Hd nbiyev şrabin kimyasi - bet 10

CH3ｨCC=CHｨCCH2ｨCCH2ｨCC=CHｨCCH2ｨCCH2ｨCC=CHｨCCH2OH
CH3 CH3 CH3
Farnezol
Farnezol doymam©ｺ birYsasl© spirtdir. Bu spirt zmdY yox, ｺYrabda isY q©cq©rma prosesi zaman© YmYlY gYlir.
Btn doymam©ｺ alifatik spirtlYr asanl©qla oksidlYｺir vY polimerlYｺirlYr. Onlar ｺYrab©n keyfiyyYtinY, dad©na, YtrinY tYsir gtYrirlYr. ｪYrabda sorta mYxsus Ytrin vY dad©n YmYlY gYlmYsindY terpenli spirtlYrin mhm rolu vard©r.
Alifatik 輟xatomlu spirtlYr. ﾜzmdY vY ｺYrabda iki atomlu spirtlYrdYn 2, 3 butilenqlikola CH3CHOHｨCCHOHｨCCH3 vY ya C4H8(OH)2, ç atomlu spirtlYrdYn qliserinY CH2OHｨCCHOHｨCCH2OH, alt© atomlu spirtlYrdYn isY sorbitY, mannitY vY inozitY rast gYlinir.
CH2OH CH2OH CH2OH
HｨCCｨCOH HOｨCCｨCH HｨCCｨCOH
HOｨCCｨCH HOｨCCｨCH HｨCCｨCOH
HｨCCｨCOH HｨCCｨCOH HｨCCｨCOH
HｨCCｨCOH HｨCCｨCOH HｨCCｨCOH
CH2OH CH2OH CH2OH
Sorbit Mannit ﾝnozit
ﾜzmdY vY ｺYrabda ad© qeyd olunan alifatik 輟xatomlu spirtlYrin miqdar© aｺadak© cYdvYldY gtYrilmiｺdir.
CYdvYl 23
ﾇoxatomlu alifatik spirtlYr Miqdar©, q/dm3ﾜzm ｪYrab 2-3 butilenqlikol 1-10300-1500Qliserin 0,1-1,0400-15000Sorbit 50-10050-100Mannit 1-101-10ﾝnozit 200-70010-700
2, 3 butilenqlikol vY qliserin maye hal©nda; sorbit, mannit vY inozit isY bYrk hal©nda maddYlYrdir. 2, 3 butilenqlikol vY qliserin nisbYtYn 躡tin buxarlanan, alt© atomlu spirtlYr isY u輹culuq xsusiyyYtlYrinY malik deyildir.
ﾜzmdY vY ｺYrabda az miqdarda etilenqlikola vY propilenqlikola da rast gYlinir.
CH2OH CH3ｨCCHｨCCH2OH
CH2OH OH
Etilenqlikol Propilenqlikol
ﾇoxatomlu spirtlYr spesifik xsusiyyYtli olmay©b, yaln©z ｺirin dada malikdirlYr. Qliserin ｺYrab©n dad©na yaxｺ© tYsir gtYrmYklY, ona yumｺaql©q verir. Qliserin vY 2-3 butilenqlikol zmdY az, ｺYrabda isY 輟x miqdarda olurlar. Onlar q©cq©rma prosesi zaman© ｺYkYrlYrdYn sintez olunurlar. AdYtYn, 100q spirtdY 6-12 qram qliserin olur.
Qliserin vY 2-3 butilenqlikol 釘otritis sinereaxYstYliyinY tutulmuｺ zmdYn haz©rlanm©ｺ sulfitlYｺdirilmiｺ ｺirYdY, o cmlYdYn ｺYrabda 輟xluq tYｺkil edir. Bu spirtlYrin miqdar© aｺYrablara nisbYtYn 10-20% q©rm©z© ｺYrablarda 輟x olur. BYzi mikroorqanizmlYrin fYaliyyYti nYticYsindY ｺYrabda inozitin miqdar© kYskin srYtdY azal©r.
ﾝnozit fosfat turｺusu ilY birlYｺYrYk inozit fosfat turｺusunun kalium vY kalsium duzlar© ｺYklindY ｺYrabda YmYlY gYlir. Bu duza fitin dY deyilir. Fitin bitkilYrin tYrkibindY, o cmlYdYn zmdY dY geniｺ yay©lm©ｺd©r. Fitin ｺYrabda vY konyak spirtindY misin vY dYmirin aradan grlmYsindY istifadY olunur. Fitin ｺYrabda vY konyak spirtindY mislY vY dYmirlY kompleks birlYｺmY YmYlY gYtirYrYk qab©n dibinY 銹kr.
Aromatik spirtlYr
Bu spirtlYr miqdarca zmdY az (1 mq/dm3), ｺYrabda isY daha 輟x olur. Alifatik spirtlYr YsasYn spirt q©cq©rmas© zaman© YmYlY gYlir. ﾜzmdY vY ｺYrabda bu spirtlYrdYn Yn 輟x feniletanola vY ya feniletil spirtinY rast gYlinir.
