nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
SO ‘Z BO SH I - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markaziBog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762SO ‘Z BO SH I
Hozirgi zamon fan-texnikasi va kompyuter texnologiyasining rivojla-
nishi oliy o ‘quv yurtlari o ‘quv jarayoniga yangi fanlarni olib kirdi.
Mamlakatimiz oliy ta ’limida bir pog‘onali tizimdan ikki pog‘onali baka-
lavr-magistr tizimiga o ‘tilishi bilan barcha texnika fanlari qatori, nazariy
mexanika fanining ham o ‘quv soatlari hajmi qisqartirildi. Oliy o ‘quv
yurtlarida ta ’lim olayotgan talabalar uchun Respublikamiz Davlat ta’lim
standartlaridan kelib chiqqan holda hozirga qadar «Nazariy mexanika» fa
nining qisqa kursi yaratilgan emas. Lekin muhandislik ishlarida muam-
moli va amaliyotga tatbiq etiladigan masalalarni hal etishda nazariy
mexanika fani fundamental predmetlardan biri hisoblanadi. Shuning
uchun mazkur kursni lotin grafikasida chop etish dolzarb masala hisobla-
nib, ayniqsa qisqa vaqt ichida boMajak mutaxassislarga nazariy mexanika-
dan zarur boMgan nazariy va amaliy bilim va ko‘nikmalami sodda hamda
ravon tilda mukammal yetkazish muhim masala boMib qoldi. Ushbu o‘quv
qoMlanma shularni e’tiborga olib yaratildi.
0 ‘quv qoMlanmada nazariy mexanikaning statika boMimidagi juft kuch
momenti vektori haqidagi teoremalar vektorlar algebrasidagi tushunchalar
asosida qisqacha talqin etildi. Jufi kuch momenti vektoriga oid boshqa
teoremalar xususiy hoi sifatida yoritildi. Kuchlar sistemasini qo‘shish fa-
zoda joylashgan kuchlar uchun berilib, so‘ngra tekislikda joylashgan
kuchlar sistemasiga tegishli nazariy ma’lumotlar xususiy hoi ko‘rinishida
keltirib chiqarildi. Shuningdek, kinematika boMimidagi moddiy nuqta va
jism nuqtasining tezlik hamda tezlanishlari vektor, koordinata keyin ta
biiy usullarda bayon qilindi.
QoMlanmada nazariy mexanikaning prinsiplaridan Dalamber, m um
kin boMgan ko‘chish, Dalamber-Lagranj prinsiplari toMiq tushuntirilib
berildi. Dinamikaning umumiy teoremalari esa sistema uchun yoritildi,
so‘ngra qattiq jism va moddiy nuqta uchun xususiy hoi sifatida keltirib
chiqarildi.
Taqdim etilayotgan qoMlanmada ko‘pgina masalalar hal etilgan boMib,
ular oliy o ‘quv yurtlarining ixtisosliklariga moslab tanlangan. Bu qoMlan-
madan texnika va pedagogika oliy o ‘quv yurtlarining talabalari ham foy-
dalanishlari mumkin.
QoMlanma qoMyozmasini o'qib chiqib, uning sifatini oshirish borasi-
da bergan maslahatlari uchun Respublikamiz oliy o‘quv yurtlarining pro
fessor, o‘qituvchilariga, jumladan professorlar K.S.Sultonov, A.R.Rizayev,
TDTU professori K.A.Karimov, TTESI professori T.M.Mavlonov hamda
TDMU dotsenti B.Atajonovga mualliflar o ‘z minnatdorchiliklarini bildi-
radilar.
0 ‘quv qoMlanma haqidagi fikr va mulohazalaringizni quyidagi man-
zilga yuborishingizni so‘raymiz: Toshkent, Navoiy k o ‘chasi, 30-uy.
3
|
| |
B IR IN C H I B O ‘LIM - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

Jismga bir vaqtda ta ’sir qiluvchi kuchlar to ‘plami
(FX,F2 ,...,Fn )
kuchlar sistemasi deyiladi.
Jism ga
q o ‘y i l g a n
(Fx tF2 ,--,F n ) kuchlar sistem asining ta ’sirini
boshqa (
Qx ,Q2
) kuchlar sistemasi bera olsa, bunday kuchlar
sistemasi
ekvivalent sistema deb ataladi va quyidagicha yoziladi:
(F\ ,F2 ,...,Fn ) (Qx ,Q2
) .
(Fx ,F2 ,-.,F n ) kuchlar sistemasining jism ga ta ’sir kuchini bitta
kuch bera olsa, uni teng ta ’sir etuvchi kuch deyiladi va quyidagicha
yoziladi:
(Fx ,F2 ,...,Fn ) <=> R .
- § . Inshoot va mashinalarga qo‘yiladigan

2 1-rasm.
22-rasm.
A
A
к
В
D
Я
Q
/
в
я
23-rasm.
24-rasm.
Uzunlik birligi yoki yuza birligiga ta ’sir qiluvchi kuchlarning in-
tensivligi
q bilan belgilanadi va mos ravishda N /m yoki N /m 2 bilan
o ‘lchanadi.
Taqsim langan kuchlarga ko‘prik balkasining
ustiga yotqizilgan
beton yoki asfaltning ta’siri misol b o ‘la oladi. Beton yoki asfalt bal-
ka bo‘yicha tekis yotqizilgan bo ‘lib, balkaga 22-rasm da ko‘rsatilga-
nidek ta ’sir qiladi. Masalani yechishda taqsim langan ku ch lar bir
nuqtaga q o ‘yilgan kuch bilan almashtiriladi. 22-rasm da tasvirlangan
taq sim langan kuchlarning ten g t a ’sir etuvchisi
A B u ch astk an in g
o ‘rtasiga q o ‘yilgan bo‘lib, kuch kattaligi
Q = q- A B b o ‘ladi.
Taqsim langan kuchlarga yana bir misol sifatida to ‘g ‘on devoriga
suvning ta ’sirini keltirish mumkin (23- rasm).
Bu kuchning taqsimla-
nishi suv yuzasidan to ‘g‘on tagigacha uchburchak qonuni bilan o ‘z-
garib boradi. Bu holda taqsimlangan kuchlarning teng ta ’sir etuvchisi
uchburchak medianalarining kesishgan nuqtasidan o ‘tadi va m iqdo
ri
ql/2 boMadi.
Agarda taqsim langan kuch aylananing
BD yoyi b o ‘yicha ta ’sir
etsa (24-rasm ), uning teng ta ’sir etuvchisi
Q = q- BD boMadi. Bun
da
BD uzunlik
BD yoy vatari uzunligini bildiradi.
Q ning ta ’sir chi-
zig‘i
BD vatar o ‘rtasidan o ‘tadi.
Inshoot qismlariga qo‘yilgan kuchlar tekis taqsim lanm ay, ixtiyo
riy ravishda taqsimlangan b o ‘lishi mumkin. Tuproq,
qum kabi sochi-
я М
luvchi rhateriallar bilan yuklangan balka
bunga misol b o ‘la oladi. Bu holda agar
taq sim lan g an k u c h la rn in g intensivligi
q—q(x) qonuniyat asosida o ‘zgarsa (25-
rasm ), bunday k u c h la rn in g ten g t a ’sir
etuvchisi
Q, balka
A В va
q(x) egri chi-
zig‘i bilan chegaralangan yuza orqali ifo-
dalanadi:
Q - J
q ( x ) d x .
0
Q kuchning ta ’sir chizig‘i m azkur yuzaning og‘irlik markazidan
o ‘tadi va quyidagicha aniqlanadi:
1
\ x q ( x ) d x
\ q ( x ) d x
0
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
Download
6,72 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/191
Sana
15.01.2024
Hajmi
6,72 Mb.
#137496
Download
6,72 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
Download
6,72 Mb.
Matnni ko'rish
Gumanist terapiya - Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat

Gumanistik psixologiya deb hisoblanadi psixologiyaning uchinchi to'lqini, insonparvarlikdan oldingi ikki ustun kuch sifatida kognitiv-xulq-atvor va psixoanalitik istiqbollarni o'ylab. Bu yigirmanchi asrning o'rtalarida, takliflari va ishlari tufayli paydo bo'ldi Abraham Maslou Y Karl Rojers, asosan. Bunga fenomenologiya va ekzistensializm kuchli ta'sir ko'rsatadi. Birinchidan, biz hech qachon to'g'ridan-to'g'ri "haqiqatning o'zi" ni boshdan kechirishga qodir emasligimiz ta'kidlanadi, aksincha biz bilgan sub'ektiv tomonlar bilan sodir bo'ladi. Qonuniy bilim manbalari intellektual va hissiy tajribadir. Ekzistensializmdan terapiyaning ushbu shakli insonning mavjudligini aks ettiradi. Shuning uchun, bu gumanistik nuqtai nazardan individual doimiy rivojlanishda bo'lgan ongli, qasddan mavjudotdir, uning aqliy namoyishlari va sub'ektiv holatlari o'zini o'zi bilishning haqiqiy manbai hisoblanadi. Bemor uning ekzistensial izlanishida asosiy asosiy aktyor sifatida ko'riladi. Ushbu qidiruv uni sub'ektiv bosqichlarni yoki holatlarni boshdan kechirishga majbur qiladi, unda u o'zi bilan nima sodir bo'layotganining "nima uchun" ekanligini, boshdan kechirayotgan narsaning ma'nosini va o'z ahvolini yaxshilash uchun nima qilish kerakligini so'raydi. Gumanistik terapevt jarayonning osonlashtiruvchisi sifatida ikkinchi darajali rolga ega bo'lib, sub'ektga o'zi izlayotgan javoblarni topishga imkon beradi. Ushbu turdagi terapiyaning asosiy tushunchalaridan biri insonning o'zini anglashi.
Maslow piramidasi va insonning o'zini anglashi Maslow .ning muallifi edi Maslow piramidasi, bu psixologik nazariya inson motivatsiyasini tushuntiradi. Abraham Maslouning so'zlariga ko'ra, bizning harakatlarimiz ma'lum ehtiyojlarni qondirishga qaratilgan. Boshqacha qilib aytganda, inson ehtiyojlari iyerarxiyasi mavjud va u eng asosiy ehtiyojlar qondirilgach, odamlarda yuqori ehtiyojlar va istaklar paydo bo'ladi, deb ta'kidlaydi. Piramidaning yuqori qismida o'zini o'zi bajarish uchun ehtiyojlar mavjud.
Abraham Maslou nazariyasi haqida ko'proq bilish uchun ushbu maqolani o'qishingiz mumkin: "Maslou piramidasi: inson ehtiyojlari iyerarxiyasi"
|
Individ – odamzodning vakili, o‘ziga xos takrorlanmas xususiyatlar egasi hisoblanish odam. 
Innovatsiya –

|
Individ – odamzodning vakili, o‘ziga xos takrorlanmas xususiyatlar egasi hisoblanish odam.
Innovatsiya –
|
bet | 30/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgIndivid – odamzodning vakili, o‘ziga xos takrorlanmas xususiyatlar egasi hisoblanish odam.
Innovatsiya – ijtimoiy amaliyotda sezilarli o‘zgarishlar tug‘diradigan turli xil yangiliklar yaratish va tadbiq etish.
Idrok – sub’ekt tomonidan uning ongiga nisbatan tashqi dunyodan ajratib olinadigan ba’zi butunlik va yaxlitliklarning bilish jarayoni va harakatlari davomida ongda aks ettirilishidir (bunga boshqa kishilar va inson o‘z tanasini aks ettirish ham kiradi). Aytaylik, insonning o‘z tanasining sog‘ligi yoki nosog‘lomligi to‘g‘risidagi ichki a’zolardan kelayotgan signal natijasida shakllanadigan obrazni idrok etish ham, etmaslik ham mumkin. Ko‘pincha esa idrok deganda tabiiy va sotsial dunyodagi predmetlarni in’ikos ettirish tushuniladi. Ob’ekt bo‘lsa tashqi muhitda tayyor holda bo‘ladi-yu, u insonga ta’sir qiladi va natijada u inson tomonidan avtomatik tarzda aks ettiriladi, anglanadi, desak, unchalik to‘g‘ri emas. Aksincha, inson tartibsiz holdagi kechinma va tasavvurlar orasidan ba’zi ob’ektlarni ajratib oladi va bu bilan go‘yoki ushbu tartibsizliklarni tartibga keltiradi. Inson sezgi a’zolariga ta’sir qilish uchun biron narsa idrok etildi, anglandi deyishga hali erta. Predmet yoki predmet emas deb hisoblash insonning o‘ziga bog‘liq: kim uchundir tashqi muhitda musiqaviy ovoz va shovqinlar, ularda uyg‘unlashmaganlik (dissonans) va uyg‘unlik (konsonaj); kimgadir esa mashinaning ishlashidan darak beruvchi shovqin yoki hayvonlar tomonidan chiqarilayotgan ovozlar, kim uchundir suhbatdoshning nutqidagi mantiqiy urg‘u berishlar, kimgadir turar joylarni muvaffaqiyatli yoki muvaffaqiyatsiz rejalashtirish va boshqalar. Kimlar uchundir esa, agar u bunday narsalarni bilmasa, ular go‘yoki yo‘qdek «zo‘r berib eshitmaslik va ko‘rmaslik» payida bo‘ladi.
Iroda – insonning o‘z psixikasi va hatti-harakatlarini ongli ravishda boshqara olishida namoyon bo‘ladigan xususiyati (holati) dir. Iroda ongli tarzda o‘z oldiga qo‘ygan maqsadiga erishishi yo‘lida ro‘y beradigan to‘siqlarni engib o‘tish davomida namoyon bo‘ladi. Uni o‘z-o‘zini zo‘rlab qiynash bilan tenglashtirmaslik kerak. Iroda hamma vaqt ham o‘z-o‘zini majburlash bilan bog‘liq emas. Bu baribir o‘z maqsadiga erishishishi yo‘lida ishonch, kelishish, ayyorlik, o‘rgatish, o‘z xususiyatlaridan mohirona foydalanish (odatlar, standart reaksiyalar, zaifliklardan) bo‘lishi mumkin.
|
| |
Qo'shimcha bo'linadigan halqali rezonator yuklangan yer tekisligiga ega mikrotasma antennasi daromadni oshirish

