nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
FOYDALANILGAN  ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 10/10 | Sana | 24.08.2024 | Hajmi | 329,29 Kb. | | #269820 |
Bog'liq Impuls va raqamli avtomatik boshqarish sistemalariFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 8 maydagi ―O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta‘lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida‖ PQ-4312-son Qarori // https://lex.uz/docs/4327235
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ―Maktabgacha ta‘lim tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida‖gi 2017-yil 9-sentabrdagi PQ-3261-sonli qarori
3. Miroshnik I.V. Teoriya avtomaticheskogo upravleniya. Lineynыe sistemы: Uchebnoe posobie dlya vuzov. - SPb.: Piter, 2005. - 336 s.
4. Povzner L.D. Teoriya sistem upravleniya: Uchebnoe posobie dlya vuzov. - M.: Izd. MGGU, 2002. - 472 s.
5. Semenov Ye.M. i dr. Avtomatika i avtomatizatsiya proizvodstvennыx protsessov: Metodicheskie ukazaniya po vыpolneniyu laboratornыx i prakticheskix rabot. – SPb GLTA, 2004. - 43 s.
6. Orlov A.I. Menedjment: Uchebnik. – M.: "Izumrud", 2003.
7. Tumanov M.P. Texnicheskie sredstva avtomatizatsii i upravleniya: Uchebnoe posobie. – M.: MGIEM, 2005, 71 s.
8. Mixaylov V.S. Teoriya upravleniya. – K.: Vыщa shkola, 1988.
9. Zaysev G.F. Teoriya avtomaticheskogo upravleniya i regulirovaniya. – K.: Vыщa shkola, 1989.
Internet saytlari:
10. http://www.nsu.ru/education
11. www.ziyonet.uz.
12. www.google.uz.
|
| |
Вопросы - download

|
Qidiruv: Вопросы | Sql va nosql ma «Актуальные вопросы развития инновационно- информационных технологий на транспорте» авриитт-2022 329,03 Kb. 5 | o'qib | | Mysql dasturida algoritm va dasturi ishlab chiqish, temir y «Актуальные вопросы развития инновационно- информационных технологий на транспорте» авриитт-2022 383,8 Kb. 4 | o'qib | | Вопросы теста итогового контроля по предмету "Цифровые технологии в образовании" D гладкая кривая, которая проходит через две или более контрольных точек, управляющих её формой 19,08 Kb. 1 | o'qib | | Актуальные вопросы развития инновационно- информационных технологий на транспорте Yangi foydalanuvchilar uchun, odatda, bepul phpmyAdmin, sql maestro yoki Heidisql ilovalari kabi dasturiy ta’minotni 389,59 Kb. 5 | o'qib | | В данной выпускной квалификционной работе исследованы вопросы внедрение gprs технологий в стандарте gsm Mazkur bitiruv malakaviy ishda gprs texnologiyasining gsm standartiga tatbiq etilishi ko‘rib chiqilgan 1,02 Mb. 38 | o'qib | | Некоторые вопросы цифровой трансформации экономики в азербайджане – предпосылки, проблемы, риски Açar sözlər: iqtisadiyyatın rəqəmsal transformasiyası, rəqəmsal transformasiyanın Konsepsiyası, rəqəmsal transformasiyanın elementləri, İKT, innovativ texnologiyalar, rəqəmsal transformasiya riskləri 56,1 Kb. 3 | o'qib |
1
| |
Filtrlash - Kirish reja: Texnologiyalar haqida tushuncha. Texnologik jarayonlarning turlari

|
Kirish reja: Texnologiyalar haqida tushuncha. Texnologik jarayonlarning turlari
|
bet | 8/8 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 316,65 Kb. | | #149949 |
Bog'liq 3-4-21 NGI TEXNOLOGIK QURILMALAR VA OPERATORLAR FANIDAN MA\'RUZA MATNIFiltrlash (kimyoda) — suyuklik yoki gazni oʻtkazib, qattiq jismlarni tutib qoladigan filtrlovchi toʻsiq yordamida suspenziyalar yoki aerozollartl. ajratish jarayoni. F. maxsus qurilma — filtrda amalga oshiriladi. Suspenziyani F.da suyuklikdan ajraladigan qattiq jismlar filtrlovchi toʻsiqda koʻpincha nam choʻkma hosil qiladi. Bu choʻkm
a suv va boshqa suyuqliklar bilan yuvib tushiriladi yoki quritish maqsadida havo bilan puflanadi. Juda qovushqoq va konsentratsiyasi kichik nozik dispers suspenziyalarning kattik zarralari filtrlovchi toʻsiqning teshikchalariga singib, choʻkma hosil qilishi yoki qilmasligi mumkin. Teshikchalarni kamaytirish yoki kichraytirish maqsadida yordamchi moddalar (diatomit, perlit, asbest, sellyuloza va boshqalar) koʻllanadi. Bunday moddalar filtrlovchi toʻsiqqa beriladi yoki suspenziyaga qoʻshiladi. Filtrlovchi toʻsiq orqali oʻtgan suyuklik filtrat deb ataladi.
F.ning kuyidagi turlari bor: a) suspenziyaning oʻzinigina ajralishi, yaʼni suspenziya tarkibidagi filtrlovchi toʻsikda tutib qolingan qattik jiyemni ajratish; b) suspenziyani quyultirish — filtrlovchi toʻsiq orKali sutoq fazaning bir qismini oʻtkazib yuborib, suspenziyaning konsentratsiyasini oshirish; v) suyuqlikni tiniqlashtirish — uni oz miqdordagi muallaq moddalardan tozalash.
F. bir jinsli boʻlmagan suyuk sistemalarni ajratish, gazlarni tozalashning samarali usulidir, u lab. va sanoatda (kimyo, oziq-ovqat, neftni qayta ishlash, konchilik va boshqa sohalarda) keng qoʻllanadi.
Tindirgich (suv xoʻjaligida) — oqim tezligi pasayganda suyuklikdagi muallaq aralashmalar choʻkadigan rezervuar, hovuz, kameralar. Gidrotexnika va sugʻorish sistemalarida T. kanallardagi loyqa, nasos va turbina parraklarini shikastlaydigan oqiziqlarni choʻktirishga moʻljallangan. Odatda, T. suv olgich (chiqargich) inshootlari tarkibiga kiradi yoki alohida qilib quriladi. Konstruksiyasi boʻyicha T. bir yoki koʻp kamerali; unga choʻkkan oqiziqlarni chiqarib tashlash usuli boʻyicha esa uzluksiz yoki vaqtvaqti bilan yuvib turiladigan, mexanik usulda tozalanadigan (zemlesos snaryadi, kanalkazgich, gidromonitorlar yordamida) va aralash usulda ishlaydigan turlarga boʻlinadi. Davriy yuvib turiladigan koʻp kamerali T. keng tarqalgan (kameralarni isteʼmolchiga suv berishni toʻxtatmagan holda tozalash mumkin). T.da suvning oqim tezligi 0,2—0,4 m/s. T.dan suv tozalash styalarida oqindi suvlarni tozalashda ham foydalaniladi.
|
| |
7-mavzu: rdb dastgohlarda qo‘llaniladigan kesuvchi asboblar

