Ushbu uslubiyotga muvofiq investitsiya muhitiga ta’sir qiluvchi investitsiya risklarining quyidagi turlari ajratib ko’rsatiladi

|
Ushbu uslubiyotga muvofiq investitsiya muhitiga ta’sir qiluvchi investitsiya risklarining quyidagi turlari ajratib ko’rsatiladi
|
bet | 105/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaUshbu uslubiyotga muvofiq investitsiya muhitiga ta’sir qiluvchi investitsiya risklarining quyidagi turlari ajratib ko’rsatiladi:
huquqiy (investitsiyalashning huquqiy shartlarini, alohida ishlab chiqarish omillari tarkibini aks ettiradi);
siyosiy (siyosiy barqarorlik darajasini hisobga oladi);
ijtimoiy (ijtimoiy holat darajasi hisobga olinadi);
noqonuniy (mintaqada jinoyatchilik darajasini hisobga oladi);
moliyaviy (hududiy byudjet va korxonalar moliyasining muvofiqlashganlik darajasini aks ettiradi);
iqtisodiy (mintaqaning iqtisodiy rivojlanish darajasini hisobga oladi);
ekologik (atrof-muhitning ifloslanish darajasini hisobga oladi).
Rossiyada o’tkazilgan reytinglar natijasiga ko’ra mamlakatdagi investitsiya muhitining yaxshilanishi ustun darajada investitsiya sohasidagi qabul qilinayotgan huquqiy hujjatlar bilan bog’liq ekanligi aniqlangan.
O’zbekistonda xalqaro amaliyot negizida banklar tomonidan chiqarilgan qimmatbaho qog’ozlarning milliy individual reyting tizimini joriy etish maqsadida “Axbor-Reyting” milliy reyting agentligi tashkil etilgan. Ushbu agentlik tomonidan 2008 yil mobaynida 21 ta tijorat bankiga turli darajadagi reyting baholari berildi.
9.4. To’g’ridan-to’g’ri va portfel investitsiyalarni jalb etishda
investitsiya muhitining o’rni
Xorijiy investitsiyalarni jalb etuvchi mamlakatlar iqtisodiyotiga to’g’ridan-to’g’ri va portfel investitsiyalar turlicha ta’sir ko’rsatadi. Ushbu holat bu turdagi investitsiyalarni iqtisodiyotga jalb etishda qulaylik yaratuvchi omillarning turli mamlakatlarda bir-biridan farqlanishiga olib keladi. Shu bilan birga ushbu omillar umumiy belgilarga ham egadir.
Mamlakatning TTXI uchun jozibadorligini ta’minlab beruvchi omillar asosida J.Danning tomonidan ishlab chiqilgan va “eklektik paradigma” nomini olgan kontseptsiya yotadi. Ushbu kontseptsiya quyidagilarga asoslanadi:
mulkchilik huquqi sohasidagi qiyosiy afzalliklar (xususan, boshqaruv bilan bog’liq o’z texnologiyalari yoki afzalliklarning bo’lishi);
mamlakatda mahalliy afzalliklarning bo’lishi (masalan, ichki bozor sig’imining kattaligi, ishlab chiqarish xarajatlarining pastligi, infratuzilmaning rivojlanganligi, ishchi kuchi malakasi va qiymati);
firma ichki aloqalaridagi maksimal afzalliklar, mustaqil investorlar va retsipientlar o’rtasida raqobatning mavjudligi.
Birinchi va uchinchi shart firma xususiyatlarini ifodalasa, ikkinchi shart mamlakatdagi investitsiya muhiti bilan bog’liq xususiyatlarni aks ettiradi. Qabul qiluvchi mamlakat faqat birinchi afzallikka ega bo’lsa, investor ichki bozorga kirish uchun litsenziyalash yoki patentlarni sotish strategiyasini tanlaydi. Agar birinchi va uchinchi shartlar bajarilsa, qabul qiluvchi mamlakat uchun TTXI kapital qo’yilmalarning eng afzal shakli hisoblanadi va ushbu holda ikkinchi omil ham hisobga olinadi.
Jahon amaliyoti ko’rsatishicha, turli mamlakatlar o’rtasida milliy iqtisodiy va siyosiy shart-sharoitlarda ma’lum farqlar mavjud. Shuning uchun mamlakatning investitsiya muhiti quyidagi omillar harakati asosida shakllanadi:
makroiqtisodiy omillar;
iqtisodiyotni tartibga solishning huquqiy rejimi;
tadbirkorlik muhiti.
Xorijiy investitsiyalarni qabul qiluvchi mamlakat iqtisodiyotining jozibadorligini belgilovchi muhim omil mamlakatning turli xil tabiiy resurslar bilan ta’minlanganlik darajasi xisoblanadi. Shu vaqtga qadar TMK asosan TTXI yordamida emas, balki noaktsiyadorlik shartnomalari tuzish asosida resurslar qazib olishda ishtirok etib kelmoqda. Shu bilan birga XX asr 90-yillarining ikkinchi yarmida qazib olish sanoatiga yo’naltirilgan TTXIning hajmi biroz qisqardi.
TMK o’rtasida o’tkazilgan so’rovnomalar ko’rsatishicha, mamlakatdagi investitsiya muhitini belgilovchi eng muhim omillardan biri - qabul qiluvchi mamlakat ichki bozorining sig’imi hisoblanadi. Ushbu ko’rsatkich yalpi ichki mahsulot hajmi va aholi jon boshiga to’g’ri keluvchi daromadlar bilan o’lchanadi. Katta sig’imga ega bo’lgan bozor firmaga iqtisodiyot ko’lami, sig’imi afzalliklarini amalga oshirish imkonini beradi.
Makroiqtisodiy omillar tarkibiga retsipient-mamlakatdagi siyosiy barqarorlik va milliy valyuta almashuv kursining o’zgarishi ham kiradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ushbu uslubiyotga muvofiq investitsiya muhitiga ta’sir qiluvchi investitsiya risklarining quyidagi turlari ajratib ko’rsatiladi
|