nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xulosa va takliflar - O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish shart-sharoitlari

|
O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish shart-sharoitlari
|
bet | 6/6 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 259,01 Kb. | | #116333 |
Bog'liq MaqolaXulosa va takliflar
Raqamli texnologiyalarni rivojlantirish va rag‘batlantirish, milliy iqtisodiyot va sanoat tarmoqlarini raqamlashtirish bo‘yicha davlat dasturlari va strategiyalari hozirgacha ishlab chiqilgan va dunyoning o‘nlab turli davlatlarida, shuningdek davlatlararo darajada amalga oshirilmoqda.
Xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki, yetakchi mamlakatlar iqtisodiyotlarini raqamli o‘zgartirish dasturlarini tahlili O‘zbekiston asosiy yo‘nalishlarni ajratib ko‘rsatishimiz mumkin:
- zamonaviy raqamli loyihalarni davlat tomonidan moliyalashtirish;
- soliq siyosatini tartibga solish va investitsiya muhitini optimallashtirish;
- davlat boshqaruvi oshkoraligi va samaradorligi, bandlikni oshirish;
- kiber-makon xavfsizligini ta’minlash;
- mehnat unumdorligini oshirish maqsadida kiberfizik tizimlar, sun’iy intellekt, narsalar Interneti, 3D bosib chiqarish asosida sanoatni raqamlashtirish;
- raqamli qishloq xo‘jaligi (aniq dehqonchilik va raqamli chorvachilik, qishloq xo‘jaligi ishlari va boshqalar);
- katta ma’lumotlar va 5G aloqasi;
- aqlli tarmoqlar va energiya tejaydigan kuchli qurilmalar, shu jumladan ko‘chma qurilmalar.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Negroponte, N. Being Digital / N. Negroponte.–NY:Knopf,1995. – 256 p.
Tapscott, D. The Digital Economy: Promise and Peril In The Age of Networked Intelligence / D. Tapscott. – NY: McGraw-Hill, 1994. – 368 p.
Локалов А.А. Институциональная структура инновационной экономики/А.А.Локалов//Вестник Саратовского государственного социально-экономического университета. – 2012. – № 4(43). – С. 35–39.
Урасова А.А.Pегиональный промышленный комплекс в цифровую эпоху: информационно-коммуникационное измерение // Экономика региона. 2019. Т. 15, вып. 3. С. 684-694
Ayupov R.H., Boltaboeva G.R. Raqamli iqtisodiyot asoslari. Darslik. T.: ТМI, 2020, 575 bet.
Бегалов Б.А., Жуковская И.Е. Методологические основы влияния информационно-коммуникационных технологий на развитие национальной экономики. Монография. ‒Т.: Иқтисодиёт, 2018. – 178 с.\
Abdurakhmanov K.Kh., Kudbiev Sh.K., Magrupov A.Yu. Effects and risks of using digital technologies in the economy. LXI International correspondence scientific and practical conference «european research: innovation in science, education and technology. March 11-12, 2020. London, United Kingdom. Р. 29.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 19 fevraldagi “Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari sohasini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PF-5349-sonli Farmoni.
www.stat.uz- O‘zbekiston Respublikasi davlat statistika qo‘mitasi rasmiy axborot sayti ma’lumotlari
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-sonli Farmoni
|
| |
Muhim bo‘lmagan ishlarni tashqi ijrochilarga berish asoslari

|
Muhim bo‘lmagan ishlarni tashqi ijrochilarga berish asoslari
|
bet | 4/9 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 53,29 Kb. | | #160021 |
Bog'liq 36 betMuhim bo‘lmagan ishlarni tashqi ijrochilarga berish asoslari. Korxonada tovar qiymatini yaratuvchi har qanday qo’llab-quvvatlovchi faoliyatni shtab vakolatlari doirasida «xizmat ko’rsatish» sifatida qarash mumkin. Ustama xarajatlarning ko’pchiligi – kompaniyaning o’zi bajarishni istaydigan xizmatlardir.
Bunday xizmatlarni tashqari ijrochilardan sotib olish mumkin. Muayyan xizmatlarni bajarishga ixtisoslashgan ijrochi boshra ijrochilarga nisbatan ularni ham sifatli ham arzon bajarishi mumkin. Kompaniya trategiyasi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo’lmagan faoliyatlarni tashqi ijrochiga berilishi kompaniyaning mablag’larini, resurslarini asosiy foyda beradigan sohalarga yo’naltirish, kompaniya tayanch ko’nikmalarini strategik nazorat qilish, raqobatdoshlik ustunligini ta’minlash, xaridorlar bilan muloqotlarni yo’lga qo’yish imkonini yaratadi. Ko’pchilik vaziyatlarda menejerlar qo’llab-quvvatlovchi funksiyalarni guruhlar va byurokratik bo’g’inlar bilan kurashish uchun o’zining kuch-g’ayratini, mehnatini sarflaydi.
Strategik nuqtai-nazardan yordamchi ishlarni tashqari ijrochiga berilishi (balkim ba’zi qiymat yaratuvchi asosiy ishlarni ham tashqariga berilishi raqobat ustunligini oshirishi mumkin) kompaniyadagi byurokratik to’siqlarni kamaytirishi, boshqaruv tuzilmasini soddalashtirishi, maqsadga nisbatan strategik safarbarlikni oshirishi mumkin Ba’zi tadqiqotchilarning fikricha, ishlarning haddan tashqari katta hajmini tashqi ijrochilarga berilishi kompaniyani zaiflashtiradi. Malakali menejerlar kompaniya o’z taqdiriga o’zi ho’jayin bo’lishi uchun tashkiliy qobiliyatlarni va ko’nikmalarni rivojlantirishi kerak deb ta’kidlaydilar. Lekin bir qator kompaniyalar detal va buyumlar ta’minotini, mahsulot dizaynini, mahsulotni sotishni qo’shimcha kanallarini, reklama agentlarini va moliyaviy xizmat ko’rsatish korxonalarini tashqaridan izlaydilar. Uzoq yillar davomida davomida «Polaroid Corporation» video tasma ishlab chiqarish uchun materiallarni – «Eastman Kodak»dan, elektronikani – «Texas Instruments»dan, kameralarni – «Timex»dan sotib oladi. Bunda u asosiy e’tiborini sifatli fotoapparatlarning keyingi avlodini yaratishga qaratadi.
|
| |
Faoliyat turlari ko‘paytirilgan global kompaniyadagi matrisa

