nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
II. Asosiy qism - Umumiy o‘rta ta’lim maktabi 8-“ ” sinf rahbari

|
Umumiy o‘rta ta’lim maktabi 8-“ ” sinf rahbari
|
bet | 31/52 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 8 Mb. | | #104610 |
Bog'liq 8-sinf sinf soati ish reja va konspekti (2)II. Asosiy qism:
O‘qituvchi:
II.Asosiy qism:
BIRINCHI YORDAM Tezyordamni chaqiring. Shikastlangan odamning boshini qaysi holatda uchratgan bo‘lsangiz, shu holicha ikki tomonidan qo‘llaringiz bilan qimirlamasligini ta'minlang. Nafas yo‘llarining o‘tkazuvchanligini ta'minlang. Es-hush va nafas darajasini kuzating. Tashqiqonketishinito‘xtating. Shikastlangan odamning me'yoriy tana haroratini ta'minlang. Agar shikastlangan odam boshida himoya qalpog'i bo‘lsa, uni yechmang. Uni shikastlangan odam nafas olmayotgan holdagina yeching.
HARAKAT-TAYANCH SOHASINING SHIKASTLANISHI
Harakat - tayanch sohasining shikastlanishi juda keng tarqalgandir. Ular turli sharoitlarda yuz beradi: yiqilganda, noqulay yoki kutilmagan harakatda yoki yo‘l-transport hodisasida. Sinish bu suyak butunligining buzilishidir. U to‘liq va chala, yopiq yoki ochiq bo‘lishi mumkin. Nisbatan keng tarqalgan yopiq sinishda teriga shikast yetmaydi. Ochiq sinishda esa, yara jarohati yuz beradi.
CHIQISH - bu suyak bo‘g'imdagi odatiy holatiga nisbatan siljishidir. Suyakning chiqishiga sabab bo‘lgan katta kuch ta'sirida suyak sinishi va atrofdagi asab hamda qon tomirlarga jarohat yetkazishi mumkin. Suyakning chiqishini bo‘g'imning ko‘zga tashlanadigan deformatsiyasiga ko‘ra osonlik bilan aniqlash mumkin.
BIRINCHI YORDAM
• Tana jarohatlangan qismining harakatsizligini ta'minlash
• Jarohatlangan joyga sovuq narsa qo‘yish
Tananing jarohatlangan qismi "shina" (taxtacha, karton, buklangan jurnallar, ko‘rpa, bintlarva h.k) bilan mustahkamlanadi.
• O‘rnatilganidan so‘ng barmoqlarni tekshir, paypaslab ko‘rganingda ular iliq va tirnoqlar atrofi
pushti rangda bo‘lishi kerak.
III. Yakuniy qism:
Dars yakunida o‘quvchilar bilan birgalikda olgan bilimlarni umumlashtirilib, savollar bilan mustahkamlanadi.
O‘quvchilar rag‘batlantiriladi.
Maktab MMIBDO‘_________ ___________________________ sana______ ________________ 20___yil
Sana: “__” ____________ 20__-yil. Sinfi: _____ Sinf rahbari: _____________________
|
| |
B ilim n i tek shirish uchu n savollar

3. Baliqlami muzlatish texnologiyasini tushuntirib bering.
4. Baliqlar qanday usullar yordamida muzlatiladi?
5. Baliqlami muz-tuz aralashmasida muzlatish qanday
amalga oshiriladi?
6. Muzlatilgan baliqlar qanday navlarga bo‘linadi?
X V I I I B O B. BALIQ KONSERVALARIVA
PRESERVALARINIISHLAB CHIQARISH
TEXNOLOGIYASI
Baliq konservalari baliq go'shtidan
tayyorlangan
va bankalarga joylashtirilib, texnologik talab asosida
dumaloqlangan va sterilizatsiya
qilingan mahsulot
hisoblanadi. Baliq konservalarini tayyorlash texnikasi
go‘sht konservalarini tayyorlash texnikasidan birmun-
cha farq qiladi.
Baliq konservalariga preservalar ham kiradi.
Lekin
ular sterilizatsiya qilinmaydi. Faqat mahsulot solin-
gan idish og'zi havo kirmaydigan holda zich qilib
berkitiladi.
Baliq konservalari to'yimliligi yuqori bo‘lgan
mahsulot bo‘lib, iste'mol
uchun tayyor holda ishlab
chiqariladi. Baliq konservalari o ‘zining energetik qiy-
matiga ko‘ra (ayniqsa, o ‘simlik moyi, hamda pomidor
sousi qo‘shilgan) xom
ashyo mahsulotidan nihoyat
yuqori darajadaligi bilan ajralib turadi. Buning asosiy
sababi
sifatida
baliqlaming
iste’molga
yaroqsiz
yoki oziqaviy qiymati tuban bo'lgan qismlarini olib
tashlashgina bo‘lmasdan,
balki asosan konservaga
pomidor sousi, yog‘, sabzavot, krupa va har xil ziravor
va dorivorlar qo‘shilganligi hisoblanadi.
Bundan
tashqari, konserva tayyorlashdan oldin xom
ashyoga dastlabki ishlov berish (qovirish, dudlash,
so‘ldirish va h.k.), mahsulot sifatini oshiradi, ta'mini
yaxshilaydi va yaxshi hazm bo‘lishini ta'minlaydi.
200
www.ziyouz.com kutubxonasi
Inson organizmida barcha turdagi baliq konservalaridagi
oqsillaming 85-90 foizi, yog‘ning 84-96 foizi to‘la
o'zlashtirilishi aniqlangan.
Konserva ishlab chiqarish texnologiyasiga ko‘ra,
quyidagicha bo‘lishi mumkin:
Parhez va shifobaxsh kolbasa mahsulotlari

qiymalash, qiymani aralashtirish,
uni ichakka tiqish,
batonlami zichlashtirish, qizitish, qaynatish, sovitish
va dudlash yo‘li bilan tayyorlanadi. Bunday kolbasa
go‘shti
uzoqroq tuzlanadi, qaynatilgan kolbasalarga
qaraganda pastroq haroratda qizdiriladi va qaynatiladi.
Dudlash ishlari 12-24 soat davom ettiriladi. Bunda
tutun harorati 35-50 gradus bo‘lishi talab etiladi. Uzoq
vaqt saqlashga rejalashtirilgan kolbasalar bundan
tashqari harorati 12-15 gradus boig an kameralarda 2-4
sutka davomida quritiladi. Natijada namlik kamayadi va
saqlash uchun chidamdorlik xususiyati ortadi.
Chala dudlangan kolbasalar: a ’lo, I, II va III
navlarga boiinadi.
A io navli chala dudlangan kolbasalar. Bu guruh
kolbasalarga: poltavskaya, krakovskaya, armavirskaya,
ovchilar
kolbasasi
(oxotnicheskaya)
qovurilgan
ukrainskaya
kolbasalari,
parranda
kolbasalaridan:
kishinevskaya, polskaya kolbasasi, turistlar kolbasasi va
g ‘oz kolbasasi kiradi. Bunday kolbasalar mol go‘shti,
yog‘siz va yarim y o g ii cho‘chqa go‘shti, cho‘chqa
to‘shi va cho‘chqa yogidan (ovchilir kolbasasi)
tayyorlanadi.
Turli nomlar bilan ataladigan
a i o navli chala dud-
langan kolbasalar qiymasining tarkibi emas, balki
batonlarining shakli va uzunligi, bogianishi, shuning-
dek, cho‘chqa yog‘i donalarining
shakli va hajmi
jihatidan farqlanadi.
Poltavskaya kolbasasi - I navli mol go‘shti (30%),
yarim y o g ii cho'chqa go‘shti (30%) va cho‘chqa to‘sh
go‘shtidan (40%) iborat. Bunday kolbasa batonlari
to‘g ‘ri shaklda b o iib , o ‘rtasidan bir b o g iab qo‘yiladi.
Batonlari jigar rang, cho‘zinchoq, to‘g ‘ri burchakli qi-
lib (25-30 mm) to‘g ‘ralgan to‘sh donachalari ko‘rinib
turadi.
K rakovskaya kolbasasi - tarkibi jihatidan pol-
tavskaya kolbasasiga o ‘xshasa-da, uning tarkibida to‘sh
68
www.ziyouz.com kutubxonasi
ozroq (10 foiz kam), biroq yarim yog‘li cho‘chqa
go‘shti ko‘proq boiadi. Batonlari halqalar shaklida
boiadi.
Armavirskaya kolbasasi - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

