Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universititeti olmaliq filiali

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITITETI OLMALIQ FILIALI
“Umumkasbiy va iqtisodiy fanlar“ kafedrasi
“Hayot xavfsizligi fanidan qoidalari” fanidan
MUSTAQIL ISH
Guruh: 9B-20TMJ
Bajardi: Kosimova U.
Qabul qildi: ___________________
Mavzu: Aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan himoya qilish
Reja:
Favqulodda vaziyatlar tushunchasi
Favqulodda vaziyatlarda aholi va hududlarni himoya qilish
Favqulodda vaziyatlarda hayot xavfsizligini ta’minlash
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar.
Insoniyat tarixi davomida odamlar tabiiy ofatlarga duch kelishgan. Qadimgi tabiiy ofatlar haqidagi rivoyatlar bizga ming yillar qa’ridan yetib kelgan. Zamonaviy olimlar Bibliyadagi Sodom va G'amo'ra shaharlarining vayron qilinishini zamonaviy Isroil hududida taxminan uch ming yil oldin sodir bo'lgan zilzila bilan izohlaydilar. Ko'pgina tabiiy ofatlar mintaqaviy xususiyatga ega, chunki bir xil tabiat hodisasi bir hududda normal bo'lsa, boshqa hududda ekstremal bo'lishi mumkin. Misol uchun, sovuq va qor yog'ishi Rossiya va Skandinaviyada tez-tez uchraydi, lekin issiq mamlakatlarda ular tabiiy ofatlar bo'lib, ko'pincha katta zarar etkazadi.
Tabiiy ofatlarning zarari bevosita yoki bilvosita bo'lishi mumkin. To'g'ridan-to'g'ri zarar - bu odamlarning o'limi yoki jarohati, turli xil halokat. To'g'ridan-to'g'ri zarar darajasini aniqlash qiyin emas.
Bilvosita zararni baholash juda qiyin vazifadir. Bilvosita iqtisodiy zarar energetika, transport va boshqa kommunikatsiyalar hamda tegishli korxonalar faoliyatining buzilishi, shuningdek tiklash ishlari uchun mablag‘larning kutilmagan tarzda yo‘naltirilishi oqibatida halokat zonasidan tashqarida xo‘jalik faoliyatining normal rejimining buzilishi natijasida yuzaga keladi. Atrof-muhitga bilvosita zarar - inson salomatligi va tabiat uchun xavfli bo'lgan materiallardan foydalanadigan yoki ishlab chiqaradigan korxonalarning tabiatan nobud bo'lishi natijasida atrof-muhitning ifloslanishi. Bilvosita ijtimoiy zarar odamlarning boshqaruvning ularni ofatlardan himoya qilish qobiliyatiga ishonchini yo'qotishi va ijtimoiy bo'linishlarning kuchayishida namoyon bo'ladi.
Har xil turdagi zararlarning kattaligi va nisbati quyidagi omillarga bog'liq: • aholi zichligi; • jamiyatning tabiiy ofatlarga tayyorlik darajasi; • xalq xo'jaligi ob'ektlarining tabiati va texnologiyasi.
Tabiiy ofatlar, ishlab chiqarish va transport hodisalari, biosferaga texnogen ta’sirning ekologik oqibatlari, harbiy harakatlar sodir etilganda dushman tomonidan turli xil qurollardan foydalanish aholi hayoti va sog‘lig‘i uchun xavfli vaziyatlarni yuzaga keltiradi. 1999-yil 30-avgustda O‘zbekiston Respublikasining “Aholini va hududlarini tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonuni qabul qilindi va u favqulodda vaziyatlarning oldini olish, xavfxatarni kamaytirish, favqulodda vaziyatlarning oldini olish, xavf-xatarni kamaytirish, shuningdek, favqulodda vaziyatlarning oldini olish sohasida asosiy boshqaruv hujjatiga aylandi. va avariyalar, falokatlar va tabiiy ofatlardan keyin. Mazkur qonun O‘zbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlar xizmati faoliyatining huquqiy asoslarini yaratishning boshlanishi bo‘ldi.
