nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Eurasian journal of technology and innovation

EURASIAN JOURNAL OF TECHNOLOGY
AND INNOVATION
Innovative Academy Research Support Center
Open access journal
www.in-academy.uz
Volume 1, Issue 6, June 2023
ISSN 2181-2020
Page 57
NEYRON TARMOQLARIGA ASOSLANGAN SPORT
MASHG'ULOTLARI UCHUN SALOMATLIKNI ANIQLASH
ALGORITMI
1
Ungarov Diyorjon Rustam o‘g‘li
Guliston davlat universiteti stajyor-o’qituvchisi
e-mail: diyorungarov@gmail.com
2
Adilov Abduraim Nomozovich
Katta o’qituvchi Guliston davlat universiteti
3
Muxamadov Abdullajon To‘lqin o‘g‘li
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Magistri. e-mail: Muxammadovabdulla@gmail.com
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received: 28
th
May 2024
Accepted: 05
th
June 2024
Online: 06
th
June 2024
Ushbu maqolaning maqsadi sportchilarning jismoniy
holati va sog‘lig‘ini baholashni tahlil qilish va o‘rganish va
mashinani o‘rganish algoritmini tavsiflash uchun aqlli
tibbiyotdan qanday foydalanishni o‘rganishdir. Ushbu
maqola mashinani o‘rganishga asoslangan aqlli tibbiy
diagnostika muammosini ilgari suradi, so‘ngra mashinani
o‘rganish kontseptsiyasini va tegishli algoritmlarni ishlab
chiqadi va sportchining jismoniy holatini kuzatish va
sog‘lig‘ini baholash tizimini loyihalashtiradi va tahlil
qiladi.
KEY WORDS
Sog‘liqni saqlash sohasini asosiy tadqiqot ob’ekti sifatida qabul qiladi va sog‘liqni saqlash
sohasining hozirgi rivojlanishi va tizimini muhokama qiladi. Shu sababli, ushbu maqola sun’iy
intellektga asoslangan sport salomatligi monitoringi va boshqaruv tizimini loyihalashtirish.
Tizim asosan tana harorati monitoringi moduliga, qon bosimi monitoringi moduliga va jismoniy
mashqlar monitoringi moduliga bo‘linadi, ular orqali foydalanuvchining sog‘lig‘i ma’lumotlari
nazorat qilinadi. Tizimning amaliyligini ta’minlash uchun ushbu maqola eksperimental sinov
uchun kundalik hayotda uchta umumiy hayot holatini, ya’ni jismoniy mashqlar holati, dam olish
holati va kasal holatini tanlaydi. Sog‘liqni saqlash uchun taqiladigan
salomatlik monitoringi
tizimlari (WHMS). Monitoring har xil turdagi sensorlarini o‘z ichiga olishi mumkin tananing
yuzasida kiyinishi mumkin va o‘lchash mumkin inson tanasining muhim fiziologik parametrlari
va hatto inson tanasiga joylashtirilishi mumkin bo‘lgan ba’zi qurilmalar sog‘liq haqida aniqroq
va batafsil ma’lumot olish uchun.
Yaqinda IoT qurilmalari va odamlarni to‘g‘ri tashxis qo‘yish
uchun masofadan turib
kuzatish uchun mashinani o‘rganish algoritmlari teletibbiyotda katta e’tiborga sazovor bo‘ldi.
Odamlarning hayotiy belgilarini boshqarish uchun real vaqt rejimida energiya tejaydigan,
tejamkor va kengaytiriladigan sog‘liqni saqlash tizimlarini ishlab chiqish juda talab qilinadi.
Biroq, sog‘liqni saqlash tizimlari uchun an’anaviy simsiz aloqa texnologiyasidan
foydalanish
radiatsiya va yuqori narxdan aziyat chekadi. Boshqa tomondan, real vaqt rejimida sog‘liqni
saqlash monitoringi tizimlari
radiatsiyadan aziyat chekmaydi, moslashuvchan aloqa
rejimlariga ega va turli muhitlarni kuzatish uchun javob beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 3/3 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 215,77 Kb. | | #249623 |
Bog'liq AbdurahmonovMuzaffar.FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. –T.: O’zbekiston, 2017.
O’zbekiston Respublikasining “Raqobat to’g’risida”gi Qonuni. 2012 yil.
O’zbekiston Respublikasining “Tashqi iqtisodiy faoliyati to’g’risida”gi Qonuni. 2009 yil.
O ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O ‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo ‘yicha Harakatlar strategiyasi to ‘g‘risida”gi 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947 son Farmoni
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Tijorat banklarining kichik tadbirkorlikni rivojlantirishda qatnashishini rag’batlantirishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida” 2000 yil 19 maydagi 195-sonli qaroriga o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish haqida” Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 19 martdagi 79-sonli qarori.
Mirziyoyev Sh. Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent,” O’zbekiston”,2016.
Soliev A., Usmonov A. Marketing. Toshkent, «O’qituvchi», 2007.
Fatxutdinov R.A. Strategicheskiy marketing. Moskva, ZAO «Biznes shkola», «IntelSintez», 2000.
Evans Dj., Berman B. Marketing. Moskva, «Ekonomika», 2003.
Internet saytlari:
www.gov.uz
www.stat.uz
www.tseu.uz
www.investuzbekistan.uz
www.bankir.uz
www.mikrokreditbank.uz
www.lex.uz
|
| |
qurilmalarda - Kod O’zgartirgichlar,ishlash mantig’,qurulish prinsipi,shartli belgilanishi

Demultiplexer - multipleksorga qarama-qarshi moslama. Ya'ni demultiplexer bitta kirish va ko'plab
chiqishga ega. Ikkilik kod qaysi chiqishni kiritishga ulanishini aniqlaydi. Boshqa so'zlar bilan, demultiplexer bu
uning bir nechta chiqishlaridan birini tanlab, uni kiritishga bog'laydigan qurilma yoki bundan tashqari, u bitta
kirish va bir nechta chiqishi bo'lgan ikkilik boshqariladigan signal tugmasi.
Chiqish kirishga ulanadi - Kod O’zgartirgichlar,ishlash mantig’,qurulish prinsipi,shartli belgilanishi

Chiqish kirishga ulanadi
, uning
raqami ikkilik kod holatiga to'g'ri keladi. Va xususiy ta'rif: demultiplexer ketma-ket kodni parallel ravishda
o'zgartiradigan qurilma. Odatda demultiplexer sifatida ishlatiladi dekoderlarikkilik kodni pozitsiyaga, unda
qo'shimcha eshik kiritish kiritiladi.
Multipleksor va demultiplekser zanjirlarining o'xshashligi tufayli CMOS seriyasida signallarni qaysi tomonga
yuborishiga qarab, ham multipleksor, ham demultiplexer bo'lgan mikrosxemalar mavjud. Masalan, 8x1
tugmachasi va 1x8 kaliti sifatida ishlaydigan K561KP1 (ya'ni sakkizta kirish yoki chiqishi bilan multipleksor va
demultiplexer sifatida). Bundan tashqari, CMOS mikrosxemalarida raqamli signallarni almashtirishdan tashqari
(mantiqiy 0 yoki 1) analog signallarni almashtirish mumkin. Boshqacha qilib aytganda, bu raqamli kod bilan
boshqariladigan analog signal tugmasi. Bunday mikrosxemalar kalitlarga deyiladi. Masalan, tugmachadan
foydalanib, kuchaytirgich kiritishiga keladigan signallarni almashtirishingiz mumkin (kirish tanlovi). Kirish
tanlovchisining sxemasini ko'rib chiqing UMZCH... Uni triggerlar va multipleksor yordamida quramiz.
Shunday qilib, keling, ishni tahlil qilaylik. DD1 mikrosxemasining tirgaklarida dumaloq hisoblagich tugmachani
bosish hajmi 2 ga teng (ikkita qo'zg'atuvchi - 2 ta raqam). Ikki xonali ikkilik kod DD2 chipining D0-D1 manzil
yozuvlariga o'tadi. DD2 mikrosxemasi - bu ikkita to'rt kanalli kalit.
XULOSA
Ushbu mavzuda
Kod o'zgartirgichlar, ishlash mantiqi, qurilish
prinsipi, va shartli belgilanishlar bir-biri bilan keng bog'liqlikda
ishlaydigan tuzilmani yaratish uchun muhimdir. Integratsiya: Bu
mohiyatli uslublar bir-biriga yaxshi integratsiyalangan bo'lishi
lozim, shuningdek, dasturlash jamoasi yoki kompaniya o'zining
maqsadlarini muvofiq ta'minlash uchun ularni to'liq va
moslashtirish kerak. Keyinchalik Rivojlanishi: Bu uslublar kod
o'zgartirgichlarini va dasturlash loyihalarini rivojlantirishda
kerak bo'lgan mohiyat va samarali yo'nalishlarni namoyish etish
uchun muhimdir.
|
Mavzu: raqobatlashmagan bozor sharoitida monopol narx belgilash va bozor hokimiyati