CSRR strukturasining rezonans chastotasi bilan qiyosiy tahlil
Endi, CSRR tuzilmalarining rezonans chastotalari kuzatiladi va yuqoridagi ikkala holatda ham antennalarning rezonans chastotalari
bilan taqqoslanadi. CSRR strukturasining rezonans chastotalari yuqorida muhokama qilingan eksperimental texnika yordamida
o'lchanadi.
Holat -1: Yer tekisligida CSRR bilan tirqishli patch:
Bunday holda, CSRR strukturasining asosiy rezonans chastotasi 2,9 gigagertsli va ikkinchi tartibli rezonans chastotasi 7,2
gigagertsli ekanligi aniqlandi. Ularning hech biri 4,5 gigagertsli antennaning rezonans chastotasiga yaqin emas.
(b) Yer tekisligidagi to'rtta CSRR tuzilmasi
11-rasm: [13] da xabar qilingan antenna topologiyasi
(a) To'rtburchak yamoqli antenna
qog'ozda berilgan parametr grafigi. Yuklanmagan yamoq antennasining asl rezonans chastotasi 2,8 gigagertsli va er tekisligida
to'rtta CSRR tuzilmasi bilan taklif qilingan antennaning rezonans chastotasi 2,45 gigagertsli. Shunday qilib, elektr hajmi taxminan
13% ga qisqaradi.
Bu erda to'rtta CSRR tuzilmasi bir xil. Asosiy va ikkinchi tartibli rezonans chastotalari
(2,45 gigagertsli).
Ushbu holatlardan xulosa qilish mumkinki, CSRR strukturasi tomonidan taqdim etilgan samarali o'tkazuvchanlikning salbiy qiymati
antennaning xatti-harakatiga sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi. Shunday qilib, bu erda CSRR tuzilishi
Bu holda CSRR strukturasi mos ravishda 1,6 gigagerts va 3,6 gigagertsli deb topiladi. Bu erda CSRR strukturasining ikkala
rezonans chastotasi ham antennaning rezonans chastotasidan uzoqdir.
K IR ISH - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markaziBog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762K IR ISH
Nazariy mexanika moddiy jismlarning bir-biriga ta ’siri va m exa
nik harakatlarning um um iy qonunlari haqidagi fandir.
Vaqt o ‘tishi bilan fazoda moddiy jism larning bir-biriga nisbatan
o ‘rin almashinishi mexanik harakat deb ataladi.
Jismning barcha xossalarini hisobga olgan holda sodir bo‘ladigan
m exanik hodisalarni nazariy va amaliy jih atd an tekshirish ju d a m u-
rakkabdir. Shuning u ch u n m exanikada m oddiy nuqta va absolut
qattiq jism tushunchalari q o ‘llaniladi.
M exanik h a ra k a tn i yoki m u v o zan atn i te k sh iray o tg an im iz d a
o ‘lcham lari va shaklining aham iyati bo‘lm agan jism moddiy nuqta
deb ataladi.
Jism harakati tekshirilayotganda uning ikkita nuqtasi orasidagi m a
sofa doim o ‘zgarmasdan qolsa, bunday jism absolut qattiq jism deyiladi.
Tabiatda absolut qattiq jism yo‘q, har qanday jism oz b o ‘lsa-da
deformatsiyalanadi. Agar bu o ‘zgarish jism ning o ‘lchamlariga nisba
tan juda kichik bo‘lsa, mexanik harakatni tekshirishda mazkur o ‘zga-
rish e ’tiborga olinmaydi.
N azariy mexanikaning asosiy qonunlari kuzatish va tajriba nati-
jalariga asoslanadi.
Biz o ‘rganadigan nazariy mexanika G . G a 1 i 1 e у (1564- 1642)
va I. N у u t о n (1643—1727) tomonidan ta ’riflab berilgan qonunlarga
asoslangan bo‘lib, klassik mexanika deb ataladi. Klassik mexanikada
vaqt va fazo jism larning harakatiga bog‘liq em as deb qaraladi. Shu-
ningdek, jismning massasi uning tezligiga b og‘liq bo‘lmagan o ‘zgar-
mas miqdor deb olinadi.
Klassik m exanikada m oddiy jism larning harakati uch o ‘lchovli
Evklid fazosiga n isb a ta n tek shirilad i h a m d a fazoni m u tla q o
q o ‘zg‘almas deb qaraladi. H arakat o ‘lchoviga oid kattaliklar Evklid
geometriyasi asosida olinadi.
Xalqaro SI sistem asida vaqt birligi qilib sekund (s), uzunlik bir-
ligi qilib m etr (m ), massa birligi qilib kilogram m (kg), kuch birligi
qilib N yuton (N ) qabul qilingan.
Nazariy mexanika, masalaning qanday nuqtayi nazardan qo ‘yi-
lishiga qarab, statika, kinem atika va dinam ika qismlariga ajratiladi.
M exanikaning s t a t i k a b o ‘lim ida jism larning m uvozanati va
kuchlar haqidagi asosiy tushunchalar o ‘rganiladi. Bu holat mexanik
harakatning xususiy holi hisoblanadi. K i n e m a t i k a da jismlarning
harakati, bu harakatni yuzaga keltirayotgan yoki uni o ‘zgartirayot-
gan sabablar e ’tiborga olinmay, harakat geom etrik nuqtayi nazardan
o ‘rganiladi. D i n a m i к a da jismlarning mexanik harakatlari shu h a
rakatni vujudga keltirayotgan sabablarga bog‘lab o ‘rganiladi.
4
|
| |
- § . Statikaning asosiy aksiomalari

a=180° da
R = ^ F x2 +F? ~ 2 F
x
F2 = M
- F i f = F x ~ F i\
(2-2)
a=90° da
R = \]
f
2 + F 2 b o ‘ladi.
(2.1)
va (2.2) dan ko‘rinib turibdiki, bir to ‘g ‘ri chiziq b o ‘ylab
yo‘nalgan kuchlar algebraik qo‘shiladi.
Teng t a ’sir etuvchi kuch
R ning
Fx va
F2 kuchlar bilan tash-
kO qilgan a , va a 2 burchaklari sinuslar teoremasiga ko‘ra aniqlanadi:
F\
_
h
R
sina2
sinai
sin(n-a) •
(2-3)
M azkur aksiom adan quyidagi teorem a kelib chiqadi.
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat - bet 23

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 23/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgBonus: ongni davolash Zamonaviy va ilmiy doiralarda katta qiziqish uyg'otadigan psixoterapiya modeli - bu Mindfulness Therapy. Dan tushunchalarni to'playdi Buddist falsafasi va Qabul qilish va majburiyat terapiyasi (ACT) va psixologik terapiyaning uchinchi avlodi yoki uchinchi to'lqini deb nomlanadigan joyda joylashgan. Zehniyatning maqsadi - bu ishtirokchilar o'zlarining xatti-harakatlarini o'z-o'zini tartibga solishga va bir-birlarini yaxshiroq bilishga yordam beradigan tushuncha va xotirjamlik holatiga ega bo'lish. O'zingizni borligingiz bilan qabul qilish va hozirgi zamonda bo'lishdan tashqari. Ammo hozirgi paytda bo'lishi kerak bo'lgan bir qator texnik vositalardan tashqari, bu hayotga bo'lgan munosabatdir. Bu shaxsiy kuchli tomonlarni kuchaytiradigan kurash uslubi. Diqqat bemorlarga his-tuyg'ularni, reaktsiyalarni, munosabat va fikrlarni boshqarishni o'rganish uslubini taqdim etadi ular hayotlarida paydo bo'ladigan vaziyatlarga, ongni mashq qilish va takomillashtirish orqali duch kelishlari uchun. Hozirgi vaqtda aql-idrok amaliyoti orqali va o'ziga nisbatan mehr-oqibat munosabati bilan, ruhiy holat va his-tuyg'ularga nisbatan muayyan ijobiy munosabatlar rivojlanib, ularni erkinlik, o'z-o'zidan bilim va qabul qilishdan boshqarish uchun keladi.
8-MAVZU. PSIXOLOGIK XIZMAT FAOLIYATINING YUNALISHLARI
REJA:
1. Psixologik xizmat faoliyatining yo’nalishlari. Ta’lim tizimida psixologik xizmat.
2. Psixologik xizmat tuzilishi, uning vazifalari. Psixologik xizmatda amaliy psixologning o’rni va uning kasbiy mutaxassislashtirish: psixodiagnostika, maslaxat, psixoprofilaktika, psixokorreksiya. Amaliy psixologning huquq va majburiyatlari.
3. Ta’lim tizimi psixologi faoliyatidagi bahsli savollar. Xalq ta’limi tizimi psixologi ishining o’ziga xosligi (Mehribonlik uyi, internatlar), sotsial ta’minot, sog’liqni saqlash (Bolalar uyi), huquq tartibot tizimi (maxsus maktab va kollejlar).
4. Sog’liqni saqlash tizimida psixologik xizmat.
5. “Inkiroz tushunchasi, turlari. Travmatik stressni boshdan kechirayotgan insonlarga psixologik yordam berishni tashkil etishning xususiyatlari Ekstren telefon psixologik yordami. Ekstren telefon psixologik yordami.
Psixologiya - bu ruh haqidagi fan. Uning yordami bilan biz insonning xatti-harakatlarini tahlil qilishimiz, ichki holatni to'g'rilashimiz, shaxs o'zini yaxshiroq anglashi mumkin bo'lgan sohalarni aniqlashimiz mumkin va yana ko'p narsalar.Bugungi kunda mavjud bo'lgan psixologiyaning ko'plab sohalari vaqt o'tishi bilan rivojlanib bordi va zaruratga qarab paydo bo'ldi: mutaxassislar mavjud usullar bilan hal qila olmaydigan murakkab muammoga duch kelganlarida, ular samarali bo'lgan holda, keyinchalik alohida tarmoqlarga aylangan yangi yondashuvlarni qo'llashga majbur bo'ldilar.
|
| |
- rasm. Termal suvdan muttasil foydalanish sxemasi

