nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Avtomatlashtirish - Theory of intelligent control

-
Moliya va iqtisodiyot
: SI algoritmlari avtomatlashtirilgan savdo, portfelni
boshqarish, bozorni prognozlash va moliyaviy firibgarlikni aniqlash uchun
ishlatiladi.
-
Natural Language Processing
(NLP): Matnlarni qayta ishlashda
avtomatlashtirish odamlar bilan matnli xabarlar orqali muloqot qila
oladigan chatbotlar va virtual yordamchilarni yaratish imkonini beradi.
-
Biznes jarayonlarini avtomatlashtirish
: SI buxgalteriya hisobi va
boshqaruv kabi oddiy biznes jarayonlarini avtomatlashtirish uchun
ishlatilishi mumkin.
-
Avtopilot avtomobillar va transport
: Avtotransportni avtomatik boshqara
oladigan oʻzi boshqaradigan yengil va yuk mashinalarini ishlab chiqish
avtomatlashtirishning muhim yoʻnalishi hisoblanadi.
-
«Intellektual boshqarish nazariyasi” fanining muhim maqsad va vazifalari

|
«Intellektual boshqarish nazariyasi” fanining muhim maqsad va vazifalariBog'liq [Theory of intelligent control] week-1-Introduction to intelligent control«Intellektual boshqarish nazariyasi” fanining muhim maqsad va vazifalari:
1. Intellektual tizimlarni ishlab chiqish
:
Turli manbalardan maʼlumotlarni
yigʻish, tahlil qilish va izohlash hamda ulardan qaror qabul qilishda foydalanishga
qodir boʻlgan intellektual tizimlarni yaratish.
2. Mashinani oʻqitish:
Mashinani oʻqitish texnikasini oʻrganish va tizimlarga
maʼlumotlardan axborot olish va bashorat qilish imkonini beruvchi algoritmlarni
ishlab chiqish.
3. Turli sohalarda qo'llash:
Intellektual boshqaruv ishlab chiqarish, moliya,
sog'liqni saqlash, logistika, transport va boshqalar kabi turli sohalarda qo'llaniladi.
Maqsad ushbu sohalarning har biri uchun moslashtirilgan echimlarni ishlab
chiqishdir.
4. Avtomatlashtirish va optimallashtirish:
Jarayonlarni optimallashtirish va
ularni eng samarali tarzda boshqarishga qodir avtomatlashtirilgan tizimlarni
yaratish.
5. Insonga qaramlikni kamaytirish
:
Maqsad qaror qabul qilish jarayonida
insonning qaramligini kamaytirish, shu orqali xatolar ehtimolini kamaytirish va
boshqaruv sifatini oshirishdir.
6. Tadqiqot va innovatsiyalar
:
Intellektual boshqarish predmeti, shuningdek,
avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va texnologiyalari sohasidagi tadqiqotlar va
innovatsiyalarga yordam beradi.
1.2. BOSHQARISH ASOSLARI. BOSHQARISHNING ASOSIY
TUSHUNCHALARI VA TAMOYILLARI
Intellektual boshqaruv - bu qaror qabul qilish va real vaqtda o'zgarishlarga
javob berish uchun aqlli tizimlardan, jumladan sun'iy intellekt va avtomatlashtirilgan
algoritmlardan foydalanadigan boshqaruvning o'ziga xos sohasidir. U quyidagi
asosiy tushunchalarga tayanadi:
|
| |
Maʼlumotlarni prognozlash va tahlil qilish

2. O‘rganishni takomillashtirish: Mashinani o‘rganish AIning asosiy
yo‘nalishlaridan biridir. O'rganishni takomillashtirish yangi o'rganish algoritmlarini
ishlab chiqish, shuningdek, modellar sifatini yaxshilash uchun katta va xilma-xil
ma'lumotlarni to'plashni o'z ichiga oladi.
3. Avtomatlashtirish va jarayonlarni optimallashtirish: AI turli biznes va
texnik jarayonlarni avtomatlashtirish uchun ishlatilishi mumkin. AI yordamida
jarayonlarni optimallashtirish samaradorlikni oshirishi, xarajatlarni kamaytirishi va
xatolarni kamaytirishi mumkin.
4. Foydalanuvchi tajribasini yaxshilash: AI shaxsiylashtirilgan tavsiyalar
yaratish, interfeyslarni yaxshilash va foydalanuvchi tajribasini yanada qondirish
uchun ishlatilishi mumkin.
5. Ishonchlilik va xavfsizlikni oshirish: AIni yaxshilash tizimlarning
ishonchliligi va xavfsizligi ustida ishlashni o'z ichiga oladi. Bu, ayniqsa, avtonom
tizimlarda va sog'liqni saqlash va moliya kabi sohalarda muhim ahamiyatga ega.
6. Kengroq kontekstga integratsiya: Sun'iy intellekt turli sohalar va ilovalarga
birlashtirilishi mumkin. Sun'iy intellektni takomillashtirish - bu turli muhitlarda
ishlay oladigan moslashuvchan tizimlarni yaratishdir.
7. Axloqiy va huquqiy mulohazalar: AIni takomillashtirish, shuningdek,
sun'iy intellektdan foydalanish bilan bog'liq axloqiy va huquqiy masalalar haqida
o'ylashni va tegishli qoidalar va qoidalarni ishlab chiqishni o'z ichiga oladi.
8. O'z-o'zini o'rganish va avtonomiya: AIni rivojlantirish o'z-o'zini o'rganish
va o'zgaruvchan sharoitlarga avtonom moslashishga qodir bo'lgan tizimlar ustida
ishlashni o'z ichiga oladi.
SIni takomillashtirish doimiy jarayon bo'lib, tadqiqot, innovatsiyalar va
doimiy texnologiya rivojlanishini talab qiladi. Bu SI inson faoliyatining turli
sohalarida yanada foydali va samarali vositaga aylanishiga imkon beradi.
- Maʼlumotlarni tahlil qilish

Mashinali o'qitishdan foydalanib, biz ko'plab xizmatlar va dasturlarni
yaratishingiz mumkin. Bunday dasturlardan kundalik hayotda biz foydalanadigan
eng oddiylari - navigatorlar, yuzni tanish hususiyatiga ega kameralar, tavsiyalar
xizmatlaridan - sanoat yoki xavfsizlik uchun zarur bo'lgan murakkab vositalargacha.
Ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish

|
Ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilishBog'liq [Theory of intelligent control] week-1-Introduction to intelligent control1. Ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish:
Intellektual boshqaruv tizimlari turli
manbalardan ma'lumotlarni to'plash, saqlash va tahlil qilish imkoniyatiga ega. Bu
ma'lumotlar bazalaridan tuzilgan ma'lumotlar, matnli hujjatlar, tasvirlar yoki hatto
sensorlardan olingan ma'lumotlar oqimi bo'lishi mumkin.
Intellektual tizimlarda (IT) ma'lumotlarni to'plash va qayta ishlash muhim rol
o'ynaydi, chunki ular bunday tizimlarning ishlashi uchun asosdir.
Intellektual tizimlarda ma'lumotlarni yig'ish:
1. Ma'lumotlar manbalarini tanlash
: Intellektual tizimlar sensorlar,
ma'lumotlar bazalari, tashqi API, ijtimoiy media va boshqalar kabi turli manbalardan
ma'lumotlarni to'plashi mumkin. Tizim maqsadlariga mos keladigan tegishli
ma'lumotlar manbalarini tanlash muhimdir.
2. Datchiklar va IoT(Internet of Things)
: Zamonaviy intellektual tizimlar
real vaqt rejimida doimiy ravishda ma’lumotlarni yig‘ish uchun sensorlar va narsalar
interneti (IoT) qurilmalaridan keng foydalanadi. Ushbu ma'lumotlar atrof-muhit,
sog'liqni saqlash, ishlab chiqarish va boshqa ko'plab sohalarga tegishli bo'lishi
mumkin.
3. Maʼlumotlarni yigʻish va saqlash tizimlari
: Ishonchli maʼlumotlarni
yigʻish va saqlashni taʼminlash uchun maʼlumotlar bazalari, maʼlumotlar omborlari
yoki bulutli yechimlar kabi maxsus tizimlardan foydalanish mumkin.
Intellektual tizimlarda ma'lumotlarni qayta ishlash:
- Maʼlumotlarni tozalash
: Yigʻilgan maʼlumotlarda xatoliklar, chetga
chiqishlar yoki toʻliq boʻlmagan yozuvlar boʻlishi mumkin. Ma'lumotlarni tozalash
jarayoni ushbu muammolarni aniqlash va tuzatishni o'z ichiga oladi.
- Ma'lumotni o'zgartirish
: Ma'lumotlarni oson ishlash uchun aylantirish
mumkin. Masalan, matnli ma'lumotlar mashinani o'rganish algoritmlarini qo'llash
uchun raqamli formatga aylantirilishi mumkin.
|
| |
O‘qituvchi yordamida o‘rganish

