nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti - bet 19

23
I. NAZARIY MATERIALLAR
3 – ma'ruza
Mavzu:
Qarshilik termometrlari. Nurlanish pirometrlari.
Reja:
1
1
.
.
Qarshilik termometrlari va nurlanish pirometrlari
b
b
o
o
’
’
y
y
i
i
c
c
h
h
a
a
a
a
s
s
o
o
s
s
i
i
y
y
m
m
a
a
'
'
l
l
u
u
m
m
o
o
t
t
l
l
a
a
r
r
.
.
2
2
.
.
Nurlanish termomеtrlari yordamida tеmpеraturani o’lchash nazariyasi asoslari.
3
3
.
.
Tеmpеraturani o‘lchashning lyuminissent usuli.
4
4
.
.
Harorat diapazoni va ishchi bo‘lgan to‘lqin uzunligi.
5. Qarshilik termometrlari va nurlanish pirometrlarini ishlab chiqarishda qo’llanilishi.
Tayanch so’z va iboralar:
Tеmpеraturani o’lchash, Kеngayish tеrmomеtrlari, Monomеtrik
tеrmomеtrlar, Tеrmoelеktr tеrmomеtrlar , qarshilik tеrmomеtr lari, Logomеtrlar, Nurlanish
piromеtrlari.
Adabiyotlar:
1. Muhamеdov B.E. Mеtrologiya, tеxnologik paramеtrlarini o’lchash usullari va asboblari.
Toshkеnt – 1991. 251261bеtlar.
2. Amirov S. “Mеtrologiya va standartlashtirish” – ma'ruzalar to’plami. 2000 y.
3. Inoqomov S. “Mеtrologiya va farmatsеvtik ishlab chiqarishni standartlash” ma'ruzalar
matni.
4. Aqrorov Sh. “O’lchovshunoslik asoslari va elеktr o’lchashlaridan amaliy ishlar ”
Ekologiya 1-22 Iqtisod uchun qayta

Ekologiya 1-22 Iqtisod uchun qayta
Savol:
"Elektr
energiya olish, oziq-ovqat mahsulorlari ishlab-chiqarish uchun foydalanishi mumkin bo’lgan tabiiy komponentlarni va sanoat uchun xom ashyolar" nima deb ta’riflanadi?
tabiiy resurslar
tabiiy ehtiyojlar
xorn ashyolar
tabiiy komponentlar Savol: 2
Inersion kameralar ruzilishi jihatidan necha turga bo“linadi?
to‘siqli, yonaki yo‘nalishli, spiralli;
to'siqli, burilishli, kengaygan konusli, yonaki yo“nalishli
barcha javoblar to‘g‘ri.
to” siqli, burilishli, aylana harakatli; Savol: 3
Ozon qatlami atmosferaning qaysi qatlamida joylashgan?
Troposf‘era
Ekzosfera
Mezosfera
Stratosfera Savol: 4
Tabiiy resurslar necha turga bo'1inadi?
2 turga: rugaydigan va tiklanadigan
2 turga: rugaydigan va tugamaydigan
3 turga: tiklanadigan, tiklanmaydigan, tugamaydigan
3 turga: tiklanadigan, tiklanmaydigan, tugaydigan Savol: 5
Nemis olimi M.K.Brokelmanning ro'yxatida Forobiyning turli sohalarga oid nechta asarining nomi
keltiriladi.?
1) 190 ta
Atrof-muhitdagi tirik organizmlarga ta‘sir ko‘rsatuvchi faktorlarning qaysi birlari ekologik faktorlar deyiladi?
Optik xal etish - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

30
Fokusga xos masofa
Ko‘pigina pirometrlar uchun pirometrni yo‘nalganlik diagrammasi faqat etarlicha katta
masofalardagina konusga xos deb hisoblanadi, yaqinroqda u yanada ko‘proq murakkab shaklga
ega. Ko‘pincha pirometrni sezuvchanlik zonasi avval torayadi, keyin esa konus ko‘rinishida
kengayib boradi. Minimal diametrga erishgandagi masofa F fokus masofasi deb ataladi, shunga
o‘xshash yo‘nalganlik diagrammasi bo‘lgan pirometrlar uchun ushbu parametr texnik
xujjatlashtirishlarda ko‘rsatilishi kerak. Fokuslari 30…60 sm atrofida va dog‘ diamerti 5…8 mm
bo‘lgan maxsus qisqa fokusli pirometrlar ham ishlatiladi.
Qarshilik termometrlari - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

22
termometrlari bilan muxitning uni sezuvchan elementlari bo‘lgan qatlamlarida ba’zi bir o‘rtacha
haroratlarini o‘lchanadi.
Keng qo‘llanilayotgan, sof metallardan yasalgan qarshilik termometrlari izolyasiya qiluvchi
maxsus karkasga yuqa simdan chulg‘am ko‘rinishida tayyorlanadi. Ushbu chulg‘amni qarshilik
termometrini sezuvchan elementi deb atash qabul qilingan. Qarshilik termometrlarini mexanik
urilishlardan va zararlanishidan saqlash maqsadida, uning sezuvchi elementini maxsus himoya
gilzasiga joylanadi.
Metall qarshilik termometrining afzalliklari jumlasiga quyidagilarni kiritish mumkin:
haroratni o‘lchashda aniqlik darajasining yuqoriligi; ularga qarshilik termometrlarini yo‘l
qo‘yiladigan haroratlarda qo‘llashda istalgan harorat oraliqlariga standart darajlashtirish shkalasi
bo‘lgan o‘lchash asboblarini chiqarish imkoniyatlari; bitta o‘lchash asbobiga ulash orqali bir
qancha o‘zaro bog‘liq bo‘lgan qarshilik termometrlarini birlashtirish yo‘li bilan haroratni o‘lchash
imkoniyatlari; ularni axborot-hisoblagich mashinalari bilan birga foydalanish imkoniyatlari.
Sanoat sharoitlarida haroratni o‘lchashda qarshilik termometrlari logometrlar, avtomatik
muvozanatlashgan ko‘prikchalar va avtomatik kompensatsiyalovchi asboblar bilan birgalikda
qo‘llaniladi. Bunda shunga e’tibor berish kerakki, ushbu asboblar Selsiy graduslarida
darajalashtirilgan shkala bilan ta’minlangan. Va u faqat qarshilik termometrini ma’lum bir
darajalashtirishlarida, hamda termometrni o‘lchash asbobi bilan birlashtiruvchi simlar qarshiligi
berilgan qiymatlaridagina haqiqiy amal qiladi.
Harorat diapazoni va ishchi bo‘lgan to‘lqin uzunligi

31
I. NAZARIY MATERIALLAR
4 – ma'ruza
Mavzu:
Suyuqliklarning zichligini o’lchash
Ma'ruzaning maqsadi:
Suyuqliklarning zichligini o’lchash va bosim o’lchash asboblari haqida
ma’lumotlar berish.
Rеja:
1. Zichlikni o’lchash bo’yicha asosiy ma'lumotlar.
2. qolqovichli zichlik o’lchagichlar.
3. Vaznli zichlik o’lchagichlar.
4. Gidrostatik zichlik o’lchagichlar.
5. Radioizotopli zichlik o’lchagichlar.
6. Bosimni o’lchash bo’yicha umumiy ma'lumotlar va klassifikatsiyasi.
7. Bosim o’lchash asboblar.
Tayanch so’z va iboralar:
zichlik, zichlikni o’lchash; qalqovichli zichlik o’lchagichlar;
vaznli zichlik o’lchagichlar; Gidrostatik zichlik o’lchagichlar ; Radioizotopli zichlik o’lchagichlar;
Bosimni o’lchash asboblari; Suyuqlikli bosim o’lchash asboblari; Dеformatsion, yuk porshеnli va
elеktr bosim o’lchash asboblari.
Nurlanish teromеtrlari - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

