nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Killing Processes - L in u X ba sics for h acke rs g e t t I n g s t a r t e d w I t h

Killing Processes
At times, a process will consume way too many system resources, exhibit
unusual behavior, or —at worst—freeze. A process that exhibits this type of
behavior is often referred to as a rogue process. For you, probably the most
problematic symptom will be wasted resources used by the rogue process
that could be better allocated to useful processes.
Process Management
67
When you identify a problematic process, you may want to stop it with
the
kill
command. There are many different ways to kill a program, and
each has its own kill number.
The
kill
command has 64 different kill signals, and each does some
thing slightly different. Here, we focus on a few you will likely find most
useful. The syntax for the
kill
command is
kill-signal PID
, where the signal
switch is optional. If you don’t provide a signal flag, it defaults to
SIGTERM
.
Table 61 lists the common kill signals
Table 6-1:
Commonly Used Kill Signals
Signal name Number
for option
Description
SIGHUP
1
This is known as the Hangup (HUP) signal. It stops the des-
ignated process and restarts it with the same PID.
SIGINT
2
This is the Interrupt (INT) signal. It is a weak kill signal that
isn’t guaranteed to work, but it works in most cases.
SIGQUIT
3
This is known as the core dump. It terminates the process
and saves the process information in memory, and then it
saves this information in the current working directory to
a file named core. (The reasons for doing this are beyond
the scope of this book.)
SIGTERM
15
This is the Termination (TERM) signal. It is the kill com-
mand’s default kill signal.
SIGKILL
9
This is the absolute kill signal. It forces the process to
stop by sending the process’s resources to a special
device, /dev/null.
Using the
top
command, you can identify which processes are using too
many resources; often, those processes will be legitimate, but there may be
malicious processes taking resources that you’ll want to kill.
If you just want to restart a process with the HUP signal, enter the
-1
option with
kill
, like so:
kali >kill -1 6996
In the case of a rogue or a malicious process, you likely want to send
the
kill -9
signal, the absolute kill signal, to the process. This makes cer
tain that the process is terminated.
kali >kill -9 6996
If you don’t know a process’s PID, you can use the
killall
command to
kill the process. This command takes the name of the process, instead of
the PID, as an argument.
|
Chapter 6
For example, you could terminate a hypothetical 
rogueprocess
like this:
kali >killall -9 rogueprocess

|
Chapter 6
For example, you could terminate a hypothetical
rogueprocess
like this:
kali >killall -9 rogueprocessBog'liq linuxbasicsforhackers68
Chapter 6
For example, you could terminate a hypothetical
rogueprocess
like this:
kali >killall -9 rogueprocess
Finally, you can also terminate a process in the
top
command. Simply
press the K key and then enter the PID of the offending process.
Running Processes in the Background
In Linux, whether you’re working from the command line or the GUI,
you’re working within a shell. All commands that run are executed from
within that shell, even if they run from the graphical interface. When you
execute a command, the shell waits until the command is completed before
offering another command prompt.
At times, you may want a process to run in the background, rather than
having to wait for it to complete in that terminal. For instance, say we want
to work on a script in a text editor and so have called our text editor (leaf
pad) by entering the following:
kali >leafpad newscript
In this case, the bash shell will open the leafpad text editor to create
newscript. While we work in the text editor, the terminal is occupied with
running the text editor. If we return to the terminal, we should see that it
is running our text editor and that we have no new prompt to allow us to
enter more commands.
We could, of course, open another terminal to run more commands,
but a better option to save resources and screen real estate is to start the
text editor running in the background. Running a process in the back
ground simply means that it will continue to run without needing the ter
minal. In this way, the terminal is freed up for other duties.
To start the text editor in the background, just append an ampersand
(
&
) to the end of the command, like so:
kali >leafpad newscript &
Now, when the text editor opens, the terminal returns a new command
prompt so we can enter other commands on our system while also editing
our newscript. This is effective for any process that may run for a significant
length of time when you want use the terminal. As a hacker, you’ll find this
useful for running multiple terminals with multiple tasks, to save resources
and screen space.
You can also move a process to the background using the
bg
command
followed by the PID of the process. If you don’t know the PID, you can use
the
ps
command to find it.
|
| |
Conference on - Table of contents Organizers

|
Table of contents Organizers
|
bet | 89/138 | Sana | 22.12.2020 | Hajmi | 492,9 Kb. | | #12926 |
Conference on
Biomedical Spectroscopy VI
Conference Chairs: Vyacheslav I. Kochubey, Alexander B. Pravdin, Saratov State University (Russia)
Secretaries: Elena K. Volkova, Natalia Kazadaeva, Saratov State University (Russia)
International Program Committee: Ekaterina G. Borisova, Institute of Electronics, BAS (Bulgaria), Dmitry A. Gorin,
Saratov State University (Russia), Gennady V. Melnikov, Yuri Gagarin State Technical University of Saratov (Russia),
Alexander M. Saletsky, Lomonosov Moscow State University (Russia), Dzmitry Shcharbin, Institute of Biophysics and
Cell Engineering of NASB (Belarus), Andre Skirtach, Ghent University (Belgium)
September 25, Wednesday
ORAL SESSION I
(Building 10, Hall 108)
Chair: Vyacheslav I. Kochubey,
Saratov State University, Russia
15.30-16.00
Invited lecture
|
| |
Table of contents Organizers - bet 84

Processing of GB-speckles using of Matlab parallel computing toolbox: discrimination between nucleotide sequence of OMP1 gene for different strains of chlamydia trachomatis, Onega Ulianova 1, Sergey Zaytsev1, Saratov; Alexander Ulyanov 2, Yu. Saltykov 1, Sergey Ulyanov3, Irina Grashkina 4, Valentina Feodorova1, 1Federal Research Center for Virology and Microbiology, Branch in Saratov, Russia; 2Archeads Inc., USA; 3Saratov State University, Saratov, Russia; 4Saratov State Medical University, Saratov, Russia
Can the infection caused by chlamydia trachomatis produce the stimulation of the growth of malignant tumor: studying by using of s-LASCA technique on laboratory animal, Irina Subbotina 1, Larisa Padilo 1, Onega Ulianova 1, Galina Maslyakova 2, Alla Bucharskaya2, Sergey Dobdin 3, Anatoly Skripal 3, Olga Larionova 4, Sergey Ulyanov3, Valentina Feodorova 1, 1Federal Research Center for Virology and Microbiology, Branch in Saratov, Saratov; 2Saratov State Medical University, Saratov; 3Saratov State University, Saratov; 4Saratov State Agrarian University, Saratov, Russia
Using of statistical properties of GB-speckles coding the nucleotide sequences of genes of listeria monocytogenes for characterization of differences between ST7 and ST106 of clonal complex СС7, Onega Ulianova 1, Sergey Zaytsev 1, Alexander Ulyanov 2, Yu. Saltykov 1, Sergey Ulyanov3, Valentina Feodorova 1, 1Federal Research Center for Virology and Microbiology, Branch in Saratov, Saratov, Russia; 2Archeads Inc., USA; 3Saratov State University, Saratov, Russia
Statistical properties of GB-speckles coding the nucleotide sequences of genes of high pathogen avian influenza a virus (HPAIV), Onega Ulianova 1, Sergey Zaytsev 1, Alexander Ulyanov 2, Yu. Saltykov 1, Sergey Ulyanov3, Valentina Feodorova 1, 1Federal Research Center for Virology and Microbiology, Branch in Saratov, Saratov, Russia; 2Archeads Inc., USA; 3Saratov State University, Saratov, Russia
New hybride structures based on graphene and aluminum phthalocyanine, Inna Klimenko1, Elena Trusova 2, Anton Lobanov 1,3, 1Institute of Biochemical Physics of RAS, Russia, 2Institute of Metallurgy and Materials Science of RAS, Russia, 3Institute of Chemical Physics of RAS, Russia
|
why Use cartograms? - Tyner indb

