nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Neyron protokolining (NRP) yaxshi xususiyatlari

|
Neyron protokolining (NRP) yaxshi xususiyatlari
|
bet | 30/81 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #153120 |
Bog'liq Uzb tema
1. NRP - bu markazlashtirilmagan platforma bo'lib, foydalanuvchilarga o'zlarining raqamli aktivlarini yaratish va boshqarish imkonini beradi.
2. NRP hamyon, birja va bozorni o'z ichiga olgan keng imkoniyatlarni taklif etadi.
3. NRP foydalanuvchilarga qulay va foydalanish uchun qulay boʻlishi uchun yaratilgan boʻlib, uni yangi boshlanuvchilar va mutaxassislar uchun ideal platforma qiladi.
Qanday
Bu savolga yagona javob yo'q, chunki NRP haqida o'rganishning eng yaxshi usuli sizning tajribangiz va tajribangiz darajasiga qarab farq qilishi mumkin. Biroq, NRP-ni qanday boshlash bo'yicha ba'zi maslahatlar orasida onlaynda mavjud bo'lgan hujjatlarni o'qish, protokolga bag'ishlangan hamjamiyat yoki forumga qo'shilish va taqdim etilgan ba'zi o'quv qo'llanmalar va misollarni sinab ko'rish kiradi.
Bu savolga yagona javob yo'q, chunki NRP dan foydalanishni boshlashning eng yaxshi usuli sizning aniq ehtiyojlaringiz va maqsadlaringizga bog'liq. Biroq, NRPni qanday boshlash bo'yicha ba'zi maslahatlar quyidagilarni o'z ichiga oladi:
1. NRP hujjatlarini o'qing. Bunga foydalanuvchi qo'llanmasi va ishlab chiquvchi qo'llanmasi kiradi.
2. NRP demo ilovalarini sinab ko'ring. Bular NRP qanday ishlashini his qilish uchun foydalanishingiz mumkin bo'lgan oldindan yaratilgan ilovalar.
3. NRP hamjamiyat forumiga qo'shiling va savollar bering. Hamjamiyat forumi boshqa foydalanuvchilar NRP dan qanday foydalanayotgani va muayyan muammolar yoki savollar bo'yicha yordam topish uchun ajoyib joy.
Neyron Protocol - bu markazlashtirilmagan platforma bo'lib, foydalanuvchilarga NRP tokenidan foydalangan holda mahsulot va xizmatlarni sotib olish va sotish imkonini beradi. Platforma Ethereum blokcheynida qurilgan va shaffoflik va xavfsizlikni ta'minlash uchun aqlli shartnomalardan foydalanadi. NRP tokenlari platformadagi mahsulot va xizmatlar, shuningdek, ovoz berish huquqi uchun toʻlovlarni amalga oshirish uchun ishlatiladi. Platforma foydalanuvchilarga qulay boʻlishi uchun yaratilgan boʻlib, foydalanuvchilarga mahsulot va xizmatlarni tez va oson sotib olish va sotish imkonini beruvchi qulay interfeysga ega. Neyron Protocol hozirda beta-sinovda, 2019-yil boshida to‘liq mahsulotni ishga tushirishni rejalashtirmoqda.
|
| |
Pedagogik dasturiy vositalarning gipermatn hujjatlarini ishlab chiqish dasturlari -

|
Pedagogik dasturiy vositalarning gipermatn hujjatlarini ishlab chiqish dasturlari -
|
bet | 123/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiPedagogik dasturiy vositalarning gipermatn hujjatlarini ishlab chiqish dasturlari - Microsoft Front-Page (HTMLyper Text Markup Language), AlliareHomeSite (HTML), Microsoft PowerPoint, MicrosoftWord
Ssilka (ссылка, Link) - giperssilka.
Ta'limning informatsion texnologiyasi (информационная технология обучения, Information technology of education) pedagogik tcxnologiyaning maxsus turi bo’lib, bunda maxsus dasturiy va texnik vositalardan (video, audio va videovositalar, kompyuterlar, telekommunikatsion tarmoqlardan) foydalaniladi
Taqdiinot (презентация, presentation) diagramina, jadval, rnatn va boshqa ko'rinishdagi maTumotiami maxsus dasturlardan Ibydalangan holda display, videoproektor kabilarda namoyish qilish uchun tayyorlash.
Videoilovaiar (видеоприложения, video exhibits) — harakatlanuvchi tasvirlar ishlab chiqarish texnologiyasi va namoyishi.
“O ZBEK I ILI VA ADABIYOTI TA’LIMIDA ZAMONAVIY
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI”
KURSI BO'YICHA TEST SAVOLARI
TESTLAR
L “O'zbek tili va adabiyoti ta’limida zamonaviy axborot texnologiyalari” fan ini o'qitishning asosiy maqsadi qaysi javobda to'g'ri ko'rsatilgan?
Bo'lajak o'zbek tili va adabiyoti o'qituvchilarini dars jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanishga oid bilim, ko'nikma va malakalar bilan qurollantirish
Talabalarga pedagogik amaliy dasturlar haqida ma’lumot berish
Til va adabiyot ta’limi uchun elektron adabiyotlar yaratish
talabalarda axborot asn sharoitida pedagogik jarayonni samarali tashkil etish uchun zarur ko'nikmalami, ijodiy va texnologik madaniyatni shakl lajitirish
“O'zbek tili va adabiyoti ta’limida zamonaviy axborot texnologiyalari” fanning vazifasi nimalardan iborat?
A) Talabalarga o'quv mashg'ulotlari jarayonida qo'llaniladigan pedagogik dasturiy vositalar haqida, aynan o'zbek tili va adabiyoti darslari uchun tayyorlanadigan resurslarga qo'yiladigan talablar to'g'risida ma’lumot berish.
Chet el tajribasi haqida ma’lumot berish hamda talabalarda axborot asri sharoitida pedagogik jarayonni samarali tashkil etish uchun zarur ko'nikmalarni, ijodiy va texnologik madaniyatni shakllantirishdan iborat.
Axborot texnologiyalari dunyosida ilmiy va ta’limiy tadqiqot ishlarining islohotlari haqida tasavvur hosil qilash
Bilimdon pedagog mutaxassis sifatida mutaxassislik yo'nalishi bo'yicha axborotlarni izlash, topish, ularni ta’liin mazmuniga tayangan holda qayta ishlash va kasbiy faoliyat jarayonida ulardan samarali foydalana bilishni o'rgatishdan iborat.
|
| |
Elektron jadvallar - 1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl

|
1-modul: ta’limda axborot texnologiyaiarining oʻRNl
|
bet | 21/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiElektron jadvallar
Elektron jadvallar - jadvalga main, raqam va formula kabi ma’lumotlar kiritib. ular uslida hisob-kitoblar bajarish, diagrammalar yaratish imkonini beradigan dastur. Misoliar: Lotus, MS Excel va boshqalar. Til ta’limidagi elektron jadvallar esa interaktiv doska yoki videoprektor orqali maktab grammatikasining barcha sathlari uchun tayyorlangan elektron-o'quv jadvallardir.
http://nsportal.ru saytida “Boshlang'ich sintlar uchun rus lilidan elektron jadvallar” (“Электронный таблицы по русскому языку Для начальной школы”) mavjud. http://www.softkey.ni .saytida “Rus tilidan elektron-o'quv jadvallari. 5-9-sinflar” (“Электронные учебные таблицы по русскому языку. 5-9 классы”) o'rin olgan. Bunday jadvallarda nazariy ma’lumotlar qisqa shaklda jadvallarga joylashtirilgan va mos misoliar keltirilgan. Sxcma, jadvallar elektron tarzda tayyorlansa, yangi mavzuni bayon qilish uchun vaqtni tejaydi (sinf doskasida bo‘r bilan chizishga qancha vaqt sarflanishini yaxshi bilamiz), o‘quv materialini estetik lihaldan qulay taqdim qilishga yordam beradi. Agar sxema va jadvallarni mashq va topshiriqlar uchun xizmat qildirsak, o'quvchilar hilim va ko'nikmalarini nazorat qilish va baholashda foydalansak, darslarning samaradorligi yana ham ortadi.
O'/.bek tilida til sathlarining har biri uchun xos bo'lgan jadvallar ynratiigan va ular asosan bosma ko'rinishda mavjud. Mutaxassislar, mdodistl.ir va talabalar bu jadvaliarni elektron shaklda yaratish iship.i hiss» qo'shishlari lozim. Ayniqsa, darsiami zamonaviy pedagugik lexnologiyalai asosida tashkil ctishda grafik organayzerlar niuhim vosila bo'lib xizmat qilmoqda. “T” sxemalari, “Toifalash”, “Konsepiu.il xarita” va ’’Insert” jadvallari yaxlit rnuammoni aniqlash, lahlil qilish va rcjalashlirishga olib keladi. Dars jarayonida o'qituvchi grafik oignnuyzci laming tahliliy ma’lumotlarini ko'rgazmali taqdim dish usitl va vosilalaridan foydalanishni o‘z oldiga maqsad qilib quyib, so'ngra ulardan samarali va unumli foydalanishni rcjalashtirsa. har bit dars mazmunli, sifatli, xotiraga mubrlanib qoladigan darajada mavzuiarni oson o'ziashtirishga xizmat qilishi muinkiii. Bularni elektron jadval tarzida taqdim dish MS Excel dasturida yaratish qulaydir.
MS Excel dasturi orqali tcstlarni tayyorlash. lug'at yaratishni tashkil qilish ham mumkin.
3.1 ,-iadval.
Elektron lug‘at yaratish jarayonida MS Exceldan foydalanilsa qulaylikka ega bo 'ladi:
3.2.-jadval.
|
| |
Me’yoriy-huquqiy hujjatlar - bu

|
Me’yoriy-huquqiy hujjatlar - bu
|
bet | 124/133 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #134002 |
Bog'liq Ўзбек тили ва адабиети таълимида ахборот технологиялари Word variantiMe’yoriy-huquqiy hujjatlar - bu...
O'zbekiston Respublikasii Konstitutsiyasida keltirilgan barcha qonunlar, Prezident farrnonlari.
Barcha qonun hujjatlari
Qonunga muvofiq qabul qilingan, umummajburiy davlat ko'rsatmalari sifatida huquqiy normalami belgilashga, o‘zgartirishga yoki bekor qilishga qaratilgan rasmiy hujjatga aytdadi
Xaiqaro shartnomalar va davlat isli qog'ozlari
Ta’limda zamonaviy axborot va kommunikatsiya texnologiyalarining keng joriy etilishi qanday natijalarga olib keladi?
fan sohalarini axborotlashtirishga
fanning bir yoqlama rivojlanishiga
o‘quv jarayonining faollashishiga
o'quv faoliyatini intellektnallashtirishga
To‘g‘ri javobni aniqlang. Axborot texnologiyalari vositalarining tnarkazida turuvchi asosiy qurilmani aniqlang.
Л) televizor
videomagnilofon
kinoproektor
kompyuter
6. Foydalantivchiga axborotlarni oddiy navigatsiya va keng ko'lamli qulay interfeys orqali yetkazish uchun turli axborot rcsurslarini birlashtiruvchi telekommunikatsiya tarrnog'i tugun: b
Sayt
Elektron pochta
Portal
Internet
7. Elektron pedagogikaning joriy qilinishining asosiy sababi niiniida?
Zamonaviy texnologiyalaming kundan-kunga rivojlanib borayotganida
l iar bir fanning ta’lim mazmuni, rnetodlari, vositalari bilan bir qalorda axborot texnologiyalarining tatbiq qilinishi muhim ahamiyatga ega ekanligida
(?) O‘quvchilar qiziqishlarining elektron texnologiyalarga qaralilganligida
I)) O'qitish metodlarining yangilanib borayotganligida
|
| |
a.
Qalbakilashtirish - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot
kiberxavfsizlik-asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot |
Parolga asoslangan autentifikasiya usuli

3.2. Parolga asoslangan autentifikasiya usuli 3.2.1. Parol va kriptografik kalit Axborot texnologiyalari sohasida faoliyat yuritayotgan mutaxassislar orasida
ko’p hollarda parol va kriptografik kalit tushunchalarini chalkashtirish holatlari
kuzatiladi. Biroq, ushbu ikki tushuncha bir-biridan farq qiladi [13].
Kriptografik kalitlarning o’lchovi
bit larda ifodalanadi. Masalan, T hujumchi
64-bitli kalitning barcha variantlarini hisoblashi talab etilsin. Mazkur holatda 2
64
ta
variant mavjud bo’lib, hujumchidan, T kalitni to’g’ri topishi uchun, agar kalit
tasodifiy tanlangan bo’lsa, o’rta hisobda 2
63
ta kalitlarni ko’rib chiqish talab etiladi.
Parolning o’lchov birligi esa odatda parol tarkibidagi belgilar soni bilan
o’lchanadi. Masalan, parol uzunligi 8 ga va foydalanilgan alifbo uzunligi 256 ga teng
bo’lsa, bo’lishi mumkin bo’lgan barcha parollar varianti 256
8
=2
64
ga teng bo’ladi.
Bir qarashda shuncha sondagi parollarni topish kriptografik kalitni topish
murakkabligi bilan bir xildek ko’rinadi. Biroq, parollarni tanlashda foydalanuvchilar
tasodifiy bo’lishiga e’tibor berishmaydi. Natijada esa, foydalanuvchi 8 ta belgidan
iborat bo’lgan parol sifatida
kf&Yw!a[ dan emas, balki
password ko’rinishidagi
parollardan foydalanish holatlari kuzatiladi.
Bu esa o’z navbatida 2
63
dan kichik hisoblashga va parolni katta ehtimol bilan
topish imkoniyatini keltirib chiqaradi. Masalan,
2
20
≈
1 000 000
ta eng keng
tarqalgan parollardan iborat bo’lgan parollar lug’ati buzg’unchiga parolni topish
uchun juda qo’l kelishi mumkin. Kriptografik kalitni topishda esa 2
64
ta kalitni 2
20
ta bo’lishi mumkin bo’lgan kalitdan biriga mos kelish ehtimoli
2
20
2
64
= 1/2
44
ga yoki
88
kamida 17 triliondan birga to’g’ri keladi. Bu esa parollarni tasodifiy tanlanmasligi
ulardagi eng jiddiy muammo ekanligini anglatadi.
Parolni buzishning murakkabligi - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

