nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
88
AMALIY MASHG'ULOTLARNI ZAMON TALABI ASOSIDA
TASHKIL QILISH
Ortiqova Ozoda Sharofovna
A.Qodiriy nomidagi JDPI o’qituvchisi, Jizzax, O’zbekiston
e-mail: ozoda_o@jspi.uz
Annotatsiya. Ushbu maqolada texnologiya darslarida texnologiya va dizayn
yo'nalishi bo'yicha amaliy mashg'ulotlarni zamon talabi asosida tashkil qilish
asoslari haqida fikrlar bayon qilingan.
Kalit so'zlar: fan texnika, milliylik, texnologiya, dizayn, didaktik
***
Аннотации. Данная статья является основой для организации
практических занятий по технологии и дизайну в технологических классах с
учетом современных требований.
Ключевые слова: наука, техника, национальность, техника, дизайн,
дидактика.
***
Annotation. This article is the basis for the organization of practical training
in technology and design in technology classes on the basis of modern
requirements opinions about.
Key words: science technique, nationality, technology, design, didactic
Fan texnika tarraqiyoti asosida keskin rivojlanayotgan moddiy ishlab
chiqarish jarayonlari zaruriyati umum o’rta ta’lim maktablarini 5-9 sinflarida
texnologik ta’limini zamon talabi bo'yicha tashkil qilishni toqozo qiladi. Chunki
texnologik ta’lim fan texnika tarraqiyoti bilan ishlab chiqarish o'rtasidagi ko'prik
hisoblanadi. Zamon tarraqiyoti bilan har qanday ishlab chiqarish va xizmat
ko'rsatish sohalari doimo yildan yilga ilg’or texnologiyalar asosida rivojlanib
boradi. Shu sababdan ushbu fan o’quv dasturlari doimo rivojlanish toqozosi bilan
ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatishdagi ilg’or texnologiyalar asosidagi
rivojlanishga oid qo'shimchalar bilan o'zgarishda va to'ldirishda bo'lmog’i lozim.
Buning uchun avvalo umum o’rta ta’lim maktablarida texnologik ta’limga qabul
qilingan Davlat ta’lim stantartlari va shu asosda darslarni noananaviy usulda
tashkil qilishga qaratilgan tuzilayotgan fan o’quv dasturlarini zamon talabi va
milliylik ruhi talabiga javob berishi kerak.
|
| |
Yangi mavzu bayoni - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

Yangi mavzu bayoni:
Ma'lumki, kompyuter texnikasidan samarali foydalanish ikki qism — texnik va dasturiy ta'minotning uzviyligini talab etadi. Bu uzviylik kompyuter texnik ta'minotining jadal sur'atlar bilan takomiUashib borishiga mos dasturiy ta'minotni ham keskin sur'atlar bilan rivojlanishiga sabab bo'ladi, va aksincha. Buning sababi ma'lum, mos dasturiy ta'minotsiz har qanday kompyuter «qimmatbaho o'yinchoq» bo'lib qolaveradi.
Avvalgi darslarda masalalarni kompyuterda hal qilishda kerak bo'ladigan obyekt, model va algoritm tushunchalari haqida ma'lumot oldingiz. Ma'lumki, kompyuterda biror masalani hal qilish uchun awal uning modeli va algoritmi tuziladi, so'ng mazkur algoritm ma'lum bir qonun-qoidalar asosida kompyuter tushunadigan tilda ko'rsatma va buyruqlar shaklida yoziladi. Hosil bo'lgan kompyuter tushunadigan tildagi matn dastur matni, algoritm esa dastur deb ataladi.
Kompyuter uchun dastur tuzish jarayoni dasturlash va dastur tuzadigan kishi dasturchi deyiladi. Kompyuter tushunadigan til esa dasturlash tili deb ataladi.
Dasturlash tillarini shartli ravishda quyidagi uch guruhga ajratish mumkin:
1.Quyi darajadagi dasturlash tillari;
|
Образование” - bet 94

“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
98
TASVIRIY SAN'AT SHAKLLANISHIDA QADIMGI
YEVROPA VA SHARQ
Rahmatova Shahlo Ikrom qizi
A.Qodiriy nomidagi JDPI, Fizika va texnologik ta’limi fakulteti, Libos va
gazlamalar yo’nalishi talabasi, Jizzax, O’zbekiston
e-mail: shaxloraxmatova6@gmail.com
Ilmiy rahbar: Ortiqova O.
Annontatsiya: Ushbu maqolada tasviriy san’atning shakllanish tarixi, bu
borada qadimgi Yevropa va Sharq mamlakatlarining o’ziga xos ijodiy jarayonlari
haqida fikr mulohazalar bayon etilgan.
Kalit so’z : san'atlar sintezi , tasviriy san'at , tarix , janr , klassik (mumtoz) ,
me’morchilik , amaliy bezak.
***
Аннонтация: В статье обсуждается история, становление и
история изящных исскусств в Европe и Востоке.
Ключевые слова: синтез искусств, изобразительное искусство,
история, жанр, классика, архитектура, декоративно-прикладное искусство.
***
Annotation: This article discusses the history formftion and history of fine
arts in Europe and Orient.
Key words: synthesis of arts, fine arts, history, genre, classical,
architecture, applied decoration.
Tasviriy san’at - rangtasvir, haykaltaroshlik, grafikani birlashtirgan nafis
san’at turi; voqelikni uning osongina ilg’ab olinadigan fazoviy shakllarda
ko’rgazmali obrazlarda aks ettiradi. Insoniyat sivilizatsiyasining muhim
o’choqlaridan hisoblangan O’rta Osiyo, uning ajralmas qismi O’zbekiston
hududida ham Tasviriy san’at ijtimoiy hayotda muhim o’rin egallab, davr hamda
inson tafakkuridagi nozik o’zgarishlarni o’zida aks ettiradi. Zarautsoy rasmlari,
Xorazm, So’g’d, Baqtriya mahobatli haykal va rangtasvirlari shuning dalilidir.
O’rta asrlar Tasviriy san’ati uslub jihatidan rang barang, turlari keng va
xilma xil, bu davrda mahobatli haykaltaroshlikning nodir namunalari yuzaga keldi.
Hindiston, Indoneziya, Hindiхitoy o’lkalarida betakror haykaltaroshlik asarlari
yaratildi. O’rta Sharq mamlakatlarida miniatyuraning o’ziga xos turi yaratilgan
bo’lsa, O’rta asr Yevropa madaniyatida haykaltaroshlik va rassomlik diniy e’tiqod
|
Образование” - bet 123

