nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
y = mx + c - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti
|
bet | 7/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,62 Mb. | | #247387 |
Bog'liq mirismoilsoniy tizim modellashtirish y = mx + c
Bu yerda m - chiziqning qiyaligi va c - y kesma. Chiziqli tenglamaning grafigi to'g'ri chiziqdir. Biroq, chiziqli tenglamalar tizimi bir xil o'zgaruvchini o'z ichiga olgan chiziqli tenglamalar to'plamidir. Tenglamalar soni tenglamada mavjud bo'lgan noma'lumlar soniga teng. Masalan, agar tizim 5 ta chiziqli tenglamani o'z ichiga olsa, bu tenglamalarning barchasidagi noma'lum yoki o'zgaruvchilar soni ham 5 ta bo'lib, har bir tenglama chiziqli tenglamaning ta'rifini qondiradi (har bir o'zgaruvchining kuchi 1 ga teng). Ushbu qo'llanmada biz ikkita tenglama va ikkita noma'lum chiziqli tenglamalar tizimini yechamiz. Tenglamalar quyida keltirilgan.
2x + 3y = -4 4x + 5y = -5
Faraz qilaylik, umumiy tizim bo'lgan
a1*x + b1 * y = -k1 a2*x + b2 * y = -k2
Bu a1 = 2, b1 = 3, k1 = 4, a2 = 4, b2 = 5 va k2 = 5 ekanligini anglatadi.
Biz ushbu qiymatlardan keyinroq ushbu qo'llanmada foydalanamiz.
10. Simulink yordamida chiziqli tenglamalar tizimini echish uchun oddiy misolga o'tamiz. Simulink-da Algebraik Cheklov deb nomlangan blok ishni bajarishda bizga yordam beradi. Biroq, bu juda oddiy emas; chiziqli tenglamalar tizimini yechish uchun ham ba'zi mantiqqa amal qilishimiz kerak. Endi biz dasturlash qismidan boshlaymiz. Avvalgi darslarda qilganimizdek MATLAB va keyin Simulinkni oching. Shundan so'ng, kutubxona brauzerini oching va tez-tez ishlatiladigan bloklarni tanlang. Ushbu bo'limdan daromad blokini tanlang. Endi ushbu daromad blokini Simulink blok diagrammasi bo'limiga sudrab olib tashlang. Quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, ikkita noma'lum o'zgaruvchiga misol bo'lganidek, ikkita shunday daromad blokini joylashtiring.
Ushbu daromad bloklari har bir o'zgaruvchining koeffitsienti qiymatini kiritish uchun ishlatiladi; demak, daromad bloklari soni tenglamadagi noma'lumlar soniga teng. Ikki noma'lumli tenglamalar tizimidan foydalanayotganimizda, daromad bloklari soni ikkitadir.
Keyinchalik doimiy qism keladi. Tenglamaning o'ng tomonidagi doimiyni doimiy blok sifatida joylashtirish mumkin. Simulink kutubxonasi brauzeridagi tez-tez ishlatiladigan bloklar bo'limidan doimiy blokni tanlang va uni quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, allaqachon joylashtirilgan ikkita daromad bloki bilan joylashtiring.
|
| |
Rasm 1. Gain blocks - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti
|
bet | 2/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,62 Mb. | | #247387 |
Bog'liq mirismoilsoniy tizim modellashtirish
Ushbu Gain bloklari har bir o'zgaruvchining koeffitsienti qiymatini kiritish uchun ishlatiladi; demak, Gain bloklari soni tenglamadagi noma'lumlar soniga teng. Ikki noma'lumli tenglamalar tizimidan foydalanayotganimizda, Gain bloklari soni ikkitadir.
Constant block
Matematik operatsiyalar
Endi biz uchta blokni qo'shishimiz kerak. Buning uchun biz yig'indi blokidan ham foydalanishimiz mumkin, lekin biz Simulink-da ko'proq bloklarni birlashtirish uchun Simulink tomonidan taqdim etilgan boshqa blokdan foydalanamiz. Kutubxona brauzerida quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, Matematik operatsiyalar bo'limini bosing.
Matematik operatsiyalar
Ushbu bo'limdan quyidagi rasmda ko'rsatilgandek qo'shish blokini tanlang.
Ushbu qo'shish bloki biz oldingi darslarda foydalangan yig'indi bloki bilan bir xil vazifani bajaradi. Ko'rib turganimizdek, ushbu qo'shish bloki tomonidan taqdim etilgan kirishlar soni ikkitadir; ammo, biz uchta narsani qo'shish kerak, shuning uchun endi qo'shish blokining parametrlarini yangilashimiz kerak. Qo'shish blokiga ikki marta bosing va belgilar ro'yxatida quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, kirishlar sonini oshirish uchun + belgisini qo'shing.
List of signs
Quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, barcha joylashtirilgan bloklarni, chiziq yordamida ulang.
Rasm. Ulash
Bu 1-tenglamaning topuvchisi, shuning uchun biz Gain va konstantani a1, b1 va k1 deb nomlaymiz. Bu yerda keyingi qadam Algebraic Constraints blokini joylashtirishdir. Ushbu constraints bloki kirishi nolga teng bo'lishi kerak bo'lgan funksiyani kiritadi va funktsiya qiymatining chiqishini baholaydi. Blokning chiqishi kirish koeffitsientiga qayta aloqa zanjiri orqali berilishi kerak va har bir iteratsiya bilan biz ushbu noma'lum uchun to'g'ri qiymatni olmagunimizcha, chiqish qiymati yangilanadi. Constraints blokiga taqdim etilgan boshlang'ich qiymat bu yerda nolga teng. Matematik operatsiyalar bo'limidan quyidagi rasmda ko'rsatilgandek Algebraic Constraintslar blokini tanlang.
|
| |
Algebraic constraints - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti
|
bet | 3/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,62 Mb. | | #247387 |
Bog'liq mirismoilsoniy tizim modellashtirish
Ushbu blokning kirish qismida qo'shimchaning chiqishini ulang. Endi quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, Simulink kutubxonasi brauzeridan sinks bo'limini tanlang
Sinks
Ushbu bo'limdan quyidagi rasmda ko'rsatilgandek displey blokini tanlang.
Display
Ushbu blokni constraints blokining chiqishiga joylashtiring. Ushbu blok dasturning chiqishini ko'rsatish uchun ishlatiladi. Endi quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, tenglamalardan birining to'liq blok sxemasini yaratdik.
Birinchi tenglamaning blok sxemasi
Quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, ikkinchi tenglamaning blok diagrammasini olish uchun ushbu to'liq blok diagrammadan oddiygina nusxa ko'chiring va joylashtiring.
Demak, bu yerda biz ikkinchi blokning o'zgaruvchilar nomlarini a2, b2 va k2 ga yangilaymiz. Endi fikr-mulohazalarni constraints blokiga ulash qismi keladi. Birinchidan, biz 1-constraints blokining chiqishidan a1 va a2 bloklarining kirishiga qayta aloqa simini ulaymiz, chunki bu quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, x koeffitsientlari (1-constraints blokida ko'rsatiladi).
X qiymati
Quyidagi rasmda ko'rsatilganidek, 2-constraints bloki va b1, b2 bilan ham xuddi shunday qiling.
Buyruqlar oynasi
Belgilangan simlar y qiymati uchun qayta aloqa yo'lini ko'rsatadi. Endi MATLAB buyrug'i oynasiga qayting, u yerda biz quyidagi rasmda ko'rsatilgandek o'zgaruvchilarning qiymatlarini aniqlaymiz.
Buyruqlar oynasi
Shunday qilib, bu yerda biz kirish qismida berilgan buyruqlar oynasidagi o'zgaruvchilarning barcha qiymatlarini quyidagi rasmda ko'rsatilganidek aniqlaymiz.
O'zgaruvchan qiymatni belgilash
|
| |
Maruza mashg’ulotlari - Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari

|
Mavzu: sport trenirovkasining vositalari metodlari
|
bet | 7/11 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 28,81 Kb. | | #235930 |
Maruza mashg’ulotlari
Ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlari — aholini jismoniy tarbiya mashg’ulotlariga jalb etishga va aholi o’rtasida sog’lom turmush tarzini shakllantirishga qaratilgan tadbirlar;
Ommaviy sport — sportning tashkil etilgan va (yoki) mustaqil mashg’ulotlar, shuningdek ommaviy jismoniy tarbiya va sport tadbirlarini o’tkazish orqali aholini jismoniy tarbiyalash, sog’lomlashtirish, kamol toptirish hamda jismoniy tarbiya va sport mashg’ulotlariga jalb etishga doir qismi;
Maruza mashguloti
Professional sport — sportning sport musobaqalarini tashkil etish va o’tkazishga doir qismi bo’lib, sportchilar ularda o’zining asosiy faoliyati sifatida ishtirok etganligi va ularga tayyorgarlik ko’rganligi uchun mukofot va (yoki) ish haqi oladi;
Sportchi — tanlagan sport turi yoki sport turlari bilan muntazam shug’ullanadigan, doimo o’zining sport mahoratini oshirib boradigan va sport tadbirlarida qatnashadigan jismoniy shaxs;
Sport bo’yicha agent — sportchi nomidan va uning manfaatlari uchun shartnoma asosida faoliyat ko’rsatadigan, tuzilgan shartnomalar shartlariga va sportchining huquqlariga rioya etilishini kuzatib boradigan shaxs;
Sport musobaqasi — imkoniyatlarni namoyish qilish, sport yutuqlarini baholash va taqqoslash, sport sohasida raqobatlashish. Sportchilar o’rtasida yoki sportchilar jamoalari o’rtasida har xil sport turlari (sport dissiplinalari) bo’yicha musobaqaning eng yaxshi ishtirokchisini aniqlash maqsadida jismoniy tarbiya yoki sport tadbirining tashkilotchisi tomonidan tasdiqlangan nizom (reglament) bo’yicha o’tkaziladigan bellashuv;
Sport inshooti — sport tadbirlari va ommaviy sport tadbirlarini, sport turlari bo’yicha o’quv-mashq mashg’ulotlari va o’quv-mashq yig’inlarini o’tkazish uchun mo’ljallangan, o’ziga qo’yiladigan norma va talablarga javob beradigan hamda tegishli pasportga ega bo’lgan yopiq yoki ochiq tipdagi ixtisoslashtirilgan inshoot;
Sportchining sport diskvalifikasiyasi — sport turi qoidalarini yoki sport musobaqalari to’g’risidagi nizomlarni (reglamentlarni) yoxud xalqaro sport tashkilotlari tomonidan tasdiqlangan dopingga qarshi qoidalarni yoki respublika sport federasiyalari (uyushmalari) tomonidan tasdiqlangan normalarni buzganlik uchun sportchini sport musobaqalarida ishtirok etishdan sportning tegishli turi bo’yicha xalqaro sport federasiyasi (uyushmasi) yoki sportning tegishli turi bo’yicha respublika sport federasiyasi (uyushmasi) tomonidan amalga oshiriladigan chetlashtirish;
|
| |
– rasm. Koordinatalar tizimi

|
– rasm. Koordinatalar tizimi
|
bet | 16/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar – rasm. Koordinatalar tizimi.
U yoki bu koordinata sistemasini tanlash manipulyator ko‘chish harakat darajalari yordamida amalga oshiradigan harakatlar xarakteri bilan bog‘liq bo‘ladi. To‘g‘ri burchak koordinata sistemasida ishlovchi manipulyatorlarga, shunday manipulyatorlar kiradiki, ularning ko‘chish harakat darajalari ishchi organ
holatini mustaqil o‘zgarishini X, Y, Z koordinatalar bo‘yicha ta’minlaydi.
Silindrik koodinatalar sistemasida ishlovchi manipulyatorlarning ko‘chish harakat darajalari ishchi organ holatini mustaqil o‘zgarishini r, φ, z koordinatalar bo‘yicha ta’minlaydi.
Sferik koordinatalar sistemasida ishlovchi manipulyatorlarga, shunday manipulyatorlar kiradiki, ularning ko‘chish harakat darajalari ishchi organ holatini mustaqil o‘zgarishini ρ, φ, Ө koordinatalar bo‘yicha ta’minlaydi.
– 2.7 rasmlarda turli koordinata sistemalarida ishlovchi manipulyatorlarning konstruksiyalari va ishchi zonalari keltirilgan.
To‘g‘ri burchak koordinata sistemasida ishlovchi manipulyatorlarning ishchi zonasi parallelepiped ko‘rinishida bo‘ladi (2.4 - rasm). Bunday manipulyatorlar faqat chiziqli harakatlarni bajarishga juda qulay. Undan tashqari bu holda robotni programmalash maksimal soddalashadi, bir koordinat sistemasidan boshqasiga o‘tishda programmani qayta hisoblash talab qilinmaydi.
Silindrik koordinata sistemasida ishlovchi manipulyatorda chiziqli harakat bilan bir qatorda aylanma bo‘yicha burilish harakati ham amalga oshiriladi. Ishchi zonasi silindrik shaklda bo‘ladi. (2.5 - rasm).
Sferik koordinata sistemasida ishlovchi manipulyator (2.6 - rasm) ikkita aylanma harakat va bitta chiziqli harakat qiladi, ishchi zonasi sfera ko‘rinishda bo‘ladi.
Burchak koordinat sistemasida ishlovchi manipulyator (2.7 - rasm) faqat aylanma harakat qiluvchi uchta zvenolardan tashkil topadi, ishchi zonasi murakkab sferik shaklda bo‘ladi.
2.4 – 2.7 rasmlarda keltirilgan manipulyatorlar uchta ko‘chish darajasiga egalar. Real robotlarning manipulyatorlari uchdan ortiq turli chiziqli va aylanma harakat qiluvchi zvenolardan tashkil topadi, shuning uchun ularda yuqorida ko‘rib chiqilgan koordinata sistemalarining kombinatsiyasi ishlatiladi.
|
| |
sxemasi.
 

