nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
rasm. Zaboylar turlari - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 49/83 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,73 Mb. | | #136021 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslarirasm. Zaboylar turlari.
a, d, e, j - yon qiya zaboy; b - zaboy-maydoncha; v - frontal zaboy; g - kombinatsiyalashgan zaboy.
Bundan tashqari zaboylari oddiy va murakkab zaboylarga bo'limdi.
Oddiy zaboylarda bir xil xususiyatli va bir tarkibli foydali qazilma yoki qoplovchi tog' jinslari joylashgan bo'ladi, bunday zaboylarda yoppasiga qazib olish amalga oshiriladi.
Murakkab zaboylarda turli xususiyatli va turli tarkibli qoplovchi tog' jinslari yoki foydali qazilmalar joylashadi. Agar zaboyda turli tarkibli va turli xususiyatli foydali qazilmalar joylashgan bo'lsa, bunday zaboylarda foydali qazilmalarni ajratib qazish ishlari amalga oshiriladi. Agar murakkab zaboyda turli tarkibli va turli xususiyatli qoplovchi tog' jinslari joylashgan bo'lsa, bunday zaboylarda yoppasiga qazib olish ishlari amalga oshiriladi.
Zaboy va ekskavator joylashgan gorizontning o'zaro joylashuviga ko'ra quyidagi qazib olish usullari mavjud:
-k yuqoridan cho'michlash, zaboy mashina joylashgan gorizontdan yuqorida joylashgan;
-k pastdan cho'michlash, zaboy mashina joylashgan gorizontdan pastda joylashgan;
-k aralash holda cho 'michlash.
Aralash holda cho'michlashda, bir vaqtning o'zida yoki navbati bilan pastdan ham yuqoridan cho'michlash amalga oshiriladi. Transport o'rtadagi gorizontda joylashgan bo'ladi.
Zaxodkalar turlari.
Ekskavatorning qazib o'tish yo'lagi zaxodka deyiladi. Zaxodkaning boshi berk qismi zaboy deyiladi. Zaboyning siljib borishi natijasida zaxodkalar hosil qilinib boriladi.
Pog'onadagi ish frontiga nisbatan zaxodkalar quyidagi guruxlarga bo'linadi: -k bo 'ylama zaxodka, pog'ona ish fronti bo'ylab joylashgan (5.3. rasm);
-k ko 'ndalan zaxodka, ish frontiga ko'ndalang joylashgan (5.3. rasm);
-k dioganalzaxodka, oraliq yo'nalishda joylashgan (5.3. rasm).
Zaxodkalar kengligi bo'yicha normal An, torAu va keng Ash zaxodkalarga ajratiladi (8.3. rasm).
-k Normal zaxodkalarda tog' jinslarini qazib olish qazuvchi mashinaning zaxodka uzunligi bo'ylab harakatlanish o'qining doimiy turar holatida va uning ishchi parametrlaridan maksimal darajada foydalangan holda amalga oshiriladi.
-I- Tor zaxodkalar normal zaxodkalardan qazuvchi mashinaning zaxodka bo'ylab harakatlanish o'qining doimiy turar holatida mashinaning ishchi parametrlaridan to'liq foydalinmasligi bilan farqlanadi.
-k Keng zaxodkalar barcha turdagi zaboylarda qazuvchi mashinaning zaxodka uzunligi bo'ylab harakatlanish o'qining o'zgaruvchan holatida qazib olinishi bilan xarakterlanadi.
Transport vositalarining harakatlanish yo'nalishiga qarab boshi berk va ochiq zaxodkalarga bo'linadi.
-k Boshi berk zaxodkalar (5.3. rasm, a,b) transport vositalarini faqatgina qazib o'tilgan maydon chegarasida harakatlanishi bilan xarakterlanadi. Ular transheyali va ekspluatastion zaxodkalarga bo'linadi.
|
| |
Arifmetik – mantiqiy qurilma va uning vazifalari

|
Arifmetik – mantiqiy qurilma va uning vazifalari
|
bet | 34/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияла1. Arifmetik – mantiqiy qurilma va uning vazifalari
Raqamli mikrosxemalar fan va texnikaning ixtiyoriy masalasini echa oladilar. Buning uchun raqamli mikrosxema asosidagi qurilmada, echiladigan masalaning dastlab berilganlari haqidagi ma’lumotlar, echish algoritmi va hisoblash natijalari faqat ikkita qiymat: 0 va 1 signallari ko‘rinishida ifodalanadi. Ikkilik raqamlari ketma-ketligi yordamida raqamli qurilmalarda ixtiyoriy ma’lumolarni (raqamlar, matnlar, komandalar va h.z.) kodlash, saqlash va qayta ishlash mumkin. SHunday qilib, raqamli tizimlarda o‘zgaruvchan va o‘zgarmas (doimiy) kattaliklar raqamlar ko‘rinishida ifodalanadi. SHuning uchun ularda masalalar echishning sonli usullari ko‘llaniladi.
Arifmetik va mantiqiy amallar bajariladigan qurilma arifmetik-mantiqiy qurilma (AMQ) deb ataladi.
Arifmetik- mantiqiy qurilma arifmetik va mantiqiy peratsiyalarni amalga oshiruvchi qurilmadir.
Arifmetik-mantiqiy qurilma (AMQ)- tomonidan qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish, mantiqiy qo‘shish va ko‘paytirish, siljitish kabi amallar bajariladi. Fuksional arifmetik mantiqiy qurilma ikkita registrdan, summator hamda boshqarish sxemalaridan tashkil topgan.
Регистр1: 1-сон ва натижа
Регистр 2: 2-сон
Сумматор
Бош-қа-риш схе-маси
Umumlashgan AMQ sxemasida summator– hisoblovchi sxema sifatida kirish yulidagi ikkilik kodlarni qo‘shish uchun xizmat qiladi. Unga ikkilik kodlarni registrlar uzatadi.
2. Arifmetik- mantiqiy qurilmaning strukturasi
2-rasmda arifmetik- mantiqiy qurilma blok- sxema ko‘rinishida keltirilgan. Arifmetik- mantiqiy qurilma dasturchi murojaati uchun ruxsat etilgan 3 ta 16 bitlik registrga ega:
x,u- operandalar registri;
R- natija registri.
Arifmetik- mantiqiy qurilmaning arifmetik holatda bitni o‘tkazuvchi kirish signalidan foydalaniladi.
Arifmetik -mantiqiy qurilma 6-ta statik signalni generatsiyalaydi:
natija (AZ)
manfiy (AN)
o‘tkazish (AC)
natija to‘lib-toshishi (AV)
ishora (AS)
holati (AQ)
Sikl oxirida arifmetik statusga ega bo‘lgan signallar o‘z holatlarini o‘zgartiradi (ASTAT):
X kirish porti 2-ta manbadan ma’lumot qabul qilishi mumkin:
AX- registr blokining va natijalar shinasidan natijalar shinasi (R) barcha hisoblovchi qurilmalarning kirish registrlarini birlashtiradi.
AX- registrlar bloki ikkita registrdan tashkil topgan:
AX0 va AX1-lar. Bu registrlar DMD shinasi orqali o‘qilishi va yozilishi mumkin.
|
| |
Operatsion tizimning komponentlari