Fenil etil spirti (C6H5CH2ｨCCH2OH) bal YtrinY malikdir. ﾜzmdY bu spirt 1 mq/dm3 miqdar©nda olur. ｪYrabda isY q©cq©rma prosesi zaman© aminturｺusu olan fenilalanindYn sintez olunur. Bu spirtin ｺYrabda miqdar© 5-150 mq/dm3 aras©nda olur. ｪYrabda orta hesabla 10-80 mq/dm3 feniletanol olur. Bu spirt ｺYrab©n nYmYxsus Ytrinin, dad©n©n YmYlY gYlmYsinY tYsir gtYrir.
Aromatik spirtlYrin nmayYndYsi olanｨCtirazol vY triptofol spirtlYrinY markal© ｺYrabda daha 輟x rast gYlinir. Bu spirtlYr Yn 輟x markal© ｺYrablar©n tYrkibindY olur. Onlar ｺYrab©n daha da Ytirli olmas©na msbYt tYsir gtYrirlYr.
ｨCCH2ｨCCH2OH ｨCCH2ｨCCH2OH
Triptofol
Tirazol NH
Bu spirtlYr ｺYrabda aromatik aminturｺular©n nmayYndYsi olan tirozindYn vY triptofandan spirt q©cq©rmas© zaman© sintez olunurlar. ﾜzmdY vY ｺYrabda az miqdarda benzil spirtinY dY rast gYlinir (3-15 mq/dm3).
ｨCCH2OH
Benzil spirti
Benzil spirti rYngsiz maye olub, nisbYtYn zYif aromatik iyY malikdir. ﾜzmdY vY ｺYrabda salisil spirtinY dY tYsadf olunur.
ｨCCH2OH
ｨCCH2OH
Salisil spirti
Bu spirt bitkilYrdY, o cmlYdYn zmdY qlikozid formas©nda olur. ﾜzmdY vY ｺYrabda az miqdarda darn spirtinY dY rast gYlinir. Darn spirtinY fenilalanin dY deyilir.
ｨCCH=CHｨCCH2OH
Darn spirti
ﾜzmdY vY ｺYrabda 輟x az miqdarda (0,1,0 mq/dm3) aromatik spirtlYrdYn krezola vY fenola da tYsadf olunur.
ｨCCH3 ｨCOH
ｨCOH
Krezol Fenol
ﾜzmdY vY ｺYrabda terpineol (C10H18OH) spirtinY dY rast gYlinir.
CH3
OH
C
H3C CH3
terpineol spirti
Bu spirt zYif gl YtrinY malikdir. ﾜzmdY 0,1-3 mq/dm3 aras©nda terpineol spirti olur, ｺYrabda isY bu spirt orta hesabla 1-3 mq/dm3 olur. Terpineol spirti ｺYrab©n tYravYtinin YmYlY gYlmYsindY mhm YhYmiyyYt kYsb edir.
SpirtlYrin texnoloji YhYmiyyYti
ｪYrab©n nYmYxsus Ytrinin, dad©n©n, tYravYtinin YmYlY gYlmYsindY spirtlYr mhm rol oynay©r. ｪYrab©n tYrkibindYki Ysas spirt etanoldur. Bu spirt insan orqanizmindY baｺ verYn maddYlYr mbadilYsi prosesindY iｺtirak edir.
OrqanizmY daxil olan etanol vY ya etil spirti tez bir mddYtdY qana ke輅r vY oradan da hceyrYlYrY daｺ©n©r. Etil spirti toxuma tYnYffsprosesindY iｺtirak edir. Normadan art©q etil spirti qYbul olunduqda o insanlarda mxtYlif fYsadlar verir. Ali spirtlYr (sivuｺ yaar©) etil spirtinY nisbYtYn daha zYhYrli tYsirY malikdirlYr.
夙Yr etil spirtinin zYhYrli (toksiki) tYsiri 1,0 olarsa, onda izopropilinki 1,75, izobutilinki 4,0, izoamilinki isY 9,25-dir. Ali spirtlYrin ｺYrabda, konyakda, araqda vY baｺqa spirtli i輒ilYrdY normadan art©q olmas© pis hald©r. Ali spirtlYr ｺYrab©n formalaｺmas©nda, Ytrinin, dad©n©n YmYlY gYlmYsindY iｺtirak edirlYr. ﾝzoamil spirti nisbYtYn xoｺagYlmYyYn iyY malikdir. Q©cq©rma pro-sesi dzgn apar©lmad©qda ali spirtlYr, o cmlYdYn izoamil spirti ｺYrabda normadan 輟x YmYlY gYlir.
Qliserin vY 2, 3 butilenqlikol spirtlYri ｺYrab©n keyfiyyYtinY yaxｺ© tYsir gtYrirlYr. Mannit spirti isY ｺYrabda kYskin xoｺagYlmYyYn Ytrin, dad©n YmYlY gYlmYsinY sYbYb olur.
