-chizma. Menyu satrining ko’rinishi

|
-chizma. Menyu satrining ko’rinishi
|
bet | 10/12 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 429,41 Kb. | | #112552 |
Bog'liq Matematik modellashtirish kurs 2.2.2-chizma. Menyu satrining ko’rinishi
Delphi asosiy menyu bandlari vazifalari Microsoft offis standart dasturlarining menyu bandlari vazifalaridan deyarli farqlanmaydi va ulardan foydalanishtartibi ham xuddi shunday saqlanadi.
2.2.3-chizma.Asboblar paneli va komponentalar ro’yxati
Windows uchun tuzilgan programmaning ichki tuzilishi konsol programmalarning ichki tuzilishidan farqlanadi. Dastur bajarilishida kalit so’zlar bo’lgan begin va end orasiga olingan operatorlarni windows boshqacha shaklda boshqaradi, yani ularni hodisa deb qaraydi. Har bir hodisaning o’ziga mos xossalari mavjud. Dasturlashda bu xossalardan keragini tanlab ishlatiladi. Bu tanlash ob’ektlar inspektorida qilinadi. Ob’ektlar inspektori ikki qismdan iborat.
2.2.4-chizma. Ob’ektlar daraxti va ob’ektlar inspektori.
2.2.5-chizma. Dastur formasi
Properties yani hodisalar va Events xossalar. Delphi ning xarakterli tomoni shundan iboratki, agar biz biror komponentadan foydalansak, ob’ektlar inspektori unga mos hodisalarni ajratib ko’rsatib turadi. Masalan biz biror yangi forma hosil qilgan bo’lsak, ob’ektlar inspektorida captionda Form1 yozuvi turadi. Agar biz xohlasak Form1ning o’rniga yangi o’zimizning programmaga mos nomimizni berishimiz mumkin. Har bir komponentaga obektlar inspektorida unga tegishli hodisa va shu hodisaga mos xossalar bo’ladi.
Delphi dasturlash tilining yana bir xarakterli tomoni shundan iboratki, agar biz dasturda biror tugmaga qandaydir vazifani yuklamoqchi bo’lsak, shu tugmaning ustida sichqonchani ikki marta chertilsa, shu tugmaga mos keluvchi protseduraning ichiga avtomatik ravishda kiritib qo’yadi. Bundan tashqari dastur tuzish jarayonida formadan modulning ichiga va moduldan formaga o’tishga ehtiyoj bo’ladi, buning uchun asboblar panelidan Toggle Form-Unit tugmasi tanlanadi yoki F12 tugmasini bosish bilan amalga oshiriladi.
Delphida tuziladigan dasturlar biror forma asosida qilinadi. Delphida har bir yangi hosil qilingan formaga unga mos bo’lgan modul avtomatik tashkil qilinib turiladi. Bu esa dasturchi uchun juda qulay imkoniyat, yani uning ishini tezlashtirishga yordam beradi.
Bu formaning shaklini tanlash, unda komponentalarni joylashtirish bizning ixtiyorimizda bo’ladi. Formaga biror komponentani qo’ymoqchi bo’lsak, shu komponentaning ustida sichqonchaning chap tugmasini ikki marta bosiladi. Bu komponenta formaning o’rtasiga joylashadi. Biz uni xohlagan joyimizga surib ko’chirishimiz mumkin.
Matnli komponentalar ma’lumotlarni kiritish, saqlash, tahrir qilish va turli xabarlar berish vositasi sifatida foydalaniladi.
2.2.6-chizma.Tlabel (belgi) komponentasi.
Belgi bu bizning dasturimizdagi boshqa ob’ektlarni identifikastiyalashganligi uchun foydaliroqdir. Belgi bizga mo’ljallashtirishda va bundan tashqari foydalanuvchiga o’z nomidan tashqari axborot berishda hamda oyna va belgilarni tavsiflashda yordam beradi.
Belgining WordWrap va AutoSize xossalari belgi komponentasini o’rnatishda foydaliroqdir. Word Wrap qiymati true bo’lsa, Delphi aftomatik ravishda qatorni nomlanishiga o’tkazadi. Auto Size xossasining qiymati true ga teng bo’lsa bu uning asl qiymatidir (jimlik bo’yicha).
2.2.7-chizma. Edit, MaskEdit va Memo komponentalari.
Onclick hodisasi foydalanuvchiga dasturni mo’ljallashtirishda yordam berishi uchun foydali hisoblanadi.
EDIT komponentasi orqali matnli ma’lumotlarni kiritish va keyinchalik dastur jarayonida bu qiymatdan foydalanish imkonini beradi.