Qonun shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini, O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarni, O‘zbekiston Respublikasi hududidagi barcha quruqlik, suv, havo kengliklarini himoya qilish sohasida mamlakat uchun umumiy tashkiliy-huquqiy normalarni belgilaydi. O'zbekiston va uning hududlari, ishlab chiqarish va ijtimoiy ob'ektlar, shuningdek, tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan atrofmuhit. Mazkur qonunga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan “Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va harakat qilish davlat tizimi to‘g‘risida”gi (FVV) maqsadli dastur ishlab chiqildi (O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23 dekabrdagi qarori). 1997 yil, 558-son). O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar davlat xizmati to‘g‘risidagi qonunning 2-moddasiga asosan. Favqulodda vaziyat - avariyalar, texnogen falokatlar, xavfli tabiiy hodisalar, tabiiy yoki boshqa ofatlar natijasida ma'lum bir hududda sodir bo'lgan, odamlarning qurbon bo'lishiga, odamlarning sog'lig'iga zarar etkazilishiga yoki katta moddiy yo'qotishlarga olib kelishi mumkin bo'lgan holat.
Favqulodda vaziyatlarning sabablari tabiiy, texnogen, antropogen, ekologik va ijtimoiy bo'lishi mumkin.
Tabiiy favqulodda vaziyatlar. Bularga zilzilalar, toshqinlar, tsunamilar, vulqon otilishi, sellar, ko'chkilar, ko'chkilar, bo'ronlar va tornadolar, katta o'rmon va torf yong'inlari, qor ko'chishi va qor ko'chkilari kiradi. Tabiiy ofatlarga, shuningdek, qurg'oqchilik, uzoq muddatli kuchli yomg'ir, kuchli doimiy sovuqlar, epidemiyalar, pandemiyalar, epizootiyalar, epifitotiyalar, o'rmon va qishloq xo'jaligi zararkunandalarining ommaviy tarqalishi kiradi. Tabiiy ofatlar sodir bo'lishi mumkin: moddalarning tez harakatlanishi natijasida (zilzilalar, ko'chkilar); yer ichidagi energiyani chiqarish jarayonida (vulqon faolligi, zilzilalar); daryolar, ko'llar va dengizlarning umumiy darajasi oshganda (sel, tsunami); g'ayrioddiy kuchli shamollar (bo'ronlar, siklonlar) ta'siri ostida. Ba'zi tabiiy ofatlar (yong'inlar, ko'chkilar va boshqalar) odamlarning o'z harakatlari natijasida yuzaga kelishi mumkin, ammo ularning oqibatlari har doim tabiat kuchlarining natijasidir. Har bir tabiiy ofat inson salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatadigan o'ziga xos zarar etkazuvchi omillarning mavjudligi bilan tavsiflanadi.
Texnogen favqulodda vaziyatlar - mashinalar, mexanizmlar va agregatlarning ishlash jarayonida to'satdan ishdan chiqishi, ishlab chiqarish jarayonida jiddiy buzilishlar, portlashlar, yong'inlarning paydo bo'lishi, katta maydonlarning radioaktiv, kimyoviy yoki biologik ifloslanishi, guruh jarohatlari. odamlarning o'limi). Texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarga sanoat ob'ektlarida, qurilishlarda, shuningdek, temir yo'l, havo, avtomobil, quvur va suv transportida sodir bo'lgan avariyalar kiradi, bu yong'inlar, fuqarolik va ishlab chiqarish binolarining vayron bo'lishi, radiatsiya, kimyoviy va bakterial ifloslanish xavfini tug'diradi. yer va suv yuzasida neft mahsulotlari va agressiv (zaharli) suyuqliklar va aholi va atrof-muhit uchun xavf tug'diruvchi boshqa oqibatlar yuzaga kelgan.
Ekologik favqulodda vaziyatlarga quyidagilar kiradi: tuproqning intensiv degradatsiyasi va og'ir metallar (kadmiy, qo'rg'oshin, simob, xrom va boshqalar) va boshqa zararli moddalar bilan ifloslanishi; atmosferaning zararli kimyoviy moddalar, shovqin, elektromagnit maydonlar bilan ifloslanishi; kislotali yomg'ir; ozon qatlamining buzilishi va boshqalar.
Ijtimoiy favqulodda vaziyatlarga jamiyatda sodir bo'ladigan hodisalar (talonchilik, zo'ravonlik), kuch ishlatish bilan kechadigan millatlararo nizolar; qurol ishlatadigan davlatlar o'rtasidagi qarama-qarshiliklar.
Favqulodda vaziyatlarda aholi va hududlarni himoya qilish. Bugun biz har bir jamiyat uchun dolzarb bo'lgan mavzu – favqulodda vaziyatlarda aholi va hududlarni himoya qilish haqida gaplashamiz.
