Iqtisodiyotning innovatsion salohiyat indeksi

|
Iqtisodiyotning innovatsion salohiyat indeksi
|
bet | 4/10 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 78,75 Kb. | | #244543 |
Bog'liq O\'ZBEKISTONNING IQTISODIY SALOHIYATI VA UNDAN SAMARALI FOYDALANISHIqtisodiyotning innovatsion salohiyat indeksi (National Innovative Capacity Index, NICI) — milliy iqtisodiy va siyosiy salohiyatning koʻrsatkichi boʻlib, u tijoriy ahamiyatga ega innovatsiyalar oqimini ishlab chiqarish qobiliyatini aniqlaydi. Birinchi marta 2001-yilda Jahon iqtisodiy forumida nashr etilgan. Rossiya 2002-yilda ushbu koʻrsatkich boʻyicha dunyo mamlakatlari orasida 34-oʻrinni egallagan. Oltita asosiy koʻrsatkichga asoslanadi:
Amerika Patent idorasida roʻyxatga olingan 10 000 aholiga toʻgʻri keladigan patentlar soni;
Tadqiqot va ishlanmalarda ishtirok etayotgan olimlar va muhandislar soni;
Innovatsion siyosat sifati — intellektual mulk huquqlarini himoya qilish, soliq imtiyozlari va xususiy sektorda ilmiy-tadqiqot va ishlanmalar uchun davlat subsidiyalari, raqobatni tartibga solish;
Innovatsion klasterlarni shakllantirish shartlari — klasterlarni rivojlantirish holati va teranligi, mahalliy raqobat darajasi, mahalliy isteʼmolchilarning sifati;
Innovatsion infratuzilmaning sifati — ilmiy-tadqiqot tashkilotlari va texnik xodimlarni tayyorlash tizimining mavjudligi, texnik jihatdan murakkab loyihalarni amalga oshirish uchun venchur kapitalning mavjudligi;
Kompaniyalarning innovatsion faoliyatga yoʻnaltirilganligi — yangi mahsulotlarni ishlab chiqarish korxonalarning raqobatbardoshligi omili sifatida, yangi mahsulot marketingining rivojlanish koʻlami va darajasi, innovatsiyalarning samaradorlikka taʼsiri.
U alohida mamlakatlar va mintaqalarning iqtisodiy istiqbollarini qiyosiy baholash uchun qoʻllaniladi.
1.2 Iqtisodiy salohiyat tarkibi
Iqtisodiy nazariyada potentsial aniqlanadi mavjud vositalar, har qanday imkoniyatlarning kombinatsiyasi sifatida ammo shu bilan birga, "potentsial" atamasi uni amalga oshirish o'rniga mavjud imkoniyatni bildiradi.
Potensial (lat. rotentia-kuch) - " keng ma'noda mavjud va bo'lishi mumkin bo'lgan mablag'lar, zaxiralar, manbalar safarbar qilingan, harakatga keltirilgan, erishish uchun foydalanilgan muayyan maqsad, rejani amalga oshirish, muammoni hal qilish; ma'lum bir sohada biron bir shaxs, jamiyat, davlatning imkoniyatlari".
Potentsial-bu ob'ektiv ravishda mavjud bo'lgan tizim bir-biriga bog'langan bir nechta elementlardan, ularning har biri to'g'ri baholash va ilmiy boshqaruvni talab qiladi; potentsialdan foydalanish samaradorligi omillarni boshqarish sifatiga bog'liq, elementga qarab tarkibi bo'yicha farqlanadi tashqi va ichki muhitning potentsiali, holati. Potentsial (iqtisodiyotga nisbatan)-" ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish maqsadlariga erishish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan manbalar, imkoniyatlar, vositalar, zaxiralar ".Ko'pgina olimlar M. Z. bor va A. yu. Denisova potentsial nimani anglatadi "...manbalar, mablag'lar, zaxiralarni o'z ichiga olgan imkoniyatlar, A. P. Romanov va boshqa mualliflarning fikricha, potentsial qachon resurslar to'plami sifatida qaraladi, uni baholash quyidagilardan iborat resurslarning ayrim turlari qiymatlarining sifat va miqdoriy xususiyatlarini belgilashda ularning o'zaro ta'siri hisobga olinadi va o'lchanmaydi. Resurslar tizimi haqida gap ketganda, uning individual tarkibiy qismlarining xususiyatlari to'ldirilishi kerak tizimni umuman tavsiflovchi ko'rsatkichlar ".