“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
127
ЎҚУВЧИЛАРНИ КАСБИЙ ФАОЛИЯТГА ЙЎНАЛТИРИШНИНГ
ПЕДАГОГИК ШАРТ-ШАРОИТЛАРИ
Абдурахмонова Малохат
А.Қодирий ЖДПИ, Технологик таълим йўналиши талабаси
Жиззах ш., Ўзбекистон
e-mail:аbdurahmonova_m2021@gmail.com
Илмий раҳбар: Оришев Ж.Б.
Аннотация: Ушбу ишда ўқувчиларни мехнатга ва хаётга касбий муносабатларни
самарали шакллантириш ва шаҳс муаммолари, оиладаги ахвол, ўқитувчининг маҳорати,
атроф-мухит омиллар, ўкувчининг билим олишга тайёрлиги каби омилларга қаратилган.
Калит сўзлар: Таьлим жараёни, самарали таьлим тарбия, психологик хусусиятлари,
ўқувчилар, ўқитувчининг махорати, қобилият, касбий фаолият, технологик таьлим,
замонавий ёндашувлар.
***
Аннотация: В данной работе эффективно формируется эффективное отношение
учащихся к работе и жизни, а проблемы личности сосредоточены на таких факторах, как
семейное положение, навыки учителя, факторы окружающей среды, готовность учащихся
к обучению.
Ключевые слова: образовательный процесс, эффективное обучение, психологические
характеристики, умения студентов, учителя, умения, творческая деятельность,
технологическое образование, современные подходы.
***
Annotation: This work focuses on the effective formation of students' creative attitudes to
work and life and factors such as personality problems, family situation, teacher skills,
environmental factors, student readiness for learning.
Keywords: educational process, effective training, psychological characteristics, students'
abilities, teachers abilities, creative activity, technological education, modern approaches.
Ўзбекистон халқининг миллий тараққиёт йўлидаги бош ғояси - Озод ва
обод Ватан, эркин ва фаровон ҳаёт барпо этиш экан бу албатта таълим
тизимини жаҳон андозаларига мослаштириш ва кадрлар тайёрлашнинг миллий
дастурини амалга ошириш билан белгиланади. Шунинг учун ҳам кадрлар
тайёрлаш соҳасидаги давлат сиёсати инсонни интеллектуал ва маънавий-
аҳлоқий жиҳатдан тарбиялаш билан узвий боғлиқ бўлган узлуксиз таълим
тизими орқали ҳар томонлама баркамол шахс - фуқарони шакллантиришни
назарда тутади.
Бугунги кунда таьлим жараёнини такомиллаштириш, самарадорлигини
ошириш учун уни ўқувчи шахсига йўналтириш орқали амалга оширилиши
|
O’rta darajadagi dasturlash tillari

2. O’rta darajadagi dasturlash tillari;
3. Yuqori darajadagi dasturlash tillari;
Quyi darajadagi dasturlash tillari kompyuter qurilmalari bilan bevosita bog'liq bo'lib, buyruqlar maxsus raqam (kod)lar yordamida yoziladi. Bu kabi buyruqlardan tashkil topgan dasturlar katta hajmli bo'lib, ularni tahrir qilish ancha mushkul ish hisoblanadi. Dastlabki elektron hisoblash mashinalarida («ENIАС», «МЭСМ» va boshqalar) masalalarni yechish uchun ana shunday buyruqlar yordamida dasturlar tuzilgan.
Quyidagi jadvalda dasturlash tili rivojlanishi tarixidan ma'lumot berilgan
Dasturlash tili
|
Ishlab
chiqilgan yil
|
Plankalkyul
|
1946
|
Qisqa kod
|
1949
|
Assembler «Edsak», AO
|
1950
|
Avtokod «Madlen»
|
1953
|
Tezkor kodlash
|
1955
|
A-2, Flou-metik
|
1956
|
IPL-1, Mat-metik
|
1957
|
Fortran
|
1958
|
Algol 58
|
1959
|
APT, LISP, Kobol, Algol-60
|
1960
|
PL/1, Basic
|
1964
|
Algol W
|
1965
|
Bugungacha ishlab chiqarilgan dasturlash tillaridan keng tarqalgani Paskal (Pascal) dasturlash tilidir. Paskal dasturlash tili 1969-yil Nikalas Virt tomonidan ishlab chiqildi. Paskal tili dasturlashni o'rgatish maqsadida ishlab chiqilgan bo'lsa-da yuqori malakali dasturchilar orasida keng tarqaldi. Albatta samarali dasturlash tiUari o'zgarishsiz qolmaydi. Shu sababli ham turli rusumdagi kompyuterlar uchun Paskal tilining ularga moslashtirilgan naqUari ishlab chiqilgan bo'lib, ular Paskal tilining boshlang'ich naqlidan farq qilishi mumkin.
Yangi mavzuni mustahkamlash:
1. Dastur deb nimaga aytiladi?
2.Dasturlash tili deganda nimani tushunasiz?
3.Dasturlash tillari nechaga bo’linadi?
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganish. Boshqotirma tuzish
Sana:_______________
Sinaf:_________________
13-dars Mavzu: Turbo Pascal 7.0 integrallashgan muhiti
|
Yangi mavzuni mustaxkamlash - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 187/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Yangi mavzuni mustaxkamlash.
Mashqlar
1.Rim raqamlari ishtirok etgan ro'yxat hosil qiling.
2.Tartibi 9 dan boshlanadigan ro'yxat hosil qiling.
3.Tabaqalashgan ro'yxat hosil qiling va izohlang.
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganish. Savol va topshiriqlarga tayyorlanish.
Sana :______________
Sinf :_______________
59- dars. Mavzu: Web-sahifaga jadval joylashtirish
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Web-sahifaga jadval joylashtirish
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: o’quvchilarga web –sahifada jadval joylashtirish haqida ma’lumot berish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarga , , , va | juft teglarining qo’llanilishi, juft tegining ALIGN va VALIGN parametrlari, CELLSPACING va CELLPADDING parametrlarining vazifalari hamda COLSPAN va ROWSPAN parametrlarining ishlatilishi haqida bilim berish va ko'nikma hosil qilish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarga yangi bilimlar egallashga hamda har qanday vaziyatda tartib intizomga rioya etishga o’rgatish.
| |
|
| |
Nazorat savollari - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

