nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Test metodi - Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammolari Reja

|
Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammolari Reja
|
bet | 6/9 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 382,96 Kb. | | #235744 |
Bog'liq Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammoTest metodi. Test – inglizcha so‘z bo‘lib, sinash, tekshirish, demakdir. Shaxsning aqliy o‘sishini, qobiliyatini, irodaviy sifatlari va boshqa psixik xususiyatlarini tekshirishda qo‘llanadigan qisqa standart masala, topshiriq, misol, jumboqlar test deb ataladi. Test ayniqsa odamning qanday kasbni egallashi mumkinligini, kasbga yaroqliligini yoki yaroqsizligini, istedodlilarva aqli zaiflarni aniqlashda, kishilarni saralashda keng qo‘llanadi. Test metodining qimmat tajribaning ilmiylik darajasiga, tekshiruvchining mahoratiga va qiziqishiga, yig‘ilgan psixologik ma’lumotlarning ob’ektivligi va ularni ilmiy tahlil qila bilishga bog‘liqdir.
1905 yildan, ya’ni franso’z psixologi A.Bine va uning shogirdi A.Simon insonning aqliy o‘sish va is’tedod darajalarini o‘lchash imkoniyati borligi g‘oyasini olg‘a so’rganidan keyin psixologiyada test metodi qo‘llana boshlandi.
Chet el psixologlari testlarni shaxsning is’tedod darajasini aniqlash vositasi deb biladilar. Biroq test tekshirilayotgan xodisalarning psixologik mezoni hisoblanmaydi. Ma’lumki, bir muammoning yechimini izlash turli psixologik vositalar bilan amalga oshiriladi. CHet el testologlari tadqiqot ob’ektlarini o‘zgartirib turadilar va qobiliyat, tafakkur, bilim, ko‘nikma hamda malakalarni aralash holda o‘rganishga intiladilar. Sinash jarayonida sinaluvchilarning emotsional holati va salomatligiga bog‘liq ruhiy kechinmalarni inobatga olmaydi. Psixolglar K.M. Gureviya, V.A.Krututskiy va boshqalar qo‘llaydigan testlar tubdan boshqacha prinsip asosida tuzilgan. Ular testlarning tafakkur ko‘rsatkichi (indikatori) bo‘lishi uchun xarakat qiladilar va muayyan yutuqlarga erishdilar. SHuningdek, tafakkur jarayonining sifat xususiyatlarini bilmay turib, qobiliyatning mohiyatini yoritib bo‘lmaydi, degan qoidaga amal qilgan holda testlardan foydalanmoqdalar.
Hozirgi darvda nodir testlar qatoriga psixologlardan Rorshax, Rozensveyg, Kettel, Vartegg, Veksler, Meyli, Ayze, Anastaze, Raven va boshqalar ijodining namunalarini kiritish mumkin. Eng keng tarqalgan testlar qatoriga yutuqqa erishish (maqsadga etish) testlar (ular darslandan berilgan va bilim, malaka darajalarini baholashga qaratilgan), intellekt testlar (aqliy rivojlanish darajasini o‘lchashga mo‘ljallangan), shaxs testlari (inson irodasi, emotsiyasi, qiziqish, motivatsiyasi va xulqini baholashga yo‘naltirilgan diagnostik usullradan iboratdir). shaxs “loyihasi” (proektiv) testlari (savollarga bitta aniq javob berish talab qilinadi, javoblarni tahlil qilib shaxs xususiyatining “loyihasi” ishlab chiqiladi) kiradi.
|
| |
Suhbat metodi - Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammolari Reja

|
Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammolari Reja
|
bet | 5/9 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 382,96 Kb. | | #235744 |
Bog'liq Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammoSuhbat metodi. Bu metod bilan inson psixikasining o‘rganishda suhbatning maqsad va vazifasi belgilanadi, uning ob’ekti va sub’ekti tanlanadi, mavzusi, o‘tkaziladigan vaqti aniqlanadi, yakka shaxslar, guruh va jamoa bilan o‘tkazish rejalashtiriladi, o‘rganilayotgan narsa bilan o’zviy bog‘liq savol-javob tartibi tayyorlanadi. Suhbatning bosh maqsadi muayyan bir vaziyat yoki muammoni hal qilish jarayonida inson psixikasidagi o‘zgarishlarni o‘rganishdir. Suhbat orqali turli Yoshdagi odamlarning tafakkuri, aql-zakovati, xulq-atvori, qiziqishi, tiyrakligi, bilim saviyasi, e’tiqodi, dunyoqarashi, irodasi to‘g‘risida ma’lumotlar olinadi. Suhbat chog‘ida o‘zaro izchil savollar beriladi.
Suhbat metodining yuqorida ta’kidlangan ijobiy jihatlari bilan birga ayrim zaif tomonlari ham mavjud. Qaytariq so‘zlar, “g‘aliz” iboralari, nutqning tezligi, fikrning mavhumligi, zerikarli muvaffaqiyatsizlikka sabab bo‘ladi. SHuningdek, savol-javobning bir xil shaklda emasligi, sinaluvchida o‘ziga xos ishlar uslubi, oshkoralik etishmasligi, iymanish, uyalish atroflicha ma’lumotlar olishni qiyinlashtiradi vashu sababli boshqa metodlarga murojaat qilishga to‘g‘ri keladi.
Faoliyat mahsulini tahlil qilish metodi. Inson xotirasi, tafakkur, qobiliyat va hayolining xususiyatlarini aniqlash maqsadida bu metod Yosh davri psixologiyasida keng qo‘llanadi. Bolalar chizgan rasmlar,yasagan o‘yinchoqlar, metodlar, yozgan she’rlarni tahlil qilish orqali, badiiy va adabiiy qobiliyati, ijodiy hayoli yo’zasidan materiallar to‘plash mumkin. Mazkur metoddan foydalanishda mahsulotni yaratgan shaxs bevosita ishtirok etmaydi. Ob’ekt bilan sub’ekt o‘rtasida muloqot o‘rganish uchun shaxsning psixikasi to‘g‘risida sirtdan muayyan hukm va xulosa chiqariladi. Ijodiy faoliyat mahsullariga kundalik, sxema, ixtiro, diagramma, milliy kashtachilik, hunarmandchilik, zargarlik buyumlari, referat, kurs va diplom ishlari, ilmiy ma’ruza, konspekt, taqriz, tezis, maqola, ko‘rsatmali qurollar, loyiha va hakozolar kiradi. Bular turli Yoshdagi jinsdagi odamlar, xar xil kasb egalari tomonidan yaratilgan bo‘lishi va shunga ko‘ra shakli, mazmuni, sifati, originalligi, katta-kichikligi, xarakteri bilan bir-biridan keskin tafovut qilishi mumkin.
Ijodiy faoliyat mahsullarini tahlil qilish orqali bolalar, o‘quvchilar, talablar, konstruktorlar, olimlar, hunarmandlar, ishchilar psixik xususiyatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar to‘plash mumkin. Lekin insondagi psixik o‘zgarishlar, kamol topish va bularning kechishini ifodalovchi materiallar yigish uchun bu metodning o‘zi etmaydi. shuning uchun inson psixikasini o‘rganish maqsadida boshqa metodlardan ham foydalanish makul.
|
| |
Шартли 
белгилар - Buxoro davlat universitetining pedagogika

5-nuqtadan chapga 4 sm olamiz va 24-nuqtani
qo`yamiz.
24-nuqta bilan 7-nuqtani 2 ga bo`lib 26-nuqtani
belgilaymiz.
26-nuqtadan 0.5 sm tepaga chiqarib, 27-nuqtani
belgilaymiz.
24-nuqta bel aylanasining 1|2 bo`lagiga 5.5 sm
qo`shamiz va 28-nuqta bo`ladi. 29:2+5.5=20 sm
2-nuqtadan 29-nuqtagacha 3 smbo`ladi.
28-nuqtadan pastga 12 yoki 14 smtushirib 30-nuqtani
qo`yamizva 31-nuqta bo`ladi. 31-nuqtadan pastga 7
smtushiramizva
32-nuqtani
belgilaymiz.
31-
nuqtadan o`ngavachapga 1.5 smolinadiva 33-nuqta,
34-nuqta qo`yiladi.
MA’RUZA № 9 - Buxoro davlat universitetining pedagogika

