nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
CGI - Maktabgacha va

|
Maktabgacha vaBog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023142
CGI
qsq. diz.
CGI
Computer-Generated Imagery
multfilmlar yaratish uchun kompyuter tasvirlarini ishlab
chiquvchi dastur.
Chegara
diz.
Borders
matn yoki kontentni 4 tomondan (chap, o‘ng, tepa,
past) o‘rab turuvchi chegara (chiziq va turli grafik
elementlar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin);
ish maydoni chegarasi.
Chip-pin
xlq. xavf.
Chip-and-pin
xarid qilishda xavfsizlikni taʼminlash uchun plastik
kartalarga o‘rnatiladigan mikrochip.
Chiqarish qurilmasi
Output device
kompyuter tizimidagi maʼlumot yoki axborotni
chiqarish uchun foydalaniladigan qurilma.
Chizish uskunalari
diz.
Drawing tools
elementlarni chizish, ranglarni o‘zgartirish, tasvir
elementlarini tozalash va boshqa amallarni bajarish
imkonini beruvchi uskunalar.
CLI
qsq.
CLI
Command Line Interface
buyruqlar qatori, klaviatura yordamida kompyuter
bilan muloqot qilish usuli.
Clipboard
atm. dast.
Clipboard
kompyuterning vaqtincha xotirasi. Kesib yoki nusxa
olingan har qanday matn qayta joylangunga qadar shu
yerda saqlanadi.
CMS
qsq. dast.
CMS
Content Management System
veb sayt kontentini boshqarish tizimi.
Compose
atm. int.
Compose
yangi elektron xat yozish buyrug‘i;
yangi kontent yaratish.
Conditional formatting
atm. e-jad.
Conditional formatting
katak xususiyatiga turli shartlar belgilash.
Control (Ctrl) tugmasi
Control (Ctrl) key
kompyuter klaviaturasidagi boshqa tugmalar bilan
birgalikda bosilganda maxsus buyruqlar yoki belgilarni
kiritish imkonini beruvchi tugma.
Cookies
jrg. int.
Cookies
biror veb saytga o‘tilganda foydalanuvchi
kompyuterida kichik fayl ko‘rinishida saqlanib
qoladigan maʼlumotlar.
|
| |
Explorer daraxti - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 104/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Explorer daraxti
Explorer tree
papkalar iyerarxiyasini “daraxt” ko‘rinishida navigatsiya
qilish.
Fake yangiliklar
mad.
Fake news
eʼtiborni jalb qilish, yo‘ldan ozdirish, aldash uchun
tuzilgan noto‘g‘ri, baʼzida shov-shuvli xabar.
Faksimil (faks)
Facsimile (fax)
skanerlangan hujjatning aniq nusxasini telefon
aloqasi orqali maʼlumotlar sifatida uzatish.
Faoliyatni qayd etish
xavf.
Activity logging
faoliyat yoki jarayonlarni qayd etib borish.
FAQ
qsq.
FAQ
Frequently Asked Questions ko‘p beriladigan savollar.
Fayervol
tar.
Firewall
kompyuter tarmog‘i orqali maʼlumotlar
uzatishni tartibga soluvchi apparat yoki dasturiy
taʼminot;
tashqi foydalanuvchining kompyuter tizimiga ruxsatsiz
kirishining oldini oluvchi dastur.
Fayl
File
maʼlumot saqlovchi tizim turi (masalan, kompyuterda
saqlanuvchi maʼlumotlar bazasi ham fayl hisoblanadi);
kompyuterning xotirasida yoki saqlash qurilmasida
bitta identifikator nom bilan saqlangan maʼlumotlar,
dasturlar va boshqalar to‘plami.
Fayl katalogi
File directory
fayllarga tez kirish imkonini beruvchi indeks.
Fayl kengaytmasi
Extension (file)
fayl nomi oxirida nuqtadan keyin qo‘yilgan qo‘shimcha,
fayl turini taʼriflash uchun qo‘llanadi.
Fayl nomi
File name
hujjatning (faylning) kompyuterdagi nomi.
Fayl paneli
File pane
Explorer oynasining fayllarni namoyish etuvchi qismi.
Fayl serveri
File server
boshqa kompyuterlar foydalanishi uchun fayllarni
saqlovchi kompyuter.
@edurtm_uz
|
| |
Dinamik maʼlumot - Maktabgacha va

144
Domen nomi
tar.
Domain name
IP-manzilga berilgan, harflar va simvollar bilan
ifodalanadigan nom.
DPI
qsq. diz.
DPI
Dots Per Inch
bir kvadrat dyuymda joylashgan piksellar soni, ekran
yoki printer xususiyatlaridan biri.
Drafts/Qoralama
Draft
yuborishdan oldin saqlangan xatning qoralama shakli;
tasvir yaratyotganda birinchi va keyingi urinishlar
natijasi.
Drag and drop
Drag and drop
obyektni bir joydan boshqa joyga ko‘chirish uchun
kursorni uning ustiga olib borib, sichqonchaning chap
tugmasini bosgan holda boshqa joyga olib borib,
tugmani qo‘yib yuborish.
Dron
atm.
Drone
uchuvchisiz uchuvchi qurilma.
Dupleks
jrg.
Duplex
printerdagi varaqning ikkala tomoniga avtomatik
tarzda chop etish.
Ijtimoiy nuqtayi nazar - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 110/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Ijtimoiy nuqtayi nazar
mad.
Societal perspective
biror faoliyat, loyiha, dastur yoki siyosatga individual
shaxs sifatida emas, balki jamiyat sifatida fikr bildirish.
Ijtimoiy taʼsir
mad.
Social Impact
biror faoliyat yoki harakatsizlik, loyiha, dastur yoki
siyosatning insonlar yoki jamiyatga ko‘rsatgan taʼsiri.
Ijtimoiy tarmoqlar
mad.
Social networking sites
boshqalar bilan ijtimoiy muloqotni yo‘lga qo‘yishga
yordam beruvchi elektron xizmat turi.
Ikki marta bosish
Double-click
sichqoncha tugmasini ikki marta ketma-ket bosish.
Ikkilamchi abzas
diz.
Hanging paragraph
odatiy abzasning chetidan bir nechta probel masofada
boshlanadigan, chapdan yoki o‘ngdan tekislanuvchi
abzas.
Ikkilamchi xotira qurilmasi
xavf.
Secondary storage device
elektr energiyasiga bog‘liq bo‘lmagan holda ishlovchi
tashqi xotira (kompyuter o‘chirilganda saqlangan
maʼlumotlar o‘chib ketmaydi), masalan, flesh xotira
qurilmasi.
Ikkilik sanoq tizimi
dast.
Binary number system
faqat 0 va 1 dan foydalangan holda raqamli qiymatlarni
aks ettiruvchi sanoq tizimi.
Ikonka
Icon
tasvir, so‘z yoki tasvir va so‘zdan iborat belgi; muayyan
vazifaga mo‘ljallangan tugma yoki belgi.
Ilova qilingan fayl
int.
Attachment
elektron xabarga ilova qilingan hujjat (yoki fayl).
Imkoniyati cheklangan shaxslar uchun
mad.
Accessibility
kompyuter yoki kompyuter qurilmalaridan jismoniy
yoki aqliy imkoniyati cheklangan shaxslarning to‘liq
foydalanishini taʼminlash.
Import
xlq. mb.
Import
bir dasturda yaratilgan hujjatdan boshqa dasturda
foydalanish;
maʼlumotlarni foydalanilayotgan dasturga ko‘chirish.
|
| |
Ma’lumotlarni chiqarish operatori

