nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Trank aloqalarni, VLAN tarmoqlarni, marshrutizatsiya va

|
Trank aloqalarni, VLAN tarmoqlarni, marshrutizatsiya vaBog'liq Kommutatsiya va marshrutizatsiya (1-qism)3.
Trank aloqalarni, VLAN tarmoqlarni, marshrutizatsiya va
ulanishlarni tekshiring
3.1. R1 marshrutizatorda marshrutizatsiya jadvalini tekshiring
– R1 marshrutizatorda show ip route buyrug‗ini bajaring. R1
marshrutizatorda qanday marshrutlar ko‗rsatilgan?
– S1 va S2 kommutatorlarda show interface trunk buyrug‗ini bering. F0/1
porti ikkala kommutatorda trank port qilinganmi?
– S1 va S2 kommutatorlarda show vlan brief buyrug‗ini bering. VLAN 10,
20, 30, 40, 50 tarmoqlari aktivligini va VLAN larga mos keluvchi portlar
o‗rnatilganligini tekshiring. Nima sababdan F0/1 port hech qaysi aktiv VLAN larga
tegishli emas?
– VLAN 10 dagi PC 0 dan VLAN 50 dagi PC 4 ga exo – so‗rov jo‗nating.
Agar VLAN marshrutizatsiya to‗g‗ri ishlayotgan bo‗lsa, 10.10.10.0 va 10.10.50.0
tarmoqlari o‗rtasida exo – so‗rov muvoffaqiyatli bo‗lishi kerak.
– hamma qurilmalar o‗rtasida ulanish borligini tekshiring. Qurilmalar
o‗rtasida exo – so‗rov muvoffaqiyatli bo‗lishi kerak. Agar exo – so‗rov
jo‗natilmasa, tarmoqni nosozligini bartaraf qiling.
36
Ilova A. Sozlash buyruqlari
Router>enable
Router#configure terminal
Router(config)#ipv6 unicast-routing
Router(config)#interface
FastEthernet0/0
Router(config-if)#no shutdown
Router(config-if)#exit
Router(config)# interface
FastEthernet 0/0.10
Router(config-subif)#encapsulation
dot1Q 10
Router(config-subif)#ipv6 enable
Router(config-subif)#ipv6 address
A:B:C:D::10:1/120
Router(config-if)#exit
Router(config-subif)# interface
FastEthernet 0/0.20
Router(config-subif)#encapsulation
dot1Q 20
Router(config-subif)#ipv6 enable
Router(config-subif)#ipv6 address
A:B:C:D::20:1/120
Router(config-if)#exit
Router(config)# interface
FastEthernet 0/0.30
Router(config-subif)#encapsulation
dot1Q 30
Router(config-subif)#ipv6 enable
Router(config-subif)#ipv6 address
A:B:C:D::30:1/120
Router(config-if)#exit
Router(config)# interface
FastEthernet 0/1
Router(config-if)#no shutdown
Router(config-if)#exit
Router(config)# interface
FastEthernet 0/1.40
Router(config-subif)#encapsulation
dot1Q 40
Router(config-subif)#ipv6 enable
Router(config-subif)#ipv6 address
A:B:C:D::40:1/120
Router(config-if)#exit
Router(config-subif)# interface
FastEthernet 0/1.50
Router(config-subif)#encapsulation
dot1Q 50
Router(config-subif)#ipv6 enable
Router(config-subif)#ipv6 address
A:B:C:D::50:1/120
Router(config-subif)#end
|
| |
Kirish…………………………………………………………………

Kirish………………………………………………………………….
3
1.
ARP va ICMP protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish……. 4
2.
L2 kommutator qurilmalarida MAC-manzil jadvalining ishlash
prinsipini tadqiq qilish……………………………………………….
15
3.
Tarmoqda IPv6 manzillashni tadqiq qilish……………………………
25
4.
IPv6 Vlan tarmoqlari o‗rtasida marshrutizatsiyani sozlash…………….. 31
5.
IPv6 manzillash tizimida DHCPv6, DNS servis konfiguratsiyalarini
sozlash…………………………………………………………………..
39
6.
IPv4 manzillash tizimidan IPv6 manziliga o‗tishda 6to4 tunnel, NAT-
PT konfiguratsiyalarini sozlash…………………………………………
44
7.
Marshrutizatsiya algoritmlarini tadqiq qilish (Deykstra, Floyd)………
48
8.
IPv6 texnologiyasi asosida statik marshrutizatsiyani sozlash………… 63
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati…………………………………..67
69
Kommutatsiya va marshrutizatsiya
5350100-
«Telekommunikatsiya
texnologiyalari»
(Telekommunikatsiya,
Teleradioeshitirish, Mobil tizimlari) yo‘nalishi
bo‘yicha ta‘lim oladigan talabalari uchun uslubiy
ko‘rsatma.
―MUT va T‖ kafedrasining 2022 yil ―__‖ __
(№__-son bayonnoma) majlisida ko‘rib chiqildi
va chop etishga tavsiyalandi.
―Telekommunikatsiya
texnologiyalari‖
fakultetining ilmiy-uslubiy kengashida ko‘rib
chiqildi va chop etishga tavsiyalandi 2022 yil
―__‖ __ № __- sonli bayonnoma.
TATU ilmiy-uslubiy kengashida ko‘rib
chiqildi va chop etishga tavsiyalandi 2022 yil
―_____‖ _____, _____-sonli bayonnoma
Tuzuvchilar:
R.X. Djuraev
Yu.Sh. Djabbarov
D.M. Matqurbonov
D.X.Temirova
Taqrizchilar:
_____________
Ma‘sul muxarrir: D.X.Temirova
Musahhih:
____________
70
71
72
|
Yo‘nalishni boshqa tomonga yo‘naltirish

11
kompyuterlarning yo‗nalish jadvallari eskirishi mumkin. Bundan tashqari bu
jadvallar
odatda
kam
axborotga
ega,
masalan,
faqat
bir
nechta
marshrutizatorlarning manzili.
Kompyuterlar xatti-xarakatini tuzatish uchun marshrutizator ―yo‗nalishni
boshqa tomonga yo‗naltirish‖ (Redirect) deb nomlanuvchi
ICMP protokolining
xabarini ishlatishi mumkin. Ushbu xabar, marshrutizator
kompyuterning
tayinlangan tarmoqqa paketni noto‗g‗ri yuborilayotganini aniqlangandagina
yuboriladi, belgilangan tarmoqqa eng qisqa yo‗nalish boshlanadigan lokal tarmoq
marshrutizatoriga ega emas. ICMP protokolini boshqa tomonga yo‗naltirish
mexanizmi, kompyuterlarga uning lokal marshrutizatorlarining faqat IP- manzilini
konfiguratsiya fayllarida asrashga imkon beradi. Boshqa tomonga yo‗naltirish
xabarlari yordamida marshrutizatorlar kompyuterga, qaysi marshrutizatorga u yoki
bu tayinlangan tarmoq uchun paketlarni jo‗natish zarurligi to‗g‗risida unga kerakli
axborotni
xabar qilib turadi, ya‘ni marshrutizatorlar kompyuterga, yo‗nalish
jadvallarining ularga kerakli qismini uzatishadi.
Marshrutizator ―yo‗nalishni boshqa tomonga yo‗naltirish‖ xabariga
keyinchalik foydalaniladigan IP manzil va o‗z ma‘lumotlar maydonining birinchi
64 bitli dastlabki paket sarlavhasini joylashtiriladi.
Paket
sarlavhasidan
tugun
qaysi
tarmoq
uchun
ko‗rsatilgan
marshrutizatordan foydalanish kerakligini bilib oladi.
1.5-rasm. ARP va ICMP protokollarini tadqiq qilish uchun tuzilgan tarmoq
sxemasi
192.168.1.2
BB
R2
f0/1 192.168.3.1
192.168.3.2
AA
R1
f0/0
192.168.1.1
f0/1
f0/0
192.168.2.1
192.168.2.2
МАС-manzillari jadvali - Kommutatsiya va marshrutizatsiya