|
Mavzu: raqobatlashmagan bozor sharoitida monopol narx belgilash va bozor hokimiyati
|
bet | 1/8 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 267,25 Kb. | | #143591 |
Bog'liq Mavzu raqobatlashmagan bozor sharoitida monopol narx belgilash (2)
MAVZU: RAQOBATLASHMAGAN BOZOR SHAROITIDA MONOPOL NARX BELGILASH VA BOZOR HOKIMIYATI
REJA:
Raqobatlashmagan bozor turlari
Sof monopoliya va bozor hokimiyati
Monopol sharoitda narx belgilash va monopol hokimiyat ko‘rsatkichi
Monopol hokimiyat va jamiyat farovonligi
Monopol narxga soliqning ta’siri
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Kirish
Raqobatlashgan bozorda juda ko‘p sotuvchilar va xaridorlar qatnashadi, shu sababli ulardan birortasi ham tovar narxiga ta’sir qilaolmaydi, narxni bozorning o‘zi talab va taklifga ko‘ra shakllantiradi. Sotuvchilar va xaridorlar bu narxni qabul qiladilar va shu narxga ko‘ra qancha mahsulot sotish kerak yoki qancha mahsulot sotib olish kerakligi bo‘yicha qaror qabul qiladilar. Sof monopoliya raqobatlashgan bozorning aksi bo‘lib, bu erda bitta sotuvchi va ko‘plab xaridorlar qatnashadi. Sof monopolistning raqobatchisi yo‘q.
Sof monopoliyaning vujudga kelishiga ta’sir qiluvchi yana bir omil bu - tarmoqqa kirish to‘siqlarining kuchliligidir. Biror mahsulotni sotishdan tushadigan iqtisodiy foyda yuqori bo‘lsa, bu raqobatlashgan bozor sharoitida boshqa firmalarni ham shu bozorga kirib kelishi uchun signal bo‘lar edi. Agar monopol firma iqtisodiy foyda ola boshlasa, bu boshqa firmalarni ham ushbu mahsulotlarni ishlab chiqarishga undaydi. Demak sof monopoliyani saqlab qolish uchun, boshqa raqobatlashmoqchi bo‘lgan firmalar uchun maxsus to‘siqlar bo‘lishini taqazo qiladi. Tarmoqga kirish to‘siqlari - bu monopol firma bozoriga boshqa sotuvchilarni kirib kelishini to‘xtatuvchi cheklanishlar.
Tarmoqga kirish to‘siqlaridan quyidagilarni ko‘rsatish mumkin.
1. Davlat tomonidan berilgan maxsus huquq. Masalan mahalliy hokimiyatlarda aholiga transport xizmati ko‘rsatish, pochta xizmati ko‘rsatish, kommunal xizmati ko‘rsatish va aloqa xizmati ko‘rsatish bo‘yicha monopol huquqlar berib, rasmiy to‘siqlar yaratadi.
2. Patentlar va mualliflik huquqi, yangi texnologiya yaratganlar uchun patent va mualliflik huquqi berilishi, ularga ushbu yangilikni sotishda, undan foydalanish uchun litsenziya berishda monopol huquq beriladi. Lekin bunday huquq ma’lum muddatgacha kuchga ega bo‘ladi. AЈSH da patent qonuniga ko‘ra ixtirochi o‘z ixtirosiga 17 yil egalik qiladi.
|
| |
Eruvchanlik darajasiga ko'ra, bu o'g'itlar quyidagi guruhlarga bo'linadi

|
Eruvchanlik darajasiga ko'ra, bu o'g'itlar quyidagi guruhlarga bo'linadi
|
bet | 5/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2Eruvchanlik darajasiga ko'ra, bu o'g'itlar quyidagi guruhlarga bo'linadi:
1) Suvda eriydi, o'simliklar uchun oson - oddiy va qo'sh superfosfatlar, ammiaklangan, boyitilgan;
2) qiyin eriydi (suvda erimaydi va kuchsiz kislotalarda deyarli erimaydi), ular o'simliklar tomonidan to'g'ridan-to'g'ri ishlatilmaydi - bu fosforit va suyak uni.
Fosforit uni - mayda maydalangan tabiiy fosforit bo'lib, uning birikmalariga o'simliklar kirishi qiyin. Ushbu o'g'it kislotali podzolik, torf, bo'z o'rmon tuproqlarida, shuningdek, degradatsiyaga uchragan va yuvilgan chernozemlar va qizil tuproqlarda qo'llaniladi.
Jadval
O'g'it
|
Kimyoviy
birikma
|
Shakl
|
Ta'sir yerda
|
Superfosfat oddiy
|
Ca(H2PO4)2+
+2CaSO4+H2O
|
fosfor kislotasi
|
Kislotalaydi
|
Granullangan
|
Ca(H2PO4)2+
+H2O
|
suvda eriydi
|
kislotalaydi
|
Ikki marta superfosfat
|
CaHPO4x2H2O
|
suvda eriydi
|
Kislotalikni zaif tarzda neytrallaydi
|
Kaliyli o'g'itlar. Kaliy o'simliklar uchun muhim element hisoblanadi. U asosan yosh o'sayotgan organlarda, o'simlik hujayralari shirasida bo'ladi va uglevodlarning tez to'planishiga yordam beradi.
Ko'pgina kaliyli o'g'itlar qishloq xo'jaligida tuproq shaklida ishlatiladigan tabiiy kaliy tuzlaridir. Ularning yirik ishlanmalari Solikamskda, G'arbiy Ukrainada, Turkmanistonda joylashgan. Qozogʻiston va Sibirda kaliy rudalari konlari topilgan.
Ko'pgina kaliyli o'g'itlardagi xlorning katta miqdori o'simliklarning o'sishi va rivojlanishiga salbiy ta'sir qiladi va natriy miqdori (kaliy tuzi va silvinitda) ko'plab tuproqlarning, ayniqsa chernozem, kashtan va solonetsning fizik-kimyoviy xususiyatlarini yomonlashtiradi.
Kaliy kambag'al engil tuproqlarda va torf erlarida, istisnosiz barcha ekinlar kaliyli o'g'itlarga muhtoj. Tuproqdagi kaliy etishmasligi asosan go'ngni kiritish orqali to'ldiriladi. Kaliy sho'r va gidroksidi tuproqlarda ishlatilmaydi, chunki u ularning xususiyatlarini yomonlashtiradi. Kaliy suvda oson eriydi va qo'llanilganda tuproq kolloidlari tomonidan so'riladi, shuning uchun u faol emas, lekin engil tuproqlarda osongina yuviladi.
|
| |
Yozma qismining tuzilishi