|
Operatsion tizimning komponentlari
|
bet | 43/83 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,73 Mb. | | #136021 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslariOperatsion tizimning komponentlari. Burg‘ilash tuzilishining to'rtta asosiy funktsional komponentlari mavjud. Ular burg‘ilash tizimi energiyasini ajratiladigan jinsga quyidagi usullar bilan ishlatilishga bog‘liq:
Burg’u, uning dastlabki shakli (suyuqlik, elektr, pnevmatik yoki dvigatel uzatmasining ichki yonishi)dan hosil qilingan energiyani harakatlanuvchi kuchi energiya manbai hisoblanib, tizimni harakatga keltirish uchun mexanik energiyaga aylantiradi.
Sterjen (yoki burg‘ilovchi po‘lat, sterjen yoki quvur) energiyani birlamchi dvigateldan yoki manb’adan maydalash (urish)ga yoki aplikatorga uzatadi.
Tizimdagi energiyani maydalanuvchi jinsga urilib, uning ichiga kirish;
Suyuqlik harakatlanib, quduqnii tozalaydi, changni nazorat qiladi, burg‘ilash uskunasini sovutadi, quduqni mustahkamlaydi.4
Zich va yarim qoyali tog’ jinslarini burg’ulashda - kesuvchi koronkali va aylanma burg’ulovchi SBR turdagi stanoklardan foydalaniladi, qoyali tog’ jinslarida - burg’ulash ishlari hajmi katta bo’lganida, sharoshkali burg’ulovchi dastgohlar qo'llaniladi. Shuningdek, o'rta va kam ish unumli karyerlarda - zarbli aylanma burg'ulovchi dastgohlar qo'llaniladi. Kristall strukturaga ega bo'lgan o'ta qattiq tog' jinslarida burg'ulash ishlarini olib borishda, SBO turdagi dastgohlar va o'ta ko'p yoriqli va tarkibida kvartslar bo'lgan tog' jinsi massivlarida - kanatli- zarbli burg'ulash dastgohlari qo'llaniladi.
Aylanma burg'ulash (skvajinalarni kesish yo'li bilan burg'ulash). Kesuvchi koronkalar yordamida aylanma burg'ulash asosan vertikal va qiya skvajinalarni o'tishda qo'llaniladi (tog' jinsi qattiqligi f=2-8). Bunday stanoklar bilan burg'ulash texnologiyasining mohiyati shundaki - elektr dvigateli bilan hosil bo'ladigan bosimning aylanish o'qi bo'ylab kesgichga ta’sir etadi va keskich aylanib-bosib tog' jinsini parchalaydi. Maydalangan tog' jinsi parchalari esa aylanma qobirg'ali shneklar bilan skvajinadan chiqarib tashlanadi. Burg'ulash ishlari tugallangandan keyin skvajinada qolgan tog' jinsi parchalari siqilgan havo yordamida tozalanadi. Keskichlar yeyiilishga chidamli po'latlardan ishlangan bo'lib, qattiq qotishmali elementlar bilan armirovkalangan bo'ladi.
SBR-125 dastgohining yurishi - qadamlovchi.
SBR-150 dastgohiniki esa gusenitsali.
Sharoshkali burg’ulash. Sharoshkali burg’ulash ham tog’ jinsini aylanma burg’ulab parchalash prinstipiga asoslangan.
|
| |
Rasm. Qazib yuklovchi mashinalar sxemalari

|
Rasm. Qazib yuklovchi mashinalar sxemalari
|
bet | 48/83 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,73 Mb. | | #136021 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari5.1. Rasm. Qazib yuklovchi mashinalar sxemalari.
a - to'g'ri kurakli; b - qaytma kurakli; v - draglayn; g - greyfer; d - zanjirli ko'p cho'michli ekskavator; e - rotorli ekskavator; j - g'ildirakli skreper; z - buldozer; i - shnekli burg'ulovchi mashina;
Ekskavatsiyalovchi mashinalar. Bu mashinalar qazish joyida ishlaydi va
cho'michi bilan qazilgan tog' jinsini mashina konstruktsiyasida ko'rsatilgan masofaga va ag'darmaga yuklaydi (bo'shatadi), bularga misol qilib draglaynni olish mumkin.
Qazib-tashuvchi mashinalar. Bu mashinalar qazib olingan tog' jinsini iqtisodiy jihatdan samarali bo'lgan masofagacha tashiydi. Bunga misol qilib g'ildirakli yuklagichlarni, sidirg'ich va buldozerlarni keltirish mumkin.
Tog' kon va transport mashinalari komplektida ekskavatsiyalovchi mashinalar texnologik oqimda asosiy o'rinni egallaydi. Bu mashinalarning unumdorligi tog' jinslarini qazib olishga qanday tayyorlanganligiga va transport xizmatining qanday ko'rsatilishiga bog'liq buladi. Transport xizmati ko'rsatish deganda - transport kommunikastiyalari barpo etish va transport vositalarining ritmik tarzda yetkazilib turilishi tushuniladi. Ekskavatsiyalovchi mashinalar unumdorligiga qazish joyi parametrlari va ishlash texnologiyalari aloxida ta'sir ko'rsatadi.
Zaboy turlari.
Yumshoq va mustaxkam tog' jinslari bevosita to'g'ridan to'g'ri massivdan qazib olinadi. Portlatib maydalangan tog' jinslari esa razvaldan, ya'ni portlatilgan kon massasi uyumidan qazib olinadi.
Massivdan yoki razvaldan qazib olish ob’ekti hisoblangan tog' jinsi yuzasi zaboy deyiladi.
Tog' jinslarini qazib olishda quyidagilar zaboy hisoblanadi:
4- Pog'onaning yon qiya tomoni (5.2. rasm a,e,j);
4- Pog'ona maydonchasi (5.2. rasm b);
4- Pog'onaning bo'ylama qiyaligi (5.2. rasm. v)
Portlatilgan tog' jinsini qazib olishda portlatilgan kon massasi uyumining yon qiya tomoni, bo'ylama qiyaligi va ba’zida uning yuqori yuzasi zaboy hisoblanadi. Va bevosita mos ravishda zaboylar quyidagicha nomlanadi:
4- yon qiya zaboy;
4- bo'ylama zaboy;
4- zaboy maydoncha.
Ko'pincha pog'onaning bo'ylama qiyaligi ish fronti bilan mos tushadi va shu sababli ham bo'ylama zaboy, frontal zaboy deb yuritiladi.
Ba’zi hollarda kombinastiyalashgan zaboy qo'llanladi. Bunda bir vaqtning o'zida pog'onaning yoki portlatilgan kon massasi uyumining 2 yuzasi qazib olinadi.
|
| |
II. Asosiy qism - Mundarija: I. Kirish II. Asosiy qism

|
Mundarija: I. Kirish II. Asosiy qism
|
bet | 2/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #107768 |
Bog'liq Mundarija I. Kirish II. Asosiy qismII. Asosiy qism
II.1. Yubkalarni konstruksiyalash, modellashtirish va tikish texnologiyalari
Yubkalar silueti bo’yicha to’g’ri, etakka qarab kengaygan va toraygan bo’ladi. Har bir siluet bir necha variantlardan iborat bo’lishi mumkin. Yubka konstruktsiyasini chizishda avval siluet tanlanadi, so’ng shaxsiy figura to’laligi hisobga olinib zamonaviy moda yo’nalishiga mos model aniqlanadi.
To’g’ri yubka va uning variantlari ixcham bo’ksali ayollar figurasini kelishgan qilib ko’rsatadi. Uning etak qismi bo’ksa qismiga nisbatan 5-8 sm ga kengroqdir. Etagi kengaytirilgan yubka beli xipcham (ingichka belli) va bo’ksador ayollarga yarashadi. Yubkani kengaytirish bel vitochkalarini etak chizig’iga o’tkazish yo’li bilan hal etiladi.
1-rasm. Yubka variantlari:
a, b – to’g’ri siluetli yubka; c-etagi kengaytirilgan yubka;
d-etagi toraygan yubka; e-gode yubka
Etak qismi toraytirilgan yubka («hurmacha» shaklidagi) bashang kiyimlarda ko’proq uchraydi. Bunday yubkalar qattiqroq gazlamadan tikiladi. Ba’zi hollarda bel vitochkalar o’rniga mayda burmalar loyihalanadi.
Yubka barcha siluetlari va ularning variantlari to’g’ri siluetli yubka gazlamasi asosida konstruktiv modellash yo’li bilan yaratiladi. Yubkani modellashda uning bo’laklarining o’zaro mutanosibligiga (proportsional ichiga) e’tibor berish kerak.
Yubkani modellashda tikish uchun tanlangan gazlama xossalarini va figuraning to’laligini ham hisobga olish zarur.
2-rasm. To`g’ri yubkaningtashqi ko`rinishi.
Yupqa va mayin gazlamalardan etagi kengaytirilgan yubkalar, cho’ziluvchan gazlamadan torroq yubka tikish ma’qulroqdir. «Klesh», «gode» bichimli yubkalarni kengaytrish darajasi (kattaligi) qomat tuzilishiga qarab aniqlanadi.
To’g’ri yubkaga silueti to’g’ri to’rtburchak shaklini beruvchi barcha yubkalar kiradi. Ular tor va kengaytirilgan, bir va bir necha chokli, shlitsali, taxlamali va burmali bo’lishi mumkin.
Y ubka vitochkalarining o’rni, soni va kattaligini aniqlash har bir figuraning xususiyatlariga bog’liq. To’g’ri yubkada ort bo’lakda 2 ta, old bo’lakda 2 ta vitochka loyihalanadi. Agar vitochka kattaligi 4 sm dan oshsa, u ikkiga bo’linadi, ya’ni 2 ta vitochka o’rniga 4 ta loyihalanadi. Klassik to’g’ri yubka ort bo’lagi o’rta chokli yoki yaxlit bo’ladi. Taqilma chap yon chokda yoki ort o’rta chokda tikiladi. To’g’ri yubka belbog’li va belbog’siz qilib tikilishi mumkin. (2-rasm). Klassik to’g’ri yubkaning chiziqlar bilan bo’linishi 3-rasmda ko’rsatilgan.
|
| |
Uyga vazifa - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

