nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Problem phase - Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable Results

or satisfaction), but about the lack of desire. It arrives when you have no
urge to feel differently. Happiness is the state you enter when you no longer
want to change your state.
However, happiness is fleeting because a new desire always comes
along. As Caed Budris says, “Happiness is the space between one desire
being fulfilled and a new desire forming.” Likewise, suffering is the space
between craving a change in state and getting it.
It is the idea of pleasure that we chase. We seek the image of pleasure
that we generate in our minds. At the time of action, we do not know what
it will be like to attain that image (or even if it will satisfy us). The feeling
of satisfaction only comes afterward. This is what the Austrian neurologist
Victor Frankl meant when he said that happiness cannot be pursued, it must
ensue. Desire is pursued. Pleasure ensues from action.
Peace occurs when you don’t turn your observations into problems

Peace occurs when you don’t turn your observations into problems. The first step in any behavior is observation. You notice a cue, a bit of
information, an event. If you do not desire to act on what you observe, then
you are at peace.
Craving is about wanting to fix everything. Observation without craving
is the realization that you do not need to fix anything. Your desires are not
running rampant. You do not crave a change in state. Your mind does not
generate a problem for you to solve. You’re simply observing and existing.
With a big enough why you can overcome any how. Friedrich
Nietzsche, the German philosopher and poet, famously wrote, “He who has
a why to live for can bear almost any how.” This phrase harbors an
important truth about human behavior. If your motivation and desire are
great enough (that is, why are you are acting), you’ll take action even when
it is quite difficult. Great craving can power great action—even when
friction is high.
Being curious is better than being smart. Being motivated and curious
counts for more than being smart because it leads to action. Being smart
will never deliver results on its own because it doesn’t get you to act. It is
desire, not intelligence, that prompts behavior. As Naval Ravikant says,
“The trick to doing anything is first cultivating a desire for it.”
Emotions drive behavior. Every decision is an emotional decision at
some level. Whatever your logical reasons are for taking action, you only
feel compelled to act on them because of emotion. In fact, people with
damage to emotional centers of the brain can list many reasons for taking
action but still will not act because they do not have emotions to drive them.
This is why craving comes before response. The feeling comes first, and
then the behavior.
Habits are the compound interest

each book you read not only teaches
: This idea—that learning new ideas increases the value of
your old ideas—is something I first heard about from Patrick O’Shaughnessy, who writes,
“This is why knowledge compounds. Old stuff that was a 4/10 in value can become a 10/10,
unlocked by another book in the future.”
http://investorfieldguide.com/reading-tweet-storm
.
Cancer spends 80 percent of its life undetectable
: “How to Live a Longer, Higher Quality Life,
with Peter Attia, M.D.,” Investor’s Field Guide, March 7, 2017,
http://investorfieldguide.com/attia
.
JIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARI

|
JIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARIBog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasiJIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARI
5.1.
Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulotlar vaqti-4 soat
Talabalar soni 40 - 80
Mashg’ulotlar shakli
Axborotli ma’ruza
Ma’ruza rejasi
1. Texnologik jihozni loyixalash bosqichlari.
2. Loyixaning ayrim bosqichlarini bajarish
bo’yicha tavsiyalar.
3. Jihoz konstruksiyasini butlash.
4. Garaj jihozlarining uzel va bo’laklarini
loyixalash bo’yicha ko’rsatmalar.
5. Chizmalarni ishlab chiqish va tushuntirish
yozuvi
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
Kinematik sxemalar tuzish, konstruktsiyani yaratish,
birikma chizmalari, ishchi chizmalar, loyihani rasmiylashtirish bo’yicha ma’lumotlar berish.
Pedagogik vazifalar
:
·
Kinematik sxemalar tuzish;
·
konstruktsiyani yaratish;
·
birikma chizmalari, ishchi
chizmalarni chizish;
·
loyihani rasmiylashtirish to’g’risi-
da tushuncha va ma’lumotlar berish.
O’quv faoliyati natijalari:
·
Kinematik sxemalar tuzish;
·
konstruktsiyani yaratish;
·
birikma chizmalari, ishchi chizmalarni chizish;
·
loyihani
rasmiylashtirish to’g’risida olgan tushuncha va
bilimlarini namoyon etish.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza, suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni, proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
. JIXOZNI LOYIHALASh ASOSLARI
ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi
Faoliyat mazmuni
Ish
bosqichlari
va vaqti
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Tay-yorgar
lik bosqichi
1. Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2. Ma’ruza uchun taqdimot slaydalarini tayyorash.
3. Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlarini ishlab
chiqish.
1.1. Avvalgi ma’ruza bo’yicha talabalar o’quv faoliyatini
baholash.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
|
| |
Yaku - Касбий психология

|
Касбий психологияBog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi3.
Yaku
niy bosqich
(10
daqiqa)
3.2. Mustaqil ishlash uchun “
S
ervis korxonalari
texnologik jihozlari” mavzusini taqdim etadi va Insert
texnikasi asosida mazkur o’quv materialini o’rganib kelish
vazifasini beradi
(6-ilova)
.
Vazifani yozib
oladilar.
2-ilova
Har bir ma’ruza va amaliy mashg’ulot uchun 0,5 dan 2 ballgacha qo’yiladi. Reyting
bo’yicha natijalar bahosi:
2,0 ball - «a’lo»
1,5 ball - «yaxshi»
1,0 ball - «koniqarli»
0,5 ball - «qoniqarsiz»
3-ilova
4-ilova
1.1. Fanning bakalavr tayyorlashdagi o’rni, maqsad va vazifalari
TAYI oliy o’quv yurtida “Cervis” ta’lim yo’nalish bo’yicha tayyorlanayotgan mutaxassis,
zamonaviy avtomobillar, yuqori texnologik jixozlar, yuqori malakali ishchilar, intensiv texnologik
jarayonli zamonaviy avtoservis korxonasi korxonalarida ishlab chiqarishni o’qitish ustasi
lavozimida ishlashi ko’zda tutilgan. Shu sababli avtoservis korxonasi ishlab chiqarish texnologik
jarayonining bevosita ishtirokchisi – malakali ishchining ish funksiyalarini bilish, o’rganish, ya’ni
avtochilangarday texnik fikrlashni, xatti – xarakatni shakllantirish asosiy maqsad xisoblanadi.
Ma’lumki, texnologik jarayonda bevosita ishtirok etuvchi ishchining xatti – xarakatlari
avtomatizm shaklda, ritmik, engil amalga oshirilishida asosan o’zlashtirilgan bilim, ko’nikma va
malaka katta o’rin egallaydi. Shu sababli bo’lajak ishchiga bilim berish, texnologik jarayondagi
asosiy xatti-xarakatlar bo’yicha ko’nikma va malakaga erishtirish asosiy vazifa xisoblanadi.
Avtomobillarga texnik xizmat ko’rsatish va ularni tamirlash ishlarini bajaruvchi
avtochilangarning qo’l mehnatini engillatish, texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash ishlarida
avtomobilga turli tomonlardan ta’sir ko’rsatishda qulaylik yaratish, o’girligi katta bo’lgan
agregatlarni avtomobildan echib olish, ularni ta’mirlash uchun ustaxonaga etkazish va
avtomobildagi o’rniga qaytadan o’rnatish, avtomobil kuzovlarini yuvish, kuzovlarni ta’mirlash,
avtomobil agregat va tizimlarini diagnostikalash va boshqa xizmat turlarini ko’rsatish maqsadida
avtoservis korxonalarida texnologik jihozlardan foydalaniladi.
5-ilova
|
| |
We can only be rational and logical after we have been emotional

