Referat veterinariya, zootexniya va qorako’lchilik fakulteti yaylov chorvachiligi va hayvonlarni

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
QISHLOQ VA SUV XO’JALIK VAZIRLIGI
SAMARQAND QISHLOQ XO’JALIK INSTITUTI
REFERAT
VETERINARIYA, ZOOTEXNIYA VA
QORAKO’LCHILIK FAKULTETI
“Yaylov chorvachiligi va hayvonlarni
oziqlantirish texnologiyasi” kafedrasi
Mavzu: “Ozuqalarning to‘yimliligini kimyoviy tarkibiga qarab
baholash”.
Guruh: 314
Bajaradi: Adhamova I.
Tekshirdi: Yorqulov H.
SAMARQAND - 2014
PDF created with pdfFactory Pro trial version
www.pdffactory.com
Ozuqalar to‘yimliligini kimyoviy tarkibiga qarab baholash
R E J A :
1.
Ozuqalarning kimyoviy tarkibini o‘rganishning ahamiyati.
2.
Ozuqalar tarkibidagi asosiy to‘yimlilik moddalar va ularning fiziologik
ahamiyati.
3.
Ozuqalarning kimyoviy tarkibga ta’sir qiluvchi asosiy omillar.
Qishloq xo‘jalik hayvonlaridan olinadigan mahsulotning mo‘l va sifatli
bo‘lishida ozuqa to‘yimliligi muhim ahamiyatga ega. Ozuqalar to‘yimliligiga baho
bermasdan turib oziqlantirishni tug‘ri tashqil qilish ham mumkin emas.
Hayvonlarni oziqlantirishda o‘simliklar dunyosidan kelib chiqgan ozuqalar
ratsionning asosiy qismini tashqil qiladi. SHuning uchun ham bu ozuqalar
to‘yimliligini ratsionga kiritishdan oldin baholash zarur.
Ozuqalarning kimyoviy tarkibini aniqlash va uning chizmasini bilish
ularning to‘yimliligiga baho berishning bir uso‘li hisoblanadi. O‘simik tanasi bilan
hayvon organizmi sifat jihatidan farq qilsada kimyoviy tarkibi jihatidan ayrim
o‘xshashliklari mavjud. Har ikkala organizmda ham davriy sistemadagi barcha
elementlar mavjud bo‘lib shularning asosiy qismini uglerod, vodorod, kislorod va
azot tashqil etadi. O‘simiklarda o‘rtacha 45% uglerod, 42% kislorod, 6,5%
vodorod, 1,5% azot, 5% mineral moddalr tashqil qilsa, hayvon tanasida o‘rtacha
63% uglerod, 14% kislorod, 9,5% vodorod, 5% azot va 8,5% mineral moddalar
tashqil etadi.
OZUQA
Suv
Quruq modda
Noarganik modda
Organik modda
Kul
(makro va
mikroelementlar
Azot
saqlaydigan
Azot
saqlamaydigan
Biologik aktiv
moddalar
PDF created with pdfFactory Pro trial version
www.pdffactory.com
Protein
Uglevodlar
Yog‘lar
Vitaminlar,
gormonlar,
fermentlar
Oqsillar Amidlar
O‘simik dunyosidan kelib chiqgan ozuqalarning tarkibini odiyroq holatda
o‘rganish XVIII asr oxirida boshlangan edi.
XIX asr boshlarida ozuqalar kimyoviy tarkibi ozuqalar to‘yimliligini
baholash maqsadida aniqlana boshladi. Bu davrda asosan tarkibidagi moddalarning
issiq suvda eriydigan qismiga qarab hazmlanar ekan degan tushuncha ham bo‘lgan.
XIX asrning 60 yillarida tarkibidagi organik moddalar oziqlantirishda
muhimligi tug‘risida fikrlar paydo bo‘ladi va ozuqalarning kimyoviy tarkibi
chizmasi ishlab chiqariladi.
Suv
- o‘simlik va hayvon to‘qimalarining ajralmas qismi bo‘lib kechadigan
bioximik va fiziologik jarayonlarda behisob rol o‘ynaydi.