7-mavzu: rdb dastgohlarda qo‘llaniladigan kesuvchi asboblar
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
23.09.2024
Hajmi
0,59 Mb.
#272059
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
7-mavzu: rdb dastgohlarda qo‘llaniladigan kesuvchi asboblar
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Moslashuvchan avtomatlashtirilgan sex (MATS)

|
Moslashuvchan avtomatlashtirilgan sex (MATS)
|
bet | 4/4 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 22,26 Kb. | | #119429 |
Bog'liq 2-ma’ruza. Mashinasozlik ishlab chiqarishda RDB dastgohlarning o’rni va vazifasi.Moslashuvchan avtomatlashtirilgan sex (MATS). MATS to’rtta moslashuvchan avtomatlashtirilgan uchastkalar (MATS)dan tashkil topgan. Ularda detallarga mexanik va slesarlik ishlovlari beriladi. MATS qabul qiluvchi - uzatuvchi qurilma, avtomatik qabul qiluvchi- uzatuvchi stol, IR –50 ishlov berish yacheykasi, kran – shtabeler, avtomat - aravacha, stellajlararo uzatuvchi qurilma, slesarlik dastgohi, qabul qiluvchi uzatuvchi qurilma, dispetcher pulti, smena boshlig’ining ish o’rni, asboblar tayyorlab qo’yiladigan bo’lim, yuvish bo’limi, texnik - tekshiruv bo’limi, texnik ta’minot bo’limi, avtomatlashtirilgan uchastka, MAU hamda stellajdan tashkil topgan.
Texnik ta’minot bo’limida moslamalar va asboblar tayyorlanadi, texnik tekshiruv bo’limida mahsulotni nazorat qilinadi, detallar yuviladi va germetikligi sinab ko’riladi. Tashish operatsiyalarini uchastkalarning tepa qisimida joylashtirilgan uzatuvchi qurilmalar yordamida amalga oshiriladi.
Nazorat savollari:
Ko’plab ishlab chiqarishlarda qanday texnologik jihozlardan foydalaniladi?
Texnologik jihozning moslashuvchanligini qanday tushunasiz?
To’liq avtomatlashtirishning xususiyati?
MICHT deb nima aytiladi?
MICHM deb nimaga aytiladi?
|
| |
MICHT ning beshta darajasi mavjud

|
MICHT ning beshta darajasi mavjud
|
bet | 3/4 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 22,26 Kb. | | #119429 |
Bog'liq 2-ma’ruza. Mashinasozlik ishlab chiqarishda RDB dastgohlarning o’rni va vazifasi.MICHT ning beshta darajasi mavjud;
Moslashuvchan ishlab chiqarish moduli (MICHM) – dastur yordamida boshqaruvchi avtomatlashtirilgan qurilma va texnologik jarayonni avtomatlashtirish vositalari bilan jihozlangan, birgina texnologik jihozdan tuzilgan moslashuvchan ishlab chiqarish tizimidir.
Moslashuvchan avtomatlashtirilgan liniya (MAL) – avtomatlashtirilgan boshqarish tizimi vositasida birlashtirilgan bir necha moslashuvchan ishlab chiqarish modullardan tashkil topgan ishlab chiqarish tizimi. Bunda MICHM lar texnologik operatsiyalar ketma – ketlikda joylashtiriladi.
Moslashuvchan avtomatlashtirilgan uchastka (MAU) – avtomatlashtirilgan boshqarish tizimi vositasida birlashtirilgan bir necha MICHMdan tuzilgan ishlab chiqarish tizimi. Ushbu tizim texnologik marshrut bo’yicha ishlab ularda texnologiyaning ketma – ketligini o’zgartirish ko’zda tutiladi.
Moslashuvchan avtomatlashtirilgan sex (MATS) belgilangan nomenklaturadagi buyumlarni tayyorlash uchun mo’ljallangan moslashuvchan avtomatlashtirilgan liniyalar va moslashuvchan avtomatlashtirilgan uchastkalar majmui.
Moslashuvchan avtomatlashtirilgan zavod (MAZ) asosiy ishlab chiqarish rejasiga muvofiq tayyor buyumlar ishlab chiqarishga mo’ljallangan moslashuvchan avtomatlashtirilgan sexlar majmui. MAZda aloxida ishlovchi avtomatlashtirilgan uchastka va sexlar ham bo’lishi mumkin.
MICHT umumiy struktura sxemasi quyidagicha: Raqamli dastur yordamida boshqariladigan oltita dastgohdan tashkil topgan MICHT ga ma’lum marshrut bo’yicha yuradigan induktsion tizimli uchta transport roboti xizmat qiladi. SHtabeler avtomat ombordan zagotovkani olib, qabul stoliga uzatadi. Stolda zagotovka universal palet (moslama) larga mahkamlanadi.
Transporter zagotovkalar o’rnatilgan paletlarni polda joylashgan uchta transport robotidan biriga qo’yadi. Bu robot zagotovka markazlariga ishlov beruvchi dastgohning stoliga uzatadi. Ishlov berilgandan so’ng zagotovka qaytadan transport robotiga uzatiladi. Transport robotlari zagotovkani keyingi operatsiyani bajarish uchun raqamli dastur bilan boshqariladigan ko’p maqsadli dastgohlarning burilma yuklash stollariga uzatadi. Tayyor buyumni transport roboti nazorat qilish uchastkasiga uzatadi.
|
| |
Kompyuter grafikasi haqida - bet 3

|
Kompyuter grafikasi haqida
|
bet | 3/6 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 301,51 Kb. | | #136505 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi haqidaVektorli tasvirlarning yana bir afzalligi – ularning sifatini yo’qotmagan xolda kattalashtirish yoki kichiklashtirish imkoniyatidir. Ob’ektlarni masshtablash matematik formulalardagi mos koeffisientlarni kattalashtirish yoki kichiklashtirish orqali amalga oshiriladi. Fraktal grafika ham hisoblanuvchi grafika bo’lib, uning vektor grafikadan farqi shundaki, bunda hech qanday ob’ektlar kompьyuter xotirasida saqlanmaydi. CHunki tasvirlar tenglamalar yoki ularning tizimlarida hosil qilinadi. SHuning uchun ham xotirada tenglamalargina saqlanadi. Tenglamalarga oid parametrlar o’zgartirilishi natijasida turli tasvirlar hosil qilinadi. Fraktal grafika ham hisoblanuvchi grafika bo’lib, uning vektor grafikadan farqi shundaki, bunda hech qanday ob’ektlar kompьyuter xotirasida saqlanmaydi. CHunki tasvirlar tenglamalar yoki ularning tizimlarida hosil qilinadi. SHuning uchun ham xotirada tenglamalargina saqlanadi. Tenglamalarga oid parametrlar o’zgartirilishi natijasida turli tasvirlar hosil qilinadi. Fraktal grafika matematik hisoblashlar asosida tasvirlarni avtomatik yaratish uchun qo’llaniladi. SHuning uchun ham uning asosi sifatida rasm, shakl, tasvir hosil qilishning dasturlash usuli tanlangan. Fraktal grafika odatda, turli jarayonlarni modellashtirish, tahlil qilish, turli qiziqtiruvchi dasturlar yaratishda keng qo’llaniladi. Fraktal grafika odatda, turli jarayonlarni modellashtirish, tahlil qilish, turli qiziqtiruvchi dasturlar yaratishda keng qo’llaniladi. Shunday qilib rastrli yoki vektorli formatni tanlash tasvir bilan ishlash maqsad va vazifalaridan kelib chiqqan xolda amalga oshiriladi. Rangni uzatishning fotografik aniqligi talab etilganida rastrli formatdan foydalanish lozim. Logotip, sxemalar va chizmalarni tasvirlashda vektorli formatdan foydalanish maqsadga muvofiq. Кompyuter grafikasi va animasiyasi vositalarini qo’llanish soxasiga ko’ra quyidagi guruxlarga ajratish mumkin: - poligrafiya ishlari uchun mo’’ljallangan kompyuter grafikasi dasturlari;
- ikki o’lchamli rang tasvir kompyuter grafikasi;
- taqdimot ishlari uchun mo’’ljallangan dasturlar;
- ikki o’lchamli animasiya dasturlari;
- uch o’lchamli animasiya dasturlari;
- ikki o’lchamli animasiya dasturlari;
- ikki o’lchamli va uch o’lchamli animasiya dasturlari;
|
| |
video tasvirlarni qayta ishlovchi komplekslar