- Model tanlash: Muayyan vazifa uchun eng mos model (masalan, neyron
tarmoq, qarorlar daraxti, logistik regressiya va boshqalar) tanlanadi.
- Model tayyorlash: Model namunalarni aniqlash va bashoratli modelni
yaratish uchun o'quv ma'lumotlari bo'yicha o'qitiladi.
- Modelni baholash: Model uning ishlashi va aniqligini aniqlash uchun alohida
test ma'lumotlar to'plamida baholanadi.
- Qaror qabul qilish: Modelning natijasi asosida ob'ektlarni tasniflash,
xavflarni aniqlash, natijalarni bashorat qilish va hokazolarni o'z ichiga olishi
mumkin bo'lgan qaror qabul qilinadi.
- Mulohaza va yangilash: Model dolzarb bo'lib qolishi va o'zgaruvchan
sharoitlarga moslashishi uchun yangi ma'lumotlar bilan muntazam yangilanishi
mumkin.
Sun'iy intellektdan foydalangan holda qaror qabul qilish biznes, tibbiyot,
moliya, avtonom navigatsiya, tavsiya tizimlari va boshqa ko'plab sohalarda keng
qo'llaniladi.
Steam-ta’limi-fanlararo bog‘lanishlar va amaliy yondashuv yunusova Cho‘lponoy Abierovna

Steam-ta’limi-fanlararo bog‘lanishlar va amaliy yondashuv yunusova Cho‘lponoy Abierovna
Download
0,58 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
30.11.2023
Hajmi
0,58 Mb.
#108295
Download
0,58 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Steam-ta’limi-fanlararo bog‘lanishlar va amaliy yondashuv yunusova Cho‘lponoy Abierovna
Download
0,58 Mb.
Matnni ko'rish
Китоб (коракалпок)

Китоб (коракалпок)
Download
5,89 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/39
Sana
31.05.2024
Hajmi
5,89 Mb.
#258632
Download
5,89 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Китоб (коракалпок)
Download
5,89 Mb.
Matnni ko'rish
Magnitoelektrik millivoltmetrlar

39
E
C
M
tes
2
(7.2)
bu erda S
2
-qayishqoq element hajmidan aniqlanadigan doimiy koeffitsient; Е–spiral
prujinalarning elastiklik moduli yoki cho‟zilgan tolalarning siljish moduli; φ–qayishqoq
elementning burilish burchagi.
Agar
tes
ayl
M
M
, ya„ni muvozanat holatda bo‟lsa,
BJ
C
E
C
1
2
(7.3)
U holda
J
E
B
C
J
Е
В
С
С
2
1
(7.4)
Asbob konstruktsiyalari ko‟rsatkichlariga
bog‟liq, bo‟lgan C, B, Е kattaliklar o‟lchash
jaryonida o‟zgarmaydi, shuning uchun
,
J
К
bu еrda
E
B
C
K
(7.5)
(7.4) ifodadan magnitoelektrik millivoltmetr shkalasi chiziqli ekanligini ko‟rish
mumkin.
Asbob harakatchan tizimining burilish burchagi ramkadan o‟tayotgan tok
kuchidan tashqari yana termojuft, ulaydigan simlar va millivoltmetrlarning ichki
qarshiliklariga ham bog‟liq:
m
c
T
T
R
R
R
E
K
J
К
(7.6)
bu erda Е
Т
– TEYK; R
T
– termojuft qarshiligi; R
c
– ulaydigan simlar qarshiligi; R
м
–
millivoltmetrning ichki qarshiligi.
(7.6) ifodadan asbob strelkasining chetlashishi,
TEYK
ning o‟zgarmas qiymatida
zanjirning turli qarshiliklariga bog‟liq ekanligi ko‟rinib turibdi. Shuning uchun
asbobning darajalanishi zanjir tashqi qismining muayyan qarshiligida (R
таш
=R
T
+R
c
)
bajariladi va qo‟shimcha hatolarga yo‟l qo‟ymaslik uchun magnitoelektrik
millivoltmetrni montaj qilish jarayonida shu qarshilik aniq saqlanishi shart. Odatda
40
tashqi qarshilikning darajali miqdori 0,6; 1,6; 5; 15; 25 Om ga teng bo‟lib, asbobning
shkalasi va xujjatida ko‟rsatiladi.
Sanoatda o‟lchash chegarasi, tashqi ko‟rinishi va gabaritlari turlicha bo‟lgan,
haroratni
o‟lchashga mo‟ljallangan magnitoelektrik millivoltmetrlar ishlab
chiqariladi. Sanoat asboblari 0,5; 1,0; 1,5; 2,0 va 2,5 aniqlik sinfiga ega.
O‟lchash asbobi sifatida ishlatiladigan millivoltmetrli termoelektrlar
komplektining kamchiligi o‟lchash asbobida tok mavjudligidir. Tok miqdoriga, ya„ni
millivoltmerning ko‟rsatishiga TEYK dan tashqari zanjirning qarshiligi ham ta„sir
qiladi:
m
C
t
R
R
R
R
(7.7)
Har bir qarshilikning o‟zgarishi o‟lchashda sodir bo‟ladigan hatoga olib keladi.
Noqulay sharoitda bu hato asosiy hato miqdoridan (aniqlik sinfidan) oshib ketishi
mumkin. Yuqorida aytilganlarning hammasi aniqlik sinfi unchalik yuqori bo‟lmagan
(0,5; 1,0; 1,5; 2,0 va 2,5) jamlovchi hatosining bir necha o‟n gradusgacha еtishiga
olib keladi.
O‟lchash aniqligi nuqtai nazaridan ishlatilish talablarning oshganligi sababli
hozirgi
paytda
haroartni
termojuft
bilan
o‟lchashda
millivoltmetrdan
foydalanilgandagi kamchiliklardan holi bo‟lgan kompensatsion yoki potensiometrik
usul tobora keng qo‟llanilmoqda.
Tayanch iboralar - Issiqlik energetikasi