|
Yozma qismining tuzilishi
|
bet | 2/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2Yozma qismining tuzilishi: Kirish. Asosiy qism.
Qo’shimcha vazifa va ko’rsatmalar _______________________
Kurs ishi bajarish rejasi
Kirish
Mineral va organik o'g'itlardan foydalanish qishloq xo'jaligini kimyolashtirishning asosidir. Mineral va organik o‘g‘itlarni qo‘llash samaradorligi ko‘p jihatdan qishloq xo‘jaligi ekinlarini yetishtirishning sanoat texnologiyasini joriy etish, kompleks mexanizatsiyalash, yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, fan yutuqlaridan foydalanish, xo‘jaliklararo kooperatsiya va agrosanoat integratsiyasini amalga oshirishga bog‘liq. Oziqlanish har qanday tirik organizm, shu jumladan o'simliklar uchun hayotning asosidir. Oziqlanishdan tashqari, o'sish va rivojlanish jarayonlarining mohiyatini tushunish mumkin emas. Amaliy o'simlikchilik nuqtai nazaridan qishloq xo'jaligi ekinlarining oziqlanishini yaxshilashning eng muhim vositasi, birinchi navbatda, organik va mineral o'g'itlardan foydalanish hisoblanadi. O'simlik ishlab chiqarishining o'sishi ko'plab omillar bilan belgilanadi, ular orasida etakchi rol o'g'itlar va ayniqsa mineral o'g'itlarga tegishli bo'lib, ularning ishlab chiqarilishi yuqori sur'atlar bilan o'sib bormoqda.
|
| |
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi - bet 3

|
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi
|
bet | 3/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 Tuproq ekinlar uchun ozuqa moddalarining asosiy manbai hisoblanadi. Biroq qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini uzluksiz intensivlashtirishning zamonaviy sharoitida har yili sifatli mahsulot bilan yuqori hosil yetishtirish uchun mikroorganizmlar va mikroorganizmlar faoliyati natijasida tuproqning organik moddalari va kam eriydigan mineral birikmalaridan o‘simliklarga tushadigan oziq moddalar miqdori. o'simliklarning ildiz tizimi ko'pincha etarli emas. Bu, ayniqsa, Nonchernozem zonasi uchun to'g'ri keladi, bu erda etishtirish darajasi past bo'lgan sodali-podzolik tuproqlar hududning taxminan 51% ni egallaydi. Ushbu zonaning tuproqlari, qoida tariqasida, vaqtincha yoki uzoq muddatli ortiqcha namlik bilan tavsiflanadi. Soddy-podzolik tuproqlarning asosiy noqulay xususiyatlari zaif jismoniy xususiyatlar, yuqori kislotalilik (CLda pH 5 dan kam) va organik moddalarning past miqdori - 1 dan 2,5% gacha. Ular, shuningdek, mineral elementlarning kam ta'minlanishi bilan ajralib turadi. o'simliklar uchun ovqatlanish - azot, fosfor va kaliy, ko'plab iz elementlari; ko'pincha (engil mexanik tarkibli navlarda) magniy va kaltsiy miqdori ham past bo'ladi. Nonchernozem zonasining tuproqlari, ayniqsa podzolik tuproqlar, mineral o'g'itlarni ohaklash va tizimli ravishda qo'llashga juda muhtoj. Shu munosabat bilan zona qishloq xo‘jaligi uchun 120 million tonna standart o‘g‘itlar yetkazib berish rejalashtirilgan. Shunday qilib, har gektar ekin maydonlariga 126 kg ozuqa moddalari kerak bo'ladi.
1-bob. O'g'itlar haqida umumiy ma'lumot.
Oʻgʻitlar qishloq xoʻjaligi va baliqchilikda madaniy oʻsimliklar va baliq havzalarining hosildorligini oshirish uchun ishlatiladigan noorganik va organik moddalardir. Ular: mineral (yoki kimyoviy), organik va bakterial (tuproq unumdorligini oshirish maqsadida mikroorganizmlarni sun'iy ravishda kiritish). Ichaklardan olinadigan mineral o'g'itlar yoki sanoatda olingan kimyoviy birikmalar tarkibida asosiy oziq moddalar (azot, fosfor, kaliy) va hayot uchun muhim mikroelementlar (mis, bor, marganets va boshqalar) mavjud.
|
| |
Azotli o'g'itlar - Umumiy kimyoviy texnalogiyasi

|
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi
|
bet | 9/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 Azotli o'g'itlar Ammiak va ammoniyli o'g'itlar: suyuq NH3, ammiakli suv, ammoniy va ammoniy-natriy sulfatlari va boshqalar U tuproqda faol bo'lmagan shaklga aylanadi, u tuproqda mavjud bo'lgan nitrifikatsiya qiluvchi bakteriyalar ta'sirida asta-sekin harakatchan shaklga aylanadi. , o'simliklar tomonidan yaxshi so'riladi. Ushbu o'g'itlar barcha ekinlar uchun mos keladi va ularni ohaklash paytida kislotali va kislotali bo'lmagan tuproqlarda qo'llaniladi. Nitratli o'g'itlar: natriy va kaltsiy nitrat. Nitratli o'g'itlardan uzoq muddatli foydalanish ba'zan tuproqning ishqorlanishiga olib kelishi mumkin. Ular o'simlik mavsumida barcha turdagi o'simliklarni ekishdan oldin qo'llash va yuqori choyshab uchun barcha tuproqlarda qo'llaniladi. Ammiakli selitrali o'g'itlar: ammiakli selitra va uning asosidagi ammiakli birikmalar, CaCo3 va NH4NO3 ning ohak-ammiakli selitra aralashmasi. Ushbu o'g'itlar turli xil iqlim zonalarida turli tuproqlar va barcha turdagi ekinlar uchun ishlatilishi mumkin. Amid o'g'itlari: yaxshi eriydigan va yomon eriydiganlarni ajrating. Karbamid yaxshi eriydi, izobutirik aldegidni karbamid bilan kondensatsiya qilish natijasida olingan ureform va izobutilenkarbamid esa yomon eriydi. Sekin ta'sir etuvchi o'g'itlarni qo'llash sohalari va ishlab chiqarish ko'lami ularning yuqori narxi tufayli hali ham cheklangan. Ammoniy-nitrat-amid o'g'itlari: karbamid va ammiakli selitraning konsentrlangan suvli eritmalari va ularning ammiakli suvdagi eritmalari. Ham tuproqni qo'llash, ham o'simliklarni oziqlantirish uchun samarali. 2.3. Kaliyli o'g'itlar Kaliyli o'g'itlar - tarkibida kaliy bo'lgan mineral moddalar; qishloq xo'jaligi o'simliklarining hosildorligini oshirish uchun kaliy bilan oziqlantirish manbai sifatida ishlatiladi. Inqilobdan oldingi Rossiyada kaliyli o'g'itlar ishlab chiqarilmagan. SSSRda urushdan oldingi besh yillik rejalar yillarida sovet olimlari tomonidan kashf etilgan kaliy konlari asosida sotsialistik qishloq xo'jaligining kaliyli o'g'itlarga bo'lgan ortib borayotgan talabini qondirish uchun kuchli kaliy sanoati yaratildi. Xom kaliy tuzlari (silvinit kainit) kaliyli o'g'itlar sifatida ishlatiladi, ular maydalangan va maydalangan tuzlardir; xom kaliy tuzlarini kimyoviy qayta ishlash natijasida olingan konsentrlangan o'g'itlar (kaliy xlorid kaliy sulfat); kaliy xloridning silvinit yoki kainit bilan mexanik aralashmasini ifodalovchi aralash (30% va 40% kaliy tuzlari); kaliy-magniy sulfat yoki kaliy-magniy; yog'och torf va boshqa kul.
|
| |
Ammofos - tarkibida azot (15% gacha N) va fosfor (58% gacha P2O5) bo'lgan murakkab o'g'it