94
xeshlangan. Agar A tomonning paroli buzg’unchining parol lug’atida bo’lsa, u holda
buzg’unchi o’zidagi parol lug’atini yarmini, 2
19
, hisoblagandan so’ng parolni
aniqlaydi. Shuningdek, A tomonning paroli ¾ ehtimollik bilan buzg’unchining
lug’atida mavjud emasligi sababli parolni aniqlash uchun o’rtacha 2
55
hisoblash talab
etiladi. Umumiy holda buzg’unchining bajarishi kerak bo’lgan amallar soni
quyidagicha bo’ladi:
1
4
(2
19
) +
3
4 (2
55
)
≈
2
54
.
6
Bunda buzg’unchining amalga oshiradigan hisoblash hajmi birinchi holat
bilan (ya’ni, lug’at foydalanilmagan holat) bir xil bo’ladi.
Agar parol “tuz” siz xeshlangan bo’lsa, buzg’unchi o’zining barcha 2
20
parolini xeshlab oladi va shundan so’ng kichik vaqt ichida buzg’unchi hujumni
amalga oshiradi.
Download
Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot - bet 42

Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot
kiberxavfsizlik-asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot |
Sosial injineriya yo’nalishlari - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

275
masalan, kompaniya hududidan tashqarida joylashgan axlat konteynerlari fizik
himoyalanmagan.
-
Ma’lumotlar.
Biznes ma’lumotlari: qayd yozuvlari, pochta va
boshqalar bo’lib, tahdidlarni tahlil qilish va ma’lumotlarni himoya qilish choralarini
rejalashtirishda qog’oz, elektron ma’lumotlar tashuvchilar bilan ishlash
tamoyillarini aniqlash kerak.
-
Ilovalar
- foydalanuvchilar tomonidan boshqariladigan dasturlar.
Atrofingizni himoya qilish uchun tajovuzkorlar elektron pochta dasturlari, tezkor
xabarlar xizmati va boshqa dasturlardan qanday foydalanishlari mumkinligini ko’rib
chiqishingiz kerak.
-
Kompyuterlar
. Tashkilotda ishlatiladigan serverlar va mijoz tizimlari.
Korporativ kompyuterlarda qaysi dasturlardan foydalanish mumkinligini
ko’rsatadigan qat’iy tamoyillarni belgilab, foydalanuvchilarni o’zlarining
kompyuterlariga to’g’ridan-to’g’ri hujumlardan himoya qilish.
-
Ichki tarmoq
. Korxona tizimlariga o’zaro ta’sir qiladigan tarmoq bo’lib,
u mahalliy, global yoki simsiz bo’lishi mumkin. So’nggi yillarda masofadan
ishlaydigan usullarning ommalashishi sababli, ichki tarmoqlarning chegaralari
sezilarli darajada o’zboshimchalik asosida kengaytirildi. Kompaniya xodimlari har
qanday tarmoq muhitida xavfsiz ishlarni tashkil qilishda nima qilish kerakligini
tushunishlari kerak.
-
Tarmoq perimetri.
Kompaniyaning ichki tarmoqlari va tashqi, masalan,
Internet yoki hamkor tashkilotlar tarmoqlari o’rtasidagi chegara.
Sosial injineriyaga tegishli ko’plab hujumlar mavjud bo’lib, quyida ularning
ayrimlari bilan tanishib chiqiladi.
Download
Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot - bet 54

111
a) Dome CCTV
b) Bullet CCTV
C) C-mount
CCTV
d) Day/ night
CCTV
42-rasm. Kuzatuv kameralari
Fizik xavfsizlikni nazoratlash: fizik xavfsizlik siyosati va muolajalari.
Har bir
tashkilot samarali fizik xavfsizlikni amalga oshirish uchun talab qilingan fizik
xavfsizlik siyosatini va muolajalarini amalga oshirishi zarur. Turli tashkilotlar uchun
fizik xavfsizlik siyosati turlicha bo’lishi mumkin. Xususan, tashkilot fizik
xavfsizligining siyosati tashkilotni fizik xavfsizligi nuqtai nazaridan o’zida
quyidagilarni mujassamlashtiradi:
-
xodimlarning huquq va vazifalari;
-
foydalanishlarni boshqarishning nazorati;
-
qaydlash va auditlash.
Fizik xavfsizlik muolajasi o’z ichiga quyidagilarni oladi:
-
qulflash tizimini boshqarish;
-
suqilib kirish insidentlarini qaydlash;
-
tashrif buyuruvchilarni boshqarish;
-
konfidensial materiallarni yo’q qilish;
-
qog’oz ko’rinishidagi axborot uchun
Download
Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot - bet 126

270
-
Ommaviy axborot vositalarining mahsulotlarini belgilangan tartibda
ro’yxatdan o’tkazmasdan yoki ularni chiqarishni yoxud nashr etishni to’xtatish
to’g’risida qaror qabul qilingandan keyin qonunga xilof ravishda tayyorlash va
tarqatish —
o
bosma yoki boshqa mahsulotlarni musodara qilib, eng kam ish
haqining uch baravaridan besh baravarigacha miqdorda jarima solishga
sabab bo’ladi.
O’zbekiston Respublikasi jinoyat kodeks:
143-modda. Xat-yozishmalar, telefonda so’zlashuv, telegraf xabarlari yoki
boshqa xabarlarning sir saqlanishi tartibini buzish
-
Xat-yozishmalar, telefonda so’zlashuv, telegraf xabarlari yoki boshqa
xabarlarning sir saqlanishi tartibini qasddan buzish, shunday harakatlar uchun
ma’muriy jazo qo’llanilgandan keyin sodir etilgan bo’lsa, —
o
eng kam oylik ish haqining yigirma besh baravarigacha
miqdorda jarima yoki uch yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoki
uch yuz oltmish soatgacha majburiy jamoat ishlari yoxud uch yilgacha
axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi.
Download
Tarmoqli va integrallashgan axborot texnologiyalari

|
Tarmoqli va integrallashgan axborot texnologiyalari
|
bet | 53/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgTarmoqli va integrallashgan axborot texnologiyalari
Tarmoqli
AAT
interfeysi
aloqa
vositalari
rivojlangani
bois
foydalanuvchiga hududiy taqsimlangan axborot va hisoblash resurslaridan
97
televosita orqali foydalanish imkonini beradi. Bu esa uni ko‘p funksiyali
bo‘lishiga va foydalanuvchilar o‘rtasida keng tarqalishga sabab bo‘ladi.
Integrallashgan axborot texnologiyalari. Hozirda turli xildagi axborot
texnologiyalarini yagona kompyuter texnologiya kompleksiga birlashtirish
tendensiyasi kuzatilmoqda u integrallashgan AT deb yuritiladi.
Unda asosiy o‘rinni egallovchi kommunikatsiya vositalari boshqaruv
faoliyatini avtomatlashtirishda keng texnologik imkoniyatlarini ta’minlabgina
qolmay, balki lokal, ko‘p darajali, taqsimlangan, global hisoblash tarmoqlari,
elektron pochta, integral xizmatning raqamli tarmoqlari kabi turli AAT tarmoq
variantlarini yaratish asosi ham hisoblanadi. Bular bari obyektlarning
ma’lumotlarni uzatish, qayta ishlash, to‘plash va saqlash, himoya qilish
qurilmalari orqali hosil qilinadigan obyektlar majmuasining o‘zaro mantiqsiz,
kutilmagan aloqalariga mo‘ljallangan. Ushbu AATning tarmoq variantlari juda
murakkab ma’lumotlarni qayta ishlay oladigan, ekspluatatsiya imkoniyatlari
deyarli cheklanmagan, integrallashmagan kompyuter tizimlarini namoyon etadi.
Zamonaviy
axborot-kommunikatsiyalar
texnologiyalarida
ushbu
muammoni ma’lumotlarni qayta ishlashning taqsimlangan tizimi hal etadi.
Bunda u ma’lumotlar bazalarining turli darajalari o‘rtasida axborot almashinuvi
uchun mo‘ljallangan aloqa kanallaridan foydalanadi. Ma’lumotlar bazasini
boshqarishning dasturiy vositalari murakkablashuvi hisobiga iqtisodiy hisob-
kitob va boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish chog‘ida tezlik oshadi, axborotni
muhofaza qilish va uning haqqoniyligi ta’minlanadi. Tashkiliy boshqaruvning
ko‘p darajali taqsimlangan kompyuter-axborot tizimlarida axborot bilan tezkor
ishlash muammosini ham, boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish va qabul qilish
paytidagi iqtisodiy ahvolni tahlil qilish muammosini ham bir xilda
muvaffaqiyatli
hal
etish
mumkin.
Xususan,
mutaxassislarning
avtomatlashtirilgan ish o‘rni (AIO‘) foydalanuvchilarga ko‘pgina imkoniyatlar
beradi. Masalan, dialog holatida ishlash, joriy masalalarni tezda hal etish,
ma’lumotlarni terminaldan qulay holatda kiritish, ularning vizual nazoratini olib
98
borish, qayta ishlash uchun kerakli axborotni chaqirish, xulosa axborotining
haqqoniyligini aniqlash va uni ekranga, yozadigan qurilmaga chiqarish yoki
aloqa kanallariga uzatish — shular jumlasidandir.
|
| |
Texnologik tizimdagi donador mahsulotlarni sanash tajriba qurilmasini yaratish

