nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Karno kartalari - Va mantiqiy elementi

|
Va mantiqiy elementi
|
bet | 3/4 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,05 Kb. | | #243954 |
Bog'liq Va mantiqiy elementi2.3. Karno kartalari
Bul algebrasi Djorj Bul tomonidan (1815-1864) rivojlantirilib, 20-asrning 30-yillarida raqamli mantiqiy sxemalarda qo‘llanilgan edi. Raqamli electron qurilmalarni konstruksiyalash bilan shug‘ullanadigan mutaxassislar Bul algebrasini chuqurroq o‘rganishi lozim.
Karno kartalari – Bul ifodalarini soddalashtirishning eng amaliy usuli hisoblanadi. Undan tashqari Veych, Venn diagrammalari, jadval usullari mavjud. 1953 yil Moris Karno Bul ifodalarini soddalashtirish va grafik tasvirlash tizimini ishlab chiqqani haqida maqola e’lon qildi.
1 . Ikki o‘zgaruvchili Karno kartasi
F (A,B)=ABABAB formulaga mos Karno kartasi quyidagi ko’rinishni oladi:
Yuqorida keltirilgan sxemaga muvofiq gorizontaliga, vertikaliga bir-biriga qo‘shni bo‘lgan birlar konturlarga birlashtiriladi. Har bir kontur ikkini darajalaricha birlarni (21, 22, 23,…) o‘z ichiga olishi va kontur olish jarayoni barcha birlar kontur ichida qolguncha davom ettirilishi lozim. Har bir kontur soddalashtirilgan Bul ifodasining yangi a’zosini bildiradi. Har bir konturda qatnashgan bir-birini to‘ldiruvchi o‘zgaruvchilar tushirib qoldiriladi, har bir konturdan qolgan o‘zgaruvchilarning diz’yunksiyasi olinadi. Natijada formula quyidagi soddalashgan ko‘rinishni oladi: F(A, B)= AB
2. Uch o‘zgaruvchili Karno kartalari
Uch o‘zgaruvchili Karno kartalari quyidagicha ko‘rinishda bo‘ladi:
А
|
В
|
С
|
F(A, B, C)
|
0
|
0
|
0
|
№1
|
0
|
0
|
1
|
№2
|
0
|
1
|
0
|
№3
|
0
|
1
|
1
|
№4
|
1
|
0
|
0
|
№5
|
1
|
0
|
1
|
№6
|
1
|
1
|
0
|
№7
|
1
|
1
|
1
|
№8
|
|
C
|
C
|
A&
|
№1
|
№2
|
A&B
|
№3
|
№4
|
A&B
|
№7
|
№8
|
A&B
|
№5
|
№6
|
Uch o‘zgaruvchili Karno kartalarida ham ikki o‘zgaruvchili Karno kartalaridagidek gorizontaliga, vertikaliga bir-biriga qo‘shni bo‘lgan birlar konturlarga birlashtiriladi. Har bir kontur iloji boricha ko‘proq ikkini darajalaricha birlarni (21, 22, 23,…) o‘z ichiga olishi va kontur olish jarayoni barcha birlar kontur ichida qolguncha davom ettirilishi lozim. Har bir kontur soddalashtirilgan Bul ifodasining yangi a’zosini bildiradi. Har bir konturda qatnashgan bir-birini to‘ldiruvchi o‘zgaruvchilar tushirib qoldiriladi, har bir konturdan qolgan o‘zgaruvchilarning diz’yunksiyasi olinadi. Bundan tashqari uch o‘zgaruvchili Karno kartalarida 1- va 4-qatorlar bir-biriga qo‘shni hisoblanadi, chunki karta gorizontaliga o‘ralganda 1- va 4- qatorlar bir-biriga qo‘shni bo‘lib qoladi.
M asalan F(A,B,C) formula quyidagicha rostlik jadvali bilan berilgan bo‘lsin:
|
| |
Translation forum – 2022 форум переводоведов– 2022 tarjimashunoslar forumi

TRANSLATION FORUM – 2022
ФОРУМ ПЕРЕВОДОВЕДОВ– 2022
TARJIMASHUNOSLAR FORUMI
– 2022
VOLUME 2 | SPECIAL ISSUE 28
ISSN 2181-1784
SJIF 2022: 5.947 | ASI Factor = 1.7
7
w
www.oriens.uz
December
2022
QIYOSIY ADABIYOTSHUNOSLIK TIZIMIDA
TARJIMASHUNOSLIK
(professor G‘aybulla Salomov ilmiy faoliyati misolida)
https://doi.org/10.24412/2181-1784-2022-28-7-17
Akmal SAIDOV
,
akademik, yuridik fanlar doktori,
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
Qonunchilik palatasi Spikerining birinchi o‘rinbosari,
Inson huquqlari bo‘yicha
O‘zbekiston Respublikasi Milliy markazi direktori.
Tel: +998 71 239 13 58.
zpom@parliament.gov.uz
. 100035.
info@nhrc.uz
100029.
Annotatsiya:
Qiyosiy adabiyotshunoslik sohasi rivojida tarjimachilikning
tutgan o‘rni va ahamiyati haqida so‘z yuritilgan. Birinchi navbatda, “qiyosiy
adabiyotshunoslik” tushunchasining kelib chiqishi va mazmun-mohiyati talqin
etilgan. Qiyosiy adabiyotshunoslikning tarjima sohasi bilan uzviy aloqadorligi o‘zbek
tarjimashunosligi maktabi asoschisi professor G‘aybulla Salomovning ilmiy-amaliy
faoliyati misolida ochib berilgan.
Kalit so‘zlar
:
komparativistika, xalqaro adabiy aloqalar, adabiy g‘oya va
talqinlar migratsiyasi, qiyosiy-tarixiy uslub, badiiy tarjima, o‘zbek tarjimashunoslik
maktabi.
Аннотация
:
Обсуждается роль и значение перевода в развитии области
сравнительного литературоведения. В первую очередь, разъясняется
происхождение, сущность и содержание понятия «сопоставительное
литературоведение». Неразрывная связь сравнительного литературоведения
со сферой перевода раскрывается на примере научно-практической
деятельности профессора Гайбуллы Саломова, основоположника узбекской
школы перевода.
Ключевые слова
:
компаративистика, международные литературные
связи, миграция литературных идей и интерпретаций, сравнительно-
исторический метод, художественный перевод, узбекская переводоведческая
школа.
Abstract:
The role and significance of translation in the development of the field
of comparative literature is discussed. First of all, the origin, essence and content of
the concept of "comparative literary criticism" is explained. The inseparable
connection of comparative literature with the field of translation is revealed on the
|
To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalari

3. To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalari
To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalarida ikki va uch o’zgaruvchili Karno kartalaridagi usullar qo‘llaniladi. Faqatgina to‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalarida birinchi va to‘r tinchi ustunlar, birinchi va to‘rtinchi qatorlar bir-biriga qo‘shni hisoblanadi, chunki ular mos ravishda vertikal yoki gorizontal silindrlarga o‘ralsa, ushbu ustunlar yoki qatorlar bir-biriga qo‘shni bo‘lib qoladi. To‘rt o‘zgaruvchili Karno kartalarining to‘rtta burchagi ham bir-biriga qo‘shni hisoblanadi, chunki karta “sferaga” o‘ralsa, to‘rtta burchak bir-biriga qo‘shniga aylanadi.
Masalan; F(0,0,0,1)=F(0,0,1,1)=F(1,0,0,1)=F(1,0,1,1)=0
Karno kartasi bo‘yicha formulaning soddalashgan ko‘rinishi quyidagicha bo‘ladi: F(A,B,C)= BD
Quyida keltirilgan misollar uchun Karno kartalari tuzilsin, soddalashtirilsin, soddalashgan formulaga mos rele-kontakt sxemasi chizilsin:
5.1
|
F(0,0,0)=F(0,1,1)=F(1,1,0)=F(1,0,0)=1
|
5.2
|
F(0,0,0)=F(0,1,0)=F(1,1,0)=F(1,0,0)=1
|
5.3
|
F(0,0,1)=F(0,1,1)=F(1,1,1)=F(1,0,1)=1
|
5.4
|
F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(1,1,0)=F(1,0,1)=1
|
5.5
|
F(0,0,0)=F(0,1,0)=F(1,1,1)=F(1,0,1)=1
|
5.6
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.7
|
F(0,1,0)=F(0,1,1)=F(1,1,0)=F(1,1,1)=1
|
5.8
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(0,1,1)=1
|
5.9
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(1,1,0)=F(1,1,1)=1
|
5.10
|
F(1,1,0)=F(1,1,1)=F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.11
|
F(0,1,0)=F(0,1,1)=F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.12
|
F(0,1,0)=F(1,1,1)=F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.13
|
F(0,1,0)=F(0,1,1)=F(1,1,1)=F(1,0,1)=1
|
5.14
|
F(0,1,1)=F(1,1,0)=F(1,1,1)=F(1,0,1)=1
|
5.15
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(1,1,0)= F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.16
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,1)=F(1,1,0)= F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.17
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(1,1,0)=F(1,1,1)= F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.18
|
F(0,0,0)=F(0,1,0)=F(0,1,1)=F(1,1,0)= F(1,1,1)=F(1,0,0)=1
|
5.19
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(0,1,1)= F(1,1,0)=F(1,0,0)=1
|
5.20
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(0,1,1)= F(1,1,0)=F(1,1,1)=1
|
5.21
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(0,1,1)= F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.22
|
F(0,1,0)=F(0,1,1)=F(1,1,0)=F(1,1,1)= F(1,0,0)=F(1,0,1)=1
|
5.23
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(0,1,1)= F(1,1,0)=1
|
5.24
|
F(0,0,0)=F(0,1,0)=F(0,1,1)=F(1,1,0)= F(1,1,1)=1
|
5.25
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(1,1,0)= F(1,0,0)=1
|
5.26
|
F(0,0,0)=F(0,1,0)=F(0,1,1)=F(1,1,0)= F(1,0,0)=1
|
5.27
|
F(0,0,0)=F(0,0,1)=F(0,1,0)=F(0,1,1)= F(1,1,0)=1
|
5.28
|
F(0,1,0,1)=F(0,1,1,1)=F(1,1,0,1)=F(1,1,1,1)=0
|
5.29
|
F(0,0,0,0)=F(0,0,1,0)=F(1,0,0,0)=F(1,0,1,0)=0
|
5.30
|
F(0,0,0,1)=F(0,0,1,1)=F(1,0,0,1)=F(1,0,1,1)=0
|
|
Elektrodinamika asoslari

ELEKTRODINAMIKA ASOSLARI
Elektrodinamika-elektr zaryadlari orasidagi o‘zaro ta’sirni amalga
oshiruvchi elektromagnit
maydon qonunlari haqidagi bo‘limdir.
Eng sodda elektr va magnit hodisalari juda qadim zamonlardanoq odamlarga ma’lum bo‘lgan. Bu hodisalar
yagona sistemaga solinguncha ko‘plab tajribalar o‘tkazilgan, kashfiyotlar qilingan. 1785-yilda fransuz fizigi
Sh.Kulon (1736−1806) nuqtaviy zaryadlar orasidagi o‘zaro ta’sir qonunini kashf etdi. 1820-yili daniyalik
fizik Ersted (1777−1851) elektr toki atrofida magnit maydon hosil bo‘lishini kashf etdi. 1831-yilda
M.Faradey (1791−1867) elekromagnit induksiya hodisasini ochdi. Ingliz olimi J.Maksvell (1831−1879)
elektrodinamikaning asosiy qonunlarini yaratdi va 1867−yilda e’lon qildi. U o‘zining
nazariyasida tabiatda
yagona elektromagnit maydon mavjudligini ko‘rsatdi. Nemis fizigi G.Gers (1857−1894) elektromagnit
to‘lqinlarning mavjudligini tajribada isbotlab, Maksvell nazariyasini tasdiqladi.
I BOB. ELEKTR MAYDON
Elektr maydon−elektromagnit maydonning (magnit maydon bilan birgalikda) namoyon bo‘lish
shakllaridan biridir. U harakatsiz zaryadga ta’sir ko‘rsatadi. Elektr maydon haqidagi tushuncha ingliz fizigi
M.Faradey tomonidan kiritilgan. Uning tasavvuri bo‘yicha harakatsiz har bir zaryad o‘z
atrofida elektr
maydon hosil qiladi. Bu zaryadlar bir-birlari bilan maydonlari orqali ta’sirlashishadi.
Harakatsiz zaryad
atrofidagi elektr maydonga elektrostatik maydon deyiladi. Ushbu bob elektrostatik maydonni o‘rganishga
bag‘ishlanadi.
1-§.Elektr zaryadi. Elektr zaryadining saqlanish qonuni.
Elektr zaryadi. Jun matoga ishqalangan kahrabo tayoqcha yengil narsalarni
tortish xususiyatiga ega
bo‘lishi juda qadim zamonlardan ma’lum bo‘lgan. Ingliz shifokori Jilbert (XVI asrning oxiri) ishqalashdan
keyin yengil narsalarni torta olish xususiyatiga ega bo‘lgan jismlarni elektrlangan (yunoncha kahrabolangan) deb
atadi va
elektr so‘zi qo‘llanila boshlandi. Tabiatdagi moddalarning turli-tumanligiga
qaramasdan faqat ikki
xilgina, qarama-qarshi ishorali elektr zaryadlari mavjud. Amerikalik fizik R.Milliken (1868−1953) tajribalar
yordamida elektr zaryadi diskret ekanligini, ya’ni istalgan jismning zaryadi elementar elektr zaryadi
e(
e=1,6
10
–19
C)ga karrali ekanligini aniqladi. Boshqacha aytganda, istalgan jismning zaryadi Q=±Ne, (N−butun son)
bo‘lmog‘i kerak.
Elektron (m
Mütləq qara cismin şüalanma qanunları

Mütləq qara cismin şüalanma qabiliyyətini iki qanunlatəyin etmək olar.
Stefan-Bolsman qanunu.
Stefan təcrübəəsasında, Bolsman isə nəzəri olaraq termodinamiki qanunlartı əsasında belə bir nəticəyə gəlmişlər ki, mütləq qara cismin inteqral şüalanması yəni mütləq temperaturun mütləq dərəcəsi ilədüz mütənasibdir:
- bu Stefan-Bolsman qanunudur.
Burada mütləq qara cismin səthindən və temperaturda şüalandırdığı enerjidir.
Vin qanunu.Mütləq qara cisim spektrində enerjinin paylanması.
Vin mütləq qara cismin şüalanma spektrində enerjinin tezliyə görə paylanmçasını müxtəlif temperaturlar üçün təcrübi öyrənmişdir. Bu qanuna görə mütləq qara cisimin şüa buraxma qabiliyyətinin maksimuma uyğun olan dalğa uzunluğu (minimal tezliyi) mütləq temperaturla tərs mütənasibdir:
- Vin qanunu.
Burada Vin sabitidir.
Temperatur yüksəldikcə mütləq qara cismin şüalanma enerjisinin maksimum qiyməti qısa dalğa tərəfə yerini dəyişir.
bu yerini dəyişməsinə görə bu asılılığa Vinin yerdəyişmə qanunuda deyirlər.
Elektromaqnit şüalanmasının - Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin

Bu qurğular əsasən ağac materialların qurudulmasında, dielektriklərin yapışdırılmasında və
plastmasların qızdırılmasında istifadə edilir. Bunlardan başqa, işçi kondensatorlar müxtəlif
generatorlarda yüksək və daha yüksək maqnit sahələri yaradan mənbələrdirlər.
İnsanların yüksək və daha yüksək (10
5
-10
11
) tezliklərdən şüa zədəsi alması demək olar ki,
eynidir. Lakin, bu zədələrin göstəriciləri daha yüksək tezliklərdə çox kəskin seçilir.
Şüalanma dərəcəsini müəyyən etmək üçün insanın aldığı, yəni onun tərəfindən udulan
enerjini (
Rentgen şüalarının maddə ilə qarşılıqlı təsiri