MaskEdit ko’p hollarda ma’lumotlarni yashirish holda yoki biror bir kodlash orqali kiritishga to’g’ri kelib qoladi. Shunday holda bu komponentadan foydalanish mumkin. Masalan parol kiritishda va hokazo.
Memo komponentasi sodda matn muhariri bo’lib, u ko’p satrli ma’lumotlarni kiritish va chiqarish uchun ishlatiladi.
Bu komponentalar mantlar ustida amallar bajarish uchun ishlatiladi.
Password Char xossasi matnni kiritishdan ximoya uchun foydalaniladi. Parol kiritish kerak paytida foydalaniladi. Ushbu xossadan siz maxfiylikning qo’shimcha darajasini ta’minlash uchun va foydalanuvchi ismini yashirish uchun foydalanishingiz mumkin.
Read Only xossasi ob’ektning qiymatini tahrirlash imkoniyatini boshqaradi. Biz uning qiymatini False yoki True qilib qo’yishimiz mumkin. Agarda xossaning qiymati True bo’lsa foydalanuvchi ushbu ob’ektdan foydalanishga, ya’ni ixtiyoriy matnni belgilash va nusxasini buferga olish uchun birmuncha ruxsat beradi.
Max Length xossasidan uchala ob’ektga kiritiladigan simvollarni cheklash uchun foydalaniladi.
Mask Edit komponentasining umumiy xossalaridan tashqari qo’shimcha xossalarga ham egadir. Ushbu xossadan bu ob’yekt orqali klaviaturadan kiritiladigan simvollarni filtrlash uchun foydalaniladi. Maska qanday simvol qabul qilinishi yoki qilinmasligini aniqlaydi.
-List Box komponentasi.
2.2.8-chizma. ComboBox, Listbox, Button va Check Box komponentalari.
ListBox komponentasi foydalanuvchiga tanlash uchun elementlar ro’yxatini ko’rsatadi. Ayrim payti biz o’z dasturimizda juda ko’p elementlarning ro’yxatini ko’rsatish lozim bo’lib qoladi. Bunday holatlar uchun ro’yxatlar darchasida standart ko’rinishdagi surgich paydo bo’ladi va yordam beradi. Ro’yxatlar paneliga elementlarni qo’shish yoki olib tashlash mumkin. Ushbu komponentaning ichki ko’rinishini o’zgartirish uchun mo’ljallangan turli xil xossalari mavjud.
Ro’yxatlar darchasini formada joylash uchun ko’p joy zarur bo’ladi. Kombinastiyalashgan panel komponentasi Combo Box ni formada joydan tejam qilish uchun foydalanish qulayroqdir.
Combo Box komponentasi Combination Boxes so’zidan qisqartirilgan bo’lib List Box komponentasiga o’xshashdir. Lekin kombinastiyalashgan darcha kam joyni talab qiladi va bir vaqtning o’zida bitta elementni ko’rsatadi.
Demak List Box komponentasi bilan Combo Box komponentasining farqi bir vaqtning o’zida qancha element ko’rsata olishda ekan. Joydan tejash maqsadida Combo Box dan foydalanish qulayroq bo’lsa, ko’proq elementni ko’rsatish uchun List Box dan foydalanish qulay.
Button (tugma) va Check Box komponentalarining ko’pgina Windows muhitida uchratish mumkin.
Button (tugma) komponentasi odatda dialog darchalarida foydalaniladi. Ko’pgina Windows dasturlarida tanish bo’lgan Ok va Cancel juftligini ko’rgansiz. Ammo sizga tugma komponentasidan foydalanish uchun diolog darchasini yaratish shart emas. Tugma komponentasini siz dasturingizning istalgan joyida joylashtirishingiz mumkin.
BitBtn komponentasi Grafik tugma komponentasi bo’lib, oddiy tugma komponentasiga juda ham o’xshashdir. Delphi tugmalarning standart majmuasini taklif qiladi. Bularni dasturimizda yaratish uchun tanlab olishimiz mumkin.
Chek Box (belgilash tugmasi) komponentasi ushbu tugma odatda dasturda «Ha» yoki «Yo’q» javobini olish kerak bo’lgan vaziyatlarda foydalaniladi. Demak bu komponentada ortiqcha bitga holatga ega bo’ladi.
Delphi dasturlash tilida komponentalarni guruxlashtirib foydalanish mumkin. Odatda bir-biriga aloqador komponentalar bitta joyda guruhlashtiriladi.
Croup Boxes guruhlashgan ramka komponentasi. Guruhlashgan ramka faqatgina bir toifadagi komponentalarni tashkil topgan bo’lishi shart emas.
