Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Nazorat savollari
1. Personalni motivatsiyalashning asosiy maqsadi nima?
2. Personalni motivatsiyalash usullarini ishlab chiqish mexanizmini tushuntiring.
3. AQSH firmalarida personalni motivatsiyalash tizimlari qanday rag‗batlantiruvchi
omillardan foydalaniladi?
4. Fransiyada personalni motivatsiyalash tizimlarining о‗ziga xos xususiyatlari
nimalardan iborat?
5. Motivatsiyalash usullarini ishlab chiqish mexanizmi qanday bosqichlarni о‗z
ichiga oladi?
Tayanch iboralar: motivatsiyalash, maqsadlar, tamoyillar, funksiyalar, omillar,
shakllari, usullari, ish haqi, mukofot, lavozim, maqtov, ehtiyoj.
5.7. Rahbarning shaxsiy ishini tashkil etish
Rahbarning shaxsiy ishini rejalashtirish tashkilot va о‗ning bо‗linmalarining
strategik va taktik vazifalari belgilangan vaqtdan boshlanadi. Ushbu jarayon
―maqsadlar shajarasi‖, ya‘ni kichik maqsadlarni darajalar bо‗yicha taqsimlash bilan
bog‗liq vazifalarni aks ettiruvchi tarkibiy modelni tuzish sifatida ma‘lum.
Tashkilot strategiyasi, tashkilot va rahbar oldiga qо‗yilgan maqsadlar va
vazifalar ―nima qilish kerak?‖ degan savolga javob beradi. ―Qanday qilish kerak?‖
degan savolga oldinga qо‗yilgan maqsadlar va vazifalarga muvofiq belgilangan
dasturlar, tamoyillar, jarayonlar va funksiyalar javob beradi. Rahbarning shaxsiy
ishini rejalashtirish oldinga qо‗yilgan maqsadlarga erishish va vazifalarni hal etish
hamda muayyan tadbirlarni amalga oshirishning aniq muddatlari belgilanishini
nazarda tutadi. Bajarish muddatlarini belgilash - shaxsiy ishni rejalashtirishning eng
262
muhim va mas‘uliyatli lahzasi hisoblanadi. Vaqtni tejab sarflashni bilish yuksak
boshqaruv madaniyati va ishbilarmon insonning tartibliligi belgisi hisoblanadi.
Rahbarning shaxsiy ishi majlislar, yig‗ilishlar, qabullar va shaxsiy hamda
ishlab chiqarishga oid suhbatlarni tashkil etish va о‗tkazishni xat- xabarlar bilan
ishlash, telefon orqali suhbatlar va hokazolarni о‗z ichiga oladi.
Majlislarni о‗tkazish. Majlis uning maqsadlari haqida aniq tasavvurga ega
bо‗lingan holda о‗tkazilishi kerak. Majlislarning quyidagi turlari mavjud:
-
о‗quv majlisi (konferensiya, seminar), uning maqsadi - ishtirokchilarga zarur
bilimlarni berish va. ularning malakasini oshirishdan iborat;
-
axborot beradigai majlis ma‘lumotlarni umumlashtirish va yuzaga kelgan
muammolarga nisbatan bildirilgan turli nuqtai nazarlarni о‗rg‗anish uchun zarur;
-
tushuntirish majlisi, unda rahbariyat xodimlarni amalga oshirilayotgan
xо‗jalik siyosatining tо‗g‗riligiga va qо‗llanilgan choralarning muqarrarligiga
ishontirishga intiladi;
-
muammoli (biror muammoni kо‗tarib chiqqan) majlis, u mavjud
muammolarni hal etish usulini tanlash uchun о‗tkaziladi.
