nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Uch oʻlchamli geoaxborot tizimi modellari

|
Uch oʻlchamli geoaxborot tizimi modellari
|
bet | 128/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi
Bizning hayotimiz uch oʻlchamli koʻrinishda kechsa-da, ba’zi GAT dastur ishlab chiqaruvchilari mahsuloti ikki oʻlchamli karta yaratish bilan cheklanmoqda, biroq uch oʻlchamli modellar dasturlari ham yaratilmoqda. Dastur yaratuvchilar hozirda uch oʻlchamli GAT turkumida uch oʻlchamli model yaratuvchi maxsus dasturni taklif qilishmoqda, lekin ular yaratayotgan modellar asosan geometrik tasvirlashga qaratilgan. Topologiya va mavzuning atribut ma’lumotlarda aks ettirilishi geoma’lumot modellashtirishda muhim sanaladi, ammo bu juda koʻp mehnat talab qiladi. Bundan tashqari, uch oʻlchamli GAT toʻliq ishlatilishi uchun taxminiy operatsiyalar ham kiritilishi lozim.
Ikki oʻlchamli GATda joyning muhim xususiyatlari grid kataloglar yoki chegaralari ichiga tasvirlansa, uch oʻlchamli GATda hajmiy birliklar bilan ishlaydi. Masalan, agar bizga berilgan kubni ikki oʻlchamli koʻrinishda koʻrmoqchi boʻlsak, unda uning faqatgina bir tarafini koʻrish yetarli boʻladi, agar uch oʻlchamli GAT orqali koʻrmoqchi boʻlsak, unda kubning barcha ma’lumotlari uni toʻliq tasvirlash uchun zarur boʻladi. Ikki oʻlchamni tasvirlashdan hozirda amaliyot va nazariy usullarni qoʻllashda keng foydalaniladi. Uch oʻlchamli GAT
ustida ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Quyida GAT orqali hosil qilingan ba’zi uch oʻlchamli tasvirlar koʻrsatilgan (7.4 - va 7.5 - rasmlar).
9.4-rasm. GAT orqali hosil boʻlgan uch oʻlchamli tasvirlardan namunalar (Manba: Internet)
9.5-rasm. GAT orqali hosil boʻlgan uch oʻlchamli tasvirlardan namunalar
(Manba: ESRI Inc.)
GNSS va GPS haqida tushuncha
Agar oldin sun’iy yoʻldoshlar orqali olingan ma’lumotlar AQSH ning GPS tizimi orqali ishlagan boʻlsa, hozirda zamon rivojlanishi bilan yangi GNSS tushunchasi paydo boʻldi. GNSS (inglizcha Global Navigation Sattelite System) global navigatsiya sun’iy yoʻldosh tizimi degan ma’noni anglatadi. Ushbu tizimda hozirda koʻpgina zamonaviy geodezik asboblar ishlamoqda. Tizimga 5 davlatning sun’iy yoʻldoshlari ulanadi, bu qariyb 100 dan ortiq yoʻldoshlarga ulanish imkoniyati mavjud deganidir. Qulayligi shundaki, GNSS tizimidagi asboblar endilikda faqatgina GPS tizimidagi sun’iy yoʻldoshlarnigina kutmasdan, balki hozirgi kunda ishlayotgan GLONASS, COMPASS (Beidou) yoʻldoshlariga va
keyinchalik Galileo tizimi yoʻldoshlariga ulanib, joyning yanada aniq koordinatasini aniqlab berishi mumkin.
9.1- jadval
|
| |
Tarmoq uskunalari - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 37/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Tarmoq uskunalari.
Tarmoq kartalari–bu kompyuterning ona plataning kengaytirish uyalariga ulangan tarmoqqa signallarni uzatish va tarmoqdan signallarni qabul qilish uchun mo'ljallangan kontrollerlar.
Tarmoq uskunalari–kompyuter tarmog'ining ishlashi uchun zarur bo'lgan qurilmalar.
Shlyuz–bu har xil protokollar yordamida kompyuter tarmoqlarini ulash uchun qurilma (yo'riqnoma) yoki dastur. Shlyuzlar ikkita mutlaqo boshqa turdagi tarmoqlarni bitta tizimga ulash uchun mo'ljallangan.
Ko'prik–fizik uzunligi bilan cheklangan ikkita alohida segmentni bog'laydigan va ular orasidagi trafikni uzatadigan tarmoq qurilmasi. Ko'priklar boshqa turdagi kabel uchun signallarni kuchaytiradi va o'zgartiradi.
Konsentrator (Hub) –bu kabel tizimining markaziy qurilmalari yoki fizik yulduzlar topologiyasi tarmog'i bo'lib, ular portlardan biriga paket qabul qilib, qolganlariga yuboradi. Natijada umumiy avtobusning mantiqiy tuzilishi mavjud bo'lgan tarmoq.
Repeaterlar–kiruvchi analog tarmoq signalining shaklini boshqa segmentning masofasidan oshirib o'zgartiradigan tarmoq qurilmalari. Ikkala segmentni ulash uchun takrorlagich elektr darajasida ishlaydi.
Kommutatorlar–bu kabel tizimining dasturiy ta'minoti bilan boshqariladigan markaziy qurilmalar, bu tarmoq trafigini kamaytiradi, chunki kiruvchi paketni qabul qiluvchining manzilini bilish uchun tahlil qilinadi va shunga mos ravishda unga faqat uzatiladi.
Marshruzitatorlar (Routerlar)–bu tarmoq darajasida ishlaydigan va paketlarni bir tarmoqdan boshqasiga yo'naltirishga, shuningdek, translyatsiya xabarlarini filtrlashga imkon beradigan standart tarmoq qurilmalari.
Multipleksorlar–bu markaziy ofis asboblari bir necha yuz raqamli abonent liniyalarini qo'llab-quvvatlash.
Xavfsizlik devorlari–bu mahalliy tarmoqqa kirish va chiqish ma'lumotlarini boshqaruvchi va ma'lumotlarni filtrlash orqali mahalliy tarmoqni himoya qiladigan tarmoq qurilmalari.
|
| |
Global tarmoq Internet - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 39/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Global tarmoq Internet.
Internet–bu ma'lumotlarni saqlash va uzatish uchun butunjahon integratsiyalashgan kompyuter tarmoqlari tizimi. Bu o'z-o'zini tashkil etish va o'zini o'zi boshqarish xususiyatiga ega bo'lgan murakkab texnik ta'lim. Internetning o'z-o'zini rivojlanishi tobora ko'proq yangi tarkibiy qismlarni kiritish orqali kengayish orqali sodir bo'ladi. O'sish va rivojlanish Internetning uchta asosiy tarkibiy qismiga mos keladigan uchta sohada bir vaqtning o'zida va muvozanat sharoitida sodir bo'ladi: apparat, dasturiy ta'minot va axborot.
Internetning apparat tarkibiy qismi-turli xil modellar va tizimlarning kompyuterlari, har qanday fizikaviy aloqa liniyalari va kompyuterlar va aloqa liniyalari o'rtasida mexanik va elektr aloqasini ta'minlovchi qurilmalar.
Dasturiy ta'minot komponenti-texnik jihatdan mos bo'lmagan uskunalarning yaxshi muvofiqlashtirilgan va birgalikda Internetda kompyuterlarda ishlaydigan dasturlar tufayli erishiladi. Ular ma'lumotlarning istalgan aloqa kanallari orqali uzatilishi va har qanday kompyuterda takrorlanishi uchun shunday tarzda aylantirilishiga imkon beradi.
Internetda ma'lumot komponenti-tarmoq hujjatlari, ya'ni Internetga ulangan kompyuterlarda saqlanadigan hujjatlar bilan ta'minlanadi. Ushbu hujjatlar har qanday shaklda bo'lishi mumkin: matn, grafik, ovoz (ovoz yozuvlari), video (video yozuvlar) va boshqalar. Axborot komponentining o'ziga xos xususiyati shundan iboratki, uni tarqatish mumkin. Shunday qilib, masalan, saqlangan kitobni ko'rishda Internetda matn bir manbadan, ovoz va musiqa boshqa manbadan, uchinchi manbadan grafika va to'rtinchidan yozuvlar kelishi mumkin. Shunday qilib, Internetda saqlanadigan birlamchi hujjatlar moslashuvchan aloqalar tizimi bilan o'zaro bog'langan.