ｪYrabda xoｺagYlYn Ytrin, dad©n YmYlY gYlmYsindY feniletanolun, tirazolun, triptofolun vY baｺqalar©n©n rolu bkdr.
Terpenli spirtlYrdYn terpineol ｺYrab©n keyfiyyYtinY yaxｺ© tYsir gtYrir. Bu spirt muskat zm sortlar©nda 輟x olduna gY (100mq/dm3-a qYdYr) ｺYrabda muskat Ytrinin YmYlY gYlmYsindY yax©ndan iｺtirak edir. ｪYrabda xoｺagYlYn bal Ytrinin olmas© feniletil, zYrif gl iyinin YmYlY gYlmYsi isY terpineol spirtlYri ilY s©x YlaqYdard©r.
ｪYrabda metil spirtinin normadan 輟x olmas© yaxｺ© hal deyildir. Metil spirti Yn 輟x gn gmY qabiliyyYtinY pis tYsir gtYrir. Bundan baｺqa insan orqanizminin baｺqa orqanlar©na da metil spirti mYyyYn fYsadlar verY bilir. Metil spirti Yn 輟x yetiｺmYmiｺ vY yetiｺmY mddYti mº zm sortlar©ndan haz©rlanm©ｺ ｺYrablar©n tYrkibindY 輟xluq tYｺkil edir. HYtta ｺYrabda metil spirtinin normadan 輟x olmas© insanlarda zYhYrlYnmY hallar©na da gYtirib xar©r. Ona gY dY ｺYrab ｺYrab©n tYrkibindY metil spirtinin az miqdarda olmas©na daim fikir vermYlidir.
FYsil 8. ALDEHﾝDL蹴 VKETONLAR
ｪYrab©n dad©n©n, Ytrinin, rYnginin, nYmYxsus spesifik xüsusiyyYtlYrinin YmYlY gYlmYsindY aldehidlYr vY ketonlar da iｺtirak edirlYr. Bu birlYｺmYlYrin YmYlY gYlmYsi YsasYn q©cq©rma prosesindY vY ｺYrab materiallar©n©n oksigenlY tYmasda olmas© ilY YlaqYdard©r. Bundan baｺqa ｺYrab materiallar©n© termiki sulla emal etdikdY aldehidlYr vY ketonlar miqdarca 輟xal©rlar. Portveyn, madera, xeres, marsala vY digYr ｺYrablar©n nYmYxsus Ytrinin, dad©n©n yaranmas©nda aldehidlYrin vY ketonlar©n 輟x böyk YhYmiyyYti vard©r.
ﾜzmdY vY ｺYrabda ya furan vY aromatik s©ra aldehidlYrinY tYsadf olunur.
AldehidlYr
ﾜzm ｺirYsindY mvafiq spirtlYrin oksidlYｺmYsindYn aldehidlYr YmYlY gYlir. 塾YlY gYlmiｺ aldehidlYrdYn q©cq©rma prosesindY vY ｺYrab materiallar©n©n sonrak© mYrhYlYlYrindY onlar©n oksidlYｺmYsindYn turｺular YmYlY gYlir. Bu prosesi sxematik olaraq aｺadak© kimi gtYrmYk olar:
ｽ O2
RｨCCH2OH RｨCCOH + ｽ O2 ｡RｨCCOOH
spirt - H2O aldehid turｺu
AldehidlYr spirtlYrin dehidratasiyas©n©n mYhsuludur. Ona gY dY aldehidlYrY lat©nca 鄭lcohol dehydrogenatusda (dehidrolatm©ｺ spirt) deyilir.
BeynYlxalq tYsnifata gY aldehidlYrin ax©r©na 殿lｺYkil輅sinin YlavY olunmas© qYbul olunmuｺdur. MYsYlYn, qar©ｺqa aldehidi metanal, sirkY vY ya asetaldehid isY etanal adlan©r.
Yas©ra aldehidlYri. 熟 sadY yas©ra aldehidlYrinY (alifatik aldehidlYr) misal olaraq qar©ｺqa (formaldehid) vY sirkY (asetaldehid) aldehidlYrini gtYrmYk olar. Formaldehid adi ｺYraitdY qaz hal©nda, asetaldehid isY tez buxarlanan mayedir.
Formaldehid sYnaye sulu ilY metil spirtinin oksidlYｺmYsi nYticYsindY al©n©r. Formaldehid xoｺagYlmYyYn kYskin iyY malikdir. Onun 40%-li suda mYhlulu formalin adlan©r. Formalin isY tibbdY geniｺ istifadY olunur. SirkY aldehidi etil spirtinin oksidlYｺmYsinin mYhsuludur.
O
CH3CH2OH + ｽ O2 ｡CH3C + H2O
etil spirti H
sirkY aldehidi
SirkY aldehidi kimyYvi sulla isY sYnayedY asetilenin su ilY birlYｺmYsindYn dY al©n©r.
