nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
1-mavzu. Texnik tizimlarda zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning asosiy yo’nalishlari. Reja: «Texnik tizimlarda axborot texnologiyalari»

|
1-mavzu. Texnik tizimlarda zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning asosiy yo’nalishlari. Reja: «Texnik tizimlarda axborot texnologiyalari»
|
bet | 1/8 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 100,97 Kb. | | #149234 |
Bog'liq 1-Mavzu
1-mavzu. Texnik tizimlarda zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning asosiy yo’nalishlari.
Reja:
1.«Texnik tizimlarda axborot texnologiyalari» fanining predmeti va uslublari. 2.Texnik tizimlarda axborot kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) asosiy vazifalari va tarmoq sohalarida qo'llash.
3.Zamonaviy kompyuterlarning arxitekturasi va tarkibiy tuzilmasi.
4.O'zbekistonda AKT sohasini rivojlantirishdagi asosiy yo'nalishlar, amaldagi qonunlar.
5.AKT texnik yo'nalishlarida tadbiq etish tamoyillari, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida raqamli infratuzilmani moderinizatsiya qilish. 6.Kompyuter etikasi.
XXI asr boshi jamiyatning barcha hayot sohalarini axborotlashtirish, globallashtirsh va texnikalashtirish bilan harakterlanadi, bu esa o‘z navbatida fan, ta’lim, ishlab chiqarish va boshqaruvning jahon miqyosidagi keyingi rivojlanish tamoyillarini belgilab beradi. Barcha davlatlarda iqtisodning rivojlanishi, turli sohalardagi kompaniyalarning ish faoliyatining kengayishihi, axborotlarning yig’ish, uzatish, himoyalash kabi tizimlarini takomillashtirish talabi, ishlab chiqarishning samarasini oshirish harakatlari–bularning hammasi har bir davlatda turli sohalarni axborotlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologoyalarini qo‘llash jarayonlarini bajarish talabani belgilovchi faktorlardir. Ma’lumki, texnik sivilizatsiyaning rivojlanish masalasini hal etishda axborotlashtirishni kompyuter va kommunikatsiya texnologiyalari asosida olib borishdan boshqa muqobil yo‘l yo‘q bo‘lsa kerak. Axborot eng muhim va bebaho resurs bo‘lgan axborotlashgan jamiyatda mamlakatning rivojlanish darajasi uni axborotlashtirish darajasi bilan baholanmoqda. Shuni ta’kidlash lozimki, hozirgi kunda axborot yurituvchi kuchning asosiy mahsuloti sifatida qaraladi, axborot texnologiyalari esa jamiyatning axborot resurslarini faollashtirish va samarali foydalanishning muhim vositasidir. Shuning uchun AKTni jadal rivojlantirish va takomillashtirish masalasi hozirgi kunda mamlakat va jahon miqyosida strategik jihatdan muhim masalaga aylandi. Hozirgi sharoitda har bir jamiyat va uning institutlarining zamonaviy AKT vositalari yordamida axborotni yig’ish, ishlov berish, tahlil qilish, tizimlashtirish kabi qobiliyati ijtimoiy va texnologik progresning muhim dalilidir. Axborot texnologiyalari komminikatsiya vositalaridan faol faoydalanish natijasida axborot-kommikatsiya texnologiyalari tushunchasi ishlatilmoqda.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-mavzu. Texnik tizimlarda zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning asosiy yo’nalishlari. Reja: «Texnik tizimlarda axborot texnologiyalari»
|
Şəkil 10.2. Müqayisə üsulunun sxemi

|
Şəkil 10.2. Müqayisə üsulunun sxemi
|
bet | 24/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rŞəkil 10.2. Müqayisə üsulunun sxemi
fx - naməlum G2 generatorun tezliyi, f0 – məlum etalon G1 generatorun tezliyidir. Bu zaman fx və f0 tezlikləri qiymətcə çox fərqli olduqda telefondan iki ton eşidilir. Dəyişən intensivlikli fdəy = fx - f0 tezlikli ton fx və f0 tezliklərinin yaxın qiymətlərində, monoton səs fx = f0 qiymətində eşidilir. Beləliklə ölçmə zamanı tezliklər arasında fərqi azaltmaqla döyünmə siqnalını eşitmək və bu döyünməni tamamilə aradan qaldırmaq lazımdır. Nəticədə
fx = f0 olduqda monoton səs alınacaqdır. Ölçmə yüksək omlu telefondan istifadə etməklə aparılır.
Ossilloqraf üsulu. Sinusoidal formalı tezlikləri Lissaju fiqurları və ya dairəvi açılış vasitəsilə müqayisə etmək üçün elektron ossilloqraf tətbiq edilir. Lissaju fiqurlarını almaq üçün ossilloqrafın daxili xətti açılışı söndürülür. Nümunəvi G1 generatorun siqnalı Y girişinə, tezliyi ölçülən siqnal isə X girişinə verilir ( şəkil 10.3 ).
Şəkil 10.3. Ossilloqraf üsulunun sxemi
Ümumi halda ( təsadüfi tezliklərdə) işıqlanan düzbucaqlı ( kvadrat ) müşahidə edilir. Tezliklər bərabərdirsə ekranda ellips, dairə və ya diaqonal üzrə düz xətt görünəcəkdir. Tezliklərin nisbəti tam ədədlərdirsə ( 2; 3 və s.) ekranda “səkkizvari” və daha mürəkkəb fiqurlar müşahidə olunacaqdır. Şaquli və üfüqi oxlar üzrə fiqurun kəsişmə nöqtələrinin sayları nisbəti, tezliklərin nisbətini təyin edir:
f0 / fx = ny / nx buradan (10.5)
Burada nx - x oxu ilə fiqurun kəsişmələrinin sayı, ny - y oxu ilə fiqurun kəsişmələrinin sayıdır. f0 – məlum tezlikdir. Nümunəvi tezlik kimi 50 Hs sənaye tezliyindən istifadə etmək olar.
Fransız alimi Lissaju ilk dəfə bu üsulla ölçmə apardığına görə bu üsulun digər adı Lissaju əyriləri üsulu adlanır. Şəkil 10.4 – də Lissaju fiqurları ilə tezliyin ölçülməsinə aid nümunələr göstərilmişdir:
|
| |
Raqamli signalni qayta ishlash - Digital signal processing

Arduino — elektronik loyihalarini yaratish uchun foydalaniladigan
open source platformasi hisoblanadi. Arduino kompyuter kodini fizik
qurilmalarga
yozib
olish
uchun
ishlatiladigan
elektron
mikrokontrollerdan va dasturiy ta’minot yoki
IDE
(Integrated
Development Environment) komponentidan iborat.
Arduino
oilasida
turli xil kontrollerlar mavjud: Arduino UNO,
Arduino Leonardo,
Arduino ProMini, Arduino Mega, LilyPad Arduino.
Ulardan eng
keng tarqalgani Arduino UNO hisoblanadi. Mikrokontrollerlar bilan
ishlashni boshlaganda ham aynan
shu kontrollerdan boshlash
maslahat beriladi.
Windows 7-də Libraries (Библиотеки/Kitabxanalar) qovluğu