Favqulodda vaziyatlar turli sabablarga ko'ra sodir bo'lishi mumkin: zilzilalar, toshqinlar, o'rmon yong'inlari kabi tabiiy ofatlardan tortib texnogen falokatlar, sanoat ob'ektlaridagi avariyalar, terroristik hujumlar va boshqa favqulodda vaziyatlargacha. Bizning vazifamiz favqulodda vaziyatlarda aholi va hududlarni himoya qilish bo'yicha samarali choralarni ishlab chiqish va amalga oshirishdir. Aholini himoya qilishda birinchi qadam bu ma'lumot berishdir. Aholini yuzaga kelishi mumkin bo'lgan tahdidlar, ehtiyot choralari va favqulodda vaziyatlarda qanday choralar ko'rish kerakligi to'g'risida xabardor qilish muhimdir. Buni ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar, karnaylar, maxsus nashrlar va risolalar orqali amalga oshirish mumkin.
Katastrofik vaziyatda aholiga yordam berish uchun ishlab chiqilgan fuqaro mudofaasi rejalari, avariya-qutqaruv operativ shtablari, jihozlangan qutqaruv brigadalari va tibbiy postlarga ega bo'lish kerak. Bundan tashqari, favqulodda vaziyatlarda jamiyatni harakatga tayyorlash uchun favqulodda mashqlar va mashg'ulotlarda qatnashish kerak.
Hududni himoya qilishning muhim jihati favqulodda vaziyatlarni kuzatish va oldini olish tizimini ishlab chiqishdir. Bunga atrof-muhit holatini kuzatuvchi sensorlar tarmog'ini yaratish, tabiiy ofatlar yaqinlashayotgani haqida erta ogohlantirish va yuzaga kelishi mumkin bo'lgan tahdidlarga tezkor javob berish orqali erishish mumkin. Aholini boshpana, himoya inshootlari, o'zini himoya qilish va birinchi yordam mashinalari kabi texnik himoya vositalari bilan ta'minlash ham muhimdir.
Yuqoridagi barcha chora-tadbirlar turli davlat organlari, mahalliy o'zini o'zi boshqarish organlari va jamoat tashkilotlari harakatlarini muvofiqlashtirishni talab qiladi. Faqatgina birgalikdagi sa'y-harakatlar bilan biz favqulodda vaziyatlarda aholi va hududlarni samarali himoya qilishni ta'minlay olamiz.
Favqulodda vaziyatlarda hayot xavfsizligini ta'minlash - bu uning faoliyatining barcha sohalarida inson hayoti va sog'lig'ini saqlashga qaratilgan tashkiliy, muhandislik-texnik tadbirlar va vositalar majmuasidir.
Hayot xavfsizligini ta'minlash muammolarini hal qilishning asosiy yo'nalishlari sifatida quyidagilar ko'rib chiqilishi mumkin: • favqulodda vaziyatlarning yuzaga kelishi mumkin bo'lgan oqibatlarini bashorat qilish va baholash; • favqulodda vaziyatlarning oldini olish yoki yuzaga kelish ehtimolini kamaytirish, shuningdek, ularning oqibatlari ko'lamini kamaytirish bo'yicha tadbirlarni rejalashtirish; • favqulodda vaziyatlarda xalq xo'jaligi ob'ektlarining barqaror ishlashini ta'minlash; • aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga o'rgatish; • favqulodda vaziyatlarning oqibatlarini bartaraf etish. Favqulodda vaziyatlarni bashorat qilish - bu tabiiy ofatlar, avariyalar va falokatlar natijasida yuzaga keladigan vaziyatni taxminiy aniqlash va baholash usuli. Harakatlarni kutilgan holatga moslashtirishga qaratilgan ko'plab tabiiy fanlardagi prognozlashdan farqli o'laroq, hayot xavfsizligida uning ahamiyati vaziyatni o'zgartirish uchun olingan ma'lumotlardan foydalanish darajasi bilan belgilanadi. Qiyinchilik shundaki, u hududni, xarakterni va hokazolarni baholash kerak. to'liq bo'lmagan va ishonchsiz ma'lumotlar sharoitida favqulodda vaziyatlarning ko'lamini va ular asosida tabiatini taxminiy aniqlash va. favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish bo'yicha ishlar ko'lami.
