nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Lazerli payvandlash va yorilgan to'qimalarni tiklash

|
Lazerli payvandlash va yorilgan to'qimalarni tiklash
|
bet | 3/4 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 71,16 Kb. | | #124749 |
Bog'liq bioinjenering tizimlari 2-MLazerli payvandlash va yorilgan to'qimalarni tiklash
Yo'g'on ichakning segmentlarini qayta qo'shish uchun operatsiya qilingan bemorlarning to'rtdan birida jarohat joyining keyingi oqishi kuzatiladi. NIBIB tomonidan moliyalashtiriladigan tadqiqotchilar tikuv yoki zımbalamaga muqobil ravishda yo'g'on ichakni tuzatish uchun lazerli payvandlash usulini izlamoqda. Jarayon fototermal nanokompozitlardan foydalanadi - nano o'lchamdagi material va matritsaga o'rnatilgan oltin tayoqchalar lazer bilan qizdirilganda yirtilgan to'qimalar bilan birlashishi mumkin.
Kuyishlarni davolash uchun eriydigan kiyinish
Kuyish bilan og'rigan bemorlar kiyinishni olib tashlash paytida o'tkir og'riqni boshdan kechiradilar. Hozirgi klinik jihatdan tasdiqlangan bog'lamlar yara yuzasiga yopishib, yangi hosil bo'lgan to'qimalarni shikastlaydi va davolanishni kechiktiradi. NIBIB tomonidan moliyalashtiriladigan tadqiqotchilar avtomatik ravishda eriydigan, infektsiyaga to'siq bo'ladigan va davolanishni rag'batlantiradigan gidrojel qoplamasini ishlab chiqmoqdalar. Xavfsiz qo'shimcha mahsulotlarga boshqariladigan tarzda eritib, gidrojel talab bo'yicha bog'ichni olib tashlash va jarohatni mexanik tozalash va kesishni talab qilmasdan qayta ta'sir qilish imkonini beradi, bu esa osonroq va kamroq shikastli davolanishga olib keladi.
Eriydigan sink stentlariRux stentlari eriydi va korroziyaga qarshi turadi. Sara Bird surati, Michigan Tech.
Eriydigan sink stentlari
Metall stentlar odatda qon tomirlarini ochiq tutish uchun ishlatiladi, ammo stentlar uzoq muddatli asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin, shu jumladan tomirning qayta torayishi, qon quyqalari va qon ketishi. NIBIB tomonidan moliyalashtirilgan tadqiqotchilar doimiy stentlar bilan bog'liq bo'lgan normal surunkali xavflarni minimallashtirib, vaqt o'tishi bilan zararsiz ravishda yo'q bo'lib ketadigan bio-so'riladigan sink stentini ishlab chiqmoqdalar. So'rilishi mumkin bo'lgan sink stentlari bilan erta sinov istiqbolli bo'ldi.
Implantatsiya qilinadigan biotibbiyot qurilmalari uchun o'zini o'zi ta'minlaydigan quvvat manbai
Biomedikal qurilma faqat batareyasigacha ishlaydi. NIBIB tomonidan moliyalashtirilgan tadqiqotchilar implantatsiya qilinadigan biomedikal qurilmalarni quvvatlantirish uchun inson tanasidan energiya yig'ish orqali ushbu cheklovni engib o'tishni maqsad qilgan. Ayni paytda ular ultra yupqa, engil, cho‘ziluvchan va biologik mos membranalarni ishlab chiqish uchun innovatsion nanotexnologiyalarni o‘rganmoqda. Membranalar inson tanasida hosil bo'lgan mexanik energiyani samarali va ehtiyotkorlik bilan elektr energiyasiga aylantira oladi, natijada o'z-o'zidan quvvat manbai bo'ladi.
|
| |
II bo‘lim bo‘yicha jami - 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni tahlil...

4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni tahlil qilish usullari. Reja
4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi-fayllar.org
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni tahlil qilish usullari. Reja
|
I. Umumiy rentabellik ko‘rsatkichlari

Bog'liq 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi-fayllar.org
I. Umumiy rentabellik ko‘rsatkichlari: 1) jami aktivlarning rentabelligi;
2) ishlab chiqarish fondlarining rentabelligi;
3) korxonaning joriy xarajatlari rentabelligi;
4) sotilgan mahsulot rentabelligi.
II. Qo‘shimcha rentabellik ko‘rsatkichlari: 1) xususiy (o‘z) kapitalining
rentabelligi; 2) qarzga olingan kapitalning rentabelligi; 3) asosiy kapitalning
rentabelligi;
4)
aylanma
kapitalning
rentabelligi;
5)
permanent
(investitsiya)kapitalning rentabelligi.
Bu borada iqtisodchi olimlardan M.Q.Pardaev va B.I.Isroilovlarning
tavsiyalarini diqqatga sazovor deb hisobladik. Ularning tavsiyalariga ko‘ra
rentabellikni ifodalovchi ko‘rsatkichlar iqtisodiy mazmuni bo‘yicha to‘rt guruhga
bo‘linadi: ishchanlik bilan bog’liq umumiy rentabellik ko‘rsatkichlari, iqtisodiy
salohiyat bilan bog’liq rentabellik ko‘rsatkichlari, moliyaviy salohiyat bilan bog’liq
rentabellik ko‘rsatkichlari va moliyaviy bozordagi faollik bilan bog’liq rentabellik
ko‘rsatkichlari.
Bugungi kunda amaliyotda keng tarqalgan va iqtisodchilar tomonidan bir
qancha rentabellik ko‘rsatkichilarini aniqlashni quyidagi usullari tavsiya etilgan.
1. Jami aktivlarni rentabelligi = Sof foyda: aktivlarni o‘rtacha qiymati.
2. Joriy aktivlar = Sof foyda: joriy aktivlarni o‘rtacha qiymati.
3. Sotilgan mahsulotni retabelligi = Sof foyda: mahsulotni sotishdan
tushgan sof tushum.
4. Sotilgan mahsulotni retabelligi = Sotilgan mahsulotni ishlab chiqarish
tanarxi: mahsulotni sotishdan tushgan sof tushum.
5. Korxonaning asosiy faoliyatining rentabelligi = Korxonaning asosiy
faoliyatining rentabelligi.
6. Xususiy (o‘z) kapitalining rentabelligi = Sof foyda: o‘z mablag’larining
o‘rtacha yilik qiymati.
7. Asosiy kapitalining rentabelligi = Sof foyda: uzoq muddatli aktivlarning
Moliyaviy hisobotlarni yoritish - 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni...

ushbu soha uchun muhim bo‘lgan tamoyil va usullarni qo‘llash.
Turli kompaniyalar o‘z hisob siyosatining muhim qismlarida turli mod-
dalarni aks ettiradilar. Moliyaviy hisobotda ko‘rsatilgan summalarni tushun-tirish
zarur bo‘lgan va foydanuvchiga muhim bo‘lgan barcha siyosat turlarini yori-tishi
zarur. Ulardan tashqari keltiriladigan moliyaviy hisobotlarni yoritishlar quyidagi
vazifalarni bajarishlari kerak:
tafsilotlarni tushuntirish;
operatsiyalarni izoxlash;
hisobotlarda aks ettirilmagan moddalarga tushuntirish;
yangi ma’lumotlarni keltirish;
boshqa zaruriy izoxlar.
Tafsilotlarni tushuntirish - moliyaviy hisobotning yuzaki qismiga kiritilgan
bo‘lsa chalkashmovchilik kelib chiqishi mumkin, bu esa hisobotning tushunar-
liligini pasaytiradi. Shuning uchun ham olinadigan hisobvaraqlar, TMZ, asosiy
vositalar, qarz majburiyatlari, aktsionerlik kapitaliga nisbatan tafsilotlar ko‘pincha
tushuntirish xatlarida yoritiladi.
Rentabellik - 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni tahlil qilish usullari. Reja

