nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish

|
-rasm. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish
|
bet | 11/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,4-rasm. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish.
Quritishning barcha usullarida (efir moylilaridan tashqari) xom-ashyo qalin yoymasdan joylashtirilib, tez-tez ag‘darilib turiladi, ammo maydalanib ketishiga yo‘l qo‘yilmaydi Dorivor o‘simlik xom-ashyolari–ildiz, ildizpoya, po‘stloq, poya egilmasdan sinish darajasiga kelganda; barg va gullar ishqalanganda kukun holatiga kelganda; sersuv mevalar bir-biriga yopishmasdan, bosilgan holda sochilib ketish holatiga kelganda quritish jarayoni tugallangan hisoblanadi Quritishning eng oddiy va oson usuli tabiiy sharoitda, ya’ni ochiq havoda quritishdir. Lekin o‘simliklarning er ustki qismlarini (po‘stloq, meva va urug‘laridan tashqari) ochiq havoda, quyoshda qurutib bo‘lmaydi. Aks holda o‘simlikning er ustki organlari hujayralaridagi yashil rang beruvchi xlorofill hamda gul qismlaridagi rang beruvchi pigmentlar parchalanib ketib, poya, barg va qisman gullar sarg‘ayib (ko‘pincha gullar rangsizlanib) qoladi.
5-rasm. Meva xom-ashyo qismini tabiiy quritish.
Xlorofill pigmenti parchalanishi bilan birga o‘simlik tarkibidagi boshqa kimyoviy birikmalar ham gidrolizlanishi mumkin. Shuning uchun ham odatda quyosh issig‘ida faqat er ostki organlar, po‘stloq, meva va urug‘lar quritiladi.
V. Olingan natijalar va ularning tahlili:
1. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish usullari ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
2. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish bo‘yicha nazariy va amaliy bilimga ega boʻlishdi.
3. Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish qoidasiga amal qilish tavsiyalari ishlab chiqildi.
VI. Xulosa:
Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy sharoitda, ya’ni ochiq havoda quritish, yer ostki organlar, po‘stloq, meva va urug‘lar quritish usullarini o‘rganib oladi mustaqil xulosa qiladi.
VII. Adabiyotlar
1. Мазнев Н.И. Высокоэффективные лекарственные растения. Большая энциклопедия народной медицины. М.: Эксмо, 2012. — 656 с.
2. Ивашин Д.С., Катина З.Ф., Рибачук Ч.З. Справочник по заготовки лекарственних растений. Киев 1989г. Дарслик 170 с.
4. Х.Х. Халматов, А.Х. Усмонхужаев, М.И. Махсумов, У.А. Ахмедов.
Атлас лекарственных растений Узбекистана.
5. Х.Х. Халматов, И.А. Харламов, З.И. Мавланкулова. Лекарственные растения Центральной Азии. Т., изд. мед. литературы им. Абу Али ибн Сино, 1998, 296 с.
6. A.Ergashev, U .Axmedov, A.Abzalov, M.Yu lchieva, A.Mamatkarimov. «Dorivor o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi» Toshkent 2009
|
| |
V. Olingan natijalar va ularning tahlili

|
V. Olingan natijalar va ularning tahlili
|
bet | 10/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,V. Olingan natijalar va ularning tahlili:
1. Ildizlarni quritish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
2. Dorivor o‘simliklarning ildizlar, tugunak ildizlar tog‘risida nazariy va amaliy bilimga ega boʻlishdi.
3. Dorivor o‘simliklarning ildizlar, tugunak ildizlar tavsiyalari ishlab chiqildi.
VI. Xulosa:
Ildiz va tuganak qismi hom-ashyo sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklarni saqlash usullari va vaqtinchalik va doimiy saqlash uchun mo‘ljallangan joylar hamda o‘simliklarning ildizlar quritish usullarini o‘rganib oladi mustaqil xulosa qiladi.
VII. Adabiyotlar
1. Мазнев Н.И. Высокоэффективные лекарственные растения. Большая энциклопедия народной медицины. М.: Эксмо, 2012. — 656 с.
2. Ивашин Д.С., Катина З.Ф., Рибачук Ч.З. Справочник по заготовки лекарственних растений. Киев 1989г. Дарслик 170 с.
4. Х.Х. Халматов, А.Х. Усмонхужаев, М.И. Махсумов, У.А. Ахмедов.
Атлас лекарственных растений Узбекистана.
5. Х.Х. Халматов, И.А. Харламов, З.И. Мавланкулова. Лекарственные растения Центральной Азии. Т., изд. мед. литературы им. Абу Али ибн Сино, 1998, 296 с.
6. A.Ergashev, U .Axmedov, A.Abzalov, M.Yu lchieva, A.Mamatkarimov. «Dorivor o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi» Toshkent 2009
4-LABORATORIYA MASHG‘ULOTI
I. MAVZU: Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish usullarini o‘rganish.
II. Ishning maqsadi:
Dorivor o‘simlik xom-ashyosini tabiiy quritish usullarini tahlil qilish, Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish usullari, Dorivor o‘simliklar xom-ashyosini tabiiy quritish mexanizmi xaqida ma’lumotlar berish.
III. Kerakli jihozlar va materiallar:
Dorivor o‘simlik xom ashyolari, Yer ustki qismlari, Ochiq maydonlar, Omborlar
IV. Ishni bajarish tartibi
Tarkibida efir moylari mavjud xom-ashyo 30-35 (40)0S haroratda quritiladi. 10-15 sm qalinlikda efir moylarini uchib ketishiga yo‘l qo‘ymagan holda. Tarkibida glikozidlar mavjud xom-ashyo 50-600S haroratda. Ushbu holda fermentlar glikozidlarni tarkibini buzishga ulgurmaydi. Tarkibida alkoloidlar mavjud xom-ashyo 500S gacha haroratda quritiladi. Tarkibida askorbin kislotasi mavjud xom-ashyo 80-900S haroratda quritiladi.
|
| |
IV. Ishni bajarish tartibi

|
IV. Ishni bajarish tartibi
|
bet | 18/20 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #136704 |
Bog'liq DORIVOR O‘SIMLIK XOM-ASHYOLARINI TAYYORLASH,IV. Ishni bajarish tartibi
Tarkibida efir moylari mavjud xom-ashyo 30-35 (40)0 S haroratda quritiladi. 10-15 sm qalinlikda efir moylarini uchib ketishiga yo‘l qo‘ymagan holda.Tarkibida glikozidlar mavjud xom-ashyo 50-600S haroratda. Ushbu holda fermentlar glikozidlarni tarkibini buzishga ulgurmaydi. Tarkibida alkoloidlar mavjud xom-ashyo 500S gacha haroratda quritiladi. Tarkibida askorbin kislotasi mavjud xom-ashyo 80-900S haroratda quritiladi. Po‘stloqlar ham erta bahorda, ya’ni o‘simlik tanasida suyuqlik yurishib, yog‘och qismidan oson ajraladigan davrida, poya va yo‘g‘on shoxlaridan shilib olinadi. Po‘stloq olishni osonlashtirish uchun poya yoki yo‘g‘on shoxlarni bir-biridan 30 sm masofada ikki eridan o‘tkir pichoq bilan ko‘ndalangiga, keyin uzunasiga kesiladi va po‘stloq ajratib olinadi.
V. Olingan natijalar va ularning tahlili:
1.Po‘stloqlari sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklar bilan ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
2. Po‘stloqlari sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklar bo‘yicha nazariy va amaliy bilimga ega boʻlishdi.
3. Po‘stloqlari quritish usullari ketma-ketlik qoidasiga amal qilish tavsiyalari ishlab chiqildi.
VI. Xulosa:
Po‘stloqlari sifatida ishlatiladigan dorivor o‘simliklarni farmasevtika sanoatida efir moylari ahamiyati hamda po‘stloqlari dorivor o‘simliklarni quritish va saqlash bo‘yicha mustaqil xulosa qiladi.
VII. Adabiyotlar
1. Мазнев Н.И. Высокоэффективные лекарственные растения. Большая энциклопедия народной медицины. М.: Эксмо, 2012. — 656 с.
2. Ивашин Д.С., Катина З.Ф., Рибачук Ч.З. Справочник по заготовки лекарственних растений. Киев 1989г. Дарслик 170 с.
4. Х.Х. Халматов, А.Х. Усмонхужаев, М.И. Махсумов, У.А. Ахмедов.
Атлас лекарственных растений Узбекистана.
5. Х.Х. Халматов, И.А. Харламов, З.И. Мавланкулова. Лекарственные растения Центральной Азии. Т., изд. мед. литературы им. Абу Али ибн Сино, 1998, 296 с.
6. A.Ergashev, U .Axmedov, A.Abzalov, M.Yu lchieva, A.Mamatkarimov. «Dorivor o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi» Toshkent 2009
|
| |
Xulosa 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------59