|
Windows 7-də Libraries (Библиотеки/Kitabxanalar) qovluğu
|
bet | 42/54 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #110636 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Əməliyyat sistemləri muhazire konspekti (1)Windows 7-də Libraries (Библиотеки/Kitabxanalar) qovluğu. Windows 7 əməliyyat sisteminin əvvəlki versiyalarından fərqli xüsusiyyətlərindən biri də Libraries (Библиотеки/Kitabxanalar) qovluğudur. Bu qovluq sənədlərin musiqinin şəkillərin, videoların və. s faylların idarə olunması üçün nəzərdə tutulan bir yerdir. Kitabxanalar
fiziki olaraq biz bildiyimiz mənada qovluq deyildir. Kitabxanada sadəcə olaraq faylların yerləşməsi haqqında məlumat, yəni qovluqlara və bu qovluqlarda yerləşən sənədlərə keçid əlaqələri yerləşir. Yəni kitabxananın məzmunu əlaqələr qovluğundan ibarətdir və bu əlaqələrdən istifadə edərək bir andaca zəruri ünvana keçid etmək olur. Kitabxanalarda heç bir başqa fiziki verilənlər olmur .
Kitabxanalar müəyyən mənada qovluqlara bənzəyir. Məs kitabxana açılarkən bir və ya bir neçə fayl obyektləri ekranda əks oluna bilər. Lakin qovluqdan fərqli olaraq kitabxana açılarkən fayl obyektlərini saxlandıqları bir neçə müxtəlif yerlərdən toplayaraq ekranda əks etdirir.
Kitabxanalar fayl obyektləri saxlanılan qovluqları izləyir və həmin obyektlərə baxmağa və onları müxtəlif üsullarla nizamlamağa imkan verir.
Windows 7 əməliyyat sistemində susmaya görə Libraries (Библиотеки/Kitabxanalar) adlı bir əsas kitabxana var və bu kitabxana daxilində öz növbəsində əvvəlcədən quraşdırılmış dörd kitabxana saxlanılır. Yəni mənim sənədlərim, mənim musiqim, mənim şəkillərim, mənim videoların qovluqlarını xüsusi qovluqlar əvəz edir: Documents (Документы /Sənədlər), Music (Mузыка/Musiqi), Pictures (Изображения/Şəkillər), Videos (Bидео/Videolar).
WINDOWS əməliyyat sistemində konfiqurasiya faylları və drayverlərlə iş
Windows əməliyyat sisteminin müxtəlif xarakteristikalarını idarə edən bir neçə konfiqurasiya faylları mövcuddur. Əsas konfiqurasiya faylları aşağıdakılardır:
1) SYSTEM.INI
2) WIN.INI
3) CONTROL.INI
4) PROGMAN.INI
5) WINFILE.INI
Bu faylları Windows qovluğunda görmək olar. Windows mühitinin versiyasından asılı olaraq Windows qovluğunda başqa konfiqurasiya faylları da iştirak edə bilər və bu faylların da genişlənməsi .INI olacaq. Konfiqurasiya fayllarının əsas vəzifələri bunlardır:
|
| |
Mövzu 2:Texniki və Texnoloji inqilab

Mövzu 2:Texniki və Texnoloji inqilab.
Texniki və texnoloji inqilabları istehsal proseslərinin təkamül və inqilabi yolla inkişafından fərqləndirmək lazımdır.Texniki inqilab dedikdə texniki vasitələrin inkişafındakı keyfiyyət sıçrayışı,yəni texnikanın maddi tərəfi nəzərdə tutulur.Texnoloji inqilab dedikdə informasiyanın ,enerji və maddənin işlənməsi ,çevrilməsi texnologiyasının inkişafındakı keyfiyyət sıçrayışı başa düşülür.Bəşəriyyət tarixində ilk texniki inqilab dedikdə daşdan əmək alətləri hazırlanması nəzərdə tutulur .İlk texnoloji inqilab dedikdə isə oddan istifadə nəzərdə tutulur.
Hazırda praktikin olaraq sayı beşdən az olmayan bir -birilə uyğun gəlməyən və materiyanın hərəkət formalarına görə təsnif olunan texnologiya tipi tətbiq olunur.
1.Mexaniki texnologiya
2.Fiziki texnologiya
3.Kimyəvi texnologiya
4.Mikrofiziki texnologiya
5.Biotexnologiya
Əmək məhsuldarlığı artımının sürətlənməsində başqa texniki inqilabın digər meyarları aşağıdakılardır:
1.sistemli meyar
2.funksional meyar
Sistemli meyar dedikdə prinsipcə yeni sinif sistemlərin yaradilması başa düşülür.Funksional meyar dedikdə texniki vasitələrlə yerinə yetirilən funksiyaların keyfiyyətcə dəyişilməsi başa düşülür.Texniki tərəqqinin müasir mərhələsində texniki cəhətdən yenidən silahlanma ,yəni keyfiyyətcə yeni texniki vasitələrin yaradılması və tətbiqi böyük əhəmiyyət kəsb edir.Texniki cəhətdən yenidən silahlanma dedikdə ayrı ayri sex ,sahə,qovşaq ,aqreqat qurğuların texniki səviyyəsinin artırılması üçün kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsi başa düşülür.Texniki cəhətdən yenidən silahlanma keyfiyyətcə yeni texnika və texnologiyanın tətbiqi istehsal proseslərinin mexanikləşdirilməsi və avtomatlaşdırılması ,mənəvi cəəhətdən köhnəlmiş ,fiziki cəhətdən sıradan çıxmış avadanlığın daha məhsuldar olan yenisi ilə əvəz olunması ,modernləşdirilməsi yolu ilə həyata keçirilir.Texniki cəhətdən yenidən silahlanmanın əsasını maşınqayırma təşkil edir.Elmi texniki tərəqqinin nailiyyətlərinə əsaslanan texniki cəhətdən yenidən silahlanma yeni texnoloji proseslərin insansız texnolgiyaya əsaslanan zavod avtomatların yaradılmasına doğru aparır.
|
Yoxlama sualları - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

nin (NO
x
) azaldılması üçün platin və radiumdan istifadə edir. Reaksiya nəticəsində
azot oksidindən oksigen azad edilir və o neytrallaşdırılır.
Katalitik çeviricinin II-ci mərhələsi oksidləşdirici katalizatordur. O, platin və
palladiumun köməyilə yanmamış yanacağın və karbon oksidlərinin miqdarını onları
yandırmaqla azaldır (nəticədə karbon 2 oksidi karbon qaza çevirilir).
Çevirmənin III-cü mərhələsində ən yaxşı nəticələr əldə edilməsinə çalışılır. Bu
mərhələdə ixrac qazları axınına nəzarət edilərək, alınmış məlumatlar əsasında yana-
cağın püskürülməsi sistemi idarə edilir. Belə ki, katalizatorla əlaqədə olan oksigen
vericisi ixrac qazlarının tərkibində nə qədər oksigen olması barədə kompyuterə mə-
lumat ötürür. Kompyuter isə yanacağa verilən havanın miqdarını tənzimləməklə
karbohidrogenlərin və dəm qazının oksidləşdirilməsini təmin edir.
Biznes jarayonlarini boshqarish 615-21 guruh Xayrilojonov Ozodbek Mavzu: Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rejalashtirish Reja