ko‘rsatkich muayyan korxonalarning rentabellik ko‘rsatkichlari bilan taqqoslanishi
kerak. Xalq xo‘jaligi bo‘yicha rentabellik darajasi
20 foizdan kam bo‘lmasa,
maqsadga muvofiq, deb o‘ylaymiz. Shunda korxonaga qo‘yilgan kapital 5 yilda
qoplanadi hamda quyidagi tadbirlarni amalga oshirish uchun real imkoniyat
yaratiladi:
ishlab chiqarishni kengaytirish, zamonaviylashtirish va uni qayta tiklash
ta’minlanadi;
olingan kredit va qarzlarni qaytarish, ya’ni korxonalarning to‘lov
qobiliyati ta’minlanadi;
ishlab chiqarishning ijtimoiy sohasi rivoj topadi hamda bozor iqtisodiyoti
sharoitida xodimlarni ijtimoiy himoya qilish ta’minlanadi.
Korxona aktivlari dinamikasi va tuzilmasidagi

|
Korxona aktivlari dinamikasi va tuzilmasidagi
|
bet | 35/43 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 126,83 Kb. | | #147599 |
Bog'liq 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi-fayllar.orgKorxona aktivlari dinamikasi va tuzilmasidagi
o‘zgarishlar tahlili
№ Ko‘rsatkichlar
Summasi (m.sum)
Solmogi (%)
Farki (+,-)
davr
boshiga
davr
oxiriga
davr
boshiga
davr
oxiriga
summa-
dagi
solmo-
gidagi
1
2
5
1
UMA (U)
18188
20151
30,0
16,9
+1963
-13,1
2
JA (J)
42535
99178
70,0
83,1
+56643
+13,1
Jami (B)
60723
119329
100,0
100,0
+58606
0
Keltirilgan jadvaldan ko‘rinib turibdiki, bunda korxona aktivlarini turlari
bo‘yicha takkoslanayotgan davrga karaganda kanchaga (agar foizlarda hisoblansa
necha foizga) o‘zgarganligini va bu o‘zgarish aktivlar tuzilmasida qanday
o‘zgarishlarga olib kelganligi sababini tushinib olish mumkin. Agar korxona
faoliyatini bir necha yilligi tahlil qilinsa, u xolda korxona aktivlari tuzilmasidagi
o‘zgarish tendentsiyasini yakkol kurish mumkin.
Korxonalar moliyaviy xolatini baxolar ekanmiz, biz ko‘pchilik xollarda
uning qator ko‘rsatkichlarini o‘zaro va boshqa korxonalar bilan taqqoslash zarurati
tugiladi. Ana shunday xollarda biz turli moliyaviy koeffitsentlardan
foydalanishimizga to‘gri keladi.
Moliyaviy koeffitsentlar tahlili – moliyaviy hisobotlarning turli moddalari
va elementlari orasida nisbatlarni hisoblashga asoslangan tahlildir. Ma’lumki,
korxonalar moliyaviy xolati ko‘p qirrali va rang barang bo‘lib, uni tavsiflash uchun
turli koeffitsentlardan foydalanishga to‘gri keladi. Bunday koeffitsentlarga
likvidlik,ishchanlik faolligi, rentabellik, sarmoyalar tuzilmasi va bozorga doir
faollik koeffitsetlarini kiritish mumkin (1-chizma).
MOLIYaVIY
KOEFFITSENTLAR
|
| |
Permanent kapitalining rentabelligi = Sof foyda: o‘z mablaglarning

1. Sof foyda hajmining o‘zgarishi.
2.Jami aktivlarning o‘rtacha mikdorining o‘zgarishi.
Ushbu omillarning ta’sirini zanjirli almashtirish usuli orqali aniqlash
mumkin.
Sotilgan
mahsulot
rentabelligi
va
uning
o‘zgarishiga
ta’sir
qiluvchiomillarni tahlili.Ushbu rentabellik ko‘rsatkichi bir so‘mlik sof tushumga
to‘g’ri keluvchi xarajat birliginiko‘rsatadi. Ushbu rentabellik koeffisientining
o‘sishi mahsulot tannarxining pasayishi va sotilgan mahsulot rentabelligini
oshishidan dalolat beradi. Sotilgan mahsulot rentabelligi ko‘rsatkichini sof foydani
sof tushumga nisbati tariqasida ham aniqlasa bo‘ladi. Bunda bir so‘mlik sotilgan
mahsulot qancha sof foyda birligini berishini ko‘rishimiz mumkin. Ushbu
ko‘rsatkichni tahlil qilishuchun kerakli ma’lumotlar 2-shakl «Moliyaviy natijalar
to‘g’risidagi hisobot» dan olinadi.
Sotilgan mahsulot rentabelligiga(ishlab chiqarish tannarxi bo‘yicha)
quyidagi omillar ta’sir ko‘rsatdi.:
1. Sotilgan mahsulotni ishlab chiqarish tannarxini o‘zgarishi.
2. Mahsulot sotishdan tushgan sof tushum hajmini o‘zgarishi.
Ushbu omillar ta’sirini zanjirli almashtirish usuli orqali aniqlash mumkin.
Korxonaning asosiy faoliyatining rentabellik darajasi. Ushbu ko‘rsatkichni
aniqlash uchun mahsulotni sotishdan tushgan yalpi foyda hajmini sotilgan
mahsulotning ishlab chiqarish tanarxigi bo‘linadi.
Asosiy faoliyat rentabelligi darajasiga quyidagi omillar ta’sir ko‘rsatdi:
1. Mahsulotlarni sotishdan olingan yalpi foyda hajmini o‘zgarishi.
2. Sotilgan mahsulotlarni tannarxini o‘zgarishi.
Ushbu omillarni ta’sirini zanjirli almashtirish usuli orqali aniqlaymiz.
Biz yuqorida metodologik asos sifatida fakat mulk rentabelligi, sotish
rentabelligi va asosiy faoliyat rentabelligi darajasining o‘zgarishiga ta’sir kiluvchi
omillarni hisob-kitobini havola etdik. Bunday hisob-kitoblar boshqa rentabellik
ko‘rsatkichlarining o‘zgarishiga ta’sir qiluvchi omillarni aniqlashida ham
ko‘llanilishi mumkin.
-sonli «Buxgalteriya balansi» shaklda

ahamiyatga ega. Bu hisobotni o‘qishni bilgan kishi ma’lum bir darajada
korxonaning moliyaviy natijalari shakllanishi haqidagi ma’lumot bilan tanishishi
va uni 2-shakl ma’lumotlari bilan solishtirishi mumkin. Bu hisobot korxonaning
naqd va naqd pulsiz muomalalarining umumiy aylanmasi haqidagi ma’lumotlarni
beradi. Hisobot davri boshiga qoldiqqa hisobot davridagi kirim qo‘shilib, hisobot
davridagi chiqim chegirilib yuborilsa, pul mablag’lari qoldigini hisobot davri
oxiriga aniqlash mumkin.
5-sonli «Xususiy kapitalning xarakati to‘g’risidagi hisobot» shakl
korxona-ning o‘z mablag’lari manbalari haqidagi ma’lumotlarni umumlashtirish va
ular-ning harakati haqida batafsilroq ma’lumot berish uchun tuziladi.
Shunday qilib, moliyaviy hisobot bu moliyaviy hisobning eng yakuniy bos-
qichi va uning asosiy maqsadidir. Qonunga muvofiq 1 yanvardan 31 dekabrgacha
qadar bo‘lgan taqvimiy yil moliyaviy hisobotning hisobot davri hisoblanadi.
Moliyaviy hisobot quyidagilarga taqdim etiladi:
soliq idoralariga;
ta’sis hujjatlariga muvofiq mulkdorlarga;
makroiqtisodiyot va statistika idoralariga;
qonun xujjatlariga muvofiq boshqa tashkilotlarga.
Moliyaviy hisobot hisobot yili boshidan qo‘shilib boruvchi jamlama tartibda
yilning har choragida taqdim etiladi.
Likvidlik  
Rentabellik - 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni tahlil...