O
CH CH + H2O ｡CH3C
H
TYrkibindY C9-a qYdYr karbon atomu olan alifatik aldehidlYr maye hal©nda olurlar. Ali aldehidlYr (polimetin, stearin vY s. aldehidlYr) isY bYrk hal©nda maddYlYrdir. AldehidlYrin qaynama temperaturu spirtlYrY oxｺay©r. Onlar©n xsusi 躡kisi 1-dYn aｺad©r. TYrkibindY C5-Y qYdYr karbon atomu olan alifatik aldehidlYr suda istYnilYn nisbYtdY hYll olurlar. Ali aldehidlYr isY suda hYll olmurlar. Btn aldehidlYr spirtdY vY efirdY yaxｺ© hYll olurlar.
AldehidlYr tYmiz halda kYskin meyvY YtrinY malikdirlYr. ｪYrabda az miqdarda rast gYlinYn tYrkibindY C2-dYn C5-Y qYdYr olan aldehidlYr xoｺ tYravYtY malikdirlYr. ﾜzmdY alifatik aldehidlYrin mumi miqdar© 1-7 mq/dm3 tYｺkil edir (cYdvYl 24).
ﾜzmdY sirkY, propion vY izoamil aldehidlYri az, ｺYrabda isY nisbYtYn 輟xluq tYｺkil edirlYr. BYzi zm sortlar©n©n tYrkibindY alt© karbon atomlu aldehidlYrdYnｨCp-kapron (p-heksanal) vY doymam©ｺ aldehidlYrdYn 3-heksonala tYsadf olunur. Bu aldehidlYr meyvY YtrinY malikdirlYr. ﾜzmdY 輟x az miqdarda akrolein, dekanal, 2-metilbutanal, 4-asetooksibutanal vY digYr aldehidlYrY dY rast gYlinir. ﾜzmdY vY ｺYrabda terpenli aldehidlYrdYn sitrala vY digYrlYrinY dY tYsadf olunur. ﾜzmn tYrkibindY 0,1 mq/dm3 sitral olur. Ancaq muskat zm sortlar©nda isY 1 mq/dm3-a qYdYr sitral olur.
ﾜzmdY vY ｺYrabda alifatik aldehidlYrin miqdarca dYyiｺmYsi 24-ccYdvYldY gtYrilmiｺdir.
CYdvYl 24
Alifatik aldehidlYrKimyYvi quruluｺu Miqdar©, mq/dm3ﾜzmdY ｪYrabdaQar©ｺqa HCHO0,1-0,20,1-0,5SirkY CH3CHO0,3-3,010-200Propion CH3CH2CHO0,1-0,50,2-5,0ﾝzoamil (CH3)2CHCHO0,1-0,50,1-1,0ﾝzovalerian (CH3)2CHCH2CHO1,0-3,01,0-4,0p-heksalCH3(CH2)4CHO0,1-0,20,1-0,23-heksenal CH3CH2CH=CHCH2CHO0,01-0,10,01-0,1Neptenal CH3(CH2)5CHO0,01-0,10,1-0,5Kapril CH3(CH2)6CHO0,01-0,10,1-0,5
Q©cq©rma prosesi zaman© aldehidlYr fenol vY azotlu maddYlYrlY reaksiyaya girYrYk mxtYlif maddYlYr YmYlY gYtirirlYr. 塾YlY gYlmiｺ maddYlYr ｺYrab©n formalaｺmas©nda iｺtirak edirlYr. Q©cq©rma prosesi zaman© Yn 輟x sirkY aldehidi YmYlY gYlir. SirkY aldehidinin ｺYrabda az vY ya 輟x miqdarda YmYlY gYlmYsinY kkrd anhidridi tYsir gtYrir. SulfitlYｺdirilmYmiｺ aｺYrablarda 10 mq/dm3, q©rm©z© ｺYrablarda isY 40 mq/dm3-Y qYdYr sirkY aldehidi olur.
SulfitlYｺdirilmiｺ aｺYrablarda 100mq/dm3-Y qYdYr, hYtta kYmｺirin ｺYrablarda isY 200 mq/dm3 sirkY aldehidi olur. Q©rm©z© ｺYrablarda aldehidlYrin miqdar© 輟x, aｺYrablarda isY az olur. ｪYrabda alifatik aldehidlYr 15-200 mq/dm3 aras©nda olur. ｪYrabda mumi alifatik aldehidlYrin 90%-ni sirkY vY ya asetaldehid tYｺkil edir. ｪYrabda az miqdarda kaprin, pelarqonadin, laurin, p-ya nonanal, dekanal vY baｺqa aldehidlYrY dY tYsadf olunur.
