x
x - Yer orbitasida boʻlgan turli XIL retranslyatorlar orqali maʼlumotlarni uzatishga asoslangan bir qator yoʻnalishlar mavjud

|
Yer orbitasida boʻlgan turli XIL retranslyatorlar orqali maʼlumotlarni uzatishga asoslangan bir qator yoʻnalishlar mavjud
|
bet | 20/25 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #103780 |
Bog'liq Antennalar va to\'lqinlar 1-mustaqil ishx
x
(AES)
Yer atrofidagi orbitaga chiqarilgan va ilmiy va amaliy muammolarni hal qilish uchun mo'ljallangan kosmik kemalar. Inson tomonidan yaratilgan birinchi sun'iy samoviy jismga aylangan birinchi sun'iy yo'ldoshning uchirilishi SSSRda 1957 yil 4 oktyabrda amalga oshirildi va raketa, elektronika, avtomatik boshqaruv, kompyuter texnikasi, osmon mexanikasi va boshqa sohalardagi yutuqlar natijasi edi. fan va texnikaning boshqa sohalari. Ushbu sun'iy yo'ldosh yordamida birinchi marta atmosferaning yuqori qatlamining zichligi (uning orbitasidagi o'zgarishlardan) o'lchandi, ionosferada radio signallarining tarqalish xususiyatlari o'rganildi, nazariy hisoblar va asosiy texnik echimlar o'rganildi. sun'iy sun'iy yo'ldoshning orbitaga chiqarilishi tekshirildi. 1958 yil 1 fevralda birinchi Amerika sun'iy yo'ldoshi "Explorer-1" orbitaga chiqarildi va birozdan keyin boshqa mamlakatlar ham sun'iy yo'ldoshni mustaqil ravishda uchirdilar: 1965 yil 26 noyabr - Frantsiya ("A-1" sun'iy yo'ldoshi), noyabr. 1967 yil 29-oktabr - Avstraliya ("VRESAT- 1"), 1970 yil 11 fevral - Yaponiya ("Osumi"), 1970 yil 24 aprel - Xitoy ("Xitoy-1"), 1971 yil 28 oktyabr - Buyuk Britaniya ("Prospero" ). Kanada, Fransiya, Italiya, Buyuk Britaniya va boshqa mamlakatlarda ishlab chiqarilgan ba'zi sun'iy yo'ldoshlar (1962 yildan) Amerika raketalari yordamida uchirilgan. Kosmik tadqiqotlar amaliyotida keng tarqalgan xalqaro hamkorlik... Masalan, sotsialistik mamlakatlarning ilmiy-texnikaviy hamkorligi doirasida bir qancha sun’iy yo‘ldoshlar uchirildi. Ulardan birinchisi Interkosmos-1 1969-yil 14-oktabrda orbitaga chiqarildi. 1973-yilga kelib 1300 dan ortiq har xil turdagi sunʼiy yoʻldoshlar, shu jumladan 600 ga yaqin sovet va 700 dan ortiq Amerika va boshqa mamlakatlar, shu jumladan boshqariladigan kosmik kema-sunʼiy yoʻldoshlar uchirildi. va ekipaj bilan orbital stansiyalar.
Umumiy ma'lumot sun'iy yo'ldoshlar haqida. Xalqaro shartnomaga muvofiq, agar kosmik kema Yer atrofida kamida bir marta aylanishni amalga oshirgan bo'lsa, u sun'iy yo'ldosh deb ataladi. Aks holda, u ballistik traektoriya bo'ylab o'lchanadigan raketa zondi hisoblanadi va sun'iy yo'ldosh sifatida ro'yxatga olinmaydi. Sun'iy yo'ldoshlar yordamida hal qilinadigan vazifalarga qarab, ular ilmiy tadqiqot va amaliy ishlarga bo'linadi. Agar sun'iy yo'ldosh radio uzatgichlar, u yoki bu o'lchash uskunalari, yorug'lik signallarini etkazib berish uchun chiroq lampalari va boshqalar bilan jihozlangan bo'lsa, u faol deyiladi. Passiv sun'iy yo'ldoshlar odatda ba'zi ilmiy muammolarni hal qilishda er yuzasidan kuzatishlar uchun mo'ljallangan (bunday sun'iy yo'ldoshlarga bir necha o'nlab ballonli sun'iy yo'ldoshlar kiradi. m). Tadqiqot sun'iy yo'ldoshlari Yerni, samoviy jismlarni, kosmosni o'rganish uchun ishlatiladi. Bularga, xususan, geofizik yo‘ldoshlar (qarang), orbital astronomik rasadxonalar va boshqalar kiradi. Amaliy sun’iy yo‘ldoshlar - meteorologik yo‘ldoshlar (qarang), yer resurslarini o‘rganish uchun sun’iy yo‘ldoshlar, navigatsiya yo‘ldoshlari (qarang), texnik sun’iy yo‘ldoshlar ( fazo ta’sirini o‘rganish uchun). materiallarga sharoitlar, bort tizimlarini sinash va ishlab chiqish) va insonning parvozi uchun mo'ljallangan boshqa sun'iy yo'ldoshlar boshqariladigan kosmik kemalar - sun'iy yo'ldoshlar deb ataladi. Ekvator tekisligi yaqinida joylashgan ekvator orbitadagi AES ekvatorial, Yer qutblari yonidan o'tuvchi qutb (yoki aylana qutb) orbitadagi yo'ldoshlar qutbli deyiladi. AES, 35860 da joylashgan aylana ekvator orbitasiga chiqarilgan km Yer yuzasidan va Yerning aylanish yo'nalishiga to'g'ri keladigan yo'nalishda harakatlanayotganda, er yuzasining bir nuqtasida harakatsiz "osilib qoladi"; bunday sun'iy yo'ldoshlar statsionar deyiladi. Orbitaga chiqarishda sun'iy yo'ldoshdan ajratilgan raketalarning oxirgi bosqichlari, burun konuslari va boshqa ba'zi qismlari ikkilamchi orbital ob'ektlardir; ular odatda sun'iy yo'ldoshlar deb nomlanmaydi, garchi ular er atrofida aylanib yursalar va ba'zi hollarda ilmiy maqsadlarda kuzatish ob'ekti bo'lib xizmat qiladilar.
Kosmik ob'ektlarni (sun'iy yo'ldoshlar, kosmik zondlar (qarang) va boshqalar) xalqaro ro'yxatga olish tizimiga muvofiq xalqaro tashkilot 1957-1962 yillardagi COSPAR kosmik ob'ektlari uchirish yiliga ma'lum bir yildagi uchirilishning tartib raqamiga mos keladigan yunoncha harf va arab raqami qo'shilgan holda - uning yorqinligiga qarab orbital ob'ektning raqami yoki ilmiy ahamiyatga egalik darajasi. Shunday qilib, 1957a2 - 1957 yilda uchirilgan birinchi Sovet sun'iy yo'ldoshining belgisi; 1957a1 - Ushbu sun'iy yo'ldoshning uchish apparatining so'nggi bosqichini belgilash (tashuvchi raketa yorqinroq edi). 1963 yil 1 yanvardan boshlab uchirilishlar soni ortishi bilan kosmik ob'ektlar uchirilgan yili, o'sha yildagi uchirish seriya raqami va lotin alifbosining bosh harfi (ba'zan tartib raqami bilan almashtiriladi) bilan belgilana boshladi. . Shunday qilib, "Interkosmos-1" sun'iy yo'ldoshi quyidagi nomga ega: 1969 88A yoki 1969 088 01. V milliy dasturlar Kosmik tadqiqotlar uchun bir qator sun'iy yo'ldoshlar ko'pincha o'z nomlariga ega: "Kosmos" (SSSR), "Explorer" (AQSh), "Diadem" (Fransiya) va boshqalar Chet elda "sun'iy yo'ldosh" so'zi 1969 yilgacha faqat Sovet sun'iy yo'ldoshlari bilan aloqasi. 1968-69 yillarda xalqaro ko'p tilli kosmonavtika lug'atini tayyorlash jarayonida kelishuvga erishildi, unga ko'ra "sun'iy yo'ldosh" atamasi har qanday mamlakatda uchirilgan sun'iy yo'ldoshlarga nisbatan qo'llaniladi.
Sun'iy yo'ldoshlar yordamida hal qilinadigan ilmiy va amaliy masalalarning xilma-xilligiga ko'ra, sun'iy yo'ldoshlar har xil o'lchamlarga, og'irliklarga, strukturaviy sxemalarga va bort jihozlarining tarkibiga ega bo'lishi mumkin. Masalan, eng kichik sun'iy yo'ldoshning massasi (EPC seriyasidan) atigi 0,7 ni tashkil qiladi Kg; Sovet sun'iy yo'ldoshi "Proton-4" taxminan 17 massaga ega edi T... "Soyuz" kemasi o'rnatilgan "Salyut" orbital stantsiyasining massasi 25 dan oshdi. T... Sun'iy yo'ldosh orbitasiga chiqarilgan foydali yukning eng katta massasi taxminan 135 ni tashkil etdi T(Amerika kosmik kemasi "Apollon" tashuvchining oxirgi bosqichi bilan). Avtomatik sun'iy yo'ldoshlarni (tadqiqot va amaliy) ajrating, ularda barcha asboblar va tizimlarning ishlashi Yerdan yoki bort dasturiy ta'minot qurilmasidan, boshqariladigan sun'iy yo'ldosh kemalaridan va ekipaj bilan orbital stantsiyalardan keladigan buyruqlar bilan boshqariladi.