|
We can only be rational and logical after we have been emotionalBog'liq atomic-habitsWe can only be rational and logical after we have been emotional.
The primary mode of the brain is to feel; the secondary mode is to think.
Our first response—the fast, nonconscious portion of the brain—is
optimized for feeling and anticipating. Our second response—the slow,
conscious portion of the brain—is the part that does the “thinking.”
Psychologists refer to this as System 1 (feelings and rapid judgments)
versus System 2 (rational analysis). The feeling comes first (System 1); the
rationality only intervenes later (System 2). This works great when the two
are aligned, but it results in illogical and emotional thinking when they are
not.
Your response tends to follow your emotions. Our thoughts and
actions are rooted in what we find attractive, not necessarily in what is
logical. Two people can notice the same set of facts and respond very
differently because they run those facts through their unique emotional
filter. This is one reason why appealing to emotion is typically more
powerful than appealing to reason. If a topic makes someone feel
emotional, they will rarely be interested in the data. This is why emotions
can be such a threat to wise decision making.
Put another way: most people believe that the reasonable response is the
one that benefits them: the one that satisfies their desires. To approach a
situation from a more neutral emotional position allows you to base your
response on the data rather than the emotion.
Suffering drives progress. The source of all suffering is the desire for a
change in state. This is also the source of all progress. The desire to change
your state is what powers you to take action. It is wanting more that pushes
humanity to seek improvements, develop new technologies, and reach for a
higher level. With craving, we are dissatisfied but driven. Without craving,
we are satisfied but lack ambition.
|
| |
INTRODUCTION - Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable Results

“The whole principle came from the idea”
: Matt Slater, “Olympics Cycling: Marginal Gains
Underpin Team GB Dominance,” BBC, August 8, 2012,
https://www.bbc.com/sport/olympics/19174302
.
Brailsford and his coaches began by making small adjustments
: Tim Harford, “Marginal Gains
Matter but Gamechangers Transform,” Tim Harford, April 2017,
http://timharford.com/2017/04/marginal-gains-matter-but-gamechangers-transform
.
Cervis korxonalarida texnologik jihozlarning

110
2-mavzu
Tehnalogik jihozlarning turlanishi
1.2.
Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulotlar vaqti-2 soat
Talabalar soni 40 - 80
Mashg’ulotlar shakli
Axborotli ma’ruza
Ma’ruza rejasi
1. Texnologik jihozlarning tasnifi.
2. Garaj jihozlariga quyiladigan asosiy talablar.
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
Texnologik jixozlarning funksional ahamiyati bo’yicha
turlari. Avtotransport vositalarini diagnostikalash, TXK va JT ishlarida qo’llaniladigan jixozlar
to’g’risida bilim berishni ko’zda tutadi.
Pedagogik vazifalar
:
·
Texnologik jixozlarning funksional
ahamiyati bo’yicha turlari;
·
Avtotransport vositalarini
diagnostikalash, TXK va JT ishlarida
qo’llaniladigan jixozlar to’g’risida
bilim berishni ko’zda tutadi.
O’quv faoliyati natijalari:
·
Texnologik jixozlarning funksional
ahamiyati bo’yicha turlari;
·
Avtotransport vositalarini
diagnostikalash, TXK va JT ishlarida
qo’llaniladigan jixozlarning turlarini
yoritib beradi.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza, suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni, proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
they even painted the inside of the team truck white

|
they even painted the inside of the team truck whiteBog'liq atomic-habitsthey even painted the inside of the team truck white
: Eben Harrell, “How 1% Performance
Improvements Led to Olympic Gold,” Harvard Business Review, October 30, 2015,
https://hbr.org/2015/10/how-1-performance-improvements-led-to-olympic-gold
; Kevin Clark,
“How a Cycling Team Turned the Falcons Into NFC Champions,” The Ringer, September 12,
2017,
https://www.theringer.com/nfl/2017/9/12/16293216/atlanta-falcons-thomas-dimitroff-
cycling-team-sky
.
Just five years after Brailsford took over
: Technically, the British riders won 57 percent of the
road and track cycling medals at the 2008 Olympics. Fourteen gold medals were available in
road and track cycling events. The Brits won eight of them.
the Brits raised the bar
: “World and Olympic Records Set at the 2012 Summer Olympics,”
Wikipedia, December 8, 2017,
https://en.wikipedia.org/wiki/World_and_Olympic_records_set_at_the_2012_Summer_Olym
pics#Cycling
.
Bradley Wiggins became the first British cyclist
: Andrew Longmore, “Bradley Wiggins,”
Encyclopaedia Britannica,
https://www.britannica.com/biography/Bradley-Wiggins
, last
modified April 21, 2018.
Chris Froome won
: Karen Sparks, “Chris Froome,” Encyclopaedia Britannica,
https://www.britannica.com/biography/Chris-Froome
, last modified October 23, 2017.
During the ten-year span from 2007 to 2017
: “Medals won by the Great Britain Cycling Team at
world championships, Olympic Games and Paralympic Games since 2000,” British Cycling,
https://www.britishcycling.org.uk/gbcyclingteam/article/Gbrst_gb-cyclingteam-GB-Cycling-
Team-Medal-History—0?c=EN#K0dWAPjq84CV8Wzw.99
, accessed June 8, 2018.
you’ll end up thirty-seven times better
: Jason Shen, an entrepreneur and writer, received an early
look at this book. After reading this chapter, he remarked: “If the gains were linear, you’d
predict to be 3.65x better off. But because it is exponential, the improvement is actually 10x
greater.” April 3, 2018.
|
| |
The San Antonio Spurs - Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable Results