|
Biznes jarayonlarini boshqarish 615-21 guruh Xayrilojonov Ozodbek Mavzu: Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rejalashtirish Reja
|
bet | 1/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 117,86 Kb. | | #229649 |
Bog'liq Biznes jarayonlarini boshqarish. Maruza Mustaqil ish
Biznes jarayonlarini boshqarish
615-21 guruh
Xayrilojonov Ozodbek
Mavzu: Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rejalashtirish
Reja:
1. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rejalashtirishning
maqsadi va vazifalari
2. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishda biznes rejaning axamiyati
3. Biznes rejaning asosiy bo‘limlari va ularning tavsifi
1. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rejalashtirishning
maqsadi va vazifalari
Ishlab chiqarish faoliyati bilan bog‘liq korxonani tashkil etishda korxonaning texnik iqtisodiy asoslanishini ishlab chiqish maqsadga muvofiqdir.
Texnik-iqtisodiy asoslashga quyidagilarni kiritish lozim
Ishlab chiqarishga mo‘ljallangan tovarlarga talabni tahlil qilish
Ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari
Moliyaviy ko‘rsatkichlar
Ijtimoiy ko‘rsatkichlar
Ishlab chiqarish ko’rsatkichlari
talab qilinuvchi konstruktorlik, texnologik va boshqa hujjatlarning mavjudligi
ishlab chiqarish dasturi
dasturni bajarish zarur mashina, asbob-uskuna va jihozlarning mavjudligi
ishlab chiqarish quvvatlari mavjudligi yoki ularning loyihasi
asosiy ishlab chiqarish fondlarining mavjudligi
ayrim turdagi mahsulot yoki xizmatlarning samaradorligi
amortizatsiya to‘lovlarining miqdori
Moliyaviy ko‘rsatkichlar
mahsulot sotish yoki xizmat ko‘rsatishdan olinishi mo‘ljallangan daromad
oddiy va unga tenglashtirilgan boshqa sarfxarajatlar
budjetga o‘tkaziladigan to‘lovlar
Sof daromad
ish xaqi jamg’armasi
tashkil etilayotgan boshqa jamg‘armalar miqdori
Ijtimoiy ko’rsatkichlar
Ishchilarning taxminiy soni
Kutilayotgan ish xaqqi miqdori
bir ishchiga to‘g‘ri kelayotgan sotish miqdori
nogironlar va pensionerlar mehnatidan foydalanish imkoniyati
2. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishda biznes rejaning axamiyati
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Biznes jarayonlarini boshqarish 615-21 guruh Xayrilojonov Ozodbek Mavzu: Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatini rejalashtirish Reja
|
Şəkil 8.2. Lissaju fiqurları - Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında...

|
Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat
|
bet | 20/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rŞəkil 8.2. Lissaju fiqurları
Lissaju fiqurları – qarşılıqlı perpendikulyar olan iki harmonik rəqsin əvəzləyicisinin cızdığı qapalı trayektoriyadır. Onları ilk dəfə fransız alimi J. Lissaju
( 1822 – 1880 ) öyrənmiş və onun şərəfinə adlandırılmışdır.
Lissaju fiqurlarının forması rəqslərin dövrü, fazası və amplitudası arasındakı münasibətdən asılıdır. Fazalar fərqi və , amplitudlar müxtəlif, dövrlər isə bərabər olduqda əvəzləyici hərəkət ellips boyunca, fazalar fərqi 0 və π, amplitudlar müxtəlif olduqda koordinat başlanğıcından keçən düz xətt boyunca, fazalar fərqi və amplitudlar bərabər olduqda isə çevrə boyunca olur. Dövrləri, amplitudları və başlanğıc fazaları müxtəlif olan rəqslərin əvəzləyicisinin trayektoriyası daha mürəkkəbdir.
Ölçmə texnikasında Lissaju fiqurlarından ossilloqrafın ekranından müşahidə etməklə tezliyin və faza fərqinin ölçülməsində istifadə olunur.
Ossilloqrafda təsvirlərin açılış növləri
Rabitə texnikasında elektrik siqnallarının analizi 2 metod vasitəsilə həyata keçirilir: zaman ( müddətli ) və spektral analiz. Müddətli analizin məqsədi siqnalın parametrlərinin zamandan asılılıq qrafikini ossiloqramma şəkilində çıxarmaqdır. Belə tədqiqatlar və müşahidələr bir neçə mikrosaniyədən bir neçə sutkaya qədər davam edə bilər. Siqnalın parametrlərinin zamandan asılılığını müşahidə etmək, parametrləri ölçmək və nəticəni qeyd etmək üçün ossilloqraflardan istifadə edilir.
Spektral analizin məqsədi siqnalın spektrinin müəyyən edilməsidir. Siqnalın təhrifləri tədqiq olunan zaman ölçmə nəticəsində alınan amplitud və tezlik qiymətlərinin spektri giriş siqnalının spektri ilə müqayisə olunur.
Siqnalın parametrlərini ölçmək üçün ossilloqrafın ekranında müxtəlif açılış növlərindən istifadə olunur. Elektron – şüa ossilloqraflarında açılış adətən x meyletmə lövhələrinə qoşulmuş kənar gərginlik mənbələri tərəfindən yaradılır. Ümumi halda açılış siqnalının gərginliyinin forması müxtəlif ola bilər. Lakin tədqiq olunan parametrlərdən asılı olaraq prosesə uyğun açılış forması seçilir. Rabitə texnikasında çox vaxt xətti, sinusoidal, dairəvi və spiral açılış növləri istifadə olunur. Bu açılış növləri siqnalın tezliyini, fazasını, zaman intervalını və digər parametrlərini ölçdükdə istifadə olunur.
|
| |
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs

|
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
|
bet | 5/6 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 25,6 Kb. | | #117184 |
Bog'liq Alqoritmlər-nəzəriyyəsi.İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №11
Post Və Türinq Maşınlarının İşləmə Prinsipi
Determinə olunan alqoritmlər
Dövrü alqoritmlərin tərtibinə aid proqram nümunəsi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №12
Markovun normal alqoritmləri
Alqoritmin blok-sxem şəkilli təsvirinin konstruksiyası.
N! Alqoritminin tərtibi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №13
1. Markovun normal alqoritmləri
2.Tərcümə və kompilyasiya
3. 2 ölçülü matrislərin vurulmasıması alqoritmi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №14
NP – mürəkkəb məsələlər.
.Alqoritmin zamana görə mürəkkəbliyi
Proqram mətninə əsasən çeşidləmə alqoritminin mürəkkəbliyinin qiymətləndirilməsinə misal
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №15
Alqoritmin təsvirinin müxtəlif üsulları
Determinə olunan alqoritmlər
Proqramın Post maşınında yerinə yetirilməsi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
|
| |
Mövzu 4.4 Kanalların fəza və zamana görə ayrılma üsulları

Mövzu 4.4 Kanalların fəza və zamana görə ayrılma üsulları
Hal –hazırda elektrik rabitə şəbəkələrində tezliyə görə ayrılma üsulları ilə işləyənb analoq və müddətə görə ayrılma üsulu ilə işləyən rəqəmli veriliçş sistemlərindən geniş istifadə edilir.
Tezliyə görə ayrılma üsulu ilə işləyən VS – də xətt tezlik zolağının tərkibində hər bir kanal üçün ayrılan tezlik zolağı müəyyən edilir. Tezliyə görə ayırma üsulu ilə işləyən və 3 kanal yaratmağa imkan verən VS –in analoq sadə struktur sxemini nəzərdən keçirdik.
Müddətə görə ayrılma üsullarında kanallar bir-birindən xətt ötürülmə müddətlərinə görə fərqlənirlər.bu üsulun üstünlüyü sadəı və asan başa gəlməsindən həmçinin kanalların maneədən müdafiəsinin yüksək olmasıdır. Ona görə də müasir telekommunikasiya sistemləri bu prinsip əsasında qurulur.
Rəqəmli veriliş sistemlərinin struktur sxemini nəzərdən keçirək. Bu veriliş sistemlərinin iş prinsipi veriliş vaxtının T-müddətli dövrlərə bölünməsi ilə bağlıdır ki, bu zaman diskretləşmə tezliyi f = olur. hər bir N kanal veriliş sistemlərində dövrlərin müddəti t = olan N kanal aralığına bölünür. Bu vaxt hər bir kanal aralığı zamanı uyğun kanalın giriş siqnal hesabatlarının qiymətləri olan məlumatlar ötürülür. Hesabatlar f – diskretləşmə tezliyi ilə aparılır. Kanal siqnalının qrup siqnalında zamana görə yerləşməsi İPK –impuls paylayıcı kanal vasitəsilə təyin edilir. ARÇ –nin analoq-rəqəm çeviricisinin köməyi ilə qrup siqnalının hər impulsuna kod kombinasiyası uyğun gəlir və ARÇ –nin çıxışında İKM – impuls kod modulyasiyalı qrup siqnalı alınır.
Qəbulun sonunda impuls paylayıcı kanalın köməyi ilə həmin qəbula uyğun olan kanal açarı qapanır, nəticədə kanal siqnalı ayrilir. Şəkil 14.
İM – İnformasiya Mənbəyi RAÇ – rəqəm analoq çeviricisi
D – diskretləşdirmə BQ – bərpa qurğusu
KQ – kvantlaşdırıcı qurğu İQ – informasiya qəbuledicisi
ARÇ – analoq rəqəm çeviricisi
Ən çox yayılmış İKM-30 rəqəmli veriliş sisteminin dövrü strukturunu nəzərdən keçirək. T = 125 mksan.
Kod kombinasiyasında elementlərin dərəcəlik sayı (m=8) –dır. Məsələn, İKM -30 sistemində hər bir kadr 32 kanal intervalında və hərəsi də dərəcəlik sayı 8 olan elementlərdən ibarətdir. Bu zaman hər kanal aralığında növbə ilə 1 bayt məlumat ötürülür. Dövrün uzunluğu 125 mk/san təşkil edir. Burada biz İKM-30 sisteminin sürətinu alırıq.
1-ci dövr
2-ci dövr
T=125 8 x 8000 x 32 = 2 Mbit/san
|
Mövzu 3:Texnoloji tərəqqi və məhsulun keyfiyyəti

