Nazorat savollar - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

238
qo‗yiladigan umumiy ta‘lablar. O‘z DSt 1.29:2013 O‗zbekiston standartlashtirish tizimi. Xalqaro va
mintaqaviy standartlar hamda boshqa meyoriy xujjatlarni davlat darajasida qabul qilish 1-qism.
Xalqaro va mintaqaviy standartlarni qabul qilish (ISO/IEC GUIDE 21–1:2005, MOD). O‘z DSt
1.30:2013 O‗zbekiston standartlashtirish tizimi. Xalqaro va mintaqaviy standartlar hamda boshqa
meyoriy xujjatlarni davlat darajasida qabul qilish 2-qism. Xalqaro va mintaqaviy standartlarni qabul
qilish (ISO/IEC GUIDE 21–2:2005, MOD). Standartlar standartlashtirish bo‗yicha texnik
qo‗mitalar (TQ), standartlashtirish bo‗yicha tayanch tashkilotlar (STT), tadbirkorlikning boshqa
sub‘ektlari tomonidan ishlab chiqilishi mumkin.
Standartning mazmuniga va texnik-iqtisodiy asoslanganligiga va ko‗rsatkichlar, me‘yorlar va
talablarning fan va texnikaning zamonaviy darajasiga muvofiqligi uchun ishlab chiquvchi tashkilot
va standartni tasdiqlagan idora mas‘ul bo‗ladi.
Standartni ishlab chiqishda tashkiliy-metodik
birlilikka erishish maqsadida, shuningdek ish
bosqichlarining bajarilishini tekshirish uchun standart ishlab chiqishning to‗rt bosqichi o‗rnatilgan:
1-bosqich - standartni ishlab chiqishga texnik topshiriqni ishlab chiqish va tasdiqlash (zarur
bo‗lganda amalga oshiriladi);
2-bosqich - standart loyihasini ishlab chiqish (birinchi tahrir) va fikrlarni olish uchun tarqatish;
3-bosqich - fikr-mulohazalarni o‗rganib chiqish, standart loyihasini (oxirgi tahririni) ishlab chiqish,
kelishish va uni tasdiqlashga taqdim etish;
4-bosqich - standartni tasdiqlash va davlat ro‗yxatidan o‗tkazish. Izoh: standartni ishlab chiqish
bosqichlarini birga qo‗shib bajarish ruxsat etiladi.
1-bosqich. Texnik topshiriq me‘yoriy hujjatni ishlab chiqish ishlarini bajarish bosqichlarini
o‗rnatish maqsadida buyurtmachi tashkilot
bilan kelishilgan holda, ishlab chiquvchi tashkilot
tomonidan tuziladi va odatda quyidagilarni o‗z ichiga oladi:
- standartlashtirish ob‘ekti va qo‗llanish sohasi;
- standartning bo‗limlari va standartda o‗rnatiladigan asosiy talablar ro‗yxati;
- standartni ishlab chiqish bosqichlari;
- standart bilan birga taqdim etiladigan hujjatlar ro‗yxati;
- standart loyihasini kelishish lozim bo‗lgan boshqaruv idoralari va (yoki) korxonalar ro‗yxati;
- buyurtmachining boshqa talablari.
2-bosqich. Standart loyihasi manfaatdor tashkilotlarning takliflari asosida va (yoki) tayyorlovchi-
korxonalarning tashabbusi bilan ishlab chiqiladi.
Standartning loyihasini ishlab chiqish bilan bir vaqtda standart loyihasiga tushuntirish yozuvi
tuziladi va zarur bo‗lganda, standartni joriy etish bo‗yicha asosiy tashkiliy-texnikaviy tadbirlar
rejasining loyihasi (keyinchalik - asosiy tadbirlar rejasining loyihasi) ishlab chiqiladi. Standart
loyihasi tushuntirish yozuvi bilan birga va asosiy tadbirlar rejasining
loyihasi bilan nusxasi
ko‗paytiriladi va fikr olish uchun quyidagi ro‗yxat bo‗yicha manfaatdor tashkilotlarga tarqatiladi:
- buyurtmachi-tashkilot (asosiy iste‘molchi) ga yoki standartning loyihasini kelishish bo‗yicha
tayanch tashkilot deb tayinlangan uning tashkilotlaridan biriga;
- standart loyihasida vakolatlariga qarashli talablar o‗rnatilgan bo‗lsa, davlat nazorati idoralariga,
sog‗liqni saqlash vazirligiga, atrof-muhitni muhofazalash qo‗mitasiga;
- mahsulotning biriktirilgan turlari bo‗yicha standartlashtirish tayanch tashkilotlariga;
- standartni joriy etuvchi va joriy etilishini ta‘minlovchi tashkilotlar va korxonalarga.
Korxona va tashkilotlar taqdim etilgan standart loyihasini ko‗rib chiqib, o‗z fikr-mulohazalarini
yozadi va standartni ishlab chiquvchiga, standart loyihasini olgan kundan boshlab 15
kundan
kechiktirmay jo‗natadi.
239
3-bosqich. Ishlab chiquvchi-yetakchi tashkilot olingan fikr-mulohazalar asosida fikr-mulohazalar
to‗g‗risida ma‘lumot tuzadi.
Ishlab chiquvchi-yetakchi tashkilot va hamkor bajaruvchi tashkilotlar fikr-mulohazalar asosida
standart loyihasining oxirgi tahririni ishlab chiqadi va tushuntirish yozuviga va asosiy tadbirlar
rejasining loyihasiga aniqlik kiritadi.