Diatom suvo‘tlar bir hujayrali yoki koloniyali organizmlardir.
U lar oqar suvlarda, k o ‘lmak, chuchuk va sh o ‘r suvlarda, k o ‘l va den-
gizlarda, hatto'tuproqda ham keng tarqalgan. U larning tuzilishidagi
xarakterli xususiyatlardan biri p o ‘stining ikki qavatli b o ‘lishidir.
Tashqi qavati gil va ichki qavati pektinlidir. Tanasining tashqi qavati
ikki palladan iborat b o ‘lib, tashqi epiteka, ichki gipoteka qavatlari
qutining qopqog‘iga o ‘xshab qoplab turadi. X rom atoforlarida karo-
tin, xlorofill, fukoksantin pigm entlari bor. Q o ‘shim cha diatom ida
sariq rang beruvchi pigm entlarning boMishi xarakterlidir. Diatom
suvo‘tlari, asosan, vegetativ y o ‘l bilan k o ‘payadi. Bunda yangidan
paydo b o ‘lgan har bir hujayra o ‘sha b o ‘lingan diatom ning bittadan
pallasi o ‘tadi, ikkinchi (kichik) pallani bu hujayraning o ‘zi hosil
qiladi.
Bir necha naslgacha suvo‘t shu xilda b o ‘linish natijasida
ko ‘payadi, am m o o ‘zi maydalashadi. Yangidan hosil b o ‘lgan hu
jay ra ju d a m ayda b o ‘lib qolgach, ikkita suvo‘t -o ‘zaro yaqinlasha-
di, pallasini tashlab, hujayra ichidagi m oddalar q o ‘shilib ketadi.
Q o ‘shilgan protoplastlar tez o ‘sish xususiyatiga ega, shuning uchun
auksospora (o ‘sish sporasi) deb yuritiladi. A uksospora tez o ‘sib,
dastlabki ona organizm kattaligiga yetib oladi, so ‘ngra o ‘sishdan
to ‘xtab, palla hosil qiladi, shundan keyin yana b o ‘linish y o ‘li bilan
ko‘paya boshlaydi.
40- mashg'ulot.
Pinnulariyaning tuzilishini o‘rganish
Asbob va materiallar:
suv havzasidan olingan pinnulyariya,
fiksatsiyalangan suvo‘t, m ikroskop, buyum oynalari, qoplagich
oynalari, laboratoriya asboblari.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 125/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
129
Мулоқотга кириша олиш қобилияти - дарс ва дарсдан ташқари
жараёнларда ижобий иқлим муҳитига интилиши.
Воқеаларни таҳлил қила олиш қобилияти –ўқувчилар ўзларининг
руҳиятини, ички дунёсини намоён қилиши ва ўзини нимага қодир эканлигини
башорат қила олиши.
Эшитиш ва ҳис қилиш қобилияти – бундай қобилиятга эга бўлган
инсонлар мусиқани севишади, оҳангни яхши ҳис қилишади, декломация
асосида яхши ўқишади, эшитган нарсасини хотирада сақлайди.
Кинестетик (тери-мускул) қобилият – ўқувчининг ўз ҳатти-
ҳаракатларини мувофиқлаштира олиш қобилияти, ҳаракат оҳангини хис қилиб
йўналтириши, вақтни, ҳаракат суратини ҳис қилиши.
Мантиқий қобилият – мулоҳаза юритишни, рақамларни, математикани,
мураккаб масалаларни ҳал қилишга интилиши, сабаб ва оқибатларни тушуна
олиши, воқеликда асосийни иккинчи даражаликдан фарқлай билиши.
Ўқувчининг ички қобилияти – ўз-ўзини билиш, тушуниш ва ҳис қилиш
қобилияти. Эркин шахсда қўрқув ва эркинлик туйғуси камдан-кам бўлади.
Жамоа ва инсонлар билан муносабатга кириша олиш қобилияти –
ўқувчини ўз ўртоқлари, ота-оналари, маҳалла аҳли билан бўладиган ўзаро
мулоқатига кириша олиши ва бошқа фазилат сифатлари тушунилади.
Шунингдек, ўқувчиларни касбий фаолиятга йўналтиришда зарур
бўладиган ўз ишига нисбатан масъулият сезиши, муаммоли топшириқни
бажариш ва тегишли манба излаш буйича мустақил ишлай олиши каби
қобилиятлар ҳам бўлади.
Шунингдек, ўқувчиларни меҳнатга ва ҳаётга тайёрлаш учун уларни
касбий фаолиятга йўналтириш жараёни албатта ўқувчиларни ўқитадиган
ўқитувчиларга жиддий боғлиқ бўлади, Жумладан, ўқувчиларни касбий
фаолиятга йўналтиришда асосий ҳисобланадиган технология таълими
ўқитувчисига ҳам боғлиқдир. Бунинг учун технология таълими ўқитувчиси
педагогик ва психологик ҳамда касбий билим ва кўникмаларга эга бўлиши
керак.
Бундан ташқари, ўқувчиларни касбий фаолиятга йўналтиришда
технология таълими ўқитувчисидан маҳоратли бўлиши учун қуйидаги
қобилиятларга ҳам эга бўлиши керак:
-эмпатик қобилиятга эга бўлиши, яъни технология таълими ўқитувчисини
ўқувчиларга бўлган меҳр муҳаббатдан келиб чиқадиган, уларнинг ҳис-туйғу
синф, психологик ҳолатларини қалбдан ҳис этиш, уларга ачиниш
хусусиятларини ўзида жамлаши керак;
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 126/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
130
-дидактик қобилият, яъни ўқувчилар билан ўрганиш мулоқотини олиб
боришда, педагогиканинг таълим-тарбия қонуниятларини ҳамда услубларини
чуқур ўзлаштирган ҳолда самарали дарс бериш ва дарс жараёнида янги
педагогик технологиялардан фойдалана олишни уддалаши керак;
-дарсни услубий жиҳатидан тўғри ташкил этиш ва амалга ошира олиши
керак.
-таълим жараёнини муқобиллаштириш ўқитувчи ўз билимини ўқувчи
онги ва тафаккурига кам куч сарфлаш эвазига етказа олиши, таълим-тарбияда
белгиланган муддатда мақсадга эришиш қобилиятига эга бўлиши керак.
Бошқача айтганда, бир вақтнинг ўзида дарс мазмунини баён қилиш ва
ўқувчилар фаолиятини кузатиб бориш қобилияти ва уни амалда қўллай билиши
керак. Таълимнинг илмийлик тамойили ва дидактик характерини нечоғлик
амалга ошира билишлик, дарс мақсадини тўғри танлай билиш дарс сўнгида бу
мақсадга эришганлик даражаси, тўғри ва тескари алоқани тўғри ва ўз ўрнида
қўллай билишлик, танланган методларни ўз ўрнида ва самарали қўллай олиши
лозим;
-ташкилотчилик–педагогик қобилиятнинг таркибий қисми ҳисобланган
коллектив ва гуруҳ жамоасини турли жамоат ишларига, тўгаракларга жалб қила
олиши қобилиятига эга бўлиши керак.
Шунингдек, технология таълими ўқитувчисини педагогик қобилият
тизимига кирувчи қуйидаги ёрдамчи хусусиятлари бўлиши керак:
-ақл-идрокнинг муайян турлари, камчиликларга танқидий эътибор бериш;
-нутқидаги оҳанг, тутилмай сўзлаш, ҳозиржавоблик, фикрларни тизимли
ва изчил баён эта билишлик, танланган мисоллардан ўз ўрнида фойдаланиш,
нотиқлик санъати, сўз бойлигининг равшанлиги ва теранлиги;
Ўқувчиларнинг танлаган касбларига қобилиятларини ривожлантириш
учун ўқувчиларни касбга йўллаш дарслари орқали ўтказиладиган
машғулотларда кузатиб бориш ва уларни кузатиб бориш учун дафтар
юритилиб, унда барча ўтказилган касбга йўллаш тадбирларини қайд қилиб
уларнинг самарадорлигини баҳолаб бориш лозим. Шундай қилиб, ўқувчиларни
меҳнатга ва ҳаётга тайёрлашда умуммажбурий фанларни ва технология
таълими ўқитиш технологиясини такомиллаштириш керак бўлади. Бунинг учун
ўқувчиларни умуминсоний шахсий фазилат сифатлари, уларни қобилият
тизими ва унга кирувчи ёрдамчи хусусиятларини эътиборга олган ҳолда
таълим жараёнини илмий услубий асосда ташкил этиш, ўқувчилар фаоллигини
таъминлаш, ўрганиш мулоқотини сифат ва самарадорлигини таъминлаш керак.
Бунда таълим жараёнини замонавий ёндашувлар асосида ўз фаолиятини ўзи
|
| |
Абсолютный способ введения координат точки.................................... 139