|
Ammofos - tarkibida azot (15% gacha N) va fosfor (58% gacha P2O5) bo'lgan murakkab o'g'it
|
bet | 8/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2Ammofos - tarkibida azot (15% gacha N) va fosfor (58% gacha P2O5) bo'lgan murakkab o'g'it. NH4H2PO4 и (NH4)2HPO4. U fosfor kislotasini ammiak bilan neytrallash orqali olinadi.
Ilgari, 100 yildan ortiq vaqt davomida sulfat kislotaning tabiiy kaltsiy fosfatiga ta'siridan hosil bo'lgan oddiy superfosfat fosfatli o'g'it sifatida keng qo'llanilgan:
Bunda sulfat kislota kaltsiy fosfat bilan undan fosfor kislotasi olingandagiga nisbatan nisbatan kamroq reaksiyaga kirishadi. Kaltsiy dihidrogen fosfat va kaltsiy sulfat aralashmasi olinadi. Bu P2O5 ning massa ulushi 20% dan yuqori bo'lmagan o'g'itdir. Endi oddiy superfosfat ilgari qurilgan zavodlarda nisbatan kichik hajmda ishlab chiqariladi.
Fosfatli o’g’itlarga misollar 4-jadvalda keltirilgan.
Fosfor o'z ichiga olgan o'g'itlar
|
| |
Kaliyli o'g'itlar uch guruhga bo'linadi

Kaliyli o'g'itlar uch guruhga bo'linadi:
1) kaliy rudalarini zavod qayta ishlash mahsulotlari bo'lgan konsentrlanganlar - kaliy xlorid, kaliy sulfat, kaliy-magniy kontsentrati, kaliy-magniy sulfat (kaliy magniy);
2) Xom kaliy tuzlari, ular maydalangan tabiiy kaliy rudalari - kainit, silvinit;
3) Xom kaliy tuzlarini konsentrlangan, odatda kaliy xlorid - 30 va 40% kaliy tuzlari bilan aralashtirish natijasida olingan kaliy tuzlari.
Kaliyli o'g'itlar sifatida o'choq kuli va tsement changi ham ishlatiladi.
Eng keng tarqalgan kaliyli o'g'itlar va ularning xususiyatlari 3-jadvalda keltirilgan.
3.Jadval
O'g'it
|
Kimyoviy birikma
|
Gigroskopiklik
|
Ta'sir yerda
|
Kaliy xlorid
|
KC1 с NaC1
|
Kam gigroskopiklik
|
Kislotalaydi
|
Kaliy sulfat
(kaliy sulfat)
|
К2SO4
|
Gigroskopik bo'lmagan
|
kislotalaydi
|
Kompleks o'g'itlar. Ular tarkibiga ko'ra bo'linadi: qo'sh (azot-fosfor, azot-kaliy, fosfor-kaliy) va uch (azot-fosfor-kaliy); ishlab chiqarish usuli bo'yicha: murakkab, murakkab-aralash (kombinatsiyalangan) va aralash o'g'itlar. Sanoat ishlab chiqarishining murakkab o'g'itlariga (kaliy nitrat, ammofos, diamofos) kiradi. Ular murakkab aralashgan (nitrofos, nitrofoska, nitroammofos, nitroammofoska, fosfor-kaliy, suyuq kompleks va boshqalar) - oddiy yoki murakkab o'g'itlardan yagona texnologik jarayonda dastlabki komponentlarning kimyoviy o'zaro ta'sirida olinadi. Aralash o'g'itlar oddiylarni aralashtirish orqali olinadi.
Murakkab va murakkab aralash o'g'itlar ozuqa moddalarining yuqori konsentratsiyasi bilan ajralib turadi, shuning uchun bunday o'g'itlardan foydalanish xo'jalikning ularni tashish, aralashtirish, saqlash va qo'llash xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirishni ta'minlaydi.
Murakkab o'g'itlarning kamchiliklari orasida ulardagi NPK tarkibidagi nisbatlar tor doirada o'zgarib turadi. Shuning uchun, masalan, azotning kerakli miqdorini olishda, boshqa oziq moddalar zarur bo'lganidan kamroq yoki ko'proq kiritiladi.
Kichik miqdorda ko'p funktsiyali o'g'itlar ham qo'llaniladi, ularda asosiy oziq moddalardan tashqari, tuproq va o'simliklarga o'ziga xos ta'sir ko'rsatadigan mikroelementlar va biostimulyatorlar mavjud.
Organik o'g'itlar chirindi, torf, go'ng, qushlarning axlati (guano), turli kompostlar, organik shahar chiqindilari (kanalizatsiya, kanalizatsiya loylari, shahar axlatlari), sapropel, yashil go'ngdir. Ularda eng muhim oziq moddalar, asosan, organik shaklda va ko'p miqdordagi mikroorganizmlar mavjud. Organik o'g'itlarning hosildorlikka ta'siri 3-4 yil va undan ko'proq vaqt davomida seziladi.
Go'ng. Mamlakatning barcha hududlarida asosiy organik o'g'it hisoblanadi. Bu qishloq xo'jaligi hayvonlarining qattiq va suyuq ajralmalarining aralashmasidir. Go'ng o'simliklar uchun zarur bo'lgan barcha oziq moddalarni o'z ichiga oladi va shuning uchun to'liq o'g'it deb ataladi. Go'ngning sifati hayvon turiga, ozuqa tarkibiga, to'shaklarning miqdori va sifatiga, to'planish usuli va saqlash sharoitlariga bog'liq.
|
OCT. 26 CLASS 9: REALITY TELEVISION and SUPERNATURAL TV

OCT. 26 CLASS 9: REALITY TELEVISION and SUPERNATURAL TV
T
he Biggest Loser; Intervention : Guest speaker to be announced
Sarah Skibitzke
Readings:
Fernandez, Anne C., Begley Ellen A, Marlatt, G. Alan. Family and Peer Interventions for Adults: Past Approaches and future Directions. Psychology of Addicitive Behaviors. 2006 V. 20 No 2, 207-213.
They Drink, They Drug, and you are There. New York Times Aug 18. 2008.
Nov. 2 Class 10: Animation: A Form for Everyone
Simpsons episode: Homer’s Triple Bypass (1992)
Directed by David Silverman
South Park episode: Proper Condom Use(episode 507) ( 2001)
View in Class
|
Readings:
McKee, N., Aghi, M., Carnegie, R., & Shahzadi, N. (2004). Cartoons and comic books for changing social norms. In A. Singhal, M. Cody, E. Rogers and M. Sabido, M. (Eds.), Entertainment-Education and Social Change, (pp 331-348) New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
Scanlan, S.J., Feinberg, S.L. (2000). The cartoon society: Using The Simpsons to teach and learn sociology. Teaching Sociology, 28, 127-139.
|
|
Oct. 19 Class 8 - Fall, 2009 cntv 345: Health Issues in Entertainment Media Section 17803r co-Instructor

