nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
FAT (File Allocation Table – fayllar joylashtirish jadvali); 
 

FAT32

|
FAT (File Allocation Table – fayllar joylashtirish jadvali);
FAT32
|
bet | 44/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgFAT (File Allocation Table – fayllar joylashtirish jadvali);
FAT32 (File Allocation Table, 32 bit – 32 razryadli fayllar joylashtirish jadvali);
NTFS (Windows NT File System – Windows NT fayllar tizimi).
FaT16 fayl tizimi. Bu MS-DOS operatsion tizimidan meros bo‘lib qolgan eng dastlabki fayl tizimidir. Unda har bir faylga mos holda klaster zanjiri qo‘yilgan. Disk maxsus FAT (File Allocation Table – fayllar joylashuvi jadvali) jadvaliga ega, unda har bir klasterga 16 bit maydon ajratilgan. Bu maydon keyingi fayl klasteriga ko‘rsatmani o‘z ichiga oladi. Maxsus belgilar klaster bo‘shligi, yoki yuzasi nuqsonlar tufayli ishlatishga yaroqsiz, yoki faylning so‘ngi klasteri hisoblanishini ko‘rsatishga imkon beradi. Katalogda har bir fayl uchun uning birinchi klaster raqami va faylning so‘nggi klasterida band bo‘lgan maydon hajmi ko‘rsatiladi. Shuning o‘zi fayl to‘liq o‘qilishi uchun yetarli bo‘ladi (3.6rasm).
3.6-rasm. FAT asosidagi tizimda fayl ma’lumotlariga kirish.
FAT16 tizimi – eng ixcham (minimum xizmat axboroti) va tez tizim. Shuningdek, uning ulug‘ yoshi maksimal universallikni kafolatlaydi; FAT16 uchun belgi qo‘yib chiqilgan qattiq diskni nafaqat MS-DOS yoki Windowsda, balki ko‘pchilik boshqa operatsion tizimlarda ham o‘qish mumkin. Xuddi shunday ommaboplikka boshqa hech qaysi fayl tizimlari ega emas. FAT16 fayl tizimi jiddiy kamchiliklar sababli qo‘llanilmaydi.
Birinchidan, klasterlarning umumiy soni 65 536 (216) dan oshishi mumkin emas. Bu diskning maksimal hajmini va unda joylashgan fayllarning eng so‘ngi sonini cheklaydi. FAT16 fayl tizimi klasterning yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan o‘lchamining kattalashishi yo‘li bilan rivojlandi va oxirgi versiyada 32 Kbaytgacha (Windows NT/2000/XP da 64 Kbaytgacha) hajmga ega bo‘lgan edi. Bunda mantiqiy diskning maksimal hajmi 2 (yoki 4) Gbayt dan oshishi mumkin emas, bu esa zamonaviy tizimlar uchun juda kamlik qiladi.
Bundan tashqari, klasterlar faqat butunligicha ishlatiladi. To‘lmagan «klaster qoldig‘i»ni fayl tugagandan so‘ng ishlatib bo‘lmaydi – bu maydon bo‘sh qoladi. O‘rtacha yo‘qotishlar qiymati har bir fayldagi klaster hajmining yarmini, har bir kompyuterda ko‘p bo‘lgan mayda fayllar uchun esa yanada ko‘proq qiymatni tashkil etadi. 1–2 Gbayt hajmli disklar uchun befoyda yo‘qotishlar umumiy hajmning 20–40 foizini tashkil qiladi. Mana shu sabablarga ko‘ra FAT16 fayl tizimi faqat 500 Mbaytdan kichikroq hajmli disklar uchun optimal variant bo‘lib qolmoqda.
|
| |
Partition Magic dasturi yordamida yangi bo‘limlar yaratish

|
Partition Magic dasturi yordamida yangi bo‘limlar yaratish
|
bet | 47/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgPartition Magic dasturi yordamida yangi bo‘limlar yaratish
Qattiq diskdan foydalanishning qulayligi uning barqarorligi bilan bog‘liq. Disk bir marotaba formatlanganidan so‘ng, undan uzoq vaqt mobaynida qo‘shimcha sozlashlarsiz foydalaniladi. Agar vaqt o‘tishi bilan qattiq diskning holati qoniqtirmasa, diskning ma’lumotlar zaxirasi nusxasini yaratish va uni qaytadan formatlash mumkin. Har doim ham diskni to‘liq qayta formatlashning imkoni bo‘lmaydi. Bu zaxira nusxa yaratish uchun mos keladigan jamlagichning yo‘qligi, kompyuterga «moslashib ketgan» dasturlarning ko‘pchiligini qayta o‘rnatish imkonining yo‘qligi yoki boshqa sabablar bilan bog‘liqdir.
Windows operatsion tizimining standart vositalari diskning mantiqiy tarkibini uni qayta formatlamasdan o‘zgartirish imkoniyati va mavjud ma’lumotlarni yo‘qotishlarsiz taqdim etmaydi. Biroq umuman olganda bunday operatsiyani amalga oshirish imkoni bor. Xususan bunday turdagi harakatni Partition Magic (http://www.powerquest. com/) dasturi bajarishga imkon beradi. Bu dastur o‘rnatilganidan so‘ng foydalanuvchi kompyuterning mantiqiy disklar ko‘rsatkichlari dinamik boshqaruvni qo‘lga oladi (3.8-rasm) .
3.8-rasm. Partition Magic dasturining asosiy oynasi.
Eng qulayi kerakli operatsiyalarni ustalar yordamida bajarish. Bunga oynaning chap qismida joylashgan tugmalar imkon beradi. Ular yordamida quyidagilarni bajarish mumkin:
Sozdat novыy razdel (Yangi bo‘lim yaratish). Bu usta qattiq diskda yangi bo‘lim va mantiqiy disk yaratish imkonini beradi. Bu bo‘limni tashkil qilish uchun oldin bo‘linmagan maydondan ham, boshqa mantiqiy disklar bo‘sh joyidan ham foydalanish mumkin.
Izmenit razmer razdela (Bo‘lim o‘lchamini o‘zgartirish). Mavjud bo‘lgan mantiqiy disklar va bo‘limlarning o‘lchamini o‘zgartirishga imkon beradi. Bo‘lim boshqa bir bo‘lim hisobiga yoki oldin taqsimlanmagan maydon hisobiga kattalashishi mumkin. Qattiq diskda mantiqiy disk o‘lchamining kamayishida taqsimlanmagan maydon vujudga keladi yoki uning hajmi ortadi.
|
| |
Pereraspredelit mesto - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bet | 48/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgPereraspredelit mesto (Maydonni qayta taqsimlash). Oldingi ustaning soddalashgan varianti. Barcha ko‘rsatilgan disklarda operatsiya bajarilganidan so‘ng bo‘sh joy teng taqsimlangan bo‘ladi.
Ob’edinit razdelы (Bo‘limlarni birlashtirish). Qattiq diskda ketma-ket joylashgan ikkita mantiqiy disklarni bitta mantiqiy diskka birlashtiradi. Ikkinchi mantiqiy diskdan olingan ma’lumotlar birinchi diskda yuqori darajadagi katalogni hosil qiladi.
Tavsiflagan ustalar yordamida bajarilishi mumkin bo‘lgan operatsiyalar qandaydir ma’lumotlarning yo‘qotilishiga yoki ulardan foydalanish usulini o‘zgarishiga olib kelmaydi.
Partition Magic dasturi qattiq diskdagi ma’lumotlar yo‘qolishining oldini olish uchun imkon qadar barcha choralarni ko‘radi, qattiq diskning mantiqiy tuzilishini o‘zgartirish bo‘yicha operatsiyalar bari bir ham ma’lumotlar uchun muayyan xavf-xatar bilan bog‘liqdir. Bu xavf Partition Magic dasturi bilan parallel ishlovchi boshqa dasturlar yoki kompyuter manbasining o‘chib qolishi xavfi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Imkon qadar barcha ehtiyot choralarni ko‘rish, shuningdek, qimmatli ma’lumotlarni zaxiraga nusxalash haqida o‘ylash kerak.
Ko‘p tizimli kompyuter. Partition Magic dasturini ishlatishning o‘ziga xos varianti ko‘p tizimli kompyuter, ya’ni bir necha operatsion tizimlar bilan ishlashni ta’minlovchi kompyuterlar yaratilishidan iborat. Kerakli operatsion tizim tanlovi bevosita kompyuter yoqilganidan so‘ng amalga oshiriladi.
Yuklanayotgan tizim tanlovi mexanizmi bo‘limlar jadvalida to‘rtta bo‘lim berilishi mumkinligiga asoslangan, bu vaqtda operatsion tizim u yerda bitta asosiy va bitta qo‘shimcha bo‘limlarni ko‘rishni kutadi. Tizimning boshlang‘ich yuklash davrida Partition Magic dasturi tarkibiga kiruvchi Boot Magic maxsus vositasi qaysi operatsion tizimning yuklanishi mo‘ljallanayotganligini so‘raydi, unga mos bo‘lgan bo‘limni faollashtiradi, boshqa operatsion tizimlarni yuklanishiga javob beruvchi bo‘limlarni yashiradi. Bunda yashirilayotgan bo‘limlar hajmi uncha katta bo‘lmasligi mumkin, chunki ular faqat operatsion tizimning yuklanishini ta’minlovchi fayllarni o‘z ichiga olishi mumkin.
Shunday qilib, bitta kompyuterda uchta turli operatsion tizimlarning ishga tushishini ta’minlash mumkin, masalan Windows, Linux i OS/2.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
Mavzu-Qattiq diskni o‘rnatish va sozlash