Modda almashinuvining jadallashuvi bilan, bu yosh hayvonlarda suvga
bo‘lgan talab kuchayadi. Suv qonning 90-92% tashqil qilib to‘yimlik moddalrni
tashish funksiyasini bajaradi. So‘lak suyuqligida 99,5 % me’da bezlari suyuqligida
95% suv tashqil etadi. Sigir sutida o‘rtacha 87% suv bo‘ladi.
Hayvonlar tirik vazning 50-60% yosh hayvonlarda esa 80 % suv tashqil
etadi. Bir hil semizlikga ega bo‘lgan qoramol go‘shtida qo‘y va cho‘chka go‘shti
nisbatan ko‘p bo‘ladi.
Xar hil turdagi ozuqalarda suv miqdori 5-95% bo‘ladi. Sun’iy ravishda
quritilgan kunjarada, jomda, o‘t o‘rnida, donlarda 10% gacha, pohol va pichanlarda
15-20%, ko‘k ozuqalarda 70-85%, silosda 65-85%, senajda 45-60%, tuganak va
ildiz mevaliklarda 80-92%, barda, jomda, mezgalarda 90-95% bo‘ladi.
Ozuqada kancha quruq modda kam bo‘lib suvi ko‘p bulsa to‘yimligi ham
past bo‘ladi. Ozuqalarni edirishga tayyorlashda ayrim texnologik xususiyatlarida
suv miqdorining ahamiyati katta. Masalan: aralashtirishda, granula va briket
PDF created with pdfFactory Pro trial version
www.pdffactory.com
tayyorlashda. Ayniqsa saqlashda suv miqdori ko‘p bulsa ozuqa tez buziladi va har
xil mikrorganizm va bakteriyalar rivojlanishiga sharoit yaratiladi.
Hayvonlarning suvga bo‘lgan talabi ma’lum bir darajada ozuqadagi suv
orqali ham kondiriladi. Hayvonlarning suvga bo‘lgan talabi hayvon turi va
fiziologik holatlariga qarab belgilanadi. Masalan: cho‘chkalar ozuqa tarkibidagi
xar 1 kg quruq modda hisobiga 7-8 kg , qoramollar 4-7 kg, otlar, qo‘y-echkilar 2-3
kg, tovuqlar 1-1,5 kg suv talab qiladi.
Hayvonlarning suvga bo‘lgan talabi xavo xaroratiga ham bog‘liq bo‘ladi.
Qoramollar 4
º
S da har bir kg quruq moddaga 3 kg , 26-27
º
S da 5,2 kg, 32
º
S da -
7,3 kg suv iste’mol qiladi. Yuqori mahsuldor sigirlar xavoning juda issiq paytida
1 sutkada 130 l gacha suv ichadi
O‘simlik ozuqalari va hayvon tanasi quruq moddasining kimyoviy tarkibi, %
Ko‘rsatkichlar
Ozuqa
hayvon
Sebarga
o‘ti
Makka
doni
Tabiiy
pichan
Buqa
cho‘ch
ka
tov-
uq
Suv
77,8
13,0
14,3
54,0
58,0
56,0
Quruq modda
22,2
87,0
85,7
46,0
42,0
44,0
Protein
16,6
10,1
11,3
32,6
35,7
47,7
YOg‘
4,0
4,5
2,9
55,2
55,2
40,9
Kletchatka
22,5
2,2
30,7
-
Azotsiz
ekstraktiv
moddalar
47,9
81,5
47,9
2,2
2,5
1,6
Kul
8,6
1,6
7,2
10,0
6,6
9,8
Quruq modda tarkibi mineral va organik moddalardan iborat bo‘lib mineral
moddalarga Kalsiy, fosfor, magniy, kaliy, temir, mis, kobalt, va boshqalar, organik
moddalarga protein, yog‘, kletchatka, azotsiz ekstraktiv moddalar va vitaminlar.
PDF created with pdfFactory Pro trial version
www.pdffactory.com
|