   
– rasm

|
sxemasi.
– rasm
|
bet | 11/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlarsxemasi.
– rasm. Robot manipulyatorining unifikatsiyalangan modullari:
1 – ko‘tarish va burilish moduli; 2 – burilish moduli; 3 – burilish va siljish moduli; 4 – ko‘tarish moduli; 5 – burilish va chiziqli harakat moduli; 6 – aylanish
moduli; 7 – tebranma harakat moduli; 8 – siljish moduli; 10 – 14 qisqich modullari.
1.5 – rasmda keltirilgan robot modullari yetarli darajada universal hisoblanadi. Masalan, 1,2 yoki 1,8,6 hamda 10 – 14 modullar asosida “Siklon – 3B”, “PR – 10”, “MP – 5” sanoat robotlari manipulyatorining konstruksiyalarini; 3,7,10 modullar yordamida “MP1”, “Sport – 1”; 2,4,9,13 – modullar asosida “Universal”, “Yunimeyt” robotlari manipulyatorlari konstruksiyalarini hosil qilish mumkin [4].
Avtomobilsozlikda robotlarning qo‘llanilishi
Hozirgi vaqtda avtomobilsozlikda robotlar boshqa sohalarga qaraganda, ko‘proq ishlatiladi, chunki bu sohadagi qator operatsiyalar inson sog‘lig‘i uchun zararli va xavli operatsiyalarga payvandlash, bo‘yash, yig‘ish, germitasiyalash, issiq detallami tashish operatsiyalari kiradi. (1.8.-rasm).
1.8-rasm. Avtomobilsozlikda robotlarning ishlatilishi
Robotlarni avtomobilsozlikda qo‘llash mahsulot sifatini oshirish imkoniyatini beradi. Masalan, ishlatilganda bo‘yoq bir xil qalinlikda amalga oshiriladi; payvandlash yuqori sifatli va aniq bajariladi.
Avtomobilsozlikda robotlarni avtomatlashtirilgan tizimlar tarkibida ishlatilganda, ishlab chiqarishning unumdorligi va boshqa iqtisodiy ko‘rsatkichlari oshadi. Robotlarning qayta programmalash imkoniyatlari mavjudligi tufayli, ularning turli xil modellari ishlab chiqarishda ishlatilishi mumkin.
Bu esa avtomobilsozlik sohalari texnologiyasining yuqori darajaga ko‘tarilishini ta’minlaydi. Sanoat robotlarini qo‘llash, ishlab chiqarishni kompleks avtomatlashtirish imkonini beradi.
|
| |
Nuqtali kontakt payvandlash

|
Nuqtali kontakt payvandlash
|
bet | 12/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Nuqtali kontakt payvandlash
Nuqtaili payvandlashni avtomatlashtirishda, robotlar keng qo‘llaniladigan soha hisoblanadi.
Bunga robotlarga qo‘yiladigan asosiy talablar quyidagilar:
robotlarning to‘xtash aniqligi mm bo‘lishi kerak;
robotlar obyektlarni manipulyatsiya qila oishi lozim.
Odatda, bu operatsiyalarni bajarishda elektrik va gidravlik yuritmali robotlar ishlatiladi.
Nuqtali payvandlash jarayoni xavfli va anchagina yoqimsiz, shovqinli hisoblanadi. Shuning uchun bunda, robotlarni payvandlashni avtomatlashtirish uchun qo‘llash, insonlarni og‘ir mehnatdan ozod qiladi, payvandlash tezligini oshirish va uning sifatini oshirish imkonini beradi.
Elektr yoyi bilan payvandlash
Bu payvandlash jarayoni inson sog‘lig‘i uchun nihoyatda zararli hisoblanadi va uni robotlar yordamida avtomatlashtirish, payvandlash sifati va tezligi yuqori bo‘lishini ta’minlaydi. Odatda, besh harakat darajasiga ega bo‘lgan, elektr yuritmali va kontur boshqarishli robotlar ishlatiladi. Talab qilinadigan aniqlik
mm bo‘lishi kerak, robot murakkab trayektoriyalar bo‘yicha harakat qila olishi lozim. Uni programmalash va boshqarish sodda bo‘lishi lozim.
Bo‘yash
Robotlarni avtomobilning turli qismlarini bo‘yash uchun ishlatilishi, hozirgi vaqtda keng ko‘lamda amalga oshirilmoqda.
Bu sohada ishlatiladigan robotlarga quyidagi talablar qo‘yiladi:
manipulyator 6-7 ta harakat darajasiga ega bo‘lishi kerak.
gidro va pnevma yuritma qo‘llash, xavfsizlik bo‘yicha maqsadga muvofiq bo‘ladi.
robotning to‘xtash aniqligi mm bo‘lishi lozim.
robotning gabarit o‘lchamlari kichik bo‘lishi kerak.
avtonom raqamli programmali boshqarish imkoniyati
mavjudligini amalga oshirish zarur.
1.9-rasmda avtomobil kuzovining ichki qismini bo‘yashga ishlatiladigan, robotlashtirilgan uskuna keltirilgan [9].
Kelajakda avtomobilsozlikda robotlar va robototexnikaning keng qo‘llanilishi ishlab chiqarishni kompleks avtomatlashtirishning imkonini beradi. Ayniqsa, tashqi muhitga moslasha oladigan, keng funksional imkoniyatlarga ega adaptiv va intellektual robotlar, ularning yangi avlodlarini asosiy va yordamchi texnologik oprasiyalarni avtomatik bajarishda qo‘llash, ishlab chqarishning rivojlanishini ta’minlaydi.
|
| |
– rasm. To‘g‘ri burchak koordinatalar sistemasida ishlovchi robot va uning ishchi zonasi

|
– rasm. To‘g‘ri burchak koordinatalar sistemasida ishlovchi robot va uning ishchi zonasi
|
bet | 17/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar – rasm. To‘g‘ri burchak koordinatalar sistemasida ishlovchi robot va uning ishchi zonasi:
a) robotning konstruktiv sxemasi, b) ishchi zonasi
rasm. Silindrik koordinatalar sistemasida ishlovchi robot va uning ishchi zonasi:
a) robotning konstruktiv sxemasi, b) ishchi zonasi
–rasm. Sferik koordinatalar sistemasidagi robot va uning ishchi zonasi:
a) robotning konstruktiv sxemasi, b) ishchi zonasi
rasm. Burchak koordinatalar sistemasida ishlovchi robot va uning ishchi zonasi:
a) robotning konstruktiv sxemasi, b) ishchi zonasi
2.2. Robot manipulyatorilarning kinematik komponovkalari
Sanoat robotlari manipulyatorlarining juda ko‘p har xil kinematik sxemalari mavjud, ular turli koordinatalar sistemalari bilan bog‘langan. 2.8 – 2.11 rasmlarda turli koodinatalar sistemasida ishlovchi manipulyatorlarning komponovkalari berilgan.
Manipulyatorlarni komponovka qilishda harakat darajalarining soni, ko‘rinishi va o‘zaro joylashishi tanlaniladi. Manipulyatorning komponovkasi bilan robotning quyidagi eksplutatsion xarakteristikalari ya’ni robot ishchi zonasi va ishchi zonasining shakli, joylashishi va o‘lchamlari bog‘liq bo‘ladi. Robotning ishchi fazosi deganda robot va boshqa texnologik jihozlar egallaydigan fazo tushuniladi [1, 5, 9].
Ishchi zona robotning fazoda u yoki bu nuqtalarga yetishini xarakterlaydi.
– rasm. To’g’ri burchak koordinatalar sistemasida ishlovchi manipulyatorlarning kinematik sxemalari.
– rasm. Silindrik koordinatalar sistemasidagi kinematik sxemalar.
– rasm. Sferik koordinatalar sistemasidagi kinematik sxemalar.
– rasm. Burchak koordinatalar sistemasidagi kinematik sxemalar.
Hozirgi vaqtda silindrik koordinatalar sistemalarida ishlovchi robotlar eng ko‘p tarqalgan. Sanoat robotining kinematik strukturasi manipulyator va ijro organlarining ishchi qurilmalar kinematikasiga bog‘liq bo‘ladi. Qurilmalarning kinematik sxemalari ko‘p jihatdan mexanik zvenolarda yuritma qurilmalarining joylashtirilishi bilan aniqlanadi. Bunda yuritmalarni joylashtirishning quyidagi variantlari bo‘lishi mumkin:
Yuritma qurilmasining korpusi biror zvenoda joylashgan, yuritma qurilmasining ergashuvchi zvenosi esa boshqa zvenoda joylashgan bo‘ladi. (2.12 – rasm,a).
Barcha zvenolar yuritma qurilmalari manipulyatorining qo‘zg‘almas zvenosida joylashgan, uzatish mexanizmlari orqali har bir alohida zveno bilan mexanik aloqa amalga oshiriladi. (2.12 – rasm, b).
d) Bitta yuritma qurilmasi manipulyatorning barcha zvenolarini harakatga keltiradi va u robotning asosida joylashadi. (2.12 – rasm,d).
Keltirilgan yuritma qurilmalarni joylashtirish usullarining kombinatsiyasi ham bo‘lishi mumkin.
|
| |
Mobil robot - X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar

|
X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar
|
bet | 116/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlarMobil robot
|
nazorat qilish dasturiga muvofiq ish muhitida harakat qilish qobiliyatiga ega. 1. Mobil robotlar ajralib turadi: qo'zg'alish turi bo'yicha - g'ildirakli, izli, yurish va hk.
|
capable of moving in a working environment in accordance with the control program. 1. mobile robots distinguish: by type of propulsion - wheeled,
tracked, walking, etc.
|
Taktil sensor
|
Robotning atrof muhit ob'ektlari bilan aloqasini o'lchagan xususiyatlarini robotning taktil tizimida qayta ishlash uchun mos keladigan signallarga o'zgartiradigan tashqi ma'lumot sensori.
|
an external information sensor that converts the measured characteristics of the robot’s contact with environmental objects into signals suitable for
processing in the robot's tactile system
|
Avtomat Automatic
|
yunoncha „automatos“ –
o‘zicha harakatlanuvchi
|
from the Greek “Auto-
matos “ is itself a valid
|
Manipulyator konfiguratsiya maydoni
|
berilgan pozitsiya va ishchi organ yo'nalishini boshqarish uchun manipulyatorning umumlashtirilgan koordinatalarini aniqlash. manipulyatorning umumlashtirilgan koordinatalarining ruxsat
etilgan qiymatlari maydoni
|
determination of the generalized coordinates of the manipulator for a given position and orientation of the working body. the space of admissible values of the generalized
coordinates of the manipulator
|
|
|
| |
manipulyatorning harakatchanlik

darajalari soni
Robotning lokatsion tizimi
Avtomatik qurilma Automatic device
Adaptiv mashina Adaptive machine
Boshqaruv Management
Boshqaruv ob’ekti The object of managements
Datchiklar tizimi Sensor system
Jarayon Process
funktsiyalarni bajaradigan ish qismining qismi. haydovchi tomonidan boshqariladigan manipulyatorning umumlashtirilgan koordinatalari soni.
Masofani aniqlashga mo’jallangan lokatsiya tizimi mexanik, elektrik, pnevmatik, gidravlik yoki kombinatsiyalashgan qurilmalar to‘plami bo‘lib, ular insonning doimiy ishtirokisiz o‘z-o‘zidan kelib chiqib ishlaydilar.
adaptivlik intellektual xossasiga ega bo‘lgan intellektual mashina
bitta yoki bir nechta jarayon- larni bajarishga yo‘nalti-rilgan harakatlar to‘plami. Agar boshqaruv insonning bevosita ishtirokisiz amalga oshsa, bunday boshqaruv – avtomatik boshqaruv deb ataladi. mexanizm, agregat, yoki texnologik jarayon bo‘lib, uning maqsadli ishlashi ta’minlanishi lozim.
Korxonalar, q/x fermalar, insonlar jamoasi va boshqalar boshqaruv ob’ekti bo‘lishi mumkin
bir necha datchiklardan tuzilgan tizim bo‘lib, bir datchikdan olingan ma’lumotlar ikkinchisi uchun qo‘shimcha ma’lumot hisoblanadi
biror ob’ekt yoki tizim holatining ketma-ket almashishi, buning natijasida siljish yoki materiallar zahirasi, quvvati va
the manipulator performs the specified functions. the number of generalized coordinates of the manipulator controlled by the drive.
robot for localization; We upset the system;
the combination of mecha- nical, electrical, pneumatic, hydraulic or combined,- without constant human intervention
intelligent machine possessing the intellectual property of adaptability
a set of actions aimed at the implementation of one or more processes. If management is done without direct human intervention, this is called automatic control
a mechanism or process unit, focused operation of which should be ensured.The object can be management enterprises, agricultural farm, groups of people, etc.
system consisting of multiple sensors, used to complement the data of one sensor data fromother
sequential change of conditions of any object or system, during which themove or change a stock of materials, energy and
His qilish - X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar

His qilish tizimi Sensory system
|
mexatron tizimning bir qismi bo‘lib, mashina va tashqi muhit holati haqida-gi informatsiyani to‘plash, qayta ishlash va taqsimlash ishlarini
bajaradi
|
part of the mehatronns system, which storage, processing and distribution of information on the State of the machine and the
environment.
|
O‘z-o‘zini tashkil etish
Self-organization
|
biror tashqi ta’sirlarsiz tuzilmani tuzish qobiliyati
|
|
ability to create structure
without any external influences
|
O‘z-o‘zini rostlash Self-adaptation
|
atrof muhitda ishlash vaqtida istalgan natijaga erishish qobiliyati bo‘lib, u vaqt davomida o‘zgarishlarga uchraydi
|
the machine's ability to reach and maintain the desired behavior when running in the environment, that was undergoingfinal changes
over time
|
O‘z-o‘zini tiklash Self-healing
|
mashinaning ish qobiliyatini
tiklay olishi
|
the ability of machines to
recovery
|
O‘z-o‘zini
diagnostika qilish Self-diagnostics
|
mashinaning ishchi holatini
nazorat qilish va baholay olish qobiliyati
|
the ability of machines to
monitor and evaluate the operational status
|
Intellektual mashina Intelligence

