nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
A) 1, 2, 3

B) - ##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
75/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
71
72
73
74
75
76
77
78
...
246
A)
1, 2, 3
B)
1, 3
C)
3, 4
D)
4, 5
E)
2, 3
9. Hansı zərrəciklər elementar yükə malikdirlər?
1 - elektron
2 - neytron
3 - neytrino
4 - bütün elementar zərrəciklər
5 - proton
A)
1, 2, 3
B)
1, 5
C)
3, 4
D)
4
E)
2, 3
10. Kulon qanunu BS - də boşluqdakı nöqtəvi yüklər üçün necə ifadə olunur?
1 -
2 -
3 -
Download
1,9 Mb.
1
...
71
72
73
74
75
76
77
78
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 80

2 - Nöqtəvi yükün elektrik sahəsi intensivliyi 3 –Kulon qüvvəsi 4 – İntensivliklə potensial arasında əlaqə
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
80/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
76
77
78
79
80
81
82
83
...
246
Bu sahifa navigatsiya:
2 - Nöqtəvi yükün elektrik sahəsi intensivliyi 3 –Kulon qüvvəsi 4 – İntensivliklə potensial arasında əlaqə
5 -
A)
I – 3, II – 4, III – 5, IV – 2, V - 1
B)
I – 2, II – 4, III – 5, IV – 3, V - 1
C)
I – 1, II – 3, III – 2, IV – 5, V - 4
D)
I – 4, II – 3, III – 2, IV – 1, V - 5
E)
I – 5, II – 3, III – 1, IV – 5, I - 4
19. Aşağıdakı fiziki kəmiyyətlərə uyğun riyazi ifadələri müəyyən edin
1 –Elektrik sahəsi intensivliyi
2 - Nöqtəvi yükün elektrik sahəsi intensivliyi
3 –Kulon qüvvəsi
4 – İntensivliklə potensial arasında əlaqə
a)
b)
Download
1,9 Mb.
1
...
76
77
78
79
80
81
82
83
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 79

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
79/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
75
76
77
78
79
80
81
82
...
246
2 -
3 -
4 -
Download
1,9 Mb.
1
...
75
76
77
78
79
80
81
82
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 77

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
77/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
73
74
75
76
77
78
79
80
...
246
2 -
3 -
4 -
Download
1,9 Mb.
1
...
73
74
75
76
77
78
79
80
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
yil
  
2021 yil аprеl - Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi Islom Karimov nomidagi Toshkent Davlat texnika universiteti...

|
Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi Islom Karimov nomidagi Toshkent Davlat texnika universiteti Olmaliq filiali Konchilik ishi kafedrasi sirtqi bo’lim 4 – bosqich talabasi Safarov A
|
bet | 2/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 365 Kb. | | #236342 |
Bog'liq safarov Отчет-2023 новая2020 yil
|
2021 yil аprеl
|
1
|
Rudаni qаzib оlish - jаmi
|
101,1
|
102,7
|
2
|
Rudа tаrkibidаgi mеtаll miqdоri:
оltin
|
100,9
|
102,1
|
|
kumush
|
116,8
|
110,3
|
4
|
Kоn-kаpitаl ishlаri – jаmi (xаjm)
|
110,8
|
108,2
|
5
|
Eksplоrаzvеdkа ishlаri
|
123,1
|
92,4
|
6
|
Kоn tаyyorlоv ishlаri
|
105,8
|
102,5
|
7
|
To’lg’аzmа ishlаri (zаklаdkа)
|
100,7
|
100,9
|
8
|
Tоzаlаsh vа qirqish ishlаri
|
104,8
|
100,4
|
9
|
Rudаni qаytа ishlаsh
|
103,0
|
101,7
|
10
|
Rudаni MEZ (MPZ) еtqаzib bеrish
|
100,9
|
101,9
|
11
|
I-mеtаllni MEZ (MPZ) еtqаzib bеrish
|
101,0
|
100,1
|
12
|
II -mеtаllni MEZ (MPZ) еtqаzib bеrish
|
110,1
|
110,3
|
O’tgаn yilining o’sish tеmpi quyidаgichаdir:
Rudаni qаzib оlish - 102,1 % ,
Rudаni MEZ (MPZ) еtqаzib bеrish - 100,4 % ,
I-mеtаllni MEZ (MPZ) еtqаzib bеrish - 111,0 %
Mаqsаdli yo’nаltirilgаn vа sаmаrаli ishlаr nаtijаsidа 2016 – yil dаvоmidа tаvаr mаhsulоti tаn nаrxini tushirish 14,7 % nа tаshkil qildi.
Issiqlik vа enеrgо rеsurslаrni tеjаsh 2016 – yilining 11 оyi dаvоmidа quyigilаrni tаshkil etаdi:
- elеktrоenеrgiyasi iqtisоdi 371,8 ming kVt. dаn yuqоri 36,61 mln. so’mlik elеktrоеnеrgiya tеjаldi;
- tаbiiy gаz iqtisоdi 67,0 tis. m3 dаn yuqоri –6,8 mln. so’mlik tаbiiy gаz tеjаldi;
- dizеl vа yoqilg’i iqtisоdi 119,7 tоnnа dаn yuqоri 437,4 mln. so’mlik dizеl yoqilg’isi tеjаldi.
2012 – yilning аvgust – nоyabr оylаri dаvоmidа xаvfsiz vа yuqоri unumdоrlikdаgi o’zi yurаr yuklаb – etish mаshinаsi ST – 7 (bir dоnа) vа MT – 2010 rusumidаgi Shаxtа sаmоsvаli (3 dоnа) оlib kеlindi vа ishgа tushirildi.
Аyni kunlаrdа «Jаnubiy» uchаstkаsini оchish vа qаzib оlish ishlаrining - II bоsqich ishlаri kеtmоqdа, 01.05.2017 yil xоlаtigа ko’rа kоn kаpitаl ishlаri 75,8 % gа bаjаrildi. 2017 yilning yanvаr оyidа “Оlmаliq mеtаllurg qurilish trеsti” (TОMK «АGMK») tоmоnidаn bоsh shаmоllаtish uskunаsi «VО-30» uchun binо vа inshоаt qurish ishlаri bоshlаnib, 2022 yil so’ngigа qаdаr yangi Bоsh shаmоllаtish vеntilyatоrini ishgа tushirish nаzаrdа tutilgаn.
2013- yilning fеvrаl оyidа Shаxtаdа Еr оsti jоriy tа’mirlаsh vа eksplutаtsiya qilish punkti ishgа tushirildi. Bu аlbаttа sеzilаrli dаrаjаdа yoqilg’i rеsurslаrini tеjаshni tа’minlаydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi Islom Karimov nomidagi Toshkent Davlat texnika universiteti Olmaliq filiali Konchilik ishi kafedrasi sirtqi bo’lim 4 – bosqich talabasi Safarov A
|
Sintaksisning predmeti - Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti o‘zbek filologiyasi fakul’teti

