nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Taqsimlangan ilovalar va tarmoq xizmatlari modellari

234
VIIBOB. OPERATSION TIZIMLARNING TARMOQ
XIZMATLARI
Tarmoq yoki ichki tarmoqning maqsadi foydalanuvchilarga
xizmat ko‘rsatishdir: tarmoqning mahalliy
qismdagi foydalanuvchilar
masofadagi server xizmatlaridan foydalanishni istaydilar. Ushbu
maqsadni amalga oshirish
usullaridan biri sifatida, ikkita dasturiy
ta’minotni
ishga tushirish hisoblanadi.
Mahalliy
kompyuter
masofadagi kompyuterga xizmat so‘rovlarini jo‘natish uchun dasturiy
ta’minotni ishga tushiradi, masofadagi kompyuter esa so‘rovlarga mos
xizmatlarni taqdim etish uchun dasturiy ta’minotni ishlatadi.
Bundan
shuni anglash mumkinki, internet orqali bog‘langan
ikkita
kompyuterlarning biri xizmatlar so‘rovini jo‘natishi va ikkinchisi esa
bu so‘rovlarga mos xizmatlarni taqdim etish uchun dasturiy ta’minotni
ishlatadilar.
-modda. Ishlanmagan vaqt uchun haq toʻlash

8) xodimning aybisiz bekor turib qolingan vaqt uchun toʻlov;
9) mehnat layoqatini vaqtincha yoʻqotgan xodimlarga qoʻshimcha toʻlov;
10) qonunchilikka muvofiq yoki ish beruvchining qarori bilan majburiy progul vaqti uchun
yoki kam haq toʻlanadigan ishni bajarganlik uchun toʻlov;
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son
Qonuni tahriridagi band)
11) oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning imtiyozli soatlariga, onalarga bolani
ovqatlantirishi uchun ishda beriladigan tanaffuslarga, shuningdek tibbiy koʻrikdan oʻtish bilan
bogʻliq vaqt uchun toʻlov;
12) asosiy ishidan ozod qilingan va ozod qilinmagan holda xodimlar tayyorlash, ularni qayta
tayyorlash va ularning malakasini oshirish uchun hamda oʻquvchilar va talabalarning ishlab
chiqarish amaliyotiga rahbarlik qilish uchun jalb qilinadigan yuqori malakali xodimlari mehnatiga
toʻlov;
13) ish beruvchining mablagʻlari hisobidan toʻlanadigan pensiyalar va nafaqalarga
qoʻshimchalar, stipendiyalar;
14) oliy oʻquv yurtini tamomlaganidan keyin yosh mutaxassislarga taʼtil vaqti uchun ish
beruvchi hisobidan toʻlanadigan nafaqalar.
Gormonlar signalini o‘tkazishning molekulyar mexanizmlari

|
Gormonlar signalini o‘tkazishning molekulyar mexanizmlari Pdf ko'rish
|
bet | 183/273 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 4,12 Mb. | | #249242 |
Bog'liq Sobirova-R.A-biokimyoGormonlar signalini o‘tkazishning molekulyar mexanizmlari
Kopchilik gormonlar biologik ta’sir mexanizmini molekulyar
asoslari haqidagi zamonaviy tushunchalarni paydo bo‘lishida E.
Sazerlendning tekshiruvlari va siklik adenozil monofosfatning ochilishi
katta ro‘l o‘ynaydi.
Ma’lumki, axborot o‘tkazilish jarayonini yonaltirilishi va nozik
boshqarilishi, avvalombor, hujayra gormonal axborotni tashuvchi
retseptor molekulalarni mavjudligi bilan ta’minlaydi. Bu axborotni
retseptorlari
ikkilamchi messenjer
deb nom olgan. Ular hujayra ichidagi
bog‘lovchilarni konsentratsiyasini o‘zgarshiga olib keladi. Messenjerni
miqdori ularni hosil qiluvchi va parchalovchi fermentlarni faolligiga
bog‘liq.
Barcha biologik faol moddalarni retseptorlari kimyoviy tabiati
bo‘yicha glikoproteinlar bo‘lib, retseptorlarni «tashuvchi» domeni
hujayraaro bo‘shliq tomonga qaragan. Retseptorning effektor sistema
bilan (xususan ferment bilan) javobgar qismi plazmatik membrana ichki
tomonida joylashgan. Barcha retseptorlarni umumiy xususiyati bo‘lib,
ma’lum bir gormonlarga nisbatan ularni yuqori spetsifikligi (0,1 dan
10 nM gacha bog‘liq konstantasi) hisoblanadi. Shuningdek, retseptorni
effektor sistemalar bilan bog‘lanishi G-oqsillar orqali amalga oshadi.
Ularni vazifasi gormonlar axborotini plazmatik membrana darajasida
ko‘p marotaba o‘tkazishdan iboratdir. G-oqsil faollangan shaklda
adenilatsiklaza orqali siklik AMF sintezini stimullaydi. U esa hujayra
ichidagi oqsillar faollanishini kaskad mexanizmini boshlab beradi.
Hujayra ichidagi «ikkilamchi» messenjerlar biologik samarasi orqali
amalga oshishining umumiy biologik mexanizmi bo‘lib, oqsillarni turli
proteinkinazalar ishtirokida nishon oqsillar molekulasidagi serin,
treonin, Ba’zida tirozin OH-guruhlariga ATFni oxirgi guruhni transport
qilish orqali, fosforillanish-defosforillanish jarayoni hisoblanadi.
Fosforillanish jarayoni oqsil molekulalarini translyatsiyadan keyingi
muhim kimyoviy modifikatsiyasi bo‘lib, ularning qurilishi va vazifasini
tubdan o‘zgartiradi. Xususan, u struktur xususiyatlarini (subbirliklarni
assotsiatsiya va dissotsiatsiyasini) hamda katalitik xususiyatlarini
faollanishi yoki ingibirlanishini chaqiradi, natijada, kimyoviy reaksiyalar
tezligi va umuman olganda hujayra funksional faolligini belgilaydi.
|
| |
Soket interfeyslari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