|
Ma’lumotlarni chiqarish operatoriBog'liq portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minotiMa’lumotlarni chiqarish operatori.
Hisoblashlarning natijalarini va turli tushuntirish tekstlarni bosib chiqarish
uchun WRITE operatori qo’llaniladi. Operator quyidagi ko’rinishga ega:
WRITE (chiqarilaetgan qiymatlar ruyxati);
Agar WRITE xech kanday ma’lumotsiz berilgan bo’lsa, u holda ekranga bo’sh
satr chiqariladi. CHiqarish operatorining qovuslari ichida faqat o’zgaruvchilarning
nomigina emas, konstatalarni eki ifodalarni xam ezish mumkin.
Masalan, k : q 15 ;
Write ( k , kQ1, 5 )
operatorlar bajarilgandan so’ng EHM
15 16 5 sonlarni bosib chiqaradi.
Misol Write ( ‘ natija ‘ , r ) operatori bajarilgandan keyin EHM «natija»
degan so’zni va r o’zgaruvchining qiymatini bosib chiqaradi. Apostroflar orasida
joylashuvchi «natija» - satriy konstanta deb ataladi.
CHiqariladigan ma’lumotlar chiqariladigan oqim - satrlarga ajratiladi. Agar
write operatori bilan bosib chiqariladigan ma’lumot satrni butunlay to’ldirmasa, u
holda dasturda keyingi uchragan write chiqarish operatori chala satrni oldingi
belgining ketidan to’ldirib boradi. Bosib chiqariladigan qiymat uchun ayni satrda joy
etmasa, avtomatik ravishda yangi satr boshlanadi.
Masalan,
Write (‘dasturlash’) Write (‘tili’)
operatorlari «dasturlash tili» tekstni bosib chiqaradi.
Bosib chiqariladigan ma’lumotlarning joylashishini o’zgartirish, ya’ni yangi
satrdan boshlash uchun dasturga, writeln (yangi satrdan ezish) operatorini kiritish
kerak. Agar writeln (‘dasturlash’) write (‘tili’) ezilsa, EHM tili
tektstni bosib chiqaradi.
98
Mavzu №20. VISUAL BASIC, DELPHI, CIQQ dasturlash
tillari va ularning imkoniyatlari
Reja:
1.
Visual basic dasturlash tili haqida tushuncha
|
| |
Kompilyatorlar (Compiler), Sharhlovchi dasturlar (Interpreter) va sozlash dasturlari

93
yangidan takrorlanar ekan, dastrurning o’tish tezligi ham juda cheklangan. Ishning
bunday jarayoni sababli, ish paytida berilgan dasturga muvofiq sharhlovchi dasturning
mavjudligi chindan ham zarur. BASIC va LISP – shunday harakat tamoyilining
mashhur
vakillaridir.
Sharhlovchi
dasturlarning
bu
aniq
kamchiliklariga
kompilyatorlar ega emas. Bu erda o’tkazish birinchidan to oxirgi dasturiy satrgacha
bitta ko’rikdan o’tkazish bilan amalga oshiriladi va davomiylikka kelganda esa, unda
kompilyatorning endi keragi bo’lmaydi.
bilishlari kerak - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi Pdf ko'rish
|
bet | 152/191 | Sana | 05.09.2024 | Hajmi | 8,87 Mb. | | #270328 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minotibilishlari kerak
;.
-
ma’lumotlarni kiritish-chiqarishning bazaviy tizimi, mashinaga
mo’ljallangan dasturlash tili, kompyuter arxitekturasini rivojlanishining zamonaviy
tendensiyalarini mustaqil bajara olishi, mikroprosessorlarning ishlash va faoliyat
ko’rsatish tamoyilarini, ularning turlarini ajrata bilishni, ularni ekspluatasiya qilish,
zamonaviy kompyuterlarning arxitekturasi va apparat ta’minoti, kompyuterning
zamonaviy dasturiy ta’minotlari va xizmat ko’rsatuvchi dasturlar ta’minot, operasion
tizimlarni o’rnish hamda ularga xizmat ko’rsatish, grafik qobiqlar, matn muxarirlari,
jadval dasturlari, multimedia WEB – texnologiyalari bilan ishlay olish
ko’nikmalariga
ega bo’lishlari kerak
;
Kasbiy sohasida uchraydiga kompyuter bilan bog’liq turli hil
texnik muammolarni hal qila olishi, ularning turini farqlay olishi, ularning
imkoniyatlarini aniqlashi, baholay bilishi, texnik qurilmani tanish, almashtirish,
tuzatish, texnik nosozligiga to’g’ri tashhis qo’ya olish, kompyuter texnologiyalari bilan
ishlash va ularni takomillashtirish operasion tizimni o’rnata olishi va yangilariga
o’zgartirish, amaliy dasturlar paketida ishlash, dasturlash texnologiyalarining
uskunaviy vositalarida ishlash
malakalariga ega bo’lishlari kerak
.
Fanning o’quv rejadagi boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi,uslubiy jihatidan
uzviyligi va ketma-ketligi
Kompyuter ta’minoti fani asosiy kasbiy fanlaridan biri hisoblananib, 1,2,3 va 4
- semestrlarda o’qitiladi. Dasturni amalga oshirish o’quv rejasidagi rejalashtirilgan
informatika, axborot tizimlari va texnologiyalari fanlaridan olingan nazariy va amaliy
bilimlarga tayanadi.
Fanning ta
’
limdagi o’rni
Kompyuter ta’minoti fanidan olingan bilim,
ko’nikma va malakalar umuta’lim maktablari, akademik lisey va kasb-hunar
kollejlaridagi kasbiy faoliyatida muhim o’rin tutib, yoshlarga bilim berishda va
mutaxassis tayyorlashda alohida ahamiyat kasb etadi. Umumta’lim maktablari,
akademik lisey va kasb – hunar kollejlarda «Informatika» yo’nalishidagi fanlarni
o’qitish uchun kadrlarni tayyorlarab beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
|
STADIA 
STADIA - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

