УДК (Универсальная Десятичная Классификация)

50
0 - Umumiy bo`lim. Fan. Tashkilotlar. Aqliy faoliyat. Belgi va simvollar.
Hujjatlar va nashrlar.
1-Falsafa.
2- Din.
3- Iqtisodiyot. Mehnat. Huquq.
4- 1961 yildan beri bo`sh.
5- Matematika. Tabiiy fanlar.
6- Amaliy fanlar. Tibbiyot. Texnika.
7- San`at. Amaliy san`at. Suratkashlik. Muzika.
8- Tilshunoslik. Filologiya. Badiiy adabiyot. Adabiyotshunoslik.
9- O`lkashunoslik. Geografiya. Biografiya. Tarix.
Har bir sinf yana o`nta kichik bo`limchaga bo`lingan va h.k. Indeksni o`qish
qulay bo`lishi uchun har uchta raqamdan keyin (chapdan o`ngga qarab) nuqta
qo`yiladi. Indeksni o`qiyotganda
nuqta aytilmaydi, uning o`rniga qisqa pauza
qilinadi.
Masalan,
УДК 62.2- mashina detallari; УДК 62.5-mashinalar va jarayonlarni
boshqarish.
Hozirgi zamon axborot jamiyatining yirik tadqiqotchisi
T.Stoun’er:
«Moddiylashtirilgan mehnat bo`lgan asbob-uskuna va mashinalar shu bilan bir
vaqtda moddiylashtirilgan axborot hamdir», deb qayd etgan edi.
22
Bu g’oya
kapitalga, yerga va iqtisodning mehnat moddiylashtirilgan boshqa har qanday
omiliga nisbatan o`rinlidir. Mehnat bor joyda axborot ham mavjud. Buning ustiga,
axborotni ham kapital singari jamg’arish va kelgusida
foydalanish uchun saqlash
mumkin. Postindustrial jamiyatda milliy axborot resurslari uning asosiy iqtisodiy
qimmati, eng katta potentsial boylik manbaidir. Axborot hech tortinmay
o`rtoqlashish mumkin bo`lgan resursdir. Axborotdan foydalanishning boshqa bir
o`ziga xos jihati shundaki, jahonda entropiyaning
kuchayishiga olib keluvchi
materiallar yoki energiyadan foydalanishdan farqli o`laroq, axborotdan foydalanish
qarama-qarshi samara beradi - u inson bilimini oshiradi, atrof muhitdagi
uyushqoqlikni kuchaytiradi va entropiyani kamaytiradi. O`zining boshlang’ich
shaklidan - matnmi u, musiqami, tasvirmi, og’zaki nutqmi, qat`i nazar,
axborot
yagona, kompyuterlashtirilgan shaklga keltiriladi. Qayta ishlash va saqlash uchun
axborotni ifodalashni unifikatsiya qilish uni taqqoslash, baholash va integratsiya
qilish imkoniyatini yaratadi. Yakuniy maqsad - jamiyatda sodir bo`layotgan barcha
jarayonlar haqida to`liq ma`lumot olishdir.
Barcha axborot oqimlari majmuidan tarkib topgan axborot muhiti insonning
bevosita hayoti, uzluksiz yashash va faoliyat ko`rsatish
sharoitlarining ijtimoiy
matritsasini yaratadi. Ijtimoiy hayot axboroti - bu bilimning o`sishi, inson
faoliyatining ijtimoiy ahamiyatga ega bo`lgan barcha sohalarida mazkur bilimning
ijodiy qo`llanishi uchun axborot resurslaridan to`laqonli foydalanishni ta`minlashga
yo`naltirilgan chora-tadbirlar majmuidir. Axborotning maqsadi - yangi bilim
turlarini olish, ularni tarqatish va jamiyat hayotining turli sohalarida ulardan
foydalanish uchun imkoniyat yaratishdir.
22
http://www.econrise.ru/risecs-116-2.html
51
Axborot jamiyati har xil tabiat va tashkilotga ega axborot tizimlarining
samarali, o`zaro muvofiqlashtirilgan aloqasiga asoslanadi.
Bu tizimlar ijtimoiy
ierarxiyalarning turli pog’onalarida: ishlab chiqarishda alohida ishlab chiqarish
uchastkasi, tsexi, muassasada bo`limdan tortib, milliy, umumdavlat va davlatlararo,
internatsional, global kompyuter tarmoqlari va ma`lumotlar bazalarigacha bo`lgan
pog’onalarda faoliyat ko`rsatadi.
Ijtimoiy boshqaruv qonunlarining ob`ektiv mohiyati insoniyatdan inson
faolligining barcha bosqichlarida o`z rivojlanishini ogohlantiruvchi dinamik,
sinergetik tartibga soluvchi axborot tizimlarini ishlab chiqishni talab etadi.
Insoniyatda
olamning yangi, axborot modeli zohir bo`lib, u ijtimoiy ong osti
sohasidan ijtimoiy borliq darajasiga «globalizatsiya» degan qisqacha va qamrovli
nom olgan ijtimoiy o`zini o`zi tuzish arxetipi shaklida ko`tariladi.
Aholi yalpi axborot bilan ta`minlangan, axborotga egalik qilish va undan
foydalanishga monopoliya taqiqlangan bo`lmasa, fuqarolarning shaxsiy erkinligini,
demokratik, fuqarolar jamiyati elementlari samarali faoliyat ko`rsatishini ta`minlash
mumkin emas. U yoki bu ijtimoiy birlikning axborot resurslari o`sishi ko`rinishida
ro`yobga chiqariladigan tashabbus va ijod erkinligi demokratiya va erkinlikning
muhim elementidir.
Axborot jamiyatining vujudga kelishi va rivojlanishi jamiyatning o`ziga o`zi
ta`sir ko`rsatishi, ijtimoiy o`zini o`zi uyushtirish mahsulidir. Shuning uchun ham A.
Turen mazkur qiziqarli ijtimoiy hodisani o`rganib, uni
ishlab chiqarishni tashkil
etish, taqsimlash va iste`mol qilish modellarini tuzishga qodir bo`lgan
dasturlashtiriluvchi jamiyat deb atadi. Dasturlashtiriladigan, axborot jamiyati
sharoitlarida ishlab chiqarish tashkilotchisi, menejerning roli keskin ortadi - muttasil
o`zgaruvchi axborot sharoitlarida boshqaruv mehnati mehnatning, uzluksiz ijodning
mustaqil turi sifatida shakllanadi.
Bugungi kunda ijtimoiy boshqaruv barcha pog’onalarda shu darajada
murakkablashib ketdiki, boshqaruvda band etilgan barcha odamlarning jami
imkoniyatlari boshqaruv uchun zarur axborotni qayta ishlashga qodir bo`lmay qoldi.
Mazkur murakkab vazifa avtomatlashtirilgan axborot
va boshqaruv tizimlari
(AABT)ni yaratish yo`li bilan hal qilinmoqda. Bu tizimlarda kompyuter tarmoqlari,
ma`lumotlar banki, Internet yordamida axborot bilan ish olib boriladi. Bu
menejerning ish qamrovini 95% ga, qiymatini esa - 80-85% ga kamaytirish imkonini
beradi. Boshqaruvda axborot tizimlarining paydo bo`lishi qonuniy hodisa, davr
talabidir.