Rentgen şüalarının maddə ilə qarşılıqlı təsiri
Elektromaqnit təbiətli rentgen şüalarının fotonların enerjisindən və maddənin ionlaşma enerjisindən asılı olaraq aşağdakı səpilmələr baş verir.
Koherent (klassik) səpilmə.().
Uzun dalğalı rentgen şüaları (yumşaq şüalar) maddənin təşkil edən atom və molekullarla görüşdükdə onlardan elektronu qopara bilmir (, fotonun enerjisi ionlaşma enerjisindən az olduğundan). Bu zaman foton ancaq öz istiqamətini dəyişir.
Səpilən rentgen şüalarının nə dalğa uzunluğu, nə də tezliyi dəyişmir, ancaq istiqaməti dəyişir ki, belə səpilmə koherent səpilmə adlanır. Koherent səpilmənin bioloji təsiri olmur.
Qeyri-koherent səpilmə (Kompton effekti). ().
Kompton 1923-cü ildə sərt rentgen şüalarının yüngül atom (Li, Be, C və.s.) tərəfindən səpilməsi zamanı səpilən dalğa tərkibində uzunluğu düşən dalğa uzunluğundan böyük olan dalğalar da təsadüf etmişdir. Bu Kompton effektidir.
Sərt () monoxromatik rentgen şüaları diafraqmalardan keçərək səpici maddə üzərinə düşür. Səpilən rentgen şüaları spektoqrafla tədqiq edilir.
Təcrübə göstərmişdir ki, cisim üzərinə uzunluqlu monoxromatik rentgen şüaları düşdükdə səpilən şüalar içərisində uzunluqlu dalğalarla yanaşı uzunluqlu dalğalarada rast gəlmək olur və dalğa uzunluğunun dəyişməsi yalnız səpilmənin istiqamətindən asılı olmaqla (*) düsturuna əsasən təyin edilir. Burada - səpilmə bucağı, - Kompton sabitidir. ( olduqda ).
Kompton effekti işığın kvant nəzəriyyəsi əsasında izah olunmuşdur və işığın kvant təbiətli olmasına daha bir təcrübi təsdiqi olmuşdur.
Səpilməni rentgen fotonlarının sərbəst elektronlarla elastiki toqquşması kimi baxaq. Elastiki toqquşmada foton bütövlüklə enerjisini elektrona verə bilməz, əks halda impulsun və enerjinin saxlanması qanunları pozulardı. Atomları ilə zəif () əlaqəli olan elektronları sərbəst hesab etmək olar ki, foton enerjisinin A-ya bərabər hissəsini elektrona toqquşma zamanı verə bilsin.
Fərz edək ki, sükünətdə olan kütləli elektrona enerjili rentgen kvantı düşür. Elastiki toqquşma nəticəsində elektron impulsu əldə edir və bucağı altında enerjili foton səpilir.
Enerji və impulsun saxlanması qanunlarına görə:
(1)
(2)
(1)-dən tapaq:
(3)
(2)-ni belə şəkildə yazaq:
(21)
(3)→ (21)^
(4)
-dan alırıq və ya
(5)
(4) və (5)-dən alırıq:
olduğundan olur. Onda: və ya
(6) alırıq.
Bu ifadə təcrübədən alınan (*) düsturu ilə eynidir:
. Yəni Kompton sabitidir.
|
Arduinoda turli proektlarda video ko`rish. Motorlarni mikrokontrollerlarga ulash

Arduinoda turli proektlarda video ko`rish. Motorlarni mikrokontrollerlarga ulash
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
13.05.2024
Hajmi
0,63 Mb.
#229911
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Arduinoda turli proektlarda video ko`rish. Motorlarni mikrokontrollerlarga ulash
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
Gorizontga nisbatan burchak ostida otilgan jism harakatini o‘rganish

|
Gorizontga nisbatan burchak ostida otilgan jism harakatini o‘rganish
|
Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 3,71 Mb. | | #238565 |
Bog'liq FAO\'M. M.T RADIOAKTIVLIK HODISASI. Jalolov Samariddin. Yadro beqarorligi tufayli atom yadrosi radioaktivlik hodisasini namoyon qiladi. Atomning beqaror yadrosidan chiqadigan nurlanish tufayli energiya yo'qoladi. Ikki kuch, ya'ni elektrostatik bo'lgan itarilish kuchi va yadroning kuchli tortishish kuchlari yadroni birga ushlab turadi. Bu ikki kuch tabiiy muhitda nihoyatda kuchli hisoblanadi. Yadro kattalashgani sari beqarorlikka duch kelish imkoniyati ortadi, chunki konsentrlanganda yadro massasi ko'p bo'ladi. Plutoniy, uran atomlari nihoyatda beqaror va radioaktivlik hodisasiga duchor bo'lishining sababi ham shu. Genri Bekkerel radioaktivlikni tasodifan topdi. Uran birikmasi qora qog'ozga o'ralgan fotografik plitalar solingan tortmasiga joylashtirildi. Plitalar keyinroq tekshirilganda, ular ochiq ekanligi aniqlandi! Ushbu ta'sir radioaktiv parchalanish tushunchasini keltirib chiqardi. Bunday shakllarda radioaktivlikni ko'rish mumkin. Gamma parchalanishi (yuqori energiyaga ega fotonlar chiqariladi) Beta parchalanishi (Emissiya elektronlardan iborat) Alfa parchalanishi (Emissiya geliy yadrosidan iborat)
=
Radioaktivlikdan foydalanish Ba'zi radioaktivlikdan foydalanish quyidagi bandlarda keltirilgan. Americium-241 alfa-emitter bo'lib, Qo'shma Shtatlardagi uy tutun detektorlari uchun ishlatiladi. Americium namunasi tomonidan chiqarilgan alfa zarralari tutun detektori kamerasidagi havoni ionlashtiradi va kamerada kichik oqimga olib keladi. Tutun kameraga kirganda, u signalni o'chirishga olib keladigan oqimning pasayishiga olib keladi. Alfa zarralari juda qisqa masofaga ega bo'lsa-da, ular yaqin aloqada bo'lganda halokatli. Alfa emitentlari yutilganda to'qimalar bilan yaqin aloqada bo'lib, bunday sharoitlarda halokatli bo'ladi va shuning uchun radiatsiya zaharlanishi bilan suiqasd qilishda qo'llaniladi. E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
Please keep this slide for attribution
|
| |
1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi
Download
3,21 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/57
Sana
03.08.2024
Hajmi
3,21 Mb.
#269076
Download
3,21 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi
Download
3,21 Mb.
Matnni ko'rish
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti algoritmlash va matematik modellashtirish kafedrasi

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Algoritmlash va matematik modellashtirish kafedrasi
“
Diskret tuzilmalar” fani
Mustaqil ish № 2
Mavzu:
Mantiqiy funksiyalar uchun qiymatlar jadvali. Funksiyalar soni.
Topshirdi:
Xusanov Maxmud
Toshkent – 2022 y.
Mantiqiy funktsiya o'zgaruvchilar faqat ikkita qiymatni qabul qiladigan funktsiya:
mantiqiy bitta yoki mantiqiy nol. Murakkab hukmlarning haqiqat yoki noto'g'riligi
oddiylarning haqiqat yoki noto'g'riligiga bog'liq. Bu funktsiya mantiqiy hukm
funktsiyasi f (a, b) deb ataladi.
Har qanday mantiqiy funktsiyani haqiqat jadvali yordamida
aniqlash mumkin,
uning chap tomonida argumentlar to'plami, o'ng
tomonida esa mantiqiy
funktsiyaning tegishli qiymatlari yoziladi.
Haqiqat jadvalini tuzishda mantiqiy amallarni bajarish tartibini hisobga olish
kerak. Mantiqiy ifodadagi amallar chapdan o'ngga, qavslar ostida
quyidagi tartibda
amalga oshiriladi:
•
1. inversiya;
•
2. qo‘shma gap;
•
3. disjunksiya;
•
4. implikatsiya va ekvivalentlik.
Qavslar mantiqiy amallarni bajarish tartibini o'zgartirish uchun ishlatiladi.
Quyidagilar taklif etiladi Haqiqat jadvalini tuzish algoritmi.
•
1. Aniqlash kirish o'zgaruvchilari to'plamlari soni- formula bo'yicha
ifodalarga kiritilgan o'zgaruvchilar qiymatlarining barcha mumkin bo'lgan
kombinatsiyalari: Q = 2 n, bu erda n - kiritilgan o'zgaruvchilar soni. U
jadvaldagi qatorlar sonini aniqlaydi.
•
2. Jadvalga kiritilgan o'zgaruvchilarning barcha to'plamlarini kiriting.
•
3. Mantiqiy amallar sonini va ularni bajarish ketma-ketligini aniqlang.
•
4. Ko'rsatilgan ketma-ketlikda mantiqiy amallarni bajarish natijalari bilan
ustunlarni to'ldiring.
Kiritilgan o'zgaruvchilar qiymatlarining har qanday kombinatsiyasini
takrorlamaslik yoki o'tkazib yubormaslik uchun jadvalni to'ldirish uchun quyidagi
usullardan birini qo'llashingiz kerak.
Er ishlari nolь tsiklidagi majmuali ishlarga taalluqli bo’lib, uning tarkibiga quyidagilar