49
2.Metallning harorat qarshilik koeffitsienti etarli darajada katta va
barqarorlashgan bo‟lishi lozim.
3.Qarshilik harorat o‟zgarishi bilan tug‟ri yoki ravon egri chiziq buyicha keskin
chetga chiqishlarsiz o‟zgarishi kerak.
4.Solishtirma elektr qarshilik deyarli katta bo‟lishi kerak. Ma„lum haroratlar
oralig‟ida yuqoridagi talablarga platina, mis, nikel, temir, volfram kabi metallar javob
beradi.
Harorat o‟zgarishi bilan elektr qarshiligining o‟zgarishini xarakterlovchi
parametr
elektr qarshiligining harorat koeffitsienti deyiladi.
Harorat koeffitsienti haroratga bog‟liq bo‟lgan metallar uchun faqat haroratning
har bir qiymati uchun aniqlanishi mumkin:
,
1
0
dt
dR
R
t
(8.1)
bunda R
0
ва R
t
,0 va t
С haroratdagi qarshilik. Harorat koeffitsienti
С
-1
yoki К
-1
larda
ifodalanadi.
Xozir qarshilik termometrlarni tayyorlash uchun mis, platina, nikel va temirdan
foydalaniladi. Mis arzon material bo‟lib, uning qarshiligi amalda haroratga chiziqli
bog‟liq, ya„ni
t
R
R
t
1
0
(8.2)
bunda R
t
va R
0
- t va 0
C
0
haroratda termometr qarshiligi.
- mis simning harorat
koeffitsienti
= 4,28
10
-3
К
-1
.
Mis oksidlanishi tufayli u 200
C
0
dan ortiq bo‟lmagan haroratlarni o‟lchashda
qo‟llaniladi. Misning kamchiliklariga uning solishtirma qarshiligining kamligini
kiritsa bo‟ladi:
=0.17
10
-7
Ом
м.
Platina – qimmatbaxo material. Ximiyaviy jixatdan inert va sof holda osonlik
bilan olinadi. Platinadan tayyorlangan qarshilik termometrlari – 260 dan +1100
C
0
gacha haroratlarni o‟lchash uchun qo‟llaniladi. Platina qarshiligining haroratga
bog‟lanishi murakkab bog‟lanishdan iborat bo‟lib, -183 dan 0
C
0
gacha harorat
oraligida quyidagicha yozilishi mumkin:
,
100
1
3
2
0
t
Ct
Bt
At
R
R
t
(8.3)
0 dan +630
C
0
gacha oraliqda esa,
,
1
2
0
Bt
At
R
R
t
(8.4)
50
tarzida ifodalanadi, bunda R
t
va R
0
mos ravishda t va 0
С haroratda platina qarshiligi
А, В, С – o‟zgarmas koeffitsientlar bo‟lib, uning qiymati termometrni darajalashda
O
2
, H
2
O va oltingugurtning qaynash nuqtalari bo‟yicha aniqlanadi.
Standart qarshilik termometrida qo‟llaniladigan ПЛ – 2 markali platina uchun
(3) va (4) tenglamalardagi koeffitsientlar quyidagi qiymatlarga ega:
А = 3,96847
10
-3
С
-1
; В = - 5,847
10
-7
С
-1
; С = - 4,22
10
-12
С
-1
.
Platinaning kamchiliklaridan biri uning tiklovchi muhitda metall bug‟lari,
uglerod oksidi va boshqa moddalar bilan ifloslanishidir.
Yarimo‟tkazgich termometr qarshiligi (termorezistor qarshiligi) bilan harorat
orasidagi bog‟lanish quyidagicha ifodalanishi mumkin:
T
T
T
T
B
R
R
T
0
0
0
exp
(8.5)
R
0
qiymat T
0
haroratda termometr qarshiligi bilan aniqlanadi, B qiymat esa,
termometr tayyorlaydigan yarimo‟tkazgich materialiga bog‟liq.
- 100 dan + 300
C
0
gacha haroratlarni o‟lchash uchun oksidlanuvchi yarim
o‟tkazgich materiallardan foydalaniladi. Yarimo‟tkazgichli termometrlar ko‟proq
termosignalizatsiya va avtomatik himoya qo‟rilmalarida qo‟llaniladi.
ARÍSLAN HÁM ESHKI - Китоб (коракалпок)

15
Burınǵı ótken zamanda quslar hám haywan
lar óz ara sawash qurıptı.
Jarǵanat
sawashqa
qosıl
maptı. Qarasa quslar tárepi
jeńip atırǵanın kóripti hám sol
jaqqa barıp qosılıptı. Quslar
hayran bolıp ne qılıp júrgenin
sorasa:
– Men quspan ǵoy, mine,
qanatquyrıǵım bar, – depti.
Quslar onı óz tárepine qabıllaptı. Biraq birazdan
soń jeńile baslaptı. Jarǵanat endi hay wanlar
tárepine qosılıp alıptı.
– Sen ne qılıp júrseń, quslar biziń sırımızdı
biliw ushın seni jiberdi me? – depti haywanlar
ashıwlanıp.
– Men de haywanman ǵoy, – depti jarǵanat,
tisle rin kórsetip, – olar sonday ótkir, haywanlardıń
tislerindey. Biraq, haywanlar onı quwıp salıptı. Ol
quslarǵa qaytıp kelipti, biraq quslar da onı óz qa
tarına qospaptı. Sonnan berli jarǵanat jalǵız qa
lıptı. Ol uyalǵanınan heshkimge kórinbew ushın
tek túnde ushatuǵın bolǵan eken.
Foydalanish uchun adabiyotlar - 15-mavzu: pedagogik kompetentlik va kreativlikni shakllantirish reja

1. Markova A.K. Psixologiya professionalizma. – M.: Znanie, 1996.
2. Muslimov N.A. Bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchilarini kasbiy shakllantirish /
Monografiya. – T.: Fan, 2004.
3. Muslimov N.A., va boshqalar. Kasb ta’limi o‘qituvchilarining
kasbiy
kompetentligini shakllantirish texnologiyasi/ Monografiya. – T.: “Fan va
texnologiya” nashriyoti, 2013.
4.Barыsheva T.A., Jigalov Yu.A. Psixologo-pedagogicheskie osnovы razvitiya
kreativnosti – SPb.: SPGUTD, 2006.
5. Bashina T.F., Ilin Ye.P. Psixologiya tvorchestva, kreativnosti, odarennosti.
– CPb.: Piter, 2009.
I BÓLIM. KÓRKEM ÓNER HÁM MÁDENIYAT

II BÓLIM. TIL HÁM KEWIL
III BÓLIM. ILIM HÁM TEXNOLOGIYALAR
Naqılmaqallardıń mánisi...
49–62
Ay jerden úlken be?.. 63–72
Qosıq bolatuǵın sózler...
38–48
@edurtm_uz
I BÓLIM. KÓRKEM ÓNER HÁM
MÁDENIYAT ERTEKTEGI QAHARMAN
Adamnıń minezqulqın, adamlar arasındaǵı qat
naslardıń turmısta bolǵan waqıya túrinde
yamasa
qıyalıy súwretlep beriw ertek dep ataladı.
Eski zamanlarda dóretilgen erteklerde qıyalıy
nárseler: dáw, peri, áwliye, jin, shaytan, aydar
ha qusaǵan káramatlı kúshler ushırasadı. Hay
wanlar menen quslar adamday bolıp sóylesedi.
Erteklerdegi qaharmanlar hádden zıyat kúshli, batır
bolıp súwret lenedi. Olar awır qıyınshılıqlardı jeńip,
muratmaqsetine jetedi. Mısalı,
geypara erteklerde
adamlar gilemge minip,
yaki qanat baylap aspanda
ushıp júredi. Bunda erte zamanlardan berli adam
lardıń úlken bir ármanı hawada usha alatuǵın zat
lardı oylap shıǵıw tilegi bolǵan. Qıyalıy erteklerde,
tiy karınan, adamlar menen birge dáwler, periler,
áydarhalar, jılanlar, káramatlı quslar, terekler, ay
nalar, qılıshlar, gilemlerdiń ushıwı, suwdıń, tastıń
sóylewi, awqat tayarlaytuǵın dasturqanlar qatna
sadı.
1-tapsırma.
Berilgen tekstten sorawlarǵa juwap
beriń.
1. Ertek degenimiz ne?
2. Ertek penen turmıstaǵı waqıyalardıń qan
day parqı bar?
3. Qanday erteklerdi bilesiz?
@edurtm_uz
2-tapsırma.
Berilgen qıyalıy waqıyalardı tur mıs
penen salıstırıp aytıp beriń.
Bala gilemge minip ushıp baratır. Ayna bolıp
atırǵan waqıyalardı kórsetti.
Jer jarılıp astınan jol shıǵadı. Dasturqan ózi
awqatlar menen toladı.
Quslar adamǵa aylanadı. Adam bir silkinip sup
sulıw atqa aylandı.
Limitga o`tib, haqiqiy tezlanishni topamiz

