nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ko`rsetpeli oqitiw metodlari –

delinedi. Illyustratsiya. Latinnin` «Illustratio» so`zinen kelip shiq-qan bolip teksti
tu`sindiriwshi, talqilawshi, toliqti-riwshi, ko`rsetiwshi ma`nisinde qollaniladi. Ko`rsetiwshi,
su`wretlewshi qurallar tu`rlerine plakat, karta, su`wret, sxema, diagramma, keste, sizilma xa`m
basqalar kiredi. Olardan paydalanip sabaq o`tiwge illyustratsiya metodi dep ju`rgi-ziledi.
A`meliy oqitiw metodi. A`meliy oqitiw metodlari oqiwshilarda jan`a eplilik,
ko`nlikpelerdi payda etiw, buring`ilarin bekkemlew, teoriyaliq bilimlerdi a`melde qol-law ushin
xizmet etedi. Bilimlerdi xa`r ta`repleme teren`, tiyanaqli xa`m sanali o`zlestiriwge ja`rdem
beredi. A`meliy oqitiw metodlari to`rt tu`rge bo`linedi: shinig`iw, laboratoriyaliq, a`meliy,
grafikaliq jumis.
Shinig`iw. Shinig`iw metodi barliq pa`nlerdi oqitiwda, bilimlerdi bekkemlew xa`m
a`melde
qollaw,
eplilik
xa`m
ko`nlikpelerdi
qa`liplestiriw
maqsetinde
qollaniladi.
Laborotoriyaliq jumis. A`meliy oqitiw metodinin` bul tu`ri fizika, ximiya, biologiya
sabaqlarinda ko`p qollaniladi. Oqiwshilar oqiw a`sbaplari (pribor, reaktiv, t.b.) ja`rdeminde o`z
betinshe baqlaw xa`m ta`jiriybe jumislarin alip baradi, bilim, eplilik xa`m ko`nlikpelerdi puxta
o`zlestirip aladi, a`piwayi ilimiy Eksperiment metodi menen tanisadi. Laboratoriyaliq jumis
barisinda tu`sindiriw, baqlaw, demonstratsiya, shinig`aw, illyustratsiya xa`m basqa metodlardan
ken` paydalaniladi. A`meliy jumis. A`meliy jumis o`zinin` mazmuni boyinsha laboratoriyaliq
jumisqa ku`ta` jaqin. Lekin a`meliy jumis o`ndiriske bag`darlang`an boladi. Oqitiw protsesinde
oqiwshi-lardin` a`meliy jumislari xa`m olar xa`r tu`rli boladi. A`meliy oqitiw metodlari -jol-
joba, kiris, ag`imdag`i, juwmaqlawshi bolip u`shke bo`linedi. Grafikaliq jumis. Mug`allim
basshilig`inda
xa`m
mug`al-limnin`
tapsirmasi
boyinsha
oqiwshilardin`
o`zbetinshe
orinlaytug`in su`wretlew mazmunindag`i jumislarina grafi-kaliq jumislar delinedi. Grafikaliq
jumislar barliq klasslarda xa`m xa`mme pa`nlerdi oqitiwda qollaniladi.
Yorug'likning tezligi - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 144/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniYorug'likning tezligi. I. Kepler va R. Dekart kabi olimlar yorug'likning tezligini cheksiz katta deb hisoblashgan va natijada klassik mexanikada yorug'likning tezligi cheksiz katta deb qabul qilingan. Xo'sh, amalda yorug'likning tezligi nimaga teng? Bu tezlikni oichash yo'lidagi birinchi urinishlar G.Galiley tomonidan amalga oshirilgan. Garchi bu tajriba aniq natijalarni ko'rsatmagan boisada, yorug'likning tezligi chekli ekanligi haqidagi fikrning mustahkamlanishiga olib kelgan. Yorug'lik tezligining hozir qabul qilingan qiymatiga yaqin natijani aniqlash birinchi bo'lib daniyalik astronom K. Ryomerga nasib etgan.
Yorug'lik tezligini aniqlashning Ryomer usuli. 1675- yilda Yupiter yoidoshining tutilishini kuzatayotgan K. Ryomer, yorug'lik tezligining chekli ekanligiga aniq ishonch hosil qilgan. Ryomer foydalangan holat 1-rasmda ko'rsatilgan. Yupiterdan Quyoshgacha bo'lgan masofa Yerdan Quyoshgacha boigan masofadan qariyb 5 marta katta. Ryomer Yer va Yupiter bir-birlariga eng yaqin joylashganida (Yer1 va Yu1 holat) Yupiter yoidoshining (Y,) tutilishini kuzatgan. Shuningdek, Y1 yoidosh-ning tutilishini Yer va Yupiter bir-birlaridan eng uzoq masofada joylashganida ham (Yer2 va Yu2 holat) kuzatgan. Bu tutilish ma'lum vaqtga kechikib ro'y bergan. Bunga sabab, yorug'lik tezligining chekli va Ikkinchi holatda Yer orbitasining diametriga idi)' bo'lgan qo'shimcha masofani o'tishidadir. Ikkinchi holatda
Yupiter yo'ldoshi tutilishining kechikish vaqti t ni aniqlagan K. Ryomer Yer orbitasining diametri (D) yordamida yorug'Iikning tezligini
ifoda yordamida hisoblagan.
O'sha davrda Yer orbitasi diametrining kattaligi uncha aniq hisoblanmaganligi, vaqtni o'lchashda ham ma'lum xatoliklarga yo'l qo'yilganligi sababli ham K. Ryomer yorug'lik tezligining aniq qiymatini topolmagan. Yorug'lik tezligini katta aniqlikda hisoblash 1849- yilda fransuz fizigi I. Fizoga nasib etgan. I. Fizo yorug'likning bo'shliqdagi tezligi uchun 300 000 km/s ga yaqin qiymatni topgan. Keyinchalik Fizo foydalangan usul amerikalik fizik A. Maykelson (1852—1931) tomonidan takomillashtirilgan.
|
| |
‘zingizni sinang! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

r
v m B O ‘ L I M
X I X A S R O X I R I - X X A S R B O S H L A R I D A
B U X O R O A M IR L IG I V A X I V A X O N L I G I
B o ‘lim n i o ‘r g a n ish n a tija sid a :
► XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Buxoro amirligining boshqarish
tizimi haqida;
► hunarm andchilik, ichki va tashqi savdo rivojlanishi haqida;
► Yosh buxoroliklar harakati rejalari va faoliyati to ‘g ‘risida;
► 1920-yilda Buxoro amirligining ag ‘darilishi haqida;
► X iva xonligining siyosiy tizimi haqida;
► Yosh xivaliklam ing m am lakatda islohotlar o ‘tkazish harakatlari
to ‘g ‘risida;
► X iva xonligining ag ‘darilish sabablari haqida bilib olasiz.
‘zingizni sinang! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