1. Sintaksisning predmeti. Sintaksis ham morfologiya singari grammatikaning uzviy qismi hisoblanadi. Morfologiyaning o‘rganish ob`ekti so‘z bo‘lgan bo‘lsa, sintaksisning o‘rganish ob`ekti so‘z birikmasi va gapdir. CHunki, tilning asosiy vazifasi odamlar o‘rtasida fikr almashish quroli ekan, bu aloqa gaplar orqali amalga oshadi. Demak, gap kommunikativ birlik sifatida muhim ahamiyatga ega.
Gap bo‘laklari, so‘z birikmalari gapning qurilishini tashkil qiladi.
SHunday qilib,sintaksisda gap bo‘laklari,ularning o‘zaro sintaktik munosabatga kirish usullari va vositalari, so‘z birikmasi va gaplar, ularning qurilishi, tipi, gapdan katta birliklar, ular komponentlarning logik-grammatik munosabati kabi masalalar o‘rganiladi.
Ta`rifdan ma`lum bo‘layaptiki, tilshunoslik taraqqiyotining hozirgi bosqichida sintaksisning o‘rganish ob`ekti faqat gap deb emas, gapdan katta birliklar ham qaralmoqda. Bunda xat boshi, murakkab sintaktik butunlik (fikran, ayni vaqtda leksik, grammatik va boshqa til vositalari yordamida o‘zaro boғlangan mustaqil gaplar gruppasi), tekst kiritilayapti. Bu hol sintaksisning tekshirish ob`ektini yana ham kengaytiradi.
Til sintaktik qurilishining asosiy xususiyatlaridan biri-turғunligi bo‘lib, uning rivojlanishi tafakkur rivojlanishi, jamiyatning kommunikativ ehtiyojlarini rivojlanishi bilan chambarchas boғliq.
Sintaksis tilshunoslikning boshqa yo‘nalishlari bilan ham aloqador. Jumladan, fonetika bilan. CHunki har qanday til birligi, demak, gap ham nutq tovushlaridan tashkil topgan. Bundan tashqari urғu, melodika va intonatsiya kabi fonetik hodisalarning ham sintaksis uchun ahamiyati juda kattadir.
Morfologiya va sintaksis bir-birlarini to‘ldiruvchi sohalardir. Morfologiyaning birliklari bo‘lgan so‘z shakllari so‘z birikmalari va gaplarda shakllanadi. Gap bo‘laklari bilan so‘z turkumlari orasida o‘zaro yaqin munosabat mavjud.
Kelishik, son, shaxs kabi morfologik kategoriyalar, yordamchi so‘zlar sintaksis uchun xizmat qiladi.
Sintaksis leksikologiya bilan ham boғliq. Tildagi so‘zlar grammatika ixtiyoriga o‘tib, o‘zaro sintaktik munosabatga kirishib ma`lum fikr ifoda qiladi. Kishilarning fikr almashuvi uchun xizmat qiladi.
Sintaksis quyidagi qismlardan iborat:
1.Sodda gap sintaksisi.
2.Murakkablashgan gap sintaksisi.
3.Qo‘shma gap sintaksisi.
4.O‘zga gap sintaksisi.
5.Gapdan katta birliklar sintaksisi.
|
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 209

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
209/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
205
206
207
208
209
210
211
212
...
246
C)
Download
1,9 Mb.
1
...
205
206
207
208
209
210
211
212
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 208

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
208/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
204
205
206
207
208
209
210
211
...
246
B)
Download
1,9 Mb.
1
...
204
205
206
207
208
209
210
211
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 74

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
74/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
70
71
72
73
74
75
76
77
...
246
3 -
const
4 -
5 -
Download
1,9 Mb.
1
...
70
71
72
73
74
75
76
77
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
Po‘latni sementitlash - 1 Bob Po‘latlarni kimyoviy-termik ishlash. Materiallar turi va ularni qo‘llash sohasi

Uglerodlovchi
moddaga karbyurizator deyiladi. Bu dastlabki muhitdir.
Karbyurizator qattiq va gaz holatda bo‘lishi mumkin. Lekin, har ikkisida ham
tsementitlash jarayoni gaz fazasi orqali o‘tadi. Eng ko‘p tarqalgani qattiq
karbyurizatordir: bu asosan yog‘och pista ko‘miri va qo‘shimcha SO
3
(20-25%);
VoSO
3
jarayonni jadallashtirish uchun qo‘shiladi. Ya’na SaSO
3 ham
qo‘shiladi
(3-5%) – karbyurizatorni yopishib qolmasligi uchun.
Tsementatsiya qilinadigan
detallar va karbyurizator qavatma-qavat po‘lat yashikka – konteynerga taxlab
joylashtiriladi, germetik yopilib, 910-930
0
S gacha qizdiriladi.
Qizdirilganda pista
ko‘mir yashik ichidagi kislorod bilan birikib quyidagi reaktsiya ketadi:
2С+O
2
=2CO.
Bundan tashqari uglerod oksidi quyidagi reaktsiya bo‘yicha ham hosil
bo‘ladi.
VoСO
3
+С=VoO+2СO.
Detal yuzasida quyidagi kimyoviy jarayon o‘tadi: 2СO↔ СO
2
+С
Hosil bo‘lgan aktiv uglerod atomi austenit holatidagi yuzaga adsorbtsiyaladi;
qolgan SO
2
ko‘mir bilan birikib, yangi SO
portsiyasini hosil qiladi. Tsementitlash
uzoq davom etadigan jarayon. Qatlam qalinligiga qarab bir necha o‘n soat davom
etishi mumkin. 1 mm. chuqurlikdagi tsementitlangan qatlam olish uchun 8-10 soat
qizdirish lozim. Tsementitlangan qatlam qalinligi NRC=38-62(HV=900); o‘zaginiki
HRC= 25-35.
Gaz vositasida tsementitlashda karbyurizator sifatida suyultirilgan tabiiy gaz
ishlatiladi. Suyuq uglevodorodlar ham ishlatiladi: kerosin, benzol. Bular germetik
yopilgan pechni ichki bo‘shlig‘iga tomchi-tomchi qilib yuboriladi. Qizigach bular
aktiv gaz muhitini hosil qiladi. Metan bor joyda asosiy xal qiluvchi reaktsiya
quyidagi:
СN
4
→2N
2+
С
Kam uglerodli po‘latni sementitlangan
qatlamini strukturasi
rasm
6.2 da
ko‘rsatilgan.
Rasm
Kam uglerodli po‘latni tsementitlangandan keyingi diffuzion
qatlam mikrostrukturasi. 1- evtektoiddan keyingi zona; 2- evtektoidli zona; 3-
evtektoidgacha zona.
Eng ustki qatlam evtektoiddan keyingi qatlam – zonada uglerod S>0,8% ko‘p
bo‘ladi va strukturasi perlit va ikkilamchi tsementitdan iborat qatlamni o‘rta qismi
evtektoid yig‘indisidan iborat, perlitdan tashkil topgan. Chuqurlashgan sari o‘zagiga
qarab, uglerod miqdori kamayadi, evtektoidgacha bo‘lgan po‘lat strukturasiga
o‘xshaydi: o‘zakka yaqinlashgan sari perlit miqdori kamayadi.
Tsementitlash davrida o‘zoq vaqt qizdirib turilgani
uchun yirik donali
struktura hosil bo‘ladi.
1.
Bir marta toblab, past temperaturada bo‘shatish.
Detalning sirtqi qatlami yirik ninasimon martensitdan iborat. Bo‘shatish bilan
ichki kuchlanish yuqoladi.
Ionlashtiruvchi nurlanish

