Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Nazorat savollari
1. Tizim menejerining vazifalariga nimalar kiritiladi?
2. Tizim menejerining vositalarini tushuntiring.
3. Boshqaruv obyektlari reinjiniringi deganda nima tushuniladi?
4. Tizim menejeri samarali boshqaruv qarorlarining konstruktori sifatida qanday
vazifalarni bajaradi?
91
5. Tarmoq administratorining asosiy vazifalarini tushuntiring.
Tayanch iboralar: Tizim menejeri, axborot menejmenti, serverlar, klasterlar, ish
stansiyalari, lokal va global tarmoqlar.
1.9. Menejmentda axborot va kommunikatsiyalar
Axborotning korxonani boshqarish uchun ahamiyati, birinchidan, shu bilan
belgilanadiki, u menejerning alohida turdagi eng muhim resursi hisoblaiadi. Har
qanday darajadagi menejer о‗z tasarrufidagi resurslarni oldinga qо‗yilgan
maqsadlarga erishish uchun о‗zgartiradi va rivojlantiradi. Menejerning resurslari
jumlasiga an‘anaviy resurslar - tabiat, mehnat va jamoa bilan bir qatorda axborot va
vaqt ham kiradi.
Axborotning tabiatiga nisbatan qarashlarning qisqacha tarixi. «Axborot»
atamasi (lot. informatio- tushuntirish, bayon etish) hozirgi vaqtda tez-tez turli
ma‘nolarda qо‗llanilmoqda. Axborot tо‗g‗risidagi bilimlarni tо‗plashning butun
tarixini uchta davrga bо‗lish mumkin. Ularning asosida olimlarning axborotning
tabiatiga nisbatan qarashlari yotadi. Dastlab, axborot ijtimoiy tizimlarda aniqlangan,
axborot jarayonlari faqat insonga va insonlar hamjamiyatiga nisbatan kо‗rib chiqildi.
Amerikalik muhandis K.Shennonning «Aloqaning matematik nazariyasi» nomli
maqolasi hamda Massachusset texnologiya institutining professori N.Vinerning
keyinchalik mashhur bо‗lgan «Jamiyatda va hayvonot olamida kibernetika» nomli
monografiyasi chop etilgan. 1948- yil axborot tushunchasini ilmiy jihatdan tadqiq
etishdagi chegara yili hisoblanadi. Natijada, ikkinchi davr - axborot nazariyasini
tizimli bayon etish va tuzish davriga asos solindi, axborot tushunchasining о‗zi esa,
ijtimoiy tizimlardan tashqari, tirik organizmlar va ularning hamjamiyatlariga,
shuningdek sun‘iy kibernetik tuzilmalarga, aniqrog‗i axborotni qayta ishlashga qodir
bо‗lgan о‗zini о‗zi boshqaruvchi va о‗zini о‗zi tashkil etuvchi tizimlarga yoyildi.
Boshqaruv vazifalarini bajarish, yakka shaxslar va ijtimoiy guruhlar о‗rtasidagi
о‗zaro hamkorliklar, kommunikatsiyalar va axborotlarni almashtirish vositasida
amalga oshiriladi. Axborot va kommunikatsiya tushunchalari о‗zaro bog‗langanlar,
92
ammo kommunikatsiya о‗z ichiga nimani uzatilishi (axborotni) va u qanday
uzatilishini oladi.
Har qanday rahbarning faoliyati quyidagi operatsiyalar va tadbirlarni bajarilishi
bilan bog‗liqdir:
- axborotlarni olish, tekshirish va ishlab chiqish;
- qarorlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
- ularni bajarilishini nazorat qilish va tuzatishlar kiritish;
- bajarilgan qarorlar bо‗yicha ma‘lumotlarni tizimlashtirish va saqlash.
Kommunikatsion jarayon ikki yoki undan ortiq inson о‗rtasida axborot
almashish jarayoni sifatida bir qator izchil bosqichlarni о‗z ichiga oladi:
- axborotning jо‗natuvchi tomonidan ishlab chiqilishi;
- axborotni kodlash va aloqa tarmog‗ini tanlash;
- signalni oluvchiga uzatish;
- axborotning oluvchi tomonidan olinishi.
Korxonani boshqarish tizimida mansabdor shaxslar, rahbarlar, mutaxassislar,
xizmatchilar, boshqaruv organlari, maqsadli ishchi guruhlar, mehnat jamoalari,
ijtimoiy guruhlar kommunikatsiyalar subyektlari sifatida qatnashishlari mumkin.
Korxonani boshqarish axborot tizimi uchun kommunikatsiyalarni aloqalar turi
bо‗yicha tasniflash muhim ahamiyat kasb etadi. Rasmiy va norasmiy, vertikal
(chiziqli
va
funksional)
va
gorizontal
aloqalar
ajratiladi.
Gorizontal
kommunikatsiyalar boshqaruv tizimining teng huquqli qismlari: byuro, bо‗limlar,
boshqarmalar, rahbarlar, mutaxassislar, xizmatchilar о‗rtasida; vertikal aloqalar esa
teng huquqli bо‗lmagan boshqaruv organlari о‗rtasida о‗rnatiladi.
Kommunikatsiyalar bu faoliyatni amalga oshirishning asosiy usuli bо‗ladilar.
Kommunikatsiyalar ham jarayon, ham hodisa sifatida kо‗rib chiqiladi. Jarayon
sifatida kommunikatsiyalar odamlar о‗rtasida axborotlar almashuvining tamoyillari
va qonunlarini aks ettiradilar, hodisa sifatida tegishli tashkiliy shakllardagi
tashkilotlar doirasidagi odamlar о‗rtasidagi belgilangan meyorlar (qoidalar,
yо‗riqnomalar, holatlar)dan iborat bо‗ladilar.
93
Kommunikatsiya jarayonida axborot bitta subyektdan boshqasiga uzatiladi.
Alohida shaxslar, guruhlar va tashkilotlar subyektlar bо‗lishlari mumkin.
Jо‗natish
bosqichi
Nima jо‗natilgan?
Kim uzatgan?
Shovqinlar Nima orqali va qanday
tartibda jо‗natilgan?
Jо‗natmani kim olgan?
Nima olindi?
Olish
bosqichi
Qanday tushunilgan?
Qanday baholandi?
Tushunildimi?
Kim javob qaytarishi kerak?
|