|
Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlashBog'liq Chorva parranda va baliq mahsulotlarini yetishtirish qayta ishlash texnologiyasi (T.Ikromov) (1)Armavirskaya kolbasasi
- I navli mol go'shtidan
(20%), yog‘siz cho‘chqa go‘shtidan (20 foiz) va ya-
rim y o g ii cho‘chqa go‘shtidan (20 foiz) va to‘shdan
(30 foiz) tayyorlanadi. Batonlari egilgan, ikki chetidan
b o g iab qo‘yilgan. Kesilganda to‘sh boiaklari kvadrat
(6 mm) ko‘rinishga egadir.
Ovchilar kolbasasi,
tarkibiga ko‘ra, krakovskaya
kolbasasiga o ‘xshasa-da, unda to‘sh o‘miga cho‘chqa
yog‘i solinadi. Batonlari ingichka, buralgan, kattaligi
sosiska batonlariga teng keladi. Uni kesganda 4 mm
kattalikda kvadrat shaklida to‘g‘ralgan y o g iar ko‘rinib
turadi.
Qovurilgan Ukraina kolbasasi
asosan yog'siz
cho‘chqa go‘shtidan tayyorlanadi. Kolbasa qaynatilib
qovuriladi va xomligida qovurib pishiriladi. Birinchi
holda dastlab qaynatiladi, so'ngra cho‘chqa y o g id a
qovuriladi; ikkinchi holda esa qiymani ichakka ti-
qib, b o g iab boiingandan keyin qovuriladi, so‘ngra
sovitiladi. Batonlari spiral shaklida 3-4 aylantirib, krest
shaklida bogianadi. Kolbasa yuzasida g‘adir-budirlari
boiadi. Qiymasi och pushti rangda, 14—20 mm yarim
y o g ii cho‘chqa go‘shti parchalari b o iib , uni kesganda
yaqqol ko‘rinib turadi. Mazasi yoqimli, sarimsoq piyoz
hidi sezilib turadi.
Parranda kolbasalari
- kishinevskaya kolbasasi,
turistlar kolbasasi va g ‘oz go‘shti kolbasasi - bundan
tashqari kishinevskaya kolbasasiga g ‘oz yog‘i, turistlar
kolbasasiga to‘sh, g‘oz go‘shti kolbasasiga esa yarim
yog‘li cho‘chqa go‘shti aralashtiriladi.
I
navli chala dudlangan kolbasalar.
Bu guruh
kolbasalar quyidagilardan iborat: ukrainskaya kolbasasi,
cho‘chqa go‘shti kolbasasi, minskaya kolbasasi - shular
jumlasidandir.
69
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
| |
mioalbuminlar - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

mioalbuminlar (ko‘pik holda),
kollagen (yelim),
uglevodlar, azotli ek strat moddalar va
anorganik birikmalar suvga
chiqadi, natijada go‘sht dastlabki vaznining 30-35
foizni yo‘qotadi. Go‘shtni oldindan pishirish uchun
ikki teglik, oqartirilgan maxsus qozonlar ishlatiladi. Bu
qozonlar bug‘ bilan isitiladi. Ichidagi suvning harorati
98-100 gradusga yetkazilib, 50 minutdan 2 soatgacha
qaynatiladi. Pishirib sovutilgan go‘sht ikkinchi marta
pay-chandirlardan tozalanadi, porsiyalarga bo‘linib,
bankalarga joylashtiriladi va unga quyuq sho‘rva, yog‘
hamda ziravor qo‘shiladi.
Porsiyalarga bo‘Iish va bankalarni berkitish. Avval bankalar issiq suv yoki issiq bug‘da yuviladi.
Keyin qutilar 50 tadan joylashtirilib, tatimlik stoliga
yuboriladi. Bu yerda bankalarga tuz va ziravor solinadi.
So‘ngra bankalar yog‘ stoliga o ‘tkaziladi. Bu yerda xom
yoki eritilgan yog‘ solinadi. Yog‘ ba’zan konservaga
o ‘lchov cho‘michlari yordamida solinadi.
Navlangan (birinchi va ikkinchi nav) go‘sht pay-
chandirdan ajratilgandan keyin porsiyalarga bo‘luvchi
stolda yog‘och taxtachalar ustida 150-300 g keladigan
bo‘laklarga bo‘lib tortiladi. Ichiga tuz, ziravor va yog‘
solingan bankalar go‘shtni porsiyalarga bo‘luvchi stol-
ga keltiriladi va ularga bo‘laklangan go‘sht solinadi.
Shundan keyin, bankalar berkitilib, ulaming zich yopil-
ganligini aniqlash uchun maxsus vannalarga tushiriladi
va nazorat qilinadi. Vannadagi suvning harorati 70-80°
bo‘lib, unda bankalar 1-2 minut atrofida saqlanadi.
76
www.ziyouz.com kutubxonasi
Bankalaming zich yopilganligini vakuum asbob-
larida ham tekshirib ko'rish mumkin. Shunday qilib,
tekshirilgan konservalar
avtoklavkada sterillanadi. Bu
tadbir nihoyatda zarur hisoblanadi. Bunga sabab mah-
sulotning oziq-ovqatlik xususiyatini, mazasi va ta’mi,
sifatini pasaytirmasdan, undagi
II. IQTISODIY OMILLAR - Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar

|
Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar
|
bet | 21/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.II. IQTISODIY OMILLAR
|
Mamlakatning iqtisodiy ahvoli
Inflyatsiya darajasi
Soliq imtiyozlari
Bojxona tartibi
Mamlakatning tabiiy va xom ashyo resurslari holati
Ishchi kuchi holati va qiymati
Ishchi kuchidan foydalanish tartibi
Muayyan tovarlar uchun talab va taklif
Raqobat va bahoning erkinligi
Valyuta konvertatsiyasi va milliy valyuta kursining barqarorligi
Bank foiz stavkalari
Mamlakatning tashqi iqtisodiy aloqalari
13. Mamlakatning geografik-hududiy jihatdan joylashuvi (tabiiy ofatlar, dengiz va quruqlik yo’llari, iqlim sharoiti)
|
III. IJTIMOIY OMILLAR
|
Xususiy mulk hamda xorijiy investitsiyalarga nisbatan mahalliy aholi munosabati
Mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli
Aholining mafkuraviy qarashlari va ularning turli-tumanligi
Mamlakatda turli millatlikka nisbatan mavjud munosabat
Aholining savodxonlik darajasi
Ishchi-mutaxassislar malakasi, ko’nikmalari va tajribalarining o’sib borishi va unga intilish
7. Yangiliklar va turli xil ixtirolarga aholining munosabati va ularni qabul qilish darajasi
|
IV. HUQUQIY OMILLAR
|
Investitsiya faoliyati huquqiy asoslarining mustahkamlik darajasi
Investitsiya faoliyatini bevosita ta’minlovchi huquqiy asosning mustahkamlik darajasi
3. Investitsiya faoliyatining me’yoriy asoslari (farmonlar, qarorlar, qonunlar, nizomlar, yo’riqnomalar va h.k. )
|
61. Investitsiya muhitini baholash usullari.
|
| |
Investitsiya muhiti va unga ta’sir etuvchi omillar

|
Investitsiya muhiti va unga ta’sir etuvchi omillar
|
bet | 20/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.Investitsiya muhiti va unga ta’sir etuvchi omillar
Mamlakatning iqtisodiy rivojlanish darajasi, investitsiya faolligining o’sish sur’atlari investitsiya muhitiga ko’p jihatdan bog’liqdir. Investitsiya muhitining jozibadorligi xorijiy investitsiyalar oqimini ko’paytirishning muhim omili hisoblanadi. Iqtisodiyotda investitsiya faoliyatining rivojlanishi, ichki va tashqi investitsiyalarni jalb qilishning ko’lami, yo’nalishlari va samaradorligi, bevosita, investitsiya muhitiga bog’liqdir.
Iqtisodchi-olimlardan A.Vaxabov, Sh.Xajibakiev, N.Muminovlar investitsiya muhiti to’g’risida quyidagilarni ta’kidlab o’tadilar: «Investitsiya muhiti – bu xorijiy kapital qo’yilmalarining qaltislik darajasini va ulardan mamlakatda samarali foydalanish imkoniyatlarini oldindan belgilaydigan iqtisodiy, siyosiy, yuridik va ijtimoiy omillar yig’indisidir. Investitsiya muhiti kompleks, ko’pqirrali tushuncha bo’lib, milliy qonunchilik, iqtisodiy shart-sharoitlar (inqiroz, o’sish, stagnatsiya), bojxona rejimi, valyuta siyosati, iqtisodiy o’sish sur’atlari, inflyatsiya sur’atlari, valyuta kursining barqarorligi, tashqi qarzdorlik darajasi kabi ko’rsatkichlarga ega»37. Shuningdek, mamlakatdagi investitsiya jarayonlariga ta’sir ko’rsatuvchi iqtisodiy, siyosiy, me’yoriy-huquqiy, ijtimoiy va boshqa shart-sharoitlar majmui investitsiya muhitini anglatadi.
Mamlakatimizdagi investitsiya muhitiga ta’sir etuvchi omillar, asosan, to’rt guruhga bo’linib, ular huquqiy, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy omillarni tashkil etadi (8.2-jadval).
8.2-jadval
Investitsiya muhiti holatini belgilovchi kengaytirilgan omillar
Ta’sir etuvchi omillar guruhi
|
Ko’rinishlari
|
I. SIYOSIY OMILLAR
|
Davlatning investitsiyalar, xususan, xorijiy investitsiyalar bo’yicha siyosati
Davlatning iqtisodiyotga aralashish darajasi
Mamlakatning xalqaro shartnomalarga qo’shilganlik darajasi
Mamlakatning xalqaro bitimlarga rioya qilishi
Siyosiy ahvolning barqarorligi (siyosiy harakatlar, to’qnashuvlar, qo’shni davlatlarning osoyishtaligi)
Siyosiy hokimiyatning maqsadli harakati
Davlat apparatining samarali ish yuritishi
Ko’p partiyaviylik va siyosiy guruhlarning mavqei
Soliq, valyuta, narx, pul-kredit siyosatining investitsiya siyosatiga uyg’unligi
10. Mamlakatdagi ekologik vaziyat va hukumatning ekologik sog’lomlashtirish bo’yicha siyosati ko’lami
|
|
|
| |
Ишлаб - download

| Қурилиш материаллари, буюмлари ва конструкцияларини ишлаб чиқариш 424,4 Kb. 21 | o'qib |
| Мавзу: Иќтисодий-статистик моделлаштириш ва ишлаб чиќариш функциялари Toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti 0,5 Mb. 3 | o'qib |
| Дастурий таъминотни ишлаб чикиш технологияси Muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 6,67 Mb. 82 | o'qib |
| 3-маъруза. Дастгоҳларнинг асосий қисмларини ишлаб чиқариш технологияси Uchinchidan, dastgohni o’rnatish ya’ni uning geometrik aniqligini ta’minlash, shuningdek bu 221,56 Kb. 2 | o'qib |
| 5-Маъруза Газобетон блокларини ишлаб чиқаришни лойиҳалаш Ma’ruza: Sayding materiallarni ishlab chiqarish uchun xom ashyolar va ularning turlari 6,32 Mb. 4 | o'qib |
| O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari C++ тилида бутун, ҳақиқий, белгили, мантиқий турдаги маълумотларни эълон қилиш ва уларга доир мисолларни дастурини ишлаб чиқиш 119,7 Kb. 1 | o'qib |
| Структура стандартов ieee 802. X Internetworking, тармоқларни бирлаштириш, яъни бир-нечта тармоқларни биргаликда ишлашини таъминловчи стандартларни ишлаб чиқиш бўлими 1,17 Mb. 6 | o'qib |
| Testlar: Quyidagilardan qay biri iqtisodiy siyosatning asosiy yo‘nalishlari tarkibiga kirmaydi? Iqtisodiy siyosat tamoyillariga kirmaydiganini toping kiradiganlari: Ишлаб чиқариш самарадорлиги тамойили 47,31 Kb. 22 | o'qib |
| 5 – мавзу Деворбоп материаллар ишлаб чиқаришдаги инновацион технологиялар Bundan tashqari xozirgi davrda xo‘jalik hayotining muhim vazifalaridan biri yoqilg‘i energiyasi resurslari sarfini tejamkorlik bilan olib borishdir, chunki 3,75 Mb. 4 | o'qib |
| Жисмоний шахсларга "UzAuto Motors" аж томонидан ишлаб Dsd-№2019-83-сон Дилерлик шартномаси бўйича “UzAuto Motors” аж номидан қонуний тижорий вакилликни амалга ошириб келаётган 63,54 Kb. 1 | o'qib |
| Жисмоний шахсларга "UzAuto Motors" аж томонидан ишлаб Dsd-№2019-83-сон Дилерлик шартномаси бўйича “UzAuto Motors” аж номидан қонуний тижорий вакилликни амалга ошириб келаётган 64,02 Kb. 1 | o'qib |
| Жисмоний шахсларга "UzAuto Motors" аж томонидан ишлаб Dsd-№2019-09-сон Дилерлик шартномаси бўйича “UzAuto Motors” аж номидан қонуний тижорий вакилликни амалга ошириб келаётган 63,23 Kb. 1 | o'qib |
| Жисмоний шахсларга "UzAuto Motors" аж томонидан ишлаб Dsd-№2019-83-сон Дилерлик шартномаси бўйича “UzAuto Motors” аж номидан қонуний тижорий вакилликни амалга ошириб келаётган 63,64 Kb. 1 | o'qib |
| Жисмоний шахсларга "UzAuto Motors" аж томонидан ишлаб Dsd-№2019-83-сон Дилерлик шартномаси бўйича “UzAuto Motors” аж номидан қонуний тижорий вакилликни амалга ошириб келаётган 63,71 Kb. 1 | o'qib |
| Жисмоний шахсларга "UzAuto Motors" аж томонидан ишлаб Dsd-№2019-39-сон Дилерлик шартномаси бўйича “UzAuto Motors” аж номидан қонуний тижорий вакилликни амалга ошириб келаётган 63,55 Kb. 1 | o'qib |
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 56