|
Limitga o`tib, haqiqiy tezlanishni topamiz
|
bet | 4/5 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #116476 |
Bog'liq sesmalogiyaLimitga o`tib, haqiqiy tezlanishni topamiz: (1.53) ifodani e`tiborga olib, tezlanishni quyidagicha yozamiz: (1.53) ifodani e`tiborga olib, tezlanishni quyidagicha yozamiz: yoki Demak, nuqtaning tezlanishi tezlik funksiyasidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli yoki harakat tenglamasidan vaqt bo`yicha olingan ikkinchi tartibli hosilasiga teng ekan. Endi tezlanish vektorini harakat trayektoriyasiga urinma va normal bo`lgan o`zaro perpendikular tashkil etuvchilarga ajratamiz (1.49-shakl, b): Bu yerda w — urinma tezlanish bo`lib, trayektoriyaga A nuqtadan o`tkazilgan urinma bo`ylab yo`naladi; wn— normal tezlanish bo`lib, trayektoriyaga A nuqtadan o`tkazilgan bosh normal bo`ylab yo`naladi. wn— normal tezlanish bo`lib, trayektoriyaga A nuqtadan o`tkazilgan bosh normal bo`ylab yo`naladi. Urinma va normal tezlanishlarning miqdorlari quyidagicha aniqlanadi: Bu yerda r — egrilik radiusi. Tezlanishning wt va wn tashkil etuvchilari o`zaro tik yo`nalganligi uchun to`la tezlanish moduli formuladan, yo`nalishi esa formuladan aniqlanadi. Endi Dekart koordinata tekisligida tezliklar bilan harakatlanayotgan moddiy nuqtaning tezlanishlarini aniqlaymiz. Endi Dekart koordinata tekisligida tezliklar bilan harakatlanayotgan moddiy nuqtaning tezlanishlarini aniqlaymiz. Aytaylik, tezlanishning koordinata o`qlaridagi proeksiyalari mos ravishda wx va w larga teng bo`lsin. U holda, yuqoridagilarga muvofiq Binobarin, moddiy nuqta tezlanishining qo`zg`almas koordinata o`qlariga proyeksiyalari tezlikning mos koordinata o`qlariga proyeksiyasidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli hosilasiga yoki nuqtaning mos koordinataliaridan vaqt bo`yicha olingan ikkinchi tartibli hosilasiga teng. Tezlanish vektorining moduli Binobarin, moddiy nuqta tezlanishining qo`zg`almas koordinata o`qlariga proyeksiyalari tezlikning mos koordinata o`qlariga proyeksiyasidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli hosilasiga yoki nuqtaning mos koordinataliaridan vaqt bo`yicha olingan ikkinchi tartibli hosilasiga teng. Tezlanish vektorining moduli
|
| |
ERTEGIM ERTE BOLDÍ - Китоб (коракалпок)

ERTEGIM ERTE BOLDÍ
Ertegim erte boldı,
Qulagim kelte boldı.
Bar eken de joq eken,
Ash eken de toq eken.
Ala ǵarǵa azanshı eken,
Qara ǵarǵa qazanshı eken.
Qara kópek qawınshı eken,
Sarı pıshıq sawınshı eken.
Qara qaplan qarawıl deydi,
Jolbarıslar jasawıl deydi.
Túlkiler kátip bolıptı,
Ishkeni qatıq bolıpti.
Qasqırlar asker bolıptı,
Saǵallar lashker bolıptı.
Qozılar kábap bolıptı,
Patshaǵa awqat bolıptı.
Tulparlar elshi bolıptı,
Sunqarlar tilshi bolıptı.
Hákkeler kúnshil bolıptı,
Qırǵıylar sınshıl bolıptı.
@edurtm_uz
12
1-tapsırma.
Berilgen qus hám haywanlardıń at
ların oqıń hám ol haqqında bilgenlerińizdi aytıp
beriń.
Ala ǵarǵa, qara ǵarǵa, qara kópek, sarı pıshıq,
qara qaplan, jolbarıslar,túlkiler, qasqırlar, saǵallar,
qozılar, tulparlar, sunqarlar, hákkeler, qırǵıylar.
2-tapsırma.
Berilgen sózlerdiń mánisin aytıp beriń.
Azanshı, qazanshı, qawınshı, sawınshı, qarawıl,
jasawıl, ásker, láshker, kábap, awqat.
ERTEKTEGI HAYWANLAR
1-tapsırma.
Súwretlerdegi haywanlardıń tiyislisin
kóp noqattıń ornına qoyıń hám ne ushın ekenli
gin aytıp beriń.
Hiyleker (...), shaqqan (...), sum (...), ash (...),
aqıllı (...), juwas (...),
2-tapsırma.
Tekstti oqıń. Erteklerdiń hárqıylı bas
lanıwı haqqında aytıp beriń.
Erteerte ertede, el ómiri keltede, xalıqtı xan
biy lepti, xalıq zar áylepti.
Áyyemgi zamanlarda sol zamannıń qádiminde,
bir bay bar eken. Onıń bir shopanı bolıptı.
Burınǵı ótken waqıtta bes qala soramında bir
patsha bolǵan eken.
@edurtm_uz
13
Bir bar eken, bir joq eken. Ash eken de, toq
eken, ala ǵarǵa azanshı, qara ǵarǵa qazanshı
eken. Áyyemgi zamanda bir xan bolıptı.
|
yoki yoki Nuqta harakatining tezligi birinchi yaqinlashuvda

|
yoki yoki Nuqta harakatining tezligi birinchi yaqinlashuvda
|
bet | 3/5 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #116476 |
Bog'liq sesmalogiyayoki yoki ko`rinishda aniqlanadi. Nuqtaning tezligi vektor kattalik bo`lib, yo`nalish va modulga ega. O`rtacha tezlik vektori A nuqtadan A1 nuqtaga vektor bo`ylab yo`naladi. Nuqtaning haqiqiy tezligi υ ni topish uchun limitga o`tamiz: (a) ni e`tiborga olsak quyidagi hosil bo`ladi: (a) ni e`tiborga olsak quyidagi hosil bo`ladi: Matematikadan ma`lumki, funksiya orttirmasining argument mos orttirmasiga nisbatining argument orttirmasi nolga intilgandagi limiti shu funksiyaning hosilasi ko`rinishda yozamiz. Demak, moddiy nuqta tezligining qo`zg`almas koordinata o`qlariga proyeksiyalari harakatdagi nuqtaning mos koordinatalaridan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli hosilasiga teng. Demak, moddiy nuqta tezligining qo`zg`almas koordinata o`qlariga proyeksiyalari harakatdagi nuqtaning mos koordinatalaridan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli hosilasiga teng. Tezlikning koordinata o`qlaridagi proyeksiyalari ma`lum bo`lganda, tezlikning qiymati quyidagicha aniqlanadi: yoki Tezlik vektorining yo`nalishi yo`naltiruvchi kosinuslar bo`yicha topiladi: Nuqta egri chiziqli trayektoriya bo`ylab harakatlanganda uning tezligi miqdor va yo`nalish jihatidan o`zgarishi mumkin. Odatda, birlik vaqt mobaynida tezlikning o`zgarishi tezlanish deb yuritiladi. Egri chiziqli trayektoriya bo`ylab harakatlanayotgan ixtiyoriy A nuqta ∆t vaqt davomida A holatdan A1 holatga o`tsin (1.49-shakl, a). Harakat natijasida A nuqta AA1 = ∆S yoyni bosib o`tdi. Harakat natijasida A nuqta AA1 = ∆S yoyni bosib o`tdi. Nuqtaning tezligi A holatda υ ga, A1 holatda esa υ1 ga teng. Chizmadan ko`rinib turganidek, A nuqtaning tezligi yo`nalishini ham, qiymatini ham o`zgartiradi. Nuqtaning o`rtacha tezlanishini topamiz:
|
| |
Qalqovichli satx o‟lchagichlar

Bu asboblar suyuqlik sathini o‟lchashda keng tarqalgan. Asbobning sezgir
95
Ikkilamchi asbob hisob mexanizmi bilan kinematik ravishda bog‟langan
selsindan iborat. selsin rotori aylanganda hisoblash mexanizmining barabanlari
buraladi va raqamli hisoblagich darchalarida sath holatini ko‟rsatuvchi raqamlar
paydo bo‟ladi. Ikkilamchi asbobda sath chetki chegaralari holatining signalizatsiyasi
uchun ikkita kontakt mavjud. Kontaktlar asbob shkalasining istalgan nuqtalariga
rostlanishi mumkin. Sathni o‟lchash diapazoni 10 m gacha. Sathning o‟zgarishiga
qarab qalqovichning o‟zgarishini kamaytirish kerak bo‟lganda, chiziqli elastik
tavsifga ega bo‟lgan davriy cho‟kadigan silindrik qalqovichdan foydalaniladi. Davriy
cho‟kadigan qalqovichli sath o‟lchagichning ishlash prinsipi qalqovich massasining
suyuqlikka cho‟kish chuqurligiga qarab o‟zgarishiga asoslangan.
Qalqovichli sath o‟lchagichning kamchiliklari: asbobning teskari joylashgan
shkalasi, baland rezervuarlar yonida hisoblash qiyinligi, trosni tortib turgan kuchning
o‟zgarishi sababli sodir bo‟ladigan hatolar.
Torsionli naycha sterjeni burilganda to‟siq soplo 6 ga nisbatan shu burilish
burchagiga teng ochiladi. Pnevmoqurilma 7 to‟siqning burchakli siljishini ikkilamchi
asbob 8 orqali o‟lchanadigan bosimning proporsional o‟zgarishiga aylantiradi. Bosim
o‟lchaydigan asbobning shkalasi 8 sath birligida darajalangan.
Tajovuzkor suyuqliklar sathini o‟lchashda qalqovich zanglashga chidamli
materialdan tayyorlanadi. Masofaga uzatishning mexanikaviy, pnevmatik va elektrik
tizimlarga ega bo‟lgan signalizator va rostlagichli buykali sath o‟lchagichlarning
katta nomenklaturasi ishlab chiqariladi. DAT da 20…16 m chegaradagi suyuqliklar
sathini o‟lchashga mo‟ljallangan 16 xil buykali sath o‟lchagichlar nazarda tutilgan.
Bu asboblarda eng katta ishchi bosim 10 MPa. Asboblarning aniqlik sinfi 1 va 1,5.
-tapsırma.
Súwretlerdegi zatlar menen qanday
qıyalıy waqıyalar bolıwı múmkin ekenligi haqqın­
da sáwbetlesiń.
LÁYLEK