Likvidlik koeffitsentlari - korxonaning qisqa muddatli qarzlarini to‘lashga
bo‘lgan qobilyatini tavsiflaydi. Qiska muddatli qarzlarni ifodalash uchun quyidagi
koeffitsentlardan foydalanish tavsiya etiladi:
Joriy likvidlik;
Muddatli likvidlik;
Absolyut likvidlik;
Sof aylanma mablaglar.
Likvidlik koeffitsentlarni hisoblash tartibi 1-ilovada keltirilgan.
Ishchanlik faolligi koeffitsentlari - korxona resurslaridan foydalanish
samaradorligini tavsiflaydi. Resurslardan foydalanish samaradorligini
ifodalash uchun quyidagi koeffitsentlardan foydalanish tavsiya etiladi:
Aktivlar aylanuvchanligi;
Debitorlik qarzlari aylanuvchanligi;
Kreditorlik qarzlari aylanuvchanligi;
Moddiy ishlab chiqarish zaxiralari aylanuvchanligi
Operatsion tsiklning davomiyligi;
Ishchanlik faolligi koeffitsentlarni hisoblash tartibi 2-ilovada keltirilgan.
Rentabellik koeffitsentlari - korxona faoliyati samaradorligini tavsiflaydi.
Korxonalar
faoliyati
samaradorligini
ifodalash
uchun
quyidagi
koeffitsentlardan foydalanish tavsiya etiladi:
Aktivlar rentabelligi;
Sotish rentabelligi;
Xususiy sarmoya rentabelligi;
Bitta aktsiyaning foydaliligi.
Sarmoyalar tuzilmasi koeffitsentlari - korxonaning uzoq muddatli
qarzlarini to‘lashga bulgan kobilyatini tavsiflaydi. Uzoq muddatli qarzlarni to‘lash
qobilyatini ifodalash uchun quyidagi koeffitsentlardan foydalanish tavsiya etiladi:
Moliyaviy bogliklik koeffitsenti;
Mulkchilik koeffitsenti;
Kreditorlarning himoyalanganligi koeffitsenti.
Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat uninersiteti

Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat uninersiteti
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
20.12.2023
Hajmi
0,74 Mb.
#125547
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat uninersiteti
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
Mahsulotlar sotishdan olingan foyda (zarar) hajmining o‘zgarishiga

|
Mahsulotlar sotishdan olingan foyda (zarar) hajmining o‘zgarishiga
|
bet | 22/43 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 126,83 Kb. | | #147599 |
Bog'liq 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi-fayllar.orgMahsulotlar sotishdan olingan foyda (zarar) hajmining o‘zgarishiga
quyidagi omillarta’sir qiladi.
1.Mahsulot sotishdan olingan sof tushum hajmi.
2. Sotilgan mahsulot tannarxi.
Mahsulotlar sotishdan kelgan yalpi foydaning o‘zgarishiga ta’sir qiluvchi
omillarni zanjirli almashtirish usuli orqali aniqlash mumkin.
Korxonalar moliyaviy xolatini baxolashda kator usullar Bilan bir katorda
moliyaviy tahlilda kiyosiy tahlil xam aloxida urin egallaydi.
Kiyosiy tahlil – korxona moliyaviy hisobotlarining turli elementlari yoki
moddalarini, takkoslanmaligini ta’minlagan xolda, solishtirish (kiyoslash) orkali
ularni xolatiga baxo berish bilan tavsiflanadi. Demak, kiyosiy tahlilni amalga
oshirishning asosiy talablaridan biri bu ma’lumotlarni takkoslanma xolatga keltirib
olishdir.
Qiyosiy tahlilga misol kilib «Moliyaviy natijalar tugrisidagi hisobot»
moddalarini taqqoslash imkonini beruvchi quyidagi ma’lumotlarni keltirish
mumkin. 4-jadval
Moliyaviy natijalar tugrisidagi hisobot
ko‘rsatkichlarini kiyosiy tahlili
Ko‘rsatkichlar
Bazis
yili
Hisobot
yili
Mahsulot (tovar, ish va xizmat) larni sotishdan sof
tushum
100,0
100
- Sotilgan mahsulot (tovar, ish va xizmat) larning
tannarxi
74,1
67,1
Mahsulot (tovar, ish va xizmat) larni sotishning yalpi
foydasi (zarari)
25,9
32,9
- Davr xarajatlari, jami, shu jumladan:
12,9
17,0
- Sotish xarajatlari
0,2
0,2
- Ma’muriy xarajatlar
4,7
5,8
- Boshqa operatsion xarajatlar
8,0
11,1
Asosiy faoliyatning boshqa daromadlari
4,3
3,0
Asosiy faoliyatning foydasi (zarari)
|
| |
Kechiktirilgan xarajatlar (3200) 
200

|
Kechiktirilgan xarajatlar (3200)
200
|
bet | 15/43 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 126,83 Kb. | | #147599 |
Bog'liq 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi-fayllar.org190
Kechiktirilgan xarajatlar (3200)
200
Debitorlar, jami
(satr.220+230+240+250+260+270+280+290+300+310)
210
shundan: muddati o‘tgan
211
Xaridor va buyurtmachilarning qarzi (4000 dan 4900
ning ayirmasi)
220
Ajratilgan bulinmalarning qarzi (4110)
230
Sho‘’ba va qaramxo‘jalik jamiyatlarning qarzi (4120)
240
Xodimlarga berilgan bo‘naklar (4200)
250
Mol etkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan
bo‘naklar (4300)
260
Byudjetga soliq va yig’imlar bo‘yicha bo‘nak to‘lovlari
(4400)
270
Maqsadli davlat jamg’armalari va sug’urtalar bo‘yicha
bo‘nak to‘lovlari (4500)
280
Ta’sischilarning ustav kapitaliga ulushlar bo‘yicha qarzi
(4600)
290
Xodimlarning boshqa operatsiyalar bo‘yicha qarzi
(4700)
300
Bosha debitorlik qarzlari (4800)
310
Pul mablag’lari, jami (satr.330+340+350+360), shu
jumladan:
320
Kassadagi pul mablag’lari (5000)
330
Hisoblashish hisobvarag’idagi pul mablag’lari (5100)
340
Chet El valyutasidagi pul mablag’lari (5200)
350
Boshqa pul mablag’lari va ekvivalentlari (5500, 5600,
5700)
360
Qisqa muddatli investitsiyalar (5800)
370
Boshqa joriy aktivlar (5900)
380
II bo‘lim bo‘yicha jami
satr.140+190+200+210+320+370+380)
390
Balans aktivi bo‘yicha jami (satr.130+390)
400
Ko‘rsatkichlar nomi
Satr kodi
hisobot
davri
boshiga
hisobot
davri
oxiriga
Passiv
I. O‘z mablag’lari manbalari
Ustav kapitali (8300)
410
Qo‘shilgan kapital (8400)
|
| |
Nanofizika asoslari kursining maqsad