104
tomonlama chuqur o’zlashtirilishiga mo’ljallanganligidadir. Shuningdek, ushbu
turdagi qo’llanmalar ilmiy ma’lumotlarning jamlanganligi, ta’lim oluvchilarning yoshi
va fiziologik xususiyatlarini hisobga olinishi jihatidan an’anaviy o’quv
qo’llanmalaridan afzalroqdir.
MED bu davlat ta’lim standartining mutaxassislik va yunalishlar bo’yicha
fanlarning alohida muhimroq bo’limlari bo’yicha tayyorlangan elektron nashrlar,
namunaviy va ishchi rejalar, shuningdek, mashqlar va masalalar to’plamlari, xarita va
sxemalar al’bomlari, tuzilma atlaslari, fanlar bo’yicha xrestomatiyalar, diplom loyihasi
bo’yicha ko’rsatmalar, ma’lumotnomalar aks etgan elektron manbadir.
MED dasturlash tillaridan birida yoki html tilida yaratilgan biror fan yoki kurs
bo’yicha tugal mul’timediali materialni o’zida aks ettiradi.
MEDdan foydalanishning ikki xil, ya’ni on line va off line variantlari mavjud.
On line (ochiq) varianti foydalanuvchining uzoq vaqt global yoki lokal tarmoqda
bo’lishini nazarda tutadi, Off line (yopiq) varianti esa vaqti – vaqti bilan tarmoqqa
kirishni nazarda tutadi.
Elektron qo’llanma umuman yangi, ya’ni birinchi marta e’lon qilinayotgan
bo’lishi ham, avval chop etilgan o’quv - uslubiy qo’llanmaning elektron versiyasi
bo’lishi mumkin.
Dasturiy mahsulot ―Delphi va ―HTML dasturlash tillarida yaratilgan bo’lib, uni
yaratishda Flash, Corel Draw, Photoshop va Sound Forge kabi dasturiy vositalardan
ham foydalanilgan. Ma’lumotlarning ovoz va turli animatsiyalar bilan uyg’unligi,
asosiy atamalar va negizlarga gipermurojaat mavjudligi va boshqa ko’rsatkichlari
bilan
dasturiy
mahsulot
ahamiyatlidir.
Dasturiy
mahsulot
Windows
9xG’2000G’NTG’XR operatsion tizimlarida ishlaydi.
R.H.Djuraev, N.I.Taylakov, N.R. Rustamov tomonidan umumta’lim maktablarining 9-
sinfi uchun yaratilgan «Informatika va hisoblash texnikasi asoslari» elektron darsligi
mavzular bo’yicha etarlicha nazariy ma’lumotlar keltirilganligi, ma’lumotlarning
ovoz va turli animatsiyalar bilan uyg’unligi, asosiy atamalar va negizlarga
gipermurojaat mavjudligi va boshqa ko’rsatkichlari bilan dasturiy mahsulotlar orasida
ahamiyatlidir [ 6.4 ]
Tuzatish dasturi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasiBog'liq portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minotiTuzatish dasturi
– mustaqqil dastur yoki kompilyatorning tarkibiy qismi
shaklidagi asosiy uskuna bo’lib, u sintaktik dasturiy xatolar, dasturdagi yoki
boshlang’ich koddagi xatolarni qidirib topish va ularni yo’qotish uchun xizmat qiladi.
Sozlash dasturi xizmatlar va uskuna vositalari orqali dasturchiga dasturni tuzatishga
yordam beradi (debuggen yoki debugging). Eng muhim asbob uskunalar:
•
Kuzatish (ingl.,: watches), o’zgarganlar tarkibini tekshirish uchun,
•
Nazorat uchun dasturning to’xtash yoki dasturning bo’linish nuqtalari (ingl.:
breakpoints) kirish ma’lumotlarini tekshirish uchun, ,
•
Tracing-funksiyalar (so’zma-so’z: ta’qib qilish), qadamma-qadam ishlov
berishga yordamlashish va bu bilan dasturning o’tishini yaxshiroq nazorat qilish uchun,
shuningdek
•
Trace-Back-funksiyalar, ishlov berib bo’lingan buyruqlarning kuzatib
borilishini ta’minlash uchun.
Tuzatish dasturi dasturni ishlab chiqishda bo’lishi shart bo’lgan uskuna yoki
uskunalar vositasi bo’lib, qidirishni qisqartiradi va shuningdek sintaktik dasturiy
xatolar yoki nosozliklarni axtarib topish va bartaraf qilishni ancha engillashtiradi.
Kompilyatorlar, sharhlovchi dasturlar va dasturiy kodni protsessorlar bilan ishlov
beriladigan binar mashina kodiga o’tkazadi. Kompilyatorlar kodni dasturning
bajarilishidan oldin o’tkazadi, sharhlovchi dasturlar faqat dasturning bajarilish paytida,
bu esa dasturning o’tish tezligidagi yoki xatolarni qidirib topishdagi kamchiliklarga
olib keladi. Tuzatish dasturi – bu mustaqil dastur yoki kompilyatorning xatolarni
qidirib topish uchun xizmat qiluvchi qismidir.
Nazorat savollari
1.
Dastur deganimiz nima?
2.
Dasturlash tillarining qanday turlari bor?
3.
Kompilyator nima?
Mavzu №19. Yuqori darajali dasturlash tillari va ularning turlari
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
|
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 224

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini
bаhоlаsh mеzоnlаri
mа’lum qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1.Kontur – bu dasturning
obyektlarni chizish
uchun foydalaniladimi?
2.Rangni aniqlash tugmasi effektning ketma-ket
o‘tishidan farq qiladimi?
3.Oddiy vektor effektlariga– murakkabdan
oddiyga
o‘tadigan
obyektlardan
tashkil
toрganmi?.
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal)
bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt
vаriаnti
3-ilоvаdа
kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
Sinov savollari? - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

72-MAVZU
Konturlarga qo‘llaniladigan effektlarni o‘rnatish.
1.1.O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.Konturlar va tayanch nuqtalar.
2.Rangni aniqlash tugmasi.
3.Oddiy vektor effektlari
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda Konturlarga qo‘llaniladigan effektlarni
o‘rnatish haqida umumiy tasavvur va tushunchalarni shakllantirish
O’qitish natijasi: Konturlarga qo‘llaniladigan effektlarni o‘rnatish bo`yicha
mavzuni
o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida
shakllanadigan
bilim,
ko’nikma
yoki
kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Konturlar va tayanch nuqtalar
roli va o’rni haqida ma’lumot
berish.
2.
Rangni
aniqlash
tugmasi,
mazmuni
va vazifalarini yoritib
berish.
3. Oddiy vektor effektlarini ochib
berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Konturlar va tayanch nuqtalar roli va o’rni
haqida
aytib beradilar.
2. Rangni aniqlash tugmasi,
mazmuni va vazifalarini
ko’rsatib beradilar.
3. Oddiy vektor effektlarini sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual
ma’ruza,
tushuntirish,
blis-so’rоv,
klaster,BBB.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali,
slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
Korxona faoliyatini rejalashtirish