Yer inshootlarining turlari
Gruntni ishlash natijasi bu yer inshooti bo’lib, u grunt massivida gruntdan qurilgan yoki grunt yuzasida
barpo etilgan, muhandislik inshootini ifodalaydi. Yer inshooti quyidagilarga bo’linadi:
grunt yuzasiga nisbatan
– qazilma, ko’tarma, yer ostida qazilmalari, qayta to’ldirishlar;
xizmat muddati bo’yicha
doimiy va vaqtincha;
funktsional maqsadi bo’yicha
– kotlovan, transheya, chuqurlar, quduqlar, uyumlar, to’g’onlar, dambalar,
yo’l ko’tarmalari, tunnellar, tekislangan maydonlar, yer osti qazilmalari;
geometrik o’lchamlari va fazoviy shakli bo’yicha
–chuqur, sayyoz, uzun o’lchovli, to’plangan, oddiy,
murakkab va boshqalar. Eng xarakterli yer inshootlari 5.1 rasmda keltirilgan.
Doimiy inshootlarga
– uzoq muddat xizmat qilish uchun muljallangan – yerli to’g’onlar,
kanallar, relьsli va relьsiz yo’llarning tushamasi, tekislashda barpo etiladigan qazilmalar va to’kmalar.
Vaqtinchalik
yer inshootlariga turar joy va sanoat
binolarining poydevorlari, ko’priklar va
to’g’onlarni barpo etishda kavlanadigan qazilmalar, vodoprovod, oqava suv, gaz va boshqa tarmoqlarni
yotqizish uchun qazilgan transheyalar, vaqtinchalik yo’llarning ko’tarmalari kiradi.. Har bir
yer inshooti
turg’un, mustaxkam va suv bilan yuvilishdan himoyalangan bo’lishi kerak.
asosiy jarayonlarga - 1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

|
1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibiasosiy jarayonlarga
kiradi: qazilmalarda gruntni qazish, gruntni ko’tarmaga joylashtirish, qurilish maydoni chegarasida ortish
va surish, qurilish maydoni tashqarisiga tashish, qatlamlab tekislash va gruntni zichlash, muzlagan va
qiyin qaziladigan gruntlarni yumshatish, yer inshooti bushliqlarini qayta to’ldirish.
Bu asosiy jarayonlarga
tayyorgarlik va yordamchi jarayonlar
hamroh bo’ladi, bunda
tayyorgarlik jarayonlari gruntni qazish ishlari boshlangunga qadar amalga oshiriladi, yordamchi
jarayonlar esa yer inshootlarini barpo etish jarayoniga qadar bajarilishi mumkin yoki bu jarayon
davomida amalga oshiriladi. Ularga quyidagilar kiradi: yer osti suvi sathini pasaytirish, suvning sizilib
o’tishiga qarshi ekran va parda barpo etish, gruntni mahkamlash, mahalliy joyda yer inshootini rejalash,
kotlovan va transheya devorlarini vaqtincha mustahkamlash, oxirigacha qazilmagan gruntni qirqish,
kirish yo’lini qurish va asrash, geotekstilь materiallarni yotqizish, ish sifatini nazorat qilish va boshqalar.
Katta hajmdagi yer ishlarini bajarish uchun, turli qurilish texnikalari ekskavatorlar, bulьdozerlar,
skreperlar, gidromexanizatsiya vositalari, portlatuvchi texnikalar qo’llaniladi. Yer ishlarining
mexanizatsiyalashganligi 98% ga yetgan, alohida holatlarda kotlovan tubini, qiyaliklarni, ba’zi
chuqurlarni, transheyalarni mexanizmlardan foydalanmasdan tozalashga to’g’ri keladi. Hattoki, maxsus
asbob-uskunalar va kichik mexanizm vositalari jalb etilganda qo’l mehnatining ish unumdorligi
mexanizatsiyalashgan jaryonlarga nisbatan 20...30 marta kam bo’ladi.
3. Gruntlarning qurilishga aloqador xususiyatlari
Grunt bu tabiiy muhitdan iborat bo’lib, unda bino va inshootning yer ostki qismi joylashadi.
Qurilishda gruntlar deb
, yer qobig’ining ustki qatlamida joylashgan asosan g’ovak va toshloq jinslarga
aytiladi. Gruntlarning turlari asosan quyidagilarga ajraladi: qumli, loyli qum, qumli loy, loyli (gil), sog’
tuproq (lyoss), torf, shag’al, o’simlikli grunt, turli qoyatoshli va zichlangan gruntlar. Gruntlarning qurilish
xususiyatlaridan barpo etilayotgan inshootning mustahkamligi va ustivorligi, ishlab chiqarish usullari,
ishlarning mehnat sarfi hamda narxi bog’liq bo’ladi.
Er
ishlarini
bajarish
usullarini
tanlashda
gruntlarning
quyidagi
asosiy
tasniflari
(xarakteristikalari): zichlik, namlik, yopishqoqlik, yumshatilishi, bog’lanuvchanligi, tabiiy qiyalik
burchagi, ishlash murakkabligi (mehnat sarfi)ni inobatga olish taqoza etiladi. Ushbu tasniflarga bog’liq
holda qurilishda gruntlar qo’yidagi nuqtai nazardan ko’rib chiqiladi:
turli bino va inshootlarning zamini sifatida va ularga ta’sir qiladigan yuklamalarning ruxsat
etiladigan qiymatlariga yaroqliligi;
ulardan doimiy inshoot sifatida foydalanish imkoni, ya’ni ko’tarma va qazilma barpo etishda
material sifatida foydalanish.
gruntlarni ishlashda u yoki bu usullarni qo’llashning maqsadga muvofiqligi va mumkinligi.
|
| |
Gruntning filьtratsiya (suvni sizib chiqarish) koeffitsienti