|
Fall, 2009 cntv 345: Health Issues in Entertainment Media Section 17803r co-Instructor
|
bet | 10/15 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 121 Kb. | | #13454 |
Oct. 19 Class 8: Hollywood, Health and Society
Guest Speaker: Sandra de Castro Buffington, Director. This organization works to encourage better health messages in television programming
Sentinel for Health Award-winning television program segments
SOAP OPERAS –
The Bold and the Beautiful – 2001 segments on HIV/AIDS
Telenovela: Amarte Asi - on Diabetes
View in Class
Readings:
Kennedy, M.G., O’Leary ,A., Beck, V., Pollard, K., Simpson, P. (2004). Increases in Calls to the CDC National STD and AIDS Hotline following AIDS related episodes in a soap opera. Journal of Communication, 54, 287-301.
O'Leary, A., Kennedy, M., Pappas-DeLuca, K., Nkete, M., Beck, V., Galavotti, C., (2007). Association between exposure to an HIV story line in The Bold and the Beautiful and HIV-related stigma in Botswana. AIDS Education and Prevention, 19, 209-217.
|
|
| |
NOV. 9 Class 11 - Fall, 2009 cntv 345: Health Issues in Entertainment Media Section 17803r co-Instructor

|
Fall, 2009 cntv 345: Health Issues in Entertainment Media Section 17803r co-Instructor
|
bet | 12/15 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 121 Kb. | | #13454 |
NOV. 9 Class 11: Animation: Effective Entertainment and Health Combined for Children
Sesame Street excerpts
The World According to Sesame Street
Directors; Linda Goldstein Knowlton
Linda Hawkins (2006) 126 mins.
View in Class
Readings:
Cole, C. F., Richman, B. A., & Brown, S.A. (2001). The World of Sesame Street Research. . In S. Fisch, and R., Truglio (Eds.), “G” is for Growing. (pp 147-179). New Jersey: Lawrence Erlbaum.
http://www.netLibrary.com/urlapi.asp?action=summary&v=1&bookid=54801
|
|
NOV. 16 Class 12: Interactive Games:
Health in conventional games
Guest speaker to be announced
Games designed to promote better health behavior:
Trauma Center: Under the Knife, a Nintendo DS.
http://gba.gamespy.com/Nintendo-ds/caduceus
Yourself! Fitness created as a fitness tool.
http://xbox.ign.com/articles/558/558041p1.html
Re-mission:Cancer game
Grand theft Auto
Popular entertainment games to be selected
GROUP PRESENTATIONS AND PAPER #2 – Presentation of small group creative exercises.
Each group comes up with an idea about a game, TV show, animated program, or documentary.
|
Readings:
Padgett, L., Strickland, D., & Coles, C. (2006). Case study: using a virtual reality computer game to teach fire safety skills to children diagnosed with fetal alcohol syndrome. Journal of Pediatric Psychology, 31, 65-70.
Funk, J.B. (2005). Children’s exposure to violent video games and desensitization to violence. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America. 14, 387-404.
|
|
| |
Kod O’zgartirgichlar,ishlash mantig’,qurulish prinsipi,shartli belgilanishi

Kod O’zgartirgichlar,ishlash mantig’,qurulish prinsipi,shartli belgilanishi
Download
497,47 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
23.12.2023
Hajmi
497,47 Kb.
#127222
Download
497,47 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kod O’zgartirgichlar,ishlash mantig’,qurulish prinsipi,shartli belgilanishi
Download
497,47 Kb.
Matnni ko'rish
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi - bet 4

|
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi
|
bet | 4/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 Mineral o'g'itlar oddiy (bir tomonlama, bir komponentli) va murakkab bo'linadi. Oddiy mineral o'g'itlar asosiy oziq moddalardan faqat bittasini o'z ichiga oladi. Bularga azotli, fosforli, kaliyli oʻgʻitlar va mikrooʻgʻitlar kiradi. Murakkab o'g'itlar kamida ikkita asosiy oziq moddalarni o'z ichiga oladi. O'z navbatida, murakkab mineral o'g'itlar murakkab, murakkab-aralash va aralash bo'linadi. Azotli o'g'itlar. Azotli oʻgʻitlar ishlab chiqarish ammiakni molekulyar azot va vodoroddan sintez qilishga asoslanmagan. Azot havodan, vodorod esa tabiiy gaz, neft va koks gazlaridan olinadi. Azotli oʻgʻitlar oq yoki sargʻish rangdagi kristall kukun (kaliy siyanamid va suyuq oʻgʻitlardan tashqari), suvda yaxshi eriydi, tuproqqa soʻrilmaydi yoki yomon soʻriladi. Shuning uchun azotli o'g'itlar osongina yuviladi, bu esa kuzda asosiy o'g'it sifatida foydalanishni cheklaydi. Ularning aksariyati yuqori gigroskopik bo'lib, maxsus qadoqlash va saqlashni talab qiladi. 1-jadvalda asosiy azotli o'g'itlar xususiyatlarining tarkibi bo'yicha ma'lumotlar keltirilgan. Ishlab chiqarish va qishloq xo'jaligida foydalanish nuqtai nazaridan bu guruhning eng muhimi ammiakli selitra va karbamid bo'lib, ular barcha azotli o'g'itlarning taxminan 60% ni tashkil qiladi. Azotli o'g'itlar barcha ekinlar uchun ishlatiladi.
Jadval
O'g'it
|
Kimyoviy
birikma
|
Tarkib
azot, %
|
Azot
shakli
|
Yerdagi
ta’siri
|
Gidraskopik
|
Natriy
|
NaNO3
|
Kamida 16
|
Nitrat
|
Ishqorlaydi
|
Zaif
|
Selitra
|
NH4NO3
|
34
|
Nitrat va amoniy
|
Kislotalaydi
|
Yuqori darajada
|
Ammiak
|
Ca(NO3)2
|
17,5 dan kam emas
|
Nitrat
|
Ishqorlaydi
|
kuchli
|
Selitra
|
NH3
|
82
|
Amoniy
|
Kislotalaydi
|
Yuqori darajada
|
Fosforli o'g'itlar. Fosfor o'simliklarning oziqlanishining eng muhim elementlaridan biridir, chunki u oqsillarning bir qismidir. Agar tuproqdagi azotni havodan mahkamlash yo'li bilan to'ldirish mumkin bo'lsa, fosfatlarni faqat o'g'itlar shaklida tuproqqa qo'llash orqali to'ldirish mumkin. Fosforning asosiy manbalari - fosforitlar, apatitlar, vivianit va metallurgiya sanoati chiqindilari - tomasslag, fosfat shlaklari. Barcha fosforli o'g'itlar amorf, oq-kulrang yoki sarg'ish rangga ega. Ulardan asosiylari superfosfat va fosfat jinsidir. Fosforli o'g'itlarning xarakteristikalari 2-jadvalda keltirilgan.
|
| |
Mineral xom ashyo resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish

|
Mineral xom ashyo resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish
|
bet | 1/3 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #138786 |
Bog'liq Rudali xom ashyolardan kompleks foydalanish va ularni boyitish Reja: - Rudali xom - ashyo resurslari va ularning ekologik iqtisodiy xususiyatlari.
- Rudali xom - ashyo resurslarini hisobga olish va ularning ko’rsatkichlari.
- Rudali xom- ashyo resurslarini iqtisodiy baholash va uning asosiy ko’rsatkichlari.
- O’zbekistonning mineral xom ashyo resurslari imkoniyati va ulardan unimli foydalanish.
- Rudali xom ashyo resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilishning istiqbolli yo’nalishlari.
Rudali xom - ashyo resurslari va ularning ekologik iqtisodiy xususiyatlari
Ushbu resurslar jonsiz tabiat resurslari bo’lib, ulardan konstruksiya matiriallari, kimyoviy qo’shilmalar, o’g’itlar, xar xil buyumlar, qurilish materiallari, asbob uskunalar, yoqilg’i kabi halq xo’jaligida ishlatilayotgan mahsulotlar ishlab chiqiladi. Bu resurslar qayta tiklanmaydigan resurslarga kiradi va yo’qalib ketmaydi o’zining xususiyatlarini ham yo’qotmaydi.
Geologik va xo’jalik modda aylanishida esa o’z shakllarini va joylarini o’zgartiradi. Litosfera va qisman gidrosfera mineral xom-ashyo resurslarini manbayi bo’lib xizmat qiladi. Foydalanayotgan kimyoviy elementlar resurslari Amaliy jihatdan ularning xar yili qazib olinayotgan xajmidan 100 mln marotaba ko’proqdir.
Rudali xom - ashyo resurslarini hisobga olish va ularning ko’rsatkichlari Mineral xom - ashyo resurslari xududlar, rayonlar bo’yicha yotish cho’qurligi bo’yicha noteks joylashgan va xom-ashyo tarkibi bo’yicha xilma-xil. Shu sababdan ulardan foydalanish samarasi ham bir xil emas.
Shuningdek, mineral xom ashyo resurslarning hisob kitoblari ham nisbiydir. U xalq xo’jaligida Ushbu resurslardan foydalanish nuqtai nazaridan o’tkaziladi, ya’ni hisob kitoblar iqtisodiy jihatdan o’zgartirish ma’qul va oson bo’lgan konlar bo’yicha ularni o’rganish darajasi va o’zlashtirishga tayyorlanishi bo’yicha olib boriladi.
|
| |
Council 2018 Geneva, 17-27 April 2018

|
Council 2018 Geneva, 17-27 April 2018
|
Sana | 20.06.2020 | Hajmi | 31,86 Kb. | | #10337 |
Council 2018
Geneva, 17-27 April 2018
Agenda item: PL 1.3
Document C18/54-E
8 February 2018
Original: English
Summary
As per the summary record of the ninth Plenary Meeting of Council 2017 (Document C17/131), the Chairman of the Council Working Group on International Internet-related Public Policy Issues reported on the outcome of informal consultations held following the eighth plenary meeting on Document C17/102, which contained a draft resolution on international public policy on access to the Internet for persons with disabilities and specific needs.
Action required
The Council is requested to further elaborate the matter and take appropriate action which could include transmission of its conclusion to PP-18.
References
Documents C17/102 and C17/131
|
1. As per the Summary Record of the Ninth Plenary Meeting of Council 2017 (Document C17/131), “the Chairman of the Council Working Group on International Internet-related Public Policy Issues (CWG-Internet) reported on the outcome of informal consultations held following the eighth plenary meeting on Document C17/102, which contained a draft resolution on international public policy on access to the Internet for persons with disabilities and specific needs.
Council agreed on the following conclusion that Council in its 2017 Session considered the contribution from the kingdom of Saudi Arabia proposing adoption of a Resolution on “Adopting International Public Policy on Access to the Internet for Persons with Disabilities and specific needs”.
There was support and opposition to this proposal however due to the scope of its application and in particular lack of sufficient time, it was concluded that the issue is referred to the 2018 session of the Council with the view to further elaborate the matter and take appropriate action which could include transmission of its conclusion to PP-18.
This conclusion would not prevent the CWG on International Internet-Related public policy issues to review the topic, the issue, in the light of the further contributions from Member States which may be received by the CWG-Internet.”
2. Council 2018 is therefore invited to further elaborate the matter and take appropriate action which could include transmission of its conclusion to PP-18.
_____________________
|
| |
Kimyo sanoati tomonidan ishlab chiqariladigan mineral o'g'itlar quyidagilarga bo'linadi

|
Kimyo sanoati tomonidan ishlab chiqariladigan mineral o'g'itlar quyidagilarga bo'linadi
|
bet | 14/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 Kimyo sanoati tomonidan ishlab chiqariladigan mineral o'g'itlar quyidagilarga bo'linadi: a) fosfor (asosan oddiy va qo'sh superfosfatlar va cho'kma); b) azot (ammiak sulfat, ammoniy selitra, kaltsiy va natriy nitrat); v) kaliy (kaliy xlorid va aralash kaliy tuzlari); d) bor, magniy va marganets (bu elementlarni o'z ichiga olgan birikmalar va tuzlar). O'g'itlarning mineral tuzlarini ishlab chiqarish kimyo sanoatining eng muhim vazifalaridan biridir. Qishloq xoʻjaligida, kimyo sanoatining oʻzida, metallurgiyada, farmatsevtika ishlab chiqarishida, qurilishda, kundalik hayotda qoʻllaniladigan mineral tuzlarning assortimenti yuzlab turdagi va doimiy ravishda oʻsib bormoqda. Tuzlarni qazib olish va ishlab chiqarish ko'lami juda katta va ularning ba'zilari uchun yiliga o'n million tonnani tashkil qiladi. Natriy, fosfor, kaliy, azot, alyuminiy, temir, oltingugurt, mis, xlor, ftor va boshqalarning birikmalari eng katta miqdorda ishlab chiqariladi va iste'mol qilinadi.Eng yirik ishlab chiqarish mineral o'g'itlar ishlab chiqarishdir. Qishloq xoʻjaligi tuz va mineral oʻgʻitlarning eng yirik isteʼmolchisi hisoblanadi. Buning sababi shundaki, tuproqda o'simliklarning, xususan, donning normal rivojlanishi uchun etarli bo'lmagan elementlarni o'z ichiga olgan turli xil mineral o'g'itlarni ilmiy asoslangan miqdorda tuproqqa kiritmasdan zamonaviy intensiv qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishni amalga oshirish mumkin emas. Mineral o'g'itlar o'simliklarning oziqlanishi, rivojlanishi va o'sishi uchun zarur bo'lgan elementlarni o'z ichiga olgan tuzlar deb ataladi.
Bibliografik ro'yxat: 1. Stefan V.K. O'simliklar hayoti va o'g'itlar - M., 1981. 2. Artyushin A.M., Derjavin L.M. O'g'itlarning qisqacha lug'ati - 2-nashr. - M., 1984 yil. 3. Qishloq xo'jaligi va o'simlikchilik asoslari - 3-nashr. / Ed. Niklyaeva V.S. - M., 1990 yil. 4. Vronskiy V.A. Amaliy ekologiya. - Rostov-na-Donu, 1996 yil 5. Kimyoviy texnologiya asoslari / Ed. I.P. Muxlenov. – 4-nashr, qayta koʻrib chiqilgan. va qo'shimcha - M .: Yuqori. maktab, 1991. - 463 b.: kasal. 7. Kimyo va biznes jurnali, 2001 yil 46-son Agrokimyo / Tahririyati prof. A.S. Yagodina, Moskva, Kolos. - M., 1982 yil
|
| |
NOV. 23 Class 13: Women’s Health Issues in the Autobiographical Documentary

|
NOV. 23 Class 13: Women’s Health Issues in the Autobiographical Documentary
|
bet | 13/15 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 121 Kb. | | #13454 |
NOV. 23 Class 13: Women’s Health Issues in the Autobiographical Documentary
Sicko
Directed by Michael Moore
Produced by Michael Moore and Meghan O'Hara
Running time: 123 minutes
Readings:
Aufderheide, P. (1997 July-August). Public Intimacy: The development of first-person documentary. Look Smart website: Afterimage.
http://findarticles.com/p/articles/mi_m2479/is_n1_v25/ai_20198552/print
Anglin, M.K. (1997). Working from the inside out: Implications of breast cancer activism for biomedical policies and practices. Social Science and Medicine 44, 1403-1415.
Sontag, Susan (1988) . Illness as a Metaphor and AIDS and its Metaphors, ( pp132-159) New York: Picador
|
|
| |
4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti

4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/21
Sana
20.11.2023
Hajmi
0,7 Mb.
#101596
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
Download
0,7 Mb.
Matnni ko'rish
Ilovalar tuzish vositalari

Ilovalar tuzish vositalari
o’z navbatida quyidagilarga ajratiladi:
1.1.
Dasturlar tuzishni lokal vositalari
. Bu dastur tuzishni ayrim ishlarni
bajarilishini ta’minlovchi – ilovalar yaratish vositalari.
1.2.
Ilovalarni tuzishni integrallashgan muhiti
– dasturlar tuzishni barcha
etaplarida barcha o’zaroaloqali ishlar majmuini bajarilishini ta’minlovchi - ilovalar
yaratish vositalari.
Axborot tizimlarini tuzishni avtomatlashtirilgan vositalarini
sinflashda,
ularni: turlari, kategoriyalari, amalga oshirish vositalariga bog’liqligi
kabi sifatlari
bo’yicha ajratish mumkin.
Turlari bo’yicha sinflashda
CASE-vositalarni
u
yoki boshqa hayotiy sikl
jarayonlariga funksional yo’naltirilganligini akslantiradi va u o’zida quyidagi
turlarni qamrab oladi:
2.1.
Tahlil va loyihalash vositalari
. Bu vositalar- predmet sohasi faoliyatini
modellar kabi, va yana loyihalanuvchi tizimlarni modellari singari qurish va tahlil
qilishga mo’ljallangan. Ularning maqsadi tizim ega bo’lishi lozim bo’lgan
tizimli
talablar va xossalarni aniqlash, shuningdek bu talablarni
qanoatlantiruvchi va
tegishli xossalarga ega bo’lgan tizim loyihalarini tuzishdan iborat.
+ 
Dasturiy ta’minot 
Kompyuter 
=

4.Urdushev X. Informatika va axborot texnoljgiyalari. SamQXI.uz
5
tizimiga
yangi qurilmani ulanishi, boshqa dasturlarni u bilan o’zaroalqasini
ta’minlash uchun, tizimli darajada bu qurilmani dasturi o’rnatilishi lozim.
Aniq bir qurilmalarni o’zaroaloqasini ta’minlovchi aniq dasturlar,
qurilmalar
drayverlari
deb ataladi, ular tizimli darajadagi dasturiy ta’minotlar tarkibiga kiradi.
Boshqa tizimli darajadagi dasturlar sinfi esa foydalanuvchilar bilan
o’zaroaloqani ta’minlashga javob beradi. Bu dasturiy
vositalar yordamida
foydalanuvchilar hisoblash tizimiga berilganlarni kiritadi,
uni ishlashini
boshqaradi va o’ziga qulay bo’lgan shaklda natijalarni oladi. Bu vositalar
foydalanuvchi interfeysini ta’minlash vositalari
deyiladi.
Kompyuter
bilan ishlashdagi qulaylik, ish joyida mehnat unumdorligi
bevosita
foydalanuvchi interfeysi
ga bog’liq bo’ladi.
Tizimli darajadagi dasturiy ta’minotlar
to’plami
kompyuterning operatsion
tizimi yadrosini
tashkil qiladi.
3)
Servisli (xizmat) darajadagi dasturiy ta’minot
.
Bu darajadagi dasturiy
ta’minotlar
bazaviy darajadagi
dasturiy ta’minotlar
bilan ham,
tizimli darajadagi
dasturiy ta’minotlar bilan ham o’zaroaloqa qiladi.
Utilitalar
deb ataluvchi xizmat ko’rsatuvchi
bu dasturlar zimmasiga
kompyuter tizimini tekshirish va sozlash ishlarini amalga oshirish yuklatilgan.
Aksariyat hollarda ular tizimli dasturlar funksiyalarini kengaytirishda yoki va
yaxshilashda qo’llaniladi.
4)
Amaliy darajadagi dasturiy ta’minot

Amaliy darajadagi dasturiy ta’minot . Amaliy darajadagi dasturiy ta’minot
o’zida aniq bir vazifani bajaruvchi amaliy dasturlar majmuini mujassamlashtiradi.
Tabiiyki amaliy darajadagi dasturiy ta’minotlar va tizimli dasturiy ta’minotlar
orasida bevosita o’zaroaloqa mavjud bo’ladi.
Dunyoda kompyuter texnikasini jadal rivojlanishi, dasturiy mahsulotlarni
ham shunday jadallik bilan rivojlanishiga olib keldi. Dunyoda kompyuterlarni
ommaviylashuvini dasturiy ta’minotlarsiz tassavur qilib bo’lmay qoldi.
Kompyuterlarning rivojlanishini tijorat sohasini apparat ta’minoti (hardware) va
dasturiy ta’minoti soft (software) kabi ikkita katta qismlarga ajratilishiga olib keldi.
Dunyoda
Microsoft, Oracle, Sun, Borland kabi dasturiy mahsulotlar ishlab
chiqaruvchi kompaniyalar yuzaga keldi.
Hisoblash
texnika
vositalarini
tezkorlik
bilan
rivojlanishi
va
kompyuterlarning qo’llanish sohalarini tobora kengayib borishi dasturiy
ta’minotlar evolyusiyasi jarayonini tezlashtirdi.
Agar oldin dasturiy ta’minotlarning asosiy kategoriyalari (operatsion
tizimlar, translyatorlar, amaliy dasturlar paketi) barmoq bilan sanarli bo’lsa, hozirgi
vaqtga kelib u tugal bir rivojlanish tomoniga o’zgardi. Yangi dasturiy ta’minotlarni
ishlab chiqishda tugal bir yangi bo’lgan yondoshuvlar yuzaga keldi. Bu jarayon
talab qilinadigan dasturiy mahsulotlar bilan bozordagi amaldagi dasturiy
mahsulotlarning nisbatini keskin o’zgarishiga olib keldi.
4.Urdushev X. Informatika va axborot texnoljgiyalari. SamQXI.uz 6
Kompyuterning uchta asosiy sinfga ajratish qabul qilingan, bular:
tizimli dasturlar; amaliy dasturlar va instrumental (uskunaviy) dasturlar.
4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti - bet 6

4.Urdushev X. Informatika va axborot texnoljgiyalari. SamQXI.uz
7
Tizimli dasturlar o’zida
:
axborotlarni qidirish
va qayta ishlashni tashkil
q
ilishning
bazaviy funksiyalarini; kompyuterni tarkibiy
qismlarini ishlashi
ta’minlash va foydalanuvchini kompyuter bilan qulay muloqot qilishiga imkoniyat
yaratish funksiyalarini mujassamlashtiradi.
4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti - bet 7

