nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-m o d d a. Buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish

|
-m o d d a. Buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish Pdf ko'rish
|
bet | 187/212 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #108543 |
Bog'liq Buxgalteriya hisobi-15-m o d d a. Buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish
Buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish, buxgalteriya hisobi
standartlarini ishlab chiqish, tasdiqlash O‘zbekiston Respublikasi Moliya
vazirligi zimmasiga yuklanadi.
Buxgalteriya hisobini yuritish qoidalari buxgalteriya hisobi
standartlari bilan, shu jumladan, kichik va xususiy tadbirkorlik subyektlari
uchun soddalashtirilgan buxgalteriya hisobini yuritish standarti bilan
belgilanadi.
252
Banklarning buxgalteriya hisobi va hisobotni tartibga solish
Markaziy bank tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
6-m o d d a. Buxgalteriya hisobining asosiy qoidalari
Buxgalteriya hisobining asosiy qoidalari quyidagilardir:
– buxgalteriya hisobini ikkiyoqlama yozuv usuli yuritish;
– uzluksizlik;
– xo‘jalik operatsiyalari, aktivlar va passivlarni pulda baholanishi;
– aniqlik;
– hisoblash;
– oldindan ko‘ra bilish (ehtiyotkorlik);
– mazmunning shakldan ustunligi;
– ko‘rsatkichlarning qiyoslanuvchanligi;
– moliyaviy hisobotning betarafligi;
– hisobot davri daromadlari va xarajatlarining muvofiqligi;
– aktivlar va majburiyatlarning haqiqiy baholanishi.
7-m o d d a. Buxgalteriya hisobini tashkil etish
Buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishni korxona, muassasa
va tashkilot rahbari amalga oshiradi.
Rahbar quyidagi huquqlarga ega:
– bosh buxgalter rahbarligida buxgalteriya hisobi xizmatini tashkil
etish yoki shartnoma asosida jalb qilingan buxgalter xizmatidan
foydalanish;
– buxgalteriya hisobi yuritishni shartnoma asosida ixtisoslashtirilgan
buxgalteriya firmasiga yoki tarkibiga buxgalteriya subyekti ham kiradigan
xo‘jalik birlashmasining markazlashtirilgan hisobga olish bo‘limiga
yuklash;
– buxgalteriya hisobini mustaqil yuritish.
Rahbar quyidagilarni ta’minlashi shart:
– ichki hisob va hisobot tizimi ishlab chiqilishini;
– xo‘jalik operatsiyalarini nazorat qilish tartibini;
– buxgalteriya hisobi to‘liq va aniq yuritilishini;
– hisob-kitob hujjatlarining saqlanishini;
– tashqi foydalanuvchilar uchun moliyaviy hisobot tayyorlanishini;
– soliq hisobotlari va boshqa moliyaviy hujjatlar tayyorlanishini;
– hisob-kitoblar o‘z vaqtida amalga oshirilishini.
|
| |
Metalldan - 1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja

|
1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja
|
bet | 80/121 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 3,44 Mb. | | #120026 |
Bog'liq 1-mavzu «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari RejaMetalldan qilingan idishlarga emal va boshqa narsalar bilan buyoq beriladi. Po‘lat idishlarga ham Shunday ishlov beriladi. Pulat idishlarga rux beriladi. Bunday idishlarda mahsulot tuzlash, taom pishirish, ichish uchun suv qaynatish mumkin emas. Ruxlangan idishlarda sovuq suv, o‘simlik yogi saqdash mumkin. Qalay bilan oqartirilgan idishlar oq, tunukadan yoki qora po‘lat tunukadan tayyorlangan bo‘ladi, qo‘rg‘oshin bilan qoplanadi. Bularda sut-qatiq, mahsulotlari saqlash, suv qaynatish mumkin emas, mahsulotni buzadi, choyning maza tusini uzgartiradi. Bu idishlarni xatto qattiqroq poroshok bilan yuvish ham tavsiya etilmaydi.
Zanglamaydigan po‘lat va xromnikel eritmasidan tayyorlangan idishlar gigiyenik talabalarga javob beradi. Bu materiallar yuqori zangbardoshligi, kimyoviy turg‘unligi, taomga zararsizligi, organik kislota yuqori bo‘lsa ham taomga zararli moddalar ta’siri bo‘lmasligi bilan ajralib turadi. Asosan suyuq, taomlar tayerlash va ularni saqlashda qo‘l keladi.
Jez idishlar asosan suv qaynatish, qiyomlar pishirish va boshqa ishlarda ishlatiladi. Bular alyumin va emallangan pulat idishlarga qaraganda juda chidamli. Jez idishlarga organiq qislota, sut, yog‘ va boshqa mahsulotlar ta’sir qiladi. Shuning uchun taom tayerlash, suv qaynatishga muljallangan jez idishlarning ichi qalayi bilan ishlanadi. Qiyom pishiriladigan idishlarga qalayi suvi yuritilmaydi, qanddagi, mevalardagi organik kislota jez eritilishiga yul qo‘ymaydi. Kam ishlatiladigan jez idishlar vaqt o‘tishi bilan qorayadi va ko‘k dog‘lar bilan qoplanadi.
Cho‘yan idishlar asosan taomlarni qovurish uchun ishlatiladi. Ular qora tusda chiqariladi, bir tomoni yoki ikki tomoni ham shisha emal bilan qoplanadi. Kopa cho‘yandan yasalgan idishlarning sirtqi tomoni dagalroq bo‘ladi. Shuninguchun ehtiyot bo‘lib ishlatish kerak, aqs xolda zang-lash xollari yuz berishi, organizm uchun zarar bo‘lmasa ham, taomning maza va rangiga ta’sir qilishi mumkin. Bundan tashqari temir tuzi vitaminlarni yemiradi. Emal-langan chuyan idishlar gigiyenaga mos, organiq qislota, ishqor, tuz ta’siriga chidamli. Emali quchgan idishlardan taom tayyorlashda foydalanish mumkin emas. Chuyan idishlarni ham xuddi po‘lat va emallangan idishlar singari tozalanadi. Eng yaxshisi bunda osh sodasi ishlatilishi ma’qul.
|
| |
Firmaning raqobat mavqeyidagi kuchli va zaif belgilari

Umumiy qoida: kom paniya o ‘zining raqobatdagi kuchli jihatlarini
k o ‘paytirib borishi va o ‘zining raqobatchilikdagi zaif jihatlarini himoya
qilishi kerak. U o ‘z strategiyasida o ‘zining kuchli jihatlariga tayanishi
va zaif jihatlarini mustahkamlashga oid chora-tadbirlami ko‘rishi
lozim.
Ayni paytda raqiblam ing kuchli jihatlari reytingga xujumning
kaysi tomondan bo iish in i va aksincha, raqiblaming z a if tomoni
qayerda ekanligini ko‘rsatib beradi.
Agar aynan kompaniya raqobatda kuchli b o ig a n jihatlarda raqiblar
z a if bo‘lsa, ushbu vaziyatdan foydalanib qolish chora-tadbirlarini
k o ‘rish lozim.
kapitali
kursi - Buxgalteriya hisobi

