Diffuziyaning zararli namoyon bo'lishi

Diffuziyaning zararli namoyon bo'lishi
Afsuski, insoniyat sivilizatsiyasining rivojlanishi natijasida tabiatga, unda kechayotgan jarayonlarga salbiy ta’sir ko‘rsatilmoqda. Daryolar, dengizlar va okeanlarning ifloslanishida diffuziya jarayoni muhim rol o'ynaydi. Suv ob'ektlarining ifloslanishi ularda hayotning yo'qolishiga olib keladi. Bundan tashqari, ifloslangan suvda issiqlik chiqishi bilan kimyoviy reaktsiyalar sodir bo'ladi. Suvning harorati ko'tariladi, suvdagi kislorod miqdori kamayadi, bu suv organizmlari uchun yomon.
Diffuziya hodisasi tufayli havo turli zavod chiqindilari, chiqindi gazlar bilan ifloslanadi, buning natijasida insonning zararli chiqindilari tuproqqa, suvga kirib boradi, keyin hayvonlar va o'simliklarning hayoti va faoliyatiga zararli ta'sir ko'rsatadi
Inson hayotidagi diffuziyaga misollar
Diffuziya - bu bir moddaning molekulalarining boshqa modda molekulalari bo'shliqlariga kirib borishi.
Diffuziya hodisasi inson hayotida muhim rol o'ynaydi. Havodagi kislorod alveolalar devorlari orqali diffuziya orqali o'pkaning qon kapillyarlariga kiradi, so'ngra ularda eriydi va uni kislorod bilan boyitib, butun tanaga tarqaladi.
Diffuziya hodisasi uyda tez-tez kuzatilishi mumkin:
tana yoki oyoqlar uchun efir moylari yoki spreylar, parfyumeriya bilan aroma chiroqni ishlatganda,
uyda chivin va chivinlarni o'ldirish uchun mahsulotlarni purkaganimizda,
biz biror narsani yopishtirganda
choy yoki qahva ichganda. Shakar va bir tilim limon bilan bir stakan choyda. Issiq suvni qoshiq bilan aralashtiramiz - bu shakar va limon molekulalarining suv molekulalari orasiga kirib borish jarayonini tezlashtiradi.
Tabiatdagi diffuziyaga misollar
Diffuziya tufayli hasharotlar ko'p kilometrlar davomida gullarning xushbo'y hidini his qiladi va nektar yig'ish uchun uchib, bir vaqtning o'zida o'simliklarni changlatadi. Hayvonlar hid bilan o'z o'ljasini yoki qarindoshlarini topadilar.
Diffuziya - bir moddaning molekulalarining boshqa bir moddaning molekulalari orasiga kirib borishi hodisasi.Gazlardagi diffuziyaga misol qilib, hidlarning havoga tarqalishini keltirish mumkin, lekin hid bir zumda emas, balki ma'lum vaqtdan keyin tarqaladi. Nima uchun bu sodir bo'ladi? Shunchaki, hidli modda molekulalarining ma’lum bir yo‘nalishda harakatlanishiga havo molekulalarining harakati to‘sqinlik qiladi. Har bir gaz zarrasining traektoriyasi siniq chiziqdir, chunki to'qnashuvlarda u harakat yo'nalishini va tezligini o'zgartiradi. Shuning uchun molekulalarning diffuziya orqali kirib borishi ularning erkin harakatiga qaraganda ancha sekinroqdir. Diffuziya hodisasi molekulalarning doimiy ravishda tasodifiy va bundan tashqari, turli yo'nalishlarda harakatlanishini ko'rsatadi. Bu harakat molekulyar issiqlik harakati deb ataladi. Diffuziya molekulalar orasida bo'shliqlar mavjudligini ham isbotlaydi.Ma'lumki, zarrachalar gazlarda, suyuqliklarda va qattiq jismlarda harakat qiladi, shuning uchun bu moddalarda diffuziya mumkin.Diffuziya eng tez gazlarda, eng sekin suyuqliklarda, eng sekin esa qattiq jismlarda sodir bo'ladi. Gap shundaki, gazlar va suyuqliklarda zarrachalarning issiqlik harakatining asosiy turi ularning aralashishiga olib keladi, ammo qattiq jismlarda, kristallarda, atomlar panjara tugunining pozitsiyasi atrofida kichik tebranishlar hosil qiladi, yo'q. Diffuziya tezligi quyidagilarga bog'liq: moddaning agregatsiya holati; molekulalarning massalari; harorat.
Tabiatda diffuziya hodisasi muhim rol o'ynaydi. Masalan, diffuziya tufayli Yer yuzasiga yaqin joyda atmosfera havosining bir hil tarkibi saqlanadi. Daraxtlar kislorodni chiqaradi va diffuziya orqali karbonat angidridni o'zlashtiradi. O'simlik ildizlari ildizlarga diffuziya oqimi tufayli tuproq suvidan o'simlik uchun zarur bo'lgan moddalarni ushlaydi.Odam organizmida sodir bo'ladigan ko'plab fiziologik jarayonlar diffuziya hodisasiga asoslanadi: nafas olish, ichakda oziq moddalarni so'rib olish va boshqalar. Diffuziya inson faoliyatining turli sohalarida keng qo'llaniladi. Bu hodisa, masalan, metallarni diffuziya bilan payvandlash, nikel qoplamasiga asoslangan. Diffuziyaning natijasi shamollatish paytida xonadagi haroratni tenglashtirish bo'lishi mumkin. Diffuziya hodisasi sabzavotlarni tuzlash, qaynatish, kompotlar tayyorlash va boshqa ko‘p ishlarga asos bo‘lib xizmat qiladi.Umuman olganda, diffuziya tabiatda va inson hayotida katta ahamiyatga ega, ammo bu hodisa atrof-muhitning ifloslanishiga nisbatan ham zararli hisoblanadi. Inson faoliyati tabiatdagi diffuz jarayonlarning borishiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Tabiiy suv havzalarini kislorod bilan ta'minlashda diffuziya jarayonlari muhim rol o'ynaydi. Kislorod suv omborlaridagi suvning chuqur qatlamlariga ularning erkin yuzasi orqali diffuziya tufayli kiradi. Shuning uchun suv sathining har qanday ifloslanishi suv omboridagi barcha tirik mavjudotlar uchun zararli hisoblanadi. Sanoat va energetika korxonalari mo‘rilaridan atmosferaga chiqayotgan ifloslantiruvchi moddalar, avtotransport chiqindi gazlari diffuziya natijasida uzoq masofalarga tarqaladi. Havo va yer maishiy chiqindilar bilan ifloslangan. Ifloslantiruvchi moddalar oziq-ovqat, havo, suvga kirib, inson salomatligiga katta zarar etkazadi. To'g'ridan-to'g'ri ekologik muammolar bilan bog'liq bo'lgan diffuziyaning yorqin namoyon bo'lishi - iflos, aslida avtomobil chiqindi gazlari bilan zaharlangan, yirik shaharlar chegaralaridagi havo, ko'plab suv omborlari, tuproqlar va boshqalarning zaharli chiqindilar bilan ifloslanishi.
|