nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
T.Bovyeri - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 150/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuaT.Bovyeri,
AQShda
U.Setton
o‘z
tajribalari orqali tasdiqladilar, ya’ni ular irsiy omilllarni gametalaiga tarqalishi haqidagi
Mendel mulohazalari bilan meyoz bo‘linishda gomologik xromosomalarning gametalarga
tarqalishi o‘rtasida aynan o‘xshashlik borligini ta’kidladilar va gametalar soflik farazini
to‘g‘riligini sitologiya fani dalillari asosida isbotladilar.
Poliduragay chatishtirish
Uch, to‘rt va undan ko‘p turg‘un belgilari bilan tafovut qiladigan formallarni
chatishishidan hosil bo‘lgan organizmlar
poliduragay
deb nomlanadi. Masalan,
no‘xatning doni sariq, tekis, gultoji bargi qizil bo’lgan navi doni yashil, burishgan,
gultojibargi oq rangda bo‘lgan navi bilan chatishtirilsa F
1
duragaylarning doni sariq,
sirti tekis, gultojibaiglari qizil rangda bo‘ladi. Don rangini ifoda qiluvchi allellarni
A-a
, shaklini ifodalaydigan allellarni
B-b
, gultojibargining rangini
C-c
deb belgilansa, u
holda chatishtirishdan olingan duragay o‘simligininggenotipi
AaBbCc
, retsessiv belgili
o‘simlikning genotipi
aabbcc
holatda bo‘ladi. Agar F
1
duragaylarni no‘xatning doni
yashil, usti burishgan va gultojibargi oq bo‘lgan o‘simlik bilan qayta chatishtirilsa
va olingan duragayllarni fenotip jihatdan tahlil qilinsa, u holda F
b
duragay 8 xil gameta
hosil qiladi. Bular quyidagilardan iborat: ABC, ABc, AbC, Abc, aBC, aBc, abC,
abc. Ularni retsessiv formali o‘simlik bilan chatishtirilsa AaBbCc, AaBbcc, AabbCc,
Aabbcc, aaBbCc. aaBbcc, aabbCc, aabbcc genotipli o‘simliklar olinadi.
Ularning fenotiplari quyidagicha: sariq, tekis, qizil; sariq, tekis, oq; sariq,
burishgan, qizil; sariq, burishgan, oq; yashil,tekis,qizil; yashil, tekis, oq; yashil,
burishgan, qizil; yashil, burishgan, oq bo‘ladi va ular 1:1:1:1:1:1:1:1 nisbatda xilma-
xillik beradi. Olingan natijani tubandagicha izohlaymiz:
|
| |
O‘lchash asboblari - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

O‘lchash asboblari Nurlahishlar bilan ish olib borayotganda inson organizmiga ta’sir
ko‘rsatayotgan nurlanish dozasini va ish joylaridagi nurlanish miqdorini bilib
turish katta ahamiyatga ega. SHuning uchun ham o‘lchov asboblariga katta
ahamiyat beriladi.
O‘lchash asboblarining ishlash tizimi ionlanish, ssintilatsiya va fotografiya
usullariga asoslangan. Ba’zi bir gazlar radioaktiv nurlar ta’sirida elektr
o‘tkazuvchan bo‘lib qolish qobiliyatiga ega. Lonizatsiya usuli shunga asoslangan.
Ssintilatsiya usuli esa gaz, kristall va eritmalarning ionlashtirilgan
nurlanishlarni yutishi natijasida ko‘rinadigan nurlar tarqatish xossasiga asoslangan.
Fotografiya usuli ionlovchi nurlanishlar fotoemulsiyaga ta’sir ko‘rsatishiga qarab
belgilanadi.
O‘lchash asboblari radioaktivlikni yoki zararlanish dozasini o‘lchaydigan
turlarga bo‘linadi. Radiometrik asboblar radioaktiv moddalar qancha zarrachalar va
kvantlar ajratayotganini o‘lchaydi.
Dozimetrik asboblar esa ionlashtirilgan nurlanishlar qancha energiyani
uzatayotgani yoki obektga tushayotganini o‘lchaydi.
Radiometrik va dozimetrik asboblar umuman sanoat korxonalari holatini
o‘lchash uchun hamda shaxsiy nazorat vositasi sifatida ishlatilishi mumkin.
SHaxsiy nazorat har bir ishchi uchun ishlayotgan davridagi ma’lum vaqtlarda
(masalan, kun yoki hafta davomida) nurlanishlar darajasini aniqlash imkoniyatini
beradi. Dozimetrlar ishchi tanasining eng ko‘p nurlanish olishi mumkin bo‘lgan
qismiga o‘rnatiladi.
Sinov savollari: 1.Radioaktiv nurlanish manba’lari haqida nimalarni bilasiz? 2.Radioaktiv nurlanishlardan qanday himoyalanish mumkin? 3.Doimetrik asbob-uskunalarning vazifalari nimalardan iborat? 4.Nurlanish oqibatida qanday kasalliklar kelib chiqadi? 8-amaliy mashg‘ulot. HAVFSIZLIK BLOKIROVKALARINI TUZILISHI VA ISHLASH PRINSIPI. Tayanch so‘z va iboralar: eruvchan predoxranitellar, avtomatlar,
fazasimlari, muxfazalovchi nol simi, qisqatutashuv, nollashtirish tizimi
elementlari,
kichik
qarshilikka
egabo`lgan
zanjir,
maksimal
himoyatokqurilmasi,Elektrqabulqilgich.
Nollashtirish kuchlanish ostida qolishi mumkin bo‘lgan tok o‘tmaydigan
qismlarni oldindan nolli himoyalovchi o‘tkazgich bilan avvaldan biriktirib
qo‘yishilishiga aytiladi.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr 514
биоэнергетика фанлари ҳам ўрганмоқда. Масалан, биоэнергетика фани
фикрлаш жараёнини ўрганар экан, унинг маълум қувватга эга эканлигини ва
мия ўзидан турлича квант тўлқинларини тарқатиб туришини таъкидламоқда.
Биз яхши биламизки, бордан йўқ бўлмайди, йўқдан бор бўлмайди.
Фақат нарса, ҳодиса ёки қувват бир кўринишдан иккинчи кўринишга ўтиши
мумкин. Демак, биз кўриб чиқаётган ҳолда ҳам шу ҳодиса юз беради, яъни
фикр қуввати ҳукм, хулосаларга ёки сўзга ўтади. Демак, хулоса қилиб
айтганда бизнинг ҳукм, хулосаларимиз ва сўзларимиз биофизик нуқтаи
назардан қараганда ўзида маълум қувватни мужассамлаштирган дастурлар
экан.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr 515
Ходжаев Бегзод Худойбердиевич , Заведующий каф. “Педагогика непрерывного
образования и менеджмент” ТГПУ им.Низами,
док.пед.наук.профессор.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ И ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ МОЛОДЕЖИ И ФОРМИРОВАНИЕ САМОСОЗНАНИЯ В ПОДРОСТКОВОМ ВОЗРАСТЕ В ПОВЫШЕНИИ ЭФФЕКТИВНОСТИ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА - «Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения...