8
qilingan va qilinayotgan kashfiyotlar fizikaning qo‘llanilish
doirasini yanada kengaytirmoqda.
Tabiiy bilimlar ichida fizikaning o‘rganadigan sohasi keng
qamrovlidir. Fizikaning har bir o‘rganilgan yangi
qonuniyatlari jamiyat rivojlanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.
Shunga ko‘ra, O‘zbekistonimizda ham fizika fanini
rivojlantirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda.
Bu ishlar bilan, asosan, O‘zbekiston
Fanlar akademiyasiga
tegishli ilmiy-tadqiqot institutlari hamda oliy o‘quv yurtlari
olimlari shug‘ullanadi. Mexanik hodisalar bilan Mexanika
va inshootlar seysmik mustahkamligi,
issiqlik hodisalari,
elektronlarga bog‘liq fizik jarayonlari bilan Fanlar
akademiyasining Ion-plazma va lazerlar texnologiyasi hamda
Fizika-texnika institutida ishlar olib borilmoqda. Yorug‘lik
hodisalariga doir ishlar «Fizika-Quyosh» ilmiy-ishlab
chiqarish birlashmasida o‘rganilmoqda.
Bundan tashqari,
fizikaning amaliy tatbiqi sifatida «Kibernetika» ilmiy-ishlab
chiqarish birlashmasida bozor iqtisodiyoti sharoitida
respublikani ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish uchun yangicha
boshqaruv usullari, modellari
va axborot texnologiyalari
yaratish bilan shug‘ullanilmoqda.
Hozirgi kunda jamiyat rivojlanishini fizika fanining
yutuqlarisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Shuning uchun uni
o‘rganish insonning ilmiy dunyoqarashi o‘zgarishiga olib keladi.
Uning intellektual rivojlanishini rag‘batlantiradi,
eng qiziqarli
mashg‘ulotiga aylanadi.
Xo‘jalik muomalalarni tushuntirish

to‘liq ro‘yxat hisoblanmaydi, tushuntirish xatlari bundan tashqari mufassallash-
tirilgan va murakkab bitimlarni, kafolatlarni, majburiyatlarni va
foydala-nuvchiga
moliyaviy hisobotni to‘liq tushunishga yordam beradigan har qanday mod-dalarni
tushuntirib berishlari shart.
Rezerv kapitali (8500) 
430 - 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni...

Sotib olingan xususiy aktsiyalar (8600)
440
Taqsimlanmagan foyda (koplanmagan zarar) (8700)
450
Maqsadli tushumlar (8800)
460
Kelgusi davr xarajatlari va to‘lovlari uchun zahiralar
(8900)
470
I bo‘lim bo‘
yicha jami (satr.410+420+430-
440+450+460+470)
480
II. Majburiyatlar
Uzoq
muddatli majburiyatlar, jami
(satr.500+510+520+530+540+550+560+570+580+590
)
490
Sh. J.: uzoq muddatli kreditorlik qarzlari
(satr.500+520+540+560+590)
491
shundan: muddati o‘tgan uzoq muddatli kreditorlik
qarzlari
492
Mol etkazib beruvchilar
va pudratchilarga uzoq
muddatli qarz (7000)
500
Ajratilgan bulinmalarga uzoq muddatli qarz (7110)
510
Sho‘’ba va qaram xo‘jalik jamiyatlarga
uzoq muddatli
qarz (7120)
520
Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar (7210, 7220,
7230)
530
Soliq va majburiy to‘lovlar bo‘yicha uzoq muddatli
kechiktirilgan majburiyatlar (7240)
540
Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar
(7250, 7290)
550
Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan bo‘naklar
(7300)
560
Uzoq muddatli bank kreditlari (7810)
570
Uzoq muddatli qarzlar (7820, 7830, 7840)
580
Boshqa uzoq muddatli kreditorlik qarzlar (7900)
590
Joriy majburiyatlar, jami
satr.610+630+640+650+660+670+680+690+
700+710+ +720+730+740+750+760)
600
Sh.J:joriy kreditorlik qarzlari
(satr.610+630+650+670+680+690+ +700+710+720
+760)
601
shundan: muddati o‘tgan joriy kreditorlik qarzlari
602
Mol etkazib beruvchilar va pudratchilarga qarz (6000)
610
Ajratilgan bo‘linmalarga qarz (6110)
620
Sho‘’ba va qaram xo‘jalik jamiyatlarga qarz (6120)
630
Kechiktirilgan daromadlar (6210, 6220, 6230)
640
Soliq va majburiy to‘lovlar bo‘yicha
kechiktirilgan
650
majburiyatlar (6240)
Boshqa kechiktirilgan majburiyatlar (6250, 6290)
660
Olingan bo‘naklar (6300)
670
Byudjetga to‘lovlar bo‘yicha qarz (6400)
680
Sug’urtalar bo‘yicha qarz (6510)
690
Maqsadli davlat jamg’armalariga to‘lovlar bo‘yicha
qarz (6520)
700
Ta’sischilarga bo‘lgan qarzlar (6600)
710
Mehnatga haq to‘lash bo‘yicha qarz (6700)
720
Qisqa muddatli bank kreditlari (6810)
730
Qisqa muddatli qarzlar (6820, 6830, 6840)
740
Uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismi (6950)
750
Boshqa kreditorlik qarzlar (6950 dan tashqari 6900)
760
Nanofizika asoslari fanining asosiy vazifasi

9
Nanofizika asoslari fanini mukammal o‘rganishning afzalligi
yana shu bilan izohlanadiki, to‘g‘ri qaror qabul qilishda insonlar
doimo kerakli va ishonchli nazariy bilimga va ma’lumotga ega
bo‘lishi zarur. Agar ular o‘z bilimlariga ega bo‘lmasa,
tajriba
va xatolaridan kelib chiqqan holda o‘ziga qimmatga tushgan
usulni qo‘llashi yoki boshqalarning tajribasi,
xatolarini
o‘rganishi mumkin. Nanofizika asoslari fanidan olgan
bilimlariga murojaat qilsa, ularning
muammolarini yechish
osonlashadi, belgilangan rejasi aniq bo‘ladi. Nanofizika asoslari
fani ma’lum bir obyekt yoki hodisa to‘g‘risida yaxlit tasavvur
beruvchi bilimlar tizimi bo‘lish bilan insonlarda oldindan ko‘ra
bilish, bashorat qilish, rejalashtirish ko‘nikmalarini hosil qiladi,
ko‘p xatolardan asraydi.
Soddaroq qilib aytganda, “Nanofizika asoslari” fani dasturi
bo‘lajak fizik mutaxassislikni
hisobga olgan holda
nanotuzilmalardagi fizikaviy jarayonlar va qoidalarni, ularning
mexanizm va qonunlarini o‘rganish va bosqichma-bosqich
bilimlarni mustahkamlab, chuqurlashtirib borish orqali amalga
oshiriladi. Bakalavriat bosqichidagi talabalarga nanofizika
asoslarini o‘rgatishdan asosiy maqsad – ularning ilmiy-texnikaviy
dunyoqarashini shakllantirish va zamonaviy texnika vositalari
bilan tanishish va undan foydalanishga zamin yaratishdan iborat.
Nanotexnologiyalar va nanomateriallarning paydo

