Chastota va Aktiv quvvatni boshqarish

|
Chastota va Aktiv quvvatni boshqarish
|
Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 39,9 Kb. | | #125060 |
Bog'liq Chastota va Aktiv quvvatni boshqarish
Aktiv quvvat va chastotani avtomatik rostlash energotizim ish rejimini avtomatlashtirilgan dis’etcherlik boshqaruvining asosiy vazifasi xisoblanadi. Tegishli avtomatik qurilmalar chastota va aktiv quvvatning rostlashni markazlashtirilgan avtomatik tizimini tashkil etadi.
Energotizim chastotasi va quvvatini avtomatik boshqarish tizimini asosiy vazifasi ishlab chiqarilayotgan va istehmol qilinayotgan elektr energiyalar quvvat balansini uzuliksiz tahminlab turishdir, yahni
RgRi
Elektr energiya ishlab chiqarish va istehmolchi orasidagi mutonosiblikni har qanday bo’zilishi elektr energiyasining sifat ko’rsatkichlariga salbiy tahsir ko’rsatadi. Hozirda energotizimda chastota va quvvatni raqamli avtomatik boshqarish tizimlari yaratilgan va ishlab chiqarishga tadbiq etilmoqda. Ular bir qator funktsional imkoniyatlar va xususiyatlarga ega:
Energotizim ish rejimini o’zgarishiga va turli yuzaga kelgan vaziyatlarga moslashish imkoniyati;
Gidro va issiqlik elektr stantsiyalarni birgalikdagi elektr energiyasi ishlab chiqarishda va uzatishdagi texnik samaradorligini tahminlash;
Texnologik rejim buzilishlarini analiz qilish va o’timal boshqaruv tahsirlarini aniqlash;
Boshqarilayotgan kom’leks ish unumdorligini oshirish va uni alohida elementlari buzilganda noto’g’ri harakatini oldini olish;
CHastota va quvvatni markaziy avtomatik rostlashda obhekt ish rejimi va uni o’zgarishi bo’yicha nazorat qilish uchun dis’etcherni to’liq axborot bilan tahminlash.
Mahlumki, gidro elektr stantsiyalarda (GES) katta bo’lmagan quvvat balansi bo’zilishi o’z-o’zidan bartaraf etiladi, bu o’z-o’zini rostlash deyiladi. Katta quvvat bo’zilishida o’z-o’zini rostlash tizimi quvvat balansini tiklay olmaydi, bunda avariya xolati yuzaga kelishi mumkin. Bunday xolatlarda nominal chastotani (500,1 Gts) rostlash orqali quvvat balans tiklanadi. GES larda quvvatni guruhli rostlash tizimi mavjud va u quyidagi qurilmalardan tuzilgan:
to’shiriq beruvchi (zadatchik);
quvvat yig’uvchi qurilma;
boshqariluvchi bo’luvchi;
markaziy rostlagich;
chastotani korrektsiyalovchi blok;
gidrogeneratorni agregat uzeli.
GES ni reja bo’yicha aktiv quvvati Rr to’shiriq beruvchi orqali beriladi. Rejadan tashqari quvvat (Rrt) chastotani rostlash qurilmalaridan korrektirovka qilinadi. GES generatorlarini xaqiqiy quvvatlari yig’indisi
Rg va Rr , Rrt lar to’g’risidagi mahlumot quvvat yig’uvchi qurilmaga beriladi. quvvat yig’uvchi qurilmani chiqishidagi quvvat
R0RrRrt-Rg
CHastota normal xolatda (50 0,1 Gts) R 0 bo’ladi. +uvvatni guruhli rostlash tizimni vazifasi agarda quvvat balansi buzilsa, yahni R 0 yuzaga kelsa uni bartaraf etishdir. Yuqorida tahkidlanganiday bunday xolatlarda nominal chastotani rostlash orqali (tiklash) quvvat balansi tiklanadi.