MA’RUZA № 9 Mavzu: O‘g‘il bolalar uchun ichki kiyim, ko‘ylak va shimlarni modellashtirish.
Reja: 1. Modelni tanlash va modelning tashqi ko'rinishini tavsiflash.
2. O‘g‘il bolalar uchun ichki kiyimlarni modellashtirish.
3. O'g'il bolalar uchun ko'ylakni modellashtirish.
4. O'g'il bolalar uchun shimlarni modellashtirish.
Tayanch so‘zlar: ko‘ylak, kiyim, model, modellashtirish, gazlama, konstruktsiya,
chizma, bo‘lak.
O‘g‘i l bolalar kalta shimi old va ort bo‘lagi konstruktsiya chizmasi Texnologiya asosida faoliyat turlari Tavsiya etiladigan moslama va uskunalar Chizma Standart asosida operatsiyani bajarish tartibi I II III IV
II. O`g’il bolalar kalta shimini chizmasi 2.1. O`g’il
bolalar
kaltashimi old
bo`lagi
konstruktsiya
chizmasi
qalam,
qaychi,
o`chirg’ich
B-rasm
1-nuqtadan pastga kalta shim uzunligi o`lchovi
40 sm belgilab 2-nuqtani belgilaymiz. Bo`ksa
aylanasining 1|2 bo`lagiga 8 sm qo`shiladi.
32:2+8=24 sm. 3-nuqtani belgilaymiz.
Old bo`lak kengligi 3-nuqtadan bo`ksa
aylanasining 1|2 bo`lagiga 4 sm qo`shamiz va
4-nuqtani belgilaymiz
32:2+4=20
4-nuqtadan tepaga perpendikulyar chizamiz va
5-nuqtani belgilaymiz.
4-nuqtadan o`nga 4 sm qo`yib 6-nuqtani
belgilaymiz.
4-nuqtadan tepaga 4 sm qo`yib 7-nuqtani
belgilaymiz.
4-nuqtadan bissektrisa 2 sm chiqaramiz va 8-
nuqtani belgilaymiz.
7,8,6-nuqtalarni oval chiziq bilan chizib
olamiz.
7-nuqtadan o`nga 3.5 sm qo`yamiz va 9-
nuqtani belgilaymiz.
9-nuqtadan tepaga perpendikulya rqo`yamiz
va 10-nuqtani belgilaymiz.
2-nuqtadan 11-nuqtagacha, 3-nuqtadan 4-
nuqtagacha bo`lgan masofani belgilaymiz va 2
sm uzaytirib 12-nuqtani belgilaymiz.
2-nuqta bilan 12-nuqtani chizib olamiz.
5-nuqtadan bel aylanasining 1|2 bo`lagiga 3.5
sm qo`shamiz va 13-nuqta bo`ladi.
29:2+3.5=18 sm.
1-nuqtadan pastga 12 yoki 14 sm tushirib 14-
nuqtani belgilaymiz.
13-nuqtadan chapga cho`ntak ishlanmasiga 3
sm qo`yamiz va 15 nuqta bo`ladi.
14-nuqtadan chapga cho`ntak ishlanmasiga 3
sm qo`yamiz 16-nuqta bo`ladi.
Dazmol chizig’i 4-nuqtadan 3-nuqtagacha
bo`lgan masofani 2 ga bo`lamiz va 17-nuqta
bo`ladi.
17-nuqtadan vertical chiziq chizib 18-nuqta,
19-nuqta bo`ladi.
18-nuqtadan o`nga 2 sm qo`yib 20-nuqta
bo`ladi. Tahlama uzun 6-7 sm.
2.2. O`g’il
bolalar kalta
shimi ort
bo`lagi
konstruktsiya
chizmasi
qalam,
qaychi,
o`chirg’ich
B-rasm
6-nuqtadan bo`ksa aylanasining 1|4 bo`lagidan
minus 2 sm 21-nuqta bo`ladi. 32:4-2=6 sm
2-nuqtadan pastga 1 sm 22-nuqta bo`ladi.
6-nuqta bilan 22-nuqtani chizib olamiz.
2-nuqtadan 12-nuqtagacha bo`lgan chiziqni 4
sm uzaytiramiz va 23-nuqtani belgilaymiz.
5-nuqtadan chapga 4 sm olamiz va 24-nuqtani
qo`yamiz.
24-nuqta bilan 7-nuqtani 2 ga bo`lib 26-
nuqtani belgilaymiz.
26-nuqtadan 0.5 sm tepaga chiqarib, 27-
nuqtani belgilaymiz.
24-nuqta bel aylanasining 1|2 bo`lagiga 5.5 sm
qo`shamiz va 28-nuqta bo`ladi. 29:2+5.5=20
sm
2-nuqtadan 29-nuqtagacha 3 sm bo`ladi.
28-nuqtadan pastga 12 yoki 14 sm tushirib 30-
nuqtani qo`yamiz va 31-nuqta bo`ladi.
31-nuqtadan pastga 7 sm tushiramiz va 32-
nuqtani belgilaymiz.
31-nuqtadan o`nga va chapga 1.5 sm olinadi va
33-nuqta, 34-nuqta qo`yiladi.
Topshiriq: 
1.Ishchi hujjatlar tayyorlash

3. Orqa tomonning chizmasini qurish
4. Old tomonning qurilish chizmasi
5. Yengning konstruktiv chizmasi
6. Yoqa chizmasini qurish.
Tayanch so‘zlar: kiyim, gavda, shakl, daraja, siluet, o‘lcham,
konstruktiv, yeng,
yoqa, kenglik.
Kiyim gavda yuzasining shaklini to‘la takrorlamaydi va gavdaning u yoki bu
joylariga turlicha yopishib turadi. Ma’lumki ko‘krak qismida, belda, bo’ksada,
kiyimning gavdaga qay darajada yopishib turishi, kiyim siluetini belgilaydi. Kiyim
silueti yelka kengligi va balandligi modelning
etak kengligi bilan ham
harakterlanadi. Kiyim qay darajada gavdaga yopishib turishiga qaramay, uning ichki
o’lchamlari odam gavdasining o’lchamlaridan katta bo’ladi. Shuning uchun kiyim
konstruksiyasi asosining chizmasini tuzish uchun gavda o’lchamlarigina
yetarli
bo’lmaydi. Bir xil joylar yuzasida kiyim ichki o’lchamlarining gavda o’lchamlaridan
farqining miqdori qo’shim deyiladi va (K) harfi bilan belgilanadi.
Har qanday
kiyimning konstruksiyasi asosining chizmasining
tuzishda konstruktiv joy
o’lchamini gavdaning xuddi shu joy o’lchami bilan
gavdada bemalol turish
qo’shimining yig’indisidek hisoblab olinadi.
Qo’shimlar nimaga mo’ljallanganligiga qarab zarur bo’lgan minimal (texnik)
Ktex va konstruktiv – dekarativlik K kd qo’shimchalarga bo’linadi.
Topshiriq: 
Topshiriq shakli

