nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Oshqozon-ichak sistеmasi bеlgilari

|
Oshqozon-ichak sistеmasi bеlgilari Pdf ko'rish
|
bet | 310/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasi12. Oshqozon-ichak sistеmasi bеlgilari
0
Yo‘q
1
Ishtaha yo‘qolishi, biroq ovqat yеyishga ortiqcha zo‘rlamaslik, qorinda og‘irlik
hissi
2
Kuchli undashlar hisobiga ovqatlanishga rozi bo‘lish, ichni suruvchi doriga yoki
gastrointеstinal simptomlarni bartaraf qilishga ehtiyoj sеzish
13. Umumiy somatik simptomlar
0
Yo‘q
1
Oyoqlarda og‘irlik, bеl va bosh og‘rig‘i, mushaklarda og‘riq, quvvat yo‘qligi yoki
holdan toyish hissi
2
Har qanday kuchli ifodalangan simptomlar
14. Gеnital simptomlar
(libido yo‘qolishi, xayz buzilishi)
0
Yo‘q
1
Sust ifodalangan
2
Kuchli ifodalangan
15. Ipoxondriya
0
Yo‘q
1
O‘z dunyosiga g‘arq bo‘lish
2
Sog‘lig‘idan haddan tashqari aziyat chеkish
3
Shikoyatlar ko‘pligi, yordam haqida iltimoslar
4
Ipoxondrik g‘oyalar
16. Tana vaznining kamayishi
( A yoki B baholanadi)
A. Anamnеz bo‘yicha
0
yo‘q
1
Ushbu kasallik sababli tana vazni kamaygani taxmini
2
Tana vaznining yaqqol kamayishi (so‘ziga qaraganda)
3
Baholash qiyin
B. Agar tana vaznida o‘zgarish har haftada kuzatilsa
0
Haftasiga 0,5 kg dan kam
1
Haftasiga 0,5 kg dan ko‘p
2
Haftasiga 1 kg dan ko‘p
3
Baholash qiyin
17. Tanqidiy munosabat
0
Bеtobligini anglaydi
1
Bеtobligini anglash, biroq uning sababi yomon ovqatlangani, charchagani, ob-
havo va h.k. dan dеb bilish
2
Bеtobligini butunlay anglamaydi
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 428 —
18. Kundalik ikkilanishlar
(B punkt baholanishi uchun A punktda buzilishlar aniqlanishi kеrak)
|
| |
So‘zlarni takrorlash - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 184 —
bi – bu so‘zning tovushini tahlil qilish, ya’ni so‘z tovushlaridan alohida
fonеmalarni ajrata olish dеmakdir; ikkinchidan, so‘zdan ajratib olingan har
bir tovushning harfini tanish opеratsiyasini amalga oshirish; uchinchidan
esa har bir harfning optik tasavvuri grafikasini yaratish dеmakdir.
Yozma nutq quyidagi bosqichlardan o‘tadi: 1) yozish uchun niyatning
paydo bo‘lishi; 2) nima haqida yozish; 3) qanday yozish; 4) tovushni harfga
aylantirish; 5) yozish jarayonini boshqarish. Yozayotgan paytda tovushni
harfga aylantirish, o‘qiyotgan paytda harfni tovushga aylantirish murak-
kab psixofiziologik jarayonlar hosilasidir.
Yozish jarayoni akustik, optik, kinеstеtik, kinеtik analizatorlarning bir-
galikda ishlashi hisobiga kеchadigan jarayon. Tovushlarni tahlil qilish esa
akustik va kinеstеtik analizatorlarning birgalikdagi ishlashi hisobiga amal-
ga oshiriladi. Tovushlarni harflarga aylantirish akustik, kinеstеtik, optik
analizatorlar hisobiga, harflarni yozish esa optik, fazoviy va harakat anali-
zatorlari orqali amalga oshiriladi. Dеmak, yozish buzilishi miyaning pеsho-
na bo‘lagi, uning mеdiobazal sohasi, chakka, pastki pariеtal va ensa soha-
sining oldingi qismi zararlanganda kuzatiladi. Dastlab bemorning harflarni
unutish, o‘tkazib yuborish, boshqa joyga yozish, boshqa harf bilan almash-
tirish, konfiguratsiyasini o‘zgartirib yuborish kabi shikoyatlari so‘raladi.
A. Simptomlar o‘ta rivojlangan paytda

— 431 —
xiii bob. tibbiyotda psixodiagnostika
6. Dеprеssiv
kayfiyat
Odatiy qiziqishlarning yo‘qolishi, o‘zi yoqtirgan
faoliyatdan qoniqmaslik, tushkun kayfiyat, erta
uyg‘onish, kayfiyatning kun bo‘yi o‘zgarib turishi
7. Somatik motor
simptomlar
Og‘riqlar, titrash, taranglik, klonik titrashlar, tishlarni
g‘ichirlatish, ovoz titrab chiqishi, mushaklar
tarangligi
8. Somatik sеnsor
simptomlar
Quloqda shovqin, ko‘z oldi tumanlashuvi, qizib
kеtish yoki sovuq qotish, holsizlikni his qilish,
tanada noxush sеzgilar
9. Yurak-qon tomir
simptomlari
Taxikardiya, yurak urib kеtishi, ko‘krak qafasida
og‘riqlar, tomir urishini sеzib turish, tеz-tеz
xo‘rsinish
10. Rеspirator
simptomlar
Ko‘krak qafasi bosilgandеk va siqilgandеk bo‘lishi,
nafas olish qiyinligi, tеz-tеz xo‘rsinish
11.Gastrointеstinal
simptomlar
Yutish qiyinlashuvi, mеtеorizm, qorinda og‘riq,
jig‘ildon qaynashi, oshqozonda to‘qlik hissi, ko‘ngil
aynish, qusish, qorinda g‘o‘ldirash, diarеya,
qabziyat, tana vazni kamayishi
12. Siydik ajratish
sistеmasi va jinsiy
a’zolar simptomlari
Pеshobning tеzlashuvi, siyishga kuchli istakning
paydo bo‘lishi, amеnorеya, mеnoragiya, frigidlik,
erta eyakulyatsiya, libido so‘nishi, impotеnsiya
13. Vеgеtativ
simptomlar
Og‘iz qurishi, tеri qizarib yoki oqarib kеtishi, tеrga
botish, siquvchi bosh og‘riqlar
14. Ko‘rik paytida
xulq-atvori
Tinch o‘tira olmaslik, bеzovtalangan mimik
harakatlar, trеmor, yuzda taranglik va xo‘mrayish
alomatlari, xo‘rsinavеrish yoki nafas olishning
tеzlashuvi, tupugini yutavеrish
Issiqlikning taqsimlanishi - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