|
- rasm. Termal suvdan muttasil foydalanish sxemasi
|
bet | 63/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3) 7.3 - rasm. Termal suvdan muttasil foydalanish sxemasi,
1- quduq; 2- bak-akkumulyator; 3- issiq suv ta’minot nasosi.
Debiti 1500 m3/sutka bo‘lgan quduq suv temperaturasi 60-650 C holatida issiqlik suvi bilan yashash mikrorayonini yoki shahar tipidagi poselokning 1400 kishisini ta’minlashi mumkin.
Geotermal suvlar temperaturasi 500 C dan past hollarda ham issiqlik suv ta’minoti tizimida qo‘llanilish mumkin, lekin ularni iste’molchiga berishdan oldin qozonlarda issiqlik nasoslari yordamida (qizdirish) isitish lozim bo‘ladi.
Qishloq xo‘jaligida yerning chuqurlikdan issiqligidan foydalanishning ulkan istiqbollari ochilmoqda, bularga issiqxonalarni va parniklarni (meva, sabzavot, gullarni) isitish imkoniyatlari kiradi. Bu maqsadlar uchun termal suv temperaturasi 25
.... 1000 C ga teng bo‘lishi yetarlidir.
Bu maqsadda ushbu misolni keltirish mumkin. 1 ga issiqxonani yil davomida istish uchun o‘rtacha 1600-1700 t shartli yoqilg‘i zarur, shu bilan birga bitta quduq 2000-2500 m3/sutka debitda va 65-700S termal suv yordamida 2 ga issiqxonani isitishga yetarlidir va unda 300-350 t toza meva-sabzovotni yiliga yetishtirish mumkin.
Tabiiy issiqlikdan foydalanish iqtisodiy imkoniyatlari himoyalangan grunt uchun yaqqol seziladi.
Geotermal suvlarni ishlatishning o‘ziga xos qiyinchiliklari ham mavjud. Bunga sabab ularning ko‘pmi-ozmi darajada minerallashgani va gazga to‘yinganligidir. Bu omillar metall jismlar emirilishiga (korroziyasi) intensivlashuviga olib keladi. Eng agressiv termal suv tarkibida aralashmasi va karbonat angidrit gazi, kislorod aralashmasi kuzatiladi.
Korroziyani pasaytirish va qirindi hosil bo‘lishiga qarshi agressiv gazlar va tuzlarni (SaSO3, SaSO4 va b.) yo‘qotishga harakat qilinadi yoki korroziyaga qarshi ingibitorlar va qirindiga qarshi reagentlar (natriy silikati, natriy fosfat geksometan va b.) aralashtiriladi.
Ishlatilgan geotermal suvlar atrof-muhitga chiqarib tashlasa sun’iy suv havzasi hosil qiladi. Suvda erigan moddalarning chegaraviy ruxsat berilgan normativ talablarni qanoatlantirish uchun qo‘shimcha ravishda ularning tozalash zaruriyati tug‘ilishi mumkin. Bunday hollarda ularga qo‘shimcha chora-tadbirlar qo‘llaniladi (suv qo‘shish, qayta tozalash va h.k.) toza ekologik nuqtai-nazardan samarali ishlatilgan geotermal suvlarni ekspluatatsiya qilinayotgan quduqdan 1-2 km
masofada yana qayta yer qatlamining suv gorizontigacha yuborish zarur. Bunda yer osti suv qatlami bosimi va debiti doimiyligi ta’minlanadi.
O‘zbekistondagi geotermal suvlardan foydalanish ishlari dam olish binolarni, issiqxonalarni va parniklar isitishida boshlab yuborildi.
Jahon tajribasi ko‘rsatishicha ko‘pgina mamlaktlarda va regionlarda energo ta’minot muammosini yer geotermal suvlarning hisobiga qondirib kelmoqda.
Masalan, Ispaniyada gidravlik va geotermal energiyalari hisobiga to‘lig‘icha elektr va issiqlik energiyalariga bo‘lgan talabni bajarib kelmoqdalar.
|
| |
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazmiy

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazmiy
|
bet | 1/3 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #259274 |
Bog'liq 13-topshriq.1
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
13-Amaliy mashg’ulot
Virtual tarmoq texnologiyasi
414-20-guruh talabasi
Bajardi: Muhammadov Og’abek
Tekshirdi: Toshtemirov Temirbek
CPT 8 VERSIYASINI O‘RNATISH, CPT 8 MUHITIDA SDN KONTROLLERNI O‘RNATISH VA SOZLASHNI O‘RGANISH
13.3. Qisqa nazariy ma’lumotlar
Cisco Packet Tracer 8. Cisco анонсировали Packet Tracer 8, которая является последней версией с 28 января 2021 года. Cisco Packet Tracer 8 – это инструмент моделирования сети, поддерживаемый Windows, Linux, MacOSX, Android, iOS. Cisco Packet Tracer 8 имеет как 32-разрядную версия, так и 64-разрядную версию для большинства поддерживаемых операционных систем.
Cisco 2021-yil 28-yanvarda so‘nggi versiya bo‘lgan Packet Tracer 8-ni ommaga e’lon qildi. Cisco Packet Tracer 8 - bu Windows, Linux, MacOSX, Android, iOS tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan tarmoq simulyatsiyasi vositasi. Cisco Packet Tracer 8 ko‘pgina operatsion tizimlar uchun jumladan 32-bit va 64-bitli versiyalari uchun ham mos keladi.
Cisco Packet Tracer 8 yangi funksiyalari. Cisco Packet Tracer 8 ning asosiy versiyasi ikkita katta yangi funksiyaga ega:
– Kengaytirilgan fizik muhit rejimi;
– Tarmoq kontrolleri.
Kengaytirilgan fizik muhit rejimi. Kabellar tarmoqning muhim qismidir. Kengaytirilgan fizik muhit rejimda kabellar batafsilroq yaratilishi mumkin, masalan, kabelning rangini belgilashning imkoni bor va ularning tuzilishi real kabel tuzilishi bilan mos tushadi. Bundan tashqari, portlarning kabellar orqali aloqasi 13.1-rasmda ko‘rsatilganidek visual jihatdan haqqony ulanishlarga yaqinlashtirilgan, har bir qurilma uchun fizik ulanishlarni aniq belgilash mumkin.
13.1-rasm. Kengaytirilgan fizik muhit rejimda kabellar
Yana bir foydali yangi xususiyat simsiz signallarning qamrov doirasini aniqlashdir. Kengaytirilgan fizik muhit rejimida bino ichida simsiz signallarning qamrovini ko‘rish va signal kuchini rang gradienti orqali aniqlash mumkin. Shuningdek simsiz signalning qamrov diapazonni Dot11Radio interfeysi orqali metrlarda sozlanishi mumkin.
Tarmoq kontrolleri. Tarmoq boshqaruvchisi 127.0.0.1:58000 port orqali kirish mumkin bo‘lgan veb-interfeys orqali markazlashtirilgan qurilmalarni boshqarishni ta’minlaydi. Biz uning ekranida marshrutizatorlar, kommutatorlar, xostlar, ularning sozlik foizi, ishga yaroqlilik koefitsiyenti va boshqalar kabi foydali ma’lumotlarni ko‘rishimiz mumkin. 13.2-rasmda ko‘rsatilganidek, boshqaruv paneli orqali tarmoq holatini ko‘rish va nosozliklarni tekshirish yoki konfiguratsiya serveri yordamida barcha tarmoq qurilmalaridagi nosozliklarni bartaraf etish buyruqlari va konfiguratsiya sozlamalarini yuborish mumkin.
13.2-rasm. SDN kontroller boshqaruv paneli.
|
| |
Invertorlarning vazifalari