|
Faoliyat turlari ko‘paytirilgan global kompaniyadagi matrisa
|
bet | 6/9 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 53,29 Kb. | | #160021 |
Bog'liq 36 bet4. Faoliyat turlari ko‘paytirilgan global kompaniyadagi matrisa
ko‘rinishidagi tuzilma
AVV korxonasining global faoliyatini boshqarish uchun matritsa turdagi tuzilma tanlandi, Chunki bu tuzilma korxonaning elektroenergetika texnologiyalari sohasidagi afzalliklarini kuchaytirdi hamda ishlab chiqarish miqyosida global tejashga erishishga ko’maklashdi. Binobarin, milliy bozorning talablari maksimal
ravishda inobatga olingan. Matritsaning ustunlarida o’zlarining prezidentlari, direktorlar kengashi, moliyaviy hisobotiga ega milliy korxonalar joylashgan. AVV korxonasining milliy korxonalar prezidentlari o’zining mamlakati doirasida korporatsiyaning barcha turdagi faoliyatini maksimal ravishda samaradorligi va unumdorligi uchun javobgar bo’lgan. Turli FSlarni mazkur mamlakatdagi faoliyati bilan bog’liq barcha xarakatlarini baholash va Yaxshilash maqsadida “milliy prezidentlar” (AVV korxonasining milliy korxonalarini prezidentlari) faoliyat sohalari rahbarlari bilan yaqindan xamkorlik qilishadi.
Matritsa ko’rinishdagi tuzilma, bir tomondan, korxonaga strategik ma’noda yirik va global bo’lishiga imkoniyat beradi; ikkinchi tomondan, aniq ishlab chiqarishga kelganda kichik va mahalliy miqyosda qolaveradi. Qarorlarni qabul qilish jarayoni markazlashtirilmagan (FS rahbarlari, milliy prezidentlar va mahalliy korxonalar prezidentlari darajasiga uzatilgan), lekin hisobot va nazorat kat’iyan
markazlashtirilgan holda saqlangan (FS rahbarlari orqali – milliy prezidentlarga –
ijroiya qo’mitasiga). AVV korporatsiyasi o’zini umumiy muvofiqlashtirish markazga ega milliy korxonalar federatsiyasi deb ko’rgan.
Quyida rasmiy tashkiliy boshqaruv tuzilmani to’ldiruvchi eng kengqo’llaniladigan oltita mexanizmlar keltirilgan:
1. Loyihalash guruhlar. Asosiy vazifasi alohida mustaqil guruh tashkil etiladi. Xodimlarga vakolatlar berish, o’zini o’zi boshqaradigan ishchi komandalardan foydalanish korxona menejerlariga tashkiliy tuzilmalar ishlab chiqishda Yangi imkoniyatlar yaratadi. Ko’p bo’g’inli tashkiliy tuzilmani boshqaruvni o’rta bo’g’indagi sonlarini qisqartirish yo’li bilan ixchamroq qilish mumkin. Strategik muxim amallarni bir xil andazaga tushirish, ularga sarflanadigan vaqt va xarajatlarni
esa - qisqartirish mumkin. Binobarin ular iste’molchilarni o’zgaruvchan talablariga
va umidlariga mos bo’lishi kerak. Korxona tuzilmasini ishlab chiqishga bo’lgan bu
Yangi yondlashuvlardan to’g’ri foydalanish unumdorlikda va korxonaning yaratuvchan imkoniyatlarini rivojlanishida katta yutuqlarni ta’minlaydi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar tahlili

|
Foydalanilgan adabiyotlar tahlili
|
bet | 3/6 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 259,01 Kb. | | #116333 |
Bog'liq MaqolaFoydalanilgan adabiyotlar tahlili
Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish omillarini takomillashtirish jarayonlariga doir tadqiqotlar qator xorij iqtisodchi olimlari tomonidan tadqiq etilgan. Xususan, bu borada N.Negroponte[1], D.Tapscott[2], А.А.Lokalov[3], А.А.Urasova[4] kabi olimlarning ilmiy ishlarida tadqiq etilgan.
Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyot miqyosining o‘sishi iqtisodiyotni raqamlashtirish parametrlarini miqdoriy ravishda o‘lchash usullari va rivojlanish ustuvorliklarini shakllantirish tuzilmasi va usullarini ishlab chiqish maqsadlariga yo'naltirilgan tadqiqotlar R.H.Ayupov, G.R.Boltaboeva[5], B.A.Begalov[6], K.X.Abdurakhmanov, Sh.K.Kudbiev, A.Yu.Magrupov[7] tomonidan amalga oshirilgan.
Tadqiqot metodologiyasi
Tadqiqotni olib borishda analiz va sintez, induksiya va deduksiya, statistika va taqqoslash kabi tadqiqot usullaridan foydalanildi.
Tahlil va natijalar
Raqamli iqtisodning samaradorligini har bir zamonaviy tadqiqotchi va tajribali tadbirkor ko‘rmaydi. Aholiga tahdid solayotgan tomoni shundaki, raqamli iqtisodning eng muhim namoyishi - robotlarni ishlab chiqarishga va xizmat ko‘rsatish sohasiga keng joriy etishdir. So‘nggi paytlarda hatto xalqaro tashkilotlar ham iqtisodiyotni robotlashtirishga olib kelishi mumkin bo‘lgan xavflarni tushunishdi, chunki robotlar deyarli odamlarni yo‘q qiladi. Bashoratlarga ko‘ra, kelgusi o‘n yilliklar ichida uchinchi dunyo aholisining uchdan ikki qismi ishsiz bo‘ladi. Muammo bu mamlakatlarga tegishli bo‘lishi tasodif emas, chunki bu yerda robotlashtirishga duch keladigan moddiy ishlab chiqarish ustunlik qiladi.
1-rasm. Raqamli iqtisodiyotni vujudga kelishi va dasturiy asoslari [5]
O‘tgan asrning oxirida ham naqd bo‘lmagan raqamli pul rasmiylashtirilgan edi. Ular markaziy banklar tomonidan chiqarilgan va ular depozit pul deb atalgan. Endi yangi pul to‘plami paydo bo‘ladi, bu shaxsiy raqamli pul deb ataladi. Ko‘pgina mutaxassislarning fikriga ko‘ra, bu odamlar uchun hayotni osonlashtirmaydi. Shu bilan birga, yoshlarning yangi texnologiyalarga moslashishi osonroq bo‘lgan raqamli iqtisoddagi yoshlarning ahamiyati katta yoshdagilarga qaraganda muhimdir. Shubhasiz raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi aholi bandligi sohasiga ta’sir qiladi.
|
| |
Boshqaruvning biznes birliklariga moslashgan markazlashmagan
tuzilmaning strategik afzalliklari va kamchiliklari

|
Boshqaruvning biznes birliklariga moslashgan markazlashmagan
tuzilmaning strategik afzalliklari va kamchiliklari
|
bet | 2/9 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 53,29 Kb. | | #160021 |
Bog'liq 36 bet2. Boshqaruvning biznes birliklariga moslashgan markazlashmagan
tuzilmaning strategik afzalliklari va kamchiliklari
Ishlarni tovar belgilari asosida guruhlash orqali tashkiliy tuzilmani yaratish uzoq vaqt davomida qo’llanildi. Ushbu tashkiliy (mahsulotli) tuzilma 20 yillardan boshlab, «Du Pont» va «General Motors» korxonalarida qo’llanildi5. Funksional ixtisoslashgan menejerlar faoliyati murakkablashganligi korxonaning diversifikatsiyalashishi oqibatida ro’y beradi. (Shu sababli mustaqil tovar bo’linmalari paydo bo’ldi). Masalan, ishlab chiqarish rahbari va menejerlari 50 dan ortiq zavodlar 20 dan ortiq texnologiyadan foydalanib, 30 dan ortiq mahsulotni 8 ta tarmoqqa etkazib berishini tasavvur etish ularning mehnati qanchalik murakkab ekanligini tushuntiradi.
Ko’p tarmoqli korxonalarda boshqaruv chizig’i bosh ma’muriy idoradan quyi
pog’onadagi funksional bo’limlarga emas, balki har bir korxona rahbariyatiga
yo’naltiriladi. Demak, agar korxona bitta korxonadan iborat bo’lib, standart bloklar funksional bo’limlar va geografik bo’linmalardan iborat bo’lsa, ko’p fillialli korxonalarda tashkiliy tuzilma elementlari korxonalardan iborat bo’lishi mumkin. Har bir xo’jalik birligining boshqarish uning menejmentiga yuklatiladi. Bunda tashkilotning strategiyasini yaratish uni tatbiq etish va foyda uchun javobgarlik ham menejment zimmasida bo’ladi. Korxona tњlig’icha mustaqil faoliyat ko’rsatishi ham
mumkin. Keng diversifikatsiyalashgan korxonalarda markazlashmagan xo’jalik birliklari soni haddan tashqari oshib ketadi. Bunda o’zaro yaqin bog’liqliklarga ega korxonalarni boshqarish vakolatini katta menejerga yoki yetakchi mutaxassisga berish mumkin. Bu hol yana bir boshqarish pog’onasini keltirib chiqarsa ham, turli yo’nalishga ega biznes birliklarini tezkor boshqarish imkonini beradi. Strategik biznes birlik (SBB) – bu bir korxona tarkibida paydo bo’lgan korxonalar bo’lib, ular ma’lum strategik elementlar asosida birlashtirilgan.
Ular umumiy xususiyatga ega bo’lganligi uchun bir guruhga jamlanadi. Ushbu elementlar tarkibiga keskin toqnashadigan raqobatchilar, chambarchas bog’langan faoliyat turlari va narxni belgilovchi maqsadlar, muayyan ustunliklarga tayanib ish ko’rish (kam xarajatlar yoki differensiyalash), muvaffaqiyatning umumiy tayanch omillari va boshqalar kiradi.
|
| |
Borliq shakllari - Gumanitar fanlar kafedrasi