3
So‘z boshi
O’zbekiston Respublikasida yaratilgan mustaqil demokratik davlat, erkin
fuqarolik jamiyati qurish yo'lidagi ulkan ishlar inson mohiyatini yangidan kashf
qilishga, uning o ‘zligini anglashga, imkoniyatlami ro‘yobga chiqarishga va m
a’naviy intellektual, aqliy- amaiiy rivojlanish uchun yangidan-yangi keng
imkoniyatlar va shart-sharoitlar yaratib berdi.
1997-yil 29-avgustda O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim
to‘g‘risida»gi qonuni qabul qilindi. Bu qonun asosida, awalgilaridan farqli
ravishda, xalq ta’limining yangi qoidalari e’lon qilinib, hayotga tatbiq etila
boshlandi. T a’lim-tarbiya jarayonining mazmuni, shakl va usullari bu sohada
erishilgan ilg‘or tajribalar asosida ishlab chiqildi. Bunda ta ’limning jahon
standartlari darajasida bo'lishi nazarda tutiladi. Mustaqillik yillaridagi muhim
voqealardan biri. 1997-yil Oliy Majlisning IX sessiyasida «Kadrlar tayyorlash
milliy dasturi»ning qabul qilinishi b o ‘ldi. Ushbu dastur asosida ta ’lim tizimi
bosqichma-bosqich isloh qilina boshlandi. Prezidentimiz I.A.Karimov
ta’kidlaganlaridek: «Hayotimizni hal qiluvchi muhim masalalar qatorida ta
’lim-tarbiya tizimini tubdan o'zgartirish, uni zamon darajasiga ko‘tarish,
barkamol avlodimiz kelajagiga dahldor qonun loyihalari ham bor», degan edilar.
Bu muhim hujjatlar asosida ta'lim tizimida katta o‘zgarishlar sodir bo‘lmoqda. Bu
jarayonda Davlat ta’lim standartlari ishlab chiqildi, kadrlar tayyorlashning milliy
modeli yaratildi. Uzluksiz ta ’limning bir turi sifatida o‘rta maxsus, kasb-hunar
ta ’limida yangi ta ’lim yo‘nalishlari, ya’ni akaden" ‘litsey, kasb-hunar kollejlari
yaratildi.
Oliy ta ’lim ham ikki bosqi li — bakalavriat va magistraturadan iborat
ta’lim berishga asoslangan holda qayta tuzildi. Bu o ‘zgarishlar ta ’limning ham
nazariy, ham amaliy muammolarini ilmiv asosda qayta ishlab chiqishni, buning
4
negizida zamonaviy ilmiy ishlar, o ‘quv q o’llanmalar, darsliklar yaratishni
taqozo qildi.
Mustaqil O’zbekistonimizda ta ’lim tizimining isloh qilinishi, Kadrlar
tayyorlash milliy dasturining qabul qilinishi barkamol avlodni yaratishdagi
dastlabki qadamlardir. Ta’limning mazmuni o ‘zgaruvchan, u doimo yangilanib
turadi. Yangi demokratik jamiyat qurilayotgan hozirgi kunda har bir fan jadal
rivojlanmoqda. O’quv jarayoni jahon talablariga mos keluvchi davlat ta ’lim
standartlari asosida ishlab chiqilgan o'quv reja va dasturlari asosida tashkil
etilmoqda. Mustaqil jamiyatimiz taraqqiyotining tamoyillariga asoslangan holda
isloh qilingan har bir fan erishilgan yutuqlar darajasini ilmiy asosda aks ettirishi
lozim.
Mavzuning dolzarbligi - Andijon davlat universiteti tabiyatshunoslik va geografiya fakulteti ekologiya va botanika kafedrasi

5
Tadqiqot metodlari: statistik ma’lumotlar va adabiyotlar taxlili
Ilmiy yangiligi: Yoqilg‘i quyish shaxobchalarini tabiat va insonga salbiy ta’sirlari.
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati: Ushbu bitiruv malakaviy
ishida to‘plangan materiallardan turli soxalarda, jumladan, yo‘l transport soxasini
yoqilg‘i bilan ta’minlashni rejalashtirishda, oliy va o‘rta-maxsus ta’limda va
boshqa barcha qiqziquvchilar foydalanishlari mumkin.
Ishning xajmi: Bitiruv malakaviy ishi kirish, 4 ta bob, xulosa, ta rasm, ta jadval,
foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati va jami betdan iborat.
6
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi tabiatni muhofaza qilish qo‘mitasining ma’lumotiga
ko‘ra 2000 yil atmosferaga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarning umumiy
mikdorining 67,8% ni avtotransport chiqindilari tashkil etgan. Asosiy chiqindilar
ulushi Toshkent, Samarkand, Andijon, Buxoro (80% ko‘proq), Farg‘ona, Qarshi
shaxarlariga va Toshkent viloyatiga to‘g‘ri keladi. 1987 yildan ifloslantiruvchi
moddalar 2001 yilda 1,54 mln.t. gacha ko‘paygani kuzatilgan. Avtomobil
dvigatelidan ajralib chiqadigan gazlar tarkibida 200 ga yaqin turli hil moddalar
uchraydi. Biroq uning asosiy qismini is gazi (SO) tashkil etadi. Bundan tashqari,
avtomobillar havoga ko‘plab azot oksidi (NO
2
), uglevodorodlar hamda nihoyatda
zaxarli qo‘rg‘oshin ajratib chiqaradi (1-rasm). YOqilg‘i turiga qarab chiqindilar
miqdori o‘zgaradi.
1-rasm. Avtomobillarning chiqindilari
1-jadval
Neftni qayta ishlashning fizik usullari texnologiyasi