|
Абсолютный способ введения координат точки.................................... 139 Pdf ko'rish
|
bet | 203/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)27.1. Абсолютный способ введения координат точки.................................... 139
27.2. Относительный способ введения координат точки...............................140
27.3. Полярный способ введения координат точки.......................................... 141
27.4. Быстрый способ введения длины отрезка................................................142
28-§. Команды панели «Черчение»........................................................................143
28.1. Команда «Прямая» и алгоритм его использования................................ 143
28.2.Команда «Многоугольник» и алгоритм его использования................. 146
28.3..Команда «Круг» и алгоритм его использования......................................147
28.4. Команда «Полилиния» и алгоритм его использования........................150
28.5. Команда «Прямоугольник» и алгоритм его использования................151
28.6. Команда «Дуга»и алгоритм его использования.......................................152
28.7. Команда «Кривая» и алгоритм его использования................................153
28.8. Команда «Эллипс» и алгоритм его использования................................ 153
28.9. Команда «Штриховка» и алгоритм его использования........................154
28.10. Команда «Многострочный...» и алгоритм его использования......... 155
29-§.Команды панели «Редактировать» и алгоритм его использования......... 156
29.1. Команда «Стереть» и алгоритм его использования...............................156
29.2. Команда «Копировать» и алгоритм его использования........................156
29.3. Команда «Зеркальное отражение» и алгоритм его использования.......... 157
29.4. Команда «Подобие» и алгоритм его использования............................. 158
29.5. Команда «М ассив...» и алгоритм его использования........................... 159
|
| |
Команда «Политело» и алгоритм его использования........................... 181

|
Команда «Политело» и алгоритм его использования........................... 181 Pdf ko'rish
|
bet | 205/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)32.1. Команда «Политело» и алгоритм его использования........................... 181
32.2. Команда «Ящик» и алгоритм его использования................................... 181
32.3.Команда «Клин» и алгоритм его использования......................................182
32.4..Команда «Конус» и алгоритм его использования................................. 182
32.5. Команда «Сфера» и алгоритм его использования.................................. 183
32.6. Команда «Цилиндр» и алгоритм его использования............................ 183
32.7. Команда «Тор» и алгоритм его использования.......................................183
32.8. Команда «Пирамида» и алгоритм его использования.......................... 184
32.9. Команда «Спираль»и алгоритм его использования...............................185
32.10. Команда «Плоская поверхность» и алгоритм его использования.......... 185
33-§. Моделирование твердых тел по их двумерным изображениям.......... 186
33 .1. Команда «Выдавить» и алгоритм его использования........................... 186
33.2. Команда «Presspul» - Вытягивание и алгоритм его использования......... 186
33.3. Команда «Сдвиг» и алгоритм его использования.................................. 186
33 .4. Команда «Вращать» и алгоритм его использования..............................187
33 .5. Команда «По сечениям» и алгоритм его использования......................187
IX.ГЛАВА. ПРОЕКТИРОВАНИЕ ИЗДЕЛИЙ В 3D ФОРМАТЕ И ЕГО
НЕКОТОРЫЕ ВОЗМОЖНОСТИ НА ПРАКТИКЕ.......................................... 191
34-§, Алгоритм конструирования деталей в 3D формате...............................191
35-§. Команда “Штриховка” и алгоритм его использования при штриховке
поверхностей сечений объектов в 3D формате.................................................196
36-§. Команда “Фаска” и алгоритм его использования при выполнении
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 124/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
128
лозимлиги педагогика илми ва амалиётида ўз исботини топмоқда. Бунда
ўқувчининг ўрганиши, ўз билим салохиятини намоён етиши учун мухит ва
шароит яратиш талаб этилади. Умумий ўрта таьлим мактабларида ёш авлодни
хаётга тараққиёт талаби асосида тайёрлашда муҳим рол ўйнайди. Шунингдек,
ўқувчиларни ўқиш ўрганишига иштиёқ оширишга услубий жихатдан самарали
ташкил қилинган ўқув жараёни, ўқувчиларни максимал ўзлаштиришга
қаратилган амалий машғулотлар савиясини оширишга ва ўзлаштиришини
назорат ишларини олиб боришга ва бошқа самарали таьлим тарбия жараёнлари
бўйича фаолият юритиш маҳорати ўқитувчиларга боғлиқ бўлади. Бундан
кўринадики, ўқувчиларни меҳнатга ва ҳаётга тайёрлашда барча таьлим-тарбия
ишларини имкон қадар касбий руҳда олиб бориш керак бўлади. Шундагина,
ўқувчиларни меҳнатга ва хаётга касбий муносабатларини самарали
шакллантиришимиз мумкин бўлади. Ўқувчиларни, меҳнатга ва ҳаётга касбий
муносабатларни самарали шакллантириш, уларни касбий фаолиятга
йўналтириш орқали амалга оширилади. Шу боисдан ўқувчиларни ижодга,
касбий фаолиятга таьсир қилувчи омилларни кўриб ўтамиз.
Хозирда таьлим бериш тамойиллари маьлум, лекин қонунларини маьлум
емас. Шу сабабли таьлим бериш ҳамда ўқиб, ўзлаштириш қонунларини
аниқлаш йўналишида, аввало, инсонни, унинг психологик, физиологик ва
бошқа хусусиятларини ўрганиш керак бўлади. Бу сохадаги айрим натижалари
ҳар хил машғулот турларининг имкониятлари ҳар хил. Масалан, янги
ахборотни ўқувчиларга қандай шаклларда етказилишига боғлиқ равишда бир
йил давомидаги вақт оралиғида шу ахборотнинг эсда сақланадиган қисми ҳар
хил фоизларни ташкил қилади: Тахминан ахборотни (ўқув материалини)
етказишда тушунтириш, хикоя, сухбат орқали 3 соатда 70%, 3 кунда 10%, 1
йилда 8%; тушунтириш ва кўрсатиш орқали 3 соатда 72%, 20 кунда 10%, 1
йилда 10%; кўрсатиш, намойиш орқали 3 соатда 85%, 65 кунда 10%, 3 йилда
10% ; хикоя, кўрсатиш, амалиёт орқали 3 соатда 98%, 3 кунда 95%, 3 йилда
15% бўлади. Ўқувчилар шахсини шакллантириш, ақлий ва жисмоний камол
топтиришда уларнинг қобилият, хотира, мулоқотга киришиш қобилияти,
воқеаларни таҳлил қила олиш, эшитиш ва ҳис қилиш, кинестетик (тери-мускул)
қобилияти, мантиқий қобилият, ўқувчини ички қобилият каби хислатлари
муҳим рол ўйнайди. Шу ўринда улар ҳақида қисқача тўхталиб ўтамиз.
Қобилият – шахснинг индивидуал-психологик хусусияти бўлиб, муайян
фаолият юзасидан лаёқати ва ишнинг муваффақиятли амалга ошириш
субъектив шарт-шароитини ифодаловчи индивидуал психик сифатлар
йиғиндисига айтилади.
|
| |
-§. Интерфейс пользователя и его элементы ................................................110