Borliq shakllari.
Borliq va mavjudlik. Atrofimizdagi odam, olam,tabiat, jamiyat, tafakkur, g'oyalar, o'y-xayollarimiz barchasi birdaymavjuddir, ular turli tarzda va shaidlarda namoyon bo'lib, hammasimayjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushuncljasiga kiradi.
Tabiat borlig’i
Tabiiy bоrliqning birinchi ko‘rinishi insоngacha insоndan va uning оngidan tashqarida, unga bоg‘liq bo‘lmagan хоlda mavjud bo‘lgan narsa va hоdisalar, jarayon va hоlatlarni o‘z ichiga оlgan tabiatdir. Bu ba’zi adabiyotlarda «birlamchi tabiat» deb ham ataladi. Bu «birlamchi tabiat» makоnda cheksiz, zamоnda abadiydir, u hamma yerda dоimо mavjud. Insоn shu «birlamchi tabiat» materiallari asоsida amaliy faоliyati va оngi bilan «ikkilamchi» tabiatni yaratadi. «Ikkilamchi tabiat» narsa va hоdisalari ijtimоiy hayotda insоn ehtiyojini qоndirish zaruriyati, ijtimоiy turmushda birоn bir funktsiyani bajarish zaruriyati tufayli yaratiladi.
«Birlamchi» va «ikkilamchi» tabiatlar bоrlig‘i o‘zarо alоqadоrlikda bo‘lib, bir tоmоndan, bir biri bilan umumiylikka, o‘хshashlikka, birlikka ega bo‘lsa, ikkinchi tоmоndan, bir-biriga nisbatan ma’lum farqlarga ham ega.
«Birlamchi tabiat» makоnda cheksiz, zamоnda abadiy va dоimiy bo‘lsa, «ikkilamchi tabiat» insоn mavjudligi bilan, uning faоliyati va оngi bilan, bir butun jamiyat bilan bоg‘liq hоlda mavjud bo‘ladi, u fazо va vaqtda ibtidоga va intihоga ega.
«Birlamchi tabiat» insоn unda yashab, uni bilib bоrayotgan bitmas - tuganmas, cheksiz dunyo (оlam) bo‘lsa; «ikkilamchi tabiat» esa insоn tabiat qоnunlarini bilib оlish tufayli, ular asоsida yaratgan narsa va hоdisalar, jarayonlar dunyosidir.
«Ikkilamchi tabiat» bir tоmоndan, «birlamchi tabiat» kabi, оb’ektiv, real bоrliq bo‘lib, u insоn оngidan tashqarida mavjud bo‘lsa, ikkinchi tоmоndan, u insоnga bоg‘liq hamdir, chunki unda kishilarning maqsadlari, g‘оyalari, bilim va mehnatlari mujassamlashgan bo‘ladi. «Ikkilamchi tabiat», «birlamchi tabiat» va kishilik (insоn) bоrlig‘ini bоg‘lоvchi, ular chegarasidagi bоrliq bo‘lib, tabiiy bоrliqning o‘ziga хоs shakli sifatida «birlamchi tabiat» bоrlig‘iga nisbatan ham, insоn bоrlig‘iga nisbatan ham nisbiy mustaqil bоrliqdir.
Bоrliqning o‘ziga хоs shakllaridan yana biri – bu insоn bоrlig‘idir. Insоn bоrlig‘ida, avvalо, insоnning tabiat taraqqiyotining mahsuli sifatida tabiiy bоrliqning har ikki shakliga оid tоmоnlar bilan birga, ijtimоiy-tariхiy taraqqiyot mahsuli sifatida unda ijtimоiy va ma’naviy bоrliqning ham barcha shakllariga хоs tоmоnlarning yig‘indisi majassamlashgandir.
|
1. Shahar atrofi uchastkasi tasnifini o‘rganish va tahlil qilish

|
1. Shahar atrofi uchastkasi tasnifini o‘rganish va tahlil qilish
|
bet | 1/7 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 229,22 Kb. | | #150591 |
Bog'liq STF-3a Abdullayev Urol YTITE va B kurs ishi qo\'lyozmasi
Mundarija
Kirish…………………………………………………………………….............4
1. Shahar atrofi uchastkasi tasnifini o‘rganish va tahlil qilish...............................17
2. Shahar atrofi uchastkasining harakat miqdori……………………….…….20
2.1. Shahar atrofi uchastkalarining zonalar soni hisob…………………….....20
2.2. Tarkibning aylanish vaqtini o‘rganish.……………………………….……21
2.3. Shahar atrof uchastkasi hamda zonalar bo‘yicha shahar atrof poyezdlar harakat miqdorini aniqlash va o‘rganish......................................…………...…24
3. Shahar atrof uchastkalarining o‘tkazuvchanlik qobiliyati.............................26
4. Shahar atrofi poyezdlari harakatining uchastka va texnik tezliklarini hisoblash..........................................................................................................…35
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati……………………...…...........……………54
Kirish
“O‘zbekiston temir yo‘llari” aksionerlik jamiyati tuzilgan kundan boshlab halq xo‘jaligi hamdaaholiningyuk va yo‘lovchi tashishga bo‘lgan talablarini to‘liq qondirib kelmoqda. Ushbu davr mobaynida yuk va yo‘lovchilarni tashish hajmi 2 barobarga oshgan bo‘lsa, yuk aylanmasi 1,5 va yo‘lovchi aylanmasi 1,3 barobarga ortdi. Ushbu davr ichida 1,5 milliard tonnadan ortiq yuk va 400 milliondan ortiq yo‘lovchi tashib berildi. Shuningdek, 15 ta yangi temir yo‘l vokzallari qurib bitkazildi 8 ta temir yo‘l vokzallari qayta ta’mirlandi.
O‘zbekiston temir yo‘llari o‘zining 28 yillik tarixi davomida murakkab shakllanish va jadal rivojlanish yo‘lini bosib o‘tdi va bugungi kunda yurtimizning barcha mintaqalarini ishonchli bog‘lash uchun bamisoli qon tomirlari kabi hayotiy zarur bo‘lgan temir yo‘l transporti kommunikatsiyalarining mustaqil, yagona va yaxlit tizimi sifatida samarali faoliyat ko‘rsatmoqda.
Hozirgi vaqtda mamlakatimiz bo‘yicha yuklarning 60 foizdan ziyodi, yo‘lovchilarning esa 75 foizdan ortig‘i temir yo‘l transporti orqali tashilmoqda.
Keyingi yillarda temir yo‘lchilarimizning kuch-g‘ayrati bilan 1 ming 100 kilometrdan ziyod yangi temir yo‘l tarmoqlari barpo etildi, 3 ming 800 kilometrlik yo‘l modernizatsiya qilindi va qaytadan ishga tushirildi, qariyb 1000 kilometrlik temir yo‘l magistrallari elektrlashtirildi.
|
| |
-Topshiriq. Jadvalni to’ldiring

