nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
• EPS nimtizimida mobillikni boshqarish holati – EMM

250
O‘chirilgan
Manba
LTE_IDLE
LTE_DETACHED
Ulanish
vaqtining
tugashi/PLMN
almashinuvi
Ro‘yxatdan o‘tish
Qayta ro‘yxatdan o‘tish
LTE_ACTIVE
Passivlik
Yangi
trafik
16.1-rasm. LTE tizimida AUning mobillik holatlari. EMM holatida AU “Ro‘yxatdan o‘tmagan EMM” (ingl. EMM-DEREGISTERED) va “Ro‘yxatdan o‘tgan EMM” (ingl. EMM-REGISTERED) nimholatlariga bo‘linadi. “Ro‘yxatdan
o‘tmagan EMM” holatida MME modulida AUning ayni dam-
dagi joylashuvi bo‘yicha axborot bo‘lmaydi, lekin unda AUning
ushbu holatidaligi haqida kontekst axborot saqlanadi va bu AU
ning “ro‘yxatdan o‘tgan” holatiga o‘tishida qayta autentifikatsi-
yalashdan ozod qiladi.
EMM-
REGISTERED
Muvaffaqiyatli ulanish yoki TAU
O‘chirish yoki TAU rad etsh
EMM-
DEREGISTERED
16.2-rasm. EMM darajasida AUning mobillik holatlari.
251
AUning “ro‘yxatdan o‘tgan EMM” holatiga o‘tishi har sa-
far yoki AUning tarmoq bilan ulanishida, yoki kuzatuv zonasini
yangilash — TAU (ingl. Tracking Area Update) jarayonida sodir
bo‘ladi. Bu holatda MME moduli AUning joylashuvini faqat ku-
zatuv zonasi — TA miqyosidagina bo‘ladi, AU esa bu holatda
TAU jarayonini amalga oshirishi, peydjingga javob qaytarishi va
chiquvchi ma’lumot bor bo‘lsa kanal resursi ajratilishi talab qilishi
mumkin (16.2-rasm).
ESM darajasida ham ikki holat ajratiladi – “noaktiv ESM”
(ingl. ECM-IDLE) va “ulangan ESM” (ingl. ECM-CONNECT- ED).
RC ulanishni o‘rgatish
UE ulanish holati
MME ulanish holati
ECM-IDLE
ECM-IDLE
RC ulanishni bekor qilish
S1 ulanishni bekor qilish
ECM-CONNECTED
ECM-CONNECTED
S1 ulanishni o‘rnatish
16.3-rasm.ESM darajasida AUning mobillik holatlari. “Noaktiv ESM” holatida AU va MME orasida NAS darajasida
xizmat axboroti bilan almashinmaydi va AU uchun mo‘ljallan-
gan kontekst eNB tugunida saqlanmaydi. AUning joylashuvi TA
aniqligi darajasida ma’lum, AUning joy o‘zgartirishlarini aniqlash
esa TAU jarayonlari hisobiga amalga oshiriladi.
252
“Ulangan ESM” holatida AU va MME orasidagi xizmat ax-
boroti almashuvi RRC protokoli, eNB va MME orasida esa S1
interfeysi orqali olib boriladi. AUning joylashuvi sota aniqligi da-
rajasida ma’lum va AUning sota o‘zgartirishlari “xendover” jara-
yonlari bilan birga o‘tadi (16.3-rasm).
-guruh uchun - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

326
A) Operativ hisob, statistik hisob, buxgalteriya hisobi
B) Natura, mehnat, pul
C) Boshqaruv hisob, soliq hisobi, dastlabki hisob
D) Moliyaviy hisob, soliq hisobi, boshlang‘ich hisob
2. Buxgalteriya hisobining maqsadi nima?
A) Buxgalteriya hisobi schyotlarida axborotlarni shakllantirish
V) Foydalanuvchilarni o‘z vaqtida to‘liq hamda aniq buxgalteriya hisobi va boshqa moliyaviy
axborot bilan ta’minlash
S) Samarali boshqarish maqsadida axborotlarni umumlashtirish
D) Aktivlar va passivlarni hisobga olish
3. Buxgalteriya hisobining predmeti qaysi javobda to‘g‘ri berilgan?
A) Axborot, nazorat, uzviy aloqa, tahliliy, mulkning saqlanishini ta’minlash
V) Xo‘jalik mablag‘lari (aktivlar), xo‘jalik mablag‘lari manbalari (passivlar), xo‘jalik faoliyati
(jarayonlari), faoliyat natijalari
S) Axborotlarni to‘plash, axborotlarni ro‘yxatga olish, axborotlarni tizimlashtirish
D) Ta’minot, ishlab chiqarish va sotish (realizatsiya)
3-guruh uchun:
1. Buxgalteriya hisobining yo‘nalishlari qaysi javobda to‘g‘ri berilgan?
A) Natura, mehnat, pul
V) Moliyaviy hisob, boshqaruv hisobi
S) Buxgalteriya hisobi schyotlarida axborotlarni shakllantirish
D) Soliq hisobi, boshlang‘ich hisob
2. Buxgalteriya hisobining asosiy vazifalari qaysi javobda to‘g‘ri berilgan?
A) Uzoq muddatli aktivlar, joriy aktivlar, xususiy kapital, majburiyatlar, xo‘jalik muomalalari
V) Ikki yoqlama yozuv usulida yuritish, uzluksizlik, aniqlik, hisoblash, oldindan ko‘ra bilish, aktivlar
va passivlarning pulda baholanishi, hisobot davri daromadlari va xarajatlarining muvofiq kelishi va
boshqalar
S) Axborotlarni to‘plash, axborotlarni ro‘yxatga olish, axborotlarni tizimlashtirish
D) Buxgalteriya hisobi schyotlarida aktivlarning holati va harakati, mulkiy huquqlar va
majburiyatlarning holati to‘g‘risida to‘liq va ishonchli axborotlarni shakllantirish; samarali
boshqaruv maqsadida buxgalteriya hisobi ma’lumotlarni umumlashtirish; moliyaviy, soliqqa doir va
boshqa hisobotlarni tuzish
3. Buxgalteriya hisobining obyektlari qaysi javobda to‘g‘ri berilgan?
A) Buxgalteriya hisobi schyotlarida aktivlarning holati va harakati, mulkiy huquqlar va
majburiyatlarning holati to‘g‘risida to‘liq va ishonchli axborotlarni shakllantirish; samarali
boshqaruv maqsadida buxgalteriya hisobi ma’lumotlarni umumlashtirish; moliyaviy, soliqqa doir va
boshqa hisobotlarni tuzish
V) Buxgalteriya hisobi axborotlaridan ichki foydalanuvchilar va tashqi foydalanuvchilar
S) Asosiy va joriy aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, zaxiralar, daromadlar va xarajatlar, foyda,
zararlar hamda ularning harakati bilan bog‘liq xo‘jalik muomalalari
D) Ikki yoqlama yozuv usulida yuritish, uzluksizlik, aniqlik, hisoblash, oldindan ko‘ra bilish, aktivlar
va passivlarning pulda baholanishi, hisobot davri daromadlari va xarajatlarining muvofiq kelishi va
boshqalar
-ilova - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