|
video tasvirlarni qayta ishlovchi komplekslar
|
bet | 4/6 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 301,51 Kb. | | #136505 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi haqidavideo tasvirlarni qayta ishlovchi komplekslar; - video tasvirlarni qayta ishlovchi komplekslar;
- ilmiy vizuallashtirish ishlarini bajaruvchi dasturlar.
Кompyuter grafikasi va animasiyasi dasturlari rassom va dizaynerlar, poligrafchi va kinematografchilar, kompyuter o’yinlari va o’qitish dasturlari yaratuvchilari, klipmeyker va olimlar, shuningdek o’z faoliyatida turli formatdagi tasvirlardan foydalanuvchi barcha mutaxassislarda ham katta qiziqish uyg’otadi. Modellashtirish 2 o’lchovli va 3 o’lchovli (2D va 3D). 2 o’lchovli va 3 o’lchovli modellashtirish dasturlari dizaynerlik va muxandislik ishlanmalari uchun qo’l keladi. Bulardan tashqari bu dasturlarni uch o’lchovli animasiya, poligrafik, taqdimot paketlari bilan to’ldirish mumkin. Modellashtirish dasturlari ichida WINDOWS muxitida ishlatiluvchi eng kuchli avtomatlashtirilgan loyixalash tizimi sifatida Autodesk firmasining AutoCad dasturini olish mumkin. Odatda, AutoCad ni avtomatlashtirilgan loyixalash tizimi(SAPR)ning grafik yadrosi sifatida qabul qiladilar. Dastur yordamida turli chiziq, yoy, matnlar xosil qilish, taxrirlash, 2D va 3D modellarni yaratish, loyixalash jarayonida vujudga keladigan ko’pgipa muammolarning yechimini avtomatlashtirish, xususiy ssenariy va makrokomandalar yaratib, aniq(konkret) masala va ilovalarga tizimni sozlash, adaptasiya qilish mumkin. AutoCad paketi Auto LISP ichki dasturlash tiliga ega bo’lib, uning yordamida foydalanuvchi yangi buyruqlarni xosil qilishi va xatto yuqori darajadagi dasturlash tillaridan foydalanishi mumkin. IBM va Macintosh muxitlarida uch o’lchovli modellashtirish uchun ko’pincha Alias/ Wavefront firmasining splaynli modellashtirish dasturi Sketch! ishlatiladi. Bu dastur yuqori sifatli vizuallashtirish imkonini beradi. Ray Dream Designer dasturi esa maxsus modellashtirish vositalari to’plamiga ega bo’lib, tasvirning fotorealistik sifatiga erishish imkonini beradi.Macromedia firmasining MacroModel paketi va Auto.des.sys firmasining Form.Z dasturi uch o’lchovli ob’ektlarni modellashtirish va deformasiyalash vositalariga ega.
|
| |
b) Ob’ekt c) Logotip 4. Adobe Photoshop dasturi qanday grafika turiga asoslanib ishlaydi?

|
b) Ob’ekt c) Logotip 4. Adobe Photoshop dasturi qanday grafika turiga asoslanib ishlaydi?
|
bet | 6/6 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 301,51 Kb. | | #136505 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi haqidab) Ob’ekt c) Logotip 4. Adobe Photoshop dasturi qanday grafika turiga asoslanib ishlaydi? a) Vektorli b) Rastrli c) Hech qanday 5. Grafik muharrirlar berilgan qatorni toping? 5. Grafik muharrirlar berilgan qatorni toping? a) Word, Corel Draw, Excel b) Power Point, Adobe Photoshop, Paint c) Adobe Photoshop, Paint, Corel Draw 6. AutoCad dasturining boshqa grafik dasturlardan farqi nimada? a) Tasvir yaratadi b) Tayyor ob’ektni qayta ishlaydi c) 2 yoki 3 o’lchovli modellashtiradi 7. “ Sketch” 3 o’lchovli modellashtirish dasturi ko’pincha qaysi muhitlarda ishlatiladi? a) Windows b) IBM va Macintosh c) Linux 8. Taqdimot dasturlari berilgan qatorni belgilang. a) Freelance Graphics, Harvard Graphics, Power Point b) Corel Draw, power Point, Paint c) Freelance Graphics, Photoshop, AutoCad 9. Paint qanday dastur? 9. Paint qanday dastur? a) Taqdimot qiluvchi b) Modellashtiruvchi c) Rasm chizuvchi 10. Rastrli tasvirlarda bu ifoda nimani bildiradi: 800x600 ? a) 800 mm gorizontal bo’yicha, 600 mm vertikal bo’yicha b) Gorizontal bo’yicha 800 va vertikal bo’yicha 600 piksel c) 800 ni 600 ga ko’paytirish. Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati: - S.I. Raxmonqulova «IBM PC shaxsiy kompyutеrlarida ishlash». T.: NMK «Sharq-instar» 1996
- Ливингестон Б. “Eшё о Секретах WINDOWS» 1995
- Sattarov, B. Kurbonboеv «Informatika va hisoblash tеxnikasi asoslari». T.: «O`qituvchi» 1996
- Asadulina R. Kuvasoy «Informatika». 2000 y.
- Polvonov F.Farg`ona. «Informatika». 2002 y
- Holmatov T. «Informatika» Toshkеnt. 2000 y.
|
| |
Кompyuter grafikasi – informatikaning mahsus qismi bo’lib, dasturiy-apparat hisoblash komplekslari yordamida tasvirlarni yaratish va qayta ishlash usullari va vositalarini o’rganadi

|
Кompyuter grafikasi – informatikaning mahsus qismi bo’lib, dasturiy-apparat hisoblash komplekslari yordamida tasvirlarni yaratish va qayta ishlash usullari va vositalarini o’rganadi
|
bet | 2/6 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 301,51 Kb. | | #136505 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi haqidaКompyuter grafikasi – informatikaning mahsus qismi bo’lib, dasturiy-apparat hisoblash komplekslari yordamida tasvirlarni yaratish va qayta ishlash usullari va vositalarini o’rganadi. Кompyuter grafikasi – informatikaning mahsus qismi bo’lib, dasturiy-apparat hisoblash komplekslari yordamida tasvirlarni yaratish va qayta ishlash usullari va vositalarini o’rganadi. Virtual fazoda xajmli ob’ektlarni yaratish usullarini o’rganuvchi soha uch o’lchovli (3D) grafika deb nomlanadi. Odatda unda tasvir yaratishning vektorli va rastrli usullaridan foydalaniladi.
КОМПЬЮТЕР ГРАФИКАСИ
ВА ДИЗАЙН
Математика
Чизма
геометрия
Муҳандислик
графикаси
Дизайн
Информатика
Тасвирий
саънат
Бошқа
мутахассислик
фанлари
Дастурлаш
тиллари
Кompyuter grafikasi turlari. Tuzilishiga ko’ra tasvirlar rastrli yoki vektorli, Fraktal bo’lishi mumkin. Masalan tasvir xosil qilishda skaner uni ko’pgina mayda elementlar (piksellar)ga bo’lib chiqadi va ulardan rastrli surat xosil qiladi. Piksel – bu rastrli tasvirning eng kichik elementi bo’lib, uning rangi kompyuter xotirasiga bitlarning ma’lum bir miqdori vositasida kiritiladi. Masalan 800x600 suratda bu sonlar gorizontal bo’yicha (800) va vertikal bo’yicha (600) piksellar sonini belgilaydi. Piksellar soni qanchalik ko’p bo’lsa tasvirning ekrandagi va qoq’ozda chop etilgandagi sifati (razreshenie) yuqori bo’ladi. Vektorli grafikada tasvirlar matematik egri chiziqlarni rangi va bo’yalish rangini ko’rsatish orqali xosil qilinadi. Masalan oq fondagi qizil ellips bor yo’q’i ikki formula – to’q’ri to’rtburchak va ellipsning ranglari, o’lchamlari va joylashuvini aniqlovchi formulalari orqali tasvirlanadi. Demak, bunday tasvirlash kompyuter xotirasida rastrli rasmdan ko’ra kamroq joy egallaydi. Vektorli grafikada tasvirlar matematik egri chiziqlarni rangi va bo’yalish rangini ko’rsatish orqali xosil qilinadi. Masalan oq fondagi qizil ellips bor yo’q’i ikki formula – to’q’ri to’rtburchak va ellipsning ranglari, o’lchamlari va joylashuvini aniqlovchi formulalari orqali tasvirlanadi. Demak, bunday tasvirlash kompyuter xotirasida rastrli rasmdan ko’ra kamroq joy egallaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Кompyuter grafikasi – informatikaning mahsus qismi bo’lib, dasturiy-apparat hisoblash komplekslari yordamida tasvirlarni yaratish va qayta ishlash usullari va vositalarini o’rganadi
|
Zenkovkalar - 7-mavzu: rdb dastgohlarda qo‘llaniladigan kesuvchi asboblar

