib bera olmadi. Bundan tashqari, bu model klassik mexanika va elektrodinamika qonunlariga zid bo‘lib chiqdi.
|
| |