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
56/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
52
53
54
55
56
57
58
59
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
52
53
54
55
56
57
58
59
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 76

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
76/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
72
73
74
75
76
77
78
79
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
72
73
74
75
76
77
78
79
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 79

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
79/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
75
76
77
78
79
80
81
82
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
75
76
77
78
79
80
81
82
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 77

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
77/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
73
74
75
76
77
78
79
80
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
73
74
75
76
77
78
79
80
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 55

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
55/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
51
52
53
54
55
56
57
58
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
51
52
53
54
55
56
57
58
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 51

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
51/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
47
48
49
50
51
52
53
54
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
47
48
49
50
51
52
53
54
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 78

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
78/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
74
75
76
77
78
79
80
81
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
74
75
76
77
78
79
80
81
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 53

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
53/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
49
50
51
52
53
54
55
56
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
49
50
51
52
53
54
55
56
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 57

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
57/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
53
54
55
56
57
58
59
60
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
53
54
55
56
57
58
59
60
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 50

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
50/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
46
47
48
49
50
51
52
53
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
46
47
48
49
50
51
52
53
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 62

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
62/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
58
59
60
61
62
63
64
65
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
58
59
60
61
62
63
64
65
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 52

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
52/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
48
49
50
51
52
53
54
55
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
48
49
50
51
52
53
54
55
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
-rasm. Quyilish moslamasi bo’lgan tarelkali absorber: 1 — g`alvirsimon tarelka

|
-rasm. Quyilish moslamasi bo’lgan tarelkali absorber: 1 — g`alvirsimon tarelkaBog'liq 1-Maruza25.7-rasm. Quyilish moslamasi bo’lgan tarelkali absorber: 1 — g`alvirsimon tarelka;
2 — quyilish quvuri.
Quyilish qurilmali absorberlarda elaksimon, qalpoqchali, klapanli, kapsulali, plastinali va
boshqa turdagi tarelkalar o’rnatiladi.
Turli xildagi quyilish qurilmasi bo’lgan tarelkalarning samarali ishlashi gidrodinamik
harakat rejimiga bog`liq. Gazlarning tezligi va suyuqlikning tarelkalarda taqsimlanishiga qarab
tarelkali absorberlar uch yo’sinda: pufakli, ko’pikli, ingichka oqimli gidrodinamik rejimda
ishlaydi.
25.8-rasmda elaksimon tarelkali absorberning ishlash sxemasi ko’rsatilgan. Bu turdagi
qurilmalarda vertikal silindrsimon qobiq bo’lib, uning ichiga gorizontal tarelkalar o’rnatiladi.
Tarelkalarning butun yuza qismi 2-8 mm li teshikchalardan iborat bo’ladi. Suyuqlikning bir
tarelkadan ikkinchisiga ochtishi va tarelkadagi suyuqlik qatlamining balandligi quyi qismi
stakanga ochmatilgan quyilish quvurlari orqali rostlanadi. Gaz tarelka teshiklaridan ochtib,
suyuqlik qatlamida pufakchalar holida taqsimlanadi. Gaz tezligi juda kam bo’lsa, bunda yuqorigi
tarelkadagi suyuqlik teshiklar orqali quyi tarelkaga oqib tushib ketadi, natijada gaz bilan
suyuqlikning modda almashinish samaradorligi juda ham kamayib ketadi. Shuning uchun
berilayotgan gaz tezligining qiymati va uning bosimi tarelkadagi suyuqlik qatlamining
bosimidan yuqori bo’lib, tarelkadan suyuqlikning oqib tushishiga yo’l qochymasligi kerak.
Odatda g`alvirsimon tarelka yuzasidagi suyuqlik qatlamining balandligi 25-30 mm bo’ladi.
Elaksimon tarelkaning tuzilishi sodda, montaj qilish, tachmirlash va ko’zatib turish oson,
gidravlik qarshiligi juda kam. Elaksimon tarelkalar gazning tezligi katta intervalda o’zgarganda
ham barqaror ishlaydi. Bundan tashqari, bu tarelkalar gaz va suyuqlikning ma’lum qiymatlarida
eng samarali ishlash qobiliyatiga ega.
Elaksimon tarelkalarning teshiklari ifloslanadi va chochkindilar ta`sirida tez berqilib
qoladi. Agar gazning tezligi yoki bosimi birdan kamayib ketsa yoki tochxtatib qochyilsa,
tarelkalardagi suyuqlikning hammasi quyi tarelkalarga oqib tushadi va jarayonni davom ettirish
uchun kolonna qaytadan to’ldiriladi.
Elaksimon tarelkali absorberlarga nisbatan qalpoqchasimon tarelkali absorberlar gaz
aralashmalari iflos bo’lganda ham o’zoq muddatda barqaror ishlaydi. Gaz tarelkalarga
patrubkalar orqali kirib, bir necha alohida oqim holida qalpoqchalarning teshigi bo’ylab
taqsimlanadi (25.9- rasm). Qalpoqchalarning teshiklari tishli bo’ladi va ular uchburchaklik
tochg`ri burchak shaklida tayyorlanadi. Keyin esa gaz quyish qurilmasi orqali bir tarelkadan
ikkinchi tarelkaga quyilayotgan suyuqlik qatlamidan o’tadi.
|
| |
-rasm, 25.12-rasm - Mavzu: modda almashinish asoslari