8
Yopiq teshiklarda M4…M30 rezbalarni ochish uchun ariqchasi 30
o
burchak ostida
bo‘lgan metchiklar qo‘llanadi.
Markazlarda o‘rnatiladigan metchiklar uchun kesish qirralarining va kesish qismli rezba
elementlarining chetga chiqishlari 0,01 mm dan oshmasligi kerak.
Frezalar.
Yuzalarga xomaki ishlov berishda diametri 80..200 mm bo‘lgan besh qirrali qattiq
qotishma plastinkalari o‘rnatilgan yon yuzali frezalar qo‘llaniladi (
rasm 2.1.4 a
). Freza o‘q bo‘yicha
rostlanadigan to‘g‘rilagichlarda mahkamlanadi. Freza korpus (8) presslangan shtiftlari (2) bo‘lgan
tutkich (3) unga erkin kiydiriladigan almashma plastinkalar (1) dan tashkil topgan. Xalqa (7) va vint (6)
tutkich (3) ni mahkamlash uchun mo‘ljallangan. Yig‘ishni qulaylashtirish uchun shayba (5) va
plastinka (1) ni korpusdagi bazalash yuzasiga siqib turuvchi prujina (4) ko‘zda tutilgan.
Po‘lat va boshqa materiallardan tayyorlangan zagotovkalarga kesish chuqurligi 9 mm gacha
xomaki ishlov berish uchun diametri 100, 125, 160 va 200 mm li 8,10,12 tishli T5K10 va T15K6 va
VK8 qattiq qotishmadan tayyorlangan besh qirrali plastinkalar o‘rnatiladigan frezalar qo‘llaniladi.
Frezalar konstruktsiyasida plastinkalarni xalqa yoki vtulka orqali mahkamlash ko‘zda
tutilgan. Plandagi bosh burchak 67
o
, plandagi yordamchi burchak 5
o
, orqa burchak 10
o
, oldingi
burchak manfiy 10
o
.
Tekis yuzalarga toza va yarim toza ishlov berishda mexanik mahkamlanadigan qattiq qotishma
pichoqli diametri 80…250 mm yon yuzali frezalar qo‘llaniladi (
rasm 2.1.4 d
). Qo‘shni tishlarning
freza o‘qiga nisbatan radial tepishi 0,01 mm dan, qarama-qarshi tishlar uchun 0,03 mm dan, yon yuza
bo‘yicha tepishi 0,01 mm dan ortiq bo‘lmasligi kerak.
Po‘lat, cho‘yan va boshqa materiallarga kesish chuqurligi 1…4 mm oralig‘ida bo‘lgan toza
yarim toza ishlov berishda 5,6,8 tishli diametri 50,63,90 mm qo‘ndoqli va 10,12,14 tishli, diametri
100,125,160 aylana shaklidagi charxlanmaydigan qattiq qotishma plastinkalar o‘rnatilgan frezalar
qo‘llaniladi (
rasm 2.1.4 d
). Aylana plastinkali frezalarni yig‘ishda plastinka (2) ariqcha shaklida
bajarilgan tutkich (3) shtifti (1) ga erkin kiydirilib prujina osti vint (4) bilan freza korpusining yon
yuzasiga siqiladi.
-mavzuni mustahkamlash uchun savollar

7-mavzuni mustahkamlash uchun savollar
1.
Tokarlik guruhidagi RDB dastgohlar uchun kesuvchi asboblar ayting.
2.
Frezalash-parmalash-teshik yo‘nish guruhidagi RDB dastgohlar uchun kesuvchi
asboblar qanday talablarga javob berishi kerak?
3.
Teshik yo‘nish keskichlariing vazifasini ayting.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
S.Kalpakjian, S.R.Schmid. Manufacturing Engineering and Technology. Prentice Hall,
NY, 2009, 1187 p.
2.
N.O.Babayev. Raqamli dasturli boshqariladigan dastgohlarga asoslangan moslanuvchan
ishlab chiqarish tizimlari. Toshkent, «Tafakkur avlodi» -2023,125 bet.
3.
Босинзон М.А. Современные системы ЧПУ и их эксплуатация. М,: Издательский
центр "Академия", 2008 й., 192 б.
4.
Перегудов А.В., Хошимов А.Н., Автоматлаштирилган корхона дастгоҳлари. -
Тошкент; "Ўзбекистон", 2001 487 б.
|
Rasm 2.1.1. Almashtiriladigan ko‘p qirrali plastinkalarning turlari

3
yordamida mahkamlanadi. Plastinkani o‘zicha aylanib ketishdan qirqilgan segment kallakli tayanch
shtifti (1) saqlaydi. Bunday keskichlar yopishtiriladigan keskichlardan shu bilan farq qiladiki, ular
kompakt bo‘lib, rezbani minimal yurishlar sonida kesishda yuqori bardoshlikka ega.
Kesish qismining kerakli geometrik parametrlari plastinkani tutkichda 10
o
burchak ostida
o‘rnatish va kesish qirrali bo‘yicha aylanachalarning borligi bilan ta’minlanadi. Bu kesish kuchini
kamaytirish va qirqiladigan rezba aniqligini oshirish imkonini beradi. Mexanik mahkamlanadigan
kvadrat va uch qirrali volframsiz qattiq qotishma plastinkalardan yig‘iladigan tokarlik keskichlari
konstruktsion va kam legirlangan po‘lat zagotovkalarga xomaki va toza ishlov berish uchun
mo‘ljallangan. Bunday yig‘ma keskichlar ishlov berish aniqligi va mahsuldorligini oshiradi,
bordoshliligi esa yopishtiriladigan qattiq qotishma plastinkali T15K6 keskichlariga nisbatan 1,5 marta
yuqori.
Rasm 2.1.2. Plastinkasi mexanik qotiriladigan keskichlar

