Mavzu: O‘ZGARMAS TOKNI O'ZGARUVCHAN TOKKA

|
Mavzu: O‘ZGARMAS TOKNI O'ZGARUVCHAN TOKKA
|
bet | 20/22 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,57 Mb. | | #251066 |
Bog'liq Asinxron mashinalarni tuzilishi23Mavzu: O‘ZGARMAS TOKNI O'ZGARUVCHAN TOKKA
AYLANTIRUVCHI QURILMA (INVERTOR)
Invertorlarning ishlash ‘rinsi’i shundan iboratki, yuklamaga kuchlanish davriy ravishda ulanadi, natijada yuklamadan o‘zgaruvchan tok oqadi. Statik o‘zgartirgichlarda tokni yuklamaga ulash kalit holatida ishlovchi elektron asbob: ochiq (asbobdan oqayotgan tok maksimal qiymatida bo‘ladi) va yo’iq (tok nolga teng bo‘ladi) holatda bo‘ladi. Invertorlarning FIK 80—90% ga teng bo‘ladi. 55-rasmda invertorning tarkibiy qismi berilgan.
Invertorni quyidagi element va qurilmalar tashkil qiladi:
O‘z TM — o‘zgarmas tok manbayi;
O‘ — o‘zgartirgich;
ChKRQ — chiqish kuchlanishini rostlovchi qurilma;
BS — boshqaruvchi sistema;
ChKSQ — chiqish kuchlanishini solishtiruvchi qurilma;
IChSQ — invertor chastotasini solishtiruvchi qurilma;
MO‘KM — mustaqil o‘zgaruvchan kuchlanish manbayi;
Y — yuklama.
O‘zgartirgich elektron asboblardan (elektron lam’a, tranzistor) tuzilgan bo‘lib, kalit holatda ishlaydi va o‘zgarmas kuchlanishni o‘zgaruvchan kuchlanishga o ‘zgartirib beradi. O‘zgartirgichning chiqishiga yuklama ulangan.
O‘zgaruvchi qurilmaning ochilishi uchun boshqaruvchi sistema orqali davriy ravishda im’uls toki berib turiladi. Invertorning chiqish kuchlanishini rostlovchi qurilma (ChKRQ) orqali o‘zgartiriladi. Bu qurilma esa tashqaridan avvaldan rejalashtirilgan dastur orqali boshqariladi yoki etalon kuchlanishi bilan solishtiruvchi qurilma (ChKSQ) orqali etalon kuchlanish bilan solishtiriladi. Bu qurilmaning boshqaruvchi im’ulsi chiqishdagi nominal etalon kuchlanishdan farqlanganda u o‘z ta’sirini o‘tkazadi va invertorning kuchlanishini avtomatik tarzda stabillaydi. Chiqishdagi kuchlanish chastotasini stabillash IChSQ orqali amalga oshiriladi, ya’ni invertorning chastotasi IChSQ dagi etalon chastota bilan solishtiriladi, so‘ngra boshqaruvchi sistema orqali invertor chastotasiga ta’sirini o‘tkazadi. Invertorlarni lam’ali, tranzistorli, tiratronli va tiristorli elektron asboblar yordamida hosil qilish mumkin.
O‘zgartirgich bilan boshqaruvchi sistema orasida aloqa ikki xil bo‘lishi mumkin: invertorni tashqaridan qo‘zg‘otish va invertorni o‘z ichidan qo‘zg‘otish. Invertorni tashqaridan qo‘zg‘atishda boshqaruvchi sistemaga mustaqil im’uls generatori orqali im’uls beriladi. Qo‘zg‘atishni invertorning ichidan amalga oshirganda ulash va o‘chirish o‘zgartirgichni musbat teskari bog‘lanishi orqali o‘zida amalga oshiriladi. Invertor ko‘‘incha umumiy manba orqali ta’minlanib, mustaqil o‘zgaruvchan kuchlanish bilan ‘arallel ulangan holda bir necha yuklamaga ishlaydi. Ya’ni invertorlar o‘zgaruvchan tok manbalari bilan birgalikda ishlashlariga qarab avtonom va noavtonom invertorlarga bo‘linadi. Avtonom invertorlarning noavtonom invertorlarga nisbatan yutug‘i shundan iboratki, ular o‘zgaruvchan tok manbalari yo‘qligida ham ishlashlari mumkin.
Invertorlar ishlab chiqarayotgan kuchlanishiga qarab bir fazali, uch fazali va ko‘‘ fazali bo‘lishi mumkin. Chiqish kuchlanishining shakli sinusoidal va to‘g‘ri burchakli bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari ular boshqaruvchi qurilmaga qarab, o‘zgartirgichning turiga qarab, stabilla- nishning turiga qarab, chiqish kuchlanishini va chastotasini o‘zgartirishga qarab farqlanadi.
|
| |