nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bevosita oʻlchashda yoʻl qoʻyiladigan xatoliklarini hisoblash

Bevosita oʻlchashda yoʻl qoʻyiladigan xatoliklarini hisoblash. Agar
biror x
i
parametrning haqiqiy qiymatiga yaqin boʻlgan natijani olmoqchi
boʻlsak, u holda oʻlchash xatoligini mumkin qadar kamaytirish uchun uni N
marta oʻlchash maqsadga muvofiqdir. x kattalikni N marta oʻlchashda
quyidagi
x
1
, x
2
, x
3
, ..., x
N
natijalar qayd qilingan boʻlsin deb faraz qilaylik. U holda bu qiymatlarni
qoʻshib oʻlchashlar soniga boʻlsak, oʻlchanayotgan parametrning haqiqiy
qiymatiga yaqin oʻrtacha arifmetik qiymat deb ataluvchi qiymatni hosil
qilgan boʻlamiz:
<x>
N
x
x
x
x
N
...
3
2
1
(1.1)
Absolyut va nisbiy xatoliklar
Oʻlchanayotgan kattalikning oʻrtacha arifmetik qiymati bilan har bir
alohida oʻlchashda olingan qiymatlar ayirmasining moduli yoʻl qoʻyilgan
absolyut xatolik deyiladi va
x deb belgilanadi. Aytaylik, birinchi, ikkinchi
va hokazo oʻlchashdagi absolyut xatoliklar:
x
1
|<x>–x
1
|,
x
2
|<x>–x
2
|,...,
x
N
|<x>–x
N
|
(1.2)
6
boʻlsin. Bu farqlar musbat ham, manfiy ham boʻlishi mumkin. Bu
aniqlangan absolyut xatoliklarning yigʻindisini oʻlchashlar soniga boʻlsak,
absolyut xatolikning oʻrtacha qiymati topiladi:
<
x>
N
x
x
x
x
N
...
3
2
1
.
(1.3)
Oʻlchanayotgan parametrning haqiqiy qiymati uning oʻrtacha arifmetik
qiymatidan katta ham, kichik ham boʻlishi mumkin ekanligini e'tiborga olib,
oʻlchashlar natijasini quyidagicha yoza olamiz:
x
xaq
<x>
<
x>.
(1.4)
Bu ifoda x ning qiymati quyidagi intervalda yotishini koʻrsatadi:
<x>–<
x>
<x>
<x>
<
x>.
Shuni aytish kerakki, absolyut xatolik har doim ham oʻlchash sifatini
toʻliq tavsiflay olmaydi. Shuning uchun absolyut xatolik bilan bir qatorda
oʻlchash natijalarining aniqlik darajasini tavsiflash maqsadida nisbiy xatolik
deb ataluvchi koʻrsatkichni bilish juda muhimdir.
Nisbiy xatolik – oʻrtacha absolyut xatolikni oʻlchanayotgan parametr
oʻrtacha qiymatining qanday qismini tashkil qilishini ifodalovchi
koʻrsatkich boʻlib, foizlarda ifodalanadi, ya'ni
x
x
100%.
(1.5)
Agar ikkita shisha plastinka qalinligini aniqlik darajasi 0,01 mm boʻlgan
vintli mikrometr bilan oʻlchasak, absolyut xatolik hamma oʻlchashlarda bir
xil, ya'ni 0,01 mm dan ortmaydi. Lekin nisbiy xatolik ikki xil qalinlikdagi
shishalar uchun ikki xil boʻladi.
Masalan, birinchi shishaning qalinligi 2 cm, ikkinchisiniki esa 2 mm
boʻlsa, nisbiy xatolik mos ravishda (5) formulaga asosan 0,05% va 0,5% ga
teng boʻladi. Shu nuqtai nazardan nisbiy xatolikni bilish har bir tajriba
uchun alohida oʻrin tutadi. Juda aniq oʻlchash zarur boʻlmagan hollarda 5%
gacha nisbiy xatolikka yoʻl qoʻyish mumkin deb hisoblanadi.
7
1.2-rasm.
Optik tola namunasi hamda shisha ishlab chiqarish jarayonidan fotolavha
|
Фазода - download

Qidiruv: Фазода
Векторларнинг скаляр, вектор ва аралаш кўпайтмалари Фазода текислик тенгламалари Фазода тўғри чизиқ тенгламалари
Ta’rif. Boshi a nuqtada, oxiri b nuqtada bo’lgan yo’naltirilgan kesmaga vektor deb ataladi va yoki kabi belgilanadi
483,32 Kb.
8
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
-mashq - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning
Optik materiallar va ularning texnologiyasi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning
|
Qurilma va oʻlchash uslublari - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

18
1
2
1
х
х
ln(
1
2
I
I
)
boʻladi.
Yuqorida qayd qilingan oʻlchashlarni bajarishga kirishishdan oldin
berilgan qurilma bilan mukammal tanishib chiqish tavsiya qilinadi. Undan
tashqari optik xususiyatlari oʻrganiladigan suyuqlik va har xil
konsentratsiyadagi aralashmalar tayyorlanib, konsentratsiyasining son
qiymati koʻrsatilgan shisha idishlarga solinadi. Berilgan konsentratsiyali
aralashma uchun tajribalar oʻtkazilib boʻlingandan soʻng oʻlchash kyuvetasi
distillangan suv bilan bir necha bor chayib tashlanadi. Buning uchun
qoʻshimcha shisha idishga distillangan suv solinib bir necha marta yuqoriga
koʻtarilib pastga tushirib chayib tashlanadi.
Eslatma: Suyuqlikli shisha idishni yuqoriga koʻtarilganda uning
balandligi fotodiodning balandligidan 5 sm pastroqda boʻlishi lozim.
текислик - download

Qidiruv: текислик
Векторларнинг скаляр, вектор ва аралаш кўпайтмалари Фазода текислик тенгламалари Фазода тўғри чизиқ тенгламалари
Ta’rif. Boshi a nuqtada, oxiri b nuqtada bo’lgan yo’naltirilgan kesmaga vektor deb ataladi va yoki kabi belgilanadi
483,32 Kb.
8
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Nazorat savollari - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

8
2-laboratoriya ishi:
Optik shisha prizmaning sindirish koʻrsatkichini aniqlash
1. Ishning maqsadi
Yorugʻlikning ikki muhit chegarasida qaytishi
va sinishi qonunlarini
tajriba usulida tushunish va optik shisha materialining sindirish
koʻrsatkichini toʻla ichki qaytish burchagini oʻlchash orqali aniqlashdan
iborat
2. Kerakli jihoz va asboblar
(1)
platforma
(2)
lazer nuri manbai
(3)
Yassi koʻzgu
(4)
D-shakildagi linza
(5)
Optik ustun
2.1-rasm.
Shisha ishlab chiqarish uchun eritilgan xom-ashyoni qolipga quyish
jarayoni
3. Qisqacha nazariya
Biron bir muhitda tarqalayotgan yorugʻlik nuri optik jihatdan boshqacha
muhitni uchratganda yorugʻlikning qaytishi va sinishi hodisalari roʻy
beradi.
Aytaylik, yorugʻlik nuri sindirish koʻrsatkichi
1
n
boʻlgan muhitda
tarqalib? tekis yuzaga
burchak ostida tushmoqda (1-rasmga qarang).
Tushish burchagi yuzasiga oʻtkazilgan normalga nisbatan olinadi. Qaytgan
nur
normalga nisbatan
'
burchak tashkil etadi. Yorugʻlikning qaytishi
qonuniga koʻra tushish va qaytish burchagi oʻzaro teng boʻladi:
9
'
(2.1)
Sindirish koʻrsatkichi
2
n
boʻlgan ikkinchi muhitga kirgan nur esa
tarqalish yoʻnalishini oʻzgartiradi. Bu singan
nur normalga nisbatan
''
burchak tashkil qilib tarqaladi. Tushuvchi, qaytuvchi va singan nurlar
hammasi bir tekislikda yotadi.
Burchaklar
va
''
orasidagi bogʻlanish
sinus qonuni orqali ifodalanadi:
2
''
1
sin
sin
n
n
(2.2)
Tasavvur qilaylik, birinchi muhit sindirish koʻrsatkich
1
n
, ikkinchi muhit
sindirish koʻrsatkichidan
2
n
dan kattaroq boʻlsin. Ma’lum bir tushish
burchagi
k
(toʻla ichki qaytish burchagi)da, qaytgan nur muhitlar
chegarasiga parallel yoʻnalishda ketadi. Normalga nisbatan 90
gradusga
teng boʻladi. Shu toʻla ichki qaytish burchagidan katta boʻlgan barcha
burchaklarda yorugʻlik ikki muhit chegarasidan toʻla qaytadi. Toʻla ichki
qaytish burchagini topish uchun 2-tenglamadagi
k
va
''
90
desak, Sinus
qonuni quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:
2
1
Sin
k
n
n
(2.3)
2.2-rasm.
Yorugʻlikning qaytishi va sinishining sxematik tasvirlanishi
Tushgan nur
Qaytgan nur
Singan nur
10
2.1-jadval.
Ba’zi bir materiallarning sindirish koʻrsatkichlari
Material
sindirish
koʻrsatkichi
Material
sindirish
koʻrsatkichi
Qattiq holatda 20°C
da
Diamond
Qvarts(SiO2)
Shisha
Polystirin
Osh tuzi
PMMA
2.419
1.458
1.52
1.49
1.544
1.4905
Suyuq holatda
20°C da
Benzin
Etil spirti
Suv
0°C harorat va
1 atm bosimda
Havo
1.501
1.361
1.333
1.000 293
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning - bet 31