|
Tyner indb Pdf ko'rish
|
bet | 130/174 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 16,37 Mb. | | #107721 |
Bog'liq Judith A. Tyner. Principles of map design. New York. „The Guilford Press”, 2010why Use cartograms?
Cartograms of any type have a strong visual impact. Because they represent an
unusual view of the world or an area, they attract reader attention. This is an impor-
tant reason for choosing a cartogram instead of a conventional map. Often we are
concerned with magnitudes and want to make a stronger impression of relative val-
ues than could be made with a conventional choroplethic or isarithmic map. On a
conventional population density choropleth map by state, some small states with
high population density are barely noticeable, even when shaded black or red, but
on a population value-by-area cartogram of the United States, some large geographic
areas in the western states appear very small because of the low population densities
and New Jersey becomes very large (Figure 10.3). Conventional maps must show
sizes with complex symbols; therefore a graduated-circle map, for example, does not
have the same impact as a cartogram.
Both kinds of value-by-area cartograms, contiguous and noncontiguous, share
some characteristics or features that make them useful cartographic devices. They
have a strong visual impact; they permit the representation of distributions that might
be obscured by variation in enumeration sizes if mapped by conventional means; and
because there is little unnecessary detail, they may offer clearer representations of
some distributions.
There is no generalization of data on cartograms. There is no loss of detail
through generalization into categories as there is with choroplethic maps. Although
some readers and even cartographers are disturbed by the apparent lack of accu-
racy, cartograms are a legitimate and useful means of displaying geographic data. Of
course, because of their strong visual impact, cartograms are useful when the intent
of the map is to persuade.
fIgURe 10.9.
Variation on an isochronic (equal time) map. The lines represent driving time
and the locations are in their correct geographic positions.
|
| |
Moving a Process to the Foreground

70
Chapter 6
When you enter the
at
daemon with the specified time,
at
goes into
interactive mode and you are greeted with an
at>
prompt. Here is where
you enter the command you want executed at the specified time:
kali >
at 7:20am
at >
/root/myscanningscript
This code snippet will schedule
myscanningscript to execute today at
7:20
am
. When you want to stop entering commands, hit
ctrl
D.
Summary
Managing processes in Linux is a key skill for every Linux user and hacker.
You must be able to view, find, kill, prioritize, and schedule processes to
manage your Linux instance optimally. A hacker often will need to find
processes on the target they want to kill, such as the antivirus software or a
firewall. They will also need to manage multiple processes in an attack and
prioritize them.
E XERCISES - L in u X ba sics for h acke rs g e t t I n g s t a r t e d w I t h

72
Chapter 7
Variables are simply strings in key-value pairs. Generally, each pair will
look like
KEY=value
. In cases where there are multiple values, they will look
like
KEY=value1:value2
. As with most things in Linux, if there are spaces in the
value, it needs to be contained in quotation marks. In Kali Linux, your envi-
ronment is your bash shell. Each user, including root, has a default set of
environment variables that determine how the system looks, acts, and feels.
You can change the values for these variables to make your system work
more efficiently, tailor your work environment to best meet your individual
needs, and potentially cover your tracks if you need to.
Makros va modulni - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta‘lim vazirligi jizzax politexnika instituti

99
BOB-9. MUTAXASSISLIKLARGA IXTISOSLASHGAN TIZIMLAR VA
DASTURLAR.
9.1. Ixtisoslik bo‘yicha maxsus dasturiy vositalar
(MATLAB, MATHCAD).
Hozirgi vaqtda kompyuterlarda ilmiy-texnikaviy
hisoblashlarni bajarishda
odatdagi dasturlash tillaridan va elektron jadvallaridan emas,
balki Mathematica,
MatLab, Maple, Gauss, Reduse, Eureka va boshqa turdagi maxsus matematik
dasturlar keng qo‘llanilyapti.
Matematik
paketlar, ayniqsa Mathcad – yuqorida sanab o‘tilgan ro‘yxat
ichida eng mashhur paket bo‘lib, ilmiy – texnikaviy soha mutaxassislariga
dasturlashning nozik elementlariga e‘tibor berilmasdan (masalan: Fortran, C,
Paskal, BASIC va boshqalar kabi) kompyuterda
matematik modellashtirishni
amalga oshirishga katta yordam beradi. Quyida Mathcad matematik dasturlash
muhitida ishlashning yaqqol ajralib turadigan imkoniyatlarini sanab o‘tish
mumkin:
Mathcad muhitida matematik ifoda, qabul qilingan ko‘rinishda ifodalanadi.
Masalan,
daraja yuqorida, indeks pastda,
integralning yuqori va quyi
chegaralari esa an‘anaviy joyida turadi.
Bog‘langan maydonlarni tashkil qilish va tahrirlash

Bog‘langan maydonlarni tashkil qilish va tahrirlash Jadval maydonlari mazmunini aks ettiruvchi boshqarish elementlari esa
elementlar panelidagi Maydon elementi orqali amalga oshiriladi. Boshqarishning
bunday elementlarini bog‘langan maydon deb ataladi. Ushbu bog‘langan
maydonni tashkil qilish uchun elementlar panelida Maydon elementi mavjud.
Bog‘langan maydonni tashkil qilish jarayonida boshqarishning yana bir elementi – bog‘langan yozuv paydo bo‘ladi. Bog‘langan maydonni bog‘langan yozuvdan
ajratish uchun chap tomon tepasida turgan barmoq ko‘rsatkichi markerni ishga
solinadi.
Отчет (hisobot)lar tashkil qilish Hisobot–bu natijalar aks etgan qog‘ozli hujjat demakdir. MB muloqot
darchasida Отчет ni tanlab Создать tugmasiga bossak, Новый отчет (yangi
hisobot) degan muloqot darchasi paydo bo‘ladi (15.14-rasm.).
Ekranda hosil bo‘lgan muloqot darchasida yangi hisobot tuzishning bir qator
usullari taklif qilinadi:
Конструктор – mustaqil ravishda yangi hisobot tuzish.
Мастер отчетов (hisobotlar ustasi) – tanlangan maydonlar asosida
avtomatik ravishda yangi hisobotlar tuzish. Автоотчет (avto hisobot)- в столбец (ustun ko‘rinishida)– maydonlarni
avtomatik ravishda bitta ustunga joylashtirgan holda hisobot tuzish.
Автоотчет: lentasimon ko‘rinishda –maydonlarni avtomatik ravishda
lentasimon joylashtirilgan holda hisobotlar tuzish.
Мастер диаграмм (diagrammalar ustasi)– diagrammalar asosida
hisobotlar tuzish.
Почтовые наклейки (pochta yorliqlari)–pochta markalarini nashr qilish
uchun formatlangan hisobotlar tuzish.
96
Hisobotlarni tuzish uchun ham xuddi formalar tuzishdagi kabi hisobotlarni
tuzish usullaridan biri tanlangach, muloqot darchasining pastki qismida hisobot
tuziluvchi jadval yoki so‘rov nomi ko‘rsatiladi.
Master yordamida forma - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta‘lim vazirligi jizzax politexnika instituti