Qadimgi davr
|
Qadimgi Misr va Bobil falsafasi. Eramizdan avvalgi to`rtinchi ming yillikning oxiri va uchinchi ming yillik boshlarida qadimgi Misr va Bobil xududida dastlabki diniy-falsafiy fikrlar, olam haqidagi fanlar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar birmuncha rivoj topgan. Тabiiy-ilmiy, diniy-falsafiy fikrlarning yo`zaga kelishi ikki yo`nalishda borgan. Birinchi yo`nalish olam haqidagi tasavvurlarning astronomiya, kosmologiya, riyoziyot fanlari rivoji bilan bog`liq ekanini, ikkinchi yo`nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan bog`liq bo`lganini ko`rsatadi.
|
inson muammosini o‘rganishga nisbatan yondashuvlarda G‘arb va Sharq falsafasida tafovutlar mavjud. G‘arb falsafasidan farqli o‘laroq, Sharq falsafasi asosiy e'tiborni inson muammosiga qaratadi. Jumladan “Avesto”da farzand ko‘rish, bolalarni bilimli, odobli, jamiyat uchun foydali insonlar qilib tarbiyalash, kelajakni o‘ylab ish tutish umuminsoniy ma'naviyat ekanligi ta'kidlanadi. Zardo‘sht Axuramazdadan, serfarzand xonadonga nima berasan, deb so‘raganda u “Bunday odamlarni o‘z himoyamga olaman, hayotini farovon, risqini mo‘l qilaman” deb javob bergan. Sharq falsafasi insonni amaliyot, odamlar hayot faoliyati, ularning turmush tarzi nuqtai nazaridan o‘rganadi.
|
Qadimgi davr falsafasining yana bir silsilasi Yunoniston va Rimga
tegishlidir. Bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. Unda Milet falsafiy maktabi,
Eley falsafiy maktabi, Suqrot, Pifagor, Aflotun, Arastu va boshqalarning falsafiy, tabiiy — ilmiy, ijtimoiy —
ahloqiy ta’limotlari o’rganiladi.
Yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi VII-VI asrlar o’rtasida Milet shahrida yuzaga
kelgan va rivojlangan. Milet maktabi vakillari Fales, Anaksimandr, Anaksimenlardir. Uning asoschisi Fales
(eramizdan avvalgi 624 — 547 yillarda yashagan). U Yunon fani va falsafasining asoschisi bo’lib, o’z davrining
etuk siyosiy arbobi, jo’g’rofi, faylasufi bo’lgan. Fales ta’limotiga ko’ra, tabiatdagi turli-tuman jism va hodisalar
dastlabki ibtido — suvdan paydo bo’lgan va yana suvga aylanadi va bu moddiy birlik doimo o’zgarishda bo’ladi.
|
Tayanch iboralar - Korxona boshqaruvi funksional tuzilmalarining strategik afzalliklari va kamchiliklari

|
Korxona boshqaruvi funksional tuzilmalarining strategik afzalliklari va kamchiliklari
|
bet | 9/9 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 53,29 Kb. | | #160021 |
Bog'liq 36 betTayanch iboralar
Korxona funksional tuzilmalari, strategik ustunliklari, strategik kamchiliklari,
boshqaruvning biznes birliklari, moslashgan markazlashmagan tuzilma, boshqaruvni matritsa tuzilmasi, strategik afzalliklari va kamchiliklari, tashkiliy tuzilmalar, rivojlanish istiqbollari. Mavjud strategiya samaradorligi, korxonaning strategik muammolari, raqobat ustunligini saqlash uchun himoya strategiyalaridan foydalanish, turg’un va so’nib borayotgan tarmoqlardagi strategiya, strategiyani qayta ko’rib chiqish, muvaffaqiyatli
strategiya yaratish tamoyillari
Asosiy adabiyotlar
1. Frank Rothoemel Strategic Management: Concepts (2nd edition) Mc Graw-H:II Education 9 January. 2014. USA. - 528 p.
2. Michael A. H:II. Strategic Management: Competitiveness and Globalization
Concepts and Cases. South - Western Collage Pub. 2014. USA. - 896 p.
3. Fred R.David. Strategic Management: A Competitive Advantage Approach,
Concepts & Cases. Pearson. 2014. USA. - 696 p.
4. Керцнер Гарольд. Стратегическое управление в компании. -М.: ДМК пресс, 2013. - 320 с.
5. Кокошин А.А. Стратегическое управление: теория, исторический опыт,
сравнительный анализ и задачи. -М.: РОССПЭН, 2010. – 525 с.
|
| |
Ключевые слова - O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish shart-sharoitlari

|
O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish shart-sharoitlari
|
bet | 2/6 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 259,01 Kb. | | #116333 |
Bog'liq MaqolaКлючевые слова: цифровая экономика, цифровая индустрия, электронное правительство, стратегический план, цифровой сектор, цифровые знания, индекс мобильной связи.
Kirish
Raqamlashtirish dunyo iqtisodiyotining iqtisodiy o‘sishida hal qiluvchi omil bo‘lib kelmoqda. Alohida raqamli texnologiyalarni joriy etishdan global va milliy iqtisodiyot doirasida raqamli ekotizimni qurishga o‘tish mavjud. Ushbu tendensiya barcha mamlakatlarda - davlat hokimiyati organlari, biznes, o‘quv muassasalari, sanoat korxonalari va moliyaviy institutlarning raqamlashtirish jarayoni ishtirokchilari o‘rtasida samarali hamkorlik zarurligini aks ettiradi.
Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish nafaqat alohida iqtisodiy tizimlar uchun, balki butun davlat uchun ustuvor vazifa hisoblanadi. Raqamlashtirish jarayoni to‘rtinchi sanoat inqilobiga va oltinchi texnologik tartibga o‘tishdagi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Milliy iqtisodiyotni raqamlashtirish allaqachon ko‘pgina mamlakatlar iqtisodiy rivojlanishining muhim tarkibiy qismiga aylandi va yaqin kelajakda o‘zbekistonliklarning raqobatbardoshligi va turmush darajasini oshirib, ishlab chiqarishning barqaror o‘sishi uchun institutsional asosga aylanmoqda.
O‘zbekiston Respublikasida oxirgi yillarda ushbu yo‘nalishda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va tarmoq darajasida katta ishlar amalga oshirildi: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 19 fevraldagi “Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari sohasini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PF-5349-sonli Farmoni, 2018 yil 21 noyabrda “Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida raqamli infratuzilmani yanada modernizatsiya qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi PQ-4022-sonli, 2019 yil 18 mayda “Raqamli iqtisodiyot” va “Elektron hukumat” tizimi infratuzilmalarini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-4321-sonli, 2020 yil 5 oktabrda “Raqamli O‘zbekiston-2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-sonli Farmon va Qarorlari qabul qilindi.
|
| |
Pedagogik kompyuter dasturlari Reja : Pedagogik dasturiy vositalar Pedagogik didaktik talab va vositalar