|
Korxona faoliyatini rejalashtirish
|
bet | 99/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat2.5. Korxona faoliyatini rejalashtirish
Rejalashtirish - bu boshqariladigan xo‘jalik yurituvchi sub’ektning rivojlanish maqsadlarini, ularga erishish usullari va usullarini, yaqin va kelajak uchun turli darajadagi batafsil faoliyat dasturlarini ishlab chiqish.
Rejalashtirish jarayoni quyidagi bosqichlardan o‘tadi:
- hal qilinishi kerak bo‘lgan muammolarni shakllantirish;
- bozor sharoitlarini tahlil qilish;
maqsad va vazifalarni asoslash;
- amal qilish muddatini aniqlash;
- korxonaning mumkin bo‘lgan resurslari va potentsialidan foydalanish xususiyatlari;
- rejalashtirish davrida maqsadlarga erishishning asosiy yo‘nalishlarini aniqlash;
- bozor va korxonadagi o‘zgarishlarni baholash;
- rejalashtirilgan vazifalarni ijrochilarga etkazish;
- rejalashtirilgan ko‘rsatkichlarni haqiqiy ma’lumotlar bilan taqqoslash va ruxsat etilgan darajadan oshgan hollarda tuzatish.
Rejalashtirish quyidagi prinsiplarga asoslanadi: a) uzluksizlik; b) egiluvchanlik; c) aniqlik.
Korxonaning samarali ishlashi uchun faoliyatning turli sohalarida pozitsiyalarni aniqlashga mo‘ljallangan rejalar tizimini ishlab chiqish va amalga oshirish kerak. Kompaniya quyidagi rejalashtirish turlarini ajratib turadi (2.9-rasm).
Rasm 2.9. Korxonada rejalashtirish turlari
Korxonaning ishlab chiqarish va xo‘jalik faoliyatini amaliy ravishda amalga oshirish kamida bitta rejaning bajarilishini anglatadi.
Rejalashtirish mo‘ljallangan ish yoki ma’lum bir xarakatlarni bajarish muddati, tartibi va ketma-ketligini ko‘zda tutuvchi chora-tadbirlar tizimi. Rejalatirish tartibga soluvchi jarayon sifatida korxona faoliyatini yakin va uzoq istiqbol sari ilgari surish, asoslab berish, muayyanlashtirish va izoxlab berishni ifodalaydi. Rejalashtirish va bashorat qilish o‘zaro alokada bo‘lgan ikkita jarayon bo‘lib, xo‘jalik faoliyatini avvaldan bajarilgan xisob-kitoblar, eng kam tavakkalchilik va eng yuqori natijalarga erishish asosida yuritishni ko‘zda tutadi. Rejalashtirish indikativ reja yoki bashorat kabi rejalarni ishlab chiqish jarayoni bo‘lsa, reja korxonaning ma’lum bir vaqt mobaynida amalga oshiruvchi texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini o‘zida aks ettiruvchi xujjatni ifodalaydi.
Bashorat qilish xo‘jalik faoliyati yurituvchi sub’ektning istiqbolda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xolatlarni ilmiy asoslagan xolda avvaldan ko‘ra bilishini ifodalaydi. Strategik rejalashtirish - o‘rta va uzoq muddatli bashoratlar asosida, joriy rejalashtirish - kiska muddatli bashoratlar asosida ishlab chiqiladi.
|
| |
Xarajatlarni doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar bo‘lishdan maqsad

|
Xarajatlarni doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar bo‘lishdan maqsad
|
bet | 228/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat7. Xarajatlarni doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar bo‘lishdan maqsad.
Mahsulotni bahosini aniqlash.
Ishlab chiqarish hajmini prognozlash.
Foydali va zararsiz ishlashni bashorat qilish.
*Korxonani daromad va xarajat balansini tuzish uchun.
8. Korxona xarajatlarini minimizatsiya qilishdagi manfaatdor. U quyidagi shartlarga rioya qilsagina unga erishishi mumkin
Ishlab chiqarish omillarini raqobatli bozorrda sotib olsa
Omillarni texnik joylashtirishning normalari bilan u omillar bahosi o‘rtasidagi tenglikni saqlasa
*Doimiy va uzgaruvchan xarajatlar xarajatlar o‘rtasidagi tenglikni qo‘llab-kuvvatlasa
Ishlab chiqarish xajmini kamaytirish va tejamkorlik tartibi ta’minlansa
9. O‘zgaruvchan xarajatlar:
* ishlab chiqaruvchilarning ish haqi;
boshqaruv xodimlarining ish haqi;
amortizatsiya ajratmalari;
qorovulning ish haqi.
10. Iqtisodiy resurslar hisobiga olinadigan daromad turini aniqlang?
ish haqi;
foiz;
renta;
*yuqoridagilarning barchasi.
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish deb nimaga aytiladi?
2. Ixtisoslashtirishning asosiy shakllari kaysilar?
3. Xamkorlik deb nimaga aytiladi?
4. Ishlab chiqarish xamkorligining qanday turlari mavjud?
5. Ishlab chiqarishni yiriklashtirish deb nimaga aytiladi?
6. Yiriklashtirishning afzalliklari va kamchiliklari?
7. Kombinatsiyalashtirish deb nimaga aytiladi?
8. Kombinatlar necha xil bo‘ladi va ularning afzalligi?
9.Ishlab chiqarish jarayoni tushunchasi va mohiyati
10.Ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish tamoyillarini sanang.
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya”, 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma. 2018.
|
| |
irish - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

•
Agar biror shaxs siz haqingizda haqoratli soʻzlar
yozsa, bu xatti-harakat haqida xabar bersangiz, ular
javobgarlikka tortiladi
Shuningdek, agar siz ham
boshqa odamlar haqida haqoratli fikr yozsangiz, siz
ham jinoiy javobgarlikka tortilasiz
Hatto haqorat
noma’lum manbadan yoʻnaltirilgan boʻlsa ham,
xabarlar yoki tasvirlar yuborgan manbani oson
aniqlab, topsa boʻladi
•
Ijtimoiy tarmoqlardagi akkauntlaringizga oʻrnatgan
parollaringiz ishonchli ekaniga ishonch hosil qiling
Buning uchun ular noodatiy boʻlishi, agar iloji boʻlsa,
raqamlar, tinish belgilari va har ar (kichik va katta
har ar) kombinatsiyasidan tashkil topishi kerak Agar
kimdir sizning akkauntingizdan foydalanib haqoratli
soʻzlar joylashtirsa, bu ishni siz qilmaganingizni
isbotlash qiyin boʻladi
Shu sababli akkauntingizdan
foydalanmayotgan vaqtingizda tizimdan chiqishni
unutmang
Tizimdan chiqsangiz, begonalar
telefoningiz yoki shaxsiy kompyuteringizdan
foydalanib akkauntingizga kira olmaydi
•
Onlayn tarmoqqa qandaydir ma’lumot joylashtirishdan
oldin yana bir bor oʻylab koʻring Chunki ma’lumotni
joylashtirganingizdan soʻng uni qaytarib ololmaysiz
4.01-rasm. aymedan ekanini daʼvo qiladigan phishing elektron pochta abariga misol.
Hatto uni oʻchirib tashlagan boʻlsangiz ham, ijtimoiy
tarmoq saytida bu haqda qaydlar saqlanib qoladi
va sayt siz joylashtirgan maʼlumotlar yoki tasvirlarga
egalik qiladi
Shaxsiy maʼlumotlarni oshkor qilish shaxsiy
maʼlumotlarning oʻgʻirlanishiga yoki firibgarlar qoʻliga
tushib qolishiga olib kelishi mumkin
Sizga tegishli
maʼlumotlarni oʻgʻirlaydigan shaxs pulingizni ham
oʻgʻirlashi, nomingizga pul qarz olishi va hattoki
sizning shaxsiy ma’lumotlaringizdan foydalanib jinoyat
sodir etishi mumkin Bu esa jamgʻargan pullaringizni
yoʻqotishingizga va bundan ham ayanchlisi, siz sodir
etmagan jinoyatlar uchun qamalishingizga olib kelishi
mumkin Bunday holga tushib qolmaslik uchun shaxsiy
ma’lumotlarning turidan qat’i nazar, tashqi xatarlardan
himoyada saqlash muhimdir
Shaxsiy maʼlumotlarning qiymati benihoyat qadrli
boʻlgani sababli ba’zilar oʻzlariga tegishli boʻlmagan
ma’lumotlarni qoʻlga kiritish uchun jiddiy va mukammal
choralar koʻradi Shaxsiy ma’lumotlarni qoʻlga kiritish
uchun begona shaxslar qoʻllaydigan toʻrtta asosiy usul
mavjud
phishing, pharming, smishing va vishingdir
Testlar
1.Korxonada mahsulot tannarxi qanday topiladi?