240
Qanday qilib mijoz jarayoni
server jarayoni bilan aloqa
o‘rnatishi mumkin? Kompyuter dasturi - bu kompyuterda nima qilish
kerakligini aytadigan oldindan belgilangan ko‘rsatmalar to‘plamidir.
Kompyuter dasturida matematik operatsiyalar bo‘yicha ko‘rsatmalar
to‘plami, satrlarni boshqarish bo‘yicha boshqa ko‘rsatmalar to‘plami,
kirish va chiqish uchun kirish bo‘yicha ko‘rsatmalar to‘plami mavjud.
Agar boshqa mashinada ishlaydigan dastur bilan aloqa qilish uchun
bizga dastur kerak bo‘lsa, transport sathiga ulanishni ochish,
boshqa
tomondan ma’lumotlarni yuborish va ma’lumotlarni olish hamda
ulanishni yopish uchun buyruqlar to‘plamiga ehtiyoj sezamiz. Ushbu
turdagi ko‘rsatmalar to‘plami odatda interfeys deb ataladi.
Bir nechta interfeyslar aloqa uchun mo‘ljallangan.
Ulardan
uchtasi keng tarqalgan: soket interfeysi, transport sathi interfeysi
(TLI) va STREAM.
Soket interfeysi 1980-yillarning boshlarida Berkli Universitetida
UNIX muhitining bir qismi sifatida boshlangan.
Soket interfeysini
yaxshiroq tushunish uchun UNIX yoki Windows kabi asosiy
operatsion tizim va TCP/IP protokoli to‘plami o‘rtasidagi
munosabatni ko‘rib chiqish kerak. 7.4- rasmda operatsion tizim va
TCP/IP protokoli to‘plami o‘rtasidagi konseptual bog‘liqlik
ko‘rsatilgan.
7.4- rasm. Operatsion tizim va TCP/IP to‘plami o‘rtasidagi bog‘liqlik
Soket interfeysi, ko‘rsatmalar to‘plami sifatida, operatsion tizim
va amaliy dasturlar o‘rtasida joylashgan. TCP/IP protokoli to‘plamida
Amaliy qatlam
Soket interfeysi
Transport qatlami
Tarmoq qatlami
Kanal qatlami
Fizik qatlam
O
pe
rat
sio
n
tiz
im
241
taqdim etiladigan xizmatlarga kirish uchun
dastur soket interfeysida
belgilangan ko‘rsatmalardan foydalanishi kerak.
Misol
Dasturlash tillarining ko‘pida dastur interfeysi, dasturchiga
faylni ochish, fayldan o‘qish,
faylga yozish, faylda boshqa
operatsiyalarni bajarish va nihoyat faylni yopish imkonini beradigan
ko‘rsatmalar to‘plami mavjud. Agar dastur faylni ochishi kerak bo‘lsa,
u operatsion tizimga ma’lum bo‘lganidek fayl nomidan foydalanadi.
Fayl ochilganda, operatsion tizim o‘qish
va yozish kabi boshqa
ko‘rsatmalar uchun ishlatilishi mumkin bo‘lgan faylga (butun son yoki
ko‘rsatgich) ma’lumotni qaytaradi.
Soket
Soket - bu bizning kundalik hayotimizda ko‘radigan apparat
soketni simulyatsiya qiladigan abstrakt dasturdir. Aloqa kanalidan
foydalanish uchun amaliy dasturdan (mijoz yoki server) soket yaratish
uchun operatsion tizimni so‘rash kerak. Keyin dastur ma’lumot
uzatish va qabul qilish uchun soketga ulanishi mumkin. Ma’lumotlar
uzatilishi amalga oshishi uchun har bir
aloqaning bir uchida ikkita
soket kerak bo‘ladi. 7.5- rasmda biz kundalik hayotimizda
ishlatadigan
rozetka
va
vilkasidan
(masalan, telefon uchun)
foydalangan holda, ushbu abstraktsiyani simulyatsiya qilamiz.
Internetda soket – bu muhokama qiladiganimiz kabi dasturiy ta’minot
ma’lumotlarining tuzilishi.
7.5- rasm. Soket tushunchasi
-modda. Ragʻbatlantirish xususiyatiga ega toʻlovlar

yoʻlga ketadigan kunlar, shuningdek xodimlar meteorologik sharoitlar sababli va transport
tashkilotlarining aybi bilan yoʻlda ushlanib qolgan kunlar uchun tarif stavkasi yoki maosh
miqdorida toʻlanadigan summalar;
7) yer osti ishlarida doimiy band boʻlgan xodimlarga ularning stvoldan ishlash joyiga borish
va u yerdan qaytish uchun shaxtada (konda) harakatlanishining meʼyoriy vaqti uchun toʻlanadigan
qoʻshimcha haqlar;
8) qonunchilikda belgilangan normalardan ortiqcha dala taʼminoti;
(OʻzR 21.04.2021-y.
OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi band)
9) xizmat safarlari vaqtida qonunchilikda belgilangan normalardan ortiqcha kundalik
xarajatlar uchun haq (sutkalik pullar);
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi
band)
10) ishlar vaxta usulida tashkil etilganda, ish vaqti umumlashtirilgan holda hisobga
olinayotganda va qonun hujjatlarida belgilangan boshqa hollarda xodimlarga ish vaqtining
belgilangan davomiyligidan ortiq ishlaganligi munosabati bilan beriladigan dam olish kunlari
(otgullar) uchun toʻlovlar;
11) xizmat safarlari uchun xodimning shaxsiy avtomobilidan yoki xizmat maqsadlari uchun
uning boshqa mol-mulkidan qonunchilikda belgilangan normalardan ortiqcha foydalanganlik
uchun toʻlovlar;
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi band)
12) mehnatda mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetganlik bilan
bogʻliq zararning oʻrnini qoplash uchun ushbu Kodeks 369-moddasi ikkinchi qismining 10-
bandida koʻrsatilgan miqdorlardan ortiqcha olingan summalar;
13) oziq-ovqat va yoʻl chiptalarining qiymati yoki oziq-ovqat va yoʻl chiptalarining
qiymatini qoplash.
MODDALAR ALMASHINUVI VA FUNKSIYALARNING

315
qon tomirlari shikastlanganda tromblar hosil bo‘lishi, yalliglanish
reaksiyasi va boshqalar bunga misol bo‘la oladi.
Organizmdagi gomeostazning saqlanishida moddalar
almashinuvining boshqarilishi alohida o‘rin tutadi va uning quyidagi
darajalari tafovut etiladi:
Birinchi darajasi
. Idora etishning hujayra ichidagi mexanizmlarini
o‘z ichiga oladi. Bunda fermentlar faolligi alohida orinni egallaydi va
unga quyidagi uch usul bilan ta’sir etish mumkin:
a) fermentlarni ingibirlash yoki faollashtirish, muhit va harorat,
kofaktor va kofermentlar, oraliq metabolitlar miqdorini o‘zgartirish
orqali ta’sir etish mumkin;
b) fermentlar va ba’zi oqsillar sintezini induksiya yoki repressiya
qilish, ular parchalanish tezligini o‘zgartirish yoli bilan ular miqdorini
o‘zgartirish mumkin;
d) membrana orqali moddalarning o‘tishiga ta’sir etish orqali.
Endokrin sistema idora etishning
ikkinchi darajasidir
(77-rasm).
Ma’lum bir ta’sirotga javoban ichki sekretsiya bezlaridan gormonlar
ajralib chiqadi va ular nishon hujayralarda ichki mexanizmlar orqali u
yerdagi modda almashinuvini tegishli ravishda o‘zgartiradi. O‘z
vazifasini bajarib bo‘lgan gormon maxsus fermentlar ta’sirida
parchalanadi.
Yuqori bosqich osti - Основы пакета

Yuqori bosqich osti (LLC-Logical Link Control, verxniy poduroven) - bu
bosqich osti mantiqiy ulashni amalga oshiradi, ya‘ni virtual aloqa kanalini
o‗rnatadi (uning vazifasini bir qismini tarmoq adapterlarining drayver dasturi
bajaradi).
Quyi bosqich osti (MAC-Media Access Control, nijniy poduroven) – bu
bosqich osti aloqa uzatish muhiti (aloqa kanali) bilan to‗g‗ridan–to‗g‗ri ega
bo‗lishni amalga oshiradi. U tarmoq qurilmasi bilan to‗g‗ri bog‗langan.
OSI modelidan tashqari, 1980-yili fevral oyida qabul qilingan (802- soni yil,
oydan kelib chiqqan) IEEE Project 802 modeli ham mavjud. Bu modelni OSI
modelini aniqlashtirilgan, rivojlantirilgan modeli deb qarash mumkin.
218
Bu model aniqlashtirgan standartlar (802 – spetsifikatsiya, ro‗yxat) o‗n
ikkita toifaga bo‗linib, ularning har biriga nomer berilgan.
802–1 – tarmoqlarni birlashtirish.
802–2 – mantiqiy aloqani boshqarish.
802–3 – «shina» topologiyali CSMA/CD ega bo‗lish usuli mahalliy
hisoblash tarmoq va (Ethernet).
802–4 – «shina» topologiyali lokal tarmoq, markerli ega bo‗lish.
802–5 – «halqa» topologiyali lokal tarmoq, markerli ega bo‗lish.
802–6 – shahar tarmog‗i (Metropolitan Area Network, MAN).
802–7 – keng miqyosda aloqa olib borish texnologiyasi
(shirokoveshatelnaya texnologiya).
802–8 – optiktolali texnologiya.
802–9 – tovushni va axborotlarni uzatish imkoniyati bor integral tarmoq.
802–10 – tarmoq xavfsizligi.
802–11 – simsiz tarmoq.
802–12 – «yulduz» topologiyali markazni boshqarishga ega mahalliy
tarmoq (100 VG-Any LAN).
802.3, 802.4, 802.5, 802.12 standartlar OSI model etalonining ikkinchi (kanal)
bosqichiga qarashli MAC bosqich osti tarkibiga to‗g‗ri keladi. Qolgan 802 –
ro‗yxatlar tarmoqning umumiy masalalarini hal qiladilar.[9],[12]
|
Основы пакета - bet 163