27
lozim bo‘lsa, unda yaxshisi echimi uncha katta bo‘lmagan, maslan 4:1 pirometrni tanlash kerak.
Agar haroratni bir necha metrlar masofada o‘lchash lozim bo‘lsa, unda echimi katta pirometrlarni
tanlash tavsiya qilinadi. U holatda ko‘rish maydoniga begona, yot predmetlar tushish extimoli
bo‘lmaydi. Ko‘pgina pirometrlarda ob’ektga aniq yuborish uchun lazerli nishon ko‘rsatuvi mavjud.
Emissiya koeffitsienti ε (nurlanish koeffitsienti, qorayish darajasi) – materialni tushuvchi
nurlanishda aks etish qobiliyati. Ushbu ko‘rsatkich yuzaning haroratini infraqizil termometr
(pirometr) yordami bilan o‘lchashda muhim hisoblanadi. Bu ko‘rsatkich ma’lum bir haroratda
berilgan yuzani nurlanuvchi energiyasining xuddi shunday haroratlardagi mutlaq qora jismlarni
nurlangan energiyasiga nisbati bilan aniqlanadi. U 0 dan 1000 gacha bo‘lgan qiymatlarni qabul
qiladi.
Emissiyani noto‘g‘ri koeffitsientini qabul qilish –haroratni o‘lchovchi barcha pirometrik
usullar uchun xatoliklarni keltirib chiqaruvchi manbaa hisoblanadi. Nurlanish koeffitsienti
metallarni oksidlangan yuzasiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Agar po‘lat uchun oksidlangan koeffitsient
taxminan 0,85 ni tashkil etsa, sayqallangan po‘latni koeffitsienti esa 0,075 gacha pasayib ketadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1 - Mavzu: Mustaqil manbali oʻzgarmas tok zanjirini hisoblash Reja: Elektr zanjir va...

|
Mavzu: Mustaqil manbali oʻzgarmas tok zanjirini hisoblash Reja: Elektr zanjir va uning elementlari Zanjir kismi va to‘la zanjiruchun om qonuni
|
bet | 7/7 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 158,15 Kb. | | #112774 |
Bog'liq Mavzu Mustaqil manbali o zgarmas tok zanjirini hisoblash Reja Foydalanilgan adabiyotlar
1. Karimov A.C. Elektrotexnikaning nazariy asoslari. —
Toshkent, 2003.
2. Bessonov JI.A. Teoreticheskiye osnovi elektrotexniki. - M.:
Visshaya shkola, 1984.
3. Demirchyan K.S., Neyman JI.P., Korovkin N.V. Teoreticheskiye
osnovi elektrotexniki. - Sankt-Peterburg. Piter, 2003.
4. Korovkin N.V. i dr. Sbornik zadach po teoreticheskim osnovam
elektrotexniki. - Sankt-Peterburg. Piter, 2004.
5. Zeveke G.V., Ionkin P.A. i dr. Osnovi teorii sepey. - M.:
Energoatomzdat, 1989.
6. Gorbunov A.N., Kravsov A.V. i dr. Teoreticheskiye osnovi
elektrotexniki. - M.: UMS «TRIADA», 2003.
7. Yevdokimov F.Ye. Teoreticheskiye osnovi elektrotexniki. - M.:
Visshaya shkola, 1984.
8. Bessonov JI.A., Demidov I.G. i dr. Sbornik zadach po
teoreticheskimi osnovam elektrotexniki. - M.: Visshaya shkola, 1980.
9. Sbornik zadach i uprajneniy po teoreticheskim osnovam
elektrotexniki /Pod red. P.A. Ionkina. - M.: Energoizdat, 1982.
10. Atabekov G.I. Teoreticheskiye osnovi elektrotexniki. - M.:
Visshaya shkola, 1978.
11. Shebes M.R., Kablukova M.V. Zadachnik po teorii lineynix
elektricheskix sepey. - M.: Visshaya shkola, 1990.
12. Silkin M.I. Teoreticheskiye osnovi elektrotexniki. - AlmaAta: Kaynar, 1987.
13. Matxanov P.X. Osnovi analiza elektricheskix sepey:
Lineynie sepi. - M.: Visshaya shkola, 1990.
14. Karimov A.S., Mirxaydarov M.M. va b. Elektrotexnika
va elektronika asoslari. Toshkent: «O‘qituvchi», 1995.
15. Yakubov M.S., Jabborov N.G‘., Amirov S.F.
Elektrotexnikaning nazariy asoslari va elektr o‘lchashlar.
Toshkent: «O‘qituvchi», 2002.
16. Amirov S.F., Yakubov M.S., Jabborov N.G‘.
Elektrotexnikaning nazariy asoslari. Ma’ruza matnlari. —
Toshkent: Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini
mexnizatsiyalash injenerlari instituta (TIQXMII), 2003.
17. Amirov S.F., Yakubov M.S., Baratov R.J.
«Elektrotexnikaning nazariy asoslari» fanini o‘rganish va
sinov ishlarini bajarish uchun uslubiy ko‘rsatmalar. —
Hulosa
613 20 guruh talabasi Dadajonov Hikmatillo bu mustaqil ishni bajarish davomida Krifgofning qonunlarini,mustaqil manbali o’zgarmas tok zanjirlarini bir necha usullar orqali hisoblashni o’rgandim. Bu usullarni ichida men uchun krifgof qonunlari orqali hisoblash qulay bolganligi sababli o’z mustaqil ishimda krixgofning qonunlarini yoritishda harakat qildim.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Mustaqil manbali oʻzgarmas tok zanjirini hisoblash Reja: Elektr zanjir va uning elementlari Zanjir kismi va to‘la zanjiruchun om qonuni
|
Adabiyotlar - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

32
Zichlikni o’lchash
Zichlikni o’lchash bo’yicha asosiy ma'lumotlar
Hajm birligidagi massa zichlik dеb ataladi.
ρ ═
V
m
bu еrda : ρ - zichlik, kgG`m3,
m
- moddaning massasi, kg;
v - moddaning hajmi, m
3
.
Suyuqlikning zichligi tеmpеraturaga bog’liq
va normal
(20
o
S) tеmpеratura quyidagi formula bilan hisoblanadi.
bu еrda : - suyuqlikning ish tеmpеraturasidagi
zichligi kgG`m;
β
-
suyuqlik hajmi
issiqlik kеngayishining
o’rtacha koeffitsiеnti 1% S;
t - suyuqlikning tеmpеraturasi,
o
S.
ZIChLIK O’LChAGIChLAR
Sanoatda suyuqliklarni zichligini o’lchash uchun quyidagi zichlik o’lchagichlardan
foydalaniladi:
1. qalqovichli zichlik o’lchagichlar;
2. Vaznli zichlik o’lchagichlar;
3. Gidrostatik zichliko’lchagichlar;
4. Radioizotopli zichlik o’lchagichlar.
Qalqovichli zichlik o’lchagichlar asosan 2 ga bo’linadi:
1.
Suzib yuruvchi qolqovuchlar;
2. Batomom cho’kadigan qalqovichlar.
Vaznli zichlik o’lchagichlar
Vaznli zichlik o’lchagichlarning ishlash printsipi nazorat qilinayotgan ma'lum bir qajmidagi
suyuqlikni vaznini uzluksiz tortib turishga asoslangan.
)
20
(
1
20
t
t
t
33
Toza suyuqliklarni o’lchashdan tashqari vaznli zichlik o’lchagichlar suspеnziya va tarkibida
qattiq moddalar bo’lgan suyuqliklar zichligini o’lchashda qam ishlatiladi.
Pnеvmatik o’zgartkichli vaznli zichlik o’lchagichning
printsipial
sxеmasi
Vaznli zichlik o’lchagichlarning afzalligi trubka kеsimining doimiyligi va trubkadan
suyuqlikning katta tеzlikda o’tishidir. Bu esa suyuqlik tarkibidagi qattiq jismlarning trubka tubiga
(dеvorlariga) cho’kishiga yo’l qo’ymaydi. Sanoatda 500... 2500 kgG`m3 o’lchash chеgaralariga
mo’ljallangan vaznli zichlik o’lchagichlar chiqariladi. O’lchashdagi asosiy xatolik ± 2%.
Tugun va konturlar uchun yoziladigan tenglamalar usuli