|
Atomic Habits: Tiny Changes, Remarkable ResultsBog'liq atomic-habitsThe San Antonio Spurs
: Matt Moore, “NBA Finals: A Rock, Hammer and Cracking of Spurs’
Majesty in Game 7,” CBS Sports, June 21, 2013,
https://www.cbssports.com/nba/news/nba-
finals-a-rock-hammer-and-cracking-of-spurs-majesty-in-game-7
.
Inspiration for
this drawing
came from a tweet titled “Deception of linear vs exponential” by
@MlichaelW. May 19, 2018.
https://twitter.com/MlichaelW/status/997878086132817920
.
The seed of every habit
: This paragraph was inspired by a quote from Mr. Mircea, an account on
Twitter, who wrote, “each habit began its life as a single decision.”
https://twitter.com/mistermircea
.
the goal cannot be what differentiates the winners from the losers
: Hat tip to CrossFit coach Ben
Bergeron for inspiring this quote during a conversation I had with him on February 28, 2017.
You fall to the level of your systems
: This line was inspired by the following quote from
Archilochus: “We don’t rise to the level of our expectations, we fall to the level of our
training.”
CHAPTER 2
You can imagine them like the layers of an onion
: Hat tip to Simon Sinek. His “Golden Circle”
framework is similar in design, but discusses different topics. For more, see Simon Sinek,
Start with Why: How Great Leaders Inspire Everyone to Take Action (London:
Portfolio/Penguin, 2013), 37.
I resolved to stop chewing my nails
: The quotes used in this section are presented as a conversation
for reading clarity, but were originally written by Clark. See: Brian Clark, “The Powerful
Psychological Boost that Helps You Make and Break Habits,” Further, November 14, 2017,
https://further.net/pride-habits
.
Research has shown that once a person
: Christopher J. Bryan et al., “Motivating Voter Turnout by
Invoking the Self,” Proceedings of the National Academy of Sciences 108, no. 31 (2011):
12653–12656.
|
| |
Yangi Ahd. Rimliklarga maktub, 12­bob, 17–18

102
zim bo‘lgan narsalar qatorida chorvani talon-taroj qilish,
talafot va vayrongarchilik keltirishdan tiyilish ham sa-
nab o‘tilgan.
Milliy dinlardan bo‘lgan hinduiylik va jayniylikda
tinchlikparvarlik g‘oyalari «ahimsa» — kuch ishlat-
maslik ta’limotida o‘z aksini topgan. Unga ko‘ra yer yu-
zida buzg‘unchilik qilish, nafaqat insonlar, balki barcha
jonzotlarga ozor berish taqiqlanadi. Ayni damda mazkur
ta’limot zo‘ravonlikka zo‘ravonlik bilan javob berish,
urush qilganga qarshi urushishni ham qoralab chiqadi.
Tinchlik g‘oyasiga eng katta e’tibor qaratgan dinlar-
dan biri islom dinidir. Zero, «Islom» so‘zining ma’nola-
ridan biri ham tinchlik demakdir.
Tinchlikni qadrlash, osoyishta hayot uchun shukro-
nalik uni saqlab qolish va mustahkamlashning zaruriy
«O‘zingga ozor yetmasin desang, o‘zgalarga ozor berma, boshqalar
ga ozor bersang, o‘zing ham ozor chekasan. Hirsu havas barcha baxt
sizliklarning sababchisidir. Vaqt o‘tishi bilan hamma narsa o‘zgaradi,
shuning uchun hech narsaga ortiqcha ko‘ngil bog‘lama, ko‘ngilni toza
tut, haqiqat va boqiy saodat izla. Yomonlik qilma, gunohdan saqlan.
Hamisha yaxshilik qil. Boshqalarni sevsang, o‘zing ham, boshqalar ham
baxtli bo‘lishadi. O‘zgalarning aytganlarini rad etma va qoralama, o‘zni
baxtli qilish uchun o‘zgalarni baxtsiz qilish insofdan emas».
Budda
IJODIY FAOLIYAT - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

103
Men sen
ga tinchlikni
ko‘paytirib
beraman, men
tinchligingni
qaytarib bera
man va himoya
qilaman. Mening
saltanatimda na
sovuq shamol,
na qurg‘oqchilik,
na azob va na
o‘lim bo‘ladi.
Avesto
sharti hisoblanadi. Islom ta’limotida masalaning bu jiha-
tiga ham alohida e’tibor berilgan.
Islom dini ta’limotida ulug‘ ne’mat bo‘lgan el-yurt
tinchligi, xalq xotirjamligini qadrlash, asrab-avay-
lash, unga putur yetkazishdan saqlanish zarurligi haqi-
da qat’iy ko‘rsatma beriladi. Bu masala islom dinining
muqaddas manbalarida muhim o‘rin egallaydi.
Islom ta’limoti Alloh taoloning ulug‘ ne’matlari —
tinchlik va xotirjamlikning qadriga yetish, hushyor va
e’tiborli bo‘lishga chaqiradi. Loqaydlik, e’tiborsizlik,
befarqlik, noshukurchilik emas, balki berilgan ne’matni
e’tirof etish, uning qadriga yetish, e’zozlash, asrab-avay-
lash shukronalikning mohiyatini tashkil etadi. O‘zaro
nizolarni yarashish, kelishish yo‘li bilan hal etish, ja-
miyatdagi tinchlikka tahdid qilishda, tajovuzkorlik va
«Men Prezident sifatida Amerika xalqi va o‘z nomimdan kafo-
lat beraman, biz terrorizm va ekstremizmga qarshi qattiq kurash
olib boramiz, bu yo‘lda, qaysi din vakili bo‘lishimizdan qat’i na-
zar, barchamiz birlashishimiz zarur. Yer yuzida tinchlikni saqlash
va mustahkamlash eng asosiy vazifamiz bo‘lishi kerak, dedi
AQSH Prezidenti.
Sammit minbaridan yangragan bunday gaplar, albatta, bizga
ham ma’qul bo‘ldi. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, biz bugun-
gi kunda ijtimoiy-ma’naviy hayotimizni rivojlantirish borasida
amalga oshirayotgan ishlarimizni yangi bosqichga ko‘tarishimiz,
buning uchun davlatimiz va jamiyatimizning barcha kuch va im-
koniyatlarini safarbar etishimiz shart».
DUNYO DINLARIDA TINCHLIK G‘OYASI - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus,...