1.3. Nanotexnologiyalar va nanomateriallarning paydo
bo‘lishi tarixi
Ilm-fan taraqqiyotida nanotexnologiya va nanofizika fan
sifatida eng yosh yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Uning
rivojlanish tarixi haqida aniq bir fikr bildirish qiyin. Biroq hozirgi
kunda nanotexnologiyalarning bobosi grek faylasufi Demokrit
hisoblanadi. U 2400 yil oldin moddaning eng mayda zarrachasini
ta’riflash uchun birinchi bo‘lib “atom” so‘zidan foydalangan.
Keyinchalik, 1861-yili irlandiyalik Robert Boyl Yer shari
suv, o‘t, yer va havodan iborat bo‘lib,
ular ham mayda
zarrachalardan tashkil topganligini ta’kidlagan. Hozirgi kunda
Demokrit va Boyl g‘oyalari fanda qo‘llanib kelinmoqda.
Shuningdek, bir necha faylasuf va olimlar ham moddalarning
10
mayda zarrachalardan tashkil topganligi haqida o‘z g‘oyalarini
ilgari surishgan.
1883-yili amerikalik ixtirochi Jorj Istmen tomonidan
fotoplyonkaning yaratilishi
nanotexnologiyada keskin
burilishga olib keldi. Uning ixtirosi nanotuzilmali materiallar
olish imkoniyatini oshirdi.
Shveysariyalik fizik Albert Eynshteyn nanometr birligini
ishlatib, 1905-yilda nashr qilingan ishida qand (shakar)
molekulasining o‘lchami taxminan 1 nanometrga teng ekanligini
nazariy jihatdan ko‘rsatib bergan.
1931-yilda nemis fiziklari
Maks Knoll va Ernst Ruskalar
birinchi marta nanoobyektlarni o‘rganish mumkin bo‘lgan
elektron mikroskop yaratdilar.
1932-yilda esa gollandiyalik professor Frits Sernik optik
mikroskopni yaratdi. U bu mikroskop yordamida tirik
hujayralarni o‘rganishga harakat qilgan. Hozirda bu mikroskop
tibbiyotda keng qo‘llaniladi. Shuningdek, 1939-yili “Siemens”
kompaniyasi birinchi marta aniqlash imkoniyati 10 nanometr
bo‘lgan elektron mikroskop ishlab chiqarishga erishgan.
1959-yilda amerikalik fizik Richard Feynman Amerika
fiziklari hamjamiyatining yillik yig‘ilishida miniatyuralash
kelajagini baholay olgan ishlarini e’lon qildi.
Nanotexnologiyalarning asosiy holatlari uning “Bir kovakda
ming kovak” (“There`s Plenty of room at the Bottom”) deb
nomlangan Kaliforniya Texnologiya institutida o‘qigan
ma’ruzasida keltirilgan edi. Ma’ruzaning
asosiy postulati
shundan iborat ediki, fizikaning fundamental qonunlari nuqtayi
nazaridan barcha narsalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri atomlardan hosil
qilish mumkin. Feynman maxsus qurilmalar yordamida juda
kichik o‘lchamli qurilmalar,
hatto atom darajasidagi
qurilmalarni yaratish mumkinligini aytib o‘tgan. O‘sha vaqtda
uning bu so‘zlari fantastikaga o‘xshab ketar edi: ayrim atomlar
bilan o‘tkazish mumkin bo‘lgan texnologiyalar hali yo‘q edi
(ya’ni, atomni aniqlab olish, uni olib boshqa joyga qo‘yish va
boshqalar). Bu sohaga qiziqishni kuchaytirish uchun kim
birinchi bo‘lib kitobning bir betini igna uchiga yozib bersa,
unga 1000 dollar berishni e’lon qilgan.
Biroq qurilmalarni,
Bu tanishuv parchasidir. Asarning to‘liq versiyasi
https://kitobxon.com/oz/asar/1856
saytida.
Бу танишув парчасидир. Асарнинг тўлиқ версияси
https://kitobxon.com/uz/asar/1856
сайтида.
Это был ознакомительный отрывок. Полную
версию можно найти на сайте
https://kitobxon.com/ru/asar/1856
SARMOYALAR TUZILMASI - 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni tahlil...

5-ilova
BOZORGA DOIR FAOLLIK
KO‘RSATKICHLARI
Bozorga doir faollik ko‘rsatkichlari - korxona aktsiyalarini
investorlar uchun jalb qiluvchanlik qobiliyatini tavsiflaydi
Narx-foyda
Nisbati
Aktsiyaning
daromadliligi
Aktsiyanin
g
balans
qiymati
To‘langan
dividendlar
hissasi
Narx-foyda nisbati
=
1 ta aktsiyaning bozor bahosi
----------------------------------------------
1 ta aktsiya uchun sof foyda
Aktsiyaning
daromadliligi
(dividend me’yori
bo‘yicha)
=
1 ta aktsiya hisobiga dividend
----------------------------------------------
Aktsiyaning bozor bahosi
Aktsiyaning
daromadliligi (kursdagi
farq bo‘yicha)
=
Dividend +
Aktsiyani sotish
bahosi
-
Aktsiyani
sotib olish
bahosi
------------------------------------------------
Aktsiyani sotib olish bahosi
Aktsiyaning balans
=
Xususiy sarmoya
qiymati
------------------------------------------------
Chiqarilgan aktsiyalar soni
To‘langan dividendlar
hissasi
=
To‘langan dividendlar summasi
------------------------------------------------
Sof (yillik) foyda
Korxonalar faoliyatining yakuni rentabellik - iqtisodiy samaradorlik
ko‘rsatkichida ifodalanadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida rentabellik foyda olish
darajasi, sarflangan xarajat yoki kapital hisobiga to‘g’ri keladigan foyda hajmini
belgilaydi.
Rentabellik ko‘rsatkichlari jami ijtimoiy ishlab chiqarish va har bir savdo
tashkilotlari va korxonalarining iqtisodiy salohiyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlardan
biri hisoblanadi. Bu ko‘rsatkichda kengaytirilgan ishlab chiqarish, umumdavlat
ehtiyojlarini ta’minlash, xalqning ijtimoiy rivojlanishini yuksaltirish maqsadida
mahsulot ishlab chiqarish, sotish va xizmat ko‘rsatish uchun sarflanadigan jonli va
buyum shaklidagi mehnat tejamining pul shaklida ifodalanishi hamda qo‘shimcha
mahsulotning massasi o‘z aksini topadi.
Biznes-logika (Business Logic) - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar...

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar Bazasi fanidan
|
bet | 15/18 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,9 Mb. | | #121256 |
Bog'liq 028-029 -21 STRo‘ (4)1.Biznes-logika (Business Logic): Tizimda bajarilishi kerak bo'lgan asosiy mashq bilan bog'liq dasturiy logikani ifodalaydi. Bu logika tizimning maqsad va mazmuni bo'yicha dasturning asosiy funksiyalarini boshqaradi. Misol uchun, bir onlayn do'kon tizimi uchun biznes-logika buyurtma qabul qilish, savdo amalga oshirish, hisob-kitob olish va boshqa amallarni bajarishni o'z ichiga oladi.
2.Xizmatlar (Services): Tizimning har bir funksiyasini boshqarish uchun xizmatlar tarqatiladi. Xizmatlar, ma'lumotlarni qaytarish, qo'shish, o'zgartirish va o'chirishning yanada ko'p imkoniyatlarini taklif etadi. Xizmatlar API (Application Programming Interface) orqali muloqot qilish uchun ishlatiladi va har bir tizim sloyining yuqori qismi uchun yorliqlarni ifodalaydi.
3.Tanlangan Texnologiyalar (Selected Technologies): Tizim logikasini o'z ichiga olgan dasturlar va kutubxonalar. Bu texnologiyalar boshqaruvchi va biznes-logika funksiyalarini bajarish uchun foydalaniladi. Misol uchun, Java, Python, .NET, Node.js kabi dasturlash tillari, MongoDB, MySQL, PostgreSQL kabi ma'lumotlar bazalari, RESTful API, GraphQL kabi xizmatlar orqali tizim logikasi rivojlanadi.
4.Xavfsizlik va Avtomatlashtirish (Security and Automation): Tizim logikasi avtomatlashtirilgan jarayonlarni boshqarish va xavfsizlik masalalarni hal qilish uchun zarur bo'lgan funksiyalarni o'z ichiga oladi. Bu esa avtomatik monitoring, autentifikatsiya, autorizatsiya, ma'lumotlar qog'ozlash (encryption) va boshqa tizim xavfsizlikni ta'minlash uchun muhim bo'lgan asosiy amallarni o'z ichiga oladi.
5.Tizim Konfiguratsiyasi va Sozlamalar (Configuration and Settings): Tizimni sozlash, tashkil etish va konfiguratsiyalash uchun kerak bo'lgan barcha sozlamalar va sozlamalar. Bu, tizimni konfiguratsiyalash, muhim parametrlarni o'zgartirish va boshqa sozlamalarni boshqarish imkonini beradi.
Tizim logikasi, tizimning boshqaruvchi va ma'lumotlar bazasi orasidagi ahamiyatli komponentlaridan biri bo'lib, tizimning samaradorligi, xavfsizligi va ishlash tezligi uchun muhimdir.
|
| |
ISHCHANLIK FAOLLIGI - 4-mavzu. Korxonalarning ishlab chiqarish faoliyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni tahlil qilish...

