nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tortuvchi yoki g’ildirakli skanerlar

|
Tortuvchi yoki g’ildirakli skanerlar
|
bet | 20/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariTortuvchi yoki g’ildirakli skanerlarda original qog’oz qimirlamaydigan zaryadli aloqa matritsasi ustidan о’tadi va skaner qilinadi. Bunday skaner turlariga misol qilib faks-apparatlarni keltirish mumkin. Bu skanerlar planshetli skanerlarga nisbatan ancha tez ishlaydi. Bir minutda 180tagacha va undan ortiq originallarni skaner qila oladi. Bu turli skanerlar qо’shimcha imkoniyatlarga ham ega, ya’ni:
Tortuvchi yoki g’ildirakli skanerlarning asosiy xususiyatlari – loyihasining yuqori darajada mustahkamligi, hujjatlarni paketli qayta ishlashi va ishlash samaradorligining yuqoriligidir.
Planetar skanerlarda skaner qilinadigan original skaner qiluvchi qurilimadan ma’lum bir masofa uzoqda va yuqoriga qaragan holda joylashadi. Kо’p hollarda planetar skanerlar kitob qо’yiladigan maxsus kitobsimon joyga ega bо’ladi. Shuning uchun ba’zan ularni kitobli skanerlar deb ham atashadi. Bu turli skanerlar asosan mahkamlab qо’yilgan hujjatlarni, masalan, kitob va jurnallarni skaner qilishda ishlatiladi. Planetar” saknerlarning asosiy xususiyati original bilan kontaktga bormasdan skaner qilish usuli va skaner qilishda yuqori samaradorlikga egaligidir.
Barabanli skanerlar asosini original mahkamlanuvchi aylanuvchi baraban tashkil etadi. Bunda originaldan qaytgan yorug’lik nuri fotoelektron qurilmaga kelib tushadi va bu qurilma nurlarning intensivligiga mos elektron signallar hosil qiladi. Bu elektron signallar kompyuter xotirasida raqamli tasvirni yaratadi. Barabanli skanerlarning skaner qilish sifati juda yoqori bо’ladi, lekin kattaligi va
qimmatbaholigi uchun uni faqat katta tashkilotlar oladi. Barabanli skanerlar asosan katta bosmahonalarda ishlatiladi.
|
| |
Oq o’zakli karam salati - Pazandachilik asoslari

71
suyuqligi ajraguncha eziladi. Siqib suyuqligidan ajratib olinib, sirka bilan
aralashtirib, sovuq xonada 1,5-2 soat ushlanib, dolchin va qalampirmunchoq
qaynatilgan shakarli suv bilan aralashtiriladi. Tarqatishda likobcha yoki salat
idishiga uyub solib ustidan dog‘langan o‘simlik yog‘i quyib beriladi.
Qalam-
pirmunchoq shakarli suvini tayyorlash uchun suvga qalampirmunchoq solib
qaynatiladi. Biroz qaynagach usti yopilgan holda 30 minut stol ustida tindiriladi va
suyuqligi suzib olinadi. Tarqatishda ustiga o‘simlik yog‘i quyib beriladi. Bu salat
xuddi oq o‘zakli karam salatiga o‘xshash
tayyorlanishi, alohida taom yoki garnir
sifatida ishlatilishi.
Skaner qurilmalari va ularning turlari

