Kutubxona axborot faoliyati

|
Kutubxona axborot faoliyati
|
bet | 1/10 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 193,61 Kb. | | #260853 |
Bog'liq Hamrayeva Sh. biblio Kurs ishi
O’ZBEKISTON DAVLAT SAN’AT VA MADANIYAT INSTITUTI
402-GURUH IV-BOSQICH
“KUTUBXONA AXBOROT FAOLIYATI” YO’NALISHI
BIBLIOGRAFIYASHUNOSLIK FANIDAN
KURS ISHI
Mavzu: Virtual ma’lumot axborot xizmati ko’rsatishning o’ziga xos xususiyatlari.
Bajardi: Hamrayeva Shoxista
Ilmiy rahbari:___________________________________________
Topshirilgan sana:_______________________________________
Baho:___________
Toshkent 2022
MUNDARIJA:
KIRISH
1-BOB.
Virtual kutubxona nima.
Virtual kutubxonani yaratish.
Virtual makondakutubxonalar.
2-BOB.
2.1 Virtual xizmat ko’rsatish.
2.2 Virtual xizmat ko’rsatishning xususiyatlari.
XULOSA.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
KIRISH
Mavzuning dolzabligi. Virtual qabulxona xizmatidan foydalanish jarayoni interaktiv xizmat foydalanuvchisining avtomatlashtirilgan AIOʻda taqdim qilingan. Mazkur xizmatdan foydalanish uchun foydalanuvchining AIOʻga kirishi zarur. Foydalanuvchining AIOʻdagi «Virtual qabulxona» boʻlimiga kirish kerak. Buning uchun foydalanuvchining AIOʻdagi «Virtual qabulxona» punktiga sichqoncha bilan chertiladi. Natijada virtual qabulxonaning bosh sahifasiga kiriladi.
Murojaatlar roʻyxatida foydalanuvchi tomonidan kutubxonachiga berilgan savollar va kutubxonachidan olingan javoblar aks etgan. Agar foydalanuvchi kutubxonachiga biror-bir savol bilan murojaat qilmoqchi boʻlsa, «Murojaatlar roʻyxati»ning yuqori oʻng qismidagi «Qoʻshish» tugmasini chertadi. Ochilgan darchaga foydalanuvchi oʻz savolini kiritadi va «Qoʻshish» tugmasini chertadi.
Murojaatni kiritish
Natijada foydalanuvchi tomonidan berilgan murojaat kutubxonachining AIOʻga joʻnatiladi. Kutubxonachining AIOʻda kutubxonachi «Virtual qabulxona» boʻlimiga kiradi va foydalanuvchi tomonidan berilgan savolni koʻradi. Kutubxonachi berilgan savolga javob berish uchun murojaatning oʻng tomonidagi maxsus belgiga (oʻzgartirish) sichqoncha bilan chertadi va berilgan savolga javob berish imkoniyatiga ega boʻladi. Natijada foydalanuvchi tomonidan berilgan savolga kutubxonachining javobini berish imkoniyatiga ega darchaga oʻtamiz. Bu yerdagi «Qoʻshish» tugmasini chertish orqali foydalanuvchining AIOʻga berilgan savolga javob joʻnatiladi. Foydalanuvchi oʻzining AIOʻga kirib «Virtual qabulxona» boʻlimi orqali berilgan savolga javob oladi. ARMAT ++ dasturidagi «Virtual qabulxona»dan foydalanish shunday amalga oshiriladi. ARMdan olingan adabiyotlarni qaytarib topshirish muddatini masofadan turib, uzaytirish interaktiv xizmati ham mavjud. Mazkur interaktiv xizmat foydalanuvchining AIOʻda taqdim qilingan. Foydalanuvchi ARMdan olgan kitobning qaytarib topshirish muddatini uzaytirish uchun shaxsiy kabinetdagi «Oʻqilgan kitoblar» boʻlimiga kiradi, bu yerdagi «Foydalanuvchi qoʻlidagi kitoblar» darchasiga oʻtib, bu yerdagi muddati uzaytirilishi kerak boʻlgan kitob tavsifiga belgi qoʻyadi va «topshirish vaqtini uzaytirish» tugmasini chertadi.
Kitobni qaytarib topshirish muddatini uzaytirish
Foydalanuvchi bunday usulda ARMdan olgan kitobini qaytarish muddatini (har biri 10 kundan) ikki marta uzaytirishi mumkin. Foydalanuvchi tomonidan olingan kitobni qaytarish muddatini uzaytirish kutubxonachi tomonidan bajariladi. Kutubxonachi oʻzining AIOʻdan turib, foydalanuvchi tomonidan kitobdan foydalanish muddatini uzaytirish boʻyicha bergan soʻrovini quyidagicha amalga oshiradi. Muddati uzaytirilayotgan kitob tavsifining chap tomonidagi kvadratchaga belgi qoʻyiladi va «Topshirish vaqtini uzaytirish» tugmasi chertiladi. Natijada foydalanuvchining talabiga koʻra foydalanilayotgan kitobni qaytarib topshirish muddati 10 kunga uzaytiriladi. Shunday qilib, ARMdan olingan kitobni qaytarib topshirish muddatini choʻzish jarayoni amalga oshadi. Bu ARMdan foydalanilayotganda muhim omillardan boʻlib hisoblanadi, zera kitobni oʻz vaqtida topshirmaslik. foydalanuvchini tizimdan foydalanishini cheklaydi. ARM fondini elektron shaklga oʻtkazishda birinchi navbatda, qaysi kitoblarni raqamlashtirilgan shaklga oʻtkazish kerak degan savolga javob izlanadi. Bunday holda avtomatlashtirilgan axborot-kutubxona tizimidan foydalanuvchilarning ehtiyojlarini hisobga olish yaratilayotgan elektron resurslardan foydalanish samarasini oshiradi, zero birinchi navbatda, foydalanuvchilarga kerakli adabiyotlarni elektron shaklga oʻtkazish ularning ehtiyojlarini qondirishda katta ahamiyat kasb etadi.
Foydalanuvchi tomonidan oʻzini qiziqtirgan kitobni elektron shaklga oʻtkazish toʻgʻrisidagi soʻrov foydalanuvchining AIOʻda shakllantiriladi. Buning uchun foydalanuvchining AIOʻdagi «Oʻqilgan kitoblar» boʻlimiga kirib, qaysi elektron shaklga oʻtkazilishi kerak boʻlgan kitob tavsifining chap tomonidagi kvadratchaga belgi qoʻyiladi va «Elektron nusxaga buyurtma» tugmasi chertiladi.
Natijada foydalanuvchining AIOʻdagi «Elektron nusxaga buyurtma» boʻlimida foydalanuvchi talabiga koʻra elektron shaklga oʻtkazilishi kerak boʻlgan kitobning tavsifi paydo boʻladi. Foydalanuvchi dastlab bu yerda soʻrovning bajarilmaganligini koʻrsa, keyinchalik soʻrov asosida kitob elektron shaklga oʻtkazilgach, bu toʻgʻrisida axborot olishi mumkin. Foydalanuvchining oʻziga kerakli adabiyotni elektron shaklga oʻtkazilishi toʻgʻrisidagi soʻrovi tizim kataloglashtiruvchisining AIOʻga joʻnatiladi. Kataloglashtiruvchining AIOʻda soʻrov qabul qilinadi va soʻralayotgan kitobning elektron shakli tavsifga bogʻlanganda foydalanuvchining AIOʻga bu toʻgʻrisida ma’lumot joʻnatiladi. Kataloglashtiruvchining AIOʻdagi «Elektron nusxaga buyurtma» boʻlimida foydalanuvchilarning talabiga koʻra elektron shaklga oʻtkazilgan adabiyotlar roʻyxati paydo boʻladi.
Insoniyat deyarli doimo duch kelgan eng muhim vazifalardan biri bu vaqt va makonda axborotni saqlashdir. Kitob bosib chiqarish paydo bo'lganidan beri kitoblar (bosma) axborotni saqlash va tarqatishning asosiy shakli bo'lib, kutubxonalar ma'lumotni saqlash va undan foydalanishning asosiy vositasiga aylandi.