|
Intellektual mashina Intelligence
|
bet | 118/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlarIntellektual mashina Intelligence
machine
|
sun’iy intellektga ega mashina
|
machine with artificial intelligence
|
Intellektual material Intelligence material
|
sodda intellektga mos xossalarga ega bo‘lgan
kompozitsion material (tuzilma)
|
|
composite material (structure), which has
properties that correspond to primitive intelligence
|
Intellektual datchik Intelligence sensor
|
o‘zida sezish, xis qilish, analog va raqamli signalni qayta ishlash, avtomatik, o‘zi- o‘zini kalibrovka qilish, kompensatsiyalash funksilarnii jam qilgan avtonom birlik
|
|
self-contained unit that integrates the functions of sensation, perception, processing of analog and discrete signals, automatic and self calibration and
compensation
|
Ijro mexanizmi Executive
|
mexatron tizimining bir qismi bo‘lib, mashina ishini hal qiluvchi tizimidan yoki bevosita xis qilish tizimidan (datchiklardan) olingan ma’lumotlar asosida
boshqaradi
|
part of the mehatrons system, which cars on the basis of data obtained fromcritical system or directly otsistemy perception (obtained)
|
|
|
| |
Mexatronika Mexatronic - X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar

|
X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar
|
bet | 119/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar | Mexatronika Mexatronic
|
sun’iy intellektga ega texnik tizimlarni tuzishda mexanika, elektrotexnika, elektronika va axborot texnologiyalarini, ayniqsa, mexanizm va mashinalarni bog‘lovchi kombinatsiya
|
connecting a combination of mechanics, electrical engineering, electronics and information techno- logies to create systems with artificial intelligence, in particular machinery and
equipment
|
Mexatron tizim arxitekturasi Mexatronic systems architecture
|
maxatron tizim komponent- lari ierarxiyasi yoki qurilmasi
|
hierarchy or device compo- nents mehatrons system
|
Mexatron tizim Mexatronic system
|
mexatronika prinsiplari asosida yaratilgan tizim
|
system created on the basis of the principles of
Mechatronics
|
Hal qiluvchi tizim The decisive mechanism
|
mexatron tizimning bir qismi bo‘lib, qabul qilin-gan inforatsiyani baholaydi va
keyingi hatti-harakat-larni
|
part of the mehatrons system, which information and plans actions
|
| |
O‘n to‘rtinchi bobda - X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar

|
X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar
|
bet | 115/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlarO‘n to‘rtinchi bobda. Sanoat robotlarini ishlatishda mehnat havfsizligi, ularni ta’minlashda masalalari, RTK tarkibidagi robotning va uskunalarining havfsiz ishlashini ta’minlovchi qurilmalar bayon qilingan.
O‘n beshinchi bobda. Hozirgi zamon fan va texnikasida mexatronikaning ahamiyati, zamonaviy mexatron modullarning sinflanishi, robototexnika sistemalarining chiziqli harakat intellektual modulllari, mextron modullarning robototexnikada qo‘llanilishi bayon qilingan.
GLOSSARIY
Termin
|
O‘zbek tilidagi sharhi
|
Ingliz tilidagi sharhi
|
Adaptiv robot
|
boshqariladigan dastur ish muhitining va / yoki robotning o'zi boshqaradigan parametrlarga qarab harakatlar ketma-ketligini yoki xususiyatini maqsadli ravishda o'zgartiradi.
|
the control program of which purposefully changes the sequence or nature of actions depending on the controlled parameters of the working environment and / or the functioning of the
robot itself.
|
Robototexnik tizim
|
axborot va funktsional ravishda bir-biriga bog'langan robotlar, avtomatik va / yoki avtomatlashtirilgan qurilmalar va boshqa jihozlarning
kombinatsiyasi.
|
a combination of robots, automatic and / or automated devices and other equipment, informationally and
functionally interconnected;
|
|
|
| |
-rasm. Avtomobil kuzovining ichki qismini bo‘yash robotlashtirilgan

|
-rasm. Avtomobil kuzovining ichki qismini bo‘yash robotlashtirilgan
|
bet | 13/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar 1.9-rasm. Avtomobil kuzovining ichki qismini bo‘yash robotlashtirilgan
uskunasi Nazorat savollari
Robotlarning turli xil avtomatik sistemalardan farqi.
Robotlarning funksional imkoniyatlari nimalardan iborat?
Sanoat robotiga ta’rif bering?
Robototexnik tizim deb qanday tizimga aytiladi?
Sanoat robotlarining sinflanishi.
Sanoat struktura sxemasini chizib, tushuntirib bering?
Sanoat robotlarining asosiy ko‘rsatkichlari?
Avtomobilsozlikda robot va robot texnikasining ishlatilishi?
Robotlarning avtomobilsozlikda qo‘llanilishining afzalligi?
Robotlar funksiyasi va vazifasiga ko‘ra qanday guruhlarga bo‘linadi?
Maxsusligi bo‘yicha robotlar qanday bo‘ladi?
Robotlar yuk ko‘tarish qobiliyati bo‘yicha necha xil bo‘ladi?
Robotlarga qanday yuritmalar ishlatiladi?
Koordinatalar sistemasi bo‘yicha robotlar qanday guruhlarga bo‘linadi?
Robotlarda qanday programmalash usullari qo‘llaniladi?
Programmalash adaptiv va intellektual robotlar, ularning struktura sxemalari va asosiy qismlari.
Robotlarni qabul qilish prinsipini bayon qiling.
Sanoat robotlarning mexanik sistemasi nimaga xizmat qiladi?
2-BOB. ROBOTLARNING MEXANIK TIZIMI
Sanoat robotining mexanik sistemasi harakat funksiyalarini va texnologik operatsiyani amalga oshirishga xizmat qiladi.
Uning tarkibiga manipulyator va harkatlanish qurilmasining mexanik sistemasi kiradi va quyidagi asosiy qismlardan tashkil topadi: elementlar konstruksiyalari, yuritgichlar va qisqich qurilmalari.
2.1 – rasmda sanoat roboti konstruksiyasining asosiy elementlari keltirilgan.
2.1 – rasm. Sanoat roboti konstruksiyasining asosiy elementlari:
1 – asos, 2 - korpus, 3 – mexanik qo‘l, 4 – qisqich qurilmasi.
|
| |
Kvalimetriya va qarorlar qabul qilish nazariyasi

|
Kvalimetriya va qarorlar qabul qilish nazariyasi
|
bet | 23/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)Kvalimetriya va qarorlar qabul qilish nazariyasi.
Biror bir jism, ob’ekt, jarayon yuzasidan qarorlar qabul qilishda qarorlar qabul qilish nazariyasi asosida mezonlar ishlab chiqiladi. Mazkur mezonlar asosida jism, ob’ekt, jarayonning matematik modeli yaratiladi va uning
miqdor va sifat ko‘rsatkichlari aniqlanadi.
Tabiiy va ishlab chiqarilgan jism, buyum, iste’mol mahsulotlarini foydalanishga topshirish to‘g‘risida qaror qabul qilishda matematik model
asosida ekspertizadan o‘tkaziladi va
|
sifat ko‘rsatkichlarga
|
qanchalik mos
|
kelishi aniqlanadi.
Shu jihatdan olganda kvalimetriya
|
qarorlar qabul qilish
|
nazariyasining
|
asosini tashkil etadi.
|
|
|
Kvalimetriya va tizimlar tahlili.
|
|
|
Tabiat va jamiyatda mavjud tizimlarning tahlili ilmiy tadqiqotlar, qarorlar qabul qilish nazariyasini o‘z ichiga oladi.
Tizimlarni tahlil etishning muhim muammosi ob’ektning matematik model, ishlab chiqarishdan ko‘zda tutilgan maqsadga mosligi, sifat va miqdor ko‘rsatkichlar talabiga javob berishini uzviylikda aniqlash sanaladi.
Tizimlarni tahlilining ko‘rsatkichlari ishlab chiqarishdan ko‘zda tutilgan maqsadga erishish jarayonlarining talab darajasida o‘tkazilganligi, ob’ektga qo‘yilgan talablarga javob berishi, ishlab chiqarishdan ko‘riladigan foyda, tizim tarkibiy qismlarining miqdor va sifat ko‘rsatkichlarini o‘zida mujassamlashtiradi.
Kvalimetriya va tizimlar tahlilini bir-biriga qiyoslab bo‘lmaydi, chunki ular bir-biri bilan uzviy aloqada bo‘ladi.
Tabiat, ishlab chiqarish va jamiyatda qo‘llaniladigan tizimlar, ularning tarkibiy qismlarining miqdor va sifat ko‘rsatkichlarini aniqlashda kvalimetriya metodlari asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi.
|
| |
Dasturida tuzilgan testlardan foydalanish