|
Testlar
1.Korxonada mahsulot tannarxi qanday topiladi?
|
bet | 227/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatTestlar
1.Korxonada mahsulot tannarxi qanday topiladi?
*1 so‘mlik mahsulot ishlab chiqarish uchun ketgan harajatlar yig‘indisi;
Xizmatlar yig‘indisi;
Daromadda xarajatlarni ayirganda;
Xizmatlar va ishlar yig‘indisi.
2.Mahsulot ishlab chiqarish xarajatlari quyidagilardan iborat...
Pul formasida ifodalangan mahsulot ishlab chiqarish va uni realizatsiya qilish uchun sarflangan xarajatlardan
*Xom ashyo, materiallar, asosiy fondlarning amartizatsiyasi va nomoddiy aktivlar, ish xaqi, ijtimoiy sug‘urtalash uchun ajratmalar va boshqa ishlab chiqarish xarakteridagi xarajatlar
Ishlab chiqarish xarakteriga ega bo‘lgan kundalik va kapital xarajatlar
Boshqaruv va mahsulotni sotish bilan bog‘liq, ishlab chiqarish xarajatlari va chikimlari
3.Iqtisodiy elementlar bo‘yicha ishlab chiqarish xarajatlarining tasnifi quyidagi maqsadlar uchun zarur
Ma’lum bir turdagi aniq mahsulot turli xarajatlarini xisoblash uchun
*Ishlab chiqarish bo‘yicha xarajatlar smetasini tuzish uchun
Mahsulot narxini asoslash uchun
Ish xaqi uchun xarajatlarini aniqlash uchun
4.Kalkulyasiya moddalari bo‘yicha xarajatlar tasnifi zarur.
To‘g‘ri va egri xarajatlarni aniqlash uchun.
Ma’lum bir turdagi aniq maxsulotni ishlab chiqarish.
*Ishlab chiqarish xarajatlari tizimini tuzish uchun.
Marjinal foydani aniqlash uchun xarajatlari.
5.Davr xarajatlari o‘z ichiga quyidagilarni oladi.
Sotuv va boshqaruv xarajatlarini.
*Ilmiy tekshirish va tajriba konstruktorlik tadqiqotlar, ishlab chiqarishni rivojlantirish boshqaruv tizimi uchun xarajatlarni va boshqa operatsion o‘z ichiga oladi xarajatlari.
Tijorat chiqimlari.
Umumxujalik chiqimlari.
6.O‘zgaruvchan xarajatlar o‘z ichiga .....
*Moddiy xarajatlar va xodimlarni ish haqi uchun xarajatlar.
Maxsulot realizatsiyasi uchun xarajatlarini.
Amortizatsiya xarajatlarini.
Ishlab chiqarishni modernizatsiyasi uchun xarajatlarini.
|
| |
deyiladi? 
a) Rastrli 
b) vektorli 
c) fraktal 
11.Skaner, raqamli fotoapparat, videokamera yordamida hosil qilinadigan grafika turi

12. Obyektlarning hajm modellarini yaratish,saqlash,ishlov berish va EHMlar yordamida
ularni namoyish etishni tushunish bu?
a)
kompyuter grafikasi
b) mashina grafikasi
c)
elektron grafikasi
13. Tasvirlashning grafik tili nima?
a) fikrni ifodalashning fazoviy tasvirlash yoki shartli ravishda tekislikda aks ettirish
usullarining to’plamidir
b) grafik obraz mohiyatini ochib beruvchi belgilar to’plami
c) chizmalar to’plami bo’lib, ular o’zaro bof’lanishlari bilan birgalikda tushuniladi
14. Tasvir nushasini ekranda hosil qiluvchi oddiy nuqta nima deb ataladi?
a)
Kodlash
b)
piksel
c) orginal
15. Grafika necha elementga bo’linadi?
a) 2 elementga bo’linadi
b) 3 elementga bo’linadi
c) 4 elementga bo’linadi
16. Grafik qiyofa nima?
a)
nuqtalar to’plami bo’lib, ular o’zaro farqlanishi bilan birgalikda tushuniladi
b)
Chizmalar to’plami bo’lib,ular o’zaro bog’lanishlari bilan birgalikda tushuniladi
c) grafik rasmlar to’plami bo’lib, ular o’zaro bof’lanishlari bilan birgalikda tushuniladi
17. Eksplikatsiya nima?
a) grafik chizma mohiyatini ochib beruvchi shartli belgilar to’plami
b) grafik tasvillashning mohiyatini ochib beruvchi belgilar to’plami
c) grafik obraz mohiyatini ochib beruvchi belgilar to’plami
18.Ikki o’lchovli grafikaning dasturiy ta’minoti (x,y) koordinata sistemasida yuza
tasvirini hosil qilish imkoniyati qanday ko’rinishdagi tasvir?
a) 2D ko’rinishdagi
b)3D ko’rinishdagi
c)4D 2 ko’rinishdagi
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 86

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini
bаhоlаsh mеzоnlаri
mа’lum qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1. Umumiy filtr nima uchun ishlatiladi?
2. Filtrlar va so‘rovlar o‘rtasidagi o‘xshashlik
va farqlar nimada?
3. Filtr by tanlovi nima uchun ishlatiladi?
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal)
bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt
vаriаnti
3-ilоvаdа
kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
Omborga mahsulotlarni qabul qilish