Texnologik tizimdagi donador mahsulotlarni sanash tajriba qurilmasini yaratish
Kirish
Bu tajriba qurilmasini yasash uchun bizga kerak bo’ladigan qurilmalar.
1-rasm Kerakli qurilmalar
IR sensori moduli yoki infraqizil (IR) sensori elektronikada asosiy va eng mashhur sensordir. U masofadan boshqarish funktsiyalari va atrofdagi narsalarni/to'siqlarni aniqlash kabi simsiz texnologiyalarda qo'llaniladi. IR sensorlari asosan infraqizil (IR) LED va fotodioddan iborat bo'lib, bu juftlik odatda IR juftligi deb ataladi. IR LED - bu maxsus maqsadli LED bo'lib, u 700 nm dan 1 mm to'lqin uzunligigacha bo'lgan infraqizil nurlarni chiqarishi mumkin. Bu turdagi nurlar bizning ko'zimizga ko'rinmaydi. Aksincha, fotodiod yoki infraqizil qabul qiluvchi LED infraqizil nurlarni aniqlaydi.
IR sensori modulining pin diagrammasi/pinout
1-rasm IR sensor moduli
Port raqami
|
Port nomi
|
Ta’rifi
|
1
|
VCC
|
+5V quvvat manbai
|
2
|
GND
|
Yerdan (-) quvvat manbai
|
3
|
OUT
|
Raqamli chiquchi port
|
IR sensori moduli asosan 1. IR uzatuvchi, 2. Fotodiod qabul qiluvchi, 3. LM393 Comparators IC, 4. O'zgaruvchan qarshilik (Trim pot), 5. Quvvat LED, 6. chiqish LED.
IR sensori va Arduino mikrokontrolleri yordamida donador mahsulotlarni sanash. Buni amalga oshirish uchun biz Arduino UNO, Breadboard va IR sensori modulidan foydalanamiz.
Shuningdek, biz sanalgan mahsulotlarni uchun 16 × 2 LCD displeydan foydalanamiz. Infraqizil sensori yaqinidagi ob'ektni aniqlash uchun infraqizil nurlarni chiqaradi va qabul qiladi. Odatda, infraqizil spektrda barcha ob'ektlar inson ko'zlari tomonidan aniqlanmaydigan termal nurlanishning qandaydir shaklini chiqaradi, ammo IR sensori esa buni aniqlay oladi.
|
Inson xavfsizligi - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

8.2. Inson xavfsizligi
8.2.1. Sotsial injineriya
Ijtimoiy (sosial) injineriya
- turli psixologik usullar va firibgarlik
amaliyotining to’plami bo’lib, uning maqsadi firibgarlik yo’li bilan shaxs to’g’risida
maxfiy ma’lumotlarni olish hisoblanadi. Maxfiy ma’lumotlar - foydalanuvchi ismi/
parollari, shaxsiy ma’lumotlari, ayblov dalillari, bank karta raqamlari va moliyaviy
yoki obro’sini yo’qotadigan har qanday ma’lumot.
Mazkur atama xakerlik sohasidan kirib kelgan bo’lib,
xaker
- kompyuter
tizimidagi zaifliklarni qidiradigan odam, boshqacha aytganda – “buzg’unchi”.
Hozirgi vaqtda xakerlar har qanday tizimdagi asosiy zaiflik bu - mashina yemas,
balki shaxs yekanligini yaxshi tushunishadi. Inson, xuddi kompyuter singari,
muayyan qonunlarga muvofiq ishlaydi. Psixologiya, hiyla-nayranglar va ta’sir
271
mexanizmlari doirasida insoniyat tomonidan to’plangan tajribadan foydalangan
holda, xakerlar “odamlarga hujum qilishni” boshladilar. Gohida ular “aql xakerligi”
deb ham ataladi.
Masalan,
xaker sizdan pul olmoqchi deb faraz qilaylik. Aytaylik, u sizning
telefon raqamingiz va ijtimoiy tarmoqdagi akkauntingiz haqida ma’lumotga ega.
Bundan tashqari, u izlanish natijasida sizning akangiz borligini ham aniqladi va
akangiz haqida ham yetarlicha ma’lumot to’pladi. U shuningdek, akangizni telefon
raqamini ham biladi. Shundan so’ng, ushbu ma’lumotlar asosida o’z rejasini tuza
boshladi.
Reja:
Xaker sizga kechki vaqtda telefon qilib, sizga (sizni ismingiz o’rniga
faqat akangiz ataydigan biror lichka ham bo’lishi mumkin) men akangman deb
tanishtiradi va o’zini ko’chada bezorilarga duch kelganini, ular barcha narsalarini
(telefon, pul, plastik kartochka va boshqalar) olib qo’yganini aytadi. Bundan tashqari,
u o’ziga bir qiz yordam berganini, biroq, uning yonida puli yo’qligini aytadi. Shu
bilan birga, ushbu qizni yonida plastik kartasi borligini va sizdan ushbu plastik
kartaga kasalxonaga yetib borish uchun zarur bo’lgan 20000 so’m pulni ko’chirib
berishni talab qiladi. Mazkur holatlarning 8/10 da xakerlar muvaffaqqiyatga
erishganlar va bu ishlarni amalga oshirish malakali xaker uchun qiyinchilik
tug’dirmaydi.
Mazkur holda akangizni ovozini ajratish imkoniyati haqida gap borishi
mumkin. Biroq, inson turli hayojon va shovqin bo’lgan muhitda bo’lishi mumkin.
Bundan tashqari, agar siz uxlab yotgan vaqtingizda telefon bo’lsa, sizning ovozni
aniqlashangiz yanada qiyinlashadi.
Ushbu holatda xaker tomonidan foydalanilgan fikrlarni ko’rib chiqaylik:
1. Shaxsni yaxshi yashirgan va real misollarga asoslangan (masalan, sizning
rasmlaringiz, faqat sizning yaqinlaringiz biladigan joylar va h.) va yaxshi afsona
o’ylab topdi.
2. Bularning barchasi yetarlicha tez va ishonchli tarzda aytilgan.
3. Ta’sirning juda katta mexanizmidan foydalanilgan – achinishga ta’sir
qilingan (hissiyotlarga murojaat qilish).
|
Kompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari

|
Kompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari
|
bet | 26/40 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 197,64 Kb. | | #132778 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari-fayllar.orgKompyuter viruslari va virusdan himoyalanish muammolari:
zararli dasturlar turlari, viruslar va ularning klassifikatsiyasi,
viruslarni amalga oshiruvchi vazifalari, zararli dasturiy vositalarni
aniqlash usullari, vositalari.
20, 30
21
Qayd yozuvini himoyalash: qayd yozuviga aloqador ma’lumotlarni
himoyalash, siz bilan aloqada bo‘lgan tomon bilan ma’lumotlarni
himoyalash, siz bilan aloqada bo‘lmagan tomonlarda ma’lumotlarni
himoyalash.
Parollar,
parollarni
generatsiyalash,
parollarni
boshqarish, parollarni saqlash, parollarni uzatish, parolga alternativ
usullarni aniqlash.
21
22
Ijtimoiy injineriyaga qarshi himoya: ijtimoiy injineriya turlari,
ijtimoiy injineriya mutaxassislari foydalanadilan prinsiplar, ijtimoiy
tarmoqlarda ma’lumotlarni bo‘lishmaslik, qalbaki ijtimoiy media
ulanishlarini aniqlash, xavfsiz dasturiy vositalardan foydalanish.
22, 31
14. . Kompyuter tarmoqlari va tarmoq xavfsizligi muammolari. Tarmoq turlari, tarmoq topologiyalari, OSI modeli, tarmoqqa qo’yiladigan talablar, TCP/IP modeli, tarmoq vositalari. Zaiflik, tahdid, hujum, ichki tahdid, tashqi tahdid, razvedka hujumlari, kirish hujumlari, zararli hujumlar, xizmatdan voz kechishga undash (Denial of service, DOS) hujumlari
Xizmatdan voz kechishga undash (Denial of service, DOS) hujumlari.
Xizmatdan voz kechishga qaratilgan hujumlarda hujumchi mijozlarga,
foydalanuvchilarga tashkilotlarda mavjud bo‘lgan biror xizmatni cheklashga
urinadi. DOS hujumlari biror axborotning o‘g‘irlanishiga yoki yo‘qolishiga olib
kelmasada, tashkilot funksiyasini bajarilmasligiga sababchi bo‘ladi. DOS hujumlari
tizimda saqlangan 138 fayllar va boshqa maxfiy ma’lumotlarga, hattoki web-
saytning ishlashiga ham ta’sir qiladi. Ushbu hujum bilan web-sayt faoliyatini
to‘xtatib qo‘yish mumkin.
Taqsimlangan DOS hujumlar: (Distributed DOS, DDOS). DDOS keng
qamrovli nishondagi tizim va tarmoq resurlarida xizmatdan foydalanishni buzishga
qaratilgan hujum bo‘lib, Internetdagi ko‘plab zombi kompyuterlar orqali bilvosita
amalga oshiriladi. Bunda, hujum ostidagi xizmatlar asosiy nishon deb qaralib,
tizimlarni obro‘sizlantirish (zombi holatiga olib kelish) ikkilamchi nishon deb
qaraladi.
|
| |
Zararli hujumlar - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 27/40 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 197,64 Kb. | | #132778 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari-fayllar.orgZararli hujumlar. Zararli hujumlar tizim yoki tarmoqqa bevosita va bilvosita
ta’sir qiladi. Zararli dastur - fayl bo‘lib, kompyuter tizimiga tahdid qilish
imkoniyatiga ega va troyanlar, viruslar, “qurt”lar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
Zararli dasturiy vositalari foydalanuvchining ruxsatisiz hujumchi kabi g‘arazli
amallarni bajarishni maqsad qilgan vosita hisoblanib, ular yuklanuvchi kod (.exe),
aktiv kontent, skript yoki boshqa ko‘rinishda bo‘lishi mumkin. Hujumchi zararli
dasturiy vositalardan foydalangan holda tizim xafsizligini obro‘sizlantirishi,
kompyuter amallarini buzishi, maxfiy axborotni to‘plashi, web saytdagi kontentlarni
modifikatsiyalashi, o‘chirishi yoki qo‘shishi, foydalanuvchi kompyuteri
boshqaruvini qo‘lga kiritishi mumkin. Bundan tashqari, zararli dasturlardan
hukumat tashkilotlaridan va korporativ tashkilotlardan katta hajmdagi maxfiy
axborotni olish uchun ham foydalanish mumkin. Zararli dasturlarning hozirda
quyidagi ko‘rinishlari keng tarqalgan:
viruslar: o‘zini o‘zi ko‘paytiradigan dastur bo‘lib, o‘zini boshqa dastur ichiga,
kompyuterning yuklanuvchi sektoriga yoki hujjat ichiga biriktiradi;
troyan otlari: bir qarashda yaxshi va foydali kabi ko‘rinuvchi dasturiy vosita
sifatida o‘zini ko‘rsatsada, yashiringan zararli koddan iborat;
adware: marketing maqsadida yoki reklamani namoyish qilish uchun
foydalanuvchi faoliyatini kuzatib boruvchi dasturiy ta’minot;
spyware: foydalanuvchi ma’lumotlarini qo‘lga kirituvchi va uni hujumchiga
yuboruvchi dasturiy kod;
rootkits: ushbu zararli dasturiy vosita operatsion tizim tomonidan
aniqlanmasligi uchun o‘z harakatlarini yashiradi;
backdoors: zararli dasturiy kodlar bo‘lib, hujumchiga autentifikatsiyani
amalga oshirmasdan, aylanib o‘tib tizimga kirish imkonini beradi, masalan,
ma’mur parolisiz imtiyozga ega bo‘lish;
mantiqiy bombalar: zararli dasturiy vosita bo‘lib, biror mantiqiy shart
qanoatlantirilgan vaqtda o‘z harakatini amalga oshiradi;
botnet: Internet tarmog‘idagi obro‘sizlantirilgan kompyuterlar bo‘lib,
taqsimlangan hujumlarni amalga oshirish uchun hujumchi tomonidan
foydalaniladi;
ransomware: mazkur zararli dasturiy ta’minot qurbon kompyuterida mavjud
qimmatli fayllarni shifrlaydi yoki blokirovkalab, to‘lov amalga oshirilishini
talab qiladi.
|
| |
Biologik usul - Respublikasi oliy va