O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta‘lim vazirligi jizzax politexnika instituti
QURILISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANIDAN Дарслик
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta‘lim vazirligi jizzax politexnika instituti
|
Hisobot tuzilmasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta‘lim vazirligi jizzax politexnika instituti

97
o
Axborotlar ma‘lumotlar bazasida jadval ko‘rinishida saqlanadi.
o
Har bir jadval tuzilmaga ega bo‘lib, uning tuzilmasi maydonlar tarkibi va
xususiyatlari bilan aniqlanadi. Maydonlarning asosiy xususiyatlari maydon
turi va o‘lchami bilan belgilanadi
.
o
Jadvallarda saqlanayotgan ma‘lumotlarni o‘zgartirish, olib tashlash saralash,
filtrdan o‘tkazish, ko‘paytirish va ular ustida boshqa turdagi operatsiyalar
o‘tkazish mumkin. Operatsiyalarni avtomatlashtirish uchun esa maxsus
obyekt sanalmish
«so‘rov» ni qo‘llash mumkin.
o
MBBT Access da
«so‘rov» maxsus
«namunaviy so‘rov blankasi» orqali
amalga oshiriladi.
«So‘rov» asosida vaqtincha natijaviy jadval tuziladi va bu
jadvalga binoan yangi jadval tuzish yoki mavjud jadvalni o‘zgartirish
mumkin bo‘ladi.
o
Jadvalga ma‘lumotlarni kiritish yoki uni ko‘rish uchun maxsus obyekt
sanalmish
«Forma» xizmat qiladi.
Forma –ekran obyekti deyiladi. Forma
tuzilmasi qism va boshqarish elementlaridan tashkil topadi. Formani tashkil
qilish avtomatik ravishda, yarim avtomatik holda (Master yordamida) va
qo‘lda (конструктор tartibida) bajariladi.
o
Hujjatni chop etish jarayonida qog‘ozdagi hujjat –hisobot paydo bo‘ladi.
Hisobot ham xuddi forma kabi qism va boshqarish elementlaridan tashkil
topadi. Hisobotni ham avtomatik tarzda (avtootchyot yordamida), yarim
avtomatik (Master yordamida) va qo‘lda (конструктор tartibida) joriy qilish
mumkin.
o
Jadval, so‘rov, forma va hisobot–ma‘lumotlar bazasining asosiy obyektlari
sanaladi. Ularni ma‘lumotlar bazasini tuzuvchi tashkil qiladi. Foydalanuvchi
esa ushbu obyektlarni tuzilmasiga xalal bermagan holda ish yuritishi lozim.
o
Ma‘lumotlar bazasini tashkil qiluvchi yana ikkita qo‘shimcha obyekt
3. Ovqatlanish xonalari guruhi

186
3. Ovqatlanish xonalari guruhi quyidagiardan iborat:
- restoran;
- evropa taomlari restorani – oliy razryadli mehmonxonalar uchun;
- milliy taomlar restorani – oliy razryadli mehmonxonalar uchun;
- kafe;
- ekspress-kafe, kafeteriy;
- qavatdagi bufet;
- nonushtalar zali, “shvedcha stol”.
4. Savdo va maishiy xizmat ko‘rsatish xonalari guruhi tarkibiga quyidagi
savdo xonalari kiradi:
gazeta va jurnallar, suvenirlar,
tamaki mahsulotlari,
parfyumeriya, gul,
dori-darmon, qandolat mahsulotlari sotiladigan do‘konlar yoki
kiosklar. Maishiy xizmat ko‘rsatish xonalariga quyidagilar kiradi:
- sartaroshxona;
- sport anjomlarini ta’mirlash xonalari;
- har bir qavatdagi dazmollash xonalari;
- poyafzal ta’mirlash ustaxonasi;
- prokat punktlari;
- fotolaboratoriyalar;
- tibbiy punkt.
Turar joy xonalari
Jamoat xonalari
11.3-
rasm. Mehmonxonadagi turar joy va noturar joy xonalar joylashuvining
variantlari 1 – qo‘shilgan; 2 – qo‘shilgan-birlashtirilgan; 3 – birlashtirilgan;
4 – pavilonli.
187
5. Turistik-sog‘lomlashtirish vazifalar uchun mo‘ljallangan xonalar
guruhi:
- metodik kabinet;
- instruktorlar xonasi;
- prokat va saqlash punktlari;
- reabilitatsiya markazlari;
- trenajyorlar zali;
- psixologik zo‘riqishdan xoli qilish kabineti;
- suzish basseyni.
6. Dam olish va anjumanlar o‘tkazilishi bilan bog‘liq turizm uchun
mo‘ljallangan xonalar guruhi:
- kinozal;
- zal qoshidagi ishchi xonalar;
- kutubxona, qiroatxonasi bilan;
- garderob, hojatxona, kassa joylashgan vestibyul;
- bilyardxona;
- videosalonlar;
- dam olish uchun xoll;
- artistlar uchun pardozxona.
-rasm - Toshkent arxitektura qurilish instituti

197
1-Frankfurtdagi
Mayna tijorat banki, arx. N.Foster, 1997; 2- Gannoverdagi
Shimoliy
germaniya banki, arx. Bennish, 2002; 3-
Drezden banki, arx. AVV
byurosi, 1994; 4- Nemes banki, arx. AVV byurosi, 1995;
12.2. Bank binolarining klassifikatsiyasi
Bank
binolarining klassifikatsiyasi,
birinchi navbatda,
bank turi va
uningshahar tuzilmasidagi joyi bilan belgilanadi.
Turiga qarab banklar quyidagicha toifalanidi:
Funksiyalari va bajariladigan operatsiyalar bo‘yicha:
- markaziy;
- tijorat banklari;
- omonat banklari;
- maxsus banklar;
Mulkchilik shakli bo‘yicha:
- davlat banklari;
- aksionerlik banklari;
- aksionerlar ishtirokisiz tashkil etilgan banklar;
- kooperativ banklar.
Boshqaruv darajasi bo‘yicha:
- mahalliy;
- shahar banklari;
- tuman banklari;
Xodimlar va operatsion joylar soni bo‘yicha:
- kichik;
- o‘rta;
- yirik;
- o‘ta yirik.
Shahar tuzilmasidagi o‘rni bo‘yicha:
- shahar markazida – bankning hududiy boshqarmasi (shtab-kvartira);
- shahar tumanida – bank bo‘limi – bank agentligi;
- mikrotumanda, qishloq joyda – bank filiali.
198
12.3. Bank binolari yer uchastkalari
Bank binolari uchun yer uchastkalarining maydoni xodimlar soniga bog‘liq
holda 0,4-0,6 gektar qilib qabul qilinadi. Bank hududi balandligi 2,5 m bo‘lgan
to‘siq bilan o‘ralishi zarur. Uchastkada xodimlar va mijozlarning avtomashinalari
uchun to‘xtash joyi ko‘zdatutilishi lozim (100 ta ish joy uchun 20 to‘xtash joyi, har
bir operatsion joy uchun 5 ta to‘xtash joyi). Uchastkaga
inkassatorlar mashinasi
kirishi uchun qulay kirish yo‘li tashkil etilgan bo‘lishi kerak.
Mehmonxona binolarining konstruktiv yechimlari