|
«Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения нейролингвистического програмирования» Pdf ko'rish
|
bet | 476/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА
Аннотация:
Подростковый возраст на протяжении многих десятилетий
является объектом пристального внимания различных отраслей науки,
поскольку он связан с вхождением ребенка в мир взрослых ценностей и
отношений, формированием зрелой личности.
Ключевая слова:
Подростковый возраст, взрослых, отношения, общая
характеристика, ребенка, окружения, перспектива, физиология, воспитания.
Annotation:
For many decades, adolescence is the object of close attention of
various branches of science, since it is associated with the child’s entry into the
world of adult values and relationships, the formation of a mature per sonality.
Key word:
Adolescence, adults, relationships, general characteristics, child,
environment, perspective, physiology, upbringing .
Обращаясь к проблеме возрастных рамок подростничества,
необходимо отметить, что они индивидуальны и определяются
индивидуальными особенностями ребенка, а также конкретными условиями
роста. Особенности данного этапа во многом определяют весь последующий
жизненный путь личности. С другой стороны, именно в этом возрасте в
наиболее гротескной форме проступают все особенности психологической
сферы ребенка, наиболее ярко проявляются результаты родительского
воспитания. Таким образом, данный возрастной период можно образно
назвать перевалочным пунктом между результатами прошлого и
перспективами будущего. Изменяется положение ребенка, как в ближайшем
социальном окружении, так и в обществе, видоизменяются взаимоотношения
подростков с ними. Важнейшим моментом данного периода является
физиологическое взросление, результатом которого становится созревание
структур, отвечающих за развитие когнитивной сферы, происходит
изменение физического облика ребенка. Данные изменения в совокупности
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
«Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения нейролингвистического програмирования»
|
Kirish instruktaji (50 daqiqa) - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 93/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotKirish instruktaji (50 daqiqa)
O’quvchilarni bilimini faollashtirish:
1.Tezkor savol javob , aqliy hujum o’tkazadi. O’quvchilarlarning o’quv materialinio’zlashtirganlik darajasini aniqlab va ularni rivojlantirish maqsadida yangi mavzu bayoniga o’tadi
Yangi o’quv materiali bayoni
2.O’quv amaliyoti mashg’uloti mavzusi bo’yicha ma’lumot beriladi. Ish jarayoni tushuntiriladi.
Joriy instruktaji (135 daqiqa)
Yangi o’quv materiali amaliy mashq bajarish:
3.O’quvchilar ish joylari bilan taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riq texnologik harita hamda mustaqil ish bajarish uchun hom ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar yo’l qo’ygan hatolari ko’rsatiladi.
Yakuniy instruktaji (15 daqiqa)
5.Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini tartibga keltirishni nazorat qiladi. Tayyorlangan maxsulotni qabul qiladi
Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog`lab mavzuni yakunlash
|
Savollarga javob beradi. Tinglaydi, chizadi, yozib oladi.
O’z ish joylarini egalaydi, mashg’ulot raxbari ko’rsatmalari va yo’riqli texnologik xaritaga rioya qilgan holda ish bajaradi. Yo’l qo’ygan xatolarni to’g’irlaydi.
Foydalanilgan jixozlarni mashg’ulot raxbariga topshiradi. Ish joylarini tartibga keltiradi.
|
Darsning yakuniy qismi 15-daqiqa
|
Yakunlash.
1.O’quvchilar amaliy mashg’ulot bo’yicha baxolar e’lon qilinadi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan ishlarining axamiyati va muximligiga o’quvchilar e’tibor qaratadi
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan tanishtirib uyga vazifa beriladi.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
O`qitish usullari - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 96/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyot
O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Mashg’ulot bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O`qituvchi
|
Ta`lim oluvchi
|
1-O`quv mashg`ulotiga
kirish
15-daqiqa
|
Tashkiliyqism:
1.O’quvchining davomati tekshiriladi
2. O’quvchilarning mashg’ulotiga tayyorgarligini nazorat qiladi. Maqsad va vazifaning belgilanishi
3.Amaliy mashg’ulot nomi rejasi maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi
4.Amaliy mashg’ulotning baxolash mezonlari bilan tanishtiradi.
5.Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi
|
Mashg`ulotga tayyorgarlik ko’radi.
Amaliyotga xavfsizlik texnikasi , sanitariya va gigiena talablariga rioya qilingan xolda maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo quyadi.
Tinglaydi.
|
2- Asosiy
bosqich
210 daqiqa
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Xatolik inkor - S. K. Ganiyev

Biometrik autentifikatsiyalashning daktiloskopik tizimi.
Biometrik tizimlaming aksariyati identifikatsiyalash parametri
sifatida barmoq izlaridan foydalanadi (autentifikatsiyaning dakti
loskopik tizimi). Bunday tizimlar sodda va qulay, autentifikatsiya
lashning yuqori ishonchliligiga ega. Bunday tizimlaming keng
tarqalishiga asosiy sabab, barmoq izlari bo‘yicha katta ma’lumotlar
ba’zasining mavjudligidir. Bunday tizimlardan dunyoda asosan
politsiya, turli davlat va ba’zi bank tashkilotlari foydalanadi.
Autentifikatsiyaning daktiloskopik tizimi quyidagicha ishlaydi.
A w al foydalanuvchi ro‘yxatga olinadi. Odatda, skanerda barmoq-
ning turli holatlarida skanerlashning bir necha varianti amalga oshi-
riladi. Tabiiyki, namunalar bir-biridan biroz farqlanadi va qandaydir
umumlashtirilgan namuna, «pasport» shakllantirilishi talab etiladi.
Natijalar autentifikatsiyaning ma’lumotlar bazasida xotirlanadi.
Autentifikatsiyalashda skanerlangan barmoq izi ma’lumotlar baza-
sidagi «pasportlar» bilan taqqoslanadi.
Ovoz bo ‘yicha autentifikatsiyalash tizimlari