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 163/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
219
3.2.2. Axborot almashuvini boshqarish usullari
Tarmoq har doim bir necha abonentlarni birlashtiradi va ulardan har biri o‗z
paketlarini uzatish huquqiga egadir. Lekin bir kabel orqali bir vaqtning o‗zida
ikkita paket uzatish mumkin emas, aks holda konflikt (kolliziya) holat hosil
bo‗lishi mumkin, bu holatda ikkala paketni yo‗qotish mumkin bo‗ladi. Demak
axborot uzatishni xohlagan abonentlar o‗rtasida tarmoqqa ega bo‗lishning (zaxvat
seti) qandaydir navbatini o‗rnatish kerak. Bu avvalambor «shina» va «halqa»
topologiyasida ko‗rilgan tarmoqlarga tegishlidir. Xuddi shuningdek, «yulduz»
topologiyasidagi tashqi abonentlarning paket uzatish navbatini o‗rnatish zarurdir,
aks holda markaziy abonent ularga ishlov berishga ulgura olmaydi.
Shuning uchun har qanday tarmoqda axborot almashinuvini boshqarishning
u yoki bu usulidan foydalaniladi (tarmoqqa ega bo‗lish yoki arbitraj usullari
deyiladi), abonentlar o‗rtasidagi konflikt holatlarini oldini oladi yoki bartaraf
qiladi.
Tanlangan usulning unumdorligidan ko‗p narsa bog‗liq: kompyuter
o‗rtasidagi axborot uzatish tezligi, tarmoqning yuklanish imkoniyati, tarmoqni
tashqi xodisalarga e‗tibor qilish vaqti va hokazolar. Boshqarish usuli – bu
tarmoqning eng asosiy ko‗rsatkichlaridan biri. Axborot almashinuvini boshqarish
usulining turi ko‗pincha tarmoq topologiyasining xususiyatlaridan kelib chiqadi,
lekin bir vaqtning o‗zida u tarmoq topologiyasiga judayam bog‗lanib qolmagan.
Axborot almashinuvini boshqarish usullari ikki guruhga bo‗linadi.
Markazlashtirilgan usul, bu holda hamma boshqarish bir joyga jamlangan.
Bunday usullarning kamchiligi: markazni buzilishlarga barqaror emasligi,
boshqarishni tez amalga oshirib bo‗lmasligi. Afzalligi – konflikt holati yo‗qligi.
|
| |
Основы пакета - bet 164

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 164/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
220
Markazdan tarqatilgan boshqarish usullari, bu holda markazdan boshqarish
bo‗lmaydi. Bu usullarni asosiy afzalligi: buzilishlarga barqarorligi va boshqarish
vaziyatdan kelib chiqilgan holda amalga oshirilishi. Lekin konflikt hollar bo‗lishi
mumkin, ularni hal qilish kerak.
Axborot almashish usullarini turlarga ajratishga boshqacha yondashish ham
mavjud:
Determinatsiyalangan usul aniq qoidalar orqali abonentlarni tarmoqqa
egalik qilishi almashib turadi. Abonentlarni tarmoqqa egalik qilish o‗rinlarining u
yoki bu sistemasi mavjud, bu tarmoqqa egalik o‗rinlari (prioritet) turi abonentlar
uchun turlichadir. Bu holda konflikt odatda to‗liq o‗rinsizdir (yoki ehtimoli kam),
lekin ba‘zi abonentlar o‗z navbatini ko‗p kutishiga to‗g‗ri keladi. Bu usulga,
masalan, tarmoqqa markerli ega bo‗lish, ya‘ni axborot uzatish huquqi estafeta
singari abonentdan abonentga o‗tadigan usul ham kiradi.
Tasodifiy usullar – axborot uzatuvchi abonentlarga navbat tasodifiy
ravishda beriladi deb qabul qilingan. Bu holda konflikt bo‗lish ehtimoli mavjud,
lekin uni hal qilish usuli taklif qilinadi. Tasodifiy usullar tarmoqda axborot oqimi
ko‗p bo‗lganda determinatsiyalangan usulga nisbatan yomon ishlaydi va abonentga
tarmoqqa ega bo‗lish vaqtiga kafolat bermaydi (abonentda axborot uzatishga
xohish bo‗lgan vaqtdan, o‗z paketini uzatguncha bo‗lgan vaqt oralig‗i). Tasodifiy
usulga misol – CSMA/CD.
Uchta ko‗p tarqalgan boshqarish usulini ko‗rib chiqamiz, bu usullar uchta
asosiy topologiyaga tegishlidir.
«Yulduz» topologiyasiga markazlashtirilgan boshqarish usuli ko‗proq mos
tushadi, chunki bu holda markazda nima joylashganining ahamiyati yo‗q:
kompyuter (markaziy abonent) 9.2 – rasmdagidek yoki maxsus konsentratorli
almashinuvni boshqaruvchi lekin o‗zi axborot almashishda ishtirok etmaydi (9.5 –
rasm). Aynan ikkinchi holat 100VG AnyLAN tarmog‗ida tatbiq etilgan.
|
| |
Основы пакета - bet 169