|
«Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati
|
bet | 183/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiUyga vazifa.
Dars yakuni. Baholarni tahlil qilish.
O’quv-tarbiya bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________
«Adabiyot» 5-sinflar uchun
«________»___________________20___ yil
Mavzu: Abdulla Avloniy VATAN SHE’RI
Darsning texnologik haritasi
№
|
Malaka talablari
|
Bilim: Abdulla Avloniy VATAN SHE’RI
mavzusi yuzasidan bilim hosil qilinadi.
Ko`nikma: adabiyotga hurmat hissini oshirish, erkin firlay olish qobiliyatini shakllantirish, tanish vaziyatlarda qolqy olish.
Malaka:Egallagan bilimlarini notanish va notanish vaziyatlarda qo`llay oladi.
Kompitensiya: Tushuna oladi, ifodali o`qiy oladi, ijodiy failiyatida egallagan bilim ko`nikma va malakalarini kundalik faoliyatda qo`llay oladi.
|
|
Maqsad va vazifalar
|
a) ta’limiy: Adabiyot fanining nazariy va amaliy asoslarini o’rganish jarayonida o’quvchilarda estetik did,
estetik ong, adabiyotga muhabbat, badiiy tafakkur va tasavvurini kamolga yetkazish va barkamol avlod tarbiyasiga zamin yaratish.
b) tarbiyaviy: Adabiyot fani orqali o’quvchilarga DTS asosida dars berish. Shu bilan bir qatorda milliy va
mumtoz adabiyotimizga milliy iftihor, qadriyat sifatida e’tirof etish va uni hurmat qilishga o’rgatish.
c) rivojlantiruvchi: O’quvchilarni tafakkur va idrokini kengaytirish, ularni mustaqil fikrlashga o’rgatish.
O`quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg`otish, bilimlarini kengaytirishga erishish.
|
|
O`quv jarayonini mazmuni
|
|
|
| |
Ilovaning joylashgan joyi bo’yicha

89
- superfoydalanuvchi (ma’mur) huquqlarini olish. Smartfon
foydalanuvchilari, begona ilovalarni o’rnatish imkoniyatini ta’minlash
maqsadida, ko’pincha qurilmaning fayl tizimidan to’laqonli foydalanishga
intiladilar. Apple kompaniyasining mobil qurilmalarida ushbu muolaja Jail
Break,
Android-cmartfonlarda
esa
Root-huquqlarni
(yoki
superfoydalanuvchi huquqlarini) olish deb ataladi. Ta’kidlash lozimki, Jail
Break root oddiy opsiya bo’lmay, qurilmaning barcha xavfsizlik tizimining
komprometatsiyasi hisoblanadi.
Kiritish-chiqarish portlari - Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
|
bet | 39/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникациялаKiritish-chiqarish portlari
Protsessor tashqi ta’sirlarni (boshqaruv signallari) kiritish portlari orqali qabul qiladi. Mikroprotsessorli tizimga periferiya qurimlaaridan birini ulashga xizmat qiladigan interfeys qurilma – port deb ataladi. Sodda holatda, port protsessorni mikrosxema tarkibidagi periferiya qurilmalari (taymer, komporatorlar, axborotni ketma-ket uzatuvchi kanallar, uzilish tizimi, AROʻ va x.k.) bilan bogʻlovchi registrdir. Shuningu chun ular kiritish-chiqarish registrlari deb ataladi. Tashqi qurilmalar bilan axborot almashinish uchun yyetarlicha murakkab boʻlgan elektron sxemalar qoʻllanialdi. Ular turlicha ish rejimlariga ega bshlib, dasturchi dasturiy yoʻl bilan ma’lumotlarni uzatish yoʻnalishini tanlash imkoniyatiga ega. Aynan shular kiritish-chiqarish portlari deb ataladi. Portlarning soni turli mikrokontrollerlarda turlicha boʻladi. Koʻp sonli mikrokontrollerlarda barcha portlar sakkiz razryadli qilib bajarilgan. Berilgan dasturga asosan boshqaruv signallari qayta ishlab boʻlingach protsessor chiqarish portlari yordamida tashqi qurilmalarni (rele, motorlar, yoritiluvchi indikatorlar, displeylar va boshqalar) boshqaradi.
Protsessor va raqamli shinalar
MPQ xotira, kiritish-chiqarish portlari va periferiya qurilmalarini boshqaradi. Buning uchun u MKning barcha elementlari bilan uchta raqamli shinalar: adres, ma’lumotlar va boshqaruv shinalari orqali bogʻlangan. Eslatib oʻtamiz, shina – raqamli signal uzatiladigan parallel oʻtkazgich simlar majmui. Bu oʻtkazgichlar shinalar liniyasi deb ataladi. Har vaqt momentida shina orqali bitta ikkilik son, har bir liniyadan esa, shu sonning bitta razryadi uzatiladi.
Ma’lumotlar shinasi ma’lumotlarni mikroprotsessordan periferiya qurimalalriga, hamda teskari yoʻnalishda uzatish uchun moʻljallangan. Sodda mikroprotsessorlarda ma’lumotlar shinasi 8 razryadga ega. Ma’lumotlar shinasi orqali protsessor axborotni xotiraning alohida bitta yacheykasiga, yoki alohida kiriti-chiqarish portiga yozishi ish hamda bu axborotni bitta yacheyka yoki bitta portdan oʻqishi mumkin.
|
| |
O’rnatish usuli bo’yicha - Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги

|
Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлигиBog'liq 10.-S.K.GanievT.A.Kuchkarov.TarmoqxavfsizligiMobiltarmoqxavfsizligiO’rnatish usuli bo’yicha: pulli va bepul.
Kontent
turi
bo’yicha:
ko’ngil
ocharli
(multimediali),
kommunikatsiyali, navigatsiyali, ma’lumot beradigan va tatbiqiy.
Ishlab chiqarish usuli bo’yicha: nativ ilovalar, mobil saytlar/veb-
ilovalar, gibrid ilovalar.
Nativ ilovalar (Native Apps) – o’rnatilishini talab etuvchi ilovalar.
Bunday ilovalardan smartfon ekranida ikonkalar orqali foydalanish
mumkin. Ular ilovalar magazini (Google Play yoki App Store) orqali
o’rnatiladi va muayyan platforma uchun ishlab chiqarilib qurilmalarning
(fotokakmera, GPS, akselerometr, kompas, va h.) barcha funksiyalaridan
foydalanadi. Bunday ilovalar bildirish xatini jo’natish tizimidan
foydalanishlari mumkin va avtonom rejimda (Internetdan foydalanmay)
ishlashlari mumkin. Bu ilovalarning, resurslarning katta hajmini talab
qiluvchi turi, ammo taklif etilgan
muayyan
operatsion tizim
imkoniyatlaridan maksimal foydalanishga imkon beradi. Nativ ilovalar
funksionallik va ishlash tezligi bo’yicha mobil ilovalarning boshqa
turlaridan afzal hisoblanadi.
Mobil saytlar/web-ilovalar eng ko’p tarqalgan bo’lib, birmuncha
nativ ilovalarga o’xshash mini saytlardan iborat. Ular HTML5 va Java
Script
tillarida
yozilgan
va
brauzer
orqali
ishga
tushiriladi.
Foydalanuvchilar ulardan, ixtiyoriy
web
-saytdan qanday foydalanishsa,
shunday foydalanadilar. Web-ilovalar kam pul sarfi va qisqa muddat
evaziga katta natijalarga erishishga imkon beradi. Mobil saytning yana bir
afzalligi – uning universalligi, ya’ni barcha operatsion tizimlarda
ishlatilishi mumkin.
Gibrid ilovalar qisman nativ, qisman veb-ilovalardan iborat. Nativ
ilovalarga o’xshab, ular ilovalar magazinida joylashgan va qurilmaning
ko’pgina funksiyalaridan foydalana oladilar. Web-ilovalarga o’xshab, ular
HTML ga asoslanadilar, brauzer esa ilovada o’rnatilgan bo’ladi.
|
| |
Mavzu: Yubklarni konstruksiyalash, modellashtirish, tikish texnologiyasi

|
Mavzu: Yubklarni konstruksiyalash, modellashtirish, tikish texnologiyasi
|
bet | 6/7 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #107768 |
Bog'liq Mundarija I. Kirish II. Asosiy qismMavzu: Yubklarni konstruksiyalash, modellashtirish, tikish texnologiyasi.
I.Darsning maqsadi:
a)Ta‘limiy maqsad:O‘quvchilarni ta‘limiy jihatdan fanga bo‘lgan qiziqishlarini oshirib borish.
b)Tarbiyaviy maqsad:O‘quvchilarni komil inson yetuk kadr qilib tarbiyalash.
v)Rivojlantiruvchi maqsad:O‘quvshilarni mustaqil ishga o‘rgatish ong va tafakkurinni rivojlantirish.
II.Darsning tipi: Og‘zaki amaliy yozma.
III.Darsninig turu: An’anaviy.
IV.Darsning jihozi: Ko‘rgazmali qurollar,darsliklar, plakatlar, tarqatma materiyallar.
V.O‘tilgan mavzuni hulosalash: Savollar.
1.Yubka turlarini sanab bering?
2. Yubklarni qanday konstruksiyalash kerak?
3.Yubkani qanday yo’l modellashtiriladi?
4.Yubkani tikish texnilogiyasini aytib bering?
5.Yubkani andozalash jarayonlari qanday amalga oshiriladi?
VI.Yangi mavzu bayoni:
Yubka andozalarini qurish uchun model konstruktsiyasi chizmas, yubkani yig’ish chizmasi. (texnologik ishlov berish sxemasi), tikish uchun tavsiya etiladigan materiallar xossalari haqidagi ma’lumotlar aniqlab qo’yiladi. Konstruktsiya chizmasida konstruktiv chiziqlar o’rni (bo’ksa, etak) bo’laklardagi montaj kertiklar o’rni aniq ko’rsatiladi. Montaj kertiklar yon choklarida (2 tadan) ort o’rta qirqimida (2 ta), bel vitochkalari o’rnida belgilanadi.
Andazalar turlari, ularni ishlab chiqish uchun qo’yiladigan talablar T-24, T-33, T-38 modullarda keltirilgan.
Yubka uchun asosiy (avra) va qotirma bo’laklar andozalari (7,8-rasm) ishlab chiqiladi. Andozalar spetsifikatsiyasi 4-jadvalda, tanda ipi yo’nalishi 5-jadvalda, chok haqi qiymatlari 6-jadvalda keltirilgan.
Andozalar birikuvchi qirqimlar uzunligi va konfiguratsiyasi bo’yicha solishtiriladi va muvofiqlashtiriladi. Andozalar spetsifikatsiyasida bir kiyim komplektiga kiruvchi bo’laklar tartibi va soni keltiriladi. Andozalar qirqilgach, texnik shartlar asosida rasmiylashtiriladi. Har bir bo’lakka markirovka belgisi qo’yib chiqiladi: kiyim nomi, razmeri, bo’yi, bo’lak nomi, bichilgan bo’laklar soni. Andozalarda tanda ipi yo’nalishi va uning yo’l qo’yiladigan chetga og’ish kattaligi, uloq tushadigan joylarda ularning minimal va maksimal kengligini ko’rsatuvchi chiziqlar, nazorat kertiklar aniq ko’rsatiladi.
1-jadval
|
| |
RH 45-193:2007 - Rahbariy hujjat. Davlat organlari sayt-

- axborotning chiqib ketishi, o‘g‘irlanishi, yo‘qolishi, buzilishi,
qalbakilashtirilishini oldini olish;
- axborotni yo‘q qilish, modifikatsiya qilish, buzish, nusxa ko‘-
chirish, blokirovka qilish bo‘yicha ruxsat etilmagan harakatlaming
oldini olish;
- axborot resurslari va axborot tizimlariga (AT) noqonuniy ara-
lashishning boshqa shakllarini oldini olish.
RH 45-185:2011 - Rahbariy hujjat. Davlat hokimiyati va

hamkorlik uchun, ulaming axborot xavfsizligini ta’minlagan holda,
sharoitlar yaratish;
- muhofaza qilingan axborot va kommunikatsiya texnologiya-
laridan foydalanish asosida davlat organlari faoliyatini takomillash-
tirish;
- davlat organlarida AX bo‘yicha mutaxassislami tayyorlash
tizimini rivojlantirishdir.
Ushbu rahbariy hujjatning asosiy maqsadi - davlat hokimiyati
va boshqaruv organlarini AX tahdidlaridan, ularga mumkin bo‘lgan
zarar yetkazilishidan muhofaza qilinishini ta’minlashdir.
Rahbariy hujjatning asosiy vazifasi davlat organlarining axbo
rot xavfsizligini ta’minlash dasturini belgilash hisoblanadi.
Amaliy mashg‘ulot №1 Mavzu: Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish Ishning maqsadi

