Energiya resurslarini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etish

|
Energiya resurslarini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etish
|
bet | 37/71 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 3,27 Mb. | | #140050 |
Bog'liq Ma\'ruzalar matni-2021Energiya resurslarini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etish.
Energiya resurslarini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etish – energiya ishlab chiqarish samaradorligining zaruriy sharti
Ta’kidlash zarurki, hozirgi kunda ishlatilayotgan energetik ko’rsatkichlarni hisobga olish va tahlil qilish tizimlari bir qator kamchiliklarga ega. Masalan, ishlab chiqarishning ko’p sohalarida energetik ko’rsatkichlarni hisobga olish va tahlil qilish turli vaqtlarda maxsus o’lchashlar yo’li bilan davriy ravishda amalga oshirilmoqda.
Tabiiyki, bunday o’lchashlar har doim ham hisoblash parametrlarining butun o’zgarishlari dinamikasini to’liq aks ettirmaydi va ularning o’zgarishlaridagi qonuniyatlarni aniqlash imkoniyatini bermaydi.
O’zbekiston sanoatining turli sohalaridagi bir qator ishlab chiqarish korxonalarida o’tkazilgan tadqqiqotlar shuni ko’rsatdiki, mavjud energiya tashuvchilari va energetik resurslari sarfini hisobga olishning tashkil etilishida ulardan foydalanishning real samaradorligini yetarlicha aniq baholashni amalga oshirish va energiya resurslari sarflarining me’yorlarini asos bilan aniqlash mumkin emas.
Sanoat korxonalarida energiya resurslari sarflarini hisobga olish va nazorat qilish masalasi holatini tahlil qilish shuni ko’rsatdiki, bu masala yetarli darajada o’z yechimi topa olmay kelmoqda. Masalan, ko’plab sanoat korxonalariga xos bo’lgan energiya ta’minoti tizimining asboblar bilan ta’minlanganlik darajasi qoniqarsiz ahvolda qolmoqda. Odatda barcha korxonalar elektr energiyasini tijorat asosida hisobga olish imkoniga ega. Biroq bu imkonoyatdan har bir korxona turlicha foydalanmoqda.
Alohida ishlab chiqarish sexlarida, energiya yig’uvchi agregatlar va texnologik jarayonlarda iste’mol qilinadigan energiya resurslarini hisobga olish barcha korxonalarda ham amalga oshirilmaydi. Bundan tashqari, qoidaga ko’ra, texnologik jarayonda qo’llaniladigan siqilgan havo, azot, vodorod, suv va boshqa shu kabi alohida komponentlarini hisobga olish mavjud emas. Bu energiya resurslarini maqsadsiz sarflanishiga olib keladi.
Barcha ishlab chiqarish ob’yektlarida ham energiya resurslarini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimlari yetarli darajada joriy etilmagan va samarasiz ishlatilmoqda. Xususan, odatda, bu tizimlar ist’emol quvvati, energiya sarfi va energiya tashuvchilarning bir necha ko’rsatkichlarini hisobga oladi va nazorat qiladi. Shunday qilib, bu tizimlar asosan axborot tizimlari sifatida ishlatiladi.
Lekin energiya tejamkorligini boshqarish uchun bu funksiyalar yetarli emas. Chunki barcha energiya resurslari turlarining ist’emoli haqida olingan axborotlar asosida energiya iste’moli bo’yicha energiyani tejashni optimal boshqarishning asosiy masalalarini yechib bo’lmaydi.
Energiya tejamkorligining asosiy masalalarini yechish uchun matematik ta’minotning tizimli tahlil qilish usullaridan foydalanishga asoslanganligi mutlaqo yetarli bo’lmaganligini ta’kidlash kerak.