Adabiyotlar:
1. З.Давлетшева Тикув буюмларини тайёрлаш технологияси. Ўқув қўлланма
Тошкент “Сано стандарт” нашриёти 2017
2. Г.К.Хасанбаева. Кийим моделини ишлаш ва конструциясини тайёрлаш.
укув кулланма. Тошкент.укитувчи 1990 йил.
3. Э. К. Амирова и др. Конструирование одежды: Учеб. пособие, М.:
Издательский центр «Академия», 2005.
4. Е.М. Гнеушева и др. Конструирование одежды. Конструирование и
технология изготовления детской одежды: учебное пособие для вузов / – Орел:
ОрелГТУ, 2010.
5. Чижикова Л.П. Кружок конструирования и моделирования одежды.
Пособие для руководителей кружков шк. И внешкю учреждений. – М.:
Просвещение, 1990.
6. Трудовое обучение. Учебник для 5-класса
школ общего среднего
образования: / Авторы Ш.Шарипов и другие. – T.: «Шарк», 2015. 155-168 стр.
Biografiya (tarjimai hol) metodi - Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammolari Reja

|
Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammolari Reja
|
bet | 8/9 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 382,96 Kb. | | #235744 |
Bog'liq Yosh va pedagogik psixologiya fanining tadqiqot sohasi va muammoBiografiya (tarjimai hol) metodi. Inson psixikasini tadqiq qilish uchun uning hayoti, faoliyati, ijodiyoti to‘g‘risidagi og‘zaki va yozma ma’lumotlar muhim ahamiyatga ega. Bu borada kishilarning tarjimai holi, kundaligi, xatlari, esdaliklari, o‘zgalar ijodiga bergan baholar, tanbehlar, taqrizlar alohida o‘rin egallaydi. SHu bilan birga o‘zgalar tomonidan to‘plangan tarjimai hol haqidagi materiallar: esdaliklar, xatlar, rasmlar, tavsiflar, baholar, magnitofon ovozlari, fotolavhalar, xujjatli filmlar, taqrizlar o‘rganilayotgan shaxsni to‘laroq tasavvur etishga xizmat qiladi.
Tarjimai hol ma’lumotlari inson psixikasidagi o‘zgarishlaroni ko’zatishda, uning suhbat va tajriba metodlari bilan o‘rganib bo‘lmaydigan jixatlarini ochishda yordam beradi.
Yosh davri psixologiyasida bolalarning tarjimai xoli asosida ilmiy tadqiqotlar, masalan, N.A.Menchinskiy, V.S. Muxnaning ko’zatishlari “Ona kundaligi” nomi bilan mashhurdir. SHunday tadqiqotlar chet el psixologiyasida ham keng tarqalgan.
Badiiy adabiyotda yaratilgan talay asarlar, masalan, A.N.Tolstoy, A.M.Gorkiy, S.Ayniy, Oybek, Abdulla Qaxxor va boshqalar qator adabiyotlarning estaliklari tarjimai hol shaklida bo‘lib, ular bilan tanishish natijasida mualliflarning his-tuyg‘usi, temperamenti, xarakteri, qobiliyati, is’tedodi, qiziqishi, intilishi, mayli, layoqati, dunyoqarashi, e’tiqodi, nafosati, axloq va odobi to‘g‘risida ma’lumotlar olish mumkin.
Anketa metodi. Yosh davri psixologiyasida keng qo‘llanadigan metodlardan biridir. Uning yordamida turli Yoshdagi olimlarning psixologik xususiyatlari, narsa va xodisalarga munosabatlari o‘rganiladi.
Anketa odatda uchta xil tuziladi. Ularning birinchi xili anglashishlar motivlarni anglash mo‘ljallangan savollardan tuziladi. Ikkinchi xilida har bir savolning bir nechtadan tayyor javoblari beriladi. Uchinchi xil anketada sinaluvchiga yozilgan to‘g‘ri javoblarni ballar bilan baholash tavsiya etiladi. Anketadan tarli Yoshdagi odamlarning layoqatlarini, muayyan sohaga qiziqishlari va qobiliyatlarini, o‘ziga, tengdoshlariga, katta va kichiklarga munosabatlarini aniqlash maqsadida foydalaniladi.
Tarqatilgan anketalar yig‘ishtiriladi va elektron hisoblash mashinalarida hisoblanadi, atroflicha miqdoriy tahlil qilinadi, so‘ngra tadqiqotga yakun yasalib, ilmiy va amaliy yo‘sinda xulosalar chiqariladi. Anketa metodi inson psixikasini o‘rganish uchun boy material to‘plash imkonini beradi. Lekin unda olinadigan ma’lumotlar doimo xolisona xususiyatga ega bo‘lavermaydi. Bu kamchilikka yo‘l qo‘ymaslik uchun anketa ichidagi nazorat vazifasini bajaruvchi savollarni puxta ishlab chiqish maqsadga muvofiqdir
|
| |
MA’RUZA № 8 - Buxoro davlat universitetining pedagogika

MA’RUZA № 8
Mavzu: O'g'il bolalar uchun shimlar dizayni uchun asos chizmasini qurish.
Reja:
1. O'g'il bolalar uchun shimlar naqshini qurish uchun o'lchovlar olish va hisoblash.
2. Chizmaning asosiy chizmasini qurish
3. Shimlarning old qismini qurish
4. Shimning orqa qismini qurish
O’g’il bolalar shortigi 2-жадвал
Бўй, размер
№
Улчамлар номи
Шартли
белгиси
Киймати,
см
1
2
3
4
1
Бел ярим айланаси
С
бел
47,0
2
Сон ярим айланаси
С
сон
53,1
3
Ён томондан бел чизиғидан полгача
бўлган масофа
Д
ён
106,9
4
Ён томондан бел чизиғидан полгача
бўлган масофа
Д
олд
106,4
5
Бел чизиғидан тиззагача бўлган
масофа
Д
бел тиз
58,6
6
Бел чизиғидан ўтириш текислигигача
бўлган масофа
Д
ўт
25,8
7
Бел чуқурлиги биринчи
Г
бел1
6,0
8
Бел чуқурлиги иккинчи
Г
бел2
3,7
9
Думба тагидаги бурмагача бўлган
масофа
Д
дум.бел
77,4
10
Кўкрак айланаси олд-орқа диаметри
иккинчи
d
олд-ор.к
26,3
11
Бел айланаси олд-орқа диаметри
d
олд-ор.бел
25,5
12
Сон айланаси олд-орқа диаметри
d
олд-ор.сон
29,5
13
Шим узунлиги
94
Кийим тукислиги учун берилган
кушимча hаqлар
O’g’il bolalar shortigi 3-жадвал
Бўй, размер
|
O‘rtacha ta’mirlash - Asosiy fondlarni baholash

|
Asosiy fondlarni baholash
|
bet | 6/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 30,75 Kb. | | #123881 |
Bog'liq курс иши 2O‘rtacha ta’mirlash texnik mazmuni, murakkabligi, bajariladigan ish hajmi va davriyligiga ko‘ra, kapital ta’mirlashdan farq qiladi hamda sarflanuvchi mablag‘, vaqt va kuchni nisbatan kamroq talab etadi. Joriy ta’mirlash kabi u ham mashina yoki uskunadan foydalanuvchi korxonaning o‘zida amalga oshirilishi mumkin.
Joriy ta’mirlashda asosan asbob-uskunalar tozalanadi, moylanadi, tekshiriladi, mayda kamchiliklari bartaraf qilinadi, ya’ni uskunalarning foydalanishga doimiy tayyorligi ta’minlanadi.
Asosiy fondlarni ta’mirlash va ularga xizmat ko‘rsatish majmuasi rejali-oldini oluvchi ta’mirlash tizimiga (ROOT) birlashtiriladi va korxona bosh mexanigi tomonidan boshqariladi. Deyarli har bir korxonada ROOT o‘tkazilishini qayd qilish jurnallari mavjud bo‘lib, ularda profilaktika va ta’mirlash tadbirlarini o‘tkazish tartibi va grafigi belgilab qo‘yiladi.
Ta’mirlash ishlari tufayli korxona asosiy fondlarning joriy ekspluatatsiyaga tayyorligini ta’minlaydi. Biroq shu bilan bir qatorda korxona asosiy fondlarni yaratish, foydalanish, amortizatsiya, qayta tiklash kabi bosqichlarni o‘z ichiga oluvchi takror ishlab chiqarish amallarini doimiy ravishda bajarishga intilishi lozim. Bu bosqichlarni quyidagi chizma yordamida aks ettirish mumkin (5.4 - rasm).
Асосий фондларни яратиш
Korxona
Асосий фондларни сотиб олиш ва шакллантириш
Асосий фондларни истеъмол қилиш (фойдаланиш)
Асосий фондлар амортизацияси
Асосий фондларни қайта тиклаш ва уларни қоплаш
3.4-rasm. Asosiy fondlardan foydalanish ko‘rsatkichlari
Asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishning turli xil ko‘rsatkichlari mavjud bo‘lib, ularni shartli ravishda ikki guruhga bo‘lish mumkin:
birinchi guruh - umumlashtiruvchi va qiymat ko‘rsatkichlari bo‘lib, ular asosiy fondlarning turli guruhlarini dinamika va statikada baholash, tahlil qilish, zahiralarni aniqlash va bashorat qilish imkonini yaratadi. Bunday ko‘rsatkichlarga fond qaytimi, fond sig‘imi, fond rentabelligi va boshqalarni kiritish mumkin.
|
| |
Noishlab chiqarish asosiy fondlari

