Metrologik qonunning ahamiyati va metrologik qoidalar buzilganligi uchun javobgarlik

27
•
o‘lchashlarning ishonchli natijalarini olishga katta sarf harajatlar ketishi (rivojlangan davlatlarda
o‘lchashlarga yalpi daromadlarning 6% sarflanadi);
•
iqtisodiy boshqaruvdagi o‘zgarishlar metrologiyadagi tashqi milliy o‘zgarishlarga olib keladi.
Va nihoyat, mazkur qonun metrologiya soxasida xalqaro hamkorlikning
qonuniy asoslarini
mustaxkamlab, quyidagi amallarga munosib zamin yaratadi;
•
alohida yondashuvdagi xalqaro shartnomalar bo‘yicha majburiyatlarni qo‘llab - quvvatlash;
•
O‘zbekiston Milliy metrologiya markazining xalqaro tashkilotlardagi obro‘sini yanada oshirish;
•
Ikki yoqlama va ko‘p yoqlama tashqi iqtisodiy munosabatlardagi turli texnikaviy to‘siqlarni bartaraf
etish maqsadida o‘tkaziladigan sinovlar, qiyoslash va kalibrlash uchun sharoitlar yaratish.
Davlat metrologik xizmatining huquqiy holatidagi alohida xususiyati shundaki, barcha metrologiya
xizmatlari vertikal bo‘yicha birgina maxkamaga – O‘zdavstandartga buysunadi.
«Metrologiya to‘g‘risida» gi qonunda metrologik me‘yor
va qoidalarni buzganlar, unga rioya
qilmagani uchun huquqiy javobgarlikka ham alohida e‘tibor berilgan (16 modda). Bu esa o‘z
faoliyati davri da metrologik me‘yor va qoidalar bilan muloqotda bo‘luvchi barcha yuridik va
jismoniy shaxslar uchun tegishli hisoblanadi.
Metrologik qoidalar buzilganligi uchun javobgarlik
―Metrologiya to‘g‘risida‖ Qonunga muvofiq, o‘lchashlar birliligini ta‘minlash doirasida
me‘yoriy-huquqiy hujjatlarning nizomlarini buzishda aybdor tadbirkorlik sub‘ektlari, shuningdek
O‘zbekiston Respublikasi davlat boshqaruv idoralari amaldagi qonunlarga muvofiq javobgarlikka
tortiladi.
Davlat metrologik nazorat idoralari metrologik qoidalar va me‘yorlar
buzilgan hollarda,
bunday buzilishga yo‘l qo‘ygan yuridik va jismoniy shaxslarga nisbatan O‘zbekiston
Respublikasining qonunlariga va standartlar va o‘lchash vositalari ustidan davlat nazorati
to‘g‘risida Nizomga muvofiq huquqiy choralarni ko‘radi.
Muayyan tekshiruv jarayonida aniqlangan metrologik me‘yorlar va qoidalarning buzilishi, bu
buzilish oqibatida etkazilgan zararning qiymatdorligiga qarab, quyidagi choralarga olib kelishi
mumkin:
-
buzilishga yo‘l qo‘ygan, tekshiriladigan sub‘ektning mas‘ul shaxsiga buzilishlarni
bartaraf etish bo‘yicha yo‘riqnoma berish;
-
yuqori idorani yoki mas‘ul shaxslarni metrologik me‘yorlar va qoidalar talablarining
buzilganligi to‘hrisida xabardor qilish, kamchiliklarni bartaraf etish bo‘yicha va buzilishga yo‘l
qo‘ygan shaxslarni javobgarlikka tortish to‘g‘risida ko‘rsatma yozish;
-
o‘lchash vositalarining tasldiqlanmagan xilini yoki tasdiqlangan
xiliga nomuvofiq
xillarini chiqarishni va qo‘llanishni taqiqlash;
-
o‘lchash vositalariga tamg‘alangan qiyoslash (kalibrlash) belgilarini o‘chirish va
(yoki) qiyoslash va kalibrlanganlik to‘g‘risidagi guvohnomani bekor qilish; attestatlanmagan
o‘lchashlar metodikasidan foydalanishni man etish;
-
xilini tasdiqlash maqsadida sinovlardan yoki metrologik attestatlashdan o‘tmagan,
qiyoslanmagan (kalibrlashdan o‘tmagan), shu jumladan qiyoslash muddati tugagan (kalibrlanganlik
muddati tugagan) yoki texnik nosoz o‘lchash vositalaridan foydalanishni taqiqlash;
28
-
o‘lchash vositalarini tayyorlash, ta‘mirlash, sotish, ijaraga berish huquqining
ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risidagi
guvohnomani bekor qilish;
-
o‘lchash vositalarini sinash, qiyoslash, kalibrlash, o‘lchash vositalari va o‘lchashlarni
bajarish
metodikalarini
metrologik
attestatlash
huquqiga
akkreditlanganlik
sertifikalarini
(attestatlarini) bekor qilish bo‘yicha takliflar berish;
-
metrologik talablarga mos kelmaydigan qadoqlangan mollarni tayyorlash va sotishni
man etish;
-
metrologik me‘yorlar va qoidalarni buzuvchilarga nisbatan amaldagi qonunlarga
ma‘muriy ta‘sir choralarini qo‘llanish.