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 169/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
228
Biz bu yerda bir yo‗nalishli tarmoqni ko‗rib o‗tamiz, chunki bu turdagi tarmoq
ko‗p tarqalgandir.
«Halqa» topologiyali tarmoqqa turli markazlashtirilgan boshqarish usulini
(yulduz kabi) qo‗llash mumkin, xuddi shuningdek tarmoqqa tasodifiy ega bo‗lish
usulini (shina kabi) qo‗llash mumkin, lekin ko‗pincha halqa xususiyatiga aynan
mos keluvchi boshqaruvining maxsus usulini tanlashadi. Bu hol uchun eng ko‗p
tanilgan boshqarishni marker (estafeta) usuli, ya‘ni maxsus ko‗rinishdagi katta
bo‗lmagan boshqarish paketidan foydalaniladi. Aynan halqa bo‗ylab estafeta
ravishda uzatish tarmoqqa ega bo‗lish huquqini bir abonentdan keyingi abonentga
beradi. Marker usullari markazdan tarqatishga va determinatsiyalangan tarmoqda
axborot almashinuvini boshqarish usullariga kiradi. Ularda aniq ajratilgan markaz
yo‗q, lekin aniq o‗rnatilgan tartib sistemasi mavjud va shuning uchun konflikt
holat yuzaga kelmaydi.
Halqa topologiyali tarmoqda markerli boshqarish usulini ishlashini ko‗rib
chiqamiz (11.6–rasm).
Halqa bo‗ylab uzluksiz maxsus paket marker yuradi, u abonentlarga o‗z
paketlarini uzatish huquqini beradi. Abonentlarni harakat qilish algoritmi
quyidagilarni o‗z ichiga oladi:
1. O‗z paketini uzatishni xohlagan 1–abonent bo‗sh markerni o‗ziga
kelishini kutishi kerak. Shundan so‗ng markerga o‗z paketini qo‗shadi, markerni
band deb belgilaydi va uni halqada o‗zidan keyinda joylashgan abonentga
jo‗natadi.
2. Hamma abonentlar (2,3,4) paket ulangan markerni qabul qilib, paket
ularga manzillanganligini tekshiradilar. Agar peket ularga manzillangan bo‗lmasa,
u holda olingan marker-paketni halqa bo‗ylab uzatib yuboradilar.
3. Agarda qaysidir abonent (bizning holimizda 3–abonent bo‗lsin) paketni
o‗ziga manzillanganini tanisa, u bu paketni qabul qilib oldi, markerda axborot
|
| |
3-Joriy nazorat savollari 11-mavzu: Kibermakonda diniy e’tiqod targ‘ibotining ijtimoiy xavfi - bet 3

|
3-Joriy nazorat savollari 11-mavzu: Kibermakonda diniy e’tiqod targ‘ibotining ijtimoiy xavfi
|
bet | 3/13 | Sana | 30.12.2023 | Hajmi | 114,61 Kb. | | #129140 |
Bog'liq Dinshunoslik 3-JN JAVOBLARIBirinchidan, jamoatchilik fikrini chalg‘itayotgan, vayronkor axborotlar tashqaridan kelayotganini nazarda tutib, muntazam ularga qarshi turish. Befarqlik va sukut saqlash kayfiyatiga barham berish.
Ikkinchidan, har qanday hujumkor va buzg‘unchi g‘oyaga qarshi o‘z vaqtida, mo‘ljalni aniq olib munosabat bildirish va bunda ehtirosga berilmaslik, ortiqcha shov-shuvlarga yo‘l qo‘ymasdan vazminlik va bosiqlik, ayni paytda, uddaburonlik bilan kuchlik ta’sir o‘tkazish usullarini qo‘llash.
Turli guruhar millatni yo‘q qilish, ildizini qirqib tashlash maqsadida axborot tizimidan foydalanishga zo‘r bermoqda. Mana shu jarayonda yoshlar o‘zining aqliy salohiyatini ishga solib, o‘zini o‘zi himoya qilish va har qanday tajovuzlarga qarshi tura olish iqtidorini shakllantirishi lozim.
Oxirgi paytlarda internet tarmoqlarida har xil asossiz axborotlar, yoshlar ongiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan uydirma ma’lumotlar juda ko‘p tarqatilmoqdaki, bularning ta’sirida yoshlar orasida bir-biriga nisbatan keskin adovatlar avj olishi kuzatilmoqda.
Unutmaslik lozimki, axborot xurujlari – biron shaxsga, muayyan tashkilot yoki davlatga qarshi yo‘naltirilgan g‘oyaviy ta’sir hisoblanadi. Uning asl maqsadi o‘sha shaxs, tashkilot va davlatning tinchligini buzish hamda qora niyatiga yetishdir.
Yoshlarning barchasi internet tarmog‘idan faqat ilm yo‘lida foydalanmoqda desak, yanglishamiz. Afsuski, internetdan noto‘g‘ri, buzg‘unchilik va behayolikka doir ma’lumotlarni olishda ham foydalanmoqda. Bu kabi noxush holatlardan so‘ng yoshlar kelajakda qahri qattiq, mehrsiz, hayosiz bo‘lib yetishmaydi, deb hech kim kafolat berolmaydi.
Ma’lumki, ko‘plab sayt va tarmoqlar katta mablag‘lar evaziga filtirlab qo‘yilgan va bu holatni ko‘p davlatlarda kuzatish mumkin. Albatta, ta’qiqlar yoki filtr vositalari orqali odamlarni internet olamidagi turli kuchlarning xatarli tahdidlaridan himoya qilish juda qiyin.
Shunday ekan, dunyoning turli mintaqa va hududlarida ro‘y berayotgan ijtimoiy-siyosiy jarayonlar, ziddiyatli to‘qnashuvlarga teran qarash hissini oshirish, har qanday ko‘rinishdagi tahdidlarga qarshi ma’naviy-ma’rifiy ishlarni zamon talablari asosida tashkil etish, ayniqsa bu borada kelajagimiz hisoblangan yosh avlodni, bir so‘z bilan aytganda har birimiz uchun muqaddas bo‘lgan oilamizni din niqobi ostidagi yot g‘oyalar ta’siridan asrash uchun bor kuch va imkoniyatlarimizni safarbar etish, bunda «fikrga qarshi fikr, g‘oyaga qarshi g‘oya, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish» har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etadi.
|
| |
Forobiyning ta’lim-tarbiya

|
Forobiyning ta’lim-tarbiya
|
bet | 169/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22Forobiyning ta’lim-tarbiya yo‘llari, usullari vositalari haqidagi qarashlari ham qimmatlidir. U – insonda go‘zal fazilatlar ikki yo‘l – ta’lim va tarbiya yo‘li bilan hosil qilinadi. Ta’lim nazariy fazilatlarini birlashtirsa, tarbiya esa tug‘ma fazilat – nazariy bilimlar va amaliy kasb-hunar, xulq odob fazilatlarini birlashtiradi. Ta’lim so‘z va o‘rganish bilan tarbiya esa amaliy ish, tajriba bilan amalga oshiriladi, – deydi. Har ikkalasi birlashsa yetuklik namoyon bo‘ladi, ammo bu yetuklik bilim va amaliy ko‘nikmalarni qay darajada o‘rganganligiga qarab paydo bo‘ladi, deb ko‘rsatadi.
Forobiy ta’limda barcha fanlarning nazariy asoslari o‘rganilsa, tarbiyada ma’naviy-axloqiy qoidalar, odob me’yorlari o‘rganiladi, kasb-hunarga oid malakalar hosil qilinadi, deb uqtiradi.
Bu muhim vazifa tajribali tarbiyachilar tomonidan ta’lim-tarbiyaning turli metodlari yordamida amalga oshiriladi. Forobiy ta’lim-tarbiya ishlarini ikki yo‘l bilan amalga oshirishni nazarda tutadi.
«Amaliy fazilatlar va amaliy san’at (kasb-hunar)lar va ularni bajarishga odatlanish masalasi»ga kelganda, bu odat ikki yo‘l bilan hosil qilinadi:
Birinchisi – qanoatbaxsh so‘zlar, chorlovchi, ilhomlantiruvchi so‘zlar yordamida odat hosil qilinadi, malakalar vujudga keltiriladi, odamdagi g‘ayrat, qasd-intilish harakatga aylantiriladi.
Ikkinchi yo‘l (yoki usul) – majbur etish yo‘li. Bu usul gapga ko‘nmovchi, qaysar shaharliklar va boshqa sahroyi xalqlarga nisbatan qo‘llaniladi. Chunki ular o‘z istaklaricha so‘z bilan g‘ayratga kiradiganlardan emaslar. Ulardan birortasi nazariy bilimlarni o‘rganishga kirishsa, uning fazilati yaxshi bo‘ladi. Kasb
hunarlarni va juz’iy san’atlarni egallashga intilish bo‘lmasa, bunday odamlarni majbur etmaslik kerak. Chunki shahar xalqlariga tarbiya berishdan maqsad – ularni fazilat egasi qilish va san’at ahllariga aylantirishdir.
Demak, Forobiy ta’lim-tarbiyada rag‘batlantirish, odatlantirish, majbur etish metodlarini ilgari surgan. Har ikkala usul ham pirovardida insonni har tomonlama kamolga yetkazish maqsadini ko‘zlaydi. 112
Xulosa qilib aytganda, Forobiy pedagogik ta’limotining asosida komil insonni shakllantirish, insonni o‘z mohiyati bilan ijtimoiy, ya’ni faqat jamiyatda, o‘zaro munosabatlar jarayonida komillikka erishadi, degan falsafiy qarashi yotadi.
Insonning kamolga yetishida ham aqli, ham axloqiy tarbiyaning o‘zaro aloqasi muhim ahamiyat kasb etadi. Bunda Forobiy tavsiya etgan ta’lim – tarbiya usullari hozirgi davrda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmaganligi bilan diqqatga sazovordir.
|
| |
-modda. Javobgarlikni yengillashtiruvchi