|
Noishlab chiqarish asosiy fondlari
|
bet | 2/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 30,75 Kb. | | #123881 |
Bog'liq курс иши 2Noishlab chiqarish asosiy fondlari korxona asosiy fondlarining ishlab chiqarishda bevosita ishtirok etmaydigan qismi bo‘lib, shu sababli o‘z qiymatini tayyor mahsulotga o‘tkazmaydi. Bular qatoriga asosan korxona balansida turuvchi turarjoy (uy-joy fondi), oshxona, profilaktoriya, klub, bolalar bog‘chasi va yaslilar, sport-sog‘lomlashtirish va boshqa ob’ektlar kiritiladi. Madaniy-maishiy va sog‘lomlashtirish yo‘nalishidagi noishlab chiqarish asosiy fondlari ishlab chiqarish asosiy fondlari bilan foydalanish muddati, natural shaklning saqlanishi, o‘z qiymatini sekin-asta yo‘qotishi kabi ko‘p jihatlari bilan o‘xshashdir.
Korxona asosiy fondlari tarkibini quyidagi 3.1 - rasm ko‘rinishida aks ettirish mumkin.
Mehnat predmetiga o‘tkazuvchi ta’siriga ko‘ra, asosiy ishlab chiqarish fondlari aktiv va passiv turlarga bo‘linadi. Asosiy ishlab chiqarish fondlarining passiv turiga bino va inshoatlar, aktiv turiga esa quvvat mashina va uskunalari, ishchi mashina va uskunalar, transport vositalari, texnologik liniyalar, ya’ni biron-bir turdagi mahsulot yaratishda foydalaniluvchi mehnat qurollari kiritiladi.
Ishlab chiqarish miqyosining o‘sishi va boshqa ijobiy o‘zgarishlar sharoitlarida, ba’zan korxonaning asosiy fondlari, jumladan, ishchi mashinalar va uskunalar, ishlab chiqarish binolari, qurilmalar va hokazolar etmay qoladi. Bunday hollar ro‘y berganda korxona shartnoma asosida o‘ziga kerakli bo‘lgan asosiy fondlarni yollaydi va ular ijaraga olingan hisoblanadi. Ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchi o‘rtasida yuzaga keluvchi mulk munosabatlari lizing deb ataladi (ingl. Lease - ijara).
Asosiy fondlarning umumiy hajmida alohida guruhlarining qiymat bo‘yicha o‘zaro nisbati asosiy fondlarning turlar bo‘yicha tuzilmasini aks ettiradi hamda amaliyotda foizlarda o‘lchanadi. Korxona asosiy ishlab chiqarish fondlari tuzilmasining, birinchi o‘rinda uning aktiv qismini - mashina va asbob-uskunalarni ko‘paytirishga yo‘naltirilgan takomillashtirishdan manfaatdor bo‘lishi lozim. Ularning ulushi qanchalik yuqori bo‘lsa, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar miqdori shunchalik katta bo‘ladi va aksincha.
|
| |
ikkinchi guruh - Asosiy fondlarni baholash

ikkinchi guruh - xususiy va natural ko‘rsatkichlar bo‘lib, ko‘proq asosiy ishlab chiqarish fondlarining faol qismi - ishchilar, mashina va asbob-uskunalardan foydalanish bilan bog‘liq.
Ko‘rsatkichlarning bu guruhi tarkibiga quyidagilar kiradi:
asosiy ishlab chiqarish fondlari(mashina va asbob-uskunalar)dan ekstensiv foydalanish koeffitsienti, ulardan vaqt bo‘yicha foydalanganlik darajasini aks ettiradi;
asosiy ishlab chiqarish fondlari(mashina va asbob-uskunalar)dan intensiv foydalanish koeffitsienti, ulardan quvvat bo‘yicha foydalanganlik (unumdorlik) darajasini aks ettiradi;
asosiy ishlab chiqarish fondlaridan integral foydalanish koeffitsienti, barcha ekstensiv va intensiv omillardan birgalikda foydalanishni hisobga oladi.
Ko‘rsatilgan ko‘rsatkichlarning har biri amaliyotda mustaqil ma’noga ega bo‘lib, turli maqsadlarga erishish uchun foydalaniladi. Masalan, asosiy ishlab chiqarish fondlaridan vaqt bo‘yicha qanday foydalanilganligini (ekstensiv foydalanish) baholash asbob-uskunalarning smenalik koeffitsienti, uskunalarni koeffitsienti, smena davomida uskunalarning bekor turib qolishi, uskunalardan smenalarda foydalanish koeffitsienti kabi ko‘rsatkichlar qo‘llaniladi.
Asbob-uskunalardan ekstensiv foydalanish koeffitsienti mazkur uskunalardan amalda haqiqiy foydalanilgan vaqtning ulardan reja bo‘yicha foydalanish muddatiga nisbati orqali aniqlanadi.
Bu erda:
thaq – uskunalardan haqiqiy foydalanilgan vaqt, soatlar;
trej – uskunalarning normaga asosan foydalanish muddati, soatlar.
Korxonada asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishni to‘liq baholash uchun ekstensiv ko‘rsatkichlardan tashqari, ularning quvvat bo‘yicha yuklanish tabiatini o‘rganish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu erda yuqorida aytib o‘tilganidek, texnologik uskunalar amaldagi unumdorligining, ya’ni texnik asoslangan progressiv unumdorlikning normativ unumdorlikka nisbati asosida, ya’ni uskunalardan intensiv foydalanish koeffitsientidan foydalanish, uni quyidagi formula bo‘yicha hisoblash mumkin:
Bu erda: VF vaqt birligida uskunada ishlab chiqarilgan haqaqiy mahsulot miqdori;
VP vaqt birligida uskunada texnik jihatdan asoslangan mahsulot ishlab chiqarish
|
Nazorat va muhokama uchun savollar