saqlash rejimidan chiqish, yuklash va fayllami deshifratsiyalash
uchun autentifikatsiyani bajarishga imkon beradi.
Foydalanuvchini biometrik autentifikatsiyalash maxfiy kalit-
dan foydalanishni modul ko‘rinishida shifrlashda jiddiy ahamiyatga
ega bo‘lishi mumkin. Bu modul axborotdan faqat haqiqiy xususiy
kalit egasining foydalanishiga imkon beradi. So‘ngra kalit egasi
o‘zining maxfiy kalitini ishlatib, xususiy tarmoqlar yoki Internet
orqali uzatilayotgan axborotni shifrlashi mumkin.
Virusni xotiraga yuklash - S. K. Ganiyev

bajariladi, virusning o‘zi passiv holatda bo'ladi. Murakkabroq vazi-
falarda virus boshqarishni olganidan so‘ng o'zining ishlashi uchun
qo‘shimcha harakatlami bajarishi mumkin. Bu bilan bog‘liq ikkita
jihat ko‘riladi.
Birinchisi viruslarni aniqlash muolajasining maksimal murak-
kablashishi bilan bog‘liq. Saqlanish bosqichida ba’zi viruslar himo-
yalanishni ta’minlash maqsadida yetarlicha murakkab algoritmdan
foydalanadi. Bunday murakkablashishga virus asosiy qismini shifr-
lashni kiritish mumkin. Ammo faqat shifrlashni ishlatish chala chora
hisoblanadi, chunki yuklanish bosqichida rasshifrovkani ta’min-
lovchi virus qismi ochiq ko‘rinishda saqlanishi lozim. Bunday holat-
dan qutilish uchun viruslarni ishlab chiquvchilar rasshifrovka qiluv
chi kodni "mutatsiyalash" mexanizmidan foydalanadi. Bu usulning
mohiyati shundan iboratki, obyektga virus nusxasi kiritilishida
uning rasshifrovka qiluvchiga taalluqli qismi shunday modifikat-
siyalanadiki, original bilan matnli farqlanish paydo bo‘ladi, ammo
ish natijasi o‘zgarmaydi.
Kodni mutatsiyalash mexanizmidan foydalanuvchi viruslar
p o -
lim orf viruslar
nomini olgan. Polimorf viruslar (polymorphic)-qiyin
aniqlanadigan viruslar bo‘lib, signaturalarga ega emas, ya’ni tarkibi-
da birorta ham kodining doimiy qismi yo‘q. Polimorfizm faylli,
yuklamali va makroviruslarda uchraydi.
Stels-algoritmlardan foydalanilganda, viruslar o‘zlarini tizimda
to‘la yoki qisman bekitishlari mumkin. Stels-algoritmlaridan
foydalanadigan viruslar -
stels-viruslar
(Stealth) deb yuritiladi. Stels
viruslar operatsion tizimning shikastlangan fayllarga murojaatini
ushlab qolish yo‘li bilan o‘zini yashash makonidaligini yashiradi va
operatsion tizimni axborotni shikastlanmagan qismiga yo‘naltiradi.
Ikkinchi jihat
Barm oq izlarining skanerlari

do‘ngliklar va pastliklargacha bo‘lgan masofa aniqlanib, barmoq izi
tasviri olinadi.
Integral sxema asosidagi sensorli tekshirishda AuthenTec kom-
paniyasida ishlatiluvchi usul aniqlikni yana ham oshirishga imkon
beradi.
Qator ishlab chiqaruvchilar biometrik tizimlami smart-kartalar
va karta-kalitlar bilan kombinatsiyalaydilar.
P astlikkacha
D o ‘nglikkacha
m asofa
m asofa
Integral sxemalar asosidagi barmoq izlari datchiklarining ki-
chik oichamlari va yuqori bo‘lmagan narxi, ulami himoya tizimi
uchun ideal interfeysga aylantiradi. Ulami kalitlar uchun breloklarga
o‘matish mumkin. Natijada foydalanuvchi kompyuterdan boshlab to
kirish yo‘li, avtomobillar va bankomatlar eshiklaridan himoyali
foydalanishni ta’minlaydigan universal kalitga ega bo‘ladi.
jinsiy dimorfizm - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

Shunga asoslanib chatishtirishda qatnashgan
ota-onaning biri gomozigota, ikkinchisi
geterozigota bo‘lishi kerak degan xulosaga kelish mumkin. Mazkur xulosani to‘g‘ri ekanligi birinchi
marotaba 1906-yili
L.Donkastyer
krijovnik
kapalagida
, 1907-yili esa
K. Korrens
qovoqdoshlar
oilasiga
kiruvchi ikki uyli, bir uyli o‘simliklar
tarvuzpalak
hamda
Abu Jahil
tarvuzlarini
o‘zaro
chatishtirish natijasida olingan duragay o‘simliklarda kuzatdi.
Turli hayvon va o‘simlik turlarida erkak jinsiga mansub organizmlar miqdori:
Organizmlar
%
Organizmlar
%
Odamlar
52
Sichqon
50
Qoramollar
52
Tovuq
49
Qo’y
50
O’rdak
50
Cho’chqa
52
Kaptar
50
Ot
52
It
56
Keyinchalik har xil jinsli organizmlarning biri gomozigota, ikkinchisi geterozigota ekanligi
sitologik tadqiqotlarda ham o‘z tasdig‘ini topdi.
Aksariyat hayvon turlari va ayrim jinsli o‘simliklarda (nasha, ismaloq, suv otqulog‘i, elodeya)
jinsni ifodalovchi jinsiy xromosomalar bor.
Sutemizuvchi hayvonlar, odamlar, suvda va
quruqlikda yashovchilar, baliqlarning esa ayrim turlarini urg‘ochilarida
jinsiy xromosomalari XX,
erkaklarida esa XY, aksincha qushlarda, sudralib yuruvchilarda,
ayrim suvda va quruqlikda
yashovchilarda, ba’zi o‘simlik turlarida, masalan,
yertutda
urg‘ochi organizm XY,
erkak
organizmida XX bo’ladi. Jinsiy xromosomalar odatda organizmlarda bir juftni tashkil qiladi, qolgan
biridan farq qilmaydigan xromosomalarni
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 477/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
516
накладывают отпечаток на восприятие личностью ребенка различных
аспектов своего «Я», а также системы отношений, в которой он находится.
Внутренние изменения, происходящие в подростке, не всегда совпадают с
готовностью взрослых к их восприятию и пониманию.
Так Э.Шпрангер характеризовал подростковый возраст с точки зрения
процесса усвоения подростком культурных норм и освобождения от детской
зависимости. Он называл данный этап развития периодом «открытия Я» и
выделял три различных типа отрочества:
•
резкое,
бурное,
кризисное,
сопровождающееся
кардинальными
личностными изменениями;
• плавный переход к нормам мира взрослых, без коренных личностных
сдвигов;
• переход на новый уровень онтогенеза посредством самовоспитания,
саморазвития подростка.
Ш. Бюлер указывала на наличие внутри подросткового возраста двух
различных фаз. Негативная фаза, ограниченная 11-13 годами у девочек и 14-
16 годами у мальчиков, характеризуется изменениями в эмоциональной
сфере подростков, проявляющимися в виде повышенной раздражительно сти,
Социально-психологический подход связывает психологические особенности
подросткового возраста с процессом социализации и освоением новых ролей.
Задачей данного возраста является самостоятельный выбор и освоение новых
социальных ролей и интерпретация ролевого поведения.
Р. Бернс (1986) предлагает в качестве самостоятельного направления
рассматривать подход Э.Эриксона. Эпигенетическая концепция Э.Эриксона
рассматривает процесс развития человека как прохождение им определенных
стадий, на каждой из которых человек должен разрешить определенные
возрастные задачи. Успешное их разрешение ведет к формированию
продуктивного стиля поведения, в обратном случае происходит
невротическое развитие личности. В подростковом возрасте возможны два
варианта прохождения стадии: формирование идентичности или спутанная
идентичность (Эриксон Э.,1996). Формирование идентичности связано с
решением подростком трех основных задач.
1.Получить уверенность, что он тот же самый человек, сохраняющий свое
«Я» во времени и различных интерперсональных ситуациях;
2.Получить уверенность, что и другие люди воспринимают его как
тождественного самому себе во времени и различных ситуациях;
3.Получить уверенность, что и другие воспринимают его так же, как он сам
|
| |
Информационная безопасность