3 0 -§ . T U R K I S T O N D A 1 9 1 6 -Y IL G I Q O ‘Z G ‘O L O N N I N G
B O S H L A N I S H I
Im perator N ikolay II front ortidagi xizm atlar uchun
aholining m ardikorlikka olinishi to ‘g ‘risidagi far-
m oniga muvofiq Turkiston oMkasining Sirdaryo vilo-
yatidan 87 ming, Samarqanddan 38 ming, Farg'onadan
50 m ing kishini m ardikorlikka yuborish belgilandi.
Belgilangan m iqdorlar
viloyatlar b o ‘yicha aholi o ‘rtasida taqsimlandi. Farg‘ona viloyatida belgilan
gan m ardikorlam i to 4 pi ash uchun viloyatdagi xonadonlarning har beshtasidan
bir kishini olishga to ‘g ‘ri kelgan.
Xalq bundan qattiq norozi boMgan. Turkiston erkaklarining o ‘z oilasini
tashlab ketishi ularni ochlikka m ahkum etdi. A yniqsa,
qishloq aholisining
safarbar qilinishi qishloq xo jaligini inqirozga olib keldi. M ardikorlikka bo-
radiganlam ing ro'yxatini tuzishda Turkiston m ahalliy m a’m uriyati vakillari
adolatsizliklarga yoM q o ‘ydilar. Hatto oilada bir nechta erkak boMishiga qara-
masdan badavlat xonadon vakillari pora berib ro ‘yxatga yozilmasdi.
Lekin
kam bag‘al oilalarda garchi bitta erkak boMsa ham ro ‘yxatga kiritilardi. B un
day nohaqliklar keng xalq ommasi noroziligining kuchayishiga sabab boMdi.
M ahalliy aholi o ‘rtasida m ardikorlikka olishga qarshi keng om m aviy chiqish-
lar boshlanib ketdi. 1916-yilda m ardikorlikka olinadiganlar ro ‘yxatini tuzadi-
gan m ahalliy boshqaruv vakillari tomonidan aholini zo ‘rlash, tazyiq o ‘tkazish
kabi holatlar avj oldi.
Norozilik
harakatlarida dehqonlar, hunarm andlar, m ayda savdogarlar,
ishchilar va aholining boshqa ijtim oiy qatlamlari vakillari ishtirok etdi. M ar
dikorlikka qarshi harakatlam ing keng ommaviy tus olishidan m ustam laka hu
kum ati, oMka va viloyat m a ’m urlari xavotirga tushdi. F arg‘ona
viloyati gu-
bem atori A. Gippius viloyatda norozilik kayfiyatidagi odam larning k o ‘pligi,
m ardikorlikka safarbar etish jarayoni aholi orasida katta g ‘alayonlar chi-
qishiga sabab boMishi m um kinligi haqida oMka va podsho m a’m uriyatiga
m a ’lum ot beradi. Lekin m arkaziy hokim iyat viloyat gubernatori A. Gip-
piusning xavotiri va g ‘alayonlam ing oldini olish to ‘g ‘risidagi m a’lum otlarini
«podsho farm onlarini bajarm aslik, kechiktirish, qarshi chiqish» deb hisoblab,
uni viloyat gubernatori lavozimidan ozod qiladi.
1916-yil 4-iyulda Xo jan d shahrida norozilik bildirib k o ‘p sonli aholi
yigMldi. U lar mardikorlikdan bosh tortdilar. 5-iyulda
Samarqandning U rgut
qishlogMda, keyinchalik Siyob, M ahalla, X o‘ja Ahror, Angorda, 7-iyuldaD ah-
bedda norozilik chiqishlari boMib o ‘tdi. N am oyishchilar m ahalliy boshqaruv
vakillarini kaltaklab, ro ‘yxatlam i yirtib tashladilar.
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

