Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot texnologiyalari Universiteti Urganch filiali Algoritmlarni loyihalash fanidan Mustaqil ish Bajardi: Babadjanova Ozoda Tekshirdi

|
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot texnologiyalari Universiteti Urganch filiali Algoritmlarni loyihalash fanidan Mustaqil ish Bajardi: Babadjanova Ozoda Tekshirdi
|
bet | 1/5 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,45 Kb. | | #254537 |
Bog'liq Fanidan Mustaqil ish Bajardi Babadjanova Ozoda Tekshirdi Algeb-fayllar.org
Fanidan Mustaqil ish Bajardi: Babadjanova Ozoda Tekshirdi: Algebraik va transtendent tenglamalarni taqribiy yechish usullarini yaqinlashish tezligi bo‘yicha baholash
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot texnologiyalari Universiteti Urganch filiali
Algoritmlarni loyihalash
fanidan
Mustaqil ish
Bajardi: Babadjanova Ozoda
Tekshirdi:
Algebraik va transtendent tenglamalarni taqribiy yechish usullarini yaqinlashish tezligi bo‘yicha baholash
Reja:
Taqribiy yechish usullari
Algebraik va trantsendent tenglamalarni taqribiy yechish usullari, kesmani ikkiga bulish usuli
Vatarlar usuli va iteratsiya usuli
Urinmalar usuli
Ko`pincha matematik masalalarni sonli yechishda biz doimo aniq yechimga ega bo`la olmasdan, balki, yechimni u yoki bu darajadagi aniqlikda topamiz. Demak, aniq yechim bilan taqribiy yechim orasidagi xatolik qanday qilib kelib qoladi degan savol tug`ilishi tabiiydir. Bu savolga javob berish uchun xatoliklarning hosil bo`lish sabablarini o`rganish lozim. Aniq yechim bilan taqribiy yechim orasidagi farq xato deyiladi. Dastlabki ma’lumotlarning noaniqligi natijasida hosil bo`lgan xato yo`qotilmas xato deyiladi. Bu xato masalani yechayotgan matematikga bog`liq bo`lmasdan, unga berilgan ma’lumotlarning aniqligiga bog`liqdir. Lekin matematik dastlabki ma’lumotlar xatosining kattaligini bilishi va shunga qarab natijaning yo`qotilmas xatosini baholashi kerak. Agar dastlabki ma’lumotlarning aniqligi katta bo`lmasa, aniqligi juda katta bo`lgan metodni qo`llash o`rinsizdir. Chunki aniqligi katta bo`lgan metod ko`p mehnatni (hisoblashni) talab qiladi, lekin natijaning xatosi baribir yo`qotilmas xatodan kam bo`lmaydi. Ba’zi matematik ifodalar tabiat hodisasining ozmi - ko`pmi ideallashtirilgan modelini tasvirlaydi. Shuning uchun tabiat hodisalarining aniq, matematik ifodasini (formulasini, tenglamasini) berib bo`lmaydi, buning natijasida xato kelib chiqadi. Yoki biror masala aniq, matematik formulada yozilgan bo`lsa va uni shu ko`rinishda yechish mumkin bo`lmasa, bunday holda bu masala unga yaqinroq va yechish mumkin bo`lgan masalaga almashtirilishi kerak. Buning natijasida kelib chiqadigan xato metod xatosi deyiladi. Biz doimo π, e, ln2 va shunga o`xshash irratsional sonlarning taqribiy qiymatlarini olamiz, bundan tashqari, hisoblash jarayonida oraliq natijalarda ko`p xonali sonlar hosil bo`ladi, bularni yaxlitlab olishga to`g`ri keladi. Ya’ni masalalarni yechishda hisoblashni aniq olib bormaganligimiz natijasida ham xatoga yo`l qo`yamiz, bu xato hisoblash xatosi deyiladi. Shunday qilib, to`liq xato yuqorida aytilgan yo`qotilmas xato, metod xatosi va hisoblash xatolarining yig`indisidan iboratdir. Ravshanki, biror konkret masalani yechayotganda yuqorida aytilgan xatolarning ayrimlari qatnashmasligi yoki uning ta’siri deyarli bo`lmasligi mumkin. Lekin, umuman olganda, xato to`liq, analiz qilinishi uchun bu xatolarning hammasi hisobga olinishi kerak. Odatda tenglamalarni ularda qatnashayotgan noma’lumlarning qayerda joylashganligiga qarab turli sinflarga ajratiladi chiziqli tenglamalar; kvadrat tenglamalar; kubik va yuqori darajali tenglamalar; trigonometrik ko’rsatgichli, irratsional, logarifmik, darajali tenglamalar; vax.z. Chiziqli tenglamadan tashqari barcha sinflarga tegishli tenglamalarni qisqacha qilib chiziqsiz tenglamalar deb ataladi. Chiziqsiz tenglamalarni yechishning umumlashgan usuli mavjud emas. Har bir sinfga tegishli tenglamalar o`ziga xos usullar bilan yechiladi. Hatto ba’zi bir o`ta chiziqsiz tenglamalarning yechimlarini analitik usulda aniqlash imkoniyati bo’lmasligi mumkin. Hozirgi paytda chiziqsiz tenglamalarni yechish uchun oldingi o`ringa sonlitaqribiy usullar chiqib oldi. Bu usullar o`zlarining umumlashgani, tenglamani yetarli aniqlikda yecha olishi bilan ajralib turadi. Shuning uchun chiziqsiz tenglamalarni yechishning sonli-taqribiy usullari uchun dastur ta’minotlarini yaratilishi muhim va aktual masala hisoblanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot texnologiyalari Universiteti Urganch filiali Algoritmlarni loyihalash fanidan Mustaqil ish Bajardi: Babadjanova Ozoda Tekshirdi
|