327
Direktor, bosh buxgalter, ishlab chiqarish bo‘limi boshlig‘i, korxona kasaba uyushmasi raisi,
ishchilar, buxgalteriya xodimlari, korxona mulkdorlari (ta’sischilari), soliq organi, statistika organi,
mol yetkazib beruvchilar, xaridorlar.
Ichki
foydalanuvchilar
Tashqi foydalanuvchilar
Bevosita moliyaviy
manfaatdor
Bilvosita moliyaviy
manfaatdor
Moliyaviy
manfaatdor
bo‘lmagan
1.2-mashq. Quyida berilgan aktivlar (xo‘jalik mablag‘lari) va passivlar (xo‘jalik mablag‘lari
manbalari) ni guruhlang:
1. Traktor
7. Tayyor mahsulotlar
2. Ustav kapitali
9. Ish hayvonlari
3. Qisqa muddatli bank krediti
4. Kassadagi pul mablag‘lari
8. “Sado” fermer xo‘jaligiga berilgan uzoq
muddatli qarz
10. “Namuna” MCHJ (xaridor) dan
olinadigan qarz
5. Ofis jihozlari
11. Daromad solig‘i bo‘yicha qarz
6. Uzoq muddatli bank kreditlari
12. Taqsimlanmagan foyda
2-guruh uchun:
1.3-mashq. Quyidagi buxgalteriya hisobi axborotlaridan foydalanuvchilarni guruhlarga
ajrating.
Rahbar, buxgalter, ta’minot bo‘limi boshlig‘i, asosiy ishlab chiqarish xodimlari, iqtisodchi,
kassir, ta’sischilar, soliq inspeksiyasi, statistika organi, pudratchilar, xaridor va buyurtmachilar.
Ichki
foydalanuvchilar
Tashqi foydalanuvchilar
Bevosita moliyaviy
manfaatdor
Bilvosita moliyaviy
manfaatdor
Moliyaviy
manfaatdor
bo‘lmagan
1.4-mashq. Quyida berilgan aktivlar (xo‘jalik mablag‘lari) va passivlar (xo‘jalik mablag‘lari
VI
BOB - Kegl cc pechat indd

132
KIRISH SUHBATI
Oldingi mavzularda aytganimizdek, Quyosh Yerdagi energiyaning
asosiy manbai bo‘lishi bilan birga, undagi organik hayotning sababchisi
hamdir. O‘simliklar va daraxtlarning o‘sishi uchun albatta yorug‘lik
kerak. Yorug‘lik deganda nimani tushunamiz? Ko‘rish qanday ro‘y
beradi? Yorug‘lik nima sababdan qalin oynadan o‘ta oladi-yu, lekin
yupqa karton qog‘ozdan o‘tmaydi? Qanday tezlik bilan tarqaladi? Bu
kabi savollarga insoniyat qadim zamonlardan javob topishga harakat
qilgan. Lekin yorug‘lik o‘z sirlarini, boshqa hodisalarga nisbatan
uzoqroq saqlab keldi. Bizning ko‘rish orqali atrof olam haqida olgan
bilimlarimiz boshqa sezgilarimiz tufayli olgan bilimlardan ancha ko‘p.
Qadimgi greklar inson ko‘zidan qandaydir nurlar chiqadi va
ular narsa, buyumlarga tushib uni ko‘radi, deb o‘ylaganlar. U
holda ko‘zning ko‘rishi kechasi va kunduzi bir xil bo‘lishi kerak
emasmi? Siz nima deb o‘ylaysiz? Keyinchalik ingliz olimi I. Nyuton
yorug‘likni juda mayda zarralar oqimi deb qarashni taklif qildi. Bu
oqimni
yorug‘lik nuri
deb ataladi. Yorug‘lik nuri biror manbadan,
masalan, Quyoshdan chiqib narsa va buyumlarga tushadi. Ulardan
qaytib ko‘zimizga tushsa, ularni ko‘ramiz deb tushuntiradi. Bunday
tushuntirish yorug‘lik bilan bog‘liq ko‘pgina hodisalarni tushuntirsa-
da, ayrimlarini tushuntira olmaydi. Masalan: Qu
yoshdan tananing
qorayishi, gazmollarning yorug‘lik ta’sirida rangi o‘chib ketishi,
o‘simliklar bargining yashil bo‘lishi va h.k. Shunday hodisalarni
o‘rganish jarayonida olimlar yorug‘lik tabiati haqidagi boshqa
nazariyalarni yaratdilar. Ular bilan Siz navbatdagi sinflarda tanishasiz.
muskulga yetib boradi deb izoxlash mumkin bo‘ladi. Haqiqatda har bir

|
muskulga yetib boradi deb izoxlash mumkin bo‘ladi. Haqiqatda har bir Pdf ko'rish
|
bet | 253/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotmuskulga yetib boradi deb izoxlash mumkin bo‘ladi. Haqiqatda har bir
351
reflektor akt markaziy asab tizimining g ‘oyatda murakkab
reaksiyasi
hisoblanadi. Ayrim paytda har bir organizmga ko'p va xilma-xil ta’sirotlar
kelib turadi. Markaziy asab tizimining koordinatsiya qiluvchi faoliyati
shundan iborat: organizm bu ta’sirotlarga javoban shu xildagi refleksni
yuzaga chiqaradiki, bu refleks muayyan paytda organizmning u yashab
turgan sharoit bilan bir muvozanatga kelishini ta’minlydi. Ana shu javob
aktida butun organizmdagi ayrim organlar yoki organ tizimlari bir-biri
bilan bogiangan qismlar sifatida baravar yoki ketma-ket birgalashib
ishlaydi.
Organizmning harakat qilishdek uyg‘unlashgan faoliyati shunga
bog‘liqki, organizm bilan ta’sirotga javoban hamma muskullarini yoki
qanday boim asin muskullarni emas, balki qat’iyan ma’lum muskullar
guruhini qisqartiradi. Organizm shu tariqa harakat qilganda yurak-tomir
tizimi, nafas organlari va boshqa tizimlaming faoliyati o ‘zgaradi, modda
almashinuvini tezligi ham o ‘zgaradi. Ana shu jarayonlaming hammasi
harakat aktini yuzaga chiqarish uchun eng yaxshi sharoit tug‘diradi.
Murakkab
ravishda
uyg‘unlashgan
harakat
aktining
yuzaga
chiqishida po‘stloq ostidagi tuzilmalar (orqa miya, uzunchoq miya,
miyacha va shu kabilar) gina emas, balki bosh miya po‘stlog‘i ham
qatnashadi. Masalan, mehnat jarayonida qilinadigan harakatlari yoki
sportchi qiladigan harakatlarni uyg‘unlashtirishda va shunga o ‘xshashlarda
bosh miya po‘stJog‘ining shartli reflektor holati ayniqsa katta ahamiyatga
egadir.
|
| |
Nazorat savollari - Raqamli mobil aloqa

265
“Standartlararo rouming” turli standartlarda ishlovchi tar-
moqlar orasida bemalol ko‘chib yurish imkonini beradi. Mobil
aloqa texnologiyalari turli qit’alarda bir-biriga bog‘liq bo‘lma-
gan holda rivojlanganligi sababli, bu kabi “rouming”ni amalga
oshirishda ancha qiyinchiliklar mavjud. Shunday bo‘lsada mobil
abonent, hatto o‘zi ishlayotgan standartida tarmoq bo‘lmagan
mamlakatlarda ham, boshqa standart tarmog‘idan foydalana
olishi mumkin. Misol uchun, GSM abonenti CDMA tarmog‘i
xizmatlaridan yoki sun’iy yo‘ldosh aloqasi (masalan, Thuraya)
xizmatlaridan foydalanishi mumkin. Buning uchun unga turli
standartlarda ishlay oladigan (ko‘p-rejimli) apparat kerak bo‘ladi
yoki u mahalliy standartda ishlaydigan telefonga o‘z SIM-karta-
sini o‘rnatib ishlaydi.
GEO-KA retranslyatsion komplekslarning asosiy ko‘satkichlari