Qo'lyozma va bosma hujjatlarni saqlash va ulardan foydalanish juda yaxshi o'zlashtirilgan. Bu erda boy tajriba, ko'plab avlod mutaxassislarining tadqiqotlari va amaliy ishlari natijalari mavjud. Ammo aniqki, ma'lumotlar hajmining doimiy o'sib borishi bilan, u bilan ishlash (saqlash, qidirish, buxgalteriya hisobi va boshqalar) qiyinlashadi. Kompyuter texnologiyalarining rivojlanishi axborotni elektron shaklda saqlash va tarqatishga imkon berdi. Bu insoniyat tarixida bosma ixtiro bilan taqqoslanadigan inqilobiy rol o'ynaydi.
Elektron shakl ma'lumotni yanada ishonchli, ixcham va qulay shaklda saqlashga imkon beradi, bu uning tarqatish tezligi va qulayligini oshiradi. Elektron shaklda, bosma nashrdan farqli o'laroq, ma'lumotlar erkin boshqarilishi mumkin. Shu munosabat bilan elektron nashrlar soni yil sayin ortib bormoqda.
Virtual kutubxona - bu tizimda lokalizatsiya qilingan, shuningdek unga telekommunikatsiya tarmoqlari orqali kirishga imkon beradigan turli xil elektron hujjatlar to'plamlarini ishonchli saqlash va samarali foydalanish imkonini beradigan axborot tizimi.
90-yillarning oxirida elektron kutubxonalarni yaratish bo'yicha ishlarning sezilarli rivojlanishi kompyuter texnologiyalari va axborot texnologiyalarining ishonchli saqlanishini, samarali ishlov berilishini va ko'p miqdordagi turli xil ma'lumotlardan samarali foydalanishni ta'minlovchi vositalar paydo bo'lganda paydo bo'ldi. Aynan shu paytda bir qator davlatlar raqamli kutubxona loyihalarini tayyorlashni boshladilar.
Virtual kutubxonaning asosiy vazifalari:
Turli xil axborot manbalarini birlashtirish;
Yangi ma'lumotlarni ro'yxatdan o'tkazish (e'lon qilish);
Saqlash va bunday ma'lumotlarga kirishni ta'minlash;
Ushbu elektron kutubxonaning profiliga muvofiq boshqa elektron to'plamlarni muvofiqlashtirish.
Axborot resurslarining integratsiyasi deganda ularning xilma-xilligi, taqdimot xususiyatlari va foydalanuvchiga xos manipulyatsiya qobiliyatlarini saqlab qolgan holda turli xil ma'lumotlardan foydalanish uchun (qulay va birlashtirilgan foydalanuvchi interfeyslaridan foydalangan holda) ularni integratsiyalashuvi tushuniladi. Bundan tashqari, resurslarni birlashtirish jismoniy ravishda amalga oshirilishi shart emas, virtual bo'lishi mumkin. Asosiysi shundaki, u foydalanuvchiga mavjud ma'lumotlarni to'liq qabul qilish imkoniyatini beradi. Ushbu sohada ishlab chiqilayotgan yangi texnologiyalar birinchi navbatda ushbu eng muhim muammoni hal qilishga qaratilgan. Xususan, raqamli kutubxonalar o'zlariga yangi, yuqori darajadagi semantik tavsifni olib keldi.
Elektron kutubxonada samarali navigatsiya deganda foydalanuvchini o'zi qiziqtirgan ma'lumotni to'liq mavjudligi va aniqligi bilan, mavjud bo'lgan barcha axborot maydonida eng kam harakat sarflagan holda topish qobiliyati tushuniladi. Ushbu yondashuv bilan, axborot tizimlarida va ma'lumotlar bazalarida ishlatiladigan taniqli ma'lumot qidirish navigatsion yordamning alohida holatlari hisoblanadi.
Bugungi kunda bosma ma'lumotlar raqamli kutubxonalarning asosiy manbaidir.
Virtual kutubxonadan o'quv va sanoat sohalarida foydalanish mumkin. Bizning zamonamizda informatika va kompyuter texnologiyalari inson faoliyatining har qanday sohasida taraqqiyotni ta'minlash uchun asosdir. Shu sababli, kompyuterlar, tizimlar va tarmoqlarni, shuningdek, matematik, axborot va dasturiy ta'minotni ishlab chiqish va ishlatish bo'yicha mutaxassislarga ehtiyoj juda katta. Bularning barchasi "Kompyuter tizimlari va komplekslari" profilidagi kasbiy faoliyat mavzusidir.
Bitiruvchilarning kasbiy faoliyat sohasi:
Kompyuter tizimlari va komplekslarini yaratish va ishlab chiqarish uchun usul va vositalar to'plami;
Kompyuter tizimlari va komplekslarini ishlatish, texnik xizmat ko'rsatish, sozlash va sozlash;
Kompyuter tizimlari va majmualarida axborotni himoya qilishning dasturiy va apparat vositalarining ishlashini ta'minlash.
Bitiruvchilarning kasbiy faoliyatiga quyidagilar kiradi:
Raqamli qurilmalar
SAPR tizimlari;
Normativ-texnik hujjatlar;
Mikroprosessor tizimlari;
Periferik uskunalar;
Kompyuter tizimlari, majmualari va tarmoqlari;
Kompyuter tizimlari, majmualari va tarmoqlarida axborot xavfsizligini ta'minlash vositalari;
Murakkab texnik tizimlarni sotish.
Kompyuter tizimlari mutaxassisi quyidagi ishlarga tayyorlaydi:
Raqamli qurilmalarni loyihalash;
Mikroprosessor tizimlaridan foydalanish, periferik uskunalarni o'rnatish va sozlash;
Kompyuter tizimlari va komplekslariga texnik xizmat ko'rsatish va ta'mirlash.
Kompyuter tizimlari bo'yicha mutaxassis professional malakaga ega bo'lishi kerak , kasbiy faoliyatning asosiy turlariga mos keladi.
Turli darajadagi integratsiyalashgan mikrosxemalar asosida raqamli qurilmalarni loyihalash.
Raqamli qurilmalarni loyihalash uchun texnik shartlarning talablarini bajarish.
Raqamli qurilmalarni ishlab chiqishda avtomatlashtirilgan loyihalash vositalari va usullaridan foydalaning.
Tayyorlangan raqamli qurilmalarning ishonchliligi va sifat ko'rsatkichlarini aniqlang.
Mikroprosessor tizimlari uchun montaj tilidagi dasturlarni yarating.
Mikroprosessor tizimlarini sinash va tuzatish.
Shaxsiy kompyuterlarni sozlang va sozlang va periferik qurilmalarni ulang.
Periferik jihozlarning ishlamay qolishining sabablarini aniqlang.
Kompyuter tizimlari va komplekslarining ishlashini boshqarish, diagnostika va tiklashni boshqarish.
Kompyuter tizimlari va komplekslariga tizimli xizmat ko'rsatishni amalga oshiring.
Kompyuter tizimlari va komplekslarini disk raskadrovka qilishda va texnik sinovlarda qatnashish; o'rnatish, dasturiy ta'minotni sozlash.
Insoniyatning deyarli doimo oldida turgan eng muhim vazifalaridan biri ma'lumotni vaqt va makonda saqlashdir. Kitob chop etish boshlangandan beri kitoblar (bosma nashrlar) axborotni saqlash va tarqatishning asosiy shakli, kutubxonalar esa axborotni saqlash va undan foydalanishning asosiy vositasiga aylandi.
Qo'lda yozilgan va bosma hujjatlarni saqlash va ulardan foydalanish yaxshi yo'lga qo'yilgan. Bu yerda boy tajriba, ko‘plab avlod mutaxassislarining ilmiy izlanishlari va amaliy ishlari natijalari to‘plangan. Lekin ko‘rinib turibdiki, axborot hajmining doimiy ortib borishi bilan ular bilan ishlash (saqlash, qidirish, hisobga olish va hokazo) tobora qiyinlashib bormoqda. Kompyuter texnikasining rivojlanishi axborotni elektron shaklda saqlash va tarqatish imkonini berdi. U insoniyat tarixida matbaa ixtirosi bilan taqqoslanadigan inqilobiy rol o'ynaydi.