Hozirgi vaqtda seysmik hududlar, ko'chkilar va sel oqimlari sodir bo'lishi mumkin bo'lgan hududlar va joylar yaxshi o'rganildi va aniqlandi, to'g'onlarni vayron qilish va suv toshqinlari paytida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan suv toshqini zonalarining chegaralari aniqlandi, shuningdek, avariyalarga olib kelishi mumkin bo'lgan ishlab chiqarish ob'ektlari aniqlandi. katta halokatga, odamlarga zarar etkazishga va infektsiyaga. Bu uzoq muddatli prognoz.
Hayot faoliyati xavfsizligi sohasidagi prognozlash vazifasi favqulodda vaziyatlarning sodir bo'lish vaqtini (qisqa muddatli prognoz) taxminiy aniqlashni ham o'z ichiga oladi, unga ko'ra uning faoliyatining barcha sohalarida aholi xavfsizligini ta'minlash bo'yicha tezkor qarorlar qabul qilinadi. Hozirgi vaqtda ko'plab olimlar va mutaxassislarning sa'y-harakatlari favqulodda vaziyatlarning shakllanishi va boshlanishi jarayonini bashorat qilishning ishonchli usullarini topishga qaratilgan. Ayrim tabiiy ofatlarning boshlanishini bashorat qilishning real imkoniyatlari mavjud. Bunda Quyosh faolligining siklligi toʻgʻrisidagi hisoblangan statistik maʼlumotlardan, Yerning sunʼiy yoʻldoshlaridan olingan maʼlumotlardan, shuningdek, meteorologik, seysmik, vulqon, selga qarshi, koʻchkiga qarshi va boshqa stansiyalarning maʼlumotlaridan foydalaniladi. Masalan, Yer meteorologik yo‘ldoshlari yordamida dovullar, tayfunlar, vulqon otilishi va sel oqimlari bashorat qilinadi.
Zilzilalarni bashorat qilish seysmik hududlarda suvning kimyoviy tarkibini tizimli tahlil qilish, tuproqning elastik, elektr va magnit xususiyatlarini o'lchash, quduqlar tubi darajasining o'zgarishini, hayvonlar, sudraluvchilar, baliqlarning xattiharakatlarini kuzatish orqali mumkin. qushlar. O'rmon, torf va boshqa landshaft yong'inlarini harorat, geografik, ob-havo, statistik va boshqa sharoitlarni hisobga olgan holda koeffitsientlar yig'indisiga asoslangan kompleks ko'rsatkich yordamida oldindan aytish keng qo'llaniladi. Yashirin yong'inlarni (torf, yer osti) qidirish va shu bilan o'rmon yong'inlari xavfini bashorat qilish uchun infraqizil uskunalar samolyotlar va Yer sun'iy yo'ldoshlaridan tasvirlash uchun ishlatiladi.
Favqulodda vaziyat yuzaga kelishi bilan bog'liq vaziyatni bashorat qilish matematik usullar yordamida amalga oshiriladi. Prognozlashda meteorologik sharoitlar va relefning tabiati hisobga olinadi. Vaziyatni bashorat qilish uchun dastlabki ma'lumotlar:
• potentsial xavfli ob'ektlar va moddalar yoki energiya manbalarining joylashuvi (koordinatalari); aholi soni va zichligi;
• binolarning tabiati, himoya inshootlarining soni va turi, ularning sig'imi va boshqa ma'lumotlar.
Vaziyatni bashorat qilishda favqulodda vaziyatlarning turiga qarab vayronagarchilik, halokatli suv toshqini, yong'inlar va ifloslanish (radiatsiyaviy, kimyoviy va bakteriologik), shuningdek, aholining mumkin bo'lgan yo'qotishlari va xalq xo'jaligi ob'ektlariga zarar etkazish zonalari chegaralari aniqlanadi.
Zarar ko'rgan hududlardagi vaziyatni prognozlash ma'lumotlari umumlashtiriladi, tahlil qilinadi va qutqaruv va boshqa favqulodda ishlarni tashkil etish va o'tkazish bilan bog'liq qarorlar qabul qilish uchun xulosalar chiqariladi.