Debitorlik
qarzlarining
aylanuvchanligi
=
Mahsulot sotishdan tushum
-------------------------------------------
Xaridorlarning sof
debitorlik qarzlari
Kreditorlik
qarzlarining
aylanuvchanligi
=
Sotilgan mahsulot tannarxi
-------------------------------------------
Mol yetkazib beruvchilardan qarzlari
Moddiy ishlab
chiqarish zahiralari
aylanuvchanligi
=
Sotilgan mahsulot tannarxi
-------------------------------------------
Moddiy ishlab chiqarish zahiralari qiymati
Operatsion siklning
davomiyligi
=
Debitorlik qarzlarining
aylanuvchanligi
+
Moddiy ishlab chiqarish
zahiralari
aylanuvchanligi
3-ilova
RENTABELLIK
KO‘RSATKIChLARI
Rentabellik ko‘rsatkichlari - korxona faoliyati
samaradorligini tavsiflaydi
Aktivlar
Rentabelligi
Sotish
rentabelligi
Xususiy sarmoya
rentabelligi
Bitta
aktsiyaning
foydaliligi
Aktivlar
Rentabelligi
=
Sof (yillik)
foyda
--------------------------------------------------
Aktivlarning o‘rtacha yillik qiymati
Sotish
Rentabelligi
=
Sof (yillik) foyda
--------------------------------------------------
Mahsulot sotishdan tushum
Xususiy sarmoya
Rentabelligi
=
Sof (yillik) foyda
--------------------------------------------------
Xususiy sarmoyaning o‘rtacha yillik qiymati
Bitta aktsiyaning
Foydaliligi
=
Sof (yillik) foyda
--------------------------------------------------
Muomaladagi aktsiyalar soni
4-ilova
Moliyaviy
bogliqlik
Koeffitsienti
=
Qarz sarmoyasi
--------------------------------------------------------
Xususiy sarmoya
Mulkchilik
koeffitsienti
=
Xususiy sarmoya
--------------------------------------------------------
Aktivlarning o‘rtacha yillik qiymati
Kreditorlarning
himoyalanganlig
i koeffitsenti
=
Soliq va kredit bo‘yicha foizlarni to‘lashgacha bo‘lgan foyda
----------------------------------------------------------
Davr uchun foizlarni to‘lash bo‘yicha xarajatlar
Sarmoyalar tuzilmasi koeffitsentlarini hisoblash tartibi 4-ilovada

To‘langan dividendlar hissasi.
Bozorga doir faollik koeffitsentlarini hisoblash tartibi 5-ilovada
keltirilgan.
Yuqorida keltirilgan 5 ta guruxga oid 20 ta koeffitsent korxona moliyaviy
xolatini turli tomonlarini atroflicha baxolash imkononi beradi. Urni kelganda shuni
aloxida takidlab o‘tish lozimki, ushbu koeffitsentlarni ayrimlarni nomlarini ba’zi
adabiyot va uslubiy kursatmalarda biroz boshqacha nomlar bilan xam yuritadilar.
ILOVALAR
1-ilova
LIKVIDLIK KOEFFITSIENTLARI
Likvidlik ko‘rsatkichlari - korxonaning qisqa muddatli
qarzlarini to‘lashga bo‘lgan qobilyatini tavsiflaydi
Joriy
likvidlik
Muddatli
likvidlik
Absolyut
Likvidlik
Sof
aylanma
mablag‘lar
Joriy
likvidlik
=
Pul
Mablag‘la
r
+
Qisqa muddatli
moliyaviy
qo‘yilmalar
+
Sof debitorlik
qarzlari
+
Moddiy
ishlab
chiqarish
zahiralari
--------------------------------------------------------------
Korxonaning qisqa muddatli majburiyatlari
Muddatli
likvidlik
=
Pul
mablag‘la
ri
+
Qisqa
muddatli
moliyaviy
qo‘yilmalar
+
Sof debitorlik
Qarzlari
--------------------------------------------------------------
Korxonaning qisqa muddatli majburiyatlari
Absolyut
likvidlik
=
Pul
mablag‘la
ri
+
Qisqa muddatli
moliyaviy qo‘yilmalar
--------------------------------------------------------------
Korxonaning qisqa muddatli majburiyatlari
Sof aylanma
mablag‘lar
=
Aylanma aktivlar
-
Qisqa muddatli
Majburiyatlar
2-ilova
Tez belgilash - Rashid turgunbaev

|
Rashid turgunbaev
|
bet | 41/66 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 2,01 Mb. | | #263336 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi Adobe Photoshop CC dasturida ishlash O‘QUV QO‘LLANMATez belgilash
Dasturning Select Subject buyrug‘i yordamida tasvirning eng yorqin subyektini tanlash imkoniyati mavjud. Select Subject buyrug‘i tasvirda odamlar, xayvonlar, avtomobillar, o‘yinchoqlar va boshqa elementlami tanlay oladi. Photoshop dasturida Select Subject buyrug‘i quyidagilarcha chaqirilishi mumkin:
tasvirni tahrirlash davomida dasturning Select menyusidan Subject buyruq qatorini tanlash;
uskunalar panelining Quick Selection yoki Magic Wand uskunalaridan foydalanish davomida dasturning xususiyatlar panelidan Select Subject elementini tanlash.
Select Subject funksiyasi tasvirning yorqin subyektini avtomatik ravishda tanlaydi. So‘ng boshqa tanlash uskunalari yordamida tanlanishni tahrirlab olish mumkin.
Masalan, quyidagi tasvirda Select Subject funksiyasi yordamida tasvirdagi fil avtomatik ravishda belgilab olingan:
Quick Selection BSfl tez tanlash uskunasi yordamida mo‘yqalam uchi yurdamida tanlanishlarni chizib olish mumkin. Uskunadan quyidagicha foydalaniladi:
Uskunalar panelidan Quick Selection ^3 uskunasi tanlanadi;
Dasturning xususiyatlar panelidan quyidagilami tanlash mumkin: ^3 yangi
belgilash, 13 mavjud belgilanishga qo‘shish, 3 mavjud belgilanishdan ayirish;
Tanlash mo‘yqalami o‘lchamini o‘zgartirish uchun dasturning xususiyatlar panelidan mo‘yqalam oMchami Ш belgilanadi;
Dasturning xususiyalar panelidan tanlashning quyidagi xususiyatlari belgilanadi:
Sample All Layers - tanlanishni barcha qavatlarga asoslanib bajarish;
Auto-Enhance - tanlanish aniqligi oshiriladi, tanlanish tasvirning chegarasigacha bajariladi, tanlanish chegaralari silliqroq bo‘ladi;
Belgilanishi kerak bo‘lgan tasvirning ichiga bosiladi:
Magic Wand ТЖ uskunasi o‘xshash rang maydonini tanlash imkoniyatini beradi. O‘xshash rang tanlashda tanlangan rangga yaqin bo‘lgan ranglar oralig‘i belgilanadi. Magic Wand uskunasi quyidagicha qo‘llaniladi:
Uskunalar panel idan Magic WandZM uskunasi tanlanadi;
Dasturning xususiyatlar panelidan belgilash imkoniyatlari tanlanadi: D yangi belgilash, □ mavjud belgilanishga qo‘shish, В mavjud belgilanishdan ayirish, ICH mavjud belgilanish bilan umumiysini olish;
Dasturning xususiyatlar panelidan quyidagi imkoniyatlarni belgilash mumkin:
|
| |
Marquee uskunasi yordamida belgilash