pozitronlar, protonlar, neytronlar) va kvantlar (rentgen, gamma-nurlar) oqimi.
Ifloslanish indikatori [lot. indicator - ko’rsatkich] - atrof-muhitda
ifloslantiruvchi moddalar miqdoriy parametrlarining yoki sifat tarkibi mavjudligi,
kumulyatsiyasi, o’zgarishi to’g’risida xabar beruvchi indikator; fizik, kimyoviy va
biologik bo’lishi mumkin;
Yo’l qo’yilishi mumkin bo’lgan ta’sir (me’yoriy ta’sir) – ekologik tizimni salbiy
o’zgarish ro’y bermaydigan holatidan (barqarorlik zonasi)
chiqarib
yubormaydigan ta’sir.
Kalibrovkalash – monitoring maqsadida qo’llaniladigan o’lchov asboblarini
o’lchovni boshlashga tayyorlash uchun bajariladigan tadbir. Kalibrovka asboblar
aniq o’lchovlarni ko’rsatayotganiga amin bo’lish uchun
nazoratli sharoitlarda
andozaviy namunalarni qo’llagan holda amalga oshiriladi,
bunda tegishli
nuqsonlarga ruxsat beriladi. Boshqacha aytganda, ushbu tadbir
turli joylarda va
laboratoriyalarda qo’llanilayotgan o’lchov asboblari bir xil namunalarni
o’lchaganda bir xil natija ko’rsatayotganiga amin bo’lish imkonini beradi.
Me’yor chegarasidagi ta’sir – tizimni barqarorlik
doirasidan chiqarib
yubormaydigan ta’sir.
Og’ir metallar – atom og’irligi 50 a.b.dan yuqori bo’lgan kimyoviy elementlar
(40 dan oshiq). Ekologiyada va ekologik kimyoda bu tushuncha ko’pincha
“mikroelementlar” tushunchasi bilan mos keladi;
Pestitsidlar [lot. pestis – zararkunanda (maraz) va caedere - o’ldirmoq] - o’simlik
va hayvonlarning kasallik hamda zararkunandalariga, begona o’tlar, don va don
mahsulotlari, yog’och, paxta, jun, teri va h.k.larning zararkunandalariga, odam va
hayvonlar orasida xavfli kasalliklar tarqatuvchilarga
qarshi kurashishda
foydalaniladigan kimyoviy moddalar;
Ruxsat etilgan kontsentratsiya

Sanitariya-gigiena me’yorlari – odam salomatligiga zararli ta’sirni kamaytirish
maqsadida ishlab chiqilgan eng yuqori va eng past miqdor va/yoki sifat
ko’rsatkichlari. Ba’zi ifloslantiruvchi (masalan, kantserogen)
moddalar uchun
sanitar-gigienik me’yorlar ekologik me’yorlarga qaraganda qat’iyroq bo’lishi
mumkin.
Sorbtsiya [lot. sorbere – yutish] – qattiq jism yoki suyuqlik (sorbentlar)
tomonidan atrof-muhitdagi moddalarning yutilishi.
Tuproqning kuchsizlanishi - tuproqdan nooqilona
foydalanish yoki tuproq
mahsuldorligini pasayishiga olib keluvchi tabiiy rivojlanish jarayoni natijasida
tuproq tarkibidagi ozuqa moddalarining kamayib ketishi.
Uchuvchan organik birikma (UOB) – tarkibida uglerod bo’lgan va nisbatan
yuqori bo’lmagan, odatda 40
0
S haroratda uchib ketishga boshlaydigan kimyoviy
birikma, masalan, benzin, atseton va hokazo.
UOB suvni ifloslantirishi,
atmosferada esa boshqa gazlar bilan qo’shilishi mumkin. Quyosh nurlari ta’sirida
UOB ozon va boshqa fotokimyoviy oksidlovchi moddalarni hosil qilishi mumkin
Ekologik xavf - aholi salomatligi va/yoki atrof-muhit holatining yo’l qo’ysa
bo’ladigan o’rtacha statistik ko’rsatkichlaridan yomonlashishiga sababchi bo’lishi
mumkin bo’lgan nomaqbul vaziyat; atrof-muhit
holatini ifodalovchi ayrim
parametrlari, alomatlari, omillarining belgilangan (optimal, yo’l qo’yilishi
mumkin bo’lgan) qiymatlaridan chetlashishi.
Abiotik omillar - Tahlilning instrumental usullari / Darslik

|
Tahlilning instrumental usullari / DarslikBog'liq ber burger formulasiAbiotik omillar – muhitning jonsiz tarkibiy qismlari va jismlari, misol uchun,
havo, toshlar, tuproq, suv, torf va boshqalar;
Absorbtsiya [lot. absorbtio – yutilish, singish] – 1) suyuq eritmalar va gazlar
aralashmalaridagi
ifloslantiruvchi
moddalarning
suyuqliklarning
(absorbentlarning) butun massasi (hajmi) tomonidan yutilishi; 2) yorug’likning
(yoki radioto’lqinlarning, tovushlarning) absorbent orqali o’tganda yutilishi. A.
sanoatda zararli chiqindilarni tozalashda keng qo’llaniladi;
Additivlik [lot. additio – qo’shilish] – modda yoki omillar guruhi
xususiyatlarining oddiy arifmetik jamlanishi;
Adsorbtsiya [lot. ad – ustida va sorbere – yutish, so’rish] – moddaning eritma
yoki gazdan ma’lum (adsorbent deb ataluvchi) qattiq jismlar sirti tomonidan
yutilishi; biologik jarayonlarning kechishida, moddalarni tozalash jarayonlarida
va tabiatni muhofaza qilish texnologiyalarida muhim ahamiyatga ega.
Antropogen omil – inson va uning faoliyati tomonidan organizmlarga,
biogeotsenoz, landshaft, biosferaga ko’rsatiladigan ta’sir.
Atrof - muhit – tabiatdagi barcha tirik organizmlarga, jumladan odamlarga va
ularning xo’jaligiga birgalikda va bevosita ta’sir etuvchi abiotik, biotik va ijtimoiy
muhitlar majmuasi;
Atrof-muhitning sifatiy ko’rsatkichlari (mezonlari) - atrof-muhitning umuman
yoki alohida komponentlari sifatini baholashdagi qo’llaniladigan parametrlar va
alomatlar.
Geokimyo – erning kimyoviy tarkibi, unda kimyoviy elementlarning taqsimlanish
qonuniyatlari va migratsiyasini o’rganadigan fan. Atama 1838 yilda K.F.
Shyonbeyn tomonidan kiritilgan;
Degazatsiya [lot. de – bekor qilish, olib tashlanishni bildiruvchi qo’shimcha va
gaz] – 1) ifloslangan joy, transport vositalari, oziq-ovqat mahsulotlaridan
ifloslantiruvchi moddalarni olib tashlash, neytrallash; 2) suvga eritilgan gazlarni
yo’qotish uchun suvni tozalash;
|
| |
II – turkumli elektrodlar–

II – turkumli elektrodlar– metal plastinkalardan iborat elektrod bo’lib,
ushbu metalning kam eruvchan tuzlari bilan qoplangan va tarkibida, metalning
qiyin eruvchan tuzlarining anioni, va ulardan farqli o’laroq, qaytariluvchan anion
tuzlar bo’lgan eritmalarga botirilgan bo’ladi.
Ag / AgCl / Cl
‾
XKE
Hg /Hg
2
Cl
2
/Clˉ KTE
Ularga taqqoslov elektrodlari – xlor-kumushli (XKE), to’yingan kalomelli
(TKE) va ba’zi bir boshqa elektrodlar kiradi. Ikkinchi turkumli elektrodlar odatda
taqqoslov elektrodlari sifatida qo’llaniladi, vaholanki ularni qiyin eriydigan
birikmalarning anionlarini aniqlashda foydalanish mumkin.
Clˉ kontsentratsiyasi ma’lum bir bosqichda, eritmaga xuddi shunday
anionli yaxshi eriydigan tuzni (ko’pincha KCl) qo’shish orqali qo’llanib boriladi.
Tahliliy amaliyotda qo’llaniladigan taqqoslov elektrodlarning boshqalardan
ajralib turuvchi afzalligi, potentsialning oddiy tayyorlanishi, qayta tiklanishi va
past haroratli koeffitsientdadir. Ushbu talablarga XKE va TKE lar javob beradi.
Xlor-kumushli elektrod (XKE)
-
Clˉ anionlariga sezuvchan bo’lib,
elektrodning kationli metali (Ag
+
) bilan birga cho’kma hosil qiladi. U elektr
tokini yaxshi o’tkazadigan, AgCl qatlami bilan bir tekis qoplangan kumush
simdan iborat bo’ladi (2.3 rasm). Simni KCl bilan yaxshi to’yintirilgan eritmaga
cho’mdirishadi. Eritmada muvozanat o’rnatiladi:
AgCl
(t)
+ ē
↔
Ag
(t)
+ Cl
−
,
ya’ni uning potentsiali Clˉ ionlari potentsiali bilan aniqlanadi. Ushbu
xlor-kumush elektrodning potentsiali +0,201 V ga teng. KCl 0,1 n
kontsentratsiyali bo’lganida u +0,29 V ga teng bo’ladi, 1,0 n bo’lganida esa 0,24
V ga teng.
2.3 rasm. Xloridkumushli taqqoslash elektrodi – (XKE) (chapda) va uning
tuzilishi (ongda).
|
haroratlarda solishtirma elektr o’tkazuvchanligi