Elektron shakl axborotni yanada ishonchli, ixcham va qulay shaklda saqlash, uni tarqatish tezligi va qulayligini oshirish imkonini beradi. Elektron shaklda, bosma nashrdan farqli o'laroq, ma'lumotni erkin boshqarish mumkinligi ham muhimdir. Bu borada elektron nashrlar soni yil sayin ortib bormoqda.
Virtual kutubxona - bu tizimning o'zida mahalliylashtirilgan, shuningdek, telekommunikatsiya tarmoqlari orqali unga mavjud bo'lgan turli xil elektron hujjatlar to'plamlarini ishonchli saqlash va ulardan samarali foydalanish imkonini beruvchi axborot tizimi.
Elektron kutubxonalarni yaratish bo'yicha ishlarning sezilarli rivojlanishi 90-yillarning oxirida ishonchli saqlash, tezkor qayta ishlash va samarali foydalanishni ta'minlaydigan tegishli hisoblash texnikasi va axborot texnologiyalari paydo bo'lgan paytda kuzatildi. katta massivlar heterojen ma'lumotlar. Aynan shu davrda bir qator mamlakatlarda raqamli kutubxona loyihalari tayyorlana boshladi.
Virtual kutubxonaning asosiy vazifalari:
heterojen axborot resurslarining integratsiyasi;
yangi ma'lumotlarni ro'yxatga olish (e'lon qilish);
bunday ma'lumotlarni saqlash va ularga kirishni ta'minlash;
ushbu kutubxonaning profiliga muvofiq boshqa elektron kolleksiyalarni muvofiqlashtirish.
Axborot resurslarining integratsiyasi deganda turli xil ma'lumotlardan foydalanish (qulay va birlashtirilgan foydalanuvchi interfeyslaridan foydalanish) maqsadlarida, uning xususiyatlarini, taqdimot xususiyatlarini va foydalanuvchining uni manipulyatsiya qilish imkoniyatlarini saqlab qolish uchun kombinatsiya tushuniladi. Bunday holda, resurslarni birlashtirish jismoniy ravishda amalga oshirilishi shart emas, u virtual bo'lishi mumkin. Asosiysi, u foydalanuvchiga mavjud ma'lumotlarni bir butun sifatida idrok etish imkoniyatini beradi. Ushbu sohada ishlab chiqilgan yangi texnologiyalar, birinchi navbatda, ushbu eng muhim muammoni hal qilishga qaratilgan. Xususan, raqamli kutubxonalar o'zlari bilan yangi, yuqori darajadagi semantik tavsifni olib keldi.
Elektron kutubxonada samarali navigatsiya deganda foydalanuvchining o'zini qiziqtirgan ma'lumotni barcha mavjud axborot maydonida eng kam kuch sarflagan holda maksimal to'liqlik va aniqlik bilan topish qobiliyati tushuniladi. Ushbu yondashuv bilan axborot tizimlari va ma'lumotlar bazalarida qo'llaniladigan ma'lum ma'lumotlarni qidirish navigatsiya vositalarining alohida holatlaridir.
Bugungi kunda bosma axborot raqamli kutubxonalar shakllanishining asosiy manbai hisoblanadi.
Virtual kutubxonadan ta'lim va sanoat sohalarida foydalanish mumkin.
Virtual kutubxonalar hozirgi va kelajakning ajralmas qismidir. Har kuni elektron nashrlar soni ko'payib, asta-sekin qog'oz nashrlarni almashtirmoqda.
Elektron shakl axborotni yanada ishonchli, ixcham va qulay shaklda saqlash imkonini beradi. Kerakli ma'lumotlarni qidirish tezligi va uni tarqatish qulayligi sezilarli darajada oshadi.
Dasturni ishlab chiqishda uning interfeysiga alohida e'tibor berish kerak. Qisqartirilgan, qulay va eng muhimi aniq foydalanuvchi interfeysi u bilan ishlashni oson va tez o'rganishga imkon beradi, o'qitish uchun vaqt va xarajatlarni kamaytiradi, foydalanuvchilarga texnik yordam beradi. U foydalanuvchilarning mahsuldorligini oshirishga, inson xatolari sonini kamaytirishga va shuning uchun ularni tuzatish vaqtini qisqartirishga qodir.
Talabalar ham, professor-o‘qituvchilar ham ushbu virtual kutubxonadan foydalanishlari mumkin. Virtual kutubxonaga kirish uchun sizga Internetga kirish kerak. Ya'ni, uni uyda, kollej kutubxonasida va internetga ulangan istalgan joydan kiritishingiz mumkin.
Virtual kutubxona yanada takomillashtirilishi mumkin. Darsliklarni, ma’lumotnomalarni, davriy nashrlarni alifbo tartibida saralashni kiritish mumkin.
Parametrlardan birining ustiga olib kelganda turli maslahatlar qo'shish. Masalan, kursorni muallif ustiga olib borish orqali muallif haqidagi qisqacha ma’lumotlar ko‘rsatiladi.
Talabalar uchun turli xil fayllar saqlanadigan virtual kutubxonaning yangi bo'limlarini yaratish (sarlavha sahifalari, laboratoriya, amaliy ishlar uchun to'plamlar va boshqalar).
Lavozim tavsifi: Tizim administratori (sisadmin)
Malaka
Tizim administratori professional toifaga kiradi.
Tizim ma'muri lavozimiga kasbiy ma'lumotga, shaxsiy kompyuterlar bilan ishlash tajribasiga, shuningdek, tarmoqlarni yaratish va ularga xizmat ko'rsatish amaliyotiga ega bo'lgan shaxs tayinlanadi.
Tizim ma'muri bilishi kerak:
· Qarorlar, buyruqlar, buyruqlar, boshqa boshqaruv va qoidalar dasturlash usullari va axborotni qayta ishlashda kompyuter texnologiyalaridan foydalanish masalalari bo‘yicha oliy va boshqa organlar.
· Texnik va ekspluatatsion xarakteristikalar, konstruktiv xususiyatlar, jihozlarning maqsadi va ishlash rejimlari, uni texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari.
· Uskuna va dasturiy ta'minot tarmoqlari.
· Eng oddiy apparat ta'mirlash tamoyillari.
· Normallashtirilgan dasturlash tillari.
· Amaldagi standartlar, sanoq tizimlari, shifrlar va kodlar.
· Dasturlash usullari.
· Axborotni kompleks himoya qilishni tashkil qilish tizimlari, axborotga ruxsatsiz kirishning oldini olish usullari.
· Texnik hujjatlarni ro'yxatdan o'tkazish tartibi.
· Ichki mehnat qoidalari.
· Mehnat huquqi asoslari.
· Mehnatni muhofaza qilish qoidalari va qoidalari,
sanoat sanitariyasi va yong'indan himoya qilish.
Ish majburiyatlari
Tizim administratori:
Serverlar va ish stantsiyalariga tarmoq dasturlarini o'rnatadi.
Serverda tizimni sozlaydi.
Fayl serverlarida, ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimining serverlarida va ish stantsiyalarida dasturiy ta'minot integratsiyasini ta'minlaydi.
Server dasturiy ta'minoti va ish stantsiyalarining ish holatini saqlaydi.
Foydalanuvchilarni ro'yxatdan o'tkazadi, ID va parollarni tayinlaydi.
Foydalanuvchilarga tarmoqda ishlash, arxiv yuritishni o'rgatadi; foydalanuvchilarning tarmoqda ishlashga oid savollariga javob beradi; tarmoq dasturiy ta'minoti bilan ishlash bo'yicha ko'rsatmalarni tuzadi va ularni foydalanuvchilar e'tiboriga havola etadi.