4
g‘adir-budurliklarini kichraytirishni, toblangan po‘latlarda jilvirlashga nisbatan ishlov berilgan yuza
qatlami sifatini oshirishni ta’minlaydi.
Kompozit materiallardan tayyorlangan plastinkalar
,
masalan, 01 kompoziti, ixtiyoriy
qattiqlikdagi toblangan po‘lat va cho‘yan zagotovkalarga (zarbsiz) toza va o‘ta toza tokarlik ishlov
berishda, kesish chuqurligi 0,05 – 0,4 mm (maksimal 1 mm gacha) bo‘lganda qo‘llanadi. Bunday
qattiq qotishmalar tarkibida kobalt 15% dan kam bo‘lmaydi. Qattiqligi NRS60 dan yuqori bo‘lmagan
toblangan po‘lat va ixtiyoriy qattiqlikdagi cho‘yan zagotovkalarga kesish chuqurligi 0,05 – 3,0 mm
bo‘lgan (zarbsiz) xomaki va oxirgi tokarlik ishlov berishda yaxlit plastinkalardan tayyorlangan
kompozit 05 qo‘llanadi. Xomaki va oxirigi tokarlik (zarbli va zarbsiz) ishlov berishlarda yaxlit
plastinkali kompozit 10 va ikki qatlamli 10D qo‘llanadi.
Kompozit materiallardan tayyorlangan mexanik mahkamlanadigan aylana va ko‘p qirrali
tokarlik keskichlar (
rasm 2.1.2 g
) toblangan po‘latlarga, cho‘yanlarga, qattiq va nikel asosidagi qiyin
ishlov beriladigan qotishmalarga xomaki va oxirgi ishlov berish uchun mo‘ljallangan. Kompozit
materialli keskichlar qattiq qotishmali keskichlarga va jilvirlashga nisbatan mahsuldorlikni 1,5 – 3
marta oshirish imkonini beradi.
Rasm 2.1.4. Yon yuza yuzalariga ishlov berish frezalari

9
batamom yeyilganda ularni yangi komplektga almashtiriladi. Almashtirishga 8 –10 min vaqt ketadi.
Frezalar konfiguratsiyasi har xil materiallarga ishlov berish imkonini beradi va frezaninig
universalligini oshiradi. Har bir freza plastinkalarning sakkizta ehtiyot komplektlari bilan jihozlanib,
yuza va tashqi diametri bo‘yicha olmosli o‘lchamga yetkaziladi, bu esa uning bardoshliligini 20% ga
oshiradi. Yuqori mustahkamlikka ega zagotovkalarning tekis yuzalariga ishlov berish uchun yon yuzali
rotatsion (aylanuvchi pichoqli) frezalar qo‘llanadi, bu esa frezalar bardoshliligini 5…10 marta oshiradi.
Diametri 160 mm gacha qo‘ndoqli frezalar pichoqlari diametri 45 mm bo‘ladi.
Cho‘yan va toblangan po‘lat zagotovkalarga toza va pretsizion ishlov berish uchun pichoqli
kompozitsion materiallardan tayyorlangan yig‘ma yon yuzali frezalar qo‘llanadi. Ular konstruktsiyasi
o‘rnatiladigan pichoqli ko‘p tishli yig‘ma frezalar konstruktsiyasi bilan bir xil. Freza korpus va
diametri 10 mm bo‘lgan pichoqlari o‘rnatiladigan tirqishlardan tashkil topgan.
Yengil qotishmalardan tayyorlangan zagotovkalarga ishlov berish uchun diametri 20..50 mm
tez kesar R6M5 po‘latlardan tayyorlangan uch frezalar qo‘llanadi. Ular silindrik lentochkasiz Elbor
bilan charxlanadi. Frezaning silliqlangan ariqchalari qirindilarning yaxshi o‘tishini ta’minlaydi.
Har xil shakldagi tirqishlarga ishlov berish uchun silindrik qo‘ndoqli rostlovchi vinti bo‘lgan va
bo‘lmagan uch frezalar qo‘llanadi. Rostlash vintli frezalar asbob uzunligini qayta rostlashni
ta’minlaydi va ular asbobni yemirilish darajasiga qarab rostlash zarur bo‘lganda qo‘llanadi. Diametri
10 mm dan katta frezalar payvandlab tayyorlanadi. Qo‘shni tishlar uchun radial tepish 0,015 va
qarama-qarshi tishlar uchun radial tepish 0,03 mm, yon tepishi 0,02 mm dan oshmasligi kerak.
Uncha katta bo‘lmagan tekis yuzalarga xomaki ishlov berishda diametri 26…50 mm uch
frezalar qo‘llash tavsiya etiladi. Frezalar qo‘ndog‘i to‘g‘rilagichlarda mahkamlanadi. Qo‘ndoqda
trapetsiyasimon rezbalarning borligi ularni o‘q bo‘yicha rostlash imkonini beradi. Bunday frezalar
ikki xil tayyorlanadi. Yon yuza tishli va tishsiz, ikki qo‘shni tishlar uchun kesish qirralari radial tepishi
0,06 mm va qarama-qarshi tishlar uchun 0,06 mm.
Rasm 2.1.3. Kombinatsiyalangan parmalar

7
Rasm 2.1.3 b
da M12 va M16 rezba uchun teshik yo‘nish va 1,5x45
o
faska kesishga
mo‘ljallangan moslanuvchan murakkab asbob parma- zenkovka ko‘rsatilgan. Unda o‘rnatiladigan
zenkovka va xalqa parmaga kiydirilib, parma uchidan kerakli uzunlikda vintlar yordamida qotiriladi.
Standart parma (2) sanga turdagi zenkovka (1) ga o‘rnatiladi. Sanga qo‘ndog‘i esa uch kulachokli
parma patroniga o‘rnatiladi va unda parma zenkovka orqali mahkamlanadi.
Moslanuvchan parma-zenkovka konstruktsiyasi
rasm 2.1.3 d
da ko‘rsatilgan. Zenkovka (2)
yopishtirib o‘rnatiladigan keskich-kallak ko‘rinishida bajarilgan. Keskichlar (3) shunday
joylashtirilganki, bunda ular qirindilar ariqchasiga kirib parma lentochkalarini bantab turadi. Asbobni
qayta rostlashda kesish kallagi parma (4) da kerakli masofaga o‘rnatilib vint (1) yordamida qotiriladi.
Silindrik ishchi qismining radial tepishi butun uzunligi bo‘yicha 0,02 mm dan oshmasligi kerak.
Kesish qirralarining o‘q bo‘yicha tepishi 0,02 mm dan oshmasligi kerak.
25 mm dan katta bo‘lgan diametrdagi teshiklarni parmalash uchun yig‘ma qanotli silindrik
qo‘ndoqli, tezkesar po‘lat plastinkali parmalar qo‘llanadi. Rostlash gaykasi asbob uzunligini rostlash
imkonini beradi. 2–3 diametr uzunligidagi teshiklarga ishlov berishda ishlov berish mahsuldorligini va
asbob chidamliligini oshirish imkonini beruvchi qattiq qotishmali parmalar qo‘llaniladi. Odatdagi
parmalarga nisbatan ular kichik uzunlikga, yuqori geometrik va konstruktsion parfetrlarga ega.
Razvyortkalar.
Diametri 10…32 mm teshiklarni rzvyortkalash uchun yuqori aniqlikda
bajarilgan konussimon qo‘ndoqli standart konstrutsiyadagi tezkesar va qattiq qotishmalardan
tayyorlangan razvyortkalar qo‘llanadi. Silindrik lentochkalarining razvyortka o‘qiga nisbatan radial
chetga chiqishi, 0,01 mm dan diametri 30 mm dan katta razvertakalar uchun esa 0,015 mm dan, bosh
kesish qirralarining normal bo‘yicha chetga chiqishlari 0,02…0,03 mm dan oshmasligi kerak.
Diametri 25…50 mm teshiklarni razvyortkalash uchun yuqori aniqlikda tayyorlangan o‘rnatiladigan
standart razvyortkalar qo‘llanadi. Diamerti 52..145 mm teshiklarni razvyortkalash uchun yig‘ma
o‘rnatiladigan qattiq qotishma razvyortkalari qo‘llanadi. Diametri 5..150 mm ga teng yuqori
aniqlikdagi teshiklarga ishlov berish uchun qattiq qotishmalardan tayyorlangan bir qirrali razvyortkalar
qo‘llaniladi, ular po‘lat zagotovkalarga ishlov berishda g‘adir- budurligi Ra=0,2…0,8 mkm, cho‘yan
va rangli metallarga ishlov berishda Ra=0,2…0,4 mkm tozalikdagi teshiklar olish imkonini beradi.
Diametri 5…10 mm dumli yaxlit razvyortkalarda yopishtirilgan qattiq qotishmali pichog‘i va
yo‘naltiruvchilari bo‘ladi. Pichoqlar ikkita vintlar yoki ikkita ponasimon vtulkalar va vintlar
yordamida mahkamlanadi.
O‘rnatiladigan 80…250 mm li razvyortkani ichki o‘rnatish konusi 1:30 bo‘lib, korpusga
yopishtirilgan uch juft qattiq qotishmadan tayyorlangan yo‘naltiruvchilari bilan tayyorlanadi.
Yopishtirilgan qattiq qotishmalarning kesish pichoqlari razvyortka korpusidan bo‘lak holda
charxlanadi. Bunday razvyortkalar yuqori aniqlikdagi teshiklarga ishlov berishda, mehnat sarfini 3
marta va tannarxini 2 – 3 marta kamaytiradi.
O‘ta qattiq qotishmalar - 7-mavzu: rdb dastgohlarda qo‘llaniladigan kesuvchi asboblar