janubda +31°, +32°C, eng yuqori harorat Term izda
+50°C, Qizilqum da yer yuzasi +75°, +80°C
gacha
qiziydi. Yanvarning o‘rtacha harorati 0°, U styurtda
-10°, Toshkentda - Г С , Termizda +2,8°C,
ayrim yillari
Surxondaryoda -20°, U styurtda -37°C gacha pasayishi
mumkin. TogNarda havo harorati yuqoriga ko‘tarilgan
sari pasayadi.
Yog‘in la rn in g asosiy qism ini
A tlantika
okea-
nidan esadigan
nam havo m assalari keltiradi, yog‘in
miqdorining 30%i qishga, 40%i bahorga to‘g ‘ri keladi.
U styurtda, Quyi A m udaryoda, Q izilqum da bir yilda 100
mm, tog'larda 700-800 mm yog'in yog'adi. Qor qoplami
qalin emas va uzoq turmaydi. Tog'larda qalin qor yog'adi
(>lm), ular 2oydan 6 oygacha turishi mum kin.
Nisbiy
nam lik yozda janubda 20-30% , vohalarda ko'proq, qishda
65-80% bo'ladi.
Shamollar.
Shimolda shimoli-sharqiy shamollar
esadi. Sham ollarning yo'nalishi qishda Sibir antisik-
loni, yozda Turkistonning
janubidagi va Hindistonning
shim oli-g'arbidagi past bosim oblasti bilan bog'liq.
«Bekobod»
shamoli
qishda
Farg'ona
vodiysidan
M irzacho‘1 tomon, «Qqon» shamoli bahor va kuzda
M irzacho'ldan Farg'ona vodiysiga qarab esadi. «Afon»
shamoli yil davom ida (bahorda ko'proq) g'arb va janubi-
g'arb tomondan Surxondaryoga esadi.
Ichki suvlari.
Daryolar berk havzaga kiradi. A m u
daryo, Zarafshon, Isfayramsoy, So'x, Isfara daryolari m uz
va qordan to'yinadi, suvi iyun-avgust oylarida ko'payadi.
191
Sirdaryo, Norin, Qoradaryo,
Chirchiq, Surxondaryo qor
va m uzdan to'yinadi, suvi may-iyun oylarida ko'payadi.
Qashqadaryo,
G 'uzordaryo,
Sangzor,
Ohangaron,
Tovoqsoy daryolari qordan to'yinadi, aprel-may oylarida
suvi ko'payadi. Zominsuv, Sheroboddaryo, Tursundaryo
va boshqa daryo ham da soylar qor-yomg'ir
va yerosti
suvlaridan to'yinadi. Suvi m art-aprel oyida ko'payadi.
Eng loyqa daryolari A m udaryo (3740 gr), Sheroboddaryo
(3140 gr), Zarafshon (1390 gr), Qashqadaryo (1970 gr),
Sirdaryo (2170 gr).
saksovullar baland joylarda, qora saksovullar

Relyefi yassi va past tog'lardan (Sulton Uvays,
Tomditog', Bo‘kantog‘, Yetimtog1, Quljuqtog1), qum
shakllaridan (asosan, qum gryadalari), botiqlar(Qoratepa,
Mingbuloq, Oydinbuloq va boshqalar)dan iborat. Janubi-
sharqda qish yumshoqroq, shim oli-g'arbda qattiqroq.
Hayvonlari: qumli cho‘llarda
sudralib yuruvchilar (kalta-
kesaklar, ilonlar, qo'shoyoqlar, qumquyon),yassi tog‘larda
krshapalaklar, lochin, ко'Ivor ilon, charxilon, daryo
vodiylarida
to'ng'iz, chiyabo'ri, kalamush yashaydi.
Kaspiy bo‘yi.
M ezozoy erasining Kim m eriy burm a
lanishida shakllangan. MangMshloq yarim oroli, Janoq
balandligi, Krasnovodsk platosi, Kichik va K atta
Bolxon tog'lari kiradi. M ang'ishloq yarim oroli Kaspiy
dengizining shim oli-sharqida joylashgan. O 'rtasidan
shim oli-g'arbdan janubi-sharqqa qarab uchta yondosh
tizm adan iborat M angistog' kesib o'tgan (M arkazida
Qoratog', uning ikki tomonida Shimoliy va Janubiy
O qtog'lar joylashgan). 0 ‘rta Osiyoning eng chuqur
botiqlari ham shu yerda joylashgan - Qoragiyo (-132 m),
Qorniyoriq (-70 m), Qoindi (-59 m). Doimiy oqar suvlari
yo'q. Iqlimi keskin kontinental, shimoli gilli shuvoq
cho'llardan iborat. Janubiy qismi sho'rxokli. K atta va
Kichik Bolxon tog'lari Krasnovodsk platosi janubi-
sharqida joylashgan (o'rtacha balandligi 1500 m), eng
baland joyi A rlan (1280 m) tog'i. Katta Bolxon janubida
Kichik Bolxon (862 m) joylashgan.
ПРЕИМУЩЕСТВА - download

Qidiruv: ПРЕИМУЩЕСТВА
Bulutli texnologiyalarni rivojlantirishning asosiy
«облачные технологии». Будут освещены возможности использования «облачных технологий» в образовании, их преимущества и недостатки, будущее состояние «облачных технологий»
326,22 Kb.
9
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Adabiyotlar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi Pdf ko'rish
|
bet | 141/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped Psixolo
Adabiyotlar:
1. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. T., “Ma’naviyat”, 2008.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasini yanada
rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947-son Farmoni //O‘zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y., 6-son.
3. Nazarova B. A. Pedagogika kollejlari bo‘lg‘usi o‘qituvchilarining kasbiy layoqatini tarbiyalash.
Diss.ped. fan. nom. -Toshkent: 2009. 176-s. 12-bet
4. Жукова
Г.С., Никитина Н.И., Комарова Е.В. Технологии профессионально-
ориентированного обучения: учеб. пособие. – М.: Издательство РГСУ, 2012. -С.8.
5. Никулина Н.Ю. Методика преподавания истории в средней школе: Учебное пособие /
Калинингр. ун-т. – Калининград, 2000. -С.60-61.
6. Gideon Boadu.Effective Teaching in History: The Perspectives of History Student-
Teachers//International Journal of Humanities and Social Sciences.Volume 3, No 1, -P.38-51.
7. Innovatsion ta’lim texnologiyalari / Muslimov N.A., Usmonboyeva M.H., Sayfurov D.M.,
To‘rayev A.B. – Toshkent: 2015. -B.160-161.
8. Sаgdullаyеv А.S.. “О‘zbеkistоn tаrixi” 1-kitоb. Tоshkеnt-2021 B. 468-474.
9. Еshоv B.J., Оdilоv А.А. “О‘zbеkistоn tаrixi” 2-kitоb. Tоshkеnt-2020 B.153-164.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
135
UO’K 372.37
STEAM FANLARNI MODELLASHTIRISHDA DASTURLAR MAJMUASINING
AFZALLIKLARI
Qurbonov Shuhrat Zarifovich,
Toshkent kimyo-texnologiya instituti
Shahrisabz filiali mustaqil izlanuvchisi
shuhratqurbonov544@gmail.com
Ushbu maqolada fizik va matematik modellashtirish imkonini beruvchi dasturlar xususida atroflicha
mulohaza yuritilgan. Model va modellashtirish funksiyalari to’g’risida nazariy tushunchalar berilgan hamda
STEAM fanlar ta’limida talabalarning mustaqil ta’limini integratsiyalash orqali yuqori samaradorlikka
erishish, fizik yoki matematik modellarni yaratish bo’yicha tadqiqot ishlari olib borish yo’nalishlari va
uslublari ko’rsatilgan.
Kalit so’zlar: model, matematik modellashtirish, fizik modellashtirish, modellar sxemasi, matematik
nazariya, fizik amaliyot, fizik jarayonlar, obyekt, dasturlar.
|
| |
-jadval. 
«To‘g‘ri top!» o‘yin usuli uchun namuna