192
devorlar
va
orayopmalar
esa – turli
variantlarda
bajariladi;
monolit
konstruksiyalarda barcha devorlar va orayopmalar – monolit temir betondan
bajariladi. Tashqi devorlar o‘rnida yig‘ma beton panellar, yog‘och karkasli
asbotsement panellar, vibrog‘ishtli panellar yoki donali materiallar (g‘isht va tabiiy
tosh), vitrajlar (po‘lat, alyuminiy, yog‘och yoki boshqa bog‘lanishlar bilan)
qo‘llanishi mumkin. Monolit imorat bunyod etishning karkassiz tizimlari ko‘p
qavatli mehmonxona binolari qurilishida qo‘llaniladi.
Bunday tizim murakkab
geologik sharoitlarda ratsional monoblok binolar qurish imkoniyatini beradi.
Me’moriy-fazoviy yechimlarning keng imkoniyatlari orayopmalarni qattiqlik
yadrolari bo‘yicha ko‘tarishda qo‘l keladi va orayopmalarni rejadagi ko‘rinishini
o‘zgartirishga, mehmonxona binosining turar joy qismidagi jamoat xonalari
joylashtirilishi bo‘yicha yechimlarni oson hal qilishga yordam beradi. Bunda
umumiy foydalanishdagi xonalar binoning istalgan qavatida joylashtirilishi
mumkin bo‘lib, bu maqsadda qavatlarning eng maqbullari tanlanadi.
Hajmli
bloklardan qurilgan mehmonxonalarning ham variantlari mavjud bo‘lsada,
aksariyat
hollarda,
turli
konstruktiv
yechimlarning
afzal
jihatlarini
mujassamlashtirgan
kombinatsiyalangan
loyihalar
bo‘yicha mehmonxona
binolarini qurish keng tarqalgani. Bunda metall va yig‘ma temir-beton, monolit va
yig‘ma monolit, karkasli tizim va sxemalar, qattiqlik yadrolari yoki qirralarining
engil bloklar bilan birga, soyabonsimon tuzilmalar va orayopmalarning vantali
osmalar bilan birga qo‘llanilishini uchratish mumkin.
Odilov xusanxon qosimxon o‘G‘LI

Odilov xusanxon qosimxon o‘G‘LI
Download
65,23 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
18.01.2024
Hajmi
65,23 Kb.
#139950
Download
65,23 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Odilov xusanxon qosimxon o‘G‘LI
Download
65,23 Kb.
Matnni ko'rish
axborot-kutubxona xizmati ко ‘rsatish

axborot-kutubxona xizmati ко ‘rsatish — foydalanuvchilarning
axborot-kutubxona resurslaridan foydalanishini ta’minlash;
yig ‘ma elektron katalog — axborot-kutubxona muassasalarining
elektron kataloglari majmuyi;
foydalanuvchi — axborot-kutubxona xizmati ko‘rsatilishi
uchun axborot-kutubxona muassasasida ro'yxatga olingan shaxs;
elektron katalog — tizimlashtirilgan axborot-kutubxona re-
'surslari ro‘yxatining elektron shakli;
elektron kutubxona — axborot-kutubxona fondining elektron
shakli.
4-modda. Axborot-kutubxona faoliyatining asosiy vazifalari Axborot-kutubxona faoliyatining asosiy vazifalari quyidagi-
lardan iborat:
— foydalanuvchilarning axborot-kutubxona resurslaridan
foydalanishini ta’minlash;
— foydalanuvchilarning intellektual, ma’naviy-axloqiy,
madaniy va ta’lim olish ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun shart -
sharoitlar yaratish;
— milliy madaniyatni tiklashga va yanada rivojlantirishga
ko‘maklashish, 0 ‘zbekiston xalqining tarixiy, ma’naviy va madaniy
merosini saqlash;
— axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida axborot-
kutubxona resurslaridan o‘zaro foydalanishni ta’minlash.
2-bob. AXBOROT-KUTUBXONA FAOLIYATI SOHASINING DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLINISHI 5-modda. Axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat boshqaruvi Axborot-kutubxona faoliyati sohasidagi davlat boshqaruvi
0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va u axborot-ku-
23
-
403
353 www.ziyouz.com kutubxonasi
tubxona faoliyati sohasida maxsus vakolat bergan davlat organi
(bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuri-
tiladi) tomonidan amalga oshiriladi.
-modda.
 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

— axborot-kutubxona faoliyati sohasida kadrlarni tayyor
lash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil
etadi;
— axborot-kutubxona muassasalarining hisobini yuritadi;
— yig‘ma elektron katalogni shakllantirish va yuritish tartibini
tasdiqlaydi.
Maxsus vakolatli davlat organi qonun hujjatlariga muvofiq
boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
-modda.
 Axborot-kutubxona muassasalarini davlat

— davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining kutub
xonalari;
— boshqa kutubxonalar (fuqarolar o ‘zini o ‘zi boshqarish
organlarining, nodavlat notijorat tashkilotlarining, tijorat tashki-
lotlarining kutubxonalari).
Axborot-kutubxona muassasalari axborot-kutubxona fond-
larining mazmuni va belgilangan maqsadiga ko‘ra universal hamda
maxsus axborot-kutubxona muassasalariga bo‘linadi.
Universal axborot-kutubxona muassasalari axborot-kutubxona
fondlarini bilimning turli sohalari bo'yicha shakllantiradi va turli
toifadagi foydalanuvchilarning axborotga bo ‘lgan ehtiyojlarini
qanoatlantiradi.
Maxsus axborot-kutubxona muassasalari axborot-kutubxona
fondlarini bilimning bir yoki bir necha turdosh sohalari bo‘yicha
shakllantiradi va ayrim toifadagi foydalanuvchilarning axborotga
bo‘lgan ehtiyojlarini qanoatlantiradi.
Toshkent arxitektura qurilish instituti - bet 85