248
qonun yo‘l qo‘yadigan sohalar asosida yuzaga keladi va ko‘payib
boradi.
Xususiy
– xususiy tashabbus orqali o‘z mablag‘larini ishga tushirish asosida
tashkil etiladigan tadbirkorlik.
Xususiy
– ayrim shaxslarga va ayrim oilalarga qarashli bo‘lib, yakka xususiy
mulk hisoblanadi.
Hujjatlash- – bu korxona xo‘jalik faoliyatini kuzatib borish, hisobga olinadigan
xo‘jalik operatsiyalarini nazorat qilish va aks ettirishning asosiy
usulidir. Har bir xo‘jalik operatsiyasi tegishli hujjatda
rasmiylashtiriladi. Bu holat odatda operatsiyalar sodir bo‘layotgan
paytda amalga oshiriladi va hisobning boshlang‘ich davri hisoblanadi.
Hujjatlardan keyinchalik xo‘jalik operatsiyalari haqidagi
ma’lumotlarni guruhlashtirish va qayta ishlov berishda foydalaniladi.
Hujjatlarda mansabdor mas’ul shaxslarning imzosi bo‘lmasa, bunday
hujjatlar haqiqiy hisoblanmaydi.
Ch
Chakana
– davlat va kooperativ savdosi, dehqon bozorida iste’mol mollarini
sotilish narxlari.
Chakana
– savdo-sotiq tarmoqlari orqali aholiga iste’mol mollarini sotish.
Chek
– belgilangan ko‘rinishdagi pul hujjati: 1) bankdagi o‘z hisobidan
muayyan pul miqdorini Ch.da ko‘rsatilgan shaxsga berish yoki uning
hisobiga pul o‘tkazish bo‘yicha yozma topshiriq. Chek ikki
ko‘rinishda bo‘ladi: a) oluvchining nomi yozilgan chek; b) ko‘rsatuv-
chiga berilgan chek.
Chek
– korxona chek daftarchalarini unga xizmat ko‘rsatuvchi bank
muassasasidan oladi. Mehnatga haq to‘lash, pensiyalar, kasallik
varaqasi bo‘yicha nafaqalar, mukofotlar, xizmat safarlari va xo‘jalik
xarajatlari uchun naqd pullarni bank cheki asosida korxonaning hisob-
kitob schyotidan shu korxona kassasiga beradi.
Cheklan-
– ma’lum chegara doirasida cheklangan mas’uliyat. Qarz majburiyati
yoki o‘ziga biror bir hujjatga imzo chekilayotganda mas’uliyatni
muayyan doiralarda cheklovchi shartni, punktni kiritish.
Y
Yarmarka - Buxgalteriya hisobi

249
Q
Qimmat-
– egalariga daromad keltiradigan hamda turli aktivlarga (
sertifikat,
aksiya, obligatsiya va boshqa) bo‘lgan huquqni tasdiqlovchi hujjat.
Q.Q. aniq, real kapitalni qog‘ozda ifodalaydi. Q.Q. larning quyidagi
turlari mavjud: veksel, chek, aksiya, obligatsiya, sertifikat, turli
muassasa, tashkilot va idoralarning (bank, xayriya va ishonch
fondlari) qonunda ko‘zda tutilgan hollarda mablag‘ bilan
ta’minlaydigan ishonch qog‘ozlari.
Qonun
– 1) obyektiv borliqda turli hodisalar o‘rtasida, kishi ongidan va
ixtiyoridan tashqarida doimiy bo‘lgan zaruriy ichki, muhim,
takrorlanadigan bog‘lanish, munosabat; 2)
davlat hokimiyati
tomonidan qabul qilingan, hamma uchun majburiy bo‘lgan ijtimoiy-
huquqiy norma va munosabatlarni belgilovchi rasmiy qoida;
3) bajarilishi shart, majburiy bo‘lgan, norma, qoida tusiga kirgan
talab, topshiriq va shu kabilar.
baho
(qimmatli)
qog‘ozlar
250
2 - i l o v a
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QONUNI BUXGALTERIYA
HISOBI TO‘G‘RISIDA
1-modda. Buxgalteriya hisobi to‘g‘risidagi qonun hujjatlari
2-modda. Buxgalteriya hisobining maqsadi va vazifalari
3-modda. Buxgalteriya hisobi subyektlari
4-modda. Buxgalteriya hisobi obyektlari
5-modda. Buxgalteriya hisobi va
hisobotini tartibga solish
6-modda. Buxgalteriya hisobining asosiy qoidalari
7-modda. Buxgalteriya hisobini tashkil etish
8-modda. Imzo huquqi
9-modda. Boshlang‘ich hisob hujjatlari
10-modda. Buxgalteriya
hisobi registrlari
11-modda. Aktivlar va majburiyatlarni inventarizatsiya
qilish
12-modda. Aktivlar va majburiyatlarni baholash
13-modda. Daromadlar va xarajatlarni hisobga olish
14-modda. Xususiy kapitalni hisobga olish
15-modda.
Garovni hisobga olish
16-modda. Moliyaviy hisobot
17-modda. Umumlashtirilgan moliyaviy hisobot
18-modda. Moliyaviy hisobotning hisobot davri
19-modda. Moliyaviy hisobotni taqdim etish
20-modda. Moliyaviy hisobotni e’lon qilish
21-modda. Tugatish vaqtida moliyaviy hisobot
22-modda. Buxgalteriya axborotining mahfiyligi
23-modda. Buxgalteriya hujjatlarini saqlash
24-modda. Buxgalteriya to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlik
uchun
javobgarlik
Elektr yuritmalarning motor turiga qarab turlari

206
asinxron elektr yuritma;
o‘zgarmas tok elektr yuritmasi;
sinxron elektr yuritma;
chiziqli elektr yuritma.
Ba’zi elektr yuritmalar texnologik mashina turiga qarab tasniflanadi. Masalan: vibroelektryuritma
va shunga o‘xshashlar.
Funktsional va printsipial sxemalar -Elektr yuritma murrakab elektromexanik tizim bo’lib
odatda ular elektr yuritma elementlaridan tashkil topadi. Elektr yuritma
nazariyasida bu elementlar
bajariladigan vazifasiga ko’ra tasniflanadi. Elektr yuritmalarni o‘rganishda odatda tarkibiy (strukturaviy)
sxemalardan foydalaniladi. Bunda har bir element alohida to’rtburchak shaklida va kirish hamda chiqish
signallari bilan beriladi. Undan tashqari har bir elementning boshqa elementlar
bilan boshlanishlari
ko’rsatiladi. Har bir element odatda tarkibiy sxemalarda uzatish funktsiyalari
bilan yoki uzatish
koeffitsientlari bilan xarakterlanadi.
Elektr yuritmalarni ishlash prinsiplari funktsional va prinsipial elektr sxemalarda ifodalanadi(15.3 va
15.4-rasmlar.).
15.3-rasm. Funktsional sxemaga misol.
Funktsional sxemalarda funktsional birlik sifatida alohida qurilma olinadi va ularni ishlash
tamoyili
bilan bog‘lab beriladi.
Printsipial sxemalarda esa elektr yuritmaning kuch va boshqaruv zanjiridagi elektr bog‘lanishlar bir
chiziqli elektr sxemada beriladi. Elektr sxemadagi elementlar (kontaktlar, kommutatsion apparatlar rele va
h.k.) shartli belgilar orqali ko‘rsatiladi.
207
15.4-rasm. Printsipial sxemaga misol.
Elektr yuritma harakatni uzatilishiga qarab turlari. Elektr yuritma harakatni uzatilishiga qarab
quyidagi guruhlarga bo‘linadi:
1. Transmissiyali, bunda harakat bir motordan bir necha ishchi mexanizmga uzatiladi.
2. Individual (yakka), bunda har bir ishchi organ alohida motorga (yuritmaga) ega bo‘ladi.
3. O‘zaro bog‘langan (ko‘p motorli), bunda elektr yuritma tizimi bir texnologik jarayonda yagona
boshqarish tizimi orqali bir necha (o‘nlab) motorlarni o‘z ichiga oladi.
Birnnchi taomni - 1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja

|
1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja
|
bet | 77/121 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 3,44 Mb. | | #120026 |
Bog'liq 1-mavzu «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari RejaBirnnchi taomni berishda qo‘llaniladi: suyuqlik ichish uchun tarelkadagi idish (chashka) — sig‘imi 350 va 400 sm3 — suyuq ovqat va pyuresifat sho‘rva, shuningdek qiyma solingan sho‘rva, tovuq sho‘rva;
chuqur oshxona tarelkalari (diametri 240 mm, sig‘i-mi 500 sm3) — to‘la hissa sho‘rva uchun bularning ostiga qo‘yish uchun oshxona tarelkalaridan foydalaniladi;
chuqur oshxona tarelkalari (diametri 200 mm, sig‘i-mi 300 sm3) — yarim hissa sho‘rva uchun, bular ostida gazak tarelkalari bo‘ladi;
sho‘rva quyish uchun qopqoqli idishlar (4, 6, 8, 10 hissa uchun) —oilaviy mijozlarga, turistlar guruhiga, s’ezd, konferensiya, sessiya, kongress qatnashchilariga xizmat qilishda qo‘llaniladi.
Ikknnchn taomnn berishda qo‘llaniladi;
oshxona kichik tarelkalari (diametri 240 mm) — baliq, go‘sht, parranda go‘shti, ov o‘ljalari mahsulotlari-dan tayyorlangan taomlar uchun;
dumaloq idishlar (diametri 500 mm) — parranda, ov o‘ljalari go‘shti, sabzavot, rangli karam, kulinar kot-letlari va hokazolar uchun; bu idishlarda ovqat tarqatish yasoyidan taom keltiriladi, yordamchi stolda oldindan tay-yorlangan tarelkalarga suziladi. Shirin taomlar berishda: mayda desert tarelkalari (diametri 200 mm) — shirin shavla, mevalar, pirojniylar uchun;
chuqur desert tarelkalari (dametri 200 mm) — qulup-nay, olxo‘ri va boshqa meva solingan shirin taomlar. Issiq ichimliklar uchun:
choy damlash uchun choynaklar (sig‘imi 250, 400 va 600 sm3);
qaynoqsuv uchun choynaklar (1200—1600 sm3) — qo‘sh choynaqda choy berilganda ishlatiladigan choynaklar;
choy chashkalari tarelkaga qo‘yilgan holda (sig‘imi 200—250 sm3) — choy, kofe sut bilan, kakao;
choy bilan stakan qo‘yilgan tarelka (diametri 185 mm);
ko‘k choy uchun piyola (sig‘imi 250 va 300 sm3)va qora kofe uchun 1, 4, 6 hissa sig‘imli, har hissasi 100 sm3 bo‘lgan;
chashka tarelka bilan (sig‘imi 100 sm3) — qora kofe, sharqiy kofe va suyuq shokolad uchun;
shirinliklar uchun kichkina idishcha (diametri 90 mm) — asal, qiyom, limon, shakar uchun.
Meva va qandolat mahsulotlari berish uchun:
desert mayda tarelkalari (diametri 200 mm) — olma, nok, uzum, qovun-torvuz va hokazo uchun;
tekis vazalar (diametri 300 mm) — pirojniy, du-maloq shakldagi tortlar uchun;
maxsus chinni vazalar — non, quritilgan non, peche-niy va hokazolar solish uchun;
somsa tarelkalari — qandolat mahsulotlari uchun.
Restoran zalida har bir o‘rin uchun: somsa tarelkalari 4—5 komplekt; chuqur tarelkalar — 1,5; kichik oshxona tarelkalari—3; desert tarelkalar — 1,5; gazaklar uchun — 2—3 komplekt tarelkalar bo‘lishi nazarda tutiladi.
Restoranda chinni va fayansdan ishlangan qopqoqli idish (sig‘imi 100 sm3), yopiq tuzdon, kuldon va boshqalar bo‘ladi.
|
| |
COMPAQ NSSD -> RDU - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

|
Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A
|
bet | 348/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
3.23.22 COMPAQ NSSD -> RDU
DNF01350
Das NSSD Format von COMPAQ, das in der Vergangenheit zur Treiberunterstützung von Netware Servern diente, läuft zum 01.01.2002 aus.
Die Funktionalität wird nun durch Compaq Support Packs übernommen. Mit dem Utility Remote Deployment Utility (RDU) ist es vom Client aus möglich, mit einem Schlag alle Treiber und die Management Agents auf den gewünschten Server zu installieren.
Verweis: http://www.compaq.com/manage/rdu.html
Sie müssen allerdings alle Patches einzeln herunterladen, wenn sie nicht mit dem Internet Explorer arbeiten.
|
| |
DVD Laufwerke unter NetWare

|
DVD Laufwerke unter NetWare
|
bet | 347/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
3.23.20 DVD Laufwerke unter NetWare
DNF00204
Es gibt keine Möglichkeit, ein DVD-RAM Laufwerk (wie auch CD Brenner) unter NetWare 3.x, 4.x oder 5.x anzusprechen.
DVD-ROM Laufwerke können Sie jedoch mit aktuellen Service Packs zumindest unter NW 4.x und 5.x wie ein normales CD-ROM-Laufwerk ansprechen.
3.23.21 APC USV Software
DNF04605
Die Power Chute Plus Software 4.33 für Netware ist mittlerweile recht betagt. Sie läuft jedoch auf allen NetWare Versionen und ist für Single Server System ausreichend.
Allerdings funktioniert die Installation über den Client nur mit installiertem Novell Client32, nicht dagegen mit dem Client 4.8 unter Windows 2000. APC empfiehlt, den Client 4.7 einzusetzen. Da dieser jedoch ansonsten für Windows 2000 nicht zu empfehlen ist, versuchen Sie, die Installation von einem Win9x Client aus durchzuführen.
Die aktuelle Java-basierte APC PowerChute Business Edition v6.x für Netware 5.1/6.0 besteht aus Konsole, Server und Agents (3-Tier-Architektur). Netware kann dabei nicht als Server fungieren, da nur der Agent verfügbar ist.
Bei der Installation wird mindestens Java 1.3.1 vorausgesetzt. Mit den aktuellen NW 5.1 Support Packs wird diese Version nicht automatisch installiert. Verwenden Sie deshalb Novell Patch jvm131sp1.exe.
Von APC erhalten Sie unter http://www.apc.com/tools/download/ die aktuelle PowerChute Version, die Sie auf dem Server in einem Installationsverzeichnis auspacken.
Gestartet wird die Installation direkt an der Server Konsole mit /install. Dabei wird die X-Window-Oberfläche getartet, weswegen Sie keine Remote Konsole einsetzen können.
Nach Eingabe der erforderlichen Parameter starten Sie den Agent mit "SYS:\PowerChuteBusinessEdition\Agent\bin\pbeagent", wobei der Befehl automatisch in der AUTOEXEC.NCF eingetragen wird.
Nun können Sie per Webbrowser auf den Server zugreifen: http://server:3052
|
| |
IP 
(Instruction Pointer)
yoki 
PC