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
134
Mazkur o‘yinda namunadagi asosida to‘ldirilgan blankalar o‘quvchilarga tarqatiladi. Ular keltirilgan
ma’lumotlar kimga tegishli bo‘lsa to‘g‘ri topgan holda tegishli kataklarga belgi qo‘yib chiqadi. O’qituvchi
mashg‘ulot so‘ngida belgilangan tartibda natijani e’lon qiladi.
Metodika - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
133
o‘quv jarayonining asosiy elementi bo‘lib qoladi, lekin uning vazifalari, tashkil etish shakli turlicha bo‘lishi
mumkin [4].
Tarixni o‘qitish fanning mavhumligi tufayli qiyin bo‘lishi mumkin. Abstraktlik shundan iboratki,
o‘tmishdagi voqealar haqiqiyligi uchun qayta ishlab chiqilishi va qayta ko‘rib chiqilishi mumkin emas va
harakatlarning sabablarini tekshirish uchun ochiq bo‘lmaydi.
Tarixni samarali o‘qitish, shu jumladan, mavzuni hayotga qaytarish va uni o‘quvhcilarning intellektual
va hissiy qobiliyatlarini jalb qilish bilan bog‘liq. Bu og‘zaki taqdimot yoki voqealarni aytib berish yoki
ma’ruzalarni ishlatishdan tashqariga chiqadi, lekin mazmun va o‘qitish san’ati haqida keng qamrovli
tushunchani o‘z ichiga oladi. Bu tushuncha o‘quvchilar tarixiy tushunchalarni o‘zlashtirishlari hamda tarixiy
fikrlash mahoratini oshirishlari uchun sharoit yaratishda muhim ahamiyatga ega. Shunday qilib, mavzuning
o‘ziga xosligi shundaki, u o‘qituvchilarni o‘qitish samaradorligini oshirish uchun innovatsion yondashuvlarni
qabul qilishlari kerak [6].
O’quv jarayonida o‘yin texnologiyalarining o‘rni, roli, shuningdek, o‘yin elementlari hamda
ta’limning o‘zaro uyg‘unligi ko‘p jihatdan o‘qituvchi tomonidan pedagogik o‘yinlar mohiyati, funksiyasi va
turlarining qanchalik tushunilishi bilan belgilanadi. Pedagogik o‘yinlar yangi o‘quv materialini o‘zlashtirish,
mustahkamlash, o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatini rivojlantirish, umumiy kasbiy tayyorgarlik ko‘nikma,
malakalarini shakllantirish kabi masalalarni yechishga qaratiladi. Ular yordamida o‘quvchilar turli
holatlardan o‘quv materialini tushunish, uning negizida ma’lum ko‘nikma, malaka va sifatni o‘zlashtirish
imkoniyatiga ega bo‘ladi [7].
Fikrimizni mantiqiy davom ettirgan holda biz mualliflik texnologiyalari bilan tanishib o‘tamiz:
O‘quvchilarni tarix fanining ajralmas jihatlari bo‘lgan hukmdorlar yoki qahramon shaxslar, sanalar,
atamalar,davlatlar kabi muhim jihatlarning o‘ziga xos sifati, xususiyati, farqini tushunib yetishida asosiy
vosita bo‘la oladigan
«To‘g‘ri top!» o‘yin usulini tanishtirib o‘tamiz. Bu o‘yin usuli mavzuning
xarakteridan kelib chiqib qo‘llanadi.
Mаzkur о‘yin usulidаn fоydаlаnish bо‘yichа nаmunа (1-jаdvаl) kеltirib о‘tаmiz. 1-kurs «О‘zbеkistоn
tаrixi» fаnining “IX-XII аsrlаrdа Mоvоrоunnаhrdа fаn vа mаdаniyаt ” mаvzusi аsоsidа tаyyоrlаngаn [8].
fak
nomli funksiya 
prototipi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat...

fak
nomli funksiya
prototipi
e‘lon qilindi
va u bitta butun turli n parametrga ega.
int main ()
funksiyasi tanasi tugagandan keyin fak nomli funksiya
14-
satrdan 18-satrgacha
aniqlandi. Demak, funksiya biror funksiya tanasidan
tashqarida aniqlanishi keak. Lekin funksiya tanasidan boshqa funksiya tanasiga
murojaat qilish mumkin.
14-satr fak
nomli funksiya(yordamchi dastur)ning
sarlavhasi deyiladi. U funksiya prototipi bilan bir xil. Faqat sarlavha oxirida, ya‘ni
161
qavsdan keyin (;) belgisi qo‗yilmagan.
15 va 18
satrlardagi figurali qavslar fak
funksiyasining blok belgilari. Dasturning
15- satridan 18-satrigacha
bo‗lgan
qismi fak nomli funksiyaning tanasi deyiladi.
Bundan buyon tarkibida boshqa funksiyaga murojaat byurug‗i bo‗lgan
dasturni asosiy dastur deb, murojaat bo‗layotgan funksiyani esa yordamchi
dastur(podprogramma) deb ham ataymiz. Demak, dasturning
4-satridan 13-
satrigacha
bo‗lgan qismi asosiy dastur,
14-satridan 18-satrigacha
bo‗lgan qismi
esa yordamchi dastur hisoblanadi.
Asosiy dasturning 8-satrida uchta chaqiriq byuruqlari (yoki funksiyaga
murojaat byurulari) berilgan. Ulardan biri, masalan, nf=fak (n); byurug‗ini tahlil
qilaylik. C++ bu buyruqni uchratgach, dastur bajarilishini 15-satrdan davom
ettiradi, ya‘ni fak nomli funksiyaning tanasini bajaradi. Bunda 15 va 16-satrlarda
n! hisoblanadi. n! ning natijaviy qiymatini butun turli f o‗zgaruvchi oladi.
17-satrdagi return f; byurug‗i f o‗zgaruvchining qiymatini murojaat bo‗lgan
joyga qaytarishni ta‘minlaydi. Natijada nooshkor holda nf=f qiymat berish
byurug‗i bajarilib, keyingi mf=fak (m) byuruqni bajarishga o‗tiladi.
Xulosa: demak, qism dastur tanasida bajarilgan hisob natijalarini return
operatoridan keyin yozilgan o‗zgaruvchi yoki ifoda yordamilda asosiy dasturga
olib chiqiladi.
Funksiya prototipi, funksiya sarlavhasi va chaqiriq buyruqlaridagi
parametrlar nomlarining har xil bo‗lishi dastur bajarilishiga hech qanday ta‘sir
qilmaydi. Chunki funksiya prototipi va aniqlanishidagi argumentlar (bizning
dasturimizda n parametr) formal (nomiga turgan) parametrlar bo‗lib, ularning
qiymati shu funksiyaga murojaat bo‗lguncha aniq bo‗lmaydi. Demak, yuqorida
keltirilgan dastur quyidagi ko‗rinishda ham bexato ishlaydi.
#include
using namespace std; int fak(int s);
int main()
{ int n, m, nf, mf, nm; float c;
cin>>n>>m; nf=fak(n); mf=fak(m); nm=fak(n-m); c=nf/(mf*nm);
cout<<"\nc="<}
int fak(int y)
{in t f=1, i=1; while(i<=y) {f=f*i; i++;}; return f;
}
Lekin zaruriyat bo‗lmaganda bu usuldan foydalanmaslik tavsiya etiladi,
chunki dasturni tushunish qiyinlashadi.
|
Dinamik afaziya (DA) - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 180 —
di. Masalan, «salom» o‘rniga «salon» yoki «dori» o‘rniga «tori» va hokazo.
SA da bеmor o‘z fikrini turli mimik harakatlar bilan ifodalashga intiladi.
SA da grammatik jihatidan buzilgan nutq bir-biriga bog‘lanmagan litеral
va vеrbal parafaziyalarga to‘la bo‘ladi. Takroriy nutq ham kеskin buzila-
di. Kuchli rivojlangan SA da bеmor hatto bitta harfni ham, so‘zni ham tak-
ror ayta olmaydi. Fonеmatik tahlil buzilganligi bois, so‘zlarning sifati ham
buzi ladi, muxolif tovushlar o‘rni almashib kеtadi. Buning oqibatida narsal-
ar nomi va ism-shariflar buzib aytiladi. Bеmor narsaning nomini bilsa-da,
so‘zning kеrakli fonеtik tuzilishini topa olmaydi, ya’ni so‘zning tovush
tarkibi parchalanadi. Bunday bеmor so‘zlarni takrorlash uchun, narsaning
nomini aytish uchun ko‘p urinadi. Bеmor «gapdonligi» (logorrеya) bilan
ajralib turadi, uning gapiga tushunib bo‘lmasa-da, ko‘p gapiravеradi. Uning
nutqi hissiy tusga, intonatsiyaga boy bo‘ladi. SA da o‘qish va yozish ham
buziladi, lеkin praksis va optik gnozis saqlanib qoladi.
Аdаbiуоtlаr - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
178
ПАРАДИГМЫ ПРОГРАММИРОВАНИЯ И СПОСОБЫ ОБУЧЕНИЯ
ПРОГРАММИРОВАНИЮ
Атаева Гульсина Исроиловна,
преподаватель Бухарского
государственного университета
g.i.ataeva@buxdu.uz
В данной статье рассматривается тема обучения парадигмам программирования. Она
охватывает основные понятия и принципы различных парадигм, таких как императивное,
декларативное. В статье рассматриваются преимущества и недостатки каждой парадигмы, а
также сравнивает их между собой. Статья также включает в себя примеры кода на различных
языках программирования, чтобы наглядно продемонстрировать применение каждой парадигмы, В
целом, статья посвещена способам обучения парадигмам программирования, предназначенные для
опытных разработчиков, чтобы помочь им передать студентам свои знания и навыки в области
программирования.
Ключевые слова: способы мышления, программный код, императивное программирование,
декларативное программирование, языки программирования, запись циклов на языке
программирования, концепции программирования.
DASTURLASH PARADIGMALARI VA DASTURLASHNI O‘RGAТISH USULLARI

