nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov - bet 66

{1, 0, 1, 1, 0}, {0, 1, 0, 0, 1}, {0, 1, 0, 0, 1}, {1, 0, 1, 1, 0} }; //boʻyi boʻyicha izlash if ((graph[st][r]!=0) (!visited[r])) DFS(r); |
Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. EshonqulovBog'liq ALGORITMLAR VA MA‟LUMOTLAR STRUKTURALARIBu sahifa navigatsiya:
- {1, 0, 1, 1, 0}, {0, 1, 0, 0, 1}, {0, 1, 0, 0, 1}, {1, 0, 1, 1, 0} }; //boʻyi boʻyicha izlash
- if ((graph[st][r]!=0) (!visited[r])) DFS(r);
28-rasm. BFS algoritmi jarayonida graf uchlarini koʻrish
DFS funksiya sarlavhasi (st)
Chiqish (st)
visited[st] ← tashrif buyurgan;
r = 1 uchun n gacha
Agar (graph[st, r] ≠ 0) va (visited[r] tashrif buyurilmagan) boʻlsa, u
holda DFS (r)
Bu yerda DFS (deep-first search) - bu funksiya nomi. Uning yagona
parametri st - dasturning asosiy qismidan argument sifatida uzatiladigan
boshlangʻich uchdir. Mantiqiy qiymatlarni qabul qiladigan massivning
har bir elementiga oldindan false (yolgʻon, 0) qiymat beriladi, ya‘ni
uchlarning har biri dastlab tashrif buyurilmagan deb yoziladi.
Ikki oʻlchovli
graph
massivi grafning qoʻshnilik matritsasi.
Natijalar oxirgi satrda toʻplanishi kerak. Agar qoʻshnilik matritsasining
elementi, qandaydir bosqichda, 1 ga teng boʻlsa (0 emas) va
matritsaning tekshirilgan ustuni bilan bir xil songa ega boʻlgan uchga
tashrif buyurilmagan boʻlsa, unda funksiya rekursiv ravishda
takrorlanadi. Aks holda, funksiya rekursiyaning oldingi bosqichiga
qaytadi.
99
#include
using namespace std;
const int n=5;
int i, j;
bool *visited=new bool[n];
//qoʻshnilik grafi
int graph[n][n] =
{
{0, 1, 0, 0, 1},
{1, 0, 1, 1, 0},
{0, 1, 0, 0, 1},
{0, 1, 0, 0, 1},
{1, 0, 1, 1, 0}
};
//boʻyi boʻyicha izlash
void DFS(int st)
{
int r;
cout<
visited[st]=true;
for (r=0; r<=n; r++)
if ((graph[st][r]!=0) && (!visited[r]))
DFS(r);
|
| |
Nazorat savollari - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 75/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)Nazorat savollari
Bugungi kunda mamlakatimizda shaxsiy avtotransport vositalaridan foydalanish ko‘lamining jadal ortib qanday muammolarni keltirib chiqarmoqda?
Transport oqimini boshqarishning ilg‘or usullarini joriy etish qanday imkoniyatlarni beradi?
Transport oqimini boshqarishning ilg‘or usullariga ega bo‘lgan intelektual transport tizimlarini joriy etish atmosfera havosi ifloslanishiga qanday ta’sir o’tkazadi?
Moslashuvchan boshqaruv usuli asosan qanday transport vositalariga ta’sir qiladi?
Shaharlarda ruxsat etilgan yuqori tezlikning pasaytirilishi nimalarni oshiradi?
Yo‘l harakati jadalligi o‘zgarganda, transport oqimlari quyidagi holatlarga bo‘linadi:
Ikkitomonlama axborot bilan almashuvini nima ta’minlanadi?
Ikki tizimlarni (3 daraja) yagona bir tizimga to’liq birlashtiradigan tizim qanday ishlaydi?
TFIS (Traffic Flow Information System) tizimi qanday ishlaydi?
Transport oqimini tavsiflarini qoniqarli yoritish uchun qanday parametrlarni o’lchash yetarli?
Transport tarmog’ida rivojlanayotgan jarayonlarning aniq bashorati asosida boshqarish qanday ishlaydi?
13.HAYDOVCHILARNI AXBOROT BILAN TA’MINLASH
13.1. Internet tarmog’idan foydalanib axoliga marshrutlar xaqida ma’lumotlarni o’z vaqtida taqdim etish
13.2. Transportda elektron to’lov tizimi. EFC (Electronic Fee Collection)- integrallashgan elektron to’lov tizimi
13.3.Axborot kiosklari
Tayanch iboralar: Marshrutlar xaqida ma’lumot, Jamoatchilikni axborot bilan ta’minlash, ROMANSE Evropa loyihasi, ALERT C TMC protokoli, transportda elektron to’lov tizimi. EFC (Electronic Fee Collection)- integrallashgan elektron to’lov tizimi, axborot kioski, interfaol android kioski, Wi-Fi imkoniyat, Sensorli ekran, display.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
Mavzu yuzasidan savollar - Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov

Mustaqil ishlash uchun masalalar: 1) Quyidagi daraxtlarning pryufer kodini toping.(1, 1, 7, 6, 13, 1, 7, 12, 6, 9, 4, 5, 3) (1, 2, 8, 3, 1, 10, 1, 1, 6, 5, 3, 2, 9) (2, 5, 7, 12, 10, 11, 7, 7, 6, 9, 4, 5)9-§. Tartiblangan va muvozanatlashgan daraxtlar 9.1. AVL daraxti AVL daraxt.Uchlarni muvozanatlash |
Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. EshonqulovBog'liq ALGORITMLAR VA MA‟LUMOTLAR STRUKTURALARIBu sahifa navigatsiya:
- Mustaqil ishlash uchun masalalar: 1) Quyidagi daraxtlarning pryufer kodini toping.
- (1, 1, 7, 6, 13, 1, 7, 12, 6, 9, 4, 5, 3) (1, 2, 8, 3, 1, 10, 1, 1, 6, 5, 3, 2, 9) (2, 5, 7, 12, 10, 11, 7, 7, 6, 9, 4, 5)
- 9-§. Tartiblangan va muvozanatlashgan daraxtlar 9.1. AVL daraxti AVL daraxt.
- Uchlarni muvozanatlash
Mavzu yuzasidan savollar:
1. Daraxt ma‘lumotlar strukturasiga ta‘rif bering
2. Daraxtning eng asosiy tushunchalariga toʻxtalib oʻting.
3. Pryufer kodini hosil qilish va qoʻlllanishi haqida gapiring
4. Pryufer kodi asosida daraxtni tiklash qanday amalga oshiriladi?
5. Daraxt ma‘lumotlar strukturasi qoʻllaniladigan sohalarga qaysilar
kiradi?
119
Mustaqil ishlash uchun masalalar:
1) Quyidagi daraxtlarning pryufer kodini toping.
2) Quyidagi Pryufer kodi berilgan. Ushbu kodga koʻra
daraxtlarni hosil qiling.
(2, 2, 7, 2, 11, 11, 7, 7, 6, 9, 4, 5)
(1, 1, 7, 6, 13, 1, 7, 12, 6, 9, 4, 5, 3)
(1, 2, 8, 3, 1, 10, 1, 1, 6, 5, 3, 2, 9)
(2, 5, 7, 12, 10, 11, 7, 7, 6, 9, 4, 5)
(12, 2, 1, 1, 1, 1, 3, 3, 4, 1, 2, 3, 8, 9)
120
9-§. Tartiblangan va muvozanatlashgan daraxtlar
9.1. AVL daraxti
AVL
daraxt.
AVL-daraxt
(inglizcha
AVL-Tree)
bu
muvozanatlashgan ikkilik qidiruv daraxti boʻlib, unda quyidagi
xususiyat qoʻllab-quvvatlanadi: uning har bir uchlari uchun uning ikkita
ostki daraxtining balandligi 1 dan koʻp boʻlmagan qiymatga farq qiladi.
AVL daraxtlari birinchi marta 1962-yilda AVL daraxtlaridan
foydalanishni taklif qilgan G. M. Adelson-Velskiy va E. M. Landisning
ismlarining birinchi harflari bilan nomlangan.
Uchlarni muvozanatlash
- bu
| |
chap va oʻng
pastki daraxtlari balandliklari farqi boʻlgan taqdirda,
| |
daraxtining xususiyati tiklanishi uchun ushbu uchlarning pastki
daraxtidagi ajdod va avlod munosabatlarini oʻzgartiradigan amal, aks
holda hech narsani oʻzgartirilmaydi. Muvozanatlash uchun biz har bir
uch uchun uning chap va oʻng
pastki daraxtlari
balandliklari orasidagi farqni saqlaymiz.
Daraxtning balandligi uning maksimal darajasi, ildizdan tashqi
tugunga qadar eng uzun yoʻlning uzunligi sifatida aniqlanadi. Ikkilik
qidiruv daraxti muvozanatli deyiladi, agar biron bir tugunning chap
pastki daraxtining balandligi oʻng pastki daraxtning balandligidan ± 1
dan oshmasa. Keyingi 36-rasmda koʻrsatilgan 5 ta balandlikdagi 17 ta
ichki tugunli muvozanatli daraxt; muvozanat koeffitsiyenti har bir tugun
ichida belgilar bilan va oʻng va chap pastki daraxtlar (+1, 0 yoki -1)
balandliklari orasidagi farq kattaligiga muvofiq belgilanadi.
|
| |
Marketing faoliyati - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 60/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMarketing faoliyati - 1) tadbirkorlik soxasida bajariladigan ishlar va vazifalar turi; 2) talabni shakllantirish va takror ishlab chiqarish, firmaning foyda olishini ta’minlash maqsadida amalga oshiriluvchi marketing funktsiyalari (marketing tadqiqotlari, savdo, narxning xosil bo‘lishi, tovarni etkazib berish, marketing razvedqasi, bengmarketing va x.k.) bilan bog’liq faoliyat; 3) bozor iktisodiyotida takror ishlab chiqarish zanjirining barcha buginlarida marketing vositalari va falsafasini qo‘llash jarayonini qamrab oluvchi hamda tovar yoki xizmat talabni qondirish va foyda keltirish uchun nimani, qaerda, qancha va qanday qilib ishlab chiqarish lozim degan savollarga javob berishga imkon beruvchi xar qandan faoliyat.
Marketing faoliyatining iqtisodiy samaradorligi - 1) marketing faoliyatining oralik va yakuniy maqsadlarini amalga oshirishga javob beruvchi nisbatan ko‘p turli (marketing jarayonining barcha bosqichlari bo‘yicha) natija; 2) marketing faoliyatini amalga oshirish samarasining (natijasi) bu jarayonda sarflanuvchi barcha xarajatlarga nisbati; 3) marketing faoliyati bilan bog’liq xarajatlar qaytimi, natural yoki kiymat (narx) shaklida aks ettirilgan natija va samaraning marketing faoliyatini tashkil etish va amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan barcha (moddiy-texnik mexnat va xoqazo) resurslarga nisbati yordamida baholanadi.
Marketing jarayoni - yangi ehtiyoj va goyalarni izlab topish, tanlash va ularni tovar yoki xizmatga aylantirish, bu tovarlarni izlab chiqish va bozorlarda yoki savdo Taqsimot tarmoqlariga sotish bilan bog‘liq harakatlar va bosqichlarning tartibga solingan majmui.
Marketing kommuniqatsiyalari tizimi - 1) marketing tizimining tashqi muhit bilan o‘zaro aloqalari jarayonida sub’ektlar (jo‘natuvchi va qabul kiluvchi), vositalar, kanallar, to‘g’ri (xabar) va tesqari (qabul kiluvchining taxriri) aloqalar majmui; 2) insonlar urtasidagi o‘zaro aloqa shakl va vositalari majmui.
Marketing kontseptsiyasi - 1) bozor munosabati sharoitlarida faoliyat ko‘rsatayotgan firma, tashkilot yoki shaxsning ish yuritish, tadbirkorlikni tashkil etish falsafasi; 2) korxonaning yakuniy maqsadi - daromad olish va iste’molchilar ehtiyojini qondirish uchun foydalaniluvchi marketing faoliyatining asosiy vositalari, koida va goyalari tizimi. Atrofdagi aniq holatga, bozor munosabatlari rivojlanish darajasiga qarab an’anaviy, ishlab chiqarish, savdo. Tovar, ijtimoiy va servis kontseptsiyalarini ajratib ko‘rsatish mumkin.
Marketing- korxona faoliyatini tashkil etish tizimi, bozorni, bozor ehtiyojlariga muvofiq keladigan tovarlarni ishlab chiqarish, ularning sotish bozoriga harakatlanishini har tomonlama o‘rganishga asoslanadi; nazariyaning bir bo‘limi,keng ma’noda tovarlarni sotish muammolarini tadqiq etadi.
|
| |
ITT yo’l xolati nazoratini ta’minlovchi tizimosti bo’linmalarining vazifalari

|
ITT yo’l xolati nazoratini ta’minlovchi tizimosti bo’linmalarining vazifalari
|
bet | 68/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)11.3.ITT yo’l xolati nazoratini ta’minlovchi tizimosti bo’linmalarining vazifalari.
ITTning ikkinchi vazifasi, yuqorida aytib o'tilganidek, mavjud yo'l tarmog'ining xavfsizligini ta'minlashdir, bunda asosiy o'lchov nazorati og'irlik bo'yicha amalga oshiriladi, chunki mutaxassislarning fikriga ko'ra avtomobil yo'llariga ko'proq zarar etkazadigan yuk avtomobillari hisolanadi.
Avtomobil yo'llarining yaxshi bo'lishi uchun yo'l ishlari hajmini oshirish kerak, ammo bugungi kundagi byudjet buni amalga oshirishga imkon bermaydi, shuning uchun biz faqat bu yo'llarga yetkazilgan zararni kamaytirish uchun ortiqcha yuk bilan harakatlanadigan transport vositalarining sonini kamaytirishni joriy etishimiz mumkin.
Hozirgi vaqtda mamlakatning 68 ta mintaqaviy yo'llarda 53 ta statsionar vazn nazorat punkti, shuningdek 26 ta ko'chma punkt faoliyat ko'rsatmoqda. Bundan tashqari, mintaqalarda avtomatlashtirilgan og'irlikni nazorat qilish punktlari joriy etilmoqda, bu yo'l chetidagi sensorlar, ramkadagi kameralar tufayli transport vositasining o'lchamlarini to'xtatmasdan tortish va baholashga imkon beradi. Mintaqaviy yo'llarda bunday punktlar hozirda 6 ta, kelgusi ikki yil ichida avtomatik rejimda ishlaydigan yana 12 ga yaqin vazn va o'lchamlarni nazorat qilish punktlarini jihozlash rejalashtirilgan.
O’zbekistonning avtomobil trassalarida ham avtomatlashtirilgan vazn va o'lchamlarni nazorat qilish punktlari mavjud. Transport Vazirligi 2025 yilda yo'llarni qurish va ulardan foydalanishni to'liq avtomatik rejimga o’tkazishni rejalashtirilgan. Shuni ta'kidlash kerakki, yo’l tarmog’ida vaznni boshqarish tizimini amalga oshirishning manbasi haligacha aniqlanmagan. "RT-Invest transport tizimlari" ("Platon" operatori) tomonidan vaznni boshqarish tizimini yaratish bo'yicha xususiy konsessiya tashabbusi taqdim etildi, ammo bu murakkab loyiha bo'lgani uchun, shartnoma keyingi yilgacha imzolanishi kutilmoqda.
11.1-rasm. Avtomatlashtirilgan og'irlikni nazorat qilish moslamalari
|
| |
SAM HLG ga so'rov - Biotexnologiya Qishloq xo'jaligi