IP (Instruction Pointer) yoki
PC (Program Counter) deb nomlanuvchi registri, tartib bo‘yicha bajarilishi kerak bo‘lgan buyruq
adresini ko‘rsatish uchun ishlatiladi. Ushbu registr buyruqlar sanagichi
yoki buyruqlar ko‘rsatgichi deb nomlanadi. PC registrida yozilgan adres,
ya’ni navbatdagi bajarilishi kerak bo‘lgan buyruqning adresi,
protsessorning adres shinasi yordamida asosiy xotira bilan bog‘lanuvchi
porti - adres registri orqali xotiraning, xotira adresi registriga uzatiladi.
Shundan so‘ng xotiraning ma’lumotlar registriga ushbu adres bo‘yicha
yozilgan ma’lumot chiqariladi. Bu ma’lumot, ma’lumotlar shinasi orqali
protsessorning registrlaridan biriga, masalan akkumulyatorga, ya’ni A
registriga kelib tushadi.
2.4-rasm. Asosiy xotiraga murojaat qilish jarayoni.
51
Zamonaviy kompyuterlarda asosiy xotiraga murojaat kilishning ikki
xil rejimi mavjud (2.5-rasm):
1.Real rejim – 1 Mbayt gacha bo‘lgan asosiy xotira uchun, bu rejim
kompyuter MS DOS operatsion tizimida ishlagan paytida qo‘llanilagan.
Hozirda bu, MS DOS operatsion tizimini emulyasiya qilishda ishlatiladi.
2.Himoyalangan rejim – xotira xajmi 1 Mbaytdan ko‘p bo‘lgan xolda,
ya’ni bu kompyuterlar Windows operatsion tizimida ishlay boshlagandan
buyon qo‘llanilgan rejim hisoblanadi.
2.5-rasm. Real va himoyalangan rejimlarda asosiy xotiraning tuzilishi.
Real rejimda xotiraga murojaat qilish
segmentlarga murojaat qilish orqali,
himoyalangan rejimda esa,
sahifalarga murojaat qilish orqali amalga
52
oshiriladi. Bitta segmentning xajmi – 64 Kbayt, sahifaning xajmi esa – 4
Kbaytga ega bo‘ladi.
2.2. Kesh xotira. Xotira modullarini yig‘ish va
Sathni o‘lchashning gidrostatik vositalari

114
ushlab turish uchun xizmat qiladi. Impulsli naychalarni va idishni to‘latuvchi suyuqliklar zichliklarining
tengligida, va h1 = h2 shartda bosim farqi faqat idishdagi suyuqlikning h sathiga bog‘liq.
Bosim ostida ishlaydigan asboblarda sathni o‘lchashda qo‘llanadigan sxema (9.2-rasm,v) rasmda
keltirilgan. Mazkur holatda 3 muvozanatlovchi idish sathning maksimal balandligiga mos ravishda
o‘rnatiladi va asbob bilan ulanadi. Asbobdagi P statik bosim ikkala impulsli naychalarga ham kelib tushadi,
shuning uchun bosimning ΔP o‘lchanayotgan farqini h=0 da ΔP= ΔPmax, h=hmax da esa ΔP=0
ko‘rinishda tasvirlash mumkin.
Unifitsirlangan tokli yoki pnevmatik signalli difmanometrlardan foydalanilishning ko‘rib chiqilgan
sxemalarda, agarda idish agressiv suyuqlik bilan to‘latilgan bo‘lsa, u holda difmanometrni idishga ulanishi
ajratuvchi idishlar orqali amalga oshiriladi.
O‘zida gidrostatik bosimni o‘lchash amalga oshiriladigan, idishni to‘latuvchi(to‘ldiruvchi) suyuqlikda
fiksatsiyalangan(aniq belgilangan) chuqurlikda cho‘ktirilgan(botirilgan) naycha ichidan haydaladigan gaz
bosimini o‘lchash yo‘li bilan, sath o‘lchagich pezometrik deb nomlanadi.
Pezometrik sath o‘lchagichning
sxemasi (9.2-rasm,g) rasmda keltirilgan.
Pezometrik naycha 1 sath o‘lchanadigan asbobning ichida
joylashtiriladi. Gaz 2 naycha orqali sarfni cheklash uchun xizmat qiladigan drosselga kelib tushadi.
Stakancha 3 gazning sarfini o‘lchash uchun xizmat qiladi.
Vaqt birligi ichida suyuqlik to‘latilgan
idish orqali o‘tayotgan pufakchalarning sonini sanash orqali sarf aniqlanadi.
Bosim v stakanchadagi bosim
4 bosim stabilizatori yordamida o‘zgarmas qilib ushlab turiladi. Bosim gaza posle drosseldan keyingi gaz
bosimi difmanometr bilan o‘lchanadi va sathning o‘lchovi bo‘lib xizmat qiladi.
Gaz(havo) uzatilganda pezometrik naychada bosim asta-sekin h balandlikdagi suyuqlik ustunining
bosimiga teng bo‘lgunga qadar ortadi. Qachonki naychadagi bosim gidrostatik bosimga teng bo‘lsa,
naychalarning pastki ochiq qismidan gaz chiqishi boshlanadi. Sarf shunday tanlanadiki, naychandan gaz
alohida pufakchalar ko‘rinishda ajralib chiqib boshlaydi.
Pezometrik sath o‘lchagichlar sathni keng chegaralarda o‘lchash imkonini beradi: bir necha o‘n
santimetrdan 10-15 m gacha. Pezometrik yo‘l bilan naychadagi bosimni o‘lchashda unifitsirlangan chiqish
signalli difmanometr bilan foydalanishda keltirilgan xatolik ±(1,0-1,5)% ni tashkil etadi.
(vector 
processor) - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани,...

Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
3.-Z.Z.MiryusupovJ.X.Djumanov.Kompyuterarxitekturasi 2017
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
|
Matritsali kompyuterlar - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб...

Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
3.-Z.Z.MiryusupovJ.X.Djumanov.Kompyuterarxitekturasi 2017
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
|
RAID-massivlar - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани,...

Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
3.-Z.Z.MiryusupovJ.X.Djumanov.Kompyuterarxitekturasi 2017
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
|
Sikloida - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

chiziladi. Bu to ‘g ‘ri chiziqlar hamda aylanalar tegishlicha o ‘zaro kesi
shib, /, //,
III, ...,
VIII nuqtalami beradi. Bu nuqtalar
A nuqtaning harakat
davridagi, ya’ni yasovchisi aylanani y o ‘naltiruvchi to‘g ‘ri chiziq bo‘yicha
bir marta yumalashi vaqtida ishg‘ol qilingan vaziyatlarini ifodalaydi.
Ag nuqta
A nuqtaning shu vaqt ichida
Ox bilan qaytadan uchrashgan vazi-
yatini ifodalaydi.
Agar topilgan nuqtalar lekalo yordamida o ‘zaro silliq birlashtirilsa,
ochiq ravon egri chiziq, y a’ni sikloida hosil bo‘ladi.
Radioizotopli, radioto‘lqinli va akustik sath o‘lchagichlari

117
Nurlanishning manbaalari sifatida γ – nurlatgichlar, kobalt-60, seziy-137, selen-75 va boshqalar.;
iste’molchilar sifatida – Geygerning hisoblagichlari, ssinsillyasionli hisoblagichlar, yoki yarimo‘tkazgichli
detektorlar qo‘llanadi.
9.4-rasm. Maxsus sath o‘lchagichlarning strukturali sxemalari.
Sathning radioizotopli indikatori strukturali sxemasi (9.4-rasm.,a) rasmda keltirilgan.
Asbob 1
radioaktivli nurlanish manbaasi va 2 hisoblagichlar blokidan iborat. Hisoblagichlar γ- kvantlar sonining
o‘zgarishini fiksatsiyalaydi, agarda granitsa razdela muhitlar bo‘linish chegarasi sathning berilgan
qiymatidan pastda yoki yuqorida joylashsa. Radioaktivli nurlanish impulslari 3
multivibrator yordamida
fiksatsiyalanadi va 4 hisobning tezligini o‘lchagichgi kelib tushadi. U tomonidan ishlab chiqilayotgan
kuchlanish, 5 elektronli kuchaytirgich bilan kuchaytiriladi, kning yuklamasi sifatida ikkilamchi asbob yoki
signal(xabar) jihozi qaraladi. Bir qator radioizotopli sathning indikatorlari ishlab chiqilgan, nurlanish
manbaasi va detektorlar oralig‘i 6 m gacha bo‘lganida signal berish(xabar berish)ning aniqligini ±20 mm
chegarasida ta’minlanadi. Radioizotopli sath o‘lchagich, suyuq yoki to‘kiluvchan(donador) materiallarning
sathini uzluksiz o‘lchash uchun mo‘ljallangan, kuzatuvchi tizimdan iborat bo‘ladi, unda manbaa va
iste’molchi sathning o‘zgarishi oqibatida o‘zgartgich darhol siljiydi. Asboblar, mana shunday sxema
bo‘yicha ishlashga mo‘ljallangani uchun, o‘lchash sathning diapazoni(poyoni) 0-2 m dan 0-10 m gacha
bo‘lganida, mazkur holatda asosiy xatolik ±0,5-1,0 % dan ortmaydi.
НЕ-ИЛИ
ilgagi 0 xolatda (
a
); 
НЕ-ИЛИ