101
xunrezlik maqsadlarida foydalanilgani, «Salb yurishla-
ri», «Inkvizitsiya» nomlari ostida ko‘plab shaharlar
vayron qilingani, minglab odamlarning halok bo‘lgani
tarixdan ma’lum. Holbuki, xristianlikda hech kimga yo-
monlik qilinmaslik haqida ta’lim beriladi. Bu din ham
barcha dinlar kabi tinchlikparvarlik, yaxshilik qilish va
ezgulikka chaqiradi.
Buddaviylik ta’limotining o‘ziga xos jihatlari bar-
cha jonli narsalarga muhabbat bilan qarashning targ‘ib
etilishida, aql ko‘rsatmalariga qat’iy bo‘ysunish va his-
siyotga berilmaslikda ham aks etgan. Tinchlikparvarlik
va ezgulik g‘oyalari buddaviylikning «Pancha shila»
(sanskritcha — besh nasihat) qoidasida ham aks eta-
di. Unga ko‘ra buddaviy qotillik, o‘g‘rilik, gumrohlik,
yolg‘on so‘z, mast qiluvchi narsalardan saqlanishi lo-
zim. Bu dinga e’tiqod qilgan har bir rohib o‘zgalar
mulkiga ko‘z olaytirmaslik, birovga nafrat bilan qa-
ramaslik, adolat haqida o‘ylash, munosib insonlardan
yaxshilikni ayamaslik, axloqiy xatti-harakat qoidalariga
amal qilishi lozim hisoblanadi.
Markaziy Osiyoda yuzaga kelgan zardo‘shtiylik
dini ham o‘zining tinchlikparvarligi bilan alohida ajra-
lib turgan. Bu «Avesto»da aks etgan «Ezgu fikr, ezgu
so‘z, ezgu amal» ta’limotida ham o‘z aksini topgan.
Ayni damda, Videvdat kitobining ikkinchi fragardida
tinchlikning muhimligi borasida fikrlar bildirilgan. Yas-
na kitobining 12-bobida har bir zardo‘shtiy tiyilishi lo-
Hech kimga yomonlik evaziga yomonlik qaytarmanglar. Barcha odamlar
ning ko‘zi oldida yaxshilik qilishga intilinglar.
Agar iloji bo‘lsa, qo‘lingizdan kelganicha, barcha odamlar bilan
tinchtotuv hayot kechiringlar.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning
2017-yil 15-iyulda «Ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash,
muqaddas dinimizning sofligini asrash — davr talabi»
mavzusidagi anjumanda so‘zlagan nutqidan
104
zo‘ravonlikda davom etadiganlarga nisbatan qat’iy va
tezkor choralar ko‘rish zarurligi qayd qilinadi.
Tinchlikni saqlash uchun har bir kishi mas’ul, uni
saqlab qolish va mustahkamlash uchun har kim o‘z
hissasini qo‘shishi lozim. Tinchlikka qarshi da’vatlar
ayrim hududlarda notinchlik, beqarorlik, xunrezlik va
xudkushliklar hukm surayotgan hozirgi davrda mamla-
katimizdagi tinchlik-osoyishtalikni ta’minlash o‘z-o‘zi-
dan bo‘lmayotganini anglashga, o‘zaro yanada inoq va
ahil bo‘lib yashashga undaydi.
MUSTAHKAMLASH UCHUN
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. O‘zbekiston Respublikasining Tashqi siyosati prinsiplarida tinchlikni
saqlashga qaratilgan qanday tamoyillar mavjud?
2. Dunyo dinlari ta’limotida tinchlikni asrash g‘oyalari qanday talqin eti-
ladi?
3. «Avesto»da aks etgan «Ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal» ta’limotining
tinchlikparvarlikka qanday aloqasi bor?
Ikki ne’mat
borki, ko‘pchilik
insonlar uning
qadriga yet
maydilar. U
xotirjamlik va
sihatsalomat
likdir.
Hadis
Islom dinining muqaddas manbasi bo‘lmish Qur’oni karimning «Baqara»
surasi, 208-oyatida: «Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kiri-
shingiz!» — deyiladi. Oyatdagi «yoppasiga» so‘zi tafsir kitoblarida keltiri-
lishicha, bir tomondan, barcha insonlarning birlashgan holda tinchlik yo‘lini
tutishlari lozimligi, ikkinchi tomondan esa, uni barqaror qilish uchun qanday
yo‘l bilan bo‘lsa ham hissa qo‘shish zarurligini bildiradi. Shu bilan birga,
Alloh taoloning «U (yer)ga sog‘-salomat, tinch-omon kiringiz!» (Hijr, 46)
degan oyatida jannat ahlining abadiy hayoti tinchlik, osudalik va salomat-
likda kechishi ta’kidlangan. Demak, bu oyat tinchlik va omonlik nafaqat bu
dun yoda qadrli, balki jannatda ham juda ulug‘ ne’mat ekanini hamda yer
yuzi insoniyatning farovon, o‘zaro totuv va hamjihat yashashi uchun yaratil-
ganini bildiradi.
|
Marketing tahlilining asosiy vazifalari

121
axborot manbalari tarkibiga korxonaning buxgalteriya va statistika
hisobotlarining tezkor va joriy ishlab chiqarish ilmiy-texnika manbalari
kiradi. Tashqi manbalar tizimiga korxonaning tashqi faoliyati, bozor va
uning infratuzilmasi, xaridor va mol yetkazib beruvchilar holati,
raqobatchilar harakati, bozor mexanizmini tartibga solish bo‘yicha
davlatning ko‘rgan chora-tadbirlari kiradi. Bu manbalar vaqtli va
maxsus nashr, statistik to‘plam, tijorat tashkilotlarining olib borgan
izlanishlarini sharxlarida aks etadi. Bunday manbalar qatori tashkil
etilgan ko‘rgazma va anjuman manbalari, ishbilarmonlar ushrashuvi va
ularning olib borgan muzokaralari bo‘yicha tuzilgan protokollar yanada
to‘ldiradi. Tahlilning axborot manbalari sifatida korxonaning biznes-
rejasi (marketing rejasi)dan ham foydalaniladi.
Marketing konsepsiyasiga ko‘ra har bir faoliyat yurituvchi korxona
muvaffaqiyatga erishish uchun, eng avvalo, iste’molchilarning istak-
larini nazarda tutishi kerak. Bu esa ularga mos tushadigan tovarlar ishlab
chiqarishni taqozo etadi va quyidagi qoidalarga rioya qiladi:
1. Xaridorlarni tushunish va ularni qiziqtirgan doirani aniqlash.
2. Tovar va xizmatlar mulkchiligini ta’minlash.
3. Tovarlar haqida kerakli ma’lumotlarni yetkazib berish.
Yuqorida keltirilgan qoidalar marketingning to‘rt aksiomasiga
asoslanadi:
· «Qiziqtirish muvaffaqiyat garovi».
· «Raqobat tanlashni rag‘batlantiradi».
· «Tanlov qiyinchilik tug‘diradi».
· «Tanlovdagi raqobat tovarni takomillashtiradi».
Talabni o‘rganish, ularni ijtimoiy-iqtisodiy va demografik tavsifla-
riga ko‘ra turlarga ajratish usullarini ishlab chiqgan. Shu bilan birga
ularni psixologik taraflarini e’tiborga olib tahlil qilish keng rivojlan-
moqda.
Korxona mahsuloti va xizmatiga bo‘lgan talab darajasini

|
Korxona mahsuloti va xizmatiga bo‘lgan talab darajasiniBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc4.3. Korxona mahsuloti va xizmatiga bo‘lgan talab darajasini
aniqlovchi omillar tahlili
Korxona mahsuloti va xizmatiga bo‘lgan talabni tahlil etishning
asosiy maqsadi – korxona mahsulotiga bo‘lgan talab darajasini aniqlash
hamda buyurtmalar portfelini tashkil etish hisoblanadi. Buyurtmalar
portfeli korxonaning quvvati va undan kelajakdagi foydalanish daraja-
lariga bog‘liq bo‘ladi. Agar korxona mahsulotiga bo‘lgan talab qaysidir
sabablarga ko‘ra pasayadigan bo‘lsa, bunga mos ravishda buyurtmalar
portfeli ham qisqaradi. Natijada mahsulot ishlab chiqarish sur’ati
pasayishi, mahsulot tannarxining oshishi hamda korxonaning zarar
ko‘rish ehtimoli kuchayib boradi. Bu jarayon uzoq davom etadigan
bo‘lsa korxonani bankrotlikkacha olib borishi mumkin.
Bozor muvozanatining muhim elementi bo‘lgan talab va taklifni,
uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillarni tahlil etish asosida
korxonaning ishlab chiqarish sur’ati va uning tuzilishiga baho beriladi.
Talab – iste’molchilar tomonidan sotib olinishi mumkin bo‘lgan tovarlar
miqdoridir. Uni to‘lovga qobil ehtiyoj deyish ham mumkin. Talab
iqtisodiy kategoriya bo‘lib, uning darajasiga ko‘plab omillar ta’sir etadi,
ya’ni taklif etilayotgan tovar bahosi, uning sifati, xaridorlarning daro-
madlari, xarid qobiliyati, o‘rindosh tovarlarning bahosi, iste’molchi-
larning daromadlari va tovar bahosini o‘zgarishi, bozorning tovarlar
bilan to‘yinganligi hamda jamg‘armalar bo‘yicha foiz stavkalarining
o‘zgarishi kabi omillardir.
Omillarning talab hajmi o‘zgarishiga ta’sirini quyidagi
bog‘lanishlarda talab funksiyasida ifodalash va aniqlash mumkin, ya’ni:
Q
D
= f/ P, P
A
, P
B
, , I, T, S/.
bu yerda:
P, P
A
, P
B
– turdosh tovarlar bahosi;
|
| |
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 77