ketipti hám erteńine eki dana tuqım taslap ketip
ti. Ekinshi diyqan onı egip, jaqsılap kútimin berip
ti. Ǵarbız piskende, hámmeni shaqırıp ǵarbızdı
úzip, alıp kelipti. Ǵarbızǵa pıshaq salıp kespekshi
bolǵan eken, ol birden ekige bólinipti hám
ishinen
hárre ler shıǵıp, diyqandı shaǵıptı da ushıp ketipti.
1-tapsırma.
Tekstti oqıp, sorawlarǵa juwap beriń.
1. Láylek diyqannıń úyine qalay kelip qaldı?
2. Diyqan oǵan qanday jádem berdi?
3. Láylek oǵan ne ákelip berdi?
4. Ǵarbızdıń ishinen ne ushın altın shıqpadı?
2-tapsırma.
S
úwretlerden paydalanıp, kóp noqat
tıń ornına sózlerdi jazıp gáp qurań.
láylektiń ayaǵına aǵash penen uradı. Ol
láylekti úyine alıp kelip ǵamxorlıq etedi. eki
dana tuqım ákelip beredi. Onnan shıǵadı.
Bir dawıslı sestiń ózgeriwi
menen
sózdiń mánisi de ózgeredi.
Mısalı: Tas – tis – tós – tıs.
10
@edurtm_uz
NAZORAT SAVOLLARI - Issiqlik energetikasi

94
Releli sath o‟lchagichlar modda muayyan sathga erishganda ishlay boshlaydi,
bu asboblar signalizatsiya maqsadida ishlatiladi va sath signalizatorlari deyiladi.
Sath o‟lchagichlar ishlash prinsipi va o‟zining to‟zilishi jihatidan bir-birlaridan
farq qiladi. Sath o‟lchagichlarning xilma-xilligi sig‟im chegaralarining ko‟pligi,
ishlatish sharoitlarining har xilligi va o‟lchanayotgan moddalarning
turlicha fizika
kimyoviy xususiyatlari bilan tavsiflanadi. Masalan, suyuqlik sathini o‟lchashga
mo‟ljallangan ko‟pgina asboblar sochiluvchan moddalar sathini o‟lchash uchun
yaroqsiz, usti ochiq sig‟imlarda ishlatiladigan asboblar esa yuqori bosimda
ishlaydigan sig‟imlar uchun yaroqsizdir.
Sathni nazorat qilish asbobi to‟zilishi bo‟yicha shkalali va shkalasizlarga
bo‟linadi. Bu asboblar, odatda, ikkilamchi asboblar bilan birga ishlaydi yoki sathning
chegarasi haqida mustaqil signal beradi.
Ishlash prinsipiga ko‟ra sathni o‟lchaydigan asboblar
quyidagi guruhlarga
bo‟linadi: ko‟rsatish oynasi; qalqovichli; gidrostatik;
elektrik; radioizotopli;
ultratovushli; vaznli va boshqalar.
Kimyo, issiqlik elektr stantsiyalari va oziq-ovqat sanoatida bu sath
o‟lchagichlar bir qator talablarni qanoatlantirmaydi. Bunga sabab ko‟pchilik
ishlab
chiqarish uskunalarining yuqori bosim va haroratlarda ishlashi hamda nazorat
qilayotgan moddalarning xususiy xossalaridir (tajovuzkor, zararlilik, o‟ta
qovushqoqlik va hokazo).
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishda turli
talablarga muvofiq suyuqlik
sathini o‟lchashning turli usullari ishlatiladi. Agar ko‟rsatishlarni masofaga uzatish
kerak bo‟lmasa, suyuqlik sathi talab qilingan aniqlik bilan ko‟rsatish oynalari yoki
ko‟rsatuvchi difmanometr - sath o‟lchagichlar yordamida o‟lchanishi mumkin.
Ko‟rsatish oynasi orqali sathni o‟lchash tutash idishlar prinsipiga asoslangan.
Ko‟rsatish oynasining materiali va birikma to‟zilishi
sathni nazorat qilish kerak
bo‟lgan suyuqlikning bosim va haroratiga va 300
C
0
haroratga mo‟ljallangan.
Metodik pechining issiqlik holatini aniqlash. Ishdan maqsad

Metodik pechining issiqlik holatini aniqlash. Ishdan maqsad
Download
199,94 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
12.12.2023
Hajmi
199,94 Kb.
#116563
Download
199,94 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Metodik pechining issiqlik holatini aniqlash. Ishdan maqsad
Download
199,94 Kb.
Matnni ko'rish
-tapsırma - Китоб (коракалпок)

17
Ań qaǵıyda boyınsha maǵan tiyisli. Mensiz
heshnárse isley almaǵan bolar edińiz.
Biraq, Ayaq óz sózinde qaytpay turıp aldı!
Yaqshı, haywandı sen usladıń, quwıp jetip alǵan
kim? Men.
Básekilesiwdiń sońı tóbelesiwge
shekem jetip
kelgende, olar awılǵa qaytıwdı hám aqsaqallardan
kim haq, kim nahaqlıǵın sorawdı sheshipti.
Awıl aqsaqalı olardıń sózlerin tıńlaptı hám olarǵa
ańdı uslawǵa hámme óz úlesin qosqanlıǵın eger
hárbiri ózinshe háreket etkeninde ańdı uslay al
maǵan bolar edińiz, – depti.
Afrika xalıq ertegi
1-tapsırma.
Tekstti oqıp, sorawlarǵa juwap beriń
1. Kóz, qulaq qol hám ayaq arasında ne
boldı?
2. Ań ushın olar nege tartısıp qaldı?
3. Awıl aqsaqalı olarǵa ne dedi?
4. Siziń pikirińizshe ań qaysı aǵzaǵa tiyisli?
@edurtm_uz
18
2-tapsırma.
Berilgen tekstti oqıń. Awıl aqsaqalınıń
ne ushın bulay degeni haqqında pikir bildiriń.
Awıl aqsaqalı olardıń sózlerin tıńlaptı hám olarǵa
ańdı uslawǵa hámme óz úlesin qosqanlıǵın, eger
hárbiri ózinshe háreket etkeninde ańdı uslay al
maǵan bolar edińiz, – depti.
TASBAQA HÁM JÍLAN - Китоб (коракалпок)