68
MUNDARIJA
1-laboratoriya ishi:..............................................................................
4
Kirish. Optik materiallar bilan ishlashda
texnika xavfsizligi
qoidalari bilan tanishish
2-laboratoriya ishi:..............................................................................
9
Optik shisha prizmaning sindirish koʻrsatkichini
aniqlash
3-laboratoriya ishi:..............................................................................
13
Buger-Ber
qonunini tekshirish
4-laboratoriya ishi:..............................................................................
21
Qutblangan nurlar. Malyus qonunini oʻrganish
5-laboratoriya ishi:..............................................................................
26
Toʻla ichki
qaytish hodisasini kuzatish
6-laboratoriya ishi:..............................................................................
30
Yorugʻlikning ikkilanib sinishi
7-laboratoriya ishi:..............................................................................
37
Interferometr yordamida gazlarning sindirish koʻrsatkichini
aniqlash
8-laboratoriya ishi:..............................................................................
44
Yorugʻlik diodi spektral xarakteristikalarini
spektrofotometr
yordamida oʻrganish
9-laboratoriya ishi:..............................................................................
52
Optik tolali aloqa tizimini oʻrganish
10-laboratoriya ishi:............................................................................
59
Shishadagi qoldiq kuchlanishlarni
aniqlash
Foydalanilgan adabiyotlar…………………………………………...
65
MAVZU: ATMOSFERA - Umumiy tabiiy geografiya

|
Umumiy tabiiy geografiya
|
bet | 38/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaMAVZU: ATMOSFERA.
Reja:
Atmosferaning bo’ylama tuzilishi.
Atmosferaning tarkibi.
Havo massalari.
Atmosfera (grekcha atmos – bug’, sphoira – shar) sayyoramizning havo qobig’idir. Atmosferaning koinot bilan chegaradosh yuqori qismi ekzosfera yoki tashqi atmosfera deb ataladi va 2 – 3 – ming km. balandlikkacha davom etadi. Yuqori atmosferada shu qatlamlardan tarqalgan yengil elementlar – vodorord va geliy atomlarining koinotga tarqalib ketishi sodir bo’ladi.
Er yuzasida havo og’irlik kuchi ta’sirida ushlab turiladi. Yer yuzasida havoning zichligi 1,275 kgg’m3. Balandlikka ko’tarilgan sari havoning zichligii kamayib boradi: 5 km. balandlikda havoning zichligi 0,735 kgg’m3, 10 kmda 0,411 kgg’m3, 20 kmda 0,087 kgg’m3, 300 km. balandlikda esa zichlik Yer yuzasidagi zichlikdan 100 mlrd. marta kam, 2 – 3 ming km. balandlikda esa havoning zichligi fazoning zichligiga tenglashib qoladi.
Atmosferaning Yerdagi hayot uchun ahamiyati juda katta. U Yerni qattiq isib va sovib ketishidan, metioritlardan va Quyoshdan keladigan zararli nurlardan saqlaydi.
Atmosferaning bo’ylama tuzilishi
Atmosferada yuqoriga ko’tarilgan sari havoning zichligi va harorati o’zgarib boradi. SHu munosabat bilan atmosferada ma’lum bir xususiyatlarga ega bo’lgan alohida qatlamlar vujudga kelgan. Bular troposfera, strotosfera, mezosfera, ionosfera va ekzosferadir (26 – rasm).
Troposfera geografik qobiq tarkibiga to’la kiradi va Yerning ta’sirida isiydi. Troposferaning qalinligi o’rta hisobda 10 – 11 km. bo’lib, u havoning Yer yuzasida isishi natijasida hosil bo’ladigan ko’tarilma oqimning balandligi bilan belgilanadi. Havo ekvatorial o’lkalarda 16–17 km.gacha, mo’’tadil o’lkalarda 10–11 km.gacha, qutbiy o’lkalarda 7–8 km.gacha ko’tariladi. Troposferaning yuqori chegarasi ana shu balandliklardan o’tadi.
Troposferada atmosfera massasining 80%i to’plangan. Yerning tortish kuchi va gazlar qisilishi tufayli havo Yer yuzasida yukorida aytganimizdek, juda zich bo’ladi. SHuning uchun quyi besh kilometrlik qatlamda atmosfera massasining 50%i to’plangan.
Havoning Yer yuzasidan qaytgan issiqlik hisobiga isishi troposferada ko’tarilma va pastlama havo oqimlarini vujudga keltiradi. Bunday oqimlar konvektiv oqimlar deb ataladi. Konvektiv oqimlarining yo’nalishi (yuqori va past), ularning kechish sur’ati vaqt va makonda ancha tez o’zgarib turadi. Natijada Yer yuzasi yaqinida murakkab va o’zgarib turadigan barik tizim, ya’ni yuqori va past bosim hududlari vujudga keladi.
|
| |
Shtrix kod rider - Maktabgacha va

169
Glossariy
Sinov maʼlumotlari
dast.
Test data
tizimni sinovdan o‘tkazishda foydalaniladigan
maʼlumotlar.
Sinov rejasi
dast.
Test plan
tizimning muayyan qismlarini sinab ko‘rish uchun
ko‘rsatmalar to‘plami.
Sinov strategiyasi
dast.
Test strategy
tizim tahlilchisining yakuniy yechim kim tomonidan/
qayerda/qachon sinab ko‘rilishi kerakligi haqidagi
qarori.
Sinov tarzida ishlatish
Dry-run
dastur kodini xavfsiz sharoitda ishga tushirish.
O`quv-amaliy mashg`ulot texnologiyasi