Internet ikkita asosiy funksiyaga ega: Axborot va aloqa.
Axborot funksiyasi–iste'molchilarga kerakli ma'lumotlarni tezda olish imkoniyatini beradi. Bu ilmiy bilimlar, texnik hujjatlar, kitoblar, ma'lumotnomalar,
maqolalar, xabarlar, chizmalar, diagrammalar, videolar, ovoz yozuvlari va boshqalar bo'lishi mumkin.
|
| |
Veb-dizayn arxitekturasi - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 46/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Veb-dizayn arxitekturasi
Veb texnologiyalaridan foydalangan holda bino va inshootlarni loyihalash shablon ma'lumotlari va veb ilovalarning zarur funksiyalarini yaratishda murakkab jarayonni o'z ichiga oladi. Mutaxassis Internet texnologiyalarning ishlash tamoyillariga ega bo'lib, har qanday murakkablikdagi berilgan rejani tuzadi. Bu ikkala veb-sahifalar/ilovalar uchun ham, yangi tuzilgan tuzilmalarning maxsus eskizlari uchun ham amal qiladi.
Ma'lumki, "arxitektura" atamasi tarmoq va axborot resurslarini yaratishda qo'llaniladigan ko'rsatmalar to'plamini anglatadi. Zamonaviy Internet texnologiyalari ishonchli boshqaruv, xavfsizlik, tizim siyosati, nazorati, o'qitish va marketingni ta'minlaydigan uning ajralmas qismidir.
Ushbu mexanizmlar qo'llab-quvvatlash va texnik xizmat ko'rsatish xarajatlarini kamaytirishi yangi yechimlarning samaradorligini oshirishi,
ma'lumotlar almashinuvini tezlashtirishi, tashkilot faoliyatini yaxshilashi va shuningdek, biznesni yaxshiroq tushunishiga hissa qo'shishi mumkin.
Arxitekturani rivojlantirishda kompyuter texnologiyalarining ahamiyati.
Agar arxitekturani veb-dasturlash nuqtai nazaridan ko'rib chiqsak, ishonch bilan ayta olamizki, uning infratuzilmasi tarkibni samarali va aniq boshqarish imkonini beradi, axborot materiallarini yuqori sifatli qayta ishlashni amalga oshiradi va qidiruv tizimlarining ishini sezilarli darajada optimallashtiradi. Ushbu yondashuv xizmatni jadal rivojlantirish uchun zarur bo'lgan bazani yaratishni va foydalanuvchilar bilan eng muhim munosabatni ta'minlaydi.
Veb-texnologiyalar (CSS, JavaScript, HTML, PHP) saytni yaratish, uning ko'rinishi va foydalanuvchilar guruhi bilan o'zaro aloqador savollarga javob beradi. Dinamik, chiroyli va foydalanuvchilarga qulay sayt faqat yuqoridagi dasturlash tillaridan foydalanganda yaratiladi.
Agar biron-bir inshootni qurish uchun loyihalash hujjatlari haqida gap ketganda, veb-texnologiyalar yaratilayotgan ob'ekt tushunchasini shakllantirish va keyingi harakatlar bosqichini to'g'ri baholash uchun ishlatiladi. Shunday qilib, buyurtmachi loyihalashtirilgan loyihaning to'liq rasmini oladi va texnik-iqtisodiy rejani tuzadi.
Bino va inshootlarni loyihalash uchun kompyuter texnologiyalari rejalashtirilgan me'moriy shakllarni mukammal darajada moslashtirishga, ularning haqiqiy funksional imkoniyatlarini taqqoslashga, tayyorgarlik bosqichida huquqiy jihatlarni hal qilishga imkon beradi. Shu munosabat bilan, moddiy resurslarni ortiqcha sarflashning oldini olish va umumiy qabul qilingan me'yorlarga rioya qilish mumkin.
|
| |
Aloqa funksiyasi - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 40/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQAloqa funksiyasi–odamlarga muloqot qilish imkonini beradi. U Internetda an'anaviy aloqa vositalariga o'xshash, ammo imkoniyatlaridan oshadigan xizmatlarni yaratish orqali rivojlanadi.
Internetning rivojlanish tarixini to'rtta asosiy bosqichga ajratish mumkin.
Birinchi bosqich (1958–1969)-milliy kompyuter tarmoqlarini yaratish.
Zamonaviy Internetning asoschisi tarmoq edi AQSh mudofaa vazirligining APRANET (ingliz tilidagi ilg'or tadqiqot loyihalari agentligi tarmog'idan). Tarmoqni rivojlantirish Los-Anjelesdagi Kaliforniya universiteti, Stenford tadqiqot markazi, Yuta universiteti va Santa-Barbaradagi Kaliforniya universiteti zimmasiga yuklangan va 1969 yilda tarmoq to'rtta tadqiqot institutlarini birlashtirgan. Barcha ishlar AQSh Mudofaa vazirligi tomonidan moliyalashtirilgan. Keyin ARPANET tarmog'i faol rivojlana boshladi, fanning turli sohalaridagi olimlar undan foydalanishni boshladilar.
70-yillarda tarmoq asosan yo'naltirish uchun ishlatilgan elektron pochta xabarlari, keyin birinchi pochta ro'yxatlari, yangiliklar guruhlari va xabarlar taxtalari paydo bo'ldi. Biroq, o'sha paytda tarmoq boshqa texnik standartlar asosida qurilgan boshqa tarmoqlar bilan osonlikcha aloqa qila olmadi.
Ikkinchi bosqich (1969–1983)-milliy tarmoqlarning barqarorligi muammosini hal qilish, TCP/IP ma'lumotlarini uzatish uchun protokol ishlab chiqish.
Ko'p o'tmay, ARPANET dan tashqari yana bir nechta kompyuter tarmoqlari paydo bo'ldi. Ishlab chiquvchilar ular bilan ma'lumot almashish muammosiga duch kelishdi. Buni hal qilish uchun Bob Kann va Vinton Kerf o'zaro bog'liqlikning universal mexanizmini ishlab chiqdilar. U TSP (Transmissiyani boshqarish protokoli) deb nomlangan.
Uchinchi bosqich (1983–1993)-Internetni "xalqarolashtirish"-TCP/IP umumiy protokoli asosida milliy kompyuter tarmoqlarini yagona tuzilishga
birlashtirish.
1983 yilda TCP/IP (IP-Internet Protocol) Internetda ma'lumotlarni uzatishning rasmiy standarti sifatida tasdiqlandi. Shu bilan birga, ARPANET tarmog'i ikkiga bo'lindi: ARPANET nomi saqlanib qolgan jamoat tarmog'i va harbiy ehtiyojlar uchun mo'ljallangan MILNET (Harbiy Tarmoqdan) deb nomlangan yopiq tarmoq.
Shu nuqtada, Internetni tijoratlashtirish boshlanadi, xususiy kompaniyalar unga kirishni ta'minlay boshlaydilar, ularni birinchi Internet-provayderlar deb atash mumkin.
1989 yilda Evropada Yadro Tadqiqotlari Evropa Kengashi (CERN) doirasida Butunjahon Internet tarmog'ining kontsepsiyasi paydo bo'ldi (Umumjahon Internet xizmatlari). Uni ingliz olimi Tim taklif qilgan Berners-Li, u shuningdek ikki yil davomida HTTP protokolini ishlab chiqdi (Hyper Text Transfer Protocol), HTML (Hyper Text Markup Language) va URI lar (Uniform Resource Identifier).
|
| |
Islom Karimov nomidagi tdtu termiz filiali «Transport tizimlari va texnologik mashinalar» kafedrasi