247
Paketli ishlov berishning asosiy afzalligi “yuqoriga” va “pastga”
liniyalarda asimmetrik kanallardan foydalanish imkoniyatining
mavjudligidir, ya’ni interaktiv tartibda qo‘llaniladi.
Axborotlarga paketli ishlov berishni bortda amalga oshirsa,
marshurtlovchi retranslyator ko‘proq murakkablashadi. Bun-
day turdagi retranslyatorlar big LEO (Iridium) yoki mega LEO
(Teledesic) turidagi KA asosida qurilgan yo‘ldoshlararo aloqa
chiziqlari va tugunli topologiyali tizimlarda qo‘llaniladi. Ular-
da kanallarni dinamik qayta tarqatish (marshurtlash) bevosita
retranslyatorda amalga oshiriladi va IP (Jridium) protokolida
asoslanadi.
Axborotlarga noreal vaqtda ishlov beruvchi retranslyatorlar.
Mintaqaviy stansiyalar (masalan, dengiz kemasi bortida) xizmati
doirasidagi tashqarida bo‘lib qolgan, uzoqlashtirilgan foydalanuv-
chilar uchun little LEO turidagi KA yo‘ldoshli tizimlarda boshqa
abonentlari bilan kosmik “pochta qutisi” orqali aloqa imkoniyati
ko‘zda tutiladi.
Elektron “pochta qutisi” tartibidan aloqa quyidagicha tashkil
qilinadi. Abonent o‘zining xabarlarini radio ko‘rinish maydoni-
da hech bo‘lmaganda bitta KA paydo bo‘lganda uzatishi mum-
kin. Yo‘ldosh ushbu xabarni qabul qiladi va bortdagi ZU (pochta
qutisi)ga yozib qo‘yadi. Oluvchiga axborotni mazkur KA uning
mintaqasiz yetib borishi bilan jo‘natadi. Transport protokollari
abonentlik terminallarida bitta xabarga tegishli paketlarni yig‘ish-
ni ta’minlaydi, bu paketlarni yetkazish marshruti va uni tashishda
ishtirok etgan KA va yerdagi bog‘lovchi stansiyalar soniga bog‘liq
bo‘lmaydi.
LTE tizimida fizik darajaning tashkil etilishi (radiointerfeys)
va MIMO texnologiyasining qo‘llanilishi haqida keyinroq batafsil
to‘xtalib o‘tiladi.
I.M.Sechenov markaziy asab tizimida qo‘zg ‘alish jarayoni bilan birga

|
I.M.Sechenov markaziy asab tizimida qo‘zg ‘alish jarayoni bilan birga Pdf ko'rish
|
bet | 251/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotI.M.Sechenov markaziy asab tizimida qo‘zg ‘alish jarayoni bilan birga
tormozlanish hodisasi ham boiishligini shu ulug‘ kashfiyoti bilan shak-
shubhasiz aniqladi.
Bundan tashqari, orqa miya reflekslariga markaziy asab tizimining
oliy boiim lari ta’sir etishi va orqa miyaning reflektor faoliyati o ‘sha
boiim lar ta’sirida o ‘zgarishi ham isbot etildi.
I.M.Sechenovning
kashfiyoti
butun
bir
seriya
tajribalaming
boshlanishiga asos b o id i. Sechenovning aw algi tajribasidagi kabi nerv
markazlari bevosita ta’sirlangandagina emas, ikkita yoki bir nechta
retseptor bir vaqtning o ‘zida ta’sirlanganda ham tormozlanish jarayoni
boshlanishi mumkinligi keyingi tajribalarda m aium b oid i. Agar ikkita
yoki bir nechta retseptor bir vaqtda ta’sirlansa, gavdaning ta’sirlangan turli
qismlaridan markaziy asab tizimiga qo‘zg ‘alish toiqinlari boradi. Turli
nervlar orqali kelgan qo‘zg ‘alishlar o ‘rtasida kurash boradi, shu bilan
350
birga kuchliroq qo‘zg ‘alish to iq in i sust qo‘zg ‘alish to‘Iqiiimi bosib ketadi
natijada, sust qo‘zg ‘alishga javoban kelib chiqadigan retleks tormozlanadi.
Yuqorida aytilgan hamma tekshirishlar natijasida shu narsa aniqlandi:
birinchidan, badanning turli qismlaridan yoki nerv tizimining turli
bo‘limlaridan qo‘zg ‘alish to ‘lqinlari refleks markaziga bir vaqtda kelsa,
refleks tormozlanishi mumkin; ikkinchidan, qo‘zg ‘alish jarayoni kabi
tormozlanish jarayoni ham markaziy asab tizimida har qanday reflektor
aktda kelib chiqishi mumkin.
Reflekslaming tormozlanishiga taalluqli bir necha misolni ko‘zdan
kechiraylik. Spinal baqaning oyog‘i sulfat kislota eritmasiga tushirib
|
| |
Buxgalteriya hisobining asosiy shakllari

|
Buxgalteriya hisobining asosiy shakllari Pdf ko'rish
|
bet | 104/371 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #102937 |
Bog'liq Buxgalteriya4.2. Buxgalteriya hisobining asosiy shakllari
Buxgalteriya hisobining shakli deb hisob registrlaridan foydalanishning ketma-ketligi va
bajarilish texnikasini yuzaga chiqaradigan ma'lum tizimga aytiladi.
Registrlarning shakli va tuzilishi, sintetik va analitik hisob registrlarining o‘zaro xronologik
va sistematik bog‘liqligi, yozuv ketma-ketligi va bajarilish texnikasi buxgalteriya hisobining shaklini
aniqlaydigan asosiy belgidir.
Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish va kompyutyerlashtirishning rivojlanishi bilan
buxgaltyerlik hisobining shakli tushunchasi o‘zgarmoqda va kengaymoqda.
Hozirgi vaqtda qo‘llanilayotgan buxgalteriya hisobining asosiy shakllariga memorial-order,
jurnal-order va avtomatlashtirilgan shakllari kiradi. Shuningdek, kichik va o‘rta biznes
korxonalarining shakllanishi va rivojlanishi natijasida ularning moliya-xo‘jalik faoliyatini aks
ettiradigan buxgalteriya hisobining soddalashtirilgan shakli vujudga keldi.
Talabalarga tushunarli bo‘lishi uchun bu hisob shakllarini alohida misollar bilan ko‘rib
chiqamiz.
Buxgalteriya hisobining memorial-order shakli.Buxgalteriya hisobi memorial-order
shaklining mohiyati xo‘jalik muomalalarini aks ettiruvchi dastlabki hujjatlarga asoslanib,
buxgalteriyada rasmiylashtiriladigan hujjatlar – memorial-orderlar tuzilishidan iborat. Bu hujjatlar
bosh buxgaltyer tomonidan qaysi sintetik va analitik schotlarga memorial-orderni tuzishga asos
bo‘lgan hujjatda aks ettirilgan xo‘jalik muomalasi bo‘yicha yozuvlarni o‘tkazish to‘g‘risida
ko‘rsatma beradi. Memorial-order shaklining paydo bo‘lishi har bir xo‘jalik yurituvchi subektning
imkoniyatlarini umumiy talablar bilan birlashtirishga yordam berdi. Alohida faktlarni ro‘yxatga olish
uchun zarur qaydnomalar ochiladi.
Memorial-order bitta hujjatga asosan tuzilgani kabi, bir turdagi hujjatlar guruhiga asosan ham
tuzilishi mumkin (3.1-jadval).
|
| |
-jadval 
№01-MEMORIAL-ORDER - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

Jami
120000
Buxgaltyer
Ahmedov S.I.
Memorial-orderlar tuzilish me’yoriga qarab ro‘yxatga olish jurnalida qayd qilib boriladi (3.2-jadval).
4.2-jadval
Memorial-orderlarni ro‘yxatga olish jurnali
Yanvar 200__ y.
Memorial-orderning tartib raqami
Orderning sanasi
Memorial-orderdagi
summa
1
2 yanvar
120000
2
4 yanvar
80500
va h.k.
Yanvar uchun jami
4005000
Shunday qilib, memorial-orderlar ro‘yxatga olish daftariga yozilganda ularga tartib raqami
beriladi.
Amaliyotda memorial-orderlar bir turdagi bir oylik xo‘jalik muomalalari jami bo‘yicha
tuziladi. Ushbu muomalalarni rasmiylashtiradigan memorial-orderlarga
oldindan raqam berilgan
bo‘ladi. Masalan, «Kassa» schotining debeti va u bilan korrespondensiyalanadigan schotlarning
krediti bo‘yicha muomalalarni yozish uchun №1
memorial-order, «Kassa»
schotining krediti
bo‘yicha esa №2 memorial-order tuziladi. Bunday tajriba oy davomida analitik schotlar bo‘yicha
ularni oy oxirida sintetik schotga birlashtiruvchi yozuvlar bo‘yicha rasmiylashtiradigan memorial-
order raqami ko‘rsatilgan holda yozib borish imkonini beradi.
Memorial-orderlar tuzilib, ro‘yxatga olish daftarida qayd qilinganidan so‘ng yozuvlar Bosh
daftardagi sintetik schotlarga o‘tkaziladi. Memorial-order shaklining
Bosh daftari ikki tomonlama
yoyiq shaklga ega bo‘lib, har bir sintetik schot uchun alohida yoyiq ikki bet ajratiladi. Ushbu daftarda
memorial-orderlarning yozuvlari har bir schot bo‘yicha korrespondensiyalanuvchi schotlar
ko‘rsatilgan holda yozilib, u yoki bu davr uchun ko‘rsatkichlarni umumlashtirish imkonini beradi.
Bosh daftar bir
yilga ochilib, har bir oy uchun bir qator ajratiladi. Bunday shakldagi Bosh
daftar nazorat-shaxmat qaydnomasi deb ham ataladi. Bosh daftar schotlarida
faqat hisobot davri
uchun joriy oborotlar hisobga olinadi.
Bosh daftar schotlarining shakli har bir korrespondensiyalanuvchi schot bo‘yicha
debet va
kreditga bo‘lingan holda tuziladi va quyidagi shaklga ega (4.3-jadval):
manbalari) ni guruhlang - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