|
-§. Интерфейс пользователя и его элементы ................................................110 Pdf ko'rish
|
bet | 202/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)23-§. Интерфейс пользователя и его элементы ................................................110
24-§. Установка и настройка программы AutoCAD 2007...............................108
24.1. Установка программы AutoCAD 2007.......................................................108
24.2. Настройка программы AutoCAD 2007.......................................................114
24.3. Загрузка программы AutoCAD 2011 и создание на нём интерфейса
пользователя программы AutoCAD 2007............................................................ 129
296
II ЧАСТЬ. М ОДЕЛИРОВАНИЕ П РИ М И Т И В О В Ч Е РТ Е Ж Е Й В 2D
И 3D ФОРМ АТЕ В ПРОГРАМ М Е A utoC A D
133
VII ГЛАВА. МОДЕЛИРОВАНИЕ ПРИМИТИВОВ ЧЕРТЕЖЕЙ
2D ФОРМАТЕ В ПРОГРАММЕ AutoCAD........................................................ 133
25-§. Команды “Точка” и “С линиями”, атак же алгоритмы их использования. 133
25.1. Команда «Точка» и алгоритм его пользования........................................133
25.2. Команда «С линиями» и алгоритм его пользования..............................134
25.3. Изменение положения точки и отрезка на экране.................................. 136
26-§. Изменение цвета, вида и толщины линии при помощи команды
панели« Свойства».......................................................................................................137
26.1. Алгоритм изменения цвета точки и отрезка............................................ 137
26.2. Алгоритм моделирования линий по типам...............................................138
26.3. Алгоритм изменения толщины линий........................................................139
27-§. Способы введения координат точки в Декартою координатную систему. 13 9
|
| |
Asbob va materiallar - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

hosil qiladi, bu o ‘siq iplari bir-biriga tekkach, o ‘rtadagi to ‘siq p o ‘st
erib ketib, y o ‘lak - kanal hosil qiladi, so ‘ngra
ikkala hujayra ichi-
dagi m oddalar qisiladi, bitta ipdagi (otalik ipidagi) m odda tezroq
qisilib, haligi y o ‘lak kanal orqali ikkinchi ipga (onalik ipiga) oqib
o ‘tadi. Shu tartibda har ikkala hujayra protoplasti q o ‘shilib, zigota
vujudga keladi. Zigotada m oy moddasi k o ‘p b o ‘ladi. Zigota qa
lin p o ‘st bilan o ‘ralgan, qishni shu shaklda o ‘tkazadi. K o ‘klam da
zigota redukson b o ‘linishdan keyin to ‘rtta hujayraga aylanadi. Bu
hujayralardan uchtasi zigotaga oziq m oddalar
yetishm ay qolishi
sababli nobud b o ‘ladi, qolgan bittasi esa b o ‘linib, yangi spirogira
iplariga aylanadi.
Команда «Переместить» и алгоритм его использования......................161

|
Команда «Переместить» и алгоритм его использования......................161 Pdf ko'rish
|
bet | 204/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)29.6. Команда «Переместить» и алгоритм его использования......................161
29.7. Команда «Повернуть» и алгоритм его использования......................... 162
29.8. Команда «Масштаб» и алгоритм его использования............................ 163
29.9. Команда «Обрезать» и алгоритм его использования............................ 163
29.10. Команда «Удлинить» и алгоритм его использования и алгоритм его
использования.............................................................................................................. 164
29.11. Команда «Разорвать в точке» и алгоритм его использования......... 165
29.12. Команда «Разорвать» и алгоритм его использования......................... 165
29.13. Команда «Фаска» и алгоритм его использования................................ 166
29.14. Команда «Сопряжение» и алгоритм его использования................... 167
297
29.15. Команда “Расчленить” и алгоритм его использования.......................168
30-§. Команды панели «Размер» и алгоритм его использования.................169
30.1. Этапы подготовки простановки размеров................................................169
30.2. Команды панели «Размеры» и алгоритм его использования..............172
30.3. Редактирование размеров.............................................................................. 174
VIII ГЛАВА. КОМАНДЫ МОДЕЛИРОВАНИЕ ТВЁРДЫХ ТЕЛ В 3D
ФОРМАТЕ В ПРОГРАММЕ AutoC A D ...............................................................177
31-§. Панели инструментов трёх мерного изображения программы
AutoCAD и их размещения на экране.................................................................. 177
32-§.Команды панель «Моделирование» и их алгоритмы пользования........... 181
|
| |
Darsning texnologik xaritasi - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 44/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Turbo Pascal 7.0 integrallashgan muhiti
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: o`quvchilarda Turbo Pascal 7.0 integrallashgan muhitida ishlashning dastlabki ko`nikmalarini hosil qilish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilargа Turbo Pascal 7.0 integrallashgan muhiti bilan ishlashni o’rgatish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarni Vatanimiz ravnaqi yo`lida xizmat qilish uchun ham mukammal bilim olish va uni faoliyatga tadbiq etishda tartib va intizomga rioya qilishga o`rgatish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quv chilarning berilgan topshiriqlarni kompyuterdan foydalangan holda hal etish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish
|
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Turbo Pascal 7.0 dasturlash tizimining asosiy fayllari va ular joylashgan kataloglar. Turbo Paskal integrallashgan muhitiga kirish va undan chiqish. Turbo Pascal 7.0 integrallashgan muhitining asosiy menyulari va ularning vazifalari.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Uslub: Aralash.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilarning kompyuter imkoniyatlari to`g`risidagi bilim va ko`nikmalari rivojlanadi, masalalarni kompyuter yordamida hal etish vositalaridan –dasturlash tillari haqida tushunchaga ega bo`ladi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi
|
Darsning borishi va vaqt taqsimoti
|
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O'tilganlarni takrorlash
|
7 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzu ustida ishlash
|
14 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
13 daqiqa
|
5
|
Uyga vazifa
|
3 daqiqa
|
Savollar:
1.Turli darajali tillar qanday xususiyatlari bilan o'zaro farqlanadi?
2.Dasturlash tillari elektron hisoblash mashinalarining turlariga bog'liq bo'ladimi? Javobingizni asoslang.
3.Yuqori darajadagi dasturlash tillaridan bir nechtasini ishlab chiqilgan yili bilan aytib bering.
|
| |
Asbob va materiallar - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