Scroll Bors komponentasi. Ushbu komponenta turli oynalarni ekranda ko’rinmay turgan qismlarini ko’rish va boshqa maqsadlarda ishlatiladi.
Delphi dasturlash tilida Scroll Bors juda yaxshi tashkil qilingan va tuli xil xossalari mavjud.
Position joylashish xassasi oniy momentda qayerda joylashishini belgilab beradi. Bu xossaning qiymati faqat butun sonlarni qabul qiladi.
Grafik komponentalar formada figura va ob’ektlarni ko’rsatish hamda ma’lumotlarni akslantirish uchun foydalaniladi. Bu komponentalarni ba’zilari juda ham oddiy ba’zilari juda ham murakkab. Ularni har biri aniq vazifa uchun mo’ljallangan.
Image komponentasini formada rasmlarni joylashtirish uchun foydalaniladi. Rasmni nomi esa Picture xossasida keltiriladi. Bu rasmlarning kengaytmasi .VMR, ICO, WMF bo’lishi mumkin. Agar biz Image komponentasining o’lchamini o’zgartirishni xohlasak Auto Size xossasiga True qiymati berishimiz lozim. Stretch xossasiga True berilgan bo’lsa, belgilangan sohaga joylashtiriladi.
Paint Box komponentasi formaning cheklangan qismida chizish imkonini beradi. Chizish darchasi o’zining chegaralarini ko’rsata olmaydi. Ushbu qiyinchilikni yo’qotish uchun uning ichiga guruhlashgan panel Croup Boxes qo’yish va uni o’lchamini Paint Box komponenta o’lchami bilan bir xil qilish lozim. Ana shundagina bizga chizish uchun ramka paydo bo’ladi.
Shapes figuralar komponentasi o’z tabiati bilan judayam oddiy. Biz sodda geometrik figuralardan dasturimizni stillashtirish foydalanishimiz mumkin.
Figuralarning va konturlarning rangi mos ravishda Pen va Brush xossalari yordamida o’rnatiladi.
Sxemalar isxarxik tarzda tashkil qilingan ma’lumotlarni akslantirish uchun foydalaniladi. Misol uchun katologlar daraxti. Sxema Lines va Items xossalari orqali murojat qilish mumkin bo’lgan qatorlardan tashkil topadi.
Outlines Tile (sxemali) xossasi istalgan konfigurastiyasini olish uchun foydalaniladi.
Color Grids komponentasi chizish va fon ranglarini boshqarish uchun interfeysni ifodalaydi. Bu komponenta yordamida chizish va fon rangini tanlashda foydalaniladi.
Foreground (chizish rangli) va Background (fon rangi) xossalarda belgilangan rangdan tashkil topgan bo’ladi.
Fayl va katalogga murojaat qilish komponentalari fayl va kataloglar bilan turli amallarni bajarishda foydalaniladi.
File List Box (fayllar ro’yxati paneli) komponent fayllar ro’yxati paneli komponentasi katalogga murojaat interfeysini ifodalaydi. Mask xossasi filter yoki maskani o’rnatish uchun foydalaniladi.
Foydalanuvchi tomonidan belgilangan fayl nomi File Name xossasi orqali murojaat qilishimiz mumkin.
Delphi da tuziladigan dasturlar biror forma asosida qilinadi. Delphi da har bir yangi hosil qilingan formaga unga mos bo’lgan modul avtomatik tashkil qilinib turiladi. Bu esa dasturchi uchun juda qulay imkoniyat, yani uning ishini tezlashtirishga yordam beradi.
Bu formaning shaklini tanlash, unda komponentalarni joylashtirish bizning ixtiyorimizda bo’ladi. Formaga biror komponentani qo’ymoqchi bo’lsak, shu komponentaning ustida sichqonchaning chap tugmasini ikki marta bosiladi. Bu komponenta formaning o’rtasiga joylashadi. Biz uni xohlagan joyimizga surib ko’chirishimiz mumkin.
Ma'lumki, dastur tuzish sermashaqqat jarayon, lekin Delphi tizimi bu ishni sezilarli darajada soddalashtiradi va masala turiga qarab dastur tuzuvchi ishining 50— 80%ni tizimga yuklaydi. Delphi tizimi dasturni loyihalash va yaratish vaqtini kamaytiradi, hamda Windows muhitida ishlovchi dastur ilovalarini tuzish jarayonini osonlashtiradi.
Delphi o'zida bir qancha zamonaviy ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlarini va dasturlash texnologiyalarini ma'lumotlar bazasini yaratishda ishlatadi.
|
| |