5
Teshik yo‘nish keskichlarini keskichlar bloki silindrik o‘rnatish teshiklarida yoki vtulkalar
qo‘llash bilan revolver kallaklarda o‘rnatilganda, keskich uchini radial yo‘nalishda rostlash talab
qilinmaydi. Bunday hollarda qattiq qotishmali charxlanmaydigan rombik plastinka o‘rnatilgan
qo‘zg‘aluvchan plankani siljitish bilan amalga oshiriladi. Rostlanadigan teshik yo‘nish keskichlari
diametri 50 mm dan katta bO‘lgan teshiklarni yo‘nishda ishlatiladi. Ular ikki xil: silindrik
qo‘ndoqli – normal va kattalashtirilgan diametrda bo‘ladi.
Birinchi turida keskich bloklarida mahkamlash uchun prizmatik tirqishlar yoki o‘tish vtulkalari
qo‘llaniladi.
Ikkinchi turida esa qo‘ndoqning kattalashtirilgan diametri keskichlar blokidagi yoki revolver
kallaklar o‘rnatish teshiklari diametriga mos keladi, shuning uchun o‘tish vtulkalariga ehtiyoj yo‘q, bu
esa keskichni mahkamlash bikrligi va aniqligini oshirishni ta’minlaydi. Diametri 50 mm dan katta
bo‘lgan teshiklarga ishlov berish uchun mexanik mahkamlanadigan charxlanmaydigan qattiq qotishma
plastinkali parallelogram teshik yo‘nish kallaklari ham qo‘llaniladi.
Bunday kallaklar teshiklarni kontur bo‘yicha yo‘nish imkonini beradi. Kallakning ishchi qismi
moslamada qaldirg‘och dumi turidagi yuza bo‘yicha o‘rnatiladi va bo‘ylama tortish va vint bilan
qotiriladi. Dastgohdan tashqarida o‘lchamga rostlash kallakni moslamaga nisbatan bo‘ylama
yo‘nalishda kichik oraliqda rostlash bilan amalga oshiriladi. Konturli yo‘nish uchun kallaklar plandagi
bosh burchagi 93
o
da bajariladi.
Ariqchalarni yo‘nish uchun mexanik mahkamlanadigan qattiq qotishma plastinkali ariqcha
keskichlarining ikki turi qo‘llaniladi. 1K3 turi kengligi 1,2–3,4 mm bo‘lgan ariqchalarni yo‘nish
uchun, 2K3 esa 4–7 mm kenglikdagi ariqchalarni yo‘nish uchun mo‘ljallangan.
Frezalash-parmalash-teshik yo‘nish guruhidagi RDB dastgohlar uchun kesuvchi asboblar

6
bo‘yicha 0,05 mm dan oshmasligi kerak. Jilvirlangan profilli parmalar bardoshliligi oddiy
parmalarnikiga nisbatan 1,5-2 marta yuqori bo‘ladi.
Parmalar R6M5 va R18 po‘latlardan tayyorlanadi. RDB dastgohlar uchun parmalar
konstruktsiyasi odatdagi parmalar konstruktsiyasidan orqa diametri va qanotlari enining
kattalashtirilganligi bilan farq qiladi. Parmaning ishchi qismi markazi qo‘ndoq tomonga qarab har 100
mm uzunlikka 1,4–1,8 mm ga bir tekisda qalinlashib boradi. Yuqori aniqlikda tayyorlanadigan hamma
parmalar orqasi va ariqchasi jilvirlash texnologiyasi asosida tayyorlanadi, bu esa parmani qayta
charxlash oraliqlaridagi yuqori aniqlikligini va bardoshliligini ta’minlaydi. Yuqori aniqlikda
tayyorlangan bunday parmalar bardoshliligi frezalangan ariqchali parmalar bardoshliligidan 2 – 3 marta
ortiq bo‘ladi.
Yuqori aniqlikdagi teshiklarni parmalash uchun diametri 0,55..9,0 mm va uzunligi 3,0–12 mm
bo‘lgan yuqori aniqlikda tayyorlangan silindrik qo‘ndoqli parmalar qo‘llaniladi. Bundan tashqari
konussimon qo‘ndoqli spiral (diametri 6…45 mm) hamda yaxlit qattiq qotishmalardan tayyorlangan
normal seriyali (diametri 0,4…2,0 mm) parmalar ham qo‘llanadi.
Diametri 6 – 20 mm dan yuqori aniqlikdagi teshiklarni ochish uchun tezkesar po‘latlardan
tayyorlangan, parma yo‘nalishining yuqori aniqligini ta’minlovchi, to‘rt lentali spiral parmalar
qo‘llaniladi. Bunday parmalarning radial tepishi 0,04-0,06 mm, kesish qirralarining o‘q bo‘yicha
tepishi 0,06–0,1 mm dan oshmasligi kerak.
Zagotovkaning ko‘p sonli bir xil turdagi mahkamlash teshiklariga yoki o‘xshash teshikli
zagotovkalarga guruhli ishlov berishda mahkamlash teshiklarining rezba osti teshigini ochishni, faska
yo‘nish va vint kallagi osti teshiklarini rezba osti teshiklarini zenkerlash bilan birga amalga
oshiradigan parmalarning murakkab pog‘onali turini qo‘llash oddiy texnologik sistemalarda
qo‘llaniladigan parmalash, parmalab kengaytirish, zenkerlash va ularga zarur o‘tishlarni o‘z ichiga
oluvchi uchta asbobda uch xil ishlov berish o‘rniga bitta asbobni qo‘llash imkonini beradi. Shuningdek
parmani markazlovchi charxlash teshiklarini markazlashni keraksiz qilib, parmalashning yuqori
aniqligini, o‘qlar holati aniqligini ±0,1 mm oralig‘ida ta’minlash imkonini beradi.
Bunday parmalarda katta pog‘ona kesish qirralari kichik pog‘ona kesish qirralariga nisbatan
30
o
burchakka yoyilgan bo‘ladi va markazlash, teshik yo‘nish, parmalash va h.k. bir yurishda bajarib,
parmalar sonini, ularni almashtirishga ketadigan vaqt sarfini va natijada, RDB dastgohni bekor turish
vaqtini qisqartiradi va ishlov berish mahsuldorligini oshirish imkonini beradi. Ko‘p amalli
dastgohlarda esa magazinda asboblar uchun zarur bo‘lgan yacheykalar sonini kamaytiradi.
Rasm
2.1.3a
da ko‘rsatilgan murakkab pog‘onali to‘rt lentochkali markazlovchi charxlanadili
parma, teshiklar o‘qining joylashishini ±0,05 mm, yuza g‘adir-budurligini Ra=
25
mkm aniqlikda
amalga oshirishni ta’minlab, markazlovchi va zenkerlash operatsiyalarini keraksiz qiladi.
Майя Энджелоу Майя Энджелоу - Toshkent arxitektura va qurilish universiteti texnologiya fakulteti "falsafa" fanidan