20
lerine itibar beriń. Muǵallimniń járdeminde olardıń
ne ushın qoyılǵanlıǵın túsinip alıń.
– Men sennen uzınman, – depti jılan, men
sennen kúshlirekpen. Demek, awqat ta meniki.
– Keshe kúsh sen tárepte edi, – dep juwap
beripti tasbaqa, – búgin ol men tárepte.
yo`nalishi esa ifodalardan aniqlanadi

|
yo`nalishi esa ifodalardan aniqlanadi
|
bet | 5/5 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #116476 |
Bog'liq sesmalogiyayo`nalishi esa ifodalardan aniqlanadi. a) to`g`ri chiziqli tekis harakat (1.50-shakl, a). - a) to`g`ri chiziqli tekis harakat (1.50-shakl, a).
- Bunda nuqtaning trayektoriyasi to`g`ri chiziqdan (r = ∞) iborat, tezligi esa o`zgarmas (υ = const) bo`ladi. Shuning
- uchun, nuqtaning normal tezlanishi urinma
- tezlanishi va to`la tezlanishi w = 0 bo`ladi.
- b) egri chiziqli tekis harakat (1.50-shakl, b).
Bunday holatda nuqtaning tezligi miqdor jihatidan o`zgarmas (υ = const) bo`lsada, Bunday holatda nuqtaning tezligi miqdor jihatidan o`zgarmas (υ = const) bo`lsada, yo`nalishi o`zgarishi mumkin. Nuqtaning urinma tezlanishi wt=0 normal tezlanishi wn ≠0 bo`ladi. Egri chiziqli tekis harakatda to`la tezlanish normal tezlanishga tengdir: d) to`g`ri chiziqli notekis harakat (1.51-shakl, a). Bu holatda nuqtaning trayektoriyasi to`g`ri chiziqli (r = ∞), tezlikning miqdori esa o`zgaruvchan bo`ladi. Normal tezlanish wn ≠ 0, to`la tezlanish esa urinma tezlanishdan iborat bo`ladi:
g) egri chiziqli notekis harakat (1.51-shakl, b).
|
| |
Erituvchilarning fizik xususiyatlari

|
Erituvchilarning fizik xususiyatlari
|
bet | 5/6 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #259455 |
Bog'liq fErituvchilarning fizik xususiyatlari
Ichki (oraliq) rafinatlarni quyidagi texnologik usullar bilan ajratib olinadi. 1. Ekstrakt eritmasining haroratini pasaytirish bilan. 2. Ekstrakt eritmaga suv qo'shish bilan. 3. Ekstrakt eritmaga yana ekstrakt qo'shish bilan. 4. Yuqori haroratda erituvchini yangi miqdori bilan yuvish. Buning natijasida birinchi uch usulni qo‘llaganda erituvchini selektivligi ortadi va ekstrakt eritmadan oraliq rafinatni ajratib olinadi. To‘rtinchi usulda esa moy gach va petrolatumdan ajratib olinadi.
. Moylarni deasfaltlash
Qoldiq moylarni gudron va yarim gudronlardan ishlab chiqariladi. Bu fraksiyalarda ayniqsa smolali neftlardan olingan bo‘lsa, 50 % gacha smola va asfalten bo'ladi. Smola asfaltenli birikmalaming murakkabligi selektiv erituvchini qo‘llashga yo‘l bermaydi. Shuning uchun moyni qimmatbaho uglevodorodlari uchun erituvchi tanlanadi. Smola-asfaltenli birikmalar erituvchida deyarli erimasdan cho‘kmada qoladi. Erituvchi sifatida suyuq propan ishlatiladi. Jarayonning ko‘rsatkichlari
Moy uglevodorodlarining propandagi eritmasidan smolalar 50—85°C oralig'ida yengil ajraladi. Haroratning yuqori darajasi propanning kritik harorati bilan (96,8°C) chegaralanadi. Propan harorati kritik harorat yaqinlashgani sari uni eritish qobiliyati pasayadi, moyning uglevodorodlari qisman smolalar bilan cho‘kib qoladi. Buning natijasida moyning chiqishi pasayadi. Past haroratda buni teskarisi bo‘lib suyuq propanni eritish qobiliyati ortadi va 40°C da smolalar propanda eriydi va moyning sifati pasayadi. Jarayon kolonnada olib boriladi. Propan kolonna tagidan beriladi, moylar esa tepa qismidan, kolonnani tepa qismida, harorat 70-75°C va pastki qismida 50-60°C bo‘ladi. Kolonnani tepa va pastki qismida haroratni har xil ushlab turish natijasida moydan smola va asfaltenlami to‘liq ajratib olinadi. Haroratni bu farqiga deasfaltlash gradiyenti deyiladi. Propanni suyuq holda ushlab turishi uchun jarayon 4—4,5 Mpa da olib boriladi. Erituvchini va boshlang‘ich mahsulotning nisbati tajriba yo‘li bilan topiladi va u xomashyodagi uglevodorodlar soniga bog'liq. Uglevodorodlar miqdori qancha ko‘p bo‘lsa, propan bilan boshlang‘ich mahsulot nisbati ham shuncha ko‘p bo‘ladi. Propan va boshlang‘ich modda 4:1 dan 8:1 gacha bo‘lgan nisbatda olinadi. Propanning miqdori ma’lum darajagacha oshirish deasfaltizat sifatiga yaxshi ta’sir ko‘rsatadi, smolali-asfaltenlarni cho'ktirish tezlashadi. Deasfaltdash jarayonini bir bosqichda olib borish mumkin, lekin olingan mahsulotning sifati ikki bosqichli jarayonda ko‘ngildagidek bo‘ladi. Birinchi bosqichda, olingan asfalt eritmasidan qimmatbaho uglevodorodlami ajratib olish uchun ikkinchi bosqichda deasfaltlanadi. Ikki bosqichli sxemada gudrondan moyni olish 10 % ga ortadi. I va II bosqich deasfaltizatlari sifat bo‘yicha katta farq qiladi. II bosqich deasfaltizatidan juda yopishqoq moylar olinadi.
|
| |
Nuqta (jism) harakatlangan paytda ketma-ket vaziyatlarni ifodalaydigan nuqtalarning geometrik o`rniga trayektoriya (harakat chizig`i) deb ataladi

|
Nuqta (jism) harakatlangan paytda ketma-ket vaziyatlarni ifodalaydigan nuqtalarning geometrik o`rniga trayektoriya (harakat chizig`i) deb ataladi
|
bet | 2/5 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #116476 |
Bog'liq sesmalogiyaNuqta (jism) harakatlangan paytda ketma-ket vaziyatlarni ifodalaydigan nuqtalarning geometrik o`rniga trayektoriya (harakat chizig`i) deb ataladi. - Nuqta (jism) harakatlangan paytda ketma-ket vaziyatlarni ifodalaydigan nuqtalarning geometrik o`rniga trayektoriya (harakat chizig`i) deb ataladi.
- Harakatlar nuqta trayektoriyasiga qarab to`g`ri va egri chiziqli harakatlarga, nuqta harakatining jadalligiga qarab tekis va notekis harakatlarga bo`linadi.
Kinematikada nuqtaning harakati
vektor usuli
Koordinatalar
usuli
tabiiy usul
Nuqtaning trayektoriyasi ma`lum bo`lsa, nuqta harakatini tabiiy usulda aniqlash qulaydir. Nuqtaning trayektoriyasi ma`lum bo`lsa, nuqta harakatini tabiiy usulda aniqlash qulaydir. Ixtiyoriy A nuqta berilgan trayektoriya bo`yicha harakatlanmoqda (1.47-shakl). Trayektoriyaning biror O nuqtasini sanoq boshi uchun tanlab olib, uni qo`zg`almas nuqta deb qaraymiz. Harakatlanayotgan nuqtaning holati trayektoriya bo`ylab hisoblanadigan |OA|= s yoy koordinatasi bilan aniqlanadi. Vaqt o`tishi bilan nuqta trayektoriya bo`ylab harakatlanadi, harakat tenglamasi yoki harakat qonuni t vaqtning bir qiymatli, uzluksiz va differensiallanuvchi funksiyasidan iborat bo`ladi: Agar funksiya ma`lum bo`lsa, f(t) vaqtning har bir payti uchun s aniqlangach, ishorasiga qarab uni O1 nuqtadan boshlab trayektoriya bo`yicha joylashtiramiz Shu tarzda A nuqtaning berilgan paytdagi vaziyati topiladi. Agar funksiya ma`lum bo`lsa, f(t) vaqtning har bir payti uchun s aniqlangach, ishorasiga qarab uni O1 nuqtadan boshlab trayektoriya bo`yicha joylashtiramiz Shu tarzda A nuqtaning berilgan paytdagi vaziyati topiladi. Demak, A nuqtaning harakatini tabiiy usulda aniqlash uchun uning trayektoriyasi, trayektoriyada olingan O sanoq boshi, yoy koordinatasining hisoblash yo`nalishi va s= f(t) harakat tenglamasi berilgan bo`lishi lozim. A nuqta berilgan egri chiziqli traektoriya bo`ylab s = f(t) harakat tenglamasi asosida harakatlanmoqda (1.48-shakl, a).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Nuqta (jism) harakatlangan paytda ketma-ket vaziyatlarni ifodalaydigan nuqtalarning geometrik o`rniga trayektoriya (harakat chizig`i) deb ataladi
|
Qarshilik termometrini ulash usullari