НЕ-ИЛИ
ilgagi 0 xolatda (
a
);
НЕ-ИЛИ
ilgagi 1
xolatda (
б
);
НЕ-ИЛИ
funksiyasining haqiqat jadvali (
в
).
2.10-rasm. Sinxron SR va D-ilgaklar.
2.11-rasm. D-trigger. 2.12-rasm. D-ilgaklar va D-triggerlar.
57
2.13-rasm. 8-razryadli registr (mikrosxemasi).
Tezkor va doimiy xotira qurilmalari.
Ko‘rib chiqilgan xotiralarning
barcha xillari bitta umumiy xususiyatga ega: ularda axborotni ham yozish,
ham o‘qish ikoniyatlarini mavjud. Bunday xotira
tezkor xotira qurilmasi
(TXQ)
deb ataladi
(Random Access Memory – RAM
, rus tilida -
оперативное запоминающее устройство - ОЗУ
)
. Tezkor xotira
qurilmasining ikki xili mavjud:
1.Statik TXQ
(Static RAM - SRAM).
Bu xildagi xotira D-triggerlar
asosida quriladi. Statik TXQsida axborot, unga manba ulangan vaqt
davomida saqlanadi: bu vaqtning davomiyligi - sekundlarga, minutlarga,
soatlarga va kunlarga ham teng bo‘lishi mumkin. Statik TXQ juda tez
ishlaydi, unga murojaat qilish vaqti bir necha nanosekundlarga teng
bo‘lishi mumkin. Shu sababli statik TXQ, ko‘pincha ikkinchi sath kesh-
xotirasi sifatida ishlatilmoqda.
2.Dinamik TXQ
(Dynamic RAM - DRAM).
Bu xildagi xotirani
qurishda triggerlar ishlatilmaydi. Dinamik TXQ tranzistorlar va juda kichik
kondensatorlardan qurilgan, yacheykalar to‘plamidan iborat bo‘ladi.
Kondensatorlar zaryadlangan va zaryadlanmagan holatlarda bo‘lishi
mumkin, bu hol 1 va 0 ni saqlash imkonini beradi. Kondensatorda zaryad
yo‘qolishi mumkin bo‘lganligi sababli, bu xildagi xotirada ma’lumotlar
yo‘qolib ketmasligi uchun har bir bit, vaqti-vaqti bilan qayta zaryadlanib
58
turishi kerak bo‘ladi. Dinamik TXQda bir bit axborotni saqlash uchun 1-ta
tranzistor va 1-ta kondensator kerak bo‘ladi.
2.14-rasm. 4-ta 3 razryadli so‘zni saqlay oladigan xotiraning
mantiqiy blok-sxemasi.
59
2.15-rasm. Xotira mikrosxemalari.
4 Mbit xajmli xotirani tashkil qilishning ikki xil yo‘li.
Statik TXQda esa bir bit axborotni saqlash uchun kamida 6-ta
tranzistor kerak bo‘ladi. Shuning uchun asosiy xotira deyarli har doim
dinamik TXQ asosida quriladi. Dinamik TXQ, statik TXQga nisbatan
ancha sekin ishlaydi. Dinamik TXQning bir necha xillari mavjud:
-
FPM (Fast Page Mode)
– tezkor sahifalar rejimiga ega dinamik
xotira (rus tilida - быстрый постраничный режим);
-
EDO (Extended Data Output)
– ulanish nuqtalarining imkoniyatlari
kengaytirilgan dinamik xotira – (rus tilida – память с расширенными
возможностями вывода);
-
DRAM, SDRAM (Synchronous RAM)
– sinxron dinamik TXQlari
(rus tilida - синхронное динамическое ОЗУ);
-
DDR (Double Data Rate)
– ma’lumotlarni ikki karra tez uzata
oluvchi (rus tilida - передача данных с двойной скоростью).
|
ularning xillari - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани,...

53
tilida - разделенная кэш-память). Hozirgi kompyuterlarda ko‘proq
alohida ajratilgan kesh-xotiradan foydalanilmoqda [16,17,28].
2.6-rasm. Kesh-xotira joylashgan o‘rni.
Kesh-xotirani qo‘llashning – bir, ikki va uch sathli variantlari
mavjud. 2.7-rasmda uch sathli kesh-xotiraga ega bo‘lgan tizim keltirilgan.
Birinchi sath kesh-xotirasi (L1) markaziy protsessor ichida joylashgan
bo‘lib, u buyruqlar uchun (L1-I) va ma’lumotlar uchun (L1-D)
mo‘ljallangan odatda 16 dan 64 Kbayt gacha xajmga ega bo‘lgan alohida
ajratilgan kesh-xotiradan iboratdir. Protsessor yonida u bilan bitta blokda
joylashgan ikkinchi sath kesh-xotirasi (L2) esa, 512 Kbayt dan 1 Mbayt
gacha xajmga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan, buyruqlar ham, ma’lumotlar
ham birgalikda saqlanadigan, birlashtirilgan kesh-xotiradan iborat bo‘ladi.
Uchinchi sath kesh-xotirasi protsessor joylashgan plataga o‘rnatilgan
bo‘lib, u bir necha megabayt xajmga ega bo‘lgan statik tezkor xotira
qurilmasidan
(TXQ)
iborat bo‘ladi (rus tilida – статическое оперативное
запоминающее устройство - ОЗУ).
Statik TXQ dinamik TXQ dan ancha tez ishlaydi. Qoida bo‘yicha
birinchi sath kesh-xotirasidagi barcha ma’lumotlar, ikkinchi sath kesh-
xotirasida, ikkinchi sath kesh-xotirasining barcha ma’lumotlari esa,
uchinchi sath kesh-xotirasida ham yozilgan bo‘ladi. Kesh-xotiraning bir
necha xillari mavjud: to‘g‘ridan-to‘g‘ri akslantiriluvchi kesh-xotira (rus
tilida – кэш-память прямого отображения) va assotsativ kesh-xotira.
Tuproq haroratini o‘lchash uchun asbobi

