AXBOROT TIZIMIDAGI JARAYONLAR VA ULARNI JORIY ETISH

|
AXBOROT TIZIMIDAGI JARAYONLAR VA ULARNI JORIY ETISH
|
bet | 4/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 129,33 Kb. | | #101696 |
Bog'liq 55-mavzu 19ldto6pjMxyH8wUNzst3ALYUMpURAg0nSPxyglJAXBOROT TIZIMIDAGI JARAYONLAR VA ULARNI JORIY ETISH
Axborot tizimlarini bundan keyingi o’rganinsh uchun ularda yuz beradigan jarayonlarni mufassal bayon etish zarur. Deyarli har qanday axborot tizimi uchun uning normal ishlashini ta’minlaydigan jarayonlarni shartli ravishda quydagi bloklardan iborat blok sxema shaklida tasavvur etish mumkin.
Axborot tizimining apparat dasturiy qismi
Tashkilot personal yoki boshqa axboort tizimlari
Axborotni
kiritishc
Axborotga Ishlov berish
Axborotni
chiqarish
Teskari
aloqa
- tashqi va ichki manbalardan axborot kiritish;
- kiritilgan axborotga ishlov berish va uni qulay shaklda taqdim etish;
- iste'molchilarga taqdim etish yoki boshqa tizimga uzatish uchun axborotni chiqarish;
- teskari aloqa – bu kiritilgan axborotni tuzatish uchun ushbu tashkilot odamlari tomonidan qayta ishlangan axborot.
Axborot tizimi o'zining quyidagi xususiyatlari bilan belgilanadi:
- har qanday axborot tizimi tizimlarni tuzishning umumiy tamoyillari asosida tahlil qilinishi, tuzilishi va boshqarilishi mumkin;
- axborot tizimi dinamik va rivojlanib boradigan tizim hisoblanadi;
- axborot tizimlarini tuzishda tizimiy yondashuvdan foydalanish zarur;
- axborot tizimining mahsuloti axborot bo'lib, uning asosida qarorlar qabul qilinadi;
- axborot tizimini axborotga ishlov berishning odam- kompyuter tizimi sifatida qabul qilish zarur.
Bugun axborot tizimi deyilganda,
kishilarning vaholanki
kompyuter tizimining
aksariyat keladi, bosh
komponentlaridan
ko'z o'ngiga u axborot (tarkibiy
qismlaridan) biridir.
Umuman olganda, axborot tizimini kompyutersiz variantda ham tushunish mumkin.
Zamonaviy axborot tizimlari ulardan foydalanadigan korxonalarga ilgari o'zlari foydalana olmagan bir qator yangi imkoniyatlar va sifatlarni berishi mumkin, xususan axborot tizimi quyidagilarga yordam berishi mumkin:
- matematik usullar va intellektual tizimlarni joriy etish hisobiga boshqaruv masalalarini hal qilishning yanada oqilona variantlariga ega bo'lish;
- avtomatlashtirish hisobiga xodimlarni oxir mehnatdan ozod qilish;
- axborotning ishonchliligini ta'minlash;
- ma'lumotlarni qog'oz o'rniga magnit disklari yoki lentalarida saqlash, bu axborotga kompyuterda ishlov berishni ancha oqilona tashkil etish va qog'ozlardagi hujjat hajmini kamaytirishga olib keladi;
- firmada axborot oqimi strukturasi va hujjatlar bilan ishlash tizimini takomillashtirish;
- mahsulot ishlab chiqarish va xizmatlar ko'rsatishga sarf-xarajatlarni kamaytirish;
- iste'molchilarga noyob xizmat turlarini ko'rsatish;
- yangi bozorlarni izlab topish;
- xaridor va mol etkazib beruvchilarga turli chegirmalar berish va xizmatlar ko'rsatish hisobiga ularni firmaga jalb etish.