|
Nazorat va muhokama uchun savollar
|
bet | 11/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 30,75 Kb. | | #123881 |
Bog'liq курс иши 2Nazorat va muhokama uchun savollar:
Asosiy fondlar nima va ularning kengaytirilgan ishlab chiqarishdagi roli qanday?
Asosiy ishlab chiqarish fondlari tuzilmasi deganda nima tushuniladi hamda ularning sanoat tarmoqlari bo‘yicha farqlanishiga nima sabab bo‘ladi?
Zamonaviy amortizatsiya siyosatining mohiyati va ahamiyati nimada?
Asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishning ekstensiv va intensiv ko‘rsatkichlari qanday?
Asosiy fondlarni baholashning qaysi usullarini bilasiz?
Asosiy fondlardan samarali foydalanishning asosiy yo‘llarini aytib bering?
7. Sanoat korxonalari ishlab chiqarish quvvati deb nimaga aytiladi?
8. Korxona va sanoat tarmog‘ining ishlab chiqarish quvvatlarini hisoblash usuli, turi va tushunchalari qanday?
9. Paxta tozalash korxonalarida ishlab chiqarish quvvatini hisoblashda qaysi uskuna tanlanadi?
10. Zamonaviy sharoitlarda asosiy fondlar va korxona ishlab chiqarish quvvatidan foydalanishni yaxshilashning qanday yo‘nalishlari mavjud?
TAVSIYA ETILADIGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent, «O‘zbekiston», 2017 yil, 488 bet.
2. Mirziyoev SH.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent, «O‘zbekiston», 2016 yil, 56 bet.
3. Mirziyoev SH.M. Qonun ustvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash-yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Toshkent, «O‘zbekiston», 2017 yil, 48 bet.
4. Mirziyoev SH.M. “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak ” 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2017 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so‘zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar.
5. Abdukarimov B.X. va boshqalar. Korxona iqtisodiyoti. Darslik. – T.: Fan va texnologiya, 2013.
6. Isaev R.A. va boshqalar. Ishlab chiqarishni tashkil etish va biznes-reja: darslik (I va II qism). –T.: Tafakkur, 2011. – 440 b.
7. Maxmudov E.X. Korxona iqtisodiyoti. - T.: TDIU, 2004. – 247 b.
8. Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti: darslik. - Toshkent: TDIU, 2004. – 256 b.
9. Susan J. Penner. Economics and Financial Management: Second Edition, 2013.
10. www.gov.uz.
11.www.ziyonet.uz;
12.www.lex.uz.
http://fayllar.org
|
| |
Texnik to‘xtashlar - Asosiy fondlarni baholash

|
Asosiy fondlarni baholash
|
bet | 10/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 30,75 Kb. | | #123881 |
Bog'liq курс иши 2Texnik to‘xtashlar asbob-uskunalarning buzilishi, texnik nosozligi, avariyaga uchrashi natijasida rejadan tashqari ular to‘xtashi hisoblanadi.
Texnologik to‘xtashlarga texnologik ohimni tozalashdagi tanaffuslar, texnologik oqim va transport uskunalaridagi tiqilishlardagi to‘xtashlar hisoblanadi.
Ko‘pincha, paxtaning navi qanchalik yuqori bo‘lsa, tolaning paxtadan chiqishi ham oshib boradi. Paxtaning namligi qancha yuqori bo‘lsa, uning metall bilan ishqalanish koeffitsienti oshib boradi va bu ko‘rsatkich uskunaning unumdorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Paxtaning ifloslik darajasi qancha ko‘p bo‘lsa, asbob-uskunalarda tiqilish orqali to‘xtab turish ko‘payadi.
Tashkiliy to‘xtashlarga xom-ashyo elektro-energiya etishmasligi, asbob-uskunalar yuklanish darajasining to‘g‘ri tashkil etilmaganligi sababli asosiy oqimning to‘xtab turishidir.
Paxta tolasining mashina (yoki arra) soatda ishlab chiqarilishi miqdori jin uskunasidan foydalanish intensivligini ifodalaydi.
Ishlab chiqarish intensivligini oshirish korxona ishlab chiqarish quvvatidan oqilona foydalanishning eng muhim amali hisoblanadi.
Paxta tozalash korxonalarida asbob-uskunalardan intensiv foydalanishni oshirish imkoniyatlariga jin bo‘lishi ishlab chiqarish quvvati bilan boshqa bo‘limlar ish quvvati o‘rtasidagi yuklanishning muvofiq kelmasligini bartaraf etish, sermehnat jarayonlarni mexanizatsiyalashtirish, asbob-uskunalar holatini yaxshilash va mehnatni tashkil etishni takomillashtirish sanaladi.
Har bo‘limlardagi o‘rnatilgan asbob-uskunalarning yuklanishi o‘rtasidagi tafovut jin mashinasi unumdorligiga salbiy ta’sir qiladi. Ko‘p hollarda bu kabi tafovut ishlab chiqarishga paxta xom-ashyosini uzatishda ro‘y beradi.
Asbob-uskunalar unumdorligini oshirish tadbirlarini amalga oshirish paxta tolasi va boshqa qo‘shimcha mahsulotlar sifatining doimiy oshib borishini ta’minlash bilan uyg‘un ravishda bo‘lmog‘i lozim. Ushbu paxta tozalash korxonalari texnologik jarayonini takomillashtirish, texnologik asbob-uskunalar asosiy qismlari konstruksiyasini yaxshilash paxta xom-ashyosini qurilish va tozalash hamda tola tozalash uskunalarining zamonaviy turlarini yaratish orqali erishiladi. SHunday qilib, paxta tozalash korxonalari ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishni yaxshilash quyidagilar orqali erishiladi.
texnologiyalarni takomillashtirish;
xom-ashyo va elektroenergiya bilan to‘liq ta’minlash;
ishlab chiqarishga me’yor darajasidagi namlik va ifloslikka ega bo‘lgan xom-ashyoni uzatish;
doimiy ravishda reja-ogohlantirish ta’mirlash ishlarni tashkil etish va to‘g‘ri arra xo‘jaligi ishini tashkil etish;
texnik iqtisodiy rejalashtirish va boshqaruvni takomillashtirish;
ishlab chiqarishni tashkil etishga keng miqyosda ilg‘or ilmiy ishlab chiqarishni usullarini qo‘llash ishchilar va muxandis-texnik xodimlar malakasini oshirish.
|
| |
-rasm. Korxona asosiy fondlarining tarkibi

Yirik korxonalar, ishlab chiqarishni fondlar bilan ta’minlashda va fan-texnika taraqqiyoti yutuqlaridan keng foydalanishda kichik va o‘rta korxonalarga qaraganda ko‘proq imkoniyatga ega. Biroq kichik korxonalar harakatchanroq, ularning boshqaruvi moslashuvchanroq bo‘lib, natijada ishlab chiqarishni texnik jihatdan qayta qurollantirish osonroq kechadi.
«Korxona iqtisodiyoti»ga ekspluatatsiya qilinayotgan asosiy fondlarning yoshi, birinchi o‘rinda mashina va asbob-uskunalarning yoshi katta ta’sir ko‘rsatadi. Hozirgi paytda mashina va sanoat uskunalarini yosh bo‘yicha guruhlashda taxminan quyidagi muddatlardan kelib chiqiladi: 5 yilgacha, 5 yildan 10 yilgacha, 10 yildan 15 yilgacha, 15 yildan 20 yilgacha, 20 yildan 25 yilgacha va hokazo. Mashina va uskunalarning ekspluatatsiya muddati qanchalik yuqori bo‘lsa, korxonaning ishlab chiqarish quvvatlari shunchalik past bo‘ladi, mahsulotlar sifati pasayadi, bekor turib qolish va talofatlar ko‘payadi hamda aksincha. Bundan tashqari, korxona asbob-uskunalaridan uzoq vaqt mobaynida foydalanilganida ta’mirlash uchun ham ko‘p xarajatlar sarflanadi.
3.2. Asosiy fondlarni baholash
Xo‘jalik amaliyotida asosiy fondlar natural va qiymat ko‘rinishida hisobga olinadi. Agar asosiy fondlarni natural baholash-ishlab chiqarishni texnik jihatdan qayta qurollantirish va zamonaviylashtirish masalalarini hal qilish, asbob-uskunalarni ta’mirlash uchun ularning guruh va turlari bo‘yicha grafiklar tuzish, shuningdek, ta’mirlash vositalariga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash imkonini bersa, qiymat bo‘yicha baholash esa, asosiy fondlarni qayta ishlab chiqarishni rejalashtirish, ularning mavjud hajmini aniqlash, amortizatsiya hajmini belgilash, asosiy fondlar va ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish darajasini tahlil qilish va hokazolarda muhim ahamiyat kasb etadi.
Asosiy fondlarni baholashning quyidagi usullari mavjud: boshlang‘ich qiymat bo‘yicha - asosiy vositalarni yaratish yoki sotib olish uchun sarflangan xarajatlar majmuidan iborat bo‘lib, asosiy fondlar yoki ularning alohida qismlarini foydalanishga topshirish uchun yaroqli holga keltirish bilan bog‘liq bo‘lgan-ularni keltirish, o‘rnatish kabi xarajatlarni hisobga olgan holda yuzaga keluvchi qiymat.
Masalan, bitta mashina yoki uskunaning boshlang‘ich qiymati – bu, korxonaning mazkur mashina yoki uskunani ma’lum bir sanada sotib olgan va bu haqda buxgalteriya hujjatlarida qayd qilingan sotib olish narxidir.
|
Tavsiya etilayotgan ko’ylak o’lchovi 104-30