|
Tugun va konturlar uchun yoziladigan tenglamalar usuli
|
bet | 6/7 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 158,15 Kb. | | #112774 |
Bog'liq Mavzu Mustaqil manbali o zgarmas tok zanjirini hisoblash Reja 2. Tugun va konturlar uchun yoziladigan tenglamalar usuli. Fakat Om konuniga asoslanib murakkab zanjirlarni xisoblash mumkin emas. Buning uchun Kirxgofning birinchi va ikkinchi konunlarini ishlatish lozim. Xisoblash uchun elektr zanjirning sxemasi, manbaning elektr yurituvchi kuchi kattaligi va kutbi, xamma tarmoklarining karshiliklari berilgan buladi. Xisoblash natijasida barcha tarmoklardagi toklarning kattaligini va yunalishini aniklash lozim.
Tenglamani tuzishda turtta shartni bajarish kerak:
a) tuzilgan tenglamalar soni noma’lum toklar soniga teng buladi;
b)tugun uchun tuzilgan tenglamalar soni berilgan zanjirdagi tugunlar sonidan bittaga kam bulishi kerak;
v)kolgan tenglamalar Kirxgofning ikkinchi konuniga asoslanib tuziladi. Buning uchun sodda konturlarni tanlash kerak (manba, EYUK lar va karshiliklar kichik bulishi kerak). Bundan tashkari, konturlarning xar birida ilgari tuzilgan tenglamalarga kirmagan kamida bitta zanjir tarmogi bulishi kerak;
g)toklarning yo’nalishini ixtiyoriy tanlab olish mumkin — bu yunalishlar musbat buladi.
Tenglamalarni yechgandan keyin birorta tok manfiy kiymatga ega ekanligi topilsa, tanlab olingan yunalish tokning xakikiy yunalishiga teskari ekanligini anglatadi.
3. Tugun kuchlanishlari usuli. Bu usul ikki tugunli zanjirlarni xisoblashda ishlatiladi. Ikki tugunli murakkab zanjir keltirilgan. Tarmoklardagi toklarning musbat yo’nalishini B tugundan A tugunga karab olamiz. B va A tugunlar orasidagi kuchlanish tugunlar kuchlanishi deb ataladi:
Bunda: А va В — tugunlarning potentsiallari. Om krnuniga muvofik birinchi tarmokdagi tok:
R1 va g1 — birinchi tarmokning qarshiligi va utkazuvchanligi (generatorlarning ichki karshiliklari xisobga olinmagan).
Shunta uxshab boshkd tarmokdardagi toklar:
.
Kirxyufshshg birinchi qonuniga muvofik A tugun uchun kuyidagini yozish mumkin:
.
Shu tenglamaga tarmoklardagi toklarning ifodalarini quysak:
.
Kavslarni ochib tugun kuchlanishini topamiz:
.
Yoki umumiy kurinishda:
.
|
| |
Adabiyotlar - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

41
Suyuqlik va sochiluvchi moddalar sathining
balandligini o’lchash
Suyuqlik va sochiluvchan moddalar sathining balandligini o’lchash tеxnologik jarayonlarni
avtomatlashtirishda mo’qim aqamiyatga ega.
Sath balandligini o’lchash moddaning idishdagi
miqdorini aniqlash va tеxnologik jarayonda ishtirok etayotgan ishlab
chiqarish apparatida sath
holatini nazorat qilishdan iborat.
Ishlash prinsipi jihatidan sath balandligini o’lchagichlar 2 xil bo’ladi:
1. Uzlukli (rеlеli) sath o’lchagichlar.
2. Uzluksiz sath o’lchagichlar.
Rеlеli sath o’lchagichlar moddaning sathi ma'lum balandlikka
yеtganda ishlay boshlaydi,
o’lar signalizatsiya maqsadida ishlatiladi va sath balandligi signalizatori dеyiladi.
Bu asboblar ishlash prinsipi va tuzilishi jihatidan bir biridan farq qiladi. Masalan, suyuqlik
sath balandligini o’lchashga mo’ljallangan asboblarning ko’pi sochiluvchan
moddalar sathini
o’lchash
uchun yaroqsiz, usti ochiq rеzеrvuarlarda ishlatiladigan
asboblar esa yuqori bosimda
ishlaydigan rеzеrvuarlar uchun yaroqsizdir va hokazo.
Sath balandligini nazorat qilish, asboblari shkalali va shkalasiz bo’ladi. Shkalasiz asboblar,
odatda, ikkilamchi asboblar bilan birga ishlaydi, yoki sath balandligining chеgarasi haqida mustaqil
signal bеradi.
O’lchanadigan muhitning xaraktеri va ishlash prinsipiga ko’ra sath balanligini o’lchash
asboblari quyidagi gruppalarga bo’linadi:
1. Ko’rsatish oynasi.
2. Qalqovichli satq o’lchagichlar.
3. Gidrostatik satq o’lchagichlar.
4. Elеktrik (siqimli,
qarshilikli, indo’ktivli).
5. Radioizotopli satq o’lchagichlar.
6. O’ltratovo’shli satq o’lchagichlar.
7. Radioto’lqinli satq o’lchagichlar.
8. Tеrmonondo’ktomеtrli satq o’lchagichlar.
9. Vaznli catq o’lchagichlar.
Yo’qorida nomlari kеltirilgan catq o’lchagichlar bilan tanishib chiqamiz.
Sistema bloki

|
Sistema bloki
|
Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 14,21 Kb. | | #136040 |
Bog'liq fayllarga kiritish
Ixtiyoriy kompyuterning ishlash prinsipini birinchi bo`lib ingliz olimi Charlz Bebich va uning g`oyasini mukammallashgan ko`rinishini Djon Fon Neyman taklif qilgan. Uning prinsipi programma asosida boshqariladigan avtomatik ravishda ketma-ket ishlash g`oyasidan iborat. Hozirda ko`p kompyuterlar shu g`oya asosida ishlaydi. Lekin keyingi paytlarda ko`p protsessorli kompyuterlar, ya’ni bir vaqtda programmaning bo`laklarini ketma-ket emas, parallel bajaradigan kompyuterlar ham yaratilganligini eslatib o`tish joizdir. Shunday qilib, kompyuter avvaldan tuzilgan programma asosida ishlaydi. O`z navbatida programma qo`yilgan masalani kompyuterda yechish uchun qandaydir programmalash tilida yozilgan buyruqlar (operatorlar) ketma-ketligidir. Programmalash tilida tuzilgan programmalar maxsus tarjimon programmalar yordamida kompyuter tiliga o`tkaziladi. Kompyuter tili 0 va 1 lardan tashkil topgan, ma’lum qoidalar asosida yoziladigan ketma-ketliklardan iborat. Djon Fon Neyman prinsipi bo`yicha avtomatik ravishda bajariladigan programma avval kompyuterning xotirasiga kiritiladi (yuklanadi). Xotirada turgan programma asosida programmani tashkil etuvchi har bir operator ketma-ket bajariladi.
Boshqaruv qurilmasi deb ataluvchi maxsus qurilma hozir qanday operator bajarilishi va undan keyin qaysi operator bajarilishi ustidan nazorat o`rnatadi va uning bajarilishini ta’minlaydi. Amal (arifmetik-mantiqiy) esa protsessor deb ataluvchi qurilmada bajariladi. Programma ishlash natijasi to`g`ridan-to`g`ri ekranda yoki tashqi qurilma (chop qiluvchi mexanizm, grafik chizuvchi qurilma, video qurilma va boshqalar) deb ataluvchi qurilmada ko`rilishi mumkin. Odatda kompyuter ikki qismdan: Hardware (kompyuterni tashkil etuvchilari – kompyuterning qattiq qismlari) va Software (kompyuterning programma ta’minoti – kompyuterning yumshoq qismlaridan) tashkil topgan deyiladi.
Shaxsiy kompyuterlar (inglizcha Personal Computers, qisqacha- PC) quyidagi qurilmalardan tashkil topgan:
-sistema bloki;
-monitor;
-klaviatura;
-sichqoncha;
-tashqi qurilmalar.
|
| |
Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети жанындағы Жоқарғы Аттестация Комиссиясы Президиумының

МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ БИЛИМЛЕНДИРИЎ
3
МАЗМУНЫ
ТИЛ ҲӘМ ӘДЕБИЯТ
Султанов Б. Академиктиң ибратлы ѳмир жолы
7
Primbetov Q. Akademik Jumanazar Bazarbaevtıń tálim hám tárbiya
máselelerı
haqqinda oylari
17
Saydullayeva M. Tibbiy terminologiyadagi so‘z birikmalari tarixi va uning jamiyatdagi roli
22
Achilov M. Fransuz tilida fonetik, morfologik, semantik so‘z yasalish hodisasining tahlili
26
Бердибекова Ҳ. Лексик-семантик муносабатларга кўра фалсафий терминлар тавсифи
30
Kakhorova M. Zamonaviy xorijiy tillarda sintetik so‘z yasalish hodisasi fransuz tilidagi
qo‘shimcha va so‘zlar
misolida
39
Maxkamova G. Ona tili darslarida ko‘p ma’noli so‘zlarni o‘qitishda o‘qituvchi faoliyati
bilan bog‘liq texnologiyalar
43
Amanov U. Sadriddin Аyniyning “Namunayi adabiyoti tojik” tazkirasi haqida
49
Кадирова Л. Структурно-языковые характеристики спортивных терминов-эпонимов
в русском и английском языках
53
Эсанов У. Региональная и архаичная лексика в произведениях Н.С. Лескова
60
Tashxodjaeva P. The methods of using active learning
on english language
65
Utambetova A. Theoretical framework for research assessment in modern linguistics based
on good and bad concepts
70
ПЕДАГОГИКА, ПСИХОЛОГИЯ
Химматалиев Д.О., G’opporova O.X. Pedagogika fanini rivojlantirishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalarning o‘rni
76
Ходжамқулов У.Н. Педагогик таълим кластери: узлуксиз таълимни ривожлантириш
концепцияси
80
Utamuradov U.M. Huquqiy kompetensiyaning mazmuni, tuzilmasi va o‘ziga
xosligini belgilab
beruvchi tushunchalar tizimi
90
Ilmiy abstraksiya usuli - Mavzu: Reja: Kirish

|
Mavzu: Reja: Kirish
|
bet | 14/23 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 412,83 Kb. | | #252187 |
Bog'liq Mavzu Reja KirishIlmiy abstraksiya usuli - voqea hodisalarning tahlil paytida xalal berishi mumkin bo‘lgan ikkinchi darajali belgilari e’tibordan chetlashtirilib, o‘rganilayotgan jarayonning asl mohiyatiga tegishli belgilarga e’tiborni qaratishdir.
Tahlil va sintez usuli. Tahlil — bu o‘rganilayotgan bir butunni alohida qismlarga ajratib ularning xususiyatini ochib berishdir. U ikki darajada amalga oshiriladi.
Mikroiqtisodiy tahlilda iqtisodiyotning boshlang‘ich bo‘g‘ini bo‘lmish korxona va boshqa iqtisodiy sub’ektlarning yuqori pirovard natijaga erishishga qaratilgan xattiharakati, xulqi tadqiq qilinadi.
M akroiqtisodiy tahlilda milliy iqtisodiyotning holati, faoliyat qilishi va natijalari tadqiqot qilinadi. Iqtisodiy resurslarni to‘liq band qilish, inflyasiyani jilovlash va iqtisodiy muvozanatlikni ta’minlash orqali iqtisodiy o‘sishga erishish muammolari bu tahlil obyektdir. Qisqacha aytganda, makro-iqtisodiy tahlilda milliy xo‘jalik, uning alohida sektorlari (davlat, kooperativ, xususiy) va jahon xo‘jaligi o‘rganiladi.
Sintez – bu hodisa va jarayonlarning umumiy ta’siri asosida umumiy xulosalar chiqarishdir.
Mantiqiylik va tarixiylikning birligi usuli. Tarixiylik dalili iqtisodiy fanlarda ham tarixiy rivojlanish nuqtai nazaridan tadqiqot olib borishni zarur qilib qo‘yadi. CHunki iqtisodiy jarayonlar jamiyatning tarixiy rivojlanish bosqichlarida ro‘y beradi. Mantiqiylik usulida jarayonlar faqatgina tarixiy nuqtai nazardan emas, shu bilan birga ichki zaruriy va qonuniy bog‘lanishlar bo‘yicha ham tahlil qilinadi.
Foydalaniladigan usullar ichida eksperiment alohida o‘ringa ega. Iqtisodiy o‘sishning keskin o‘zgarishi, xususan iqtisodiyotning inqiroz va beqarorlik bosqichlarida eksperimentdan keng foydalaniladi.
Induksiya va deduksiya usuli. Induksiya nazariyadan amaliyot tomon borishni, yaratilgan nazariyalarni kishilarning amaliy hayotida sinab ko‘rishni anglatasa deduksiya amaliyotdan nazariya tomon borishni, real hayotdagi ro‘y beradigan hodisa va jarayonlardan nazariyalar yaratishni bildiradi.
|
| |
Педагогикаси (Ўқув-методик қўлланма)

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА
МАХСУС
ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ
НИЗОМИЙ НОМИДАГИ ТОШКЕНТ ДАВЛАТ
ПЕДАГОГИКА УНИВЕРСИТЕТИ
Ш. ШОДМОНОВА
МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ
ПЕДАГОГИКАСИ
(Ўқув-методик қўлланма)
www.ziyouz.com kutubxonasi
Ш.Шодмонова. Мактабгача таълим педагогикаси. Т.,
«Fan va texnologiya», 2008, 160 бет.
Мазкур қўлланма педагогика олий ўқув юртлари-
нинг мактабгача ва оилавий тарбия ихтисослиги бўйича
таълим олаётган талабалари учун мўлжалланган. Унда
мактабгача тарбия педагогикасига оид муаммолар бугун-
ги кун талабларини ҳисобга олган ҳолда баён этилади.
Масъул муҳаррир: О.ҲАСАНБОЕВА
— профессор
Тақризчилар: Ф.Р.ҚОДИРОВА
— пед. фанлари
доктори;
Д.ХОЛИҚОВ
—пед. фанлари номзо-
ди, доцент.
Низомий номидаги ТДПУ Илмий кенгашининг
2007 йил 31 октябрдаги 3-сонли қарори билан нашрга
тавсия этилган.
ISBN 978-9943-10-139-5
© «Fan va texnologiya» нашриёти, 2008.
www.ziyouz.com kutubxonasi
I боб.
МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ ПЕДАГОГИКАСИ
ФАНИНИНГ МАВЗУСИ, УСЛУБИЯТИ ВА
БАРКАМОЛ ИНСОННИ ТАРБИЯЛАШДАГИ ЎРНИ
Режа:
1. Мактабгача таълим педагогикаси фанининг мав-
зуси ва баҳси.
2. Мактабгача таълим педагогикаси фанининг мақ-
сади ва вазифаси.
3. Мактабгача таълим педагогикаси фанининг илмий
тадқиқот методлари.
4. Мактабгача таълим педагогикаси фанининг ёш
авлодни баркамол инсон қилиб тарбиялашдаги ўрни.
Инсон тарбияси инсоннинг ўзи каби қадимий ва
YaKUNIY BAHOLASh - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