|
Toshkent arxitektura va qurilish universiteti texnologiya fakulteti "falsafa" fanidan
|
bet | 3/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 7,57 Mb. | | #122817 |
Bog'liq Ulkanbaev A (falsafa) Майя Энджелоу
Biz tabiatning qanchalik xavsizligini taminlasak u bizga o’z ne’matlarini ulashadi. Lekin bugungi kunda texnika rivojlangan sari tabiatning buzilishiga olib kelmoqda. Ya’ni katta katta neft zavodlaridan chiqayotgan gazlar va tutunlar tabiatning zaharlanishiga, ob-havoning buzilishiga olib kelmoqda. Bunday xolatlarni bugungi kunda juda ko’plab uchratish mumkin. Bundan tashqari o’simlik olamining kamayib ketishi, hayvonlarning qirilishi, suv toshqinlari, tog’larning yemirilishi, vulqonlarning otilishi bularning barchasi tabiatning buzulishi orqali ro’y berayotgan tabiat xodisalaridir. Bunday izchil vaziyatda bugungi kunda davlatimiz tabiatni muvofaza qilish uchun bor kuch va imkoniyatlarini sarf qilmoqdalar. O’zbekiston Resrublikasining “Qizil kitobi”ga kiritilgan turi hamda kamayib borayotgan hayvonlarni hozirda ovlash taqiqlanadi. Tabiat muvobxozasini asrash har birimizning burchimiz xisoblanadi.
Ona yurt tabiati: O‘zbekistonda, shu jumladan Qoraqalpog‘istonda tabiatga g‘amxo‘rlik masalalari katta ahamiyatga ega. O'zbekiston nafaqat o'zining noyob madaniy va tarixiy merosi, balki ekotizimlarining xilma-xilligi bilan ham tanilgan. O'simlik va hayvonot dunyosi turlarining xilma-xilligi ekotizimlarning holatiga bevosita bog'liqdir. Bugungi kunda hayvonlarning biologik xilma-xilligini saqlash muhim va dolzarb vazifadir. Ilgari Janubiy Orol dengizi mintaqasi Markaziy Osiyodagi eng yirik delta zonasi bo'lgan.
Sayg'oqchi davlat tabiat qo'riqxonasi maydoni 628,300,0 gektar, Qoraqalpog'iston Respublikasining Qo'ng'irot va Mo'ynoq tumanidagi Ustyurt platosining Qoraqalpoq qismining shimoliy qismida joylashgan.
Мэри Уоллстонкрафт — британская философ и феминистка Мэри Уоллстонкрафт — британская философ и феминистка
Muhimi, barchamiz shu ona zaminda, gullab-yashnayotgan mamlakatda hayot kechirayotgan ekanmiz, ona tabiatni, yeru osmonni, atrof-muhitni asrab-avaylashga, uni asl holatida kelajak avlodga yetkazishga mas’ul ekanligimizni unutmasligimiz lozim.
Xulosa
<ДОБАВЬТЕ ЗДЕСЬ СВОЮ ЦИТАТУ>
Foydalanilgan adabiyotlar.
//komilaxon.blogspot.com
“O`zbekiston tabiati’’ O`.Paratov ,A.Yo`ldoshev , A.Baxromov TOSHKENT 2020 uz.warbletoncouncil.org›frases-naturaleza-437
|
| |
Kompyuter grafikasi haqida - bet 5

|
Kompyuter grafikasi haqida
|
bet | 5/6 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 301,51 Kb. | | #136505 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi haqida IBM va Macintosh muxitlarida uch o’lchovli modellashtirish uchun ko’pincha Alias/ Wavefront firmasining splaynli modellashtirish dasturi Sketch! ishlatiladi. Bu dastur yuqori sifatli vizuallashtirish imkonini beradi. Ray Dream Designer dasturi esa maxsus modellashtirish vositalari to’plamiga ega bo’lib, tasvirning fotorealistik sifatiga erishish imkonini beradi.Macromedia firmasining MacroModel paketi va Auto.des.sys firmasining Form.Z dasturi uch o’lchovli ob’ektlarni modellashtirish va deformasiyalash vositalariga ega. IBM ga mos kompyuterlarda yana Crystal Graphics firmasining Crystal 3D Designer dasturidan foydalanish mumkin. Bu dastur vizuallashtirish, soyali effektlar hosil qilish, yuzalarga materiallarni joylashtirish (nalojenie materialov na poverxnosti) vositalariga ega . Silicon Graphics ning ishchi stansiyalarida ishlatiluvchi eng kuchli modellashtirish va dizayn dasturlari qatoriga Alias/ Wavefront firmasining Designer, Studio va AutoStudio dasturlarini kiritish mumkin. Bu dasturlar yordamida bir vaqtning o’zida 2D va 3D modellar bilan ishlash hamda mavjud avtomatlashtirilgan loyixalash tizimlari bilan mujassamlashish masalasining yechimini topish mumkin. Кompyuter grafikasida 2 va 3 o’lchovli grafikaning ahamiyati 2 o’lchovli va 3 o’lchovli modellashtirish dasturlari dizaynerlik va muxandislik ishlanmalari uchun qo’l keladi. Bulardan tashqari bu dasturlarni uch o’lchovli animasiya, poligrafik, taqdimot paketlari bilan to’ldirish mumkin. 2 o’lchovli va 3 o’lchovli grafikaning turli hil kasblarda ishlatiladi va ulardan ko’plab kino yaratuvchilar keng foydalanishadi. TEST SAVOLLARI: TEST SAVOLLARI: 1. EHM boshqaruvida grafik ob’ektlarni kiritish, chiqarish, tasvirlash, o’zgartirish a) Kompyuter animasiyasi b) Kompyuter grafikasi c) Ofis Dasturlari 2. Kompyuter grafikasi necha xil bo’ladi? a) 4 b) 2 c) 3 3. Rastrli tasvirning eng kichik elementi nima? a) Piksel
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
187
toʻgʻrisida”gi
Qaroriga
muvofiq,
Oʻzbekiston
Respublikasi
Aloqa,
axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari davlat qoʻmitasi
huzurida Axborot xavfsizligini ta’minlash markazi tashkil etildi hamda mazkur
markazning asosiy vazifalari etib “Elektron hukumat” tizimida axborot
xavfsizligini ta’minlash, davlat organlari axborot tizimlari va resurslarining
axborot xavfsizligi siyosatini ishlab chiqish hamda amalga oshirishga
koʻmaklashish, axborot xavfsizligiga hozirgi vaqtdagi tahdidlar toʻgʻrisidagi
ma’lumotlarni yigʻish, tahlil qilish va toʻplash, davlat axborot tizimlari va
resurslarining axborot xavfsizligini ta’minlash yuzasidan monitoring oʻtkazish,
internet tarmogʻi milliy segmentining axborot xavfsizligini ta’minlash sohasidagi
meʻyoriy-huquqiy bazani takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish
hamda ushbu sohada oʻzaro amaliy ishlarni tashkil etish maqsadida axborot
xavfsizligi sohasidagi xalqaro hamkorlikni rivojlantirish belgilab berildi.
Davlat sirlarini saqlash va maxfiy axborot institutlari davlat axborot
xavfsizligi tizimining asosiy elementlari hisoblanadi. Ular huquqni muhofaza
qiluvchi organlar tizimida axborotni almashish jarayonida yuzaga keladigan
huquqiy munosabatlarda alohida oʻrin egallaydi. “Davlat sirlarini saqlash
toʻgʻrisida”gi Qonunning 3-moddasiga muvofiq, tarqatilishi Oʻzbekiston
Respublikasining xavfsizligiga ziyon yetkazishi mumkin boʻlgan ma’lumotlar
axborotni davlat sirlariga mansub deb topishning asosiy mezoni hisoblanadi.
Ularni uch asosiy turkumga ajratish mumkin:
1.
Oshkor etilishi respublika harbiy-iqtisodiy imkoniyatlarining sifat holatiga
salbiy ta’sir etishi yoki Oʻzbekiston Respublikasining mudofaa qobiliyati,
davlat xavfsizligi, iqtisodiy va siyosiy manfaatlari uchun boshqa ogʻir
oqibatlar keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan ma’lumotlar davlat sirini
tashkil etadi.
2.
Oshkor etilishi Oʻzbekiston Respublikasining mudofaa qobiliyati, davlat
xavfsizligi va Qurolli Kuchlari uchun ogʻir oqibatlar keltirib chiqarishi
mumkin boʻlgan harbiy xususiyatga ega ma’lumotlar harbiy sirni tashkil
etadi.
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