|
Mavzu-Qattiq diskni o‘rnatish va sozlash
|
bet | 49/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.org4.3.Mavzu-Qattiq diskni o‘rnatish va sozlash.
Reja:
IDE vinchesterini o‘rnatish
SATA vinchesterini o‘rnatish
.Vinchesterga sovitish qurilmasini o‘rnatish.
I DE vinchesterini o‘rnatish.
Tizimli platada vinchesterni ulash uchun IDE-interfeysli bitta yoki ikkita 40 kontaktli razyom mavjud. Ulash jarayoni 3.9-rasmda ko‘rsatilgan. Kabeldagi birinchi simni va tizimli platadag i razyomning birinchi kontaktining mosligini albatta tekshiring.
Bitta vinchesterni o‘rnatishda shleyfni birinchi IDEinterfeysga ulash kerak. Ikkinchi IDE-interfeysga qoidaga ko‘ra kompakt-disk uzat masi (privod) ulanadi.
Barcha zamonaviy vin-
3.9-rasm. Tizimli plataga IDE shleyfining chesterlar uchun 80 ta simli ulanishi. shleyf ishlatish talab qilinadi.
3.10-rasm. Vinchester 3.11-rasm. Vinchesterning ulanishi. ishlash tartibini tanlash
uchun jamperlar o‘rnatish.
Vinchester 40 ta simli shleyfni qo‘llasa, maksimal mumkin bo‘lgan tezlik bilan axborotni yubora olmaydi.
Vinchesterni o‘rnatishda birinchi bo‘lib, uning ish tartibini, ya’ni Master yoki Slave (Cable ish tartibi nihoyatda kam ishlatiladi) ni o‘rnatish kerak. Yagona tizim vinchesteri uchun Master ish tartibi o‘rnatiladi. 3.10-rasmda pinset yordamida vinchesterning ishlash tartibini aniqlovchi jamper o‘rnatilishi ko‘rsatilgan. Jamperlar kombinatsiyasining sxemasi har doim vinchesterning germobloki qopqog‘ida yoki hujjatlarida keltiriladi.
3.11-rasmda ko‘rsatilganidek, vinchesterga elektr manbayi razyomi va interfeysli shleyf ulanadi. Deyarli har doim shleyfning birinchi simi (qizil yoki qora rang) manba razyomiga yaqin turadi.
SATA vinchesterini o‘rnatish.
SATA (Serial ATA) interfeysini quvvatlovchi tizimli platalar SATA-
3.12-rasm. Tizimli platada SATA razyomi.
3.13-rasm. SATA axborot 3.14-rasm. SATA-qurilmasi uchun kabeli. manba razyom.
interfeysi uchun qo‘shimcha razyomlarga ega. Har bir bunday razyomga faqat bitta qurilma ulanadi.
SATA-interfeysning axborot kabeli 3.13-rasmda ko‘rsatilgan. Kabeldagi ikkala razyom ham bir xil. SATA- qurilmaga elektr manbayini ulash uchun 3.14-rasmda keltirilgan razyom ishlatiladi. Agar SATAinterfeysli vinchester IDE-interfeysli vinchester kabi qo‘shimcha elektr manbayi razyomiga ega bo‘lsa, u holda foydalanuvchi xohishiga ko‘ra faqat bitta elektr manbayi razyomini ulash kerak.
|
| |
Onakart - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

20
CPU,, yoki Markaziy prosessor birligi deb ataladi) bir mikroprosessor
hisoblanadi. Mikroprosessor (Rasm. 3) ultra katta elektron integrasiya
ebo‘lib, integrasiya darajasi kristallning kattaligi va unda amalga
oshirilgan tranzistorlar soni bilan belgilanadi.
Ba’zan integral mikrosxemalar chiplar (inglizcha, chip) deb
ataladi. Mikroprosessorning asosiy elementlari tranzistorli kalitlar
bo‘lib, ular asosida, masalan, registrlar qurilgan bo‘lib, ikkita barqaror
holatga ega qurilmalar to‘plamini ifodalaydi va axborotni saqlash, unga
tez kirish uchun mo‘ljallangan. Registrlarning soni va bit chuqurligi
asosan mikroprosessorning arxitekturasini aniqlaydi.
Rasm. 3. Protseessor
Ushbu kitobning materiali Intel Pentium Prosessorning eng muhim
xarakteristikasi takt chastotasi-mikroprosessorning bir sekundda qancha
elementar takt amalini bajarishini ko‘rsatuvchi kattalikdir. Takt chastota
megahertz (MGs) o‘lchanadi (1 MGs = sekundiga 1 million takt tezligi)
va turli prosessorlar uchun quyidagi kattaliklarga ega: 4.77 MGs (Intel
8088), 16-25 MGs (Intel 80286), 25-40 MGs (Intel 80386), 33-100 MGs
(Intel 80486), 75-2400 MGs(Pentium). Prosessor ishlashi soat
chastotasining prosessor tomonidan oddiy buyruqni bajarish uchun
zarur bo‘lgan tsikllar soniga nisbati bilan belgilanadi, ya’ni, tezlik bir
sekundda bajariladigan elementar operasiyalar (masalan, qo‘shish) soni
bilan aniqlanadi.
2000-yillar boshida 1 GGs (109 Gts) prosessor takt chastotasining
ostonasiga erishildi. Ushbu kitobning materiali Intel Pentium 4
prosessori bilan takt chastotasi 2.4 GGs bo‘lgan kompyuterda yozilgan.
Doimiy va yarim doimiy xotira

25
Kompyuter komponentlari
Tizim shinasi - bu protsessor, operativ xotira va unga ulangan
boshqa shaxsiy kompyuter qurilmalari o‘rtasida axborot almashish
liniyasi. Avtobus uch turdagi ma’lumotni tashiydi: ma’lumotlar,
ma’lumotlar manzillari va buyruqlar. Tizim avtobusining asosiy texnik
xususiyatlari quyidagilardan iborat: bit chuqurligi, ya’ni, bir vaqtning
o‘zida uzatiladigan ma’lumotlarning maksimal miqdori (bitlarda).
Mikroprotsessor quvvatiga mos keladi.
Takt chastotasi
.(тактовая частота) U MGts da o‘lchanadi va
ma’lumotlarning bir qismini soniyada necha marta uzatish
mumkinligini aniqlaydi.
Eng qadimgi ISA tizim avtobusi 16 bitli qurilma edi. Keyinchalik
32-bitli EISA (Enhanced Industry Standard Architecture) shinasi oʻtka-
zish qobiliyatini oshirgan holda, keyin esa 64-bitli avtobus paydo boʻldi.
Zamonaviy kompyuterlarda protsessorning takt tezligi tizim
shinasi chastotasidan bir necha baravar yuqori. Misol uchun, taxminan
2 gigagertsli protsessor chastotasi bilan avtobus chastotasi 800 MGts
bo‘lishi mumkin. Shuning uchun tizimli shinani «tushirish» uchun unga
qo‘shimcha ravishda kompyuter arxitekturasida bir qancha lokal
avtobuslar qo‘llaniladi. Ular protsessorning turli xil tashqi qurilma-
larning kontrollerlari bilan bevosita aloqasi uchun ishlatiladi. Ushbu
turdagi birinchi avtobuslardan biri mahalliy PCI shinasi bo‘lib, u
ko‘pchilik kontrollerlarni anakartga ulashni ta’minlaydi. Mahalliy
grafik shinasi AGP video kartani ulash uchun ishlatiladi. Har xil tashqi
qurilmalar universal USB interfeysi bilan anakartga ulangan. Endi tizim
shinasiga faqat past tezlikda ishlaydigan qurilmalar - klaviatura va
sichqoncha ulangan.
Kompyuterning ichki xotirasi