|
DASTURLASH PARADIGMALARI VA DASTURLASHNI O‘RGAТISH USULLARI Pdf ko'rish
|
bet | 195/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped PsixoloDASTURLASH PARADIGMALARI VA DASTURLASHNI O‘RGAТISH USULLARI
Ushbu maqolada dasturlash paradigmalarini o'qitish mavzusi ko'rib chiqiladi. U imperativ, deklarativ
va boshqalar kabi turli paradigmalarning asosiy tushunchalari va tamoyillarini qamrab oladi. Maqolada
har bir paradigmaning afzalliklari va kamchiliklari ko'rib chiqilgan, shuningdek, ular bir-biri bilan
taqqoslangan. Maqola, shuningdek, har bir paradigmaning qo'llanilishini vizual ravishda namoyish etish
uchun turli xil dasturlash tillaridagi kod namunalarini o'z ichiga olgan, umuman olganda, maqola
dasturlash paradigmalarini o'rgatish usullariga bag'ishlangan bo'lib, ba’zilari tajribali dasturchilar uchun
talabalarga dasturlash bo'yicha bilim va ko'nikmalarini yetkazishda yordam berish uchun mo'ljallangan.
Kalit so'zlar: fikrlash usullari, dastur kodi, imperativ dasturlash, deklarativ dasturlash, dasturlash
tillari, dasturlash tilida sikllarni yozish, dasturlash tushunchalari.
PROGRAMMING PARADIGMS AND WAYS OF TEACHING PROGRAMMING
This article discusses the topic of teaching programming paradigms. It covers the basic concepts and
principles of various paradigms, such as imperative, declarative, etc. The article discusses the advantages
and disadvantages of each paradigm, and compares them with each other. The article also includes code
examples in various programming languages to demonstrate the application of each paradigm. In general,
the article is devoted to ways of teaching programming paradigms, designed for experienced developers to
help them transfer their knowledge and skills in programming to students.
Keywords: ways of thinking, program code, imperative programming, declarative programming,
programming languages, writing cycles in a programming language, programming concepts.
|
| |
Xulosa - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi Pdf ko'rish
|
bet | 150/266 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 4,29 Mb. | | #143747 |
Bog'liq 11-son PM Ped PsixoloXulosa. Yuqorida keltirilgan misollardan korinadiki, yoshlarning kreativ qiziqishlari va ehtiyojlarini
qondirishga xizmat qiladigan g‘oyalar, kontseptsiyalar hamda ilg‘or pedagogik tajribalar asosida o‘qitish
jarayonini tashkil etish kreativlikni rivojlantirishga nisbatan mazmunli- faoliyatli yondoshuvni
shakllantirishga xizmat qiladi. Kreativlik va yangicha dunyoqarash deganda talabalar boshqalarga taqlid
qilmasdan, o‘zlari tanlagan faoliyatlarining barcha bosqichlariga ijodiy yondashadilar degan fikr yetakchilik
qiladi. Kreativlik xususida gap borar ekan, shaxsning kreativligi uning tafakkurida, muloqotida, his-
tuyg‘ularida, xatti-harakatida muayyan faoliyat turlarida namoyon bo‘ladi. Kreativlik shaxsni yaxlit holda
yoki uning muayyan xususiyatlarini tavsiflaydi hamda iqtidorlikning muhim omili sifatida aks etadi. Chunki
har bir inson ham o‘z dunyoqarashi va bilimiga asoslangan holatda faol bo‘lishga intiladi, qolaversa,
kreativlik zehni o‘tkirlikni belgilab beradi, talabalarning diqqat-e’tiborini ta’lim jarayoniga faol jalb etishni
ta’minlaydi.
Psixologik-pedagogik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, tabiat tomonidan u yoki bu darajada berilgan
ijodiy faoliyat qobiliyatiga qaramasdan, faqat maqsadli tayyorgarlik shaxsning ijodiy fazilatlarini yuqori
darajada rivojlantirishni ta'minlaydi. Shaxsning kreativligini rivojlantirish jamiyat farovonligining eng
muhim manbalari va ko‘rsatkichlaridan biridir. Bo‘lajak mutaxassisning kreativligini shakllantirish oliy
ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoniga zamonaviy yondashuvda asosiy talablardan biri bo‘lib, bu birinchi
navbatda jamiyat talablari bilan bog‘liqdir. Bunday shaxsni shakllantirishda uning ijodiy salohiyatini yuzaga
chiqarishga, faol hayotiy pozitsiyaga munosabatni rivojlantirishga, yoshlarning turli xil amaliy faoliyat
turlarini o‘zlashtirish qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradigan shart-sharoitlarni yaratish ustuvor
vazifalardan biridir.
|
| |
II. Internetda ishlash asoslari (8 soat+1soat nazorat)

|
II. Internetda ishlash asoslari (8 soat+1soat nazorat)
|
bet | 124/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2) II. Internetda ishlash asoslari (8 soat+1soat nazorat)
Mazmun:: Axborot texnologiyalari. Axborotli olam mummolari va Internet. Internetda ishlashni ta’minlovchi dasturlar haqida va dasturning imkoniyatlari. Internet Explorer dasturining vazifalari; Internet yordamida ma’lumotlarni olish usullari. Axborotlarni ximoyalash va antiviruslar haqida.
8-SINF
(Haftasiga 1 soatdan, jami 34 soat) 1. Zamonaviy kompyuterlar (7 soat)
Mazmun: Hisoblash texnikasi taraqqiyoti davrlari. EHM avlodlari. SHaxsiy kompyuter va uning asosiy qurilmalari. Mantiqiy amallar va mantiqiy elementlar.
2. Dasturiy ta’minot (10 soat + 1 soat nazorat ishi)
Mazmun: Dasturiy ta’minot va uning turlari haqida tushuncha. Operatsion sistema va uning vazifalari. Fayl va kataloglar haqida tushuncha. Kompyuterning tashqi xotirasi turlari va xususiyatlari. Interfeys va uning turlari.
2. Elektron jadvallar (15 soat+ 1 soat nazorat ishi)
Mazmun: Elektron jadval va uning vazifalari. Elektron jadvalning elementlari. Formulalar bilan ishlash. Diagramma va grafiklarni hosil qilish. Ma’lumotlarni saralash. Elektron jadvalda mantiqiy elementlarni qo’llash.
9 - sinf
(Haftasiga 2 soatdan, jami 68 soat, bundan 4 soati nazorat uchun)
Algoritmlash asoslari (10 soat+ 1 soat nazorat ishi)
Mazmun: Kompyuterda masala yechish bosqichlari. Model va uning ko’rinishlari.
Algoritm, uning xossalari, tasvirlash usullari, turlari.
Dasturlash (36 soat+ 2soat nazorat ishi) Mazmun: Dasturlash tillari va ularning vazifalari. Dasturlash tilining asosiy elementlari. Dasturlash tilining asosiy operatorlari. Miqdorlar. CHiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi dasturlar. SHakl yasovchi va fayllar bilan ishlash operatorlari. Qism dasturlar. 3. Web–sahifa (18 soat + 1 soat nazorat ishi)
Mazmun: HTML haqida tushuncha va Web–brauzerlar. Web–sahifaga matn
joylashtirish. Web–sahifaga jadval va ro’yxat joylashtirish. Web– sahifada gipermurojaat. Web– sahifaga rasm joylashtirish. Web–sahifada rasm yordamida o’tish. Boshqa Web–sahifalar bilan aloqa va tarkibiy Web–sahifalar. Web–sahifada formalar. Interaktiv Web–sahifa.
|
| |
akkumulya-
tor lar - Kegl cc pechat indd