3) sud yoki ishni koʻrayotgan soliq organi tomonidan javobgarlikni yengillashtiruvchi deb
topilishi mumkin boʻlgan boshqa holatlar.
(2-q.)
Soliqqa oid huquqbuzarlikning ilgari xuddi
shunday huquqbuzarlik uchun
javobgarlikka tortilgan shaxs tomonidan sodir etilganligi javobgarlikni ogʻirlashtiruvchi holat deb
eʼtirof etiladi. Agar soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun oʻziga nisbatan javobgarlik
choralari qoʻllanilgan shaxs bu choralar qoʻllanilgan kundan eʼtiboran bir yil ichida bunday
huquqbuzarlikni qayta sodir etmagan boʻlsa, u javobgarlikka tortilmagan deb hisoblanadi.
(3-q.)
Soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlikni
yengillashtiruvchi yoki
ogʻirlashtiruvchi holatlar sud yoki ishni koʻrayotgan soliq organi tomonidan belgilanadi va
moliyaviy sanksiyalar qoʻllanilganda inobatga olinadi.
217-modda. Javobgarlikka tortish muddatining oʻtishi
(1-q.)
Agar soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etilgan kundan eʼtiboran
yoki mazkur
huquqbuzarlik sodir etilgan soliq davri tugaganidan keyingi kundan eʼtiboran va javobgarlikka
tortish toʻgʻrisidagi qaror chiqarilgan paytga qadar besh yil (oʻtish muddati) oʻtgan boʻlsa, shaxs
soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas.
(2-q.)
Soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etilgan kundan eʼtiboran muddatning oʻtishini
hisoblab chiqarish barcha soliqqa oid huquqbuzarliklarga nisbatan qoʻllaniladi, ushbu Kodeksning
223 va 224-moddalarida nazarda tutilgan soliqqa oid huquqbuzarliklar bundan mustasno.
(3-q.)
Muddatning oʻtishini tegishli soliq davri tugaganidan keyingi kundan eʼtiboran
hisoblab chiqarish ushbu Kodeksning 223 va 224-moddalarida nazarda tutilgan soliqqa oid
huquqbuzarliklarga nisbatan qoʻllaniladi.
(4-q.)
Agar soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlikka
tortilayotgan shaxs soliq
tekshiruvini oʻtkazishga faol qarshilik koʻrsatgan boʻlsa va ushbu soliq tekshiruvini oʻtkazish
hamda budjet tizimiga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summalarini soliq organlari tomonidan
aniqlash uchun bartaraf etib boʻlmaydigan toʻsiqqa aylangan boʻlsa,
javobgarlikka tortish
muddatining oʻtishi toʻxtatiladi.
(5-q.)
Javobgarlikka tortish muddatining oʻtishi ushbu Kodeks 144-moddasining uchinchi
qismida nazarda tutilgan dalolatnoma tuzilgan kundan eʼtiboran toʻxtatilgan deb hisoblanadi.
Mazkur holatda javobgarlikka tortish muddatining oʻtishi sayyor soliq tekshiruvini oʻtkazishga
toʻsqinlik qiluvchi holatlarning amal qilishi tugagan va muddat oʻtishini tiklash toʻgʻrisidagi qaror
chiqarilgan kundan eʼtiboran qayta tiklanadi.
VIII BOʻLIM - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

VA ULARNI SODIR ETGANLIK
UCHUN JAVOBGARLIK
27-bob. Soliqqa oid huquqbuzarliklar sodir etganlik uchun
javobgarlik toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar (210 - 218-moddalar)
28-bob. Soliqqa oid huquqbuzarliklar va ularni
sodir etganlik uchun javobgarlik (219 - 227-moddalar)
29-bob. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik
uchun banklarning javobgarligi (228 - 229-moddalar)
27-BOB. SOLIQQA OID HUQUQBUZARLIKLAR
SODIR ETGANLIK UCHUN JAVOBGARLIK
TOʻGʻRISIDAGI UMUMIY QOIDALAR
210-modda. Soliqqa oid huquqbuzarlik tushunchasi
211-modda. Javobgarlikka tortilishi lozim boʻlgan shaxslar
212-modda. Javobgarlikka tortishning umumiy shartlari
213-modda. Javobgarlikka tortishni istisno etuvchi holatlar
214-modda. Soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etilganda ayb shakllari
215-modda. Shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlik sodir
etganlikdagi aybini istisno qiluvchi holatlar
216-modda. Javobgarlikni yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlar
217-modda. Javobgarlikka tortish muddatining oʻtishi
218-modda. Moliyaviy sanksiyalar
210-modda. Soliqqa oid huquqbuzarlik tushunchasi
Soliq toʻlovchining, soliq agentining yoki boshqa shaxsning ushbu Kodeksda javobgarlik
belgilangan gʻayriqonuniy aybli qilmishi (harakati yoki harakatsizligi) soliqqa oid huquqbuzarlik
deb eʼtirof etiladi.
211-modda. Javobgarlikka tortilishi lozim boʻlgan shaxslar
(1-q.)
Yuridik va jismoniy shaxslar soliqqa oid huquqbuzarliklarni sodir etganlik uchun
ushbu Kodeksning 28 va 29-boblarida nazarda tutilgan hollarda javobgar boʻladi.
(2-q.)
Jismoniy shaxs soliqqa oid huquqbuzarliklar sodir etganlik uchun oʻn olti yoshdan
boshlab javobgarlikka tortilishi mumkin.
-rasm. Effekt sozlash 8.70-rasm. Vaqtni sozlash