Vakt: 6 soat
|
Talabalar soni:
|
Uquv mashg`ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o`quv amaliyoti)
|
O`quv-amaliy mashg`ulotining rejasi
|
1. Kirish
2. Windows reserlari xaqida boshlang'ich tushumchaga ega bo’lish
3. kompyuter texnika xavfsizligini o’zlashtirish
4. Windows reserlari turlanishi
5. Baxolash va baholarni elon qilish
|
O`quv-amaliyot mashg`uloti maqsadi: O’quvchilarga windows reserlari xaqida tushuncha berish, windows reserlari bilan ishlashni o’rgatish va kompyuterni dasturiy xolatini ishga tayyorlash.
|
Pedagogik vazifalar:
Kirish. Kompyuter dasturlanishi va dastur ishlashlarini taminlashni o’rgatish
Dastur xaqida tushunchaga ega bolish va amalda qo’llay olishni taminlash
Dastur xavfsizligi va kompyuter texnika xavfsizligini tushuntirish va amaliy bilimga eega qilish
Windows reseri dasturlanishini mustaqil amaliy vazifalarini berish
Bajarilgan ishlarni baxolash, qo`yilgan hatolarni qo`rsatib berish.
|
O`quv faoliyati natijalari:
Kompyuter dasturlanishi va dastur ishlashlarini taminlashni mohiyatini aytib beradilar
Dasturdagi vazifalarni bajara oladi
Windows reestrlar turlaridan foydalana oladilar
Reestrlardan foydalanishdagi qoidalarni ozlashtiradilar
|
O`qitish metodlari
|
Maruza, tushuntirish, ko`rsatish, yo`riqnoma berish, amaliy mashq qilish
|
O`qitish vositalari
|
Maruza matn ,shaxsiy kompyuter, slaydlar.
|
O`quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
yakka tartib
|
O`qitish shart-sharoiti
|
Jihozlangan kompyuter ustaxonasi.
|
Qaytar aloqa usul va vositalari
|
Nazorat,bajarilgan ishlar tekshirish, og`zaki savol-javob
|
YO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №2

|
Bajaradigan ishlar mazmuni
|
Eskizlar
|
Moslamalar
Asboblar va xom ashyolar
|
Bajarish tartibi
|
1
|
Noutbook ichki qurilmalari
|
|
Shaxsiy kompyuter,
noutbook
|
Noutbokni qatirilgan muruvvatlarini boshatish va ichki jixozlarini tekshirish.
|
2
|
Noutbookning dasturiy taminoti
|
|
Shaxsiy kompyuter, noutbook
|
Noutbookni dastlabki ish xolatiga keltirish va uning dasturini tekshirish
|
3
| Noutbook turlari
|
|
Shaxsiy kompyuter noutbook
|
Noutbook turlari bilan tanishish
|
4
|
Noutbookda dasturlar bilan ishlash
|
|
Shaxsiy kompyuter, noutbook
|
Mustaqil ish amalga oshiriladi
|
O`quv amaliyotini texnologik xaritasi

1-bosqich.
O`quv-amaliyotiga kirish
(15 minut)
|
Tashkiliy boshlanish. O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarligini, tashqi ko`rinishi tekshirish. Yo`qlama qilish, texnika xavfsizligi jurnaliga imzo qo`yish.1.2 Mavzuga kirish. O`quvchilarni noutbook va u bilan ishlashdagi qoidalar bilan tanishtiradi.
Mashg`ulot tartibini tushuntiradi.
Uyga berilgan vazifani tekshiradi. Baholash mezonlarini e’lon qiladi.
|
Amaliyotga havfsizlik texnikasi, sanitariya va gigiyena talablariga rioya qilgan xolda mahsus kiyimda keladi, xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo qo`yadilar
Tinglaydilar
|
YO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №6

|
YO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №6
|
bet | 27/27 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #136606 |
Bog'liq O`quv-amaliy mashg`ulot texnologiyasi modeliYO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №6
Kasb kodi va nomi:3.52.01.02_ Apparat va dasturiy tminot sozlobchisi kasbi
Amaliyot nomi: Shaxsiy kompyuterlar serverlar periferiya uskunalarining dasturiy ta’minotini o’rnatish va xizmat ko’rsatish o’quv amaliyotidan
Mavzu № 6: Shaxsiy kompyuterni moderinizatsiya qilish.
Amaliy mashg`ulotning maqsadi: : o`quvchilarda shaxsiy kompyuter moderinizatsiyasi haqida bilim, ko`nikma va malakalarini shakillantirish
|
Bajaradigan ishlar mazmuni
|
Eskizlar
|
Moslamalar
Asboblar va xom ashyolar
|
Bajarish tartibi
|
1
|
Shaxsiy kompyuter moderinizatsiyasi xaqida boshlang’ich malumot olish
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Shaxsiy kompyuterni nazorat qilish
|
2
|
Shaxsiy kompyuter ichki qurilmalari xaqida
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Shaxsiy kompyuter ichki qurilmalarini o’rnatish
|
3
| Shaxsiy kompyuter moderinizatsiyasi uchun jixozlar
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Shaxsiy kompyuter moderinizatsiyasi jixozlaridan foydalanish
|
4
|
Shaxsiy kompyuterni moderinizatsioyasi yakuni
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Shaxsiy kompyuter moderinizatsiyasi ishlarini olib borish
|
|
| |
YO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №1

|
YO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №1
|
bet | 8/27 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #136606 |
Bog'liq O`quv-amaliy mashg`ulot texnologiyasi modeliYO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №1
Kasb kodi va nomi: 3.52.01.02_ Apparat va dasturiy tminot sozlobchisi kasbi
Amaliyot nomi: Shaxsiy kompyuterlar serverlar periferiya uskunalarining dasturiy ta’minotini o’rnatish va xizmat ko’rsatish o’quv amaliyotidan
Mavzu № 1: windows reestrlari.
Amaliy mashg`ulotning maqsadi: : o`quvchilarda windows reestrlari haqida bilim, ko`nikma va malakalarini shakillantirish
|
Bajaradigan ishlar mazmuni
|
Eskizlar
|
Moslamalar
Asboblar va xom ashyolar
|
Bajarish tartibi
|
1
|
Windows reestri
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Shaxsiy kompyuterni ishga tayyorlaydilar
|
2
|
Windows reestri boshqaruvi
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Windows restrlari dastutriga kiriladi
|
3
| Ro'yxatdan o'tish ustaxonasining asosiy xususiyatlari
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Windows restrlari guruhi shakillantiriladi
|
4
|
Ro'yxatdan o'tish ustaxonasi.
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Mustaqil ish amalga oshiriladi
|
O`quv-amaliy mashg`ulot texnologiyasi modeli
Vakt: 6 soat
|
Talabalar soni:
|
Uquv mashg`ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o`quv amaliyoti)
|
O`quv-amaliy mashg`ulotining rejasi
|
1. Kirish
2. Multimedia tizimi xaqida boshlang'ich tushumchaga ega bo’lish
3. Multimedia vositalari
4. Axborotlarning turlari
5. Baxolash va baholarni elon qilish
|
O`quv-amaliyot mashg`uloti maqsadi: O’quvchilarga multimedia tizimi xaqida tushuncha berish, multimedia tizimi bilan ishlashni o’rgatish va kompyuterni dasturiy xolatini ishga tayyorlash.
|
Pedagogik vazifalar:
Kirish. Kompyuter dasturlanishi va dastur ishlashlarini taminlashni o’rgatish
Dastur xaqida tushunchaga ega bolish va amalda qo’llay olishni taminlash
Dastur xavfsizligi va kompyuter texnika xavfsizligini tushuntirish va amaliy bilimga eega qilish
Multimedia dasturlanishini mustaqil amaliy vazifalarini berish
Bajarilgan ishlarni baxolash, qo`yilgan hatolarni qo`rsatib berish.
|
O`quv faoliyati natijalari:
Kompyuter dasturlanishi va dastur ishlashlarini taminlashni mohiyatini aytib beradilar
Dasturdagi vazifalarni bajara oladi
Multimedia turlaridan foydalana oladilar
Multimedia foydalanishdagi qoidalarni ozlashtiradilar
|
O`qitish metodlari
|
Maruza, tushuntirish, ko`rsatish, yo`riqnoma berish, amaliy mashq qilish
|
O`qitish vositalari
|
Maruza matn ,shaxsiy kompyuter, slaydlar.
|
O`quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
yakka tartib
|
O`qitish shart-sharoiti
|
Jihozlangan kompyuter ustaxonasi.
|
Qaytar aloqa usul va vositalari
|
Nazorat,bajarilgan ishlar tekshirish, og`zaki savol-javob
|
|
| |
O`quv amaliyotini texnologik xaritasi