|
O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti Pdf ko'rish
|
bet | 275/286 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 5,37 Mb. | | #236914 |
Bog'liq katta kitob
YaKUNIY BAHOLASh
YaB da talabaning bilim, ko’nikma va malakalari fanning umumiy mazmuni doirasida
baholanadi. YaB fan bo’yicha o’quv mashg’ulotlari tugaganidan so’ng o’tkaziladi. Elektrotexnika
fani bir semestr davomida rejaga kiritilgan mavzular o’tiladi va semestr oxirida YaB o’tkaziladi.
JB, TMI va OB ga ajratilgan umumiy ballarning har biridan 55% dan yuqori ball to’plagan
talabaga YaB da ishtirok etishga ruxsat beriladi.
YaB o’tkazish shakli – test, og’zaki, yozma ish yoki ushbu usullar kombinasiyasida Ilmiy
Kengash qarori bilan belgilanadi. Institut ilmiy kengashining qaroriga muvofiq Ya
B
belgilangan shaklda
o’tkaziladi va 30 ball asosida baholanadi.
30 balli yakuniy baholash ballari quyidagicha o’zlashtirish ko’rsatkichlari bilan belgilanadi:
16,5 dan kam -
qoniqarsiz
16,8 dan – 21,0 gacha
qoniqarli
21,3 dan – 25,5 gacha
yaxshi
25,8 dan – 30 gacha
a’lo
JB, OB va YaB turlarida fanni o’zlashtira olmagan (55 % dan kam ball to’plagan) yoki uzrli
sabablar bilan baholash turlarida ishtirok eta olmagan talabalarga quyidagi tartibda qayta
baholashdan o’tishga ruxsat beriladi:
-
qoldirilgan amaliy mashg’ulot kelgusi darsga qadar guruh o’qituvchisiga qayta topshirish va
maslahat kunida topshiriladi. 3ta mashg’ulotni qoldirgan talaba fakultet dekani ruxsati bilan
qayta topshiradi;
-
OB ni 2 hafta muddatda qayta topshirishga ruxsat beriladi va bali koeffisientsiz qayd etiladi;
-
semestr yakunida fan bo’yicha saralash balidan kam ball to’plagan talabaning o’zlashtirishi
qoniqarsiz (akademik qarzdor) hisoblanadi.
Akademik qarzdor talabalarga semestr tugaganidan keyin dekan ruxsatnomasi asosida qayta
o’zlashtirish uchun – 2 hafta muddat beriladi. Shu muddat davomida o’zlashtira olmagan talaba
belgilangan tartibda rektorning buyrug’i bilan talabalar safidan chetlashtiriladi (birinchi kurs
talabalariga o’quv yili yakunlari bo’yicha amalga oshirish maqsadga muvofiqdir).
|
| |
O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti - bet 276

332
REYTING NATIJALARINI QAYD QILISh TARTIBI
Namuna:
Talabaning fan bo’yicha baholash turlarida to’plagan ballari reyting qaydnomasiga butun
sonlar bilan qayd qilinadi. Reyting daftarchasining “O’quv rejasida ajratilgan soat” ustuniga fanga
ajratilgan umumiy yuklama soatlari, “Fandan olgan baho” ustuniga esa, talabaning mazkur
Nizomining 3.1. – bandiga muvofiq 100 ballik tizimdagi o’zlashtirish bali qo’yiladi.
Talabaning saralash balidan past bo’lgan o’zlashtirishi “Reyting daftarchasi”da qayd
etilmaydi.
Dekanat va kafedralar tomonidan belgilangan tartibda fan bo’yicha talabaning JB, OB hamda
YaB turlarida ko’rsatilgan o’zlashtirish reyting ko’rsatgichlarining monitoringi olib boriladi.
O’zlashtirish natijalari kafedralar tomonidan reyting nazorati ekranida muntazam ravishda yoritib
boriladi va belgilangan tartibda qaydnomalarga kiritiladi. Reyting nazorati ekranini tashkil etish va
uni belgilangan muddatlarda to’ldirish vazifasi kafedra mudiri va fakultet dekani zimmasiga
yuklatiladi.
Talabaning reyting ko’rsatgichlari oliy ta’lim muassasasining Ilmiy kengashida muntazam
ravishda muhokama etib boriladi va ular bo’yicha tegishli qarorlar qabul qilinadi.
ADABIYОTLAR RO’YXATI
Asosiy:
1.
K.K.Nuriev. O’zaro almashinuvchanlik metrologiya va standartlashtirish. Toshkent 2005.
2.
S.M.Mahkamov. U.S.Azimova. Metrologiya va standartlashtirish asoslari. T.Talqin 2006.
Qo’shimcha:
1. Muxamedov B.E. Metrologiya, texnologik parametrlarini o’lchash usullari va asboblari.- T.
O’qituvchi. 1991y. –320 b.
2. Ismatullaev P.R. va boshqalar. Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish. T. 2000 y.
3. Axrorov N. O’lchovshunoslik asoslari va elektr o’lchashlaridan amaliy ishlar: .T.: O’zbekiston
1994. – 222 b.
4. Inog’omov S. Metrologiya va elektr o’lchashlar bo’yicha laboratoriya ishlari. T. 2007 y.
1. S.F. Amirov. Standartlash va metrologiya ma’ruzalar matnlari tuplami, Toshkent 2000 y.
2. Ismatullaev P.R, Abdullaev A.X , Kodirova Sh.A, A’zamov A.A, Miralieva A.K, «Metrologiya
standartlashtirish va sertifi- katlashtirish fanidan ma’ruza matnlari tuplami» Toshkent1999.
3. Ismatullaev P.R va boshkalar. Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirishga
mukaddima. Ukuv kullanmasi. Konstruktor IGB Toshkent 1995y.
4. Ismatullaev P.R., Abdullaev A.X., Turg’unboev A., A’zamov A.A. O’lchashlarning fan va
turmushdagi tutgan o’rni.Toshkent 1995y.
5. Qodirov A. va boshqalar. Metrologiya va elektr o’lchashlar. Laboratoriya ishlari uchun
qo’llanma. T. 1995 y.
6. Osnovu metrologii, standartizasii i kontrolya kachestvom. I.F.Shishkin. Uchebnoe posobie. –
M.Izdatel’stvo standartov 1991g.
7. Teoreticheskaya metrologiya. I.F.Shishkin. Uchebnik-M.Izdatel’stvo standartov 1990 g.
№
F.I.Sh.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
T
M
I
JB OB YaB
Um
1
NabievaA.
5
5
4
5
4
5
4
5
5
5
47
18
28
93
2
AxrorovV.
3
4
4
4
4
3
4
4
4
5
39
14
23
76
3
Jumaev S.
3
4
4
4
4
3
4
4
4
5
39
14
23
76
4
|
ball
qo’yiladi - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

331
ORALIQ BAHOLASh
OB da fanning bir necha mavzularini qamrab olgan bo’limi yoki qismi bo’yicha
mashg’ulotlar o’tib bo’lingandan so’ng, talabaning nazariy bilimlari baholanadi va unda talabaning
muayyan savolga javob berish yoki muammoni yechish qobiliyati aniqlanadi. OB ga amaliy
mashg’ulotdan qarzi bo’lmagan talabalar qo’yiladi.
Talabani ON 20 balli reyting tizimi bo’yicha bir marta semestr oxirida o’tkaziladi. ON kafedra
majlisining qaroriga muvofiq yozma shaklida o’tkaziladi. Yozma ON da xar bir bilet 3 ta savoldan tashkil
topgan bo’lib, quyidagicha baholanadi:
11 dan kam -
qoniqarsiz
11,2 dan – 14,0 gacha
qoniqarli
14,2 dan – 17 gacha
yaxshi
17,2 dan – 20 gacha
a’lo
OB kafedra majlisi qarori
bilan yozma ish, test, og’zaki suxbat shakllarida yoki ularning
kombinasiyalarida o’tkazilishi mumkin. OB bo’yicha belgilangan maksimal reyting balining 55 %
dan kam ball to’plagan talaba YaBga qo’yilmaydi.
Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni

|
Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni
|
bet | 8/23 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 412,83 Kb. | | #252187 |
Bog'liq Mavzu Reja KirishIshlab chiqarish jarayonining mazmuni.
Ishlab chiqarish jarayonida biz yuqorida sanab o`tgan omillarning hammasi qatnashadi, ular bir-birini to`ldiradi va bir-biriga ta'sir qiladi. Barcha omillar doimo rivojlanib borish xarakteriga ega.
Ishlab chiqarish jarayoni- bu kishilarning iste'moli uchun zarur bo`lgan moddiy va ma'naviy ne'matlarni yaratishga qaratilgan maqsadga muvofiq faoliyatdir. Bu faoliyat ayriboshlash, taqsimot va iste'mol sohalarida ro`y beradigan munosabatlarning xususiyatlarini va yo`nalishini belgilab beradi.
Ma'lumki, har qanday ishlab chiqarish, birinchi navbatda, mehnat jarayonidir. Ana shu jarayonda kishilar, eng avvalo, tabiat bilan, uning kuchlari va ashyolari bilan munosabatda bo`ladilar. Ayni mehnat jarayonida kishilar bir-birlari bilan munosabatda ham bo`ladilar. Bu munosabatlarning xarakterlarini, shakllarini va xususiyatlarini o`rganish va ishlab chiqarishni ongli tashkil etish iqtisodiyotning bosh masalasini (iqtisodiy resurslar cheklanganligi va ehtiyojlarning cheksizligi) hal qilishning birdan bir yo`lidir.
Mehnat jarayonida mehnat vositalari bilan bir qatorda insonning o`zi ham kamol topadi, mehnat mahorati ortadi. Ishlab chiqarish jarayoni umuminsoniy kategoriyalar jumlasiga kiradi.
Shuning uchun bu jarayon uzoq tarixga ega.
Ishlab chiqarishning eng yirik sohalari sanoat, qishloq xo`jaligi, transport va aloqa, qurilish, savdo, tayyorlov idoralari, moddiy - texnik ta'minot, kommunal va uy-joy xo`jaliklari, turli xil xizmat ko`rsatish sohalari va boshqalardan iborat. Ma'lumki ishlab chiqarish tizimi ehtiyojlar tizimi bilan bevosita bog`liq. Ehtiyojlar turi qancha ko`p bo`lsa shunga binoan ishlab chiqarishning tarmoq va sohalari ham kengayib boradi. Ularni o`rganish oson bo`lish uchun ishlab chiqarish ikkita katta sohaga : moddiy va nomoddiy ishlab chiqarishlarga bo`linadi.
Moddiy ishlab chiqarish sohalarida zaruriy moddiy ne'matlar ishlab chiqariladi.
Nomoddiy sohalarda esa turli xil ma'naviy ne'matlar yaratiladi va xizmatlar ko`rsatiladi.
Shuni ta'kidlash lozimki, bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlab chiqarish jarayoni tovar ishlab chiqarish jarayonidir. Mahsulotning iste'mol xossasi qanchalik muhim bo`lsa, mehnat sarflarini hisobga olish ham shunchalik muhimdir.
|
| |
Ishlab chiqarishning omillari

|
Ishlab chiqarishning omillari
|
bet | 7/23 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 412,83 Kb. | | #252187 |
Bog'liq Mavzu Reja KirishIshlab chiqarishning omillari.
Moddiy va ma'naviy ne'matlarni yaratish, xizmatlar ko`rsatish inson hayoti, uning yashashi va kamol topishi uchun asosdir. Shuning uchun ishlab chiqarishni to`xtovsiz olib borish va rivojlantirish har doim eng muhim iqtisodiy qonuniyat va zaruriyatdir. Insoniyat iste'mol qilmasdan turaolmaganidek, ishlab chiqarmasdan ham tura olmaydi. Har bir jamiyatda ishlab chiqarishning amalga oshishi uchun, eng avvalo uning ro`y berishi uchun zarur bo`lgan, unda qatnashadigan omillar mavjud bo`lmog`i lozim. Bu omillar uchta:ishchi kuchi, mehnat qurollari va mehnat predmetlaridir.
Ishchi kuchi- insonning mehnat qilishga bo`lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yig`indisidir.
Mehnat qurollari- inson uning yordamida tabiatga, mehnat predmetlariga ta'sir qiladigan vositalardir.
Mehnat predmetlari- bevosita mehnat ta'sir qiladigan, ya'ni mahsulot tayyorlanadigan narsalardir. Mehnat vositalari va mehnat predmetlari birgalikda ishlab chiqarish vositalari deb yuritiladi.
Iqtisodiyotga oid eski darsliklarda ishlab chiqarishning ikki omili: moddiy va shaxsiy omillar tan olinadi. Hozirgi bozor iqtisodiyotiga oid ko`pchilik adabiyotlarda esa ishlab chiqarishning to`rt omili mehnat, kapital, yer-suv, tadbirkorlik qobiliyati tan olinadi.
Kapital deganda o`z egalariga daromad keltiradigan ishlab chiqarish va xizmat ko`rsatishning hamma sohalarida ishlatiladigan ishlab chiqarish vositalarini, sotishga tayyor turgan tovarlarni, yangi vositalar va ishchi kuchini sotib olishga mo`ljallangan pul mablag`larini, ularning natural ashyoviy tomoni va qiymatining birligini tushunamiz.
Tadbirkor deb, iqtisodiy resurslar ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi resurslarining, tabiiy resurslarning bir-biriga qo`shilishini ta'minlaydigan tashkilotchi, yangilikka intiluvchi, tashabbuskor, iqtisodiy va boshqa xavfdan, javobgarlikdan qo`rqmaydigan dovyurak kishilarga aytiladi; bu xislatlar esa tadbirkorlik qobiliyati deb yuritiladi.
|
| |
SQL capabilities - Global in virtual learning mobile app creation information systems and technologies

|
Global in virtual learning mobile app creation information systems and technologies
|
bet | 2/3 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 29,38 Kb. | | #134928 |
Bog'liq Ma\'qola yanvar №9 engSQL capabilities. SQL(Structured Query Language) – This query language consists of many operators through which users and programs can access the database in Oracle(MBBT). Oracle utilities or various programs can perform database access without SQL operators, but it is impossible not to use this query language when executing queries.
In June 1970, EF Codd made his paper EF Codd, "A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks" public. This article was published in Communications of the ACM. Nowadays, this model of Codd is accepted as the final model of "relational database management system (RMBBT)". IBM developed the SEQUEL (Structured English Query Language) language to implement Codd's model. This language was later changed to SQL, but is still referred to as a "sequel". 1979 Relational Software (now Oracle) Corporation released the first commercial development of SQL. Currently, SQL is the standard language of RMBBT.
The SQL language works in query-result form. Queries are issued not for each element, but for a whole group, and the result is obtained. For SQL, it doesn't matter what form or order the data in the database is, users
does not need to know the data. Only by writing the operators correctly will it be possible to extract the desired data.
SQL is the common standard language for all database management systems. It follows that if you learn this language once, you can work with any MBBT. A set of sql operators (small query program) created in one MBBT can be moved to any MBBT.
The following tasks can be performed using SQL statements:
Obtaining data by request.
Adding data to the rows of the table, deleting and updating the rows.
Create, modify and delete objects.
Set database and object permissions.
Create database users and ensure database security.
There are 2 types of SQL: interactive and built-in. These 2 types of SQL work the same but are used in different places.
|
| |
Tavsiflash, parametrlash va ulash vositalari muhokama qilinadi