Amaliy mashg‘ulot №1 Mavzu: Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish Ishning maqsadi
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
13.09.2024
Hajmi
0,91 Mb.
#270966
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Amaliy mashg‘ulot №1 Mavzu: Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish Ishning maqsadi
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
Tarmoq adapteri odatda quyidagi funktsiyalarni bajaradi

|
Tarmoq adapteri odatda quyidagi funktsiyalarni bajaradi
|
bet | 2/4 | Sana | 24.12.2023 | Hajmi | 19,91 Kb. | | #127781 |
Bog'liq Fayziyev V amaliyot uslubiy ko\'rsatma pdf-fayllar.orgTarmoq adapteri odatda quyidagi funktsiyalarni bajaradi:
Uzatilgan ma'lumotni ma'lum formatdagi kadr shaklida ro'yxatdan o'tkazish. Kadr bir nechta xizmat ko'rsatish maydonlarini o'z ichiga oladi, ular orasida maqsadli kompyuterning manzili va kadr nazorati mavjud bo'ladi.
Ma'lumotlarni uzatish muhitiga kirish. Mahalliy tarmoqlar asosan kompyuterlar guruhi (umumiy shina, halqa) o‘rtasida taqsimlangan aloqa kanallaridan foydalanadi, kirish maxsus algoritm bo'yicha taqdim etiladi (eng ko'p qo'llaniladigan usul - tasodifiy kirish yoki kirish tokenini halqa atrofida o'tkazish usuli). Mahalliy tarmoqlarning so'nggi standartlari va texnologiyalarida, har doim telefon tarmoqlarida bo'lgani kabi, umumiy ma'lumotlarni uzatish vositasidan foydalanishdan tarmoq aloqa qurilmalari bilan kompyuterning individual aloqa kanallaridan foydalanishga o'tish sodir bo'ldi, bu yerda telefon apparati ATS- kommutatorga individual aloqa liniyasi orqali ulangan. Shaxsiy havolalardan foydalanadigan texnologiyalar 100VG-AnyLAN, ATM va an'anaviy texnologiyalarning kommutatsiya versiyalari - Ethernet-ni almashtirish, Token Ring-ni almashtirish va FDDI-ni almashtirish. Shaxsiy aloqa liniyalaridan foydalanganda, tarmoq adapterining funktsiyasi ko'pincha tarmoq kommutatori bilan ulanishni o'z ichiga oladi.
Kadrning bitlari ketma-ketligini ma'lumotlarni uzatishda elektr signallari ketma-ketligi bilan kodlash va ularni qabul qilishda dekodlash. Kodlash dastlabki ma'lumotni ma'lum tarmoqli kengligi va ma'lum darajadagi shovqin bilan aloqa liniyalari orqali uzatishni ta'minlashi kerak, shunda qabul qiluvchi tomon yuborilgan ma'lumotni yuqori ehtimollik bilan taniy oladi. Mahalliy tarmoqlarda keng polosali kabellar qo'llanilganligi sababli, tarmoq adapterlari diskret ma'lumotlarni tor polosali aloqa liniyalari (masalan, ovozli chastotali telefon kanallari) orqali uzatish uchun zarur bo'lgan signal modulyatsiyasidan foydalanmaydi, balki impuls signallari yordamida ma'lumotlarni uzatadi. Ikkilik 1 va 0 ni ifodalash har xil bo'lishi mumkin.
Axborotni parallel shakldan ketma-ket shaklga o'tkazish va aksincha. Bu operatsiya kompyuter tarmoqlarida signallarni sinxronlashtirish muammosini soddalashtirish va aloqa liniyalari narxini pasaytirish maqsadida axborotlar kompyuter ichidagi kabi bayt-bayt emas, ketma-ket ko‘rinishda, bitma-bit uzatilishi bilan bog‘liq.
Tarmoq adapteri kompyuter yoki noutbuk kabi elektron qurilmaga mahalliy kompyuter tarmog'iga ulanish imkonini beradi . Ular simli ulanishlar, jumladan Ethernet kabeli kabilar bilan ishlashi mumkin, routerlardan foydalanadigan simsiz yoki ikkalasi ham.
|
| |
Asosiy xotira - Amaliy mashg‘ulot №1 Mavzu: Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish Ishning maqsadi

usuli bu "abadiy" sikl («вечного» цикла)ni tashkil qilishdir. Ushbu sikl uzilish
olinmaguncha davom etadi. Ba’zi kompyuterlar o‘zlarining buyruqlar tizimiga
protsessorni "bo‘sh" rejimga o‘tkazadigan maxsus
wait
buyrug’ini kiritadilar.
Sinxron usulning asosiy afzalligi-bu uzilishni talab qiladigan boshqaruvchini
aniqlashning qulayligi hisoblanadi.
Asinxron usul protsessor va bir yoki bir nechta kontrollerlarning bir vaqtning
o‘zida ishlashini o‘z ichiga oladi, bu uskunadan foydalanish samaradorligini
oshiradi, ammo uzilish mexanizmini murakkablashtiradi. Masalan, asinxron usulda,
bir nechta turli xil jarayonlar bir xil qurilma bilan kiritish-chiqarish operatsiyalarini
talab qiladigan vaziyat yuzaga kelishi mumkin.
A   sinxron - Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
|
bet | 59/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникациялаA sinxron RS trigger
Asinxron RS trigger ikkita mantiqiy elementlar asosida qurilishi mumkin: ”YOKI-YO‘Q” hamda “VA–YO‘Q”. Elementlar qayta aloqa zanjirlari orqali o‘zaro ulanadi.
“YOKI – YO‘Q” elementlar asosida qurilgan asinxron RS triggerning funksional sxemasi va grafik belgilanishi xamda uning vakt diagrammasi quyidagi ko‘rinishga ega:
Bunday trigger ikkita kirish yo‘liga (S va R) hamda ikkita chiqish yo‘liga (Q va ) ega. Bu erda R-reset-olib tashlash (sbros) va S-Set- o‘rnatish ma’nolarini anglatadi.
Endi asinxron RS triggerning ishlash prinsipini analitik taxlil etamiz:
S=1 va R=0 bo‘lganda triggerga «1» yoziladi (Q=1)
S=0 va R=1 bo‘lganda triggerga «0» yoziladi (Q=0)
S=0 va R=0 bo‘lganda trigger o‘z holatini saqlaydi Ushbu holat axborotni saqlash rejimi xisoblanadi.
S=1 va R=1 signallarini bir vaktda berish ta’qiqlanadi, chunki bunday kirish signallarida trigger o‘z turg‘un holatini yo‘qotadi.
Demak asinxron RS triggerning o‘tish jadvalini quyidagicha ifodalash mumkin:
O‘tish jadvali
Error: Reference source not foundS
|
R
|
Qt+1
|
Izoh
|
0
|
0
|
Qt
|
Saklash
|
|
|
| |
Nazorat savollari - S. K. Ganiyev

munosabati asosida tartiblanadi, masalan, “mutlaqo maxfiy” sathi
“maxfiy” sathidan yuqori yoki undan ustun turadi. Foydalanishni
nazoratlash o‘zaro harakatdagi tomonlaming xavfsizlik sathlariga
bog‘liq holda quyidagi ikkita oddiy qoida asosida amalga oshiriladi:
1. Vakolatli shaxs (subyekt) faqat xavfsizlik sathi o‘zining
xavfsizlik sathidan yuqori bo‘lmagan hujjatlardan axborotni
o‘qishga haqli.
2. Vakolatli shaxs (subyekt) xavfsizlik sathi o‘zining xavfsizlik
sathidan past bo‘lmagan hujjatlarga axborot kiritishga haqli.
Birinchi qoida yuqori sath shaxslari tomonidan ishlanadigan
axborotdan past sath shaxslari tomonidan foydalanishdan himoya-
lashni ta’minlaydi. Ikkinchi qoida (juda muhim qoida) axborotni
ishlash jarayonida yuqori sath ishtirokchilariga axborotning sirqib
chiqishini (bilib yoki bilmasdan) bartaraf etadi.
Shunday qilib, diskretsion modellarda foydalanishni boshqa
rish foydalanuvchilarga ma’lum obyektlar ustida ma’lum amallami
bajarish vakolatini berish yo‘li bilan amalga oshirilsa, mandatli
modellar foydalanishni xufiya holda - tizimning barcha subyekt va
obyektlariga xavfsizlik sathlarini belgilash yordamida boshqaradi.
Ushbu xavfsizlik sathlari subyektlar va obyektlar orasidagi joiz
o‘zaro harakatlami aniqlaydi. Demak, foydalanishni mandatli bosh
qarish bir xil xavfsizlik sathi berilgan subyektlar va obyektlami
farqlamaydi va ulaming o‘zaro harakatiga cheklasblar mavjud emas.
Shu sababli, foydalanishni boshqarish moslanuvchanlikni talab qil-
ganida, mandatli model qandaydir diskretsion model bilan birga-
likda qo‘llaniladi. Bunda diskretsion model bir sathdagi subyekt va
obyektlar orasidagi o‘zaro harakatni nazoratlashda va mandatli
modelni kuchaytimvchi qo‘shimcha cheklashlami o‘matishda
ishlatiladi.
Xavfsizlikning Bella-LaPadula modelida tizim Xarrison-Ruz-
zo-Ulman modeliga o‘xshash subyektlar s, obyektlar
Berilgan tizim uchun dastlabki holat Q. =