Tushuntirish eslatmasi
birinchi bosqich natijalari asosida va ikkinchi ko'lamli qog'ozda ko'rsatilgan.
Ushbu mavzuga bo'lgan jamoatchilik qiziqishini hisobga olgan holda, potentsial ikkinchi bosqichda
Komissiya qishloq xo'jaligi biotexnologiyasi va jamoatchilikning ijtimoiy idroki aspektlarini o'z ichiga olishi mumkin
bo'lgan bog'liq ijtimoiy muammolarni o'rganish uchun boshqa tegishli ekspert guruhlarini jalb qilishi mumkin.
tegishli ilmiy tavsiyalarni ishlab chiqishda ishtirok etish.
va mikroorganizmlar uchun va qishloq xo'jaligi sohasida bo'lajak o'zgarishlarni taxmin qilish. Bu, masalan, keyingi
yangi texnikalarning kutilayotgan rivojlanishini o'z ichiga olishi mumkin
sintetik biologiya va gen drayv uchun. Ikkinchi bosqichning mazmuni va savollari bo'ladi
Ikkinchi bosqichda, SAMdan keyingi o'n yillikda o'simlik va hayvonlarni etishtirish uchun qishloq xo'jaligi
biotexnologiyasida kutilayotgan tendentsiyalarni tavsiflash orqali ushbu ishni to'ldirish so'ralishi mumkin,
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
Dalillar bazasining umumiy ko'rinishi

Ko'pincha vaqt cheklovlari tufayli, sharhlar, hisobotlar va mavjud ilmiy fikrlar qidiruv va
skrining mashg'ulotlarining asosiy yo'nalishi edi. Faqat
Eslatmani ishlab chiqish.
da ingliz tilidagi ommaga ochiq ilmiy dalillar ishlatilgan
Barcha topilmalar mos yozuvlar menejeri dasturiy ta'minotida birlashtirildi va tegishliligi
uchun tekshirildi va toifalarga ajratildi. Algoritmlar JRC tomonidan ishlab chiqilgan
- Boshqa adabiyot manbalari (asosan mavzu bo'yicha mutaxassislar tomonidan aniqlangan havolalar)
- Qidiruv tizimlaridan foydalangan holda Internet (rasmlar va matnlar uchun)
bir nechta ma'lum asosiy havolalar (ilgari mavzu bo'yicha mutaxassislar tomonidan aniqlangan).
qidiruv satrlarining samaradorligi ularning topish qobiliyatiga nisbatan tekshirildi
manba adabiyotlarini saralash va yakuniy tanlashda yordam berish
Eslatmaning turli jihatlari. Bundan tashqari, JRC Izoh tomonidan ko'rib chiqilgan turli xil
texnikalar bilan bog'liq nashrlar stavkalari va hajmining tahlilini taqdim etdi (topilmalar
kichik to'plamiga asoslanib), bu so'nggi paytlarda,
NBTning ba'zilari bilan bog'liq muhim o'zgarishlar - bir misol
ushbu tahlilning bir qismi 10-rasmda ko'rsatilgan.
tegishli nashrlarni aniqlashga yordam berish uchun kalit so'zlar ishlatilgan
Manba: Mauro Petrillo va Aleksandr Angers JRC (ISPRA) tomonidan tahlil qilingan
Tushuntirish eslatmasi
(http:// www.timanalytics.eu/)
SAM HLGni qo'llab-quvvatlovchi keyingi aktyorlar

tadqiqot va innovatsiyalar uchun, Horizon 2020. Qo'shimcha
yordam edi
sharhlar, fikrlar va hisobotlardan foydalanilgan - bu samarali va ta'minlangan
boy dalillar manbai. Juda katta hajmdagi adabiyotlar topilgan joyda,
Eslatmani ishlab chiqarish uchun loyiha yondashuvi qo'llanildi, unda hissa
qo'shuvchilarga aniq belgilangan rol va mas'uliyatlar belgilandi.
Akademiyalar (SAPEA), joriy Yevropa Ittifoqi doiraviy dasturi
doirasida moliyalashtiriladi
Muvofiqlashtirishni qo'llab-quvvatlash harakatlarini Yevropa tomonidan siyosat bo'yicha fan bo'yicha maslahat
ushbu eslatma bo'yicha ko'rsatkich qog'ozida ko'rsatilgan (1-ilovaga qarang), asosan mavjud
ostida faoliyat yurituvchi akademiya stipendiyalari
bilan hamkorlikda
Mavjud texnikalar tavsifi va ularning taqqoslanishiga e'tibor bering. Belgilangan vaqt
oralig'ida Eslatmani bajarish uchun, kabi
hisobotlar.
Darajali guruh (SAM-HLG). Eslatma SAM-HLG
tomonidan ishlab chiqarilgan
nashrlar Tushuntirishni tayyorlash uchun mustahkam asos bo'ldi
Ushbu eslatma yaqinda ba'zi ilmiy jurnallarni ham ko'rib chiqish zaruratini tug'dirdi
sharhlar, fikrlar yoki hali qamrab olinmagan topilmalar haqidagi maqolalar
Oliy ilmiy maslahat mexanizmining tushuntirish xati (eslatma).
Mavzuni dastlabki o'rganish qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida qo'llaniladigan so'nggi
texnikalar va ularni qo'llashning jadal rivojlanishini tasdiqladi. Bu katta va tez kengayib
borayotgan baland
tanasi bilan mos keladi
ilmiy adabiyotlarda sifatli dalillar (10-rasmga qarang). Bular
genomni tahrirlash sohasi, ularning ba'zilari mavzu uchun juda dolzarbdir
ning rivojlanishini ma'lum qilgan dalillarni
tekshirish va tahlil qilish
Ushbu ilova yig'ish uchun qo'llaniladigan tizimli yondashuvni belgilaydi,
adabiyotlarni tanlash kerak edi. dagi juda tez o'zgarishlar
SAM kotibiyati, SAPEA xodimlari va Yevropa Komissiyasining Qo'shma
tadqiqot
markazi (JRC) tomonidan taqdim etilgan.
masalan, genomni tahrirlashning so'nggi usullari haqida, ayniqsa ehtiyot bo'ling
Ijodiy faoliyat - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