403
t.r.
tugma
Vazifasi
8
Kino,rolikka o`tish
9
Biror hujjatga o`tish
10
Ovozga o`tish
11
Yordamga o`tish
12
Ixtiyoriy joyga
otish
Ixtiyoriy joyga,
Web sahifalarga, Ma`lumotga, Qaytish, Kino, rolikka,
hujjatga, Ovozga va Yordamga o`tish tugmalridan
foydalanilganda ekranga
[настройка действия] nomli muloqot oynasi chiqadi. Bu oynaning [перейти по
гиперссылке] bandidan kerakli joyni tanlash lozim. Slayddagi ixtiyoriy ob`yektga
bu imkoniyatini qo`llash
uchun obyekt tanlanib, sichqonchaning o`ng
tugmasi
bosiladi va ekranda lokal menyu hosil bo`ladi. Lokal menyudan [гиперссылка]
buyrug`i tanlaniladi.
-BOB. SOLIQ TOʻLOVCHILAR VA - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

qoʻshilgan qiymat soligʻini toʻlovchilar deb eʼtirof etilishi mumkin;
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-
812-son Qonuni tahriridagi band) (Oldingi tahririga qarang)
2) aylanmadan olinadigan soliqni toʻlovchi shaxslar.
(4-q.)
Soliq toʻlovchilar soliq organlarida qoʻshilgan qiymat soligʻini (bundan buyon ushbu
boʻlimda soliq deb yuritiladi) toʻlovchi sifatida maxsus roʻyxatdan oʻtkazish hisobida turadi.
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi qism) (Oldingi tahririga qarang)
(5-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan quyidagilarning tartibi
belgilanadi:
soliq organlarida soliq toʻlovchi sifatida maxsus roʻyxatga olish hisobiga qoʻyilganlik
toʻgʻrisidagi guvohnomani (bundan buyon ushbu boʻlimda guvohnoma deb yuritiladi) berish;
guvohnomaning amal qilishini toʻxtatib turish, qayta tiklash, tugatish yoki uni bekor qilish;
guvohnoma oʻz vaqtida berilmaganligi yoki uni berish rad etilganligi yoxud guvohnomaning
amal qilishi toʻxtatib turilganligi, tugatilganligi yoki uning bekor qilinganligi, shuningdek oʻz
vaqtida qayta tiklanmaganligi munosabati bilan soliq organining qarori ustidan shikoyat qilish;
soliq toʻlovchi sifatida maxsus roʻyxatga olish hisobidan chiqarish.
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuniga muvofiq kiritilgan qism)
Qarang: VMning 2022 yil 22-sentyabrdagi 595-son Qarori bilan tasdiqlangan "Qoʻshilgan qiymat
soligʻi toʻlovchilarini soliq organlarida qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻyicha maxsus roʻyxatdan
oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida"gi Nizom
-modda. Sudlar tomonidan shikoyatlarni koʻrib chiqish

32-bob. Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish boʻyicha aylanma.
Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish joyi (239 - 242-moddalar)
33-bob. Soliq solishdan ozod etish (243 - 246-moddalar)
34-bob. Soliq bazasi (247 - 257-moddalar)
35-bob. Soliq stavkalari. Soliq davri (258 - 259-moddalar)
36-bob. Nol darajali stavka boʻyicha soliq solinadigan
aylanma (260 - 264-moddalar)
37-bob. Soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi.
Soliq hisobotini taqdim etish tartibi. (261 - 274-moddalar)
38-bob. Alohida hollarda soliq solishning oʻziga
xos xususiyatlari (275 - 277-moddalar)
39-bob. Elektron shaklda xizmatlar koʻrsatuvchi chet el
yuridik shaxslariga soliq solishning oʻziga xos
xususiyatlari (278 - 282-moddalar)
-modda. Soliq solish obyektini va soliq bazasini

Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan shakldagi bildirishnomani quyidagi muddatlarda
taqdim etadi:
1) yangidan roʻyxatdan oʻtkazilganlar - tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish
boshlanguniga qadar;
2) foyda soligʻini toʻlashga oʻtganlar, shu jumladan ixtiyoriy ravishda oʻtganlar - bir
vaqtning oʻzida foyda soligʻini toʻlashga oʻtish toʻgʻrisidagi bildirishnomani soliq hisobida turgan
joydagi soliq organiga yuborganda;
3) qolganlari - joriy yilning 25-yanvaridan kechiktirmay.
(10-q.)
Yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan soliq bazasini hisoblab chiqarishning
soddalashtirilgan tartibini qoʻllash quyidagi muddatlarda boshlanadi:
1) ushbu modda toʻqqizinchi qismining 1-bandida koʻrsatilganlar uchun - tadbirkorlik
faoliyatini amalga oshirish boshlangan paytdan;
2) ushbu modda toʻqqizinchi qismining 2-bandida koʻrsatilganlar uchun - yakka tartibdagi
tadbirkor foyda soligʻini toʻlashga oʻtish toʻgʻrisidagi bildirishnomani va soliq bazasini
soddalashtirilgan tartibda hisoblab chiqarish haqidagi arizani soliq organiga taqdim etgan oydan
keyingi oyning birinchi sanasidan boshlab;
3) ushbu modda toʻqqizinchi qismining 3-bandida koʻrsatilganlar uchun - joriy yilning 1-
yanvaridan boshlab.
(11-q.)
Soliq bazasini hisoblab chiqarishning soddalashtirilgan tartibidan ixtiyoriy ravishda
voz kechish va soliq bazasini hisoblab chiqarishning ushbu moddaning birinchi qismida nazarda
tutilgan umumiy tartibiga oʻtish kelgusi soliq davri boshlanganidan eʼtiboran amalga oshiriladi.
(12-q.)
Soliq bazasini hisoblab chiqarishning umumiy tartibiga oʻtish toʻgʻrisidagi
bildirishnoma Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan belgilangan shaklda
soliq davri boshlanishidan kamida bir oy oldin soliq hisobida turgan joydagi soliq organiga taqdim
etiladi.
-modda. Soliq solishda hisobga - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(3-q.)
Soliq hisoboti yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan har bir hisobot va soliq davri
oʻtganidan keyin, soliq solinadigan obyektlar mavjudligi yoki mavjud emasligidan qatʼi nazar,
soliq hisobida turgan joydagi soliq organiga taqdim etiladi.
(4-q.)
Soliq hisoboti yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan
quyidagi muddatlarda taqdim
etiladi:
hisobot davri yakunlari boʻyicha - hisobot choragidan keyingi oyning yigirmanchi kunidan
kechiktirmay;
soliq davri yakunlari boʻyicha - oʻtgan soliq davridan keyingi yilning 1-martidan
kechiktirmay.
363-modda. Soliqni toʻlash tartibi
Soliqni toʻlash ushbu Kodeksning 340-moddasida nazarda tutilgan tartibda amalga
oshiriladi.
-BOB. YAKKA TARTIBDAGI TADBIRKORLARNING

2) tovar cheklari kitobi.
(4-q.)
Soliq solinadigan daromadlarni va tovar operatsiyalarini hisobga olish registrlarining
shakli Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.
(5-q.)
Soliq solinadigan daromadlarni va tovar operatsiyalarini
hisobga olish registrlari
yakka tartibdagi tadbirkorning arizasi asosida yakka tartibdagi tadbirkor soliq hisobida turgan
joydagi soliq organlari tomonidan roʻyxatdan oʻtkaziladi.
(6-q.)
Soliq solinadigan daromadlarni va tovar operatsiyalarini hisobga olish registrlari
yakka tartibdagi tadbirkorda oxirgi yozuv kiritilgan paytdan eʼtiboran besh yil mobaynida
saqlanadi hamda ularga raqamlar qoʻyilgan, ip oʻtkazib bogʻlangan va tegishli soliq organining
muhri bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.
Основы пакета - bet 167