124
Amaliy topshiriq
Oqish va qizg‘ish rangdagi bir nechta tanga,
tuzli suv
shimdirilgan qog‘oz yordamida volta ustuniga o‘xshash batareya
yasang.
1. Bitta galvani element hosil qilgan kuchlanish odatda 1–2 V
atrofida bo‘ladi, momaqaldiroq paytida bulutlar orasidagi
kuchlanish esa 100 million voltga boradi.
2. Katta quvvatli generatorlar kuchlanishi 15–20
kV ga teng
bo‘lgan elektr energiyasini ishlab chiqib, foydali ish koeffitsiyenti
97–98% ga boradi.
45-MAVZU
TURMUSHDA ELEKTR TOKINING AHAMIYATI.
ODDIY ELEKTR ZANJIRI
Turmushimizni elektr tokisiz tasavvur qilishimiz juda qiyin. U bizga
hamma joyda hayotimizni yengillashtirishda yordam beradi. Ertalab
turib elektr chiroqni yoqamiz, elektr choynakda choy qaynatamiz.
Mikroto‘lqinli elektr pechda nonushtani isitamiz. Nonushtadan so‘ng
lift orqali pastga tushamiz. Metroda o‘qishga yoki ishga boramiz. Yo‘l-
yo‘lakay uyali telefonda gaplashamiz. Maktabga o‘qishga kelsak,
darsga
qo‘ng‘iroq chali
nadi. Yorug‘ xonalarda elektrga oid darslarni o‘qiymiz.
E’tibor qilinsa, bularning barchasida elektr yordamchi bo‘lib xizmat
qiladi. Turmushda biz foydalanadigan ko‘pgina narsalar kabi ularning
ijobiy tomonlari bilan birga, ehtiyot bo‘linmasa,
zararli tomonlari ham
bor. Chunki simlardan o‘tayotgan elektr toki ko‘zga ko‘rinmaydi, hidi
yo‘q, rangsizdir. Tok borligini o‘lchov asboblari yordamida aniqlash
mumkin. Tokdan zararlanishni ilk bor 1862-yilda qayd etishgan. Bunda
inson tok o‘tuvchi simning ochiq joyiga tegib halok bo‘lgan. Shu
sababli undan foydalanish uchun asboblarni tok manbalariga to‘g‘ri
ulashni o‘rganib olishimiz kerak.
O‘rganishni sodda elektr zanjiri tuzishdan boshlaylik.
Buning
uchun tok manbai, elektr lampochkasi va uzib-ulagich olinadi.
So‘ngra daftarga ularni bir-biriga ulash chizmasi chiziladi. Chizmada
tok manbai, lampochka, uzib-ulagich
va boshqa asboblar shartli
belgilar bilan belgilanadi (95-rasm).
Loyihada o‘z faoliyatingizni baholang va tahlil qiling

|
Loyihada o‘z faoliyatingizni baholang va tahlil qiling Pdf ko'rish
|
bet | 168/230 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 4,03 Mb. | | #122991 |
Bog'liq 9FGpxRXF4oZVzQ4RAFkIWArGCd7lguGpnEliCPmR
2. Loyihada o‘z faoliyatingizni baholang va tahlil qiling:
1. Loyiha topshirig‘ini muvaffaqiyatli bajarishga nima yordam berganini ko‘rsating (keragining
tagiga chizing, to‘ldiring): bilim, ko‘nikma, qobiliyat, boshqalar yordami, o‘qituvchining maslahati
_______________________________________________________
2. O‘z aybingiz bo‘yicha nimani uddalay olmadingiz?_____________________________ Bunga
sabab
(keragining
tagiga
chizing,
to‘ldiring):
tushunmaslik,
bilmaslik,
axborot
yetishmasligi__________________________________________________________________
3. Ob'ektiv sabablarga ko‘ra Siz nimani uddalay olmadingiz, bunga sabab va kelgusida bunday
muvaffaqiyatsizlikning
qanday
oldini
olish
mumkin?
__________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
4. Agarda hammasi muvaffaqiyatli o‘tgan bo‘lsa, buning siri nimada?
__________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
Loyihani amalga oshirish rejasi
Ishti-
rokchi-
larning
Vazifalar
Ishning mazmuni
Tayyor mahsul turi Baja-rish
mudda-ti
240
ismi va
sharifi
Barcha
ishtirokch
ilar
Olingan
axborotni
yig‘ing
Axborotni to‘plash, yig‘ilgan
axborotni matn, jadval, chizma
hamda sharhlar ko‘rinishida
rasmiylashtiring. Nusxa
ko‘chiring, elektron variantini
to‘plang, skanerdan
foydalaning
Ma'lumotlarni
elektron variantda
tayyorlash,
loyihalashtirish
vazifalari bo‘yicha
tizimlashtirish
Natija--larni
ma'lumot--li
mate-riallar
ko‘rinishi-da
rasmiy-
lashtiring
Vazifalar bo‘yicha taqdim
etilgan ma'lumotlarni
umumlashtiring
Ma'lumotli
materiallar
ko‘rinishi (ishchi
varianti)
Natijalarni standart talablarga
ko‘ra rasmiylashtiring
Ma'lumotli
materiallar
ko‘rinishi (oxirgi
varianti)
Hisobotni
tayyorlang
Hisobotga tayyorgarlik ko‘ring
(1-8 punkt)
Hisobot(ishchi
varianti)
Loyiha ishi to‘g‘risida
hisobotga tayyorgarlik bo‘yicha
yo‘riqnomaga asosan hisobotni
yakunlang
Hisobot(oxirgi
varianti)
Loyihani
taqdimotga
tayyorlang
Loyihaning eletron varianti
yoki plakat maketini ishlab
chiqing
Eletron varianti yoki
plakat maketi
Taqdimotni tayyorlang
Taqdimot(oxirgi
varianti)
Barcha
ishtirokch
ilar
Og‘zaki
taqdimotga
tayyorla-ning
Og‘zaki taqdimotga
tayyorgarlik
ko‘rish.Taqdimotning
mazmuni, qanday va kim
tomonidan taqdim qilinishini
aniqlang
Og‘zaki tqdimot
uchun takliflar
Guruh a'zolarini qo‘yidagi
savollar asosida og‘zaki
taqdimotga tayyorlang:
Muammo,
maqsad
va
vazifalari.
Muammoni yechish natijalari
(Ma'lumotli
materiallar
ko‘rinishi).
Muammolarni yechishda o‘z-
o‘zini
baholashning
samaradorligi va natijasi.
Qiyinchiliklar va ularni yechish
yo‘llari.
Takliflar,
maslahatlar
va
yo‘llanmalar
Taqdimot
|
| |
mergel, marmar, mis, polim etall rudalarHmolibden, oltin