16
Operativ xotira hаjmi shaxsiy kompyuter dasturiy ta’minotining
tezligini belgilovchi eng muhim parametrlardan biridir. Bugungi kunda
talab qilinadigan hajm 64 MB va undan yuqori, ammo so‘nggi dasturiy
ta’minotning samarali ishlashi uchun RAM miqdoriga talablar ortib
bormoqda. Operativ xotira 16, 32, 64, 128, 256, 512 MB va undan ortiq
standart o‘lchamdagi modullarda ishlab chiqariladi. Qoida tariqasida,
anakartda xotira modullari uchun bir nechta uyalar mavjud, bu esa RAM
miqdorini oshirish imkoniyatini nazarda tutadi.
286 protsessorli mashinalar o‘rtacha operativ xotira hajmi 1 - 2
MB, 386 - 2-8 MB, 486 - 8-16 MB, Pentium va P6 - 16-2 MB, Pentium
2 va Pentium 3 - 32-128 MB, Pentium4 - 64 - 256 MB.
Kontrollerlar va adapterlar

26
to‘plam sifatida amalga oshiriladi. Birlashtiruvchi funksiyasi tufayli bu
mikrosxemalar janubiy va shimoliy «ko‘priklar» deb ataladi. Chipset
klaviatura, video tizim,
qattiq disklar, floppi va optik disklar, flesh-
kartalar va boshqa qurilmalarning ishlashi uchun javobgardir.
Bir qator adapterlar alohida qurilmalar (kartalar) sifatida ishlab
chiqarilishi mumkin, ular anakartni kengaytirish uyalariga o‘rnatiladi.
Bular, masalan, video kartalar, modemlar, tarmoq adapterlari va ovoz
kartalari.
Shunday qilib, ovoz kartasining asosiy maqsadi ovozni
raqamlidan analogga aylantirish va faol dinamiklar (o‘rnatilgan
kuchaytirgichlar bilan) yordamida uni qayta ishlab chiqarishdir. Ovoz
kartasi nutq yoki musiqani «raqamlashtirishi» ham mumkin. Ovozli
ma’lumotni kompyuterga kiritish uchun kartaning kirish qismiga
ulangan mikrofon ishlatiladi.
Aloqa portlari
Tizim blokining orqa panelida tashqi
qurilmalarni ulash uchun
mo‘ljallangan aloqa portlari uchun ulagichlar mavjud. Portlarning
quyidagi turlari mavjud: parallel, ketma-ket, USB, PS / 2, AT / MIDI,
FIRE WIRE.
Parallel port (LPT) yuqori tezlikdagi port bo‘lib, 8 parallel liniyalar
orqali tez ma’lumotlarni uzatish baytlarini ta’minlaydi. Printerlar,
strimerlar va boshqa periferik qurilmalar LRT porti orqali kompyuterga
ulanadi. Parallel portlar kompyuterlararo aloqa uchun ham ishlatiladi.
LTE porti orqali ma’lumotlarni uzatish tezligi 16 Mbit / s gacha.
Seriya port (COM).
Ma’lumotlarni ketma-ket (bit bo‘yicha)
uzatishni ta’minlaydi. Sekin qurilmalar MAQOMOTI portlari orqali
ulanadi.
Odatda bu sichqoncha, klaviatura, ba’zan esa tashqi modem.
COM porti orqali standart ma’lumotlarni uzatish tezligi 115 Kbit / s ni
tashkil qiladi, ammo, qoida tariqasida, bu portni boshqa tezlik uchun
dasturlash mumkin.
Universal USB seriyali port deyarli har qanday tashqi qurilma (shu
jumladan skaner va raqamli kamera, sichqoncha va klaviatura) ni ulash
imkonini beradi. USB ning asosiy
afzalligi uning juda yuqori
ma’lumotlarni uzatish tezligidir. Mashhur USB 2.0 standarti uchun u
480 Mbit / s ni tashkil qiladi. USB portlarining yana bir afzalligi Plag-
and-P1au texnologiyasini qo‘llab-quvvatlashdir, ya’ni, yangi uskunani
ulash foydalanuvchidan uning drayverini o‘rnatishni talab qilmaydi.
Bundan tashqari, kompyuter ishlayotgan vaqtda qurilmani - masalan,
27
flesh-kartani «issiq» ulash imkoniyati mavjud.
USB standartining
periferik qurilmalar ishlab chiqaruvchilari orasida mashhurligi tez
sur’atlar bilan o‘sib bormoqda, unga tobora ko‘proq yangi modellar mos
keladi.
Boshqa turdagi portlar haqida bir necha so‘z. AT / MIDI porti
musiqiy klaviatura va sintezatorni ulash uchun ishlatiladi. Parallel port
PS / 2 sichqoncha va klaviatura ilovalari uchun ishlatiladi. Va yuqori
tezlikdagi ketma-ket port FIRE WIRE (uzatish tezligi 400 Mbit / s)
videomagnitafon yoki tashqi qattiq
disk kabi katta hajmdagi
ma’lumotlarni tez uzatishni talab qiladigan qurilmalarni ulashda
shunchaki almashtirib bo‘lmaydi.
Rasm. 5.Qattiq magnitli disk Rasm. 6. Egiluvchan magnitli disk
Rasm. 7. Optik disklar uchun diskovod Rasm 8. Optik disklarni o‘qish uchun
Rasm. 9. Tashqi xotiraning
boshqa qurilmalari
Kompyuter xotira qurilmalari

40
unda axborotni saqlash faqat kompyuter yoqilganda amalga oshiriladi.
Kompyuterni o‘chirganda, saqlangan barcha ma’lumotlar darhol
tiklanish imkoniyatisiz o‘chiriladi. Ma’lumotni saqlash usuliga ko‘ra,
RAM statik (SRAM – statik RAM) va dinamik (DRAM – Dynamic
RAM) bo‘linadi.
Kompyuter texnikasiga nima kiradi

144
* Apparat xizmati. Sovutgichlarni tozalash yoki issiqlik pastasini
almashtirish kabi oddiy harakatlar kompyuterning to‘g‘ri ishlashi uchun
zarurdir.
* Elektron buxgalteriya tizimlarini o‘rnatish.
* Mahalliy tarmoqni optimallashtirish
* Ofis uskunalari va boshqalar.
Ushbu va boshqa ko‘plab tadbirlar (xizmat ko‘rsatish tartibiga
qarang) kompyuterlarga texnik xizmat ko‘rsatish ofis jihozlarining
uzluksiz ishlashini ta’minlaydi. Shuning uchun kompyuter xizmatini
e’tiborsiz qoldirmaslik kerak.
Texnik qo‘llab-quvvatlash xizmatlarini ko‘rsatish formati odatiy
bo‘lib, kompyuter va uskunalarni ta’mirlash jarayonida it-autsorsing
kompaniyasi ServiceDesk mijoz tizimini taklif qiladi. Kompaniya
xodimlari ariza topshirishadi va mutaxassislar tizimda ro‘yxatdan
o‘tgandan so‘ng uni tezda qayta ishlashadi. Har bir murojaat uchun
hozirgi holat kuzatiladi, arxiv arizalarini ko‘rib chiqish va ularni tartibga
rioya qilish uchun baholash mumkin.
Keyinchalik murakkab vazifalar texnik mutaxassislar tomonidan
to‘g‘ridan – to‘g‘ri obyektga-shaxsiy chiqish vaqtida yoki serverga yoki
ofis kompyuteriga masofadan ulanish rejimida hal qilinadi. Masofaviy
ish formati hududiy tarvaqaylab tuzilgan korxonalar uchun maqbuldir:
ofislar, savdo nuqtalari, go‘zallik salonlari, tibbiy klinikalar va
boshqalar.
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik - bet 96