Май 2021 10-қисм Тошкент Bunda 1-mavzuning bayonini toʻliq koʻrib chiqish mumkin.
tugmasi orqali mavzuga oid boʻlgan taqdimotni asosiy ekranda ochib olishimiz
mumkin va ketma-ket namoyish etishimiz mumkin.
tugmasi orqali esa mavzuga oid krosswordni asosiy ekranga chaqirishimiz
mumkin va krosswordni berilgan shartlarga asosan yechamiz.
tugmasi yordamida mavzuga oid test savollari beriladi.
91
Май 2021 10-қисм Тошкент tugmasi orqali mavzuga oid vazifani asosiy ekranga chaqirishimiz mumkin va
mavzu matnida, taqdimot, krossword, test, videodarslarni tahlil qilgan holda Scratch dasturlash
muhiti mavzusidagi vazifalarni o‘quvchilar bajaradilar.
tugmasi yordamida mavzuga oid videodarsni ko‘rib, o‘quvchilar bilimlarini
mustahkamlashi va Scratch dasturida amaliy bajarib ko‘rishi mumkin.
tugmasi orqali kompyuterga Scratch
dasturini mustaqil o‘rnatib olish mumkin.
Xulosa qilib aytganda, umumta’lim maktablari Informatika va axborot texnologiyalari fani
mavzularini o‘qitishda, LoGo konstruksiyasi asosida multimediali yaratilgan Scratch dasturini
o‘rgatishda Macromedia Dreamweaver dasturida yaratilgan elektron o‘quv qollanmadan
foydalanish o‘quvchilarda dasturlashga bo‘lgan qizqishni oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1.
Kamaltdinova D.T., Sayfurov D.M. “Informatika va axborot texnologiyalari” // 5-sinflar
uchun darslik: – Тoshkent: “Тasvir”, 2020. – 112 b.
2. https://scratch.mit.edu - Scratch dasturining internet manzili
92
Май 2021 10-қисм Тошкент MUAMMOLI TA’LIMNING O’ZIGA XOS JIHATLARI Jumaniyozova Fazilat Shomuratovna Shovot tumani 39-son maktab o’qituvchisi
Telefon: +998 (91) 432 25 06
jumaniyozova_fs@inbox.uz
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б Pdf ko'rish
|
bet | 147/194 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #272877 |
Bog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
ko‘pgina so‘zlarni, shuningdek, tovush, harf, bo‘g‘in, so‘z, o‘zak, qo‘shimcha, so‘z turkumi, ot,
sifat, fe’l, son, olmosh, bog‘lovchi, gap, gap bo‘lagi, darak gap, so‘roq gap, undov gap singari juda
ko‘p yangi atamalarni bilib oladilar.
O‘quvchilar tabiatshunoslik darslarida va ekskursiya vaqtida ko‘rgan narsalarini o‘qituvchi
yordamida guruhlaydilar, ularni o‘zaro taqqoslab, o‘xshash va farqli tomonlarini topib aytadilar.
Bular, o‘z navbatida, tabiatga oid ayrim tushunchalarni aniq bilib olishga imkon beradi va tafakkurni
o‘stiradi. Tabiat hodisalari va predmetlarni idrok etish bilan bolalar ongida tabiatshunoslikka oid
tushunchalar hosil bo‘ladi. Bu tushunchalar ta’lim jarayonida yo narsalarni (
daraxt, olma, shaftoli,
o‘rik, olxo‘ri, gul, o‘t
kabi), yo ularning belgisini (
mevali, mevasiz; achchiq, nordon, shirin; qizil,
oq
kabi), yo harakatini (
daraxt o‘sadi, qush uchadi, bulbul sayraydi
kabi) ifodalovchi so‘zlar bilan
bog‘lanadi.
O‘quvchilar nutqini o‘stirishda o‘qituvchining nutq madaniyati katta ahamiyatga ega. O‘qituvchi
barcha darslarda, sinfdan va maktabdan tashqari mashg‘ulotlarda faqat orfoepik talaffuz va adabiy
til me’yorlariga rioya qilgan holda ifodali, ta’sirli so‘zlashi, shuningdek, har doim o‘quvchi
daftariga, barcha hujjatlarga husnixat va imlo qoidalariga rioya qilgan holda yozishi zarur. Bu
bilan u bolalarni ifodali so‘zlashga, xatosiz, chiroyli yozishga o‘rgatadi, tilga sezgirlikni uyg‘otadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Иванов П. И. Умумий психология. –Т.: «Ўқитувчи», 1997. 306 - бет
2. Рождественский Н. С., Кустарева В. А. Методика начального обучения русскому язы-
ку. - М.: «Просвещение», 1965. 297-бет.
3. Qosimova. K. Boshlang‘ich sinflarda imlosi qiyin so‘zlarni o‘rgatish.T.: 1964.
4. Safarova. R. Nutqiy ko‘nikmalarni tekshirish asoslari. //Boshl. ta’l. jurnali. Toshkent, 1997.
№5. 10-11-betlar.
|
| |
Visual Studio 6.0 (1998) - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 87/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaVisual Studio 6.0 (1998). Visual Studio keyingi versiyasi (6.0, kodlangan Aspen) 1998 yilda chop .tildi. Visual C++, Visual Basic, vj++ va Interdev, (maksimal versiyada - Visual Studio Enterprise Edition) - allaqachon maʻlum komponentlarini yangi versiyalari bilan bir qatorda, quyidagi yangi komponentlar ham vizual modellashtirish va dastur ishlashini tahlil qilishni qo‘llab-quvvatlash uchun kiritilgan:
Application Performance Explorer
Automation Manager
Microsoft Visual Modeler
RemAuto Connection Manager
Visual Studio Analyzer
Visual Studio 6.0 dasturlari bilan ishlayotgan uchun bitta ko‘p tilli virtual platforma o‘z ichiga oladi integrallashgan muhit, yangi versiyasini yaratish uchun asos sifatida Microsoft tomonidan ishlatiladigan versiyasi - .NET.
Visual Studio.net (2002). Visual Studio 7.0 versiyasi, shuningdek, Visual sifatida tanilgan Studio.net va kodlangan Rainier, joriy etildi. Ushbu versiyada eng muhim yangilik boshqariladigan kod, umumiy til infratuzilmasi (SLI), umumiy oraliq til (SIL), umumiy turdagi tizim (SP) asosida to‘liq turdagi nazorat va xavfsizlik bilan ishonchli va xavfsiz dasturlashni taʻminlaydigan ko‘p tilli platformani amalga oshirishdir. .Net platformada barcha kompilyatorlar manba kodini tegishli tildan tarjima qiladi (C#, C++, Visual Basic va hokazo.) bitta oraliq SIL kodining ikkilik formatiga - VM ning postfiks yozuvi instructions.net -Virtual ijro tizimi (VES). Taqdim etilgan: .Net ichidagi moslik-turli tillardan tuzilgan kodlarning ilovalari; yagona metadata asosidagi turdagi nazorat va xavfsizlik mexanizmi; yagona ko‘p tilli istisno muomala mexanizmi o‘z ichiga oladi.
Visual Studio.NET 2002 versiyasi to‘rt versiyalarida chop etildi (nashrlar):
Academic, Professional, Enterprise Developer, Enterprise Architect.
Visual Studio muhitida qo‘llab-quvvatlanadigan tillarda haqiqatdan ham ajoyib o‘zgarish va qo‘shimchalar amalga oshirildi.
Avvalo, C# -yangi dasturlash tili ishlab chiqildi va amalga oshirildi, hozirgi kunda eng kuchli, zamonaviy va to‘liq dasturlash tili.
Visual C++ va Visual Basicda muhim kengaytmalar amalga oshirildi. Aslida sintaksisdagi ayrim farqlarga qaramay, bu tillar deyarli o‘xshash xususiyatlarni taʻminlab, C# tiliga "teng" bo‘lib kelgan. Yangi .NET -mos versiyasi Visual C++ muvaffaq deyiladi, C++ va yangi Visual Basic SOF-mos versiyasi Visual Basic.net deyiladi.
|
| |
Mavzuga doir savollar - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 111/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniMavzuga doir savollar:
1. Diamagnetiklar deb qanday moddalarga aytiladi?
2. Diamagnetiklarga misollar keltiring.
3. Magnitosfera deb nimaga aytiladi?
4.Magnitosferaning o'lchamlari va xossalari qanday aniqlanadi?
5. Magnitosfera qanday ko'rinishga ega?
6. Quyosh shamoli nima? 14. Quyosh shamolining tarkibi.
Mavzuga doir testlar:
1.Tоk оqayotgan induktiv galtakka kiritiladigan fеrrоmagnit o`zak qandaу vazifani bajaradi?A) elеktr maуdоnni susaуtiradi B) magnit maуdоnni susaуtiradi
S) elеktr maуdоnni kuchaуtiradi D) magnit maуdоnni kuchaуtiradi
2. To`rtta bir xil g`altak dоimiу tоk zanjiriga kеtma-kеt ulangan. Birinchi g’altak o`zaksiz, ikkinchi g`altakning o`zagi tеmirdan, uchinchisiniki alyuminiуdan, to`rtinchisiniki misdan yasalgan bo`lsa, qaуsi bir g`altakning magnit оqimi eng katta? (alyuminiу-paramagnit, mis- diamagnit)
A) 4 B) 2 S) 3 D) 1Е) hamma g`altaklarda bir xil
3. Kyuri harоratida qandaу jarayon sоdir bo`ladi?A) gaz(bug`) va suyuqlik zichliklari оrasidagi farq уo`qоladiB) mоddaning qattiq, suyuq va bug` hоlatlari muvоzanatda bo`ladiS) mоddaning fеrrоmagnit xоssalari уo`qоladi D) gazning iоnlaniSh jarayoni bоshlanadi
4. Nikеlning ma’lum kеsimidan o’tuvchi magnit оqimi magnit kirituvchanligi 672 bo’lgan po’latning xuddi shundaу kеsimidan utuvchi magnit оqimidan 2 marta kam bo’lishi ma’lum bo’lsa, nikеlning magnit kirituvchanligini tозing.
A) 280 B) 336 S) 672 D) 1344
5. Lоrеnts kuchi harakatdagi zaryadli zarra tеzligini qandaу o`zgartiradi?
A) tеzlik уo`nalishini B`)tеzlik mоdulini S) o`zgartirmaуdi D)tеzlik уo`napishi va mоdulini
MAVZU : ELEKTR O‘LCHOV ASBOBLARI BILAN TANISHISH
|
| |
Nazorat uchun savollar - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 118/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniNazorat uchun savollar:
Elеktromagnit induktsiya hodisasiga doir Erstеd va Faradеyning tajribalarini so‘zlab bеring
.Induksion tokning hosil bo‘lish sababini tushuntiring.
Indiksion tokning yo‘nalishini Lеnts qoidasi yordamida tushuntiring
ELЕKTRОMАGNIT TЕBRАNISHLАR MAVZU: Konturdagi erkin elektromagnit tebranishlar
Rеjа:1. Elеktrоmаgnittebranishlar. Bеrk tеbrаnish kоnturi
2. Elеktrоmаgnit to’lqinlаr Energiyaning aylanishi.
3.Tоmsоn fоrmulаsi
TAYANCH IBORALAR: nisbiy mаgnit singdiruvchаnligi, nisbiy dielеktriksingdiruvchаnligi, tеbrаnish, fаzа, to’lqin uzunligi, chаstоtа, elеktrоmаgnit to’lqin enеrgiyasi, bеrk tеbrаnish kоnturi, Tоmsоn fоrmulаsi.
1. Elеktrоmаgnit tebranishlar. Bеrk tеbrаnish kоnturi .
Tеbrаnish kоnturi kоndеnsаtоr vа o’zinduktsiya g’аltаgidаn ibоrаt bo’lаdi (2-rаsm)
Kоnturdа elеktr tеbrаnishlаr hоsil qilish uchun dаstlаb kоndеnsаtоrni zаryadlаymiz to=0 pаytdа I=0 kоnturdаgi kоndеnsаtоr elеktr mаydоnidа yig’ilgаn enеrgiya mаvjud bo’lаdi. Bu mаydоnning kuchlаngаnligi mаksimum qiymаttа erishgаn bo’lаdi Е=Еt.
Vаqt o`tishi bilаn tl =T/4 chоrаk dаvrdа kоndеnsаtоrning rаzryadlаnishi bilаn I tоk kuchi оrtib bоrаdi vа g’аltаkdа N mаgnit mаydоni yuzаgа
kеlаdi. Kоndеnsаtоr to’lа rаzryadlаngаch elеktr mаydоn kuchlаngаnligi Е=0, N=Nt vа I=Im bo’lаdi.
Vаqtning t2=T/2 pаytidа kоndеnsаtоr to’lа qаytа zаryadlаnаdi. Undаgi elеktr mаydоn kuchlаngаnligi yanа mаksimаl qiymаtgа erishаdi (Е=-Еt), birоq tеskаri yo’nаlishdа bo’lаdi. Bu hоlаtdа kоnturdа tоk to’хtаydi I=0 vа mаgnit mаydоni kuchlаngаnligi N=0 bo’lаdi. SHundаy qilib, kоntur enеrgiyasi yanа kоndеnsаtоrning elеktr mаydоnidа to’plаnаdi. So’ngrа kоndеnsаtоr yanа rаzryadlаnа bоshlаydi kоnturdа mаgnit mаydоn vujudgа kеlib, оrtа bоrаdi vа elеktr mаydоn susаya bоrаdi.
Vаqtning t3=3T/4 pаytidа kоndеnsаtоr to’lа rаzryadlаnib, Е=0, mаgnit mаydоn esа N=-Nt bo’lаdi vа kоnturning enеrgiyasi g’аltаkning mаgnit mаydоnidа to’plаnаdi.
Nihоyat vаktning t=T pаytidа, ya’ni to’lа bir dаvrdа kоntur bоshlаng’ich hоlаtgа qаytаdi I=0, Е=Еm bo’lаdi. Bu jаrаеn dаvriy rаvishdа tаkrоrlаnа bоrаdi.
SHundаy qilib, kоnturdаgi elеktr tеbrаnishlаr pаytidа kоndеnsаtоrning lеktr mаydоn enеrgiyasi vа o’zinduktsiya g’аltаkining mаgnit mаydоn enеrgichsi dаvriy rаvishdа o’zаrо bir-birigа аylаnib turаdi, bu хuddi mаyatning mехаnik tеbrаnishlаri, ya’ni pоtеntsiаl vа kinеtik enеrgiyalаrning o’zаrо bir-birigа аylаnishi kаbi bo’lаdi.
|
| |
3 -§ . B U X O R O A M IR L IG IN IN G D A V L A T T U Z U M I