Ishlab chiquvchi tashkilot va boshqa manfaatdor tashkilotlar o‗rtasida standart loyihasi bo‗yicha
kelishmovchilik bor bo‗lsa, ishlab chiquvchi tashkilot kelishmovchiliklarni ko‗rib chiqish bo‗yicha
asosiy manfaatdor tashkilotlar vakillarining, shu jumladan standartning ko‗rilayotgan loyihasi
bo‗yicha qaror qabul qilishga vakolatlangan buyurtmachilar (asosiy iste‘molchilar)ning vakillari
ishtirokida kelishuv majlisini o‗tkazadi.
Standart loyihasining aniqlik kiritilgan tahririning alohida moddalari bo‗yicha
kelishmovchiliklar
bor bo‗lsa, majlis bayonnomasida tashkilotlarning vakillari bu moddalar bo‗yicha alohida fikrga
ega, deb ko‗rsatiladi.
Majlisda qabul qilingan qarorlar asosida standart loyihasining oxirgi tahriri tuziladi, tushuntirish
yozuvi va asosiy tadbirlar rejasining loyihasiga aniqlik kiritiladi.
Standart loyihasining oxirgi tahririni tasdiqlashga taqdim etish oldidan ishlab chiquvchi tashkilot
buyurtmachi-tashkilotga (asosiy iste‘molchiga) kelishishlik uchun jo‗natadi.
Standart loyihasini kelishishlik standart loyihasi keltirilgan kundan boshlab ko‗pi bilan 15 kun
muddat ichida amalga oshiriladi.
Yangi (takomillashtiriladigan) mahsulot yaratish bo‗yicha ishlar tarkibida olib boriladigan, standart
loyihasini ishlab chiqishda standart
loyihasini qabul komissiyasi, badiiy-texnik kengash (BTK),
degustatsiya (sifatini aniqlash) komissiyasi va boshqalar, manfaatdor tashkilotlarning mas‘ul
vakillari ishtirokida kelishib oladi.
Standart loyihasining kelishilganligini tasdiqlovchi hujjat tajriba nusxaning qabul dalolatnomasi
(BTQ bayonnomasi) dan iborat bo‗ladi.
Standartga kiritiladigan o‗zgartirishlar, agar ilgari kelishishgan tashkilotlarning manfaatlariga ta‘sir
etmasa, faqat buyurtmachi (asosiy iste‘molchi) bilan kelishib olinadi.
Standart loyihasining oxirga tahririni tasdiqlashga taqdim etishda oldin tayanch tashkilot yoki
o‗ziga biriktirilgan mahsulotga oid yoki faoliyat sohasida standartlashtirish bo‗yicha TQ standartni
ilmiy-texnikaviy va huquqiy ekspertizadan o‗tkazadi.
4-bosqich. Ishlab chiquvchi-tashkilot standart loyihasini tasdiqlashga quyidagi hujjatlar bilan birga
taqdim etadi:
- ilova xati;
- standart loyihasining oxirgi tahririga tushuntirish yozuvi;
- asosiy
tadbirlar rejasining loyihasi;
- standart loyihasi 4 nusxada, bundan ikkitasi birinchi bo‗lishi lozim;
- standart loyihasining kelishishganligini tasdiqlovchi asl hujjatlar;
- standart loyihasiga fikr-mulohazalar to‗plami;
- kelishmovchiliklar to‗g‗risidagi ma‘lumotnoma;
- elektron versiya;
Standartni tasdiqlagan idoraning qarori bilan standart tasdiqlanadi va amalga kiritiladi.
O‗zstandart Agentligi standartni davlat ro‗yxatidan o‗tkazadi.
Eksport uchun mo‗ljallangan mahsulotga qo‗shimcha talablar davlat ro‗yxatidan o‗tkazilmaydi.
Standart davlat ro‗yxatiga 4 nusxada taqdim etiladi: asliyat, ikkinchi nusxa (dublikat) va ikkita
nusxa.
240
Standartning ikkinchi nusxasi standart asliyatiga o‗xshash bo‗lishi va undan zarur sifatli nusxa
olishni ta‘minlashi kerak.
Standart davlat ro‗yxatiga ikki tilda: davlat va rus tillaritsa taqdim etilishi lozim.
Standartga zarur bo‗lganda kiritiladigan tuzatishlar qo‗ldan qora tush, pasta, siyoh bilan aniq
yozilishi, birinchi varaqning orqa betida izohlangan va rahbar (rahbar muovini) imzosi va
ro‗yxatdan o‗tkazishga taqdim etgan idora (tashkilot) ning muhri bilan tasdiqlangan bo‗lishi lozim.
Standart davlat ro‗yxatidan ko‗pi bilan 5 kun muddatda o‗tkaziladi.
Standartni
belgilash,
standartni
tasdiqlagan
tashkilotdan
qati nazar, O‗zstandart Agentligi
tomonidan amalga oshiriladi. Standart belgisi quyidagilardan iborat bo‗ladi:
- hujjat indeksi – O‘z DSt
- ro‗yxatga olingan tartib raqami;
- ikki nuqta bilan ayirilgan tasdiqlash yilining to‗rtta raqami: masalan, O‘z DST 789:1997
Standart asliyati, ikkinchi nusxasi va ikkita nusxasining birinchi betlarida ro‗yxatga oluvchi idora
ro‗yxatga olgan idora nomi, sana va davlat ro‗yxatidan o‗ggan nomeri ko‗rsatilgan shtamp bosadi.
Standartning ikkinchi nusxasi va bir nusxa O‗zstandart Agentligida qoladi.
Standart asliyati va nusxaning ikkinchisi ishlab chiquvchiga qaytariladi.