temperaturaning elektr o’tkazuvchanlik ko’rsatkichiga ta’sirini avtomatik tarzda
hisobga olingan natijalarni olishga hamda bir vaqtning o’zida temperaturani ham
aniq o’lchash imkonini beradi. Temperaturani hisobga olgan holda o’lchangan
elektr o’tkazuvchanlik ba’zan “maxsus elektr o’tkazuvchanlik” ham deyiladi.
turkumli hamda oksidlanuvchi-qaytariluvchi elektrodlar

|
turkumli hamda oksidlanuvchi-qaytariluvchi elektrodlarBog'liq ber burger formulasiturkumli hamda oksidlanuvchi-qaytariluvchi elektrodlar);
- fazalari orasidagi chegaralarda ionlar almashinuvi bilan bog’liq
reaksiyalar kechadigan elektrodlar. Bunday elektrodlarni membranali, yoki
ionalmashinuvchi elektrodlar, ko’pincha esa ionoselektiv elektrodlar ham
deyishadi.
Qayta tiklanuvchan elektrodlar (qaytar) – termodinamik tenglamalarga
asosan potentsialining sakrashi kontsentratsiyalarga bog’liq bo’lgan elektrodlar.
Qayta tiklanuvchan elektrodlarda katta tezlik bilan muvozanat tiklanadi, va
potentsiallarning sakrashi vaqti mobaynida o’zgarmas bo’lib qoladi. Elektr toki
o’tish jarayonida potentsiallarning sakrashi sezilarli darajada o’zgarmasligi kerak,
elektr tokidan uzilgandan so’ng esa muvozanat zudlik bilan qayta o’rnatiladi.
Bunday talablarni qondira olmaydigan elektrodlar qayta tiklanmaydigan
(qaytmas) elektrodlar deb ataladi. Potentsimetrlarda qaytar (qaytariluvchan)
elektrodlar ishlatiladi.
I–turkumli elektrodlar – xuddi shunday nomlanuvchi metallar, va ulardan
farqli o’laroq, qaytariluvchan hisoblangan, shu metallar kationlari bilan
muvozanatda turuvchi elektrod. Eng oddiy elektron almashinuvchi elektrod – bu
metal plastinka bo’lib, u xuddi shu metalning tuzli eritmasiga yoki elektrolit
eritmasiga cho’mdirilgan bo’ladi. Masalan, Zn/Zn
2+
; Cu/Cu
2+
va hokazo.
Taqqoslov elektrodi sifatida standart vodorod elektrodi (SVE) – I–turkumli
elektrod - Pt(H
2
)/2H
+
ishlatiladi. Uning potentsiali pH kattaligida aniqlanib, uy
haroratida (25
о
С) u quyidagiga teng bo’ladi:
E = E
0
+ 0,059 lg [H+ ] = −0,059 pH (2.3)
Standart vodorod elektrodi (SVE) ishlashda noqulay, shuning uchun u
amaliyotda II–turkumli elektrodlar – kalomelga to’yingan elektrod (KTE) va
xlor-kumushli elektrod (XKE) larga almashtiriladi (2.3 rasm).
|
| |
Shisha elektrod - Tahlilning instrumental usullari / Darslik

|
Tahlilning instrumental usullari / DarslikBog'liq ber burger formulasiShisha elektrod –bu unchalik ham murakkab bo’lmagan tizimning
birmuncha shartli nomi bo’lib, ushbu tizim, pastki qismida maxsus elektrodli
shishadan iborat sharik payvandlangan, unchalik ham katta bo’lmagan
izolyatsiyalovchi shishali idishdan iborat. Bunday elektrod tokni o’tkazuvchi
bilan jihozlangan. Shishali elektrodda ichki standart eritma sifatida 0,1 M
vodorod xlorid kislotasi, odatda natriy va kaliy xloridlari bilan qo’shilgan holda
ishlatiladi. Shuningdek xlorid yoki bromidlar aralashtirilgan qandaydir buferli
eritmadan foydalanish ham mumkin. Tokni o’tkazuvchi sifatida, kumush xloridi
bilan qoplangan kumush simdan iborat bo’lgan xlor-kumushli elektrod xizmat
qiladi. Tok o’tkazuvchiga izolyatsiyalangan, ekranlangan (tashqi ta’sirdan
saqlovchi to’siqli) sim o’rnatiladi. Shishali elektrod odatda xlor-kumushli
taqqoslov elektrodi bilan juft holda ishlatiladi (2.5 rasm). Bunda qo’llaniladigan
elektrokimyoviy zanjirni quyidagicha yozish mumkin:
Ag,AgCl│HCl(0.1M)║shisha║tahlil qilinayotgan eritma║KClt│AgCl, Ag
Shisha elektrodi
Xlorkumushli elektrod
Shisha elektrodning potentsiali, shishadagi ishqorli metallar ionlari bilan
eritmadagi vodorod ionlarining almashinuvi yo’li bilan shakllanadi. Shisha va
eritmadagi ionlarning energetik holati turlicha. Bu shunga olib keladiki,
vodorodning ionlari shisha va eritma orasida shunday taqsimlanadiki, ushbu
fazalarning yuzasi qarama-qarshi zaryadlarga ega bo’ladi, shisha va eritma orasida
eritmani pH ko’rsatkichiga bog’liq bo’lgan potentsiallar xilma-xilligi yuzaga
keladigan ahamiyat kasb etadi.
O’lchanayotgan pH ko’rsatkichi shisha membranada chegara potensialining
shakllanishi bilan belgilanadi.
Har qanday materialda zaryad muvozanati mavjud bo'lmaganda, ushbu
material jismida elektr quvvati mavjud:
-membrana ichki devoridagi protonlar kontsentratsiyasi doimiy bo’lgan
holatda membrane tashqi devoridagi protonlarning kontsentratsiyasi tashqaridagi
analit eritmasidagi protonlarning kontsentratsiyasi yoki faolligi bilan belgilanadi.
-bu kontsentratsion farq biz o'lchaydigan potentsial farqni keltirib chiqaradi
va uni biz pH metr yordamida o’lchaymiz.
-membrananing har bir ayrim olingan chegarasida shisha yuzasida H+
adsorbsiyasi natijasida hal qiluvchi kichik mahalliy potentsial shakllanadi (2.6a
rasm).
|
| |
To’yingan kalomel elektrodi (TKE)