328
1. Yengil avtomobil (Nexia)
9. Uzoq muddatli bank kreditlari
2. “Sado” fermer xo‘jaligiga to‘lanadigan qarz
10. Qisqa muddatli bank kreditlari
3. Mineral o‘g‘it (Kaliy sulfat)
11. Xodimlarga mehnat haqi bo‘yicha
berilgan bo‘nak(avans)lar
4. Kassadagi naqd pul mablag‘lri
5. Qurilish uchun taxta
12. Xodimlarga mehnat haqi bo‘yicha qarz
6. “Fayz” MCHJdan olinadigan qarz
13. Kompyuter texnikasi
7. “Davr” OAJning sotib olingan aksiyasi
14.
Agrokimyota’minot
korxonasiga
to‘lanadigan qarz
8. Ustav kapitali
Guruhlash natijalarini quyidagi jadvalda aks ettiring va sharhlang.
Aktivlar (xo‘jalik mablag‘lari)
Passivlar (xo‘jalik mablag‘lari manbalari)
Uzoq muddatli aktivlar
Joriy aktivlar
O‘z mablag‘lari
manbalari
Majburiyatlar
3-guruh uchun:
1.5-mashq. Quyidagi buxgalteriya hisobi axborotlaridan foydalanuvchilarni
guruhlarga
ajrating.
Bosh
buxgalter, menejerlar (boshqaruvchilar), mol yetkazib
beruvchilar va pudratchilar,
omborchi, kassir, ta’sischilar, banklar, soliq inspeksiyasi, statistika organi, xaridorlar.
Ichki
foydalanuvchilar
Tashqi foydalanuvchilar
Bevosita moliyaviy
manfaatdor
Bilvosita moliyaviy
manfaatdor
Moliyaviy
manfaatdor
bo‘lmagan
-rasm. Buxgalteriya hisobi jurnal-order shaklining umumiy chizmasi

4.4-rasm. Buxgalteriya hisobi jurnal-order shaklining umumiy chizmasi Bosh daftarga joriy (oylik) oborotlar jurnal-orderlardan o‘tkazilganda, tegishli schot kredit
oborotlarining jami bitta yozuv bilan, debet oborotlar esa bog‘lanuvchi, ya'ni kreditlanuvchi schotlar
ko‘rsatilib aks ettiriladi.
Shunday qilib, sintetik schotlarning debet oborotlari, kreditlanuvchi schotlari ko‘rsatilgan
holda Bosh daftarda (№18-ASK shakl), kredit oborotlari esa debetlanuvchi schotlari ko‘rsatilgan
holda jurnal-orderlarda aks ettiriladi. Balans bosh daftar ma’lumotlari asosida, ayrim hollarda hisob
registrlari ma’lumotlaridan foydalanib tuziladi.
Yozuvlarning yozilish ketma-ketligi, texnikasi va tamoyili tushunarli bo‘lishi uchun Bosh
daftarning bitta sintetik schot uchun ochilgan schotini misol tariqasida ko‘rsatamiz (3.7-jadval).
Jurnal-order shakli bo‘yicha hisob yuritishda hisob ishlarini to‘liq avtomatlashtirish uchun
hisoblash mashinalaridan samarali foydalanish mumkin. Klavishali hisoblash mashinalarini qo‘llash
uchun jurnal-order shaklidagi hisob registrlarini ko‘p o‘zgartirish talab qilinmaydi. Bunda sintetik va
analitik hisobni yuritish tamoyili buzilmaydi, registrlarning o‘zaro bog‘lanish va ularni nazorat qilish
tizimi o‘zgarmasdan qoladi.
4.7-jadval №18-ASK shakl B O SH D A F T A R 5010-«Milliy valutadagi pul mablag‘lari» schoti Debet oboroti schotlarning kreditidan
Kt
obor
oti
Saldo
Oy
9010
schot
K-ti
№1 j-
o dan
5110
schot
k-ti
№3 j-o
dan
5530
schot
k-ti
№3
ASK
j-o dan
5710
schot k-
ti №3 j-o
dan
6870
schot
k-ti
№7
j-o. dan
va
hokaz
o
Debet
bo‘yich
a jami
Dt Kt
Dastlabki hujjatlar
Qaydnomalar va kartochkalar
(analitik va sintetik hisobni
birlashtirish iloji bo
‘
lmaganda
qo
‘
llaniladi)
Кassa daftari
Sintetik hisob schotlari bo
‘
yicha
jamlovchi va guruhlovchi
qaydnomalar
Jurnal-orderlar (kredit belgisi
bo
‘
yicha)
Analitik hisob schotlari bo
‘
yicha
oborot qaydnomasi
Bosh daftar
(debet belgisi bo
‘
yicha)
Balans va hisobotlar
Yanv
ar
40
82950
2000
-
610
-
85600
8560
2
10
-
Fevral -
92410
1200
400
840
-
94850
9484
6
8
-
Mart
120
88750
10120
-
475
-
99465
9945
0
12
-
Misol tariqasida 1-ASK jurnal-orderning shakli o‘zgartirilib, hisoblash mashinasida
to‘ldirilgan namunasini keltiramiz (4.8-jadval)
qo‘yilsa va ayni vaqtda ikkinchi oyog‘i pinset bilan qisilsa, baqa

|
qo‘yilsa va ayni vaqtda ikkinchi oyog‘i pinset bilan qisilsa, baqa Pdf ko'rish
|
bet | 252/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotqo‘yilsa va ayni vaqtda ikkinchi oyog‘i pinset bilan qisilsa, baqa
kislotadagi oyog‘ini ikkinchi qisilishidan oldingi galdagiga qaraganda
ancha kech tortib oladi. Bukish refleksi tormozlanadi. Badan qattiq
og ‘riganda himoya harakatlarini qilmaslik uchun odam ko‘pincha tishini-
tishiga qo‘yadi; qitig‘i kelganda ko‘lmaslik uchun tilini tishlab turadi va
hakazo.
Ko‘pgina reflekslar bosh miya ta’sirida tormozlanishi mumkin.
Masalan, ixtiyoriy muskullar ishtiroki bilan bo‘ladigan reflekslardan siydik
chiqarish, ko‘zni ochib-yumish va boshqa reflekslarni to‘xtatib turish
mumkin. Q o‘zg ‘alish va tormozlanish bir-biri bilan chambarchas
bog‘langan jarayonlardir. Ular aslida yagona nerv jarayonining turli
ko‘rinishlaridir.
7
Markaziy asab tizimidagi tormozlanish hodisasining I.M.Sechenov
tomonidan
kashf
etilishi
keyinchalik
organizmda
harakatlar
koordinatsiyasi (uyg‘unlashuvi) kabi murakkab hodisani tekshirishga
imkon berdi.
MARKAZIY ASAB TIZIMINING KOORDINATSIYA QILUVCHI
(UYG‘U1VLASHTIRUVCHI) ROLI
Organizmning xilma-xil faoliyati, o ‘zgarib turadigan va turli
kombinatsiyalarida ko‘rinadigan barcha reflektor harakatlar, odamning
mehnat jarayonida qiladigan juda nozik harakatlari, faqat markaziy asab
tizimining koordinatsiya qiluvchi faoliyati tufayligina yuzaga chiqishi
mumkin.
Reflektor yoyni kuzdan kechirganimizda ikki neyronli va uch
neyronli yoy
chizmasi bilan tanishdik.
Butun organizmda ham
qo‘zg ‘algan nerv hujayrasi qaysi neyronga bog‘langan bo‘lsa, qo‘z g ‘alish
o ‘sha neyronga o ‘tadi va shunday qilib, xuddi zanjirdan o ‘tganidek
|
| |
-MAVZU
YORUG‘LIKNING TO‘G‘RI CHIZIQ