101
Protsessual moliyaviy-huquqiy munosabatlar
davlat
pul jamg‘armalarini taqsimlash tartibi, ulardan foydala-
nishni nazorat qilish shakl va uslublarini belgilash mu-
nosabati bilan yuzaga keladi.
Moliyaviy-huquqiy munosabatlar o‘z
obyektlariga
ega. Bu obyektlar, eng avvalo,
pul va pul majburiyat-
laridir, ammo faqat bu bilan kifoyalanmay, ularga pul
mab lag‘larining to‘planishi va sarflanishini ta’minlovchi
tartib-qoidalar, moliyaviy munosabat ishtirokchilarining
qonun doirasidagi xatti-harakati ham kiritilishi mumkin.
Moliyaviy-huquqiy munosabatlar ikki tomonlama
munosabat bo‘lib, unda majburiyatlarning bajarilishi-
ni hammadan va har doim talab qilish vakolatiga ega
bo‘lgan davlat (uning moliya, soliq, kredit muassasala-
ri), ikkinchi tomondan esa
moliyaviy-huquqiy normalar
qaratilgan boshqa shaxslar (davlat va jamoat idoralari,
yuridik va jismoniy shaxslar) ishtirok etadi.
Moliyaviy-huquqiy munosabatlar – munosabat
obyekti,
munosabat subyekti, munosabat mazmunini
tashkil etadi.
Moliya huquqi normalari talablari
moliya
viy-
huquqiy munosabatlarning ko‘p turliligi orqali ro‘yobga
chiqib, ushbu munosabatlarning tegishli subyektlarisiz
yoki qatnashchilarisiz ularning mavjud bo‘lishi mumkin
emas.
Moliya huquqida an’anaviy ravishda moliya
huquqiy subyektlarining uchta asosiy guruhi ajratiladi.
Pul munosa-
batlari markaz-
lashtirilgan va
markazlashti-
rilmagan pul
mablag‘lari
jamg‘armalarini
yaratish
va ular-
dan foydalanish
bilan bog‘liq
holda yuzaga
keladi.
Moliyaviy-
huquqiy muno-
sabatlar davlat
hokimiyati xusu-
siyatisiz mavjud
bo‘lishi mumkin
emas.
Ilgari Komissiya tomonidan so'ralgan ilmiy maslahatlar

7
SCENIHR, SCCS, SCHER (2015) Sintetik biologiya II - Riskni baholash metodologiyalari va xavfsizlik aspektlari, Fikr,
2015 yil may. Mavjud: http://ec.europa.eu/
health/scientific_committees/emering/docs/scenihr_p_d
SCENIHR, SCCS, SCHER (2014) Sintetik biologiya I ta'rifi, fikr, 2014 yil sentyabr. Mavjud: http://ec.europa.eu/health/
scientific_committees/emering/docs/scenihr_o_044.pdf
SCENIHR, SCCS, SCHER (2015) Sintetik biologiya III - Tadqiqot ustuvorliklari, Fikr, 2015 yil dekabr.
SAM HLG dan qishloq xo'jaligidagi yangi texnikalar haqida so'nggi ma'lumotlarni taqdim etish so'raladi
hayvonlar va mikroorganizmlarga ushbu texnikani qo'llash bilan bog'liq, dolzarb
nashr etilgan ilmiy dalillar etarli emas, bu aniq ko'rsatilishi kerak.
Qishloq xo'jaligi sohasidagi eng so'nggi o'zgarishlarni hisobga olgan holda sintetik biologiya va gen drayv uchun. 1 va 2 savollar
bo'yicha tushuntirishlar quyida ko'rsatilgan
1) genetik modifikatsiyaning o'rnatilgan texnikasi va 2) an'anaviy naslchilik bilan solishtirganda
2017 yil aprel
bosqich va ushbu usullarning har birining asosiy xususiyatlari (masalan, asosiy
nashr etilgan adabiyotlar sharhlari, ilmiy hisobotlar va mavjud e'lon qilingan fikrlar bo'yicha, ular tizimli va shaffof protsedura
yordamida aniqlanadi.
quyida.
SAM HLG dan har bir yangi texnikaning farqlari va o'xshashliklarini tushuntirish so'raladi
Ushbu oldingi maslahat o'simliklarni ko'paytirishning yangi usullariga, shuningdek, sintetikaga qaratilgan
qishloq xo'jaligi biotexnologiyasidagi yangi texnikalar, shu jumladan ularning qishloq xo'jaligida qo'llanilishi
Biroq, sohadagi tez va so'nggi o'zgarishlarni va kengroq ko'lamni hisobga olgan holda
ilmiy nuqtai nazardan bo'lishi va huquqiy masalalarni o'rganmasligi kerak.
texnikalar. Iloji bo'lsa, sog'liq va atrof-muhit uchun xavfsizlik, tegishli mahsulotlarni aniqlash imkoniyatlari, tezligi va o'xshashligi
nuqtai nazaridan farqlar va o'xshashliklarni aniqlash kerak.
Mavjud: http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/emering/docs/scenihr_o_050.pdf
qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikaning mumkin bo'lgan qo'llanilishi, bu ham
Turli xil yangi texnikalarning asosiy xususiyatlari
kutilgan natijaga erishish va dala ilovalari uchun etuklik darajasi. Qayerda
118
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
-rasm. Kichik oʻng burilish algoritmi

125
5. "Yangi" ildizning oʻng pastki daraxtini "eski" ildizdan
boshlanganligini aniqlash:
6. (*p1).Right = p;
44-rasm. “Yangi” ildizning oʻng pastki daraxtini aniqlash
7. Koʻrsatkichning qiymatini daraxtning ildiziga oʻzgartiring (p) va
balans qiymatini tiklang:
8. (*p).bal=0; p=p1;
Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov - bet 78

45-rasm. "Yangi" ildizning oʻng pastki daraxtini aniqlash
Muvonazatlash
algortmidan
soʻng,
AVL
boʻyicha
muvozanatlashgan quyidagi daraxt hosil boʻldi:
126
a)
Dastlabki daraxt
b) Muvozanatlashgan daraxt
9.2. AVL daraxtlarining samaradorligini tahlil qilish
N elementni oʻz ichiga olgan AVL daraxtining balandligini
yuqoridan baholaylik.
h balandlikdagi AVL daraxtini hosil qilish uchun zarur boʻlgan
minimal tugunlarni N (h) bilan belgilaymiz.
N(-1)=0, N(0)=1, N(1)=2, N(2)=4, N(3)=7, …
0,1, 2, 4, 7, 12, 20, 33, 54, …
127
Fibonachchi ketma-ketligining h –hadi uchun Binet formulasidan
AVL daraxtining h (n) balandligi uchun yuqori chegara:
AVL daraxtidan tugunlarni olib tashlash
#include
using namespace std;
struct avltree
{
int key;
char *value;
int height;
struct avltree *left;
struct avltree *rigth;
};
AVL daraxtidan barcha tugunlarni olib tashlash funksiyasi
void avltree_free (struct avltree *tree)
{
if (tree == NULL)
return;
avltree_free(tree->left);
avltree_free(tree->rigth);
free(tree);
}
|
S avol va topshiriqlar - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