|
Islom Karimov nomidagi tdtu termiz filiali «Transport tizimlari va texnologik mashinalar» kafedrasi
|
bet | 1/7 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 26,15 Kb. | | #133942 |
Bog'liq Avtomobil yo\'llarini rivojlanish tarixi va aloqa yo\'llari Oraliq Islom Karimov nomidagi TDTU Termiz filiali «Transport tizimlari va texnologik mashinalar» kafedrasi «Avtomobil yo’llarining rivojlanish tarixi va aloqa yo’llari» fanidan 1-oraliq nazorat savollari 1-VARIANT
Aloqa yo’llarining ijtimoiy ishlab chiqarish rivojlanishidagi ahamiyat haqida nima bilasiz?
Avtomobil yo’llarining respublika iqtisodiy rivojlanishidagi o’rnini qanday baholaysiz?
Avtomobil yo‘llarining texnik va ma’muriy tasnifi haqida nima bilasiz?
Kafedra mudiri_________Sh.A Abdiqodirov. Assistant_______ SH.M. Yugayev.
Islom Karimov nomidagi TDTU Termiz filiali «Transport tizimlari va texnologik mashinalar» kafedrasi «Avtomobil yo’llarining rivojlanish tarixi va aloqa yo’llari» fanidan 1-oraliq nazorat savollari 2-VARIANT
Avtomobil yo‘lidagi sun’iy inshoatlar turlarini sanab bering?
Sanoat yo’llari haqida qanday tassavurga egasiz?
Shahar ko‘chalari va yo‘llari deganda nimani tushunasiz?
Kafedra mudiri_________Sh.A Abdiqodirov. Assistant_______SH.M. Yugayev.
Islom Karimov nomidagi TDTU Termiz filiali «Transport tizimlari va texnologik mashinalar» kafedrasi «Avtomobil yo’llarining rivojlanish tarixi va aloqa yo’llari» fanidan 1-oraliq nazorat savollari 3-VARIANT
Temir yo’l harakat tarkibiga nimalar kiradi?
Dengiz va daryo suv yo‘llari qanday ahamiyatga ega?
Havo yo’li va havo yo’nalishlarini jihozlash deganda nima tushunasiz?
Kafedra mudiri_________Sh.A Abdiqodirov. Assistant_______SH.M. Yugayev.
Islom Karimov nomidagi TDTU Termiz filiali «Transport tizimlari va texnologik mashinalar» kafedrasi «Avtomobil yo’llarining rivojlanish tarixi va aloqa yo’llari» fanidan 1-oraliq nazorat savollari
|
| |
Microsoft Office Publisher dasturini ishga tushirish

|
Microsoft Office Publisher dasturini ishga tushirish
|
bet | 58/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Microsoft Office Publisher dasturini ishga tushirish.
Dasturni ishga tushirish uchun quyidagi ketma-ketlik bajariladi: Пуск→Все программы→Microsoft Office→Microsoft Office Publisher (4.1-rasm).
4.1-rasm. Microsoft Office Publisher dasturining muloqot oynasi.
Publisher ishga tushirilganda quyidagi asosiy qismlaridan iborat muloqot oynasi ishga tushadi (4.2-rasm).
4.2-rasm
Hujjat nomi–dastur ishga tushirilganda Публикация1-Microsoft Publisher
–печатная публикация nomli fayl yaratiladi. Bu satrda Публикация1 fayl nomi kompyuter xotirasida saqlashda o’zgartirilishi munkin. Microsoft Publisher fayl yaratilgan dastur nomi печатная публикация bosmadan chiqarishga tayyorlanayotgan hujjatni bildiradi.
Menyu satri–hujjatlarni qayta ishlashda qo’llaniladigan, mantiqan Файл, Главная, Вставка, Макет страницы, Рассылки, Рецензирование, Вид va Office Tab bo’limlariga birlashtirilgan buyruqlardan tashkil topgan muloqot oyna qismi. Ushbu menyulardagi buyruqlar orqali dastur foydalanuvchilari hujjat va hujjat elementlari ustida turli xil amallarni o’ziga qulay tarzda bajarishi munkin.
4.3-rasm.
Yuqoridagi rasmdan ko’rinib turibdiki Ms Publisher dasturining Справка Publisher (ma’lumotnoma, yordam) buyrug’idan quyidagi usullarda foydalanish munkin:
Стандартная uskunalar to’plamining tugmasidan;
Klaviaturadagi F1 tugmasidan.
Bu usullardan tashqari klaviaturadagi ALT+F tugmalar birikmasidan foydalanib Справка bo’limini ochish imkoni mavjud.
Keyingi jadvalda Ms Publisher dasturining menyu bo’limlari va ularning buyruqlari keltirilgan:
4.4-rasm.
|
| |
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 60/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQMUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR.
Matlab tizimi haqida nimalarni bilasiz?
MathCad tizimining qanday imkoniyatlari mavjud?
MathCad tizimini qo’llash sohalarda qo’llaniladi?
M-fayl nima?
5.1-§. Qurilishda axborot tizimlari
Axborot texnologiyalari" tushunchasi "axborot tizimi" tushunchasi bilan chambarchas bog'liq.
Tizimning ko'plab ta'riflari mavjud. Masalan, tizim umumiy maqsadni amalga oshirish uchun birlashtirilgan, atrof-muhitdan ajratilgan, o'zaro bog'liq bo'lgan elementlar (ob'ektlar) majmui sifatida ko'rib chiqiladi. Keng ma'noda tizimni talqin qilish avtomatlashtirish, informatika va kompyuter texnologiyalarining terminologik lug'atini beradi. Tizim atrof-muhit sharoitlarini hisobga olgan holda ma'lum bir umumiy maqsadga bo'ysunadigan o'zaro bog'liq ob'ektlar to'plami. Tizim elementlarining buyurtma to'plami va ularning o'zaro aloqalari bu tizimning tuzilishidir.
Tizimning tuzilishi va mavjud ta'riflarini tahlil qilib, quyidagi asosiy tarkibiy qismlarni ajratib olishimiz mumkin: 1) tizim-bu tartiblangan elementlarning to'plami; 2) tizim elementlari bir-biri bilan o'zaro bog'langan va ushbu tizim doirasida, uning quyi tizimlari sifatida o'zaro aloqada bo'lgan; 3) tizim umuman olganda u tomonidan o'rnatilgan funksiyani bajaradi, uni alohida element funksiyasiga kamaytirib bo'lmaydi; 4) tizim elementlari tizim ichida bir-biri bilan o'zaro ta'sirlashishi, shuningdek tashqi muhit bilan mustaqil ravishda shug'ullanishi va ayni paytda ularning tarkibini yoki ichki tuzilishini o'zgartirishi mumkin.
Axborot tizimi (AT), professor Andriashin boshchiligidagi olimlarning fikriga ko'ra, atrof-muhit bo'lib, uning tarkibiy qismlari kompyuterlar, kompyuter tarmoqlari, dasturiy mahsulotlar, ma'lumotlar bazalari, odamlar va boshqalar hisoblanadi. Axborot tizimining asosiy maqsadi qaror qabul qilish uchun zarur bo'lgan yakuniy ma'lumotlarni saqlash, qayta ishlash va uzatishni tashkil etishdir. Axborot tizimi inson-kompyuter ma'lumotlarini qayta ishlash tizimidir.
Axborot texnologiyalari bu operatsiyalarni bajarish uchun aniq tartibga solingan qoidalardan iborat bo'lgan axborot bilan ishlash jarayoni. Axborot
texnologiyalarining asosiy maqsadi foydalanuvchi uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni ishlab chiqarishdir.
Axborot tizimi funksiyalarini bajarish unga yo'naltirilgan axborot texnologiyalarini bilmasdan amalga oshirilmaydi.
Zamonaviy axborot tizimi-bu axborotning hayotiy siklini qo'llab- quvvatlashga yo'naltirilgan va jarayonning uchta asosiy tarkibiy qismini o'z ichiga olgan axborot texnologiyalarining to'plamidir: ma'lumotlarni qayta ishlash, boshqarish, axborotni boshqarish va bilimlarni boshqarish.
|
| |
Jadval tuzish - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 34/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQ Jadval tuzish.
Jadval tuzish-bu ma`lumotlarning o’ziga xos xususiyatlarini e`tiborga olgan holda uning maydonlarini ifodalash. Bu jarayon MB darchasida «Создать» tugmasini bosish bilan boshlanadi va ekranda quyidagi muloqot darchasi paydo bo’ladi (2.7-rasm).
2.7-rasm.
Bunda jadval tuzishning bir qator usullari taklif qilinadi:
«Режим таблицы» (Jadval holatida)
Bunda jadval tuzish oddiy mеxanik usulda yaratiladi va ekranda formal nomlarda jadval maydonlari paydo bo’ladi. Maydon1, Maydon2, Maydon3, . . . va standart matnli maydon turi akslanadi (2.8-rasm).
2.8-rasm.
«Конструктор» holatida jadval yaratish
Konstruktor holatini tanlasak, u holda maydonlar nomi ularning turi va xossalari kabi paramеtrlarni kiritish mumkin bo’lgan muloqot darchasi paydo bo’ladi. Ushbu muloqot darchasida bu paramеtrlar barchasi klaviatura yordamida qo’lda kiritiladi yoki kеraksiz maydonlar olib tashlanadi, yoxud ba`zi maydonlarning turini o’zgartirish kabi amallarni bajarish mumkin bo’ladi.
2.9-rasm.
«Мастер таблиц» (jadval ustasi) bilan jadval tuzish
Jadval ustasi bilan ish yuritganda ekranda hosil bo’lgan muloqot darchasida namunaviy jadvallar ro’yhati va bu jadvallarga mos bo’lgan namunaviy jadval maydonlari foydalanuvchiga taklif etiladi. Foydalanuvchi bu muloqot darchasida mavjud bo’lgan ixtiyoriy jadval va uning maydonlarini tanlab olib (maydonlarning
nomini o’zgartirishi mumkin) yangi jadval tuzishi mumkin. Bunda maydonlarning turi ham avtomatik ravishda maydon nomiga mos holda tanlanadi (2.10-rasm).
2.10-rasm.
Xullas, maydon turini o’zgartirish zarur bo’lsa, konstruktor holatidan foydalanib o’zgartirish mumkin.
«Импорт» (Boshqa ma`lumotlar bazasi) dan jadvalni tanlash
Bunda import qilinuvchi jadvalni tanlash uchun muloqot darchasida import qilinuvchi MB tanlab olinadi va undan foydalanuvchiga kеrak bo’lgan maydon bo’yicha ma`lumotlar ajratib olinishi mumkin.
2.11rasm.
|
| |
Yechish - U. X. Xonqulov matematikaning stoxastika