ﾜzm ｺirYsinin q©cq©rmas©nda vY ｺYrab©n saxlanmas©nda aldehidlYrin mYyyYn hissYsi fenol vY digYr maddYlYrlY birlYｺYrYk kompleks birlYｺmY YmYlY gYtirYrYk qab©n dibinY 銹krlYr. AldehidlYr azotlu maddYlYrlY birlYｺYrYk melanoidlYr YmYlY gYtirirlYr. ｪYrabda daim yeni aldehidlYr sintez olunur. BelY ki, etil vY digYr spirtlYrin oksidlYｺmYsindYn aminturｺular©n©n aminsizlYｺmYsindYn aldehidlYr YmYlY gYlir. Alifatik aldehidlYr Yn 輟x xeres ｺYrablar©nda olur. Xeres mayalar©n©n vY ｺYrab©n isti sulla emal© zaman© ｺYrab©n xereslYｺmYsi prosesindY 600mq/dm3-a qYdYr sirkY aldehidi YmYlY gYlir. AldehidlYr Yn 輟x konyak spirti YldY etmYk çn ｺYrab©n qovulmas© zaman© sintez olunur. Bu zaman aldehidlYrin miqdar© 10-30% art©r.
Qeyd etmYk laz©md©r ki, zm ｺirYsindY q©cq©rma prosesinin sni olaraq dayand©r©lmas©ndan istehsal olunan ｺYrablarda (desert, tnd vY s.) aldehidlYr daha 輟x olur. Bu Ysas onunla YlaqYdard©r ki, q©cq©rma prosesinin ilkin mYrhYlYsindY aldehidlYr, o cmlYdYn sirkY aldehidi daha 輟x YmYlY gYlir. Ona gY dY sfrY ｺYrablar©na nisbYtYn tndlYｺdirilmiｺ ｺYrablarda aldehidlYr miqdarca daha 輟x olurlar.
Furan s©ra aldehidlYri. ﾜzmdY vY ｺYrabda furan s©ra aldehidlYrindYnｨCfurfurol, oksimetilfurfurol vY metilfurfurola rast gYlinir.
HC CH HC HC
O O
HC C HOｨCH2CｨCC CｨCC
H H
O O
Furfurol Oksimetilfurfurol
HC CH
O
H3CｨCC CｨCC
H
O
Metilfurfurol
Bu aldehidlYr rYngsiz maye hal©nda olub, ｺYrab©n saxlanmas© zaman© tez polimerlYｺirlYr. Onlar©n xsusi 躡kisi sudan 1,5 dYfY ard©r. Suda nisbYtYn pis, spirtdY vY efirdY yaxｺ© hYll olurlar. Furan s©ra aldehidlYri zmdY miqdarca 0,5-dYn 5,0q/dm3 qYdYr olur. YetiｺmY mddYti mº vY soluxdurulmuｺ zmlYrdY oksimetilfurfurol tYdricYn artma baｺlay©r (25 mq/dm3-Y qYdYr).
ﾜzmdY vY ｺYrabda bu aldehidlYrin miqdarca artmas© pentozalar©n vY heksozalar©n dehidratasiyas© (susuzlaｺmas©) zaman© YmYlY gYlir (適arbohidratlarbYhsinY bax). Q©cq©rma zaman© furan s©ra aldehidlYri az miqdarda YmYlY gYlir. Onlar©n sfrY ｺYrablar©nda miqdar© 5 mq/dm3 olur.
Desert vY lik ｺYrablar©n istehsal©nda soluxdurulmuｺ zmdYn istifadY edildikdY ｺirYni Yzinti ilY birlikdY qar©ｺd©rd©qda Yzintini vY ya ｺYrab© isti sulla emal etdikdY furan s©ra aldehidlYri miqdarca 35 mq/dm3-a qYdYr 輟xal©rlar. Bu zaman ｺYrabda tYxminYn 10 mq/dm3-a qYdYr furfurol, 25 mq/dm3-a qYdYr isY oksimetilfurfurol olur. Vakuum-ｺirY (bYhmYz) YlavY olunmuｺ ｺYrablarda oksimetilfurfurolun miqdar© 100 mq/dm3-dan da 輟x olur.
ｪYrabda 5-10 mq/dm3 furan s©ra aldehidlYri olduqda onlar ｺYrab©n dad©na, YtrinY o qYdYr dY tYsir gtYrY bilmirlYr. ｪYrab isti sulla emal olunduqda isY onlar©n miqdar© art©r. Tokay tipli ｺYrablar©n nYmYxsus spesifik Ytrinin, dad©n©n YmYlY gYlmYsindY furfurolun YhYmiyyYti bkdr.
Tnd vY desert ｺYrablar©n saxlanmas© drndY furan s©ra aldehidlYri miqdarca 輟xal©rlar. Buna sYbYb melanoidlYrin YmYlY gYlmYsi vY monosaxaridlYrin dehidratasiyas©d©r.