|
Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlarBog'liq Botanikadan amaliy mashg\'ulotlar. Mo\'minov MAsbob va materiallar:
gerbariy, tirik yoki fiksatsiya qilingan
gullar, o lm a,'ch o ‘ntak lupasi, laboratoriya asboblari.
Ishlash tartibi.
O lm a guli lupada tekshiriladi. Guli yirik, gul
o ‘m i bokalsim on k o ‘rinishda, uning yuqorisida gulkosaning beshta
tishchasi o ‘m ashadi. Tishchalar, shuningdek, gul o ‘rni va gul band-
lari tuk bilan qoplangan. G ultojbargi beshta oqish pushtirangda,
tim oqchasi kalta. Gul o ‘rtasidan ikki pallaga (bir pallasini kichik-
roq kesib) kesilsa, changchilam ing u rug‘ini o ‘rab, gul o ‘rni cheti
b o ‘ylab o ‘m ashganligi k o ‘rinadi. O lm aning bu turida changchilar
30 - 35 ta b o ‘ladi, ular uchta doira yasab o ‘m ashadi. Gul marka-
zida uzun (changchilardan baland u rug‘li ustunchasi beshta b o ‘lib,
beligacha o ‘zaro q o ‘shilishib ketgan) u ru g‘chi ustunchasining tubi
sal-pal tukli yoki tuksiz. U rug‘chi ustunchasining q o ‘shilib ketish
darajasi olm a avlodiga xos m uhim belgilardan hisoblanadi va che-
tanda u ru g ‘chi ustunchalar to oxirigacha alohida-alohida turadi. Tu-
guncha gul o ‘m i devorlar bilan batam om q o ‘shilib ketgan b o ‘ladi.
Tuguncha ham o 'zaro q o ‘shilgan beshta m eva bargchasidan iborat
bo‘lib, beshta uyaga ega olm a mevasi yorib qaralganda, o ‘rtasida
beshta uya, har uyada 4 - 6 dona urug'kurtak borligi k o ‘rinadi. Uya-
dagi urug‘kurtaklar soni ham bu avlod uchun xos belgilardandir.
D aftarga olm a gulining diagram m asi chizilib, form ulasi yozi-
ladi.
0 1x o ‘rdoshlar kenja oilasi (Prunoideae). Bu kenja oilaning
o kziga xos belgilardan biri gul o ‘rnining ancha chuqur b o ‘lishidir.
(iinetseyi bitta m eva bargchasidan iborat b o ‘lib, tugunchasi ustki
gul o ‘m i bilan qo ‘shilm agan. M evasi quruq yoki sersuv, danakli.
01xo‘ridoshlar kenja oilasiga olxo‘ri (Prunus), o ‘rik (A rm eni-
ca), shaftoli (Persica), bodom (A m ydalus), olcha (Cerasus) kabi-
lar kiradi. Olcha, bodom , o ‘riklar 0 ‘rta Osiyo to g ‘larida yovvoyi
holda uchraydi.
|
| |
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

jayrali oyoqchalar konidiyanosetslarining so ‘nggi shoxida sakkiz-
o ‘nta sporasining (konidiya deb ataladigan spora) zanjirsim on
shaklda joylashganligini k o ‘rish m um kin. K onidiya pishgan sari
uzilib, sham ol bilan har tom onga tarqaladi, qulay sharoitga tush-
gani o ‘sib, yangi zam burug‘ga aylanadi.
Tekshirilgan m itselliy parchasining rasm i konidiyasi bilan birga
daftarga chizib olinadi.
Bazidiyali zamburugMar (Basidiom ycetes) sinfi
Asosiy spora hosil qilish organi bazidiyadan iborat zamburugMar
bazidiyali zam burug1 deyiladi. Bazidiyali zamburugMar jum lasiga
o ‘rm onlarda o ‘sadigan va m eva tanasi zam burug1 deb ataladigan
ko‘pgina saprofit zamburugMar kiradi.
K o‘p bazidiyali zamburugMar o ‘simliklarni kasallantiradigan
tekinxo‘r hisoblanadi. Bazidiyali zamburugMarning k o ‘pida bazidi-
ya bir hujayradan, b a’zilarida to ‘rt hujayradan tashkil topgan. Bu
zamburugMar bazidiyasining tuzilishi jihatidan ikkita kenja sinfga
boMinadi:
1. X olobazidiom itsetlar yoki chin bazidiyali zamburugMar.
Bular k o ‘pincha qalpoqchali zam burug‘ deb ham yuritiladi. Bu
zamburugMarda bazidiya bir hujayradan iborat, rivojlanish siklida
faqat bir xil spora - bazidiya spora hosil qiladi.
2. Fragm obazidiom itsetlar yoki takom illashm agan bazidiyali
zamburugMar. Bu zamburugMarning bazidiyasi to ‘rt hujayradan
iborat boMib, rivojlanish siklida sporasi bir necha xil turlanadi.
Darsning maqsadi - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 47/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning maqsadi: o'quvchilargа Paskal dasturlash tili alifbosi va tuzilishi haqida tushuncha berish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarga Paskal dasturlash tili alifbosi va tuzilishi haqida bilim va ko'nikma berish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarni tartib va intizomga rioya qilishga yo`naltirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quv chilarning berilgan topshiriqlarni kompyuterdan foydalangan holda hal etish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Paskal tilining alifbosi. Arifmetik amal belgilari. Munosabat belgilari. Mantiqiy amallar. Maxsus belgilar. Boshqaruv belgilari. O`zgarmas va o`zgaruvchilar. Funksiya va protseduralar.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
|
|
| |
Tuban zam burug‘lar - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