Tarmoq resurslaridan foydalanishni nazorat qiladi.
Mahalliy va global tarmoqlarga kirishni tashkil qiladi.
Foydalanuvchilar uchun cheklovlarni o'rnatadi:
· ish stantsiyasidan yoki serverdan foydalanish;
· vaqt;
· resurslardan foydalanish darajasi.
Ma'lumotlarning o'z vaqtida zahiraviy nusxasini va zahirasini ta'minlaydi.
Tarmoq uskunasidagi nosozliklarni bartaraf etishda texnik xodimlarga murojaat qiladi.
Tarmoq uskunasining ishdan chiqishi va ishdan chiqishi holatlarida tizim ish faoliyatini tiklashda ishtirok etadi.
Foydalanuvchilar va tarmoq dasturlari xatolarini aniqlaydi va tizim ish faoliyatini tiklaydi.
Tarmoq faoliyatini nazorat qiladi, tarmoq infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi.
Ta'minlaydi:
· tarmoq xavfsizligi (ma'lumotlarga ruxsatsiz kirishdan himoya qilish, tizim fayllari va ma'lumotlarini ko'rish yoki o'zgartirish);
· o'zaro bog'lanish xavfsizligi.
Tarmoq uskunalarini modernizatsiya qilish va sotib olish bo'yicha takliflar tayyorlaydi.
Uchinchi tomon tashkilotlari mutaxassislari tomonidan jihozlarni o'rnatishni nazorat qiladi.
Tarmoqni suiiste'mol qilish holatlari va ko'rilgan choralar to'g'risida o'zining bo'lim boshlig'ini xabardor qiladi.
Tizim ma'lumotlari, boshqa texnik hujjatlar jurnalini yuritadi.
Tizim ma'muri quyidagi huquqlarga ega:
Tarmoqdan foydalanish qoidalarini o'rnating va o'zgartiring.
Institut bo‘limlari rahbarlari va mutaxassislaridan zarur hujjatlar va ma’lumotlarni so‘rab olish.
Uning egallab turgan lavozimidagi huquq va majburiyatlarini belgilovchi hujjatlar, ish sifatini baholash mezonlari bilan tanishish. ish vazifalari.
Ushbu Nizom qoidalari bilan bog'liq ishlarni takomillashtirish bo'yicha takliflarni institut rahbariyatiga ko'rib chiqish uchun kiritish. ish tavsifi mas'uliyat.
Institut rahbariyatidan xizmat vazifalarini bajarish uchun zarur bo'lgan tashkiliy-texnik shart-sharoitlarni ta'minlashni talab qilish.
Mas'uliyat:
Tizim ma'muri quyidagilar uchun javobgardir:
· Noto'g'ri marshrutni boshqarish va asosiy tarmoq xizmatlarini noto'g'ri boshqarish tufayli tarmoqning ishlashini buzish.
· Marshrutdagi o'zgarishlar haqida rahbariyatni o'z vaqtida xabardor qilmaslik.
· Ajratilgan IP manzillarni kech ro'yxatdan o'tkazish.
· Tarmoqni suiiste'mol qilish holatlari to'g'risida rahbariyatni kech xabardor qilish.
Tizim ma'muri quyidagilar uchun javobgar bo'ladi:
· Ushbu lavozim tavsifida nazarda tutilgan o'z xizmat vazifalarini lozim darajada bajarmaganligi yoki bajarmaganligi uchun - Rossiya Federatsiyasining amaldagi mehnat qonunchiligida belgilangan chegaralar doirasida.
· O'z faoliyati davomida sodir etilgan huquqbuzarliklar uchun - Rossiya Federatsiyasining amaldagi ma'muriy, jinoiy va fuqarolik qonunchiligida belgilangan chegaralar doirasida.
· Institutga moddiy zarar etkazganlik uchun - Rossiya Federatsiyasining amaldagi mehnat va fuqarolik qonunchiligida belgilangan chegaralar doirasida.
XXI asr jamiyati axborot jamiyatidir. Bugungi kunda Internetdan foydalangan holda aloqalar soni ortib bormoqda. Ko'pgina faoliyat turlarini interaktiv virtual muhitsiz, uning ulkan imkoniyatlarisiz tasavvur qilib bo'lmaydi.
Kutubxonalar ham internetning telekommunikatsiya maydoniga ishonch bilan kirib keldi. Internet axborot vositasi sifatida nafaqat kerakli ma'lumotlarni olish, balki o'zi haqida ham ma'lumot berish imkonini beradi. Bu vazifani birinchi navbatda kutubxona veb-saytlari hal qiladi. Veb-sayt yaratish - bu axborotni yuqori funksional darajalarga ko'tarish, kutubxonaning ijobiy imidjini shakllantirishda ishtirok etish, mavjud intellektual mahsulotlar va uni taqdim etish bo'yicha ko'rsatilayotgan xizmatlarga e'tiborni jalb qilish, kutubxonaga yangi qiziqqan foydalanuvchilarning kirib kelishini ta'minlash.
Rossiyada kutubxona saytlarining paydo bo'lishi 90-yillarning ikkinchi yarmida ommaviy hodisaga aylandi. o'tgan asr. Bu erda notijorat institutlari uchun Internetga kirishni qo'llab-quvvatlash bo'yicha turli dasturlar va birinchi navbatda Ochiq jamiyat instituti, IREX va Yevrosiyo jamg'armasidan olingan grantlar muhim rol o'ynadi. Va agar ularning miqdoriy o'sishi optimizmni ilhomlantirgan bo'lsa, unda kontent juda ko'p narsani talab qildi, chunki saytlar o'zlarining soddaligi, bombardimonlari va keraksiz ma'lumotlarning ko'pligi bilan hayratlanarli edi. Kutubxonalar har qanday yo'l bilan Internetda o'zlarini ko'rsatishga harakat qildilar, ko'pincha onlayn qidiruvni amalga oshirish, adabiyotlarga buyurtma berish va kerakli materiallarni elektron shaklda olish kutubxona sayti uchun eng muhim ekanligini tushunmaydilar.
Bugungi kunda har qanday yuqori sifatli veb-sayt javob berishi kerak bo'lgan bir qator umumiy talablar allaqachon ishlab chiqilgan: tarkibning chuqurligi, puxta o'ylangan tuzilma, navigatsiya qulayligi, axborot resurslarining barqarorligi, ma'lumotlarni yangilashning tezkorligi, foydalanuvchilar uchun ochiqlik, birlik barcha bo'limlarning dizayni. Bundan tashqari, saytning ingliz tilidagi versiyasiga ega bo'lish yaxshi amaliyot hisoblanadi va Rossiya Federatsiyasining ayrim milliy kutubxonalari saytlarning milliy tillardagi versiyalarini yaratadilar (Tatariston Respublikasi Milliy kutubxonasi http://kitaphane. tatar.ru, Kareliya Respublikasi Milliy kutubxonasi http://library.karelia.ru, ). Kutubxona sayti mana shu barcha talablarga javob bergan taqdirdagina nufuzli va ishonchli axborot manbai bo‘lishi mumkin.
Kutubxona veb-saytlarida odatda an'anaviy to'plam mavjud. Avvalo, bu tashrif buyuruvchilarni kutib olish uchun xizmat qiladigan, sayt haqida kirish ma'lumotlarini taqdim etadigan, foydalanuvchini uning boshqa sahifalariga yo'naltiradigan asosiy yoki uy sahifasi. Shuningdek, u kutubxona haqidagi asosiy aloqa ma'lumotlarini o'z ichiga oladi: manzil, ish vaqti, telefon raqami, o'quvchilarni ro'yxatga olish qoidalari, tuzilma, etakchi xodimlarning elektron pochta manzillari. Saytning ajralmas elementi kutubxonaning missiyasi, uning tarixi, bo'limlari va xizmatlari, yangiliklari, o'quvchilar uchun turli tadbirlar haqidagi ma'lumotlardir.