|
4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
Uskunaviy
dasturiy
ta’minotga
,
yangi
dasturlar
yaratish
uchun
qo’
llaniladigan intrumental vositalar mansub bo’ladi. Masalan,
S++, QuickBASIC,
Pascal, Vizual Beysik Delphi
va boshq.
Oraliq dasturiy ta’minot
, u tizimli va foydalanuvchi oralig’ida joylashuvchi
ta’minotdir. Oraliq dasturiy ta’minotlar foydalanuvchilar bilan bevosita
Uskunaviy dasturiy ta’minot – yuqori darajali dasturlash tillari bo’lib,
ular dasturiy ta’minotlar, shu jumladan tizimli, amaliy va oraliq dasturiy
ta’minotlar ishlab chiqishga mo’ljallangandir.
Uskunaviy dasturiy ta’minot
Amaliy dastur ta’minot (application software) – bu foydalanuvchilar
vazifalarini bajarishga mo’ljallangan va do’stona foydalanuvchi interfeysiga ega
bo’lgan dasturiy ta’minotdir.
Amaliy dasturiy ta’minot kompyuterning apparat ta’minoti bilan bevosita
o’zaroaloqa qilmaydi. Masalan, bunga matn prosessorni, grafik muharirlari,
elektron jadvallar, buxgalteriya dasturlari kabi foydalanuvchi topshiriqlarini
kirituvchilarni keltirish mumkin.
Amaliy dasturiy ta’minot
Tizimli dasturiy ta’minot (system software) – kompyuterlarni apparat
qismlarini boshqariuvini ta’minlovchi va foydalanuvchi dasturlarini apparat
vositalari bilan dasturiy interfeysini amalga oshiruvchi – dasturlar sinfidir.
Tizimli dasturiy ta’minot
Oraliq dasturiy ta’minot (middie ware) – bu o’z dasturiy interfeysiga ega
bo’lmagan dasturiy ta’minotning maxsus sinfi bo’lib, kompyuterni apparatli
qismi bilan o’zaroaloqani tizimli ta’minotning dasturiy interfeysi orqali amalga
oshiruvchi ta’minotdir.
|
| |
Berilganlar. Buyruq - 4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti

4.Urdushev X. Informatika va axborot texnoljgiyalari. SamQXI.uz
4
Bir
butun kompyuter, yoki uning tarkiy qismlari o’z-o’zidan axborotlarni
qayta ishlay olmaydi. Kompyuterning ishlashini turli
xil funksiya va vazifalarni
bajaruvchi
dasturlar
boshqaradi.
Hisoblash tizimining dasturiy ta’minoti
dasturli konfigurasiya
deb ataladi.
Hisoblash tizimlari fizik tugin va
bloklarda ajratilgani singari, dasturlararo ham
o’zaroaloqa mavjud bo’ladi, ko’plab dasturlar boshqa
quyi darajadagi dasturlarga
tayangan holda ishlaydi. Dasturiy ta’minot darajalarini piramidaga o’xshash
konstruksiyaga qiyos qilish mumkin.
Dasturiy ta’minotning darajali tuzilishi.
1)
Dasturiy ta’minotning bazaviy darajasi
. Bu dasturiy ta’minotning eng quyi
darajasidir. U bazaviy apparat vositalari bilan o’zaroaloqani ta’minlashga javob
beradi. Qoidaga ko’ra,
bazaviy dasturiy vositalar, bevosita bazaviy uskunalar
tarkibiga kiradi va doimiy xotira (ROM) deb ataluvchi mikrosxemalarda saqlanadi.
Dasturlar va berilganlar doimiy xotira mikrosxemalarini
ishlab chiqarish etapida
ularga yoziladi. Demak, bazaviy dasturlar doimiy xotira qurilmasida saklanadi.
Kompyuterni ekspluatasiyasi davomida bazaviy xotira o’zgarmaydi va ularni
o’zgartirish ham mumkin emas.
Bazaviy dasturiy ta’minotni o’zgartirish texnik jihatidan maqsadga muvofiq
hisoblangan
holatlarda,
operativ
xotira
mikrosxemalari
o’rniga
-
qaytadasturlanuvchi doimiy xotira
(ERROM) qurilmasi ishlatiladi.
2)
Tizimli darajadagi dasturiy ta’minot
. Tizimli daraja – bu, oraliq darajadagi
dasturiy ta’minotdir. Sababi, bu
darajada ishlovchi dasturlar, kompyuter tizimida
ishlovchi o’zga dasturlarni bazaviy darajadagi dasturlar
va bevosita apparat
ta’minoti bilan o’zaroaloqasini ta’minlash vazifasini bajaradi. Masalan, hisoblash
4.2-rasm.
Apparat ta’minoti
Autocad dasturi va unda ishlash texnologiyasi article · December 023 citations reads 815 author

See discussions, stats, and author profiles for this publication at:
https://www.researchgate.net/publication/376681753
AUTOCAD DASTURI VA UNDA ISHLASH TEXNOLOGIYASI
Article
· December 2023
CITATIONS
0
READS
815
1 author:
Sherzodbek Yokubov
Ferghana polytechnic institute
25
PUBLICATIONS
77
CITATIONS
SEE PROFILE
All content following this page was uploaded by
Sherzodbek Yokubov
on 20 December 2023.
The user has requested enhancement of the downloaded file.
Scientific-technical journal (STJ FerPI, ФарПИ ИТЖ, НТЖ ФерПИ, 2023, Т.27.спец.выпуск №18) 1
ISSN 2181-7200
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ТАЪЛИМ, ФАН
ВА ИННОВАЦИЯЛАР ВАЗИРЛИГИ
___________________________________________________
ФАРҒОНА ПОЛИТЕХНИКА ИНСТИТУТИ
И Л М И Й – Т Е Х Н И К А
ЖУРНАЛИ
.
НАУЧНО–ТЕХНИЧЕСКИЙ SCIENTIFIC –TECHNICAL
ЖУРНАЛ ФерПИ
JOURNAL of FerPI
ФАРҒОНА – 2023
2 0 2 3
.
С П Е Ц. В Ы П У С К
№ 18
2 Scientific-technical journal (STJ FerPI, ФарПИ ИТЖ, НТЖ ФерПИ, 2023, Т.27.спец.выпуск №18)
ФарПИ ИЛМИЙ-ТЕХНИКА ЖУРНАЛИ ТАҲРИРИЯТИ
1997 йилдан буён нашр этилади.
ЎзР Олий аттестация комиссияси
Йилига 6 марта чоп қилинади.
Раёсатининг 2013 йил 30 декабрдаги
№201/3 қарори билан журнал ОАК нинг
илмий нашрлари рўйхатига киритилган
Бош муҳаррир Ў.Р. САЛОМОВ
|
Dasturiy ta’minotning asosiy vazifalari

4.Urdushev X. Informatika va axborot texnoljgiyalari. SamQXI.uz
9
Amaliy dasturlar paket (ADP) lari odatda maxsus tizimlar asosida quriladi va
u bundan keyin ham aniq yo’nalishlarda rivojlanadi. Ular hisoblash vositalarining
dasturli ta’minlanishida
alohida yetkazib beriladi, o’zining
hujjatlariga ega va
operatsion tizimlarning tarkibiga kirmaydi. Ko’pgina
paketlar integrasiyaning
shaxsiy vositalariga ega.
Amaliy dasturlar paketi. Aniq sinfga oid masalalarni yechishga oid o’zaro
bog’langan dasturlar majmui.
1)
Muammoli - yunaltirilgan
. Boshqarish funksiyalarida,
strukturalashgan
berilganlar va qayta ishlash algoritmlari kabi muammoli sohalarda qo’llaniladi.
4.1.3.Amaliy dasturlar paketi va ular yordamida yechiladigan
masalalar turkumi
Amaliy dasturiy vositalarning sinflanishi
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlari (CAD)
6
Stol usti nashryot
tizimlari
7
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi
4
Elektron jadvallar
5
4.6-rasm.
Matn prosessorlari
Matn prosessorlari
1
2
Grafik muharrirlar
Rastrli muharrirlar
Vektorli muharrirlar
Uch o’lchamli
muharrirlar (3D
animatorlari)
3
Ekspert tizimlari
8
Veb-muharrirlar
9
Brauzerlar (sharhlovchilar, Web-vositalari)
Ish yuritishning integrallangan tizimi
10
11
Buxgalteriya tizimlari
12
13
Moliyaviy analitik tizimlari
14
Geoinformasion
tizimlar
Videomontaj tizimlari
15