Sinxronlash usullari. Sinxronlash deganda sinxron generatorni energotizim yoki boshqa sinxron mashina bilan ‘arallel ishga tushirishga tushuniladi. Ishga tushirish jarayoni to’la avtomatlashtirilgan bo’lishi
mumkin. Bunda o’amma jarayon ‘ersonali ishtirokisiz bajariladi. Avtomatlashtirilgan sinxronlash birinchi navbatda gidroelektr stantsiyalarda qo’llaniladi. Agarda sinxronlashda ayrim jarayonlar qo’l bilan ‘ersonal tomonidan bajarilsa bunday sinxronlash yarim avtomatik sinxronlash deyiladi. Bahzan sinxronlash jarayoni to’la qo’lda bajariladi.
Sinxron generatorlarni ishga ‘arallel tushirishni ikkita usuli bor. O’z- o’zidan sinxronlash va aniq sinxronlash. Bunda generator qanday xolatda bo’lishdan qathiy nazar, ikkala usul o’am generatorni ulanishini ruxsat etilgan quvvat va kuchlanishda ishlab turgan generatorga sinxron qo’shilishini tahminlash kerak.
O’zini-o’zi sinxronlash. Bu shundan iboratki, sinxron tezlikga yaqin tezlikda generatorni ulanish vaqtida, maydonni so’ndirish avtomati (MSA) o’chirilgan xolatda va generator rotorini chulg’ami qo’zg’atuvchidan uzilgan bo’ladi. Bunda generator tarmoqga qo’zg’almagan xolatda ulanadi (Eq0). Generator viklyuchateli ulangandan so’ng, MSA ni ulanishiga signal beriladi, u rotor chulg’amini qo’zg’atkichga ulaydi. Generator qo’zg’atiladi va sinxronlanishga tortiladi. Energotizim uchun bunday ulanish uch fazali qisqa tutashuvga ekvivalent, shuning uchun o’tkinchi tenglashtiruvchi tokini tahsir etuvchi qiymati quyidagicha bo’ladi.
I'tUc(X'd Xc)
Generatorni chegaralnmagan quvvatli shinaga ulanishi ancha og’ir xolat o’isoblanadi (Xs0). Bunda I't ni qiymati qo’zg’atilgan generatordagi uch fazali qisqa tutashuv toki qiymatigacha oshadi (I'kE'qX'd). Boshqa o’amma xolatlarda I't< I'k, shuning uchun generator o’zini-o’zi sinxronlashda qisqa tutashuv xolatiga nisbatan yengilroq xolatda bo’ladi. O’zini-o’zi sinxronlashda tarmoq kuchlanishi ‘asayadi. Generator chiqishida minimal kuchlanish UgUc X'd (X'dXc) yuzaga keladi. Lekin bu istehmolchilar ishini bo’zilishiga olib kelmaydi, kuchlanish 2-3 sekundda tiklanadi.
O’zini-o’zi sinxronlashni I't<3,5 Ig.n bo’lganda asosiy usul sifatida qo’llash mumkin. SHuning uchun gidrogeneratorlarda avtomatlashtirilgan, turbogeneratorlarda esa yarim avtomatik o’zini-o’zi sinxronlash qo’llaniladi.
2.5-rasmda yarim avtomatlashtirilgan o’zini-o’zi sinxronlash sxemasi ko’rsatilgan. Sxemada IRCH-0,1A ti’li chastota relesidan (RCH) foydalanilgan.
Rasm. Yarim avtomatlashtirilgan o’zini-o’zi sinxronlash qurilmasini sxemasi.
Sinxronlash jarayoni SA kalitni ulanishi bilan boshlanadi. Sxemaga SA.1-SA.3 kontaktlar orqali o’erativ tok beriladi va RCH.1 releni kuchlanish chulg’ami SA.4 kontakt bilan elektrostantsiya shinasini TN1 kuchlanish transformatoriga ulanadi (2.5- a, rasm). RCH.2 chulg’am (2.5- b, rasm) SA.5 kontakt bilan generatorni TN2 kuchlanish transformatoriga t1-2 cek (RV vaqt relesi) vaqtdan so’ng ulanadi. CHulg’amga generatordan katta bo’lmagan qoldiq kuchlanish beriladi (Ug.q 0,2 V), chunki generator tarmoqga qo’zg’atilmagan xolda ulanadi. Rele chulg’amidagi tok o’osil qilgan magnit oqimi faza bo’yicha davriy ravishda 0 2’ burchakga suriladi, sinxronlashayotgan kuchlanishlar chastotalarini farqiga ‘ro’ortsional tezlikda. Bunda releni o’arakatga keluvchi qismlari tebranuvchan o’arakatga qiladi. CHastota farqi qancha kichik bo’lsa tebranish am’litudasi shuncha katta bo’ladi. Ruxsat etilgan o’z-o’zini sinxronlash sharti bo’yicha oraliq relesi RO1 (2.5-v, rasm) chulg’ami zanjiridagi RCH rele kontaktlarini qisqa vaqt tutashtiradi. U ishga tushadi va RO1.1 kontakt ushlanib turadi, RO1.4 kontakt bilan viklyuchatelni ulanishiga signal beradi. So’ngra viklyuchatelni yordamchi kontakti V.1 tutashib MSA ni ulaydi. Rele RO2 bir martali ulanishni tahminlaydi.
O’zini-o’zi sinxronlash jarayoni tugagandan so’ng chastota relesini RCH.2 chulg’ami TN2 kuchlanish transformatoridan uziladi. RN, RO1.5 va ASV, V.2 ajraluvchi kontaktlar yordamida (2.5-b, rasm). RO1 rele va boshqa relelarni dastlabki xolatga qaytarish uchun SA kalit «0» xolatiga o’tkaziladi.
Aniq sinxronlash. Aniq sinxronlashda generator tarmoqga
qo’zg’atilgan xolatda ulanadi. Aniq sinxronlash qurilmasi I't0 bo’lganda ulanishni tahminlaydi. Buning uchun quyidagilar bajarilishi lozim:
Ulanayotgan generator va tarmoq kuchlanishi teng bo’lishi UgUt;
Kuchlanishlarni fazalari bo’yicha mos kelishi ( );
Sistema va ulanayotgan generatorni burchak tezliklari teng bo’lishi (sg).
AST-4, SA-1 va UTS-3 aniq sinxronlash qurilmalari mavjud. UTS-3 qurilmasi sinxron generatorni ulanish jarayonini avtomatlashtirilgan xolda tahminlaydigan aniq sinxronlash qurilmadir (2.6-rasm).
Sinxronizatorni asosiy elementlari:
Kuchlanishni moslashtiruvchi uzeli (KMU);
CHastotani moslashtiruvchi uzeli (CHMU);
Ilgarilatish uzeli (IU);
Ulash uzeli (UU);
Blakirovkalash uzeli (BU).
IU-belgilangan ilgarilash vaqti bilan sinxronlashtirilayotgan generatorni ulanishiga signalni yuzaga keltiradi. +urilma «» burchakni o’lchaydi.
KMU-generatorni qo’zg’atish tizimiga tahsir etuvchi signalni yuzaga keltiradi, kuchlanishni tarmoq kuchlanishiga moslashtirish maqsadida.
CHMU-turbinalar aylanish sonini rostlovchi rostlagichga tahsir
rasm. Anik sinxronlash kurilmasining funktsional sxemasi.
etuvchi signalni yuzaga keltiradi, generator kuchlanishi chastotasini tarmoq chastotasiga moslashtiradi.
UU-UUmax, ffmax, UU.max, dUdt(dUdt)max shartlarni bajarilishini nazorat qiluvchi qurilmadir.
BU-ffmax va UUmax da generatorni nosinxron ulanishidan o’imoyalaydi.
|
| |