|
Skaner qurilmalari va ularning turlari
|
bet | 19/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari
Skaner (ingl. scanner, scan - "diqqat bilan o’rganish, tekshirish" ma’nosini anglatuvchi so’zdan olingan) – bu ob’ektni (odatda rasm, matn) tahlil qiladigan, uning raqamli tasvirini kompyuter xotirasida yaratadigan kiritish qurilmasidir. Tasvirni kompyuter xotirasida raqamli tasvirni hosil qilish jarayonini skanerlash deb ataladi.
Skanerlar texnologik jarayonlarda qо’llanishiga kо’ra quyidagi turlarga ajratiladi:
Planshetli skanerlar;
Tortuvchi yoki g’ildirakli skanerlar;
Planetar yoki kitobli skanerlar;
Barabanli skanerlar;
Plyonkali skanerlar;
Qо’l skanerlari.
b) c)
d) e) f)
1.29-rasm. Skanerlar turlari ( a)-planshetli; b)- tortuvchi yoki g’ildirakli; c)-planetar yoki kitobli; d)-barabanli; e)-plyonkali; f)-qо’l skaneri)
Planshetli skanerlar – bu shunday skanerlarki, ularda original (qо’g’ozli hujjat) skanerning ustki qopqog’i ostidagi oyna ustiga qо’yiladi va siljib yuruvchi matritsa qurilmasi yordamida skaner qilinadi. Matrisa – bu yoqori darajada yorug’likni sezuvchi elementlardardan tashkil topgan qurilma. Bu elementlarning soni skanerning mumkin bо’lgan nuqtalar soni (разрешение) bilan aniqlanadi. Planshetli skanerlarda yorug’lik manbai va fotoelementdan tashkil topgan skaner qiluvchi qurilma qadamli dvigatel yordamida skaner oynasiga qо’yilgan qog’oz bо’ylab harakatlanadi. Bunda oq lampadan chiqqan yorug’lik nuri qog’ozga tegib qaytadi. Bu qaytgan yorug’lik nuri optik prizma va oyna tizimi yordamida fotoelementga tushiriladi. Fotoelement bu yorug’lik nurini intensivligiga mos holda analogli signalga о’tkazadi. Bu analogli signallar raqamli signalga о’tkazish qurilmasi yordamida raqamli (0 va 1) signallarga о’tkazilib, kompyuter xotirasiga yoziladi. Quyidagi rasmga qarang.
1.30-rasm. Planshetli skanerning ishlash prinsipi
Planshetli skanerlar hajmi uncha katta bо’lmagan rasm yoki matnli hujjatlarni (300 sahifagacha) skaner qilishga mо’ljallangan. Bu turli skanerlarga hos xususiyatlar – uning loyihasining soddaligi, hujjatlar qо’lda qayta ishlanashi va samaradorligining pastligidir.
|
| |
Mobil tarmoqlari

Mobil tarmoqlari
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
17.12.2023
Hajmi
0,59 Mb.
#121410
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mobil tarmoqlari
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Раzаndаchilikdа ishlаtilаdigаn jihоzlаr vа ulаrdаn fоydаlаnish

13
sаbzаvоtlаrdаn tаоm tаyyоrlаshni, tаyyоr tаоmni bеzаsh vа dаsturхоn tuzаshni,
idish-tоvоqlаrni yuvish vа sаqlаshni, sаnitаriya-gigiеnа tаlаblаri vа mеhnаt
хаvfsizligi qоidаlаridan amaliy ish faoliyatida qo‘llash.
I.2.
PAZANDACHILIK O’QUV XONASIDA XAVFSIZLIK TEXNIKA
QOIDALARI VA SANITARIYA GIGIYENA TALABLARI
Mehnat ta`limining moddiy bazasini tubdan yaxshilash uchun barcha shart-
sharoitlarni inobatga olish zarur.
O‘quv
ustaxonalarining maydoni, mavjud loyihalarga ko‘ra, 70-90 m
2
ni
tashkil etadi. Ustaxonalar bir qavatli alohida binoga joylashgan bo‘ladi. Ular ta`lim
muassasasida ortiqcha shovqin bo‘lmasligi uchun kollejning asosiy binosidan bir
oz nariroqda quriladi.
O‘quv ustaxonalari materiallar, yarim fabrikatlar,
tayyor buyumlar,
shuningdek asboblar va moslamalarni saqlash uchun zarur yordamchi xonalarga
ega bo‘ladi. Ustaxonalarning poli taxtadan tayyorlanishi, ular yaxshi tabiiy va
sun`iy shamollatiladigan bo‘lishi me`yorda tabiiy va sun`iy yoritilgan ish o‘rni
bo‘lishi, havo temperaturasi qishda 14-16
0
S, yoz davrida esa 20
0
S dan oshmasligi
kerak. Yoritish uchun tabiiy yorug‘likdan yoki sharoitga qarab kunduzgi yorug‘lik
lampalaridan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
O‘quv ustaxona devorlari silliq bo‘lib, yorqin bo‘yoqlar
bilan shipi oq
bo‘yoqlar bilan bo‘yalishi kerak. Bular xonaning yaxshi yoritilishini ta`minlaydi.
Ustaxonadagi jihozlarning rang jihatdan bezatilishiga ham e`tibor berish kerak.
Yorqin, fiziologik jihatdan asoslangan bo‘yoqlar jihozlarning turli qismlari,
ishlanuvchi ob`ektlar bilan ustaxonaning umumiy foni o‘rtasida yaqqol farq
bo‘lishini ta`minlaydi.
Ustaxonalardagi shovqin va tebranishning kamayishiga shovqin yutuvchi va
tebranishni yo‘qotuvchi jihozlardan, eng to‘g‘ri mehnat
usullaridan foydalanish
yo‘li bilan erishilishi mumkin.
O‘quv ustaxonalaridagi asbob-uskunalarni joylashtirish vaqtida yong‘inga
14
qarshi choralarga, mehnatni muhofaza qilish va sanoat sanitariyasi talablariga rioya
qilish zarur, ustaxonalar asbob-uskunalar bilan to‘ldirilib yubormasligi kerak.
Tikuv mashinalar va ularning orasidagi o‘tish yo‘llari belgilangan me`yorlar
darajasida bo‘lishi lozim. Dastgohlar, tikuv mashinalarning oxirgi qatorlari bilan
ustaxona devorlari orasidagi masofa kamida 0,5 m bo‘lishi kerak.
Ustaxonada qo‘l yuvish, ustki va maxsus kiyim-kechaklar saqlanishi uchun
sanitariya-gigienik talablariga rioya qilgan holda shart-sharot yaratilgan bo‘lishi
kerak.
Ustaxonalarning maydonidan oqilona foydalanish, ularning toza bo‘lishi,
asbob-uskunalarning to‘g‘ri turishi, estetika talablariga rioya qilish va namunali
tartib – bularning hammasi o‘quvchilarni intizomlilik va davlat mulkini ehtiyot
qilish ruhida tarbiyalash uchun katta ahamiyatga egadir.
II BOB. V SINF O’QUVCHILARGA SERVIS XIZMATI YO’NALISHIDA