193
XII-BOB. BANK BINOLARI VA KOMPLEKSLARI
12.1. Bank binolari shakllanishining tarixiy shart-sharoitlari
Bank binolarining tipologik shakllanishi bank
ishi rivolanishidagi asrlar
davomida ro‘y bergan tarixiy o‘zgarishlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqdir.
Ma’lumki, banklar paydo bo‘lishiga qadimdan mavjud bo‘lib kelgan pul-tovar
munosabatlar sabab bo‘lgan. Antik va feodal davrlarda bank – to‘lovlarni amalga
oshirishda vositachi, pulni almashtirish, ya’ni sarroflik funksiyalarini bajargan. U
davrning tipologik banki – sarrof rastasi yoki do‘koni (ital.
Banko – do‘kon, rasta).
Bobil va Yunonistonda bank operatsiyalari bilan
kohinlar korporatsiyasi
shug‘ullangan, pul saqlashning eng ishonchli joyi sifatida ibodatxonalardan
foydalanilgan, ya’ni bank funksiyalarini ibodatxonalar bajargan. Ma’lumki,
Delfadagi Appolon, Efesdagi Artemida ibodatxonalarida,
shuningdek Afinadagi
bir nechta yirik ibodatxonalarida omonat qabul qilish va qarz berish ishlari
yuritilgan. Shunday qilib,bank binosi boshqa
funksional vazifalar uchun
mo‘ljallangan jamoat binolari asosida shakllangan va bank qurilishidagi
arxitekturaga ularning ta’siri kuchli bo‘lgan.
Qadimgi bank ishi Rim imperiyasi emirilishidan keyin batamom tugatilgan,
lekin, ta’kidlash zarurki, aynan Rim imperiyasi davrida bu faoliyat o‘zining eng
yuksak cho‘qqisiga ko‘tarilgan edi. O‘rta asrlarda
bank ishining ijtimoiy
o‘zgarishlarga bo‘lgan reaksiyasi kuchayib borishini kuzatish mumkin edi. Bu kabi
munosabatlar yillar o‘tib yanada rivojlandi va hozirgi kunlarga qadar saqlanib
kelmoqda. Har bir asrlar almashinuvi, har bir o‘zgarishlar davri banklarga bo‘lgan
ehtiyojni avvaliga keskin oshirib yuborgan, keyin esa kuchli pasayish ro‘y bergan.
O‘rta asrlarda bank ishi yana rivojalana boshladi, banklarga bo‘lgan ehtiyoj yana
kuchayib ketdi. Nafaqat xususiy banklar ko‘paydi, balki shahar ma’muriyati
nazorati ostida faoliyat ko‘rsatadigan banklar ham paydo bo‘la boshladi. Bu
banklar kapitalizm davrida aksionerlik korxonalar shaklidagi bankirlik firmalariga
aylandi. Bu davrda bank binosi ma’muriy binolarga bo‘lgan tipologik talablarga
javob beruvchi binolarga aylandi.
194
Aynan o‘sha davrda bank pul mablag‘larini saqlash,
kredit berish, pul bilan
bog‘liq hisob-kitoblarni amalga oshirish,
veksellar hisobini yuritish, pul va
qimmatli qog‘ozlar emissiyasi, oltin va xorijiy valyuta bilan bog‘liq operatsiyalar
kabi funksiyalar bilan shug‘ullanuvchi muassasa sifatida to‘liq shakllandi. Nihoyat,
aniq funksional vazifaga ega bo‘lgan yangi turdagi jamoat binosiga – bank
binosiga bo‘lgan ehtiyoj paydo bo‘ldi. Universal
turdagi tijorat banki esa, o‘sha
davrda Evropadagi banklarning asosiy turi sifatida e’tirof etilgan.
Adabiy mavzuli kechalar - Kutubxonashunoslik

Adabiy mavzuli kechalar
konferensiyadan farq qilib, biron-
bir dolzarb mavzuga, voqeaga, muhim sanaga bag‘ishlanadi.
141
www.ziyouz.com kutubxonasi
Bunday kechalar kitobxonlarning dam olish soatlarini tashkil
etishga qaratilgan tadbir bo‘lib, siyosiy, ilmiy, texnik va badiiy
bilimlami targ‘ib qilishga qaratilgan. Shuning uchun ham bunday
tadbirlar klub xarakteridagi tadbir ham deyiladi. Chunki
adabiyotlar haqidagi fikrlardan tashqari badiiy qism, sahna
ko‘rinishlari, badiiy chiqishlar, konsertlar beriladi.
Mavzuli kechaning maqsadi
— kitobxonlarni muhim voqea va
masalalar bilan tanishtirish, m a’lumot berish, shu masalaga qi
ziqish uyg‘otish, ularning bilimini kengaytirish, yangiliklarni ko‘r-
satish, kitob fondini yoritib borishdan iborat.
Mavzuli kechani tayyorlash va o'tkazish ham mas’uliyatli
jarayon bo‘lib, u o ‘ylab, puxta tayyorgarlik ko‘rishni talab etadi.
Mavzuli kechani tayyorlash mavzu tanlash bilan boshlanadi. Tan
langan mavzu kitobxonlar qiziqishiga, o‘qish maqsadiga mos bo‘-
lishi, ko‘proq kitobxonlarni jalb etadigan darajada boiishi zarur.
Ishlab chiqarishga ilg‘or tajribalarga oid mavzuli kechalar
tashkilotlarning o‘zida o ‘tkaziladi. K o‘pgina kutubxonalarda
mashhur yozuvchi yoki shoirning, san’atkor yoki olimning,
jamoat arbobiningtug‘ilgan kunlari, yubileylari munosabati bilan
mavzuli kechalar o‘tkaziladi. Hozirgi paytda bunday kechalar
adabiy-musiqali kechalar, musiqali mehmonxonalar kabi nomlar
ЬДап ham o‘tkaziladigan bo‘ldi.
Mavzuli kechani tayyorlashdan awal tuzilgan komissiya tay
yorlash va o‘tkazish rejasini ishlab chiqadi, dasturini tayyorlaydi.
Tayyorgarlik ishlari uchun 15—20 kun vaqt ajratiladi. Bu davrda
kecha mavzusiga oid suhbatlar, ko‘rgazmalar, bibliografik sharh
lar, maslahatlar olib boriladi. Kecha mavzusiga mos badiiy
o‘qishlar, konsert chiqishlari, sahna ko‘rinishlari tayyorlanadi. Bu-
ning uchun komissiya tarkibiga klub va madaniyat uyi xodimlari
ham kiritiladi, ular kechaning badiiy qismini tayyorlash uchun
mas’ul boMishadi. Kechani boshqaruvchi tayyorlagan ssenariy
komissiya a’zolari o‘rtasida muhokama qilinadi.
Kecha qisqacha kirish so‘zi bilan ochiladi. Agar kecha biror
shaxsning hayoti va ijodiga bag'ishlangan bo‘lsa, uning faoliyati
haqida ma’ruza qilinishi mumkin. Kecha, odatda, 2—2,5 soatga
mo‘ljallanadi. Kechada mavzu bo‘yicha chiqishlar namoyish qi-
142
www.ziyouz.com kutubxonasi
linadi. Badiy qism muhokama qismi bilan aralash holda berilgani
ma’qul. Ammo kecha konsertga yoki badiiy sahna ko‘rinishiga ay-
lanib qolishi kerak emas. Asosiy e ’tiborni mavzuning muhoka-
masiga ajratgan m a’qul. Mavzuli kechalar ham boshqa tadbirlar
kabi rasmiylashtiriladi. Mavzuli kechalar mazmuni va maqsadiga
ko‘ra, turlicha bo‘ladi: uchrashuv, savol-javob, she’riyat kechalari.
|
©
Takrorlash uchun savollar