Yechish: Bu yerda tajriba 30 ta detalning har biri sifatini
tekshirishdan iborat.
hodisa nostandart detal chiqish hodisasi; uning
ehtimolligi, shartga ko„ra,
, u holda . Bernulli sxemasi
bo„yicha:
Berilgan tanlanmadagi nostandart detalning eng ehtimolli soni:
[ ] [ ]
Uning ehtimolligi esa:
2-misol. Bitta o„q uzishda nishonga tegish ehtimolligi 0,8 ga teng.
To„rtta o„q uzishda a) kamida bir marta nishonga tegish; b) nishonga
kamida uch marta tegish; d) nishonga ko„pi bilan bir marta tegish
ehtimolligini toping.
Yechish: Bu yerda
a) qarama-qarshi hodisa ‒ 4 ta o„q uzishda bir marta ham nishonga
tegmaslik ehtimolligini topamiz:
Bu yerda
kamida bir marta nishonga tegish ehtimolligini
topamiz:
b) 4 ta o„q uzishda kamida uch marta nishonga tegishdan iborat
hodisa yo uch marta nishonga tegishni (
hodisa), yoki to„rt marta
nishonga tekkizishni (
hodisa) bildiradi, ya‟ni . Bundan
demak,
d) Nishonga ko„pi bilan bir marta tegish ehtimolligi shunga
o„xshash topiladi:
Nazorat savollari 1. Birgalikmas hodisalar uchun qo„shish teoremasini ta‟riflab bering.
2. Birgalikda hodisalar uchun ehtimollikning qo„shish teoremasini
ta‟riflang.
3. Hodisalarning shartli ehtimolligi deganda nimani tushunasiz?
4. Ikkita hodisaning birgalikmasligi ta‟rifini keltiring.
5. Ehtimollikning ko„paytirish teoremasini ayting.
96
6. Ko„paytirish teoremasining natijasini ayting va misollar keltiring.
7. Shartli ehtimollikning xossalarini ayting.
8. Bir necha bog„liq hodisalarning birgalikda bo„lish teoremasini
keltiring.
9. Hodisalarning bog„liqmasligi xossalarini keltiring va bog„liqmas
hodisalarga misollar keltiring.
-misol (tanlanma haqidagi masala)

98
2. O„yin kubini bir marta tashlashda juft ochkolar tushish ehtimoli
qancha?
J:
3. Alohida kartochkalarga yozilgan 1,2,3,...,9 raqamlari yashikka solinib,
yaxshilab aralashtirildi. Tavakkaliga bitta kartochka olindi. Bu kartoch-
kaga yozilgan son: a) juft; b) toq; d) murakkab e) bir xonali; f) ikki
xonali bo„lish ehtimolligini toping.
J: a)
b)
v)
d) 1 e) 0
4. 1 dan 6 gacha raqamlangan 6 ta shar solingan yashikdan hamma
sharlar birin-ketin tavakkaliga olindi. Sharlarning tartib raqamlari ortib
borish tartibida chiqish ehtimolini toping.
J:
5. Yugurish musobaqasida har biri bir xil muvaffaqiyat qozonish
imkoniga ega bo„lgan 5 ta sportchi A, B, D, E, F qatnashyapti. 1,2,3
o„rinni mos ravishda A, B va D sportchilar olish ehtimolligini toping.
J:
6. Alfavitdan olingan 8 ta harfdan “institut” so„zi tuzildi. Keyin harflar
yozilgan kartochkalar aralashtirildi va qayta ixtiyoriy tartibda yig„ildi.
Yana “ institut” so„zi hosil bo„lish ehtimolligi qancha?
J:
7. Alfavitdan olingan 7 ta harfdan “darslik” so„zi tuzildi. Keyin harflar
yozilgan kartochkalar aralashtirildi va ulardan tartib bilan 4 ta kartochka
olindi. Bu to„rtta kartochkaning chiqish tartibida “dars” so„zi hosil
bo„lish ehtimolligi qancha?
J:
8. Uch xonali son 1,3,4,5,7 raqamlari ichidan tavakkaliga olingan va
takrorlanmaydigan uchta raqamdan hosil qilingan. Bu sonning juft
bo„lish ehtimolligi qancha?
J:
Bir necha bog„liq hodisalarning birgalikda bo„lish ta‟rifini keltiring. 
11