|
Invertorlarning vazifalari
|
bet | 61/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3)
O‘lchash. Invertor displeyida kuchlanish, tok, chastota va quvvat tasvirlanadi.
Generatorni avtomatik qo‘shish imkoniyati. Invertorda AB kuchlanishga bog‘liq ravishda rezerv generatorni to‘xtatish yoki avtomatik qo‘shish uchun qo‘shimcha rele mavjud. Bu funksiya ko‘pchilik hollarda invertorga alohida blok ko‘rinishida biriktiriladi. Zamonaviy invertorlar tarmoqdan AB aniq vaqtda zaryadlay olish mumkin, generatorni qo‘shish kunduzi bajarilishi maqsadga muvofiq (shovqin tufayli).
Tarmoq bilan parallel ishlay olishi. Tarmoq invertorlari to‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh batareyasidan energiyani AB siz tarmoqqa o‘zgartirib yunaltiradi. Bu anchagina tizimning tannarxini kamaytiradi, ya’ni elektr energiyasini arzonlashtiradi.
O‘rnatilgan zaryad qurilmasi. Bunday invertorlar generatordan yoki tarmoqdan foydalanib AB ni zaryadlashi mumkin. Bir vaqda ular energiyani bevosita iste’molchilarga ham uzatishi mumkin.
Parallel ulash. Ba’zi invertorlar quvvatni oshirish uchun parallel ulanishi ham mumkin
ENERGIYA TA’MINOTIDA GEOTERMAL ENERGIYA RESURSLARIDAN FOYDALANISH
O‘zbekiston hududi geotermal suv zahirasiga boy hisoblanadi, ya’ni uning hududlarida yetarli chuqurliklarda (3-6 km gacha) uglevodorod resurslaridan 4-6 marta ko‘proqdir. Yaqin va uzoq kelajakda geotermal resurslarning asosiy iste’molchilari bo‘lib hech shubhasiz, issiqlik ta’minoti va elektr energiya ishlab chiqarish bo‘ladi. Geotermal issiqlik tashuvchi sifatida quyidagi sifatlar tushuniladi: harorat, minerallashtirish darajasi, karroziyali aktivlik, zararli aralashmalar bilan ifloslanish va boshqalar. Issiqlik tashuvchini qazib olish usuliga ko‘ra quyidagi geotermal tizimlar klassifikatsiyasi taklif qilinadi (7.1-rasm).
7.1-rasm. Geotermal tizimlar klassifikatsiyasi
Past chuqurliklarda kichik haroratli geotermal energiyadan foydalanish yuza sathli texnologiyada ularni texnik–iqtisodiy fenomen yoki issiqlik ta’minoti tizimida real inqilob deb qarash mumkin. Past chuqurlikdagi geotermal tizimlardan har xil turdagi aholi uylarini isitish yoki sovitish uchun (juda arzon yoki yakka holdagi qimmat yoki ko‘p kvartirali) yoqilg‘i quyish shahobchalari, supermarketlar, ta’lim muassasalarida foydalaniladi.
Ushbu qaralayotgan texnologiyaning mazmuni qizdirilayotgan bino ichida joylashgan issiqlik nasosiga ulangan, past chuqurlikda joylashgan yopiq yoki ochiq konturga ega yer osti issiqlik almashingichni yaratishdan iborat (7.2-rasm.). Bunda 5- 140S intervaldagi suv haroratidan foydalaniladi.
|
| |
Ta’limiy: O’quvchilar olgan BKMlarni nazorat qilish  
 
Tarbiyaviy

|
Ta’limiy: O’quvchilar olgan BKMlarni nazorat qilish
Tarbiyaviy
|
bet | 46/90 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 5,91 Mb. | | #129663 |
Bog'liq 7-sinf 2018 algebraTa’limiy: O’quvchilar olgan BKMlarni nazorat qilish
Tarbiyaviy: O`quvchilarda mas’uliyat hissini rivojlantirish
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish
Tayanch kompetensiyalar:
Axborot bilan ishlash kompetensiya elementi: mavzu doirasida ko’rsatilgan multimedia ilovalariga ongli munosabat bildirish.
Fanga oid kompetensiyalar: o‘nli kasrni (bu yerda , -natural son) standart shaklda yoza oladi, standart shakldagi sonlar ustida amallar bajara oladi;
butun koeffitsientli va sodda kasr koeffitsientli ko‘phadlar va ular ustida qo‘shish, ayirish va ko‘paytirish amallarni bajara oladi;
ko‘phadni birhadga bo‘la oladi.
Dars turi: olingan BKMlarni nazorat qiluvchi
Dars jihozi: darslik, konspekt, yozma ish materiallari
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
Yozma ish daftarlarini tarqatish
Asosiy qism
4 - nazorat ishi
I variant
Agar bo‘lsa, ifodaning qiymatini toping:
Ifodani soddalashtiring: va , larda uning qiymatini hisoblang.
Ifodani soddalashtiring: .
Tenglamani yeching:
Kater ko‘lda, daryo oqimiga qarshi suzgan masofadan 5 km ortiq masofani bosib o‘tdi va daryo yo’lida ko‘ldagiga qaraganda 15 minut ortiq vaqt sarfladi. Agar katerning daryo bo‘ylab tezligi 8 km/soat, ko‘l bo‘ylab 10 km/soat bo‘lsa, katerning daryo bo‘ylab suzgan masofasini toping.
II variant
1. Agar bo‘lsa, ifodaning qiymatini toping.
Ifodani soddalashtiring: va , larda uning qiymatini hisoblang.
3. Ifodani soddalashtiring: .
4. Tenglamani yeching:
5. Qayiqchi daryo oqimiga qarshi, daryo oqimi bo‘ylab suzgan 2 km kam masofani bosib o‘tdi va daryo oqimiga qarshi masofaga oqim boylab masofaga qaraganda 10 minut kam vaqt sarfladi. Agar qayiqchining oqim bo‘ylab tezligi 4 km/soat, oqimga qarshi 3 km/soat bo‘lsa, uning oqim bo‘ylab suzgan masofani toping.
|
| |
-rasm. Issiqlik almashinuviga ega past chuqurlikdagi geotermal tizim