Ikkala bosqichni birlashtirish katta iqtisodiy samara beradi va bunday qo‘shma
uskuna atmosfera-vakuumli quvursimon qurilma (AVQ) deyiladi. AVQning
sxemasi -rasmda berilgan.
Unda neft nasos (5) bilan (6,9,12,13) — quvursimon issiq almashtirgichlarga
navbat bilan ko‘tarib beriladi, u yerda 170—180" S gacha qizdiriladi so‘ngra
quvursimon pech (l)ga o‘tib 320° S gacha qizib suyuq va bug
1
holatda
rektifikatsiya kolonnasi (3)ning ostki qismiga boradi. U yerda bug'lanadi va bug‘
mazutning suyuq qismidan ajraladi. Bug' yuqoriga ko‘tarilib fraksiyalarga: solyar
moylari (300—350"C 5%), kerosin (200—300°C, 19%), ligroinga (160—200"C,
8%) ajraladi. Bu fraksiyalar sovitilgach yig‘gichlarga borib yig‘iladi. Benzin (170°
S gacha 15 %) kolonnaning yuqori qismidan bug
1
holatda chiqarib olinadi va awal
issiqalmashtirgich (6)dan (toza neft bilan), so‘ngra kondensator (7)da
kondensatlangan suyuq holda suvdan ajratish uchun tindirgich (8)ga oqib o‘tadi.
Olingan benzinning bir qismi yuqori haroratda qaynovchi fraksiya bug‘larini
kondensatlash uchun kolonnani sug‘orishga qaytariladi. Bu benzin sifatini
yaxshilaydi. Kolonnaning ostki qismidan neftning asosiy tarkibiy qismlarini
qaynash haroratini pasaytirish uchun o‘tkir bug
1
kiritiladi.
Birinchi kolonnaning ostidan oqib chiqqan issiq mazut (55 %) 270— 280° S
haroratda quvursimon pech (2)ga olib boriladi. U yerda 400—420" S gacha qiziydi
va 8—11 KPa bosimda vakuum ostida ishlovchi 4-kolonnaga yo‘llanadi.
Kolonnaning ostki qismidan qattiq qizigan bug* kiritiladi. Bug' awal gudrondan
ajraladi, keyin yuqoriga ko‘tarilib silindr, mashina va vereten moyi fraksiyalarga
ajraladi. Ular sovitiladi va yig'ichga yuboriladi. Og‘irgazoyl kolonnadan bug
1
holda chiqariladi va issiqalmashtirgich (9)da, hamda kondensatorda sovitilib
yig‘gichga yuboriladi. Uning bir qismi kolonnani sug‘orish uchun qaytariladi.
Kolonnaning ostki qismidan suyuq qoldiq gudron chiqarib olinadi. Shunday
yo‘l bilan olingan fraksiyalar oltingugurt va kislorod saqlovchi birikmalardan
tozaianadi va zaruriy miqdorda sifatini yaxshilovchi moddalar qo'shilgach tayyor
motor yoqilg'isi va surkov moylari sifatida ishlatiladi. Olingan mahsulotlaming
sifati va miqdori qayta ishlanadigan neftning tarkibiga bog‘liq bo‘ladi.
III. Bob. Yoqilg‘i maxsulotlari haqida ma’lumot

26
bo‘lgan joylar) qazish ishlarini olib borish imkonini beradi.
Odatda neft va gaz yer ostida joylashgan chuqurligi, harorati va boshqalarga
bog‘liq holda 1—50 MPa bosim ostida boladi. Kon ochilgan boshlang‘ich
davrlarida neft quduqdan yer yuzasiga o‘zi otilib chiqadi. Neft qazib olishning
bunday usuli fontan usuli deyiladi. Barcha gaz quduqlaridan foydalanish yer
qatlamlarining bosimi tufayli fontan usulida boriladi. Neft olinavergach qatlamdagi
bosim kamayadi. So'ngra majburiy yo‘l bilan chiqarishga o‘tiladi. Majburiy
yollaiga: quduqqa nasos tashlab chiqarish va kompressor usullari kiradi. Quduqqa
nasos tashlab chiqarish usulida, quduq diametridan kichikroq diametrli uchiga
nasos o’rnatilgan quvur quduqqa tashlanadi va nasos neftni yuqoriga chiqarib
beradi. Kompressor usulida quduqqa katta bosimda neft gazlari yoki havo
yuboriladi. Gazlar o‘zi bilan neftni ham olib chiqadi. Ayniqsa, yer ostiga neft
qatlamlariga gaz yoki havo yuborib kata bosim hosil qilish usuli keng qo‘llaniladi.
Bu usullarni qo‘llash bilan kondagi neftning 50 %ini olish mumkin. Neft
kamaygan konlardan foydalanish uchun yerosti neft qatlamlariga turli
usullar
bilan
ta’sir
ko‘rsatadilar.
Erosti qavatlarida bosim hosil qilish bilan neft qazib olish. Masalan, gidravlik
usulida (suv yuborib), kislota bilan ishlov berish, burg‘u quduqlariga bug
’
yuborish
yoki issiq suv yuborish yoki yer ostida neftning ozroq qismini yoqish va
boshqalar. Bu usullarni qo'llash neft chiqarishni 80 — 90%ga yetkazadi.
0‘zbekistonda neft qadim zamonlardan beri ma’lum. Farg‘ona neft konlaridan
foydalanish asosan XX asrning dastlabki yillaridan boshlangan Dastvval Chimyon
(1904-yil), keyinchalik Moylisoy, Selroha, Neftobod (1934-yil), Andijon neft
konlari ishga tushirildi. Farg'ona vodiysida 30 dan ortiq neft konlari bor. Buxoro,
Sirdaryo va Qashqadaryodagi Polvontov (1944-yil), So‘x, Lalmikor, Qakaydi
(1939-yil), Uchqizil (1940), Sariton (1956), Muborak, Qoraxitoy, Qorabair va
boshqa neft konlaridan neft qazib olinmoqda. Neft qazib chiqarish yildan-yilga
o‘shib bormoqda. Respublikamiz mustaqillikka erishgach ikkita juda yirik neft
koni — Namangandagi Mingbuloq va Qashqadaryodagi Ko'kdumaloq neft konlari
topildi. Ularning har qaysisidan yiliga 5—6 mln t. neft qazib olish mumkin. Ushbu
konlar bazasida respublikamizda Farg‘ona neftni qayta ishlash zavodi
rekonstruksiya qilindi va yiliga 5—6 mln t. neftni qayta ishlash qudratiga ega
bo‘ldi. Buxoroda (Qorovulbozorda) ham Yaponiya texnologiyasi asosida eng
zamonaviy neftni qayta ishlash zavodi qurilishi jadal sur’atlarda olib borilib, 1996-
yilning dekabrida zavod qurilishi tugadi. Bu zavod yiliga 5 mln. t. neftni qayta
ishlash qudratiga ega. Har ikkala zavod to‘la quvvat bilan ishlay boshlagach
respublikamizning neft mahsulotlariga bo‘lgan talabi to‘la qondiriladi va chetdan
benzin va boshqa neft mahsulotlari sotib olishga ehtiyoj qolmaydi.
ATM ning maqsadi - Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti

ATM ning maqsadi: shaxsning ijodiy tashabbuskorlik qobiliyatini rivojlantirish asosida ta'lum oluvchilarga bilimlarni mustaqil egallash va ularni sifatli o‘zlashtirish uchun shart – sharoit yaratish hamda o‘qitish natijalarini tahlil qilishni avtomatlashtirishni ta'minlash58.O‘qitishning elektron vositalari. O‘qitish jarayoni pedagog, ta'lim oluvchi va o‘qitish vositalarining o‘zaro ta'siridan iborat. Hozirgi zamon kompyuter vositalari va axborot texnologiyalari imkoniyatlari o‘qitish vositalariga o‘qituvchi va ta'lim oluvchi vazifalarining bir qismini yuklash imkonini beradi59.Darsni axborot – kommunikatsiya texnologiyalari asosida o‘qitish o‘qituvchi va ta'lim oluvchilar ishini ancha osonlashtiradi.
Xususan, boshlang‘ich sinflarda fanlarni kompyuter vositalari asosida o‘qitish quyidagi imkoniyatlarni yaratadi:
-
O‘qituvchini takrorlanuvchi mehnatdan xalos etadi va uning vaqtini tejaydi;
-
yaqqol tasvirlar natijasida o‘quvchilarda fazoviy tasavvurlar shakllanadi;
-
O‘quvchilarning ish tartibini tez o‘zlashtirishini ta'minlaydi;
-
Fanga oid nazariy ma'lumotlar ko‘rgazmali vositalar (rangli tasvirlar, ularning fazoviy ko‘rinishlari) yordamida tushuntiriladi va natijada talabalarda ilmiy bilishga ehtiyoj ortadi;
Kompyuter ekranida sodir bo‘layotgan hodisalarni o‘quvchi ko‘rib va eshitib, fikrlash orqali bilishga intiladi. O’quvchi sezgi organlari yordamida monitorda sodir bo‘layotgan voqea va hodisalarni idrok eta boshlaydi. Chunki monitorda ularning xossa va xususiyatlari aks ettiriladi. U dastavval hissiy bilish orqali ekrandagi hodisa va voqealarni (bir necha bor kuzatib) bir – biridan alohida holda o‘z ongida aks ettiradi. Shu sababli narsa va hodisalar o‘rtasidagi bog‘lanishni nazardan chetda qoldiradi. Masalan ekranda biror predmetning, geometrik chizmalarning, yoki hodisalarning namoyish etilishi bilan o‘quvchi ushbu tasvirlarning mohiyatiga etibor qaratmasligi mumkin. Boshqa hodisalarning yuzaga kelish jarayonlari, kechishi, boshqa predmetlar bilan aloqadorligi kabilar bilan tushuntirilganda, va bir necha bor kuzatganidan so‘ng, hissiy bilishdan aqliy bilishga o‘tib, masalaning mohiyatiga e'tibor bera boshlaydi.
O‘quvchining ekranda sodir bo‘layotgan voqea, hodisalarni tahlil etish va sintez qilishi juda muhim ahamiyatga ega. Analiz va sintez o‘quvchining bilish jarayonini tezlatadi. Analiz – sintez murakkab ob'ektlarni oddiy elementlarga, muhim va nomuhimlarga, voqea va hodisalarni turkumlarga ajratish shartlaridan biridir. Tahlil etishdan asosiy maqsad qism (element) larni butun (shakl, jism) ning unsurlari sifatida bilish, ular o‘rtasidagi aloqa va qonuniyatlarni aniqlashdan iborat.
Shuni alohida ta'kidlab o‘tish lozimki, namoyish qilinayotgan material qanchalik sodda, tushunarli bo‘lmasin, hayot bilan uzviy bog‘lab tushuntirilmasa, materialni esda saqlab qolish va o‘quvchilarning bilishga bo‘lgan ehtiyojini oshirishga xizmat qilmasligi mumkin.
Ma'lumki, kompyuter axborotlarni kiritish, to‘plash va ular ustida turli xil arifmetik va mantiqiy amallarni bajarish xamda ularni taxlil etish uchun mo’ljallangan.
|
Chora-tadbirlarning mazmuni

Chora-tadbirlarning mazmuni
|
Kutiladigan natija
|
1
|
Ta'lim muassasasi bo‘linmalaridagi axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning mavjud xolatini tahlil qilish va baholash.
|
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning mavjud xolati haqidagi dastlabki xulosalar olinadi.
|
2
|
Ta'lim muassasi ta'lim-tarbiya ishlar tizimi moddiy texnika bazasini takomillashtirish yo‘llarini belgilash.
|
Ta'lim muassasalarining
moddiy-texnik bazasi takomillashtiriladi.
|
3.
|
Ta'lim-tarbiyaga oid elektron resurslarni yaratish bo‘yicha ijodiy guruhlar faoliyatini tashkil etish va vazifalarini belgilash.
|
Resurslarni yaratish bo‘yicha ijodiy guruxlar shakllan-tiriladi, vazifalar belgilab beriladi.
|
4.
|
Ta'lim-tarbiyaga oid elektron resurslarni yaratish va foydalanish uchun tayyorlash.
|
Ta'lim-tarbiyaga oid elektron resurslar yaratiladi.
|
5.
|
Elektron resurslardan foydalanish mexanizmini ishlab chiqish.
|
Elektron resurslardan foydalanish mexanizmi ishlab chiqiladi.
|
6.
|
Ta'lim-tarbiyaga oid elektron resurslardan foydalanish samaradorligi monitoringini tashkil etish.
|
Ta'lim-tarbiyaga oid elektron resurslardan foydalanish monitoringini tizimi yaratiladi.
|
Elektron resurslarini loyixalashning multimedia dasturlariga qo‘yiladigan asosiy psixologik-pedagogik talablar quyudagilar:
II-Bob. Atmosferada gaz muvozanatini saqlash

|
II-Bob. Atmosferada gaz muvozanatini saqlash
|
bet | 2/25 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 165,49 Kb. | | #141078 |
Bog'liq Andijon davlat universiteti tabiyatshunoslik va geografiya fakul-fayllar.orgII-Bob. Atmosferada gaz muvozanatini saqlash
-------------------------------------------------------20
III. Bob. Yoqilg‘i maxsulotlari haqida ma’lumot
-----------------------------------------------------25
3.1.Neft va tabiiy gazni qayta ishlash
----------------------------------------------------------------------------25
3.1.1.Neft va tabiiy gaz qazib olish usullari
----------------------------------------------------------------25
3.1.2.Neftni qayta ishlashdan olinadigan mahsulotlar
---------------------------------------------28
3.1.3.Reaktiv yoqilg’ilar
-----------------------------------------------------------------------------------------------31
3.1.4.Neftni qayta ishlashga tayyorlash
--------------------------------------------------------------------------32
3.1.5. Neftni qayta ishlashning asosiy usullari va foydalaniladigan uskunala
-------33
3.1.6. Neftni qayta ishlashning fizik usullari texnologiyasi
--------------------------------------36
3.1.7.Neft va neft mahsulotlarini qayta ishlashning kimyoviy usullari
texnologiyasi
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------38
3.2. Gazsimon yoqilg‘ilar
-----------------------------------------------------------------------------------------------47
3.2.1. Gazsimon xomashyolarni boyitish
--------------------------------------------------------------------49
IV Bob. Avtomobillarga yoqilg‘i quyish shaxobchalaridagi muammolar va
istiqboli rejalar
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------52
4.1. Avtomobillarga yoqilg‘i quyish shaxobchalaridagi muammolar
-------------------52
4.2. Avtomobillarga yoqilg‘i quyish shaxobchalarining istiqboli rejalari
---------------56
|
| |
Reja: Texnologiya tushunchasi