Ushbu ko'rib chiqishning maqsadi HART protokoliga dastlabki kirishni ta'minlashdir.
Maqolada,
shuningdek, avtomatlashtirilgan jarayonni boshqarish tizimining quyi darajasidagi HART qurilmalarini
tavsiflash, parametrlash va ulash vositalari muhokama qilinadi.
STA 1/2002
b)
A)
sanoat, issiqlik energetikasi,
oziq-ovqat
to'g'ridan-to'g'ri aloqa mavjud
kov yil va avtomatlashtirilgan jarayonlarni boshqarish
tizimlarini
yaratishda, kimyo sanoatida keng qo'llaniladi
th aloqa standarti [1]. Avvaliga u faqat ratsionga ega edi
420 mA oralig'ida oqim qiymatlari bo'lgan
signallar allaqachon bir necha o'nlab ma'lum bo'lgan
Ushbu standartning maqsadi
urush va boshqa ko'plab sohalar. An'anaga ko'ra, har
xil jismoniy miqdorlarni (bosim, hajm,
harorat va
boshqalar) o'lchash uchun 420 mA oqim kuchiga ega
ko'plab qurilmalar taklif etiladi. Qadr-qimmat
protokolni rejimda qo'llash
imkoniyati
HART protokoli standarti bilan belgilangan hisoblagichlar
jadvalda keltirilgan. 1.
menga ko'p nuqtali ulanish ("multidrop"). Asosiy texnik
juftlik
HART protokoli ikki holatda qo'llaniladi
ulanish rejimlari. Ko'pgina
hollarda
nuqta-nuqta ulanishi ishlatiladi (1-rasm a), keyin
Yangi avlod aqlli qurilmalar va sensorlar analog
ma'lumotlarni uzatish bilan bir qatorda raqamli
ma'lumotlarni uzatish uchun ham talab qilinadi.
masofalar. Biroq,
yaratishda
ulanish rejimida foydalanish uchun
"nuqta", keyin arava paydo bo'ldi
Analog uzatish uchun standart
uni
amalga oshirish narxi, qurilmalarda keng qo'llanilishi
va analog signalni nisbatan kattaroq shovqinga chidamli
uzatish imkoniyati
ularning yangi kengaytirilgan
funksionalligiga mos
keladi. 80-yillarning o'rtalarida Amerikaning Rosemount
kompaniyasi Highway Addressable Remote
Transducer (HART) protokolini ishlab chiqdi. 90-
yillarning boshlarida protokol kengaytirildi va ochiq bo'ldi
past darajadagi avtomatlashtirish qurilmasi (axborot
konvertori, sensor, aktuator va boshqalar)
va ikkitadan
ortiq bo'lmagan asosiy qurilmalar. IN
Legend: PLC - programlanadigan kontroller; USO - ob'ekt bilan aloqa qurilmasi; Kompyuter - shaxsiy kompyuter.
Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni

|
Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni
|
bet | 4/23 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 412,83 Kb. | | #252187 |
Bog'liq Mavzu Reja KirishIshlab chiqarish jarayonining mazmuni
Jamiyatning iqtisodiy asosini, inson hayotiy faoliyatining manbaini tushunish uchun ishlab chiqarish jarayonining mazmunini ko‘rib chiqish zarur.
Ishlab chiqarish jarayoni – bu kishilik jamiyatining amal qilishi va rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan moddiy va ma’naviy ne’matlarni yaratishga qaratilgan maqsadga muvofiq faoliyatdir. Moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratish, turli xizmatlar ko‘rsatish jarayoni kishilar iqtisodiy faoliyatining asosiy tomonidir.
Ma’lumki, har qanday ishlab chiqarish, birinchi navbatda, mehnat jarayonidir yoki boshqacha qilib aytganda, tabiatdagi bor narsalarning ko‘rinishini o‘zining iste’moli uchun muvofiq holga keltirish uchun qilingan mehnatfaoliyatidan iboratdir. Masalan, kishilar tabiatda mavjud bo‘lgan yerdan foydalanib turli xil dehqonchilik, chorvachilik mahsulotlarini yetishtiradilar. O’rmonlardagi daraxtlardan foydalanib, ularning shaklini o‘zgartirib, turli xil yog‘och buyumlar yasaydilar, uylar quradilar. Yer bag‘rida (konlarda) mavjud bo‘lgan turli rudalar (temir, mis, ruh, qo‘rg‘oshin va h.k.), mineral xomashyolardan foydalanib, o‘zlari uchun zarur iste’mol buyumlari, ishlab chiqarish vositalari yaratadilar. Ana shu mehnat jarayonida kishilar, eng avvalo, tabiat bilan, uning kuchlari va ashyolari bilan hamda bir-birlari bilan o‘zaro ma’lum munosabatda bo‘ladilar.
Insonlardagi mehnat taqsimoti jamiyatga quyidagicha yordam berishi mumkin:
Ixtisoslashish inson qobiliyatining turli hilligidan foydalanadi. Agar Ma’mur kuchli bo’lsa va yaxshi futbol o’ynay olsa, Feruza chiroyli, chaqqon va kuylay oladi. Bundan Ma’mur futbol o’ynasa va Feruza ajoyib ashulani kuylab bersa, ularning qobiliyatlarini taqsimlanishi yuzaga keladi.
Ixtisoslashish inson bir turdagi faoliyat turi bilan shug’ullanish orqali o’sha faoliyat turini yaxshi o’zlashtirib olishi mumkin bo’ladi. Agar ikki insonning qobiliyatlari bir hil bo’lsa ham, Ixtisoslashish foydali tus oladi. Inson ko’p turli ishlar bilan shug’ullanib ketkizgan vaqti evaziga bir turdagi yumush bilan band bo’lib, uni mukammal egallab olishi mumkin. Huquqshunos bo’lish uchun bu sohani ko’p yillar o’qib, o’rganish talab etiladi.
Ixtisoslashish vaqtni tejaydi. Inson bir ishni amalga oshirish uchun sarflagan vaqti orqali boshqa turdagi bir necha ishlarga sarflagan vaqtidan tejab qoladi. Shuningdek, inson o’zi qodir bo’lmagan ishga vaqt sarflamslik orqali ham vaqtdan yutishi mumkin.
Yuqoridagilarni barchasini hisobga olsak, Ixtisoslashish jamiyatni cheklangan resurslardan ko’proq natijaga erishishlarini belgilab beradi.
|
| |
Internet saytlari - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

334
МОDULNI O’QITISHDA FOYDALANILADIGAN INTERFAOL TA’LIM
METODLARI
Intеrfaol so’zi inglizcha so’z bo’lib, «inter» - o’zaro va «act» - qarakat qilmoq ma'nolarini
bildirib, ularning umumiy mazmuni intеrfaol - ya'ni o’zaro qarakat qilmoq ma'nosini anglatadi.
Bunday o’zaro harakat turlariga “talaba – o’qituvchi” va “talaba-talaba”ning maqsadli harakatlarini
kiritish mumkin. Intеrfaol o’qitishda o’qituvchi o’quv faoliyatninig faol tashkilotchisi bo’lib,
o’quvchi bu faoliyatning sub'еkti sifatida namoyon bo’ladi.
O’qitishning intеrfaol mеtodlari hayotiy vaziyatlarni modеllashtirish, rolli o’yinlardan
foydalanish, muammolarni hamkorlikda еchishda ko’rib chiqiladi. Intеrfaol o’qitish bu bilish
faoliyatini rivojlantirishning maxsus tashkiliy shakli bo’lib, intеrfaol o’qitish jarayonida ta'lim
oluvchi o’qitishning ob'еktidan o’zaro qamkorlikning sub'еktiga aylanishi, o’quv jarayonida faol
ishtirok etishi bilan tavsiflanadi.
Intеrfaol o’qitish o’quvchilardan axborotlarni o’zlashtirish jarayonida faollik, ijodkorlik,
mustaqillikni shakllantiribgina qolmay, ta'lim maqsadlarining to’laqonli amalga oshishiga yordam
bеradi. Bunda ta'limning quyidagi kontsеptsiyalari fundamеntal asos sifatida qizmat qiladi:
- o’qituvchining jadal faoliyati – o’quv faoliyatining asosiy ko’rinishi sifatida namoyon
bo’lib, u mazkur qarakatning sub'еkti va tashkilotchisi sifatida faoliyat ko’rsatadi;
- o’quv faoliyatining asosiy nеgizi va natijasi, mazkur faoliyatning sub'еkti – talaba
qisoblanadi;
- muvaffaqiyatli o’quv faoliyatining asosiy ko’rsatkichi, uning natijasi o’quvchining fikrlash
usullarini o’rganish va amaliy masalalarni ijodiy qal etish, erkin, mustaqil qarakat qila olish
ko’nikmalarini shakllantirishdan iborat;
- o’quv faoliyatning asosiy ko’rsatkichi o’quv topshiriqlari xisoblanadi. Bunda ta'lim
jarayonining asosiy sub'еkti bo’lgan talabada fikrlash, bilish qarakati usullarini rivojlantiruvchi
o’qitish taktikasi muqim o’rin tutadi;
Ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari

|
Ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari
|
bet | 9/23 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 412,83 Kb. | | #252187 |
Bog'liq Mavzu Reja KirishIshlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari.
Ishlab chiqarish jarayonida turli omillarning birgalikda ishlatilishi natijasida mahsulot, ya'ni tovar va xizmatlar vujudga keladi. Ma'lumki ishlab chiqarish, o`zaro bir-biri bilan aloqador, o`zaro bog`langan individual ishlab chiqarishlardan tashkil topgan.Ana shu individual ishlab chiqarishlar yig`indisi ijtimoiy ishlab chiqarishni tashkil etadi.
Ijtimoiy ishlab chiqarishda, turli omillarning harakati natijasida juda ko`p turdagi tovarlar va xizmatlar massasidan iborat bo`lgan milliy mahsulot vujudga keladi. Ilgari mamlakat bo`yicha ishlab chiqarishda vujudga keltirilgan mahsulotlar yig`indisi yalpi ijtimoiy mahsulot deb atalar edi. Yalpi ijtimoiy mahsulotda yil mobaynida yaratilgan moddiy ne'matlar yig`indisi hisobga olinar edi, unda xizmat ko`rsatish sohalarida vujudga keltirilgan ma'naviy ne'matlar va xizmatlar hisobga olinmas edi. Lekin bir ishlab chiqarish sohasidan chiqqan xom ashyo, materiallar, yonilg`i va energiyalarning qiymati boshqa sohalarda ishlatilib, bir necha bor takror-takror hisobga olinib, mahsulotning hajmi sun'iy ravishda oshirib ko`rsatilar edi, iste'molga borib tushadigan tayyor mahsulot esa undan bir necha barobar kam bo`lar edi.
Mana shu takror hisoblashlarga barham berish uchun hozir milliy hisob tizimiga o`tilib, endi mamlakatda vujudga keltirilgan mahsulotlar, ya'ni tovarlar va xizmatlar yig`indisi yalpi milliy mahsulot (YaMM) deb atala boshlandi. Yalpi milliy mahsulot deb ma'lum vaqt davomida masalan, bir yilda yaratilgan va bevosita iste'molchilarga borib yetadigan barcha tayyor mahsulot va ko`rsatilgan xizmatlarning bozor bahosidagi qiymati tushuniladi. Milliy mahsulot moddiy ne'matlar ishlab chiqarish va xizmat ko`rsatish sohalarining yillik mehnat faoliyatining umumiy samarasi bo`lib hisoblanadi. Ichki milliy mahsulot (IMM) ham xuddi shu mazmunda tushuniladi. YaMM va IMM o`rtasidagi farq shundaki, YaMM ga mamlakatda va undan tashqaridagi korxonalarimizda vujudga keltirilgan, qo`shma korxonalarda hissamizga (mamlakatimiz hissasiga) to`g`ri keladigan mahsulotlar kiradi. Boshqa mamlakatlar yoki fuqarolar tomonidan bizning mamlakatimiz hududida qurilgan korxonalar mahsuloti, qo`shma korxonalardagi mahsulotda ularning hissasi hisobga olinmaydi. IMM da mamlakat hududida ishlab chiqarilgan hamma mahsulot va xizmatlar (boshqa mamlakatlar korxonalari, qo`shma korxonalarda yaratilgan hamma tovar va xizmatlar qo`shilib) hisobga olinadi. Hozirgi paytda O`zbekistonda ko`proq ichki milliy mahsulot hisobga olinmoqda, shuning uchun biz endi ichki milliy mahsulot to`g`risida gap yuritamiz.
|
| |
QO’SHIMCHА АDАBIYOTLАR - Mavzu: Reja: Kirish

|
Mavzu: Reja: Kirish
|
bet | 23/23 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 412,83 Kb. | | #252187 |
Bog'liq Mavzu Reja KirishQO’SHIMCHА АDАBIYOTLАR.
21. Y.Аbdullаеv, F.Kаrimоv «Kichik biznеs vа tаdbirkоrlik аsоslаri». O’quv qo’llаnmа T. «Mеhnаt» nаshriyoti 2000 y
22. А.Ulmаsоv. «Iqtisоdiyot аsоslаri». O’quv qo’llаnmа T. «Mеhnаt» nаshriyoti 1997 y.
23. Y.Аbdullаеv. Bоzоr iqtisоdiyoti аsоslаri. O’quv qo’llаnmа T. «Mеhnаt» nаshriyoti-1997 y.
24. Yusupоv Y.B.Stаnоvlеniе i rаzvitiе эkоnоmichеskоy nаuki. T. 1999 g.
25.N.S.Grеgоriy,Mэnk’yu. Prinцipы эkоnоmiks.Mоskvа. 1999 g.
26.Rоbеrt Pindаyх. Dаniэl’. Rubinfеl’d. Mikrоiqtisоd. O’quv qo’llаnmа T. «SHаrk» nаshriyoti- 2002 y.
27. O’zbеkistоn: 13 yil Mustаqil tаrаqqiyot yo’lidа. O’quv qo’llаnmа T.
«O’qituvchi»nаshriyoti - 2004 y.
INTЕRNЕT SАYTLАRI
http://www. cer.uz.
http://www. uzland.uz.
http://www. imf.org.
http://www. mircin.ru.
http://www. nalog. ru
http://www. soliq. uz
|
| |
Matematika (majburiy)

|
Matematika (majburiy)
|
Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 86,38 Kb. | | #235205 |
Bog'liq Sarvarbek ustozga
Matematika (majburiy)
Hisoblang:
A) 18 B) -18 C) 167 D) 53
Raqamlar bilan yozing: yetmish milliard yetmish million yeti yuz ming yetti
A) 70700700007 B) 7007070007
C) 70070070007 D) 70070700007
Sonlarni o’sib borish tartibida yozing:
6,7; -9,8; -3,2; 2,3; 0.
A) 6,7; 2,3; 0; -3,2; -9,8 B) 6,7; -9,8; -3,2; 2,3; 0
C) 6,7; 2,3; 0; -9,8; -3,2 D) -9,8; -3,2; 0; 2,3; 6,7
Nodirbek 30 ta testdan 28 tasini to’g’ri yechdi. Hojiakbar 36 ta testdan 34 tasini to’g’ri yechdi. Kimning natijasi yaxshiroq?
A) Nodirbek B) Hojiakbar
C) bir xil D) bilmadim
Tenglamani yeching: .
A) 3 B) 4 C) 5 D) 6
Hovli yuzining 8 foizi mashina turishi uchun ajratilgan. Mashina turadigan maydon 38,4 ga teng bo'lsa, hovlining yuzini toping.
A) 48 B) 4,8 C) 480 D) 320
Aylanada olingan 5 ta nuqta A, B, C, D, E harflari bilan belgilangan. Har bir nuqta qolgan har bir nuqta bilan tutashtirilsa, nechta kesma hosil bo‘ladi?
A) 24 B) 15 C) 10 D) ko’pgina
Rasmdagi so‘roq belgisi o‘rniga qaysi son qo‘yilishi lozim?
A) 24 B) 12 C) 13 D) 27
Rasmda avtobus harakatining grafigi tasvirlangan. U 3 soatda jami necha km yo’l yurdi?
A) 240 km B) 20 km C) 60 km D) 80 km
Rasmda tasvirlangan to‘g‘ri burchakli parallelepiped o‘lchamlari: 5 , 3 va 2 . Bu parallelepiped sirtining yuzini toping.
A) 30 B) 62 C) 42 D) 50
|
| |