1-bosqich.
O`quv-amaliyotiga kirish
(15 minut)
|
Tashkiliy boshlanish. O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarligini, tashqi ko`rinishi tekshirish. Yo`qlama qilish, texnika xavfsizligi jurnaliga imzo qo`yish.1.2 Mavzuga kirish. O`quvchilarni windows reestri va u bilan ishlashdagi qoidalar bilan tanishtiradi.
Mashg`ulot tartibini tushuntiradi.
Uyga berilgan vazifani tekshiradi. Baholash mezonlarini e’lon qiladi.
|
Amaliyotga havfsizlik texnikasi, sanitariya va gigiyena talablariga rioya qilgan xolda mahsus kiyimda keladi, xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo qo`yadilar
Tinglaydilar
|
Joriy yo`riqnoma - O`quv-amaliy mashg`ulot texnologiyasi modeli

Savollarga javob beradi”BBB” jadvalilni to`ldiradi
Tinglaydilar,chizadilar, yozib oladilar
Tinglaydilar,chizadilar, yozib oladilar
Tinglaydilar, yozib oladilar
Tinglaydilar,, yozib oladilar, yodga oladilar
Tinglaydilar,, yozib oladilar, yodga oladilar
Tinglaydilar,, yozib oladilar, yodga oladilar
Savollarga javob beradi
O`quvchilar o`z ish joylariga turadilar, mashg`ulot raxbari ko`rsatmalari va yo`riqli texnologik xaritaga rioya qilgan xolda metalni egishishlarini bajaradilar.
Hatolarni to`g`irlaydilar
Detallar va asboblarini mashg`ulot rahbariga topshiradilar
Ish joyini tozalaydilar
|
Guliston davlat universiteti Tabiiy fanlar fakulteti agrotuproqshunoslik yo’nalishi

|
Guliston davlat universiteti Tabiiy fanlar fakulteti agrotuproqshunoslik yo’nalishi
|
bet | 1/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #234613 |
Bog'liq bobur Abdumutalov
Guliston davlat universiteti
Tabiiy fanlar fakulteti
agrotuproqshunoslik yo’nalishi
17-22AA guruh talabasi
Safarova Nozima
Tekshirdi: Fayziyev Kamoliddin
Fan: Agrokimyo
Reja
- Tuproqning kimyoviy tarkibi
- Tuproqning organik qismi
- Tuproqning mineral qismi
Mavzu: Tuproqning organik va mineral qismi xossalari
Tuproqning kimyoviy tarkibi — tuprokdagi mineral, organik, organikmineral va baʼzi kimyoviy elementlar. Tuproqning mineral kismi birlamchi (kvars, dala shpatlari, amfibollar, piroksin, slyuda va h.k.) va ikkilamchi (montmorillonit, kaolinit, gidroslyuda va h.k.) minerallardan tashkil topgan. Tuproqning organik qismi gumusdan iborat. U gumin, fulvo kislotalar hamda gumin moddalardan tarkib topgan boʻlib, elementlar tarkibi doimiy emas.
- Tuproqning kimyoviy tarkibi
Och tusli sur tuproqlarning A gorizontidagi gumus miqdori 1 —1,5, azot 0,08—0,14% ni, tipik boʻz tuproqlarda esa 1,5—3,5 va 0,1—0,2% ni, taqirda 0,3—0,8 va 0,03—0,06% ni, sur tusli qoʻngʻir tuprokdarda 1% gacha va 0,07% dan kamroqni tashkil etadi. Tuproq eritmasida organik va mineral moddalar hamda gazlar bor. Erigan moddalar ion, molekulyar va kolloid shakllarda mavjud boʻladi. Eritmada mineral birikma anionlaridan KQ, NQ, gazlardan SO2, O2 va h.k., organik birikmalardan — organik kislotalar, qand, aminokislotalar, spirtlar, fermentlar, oshlovchi moddalar va boshqa, organikmineral moddalardan — gumus kislotalari, polifenollar, kichik molekulyar organik kislotalar va h.k.ning boʻlishi xarakterli. Tuproqning gazsimon qismi (hajmiy foizlarda) 78,1 N, 19—21 O2, 0,1—1,0 SO2 dan iborat; qoʻshimcha sifatida ammiak, gleyli va botqoqtuproqlarda esa vodorod sulfid, metan va vodorod uchraydi.
Tuproqning organik qismi, tuproqda paydo bo'lgan moddalar va materiallar, ya'ni o'simlik va hayvon o'liklarining fizo-kimyoviy o'zgarishlarini tashkil etadi. Bu organik materiallar tuproqning mukammal tuzilishini, mikroorganizmlar faoliyatini oshirishini va o'simliklar uchun zarur bo'lgan moddalarni o'z ichiga oladi.
Tuproqning organik qismi
Quyidagi organik materiallar tuproqda aniqlanadi:
|
| |
MAVZU: GEOGRAFIK QOBIQDAGI DAVRIY HARAKATLAR

|
MAVZU: GEOGRAFIK QOBIQDAGI DAVRIY HARAKATLAR
|
bet | 73/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaMAVZU: GEOGRAFIK QOBIQDAGI DAVRIY HARAKATLAR.
Reja:
Davriy harakat turlari.
Majburiy harakatlar.
Mustaqi harakatlar.
Tabiiy geografik hodisalarning davriyligi.
Modda va energiyani o’rin almashish tizimlarining tahlili geografik qobiq doimo yer qobiqlari va koinot bilan modda va energiya almashishida faol ishtirok etib turishini ko’rsatadi. Geografik qobiqning o’zida modda va energiyani bir joydan ikkinchi joyga ko’chishi va o’zgarishi kuzatiladi.
O’rin amlashishning eng faol shakli aylanma harakat hisoblanadi. Aylanma harakat cheklangan miqdordagi moddani doimo harakatda bo’lishini ta’minlaydi. Har bir aylanma harakat davri harakatni eng sodda birligidan iborat. Lekin davrlarni aynan qaytarilishi kuzatilmaydi. Aylanma harakat miqyosida energiya va modda oqimlarini asta-sekin bir tomonga yunaltirilgan o’zgarishi amalga oshadi, bu esa o’z o’rnida geosferalarni tarkibi va tuzilishini o’zgarishiga olib keladi. Bir tomonlama yo’nalishiga ega bo’lgan o’zgarishlar uzoq davom etgan davr mobaynida amalga oshadi. Bunday dinamik o’zgarishlar davriylik deb yuritiladi. Geografik qobiqda davriylik juda ko’p jarayonlarda, jumladan, tektonik, magmatik, iqlimiy gidrologik va boshqa ko’plab jarayonlarda kuzatiladi. Davriy harakatlar asosan ikkita tur ritmik va siklik harakat turlariga ajratiladi. Ritmiklik deganda ma’lum vaqtda qaytarilib turadigan o’zgarishlar tushunilib, unga misol tariqasida kun va tunni almashishi, Yerni Quyosh atrofida aylanishi va boshqalarni ko’rsatishimiz mumkin. Sikllar esa ma’lum vaqtda ro’y bermaydigan davriy o’zgarishlardan iborat. Unga misol tariqasida Yer orbitasini o’lchamlarini o’zgarishi, Quyosh faoligi va boshqa bir qator omillar natijasida iqlimni o’zgarishini ko’rsatishimiz mumkin. Bu haqda ko’plab geologik, arxeologik dalillar va tarixiy kuzatishlardan olingan ma’lumotlar mavjud. Iqlimni har 35 yil, 1800 yillik o’zgarib turish sikllari ancha yaxshi o’rganilgan.
Davriylik tektonik jarayonlarda ham kuzatilib, u yer qobig’ini ko’tarilishi yoki cho’kishida, zil-zilalarni bo’lib turishida, burmalanish bosqichlarida, effuziv va intruziv vulkanik jarayonlarni faollashishida namoyon bo’ladi. Bunday tektonik faollik 50-150 mln. yil davom etuvchi nisbatan tektonik tinchlik davri bilan almashib turadi. Boshqa shunga o’xshash davriylikni biosferadagi boshqa ko’plab jarayonlarda kuzatishimiz mumkin.
|
| |
O`quv amaliyotini texnologik xaritasi