135
104-rasmda buyum orqasida hosil bo‘lgan soyani qaraylik.
Soyaning o‘rta qismi to‘la qorong‘i, chet qismi esa nimqorong‘i.
Shunga ko‘ra to‘la qorong‘i
qismini
soya
, nimqorong‘i qismini
yarim
soya
deb ataladi. 104-
a
rasmda buyum ga yorug‘lik ikkita manba (
S
1
va
S
2
)dan tushgan hol ko‘rsatilgan. Buyum orqasida hosil bo‘lgan
soya qismiga birorta manbadan yorug‘lik tushmaydi.
Yarim soya
qismiga manbaning bittasidan yorug‘lik tushadi.
Yarim soyadan
tashqariga har ikkala manbadan yorug‘lik tushadi. Agar shamlardan
birini o‘chirsak, buyum orqasida faqat soya hosil bo‘ladi.
104-
b
rasmdagi manza
rani tushuntirishga ha
rakat qiling!
Unda shar
o‘lchami yorug‘lik manbai elektr lam pochkasidan ancha ki chik.
-18 ball - "psixologiya"

194
uchrashuvga borish siz uchun unchalik noxush emas, lekin shovqin-suronli
davrani yoqtirmaysiz, odamlarning sergapi sizga yoqmaydi.
9-13 ball.
Siz muloqatga kirishuvchansiz. Qiziquvchan, sergap, turli
masalalarda o’zgalar bilan gaplashishni yaxshi ko’rasiz. Yangi odamlar bilan
tanishish, davraning diqqat markazida bo’lishni yoqtirasiz. O’zgalarning
iltimoslarini bajarmasangiz ham qabo’l qilaverasiz. Achchig’ingiz tez, lekin tez
soviysiz. Sizga sabr-toqat, qiyinchiliklar bilan to’qnashganda jasorat
yetishmaydi. Lekin astoydil xoxlasangiz, o’zingizni yon bermaslikka
ko’ndirishingiz mumkin.
4-8 ball.
Sizning muloqat malakangiz yomon emas, siz barcha ishlarning
guvohi bo’lib yurasiz. Munozaralarda qatnashishni yaxshi ko’rasiz, biror
masala yuzasidan yuzaki tasavvurga ega bo’lsangiz ham, o’z fikringizni
aytishni xoxlaysiz. Ishni oxiriga olib bora olmasangiz ham har qanday ishni
boshlayverasiz. Shuning uchun ham rahbarlaringiz va kasbdoshlaringiz sizdan
xavotirda bo’lishadi. Bu xaqda o’ylab ko’ring.
3 va undan kam ball.
Sizning kommunikativ malakalaringiz yaxshi emas,
siz sergapsiz, har narsaga aralashaverasiz. O’zingiz umuman bexabar bo’lgan
narsalar xususida ham fikr yuritaverasiz. Ixtiyorsiz tarzda turli ziddiyatlar va
janjallarning ishtirokchisiga aylanib qolasiz. Jizzaki, salga hafa bo’ladigan
odatingiz bor, shuning uchun odamlar siz bilan chiqisha olmaydilar. O’zingizni
to’tish, sabr-toqatli bo’lish uchun odamlarga hurmat bilan qarashga o’rganing.
Qolaversa, o’z sog’lig’ingiz haqida qayg’o’ring, chunki bunday hayot tarzi
izsiz bo’lmaydi, asablaringiz charchab qolishi mumkin.
4. Muloqotning tomonlari. Pedagogik muloqot. Nutq va til to’g’risidagi
tushuncha. Nutqning turlari va funksiyalari. Kichik guruhlarda ishlash uchun
guruh 4 ta kichik guruhga bo’linada va ularga quyidagi tarqatma materiallar
berilib, ushbu masalalar bo’yicha taqdimotlar tayyorlash topshiriladi.
hiqildoq reseptorlarini qo‘zg ‘atilishi tufayli boshlanadi, ya’ni undan

|
hiqildoq reseptorlarini qo‘zg ‘atilishi tufayli boshlanadi, ya’ni undan Pdf ko'rish
|
bet | 135/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limothiqildoq reseptorlarini qo‘zg ‘atilishi tufayli boshlanadi, ya’ni undan
afferent impulslari uch tolali- til, tomoq va yuqorigi xalqum nerv tolalari,
orqali yutish markazi joylashgan uzunchoq miyaga tushadi. Bu markazdan
efferent impulslari tilosti va adashgan nervlaming harakat shoxlari orqali
yutish jarayonida ishtrok etuvchi muskullarga boradi.
Yutish va nafas olish jarayonlari orasida uzviy b ogiiq lik mavjud.
Har bir yutish ko‘krak qafasining nafas harakatlarini tormozlaydi. Nafas
olishning bunday tormozlanishi reseptorlarning qo‘zg‘atilishi va tiltomoq
nervining afferent tolalarini qo‘zg ‘alishi tufayli reflektor ravishda
bajariladi.
Hattoki tomoqning shilliq pardasini oziq moddalarining ushoqlari
yoki shilliq modda luqmasi bilan qo‘zg ‘alish ham nafas olishni
tormozlaydi, bu esa yuqorigi xalqum nervini afferent tolalarini qo‘z g ‘alishi
tufayli amalga oshadi. Yutish o ‘z navbatida reflektor ravishda adashgan
nervni yadrosini tonusini pasayishi tufayli pulsni tezlashishini chaqiradi.
Kavsh qaytarish akti.
Kavshovchi hayvonlarda chala chaynab
yutilgan ozuqa oshqozon oldi boimalaridan o g iz bo‘shlig‘iga qayta
chiqarilib har bir porsiya ovqatni 50-60 marta chaynab qayta yutadilar. Bir
kecha-kunduzda 8-9 marta kavsh qaytarish davri kuzatilib, ularning har
qaysisi 40-50 minut
davom etadi. Kavsh qaytarish - m o‘’tadil ovqat
hazmining asosi hisoblanadi va uning bajaralishini to‘xtashi kuchli
buzilish jarayonlariga olib keladi.
0 ‘rtacha bir kecha-kunduzda hayvonlar b ogiab xashakli ratsion
bilan boqilganda qo‘ylar 6-9 soat vaqtni kavsh qaytarishga sarflasa, dalada
haydab boqilganda (bahor, yoz oylarida) 6-7 soat vaqt sarflanadi.
Buzoqlarda birinehi kavsh qaytarish davri hayotning 3-chi haftasida
|
| |
- amaliy mashg’ulot mavzusi: Muloqot psixologiyasi