Pedagogik kompyuter dasturlari
Reja :
1. Pedagogik dasturiy vositalar
2. Pedagogik didaktik talab va vositalar
Pedagogik dasturiy vositalar – kompyuter texnologiyalari yordamida
o`quv jarayonini qisman yoki to`liq avtomatlashtirish uchun
mo`ljallangan didaktik vosita hisoblanadi. Ular ta`lim
jarayonini
samaradorligini oshirishning istiqbolli shakllaridan biri hisoblanib,
zamonaviy texnologiyalarning o`qitish vositasi sifatida ishlatiladi.
Pedagogik dasturiy vositalar tarkibiga: o`quv fani bo`yicha aniq didaktik
maqsadlarga erishishga yo`naltirilgan dasturiy mahsulot (dasturlar
majmuasi), texnik va metodik ta`minot, qo`shimcha yordamchi vositalar
kiradi.
Pedagogik dasturiy vositalarni quyidagilarga ajratish mumkin:
- o`rgatuvchi dasturlar – o`quvchilarning
bilim darajasi va
qiziqishlaridan kelib chiqib yangi bilimlarni o`zlashtirishga yo`naltiradi;
- test dasturlari – egallangan bilim, malaka va ko`nikmalarni
tekshirish yoki baholash maqsadlarida qo`llaniladi;
- mashq qildirgichlar - avval o`zlashtirilgan o`quv
materialini
takrorlash va mustahkamlashga xizmat qiladi;
- o`qituvchi ishtirokidagi virtual o`quv muhitini shakllantiruvchi
dasturlar.
Pedagogik dasturiy vositalar yaratishga qo`yiladigan talablar.
Pedagogik dasturiy vositalarni yaratish
texnologiyasini amalga
oshirish maqsadida ularning an`anaviy vositalardan ustunligini
tasdiqlovchi qator ijobiy omillar mavjud.
Mazkur omillar didaktik,
psixologik, iqtisodiy, fiziologik guruhlarga ajratildi.
Pedagogik dasturiy vositalarga qo`yiladigan
didaktik talablarga
quyidagilar kiradi: ilmiylik,
tushunarli, qat`iy va tizimli bayon etilishi
bilan birgalikda (pedagogika, psixologiya, informatika, ergonomikaning
asosiy tamoyillarini, zamonaviy fanning fundamental asoslarini hisobga
olib, o`quv faoliyati mazmunini qurish imkoniyatini ta`minlash),
uzluksizlik va yaxlitlik (ilgari o`rganilgan bilimlarning mantiqiy oqibati
hamda
to`ldiruvchisi
hisoblanadi),
izchillik,
muammolilik,
ko`rgazmalilik, faollashtirish (o`qitish mustaqilligi
hamda faollilik
xususiyatining
mavjudligi),
o`qitish
natijalarini
o`zlashtirish
mustahkamliligi, muloqotning interfaolliligi, o`qitish,
tarbiyalash,
rivojlantirish va amaliyotning yaxlit birligi.
Xalqaro bozorlarda ishtirok etadigan korxonalarning tashkiliy jihatlari

|
Xalqaro bozorlarda ishtirok etadigan korxonalarning tashkiliy jihatlari
|
bet | 7/9 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 53,29 Kb. | | #160021 |
Bog'liq 36 bet5. Xalqaro bozorlarda ishtirok etadigan korxonalarning tashkiliy jihatlari
1993- yilda boshqaruv masalalariga oid maslahat berish bo’yicha yetakchi “McKinsey & Co” korxonasi tomonidan o’tkazilgan istemol tovarlarni ishlab chiqaruvchi 43-ta yirik amerikalik korxonalarni tadqiqot qilish jarayonida bu korxonalarni halqaro va global bozorlardagi sotuvlari hajmini va foydasini tez oshishiga ko’p yoki kam darajada ta’sir ko’rsatgan tashkiliy tuzilmalarni o’zgartirish bilan bog’liq tadbirlar alohida e’tiborda bo’ldi
Tashkiliy tuzilmalarni o‘zgartiradigan va korxonaning halqaro muvaffaqiyatiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatadligan tadbirlar
- Yangi tovarlarni ishlab chiqish masalalardan tashqari barcha jabhalarda halqaro miqyosidagi qarorlarni markazlashtirilgan holda qabul qilish.
- Menejmentni rivojlantirishni keng ko’lamdagi dasturlarini mavjudligi va oliy darajadagi rahbarlik lavozimlarga chet elliklarni jalb etish.
- Oliy darajadagi rahbarlik lavozimlarga nomzodlarni taklif etishda halqaro miqyosda ishlash tajribasi borligi talabi.
- Global bo’g’inda ishlaydigan menejerlarni elektron pochtadan foydalanish hamda videoyig’ilishlarni o’tkazish uchun zarur bo’lgan texnik vositalar bilan ta’minlash.
- Chet el filiallardagi mahsulotlar bo’yicha menejerlarni mazkur mamlakatda korxonaning barcha turdagi faoliyatini boshqaradigan rahbariga shartli ravishda hisobot berishi.
- Mahalliy bajaruvchilarni chet ellardagi korxona amallariga rahbarlik qilish uchun jalb etish (ammo, bu omil qisqa vaqtda muvaffaqiyatli ishlayotgan
korxonalarni farqlantiradigan alomat deb saqlanib qolmaydi, Chunki bunday yondashuv deyarli hamma korxonalar o’z amaliyotida qo’llay boshlaydi).
Tashkiliy tuzilmalarni o‘zgartiradigan va korxonaning halqaro
muvaffaqiyatiga ham ta’sir ko‘rsatadigan tadbirlar
Global bo’linmalarni tashkil etish.
Halqaro strategik biznes-birliklarni tashkil etish.
Mahoratlik markazlarni tashkil etish (bu erda bitta korxona, faqat o’zining
imkoniyatlariga tayangan holda, asosiy tovarlar yoki paydo bo’ladigan
texnologiyalarga – ularni ma’qullash yoki rad etish bahoni berish uchun ular hali o’ta yangi – mas’uliyatni oladi).
Turli mamlakatlar korxonalarini mutaxassislardan iborat halqaro komandalarni turli masalalar va muammolarni hal etishga jalb etish.
Global integratsiyalashgan axborot boshqaruv tizimlarni yaratish.
Yaxshi asoslangan va ustalik bilan hayotga tatbiq etilgan ta’minlovchi tizimlar faqat strategiyani amalga oshirish mexanizmini yaxshilamay qolib, balki korxonanitashkiliy imkoniyatlarini kuchaytirishi mumkin va shu bilan uning raqiblardan ustunroq kelishiga ko’maklashadi. O’z tovarlari ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishga intilayotgan korxonalar uchun xarajatlarni kamaytiradigan barcha yo’llardan foydalanishga imkoniyat beruvchi tizim zarur.
|
| |
Nazorat savollari - Mikroprosessorli avtomatika va telemexanika tizimlari

M UNDARIJA
KIRISH...........................................................................................3
I BOB. 0 ‘QLARNI HISOBLASH
ELEKTRON TIZIMI
1.1 0 ’qlam i elektron hisoblash tizim larini
q o ‘llanish d o lz arb lig i.................................................................. 5
1.2. ESSO tizim ini m o ‘ljallash va qoTlash so h asi.............6
1.3. Tizim m ohiyati (x u su siy ati).............................................. 7
1.4. A sosiy x u su siy a tla ri............................................................ 8
1.5. Tizim tarkibi v a ishlash p rin sip i....................................... 8
1.6 Tizim b o ‘yicha ish riv o ji...................................................18
1.7 X av fsizlik .............................................................................. 19
1.8 Iqtisodiy sam a ra .................................................................. 20
II BOB. MARKAZLASHTIRISHNING
MIKROPROTSESSOR TIZIMI
2.1. M ikroprotsessorlik m arkazlashtirish............................. 22
2.2. M arkazlashtirishning m ikroprotsessor tizim ini
ishonchliligi va xavfsizligini ta ’m in lash ............................... 23
2.3. M PTs-I s tru k tu ra si.............................................................24
2.4.
Strelka va signallam ing
m ikroprotsessorlik m a rk a z la s h tiris h .................................... 26
2.5 M PTs-I ning asosiy texnik x arak teristik alari.............. 28
III BOB. AVTOMATLASHTIRILGANISH JOYI
3.1. Elektrom exanikning avtom atlashtirilgan i s h j o y i ......36
3.2.
Stansiya navbatchisining
avtom atlashtirilgan ish jo y i......................................................38
3.3. K om pleks texnik vositalar bilan
yiriklashtirish (in teg ratsiy a)................................................... 42
www.ziyouz.com kutubxonasi
IV BOB. OBYEKT KONTROLLERLAR TIZIMI
4.1 O byekt kontrollerlar tizim ining x u su siy atlari............. 43
4.2. O byekt kontrollerlari tasnifi (klassifikatsiyasi)..........4 8
V BOB.
ESSO TIZIMINING
ELEKTR TA’MINOTI
5.1 ESSO apparaturasining elektr ta ’m in o ti..................... 54
5.2. E lektr xavfsizlik ch o ralari...............................................56
E lektrostatik xavfsizlik c h o ra lari.......................................... 56
5.3 ESSO tizim i b ilan jih o zlan g an
stansiya kabel r e ja s i................................................................. 58
F O YD AL ANILGAN ADABIYOTLAR
61
www.ziyouz.com kutubxonasi
Eksport operatsiyalari 0% darajali stavkalar