• moliyaviy xavf-xatarlar qisqaradi;
• om bor hu d u d id an foydalanishga o ‘zgartirishlar kiritish
mumkin (ijara m aydonini va m uddatini o ‘zgartirish imkoni);
• om borni muvofiq darajada ushlab
turishga va zaxiralar
saqlanishiga m as’uliyat pasayadi.
Omborlar sonini aniqlash va omborlar tarmoqlarini jo y
lashtirish. O m borlam ing hududiy joylashuvi va ularning soni
m oddiy oqim ning quvvati, bozordagi talab, sotuv hududining
oMchami va unda iste’m olchilarning joylanishi,
yetkazib beruv-
chilar bilan iste’molchilarning rag'batlari bilan belgilanadi. 0 ‘z
m ahsulotlarini bitta yoki bir nechta yaqin joylashgan hududlarga
sotish bilan cheklangan kichik va o ‘rta korxonalar, odatda, bitta
om borga ega. O m borlar sonini oshirish om bor tarm oqlarini
joylashtirishga ketadigan um um iy xarajatlarning o'zgarishi bilan
bog‘liq.
Tizim da om borlar soni oshganda om bordan iste’m olchiga
tovarni yetkazib berish bo‘yicha transport xarajatlari va qo ‘ldan
boy berilgan sotuvlar bo‘yicha
xarajatlar kamayadi; ayni paytda,
zaxiralarga qo‘yilgan kapital foizi oshishi sababli om borlam i ushlab
turish va zaxiralarni saqlash xarajatlari oshib ketadi. Omborxo-
nalarning iloji boricha iste’m olchilarga yaqinlashishi uiarning
talablari o ‘zgarishiga aniq va to ‘g‘ri m unosabat bildirishga imkon
beradi, bu esa qo'ldan boy berilgan sotuvlar bo ‘yicha xarajatlarni
kamaytirishga yordam beradi.
Omborlar soni
haqida qaror qabul qilinganda, korxona tovar
aylanishi bilan bog‘liq umumiy xarajatlar miqdorini kamaytirish
sharoitlaridan kelib chiqishi kerak.
A m alda om b o rlar tarm o q larin i shakllantirish va joylash-
tirishning ikki yo‘lidan foydalaniladi — om borlam ing m arkaz-
lashtirilgan tizimi va markazlashtirilgan tizimdan markazlashmagan
tizimga o ‘tkazilishi (demarkazlashtirilgan).
Omborga joylashtirishning markazlashtirilgan
tizimi zaxiraning
asosiy qismi to ‘planadigan bitta yirik markaziy om bom i va sotuv
hududlarida joylashgan om borxona filiallarini (umumiy om bor-
xonalar shular jumlasidan) o ‘z ichiga oladi. Demarkazlashtirilgan
tizimda zaxiraning asosiy qismi iste’molchilarga bevosita yaqin
140
b o lg a n turii hududlarda bo ‘lib-bo‘lib joylashtirilgan om borlar
tarmoqlarida to'planadi.
O m borlarning bunday chizm a bo'yicha joylashuvidan taq
simlash tizimida foydalanish maqsadga muvofiq b o ‘ladi.
chunki
bunda kichik to ‘plam larga buyurtm a beradigan, lekin tez-tez
yetkazib berilishini talab etadigan chakana savdo asosiy mijoz
hisoblanadi.
HTML 
qsq. dast.
HTML
Hypertext Markup Language 
veb sahifa yaratish uchun foydalaniladigan til.
HTTP

149
Glossariy
Ichki papka
Subfolder
papka ichidagi boshqa papka.
Ichki qism
Subset
umumiy maʼlumotlarning kichik qismi.
ICS
qsq. tar.
ICS
Internet Connection Sharing
bitta ulanish va IP-manzildan foydalangan holda
LAN
tarmog‘idagi bittadan ko‘p kompyuterni internetga
ulash usuli.
Identifikator
mb.
Identifier
o‘zgaruvchi yoki funksiyaga berilgan nom.
Ijobiy izoh
mad.
Positive comment
qo‘llab-quvvatlash mazmunidagi sharh;
ijobiy yoki tasdiqlovchi sifatga (qiziqish, ixlos,
nekbinlik) ega fikr.
Ijtimoiy munosabatlar
mad.
Social interaction
insonlarning bir-biri bilan muloqot qilishi.
Funksional tugmalar - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 107/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Funksional tugmalar
Function keys
klaviaturaning yuqori qismida joylashgan va F1 dan
F12 gacha bo‘lgan tugmalar qatori. Ular orqali fayllarni
saqlash, maʼlumotlarni chop etish yoki sahifani yangilash
kabi baʼzi funksiyalarni bajarish mumkin.
Funksiya
Function
elektron jadvalda formulalar yaratishni osonlashtirish
uchun foydalaniladigan kalit so‘zlar; katak,
diapazon, ustun yoki qatorlar guruhlarida amalga
oshiriladigan, AVERAGE yoki SUM kabi maxsus
arifmetik yoki matematik amallar; murakkab hisobni
ifodalovchi tayyor formula; vazifani bajaruvchi hamda
identifikatorga ega bo‘lgan kod qismi, uni kodning
boshqa qismidan chaqirish va qiymatini ko‘rish
mumkin.
Futaj
xlq.
Footage
yozuv (record) tugmasi bosilgandan stop tugmasi
bosilgungacha yozib olingan video bo‘lagi; videolavha,
videoklip.
Gantt chizmasi
Gantt chart
loyihani rejalashtirishda foydalaniladigan chizma.
GIS
qsq.
GIS
Geo Information System
yer yuzasiga oid maʼlumotlarni to‘plash, saqlash,
tekshirish va xarita sifatida ko‘rsatish uchun geografik
axborot tizimlari.
Gorizontal akslantirish
diz.
Horizontal flip
tasvirni gorizontal yo‘nalishda aks ettirish.
Gorizontal o‘q
e-jad.
Horizontal axis
ustunli diagrammaning eni bo‘ylab joylashgan o‘qi (x
o‘q).
GPS
qsq.
GPS
Global Positioning System
joriy joylashuvni aniqlash uchun sunʼiy yo‘ldoshlardan
foydalanuvchi global pozitsiyalash tizimi.
Grafik planshet
diz.
Graphics tablet
dizaynni qo‘lda chizish va maʼlumot kiritish moslamasi.
Grafika
diz.
Graphics
kompyuterlar yordamida yaratilgan tasvirlarning
umumiy nomi;
maʼlumotlarni grafik tasvirlash va boshqarish.
GUI
qsq.
GUI
Graphic User Interface
sichqoncha yoki trekpad yordamida rangli ekrandagi
ikonkalarni bosish orqali kompyuter bilan muloqot
qilishning oson usuli.
|
| |
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 74

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini bаhоlаsh mеzоnlаri mа’lum
qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini fаоllаshtirish mаqsаdidа blis-
so’rоv o’tkаzаdi:
1. Kompyuter grafikasining apparat ta’minoti
haqida ayting?.
2. Tasvirning ekrandagi
nusxasi qanday amalga
oshiriladi?.
3.
Rastrli
grafikaning
asosiy
kamchiliklarini
ko’rsating?.
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа fаоl
ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal) bo’yicha
klaster tuzish. O’qituvchining bоshlаng’ich nаzоrаt
vаriаnti 3-ilоvаdа kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
Hamkorlik 
int.
Collaboration
birgalikda ishlash.
Hamyon