193
bilan to’ldirishi va keyingi guruhga uzatishi lozim. Shu tarzda davom etib, xar
bir qog’ozda 12 tadan fikrlar mujassam bo’lgach, guruxlar bu fikrlarni tahlil
etib, guruxning bir umumlashtirilgan fikrini bildirishlari talab etiladi.
3. Shaxsning muloqotga kirishuvchanlik xususiyatini o’rganish bo’yicha
amaliy mashq uchun metodika:
Test. «Muloqotga kirishuvchanlik».
Quyida berilgan 16 savolga «ha», «yo’q», «ba’zan» deb javob bering:
Sizni amaliy uchrashuv kutmoqda. Uni betoqatlik bilan kutasizmi?
Sizni biror kasallik xoldan toydirmaguncha, vrachning oldiga borishni orqaga
suravermaysizmi?
Sizni biror mavzudagi axborot bilan yig’ilish, majlis va shunga o’xshash
tadbirda ma’ruza bilan chiqish topshirig’i xavotirga soladimi?
Sizga ilgari bormagan shahringizga safarga borib kelishni taklif etishdi. Shu
safarga bormaslik uchun bor imkoniyatni ishga solasizmi?
O’zingizdagi hissiy kechinmalar bilan kimlar bilandir o’rtoqlashishni yaxshi
ko’rasizmi?
Ko’chada sizga notanish odam biror iltimos bilan murojaat qilsa, sizning
g’ashingiz keladimi?
Siz «Otalar va bolalar» muammosi borligi va turli avlod vakillarining bir-
birlarini tushunishlari qiyinligiga ishonasizmi?
Tanishingizga bir necha oy avval olgan qarz pulini eslatishga uyalasizmi?
Oshxona yoki restoranda sizga yoqmaydigan taom berishdi, idishni chetga
surib, achchig’ingiz kelganini yashira olasizmi?
Begona odam bilan yolg’iz qolganingizda, u birinchi bo’lib gap boshlasa, Sizga
javob qaytarish malol keladimi?
Siz turli yerlarda odamlarning uzun navbatda turishganini ko’rsangiz, toqatingiz
toq bo’ladimi. Navbatda turib ko’tishdan ko’ra, o’z niyatingizdan voz
kechishni afzal ko’rasizmi?
Biror janjalli vaziyatni muhokama qilishi kerak bo’lgan komissiyaning a’zosi
bo’lishdan qo’rqasizmi?
Sizda biror adabiyot, san’at va madaniyat asarlarini baholashning sof individual
mezonlari bor va bu borada boshqalarning fikrini qabo’l qilmaysiz. Shundaymi?
Sizga juda tanish bo’lgan masala bo’yicha boshqalarning noto’g’ri fikrlarini
tasodifan eshitib qolsangiz, indamay qo’ya qolasizmi?
U yoki bu masalada yordam berishingizni so’rashsa, siz bundan og’rinasizmi?
O’z nuqtai nazaringizni og’zaki bayon etgandan ko’ra, uni yozma tarzda
ifodalashni afzal ko’rasizmi?
Endi ballarni hisoblang:
«ha» — 2 ball, «ba’zan» — 1 ball, «yo’q» — 0. Shu tarzda ballarni qo’shib
chiqqach, odamlarning qaysi toifasiga kirishingizni bilib olasiz.
-rasm.Ta’minot jarayoni hisobining umumiy chizmasi

|
-rasm.Ta’minot jarayoni hisobining umumiy chizmasi Pdf ko'rish
|
bet | 100/371 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #102937 |
Bog'liq Buxgalteriya4.1.3.-rasm.Ta’minot jarayoni hisobining umumiy chizmasi
Ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga olish va mahsulotlar tannarxini hisoblash buxgalteriya
hisobining muhim uchastkalaridan biri hisoblanadi. Ularni ishlab chiqarish rezyervlarini topish,
Materiallar, pul mablag‘lari va mehnat resurslari ustidan muntazam nazorat o‘rnatishda muhim vosita
bo‘lib hisoblanadi.
Korxona tashkilot va muassasa zarur bo‘lgan moddiy boyliklar, ya'ni asbob-uskuna, xom-
ashyo va materiallar, yoqilg‘i, ehtiyot qismlar va boshqa moddiy boyliklarni tuzilgan shartnomaga
asosan mol yetkazib beruvchilardan oladi. Shartnomada muayyan moddiy boylikning nomi, miqdori,
sifati, bahosi, to‘lov shartlari, assortimenti va qaysi oyda olib kelinishi ko‘rsatilgan bo‘ladi.
Ta’minot jarayonini hisobga oluvchi schotlar korxonaning asosiy vositalar, nomoddiy
aktivlar, xom-ashyo va Materiallar, yoqilg‘i, qurilish Materiallari va o‘rnatiladigan asbob-uskunalar,
ehtiyot qismlar bilan qay darajada ta'minlanganligi, sotib olingan, qurilgan, ishlab chiqarilgan mehnat
qurollari va buyumlarining haqiqiy tannarxi haqida tegishli ma’lumotlar beradi va ular ustidan to‘la
nazorat o‘rnatadi.
Demak, asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, xom-ashyo va materiallar, yoqilg‘i, ehtiyot
qismlar va boshqa mehnat buyumlarining haqiqiy tannarxi mol yetkazib beruvchilarning schot-
fakturasida ko‘rsatilgan qiymati, ta’minot tashkilotlariga to‘langan ustamalar, transportga yuklash va
tushirish chiqimlari, tashib keltirish uchun transport tashkilotlariga to‘lovlar, mehnat buyumlarini
tayyorlash bilan bog‘liq bo‘lgan xizmat safari chiqimlari, ularni tashib keltirish yo‘lidagi tabiiy
kamayish va boshqa chiqimlardan tashkil topadi.
4.2. Hisob registrlari, ularning ahamiyati va turlari
Xo‘jalik muomalalari aks ettirilgan dastlabki hujjatlar tekshirilib, taksirovka qilinib va
ayrimlari o‘z xususiyatlariga ko‘ra yig‘ma hujjatlarda to‘planib, keyinchalik hisob registrlariga
yoziladi.
Hisob registrlari buxgalteriya hisobini yuritishning muhim vositasi bo‘lib hisoblanadi. Ularda
xo‘jalik mablag‘lari va mablag‘larning manbalarining harakati to‘g‘risidagi barcha ma’lumotlar
sintetik va analitik hisob schotlari bo‘yicha guruhlanadi va sistemalashtiriladi.
Hisob registrlari ma’lumotlari asosida korxonaning ichida va yuqori tashkilotlarining korxona
|
| |
WirelessMAN-OFDMA rejimi uchun RNY darajasining

429
maqsadida FDD uslubini kiritish istaldi. TDD usuli ishlatish-
da murakkab hisoblansada (chunki u barcha tizim chegaralarida
vaqt li sinxronlashtirishni talab qiladi), baribir u quyidagi sabablar
bo‘yicha afzal bo‘lib qoladi:
• TDD “pastga” va “yuqoriga” kanallar munosabatlarini di-
namik boshqarish imkoniyatini beradi va buning hisobiga asim-
metrik trafikni samarali qo‘llab-quvvatlaydi. FDD esa “pastga”
va “yuqoriga” turg‘un kanallar bilan ishlaydi, shunga ko‘ra sim-
metrik trafikka ega.
• TDD teskari aloqani talab qiladigan MIMO va bosh-
qa takomillash antenna texnologiyalari, kanallar moslashishini
qo‘llab-quvvatlash uchun kanalning parametrlari bo‘yicha eng
yaxshi teskari aloqani ta’minlaydi.
• Juft chastota kanallari talab qilinadigan FDD dan farqli
ravishda TDD usuli “pastga” va “yuqoriga” kanallari uchun bir
chastota kanalidan foydalanadi, mos ravishda, ega bo‘lgan radio-
chastota resursiga nisbatan ixcham hisoblanadi.
• TDD usuli uchun tayanch stansiya konstruktiv jihatdan kam-
roq murakkab va mos ravishda arzon turadi.
30.1-rasmda TDD usuli ishlatilgan OFDM kadrining tuzilmasi
keltirilgan.
Har bir kadr “pastga” va “yuqoriga” liniyalari orasida kol-
liziyalarning oldini olish uchun bir-birlari bilan himoyaviy vaqt
intervallari bilan ajratilgan “pastga” va “yuqoriga” subkanallarga
(uzatish va qabullash rejimlarining belgilanishi uchun mos ravish-
da TTG va RTG).
Kadrda tizimning optimal ishlashini ta’minlash uchun quyidagi
boshqarish maydonlari ishlatiladi:
Hisob yozuvlarining turlari - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