Axborot resurslari kutubxonaning ijobiy imidjiga va u taqdim etayotgan axborot mahsulotlari va xizmatlaridan iste’molchilarning xabardorligiga ta’sir etuvchi asosiy omil hisoblanadi. Shuning uchun kutubxona saytlarida an'anaviy ravishda "Internet resurslari" izohli rubrikatori, elektron katalog va ma'lumotlar bazalari joylashtiriladi. Saytlarning ushbu bo'limlari har qanday turdagi so'rovlarni bajarish uchun ustuvor ahamiyatga ega bo'lish imkoniyatiga ega, chunki ular kutubxonaning an'anaviy ma'lumotnoma-bibliografik apparatini sezilarli darajada kengaytiradi, shu jumladan eng muhim axborot resurslari: ensiklopediyalar va ma'lumotnoma nashrlari, boshqa elektron kataloglar. kutubxonalar, bibliografik ma'lumotlar bazalari va boshqa foydali manbalar. ...
Elektron katalog (EK) haqli ravishda kutubxonalarning asosiy axborot mahsuloti hisoblanishi mumkin. Virtual elektron katalog, ya'ni masofaviy tarmoqqa kirish imkoniga ega bo'lgan katalog potentsial foydalanuvchilarning imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytiradi.
Hozirgi vaqtda Rossiyada o'zining elektron kataloglariga kirish ko'pchilik federal veb-saytlarda ochiq (Rossiya Davlat kutubxonasining EC http://www.rsl.ru, Rossiya Milliy kutubxonasining EC http://www.nlr. ru), ko'pgina universal respublika (milliy), mintaqaviy va mintaqaviy (Pskov mintaqaviy universal ilmiy kutubxonasining EK http://www.pskovlib.ru/catalog/catalog.php, Kareliya Respublikasi Milliy kutubxonasining EC). http://library.karelia.ru/cgi-bin/library/ ecatalog.cgi), universitetlar (Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti ilmiy kutubxonasining EK http://www.nbmgu.ru) va yirik ilmiy-texnik kutubxonalar ( Davlat jamoat ilmiy-texnik kutubxonasining EK http: // www.gpntb.ru). Ushbu kutubxonalarning axborot salohiyati mamlakatimizda ham, xorijda ham keng kitobxonlar ommasini qiziqtirishi mumkin, dasturiy ta’minotni takomillashtirish va retrospektiv konvertatsiya qilish hisobiga elektron kutubxona kataloglarining izlash imkoniyatlari va axborot kuchi muttasil ortib bormoqda.
Elektron bibliografik resurslarga qo'yiladigan majburiy talab ularning muntazam va maksimal darajada tez yangilanishi hisoblanadi. Faqat bu holda raqamli ma'lumotlar bazalari nashr etilgan va kutubxona fondiga olingan nashrlar to'g'risida joriy xabar berish funktsiyasini bajarishga qodir.
Kataloglardan tashqari, kutubxonalar turli xil ma'lumotlar bazalarini taklif qiladi - bibliografikdan faktik va to'liq matngacha. Katta kutubxona saytidagi bunday ma'lumotlar bazalarining ro'yxati yuzlab nomlarga etishi mumkin. Qoidaga ko'ra, ma'lumotlar bazalarini yaratish foydalanuvchilarning ehtiyojlaridan kelib chiqadi va bunday to'plamlarni keyinchalik saytga joylashtirish bilan elektron shaklga tarjima qilish ularning o'quvchilar, shuningdek, boshqa kutubxonalar va axborot markazlari xodimlari uchun ochiqligini sezilarli darajada oshiradi.
To'liq matnli ma'lumotlar bazalari katta ahamiyatga ega, ammo mualliflik huquqi qonunlariga rioya qilgan holda, kutubxona ularga faqat ruxsat berilgan foydalanuvchilarga va faqat shaxsiy, ilmiy va ta'lim maqsadlarida kirishni ta'minlashi mumkin. Mualliflik huquqi cheklovlari muddati tugagan asl manbalar uchun istisno qilingan. Udmurt Respublikasi Milliy kutubxonasining veb-saytida "Elektron kutubxona" bo'limida kutubxonada saqlanadigan nodir va qimmatli nashrlarning raqamli nusxalarini taqdim etadigan "Udmurtiyaning noyob kitoblari" to'plami mavjud. XIX asr oxiri - XX asrning birinchi uchdan bir qismidagi o'lkashunoslik va milliy kitoblar raqamli formatga o'tkazildi. Bunday manbalarni kutubxona veb-saytiga joylashtirish uning mazmun qiymatini sezilarli darajada oshiradi.
So'nggi yillardagi diqqatga sazovor tendentsiya - bu ko'plab turdagi professional kutubxona faoliyatining tarmoq muhitiga o'tkazilishi. Kutubxona saytlarida faoliyat yurituvchi “Virtual ma’lumotnoma” va “Elektron hujjatlarni yetkazib berish” xizmatlari masofaviy bibliografik axborot-kutubxona xizmati tizimi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Virtual ma'lumotnoma xizmati (VSS) elektron ma'lumotnoma xizmati bo'lib, ko'pincha real vaqt rejimida bo'lib, foydalanuvchilar kutubxonada bo'lmasdan kutubxonachilar bilan muloqot qilish uchun kompyuter va turli Internet texnologiyalaridan foydalanadilar. Foydalanuvchining so‘roviga javoban, BCC bibliografiya ko‘rinishidagi tayyor bibliografik va faktik ma’lumotlarni, shuningdek, internet resurslariga havolalarni taqdim etadi.
VSS ning yaratilishi ob'ektiv sabablar bilan izohlanadi:
foydalanuvchi so'rovlarini bajarish uchun foydalaniladigan rus internet resurslarining ko'payishi;
kutubxonalarning elektron kataloglaridan kechayu kunduz foydalanishga, hujjatlarning elektron nusxalarini olishga muhtoj bo‘lgan yangi foydalanuvchilar auditoriyasini shakllantirish.
BCC ning foydalanuvchilar uchun afzalliklari:
ma'lumotni topishda tezkor, professional yordam olish;
kutubxonada vaqtni tejash, chunki kerakli ma'lumotlarning bir qismi oldindan olinadi;
virtual yordam rejimida savollaringizga javob olish uchun kutubxonaga tashrif buyurishning hojati yo'q.
Kutubxonalarda virtual ma'lumotnoma xizmatlari uchta yo'nalishda ishlab chiqilmoqda:
sinxron (u real vaqt rejimida so'rovlarni bajaradigan xizmatlarni o'z ichiga oladi - chat xizmati, video va telekonferentsiyalar);
asinxron (foydalanuvchi ma'lum vaqtdan so'ng elektron pochta orqali yoki veb-so'rov shakllaridan foydalangan holda so'rovga javob oladigan xizmat);
maxsus tashkil etilgan bilimlar bazalaridan/tugallangan so‘rovlar ma’lumotlar bazalaridan, Internet-yordam resurslaridan foydalanish asosida foydalanuvchilarning so‘rovlariga javoban ma’lumotlarni to‘liq avtomatik tarzda taqdim etish.
Birinchi shakl real vaqtda amalga oshiriladigan interaktiv, aslida jonli, bibliograf yordamini o'z ichiga oladi. Onlayn yordam xizmati o'quvchi va bibliografga qisqa yozma xabarlar almashish imkonini beradi. Bir vaqtning o'zida bir nechta o'quvchilar bibliograf bilan matnli xabarlar almashishlari mumkin.
Suhbat texnologiyalarini takomillashtirish matnli suhbatdan tashqari, birgalikda ko'rish, masofaviy o'quvchiga hamrohlik qilish kabi xizmatlarni o'z ichiga oladi. Bu bibliograf va o'quvchiga bir-birining ekranlarini ko'rish imkonini beradi, bu esa o'z navbatida o'quvchiga bibliograf bilan bir vaqtda turli xil raqamli ob'ektlarga (qidiruv tizimlari, ma'lumotlar bazalari, kataloglar, raqamli kutubxonalar) kirish imkonini beradi. Bibliograf har qanday turdagi fayllarni o'quvchi kompyuteriga yuborishi mumkin.