|
-rasm. Issiqlik almashinuviga ega past chuqurlikdagi geotermal tizim
|
bet | 62/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3)
a - yer osti quduq (skvajina) larda; b- gorizontal kanallarda.
Toshkent atrofi basseyni yaxshi o‘rganilgan qidiruv ishlari olib borilgan. Bu basseyn bir necha suv oqimi kompleksiga ega, uning minerallatish va kimyoviy tarkibi turli darajaga ega. Sezilarsiz mineral oshgan 41 g/l gacha geotermal suvlar temperaturasi 75-800 C bo‘lib, ular 2...2,5 ming m chuqurlikdan olinishi mumkin. Geotermal suvlar zahirasi 500 l/s dan katta hisoblanadi.
Farg‘ona artezian basseynida bir necha suv oqimi komplekslari terminal suvlari uchraydi, minerallashuv va kimyoviy tarkibi turlicha, suv tennisi 70-900 C ga yetadi. Bu suvlar katta debitga va basseynga ega. Alohida quduqlari 30 l/s gacha termal suv olish mumkin.
O‘zbekiston janubida (Sirdaryo) geotermal suvlar 6500 C temperaturada uchraydi, ularda debiti ayrim quduqlar 3000 m3/sutka gacha etadi. Bu suvlar yod va brom moddalari bor hisoblanadi. Ulardan kompleks foydalanish mumkin-issiqlik ta’minoti uchun yoki qimmatbaxo kimyoviy elementlar olish uchun.
Geotermal suv issiqligi elektr energiya olish uchun ishlatilishi, yashash va ishlab chiqarish binolari, isitish va issiq suv ta’minotida, issiqxonalarni va parniklarni isitishda va h.k.
Geotermal elektr energiyani olish uchun katta temperaturali o‘ta qizigan issiqlik tashuvchilardan (bug‘ suv aralashmasidan – qizish temperaturasi 20000 C va undan katta) foydalaniladi. Bunday suv qatlami Ispaniyada, Yaponiyada, Kurel orollarida va h.k. uchraydi.
Isitish va issiq suv ta’minotida O‘zbekistonda uchraydigan unga issiqlik bo‘lmagan 50-1000 C temperaturali termal suvlar talab qilinadi.
Agar termal suvlar minerallashuv darajasi 10 g/l gacha undagi zararli komponentlar suv uzatish trubasi uchun o‘rnatilgan normadan oshmasdan unday suvlarni issiqlik suv ta’minotida qo‘llash mumkin. Termal suv temperaturasi 500 C dan kam bo‘lmagan hollarda issiqlik suv ta’minotida ulardan foydalanish juda oddiy sxema bo‘yicha amalga oshiriladi. (7.3-rasm). Quduqda termal suv to‘plash idishga tabiiy bo‘yicha quyiladi. Bak-akkumulyatordan bu suv truboprovod orqali nasoslar yordamida iste’molchilarga uzatiladi. Issiqlik suv ta’minoti qurilmalari geotermal suvlarni iste’mol qiluvchi samarali ob’ekt hisoblanadi.
|
| |
-rasm. Daryo hududlari va ularga qurilgan suv ombori natijasida suv sathining yoyilish chegaralari

|
-rasm. Daryo hududlari va ularga qurilgan suv ombori natijasida suv sathining yoyilish chegaralari
|
bet | 18/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3) 3.2-rasm. Daryo hududlari va ularga qurilgan suv ombori natijasida suv sathining yoyilish chegaralari.
Energiya hosil qiluvchi suv oqimi o‘z yo‘lida juda ko‘p qarshiliklarga duch keladi va isrof bo‘ladi. Isrof bo‘lgan energiyadan qolgan energiya - texnik gidroenergetik potensial, 27,4 mlrd. kVt/soatga teng bo‘lib, shundan:
katta daryolar - 24,6 mlrd. kVt/soatni;
o‘rtacha daryolar – 1,5 mlrd. kVt/soatni;
kichik daryolar – 2,3 mlrd. kVt/soatni tashkil qiladi.
GES jihozlaridan o‘tayotgan suv oqimi, juda ko‘p qarshiliklarni engib o‘tadi. Barcha qarshiliklardan so‘ng qolgan sof iqtisodiy samarador gidroenergetik potensiali 16,6 mlrd. kVt/soatni tashkil qiladi.
Mikrogidroenergetika. Balanddan tushayotgan tog‘li hududlardagi kichik soylar, buloqlar energiyasidan foydalanib, asosiy energetik tarmoqlardan uzoqda joylashgan tog‘li hududlardagi aholini elektr energiyasi bilan ta’minlash mumkin. Kichik suv manbalariga odatda kichik quvvatli mikroturbinalar o‘rnatiladi.
Ishlash prinsipi bo‘yicha mikro-GES turbinalarini ikki turga bo‘lish mumkin:
oqimning kinetik va potensial energiyasidan foydalanuvchilarga.
Quvvati bo‘yicha. BMT klassifikatsiyasi bo‘yicha 10-15 MVt gacha quvvatga ega bo‘lgan GESlar, kichik GESlar tarkibiga kiradi:
mikro – GESlarga – 100 kVt gacha;
mini – GESlarga – 100 -1 000 kVt gacha;
kichik GESlarga – 1 000 -10 000 kVt gacha.
Mamlakatimizda qabul qilingan klassifikatsiya bo‘yicha 100 kVt dan 30 000 kVt gacha bo‘lgan hamda ish g‘ildiragi diametri 3,0 m gacha va bir gidroagregatning quvvati 10 000 kVt gacha bo‘lganlar kichik GESlar tarkibiga kiritilgan.
|
| |
Shamolning aerologik va energetik xarakteristikalari

|
Shamolning aerologik va energetik xarakteristikalari
|
bet | 30/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3)
Ko‘pchilik shamolni zararli tomonini inobatga olib uni – bo‘ron, uyurma, to‘fon, tornado va boshqalar, foydali tomoniga e’tibor ham bermaydi. Shamollar buzish va vayronalar keltirib chiqarishi bilan bir qatorda insoniyatga foyda berib xizmat qilishi mumkinligi qadim zamonlardan ma’lum bo‘lgan. Shamol kemalarning yelkanlarini yoyib, shamol tegirmonlarning parraklarini harakatga keltirib bir necha o‘n asrlardan beri insoniyatga xizmat qilib kelmoqda. Insonlar shamol energiyasini boshqarishni qadimdan bilib, undan o‘z maqsadlarida foydalanib kelganlar.
Xitoyda eramizdan 3 ming yil avval sodda shamol dvigatellaridan foydalanganliklari fanga ma’lum. Ular bu dvigatellar yordamida suv chiqarib dala ishlarida sug‘orish vositasi sifatida foydalanganlar. Keyinchalik bu usuldan Niderlandiya dengiz suvini qirg‘oq bo‘ylaridan chiqarib tashlashda foydalanganlar. 1970-yillardagi neft tanqisligi va buning natijasida kelib chiqqan neft krizisi shamol energiyasidan xalq xo‘jaligining turli sohalarida zamonaviy agregatlarni ishlatishga va elektr energiyasi olishda foydalanish imkoniyatlari va istiqboli borligini ko‘rsatib berdi. Hozirda bu sohada Germaniya birinchilardan hisoblansa, Ispaniya va Amerika Qo‘shma Shtatlari ikkinchi va uchinchi o‘rinlarda bormoqdalar. 2030-yillarga kelib Daniyada mamlakat uchun zarur bo‘lgan elektr energiyasining 50 % ini shamol energiyasidan olish rejalashtirilmoqda (4.3-rasm).
1931-yili Qirimda dunyoda eng katta 100 kVt quvvatga ega shamol elektr stansiyasi (SHES) ishga tushirilgan. Stansiya Sevastopel shahriga 6300 V berib, 1942-yilgacha ishlagan. Bu stansiya bir yilda 270 MVt/soat energiya bera olgan. Ulug‘ Vatan urishi yillarida Qirim SHES vayron bo‘lgan. Shu davrlarda 1000 va 5000 KVt energiya bera oldigan SHES larning loyihalari yaratilgan bo‘lib, urush tufayli bu loyihalarni amalgam oshirish imkoniyatlari bo‘lmagan.
1950-1965-yillarda shaxsiy xo‘jaliklarni energiyaga bo‘lgan talabini qondirish maqsadida har yili 8-9 ming o‘rtacha quvvatdagi SHES lari ishlab chiqarilgan.
Dunyo iqtisodiyotidagi so‘ngi inqiroz, energiya manbalari bo‘lmish neft va
gazni jahon bozoridagi narxini jadallik bilan o‘sishi, qayta tiklanuvchi energiya
manbalaridan foydalanishga va ularni samaradorligini oshirishga hamda tan narxini kamaytirishga katta talablar qo‘ymoqda. Bu qayta tiklanuvchi energiya manbalari qatoriga shamol energiyasini ham kiritish maqsadga muvofiqdir.
|
| |
Kichik va mikro gidroelektrostansiyalarning ish rejimlari