53
ramachalardan iborat. Bu ramachalar esa doimiy magnit qutb uchliklari 4 va 5 bilan
uzak orasidagi xavo tirqishida joylashtirilgan.
Markazdan qutb uchliklari chetlariga qarab xavo tirqishi kamayadi va mos
ravishda markazdan qutb uchliklari chetlariga qarab tirqishda magnit induksiyasi
usadi. Logometrning ikkala ramachisi bitta o‟zgarmas tok manbai E dan
ta„minlanadi, ular aylanuvchi momentlari bir – biriga qarshi yo‟naladigan qilib
ulangan. Aylanuvchi momentlar M
1
va M
2
ning qiymati mos ravishda quyidagiga
teng.
1
1
1
1
I
B
C
M
(8.6)
2
2
2
2
I
B
C
M
(8.7)
bunda C
1
va C
2
– ramachalarning geometrik
o‟lchamlari va ulardagi sim uramlar soni bilan
aniqlanadigan o‟zgarmas koeffitsientlar; B
1
va B
2
–
ramachalar joylashgan joydagi magnit induktsiyalari; I
1
va I
2
– ramachalardan utayotgan tok kuchlari.
Ramachalar qarshiligi teng, ya„ni R
1
=R
2
va
R=R
t
bo‟lsa,
I
1
=I
2
va
M
1
=M
2
bo‟lib,
quzg‟aluvchi sistema muvozanat holatda bo‟ladi.
Agar
termometr
qarshiligi
o‟zgargan
ramachalardan birida tok kuchayadi, shu sababli
momentlar muvozanati bo‟ziladi. Quzg‟aluvchan
sistema esa harakat qiladi. Toki kuchaygan
ramaga magnit induksiyasi katta tirqishga kiradi.
Ma„lum bir holatda ramachalar momenti muvozanatlashadi.
2
2
2
1
1
1
I
B
C
I
B
C
(8.8)
Bu tenglamadan
1
2
1
2
1
2
2
1
B
B
C
B
B
C
C
I
I
(8.9)
kelib chiqdi. I
1
va I
2
ning ta„minlash manbai E orqali ifodalangan qiymatlarini
qo‟ysak, quyidagi natijaga ega bo‟lamiz:
1
2
1
2
2
1
B
B
C
R
R
t
R
R
R
E
R
R
E
t
t
(8.10)
f
B
(8.11)
Shuning uchun
f
R
R
R
R
t
1
2
(8.12)
54
;
1
2
R
R
R
R
f
t
(8.13)
R, R
1
va R
2
– doimiy kattaliklar bo‟lgani uchun quzg‟aluvchan sistemaning
burilish burchagi termometr
qarichining
qiymatiga bog‟liq.
t
R
f
(8.14)
Shunday qilib, quzg‟aluvchan sistemaning burilish burchagi yoki M
1
va M
2
momentlar teng bo‟lgandagi (sistemaning muvozanat holati) logometr ko‟rsatkichi
termometr qarshiligiga bog‟liq va ta„minlash kuchlanishiga bog‟liq emas.
Gidrostatik satx o‟lchagichlar

96
Suyuqlik sathini o‟lchash paytida ma„lum sharoitlarda statik elektr toki paydo
bo‟lishi mumkin. Shuning uchun tez alangalanuvchi va portlash xavfi bor
suyuqliklarni nazorat qilishda siqilgan
gaz sifatida karbonat angidrid, azot, tutunli
gazlar yoki maxsus pezometrik sath o‟lchagichlar ishlatiladi. Bunday asboblar
suyuqlikning doimiy zichligida ±1,5% aniqlik bilan o‟lchaydi.
Idishdagi suyuqlik ustunining bosimini o‟lchaydigan
har qanday tizimning
difmanometri gidrostatiik sath o‟lchagichning boshqa turidir. Difmanometr orqali
ochiq va yopiq rezervuarlardagi suyuqliklar sathini, ya„ni
bosim ostidagi yoki
siyraklanish sharoitidagi suyuqliklar sathini o‟lchash mumkin. Bunday asboblarning
ishlash prinsipi ikki suyuqlik ustunining bosimlar farqini o‟lchashga, ya„ni
rezervuardagi suyuqlik sathiga bog‟liq bo‟lgan o‟zgaruvchan suyuqlik bosimini va
solishtirish o‟lchovi vazifasini bajaruvchi doimiy ustun bo‟yicha bosimni o‟lchashga
asoslangan. Bosimlar farqi rezervuar tubidan pastga o‟rnatilgan difmanometr orqali
o‟lchanadi.
Difmanometrning musbat va manfiy kameralari rezervuar
bilan impuls naylar
orqali bog‟langan. Sathni difmanometr orqali o‟lchashda albatta tenglashtiruvchi
idish o‟rnatilgan. Bu idish rezervuardagi suyuqlik bilan ma„lum sathgacha
to‟ldiriladi. Tenglashtiruvchi idishning vazifasi difmanometr
tirsaklaridan birida
suyuqlikning doimiy ustunini ta„minlashdan iborat. Difmanometrning ikkinchi
tirsagidagi suyuqlik ustunining balandligi rezervuardagi sath o‟zgarishiga qarab
o‟lchanadi. Rezervuardagi har bir sath o‟zgarishiga qarab o‟lchanadi. Rezervuardagi
har bir sath qiymatiga bosimlarning muayyan pasayishi mos keladi.
Bu hol bosim
pasayishining kattaligiga qarab sath holati haqida fikr yuritishga imkon beradi.
Tajovuzkorkor suyuqliklar sathini o‟lchashda difmanometr tajovuzkor muhit
ta„siridan himoyalanadi. Bunday sath o‟lchagichlar etarli darajada aniq ishlaydi, lekin
suyuqlik zichligining o‟zgarishini o‟lchovga ko‟rsatgan ta„sirini e„tiborga olish lozim
va asbobni darajalashda buni nazarda to‟tish kerak. Sathni nazorat qilish uchun
ko‟rsatishlarni masofaga pnevmatik yoki elektrik uzatishga ega bo‟lgan nayli,
qalqovichli, membranli va boshqa turdagi difmanometrlar ishlatiladi.
Ахборотларнинг - download

Qidiruv: Ахборотларнинг
Ахборотларнинг компьютерда тасвирланиши. Modifikatsiyalshgan kodlar
Kompyuterlarda sonlarning qo‘zg‘almas vergulli va qo‘zg‘aluvchi vergulli usullarda tasvirlanishi
24,54 Kb.
3
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
мавзусидаги - download

Qidiruv: мавзусидаги
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта
«Kompyuterning qismlarini sanash, ajratish» мавзусидаги лаборатория дарсига технологик карта
7,45 Mb.
97
o'qib
“xxi асрнинг глобал хусусиятларининг таълим-тарбия жараёнига таъсири муаммолари” мавзусидаги
Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasini tasdiqlash
235,72 Kb.
7
o'qib
Лайло Полвоновна Узоқованинг «Касб-ҳунар коллежларида махсус фанларни муаммоли ўқитиш технологияси («Тикувчилик ишлаб чиқариш» йўналишининг «Тикувчилик корхоналари» фани мисолида)» мавзусидаги 13
Buxoro davlat pedagogika instituti “Texnologik ta’lim” kafedrasi dotsenti Dilafro‘z Axmadovna Sayfullayevaning “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatsiyalashtirish fanini kompyuter dasturlari asosida o‘qitish metodikasi” nomli
35,5 Kb.
1
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
“BIYÁDEP QONAQ” TÍŃ SÚWRETI