birinchi yuzasi – membrananing ichki devori va elektrodning ichki eritmasi,
ikkinchisi – membrananing tashqi devori va tashqi (tahlil etilayotgan)
eritma
(suv namunasi). ISEda membrana tadqiq etilayotgan va yordamchi ichki eritmani
ajratib turadi, keyingisining kimyoviy tabiati mazkur elektrodning u yoki boshqa
ionga nisbatan selektivligini belgilaydi (2.4 rasm).
Ionoselektivli elektrodlar quyidagi guruhlarga bo’linadi:
- Shisha elektrodlar;
- Gomogen yoki geterogen membranali qattiq elektrodlar;
- Suyuqlikli elektrodlar (uyushgan ionlar, metallarning xelati yoki
neytral ligandlar asosida)
-
Gaz elektrodlari;
- Biologik moddalarni faolligini (kontsentratsiyasini) o’lchash uchun
elektrodlar.
2.4 rasm. Noorganik polikristall
yoki noorganik monokristall
tuzlaridan yasalgan qattiq
membranali ion-selektiv
makroelektrod tuzilishi.
(https://chem.libretexts.org/Course
s/Northeastern_University/11%3A
_Electrochemical_Methods/11.2%
3A_Potentiometric_Methods dan
olindi, 01.26.2021)
Membranali elektrodlar, elektrolitning ikkala
eritmasi bilan kontakt
(aloqa) qiluvchi MX
1
(s1)/membrana/ MX
2
(s2), ion almashinuvchi materialdan
bo’lgan plastinkalar shaklida bo’ladi.
Ionoselektiv
elektrodlar orasida, pH ni o’lchashga mo’ljallangan shisha
elektrod keng qo’llaniladi (2.5 rasm).
2.5 rasm. pH metriyada qo’llaniladigan xlorkumushli taqqoslash elektrodi
(chapdagisi) va shishali ionselektiv elektrod va uning tuzilishi (o’ngdagisi).
(https://www.bsmu.by/downloads/kafedri/k_obschim/stud/2014-2/5.pdf,
26.01.2021)
Bozorda mavjud bo'lgan ko'plab pH elektrodlari H+ - ionli selektiv shisha
elektrod va qo'shimcha taqqoslash elektrodlari bo'lgan birlashtirilgan kombinativ
elektrodlardir, ular bir korpusda qulay tarzda joylashtirilgan (2.6 rasm). Ba'zi bir
maxsus dasturlar uchun alohida pH elektrodlari va taqqoslash elektrodlari hali
ham qo'llanilmoqda - ular ba'zan tadqiqot maqsadlari uchun zarur bo'lgan yuqori
aniqlikni ta'minlaydi. Ko'pgina
hollarda,
birlashtirilgan elektrodlar juda aniq va
ulardan foydalanish juda qulay.
Hozirgi kunda boshqa moddalar
ionlarini aniqlashda ishlatilladigan shisha
ionselektiv
elektrodlar
ham
ishlab
chiqilgan, masalan quyidagilar: Li
+
, K
+
,
Rb
+
, Cs
+
, NH
4
+
, Ag
+
, va Tl
+
.
2.6 rasm. Zamonaviy pH metriyada
qo’llaniladigan
kombinativ elektrodning tuzilishi.
Radiatsion nazorat qilishda sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha nuqsonlarni belgilash va payvand choklarni tasniflash

|
Radiatsion nazorat qilishda sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha nuqsonlarni belgilash va payvand choklarni tasniflash
|
bet | 7/13 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 463,99 Kb. | | #138966 |
Bog'liq 3-UnitRadiatsion nazorat qilishda sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha nuqsonlarni belgilash va payvand choklarni tasniflash. Payvand konstruksiyalarni etkazib berishda korxonalar o‘rtasidagi kooperatsiyalashni engillashtirish maqsadida birikmalarni nuqsonlarni tartibga soluvchi hujjatlar ishlab chiqilgan. Xalqaro payvandlash institutining (XPI) nuqsonlarning oltita guruhini (yoriqlar, rakovinalar, kirishmalar, neprovarlar, tashqi nuqsonlar, boshqalar) ko‘zda tutuvchi tavsiyalari va payvand choklarini ularda aniqlangan nuqsonlarning havflilik darajasiga bog‘liq holda 5 guruxga: qora, ko‘k, zangori, jigarrang va qizilga ajratuvchi XPI ning rengtgen-atlasi keng tarqaldi. Aytib o‘tilgan hujjatlar nuqsonlarni ko‘rsatish uchun ishlab chiqilgan va operatorlarni o‘qishida ayniqsa foydalidir.
IHI (iqtisodiy xamkorlik ittifoqi) ga a’zo mamlakatlarda qabul qilingan payvand birikmalar choklari tasnifi 3.5 - jadvalda keltirilgan. Choklar ko‘rinishi, kengligi (neprovarlar uchun chuqurligi) va nuqsonlarning yalpi emasligiga bog‘liq holda 5 ta sinfga bo‘linadi. Mamlakatimizda radiografik uslubda aniqlangan bo‘shliqlar va kirishmalarning kengligi hamda uzunligiga qarab payvand birikmalarni 7 ta sinfga bo‘luvchi GOST 23055-78 amal qiladi.
Aniq payvand konstruksiya uchun yo‘l qo‘yish mumkin bo‘ladigan nuqsonlar standartlar, nazorat qilish qoidalari va boshqa tarmoq xujjatlarida ko‘rsatiladi.
3.21 -rasm. Payvand chokining qirqim
Nuqsonlikning asosiy ko‘rsatkichi sifatida q=S/Sp parametr qabul qilingan, bu erda Sp, S - mos ravishda hisobdagi kesimning va nuqsoning yuzlari (3.35-rasm). Bu parametrning son qiymatini buyumning xarakteristikasi sifatida foydalanishi payvand choklarning beshta sinfga bo‘linishini aniqlashtirishga imkon berdi. Birinchi sinfga q = 0 - 0,005 dagi payvand choklar, ikkinchisiga - 0,005-0,01 payvand choklar kiradi; uchinchidan beshinchigacha bo‘lgan sinflarga o‘tish mos ravishda q = 0,02, 0,04, 0,05 bo‘lganda amalga oshiriladi. q parametri nuqsonning real (haqiqiy) havfliligi o‘lchovi hisoblanadi.
|
| |
Refraktometriya - Tahlilning instrumental usullari / Darslik

bo’yicha taralayotgan nurning yo’nalishi o’zgarishi, bunda nur muhit bilan o’zaro
ta’sirga kirishadi.
Densimetriya – zichlikning kontsentratsiyaga bog’liqligi;
Rentgen tarkibiy tahlili – moddalarni tahlil qilish
uchun rentgen nurlaridan
foydalanish;
Magnitli spektroskopiya - tadqiq etilayotgan
moddani elektromagnit
to’lqinlarini yadroviy magnetizm rezonansli yutilishidan foydalanish;
Elektronli paramagnitli rezonans (EPR) - – doimiy magnit maydonida
paramagnitli zarrachalar tomonidan elektromagnitli to’lqinlarni
rezonansli
yutilishi;
Atomli – yutilish (absorbtsion) (AAS) usuli - alanga gazlaridagi metall
atomlarini, to’lqinning ma’lum bir uzunligida yorug’lik
energiyasini yutish
qobiliyatiga ega bo’lishi;
Fizik kimyo - kimyoviy jarayonlarni har tomonlama va kimyoviy jarayon bilan
yondosh boradigan fizikaviy jarayonlar bilan kompleks
ravishda tekshirish va
o’rganish;
Tahlilning instrumental (fizik–kimyoviy) usullari (TIU) - ma’lum bir
kimyoviy Reaksiyalar ta’sirida tadqiq etilayotgan kimyoviy moddalar
aralashmasining (eritmasining) kontsentratsiyasini uning
fizikaviy xossala rida
ro’y beradigan o’zgarishlarni o’lchash natijasida aniqlash;
TIUning to’g’ridan-to’g’ri (bevosita) usullari – analitik (tahliliy)
signal
kattaligining tahlil etilayotgan moddaning tabiati va kontsentratsiyasiga
bog’liqligi qo’llanilishi;
Bilvosita (titrli) usullar - analitik signalning titrlash jarayonidagi o’zgarishi
o’lchanishi;
Moddalarning suvda eruvchanligi - moddaning biror erituvchida ma’lum bir
temperaturada eriy olish xususiyati;
Genri qonuni - o’zgarmas temperaturada ma’lum hajmdagi suyuqlikda erigan
gazning massasi shu gazning partsial bosimiga to’g’ri proportsional bo’ladi;
Abiotik muhit [yun. a – inkor ma’nosi, bios – hayot] – 1)
tirik organizmlarni
o’rab turgan va ular bilan doimiy modda va energiya almashinuvida bo’lgan
notirik jismlardan iborat muhit;
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 206