124
Talab va taklifni ifodalashda asosiy ko‘rsatkichlar quyidagilar
hisoblanadi:
·
Jami talab ko‘rsatkichi. Har bir iste’molchining o‘z, shaxsiy
talabi bozordir. Jami bozor talabi yoki umumiy bozor talabi barcha
iste’molchilar talabi yig‘indisidan kelib chiqadi. Shunday ekan, jami
talab ko‘rsatkichi narxlarning muayyan darajasida barcha iste’molchilar
sotib oladigan tovarlar miqdorining ifodasi sifatida keladi.
·
Jami taklif ko‘rsatkichi. Bu ko‘rsatkichning shakllanishi ham
xuddi talabniki singari, jami taklif yig‘indisidan kelib chiqadi. Bu esa
jami sotilishi lozim bo‘lgan tayyor mahsulot ifodasi sifatida keladi.
Marketing tadqiqotida tahlilning turli metod va usullaridan
foydalaniladi. Marketing faoliyatida tahlilni qo‘llaydigan metodlaridan
ayrimlari quyidagilardan iborat:
1>
I – aholining pul daromadlari; 
T

128
10-chizma. Mahsulot ishlab chiqarish g‘oyalarini o‘rganish tartibi.
Bozordagi yangi tovar tayyorlash va ishlab chiqarishda ikkita
talabni hisobga olish lozim:
1. Yangi ehtiyojlarni oldindan aytib berish va imkoniyatiga qarab
shakllantirish.
2. G‘oyani ko‘tarib chiqish va tovarlarning ilk nusxalarini sotish
o‘rtasidagi muhlatni iloji boricha qisqartirish.
Biz uchun eng asosiysi istiqbolli g‘oyani tanlash muhim hisoblanib,
bu yerda ekspertlardan tuzilgan guruhlar tomonidan miyaga hujum usuli
orqali ma’lum tovar uchun talab o‘rganiladi. Ushbu o‘rganish esa
ma’lum tovarlar partiyasi uchun talabning darajasini ifodalab beradi.
Bozordagi taklif darajasi esa tovarning «bozor testi» orqali har
bir bozorda mahsulotni oz-ozdan sotib ko‘rish orqali aniqlanadi.
Evristik metod - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc3. Evristik metod – shakllanmagan metod bo‘lib bozor jarayoni
mutaxassislarining tajribasi, sezish qobiliyatlari orqali marketing bilan
bog‘liq masalalarni yechimi topiladi.
- «Delfa metodi. Bu metod diqqatga sazovor va samarali hisob-
lanadi. Uning mohiyati shundaki, ekspert so‘rovlari bir necha bosqichda
olib boriladi, so‘rov natijasiga ko‘ra bildirilgan g‘oyalar anonim xusu-
siyatiga ega, ekspertlarning bir-biri bilan muloqotda bo‘lishi cheklangan.
- jamoa g‘oyasini paydo bo‘lish metodi («miyaga hujum» meto-
di). Bu metod ekspertlarning ijodiy jarayonda faol qatnashuviga asos-
langan.
- xavf nazariyasi – tizimning nobarqarorligini o‘rganuvchi va
bashoratlovchi xavfning yuzaga kelish belgilarini aniqlash maqsadidagi
analitik dastur.
4. Matritsa usuli – yakuniy ifoda va natijaviy ko‘rsatkichlarga ta’-
sir etuvchi omillarni juftlik, birlik va ko‘plik koeffitsiyentlarda aniqlash.
Ulardan eng muhimlari quyidagilardan iborat:
- SWOT analiz (tahlil) – korxonaning kuchli(S) va bo‘sh
bo‘g‘inlari(W)ni aniqlaydigan, shuningdek, bozor imkoniyatlari(O) va
holatlari(T)ni o‘rganadi. Bunday tahlil natijasiga ko‘ra korxona va uning
mahsulot turlarini raqobatga bardoshligi baholanadi, bozor strategiyasi
shakllanadi. Marketing faoliyatini tahlili ikki guruhga bo‘lib o‘rganiladi.
- Strategik tahlil marketing tizimida korxonani uzoq muddatga
mo‘ljallangan bozorni prognozlashdagi pozitsiyasidir.
- Tezkor (taktik) tahlil – korxonaning bozor jarayonini hisobga
olgan holda joriy imkoniyatlarini faol o‘rganish, ya’ni qisqa muddatdagi
tutgan yo‘lidir. Tezkor tahlil ma’lumotlari asosida bozor talabiga mos
keladigan, yuqori foyda keltiradigan, pul mablag‘larini tushumini
muntazam ta’minlay oladigan puxta assortiment dasturini ishlab chiqish
imkoniyati yaratiladi. Korxona mahsulot ishlab chiqarish va uni sotish
bo‘yicha optimal dasturning shakllanishi bo‘yicha variantlarni ishlab
chiqadi.
|
| |
-jadval Elektron tijoratni tashkil etishni ko‘rinishlarini taqqoslash

