Калит сўзлар - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismКалит сўзлар.
Девиант, девиация, хулқдаги оғиш, агрессив хулқ, превенция
Ички ишлар идоралари ходимларининг фаолияти ўзига хослиги билан ажралиб туради.
Чунки улар доимий равишда турли тоифадаги одамлар билан учрашадилар, мулоқотга
киришадилар. Бу эса тизим фаолиятида юз берадиган психик жараёнларни яхши билиш ва
уларга тайёр туришни талаб қилади.
1
Бугунги кунда агрессия, тажовузкорлик ва зўравонлик, ёшлар ўртасида жиноятчиликнинг
ортиши ҳоллари жуда кўп кузатилмоқда. Шу сабабли инсон агрессив хулқ-атворининг
намоён бўлиш сабабларини аниқлаш, деструктив хулқ-атворнинг олдини олиш ёки назорат
қилиш муаммоларини ўрганиш, уни коррекция қилишнинг янги усулларини ишлаб чиқиш
ва амалиётга тадбиқ қилиш Ички ишлар ҳодимлари ҳамда амалиётчи психологлар учун
долзарб масала бўлиб келмоқда.
Ўсмирлик даври ўзиниг бетакрорлиги, мустақиллилиги, ижодийлиги, танқидийлиги ва
бошақа хусусиятлари билан ажралиб туради. Шунинг учун бу давр ўзининг мураккаблиги
ўсмир шахсида ўзига ва ўзгаларга нисбатан танқидийликни шаклланиши билан боғлиқдир.
Айнан ўсмир шахсининг шахс сифатида шаклланишида эмоционал жараёнларнинг ўрни
муҳим ҳисобланади. Чунки ҳар қандай шахс тараққиётида эмоционал жараёнларнинг
рўй бериши ҳамда уни оқилона бошқаришни ўрганиш, шахс ҳарактерида шаклланаётган
агрессив ҳолатни ва унинг натижасида юзага келувчи турли хилдаги жиноятларнинг олдини
олиниши ҳозирги кун учун долзарб муаммо бўлиб келмоқда. Шу нуқтаи назардан олганда,
ўсмирлик даврида тажовузкорлик ҳамда оғишиш ҳолатларини ўрганиш ва уларни аниқлаш,
тўғри ташхис қўйиш, қонунбузарлик ҳолатларини олдини аниқлаш муаммога нисбатан
ўзига ҳос ёндашувни юзага келтиради.
Ўсмирлик 10-11 ёшлардан 14-15 ёшларгача бўлган даврни ташкил этади. Аксарият
ўқувчиларда ўсмирлик ёшига ўтиш, асосан, 5-синфлардан яъни 11- 12 ёшларидан бошланади.
«Энди ўсмир бола эмас, бироқ катта ҳам эмас» - айни шу таъриф ўсмирлик даврининг муҳим
характерини билдиради.
Ўсмирлик даври «ўтиш даври», «кризис давр», «қийин давр» каби номларни олган
психологик кўринишлари билан характерланади. Чунки, бу ёшдаги ўсмирларнинг
ҳатти-ҳаракатида муқобил, янги шароитларда ўз ўрнини топа олмаганлигидан психик
портлаш ҳоллари ҳам кузатилади. Ўз даврида Л.С.Виготский бундай ҳолатни «психик
ривожланишдаги кризис» деб номлаган. Ўсмирлик ёшида уларнинг хулқ-атворига хос
бўлган алоҳида хусусиятларни жинсий етилишнинг бошланиши билан изоҳлаб бўлмайди.
Жинсий етилиш ўсмир хулқ-атворига асосий биологик омил сифатида таъсир кўрсатиб, бу
таъсир бевосита эмас, балки кўпроқ билвоситадир.
2
Ўсмирлик даврида етакчи фаолият - бу ўқиш, мулоқот ҳамда меҳнат фаолиятидир.
Ўсмирлик даври мулоқотининг асосий вазифаси - бу дўстлик, ўртоқликдаги элементар
нормаларини аниқлаш ва эгаллашдир. Ўсмирлар мулоқотининг асосий хусусияти шундан
иборатки, у тўла ўртоқлик кодексига бўйсунади.
3
Ўсмирлар муаммосига эътиборни кучайтириш зарурлигининг асосий сабаблари сифатида
қуйидагиларни кўрсатиш мумкин:
1
Душанов Р. Х., Фарфиев Й. А. Касбий психология. Тошкент-2014. -Б 3.
2
Рахимова К, Абуллаева А.
Тарбияси қийин ўсмирлар психологияси. Фарғона. 2006. –Б 7.
3
Рахимова К, Абуллаева А.
Тарбияси қийин ўсмирлар психологияси. Фарғона. 2006. –Б 23.
|
| |