Mövzu 3:Texnoloji tərəqqi və məhsulun keyfiyyəti
Elmi texniki tərəqqi dedikdə bir tərəfdən elm və texnikanin qarşılıqlı əlaqə şəklində durmadan inkişafı ,digər tərəfdən elmi kəşflər və ixtiraların texnika və texnologiyanın səviyyəsinə daim təsiri ,həmçinin elmi tətqiqatlarda ən yeni cihaz ,avadünlıq,qurğulardan istifadə başa düşülür.Hazırda texnologiyaanın inkişafına dair texnoloji tərəqqiyə dair müxtəlif yanaşmalar mövcuddur.Burada iqtisadi yanaşma,texnokratik yanaşma,sistemli yanaşma fərqləndirilir.İqtisadi yanaşma nəzəriyyəsinə görə texnoloji tərəqqiyə xalq təsərrüfatının baza xarakteristikaları olan xammal,Məhsul buraxılışı,resurs və s anlayışların qarşılıqlı surətdə dəyişməsi cəhətindən qiymət vermek lazımdır.
Texnokratik yanaşmaya görə texnoloji tərəqqinin mahiyyəti onunla əlaqədar hadisələrlə ,məsələn patenləşdirilmiş ixtiralar,lisenziyalar və s müəyyən olunur.Sistemli yanaşmaya görə verilən texnologiyanın analizi ,yararlığını təyini üçün texnoloji sistemlərin fəaliyyətin xarakterizə edən anlayış və terminlərdən istifadə etmək lazımdır.Elmi texniki tərəqqinin məhsulun keyfiyyətinə təsirinin əsas göstəriciləri aşağıdakılardır.
1.)əmək alətlərinin təkmilləşdirilməsi
2)Daha məhsuldar avadanlıq ,alət ,qurğu ,maşınların yaradılması və tətbiqi
3)Məxsusi texnoloji prosesin təkmilləşdirilməsi
4)xammaldan kompleks istifadə
5)Həm məhsulun keyfiyyətini artıran həm də ətraf mıhitin mühafizəsini tullantısız texnologiyanın tətbiqi
6)Əmək alətlərinin yeniləşdirilməsi ,assortimentin genişləndirilməsi ,onların tərkibindəki mütərəqqi xammal və material növü payının artırılması.Məhsulun keyfiyyətinin artırılmasında standartlaşdırilma böyük rol oynuyur.
Metrologiya-ölçmələr ,ölçmə vasitələri həmçinin tələb olunan dəqiqliyin alınması üçün tətbiq olunan üsullar və metodlar haqqında elmdir .Ölçmə işinin vəziyyəti ,metroloji xidmət xalq təsərrüfatının istənilən sahəsində elmi texniki tərqqinin əsas tələblərindəndir .hər bir ölkədə ölçmə vasitələri və avadanlığın vahid sistemə gətirilməsi ,ölçmə işlərində dəqiqlik məhsulun keyfiyyətinə ,maddi resurslar uçotuna ,texniki təhlükəsizliyə ,səhiyyə işinə və elmi tətqiqatlarda obyektivliyə əsas nəzarət vasitəsidir .
|
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs

|
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
|
bet | 6/6 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 25,6 Kb. | | #117184 |
Bog'liq Alqoritmlər-nəzəriyyəsi.İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №16
Markovun normal alqoritmləri
Budaqlanan alqoritmlərin tərtibinə aid proqram nümunəsi
2 ölçülü matrislərin toplanması alqoritmi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №17
1. NP – mürəkkəb məsələlər.
2. Hesablanabilən və hesablanabilməyən funksiyalar
3. Alqoritmik həll oluna bilən məsələlər üçün alqoritmin təsvir formaları
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №18
Mürəkkəblik anlayişi
Alqoritmin zamana görə mürəkkəbliyi
Proqram mətninə əsasən çeşidləmə alqoritminin mürəkkəbliyinin qiymətləndirilməsinə misal
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №19
Post Və Türinq Maşınlarının İşləmə Prinsipi
Determinə olunan alqoritmlər
Xətti alqoritmlərin tərtibinə aid proqram nümunəsi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №20
1.Alqoritmik həll oluna bilən məsələlər üçün alqoritmin təsvir formaları
2.Hesablanabilən və hesablanabilməyən funksiyalar
3.Max elementin axtarışı alqoritminin tərtibi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
|
| |
Şəkil: avtomobilin katalitik çeviricisinin quruluşu

sisələri nəqliyyat vasitələrində işlədilən müxtəlif mayeləri, dəyişdirdikdən sonra,
qoyulan qadağalara
baxmayaraq, müvafiq tullantı qablarına deyil birbaşa torpağa
axıdırlar. Nəticədə həm torpaq çirklənir, həmdə həmin mayelər yağış suları ilə bə-
rabər torpağın alt qatlarına keçir və oradan da yeraltı sulara qarışır. Bu çirklənmiş
yeraltı sular isə öz növbəsində sonradan müxtəlif su hövzələrinə (çaylara, göllərə və
s.) daxil olaraq onları çirkləndirir. Bundan başqa avtomobillərin saxlanması üçün
çoxlu sayda ərazilər tələb olduğundan kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaqların zəbt
olunması baş verir.
Şəhərlərdə səsin səviyyəsinin artması avtomobillərin aqreqatlarının işləməsi və
şinlərin yol örtüyünə sürtünməsi nəticəsində yaranır. Ayrı-ayrı nəqliyyat vasitələrinin
yaratdığı səs-küy 75-95dBA-ya çatır. Nəqliyyat vasitələrinin səs-küy səviyyəsinə
təsir edən əsas amillər aşağıdakılardır:
-nəqliyyat axınının intensivliyi;
-nəqliyyat axınının sürəti;
-nəqliyyat axınının tərkibi;
-yol örtüyünün növü və keyfiyyəti;
-yaşıl əklilərin olması.
Səhiyyə normalarına görə yuxu və istirahət zonalarında səs-küyün səviyyəsi gecə
30dBA-dan, gündüz isə 35dBA-dan çox olamamalıdır. Müəssisələrdə isə səs-küyün
norması onun xüsusiyyətundən asılı olaraq 40-70dBA həddində olmalıdır. Bununla
əlaqədar olaraq 1985-ci ildən sonra buraxılan avtomobillərdə AİK BMT-nin 51 №-li
Qaydalarına və AİB-in /№81/334 Direktivinə əsasən avtomobillər üçün buraxılan
bilən səs səviyyəsi aşağıdakı kimi müəyyən edilib:
-minik avtomobilləri üçün 80dBA;
-yük avtomobilləri və avtobuslar üçün (tam kütləsi və tutumundan asılı) müvafiq
olaraq 81-88dBA və 81-85dBA.
Ətraf mühitin avtomobillər tərəfindən çirklənməsinin qarşısının alınması üçün
müxtəlif istiqamətlərdə tədbirlər görülür. Bunlara misal olaraq a.ağıdakıları göstər-
mək olar:
58.
-mühərriklərdə yanacağın yanma prosesini təkmilləşdirmək;
-nəqliyyat vasitələrində ekoloji baxımdan daha təhlükəsiz yanacaq növlərindən
istifadə edilməsi (günəş enerjisi, hidrovodorod, elektrik enerjisi və s.);
-şinlərin istehsalında daha müasir, az səs-küy yaradan materialların istifadə edil-
məsi;
-yol örtüyünün keyfiyyətinin artırılması və yeni materialların istifadə olunması.
Mövzu 4.3 Telekommunikasiya şəbəkələrində veriliş sistemləri