nam havolar ta’sirida bo’ladi. Tog’lar g ’arbdan kelayotgan
nam havolam i ushlab qoladi, shuning uchun tog’li qism
namroq. Tekislik qismida iyulning o’rtacha harorati
+27°C, tog’larda +20°C, eng yuqori harorat +44°C.
Sovuqsiz kunlar soni 210. Yanvarning o’rtacha harorati
-1°, tog’li qism ida- 6 , -8 °C , ba’zan-30°C . Yog’inm iqdori
Sirdaryo sohilida 250-300 mm, Toshkentda 367 mm,
Piskom vodiysining shim oli-sharqida 800 mm. O’rtacha
yillik yog’in miqdori 400 mm.
Suvlari
notekis taqsimlangan. O ’lka hududida
Sirdaryoning uzunligi 125 km, unga Chirchiq va
Ohangaron daryolari quyiladi. Chirchiq daryosi muz va
qor suvlaridan to’yinadi. Chotqol va Piskom daryolari
qo’shilgandan keyin Chirchiq nomini oladi. M artdan
sentabr oyigacha sersuv bo’ladi, may-iyun oyida suvi
eng ko’p bo’ladi. Chotqol daryosi qor va m uz suvlaridan
to’yinadi, daryoning quyi qismi O ’zbekistondan oqib
o’tadi. Piskom daryosi ham qor va muzlardan to’yinadi,
suvi m art-iyun oylarida ko’payadi, Ugam (70 km)
daryosining suvi bahor va yozning birinchi yarm ida
ko’payadi. Chirchiq daryosida Chorvoq suv ombori va 20
ga yaqin GES qurilgan.
Tuproqlari.
Och bo’z tuproqlar (300-500 m), oddiy
bo’z tuproqlar (600-1000 m), to’q tusli bo’z tuproqlar
(1000-1600 m), to’q tusli bo’z tuproq, jigarrang va o’rmon
qo’ng’ir tuproqlari (1600-2500 m) tarqalgan.
O’simliklari.
Tekisliklarda
jiyda, lol, terak, yulg'un,
Informatika kursining asosiy maqsadi

|
Informatika kursining asosiy maqsadi
|
bet | 123/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Informatika kursining asosiy maqsadi – o’sib kelayotgan avlodni kompyuter yordamida mustaqil fikrlashga, tasavvurini rivojlantirishga va o’zining ijodiy rejalarini hayotda tadbiq etishga o’rgatish.
Umumiy o’rta ta’lim maktablarida informatika va axborot texnologiyalari kurslarining mazmuni.
Misol sifatida 5-9-sinflar uchun mo’ljallangan «Informatika va hisoblash tyexnikasi asoslari» fanining mazmunini to’liq ko’rib chiqamiz.
5-SINF (Ikki haftada 1 soatdan, jami 17 soat, bundan 1 soati nazorat uchun)
Kompyuter bilan tanishuv (16 soat)
Mazmun. Kompyuter honasi uchun Texnika xavfsizligi qoidalari va sanitariya – gigiena talablari. Kompyuterning asosiy qurilmalari, ularning vazifalari. Kompyuterni boshqarish dasturi. Kompyuterning ba’zi qo’shimcha qurilmalari, vazifalari. Klaviaturada ishlashning boshlang’ich saboqlari. Sichqoncha bilan ishlash ko’nikmalari. Kompyuter hisoblash vositasi sifatida. Kompyuterda sodda rasmlar hosil qilish. Fikrlashni rivojlantirishga va kompyuter qurilmalari (klaviatura, sichqoncha) bilan ishlash ko’nikmalarini chuqurlashtirishga yo’naltirilgan kompyuter o’yinlari bilan tanishish.
6-SINF
(Ikki haftada 1 soatdan, jami 17 soat, bundan 1 soati nazorat uchun) Hujjatlarni qayta ishlash texnologiyalari (16 soat).
Mazmun: Matn muharriri va uning vazifalari. Matn ko’rinishidagi axborotlarni qayta ishlash texnologiyalari. Hujjatlarning asosiy parametrlari. Belgi, so’z, satr, abzats, matn, blok va hujjat haqida tushuncha. Hujjatlarni vujudga keltirish. Hujjatlarni tahrirlash. Hujjatlarda rasm, shakl va chizmalar bilan ishlash. Jadvallar. Hujjatlarda jadvallar bilan ishlash. Matnda formulalar yozish. Hujjatni chop etish.
6 - sinf informatika fanidan mavzuviy rejalashtirish.(haftasiga 0,5 soatdan, jami 17 soat)
7-SINF
(Haftasiga 0,5 soatdan, jami 17 soat)
I. Axborot (8 soat)
Mazmun: Axborot va u bilan bajariladigan jarayonlar. Axborot turlari va xususiyatlari. Axborotlar bilan ishlashga oid buyuk yurtdoshlarimizning qarashlari haqida. Axborot bilan ishlashga aloqador vositalar. Sanoq sistemasi haqida. Axborot miqdori va uzatish tezligining o’lchov birliklari. Ma’lumotlarni kompyuterda tasvirlanishi va kodlash haqida.
|
| |
Loyiha maqsadini amalga oshirish algoritmi

243
3.
Yakunlovchi-
baholash
bosqichi
3.1. Loyiha topshirig‘i ustidagi ishning
asosiy natijalarini belgilash va loyiha
faoliyatini rejalashtirish bo‘yicha xulosa
chiqaradi. Talabalar e'tiborini loyiha
ishlari mazmuniga va loyihaning ijro
bosqichida ularni bajarish grafigiga
qaratadi. Savollarga javob beradi.
Talabalar loyiha bilan ishlashlari uchun
yo‘riqnoma beradi. Har bir guruh loyihani
amalga oshirish jarayonida muammo
turini aniqlab, uning kelib chiqish
sabablari va uni bartaraf etish chora-
tadbirlarini ishlab chiqish va guruh
tomonidan ishlab chiqilgan dtavsiyalar
tuzadilar (5-ilova)
Savollar beradilar
Harbiy davrda sanitar epidemik vaziyatning yomonlashuviga asosiy sabablar

254
tomonidan keng miqyosda shaxsiy himoya vositalaridan, himoya inshootlaridan
foydalanish katta ahamiyatga ega.
Baktyeriologik hujum xavfi bo’lganda
FMTX
tomonidan quyidagi tadbirlar
bajariladi.
-barcha kuch va vositalarni to’liq tayyorgarlikka olib kelish;
-maxsus epidemiyaga qarshi olib boriladigan ishlarni qaytarish (suv, havo, ovqat va
boshqalar);
-aholi o’rtasida emlash va qayta emlash o’tkazish;
-hamma tuzilma va muassasalarning baktyer ial qurol qo’llanilishi sharoitida
ishlashga tayyor ekanligini tekshirish;
-aholini ko’chirish yo’nalishlarida epidemiyaga qarshi ishlarni olib borish;
-suv, ovqat mahsulotlarining ifloslanmasligini tekshiruvchi SENM ustidan nazoratni
kuchaytirish;
-aholini baktyer ial quroli qo’llanganda o’z-o’ziga va boshqalarga yordam
ko’rsatishga o’rgatish;
-aholiga qo’shimcha miqdorda dorilar, bog’lov vositalari, dezinfeksiyalovchi yer
itmalar sotilishini tashqi l etish.
Yuqorida qayd etilgan tadbirlarning tinchlik davrida va dushman hujumi
davrida amalga oshirilishi – FMTX asosiy vazifasi aholi sog’lig’ini saqlash
vazifasini bajarishga zamin yaratadi.
Qashqadaryo vodiysi - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