Korxonalar faoliyatini kompleks avtomatlashtirish uchun korporativ axborot tizimlarini joriy etish zarur, ular bilan korporatsiyaning oliy bo'g'ini – menejerlari ish olib boradi. Bu tizimlar qarorlar qabul qilish uchun zarur. Bu esa, o'z navbatida, menejerlarning quyi va o'rta bo'g'ini darajasida joriy ishlab chiqarish funktsiyalarini bajarish va ishlab chiqarish jarayonlarini
operativ boshqarish bilan
bog'liq avtomatlashtirish masalasi oldindan
ish joylarini hal qilingan
bo'lishini ko'zda tutadi.
Bugungi kunda avtomatlashtirish yondashish mavjud:
korxona faoliyatini masalasini hal qilishga
kompleks ikki xil
- korporativ tizimni o'z kuchlari bilan bosqichma- bosqich ishlab chiqish (jumladan, tashqaridagi firmalar va tashkilotlarning alohida ish joylarini yoki ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish imkonini beradigan tayyor yoki buyurtma dasturiy mahsulotlaridan foydalanish) va
- korporativ darajadagi tayyor axborot tizimini joriy etish.
Birinchi yondashuvning afzalligi shundaki, o'z kuchlari bilan yaratilayotgan tizimda muayyan korxona ishining o'ziga xos xususiyatlari va ehtiyojlarini yuqori darajada hisobga olish mumkin bo’lardi.
«Tayyor» axborot tizimlarini ishlab chiqish tajribasi korporativ axborot tizimlarini yaratishga yangicha yondashuvlarni
shakllantirish imkonini
chiqarish firmalarining
berdi. Bu yondashuv turli ishlab
dasturiy «komponent»laridan tizim
«yig'ish»ga asoslangandir.
Axborot tizimlarining komponent arxitekturasi haqiqatan mavjud bo'lishi uchun quyidagi uch shart zarur:
1. tizimlarning komponent ishlab chiqilishi
va «yig'ish»ni va loyihalash
ta'minlovchi axborot tizimlarini tahlil qilish
uslubiyatining mavjud bo'lishi;
2. komponentlarni ishlab chiqish va «yig'ish» texnologiyalari va
umumiy standartlarga rioya qilingan tayyor dasturiy
komponentlarning shakllangan bozori;
tizim komponentlari o'rtasidagi o'zaro aloqani ta'minlab turadigan axborot tizimlari «infratuzilmasini» dasturiy ta'minlashning standart komponentlari.
Ko'p komponentli tizimlarni yaratishga intilish tendentsiyasi ActiveX va JavaBeans komponentlaridan faol foydalaniladigan internet/intranet texnologiyalarida ayniqsa kuchli namoyon bo'ldi. Umumiy standartlarga asoslangan komponent texnologiyalarning afzalliklaridan SAP (R3) kabi tayyor tizimlarning ishlab chiqaruvchilari ham foydalanishga intiladilar.
Bugungi kunda axborot tizimlarini loyihalash va ishlab chiqishning komponent texnologiyasi zaruriy vositalar zahirasi ishlab chiqishning mavjud vositalarini qo'llab-quvvatlovchi vizual tahlil va modellashtirish instrumentlaridan boshlab, tanlash imkoniyatlari juda keng
bo'lgan
tayyor
komponentlarning
kutubxonalarigacha,
shu jumladan
dasturiy-apparat
platformalari
turli uchun
«infrastruktura» komponentlariga ega deb hisoblash mumkin. Bu axborot texnologiyalari
turli
ishlab
chiqaruvchilardan
komponentlar to'plamidan iborat
tayyor tizimlarning «konstruktorlari»
olingan bo'lgan paydo
bo'lishi bo'sahasida turibdi demakdir.
Axborot tizimini qanday yaratish mumkin, degan savoliga javob beraylik. Bu haqiqatan ham aksariyat zamonaviy korxonalarda, ularning qanday biznes bilan shug'ullanishidan qat'i nazar, hal qilinishi zarur bo'lgan muammodir.