Dasturida tuzilgan testlardan foydalanish
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
28.01.2024
Hajmi
0,79 Mb.
#147499
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Dasturida tuzilgan testlardan foydalanish
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
Pedagogik kvalimetriyaning ilmiy-tadqiqot metodlari

Pedagogik kvalimetriyaning ilmiy-tadqiqot metodlari. Horijiy mamlakatlarda chop etilgan adabiyotlar tahlili, kvalimetriya metodlaridan iqtisodiyotda, iste’mol buyumlarni indekslash, bunda tahlil, eksperimentel, indeksli metodlardan foydalanish metodikasi G. Agzalov, A. Kostin, A. Omistelar tomonidan chop etilgan The ABC of Qualimetry kitobida o‘z ifodasini topganligini ko‘rsatdi5.
Respublikamizda joriy etilgan uzluksiz ta’lim tizimining barcha bo‘g‘inlarida ta’lim-tarbiya jarayonining samaradorligini nazorat qilish va baholash, mazkur tizimda pedagogik faoliyat yuritayotgan pedagoglarning kasbiy-pedagogik tayyorgarlik darajasini aniqlashda pedagogik kvalimetriya metodlari muhim o‘rin tutadi.
Shu nuqtai nazardan olib qaraganda uzluksiz ta’lim tizimining barcha bo‘g‘inlari shu jumladan, oliy ta’lim muassasasida pedagogik faoliyat yuritayotgan professor-o‘qituvchilar pedagogik kvalimetriyani fan sifatida ob’ekti, predmeti, maqsadi, vazifalari, prinstiplari, kvalimetrik shkala, kvalimetrik jarayonning bosqichlari, pedagogik kvalimetriya metodlari vositasida ta’lim-tarbiya jarayonini tashxislash va baholash, olingan natijaga muvofiq umumiy xulosalash, kasbiy-pedagogik faoliyatda kvalimetriya metodlarini qo‘llashdagi yondoshuvlarning mazmun-mohiyatini anglashi lozim.
Shu bilan bir qatorda professor-o‘qituvchilar ta’lim-tarbiya jarayonida talabalarning o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma, malakalari va kompetenstiyalarini nazorat qilish va baholashda kvalimetriyaning asosiy metodlaridan biri, test topshiriqlaridan foydalanish, standart va nostandart test topshiriqlarini
Garry G. Azgaldov.Alexander V. Kostin Alvaro E. Padilla Omiste. The ABC of Qualimetry. Toolkit for measuring theimmeasurable Ridero 2015. pp 17
tuza olishi, test o‘tkazish jarayonining metodikasi, olingan natijalarni ekspertizadan o‘tkazish, yakuniy natijalarni umumlashtirish, pedagogning kasbiy-pedagogik modelini tuzish va modelning har bir tarkibiy qismining egallanganlik darajasini aniqlash, talabalarning umumiy va kasbiy layoqatinini aniqlash metodikasi, talabalar tomonidan bilimlarni egallaganlik va tarbiyalanganlik darajasini aniqlash va pedagogik xulosa yasash malakasini egallagan bo‘lishi zarur.
Pedagogik kvalimetriya professor-o‘qituvchilarning kasbiy mahoratini aniqlashda ham o‘rin tutadi. Pedagog kadrlarning o‘z kasbiy-pedagogik tayyorgarligi, kasbiy layoqatini baholash va o‘z-o‘zini baholash uchun pedagogik kvalimetriyaning quyidagi metodlaridan foydalaniladi6:
Ekspertiza metodi
Tahlil metodi.
Pedagogik jarayonni kuzatish va tahlil qilish.
So‘rovnoma o‘tkazish
Test topshiriqlari.
Suhbat metodi.
Matematik-statistik tahlil qilish.
Umumlashtirish.
|
Kvalimetriya va aksiologiya - Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini...

|
Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi
|
bet | 25/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)Kvalimetriya va aksiologiya.
Aksiologiya jamiyatdagi qadriyatlar tizimi, baholanayotgan g‘oya yoki qadriyatning inson hayotida tutgan o‘rni, moddiy va ma’naviy qadriyatlarni kvalimetrik metodlar bilan o‘rganib, baholab uni ommalashtiradi.
Bu erda g‘oyaviy (axloqiy, estetik, ma’naviy) qadriyatlar va moddiy (tabiiy, iqtisodiy) qadriyatlar nazarda tutilmoqda.
Qadriyatlar nazariyasi mazkur qadriyatlarni baholashni shu kunga qadar mantiqiy
ko‘rsatmalar asosida baholashni amalga oshirmoqda. Qadriyatlarning mazmuni va mohiyati, tushunchalari hali tadqiq etilmaganligi bois, miqdoriy baholash kam qo‘llaniladi.
Qadriyatlarni sifat jihatdan baholash nuqtai nazaridan kvalimetriyaning miqdoriy baholashi qo‘llanilganda, mazkur jarayonni aksiologiyaning bir bo‘limining ob’ekti sifatida qarash mumkin.
Aksiologiyaning kvalimetriyaga va aksincha, kvalimetriyaning aksiologiyaga ta’sirini iqtisodiyotning iqtisodga, biologiyaning biometriyaga, sostiologiyaning jamiyatga qanday ta’sir ko‘rsatishini nazarda tutgan holda tushunish lozim. Bu ikki fan tarmog‘i bar-biri bilan uzviy aloqada bo‘ladi.
Kvalimetriya va samaradorlik nazariyasi.
Ko‘pchilik hollarda samaradorlik nazariyasi, masalan, ob’ektning iqtisodiy samaradorligi juda ko‘p mezonlar asosida aniqlanadi va ularning umumiy tomonlari, ob’ektning foydali tomonlari o‘lchash asosida, ya’ni sarflangan mablag‘, vaqt, xomashyo bilan uning qiymati (narxi) o‘rtasidagi bog‘lanish belgilanadi. Bu jarayonda qiymati (narxi) pul birliklarda (kamdan kam hollarda ishchi kuchi va unga sarflangan vaqti e’tiborga olinadi) belgilanadi.
Ob’ektdan olinadigan foyda pul-kredit birligida tonna, metr va h.k. shakllarda aniqlanadi.
Samaradorlik nazariyasida samaradorlikni aniqlash mezonlarini muayyan shakl va fizik birliklar tashkil etadi.
Shunday qilib, kvalimetriya ob’ektning samaradorligi va maqsadga muvofiqligini aniqlashda asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi
|
-rasm - Dasturida tuzilgan testlardan foydalanish