|
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslariGeoaxborot tizimining ilmiy asoslari
186
maqsadlarda foydalanishdan samarali himoya qilish muammosini hal etish va
axborotlashtirish sohasini muhofaza qilishni ta’minlash imkonini berdi.
Qolaversa, qonunchilikdagi mazkur me’yorlar axborot xavfsizligini ta’minlash
boʻyicha ilgʻor xalqaro standartlar talablariga muvofiq keladi.
Axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari sohasida davlat
boshqaruvini yanada takomillashtirish maqsadida, shuningdek, Oʻzbekiston
Respublikasi Prezidentining 2012-yil 16-oktabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi
Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari davlat
qoʻmitasini tuzish toʻgʻrisida”gi Farmoni hamda 2012-yil 23-oktabrdagi
“Oʻzbekiston Respublikasi Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya
texnologiyalari davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkillashtirish toʻgʻrisida”gi
Qaroriga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Aloqa va axborotlashtirish agentligi
negizida Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari davlat
qoʻmitasi tashkil etildi.
Oʻz navbatida, axborot xavfsizligini ta’minlash, telekommunikatsiyalar
tarmoqlari, axborot tizimlari va resurslarini himoya qilishning zamonaviy
texnologiyalarini joriy etish, axborot xavfsizligini ta’minlash sohasida kadrlarni
tayyorlash va ularning malakasini oshirishning samarali tizimini tashkil qilish,
internet tarmogʻi orqali aholining, ayniqsa, yosh avlodning dunyoqarashiga va
ongiga salbiy ta’sirning oldini olish uchun axborot resurslarini himoya qilish
boʻyicha texnik infratuzilmalarni yanada rivojlantirish boʻyicha yagona siyosatni
ishlab chiqish va amalga oshirish qoʻmitaning asosiy vazifalaridan etib belgilandi.
Ta’kidlash kerakki, mazkur davlat organining muvaffaqiyatli ravishda faoliyat
olib borishidan davlat va jamiyat katta naf koʻrishi mumkin.
Shu bilan birga axborot xavfsizligini ta’minlashning tashkiliy-huquqiy
asoslarini yanada takomillashtirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2013-yil 16-sentabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasi Aloqa,
axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari davlat qoʻmitasi
huzuridagi “Elektron hukumat” tizimini rivojlantirish markazi hamda Axborot
xavfsizligini ta’minlash markazi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari
|
| |
Geotasvirlash qoidalari va raqamli karta ishlab chiqarish asoslari - bet 19

|
Geotasvirlash qoidalari va raqamli karta ishlab chiqarish asoslari5.9.
Geofazoviy ma’lumotlarni tasvirlash usullari va vositalari
GATda yaratiladigan modellar turlicha boʻladi. Model tushunchasi GATda
tizim, obyekt tushunchalaridan keyin eng koʻp qoʻllaniladigan tushunchalardan
biridir. Model soʻzi koʻplab sohalarda qoʻllanilgani uchun GATdagi bu
tushunchaning vazifasi toʻgʻrisida toʻxtalib oʻtamiz.
GATda asosan ma’lumotlar bilan ishlangani uchun ma’lumotlar modeli
tushunchasi koʻp qoʻllaniladi. Ma’lumot modeli mavhum yoʻl orqali
ma’lumotlarning axborot yoki ma’lumotlar bazasi tizimida tasvirlanishini
bildiradi.
GATda fazoviy tahlil jarayoni ma’lumotlarning fazoviy bogʻliqligini
aniqlash va uni tuzishdan iboratdir. Geoaxborot dasturlaridan biri sanalgan
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
166
ArcView dasturida bunday jarayon qoʻshimcha Spatial Analyst degan dastur
yordamida amalga oshiriladi. Fazoviy tahlil jarayoni, oʻz navbatida, oddiy va
murakkab turlarga boʻlinadi. Oddiy turda ma’lumotlarning fazoviy bogʻliqligi
ma’lumotlarni oddiy usulda koʻrish yoki ma’lumotlar bazasidan talab qilib olish
bilan chegaralansa, murakkab usulda qoʻshimcha dasturlar ishlab chiqiladi.
Fazoviy tahlilning (
Spatial Analyst
) muhim qismlaridan biri bu
Grid
mavzusidir. Grid asosan mavzuning rastr koʻrinishidir. Bundan tashqari,
Spatial
Analyst
jarayoni orqali berilgan
grid va asosiy mavzular asosida joyning
umumlashgan modeli yaratiladi. Agar
ArcView dasturi doirasida oʻrganadigan
boʻlsak, bu dastur orqali fazoviy tahlil jarayonida quyidagi operatsiyalar amalga
oshiriladi:
masofani topish;
oʻxshashlikni aniqlash;
zichlikni aniqlash;
kvadratlarning statistik ma’lumotini aniqlash;
zonalarni umumlashtirish;
zonalarning gistogrammasini yaratish;
maydonlarni joylashtirish;
kartalarni olish;
kartalardagi maydonlarni hisoblash;
qoʻshni poligonlarni hisoblash;
qayta tasniflash.
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari

Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
165
interaktiv va avtomatik rejimda generalizatsiya operatorlarini qoʻllagan holda
umumlashtiradi.
Yuqorida ta’kidlangan qonun-qoidalar bir necha turda boʻlishi mumkin va
ulardan
eng
koʻp
qoʻllaniladiganlari
quyidagilardir:
soddalashtirish
(
simplification
), tekislash (s
moothing
), chiziqlarni ingichkalashtirish (
line
thinning
), agregatsiyalash (
aggregation
), poligonli obyektlarni birlashtirish
(
amalgation
), chiziqli obyektlarni birlashtirish (
merging
), buzilish
(collapse),
tozalash
(refinement),
shakl yoki oʻlchamni kattalashtirsh (
exaggeration
),
mukammallashtirish (
enhancement
), qoʻshib olish (
displacement
).
Yuqoridagi qonun-qoidalar asosida umumlashtirish ishini olib borishda
interaktiv yoki avtomatik jarayondagi generalizatsiya ishlari talab etiladi. Chunki
amaliyotda umumlashtirish ishlarini amalga oshirish qiyin. Avtomatik rejimda
obyektlarning tasnifi, me’yoriy tanlovi, chiziqli, konturli, maydonli obyektlarning
umumlashtirilishi amalga oshiriladi. Interaktiv rejimda qoʻshimcha ma’lumotlarni
hamda avtomatik rejimda bajarilgan ishlarni toʻliq yetkazib berish va nazorat
qilish ishlari bajariladi. Interaktiv rejim bu yarim avtomatlashgan rejim
hisoblanadi. Hozirgi kunda kartografik tasvirlarni umumlashtirish ishlarining
kartografik ekspert tizimlari orqali amalga oshirilishi keng ravishda
qoʻllanilmoqda.