m ahalliy beklar bilan yozishm alar olib bo-
rardi. Q o4 shbegi har kuni shaxsan hukm dor-
ga amirlikdagi ahvol to"g"risida m a ’lum ot
berib turardi. B archa amaldorlar q o 4shbegi
tom onidan, faqat oliy amaldorlargina amir
ning o 4zi tom onidan tayinlanar edi.
Xazina va zakot y ig 4imini boshqargan
devonbegi
lavozim i ahamiyati va mavqeyi
jihatidan q o 4 shbegi dan keyin turgan. Sud-
lov, notarial ishlari, ta’lim muassasalarini
ruhoniylar
boshqargan,
bosh qozi
esa diniy-
sudlov ishlariga rahbarlik qilardi.
Joylarda qonunlam ing ijro etilishi, di
niy am allarning bajarilishi, axloqiy me-
Buxoro qo‘shbegisi - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

|
Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov Pdf ko'rish
|
bet | 104/149 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 6,86 Mb. | | #248235 |
Bog'liq d9ab3e9e-cd07-426e-baf5-8296230174aeBuxoro qo‘shbegisi
zonlar, bozordagi tarozilar va o 4lchovlar
ustidan nazorat ishlarini
rais
boshqarardi. Rais o 4z navbatida bosh qoziga
b o 4ysunardi. Bosh raisning o 4zi amir va bosh qozi oldida m a’lumot berish
uchun shaxsan m as’ul b o 4lgan. Uchala oliy amaldor — qo4shbegi, devonbegi
va bosh qozi har doim B uxoroda b o 4lishi shart edi. Am irlikdagi beklar va
ulam ing mol-mulkini askarlar q o 4riqlashgan.
M ahalliy m a ’m uriyat — aminlar, oqsoqollar ham da bekliklar vakillari
va m honiylardan iborat b o 4lib, ular amir farm onlarini so4zsiz ijro etishlari
shart b o 4lgan. Butun Buxoro amirligi bekliklarga b o 4lingan edi. Beklar shax
san amir tom onidan tayinlanar va lavozim idan b o 4shatilardi. B eklar atrofida
ulam ing qarindoshlari yoki yaqin kishilaridan tayinlangan ulkan amaldorlar
guruhi jam langan.
Davlatni him oya qilish uchun amirning xalq k o 4ngillilari va qo4shinlardan
saralab olingan xos lashkari b o 4lgan. Lashkarga to 4pchiboshi (to4pchilashkar)
rahbarlik qilgan. B iroq X IX asr oxiriga kelib amir lashkari shoshilinch
tarzda y ig 4iladigan, yom on harbiy ta ’lim k o 4rgan va sodda qurollar bilan
ta ’minlangan dehqonlardan iborat b o 4lgan. Bunday lashkarning bosh m aqsadi —
zam r b o 4lganda A rk qarshisida safga y ig 4ilish edi. Lashkar tartiboti amal-
da XIX asr boshlaridan beri isloh qilinmagan, harbiy ish sifatsiz va qo4shin
qurol-yarog4lari o 4ta qoloq darajada edi.
M amlakat darom adlarining katta qismini shaxsiy m anfaatlariga sarf qiluv
chi am aldor va xizm atchilar davlat ravnaqi va taraqqiyoti uchun kamdan kam
qayg4urardilar. Shu bois amirlikning zam riy sarf-xarajatlari bir-biriga qon-
qarindosh amaldorlar zim m asiga emas, balki oddiy xalq gardaniga tushardi.
110
|
| |
ISHNI BAJARISH TARTIBI - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 113/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniISHNI BAJARISH TARTIBI.
Laborotoriya ampermetrining tuzilishi bilan tanishing.
Savollarga javob bering.
Ampermetr qanday asosiy qismlardan tuzilgan?
Ampermetr sterlkasi nima bilan ulangan?
Ampermetrning ishlashi elektr to`kining qanday ta`siriga asoslangan?
Ampermetr qisqichlariga + va – belgilari nimaga qo`yiladi?
Ampermetr shkalasi bo`limining qiymati nimaga teng?
Ampermetr shkalasining yuqori chegarasi qanday?
Ampermetr zanjirga ulanmaganda uning strelkasi qayerda turishi kerak? Qanday moslama strelkani shkalani noliga o`rnatishga imkon beradi?
Tokni o`lchashda ampermetr qanday o`rnatish kerak.
Elektr zanjiriga ampermetr qanday ulanadi.
5, 6, 9 savollariga bergan javobingizni daftaringizga yozib qo`ying.
2. ISHNI BAJARISH TARTIBI.
1. Laboratoria voltmetirining tuzilishi bilan tanishing.
2. Voltmetrni ampermetrni bilan taqqoslang va savollarga javob bering.
1) Voltmetr qanday asosiy qismlardan tuzilgan?
2) Voltmetr bilan ampermetr orasida qanday umumiylik bor?
3) Voltmetr strelkasi nima bilan ulangan?
4) Voltmetrning ishlashi elektr tokining qanday ta`siriga asoslangan?
5) Voltmetr qisqichlariga + va – belgilari nima maqsadda qo`yilgan?
6) Voltmetr shkalasi bolimining qiymati nimaga teng?
7) Voltmetr shkalasining yuqori chegarasi qanday?
8) Kuchlanishni o`lchashda votmetrni qanday ulash kerak?
3. 6, 7, 8 – savollariga bergan javobingizni daftaringizga yozib qo`ying.
MAVZU: ELEKTROMAGNIT INDUKSIYA
REJA:
Elеktrоmagnit induktsiya hodisasi. Induktsiоn EYUK.
Lens qoidasi.
Uyurmali elеktr maуdоni.
O`ziduksiya.
|
| |
A`dep-ikramliq sezim - Uliwma pedagogika