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
1758
1. bir to‟g‟ri javobli;
2.
bir nechta javobli;
3. kerakli tartib bilan belgilanuvchi;
4.
moslik topiluvchi;
5. izohlarni tasdiq yoki inkorlovchi;
6. raqam yoki raqamlardan iborat javobli test. javob qo‟lda ya‟ni
klaviaturada kiritladi;
7. javobi so‟z (matn) dan iborat test. javob klaviaturada kiritladi;
8. javob
rasm qismlaridan belgilanadi;
9. harflarni qayta tartibga solish yo‟li bilan javob beriladi;
Darslarda ushbu testlardan foydalanganda o‟quvchi yoki talabalarga testni bajarish yo‟l-
yo‟riqlari o‟rgatiladi. Masalan, ushbu dissertatsiya ishida “Fizik asboblar (Elektr)” deb nomlab
test tuzildi va uni ishga tushirish quyidagi tartibda bo‟ladi.
1. Ishchi stoldagi “Fizik asboblar”
deb nomlangan
belgiga sichqoncha chap
tugmasini ikki marta bosing.
2. Ochilgan oynadan
tugmachasini bosing hamda ism familiya, guruhingizni kiriting
va OK tugmasini bosing. Masalan,
2-rasm
3. Test savollarini o‟qib tog‟ri javobni kiriting va Дальше tugmasi orqali keyingi testga
o‟ting.
3-rasm
SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
1759
Test topshiriqlarini bajarib bo‟lgach yakunlashni bosadi va
test natijalari ekranda aks
etadi.
4-rasm
Nechta to‟g‟ri javob, nechta noto‟g‟ri javob belgilagani va necha baho olganligini haqida
to‟liq ma‟lumotga ega bo‟ladi.
Ushbu testdan nazoratlarda foydalanish o‟qituvchiga ham o‟quvchiga ham har
tomonlama qulay hisoblanadi. Har bir o‟quvchi yoki talaba
test topshiriqlarini bajaradi,
bilimlarini mustahkamlaydi va o‟z bilim darajasini bilim oladi.
REFERENCES
1. Turabova L.X. “Fizik asboblar, ularning turlari va ishlash prinsipi”
mavzusining elektron
o„quv uslubiy majmuasini yaratish metodikasi mavzusidagi dissertatsiya ishi. Navoiy. 2022.
2. Камалова Д.И., Камолов И.Р., Турабова Л.Х. «Физик асбоблар,
уларнинг турлари ва
ишлаш принципи» электрон ўқув қўлланмаси. Ўзбекистон Республикаси Адлия
вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк агентлиги. №DGU 10305. 03.03.2021.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 7/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 207,83 Kb. | | #230195 |
Bog'liq O\'quvchi shaxsiga irodaviy sifatlarni shakllantirish o\'z-o\'zini tarbiyalash metodlarining o\'rni Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
I. Normativ-huquqiy hujjatlar va metodologik
ahamiyatga molik nashrlar
1.O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 30.04.2023
2.O’zbekiston Respublikasining Ta’lim to’g’risidagi Qonuni 23.09.2020
3.O’zbekiston Respublikasining 2022-2026-yillarda Xalq ta’limini rivojlantirish bo’yicha milliy dasturni tasdiqlash to’g’risida Farmoni
4.2022-2026-yillarga mo’ljallangan yangi O’zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
5. О‘zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеnti Sh.M. Mirziyоyеvning Оliy Mаjlisgа
Murоjааtnоmаsi. – T. – 2020. “Хаlq sо‘zi” gаzеtаsi.
Asosiy adabiyotlar:
1. R.Mavlonova. Tarbiyaviy ishlar metodikasi. O’quv qo’llanma -T.: “Noshir”, 2013.
2. Z.Ismailova. Tarbiyaviy ishlar metodikasi. Darslik –T.: TDPU, 2003
3.J.Xasanboev. Pedagogika .Darslik T.: TDPU, 2011
4. B.S.Abdullayeva, M.B.Tursunova, M.X.Xaydarova. Boshlang`ich ta`limda tarbiya fani. Darslik Toshkent – 2022
Qoʻshimcha adabiyotlar:
1. Mirziyоyеv Sh.M. Buyuk kеlаjаgimizni mаrd vа оliyjаnоb хаlqimiz bilаn birgа qurаmiz. -T.: О‘zbеkistоn, 2017.-488-b.
2.Mirziyoyev Shavkat Miromonovich. Yangi O‘zbekiston strategiyasi.-Toshkent, 2021. -458 b.
3.Mirziyoev Shavkat Miromonovich. “O‘zbekiston Respublikasi rivojlantirishning 2017-2021 yillar bo‘yicha “Harakatlar strategiyasi”.-T.: O‘zbekiston, 2017 .
4.Mirziyoev Shavkat Miromonovich. “Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligi garovi”. –T.: O‘zbekiston, 2017
5. N. Ismatova va b. Tarbiya: 1-sinf o'quvchilari uchun darslik. 1-nashr G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi TOSHKENT – 2020
6. N. Ismatova va b. Tarbiya: 2-sinf o'quvchilari uchun darslik. 1-nashr G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi TOSHKENT – 2020
7. D. Ro‘ziyeva va boshq., Tarbiya: 2-sinf o'quvchilari uchun darslik TOSHKENT «SANO-STANDART» 2020
Internet saytlari:
1. www. Tdpu. Uz
2. www. Pedagog. Uz
3. www. Ziynet. Uz
4. www. Edu. Uz
5. tdpu-INTRANET. Ped.
|
| |
Kvalimetriyaning boshqa fanlar bilan aloqasi