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
206/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
202
203
204
205
206
207
208
209
...
246
E)
Download
1,9 Mb.
1
...
202
203
204
205
206
207
208
209
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
Radiografik plyonkalar - Unit-3 Mavzu: Rentgen va gamma nurlari nazorati jihozlari. Reja: Apparatura va materiallar...

|
Unit-3 Mavzu: Rentgen va gamma nurlari nazorati jihozlari. Reja: Apparatura va materiallar Nazorat qilish texnologiyasi
|
bet | 4/13 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 463,99 Kb. | | #138966 |
Bog'liq 3-UnitRadiografik plyonkalar.Ular o‘tgan ionlovchi nurlanishni qayd qilishning asosiy vositasi hisoblanadi. Ishlab chiqarilayotgan rentgen plyonkalari hossalari va vazifasiga ko‘ra ikki guruhga bo‘linadi (3.3-jadval): ekransizlar fluoressent ekranlarsiz yoki metall kuchaytiruvchi ekranlar bilan foydalanish uchun va ekranli plyonkalar fluoressent kuchaytiruvchi ekranlarni qo‘llanib foydalaniladigan plyonkalar. Birinchi guruhga RT-5, RT-4, RT-3, RT-1 plyonkalari kiradi; ikkinchi guruhga RT-2, RM-1, RM-2 va RM-3 plyonkalar kiradi. Plyonkaning asosiy xarakteristikalari spektral sezgirlik, kontrastlik va ajrata olish qobiliyati hisoblanadi.
3.3-jadval
Radiografik plyonkalarning asosiy xarakteristkalari
Plyonka turi
|
Sezgirlik,R-1
|
Kontrastlik koeffitsenti
|
Ajrata olish qobiliyati,
mm-1
|
Ekransiz
|
RT-1
|
50 – 60
|
3,5
|
68 – 73
|
RT-1
|
20 – 30
|
3,9
|
80 – 110
|
RT-1
|
9 – 12
|
3,5
|
110 – 140
|
RT-1
|
3 – 5
|
3,5
|
140 – 180
|
Ekranli
|
RT-1
|
350
|
3,0
|
73 – 78
|
RT-1
|
300
|
3,0
|
73 – 78
|
RT-1
|
400
|
2,8
|
78
|
RT-1
|
300
|
2,7
|
78
|
Plyonkaning spektral sezgirligi bir xil ekspozitsion doza bilan turli xil energiya nurlanishlari bilan nurlantirgandan so‘ng ochiltirilganda uning turli xil qorayish zichliklarini olish qobiliyati (Q) bilan belgilanadi. Amalda Q bir xil qorayish zichligini olish uchun zarur bo‘lgan ionlovchi nurlanish dozasiga teskari kattalik bilan ifodalanadi: Q = 1/R yoki R-1.
Plyonkaning optimal spektral sezgirligiga rentgen trubkasidagi kuchlanish 50 – 110 kV bo‘lganda erishiladi.
Plyonkaning qorayish zichligi D tushyotgan yorug‘lik ravshanligi h0 ning plyonka orqali o‘tgan yorug‘lik ravshanligiga nisbatining logarifmiga teng: hp: D= lg (h0/hp)
Buyumlarni rentgen yoki gamma-nurlanish bilan nurlantirganda D ning eng optimal qiymatlari 1,8 – 2,2 oraliqda yotadi, ya’ni eng yaxshi spektral sezgirlikni D ning aynan shu qiymatgalarida olish mumkin.
KontrastlikDqorayishzichligi ortirmasining nisbiy ekspozitsiya vaqti ortirmasiga nisbatidan iborat. Qorayish zichligining optimal (qulay) qiymatlarida (D = 1,2 2,2) ekranli plyonkalarning kontrastligi 2,5 3 oraliqda, ekransiz plyonkalarniki 2,5 4,5 oraliqda yotadi.
Ajrata olish qobiliyati plyonkaning yaqin joylashgan nuqsonli uchastkalarni alohida qayd qiluvchi xossasini belgilaydi. Miqdoriy jihatdan bu tavsif (xarakteristka) uzunligi 1mm (mm-1) bo‘lgan uchastkada seziladigan bir xil qalinlikdagi shtrix chiziqlar soni bilan baholanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Unit-3 Mavzu: Rentgen va gamma nurlari nazorati jihozlari. Reja: Apparatura va materiallar Nazorat qilish texnologiyasi
|
b rasm. Titrlash egri yoychizig’ida ekvivalentlik nuqtasi

2.7b rasm. Titrlash egri yoychizig’ida ekvivalentlik nuqtasi 2.8-rasm. Potentsiometrik titrlash egri yoychiziqlari: a) E (indikator elektrodi potentsiali)ni V (titrlashga ketgan eritmaning
hajmi)ga bog’liqligi; b) ΔE/ΔVni Vga bog’liqligi
Potentsiometrik uslub loyqalangan va bo’yalgan eritmalarda, yopishqoq
pastalarda aniqlash ishlarini olib borish imkoniyatini beradi, bunda filtrlash va
qayta haydash (peregon) operatsiyalariga ehtiyoj qolmaydi. Potentsiometrik
o’lchashlarni nazoratning tahlil etilayotgan eritmani buzmaydigan guruhlariga
kiritishadi va tahlil etilayotgan eritmadan keyingi tadqiqotlarda va boshqa
maqsadlarda ham foydalanish mumkin.
To’g’ri potentsiometrik uslubda aniqlash xatoligi 2 – 10% ni tashkil etsa,
potentsiometrik titrlashda – 0,5 – 1,0% ni tashkil etadi. Potentsiometrik uslubda
komponentlar tarkibini aniqlash oralig’i turli tabiiy va sanoat ob’ektlarida –
shishali elektrodlar uchun 0 dan 14 pHgachani, va boshqa ionoselektivli
elektrodlar tipi uchun aniqlanadigan ionni 10 dan 10
–5
(10
–7
) M gachasini tashkil
etadi.
Potentsiometrik titrlash uslubining afzalliklaridan biri, uning to’liq yoki
qisman avtomatlashtirilishidir. Titrantni uzatish, titrlashni egri yoychizig’ini
yozib borish, ekvivalentlik nuqtasiga mos keladigan titrlash vaqtida titrantni
uzatishni to’xtatish jarayonlarini avtomatlashtirish mumkin. Titrlash texnikalari
ko’pdan beri ma’lum, tez ishlaydi, aniqligi
yuqori, instrumentlari arzon, malakasi uncha
yuqori bo’lmagan xodimlar ham eplashi
mumkin, juda chuqur kimyoviy bilim talab
qilinmaydi (2.9 rasm).
2.9 rasm. AT 100 Seriyali “Titra-Lab”
“Aquaamalytics” firmasi avtomatik titratori.
2.5 Konduktometriya (konduktometrik tahlil)
Konduktometrik - Tahlilning instrumental usullari / Darslik