158
MUNDARIJA
KIRISH…………………………………………………….....
3
I BOB. Kompyuterning аppаrаtli vositаlаri……………....
4
1.1. Kompyuterning apparatli vositalari…………………..….
4
1.1.2. S
haxsiy kompyuterning umumiy tuzilishi.
.....................
10
1.1.3.
Оna plata
(tizimli) plata.
.................................................
12
1.2. Kompyuterning kiritish-chiqarish qurilmalari.
Kompyuterning tarkibiy qismlari…………………………….…
30
1.3. Tizim va energiya manbai bloki.........................................
79
1.4. Sovutish tizimi……………………………………….…..
85
1.4.1. Sovutish tizimi qurilma va sovutish turlari.
Kompyuterni sovutish tizimi………………………..………..…
92
II BOB. Multimedia tizimlari…………………………..…..
98
2.1.Multimedia tushunchasi va uni qo‘llanilishi…………..….
98
III BOB. SHKni ishga tayyorlash………………………..…
112
3.1. Kompyuterni ishga tayyorlash……………….………...…
112
3.2. BIOS ning tovushli va matnli xabarlari………….………
121
IV BOB. Shaxsiy kompyuter va noutbukning oldini
olish…………………………………………….…………….....
123
4.1. Profilaktika (oldini olish) zaruriyati va profilaktika
uchun zarur instrumentlar…………..…………………………...
123
4.2. Ofis uskunalari va ofis uskunalariga xizmat ko‘rsatish….
133
V BOB. SHK komponentlari ekspluatasiyasi va
tezlashtirish………………………………………………….....
Xotira - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

23
sakkiz avlod protsessorlarini chiqardi va ularning texnik xususiyatlarini
doimiy ravishda takomillashtirdi. Intelning eng yaxshi soati 450 MGts
chastotali asosiy kompyuterlar uchun Pentium 4 protsessorini
chiqarishdir. Biroq, jiddiy raqobatchilarning hujumi ostida, asosan
AMD shaxsida) Intel asta-sekin kompyuter bozorining boshqa
segmentlariga kirib, noutbuklar, ish stantsiyalari va serverlar uchun
protsessorlarni yetkazib berdi. Shunday qilib, kuchli serverlarda Intel
Itanium oilasining protsessorlari keng qo‘llaniladi. Va bugungi kunda
kompyuterlar bozorida Athlon, Sempron, Phenom protsessorlarining
byudjet modellari bilan AMD ustunlik qiladi. Biroq, ehtimol Intel tez
orada nafaqat avvalgi pozitsiyalarini tiklaydi, balki mustahkamlaydi.
2008 yilda bozorda ikki va to‘rt yadroli Intel Coge 2 Extreme
protsessorlari bilan jihozlangan birinchi ish stoli kompyuterlari paydo
bo‘ldi, ular takt tezligi 3,2 GGts gacha bo‘lgan va kesh xotirasini
sezilarli darajada oshirgan (mos ravishda 4 va 12 MB). Ushbu
protsessorlar 45nm gafniy ishlab chiqarish texnologiyasidan
foydalangan holda ishlab chiqariladi, bu nafaqat yuqori ishlashni, balki
kam quvvat sarfini ham ta’minlaydi. Apple Macintoshga mos keladigan
kompyuterlar hali ham Motorola protsessorlariga asoslangan.
Videomonitor - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

30
1.2. Kompyuterning kiritish -chiqarish qurilmalari
Kompyuterning tarkibiy qismlari
Rasm 2.1. Shaxsiy kompyuterning umumiy ko‘rinishi:
Odatda, shaxsiy kompyuterning asosiy tarkibiy qismlari: 1-monitor,
2-оnakart, 3-CPU, 4-RAM, 5-kengaytirish kartalari, 6-quvvat manbai,
7-optik moslamasi, 8-qattiq disk, 9-kompyuter sichqonchasi,
10-klaviatura.
Dizaynning asosi - bu tizim birligi: kompyuterning barcha
qismlarini elektr quvvati bilan ta’minlaydigan elektr ta’minoti,
prosessor, xotira va kengaytirish kartalari bilan jihozlangan tizim
kartasi, shuningdek moslashuvchan va qattiq magnit disklarda (qattiq
disk) ma’lumotlarni yozish va o‘qish uchun qurilmalar.
Rejalashtirilgan va profilaktik ishlar

143
bo‘ladi. Eng yaxshi variant-tegishli tajriba va zarur moddiy ta’minotga
ega bo‘lgan it-autsorsing kompaniyalarining xizmatlaridan foydalanish.
Uchinchi tomon tashkilotining imkoniyatlaridan foydalanishga imkon
beruvchi eng muhim afzalliklar orasida:
* Ko‘plab shunga o‘xshash vazifalarni hal etishga asoslangan boy
tajriba;
* O‘z mutaxassislariga, maxsus uskunalarga va dasturiy
ta’minotga ehtiyoj yo‘q;
* Hafta oxiri ishini hisobga olgan holda 24 soat texnik yordam;
* Korxona faoliyatiga yangi axborot texnologiyalarini joriy etish.
Xizmatlarning eng keng doirasi va kerak bo‘lgan hamma narsa bir
joyda-it-autsorsing uchun yordam so‘rash foydasiga kuchli dalil. Yaxshi
qo‘shimchalar to‘liq ish majmuasining minimal qiymati bo‘lib, uni
amalga oshirish uchun korxonada tizim administratorining kadrlar
bo‘limi yoki butun it-bo‘limi bo‘lishi shart emas, keyin kompyuter
texnikasiga kirasizmi? Kompyuterlarga texnik xizmat ko‘rsatish - bu
kompyuter, dasturiy ta’minot, ofis uskunalari, tarmoq va terminal
uskunalari samaradorligini saqlashga qaratilgan bir qator tadbirlar.
Tashqi qurilmalarni ulash uchun ulagichlar

152
Xizmat ko‘rsatish ishlari turi tavsiya etilgan davriylik
Monoblokni,
tizim birligini, sichqoncha klaviaturasini va
monitorni ifloslanish (chang) dan tozalash,
operatsiya intensivligiga
qarab, kamida oyiga bir marta
Tizim birligidan changni kamida 6 oyda bir marta olib tashlash
Qattiq diskning fayl strukturasini tekshirish Antivirus oldini olish
o‘rnatilgan dasturiy ta’minotga bog‘liq.
Klaviaturani, mashani, monitor ekranini yoki monoblokni tozalash
uchun changni yumshoq mato, qog‘oz peçete yoki kompyuter texnikasi
uchun maxsus nam mato bilan olib tashlang.
Tizim blokidan changni olib tashlash
uchun tizim blokining yon
qopqog‘ini olib tashlash kerak. Buni amalga oshirish uchun, tizim bloki
devorining orqa qismida joylashgan mahkamlash vintlarini (old
panelning old qismida joylashgan ba’zi hollarda) tor nozulli elektr
supurgisining plastik nozuli yordamida muloyimlik bilan tizim birligi
ichkaridan vakuum qiling.
Diskda bo‘limlarni tashkil qilish