|
II BOB. V SINF O’QUVCHILARGA SERVIS XIZMATI YO’NALISHIDA
|
bet | 15/53 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 219,59 Kb. | | #149983 |
Bog'liq Pazandachilik asoslari-fayllar.orgII BOB. V SINF O’QUVCHILARGA SERVIS XIZMATI YO’NALISHIDA
“PAZANDACHILIK ASOSLARI” BO’LIMINI O’QITISH METODIKASI.
II.1. O’QITUVCHINING “PAZANDACHILIK ASOSLARI” BO’LIMINI
O’QITISH DARSLARIGA TAYYORGARLIGI.
Mehnat ta`limini rejalashtirish har bir o`qituvchining ta`lim rejasi va
dasturini bajarilishini; mehnat ta‘limi bo`yicha o`quv materialining mazmuniga
to`liq javob beradigan ta`lim-ishlab chiqarish ob`yektlarini to`g`ri tanlashni,
mehnat ta`limi bilan boshqa umumiy ta`lim fanlari o`rtasidagi, birinchi navbatda
fizika, matematika, kimyo, chizmachilik, biologiya va boshqa fanlar o`rtasidagi
aloqani;
o`quv-moddiy
bazadan
(ustaxonalar,
kabinetlar,
o`quv-tajriba
uchastkalari, qurilish maydonchalari, asbob-uskunalar, materiallar) oqilona
foydalanishni; mehnat ta`lim bazasini rejali ravishda moddiy-texnika (asbob-
uskunalar, materiallar, ko`rgazmali va o`quv qo`llanmalari, texnologik hujjatlar)
bilan ta`minlash uchun shart-sharoitlarni,o`quvchilarning rejalashtirilgan mehnat
ob`yektlarini belgilangan muddatlarda bajarishlari va o`z vaqtida buyurtmachilarga
topshirishlarini; o`rinlar yetishmaganda hamda zarur asbob-uskunalar tanqis bo`lib
qolganda, o`quvchilarni ish o`rinlariga o`zgaruvchan grafik asosida qo`yib
chiqishni; ilmiy-texnik bilimlarning, mehnat ko`nikmalari va malakalarining
yuqori darajada bo`lishini; mehnat ta`limiga oid mashg`ulotlarni, mehnatni ilmiy
asosda tashkil etish talablariga muvofiq ravishda oqilona yo`lga qo`yishni
ta`minlash kerak.
O’quv reja - maktabning o‘quv rejasi maktabda o‘rganish uchun tanlangan
o‘quv fanlarni ularning ta‘lim olish yo‘llari bo‘yicha taqsimlanishini har bir fanga
ajratilgan soatlar miqdorini va shu soatlarning haftalarga bo‘lishini ta‘minlaydi.
O‘quv rejalari xalq talimi vazirligi tomonidan tuziladi va tasdiqlanadi.
Respublikadagi barcha maktablar uchun majburiy hisoblanadi.
|
| |
II.2. O’QUV JARAYONIDA YANGI PEDAGOGIK