Davlat va xo‘jalik boshqaruv metrologik xizmatlarining idoralari o‘z tuzilmalariga kirgan
tadbirkorlik sub‘ektlariga, metrologik nazorat natijalari bo‘yicha metrologik me‘yorlar va
qoidalarning buzilishlarini bartaraf etish bo‘yicha ko‘rstamalar berishga huquqlidir.
GOST 8.002-71ga muvofiq korxonada me‘yor, qoida va metrologik ta‘minot
doirasidagi
talablar buzilishi aniqlanganda Davstandartning davnazorat organlari quyidagi huquqlarga ega:
standartvatexnik shart talablariga javob bermaydigan tayyorlangan va ta‘mirlangan o‘lchash
vositalarini muomalaga chiqarilishini taqiqlash, agar bunday o‘lchash vositalari sotilgan bo‘lsa,
iqtisodiy sanksiyani qo‘llash; qo‘llashga yaroqsiz bo‘lgan (texnik talablarda belgilanganga mos
bo‘lmagan, nosoz va muddatida qiyoslanmagan) o‘lchash vositalarini muomaladan olinganligi
to‘g‘risidagi bajarilishi zarur bo‘lgan yozma buyruqni berish; ro‘yxatga olish guvohnomasidan
muhim kamchiliklar topilgan ish turlarini o‘chirish, yoki o‘lchash vositalarini tayyorlash, ta‘mirlash
yo qiyoslash huquqiga berilgan ruyxatga olish guvohnomasini bekor kilish;
korxonani ishlab
chiqarishdan yoki ta‘mirlashdan chiqarilayotgan o‘lchash vositalarini birlamchi qiyoslovdan
o‘tkazish huquqidan mahrum kilish va bunday qiyoslash o‘rniga davlat metrologik xizmati
organlarida yalpi yoki tanlab o‘tkaziladigan qiyoslovdan o‘tkazishga buyruq berish; korxonaning
foydalanilayotgan barcha yoki ma‘lum bir nomenklaturadagi o‘lchash vositalarini davlat metrologik
xizmati organlarida yalpi bir vaqtdagi kiyoslovdan o‘tkazishni tayinlash; o‘lchash vositalarini
davlat va idoraviy qiyoslash uchun qisqartirilgan qiyoslash orasidagi intervallarni o‘rnatish;
standart
yoki texnik shartlar metrologik ta‘minot masalalari bo‘yicha standart talablariga yoki mahsulot
sifatini oshirish masalalariga javob bermasa, ularni bekor qilish, amal kilish muddatini cheklash
yoki qayta ko‘rib chiqish to‘g‘risidagi takliflarni kiritish.
Metrologik me‘yor, qoida, talablarning buzilishi standart va texnik shart talablariga mos
bo‘lmagan mahsulot ishlab chiqarilishiga olib kelgan hollarda, O‘zstandartning davnazorat
organlari uning etkazib berilishini ta‘qiqlaydi,agar bunday mahsulot sotilgan bo‘lsa, uxolda
iqtisodiy sanksiyani qo‘llaydi.
Bundan tashqari, davnazorat organlari korxona va sifatsiz
maxsulotning aniq aybdorlarga konuniy jazolar qo‘llash choralarini ko‘radi.