3 5 —3 6 -§ § . X IX A S R O X IR I - X X A S R B O S H L A R ID A
X IV A X O N L IG I N I N G D A V L A T T U Z U M I
V A I J T IM O IY -IQ T IS O D IY A H V O L I
X iva xonligi ustidan podsho hukum ati o ‘zining pro-
tektorat hududi sifatida qattiq nazorat o ‘rnatdi. Ichki
va tashqi siyosatdagi arzimas o'zgarishlarni ham Xiva
xoni Turkiston general-gubernatori bilan kelishib oli-
shi lozim edi. Xon ustidan nazorat qilish m aqsadida 7 kishidan iborat Ke-
ngash (devon) ta ’sis etilib, ularning to ‘rt nafari podsho hukum ati vakillari edi.
Am udaryoning a w a l X iva xonligi tasarrufida boMgan va Gandimiyon
shartnom asiga k o ‘ra Rossiya imperiyasi ixtiyoriga o ‘tgan o ‘ng qirg‘ogM
hududida Turkiston general-gubernatorligining Am udaryo boMimi tash
kil qilingan edi. U ning boshligM ayni m ahalda Rossiya imperiyasining
X iva xonligidagi vakili sifatida mam lakatni boshqarishda xonning ham m a
harakatlari ustidan nazoratni am alga oshirar edi. X onlik m ing yillik tarixga
ega va o ‘zbek xalqining m adaniy rivojlanishida m uhim rol o'ynagan turkiy
urug4 qo‘ngMrotlarga m ansub sulola vakillari tom onidan boshqarilayotgan
m onarxiya edi. Q o‘ngMrot urugM siyosiy v a ijtim oiy hayotda ham da harbiy
sohada xonning suyanchigM edi.
Xon cheklanmagan m a’m uriy-sudlov va harbiy hokim iyatga ega edi. U
m am lakatni qo‘ngMrot urugM zodagonlari, saroy a ’yonlari va oliy ruhoniylar
guruhi m adadiga tayanib boshqarardi. Xon
hokim iyati o ‘z xalqi m anfaatlaridan k o ‘ra
k o ‘proq tor doiradagi am aldorlar manfaatidan
kelib chiqib ish olib borar edi.
Xiva xonligida qo‘shin xalq qarshilik
harakatini bostirish va davlat yaxlitligini saq-
lash uchun kurash vositasi edi. B u qo'shin yax
shi uyushmagan, harbiy tartib-intizom b o ‘sh,
nihoyatda sodda qurollangandi. Xonning
m untazam qo ‘shini yasovulboshi boshqara-
digan 1,5 m ing kishidan iborat edi. Harbiy
harakatlar davrida shahar, qishloq va ovullar-
dan xalq lashkari ham da harbiy harakatlarda
turkm an otliq sipohilari jam lanardi.
Xonlik m a’m uriy jihatdan 18 ta beklik va
2 ta noiblikka boMingan edi. Ulardan eng yi-
Nazorat savollari - Xalqaro menejment

Nazorat savollari:
1. Xalqaro menejerning majburiyatlari doirasiga nimalar kiradi?
2. Xalqaro menejer qanday qobiliyatlarga ega bo’lishi kerak?
3. Qabul qiluvchi mamlakatda mahalliy xodimlarni o’qitishda qanday
usullar mavjud?
4. Xorijda xodimlarga ta’sir ko’rsatish xususiyatlari nimadan iborat?
5. Xalqaro kompaniyalar kadrlarni chet elda ishlash uchun qanday
tayyorlaydilar?
6. Raqobat kartasi nima?
7. Xodimlar chet elda ishlash uchun qanday rag’batlantiriladi?
8. Xalqaro kompaniya chet el filiali shtatini qabul qiluvchi mamlakat
mahalliy fuqarolaridan shakllantirishning afzalliklari va kamchiliklari
nimada?
151
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
1. Каримов
И.А. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози,
Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари.
Т.: Ўзбекистон, 2009.
2. Nazarova G.G., Nazarova R.R., Salixova N.M., Muxamedjanova
G.A., Ismailova N.S. Xalqaro menejment. O’quv qo’llanma. T.: TDIU,
2009.
3. Пивоваров
С.Э.,
Тарасевич
Л.С.
Международный
менеджмент: Учебник. 4-е изд.- СПб: Питер, 2008.
4. Иваненко
А.Г. Инновационный менеджмент: учебное
пособие. - М.: КНОРУС, 2009.
5. Кузьмина Т.И. Международный менеджмент. Управление в
международных компаниях. М., 2004.
|
-misol. 35-rasmda berilgan daraxtning Pryufer kodini topish

115
Pryufer kodi orqali daraxtni tiklash.
Pryufer
kodi bilan
ifodalangan daraxtlarni hosil qilish algoritmi qirralarning tegishli
roʻyxatini olishga imkon beradi.
Antikodni Pryufer kodiga kiritilmagan
uchlar sonining ortib
boruvchi ketma-ketligi deylik. Koʻrib chiqilgan misol uchun antikod
2357 ga teng.
Daraxt ketma-ket qirralarni qoʻshib quriladi. Keyingi qoʻshilgan
chekka,
birinchisidan boshlab, vertikal juftlik bilan hosil boʻladi,
ularning raqamlari kod satrida va antikod satrida birinchi boʻladi.
Shundan soʻng, ishlatilgan satr elementlari chiziladi. Agar kod satridan
chiqib ketgan raqam undagi qolgan elementlar
qatoriga kiritilmagan
boʻlsa, uning tartibini buzmasdan antikod qatoriga qoʻshilishi kerak.
Ta‘riflangan harakatlar kod va antikod satrlarining "qoldiqlari" bilan
ularning birinchisining barcha elementlari oʻchirilguncha takrorlanadi.
Bunday holda, antikod chizigʻida hosil qilingan roʻyxatga qoʻshiladigan
soʻnggi chekkani belgilaydigan ikkita element boʻladi,
natijada biz
Pryufer kodi bilan belgilangan daraxtga mos keladigan n - 1 qirralarning
roʻyxatini olamiz.
3-misol.
Masalan, 1-misolda berilgan 14166 kodi yordamida
daraxtni tiklaylik. Yuqorida 1-misolda koʻrsatilgandek
mos keladigan
antikod 2357 ni tashkil qiladi. Shuning uchun daraxtning birinchi qirrasi
{1; 2}. 1 va 2-ni kesib oʻtib, biz kod satrida 4166 va antikod satrida 357
olamiz. Keyingi takrorlashda {4; 3} juftligini kesib tashlaymiz va
qatorga antikod 4 ni kiritamiz va hokazo. Takrorlashlar ketma-ketligi 8-
jadvalda keltirilgan.
h) Pryufer kodi: 1 5 2 6 6 2 1 3
Tavsiya etiladigan adabiyotlar

126
7. Qabul qiluvchi mamlakatda siyosiy va iqtisodiy barqarorsizlik
xorijiy filial faoliyatida kutilmagan va keskin salbiy o’zgarishlarni keltirib
chiqarishi mumkin.
Bryusseldagi YeI shtab-kvartirasida osilgan plakatda YEIga a’zo-
mamlakatlar korxonalaridagi ishchi va xizmatchilarning bir-biridan keskin
farqlanuvchi milliy xususiyatlariga duch keluvchi xalqaro menejerning
qiyinchiliklari yumor yordamida ifoda etilgan.
Umumyevropa menejment uslubini yaratishga urinib ko’ring, agar:
nemislar yumorni tushunmasa,
finlar sukut saqlasa,
inglizlarning ovqati anglab bo’lmas aralashmalardan iborat bo’lsa,
lyuksemburgliklar yulduz kasalligiga duchor bo’lsa,
fransuzlar rulda kutilmagan harakatlar sodir qilsa,
ispanlar mag’rur,
italyanlar xissiyot og’ushida,
gollandiyaliklar ziqna,
belgiyaliklar ish joyida o’tirmasa,
portugaliyaliklar kuvaldadan murakkabroq texnikani o’zlashtira
olmasa,
shvedlar o’ta birqarashli,
greklar tashkiliy bo’lmasa,
irlandiyaliklar ichkilikni xush ko’rsa,
avstriyaliklar sabrsiz bo’lsa.
Sayyoramizda ikkita asosiy menejment uslubi: g’arbiy va sharqiy
menejment uslublari mavjud.
Menejment uslubidan qat’iy nazar ishga doir etiket