Iqtisodiy fanlarda potentsialning ko'plab turlari va ta'riflari mavjud: resurs, ishlab chiqarish, moliyaviy-iqtisodiy, boshqaruv, raqobatbardosh, marketing, iqtisodiy, strategik, innovatsion, bozor, tadbirkorlik, axborot va boshqalar. bunda salohiyat iqtisodiy salohiyatning muayyan darajasi (obyekti) bilan bog'liq bo'lishi kerak tizimlar (tashkilot, sanoat, mintaqa, tuman, milliy iqtisodiyot, jahon iqtisodiyoti) va shunga mos ravishda uni o'rganish mumkin mikro, mezo va makro darajalarda.
Buyuk sovet ensiklopediyasida iqtisodiy milliy iqtisodiyotning salohiyati "...miqdori bilan tavsiflanadi mehnat resurslari va ularni tayyorlash sifati, sanoat va qurilish tashkilotlarining ishlab chiqarish quvvatlari hajmi, o'rmon xo'jaligining potentsial imkoniyatlari, uzunligi transport magistrallari va transport vositalarining mavjudligi, noishlab chiqarish sohalarining rivojlanishi, ilm-fan yutuqlari va texnika, o'rganilgan foydali qazilmalar resurslari, ya'ni jamiyatning ishlab chiqarish kuchlarini tashkil etuvchi elementlar..» . Har bir potentsial turining mohiyatini to'g'ri tushunish bu uni ishonchli baholash uchun zaruriy shart va asosdir undan oqilona foydalanishni ilmiy boshqarish. Resurs potentsialini jami deb hisoblash mumkin bir-biri bilan muvofiqlashtirilgan resurslarning mavjud turlari, ulardan foydalanish maksimal iqtisodiy samaraga erishishga imkon beradi. Ushbu yondashuv bilan "resurs" va "iqtisodiy potentsiallar mos keladi. Iqtisodiy fanda birinchilardan bo'lib "resurs" tushunchasi potentsialni V. A. Svobodin qo'llagan va uni quyidagicha o'rgangan "...ushbu ob'ekt ixtiyorida bo'lgan barcha narsalarning yig'indisi resurslar" . "Resurs potentsiali" mohiyatiga bir xil yondashuv yu. V. Vasilenko " ... mehnatning umumiyligi, miqdori bilan belgilanadigan tabiiy, moddiy xarajatlar, har bir manbaning sifati, ichki tuzilishi..." muayyan natijaga erishish uchun harakatga keltirilishi mumkin..."
Korxonaning iqtisodiy salohiyatining tuzilishi, ta'kidlanganidek F. A. Kerjentsev, " ... bu xo'jalik yurituvchi sub'ektning uni tashkil etuvchi potentsiallarning sinergik birligiga asoslangan ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirish qobiliyatlari to'plamidir (ishlab chiqarish, mehnat, bozor, moliyaviy, innovatsion, axborot, tashkiliy), shartlash strategik rivojlanish maqsadlariga erishish va zamonaviy iqtisodiy sharoitda korxonaning raqobatbardoshligini oshirish". V. V. Kovalev korxonaning iqtisodiy salohiyatini uning mulkiy va moliyaviy yig'indisi sifatida ko'rib chiqadi potentsiallar. Bundan tashqari, mulkiy salohiyat – bu nazorat ostida bo'lgan korxona mablag'lari to'plami; va moliyaviy salohiyat-bu korxonaning moliyaviy holati va moliyaviy imkoniyatlarining tavsifi.
Agrosanoat majmuasiga nisbatan iqtisodiy ko'rib chiqish kerak salohiyat " ... qishloq xo'jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotish bo'yicha ichki va tashqi muhitning imkoniyatlari, texnologik, innovatsion, investitsiya, axborot va tashkiliy asosda tizimli ravishda muvozanatli agrosanoat ishlab chiqarish resurslarining mavjudligi, tarkibi, sifati bilan tavsiflanadi, bu ma'lum ichki maqsadlarni iloji boricha samarali amalga oshirish va talablarni qondirish imkonini beradi tashqi ijtimoiy-iqtisodiy muhit...
Kulikov I. S. korxonaning iqtisodiy salohiyatini o'rganib chiqdi "...barcha vositalar, zaxiralar, ularning manbalari va zaxiralari, korxona xodimlarining ushbu resurslardan samarali foydalanish qobiliyati, shuningdek tashqi faoliyat muhiti korxonaning o'z resurslari va qobiliyatlaridan foydalanish samaradorligiga qo'yadigan imkoniyatlar yoki cheklovlar to'plami sifatida aholini tovarlar va xizmatlarda qondirish, maksimal daromad olish, umuman korxona samaradorligini oshirish va uning bozor barqarorligini ta'minlash"
|
| |