1.7. Axborot texnologiyalari va ularning turlari
Reja:
1. Texnologiya tushunchasi.
2. Axborot texnologiyalari va ularning turlari.
3. Axborot texnologiyalarining rivojlanish bosqichlari.
4. Axborot texnologiyalarining ta’minoti.
Tayanch so‘z va iboralar:
texnologiya,
axborot texnologiyasi, kommunikatsion
texnologiya, mexanik texnologiya, Ofis(idora)ning axborot texnologiyasi.
1. Texnologiya tushunchasi.
Texnologiya so‘zi grekchadan tarjima qilinganda san’at, mahorat, malaka ma’nosini
anglatadi. Texnikada texnologiya deganda ma’lum kerakli material mahsulotni hosil qilish uchun
usullar, metodlar va vositalar yig‘indisidan foydalanadigan jarayon tushuniladi.
Texnologiya
obyektining dastlabki, boshlang‘ich holatini o‘zgartirib, yangi, oldindan
belgilangan talabga javob beradigan holatga keltiradi. Misol uchun sutdan turli texnologiyalar
orqali qatiq, tvorog, smetana, yog‘ va boshqa sut mahsulotlarini olish mumkin.
Tvorog (rus.) - sutni sut achitqi bakteriyalar bilan ivitib, zardobini ajratib
tayyorlanadigan mahsulot. Qaymog‘i olingan yoki olinmagan sutdan tayyorlanishga qarab
yogʻli (18%), kamyogʻ (9%) va yogʻsiz boʻladi.
Agar boshlang‘ich xom ashyo sifatida axborot olinsa, ushbu
axborotga ishlov berish
natijasida axborot mahsulotinigina olish mumkin. Ushbu holda ham «texnologiya»
tushunchasining ma’nosi saqlanib qolinadi. Faqat unga «axborot» so‘zini qo‘shish mumkin. Bu
narsa axborotni qayta ishlash natijasida moddiy mahsulotni emas,
balki axborotnigina olish
mumkinligini aniqlab turadi.
Texnologiya
— bu sun’iy obyektlarni yaratishga yo‘naltirilgan jarayonlarni
boshqarishdir.
Kerakli jarayonlarni kerakli yo‘nalishda borishini ta’minlash
uchun yaratilgan shart-
sharoitlar qanchalik yaxshi tashkil etilganligi texnologiyaning samaradorligini bildiradi. Bu
yerda
tabiiy jarayonlar nafaqat moddaning tarkibi, tuzilishi va shaklini o‘zgartirish maqsadida,
balki axborotni qayta ishlash va yangi axborot hosil qilish maqsadida ham boshqariladi.
Yer - Quyosh sistemasidagi Quyoshdan uzoqligi jihatdan uchinchi (Merkuriy, Venera
sayyoralaridan keyin) sayyora. U oʻz oʻqi atrofida va aylanaga juda yaqin boʻlgan elliptik orbita
boʻyicha Quyosh atrofida aylanib turadi.
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 62

Bunda, T=22 - transportning sutkasiga ish davomiyligi, soat;
tr -
lokomotivtarkibning reysi davomiyligi, soat;
f„- lokomotivtarkibning yuklanish vaqti, soat;
mos ravishda lokomotivtarkibning vaqtinchalik va turg’un yo’llar
b o ’yicha harakatlanish vaqti, soat;
-
tarkibning bo’shatilish vaqti, soat;
almashinuv nuqtalarida tarkibning bo’shatish va yuklanishni kutish
vaqti, soat;
К=п.Я*1п,~*
(4-33)
ekskavatoming texnik unumdorligi, t/soat.
=
(4.34)
V.
L B, L cm-
mos ravishda vaqtinchalik (zaboy va ag’darma) va doimiy yo’llar
uzunligi, km;
v.> v™ * raos ravishda vaqtinchalik va doimiy yo’llarda harakatlanish tezligi
(v,=15-20; v„ =35-40), km/soat.
Tarkibning b o ’shatish vaqti (soat) quyidagi formulalar bo’yicha aniqlanadi:
•
Vagonlaming bir vaqtda b o ’shatilishida:
760
(4-35)
•
Vagonlaming alohida bo ’shatilishida:
/60 (4.36)
Bunda. / - vagonning bo’shatilish vaqti (yozda
=1,5-5; qishda ^ .= 3 -5 ),
min.
k o ’rsatkichi reys uchun 5-10 daqiqa oralig’ida qabul qilinadi.
Ishchi lokomotivtarkiblaming soni quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi:
П„.~,=60Ек,/Тар - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

3 .1 1 . KON MASSASINI QAZIB OLISH VA YUKLASHDA
MARKSHEYDERLIK ISHLARI
Karyerlarda samarali va xavfsiz kon ishlarini olib borish uchun proekt yoki
pasportda k o ’rsatilgan qazib olishning va kon lahimlarining o ’lchamlariga rioya
qilish kerak. Marksheyderlik xizmati bajarilgan qazish-yuklash ishlarini davriy
kuzatishi kerak, bu pog’onaning yuqori va pastki maydoni o ’lchamlarini,
transport va saqlash bermalari kengligini, ishchi va ishchi bo’lmagan qiyaliklar
burchagini kuzatish uchun, ishchi maydonlar kengligini, transheya kengligini va
boshqalami kuzatish uchun kerak.
Kon lahimlarining o’lchamlari haqidagi aniq ma’lumotlar proektdagi
m a’lumotlar bilan mumkin bo’lgan o ’lchamlardan qochganligini aniqlash uchun
taqqoslanadi. Kon ishlarini tog’ jinslarini bevosita ag’darmaga tashish bilan
amalga oshirishda marksheyder tomonidan zaxodka kengligi, qazib olinadigan
pog’ona balandligi nazorat qilinadi va kerakli bo’lganda ekskavatoming o ’qi
naturaga tushuriladi. Ishlami bajarishdan keyin har bir zaxodkada yig’imlami
hisobga olish amalga oshiriladi (va ulaming qayta ekskavastiya qilishda).
Kon ishlarini buldozer va skreper bilan bajarishda marksheyderlik xizmatiga
bajarilgan kon ishlarining o ’lchamlarini hisoblash bilan tashishning o ’rtacha
masofasi ham hisoblanadi. Tashishning o ’rtacha masofasi oy oxirida kon ishlari
rejasidan foydalangan holda amalga oshiriladi. U qazib olingan maydonning
markazidan,
o ’lchash davrida hosil bo’ladigan yuklash masofasigacha
hisoblanadi. Cho’zilgan kon massasining hajmi marksheyder tomonidan davriy
o ’lchamlar bilan hisoblanadi, ular asosida operativ hisobga olish ma’lumotlari
aniqlanadi. Marksheyder shuningdek omborxonadagi foydali qazilma qoldig’ini
ham hisoblaydi. Qazib olish rejasini ochish va qazib olish ishlarida hisobot
m a’lumotlarga ko ’ra bajarilishini aniqlash uchun karyerda yilda bir marta
hajmlar hisoblanadi.
Axborot ta'lim muhiti (ATM)

|
Axborot ta'lim muhiti (ATM)
|
bet | 32/54 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #115 |
Axborot ta'lim muhiti (ATM) – bu o‘rganuvchi, o‘rgatuvchi (o‘qituvchi) va axborot texnologiyalari vositalari o‘rtasidagi o‘quv axborotli xatti – harakatlar jarayoni paydo bo‘lishi va rivojlanishiga imkon beruvchi shart – sharoitlari majmuasi hamda muayyan o‘quv kursi bo‘yicha predmetli mazmuni muhiti komponentlari (kompyuterga ulashuvchi turli xil o‘quv, namoyish qiluvchi jihozlar, dasturiy vositalar va tizimlar, o‘quv ko‘rgazmali va boshqalar) jamlangan sharoitda o‘rganuvchining (o‘rgatuvchining ham) faol bilish faoliyatini shakllantirish jarayonidir.
|
| |
-bob bo‘yicha xulosalar - Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti

|
Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti
|
bet | 27/54 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #115 |
1-bob bo‘yicha xulosalar
Ilmiy manbalarning tahlili quyidagi muhim xulosalarni chiqarishga asos bo‘ldi:
-
Sharq mutafakkirlari, xorij va o‘zbek psixologlari o‘quv motivlarini ehtiyojlar nuqtai nazaridan tahlil etishga harakat qilganlar,
-
Motivlar – didaktik jarayonining asosiy xarakatlantiruvchi kuchidir.
-
Motivlar o‘qish – bilish jarayonini boshqaradi, unga faollik kasb etish bilan bir qatorda ta'limning mazmun-mohiyatini belgilab beradi.
-
Ta'lim motivlari kuchi o‘quvchining bilim olish yo‘lidagi qiyinchiliklarni yengib o‘tishga bo‘lagan intilishilari uning davomiyligi bilan belgilanadi.
5. O‘qituvchi o‘quvchilarda o‘quv-biluv motivlarini shakllantirish uchun ularda motivalarning o‘sish jarayonini muntazam kuzatib, tahlil qilib borishi borishi talab qilinadi.
6. Ta'lim motivlari jamiyat va ijtimoiy hayotdan ajralgan alohida bir shakl va ko‘rinishga ega bo‘lishi mumkin emas.
II BOB. AXBOROT – KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VOSITASIDA O‘QUVCHILARDA O‘QUV-BILUV MOTIVLARINI SHAKLLANTIRISHNING MAZMUN, SHAKL VA VOSITALARI
2.1. O‘quvchilarda o‘quv biluv motivlarini shakllantirishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati
|
| |
-modda. Yigʻimlarni toʻlash tartibi

belgilangan stavkalar doirasida statsionar savdo va (yoki) umumiy ovqatlanish punktlarining
soniga, shuningdek ularning har biri joylashgan hudud oʻlchamlariga mutanosib ravishda hisoblab
chiqariladi hamda undiriladi.
(4-q.)
Alkogol mahsulotlari bilan chakana savdo qilish faoliyati toʻxtatib turilganda yoki
tugatilganda yigʻimni hisoblab chiqarish keyingi oyning birinchi sanasidan boshlab toʻxtatib
turiladi.
(5-q.)
Alkogol mahsulotlarini realizatsiya qilish huquqi uchun yigʻim har oyda oldindan
toʻlov tarzida, joriy oyning oʻninchi sanasiga qadar toʻlanadi.
(6-q.)
Alkogol mahsulotlarini realizatsiya qilish huquqi uchun undiriladigan yigʻimlar
qonunchilikda belgilangan tartibda taqsimlanadi.
OʻzR 29.12.2021-y. OʻRQ-741-son
Qonuniga
muvofiq 460-1-modda chiqarib tashlangan
-1-modda. Alkogol mahsulotlarini realizatsiya

66-BOB. AYLANMADAN OLINADIGAN SOLIQNI
HISOBLAB CHIQARISH VA TOʻLASH
461-modda. Soliq toʻlovchilar
462-modda. Aylanmadan olinadigan soliqni
qoʻllashning oʻziga xos xususiyatlari
463-modda. Soliq solish obyekti
464-modda. Soliq bazasi
465-modda. Yakka tartibdagi tadbirkorlarning soliq
bazasini aniqlashning oʻziga xos xususiyatlari
466-modda. Daromadlarga tuzatish kiritish
467-modda. Soliq stavkalari
468-modda. Alohida-alohida hisob yuritish
469-modda. Soliq davri. Hisobot davri
470-modda. Soliqni hisoblab chiqarish, soliq
hisobotlarini taqdim etish va soliqni toʻlash tartibi
470-1-modda. Qatʼiy belgilangan summadagi soliq stavkasi
boʻyicha soliq toʻlashning oʻziga xos xususiyatlari
Adabiyotlar - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
239
G‘ayrat SALIMOV
Buxoro davlat universiteti
jismoniy madaniyat nazariyasi
va uslubiyoti kafedrasi dotsenti,
pedagogika fanlari nomzodi
Abdullo FOZILOV
Buxoro davlat universiteti
jismoniy madaniyat fakulteti
II bosqich magistranti
TALABALARNING OʻQUV JARAYONIDA JISMONIY MADANIYATINI
SHAKLLANTIRISH MUAMMOSIGA TIZIMLI YONDASHUV
Mazkur maqolada “Jismoniy madaniyat” oʻquv fanida sportga yoʻnaltirilgan jismoniy tarbiya
jarayonida talabalarning sport madaniyatini shakllantirish keng madaniy va kasbiy kompetensiyalar
tizimida faoliyat koʻrsatadigan pedagogik tizim sifatida ochib berilgan. Ushbu pedagogik tizimning
individual tarkibiy qismlari: oʻqitishning maqsadi, mazmuni, shakllari, usullari va vositalarini koʻrib
chiqishda tizimli tahlil va sintez amalga oshirildi. Keyingi tadqiqotlarning vazifalarini aniqlash, shaxsning
sport madaniyatini shakllantirish muammosi shulardan biri boʻlib, uning rivojlanishi hozirgi paytda
universitetda oʻqish jarayonida talabalarning sport madaniyatini shakllantirish muammosini oʻrganishning
asosiy uslubiy sharti sifatida murakkab obyektlarni bilish uchun umumiy ilmiy metodikadan - tizimli
yondashuvdan foydalanishni nazariy va amaliy ish tajribalari oʻrganilgan.
Key words: uzbek language, physical education, sports, research, semantic unit “sport”, sports 
terminology. 
Kirish

|
Key words: uzbek language, physical education, sports, research, semantic unit “sport”, sports
terminology.
Kirish Pdf ko'rish
|
bet | 317/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilKey words: uzbek language, physical education, sports, research, semantic unit “sport”, sports
terminology.
Kirish. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 21-oktabrdagi PF–5850-son “Oʻzbek
tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeyini tubdan oshirish chora-tadbirlari toʻg‘risida”gi [1], 2020-yil
20-oktyabrdagi PF–6084-son “Mamlakatimizda oʻzbek tilini rivojlantirish va til siyosatini takomillashtirish
chora-tadbirlari toʻg‘risida”gi Farmonlari [2] ijrosini ta’minlash, shuningdek, xalqimizning koʻp asrlik
madaniy, ilmiy-ma’rifiy va badiiy tafakkuri, intellektual salohiyatining yorqin va bebaho mahsuli boʻlgan
oʻzbek tilini targ‘ib qilish hamda oʻzbek tilshunosligi sohasida fundamental va amaliy tadqiqotlarni
rivojlantirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-martdagi “Oʻzbek
tili va adabiyoti boʻyicha fundamental va amaliy tadqiqotlar samaradorligini yanada oshirish chora-tadbirlari
toʻg‘risida”gi 139-sonli Qarori [3] qabul qilingan.
Asosiy qism. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy Attestasiya komissiyasi
oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarni attestasiyasi natijalari koʻra, 2015-2021-yillarda “10.00.01 –
Oʻzbek tili (filologiya fanlari)” ixtisosligi boʻyicha 124 ta dissertatsiya ishi himoya qilingan. Ulardan 108
tasi falsafa doktori (PhD), 16 tasi fan doktori (DSc) ilmiy darajasini olish uchun yozilgan tadqiqotlar sanaladi
[4].
Mazkur
dissertatsion
tadqiqotlarning
faqat
bittasidagina,
ya’ni
Shokirova
Mahbuba
Nazirg‘ulomovnaning “Oʻzbek tilidagi “sport” sememali birliklarning struktur-semantik tadqiqi” nomli
tadqiqot ishidagina jismoniy tarbiya va sport sohasi atamalari bilan bog‘liq muammolar oʻrganilgan [4].
Muallif tadqiqotlarida “ot va ot sporti bilan bog‘liq odatlarni ifodalovchi leksemalar” mazmun va mohiyatiga
asosiy e’tiborini qaratgan [5]. Soʻnggi 5 yilda 10.00.01 – Oʻzbek tili (filologiya fanlari) ixtisosligidan
himoya qilingan umumiy tadqiqotlarning 0,0088 foizi jismoniy tarbiya va sport sohasiga oid muammolar
ulushiga toʻg‘ri keladi. Tahlillarga koʻra, M.N.Shokirova tadqiqotining ilmiy yangiligi sifatida quyidagilarni:
1) oʻzbek tili umumlisoniy leksikasi, sport sohaviy birliklari va terminologik qatlamga doir lug‘aviy
birliklarning iste’mol darajasi ochib berilganligini;
2) “sport” sememali shaxs, predmet va jarayon nomlarini anglatuvchi leksemalarning semantik
belgilari aniqlanganligini;
3) sohaviy birliklar tarkibidagi kurashmoq, tepmoq, yugurmoq, sakramoq singari leksemalarning
sintagmatik munosabati orqali ularning lokal va temporal valentliklari asoslanganligi;
4) oʻzbek milliy kurashi va ot sportiga doir uloq, koʻpkari, kurash, qilichbozlik kabi lug‘aviy
birliklarning lingvokulturologik asoslari ochib berilganligini alohida e’tirof etish mumkin [4].
https://buxdu.uz
|
| |
tan olingan soliq qarzi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