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 167/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
225
barcha obyektlar teng huquqli va ulardan hech biri ko‗p vaqtga boshqa obyektlarga
paket uzatishni to‗xtatib qo‗ymaydi (xuddi tartib o‗rnatilgani kabi).
Tushunarliki barcha shu kabi usullar tarmoq orqali uncha ko‗p bo‗lmagan
axborot almashinuvi bo‗lgan holda yaxshi ishlaydi. Ishlatsa bo‗ladigan darajadagi
sifatli aloqa vaqti faqat 30 – 40 % dan ortiq bo‗lgan yuklama bo‗lsagina
ta‘minlanadi deb hisoblanadi (ya‘ni tarmoq barcha vaqtning 30 – 40% dan ko‗p
band bo‗lganda). Katta yuklama bo‗lganda qayta to‗qnashuvlar tez ro‗y berib
turish natijasida kollaps holati (tarmoq faloqati) yuz beradi, ya‘ni ish unumdorligi
keskin kamayib ketish holati keladi. Barcha shu kabi usullarni yana bir kamchiligi
quyidagilardan iboratki, tarmoqqa qancha vaqtdan so‗ng ega bo‗lishga kafolat
berilmaydi, bu vaqt paketlarni tarmoqqa umumiy yuklanganligidan iborat bo‗ladi.
Har qanday axborot almashinuvini boshqarishni tasodifiy usulida quyidagi
savol tug‗iladi, paketni minimal uzunligi qancha bo‗lishi kerakki kolliziya holati
yuzaga kelganligidan hamma axborot uzatishni boshlagan abonentlar xabardor
bo‗lsin. Signal har qanday jismoniy muhitdan shu onda tarqalmaydi, tarmoq katta
o‗lchamli bo‗lganida (va yana katta diametrli tarmoq ham deb ataladi)
tarqalishning ushlanishi o‗nlab va yuzlab mikrosekundlarni tashkil qilishi mumkin
va bir vaqtning o‗zida ro‗y berayotgan voqealar haqidagi axborotni turli abonentlar
bir vaqtda olmaydilar. Bu savolga javob berish uchun 11.4 – rasmga murojaat
qilamiz. L – tarmoqning to‗liq uzunligi, V – tarmoqda ishlatilgan kabel turida
signalning tarqalish tezligi bo‗lsin. Faraz qilaylik, 1 – abonent o‗z axborotini
uzatishni tugalladi, lekin 2 va 3 abonentlar 1 – abonent axborot uzatayotgan vaqtda
axborot uzatishni xohlab qolsin. Tarmoq bo‗shagandan so‗ng 3 – abonent bu
voqeadan xabar topadi va axborot uzatishni signal tarmoqni butun uzunligiga
yetadigan vaqtdan so‗ng uzatishni boshlaydi, ya‘ni L/V vaqtdan so‗ng, 2 – abonent
tarmoq bo‗shashi bilan axborot uzatishni boshlaydi. 3 – abonent paketi 2 –
abonentga 3 – abonent uzatishni boshlagandan keyingi oralig‗ida yetib keladi. Bu
|
| |
Основы пакета - bet 165

221
Eng oddiy markazlashtirilgan usul quyidagidan iborat. O‗z paketlarini
uzatishni xohlagan abonentlar markazga o‗zining so‗rovini jo‗natadi. Markaz
paketni uzatish huquqini navbat bilan beradi, masalan, abonentlarni joylashish
holatiga qarab, soat strelkasining yo‗nalishi bo‗yicha navbat berish mumkin.
Qaysidir abonent o‗z paketini jo‗natib bo‗lgandan so‗ng, axborot jo‗natish
huquqini paket jo‗natishga so‗rov bergan (soat strelkasining yo‗nalishi bo‗yicha)
keyingi joylashgan abonentga beriladi (3.13 – rasm).
3–rasm. Yulduz topologiyali tarmoqda axborot almashinuvini
markazlashtirilgan boshqarish usuli.
Bu holatda abonent geografik ustunlikka ega deyiladi (ularni jismoniy
joylashishiga binoan).
Har bir aniq vaqtda eng katta ustunlikka, joylashishda keyingi o‗rinda turgan
abonent egalik qiladi, lekin to‗liq so‗rov sikli oralig‗ida hech bir abonent boshqa
abonentdan ustunlikka ega emas. Hech kim o‗z navbatini juda ham ko‗p kutib
qolmaydi. Bu vaziyatda xohlagan abonent uchun tarmoqqa ega bo‗lish uchun eng
ko‗p vaqt kattaligi, hamma abonentlar uzatgan paketga ketgan vaqt kattaligiga teng
Sо‗rovlar yо‗nalishi
М
1
2
3
4
5
222
bo‗ladi, albatta birinchi uzatayotgan abonentdan tashqari 3.13–rasmda ko‗rsatilgan
topologiya uchun to‗rtta paket uzunligiga sarf bo‗ladigan vaqt kattaligiga tengdir.
Bu usulda hech qanday paketlar to‗qnashuvi bo‗lishi mumkin emas, chunki
tarmoqqa egalik qilishning yechimi bir joyda hal qilingan.
Markazdan boshqarishning boshqacha usuli ham bo‗lishi mumkin.
Bu holda markaz hamma tashqi abonentlarga navbat bilan so‗rov jo‗natadi
(boshqarish paketini). Qaysi tashqi qurilma (birinchi so‗ralgan) axborot jo‗natishni
xohlasa, javob jo‗natadi (yoki axborotni birdaniga uzatishni boshlab yuboradi).
Axborot almashinuvi shu abonent bilan davom ettiriladi. Bu aloqa tamom bo‗lgach
markaziy abonent tashqi abonentlarni aylana bo‗yicha navbatma-navbat so‗rov
qiladi. Agarda markaziy abonent axborot uzatishni xohlab qolsa, u hech qanday
navbatsiz qaysi abonentni xohlasa shu abonentga axborot uzatadi.
Birinchi va ikkinchi hollarda hech qanday konflikt bo‗lishi mumkin emas
albatta (hamma masalani yagona markaz qabul qiladi, u hech qaysi abonent bilan
konflikt holatiga o‗tmaydi). Agarda barcha abonentlar aktiv bo‗lib, axborot
uzatishga so‗rovlar chastotasi yuqori bo‗lgan taqdirda ham ular aniq navbat bilan
axborot uzatadilar. Lekin markaz yuqori darajada puxta bo‗lishi kerak, aks holda
hamma axborot almashinuvi to‗xtaydi. Markaz aniq o‗rnatilgan algoritm bo‗yicha
ishlagani uchun, boshqarish mexanizmi o‗zgarmasdir. Yana boshqarish tezligi
uncha yuqori emas. Hatto bir abonent doimiy ravishda axborot uzatganda ham u
baribir kutishga majbur, chunki markaz qolgan abonentlarni hammasini so‗rab
chiqishi kerak.
«Shina» topologiyasida ham xuddi «Yulduz» topologiyasi kabi
markazlashtirilgan boshqarishni amalga oshirish mumkin. Bu holda abonentlardan
biri («markaziy») hamma qolgan tashqi obyektlarga so‗rov jo‗natadi, qaysi bir
obyekt axborot uzatish xohishi borligini aniqlash uchun. Shundan so‗ng
obyektlardan biriga axborot uzatishga ruxsat beriladi. Axborot uzatib bo‗lgandan
|
Sinov savollari? - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

61-MAVZU
Corel Drawda matnlar bilan ishlash.
1.1.O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Nazariy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1. CorelDraw dasturida matnlar bilan ishlash.
2.CorelDraw dasturida simvollar orasidagi masofa.
3.CorelDraw dasturida matnlar bilan ishlash.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda Corel Drawda matnlar bilan ishlash haqida
umumiy tasavvur va tushunchalarni shakllantirish
O’qitish natijasi: Corel Drawda matnlar bilan ishlash bo`yicha mavzuni o’zlashtirish
natijasida o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. CorelDraw dasturida matnlar
bilan ishlash roli va o’rni haqida
ma’lumot berish.
2. CorelDraw dasturida simvollar
orasidagi masofa, mazmuni va
vazifalarini yoritib berish.
3. CorelDraw dasturni ochib
berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. CorelDraw dasturida matnlar bilan ishlash roli va
o’rni haqida aytib beradilar.
2. CorelDraw dasturida simvollar orasidagi masofa,
mazmuni va vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. CorelDraw dasturida matnlar bilan ishlashni sanab
beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali, slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
-modda. Soliq solishdan ozod etiladigan