|
Diskda bo‘limlarni tashkil qilish
|
bet | 43/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgDiskda bo‘limlarni tashkil qilish. Qattiq diskda yaratilgan bo‘lim lar turli xil fayl tizimlarining quvvatlanishini ta’minlaydi, ulardan har biri diskning ma’lum bo‘limida joylashadi.
Har bir fayl tizimida klasterlar yoki xotiraning yagona bloklari deb ataladigan, mantiqiy element bo‘yicha fayl egallaydigan maydonni taqsimlashga imkon beradigan aniq bir usuldan foydalaniladi. Qattiq diskda bo‘limlar soni bittadan to‘rttagacha bo‘lishi mumkin, ulardan har biri bir yoki bir necha tipdagi fayl tizimlarini quvvatlaydi.
Bo‘limlar yaratilgandan so‘ng operatsion tizim vositalari yordamida yuqori darajali formatlashni bajarish kerak.
Yuqori darajali formatlash. Yuqori darajali formatlashda operatsion tizim ma’lumotlar va fayllar bilan ishlash uchun strukturani yaratadi. Har bir bo‘limga (mantiqiy disk) tomning yuklash sektori (Volume Boot Sector – VBS), fayllar joylashuvi jadvalining ikki nusxasi (FAT) va o‘zak katalog (Root Directory) kiritiladi. Bu ma’lumotlar strukturasi yordamida operatsion tizim disk maydonini taqsimlaydi, fayllar joylashuvini kuzatadi va diskdagi nosoz joylarni aylanib o‘tadi.
Yuqori darajali formatlash – bu formatlash emas, balki fayllar joylashuvining jadvali va disk mundarijasining yaratilishidir. Haqiqiy formatlash – bu quyi darajali formatlash, bunda disk yo‘lak va sektorlarga bo‘linadi. Qattiq diskning quyi darajali formatlashni bajarish uchun disk ishlab chiqaruvchi tomonidan taqdim etiladigan maxsus dastur kerak.
Kompyuterda ishlayotganda biz silindr, o‘qish/yozish moslamasi va sektorlar bilan emas, balki fayllar bilan ishlaymiz. Diskdagi ma’lumotlarga fayllar kabi murojaat qilishni qattiq diskning fayl tizimi vositasi yordamida operatsion tizim ta’minlaydi. Fayl tizimi diskda ma’lumotlar saqlanadigan disk sektorlari va fayl nomlari orasida moslikni o‘rnatish uchun mo‘ljallangan qo‘shimcha xizmat axborotlarini saqlashga asoslangan.
Odatda, fayl tizimlari sektorlarga emas, balki klasterlarga asoslanadi. Klaster – bu bo‘linmas manzillash birligini vujudga keltiruvchi sektorlar guruhidir. «Klaster» tushunchasi mantiqiy tushuncha hisoblanadi. Aniq bir qattiq disk uchun klaster o‘lchami uning jismoniy qurilmasidan emas, balki boshqa omillar, shuningdek, foydalanuvchi xohishiga ko‘ra ham aniqlanadi.
Windows oilasidagi operatsion tizimlarda 3 xil fayl tizimlari qo‘llaniladi: FAT16, FAT32 va NTFS.
|
| |
NAZORAT SAVOLLARI - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

153
18.
Printerlar turlari va ularning xarakteristikalari (tavsifi) tavsifini
keltiring.
19.
Operativ xotiraning qurilmasi nima?
20.
Operativ xotiraning qurilmasi turlari va ularning tavsifini
keltiring.
21.
Tizim va energiya manbai bloki nima?
22.
Energiya manbai qurilmasi. Tashqi
energiya manbai tavsifini
keltiring.
23.
Energiya manbai bloklari nima?
24.
Tizimli bloklar turlari. Tizimli blokning xossalarini keltiring.
25.
Sovutish tizimi nima?
26.
Qurilma va sovutish turlarini keltiring.
27.
Multimedia tizimlari ni keltiring.
28.
Multimedia tushunchasi va uni qo‘llanilishini keltiring.
29.
Videoadapter qurilmasi va uning xususiyatlarini keltiring.
30.
TV-tyunerlar va tovushli kartalar. Video proektorlar nima?
31.
SHKni modernizasiyalash nima?
32.
Texnik modernizasiyalash qoidalari, komplektlashni tanlashni
keltiring.
33.
SHK ni ishga tayyorlash nima?
34.
SHK ni ishga tayyorlash. Kompyuterni ishga tayyorlash.
35.
BIOS qurilmasini keltiring.
36.
SHK profilaktikasi nima?
37.
Profilaktika zaruriyati. Profilaktika uchun zarur instrumentlar.
38.
Kompyuter
diagnostikasi(tashхisi)
uchun
instrumentlar
keltiring.
39.
SHK komponentlari ekspluatasiyasi
va tezlashtirish
40.
SHK komponentlarini tezlashtirish nima?
41.
Zamonaviy prosessorlarning tavsifini keltiring.
Intel va
Amdprosessorlarini keltiring.
Mavzu: Sug‘urta tashkiloti moliyasi

Mavzu: Sug‘urta tashkiloti moliyasi
REJA:
1. Sug‘urta tashkilotining daromadlari va ularning guruhlanishi.
2. Sug‘urta tashkilotining xarajatlari va ularning tarkibi.
3. Sug‘urta tashkilotlarida moliyaviy natijani shakllanishi.
1. Sug‘urta tashkiloti hayotni sug‘urta qilish borasida tuzilgan har bir shartnomada turli darajadagi sug‘urta tarifini qo‘llashi yoki daromadlilik me’yorini har bir shartnoma bo‘yicha mustaqil ravishda hisoblab chiqishi va belgilashi mumkin. Hayotni sug‘urta qilish klasslari bo‘yicha daromadlilik me’yorlari qat’iy belgilangan bo‘lishi, uning tarif stavkalariga o‘zgarishlar kiritish esa, davlatning vakolatli organi bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi lozim.
Cug‘urta tashkilotlarida asosiy daromad va xarajatlar hisobi o‘ziga xosligi bilan farq qiladi. Sug‘urtani amalga oshirish, qonunchilikda man etilmagan boshqa faoliyat bilan shug‘ullanish natijasida hisob raqamiga kelib tushgan pul mablag‘larining jami uning daromadi hisoblanadi.
Sug‘urta tashkiloti daromadlarini guruhlashning turli variantlari mavjud. Ular ichida manbalarga ko‘ra, olingan daromadlarni uch guruhga bo‘lishga asoslangan variant keng qo‘llaniladi (1-chizma):
a) sug‘urta faoliyatidan olingan daromadlar. Sug‘urta operatsiyalarini amalga oshirishdan olingan daromadlar sug‘urtachi daromadlarining asosiy manbai hisoblanadi.
Bu daromadlarning asosiy qismi sug‘urta shartnomalari bo‘yicha undirilgan mukofotlar hisobiga shakllantiriladi. Sug‘urta tashkilotining mukofot tushumlari hajmiga sug‘urta majburiyatlari portfelining tarkibi va tuzilishi, tarif siyosati, marketing strategiyasi hamda boshqa qator omillar o‘zaro bog‘liqlikda ta’sir etadi. Masalan, ishlab chiqilgan marketing strategiyasini unga mos bo‘lgan tarif siyosatisiz amalga oshirib bo‘lmaydi, o‘z navbatida, muvaffaqiyatli amalga oshirilgan marketing strategiyasi sug‘urta portfeli balanslashuvini ta’minlaydi va aksincha.
Sug‘urta tashkilotining mukofot tushumlariga bozor kon’yunkturasi, inflyatsiya sur’ati, me’yoriy qonunchilik bazasi, amaldagi soliqqa tortish tizimi, sug‘urta bozorining monopollashganlik darajasi, kredit foizi dinamikasi, mamlakatdagi ijtimoiy himoyaning holati va boshqa qator omillar ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi.
Yuqorida sanab o‘tilgan omillar ta’sirining qandayligidan qat’iy nazar amaliyotda sug‘urta tashkilotining mukofot tushumlari oqimi ortishi yoki kamayishi hodisasi kuzatiladi.
O‘zaro kelishuv shartnomasiga muvofiq sug‘urta tashkiloti sug‘urta riskining ma’lum ulushi bo‘yicha mas’uliyatni o‘z zimmasiga oladi. Bu jarayonda u sug‘urta operatsiyalarini birgalikda sug‘urtalash mexanizmi orqali sug‘urta mukofotining mos bo‘lgan qismi o‘z hisobiga o‘tkazilishidan ham daromad olishi mumkin.
1-chizma
|
IV. Darsni mustahkamlash - 1-sinf “Tehnologiya” fanidan taqvim mavzuiy reja