10. Bir necha bog„liq hodisalarning birgalikda bo„lish ta‟rifini keltiring.
11. Birgalikda bog„liqmas bir necha hodisalarning hech bo„lmaganda
bittasini ro„y berish ehtimolligi teoremasini keltiring.
12. To„la ehtimollikni hisoblashda masalaning qo„yilishini bayon qiling.
13. To„la ehtimollik formulasini yozing va misollar keltiring.
14. Gipotezalar teoremasi masalasining qo„yilishini bayon qiling.
15. Gipotezalar ehtimolligini hisoblash uchun formula yozing.
16. Bayes formulasi natijasini aytib bering.
17. Bog„liqmas sinovlar ketma-ketligi deganda nimani tushunasiz?
18. Bog„liqmas sinovlar ketma-ketligi ta‟rifini keltiring.
19. Bernulli sxemasi deganda nimani tushunasiz?
20. Bernulli sxemasini yozing va bu formula qanday hollarda
qo„llaniladi?
21. hodisaning kamida
va ko„pi bilan
martagacha ro„y berish
ehtimolligi qanday topiladi?
22. ta sinovda hodisaning kamida bir marta ro„y berishi ehtimolligi
qanday topiladi? 23. Eng ehtimolli son deganda nimani tushunasiz?
24. Qanday hollarda eng ehtimolli son mavjud bo„ladi?
25. Agar
butun son bo„lsa, eng ehtimolli son qanday bo„ladi? 3-§. Ehtimollikni hisoblashga doir misollar 3.1. Ehtimollikning klassik ta’rifiga doir misollar 1-misol. Ichida 5 ta oq, 12 ta qora va 8 ta qizil shar bo„lgan
yashikdan tavakkaliga bitta shar olindi. Uni oq shar chiqish ehtimolligini
toping.
Yechish. Bu yerda elementar natija yashikdan ixtiyoriy shar olini-
shidan iborat. Barcha bunday natijalar soni yashikdagi sharlar soniga
teng, ya‟ni
. Oq shar chiqishiga ( hodisa) qulaylik tug„diradigan
natijalar soni yashikdagi oq sharlar soniga tengligi ravshan, ya‟ni
97
. Shuning uchun ehtimollikning klassik ta‟rifi formulasiga
ko„ra izlanayotgan ehtimollik:
Qo`shimcha qism - O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim...

|
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
bet | 52/182 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #138245 |
Bog'liq Tayyorlov guruhi tematika lotinchaQo`shimcha qism: o`simliklar, yelim idishlar, gul ekilgan tuvak, sharlar, belrurakcha, konteyner.
E`tiborga molik jihati:
Tajriba o`tkazish davomida salomatlikni saqlash qoidalariga rioya qiladi;
Tasavvurlarini kengaytirish va mayda qo`l motorikasining rivojlanishiga;
Hayot havfsizligi saboqlariga.
San`at markazi
O`z qo`limiz bilan «Svetofor» yasaymiz
Maqsad: kartondan svetofor yasashni biladi. Tashlandiq materiallardan foydalana oladi. O`z ishiga javob beradi.
Jihoz va materiallar: rangli qog`oz va karton, qaychilar, yelim, qutilar, plastelin, tabiat materiallari (barglar, navdalar, urug` va boshqalar).
Faoliyatning borishi:
«Shahardagi svetofor» mavzusidagi rasmni ko`rish;
Svetofor yasash uchun stolni tayyorlash;
Qattiq qora kartondan to`g`ri turtburchak shakl kesib olish;
Doira shaklidagi shablonni tayyorlash va to`rtburchakda 3 ta doira hosil qilinadi;
Kesilgan doiralarga qizil, sariq, yashil rangli kartonlardan doiralar kesiladi va qora kartondagi teshiklarga yopishtiriladi;
To`g`ri to`rtburchakning yon tomonlariga ham qora kartondan kesib tayyorlangan turtburchaklar yopishtiriladi;
Harakatlantiruvchi qismlar o`rnatiladi;
Bolalarning faoliyat natijasini muhokama qilish.
Qo`shimcha qism: ko`rgazma tashkil etiladi. Mavzu bo`yicha she`r yoki qo`shiq ijro etiladi.
E`tiborga molik jihati:
Bolalarning gigiyenik talablarga rioya qilgan holda ishlashlariga;
Bir-birlarini hurmat qilishga;
Tasavvurlarini kengaytirish, bog`langan nutqini a, mayda qo`l motorikasini rivojlanishiga;
Hayot havfsizligi asoslari.
Syujetli-rolli o`yin va Dramatizasiya
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
Jihoz va materiallar - O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim...

|
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
bet | 50/182 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #138245 |
Bog'liq Tayyorlov guruhi tematika lotinchaJihoz va materiallar: geometrik, hamda qurilish kerakli shakl va jihozlar, yo`l.
Faoliyatning borishi:
Piyoda mavzusidagi rasmlarni kuzatish.
Bolalar bilan «Piyodalar yo`lagi» ni qurish rejasini tuzish.
Geometrik shakllardan «Piyodalar yo`lagi»ni qurish.
«Piyodalar yo`lagi»ni o`lchash.
Bolalar ishini muxokama qilish va rag`batlantirish.
Qo`shimcha qism: Tarbiyachi bolalarga oq qog`ozdan lentachalar kesib, piyoda yo`lakchasini yopishtirishni tavsiya etadi.
E`tiborga molik jihati: Bolalarning jamoada ishlashi, qurilishda tozalikka e`tibor, hayot havfsizligi saboqlari.
Syujetli-rolli o`yinlar va Dramalashtirish markazi
«Men piyoda»
Maqsad: Jamoat joylarida o`zini tuta oladi. Transport vositalarining havfli ekanligini tushunadi. Transport turlarini farqlaydi. Kuzatish, tahlil qilish, xulosa chiqarish malakasiga ega.
Jihoz va materiallar: Ko`rsatkich, mashinalar, hizmat bosh kiyimi, yo`l ko`rsatish tayoqchasi.
Faoliyatning borishi:
Mavzuga oid mavzularni kuzatish;
Bolalar bilan sayrga borish joyini rejalashtirish;
Qog`oz kartondan ko`rsatkich va belgilarni tayyorlash;
Bolalar orasida rollarni taqsimlash;
O`yin ishtirokchilarining diqqatlarini yo`lni to`g`ri kesib o`tishga, yo`l belgilariga rioya etishga chaqirish;
Jamoa joylarida tartib saqlash, yo`l belgilari haqidagi bilimlarini mustahkamlash;
O`yinlar muhokamasi va bolalarni rag`batlantirish.
Qo`shimcha qism: Tarbiyachi bolalar bilan «Bilmasvoy shaharda (qishloqda) mavzusida o`yinni sahnalashtirishi mumkin. «Uydan bog`chagacha» yo`l xaritasini tuzish, jamoat joylarida jamoa tartibi qoidalariga rioya qilish, atrofga e`tiborli bo`lish, tozalikni saqlash, piyodalar yo`lkasidan yurish, katta yo`lga chiqib ketmaslik, piyodalar yo`lkasi yo`lovchilar uchun ajratilgan bo`lib, piyodalar yo`lagi bo`lmagan taqdirda katta yo`lning chetidan mashinalar qatnoviga qarama-qarshi yurishi lozimligini tushuntiradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
Algoritim xossalari va yozuv shakllari