Mövzu 4.3 Telekommunikasiya şəbəkələrində veriliş sistemləri
Çoxkanallı veriliş sistemləri
Çoxkanallı sıxlaşdırma sistemlərinin rabitə şəbəkələrinin bütün sahələrində tətbiqi rabitə xətlərində veriliş məsafələrinin və kanallarının sayını artırmağa imkan verir.
Şəkil 1-də göstərilmişdir.
Şəkil 1.
Siqnallar məlumat mənbəyindən (abunəçidən) sıxlaşdırılaraq sistem avadanlığının giriş kanalına daxil olur hər bir kanalın az M- modulyatorunda giriş siqnalı kanal siqnalına çevrilir cəmləşdirici (summator) elementin çıxışında isə qrup siqnalı s(t) alınır. Çıxış kanallar məcmusu bölünmək (ayrılmaq) xassəsinə malik olmadığından çıxış siqnallarının kanal siqnallarına çevrilməsi prossesi zəruridir. Avadanlığın veriliş hissəsi rabitə xəttinə gedən qrup siqnalını xətt siqnalına çevirir. Bu çevirmə şəbəkədə rabitə xətlərinin (kabelli, radiorele, spektrli, optik lifli və s.) müxtəlifliyi ilə bağlıdır.
Avadnlığın qəbul hissəsi ötürülən siqnalın formasını bərpa edir və xətt siqnalını qrup siqnalına çevirir. Xətt traktının çıxışında s (t) siqnalı kanal siqnallarını bölən (ayıran) B qurularının girişinə daxil olur, sonra isə DM demodulyatorun köməyi ilə kanal siqnalı giriş siqnalına uyğun bərpa olunur. Siqnallar rabitə xətlərinə ötürülən zaman siqnalın forması dəyişdirilir və bu zaman səs-küylər də çoxalır. Belə təhriflərin qarşısını almaq üçün xəttdə gücləndirici və regenerasiya qurğuları qoyulur. Bu qurğular siqnalların formasını bərpa edir. Hal-hazırda abunəçi xətləində istifadə olunan rəqəmli sıxlaşdırma sistemlərindən istifadə edilməsinin aşağıdakı üstünlükləri vardır.
Yüksək mühafizə
Kanal parametrlərinin sabit olması
Diskret kanalların ötürülməsi zamanı kanalların buraxma qabiliyyətinin effektli istifadəsi, yüksək texniki-iqtisadi göstəriciləri və s.
|
Mövzu 8. Plazma texnologiyası

Mövzu 8. Plazma texnologiyası
Plazma Texnologiyası-müxtəlif məlumat və materialların qaz boşalması plazmasında istehsalı üsuludur. Qaz boşalması hesabına alınan plazmada hissəciklər o qədər yüksək enerji əldə edir ki, həmin enerji milyon, hətta milyard dərəcəyə malikdir.
Əlavə olaraq nəzərə almaq lazımdır ki, texnoloji sənədlərin yerinə yetirilən forma və proseduralarına, həll olunan məsələlərin strukturuna məmulun sinfi və hazırlanma metodları da təsir edir (məsələn, siniflər, maşınqayırmada bu siniflər 10-dan artıqdır: formaəmələgətirmə tökmə, bişmə, qəlibləndirmə ..., emal təzyiq ilə, kəsmə ilə, termiki və kimyəvi-termiki, elektrofiziki və elektrokimyəvi, çilingər, materialların biçimi,..., yığma sökülə bilən və sökülə bilməyən birləşmələr, qaynaq və lehimləmə, pərçimləmə, yapışdırma, montaj..., plazma, vakuum, lak boya və qalvanik örtüklərin alınması, texniki nəzarət və s ınaq, yerdəyişmə, konservasiya və yenidən işə salınma, qablaşdırma... ) və məmulun hazırlanma metodlarına isə (təxminən 1500 qədər) məsələn, yonma, pardaqlama, plomblama, nişanlama, səthə örtük çəkmə, ion implantasiyası... aiddir). Bütün göstərilənlərdən aydın olur ki, istehsalın texnoloji hazırlığı və onunla bağlı texnoloji sənəd dövriyyəsi yüksək mürəkkəbliyə malik bir sistemdir. Bununla əlaqadar olaraq, yalnız layihə, direktiv və perspektiv texnoloji sənədlər dəstinin işlənməsi ilə bağlı proseduralarla tanış oluruq, belə ki, məhz bu proseslər bilavasitə birbaşa istehsalın renovasiyasına aiddir.
Hissələrin etibarlığı və uzunömürlülüyünü təmin edən üst qatın verilmiş parametrlərinin alınması (kələ - kötürlüklər, döyənəkliyin dərinliyi və dərəcəsi, qalıq makro - və mikrodərinlikləri, fiziki - kimyəvi xassələr və struktur - faza vəziyyəti) hissələrin son emalı mərhələsində xüsusi metodların tətbiqi yolu ilə çox vaxt təmin olunur. Bunlar aşağıdakılardır: tamamlama - möhkəmləndirmə (pnevmo - və hidroqırma axını, vibro və pnevmodinamik möhkəmləndirmə, vibropardaqlama və almaz sığallama, almaz lentləri ilə vibrokontakt cilalama, mikrokürəciklər ilə möhkəmləndirmə, metal şotkalar və ultrasəs); kimyəvi - termiki (azotlaşdırma, sementləmə, sianlama, bir və ikimərhələli diffizion örtüklər); səthi - termiki (intensiv isitmə və kəskin soyutma), səthi - termomexaniki və mexano - termiki (eyni zamanda deformasiya ilə soyutma); elektrokimyəvi (bir - və çoxkomponentli örtüklərin çəkilməsi); kimyəvi (birkomponentli örtüklərin çəkilməsi); fiziki (vaakumplazmalı bir - və çoxkomponentli örtüklər, lazer, elektron, ion modifikasiya edilmiş v ə onların birləşmələri, nəzarət edilən atmosferdə plazma bir - və çoxkomponentli örtüklər və s.).
Maşın hissələrinin səth qatlarının texnoloji modifikasiyası. Üst qatın modifikasiyası metodlarına aiddir: Diffizion doydurma, lazer legirlənməsi, örtüklərin plazma və elektroqövs çəkilməsi, ion implantasiyası, kimyəvi və qalvanik örtüklər, tozlandırma, metallaşdırma, örtüklərin elektrolit çəkilməsi və s. Bu istiqamət bahalı materiallara qənaət etməyə və hissələrin uzunömürlüyünü artırmağa imkan verir. Bu istiqaməti məmulların təmiri və bərpasında tətbiq edirlər.
|
Mövzu 4.4 Rəqəmli verliş sistemləri İKM-15, İKM-30