|
Marquee uskunasi yordamida belgilash
|
bet | 39/66 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 2,01 Mb. | | #263336 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi Adobe Photoshop CC dasturida ishlash O‘QUV QO‘LLANMAMarquee uskunasi yordamida belgilash
Uskunalar panelidagi Marquee uskunasi to‘rtburchak shakli, ellips shakli va bir piksel kenglikdagi qator yoki ustunni belgilash imkoniyatini beradi. Marquee uskunasi yordamida quyidagicha belgilash mumkin:
Marquee uskunasi tanlanadi:
T
to‘rtburchak shaklidagi
o ‘rtburchak Marquee uskunasi ШЯ belgilanishlarni bajaradi;
Ellips Marquee uskunasi В - ellips shaklidagi belgilanishlarni bajaradi;
Qator Marquee IBB yoki Ustun Marquee ШЖ uskunasi - bir piksel kenglikdagi qator yoki ustunni belgilaydi;
Dasturning xususiyatlar panelidan belgilash imkoniyatlari tanlanadi: D yangi belgilash, П mavjud belgilanishga qo‘shish, Q mavjud belgilanishdan ayirish, El mavjud belgilanish bilan umumiysini olish;
Dasturning xususiyatlar panelidan Feather elementining qiymatini o‘zgartirib belgilash chegarasining aniqligi belgilanadi;
To‘rtburchak Marquee yoki Ellips Marquee uskunalari uchun dasturning xususiyatlar panelidan Style elementiga quyidagi qiymatlarni belgilash mumkin:
Normal - erkin belgilashni amalga oshiradi;
Fixed Ratio - belgilanishning eni va bo‘yi nisbatini belgilaydi;
Fixed Size - belgilanishning aniq o‘lchamlarini belgilaydi;
Belgilash quyidagicha bajariladi:
To‘rtburchak Marquee va Ellips Marquee uskunalari bilan sichqon tugmasini bosib turgan holda belgilanish kerak bo‘lgan maydon ustidan yurgiziladi. Klaviaturaning Shift tugmasini bosib turgan holda To‘rtburchak Marquee va Ellips
Marquee uskunalari qo‘llanilsa belgilanish kvadrat va doira ko‘rinishiga ega bo‘ladi. To‘rtburchak Marquee va Ellips Marquee uskunalari qo‘llanilish jarayonida klaviaturaning Alt tugmasi bosilsa belgilanish uning markazidan bajariladi;
- Qator Marquee va Ustun Marquee uskunalari bilan belgilanish kerak bo‘lgan maydon yaqiniga sichqon tugmasi bosib turib belgilanish kerak bo‘lgan joyga sichqon ko‘rsatkichi yurgiziladi.
|
| |
Indeksatsiya (Indexing) - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar Bazasi fanidan

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar Bazasi fanidan
|
bet | 10/18 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,9 Mb. | | #121256 |
Bog'liq 028-029 -21 STRo‘ (4)1.Indeksatsiya (Indexing): Ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarni tezroq izlash uchun indekslarni qo'shish. Indekslar, ma'lumotlar bazasining ishlashini tezlashtirishda va so'rovlarni tezroq bajarmasda o'rnini topishda yordam beradi.
2.Ma'lumotlar Bazasining Strukturasi: Ma'lumotlar bazasining optimal strukturasi tanlanishi muhimdir. Ma'lumotlarni bir-biriga mos ravishda saqlash, to'g'ri indeksatsiya qilish va tizimning samaradorligini oshirish uchun kerakli bo'lgan ustuvorliklarni belgilash juda muhimdir.
3.Transaktsiyalarni Optimallashtirish: Ko'p vaqt o'tkazuvchilarni yoki ko'p qavatlarni bajaruvchi so'rovlarni optimallashtirish. Buning uchun transaktsiyalar, indekslar va boshqa ma'lumotlar bazasi konstruksiyalari uchun qo'shimcha tadbirlar qilish zarur.
4.Parchalash (Partitioning): Ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarni qismlarga bo'lish orqali ma'lumotlarni barcha joylarda bir xil darajada saqlash, izlash va yangilash imkonini yaratish.
5.Aniq Ma'lumot Retseptlari (Clear Data Models): Ma'lumotlar bazasidagi ma'lumotlarni aniq va to'g'ri retseptlar orqali saqlash, ma'lumotlar bazasining strukturasi va qo'llanilayotgan indekslar va tizimlar uchun kerakli ma'lumotni maksimal miqdorda qo'shish.
6.Ma'lumotlar Bazasi So'rovlari (Query Optimization): So'rovlarni tezroq bajarish uchun ma'lumotlar bazasi so'rovlari tahlili va optimallashdirishni amalga oshirish.
7.Ma'lumotlar Tashqarida Kuzatish va Monitoring: Ma'lumotlar bazasining faoliyatini kuzatish va monitoring tizimi orqali iste'molchilarning talablari va ma'lumotlar bazasidagi xatoliklar va boshqa muammo-larni aniqlash.
8.Ma'lumotlar Bazasining Skalabilanligi (Scalability): Ma'lumotlar bazasining iste'molchilar soni o'sishiga qarshi taraqqiyot qilish, qo'shimcha resurslar qo'shish va tizimni yuqori yuklarni bajarishga tayyor bo'lishi.
Optimallashtirilgan ma'lumotlar bazi, tizimni tez ishlash va yaxshi ishlashiga imkon yaratadi, shuningdek, yangi ma'lumotlar qo'shish, saqlash va yangilash jarayonlarini ham yuqori darajada samarador qiladi. Bu esa tizimni qulay va ishlovchi qiladi va barcha foydalanuvchilar uchun yaxshi tajribani ta'minlaydi.
8-rasm Malumotlar bazasini rejalashtirish
|
| |
MAYDONGA KELISHI - Z. M. Bobur nomidagi andijon davlat uninersiteti

6
mablag‘lar, bu xomashyo asosida yaratilgan asbob-uskuna-
larning o‘ta aniqlik bilan ishlashi davr talabiga aylandi. Hozirgi
kunda bunday qurilmalar qatoriga sensorli telefonlar,
kompyuterlar yoki boshqa turdagi qurilmalarni kiritishimiz
mumkin. Yaqinda ingliz olimlari chumolilarning hayoti va
yashash sharoitini o‘rganish uchun maxsus nanoo‘lchamdagi
video yozish qurilmasini yaratishdi. Dastlabki tadqiqot
natijalariga ko‘ra, ikki qo‘shni uyada yashaydigan chumolilar
qo‘shni bo‘lishiga qaramay, hech qachon bir-birlari bilan aloqa
qilmasligi aniqlangan. Chumolining bosh o‘lchamini hamda
unga o‘rnatilgan videoyozuv qurilmasining o‘lchamini tasavvur
qilib ko‘ring. Bu juda mitti qurilma
ekanligini anglash qiyin
emas.
“Nano” atamasi o‘lchamga bog‘liq bo‘lgan kattalik hisob-
lanadi. Har qanday qurilma yoki uni yaratish uchun
qo‘llaniladigan xomashyo ma’lum bir kattalik yoki o‘lcham
bilan baholanadi (1.1-rasm).
Masalan, geometrik o‘lchami nuqtayi nazaridan qarasak,
ularni katta yoki kichik deb atashimiz mumkin. O‘lcham metr,
mikrometr, nanometr va boshqa birliklarda ifodalanadi. Metrik
o‘lchamdagi kristall yoki moddalar kichik mikrometrik
kristallcha yoki moddalardan iborat bo‘lsa, mikrometrik
o‘lchamdagi kristallcha
kichik zarracha atom yoki
molekulalardan tashkil topgan nanometrik kristallcha yoki
moddalardan iborat. Elektron manbalarda keltirilishicha,
«nano» 1960-yildan muomalaga
kiritilgan bo‘lib, yunoncha «mitti»
ma’nosini bildiradi. Boshqacha
aytganda,
nano qo‘shimchasi
metrning milliarddan (10
-9
) bir
bo‘lagini anglatadi. Oldiniga
nanometr, nanosekund, aniqrog‘i,
birliklarning
eng kichiklarini aks
ettirishga xizmat qilgan «mitti» so‘zi
asta-sekinlik bilan “bo‘linmas
zarralar”, ya’ni, atomlar ustida
tadqiqot olib boruvchi sohalarda
1.1-rasm.
7
keng qo‘llanila boshlandi. Bu sohada izlanishlar ancha oldindan
olib borilganiga qaramay, “nano” qo‘shimchasi ilk bor 1974-
yili texnologiya atamasi bilan birga qo‘llaniladi. Bu esa, o‘z
navbatida, ilg‘or texnologiyalarning yangi yo‘nalishini belgilab
berdi.
Katta o‘lchamli qurilma yoki asbob-uskunalarni ko‘z bilan
ko‘rish, ularning ishlashi jarayonida yuz beradigan fizik
jarayonlarni tahlil qilish mumkin. Biroq nanometrik
o‘lchamdagi qurilmani nafaqat ko‘z bilan ko‘rib, balki ularda
yuz beradigan fizik jarayonlarni tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Bundan
tashqari, nanoo‘lchamli qurilmalarni yaratish juda
murakkab texnologik jarayonlardan iborat. Ular yordamida
olingan nanotuzilmalar bir necha atom yoki molekulalardan
tashkil topgan bo‘lishi mumkin. Bu ularda yuz beradigan fizik
jarayonlarni tahlil qilish imkoniyatini chegaralaydi. Hozirgi
kunda bu muammolarni hal qilish uchun nanofizika fan sifatida
maydonga keldi. Bo‘lajak fizik nano o‘lchamdagi qurilmalar
yoki nanomateriallar
olishda ishtirok etishi, pedagog sifatida
yoshlarga ular haqida ma’lumotlar berishiga to‘g‘ri keladi.
Shuning uchun fizik bakalavr hamda magustrlarga “Nanofizika
asoslari” fanini o‘qitish davr talabi hisoblanadi.
Ma'lumotlar Bazasi Afzalliklari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar...