110
II bob. 9-mavzu.
SUYUQLIK VA GAZ SARFINI O‘LCHAYDIGAN ASBOBLAR.
Reja:
9.1. Umumiy ma’lumotlar va klassifikatsiyasi(tasniflanishi).
9.2. Mexanik sath o‘lchagichlari.
9.3. Sathni o‘lchashning gidrostatik vositalari.
9.4. Sathni o‘lchashlarning elektr vositalari.
9.5. Radioizotopli, radioto‘lqinli va akustik sath o‘lchagichlari.
9.1. Umumiy ma’lumotlar va klassifikatsiyasi(tasniflanishi)
Texnologik apparat ishchi muhiti – suyuqlik yoki to‘kiluvchan(donador) jismlar bilan to‘ldirilish
balandligiga sath deyiladi. Ishchi muhitdagi sath texnologik parametr bo‘lib, u haqidagi axborot texnologik
apparatning ish rejimini nazorat qilish uchun, ba’zi bir hollarda esa ishlab chiqarish jarayonini boshqarish
uchun zarurdir.
Sathni chegaralashning zamonaviy usullari va ulardan foydalanishga asoslangan jihozlar turli -
tumandir.
Sath o‘lchagich quyidagilarga bo‘linadi: sathni uzliksiz o‘lchash asboblariga, yoki sathning
ko‘rsatkichlari, va indikatorlari, yoki signalizatorlariga. Uzliksiz nazorat qilishga mo‘ljallangan sathning
o‘lchagchlari texnologik sig‘imlarda sathning tezkor o‘zgarib turishida ishlatladi. Sathning
signalizatorlari(xabar bergichlari) diskretli o‘lchashlarni bajarish uchun bir yoki bir nechta aniq
belgilangan(fiksatsiyalangan) holatini aniqlashda sezgir elementlar o‘rnatish joyida ishlatiladi. Texnologik
jarayonlarni avtomatik rostlash va boshqarish tizimlarida sathni ko‘rsatkichlari va signalizatorlari(xabar
bergichlari) birlamchi axborot datchiklari sifatida keng foydalaniladi.
Ishlash tamoyili bo‘yicha asboblar sathni o‘lchash uchun va signal(xabar) beruvchi quyidagi
guruhlarga bo‘linadi: mexanicheskli(qalqovichli, membranali, kontaktli-mexanikli); gidrostatik, elektrli,
radioizotopli, radioto‘lqinli, akustik, og‘irlikli va boshq.
O‘lchash diapazoni(poyoni, kengligi) bo‘yicha: o‘lchash chegaralari 0-20 m li keng poyonli sath
o‘lchagichlari va o‘lchash chegaralari - 0 - ±100 mm yoki 0 - ±450 mm tor poyonli[16,17].
-bob bo‘yicha nazorat savollari - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин...

111
15.Kodlar va ma’lumotlar yoziladigan segmentlar deganda nimalar
tushuniladi va ular nima uchun ishlatiladi?
16.PC (IP), CS va DS registrlari deganda qanday registrlar tushuniladi
va ular nima uchun ishlatiladi?
17.Ma’lumotlarni parallel ishlashning qanday shakllarini bilasiz? Ularga
tushuntirishlar bering.
18.Protsessorlarda buyruqlarni konveyer asosida ishlash deganda nima
tushuniladi va u qanday amalga oshiriladi?
19.Dastlabki Pentium protsessorida qanday konveyerdan foydalanilgan?
20.Superskalyar arxitektura deganda qanday arxitektura tushuniladi?
21.Pentium 4 protsessorining ichki xotirasi tarkibiga kirgan registrlar
qaysilar va ular nima uchun mo‘ljallangan?
22.Pentium 4 protsessorining mikroarxitekturasi qanday nomlanadi va u
avvalgi Pentium protsessorlari mikroarxitekturasidan nimasi bilan farq
qiladi?
23.Pentium 4 protsessorining mikrosxemasi qanday tuzilgan? Uning
tarkibiga kirgan tranzistorlar soni nechta, qatorining kengligi va taktli
generatorining chastotasi nechaga teng?
24.Intel Core i7 protsessorining asosiy ko‘rsatgichlari va uning muhim
jihatlari haqida tushuntirishlar bering.
25.UltraSPARC III protsessorining asosiy ko‘rsatgichlari va uning
muhim jihatlari haqida tushuntirishlar bering.
26. OMAP4430 protsessorining asosiy ko‘rsatgichlari va uning muhim
jihatlari haqida tushuntirishlar bering.
27.ATmega168 mikrokontrollerining asosiy ko‘rsatgichlari va uning
muhim jihatlari haqida tushuntirishlar bering.
28.Katta-katta ilmiy dasturlarni bajarilishini tezlashtirishning qanday
sxemalarini bilasiz? Misollar bilan tushuntiring.
29.Matritsali va vektorli protsessorlar deganda qanday protsessorlar
tushuniladi?
30.Multiprotsessorli kompyuterlar va multikompyuterlar deganda
qanday kompyuterlar tushuniladi?
Elektrotehnika va elektronika - bet 64

116
Sig‘imli sath o‘lchagich o‘lchashlarning 0 - 0,4 dan 0-20 m gacha poyonida o‘lchashlarni sathning
ishchi muhit harorati -60 dan to +100
o
C gacha va ishchi muhit bosimi 2,5 – 10 MPa gacha, aniqlik sinflari
0,5; 1,0; 2,5 qilib ishlab chiqiladi.
Ko‘rib chiqilgan sezgir elementlar bazasida ishlab chiqilgan portlashga xavifsiz “neftmaxsuloti –
suv” suyuqliklar va boshqa turli qiymatli nisbiy dielektrik singdiruvchanlikka ega suyuqliklar va boshq.
bo‘linish sathini signalizatorlari(xabar bergichlari).
To‘kiluvchan(donador) muhitlar sig‘imi, sathini o‘lchagich ishlab chiqilgan. Sath o‘lchagichlarning
yuqoridagi o‘lchashlar chegarasi 4 – 20 m, aniqlik sinfi 2,5.
Sathning konduktometrik signalizatori(xabar bergichi). Ushbu rusumli sath o‘lchagich
elektro‘tkazuvchan suyuq muhitlar va to‘kiluvchan(donador) materiallar sathni signalizatsiyasi(xabar
berishi) uchun mo‘ljallangan. Suyuqlikning yuqorigi chegarasidagi sathning signalizatori(xabar bergichi)
sxemasi (2.6.3-rasm) rasmda keltirilgan. Sxemaga mos ravishda sath h qiymatga erishganida 1 elektrod
va texnologik asbobning korpusi oralig‘idagi elektrli zanjir berkiladi(qisqa tutashadi).
Mazkur holatda
o‘zining kontaktlari bilan signal(xabar) berish sxemasiga ulangan 2 rele ishga tushadi.
To‘kiluvchan(donador) muhitlar sathning konduktometrli signalizatori(xabar bergichi) ishlashi qarab
chiqilganlarga o‘xshash bo‘ladi. Konduktometrli signalizatori(xabar bergichi)da qo‘llanadigan elektrodlar
maxsus markali po‘latdan yoki ko‘mirdan tayyorlanadi, bunda ko‘mirli elektrodlar faqatgina suyuq
muhitlar sathnini o‘lchashda qo‘llanadi.
CD va DVD disklar - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани,...

Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
3.-Z.Z.MiryusupovJ.X.Djumanov.Kompyuterarxitekturasi 2017
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
|
Xotira modullarini yig‘ish va ularning xillari

Xotira modullarini yig‘ish va ularning xillari
. Hozirda xotira
mikrosxemalari, odatda 8 ta yoki 16 tali guruxlarga birlashtirilib bitta
54
kichikroq plataga o‘rnatilgan xolda ishlab chiqarilmoqda va sotilmoqda
(2.8-rasm). Bunday platalar
xotira modullari
deb ataladi.
2.7-rasm. Uch sathi kesh-xotiraga ega tizim.
Xotira modullarining quyidagi xillari mavjud:
- SIMM (Single Inline Memory Module) – ulanish nuqtalari bir
tomonda joylashtirilgan xotira modullari (rus tilida - модуль памяти с
односторонним расположением выводов);
- DIMM (Dual Inline Memory Module - ulanish nuqtalari ikki
tomonda joylashtirilgan xotira modullari (rus tilida - модуль памяти с
двухсторонним расположением выводов).
SIMM platalarda bir tomonda joylashtirilgan ulanish nuqtalariga
(kontaktlarga) ega bo‘lib, bunday modullarda bir taktli siklda
ma’lumotlarni uzatish tezligi 32 bitni tashkil qiladi.
55
2.8-rasm. Xotira modullari.
DIMM platalari esa ikki tomonda joylashgan, har birida 84 tadan,
jami 168 ta ulanish nuqtasiga ega. Ushbu xildagi modullarda bir taktli
siklda ma’lumotlarni uzatish tezligi 64 bitni tashkil qiladi, ya’ni
avvalgisidan ikki barobar tezkorroq.
Avvalgi SIMM va DIMM modullari tarkibida, har biri 256 Mbit (32
Mbayt) xajmga ega 8 ta mikrosxema o‘rnatilgan bo‘lar edi. Bitta xotira
modulining umumiy xajmi 256 Mbayt ga teng bo‘lib, 1 Gbayt xotiraga ega
bo‘lish uchun to‘rtta ana shunday modulni asosiy plataga o‘rnatish kerak
bo‘lar edi. Keyinchalik esa hajmi ikki barobor katta bo‘lgan xotira
modullari ham ishlab chiqarila boshlandi.
Raqamli mantiqiy sathda xotiraning tuzilishi va uni tashkil
qiluvchi asosiy qismlari.
2.9 - 2.15 rasmlarda raqamli mantiqiy sathda
xotiraning qanday tuzilganligini va u qanday tashkil tashkil etuvchi asosiy
qismlardan iborat ekanligini ko‘rsatuvchi chizmalar keltirilgan. 2.9-rasmda
tasvirlangan sxema SR-ilgak (rus tilida – защелка) deb ataladi. U ikkita
kirishga ega: S (Setting – o‘rnatish) va R (Resetting – olib tashlash). Unda
doimo bir-biriga teskari qiymatlarni qabul qiluvchi ikkita chiqish signallari
mavjud Q va .
|
Nasos stansiyasidagi idishda suvning sathni nazorat qilish tizimi

105
Signalni(xabarni) uzish tashqi tashlab yuborish to‘gmachasi orqali bajariladi. Asbobdan yanada
to‘liqroq foydalanish uchun 8.11-rasmda tavsiya qilingan sxema orqali ulanish mumkin:
8.11-rasm. Nasos stansiyasining suv xavzasidagi sathni nazorat qilish takomillashtirilgan tizimining
tasviri.
Mazkur sxemaning ilgarigi sxemadan farqi asbob ustavkasini gisterezisning U-simon tavsifli
holatidan foydalanib boshqarish hisoblanadi. Bu holat 2- releyli chiqishni erkinlashtirish imkonini beradi,
masalan ikkinchi kanal orqali qishki vaqtda javondagi ishchi haroratni ushlab turish uchun qizdirgichni
ulashda foydalanish mumkin.
Ob’ektni telemexanika yoki SCADA-tizimi bilan F0303.2 o‘lchagich-rostlagichga bog‘lash uchun
asbob RS-485 rusumli interfeys bilan jihozlanishi mumkin. Idishga suv uzatuvchi nasosni boshqarish
uchun o‘zida qo‘shib o‘rnatilgan PID- rostlagichli 3-fazali aylanish tezligi o‘zgartirgichidan foydalanish
mumkin. PID-rostlagichning kirish uchun signal F0303.2. o‘lchagich — rostlagichning 4-20 mA li analogli
chiqishidan uzatiladi.
SCADA (supervisory control and data acquisition, dispetcherlik boshqaruvi va ma’lumotlarni
yig‘ish).
Qisqacha xulosalar - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

93
Amalga oshirilishi zarur bo`lgan agroiqtisodiy islohotlarning huquqiy asoslari yaratilmoqda.
Buni Oliy Majlis tomonidan qabul qilingan qonunlar, Pryezidyent farmonlari va Vazirlar
Mahkamasining qarorlari isbotlaydi.
Huquqiy hamda mye'yoriy hujjatlarga asoslangan holda qishloq xo`jaligida:
yer islohoti amalga oshirilmoqda. Bunda yerga nisbatan umummilliy boylik dyeb
qaralmoqda, ya'ni davlat mulkchiligi saqlangan holda yuridik va jismoniy shaxslarga yerdan
foydalanishga egalik qilish huquqi byerilmoqda;
mulk islohotini amalga oshirishga katta e'tibor byerilmoqda. Natijada tarmoqda nodavlat
mulkchilik shakllaridan jamoa, xususiy, shaxsiy hamda aralash mulkchilik turlari bosqichma-bosqich
barpo etilib, rivojlantirilmoqda;
shaklan va mazmunan afzal tub moliya, kryedit, soliq va baho hamda tashkiliy-tarkibiy
islohotlar amalga oshirilmoqda.
Amalga oshirilayotgan agrar-iqtisodiy islohotlar natijasida mamlakat qishloq xo`jaligining
ma'lum darajada rivojlanishi ta'minlanmoqda. Lyekin bu jarayon ham bozor iqtisodiyoti talablariga
to`liq javob byera olmaydi. Shuning uchun ham kyelajakda barcha yo`nalishlar bo`yicha iqtisodiy
islohotlarni yanada chuqurlashtirish zarur. Asosiy e'tibor qishloq xo`jalik ishlab chiqarishining
rivojlanishini ta'minlaydigan shaxsiy va xususiy hamda aralash mulkchilik turlarini rivojlantirishga,
soliq, moliya-kryedit va baho islohotlarini takomillashtirishga qaratilishi maqsadga muvofiqdir.
Nazorat uchun savollar
1.
Qishloq xo’jaligiga davlat rahbarligi qanday amalga oshirilmoqda?
2.
Agrar-iqtisodiy islohotlar yo’nalishlari qanday amalga oshirilmoqda?
3.
Yer islohoti qanday tartibda amalga oshirilmoqda?
4.
Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish dyeganda nimani tushunasiz?
5.
Mulkni xususiylashtirish dyeganda nimani tushunasiz?
6.
Moliya-kryedit islohotlari qanday amalga oshirilmoqda?
7.
Soliq va to’lovlar tizimining o’zgarishini tushuntirib byering.
Topshiriqning mazmuni - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

|
Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti Pdf ko'rish
|
bet | 349/386 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 8,59 Mb. | | #257248 |
Bog'liq qorakolTopshiriqning mazmuni
1.Kartoshka ekin maydonining jami ekin maydonlaridagi salmog’i va hosildorligi aniqlansin.
2.Kartoshkachilikning asosiy va yordamchi mahsulotlari o’rtasida xarajatlarning taqsimlanishi
tarkibi va 1 s. asosiy mahsulotning tannarxi aniqlansin.
3.Kartoshka ishlab chiqarishda jami xarajatlarning moddalari bo’yicha tarkibi aniqlansin.
4.Kartoshkachilikda mehnat unumdorligi va mahsulotning mehnat sig’imi aniqlansin.
5.Sotilgan kartoshkaning to’liq tannarxi, o’rtacha bahosi va rentabelligi aniqlansin.
6.Kurs ishi tematikasi bo’yicha jadvallar
1-jadval
Kartoshka ekin maydonining jami ekin maydonlaridagi salmog’i va hosildorligi
Ekin turi
Ekin maydoni
Hosildorlik, s/ga
Gektar
Jamiga nisbatan, %
Kartoshka
Jami
100
2-jadval
Kartoshkachilikda xarajatlarning tarkibi va 1 s. asosiy mahsulotning tannarxi
Ekin turi
Ja
mi xara
jat,
mln
so’m
Asosiy
mahsulot
miqdori,s.
Mahsulotga olib borilgan xarajatlar
1 s.
Asosiy
mahsul
otning
tannarx
i
Asosiy
yordamchi
mln
so’m
jamiga
nisba
tan,%
mln
so’m
jamiga
nisba
tan,%
Kartoshka
3-jadval
Kartoshka ishlab chiqarishda jami xarajatlarning moddalari bo’yicha tarkibi
Ekin turi
Ja
mi
xara
jat,
Asosiy
mahsulot
miqdori,
s.
Shu jumladan
1 s.
asosiy
mahsulotga,so’m
Mehnat
haqi
ajratmalari
bilan
Moddiy
va
boshqa sarflar
423
mln
so’m
mln
so’m
jamiga
nisba
tan,%
mln
so’m
jamiga
nisba
tan,%
Mehnat
haqi
ajratmalar
i bilan
Moddiy
va boshqa
sarflar
Kartoshka
|
| |
Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти - bet 50