ICT security
- communication technology (ICT security) - All
aspects related to the definition, achieving and maintaining confi
dentiality, integrity,
availability, non-repudiation, accountability,
authenticity and reliability of information and telecommunication
technologies.
Сетевая безопасность
- меры, предохраняющие информа
ционную сеть от
несанкционированного доступа, случайного
или преднамеренного вмешательства в нормальные действия
или попыток разрушения ее компонентов. Включает в себя за
щиту оборудования, программного обеспечения и данных.
Tarmoq xavfsizligi - S. K. Ganiyev

пальцев и т.д., оригиналы которых в цифровом виде хранятся в
памяти компьютера.
Biometrik ma’lumotlar
- autentifikatsiya vositasi bo‘lib,
foydalanuvchining barmoq izlari, qo‘l panjasining geometrik shakli,
yuz shakli va o‘lchamlari, ovoz xususiyatlari, ko‘z yoyi va to‘r
pardasining shakli kabi shaxsiy, farqli alomatlari.
Asl nusxalari
raqam ko‘rinishida kompyuter xotirasida saqlanadi.
Biometric data
- authentication, which are personal features
such as user tone of voice, the shape of the hand, fingerprints, etc.,
The originals of which are stored digitally in a computer memory.
Бот
- (сокр. от робот)
специальная программа, выполняю
щая автоматически и/или по заданному расписанию какие-либо
действия через те же интерфейсы, что и обычный пользователь.
При обсуждении компьютерных программ термин употребля
ется в основном в применении к Интернету.
Bot
- (“robot” so‘zining qisqartirilgani) oddiy foydalanuvchi
interfeysi orqali avtomatik tarzda va / yoki berilgan jadval bo‘yicha
qandaydir harakatlami bajaruvchi maxsus dastur. Kompyuter das-
turlari muhokama qilinganida bot atamasi asosan Intemetga qo‘llash
bilan ishlatiladi.
Bot
- 1. (Short for robot) Special program will be executed
automatically and / or on the schedule any action through the same
interface as a normal user.
In the discussion, the term computer
program is used mainly in the application to the Internet.
Ботнет
- компьютерная сеть, состоящая из нескольких
хостов с запущенными ботами. Обычно используются для ко
ординации сетевых атак на компьютеры - рассылки спама, хи
щения личных данных пользователей, перебора паролей на уда
299
лённой системе, атак на отказ в обслуживании и т.п. (от англ.
слов robot и network).
Botnet
- ishga tushurilgan botlarga ega bir qancha sonli xost-
lardan tashkil topgan kompyuter tarmog'i. Odatda,
kompyuterlarga
bo‘ladigan tarmoq hujumlarini - spamni tarqatish, foydalanuvchi-
laming shaxsiy ma’lumotlarini o‘g‘rilash, masofadagi tizimda pa-
rollami saralash, xizmat qilishdan voz kechishga undash hujumlarini
muvofiqlashtirish uchun ishlatiladi. (inglizcha robot va network
so‘zlaridan olingan.)
Botnet
- computer network consisting
of a number of hosts
running bots. Usually used to coordinate attacks on network
computers - spam, identity theft users of brute force on the remote
system attacks denial of service, etc. (from the English, words robot
and network).
Yuklama viruslar - S. K. Ganiyev

M akroviruslar
axborotni ishlovchi zamonaviy tizimlaming
makrodasturlarini
va fayllarini, xususan, Microsoft Word,
Micro-
Soft Excel va h. kabi ommaviy muharrirlaming fayl-hujjatlarini va
elektron jadvallarini zaharlaydi.
Tarmoq virus lari
o‘zini tarqatishda kompyuter tarmoqlari va
elektron pochta protokollari va komandalaridan foydalanadi. Ba’-
zida tarmoq viruslarini "qurt" xilidagi dasturlar deb yuritishadi. Tar
moq viruslari Intemet-qurtlarga (Internet bo‘yicha tarqaladi), IRC-
qurtlarga (chatlar, IntemetRelayChat) bo‘linadi.
Kompyuter viruslarining ko‘pgina
kombinatsiyalangan xillari
ham mavjud, masalan - tarmoqli makrovirus tahrirlanuvchi hujjat-
lami zaxarlaydi hamda o‘zining nusxalarini
elektron pochta orqali
tarqatadi. Boshqa bir misol sifatida fayl-yuklama viruslarini ko‘rsa-
tish mumkinki, ular fayllarni hamda disklaming
yuklanadigan sek-
torini zaharlaydi.
Vim slam ing hayot davri.
Har qanday dasturdagidek, kompyu
ter viruslari hayot davrining ikkita asosiy bosqichini - saqlanish va
bajarilish bosqichlarini ajratish mumkin.
Saqlanish bosqichi
virusning diskda u kiritilgan obyekt bilan
birgalikda shundaygina saqlanish davriga to‘g ‘ri keladi. Bu bosqich-
da virus virusga qarshi dastur ta’minotiga zaif bo‘ladi, chunki u faol
emas va himoyalanish uchun operatsion
tizimni nazorat qila ol-
maydi.
Kompyuter viruslarining
bajarilish davri,
odatda,
beshta
bosqichni o‘z ichiga oladi:
1. Virusni xotiraga yuklash.
2. Qurbonni qidirish.
3. Topilgan qurbonni zaharlash.
4. Destruktiv funksiyalami bajarish.
5. Boshqarishni virus dastur-eltuvchisiga o‘tkazish.
Qo‘lpanjasining geometrik shakli bo‘yicha autentifikatsiya-