|
Gruntning filьtratsiya (suvni sizib chiqarish) koeffitsientiGruntning filьtratsiya (suvni sizib chiqarish) koeffitsienti
. Grunt suvlarining harakat tezligi
gruntning g’ovakligiga bog’liq; bu tezlik turli gruntlar va jinslar uchun turlicha bo’ladi, shuning uchun
gruntlarning suv o’tkazuvchanligi shu tezlik bilan tavsiflanadi. Grunt suvlarining harakat tezligiga (m/sut)
filьtratsiya (suvni sizib chiqarishi) koeffitsienti deb ataladi. Gruntning zarrachalari qanchalik kichik
bo’lsa, shu zarrachalar orasidagi g’ovaklar ham kichik bo’ladi, demak ular orasidan suvning sizib
chiqishi-filьtratsiya tezligi ham kichik bo’ladi va aksincha. Filьtratsiya koeffitsienti turli gruntlar uchun
har xil, m/sut: loy – 0; tuproq – < 0,05; mayda zarrachali qo’m – 1...5,shag’al- 50...150.
Gruntning zichligi
– bu 1m
3
gruntning tabiiy holatdagi ya’ni zich holatdagi massasi. Qurilish
mashinalarining ish unumdorligi grunt zichligi va undagi zarrachalarning o’zaro bog’lanish kuchiga
bog’liq bo’ladi. Turli ko’rinishdagi gruntlarning zichligi sezilarli chegaralarda o’zgaradi. Serbalchiq
gruntlarning o’rtacha zichligi 0,6 t/m
3
, qumli gruntlarniki 1,6...1,7 t/m
3
, qoyatosh gruntniki esa 2,6...3,3
t/m
3
ni tashkil etadi.
Gruntning bog’langanligi (tortishishi)
boshlang’ich siljishga qarshiligi bilan tavsiflanadi, u
gruntning turi va namligiga bog’liq. Bog’lanish kuchi qumli gruntlar uchun 0.03...0.05 MPa ni, loyli
grunt uchun 0,05...0,3MPa ni tashkil etadi.
Yumshatilishi (yumshatilganligi).
Ishlanganda grunt yumshaydi va bunda uning hajmi dastlabki
hajmga nisbatan ko’payadi. SHu sababli gruntning tabiiy va yumshatilgan holatdagi hajmlari bir-biridan
farq qiladi. Yumshatilganda grunt hajmining oshishi turli gruntlarda katta miqdorga farqlanadi va u
boshlang’ich yumshatilish
deyiladi. Vaqt o’tishi bilan bu yumshatilgan grunt yuqorida joylashgan qatlam
og’irligi ta’sirida, atmosfera, yog’ingarchilik ta’sirida yoki mexanik ta’sirida asta-sekin zichlanadi. Lekin
grunt kovlagunga qadar egallagan hajmini egallamaydi. Grunt cho’kkandan va zichlangandan keyingi
darajasi
qoldiq yumshatilishi
deyiladi. Boshlang’ich va qoldiq yumshatilishi miqdori keyingi gruntning
gruntning zich holatdagi hajmiga nisbatan % bilan ifodalanadi. Grunt hajmining bu ko’payishini hisobga
oladigan koeffitsientlarni, boshlang’ich (dastlabki) va qoldiq yumshatilish koeffitsienti deyiladi(5.1
jadval).
|
| |
yumshatish - 1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

|
1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibiyumshatish
qoya toshli, muzlagan va boshqa turdagi zich hamda ishlov berish qiyin
bo’lgan gruntlarda bajariladi. Ushbu maqsadda ekskavator strelasiga osma uskunalar –shar yoki qoziqli
bolg’alar osiladi, traktor yoki bulьdozerga tirkamali yumshatgich yoki plug ildiriladi.Juda ham zich
gruntlarni yumshatishda portlatish ishlari qo’llaniladi.
Er ishlarini bajarishda yordamchi jarayonlar
Qazilma devorlarini vaqtincha mahkamlash
Bino inshootning yer osti qismini barpo etishda qazilma qiyaliklariga va devorlarga alohida
talablar qo’yiladi.Ularni mahkamlash zarurligi shu bilan bir qatorda mahkamlovchi konstruktsiyalar,
barpo etilayotgan inshootning yer osti qismi konstruktsiyalari va gidrogeologik sharoitlarga bog’liq.
Er osti suvlari mavjud bo’lmagan tabiiy namlangan gruntlarda tik (vertikalь) devorlar
mahkamlanmasligiga ruxsat etiladi:qumli va yirik toshli gruntlarda qazilma chuqurligi 1m; loyli qumlarda
– 1,25m; qumli loy va loylarda – 1,5 m; o’ta zich gruntlarda – 2m dan oshmaganda.
Katta chuqurlikda qazilma devorlariningo’pirilishi va ko’chishining oldini olish uchun ular
qiyalik bilan barpo etiladi, ularning parametri QMQ bo’yicha aniqlanadi va belgilanadi.Qiyalik bilan
barpo etishning zarurligi o’z navbatida yer inshootlari gabaritlarining ma’lum miqdorda ortishiga, shu
bilan birga grunt ishlari hajmi, material va mehnat sarfi oshishiga olib keladi.
Er ishlari hajmini kamaytirish uchun,shuningdekqurilish maydonining torligi sababli
qazilmalarni qiyalik bilan qazishning iloji bo’lmagan hollarda yoki grunt suvlari mavjud bo’lgan
vaziyatdaqazilmalar vertikal devorlar bilan quriladi.
Er inshootlari devorlarini vaqtincha mahkamlash, yog’och yoki po’lat shpuntlar bilan,devorlarni
tirgakli mahkamlovchi tayanch ustunliyog’och shchitlar bilan bajarilishi mumkin. (5.6. rasm).
SHpuntli to’siq
mavjud usullardan eng ishonchlisi, lekin u eng qimmatlisidir ham. SHpunt
mavjud bino va inshootlar yaqinidagisuvga to’yingan gruntlarni qazishda qo’llaniladi. Gruntga bo’lajak
kotlovan chuqurligidan 2...3m chuqurroqqa (hisobiy ko’rsatgich) temir yoki yog’ochli shpunt qoqiladi,
shunda qazilma tashqarisidagi gruntning turg’unligi va tabiiy holati ta’minlanadi. Temir ustunlar sifatida
prokat profillar (shveller, dvutavr, quvurlar) yoki maxsus ishlab chiqarilgan prokatdan foydalaniladi
(5.6.d- rasm).
SHpunt yaxlit yagona devor ko’rinishida bo’lishi mumkin, agar uzlukli bo’lsa,qazish chog’ida
ustunlar orasida yog’och zabirka – shchitlar, alohida taxtalar, to’rt qirrali yog’och bruslar lar qoqiladi.
|
| |
Jadval 5.1 
Turli xil gruntlar uchun yumshatilish koeffitsienti

Qumli loy
Torf
Loyli qum
1.14...1.28
1.2...1.3
1.08...1.17
1.02...1.05
1.03...1.04
1.01...1.03
To’kilmaga to’kilgan gruntlarning zichlanishini tezlatish uchun katoklar yordamida sun’iy
zichlash, trambovka (shibbalab zichlashtirish), vibratsion (titratib) zichlash qo’llaniladi,
qumli gruntlar
uchun esa suv quyib zichlash qulay.
Yopishqoqlik –
ma’lum namlikdagi gruntning turli predmetlar yuzalariga yopishish qobiliyatiga
aytiladi.
Katta yopishqoqlik, mexanizm cho’michidan yoki mashina kuzovidan gruntning to’kilishini,
transportlarning ishlash sharoitini qiyinlashtiradi. Yopishqoqlik predmetga yopishgan gruntni ko’chirish
uchun zarur bo’lgan kuch bilan aniqlanadi (loy uchun yopishqoqlik0,05MPa gachani tashkil etadi).
Qazish qiyinligi bo’yicha gruntlarni tasniflash.
Tasniflash YaMvaN
2-1-1
“Er ishlari”da
keltirilgan. U
turli gruntlarni xususiyatini, gruntlarni ishlash uchun qo’llaniladigan yer qaziydigan va
qazib tashiydigan mashinalarni konstruktiv o’ziga xosligini hisobga olgan. Bir cho’michli
ekskavatorlar
uchun gruntlar 6 guruhga, ko’p cho’michli ekskavatorlar va skreperlar uchun 2- guruhga, bulьdozerlar
hamda greyderlar uchun -3 guruhga ajratiladi.
Gruntni qo’lda qazish uchun 7 guruhga, aynan: qum,
loyli qum, qumli loy, loy sog’
tuproqlar
uchun 1...4 – guruhlar; yirik bo’lakli gruntlar – 5;toshqoyali gruntlar – 6va 7 guruhga bo’linadi.
1...4 guruhdagi gruntlar qo’lda va mexanizmlarda oson ishlanadi,
keyingi guruh gruntlari
oldindan yumshatilishni talab qiladi, jumladan portlatish usuli bilan.
Kesuvchi halqalar usuli - 1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