МАС-manzillari jadvali Fa1
Fa2
Fa3
Fa4
Fa5
Fa6
Fa7
Fa8
Fa9
Fa10 Fa11 Fa12
OC
1-savol. Kommutator kadrni qayerga uzatib yuboradi?
* Fa1
Fa2
Fa3
Fa4
* Fa5
Fa6
* Fa7
Fa8
* Fa9
Fa10
Fa11
Fa12
2-savol. Kommutator tomonidan kadrni uzatishda qaysi tasdiqlar to‘g‘ri
hisoblanadi?
* Kommutator uzatuvchi MAC-manzilini MAC-manzillar jadvaliga qo‘shadi.
Kadr broadcast hisoblanadi, shuning uchun barcha portlarga uzatiladi.
Kadr unicast hisoblanadi, shuning uchun faqat ma‘lum bir portga uzatadi.
* Kadr unicast hisoblanadi, shuning uchun barcha portlar bo‘ylab tarqatadi.
Kadr unicast hisoblanadi, shuning uchun kommutator tomonidan tashlab
yuboriladi.
Konsentrator
24
Nazorat savollari 1.
MAC-manzil tuzilishini keltiring va tushuntirib bering?
2.
IP –manzil va MAC-manzil OSI modelining qaysi pog‗onalarida qo‗llaniladi
va bir-biridan farqlarini keltiring?
3.
Kommutator kadrni uzatishidagi uchta tayanch mexanizmni tushuntirib
bering?
4.
MAC –manzil jadvalining ishlash prinsipini tushuntirib bering?
25
3– LABORATORIYA ISHI TARMOQDA IPV6 MANZILLASHNI TADQIQ QILISH. Ishdan maqsad: Ma‘lumot uzatish tarmoqlarida IPv6 manzillash
tamoyillarini tadqiq qilish.
Nazariy ma’lumotlar IP (Internet Protocol) tarmoq bo‗ylab ma‘lumot uzatishga javob beradigan
TCP/IP barcha stekning asosiy protokoli hisoblanadi. TCP/IP modelining tarmoq
pogonasida asosan 2 xil IP protokoli mavjud: IPv4, IPv6.
IPv4 (angl. Internet Protocol version 4) 1981-yilda ishlab chiqarilgan. IPv4 –
bu IP protokolning (Internet Protocol) to‗rtinchi versiyasi bo‗lib, hozirgi kunda
Internet tarmog‗ining asosini tashkil qiladi.
IPv6: 1990 –IETF internetni loyihalash bilan shug‗ullanuvchi guruh IP
protokolining yangi versiyasi ustida ishlay boshladi. 1998 – IPv6 RFC 2460
sifatida qabul qilindi.
26
IPv6 da 128 bit ishlatiladi.
X – 4 ta 16 lik belgi yoki 16 ta ikkilik raqam ishlatiladi
IPv4/IPv6 special addresses Addresess Type
KIRISH - Kommutatsiya va marshrutizatsiya

KIRISH Axborot - kommunikatsiya texnologiyalari jamiyatning turli sohalarida
qo‗llanilib, insonlarning iqtisodiy va madaniy turmushining barcha jabhalari (shu
jumladan, bilim tarqatish, ijtimoiy aloqalar, iqtisodiy, tadbirkorlik va siyosiy
faoliyat, ommaviy axborot vositalari, ta‘lim, sog‗liqni saqlash kabilar)ni
yaxshilashi va XXI asr ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini harakatga keltiruvchi kuch
sifatida e‘tirof etiladi. Bu borada ma‘lumot uzatish tarmoqlari va tizimlarini
tuzilishi, ishlashi, protokollar orqali xizmatlarni amalga oshirilishiga oid jihatlarni
qamrab olgan mazkur ―Kommutatsiya va marshrutizatsiya‖ (1-qism) fani muhim
ahamiyatga ega.
―Kommutatsiya va marshrutizatsiya‖ (1-qism) fanidan laboratoriya
mashg‘ulotlarini o‗zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan asosiy masalalar
doirasida:
– turli ma‘lumotlar uzatish tizimlari va tarmoqlarini qurish tamoyillari va
arxitekturasini, ARP VA ICMP protokollarining ishlash tamoyillarini, IPv6
protokollarni ishlashi va ularning funksional imkoniyatlarini, ishlash unumdorligi
va sifat ko‗rsatkichlarini, marshrutizatsiya algoritmlarini tahlil qilish, tarmoq
monitoringni tashkil etish tamoyillari bo‗yicha amaliy ko‗nikmalar hosil qilish;
– zamonaviy telekommunikatsiya uskunalari va asboblarini ishlatish,
ma‘lumot uzatish tarmoqlari va tarmoqlarini tadqiq etishga oid masalalarni qo‗yish
va tahlil qilish, tizimlarni eksperimental tadqiq etish va loyihalash, texnik
imkoniyatlarini baholash va takliflarni shakllantirish, ma‘lumotlar uzatish
tarmoqlari va tizimlarini tavsiflarini aniqlash imkoniyatlariga ega bo‗ladilar.
4
1– LABORATORIYA ISHI ARP VA ICMP PROTOKOLLARINING ISHLASH TAMOYILLARINI TADQIQ QILISH Ishdan maqsad: Tarmoqda qo‗llaniluvchi ARP va ICMP protokollarining
vazifalari va ishlash tamoyilini tadqiq qilish bo‗yicha amaliy ko‗nikmaga ega
bo‗lish.
-qadam. Kommutator 1-portdagi PC0-dan keng eshittirishli (broadcast) 
jo‗natmani oladi. 
2-qadam

20
3-qadam. Qabul qiluvchi manzilning keng eshittirishli (broadcast) uzatilishi
sababli, u qabul qilingan portdan tashqari barcha portlarga kadrni uzatadi.
4-qadam. Qabul qiluvchi qurilma (PC1) broadcast
xabariga unicast kadr
bilan PC0-ga javob qaytaradi.
5-qadam. Qabul qilgan qadrdagi ma‘lumot bo‗yicha kommutator PC1 ning
MAC-manzilini va qabul qilgan port raqamini MAC-manzil jadvaliga qo‗shib
qo‗yadi.
6-qadam. Kommutator MAC-manzil jadvalidagi yozib olingan ma‘lumotlar
bo‗yicha uzatuvchi (PC0) va qabul qiluvchi (PC1) qurilmalar o‗rtasida
keyingi
Port 3:MAC-adres PC1
22
ISHNING BAJARISH TARTIBI
1. Interfaol topshiriq bo`yicha
ishni bajarish tartibi
МАС-manzil jadvalidagi МАС-manzilning
uzatuvchisi МАС-manzil
ma‗lumotiga
asoslanib, kommutator kadrni qanday o`tkazishini aniqlang.
Kadr
Preambula
Qabul
qiluvchi
МАС-manzili
Uzatuvchi
МАС-
manzili
Uzunlik
turi
Inkapsulyatsiyalangan
ma‗lumotlar
Kadr
tugashi
OF
OB
VI. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)