IV. Darsni mustahkamlash: Kuzating va yasab ko‘ring:
1.Yasab bo‘lgan o‘quvchilar ishini baholash uchun savol-javob o‘tkazaman. 2.Qaysi mashinani yoqtirasiz ? 3.Mashinalar nima uchun kerak?
V.O‘quvchilarni rag‘batlantirish. O‘quvchilar ishini baholayman.
VI . Uyga vazifa: Darsda ulgurmagan ishlarini tugatib kelish.
TASDIQLAYMAN: O‘TIBDO‘ ____________
Sana: _____________ Sinf: 1 - «D» Fan nomi: Texnologiya
30-Mavzu: Meva va sabzavotlarning simmetrik shakllarda yasash
Maqsad: Ta’limiy: Qog‘ozni buklash usulida gul yasash texnologiyasi haqida tushuncha berish.
Tarbiyaviy: O‘quvchilarda o‘ziga ishonchni tarbiyalash.Go‘zallikni yarata olish va undan zavqlanishni o‘rgatish.Tejamkorlikni tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi: O'quvchilarda ijodiy tafakkur, tasavvur va fantaziyasini
rivojlantirish,Urug’lar,qaychi va qog’oz bilan ishlash malakalarini rivojlantirish.
O‘quv jarayoniga oid kompetensiya: TK 1: texnologiya faniga oid atamalarni to‘g‘ri talafuz qila olish.TK 2; turli manbalardan axborotlarni eshitish, ko‘rish va tushunish. TK3:texnologiya faniga oid bilimlarini boyitish, tirishqoqlikni, qo‘l harakati motorikasini rivojlantirish.TK 4: o‘zining o‘quvchilik burchini bilish, jamoada ishlay olish.TK 5:xalq hunarmandchilik sohalariga oid ma’lumotlar va kasb-hunarlarni haqida tushunchaga ega bo‘lish. TK 6:tabiiy va turli materiallardan foydalanishda tejamkorlikka rioya qilish. F.k.1 turli materiallardan yasaladigan buyumlarni o‘lchay oladi, rejalay oladi, yelimlay oladi, sodda loyihalash ishlarini bajara oladi;
O‘tish usuli: Tushuntirish , suhbat, ko‘rsatmalilik, amaliy.
Dars jihozi: Quritilgan meva urug’lari, qog’oz,qaychi,yelim,albom varog’i.Tayyor yasalgan naqsh namunalari.
Darsning borishi:
I. Darsni tashkil qilish. 1. Salomlashish.
2. Davomatni aniqlash.
3. O‘quvchilarni darsga tayyorlash.
II. Uy vazifani tekshirish: Oldingi mavzu yuzasidan ishlarni tekshirish.
III. Yangi mavzu bayoni
Rasmga diqqat bilan qarang. Qog‘oz ikkiga buklangandan so‘ng qanday ish amalga oshiriladi?
1.O‘quvchilar bilan meva va ularning urug’lari haqida suhbat o‘tkazish.
2.Ularni turlari haqida savol-javob o‘tkazish.
3Naqshlar, ularni qayerlarda uchratishimiz haqida suhbat.
4.Naqsh elementlari haqida eslash.
5.Tengdoshlari yasagan ish namunalarini ko‘rish va izohlash.
6.Naqsh yasash bosqichlarini ko‘rsatib berish.
7.O‘quvchilar mustaqil yasaydilar.
8.Yasash vaqtida o‘quvchilar ishi kuzatib boriladi.
9.Qaychidan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish kerakliklarini eslatish.
10.Shaxsiy gigiyena qoidalarini ham eslatish.
11.Dasda o‘quvchilarni tejamkorlikka o‘rgatib borish.
IV. Darsni mustahkamlash:
1.Yasab bo‘lgan o‘quvchilar ishini baholash uchun savol-javob o‘tkazaman.
2Mevalarni qanday turlarini bilasiz?
3 Mevalar haqida sh’er va ashulalardan aytib berishlarini so‘rayman.
|
Sana - 1-sinf “Tehnologiya” fanidan taqvim mavzuiy reja

Sana: _____________ Sinf: 1 - «D» Fan nomi: Texnologiya
18- Mavzu: Qog‘ozdan buklash usulida turli o‘yinchoqlar qurish- yasash.
Maqsad: Ta’limiy: Qog‘ozdan buklash usulida turli kichik hajmdagi qayiqcha, samolyot, paroxod va h. k.o‘yinchoq larni yasash bosqichlari haqida tushuncha berish.
Tarbiyaviy: Badiiy-estetik didni o'stirish, tejamkorlikni,mehnatsevarlikni, ozodalilikni tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi: O'quvchilarda ijodiy tafakkur, tasavvur va fantaziyasini ,rangli qog’oz bilan ishlash malakalarini rivojlantirish.
O‘quv jarayoniga oid kompetensiya: TK 1: texnologiya faniga oid atamalarni to‘g‘ri talafuz qila olish.TK 2; turli manbalardan axborotlarni eshitish, ko‘rish va tushunish. TK3:texnologiya faniga oid bilimlarini boyitish, tirishqoqlikni, qo‘l harakati motorikasini rivojlantirish.TK 4: o‘zining o‘quvchilik burchini bilish, jamoada ishlay olish.TK 5:xalq hunarmandchilik sohalariga oid ma’lumotlar va kasb-hunarlarni haqida tushunchaga ega bo‘lish. TK 6:tabiiy va turli materiallardan foydalanishda tejamkorlikka rioya qilish. F.k.1 turli materiallardan yasaladigan buyumlarni o‘lchay oladi, rejalay oladi, yelimlay oladi, sodda loyihalash ishlarini bajara oladi;
O‘tish usuli: Tushuntirish , suhbat, ko‘rsatmalilik, amaliy.
Dars jihozi:rangli qog’oz,kley,qaychi,ip, tayyor yasalgan archa bezaklari.
Darsning borishi:
I. Darsni tashkil qilish. 1. Salomlashish.
2. Davomatni aniqlash.
3. O‘quvchilarni darsga tayyorlash.
II. Uy vazifani tekshirish: Oldingi mavzu yuzasidan ishlarni tekshirish.
III. Yangi mavzu bayoni: 14- yanvar – “Vatan himoyachilari kuni”, mavzusida suhbat tashkil etish.
Armiyami – bining tinchligimi posboni. Kuchli, matonatli harbiylarimiz yerda, suvda, havoda xizmat qiladilar.
Topshiriq: Ularning xizmati qanday texnika bilan bog‘liq? Oilangida ximat qilgan yoki xizmat ilayotganlar bormi? Ular uchun sovg‘alar tayyorlang.
1.O‘quvchilar bilan orastalikva saranjomlik haqida suhbat o‘tkazish.
2.Ularga qanday asboblar kirishini klasterni tarmoqlash usuli asosida doskada o‘quvchilar bilan doskada yozish.
3.Bugungi dars maqsadi bilan o‘quvchilarni tanishtirish.
4.Sana:_________________va mavzuni doskaga yozish.
5.O‘yinchoqni yasash bosqichlarini ko‘rsatib berish.
5.O‘quvchilar mustaqil yasaydilar.
6.Yasash vaqtida o‘quvchilar ishi kuzatib boriladi.
7.Qaychidan foydalnishda texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish kerakliklarini eslatish
8.Shaxsiy gigiyena qoidalaini ham eslatish.
9.Dasda o‘quvchilarni tejamkorlikka o‘rgatib borish.
IV. Darsni mustahkamlash: Ih tartibi bilan amalga oshirilishi uchun o‘qituvchi o‘quvchilar bilan birgalikda ish olib boradi.
1.Yasab bo‘lgan o‘quvchilar ishini baholash uchun savol-javob o‘tkazaman.
2.Tozalik anjomlarini aytib bering.
3.Yasagan ishingizni ta’rif lang.
4.Uyda onangizga uy ishlarida yordam berasizmi?
|
Nazorat savollari - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