Ta’kidlash lozimki, hozirgi kunda MDH davlatlaridagi korxonalarda ham konstruktiv elementlari, ham funksiyalari bo’yicha katta xilmaxillik bilan xarakterlanadigan bir qator avtomatlashtirilgan hisobga olish, nazorat qilish va boshqarish tizimlarini ishlab chiqarilmoqda. Bunday tizimlar tarkibiga odatda o’zgartiruvchi datchiklar (analog va diskret signallar), o’zgartirgichlardan ma’lumotlarni yig’ish, axborotlarga ishlov berish, axborotlarni bosishga yoki tabloga berish qurilmalari va boshqalar kiradi.
Yuqorida ko’rsatilgan texnik vositalar korxonalarda amaldagi ta’riflar bo’yicha tijorat hisoblarini olib borishga imkon beradigan avtomatlashtirilgan axboroto’lchov tizimini (ENHAT AAO’T) qurish, elektr quvvat va energiya, shuningdek, energiya tashuvchilar turlarini nazorat qilishni tashkil etish uchun mo’ljallangan.
Qurilmalar bozorida elektr energiyasini hisobga olishning turli xil vositalari, ularning xilmaxilligi barcha energiya tizimlari sub’yektlari, iste’molchilari va rivojlanayotgan elektr energiya bozori sub’yektlarining muvozanatlashtirilgan manfaatlarida hisobga olish masalalarini samarali va to’liq yechish maqsadida, u yoki bu vositalarni tanlab olish va qo’llashga yagona yondashishni ishlab chiqilishini talab qiladi.
Ta’kidlash zarurki, O’zbekiston energetika tizimi elektr energiyani sotib olish va sotish bilan qo’shni davlatlar energiya tizimlari bilan o’zaro bog’lanadi. Shuning uchun energiya tizimi ichida va uning sub’yektlarida hisobga olish tizimini rivojlantirish zamonaviy xalqaro me’yor va qoidalar va standartlarga mos kelishi zarur.
Yuqoridagi fikrlarga ko’ra, elektr energiyasini hisobga olishning yangi usullariga o’tishda, energiyani hisobga olishning avtomatlashtirish hajmini aniqlashda, energiya resurslarini va elektr energiyani tijorat asosida hisobga olishning avtomatlashtirilgan axboroto’lchov tizimlarining (ENHAT va ENHAT AAO’T) texnik va iqtisodiy samaradorliklari masalalarini tahlil qilishda oldingi hisobga olish tizimi siyosatni ko’rib chiqish zarurati tug’iladi.
Ta’kidlash zarurki, ENHAT ni joriy etish yordamida quyidagi iqtisodiy samaradorlikka erishiladi:
sutka davomida pog’onalashgan tarif bo’yicha iste’molni hisobga olish tizimiga o’tish;
6/10/0,4 kV taqsimlash tarmoqlarida elektr energiyani yYetkazib berish davomida barcha zanjirlar bo’yicha nomuvozanat holatini hisoblash;
elektr energiyasi isroflarini aniqlash;
elektr energiya hisoblagichlarining aniqlik darajasini oshirish;
elektr energiyadan noratsional foydalanishni o’z vaqtida aniqlash;
inson omili ishtirokisiz elektr energiya hisoblagichlaridan ko’rsatkichlarini olishda xatoliklarning bo’lmasligi;
tezkor nazorat qilish va elektr tarmoqlari yuklamalarini simetriyalashga o’tish munosabati bilan elektr tarmoqlarning xizmat qilish muddatlarini oshirish;
elektr energiyasini sotib olish bo’yicha yechimlarni qabul qilish jarayonida elektr iste’moli bo’yicha ma’lumotlarni operativ olish va ularni qayta ishlash;
nazoratchi xodimlar sonini qisqartirish;
hisobga olish nuqtalarida xizmat ko’rsatish va hisoblarni yozib borish bilan bog’liq harajatlarni kamaytirish;
iste’mol qilingan elektr energiya uchun to’lovni o’z vaqtida amalga oshirish bo’yicha iste’molchilar mas’uliyatini oshirish.
|
| |