|
Eksport operatsiyalari 0% darajali stavkalar
|
bet | 3/3 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 5,28 Mb. | | #273242 |
Bog'liq Dostonbek(soliq)Eksport operatsiyalari 0% darajali stavkalar - Bojxona to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq O‘zbekiston Respublikasining bojxona hududida qayta ishlash bojxona rejimiga joylashtirilgan tovarlarni qayta ishlash bo‘yicha xizmatlarga qayta ishlash mahsulotlarini O‘zbekiston Respublikasining bojxona hududidan tashqariga olib chiqish sharti bilan nol stavka bo‘yicha soliq solinadi.
- O‘zbekiston Respublikasining bojxona hududida qayta ishlash bojxona rejimiga joylashtirilgan tovarlarni qayta ishlash bo‘yicha xizmatlarga qayta ishlash mahsulotlarini keyinchalik bojxona to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq erkin muomalaga chiqarish rejimiga joylashtirgan holda 12% stavkada soliq solinishi lozim.
Bojxona hududida tovarlarni qayta ishlash 0% darajali stavkalar - Tovarlarni xalqaro tashish deganda tovarlarning jo‘natish punkti yoki belgilangan punkti O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida joylashgan taqdirda tovarlarni havo kemalari, temir yo‘l transporti va (yoki) avtotransport vositalari orqali tashish tushuniladi
- O‘zbekiston Respublikasi hududiga yetib kelish joyidagi bojxona organidan to O‘zbekiston Respublikasi hududidan chiqib ketish joyidagi bojxona organigacha tashish
- Havo kemalariga bevosita O‘zbekiston Respublikasi aeroportlarida va O‘zbekiston Respublikasining havo hududida ko‘rsatiladigan xizmatlarni, shu jumladan aeronavigatsiya xizmati
Xalqaro tashishlar bilan bog’liq xizmatlar 0% darajali stavkalar
Mahsulot taqsimotiga oid bitim doirasida tovarlarni (xizmatlarni) sotib olayotgan soliq to‘lovchilar tomonidan, agar bitimda nol darajali stavka qo‘llanilishi nazarda tutilgan bo‘lsa.
Ayrim hollarda
Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish aylanmasi to‘langan soliqni qoplash (qaytarish) yo‘li bilan nol darajali stavkasi bo‘yicha tortiladi, agar ushbu tovarlar (xizmatlar) quyidagicha olinsa:
Chet el diplomatik vakolatxonalarining va ularga tenglashtirilgan vakolatxonalarning rasmiy foydalanishi uchun, shuningdek ushbu vakolatxonalar diplomatik va ma’muriy-texnik xodimlarining (shu jumladan ular bilan birga yashaydigan oila a’zolarining) shaxsiy foydalanishi uchun;
E’tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
Soliq solishdan ozod etish

|
Soliq solishdan ozod etish
|
bet | 2/3 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 5,28 Mb. | | #273242 |
Bog'liq Dostonbek(soliq)Tovar (xizmatlar)
Soliq solishdan ozod etish - Sug‘urta qilish shartnomalari bo‘yicha sug‘urta mukofotlari
- Qayta sug‘urta qilishga topshirilgan shartnomalar bo‘yicha vositachilik haqi va tantyemalar
- Sug‘urta bozorining professional ishtirokchilarining xizmatlari uchun vositachilik haqi
- Sug‘urta bozorining professional ishtirokchilari ko’rsatgan xizmatlaridan olingan daromadlari
- Qonunchilikka muvofiq sug‘urtalovchiga o‘tgan, sug‘urta qildiruvchining yetkazilgan zarar uchun javobgar shaxslardan talab qilish huquqini realizatsiya qilishdan olinadigan mablag‘lar
- sug‘urta to‘lovi (sug‘urta tovoni);
- preventiv tadbirlar o‘tkazish uchun beriladigan mablag‘lar;
- sug‘urta qilish shartnomasi zararsiz amal qilishi uchun sug‘urtalovchi to‘laydigan mablag‘lar;
- sug‘urta qilish shartnomasiga muvofiq boshqa mablag‘lar.
Sug’urta xizmatlar
Soliq solishdan ozod etish - Bank operatsiyalari, bundan qiymati qat’iy summada belgilangan xizmatlar mustasno
- Hisob-kitoblar ishtirokchilari o‘rtasida axborot va texnologik hamkorlik, ularni to’plash, qayta ishlash va taqdim etish bilan bog’liq
- YSH larning ustav, investitiya va pay fonddagi hamda qimmatli qog’ozlarini realizatsiya qilish
- Forfeyting va faktoring operatsiyalari
- Kreditlarni, zayomlarni pul shaklida va qimmatli qog‘ozlar bilan berish, ular bo‘yicha foizlar, REPO operatsiyalari, REPO operatsiyalari bo‘yicha qimmatli qog‘ozlar berilganligi uchun to‘lanishi lozim bo‘lgan pul summalari
- Mol-mulkni moliyaviy ijaraga berishdagi foizli qismi
- Qimmatli qog’ozlar bilan bog’liq operatsiyalar
- Tranzaksiyalar, to’lov tizimlarining moliya xizmatlari
Moliyaviy xizmatlar
0% darajali stavkalar 0% darajali stavkalar - O‘zbekiston Respublikasi hududidan eksport bojxona tartib-taomiliga olib chiqilgan tovarlar
- Ilgari O‘zbekiston Respublikasi bojxona hududida qayta ishlash uchun bojxona tartib-taomili asosida joylashtirilgan va O‘zbekiston Respublikasi hududidan olib chiqilgan tovarlar
- O‘zbekiston Respublikasi hududidan olib chiqilgan g‘amlab qo‘yilgan narsalar
- 2-banda keltirilgan tovarlarni qayta ishlash joyidan bojxonagacha yuklarni tashish xizmatlari
- Xalqaro tashishlar bilan bevosita bog’liq bo’lgan xizmatlar
|
| |
Тuproqlar va tabiiy tuproqsimon adsorbentlar