Barcha diskretsion modellar “troyan oti” yordamidagi hujumga
nisbatan zaif, chunki ularda faqat subyektlaming obyektlardan
foydalanish amallari nazoratlanadi (ular orasidagi axborot oqimi
emas). Shu sababli, buzg‘unchi qandaydir foydalanuvchiga unga
bildirmay “troyan” dasturini qistirsa, bu dastur ushbu foydalanuvchi
foydalana oladigan obyektdan buzg‘unchi foydalana oladigan
obyektga axborotni o‘tkazadi. Natijada xavfsizlikning diskretsion
siyosatining hech qanday qoidasi buzilmaydi, ammo axborotning
sirqib chiqishi sodir bo‘ladi.
Shunday qilib, Xarrison-Ruzzo-Ulmanning diskretsion modeli
umumiy qo‘yilishida tizim xavfsizligini kafolatlamaydi, ammo
aynan ushbu model xavfsizlik siyosati modellarining butun bir
sinfiga asos bo‘lib xizmat qiladi va ular foydalanishni boshqarishda
va huquqlami tarqalishini nazoratlashda barcha zamonaviy tizim-
larda ishlatiladi.
so
G T(i=1,A:) ni 
A о - S. K. Ganiyev

|
S. K. Ganiyevso
G T(i=1,A:) ni
A о
alfavitdagi
sot
simvol tartib raqamiga mos
keluvchi
hot(soi)
songa almashtirish yo‘li bilan raqamlar ketma-
ketligi
Loh
ni shakllantirish.
2-qadam. Loh
ketma-ketligining har bir sonini
hn=(kixhoi(soi)+
fo)(modi?) formula orqali hisoblanuvchi
Lit,
ketma-ketlikning mos
soni
hn
ga almashtirish yo‘li bilan
Lih
son ketma-ketligini
shakllantirish, bu yerda fo-o'nlik koeffltsent; /Ь-siljitish koeffitsenti.
Tanlangan
k ifa
koeffitsentlar
hot, hu
sonlaming bir ma’noli
mosligini ta’minlashi lozim,
hn=0
olinganida esa
hu=R
almashinuvi
bajarilishi kerak.
3-qadam. Lit,
ketma-ketlikning har bir soni
hu(su)
ni [lx/?]
o‘lchamli shifrlash alfavitning mos
sn
G
Ti(i=l>K)
simvoli bilan
almashtirish yo‘li bilan
Ti
shifrmatnni hosil qilish.
4-qadam.
Olingan shifrmatn o‘zgarmas
b
uzunlikdagi bloklar-
ga ajratiladi. Agar oxirgi blok to‘liq bo‘lmasa, blok orqasiga maxsus
simvol-to‘ldiruvchilar joylashtiriladi (masalan, *).
Misol.
Shifrlash uchun dastlabki ma’lumotlar quyidagilar:
7V=
Л0=< ABDEF GHIKLMNOPQRSTU VXY ZO ‘ G ‘ ShChN g_>
^/=>
i?=30;
ki=
3; fe= 15; 6=4
Algoritmning qadamba-qadam bajarilishi quyidagi natijalami
olinishiga olib keladi.
1-qadam. Loh=<
7,8,12,14,23,1,30,22,8,24,12,1,19,8>
|
| |
1 - Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
|
bet | 60/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияла0
|
1
|
0
|
0-ni o‘rnatish
|
1
|
0
|
1
|
1-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
-
|
mumkin emas
|
Asinxron RS triggerning vaqt diagrammasi
Ushbu triggerning ishlash prinsipidan kelib chiqqan holda yuqorida keltirilgan uning vaqt diagrammasini tahlil etamiz:
Faraz qilaylik boshlang‘ich vaqtda triggerning holati Q=1 bo‘lsin. Uning holati boshqa bo‘lishi ham mumkin, lekin biz tahlilni ushbu holatidan ham boshlashimiz mumkin:
0- takt. Kirish signallari R=S=0. trigger bu vaqtda Q=1 ga teng edi. Bu signallarda trigger o‘z holatini saqlaydi.
1- takt. Kirishda S =1 va R =0. trigger «1» holatga o‘tadi. Lekin Q=1 bo‘lgani uchun u o‘z holatida qoladi
2-takt. S =0 va R =0. Axborotni saqlash rejimi. Q=1 ga teng.
3-takt. S =0 va R =1 trigger «0» holatga o‘tadi.
Bunda Q va o‘z holatlarini teskarisiga o‘zgartiradi.
4-takt. S = R =0. Axborotni saqlash rejimi
5-takt. S =0 va R =1 triggerga «0» ni yozish rejimi. Trigger «0» holatga bo‘lgani uchun u o‘z holatini o‘zgartirmaydi.
6-takt. S = R =0. Axborot saqlash rejimi
7-takt. S=1 va R =0. Trigger «1» holatga o‘tadi. CHiqish yo‘lida Q=1 va
=0 signallari paydo bo‘ladi.
Hisobot uchun topshiriq
RS triggerning ishlash prinsipini o‘rganish
|
| |
Amaliy qism - Amaliy mashg‘ulot №1 Mavzu: Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish Ishning maqsadi

1.11-rasm - CPU-Z oynasi
Amaliy ishni bajarish uchun topshiriq
1. Shaxsiy kompyuter(noutbuk)ning har bir elementini o‘rganing, 1.1-jadvalga
nomi, ishlab chiqaruvchisi va elementlarning asosiy xususiyatlarini yozing.
1.1-jadval
Nomi
Ishlab chiqaruvchi firma
nomi va
modeli
Asosiy
xarakteristikalari
Razyomlar
2. Kompyuter (noutbuk) elementlarining ulanish sxemasini (sxematik) chizing.
3.CPU-Z dasturini o‘rnating, (o‘rnatish fayli vazifaga biriktirilgan)
uni oching va
kompyuter (noutbuk) xususiyatlarining skrinshotini oling.
Nazorat savollari
1.
Komyuterning ichki qurilmalariga nimalar kiradi va ularning vazifasi?
Система обнаружения вторжения