Suhbatda bir nechta kutubxonalar ishtirok etishi mumkin, bu sizga haftasiga 7 kun, kuniga 24 soat so'rovlarga javob berish imkonini beradi. Sinxron chat xizmati zudlik bilan javob berishni talab qiluvchi masofaviy foydalanuvchi so'rovlarini bajarish uchun javob beradi.
Rossiyada 2002 yilda Illinoys universiteti (AQSh) Slavyan kutubxonasi taklifi bilan Rossiya Milliy kutubxonasida (RNL) masofaviy foydalanuvchilar uchun chat xizmati bo'yicha tajriba o'tkazildi. Har ikki kutubxona tomonidan talablar bajarildi. NLR ushbu faoliyatning yangiligini hisobga olgan holda, so'rovlarning mavzulari va turlarini chekladi. Kutubxona butun kutubxona haqida, tarix, san'at, badiiy adabiyot va adabiy tanqid, Sankt-Peterburg tarixi va zamonaviy hayoti haqidagi umumiy so'rovlarni bajardi; faktik so‘rovlar, chuqur bibliografik qidiruvni talab qilmaydigan mavzuli so‘rovlar o‘tkazdi.
Ikkinchi shakl elektron pochta orqali so‘rovlarni rasmiylashtirish va kutubxona veb-saytida o‘quvchilar o‘z so‘rovlarini qoldirishlari va ma’lum vaqtdan keyin ularga javob olishlari mumkin bo‘lgan maxsus shakl yaratishni o‘z ichiga oladi. Ya'ni, foydalanuvchi kutubxona veb-saytida standart elektron pochta dasturini ishga tushirgandan so'ng, paydo bo'lgan elektron pochta shaklini to'ldiradi va uni avtomatik ravishda ko'rsatilgan manzilga yuboradi.
Masofaviy foydalanuvchilar uchun asinxron xizmatning yana bir turi uni kutubxonaga yuborish uchun veb-so'rov shaklidir. Ushbu xizmat uch bosqichdan iborat: so'rovlarni qabul qilish, ma'lumot izlash va javob berish.
VSS ning ikkala shakli ham afzalliklari, ham kamchiliklariga ega:
real vaqt rejimida konsultatsiya maxsus bibliografning doimiy mavjudligi va juda mashaqqatli ishini talab qiladi, chunki foydalanuvchilar odatda darhol javob berishni talab qiladi;
elektron pochta orqali so'rovlarni bajarish dunyoning istalgan nuqtasidan istalgan qulay vaqtda so'rov yuborish imkonini beradi. Muhim afzallik - bu xizmatning arzonligi. Kamchiliklarga quyidagilar kiradi: bibliograf so'rovlarga darhol emas, balki imkon qadar ko'proq javob berishi sababli so'rovga bir zumda javob olishning iloji yo'qligi; so‘rov noto‘g‘ri tuzilgan taqdirda, bibliograf tafsilotlarni aniqlashtirish uchun suhbat o‘tkazishi shart; o'quvchiga saytlar yoki ma'lumotlar bazalaridan qanday foydalanishni ko'rsata olmaslik;
virtual ma'lumot stolini tashkil etish qo'shimcha xodimlarni jalb qilishni talab qilmaydi va o'z-o'zidan unchalik stressli emas, chunki ma'lumotnomalarni bibliografik bo'limning turli xodimlari, ularning joriy ish yuki darajasiga qarab bajarishlari mumkin.
So'rovlar oqimini engish va foydalanuvchilarini yo'qotmaslik uchun kutubxonalar ARIAni tashkil etishga korporativ yondashishni boshladilar. Ommaviy kutubxonalarning virtual ma'lumot-axborot xizmati LIBRARY.RU Butunrossiya ma'lumot portalida joylashtirilgan. va 2003 yil oktyabr oyida ochilgan (http://www.library.ru/help).
Kutubxonalar amaliyotiga joriy etilgan yana bir zamonaviy elektron texnologiya elektron hujjat yetkazib berishdir (EDD). Axborot-kutubxona xizmatlarini avtomatlashtirishning faol jarayoni ushbu faoliyatning barcha sohalariga, jumladan, kutubxonalararo abonent (IBL) va xalqaro IBA (MIBA) kabi muhim aloqa kanaliga ta'sir ko'rsatdi. Ushbu jarayonlarni sifat jihatidan yangi bosqichga o'tkazish Rossiya va boshqa jamoalar kutubxonalari resurslaridan yanada samarali foydalanishga yordam beradi.
MBA va MIBAni avtomatlashtirish doirasida hal etilayotgan asosiy vazifa foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatish samaradorligini oshirish bo‘lib, kutubxonalarda EDD xizmatlarining yaratilishi uni amalga oshirishga xizmat qilmoqda.
EDD, birinchidan, raqamli hujjatlarni onlayn tarzda uzatish imkonini beradi, ya'ni u foydalanuvchilarga tez va sifatli xizmat ko'rsatadi. Ikkinchidan, abonentga elektron nusxani berish asl manbani yuborishning muqobil yechimi bo‘lib, kutubxona fondining saqlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Uchinchidan, EDD turli kutubxonalarning axborot resurslaridan o'zaro foydalanish imkonini beradi. Endi bitta kutubxona fondida hujjatning yo'qligi foydalanuvchiga rad etish uchun sabab emas.
EDD texnologiyasi kutubxona veb-saytida amalga oshirilishi mumkin: elektron katalog orqali buyurtma yaratish, buyurtmani bajarish (skanerlash) va uni foydalanuvchiga elektron pochta orqali yuborish. Masalan, Rossiya Davlat kutubxonasi (RSL), Rossiya Milliy kutubxonasi saytlari.
Zamonaviy nashrlardan foydalanish mualliflik huquqiga qat'iy rioya qilingan holda amalga oshiriladi. 2008 yil 1 yanvardan boshlab Rossiya Federatsiyasi Fuqarolik Kodeksining 4-qismi kuchga kirishi munosabati bilan, boshqa narsalar qatori mualliflik huquqi bilan himoyalangan hujjatlarni nusxalash qoidalarini tartibga soladi va huquqiy asoslarni ta'minlash uchun. kutubxonalar faoliyati, EDD bo'yicha olingan hujjatlar ko'paytirilishi, ko'paytirilishi va takrorlanishi mumkin emas. EDD xizmati elektron nusxalarni faqat shaxsiy, ilmiy va ta'lim maqsadlarida taqdim etadi, pullik asosda ishlaydi.
Buyurtma berish uchun siz ro'yxatdan o'tishingiz (parolingiz va loginingizni kiriting) va so'ralgan hujjat haqida ma'lumot, kerakli nusxa ko'chirish formati (jpg, pdf, Word va boshqalar) va ma'lumotlar hajmini ko'rsatgan holda maxsus buyurtma shaklini to'ldirishingiz kerak. Foydalanuvchining elektron pochta qutisi qabul qilishi mumkin bo'lgan MB. Hujjat mavjudligi haqidagi ma'lumotni aniqlashtirish uchun kutubxonaning elektron katalogiga murojaat qiling.
Buyurtmani qabul qilib, kutubxona fondida manba mavjudligi tekshirilgandan so‘ng mijozga buyurtmani bajarish imkoniyati va uning narxi to‘g‘risida xabar beriladi. Xaridor o'z buyurtmasini tasdiqlashi yoki uni bajarishdan bosh tortishi kerak. Buyurtmani bajarish kutubxonaning joriy hisob raqamiga pul tushganidan yoki to'lov hujjatining nusxasi olinganidan keyin boshlanadi. Buyurtmani pochta yoki bank o'tkazmasi orqali kutubxonaning bank hisob raqamiga to'lashingiz mumkin.