137
muzokara qatnashchilarini joylashtirish qoidalariga (delegatsiya
boshliqlari odatda bir-biriga qarama-qarshi o’tiradi) amal qilish muhim;
o’z argumentlarini bayon qilishda faqat tarjimon yoki tilni biladigan
shaxsga murojaat etmaslik kerak;
ishbilarmonlik suhbatida sekin sur’atda argumentlarni aniq va
ixcham izohlash bilan gapirish kerak;
muzokaralarni olib borish sur’ati ikkala tomon fikrlarini to’g’ri
qabul qilish va zarur bo’lganda aniqlovchi savollar
berish imkoniyatini
berishi kerak;
ishbilarmonlik suxbati imkoniyatidan to’la foydalanish uchun har
bir tomonning tadbirlar rejasini e’tibor bilan muhokama qilish lozim;
muzokaralar yakunida doim sheriklarga sizga ajratgan vaqtlari
uchun minnatdorchilik bildirish kerak;
o’z ofisingizga qaytgandan so’ng
uchrashuvda kelishilgan
harakatlarni
sodir
qilishdan
tashqari,
hamkorlikka
qiziqish
so’saymaganligini bildirish uchun minnatdorchilik xatini yuborish lozim;
sheriklar savollari va talablariga darhol javob berish kerak. Bu
sherik xabarini qabul qilganligingizni anglatadi.
Xulosalar
1. Milliy xususiyatlar, ya’ni madaniyat,
psixologiya, temperament,
an’analar ijtimoiy-iqtisodiy masalalarni tushunish va hal qilish hamda
korxonalarning samarali faoliyati uchun zarur
tashkiliy sharoitlarni
yaratish usuli sifatidagi menejment uslubiga ta’sir ko’rsatadi.
2. Global menejment bo’yicha mutaxassislar tashqi iqtisodiy
bitimning qabul qiluvchi mamlakatda xalqaro menejer faoliyatining
dastlabki davrida qiyinchiliklar tug’dirishi mumkin bo’lgan
yettita asosiy
elementini ajratadilar: 1) yangi xorijiy sheriklar bilan muzokaralar muhiti;
2) qabul qiluvchi mamlakatning madaniy va tarixiy xususiyatlari; 3) qabul
qiluvchi mamlakat mafkurasi; 4) byurokratik an’analar; 5) qabul qiluvchi
mamlakat
qonunchiligi; 6) pul tizimlaridagi farqlar; 7) qabul qiluvchi
mamlakatda siyosiy va iqtisodiy barqarorsizlik.
3. G’arbiy menejment uslubi xususiyatlariga
firma va biznes alohida
yo’nalishlari rahbarlarining yuqori individual ma’suliyati va o’ziga
ishonchi kiradi.
4. Yevropa mamlakatlari orasida menejment uslublarida jiddiy
tafovutlar kuzatiladi.
5. Osiyo boshqaruv uslubiga quyidagilar xarakterli: “yumshoq”
tuzilmalarga urg’u berish, menejerlarning yuqori ta’lim darajasiga,
138
kompaniya strategik rejalari muvaffaqiyatiga ishonish va sheriklarning bir-
biriga ishonchi, firma umumiy maqsadiga hissa qo’shish xissiyoti.
Xulosalar - Xalqaro menejment

124
3. Xalqaro iqtisodiy integratsiya jarayonining ko’rsatkichlarini aytib
bering.
4. Iqtisodiy integratsiya bosqichlarini aytib bering.
5. Eng yirik integratsion guruhlarni sanab bering.
6. EIda xalqaro kompaniyalarning imkoniyatlarini
qanday baholash
mumkin?
T/R Mezonlar - Biznesni tashkil etish va yuritish

•
DXSh kelishuvi nusхasi;
•
ta’lim muassasasining quvvati, faoliyatining boshlanish sanasi va ota-onalar
toʻlovi toʻgʻrisidagi ma’lumotnoma.
2020 yil 30 yanvardagi Prezidentimizning “Maktabgacha ta’lim sohasida davlat-
xususiy sheriklikni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga ko‘ra,
2019 yil 1 dekabrga qadar maktabgacha ta’lim tashkilotlarini tashkil etish ishlari 25
foizdan kam bo‘lmagan hajmda bajarilgan bitimlar bo‘yicha kreditlarni
moliyalashtirish uchun zarur bo‘lgan mablag‘lar Moliya vazirligi tomonidan 2020 yil
uchun Davlat byudjetida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti topshiriqlariga
muvofiq, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish bo‘yicha xarajatlar uchun
nazarda tutilgan mablag‘lar doirasida 2020 yil 1 martga qadar ajratiladi. Bunda,
kreditlar 15 yil muddatga, shu jumladan, 3 yillik imtiyozli davr bilan yillik 1 foizli
stavka bo‘yicha beriladi.
2.2018-2019 yillarda belgilangan tartibda tuzilgan bitimlar bo‘yicha kreditlar:
- Toshkent va Nukus shaharlari, viloyatlarning ma’muriy markazlari hamda viloyat
bo‘ysunuvidagi shaharlarda — 15 yil muddatga, shu jumladan, 3 yillik imtiyozli davr
bilan yillik 12 foiz stavka bo‘yicha;
- tumanlarning ma’muriy markazlarida — 15 yil muddatga, shu jumladan, 3 yillik
imtiyozli davr bilan yillik 8 foiz stavka bo‘yicha;
- tumanlarning boshqa hududlarida — 15 yil muddatga, shu jumladan, 3 yillik
imtiyozli davr bilan yillik 5 foiz stavkada ajratiladi.
2021 yil va kelgusi yillarda tuziladigan bitimlar bo‘yicha kreditlar tijorat banklari
tomonidan mustaqil belgilanadigan foiz stavkalarida beriladi.
Shuningdek, qarorga ko‘ra, 2020 yil va kelgusi yillarda bitimlarning faqatgina xalqaro
moliya institutlaridan jalb qilingan kreditlar (qarzlar) hamda davlat-xususiy sheriklik
asosida maktabgacha ta’lim tashkilotlarini tashkil etish uchun avval ajratilgan
kreditlar bo‘yicha xususiy sherik tomonidan qaytariladigan asosiy qarzlar hisobidan
maxsus ochilgan shaxsiy g‘azna hisobvarag‘ida jamlangan mablag‘lar doirasida
tuzilishini ta’minlash belgilandi.
-jadval 
 Avtomobil korporatsiyalarining texnik-iqtisodiy ko’rsatkichlari