|
Respublikasi oliy va
|
bet | 50/122 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #265621 |
Bog'liq Fermer xo\'jaligi iqtisodiyoti1Biologik usul bilan kurashishda oltinko‘zdan foydalaniladi. Bunda maydonning zararlanish darajasiga qarab, har gektar maydonga 200 donadan 1000 donagacha oltinko‘z tuxumi yoki lichinkasi tarqatiladi.
Kimyoviy usul ipak qurti uchun tut bargi kesib olingandan keyin boshlash kerak. Bunda har bir gektariga karbofos – 0,2 l/ga, siraks – 2,0 l/ga, karate-0,5 l/ ga miqdorida OVX –28 agregati va qo‘l apparatlari yordamida sepiladi.
O‘RGIMCHAKKANA – g‘o‘zaning eng xavfli zararkunandalaridan biri bo‘lib, o‘simlik shirasini so‘rib oziqlanadi. Erta bahordan to kech kuzga qadar hosilga zarar yetkazadi. O‘rgimchakkanani aniqlash uchun, g‘o‘za bargining orqa tomoni oq qog‘ozga qoqib ko‘riladi, agar qog‘ozda harakatlanayotgan mayda sarg‘ish, och qizil rangli nuqtalar ko‘rinsa, demak shu o‘simlikni o‘rgimchakkana zararlayotgan bo‘ladi. O‘rgimchakkananing zararini oddiy ko‘z bilan qaralganda, barglar va yosh hosil nishonalari to‘kilib ketganda aniqlash mumkin. O‘rgimchakkana bilan zararlangan maydonlardagi g‘o‘za nihollari o‘sishdan orqada qoladi, kuchli zararlangan maydonlarda 40-60% gacha hosil nobud bo‘lishi mumkin. Zararkunanda, asosan, agrotexnik tadbirlar buzilgan, rivojdan qolgan, atrofida tut daraxtlari va dala yo‘llari bo‘lgan maydonlarda tez tarqalib, hosilga sezilarli zarar yetkazadi.
O‘rgimchakkana mavsumda 18-22 martagacha avlod berib, bitta urg‘ochi o‘rgimchakkana 100-160 tagacha tuxumni barg orqasidagi o‘zi hosil qilgan o‘rgimchak iplari bilan o‘ralgan qismiga to‘p-to‘p qilib qo‘yadi. Yoz oylarida har 7-8 kunda bitta avlod beradi.
Agrotexnik tadbirlar – erta bahorda dala betlaridagi tut daraxtlari va uvatlarga ohak – oltingugurt qaynatmasi (ISO) hamda o‘rgimchakkana bilan zararlangan maydonlarga oltingugurt kukuni bilan ishlov berish, to‘liq zararlangan g‘o‘za nihollarini yulib olib, dala tashqarisiga ko‘mib tashlash, kultivatorlarga oltingugurt xaltachalarini o‘rnatish zararkunandaning tarqalish xavfini kamaytiradi.
O‘rgimchakkana ko‘llatib sug‘orilgan, kultivatsiya muddatlari o‘tkazib yuborilgan va o‘ta chanqatib qo‘yilgan maydonlarda tez tarqaladi. Shuning uchun agrotexnik tadbirlarni o‘z muddatida o‘tkazish lozim.
|
| |
Moliyaviy konsalting - Respublikasi oliy va

|
Respublikasi oliy va
|
bet | 57/122 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #265621 |
Bog'liq Fermer xo\'jaligi iqtisodiyoti1Moliyaviy konsalting vazifasi – mablag‘lar, fermer aktivlarini boshqaruvchining iqtisodiy samarasini oshirishdan iborat.
Bu quyidagi usullar orqali amalga oshirilishi mumkin: xavf-xatarsiz va foydali investitsion portfelni shakllantirish; bo‘sh mablag‘larni ratsional boshqaruv; ishlab chiqarishga tegishli bo‘lmagan xarajatlarni kamaytirishdir. Moliyaviy maslahatchilar korxona rivojlanishi strategiyasini ishlab
chiqarishda, ratsional boshqaruv tizimini tashkil qilish, kapital boshqaruvini optimal modelini tanlashda, o‘zaro hisob va qarzlarni uzish muammolarini yechishda, aksiyalarni sotishda, korxona qimmatli qog‘ozlari kurslarini oshishida ko‘maklashadilar. Chet el hamkorlarini fermer xo‘jaligiga jalb qilishda, ular bilan qo‘shma korxonalar tuzishda tadbirkorlarga yordam beradi. Bunday tashqari, moliyaviy maslahatchi market-meyker vazifasini o‘z zimmasiga olishi, eng ma’qul depozitariyni maslahat berish, fermer aksiyalarini bozorda aylanishini takomillashtirish bo‘yicha maslahatlar berishi mumkin.
Audit. Auditorlar sifatida buxgalterlik hisobi bo‘yicha mutaxassislar fikrlarining moliyaviy hisobotini tekshiradilar va uning umumiy standartga mosligi, to‘g‘riligi haqida xulosalar chiqaradilar.
Audit o‘z ichiga quyidagi xizmatlarni oladi: moliyaviy bozorlarda segmentlarni o‘tkazish; sug‘urtalash shakllari va usullarini taklif qilish; biznes- rejalarni tuzish; buxgalterlik hisobi va moliyaviy hisobotlarda yetishmovchiliklarni yo‘qotish, ularni qabul qilingan standartlarga moslash va korxona hisobotini takomillashtirish bo‘yicha maslahatlar va tavsiyalar berish; investitsion dasturlarni takomillashtirish; soliq xavf-xatarini pasaytirish; korxonaning xo‘jalik-moliyaviy faoliyatini tahlil etish; moliya, bank, soliq va boshqa xo‘jaliklar qonunchiligi bo‘yicha maslahatlar berish; xususiylashtirish bo‘yicha xo‘jalik subyektlarini aksionerlik jamiyatlariga, shirkatlarga, kooperativlarga, kichik xoldinglarga, dehqon xo‘jaliklariga aylantirish bo‘yicha maslahatlar berish; yuridik xizmatlarni ko‘rsatish; shartnomalarni tuzish bo‘yicha ko‘maklashish; bankdan kredit olish uchun zarur bo‘ladigan hujjatlarni tayyorlashda yordam berishdan iborat.
Audit qimmatli qog‘ozlar bozori va fond birjalari kabi investitsion
instrumentlar uchun katta o‘rin egallaydi. Uning vazifasi – berilgan xo‘jalik, tashkilot yoki korxonani qanchalik moliyaviy jihatidan ishonchliligini aksiyadorlar, kreditorlar, investorlar va hamkorlarga ko‘rsatishdan iborat.
|
| |
Kompyuter tarmoqlarida himoyani ta’minlash usullari

|
Kompyuter tarmoqlarida himoyani ta’minlash usullari
|
bet | 56/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org5. Kompyuter tarmoqlarida himoyani ta’minlash usullari.
Kirish
Mamlakatimiz milliy iqtisodining hech bir tarmog‘i samarali va mo‘tadil
tashkil qilingan axborot infratuzilmasisiz faoliyat ko‘rsatishi mumkin emas.
Hozirgi kunda milliy axborot resurslari har bir davlatning iqtisodiy va harbiy
salohiyatini tashkil qiluvchi omillaridan biri bo‘lib xizmat qilmoqda. Ushbu
resursdan samarali foydalanish mamlakat xavfsizligini va demokratik
axborotlashgan jamiyatni muvaffaqiyatli shakllantirishni ta’minlaydi. Bunday
jamiyatda axborot almashuvi tezligi yuksaladi, axborotlarni yig‘ish, saqlash,
qayta ishlash va ulardan foydalanish bo‘yicha ilg‘or axborot-kommunikatsiyalar
texnologiyalarini qo‘llash kengayadi. Тurli xildagi axborotlar hududiy
joylashishidan qat’iy nazar bizning kundalik hayotimizga Internet xalqaro
kompyuter tarmog‘i orqali kirib keldi. Axborotlashgan jamiyat shu kompyuter
tarmog‘i orqali tezlik bilan shakllanib bormoqda. Axborotlar dunyosiga sayohat
qilishda davlat chegaralari degan tushuncha yo‘qolib bormoqda. Jahon
kompyuter tarmog‘i davlat boshqaruvini tubdan o‘zgartirmoqda, ya’ni davlat
axborotlarning tarqalishi mexanizmini boshqara olmay qolmoqda. Shuning
uchun ham mavjud axborotlarga noqonuniy kirish, ulardan foydalanish va
yo‘qotish kabi muammolar dolzarb bo‘lib qoldi. Bularning bari shaxs, jamiyat
va davlatning axborot xavfsizligi darajasining pasayishiga olib kelmoqda.
102
Davlatning axborot xavfsizligini ta’minlash muammosi milliy xavfsizlikni
ta’minlashning asosiy va ajralmas qismi bo‘lib, axborot himoyasi esa davlatning
birlamchi ustuvor masalalariga aylanmoqda.
Maxfiy va qimmatbaho axborotlarga ruxsatsiz kirishdan himoyalash eng
muhim vazifalardan biri sanaladi. Kompyuter egalari va foydalanuvchilarning
mulkiy huquqlarini himoyalash — bu ishlab chiqarilayotgan axborotlarni jiddiy
iqtisodiy va boshqa moddiy hamda nomoddiy zararlar keltirishi mumkin bo‘lgan
turli kirishlar va o‘g‘irlashlardan himoyalashdir.
1. Axborot xavfsizligiga oid qabul qilingan huquqiy va me’yoriy hujjatlar
|
| |
Kapital - Respublikasi oliy va