107
3.6. Parallel kompyuter arxitekturalari.
Avvalgi paragraflarda ko‘rib o‘tilgan buyruqlar
sathidagi parallellik
asosida qurilgan – konveyerli va superskalyar arxitekturali protsessorlar
kompyuterlarning
ishlash tezliklarini, ya’ni kompyuterning ish unumini
yoki unumdorligini odatda 5-10 barobar oshirish imkonini berar ekan.
Kompyuterlar unumdorligini 50, 100 barobar va undan ko‘proq
oshirish
uchun –
bir nechta protsessorlardan iborat
kompyuterlarni yoki bir nechta
kompyuterlardan iborat
kompyuter tizimlarini
yaratish kerak ekan. Ushbu
sohaga oid adabiyotlarda -
tizim iborasi
, bir nechta kompyuterlardan iborat
kompyuterlar
jamlanmasiga nisbatangina emas, balki bir nechta
protsessorlardan iborat kompyuterga nisbatan ham ishlatiladi.
Hozirda
bunday kompyuterlarni –
ko‘p yadroli protsessorga ega
kompyuterlar yoki
tizimlar
deb
atalmoqda.
Ushbu
paragrafda
ana
shu
xildagi
kompyuterlarning tuzilish asoslari bilan tanishib chiqamiz [1,4,5,32].
Ta’lim shakllari - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

97
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat, savol-javob, reyting
tizimi asosida baholash.
MA’RUZA MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK HARITASI
Ish
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
ta’lim beruvchi
ta’lim oluvchi
1 - bosqich.
O’quv
mashg’ulotiga
kirish
(10 daqiqa)
1.1.Talabalar davomati aniqlanadi, auditoriya va
talabalarning darsga tayyorgarligi tekshiriladi.
1.2.Bugungi kundagi yangiliklar va mavzuning
ahamiyati.
1.3.O’tilgan mavzu bilan bog’lash, mavzu, uning
maqsadi, o’quv mashg’ulotidan kutilayotgan natijalar
ma’lum qilinadi.
1.1.Eshitadi, yozib oladi.
2 - bosqich.
Asosiy
qism
(60 daqiqa)
2.1.Ma’ruza matni mavzusining matni tarqatiladi.
Reja, tayanch tushunchalar bilan tanishish taklif
etiladi.
2.2.Slaydlardagi ko’rgazma va sharhlar asosida mulk
tushunchasi, fermer xo’jaliklari va dehqon xo’jaliklari
faoliyatini aks etdiruvchi va kelagakdagi muammolar
va vazifalar nimadan iborat ekanligini tayyorlab
kelingan chizma orqali talabalar hukmiga havola
etiladi. Dars davomida talabalarni faollashtiruvchi
savollar o’rtaga tashlanadi. Har bir rejadagi savol
bo’yicha xulosalar qilinadi.
2.3.Keltirilgan tayanch tushunchalarni chuqurroq
izohlash maqsadida talabalarga Klaster texnikasi
qo’llaniladi.
2.1.Eshitadi.
Navbat
bilan
bir-birini
takrorlamay
atamalarni
aytadi.
O’ylaydi, javob beradi va
to’g’ri javobni eshitadi.
2.2.Muammoli vaziyatda o’z
fikri bilan, muammoni xal
qilish yo’llarini qidiradi.
2.3.Eslab qoladi, yozadi.
Har bir savolga javob
berishga harakat qiladi.
Ta’rifni yozib oladi, misollar
keltiradi
3 - bosqich.
Yakuniy
(10 daqiqa)
3.1.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatida muhim ahamiyatga ega
ekanligiga talabalar e’tiborini qaratadi.
3.2.Faol qatnashgan talabalarni baholaydi.
3.3.Mavzu bo’yicha test topshiriqlarini beradi.
3.4.Mustaqil ishlash uchun topshiriq beradi.
3.1.O’z-o’zini,
o’zaro
baholashni o’tkazadi.
3.2.Savol beradilar, javob
beradilar.
3.3.Mavzu bo’yicha test
topshiriqla-rini bajaradilar.
3.4.Mustaqil ishlash uchun
topshiriqlarni yozadilar.
Rivojlantiruvchi - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

|
Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyotiBog'liq qorakolRivojlantiruvchi:
Talabalar mulk tushunchasi va uning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi roli, fermer
xo’jaliklarini rivojlantirish va samaradorligini oshirish, dehqon xo’jaligini tashkil etishga oid
tafakkur va dunyoqarashini rivojlantiradi.
Pedagogik vazifalar:
•
Mulk tushunchasi va uning bozor
iqtisodiyoti sharoitidagi roli. Mulk
shakllari va ularning iqtisodiy mazmuni
haqida tushunchalar berish;
•
Fermer xo’jaliklarini rivojlantirish va
samaradorligini oshirishdaerishilgan
yutuqlar. Ayrim rivojlangan
mamlakatlarda fermer xo’jaliklari
tajribasi bilan tanishtirish;
•
Dehqon xo’jaligini tashkil etish
tamoyillari va sharoitlari, uning mulki,
ishlab chiqarish faoliyati va
samaradorligi haqida tushuncha berish.
O’quv faoliyatining natijalari
Talaba:
5.1.Mulk tushunchasi va uning bozor iqtisodiyoti
sharoitidagi roli. Mulk shakllari va ularning iqtisodiy
mazmuni
5.2.Xo’jalik yuritish shakllari tizimi. Qishloq xo’jaligining
ijtimoiy - iqtisodiy tuzilmasi
5.3.Xususiy mulkchilikka asoslangan fermer xo’jaliklarini
shakllantirishning nazariy asoslari
5.4.Fermer xo’jaliklarini rivojlantirish va samaradorligini
oshirishdaerishilgan
yutuqlar.
Ayrim
rivojlangan
mamlakatlarda fermer xo’jaliklari tajribasi
5.5.Dehqon xo’jaliklari xo’jalik yuritishning ancha
oqilona shaklidir
5.6.Dehqon xo’jaligini tashkil etish tamoyillari va
sharoitlari, uning mulki, ishlab chiqarish faoliyati va
samaradorligi
Ta’lim metodlari
Ma’ruza, savol-javob, aqliy hujim,
blis so’rov, o’zaro o’qitish metodi,
“Muammoli vaziyat” metodi.
Ta’lim vositalari
Ma’ruza matni, videoproyektor,
slaydlar, asosiy ma’lumot va tayanch
tushunchalardan iborat ma’ruza bo’yicha
tarqatma material.
|
| |