Iqtisodiy depressiya davrida Yaponiya bank tizimi

|
Iqtisodiy depressiya davrida Yaponiya bank tizimi
|
bet | 4/5 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 411,24 Kb. | | #136055 |
Bog'liq Yaponiya bank tizimi va uning rivojlanish tendensiyalari3.Iqtisodiy depressiya davrida Yaponiya bank tizimi
1990-2004 yillarda Yaponiyada bank sektorida chuqur tizimli islohot bo'lib o'tdi. Bu Yaponiya bank tizimi rivojlanishidagi eng og'ir davrlardan biri. 14 yildan beri Yaponiyaning moliyaviy sektori keskin inqiroz holatida. Biroq, yillar davomida inqirozning tabiati o'zgardi va hukumat va Yaponiya bankining bank sektorini qayta tashkil etish borasidagi yondashuvlari ham o'zgardi. Shu munosabat bilan inqiroz davrining to'rt bosqichini ajratish mumkin.
1990-yillarga kelib, Yaponiya dunyodagi eng katta qarz beruvchiga aylandi. Yaponiyaning yirik korporatsiyalari va ularga xizmat ko'rsatuvchi banklar transmilliy holga aylandi. Mutlaq kapitallashuv darajasi bo'yicha Yaponiya AQShdan oldinda edi va dunyoda 1-o'rinni egalladi. Biroq, Yaponiya iqtisodiyotidagi barqaror o'sishdan so'ng, tsiklik retsessiyaning barcha belgilari asta-sekin paydo bo'la boshladi: YaIM o'sishi pasayishi, ishsizlikning oshishi va narxlar deflyatsiyasi.
Bank sektorida paydo bo'lgan inqirozning birinchi belgilari 1991 yilda paydo bo'ldi: kichik moliyaviy institutlar moliyaviy qiyinchiliklarni boshdan kechira boshladilar. Omonatlarni sug'urtalash korporatsiyasidan birinchi moliyaviy yordam instituti 1992 yil dekabr oyida xususiy tijorat banklari tomonidan tashkil etilgan "Toho Sogo" bankidir. Kompaniya 2004 yilda tashkil topgan va 12 yillik faoliyati davomida banklardan 15,4 trln. Ien miqdoridagi "yomon" qarzlarni sotib olgan.
1995 yilda boshqa shahar kooperativlari va banklarida moliyaviy muammolar yuzaga keldi. 1995-1996 yillarda Uy-joy sotib olish uchun kredit bergan kredit kooperativlari qiyinchiliklarga duch kela boshladilar. Ular 70-yillarda banklar va boshqa moliyaviy institutlar tomonidan tashkil etilgan. 1995 yil o'rtalarida ularning yo'qotishlari hajmi 6,4 trillion iyenadan ko'proq bo'lganida, muassislar ularni qoplay olmadilar. Bularning barchasi bank tizimidagi inqirozning rivojlanishidan dalolat beradi.
Hukumat va nazorat idoralari banklarning bankrotligi va omonatchilarning nobud bo'lishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin bo'lgan oqibatlar uchun tavakkalchilik va javobgarlikni to'liq o'z zimmalariga olganlar. 1995 yil yozida moliya vaziri bu haqda e'lon qildi.
Depozitlarni sug'urtalash korporatsiyasi tomonidan aholining keyingi besh yil davomida (2001 yil martgacha) barcha depozitlari kafolati.
1996 yilda ikkita yangi qonun qabul qilindi: "Moliya institutlarida boshqaruvning yuqori darajasini ta'minlash chora-tadbirlari to'g'risida" va "Moliya institutlarini qayta tashkil etishning maxsus tartiblarini amalga oshirish to'g'risida".
1997 yil boshida shahar banklari va Yaponiyadagi uzoq muddatli kredit berish banklarining yomon kreditlari muammosi keskinlashdi. Ularning qiymati depozitlarni sug'urtalash korporatsiyasining sug'urta fondi miqdoridan sezilarli darajada oshdi. Biroq, o'sha paytda zaif, ammo to'lov qobiliyatiga ega banklar inqirozini engish uchun mexanizm mavjud emas edi. Shu munosabat bilan 1997 yil oktyabr oyida bank tizimida keskin likvidlik inqirozi boshlandi, u tizimli tus oldi va spiral shaklida rivojlanib, yirik, o'rta va kichik banklarni qamrab oldi. Ipoteka yo'qotishlarining ko'payishi va aktsiyalar narxining pasayishi banklararo bozorda muzlatish va banklarning ishdan chiqishiga olib keldi. Bank sektori o'zining zaif va zaif tomonlarini namoyish etdi. Noto'g'ri qarzlarning ko'payishi banklarning real iqtisodiyotni kreditlash hajmini pasayishiga va uning zaiflashishiga olib keldi.
1997 yilda Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi moliyaviy inqirozdan 10 yil o'tgach, Yaponiya iqtisodiy pasayish va deflyatsiya bilan tavsiflangan "yo'qolgan o'n yil" deb nomlanadi.
1980 yillarning o'rtalarida boshlangan inqirozning asosiy shartlari moliya bozorini erkinlashtirish rivojlanishi bilan bog'liq. Ushbu jarayonlarning rivojlanishi bilan bog'liq ravishda banklarni tartibga solish va moliyaviy institutlarni nazorat qilish tizimining yo'qligi bank sektorida yuzaga keladigan xatarlarni baholash va ularni boshqarish usullarini aniqlashga imkon bermadi.
2000-2004 yillarda iqtisodiyotni keyingi tartibga solish jarayoni va qisqa muddatli to'plangan muammolarni hal qilishga va Yaponiya iqtisodiyotini uzoq muddatli turg'unlikdan xalos etishga yo'naltirilgan institutsional islohotlar asoslari mavjud edi. Takanaka hukumati moliyaviy tiklanish dasturini ishlab chiqdi. Bank sohasiga kelsak, 2001-2003 yillarda uni qayta tashkil etish va moliyaviy sog'lomlashtirish kerak edi.
Bank tizimida ham, uning faoliyatida ham tub o'zgarishlarni amalga oshirish rejalashtirilgan edi. Dastur "yomon" qarzlar muammolarini hal qilishga qaratilgan bo'lib, banklarning qoldiqlarini "yomon" qarzlardan tozalash islohotning muhim bo'g'ini sifatida tan olingan. Buning sababi, 90-yillarning yomon qarzlari muammosidan farqli o'laroq, tijorat banklarining muammoli kreditlari sanoatning keng tarmoqlarida, shu jumladan chakana savdoda paydo bo'lganligi bilan izohlanadi. 90-yillarda paydo bo'lgan eski muammoli kreditlar bilan bir qatorda yangilari ham paydo bo'ldi.
|
| |