1-bosqich.
O`quv-amaliyotiga kirish
(15 minut)
|
Tashkiliy boshlanish. O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarligini, tashqi ko`rinishi tekshirish. Yo`qlama qilish, texnika xavfsizligi jurnaliga imzo qo`yish.1.2 Mavzuga kirish. O`quvchilarni multimedia tizimi va u bilan ishlashdagi qoidalar bilan tanishtiradi.
Mashg`ulot tartibini tushuntiradi.
Uyga berilgan vazifani tekshiradi. Baholash mezonlarini e’lon qiladi.
|
Amaliyotga havfsizlik texnikasi, sanitariya va gigiyena talablariga rioya qilgan xolda mahsus kiyimda keladi, xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo qo`yadilar
Tinglaydilar
|
YO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №4

|
YO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №4
|
bet | 14/27 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #136606 |
Bog'liq O`quv-amaliy mashg`ulot texnologiyasi modeliYO`RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA №4
Kasb kodi va nomi:3.52.01.02_ Apparat va dasturiy tminot sozlobchisi kasbi
Amaliyot nomi: Shaxsiy kompyuterlar serverlar periferiya uskunalarining dasturiy ta’minotini o’rnatish va xizmat ko’rsatish o’quv amaliyotidan
Mavzu № 4: monitorlar
Amaliy mashg`ulotning maqsadi: : o`quvchilarda monitorlar haqida bilim, ko`nikma va malakalarini shakillantirish
|
Bajaradigan ishlar mazmuni
|
Eskizlar
|
Moslamalar
Asboblar va xom ashyolar
|
Bajarish tartibi
|
1
|
Birinchi turdagi monitorlar
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Dastlabki monitorlarni organadilar
|
2
|
Monitor turlari
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Monitor turlarini tanlaydilar
|
3
| Monitorning ichki jixozlari
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Monitorni ichki jixozlarini o’rganadilar
|
4
|
Monitorlarni shaxsiy kompyuterga ulash
|
|
Shaxsiy kompyuter,
|
Monitorlarni shaxsiy kompyuterga ulay oladilar
|
O`quv-amaliy mashg`ulot texnologiyasi modeli
Vakt: 6 soat
|
Talabalar soni:
|
Uquv mashg`ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o`quv amaliyoti)
|
O`quv-amaliy mashg`ulotining rejasi
|
1. Kirish.
2. sovutish tizimi boshlang'ich tushumchaga ega bo’lish.
3. Sovutish tizimidan foydalanish vositalari.
4. Sovutish tizimi.
5. Baxolash va baholarni elon qilish.
|
O`quv-amaliyot mashg`uloti maqsadi: O’quvchilarga sovutish tizimlari xaqida tushuncha berish, sovutish tizimlari bilan ishlashni o’rgatish va kompyuterni dasturiy xolatini ishga tayyorlash.
|
Pedagogik vazifalar:
Kirish. Sovutish tizimlarini o’rgatish
Sovutish tizimlaridan foydalana olish
Sovutish tizimlarini tamirlash
Sovutish tizimlarini turlari va ularni shaxsiy kompyuterga ulash
Bajarilgan ishlarni baxolash, qo`yilgan hatolarni qo`rsatib berish.
|
O`quv faoliyati natijalari:
Sovutish tizimlari xaqida ma’lumotga ega bo’lish
Sovutish tizimlaridan foydalana oladilar
Sovutish tizimlaridagi nosozliklarni bartaraf qila oladilar
Turli rusumdagi Sovutish tizimlarini shaxsiy kompyuterga ulay oladilar
|
O`qitish metodlari
|
Maruza, tushuntirish, ko`rsatish, yo`riqnoma berish, amaliy mashq qilish
|
O`qitish vositalari
|
Maruza matn ,shaxsiy kompyuter, slaydlar.
|
O`quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
yakka tartib
|
O`qitish shart-sharoiti
|
Jihozlangan kompyuter ustaxonasi.
|
Qaytar aloqa usul va vositalari
|
Nazorat,bajarilgan ishlar tekshirish, og`zaki savol-javob
|
|
| |
V
V t I t - Nazariy ma'lumotlar

V
V t I t
bu erda R V - hajmiy qarshiligi, Om;
S - o'lchash elektrodining yuzasi , m2 ;
t - namunaviy dielektrikning qalinligi , m;
U - o'lchash kuchlanishi, V;
I V - hajmiy tok, A.
1-rasm. Dielektrik orqali I V va sirt I S toklarining oqimi.
2-rasm. Elektrod tizimlari: a - hajmiy va yuza qarshiligini o'lchash uchun uch elektrodli tizim; b - yuza qarshiligini o'lchash uchun ikki elektrodli
tizim.
Sirt qarshiligini o'lchashda tekis namunaning bir tomoniga yotqizilgan ikkita elektrod tizimi ham qo'llaniladi ( 2-rasm,) . Elektrodlar b masofada joylashgan ikkita parallel chiziq shaklida bo'ladi .
RS l Ul ,
S b
bu erda U - o'lchash kuchlanishi, V ;
I S – yuza toki, A;
l - elektrodning uzunligi, m ;
IS b
b - elektrodlar orasidagi masofa, m .
Agar dielektrikga qo'llaniladigan elektrodlar etarlicha past qarshilikka ega va dielektrik bir hil bo'lsa, u holda har qanday shakl va o'lchamdagi jism uchun sirt o'tkazuvchanligini hisobga olmasdan, biz keltirilgan Λ uzunlik tushunchasini kiritishimiz mumkin.
Qisqartirilgan dielektrik uzunligi Λ uzunlik o'lchamiga ega va elektrodlar va materialning xususiyatlari o'rtasidagi tana parametrlarining (elektr o'tkazuvchanligi G , Sm , elektr qarshiligi, R , Om va elektr sig'imi C , F ) nisbatini shu tarzda aniqlaydi .
Demak, jismning elektr o'tkazuvchanligi
G = g ∙ Λ, tengdir
elektr qarshilik sig'im
R = ρ/Λ,
С = ε0εr Λ.
Uzunligi h , m va yuzasi S, m2 bo'lgan ixtiyoriy konfiguratsiyaga ega, lekin jismning butun uzunligi bo'ylab doimiy bo'lgan (masalan, sim yoki kabel tolasi, yassi kondensator dielektrik) jismi uchun elektr qarshilik R = r h / S ,
shuning uchun bu jismning qisqargan uzunligi navbatdgi ifoda bilan aniqlanadi
Λ = S/h.
Jismning tashqi va ichki tomonlarida elektrodlar qo'llaniladigan quvur shakli bo'lsa (masalan, silindrsimon kondensatorning dielektrigi, bir yadroli koaksiyal kabelning izolyatsiyasi) juda muhim holat. Elektrodning o”q uzunligini l orqali va trubaning ichki va tashqi radiuslarini mos ravishda r 1 va r 2 orqali belgilab , biz elektrodlar orasidagi qarshilikni topa olamiz, uni ketma-ket bog'langan qarshiliklarning natijada qarshiligi deb hisoblaymiz dR qalinligi dx va radiusi x bo'lgan cheksiz yupqa qatlamlardan iborat . Bunday qatlamning qarshiligi
dR = ρdx/(2πx)
x=r1 dan x=r2 gacha integrallangan holda , biz qarshilikka ega bo'lamiz.
r2
R
r1
2l
dx
x
2l
ln r2 .
r1
Shuning uchun, bu holda, keltirilgan uzunlik Λ = 2π ∙ l / (ln r2 / r1).
|
Hind-Pаtsifiк oblasti - 2 Zoogeografiya fanidan ma’ruza mavzulari va mazmuni