|
1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibiKesuvchi halqalar usuli
bilan namuna olganda grunt strukturasi va zichligi namunalarda ham
saqlanadi kerak (5.44, a - rasm).
O’yma usulda
(5.44, b - rasm) grunt diametri 20...30 sm va chuqurligi 15...20 sm bo’lgan
shurflardan olinadi. Hosil bo’lgan uyuqlikka quruq qum to’ldiriladi va uning miqdoriga qarab chiqarilgan
grunt hajmi xaqida fikr yuritiladi. Kesuvchi halqa va o’yma usul bevosita ish davomida grunt skeleti
zichligini aniqlash imkonini bermaydi, bu esa gruntni zichlash sharoitini o’zgarishiga tezkorlik bilan
javob bermaydi. SHuning uchun amalda juda ham aniq bo’lmagan lekin boshlang’ich qaror qabul qilish
uchun yetarli bo’lgpn ekspress metodlar: penetratsiya, radioizotop va boshqa usullar qo’llaniladi.
5.44 - rasm. Grunt tavsiflari va zichlash sifatini aniqlash:
a – halqalar usuli bilan namuna olish(gruntyig’uvchi sxemasi);
b – ushaning o’zi o’yma usul bilan; v – penetratsiya usuli bilan grunt zichligini aniqlash; g –
radioizotop usuli bilan grunt zichligi va namligini aniqlash o’rtacha sxemasi; d – shuning o’zi,
qo’sh usuli; 1 – harakatlanadigan yuk; 2 – olinadigan halqa;
3 – kesuvchi halqa; 4 – taglik (poddon); 5 – o’yiq; 6 – sandon; 7 – konus uchli zond;
8 – o’lchov pulьti; 9 – detektor; 10 – energiya bilan ta’minlash manbasi
Penetratsiya usuli
(5.44v-rasm) zichlangan gruntga ma’lum balandlikdan tushuvchi konus uchli
zondni qayd qilingan massa yukining zarbalari soniga bog’liq holda botishini o’lchashga asoslangan.
Radioizotop usul
(5.44g,d-rasm) nurlanish manbai va qabul qiluvchi priyomnikning belgilangan
masofada to’rib gamma nurlarning turli jadallikdagruntning namligi va zichligiga, bog’liq holda gruntga
singishiga asoslangan.
|
| |
Qiyaliklar tikligi - 1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

utkazish uchun obnoskalarda uzilishlar hosil qilinadi.
Obnoskaga asosiy rejalash o’qlari ko’chiriladi va ulardan boshlab binoning barcha asosiy o’qlari
belgilanadi. Hamma o’qlarobnoskada mixlar bilan yoki qisqacha arralanib mahkamlanadi va raqamlanadi.
Metall obnoskalarda o’qlarni belgilash bo’yoq bilan amalga oshiriladi. Kotlovanning o’lchamlari yuqorisi
bo’ylab, qazilgandan so’ng pasti bo’ylab, hamda boshqa ahamiyatli no’qtalari ko’zga yaxshi ko’rinadigan
qoziqchalar va ishora qoziqlari bilan belgilanadi. Binoning yer ostki qismi barpo etilgandan so’ng asosiy
rejalash o’qlari uning tsokolь qismiga ko’chiriladi.
Uzun o’lchovli inshootlar (transheyalar) uchun faqat ko’ndalang obnoskalar o’rnatilib, trassaning
to’g’ri uchastkalarida har 50 m da, qayriladigan uchastkalarda har 20 m da o’rnatiladi. SHuningdek,
obnoskalar har bir piketda, trassa profili keskin o’zgargan no’qtalarda urnatiladi.
Egrilar va to’G’rilar jadvalini tuzish

|
Egrilar va to’G’rilar jadvalini tuzish
|
Sana | 15.08.2024 | Hajmi | 1,65 Mb. | | #269530 |
Bog'liq Prezintatsiya.2pptx KO’NDALANG KESIM ELEMENTLARINI O’RGANISH.KO’NDALANG KESIMNI CHIZISH KIRISH Ko'ndalang kesim (transversal kesim) - bu biror obyektning to‘g‘ri chiziq bilan kesilgan qismidir. U ko'ndalang kesim orqali elementning ichki tuzilishini, o‘lchamlarini va materiallarini tahlil qilish imkoniyatini beradi. Ko‘ndalang kesimli elementlarni o‘rganish va to‘g‘ri chizma yaratish, muhandislik va arxitektura sohalarida katta ahamiyatga ega. 1. Ko‘ndalang Kesimli Elementlarni O‘rganish - 1. Ko‘ndalang Kesimli Elementlarni O‘rganish
- 1.1. Ko‘ndalang Kesim Ta'rifi
- Ko‘ndalang kesim - bu biror bir obyektni kesuvchi tekislik orqali olingan kesim bo‘lib, obyektning ichki qismidagi shakl, o‘lcham va materiallarning joylashuvi haqida ma'lumot beradi. Bu turdagi kesim ko‘ndalang (to‘g‘ri) chiziq bilan o‘tkaziladi va obyektning kesilgan yuzasidagi ko‘rinishni tasvirlaydi.
.”
1.2. Ko‘ndalang Kesimli Elementlar Turlari
To‘g‘ri Prizma: Balandligi va asosi bo‘lgan parallelepiped shakli.
Silindr: Doimiy kesimi va balandligi bo‘lgan aylana shaklidagi element.
Konus: Yalpizlanadigan bazaviy doira va bir nuqtadan o‘tgan chiziqlar orqali hosil bo‘lgan konus.
Truba: Yassi yoki yuvarlak kesim bilan to‘ldirilgan uzun element.
1.3. Ko‘ndalang Kesimning Ahmiyati Strukturaviy Tahlil: Kesim orqali elementning kuchlanish va yuklarni qanday qabul qilishini aniqlash mumkin. Materiallar: Materiallarning to‘g‘ri tanlanishini va ularning xususiyatlarini o‘rganish. Dizayn: O‘rganilgan kesimlar yordamida dizayn va ishlab chiqish jarayonlarini yaxshilash. 2.1. Chizma Jarayoni Elementni Tanlash: O‘rganiladigan elementni aniqlash. Masalan, to‘g‘ri prizma yoki silindr. Kesim Chizig‘ini Belgilash: Elementning qayerdan kesilishini ko‘rsatadigan chiziqni belgilash. Bu chiziq chizma bo‘yicha ko‘rsatiladi. .Ko‘ndalang Kesimni Chizish: Ko‘rsatilgan Kesim: Kesilgan qismni chizing, uning shakli va o‘lchamlarini aniq ifodalang. Detallar: Ichki struktura, materiallar va boshqa muhim ma'lumotlarni qo‘shing. O‘lchamlarni Qo‘shish: Kesimdagi o‘lchamlar, burchaklar va uzunliklarni aniqlang va chizmada ko‘rsating. XULOSA Ko‘ndalang kesimli elementlarni o‘rganish va ko‘ndalang kesimni chizish, muhandislik va arxitektura sohalarida aniq va sifatli dizayn yaratish uchun zarurdir. Bu jarayon yordamida elementlarning strukturaviy xususiyatlarini baholash, materiallarni tanlash va dizaynni optimallashtirish mumkin bo‘ladi. Adabiyotlar - 1. V.F.Babkov, O.V.Andreyev “Avtomobil yo’llarini qidiruv va loyihalash” I
- -qism. Toshkent 2014 yil. 526 b.
- 2. V.F.Babkov, O.V.Andreyev
- “Avtomobil yo’llarini qidiruv va loyihalash” II qism. Toshkent 2015 yil. 493 b.
|
| |
Ikkinchi yarmi uchun noorganik kimyodan

|
Ikkinchi yarmi uchun noorganik kimyodanBog'liq 12-mustaqil talim mavzulari (Farmatsiya)
I KURS TALABALARIGA 2022-2023 O’QUV YILINING
IKKINCHI YARMI UCHUN NOORGANIK KIMYODAN
MUSTAQIL TA’LIM MAVZULARI REJASI
(Farmatsiya)
12-mustaqil ta’lim mavzulari
O’quv
hafta
Mavzu
Soat
12
Mavzu: Fosfor, surma va vismut. Ularning birikmalari va
xossalari.
6
1.
Fosfor va uning xossalari.
2.
Fosfor (I), (III) va (V) birikmalari hamda ularning xossalari.
3.
Fosforning vodorodli birikmalari va ularning xossalari.
4.
Fosforning kislorodli birikmalari va ularning xossalari.
5.
Fosfor va uning birikmalari orasidagi genetik bog’lanishlar.
6.
Fosforning kompleks birikmalari.
7.
Fosforli o’g’itlarning O’zbekistonda va dunyoda tarqalishi.
8.
Tarkibida
fosfor
tutgan
birikmalarning
farmatsiyadagi
ahamiyati.
9.
Fosfat kislota va uning xossalari.
10.
Surma va uning xossalari.
11.
Surma (III) va (V) birikmalari hamda ularning xossalari.
12.
Vismut va uning xossalari.
13.
Vismut (III) va (V) birikmalari hamda ularning xossalari.
14.
15-guruh elementlarining farmatsiyadagi ahamiyati
15.
Surma va vismut tabiiy birikmalarini farmatsiyadagi ahamiyati.
|
| |
Politropik proseslər - Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika kursu. Bakı, 2016