Kutubxona noyob ijtimoiy muassasa, madaniyat va kitoblar bilan muloqot qilishning eng qulay markazlaridan biridir. Bundan tashqari, kutubxonalar eng samarali davlat muassasalaridan biridir. Rossiya Federatsiyasi Federal Majlisining Federatsiya Kengashi Raisi S. M. Mironovning so'zlariga ko'ra, "Kutubxonalar barcha madaniy muassasalar orasida eng ommabop bo'lib qolmoqda, shaxsni ijtimoiylashtirish, uning jamiyat va madaniyatga integratsiyalashuvining eng muhim vositasidir". Kutubxonalar yangi texnik imkoniyatlarga ega bo‘lib, jamiyatga muvaffaqiyatli kirib borish uchun katta imkoniyatlarga ega bo‘la boshladi. Demak, kutubxona veb-saytlari turli davlat dasturlari, loyihalarini targ‘ib qilishning o‘ziga xos platformasiga aylanishi mumkin, bu esa o‘z navbatida kutubxonalar mavqeini yuksaltirish, ularning jamiyatga ta’sir etish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmonlari bilan 2007 yil Rus tili yili, 2008 yil - Oila yili deb e'lon qilindi. Turli toifadagi kutubxonalar veb-saytlarini tahlil qilar ekanmiz, kutubxona jamoatchiligi chetda turmay, eng muhim davlat vazifalarini amalga oshirish borasidagi ishlarda faol ishtirok etganini ko‘rish mumkin. Ko‘pgina viloyatlarda kutubxona dasturlari ishlab chiqilgan va qabul qilingan. Masalan, in Munitsipal muassasa madaniyat "Vladivostok markazlashtirilgan kutubxona tizimi" - maqsadli dastur "Oila. O'qish. Kutubxona ", nomidagi Pskov viloyat bolalar va o'smirlar kutubxonasi VA Kaverina - "Quyosh doirasi" dasturi.
Qoidaga ko'ra, kutubxonalar veb-saytlarida dasturlarning bajarilishi to'g'risidagi ma'lumotlar joylashtiriladigan, ular doirasida o'tkazilgan tadbirlar e'lon qilinadigan sahifalar yaratiladi. nomidagi Xakasiya Respublikasi Milliy kutubxonasi N. G. Domojakova o'z veb-saytida sahifani joylashtirdi, uning maqsadi Xakasiyadagi oila institutini axborot bilan ta'minlashdir. Saytda siz oila mavzusidagi yangiliklar bilan tanishishingiz mumkin; rossiya oilaviy qonunchiligi (imtiyozlar, nafaqalar va to'lovlar) bo'yicha dolzarb ma'lumotlarni olish; oila, onalik va bolalik muammolari bo'yicha Xakasiya Respublikasining muassasa va tashkilotlarining manzili va telefon raqamlarini topish; oilaviy bayramlar taqvimi bilan tanishish va oilaviy bayram stsenariysini tanlash; oilaviy o'qish uchun badiiy adabiyotni oling. Veb-sayt manzili: http://www.nbdrx.ru.
Shunday qilib, biz ishonch bilan aytishimiz mumkinki, bugungi kunda kutubxonaning Internetda taqdimoti moda tendentsiyalariga hurmat emas, balki vaqt talab qilgan ongli ish shaklidir. Faol ishlaydigan veb-sayt kutubxonaga uni xalqaro axborot jamiyatida targ'ib qilish va foydalanuvchilarga xizmat ko'rsatish qulayligini oshirish bo'yicha qator vazifalarni amalga oshirish imkonini beradi. Agar kutubxona Internetda o'z vakolatxonasiga ega bo'lsa, u holda uning foydalanuvchi auditoriyasi juda jiddiy hajmgacha kengayishi mumkin. Kutubxonaga jismonan xizmat ko'rsatish sohasida bo'lgan foydalanuvchilar bilan bir qatorda, u mahalliy tarmoqlar orqali yoki Internetdan foydalangan holda "kirishadi". Shuni esda tutish kerakki, virtual o'quvchiga haqiqiy o'quvchidan ko'ra yomonroq xizmat ko'rsatilishi kerak.
Virtual makondagi kutubxonalar nimaga e'tibor qaratishi kerakligiga asosiy e'tibor - iste'molchilarga qaerda va qachon va qaerda ehtiyoj borligi haqida ma'lumot berishdir.
Albatta, veb-sayt yaratishning o'zi uning keng ommalashishiga va shuning uchun samarali foydalanishga kafolat bermaydi. Saytni targ'ib qilish bo'yicha malakali ishlarsiz Internet imkoniyatlaridan unumli foydalanish mumkin emas. Rag'batlantirish deganda Internet foydalanuvchilarining maksimal sonini server mavjudligi, unda ko'rsatiladigan xizmatlar, shuningdek, sodir bo'layotgan o'zgarishlar to'g'risida xabardor qilishga qaratilgan harakat tushunilishi kerak.
Veb-saytni targ'ib qilish usullari juda batafsil ishlab chiqilgan. Bularga quyidagilar kiradi:
qidiruv tizimlarida va Internet-resurslar kataloglarida ro'yxatdan o'tish;
banner almashinuvi;
havolalarni joylashtirish va kutubxona veb-saytiga havolalarni o'z ichiga olgan materiallarni o'xshash sub'ektlar serverlarida chop etish;
konferentsiyalar, tematik forumlar va pochta ro'yxatlarida ishtirok etish.
Saytni targ‘ib qilish bo‘yicha malakali tashkil etilgan tadbirlar kutubxonaga internetning virtual maydonida munosib o‘rin egallash imkonini beradi.
Virtual resurslar bilan ishlashni o‘zlashtirgan kutubxona davlat muassasasi sifatida virtual makonning to‘laqonli elementiga aylanadi. Shu bilan birga, kutubxonaning maqomi ham o'zgarib bormoqda. Hujjatlarga kirishni ta'minlovchi muassasadan u barcha shakllardagi ma'lumotlarga kirish va axborot olamida interaktiv aloqa imkoniyatini ta'minlaydigan muassasaga aylanadi. Shunday qilib, davr talabiga javob beradigan, tashqi muhitdagi o‘zgarishlarga o‘z vaqtida munosabat bildirgan kutubxona nafaqat asrab-avaylash, balki ertangi kun jamiyatidagi obro‘-e’tiborini oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Virtual (elektron) kutubxona, muzey, arxiv – yangi axborot mahsuloti
So'nggi yillarda virtual (elektron) kutubxonalar, muzeylar va arxivlarga katta miqdordagi nashrlar bag'ishlangan. Bunday holda, nafaqat ularning mohiyati, balki atamaning o'zi ham o'rganiladi. E'tibor bering, agar 1990-yillarning o'rtalarida. asosan " atamasi ishlatiladi virtual", Keyin 2000-yillarning boshlarida kutubxonashunoslik, arxivshunoslik va ba'zilarida muzeyshunoslikka oid ko'pgina nashrlarda ("Qrim - 2001", "Qrim - 2002", "" xalqaro konferentsiyalari materiallari bilan tanishing. EVA - 2001 yil ", "Arxivchi xabarnomasi" dagi maqolalar va boshqalar.) biz " atamasiga duch kelamiz elektron»(Elektron kutubxonalar va yangi axborot texnologiyalaridan foydalanuvchilar va ishlab chiquvchilar xalqaro assotsiatsiyasi mavjud, “Elektron hujjatlar va arxivlar” davra suhbati o‘tkazilmoqda va hokazo.).
Ko'pgina mualliflarning fikriga ko'ra, biz elektron ommaviy axborot vositalarida joylashtirilgan ma'lumotlar haqida gapiramiz, shuning uchun bu kutubxonalar, muzeylar va arxivlar elektron deb nomlanishi kerak.Aftidan, bu nomni "axborot tashuvchisi yoki virtuallik" ga aylantirmoqchi bo'lgan urg'u bilan aniqlash mumkin. o'xshashlik, haqiqiy narsalar va harakatlarning kompyuter simulyatsiyasi. Ikkinchisi ko'rib chiqilayotgan kutubxonalar, arxivlar, muzeylarning texnologik emas, balki ijtimoiy jihatini ko'rish imkonini beradi.