|
-jadval Elektron tijoratni tashkil etishni ko‘rinishlarini taqqoslash
|
bet | 89/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi 2.5.2-jadval Elektron tijoratni tashkil etishni ko‘rinishlarini taqqoslash
Tashkillashtirish parametrlari
|
Foyda
|
Kamchiliklari
|
Mavjud kompaniyada yangi
savdo kanali sifatida elektron
tijorat tizimini yaratish
|
Mavjud tizimlar bilan maksimal darajada integratsiya qi-
lish. Tajribadan foydalanish
|
O‘zgarishlarni boshqarishning murakkabligi. Tajriba yetarli
emasligi. Yuqori
texnik va tashkiliy xavflar
|
Mutaxassislar jamoasi bilan mavjud
Internet-manbalarni sotib olish
|
Amaldagi savdo maydonchasi. Tezkor
ishga tushurilishi.
Vakolat
|
Texnik resurslarni birlashtirishning murakkabligi
|
Elektron tijorat resurslarini
loyihalashtirish va
rivojlantirish uchun
mustaqil kompaniya
tashkil etish
|
Moslashuvchanlik. Jamoaning elektron tijorat tizimiga yo‘naltirilganligi
|
Marketing va logistika jarayonlarini kompleks
boshqarish muammosi
|
Hamkorlar bilan elektron tijorat loyihasi
|
Resurslar yetarligi. Barcha ishtirokchilarning
manfaatlarini
birlashtirish. Yangi
integratsiya samara-
lari
|
Menejmentning
yuqori darajasi talab qilinadi. Yuqori tashkiliy xavf
|
Elektron tijorat tizimining amalga oshirish loyihalari turli xil maqsadlarga ega: sotuv hajmlarini qisqa muddatda oshirish va shu darajani saqlabqolish, ushbu yo‘nalishda strategik rivojlanish, mavjud resurslardan foydalanish va hokazolar.
Qoida tariqasida, amalga oshirilayotgan tizimning xususiyatidan kelib chiqib, elektron tijorat tizimini joriy qilish, bir vaqtning o‘zida kompaniya uchun tubdan farq qiladigan ustuvor yo‘nalishlarga ega bo‘lgan bir nechta maqsadlarga erishishga imkon beradi. Shu bilan birga, elektron tijorat tizimlarini joriy etishning asosiy maqsadi mavjud savdo kanallariga keng qamrovli alternativ yaratish va savdo sohasida kontragentlar bilan iqtisodiy o‘zaro munosabatlarning biznes jarayonlarini optimallashtirish bo‘lishi mumkin.
Shunga ko‘ra, elektron savdo tizimlarini joriy etish, uch asosiy oqibatlari bor (2.5.3-jadval):
|
| |
Xo‘jalik subyektining raqobatchilari imkoniyati va firma ixtisoslik

135
nisbatan kam bo‘lmagan miqdordagi foydaga erishish tushuniladi. Kor-
xonani raqobatga bardoshligini ta’minlash uchun raqobat qilish qobili-
yatini oshirish, raqobatbardoshlik strategiyasini rivojlantirish lozim. Bu
ko‘rsatkichlar korxonani bozordagi faoliyatini samarali yuritish,
bozordagi ulushini saqlash yoki uni oshirish, kelgusida yetarli darajadagi
rentabellikka, moliyaviy barqarorlikka erishish kabi ko‘rsatkichlar
yig‘indisidan iborat. Bunday holatga erishish uchun tovar quyidagi
xususiyatlarga ega bo‘lishi talab etiladi.
II . Huquqiy ta’minot - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 83/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi II . Huquqiy ta’minot
Elektron hujjat va elektron hujjat aylanishi, shuningdek, elektron raqamli imzo to‘g‘risidagi qonunlarni amalga oshirish uchun zarur normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish;
III. Kadr ta’minoti
Davlat xizmatchilarning va mahalliy boshqaruv organlarning xodimlarning kompyuter savodxonligi va bilimdonligini oshirish, biznes –tuzilmalar va aholiga xizmat ko‘rsatish jarayonida qo‘llash uchun axborot - kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) qo‘llashda ichki motivatsiyani shakllantirish.
C2B modeli (Iste’molchidan- Biznesga)
C2B modeli (Consumer–to-Business, Iste’molchidan-
Biznesga).
Bu iste’molchiga kompaniyalar tomonidan taklif etilayotgan turli xil tovarlar va xizmatlarning narxini mustaqil ravishda belgilash imkoniyatini beradi. Elektron tijoratning ushbu turi qolganlarga nisbatan eng kam rivojlangan. Bunga amerikalik www.priceline.com kompaniyasi misol bo‘lib, u o‘z mi-
joziga mahsulot yoki xizmatni sotib olishni istagan narxini aytib berishga imkon beradi. Shunday qilib, talab shakllangan bo‘lib, bu talab qilingan narx bo‘yicha savdo qilish degani emas. Sotuvchi joriy talablar ma’lumotlarini ishlatgan holda yakuniy qarorni qabul qiladi.
C2B web-sayti xaridorlarning takliflari asosida shakllantirilgan narx bo‘yicha sotuvchini qidirib topishda vositachilikqiladi.
C2C modeli (Iste’molchi - Iste’molchiga)
C2C (Consumer–to-Consumer,Iste’molchidan -
Iste’molchiga) - bu oxirgi iste’molchi bilan xaridor o‘rtasidagi elektron tijorat ketma-ketligini bildiradi va bunda sotuvchi va xaridor yuridik jihatdan tadbirkorlar bo‘lmaydi.
C2C modelining mohiyati iste’molchilar - jismoniy shaxslar o‘rtasida tovarlar va xizmatlarni sotishdir. Bunday holda, sayt xaridor va sotuvchi o‘rtasida vositachi vazifasini bajaradi .
Vositachi tovarlarni qabul qilish kafolati emas, lekin ba’zi hollarda nizolarni hal qilishga ta’sir qilishi mumkin. Vositachi tovarlarni ilgari surishda qatnashmaydi, sotuvchi buni o‘zi qiladi.
C2C maqsadi sotuvchi va xaridor bir-birini topishga yordam, erish gisoblanadi.
C2C foydalanuvchilar uchun juda ko‘p afzalliklarga ega. Bu chakana sotuvchilar va ulgurji sotuvchilarning yo‘qligi. Yana bir omili – bu qulayligi.
Iste’molchilar do‘konda tovarlarni sotishni o‘rniga uni saytga o‘tkazadi va C2C platformasida onlayn orqali xaridorlarni topadi.
Kerakli mahsulotni topish uchun xaridorlar C2C web-saytida mahsulot qidirishlari kerak. Ular tovarlar sotuvidagi raqobatdan foyda ko‘rishlari mumkin .
C2Cmodel xususiyatlaridan biri tranzit reklama xarajatlari pastligi.
C2C biznes modellarining muvaffaqiyatli hosili EBay, Amazon kompaniyalari faoliyatidir. O‘zbekistonda esa bu modelga OLX.uz misol bo‘ladi.
|
| |
Iste’molchiga ) - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 82/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiG2C modeli ( Government – to –Consumer,Hukumat -
Iste’molchiga )
Ushbu model davlat organlari va iste’molchilarning o‘zaro munosabatlarini o‘z ichiga oladi. Masalan: soliq sohasi.
G2C (hukumat - fuqarolar uchun) – elektron xizmatlardan foydalanish orqali hukumat va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlar kategoriyasi.
Ushbu xizmatlar orqali:
soliqlarni, litsenziyalarni, chiptalarni, pasportlarni, jarimalarni to‘lash;
ruxsat berish uchun qurilish rejasini yuborish;
har qanday tadbirlarga, loyihalarga homiylik qilish uchun ro‘yxatdan o‘tish;
oldindan to‘ldirilgan shakllarni olish;
fuqaro soliq va yig‘imlar to‘laydigan har qanday obyektlarning holati to‘g‘risida hisobot va hokazo.
Ushbu aloqalar sof tijorat emas, chunki G2C toifasiga axbo rot xizmatlari ham kiradi, masalan, bunday xizmatlar orqali :
Ochiq yig‘ilishlar, tadbirlar o‘tkaziladigan joylar va kun tartibi to‘g‘risida ma’lumot olish;
davlat ta’lim muassasalari to‘g‘risida;
ma’lumot, masalan, sayyohlik hududlari va boshqalar.
G2G modeli ( Government – to - Government, Hukumat - Hukumatga )
Bunday o‘zaro aloqa, avvalambor, davlat hokimiyatida elektron hujjat aylanishini tashkil qilishni o‘z ichiga oladi.
Bu vazifalar :
I.Texnik yoki texnologik yordam ko‘rinishda:
Barcha hukumat organlarini axborot-kommunikatsion texnologiyalari (AKT) bilan mahalliy elektron tarmog‘iga ulanish;
Hukumat axborot-telekommunikatsiya tizimlarda interfaollikni ta’minlash;
Davlat kompyuter axborot tizimlarida o‘zaro ta’sirni ta’minlash;
Axborot jarayonlari va protseduralarini maksimal darajada birlashtirish;
Har doim va barcha organlar tomonidan elektron hujjat aylanishining qonuniy vositasi sifatida elektron raqamli imzolarni ishlatish;
To‘plangan ma’lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash va saqlash uchun mavjud tizimlardan maksimal darajada foydalanish;
Axborotni himoya qilish choralari, filtrlash usullari va cheklangan kirish huquqiga ega qonunga muvofiq tan olingan ma’lumotlarning tarqalishini oldini olish.
|
| |
Ку Клукс Клан. Белое движение в США. —