3-bo Him
BILIM SOHALARIGA OID
ADABIYOTLAR TARG‘IBOTI
8-bob.
BILIM SOHALARIGA OID ADABIYOTLARNI
TARG‘IB QILISHNING MAQSADI, VAZIFALARI
VA UNI TASHKIL ETISH. BARKAMOL AVLOD
TARBIYASIDA ULARNING AHAMIYATI
2006-yil 20-iyunda respublikamiz Prezidenti tomonidan qabul
qilingan «Respublika aholisini axborot-kutubxona bilan ta’minlashni
tashkil etish to ‘g‘risida»gi Qaror mamlakatimiz kutubxonachilik
ishi sohasida yangi davrni boshlab berdi. Axborotlashib borayot-
gan va XXI asr — axborot asri deb atalayotgan hozirgi davrimizda
shu qaror asosida kutubxonalarga talab har tomonlama oshdi.
Endilikda kutubxonalar har bir kishining dunyo axborot olamiga
kirish, to‘la va samarali, to‘laqonli axborot olish, bilim olish, yangi
do'stlar orttirish, ma’naviy hordiq chiqarish, hamkorlar topish,
turli uchrashuvlarda ishtirok etish uchun maskanga aylandi.
Bugungi kunda kutubxonalar ayrimlar o ‘ylaganidek, faqat
kitob berib, kitob olib o‘tiradigan joy emas. Kutubxonalar — ax
borot markazi, ilm, ziyo maskani, dam olish joyi. Mamlakati-
mizda kutubxonalarning ana shunday maskan sifatida
rivojlanib
borishi, rivojlangan mamlakatlar kutubxonalari qatoriga chiqishlari
uchun hamma sharoitlar yaratilmoqda.0‘zbekiston
Respublikasi
Konstitutsiyasi qabul qilinganining 17 yilligiga bag‘ishlangan
tantanali marosimdagi « 0 ‘zbekiston Konstitutsiyasi — biz uchun
demokratik taraqqiyot yo‘lida va fuqarolik jamiyatini ЬафО etishda
mustahkam poydevordir» ma’ruzasida 0 ‘zbekiston Prezidenti
I .A. Karimov 2010-yilni «Barkamol avlod yili» deb e’lon qildi va
kelajagimiz bo‘lgan yoshlarga yaratilayotgan barcha turdagi shart-
sharoitlar haqida, amalga oshirilishi lozim bo‘lgan vazifalar haqida
fikrlar aytdi. «Barcha oliyjanob ishlarimizning,
Kutubxonashunoslik - bet 72

va
ja
miyat taraqqiyotining barcha sohalarini qamrab oldi. Kutubxo
nalarning targ‘ibot va tashviqot ishi bilan bog‘liq holda reklama
150
www.ziyouz.com kutubxonasi
faoliyati ham olib borildi. Ommaviy tadbirlarda, ayniqsa, ko‘r-
gazma targ‘ibotida kutubxona binosining ichki va tashqi beza-
tilishi, plakatlar, turli yozuvlar, devoriy gazetalar, bo‘yoq va
rasmlar, suratlar, hatto, har bir so‘z reklama vazifasini bajaradi.
Reklama faoliyatida kutubxonalar tomonidan turli bukletlar,
varaqalar, risolalarning nashr etilishi, kutubxonaning yillik hi-
sobotlari va ish rejalarining nashr etilib tarqatilishi, turli mav-
zularda tayyorlangan axborot bulletenlari, pochta tarqatmalari,
imkon qadar tayyorlangan turli xatcho‘pIar, mayka yoki bosh
kiyimlarining, kutubxona emblemasi tushirilgan holda tayyor-
lanib tarqatilishi juda katta samara beradi. Kutubxonada o‘t-
kaziladigan har qanday ommaviy va reklama ishlarining ta’sir-
chanligini o‘rganish muhim ahamiyatga ega. Har qanday ishda
qandaydir ta’sirchanlik mavjud bo‘ladi, u iste’molchiga u yoki
bu darajada ta’sir qiladi, uning axborotni qabul qilish va qayta
ishlashini ta’minlaydi.
Ularning ta ’sirchanligini oshirishda quyidagi holatlar e’ti-
borga olinadi. Ommaviy ishlarning ta’sir doirasini oshirish, bu-
ning uchun ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlik qilish,
ular sahifalarida press-relizni uyushtirish, Pablik Rileyshinz
faoliyatidan foydalanish muhim o ‘rin tutadi. Axborotni turli
sahna asarlari — lavhalar, ko‘rinishlar, jonli xatti-harakatlar
(adabiy viktorinalar, og‘zaki jurnallar, konferensiyalar, uchra-
shuvlar, adabiy kechalarda), davra suhbatlari yordamida berish
bilan ularning ta’sirchanligini oshirish ta’minlanadi. Tadbirlar
asosida emotsionallik ham yotadi. Bu ham tashkilotchiga, ham
kitobxonga bog‘liq holat bo‘lib, tadbir davomida turli his-tuy-
g'ular, kishiga emotsional darajada ta’sir ko‘rsatadigan so‘z va
xatti-harakatlar ishlatiladi, bu albatta, kitobxonning ruhiy ho-
latiga ta ’sir ko‘rsatadi, kitobxonda estetik didni, nozik his-
tuyg‘ularni shakllantiradi, yomonga nafrat, yaxshiga hurmat,
ezgulik xislatlarini tarbiyalaydi.
Ommaviy tadbirlarning yana bir muhim jihati — munoza-
ralilikdan iborat. Tadbirlar davomida kitobxonda fikrlash, fikrni
ko‘pchilikka bildira olish, unga boshqalami ishontirish, muhokama
151
www.ziyouz.com kutubxonasi
va bahslarda tortisha olish ko‘nikmasi tarbiyalanadi. Bu xusu-
siyat, ayniqsa, bolalikdan tarbiyalanib borilsa, m a’nan yetuk in-
sonlar yoshlarimiz orasida ko‘proq uchraydi.
Xullas, kitobxonlar va iste’molchilar bilan ishlash jarayoni-
ning asosiy qismi hisoblanmish ommaviy tadbirlar va reklama
ishlari kutubxona faoliyatining asosiy maqsad va vazifalariga
xizmat qiladi. Adabiyotlar targ‘ibotining yuqorida qayd etilgan
shakl va usullari kutubxona faoliyatining asosiy maqsad va va-
zifalarini amalga oshirishda muhim omil bo‘ladi.
|
S h e ’riyat kechaiari - Kutubxonashunoslik

Adabiy viktorinalar qiziqarli va, shu bilan birga, m as’uliyatli
tadbir. Shuning uchun u alohida tayyorgarlikni, katta bilimni ta
lab etadi. Uni tashkil etayotgan va olib boruvchi shaxs mavzu
bo'yicha atroflicha bilimga ega bo‘lishi, mavzuga oid barcha
qo‘shimcha adabiyotlar, m a’lumotnoma nashrlar, lug‘atlar, qo-
musnomalar bilan tanish bo‘lishi kerak.
Mavzuli konferensiyalar - Kutubxonashunoslik