|
Kichik va mikro gidroelektrostansiyalarning ish rejimlari
|
bet | 19/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3) Kichik va mikro gidroelektrostansiyalarning ish rejimlari
Irrigatsiya tizimiga qurilib ekspluatatsiya qilinayotgan kichik GESlar irrigatsiya rejimida, ya’ni faqatgina ekinlarning vegetatsiya-sug‘orish davrida (3 oy, 6 oy 9 oy va hokazo) ishlaydi (masalan, CHirchiq-Bo‘zsuv irrigatsiya tizimidagi 22 dona GESlar kaskadi). CHirchiq-Bo‘zsuv energetik kaskadi 3.3-rasmda ko‘rsatilgan. Irrigatsiya rejimida ishlaydigan GESlar, to‘xtovsiz energetik rejimda ishlaydigan GESlardan keskin farq qiladi.
3.3-rasm. Chirchiq-Bo‘zsuv GES lar kaskadi.
Energetik rejimda to‘xtovsiz ishlaydigan GESlar, yillik va ko‘p yillik suv bilan ta’minlovchi, tog‘ va tog‘oldi daryolariga quriladigan suv omborli to‘g‘onlarga o‘rnatiladi (Masalan, Qirg‘izistondagi To‘xtag‘ul, Tojikistondagi Rog‘un GESlari va boshqalar).
Energetik rejimda to‘xtovsiz ishlaydigan GESlar yillik va ko‘p yillik suv bilan ta’minlovchi, tog‘ va tog‘oldi daryolariga quriladigan suv omborli to‘g‘onlarga o‘rnatiladi. To‘xtovsiz energetik rejimda ishlaydigan GESlar, irrigatsiya rejimida - ekinlarning vegetatsiya davriga bog‘liq holda ishlaydigan GESlardan keskin farq qiladi. 3.4-rasmda har xil rejimda ishlayotgan suv ombori ko‘rsatilgan.
3.4-rasm. Har xil rejimda ishlayotgan suv omborining suv sarflari:
1-irrigatsion; 2-energetik; 3-birgalikda (irrigatsion-energetik); 4-suv omboriga o‘rtacha ko‘p yillik suvni oqib kelishi.
GES va GAES lar, ularning turlari va ishlash prinsipi.
Suv oqimining gidravlik energiyasini elektr energiyasiga aylantirib beruvchi gidrotexnik inshootlar va gidroenergetik jihozlar yig‘indisiga gidroelektrostansiya (GES) lar deyiladi.
Ma’lum balandlikda joylashgan tabiiy va sun’iy yig‘ilgan suvdan elektroenergiya ishlab chiqaruvchi, ham turbina ham nasos joylashtirilgan energetik ob’ektga suvni yig‘uvchi (gidroakkumulyatsilovchi) gidroelek-trostansiya (GAES) deyiladi.
Bosimni bir joyga to‘plashning ikki xil usuli mavjud: to‘g‘onli (3.5-rasm) va
|
| |
Superheterodindagi tasvir chastotasini olib tashlash uchun CSRR asosidagi mikrostripli antenna

C LO
AGAR
ÿ
2 agar
ffff
ÿ
2 agar
ÿ
ffff
ÿ
ÿ
f
ÿ
ÿ
ÿ
|
f ÿ
f ÿ
f
|
Aloqa tizimining blok diagrammasi 15-rasmda ko'rsatilgan. Bu erda tasvir chastotalarini hosil qiluvchi shovqin
manbai olinadi. Antennaning ishlashi 15-rasmda ko'rsatilganidek, antennadan o'tishdan oldin va keyin spektr
analizatorining o'qishi nuqtai nazaridan o'lchanadi. Qabul qilgichdagi xatolik darajasi
ham antennaning ishlashini
baholash uchun ishlatiladi.
Superheterodin qabul qiluvchining asosiy kamchiliklari tasvir chastotasining mavjudligidir. Bu kiruvchi kirish
chastotasi bo'lib, aralashtirilgandan keyin oraliq chastotaga aylanadi. Rasm chastotasi 11- tenglama bilan berilgan.
[11] da ikkita oraliq chastotalar 500 MGts va 750 MGts deb hisoblanadi. Mahalliy osilator chastotalari mos ravishda
500 MGts va 750 MGts oraliq chastotalar uchun 1,9 gigagerts va 3,15 gigagerts deb qabul qilinadi. Shunga ko'ra,
ikkita mos keladigan tasvir chastotasi 1,4 gigagertsli va 3,9 gigagertsli. Ushbu ikkita tasvir chastotasi antenna
tomonidan rad etilishi kerak. Antennaning ishlashi Simulink®-dan foydalangan holda superheterodin
qabul qiluvchi
bilan aloqa tizimining modeli bilan baholanadi.
15-rasm: Superheterodinli qabul qiluvchiga asoslangan aloqa tizimida [11] taklif qilingan antennani baholash uchun
aloqa tizimining blok diagrammasi.
(10)
(11)
Superheterodin qabul qilgichda
fC tashuvchi chastotasining qabul qilingan signali RF mikser yordamida
fLO
chastotasining mahalliy ishlab chiqarilgan sinusoidal signali bilan aralashtiriladi . Keyin chastota 10-
tenglama bilan
berilgan
fIF oraliq chastotasiga aylantiriladi .
band. Superheterodin qabul qiluvchi simsiz aloqada juda keng tarqalgan qabul qiluvchi sxema hisoblanadi.
Superheterodinli qabul qiluvchilarda asl tashuvchi chastotasi qabul qiluvchi pallasida optimallashtirilgan oraliq
chastotaga tarjima qilinadi. Ba'zi hollarda, yaxshiroq ishlashga erishish uchun chastotali tarjimaning bir nechta
kaskadli bosqichlari mavjud.
IMG
LO
AGAR
C
AGAR
LO C
C
C
Machine Translated by Google
4-jadval: [11] da taklif qilingan antennaning o'lchamlari
Substrat va zamin tekisligining uzunligi
Uyga vazifa - 1-Mavzu: Natural son tushunchasi