|
2 Zoogeografiya fanidan ma’ruza mavzulari va mazmuni
|
bet | 10/36 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 256,18 Kb. | | #99297 |
Bog'liq AMIR TEMURNING XOKIMIYATGA KELISH ARAFASIDA MOVAROUNNAHRDAGI SIYOSIY VAZIYATHind-Pаtsifiк oblasti.
Trоpiк Аtlаntiка oblasti.
Hind-Pаtsifiк oblasti
Mаzкur oblast Hind vа Tinch океаnining каttа qismini, ya’ni 40° sh.к. vа 40° j.к. оrаsidаgi hududlаrni egаllаydi. Fаqаt oblastning jаnubiy chеgаrаsi Jаnubiy Аmеriкаning g’аrbiy sохillаri bo’ylаb,sоvuq оqim tа’siridа shimоlgа qаrаb burilаdi. Hind-Pаtsifiк oblastigа, shuningdек, Qizil dеngiz vа Fоrs кo’rfаzi, Tinch океаni vа Mаlаyya аrхipеlаgi оrоllаri o’rtаsidаgi sоn-sаnоqsiz bo’g’оzlаr хаm кirаdi. Hаvо hаrоrаtining qulаy bulishi, uzоq gеоlоgiк dаvrlаr mоbаynidа muhitning stаbil-turg’un bo’lishi oblast faunаsini turli-tumаn hаyvоnlаrgа egа bo’lishigа imкоn bеrgаn. Hind-Pаtsifiк oblastidа sut emizuvchi hаyvоnlаrdаn sirеnаlаr turкumigа кiruvchi d’yugоnlаrni uchrаtish mumкin. Ulаrning bir turi Qizil dеngizdа, bоshqа bir turi Аtlаntiка океаnidа, uchinchi turi esа Tinch океаnidа hаyot кеchirаdi. Bu hаyvоnlаr yiriк bo’lib, каttаligi 3-5 m кеlаdi, suvo’tlаr sеrоb bo’lgаn кichiк кo’rfаzlаrdа yashаydi, bа’zаn trоpiк dаryolаrning quyilish jоylаridа hаm uchrаb turаdi. Hind-Pаtsifiк oblasti uchun dеngiz qushlаridаn кichiк bo’rоn qushlаri vа gigаnt аl’bаtrоslаr хаrакtеrli hisоblаnаdi. Ushbu oblastdа dеngiz ilоnlаrining 50 gа yaqin turi qаyd qilingаn. Ulаrning bаrchаsi zаhаrli bo’lib, кo’pchiligidа suzishgа yordаm bеrаdigаn mоslаmаlаri mаvjud. Dеngizning bаliqlаr faunаsi hаm judа хilmа-хildir. Ulаr tаshqi tоmоndаn turli хil rаnglаrdа chirоyli tusdа tоvlаnib turаdi. Bundаy bаliqlаrgа jаg’lаri o’sib каttаlаshgаn diоdоn, tеtrаdоn, кuzоvкаlаrni, коrаllаr vа suvo’tlаrni tishlаb uzib оlаdigаn vа mаydаlаydigаn to’tiqush bаliqlаrni, zаhаrli tiкаnlаri bo’lgаn jаrrоh bаliqlаrni misоl qilib оlish mumкin.
Dеngizlаrdа оltinurli vа sаккiznurli коrаll pоliplаrning fаоliyati nаtijаsidа judа каttа коrаll riflаri hоsil bo’lаdi. Коrаll riflаri Hind-Pаtsifiк oblasti biоtsеnоzlаrigа tipiк misоldir. Ushbu biоtsеnоzlаrdа turli shакllаrdаgi chig’аnоqlаrgа egа ptеrоtsеrаs vа strоmbus mоllyusкаlаri yashаydi. Tаnаsining оg’irligi 250 кg кеlаdigаn gigаnt tridакnаlаr hаm shu biоtsеnоzning аsоsiy vакili hisоblаnаdi.
Shuningdек, Хitоy vа Yapоniyadа trеpаng dеb аtаlаdigаn vа оvqаtgа ishlаtilаdigаn gоlоturiyalаrni hаm uchrаtish mumкin. Dеngiz hаlqаli chuvаlchаnglаridаn pаlоlо кo’pаyish dаvridа sоn-sаnоqsiz miqdоrdа suv yuzаsigа кo’tаrilаdi. Bu chuvаlchаnglаr dеngiz hаyvоnlаri uchun оzuqа hisоblаnsа, Pоlinеziyaliк аhоli tоmоnidаn hаm оvqаtgа ishlаtilаdi. Hind-Pаtsifiк oblasti mаhаlliy faunаning fаrqigа кo’rа:Hind-G’аrbiy Pаtsifiк, Shаrqiy Pаtsifiк, G’аrbiy Аtlаntiк, Shаrqiy Аtlаntiк кichiк oblastlаrigа bo’linаdi.
|
| |
O’zbekiston - 2 Zoogeografiya fanidan ma’ruza mavzulari va mazmuni

|
2 Zoogeografiya fanidan ma’ruza mavzulari va mazmuni
|
bet | 33/36 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 256,18 Kb. | | #99297 |
Bog'liq AMIR TEMURNING XOKIMIYATGA KELISH ARAFASIDA MOVAROUNNAHRDAGI SIYOSIY VAZIYATO’zbekiston. O’zbеkiston faunasi 677 tur umurtqali hayvonlar (sutemizuvchilar- 108, qushlar – 432, sudralib yuruvchilar – 58, amfibiyalar – 2 va baliqlar – 77 ) va 32484 tur umurtqasiz hayvon turlaridan iborat.
Yer yuzining barcha qismlarida bo’lgani kabi yurtimizda ham ayrim hayvonlarning soni keskin kamayib ketgan, bunda albatta insonning ta’siri juda kattadir. Turon yo’lbarslari, Osiyo gepardlari kabi hayvonlar butunlay qirilib ketgan.
O’zbеkistonda «Qizil kitob» 1983 yili chop etilgan, unga 22 tur sut emizuvchi, 31 tur qushlar, 5 tur sudralib yuruvchi va 5 tur baliq turi kiritilgan. Ularning eng muhimlari: katta shomshapalak, shalpangvuloq, ko’rshapalak, oq suqur, qo’ng’ir ayiq, sirtlon, silovsin, qoplon, irbis, xongul, jayron, Ustyurt qo’yi, Qizilqum yovvoyi qo’yi, arxar, oq va qora laylak, burgut, qirg’iy, boltayutar, lochin, itolg’i, ov turna, tuvalov, bizg’aldoq, qumchumchug’i, echkеmar, O’rta Osiyo kobrasi, kulrang echkemar, Stsink gekkon, Farg’ona chipor kaltakesagi, Xentau qurbaqaboshi, Orol bakra balig’i, Amudaryo va Sirdaryo soxtakurakburun baliqlari, so’gan baliqlari
Umurtqasizlardan – tunlamlar: Catocala Timur, C.optima va boshqa hayvonlardir. Yangi nashr qilingan O’zbеkiston “Qizil kitobi” ga hayvonlarning 184 turi kiritilgan
Yangi nashr qilingan “Qizil kitob” esa bu hayvonlarning qatoriga yana ko’plab turlar kiritlgan.
Markaziy Osiyodagi biosfera qo’riqxonalari quyidagilardir:
Dashti-Jum. 2. Amudaryo. 3. Badxiz. 4. Kopetdog’. 5. Nurota. 6.Chotqol.
7. Aksu-Jabag’li. 8.Sarichelak
O’zbekiston qo’riqxonalari – Baday-To’qay, Payg’ambar-orol, Nurota, Chotqol, Zarafshon, Xisor, Qizilqum, Amudaryo, Zomin
O’zbekistondagi pitomniklar – Buxoro jayron pitomnigi, Oqqo’rg’on baliqchilik pitomnigi va boshqalar
O’zbekiston Respublikasida 1992 yil 9 dekabrda “Tabiatni muhofaza qilish to’g’risida”,“O’rmon to’g’risida” (1999 y.), “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to’g’risida” (1997 y.) qonunlari qabul qilingan. Hayvonlarni muhofaza qilish uchun qo’riqxonalar va buyurtmaxona, parvarishxonalar tashkil etilgan.
O’zbеkiston Rеspublikasida hozirgi kunda 9 qo’riqxona , 2 milliy bog’, 9 davlat buyurtmaxonalari, 1 ekomarkaz faoliyat ko’rsatayapti.
|
| |
Grevi zebrasi – Equus grevyi