alfavit tartibda belgilashga mo‘ljallangan mashinagrammalar qo‘llaniladi.
Analitik hisob mashinogrammalarida analitik schotlar bo‘yicha sistemalashtirilgan dastlabki
hujjatlarning ma’lumotlari, zarur vaqtlarda esa xarajat moddalari bo‘yicha korrespondensiyalanuvchi
schotlar ko‘rsatilgan holda aks ettiriladi. Bunday mashinagrammalar jurnal-order shaklida
qo‘llaniladigan qaydnomalar o‘rnini bosadi. Ular hisob yuritish, nazorat va xo‘jalik faoliyatini tahlil
qilish hamda hisobotlar tuzish uchun kyerakli bo‘lgan barcha ma’lumotlarni olish imkonini beradi.
Buxgaltyerlik yozuvlarni hisob registrlariga sifatli yozish hisobning aniqligini oshirishning muhim
shartidir. Yozuvlar hisob registrlariga qo‘lda (siyoh yoki sharikli ruchka pastasi bilan) yoki yozuv
mashinkasi yordamida yoziladi.
Hisob registrlariga yoziladigan yozuvlar: hujjat bilan asoslangan, o‘z vaqtida, qisqa, aniq va
tushunarli bo‘lishi lozim.
Bu talablarga rioya qilish korxona faoliyatini joriy nazorat va iqtisodiy tahlil qilish uchun
zarur ma’lumotlarni hisob registrlaridan olishga imkon beradi.
Hisob registrlariga yozilgan yozuvlar to‘g‘risida shu registrlarga yozish uchun asos bo‘lgan
dastlabki hujjatlarning jami ma’lumotlari bilan taqqoslanadi.
Masalan, kassaga bankdagi hisob-kitob schotidan olingan yoki kassadan hisob-kitob schotiga
topshirilgan summalar to‘g‘ri aks ettirilganligini tekshirish uchun 1-ASK
jurnal-orderi qaydnoma
qismining jami 2-ASK jurnal-order jami bilan, 2-ASK jurnal-order qaydnoma qismining jami 1-ASK
jurnal-order jami bilan solishtirib ko‘riladi. Hujjatlarni tuzishda va ishlashda hamda hisob
registrlariga yozishda har xil xatolarga yo‘l quyilishi mumkin (raqamlarni yozishda aniqlash,
jamlashda va korrespodensiyalanuvchi schotlarni yozishda xato qilish)
kuzatiladi. Ulami o ‘simliklar dunyosi ozuqalarini iste’mol qilishga ertaroq

|
kuzatiladi. Ulami o ‘simliklar dunyosi ozuqalarini iste’mol qilishga ertaroq Pdf ko'rish
|
bet | 136/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotkuzatiladi. Ulami o ‘simliklar dunyosi ozuqalarini iste’mol qilishga ertaroq
o ‘rgatilishi kavsh qaytarish jarayonini ertaroq boshlanishiga olib keladi.
193
Buzoq, qo‘zi va uloqlarda kavsh qaytarish davrlari hayotining 6-12 kunlari
kuzatilishi mumkin.
Kavsh qaytarish jarayoni tur qorin, qizilo‘ngach novi va katta qorin
zonalaridagi reseptorlar hisobiga reflektor y o ‘l bilan bajariladi. Bu esa u
yerdagi ikki guruh mexanoreseptorlaming funksiyasi bilan aniqlanadi.
Ozuqalaming qattiq qismlari bilan qo‘z g ‘atiladigan birinchi guruh
retseptorlari tangoreseptorlar (taktil retseptorlar) deb ataladi. Ikkinchi
guruh retseptorlari organni to‘lishi natijasi cho‘zilishini tahlil qiladi va
ular tenzioretseptorlar yoki o ‘sha organdagi bosimni qabul qiluvchi -
baroretseptorlar deb ataladi.
Kavsh qaytarish jarayoni tur qorin va qizilo‘ngach novining
tangoreseptorlarini ozuqalami dag‘al qismi bilan qo‘zg ‘atatilishi natijasida
boshlanadi. Qatqorin va katta qorindagi oziq massalari qanchalik dag‘al
bo‘lsa kavsh qaytarish jarayoni shunchalik tez va uzoq bo‘ladi. Kavsh
qaytarish jarayonining boshqarilishida bosh miyaning turli tuzilmalari
ishtirok etadi. Kavsh qaytarish jarayonining boshqarilishida gipotalamus,
po‘stloqning limbik qismi va bosh miya po‘stlog‘ining motoroldi zonalari
ham ishtirok etadi. Kavsh qaytarish faqatgina bedorlik paytida kuzatiladi,
shu sababli kechalari bu jarayon oldidan hayvonlar uyqudan uyg‘onadilar.
Kavsh qaytarish jarayoniga shartli reflekslar hosil qilinadi. Kavsh
qaytarish jarayoni turli tashqi signallar ta’sirida tormozlanadi.
M e’da harakatining turlari va ulaming ahamiyati. Ozuqa luqmasi
|
| |
-bosqich. 
Yakuniy - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

|
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ Pdf ko'rish
|
bet | 319/371 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #102937 |
Bog'liq Buxgalteriya4-bosqich.
Yakuniy
(10 minut)
4.1.O‘tilgan mavzu yuzasidan yakuniy xulosa
chiqariladi.
4.2. Mavzu yuzasidan mustaqil o‘rganish uchun
savollar beriladi (4-ilova).
4.1. Tinglashadi.
4.2.
O‘UMga
qaraydilar.
1-ilova
“Blits-so‘rov” uchun savollar:
1) Buxgalteriya hisobining iqtisodiy mazmunini tushuntirib bering?
2) Operativ, statistik va buxgalteriya hisobining mazmunini tushuntirib bering?
3) Ikki yoqlama yozuvning paydo bo‘lishi haqida tushuncha bering?
4) Aktivlar va passivlar, ularning turlari haqida tushuncha bering?
2-ilova
“Sindikat guruhlar”da yechish uchun test savollari.
1-guruh uchun:
1. Hisobda qo‘llaniladigan o‘lchovlar qaysi javobda to‘g‘ri berilgan?
A) Boshqaruv hisob, soliq hisobi, dastlabki hisob
B) Pul, natura, inventarizatsiya
C) Natura, mehnat, pul
D) Mehnat, pul, tannarx
2. Buxgalteriya hisobining asosiy qoidalari qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
A) Uzoq muddatli aktivlar, joriy aktivlar, xususiy kapital, majburiyatlar, xo‘jalik muomalalari
B) Ta’minot, ishlab chiqarish va sotish (realizatsiya)
C) Ikki yoqlama yozuv usulida yuritish, uzluksizlik, aniqlik, hisoblash, oldindan ko‘ra bilish, aktivlar
va passivlarning pulda baholanishi, hisobot davri daromadlari va xarajatlarining muvofiq kelishi
va boshqalar
D) Operativ-texnik hisob, statistik hisob, buxgalteriya hisobi
3. Buxgalteriya hisobining funksiyalari qaysi qatorda to‘g‘ri berilgan?
A) Axborot, nazorat, uzviy aloqa, tahliliy, mulkning saqlanishini ta’minlash
B) Operativ-texnik hisob, statistik hisob, buxgalteriya hisobi
C) Moliyaviy hisob, boshqaruv hisobi, soliq hisobi
D) Natura, mehnat, pul
|
| |
dominonta - "psixologiya"