hisoblanadi. Ulaming aniqligi yuqori va inkor koeffitsienti, ya’ni
inkor etilgan qonuniy foydalanuvchilar foizi kichik.
Yuzning tuzilishi va ovoz b o ‘yich a autentifikatsiyalovchi
tizimlar.
Bu tizimlar arzonligi tufayli eng foydalanuvchan hisob-
lanadilar, chunki aksariyat zamonaviy kompyuterlar video va audeo
vositalariga ega. Bu sinf tizimlari telekommunikatsiya tarmoqlarida
masofadagi foydalanuvchi subyektni identifikatsiyalash uchun ishla
tiladi.
Yuz tuzilishini skanerlash texnologiyasi
boshqa biometrik
texnologiyalar yaroqsiz bo‘lgan ilovalar uchun to‘g‘ri keladi. Bu
holda shaxsni identifikatsiyalash va verifikatsiyalash uchun ko‘z,
burun va lab xususiyatlari ishlatiladi. Yuz tuzilishini aniqlovchi
qurilmalami ishlab chiqamvchilar foydalanuvchini identifikatsiya-
lashda xususiy matematik algoritmlardan foydalanadilar.
Ma’lum bo‘lishicha, ko‘pgina tashkilotlaming xodimlari yuz
tuzilishini skanerlovchi qurilmalarga ishonmaydilar. Ulaming
fikricha, kamera ulami rasmga oladi, so‘ngra suratni monitor ekra-
niga chiqaradi. Kameraning sifati esa past bo‘lishi mumkin. Undan
tashqari yuz tuzilishini skanerlash - biometrik autentifikatsiyalash
usullari ichida yagona, tekshirishga raxsatni talab qilmaydigan
(yashiringan kamera yordamida amalga oshirilishi mumkin) usul
hisoblanali.
Ta’kidlash lozimki, yuz tuzilishini aniqlash texnologiyasi
yanada takomillashtirilishni talab etadi. Yuz tuzilishini aniqlovchi
aksariyat algoritmlar quyosh yomg‘ligi jadalligining kun bo‘yicha
tebranishi natijasidagi yorug‘lik o‘zgarishiga ta’sirchan bo‘ladilar.
Yuz holatining o‘zgarishi ham aniqlash natijasiga ta’sir etadi. Yuz
holatining 45° ga o‘zgarishi aniqlashni samarasiz bo‘lishiga olib
keladi.
Nollashtirishni asosiyvazifasi-

kuchlanishlarini erga nisbatan pasayishiga olib keladi. Me’yoriy ishlash holatida
va nol o‘tkazgich uzilgan holatida ham, nol o‘tkazgichni qayta erga ulanmagan
tarmoqda, faza qobiqqa tutashib qolgan vaqtida nol o‘tkazgichning qismi va unga
ulangan asbob-uskunani tutashuv joyidagi keyingi joylarida quyidagi kuchlanish
hosil bo‘ladi:
UH= Ik R0
bu erda:Ik- faza-nol sirtmoqdan o‘tayotgan tok;
Ro- nol o‘tkazgichni transformatordan to buzilgan asbob-uskunani qobig‘i
ulangan joyigacha bo‘lgan to‘liq qarshiligi.
Buzilgan asbob- uskunani ulangan nuqtasi va transformator orasidagi
bo‘lgan nol o‘tkazgichni potensiali asta-sekin pasayib nolgacha etib boradi.
Nol o‘tkazgichni uzilgan nuqtasida va undan keyingi joylarida faza qobiq
bilan tutashgan vaqtida,nol o‘tkazgichni potensiali va unga ulangan asbob-
uskunalarini potensiali quyidagicha taqsimlanadi:
Erga qayta ulash bo‘lmagan tarmoqlarda nol o‘tkazgichuzilgan nuqtadan
keyingi joylarida nol o‘tkazgich ulangan asbob-uskunani potensiali tarmoqdagi
faza kuchlanishiga, uzilgan nuqtagacha esa nolga teng bo‘ladi.
Qayta erga ulangan tarmoqlarda nol o‘tkazgichni va ulangan asbob-uskunani
uzilgan nuqtasidan keyingi joylarida tutashish tok va erga qayta ulash qarshiligi
bilan tavsiflanadi: Ie Rn,biroq uzilgan nuqtagacha esa tutashuv toki bilan erga
ulash qurilmasini ishchi qarshiligi Ie Ro bilan tavsiflanadi.
Havfsizlikni ta’minlash maqsadiga buzilgan asbob-uskunani zudlik bilan
o‘chirishni talab qilinadi,shu uchun nollashtirishni qo‘yilgan asosiy talabi-
maksimal himoya tokni zudlik bilan ishga tushirish.
O‘tkazgich zanjiri har bir qobiqdan oziqa manbaidan
Neytralligacha uzliksizni ta’minlash maqsadidanol o‘tkazgichni harbir
ulangan joyni payvandlash yoki bolt yordamida biriktirilishi lozim. Nol zanjirini
uzluksizligini ta’minlash maqsadida nol o‘tkazgichlarga o‘chirg‘ich va saqlagich
o‘rnatish qat’iy man etiladi.Faqat,nollashtirish o‘tkazgichni o‘chirishi bilan birga
barcha fazalar o‘tkazgichlari o‘chiradigan o‘chirgichlarni qo‘llashgaruxsat etiladi.
Kolitsinogen - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