«Axborot tizimi» atamasi biznes yuritishni engillashtiruvchi yoki «avtomatlashtiruvchi» dasturiy mahsulotlar sinfiga kiradi. Agar tizim biznesni axborot bilan ta'minlash yo'li bilan qo'llab-quvvatlasa, «axborot» tizimi deb ataladi (har qanday odam ham zarur axborotlarni olib turishga qancha kuch va mablag' sarflanishini yaxshi biladi).
Tegishli dastur, agar u bittadan ortiq (ba'zi hollarda ketma- ket, ba'zan esa parallel) funktsiyani bajarsa (ombor xo'jaligini yuritishni qo'llab-quvvatlovchi axborot tizimlari keng tarqalgan misollardan biri hisoblanadi: ular omborga tovarlar kelib tushishi, xaridorga tovarlar berilishini kuzatib turadi, shuningdek omborda har bir mahsulotning zaruriy miqdori mavjudligini nazorat qiladi) «tizim» deb ataladi.
yaratish jarayoni tizimlarning yaratilish davri
development life cycle) deyiladi, chunki bu
Tizimlarni (system jarayon
bilan bog'langan faoliyatlar davomiydir.
Tizimlarning yaratilishida yo'l qo'yilgan xato qanchalik kech aniqlansa, shunchalik uni tuzatish kimmatga tushadi, chunki oldin qilingan ishlar ham yana ko'rib chikilishi zarur bo'ladi.
Ana shuning uchun tizimlar yaratilishi jarayonini bosqichlarga
bo'lib, tizimlar yaratishda ma'lum metodlar ishlab chiqilgan.
An'anaviy tizimlarni yaratish davri uslubi (uni yana “Sharshara” modeli deb nomlashadi) quyidagi bosqichlardan iborat:
- Birinchi bosqichda hal qilinadigan muammo aniqlanadi va unin texnik jixatdan amalga oshirilish imkoniyati o'rganiladi. Bu erda qo'yiladigan savol “Muammo nimadan iborat va bu muammoni echish mumkinmi?”.
- Tizim tahlili bosqichida “Muammo echilishi uchun axborot
tizimi nima qilishi kerak?”-degan savolgan javob izlanadi. Bu bosqichda amaldagi tizim va uning ish jarayoni o'rganiladi. Bu esa tizimning kuchli, kamchiligi va yangi imkoniyatlarini namoyish etadi. Tizim tahlili bosqichidan chiqadigan natija – tizim talablari ro'yxati va ularning ustunligi.
- Tizim dizayni “Axborot tizimi muammoni echish uchun qanday ish tutishi kerak?”-degan savolga javob beradi. Bu bosqichning natijasi - yangi yoki o'zgartirilgan tizimning batafsil dizayni. Tizim dizaynida
•
•
kirish, chiqish, interfeys;
uskunalar, dasturlar, ma'lumotlar bazasi,
telekommunikatsiya, xodimlar va protseduralar;
- ushbu komponentlar orasidagi aloqa va munosabatlarbatafsil ko'rsatiladi.
Tizim tergovi
Tizim tahlili
Tizim dizayni
Tizimni amalda yaratish
Tizim ta’minoti
- Tizimning amaliy yaratilish bos?ichida dasturchilar ishga tushib, tizimni dastur holatiga olib kelishadi. Bu bosqichda, ma'lumotlar bazasi amalda yaratiladi, dastur dasturlash tillarida yoziladi, ma'lumotlar bazasi to'ldiriladi va sinovdan o'tkaziladi. Bu boskichning natijasi to'la funktsional dasturdir.
- Yaratilgan axborot tizimi ishga tushgandan keyoin vaqt o'tgan sari o'zgartirishlar kiritilishi muharrardir. Bu bosqichda oldingi bosqichdagi ko'zga tashlanmagan xatolar to'g'rilanib tizim istalgan darajaga keltiriladi.
|
| |