148
Hand uskunasi
diz.
Hand tool
tasvirlar bilan ishlash
dasturida ish maydonining
tegishli qismini ko‘rish qulay bo‘lishi uchun “qo‘lda
surish” imkoniyatini beruvchi uskuna.
Harassment
mad.
Harassment
tajovuzkorlik, shilqimlik, zug‘um yoki bosim o‘tkazish,
qo‘rqitish.
Harfli tugmalar
Letter keys
klaviaturaning so‘z va iboralarni yozish uchun
foydalaniladigan tugmalari.
HCI
qsq.
HCI
Human-Computer Interface
inson-kompyuter interfeysi.
Header
Header
hujjatning yuqori qismidagi maydon;
barcha sahifalarda qaytariladigan matn, belgi, bet
raqami, grafik element va h.k.
Himoya qilish
mb.
Advocate
inson, guruh yoki tashkilot huquqlarini himoya qilish.
Hisoblash
dast.
Calculate
natijani matematik ishlab chiqish usuli.
Hisoblash jarayoni boshqaruvi (operatsion tizim)
dast.
Process control (operating system)
sensor va aktuatorlarni boshqarish
imkonini beruvchi
operatsion tizim.
Hodisa
dast.
Event
dasturlashda foydalanuvchi harakati yoki
boshqa sabab natijasida sodir bo‘lgan harakatlar.
Hodisalarga asoslangan amal
dast.
Event-driven action
foydalanuvchi yoki tizim tomonidan yaratilgan
harakatlarga javob berish uchun yozilgan kompyuter
dasturi.
Home row
Home row
klaviatura tugmalaridan to‘g‘ri foydalanish uchun qo‘l
barmoqlari joylashadigan tugmalar qatori. Anʼanaviy
QWERTY klaviaturasida chap qo‘l barmoqlari uchun
A,
S, D, F va o‘ng qo‘l barmoqlari uchun
J, K, L va
nuqtali
vergul.
Host
atm. int.
Host
elektron
pochta saqlanadigan server;
kompyuter tarmog‘iga ulangan, muayyan IP-manzilga
ega kompyuter.
ulosa - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

Kuzatish tizimi maʼlumot toʻplash uchun
sensorlardan foydalanadi hamda ularni asosan
raqamlar va diagrammalar shaklida namoyish etadi
yoki printerdan chop etib beradi
Boshqarish tizimi
maʼlumot toʻplash uchun sensorlardan foydalanadi
Agar olingan maʼlumotlar dasturlangan qiymatlar
doirasida yoki undan tashqarida boʻlsa, ma’lum
harakatlarni amalga oshiradi yoki toʻxtatadi
Kuzatish va boshqarish tizimlarida turli sensorlardan
foydalaniladi
Bular qatoriga harakat sensori, bosim
sensori, namlik sensori, harorat sensori va yorugʻlik
sensorlari kiradi
Siz, shuningdek, ovoz sensori, gaz sensori kabi boshqa
sensorlarni ham oʻrganishingiz mumkin
Kuzatish va boshqarish tizimlari odamlarni xav i
muhitda kuzatuv ishini olib borishdan saqlaydi,
shuningdek, muntazam va aniq oʻlchovlar olishga katta
yordam beradi
10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
60
azorat savollari
1.
Sensor atamasiga taʼrif bering
[2]
2.
Signalizatsiya tizimida foydalanilishi mumkin boʻlgan ikki turdagi sensorni
tasvirlab bering
[4]
3.
Atom elektr stansiyasida atrof-muhitni nazorat qilishda sensorlardan
foydalanishning ikkita afzalligini tushuntiring
[4]
4.
Uy jihozlarida kuzatish va boshqarish tizimlaridan foydalanishni baholang
[6]
5.
Ekologik toza ofis binosini yaratishda kuzatish va boshqarish tizimidan qanday
foydalanish mumkinligini tushuntiring
Yiriklashgan ishlab chiqarishning foydali tomonlari

|
Yiriklashgan ishlab chiqarishning foydali tomonlari
|
bet | 110/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatYiriklashgan ishlab chiqarishning foydali tomonlari:
" ishlab chiqarish jarayonlarining birgalikda ishlashi bunday korxonalarda xar qanday murakkab maxsulotning kiska vaqt ichida ishlab chikarilishini ta’minlaydi;
" mavjud asosiy ishlab chiqarish fondlari samarali ishlatiladi. CHunki katta mehnat xajmi ishlab chiqarishda ishni bir kecha-kunduzda bir necha smenada tashkil kilinishiga shart-sharoit yaratadi;
" asosiy materiallar samarali ishlatiladi, chunki asosiy ishlab chiqarishning chikindisidan xalq uchun keng iste’mol mollarini ishlab chiqarishga imkoniyat yaratiladi. Ishlab chiqarish yiriklashtirilgani sari ishlab chiqarishni boshqarish va unga xizmat ko‘rsatish soxasidagi umumiy xarajatlar maxsulot ishlab chiqarishning ko‘payishiga nisbatan kamrok darajada ortadi, bu ularni tejab kolishga olib keladi.
Kamchiliklari:
" yirik korxonalarni loyihalash, kurish, ishga tushirish juda ko‘p vaqt talab qiladi;
" bunday korxonalarni kurishga va uni ishga tushirishga sarflanadigan mablag‘lar uzoq vaqtdan keyin o‘zini koplaydi.
Kombinatsiyalashtirish deb bir necha korxonalarni bir maydonda joylashib tayyor maxsulot ishlab chiqarishiga aytiladi. Kombinatsiyalashtirish natijasida kombinatlar paydo bo‘lib ular 3 xil bo‘ladi:
" xomashyoga ketma-ket ishlov berib, undan tayyor maxsulot ishlab chikaruvchi korxonalar. Masalan: metallurgiya kombinati, bunda cho‘yan, po‘lat va prokat ishlab chiqarish jarayonlari ketma-ket bajariladi;
" xomashyoni kompleks tarzda qayta ishlash, bu asosan neft, kimyo kombinatlari va rangli metallarni qayta ishlash kombinatlarini tashkil qilishda ko‘llaniladi;
" bir korxonaning ishlab chiqarishdagi chikindilari ikkinchi korxona uchun xomashyo sifatida ishlatiladi. Masalan: yog‘ochsozlik korxonalaridan chikadigan kirindi va kipiklardan karton va kipik plitalar ishlab chiqaradigan korxonalar.
Kombinatsiyalashgan korxonalarning foydali tomoni:
" ular eng yuqori mehnat unumdorligiga ega bo‘ladi, chunki ularda mehnatni mexanizatsiyalashtirish keng ko‘lamda ko‘llaniladi.
" korxonalarning omborlarida xomashyo zaxiralari deyarli ko‘p bo‘lmaydi.
" bunday korxonalarda yuklarni tashish uchun o‘zi yurar transport vositalaridan foydalanishga extiyoj bo‘lmaydi, chunki barcha mehnat buyumlarini bir ish joyidan boshqa ish joylariga uzatish jarayonlari avtomatik ravishda bajariladi.
|
| |
Internet-marketing - Iqtisod-moliya