|
Respublikasi oliy va
|
bet | 62/122 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #265621 |
Bog'liq Fermer xo\'jaligi iqtisodiyoti11. Kapital investitsiyalar asosiy fondlarni barpo etishga, takror ishlab chiqarishga va moddiy ishlab chiqarishning barcha shakllarini rivojlantirishga sarflangan investitsiyalardir. 2. Innovatsiya investitsiyalari deb, texnika, texnologiyalar yangi avlodini yaratish va o‘zlashtirishga sarflangan investitsiyalarga aytiladi. 3. Ijtimoiy investitsiyalar inson salohiyatini, malakasini va ishlab chiqarish tajribasini oshirishga, shuningdek, moddiy iste’mollarning boshqa shakllarini rivojlantirishga sarflanadigan mablag‘lardir.
Investitsiyalarning ikki turi bor: 1. Real investitsiyalar – moddiylashgan asosiy va aylanma vositalarga mablag‘lar. 2. Moliyaviy investitsiyalar – qimmatli qog‘ozlarni (aksiya, obligatsiya, veksel, sertifikat) shakllantirishga sarflangan mablag‘lar. Real investitsiyalar kapital qo‘yilmalar deb ham ataladi.
Kapital qo‘yilmalar yalpi va sof kapital qo‘yilmalarga bo‘linadi. Real investitsiyalarning umumiy summasi yalpi kapital qo‘yilmalarini tashkil etadi. Real investitsiyalarni sarflash natijasida ishga tushirilgan qismi sof kapital qo‘yilmalardir. Sof kapital qo‘yilma yalpi kapital qo‘yilma summasiga teng yoki kam bo‘lishi mumkin. Fermer xo‘jaligida yalpi kapital qo‘yilmani sof kapital qo‘yilmaga aylantirishga alohida e’tibor berilishi lozim. Sarflanayotgan real investitsiyalar moddiylashtirilishini, ya’ni ishga tushirilishini ta’minlash zarur.
Milliy hisoblar tizimida kapitalga hamda moddiy ishlab chiqarish vositalariga sarflangan mablag‘lar real investitsiyalar deb ham yuritiladi.
Kapital qo‘yilmalarning fermer xo‘jaligidagi ahamiyati yuqori bo‘lib, birinchidan, kapital qo‘yilmalar – jami xarajatlarning asosiy qismi hisoblanadi. Kapital qo‘yilmalardagi o‘zgarishlar jami talabga yetarlicha ta’sir ko‘rsatadi, shuningdek, aholining bandligi va yalpi milliy daromad (YAMD) hajmining ham o‘zgarishini ta’minlaydi.
Ikkinchidan, kapital qo‘yilmalar fermerlarning asosiy fondlari jamg‘arilishiga, ya’ni ko‘payishiga olib keladi.
Uchinchidan, kapital qo‘yilmalarning noratsional sarf qilinishi ishlab chiqarish resurslari, xarajatlar o‘sishiga olib keladi, natijada YAMD qisqaradi. Investitsiyalar (kapital qo‘yilmalar) fermer xo‘jaligini har tomonlama rivojlantirib, moddiy texnika bazasini mustahkamlaydi. Ulardan samarali foydalanish natijasida jonli mehnat xarajatlari qisqarib, mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi ortib, sof foyda summasi ko‘payadi. Natijada fermer xo‘jaligini kengaytirilgan takror ishlab chiqarish asosida rivojlantirish imkoniyati
kengayadi.
Fermer xo‘jaliklarining barcha investitsiyalari (kapital qo‘yilmalar) ikkita manbadan: korxonaning o‘z mablag‘laridan va chetdan jalb qilingan mablag‘lardan shakllanadi.
|
| |
Konsalting - Respublikasi oliy va

|
Respublikasi oliy va
|
bet | 56/122 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #265621 |
Bog'liq Fermer xo\'jaligi iqtisodiyoti1Konsalting – boshqaruv bo‘yicha mutaxassislar tomonidan turli xil xo‘jalik yurituvchi subyektlarning rivojlanishi, yuzaga kelgan muammolarni yechish yo‘llarini ko‘rsatuvchi birgalikda qarorlar ishlab chiqish orqali ishlab chiqarishga professional ko‘maklashishdir.
Konsultantlar rahbarlardan quyidagi jihatlar bo‘yicha ustun turadi:
Ularning mustaqilligi.
Ularning dunyoqarashi kengligi, menejment va xo‘jalikning turli sohalarida keng tushunchaga ega bo‘lganligi.
Ularning boshqa tashkilotlarning tajribasini o‘rganishga va qo‘llashga yo‘nalganligidir.
Hozirgi paytda quyidagi asosiy konsalting xizmatlarining 8 guruhi mavjud.
Bular:
Umumiy boshqaruv bo‘yicha konsalting xizmatlari: boshqaruv tizimining samaradorligini aniqlash; biznesni baholash; innovatsiyalarni boshqarish; bozor konyunkturasini va raqobatbardoshligini o‘rganish; biznesda yangi tarmoqlarni tashkil qilish; boshqaruvni baholash; xususiylashtirish; proyektlarni boshqarish; tadqiq qilish va rivojlantirish; strategik rejalash.
Administratsiya faoliyati bo‘yicha konsalting xizmatlari: ishchi xonalarni joylashtirish va rejalash; kanselyariya ishini tahlil qilish; ofisni boshqarish; bo‘limlarni joylashtirish; xavfsizlikni ta’minlash; xavfsizlikni boshqarish.
Moliyaviy boshqaruv bo‘yicha maslahat xizmatlari: hisob tizimi; kapital xarajatlarni baholash; firmaning xo‘jalik aylanmasi; mahsulot va xizmatlar xarajatini pasaytirish; bankrotlik; daromadni oshirish; foydani oshirish; soliq va soliq qonunchiligi.
Oxirgi paytda ko‘pchilik fermer xo‘jaliklarida paydo bo‘lgan moliyaviy muammolar ularning moliyaviy resurslarini to‘g‘ri ishlatmasligi natijasidir. Shuning uchun biznesning moliyaviy konsaltingi ko‘proq ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda.
Moliyaviy konsultantlar fermerlarga asosiy moliyaviy masalalar bo‘yicha maslahatlar beradilar: xo‘jalik va korxona faoliyatining moliyaviy tomoniga tegishli bo‘lgan qarorlarni tayyorlash, qabul qilish va nazorat qilish; moliyaviy resurslarning hajmini, muddatini maqsadga muvofiq aniqlash; aylanma mablag‘ni oshirish; moliyaviy oqim harakati boshqaruvini takomillashtirish; xo‘jalik xarajatlarini optimallashtirish; korxonaning bozordagi holatini istiqbollash; biznes-rejalar tuzish va amalga oshirish.
Biznes-reja o‘z ichiga rejaning moliyaviy balansini, sotib olish va sotish rejalarini, pul mablag‘lari harakati rejasini, foyda rejalarini oladi. Shuning uchun maksimal foydali va rentabellikka ega bo‘lgan biznes-reja tuzish juda muhimdir. Bular quyidagilar: vaqtincha bo‘sh mablag‘larni ratsional boshqarish; moliyani boshqarishda avtomatlashtirilgan tizimni qo‘llash; moliyaviy-iqtisodiy maqsadlarni aniqlash; daromad, foyda, rentabellik, shaxsiy kapital bo‘yicha rejalar tuzish; moliyaviy strategiyani aniqlash; soliq sohasidagi siyosatni shakllantirish; to‘lov vositalari strukturalarini aniqlash va uni to‘lashning qulay shaklini topish; xo‘jalik budjetini tuzish.
|
| |
44 nosql ma’lumotlar bazasi va uning asosiy prinsiplari