Mövzu 4.4 Rəqəmli verliş sistemləri İKM-15, İKM-30
İKM-30 tipli çoxkanallı verliş sistemləri müddətə görə ayırma üsulu ilə işləyən sistem olub şəhər və şəhərlərarası telefon şəbəkələrində b/xətlərin təşkili üçün istifadə olunur. Avadanlıq damarlarınm diametri 0,5-0,7 mm olan T-TPP tipli simmetrik kabellə işləmək üçün nəzərdə tutulub. Bir ədəd 2-tərəfli xətt traktını təşkil etmək üçün kabelin 2 cütlüyündən istifadə edilir. Cütlüklərdən biri veriliş, biri isə qəbul üçündür. Xətt traktı 1 kabelli və iki kabelli sistem üzrə təşkil edilə bilər. İKM - 30 sistemi vasitəsi ilə təşkil olunan rabitənin maksimum uzunluğu 50 km-ə qədər olur. Xətti İKM-sistemini bərpa etmək üçün hər 1,5-2,6 km-dən bir regeneratorlar qoyulmalıdır. Bu sahənin uzunluğu kabelin tipindən və İKM-30 sistem vasitəsi ilə məşğul olunan cütlüyün sayından aslıdır.
1024 khs takt tezliyində regenerasiya sahəsində siqnalın maksimum zəiflənməsi 30 gB, minumum zəiflənməsi isə 8 gB qədər olur. Telefon kanallarınm siqnallarm kodlaşması 8 -li simmetrik, simmetrik 2 kodlarla aparılır. Kodlama qeyri xəttidir. Xətti siqnal kimi bipolyar kvazi 3-lük sistemindən istifadə olunur. Bu siqnalların parametrləri aşağıdakı kimidir.
1) Verliş stansiyasının və ya reqeneratorun çıxışında İmpulsların - amplitudası ± əb ± 10% KOM ± 2% yükdə 0,5 Um səviyəsində impulusun davam etmə müddəti 0,24 ± 3 mk saniyədir. 1024 khs tezlikdə xətt tarktının giriş R-ti nominal qiyməti 1200 Om ±10% qədərdir. ATS-lər arasında idarəetmə və qarşılıqlı təsir siqnalları (SUV), göndərmək üçün aparaturanın tərkibinə daxil olan kvazi elektron su razılaşdırıcı qurğusundan istifadə olunur. Aparatura vasitəsi ilə 30 ədəd tonal tezlikli standart telefon kanalları 9-ədəd diskret məlumatların verilməsi kanalı (verilmə sürəti 8 kbod san olan) Diskret məlumatların verilməsi kanalı 1 ədəd 2 dərəcəli yayım kanalı, idarəetınə və qarşılıqlı təsir siqnallarım ötürmək üçün 2 kanal və 6 ədəd xüsusi xidmət kanalı təşkil etmək mümkündür. Sistemin takt tezliyi 2048 khs telefon kanallarmı və diskret məlumatların verlişi kanalların tirkretzosiya 8 khs, idarəetmə diskret tezliyi 0,5 khs, yayım kanallarınm diskret tezliyi isə 32 hs-dir.
|
Mövzu 2.7 Elektron poçtu - Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

Mövzu 2.7 Elektron poçtu
Hazırda e-mail ən geniş yayılmış rabitə xidmətidir. İlk elektron poçt 1971-ci ildə BBN firmasının mühəndisi Rey Tomlinson tərəfindən yaradılmışdır. O, ilk elektron məktubu göndərmək üçün SNDMSG proqramını işləyib hazırlanmışdır.Tomlinson istifadəçi adını domenin adından ayırmaq üçün “@” simvolundan istifadə etmişdir. SNDMSG proqramının köməyilə ARPANET- də ilk elektron məktub göndərilmişdir. Elektron poçtla siz dünyanın müxtəlif yerlərindəki insanlarla əlaqə qura bilərsiniz. İnsanlar bu xidmətdən ənənəvi məktub, telefon, yaxud faks əvəzi istifadə edirlər. Elektron poçt uzaq məsafəyə xəbərlərin ötürülməsini təmin edir. Elektron poçt vasitəsilə İnternetdə informasiya göndərir və əldə edilir, İnternetin bu xidməti vasitəsilə müxtəlif ölkələrdə milyonlarla insan arasında informasiya mübadiləsi baş verir. Elektron poçtdan fayılların, proqramların ötürülməsi üçün də istifadə olunur. İnternetin xidmətləri arasında elektron poçt ilə əlaqə yaratmaq ən ucuz başa gəlir.
Elektron məktub hazırlamaq üçün istifadəçi offline rejimində işləyir. O, poçt müştəri-proqramının köməyilə məktubun mətnini formalaşdırır. Poçt ünvanı aşağıdakı qurluşa malikdir:
İstifadəçi “@” qovşaq kompyüteri, altdomen, I səviyyəli domen. (elm @tqdk.qov. az).
From (haradan): məktubu göndərən tərəfin elektron ünvanı
To (hara):məktub göndərilən şəxsin ünvanı
Cc (nüsxə):məktub göndərən şəxxsin ünvanı
Subjest:məktubun mövzusu
Date(tarix): məktubun göndərilmə tarixi və zamanı (bu sətir avtomatik doldurulur)
Replu To:məktubuna cavab verilən abonentin elektron ünvanı
|
Mövzu 4.2 Sistem X, Sistem 12 və DMS tipli rəqəm

|
Mövzu 4.2 Sistem X, Sistem 12 və DMS tipli rəqəm
|
bet | 32/44 | Sana | 29.03.2021 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #13628 | Turi | Mühazirə |
Mövzu 4.2 Sistem X, Sistem 12 və DMS tipli rəqəm
elektron EATS – ləri
Telefon rabitəsi bu gün demək olar ki, müasir telekommunikasiya sisteminin həyatda rolu böyükdür. Belə ki, insanların işləyib fəaliyyət göstərməsi ayr- ayrı özəl şirkətləri idarə, müəssisə və dövlət əhəmçiyyətli idarələr günün tələbinə uyğun olaraq gündəlik telefon rabitəsindən istifadə edirlər. Eləcə də Respublikamızın digər zonalarında bölgələrin mərkəzlə əlaqə yaratmaq üçün telefon rabitəsindən geniş istifadə edilir. Telefon rabitəsi son 10 ildə çox sürətlə inkişaf edilir.
Azərbaycan Rabitə şəbəkəsində yeni elektron ATS –ləri istismara buraxılırdı. Bu yeni elektron ATS-lərində “Sistem X”, “DMS”, “Sistem12” tipli ATS –lərdir. Bu tip elektron ATS-in köməyi ilə insanlar insanlar bir-biri ilə ünsiyyət saxlaya bilirlər. Eyni zamanda rabitənin aşağıdakı növləri ilə əlaqə saxlayırlar:
Şəhər telefon şəbəkəsi
Şəhərlərarası telefon şəbəkəsi
Yerli telefon şəbəkəsi
Beynəlxalq telefon şəbəkəsi
İnternet şəbəkəsi və yeni texnologiya üzrə multimediya rabitəsi mümkündür. Multimedia rabitəsi müasir texnologiya rabitəsidir. Multimediya rabitəsi işçilər və işlədicilər arasında aşağıdakı standartlaşdırılmış rabitə növlərindən istifadə etməyə imkan verir.
Faksmil rabitə
Telefon
Sənədlərin ötürülməsi
Video-telefon
Video – konfras
Qəza xidmətləri ilə əlaqə
Verilənlər bazasına giriş
Geniş zolaqlı vidio yayım və s. rabitə növlərindən istifadə olunur.
İnternet şəbəkəsi dedikdə telefon rabitəsinin bir qolu başa düşülür. Müasir dövrdə dinamik və güclü inkişaf edən telekommunikasiya sistemləri arasında beynəlxalq şəbəkə xüsusi yer tutur. Bu o deməkdir ki, qısa bir müddət ərzində beynəlxalq informasiya, telekommunikasiya infrastrukturunda geniş sıçrayış əldə edir və yeni xidmətlərini yerinə yetirmə imkanları varadır.
Elektrik poçt rabitəsi
Yeniliklər konfars xidmətləri
Fayllara giriş
Məsafədən verilənlərin emalı
Rabitə növlərindən əsas xidmət sahələri yuxarıda qeyd etdiyimiz xidmət sahələridir ki, rabitə idarə olunması üçün bu rabitəni küllü miqdarda texniki işçilər, idarə və təşkilat, idarə və müəssisənin baş mütəxəsisləri, sahə rəisləri və digər rabitə işçiləri xidmətinə nəzarət edir və telefon rabitəsi durmadan işləyə bilsin, yaranan zədələmələr aradan qaldırılsın, əhalinin normal yaşaması üçün şərait yaratsın.
|
| |
Mövzu 3.4 Optik rabitə xətləri - Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