keng qo‘llaniladi. O‘qituvchining ishlash tizimi innovatsion pedagogik
ta‘minlash, o‘quvchi faоliyatini to‘g‘ri izga sоlish, vaqtdan unumli fоydalanish,
31
faoliyat yuritishga erishish uchun– o`quvchini aqlan tеtik tutish orqali;
turlicha bo`lgan fikr-mulohazalarni aniqlab olish uchun;
o`xshashlik jihatlarni aniqlab olish uchun;
kishining maxsus tajribasiga yaqinlashish uchun;
tortinchoq o`rganuvchilarni jarayonga jalb etish uchun;
o`quvchilarni dars jarayoniga jalb etish uchun.
foydalanib salatlar tayyorlash, dasturxonga tortish qoidalari

foydalanib salatlar tayyorlash, dasturxonga tortish qoidalari.
Darsning maqsadi:
Talimiy: O‘quvchilarga oshxona jihozlari haqida malumot berish.
Tarbiyaviy: O‘quvchilarga oshxona buyumlardan foydalanganda xavfsizlik
texnika qoidalariga rioya qilishni o‘rgatish.
Rivojlantiruvchi:O‘quvchilarga o‘zbek milliy oshxonasi, taraqqiyoti haqida
ma‘lumotlar berish.
Dars shakli: nazariy, amaliy.
Dars uslubi: ko‘rgazmali, og‘zaki, suhbat.
Darsning jihozi: Plakatlar, rasmlar.
Darsning adabiyotlari: 1.Shayxov A.I ―O‘zbek dasturxoni‖ T 2006-y. 68 bet .
2.M.Rixsibekova ―Qiyma va sabzovotlardan mazali taomlar‖ kitobi.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism. Salomlashish, o‘quvchilarning darsga tayyorgarligini
tekshirish, davomatni aniqlash, o‘tilgan mavzu yuzasidan savol-javob o‘tkazish.
O’tilgan mavzuni so’rash.
1.Taom pishirish usullari nimalardan iborat.
2.Sabzovotlarning odam organizmidagi ahamiyati.
3.Oshxonada qanday ishlar bajariladi.
Yangi mavzu bayoni. Oshxonada bajariladigan ishlar ichida eng ko‘p vaqt talab qiladigan ovqat
tayyorlash.
Ovqat tayyorlash uchun oshxonada maxsus jihozlar bo‘lishi lozim.
1.Idish quritiladigan moslamalar (bir qismi devorga qo‘yiladigan, ya‘ni bir
qismi stol ustiga o‘rnatilgan).
2.Stol-shkaf (idishlar saqlash uchun).
3.Devoriy shkaf.
4.Jovon.
38
5.Gaz plitasi.
6.Sovutgich.
7.Ovqat stoli.
8.Soliqlar uchun shkaf.
9.Go‘sht tilimlash uchun tortmali stol-shkaf.
10.Osma shkaf.
Oshxona jihozi yetarlicha gigiyenik sifatlarga ega bo‘lishi lozim.
Oshxonaning o‘zida ovqatlaniladigan bo‘lsa 60-80 sm bo‘gan ovqat stoli bir
nechta stul va kursilar bo‘lishi lozim.
Kartoshka salati - Pazandachilik asoslari