136
Etkazib
beruvchilarda
buyurtmachi
bitta emas
Subetkazib
beruvchini
tanlashning bosh mezoni –
uning
mahsuloti
bahosi.
Buyutmachi
sub’etkazib
beruvchilar o’rtasida raqobatni
rag’batlantiradi
Etkazib berilayotgan xomashyo
materiallari
va
butlovchi
mahsulotlarning
narhlari
pasayadi
Aloqalar tizimi Aksiya
paketlarini
o’zaro
egallash,
direktorlar
kengashining umumiy a’zolari,
ishlab
chiqaruvchilar
va
distribyutorlar kooperatsiyasi
Informatsiya
va
bilimlar
ayirboshlashning barqaror tizimi
Subetkazib
beruvchilar
bilan
munosabatlar
rivojlanishida
tendensiyalar
Hamkorlik va o’zaro ishonch
ruhiyati, yetkazib berilayotgan
mahsulot sifatiga va yetkazib
berish
muddatlariga
rioya
qilishga kuchaytirilgan e’tibor
Etkazib beruvchi - qo’shimcha
bilimlar manbai
Osiyo menejment uslubi xususiyatini shunday momentlar bilan ham
ifodalash mumkin. Masalan, Xitoyda sherikning og’irligiga katta e’tibor
beriladi – oriqlarga ularni potensial muttaham sifatida hisoblab shubha
bilan qaraydilar. Tayvanda bitim taqdiri firma prezidentining hashamatli
ofisida emas, balki avlod otasi – qari chol yashaydigan oddiy kamtar
uychada hal qilinadi. Gonkongda eng avvalo mahalliy ishbilarmonlik
dunyosidagi munosabatlarda yaxshi harakat qilishga yordam beruvchi
yo’lboshchi-firma tanlab olish muhim.
“Aqliy hujum” usuli - Biznesni tashkil etish va yuritish

“Aqliy hujum” usuli
Aqliy hujum - g’oyalarni generatsiya (ishlab chiqish) qilish usulidir.
«Aqliy hujum» usuli biror muammoni yechishda talabalar tomonidan
bildirilgan erkin fikr va mulohazalarni to’plab, ular orqali ma’lum bir
yechimga kelinadigan eng samarali usuldir
Kredit ajratish shartlari qanday?
Qarorga ko’ra kredit stavkalarini ayting?
6- ilova
Mashg’ulot yakuni.
1. Faol ishtirok etgan o'quvchilarni baholash va
rag'batlantirish.
Uyga vazifa:
Kelgusi mashg'ulotga vazifava uni bajarish yuzasidan yo'riqnoma berish.
Kredit foiz stavkasi qanday belgilangan?
10-Mavzu: Xususiy biznesni rivojlantirishda bаnklаrning аhаmiyati.
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnalogiyasi modeli
O’quv soati: 80 daqiqa
O’quvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi
Nazariy – bilimlarni mustahkamlash,
ko’nikma va malakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi
1.Bаnk vа bаnk tizimi hаmdа ulаrning
bаjаrаdigаn vаzifаlаr.
2.Mаrkаziy bаnk vа tijоrаt bаnklаri hаmdа
ulаrning funktsiyalаri.
3. Krеdit turlаri. Imtiyozli krеdit tushunchаsi
4.. Kichik biznеs vа tаdbirkоrlik fаоliyatini
rivоjlаntirishdа bаnklаrning rоli
O’quv mashg’ulotining maqsadi: o’quvchilarga Xususiy biznesni
rivojlantirishda bаnklаrning аhаmiyati haqida ma’lumot beradi
O’qitish natijalari: o’quvchilar Xususiy biznesni rivojlantirishda bаnklаrning
аhаmiyati , kredit , kredit turlari va imtiyozli kredit haqida bilimga va ko’nikmaga
ega bo’ladilar
Pedagogik vazifalar:
1.Bаnk vа bаnk tizimi hаmdа ulаrning
bаjаrаdigаn vаzifаlаr haqida ma’lumot
beradi
2.Mаrkаziy bаnk vа tijоrаt bаnklаri
hаmdа ulаrning funktsiyalаrini
tushuntiradi
3. Krеdit turlаri va imtiyozli krеdit
tushunchаsi
O’quv faoliyat natijalari:
1.Bаnk vа bаnk tizimi hаmdа ulаrning
bаjаrаdigаn vаzifаlаrini bilib oladilar.
2.Mаrkаziy bаnk vа tijоrаt bаnklаri hаmdа
ulаrning funktsiyalаrini bilib oladilar
3. Krеdit turlаri va imtiyozli krеdit
tushunib oladilar
|
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 57

|
Biznesni tashkil etish va yuritishBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
2-bosqich.
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul
qiladi, ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi
bo‘yicha ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
III.Yangi o‘quv materialiga kirish (50daqiqa)
2.2. Namoyish va sharxlash orqali mavzu bo‘yicha
asosiy nazariy xolatlarni bayon qiladi.
|
| |
Ichki fotoeffekt - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

Nur ta’sir etish natijasida yarimo‘tkazgichlarda hosil qilingan qo‘shim- cha elektr o‘tkazuvchanlik fotoo‘tkazuvchanlik deyiladi. Bu esa fotoqar- shiliklarni ishlab chiqarishda qo‘llaniladi. Fotoqarshilik – bu o‘tkazuvchanligi yorug‘lik ta’sirida o‘zgaradigan qarshiliklar bo‘lib, uni radiotexnikada fotorezistorlar deb ataladi.
h 2π
deb o‘qiladi.
ħ ning qiymati:
= 2π =1,05 · 10
–34 J·s ga teng bo‘ladi.
Yorug‘likni zarralar – fotonlar oqimidan iborat deb qarash korpuskulyar nazariya bo‘lib, bunda Nyuton mexanikasiga qaytish bo‘ldi, deyish mumkin emas. Uning harakat qonunlari kvant mexanikasining qonunlariga bo‘ysunadi.
XX asrning boshiga kelib, yorug‘lik ikki xil tabiatga ega ekanligi ma’lum bo‘ldi. Yorug‘lik tarqalishida uning to‘lqin xossalari (interferensiya, difraksiya, qutblanish) va moddalar bilan ta’sirlashganda (fotoeffekt, yorug‘lik
bosimi va b.) korpuskulyar – zarra xossalari namoyon bo‘ladi.
Bu xossalar
zarra – to‘lqin dualizmi deb atala boshlandi. Keyinchalik fanda elektronlar, protonlar, neytronlar oqimlari ham to‘lqin xossaga ega ekanligi ma’lum bo‘ldi.
Shu asosda moddaning yorug‘likni nurlantirishi va yutishi,
chiziqli spektrlar, fotoeffekt hodisasi, yorug‘lik bosimi va boshqa jarayonlar tushuntirib berildi.
Foton nima? Fotonning xususiyatlari nimalardan iborat?
Fotoeffekt qonunini yorug‘likning kvant nazariyasi asosida tushun-
tiring.
Eynshteyn formulasini va uning fizik mohiyatini tushuntiring.
Fotoeffekt ro‘y berish shart-sharoitlari qanday?
Fotoeffektning qizil chegarasini tushuntiring.
Yorug‘lik uchun zarra to‘lqin dualizmi nimadan iborat?
Fotoeffekt nazariyasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 74/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarFotoeffekt nazariyasi. Fotoeffekt nazariyasi 1905-yilda A. Eynshteyn tomonidan asoslab berildi. U M. Plank gipotezasidan foydalanib, elektromagnit to‘lqinlar ham alohida porsiyalar – kvantlardan iborat degan xulosaga keladi. Ular keyinchalik fotonlar deb ataldi.
Eynshteynning g‘oyasiga asosan, foton modda bilan ta’sirlashganda, u energiyasi – hv ni butunlay elektronga beradi. Energiyaning saqlanish qonuniga asosan, bu energiyaning bir qismi elektronning moddadan chiqishiga sarf bo‘ladi va qolgan qismi elektronning kinetik energiyasiga aylanadi:
2
hv = A+ mυ 2 . (6–4)
Bu fotoeffekt uchun Eynshteyn tenglamasi deyiladi.
Bunda A – elektronning moddadan chiqishi uchun bajarilgan ish. Agar
elektronning maksimal kinetik energiyasi
mυ2
=eUyop
2
max
ekanligini hisobga olsak, Eynshteynning fotoeffekt uchun tenglamasini
quyidagi ko‘rinishda ham yozish mumkin:
hv =A + eUyop.
Eynshteynning fotoeffekt uchun tenglamasi fotoeffekt hodisasi uchun energiyaning saqlanish qonunini ifodalaydi. Shuningdek, fotoeffekt qonunlarini:
fotoelektronlarning maksimal kinetik energiyasini tushuvchi nurning chastotasiga chiziqli bog‘liqligi va tushuvchi nurning intensivligi (oqimi)ga bog‘liq emasligi;
fotoeffektning qizil chegarasi mavjudligi, ya’ni hv min = A ni;
fotoeffektning inersiyasizligini tushuntirib berdi. Eynshteyn
tenglamasiga asosan, 1 s da yuzadan chiqayotgan fotoelektronlar soni shu yuzaga tushuvchi fotonlar soniga proporsional bo‘ladi.
Eynshteyn tenglamasi asosida 6.3-rasmdagi Uyop – yopuvchi potensialning chastotaga bog‘lanish grafigi qiyaligi tgα – Plank doimiysini elektron zaryadining nisbatiga teng, ya’ni
Bu nisbat Plank doimiysini tajribada aniqlashga imkon beradi. Bunday tajriba 1914-yilda R. Milliken tomonidan o‘tkazilib, Plank doimiysi aniqlangan.
Bu tajriba fotoelektronning chiqish ishini ham aniqlashga imkon berdi:
A = hv
min
= h ⋅ c .
λ0
Bu yerda: c – yorug‘lik tezligi, λ0 – fotoeffektning qizil chegarasiga to‘g‘ri
kelgan to‘lqin uzunligi.
Katodlar uchun chiqish ishi eV larda o‘lchanadi (1 eV = 1,6 · 10 –19J). Shuning uchun ham Plank doimiysining amalda eV larda ifodalangan qiymati qo‘llaniladi: h = 4,136 · 10 –15 eV · s.
Metallar ichida ishqoriy metallar: Na, K, Cs, Rb kabilar kichik chiqish ishiga ega. Shuning uchun amalda ularning oksidli va boshqa birikmalari katod sirtini qoplashda qo‘llaniladi. Masalan: seziy oksidli katodning chiqish ishi A =1,2 eV, bunga to‘g‘ri kelgan fotoeffektning qizil chegarasi λ 0 ≈ 10,1 · 10 –7 m. Bu sariq – ko‘zga ko‘rinuvchi yorug‘lik nurini qayd qiluvchi tizimlarda keng qo‘llaniladi.
|
| |
Xalqaro menejment - bet 63