Mövzu 3.4 Optik rabitə xətləri
Təcrübə işi
Optik lifli rabitə kabel və sistemlərin rabitə texnologiyasında tətbiqi (televiziya verlişlərinin ötürülməsi video telefon və s) onun böyük informasiya buraxma, qarşılıqh və kənar maneələrdən yüksək müdafıə olma qabiliyyəti ilə əlaqadardır. OK-lər öz təyinatına görə 4-qrupa bölünə bilər.
Şəhərlərarası, şəhərdaxili, obyekt (yerli və abunəçi) və sualtı mantaj optik kabelləri isə ayrıca qruplaşdırılır.
Şəhərlərarası kabellər informasiyanın kifayət qədər böyük məsafəyə ötürülməsini təmin edir və çoxlu sayda kanallara malikdir. Onlar kiçik sönmə və dispersiya geniş informasiya buraxma qabiliyyəti ilə xarakterizə olunurlar. Şəhərlərarası kabellər də öz növbəsində magistiral, oblast və zona optik kabellərinə bölünürlər.
Şəhərdaxili optik kabellər isə iki şəhər ATS-nin və ya rabitə qovşağını birləşdirməyə xidmət edir. Bu tip kabellər kiçik məsafədə (5... 10 km) işləməyə hesablanmışdır. Bir qayda olaraq bu kabellər aralıq gücləndirici məntəqələrsiz işləyirlər.
Obyekt və ya abunəçi optik rabitə xəttləri obyekt daxilində rabitənin təşkili üçün istifadə olunurlar. Bu tip kabellər eləcədə hərəkət edən obyektlərin informasiya sistemlərindən istifadə olunurlar. Sualtı kabellər isə işləmə şəraitindən aslı olaraq böyük mexaniki möhkəmliyə, nəmliyə qarşı etibarlı örtüyə malik olmalıdır.
Mantaj optik kabelləri isə apparaturaların daxili və bloklararası montajnı təmin edir.
|
Mövzu 3. Optik veriliş şəbəkələrinin transmisiya avadanlıqları

Mövzu 3. Optik veriliş şəbəkələrinin transmisiya avadanlıqları
Təcrübə işi
3.1. Optik veriliş sistemlərinin struktur sxemi
1960 - cı ildə lazerin yaradılması və 70 –ci ildə ABŞ – da optik lif texnologiyasının işlənib hazırlanması apteo elektropn texnologiyasının inkişafına səbəb oldu. Optik kabel sistemlərinin inkişafına isə optik kvant generatorunun – lazerin yaranmasına səbəb olmuşdur. Məlumdur ki, adi kabellərə Meqaherslə siqnal ötürülürsə, dalğa ötürücülərdə Qeqa hers lazer sistemlərində isə infraqırmızı spektirli optik dalğaların ötürülməsi mümkündür.
Kvars şüşə lifli ötürücülərin yaradılması ilə rabitə texnologiyasında ciddi dönüş baş verdi. Belə ki, optik kabellərin yaradılması işıq şüalarının ötürülməsinin səmərəliliyi artırdı, və yeni avadanlıqların layihələndirməsi başlandı.
Optik kabellərin aşağıdakı üstün cəhətləri vardır:
Məsafəyə böyük informasiya selinin verilməsi (enlizolaqlı)
İtkilərin az olması, generasiya sahələrinin 10 km-dən 240 km - ə qədər
artırılması
Kiçik qabaritliyi
Xarici elektromaqnit təsirindən yüksək müdafiə qabiliyyəti, keçid
maneələrin olmaması
Texniki təhlükəsizliyi
İqtisadi xərclərin az olması
Çatışmayan cəhətləri isə bu kabellərin radiyasiyaya məruz qalması, nəmlik
olmadığına görə lifdə oksigen korroziyasının getməsidir.
Şəkil 1 – də OVS – nin əsas komponenetləri əks edilir.
|
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs

|
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
|
bet | 3/6 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 25,6 Kb. | | #117184 |
Bog'liq Alqoritmlər-nəzəriyyəsi.İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №1
Alqoritmik dil anlayışı
Mürəkkəblik anlayişi
Əsas alqorimik konstruksiyalar:
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №2
Formal dillər nəzəriyyəsi.
Alqoritmlərin nəzəri modellərinin üç əsas qurulma xətti
3. 2ölçülü matrislərin toplanması alqoritmi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №3
Alqoritmlərin qrafik təsviri
Determinə olunan alqoritmlər
Funksiyaların alqoritmlərinin tərtibi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №4
Alqoritmlər nəzəriyyəsinin əsas tədqiqar sahələri:
Kompyuterlər üçün proqram tərtibinin yeni metodologiyası.
1-dən n-ədək ədədlərin toplanması alqoritmi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
İxtisas, kurs: Riyaziyyat İnformatika müəllimliyi, II kurs
Fənn: Alqoritmlər nəzəriyyəsi
Kollokvium №1
Bilet №5
Alqoritmlər nəzəriyyəsi fənninin məqsəd və vəzifələri
Alqoritmlərin mürəkkəblik məsələsinin qoyuluşu.
1-dən n-ədək ədədlərin toplanması alqoritmi
Müəllim: R.Gülarə Əli qızı
Kafedra müdiri: E.Ağayev
|
| |
Xulosa.
Spin - Reja: Kirish. Spin haqida tushuncha. Elektronning spini