Konduktometrik titrlash. Ekvivalentlik
nuqtasini,
elektr
o’tkazuvchanlikni titrant hajmiga bog’liqligini keskin qiyshiq sinishi bo’yicha
aniqlash mumkin. Bunda, elektr o’tkazuvchanligi yetarli daraja keskin
o’zgaradigan reaksiyalarning barcha tiplari (neytrallanish, cho’kish, kompleks
shakllanishi) qo’llanishi mumkin.
Qiyshiq titrlashda keskin sinishga erishish uchun aralashtirish effektini
inobatga olish kerak. Tadqiq etilayotgan, mikrobyuretkalar (2-5 cm
3
) bilan
kontsentratsiyalangan titrant aralashmali modda, katta hajmdagi (100 cm
3
)
titrlash orqali minimumga keltiriladi. Ishonchli natijalarga erishish uchun elektr
o’tkazuvchanlikka ta’sir etuvchi turli omillarni (barqaror ajralish, ionlarning
harakatchanligi, eritmaning ionli kuchi va hokazolar) inobatga olinishi kerak.
Titrant va eritmani to’g’ri tanlanishi konduktometrik titrlashning ijobiy
omillarini yaratadi.
Afzalliklari: kislota va asosiy aralashmalarni alohida, ajratilgan holda
aniqlash imkoniyatining mavjudligi, loyqalangan va bo’yalgan aralashmalarni
2% li aniqlikgacha titrlash.
2.9 Qulonometriya Tahlilning yuqori sezuvchanligi va aniqligini bevosita qulonometriya va
qulonometrik titrlash uslublari ta’minlaydi. Uslubning asosida – tadqiq
etilayotgan moddani kontsentratsiyasini, elektrod potentsialining tadqiq
etilayotgan moddaning ajralish potentsialiga teng bo’lgan holatida moddani
elektroliz qilish uchun sarflangan elektr energiyasini registratsiya etish orqali
aniqlash yotadi.
M.Faradeyning birlashgan umumiy qonuniga asosan erigan moddaning
massasi (m, g) va elektr tokining miqdori (Q, qulon) mazkur tenglamada
ifodalanganidek, bir-biriga bog’liq bo’ladi:
M =
𝑄 ·𝑀
𝑛 ·𝐹
(2.8)
Bu yerda M – moddaning molyar og’irligi, g/mol; n- reaksiyada ishtirok
etadigan elektronlarning soni; F – 96487 Kl/mol ga teng bo’lgan Faradey soni.
Qulonometrik tahlil ishchi elektrodning nazorat qilinuvchi potentsialida
ham, elektrolit yacheykasi orqali o’tadigan nazorat qilinuvchi tokda ham
qo’llaniladi. Bunda elektr tokining barchasi asosiy elektrokimyoviy jarayonga va
elektr tokini miqdorini (Q) nisbatan ishonchliroq aniqlashda sarflanishi muhim.
Nazorat savollar - 5-Mavzu Informatikani o’qitishda rivojlantiruvchi ta`lim, tadqiqot metodi va multimediali darslar...

|
5-Mavzu Informatikani o’qitishda rivojlantiruvchi ta`lim, tadqiqot metodi va multimediali darslar asosida informatika ta`limi samaradorligini oshirish. Reja
|
bet | 4/4 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 52,32 Kb. | | #113683 |
Bog'liq 5-Maruza (1)Nazorat savollar:
Fanning o‘quv-metodik majmuasi, uning maqsadi, vazifalari, tarkibi. Xar bir komponentining ta’rifi.
|
Fanning elektron o‘quv-metodik majmuasi, uning maqsadi, vazifalari, tarkibi. Xar bir komponentining ta’rifi.
|
Elektron o‘quv-metodik majmuasini ishlab chiqishga qo‘yiladigan didaktik talablar.
|
Elektron o‘quv-metodik majmuasini ishlab chiqishga qo‘yiladigan metodik talablar.
|
Elektron o‘quv-metodik majmuasining metodik komponenti.
Foydalanilgan adabiyotlar va o’quv qo’llanmalar
|
O’quv adabiyotlarning yangi avlodi konsepsiyasi // Xalq ta’limi J., Toshkent, 2002.
Захарова, И. Г. Информационные технологии в образовании [Текст] : учеб. пособие / И. Г. Захарова. - 2-е изд., стереотип. - М. :Academia, 2005. - 192 с. - (Высш. проф. образование). - 2 экз. - 93 с.
Axborottexnologiyalari. [Text] :o'quvqo'llanma / M. Aripov [et al.] ; ред. Sh. Mansurov. - T. :Noshir, 2009. - 368 с.
Yuldashev U, Boqiyev R, Zokirova F.M. “Informatika o’qitish metodikasi” O’quv qo’llanma. T.: “Talqin”, 2004
U.K.Tolipov, M.Usmanboyeva “Pedagogik texnologiyalarninig tadbiqiy asoslari.” O‘quv qo‘llanma. T.: “Fan” 2006.
R.Ishmuxamedov, A.Abduqodirov, A.Pardayev “ Ta’limda innovatsion texnologiyalar”-T, “Iste’dod”. 2008.
Abduqodirov, A.Xaitov, Shodiev R. “Axborot texnologiyalari” Darslik. T.:“O’zbekiston”, 2004
Sattorov A. “Informatika va axborot texnologiyalari” Darslik. Т.: “O'qituvchi”, 2008.
Yo’ldoshev J.G`., Usmonov S.A.“Pedagogik texnologiya asoslari.”T.: “O’qituvchi”, 2004
Azizxodjaeva N.N. “Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat.” O’quv qo’llanma. – T.: TDPU, 2003.
Федотова Д. CASE-технология. Москва, «Издательский дом БХВ» 2003 73.О
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
5-Mavzu Informatikani o’qitishda rivojlantiruvchi ta`lim, tadqiqot metodi va multimediali darslar asosida informatika ta`limi samaradorligini oshirish. Reja
|
«Do’stona hazil» - Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh texnologiyasi» mavzusidagi

Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh texnologiyasi» mavzusidagi
VXkrvjqX
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh texnologiyasi» mavzusidagi
|
-mashg`ulot - Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh texnologiyasi» mavzusidagi

Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh texnologiyasi» mavzusidagi
VXkrvjqX
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh texnologiyasi» mavzusidagi
|
«Diqqat markazida» - Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh texnologiyasi» mavzusidagi

89
Mashg`ulot nihoyasida har bir ishtirokchi o’z fikr-mulohazalari bilan
o’rtoqlashadi.
4-mashg`ulot
«G`aroyib salomlashish»
Maqsad: beg`araz do’stona munosabatlarga erishish. Ishtirokchilar o’zlari
topgan salomlashish usullariga asoslanib ko’rishadilar.
«Siquv»
Maqsad: relaksatsiya holati usullarini shakllantirish va psixofiziologik siquvni
yo’qotish.
Ishtirokchilar maxsus noqulay vaziyatda o’tirib, muskul yoki paylarda «siquv»,
ya`ni zo’riqish holatini vujudga keltiradilar.
So’ngra zo’riqishdan chiqishga harakat qiladilar va o’z taassurotlari bilan
o’rtoqlashadilar.
«Ishochli, ishonchsiz va tajovuzkor javoblar»
Maqsad: turli vaziyatlarga nisbatan adekvat reaktsiyani shakllantirish.
Guruhning har bir a`zosi qayd etilgan vaziyatlarga ishonchli, ishonchsiz va
tajovuzkor javob tiplarining qay biri to’g`ri kelishini ko’rsatishi lozim.
Do’stingiz siz bilan suhbatlashmoqda, lekin siz ketishingiz kerak. O’rtog`ingiz
sizni ogohlantirmasdan begona kishini olib keldi. Kinoteatrda orqangizda
o’tirgan odamlar baland ovozda gapirib, kino ko’rishingizga imkon
bermayaptilar. Fikringizcha, qo’shningiz o’zining ahmoqona savollari bilan
sizni tutib turibdi. O’qituvchingizning fikricha, Sizning kiyinishingiz va soch
turmagingiz o’quvchining tashqi ko’rinishiga xos emas.
Vaziyatni juft-juft bo’lib tahlil qilish mumkin.
Payvand birikmalar nuqsonlari turlari