Temur», M. Alining «Ulug‘ saltanat» asarlari «Buyuk sohibqiron»
mavzusi uchun tanlab olinadi.
Mavzuli konferensiya bir mavzuga oid bir necha asarlar
yuzasidan o ‘tkaziladi. Uning maqsadi bir mavzuga oid asarlarni
targ‘ib qilish, shu asarga nisbatan kitobxonlar qiziqishini
shakllantirish va tarbiyalashdan iborat.
Bir janrga oid konferensiyalar.
Biron-bir adabiy janrga oid
adabiyotlar muhokamasi bolalar kutubxonalarida keng tarqal-
gan. Uning maqsadi bir janrdagi eng yaxshi badiiy asarlarni tar-
g‘ib qilishdan iborat. Kitobxonlar orasida, ko‘pincha, faqat bir
janrga qiziquvchi kitobxonlar uchraydi. Ana shu janrdagi asar
larni muhokama qilish shu kitobxonlar va boshqa kitobxonlar
orasida tanlangan asarlarni targ‘ib qilishga, uni mukammal
tushunib olishga yordam beradi.
«Yoshlar she’riyati», « 0 ‘zbek romanlari», «Sarguzasht qis-
salar», «Moziydan so‘z ochgan asarlar» kabi mavzuda muhoka-
malar o‘tkazish mumkin.
Bir muallif ijodiga bag‘ishlangan konferensiyalar.
Mashhur
yozuvchi yoki shoirlarning, olimlarning yubileylari va tug'ilgan
kunlari munosabati bilan shu muallif asarlarini targ‘ib qilish
maqsadida muhokamalar tashkil etiladi. Bunday konferensiya-
larda imkon bo‘lsa, muallifning o‘zi qatnashadi. Bunday imko-
niyat ko‘proq poytaxt yoki viloyat niarkazlarida joylashgan
kutubxonalar faoliyatida uchraydi. Bunday muhokamalar juda
qiziqarli o‘tadi, chunki muallifning o‘zi kitobxonlar bilan yuzma-
yuz uchrashadi, ularning fikr-mulohazalarini tinglaydi, kitob
xonlar ham bevosita muallifning o‘zi bilan muloqotda bo‘ladi,
ammo muallif ishtiroki kitobxonlarga xalaqit bermasligi va
muhokama uchrashuvga aylanib ketmasligi kerak.
Mulohaza davomida muallifni ortiqcha maqtash hollariga yo‘l
qo‘yilmaydi. Bu ochiq, samimiy tanqidni bo‘g‘adi. Muallif konfe-
rensiyaga boshqaruvchilik vazifasini olib borishi mumkin, mu
hokama yakunida muallifga so‘z beriladi. Bunda muallif kitob-
xonlaming fikr-mulohazalariga o‘z munosabatini bildiradi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
     
0 ‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI QONUNI

0 ‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI QONUNI AXBOROT-KUTUBXONA FAOLIYATI TO‘G‘RISIDA 2011-yil 13-aprel, 280-son li • Qonunchilikpalatasi tomonidan 2011-yil 4-martda qabul qilingan. •
Senat tomonidan 2011-yil 25-martda та ’qullangan. 1-bob. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi Ushbu Qonunning maqsadi axborot-kutubxona faoliyati
sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Axborot-kutubxona faoliyati to‘g‘risidagi qonun hujjatlari Axborot-kutubxona faoliyati to ‘g‘risidagi qonun hujjatlari
ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.
Agar 0 ‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida
0 ‘zbekiston Respublikasining axborot-kutubxona faoliyati to‘g‘-
risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutUganidan boshqacha qoida
lar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘Uaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo'llaniladi:
axborot-kutubxona resursi — moddiy obyektda matn, ovozli yozuv
yoki tasvir tarzida qayd etilgan hamda identffikatsiyalash, saqlash va
foydalanishni ta’minlash uchun rekvizitlarga ega bo‘lgan axborot;
axborot-kutubxona faoliyati — axborot-kutubxona muas-
sasalarining axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida axbo-
352 www.ziyouz.com kutubxonasi
rot-kutubxona fondlarini shakUantirish va axborot-kutubxona
xizmati ko‘rsatishni tashkil etish bo'yicha faoliyati;
axborot-kutubxona fondi — tizimlashtirilgan axborot-kutubxona
resurslarining majmuyi;
Adabiy o‘qishlar, ularni tayyorlash va o ‘tkazish usuli

ommani m a’lum bir xabar bilan ta ’minlash ularning talab va
ehtiyojlarini qondirishgina emas, balki jam iyat manfaatlarini
ifodalashga, uni targ‘ib qilishga, kishilarning unda faol ishtirok
etishini ta’minlashga qaratiladi.
Axborotni to‘plash, qayta ishlash, umumlashtirish, iste’mol-
chiga yetkazish, qabul qilish, o‘zlashtirish, saqlash kabi jarayonlar
axborot vositasida boshqarish bilan bog‘liq. M atbuotda berilgan
axborot ommani boshqarishga, uni aniq maqsad sari yo‘nalti-
rishga yordam beradi. Bosma nashrlar orqali jamiyat manfaati,
uning g‘oyasi va mafkurasi, maqsadi ifodalanadi va himoya qi-
linadi. Demak, matbuot asarlarini targ‘ib qilish ham ommaviy
ishlarning asosiy xususiyatlaridan biri. Jam iyat mafkurasini
omma ongiga yetkazish, singdirish, uni tushuntirish, ularning
faoliyatini jamiyat manfaatlari maqsadlari sari yo‘naltirishda
kutubxonalar muhim o‘rin tutadi.
Matbuotda berilayotgan har qanday materialning mazmunida
targ‘ibot yotadi. Kutubxonalar ularni faqatgina targ‘ib etibgina
qolmaydi, balki jamiyatning bosh m anbaalari, maqsad va
vazifalari, shiorlariga turli shakl va usullar orqali xalqni ishonti-
rishga xizmat qiladi. Bu kutubxonalar olib borayotgan targ‘ibot
ishlari bo‘lib, ommaviy ishlar negizida ham ko‘zga tashlanadi.
Adabiyotlar targ‘iboti ishlari kishilarni o ‘z -o ‘zini anglash,
ularning madaniy, estetik dunyoqarashini shakllantirish, ha-
yotda aniq yo‘lini va o ‘rnini belgilab olishga yordam beradi.
Shuning uchun bu tadbirlar tarbiyaviy ahamiyatga ega.
Kitobxonlaming axloq-odob, birdamlik, hamkorlik, o'zaro
hurmat, mulohaza yuritish, fikrlash, xotirada saqlab qolish ko‘-
nikmalarini tarbiyalaydi. Ularda tashabbuskorlik va ijodkorlik
xislatlarini kuchaytiradi.
Kutubxonalar jamiyat manfaatlari, mafkurasi va g‘oyasidan
kelib chiqib faoliyat ko‘rsatar ekan, tashkilotchilik ishlarini olib
borishda tegishli muassasalarga yoki tashkilotlarga yordam be-
radi. Bu esa kutubxonalar ishining tashkilotchilik xususiyatini
anglatadi. Keyingi paytda reklama hayotimizga kirib keldi
b) Havo yuritmali tormoz tizimi bo’yicha quyidagi ishlar bajariladi