2.-klass oqiwshilari menen o`tkeriletug`in «Adam turmisinda-ananin` ro`li» atli temadag`i
gu`rrin`lesiwdin` jobasin du`zin`.
3. Birinshi smenada oqiytug`in 2 xa`m 5 klass oqiwshilari ushin ku`ndelik rejim du`zip
berin`. Olardin` ata-analari jumista saat 5.30 da keledi.
Testler
1.Ne sebep birdey sotsialliq sharayatlarda jaqsi xa`m jaman xojaliq iyesi shig`adi? Bul
jerde ne na`rse en` basli ro`ldi oynaydi? A. Na`sil V. Uqipliliq S. Adamnin` talabi D. Materialliq
sharayat E. Terbiya
2.A`dep-ikramliq bilimler qaysi waqitlardan baslap beriledi? A.Baslawish klasstan, V.
Baqsha jasinan, S. 5 klassta, D. u`y ta`rbiyasinan E. Ananin eki qabat waqtinan.
2. Ne sebep a`dep-ikramliq qatnaslar buziladi? A. Orinlawi qiyin bolg`anda, V. Sizdi xesh
kim tu`sinbegende, S. Eki ju`zlilik orin alg`anda D. Is menen so`z arasinda pariq bolg`anda, E.
Minezler sa`ykes kelmegende.
3. Siz a`dep-ikramliq degende neni tu`sinesiz?
4. A`dep-ikramliliq qanday sipatlarg`a iye dep oylaysiz?
5. Qaysi waqitlari a`dep-ikramliq ta`rbiyasi ushin qolayli?
6. A`dep-ikramliliqqa kimler ta`rbiyalaydi?
7. A`dep-ikramliliqqa qalay ta`rbiyalanadi?
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati

94
Май 2021 10-қисм
Тошкент
GEOGRAFIYA DARSLARIDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANIB DARS
TASHKILLASHTIRISH
Karimova Moxida Absattarovna
Namangan viloyati Uychi tumanidagi
7-sonli umumiy o’rta ta’lim maktabining
geografiya fani o’qituvchisi
Annotatsiya:
Hozirgi vaqtda ta’lim jarayonida o’qitishning zamonaviy usullarini qo’llash,
o’qitish jarayonida yuqori natijalarga olib keladi. Ta’lim usullarini har bir darsning didaktik
vazifasidan kelib chiqib tanlash maqsadga muvofiq sanaladi.
Kalitso’zlar:
an’anaviy dars, ta’lim, samaradorlik, geografiya, shakl.
An’anaviy dars shaklini saqlab qolgan holda, uni turli-tuman zamonaviy usullar bilan boyitish
ta’lim oluvchilarning o’zlashtirish darajasini ko’tarilishini ta’minlaydi. Buning uchun dars
jarayoni oqilona tashkil qilinishi, ta’lim beruvchi tomonidan ta’lim oluvchilarning qiziqishini
orttirib, ularning ta’lim jarayonida faolligi muttasil rag’batlantirilib turilishi, o’quv materialini
kichik-kichik bo’laklarga bo’lib, ularning mazmunini ochishda interfaol usullarni qo’llash va
ta’lim oluvchilarni ommaviy mashqlarni mustaqil bajarishga undash talab etiladi. Bu usullar
qo’llanilganda ta’lim beruvchi ta’lim oluvchini faol ishtirok etishga chorlaydi. Interfaol usullarni
qo’llash bo’yicha
umumiy metodik tavsiyalar
:
1. Jarayon va reglamentga jiddiy munosabatda bo’lish.Barcha tinglovchilar har bir nuqtai
nazarga sabrli bo’lib, so’z erkinligini hurmat qilishlari kerak.
2. Tinglovchilarning guruhlarga bo’linishiga jiddiy e’tibor berish.
3. Tinglovchilarning hammasi u yoki bu darajada ishga jalb qilingan bo’lishi kerak.
4. Tinglovchilarning mashg’ulotga ruhiy tayyorgarligiga ko’maklashish.
“Aqliy hujum”
usuli- g’oyalarni ishlab chiqish usuli. Qatnashchilar birlashgan holda qiyin
muammoni yechishgaharakat qiladilar:uni yechish uchun shaxsiy g’oyalarini ilgari suradilar.
“Aqliy hujum” quyidagi qoidalar bo’yicha o’tkaziladi: -fikr hech qanday cheklanmagan holda,
iloji boricha balandroq ovozda aytilishi lozim;- har qanday fikrni aytish mumkin, u qabul qilinadi;
-g’oyalarga tushuntirish berilmaydi, ular vazifalarga bevosita bog’liq holda aytiladi; -takliflar
berish to’xtatilmaguncha, aytilgan g’oyalarni tanqid yoki muhokama qilishga yo’l qo’yilmaydi.
Aqil tarbiyasi - Uliwma pedagogika