73
Rivojlantiruvchi: O‘quvchilarga ochiq,yopiq va gazak uchun tayyorlangan
buterbrod tayyorlay olishni o‘rgatish.
Dars shakli: nazariy, amaliy.
Dars uslubi: ko‘rgazmali, og‘zaki.
Darsning jihozi:M.Mo‘minova ―Ovqat tayyorlash jarayoni‖ kitobi, albomlar,
rasmlar, plakatlar, slaydlar.
Darsning borishi:
a)
Tashkiliy qism. Salomlashish,o‘quvchilarning darsga tayyorgarligini
tekshirish,davomatni aniqlsh,o‘tilgan mavzu yuzasidan savol-javob o‘tkazish.
b)
Davomatni tekshirish navbatchi tayinlash ishni boshlashdan avval
mehnat xavfsizligi va sanitariya gigiyena qoidalariga muvofiq o‘z o‘rnini
tayyorlash, maxsus kiyimlarni kiyib olis
O’tilgan mavzuni so’rash.
1.Qanday salatlarni bilasiz.
2.Salatlar qanday tayyorlanadi.
Critical Mass (Critical Density) - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi
|
bet | 29/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Critical Mass (Critical Density):
As applied to the universe as a whole, critical mass refers to the total required mass of matter in the universe which will allow the effects of gravity to overcome its continued outward expansion. If the universe contains more than the critical mass of matter, its gravity will eventually reverse the expansion, causing the universe to collapse back to what has become known as the Big Crunch. If, however, it contains insufficientmatter, it will go on expanding forever. In the same way, critical density is that overall density of thematter in the universe which will just allow continued expansion.
In other contexts, critical mass is also used to refer to the amount of fissile material needed to sustainnuclear fission.
|
| |
Cosmic Microwave Background Radiation

Cosmic Microwave Background Radiation:
Cosmic microwave background radiation (or CMB for short) is the “afterglow” of the Big Bang, a microwave radiation which still uniformly permeates all of space at a temperature of around -270°C (about 3° above absolute zero). It is considered to be the best evidence for the standard Big Bang model of theuniverse.
Cosmic Inflation:
The idea that, in the first split-second after the Big Bang, theuniverse underwent a fantastically fast (exponential) expansion driven by the vacuum of empty space. The theory was developed by Alan Guth in the early 1980s to explain certain problems and inconsistencies with the basic Big Bang theory, such as those related to the large-scale structure of the features of the universe, the “horizon problem”, the “flatness problem” and the “magnetic monopole problem”.
Cosmic Rays:
High speed, energetic particles (about 90% of which are protons) originating from space that impinge on Earth's atmosphere. Some are generated by our own Sun, some by supernovas, some by as yet unknown events in the farthest reaches of the visible universe. The term "ray" is a misnomer, as cosmic particles arrive individually, not in the form of a ray or beam of particles.
|
Electromagnetic Force (or Electromagnetism)

|
Electromagnetic Force (or Electromagnetism)
|
bet | 32/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Electromagnetic Force (or Electromagnetism):
The force that an electromagnetic field exerts on electrically charged particles. It is one of the fourfundamental forces of physics (along with the gravitational force and the strong and weak nuclear forces), and the one responsible for most of the forces we experience in our daily lives. The electromagnetic forces acting between the electrically charged protons and electrons inside atomsand between atoms are essentially responsible for gluing together all ordinary matter.
Although hugely stronger (1042 times) than the force of gravity, it is a less dominant force on larger scales because the attractive and repulsive interactions tend to cancel each other out. Like gravity, the electromagnetic force is subject to an inverse-square law, and its strength is inversely proportional to the square of the distance between the particles. The force is mediated or operated by the exchange of photons between the particles. The ‘electrostatic force’ is one aspect of the electromagnetic force, which arises when two charged particles are static (i.e. not in motion).
|
| |
C
  


