Korxonada personalni boshqarish tizimi va rahbar uslubini

|
Korxonada personalni boshqarish tizimi va rahbar uslubini
|
bet | 7/11 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 64,73 Kb. | | #134008 |
Bog'liq Rahimboy korxonalarda personalni boshqarish tizimini va rahbarlik uslubini 3.2. Korxonada personalni boshqarish tizimi va rahbar uslubini rivojlantirishda iqtisodiy usullarni takomillashtirish yo‘llari
O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar mulkchilikning turli shaklida faoliyat ko‘rsatayotgan korxonalarda xodimlarni moddiy jihatdan rag‘batlantirishning eng maqbul shakl va uslublarini topish va qo‘llashni taqozo etmoqda. Ana shu masalada moddiy jihatdan rag‘batlantirishning korxona faoliyati natijalari, bu natijalarga erishishda har bir xodimning hissasini hisobga olish bilan bog‘liqligini ta‘minlash, ish haqining davlat tomonidan boshqarilishi, bozor kon‘yunkturasi iloji boricha to‘liq hisobga olinishi maqsadga muvofiqdir. Xizmat ko‘rsatish sohasi faoliyatini rivojlantirishda iqtisodiy usularni qo‘llashda har bir xodimga induvidal yondashishi lozim, chunki u alohida shaxs bo‘lib, o‘zining dunyo qarashi, fikrlari, imkoniyatlari, ehtiyojlari va bu ehtiyojlarining darajasi bor. Hozirgi vaqtda personalga ma‘muriyat tomonidan qo‘shimcha imtiyozlar berish tajribasi keng yoyilmoqda. Ular quyidagilardan iboratdir: xodim maqomi nufuzini belgilovchi, xodim ijtimoiy himoyalanganligini ko‘rsatuvchi bevosita bajarilgan ish va ishlab chiqarish vazifasi uchun belgilangan imtiyozlar. Mukofotlash tariqasida u yoki bu imtiyozni tanlash ma‘muriyat vakolati hisoblanadi. Korxonada personal tizimi va rahbar uslubini takomillashtirishda personalni boshqarish texnologiyasi va tizimini takomillashtirishning ijobiy ijtimoiy oqibatlari tashkilot chegarasi doirasidan ham tashqarida shakllanishi (va baholanishi ham lozim) mumkin (qulay korxona nufuzining shakllanishi, mintaqada yangi ish o‘rinlarini yaratish va barqaror bandlikni ta‘minlash, iste‘molichilar va tabiat uchun mahsulot xavfsizligini ta‘minlash).
Korxonalarda personalini motivlashtirish va rag‗batlantirish:
mehnat natijalari va ish haqi orasidagi o‘zaro aloqalarni ta‘minlash;
xodimlarning shaxsiy rivojlanishiga sharoit yaratish;
xodimlarda tashkilot ishiga aloqadorlik tuyg‘usini shakllantirish;
mehnatni rag'batlantirishning zamonaviy motivlashtirish tizimini shakllantirish va h.k.
Personalni boshqarish tizimi va texnologiyasini takomillashtirishning quyidagicha izohlanadigan iqtisodiy va ijtimoiy samaradorligining o‘zaro aloqadorligiga diqqat-e‘tiborni qaratish lozim bo‘ladi. Bir tomondan ijtimoiy samaradorlikni personal uchun rag'bat shaklida faqat tashkilotning mavjudligi barqaror hisoblanganda va u ushbu rag‘batni namoyon etishga imkon beruvchi foydani olgandagina ta‘minlashi mumkin. Boshqa tomondan iqtisodiy samaradorlikka, agarda xodimlar o‘z ish kuchini tashkilotning umumishiga baxshida qilgan taqdirdagina tashkilotda ma‘lum bir ijtimoiy nafga, va demakki, ma‘lum darajadagi ijtimoiy samaradorlik darajasiga erishish mumkin. Ijtimoiy natijalar ba‘zi bir holatlarda qiymat baholanishda amalga oshiriladi (masalan, personalning butun mehnat salohiyatini ishlab chiqarishni yoki mahsulot sifatini bir muncha oshirish hisobiga ko‘paytirish, mehnatdan qoniqishning ortishi hisobiga kadrlar qisqarishidan keladigan zararni kamaytirish, noqulay mehnat sharoitlarini kamaytirish yoki neyterallashtirish uchun ijtimoiy imtiyozlar va kompensatsiyalarga bo‘lgan ehtiyojlarni qisqartirish va h.k). Personalni boshqarish tizimi va texnologiyasini takomillashtirishning iqtisodiy natijalari tarkibiga kiritilishi mumkin. Bozor iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich o‘tish ishlab chiqarish asoslarini tubdan o‘zgartirgan holda korxonalarni iqtisodiy o‘sishiga ta‘sir etuvchi sifatli omillardan to‘liq holda foydalanishga jalb etdi.