Politropik elə proseslərə deyilir ki, onların gedişində istilik tutumu sabit qalsın.
.
İdeal qazın politrop tənliyini tapmaq üçün buradan alınan
ifadəsini bir mol qaz üçün termodinamikanın I qanununda nəzərə alaq
tənliyindən dT-ni təyin edib bu ifadədə yerinə yazaq.
Burada olduğunu nəzərə alaq
burada işarə edək
Bu ideal qazın tənlik politrop tənliyi adlanır. politrop ğöstəricisidir.
Politrop tənliyini diğər dəyişənlər üçün də yazmaq olar. Həqiqətən də, (1) tənliyində olduğunu nəzərə alsaq
və olduğunu nəzərə alsaq
alınır.
Politrop tənliyini təhlil edək.
olduqda alınır və . Bunu (1)-də nəzərə alsaq, olur, yəni bu halda politropik proses izotermik prosesdir.
olduqda alınır və . Bunu (1)-də nəzərə alsaq, olur, yəni bu halda politropik proses izobarik prosesdir.
olduqda alınır və . Bunu (1)-də nəzərə almazdan politrop tənliyinin hər tərəfindən n-ci tərtib kök alaq. Onda olur, yəni bu halda politropik proses izoxorik prosesdir.
olduqda alınır və . Bunu (1)-də nəzərə alsaq, olur, yəni bu halda politropik proses adiabatik prosesdir.
-rasm. Yer inshootlarining turlari

2. Gruntni ishlashdagi texnologik jarayon tarkibi.
Ob’ektda yer ishlarini bajarishda grunt to’liq
yoki qisman qaziladi, suriladi,
joylashtiriladi,
tekislanadi, zichlanadi ayrim hollarda portlatiladi,
suv bilan yuviladi, ustidan o’rib zichlanadi,
burg’ilanadi, termoishlov beriladi va hokazo.
Gruntni qayta ishlashdagi jarayonlar, uch guruhga bo’linishi mumkin:
Gruntni qayta ishlashda berilgan parametrlardagi yer inshooti yaratilishidagi
Shredinger tenglamasi

|
Shredinger tenglamasi
|
bet | 1/5 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 1,15 Mb. | | #252367 |
Bog'liq 5-lekciya Xususiy funksiyalarning asosiy xossalari. Operatorlarning o‘rtacha qiymati.Koordinata, impuls va impuls momenti operatorlari, ularning xususiy qiymati va xususiy funksiyalari 5-lekciya Mavzu rejasi - Xususiy funksiyalarning asosiy xossalari.
- Operatorlarning o‘rtacha qiymati.
- Koordinata operatori
- impuls operatori
- impuls momenti operatori
- Koordinata, impuls va impuls momenti operatorlari xususiy qiymati va xususiy funksiyalari
- ikkita ul va иг kompleks funksiyalar uchun
(2.17) bo’lsa va integral o‘zgaruvchilaming o‘zgarishi butun soha bo‘yicha bo’lsa, u holda bu funksiyalami ortogonal funksiyalar deyiladi. - 0‘z-o‘ziga qo‘shma operatorlarning har xil xususiy qiymatlariga mos keluvchi xususiy funksiyalar ortogonal boladi, ya’ni
= 0 (2.18) Xususiy funksiyalarning asosiy xossalari - Yukoridagi muloxazani isbotlaymiz.Operatorning xususiy funksiyalari xossasiga binoan,
- va (2.19)
- Birinchi tenglamaning qo‘shmasi hosil qilinadi:
- * (2.19’)
- Bu yerda eslatib o‘taylik Lm=(2.19) tenglamaning ikkinchisini ga, (2.19’) tenglamani esa ga ko‘paytiriladi, keyin esa birinchi tenglamadan ikkinchisi ayiriladi. Natijada
- *Ln-Lm)
- Bu tenglikni o‘zgaruvchilami butun soha o‘zgarishi bo‘yicha integrallansa,
- -dx=(Ln-Lm)
- Natija olinadi
Xususiy funksiyalarning asosiy xossalari - . operatorlarning o‘z-o‘ziga qo‘shmalik shartini hisobga olinsa, ya’ni dx
- bo’ladi va (2.20) tenglikning chap tomoni nolga teng. Demak, (Ln-Lm)va Ln Lm bo’lgani uchun,
- (2.21)
- ortogonallik sharti kelib chiqadi.
|
| |
Mineral oʻgʻitlar Mineral oziqlanish О‘simliklarning mineral oziqlanishi

|
Mineral oʻgʻitlar Mineral oziqlanish О‘simliklarning mineral oziqlanishi
|
bet | 1/3 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 20,7 Kb. | | #117273 |
Bog'liq Mineral o‘g‘itlardagi ozuqa elementlarini hisoblash
Mavzu:Mineral o‘g‘itlardagi ozuqa elementlarini hisoblash.
Reja:
Mineral oʻgʻitlar
Mineral oziqlanish
О‘simliklarning mineral oziqlanishi
Mineral oʻgʻitlar - tarkibida oʻsimliklar uchun zarur oziq elementlari boʻlgan anorganik moddalar, asosan, tuzlar. Deyarli barcha Mineral oʻgʻitlar agronomik rudalarlgina kimyo sanoatida ishlab chiqariladi. Shuningdek, tabiiy tuzlar, mis, natriyli selitra (chili selitrasi), sanoat chiqindilari ham ishlatiladi. M.oʻ. 19-asrdan tarqalaboshlagan. 20-asr oʻrtalaridan M.oʻ.ni ishlab chiqarish va qoʻllash tez oʻsdi. Shungacha oʻgʻit sifatida, asosan, goʻng, kul va boshqa chiqindilar ishlatilgan. M.oʻ. tuproqqa (uning fizik, kimyoviy va biol. xususiyatlariga) kuchli taʼsir qiluvchi vositadir; ular tuproqni oziq elementlari bilan boyitadi, tuproq eritmasi reaksiyasini oʻzgartiradi, mikrobiologik jarayonlarga taʼsir etadi va h.k. Oʻsimliklar, asosan, ildizi orqali oziqlanishi tufayli Mineral oʻgʻitlar tuproqqa solinganda oʻsimliklarning oʻsishi va rivojlanishiga, binobarin, dalalar, utlokdarning umumiy biol. mahsuldorligiga faol taʼsir qiladi. M.oʻ. ekin hosilini oshiradi, sifatini yaxshilaydi: paxta, kanop, zigir va lub ekinlari tolasining texnologik xususiyatlarini, qand lavlagi, uzum tarkibidagi qand, kartoshkadagi kraxmal, dondagi oqsil miqdorini koʻpaytiradi. M.oʻ. organik oʻgʻitlar bilan qoʻshib ishlatilsa, yanada yaxshi natija beradi. Agronomik maqsadlarga koʻra, M.oʻ. bevosita va bilvosita ishlatiladigan oʻgʻitlarga boʻlinadi. Bevosita ishlatiladigan oʻgʻitlar tarkibida oʻsimliklar oziqlanishi uchun zarur azot, fosfor, kaliy, shuningdek, magniy, bor, rux, mis, molibden, marganets, oltingugurt kabi elementlar boʻladi. Bu guruhga kiradigan oʻgʻitlar, asosan, bir oziq elementli, mas, azotli, fosforli yoki kaliyli va kompleks, yaʼni aralash va murakkab oʻgʻitlardan iborat. Aralash M.oʻ. zavodda yoki xoʻjalikning oʻzida bir necha xil oʻgʻitni aralashtirib, murakkab oʻgʻitlar esa zavodda tayyorlanadi. Bilvosita ishlatiladigan M.oʻ. (mas, ohakli oʻgʻitlar, gips va boshqalar) asosan, tuproqning agrokimyoviy va fizikkimyoviy xususiyatlarini yaxshilashda qoʻllaniladi. M.oʻ. qattiq, yaʼni kukunsimon, donador hamda suyuq — ammiakli suv, suyuq ammiak, ammiakatlar holida ishlab chiqariladi.
|
| |
Şəkil 8.1. Ossilloqrafın struktur sxemi

