Gauss tipidagi kvadratur formulalar

|
Gauss tipidagi kvadratur formulalar
|
bet | 9/13 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #257968 |
Bog'liq Gauss tipidagi kvadratur formulalar va ularning tadbiqi 2.2 Gauss tipidagi kvadratur formulalar.
Bizga ma’lumki, da nuqtali interpolyatsion formulaning
, (2.2.1)
tugun nuqtalari oraliqda qanday joylashganliklaridan qat’iy nazar, - darajali ko’phadlar aniq integrallanishi qaraladi. Chekli oraliq va uchun Gauss quyidagi masalani qaragan edi. tugunlar shunday tanlanganki , (2.2.1) formula mumkin qadar darajasi eng yuqori bo’lgan ko’phadlarni aniq integrallasin. (2.2.1) formula ta parametr - tugunlarni maxsus ravishda tanlash yo’li bilan uning aniqlik darajasini birlikka ortirishni kutish mumkin. Haqiqatdan ham tugunlarni maxsus ravishda tanlash orqali (2.2.1) formulaning darajasini dan ortmaydigan barcha ko’phadlar uchun aniq bo’lishga erishishni Gauss ko’rsatdi.
Gaussning natijasi ixtiyoriy oraliq va vazn funksiyalar uchun umumlashtirildi. Bunday formulalar Gauss tipidagi kvadratur formulalar deyiladi. Qulaylik uchun tugunlar o’rnida
ko’phad bilan ish ko’ramiz. Agar lar ma’lum bo’lsa, u holda ham ma’lum bo’ladi va aksincha. Lekin larni topishni ni topish bilan almashtirsak , u holda biz ni ildizlari haqiqiy, har xil va ularning oraliqda yotishini ko’rsatishimiz shart.
Teorema. (2.2.1) kvadratur formula darajasi dan ortmaydigan barcha ko’phadlarni aniq integrallashi uchun quyidagi shartlarning bajarilishi zarur va yetarlidir: 1) u interpolyatsion va 2) ko’phad oraliqda vazn bilan darajasi dan kichik bo’lgan barcha ko’phadlarga ortogonal bo’lishi kerak.
, (2.2.2)
Isbot. Zarurligi. Faraz qilaylik, (2.2.1) formula darajasi dan oshmaydigan barcha ko’phadlarni aniq integrallasin. U holda u interpolyatsiondir. Endi darajasi dan kichik bo’lgan ixtiyoriy ko’phadni olib, deb olamiz. Shuning uchun ko’rinib turibdiki, darajasi dan ortmaydigan ko’phad. Shuning uchun ham uni (2.2.1) formula aniq integrallaydi:
.
Bu yerda, ni hisobga olsak (2.2.2) tenglik kelib chiqadi, chunki darajasi dan kichik ko’phad va (2.2.1) formula interpolyatsiondir.
Yetarliligi. Faraz qilaylik (2.2.1) formula interpolyatsion va ko’phad darajasi n dan kichik bo’lgan barcha ko’phadlarga vazn bilan ortogonal bo’lsin. Endi (2.2.1) formula darajasi 2n-1 dan ortmaydigan barcha ko’phadlarni aniq integrallashini ko’rsatamiz. Haqiqatdan ham ni ga bo’lib,
(2.2.3)
ni hosil qilamiz, bu yerda larni darajalari n dan kichik. Bu tengliklarning har ikkala tomonini ga ko’paytirib, a dan b gacha integrallaymiz:
Teorema shartiga ko’ra o’ng tomondagi birinchi integral nolga teng, ikkinchi integral esa
Chunki darajasi n dan kichik ko’phad va (2.2.1) formula interpolyatsiondir.
Demak,
,
lekin (2.2.3) ga ko’ra . Shuning uchun
.
Shu bilan birga teoremaning yetarli sharti isbot bo’ldi.
ko’phad vazn bilan oraliqda darajasi dan kichik bo’lgan barcha ko’phadlar bilan ortogonal va bosh koeffisenti birga teng bo’lishi uchun ish natijalariga ko’ra , bunday ko’phad yagona hamda uning ildizlari haqiqiy, har xil va oraliqda yotadi. Demak, agar vazn oraliqda o’z ishorasini saqlasa, u holda har bir uchun darajali ko’phadlarni aniq integrallaydigan yagona (2.2.1) kvadratur formula mavjud.
Teorema 2. Agar vazn [a,b] oraliqda o’z ishorasini saqlasa, u holda va lar qanday tanlanganda ham (2.2.1) tenglik 2n darajali barcha ko’phadlar uchun aniq bo’la olmaydi.
Isbot. Kvadratur formulaning tugunlarini lar orqali belgilab, quyidagi
2n- darajali ko’phadni qaraymiz.
Ko’rinib turibdiki, (2.2.1) formula bu ko’phad uchun aniq emas, chunki
va ixtiyoriy koeffisentlar uchun
|
| |