Algoritim xossalari va yozuv shakllari
2-mavzu
Diskretlilik
Tushunarlilik
Aniqlik
Ommaviylik
Natijaviylik
Algoritmning tasvirlash usullari
Chiziqli algoritmlar
Tarmoqlanuvchi algoritmlar
Takrorlanuvchi yoki Sikllik algoritmlar
Amaliy mashg‘ulotlar
Algoritm xossalari va uni ifodalash usullari. Oddiy algoritmga misollar. Chiziqli, tarmoqli, siklik algoritmlarni ifodalash usullari.
Algoritm bu oldimizga qo‘yilgan masalani yechish uchun zarur bo‘lgan amallar ketma-ketligi hisoblanadi. Algoritmning 5-ta asosiy xossalari mavjud:
Bu xossaning mazmuni algoritmlarni doimo chekli qadamlardan iborat qilib yaratish imkoniyati borligi hisoblanadi. Algoritmni uni ma’lum sondagi amallar (buyruq)lar ketma-ketligi shaklida ifodalash mumkin. Agar algoritm checksiz bo‘lsa, uni algoritm deb bo‘lmaydi.
Dasturchiga tavsiya etilayotgan ko‘rsatmalar, uning uchun tushinarli mazmunda bo‘lishi shart, aks holda dasturchi oddiygina amalni ham bajara olmaydi. Har bir dasturchining bajarishi mumkin bo‘lgan buyruqlar to‘plami mavjud, u dasturchining ko‘rsatmalar tizimi (sistemasi) deb ataladi. Demak, ijrochi (dasturchi) uchun berilayotgan har bir ko‘rsatma ijrochining (dasturchi) ko‘rsatmalar tizimiga mansub bo‘lishi kerak. Ko‘rsatmalarni ijrochining ko‘rsatmalar tizimiga tegishli bo‘ladigan qilib ifodalay bilish muhim ahamiyatga ega hisoblanadi.
Dasturchiga berilayotgan ko‘rsatmalar aniq mazmunda bo‘lishi zarur. Chunki ko‘rsatmadagi noaniqliklar maqsadga erishish yo‘lini to‘sadi. Inson uchun tushinarli bo‘lgan "5-10 daqiqa kutilsin", "1-2 marta ochilsin" singani noaniq buruqlar kompyuterni qiyin ahvolga solib qo‘yishi mumkin. Bundan tashqari, ko‘rsatmalarning qaysi ketma-ketlikda bajarilishi ham muhim ahamiyatga ega. Demak, ko‘rsatmalar aniq berilishi va faqat algoritmda ko‘rsatilgan tartibda bajarilishi shart.
Har bir algoritm mazmuniga ko‘ra bir turdagi (muammo) masalalarning barchasi uchun ham o‘rinli bo‘lishi kerak. Ya’ni masaladagi boshlang‘ich ma’lumotlar qanday bo‘lishidan qat’iy nazar algoritm shu xildagi har qanday masalani yechishga yaroqli bo‘lishi kerak. Masalan, 1 dan 100 gacha bo‘lgan sonlar ichidan faqat juft sonlarni aniqlaydigan algoritm bo‘lsa, uning boshlang‘ich qiymatlari 1 va 100 gacha emas, 1 dan 2000 gacha deb bersangiz ham algoritm to‘g‘ri ishlashi kerak.
Har bir algoritm chekli sondagi qadamlardan so‘ng albatta natija berishi kerak. Bajariladigan amallar ko‘p bo‘lsa ham baribir natijaga olib kelishi kerak. Chekli qadamdan so‘ng qo‘yilgan masala yechimga ega emasligini aniqlash ham natija hisoblanadi. Agar ko‘rilayotgan jarayon cheksiz davom etib natija bermasa, uni algoritm deb atay olmaymiz.
|
Algoritmning tasvirlash usullari - Alisher ismailov shakirovich algoritmlash va dasturlash asoslari (1-qism)

Algoritmning tasvirlash usullari
Algoritmlarning eng ko‘p uchraydigan turlari quyidagilardan iborat.
Algoritmning so‘zlar orqali ifodalanishi.
Algoritmning formulalar bilan berilish usulidan matematika, fizika, kimyo kabi aniq fanlardagi formulalarni o‘rganishda foydalaniladi. Bu usul ba’zan analitik ifodalash deyiladi.
Algoritmlarning grafik shaklida tasvirlanishi. Algoritmlar maxsus geometrik figuralar yordamida tasvirlanadi va bu grafik ko‘rinishi blok-sxema deb ataladi.
Algoritmning jadval ko‘rinishda berilishi. Algoritmning bu tarzda tasvirlanishdan ham ko‘p foydalaniladi. Masalan, maktabda qo‘llanib kelinayotgan to‘rt xonali matematik jadvallar yoki turli xil lotereyalar jadvallari. Funksiyalarning grafiklarini chizishda ham algoritmlarning qiymatlari jadvali ko‘rinishlaridan foydalaniladi. Bu kabi jadvallardan foydalanish algoritmlari sodda bo‘lgani tufayli ularni o‘zlashtirib olish oson hisoblanadi.
Yuqorida ko‘rilgan algoritmlarning tasvirlash usullarining asosiy maqsadi, qo‘yilgan masalani yechish uchun zarur bo‘lgan amallar ketma-ketligining eng qulay holatini aniqlash va shu bilan dastur yozishni yanada soddalashtirishdan iborat hisoblanadi. Aslida dastur ham algoritmning boshqa bir ko‘rinishi bo‘lib, u insonning kompyuter bilan muloqotini qulayroq amalga oshirish uchun mo‘ljallangan.
Blok-sxemalarni tuzishda foydalaniladigan asosiy geometrik figuralar quyidagilardan iborat:
Nоmi
|
Bеlgilаnishi
|
Bаjаrаdigаn vаzifаsi
|
Jаrаyon
|
|
Bir yoki bir nеchtа аmаllаrni bаjаrilishi nаtijаsidа mа’lumоtlаrning o‘zgаrishi
|
Qаrоr
|
|
Birоr shаrtgа bоg‘liq rаvishdа аlgоritmning bаjаrilish yo‘nаlishini tаnlаsh
|
Kiritish va
(ekranga)Chiqаrish
|
|
Ахbоrоtlаrni qаytа ishlаsh mumkin bo‘lgаn shаklgа o‘tkаzish yoki оlingаn nаtijаni tаsvirlаsh
|
Displеy
|
|
EХMgа ulаngаn displеydаn ахbоrоtlаrni ekranga chiqаrish
|
Hujjаt
|
|
Ахbоrоtlаrni qоg‘оzgа chiqаrish yoki qоg‘оzdаn kiritish
|
Ахbоrоtlаr оqimi chizig‘i
|
|
Blоklаr оrаsidаgi bоg‘lаnishlаrni tаsvirlаsh
|
Bоg‘lаgich
|
|
Uzilib qоlgаn ахbоrоt оqimlаrini ulаsh bеlgisi
|
Bоshlаsh va
Tugаtish
|
|
Ахbоrоtni qаytа ishlаshni bоshlаsh, vаqtinchа yoki butunlаy to‘хtаtish
|
Blok-sxemalar bilan ishlashni yaxshilab o‘zlashtirib olish zarur, chunki bu usul algoritmlarni ifodalashning qulay vositalaridan biri bo‘lib dastur tuzishni osonlashtiradi, dasturlash qobiliyatini mustahkamlaydi. Algoritmik tillarda blok - sxemaning asosiy strukturalariga maxsus operatorlar mos keladi.
Har qanday murakkab algoritmni ham uchta asosiy struktura yordamida tasvirlash mumkin. Bular ketma-ketlik, tarmoqlanish va takrorlanish strukturalari hisoblanadi. Bu strukturalar asosida chiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi hisoblash jarayonlarining algoritmlarini tuzish mumkin. Umuman olganda, algoritmlarni shartli ravishda quyidagi turlarga ajratish mumkin:
chiziqli algoritmlar
tarmoqlanuvchi algoritmlar
takrorlanuvchi algoritmlar
siklik algoritmlar
rekurrent algoritmlar
|
Funksiyalar 
  