132
“Porshe” kompaniyasi sotuvlarining
keskin kamayishi va firma
rahbariyatining ishlab chiqarish harajatlarining o’sishi ustidan nazoratni
yo’qotishi tufayli bankrotlik yoqasiga va mustaqillikni yo’qotishiga
kelib
qoldi. Qarzlarga botgan kompaniyani germaniya avtogigantlari “Mersedes-
Bens”, “BMV” va “Folksvagen” sotib olishga tayyor edi.
“Porshe” mustaqilligini ma’muriyatning “o’z kamchiliklaridan nobud
bo’lishdan ko’ra, o’zga tajriba yordamida tuzalmoq afzal” degan g’oyasi
va “Sin gidzyutsu” (tarjima qilinganda – yangi texnologiya) yapon
maslahat firmasi mutaxassislarini taklif qilish qarori qutqarib qoldi. Yapon
mutaxassislari uch yil ichida “Porshe”ni qayta qurdi. Natijada yig’ma
konveyer qisqartirildi, bir necha uchastkalar
va yordamchi xonalar
yo’qoldi, zavodning hududiy maydoni 30 % ga kamaydi,
avtomobil
yig’ish sur’ati esa deyarli 40 % ga o’sdi va ishlab chiqarish nosozligi
(brak) kamaydi.
Hal qiluvchi momentlardan biri bo’lib nemis
intizomi va pedantizmi
o’rniga yapon menejmenti tomonidan yaratilgan ijodiy muhit o’rnatilishi
xizmat qildi. Mehnat avvalgi uskunalarda o’sha ishchilar va muxandislar
yordamida amalga oshirilmoqda. Ishchi va muxandislar yapon menejmenti
ta’sirida ratsionalizatsiya
jozibadorligini anglab, har oyda yaponlar
tomonidan zamonaviylashtirilgan mehnat jarayonini
takomillashtirishga
qaratilgan ikki yarim mingta taklif-tashabbuslar taqdim qilmoqdalar.
Yapon novatsiyalarining kiritilishi amalda menejment va butun ishlab
chiqarish tsiklini tashkil etish nuqtai-nazaridan yangi “Porshe”
kompaniyasi vujudga kelishiga olib keldi. “Porshe” moliyaviy
qiyinchiliklardan qutildi, yuqori foyda ko’rmoqda va bozorga yangi model
– marketing taxmini bo’yicha 50 ming dollar bahoda ikkio’rinli
oltitsilindrli “Bokster” avtomobilini chiqarmoqda. Bundan tashqari, butun
tarixi mobaynida ilk bor sport avtomobillari ishlab
chiqarishdan tashqari
vezdexod va mikroavtobuslar chiqarishni mo’ljallamoqda.
Boshqa misol – AQShda “Toyota” yapon firmasi va “Djeneral
motors” amerika korporatsiyasining qo’shma korxonasini tashkil qilinishi.
“Nyu yunayted motor menyufekchuring ink.” (NYuMMI) nomli qo’shma
korxona Frimont shahridagi (Kaliforniya shtati) zavodda joylashgan.
Yaponiyadagi “Toyota” firmasida, AQSh da “Djeneral motors”
korporatsiyasi zavodlarida va qo’shma amerika-yaponiya “NYuMMI”
korxonasida
avtomobil
ishlab
chiqarishning
texnik-iqtisodiy
ko’rsatkichlarini taqqoslash AQShda avtomobillar
ishlab chiqarishga
yapon menejmentining ijobiy ta’sirini ko’rsatdi (7.1-jadval). Dunyoda eng
133
keng tarqalgan yapon menejmenti usullarining ro’yxati 7.2-jadvalda
berilgan.
Savollarga 
javob beradilar

Tashkiliy qism
1-ilova
2-ilova
O‘quv fan bo‘yicha o‘quvchilar o‘zlashtirishlarining baholash me’zonlari
Baholashko‘rsatkichlari va me’zonlari
T/R Mezonlar
Baho
1
Olgan bilimlarini ishlab chikarishda qo’llay oladigan, ushbu
fanni boshqa fanlar bilan bog’lay oladigan, mustaqil ish va
vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har
jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan.
5
2
O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan
bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan,
mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera
oladigan.
4
3
Darslarda 95% gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan,
o’quv qurollari to’lik bo’lgan, adabiyotlardan foydalanishni
bilgan.
3
4
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni
55%dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar.
2
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasiBog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul
qiladi, ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi
bo‘yicha ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
III.Yangi o‘quv materialiga kirish (50daqiqa)
Savolga javob
beradilar
Tinglaydilar
4.. Kichik biznеs vа tаdbirkоrlik
fаоliyatini rivоjlаntirishdа bаnklаrning
rоlini tushuntiradi
4.. Kichik biznеs vа tаdbirkоrlik
fаоliyatini rivоjlаntirishdа bаnklаrning
rоlini bilib oladilar
O’qitish metodlari
Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
|
| |