|
Mavzu: modda almashinish asoslariBog'liq 1-Maruza25.11-rasm, 25.12-rasm.
Suyuqlikni sochib, Venturi absorberi beruvchi absorberlar.
bu yerda: 1 — konfo’zor; 2 — diffo’zorning bochg`zi; 3 — diffo’zor; 4 — ajratish kamerasi.
Quvur orqali berilayotgan suyuqlik diffo’zorning ustki qismidan plyonka holida oqib,
diffo’zorda kolonnaning yuqorigi qismidan kirayotgan gaz oqimiga yoyilib ketadi. Diffo’zorda
gazning tezligi kamayib, gaz oqimining kinetik energiyasi bosim energiyasiga aylanadi. Gaz
oqimiga aralashgan suyuqlik tomchilari esa kolonnaning ajratkich qismida ajratib olinadi.
Absorbsiya qurilmalarining sxemalari. Absorbsiya qurilmalari ishlash rejimiga ko’ra
davriy va o’zluksiz bo’ladi. Kichik hajmli ishlab chiqarishlarda faqat davriy ishlaydigan
absorbsiya qurilmalari ishlatiladi. Zamonaviy sanoat korxonalarida ko’pincha o’zluksiz
ishlaydigan qurilmalardan foydalaniladi. Gaz va suyuq fazalarning yo’nalishiga ko’ra, qarama-
qarshi va tochg`ri yo’nalishli absorbsion qurilmalar mavjud. Absorbsiya qurilmalari ish
prinsipiga asosan bir va ko’p pog’onali, resirkulyatsiyali va regenerasiyali bo’ladi.
25.13-rasmda uchta absorber ketma-ket ulangan qarama-qarshi yo’nalishli qurilmaning
sxemasi ko’rsatilgan. Qurilma tarkibiga absorberlar 2 dan tashqari eritma yig`gichlar 1, eritmani
haydash uchun markazdan qochma nasoslar 4 va eritmani sovitish uchun issiqlik almashgichlar 3
kiradi. Yutuvchi suyuqlik gazning yo’nalishi bo’yicha oxirgi absorberga beriladi, yuqoridan
pastga oqib, qabul qiluvchi yig`gichga tushadi va nasos yordamida sovitgich orqali oldingi
absorberga yuboriladi. Shunday qilib, qarama-qarshi yo’nalishdagi gaz va suyuqlikning o’zaro
ta`siri yo’z beradi. Suyuqlikning to’la darajadagi tochyinishini amalga oshirish uchun hamda
eritmadan yutilgan komponentni toza holda ajratib olish maqsadida, resirkulyatsiyali absorbsiya-
desorbsiya qurilmasi ishlatiladi (25.14-rasm).
|
| |
-rasm. Nasadkalarning turlari

teshikchalaridan pufakchalar holida taqsimlanib, tarelkalardagi suyuqlik qatlamida ko’pik hosil
qilib yuqoriga harakat qiladi. Tarelkada hosil bo’lgan gaz ko’piklari modda va issiqlik
almashinish jarayonining asosiy zonasini tashqil qiladi. Tozalangan gaz esa kolonnaning
yuqorigi qismidan chiqadi. Quyilish quvurlari shunday joylashtirilganki, bunda qochshni
tarelkadagi suyuqlik qarama-qarshi yo’nalishda harakat qiladi.
-rasm. Quyilish moslamasi bo’lgan tarelkali absorber: 1 — g`alvirsimon tarelka

|
-rasm. Quyilish moslamasi bo’lgan tarelkali absorber: 1 — g`alvirsimon tarelkaBog'liq Mavzu modda almashinish asoslari25.7-rasm. Quyilish moslamasi bo’lgan tarelkali absorber: 1 — g`alvirsimon tarelka;
2 — quyilish quvuri.
Quyilish qurilmali absorberlarda elaksimon, qalpoqchali, klapanli, kapsulali, plastinali va
boshqa turdagi tarelkalar o’rnatiladi.
Turli xildagi quyilish qurilmasi bo’lgan tarelkalarning samarali ishlashi gidrodinamik
harakat rejimiga bog`liq. Gazlarning tezligi va suyuqlikning tarelkalarda taqsimlanishiga qarab
tarelkali absorberlar uch yo’sinda: pufakli, ko’pikli, ingichka oqimli gidrodinamik rejimda
ishlaydi.
25.8-rasmda elaksimon tarelkali absorberning ishlash sxemasi ko’rsatilgan. Bu turdagi
qurilmalarda vertikal silindrsimon qobiq bo’lib, uning ichiga gorizontal tarelkalar o’rnatiladi.
Tarelkalarning butun yuza qismi 2-8 mm li teshikchalardan iborat bo’ladi. Suyuqlikning bir
tarelkadan ikkinchisiga ochtishi va tarelkadagi suyuqlik qatlamining balandligi quyi qismi
stakanga ochmatilgan quyilish quvurlari orqali rostlanadi. Gaz tarelka teshiklaridan ochtib,
suyuqlik qatlamida pufakchalar holida taqsimlanadi. Gaz tezligi juda kam bo’lsa, bunda yuqorigi
tarelkadagi suyuqlik teshiklar orqali quyi tarelkaga oqib tushib ketadi, natijada gaz bilan
suyuqlikning modda almashinish samaradorligi juda ham kamayib ketadi. Shuning uchun
berilayotgan gaz tezligining qiymati va uning bosimi tarelkadagi suyuqlik qatlamining
bosimidan yuqori bo’lib, tarelkadan suyuqlikning oqib tushishiga yo’l qochymasligi kerak.
Odatda g`alvirsimon tarelka yuzasidagi suyuqlik qatlamining balandligi 25-30 mm bo’ladi.
Elaksimon tarelkaning tuzilishi sodda, montaj qilish, tachmirlash va ko’zatib turish oson,
gidravlik qarshiligi juda kam. Elaksimon tarelkalar gazning tezligi katta intervalda o’zgarganda
ham barqaror ishlaydi. Bundan tashqari, bu tarelkalar gaz va suyuqlikning ma’lum qiymatlarida
eng samarali ishlash qobiliyatiga ega.
Elaksimon tarelkalarning teshiklari ifloslanadi va chochkindilar ta`sirida tez berqilib
qoladi. Agar gazning tezligi yoki bosimi birdan kamayib ketsa yoki tochxtatib qochyilsa,
tarelkalardagi suyuqlikning hammasi quyi tarelkalarga oqib tushadi va jarayonni davom ettirish
uchun kolonna qaytadan to’ldiriladi.
Elaksimon tarelkali absorberlarga nisbatan qalpoqchasimon tarelkali absorberlar gaz
aralashmalari iflos bo’lganda ham o’zoq muddatda barqaror ishlaydi. Gaz tarelkalarga
patrubkalar orqali kirib, bir necha alohida oqim holida qalpoqchalarning teshigi bo’ylab
taqsimlanadi (25.9- rasm). Qalpoqchalarning teshiklari tishli bo’ladi va ular uchburchaklik
tochg`ri burchak shaklida tayyorlanadi. Keyin esa gaz quyish qurilmasi orqali bir tarelkadan
ikkinchi tarelkaga quyilayotgan suyuqlik qatlamidan o’tadi.
|
| |
-rasm. Nay tarelkasining sxemasi