Boshqarish jarayoni alohida qonun-qoidalarga asosan amalga oshiriladi. Xo‘jalik yuritishning, jumladan, personalni boshqarishning zamonaviy tizimi kattagina ilmiy sa‘y-harakatni talab qiladi. Shu bilan bir vaqtda, kishi bilmagan holda vaziyat tezgina o‘zgarishi mumkin va bunda maslani hal etishning noan‘anaviy turlaridan foydalanish taqozo etiladi. Mazkur yondashuv boshqaruvchidan chuqur ilmiy bilimdan tashqari katta tajriba, shaxsiy muloqot san‘ati hamda chigal vaziyatdan tezda chiqib ketish usullarini jumladan iqtisodiy usullarni bilish va amalda qo‘llashni talab qiladi. Boshqaruv jarayoni aniq bir maqsadga yo‘naltirilgan bo‘lishi hamda korxona oldida turgan muammolarni hal etishda mavjud imkoniyatlardan to‘laqonli foydalanishni yo‘lga qo‘yishi lozim. Ushbu faoliyatnshning asosi aniq vazifalar majmui hisoblanadi. Ya‘ni, bunda har bir boshqaruv ob‘ektiga individul yondashish talab etiladi. Har bir boshqaruv jarayoni ketma-ketlik asosida tashkil etilishi shart, chunki maslahatsiz qaror qabul qilish va shundan so‘ng mavjud holatni o‘rganish menejment kontseptsiyasiga umuman to‘g‘ri kelmaydi. Bir qator holatlarda boshqaruv harakatining kema-ketligi davriy xarakterga ega bo‘lib, ma‘lum bir vaqt oralig‘ida qaytarilishi mumkin.
Boshqaruv faoliyati talab darajasida bo‘lishi uchun uning har bir halqasida huquq va burchning birdamligi ta‘minlanishi zarur. Huquqning burchdan ortiqligi yoki yetishmovchiligi korxonada ish yuritish va boshqarishga zarar yetkazishi turgan gap. Boshqaruv jarayonining asosiy tamoyillaridan biri korxona yuksak marralarga yetishishidan manfaatdor va uning faoliyatida bevosita ishtirok etish istagida bo‘lgan xodimlarni tayyorlash hisoblanadi. Ushbu xodimlarni korxonada ushlab turish uchun bevosita motivlashni ta‘minlash darkor, ya‘ni bular sirasiga ishchilarni moddiy rag‘batlantirish, xizmat lavozimlarini oshirish va malakasini oshirish kabi motivatorlar kiradi. Zamonaviy muhitda boshqarish natijaviy bo‘lishi uchun qaror qabul qilishni tashkil etish jarayoniga ijrochilarni maksimal darajada jalb qilish darkor.
Keyingi paytlarda ko‘pgina firmalarda asosiy e‘tiborni o‘z xodimlariga qaratish kuzatilmoqda, ya‘ni ichki kadrlar salohiyatidan to‘g'ri foydalanish tashqaridan personal jalb etishga qaraganda ancha samarali bo‘lmoqda.
Bozor sharoitida ish haqini tashkil etish tamoyillari va funksiyalari asosida korxonaning quyi bo‘g'inlarida bevosita mehnatga haq to‘lashning tashkiliy tizimi yaratiladi. Bozor talablariga mos keluvchi ish haqini tashkil etishni qayta qurish quyidagi vazifalarni yechishni o‘z ichiga oladi:
— har bir xodimning ishlanmagan pul mablag‘larini olish imkoniyatlaridan tashqari o‘z mehnatining samaradorlik zahiralaridan foydalanishdagi va ko‘rsatishdagi manfaatdorligini oshirish;
— mehnatga haq to‘lashda tenglashtirish holatlarni bartaraf qilish, ham individual ham jamoaviy ish haqining mehnat natijalariga bevosita bog'liqligiga erishish;
— turli xil kategoriyadagi va kasbiy malakaviy guruhlar xodimlarining bajaradigan ishlarining murakkabligi, mehnat sharoitlari, kasblarning yetishmovchiligini e‘tiborga olgan tarzda, shuningdek, yakuniy natijaga erishishi uchun ishlovchi turli xil guruhlarning va ishlab chiqarishning
raqobatbardoshligini hisobga olgan holda mehnatga haq to‘lash munosabatlarini optimallashtirish.
Boshqarishning quyi bo‘g'inida mehnatga haq to‘lashni tashkil etishning o‘ziga xos xususiyati mavjud. Mehnatga haq to‘lash, kadrlarni joy-joyiga qo‘yishda hal etuvchi omil hisoblanadi, zero u xodimlar daromadlarini shakllantiradi va ishchi kuchini takror ishlab chiqarishning asosiy vositasi hisoblanadi. U o‘z ichiga quyidagi daromad manbalarini qamrab oladi:
— kafolatlangan ish haqi (maosh, tarif stavkasi);
— asosiy ish haqiga qo‘shimcha to‘lovlar (ziyon uchun, ko‘p yillik xizmat, kasblarni qo‘shib olib borish, qo‘shimcha ish soati, xizmat safari to‘lovlari);
— mukofot to‘lovlari (mavsumiy to‘lovlar, foydadan %);6
Korxona faoliyati xodimlar tizimini yanada takomillash tirishda albatta moddiy rag‘batlantirish eng asosiy ta‘sir qiluvchi usullardan hisoblanadi lekin bugungi kunga kelib bu usul eskirib qolgan deyish mumkin ya‘ni nafaqat moddiy rag‘bat balki nomodiy rag‘bat ham unga ish faoliyatini yanada samarali qilishga asos bo‘ladi. Misol uchun nomoddiy rag‘batlantirishga oddiy o‘zaki maqtov yoki bo‘lmasam ko‘pchilik oldida topshirilgan faxriy yorliq, korxona rahbarini har bir xodimlar bilan o‘g‘zaki ularning hol-ahvolini so‘rab turish.
—
|
| |