|
VI. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)
|
bet | 4/6 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 54,85 Kb. | | #270753 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari fan dasturi -3
|
VI. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)
- dasturlash tillaridan foydalanish, mantiqan to‘g‘ri va samarali dasturlar yaratish, dasturiy taʼminot ishlab chiqarish jarayonining modellarini tushunish,bugungi kunda dasturiy mahsulotlarni ishlab chiqish va texnik xizmat
koʼrsatish uchun eng mos boʼlgan dasturiy taʼminotni ishlab chiqish jarayonini tanlash qobiliyati, oʼrta oʼlchamdagi dasturiy mahsulotga talablarni aniqlash uchun umumiy, rasmiy yoki yarim rasmiy usuldan foydalanish, oʼrta oʼlchamdagi dasturiy mahsulotlar uchun testlashning turli xil va darajalarini (masalan, birlik, integratsiya, tizimlar va qabul qilish) ajratish, oq va qora qutilarni sinovdan oʼtkazish kabi turli xil sinov usullarini muhokama qilish, haqida tasavvurga ega bo‘lishi;
- dastur loyihalarini boshqarishning asosiy printsiplari va umumiy usullarini, masalan, jadvallashtirish, oʼlchamlarni aniqlash, xarajatlarni aniqlash va xavflarni tahlil qilish usullarini muhokama qilish iqtisodiy masalalarni yechishda zamonaviy texnik va dasturiy ta’minotlardan foydalanish va samarali yechimlar topish bo‘yicha ko‘nikmalariga ega bo‘lishi;
-talaba raqamlashtirish jarayonida algoritmik va dasturiy texnologiyalarini qo‘llash, iqtisodiy tashkilotlarda mavjud bo‘lgan satatistik ma’limotlarni, axborotlarni shaklantiriah, guruhlash va tahlil qilish, iqtisodiy jarayonlarning rivojlanishini prognoz qilish, iqtisodiy muammolarni yechish dasturyi ta’minotnitatbiq va tahlil qilish bo‘yicha yechimlar qabul qilish va samaradorligi oshirish malakasiga ega bo‘lishi kerak.
|
4
|
VII. Ta’lim texnologiyalari va usullari:
ma’ruzalar;
interfaol keys-stadilar;
seminarlar (mantiqiy fikrlash, tezkor savol-javoblar);
guruhlarda ishlash;
taqdimotlarni qilish;
individual loyihalar;
jamoa bo'lib ishlash va himoya qilish uchun loyihalar.
|
|
|
| |
Topshiriq 
1. 
Har-bir talaba jurnaldagi raqami bo`yicha variantni tanlang va ARP va 
ICMP protokollarini jadvalini tuzing

5
1.1- rasm. IP va MAC –manzillar o‗rtasida bog‗lanish
IP va MAC manzillari o‗rtasidagi aloqa to‗g‗ridan-to‗g‗ri ARP- jadvali
yordamida amalga oshiriladi, bu erda har bir satrda IP manzilning MAC manziliga
muvofiqligi ko‗rsatilgan. 1.2-rasmda Windows OS dagi ARP-jadvali ko‗rsatilgan.
1.2-rasm. Windows OS dagi ARP-jadvali
ARP jadvalida IP
va MAC manzillardan tashqari, yozuv turi ham
ko‗rsatilgan bo‗lib, bularga:
statik yozuvlar - qo‗lda yaratiladi va kompyuter yoki marshrutizator
yoqilganicha mavjud bo‗ladi
dinamik yozuvlar - doimiy yangilab turiladi, agar yozuv ma‘lum vaqt
ichida yangilanmagan bo‗lsa (taxminan 2 daqiqa),
unda u jadvaldan chiqarib
tashlanadi.
ARP jadvalida barcha hostlar uchun yozuvlar mavjud bo‗lmasdan, faqat
tarmoq ishlarida faol ishtirok etadigan hostlar qatnashadi. Ushbu saqlash usuli
ARP keshi deb nomlanadi. ARP protokolini to‗liq o‗rganish uchun uning sarlavha
tuzilishini bilishimiz zarur (1.3-rasm).
6
1.3-rasm. ARP
sarlavha tuzilishi
hardware type (HTYPE) ushbu sohada saqlanadigan har bir kanal
ma‘lumotlarini uzatish protokoli o‗z raqamiga ega. Masalan Ethernet 0x0001
raqamiga ega.
protokol type (PTYPE) tarmoq protokolining kodi. Masalan, IPv4 uchun
0x0800 yoziladi.
hardware length (HLEN) Fizik manzilning uzunligi (baytlarda). Ethernet
6 bayt uzunlikka ega.
protokol length (PLEN) mantiqiy manzilning uzunligi (baytda). IPv4
manzil uzunligi 4 bayt.
operation jo‗natuvchining operatsiya kodi: 1 so‗rov uchun va 2
javob
uchun
sender hardware address (SHA) Jo‗natuvchining fizik manzili.
sender protokol address (SPA) Jo‗natuvchining mantiqiy manzili.
target hardware address (THA) qabul qiluvchining fizik manzili. So‗rov
jarayonida bo‗sh maydon
target protokol address (TPA) qabul qiluvchining mantiqiy manzili
ARP xabarlarining quyidagi turlari mavjud: ARP so‗rov (ARP request) va
ARP javob (ARP reply). Jo‗natuvchi tizim qabul qiluvchi tizimning fizik
manzilini so‗rash uchun ARP so‗rovidan foydalanadi. Javob (qabul qiluvchi
qurilmaning fizik manzili) ARP javobi ko‗rinishida keladi.
7
Shunday qilib, lokal tarmoqda ma‘lumotlarni
yetkazib berish uchun qabul
qiluvchi qurilmaning fizik manzilini bilish talab etiladi. Shuning uchun fizik
manzillarni avtomatik ravishda aniqlash tartibi mavjud.
“Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali bankning kreditlash tahlili

|
“Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali bankning kreditlash tahlili
|
bet | 10/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat5. “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali bankning kreditlash tahlili - Xalqaro ekspertlarning tahlillariga ko‘ra, jahon savdosining 80-90 foizi rivoji bevosita moliyaga bog‘liq. Shu bois, ularning fikricha, moliya bo‘lmasa, savdo ham amalga oshmaydi, savdoga oid moliyalashtirish uni qo‘llab-quvvatlashning muhim omili sanaladi.
- Asosiy e’tibor savdoni moliyalashtirishning zamonaviy mexanizmlari va eksportni moliyalashtirish, uni sug‘urtalash bo‘yicha ko‘nikmalarni shakllantirish yuzasidan xalqaro tajribalar bilan tanishtirish, shuning-dek, O‘zbekistonda savdoga oid moliyalashtirish jarayonini rivojlantirish muhim hisoblanadi.
Xalqaro tajriba tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, eksportni rag‘batlantirishning amaldagi vositasi bu korxonalarni savdoni moliyalashtirish shaklida qo‘llab- quvvatlash hisoblanadi. Osiyo taraqqiyot banki tomonidan 114 ta davlat tadbirkorlari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovga ko‘ra, bu jarayon eksport-importni moliyalashtirish hajmini 25 foiz, ishlab chiqarish ko‘lamini o‘rtacha 30 foiz, aholi bandligini 25 foiz ko‘paytirish, biznesni esa 19 foiz rivojlantirishga olib keladi. Tijorat banklari tomonidan eksportni qo‘llab-quvvatlashga bevosita ta’sir qiluvchi kreditlar taqdim etilayotgani, pul va valyuta bozorlaridagi operatsiyalar, forfeyting, faktoring, lizing, savdoni moliyalashtirish, bank kafolatlari, hujjatlashtirish operatsiyalari, akkreditivlar, inkasso, shartnomalar ijrosi, eksportyorlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri kreditlash, loyihaviy moliyalashtirish kabi xizmat turlari ko‘rsatilayotgani qayd etildi O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdosi milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlashdagi zarur shartlardan biri hisoblanadi. Birgina 2022 yilda mamlakatimizning tashqi savdo aylanmasi 24,7 mlrd. AQSh dollarini tashkil etdi. Bunda tashqi savdo balansining ijobiy saldosi 453,6 mln. AQSh dollariga teng bo‘ldi. Ta’kidlash joizki, 2023 yilda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining bir qator farmon va qarorlari mamlakatning eksport salohiyatini oshirishda muhim o‘rin tutadi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023 yil 25 maydagi PF-5057-sonli «Tashqi bozorlarda mahalliy mahsulotlarning eksport qilinishi va raqobatdoshligini ta’minlashni yanada rag‘batlantirish chora- tadbirlari to‘g‘risida»gi farmoniga muvofiq, xo‘jalik sub’ektlariga 2023 yil 1 yanvardan boshlab, o‘zlari ishlab chiqargan tovarlarni xorijiy valyutada oldindan to‘lovsiz, akkreditiv ochmasdan, bank kafolatini rasmiylashtirmay hamda eksport shartnomalarini siyosiy va tijorat xavflaridan sug‘urta polisisiz eksport qilish huquqi berildi.
|
| |
-rasm. ICMP sarlavhasi - Kommutatsiya va marshrutizatsiya

9
Ko‗rinib turibdiki, ishlatilayotgan xabar turlaridan ICMP protokoli,
o‗zlarining tor masalalarini hal qiluvchi protokollar birlashmasi bo‗lib
hisoblanadi. Xabar turlarini tahlil qilib chiqamiz.
Aks. ICMP protokoli tarmoq qurilmalariga erishishni
nazoratlash uchun
tarmoq administratorlariga vositalar taqdim etadi. Bu vositalarni xabarning ikki
turi bilan almashishni kirituvchi aks-protokol: aks-talab va aks- javob tasavvur
etish mumkin. Kompyuter yoki marshrutizator internet tarmoq bo‗yicha
aks-talab
yuboradi, unda qurilmaning IP manzlini ko‗rsatiladi. Aks-talab olgan tugun aks-
javobni tashkil qiladi va talab yuboruvchiga-tugunga xabarni qaytaradi. Talabda
bo‗lgan ayrim ma‘lumotlar, javobda qaytarishi kerak.
Chunki aks-talab va aks-
javob tarmoq bo‗yicha IP paketlar ichida uzatiladi va ularni muvoffaqiyatli
yetkazib berish, inter tarmoqni butun transport tizimining normal ishlashini
bildiradi.
Belgilash tuguniga yetishmaslik to‘g‘risida ma’lumotlar. Marshrutizator IP
paketni yubormasa
yoki yetkazib bera olmasa, u paketni yuboruvchi qurilma
―Belgilash tuguniga yetishib bo‗lmaslik‖ (3-xabar turi) xabarini yuboradi. Bu
xabar kod maydonida, paket nima uchun yetkazib berilmaslik sababini aniqlovchi
mazmunga ega. Sabab quyidagicha kodlanadi.
8
Aks-talab (Echo Request)
11
Deytagramma vaqtining tugashi
(Time Exceeded for a Datagram )
12
Paket parmetrning muammosi.
(Parameter Problem on a datagram )
13
Vaqt belgisini talab qilish (Timestamp request)
14
Vaqt belgisining javobi (Timestamp Replay)
17
Adresni talab qilish (Address Mask Request)
18
Adres javobi (Address Mask Replay)
10
Kod
Sabab
0
Tarmoqqa yetishib bo‗lmaydi
1
Tugunga yetishib bo‗lmaydi
2
Protokolga yetishib bo‗lmaydi
3
Portga yetishib bo‗lmaydi
4
Fragmentatsiya
talab etiladi, 2F bit esa o‗rnatilgan
5
Manba bergan yo‗nalishda xato
6
Tayinlash tarmog‗i noma‘lum
7
Tayinlash tuguni noma‘lum
8
Tugun-manbaga ajratish
9
Tayinlash tarmog‗i bilan o‗zaro ishlash
administrativ ta‘qiqlangan
10
Tayinlash tuguni bilan o‗zaro ishlash
administrativ taqiqlangan
11
Servisning berilgan sinfi uchun tarmoqqa erishib bo‗lmaydi
12
Servisning berilgan sinfi uchun tugunga erishib bo‗lmaydi
Marshrutizator qandaydir sabab bilan tarmoq bo‗yicha 10 paketni uzata
olmasligini aniqlasa, qurilma manbaga ICMP xabarini
yuboradi va keyingina
paketni olib tashlydi. Xato sababidan tashqari ICMP xabari yetkazib berilmagan
paket sarlavhasini va ma‘lumotlar maydonining birinchi 64 bitini ham kiritadi.
Tayinlash tarmog‗i yoki qurilma apparaturaning vaqtincha ishdan chiqishi,
yuboruvchi belgilangan manzil noto‗g‗ri ko‗rsatkichga
hamda marshrutizator
belgilangan tarmoqqa yo‗nalishi to‗g‗risida ma‘lumotga ega bo‗lmaganda
erishilmasligi mumkin. Protokol va portga erishilmaslikdan tayinlash tugunidagi
qo‗shma darajaning qaysi bir protokolida amalga oshishi UDP yoki TCP
protokollarining ochiq porti yo‗qligini bildiradi.
Har turdagi stansiyalarning element bazasi

|
Har turdagi stansiyalarning element bazasi
|
bet | 2/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,6 Mb. | | #246321 |
Bog'liq 63-20 Turg\'unboyev DiyorbekHar turdagi stansiyalarning element bazasi
KE- ATS qo‘llanishi quyidagi imkoniyatlarni yaratadi: - stantsiya ekspluatatsiya tехnik хizmatini avtomatlashtirish va markazlashtirish va shu yo‘l bilan tехnik ishchilar sonini qisqartirish; - mikroelеktronik elеmеntlar va qurilmalarni tayyorlashni unifikatsiyalashtirish va ilg‘or tехnologiyalarni qo‘llash hisobiga ishlab chiqarish хarajatlarni kamaytirish; - abonеntlarga qulaylik tug‘diruvchi va mеhnat unumdorligini oshirishga yordam bеruvchi yangi qo‘shimcha хizmat turlarini kiritish va eskilarini takomillashtirish; - kommutatsiya asbobi kontaktlari gеrmеtik yopiq bo‘lganligi uchun so‘zlashuv trakti sifatini yaхshilanganligi va shovqin butunlay yo‘qotilganligi ; - stantsiyaning hajmi va vazni kichraytilganligi; - ishlash tеzligi yuqoriligi
1.2. Kommutatsiya qurilmalarining vazifalari va asosiy paramеtrlari
Kommutatsiya maydon (KM) tеlеfon stantsiyalari va tugunlarining asosiy elеmеntlaridan bo‘lib, ulash qurilmalari majmuasidan iborat. Kommutatsiya maydoni yordamida uning kirish va chiqish liniyalari orasida aloqa trakti hosil qilinadi. Kommutatsiya maydoni tеlеfon stantsiyalari va tugunlari hamda ulardagi boshqarish qurilmasi tuzilishini bеlgilab bеradi. U N kirish va M chiqish liniyalari (kanallari) bilan aniqlanadigan хajmi (sig‘imi), liniyalarning (kanallarning) taqsimlanish usuli, uni qurish uchun ishlatilgan kommutatsiya asbobi, kirish va chiqish liniyalari orasidagi bo‘sh liniyalarni izlash tartibi, ichki tuzilishi (zvеnolar va bosqichlar soni), o‘tkazuvchanlik qobiliyati va aloqani yo‘qotish ko‘rsatkichlari bo‘yicha tabaqalanadi. Masalan, kanallarni fazo, vaqt yoki boshqa bir yoki bir nеcha taqsimlash usuli bo‘yicha kommutatsiya maydonini qurish mumkin. Eng ko‘p qo‘llaniladigan usullarga fazo, vaqt va shu ikki usul bir vaqtning o‘zida qo‘llanishi kiradi. Kommutatsiya maydoni odatda bir nеcha alohida qismlardan tashkil topgan. 2.2 – rasmdagi kommutatsiya maydoni uch A, V va S qismlardan tashkil topgan bo‘lib, N kirish bilan M chiqish liniyalari V1 va V2 oraliq liniyalari orqali ulanadi. Bu liniyalar orasidagi nisbat ko‘rilayotgan misolda quyidagicha: N>V1; V1=V2; V2
|
| |
Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan mijozlarning eksport shartnomalari bo‘yicha ochilgan hujjatlashtirilgan akkreditivlar hajmi o‘zgarishi (mln. AQSh doll)

|
Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan mijozlarning eksport shartnomalari bo‘yicha ochilgan hujjatlashtirilgan akkreditivlar hajmi o‘zgarishi (mln. AQSh doll)
|
bet | 11/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq RenatHamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan mijozlarning eksport shartnomalari bo‘yicha ochilgan hujjatlashtirilgan akkreditivlar hajmi o‘zgarishi (mln. AQSh doll)
Ko’rsatkichlar
|
Yillar
| | | | | | | |
2017
|
2018
|
2019
|
2020
|
2021
|
2022
|
2023
|
Hujjatlashtirilgan akkreditivlar hajmi
|
39,46
|
5,30
|
29,27
|
30,12
|
9,91
|
18,03
|
10,88
|
Bir akkreditivga to‘g‘ri keladigan summa
|
2,5
|
1,0
|
5,3
|
3,8
|
0,7
|
0,5
|
0,3
| Tahlillar ko‘rsatmoqdaki, 2017-2023 yillarda O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasi miqdorining kamayish tendensiyasi kuzatilgan bo‘lib, ushbu holat salbiy baholanadi. “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan mijozlarning eksport shartnomalari bo‘yicha ochilgan hujjatlashtirilgan akkreditivlarning jami summasi hamda bir akkreditivga to‘g‘ri keladigan summa 2023 yilda 2017 yilga nisbatan keskin kamaygan. Bu esa, “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filialining tashqi savdoga xizmat ko‘rsatish amaliyotini takomillashtirish nuqtai-nazaridan salbiy holat hisoblanadi. Shuningdek, 2017-2023 yillarda “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan mijozlarning eksport shartnomalari bo‘yicha ochilgan hujjatlashtirilgan akkreditivlar jami summasi va bir akkreditivga to‘g‘ri keladigan summaning nobarqarorligi kuzatilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan mijozlarning eksport shartnomalari bo‘yicha ochilgan hujjatlashtirilgan akkreditivlar hajmi o‘zgarishi (mln. AQSh doll)
|
VIII. Kreditlarni olish uchun talablar

|
VIII. Kreditlarni olish uchun talablar
|
bet | 5/6 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 54,85 Kb. | | #270753 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari fan dasturi -5
|
VIII. Kreditlarni olish uchun talablar:
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to’la o’zlashtirish, tahlil natijalarini to’g’ri aks ettira olish, o’rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada yuritish va joriy nazorat shakllarida, mustaqil ta’lim uchun berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish, oraliq va yakuniy nazorat bo’yicha test topshirish.
|
6
|
IX. Аsosiy аdаbiyotlаr
1.Голицына О.Л., Попов И.И. Основы алгоритмизации и программирования. Учеб. пособие — 3-е изд.//. — М.: Форум, 2008, 432 с.
2. Колдаев В.Д. Основы алгоритмизации и программирования. Учебное
пособие для студентов СПО. Издательство М.: ИД «Форум»: Инфра-М, 2006. – 416 с.
3. Семакин И.Г., Шестаков А.П. Основы алгоритмизации и программирования. Учебник для студ. учреждений сред. проф. образования. — 3-е изд., стер. — М. : Академия, 2012. — 393 с.
4. A.Sattorov. Ma’lumotlar bazasini boshqarish sistemasi. Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2006. - 304 b.
Qо‘shimchа аdаbiyotlаr
1.O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidentining “Zamonaviy axborotkommunikatsiya texnologiyalarni yanada joriy etish va rivojlantirish choratadbirlari to’g’risida”gi PQ-1730-sonli Qarori. 2012-y., 21 mart.
2. Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, Clifford Stein Introduction to Algorithms. Third Edition. The MIT Press Cambridge, Massachusetts London, England, 2009. – 1312 p.
3. Scheinerman Edwant C++ for Mathematicians. An Introduction for Students and Professionals. Chapman&Hall/CRC, Taylor&Francis Group, LLC, Bocа Raton, London, New York, 2006. - 496 p.
4. D.S. Malik C++ Programming: From Problem Analysis to Program Design. Seventh Edition. Course Technology, 2014.-1488 p.
5. Герберд Шилдт С++базовый курс.3-е издание.
|
|
| |
Аxborot mаnbааlаri - Iqtisodiyot va pedagogika universiteti

|
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti
|
bet | 6/6 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 54,85 Kb. | | #270753 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari fan dasturi -Аxborot mаnbааlаri
1. http://cppstudio.com – C++ tilida dasturlash bo‘yicha namunalar izohlari bilan
keltirilgan
2. http://cplusplus.com – C++ tilida mavjud konstruksiyalar ta’rifi, ishlatish namunalari bilan keltirilgan. 123
3. http://compteacher.ru/programming – dasturlash bo‘yicha video darsliklar mavjud.
4. http://www.ziyonet.uz – dasturlash asoslari bo‘yicha referatlar topish mumkin.
7
|
Fan dasturi Iqtisodiyot va pedagogika universiteti Kompyuter tizimlari kafedra yig‘ilishining 2024 yil __ ____ dagi _sonli bayonnomasi, Axborot texnologiyalari va raqamli iqtisodiyot fakulteti Kengashining 2024 yil ____ ____ dagi __sonli bayonnomasi bilan ma’qullangan. Iqtisodiyot va pedagogika universiteti Kengashining 2024 yil __ ____ dagi __sonli bayonnomasi bilan ma’qullangan fan dasturlarini o‘quv jarayonida foydalanishga tavsiya etilgan.
|
8
|
Fan/modul uchun ma’sul:
Turg’unov A.M. - “TIQXMMI” Milliy tadqiqot universitetining Qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalari institute “Matematika va tabiiy fanlar” kafedrasi v.b. professori
O.Asrorov– Iqtisodiyot va pedagogika universiteti “Kompyuter tizimlari” kafedrasi styajor o’qituvchisi.
|
9
|
Tаqrizchilаr:
Tashqi taqrizchi – Kayumova N.A – Qarshi davlat universiteti “Algoritmlar va dasturlash texnologiyalari” kafedrasi mudiri. professor, DSc.
Ichki taqrizchi – Suropov B.M. Iqtisodiyot va pedagogika universiteti “Kompyuter tizimlari” kafedrasi dotsenti.
|
|
| |
ICMP (Internet Control Message Protocol-

8
shuning uchun ular ham yo‗qolishi mumkin.
Bundan tashqari, yuklangan
tarmoqda, ular marshrutizatorlarning qo‗shimcha yuklanishini keltirib chiqarishi
mumkin. Xatolar to‗g‗risida juda ko‗p xabarlar keltirib chiqarmasligi uchun xatolar
to‗g‗risidagi ICMP xabarlarni tashuvchi IP paketlarning yo‗qolishi,
ICMP ning
yangi xabarlarini tug‗dirib chiqarmasligi kerak. ICMP xabarlarining bir nechta turi
mavjud. Xabarning har bir turi o‗z formatiga ega va ularning hammasi uchta
umumiy maydondan boshlanadi (1.4-rasm): xabar turini (TYPE), u xabarni
belgilanishini
aniqlab beradi, belgilovchi 8 bitli to‗la son
, 8 bitli kod maydoni
(CODE), u xabarning belgilanishini aniqlab beradi, nazorat yig‗indisini 16
bitli
maydoni, (CHECKSUM).
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish - bet 15

|
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish
|
bet | 15/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat Kreditlash amaliyotini rivojlanishiga ta’sir qiluvchi yana bir sabab, tijorat banklari kredit bo‘linmalari xodimlari o‘rtasida xizmat vazifalari taqsimotini to‘g‘ri tashkil etilmaganligidir. Bank muassasalari banklararo raqobatda nafaqat o‘z o‘rnini saqlab qolish, balki yetakchi banklar qatoridan joy olish maqsadida, shuningdek, mijozlarga deyarli kun bo‘yi ularga xizmat qilish tartibini joriy etmoqdalar. XULOSA VA TAKLIFLAR - Kredit amaliyoti daromad olish maqsadida mablag‘lar (yoki tovar)ni shartnoma asosida ma’lum muddatda ma’lum foizi bilan qaytarish sharti bilan pul (yoki tovar)ni olish va qaytarib berish bilan bog‘liq munosabatlar.
- Shunga mos ravishda tijorat banklari kreditlash tizimining huquqiy asoslari xam yaratilib, ushbu normativlar jahon tajribasini hisobga olgan xolda, ularni mamlakatimizda qo‘llash imkoniyatlari o‘rganib, hozirda jahon andozalariga deyarli mos tushadigan shaklga keltirilgan.
- Ularga ko‘ra yangi ro‘yxatdan o‘tgan yuridik shaxs tashkil etmagan yakka tartibdagi tadbirkorlar va oilaviy tadbirkorlik sub’ektlariga faoliyatini amalga oshirish uchun olingan tovarlarni garov sifatida hisobga olgan holda eng kam ish haqining 20 barobarigacha miqdorda mikrokreditlar ajratish
Bundan tashqari mamlakatimiz rahbarining 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan 2022 yil 28 yanvar O‘zbekiston Respublikasi Prizidentining «O‘zbekiston Respublikasining yanada rivojlantirish bo‘yicha Tarraqiyot strategiyasi to‘g‘risida»gi PF-60-sonli farmoni asosida barcha sohalarda keng ko‘lamli islohatlar amalga oshirilmoqda. Bank kreditlarining yalpi ichki mahsulotga nisbatan salmog‘ining oshishi iqtisodiyotning kredit resurslariga bo‘lgan ehtiyojini qondirish darajasini oshayotganligidan dalolat beradi. Bu jarayon, pirovard natijada, iqtisodiy o‘sish uchun qulay zamin hozirlaydi. Shunday ekan kreditlash amaliyotining tijorat banklari faoliyatida tutgan o‘rnini baholashda kredit qo‘yilmalarining YaIMdagi xamda tijorat banklarining aktivlaridagi salmog‘i yildan-yilga oshib bormoqda. Kreditlash bank faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bankning kreditlash siyosati xalqaro tajribaga tayangan holda qarzdorliklarni diversifikatsiya qilish orqali xatarlilik darajasini kamaytirish hamda bank daromadlilik darajasini oshirish bilan uning raqobatbardoshlik holatini mustahkamlashga qaratilgan. Bankning kreditlash bozoridagi ustuvor yo‘nalishi kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash hamda tadbirkorlik sub’ektlariga mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatishdan iborat.
|
| |
Tarmoq ichidagi raqobat - Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari

|
Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari
|
bet | 3/9 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 67,06 Kb. | | #132705 |
Tarmoq ichidagi raqobat tovarlarning ijtimoiy qiymatini, boshqacha aytganda, bozor qiymatini aniqlaydi va belgilaydi. Bu qiymat, odatda, o’rtacha sharoitda ishlab chiqarilgan va muayyan tarmoq tovarlarining anchagina qismini tashkil etadigan tovarlarning qiymatiga mos keladi.
Tarmoqlar ichidagi raqobat natijasida texnikaviy darajasi va mehnat unumdorligi yuqori bo’lgan korxonalar qo’shimcha foyda oladilar va aksincha, texnika jihatdan nochor korxonalar esa, o’zlarida ishlab chiqarilgan tovar qiymatining bir qismini yo’qotadilar va zarar ko’radilar.
Tarmoqlararo raqobat turli tarmoqlar korxonalari o’rtasida eng yuqori foyda normasi olish uchun olib boriladigan kurashdan iborat. Masalan, sanoat, qishloq xo’jaligi va qurilish sohalarida raqobatda qaysi tarmoqda foyda ko’p bo’lsa, kapital shu tarmoqda ko’chiriladi, keyin esa boshqasiga qaytadi, chunki shu tarmoq mahsulotlariga talab ko’payadi. Bu kurash teng kapital uchun teng foyda olishiga intilishini ta‘minlaydi.
Demak, tarmoqlararo raqobat kapital qaysi tarmoqqa kiritilmasin, xuddi shu tarmoq foyda normalarini o’rtacha foyda normasiga “baravarlashtiradi”.
Raqobat kurashining ikki usuli farqlanadi: narx vositadagi raqobat va narxsiz raqobat.
Narx vositasida raqobatlashuvda kurashning asosiy usuli bo’lib, ishlab chiqaruvchilarning o’z tovarlari narxini boshqa ishlab chiqaruvchilarning shunday mahsulotlari narxiga nisbatan pasaytirishi hisoblanadi.
Narx vositasida raqobatlashish usullaridan biri – demping – narxlarni qo’llashdir. Bunda milliy ishlab chiqaruvchilar o’zlarining tovarlarini boshqa mamlakatlarga ichki bozordagi narxlardan, ayrim hollarda tannarxidan ham past bo’lgan narxlarda sotadi.
Narxsiz raqobat shu bilan tavsiflanadiki, bunda raqobat kurashning asosiy omili tovarlarning narxi emas, balki uning sifati, servis xizmat ko’rsatish, ishlab chiqaruvchi firmaning obru-e‘tibori hisoblanadi.
Narxsiz raqobat usullari ichida marketing muhim ahamiyatga ega bo’lib, u mahsulot ishlab chiqarish va sotish jarayonini talabga moslashtiruvchi tadbirlar tizimidan iborat.
|
| |
Raqobatning to’rtta shakli - Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari

|
Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari
|
bet | 2/9 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 67,06 Kb. | | #132705 |
Raqobatning to’rtta shakli mavjud:
1. Erkin raqobat;
2. Monopolistik raqobat;
3. Monopoliya;
4. Oligopoliyadir.
Erkin raqobat sharoitida bir xil mahsulot ishlab chiqaruvchi tarmoqda juda ko’p sonli korxonalar mavjud bo’ladi. Korxonalar mahsulot narxi ustidan sezilarsiz nazoratni amalga oshiradi, chunki korxonalar soni ko’p bo’lganligi sababli umumiy ishlab chiqarish hajmi unga katta bo’lmaydi.
Sof monopoliyada tarmoq bitta firmadan iborat bo’lishi sabali, u mavjud mahsulot (xizmat)ning yagona ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi va yakka hukmronlik shakllanadi.
Monopolistik raqobat o’z ichiga ham monopoliya, ham raqobat unsurlarini oladi. Tarmoqdagi bir turdagi mahsulotning unlab ishlab chiqaruvchilari bir-birlari bilan qulay narx hamda ishlab chiqarish hajmiga erishish borasida raqobatlashadilar.
Oligopoliya tarmoqda u qadar ko’p bo’lmagan korxonalarning mavjud bo’lishi va hukmronlik qilishidir. Qaysi tovarlar va xizmatlar bozorida nisbatan ham sonli ishlab chiqaruvchilar hukmronlik qilsa, shu tarmoq oligopolistik tarmoq hisoblanadi. Masalan, po’lat, mis, alyuminiy, qo’rg’oshin, temir sanoatning bir turdagi mahsulotlaridir, iste‘molchilik tovarlari: avtomobillar, yuvish vositalari, sigaretlar, maishiy elektrbuyumlarini ishlab chiqaruvchilar tabaqalashgan oligopoliya hisoblanadi.
Turli monopollashuv darajasidagi tuzilmalar o’rtasida mavjud bo’lishiga ko’ra quyidagi raqobat turlari mavjuddir:
1) monopllashmagan korxonalar o’rtasidagi raqobat;
2) monopoliyalar hamda monopolistik birlashmalarga kirmagan ishlab chiqaruvchilar o’rtasidagi raqobat;
3) turli monopoliyalar o’rtasidagi raqobat;
4) monopolistik birlashmalar o’rtasidagi raqobat.
O’z miqyosiga ko’ra raqobat ikki turga bo’linadi:
1. Tarmoq ichidagi raqobat
2. Tarmoqlararo raqobat.
Tarmoqlar ichidagi raqobat ishlab chiqarish va sotishning qo’layroq sharoitiga ega bo’lish, qo’shimcha foyda olish uchun bir tarmoq korxonalari o’rtasida boradi. Korxonalarning (tarmoqlar ichida) har bir tarmoqda texnika bilan ta‘minlash darajasi va mehnat unumdorligi darajasi turlicha bo’lganligi sababli, shu korxonalarda ishlab chiqarilgan tovarlarning individual (alohida) qiymati bir hil bo’lmaydi.
|
| |
Pozitsion sanoq sistemalariga qaysilar kiradi? 2, 8, 10, 16 Asosiy platasi …

|
Pozitsion sanoq sistemalariga qaysilar kiradi? 2, 8, 10, 16 Asosiy platasi …
|
bet | 1/32 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 77,76 Kb. | | #99466 |
Bog'liq infor.oraliq (5)
Sanoq sistema bu …
sonlarni yozish usulini tasvirlash
Pozitsion sanoq sistemalariga qaysilar kiradi?
2, 8, 10, 16
Asosiy platasi …
Mikroprotsessor, qattiq disk, tezkor xotira, disk yurituvchi, adapter va elektr toki bilan ta’minlovchi bloklarni o‘zida jamlaydi va ularni ishlashini ta’minlaydi
Qattiq disk …
Ma’lumotlarni doimo saqlash uchun xizmat qiladi
Tezkor xotira …
kompyuterning vaqtinchalik xotirasi xisoblanadi, kompyuter ishlash jarayonida ma’lumotlarni vaqtinchalik saqlash uchun xizmat qiladi
Adapter …
Turli xil tashqi qurilmalar ishlashini ta’minlaydi
Disk yurituvchilar …
disklardagi ma’lumotlarni o‘qish va disklarga ma’lumotlar yozish uchun mo‘ljallangan qurilma
Elektr toki bilan ta’minlovchi blok ...
Asosiy platadagi qurilmalarni o‘ziga mos elektr-quvvati bilan ta’minlash
Monitor …
kompyuterdagi xotirasidagi ma’lumotlarni ekranda tasvirlovchi qurilma
Klaviatura necha qismdan iborat?
5 ta
Esc tugmasining vazifasi nimadan iborat?
tugallanmagan farmoyishni bekor qiladi
CapsLock tugmasining vazifasi nimadan iborat?
klaviturani katta harflar tartibiga o‘tkazadi yoki aksincha
Shift tugmasining vazifasi nimadan iborat?
bosib turilganda tugma registrini vaqtincha o‘zgartiradi va kichik harf o‘rniga katta harfni kiritadi va aksincha
|
| |
Narxning mazmuni va uning obektiv asoslari. Narxnin turlari

|
Narxning mazmuni va uning obektiv asoslari. Narxnin turlari
|
bet | 6/9 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 67,06 Kb. | | #132705 |
3. Narxning mazmuni va uning obektiv asoslari. Narxnin turlari.
Tovarlar qiymati va ularning nafligi o’zlariniga namoyon bo’lishini narxda topadi. Amaliy hayotda qiymat tovar ishlab chiqaruvchilarni, naflilik esa iste‘molchilarni rag’batlantiruvchi, ularni harakatga keltiruvchi kuch sifatida amal qiladi. Tovarlarni xarid qilinishi jamiyat uchun nafliligini va shu bilan birga ijtimoiy qiymatni ham tan olishni bildiradi. Narx o’zida faqatgina naflilik yoki sarflarning birini emas, alki harikkalasining bir vaqtda mavjudligini va ularning ma‘lum miqdorli pul ko’rinishda ifoda etadi.
Tovarlarning ikki xil xususiyatlarning narxdagi ifodasini chizmada tasvirlash mumkin
Nafliligi
(iste‘mol қiymati)
|
Ijtimoiy zaruriy sarflar (meҳnat va moddiy)
|
Ijtimoiy қiymatining puldagi ifodasi
|
Tovardagi ikki xususiyat birdaniga tan olmasa, u pulda ifodalanmasa oldi-sotdi sodir bo’lmaydi, chunki tovarning qiymati tomonida sotuvchining manfaati, nafligi (iste‘mol qiymati) tomonida esa xaridorning manfaati yotadi.
Tovar egasi o’z tovari uchun ketgan sarflarni qoplab, ma‘lum darajada, iloji boricha ko’proq foyda olishni ta‘minlashi mumkin o’lgan qiymatni pul shaklida o’zlashtirishga intilsa, xaridor iloji boricha sarf qilayotgan pulning har bir birligiga ko’proq naflilikka (iste‘mol qiymatiga) ega bo’lishga harakat qiladi. Ularning manfaatlari to’g’ri kelgan nuqtada, darajada narx o’rnatilib, tovar pul almashuvi, oldi-sotdi sodir bo’ladi.
Narx – real bozor iqtisodiyoti sharoitida tovar va xizmatlarning ijtimoiy qiymati va ijtimoiy nafliligini puldagi ifodasidir. Narxda alohida olingan ishlab chiqaruvchilarning individual sarflari emas, balki jamiyat tomonidan tan olingan ijtimoiy sarflar va jamiyat uchun zarur bo’lgan miqdorda va sifatda yaratilgan va tan olingan ijtimoiy naflilik (iste‘mol qiymat) o’z ifodasini topadi.
Tovardagi ikki xil xususiyatni ifodalovchi narxlarning mahsulot hajmini hisoblashda qo’llanishi
Ijtimoiy nafliligi
Ijtimoiy қiymat
Yaratilgan tovarlar va xizmatlar
Narxning mazmunini to’laroq tushunishda, uning darajasiga ta‘sir etuvchi omillarni bilish muhim ahamiyatga egadir. Bulardan asosiylari qo’yidagilardan iborat:
1. Qiymat yoki ishlab chiqarish sarflari;
2. Tovarning naflilik darajasi;
3. Mazkur tovarga talab va taklif nisbati;
4. Raqobat holati;
5. Davlatning iqtisodiy siyosati;
6. Pulning qadr-qiymati.
Bu omillar ichida tovar qiymati va nafliligi uning narxini belgilovchi asos bo’lib xizmat qiladi.
Narxning iqtisodiy mazmuni, uning vazifalari ko’rib chiqilganda yanada yaqqol namoyon bo’ladi. Narx qo’yidagi asosiy vazifalarni bajaradi:
|
| |
Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti nurafshon

Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti nurafshon
Download
2,94 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
24.05.2024
Hajmi
2,94 Mb.
#252306
Download
2,94 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti nurafshon
Download
2,94 Mb.
Matnni ko'rish
Chakana narxlar - Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari

|
Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari
|
bet | 8/9 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 67,06 Kb. | | #132705 |
3. Chakana narxlar. Bu narxlarda tovarlar bevosita iste‘molchilarga sotiladi. Chakana narxga tovarning ulgurji ( s + v + p) narxi, chakana savdo tashkilotlarining xarajatlari va ulardan olinadigan foydasi kiradi: (Fx+ p )dir. ChN = s + v + p+ Fx+ p ko’rinishda bo’ladi. Firma xarajatlari – bu savdodagi unumli xarajatlari va savdo foydasidan iborat bo’ladi. Chakana narxlar tovarlarga bo’lgan talab va taklif bog’lovchi rolini o’ynaydi. Chakana narx talab va taklifning nisbatiga qarab yuqori yoki past bo’lishi mumkin.
Davlatning narxlarni tartibga solish faoliyati chegaralangan (limitlangan) va dotatsiyali narxlarni vujudga keltiradi.
4. Chegaralangan narxlarda davlat narxlarning yuqori va quyi chegarasini belgilaydi, ular shu doirada o’zgarishi mumkin. Bunday narxlar yordamida davlat inflyatsiyani jilovlaydi, narxlarni nazorat qiladi.
5. Dotatsiyalangan narx – bu davlat byudjeti hisobidan maxsus arzonlashtirilgan narxlardir. Bunday narxlardan kam daromadli oilalar, beva-bechoralar, ishsiz va nogironlarni hayotiy zarur ne‘matlar bilan eng kam darajada ta‘minlab turishda foydalaniladi.
6. Demping narx. Bozorda o’z mavqeini mustahkamlash va raqiblarini siqib chiqarish uchun firmalar maxsus narxdan foydalanadiki, ular demping narx yoki bozorga kirib olish narxi deb ataladi. Demping narxda rasmiy narxning bir qismidan kechib yuboriladi.
7. Nufuzli narx – bu sotish hajmini o’zgartirmasdan yuqori foyda olishga erishish firmalar monopol vaziyat hosil qiladigan narxdir. Aholining yuqori daromad oluvchi qatlami xarid qiladigan nufuzli tovarlar yuqori narxlarda sotilishi nufuzli narxdan iborat bo’ladi. Masalan, dala hovliga ega bo’lish, mashhur kurortlarda dam olish, ohirgi nusxadagi kiyimlar kiyish yangi modeldagi avtomashinada yurish – martabali yoki obro’talab iste‘mol hisoblanadi. Bu tovarlar va xizmatlarni xarid qilish qurbi nufuzli narxlarni yuzaga keltiradi.
8. Qat‘iy (standart) va o’zgaruvchan narxlar. Iste‘mol qilinadigan shunday tovarlar ham borki, iste‘molchilar ularning narxi o’zgarmasligini afzal ko’radi. Masalan, kommunal xizmat, transport xizmati tariflarni shunday narxlar hisoblanadi.
9. Erkin bozor narxlari – bu talab va taklif asosida vujudga keladigan bozor narxlaridir.
Narx diapazoni narxlar oralig’ining pudagi ifodasidir. Narx diapazoni quyi, o’rta va yuqori narxlarni o’z ichiga oladi. Narx diapazoni qanchalik katta bo’lsa, tovar muomalasi shunchalik tez yuz beradi, chunki talab bilan narx o’zaro bog’lanadi.
Bu narxlardan tashqari, bozor qo’lami hisobga olinganda xududiy (mintaqaviy), milliy va xalqaro narxlar ham mavjud.
|
| |
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish - bet 12

|
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish
|
bet | 12/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat 2019-2021 yillarda “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filialining tashqi savdoga xizmat ko‘rsatishdan olgan sof daromadlari miqdorining o‘sish tendensiyasi kuzatilgan. Bu esa, uning tashqi savdoga xizmat ko‘rsatish amaliyotini takomillashtirish nuqtai-nazaridan ijobiy holat hisoblanadi. 2022 yilda “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filialining tashqi savdoga xizmat ko‘rsatishdan olgan sof daromadlari miqdori 2021 yilga nisbatan sezilarsiz darajada kamaygan, ammo 2023 yilda ushbu ko‘rsatkich 2022 yilga nisbatan sezilarli darajada ko‘paygan. “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali xizmat ko‘rsatishdan olgan sof daromadlari miqdori, mln. so‘m
2019 y 2020 y 2021 y 2022 y 2023 y
Tijorat banklari kredit amaliyotlarini tahlil qilishda ajratilgan kreditlarning qaysi mijozlarga va qaysi sohaga berilishini xam ko‘rib chiqishimiz lozim. Bundan tashqari ushbu paragrafda tijorat banklarini kreditlash amaliyotiga ta’sir qiluvchi asosiy omillar bilan bog‘lanishlarini ekonometrik tahlil usullari orqali yoritishga harakat qilamiz. Demak “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali faoliyatini oxirgi 5 yilligini shartli ravishda o‘rganinish natijasiga ko‘ra yuqorida keltirilgan nazariyaga zid holatni ko‘rishimiz mumkin 6.Tijorat banklarining kreditlash opertasiyalarida mavjud muammolar - Tijorat banklari o‘zlarining kredit operatsiyalarini amalga oshirishga doir bir qator ma’lumotlar asosida yuqoridagi boblarda o‘tkazilgan tahlillar natijasida shakllantirilgan ba’zi muammolarni keltirib o‘tamiz.
- Birinchidan, avvalo mamlakatimiz Prezidentining 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan “O‘zbekiston Respublikasining yanada rivojlantirish bo‘yicha taraqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmonida belgilangan davlat dasturini amalga oshirilishi uchun jami 37 687.8 mlrd. so‘m va 8 349.3 mln. AQSh dollari sarflanishi lozim. Shundan mamlakatimiz tijorat banklari o‘zlarining 16 941.2 mlrd.so‘m (yoki jami milliy valyutada sarflanishi lozim bo‘lgan mablag‘ning 44.9 foizi) bilan qatnashishlari belgilab qo‘yilgan, bu esa hozirda barcha tijorat banklari jami kredit portfelining (2023 yil 1 yanvar holatiga 53 379 mlrd. so‘m) qariyb 32 foizini tashkil qiladi O‘zbekiston Respublikasining yanada rivojlantirish bo‘yicha taraqiyyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni, 2022-2026
|
| |
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish - bet 13

|
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish
|
bet | 13/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat Respublikamiz tijorat banklari kreditlash amaliyoti muammolarini o‘rganish maqsadida 2023 yilning yanvar-mart oylarida “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyatning 55 nafar xodimlari bilan birgalikda Samarqand viloyatining bir qator tumanlarida so‘rovnomalar o‘tkazildi. So‘rovnoma viloyatning 29 667 nafar fuqarolari orasida o‘tkazildi. Uning natijalariga ko‘ra tadbirkorlik qilish maqsadida bank kreditlaridan foydalanish istagini bildirgan fuqarolar 5 933 nafar yoki, so‘rovnoma o‘tkazilgan jami aholini 20 foizi. Lekin ushbu bank kreditini olish istagini bildirgan mijozlarning faqatgina 1 224 nafariga yoki, jami kredit olish istagini bildirgan mijozlarning 20.6 foiziga “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan umumiy summasi 9 437 mln. so‘m miqdorida mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatilgan. “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali 2023 yil yanvar-mart oylarida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari
№
|
Ko‘rsatkichar
|
Miqdori
|
1
|
O‘rganilgan aholi (dona)
|
29 667
|
2
|
Tadbirkorlik bilan shug‘ullanish uchun kredit olish istagini
bildirganlar (dona)
|
5 933
|
3
|
O‘rganilgan aholiga nisbatan (foizda)
|
20
|
4
|
Ajratilgan kredit (dona)
|
1 224
|
5
|
Ajratilgan kredit o‘rganilgan aholiga nisbatan (foizda)
|
4.1
|
6
|
Ajratilgan kredit tadbirkorlik bilan shug‘ullanish uchun kredit
olish istagini bildirganlar (foizda)
|
|
|
| |