Спамминг
- посылка большого числа одинаковых сооб
щений в различные группы UNINET.
Spamming
- UNINETning turli guruhlariga katta sonli bir xil
xabarlami jo ‘natish.
Spamming
- sending a large number of identical messages to
different groups UNINET.
Стеганография
- отрасль науки, изучающая математичес
кие методы сокрытия конфиденциальной информации в откры
тых информационных массивах.
Steganografiya
- ochiq axborot massivlarida konfidensial ax
borotni yashirishning matematik usullarini o‘rganuvchi fan sohasi.
Steganography
- a branch of science that studies the
mathematical methods of hiding confidential information in open
information arrays.
Mustaqil topshiriq - Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
|
bet | 58/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникациялаMustaqil topshiriq
Yuqoridagi ISTISNO-YOKI mantiqiy elementlarini shartli grafik belgilanishidan foydalanib Electronics Workbench dasturida sxemasini yarating.
A=1 va B=1 holat uchun
2) A=1 va B=0 holat uchun
3) A=0 va B=1 holat uchun
4) A=0 va B=0 holat uchun
Hisobot tarkibi
1. Laboratoriya ishining nomi va uni bajarishdan maqsad.
2. Prinsipial sxemasi.
3. Har bir bajarilgan ish va natijalar (jadval, grafik va boshqalar).
4. Xulosa.
5-LABORATORIYA ISHI
Mavzu: Mantiqiy elementlardan foydalanib R-S triggerini loyihalashtirish va tadqiqot qilish
Ishdan maqsad: Asinxron RS triggerlarining ishlash prinsipini o‘rganish
Nazariy qism.
EHMlarning sonli elementlari deb, mantiqiy funksiyalarni bajaruvchi, axborotlarni xotirasida saqlovchi va signallarni kuchaytiruvchi va qayta ishlovchi qurilmalarga aytiladi.
Sonli avtomatlarda funksiya qiymati o‘zgaruvchilarning joriy taktdagi qiymatiga bog‘liq bo‘lmay, balki oldingi taktdagi qiymatlariga ham bog‘liqdir.
Demak, sonli avtomatlar bir va undan ortiq taktdagi signallarni o‘zida saqlashi kerak. EHMlarda bu vazifalarni asosan triggerlar bajaradi.
Trigger - ikkita teng kuchli, alternativ turg‘un holatga ega bo‘lgan (0 yoki 1) va axborotni yozish, saqlash va uzatish uchun xizmat qiladigan qurilmadir.
Boshlang‘ich signallar ta’sirida trigger bir turg‘un holatdan ikkinchisiga o‘tishi mumkin. Odatda trigger ikkita chiqish yo‘liga ega: birinchisi to‘g‘ri chiqish yo‘li deyiladi va Q bilan belgilanadi. Ikkinchi chiqish yo‘li teskari chiqish yo‘li deyiladi va bilan belgilanadi.
Triggerning kirish yo‘llarining soni uning bajariladigan funksiyasiga bog‘liq. Axborotlarni yozish bo‘yicha triggerlar 2 ga bo‘linadi:
Asinxron triggerlarda axborotning o‘zgarishi uchun istalgan paytda kirish signallarining berilishi bilan o‘zgaradi.
Sinxron triggerlarning chiqish yo‘lida signallarning o‘zgarishi uchun uning kirish yo‘liga qo‘shimcha sinxrosignal (boshkarish signali) berish kerak. Aks holda bunday triggerlarda axborotlarni yozib bo‘lmaydi.
EHM qurilmalarida turli funksional imkoniyatlarga ega bo‘lgan triggerlar qo‘llaniladi. Lekin barcha sxemalarning asosini asinxron RS trigger tashkil etadi.
|
| |
Privilege sharing - S. K. Ganiyev

Server-vositachi
- brandmauer bo‘lib, unda barcha avtorizat-
siyalangan mijozlaming IP-adreslarini brandmauer bilan assotsiya-
langan IP-adreslarga o‘zgartirish uchun adreslarni translyatsiyalash
(adress translation) deb ataluvchi jarayondan foydalaniladi.
Proxy server
- firewall, in which to convert the IP-addresses
of all authorized clients in IP-addresses associated with a firewall,
use a process called NAT (address translation).
Криптографическая стойкость

Стратегия защиты
- формальное определение критериев,
особенно оперативных, которыми следует руководствоваться
при обеспечении защиты системы от известных угроз.
Himoyalash strategiyasi
- tizimning ma’lum tahdidlardan
himoyalashni ta’minlashda amal qilinishi lozim bo‘lgan mezonlami,
ayniqsa, operativ mezonlami rasmiy tavsifi.
Security strategy
- a formal definition of the criteria, parti
cularly operational, to be followed while protecting the system
against known threats.
Техника защиты информации
- средства защиты инфор
мации, средства контроля эффективности защиты информации,
средства и системы управления, предназначенные для обеспе
чения защиты информации.
Axborotni himoyalash texnikasi
- axborotni himoyalashni
ta’minlashga mo‘ljallangan axborotni himoyalash vositalari, axbo
rotni himoyalash samaradorligini nazoratlash vositalari, boshqarish
tizimlari va vositalari.
Birinchidan - Очиқ ахборот тизимларида ахборот психологик хавфсизлик

91
nuqtai nazaridan jahon madaniyatiga intilishi orqali uning eng samarali, ijobiy
jihatlarini qabul qilib, salbiy tomonlarini qabul qilishdan saqlanish kabi o’ta nozik, katta
milliy madaniyatni, ma’rifatni va, tabiiy ravishda, axloqni taqozo etadi.
Ikkinchidan,
esdan chiqarmaslik zarurki, katta xalqlar madaniyati kichik xalqlar
madaniyatini yutib yuborishi mumkin. Ularga kuchli mafkuraviy ta’sir o’tkazib, o’ziga
xosligini, milliy xususiyatlarini, qadriyatga aylangan urf-odatlar va an’analarini ma’lum
darajada poymol etmoqda.
Uchinchidan,
kichik xalqlar, jumladan, rivojlanish yo’liga chiqayotgan
mamlakatlar jahon taraqqiyotidan orqada qolmaslik uchun uning yutuqlarini
o’zlashtirish yo’lidan borishi tabiiy. O’z-o’zidan bunday xalqlarda jahon madaniyatiga
intilish hissi kuchli bo’ladi. U qondirilishi qiyin bo’lgan ehtiyojga aylanadi. Jahon
tamadduni yutuqlariga ko’r-ko’rona yondashish oqibatida esa milliy o’ziga xoslik boy
berilib, madaniy-ma’rifiy inqirozga yuz tutilishi mumkin. Bugungi kunda bu juda
muhim muammoga aylangan. Bunday holatni bir necha shakllarda ko’rsa bo’ladi:
Siyosiy sohada:
Urush va tinchlik muammosi doimiy va hamisha dolzarb
masalalardan bo’lib kelgan. Dunyoni termoyadro xavfidan qutqarish, xalqlar va
davlatlar o’rtasida mo’’tadil siyosiy-mafkuraviy iqlimni vujudga keltirish, diniy
ekstremizm, fanatizm, xalqaro terrorizmga qarshi kurashish, narkotik moddalar
tarqalishiga chek qo’yish singari global muammolarni hal etishda, mintaqaviy
mojarolarni bartaraf qilishda yuksak siyosiy madaniyat, urush madaniyatsizligidan
tinchlik madaniyatiga o’tish jarayonida o’ziga xos munozaralar va muzokaralar
ma’naviyatini yo’lga qo’yish XXI asrning og’riqli nuqtalaridan hisoblanadi. Ushbu
global masalalar yuzasidan gapirar ekan, Prezident I.A.Karimov mustaqilligimizning
ikkinchi yilidayoq BMTning 48-sessiyasida so’zlagan nutqida “Dunyo mojarolarini hal
etishda sharqona munosabatlar ilmini egallash zarur”
1
degan fikrni bildirgan edi. Bu
bilan notiq buyuk davlatchilik shovinizmi, katta davlatlarning kichik davlatlarga tazyiqi,
zo’ravonlik illatlariga barham berish, dunyo muammolarini hal etishda va jahon
ijtimoiy-siyosiy jarayonlarini yaxshilik sari burishda muzokaralar yo’lini tanlash, har
qanday mojaroli masalalarni aql-idrok, yuksak siyosiy tafakkur va ma’naviyat orqali hal
etish zarurligini ko’rsatgan edi. Bu bilan O’zbekiston davlati rahbari siyosiy maydonda
mamlakatimizning sharqona axloq, odob va munosabatlar madaniyati orqali o’z siyosiy
madaniyatini namoyon etgan edi.
Diniy sohada.
Jahon dinlarining o’zaro integratsiyasi o’z aqidalari, diniy qoidalari
va huquqiy me’yorlari doirasida faoliyat yuritgan holda, dunyoviy masalalar echimini
topishga umuminsoniy qadriyatlar orqali yondashishni taqozo etadi. Dinlarning bir-
birini inkor etishi, kamsitishi, bir dinning boshqa bir din ustidan hukmronlik qilishi
singari illatlarga barham berishni, masalaga diniy qarashlar va e’tiqodlar turlicha
bo’lgani bilan Alloh yagona ekanligi tamoyilidan kelib chiqib yondashishni talab qiladi.
О’
= Ou{o}
S' = 5
M [Xj, *c] = M [*s,* 0]bm-c*a [( * ] „ * „ ) e S x 0 
Af 'CXj, o] = 0 
barcha x