bayligin qadirley biliwi ushin da kerek boladi. Adamga madeniy ham estetik bayliqlardan
lazzetlene aliw baxtin beriw kerek. Bilim mazmuni tek bilimlerdi tajiriybede qollaw koz-
qarasinan bolmaydi. Aqil tarbiyasi hamme uaqit oqiw-tarbiya barisinin
en ahmiyetlisi bolip
keldi ham usinday bolip qaladi.
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
mashg’ulot davomida berilgan savollarga javob berish.
Kichik maktab yoshidagi o‘kuvchilarda tanqidiy fikrlashni shakllantirish «O’qish»,
«Matematika». «Ona tili», «Tevarakdagi olam», «Odobnoma», «Tabiatshunoslik», «Konstitutsiya
saboqlari» va boshka darslarda amalga oshiriladi. Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda
ta’limning ilk boskichidan boshlab, tarbiyaning yangi omili - o‘z-o‘zini tarbiyalash vujudga
keladi. Bolalar o‘zlarida ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan shaxs xislatlarini tarkib toptirish,
xulq-atvoridagi kamchiliklarga, salbiy illat va sifatlarga barham berish sohasida ongli ravishda
yondashish xislatlarini tarkib toptirishlari lozim. Bunda o‘z ustida muntazam ravishda ishlash
«... odamning yuksak darajada o‘z-o‘zini idora qiluvchi, o‘z-o‘zini kamol toptiruvchi birdan-bir
tizimdir», - degan edi L.I.Bojovich.
Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda tanqidiy fikrlashni shakllantirishda quyidagi pedagogik-
psixologik omillarni inobatga olish zarur:
- individual-psixologik xususiyatlarini chuqur tahlil qilish va shu asosda didaktik
topshiriklardan optimal ravishda foydalanish;
- tanqidiy fikrlashni shakllantirishga yo‘naltirilgan didaktik ta’minotlarni tuzish va amalga
tatbiq qilish;
- o‘quvchilarda o‘qish ko‘nikmasini, aqliy operatsiyalar: analiz, sintez kabilarni tarkib
toptirish;
-tanqidiy fikrlashni shakllantirish orqali ijtimoiy hayot sohalarida faol ishtirokchi sifatida
kobiliyatini namoyon qilishga zamin yaratish lozim;
- zamonaviy ta’lim berishda asosiy urg’u o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashlarini
shakllantiradigan o‘quv materiallarni tanlashga ham qaratilishi lozim bo‘lsa, o‘qitish jarayonida
innovatsion metodlarni to‘g’ri tanlay olishni talab qiladi. Amaldagi dasturlar bo‘yicha tuzilgan
darsliklar va o‘quv qo‘llanmalarda tanqidiy fikrlashni shakllantirishga qaratilgan topshiriklar
keltirilgan, ammo ularning barchasi ham ularning mohiyatini aniq aks ettirmaydi.
O’quvchilarning eng muhim psixologik xislatlarining alohida ahamiyatga ega ekanligini
inobatga olish, chunki tanqidiy fikrlash akliy faoliyatda, qiziqishda, munosabatda, xulq-atvorning
tashqi shakllarida ijtimoiy-axloqiy sohada o‘z ifodasini topishi muqarrardir. O’quvchilar orasida
qulay tashkil kilingan faoliyatgina ularning sinf, maktab jamoasi va oila a’zolari o‘rtasidagi
ijtimoiy munosabatlarini barqarorlashtiradi. O’quvchilarda tanqidiy fikrlashni shakllantirish
jarayonida ularda o‘z shaxsiy hayotiga maqsadli yondashuv hissini uyg’otish.
Shunday qilib, o‘quvchilarda mustaqil qaror chiqara olish, shaxsiy pozitsiya va bunyodkor
g’oyaga ega bo‘lishlik kabi xislatlarni o‘stirishda tanqidiy fikrlashni shakllantirish jarayonining
pedagogik-psixologik uzviyligini inobatga olish lozim.
|
| |
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
с обеих сторон. Например, двое в группу 1, как у алла. Интересные клетчатые слова для
группы 2. Каждая группа студентов выходит по очереди и записывает слова. Группа, которая
останавливается, не найдя ни слова, считается проигравшей.
«Кто что делает?» игра - ученики делятся на 2 группы и к доске приглашается по одному
ученику из каждой группы. На доске участник 1-й группы спрашивает «Кто?» Если член
группы пишет слова, которые отвечают на вопрос: «Что он / она делает?» пишет слова,
отвечающие на вопрос. Результатом является набор утверждений.
Группа 1 врач, целитель, врач, учитель, деревня, ветер, цветы, хлопок, солнце, дождь.
Группа 2 - лечит, лечит, учит, ученики, ходит, ударяет, растет, открывает, согревает, идет
дождь.
Остальные участники копируют предложения в свои тетради. Также учитывается
письменная грамотность студентов. Поощрительная карта будет выдана участнику группы,
неправильно выполнившему задание. Талантливым продвинутым ученикам будет помогать
продолжить этот вид работы творчески, то есть обогатить ее синонимами слов.
Кто быстрее? - Каждому члену группы дается сводка. Студенты должны записать эти слова
в свои тетради, превратив их в общие фразы. Весна. Цветут деревья. Цветы раскрываются.
Птицы начинают петь. Навруз идет в мир. Кипит живот. Сумах готовят. Студент, который
выполнит упражнение быстрее, точнее и правильно, получит высокую оценку.
Игра «Цепной вызов», в которой учащиеся предлагают провести свободное время, то
есть каждый из них говорит, что они будут делать сегодня вечером, завтра днем или на
выходных.
Например:
Студент 1 вечер занимаюсь музыкой;
Студент 2 и я играем в шахматы с моим дедушкой;
Студент 3 …………. .
Любой, кто не может правильно сделать предложение или повторить сказанное, выбывает
из игры. Оставшийся ученик в конце игры становится победителем.
Дидактические игры играют особую роль в организации умственной и физической
активности учащихся начальных классов средней школы. Дидактические игры обостряют
умы учащихся, имеют большой воспитательный эффект на развитие словарного запаса,
развитие устной речи, развитие идеального человека.
Эти дидактические игры во многом способствуют духовному росту учащихся -
молодежи, развитию логического и критического мышления. Каждый педагог, независимо
от уровня образования, должен уметь использовать на уроках дидактические игры, новые
и современные педагогические технологии. Только тогда улучшится система образования
и будут сформированы зрелые и квалифицированные кадры, которые будут способствовать
развитию общества.
|
| |
buxgalteriya dasturidan foydalanish

Bog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
buxgalteriya dasturidan foydalanish haqidagi bilimlarini shakllantirish,,
ko’nikma va malaka hosil qilish, mustaqil fikrlshga o’rgatish.
O’qitish natijalari: xo‘jalik sub’yektlarida 1-S buxgalteriya dasturidan foydalanish mavzusi bo’yicha ma’lumotlarga ega bo’lish natijasida o’quvchida
bilim va ko’nikmalar shakllanadi.
Pedagogik vazifalar:
1.1C
bаzаgа
tаshkilоt
hаqidа
mа’lumоtlаrni kiritish, 1C Buхgаltеriya
8: tеzkоr o‘zlаshtirishni tushuntiradi
2.Kаdrlаrni ishgа оlish tartibini
tushuntiradi.
3.Ish hаqi hisоblаsh: tаbеl yasаsh, ish
hаqi hisоblаsh, ish hаqidаn
ushlаnmаlаr ushlаshni ko’satirb beradi.
O’quv faoliyat natijalari:
1.1C
bаzаgа
tаshkilоt
hаqidа
mа’lumоtlаrni kiritish, 1C Buхgаltеriya 8:
tеzkоr o‘zlаshtirishni bilib oladilar.
2.Kаdrlаrni ishgа оlishni tushunib
oladilar.
3.Ish hаqi hisоblаsh:tаbеl yasаsh, ish hаqi
hisоblаsh, ish hаqidаn ushlаnmаlаr
ushlаshni o’rganib oladilar
O’qitish metodlari Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
bosqichlari va vaqti O‘qituvchi Ta’lim
oluvchilar 1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.) Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
Statistik hisob - Biznesni tashkil etish va yuritish

3. Buxgalteriya hisoboti ma’lum vaqt birligida amalga oshirilgan xo‘jalik
operatsiyalarini umumlashtirishga qaratilgandir. Buxgalteriya hisobida korxonaga
taalluqli bo‘lgan xo‘jalik mablag‘larining joylanishi va tashkil toppish manbalari
o‘rganiladi va tegishli mablag‘larga bo‘lgan
ehtiyojini aniqlash imkoni yaratiladi. Hisobot ma’lumotlarining o‘ziga xos xususiyati
shundaki, korxona faoliyatining o‘tgan va hozirgi holatini tashkil qilish imkoniyatlari
bor. Hisobotni to‘g‘ri iqtisodiy ma’lumotlarga asoslangan holda tuzish tarmoqlar
o‘rtasidagi munosabatning bir me’yorda olib borilishini ta’minlaydi.
O‘zbekiston Respublikasida qabul qilingan „Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida“gi
Qonunning 16-moddasida,
korxona va tashkilotlar choraklik, yillik hisobot beradilar, deb ko‘rsatilgan. Hisobotni
tuzish tartibi, qo‘llaniladigan shakllar O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
tomonidan tasdiqlanadi
Zaxiralarni nazorat qilishning boshqa tizimlari

chiqiJayotgan tizimda buyurtm alar belgilangan vaqt oraliqlaridan
keyin emas, balki ombordagi zaxiralar minimal darajaga teng yoki
kamroq b o ‘lish sharti bajarilganda beriladi. Buyurtma berilganda
uning miqdori shunday hisoblanadiki, kelib tushayotgan materiallar
zaxiralarni maksimal darajada to ‘ldirishi kerak.
Davriyligi o ‘rnatilgan va buyurtm a miqdori belgilangan tizim
(strateg iy a T Q ) d o im iy , v aqt o ra lig ‘i o ‘zg arm as z ax iralar
tekshiruvini n azarda tutadi. Agar tekshiruv vaqtida ularning
darajasi buyurtma nuqtasiga yetgan yoki undan kamayib ketgan
bo'lsa, navbatdagi buyurtma beriladi, optimal partiya Q miqdorida
beriladi.
K o‘rib chiqilgan zaxiralarni nazorat qilish tizimlarining grafik
ko‘rinishlari 7.4-rasm da keltirilgan.
S
On
7.4-rasm.
Zaxiralarni nazorat qilish tizimlari.
Tugatilmagan ishlab chiqarishni nazorat qilish.
Tugatilmagan
ishlab chiqarishning natural ifodasi bu ishlab chiqarish jarayonining
har xil bosqichlarida joylashgan bo‘shliqlarning yig'indisi, ya’ni
detallar, yig‘uv birliklari va mahsulotlardir.
Tugatilmagan ishlab chiqarish hajmi o'rtacha kunlik mahsulot
ishlab chiqarilishini, mahsulot ishlab chiqarish siklini tashkil etuvchi
ish kunlariga ko‘paytmasi sifatida aniqlanadi. Tugatilmagan ishlab
Mustahkamlash uchun test savollari