ｪYrab© isti sulla emal etdikdY 50 mq/dm3-a qYdYr vY daha 輟x furan s©ra aldehidlYri YmYlY gYlir. Furan s©ra aldehidlYri konyak spirtinin tYrkibindY daha 輟x olurlar. Buna sYbYb konyak spirti YldY etmYk çn konyak-ｺYrab material©n©n distillY olunmas© zaman© istinin (temperaturun) tYsirindYn qal©q ｺYkYrlYrin, hYtta bYzi polisaxaridlYrin reaksiyas©ndan furan s©ra aldehidlYri YmYlY gYlir.
SfrY ｺYrablar©nda qal©q ｺYkYr kimi mayalar©n tYsiri ilY q©cq©rmaya mYruz qalmayan pentozalardan (riboza, arabinoza vY s.) furfurol, heksozalardan isY metil vY oksimetil furfurollar YmYlY gYlir. ｪYrabda yanm©ｺ 輟vdar 銹rYyinin Ytrinin YmYlY gYlmYsi furan s©ra aldehidlYrinin YmYlY gYlmYsi ilY YlaqYdard©r.
Aromatik s©ra aldehidlYri. ｪYrabda tYsadf olunan aromatik aldehidlYr 25-ci cYdvYldY gtYrilmiｺdir.
CYdvYl 25
Aromatik aldehidlYrKimyYvi quruluｺuMiqdar©, mq/dm3Vanilin CH3O(HO)C6H3CHO0,5Siren (CH3O)2(HO)C6H2CHO2,0Sinap (CH3O)2(HO)C6H2CH=CHCHO1,0Konferil CH3O(HO)C6H3CHO1,0Fenilasetaldehid C6H5CH2CHO1,0Darn aldehidi C6H5CH=CHCHO0,5Benzoy aldehidi C6H5CHO0,3
Aromatik aldehidlYr avY ya sar© rYngli kristal formal© olub, xsusi 躡kisi 1-Y yax©n zvi maddYlYrdir. Onlar suda pis, spirtdY vY efirdY isY yaxｺ© hYll olurlar. Aromatik aldehidlYr tnd meyvY tYravYtinY oxｺay©rlar. Vanilin vY darn aldehidlYri daha 輟x u輹culuq xsusiyyYtinY malikdirlYr. Aromatik aldehidlYr zümn lYtli hissYsindY az, toxumunda isY nisbYtYn 輟xluq tYｺkil edir.
ﾜzmn toxumunda vY daranda tez hidroliz olunan polimer fenol maddYsinin nmayYndYsi olan liqninY daha 輟x rast gYlinir. Onun hidrolizindYn ｺYrabda sYrbYst halda aromatik aldehidlYr YmYlY gYlir. 循intidY vY daraq hissYdY liqnin 輟x olduna gY bunlar©n bir yerdY q©cq©rmas© zaman© ｺYrab material©nda aromatik aldehidlYr daha 輟x olurlar.
Bu Ysas onunla YlaqYdard©r ki, q©cq©rma zaman© liqninin hidrolizi nYticYsindY spesifik YtirY malik siren, sinap, konfiril, vanilin vY digYr aromatik aldehidlYr YmYlY gYlirlYr. Ona gY dY zm ｺirYsinin Yzinti ilY q©cq©rmas©ndan al©nan ｺYrablarda aromatik aldehidlYr baｺqa ｺYrab nlYrinY nisbYtYn 輟x olur.
ｪYrabda fenilasetaldehidY dY rast gYlinir. Bu aldehid ｺYrabda feniletanolun oksidlYｺmYsindYn sintez olunur. ｪYrabda az miqdarda (1 mq/dm3) darn vY benzoy aldehidi dY olur. Tnd vY desert ｺYrablar©n© pal©d bo輒alarda (躡llYklYrdY) saxlad©qda liqninin vY digYr polimer fenol maddYlYrinin hidrolizindYn ｺYrabda mxtYlif aromatik aldehidlYr YmYlY gYlir.
Bu ｺYrablar© uzun mddYt 躡llYklYrdY saxlad©qda aromatik aldehidlYr (sinap, siren, konferil, vanilin vY s.) 3,6 mq/dm3-a qYdYr art©rlar. Xeres vY madera ｺYrablar©n©n nYmYxsus Ytri-nin vY dad©n©n YmYlY gYlmYsindY aromatik aldehidlYrin rolu böykdr.
Ketonlar
ﾜzmdY vY ｺYrabda alifatik ketonlara da tYsadf olunur. AldehidlYrdYn fYrqli olaraq ketonlar iki karbon birlYｺmYlYri ilY YlaqYlYnirlYr: RCOR'. Onlar spirtlYrin oksidlYｺmYsindYn 躡tinliklY sintez olunurlar. Btn ketonlar spirtdY vY efirdY yaxｺ© hYll olurlar.