Bannerlar
– amalda har qanday Internet-serverdagi web-sahifaning
istagan jоyida (pastida, yonida, o‘rtasida, yuqоrisida) paydо bo‘ladigan
kichik-kichik rasmlardir.
Banner reklama
– maxsus vоsitalar va usullar yordamida firma-
ning, markaning zarur imijini yaratish, shuningdek, bo‘lajak xaridоrlarga
sоtish uchun taklif qilinayotgan tоvarlarning iste’mоl xоssalarini ma’-
lum qilish uchun Internetda muayyan saytdagi pulli jоy yoki vaqtdan
fоydalanishdir.
Reklama bo‘lajak xaridоrlarni mahsulоt yoki xizmatning xоssalari-
dan xabardоr qilish uchun, ularni sоtib оlish zarurligiga ishоntirish uchun
va eslatish uchun mo‘ljallangan bo‘ladi.
Masala nоmi - Iqtisod-moliya

|
Iqtisod-moliya Pdf ko'rish
|
bet | 103/191 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #252938 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quvMasala nоmi
Amalga оshirish yo‘li
1. Mahsulоt (yoki xizmat)
realizatsiya hajmini оshi-
rish
Bannerdagi ssilkalarni bevоsita turli Internet-kоm-
paniyalar tоmоnidan taklif etilayotgan tоvar (xiz-
mat) larning jamlanma prayslistlari (narx varaqlari)
ga jоylashtirish
2. Ishga yangi dilerlarni
jalb etish
Bo‘lajak dilerlar uchun anketalarni mоs serverlarda
va buning uchun to‘g‘ri keladigan jоylarga jоylash-
tirish (masalan, shu serverdagi Internetdan fоydala-
nuvchilarni qayd qilish sahifasida)
3. Serverga qilinadigan
tashriflar sоnini оshirish
O‘ziga jalb qiluvchi lоgоtip yaratish va mazkur ser-
verga tashrif buyurishning maqsadga muvоfiqligi
asоsiy sababini yoritish
4. Bankka pul qo‘yuvchi-
lar sоnini оshirish
Bo‘lajak pul qo‘yuvchilar uchun fоydalirоq shartlar
taklif etish, yig‘ma tahliliy jadvallar va banklar rey-
tingini aniqlashga ixtisоslashgan axbоrоt xizmatiga
reklama jоylashtirish
5.8-jadval
Internet-marketing tarkibida shakllanuvchi masalalar va
ularni amalga оshirish yo‘llari
Bоsh maqsadga va hal qilinishi kerak bo‘lgan vazifalar majmuyiga
muvоfiq kоmpaniya Internet-marketingini amalga оshirishning umumiy
strategiyasi ishlab chiqiladi. Navbatdagi bоsqich natija beruvchi bahоni
оlishdan hamda Internet-marketingni amalga оshirishning pirоvard iqti-
sоdiy va mоliyaviy natijalarini tahlil qilishdan ibоrat bo‘ladi. Zarur bo‘l-
sa, оlingan tahliliy ma’lumоtlar asоsida Internet-kоmpaniyaning bоsh
biznes maqsadiga tuzatishlar kiritiladi.
Internet-marketingning asоsiy kоmpоnentlaridan biri, yuqоrida ko‘r-
satilganidek, banner reklama bo‘lib, uni amalga оshirish uchun kоnsepsi-
yani оldindan ta’riflash talab qilinadi.
Reklama kоmpaniyasining kоnsepsiyasi quyidagilarni o‘z ichiga оla-
di: reklama g‘оyasi, reklamada dalillash tezislari, reklama xabarlariga xоs
xususiyatlar, reklamani tarqatish vоsitalarini tanlashni asоslash, reklama
kоmpaniyasining turi va mantiqi. Bunda reklama beruvchi tоmоnidan
ta’riflangan marketing vazifalari to‘la-to‘kis hisоbga оlinishi kerak.
Reklama kоmpaniyasining kоnsepsiyasi reja tuzish, ushbu kоmpa-
niyani ishlab chiqish, tayyorlash va amalga оshirishga qaratilgan texnik
tоpshiriqni tuzish uchun zarur axbоrоt negizidan ibоrat.
Internet-reklamaga yuklatiladigan vazifalar, оdatda, tоvar hayotiy
siklining bоsqichiga qarab o‘zgarib bоradi. Reklama vazifalarining tо-
136
|
| |
asni ash 
dast.
Classify 
obyektlarni tegishli 
guruhlarga ajratish.
aso ifiy

|
asni ash
dast.
Classify
obyektlarni tegishli
guruhlarga ajratish.
aso ifiy Pdf ko'rish
|
bet | 466/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJAasni ash
dast.
Classify
obyektlarni tegishli
guruhlarga ajratish.
aso ifiy
diz.
Non-linear
slaydlarning tartib boʻyicha
bogʻlanmagan boʻlishi
Tasvir
diz.
Image
rasm, fotosurat yoki diagramma.
asvir o l hami
diz.
Image size
tasvirning balandligi
va kengligi.
Tasvir sifati
diz.
Image quality
tasvir koʻrinishining
aniqligi.
Tasvirni almashtirish
diz.
Image replacement
mavjud
tasvirni boshqa tasvirga almashtirish jarayoni.
TCP/IP
tar.
TCP/IP
internet aloqasining umumiy
muloqot protokoli.
Teg
dast.
Tag
axborot tizimlaridagi (veb sayt, ijtimoiy
tarmoq, ma’lumotlar bazasi va h k ) maxsus kalit so‘zlar
veb saytlarni dasturlashda matn yoki boshqa elementlar
xossasini belgilovchi uskunalar.
Tekislash
diz.
Alignment
kontentning ekran yoki
sahifaga nisbatan joylashishi.
Tekshirish
roo ng roofreading
matndagi xatolarni
aniqlash va to‘g‘rilash maqsadida hujjatni to‘liq oʻqib
chiqish axborotning inson tarafidan diqqat bilan
tekshirilishi.
Tekstura
xlq. diz.
Texture Brush
uskunasida turli
koʻrinishdagi chiziqlar chizish usullari 3D obyektning
ustiga “
teri
” qilib qoplangan tasvir.
Termistor
dast.
Thermistor
haroratni aniqlash uchun
foydalaniladigan yarimoʻtkazgich qurilma
Texnik hujjatlar
Technical documentations
yechimni
ishlab chiqish va uning ishlashi haqida batafsil
tasvirlar toʻplami, tizimga texnik xizmat koʻrsatuvchi
mutaxassislar uchun tuziladi.
|
| |