12-MA’RUZA.
Mavzu. Xromasoma nazariyasi
Reja:
1.
Jins ta’limoti to‘g‘risida tushuncha.
2.
Hayvonlar jinsining hosil bo‘lishida xromosomalarning roli.
3.
Jinsni belgilash xillari.
4
.
Kariotip haqida tushuncha va kariotipni o‘rganish usullari.
5.
Jinsning shakllanishida genlar balansi nazariyasi. Erkak va urg‘ochi jinslarning tug‘ilishini
sun’iy ravishda boshqarish
Tayanch tushunchalar:
Jins muammosi, jinsga ta’rif, birlamchi va ikkilamchi jinsiy belgilar,
jinsiy dimorfizm, progam, epigam, singam, jinsiy xromosoma, gomogametali va geterogametali
organizmlar, autosomalar, xromosoma orqali jinsni aniqlash, triploid, intyerseks, o‘ta urg’ochi,
o‘ta erkak, jinsiy indeks, balans nazariyasi, gonad, odamlarda jinsni rivojlanishi, korteks, medula,
jinsni tabaqalanishi, biseksuallik, gormonlar orqali jinsni boshqarish, partenogenez, giogenez,
androgenez
Kirish instruktaji (50 daqiqa) - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 97/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotKirish instruktaji (50 daqiqa)
O’quvchilarni bilimini faollashtirish:
1.Tezkor savol javob , aqliy hujum o’tkazadi. O’quvchilarlarning o’quv materialinio’zlashtirganlik darajasini aniqlab va ularni rivojlantirish maqsadida yangi mavzu bayoniga o’tadi
Yangi o’quv materiali bayoni
2.O’quv amaliyoti mashg’uloti mavzusi bo’yicha ma’lumot beriladi. Ish jarayoni tushuntiriladi.
Joriy instruktaji (135 daqiqa)
Yangi o’quv materiali amaliy mashq bajarish:
3.O’quvchilar ish joylari bilan taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riq texnologik harita hamda mustaqil ish bajarish uchun hom ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar yo’l qo’ygan hatolari ko’rsatiladi.
Yakuniy instruktaji (15 daqiqa)
5.Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini tartibga keltirishni nazorat qiladi. Tayyorlangan maxsulotni qabul qiladi
Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog`lab mavzuni yakunlash
|
Savollarga javob beradi. Tinglaydi, chizadi, yozib oladi.
O’z ish joylarini egalaydi, mashg’ulot raxbari ko’rsatmalari va yo’riqli texnologik xaritaga rioya qilgan holda ish bajaradi. Yo’l qo’ygan xatolarni to’g’irlaydi.
Foydalanilgan jixozlarni mashg’ulot raxbariga topshiradi. Ish joylarini tartibga keltiradi.
|
Darsning yakuniy qismi 15-daqiqa
|
Yakunlash.
1.O’quvchilar amaliy mashg’ulot bo’yicha baxolar e’lon qilinadi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan ishlarining axamiyati va muximligiga o’quvchilar e’tibor qaratadi
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan tanishtirib uyga vazifa beriladi.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti - bet 180

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 180/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua
1.Jins ta’limoti haqida tushuncha
Bakteriyalar, tuban o’simliklarda jins bo’lmaydi. Shunga ko‘ra ular bo’linish orqali
ko‘payadilar. Organik olam evolyutsiyasining ma’lum bosqichida yyer yuzida ayrim jinsli
organizmlar paydo bo’lgan. Ayrim jinsli organizmlarning paydo bo‘lishi katta biologik ahamiyatga
ega.
Charlz Darvin
ta‘kidlashicha o‘z-o’zidan chatishish biologik jihatdan ziyon, chetdan chatishish
esa foydalidir. Odatda organizmlar chetdan chatishganda avlodlarda ota-ona organizmlaiga nisbatan
irsiy axborotining xilma-xilligini orttirish ro‘y beradi. Bu esa ularning o’zgargan muhit sharoitiga
moslanishida katta imkoniyatlar yaratadi.
Jins muammosi bilan odamzot qadimdan mashg‘ul bo‘lib kelishiga qaramay, faqat genetika
fan sifatida shakllangandan so‘ng bu muammo o‘z yechimini topdi.
Jins -
organizmning gametalar hosil qilish orqali nasl qoldirish, irsiy axborotni kelgusi
avlodga uzatishni ta’minlaydigan belgi va xossalar majmuasidir. Yuksak hayvonlarda har xil jinsli
organizmlarni farqlantiruvchi belgi-xossalar
birlamchi
va
ikkilamchi
jinsiy belgilarga ajratiladi.
Birlamchi jinsiy belgilarga
organizmda gametalar hosil bo‘lishi, urg‘lanish jara-yoni va
organizm rivojlanishini ta’minlovchi morfofiziologik xususiyatlar, tashqi va ichki jinsiy organlar
kiradi.
Ikilamchi jinsiy belgilar
erkak va urg’ochi organizmlar gametalarini hosil qilishda, ularning
o‘zaro qo‘shilib urug‘lanishni ta’minlashda hamda jinsiy ko‘payishda bilvosita rol o‘ynaydi.
Qushlarning, sut emizuvchi hayvonlarning yerkagi gavdasining yirik, chiroyli bo‘lishi,
odamlarning erkaklarida soqol, mo‘ylovning bo‘lishi, ovozning yo‘g‘on bo‘lishi bunga misoldir. Ular
birlamchi jinsiy bezlar tomonidan ajralgan gormonlar ta’sirida rivojlanadilar. Erkak va urg‘ochi
organizmlar tashqi ko‘rinishidagi tafovut
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 478/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
517
воспринимает себя
Эриксон
указывает также на пути формирования неадекватной
идентичности:
1.Уход от близких взаимоотношений - избегание тесных эмоциональных
контактов;
2.Размывание времени - невозможность стоить планы на будущее, неверие в
перемены и страх перед ними;
3.Размывание способности к продуктивной работе - невозможность
сосредоточиться ни на одном виде деятельности или уход «с головой» в один
ее вид;
4.Негативная идентичность - поиск роли, противоположной той, которая
навязывается взрослыми и обществом.
В отечественной психологии принято рассматривать изменения,
происходящие на каждом возрастном этапе, в системе следующих основных
координат: особенности социальной ситуации, тип ведущей деятельности и
основные новообразования (Выготский Л.С., 1982).
Происходящие в подростковом возрасте изменения характеризуются,
прежде всего, глубокими физиологическими, социальными, личностными и
когнитивными преобразованиями. В целом краткий перечень таких
изменений заключается в следующем.
- физиологический сдвиг, связанный с процессами роста и завершением
полового созревания подростка;
- изменение в "содержании деятельности, общественном положении и
структуре ролей" (Фельдштейн Д.И., 1982),
- поиск своего места в обществе, который проявляется как единство двух
тенденций: бьггь, как все, и проявлять свою индивидуальность;
- перемена структуры общения и круга «значимых других»; - развитие
высших психических функций, познавательной сферы, рост способности к
абстрактному мышлению (Выготский Л.С., 1982);
- развитие волевой сферы, характеризующееся противоречивостью, развитие
произвольности психических процессов, с одной стороны, и усиление
импульсивности, возбудимости, с другой;
- изменения в мотивационной сфере и ценностных ориентациях, развитие
высоких моральных качеств;
- возрастание интереса к своему внутреннему миру; - развитие представлений
о своем "Я", и, как следствие этого, с другой стороны
- интерес к индивидуально-психологическим особенностям других людей,
|
| |
Банк данных - S. K. Ganiyev