98
uchun o’z oldimizga ongli suratda maqsad qo’yamiz, qiyinchiliklarni yengib,
diqqatni to’plash uchun kurashib va har kanday boshqa narsalarga berilmaslik
uchun iroda kuchini sarflab diqqatimizni ongli ravishda narsaga qaratamiz.
Ixtiyoriy diqqatning xarakterli xususiyati xuddi mana shu maqsad ko’zlashda,
irodaviy zo’r berishda namoyon bo’ladi.
Ixtiyoriy diqqat irodamizning namoyon bo’lishidir. Qandaydir biror
faoliyat bilan shug’ullanishga qaror qilar ekanmiz, diqqatimizni hatto ayni
chog’da biz uchun qiziqarli bo’lmagan, lekin biz shug’ullanishni lozim topgan
narsalarga ongli suratda qaratamiz. Demak, ixtiyoriy diqqat ixtiyorsiz diqqatdan
sifat jihatdan farq qiladi.
Ixtiyoriy diqqat ixtiyorsiz diqqatdan kelib chiqqan. Odamda ixtiyoriy
diqqat mehnat jarayonida yuzaga keladi. Chunki mehnat maqsadga muvofiq
faoliyatdir. Maqsad ko’zlash esa o’z tarkibiga diqqatni yo’naltirishni ham oladi.
Ijtimoiy hayot extiyojlari odamda o’z diqqatini mehnat faoliyati uchun muhim
ahamiyatga ega bo’lmagan narsalarga qaratmaslik va mehnat jarayoni bilan
bog’liq narsa ustida to’plash ruxida tarbiyalaydi.
Ixtiyoriy diqqat ixtiyorsiz diqqat kabi odamning qiziqishlari bilan
mustahkam bog’liqdir. Lekin, agar ixtiyorsiz diqqatda qiziqishlar bevosita
bo’lsalar, ixtiyoriy diqqatda bavosita xarakterga ega bo’ladi. Faoliyatning o’zi
bizni qiziqtirmasligi mumkin, ammo faoliyatni bajarishda yuklangan vazifani
hal qilish uchun zarur bo’lgani tufayli ana shu maqsad nuqtai nazaridan faoliyat
biz uchun qiziqarli bo’lib koladi.
Ixtiyoriy diqqatdan tashqari, diqqatning ana bir turini qayd qilib o’tish
lozim, bu diqqat, ixtiyoriy diqqat kabi maqsadga qartilgan bo’lib, lekin doimiy
irodaviy zo’r berishni talab qilmaydi. Masalan, o’quvchi uy topshirigini
bajarishga kirishganda dastlab bu ishga o’zini majbur qiladi, ataylab diqqatni ish
ustiga to’playdi, irodaviy zo’r beradi. Lekin ishga kirishib olgach, endi irodaviy
zo’r berish pasayadi, diqqat o’z-o’zidan ish ustiga to’planadi, o’quvchi esa ishni
berilib bajara boshlaydi. Ana shu paytda o’quvchining diqqati ixtiyoriy
diqqatdan muvofiqlashgan diqqatga aylanadi.
Mehnat psixologiyasi metodlari xaqida umumiy tushuncha

91
Xar bir mexnat faoliyati xar bir ishchi shaxsida bulganidek, uzining
psixologik sturkturasiga ega bulib, turli xil metodlar bilan uni urganishda kashf
etiladi: konkret mexnat faoliyati yoki shaxsning barcha psixologik strukturalari
teng emas: ularning ayrim kasb uchun komponentlari faoliyatni eng sunggi
samarasi sezilarli ta’sir kiladi, boshkalari esa mutlako ta’sir kilmasligi
mumkin; uning ayrim komponentlari nokulay sharoitlarda barkaror bulish
mumkin, boshkasi uta yaroksiz buladi. Mexnat faoliyatining psixologik
strukturasi urganilganda xam kasb uchun muxim, xam oson yaroksiz
buladigan komponentlarga xam aloxida e’tibor berish zarur.
Shaxs va faoliyatning birligi printsipi mexnat faoliyatini urganishda shaxs
xususiyatlarini xisobga olishni talab kiladi, bunda uning kasb uchun muxim
xususiyatlarini bir emas, bir necha faoliyat turida urganish zarur. Ishchi shaxsi
va uning mexnat faoliyatini kulay va nokulay tashki omillar ta’sirida rivojlanishi
va uzgarishi bir marta utkazilsa, dastlabki ish axamiyatiga ega buladi.
Metodlarning kullanilishi xamma vakt maksadga yunaltirilganlik printsipiga
muvofik bulishi, ya’ni tekshiruvchiga kanday amaliy yoki nazariy masalani xal
kilish zarurligi anik bulmogi kerak. Metod xal kilinaetgan vazifaga
buysundirilgan bulishi lozim. Aslo vazifa metodga kullanmasligi kerak. Chunki
mexnat psixologiyasi buyicha tadkikotlar u kim tomonidan utkazilsa,
amalietning savollarga javoblarni ilmiy asoslash maksadiga ega buladi.
1) Amalietlarni keng kuzatish va ommaviy surab urganish.
2) Tuplangan materiallarni taxlil kilish va eng aktual psixologik
problumalarni aniklash maksadida e’tiborga loyik fikr va takliflarni saralash.
3) Xol kilinaetgan problemaga tegishli metodlarni kullanish bilan ishchilar
gepotezasini va tadkikot metodikasini ishlab chikish. Xar kanday masala birgina
metod bilan emas, balki bir-birini tuldiruvchi bir necha metodlar bilan xal
kilingani ma’kul. Mexnat psixologiyasining umumiy metodlari xakidagi
tushunchalarning uzlashtirilishini tekshirish.
1. Metod psixologiyasi kanday turlarga bulinadi, metodlarning xar biri kim
tomonidan va kanday maksadga foydalaniladi.
2. Nima uchn mexnat psixologiyasiga oid tekshiruvlarga ishlab chikish va
xunar texnika bilim yurtlarining xodimlari jalb tiladi.
3. Mexnat psixologiyasi metodlari nimaga muvofik bulishi zarur.
4. Tadkikot metodi nimaga buysundirilgan bulishi kerak.
Odamlar, maymunlar, sigir, cho‘chqa va itlaming ingichka va y o ‘g ‘on

|
Odamlar, maymunlar, sigir, cho‘chqa va itlaming ingichka va y o ‘g ‘on Pdf ko'rish
|
bet | 132/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotOdamlar, maymunlar, sigir, cho‘chqa va itlaming ingichka va y o ‘g ‘on
ichaklar shilliq pardasida ichaklar shirasining ajralishini qo‘z g ‘atuvchi
endokrinik gormoni saqlanadi.
Y o ‘g ‘on ichaklarda shira doimiy ravishda, lekin uncha katta
bo‘lmagan miqdorda ajraladi. Tinimsiz ajralayotgan shiraning miqdori
mahalliy mexanik va kimyoviy ta’sirotchilar ta’sirida ortishi mumkin.
Ingichka ichaklarda, ayniqsa uning y o ‘g ‘on qismida juda katta
miqdorda mikroorganizmlar saqlanadi. Chiritish jarayonini chaqiruvchi
mikroblar aw alo m e’da shirasi va o ‘t suyuqligi bilan zararsizlantirilsa,
ikkinchidan ayrim mikroorganizmlar tomonidan ham bu ish amalga
oshiriladi.
Ichaklarda
limfoid
to'qimalaming
jamlanishi
himoya
funksiyasini bajarishda juda muhim ahamiyatga ega.
Odamlarda
mikroorganizmlar uglevodlami parchalanishida ham ishtirok etadi.
Y o ‘g ‘on ichaklarda chirish va bijg‘ish jarayonlari tufayli hosil
boiadigan gazlar va organik kislotalar u yerda joylashgan reseptorlami
qo‘z g ‘ atadi.
OVQAT HAZMI ORGANLARINING HARAKAT
FUNKSIYALARI
So‘rish, chaynash va yutish reflekslari. So‘rish yangi tug‘ilgan
bolaning ovqatlanishidagi yagona usuldir. Hayotning dastlabki kunlaridagi
so'rish refleksi jag‘ning shakllanishi uchun juda muhim ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Voyaga yetgan odamlarda so ‘rish suyuqliklami qabul qilishda
muhim ahamiyatga ega.
Chaynash - bu og‘iz bo‘shlig‘ida oziq-ovqatlami mexanik maydalash
jarayonidir. Chaynash tufayli ozuqa bo‘lagi tishlab olinadi, ajratiladi va
maydalanib luqma holiga keltiriladi. Bu mexanik jarayonda esa tishlar
passiv ishtirok etadi. Odatda chaynash ozuqaning ma’lum bir b o ia g i
|
| |