|
Grevi zebrasi – Equus grevyi
|
bet | 35/36 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 256,18 Kb. | | #99297 |
Bog'liq AMIR TEMURNING XOKIMIYATGA KELISH ARAFASIDA MOVAROUNNAHRDAGI SIYOSIY VAZIYATGrevi zebrasi – Equus grevyi - Somali, Sharqiy Efiopiya, Shimoliy Keniya
Kokildor bug’u – Elaphodus cephalophus - Shimoliy Birma, Janubiy-Sharqiy Tibet, Xitoy
Tog’ zebrasi – Equus zebra - Angola, Namibiya, JAR
3. Shu turlar orasida lеntasimon yoki chiziqli arealga ega turlarni tarqalish arеallarini kontur xaritaga shtrixlash mеtodi asosida chiziladi.
4. Aniqlangan turlar orasida uzluksiz arealga ega turlarni arеallarini nuqtali metod yordamida kontur xaritaga chiziladi.
5. Tropikopolit turlarni areallarini nisonlash-belgi qo’yish metodi asosida kontur xaritaga tushiriladi.
№ II amaliy mashg’ulot
MAVZU: Mahalliy faunaga mansub hayvonlar tarqalgan areallarni kontur xaritasini chizish
Ishdan maqsad:
Xorazm vohasida tarqalgan ayrim hayvonlarning tarqalish areallarini o’rganish
Kеrakli jihozlar
Zoogеografik xarita, kontur xaritalar, rangli qalamlar, ayrim tunlam kapalaklarining Xorazm vohasida tarqalish arеallari haqida ma'lumotlar.
O’rganish ob'еkti:
Catocala elocata, C. lupina, Anumeta spilota, A.fractistrigata, Drasteria flexuosa, D. caucasica, Tyta luctuosa, Pericyma albidentaria
Ishni borishi
Har bir talaba 2 tur hayvonning tarqalish arealini kontur xaritasini chizadi. Dastlab xaritaga quyidagi tunlam kapalaklarini areali chegarasi belgilab chiqiladi.
Catocala elocata – tarqalish areali: Baday-To’qay qo’riqxonasi, Gurlan, Yangi-bozor, Urganch va Honqa tumanlari
Catocala lupina – Baday-To’qay qo’riqxonasi, Gurlan, Yangibozor tumanlari
Anumeta spilota – Aqchako’l, Yangibozor, Bogot, Sarimoy, Yangiariq tumanlari
Anumeta fractistrigata - Bog’ot, Aqchako’l, Yangiariq, Sarimoy
Drasteria flexuosa - Baday-To’qay qo’riqxonasi, Gurlan, Yangibozor, Bogot, Sarimoy
|
| |
Yangi Zelandiya oblasti - 2 Zoogeografiya fanidan ma’ruza mavzulari va mazmuni

|
2 Zoogeografiya fanidan ma’ruza mavzulari va mazmuni
|
bet | 28/36 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 256,18 Kb. | | #99297 |
Bog'liq AMIR TEMURNING XOKIMIYATGA KELISH ARAFASIDA MOVAROUNNAHRDAGI SIYOSIY VAZIYATYangi Zelandiya oblasti
Ushbu oblastga Yangi Zelandiyaning har 2 katta oroli (Shimoliy va Janubiy) hamda mayda orollar – Oklend, Kermadek, Chatem va boshqa orollar kiradi.
Yangi Zelandiya - muzliklar, ko’llar bo’lgan tog’li alp zonasi sanaladi. Suvi qaynab turgan buloqlar ham uchraydi. Iqlimi yumshoq, yillik yog’in miqdori 815-1090 mm, yillik o’rtacha harorat 12-13`C, minimal harorat 5`C dan kam emas.
Asosiy landshafti qalin nam o’rmonlar bo’lib, ularda daraxtsimon paporotniklar, janubiy buk daraxtlari o’sadi. Janubiy Orolning sharqiy sohillari bo’ylab dasht zonasi joylashgan.
Yangi Zelandiya faunasini quyidagi hayvonlar tashkil qiladi:
Sut emizuvchilar sinfi:
Kemiruvchilar: Maori kalamushi.
Qo’lqanotlilar: G’ilofqanotlilar – Mustacinidae endemik oilasiga mansub – Yangi Zelandiya g’ilofqanotlisi.
Qushlar sinfi:
Tarixiy zamonlarda bo’yi 3 – 5 m keladigan moalar yashagan, ular insonlar tomonidan butunlay qirib yuborilgan. Ko’kraktojsiz qushlardan Apterugiformes endemik turkumiga mansub Apterygidae oilasiga kiruvchi kivi (1 urug’ga mansub 3 tur) yashaydi.
Pastushka Ocudromus urug’iga kiruvchi turlar – takaxe Notornis mantelli (Xalqaro “Qizil kitob”ga kiritilgan). To’tiqushlarning uchmaydigan 2 turi – boyqush to’ti yoki kakapo.
Uchadigan qushlar: Yangi Zelandiya krapivniklari Xenicidae guiylar Callacidae oilasiga kiruvchi turlar; boyo’g’lilar, kakkuqushlar, kaptarlar, zimorodoklar, turli chumchuqsimonlar.
Reptiliyalar sinfi:
Tumshuqboshlilar Rhynchocephalia turkumi, Ponatishlilar Sphenodontidae oilasiga mansub gatteriya yoki guatara (“Qizil kitob” ga kiritilgan); Gekkonlarning tiriktug’uvchi 2 urug’i (endemik), stsinklar. Bu oblastda ilonlar va toshbaqalar uchramaydi.
Amfibiyalar sinfi:
Silliq oyoqlilar Leiopelmidae oilasi, Leiopalma urug’iga mansub baqalarning 2-3 turi tarqalgan.
Baliqlar sinfi:
Chuchuk suv baliqlari – ugorlarni bir turi (ugri); Retropinnidae va Aplochitonidae oilasiga kiruvchi bir necha turlar, galaksiidlar.
Umurtqasizlar:
Yomg’ir chuvalchanglari, kuya kapalaklari, vizildoq qo’ng’izlar, uzunburun qo’ng’izlar, termitlarning 3-4 turi.
|
| |
VI-ma’ruza. 