yum shoq (yanvarning o'rtacha harorati 0°, iyulniki +24,
+30°C, yog'in miqdori 250-300 mm). Botqoq, o'tloq-
botqoq, tog' oldilarida bo'z tuproqlar tarqalgan. Efemer,
to'qay va buta o'sim liklari mavjud. Kemiruvchilar,
sudralib yuruvchilar va to'qay hayvonlari yashaydi.
1.8. Qozog'iston tabiiy-geografik kichik o'lkasi
Asosiy xususiyatlari: a) yog'inlar fasllar bo'yicha bir
tekis taqsim lanm aganidan yil bo'yi nam tanqisligi sezilib
turadi, shuning uchun efemer va efemeroid o'sim liklar
yo'q; b) tog' landshaftlari Turon kichik o'lkasidagiga
qaraganda pastroqdan 400-500 m dan boshlanadi; d)
tog'larda ignabargli o'rm onlar (qarag'ay) ancha keng
tarqalgan.
Mirzacho‘1 tekisligi - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

ralar, qorabosh, sasiqot, lolaqizgaldoq osadi, toqay mushugi, tongiz, chiyabori, ordak, goz, qirgovul, yumronqoziq, qumsichqon, kaltakesak, ilonZarafshon vodiysi(rang, qongirbosh, kampirchopon, shuvoq, juzguri) |
01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy Pdf ko'rish
|
bet | 100/189 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 8,32 Mb. | | #120491 |
Bog'liq zsnu70eei3bIZoN8cMUU (1)Bu sahifa navigatsiya:
- ralar, qorabosh, sasiqot, lolaqizgaldoq osadi, toqay mushugi, tongiz, chiyabori, ordak, goz, qirgovul, yumronqoziq, qumsichqon, kaltakesak, ilon
- Zarafshon vodiysi
- (rang, qongirbosh, kampirchopon, shuvoq, juzguri)
Mirzacho‘1 tekisligi
N urota tog'lari va Turkiston
tizm asining g'arbiy qismi tog' oldida joylashgan. Iqlimi
keskin kontinental. Shimol tomoni ochiq, janubi tog'lar
bilan o'ralgan, shuning uchun A rktika havo m assalari
uzoq turib qoladi. Yog'in miqdori 200-350 mm, oqar suvi
Sirdaryo va undan chiqarilgan kanallardan iborat. Och
tusli bo'z tuproqlar tarqalgan, o'zlashtirilgan yerlarda
efem erlardans/ш 'ralar, qorabosh, sasiqo't, lolaqizg'aldoq
o'sadi, to'qay mushugi, to'ng'iz, chiyabo'ri, o'rdak, g'oz,
qirg'ovul, yumronqoziq, qumsichqon, kaltakesak, ilon,
toshbaqa kabi hayvonlar yashaydi.
Chirchiq-Ohangaron vodiysi
Chirchiq va Ohan
garon vodiylaridan iborat, relyefi janubi-g'arbdan shimoli-
sharqqa zinapoyasimon shaklda ko'tarilib boradi. Qish
nisbatan yumshoq, yoz issiq, yog'in miqdori 300 mm dan
750 mm ga ortib boradi. Ichki suvlari Chirchiq, Ohangaron
daryolari va muzlardan iborat. Tekislik va qirlarida oddiy
bo'z, tog' yonbag'irlarda to'q bo'z tuproqlar tarqalgan.
Cho'l adir, tog' mintaqasi ajratiladi.
Zarafshon vodiysi
shim olida Turkiston, Nurota,
Oqtog', Qoratog', G 'obdun tog'lari bilan o'ralgan. Iqlimi
yumshoqroq. Ichki suvlari Zarafshon daryosidan iborat.
185
A sosan bo‘ztuproqlar tarqalgan. C ho'llarda efemer
o'sim liklari (rang, qo'ng'irbosh, kampirchopon, shuvoq,
juzg'uri), past tog'larida yovvoyi bodom, na’matak,
do'lana, tog'larda archalar, baland subalp va alp o'sim
liklari tarqalgan. Hayvonlardan yumronqoziq, qirg'ovul,
loyxo'rak, o'rdak, so 'fito ’rg'ay, zarg'aldoq, musicha,
kaptar, xo'jasavdogar, kaltakesak, ilonlar uchraydi.
|
| |
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili (Literature review)

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
136
tarmoq dasturlari, vasiylik kengashlari talablari, jahon miqiyosidagi texnologik o’zgarishlarni inobatga olgan
holda shakllantirish, ta’lim yo’nalishlari va mutaxassisliklarini optimallashtirish, bunda STEAM
yo’nalishlarini (aniq fanlar, texnologiya, injenering, ijodiy san’at va matematika) rivojlantirishga alohida
e’tibor qaratish” muhim vazifa sifatida belgilangan. Bu vazifalrni amalga oshirishda muhandislar
tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari talabalari uchun STEAM fanlari ta’limini modellashtirish va
raqamlashtirish orqali muammolarning yechimi ham ilmiy ham amaliy ahamiyat kasb etmog’i lozim.
Tadqiqot metodologiyasi (Research Methodology) Ushbu maqolada biz matematik va fizik
modellashtirish haqida atroflicha mulohaza yuritamiz qolgan modellashtirishlar haqida keyingi
maqolalarimizda to'xtalib o'tishga harakat qilamiz.
Matematik modellashtirish imkoniyatlarini ochib beruvchi dasturlarga: MatCad, MatLab, Maple,
Matematika sistemalari va boshqa dastur paketlarini misol keltirish mumkin. Bu dasturlar matematik
formulalar va matematik qonuniyatlarni raqamlashtirish vazifasini bajaruvchi dasturlar hisoblanadi.
Matematik modellashtirish metodidan matematika ta’limida ikki shaklda foydalaniladi: Birinchidan, birorta
ham modellar sxemasiga joylashmaydigan modelga olib kelinadi va bu holda yangi sinf modellarini tadqiq
etishning ichki matematik muammosi paydo bo’ladi, u mavjud matematik nazariyaning rivojlanishiga yoki
yangi nazariyaning paydo bo’lishiga olib keladi. Matematik modellashtirish metodining bu shaklidan
ko’pincha ma’ruza mashg’ulotlarida foydalaniladi va u quyidagi tuzilmalar asosida quriladi:
1. Yangi matematik tushunchaga olib keluvchi kasbiy mazmundagi masalalarni qarash-modelni
tuzush.
2. Yangi mavzu, yangi bo’lim (tushuncha, teoremalar, isbotlash usullari, formulalar) asosiy
mazmunini bayon qilib berish.
3. Yaratilgan modelni yangi matematik apparat bilan tadqiq etish.
4. Tuzilgan model yordamida olingan kasbiy mazmundagi masalani yechish yo’riqnoma tuzish va
natijani mazkur masala tiliga o’tkazish.
Ikkinchidan, ma’lum ko’rinishdagi matematik modelga keltirish orqali, u materialni mustahkamlash
uchun asosan amaliy mashg’ulotlarda tadbiq etiladi yoki ilgari ifodalangan kasbiy mazmundagi masalalarni
yechish uchun ma’ruza oxirida foydalaniladi. Bu mashg’ulotning tuzilishi quyidagicha bo’ladi:
1. Masalaning qo’yilishi.
2. Ma’lum modellar orasidan uning matematik modelini tanlash.
3. Modelni tadqiq etish.
4. Natijani mazkur masala tiliga o’tkazish.
Matematika fanida matematik modellashtirish elementlarini aks ettirish ko’plab asosiy pedagogik
vazifalarni yechish imkoniyatini beradi:
Nazariy olingan bilimlarni amaliyotga yo’naltirishni mukammallashtiradi;
Matematikani muhandislik faoliyatida qo’llash imkoniyatini oshiradi; fanlararo bog’liqlikni
takomillashtiradi va boshqalar.
-mavzu.O’qitishning an’anaviy va interaktiv uslublari