|
-rasm. Nay tarelkasining sxemasiBog'liq 1-Maruza25.10-rasm. Nay tarelkasining sxemasi.
Nay tarelkalari bir qator afzalliklarga ega: qurilmadan suyuq fazaning bug` bilan chiqib
ketishi yo’qotilgan; ajratish darajasi yuqori; kolonnadagi bosimlar farqi kamaygan;
kolonnalarning ish unumdorligi g`alvirsimon tarelkali qurilmalarga nisbatan 10-30% ga
ko’paygan.
Suyuqlikni sochib beruvchi absorberlar. Bu absorberlarda faza qatlamining o’zaro jips
kontakti suyuqlikni gaz oqimiga sochib yoki yoyib berish usuli orqali amalga oshiriladi. Gaz
bilan suyuqlik bir-biriga nisbatan qarama-qarshi yo’nalgan bo’ladi. Ichi bochsh sochib beruvchi
absorberlar vertikal kolonnadan iborat bo’lib, yuqorigi qismiga suyuqlikni sochib beruvchi
maxsus forsunkalar o’rnatiladi (25.11-rasm). Sochib beruvchi absorberlarda forsunkalardan
suyuqlik o’zoqlashib, tomchilarga aylanishi natijasida hajmiy modda o’tkazish koeffitsientining
qiymati birdan kamayadi. Shu sababli bu qurilmalarda forsunkalar ma’lum masofada
qurilmaning balandligi bo’yicha bir necha qator qilib o’rnatiladi. Forsunkali absorberlarda
gazning tezligi odatda 1-1,5m/s ga teng bo’ladi.
Sochib beruvchi ichi bochsh absorberlarning tuzilishi sodda, gidravlik qarshiligi kam,
iflosroq gaz aralashmalarini ham tozalash mumkin, boshqarish, tachmirlash va tozalash oson.
Kamchiliklari: bu qurilmaning samaradorligi yuqori emas, suyuqlikni sochib berish uchun ko’p
energiya sarflanadi, loyqalangan suyuqliklar bilan ishlash qiyin, fazalarning kontakt yuzasini
oshirish uchun ko’proq suyuqlik sarflanadi, suyuqlik tomchilari kolonnadan chiqib ketmasligi
uchun gaz tezligining qiymati kichik bo’lishi kerak.
Fazalarning nisbiy tezligi katta va gaz oqimi to’lqinsimon harakatda bo’lgani uchun bu
qurilmada gaz fazasidagi modda berish koeffitsienti yuqori bo’lib, yaxshi eriydigan gazlarni
suyuqlikka yuttirish uchun keng qo’llaniladi.
Tochg`ri yo’nalishli sochib beruvchi absorberlarda sochilib berilayotgan suyuqlik gaz
oqimi bilan qamrab olinib, katta tezlikda (20-30 m/s dan yuqori) harakat qilayotgan gaz oqimi
bilan aralashib ketadi. Sochngra ajratish kamerasida suyuqlik gazdan ajratib olinadi. Bu
qurilmalarga misol qilib Venturi absorberini keltirish mumkin, uning asosiy qismi Venturi
quvuridan iborat (25.12-rasm).
|
| |
MAVZU:ABSORBSIYA JARAYONI MOHIYATI

hil bo’ladi: fizik absorbsiya va kimyoviy absorbsiya (xemosorbsiya). Fizik absorbsiyada
yutilayotgan gaz bilan absorbent o’zaro bir-biri bilan kimyoviy birikmaydi.
Agar yutilayotgan
gaz absorbent bilan o’zaro birikib, kimyoviy birikma hosil qilsa, xemosorbsiya deyiladi.
Absorbsiya jarayonida gazning yutilmay qolgan qismi inert gaz deb ataladi.
Fizik absorbsiya ko’pincha qaytar jarayondir, ya’ni suyuqlikka yutilgan gazni ajratib olish
mumkin bo’ladi, bu hodisa
desorbsiya deyiladi. Absorbsiya bilan desorbsiya jarayonlarini
o’zluksiz olib borish natijasida yutilgan gazni toza holda ajratib olish va yutuvchi absorbentni bir
necha marta qayta ishlatish imkoni tug`iladi. Odatda absorbtiv va absorbent arzon va ikqilamchi
mahsulot bo’lgani uchun, ular absorbsiya jarayonidan keyin ko’pincha, (masalan, gazlarni
tozalaganda) qayta ishlatilmaydi.
Sanoatda absorbsiya jarayoni turli maqsadlarda qo’llaniladi:
1) gaz aralashmalaridan qimmatbaho komponentlarni ajratib olishda;
2) gaz aralashmalarini zaharli moddalardan tozalash uchun;
3) gazlarni quritish;
4) tayyor mahsulotlar (masalan, xlorid va sulfat kislotalari, ammiakli suv) olishda va
hokazo.
Har bir aniq sharoit uchun tegishli absorbent tanlab olinadi; bunda yutilishi lozim bo’lgan
komponentning absorbentdagi eruvchanligi hisobga olinadi. Tajriba yo’li bilan absorbsiya
jarayonida har doim issiqlikning ajralib chiqishi aniqlagan. Gazlarning suyuq absorbentlardagi
eruvchanligi quyidagi omillarga bog`liq bo’ladi: 1) gaz va suyuq fazalarning fizikaviy va
kimyoviy xossalari; 2) harorat; 3) gazning aralashmadagi bosimi.
Absorbsiya jarayonini o’tkazishga mo’ljallangan qurilmalar absorberlar deb yuritiladi.
Absorbsiya jarayonida suyuqlik tarkibidagi gazning miqdori suyuqlik va gazning
xususiyatiga, bosim, harorat va gaz fazasining tarkibiga bog`liq. Suyuqlik bilan biror gaz
aralashmasining o’zaro ta`siri natijasida taqsimlanuvchi komponenet
A tashuvchi komponent B
yordamida suyuqlikda erigan bo’lsa, fazalar qoidasiga muvofiq komponentlarning soni va
erkinlik darajasi uchga teng bo’ladi. Demak, gaz-suyuqlik sistemasida ikkala fazaning harorati,
bosimi va konsentratsiyasi o’zgarishi mumkin. Shuning uchun o’zgarmas harorat va umumiy
bosimda muvozanat holatidagi gazning parsial bosimi (yoki uning konsentratsiyasi) bilan suyuq
faza tarkibining o’zaro bog`lanishi bir xil bo’ladi. Bu bog`lanish Genri qonuni bilan ifodalanib,
erigan gazning parsial bosimi eritmadagi uning mol qismiga proporsionaldir:
A
A
x
E
P
*
. (25.1)
Suyuqlikdagi gazning eruvchanligi (yutilgan komponent
A) ma’lum haroratda uning
suyuqlik yuzasidagi parsial bosimiga proporsionaldir:
P
E
x
1
*
(25.2)
bu yerda,
*
A
P — muvozanat holatidagi eritmada konsentratsiyasi
x
A
bo’lgan yutilayotgan gazning
parsial bosimi;
x* — eritmadagi gazning konsentratsiyasi (mol hisobida), bu gaz bilan suyuqlik
fazalari muvozanatlashganda yutilayotgan komponentning parsial bosimi
P
A
ga teng;
E —
proporsionallik yoki Genri koeffitsienti.
Pnevmatik quritkichlar - Mavzu: modda almashinish asoslari

|
Mavzu: modda almashinish asoslariBog'liq 1-MaruzaPnevmatik quritkichlar. Donador (lekin qovushib qolmaydigan) va kristall materiallarni
quritish uchun pnevmatik quritkichlar ishlatiladi. Quritish jarayoni uzunligi 25 m gacha bo’lgan
vertikal quvurda olib boriladi. Materialning zarrachalari isitilgan havo (yoki tutunli gaz) oqimi
bilan birga harakat qiladi. Bunda havo oqimining tezligi qattiq zarrachaning harakat tezligidan
katta bo’ladi (10—30 m/s). Bunday quritkichlarda jarayon juda qisqa vaqt (1— 3 s) davom etadi,
shu sababli material tarkibidagi erkin namlikning bir qismigina ajralib chiqadi. Pnevmatik
quritkichda (31.7-rasm) material bunkerdan tachminlagich orqali vertikal quvur-quritkichga
tushadi. Havo oqimi ventilyator yordamida kalorifer orqali vertikal quvurga yuboriladi. Quvurda
havo oqimi material zarrachalarini o’zi bilan birga olib ketadi. Havo qurigan material bilan birga
yig`uvchi amortizatorga kiradi, keyin siklonga o’tadi. Siklonda qurigan material havo oqimidan
ajraladi, sochngra tochkish moslamasi yordamida tashqariga chiqariladi. Ishlatilgan havo filtrda
tozalangandan sochng atmosferaga chiqariladi. Shunday qilib, quritish jarayoni pnevmotransport
rejimida olib boriladi.
31.7-rasm. Pnevmatik quritgich:
1 — bunker; 2 — tachminlagich; 3 — quvur; 4 — ventilyator; 5 kalorifer; 6
— yig`uvchi amortizator; 7 — siklon; 8 — tushirish moslamasi; 9 — filtr.
Pnevmatik quritkichlarda energiya sarfi ancha katta, bu sarf material zarrachasining
o’lchami kichrayishi bilan kamayadi, biroq zarrachalarning o’lchami 8-10 mm dan oshmasligi
kerak. Katta o’lchamli zarrachalari bo’lgan materiallarni quritish hamda materialdan namlikni
chiqarish uchun pnevmatik quritkichlarni boshqa turdagi quritkichlar bilan birga ishlatish zarur.
Demak, tuzilishi oddiy va ixcham bo’lishidan qatchiy nazar pnevmatik quritkichlarni ishlatish
chegaralangan.
|
| |
Desorbsiya - Mavzu: modda almashinish asoslari