   
Classical Physics

C Classical Physics
Classical Physics: A general term used to describe the physics based on principles developed before the rise of general relativity and quantum mechanics, essentially physics as it had existed up to the early years of the 20th Century. It includes the mechanics of Galileo and Newton, the electrodynamics of Maxwell, the thermodynamics of Boyle and Kelvin, and usually even the special relativity of Einstein. Complementarity: The idea in quantum theory that items can be separately analyzed as having several contradictory, and apparently mutually exclusive, properties. For example, the wave-particle duality of light, wherelight can either behave as a particle or as wave, but not simultaneously as both. Copernican Principle: The idea that there is nothing special about our position in the universe, a generalized version of Nicolaus Copernicus’ recognition that the Earth is actually just a planet circling the Sun, and not vice versa. Download 172,07 Kb.
|
Cosmological Constant - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi
|
bet | 28/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Cosmological Constant:
A term added by Albert Einstein as a modification to his original theory of general relativity, in order to balance the attractive force of gravity and achieve a static or stationary universe. It represents the possibility that there is a density and pressure associated with apparently empty space, and that the overall mass-energy of the universe is actually much greater than currently estimated. Once dismissed as just a mathematical “fix”, it has been revived in recent years with the discovery of the apparent acceleration of the expansion of the universe.
Cosmological Principle:
The starting point for the General Theory of Relativity and theBig Bang theory is that, that averaged over large distances, one part of the universe looks approximately like any other part, and that, viewed on sufficiently large distance scales, there are no preferred directions or preferred places in the universe. Stated in more technical terms, on large spatial scales, the universe is homogeneous and isotropic.
|
| |
Planck Temperature - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi
|
bet | 54/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Planck Temperature:
The temperature of the universe at 1 Planck Time after the Big Bang, approximately equal to 1.4 CH 1032°C.
Planck Time:
The time it would take a photon travelling at the speed of light to cross a distance equal to the Planck Length. This is the “quantum of time”, the smallest measurement of time that has any meaning, and is approximately equal to 10-43 seconds.
Planck Units:
“Natural units” of measurement (i.e. designed so that certain fundamental physical constants are normalized to 1), named after the German physicist Max Planck who first proposed them in 1899. They were an attempt to eliminate all arbitrariness from the system of units, and to help simplify many complex equations in modern physics. Among the most important are the Planck Energy, the Planck Length, the Planck Time and the Planck Temperature.
Plasma:
A partially ionized gas of ions and electrons, in which a certain proportion of the electrons are free rather than being bound to an atom or molecule. It has properties quite unlike those of solids, liquids or gases and is sometimes considered to be a distinct fourth state of matter. An example of plasma present at the Earth's surface is lightning.
Positron:
The antiparticle or antimatter counterpart of the electron. The positron, then, is an elementary particlewith a positive electric charge, and the same mass and spin as an electron. The existence of positrons was first postulated in 1928 by Paul Dirac, and definitively discovered by Carl Anderson in 1932.
|
| |
Демак, фазалар чегарасида (суюқлик-газ) вужудга келадиган ортиқча энергияни сатҳ бирлигига тўғри келадиган улуши сирт таранглиги дейилади

|
Демак, фазалар чегарасида (суюқлик-газ) вужудга келадиган ортиқча энергияни сатҳ бирлигига тўғри келадиган улуши сирт таранглиги дейилади
|
bet | 2/3 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #126088 |
Bog'liq 2 Коллоид кимё 2022-2023Демак, фазалар чегарасида (суюқлик-газ) вужудга келадиган ортиқча энергияни сатҳ бирлигига тўғри келадиган улуши сирт таранглиги дейилади
G = σ S бундан σ= G/ S
Суюқлик
|
σ , Ж/м2
|
Суюқлик
|
σ , Ж/м2
|
Сув
|
72,8
|
Хлороформ
|
27,1
|
Глицерин
|
64,7
|
Этанол
|
22,3
|
Сирка кислота
|
27,6
|
Метанол
|
22,6
|
Фенол
|
42,3
|
Бензол
|
29,4
|
Зайтун мойи
|
33,0
|
Қон
|
45,4
|
Суюқлик сатҳидаги адсорбция
Баъзи суюқликларнинг 293 К сирт тарангликлари
Сирт фаол моддалар (СФМ) сатҳ қатламида тўплана оладилар, натижада система сатҳи Гиббс энергия зонасини камайтиради. Барча органик бирикмалар сувнинг сирт таранглигини камайтиради ва сувга нисбатан сирт – активлик намоён қилади.
Сирт ноактив моддалар (СНМ) ҳажм фазасида жамланадилар, бунда сатҳи Гиббс энергияси озгина ортади. Барча ноорганик бирикмалар сувнинг сирт таранглигини оширади ва сувга нисбатан сирт – ноактив ҳисобланадилар.
Эритувчи сирт таранглигига таъсир қилмайдиган сирт бефарқ (СБМ) моддаларнинг сатҳ қатламидаги ва фаза ҳажми(ичи)даги концентрациялари бир xил бўлади. Чунки, модданинг тақсимланиши сирт тарангликка таъсир кўрсатмайди. Сувга нисбатан бефарқ моддаларга моно-, ди-, полисахаридлар мисол бўлади.
Моддаларнинг суюқликда эриб унинг сирт таранглигини ўзгартириш хусусияти сирт активлик деб аталади. Сирт тарангликка таъсирига қараб суюқлик сатҳидаги адсорбция
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Демак, фазалар чегарасида (суюқлик-газ) вужудга келадиган ортиқча энергияни сатҳ бирлигига тўғри келадиган улуши сирт таранглиги дейилади
|
Electromagnetic Radiation (or Electromagnetic Waves)