SadY alifatik ketonlar maye hal©nda olmaqla suda yaxｺ© hYll olurlar. Ali ketonlar isY bYrk hal©nda maddYlYr olub, suda pis hYll olurlar. Ketonlar spesifik iyY malikdirlYr. MYsYlYn, diasetil efiri tYzY kYrY yan©n YtrinY malikdir. ﾜzmdY ketonlar az, ｺYrabda isY nisbYtYn 輟x olur. Aromatik ketonlar madera ｺYrablar©n©n formalaｺmas©nda, yetiｺmYsindY mhm YhYmiyyYt kYsb edirlYr. ﾜzmdY vY ｺYrabda olan ketonlar©n miqdar© 26-c© cYdvYldY gtYrilmiｺdir.
CYdvYl 26
Ketonlar KimyYvi quruluｺu Miqdar©, mq/dm3ﾜzmdY ｪYrabdaAseton CH3COCH30,1-0,51-3,0Asetoin CH3CH(OH)COCH30,1-0,53-30Diasetil CH3COCOCH30,1-0,50,5-5,02-butanon CH3COC2H50,1-dYk0,2-dYk2-pentanon CH3(CH2)2COCH30,1-dYk0,2-dYkﾝonon C11H14COCH30,1-dYk0,1-dYkbutirolaktonC4H6O2-0,1-10
Aseton, asetoin vY diasetil zmdY az olmaqla, YsasYn q©cq©rma prosesindY baｺ verYn maddYlYr mbadilYsi zaman© sintez olunurlar. CYdvYldY qeyd olunan ketonlar YsasYn q©cq©rma prosesi zaman© YmYlY gYlirlYr. Spirt q©cq©rmas© prosesindY onlar©n miqdar© art©r vY ｺYrabda 40-60 mq/dm3-a qYdYr olur.
ｪYrabda az miqdarda YmYlY gYlYn butirolakton oksiyaturｺusunun anhidridi olub, yaYtrinY oxｺay©r.
HC CH2
H2C C=O
O
butirolakton
Baｺqa ketonlardan zmdY vY ionona tYsadf olunur.
H3C CH3 H3C CH3
CH=CHCOCH3 CH3COCH=CH
CH3 CH3
ionon ionon
ﾜzmdY vY ｺYrabda cYdvYl 26-da gtYrilYn ketonlardan YlavY az miqdarda metiletilketona; 2, 3-butadiona, 3-oksi-2-butanona, 2-heptanona, 3-heptanona, 4-heptanona, 3-oktanona, 3-metil-2-pentanona, asetilasetona, laktonlardan isY karboetoksibutirolaktona rast gYlinir. ﾜzmdY vY ｺYrabda aromatik ketonlardan benzofenona vY aseto-fenona da tYsadf olunur.
Bu ketonlar Yn 輟x q©cq©rma prosesi zaman© xsusi mayalar©n tYsirindYn sintez olunaraq ｺYrab©n ekstraktiv maddYlYrlY zYnginlYｺmYsinY tYsir gtYrirlYr.
C6H5ｨCCｨCCH3 C6H5ｨCCｨCC6H5
O O
Metilfenilketon Difenilketon
vY ya asetofenon vY ya benzofenon
Aromatik aldehidlYr q©cq©rma prosesi zaman© YsasYn aromatik spirtlYrin oksidlYｺmYsindYn YmYlY gYlirlYr.
H
+ ｽ O2
C6H5ｨCCｨCC6H5 C6H5ｨCCｨCC6H5 + H2O
OH O
Difenil spirti Difenilketon
Alifatik vY aromatik ketonlar ｺYrab©n yetiｺmYsindY vY formalaｺmas©nda, spesifik Ytrin vY dad©n YmYlY gYlmYsindY mühm rol oynay©rlar.
AldehidlYrin vY ketonlar©n texnoloji YhYmiyyYti
ｪYrab©n formalaｺmas©nda, keyfiyyYtinin yaxｺ©laｺmas©nda, dad©n©n, Ytrinin YmYlY gYlmYsindY aldehidlYrin vY ketonlar©n bk rolu vard©r. Ali alifatik aldehidlYr tokay ｺYrablar©n©n ünYmYxsus Ytrinin, dad©n©n formalaｺmas©nda iｺtirak edirlYr. Furan s©ra aldehidlYri madera, marsala, portveyn, tokay ｺYrablar©n©n Ytrinin, dad©n©n yaranmas©nda mhm rol oynay©rlar. Kaxet vY xeres ｺYrablar©n©n, konyak©n aromatl© olmas©nda aldehidlYrin YhYmiyyYti bkdr. Aromatik aldehidlYrin Ysas mYnbYyi pal©d ac©, o cmlYdYn zmn dara, qab© vY toxum hissYsidir.
ｪYrabda Yn 輟x sirkY aldehidi olur. BYzi ｺYrablarda (sfrY vY ｺampan ｺYrab material©nda) sirkY aldehidinin 輟x olmas© mYqsYdYuyn hesab edilmir.