Bog'liq Bahronova ShaxloTexnik ijodkorlik va konstruksiyalash MAJMUA
Tavsiya etilayotgan ko’ylak o’lchovi 104-30; Qomat o’lchamlari: 6. Ko’ylak uzunligi -50 sm
7. Ko’krak aylanasi –30 sm
8. Bo’yin aylanasi –13,5 sm
9. Yelka kengligi –9 sm
10. Ort bo’lak belgacha uzunligi –26 sm.
Bog’cha yoshidagi qiz bolalar ko’ylagi asos chizmasini chizish va model chiziqlarini
o’tkazish
Bazis setka Bog’cha
yoshidagi qiz
bolalar
ko’ylagi asos
chizmasining
bazis setkasini
chizish.
Ko’ylak kengligi va uzunligi.
AVSD to’g’ri to’rtburchak chizamiz.
AD va VS ko’ylak uzunligi 50 sm, va
AV va DS (ko’krak aylanasiga plyus 8
sm) 30+8 sm ko’ylak kengligi bo’ladi.
Yeng o’miz chuqurligi: A nuqta
pastga 16 sm va G nuqta belgilaymiz.
(ko’krak aylanasini 13 bo’lagiga plyus
6 sm) 30:3+6=16 sm. G nuqta o’nga
chiziq chizamiz VS chizig’igacha va G
1
nuqta belgilaymiz.
Bel chizig’i. A nuqta pastga 2,6
sm o’lchab T nuqta belgilaymiz (orqa
belak belgacha uzunligi o’lchov
bo’yicha). T nuqta o’nga to’g’ri chiziq
chizamiz VS chizig’igacha va T
1
nuqta
belgilaymiz.
Orqa kengligi. G nuqta o’nga 14
sm o’lchab G
2
nuqta belgilaymiz
(ko’krak aylanasining 13 bo’lagiga
plyus 4 sm) 30:3+4=14 sm. G
2
nuqta
tepaga
chiziq
chizib
G
nuqta
belgilaymiz.
Yeng o’miz kengligi. G
2
nuqta
o’nga 9,5 sm G
3
nuqta belgilaymiz
(ko’krak aylanasining 14 bo’lagiga
plyus 2 sm) 30:4+2=9,5 sm. G
3
nuqta
tepaga
chiziq
chizib
G
1
nuqta
belgilaymiz.
Uskunadan integral foydalanish koeffitsienti

Uskunadan integral foydalanish koeffitsienti uskunadan ekstensiv va intensiv foydalanish koeffitsientlarining ko‘paytmasi orqali aniqlanib, uning vaqt va quvvat bo‘yicha band bo‘lishini (foydalanilishini) kompleks xarakterlaydi.
Korxonaning asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishning umumiy va qiymat ko‘rsatkichlari nuqtai nazaridan kelib chiqqan holda, avvalo fond qaytimi haqida to‘xtalib o‘tish kerak. U asosiy fondlar birligiga (qiymati bo‘yicha) to‘g‘ri kelgan mahsulot ishlab chiqarishni xarakterlaydi.
U mahsulot sotishdan tushgan bir yillik tushumning (V) asosiy ishlab chiqarish fondlarining o‘rtacha yillik qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi:
Mahsulotning fond sig‘imi - fond qaytimiga teskari qiymat bo‘lib, quyidagi formula asosida aniqlanadi:
Fond sig‘imi kapital qo‘yilmalari (investitsiyalar)ni tejash yoki ko‘paytirish bilan uzviy ravishda bog‘liq bo‘ladi. Masalan, mahsulot fond sig‘imi pasayib, uning ishlab chiqarish hajmi doimiy yoki o‘suvchi bo‘lganda asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanish sharoitlari yaxshilanadi, demak, kapital qo‘yilmalarini tejash uchun imkoniyat tug‘iladi. Uni topish uchun quyidagi formuladan foydalaniladi:
Bu erda:
Ek – kapital qo‘yilmalarni tejash, so‘m;
Fe – hisobot yilida mahsulot fond sig‘imining o‘tgan yildagiga nisbatan o‘zgarishi, so‘m.
Korxona asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishni yaxshilashning asosiy yo‘nalishlari sifatida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin:
|
Nazorat savollari - Buxoro davlat universitetining pedagogika

BOG’CHA YOSHIDAGI QIZ BOLALAR KO’YLAGIGA TAVSIF
Ko’ylak paxta tolali gazlamadan tikilib, yoqa o’mizi dumaloq yoqasiz,
yengsiz, bel chizig’idan qirqma bo’lib ort bo’lak o’rta chizig’idan taqilma ishlanadi.
Old va ort bo’lak rel’ef qirqim orasiga qo’yma burma tikiladi.
Burmaga yig’ilgan yubka bel chizig’idan ko’ylak yuqori qismiga ulanadi.
Ko’ylak yoqa o’mizi, yeng o’mizi, burmali qo’yma qirqimi va etak qirqimi asosiy
gazlama rangiga mos mag’iz bilan ishlanadi. Ko’ylakni bezash uchun old bo’lak
o’rta qismiga applikatsiya tikiladi. Bel qismidan belbog’ bilan bog’lanadi.
Bort ziylariga ishlov berish usullari

hosil qilinadi. Taqilmasi yuqorigacha yetadigan kiyimlarda old bo’laklardan 0,1-0,2
sm kenglikda kant hosil qilib, adip tomondan bort ziylari ko’klanadi. Adipning ichki
cheti maxsus mashinada, qirqimidan 2-3 sm masofada
baxyaqator yuritib old
bo’lakka ilintirib ko’klanadi.
Bort ziyiga yolg’on qaviq bilan ishlov berishda, ziy yashirin baxyali maxsus
mashinada, qo’lda yashirin qaviq bilan yoki yelim plyonka bilan mahkamlanadi. Bu
operatsiya bort ziyi ko’klanganda, hamda kiyim etagi bukib ko’klangandan keyin
bajariladi.
Ziy yelim plyonka bilan ishlanganda ,old bo’lak teskarisiga uning ag’darma
chokidan 0,1 sm masofada yelim plyonka qo’yiladi. Buning uchun ,bort ag’darma
chok bilan tikilayotganda, kengligi 0,3-0,4 sm chok haqi qoldiriladi.
Kiyim
etagining teskarisiga uning bukish haqi chizig’idan bukish haqi tomondan 0,1 sm
qoldiriladi. Kiyim etagining teskarisiga, uning bukish haqi chizig’idan
bukib
ko’klangandan keyin maxsus mashinada yoki qo’lda yolg’on qaviq solinadi.
Bort ziyiga o’rgimchak uya yelimli material qo’yib ishlanganda, bort bilan
adip uchlari o’ngiga ag’darib to’g’rilanadi. Bort bilan adip qaytarmasi ziylarini
ko’klayotganda, kengligi 1-1,5 sm bo’lgan o’rgimchak uya yelimli materialni chok
haqi tagiga qo’yib ketiladi.
Bort
chetlari dazmollangan paytida, bu yelimli material asosiy materialga
yopishtirib bort ziylarini va etak bukish haqini mahkamlaydi.
Bortning chetlariga uzil-kesil shakl berish uchun namlab-isitib ishlov beriladi.
Kiyim chetlari bo’lib-bo’lib presslanadi. Adip qaytarmasi old bo’lak tomondan, bort
esa adip tomondan taqilma yuqori izmasidan boshlab, kiyim etagigacha presslanadi.
Bortning bezak baxyaqatorini yoqasi avrali gazlamadan bo’lgan kiyimlarda kiyimga
yoqa o’tkazikgandan keyin ,ayni
vaqtda bortni, adip qaytarmasini yoqaning cheti
bo’ylab yuritish, mo’yna yoqali kiyimlarda esa yoqaning kiyimga o’tkazishdan oldin
yuritish tavsiya etiladi.
AYOLLAR LOZIMINING KONSTRUKSIYASI