Agar quyidagi qoidalarga amal qilinsa, samarali majlisni о‗tkazish
vazifasining yechimi osonlashadi:
-
majlis mavzusini aniq belgilash lozim. Rahbar sifatida, birinchi navbatda,
о‗zi uchun qanaqa natija kerakligini aniqlab olish darkor;
-
kun tartibi, shu jumladan kо‗rib chiqilayotgan masalalarning izchilligi puxta
ishlab chiqilishi kerak. Dastavval hal etilishi eng aniq bо‗lgan masalalarni qо‗ygan
ma‘qul;
-
majlis ishtirokchilari fe‘l-atvorining xususiyatlari qanaqaligyni va ular
majlisni о‗tkazish jarayonida qanday namoyon bо‗lishini nazarda tutish zarur;
-
ishtirokchilarga taklifnomalar oldindan yuborilishi kerak, bunda majlis
mavzusi bilan uning barcha ishtirokchilarining manfaatlari о‗rtasidagi bog‗liqlik
yaqqol bо‗lishi lozim;
-
majlis о‗tkazish uchun mо‗ljallangan xona yaxshi tovush izolyatsiyasiga,
normal havo haroratiga, yaxshi ventilyatsiyaga ega bо‗lishi darkor;
263
-
majlis mavzusi hamma vaqt sо‗zga chiquvchilar va tinglovchilar kо‗z oldida
turishi uchun uni doskaga plakat kо‗rinishida yoki boshqa usul bilan yozish tavsiya
etiladi.
О‗z sо‗zining boshida rahbar va muxolifning qarashlari mos kelmayotgan
ayrim masalalarga e‘tibor karatish zarur. Majlis rahbariga nisbatan qо‗yiladigan eng
muhim talab - о‗z nuqtai nazarini boshqa ishtirokchilarga zо‗rlab о‗tkazmaslik.
Betaraflik о‗z nuqtai nazarini bildirish imkoniyatidan mahrum etmaydi. Tinglay olish
- rahbarning eng muhim xislati. Tadqiqotlar shuni kо‗rsatmokdaki, insonlarning kо‗pi
bilan 10 foizi hamsuhbatini bemalol tinglay oladi. Tinglay olish quyidagi qoidalarga
amal qilishni anglatadi:
-
suhbatdoshning sо‗zini bо‗lishga urinishdan о‗zini tiyish, unga gapini
tugatish imkoniyatini berish. О‗z xatti-harakati bilan uni tinglash og‗irlygini
bildirmaslik;
-
suhbatdoshga e‘tibor qaratish, tinglash jarayonida faol ishtirok etish:
-
shoshilinch xulosalar bildirmaslik va tezda baho bermaslik;
-
suhbatdoshning sо‗zlashish xususiyatlariga e‘tibor qaratmaslik («Qanday
sustkash!», «Qanday zeriktiradigan!»);
-
chalg‗imaslik;
-
sо‗zlashuvni monopollashtirmaslik;
-
fikrlash sur‘atini nutqqa moslashtirish, chunki fikrlash tezligi nutk tezligiga
qaraganda 3-4 marta yuqori.
Majlisning samaradorligi uning davomliligiga bog‗liqligi ilmiy jihatdan isbotlangan.
Majlis qancha uzoq davom etsa, uning ishtirokchilarining ishchanligi shuncha
pasayadi.
Eng maqbul holatda majlis uzog‗i bilan 30-40 daqiqa davom etishi kerak. Ana
shu muddatdan keyin bunday tadbirning samaradorligi kо‗rsatkichlari keskin
pasayadi. 40-60-daqiqada e‘tiborning susayishi kuzatiladi, 60-70-daqiqada insonlar
holatini о‗zgartiradi, sо‗zlasha boshlaydi, 70-80-daqiqada ayrim ishtirokchilarda
depressiya belgilari kuzatiladi, 90-100-daqiqada «salbiy faollik» belgilari, ya‘ni
о‗zaro tortishuvlar, muhokama qilinayotgan muammo haqidagi fikrning о‗zgarishi va
264
hokazolar paydo bо‗ladi. 100-120-daqiqada ayrim ishtirokchilar har qanday taklif
etilgan qarorni qabul qilishga tayyor. Bu kо‗p sonli insonlarning noqulay sanitariya-
gigiyenik sharoitlarga ega bо‗lgan xonada uzoq vaqt о‗tirishdan о‗ta toliqishi oqibati
bilan bog‗liq. Shu munosabat bilan «120-daqiqa» tamoyili mavjud.
|