Tavsifi - Alisher ismailov shakirovich algoritmlash va dasturlash asoslari (1-qism)

|
Alisher ismailov shakirovich algoritmlash va dasturlash asoslari (1-qism)
|
bet | 17/33 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 290,29 Kb. | | #160200 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari-fayllar.orgFunksiyalar
|
Tavsifi
|
isdigit(ch)
|
Belgilangan belgi raqam bo‘lsa, true qiymatini qaytaradi
|
isalpha(ch)
|
Belgilangan belgi harf bo‘lsa, true qiymatini qaytaradi.
|
isalnum(ch)
|
Belgilangan belgi harf yoki raqam bo‘lsa, true qiymatini qaytaradi
|
islower(ch)
|
Belgilangan belgi kichik harf bo‘lsa, true qiymatini qaytaradi
|
isupper(ch)
|
Belgilangan belgi katta harf bo‘lsa, true qiymatini qaytaradi.
|
isspace(ch)
|
Belgilangan belgi bo‘sh joy belgisi bo‘lsa, true qiymatini qaytaradi.
|
tolower(ch)
|
Belgilangan belgining kichik harfi holatida qaytaradi.
|
toupper(ch)
|
Belgilangan belgining katta harfi holatida qaytaradi.
|
Misol:
1 #include
2 #include
3 using namespace std;
4
5 int main()
6 {
7 cout << "Belgini kiriting: ";
8 char ch;
9 cin >> ch;
10
11 cout << "Siz kiritgan belgi:" << ch << endl;
12
13 if (islower(ch))
14 {
15 cout << "kichik harf" << endl;
16 cout << "Katta harf holati: " <<
17 static_cast(toupper(ch)) << endl;
18 }
19 else if (isupper(ch))
20 {
21 cout << "Belgi katta harf " << endl;
22 cout << "kichik harf holati: " <<
23 static_cast(tolower(ch)) << endl;
24 }
25 else if (isdigit(ch))
26 {
27 cout << "belgi son " << endl;
28 }
29
30 return 0;
31 }
Natija:
Enter a character: a
Siz kiritgan belgi: a
Kichik harf
Katta harf holati: A
string ma’lumot turi
String - bu belgilar ketma-ketligini jamlash hisoblanadi. Char ma’lumotlar turi faqat bitta belgini ifodalaydi. Belgi to‘plamini ifodalash uchun string deb nomlangan ma’lumotlar turidan foydalanish kerak. Misol uchun, quyidagi kod ushbu xabarni “Dasturlash qiziqarli” deb e’lon qiladi.
string xabar = " Dasturlash qiziqarli ";
String ma’lumotlar turi ibtidoiy tur emas. U obyekt turi sifatida tanilgan. Bu yerda xabar mazmuni bo‘lgan string obyektini ifodalaydi: “Dasturlash qiziqarli”. Obyektlar class(sinf)lar yordamida aniqlanadi. string - sarlavha faylida oldindan belgilangan class(sinf) hisoblanadi. Obyekt class(sinf)ning namunasi sifatida ham tanilgan. Quyidagi jadvalda ko‘rsatilganidek, string sinfidagi oddiy funksiyalardan qanday foydalanish keltirilgan.
|
| |
Java dasturlash tili - Alisher ismailov shakirovich algoritmlash va dasturlash asoslari (1-qism)

Java dasturlash tili
1995-yilda Sun kompaniyasi nomini Javaga o‘zgartirdi, va uni WWW (internet) rivojlanishiga xizmat qilishi uchun ma’lum o‘zgarishlar qilindi. Java obyektga yo‘naltirilgan Dasturlash (OOP-object oriented programming) tili va u C++ dasturlash tiliga ancha o‘xshash hisoblanadi. Eng ko‘p yo‘l qo‘yiladigan xatolarga sabab bo‘luvchi qismlari olib tashlanib, Java dasturlash tili ancha soddalashtirilgan. Java kodi yozilgan fayllar (*.java ) bilan yakunlanadi.
C++ dasturlash tili — turli maqsadlar uchun moʻljallangan dasturlash tili hisoblanadi. 1979-yili Bell Labsda Biyarne Stroustrup tomonidan C dasturlash tilining imkoniyatlarini kengaytirish va OOP (Object Oriented Programming) xususiyatini kiritish maqsadida ishlab chiqarilgan. Boshida „C with Classes" deb atalgan, 1983-yili hozirgi nom bilan yaʼni C++ deb atala boshlangan. C++ dasturlash tili C da yozilgan dasturlarni kompilyatsiya qila oladi, ammo C kompilyatori bu xususiyatga ega emas. C++ dasturlash tili operatsion tizimlarga aloqador qisimlarni, klient-server dasturlarni, EHM oʻyinlarini, kundalik ehtiyojda qoʻllaniladigan dasturlarni va shu kabi turli maqsadlarda ishlatiladigan dasturlarni ishlab chiqarishda qoʻllaniladi.
Amaliy mashgulotlar
Algoritm nima ?
Algoritm so`zi qaysi olimning ismidan kelib chiqqan?
Algoritmning xususiyatlarini sanab bering?
Dastur nima ?
Dasturlash tili necha darajali bo`ladi?
Quyi darajali dasturlash tillarini ta’riflang ?
C++ dasturlash tilining birinchi nomi nima ?
Java dasturlash tili qaysi kompaniya tomonidan ishlab chiqilgan
Yuqori darajali dasturlash tillarini ta’riflang ?
Tug‘ilgan yilingizni kiritsangiz, yoshingiz nechchida ekanligini aniqlaydigan algoritm (dastur) yozing.
Boshlash
Tug‘ilgan yilingizni kiriting
Hozirgi yildan tug‘ilgan yilingizni ayiring (hisoblang)
Natijani (yoshni) ekranga chop eting
Tugatish
Yoshingizni kiritsangiz, tug‘ilgan yilingizni aniqlaydigan algoritm (dastur) yozing
Boshlash
Yoshingizni kiriting
Hozirgi yildan yoshingizni ayiring (hisoblang)
Natijani (tug‘ilgan yilini) ekranga chop eting
Tugatish
Ko‘chadan o‘tishni maqsad qilib qo‘yilgan bo‘lsin, algoritm yozing.
Boshlash
chap tarafga qarang, agar transport vositasi yo‘q bo‘lsa,
yo‘lni o‘rtasiga qadar yuring, aks holda kuting;
o‘ng tarafga qarang, agar transport vositasi yo‘q bo‘lsa,
yuring, aks holda kuting;
Tugatish
2 ta sonni qo‘shish algoritmini yozing. Sonlar 50 va 10 bo‘lsin
Boshlash
Birinchi sonni qiymatini 50 qilib belgilag
Ikkinchi sonni qiymatini 10 qilib blgilang
Hisoblang – birinchi sonni ikkinchi songa qo‘shing
Natija ekranga chop eting
Tugatish
2 ta sonni solishtiring va qaysi son katta bo‘lsa ekranga chop eting
Boshlash
Birinchi sonni kiriting
Ikkinchi sonni kiriting
Solishtiring – birinchi sonni ikkinchi songa solishtiring
Agar birinchi son qiymati ikkinchi son qiymatidan katta bo‘lsa, birinchi sonni ekranga chop eting, aks holda ikkinchi sonni ekranga chop eting
Tugatish
|
Ko‘p tanlovli test yaratish - Alisher ismailov shakirovich algoritmlash va dasturlash asoslari (1-qism)

|
Alisher ismailov shakirovich algoritmlash va dasturlash asoslari (1-qism)
|
bet | 30/33 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 290,29 Kb. | | #160200 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari-fayllar.org
Ko‘p tanlovli test yaratish
Amaliy mashg‘ulotlar
Ikki oʻlchovli massivlarni yaratish va qayta ishlash. Tasodifiy raqamlar generatori imkoniyatlari - tasodifiy (n). C++ umumiy matritsa xulosasini amalga oshirish.
Ikki oʻlchovli massivlarni yaratish
C++ dasturlash tilida ikki o‘lchovli massiv bir nechta qator va ustunlardan iborat massiv hisoblanadi. Ikki o‘lchovli massivda har bir element ikkita indeks bilan ifodalanadi. Ushbu massivlarda matritsalar shaklida saqlanadigan elementlar mavjud bo‘ladi. Birinchi indeks matritsaning qatorini, ikkinchi indeks esa matritsaning ustunini ifodalaydi.
Ikki o‘lchovli massiv yaratish sintaksisi:
(Ma’lumotlar turi) (Masiv nomi) [Qatorlar soni] [ustunlar soni];
int matritsa [7] [7];
Yuqoridagi bayonotni yozganimizda, kompilyator 7 qator va 7 ustundan iborat matritsaning ikki o‘lchovli massivini yaratadi.
Ikki o‘lchovli massivlarning elementlariga kirish
C++ dasturlash tili ikki o‘lchovli massivlarda qiymatlarni saqlash uchun dasturchi matritsaning qator va ustunlar sonini ko‘rsatishi kerak. Qiymatlarni saqlash uchun matritsaning har bir alohida joyiga kirish uchun foydalanuvchi aniq qator va ustun indeksini ko‘rsatishi kerak bo‘ladi.
Masalan:
int matritsa [2][2];
matritsa [0] [0] = 43;
matritsa [0] [1] = 44;
matritsa [1] [0] = 56;
matritsa [1] [1] = 72;
|
| |
Tasodifiy raqamlar generatori imkoniyatlari