Q©rm©z© ｺYrablar©n saxlanmas© zaman© rYng maddYlYrinin azalmas© sirkY aldehidi ilY dY YlaqYdard©r. BelY ki, rYng maddYlYri (antosianlar) sirkY aldehidi ilY reaksiyaya girYrYk hYll olmayan kompleks birlYｺmY YmYlY gYtirib qab©n dibinY 銹krlYr. Ona gY dY q©rm©z© ｺYrablarda alifatik aldehidlYrin, o cmlYdYn sirkY aldehidinin az olmas© olduqca vacibdir. Buna baxmayaraq madera vY xeres ｺYrablar©n©n formalaｺmas©nda, dad©n©n, Ytrinin YmYlY gYlmYsindY sirkY aldehidinin xüsusi rolu vard©r.
BYzi aldehidlYrin 軻vrilmYlYrindYn al©nm©ｺ maddYlYr ｺYrab©n dad©na, YtrinY yaxｺ© tYsir gtYrirlYr. ﾝsti emal zaman© ｺYrab©n tYrkibindYki aldehidlYr aminturｺular© ilY reaksiyaya girYrYk yeni maddYlYr YmYlY gYtirir ki, bunlar da ｺYrab©n rYnginY, dad©na tYsir gtYrirlYr. Ketonlar©n da ｺYrab©n keyfiyyYt gtYricilYrinY tYsiri 輟x böykdr. ｪYrab©n formalaｺmas©nda, dad©n©n, Ytrinin yaranmas©nda ketonlar©n YhYmiyyYti az rYnilmiｺdir. Buna baxmayaraq ｺYrabda ketonlar©n mYnfi vY msbYt xüsusiyyYtlYri mYyyYn edilmiｺdir. Ketonlar ｺYrabda YsasYn q©cq©rma prosesi zaman© YmYlY gYlirlYr.
FYsil 9. ASETALLAR, MﾜR習K州 EFﾝRL蹴
V LﾝPﾝDL蹴
ｪYrab©n qida maddYlYri ilY zYnginlYｺmYsindY asetallar©n, mürYkkYb efirlYrin vY lipidlYrin YhYmiyyYti bkdr. Bu maddYlYr zmY nisbYtYn ｺYrabda 輟xluq tYｺkil edirlYr. Onlar ｺYrabda YsasYn zm ｺirYsinin q©cq©rmas© zaman© YmYlY gYlirlYr. BYzi ｺYrablar©n yetiｺmYsindY vY formalaｺmas©nda (madera, xeres, marsala vY s.) asetallar©n, mrYkkYb efirlYrin vY lipidlYrin rolu bkdr. Asetallara sadY efirlYr dY deyilir. Q©cq©rma prosesindY asetallar©n YmYlY gYlmYsi fermentativ vY ya qeyri-fermentativ yolla getmYsi hYlYlik dYqiq mYyyYn edilmYmiｺdir.
Asetallar
Asetallar aldehidlYrin spirtlY birlYｺmYsindYn al©nan mYhsullard©r. Onlar©n al©nmas©n© sirkY aldehidi ilY etil spirtinin timsal©nda aｺadak© reaksiyada gtYrmYk olar.
O OC2H5
CH3C + 2C2H5OH CH3ｨCCH + 2H2O
H OC2H5
sirkY aldehidi etil spirti dietilasetal
Asetallar qYlYvi mhitindY nisbYtYn dmlolurlar. Turｺ mhitdY isY mvafiq aldehidlYrY vY spirtlYrY 軻vrilirlYr. ｪYrabda asetallar YsasYn alifatik aldehidlYrin hesab©na YmYlY gYlirlYr. Furan s©ra vY aromatik aldehidlYr ｺYrabda praktik olaraq asetallar YmYlY gYtirmirlYr. Alifatik aldehidlYr ｺYrabda 1-20mq/dm3-a qYdYr asetallar YmYlY gYtirir.
ｪYrabda asetallardan Yn 輟x dietilasetal olur. Asetallar©n miqdar© 輟xald©qca ｺYrabda xoｺagYlYn meyvYlYrin Ytri yaran©r. ｪYrabda asetallar YsasYn q©cq©rma prosesi zaman© vY ｺYrab©n formalaｺmas© proseslYrindY sintez olunur.
SfrY ｺYrablar©nda 50 mq/dm3-a qYdYr, xeres ｺYrablar©nda isY 600 mq/dm3-a qYdYr mxtYlif asetallar ola bilYr. ｪYrabda aldehidlYr fenol vY azotlu birlYｺmYlYrlY dY reaksiyaya girYrYk asetallar YmYlY gYtirirlYr. Bu asetallar ｺYrabda xsusi dad©n, Ytrin YmYlY gYlmYsindY iｺtirak edirlYr.
Asetallar konyak spirtinin vY konyak©n tYrkibindY daha 輟x olurlar. Bir 輟x tYdqiqatlar ｺYrabda amilasetal, etilfenilasetal, amilfenilasetal, etilizoamilasetal vY qeyrilYrinin varl©n© müYyyYn etmiｺlYr. ｪYraba nisbYtYn zmdY asetallar azl©q tYｺkil edirlYr.
|