Gazli sferik bo‘shliqlar
Uzunlashgan gazli bo‘shliqlar
Chok ildizidagi bo‘shliqlar zanjiri
Gaz bo‘shliqlari to‘plangan joy
SHlakli kiritmalar
Satrsimon shlakli kiritmalar
Yasmiqsimon shlakli kiritmalar
Metall kiritmalar
Erimagan joylar
Chokning kesiksiz qavariq ildizi (bir tomonlama payvandlashda)
Konsentratorli ildiz nuqsoni
(bir tomonlama payvandlashda)
Konsentratorli ildiz nuqsoni (ikki tomonlama payvandlashda)va kesishgan joy nuqsoni
Bo‘ylama yoriqlar
Ko‘ndalang yoriqlar
Nursimon yoriqlar
CHok metalli oqmasi
CHokning notekis kuchaytirilishi
Kesiklar
|
Atomun həyəcanlanma halında olma müddəti

olarsa bu haldan fotonun tezliyinin, enerjisinin təyinindəki qeyri müəyyənliyi ardıcıllıgı ilə yazın A)
Atomun həyəcanlanma halında olma müddəti
Download
1,9 Mb.
bet
207/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
203
204
205
206
207
208
209
210
...
246
Bu sahifa navigatsiya:
olarsa bu haldan fotonun tezliyinin, enerjisinin təyinindəki qeyri müəyyənliyi ardıcıllıgı ilə yazın A)
12. Atomun həyəcanlanma halında olma müddəti
olarsa bu haldan fotonun tezliyinin, enerjisinin təyinindəki qeyri müəyyənliyi ardıcıllıgı ilə yazın?
A)
Download
1,9 Mb.
1
...
203
204
205
206
207
208
209
210
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Atomun həyəcanlanma halında olma müddəti
Download
1,9 Mb.
Konduktometriya - Tahlilning instrumental usullari / Darslik

Elektrolitlar eritmalarining tashqi elektr maydoni ta’siri ostida elektr tokini
o’tkazishi elektr o’tkazuvchanlik deb ataladi. Simens (S) elektr
o’tkazuvchanlikning birligi hisoblanadi va bu 1971
yil Xalqaro konferensiyada
Germaniyalik injener-elektrik Ernst Werner von Siemens sharafiga atalgan.
Shunday qilib, 1 simens (S) = 1 Om
–1
.
Elektr
o’tkazuvchanlikning kontsentratsiyaga bog’liqligi quyidagi
tenglamada keltirilgan:
W = K·
𝑆∙𝑐∙𝑈
𝐿
(2.5)
Bu yerda
K – proportsionallik koeffitsienti;
S-elektrodlar maydoni;
s –
ionlarning harakatchanligi,
L – elektrodlar orasidagi masofa.
Ushbu elektrodlar juftligi uchun
L, S=const bo’lganida
ushbu tenglama
quyidagi shaklga kiradi:
W=K·
c·U
(2.6)
Elektr o’tkazuvchanlikni aniqlash uchun konduktometrik yacheyka –tubi
ochiq shisha idishda ikkita maydoni aniq (
S), bir-biridan chegirilgan uzoqlikda
(
L ) mahkam qotirilgan elektrodlardan foydalaniladi. Yacheyka elektrolit
eritmasiga 2.10 rasmda ko’rsatilgandek botiriladi:
2.10 rasm. Konduktometrik yacheyka (katakcha)
Konduktometrik yacheykaning qarshiligi maxsus moslama – Uitston
ko’prikchasi yordamida o’lchanadi (2.11 rasm). Sirg’aluvchan
tutashuv simli
qarshilik bo’ylab, ostsillograf minimal signalni qayd qilmaguncha, surib boriladi.
Bunda qarshilik yacheykasining tutashuv holati (X nuqtasi) quyidagi nisbat
yordamida aniqlanadi:
Rya=BX·Rr/AX,
Bunda Rya – konduktometrik yacheyka qarshiligi, Rr – reostatning
qarshiligi.
Yacheykaning
qarshiligi
topilganidan
so’ng,
eritmaning elektr
o’tkazuvchanligini hisoblash mumkin.
2.11 rasm. Konduktometrik yacheykaning qarshiligini o’lchash maxsus
moslamasi – Uitston ko’prikchasi.
Munosabat (L/S) mazkur yacheykaga xos bo’lgan doimiy kattalikni aks
ettiradi. U yacheykaning doimiysi yoki konstanti deya ataladi. Uni, elektrolitli
o’tkazuvchanligi ma’lum bo’lgan u yoki bu eritmaning mazkur yacheyka
yordamida qarshiligini o’lchash orqali aniqlash mumkin.
Yacheyka doimiysi yacheykaning muhim tafsifi bo’lib hisoblanadi. U
elektrodlarning maydoni,
ular orasidagi masofa, idishning shakli va tok
o’tkazadigan eritmaning hajmiga bog’liq bo’ladi. Elektrni ko’chishida
eritmaning, elektrodlar orasida joylanganga nisbatan, sezilarli darajadagi ko’p
miqdori ishtirok etishini inobatga olib (2.10 rasm), elektr o’tkazuvchanlikni
o’lchash uchun idishga (o’lchash yacheykasiga) solinadigan suyuqlikning
harorati,
elektrodlar chekkasidan, ular orasidagi masofadan taxminan ikki
barobar ko’p miqdorda bo’lishi kerak.
Yacheyka
doimiysini
eksperimental
tarzda,
solishtirma
elektr
o’tkazuvchanligi (“χ” grekcha
Xi harfi) darajalar va kontsentratsiyalarning keng
sohasida yaxshi ma’lum bo’lgan, elektr o’tkazuvchan standartli eritmalar
bo’yicha topishadi. Odatda standart eritmalar sifatida kaliy xloridning suvli
eritmalaridan foydalaniladi. Yacheykaning doimiysini
aniqlash uchun xlorid
kaliy eritmasining qarshiligi o’lchanadi. Kaliy xloridning solishtirma elektr
o’tkazuvchanligi jadvalda keltirilgan.
2.1 jadval. K
aliy xlorid eritmasining [C(KCl)=0,02 mol/l] turli
Notiqning nutq samarasini - Nabiyeva odina rafikjonovnaning «deviant xulqli o’smirlarni pedagogik korreksiyalsh...

72
Madaniyatli bo’lish
Madaniyatning
yetishmasligi
So’z boyligi (sinonimlardan unumli
foydalanish)
So’z boyligining yo’qligi,
jargonizmlarni, varvarizmlarni
ko’plab
ishlatish
Savodli bo’lish (orfoepik, sintaktik
xatolarga yo’l qo’ymaslik)
Tallaffuzda, jumla tuzishda g’alizliklar
Mantiqiyso’zlash (tizimlilik)
Nutqso’zlashda
«Muvaffaqiyatmoduli»danfoydalanish
(1. Nima? 2. Nima uchun? 3. Qanday
qilib? 4. Xulosa)
Uzuq-yuluq gaplar
Me’yorda
imo-ishora, mimika,
Pantomimika
Jonsizyokio’tahis-tuyg’uliso’zlash
Nutqqa jiddiy tayyorgarlik
Nutqni rejalashtirmaslik
Joy psixologiyasini o’rganish
Noma’lum joy
bilan tanishmaslik
Tinglovchi auditoriya psixologiyasini
o’rganish:
A) yoshpsixologiyasi
B)
jins psixologiyasi
V) kasb psixologiyasi va xokazolar.
Auditoriya psixologiyasidan emas, o’z
istaklaridan kelib chiqib so’zlash
To’g’ri ton, tembr, tezlik tanlash
Muvozanatsiz so’zlash
Nutqni yurak orqali o’tkazish (jonli,
samimiyso’zlash)
Nosamimiy, befarq so’zlash (hisobot
uchun)
Yangicha (innovatsion) usullardan
foydalanish
An’anaviy
fikrlash
Nutqning betakrorligi
73
(shahsiy hayotiy tajriba bilan
sug’orilganligi)
Odatiy, kitobiy so’zlash
Joy psixologiyasini o’rganish
Noma’lum joy bilan tanishmaslik
Manba: WWW.pedagog.uz