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
http://www.newjournal.org/
Volume–15_Issue-2_October_2022
44
NOSQL MA’LUMOTLAR BAZASI VA UNING ASOSIY PRINSIPLARI
Nabijonov Ravshanbek Muxammadjon o‘g‘li
Azamov Shohruhmirzo Alisher o‘g‘li
Muhammd al-Xorazmiy nomidagi TATU Farg‘ona filiali
Е-mail:
rnabijonov19@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu maqolada NoSQL ma’lumotar bazasi haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Asosan NoSQL da bajariladigan amallarning afzalliklari va kamchiliklari tahlil
qilingan. SQL va NoSQL ma’lumotlar bazalarining bir-biri bilan solishtirib o‘rganib
chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
ma’lumotlar bazasi, SQL ma’lumotlar bazasi,
NoSQL
ma’lumotlar bazasi, MongoDB va CouchDB.
Dastlab SQL bo'lmagan yoki aloqador bo'lmagan NoSQL bu ma'lumotni saqlash
va olish mexanizmini ta'minlaydigan ma'lumotlar bazasi. Ushbu ma'lumotlar relyatsion
ma'lumotlar bazalarida foydalaniladigan jadval munosabatlaridan tashqari boshqa
vositalarda modellashtirilgan. Bunday ma'lumotlar bazalari 1960
yillarning oxirida
paydo bo'lgan, ammo XXS asrning boshlarida mashhurlik oshguncha NoSQL
ko'rsatuvchisini olmagan. Karl Strozz 1998 yilda NoSQL kontseptsiyasini taklif qildi.
SQL kabi so'rov tillarini qo'llab-quvvatlashlari mumkinligini ta'kidlash uchun,
NoSQL tizimlari ba'zan nafaqat SQL deb ataladi.
NoSQL - aloqador bo'lmagan DMS bo'lib, u qat'iy
sxemani talab qilmaydi,
qo'shilishdan qochadi va o'lchovni osonlashtiradi. NoSQL ma'lumotlar bazasi
ma'lumotlar saqlash uchun juda katta ehtiyojga ega bo'lgan taqsimlangan ma'lumotlar
omborlari uchun ishlatiladi. NoSQL Big ma'lumotlar va real vaqtda veb-ilovalar uchun
ishlatiladi. Masalan, Twitter, Facebook, Google kabi kompaniyalar har kuni terabayt
ma'lumotlarini to'playdi.
NoSQL-ga kirish NoSQL ma'lumotlar bazasi dizaynning soddaligini, mashinalar
klasterlariga gorizontal miqyosni soddalashtirishni
va mavjudlik ustidan nozik
nazoratni o'z ichiga oladi. NoSQL ma'lumotlar bazalarida foydalaniladigan
ma'lumotlar
tuzilmalari,
relatsion
ma'lumotlar
bazalarida
sukut
bo'yicha
ishlatilganlardan
farq qiladi, bu esa ba'zi operatsiyalarni NoSQL-da tezlashtiradi.
Berilgan NoSQL ma'lumotlar bazasining yaroqliligi uni hal qilishi kerak bo'lgan
muammoga bog'liq. NoSQL ma'lumotlar bazalari tomonidan foydalaniladigan
ma'lumotlar tuzilmalari, ba'zan relyatsion ma'lumotlar jadvallariga qaraganda ancha
moslashuvchan bo'lib ko'rinadi.
Shu munosabat bilan Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish

Qonun yakka ijro etuvchi organ (direktor) yoki (bir vaqtning
o‘zida) yakka ijro etuvchi organ bilan kollegial ijro etuvchi organ
(boshqaruv, direksiya) mavjud boMishini nazarda tutadi. Ikkinchi
vakolatda yakka ijro etuvchi organ (direktor) funksiyalarini bajaruvchi
shaxs kollegial ijro etuvchi organ (boshqaruv, direksiya) raisi
funksiyalarini ham amalga oshiradi. Kollegial ijro etuvchi organ mavjud
boMganida, uning vakolatlari doirasiga AJ kundalik faoliyatiga rahbarlik
qilishning eng murakkab masalalarini hal etish kiritiladi. Bunday
masalalar ro'yxatini har qaysi AJ o‘zi mustaqil belgilaydi, chunki bu
masalalar qonun hujjatlarida tartibga solinmagan.
0 ‘zbekistondagi bir qator AJlar (shu jumladan, xolding tizimlarini
kompaniyalari boMgan AJlar) ustavlarini oMganish deyarli hamma yerda
kollegial ijro etuvchi organ (boshqaruv) tashkil etish nazarda
tutilganligini koMsatdi. AJlar ustavi va ichki hujjatlarida boshqaruv
raisining vakolatlari yoritib berilgan boMib, ular batamom yoki deyarli
batamom yakka ijro etuvchi organning Vazirlar Mahkamasi 1998-yil 22-
avgustdagi 361-sonli qaror bilan tasdiqlagan Namunaviy nizomda va
Vazirlar Mahkamasi 2003-yil
19-aprelda 189-sonli qaror bilan
tasdiqlagan ijro etuvchi organ raxbarini yollash to'g'risidagi Namunaviy
mexnat shartnomasida bayon etilgan huquq va majburiyatlarini
takrorlaydi. Ushbu huquq va majburiyatlar AJ nomidan ishonchnomasiz
ish olib borish, boshqa tashkilotlar va organlar bilan munosabatlarda
uning manfaatlarini ifoda etish huquqi; AJ aksiyadorlari umumiy
yigMlishi va kuzatuv kengashining qarorlarini ijro etish; AJ rivojlantirish
dasturlari va biznes-rejalarini ishlab chiqishga, ulaming ijrosini tashkil
etish va nazorat qilishga rahbarlik qilish; mehnat va texnologiya
intizomini saqlashdan, shuningdek, bir qancha boshqa huquq va
majburiyatlardan iborat.
Lekin ko‘rsatib oMilgan Namunaviy nizomda ham, AJlaming ichki
hujjatlarida ham boshqamvning yagona, kollegial boshqamv organi
sifatidagi vakolatlari belgilab qo'yilmagan. Buning ustiga-ustak ushbu
nizomning 4.2-bandida
ijro etuvchi organ rahbari AJ faoliyatining