tabiatiga ko’ra desorbsiyaning u yoki boshqa usuli tanlab olinadi. Masalan, bug`-gaz
aralashmasida aseton suv yordamida absorbsiya yo’li bilan ajratib olingandan sochng, suyuqlik
tarkibidagi aseton rektifikatsiya yordamida ajratib olinadi.
Suyuqlikda yutilgan komponent quyidagi usullarda desorbsiya qilinadi:
1) Inert gaz yoki suv yordamida ajratib olinadi;
2) Absorbentga issiqlik berish bilan ajratib olinadi;
3) Absorbsiya jarayonidan keyin absorberdagi bosimni kamaytirish natijasida ajratib
olinadi.
Inert gaz yoki suv bug`i ta`sirida desorbsiya qilish. Bu usulda yutilgan gazni desorbsiya
qilish uchun inert gaz yoki suv bug`i ishlatiladi. Bunda inert gaz yoki suv bug`i suyuqlik bilan
bevosita bir-biriga ta`sir qiladi. Taqsimlanayotgan komponentning parsial ish bosimi suyuqlik
ustidan desorbsiya qilinayotgan agent bosimiga qaraganda yuqori bo’lgani uchun bu komponent
suyuqlikdan gaz oqimiga yoki suv bug`iga o’tadi. Yutilgan gazni suyuqlikdan ajratib olish uchun
desorbsiya jarayoni inert gaz va suv bug`i ta`sirida qarama-qarshi yo’nalishda yoki nasadkali
kolonnalarda olib boriladi. Inert gaz sifatida havo ishlatiladi, yutilgan gaz esa u bilan aralashib
ketadi. Bunday desorbsiya usuli gaz aralashmasidan ajratib olingan komponent boshqa
maqsadlarda ishlatilmagan hollarda qo’llaniladi.
Absorbentga issiqlik berish yo’li bilan yutilgan gazni ajratib olish. Desorberga issiqlik
berilganda, masalan, u suv bug`i bilan isitilganda, suyuqlikdan desorbsiya qilinayotgan kompo-
nent bilan absorbentning bir qismi ham bug`lanadi. Hosil bo’lgan aralashmalardan kerakli
komponentni ajratib olish uchun rektifikatsiya usuli qo’llaniladi.
-rasm. Gazning suyuqlikda erishiga haroratning ta`siri

Ideal suyuqliklar uchun har xil haroratda konsentratsiyasining bosim bilan o’zaro
bog`lanishi
P - x diagrammada tochg`ri chiziq ko’rinishida, Genri koeffitsientiga teng bo’lgan
og`ma chiziqlar orqali tasvirlanadi. 25.1-rasmga ko’ra harorat ortishi bilan Genri
koeffitsientining miqdori (bir xil sharoitda) ortadi, (25.2) tenglamaga muvofiq esa gazning
suyuqlikdagi eruvchanligi kamayadi.
Absorbsiyaning moddiy balansi Fazalar sarfini qurilmaning balandligi bo’yicha
o’zgarmas deb va yutilayotgan gazning miqdorini nisbiy mol konsentratsiyasida qabul qilamiz.
Moddiy balans tenglamasini chiqarish uchun absorbsiya jarayonidagi asosiy kattaliklarni
quyidagicha belgilaymiz: G
— inert gazning sarfi, kmol/s; Y
b
va Y
0
— gaz aralashmasidagi
absorbtivning dastlabki va oxirgi konsentratsiyasi, kmol/kmol inert gazga nisbatan; L
—
absorbentning sarfi, kmol/s;
x
b
va
x
0
— absorbentning konsentratsiyasi, kmol/kmol. Bu holda
moddiy balansning tenglamasi quyidagicha bo’ladi:
б
б
x
x
L
Y
Y
G
0
0
(25.3)
Bu tenglamadan absorbentning sarfi:
б
x
x
Y
Y
G
L
0
0
(25.4)
Uning solishtirma sarfi esa kmol/kmol inert gazga nisbatan:
б
б
x
x
Y
Y
G
L
l
0
0
(25.5)
Bu tenglamani quyidagicha yozish mumkin:
б
б
x
x
l
Y
Y
0
0
(25.6)
Agar gaz fazasidagi tegishli komponent to’la yutilgan paytda Y
0
= 0, yutilgan
komponentning miqdori esa GY
b
ni tashqil etadi. Haqiqiy yutilgan modda miqdorini to’la
yutilish paytidagi modda miqdoriga nisbati
ajratib olish darajasi deb ataladi:
б
б
б
б
Y
Y
Y
GY
Y
Y
G
0
0
(25.7)
Ish chizig`ini chizish uchun fazalarning absorberga kirishdagi
(Y
b
x
b
) va undan chiqishdagi
tarkiblarini
(Y
0
, x
0
) bilish kerak. Biroq odatda gaz va suyuqlikning dastlabki tarkiblari
(Y
b
x
b
) va
ajratib olish darajasi
be-rilgan bo’ladi. Sochngra Y
0
ning qiymati aniqlanadi. Shunday qilib
A
nuqtasining o’rni belgilanadi (25.2-rasm). Ish chizig`i
AK ning holati, ya’ni
K nuqta muvozanat
chizig`ida joylashgan paytda, absorbentning sarfi minimal qiymatga ega bo’ladi:
б
б
x
x
Y
Y
G
L
*
0
0
min
(25.8)
-rasm. Absorbsiya jarayonining ish va muvozanat chiziqlari