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar Bazasi fanidan
|
bet | 17/18 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,9 Mb. | | #121256 |
Bog'liq 028-029 -21 STRo‘ (4)Ma'lumotlar Bazasi Afzalliklari
Tizimli Ma'lumotlarni Saqlash: Ma'lumotlar bazasi, tizimning qanday ma'lumotlarni saqlayish va ularga murojaat qilishini tashkil etadi. Bu ma'lumotlarni tuzatish, qaytarish va o'zgartirish jarayonlarini tizimladi.
Barcha So'rovlarga Qo'llanish: Ma'lumotlar bazasi so'rovlar orqali ma'lumotlarni boshqarish imkonini beradi. SQL (Structured Query Language) va boshqa so'rov tillari yordamida ma'lumotlarni qidirish, tanlash, o'zgartirish va o'chirish mumkin.
Muhim Ma'lumotlar Uchun Indeksatsiya: Ma'lumotlar bazasi indekslash orqali muhim ma'lumotlarni tezroq qidirish va aniqlash imkonini beradi. Indeksatsiya jarayoni tizimning qidirishni tezroq amalga oshirishiga yordam beradi.
Uzluksizlik va Integritet: Ma'lumotlar bazasi tizimli va to'liq ma'lumotlarni saqlash orqali uzluksizlik va ma'lumotlar to'liqni ta'minlaydi. Uzluksizlikni ta'minlash uchun, ma'lumotlar bazasi qo'shimcha qayta tekshiruvlar, o'chirishlar va ma'lumotlarni saqlashning boshqa texnik asoslaridan foydalanadi.
Ma'lumotlar Tarqatilmasi: Ma'lumotlar bazasi ma'lumotlarni boshqa ma'lumotlar bazasiga, tizimdan chiqish jarayonlarida o'zgartirishsiz o'tkazish, tarqatish va sinxronlashtirish imkonini beradi.
Xavfsizlik: Ma'lumotlar bazasi xavfsizlik tuzatish, autentifikatsiya, autorizatsiya, shifrlash va boshqa xavfsizlik chertlarini o'z ichiga oladi. Bu tizimni hakerlarning va mavjud ma'lumotlarga qarshi himoyalash uchun muhimdir.
Ma'lumotlar Bazasi Kamchiliklari
Tizimni Tashqi Ma'lumotlardan Himoya Qilish: Agar ma'lumotlar bazasining xavfsizligi noto'g'ri tashkil etilsa, hakerlar unga kirishga harakat qilishi mumkin. Bu esa ma'lumotlarning to'g'riligi va maxfiylikning o'zgarib ketishiga olib keladi.
Shkalang Ma'lumotlar Tashqari Tarqatilishi: Ma'lumotlar bazasi tarqatilganda, barcha ma'lumotlar tashqari tarqatilib, ko'rish mumkin. Bu xatolik tashqi boshqaruv tashkil etmasdan o'zgartirilishi mumkin.
|
| |
Matn joyni (Text Area) - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar Bazasi fanidan

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti ma’lumotlar Bazasi fanidan
|
bet | 13/18 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 1,9 Mb. | | #121256 |
Bog'liq 028-029 -21 STRo‘ (4)Matn joyni (Text Area): Bu, dastur o'z faoliyatini, yozuvlar, xabarlar va boshqa ma'lumotlarni ko'rsatish uchun ishlatiladigan maydon.
Ma'lumotni ko'rsatish va kiritish elementlari: Bu, foydalanuvchining ma'lumot kiritishi va olishi mumkin bo'lgan qurilmalardir. Kiritilgan ma'lumotlar ko'rsatiladigan oynalar, joynlar yoki maydonlar bu turi elementlarga misol bo'lishi mumkin.
Menyu va oyna (Menu and Toolbar): Bu, asosiy dastur funktsiyalariga tez kirish uchun menyu va oynalar. Menyular ko'p xil amallarni bajarish uchun buyruqlarni o'z ichiga oladi, va oynalar esa oddiy va kerakli buyruqlarga tez kirish uchun ishlatiladi.
Belgilar (Indicators): Bu, dastur holati, aloqasi yoki boshqa axborotlarni foydalanuvchiga ko'rsatish uchun ishlatiladigan belgilar.
Sozlamalar va variantlar: Bu, foydalanuvchining dasturni o'zgartirish, sozlash va ma'lumotlarni ko'rish uchun ishlatiladigan sozlamalar.
Foydalanuvchi interfeysi dizayni, dasturni qanday foydalanuvchilar bilan tushunishini va qanday intuitiv ravishda ishlatishini ta'minlash maqsadida juda muhimdir. Sifatli UI dizayni foydalanuvchiga dasturni boshqarishni sodda va samarali qiladi.
9-rasm Interface
Foydalanuvchi Interfeysi Turlari
Foydalanuvchi interfeysi, bir dasturning foydalanuvchilarga tajribani ta'minlashda ishlatiladigan o'zgaruvchan qismini ifodalaydi. Har bir dastur uchun eng mos foydalanuvchi interfeysi turini tanlash, dasturning maqsadiga, doimiy foydalanuvchilarining ko'nikmalari va dasturni ishlatish muhitiga bog'liq. Quyidagi foydalanuvchi interfeysi turini ko'rib chiqamiz:
1.Grafik interfeys (GUI - Graphical User Interface):
Foydalanuvchi Tanlash Menyulari (Dropdown Menus): Elementlarni tanlash uchun pastki qurolardan foydalaniladi.Qidirish Joynlari: Ma'lumotlarni qidirish va topish uchun ishlatiladi.Tugmalar (Buttons): Amallarni boshlash uchun tugmalar.Rasm va Grafikalar: Ma'lumotlarni vizual ravishda ifodalash uchun rasmlar va grafikalar.Text Qatori (Text Boxes): Foydalanuvchidan ma'lumotlarni kiritish uchun.
|
| |