Favqulodda vaziyatlardan zararni oldini olish uchun zarur bo'lgan choratadbirlarni quyidagicha guruhlash mumkin. Uzoq muddatli prognozga asoslangan asosiy (davom etayotgan) faoliyat:
• SNiP talablarini hisobga olgan holda qurilish-montaj ishlarini bajarish;
• aholini xavf-xatarlardan ogohlantirishning ishonchli tizimini yaratish;
• himoya inshootlari fondini to'plash va aholini shaxsiy himoya vositalari bilan ta'minlash;
• radiatsiyaviy, kimyoviy va bakteriologik kuzatuv, razvedka va laboratoriya nazoratini tashkil etish;
• aholini favqulodda vaziyatlarda xulq-atvor va harakatlar qoidalariga umumiy majburiy o'rgatish;
• xavfsizlik, sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirish;
• iqtisodiy jihatdan zaif hududlarda atom elektr stansiyalari, kimyo, sellyulozaqog‘oz va boshqa potentsial xavfli ob’ektlarni qurishdan bosh tortish; • inson salomatligi va hayoti uchun ortib borayotgan xavf manbalari bo'lgan ob'ektlarni qayta foydalanishga topshirish.
Favqulodda vaziyat bashorat qilinganda zarur bo'lgan himoya choralari: prognozni aniqlashtirish uchun zarur bo'lgan kuzatuv va razvedka tizimini joylashtirish; aholini favqulodda vaziyatlar haqida ogohlantirish; iqtisod va jamiyat hayotining favqulodda holatga qadar ishlashi uchun maxsus qoidalarni joriy etish; favqulodda vaziyatlarda ortib borayotgan xavf manbalarini zararsizlantirish (atom elektr stansiyalari, zaharli va portlovchi ishlab chiqarish korxonalari va boshqalar), ular bilan ishlashni to'xtatish, qo'shimcha mustahkamlash yoki demontaj qilish; favqulodda xizmatlarni ogohlantirish; aholini qisman evakuatsiya qilish.
Favqulodda vaziyatlarda aholi xavfsizligini ta'minlash uchun bir qator choratadbirlarni oldindan amalga oshirish alohida ahamiyatga ega, xususan:
• aholini favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga o'rgatish;
• favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi va tahdidi to‘g‘risida o‘z vaqtida xabardor qilishni tashkil etish;
• radiatsiyaviy, kimyoviy va bakteriologik razvedka, shuningdek dozimetrik va laboratoriya (kimyoviy) nazoratni tashkil etish va o‘tkazish;
• profilaktik yong'inga qarshi, epidemiyaga qarshi va sanitariya-gigiyena tadbirlarini o'tkazish;
• qutqaruv va boshqa favqulodda ishlarni bajarish uchun moddiy resurslar zahiralarini yaratish.
Xulosa
Zamonaviy dunyoda favqulodda vaziyatlarda aholi va hududlarni himoya qilish davlat, jamoat tashkilotlari va fuqarolar tomonidan kompleks yondashuvni talab qiladigan muhim vazifadir. Tabiiy ofatlar, terroristik hujumlar, muhim infratuzilma ob'ektlaridagi baxtsiz hodisalar kabi favqulodda vaziyatlar tez va samarali javobni talab qiladi.
Aholi va hududlarni himoya qilishning muhim jihatlari samarali harakatlar rejalarini ishlab chiqish, aholini mumkin bo'lgan tahdidlarga tayyorlash, yordam ko'rsatish uchun zamonaviy uskunalar va texnik vositalarni taqdim etish va jarayonning barcha ishtirokchilarining harakatlarini muvofiqlashtirishdir.
Ta'limotlarni tayyorlash va o'tkazish, aholini xavfsizlik asoslari bo'yicha o'qitish, shuningdek jamoat xavfsizligi to'g'risidagi axborot ishlari aholi va hududlarni himoya qilishda muhim rol o'ynaydi.
Aholini ijtimoiy himoya qilish, tibbiy yordam ko'rsatish, evakuatsiya qilish va jabrlanganlarni vaqtincha joylashtirish masalalariga ham alohida e'tibor qaratish lozim. Favqulodda vaziyatlarni monitoring qilish tizimini takomillashtirish, aholini yuzaga kelishi mumkin bo'lgan tahdidlar va favqulodda vaziyatlarda harakat qilish usullari to'g'risida tezkor xabardor qilishni ta'minlash zarur.
Shunday qilib, favqulodda vaziyatlarda aholi va hududlarni himoya qilish tizimli va kompleks yondashuvni, shuningdek, mumkin bo'lgan tahdidlarga javob berish mexanizmlarini doimiy ravishda takomillashtirishni talab qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. I.A. Karimov. "O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida: xavfsizlikka ahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari". Toshkent, 1997 y.
2. "Fuqaro muhofazasi to'g'risida" O'zbekiston Respublikasi qonuni. 2000-yil 26-may.
3. https://aim.uz/
4. https://arxiv.uz/uz/
5. https://ziyonet.uz/ru
|