MAVZU: Dunyo okeanining pelagial zonasining faunistik jihatdan bo’linishi

|
VI-ma’ruza.
MAVZU: Dunyo okeanining pelagial zonasining faunistik jihatdan bo’linishi
|
bet | 15/36 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 256,18 Kb. | | #99297 |
Bog'liq AMIR TEMURNING XOKIMIYATGA KELISH ARAFASIDA MOVAROUNNAHRDAGI SIYOSIY VAZIYATVI-ma’ruza.
MAVZU: Dunyo okeanining pelagial zonasining faunistik jihatdan bo’linishi
Reja:
Dunyo okeani pelagial zonasi faunistik regionlari
Tropik faunistik region va uning hayvonot olami
Boreal faunistik region va uning hayvonot olami
Antiboreal faunistik region va uning hayvonot olami
Dunyo okeanining substrat bilan bog’liq bo’lmagan qismi pelagial zona deb ataladi. Pelagial zonaning yuqorigi qismi – epipelagial, chuqur suv osti yoki pastki qismi – batipelagial zona hisoblnadi.
Epipelagial zona faunasining xarakteriga ko’ra quyidagi faunistik regionlarga bo’linadi:
Tropik region
Boreal region
Antiboreal region
Bu regionlar o’z navbatida oblastlar va kichik oblastlarga bo’linadi/
Tropik region
Tropik region suvlarining yuqorigi qismida qatlamlarida haroratning doimo yuqori bo’lishi bilan xarakterlanadi. Yillik haroratning o’zgarish amplitudasi bu yerda 2 C dan oshmaydi. Region suvlarining pastki qismi past haroratlidir. Tropik regonda hayvonlarning juda ko’p turlari uchraydi. Ammo hech bir tur hayvonning ulkan miqdorda bir joyda to’planishi kuzatilmaydi. Meduzalar, mollyuskalarning juda ko’p turlari, appendikulyariya va salplarning barcha turlari Tropik region chegaralarida yashaydi. Tropik region o’z navbatida Atlantika va Hind-Patsifik oblastlariga bo’linadi.
Atlantika oblasti
Ushbu oblast faunasi uchun quyidagi hayvonlar xarakterli hisoblanadi:
Kitsimonlar – Brayd polosatigi (Balaenoptera edeni)
Baliqlar – Makrel (Scomber), ugorlar, uchar baliqlar, akulalar
Umurtqasizlardan meduzalar – fizalia yoki portugaliya kemachasi.
Atlantika oblastining bir qismi bo’lgan Sargass dengizi pelagial hayvonlarning o’ziga xos jamoasi yashaydigan maxsus hudud hisoblanadi. Bu yerda dengiz otchalari Hippocampus ramulosus va igna baliqlar, antennariy balig’I Antennarius marmoratus, juda ko’p mollyuskalar va chuvalchanglar makon topgan.
|
| |
Neotropikaning umurtqasiz hayvonlari faunasi

|
Neotropikaning umurtqasiz hayvonlari faunasi
|
bet | 22/36 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 256,18 Kb. | | #99297 |
Bog'liq AMIR TEMURNING XOKIMIYATGA KELISH ARAFASIDA MOVAROUNNAHRDAGI SIYOSIY VAZIYATNeotropikaning umurtqasiz hayvonlari faunasi
Neotropika oblastining quruqlikda yashovchi umurtqasiz hayvonlariga:
Kapalaklar: kavaler, marfo – Morphidae, Gelikonidlar, achitqi kapalaklar, uraniyalar.
Qattiqqanotlilar yoki qo’ng’izlar – rogach, arrakash – titan, zlatka – tillaqo’ng’izlar, Puyophoris urug’iga mansub vizildoq qo’ng’iz.
Pardaqanotlilar turkumiga kiruvchi nashtarsiz arilar – meliponlar, turli-tuman chumolilar – daydi etsitonlar, saubalar yashaydi.
Shuningdek Neotropika oblastida gigant skolopendralar (uzunligi 25 sm), yirik qushxo’r o’rgimchaklar, o’rmonlarda esa quruqlikda yashovchi zuluklar hayot kechiradi. Umuman olganda, Neotropika oblastining hozirgi zamon faunasi – uchlamchi davrga mansub qadimiy endemik fauna va Osiyodan Shimoliy Amerika orqali kirib kelgan yangi faunani aralashib ketishidan hosil bo’lgan.
Faunaning xos-xususiyatiga qarab, Neotropika oblasti Gviana – Braziliya, Markaziy Amerika va Chili kichik oblastlariga ajratildi.
Gviana – Braziliya kichik oblasti
Ushbu kichik oblast Neotropikaning katta qismini egallaydi. Unga shimolda Panama bo’ynidan tortib, janubda to 30˚ janubiy kenglikkacha bo’lgan o’rmonzor bilan qoplangan hududlarni egallaydi. Gviana – Braziliya kichik oblasti Braziliyadagi savanna va pamnaslar, Venesueladagi o’t – o’simliklar o’sgan dashtlar, Kordilera tog’larining sharqiy yonbag’ridagi tog’-o’rmonlari kiradi.
Faunani quyidagi turlar tashkil etadi:
Sut emizuvchilar sinfi:
Keng burunli maymunlar: revun, sapaju, mirikin.
Noto’liq tishlilar: yalqovlar, ulkan chumolixo’r, gigant zirxlilar.
Tuyoqli sutemizuvchilar: tapir.
Yirtqichlardan: butazor itlari – Speothos venaticus
Xaltali sutemizuvchilardan: opossum
Qushlar sinfi:
Gviana – Braziliya oblastida quyidagi qushlar yashaydi:
Quyoshsimon oqqush, tukan, ara va amazona to’tiqushlari,tosh xo’rozchalari.
|
| |
Gidrosfera haqida tushuncha - 3 mavzu: geosferalar, tuzilishi va asosiy xususiyatlari, O‘zaro aloqadorligi

|
3 mavzu: geosferalar, tuzilishi va asosiy xususiyatlari, O‘zaro aloqadorligi
|
bet | 5/5 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 20,65 Kb. | | #139509 |
Bog'liq 3-mavzuGidrosfera haqida tushuncha.
Gidrosfera Yerning suvli qabig‘i. Gidrosfera deganda asosan okean va dengiz suvlarini, shuningdek Yer ustidagi (daryo, qo‘l, botqoqlik, muz, qor) va Yer osti suvlarini, atmosferadagi suv bug‘larini, muz kristallarini tushunamiz. Gidrosfera uch holatda uchraydi: qattiq, suyuq, bug‘.
Yer yuzasining 70,8% ni Dunyo okeani deb ataluvchi yaxlit suv muhiti egallaydi. O‘z navbatida dunyo okeani 4 ta yirik qismlarga bo‘linadi: 1.Tinch okeani. 2. Atlantika okeani. 3. Hind okeani. 4. Shimoliy muz okeani. Bu okeanlarda jami 68 ta dengiz mavjud.
Suv yer sharidagi eng ko‘p tarqalgan mineral. U yer sharining suvga boyligi uning iziga xos kosmik xususiyati bo‘lib, Yerdagi murakkab boy tabiatni vujudga kelishi hamda rivojlanishining zaruro‘y shartidir.
Suv vodorod bo‘lan kislorodning eng oddiy birikmasidan iborat bo‘lib, iziga xos bir qancha fizik xossalarga ega.
Suv vodorod chala oksididan iborat bo‘lganligi uchun 800 S da bug‘lanish va Yerda faqat bug‘ holida uchrashi kerak. Biroq suv molekulalari tez harakat qilishi tufayli muz 00S da ero‘ydi. Suv esa 1000 S da qaynaydi.Shu sababli suv yer yuzasidan termodinamik sharoitida uch holatda-suyuq, qattiq va bug‘ holatida uchrab, bir holatdan ikkinchi holatga oson ituvchi birdan bir mineraldir.
Suv haqiqiy harakatchan jism. U og‘irlik kuchi tasiriga qaramay turli muhitda turli yinalishda harakat qila oladi. Osmotik bosim tufayli suv va undagi erigan moddalar hatto organik tisiqlardan ham o‘tadi. Suv bug‘i mantiyadan yer po‘stiga o‘tadi va uning yuzasiga chiqadi. Suvning ko‘p qismi yer yuzasi va po‘stida tiplanib, gidrosferani tashkil qiladi. suv traposferaning hamma qismida uchraydi va stratosferaga ham ko‘tariladi.
Nazorat uchun savollar
Yerning ichki qobiqlari.
Yerning ichki qobiqlarini paydo bo‘lishi.
Atmosfra.
Atmosferaning kimyoviy tuzilishi.
Gidrosfera haqida tushuncha.
Gidrosferaning qismlari.
Adabiyotlar:
1. Voskresenskiy Ю.N. Polevaя geofizika. M.: Nedra, 2010-478 s.
2. Abidov A.A., Atabaev D.X., Xusanbaev D.D. va b.lar “Yer fizikasi”, “Fan va texnologiyalar markazi”. Toshkent, 2014
|
| |