|
-mavzu.O’qitishning an’anaviy va interaktiv uslublari
|
bet | 127/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)9-mavzu.O’qitishning an’anaviy va interaktiv uslublari ( soat amaliy).
Darsning maqsadi
|
|
Tinglovchilarga O’qitish uslubi. Informatika kursining o’qitish uslublari muammolari. O’qitishning an’anaviy shakllari va ularning tavsifi. O’qitishning interaktiv uslublari haqida bilim berish va ko`nikmalarini rivojlantirish, mustahkamlash.
|
Darsning rejasi
|
|
Reja Zamonaviy o’qitish metodlari va ularning informatika faniga tadbiqi.
O’quv materialiga qiziqishni oshirish
O’qitishning interaktiv uslublari
Muammoli ta’limning nazariy asoslari
|
Dars turi
|
|
Ma’ruza, amaliy mashg`ulot, bahs-munozara.
|
Dars bosqichlari dars taqsimoti
|
va
|
Tashkiliy qism
Yang mavzu bayoni
|
|
III.Mavzuni mustahkamlash
IV. Darsga yakun yasash
|
O`quv jarayonining mazmuni
|
Metod: hamkorlikda o`rganish, jamoada, guruhlarda.
Jihoz : Kompyuterlar, proyektor, tarqatma materiallar, flipchat.
|
|
| |
«6*6*6 metodi» texnologiyasi

|
«6*6*6 metodi» texnologiyasi
|
bet | 164/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2) «6*6*6 metodi» texnologiyasi
Bu shunday metodki, unga ko’ra 36 ishtirokchi ma’lum bir vaqt mobaynida biror bir masalani muhokama qilib, ko’pchilik guruh a’zolarining masalaga bo’lgan munosabatlarini bilib olish mumkin.
Har biri 6 kishidan iborat bo’lgan 6 ta guruhda ma’lum bir vaqt mobaynida o’qituvchi tomonidan qo’yilgan muammo muhokama qilinadi. SHundan so’ng o’qituvchi guruh a’zolari orasida oldingi bahs guruhida qatnashgan o’quvchilari bo’lgan yangi guruh tuzadi. YAngi guruhda ishtirokchilar o’z guruhlarida qilgan ishlarining natijalarini muhokama qiladilar.
Ushbu metod bilan mashg’ulot quyidagicha olib boriladi:
Mashg’ulot oldidan o’qituvchi 6 ta stol atrofiga 6 ta o’rindiq o’yib chiqadi.
Sinf har biri 6 ta o’quvchidan iborat bo’lgan 6 ta guruhga bo’linadi.
O’quvchilar o’z o’rinlarini egallab bo’lganlaridan so’ng o’qituvchi bahs mavzusini e’lon qiladi (guruhlar uchun vazifalar bir xil yoki bitta masalaning turli jihatlariga tegishli bo’lishi mumkin). O’qituvchi ish borishini nazorat qilib turadi. Barcha guruh a’zolari masalaning shartini to’g’ri tushunganligiga ishonch hosil qilgach, savollarga javob beradi va agar ishtirokchilar yordamga muxtoj bo’lib qolsalar, ularga qo’shimcha ko’rsatmalar beradi. Belgilangan vaqt tugaganidan so’ng o’qituvchi yangi guruhlar tuzadi. Bunda har bir guruhda oldingi bahs guruhlaridan albatta bittadan vakil ishtirok etadi. Mashg’ulotga yakun yasaladi.
Topshiriq mavzusi “Dars o`tganligi haqida hisobot ”
Topshiriq Mazkur bo`limni o`zlashtirish natijasida olgan bilimlaringizdan dars o`tish jarayonida foydalaning. Darsni o`tib bo`lganingizdan so`ng hisobot yozing. Bu topshiriq sizga dars algoritmini tuzishda: maqsad qo`yish, usul tanlash, motivatsiya va mashqlarni rejalshtirishda olgan bilimlaringizni namoyish etishda yordam beradi. Hisobotni tayyorlashda quyidagi “Darsning texnologik xaritasi”dan foydlaning.
DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI
Fan, sinf
|
|
|
Dars mavzusi
Darsning bo`limdagi tartib raqami
|
|
|
Maqsadi / darsdan kutilayotgan natijalar
|
Ta’limiy
|
Rivojlanti ruvchi
|
Tarbiyaviy
|
Dars o`tish uchun resurslar
|
|
|
Dars rejasi
|
|
|
Vaqt taqsimoti ko`rsatilgan jadval
|
|
|
DARSNING TASHKILIY TUZILI
|
SHI
|
1- BOSQICH - MOTIVLASHTIR
|
ISH
|
Bosqich maqsadi
|
|
|
Bosqich davomiyligi
|
|
|
O`quvchilar faoliyatini tashkillashtirish turi
|
|
|
Bu bosqichdagi o`qituvchining faoliyat turi va vazifalari
|
|
|
2- BOSQICH- AXBOROT
|
|
Bosqich maqsadi
|
|
|
Bosqich davomiyligi
|
|
|
O`quvchilar faoliyatini tashkillashtirish turi
|
|
|
Bu bosqichdagi o`qituvchining faoliyat turi va vazifalari
|
|
|
3- BOSQICH – INTERFAOL MASH
|
QLAR
|
Bosqich maqsadi
|
|
|
Bosqich davomiyligi
|
|
|
O`quvchilar faoliyatini tashkillashtirish turi
|
|
|
Bu bosqichdagi o`qituvchining faoliyat turi va vazifalari
|
|
4 -BOSQICH - DARSGA YAKUN YASASH
|
Bosqich maqsadi
|
|
Bosqich davomiyligi
|
|
O`quvchilar faoliyatini tashkillashtirish turi
|
|
Bu bosqichdagi o`qituvchining faoliyat turi va vazifalari
|
|
|
| |
Key words: 
modeling, computer modeling, feature, informative feature, quantitative 
feature, nominal feature

154
tavsiflanadi.
Bu yerda
n
alomatlar soni. Alomatlar to‘plamining
tasi interval shkalada
n
tasi esa nominal shkalada o‘lchanadigan alomatlar bo‘lishi mumkin [2].
Berilgan o‘lchovdagi
n
X
k
X
alomatlar to‘plamiga ko‘ra ixtiyoriy ruxsat etilgan
S
obyektga tegishli hisoblashlarni bajarish uchun ma’lum bo‘lgan
,
d
F S X k
,
1
k
n
strukturali turli xillilik (turg‘unlik) o‘lchovini hisoblash funksionalidan foydalaniladi. Bunga
ko‘ra quyidagilarni aniqlash talab etiladi [3]:
1.
Har bir
j
i
K
E
S
0
,
2
,
1
j
obyekt uchun
y
x
i
,
local
metrika parametri
hisoblanadi.
2.
0
E
S
d
obyektning turg‘unligini hisoblash
y
x
d
,
bo‘yicha
k
X
alomatlar
to‘plamiga ko‘ra
0
,
d
P S X k
E
,
1
k
n
obyektlar to‘plami
k
X
S
F
d
,
funksionalning maksimumga erishish shartiga asosan hisoblanadi.
3. Ixtiyoriy ruxsat etilgan
S
obyekt uchun turli toifadagi informativ alomatlar to‘plamini
aniqlash.
Aniqlangan alomatlar sohasiga ko‘ra
ixtiyoriy ruxsat etilgan
S
obyektning
qurg‘oqchilikka chidamlilik indeksini hisoblash va intuitiv yechimni qabul qilish jarayonini
tavsiflashda local metrika instrument bo‘lib xizmat qiladi. Faraz qilamizki tenglamadagi
biror sinf (
1