|
Reja: Kirish. Spin haqida tushuncha. Elektronning spini
|
bet | 4/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #238563 |
Bog'liq Atom M.TXulosa.
Spin elementar zarrachalarning kvant mexanik xususiyati boʻlib, ularning ichki burchak momentini belgilaydi. Klassik koʻrinishda elektron oʻz oʻqi atrofida aylanishi kutilishi mumkin. Biroq, bu mumkin emas, chunki elektronlar fazoviy darajada boʻlmagan nuqta zarralaridir. Buning oʻrniga, spinni elektronning zaryadi kabi oʻziga xos xususiyati deb hisoblash yaxshidir.
Elektronning spini +1/2 yoki −1/2 boʻlishi mumkin. Bu elektronning umumiy burchak momenti ħ/2 ekanligini bildiradi, bu erda ħ Plank doimiysi. Spinning ikkita mumkin boʻlgan qiymati koʻpincha „aylanish“ va „pastga aylanish“ deb nomlanadi. Elektronlarning aylanishi materiyaning asosiy xususiyati boʻlib, u fizik dunyoni tushunish uchun zarurdir. Elektronlarning spin burchak momenti ħ/2 ga teng. Elektronlar ikkita aylanish holatiga ega boʻlishi mumkin, yuqoriga va pastga aylanadi. Pauli istisno printsipi shuni koʻrsatadiki, atomdagi ikkita elektron bir xil kvant sonlari toʻplamiga, shu jumladan spinga ega boʻlmaydi. Elektron spini moddaning magnit xususiyatlari uchun javobgardir. Elektron spini kimyoviy bogʻlanishlarning shakllanishida rol oʻynaydi. Elektronlarning aylanishi fizikaning koʻplab sohalarida, jumladan kimyo, fizika va astronomiyada muhim ahamiyatga ega. Masalan, elektronlarning spini materiyaning magnit xususiyatlari uchun javobgardir. Spin moddaning xususiyatlariga qanday taʼsir qiladi? Elektronlarning spini moddaning xossalariga bir qancha taʼsir koʻrsatadi. Masalan, elektronlarning spini materiyaning magnit xususiyatlari uchun javobgardir. Magnetizm: Spinli elektronlar magnit maydon hosil qilish uchun bir-biri bilan oʻzaro taʼsir qilishi mumkin. Shuning uchun atomlar va molekulalar magnit momentga ega boʻlishi mumkin. Kimyoviy bogʻlanish: Elektronlarning aylanishi atomlarning molekulalarni hosil qilish uchun qanday bogʻlanishiga taʼsir qilishi mumkin. Masalan, elektronlarning spini ion va kovalent bogʻlanish oʻrtasidagi farq uchun javob beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Т. M. M O ‘MINOY, A. B. XOLIQULOY, SH. X. XUSHMURODOV ATOM YADROSI УА ZARRALAR FIZIKASI.
2. G.AHMEDOVA, I.XOLBAYEV, O.B.MAMATQULOV. ATOM FIZIKASI. OLIY O‘QUV YURTLARI TALABALARI UCHUN O‘QUV QO‘LLANMA. – 2012 YIL.
3.
|
| |
Mövzu 2.8 Sorğu və teleəlyazma xidmətləri

|
Mövzu 2.8 Sorğu və teleəlyazma xidmətləri
|
bet | 20/44 | Sana | 29.03.2021 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #13628 | Turi | Mühazirə |
Mövzu 2.8 Sorğu və teleəlyazma xidmətləri
Sorğu xidməti-(SX) –bu, bütün elektrik rabitəsi xidmətləri üçün vahid xidmət növüdür. Onun əsas funksiyası istifadəçilərin adlarına onların ünvanları (məsələn, şirkətin telefon nömrələri), eləcədə xidmətlərin istifadə olunma qaydaları, onların xarakteristikaları tarifləri və s. haqqında məlumatların verilməsidir. Sorğu xidməti-(SX) həm də abonentlərin əsilliyinin müyəınləşdirilməsi üçündə istifadə edilə bilər. Bu xidmətin əsasını abonentlərin interaktiv (“sorğu-cavab”) rejimində işlədikləri verilənlər bazası təşkil edir.
Teleəlyazma-rabitə kanallarının verici və qəbuledici sonluqlarında yerləşdirilmiş iti uclu qələmin hərəkəti ilə uyğun olaraq yazılan və əks olunan qrafiki informasiyaların verilməsi xidmətidir. Teleəlyazma mətinlər, şəkillər, cizgilər və s. göndərici tərəfindən xüsusi lövhədə yerləşdirilmiş kağız üzərinə gətirilir. Rabitə kanallının qəbulededici hissəsində isə kağız yaxud disple üzərində əks olunur. Bir çox hallarda teleəlyazma telefon xidmətini tamamlayır. Bu zaman yazılı məlumatlar kiçik tezlik dipozonunda telefon kanalı üzrə 300bit/s sürətilə verilir. Bu xidmət növü xüsusilə kor və lal istifadəçilər üçün çox böyük əhəmiyyət kəsb edir.
|
| |
M Magnit dipolning H - Reja: Kirish. Spin haqida tushuncha. Elektronning spini

|
Reja: Kirish. Spin haqida tushuncha. Elektronning spini
|
bet | 2/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #238563 |
Bog'liq Atom M.TM Magnit dipolning H maydondagi energiyasi
Bu energiya, elektron larmor pressessiyasining kinetik energiyasiga teng. Biroq shuni eʼtiborga olish lozimki, (4) - formula elektronning inersiya markazi tinch turgan sanoq sistemasidagi larmor pressessiyasiga mos keladi. Yadro tinch turgan, aniqrogʻi atomning inersiya markazi tinch turgan sanoq sistemasiga oʻtish uchun Lorentz almashtirishini amalga oshirish lozim. Magnit oʻzaro taʼsir natijasida hosil boʻladigan qoʻshimcha energiya, Frenkel va Tomas (bir-biridan mustaqil ravishda) aniqlagan formulaga binoan, (4) dagi qiymatning yarmiga teng:
Spin haqida tushuncha.
Atom yadrosi massa, zaryadga ega bo‘lish bilan birga harakat miqdori momenti — spinga va unga bogeliq boclgan magnit momentga ham ega bo'lish kerak. Yadroning spinga ega boiishligini 1928-yilda Pauli bashorat qilgan edi. Haqiqatan ham, yadroning spinini spektral chiziqlaming оЧа nozik strukturasi bilan tushuntirildi. Birinchi spektral chiziqlaming o‘tanozik strukturasini 1891-yilda Maykelson o‘zining interferometrida kuzatdi, keyinchalik Fabri va Pero, Lummer (1860-1925), Gerks (1878-1960) davom ettirdi. Ayrim spektral chiziqlar bir-biriga yaqin bo‘lgan o‘nlab komponentalardan iborat, komponentalar orasidagi masofa 0,01-0,02 nm. Hatto, 0,002 nm gacha boUib, ajralish asosiy chiziqlarga nisbatan 103 marotaba kichik. Spektral chiziqlaming o‘tanozik strukturasi yadro magnit momentining elektron qobiqdagi elektronlaming harakati tufayli vujudga kelgan magnit maydoni (He) bilan ta’sirlashuviga ko‘ra, holatlarning ajralishidir:
A nuklondan tuzilgan yadroning to’la momenti I yadrodagi nuklonlarning spini va orbital momentlarining vector yig‘indisiga teng, ya’ni
Agar nuklonlarning spini va orbital harakat o‘rtasidagi o ‘zaro ta’sir spinlaro o‘zaro ta’sirdan kuchsizroq, ya’ni spin - orbital aloqa yo‘q deyarli yo’q bo‘lsa zarralarning orbital momenti sistemaning to‘la momenti j ni, spin momentlari (Sk )esa to' la spint moment S ni beradi, ya’ni
U vaqtda sistemaning to‘la momenti quyidagicha bo‘ladi:
Bu sistemaning to‘la orbital momenti L ning va to‘la spin momenti S ning taxminiy saqlanishiga olib keluvchi oczaro ta’sir L S bogianish deb ataladi. Bunday bog‘lanish markaziy kuchlar ta’sirida yuzaga kelishi mumkin.
Umuman olganda yadro kuchlari markaziy kuchlar emas yadrodagi o‘zaro ta’sir nuklonlar spini va orbital momentining bir – biriga nisbatan yo‘nalishiga ya’ni, skalyar ko‘paytmaga bog‘liq bo‘ladi. Sferik maydonda har bir nuklonning to‘la momenti
Yadroning to‘la mexanik momenti esa yadro tarkibidagi nuklonlar to‘la mexanik momentlari jk ning vektor yig‘indisiga teng.
|
| |