15-Mavzu: Xo‘jalik sub’yektlarida 1-S buxgalteriya dasturidan foydalanish
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnalogiyasi modeli
2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
Faoliyat mazmuni
O’quv soati: 80 daqiqa
O’quvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi
Nazariy – bilimlarni mustahkamlash,
ko’nikma va
malakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi
1.1C bаzаgа tаshkilоt hаqidа mа’lumоtlаrni
kiritish, 1C Buхgаltеriya 8: tеzkоr o‘zlаshtirish.
2.Kаdrlаrni ishgа оlish.
3.Ish hаqi hisоblаsh:tаbеl yasаsh, ish hаqi
hisоblаsh, ish hаqidаn ushlаnmаlаr ushlаsh
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
o’quvchilarga Xo‘jalik sub’yektlarida 1-S
B i-
rin ch id a n - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

ga qarshi m ardonavor kurashdilar. Garchi q o ‘zg ‘olon ishtirokchilari va rah
barlari podsho hukumati tom onidan qattiq jazolanib, k o ‘plab q o ‘z g ‘olonchilar
qurbon boMishi va yarador boMishiga qaramay, bu m ardikorlikka qarshi
qaratilgan qo‘z g ‘olonlar Turkiston aholisining bosqinchilarga qarshi milliy-
ozodlik xarakteridagi harakati hisoblanadi. Qolaversa, bu q o ‘z g ‘olonda oTka
keng xalq om m asining barcha tabaqalari, jum ladan, qariyalar va ayollar ham
ishtirok etdi.
1916-yilgi q o ‘zg ‘olonlar m ustam lakachi hukum atni qattiq sarosimaga sol
di. Bu q o ‘zg ‘olon Turkiston xalqlarining o ‘z huquqlarini poym ol qilishlariga
y o ‘1 q o ‘ymasligini k o ‘rsatdi. Bu q o ‘zg ‘olon m ustamlakachi hukum atga yana
bir bor m ahalliy aholining ozodlik va m ustaqillik uchun kurash tu y g ‘ulari
hali so‘nm aganligini k o ‘rsatdi. Podsho hukum ati b a’zi choralar k o ‘rishga,
yengilliklar yaratishga va aholi bilan m urosa qilishga m ajbur boTdi.
!
Moliyalashtirishning tashqi manbalari. Aktsiyalarning qo'shimcha chiqarilishi

Kompaniya ustav kapitalini ko'paytirish (qo'shimcha aksiyalar chiqarish) yoki qarz
mablag'larini olish yo'li bilan qo'shimcha mablag'larni jalb qilishi mumkin.
Qo'shimcha masala asosiy qarz miqdorini oshirmasdan moliyaviy kapitalni jalb qilish
imkonini beradi. U ommaviy taklif va jismoniy shaxslar va kompaniyalar o'rtasida
maqsadli joylashtirish shaklida amalga oshirilishi mumkin. Birinchi shakl bozorda
barqaror ishlayotgan, obro'ga ega bo'lgan kompaniyalarga xosdir.
Ikkinchi shakl quyidagilarga xosdir:
1) uzoq muddatli kredit ololmaydigan yosh firmalar va venchur kapital kompaniyalari
uchun. Aktsiyalarning xaridorlari
venchur fondlari
. AQShda bu SBICs - kichik biznes
va venchur kapitaliga sarmoya kirituvchi kompaniyalar (Perkins, Kleiner). Davlat
ko'pincha bunday mablag'larga soliq imtiyozlarini beradi.
2) yopiq qolishni istagan kompaniyalar. Bu erda aktsiyalarning xaridorlari Kohlberg,
Kravis, Poberts (KKR) kabi investor guruhlari (sotib olish guruhlari) hisoblanadi.
3) kapital tarkibidagi o'zgarishlarni, mulkchilikni o'zgartirishni rejalashtirayotgan
kompaniyalar:
Kreditorlar (LBO) hisobidan nazorat paketini sotib olish, menejerlar tomonidan o'z
kompaniyasining nazorat paketini sotib olish (MBO).
Aktsiyalarni xaridorlar vositachi sifatida ishlaydi. Ular SBIC yoki cheklangan
sheriklik bo'lishi mumkin. AQSHda investor ishtirokida tuzilgan kommandit yoki
komandit shirkat. Vositachilar ekspertiza o'tkazadilar, innovatsion loyihani tanlaydilar
va kompaniya faoliyatining keyingi monitoringini amalga oshiradilar. Investorlar -
xususiy va davlat pensiya jamg'armalari, investitsiya fondlari, jismoniy shaxslar,
moliyaviy xoldinglar, sug'urta kompaniyalari, banklar va boshqalar.
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 74

Mavzu: Tаdbirkоrlik sub’yеktlarining fаоliyatini mоliyaviy qo‘llаb-quvvаtlаsh
Reja:
1.Kоrхоnа fаоliyatini mоliyalаshtirishning ichki
mаnbаlаri.
2.Tаdbirkоrlik fаоliyatini tаshqi mоliyalаshtirishning
аsоsiy shаkllаri.
Korxona mablag‘larining aylanishi – korxona mablag‘lari doiraviy
aylanishining uzluksiz takrorlanib, yangilanib turishi.
Asosiy mablag‘ – ishlab chiqarish jarayonida uzoq muddat ishtirok etib,
o‘z moddiy ko‘rinishini o‘zgartirmaydigan resurs shaklidagi mablag‘.
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 76