kesm a tayyorlanib, m ikroskopda tekshirilsa, ildiz p o ‘st ostida para-
zitning sitoplazm adan iborat tanasi va uning zoosporasi k o ‘rinib
turadi.
Zoosporagiya sharsim on k o ‘rinishda b o ‘lib,
bittadan naysim on
o ‘sig ‘i bor. Ichidagi zoosporasi shu nay orqali tashqariga chiqadi.
'Zoospora boshqa yosh karam o ‘sim ligiga duch kelib, sirti p o ‘st bi
lan qoplanadi ham da o ‘z ichidagi m oddalam i karam nin gepider-
mal hujayrasiga tushiradi. O lpidium zam burug‘i noqulay sharoitda
tinch holga o ‘tadigan sista hosil qiladi.
Olpidium ning zoosporagiy va
zoospora rasm lari daftarga
chiziladi.
X aralar (Xarae) sinfi - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

b o ‘ladi. X ara suvo‘tlar vakillarining hujayra p o ‘sti kalsiy tuzlari
bilan to ‘yingan b o ‘lganidan ular dag‘al va m o ‘rt boMadi. X ara
suvoMlarida jin siy k o ‘payish - oogom iya tipida. Vegetativ yoM b i
lan ham k o ‘payadi. U ning rizoidi atroflarida
kraxm alga boy tuga-
naklar hosil boMadi va ular orqali xara vegetativ ko‘payadi. Xarada
jinsiz yoM bilan ko‘payish uchramaydi.
S r i
44- mashg'ulot.
Xaraning tuzilishini o ‘rganish
Asbob va materiallar:
xara suvo‘tlari, tayyor preparat, m ikros
kop, ch o ‘ntak lupasi,
buyum oynalari, qoplagich oynalar, laborato-
riya asbob lari.
Ishlash tartibi.
X araning urchish organlarining b ir qism ini olib,
yaxshi k o ‘rinadigan qilish uchun xlorid yoki sirka kislotaning 2 -
3% li eritinasiga 5 - 1 0 daqiqa solib qo‘yiladi.
Shundan keyin u
buyum oynasidagi glitserin tom chisiga solinib, m ikroskopning biroz
katta qilib k o ‘rsatadigan obyektivida tekshiriladi. A sosiy o ‘qdagi
b o ‘gMm oraligM silindrik p o ‘stloq hujayrasi bilan qoplangan. Agar
bu hujayralar igna bilan olib tashlansa, uning tagidan m arkaziy
hujayra chiqadi. Bunga m ikroskopning katta qilib k o ‘rsatadigan
obyektivi
orqali qaralsa, hujayradagi sitoplazm a, donador yashil
xrom atofor va ju d a k o ‘p yadrolar k o ‘rinadi. Bu suvo‘t yon shoxla-
rining tuzilishi ham xuddi asosiy o ‘q tuzilishiga o ‘xshash boMadi.
Yon shox qoMtigMda jinsiy organ ooganiy va anteridiy jo y la
shadi. Yon shohning tagida dum aloq shakldagi
va yetilgan davrda
tiniq m alla tus yoki qizil rangda k o ‘rinadigan anteridiy o ‘m ashadi.
A nteridiy ichida ju d a ko ‘p sperm atozoid boMadi. Yuqori oogam
q o ‘shilish usulida jin siy urchib, oospora hosil qiladi: sporadan
k o ‘klam da yangi xara vujudga keladi.
X ara suvoMining
rasmi daftarga chizib olinadi, undagi b o ‘gMm
va b o ‘gMm oraliqlari yoziladi. Tayyor preparatga m ikroskop orqali
qaralib, ooganiy va aneridiyning rasmi chiziladi.
Asbob va materiallar - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

q o ‘shilgan, am mo erkin joy-
lashganlari ham b o ‘ladi.
M eva bargchasi b a ’zan
k o ‘p; tugunchasi ustki, deyar-
li ham m a vaqt yakka uyali,
mevasi (dukkak) chokidan
ikki pallaga ajraladi.
O ila va-
killarining ko ‘pining guli ha-
sharotlar yordam ida changla-
nadi,
bulam ing gul tuzilishi
shunga m oslashgan.
Dukkakdoshlarga kiradigan
k o ‘p o ‘sim liklar oziq-ovqat
va yem -xashak ekini b o ‘lgani
uchun katta aham iyatga ega.
Bu oilaga kiradigan asosiy
o ‘sim lik
avlodlari:
beda
77-
rasm.
N o ‘xot:
a, b) o ‘sim likning um um iy k o ‘rinishi; d) guli;
um um iy va kesilgan holdagi ko'rinishi; e) tojbarg; I )
yelkan; 2) eshkak; 3) qayiqcha; 4) gul diagram m asi.
(M edicago), pajitnik (Trigonella), yantoq (A lhagi), n o ‘xot (Cicer),
rus n o ‘xoti (Pisum), oq akatsiya (Rabim a), sebarga (trifolium ), asti-
ragal (A stragalus), araxis (yeryong‘oq) (A rachis), loviya (Phaseo-
lus) (77- rasm).
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