|
b) Havo yuritmali tormoz tizimi bo’yicha quyidagi ishlar bajariladi Pdf ko'rish
|
bet | 165/207 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #237153 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasib) Havo yuritmali tormoz tizimi bo’yicha quyidagi ishlar bajariladi:
1. Kompressor texnik holatini aniqlash va tasmalarning tarangligini sozlash.
Kompressorni tekshirishdan avval kompressor tasmasining tarangligi tekshiriladi va
sozlanadi. Ikki shk IV o’rtasidan tasmani 30-40 N kuch bilan bosganda, uning egilishi 10-15 mm ni
tashkil etishi kerak.
Kompressorni tekshirish uchun dvigatel ishga tushirilib havo bosimining ko’tarilish tezligi
aniqlanadi. Havo bosimining 0 dan 0,6-0,7 MPa ko’tarilishi 5-6 minut davom etishi kerak.
2. Havo sozlagichni tekshirish va sozlash.
Havo sozlagich kompressorni tizimdan 0,7-0,74 MPa bosimda uzishi va 0,55-0,6 MPa
bosimda ulashi kerak. Yuqori bosim zichlagichlar sonini oshirish yoki kamaytirish yo’li bilan pastki
bosim kalpokchani qotirish yoki bo’shatish yo’li bilan sozlanadi.
3.Tormoz tizimining zichlikligini tekshirish va sozlash.
Zichlik ikki uchastkada tekshiriladi:
-Kompressor - tormoz krani uchastkasi:
Ishlab turgan dvigatel o’chiriladi va havo bosimini pasayishi manometr yordamida kuzatib
boriladi. Tormoz tepkII bosilmagan holatda, bosimning 10-12 minut davomida pasayishi 0,01 MPa
dan oshmasligi kerak. Bosimning me’yoridan tez pasayishi kompressor-ressIVer-tormoz krani
uchastkasida zichliklik buzilganligini ko’rsatadi.
-Tormoz krani - tormoz kamerasi uchastkasi:
Ishlamayotgan dvigatelda tormoz tepkisi to’liq bosiladi va manometr yordamida bosimning
pasayishi tekshiriladi. Bunda bosim tezda 0,10-0,15 MPa ga pasayishi so’ngra pasaymasdan turishi
zarur. Bosimning me’yoridan pasayishi tormoz krani-tormoz kamerasi uchastkasida zichliklik
buzilganligini ko’rsatadi. Havo chiqish joyi eshitish yoki sovun aralashmasini shubhali joylarga
surtish bilan aniqlanadi.
4. Tormoz kranini tekshirish va sozlash.
Tormoz tepkisining erkin yurish yo’li chegaralovchi gayka
bilan mahkamlangan bolt yordamida sozlanadi. Tormoz
tepkisining erkin yurishi (30 ... 60 mm), tormoz krani yuqori
richagining (1...2 mm) erkin yurishga mos keladi. Tormoz tepkisi
bosilganda, yahni tormoz kamerasi va ressIVerda bosim
tenglashganda, uning orqa tomoni kabina poliga 10...30 mm
etmasligi kerak. Agar shu shart bajarilmasa, tepki tagiga
biriktirilgan vilka yordamida bu masofa sozlanadi.
5. Tormoz kameralari shtoki yo’lini tekshirish va sozlash.
Shtok yo’uining uzunligi lineyka yordamida aniqlanadi, bu oraliq
oldingi g’ildiraklarda 15...25 mm, orqa g’ildiraklarda 20...30 mm
bo’lishi kerak. Shtok yo’li, uning uchiga o’rnatilgan vilkani
oldinga yoki ketinga burash yo’li bilan sozlanadi. Sozlash davrida chap va o’ng g’ildiraklardan
kamera shtogi yo’li bir xil bo’lishi kerak.
|
| |
b) pnevmatik tormoz tizimi bo’yicha

200
ettiriladi. Operastiya vaqtida vaqti-vaqti bilan sig’imdagi tormoz suyuqligi sathi tekshirilib va
me’yoriga keltirib turiladi. Nihoyat klapan qotirilib, shlanga echib olinadi. Shu havo chiqarish
ketma-ketligi eng uzoq nuqtadan yaqin nuqtagacha bosqichma-bosqich bajariladi. GMO’z engil
avtomobillarida esa havo chiqarish ketma ketligi orqa g’ildirakdan boshlab diagnal bo’yicha amalga
oshiriladi (orqa chap-oldingi o’ng, orqa o’ng-oldingi chap).
5. Qo’l tormozini tekshirish va sozlash.
Orqa kolodka qoplamalarining edirilishi, trossning cho’zilishi, qo’l tormozi ushlagichi yo’lini
ko’payib ketishiga olib keladi. Orqa g’ildiraklarning to’liq tormozlanishi ushlagichni 2
/
3 to’liq yo’li
bo’yicha 400 N kuch bilan tortganda amalga oshadi. Uni sozlash uchun ushlagich ostiga ulangan
kolodkalarni tortish trossi uzunligini kamaytirish lozim.
Karer avtomobil o’zito’kgichlarning texnik ekspluatatsiyasi

96
foydalaniladi:
a) Kompleks-bunda ishchilar o’zlariga biriktirilgan avtosamasvallar bo’yicha hamma
ishlarni bajaradilar.
b) Texnologik-bunda ishchilar
birlamchi guruhlarga birlashib, har bir guruh faqat ayrim
ishlarni bajaradilar. (misol: TX, JT, g’ildiraklar bo’yicha ishlar, payvandlash va boshqalar).
v) Texnologik-detallar bo’yicha bunda birlamchi guruhlar ayrim agregat va birikmalar
bo’yicha hamma ishlarni bajaradi. (misol: boshqaruv qism (rul), yonilg’i taminlash qismi...).
Kompleks ish tashkil qilish avtosamosvallar soni 50 gacha bo’lganda yaxshi natija beradi,
texnologik usul esa 50 dan ko’p bo’lganda qo’llaniladi. Texnologik
- detal usulini shaxsiy
javobgarlik yuqori va tayyorgarlik ishlarini hajmini kamaytirish imkoni bo’lgani uchun, maxsus joy
va bo’lim talab qilinishiga qaramay, avtosamosvallar 100 tadan ortiq bo’lganda qo’llash katta
samara berishi mumkin.
27 va 40 t samosvallar uchun kompleks usulda 1-TXK va 2-TXK ishlari, nosoz detallarni
almashtirish universal ish joylarida tashkil qilinadi. Texnologik usulda tashkil qilishda, 1-TXK
oqimli qatorda, 2-TXK ishlari nosoz detal, agregatlarni almashtirish boshi berk
universal ishchi post
bajariladi. Texnologik-detal usulida tashkil qilishda esa 2-TXK ish hajmining hammasi, nosoz detal,
agregatlarni almashtirish ish hajmi bilan birga asosiy agregat va birikmalar guruhlariga bo’linadi
(dvigatel, GMP va h.k.) va mutaxasislashtirilgan ish bo’limlarida bajariladi. TXK va JT ning
hamma usul va usullarida ham yuvish-tozalash, shina va payvandlash
ish joylari alohida tashkil
qilinadi.
Qaytarish uchun savollar
1. Ixtisoslashtirilgan avtomobil turlari.
2. Ixtisoslashtirilgan avtomobillarning mahsus jihozlarga TXK va T texnologiyasi.
3. O’zi ag’dargichlarga TXK va JT. qo’llaniladigan texnologik jihozlar.
4. Furgonlarga TXK va JT. qo’llaniladigan texnologik jihozlar.
5. Avtotsisternalarga TXK va JT. qo’llaniladigan texnologik jihozlar.
6. Sisternalarni tozalash va tekshirish usullari.
7. Refrejeratorlarga TXK va JT. qo’llaniladigan texnologik jihozlar.
8. Sisternalarni tozalash va tekshirish usullari.