Ку Клукс Клан. Белое движение в США. —
Москва, 2001; McVeigh, Rory.
98
Diniy ksenofobiyadan tashqari etnik, milliy, irqiy
ksenofobiya turlari mavjud. Biror xalqqa (etnosga) nis-
batan hadiksirash, qo‘rquv bilan qarash va shu qarashlar
bilan bog‘liq xatti-harakatlar etnik ksenofobiyaning bir
ko‘rinishidir.
Hozirgi kunda ommaviy axborot vositalarida «ter-
rorizm» va «islom» so‘zlari juda ko‘p holatlarda birga-
likda ishlatilmoqdaki, oqibatda islomdan qo‘rqish —
islamofobiya tushunchasi yuzaga keldi. Islamofobiya
atamasi XX asrning oxirlaridan muomalaga kirib kel-
gan.
Islamofobiyaning mafkuraviy jihati shundan iboratki,
bunda bir tomondan dunyoviylik, ikkinchi tomondan
vijdon erkinligi tamoyillarining ba’zi g‘arb davlatlarida
to‘liq tartibga solinmaganligida ko‘rinadi.
Islamofobiya ba’zan «diniy kamsitish» (diniy diskri-
minatsiya) ko‘rinishida namoyon bo‘lishi mumkin. «Di-
niy kamsitish» kishilarni diniy mansubligiga ko‘ra, ular-
ning haq-huquqlarini chegaralashdan iborat.
Diniy ksenofobiyaning ko‘rinishlari boshqa jahon
dinlariga nisbatan ham ishlatiladi. Masalan, xristian-
lik diniga nisbatan salbiy munosabat «xristianofobiya»
so‘zi shaklida, yahudiylik diniga nisbatan «yudofobiya»
iborasi ishlatiladi.
Ko‘pincha, jamiyatdagi ksenofobiyaning paydo
bo‘lishiga ommaviy axborot vositalari sababchi bo‘la-
Insonning psixologik holatlari bilan bog‘liq bo‘lgan «fo-
biya»larning ham, o‘z navbatida, bir necha turi mavjud. Xususan,
«akrofobiya» (balandlikdan qo‘rqish), «agorafobiya» (odamlar
gavjum joylardan qo‘rqish), «araxnofobiya» (o‘rgimchak va
sh.k. hasharotlardan qo‘rqish), «astrafobiya» (momaqaldiroq va
chaqmoqdan qo‘rqish), «klaustrofobiya» (tor va yopiq joylardan
qo‘rqish) va hokazo.
Ksenofobiya irqiy
yoki diniy kamsi
tishlarga sabab
bo‘ladi.
|
«Irqiy kamsitishning barcha shakllariga barham berish

97
Ksenofobiya bu tabiiy bo‘lmagan, insondagi biror notanish narsaga nisbatan
haddan ortiq nafrat hissining yuzaga kelishi, asab tizimining izdan chiqishi ho-
latidir.
Insondagi ushbu psixologik xususiyat har qanday yangilikni, u
yaxshi yoki
yomon bo‘lishidan qat’i nazar, undan hadiksiragan holda qabul qilishdan ibo-
rat. Masalan, yangilik kashfiyotchilaridan Galileo Galiley (1564–1642), Niko-
lay Kopernik (1473–1543) kabi olimlarning olamshumul ixtirolariga bo‘lgan
munosabatni olishimiz mumkin. XIX asrda mahalliy xalqlar o‘rtasida «Tunu-
ka tom yopilgan uyga farishta kirmaydi», «kartoshka —
musulmonning tao-
mi emas» kabi mutaassibona fikrlar tarqalgan. Bu masala haqida gapirilgani-
da kulib qo‘yasiz. Ammo hozirgi XXI asrdagi sivilizatsiya jarayonlarining
jadallashuvi davrida insonlar orasida ijobiy yangilikka nisbatan qo‘rquv hissi
yo‘qolmaydi. Qo‘rquvning obyekti o‘zgaradi, xolos.
TARIXGA NAZAR
AQSHda XIX asrda yuzaga kelgan «Ku-kluks-klan»
guruhi qora tanlilarga qarshi oq tanlilar millatchiligi
sifatida yuzaga kelgan edi. Bu guruh tomonidan qora
tanlilarga nisbatan o‘tkazilgan
tazyiq va terrorchilik ha-
rakatlari natijasida jamiyatda anchagina notinchliklar
kelib chiqdi. «Oq irqchilik»
nomi bilan mashhur
bo‘lgan bu yashirin jamoa AQSHda 1861–1865-yillar-
dagi fuqarolar urushidan keyin janub lik sobiq askarlar
tomonidan tashkil etilgan edi.
Ular tomonidan nishon-
ga olingan qora tanli «qurbon»ga dub daraxti shox-bu-
tog‘i yoki apelsin urug‘lari tashlab ketilar edi.
Bu bel-
gini olgan qora tanli kishi aytilgan ishni qilishi yoki
mamlakatni tashlab chiqib ketishi kerak edi. Aks holda
uni muqarrar o‘lim kutar edi.
Elektron tijorat shakllarinig xususiyatlari