Nazorat savollari
1. Geriatrik yoshidagi bemorlarga mo‘ljallangan dorilarni yaratish zaruriyati
2. Geriatrik yoshidagi bemorlarda dorilar farmakokinetikasining o‘ziga xosligi, asosiy qoidalar
3.Geriatrik dorilarga qo‘yilgan talablar. Geriatriyada dorilarni dozalashda asosiy yondashish
4. Geroprotektorlar ta’rifi, tasnifi, vazifalari
5. Geriatrik dorilarning ta’rifi va tasnifi
6. Geriatrik dori turlari texnologiyasining o‘ziga xos taraflari
** Nazorat savollari muxokamasi zamonaviy pedagogik texnologiyalarning “FSMU”-uslubida olib boriladi.
“FSMU” metodi. Mazkur texnologiya talabalardagi umumiy fikrlardan xususiy xulosalar chiqarish, taqqoslash, qiyoslash orqali axborotni o‘zlashtirish, xulosa chiqarish, shuningdek, mustaqil ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish maqsadida foydalanish mumkin
Bajarish uchun amaliy topshiriqlar:
1. Keltirilgan tarqatma materiallar, adabiyotlar, internet ma’lumotnomalardan, ma’ruza matnidan foydalanib, geriatriya amaliyotida dorilarni qo‘llashda e’tibor beriladigan masalalarni keltirish;
2. Mashg‘ulotda ko‘rib chiqilgan MHlar, ma’lumotnomalar, adabiyotlarga asoslanib, geriatrikyoshidagi bemorlarga mo‘ljallangan vabolalaruchun dori preparatlarini farqi va umumiy tomonlarini Venn diagrammasida ifodalash.
|
Kompleks geriatrik preparatlar

Kompleks geriatrik preparatlar
Tabletkalar:
1.Mediatrik (АҚШ)-Vitaminlar:(В12В1, В2 , В6, В3 , РР, С),temir sulfati, estrogen, metiltestesteron
2.Oligovit (Yugoslaviya)- Vitaminlar:(A, В1, В6, В12, РР, C, D3, E, В3) mineral moddalar, kalsiy fosfat, natriy ftor, temir sulfat, mis sulfat, kobalt sulfat, magniy oksidi, rux sulfati, kalsiy sulfat)
3.Geroton (Kvadevit)-Vitaminlar:(A, E, В12, В1, В2 , В6, В3, P), fitin, glutamine kislotasi, metionin, mis sulfat, kaliy xlorid.
4.Simekson (Shveysariya)-Mikroelementlar, vitaminlaryig‘indisi (kompleks) vajen shen ekstrakti-efervessenttabletkalar.
Drajelar:В12, В1, В2 , В6, C, D3 , E, PP), mineral moddalar, kalsiy fosfat, temir sulfat, magniy sulfat, kaliy yodid, rux sulfat, kobalt sulfat, ammoniy molibdat, mis sulfat, borat kislotasi, jigar poroshogi (kukuni).
2.Undevit (SNG) Vitaminlar (retinol, tiamin xlorid, В12, В2 , В6 ,nikotinamid, P, E, foliy kislotasi, kalsiy pantotenat, vitaminC.
Kapsulalar:
1. Aktival (Shveysariya)-Vitaminlar: (A, D 2 , В12, В1, В2 , В6, C, E,pantenol, nikotinamid, rutin, mineral moddalar, yod, molibden,marganets, mis sulfat, temir fumarat, fosfor.
2. Geriavit (Shveysariya)-Vitaminlar: (A, В1, C, D, E, PP, rutin) mikroelementlar(Ca, fosfor, ftor, kaliy, mis, marganets, magniy, rux) xolin, inozit, lipoy kislotasi.
3. Gerioptil (Shveysariya)-Vitaminlar: (A, В12, В1, В6, foliy kislotasi, vitamin C,rutin, vit E, glutamin kislotasi mineral moddalar, Ca, Mg-inozitgeksafosfat, xolinbitartrat, temir sulfat, kalsiy ftorid, mis sulfat, kaliy sulfat, magniy sulfat,marganets sulfat,bura
4. Geripleks (Yugoslaviya)-Suvda va yog‘larda eruvchan vitaminlar, mineral moddalar, ferrogmitsin sulfat, etilestrenol, inozit, glyutamin kislotasi.
5. Gerovit (Vengriya)-Vitaminlar: (A, В12, В1, В2 , В6, C, D2, E, K,PP), xolinyodid, metilandrostendol
6. Lipobolit (Daniya)-Vitaminlar:(A, E, В1, В2, В6, В3, C, biotin, PP, inozit, xolin, jigarekstrakti.
Poroshoklar:
Vibalt (Vengriya)- A, D, C, В12, В1, В2 , В6, nikotinamid, alfa-pantotenat Ca-efervessent poroshok
Ampulalar:
1. Turigeran (Germaniya) 1 ampulada: vitamin C, novokain paraaminobenzoy kislotasi, nikotinamid, В1 ,pantotenol, В6, В2.
Suyuqliklar
Byuerletsitin (Belgiya)-100 mlda, litsetin, В12, В1, В2 , В6, nikotinamid, Ca-pantotenat
Respublikamizda ham geriatriya masalalariga e’tibor berilmoqda: 2002y noyabr oyida Toshkentda (Toshmi) “Gerontologiya va geriatriyaning dolzarb muammolari” mavzudagi ilmiy-amaliy anjuman o‘tqazildi. 2001 y yanvar oyida “Ibn Sino nomli Gerontologik markaz tashkil etildi.
|
Izoionik talabi, ya’ni IEda

|
Izoionik talabi, ya’ni IEda
|
bet | 33/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
Izoionik talabi, ya’ni IEda qon zardobiga yaqin bo‘lgan ionlar (kationlar:Ca2+,Na+, Mg2+ K+ , anionlar:SL- SO4 2- , HPO3 2- , HCO3 - bo‘lishi kerak. Ya’ni ionli tarkibi bo‘yicha yaqinligi. Izotonik NaClning eritmasi to‘liq to‘qimalarni faoliyatini ta’minlash qobiliyatiga ega emas, chunki tana va a’zolarning faoliyati, hayotiy vazifalari to‘liq namoyon bo‘lishi uchun, albatta, boshqa ionlar yoki ionlarni kompleksi bo‘lishi shart (Na+, K+, Ca2+, Mg2+ va h.k.). Ya’ni qonda saqlanadigan hayotiy muhim ionlar bo‘lishi kerak. Masalan, qon zardobida Na+, K+, Ca2+, Mg2+(100:2:2:0,5) nisbatda bo‘ladi. Shuning uchun infuzion eritmalarda ham shu nisbatda ionlar kiritilishi maqsadga muvofiq.
|
| |
Eritmalarni izotonik - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

Eritmalarni izotonik holatiga erishish zarurligi va qoidalari ma’lum.
Izotonik eritmalarning osmotik bosimi organizmning biologik suyuqliklarning (qon, qon zardobi) bosimiga yaqin bo‘lishishi (7,4 atm). Gipertonik eritmalarni qo‘yish salbiy reaksiyalar – eritrotsitlarni burushib ketishiga (plazmoliz), to‘qimalarni degidratatsiyasiga olib keladi. Gipotonik eritmalarini ko‘p hajmda qo‘llanildi gemoliz ya’ni eritrotsitlarni yorilishiga sabab bo‘ladi. Izotonik kon-siyani 3 ta usul bilan hisoblash mumkin.
Izogidrik xususiyati. Infuzion eritmalarni izogidrik bo‘lishiga xam etibor beriladi. Izogidrik bu eritmani qon zardobiga pH ko‘rsatkichi bo‘yicha yaqin bo‘lishini bildiradi, ya’ni pH ko‘rsatkichi 7,34 -7,42 atrofida bo‘lishi kerak.
Bu talab ham muhim, chunki to‘qimalar va xujayralarning faoliyati oqibatida turli hil kislota yoki ishqoriy moddalar hosil bo‘ladi va ularni albatta, neytrallash uchun qonda bufer sistemalar mavjud. Shuning uchun qonga ko‘p miqdorda qo‘yiladigan eritmalarning tarkibida ham ayrim xolatlarda, shunday bufer sistemalar kiritiladi.
Karbonatli bufer sistemasi (NaNSO3 + SO2)
Fosfatli bufer sistema (Na2NRO4 + NAN2RO4)
Oqsilli amfolitli sistemalar. Bu sistemalar eritmalarning RN ga qarab yoki kislotali yoki ishqoriy xususiyatlarga ega bo‘lishi mumkin.
Agar ko‘p miqdorda pH yuqori eritmalar qo‘yilsa – alkaloz, agar pH – past eritma qo‘yilsa – atsidoz xolatlari vujudga keladi va oqibatda salbiy reaksiyalar kelib chiqadi.
Mu’tadil pH 5,5 – 10,5 atrofida.
pH ko‘rsatkichini axamiyati katta, ayniqsa to‘qimalarga og‘riq seziladi. Shuning uchun korreksiya qilinadi. Masalan, askorbin kislotaning in’eksion eritmasiga NaNSO3 qo‘shiladi.
|
Mavzuni o‘zlashtirishini tekshirish