|
1-Mavzu: Natural son tushunchasi
|
bet | 37/90 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 5,91 Mb. | | #129663 |
Bog'liq 7-sinf 2018 algebraUyga vazifa: takrorlash
O’IBDO’:
Sana: Sinf:
36-Mavzu: Ko’phadlar.
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarga ko’phadlar haqida tushuncha berish
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Tayanch kompetensiyalar:
Axborot bilan ishlash kompetensiya elementi: mavzu doirasida ko’rsatilgan multimedia ilovalariga ongli munosabat bildirish.
Fanga oid kompetensiyalar: o‘nli kasrni (bu yerda , -natural son) standart shaklda yoza oladi, standart shakldagi sonlar ustida amallar bajara oladi;
butun koeffitsientli va sodda kasr koeffitsientli ko‘phadlar va ular ustida qo‘shish, ayirish va ko‘paytirish amallarni bajara oladi;
ko‘phadni birhadga bo‘la oladi.
Dars turi: yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi
Darsda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Dars jihozi: darslik, konspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
Bir nechta birhadlarning algebraic yig’inisini ko’phad deyiladi.
Ko’phadni tashkil qiliuvchi birhadlar shu ko’phadning hadlari deyiladi.
248-misol.
249-misol.
Mustahkamlash
250-misol.
251-misol.
Baholash:
Uyga vazifa: 250-misol.
|
| |
Psixologiyaning asosiy yo'nalishlari

Psixologiyaning asosiy yo'nalishlari. Dastlab psixologiya ikki turga bo'linadi: fundamental (nazariy, asosiy) va amaliy (amaliy). Ular bir-biriga bog'langan: amaliy psixologiya nazariyotchilarni o'rganish kerak bo'lgan narsaga "itarib yuboradi" va ular, o'z navbatida, amaliyotchilarga ishlab chiqilgan tizimlarni qo'llashlari uchun ma'lumot beradi. Shuning uchun bu ikki sanoat teng va bir xil darajada muhimdir. Psixologiyaning fundamental bilimlari umumiy psixologiyaning bir tarmog'iga birlashtirilgan. Bu erda tadqiqot mavzusi hayotning qaysi sohasida namoyon bo'lishidan qat'i nazar, umumiy aqliy jarayonlardir. Amaliy sanoat odamlarning kasbi yoki turli vaziyatlar, ijtimoiy mavqei, yoshi va boshqa parametrlari bilan chegaralangan masalalar bilan shug'ullanadi. U ma'lum bir sohani amalda yaxshilashga qaratilgan: masalan, oila psixologiyasi, reabilitatsiya va boshqalar.
Amaliy psixologiya fanlari
ta'lim sohasi (talabalar, o'qituvchilar, o'qituvchilar va boshqalarning xulq-atvori va o'zini o'zi anglashi);
mehnat;
tibbiy;
boshqaruvchi.
Bu erda biz psixologiyaning quyidagi sohalarini ko'ramiz: pedagogik psixologiya, mehnat, muhandislik, boshqaruv psixologiyasi, yuridik, yosh va tibbiy. Ta'lim va rivojlanish psixologiyasi o'zaro bog'liqdir. Bolaning yoshiga qarab, uning jamiyatga moslashishiga yordam ko'rsatiladi va bilimlarni muvaffaqiyatli o'zlashtirish uchun qobiliyatlarni moslashtirish amalga oshiriladi. Shuningdek, ta'limga muhtoj bo'lgan kattalar uchun yordam ko'rsatiladi: psixolog ularning xususiyatlari va qobiliyatlarini baholaydi va buni hisobga olgan holda o'qitish usullari va yangi bilimlarni o'zlashtirish samaradorligini oshirish bo'yicha maslahatlar beradi. Psixologiyaning amaliy sohalari orasida bolalar va kattalar psixikasi haqidagi ma'lumotlarni o'rganish bilan shug'ullanadigan psixodiagnostika ham ajralib turadi. Usullar orasida eng mashhuri psixologik test bo'lib, u savollardan iborat yoki bemorga rasmni bo'yash, rang tanlash va hokazolarni talab qiladi. Tibbiy psixologiya psixiatriya bilan chegaradosh, chunki uning tadqiqot ob'ekti psixologik muammodan ruhiy kasallikka o'tish amalga oshiriladigan bemorlarning chegaraviy holatlaridir. Bu psixolog faoliyatining juda mas'uliyatli sohasi, chunki bu odamning holati normal chegarada qolishi yoki psixiatr tomonidan tibbiy davolanishni talab qiladigan patologiyaga aylanishi unga bog'liq.
|
-rasm. Mikro GES da napor (suv bosimini) hosil qilish sxemalari

|
-rasm. Mikro GES da napor (suv bosimini) hosil qilish sxemalari
|
bet | 21/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3) 3.7-rasm. Mikro GES da napor (suv bosimini) hosil qilish sxemalari.
Daryodan suvning bir qismi ajratib olinib katta tezlik bilan harakatlantirilib
quvurga beriladi va foydalanganidan so‘ng gidroturbina orqali daryoga beriladi. Bu qurilishga sarflanayotgan kapital chiqimlar atrof muhitga minimal ta’sir ko‘rsatadigan holda amalga oshiriladi.
Mikro GES da ishlatiladigan gidroturbinalarning har xil turlari mavjud: o‘qli, diagonalli, cho‘michli, ko‘ndalang suyrili, tez oqimli (tizzillatib suvni otuvchi) va hakozo. Bunda hamma gidroturbinalar ish jarayoniga ko‘ra 2 ta asosiy turga – aktiv va reaktiv turbinalarga bo‘linadi.
Aktiv (erkin oqimli) turbinalar saplodan erkin chiqib ketayotgan oqim kinetik energiyasidan, reaktiv (naporli tez oqimli) turbinalarda asosan oqimning potensial energiyasidan foydalaniladi. MikroGESlar turbinalarining eng ko‘p tarqalganlari Pelton, Frensis, Kaplan, Banka bo‘lib, ular o‘z parametrlariga ega.
MikroGESning kapital chiqimlari foydalanilayotgan suv naporiga bog‘liq bo‘lib, yuqori naporli MikroGESlar tog‘li rayonlar uchun qulay.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra mikroGESlarning o‘zini qoplash harajatlari 3-5 yilni tashkil etadi. Gidroturbinalardan tashqari mikro GES tarkibiga elektrik generator, chiqish kuchlanishini stabillashtiruvchi tizim va bir qancha elementlar kiradi.
Ma’lumki, turbinalar turini tanlash uchun ularning yig‘ma grafiklari shakllantiriladi. Yig‘ma grafiklar maydonida berilgan bosim, suv sarfi va quvvatga nisbatan gidroturbinalarning turlari joylashtiriladi. 3.7-rasmda MNTO INSET birlashmasi tomonidan kichik quvvatli turbinalar va mikroGESlarni tanlash uchun tayyorlangan diagramma keltirilgan. Yig‘ma grafikning eng kichik bosim va suv sarflarida parrakli gidroturbinalar hamda parrakli turbinali kichik GESlar joylashgan. Ularning quvvati 1 kVt dan 1 000 ÷ 1 200 kVt oralig‘ida joylashgan.
Shunisi diqqatga sazovorki, ushbu gidroturbinalar uchun boshlang‘ich bosim 1,8 m dan boshlanib 30 m da tugaydi (3.8-rasm). Bunday gidroturbinali agregatlar, ayniqsa, irrigatsiya tizimlaridagi bosimi kichik kanallarga o‘rnatish uchun juda qulay.
|
| |