Ba'zi ilmiy va amaliy muammolarni hal qilish uchun sun'iy yo'ldosh fazoda ma'lum bir tarzda yo'naltirilgan bo'lishi kerak va yo'nalish turi asosan sun'iy yo'ldoshning maqsadi yoki unga o'rnatilgan uskunalarning xususiyatlari bilan belgilanadi. Shunday qilib, Yer yuzasi va atmosferasidagi ob'ektlarni kuzatish uchun mo'ljallangan sun'iy yo'ldoshlar orbital yo'nalishga ega bo'lib, unda o'qlardan biri doimiy ravishda vertikal yo'naltiriladi; Astronomik tadqiqotlar uchun AES samoviy jismlar tomonidan boshqariladi: yulduzlar, Quyosh. Erdan buyruq yoki ma'lum dastur bo'yicha yo'nalishni o'zgartirish mumkin. Ba'zi hollarda, butun sun'iy yo'ldosh emas, balki faqat uning alohida elementlari, masalan, yuqori yo'nalishli antennalar - yer nuqtalariga, quyosh batareyalari - Quyoshga yo'naltirilgan. Sun'iy yo'ldoshning ma'lum bir o'qining yo'nalishi kosmosda o'zgarmasligi uchun unga shu o'q atrofida aylanish aytiladi. Orientatsiya uchun tortishish, aerodinamik va magnit tizimlar ham qo'llaniladi - passiv munosabatni boshqarish tizimlari va reaktiv yoki inertial boshqaruv organlari bilan jihozlangan tizimlar (odatda murakkab sun'iy yo'ldoshlar va kosmik kemalarda) - faol munosabat tizimlari. Manevr qilish, traektoriyani to'g'rilash yoki orbitadan tushish uchun reaktiv dvigatellarga ega AES harakatni boshqarish tizimlari bilan jihozlangan, ularning tarkibiy qismi munosabatni boshqarish tizimidir.
Aksariyat sun'iy yo'ldoshlarning bort jihozlarini quvvat bilan ta'minlash quyosh panellari orqali amalga oshiriladi, ularning panellari quyosh nurlari yo'nalishiga perpendikulyar yo'naltirilgan yoki ularning ba'zilari quyosh tomonidan har qanday holatda nisbatan yoritilishi uchun joylashtirilgan. sun'iy yo'ldoshga (ko'p yo'nalishli quyosh panellari deb ataladi). Quyosh batareyalari bort uskunasining uzoq muddatli ishlashini ta'minlaydi (bir necha yilgacha). Cheklangan muddatga (2-3 haftagacha) ishlash uchun mo'ljallangan sun'iy yo'ldoshlar elektrokimyoviy quvvat manbalaridan - batareyalar, yonilg'i xujayralari ishlatiladi. Ba'zi sun'iy yo'ldoshlar bortida elektr energiyasining izotopik generatorlari mavjud. Sun'iy yo'ldoshlarning bort uskunasining ishlashi uchun zarur bo'lgan issiqlik rejimi issiqlik nazorat qilish tizimlari tomonidan qo'llab-quvvatlanadi.
Uskunadan sezilarli darajada issiqlik chiqishi bilan ajralib turadigan sun'iy yo'ldoshlarda va kosmik kemalarda suyuq issiqlik uzatish halqali tizimlar qo'llaniladi; kam issiqlik chiqarish uskunasiga ega sun'iy yo'ldoshlarda ba'zi hollarda issiqlik nazoratining passiv vositalari bilan cheklanadi (tegishli optik koeffitsientga ega tashqi sirtni tanlash, alohida elementlarning issiqlik izolatsiyasi).
Ilmiy va boshqa ma'lumotlarni sun'iy yo'ldoshdan Yerga uzatish radiotelemetriya tizimlari yordamida amalga oshiriladi (ko'pincha sun'iy yo'ldoshning er usti stantsiyalarining radio ko'rish zonalaridan tashqarida parvoz qilish davrida ma'lumotlarni yozib olish uchun bort xotira qurilmalari bilan).
Boshqariladigan sun'iy yo'ldosh kemalari va ba'zi avtomatik sun'iy yo'ldoshlar ekipaj, alohida asboblar, filmlar va eksperimental hayvonlarning Yerga qaytishi uchun tushish vositalariga ega.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yer orbitasida boʻlgan turli XIL retranslyatorlar orqali maʼlumotlarni uzatishga asoslangan bir qator yoʻnalishlar mavjud
|