|
Tasodifiy raqamlar generatori imkoniyatlari
|
bet | 32/33 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 290,29 Kb. | | #160200 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari-fayllar.org
Tasodifiy raqamlar generatori imkoniyatlari
Ushbu qo‘llanmada biz rand() va srand() funksiyalaridan tasodifiy qiymat yaratish uchun foydalanamiz. Ularning qanday ishlashini tushunish uchun C++ dasturlash tilida 1 dan 100 gacha tasodifiy sonlarni qanday yaratishni ko‘rib chiqaylik.
#include
#include
using namespace std;
int main(){
srand(time(0)); // tasodifiy raqam yaratish
int qator = 1 + (rand() % 10); // 1 dan 10 gacha tasodifiy raqam
int ustun = 1 + (rand() % 10); // 1 dan 10 gacha tasodifiy raqam
int massiv[qator][ustun];
for (int i=0; i
for (int j=0; j
massiv[i][j] = 1 + (rand() % 500); // 1 dan 10 gacha tasodifiy raqam
cout << "Massivdagi qator elementlari: " << qator << "ta va ustun elementlari: " << ustun << " ta"<
cout << "Yaratilgan massiv:" << endl;
for (int i=0; i
for (int j=0; j
cout << massiv[i][j] << " ";
cout << endl;
}
return 0;
}
Eslatma: srand() tasodifiy raqamlarni ishlab chiqarish uchun boshlang‘ich nuqtani belgilash uchun ishlatiladi. “#include ” sarlavhasini import qilishni unutmang.
Agar siz kvadrat matritsa yaratmoqchi bo‘lsangiz, qatorlar va ustunlar soni bir xil bo‘lishi kerak.
Ikki o‘lchovli massivlarni qayta ishlash (processing)
Sikl ichida sikl (nested) for sikllar ko‘pincha ikki o‘lchovli massivni qayta ishlash uchun ishlatiladi.
Faraz qilaylik, massiv matritsasi quyidagicha e’lon qilindi:
const int QATOR_HAJMI = 10;
const int USTUN_HAJMI = 10;
int matrix[QATOR_HAJMI][USTUN_HAJMI];
|
| |
Dasturingiz noto‘g‘ri indeksli massiv elementiga kirishga harakat qilsa nima bo‘ladi?

|
Dasturingiz noto‘g‘ri indeksli massiv elementiga kirishga harakat qilsa nima bo‘ladi?
|
bet | 29/33 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 290,29 Kb. | | #160200 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari-fayllar.org
Dasturingiz noto‘g‘ri indeksli massiv elementiga kirishga harakat qilsa nima bo‘ladi?
Quyidagi koddagi xatolarni aniqlang va tuzating:
1 int main()
2 {
3 double[100] r;
4
5 for (int i = 0; i < 100; i++);
6 r(i) = rand() % 100;
7 }
Quyidagi kodning natijasi nima?
int list[] = {1, 2, 3, 4, 5, 6};
for (int i = 1; i < 6; i++)
list[i] = list[i - 1];
for (int i = 0; i < 6; i++)
cout << list[i] << " ";
Faraz qilaylik, quyidagi kod satrdagi belgilarni teskari o‘zgartirish uchun yozilgan, nima uchun noto‘g‘ri ekanligini tushuntiring:
string s = "ABCD";
for (int i = 0, j = s.size() - 1; i < s.size(); i++, j--)
{
// almashitirish s[i] qiymatini s[j] qiymatiga
char vaqtincha = s[i];
s[i] = s[j];
s[j] = vaqtincha;
}
cout << "Teskari satr " << s << endl;
Massivlarda amallar
15-mavzu
Ikki oʻlchovli massivlarni yaratish
Ikki o‘lchovli massiv yaratish sintaksisi:
Ikki o‘lchovli massivlarning elementlariga kirish
Ikki o‘lchovli massivga ma’lumotlarni kiritish
Ikki o‘lchovli massivni e’lon qilish va unga qiymat berish
Tasodifiy raqamlar generatori imkoniyatlari
Ikki o‘lchovli massivlarni qayta ishlash (processing)
|
| |
Agar siz oyNomlari massividan foydalanmagan bo‘lsangiz, oy nomini quyidagi kabi uzun ko‘p yo‘nalishli if-else iborasi yordamida aniqlashingiz kerak bo‘ladi

|
Agar siz oyNomlari massividan foydalanmagan bo‘lsangiz, oy nomini quyidagi kabi uzun ko‘p yo‘nalishli if-else iborasi yordamida aniqlashingiz kerak bo‘ladi
|
bet | 28/33 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 290,29 Kb. | | #160200 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari-fayllar.orgAgar siz oyNomlari massividan foydalanmagan bo‘lsangiz, oy nomini quyidagi kabi uzun ko‘p yo‘nalishli if-else iborasi yordamida aniqlashingiz kerak bo‘ladi:
if (oyNomeri == 1)
cout << "Yanvar" << endl;
else if (oyNomeri == 2)
cout << "Fevral" << endl;
...
else
cout << "Dkabr" << endl;
Amaliy mashg‘ulotlar
Massiv qanday e’lon qilinadi? Massiv o‘lchami deklaratori va massiv indeksi o‘rtasidagi farq nima?
Massiv elementlariga qanday kirish mumkin? b = a yordamida a massivni b massiviga ko‘chirish mumkinmi?
Quyidagi kod bajarilganda nima bo‘ladi?
int nomer[30];
cout << " nomer[0] " << nomer[0] << endl;
cout << " nomer[29] " << nomer[29] << endl;
cout << " nomer[30] " << nomer[30] << endl;
Quyidagi bayonotlardan qaysi biri massiv deklaratsiyasiga tegishli?
double d[30];
char[30] r;
int i[] = (3, 4, 3, 2);
float f[] = {2.3, 4.5, 6.6};
Massiv indeksi ma’lumot turi nima? Massivdagi eng kichik indeks qaysi?
Quyidagi amallarni bajarish uchun C++ kodini yozing:
a. 10 ta double qiymatga ega bo‘lgan massivni e’lon qiling.
b. Massivdagi oxirgi elementga 5,5 qiymatini belgilang.
c. Massivdagi birinchi ikkita elementning yig‘indisini chop eting.
d. Massivdagi barcha elementlarning yig‘indisini hisoblaydigan sikl yozing.
e. Massivdagi minimal elementni topadigan sikl yozing.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Agar siz oyNomlari massividan foydalanmagan bo‘lsangiz, oy nomini quyidagi kabi uzun ko‘p yo‘nalishli if-else iborasi yordamida aniqlashingiz kerak bo‘ladi
|
12-ma’ruza. JavaScript brauzer va veb-hujjat ob’ektlari modeli bilan ishlash. Reja

12-ma’ruza. JavaScript brauzer va veb-hujjat ob’ektlari modeli bilan ishlash. Reja
Download
418,81 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
19.02.2024
Hajmi
418,81 Kb.
#158807
Download
418,81 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
12-ma’ruza. JavaScript brauzer va veb-hujjat ob’ektlari modeli bilan ishlash. Reja
Download
418,81 Kb.
Matnni ko'rish