Absorbentning sarfi minimal bo’lganda ish chizig`ining muvozanat chiziq bilan kesishgan
nuqtasi
K da jarayonning harakatlantiruvchi kuchi nolga teng bo’ladi.
Absorbsiya
tezligi. Absorbsiya jarayonining sxemasi 25.3-rasmda ko’rsatilgan. Suyuq faza
A oqimning asosiy massasi (yoki markazi) va yupqa chegara qatlamdan iborat bo’ladi. Gaz
fazasi B esa suyuq chegara qatlamga tegib turgan yupqa chegara qatlamiga ega.
25.3-rasm. Absorbsiya jarayonining sxemasi.
Ushbu chegara qatlamlarda yutilayotgan komponent faqat diffo’ziya ta`sirida tarqaladi.
Shunday qilib, modda o’tkazishga tochsqinlik qiladigan hamma qarshiliklar yupqa chegara
qatlamlarda yig`ilgan bo’ladi.
Suyuq chegara qatlamdagi modda o’tkazishga bo’lgan qarshilikni
c
1
gaz chegara
qatlamdagi qarshilikni esa
г
1
bilan belgilab, quyidagi tenglamalarga erishamiz:
с
г
y
m
K
1
1
1
(25.9)
г
с
x
m
K
1
1
1
(25.10)
Bu yerda
г
— gaz fazasidagi modda berish koeffitsienti;
с
— suyuq fazadagi modda
berish koeffitsienti; m
— muvozanat chizig`i qiyalik burchagining tangensi (yoki proporsionallik
koeffitsienti).
Modda berish koeffitsientlarining qiymatlari suyuqlik va gaz fazalari o’rtasida kontakt
hosil qilish usuliga, gaz va suyuqlikning fizik xossalariga va ularning harakat tezliklariga
bog`liq. Modda berish koeffitsientlarining miqdori kriterial va empirik tenglamalar yordamida
topiladi.
International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences issn: 2181-144X

International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences issn: 2181-144X
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/11
Sana
22.11.2023
Hajmi
0,63 Mb.
#103527
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences issn: 2181-144X
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences ISSN

International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences ISSN:
2181-144X
45
© International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences Vol.2(2) 2020
31. Якубов М.М., Холикулов Д.Б., Кадырова З.Р., Расулова С.Н., Гуро В.П.
Очистка сточных вод медного производства озоном. Узбекский химический
журнал. -2018. -№3. -С.35-41.
32.
Д.Б.Холикулов, О.Н.Болтаев, А.У.Самадов, С.Абдурахмонов. Изучение
возможности извлечения никеля из отходов медного производства АО «Алмалыксий
ГМК»// “ADVANCED SCIENCE” сборник статей V Международной научно-
практической конференции. Пенза, 20 ноября 2018 г. с- 234
33.
Д.Б.Холикулов, О.Н.Болтаев, Ш.М.Муносибов. Извлечения никеля из
маточного раствора медного производства // «Проблемы и перспективы
эффективной переработки минерального сырья в 21 веке» Международная
конференция «Плаксинские чтения – 2019», 9-14 сентября 2019 г., Иркутск,
Россия. С 336-337.
34.
Louis V Muro. Method of purifying crude nickel sulfate. Patent-US2959465.
https://patents.google.com/patent/US2959465
35.
Lin Li, Xingyu Chen, Xuheng Liu, Zhongwei Zhao. Removal of Cu from the
nickel electrolysis anolyte using amorphous MnS //
Hydrometallurgy
Volume 146
, May
2014, Pages 149-153.
https://doi.org/10.1016/j.hydromet.2014.04.004
36.
Jiang-tao LI, Ai-liang CHEN. Deep removal of copper from nickel electrolyte
using manganese sulfide //
Transactions of Nonferrous Metals Society of China
.
Volume
25,
Issue
11
,
November
2015,
Pages
3802-3807
November
2015,
https://doi.org/10.1016/S1003-6326(15)64024-9
37.
Xingyu Chen
,
Ailiang Chen
,
Zhongwei Zhao
,
Xuheng Liu
,
Yuchen Shi
,
Dezhi
Wang
. Removal of Cu from the nickel electrolysis anolyte using nickel thiocarbonate
Hydrometallurgy
Volume
133
, February
2013,
Pages
106-110.
https://doi.org/10.1016/j.hydromet.2012.12.007
38.
Razika Djouani., Qian Xu., Qiushi Song., Ying Chen. The Separation of
Copper and Nickel from Ni-Cu Mixed Ore Simulated Leaching Solution Using
Electrochemical Methods // Eurasian JoupHal of Analytical Chemistry, ISSN: 1306-3057.
2017 12(7):1015-1044 doi:10.12973/ejac.2017.00229a
39.
Патент RU 2465355C1 Российская Федерация, МПК:
C22B15/00
,
C22B23/00
,
C22B3/24
.
Способ выделения меди и/или никеля из растворов,
содержащих кобальт / МАРСТОН Чарлз Рей, РОДЖЕРС Маттью Л. // заявитель и
патентообладатель Санкт - Петербургский государственный университет. - № :
2011120968/02; заявл. 25.05.2011; опубл. 27.10.2012.
40.
Воропанова Л А. Теория, методы и практика извлечения цветнык
металлов из слабоконцентрированны растворов при комплексной переработке руд //
диссертация... доктора технических наук : 05.16.02 .-М.: РГБ, 2005. 365 с.
41.
Н.Л.Медяник, Н.Л.Калугина, И.А.Варламова. Изучение возможности
селективного извлечения меди методом известкования из сточных вод горных
предприятий гидрометаллургического комплекса // ВЕСТНИК ИрГТУ №2 (42) 2010 с.
188-193
|
-rasm. NH
4 - International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences issn: 2181-144X

International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences ISSN:
2181-144X
41
© International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences Vol.2(2) 2020
Tahlillar natijasi shuni ko’rsatadiki, 10-50 daqiqa vaqt oralig’ida misning eritmadan
cho’kish darajasi 75%, nikelning eritmadan cho’kish darajasi 38% ni tashkil etgan.
Tex
nologik eritma tarkibidagi metallarni choʼktirishda ammoniy rodаnid (NH
4
CNS)ni
turli miqdorda (5-9 gr NH
4
CNS, texnologik eritma 100 ml) qo’llab cho’kish
ko’rsatkichlarining kimyoviy tahlili natijalari 3-jadvalda keltirilgan va olingan natijalar
asosida
choʼktirish jarayonining choʼktiruvchi reagent (NH
4
CNS) miqdoriga bogʼliqlik grafigi
tuzildi (3-4 rasm).
-jadval - International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences issn: 2181-144X

International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences ISSN:
2181-144X
43
© International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences Vol.2(2) 2020
Tahlillar natijasi shuni ko’rsatadiki, turli haroratlar (20-50
0
C)da misning miqdoriga
stehiometrik nisbatda (Cu:NH
4
CNS = 1:1) olingan NH
4
CNS bilan ishlov berilganga
metallarni cho’kishi quyidagicha: misning eritmadan cho’kish darajasi 69%, nikelning
eritmadan cho’kish darajasi 45% ni tashkil etgan.
Xulosa
Mis kuporos ishlab chiqarishda hosil bo’ladigan texnologik eritmalar (Маточные
растворы) tarkibidagi konsentratsiyasi yuqori bo’lgan metallar (mis va nikel)ni bir-biridan
alohida ajratishda ammoniy rodanid (NH
4
CNS)ni qo’llab tadqiqotlar o’tkazildi. Tadqiqot
natijalariga ko’ra eritmadagi mis va nikel metallarini turli sharoitlarda birgalikda cho’kishi
kuzatildi. Bunda
misning eritmadan maksimal cho’kish darajasi 97%, nikelning eritmadan
cho’kish darajasi esa 68% ni tashkil etgan. Yuqoridagilardan kelib chiqib, ammoniy rodanid
(NH
4
CNS) ni qo’llab eritmadagi metallarni alohida ajatib olish samara bermaydi.