tan olingan soliq qarzi - soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma berilgan sanadan
boshlab oʻn kalendar kun ichida soliq toʻlovchi tomonidan eʼtiroz bildirilmagan qarz yoki sud
qarori bilan tasdiqlangan qarz;
xatolik bilan toʻlangan soliq (penya, jarima) summasi - soliq (penya, jarima) summasini
toʻlagan shaxsni va (yoki) ushbu toʻlovning maqsadini qatʼiy aniqlash imkoniyatini bermaydigan
toʻlov chogʻida xatolikka yoʻl qoʻyilgan soliq (penya, jarima) summasi. Qaysi soliqqa (penyaga,
jarimaga) nisbatan uni toʻlagan shaxs soliq toʻlovchi deb hisoblanmaydigan shaxsdan yoki
toʻlanishi lozim boʻlgan budjetdan boshqa budjetga kelib tushgan soliq (penya, jarima) summasi
ham xatolik bilan toʻlangan deb eʼtirof etiladi;
umidsiz qarz - sud qarori bilan majburiyatning bekor qilinishi tufayli yoxud bankrotlik,
tugatish, qarzdorning vafoti yoki daʼvo muddati tugashi sababli toʻlanishi mumkin boʻlmagan
qarz.
5-BOB. SOLIQ TOʻLOVCHILARNING KONSOLIDATSIYALASHGAN GURUHI 61-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi
62-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan
guruhini tashkil etish shartlari
63-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan
guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma
64-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan
guruhini roʻyxatdan oʻtkazish
65-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan
guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani oʻzgartirish
va uning amal qilish muddatini uzaytirish
66-modda. Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi
ishtirokchilarining huquq va majburiyatlari
67-modda. Soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi
masʼul ishtirokchisining huquqlari va majburiyatlari
68-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan
guruhi faoliyatini tugatish
-modda. Moliyaviy ijara va lizing

|
-modda. Moliyaviy ijara va lizingBog'liq 00000000858c3fb50185edf3c836003954-modda. Moliyaviy ijara va lizing
(1-q.)
Ushbu Kodeks maqsadida shartnoma boʻyicha mol-mulkni (moliyaviy ijara obyektini)
oʻn ikki oydan koʻp muddatga egalik qilish va foydalanishga berish chogʻida yuzaga keladigan
ijara munosabatlari moliyaviy ijara deb eʼtirof etiladi. Moliyaviy ijara shartnomasi quyidagi
talablardan hech boʻlmaganda bittasiga javob berishi kerak:
1) moliyaviy ijara shartnomasining muddati tugagach, moliyaviy ijara obyekti ijarachining
mulkiga oʻtkazilsa;
2) moliyaviy ijara shartnomasining muddati moliyaviy ijara obyekti xizmat qilish
muddatining 80 foizidan oshsa yoki moliyaviy ijara obyektining moliyaviy ijara shartnomasi
tugaganidan keyingi qoldiq qiymati uning boshlangʻich qiymatining kamida 20 foizini tashkil etsa;
3) moliyaviy ijara shartnomasining muddati tugagach, ijarachi moliyaviy ijara obyektini
moliyaviy ijara shartnomasida belgilanadigan qatʼiy narx boʻyicha haqini toʻlab olish huquqiga
ega boʻlsa;
4) moliyaviy ijara shartnomasining amal qilish davrida ijara toʻlovlarining joriy
diskontlangan qiymati obyektning uni moliyaviy ijaraga topshirish paytidagi joriy qiymatining 90
foizidan oshsa. Joriy diskontlangan qiymat buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikka
muvofiq aniqlanadi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi band)
(2-q.)
Ushbu Kodeks maqsadida moliyaviy ijaraning alohida turi lizing deb eʼtirof etilib,
bunda bir taraf (lizing beruvchi) boshqa tarafning (lizing oluvchining) topshirigʻiga koʻra uchinchi
tarafdan (sotuvchidan) lizing shartnomasi boʻyicha shartlashilgan mol-mulkni (lizing obyektini)
oladi hamda uni ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan talablarga muvofiq boʻlgan
shartnoma boʻyicha egalik qilish va foydalanish uchun lizing oluvchiga haq evaziga beradi.
(3-q.)
Ushbu Kodeks maqsadi uchun moliyaviy ijara (lizing) shartnomasining tarafi boʻlgan
ijarachiga (lizing oluvchiga) moliyaviy ijara (lizing) predmetining xaridori sifatida qaraladi.
|
| |
-modda. Qimmatli qogʻozlarning qarz operatsiyalari

(10-q.)
Mazkur qimmatli qogʻozlarning koʻrsatilgan bozor (hisob-kitob) narxi ushbu
Kodeksning Maxsus qismida belgilangan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.
(11-q.)
Ushbu modda sakkizinchi qismining qoidalari quyidagi hollarda ham qoʻllaniladi,
agar:
1) qarz shartnomasida qarzni qaytarish muddati belgilangan boʻlsa, biroq qimmatli qogʻozlar
qarz boshlangan sanadan eʼtiboran bir yil oʻtgach kreditorga
qarz oluvchi tomonidan
qaytarilmagan boʻlsa;
2) qimmatli qogʻozlarni qaytarishga doir majburiyat kreditorga pul mablagʻlarini toʻlash
yoki qimmatli qogʻozlardan farq qiladigan boshqa mol-mulkni oʻtkazish orqali tugatilgan boʻlsa.
(12-q.)
Qimmatli qogʻozlarning qarz operatsiyalari boʻyicha qimmatli qogʻozlarni qaytarish
yuzasidan majburiyatlar bajarilmagan yoki toʻliq hajmda bajarilmagan taqdirda, oʻziga nisbatan
lozim darajada bajarmaslikka yoʻl qoʻyilgan va oʻzaro talablarni tartibga solish tartib-taomili
oʻtkazilmagan REPO operatsiyasi uchun ushbu Kodeksda belgilangan
tartib soliq solish
maqsadida qoʻllaniladi.
Xulosa - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
44
Государственного аграрного университета (Научный журнал КубГАУ) [Электронный ресурс]. –
Краснодар.: КубГАУ, 20I4,-№ 06(I00). С. 4II-430.
2. Djanaliyeva G.A. Mutaxassislik fanlarini oʻqitishda interfaol metodlarning qoʻllanishi. –Ta’lim, fan
va innovatsiya. 2016, -№2. 91-95 b.
3. Каримов Х.Я. Новые педагогические технологии. -Второй Ташкентский Государственный
медицинский институт. 2001 г. С. 150.
4. Контроль знаний в высшей медицинской школе: учебное пособе/ Сост. Г.В. Безродная и
соавт. Шпикс. -Новосибирск: Сибмедиздат НГМУ. 2007.С. I25.
5. Дронова Т.А. К вопросу о преподовании пропедевтики внутренних болезней. -Клиническая
медицина. №3 2003г. С. 67-70.
6. Нарзиев Ш.С., Ҳазратов Ў.Ҳ., Аслонова И.Ж
. Оценка
эффективности интерактивных
методов обучения в формировании знаний студентов потерапии Бухоро Давлат университети илмий
ахбороти 2015,-№4.С. 174-179.
7. Hazratov Oʻ.H., Aslonova I.J. Hamshiralik ishi oʻqitishda interfaol usullarning ahamiyati. Buxoro
davlat universiteti axboroti. 2019. №3., 269-272 b.
8. Chong S.C., Low M.Y.H. A Bee Colony Optimization Algorithm to Job Shop Scheduling // Winter
Simulation Conference: Proceedings of the 38th Conference on Winter simulation. –Monterey: Monterey
Press, 2006. – P. I954–I96I.
9. Teodorović D., Dell’Orco M. Bee Colony Optimization – a Cooperative
Learning Approach to
Complex Transportation Problems // Advanced OR and AI Methods in Transportation: Proceedings of I6th
Mini–EURO Conference and I0th Meeting of EWGT (I3-I6 September 2005). – Poznan: Publishing House
of the Polish Operational and System Research, 2005. – P. 5I–60.
-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi

|
-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhiBog'liq 00000000858c3fb50185edf3c836003961-modda. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi modda matni)
(1-q.)
Soliq toʻlovchilarning xoʻjalik faoliyati boʻyicha jami moliyaviy natijasini hisobga
olgan holda foyda soligʻini (bundan buyon matnda soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan
guruhi boʻyicha foyda soligʻi deb yuritiladi) hisoblab chiqarish va toʻlash maqsadida, ushbu
Kodeksda nazarda tutilgan tartib hamda shartlarda tegishli shartnoma asosidagi ixtiyoriy
birlashmasi soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi deb eʼtirof etiladi.
(2-q.)
Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisida tuzilgan
amaldagi shartnomaning tarafi boʻlgan va ushbu Kodeksda bunday guruh ishtirokchilari uchun
nazarda tutilgan barcha shartlarni qanoatlantiradigan yuridik shaxs soliq toʻlovchilarning
konsolidatsiyalashgan guruhi ishtirokchisi deb eʼtirof etiladi.
(3-q.)
Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi
shartnomaga muvofiq zimmasiga soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhi boʻyicha
foyda soligʻini hisoblab chiqarish va toʻlash majburiyati yuklatilgan ishtirokchi soliq toʻlovchilar
konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul ishtirokchisi deb eʼtirof etiladi.
(4-q.)
Koʻrsatilgan soliqni hisoblab chiqarish va toʻlashga oid huquqiy munosabatlarda,
foyda soligʻini toʻlovchilar kabi, soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhining masʼul
ishtirokchisi shunday huquqlarni amalga oshiradi va majburiyatlarni zimmasiga oladi.
(5-q.)
Ushbu Kodeksga va Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolik qonunchiligiga muvofiq
tuzilgan soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan guruhini tashkil etish toʻgʻrisidagi
shartnoma soliq toʻlovchilar konsolidatsiyalashgan guruhi masʼul ishtirokchisining vakolatlarini
tasdiqlovchi hujjatdir.
|
| |
-rasm. “Baliq skeleti” usulining amaliy mashg’ulotni oʻtkazish jarayonida qoʻllanishi

3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
43
berdi (rasm “Baliq skeleti” usulining amaliy mashgʼulotni oʻtkazish jarayonida qoʻllanishi. Olingan dalillar
asosida koʻrinadiki, “Baliq skeleti” usuli talabalarning ogʼzaki va tezkor fikrlashini rivojlantirishi egallangan
bilim nazorati tahlilida namoyon boʻldi. “Baliq skeleti” interfaol usulida dars oʻtilgan 14 holatda (66,7%)
klinik bilim egallashda ogʼzaki nutq, 6 holatda (28,6%) esa klinik mushohada koʻnikmalari shakllandi,
bundan anglash mumkinki, usul mashgʼulotning faqat nazariy qismi uchun muhim boʻlib, amaliyot
koʻnikmalarini egallash uchun yetarli darajada ahamiyatga ega boʻlmaydi.
0
10
20
30
40
50
60
70
80
nazariy
amaliy
I guruh
II guruh
2-rasm. “Baliq skeleti” va “Uch pogʼonali intervyu” usulining amaliy mashg’ulotni oʻtkazish
jarayonida qoʻllanishi
Dars jarayonida oʻzlashtirish natijalari boʻyicha 2-guruhdagi talabalarda 1-guruhdagi talabalarga
nisbatan sezilarli ijobiy oʻzgarishlar kuzatildi. “Bemor” rolini ijro qiladigan talabalar kasallikning belgilarini
imkon qadar chuqur oʻrganishga, subyektiv maʼlumotlarni oʻzlashtirishi 75% ga yetganligi aniqlandi, bu
rolni ijro qilmagan talabalardan ishonarli darajada 48% farq kuzatildi (r<0,005), “vrach” rolini bajaruvchi
talabalarda esa subyektiv maʼlumotlar bilan bir qatorda obyektiv maʼlumotlar - palpatsiya. perkussiya,
auskultatsiya koʻnikmalarini puxta oʻrgandilar va amaliy koʻnikmani bajarish 78% ga yetdi, fizikaviy
tekshirish usuli boʻyicha oradagi farq 50%ni tashkil qildi (r<0,005).
“Shifokor” rolini ijro qilgan talabalarning amaliy koʻnikmani bajarish jarayonida oʻzaro faollashuvi
yaqqol sezildi. Shuningdek, laborator-instrumental tekshirishlarning natijalarini oʻzlashtirishi talabalarda
27% ga ortganligi, bemorning oldida oʻzini tutishni oʻrganishiga yordam berdi (2-rasm).
“Ekspert” rolini ijro qiluvchi talabalar ijobiy yutuqlar bilan birgalikda yoʻl qoʻyilgan xato-
kamchiliklarni oʻz vaqtida payqab, buning oldini olish yoki bartaraf qilishning tezkor choralarini nisbatan
puxta oʻrgandilar. Usulning kamchilik tomoni shundaki, hamma ishtirokchilar dars jarayoniga faol qatnasha
olmadi. Bundan kelib chikadiki, “Uch pogʼonali intervyu” usuli talabalarni erkin fikr yuritishiga imkon
berib, klinik tafakkurini va amaliy koʻnikmalarini oʻzlashtirish koʻrsatkichini oshiradi.
I guruhdagi talabalarda klinik holatlarni tahlil qilishda tezkorlik 21% ga ishonarli darajada ortdi
(r<0,05), dars davomida oʻzlarini nisbatan erkin his qilishdi, yutuq va kamchiliklarni oʻzaro tahlil qilishni,
mustaqil fikrlashni oʻrgandilar, amaliy bilimlarni oʻzlashtirish koʻrsatkichi II guruhdagi talabalardan sezilarli
ortda qolganligi aniqlandi (r<0,005).
Yuqoridagi olingan natijalar tahlili dalolat beradiki, “Baliq skeleti” usuli talabalarning nazariy bilimini
mustahkamlashga, tezkorlikka oʻrgatadi, “Uch pog‘onali intervyu” usuli esa klinik mushohada qilishga va
amaliy koʻnikmalarni egallashiga yordam beradi.
Bundan kelib chiqadiki, “Baliq skeleti” usuli amaliy mashg‘ulotlarning nazariy qismini, “Uch
pog‘onali intervyu” usuli esa amaliy qismini oʻtish uchun qulay.