36
1-tapsırma.
Tekstti oqıń hám sorawlarǵa
juwap
beriń.
1. Muǵallim qanday tapsırma bergen edi?
2. Ne ushın Polat súwretti “Biyádep qonaq
tıń súwreti” dep atadı?
3. Qonaqqa barǵanda ózin qanday tutıw
kerek dep oylaysız?
2-tapsırma.
Miyman kútiw hám miyman bolıw
haqqında sáwbetlesiń.
MIYMANLAR MENEN SÁWBETLESIW ÁDEBI
1-tapsırma.
Úyde ataanalarımızdıń miyman kút
kenin yadımızǵa túsirgen halda sorawlarǵa juwap
beriń.
1. Miymanlar arasında sóylew ushın ruqsat
soraw degende neni túsinesiz?
2. Qay jerlerde gezek penen sóylew
kerek
dep oylaysız?
3. Jası úlkenler menen sáwbetleskende qan
day sózlerdi qollanasız?
2-tapsırma.
“Islewge bolmaydı” degen tema
da sáwbetlesiń. Kesteden paydalanıp
qay jerde,
neler di islewge bolmaytuǵınlıǵı haqqında aytıp
beriń.
Úyde
Kóshede
Mektepte
Miymanda
@edurtm_uz
TAJRIBA O’TKAZISH TARTIBI

TAJRIBA O’TKAZISH TARTIBI.
1-tajriba. Uch zonali metodik pechning modelini
temperatura maydonida
kurish.
O’lchov asbobidagi shtok 7 chetki chap xolatiga o’tkaziladi. Fotoelement
devorning oldi qismida joylashgan. Yoruglik manbalari yokiladi. Uskunadagi
boshlangich intensiv yoruglik oqimi 8 ni kayd etadi.
Uskunada ko’rsatilgan koordinata nuqtalarini 1-jadvalga kiritiladi.
Fotoelementni kamera kengligi bo’yicha ko’chirib,
pechning kengligidagi
4-5 ta nuqtada yoruglik oqimining intensivligi qayd etiladi.
1-jadval.
Metodik pech modelining temperatura maydoni.
№
;
№
Koordinatalar
, m
Avometr
ko’rsat-
kichlari
№
Koordinatalar,
m
Avometr
ko’rsatkichlari
keng
ligi
uzun
ligi
kenglig
i
uzunligi
1
1
2
3
4
1
2
3
4
2
2
So’ng o’lchov qurilmasi pechning uzunligi bo’yicha siljitiladi, kaytadan
pechning kengligi bo’yicha yoruglik oqimining intensivligi aniqlanadi.
Pechning
uzunligi bo’yicha o’lchov xar bir zonaning 4-5 nuqtasida olib boriladi.
1-jadvalni to’ldirib, millimetrovkada temperaturaning o’zgarishi ikkita
grafigi koordinata quriladi (yoruglik oqimining intensivligi) modelining uzunligi
va kengligi bo’yicha.
2-tajriba. Fazoviy ishchi pechining tashqi
issiqlik almashinuvchanlik
xisobotini bajarish. Tashki issiqlik almashinuvchanlikni xisoblashdan maqsad gaz
va metall nurlanishining berilgan koeffitsientini aniqlashdan iborat. Xisobot
fazoviy ishning
tepa qismida olib boriladi, paski zonalarda esa, nurlanish
koeffitsienti shu xolda amalga oshiriladi. Fazoviy ishchi pechining o’lchamlari
aniqlanadi (model bo’yicha).
Pechdagi zagotovkalar katorlari soni (masshtab 1:10):
δ
δ
В
+
−
=
bu yerda:
V-fazoviy ishning kengligi, m; -0,3-zagotovka va kladkalarning
chekkalari va zazorlari orasidagi kenglik, м;
l=5-zagotovka
uzunligi, m.
Payvandlash zonasidagi podning maydoni:
F
SV
=ВL
SV
, м
Metodik zonasi
F
met
=ВL
met
, м
bu yerda: L
CB
va L
MET
-shu kabi payvandlash va metodik zona uzunligi, m;
Devorning ichki yuzasi va payvandlash zonasining gumbazi
Metodik zonada
Turbo Pascal муҳити билан танишиш

|
Turbo Pascal муҳити билан танишиш
|
bet | 15/97 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 7,45 Mb. | | #131537 |
Bog'liq Лаборатория машгулотиTurbo Pascal муҳити билан танишиш
Turbo Pascal ...
6-илова
Жадвални тўлдиринг
№
|
Чизиқли алгоритмга доир масалаларни ҳал қилишда қўлланилувчи операторлар
|
Тармоқланувчи алгоритмга доир масалаларни ҳал қилишда қўлланилувчи операторлар
|
Такрорланувчии алгоритмга доир масалаларни ҳал қилишда қўлланилувчи операторлар
|
1
2
3
n
|
|
|
|
Инсерт жадвалини тўлдириш тавсия этилади.
Ўқиш жараёнида олинган маълумотларни алоҳида ўзлари тизимлаштирадилар - жадвал устунларига “киритадилар” матнда белгиланган қуйидаги белгиларга мувофиқ:
“V”- мен билган маълумотларга мос;
“-“ - мен билган маълумотларга зид;
“+” - мен учун янги маълумот;
“?” - мен учун тушунарсиз ёки маълумотни аниқлаш, тўлдириш талаб этилади.
Инсерт жадвали
“Markaziy mikroprosessorni olib, uning turini aniqlash, unga profilaktik xizmat ko’rsatish” мавзусидаги лаборатория машғулотни олиб бориш технологияси
Талабалар сони:
|
Вақти -2 соат
|
Дарс шакли
|
Лаборатория машғулот
|
Амалий машғулот режаси
|
1. Марказий микропроцессорни ечиб олиш;
2. Марказий микропроцессорни турини аниклаш;
3. Марказий микропроцессорга техник хизмат курсатиш;
|
Дарс мақсади : Tizimli blok qismlari bilan tanishish, uni qismlarga ajratish va yig’ish бўйича талабаларда билим, кўникма ва малакаларни шакллантириш.
|
Педагог вазифалари:
Паскал дастурини юклаш.
Паскал дастури ойнасини бошқариш
Паскал ойнасига дастур киритш, натижа олиш, таҳлил қилиш.
Паскалда киритилган дастурларни сақлаш, хотирада мавжуд дастурларни юклаш.
|
Ўқув натижалари:
•Дастурни ишга тушириш усуллари билан таништиради.
• Паскал муҳитида ишлаш, меню буйруқлари, функционал тугмачалардан фойдаланишни ўргатади.
•Дастур киритиш, ҳатоликларни бартараф этиш, натижа олиш технологияларини ўргатади.
• Паскал муҳитидаги меню буйруқлари билан таништиради, жумладан, киритилган дастурни хотирага сақлаш ҳамда хотирада мавжуд дастурдан фойдаланиш учун юклаш каби имкониятларни тушунтиради.
|
Ўқитишнинг усул,
техникаси:
|
сухбат, бахс-мунозара
муҳокама қилиш, фикр алмашиш, дастур тузиш, киритиш, натижа олиш.
|
Ўқитиш восита-
лари:
|
Тарқатма материаллар, слайдлар
|
Ўқитиш шакли:
|
Фронтал, кичик гуруҳларда ҳамда якка тартибда ишалаш технологияси.
|
Ўқитиш шарт – шароитлари:
|
Лаборатория хонаси, компьютерлар.
Проектор
|
Мониторинг ва баҳолаш:
|
Оғзаки сўроқ, савол-жавоб, дастур тузиш ва натижа таҳлиллари.
|
|
| |
Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш

. Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш
Лаборатория машғулоти режаси
|
1.Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш хакида тушунча
2 Объект каракатитраекториясини бошкариш
|
Дарс мақсади: Талабаларни Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш ва Объект каракатитраекториясини бошкариш кўникмаларини шакллантириш
|
Педагог вазифалари:
• Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш хаётий мисолларда тушунтириш
• Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш хакида тушунча
• Мавзу юзасидан бахс-мунозара ва тақдимот ташкил этади.
|
Ўқув натижалари:
• Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш схемада триггерларда фойдаланилади
• Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш • Флаш технологиясида сўров шаклидаги объектларни яратиш умумий вазифали Объект каракатитраекториясини бошкариш бўлинади.
.
|
Ўқитишнинг усул,
техникаси:
|
сухбат, бахс-мунозара
муҳокама қилиш, фикр алмашиш,
|
Ўқитиш восита-
лари:
|
Тарқатма материаллар, компьютерлар
|
Ўқитиш шакли:
|
Индивидуал, кичик гуруҳларда ҳамкорликда ишлаш технологияси.
|
Ўқитиш шарт – шароитлари:
|
Техник воситаларни қўллашга мўлжалланган аудитория.
компьютерлар
|
Мониторинг ва баҳолаш:
|
Оғзаки сўроқ, савол-жавоб, компьютерда натижа олиш ва натижалар таҳлили
|