Банк данных - автоматизированная информационная сис
тема централизованного хранения и коллективного использова
ния данных.
Ma’lumotlar banki - ma’lumotlami markazlashgan saqlash
ning va kollektiv foydalanishning avtomatlashtirilgan axborot
tizimi.
294
Databank - automated information system for centralized
storage and sharing of data.
Безопасная операционная система - операционная сис
тема, эффективно управляющая аппаратными и программными
средствами с целью обеспечения уровня защиты, соответствую
щего содержанию данных и ресурсов.
Xavfsiz operatsion tizim - ma’lumotlar va resurslar mazmu-
niga mos himoyalash darajasini ta’minlash maqsadida apparat va
dasturiy vositalami samarali boshqaruvchi operatsion tizim.
Secure operating system - an operating system that effect-
tively manages the hardware and software to provide the level of
protection corresponding to the content data and resources controll-
led by the system.
Безопасность - свойство системы противостоять внешним
или внутренним дестабилизирующим факторам, следствием
воздействия которых могут быть нежелательное ее состояние.
Состояние, в котором файлы данных и программы не могут
быть использованы, просмотрены и модифицированы неавто
ризованными лицами (включая персонала системы), компьюте
рами или программами.
Xavfsizlik - ta’siri natijasida nomaqbul holatlarga olib keluv-
chi atayin yoki tasodifan, ichki va tashqi beqarorlovchi faktorlarga
qarshi tizimning tura olish xususiyati. Ma’lumotlar fayllarining va
dasturlaming ishlatilishi, ko‘rib chiqilishi va avtorizatsiyalanmagan
shaxslar (jumladan, tizim xodimi), kompyuterlar yoki dasturlar
tomonidan modifikatsiyalanishi mumkin bo‘lmagan holat.
Security - property system to withstand external or internal
factors destabilizing effect of which may be undesirable its state or
behavior. Also, a state in which data files and programs may not be
295
used, viewed and modified by unauthorized persons (including staff
system) computers or programs.
Безопасность автоматизированной информационной

nuvchanlik kabi xarakteristikalarining (xususiyatlarining) saqlani-
shini ta’minlovchi axborotning himoyalanish sathi holati.
Information security
- state information, which prevents
accidental or intentional tampering or unauthorized information to
receive it, also - state -level data protection during processing tech
nologies to support the preservation of its qualitative characteristics
(properties) as privacy / confidentiality / integrity and availability.
rezident viruslar - S. K. Ganiyev

rejimlardan foydalanib, yashash makonini zaharlaydi va ma’lum
sharoitlarda zararkunandalik vazifasini bajaradi. Rezident viruslar
xotirada joylashadi va kompyuter o‘chirilishigacha yoki operatsion
tizim qayta yuklanishigacha faol holda bo‘ladi.
Rezident bo 'Imagan viruslar
faqat faollashgan vaqtlarida xoti-
raga tushib, zaharlash va zararkunandalik vazifalarini bajaradi. Ke-
yin bu viruslar xotirani butunlay tark etib, yashash makonida qoladi.
Ta’kidlash lozimki, viruslami rezident va rezident bo‘lmagan-
larga ajratish faqat fayl viruslariga taalluqli. Yuklanuchi va makro-
viruslar rezident viruslarga tegishli.
Qurbonni qidirish.
Qurbonni qidirish usuli bo‘yicha viruslar
ikkita sinfga bo‘linadi. Birinchi sinfga operatsion tizim fimksiyala-
ridan foydalanib, faol qidirishni amalga oshiruvchi viruslar kiradi.
Ikkinchi sinfga qidirishning passiv mexanizmlarini amalga oshi
ruvchi, ya’ni dasturiy fayllarga tuzoq qo‘yuvchi viruslar taalluqli.
Topilgan qurbonni zaharlash.
Oddiy holda zaharlash degan-
da, qurbon sifatida tanlangan obyektda virus kodining o‘z-o‘zini
nusxalashi tushuniladi.
A w al fayl viruslarining zaharlash xususiyatlarini ko‘raylik.
Bunda ikkita sinf viruslari farqlanadi. Birinchi sinf viruslari o'zining
kodini dasturiy faylga bevosita kiritmaydi, balki fayl nomini o‘zgar-
tirib, virus badani bo‘lgan yangi faylni yaratadi. Ikkinchi sinfga
qurbon fayllariga bevosita kiruvchi viruslar taalluqli. Bu viruslar
kiritilish joylari bilan xarakterlanadi. Quyidagi variantlar bo‘lishi
mumkin:
Ildiz (root) server - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 157/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Ildiz (root) server
Ildiz server - bu butun daraxtdan tashkil topgan server. Ildiz server odatda domenlar to‘g‘risida hech qanday ma’lumot saqlamaydi, lekin o‘z vakolatlarini boshqa serverlarga topshiradi va o‘sha serverlarga murojaatlarni saqlaydi. Bir nechta ildiz serverlari mavjud bo‘lib, ularning har biri butun domen nomi maydonini o‘z ichiga oladi. Ildiz serverlari butun dunyoga tarqalgan.
DNS ikki xil serverni aniqlaydi: asosiy va ikkilamchi. Asosiy server bu vakolat berilgan zona to‘g‘risidagi faylni saqlaydigan server. Bu zona faylini yaratish, saqlash va yangilash uchun javobgardir. Zona faylini mahalliy diskda saqlaydi.
Ikkilamchi server - bu zona haqida to‘liq ma’lumotni boshqa serverdan (asosiy yoki ikkilamchi) jo‘natuvchi va faylni o‘zining mahalliy diskida saqlaydigan server. Ikkilamchi server zona fayllarini yaratmaydi va yangilamaydi. Agar yangilanish kerak bo‘lsa, uni yangilangan versiyasini ikkinchi darajaga yuboradigan asosiy server amalga oshirishi kerak.
Asosiy va ikkilamchi serverlar o‘zlari xizmat ko‘rsatadigan zonalar uchun vakolatli hisoblanadi. G‘oya ikkinchi darajali serverni past darajasiga qo‘yish emas, balki bitta server ishlamay qolsa, boshqasi mijozlarga xizmat ko‘rsatishni davom ettirish uchun ma’lumotlarning zaxirasini yaratishdir. Shuni ham unutmangki, server ma’lum bir zona uchun asosiy va boshqa zona uchun ikkinchi darajali server bo‘lishi mumkin. Shuning uchun, asosiy yoki ikkilamchi server
deb aytganda, qaysi zonaga murojaat qilishimizdan ehtiyot bo‘lishimiz kerak.
Asosiy server barcha ma’lumotlarni diskdan yuklaydi; ikkinchi server barcha ma’lumotlarni asosiy serverdan yuklaydi. Ikkilamchi server asosiy serverdan ma’lumotlarni yuklab olganida, uni zonani o‘tkazish (transfer) deyiladi.
Internetda DNS
DNS - bu turli platformalarda ishlatilishi mumkin bo‘lgan protokol. Internetda domen nomlari maydoni (daraxt) uch xil qismga bo‘linadi: umumiy domenlar, mamlakat domenlari va teskari domen (7.39- rasmga qarang).
7.39- rasm. DNS ning Internetda qo‘llanilishi
|
| |
Nom maydonlarini taqsimlash

