JAMI 
10 soat 
Bo’lajak o’qituvchilarda sanogen tafakkurni rivojlantirish texnologiyasining 
uchinchi – operatsion-faoliyatli bosqichi

JAMI
10 soat
Bo’lajak o’qituvchilarda sanogen tafakkurni rivojlantirish texnologiyasining
uchinchi – operatsion-faoliyatli bosqichining asosini bo’lajak o’qituvchilarni
xilma-xil konstruktiv muloqot shakllarida ishtirok ettirish, faoliyat va fikriy
jarayonlarning yangi shakllarini loyihalash va amalga oshirish tashkil etadi. Bu
maqsadlarga quyidagi pedagogik shartlar bajarilganidagina erishish mumkin:
trening mashg’ulotlarini tashkil etish, sanogen tafakkur mazmuni bilan boyitilgan
real hayotiy vaziyatlarga kiritish; talabalar o’z-o’zini axloqiy takomillashtirish
vazifalarini ongli ravishda o’z oldiga qo’yishlariga erishish; interfaol ta’lim muhitini
yaratish; pedagogik ta’sir odimlovchi tavsifga ega bo’lishi, o’zida yangi, biroq
hozirgacha shaxsiy tajribada sinovdan o’tganlardan iborat bo’lishi kerak. Faoliyat
real pedagogik vaziyatlarni yaratish jarayonida tashkil qilinadi hamda motivatsion
va mazmunli (axborotli-kognitiv) bosqich imkoniyatlari bilan birgalikda amalga
oshiriladi.
Mazkur bosqichda mashq, namoyish etish, mushohadali tajriba, pedagogik
ta’sir ko’rsatish usullari, reproduktiv obrazli suhbat, musobaqa, rag’batlantirish,
loyiha, o’yinli vaziyat, matn ustida ishlash, hamkorlikda ishlash, pedagogning
suggestiv faoliyati kabi metod va usullaridan foydalanish mumkin.
Pedagogning suggestiv faoliyati – (lot. Suggest - ishontirish, taklif qilish)
shaxs ongiga qaratilgan bo’lib, o’qituvchi fikr-mulohazalarini ta’sirchan nutq orqali
va dalillar asosida talabalarning bilimlar tizimiga, dunyoqarashiga, xulq-atvoriga,
xatti-harakatiga ta’sir etadi hamda uni qisman o’zgartiradi. Ishontirish
o’qituvchining kasb faoliyatiga taaluqli bo’lgan murakkab faoliyatida asosiy ta’sir
ko’rsatish vositasi bo’lib, ta’lim-tarbiya jarayonida ishlatiladigan usullardan biri
104
hisoblanadi. Shaxs ongiga ta’sir ko’rsatish bilan bog’liq bo’lgan suggestiv faoliyat
usuli o’qituvchidan bahs, munozara asosida dalillar keltirishni, isbot va mantiqqa
tayanishni talab qiladi. Ayniqsa, o’qituvchi bilan talabalar orasida o’rganilayotgan
mavzuga taalluqli muqobillik mavjud bo’lganda, tanqid va fikrlar kurashiga
tayanilganda samarali bo’ladi.
Ta’limning faol metodlari orasida trening metodi yetakchi o’rin egallaydi.
Mazkur yo’nalishda tadqiqot olib borgan olimlar (I.V.Vachkov, L.P.Grimak,
G.A.Tsukerman, B.M.Masterov va boshqalar) treningni yetakchi tamoyillari sifatida
quyidagilarni ajratib ko’rsatishadi: sub’ekt-sub’ekt, muammolilik, faollik,
jamoaviylik. Yuqorida tavsiya etilgan trening mashqlari bo’lajak o’qituvchilarda
sanogen tafakkurni rivojlantirish bilan bog’liq qator usullarni o’z ichiga oluvchi
metod sifatida namoyon bo’ladi. Trening turlari orasida ijtimoiy-pedagogik va
psixologik treninglar muhim o’rin tutadi. Ijtimoiy-pedagogik va psixologik
treninglarning bosh maqsadi – ishtirokchilarda muloqot kompetentligini oshirishdir.
Texnologiyaning natijaviy-refleksiv bosqichi baholovchi tavsifga ega bo’lib,
rivojlantirilayotgan xususiyatni ichki qabul qilish va dunyoqarash tizimiga
aylanishini ta’minlaydi. Mazkur bosqichning muvaffaqiyati quyidagi pedagogik
maqsadlarni amalga oshirishni talab etadi:
1)
talabalarda sog’lom tafakkur yuritishga nisbatan barqaror munosabatlarni
qaror toptirish;
2)
o’zi amalga oshirayotgan hatti-xarakatlari, tafakkur yuritish tarzi
ko’nikmalarini talabalarning o’zlari tomonidan doimiy baholab borilishi;
3)
faoliyat natijalarini tahlil qilish va kelgusidagi faoliyatni maqsadli tashkil
etish;
4)
o’zlashtirilgan amaliy faoliyat ko’nikmalarini tahlil qilgan holda
individual rivojlantirish ishlarini olib borish.
Mazkur bosqichda ijtimoiy voqelik, vaziyatlarni tahlil qilish va munosabat
bildirish, rolli vaziyatlar, jonli muloqot, o’z-o’zini nazorat qilish, “Fikr bildirish”,
“Mulohaza, sabab, misol va umumlashtirish”, refleksiv texnika mashqlari kabi
metod va usullarni qo’llash maqsadga muvofiqdir.
|