|
Şəkil 8.1. Ossilloqrafın struktur sxemi
|
bet | 19/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rŞəkil 8.1. Ossilloqrafın struktur sxemi
Elektron ossilloqrafın struktur sxemindən ( şəkil 8.1 ) göründüyü kimi cihaz 3 əsas hissədən:
Elektron - şüa borusundan;
Üfüqi meyletmə kanalından;
Şaquli meyletmə kanalından ibarətdir.
Elektron - şüa borusu aşağıdakı elementlərdən:
K ─ katod, M ─ modulyator, A1; A2; A3 anodlarından, x və y meyletmə lövhələrindən ibarətdir.
Ossilloqrafın X və Y girişləri vardır. Katoddan çıxan elektronlar M modulyatoru tərəfindən şüa şəklinə salınır və ekrana doğru yönəldilir. Bu şüanın sürətini artırmaq üçün A1 və A2 anodlarından istifadə olunur. A3 anodunun vəzifəsi elektron şüasının sürətini lüminofor lövhəsində kifayət qədər işıqlanma yaratmaq həddinə qədər artırmaqdan ibarətdir. x və y meyletmə lövhələrinin vəzifəsi alınan fiquru oxlar boyu hərəkət etdirməkdir. Şaquli və üfüqi meyletmə kanalları giriş qurğusundan və gücləndiricidən ibarətdir.
Giriş qurğusunun vəzifəsi giriş müqavimətini təşkil etmək və ölçüləcək siqnalın amplitudasını tənzim etməkdir. Gücləndiricilərin vəzifəsi ölçüləcək siqnalı tələb olunan səviyyəyə qədər gücləndirməkdir. Ekranda fiqur almaq üçün açma generatorundan istifadə olunur. Bu generator standart tezliklərdə zamana görə xətti asılı olan mişarvari gərginliklər yaradır.
Elektron ossilloqrafın təyinatına görə aşağıdakı növləri vardır: universal ossilloqraf, sürətli ossilloqraf, qeydedici yaddaşlı ossilloqraf, xüsusi təyinatlı ossilloqraf və s.
Ossilloqraflar müxtəlif ölçmələr aparmaq üçün ayrıca cihaz şəklində və yaxud xüsusi təyinatlı cihazların tərkibində hazırlanır. Aşağıdakı xüsusiyyətlərinə görə ossilloqrafların tətbiq sahələri çox genişdir:
Həssaslığına görə;
Müşahidə olunan siqnalın tezlik zolağına görə;
Açılış növlərinə görə;
İmpulsun amplitudunun və davametmə müddətinin xətasının az olmasına görə;
Elektron şüa borusunun ekranının ölçüsünə görə;
Müşahidə olunan proseslərin şəklini istənilən anda əldə edə bilmək imkanına görə;
Tədqiq olunan siqnalın gərginliyinin buraxıla bilən maksimal amplitud qiymətinə görə;
Ossilloqrafın dəqiqlik sinfinə görə;
Ossilloqrafın qidalanmasına görə;
Qabarit ölçülərinə və çəkisinə görə.
Ossilloqraf vasitəsilə gərginliyi ölçmək üçün amplitud kalibratorundan yaxud idarə olunan nümunəvi yüksək gərginlikdən istifadə olunur. Siqnalın tezliyinə nəzarət etmək üçün xüsusi açma generatoru şüanı üfüqi istiqamətdə stabil standart sürətlə hərəkət etdirir. Tezliyi ölçərkən həmin nümunəvi mişarvari gərginlik yüksək dəqiqliyə və sabit tezliyə malik olan nümunəvi generatordan götürülür. Ossilloqrafın X və Y girişlərinə sinusoidal gərginlik verildikdə ekranda Lissaju fiqurları alınır. Şəkil 8.2 - də Lissaju fiqurları göstərilmişdir:
|
| |
Elementar mantiqiy funksiyalar. Mantiqiy elementlar

Elementar mantiqiy funksiyalar. Mantiqiy elementlar
ELEMENTAR MANTIQIY FUNKSIYALAR. MANTIQIY ELEMENTLAR.
REJA: 1.Mantiq algebrasining asosiy tushunchasi. 2. Mantiqiy elementlar bajaradigan funksiyalar. 3. Asosiy mantiqiy elementlar. 4. Т-101 mantiqiy elementi.
5. Т-107 mantiqiy elementi.
6. Т-303 mantiqiy elementi.
Хalq xo’jaligining hamma tarmoqlarida mehnat unumdorligi bilan mos ravishda avtomatlashtirish darajasining o’sishi elektr qurilmalari sxemalarining murakkablashuviga olib keladi. Bu sxemalardagi asosiy qurilma rele hisoblanadi. U qoidaga binoan, elektr signallarining ko’payishi, kuchayishi va bloklash uchun xizmat qiladi. Relelar ishining ishonchligi esa yuqori emas. Relening qo’zg’aluvchan elementlari deyiladi, tebranishdan vintli birikmalarning mexanik mustaxkamligi buziladi, kontaktlar kuyadi va xokazo. Shuningdek tashqi omillar, ya’ni xaroratning ko’tarilishi, chang, agressiv muhit ta’siri metall narsalarning oksidlanishiga, elektr ulanishning buzilishiga olib keladi. Bundan tashqari rele juda hajmdor qurilma. U ishlayotganda shovqin va tebranishlar tarqatadi. Ular katta og’irlikka va inersionlikka ega.
Zamonaviy elektronikada rele qurilmalari o’rniga ularning vazifasini to’la bajara oladigan kontaktsiz elementlar qo’llaniladi. Releli va kontaktsiz sxemalarda signalning o’tishi maxsus matematik apparat yordamida yoziladi. Bu to’g’rida quyida tushuncha beriladi. Mantiq algebrasi fikrlar orasidagi turli mantiqiy bog’lanishlarni o’rganadi va faqat ikkita qiymat xaqiqiy “I” va sohta “O” bilan ish ko’radi. Mantiq algebrasida uchta asosiy mantiqiy funksiya bor.
Mantiqiy ko’paytiruv, ya’ni kon’yunksiya “VA”.
Mantiqiy qo’shuv, ya’ni diz’yunksiya “YoKI”.
Mantiqiy inkor “YO’Q”.
Logika algebrasi - bu 0 va 1 qiymatlarini qabul qilib, o’zgaruvchan kattaliklar o’rtasidagi bog’liqliqni o’rganadigan analiz va sintez matematik apparatidir. Bu ikkita qiymatga har hil o’zaro qarama-qarshi hodisalar, shart va holatlar qo’yiladi. Masalan, kontaktning ulanishi-1, kontaktning ajralishi-0: signal mavjudligi-1, signalning yo’qligi-0: yopiq zanjir-1, ochiq zanjir-0. Bu yerda
shuni nazarda tutish kerakki, 0 va 1 raqamlari miqdoriy nisbatni anglatmaydi va son ham emas, balki ular simvol hisoblanadi.
|