Mavzuni o‘zlashtirishini tekshirish
Test nazorat savollari
Infuzion eritmalar nima?
a. 10 ml gacha bo‘lgan sterillangan eritma b. 20 ml gacha bo‘lgan sterillangan eritma
c. suvsiz erituvchilarda tayyorlangan eritmalar d. 100ml va undan ortiq parenteral yuboriladigan steril eritmalar
2.Qaysi in’eksiya eritmalari izogidrik bo‘lishlari shart
a. hammasi b.barcha infuzion eritmalar
c. agar retsept yoki MHlarda ko‘rsatilgan bo‘lsa
d. vena qon tomiriga yuboriladigan eritmalar
3.Infuzion eritmalarga qo‘yilgan zamonaviy talablar
a. apirogen, steril
b. apirogen, steril, mexanik iflosliklardan holi bo‘lishi, izotonik
c.steril, apirogen, mexanik iflosliklardan toza, izotonik, turg‘un, izoionik, izogidrik, izoplastik, izoosmolyar
d.Izoosmolyar, steril, apirogen, turg‘un
4. Infuzion eritmalar tarkibiga kaliy, natriy, kalsiy va magniy ionlari nima uchun ko‘shiladi?
a) izotonik bo‘lishi uchun b. izogidrik bo‘lishi uchun
c. izoionik bo‘lishi uchun d. izoosmolyar bo‘lishi uchun
5. Natriy xlorid eritmasining qovushqoqligini qon qovushqoqligi bilan bir hil qilish uchun nima qo‘shiladi?
a) yuqori molekulyar birikmalar b. glyukoza
c. kaliy, natriy, kalsiy va magniy ionlari d. dekstran;
6. “Osmolyarlik”nita’riflang?
a. eritmaning osmotik bosimiga aloqador makro va mikro ionlarning kinetik faol zarrachalarining konsentratsiyasini yig‘indisi;
b. eritmaning izogidrik holatini belgilaydigan vodorod va gidroksil ionla ryig‘indisi;
c. eritmaning izoionik holatini ta’minlaydigan ionlar (natriy, kaliy, kalsiy va magniy) yig‘indisi;
d. eritmaning qovushqoqligini ta’minlaydiganYUMB konsentratsiyasi;
7. Qon zardobining osmolyarligi nechaga teng?
a. 285+5mosm/l b. 295+5mosm/l
c. 300+5mosm/l d. 275+5mosm/l
8. Osmolyar konsentratsiya qaysi asbobda o‘lchanadi?
a. aylanuvchi kajava asbobida b. viskozimetr asbobida
c. osmometr asbobida d.areometrda
|
Grafik organayzer guruxiga mansub “Venn” diagrammasi

|
Grafik organayzer guruxiga mansub “Venn” diagrammasi
|
bet | 28/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
Grafik organayzer guruxiga mansub “Venn” diagrammasi 2 yoki 3 tushunchani, g‘oyani, xodisani taqqoslash jarayonida ishlatiladi. Talabalarga mavzuga nisbatan tahliliy yondashuv, ayrim qismlar negizida mavzuning umumiy mohiyatini o‘zlashtirish (sintezlash) ko‘nikmalarini hosil qilishga yo‘naltiruvchi metod.
Geriatrik dori vositalari:
1.
2.
3.
Bolalaruchun dori vositalari:
1.
2.
3
Umumiyligi:
1.
2.
3
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi: mavzuga oid tarqatma materiallar, MHlar, uslubiy qo‘llanma, adabiyotlar, o`quv-uslubiy majmua, ma’ruza matni, internet ma’lumotlari, mavzu bo‘yicha taqdimot.
Mavzuni o‘zlashtirishini tekshirish
|
| |
Element Hodisalar Fazosi

ELEMENT HODISALAR
FAZOSI.
Ehtimolning Tarifi.
TOPSHIRDI: ALTIBOYEV TO’LQIN
•
Reja:
•
Ehtimollar nazaryasining predmeti
•
Elementlar hodisalar fazosi
•
Hodisalar
algebrasi
•
Ehtimollik qoshish va ayirish
•
Ehtimollik nazariyasi predmeti
•
Ehtimollar nazariyasining predmeti massiv bir hil tasodifiy hodisalarning
ehtimollik qonuniyatlarini o'rganishdir. Ehtimollar nazariyasi usullari ishonchlilik,
tortishish, avtomatik boshqarish va boshqalar nazariyalarida keng qo'llaniladi.
Ehtimollar nazariyasi matematik va amaliy statistika uchun asos bo'lib
xizmat
qiladi, bu esa o'z navbatida ishlab chiqarishni rejalashtirish va tashkil etishda,
texnologik jarayonlarni tahlil qilishda va hokazolarda qo'llaniladi.
Tajriba tanga tashlash bo’lsin. U holda S kompleks sharoit,
tanganing bir
jinsliligi, simmetrikligi va tanga tashlanayotgan joyning tekis va qattiqligi bo’ladi. Tanga
tashlashda tanganing «gerb» yoki “raqam” tushish hodisasidir.
Ta’rif 1. Tajriba o’tkazilayotganda ro’y berishi oldindan ma’lum bo’lmagan hodisa tasodifiy
hodisa deyiladi.
Ta’rif 2. Tajribaning har qanday natijasi elementar hodisa deyiladi.
Ta’rif 3. Tajriba natijasida ro’y beradigan barcha elementar hodisalar, elementar hodisalar
fazosi (E.X.F.) deyiladi. Odatda, E.X.F.ni U
deb belgilanadi
Ehtimollar nazaryasi “tasodifiy hodisalar”ya’ni natijasini oldindan aytib bolmaydigan
tajribalardagi qonuniyatlarni organuvchi matematik fandir.
Bunda shunday tajribalar qaraladiki, ularni ozgarmas ya’ni, bir
xil shartlari
kompleksida hech bolmaganda nazariy ravishda ixtiyoriy sonda takrorlash mumkin ,
debhisoblanadi
Yopiq RFP - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги
|
bet | 103/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
Yopiq RFP larda radioaktiv material turli qobiqlar bilan qoplangan bo‘ladi yoki kapsulaga (himoyalovchi qoplam), sh.u. bevosita patsient va personal bilan kontakt bo‘lmaydi. Klinikada bunday RFP nurlanish terapiya uchun qo‘llaniladi. (applikatsion, to‘qimalar ichida) - (kontaktnoy terapii). Undan tashqari bunday RFP suyaklarning mineral tarkibini o‘rganish uchun xam qo‘llaniladi.
Nurlar bilan terapiya uchun 200 dan ortiq yopiq RFP lar qo‘llaniladi. RFP lar qo‘llanilishiga ko‘ra turli shaklda, razmerda va konstruktiv materialdan olingan bo‘lishi mumkin. Ko‘pincha ularni ( tola) sim, to‘g‘nog‘ich, zajim, marjon, granulalar, silindr, plastina, qattiq va egiluvchan applikatorlar shaklida ishlab chiqariladi. Radioaktiv modda nina silindr yoki maxsus konstruksiyali applikator shaklida bo‘lib, po‘lat, titan, oltin, platinalardan olingan gurmetik qobiqga joylashtiriladi.
|
| |