|
Тuproqlar va tabiiy tuproqsimon adsorbentlar
|
bet | 11/11 | Sana | 24.06.2024 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #265379 |
Bog'liq Absorbsiya Umumiy tushunchalarТuproqlar va tabiiy tuproqsimon adsorbentlar qatoriga bentonit, diatomit, gumbrin, kaolin, askanit, murakkab kimyoviy tarkibli yuqori dispersistemalar SiO , Al O , CaO, Fe O ,
2
2
3
2
3
MgO va boshqa metall oksidlari kiradi. Тabiiy tuproqlar faolligini oshirish uchun ular sulfat va xlorid kislotalar bilan qayta ishlanadi.
Natijada kalsiy, magniy, temir, alyuminiy va boshqa metal oksidlari chiqarib yuborilishi tufayli qo‘shimcha g‘ovaklar hosil bo‘ladi.
Bu tuproqlar solishtirma yuzasi 20ј100 m2/g, g‘ovaklar o‘rtacha radiusi 3ј10 mkm bo‘ladi.
Kation almashinish sig‘imi ortishi bilan tuproqlarning tozalash qobiliyati ko‘payadi. Odatda tuproqlar suyuqlik muhitlarni tozalash uchun ishlatiladi, masalan, rangli moddalarni qayta ishlash natijasida mahsulot oqaradi. Shuning uchun ayrim hollarda tuproqli adsorbentlar oqartiruvchi tuproq deb ham ataladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. A.Г. Kасаткин. Основные процессы и аппараты химической технологии. – M.: Xимия, 1973.
2. С.A. Фарамазов. «Оборудование ефтеперерабатывающих
заводов». Учебное пособие. – M.: Xимия, 1984.
3. Г.Л. Вихман, С.A. Круглов. Основы конструирования
аппаратов и машин нефтеперерабатывающих заводов. – M.:
Гостоптехиздат, 1978.
4. A.С. Бобков. Основы строительства промышленных зданий и сооружений химической промышленности. – M.: Высш. школа, 1965.
5. A.Н. Плановский, П.И. Николаев. Процессы и аппараты
химической и нефтехимической технологии. – M.: Химия, 1987.
6. Z. Salimov, I. Тo‘ychiyev. Ximiyaviy texnologiya protseslari va
apparatlari. Т.: O‘qituvchi. 1987.
7. Ю.И. Дитнерский. «Процессы и аппараты химической
технологии» в 2-x Т. – M.: Xимия, 1995.
8. A.И. Владимиров, В.A. Шелкунов, С.A. Куликов. «Основные
процессы и аппараты нефтегазопереработки». – M.: Нефть и газ, 1996.
9. В.В. Николаев, Н.В. Буситинья, И.Г. Бусигин. Основные
процессы физической и физико-химической переработки газа. –
M.: OAO «Недра», 1998.
10. A.И. Скобло, Ю.K. Молоканова, A.И. Владимиров, В.A. Ше-
челкунов. Процессы и аппараты нефтегазопереработки и нефтехимии. – M.: Недра, 2000
|
| |
Elaksimon tarelkali absorber

|
Elaksimon tarelkali absorber
|
bet | 6/11 | Sana | 24.06.2024 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #265379 |
Bog'liq Absorbsiya Umumiy tushunchalarElaksimon tarelkali absorber. 23- rasmda bu turdagi jihoz tasvirlangan.
Bu kolonna gorizontal tarelka quyilishi va ostonalardan tarkib topgan bo‘ladi.
Odatda, bu turdagi tarelka yuzasi 1ј5 mm li teshiklardan iborat bo‘lib, tarelkadan tushayotgan ko‘рikni parchalash uchun ostona tarelkadagi suyuqlik sathini bir xil balandlikda ushlab turish uchun esa ostona (3) xizmat qiladi. Suyuq faza tepadagi tarelkaga
uzatiladi va quyilish moslamasi
(2) dan o‘tib, qurilmaning
pastki qismidan chiqib ketadi.
Gaz faza har doim qurilmaning
pastki qismiga kiritiladi va tarel-
kalardan pufakcha shaklida
o‘tib, yuqori qismidagi shch-
tuserdan chiqadi.
Qalpoqcha tarelkali absor-
ber. Bu turdagi qurilma kapsula
qalpoqcha va segment quyilish
moslamasidan tarkib topgan
(24- rasm). Тarelka ko‘plab disk-
23- rasm. Elaksimon tarelkali
kolonna:
1 – tarelka; 2 – quyilish
moslamasi; 3, 4 – ostonalar.
lardan iborat bo‘lib, tayanch
halqaga qistirma yordamida bolt-
lar bilan mahkamlanadi.
24- rasm. Qalpoqchali
tarelka:
1 – tarelka;
2 – qistirma;
3 – rostlovchi quyilish
ostonasi;
4 – quyilish patrubkasi;
5 – bolt;
6 – rostlovchi bolt;
7 – halqa;
8 – quyilish ostonasi;
9 – qalpoqcha.
Suyuq faza yuqorida joylashgan tarelkadagi ostona (3) dan o‘tib, quyida o‘rnatilgan tarelkaga tushadi. Тarelka yuzasidan suyuqlikni bir me’yorda taqsimlash uchun ostona (8) xizmat qiladi. Suyuqlikni tarelka yuzasida bir xil balandlikda ushlab turish uchun rostlovchi ostona (3) dan foydalaniladi. Gaz tarelkalarga patrubka (6) orqali kirib, bir necha oqimchalar holida qalpoqchalar teshigidan chiqa boshlaydi.
Qalpoqchadagi havo teshiklari tishli bo‘lib, to‘g‘ri uchburchak shaklida yasaladi. Suyuqlik qatlami orqali o‘tayotgan gaz yoki bug‘ oqimi alohida-alohida pufakchalarga bo‘linib ketadi. Тarelkalardan suyuqlik quyilish patrubkasi (4) orqali to‘kiladi. Bu turdagi tarelkalarda gaz ko‘рiklari va pufakchalarning hosil bo‘lish intensivligi bug‘ (yoki gaz) tezligi va tarelkadagi suyuqlik qatlami balandligiga bog‘liq.
Тarelkada katta massa almashinish yuzasini barpo qilish uchun o‘rnatiladigan qalpoqchalar soni ko‘paytiriladi. 25- rasmda kapsulali qalpoqchaning bo‘ylama qirqimi keltirilgan. Тarelka va qalpoqchaning pastki qismi orasidagi masofa vtulka (4) va gayka (2) yordamida amalga oshiriladi. Bu turdagi tarelkalar sanoatda keng ko‘lamda ishlatiladi. Elaksimon tarelkali absorberlarga qaraganda qopqoqchali qurilmalar gaz aralashmalari iflos bo‘lganda
25- rasm. Kapsulali
qalpoqcha:
1 – shayba;
2 – gayka; 3 –bolt;
4 – vtulka;
5 – qalpoqcha;
ham uzoq muddatda barqaror ishlay oladi.
Bundan tashqari gaz yoki suyuq fazalar
bo‘yicha yuklama katta miqdorda o‘zgarsa ham,
qalpoqchali tarelka bir tekisda yaxshi ishlaydi.
Ushbu tarelka kamchiliklari: konstruksiyasi
murakkab, qimmat va gidravlik qarshiligi
yuqori. Undan tashqari gaz faza sarfi kam
bo‘lganda, qurilma samaradorligi keskin
ravishda kamayib ketadi.
|
| |
Faollangan ko‘mirlar - Absorbsiya Umumiy tushunchalar

|
Absorbsiya Umumiy tushunchalar
|
bet | 10/11 | Sana | 24.06.2024 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #265379 |
Bog'liq Absorbsiya Umumiy tushunchalarFaollangan ko‘mirlar, odatda, tarkibida uglerod bo‘lgan yog‘och, torf, hayvonlar suyagi, toshko‘mir kabi mahsulotlarni quruq haydash yo‘li bilan olinadi. Ko‘mir faolligini oshirish
uchun unga 900°C dan ortiq haroratda havosiz termik ishlov beriladi. Bunda material g‘ovaklaridagi smolalar ekstragent yordamida ekstraksiya qilib olinadi.
Faollangan ko‘mirlarning solishtirma yuzasi – 600ј1750 m2/ g. Тo‘kma zichligi – 250ј450 kg/m3, mikrog‘ovaklar hajmi –0,23...0,7sm3/g. Bundan tashqari ular tarkibida juda kam miqdorda (<8%) kul bo‘ladi. Yana shuni ta’kidlash kerakki, havoda 300°C haroratda faollangan ko‘mir yonadi.
Faollangan ko‘mirning mayda kukunlari 200°C ga yaqin haroratda yonadi va konsentratsiyasi 17ј24 g/sm3 bo‘lganda havo tarkibidagi kislorod bilan portlovchi birikma hosil qiladi.
Adsorbsiya jarayonida tozalashning samaradorligi adsorbentning g‘ovaksimon tuzilishiga bog‘liq bo‘lib, bunda mikrog‘ovak asosiy rol o‘ynaydi. Faollangan ko‘mirlar adsorbsion bo‘shlig‘ining chegaraviy hajmi 0,3 sm3/g ligi tozalash jarayonida qo‘llash tavsiya
etiladi. Ma’lumki, mikrog‘ovaklar o‘lchami katalitik reaksiyalar tezligini belgilaydi. Mikrog‘ovak o‘lchami 0,8ј1,0 mkm bo‘lgan faollangan ko‘mirlar optimal deb hisoblanadi.
Silikagellar – bu kremniy kislota gelining suvsizlantirilgan mahsulotidir. Ushbu adsorbentlar natriy silikat eritmalariga kislota yoki ular tuzlarining eritmalarini ta’siri natijasida olinadi.
Silikagellarning solishtirma yuzasi 400ј780 m2/g, to‘kma zichligi esa 100ј800 kg/m3. Silikagel granulalari 7mm gacha bo‘lishi mumkin. Silikagellar asosan suv bug‘ini yutish, gazlarni quritish va tozalash uchun qo‘llaniladi. Bu adsorbent boshqa adsorbentlarga
qaraganda yonmaydi, mexanik jihatdan mustahkam bo‘ladi.
Seolitlar – tabiiy va sun’iy mineral holatida bo‘lib,alyumosilikatning suvli birikmasi. Ushbu adsorbent suvda va organic eritmalarda erimaydi. Sun’iy seolit g‘ovaklar o‘lchami adsorb-
siyalanayotgan molekula o‘lchamiga yaqin bo‘lgani uchun g‘ovaklarga kirayotgan molekulalarni adsorbsiya qila oladi. Bu turdagi seolitlar «molekulyar elaklar» deb nomlanadi.
Seolitlar yuqori yutish qobiliyatiga ega bo‘lgani uchun gazlar va suyuqliklarni qisman quritish yoki suvsizlantirish uchun ham qo‘llaniladi. Seolitlar, ko‘рincha 2ј5 mm diametrli granula
ko‘rinishida ishlab chiqariladi.
|
| |
E lektr xavfsizlik choralari

qilinadi. E lektrstatik zaryadsizlantirish ishonchlikni pasay-
tiradi va (yom on hollarda) tizim ning
tashkil etuvchilam i
ishdan chiqaradi. E lektrstatik zaryadlar b a’zi bir m ateriallar
orasidagi ishqalanishdan sodir b o ‘ladi. M asalan, plastm as-
salar, ju n , ipak va oyna m ateriallarda.
E lektrostatik zar-
yadsizlantirishdan him oya, zaryadlar hosil b o ‘lishining ol-
dini olish va ulam i elektron tashkil etuvchilarga o ‘tkazm ay
turib qurilm a tanasiga o ‘tkazib yuborishdan iboratdir.
M PTs-I ga xizm at k o ‘rsatuvchi elektrom exanik, elektrsta-
tik zaryadsizlantirishdan him oyalash, xavfsizlik choralarini
bajarishga m a s’uldir.
H ar b ir ta sh rif buyum vchi elektrostatik zaryadsizlantirish
xavfi haqida xabardor b o ‘lm og‘i darkor. A g ar xodim lar po-
yafzalining tagligi tagcharm dan yoki o ‘tkazuvchanligi shun-
ga teng keladigan ashyodan qilingan b o ‘lsa, elektrostatik
zaryadsizlantirish xavfi paydo b o ‘lishi kam ayadi.
Elektron qurilm alam i o ‘m atiladigan jo y lard a, pollar elek-
trostatik zaryadsizlantirishdan him oya etuvchi qoplam a bi-
lan qoplash m aqsadga m uvofiq b o ‘ladi.
B unday pollam ing
qarshiligi 50 kO m dan 10 M O m gacha bo ‘lishi kerak. E lektr
tokini o ‘tkazuvchi pollam i polirovka qilm oq yoki biron bir
boshqa usullar bilan izolyatsiyalash m um kin emas.
C hiqarish, alm ashtirish yoki platalam i jo y id an k o ‘ch-
irilishi bilan b o g ‘liq boMgan ham m a ishlar jaray o n id a elek-
tron tarkibiy qism larga (kom ponentlarga) tegib ketish xavfi
b o ‘lsa, xizm atchi bilagiga yerga
ulangan bilakuzuk taqib
olishi shart. B u tarkibiy qism lam i tanada y ig ‘ilib qolgan
zaryadlardan buzilishining oldini oladi. B ilakuzuk qurilm a
tanasi bilan ulangan b o ‘lishi kerak.
H am m a qurilm alar yerga ishonchli ulangan b o ‘lishi shart.
Tashish vaqtida ham m a tarkibiy qism lar antistatik m aterial-
ga o ‘ralgan b o ‘lishi kerak.
57
www.ziyouz.com kutubxonasi
Absorbent yoki gaz fazaning resirkulyatsiyali chizmalari

|
Absorbent yoki gaz fazaning resirkulyatsiyali chizmalari
|
bet | 2/11 | Sana | 24.06.2024 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #265379 |
Bog'liq Absorbsiya Umumiy tushunchalarAbsorbent yoki gaz fazaning resirkulyatsiyali chizmalari
16-d, e rasmlarda keltirilgan. Bunday chizmalarda absorbent ko‘p marta o‘tadi.
16- d rasmda absorbent bo‘yicha resirkulyatsiyali chizma keltirilgan. Bunda gaz faza absorberning tepa qismidan kirib, past qismidan chiqib ketsa, suyuq faza esa qurilmadan bir necha marta qaytarib o‘tkaziladi. Absorbent qurilmaning tepa qismiga uzatiladi
va gaz fazasiga qarama-qarshi yo‘nalishda harakatlanadi. Ya’ni, xb konsentratsiyali absorbent absorberdan chiqayotgan suyuq faza bilan aralashishi natijasida uning konsentratsiyasi xs ga ko‘tariladi. Jarayonning ishchi chizig‘i y-x diagrammada AB to‘g‘ri chizig‘i
bilan ifodalanadi. Absorbtivning aralashtirishdan keying konsentratsiyasi xs ni moddiy balans tenglamasidan toрish mumkin. Agar absorberga kirishdagi absorbent miqdorini yangi
absorbent miqdoriga nisbatini n deb belgilansa, moddiy balans tenglamasi quyidagi ko‘rinishda yoziladi:
Bunda:
G ⋅ −
(bax)
L x
(ax−xb)
x −x
Ln ⋅(xaxxc) .
.
xc
ax(n 1)b
n
Gaz fazasi resirkulyatsiyali absorbsiya sxemasi 16- e rasmda
keltirilgan. Ishchi chiziq holati As (g s, xox) va B (g ox, xb) nuqtalari bilan belgilanadi. g s konsentratsiya moddiy balans tenglamasidan aniqlanadi:
c
−
ax(n 1) b
n
.
Absorbent harakat tezligi ortishi bilan massa berish koeffitsiyenti ko‘payadi, bu esa, o‘z navbatida, massa o‘tkazish koeffitsiyentining o‘sishiga olib keladi.
Qiyin eruvchan gazlarni absorbsiya qilish paytida absorbentni
resirkulyatsiya qilish usulini qo‘llash maqsadga muvofiqdir. Agar
absorbtiv resirkulyatsiya qilinsa, gaz fazasida massa berish koeffitsiyenti ko‘payadi. Bu usul yaxshi eriydigan gazlarni absorbsiya qilishda yuqori samara beradi.
|
| |