AYOLLAR LOZIMINING KONSTRUKSIYASI
Lozim – ayollar milliy libosining zarur elementidir. Lozimning qomatga
taxminan moslashtirib bichiladigan turli xillari mavjud: uzun, kaltaroq, manjetli,
jiyakli, kengroq, shim uslubida bichilgani, xishtakli va h.k. Hozirgacha lozim
borasida grafik - hisobli usulda bajariladigan atropometrik o‘lchamlarga va
ergonomik jihatdan asoslangan qo‘shimchalarga tayangan usuli mavjud emas.
Quyida bu omillar hisobga olingan usul tavsiya etiladi. Lozim chizmasida D
ts
,
S
b
, D
s
, D
i
- antropometrik o‘lchamlar va P
b
-qo‘shimcha ishlatiladi.
Lozimning orqa va old bo‘laklari yaxlit bichiladi, lekin chizma bir tomonga
quriladi (3.43 - rasm). Orqa bo‘lakning T1T5 orqa balansi T nuqtadan o‘tgan
gorizontal sathdan qo‘yiladi (3- jadval).
4 – rasm. Ayollar lozimining konstruksiyasi
Lozimning asosiy konstruktiv parametrlari: asosiy vertikal – TN, asosiy
gorizontallar: bel, bo‘ksa, dumba osti, pocha chiziqlari. Old va orqa bo‘laklarning
kengligi o‘zaro teng ravishda (1 – jadval) quriladi.
1 jadval
Lozim konstruksiyasining chizimasini tuzish hisoblashlari.
Konstruktiv uchastka
CHizmadagi
belgilar
Hisoblash
formulasi
Bo‘ksa chizig‘i
TB
0,5 D
ts
Dumba osti balandligi
TYA
D
s
+ 1,5
Bo‘laklar kengligi
BB
2
(S
b
: 2) + 5
Qadam kengligi
YAYA
6
0,2 S
b
– 1
O‘rta chokning vertikaldan og‘ishi
TT'
2 sm
Orqa bo‘lakning balansi
T'T
5
0,1 S
b
– 2
Kesma
YA3
0,1 S
b
Kesma
T
2
T'
2
1,5
Lozim uzunligi
T
2
N
modelga mos
Lozim pochasining kengligi
NN
1
modelga mos
Kesma
NN'
1 sm
YA
6
3BT
5
, T
5
T
2
' - orqa bo‘lakning chiziqlari. YA
6
3BT', T'T
2
' – old bo‘lagining
chiziqlari. Lozim pochasi yon chiziqda NN' masofaga ko‘tariladi.
|
Topshiriq: 
Topshiriq shakli

1. З.Давлетшева Тикув буюмларини тайёрлаш технологияси. Ўқув қўлланма
Тошкент “Сано стандарт” нашриёти 2017
2. Г.К.Хасанбаева. Кийим моделини ишлаш ва конструциясини тайёрлаш.
укув кулланма. Тошкент.Укитувчи 1990 йил.
3. Э. К. Амирова и др. Конструирование одежды: Учеб. пособие, М.:
Издательский центр «Академия», 2005.
4. Е.М. Гнеушева и др. Конструирование одежды. Конструирование и
технология изготовления детской одежды: учебное пособие для вузов / – Орел:
ОрелГТУ, 2010.
5. Чижикова Л.П. Кружок конструирования и моделирования одежды.
Пособие для руководителей кружков шк. И внешкю учреждений. – М.:
Просвещение, 1990.
Old bo’lakka adipni ulash usullari

baxyaqator bort va adip qaytarmasining qirqimlaridan 1,5-2 sm naridan o’tadi;
adipda adip qaytarmasining uchlarida taxminan 0,5-0,7 sm, adip qaytarmasining
boshqa joylarida 0,4-0,5 sm izmalar orasida 0,2 sm solqilik hosil qilinadi, bortning
pastgi burchagi old bo’lagida esa 0,2-0,3 sm solqilik hosil qilinadi.
Adip qo’lda ko’klanishi ham mumkin. Bunda sidirg’a gazlamalarga qiyalama,
gulli gazlamalarga esa to’g’ri ko’k solinadi (qaviqning yirikligi adip qaytarmasi
bilan bort uchlarida 0,7 sm, boshqa joylarda esa 1,5-2 sm) . Adip old bo’lakka
ko’klanayotganda ikkala old bo’lak bilan adipning yo’llari yoki gullari ularning
ziylariga aniq parallel bo’lishi va ikkala old bo’lakning yo’llari yoki gullari bir-
biriga mos kelishi kerak.
Kiyim tayyor bo’lganda burchaklari aniq chiqishi uchun yordamchi andaza
qo’yib adip qaytarmasi bilan bort uchlaridagi ag’darma chok chozoqlari belgilab
tikiladi. Bort old bo’lak tomondan ag’darma chok bilan tikiladi. bund abort etagidagi
va adip qaytarmasidagi uchlar belgilangan chiziqlar bo’ylab tikiladi, boshqa qirqim
yonida esa adip qaytarmasida uqaning tashqi joylariga, bortda uqadan 0,15- 0,2 sm
narida chok solinadi.
Bortning pastki uchi ag’darma chok bilan tikilayotganda baxyaqator etakning
bukish chiziqdan 0,1-0,5 sm pastroq yuritilib, kertikka 0,1-0,2 sm yetqazilmaydi va
shu bilan birga adip old bo’lakning bukish haqida 0,5 sm kenglikda chok hosil qilib
ulanadi.
Tiklanish qiymati bo‘yicha

|
Tiklanish qiymati bo‘yicha
|
bet | 4/11 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 30,75 Kb. | | #123881 |
Bog'liq курс иши 2Tiklanish qiymati bo‘yicha - asosiy fondlar yoki ularning biron-bir qismini (binolar, qurilmalar, mashinalar, ishlab chiqarish uskunalari va hokazo) hozirgi paytdagi inflyasiya va boshqa omillarni hisobga olgan holda baholash. Baholashning bu usuli ob’ektning hozirgi paytdagi qayta ishlab chiqarish davrida qancha turishini ko‘rsatadi. Korxona asosiy fondlarining tiklanish qiymati, taftish va inventarizatsiya paytida, mamlakat miqyosida va davlat chora-tadbiri sifatida esa, asosiy fondlarni qayta baholash paytida amalga oshiriladi.
Qoldiq qiymati bo‘yicha - asosiy fondlarning eskirishini inobatga olgan holda, birlamchi va qayta tiklash qiymatlari o‘rtasidagi farq ko‘rinishidagi baholashdir. Boshqacha qilib aytganda, bu asosiy fondlarning ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarga hali o‘tkazilmagan qismidir. Korxonalar tomonidan foydalanilmaydigan hamda hisobdan chiqarish yoki sotib yuborish mo‘ljallangan asosiy fondlar ham, ko‘pincha qoldiq qiymati bo‘yicha, mazkur xo‘jalik yilidagi narxlarda baholanadi.
K orxona asosiy fondlarini baholashning turlarini quyidagi chizma ko‘rinishda aks ettirish mumkin:
3.2-rasm. Korxona asosiy fondlarini baholashning turlari
Iqtisodiyotning globallashuvi hamda hisob va hisobotlarning mukammallashuvi, jumladan, milliy hisob standartlarining jahon standartlari talablari darajasiga keltirilishi tufayli, garchi asosiy vositalar, asosiy fondlarning pul ko‘rinishidagi ifodasi sifatida avvaldan qo‘llanib kelgan bo‘lsada, hayotimizga “asosiy kapital”, “asosiy vositalar” kabi atamalar endilikda keng ravishda kirib kelmoqda.
Hozirigi kunda amaliyotda asosiy vositalarning korxona balansi va hisobotlarida aks ettiriluvchi (ya’ni, boshlang‘ich, belgilangan tartibda o‘tkaziluvchi qayta baholashdan keyin esa tiklanish), hisobga olish qiymati balans qiymati deb ataladi. Bundan asosiy vositalarning qoldiq qiymatini asosiy vositalarning balans qiymatidan eskirish summasini ayirib tashlash yordamida topish mumkinligi anglashaladi.
Qabul qilingan baholash usuli va korxona balansida aks ettiriluvchi buxgalteriya hisoboti ma’lumotlari asosida, korxona asosiy ishlab chiqarish fondlarining o‘rtacha yillik qiymati (Fsr) belgilanib, u quyidagi formula asosida aniqlanadi:
;
Bu erda:
Fn – asosiy ishlab chiqarish fondlarining yil boshidagi qiymati;
Fp – yil davomida kelib tushgan (foydalanishga topshirilgan) asosiy ishlab chiqarish fondlari qiymati;
Fv – yil davomida ishlab chiqarishdan chiqarilgan (yo‘q qilingan) asosiy fondlar qiymati;
T1- foydalanishga topshiriluvchi asosiy ishlab chiqarish fondlari amalda bo‘luvchi o‘rtacha muddati (oylarda), qabul qilingandan keyingi oydan boshlab;
T2 – ishlab chiqarishdan chiqarilgan (yo‘q qilingan) asosiy ishlab chiqarish fondlari foydalanilmaydigan o‘rtacha muddat (oylar) chiqarilgan oydan to yil oxirigacha).
|
| |
To'qimachilik tolasi - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati

|
Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati
|
bet | 5/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOSTo'qimachilik tolasi deb, egiluvchan, ma'lum uzunlik va mustahkamlikka ega bo'lgan, ko'ndalang kesim yuzasi kichik, to'qimachilik mahsulotlarini olish uchun ishlatish mumkin bo'lgan jismga aytiladi.
Bo'ylamasiga shikastlanmasdan bo'linmaydigan to'qimachilik tolasiga tanho tola deb ataladi.
Bir necha tanho tolalarning bo'ylamasiga qo'shilishidan hosil bo'lgan tolalarni birikkan (kompleks) tola deb ataladi.
Tolalar tarkibi va olinish usullariga ko'ra tabiiy va kimyoviy tolalarga bo'linadi. To'qimachilik tolalarining sinflanishi 1-rasmda berilgan.
Tabiiy tolalarga tabiatdagi organik va noorganik moddalardan olinuvchi to'qimachilik tolalari kiradi.
Tabiiy organik tolalar o'simliklarning urug'i va mevasidan (paxta, koyr, kapok), poyasidan (zig'ir, jut, kanop va hokazolar), barglaridan (yukka, abaka, manilla) olinadi. Tabiiy organik tolalar tarkibiga qo'y, echki, tuya va boshqa Irayvonlarning terisi ustidagi tuk qoplamasidan olinuvchi jun tolalari hamda tut va eman qurdarining bezlari ishlab chiqaradigan tabiiy ipak kiradi.
Tabiiy noorganik tolalarga toshpaxta (asbest) tolasi kirib, u tog' jinslari birikmalaridan ishlab chiqariladi.
Kimyoviy tolalarga tabiiy yoki sintez yo'li bilan olingan yuqori molekulah birikmalarni kimyoviy usulda ishlov berish asosida olinadigan tolalar kiradi.
Xuddi tabiiy tolalardek, kimyoviy tolalar ham organik va noorganik moddalardan iborat bo'ladi. Organik kimyoviy tolalar sun'iy va sintetik tolalarga bo'linadi.
Agar tola tabiatda mavjud bo'lgan yuqori molekulah* birikma-lardan olinsa, u sun'iy tola deb ataladi.
Agar tola olish uchun ishlatiluvchi yuqori molekulah birikmalarni oddiy moddalarni sintezlash yo'h bilan olinsa, bunday tolalar sintetik tola deb ataladi.
Sun'iy kimyoviy tolalarga selluloza va uning efirlaridan olinuvchi viskoza, mis-ammiak va atsetat tolalari hamda oqsil moddalardan olinuvchi kazein, zein va hokazolar kiradi. Sintetik kimyoviy tolalarning assortimenti juda keng bo'lib, ularga poliamidlardan olinuvchi kapron, anid, enant; poliefirdan — lavsan; pohakrilnitrildan — nitron; pohvinilxloriddan — xlorin; polivinil spirtidan — vinilon; poliuretandan — spandeks; poholefindan — polipropilen, polietilen tolalari va shularga o'xshash bir qator tolalar kiradi.
Noorganik kimyoviy tolalarga metall va shishadan olinuvchi tolalar kiradi.
|
| |
Tabiiy ipak - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati

|
Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati
|
bet | 7/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOSTabiiy ipak. Tabiiy ipak tolasi asosan tut ipak qurtidan olingan pillalarni qayta ishlab olinadi.
Ipak qurti o'zining rivojlanish jarayonida to'rtta bosqichdan o'tadi: pilla qurtining kapalagi tuxum qo'yadi, bu tuxumdan pilla qurti paydo bo'ladi va ularning ichki a'zolaridan ipak ishlab chiqaradi. Qurt yig'ilgan ipak moddasini tashqariga og'zidagi bezlar orqali siqib chiqarib, o'z atrofini to'la o'rab turuvchi pillani hosil qiladi va uning ichida g'umbakka aylanadi. G'umbakdan kapalak paydo bo'ladi. U pilladan tashqariga chiqib tuxum qo'yadi. Shunday qilib, pilla qurtining rivojlanish jarayoni takrorlanadi.
Pillakashlik fabrikalarida pillalarni pilla o'rash uskunalarida chuvalanadi. Chuvalash paytida bir necha рШа ipakning uchi birlashtiriladi. Natijada, xom ipak hosil bo'ladi. Xom ipak iplari oqsil-seritsin bilan bir-biriga birikkan bir necha pilla ipidan iborat. Pillalarni yig'ish va tortish paytida hosil bo'lgan chiqindilar (ustki chigal qatlamlar, pilla po'stloqlarining qoldiqlari, teshilgan va chuvib bo'lmaydigan pillalar)dan yigirilgan ipak oUshda foy-dalaniladi.
Jun tolasi, Jun tolasi qo'y, tuya, echki, qoramol va quyonlarning terilari ustidagi tukli qoplamasidan olinadi. Jun tolalari ildiz va tana qismlardan iborat.
Ildiz — junning teri qatlami ostidagi qismi, tana-teridan chiqib turgan va oqsil modda keratindan iborat bo'lgan qismi. Jun tolasi tangachasimon, qobig' va bo'shliq qatlamlaridan iborat (8-rasm). Birinchi qatlam tolani tashqaridan qoplab turgan shoxsimon tangachalardan iborat. Tolaning turiga qarab tangachalar halqasimon, yarim halqasimon, yalpoq bo'lishi mumkin. Bu qatlam tola tanasini yemirilishdan saqlaydi, tolani tovlantirib turadi va ularning bosiluvchanlik xossasini yax-shilaydi.
Tosh paxta tolasi. Tosh paxta tolasi — tabiiy ma'danlardan olinuvchi tola. Ushbu ma'danlar Kanada, Zimbabve, Janubiy Afrika Respublikalarida, Rossiyadagi Tuva viloyatida va Ural tog'larida, hamda qisman Qozog'istonda topiladi. Olingan ma'danlar bir necha marta maydalangandan keyin ular alohida alohida tolalarga bo'linadi. Tosh paxta va paxta, viskoza yoki boshqa kimyoviy tolalar aralashmalaridan olingan ipdan o'tgan himoya qiluvchi va kimyo sanoatida qo'Uaniluvchi gazlamalar ishlab chiqariladi. Bundan tashqari, tosh paxta tolasi elektr izolyatsiyalash xususiyatga ham ega.
|
| |