|
Elektron tijorat shakllarinig xususiyatlari
|
bet | 88/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Elektron tijorat shakllarinig xususiyatlari
Shakl
|
Xususiyatlari
|
Misol
|
Internet do‘kon
|
Internet-do‘konlar B2C bozoriga yo‘naltirilgan holda yaratiladi. Bu keng turdagi mahsulotlarni sotishni tashkil qilish uchun amalga oshiriladi
|
Amazon.com Ozon.ru
|
Onlayn xizmat
|
Onlayn do‘kondan asosiy farq – bu Internetda xizmatlar ko‘rsatishdan iborat bo‘lgan faoliyat. Ushbu shakl B2C, B2B bozorlarida qo‘llaniladi.
|
Yandex.Taxi
Taksi OK
Onlinetv.uz Kun.uz
|
Elektron savdo tizimi
|
B2G bozor segmenti - biznes va davlatning o‘zaro munosabatiga qaratilgan
|
E-savdo.uz Torg.uz
|
Savdo maydonchalari
|
Bu mijozlar va buyurtmachilar uchun mahsulotlar, xizmatlar, ishlar kataloglarining mavjudligini anglatadi. B2B bozorlariga va qisman B2C-ga yo‘naltirilgan
|
Supl.biz
Vsem.uz
|
2.5.2. Elektron tijorat tizimini tashkil qilish
Elektron tijorat tizimini tashkil etish to‘rt tashkiliy shaklida amalga oshirilishi mumkin:
Mavjud biznesning kengayishi sifatida elektron tijorat tizimini yaratish.
Joriy internetni-manbani sotib olish uning funksiyalarini o‘zgartirish,.
Elektron tijorat loyihasini amalga oshirish uchun mustaqil kompaniya tashkil etish.
Biznes sheriklari va texnologiya kompaniyalari bilan qo‘shma loyiha.
|
| |
Talab va taklifni ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi

122
2. Xaridorlar miqdori va ularning didi, istagi.
3. Iste’molchilarning pul daromadi.
4. O‘rnini almashtirish mumkin bo‘lgan yoki o‘rnini bosadigan
tovarlar hajmi.
5. Inflatsiya ehtimoliga bog‘liqdir.
Bularni ayni vaqtda talabni belgilovchi omillar deyish mumkin.
Bularning ichida eng muhimlari tovarlar
va xizmatlar bahosi hamda
iste’molchilarning pul daromadlari hisoblanadi.
Quyidagi berilgan chizmadan ko‘rinib turibdiki,
daromadning
yuqori bo‘lishi talabning oshuvini va baho yuqori bo‘lsa, talabning
pasayib borishini ko‘ramiz (8-chizma).
Daromad
Talab
0 Baho
8-chizma. Talab harakatining chizmasi.
Bozordagi taklif etilgan tovarlar miqdorini
bir necha omillari
mavjud bo‘lib, ular quyidagilardan iborat:
1. Taklif etiladigan tovarlar bahosi.
2. Ishlab chiqarish texnologiyasi.
3. Tovar ishlab chiqaruvchilarning miqdori.
4. Ishlab chiqarish omillari bahosi.
5. Soliq va subsidiyalar.
6. Baholarning oshish ehtimoli va hokazolar.
Taklif miqdoriga kuchli ta’sir etuvchi omil – bu tovarlarning
bozordagi sotiladigan bahosi hisoblanadi. Bozor
iqtisodiyoti sharoitida
har bir ishlab chiqarilgan tovarlar bahosi shu mahsulotni yaratish uchun
ketgan o‘zgaruvchan va o‘zgarmas xarajatlarning miqdori hamda
ko‘zlangan foyda normasiga aloqadordir (9-chizma).
Xususiy kapital - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 275/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Xususiy kapital tahlili uchun kerakli bo‘lgan manbalarni aniqlash, yig‘ish hamda hisoblanadigan ko‘rsatkichlarni belgilash bosqichi. Ushbu bosqichda quyidagi ishlar amalga oshiriladi:
xususiy kapital tahlili uchun zarur ma’lumotlarni aniqlash;
xususiy kapitalga oid manbalarni to‘plash;
qo‘shimcha ma’lumotlarni jalb etish.
Xususiy kapitalga oid to‘plangan ma’lumotlarning to‘g‘rili- gini tekshirish va tahlil uchun moslashtirish bosqichi. To‘plangan manbalarni to‘g‘riligini tekshirish hamda ishonchliligini aniqlashdan iborat bo‘ladi va ushbu manbalar tahlil uchun moslashtiriladi. Bundan tashqari ushbu bosqichda quyidagilar aniqlanib olinadi:
Bevosita xo‘jalik subyektlarining barcha sohalarini belgilan- gan tartibda tahlil qilib chiqish bosqichi. Bu eng muhim bosqich bo‘lib, bevosita tahlil ishlari bajariladi, ko‘rsatkichlar hisoblanadi, o‘zgarish sabablari va farqlar aniqlanadi. Ushbu bosqichda quyidagi ishlar amalga oshiriladi:
|
| |
Xususiy kapital tahlilining vazifalari bo‘lib, quyidagilar hisob- lanadi

|
Xususiy kapital tahlilining vazifalari bo‘lib, quyidagilar hisob- lanadi
|
bet | 274/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Xususiy kapital tahlilining vazifalari bo‘lib, quyidagilar hisob- lanadi:
xususiy kapitallardan samarali foydalanganlikka baho berish;
xususiy kapitalda mavjud bo‘lgan imkoniyatlarni aniqlash;
uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash va hokazolar. Xususiy kapital tahlilini olib borishda axborot manbayi bo‘lib,
«Buxgalteriya balansi»ning passiv 1-bo‘limi va «Xususiy kapital to‘g‘- risida»gi hisobot shakllari kiradi. Bu hujjat shakllaridan foydalangan holda biz tahlil ishlarini olib boramiz. Mazkur mavzuning hisobi 12-
«Jurnal orderi» da yuritilib, ushbu hujjat formasi ham manbalar sifatida ko‘rilishi mumkin.
Xususiy kapital tarkibi, o‘zgarishi va dinamikasi tahlili
Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida analitik ishlarning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan uni qanday tashkil etilganligiga va rejalash- tirishga bog‘liq. Odatda, analitik ishlarda nafaqat korxonani boshqaruv tarkibi, balki boshqaruvning funksional organlari, jamoatchilik a’zolari hamda mehnat jamoasigacha qatnashishi mumkin bo‘ladi.
Bizning fikrimizcha, xo‘jalik subyektlarining xususiy kapitalini o‘rganishda iqtisodiy tahlilni quyidagi bosqichlarda tashkil etish maqsadga muvofiq hisoblanadi:
Xususiy kapital tahlilini o‘tkazishning rejasi va dasturini tuzish bosqichi. Iqtisodiy tahlilning dasturi va rejasini tuzib olish tahlilni
tashkil etishning asosiy qismidir. Bu bosqichda xo‘jalik subyektlarining xususiy kapitalini iqtisodiy tahlil ishlari nimadan boshlanishi, tahlil o‘tkazuvchi komissiyaga kimlar kiritilishi hamda tahlil ishlari nima bilan yakunlanishi ko‘rsatib o‘tiladi. Bundan tashqari iqtisodiy tahlil o‘tkazish dasturida quyidagilar aniq ko‘rsatilgan va belgilanib olingan bo‘lishi lozim:
|
| |