-
dastlabki subyektlar
s* =
fei
...
^.}
va obyektlar
oe = {o1,.„. ow
ning chekli to‘plamlari, bu yerda
s<>
<=
oa
;
- tarkibida subyektlarning obyektlardan foydalanish huquq-
lari bo‘lgan dastlabki foydalanish matritsasi -
M>;
- har biri yuqorida sanab o‘tilgan elementar amallar ter-
minallarida bajarish va sharxlash shartlaridan
tashkil topgan -
buyruqlaming chekli to‘plami - с = {к, о ,... ж,,)}.
Tizimning vaqt bo‘yicha ahvoli holatlar Ш ketma-ketligi yor-
damida modellashtiriladi. Har bir keyingi holat
с
to‘plamdagi qan
daydir komandaning oldingi holatga qo‘llash
natijasi hisoblanadi -
«+, =
Shunday qilib, tizimning u yoki bu holatga tushishi yoki
tushmasligi с dagi komandalar va ular tarkibidagi amallarga
bog‘liq.
Har bir holat subyektlar, obyektlar to‘plamlari va huquqlar
matritsasi orasidagi mavjud foydalanish munosabatlarini belgilaydi.
Xavfsizlikni ta’minlash uchun ba’zi foydalanish munosabatlarini
taqiqlab qo‘yish lozimligi sababli, tizimning berilgan dastlabki hola
ti uchun u tushishi mumkin bo‘lmagan holatlar to‘plamini aniqlash
imkoniyati mavjud bo‘lishi shart. Bu shunday dastlabki shartlami (c
komandalar o„ obyektlar to‘plamining,
s,
subyektlar to‘plamining
foydalanish matritsaning shartini)
berishga imkon beradiki, bu shart-
larda tizim xavfsizlik nuqtayi nazaridan nomaqbul holatga tusha
olmaydi. Demak, ahvoli oldindan bashorat qilinuvchi tizimni qurish
uchun quyidagi savolga javob berish lozim: qandaydir subyekt s
qachondir qandaydir obyekt °dan foydalanish huquqiga ega bo‘lishi
mumkinmi?
Shu sababli Xarrison-Ruzzo-Ulman
modelining xavfsizlik
mezoni quyidagicha ta’riflanadi:
Sonli onlayn mikrokredit shartnomasi

|
Sonli onlayn mikrokredit shartnomasi
|
bet | 1/7 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 45,6 Kb. | | #100827 |
Bog'liq be6ece3e1c4746c09f7a7276270f8512-Loan-20230831145441736
КТQ: 34 % (o`ttiz to`rt )
|
№ 14496824- sonli onlayn mikrokredit shartnomasi
АTB "TBC Bank", bundan buyon "Bank" deb ataluvchi, nomidan Nizom/Ishonchnoma asosida faoliyat yurituvchi Boshqaruv raisi Bankning Boshqaruv Raisi Spartak Tetrashvili bir tarafdan va Oʼzbekiston Respublikasi fuqarosi XUSANOV FARXOD XAMRAQUL O‘G‘LI, keyingi oʼrinlarda “Qarz oluvchi” deb ataluvchilar, birgalikda “Tomonlar” deb nomlanib, ushbu onlayn mikrokredit (bundan buyon “Shartnoma” deb nomlanuvchi) Shartnomasini quyidagilar haqida tuzdilar:
I. SHARTNOMA PREDMETI
1.1. Shartnoma shartlariga muvofiq, Bank Qarz oluvchiga ariza/soʼrov asosida, Bank tomonidan tasdiqlangan miqdorda onlayn mikrokredit taqdim etadi va ushbu bitim shartlari, www.tbcbank.uz rasmiy veb-saytida joylashtirilgan АTB "TBC Bank"ning mahsulotlari va xizmatlarini taqdim etishning Bosh shartlariga, va Bank hisobvaraqlarini ochish, ularga xizmat koʼrsatish va boshqa bank xizmatlari va mahsulotlarini taqdim etish boʼyicha Ariza/Buyurtmaga (bundan buyon matnda Аriza/Buyurtma) muvofiq, Qarz oluvchi Bankdan olingan toʼliq mikrokreditni qaytarib berishga va undan foydalanish uchun foizlarni toʼlashga rozi boʼladi.
1.2. Ushbu shartnoma Bosh shartlar va Ariza/Buyurtmaning ajralmas qismidir.
1.3. Ushbu shartnomada qoʼllanilgan atama va taʼriflar Bosh shartlarda koʼrsatilgan.
II. SHАRTLАRI VА TOʼLOVI
2.1. Onlayn mikrokredit quyidagi shartlar asosida beriladi:
|
| |
-LABORATORIYA ISHI - Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
|
bet | 57/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияла4-LABORATORIYA ISHI
Mavzu: Kombinatsion ISTISNO-YOKI mantiqiy elementini o‘rganish va loyihalashtirish
Ishdan maqsad: Kombinatsion mantiqiy sxemalarni ISTISNO-YOKI mantiqiy elementlari yordamida loyihalashtirishni o’rganish.
ISTISNO-YOKI mantiqiy element - bu modul 2 bo‘yicha qo‘shish amali (M2- mantiqiy elementi). Agar A va V mantiqiy fikrlarning fakatgina bittasi rost bo‘lsa ularning modul ikki bo‘yicha yig‘indisi rost bo‘ladi. Qolgan barcha hollarda modul 2 bo‘yicha qo‘shish yolg‘ondir.
Demak modul 2 bo‘yicha qo‘shish amali uchun quyidagi o‘tish jadvali o‘rinlidir:
Bu erda: A va V- kirish signallari, X- chiqish signali.
Modul 2 bo‘yicha qo‘shish amalini “M2”- “YOKI”- ni inkor qilish elementi bajaradi va u quyidagicha yoziladi. X=A+V
ISTISNO-YOKI mantiqiy elementining sxemtik ko‘rinishi quyidagicha tasvirlanadi.
ISTISNO-YOKI mantiqiy elementi bo‘yicha tayyorlangan 7486 mikrosxemasini ishini ko‘rib chiqamiz. 7486 mikrosxemasi 4 ta alohida va har biri 2 tadan kirishi bo‘lgan ISTISNO-YOKI mantiqiy elementidan tashkil topgan bo‘lib uning sxematik ko‘rinishi quyidagicha:
Bu to‘rtta ISTISNO-YOKI mantiqiy elementi bir biridan mustaqil holda ishlaydi. Agar mikrosxemadagi har bir elementlarning ikkita kirish qismidan birida kuchlanish kamaytirilsa 7486 mikrosxemasida yuqori kuchlanish yuzaga keladi. Bordiyu elementlarning ikkala kirishida ham kuchlanish kamaytirilsa unda chiqishda kuchlanish past darajada bo‘ladi.
7486 mikrosxemalarini unumli foylanish mumkin. Misol uchun uni komparatorlarda ishlatganimizda kirishda bir xil signallar berilsa chiqishda past darajadagi kuchlanish o‘rnatiladi, agarda turli xil signallarni berganimizda yuqori darajali kuchlanishni olishimiz mumkin bshladi.
ISTISNO-YOKI mantiqiy elementidan mantiqiy komparatorlarda, yig‘uvi/qo‘shivchi qurilmalrda ishlatish mumkin.
7486 mikrosxemasining texnik tavsifi quyidagicha:
№
|
Mikrosxema nomi
|
7486
|
1
|
Signalning o‘tish vaqti, ns
|
14
|
2
|
Tok istemold filishi, mA
|
30
|
|
|
|
|
| |