Gap shundaki, virtual kutubxonalar, muzeylar, arxivlar, shuningdek, virtual do‘konlar va boshqa muassasalar o‘zlari o‘xshatgan muassasa qiyofasini qayta tiklashga, “haqiqiy ijtimoiy o‘zaro ta’sirning virtual analogini” yaratishga harakat qilmoqda. nafaqat xaridni amalga oshirish mumkin, balki “sotib olish jarayoni tobora virtual do‘konga tashrif sifatida tashkil etilmoqda. Veb - sotuvchining sahifasi tovarlarni vitrinaga joylashtirish, ularni tekshirish va banknotlar yoki "kompaniya tomonidan" chek ko'rinishidagi to'lovga almashtirishni taqlid qiladi. Amazon "Bu kitoblar yoki kompakt disklar ma'lumotlar bazasini emas, balki savdo markaziga kirgan virtual iste'molchi bo'lish imkoniyatini beradi, u erda siz baho berishingiz mumkin. tashqi ko'rinish mahsulot, bu haqda boshqa tashrif buyuruvchilarning fikrini bilib oling va kredit karta bilan to'lang. Yahoo ! Endi u savdo markazini emas, balki musiqa tinglash, videoklip tomosha qilish, onlayn shaxmat yoki kompyuter o'yinini o'ynash va h.k. mumkin bo'lgan ko'ngilochar markazni taqlid qiladi. Borgan sari san'at bilan tanishish tashrif buyurish orqali amalga oshiriladi veb - virtual muzeylar, virtual galereyalar, virtual ustaxonalar sifatida ishlaydigan sahifalar. Onlayn yaratishInternetvirtual " san'at ibodatxonalari“Zamonaviy musoparastlar uchun nafaqat sanʼat durdonalarining shakli va mazmuni haqidagi maʼlumot, balki unga etishmayotgan estetik amaliyotlarning tasvirlari orqali toʻldirish ham muhim ekanligiga ishontiradi.
Ikkinchisi kutubxonalar, muzeylar, arxivlar, axborot xizmatlari va hokazolar mavjud bo'lgan Internet-analog orqali nafaqat ijtimoiy, balki madaniy o'zaro aloqani yaratish haqida gapiradi. Bunday muassasalar muhim rol o'ynaydi, chunki madaniyatni yoyish, uni kelajak avlodlarga etkazishga qaratilgan yig'ma (madaniyatni saqlashga qaratilgan) va tarjima funktsiyasini bajaradi. Bundan tashqari, vaqt o'tishi bilan tarjima funktsiyasi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Madaniyatni efirga uzatish uchun ushbu muassasalar doimo foydalanuvchilar uchun kutubxona (muzey, arxiv) fondlari, fondlar boʻyicha yoʻriqnomalar va kataloglar, ekspozitsiyalar va hokazolar kabi axborot mahsulotlarini yaratib kelgan.Koʻrinib turibdiki, virtual kutubxonalar, muzeylar, arxivlar axborot mahsuloti sifatida qaralishi kerak. Lekin bu yangi axborot mahsulotlari. Ularning xususiyati nimada?
Fond (kutubxona, arxiv, muzey) kabi axborot mahsuloti haqiqiy birlamchi hujjatlarning uyushgan to'plamidir, ekspozitsiya ham fondning ko'rsatish uchun mo'ljallangan bir qismining haqiqiy hujjatlari to'plamidir va shuning uchun maxsus ishlab chiqilgan, kutubxona katalogi. fond tarkibi haqida ma'lumot berish va hujjatlarni tezroq izlash uchun yaratilgan birlamchi hujjatlarning bibliografik tavsiflaridan iborat fond modeli. Ushbu axborot mahsulotlari o'rtasidagi barcha farqlar uchun umumiy narsa nafaqat madaniyatni, balki ularning ob'ektivligini (birlamchi hujjatlarni, bibliografik kartalarni, rasmlarni va boshqalarni tashkil etuvchi mavzu) hamdir. Ulardan farqli o'laroq, virtual kutubxona, muzey, arxiv hujjatlar tasvirlarining uyushgan to'plamidir; kitoblar, jurnallar va ularda taqdim etilgan boshqa hujjatlarni qo'lda ushlab bo'lmaydi. Ammo boshqa tomondan, ular jismonan bo'sh joyni egallamaydi, bu saqlash joyi etishmasligi sharoitida juda muhimdir, ularning tasvirini odamlar qanchalik ko'p takrorlashi mumkin. Veb - ular taqdim etilgan sahifa. Haqiqiy fond, kartochkalar katalogini nisbatan kam sonli odamlar ko'rishi mumkin bo'lsa-da, bosma katalogning mavjudligi, har qanday bibliografik ko'rsatkich ularning nashr etilishining kichik tirajlari bilan cheklangan.
Yangi axborot mahsuloti o‘z mohiyatiga ko‘ra ma’rifat davrida vujudga kelgan, jamiyatni xalq o‘rtasida ta’lim, bilim, madaniyatni yoyishga qaratgan tendentsiyani rivojlantiradi. Keyingi rivojlanish madaniyatni yanada kengroq va kengroq qildi. Bunga matbaa (matbaa) mashinalarining yaratilishi, fotografiyaning paydo bo'lishi, ekspozitsiyaning (birinchi sanoat ko'rgazmalaridan boshlab), kino, radio, televideniening rivojlanishi yordam berdi. Kompyuterlar, telekommunikatsiyalarning paydo bo'lishi kutubxonalar, arxivlar, muzeylar uchun ularning tarjima funktsiyasini sezilarli darajada kengaytiradigan va kelgusida ta'minlovchi axborot mahsulotini yaratish imkoniyatini berdi."Massifikatsiya" madaniyat, uning keng mavjudligi, demokratiya.
Elektron kutubxonalar, muzeylar, arxivlar madaniy asarlar, shu jumladan klassik asarlar nafaqat ularga ko'p odamlar murojaat qilish imkoniyati bilan, balki oldingi axborot mahsulotlariga qaraganda ma'lumotni tezroq topishga yordam berishi bilan ham foydalanish mumkin (yaxshilangan navigatsiya parametrlari) , shuningdek, giperhavolalar orqali bilimlarni chuqurlashtirish.
Biroq, yangi axborot mahsuloti avvalgilarini almashtirmaydi, balki ularni to'ldiradi va foydalanuvchi haqiqiy hujjatli fondlarni, muzey ko'rgazmalarini va hokazolarni saqlab qoladi.
Texnologiya va aloqa kanallarining rivojlanishi, dunyoning istalgan nuqtasi bilan tezkor axborot almashish imkoniyatining paydo bo'lishi global axborot jamiyati shakllanishining boshlanishiga olib keldi. Axborot oqimlarini mohirona boshqarish va axborotga egalik qilish siyosat, biznes yoki ta'lim bo'ladimi, turli jarayonlarni malakali boshqarishni qurishga yordam beradi.
So'nggi yillarda mavjudlik tobora muhim xususiyatga aylandi. Axborot resurslarining mavjudligida kutubxonalar axborot jamiyatining ajralmas qismi bo‘lgan va ko‘plab muhim funksiyalarni, jumladan, axborotdan foydalanish huquqini amalga oshirish, katta hajmdagi axborotni yaratish va saqlash kabi muhim vazifalarni bajaradi. , va manbalarni bilim sohalari bo‘yicha tasniflash.
Zamonaviy kutubxonada foydalanuvchi kitob fondi, elektron katalog, Internet, o'quv va ko'ngilochar media resurslari to'plamidan foydalanishi kerak. Xizmatlar orasida - qidirish, nusxalash, skanerlash, ma'lumotlarni chop etish.
Agar biz kutubxonalar rivojlanishining unchalik uzoq bo'lmagan istiqbollarini ko'rib chiqsak va boshqa sohalarda faol qo'llanilayotgan texnologiyalarga e'tibor qaratsak, yaqin kelajakda kutubxona nimalarsiz qila olmaydigan narsalar ro'yxatini tuzishimiz mumkin:
|
| |