si eshkaksim on va qolgan ikkitasi qayiqchani tashkil etgan b o ‘ladi.
Keyingi ikkita tojbargining chetlari o ‘zaro q o ‘shilib ketgan, ustki
tojbargning kuraksim on
cheti yuqoriga qayrilib, tor tirqish hosil
qiladi. Q ayiqchaning ikki chetida to ‘garak chuqurcha bor. Buning
ichiga barm oqsim on o ‘sib kiradi. G ulning bu
xilda tuzilishi gultoj-
barglam ing ancha m ustahkam turishini ta ’m inlaydi. G ultojbarglar
k o ‘k-binafsha yoki siren guli tusida, b a ’zan oqish b o ‘ladi. Qayiq-
cha ichida gulning changchi va urug‘chi qismlari joylashadi. Agar-
da
qayiqcha biroz qisilsa, uning chetlari ochilib, ichidagi u ru g ‘chi
tashqariga chiqadi. Changchi trubkasi to ‘qqizta changchi iplam ing
q o ‘shilishidan paydo b o ‘lgan. Changchi
iplari uchida changdon-
lar b o ‘lib, ular u rug ‘chi og ‘izchasi bilan bir xil balandlikda jo y la
shadi. Trubka tirqishi uning changchi ichi (bu yassi b o ‘ladi) bilan
berkilgan b o ‘ladi. Shunday qilib, beda gulida 10 ta changi,
ulardan
to ‘qqiztasining iplari o ‘zaro q o ‘shilib ketgan, qolgan bittasi erkin
holda b o ‘ladi.
Beda guli urug‘chisining changchi iplari nay ichida joylashib, bir
uyali tugunchadan, sal qayrilgan ustuncha va dum aloq o g ‘izchadan
iborat, urug‘chi o g ‘izchasi tukchalar ham da yupqa parda bilan qop-
langan. Shiradon gul tagida androtsey bilan ginetsey o ‘rtasida jo y la
shadi. Shiradondan gul ochilish vaqtida shira (nektar) chiqib turadi.
Beda m evasi (dukkagi) bir yoki bir necha buralib spiral shaklga
kirgan, dukkak to ‘qsiz yoki sal-pal to ‘qli,
deyarli ochilm aydigan
b o ‘ladi. Yetilgan dukkakning sirtidan tom ir to ‘qim alari k o ‘rinib tu
radi. Bitta dukkakda 6 - 1 2 dona urug‘ b o ‘ladi.
D ukkakdoshlar oilasining boshqa vakillari bilan gerbariy orqali
tanishiladi va daftarga beda gulining diagram m asi chizilib, form u
lasi yoziladi.
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi. 

Shakl

|
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl
|
bet | 185/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash.
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilar hamda |
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki ham- kasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
|
| |
Ishlash tartibi - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

Gulning m arkaziy qism ida bochkasim on shaklda urug‘chi jo y la
shadi. U rug‘chi tu m sh u q c h asi-y u ld u zsim o n k o ‘rinishda. U rug‘chi
tugunchasi belidan yuqoriroq joyidan k o ‘ndalangiga kesilsa, uya
ichidagi to ‘siqlarining to ‘la em asligi k o ‘rinadi. Demak, tuguncha
bir uyali. A m m o ko ‘knor gulidagi urug‘chi tugunchasi k o ‘p m iq
dorda m eva bargchalaridan tashkil topganligi
uchun ham u xuddi
k o ‘p uyalidek b o ‘lib k o ‘rinadi. M evasi k o ‘sakchadan iborat. Yetil-
gan k o ‘sakchasi
olib tekshirilganda, uning yuqori ichida teshiklar
borligi k o ‘rinadi.
Gerbariydan k o ‘knoriguldoshlar oilasining boshqa vakillari bi
lan ham tanishiladi va daftarga k o ‘knoming
tuzilishi, uning gul dia
gramm asi chizilib, form ulasi yoziladi.
Passifloragullilar tartibi (Passifloriales).
Q ovoqdoshlar oilasi (C ucurbitaceae)
Bu oilaga, asosan,
bir yillik palak otib, chirm ashib o ‘suvchi o ‘t
o ‘simliklar, b a ’zan chalabuta yoki butalar kiradi. U larning bargi
k o ‘pincha
ancha yirik, yon-
bargchasiz. B o‘lakchali yoki
k o ‘p uyli b o ‘lib, birin-ketin
navbatlashib joylashadi.
0 ‘tsimon
o ‘simliklarining
poyasi yer betida gajaklari bi
lan o ‘sadi, palak otadi. Guli
k o ‘p o ‘sim liklardabirjinsli, bir
uyli, poyada yakka-yakka yoki
to ‘p b o ‘lib joylashadi. Gulto-
ji, odatda, o ‘zaro q o ‘shilib
o ‘sgan, b a ’zan q o ‘shilm agan
tojbarglardan iborat.
Chang-
chisi 3 - 5 ta, bular o ‘zaro har
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

Ishlash tartibi.
K lodaforadan ozgina uzib olinib,
buyum oy-
nasidagi suv tom chisi q o ‘yiladi, ustiga qoplagich oyna yopiladi.
M ikroskopning sal katta qilib k o ‘rsatadigan obyektivida qaral-
ganda, uning tanasi tarm oqlangan tirik silindrik hujayradan ibo-
ratligi k o ‘rinadi. M ikroskopning katta qilib k o ‘rsatadigan
obyek-
tivi orqali tekshirilganda, hujayralar sirt tom onidan ikki qavat p o 'st
bilan qoplanganligi, ichida pirenoidli ilm a-teshik yirik plastinka-
simon xrom atofor k o ‘p ekanligi k o ‘rinadi. Bu xrom atofora hu
jay ra sitoplazm asining va k o ‘p m iqdordagi
yadrolarning ravshan
k o ‘rinishiga y o ‘l q o ‘ymaydi.
K ladofora vegetativ, spora hosil qilish,
jinsiy yoMlar bilan
k o ‘payadi. Vegetativ k o ‘payishdahujayra ichidagi m oddalar 2 ,4 , 8,
16 qism ga b o ‘linadi. H ar bir qism da zoospora hosil b o ‘ladi, so‘ngra
hujayra p o ‘sti y orig ‘idan zoosporalar tashqariga - suvga chiqadi,
shundan keyin har bir zoospora xivchin chiqarib suv ichida bir qan-
cha vaqtgacha faol harakatlanib yuradi, so ‘ngra harakatdan to ‘xtab
xivchinini tushirib yuboradi va bundan yangi kladofora suvo‘t vu-
ju d g a keladi. Jinsiy urchishi izogam q o ‘shilish y o ‘li bilan boMadi.
K ladoforaning tashqi k o ‘rinishi va ipning bir qism ining k o ‘rinishi
daftarga chizib olinadi.
42- mashg'ulot.
Vosheriyaning tuzilishini o ‘rganish
Vosheriya (Vocherie) sifonlilar (Siphonales)
tarkibiga kirib, hu-
jayrasiz, ipsim on suvo‘t, uzunligi b a ’zan bir necha 10 sm ga yetadi.
Uni qishning qattiq sovuq vaqtlarida ham da soya joylarda, ariq
b o ‘ylarida va boshqa suv havzalarida, zax tuproqda k o ‘p
uchratish
m umkin. Vosheriyaning boshqa turlari suv tubida rizoidlari yor
dam ida substratga yopishgan holda hayot kechiradi. Vosheriyaning
-tallomi o ‘ziga xos tuzilgan, y a ’ni
tanasi hujayralarga boMinmagan,
hujayrasiz yaxlit, g o ‘yo bir gigant hujayradan iborat.
Sitoplazm asidan ju d a k o ‘p m ayda yadrosi va pirenoidsiz uvoq,
tariqsim on xrom atofori boMadi.
Vosheriya ikki usulda: qulay sharoitda zoosporalar bilan, no-
qulay sharoitda esa oogam q o ‘shilish y o ‘li bilan k o ‘payadi.