9) qimmatli qogʻozlar (aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatli qogʻozlar) bilan bogʻliq
operatsiyalar. Qimmatli qogʻozlar bilan bogʻliq operatsiyalar jumlasiga qimmatli qogʻozlarni
saqlash, qimmatli qogʻozlarga boʻlgan huquqni hisobga olish, qimmatli qogʻozlarni oʻtkazish
hamda ularning reestrini yuritish, qimmatli qogʻozlar savdosini tashkil etish boʻyicha operatsiyalar
kiradi, ularni tayyorlash boʻyicha xizmatlar bundan mustasno;
10) tranzaksiyalarni bir vaqtning oʻzida toʻlov ishtirokchilari oʻrtasida vositachilik haqlarini
taqsimlagan holda amalga oshirish bilan bogʻliq toʻlov tizimlarining moliya xizmatlari.
(2-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq
qoʻmitasi bilan birgalikda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va qimmatli qogʻozlarga
taalluqli qism boʻyicha qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirish boʻyicha vakolatli organ bilan
kelishilgan holda, ushbu moddaning qoidalarini qoʻllash tartibi yuzasidan tushuntirishlar, shu
jumladan ayrim aylanmalarni batafsil aniqlashtirish boʻyicha tushuntirishlar berishga haqli.
-BOB. SOLIQ SOLISHDAN OZOD ETISH - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

boʻladigan parchalarni va chiqindilarni, qimmatbaho metallarning oʻlchov plastinalari va
granulalarini, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlarni, shuningdek qimmatbaho metallardan
va qimmatbaho toshlardan yasalgan yarim tayyor mahsulotlarni;
(OʻzR 14.10.2021-y. OʻRQ-722-
son Qonuni tahriridagi band) (Oldingi tahririga qarang)
19) bojsiz savdo bojxona tartib-taomiliga joylashtirilgan tovarlarni;
20) yuridik va jismoniy shaxslarga muayyan huquqlar berilganda fuqarolarning oʻzini oʻzi
boshqarish organlari va vakolatli organlar, tashkilotlar tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlarni, agar
bunday xizmatlar koʻrsatish shart ekanligi qonunchilikda belgilangan boʻlsa, faoliyatning
muayyan sohasida ushbu organlar va tashkilotlarning zimmasiga yuklatilgan alohida vakolatlarni
bajarish doirasida davlat boji yoki boshqa toʻlovlar undiriladi;
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-
son Qonuni tahriridagi band)
21) budjet mablagʻlari hisobidan bajariladigan yer-kadastr, yer tuzish, tuproqqa oid va
geobotanika ishlarini;
OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son
Qonuniga
muvofiq 2023-yil 1-apreldan 22) band oʻz
kuchini yoʻqotadi
22) budjet mablagʻlari hisobidan har yillik mineral xom ashyo bazasini rivojlantirish va
qayta tiklash davlat dasturlari doirasida koʻrsatiladigan geologiya xizmatlari;
23) xalqaro moliyaviy institutlarning qarzlari va hukumat tashkilotlarining xalqaro qarzlari
hisobidan olinadigan tovarlarni (xizmatlarni), agar ularni soliqdan ozod etish qonunda nazarda
tutilgan boʻlsa;
(OʻzR 30.12.2020-y. OʻRQ-659-son Qonuni tahriridagi band)
OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son
Qonuniga
muvofiq 2023-yil 1-iyuldan 24) band oʻz
kuchini yoʻqotadi
24) Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining qoʻriqlash boʻlinmalari xizmatlarini;
25) telekommunikatsiya tarmoqlarida operativ-qidiruv tadbirlari tizimining texnik
vositalari, shuningdek mazkur vositalardan foydalanishga hamda ularga xizmat koʻrsatishga doir
xizmatlar;
26) metsenatlik koʻmagi tarzida beriladigan (koʻrsatiladigan) tovarlarni (xizmatlarni);
27) ushbu Kodeksning 244-moddasida nazarda tutilgan moliyaviy xizmatlarni;
28) ushbu Kodeksning 245-moddasida nazarda tutilgan hayotni sugʻurta qilish xizmatlarini
va boshqa sugʻurta xizmatlarini.
(2-q.)
Ushbu moddada sanab oʻtilgan tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilishga doir
aylanma soliq toʻlovchilarda bunday faoliyatni amalga oshirish uchun tegishli litsenziyalar va
boshqa ruxsat etuvchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda, agar uning amalga oshirilishini
litsenziyalash lozim boʻlsa yoki ruxsat etuvchi hujjatlar talab etsa, qonunchilikka muvofiq soliq
solishdan ozod etiladi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(3-q.)
Soliq solinadigan aylanmalarni va ushbu moddaning qoidalariga muvofiq soliq
solishdan ozod etiladigan aylanmalarni amalga oshiradigan soliq toʻlovchilar ushbu Kodeksning
268-moddasiga muvofiq aylanmalarning alohida hisobini yuritishi shart.
Koordinata to‘rini moslash

|
Koordinata to‘rini moslash
|
bet | 154/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik3.Koordinata to‘rini moslash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
|
| |
-modda. Javobgarlikka tortishning umumiy shartlari

(3-q.)
Yuridik shaxsning soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganligi uchun javobgarlikka
tortilishiga mazkur huquqbuzarlik sodir etilganligi fakti soliq organining kuchga kirgan qarorida
aniqlanganligi asos boʻladi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(4-q.)
Yuridik shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik
uchun javobgarlikka
tortilishi tegishli asoslar mavjud boʻlgan taqdirda uning mansabdor shaxslarini maʼmuriy, jinoiy
yoki qonunda nazarda tutilgan boshqa javobgarlikdan ozod etmaydi.
(5-q.)
Shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi uni
toʻlanishi kerak boʻlgan soliqlar (yigʻimlar) va penyalarning summalarini toʻlash (oʻtkazish)
majburiyatidan ozod etmaydi.
(6-q.)
Shaxsning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanmaguniga qadar u soliqqa oid
huquqbuzarlikni sodir etishda aybdor deb hisoblanmaydi. Javobgarlikka
tortilayotgan shaxs
oʻzining soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlikda aybdor emasligini isbotlashi shart emas.
(7-q.)
Soliqqa oid huquqbuzarlik fakti va shaxsning uni sodir etishda aybdorligi toʻgʻrisida
dalolat beruvchi holatlarni isbotlash majburiyati soliq organlarining zimmasiga yuklatiladi.
213-modda. Javobgarlikka tortishni
istisno etuvchi holatlar
(1-q.)
Shaxs soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun
quyidagi holatlardan hech
boʻlmaganda bittasi mavjud boʻlgan taqdirda javobgarlikka tortilishi mumkin emas:
1) soliqqa oid huquqbuzarlik
holatining mavjud emasligi;
2) soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etishda shaxsning
aybi mavjud emasligi;
3) soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortish muddatlari oʻtib
ketganligi.
(2-q.)
Ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa holatlar mavjud boʻlganda
ham shaxs
soliqqa oid huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas.