partiyasini ham yetakazib bera olar, ulam i korxonalarda yoki xususiy

partiyasini ham yetakazib bera olar, ulam i korxonalarda yoki xususiy
om borxonalarda shakllantirish imkoniga ega edilar. Yaponlar esa
omborlari y o ‘qligidan ancha yirik standart partiyalami sotishga urinar,
ulam ing tovarlarini xaridorlarga yetkazib beruvchi o g ‘ir yuk
k o ‘taruvchi
kemalardan
foydalanishardi.Tezkorlik
va
yetkazib
berishning kichik partiyalardaligi shunchalik ahamiyatli ekanki, hatto
yapon tovarlariga taqqoslaganda hindlar uchun ancha yuqori narx
darajasini ham oqlaydi. Natijada hind firmasi nafaqat yaponlar bilan
raqobat kurashiga chiqadi, shuningdek, o ‘z savdo hajmini ham
oshiradi.Shuning uchun, raqobatchilar faoliyatini tahlil qila borib, faqat
k o ‘zga tez tashlanadigan param etrlar - narx va asosiy sifat
xarakteristikalari bilan cheklanmasdan, xaridorlarga ta’sir o ‘tkazuvchi
hamma omillami hisobga olish, shuningdek, bo‘lg ‘usi mijozlaringiz
uchun nimalar muhimligini anglash va bu ehtiyojlami o ‘z ishingiz
uchun katta foyda bilan iloji boricha tezroq qondirishga urinishingiz
lozim.
Marketing dasturida tanlangan strategiyalar va ulam ing aniq
qoMlanishi ta ’riflangan boMishi kerak.Raqobat strategiyasi tanlangach,
tadbirkor qator qarorlar qabul qilishi lozim.
Tanlangan strategiyani qanday qilib yaxshiroq realizatsiya qilish
mumkin?
Strategiyalami amalga oshirish uchun zarur b o ig a n moliyaviy
struktura qanday boMishi kerak?
A n’anaviy
bozordan
ketish
kerakmi
(agar
gap
faoliyat
ko ‘rsatayotgan korxona haqida b o ‘lsa)?
Firmaning joriy raqobat pozitsiyasini o ‘zgartirmasdan foydani
oshirish mumkinmi (bu ham avvaldan ishlab kelayotgan korxonaga oid
savol)?
Agar tadbirkor o‘z strategiyasini o ‘zgartirishga jiddiy qaror qilgan
bo ‘lsa yoki endigina raqobatli bozorga chiqib kelayotgan bo‘lsa, u
raqobatning ehtimoliy javob harakatlarini k o ‘zda tutishi kerak:
169
1. Javob harakatlam ing mavjudlik darajasi.
2. Ulaming firmaga ta ’sir etish ehtimoli,
3. Bu qachon yuz berishi mumkin?
4. U qanchalik tajovuzkor boMadi?
5. 0 ‘ta tajovuzkorona ta ’sir etishlardan chetga chiqish imkoniyati
bormi?
M arketing rejasi. M uvaffaqiyatga erishish uchun firma o ‘z tovari
uchun samarali bozor yaratishi kerak. Bunday bozorlami yaratishdagi
asosiy qadamlam i biznes-rejaning marketing bo‘limi ta’riflaydi.
Marketing rejasi - m oijallan g an savdo hajmiga erishish va
xaridorlami zabt etish yo ‘li bilan maksimal foyda olish. Odam lam i
tovarga jalb etish ularga ehtiyojlariga mos va narxni ham to ‘g ‘ri
keladigan m ahsulot (xizm at)lam i taklif etish bilan bajariladi. Shu bois
bu b o iim d a iste’molchi uchun aniq marketing yo ‘nalishiga amal
qilinishi zarur. Korxonaning marketing rejasi albatta mahsulotga
tegishli barcha m a’lumotlar, raqobatchilaming afzallik tomonlari,
firmaning m arketing borasidagi maqsadlariga qarab tuziladi. Marketing
rejasi muhim hujjat hisoblanib, firma maqsadlaridagi vazifalami kim,
nimani, qachon, va qanday qilib bajarishi kerak degan savolga javob
beradi. M arketing rejasi quyidagi boiim lardan iborat.
• Korxona rejasi.
• M ahsulot hajmi va ishlab chiqarish muddatlari.
• Moliyaviy reja.
• Sotuv va logistika rejasi.
• Kommunikatsiya vasotuvni rag‘batlantirish rejasi.
• Istiqboldagi ham korlar bilan ishlash rejasi.
M arketing rejasining bajarilganligi nazorati
va auditibutun
marketing faoliyatini baholab firmaning kelgusida nima qilishligi
haqida asos yaratib uning strategic rivojlanish rejasini belgilaydi.
Sotuv tarqatish jarayoni ju d a murakkab b o iib , bu davrda
bozordagi joriy konyunktura, bozordagi vaziyat, uning sig‘imi,
amaldagi m ahsulot sotilish hajmi kabi ko‘rsatkichlar tahliii olib
borilishi zarur. Savdo sanoat yarmarkalari, yangi tovarlam ing
xususiyatini namoyish etish, imtiyozli sotuvlar, rag‘batlantirish kabi
tadbirlar sotuv jarayonini jadallashtiradi.
170
M arketing jarayonining sotuvdan keyingi bosqichi ikki fazani o ‘z
ichiga oladi: 1-xaridor bilan ishlashni, 2-iste’molchi bilan ishlashni.
Talabni o ‘rganish, xaridoming xulq-atvorini o ‘rganish, uning
tovami sotib olish haqida qaror qabul qilishiga ta’sir etuvchi omillami
aniqlash xaridor bilan ishlash funksiyalariga kiradi. Iste’molchini
o ‘rganish fazasi uning bozordagi xulq-atvorini o ‘rganish, firma
mahsulotlariga b o ig a n munosabatini o ‘rganish, raqobatchi tovarining
afzallik (ustun) tomonlarini aniqlash bilan b o g iiq . Axborotlar tahlili
asosida marketing rejasiga o ‘zgartirishla rkiritiladi.
Umumlashtirib
aytilganda,
marketing
jarayoni
marketing
qonuniyatlarigava prinsiplari (tam oyillariga) asoslanadi.
M arketingning asosiy qonuniyatiga ishbilarmonlik faolligining
davriy ekanligi, raqobatchilik harakatining maqsadli pozitsiyalik
ekanligidir.
M arketing
rejasi
tadbirkor
o ‘z
maqsadli
bozori
uchun
foydalanmoqchi
b o ig a n
m arketing
kompleksining
hamma
elementlarini y ig in d isi: tovar, narxlar, tarqatish (sotish) metodlari,
tovam i ilgari surish kabi choralami qamrab olishi kerak. Bu yerda
quyidagi savollarga javob beriladi.
- Daromadi darajasi, jinsi, yoshi, m ashg‘uloti, hayot tarzi, oilaviy
ahvoli
va boshqalar bo‘yicha korxonaning maqsadli
bozorini
(segmentini) shakllantiruvchi xaridorlam ing asosiy tavsiflari qanday?
- Bozorda o ‘z pozitsiyasini belgilab borib, firma o ‘xshash tovarlar
taklif qilib raqobatchilami surib chiqarishi mumkinmi yoki o ‘z o ‘mini
topishga urinadimi?
Tovar siyosati firma tomonidan ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar
raqobatbardoshligini oshirishi bo‘yicha, birinchi navbatda sifat tavsifini
yakuniy iste’molchilar talablariga mos keladigan darajada yaxshilash,
narx siyosati firma tovariga narx hisoblash metodikasini, narx va
sifatning o ‘zaro aloqasini, xaridorlar uchun chegirmalar va imtiyozlar
tizimini ta’riflashni ko'zda tutadi. Bu yerda narxning tanlangan darajasi
firmani ta’minlaydigan o ‘sha so f daromad ko ‘rsatiladi.
Savdo siyosati ishlab chiqarilayotgan mahsulotlami samarali
sotilishi uchun optimal savdo ta rm o g i qanday tashkil etilishi -
to ‘g ‘ridan to‘g ‘ri iste’molchigami yoki vositachilar orqali tarmoqlari
yaratishni ham qo ‘shib, ulgurji va chakana savdo do ‘konlari oraiiqda
171
saqlash uchun omborxonalar, servis markazlar, tovam ing harakatlanish
y o ‘nalishlarini belgilash, ta’minot, transportga yuklash-tushirish, yukka
ishlov berish ishlarini va b. tashkil qilish kabilami ko‘rsatadi.
Yangi
tovarlar
yaratish
(innovatsiya
siyosati),
ulam ing
assortimentini optimallashtirish (assortiment siyosati), tovam ing hayot
siklini uzaytirish bo‘yicha choralami ko ‘zda tutadi. Siljitish siyosati
(kom m unikatsiya siyosati) talabni shakllantirish va tovar savdosini
rag‘batlantirish (FOSSTIS) bo‘yicha faol masala qanday hal qilinishi.
172
|