|
Kvalimetriyaning boshqa fanlar bilan aloqasi
|
bet | 21/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)Kvalimetriyaning boshqa fanlar bilan aloqasi.
Kvalimetriya mahsulotlar va ishlab chiqarilgan ob’ektlarning sifatini o‘rganar ekan, u juda ko‘p fan tarmoqlari bilan aloqador.
Kvalimetriya va metrologiya.
Jism va ob’ektlarning o‘lchovlari haqidagi ta’limotni o‘rganadigan metrologiya fanida kvalimetriyaning asosiy vazifalaridan biri, jism va ob’ektlarning sifatini miqdoriy ko‘rsatkichlarda baholash sanaladi7.
Jism va ob’ektlarning sifatini miqdoriy ko‘rsatkichlarda baholash uchun o‘sha ob’ekt va jismlarning absolyut kattaliklari Ks va Qs indeksni aniqlash kerak bo‘ladi.
Ko‘pchilik hollarda mazkur indekslar fizik parametrlar bilan o‘lchanadi.
Shuni qayd etish kerakki, fizik ko‘rsatkichlar ob’ektlarning ko‘p xususiyatlarini, shuningdek sifatini aniqlash imkonini bermaydi, buning uchun tajriba yo‘li bilan aniqlangan K ni qo‘llagan holda mazkur ob’ektning sifati Q aniqlanadi.
Mazkur metod vaqtinchalik metod bo‘lib, uni metrologik metodlar bilan tajriba metodlari bilan majmua holda qo‘llashni talab etadi.
Azgaldov, G. G, Kostin A. V. Alvaro E. Padilya Omiste , "The ABC of Qualimetry: Ridero 2015. p 51
Amaldagi nazariya bo‘yicha ob’ektlarning xususiyatlari va sifatini tavsiflash va identifikastiyalash lozim bo‘ladi.
Shunday qilib, metrologik va kvalimetriya o‘rganib xulosa yasash mumkinki, metrologiyadan olingan ma’lumotlar, kvalimetriyada mazkur ob’ektning yangi sifat darajasini konstrukstiyalash imkonini beradi.
Kvalimetriya va amaliy psixologiya. Tajriba metodlariga asoslangan amaliy psixologiyaning tajriba metodlari kvalimetriyada muhim o‘rin tutadi. Inson psixologiyasini o‘rganish ularning ehtiyojlarini qondiradigan yangi manbalar, mahsulotlar yaratish, inson ehtiyojlarining kelib chiqish sabablari va ularni tavsiflash, indekslarni iearxik darajalarini tuzish imkonini beradi.
Mazkur ko‘rsatkichlar ishlab chiqarish mahsulotlari bilan ehtiyoj o‘rtasidagi absalyut aloqa indeksi (Q) ni aniqlash va nisbiy indeks (K) o‘rtasidagi tabiiy munosabatlarni aniqlash, pirovard natijada kvalimetriyadagi muayyan muammolarni hal etish imkoniyatini yaratadi.
Eksperimental psixologiyada tajriba metodining rivojlanishi insonning fiziologik-biologik rivojlanishi, ularning psixologik xususiyatlari, ustuvor prinstiplari aniqlanib tajribalarning umumiy holati haqida ma’lumot beradi.
Insonning psixologik rivojlanishida tipik va tasodifiy xatolarni aniqlash, urani bartaraf etish yo‘llarini aniqlash, tajriba o‘tkazilgan ob’ektning sifati haqida xulosa chiqarishga asos bo‘ladi.
Shunday qilib, kvalimetriya ko‘rsatkichlarining eksperimental psixologik tajribalari natijalari yuzasidan xulosa chiqarilishiga uzviy aloqadorlik mavjud.
|
| |
Kvalimetriya va ob’ektlarni amaliyotga qo‘llash nazariyasi

|
Kvalimetriya va ob’ektlarni amaliyotga qo‘llash nazariyasi
|
bet | 24/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)Kvalimetriya va ob’ektlarni amaliyotga qo‘llash nazariyasi.
Mazkur tarmoq yaratilgan ob’ektning foydali tomonlariini tajriba yo‘li bilan maksimal darajada o‘rganishga tayanadi. Ob’ektning yutug‘i va kamchiliklarni bartaraf etish yo‘llarini belgilaydi. Ob’ektning foydali ish koeffistentini o‘rganish ba’zi hollarda konstruktiv natijalarni beradi. Bu jarayonda ob’ektning foydali ish koeffistentini aniqlash mezonlarining to‘g‘ri, haqqoniy belgilanganligini asoslash, alternativ mahsulotlar bilan
qiyoslash, ba’zan tavakkalchilik asosida qarorlar qabul qilish ko‘zga tashlanadi. Kvalimetriyaning metodologiyasi va metodlarini qo‘llash mazkur ob’ekt va jarayonlarning miqdor va sifat ko‘rsatkichlari asosida baholash va qarorlar qabul qilishga imkon yaratadi.
Bu jarayon uchta bosqichda amalga oshiriladi.
Dastlabki bosqich. Amalda qo‘llanilayotgan ishlab chiqarish mahsulotlarining foydali tomonlarini aniqlashda kvalimetriya metodlarini qo‘llash kutilgan samarani beradi.
Ba’zi ko‘pgina amaliy muammolarni hal etishda nafaqat tartib shkalasidan, balki keng miqyosdagi umumiy maqsadlarni e’tiborga olish va kvalimetriya metodlaridan foydalanish juda qo‘l keladi.
Ikkinchi bosqich. Ko‘p hollarda ishlab chiqarilgan mahsulotlarning ahamiyatini belgilashda iste’molchilar va buyurtmachilar tomonidan bildirilgan taklif, talab va shartlari ustuvor sanaladi. Bu yondashuv asosida bozor iqtisodiyoti davrida mazkur taklif, talab va shartlarni to‘liq amalga oshirib bo‘lmaydi. Bu erda mijozlarning taklif, talab va shartlari asosida bozorga chiargandan keyin emas, balki avval ekspertiza yo‘li bilan aniqlash lozim bo‘ladi.
Kvalimetriya bu muammoni ekspertiza metodi yordamida osongina hal etadi. Uchinchi bosqich. Ko‘pchilik hollarda ob’ektning foydali tomonlari bitta ko‘rsatkich bilan aniqlanadi, aslida uning foydali tomonlarini aniqlashda bir nechta ko‘rsatkichlarni majmua holda qo‘llash orqali aniqlash tavsiya etiladi.
Bu jarayonda kvalimetriyaning metodologiyasini qo‘llash, ob’ektning miqdor va sifat ko‘rsatkichlarini yaxlitlikda aniqlash lozim bo‘ladi.
|
| |
Hajmiy gidravlik va pnevmatik yurutmalar

’
1
HAJMIY GIDRAVLIK
VA PNEVMATIK YURUTMALAR
fanidan
1-Ma’ruza. Mavzu: Gidravlik va pnevmatik yuritmalarning tuzilishi,
qo‘llanish sohasi va ishlashi . (2-soat)
Reja:
1. Gidravlik va pnevmatik yuritmalar haqida asosiy tushunchalar
.
2. Gidravlik yuritmalarning asosiy sxemasi va ularning qismlari.
3. Pnevmatik yuritmalarning asosiy sxemasi va ularning qismlari.
Gidravlik va pnevmatik yuritmalar suv xo’jaligi sohasidagi qurilish va melioratsiya, yo’l qurilishi, transport mashina-
larida keng qo’llaniladi, bunga sabab, boshqarishning oddiyligi, energiya tejamkorligi hamda reversligidir. Shuningdek,
cheklangan o’lchamli gidrodvigatellardan ham yuqori quvvatda foydalana olish imkoniyatini mavjudligidir.
Gidravlik va pnevmatik yuritmalar yuqori energiya sig’imligi, qulayligi, uncha katta bo’lmagan inersiyaga ega ekanligi, qulay va oson
boshqarilishi hamda joylashuvining ixchamligi bilan boshqa yuritmalardan tubdan farq qiladi.
Gidravlik va pnevmatik yuritma yuqori darajada avtomatlashgan yangi mashinalarni konstruksiyasini loyihalashda, robotlashgan
tizimlarni yaratishda hamda gidroimpulsli va boshqa turdagi zamonaviy texnikalarni yaratish imkoniyatini yaratib beradi.
Gidravlik va pnevmatik yuritmalarni turli konstruksiyasi (moy nasoslari, gidromotorlar, gidroanjomlar va kompressorlar) ni loyiha-
lashda ularning bir turdagi, unifikatsiya va standart shakliga katta e’tibor berish lozim.
Gidravlik va pnevmatik yuritmalarni qo’llash, ularni loyihalash va yasashga sarflanadigan vaqtni kamaytirishga hamda ularga servis
xizmat ko’rsatishni qisqarishiga olib keladi.