|
Nom maydonlarini taqsimlash
|
bet | 156/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Domen nomlari maydonida joylashgan ma’lumotlar saqlanishi kerak. Biroq, juda ko‘p ma’lumotga ega bo‘lgan bitta kompyuter xotirasiga ega bo‘lish juda samarasiz va ayni paytda ishonchli emas. Dunyoning barcha mamlakatlaridan kelgan so‘rovlarga javoban tizimga katta yuklama tushishi hisobiga bu samarasiz hisoblanadi. Har qanday nosozlik ma’lumotlarga kirishga imkon bermasligi sababli bu ishonchsizdir.
Nom serverlari ierarxiyasi
Ushbu muammolarning yechimi ma’lumotlarni DNS serverlari deb nomlangan ko‘plab kompyuterlar orasida tarqatishdir. Buning bir usuli - bu butun maydonni birinchi darajaga asoslangan ko‘plab domenlarga bo‘lish. Boshqacha qilib aytganda, biz ildizni (root) yolg‘iz qoldiramiz va ko‘p darajali domenlar yaratamiz (pastki darajalar), chunki birinchi darajali tugunlar mavjud. Shu tarzda yaratilgan domen juda katta bo‘lishi mumkinligi sababli, DNS domenlarni kichikroq domenlarga (pastki domenlarga) bo‘lish imkonini beradi. Har bir server katta yoki kichik domen uchun javobgar (vakolatli) bo‘lishi mumkin. Boshqacha qilib aytganda, bizda nomlar ierarxiyasi bo‘lgani kabi serverlar ierarxiyasi ham mavjud (7.37- rasmga qarang).
7.37- rasm. Server nomlari ierarxiyasi
Zona (Zone)
To‘liq domen nomlari ierarxiyasini bitta serverda saqlash imkoniyati bo‘lmaganligi sababli, u ko‘p serverlar orasida taqsimlanadi. Server javobgar bo‘lgan yoki uning vakolatiga ega bo‘lgan tushuncha zona deb nomlanadi. Biz zonani butun daraxtning qo‘shni qismi sifatida belgilashimiz mumkin. Agar server domen uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olsa va domenni kichik domenlarga ajratmasa, «domen» va «zona» aynan bir tushunchani anglatadi. Server zonali fayl deb nomlangan ma’lumotlar bazasini yaratadi va ushbu domen ostidagi har bir tugun uchun barcha ma’lumotlarni saqlaydi. Agar server o‘z domenini quyi domenlarga ajratsa va o‘z vakolatlarining bir qismini boshqa serverlarga topshirsa, "domen" va "zona" turli xil tushunchalarni anglatadi. Ost- domomenlardagi tugunlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar pastki darajadagi serverlarda saqlanadi va yuqori darajadagi server ushbu pastki darajadagi serverlarga havolani saqlaydi. Albatta, yuqori darajadagi server o‘zini javobgarlikdan butunlay ozod qilmaydi: u hanuzgacha zonaga ega, ammo batafsil ma’lumot quyi darajadagi serverlarda saqlanadi (7.38- rasmga qarang).
Server, shuningdek, o‘z domenining bir qismini ajratishi va javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi mumkin, ammo baribir domenning bir qismini o‘zi uchun saqlab qoladi. Bunday holda, uning zonasi vakolat berilmagan domenning qismi uchun batafsil ma’lumot va vakolat berilgan qismlarga havolalar mavjud.
7.38- rasm. Zonalar va domenlar
|
| |
Nazorat savollari - S. K. Ganiyev

7.2. Virusga qarshi dasturlar
Kompyuter viruslarini aniqlash va ulardan himoyalanish uchun
maxsus dasturlaming bir necha xillari ishlab chiqilgan bo‘lib, bu
dasturlar kompyuter viruslarini aniqlash va yo‘qotishga imkon be
radi. Bunday dasturlar virusga qarshi dasturlar deb yuritiladi. Umu-
man, barcha virusga qarshi dasturlar, zaharlangan dasturlaming va
yuklama sektorlaming avtomatik tarzda tiklanishini ta’minlaydi.
Viruslarga qarshi dasturlar foydalanadigan viruslami aniq-
lashning asosiy usullari quyidagilar:
- etalon bilan taqqoslash usuli;
- evristik tahlil;
- virusga qarshi monitoring;
- o‘zgarishlami aniqlovchi usul;
- kompyuteming kiritish/chiqarish bazaviy tizimiga (BlOSga)
vimsga qarshi vositalami o‘matish va h.
Etalon bilan taqqoslash usuli
eng oddiy usul bo‘lib, ma’lum
vimslami qidirishda niqoblardan foydalanadi. Vimsning niqobi-ma-
na shu muayyan vimsga xos kodning qandaydir o‘zgarmas ketma-
ketligidir. Vimsga qarshi dastur ma’lum vims niqoblarini qidirishda
tekshiriluvchi fayllami ketma-ket ko‘rib chiqadi (skanerlaydi). Vi
msga qarshi skanerlar faqat niqob uchun belgilangan, oldindan
ma’lum vimslami topa oladi. Oddiy skanerlar kompyutemi yangi
vimslaming suqilib kirishidan himoyalamaydi. Yangi dastumi yoki
yuklama sektorini zaharlashda kodini to‘l a ! o‘zgartira oluvchi
shifrlanuvchi va polimorf vimslar uchun niqob ajratish mumkin
emas. Shu sababli skaner ulami aniqlamaydi.