2) Amortizatsiya to'lovlari tannarxga kiritilganligiga qaramay, kompaniya ixtiyorida
qolgan pul mablag'larini ifodalaydi. Ulardan innovatsiyalarni moliyalashtirish uchun
foydalanish ham maqbuldir, lekin bu holda innovatsion faoliyat bilan bog'liq
bo'lmagan asosiy vositalarni yangilash qisqaradi va asosiy vositalarning umumiy
eskirish foizi oshadi.
Innovatsion firmalar tezlashtirilgan amortizatsiya usullarini qo'llashlari mumkin.
Kichik firmalarga asbob-uskunalarni ishga tushirishning birinchi yilida foydalanish
muddati uch yildan ortiq bo'lgan asosiy vositalarning faol qismining boshlang'ich
qiymatining 50 foizigacha amortizatsiya ajratmalarini qo'shimcha ravishda hisobdan
chiqarishga ruxsat beriladi.
3) Yana bir imkoniyat - firmaning mavjud aktivlari. Ba'zi loyihalarni amalga oshirish
uchun tuzilgan ushbu aktivlar boshqalar uchun ishlatilishi mumkin. Masalan, Chrysler
o'zida mavjud bo'lgan texnologiyalar va komponentlardan foydalangan holda yangi
miniven modelini chiqarish bo'yicha navbatdagi innovatsion loyihani amalga
oshirishda o'z mablag'laridan foydalanish ulushini oshirdi. Eng muhim dvigatel va
transmissiya mexanizmlari Dodge Omni va Plymouth Horizon modellaridan olingan.
Innovatsion loyihalarni amalga oshiruvchi kompaniya qayta foydalanish mumkin
bo'lgan ma'lum moddiy bazaga ega - bular laboratoriya jihozlari, binolar, axborot
texnologiyalari.
Foydalanilmayotgan uskunani sotish ham mumkin
bozor narxlari
(daromadlarni
innovatsion loyihalarga ishlatish uchun).
4) Kompaniya innovatsion loyihalarni moliyalashtirish manbai sifatida qisqa muddatli
majburiyatlarini oshirishi mumkin. Bunday holda, materiallarni qabul qilish va ularni
to'lash o'rtasidagi, shuningdek, oldindan to'lovni qabul qilish va jo'natish o'rtasidagi
davr ortadi. Bunday siyosat firmaning biznes imidjini yomonlashtirishi mumkin. Ba'zi
xaridorlar kompaniya bilan hamkorlik qilishdan bosh tortishadi, boshqa hamkorlar
unga nisbatan qattiqroq talablarni qo'yishni boshlaydilar - materiallar narxini oshirish,
shartnomalarga tikilganlik uchun jarimalarni kiritish, qimmatroq to'lov shakllarini
talab qilish - akkreditivlar va boshqalar.
5) Debitorlik qarzini, masalan, inkasso huquqini sotish yo'li bilan kamaytirish
mumkin (shartnoma bo'yicha).
faktoring). Sotishning pasayishiga olib kelmaslik
uchun buni ehtiyotkorlik bilan bajarish kerak, chunki ko'plab xaridorlar uchun to'lovni
kechiktirishni ta'minlash muhim shartdir.
6) kutilayotgan loyiha xarajatlari bilan sinxronlashtirilgan parallel qisqa muddatli
loyiha(lar)ning daromadlari hisobidan uzoq muddatli innovatsion loyihani
moliyalashtirish.
loyihani qadoqlash.
Hatto yirik korporatsiyalar uchun ham yirik innovatsion loyihalarni ichki manbalar
hisobidan moliyalashtirish qiyin va xavfli (bu asosiy biznesdan mablag‘larning xavfli
chiqib ketishiga olib keladi). Shuning uchun tashqaridan olingan mablag'lar eng
muhim manbaga aylanadi.
Omborga mahsulotlarni qabul qilish

b o lg a n turii hududlarda bo ‘lib-bo‘lib joylashtirilgan om borlar
tarmoqlarida to'planadi.
O m borlarning bunday chizm a bo'yicha joylashuvidan taq
simlash tizimida foydalanish maqsadga muvofiq b o ‘ladi. chunki
bunda kichik to ‘plam larga buyurtm a beradigan, lekin tez-tez
yetkazib berilishini talab etadigan chakana savdo asosiy mijoz
hisoblanadi.
VIII BOB.
OMBORLARGA JOYLASH LOGISTIKASI

Ombor turlari:
• asosiy binolar (mahsulot saqlash, qabul qilish va ombordan
chiqarish, ochish, о crash, qadoqlash va butlash am alga
oshiriladi);
• yordamchi binolar idishlar (tara), ko‘p marta ishlatiladigan
konteynerlar va poddonlarni saqlash, shuningdek, b o ‘sh
idishlarni ta ’mirlash ustaxonalari uchun m oljallangan;
• yordamchi-texnik (подсобно-технический) binolarda inje-
nerlik m oslam alari jo y lash tirilad i (m ash in a b o 'lim la ri,
ventilyatsion kameralar, isituvchi qozonxona (котельная),
xo‘jalik m ateriallari om borlari, t a ’m irlash ustaxonalari,
akkum ulyator stansiyalari);
• m a’m uriy-m aishiy binolar. Bundan tashqari ish zonalari,
dam olish va kutish zonalari ajratiladi.
Omborlarning quyidagi asosiy tavsiflarini qayd etamiz:
• om bor sig' imi — bir vaqt ichida qancha miqdorda mahsulot
sig'dirish imkoniyati;
• om bom ing foydali maydoni — saqlanayotgan m ahsulot bilan
bevosita band bo ‘lgan maydon;
• ish joylarining m aydoni — om bor xizm atchilari uch u n
jihozlangan maydon;
• qabul qilish va butlash maydonlari (1 kv.m maydonda qancha
miqdordagi m ahsulot qabul qilinib, butlanadi);
• jo ‘natish ekspeditsiyasi maydoni jo ‘natiladigan partiyalarni
komplektlaydi.
Aylanma mablag‘ - Biznesni tashkil etish va yuritish

Aylanma mablag‘ – ishlab chiqarish jarayonida bir marta ishtirok etib,
o‘z moddiy ko‘rinishini o‘zgartiradigan resurs shaklidagi mablag‘.
Asosiy mablag‘ning eskirishi – asosiy mablag‘ boshlang‘ich
qiymatining
pasayib borishi
Asosiy mablag‘lar amortizatsiyasi – asosiy mablag‘lar eskirish
qiymatini mahsulot ishlab chiqarish xarajatlariga kiritib borish yo‘lin
bilan pul ko‘rinishidagi qoplab borilishi.
Asosiy mablag‘ samaradorligi (MSas) – korxonada ishlab chiqarilgan
mahsulot hajmi (MH) bilan asosiy mablag‘ qiymati (Mas) o‘rtasidagi
nisbatni ifodalovchi ko‘rsatkich:
STARTAPNI MOLIYALASHTIRISH
MANBALARIGA QUYIDAGILARNI KIRITISH
MUMKIN:
biznes-
angellar
venchu
r
fondlar
tanishlar
va
qarindosh
lar
Bank krediti – banklar va maxsus kredit muassasalari tomonidan
tadbirkorlar yoki boshqa shaxslarga beriluvchi pul shaklidagi qarz.
BIZNES-ANGELLAR (INGL. ANGEL, BUSINESS
ANGEL, ANGEL INVESTOR VA BOSHQALAR) –
BIZNESGA, ODATDA, G‘OYANING SHAKLLANISHI
BOSQICHIDAN BOSHLAB
INVESTITSIYA KIRITUVCHI XUSUSIY SHAXSLAR.
VENCHUR FONDLAR BIZNES-ANGELLARDAN
FARQLI HOLDA, STARTAPGA O‘Z
OMONATCHILARI
(SUG‘URTA KOMPANIYALARI, PENSIYA
FONDLARI, XUSUSIY SHAXSLAR)NING
MABLAG‘LARINI INVESTITSIYA QILADILAR
6-ilova. Mustahkamlash
Klaster usuli
|
Zaxiralarni aniqlash usullari va

• energiya va yoqilg'i xarajatlari;
• yordamchi materialiarga ketadigan xarajatlar;
• uskunalarni ishlatish bilan bog’liq xarajatlar;
• ustam a xarajatlar.
Agar korx o n a m ah su lo tlarin i tash ish d a
tash q i tra n sp o rt
tashkilotlaridan foydalansa, tashishga ketadigan xarajatlar transport
tarifiari ko'rinishini oladi.
Zaxiralarni tashkil etish bilan b o g iiq
xarajatlar korxonaning
buyurtm alarni bajarish va m ateriallarni saqlashga ketadigan
xarajtlari sifatida ko'riladi. U lar boshqa xarajatlar bilan bir qatorda
o ‘zining tarkibiga vositalarni qayta mobillashtirish natijasidagi
yo‘qotishlar va «defitsit yo‘qotish»larini oladi.
Sug‘urtalash xarajatlari.
Tovarlarni sug‘urtalash
yuk egalari
va tashuvchilarning m ablaglarini himoya qiladi; tovar harakati
jarayonlari faoliyatining m a’lum mustahkarnligini
va transport
tashkilotlari xarajatlarining qisqarishini ta ’minlaydi. Sug‘urtalashga
ketadigan xarajatlar sug‘urta bozorining stavkalar miqdori bilan
aniqlanadi.
Logistik yondashuvning qo'llanishi natijasida ishlab chiqarish
zaxiralari miqdorining optimallashuvi
hisobidan olinishi mumkin
bo'lgan samarani quyidagicha aniqlash mumkin.