Electromagnetic Radiation (or Electromagnetic Waves):
A wave that travels though space at the speed of light, consisting of an electrical field that periodically grows and dies, alternating with a magnetic field that periodically dies and grows. Electromagnetic waves carry energy and momentum, which may be imparted when it interacts with matter.
In order of increasing frequency, the electromagnetic spectrum includes radio waves, microwaves, terahertz radiation, infrared radiation, visible light, ultraviolet radiation, x-rays and gamma rays.
Electron:
A negatively-charged sub-atomic particle. It is an indivisible,elementary particle, and is usually to be found orbiting thenucleus of an atom. Electrons in an atom (which exist in the same quantity as the number of protons in the nucleus of the particular atom, so that the overall electric charge is zero) are constrained to occupy certain discrete orbital positions or “shells” around the nucleus. Interactions between the electrons of different atoms play an essential role in chemical bonding and phenomena such as electricity, magnetism and thermal conductivity. The discovery of electrons is credited to the British physicist J. J. Thomson in 1897.
Element:
A substance that cannot be reduced any further by chemical means. It is a pure chemical substance composed of atomswith the same atomic number (i.e. the same number of protonsin its nucleus). There are 92 naturally occurring elements on Earth, and all chemical matter consists of these elements (although a further 25 have been discovered as products of artificial nuclear reactions). Elements with atomic numbers 83 or higher are inherently unstable, and undergo radioactive decay. The list of elements is usually shown in the form of a Periodic Table, in order of their atomic number (see box at right, or click ther source link for a more detailed interactive Periodic Table).
|
Probability Wave (or Wave Function)

Probability Wave (or Wave Function):
A description of the probability that a particle in a particular state will be measured to have a given position and momentum. Thus, a particle (an electron, photon or any other kind of particle), when not being measured or located, takes the form of a field or wave of probable locations, some being more probable or likely than others.
Prokaryotes and Eukaryotes:
Prokaryotes are primitive organisms that lack a cell nucleus or any other membrane-bound organelles. Most prokaryotes are single-celled (although some have multicellular stages in their life-cycles), and they are divided into two main domains, bacteria and archaea.
Eukaryotes, on the other hand, are organisms whose cells contain a nucleus and are organized into complex structures enclosed within membranes. Most living organisms (including all animals, plants, fungi and protists) are eukaryotes.
Proton:
One of the two main building blocks (along with the neutron) of the nucleus at the centre of an atom. Protons carry a positiveelectrical charge, equal and opposite to that of electrons, and are made up of two “up” quarks and one “down” quark. The number of protons in an atom’s nucleus determines its atomic number and thus which chemical element it represents.
Pulsar:
A highly-magnetized rapidly-rotating neutron star that sweeps regular pulses of intense electromagnetic radiation (radio waves) around space like a lighthouse. The intervals between pulses are very regular, ranging from 1.4 milliseconds to 8.5 seconds depending on the rotation period of the star. A pulsar generally has a mass similar to our own Sun, but a diameter of only around 10 kilometres.
|
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 41

(cho’michni to ’ldirish), b o ’shatish jo y ig a burulish, to g ’ jinsini cho’michdan
b o ’shatish va zaboyga qaytish. C h o ’m ichning chiqarilishi va tushurilishi
ekskavatom ing qaytishi bilan bir vaqtda am alga oshiriladi. Burilishga
ekskavator stiklning 55-60% vaqtini sarflaydi. Shu sababli ekskavator qaytish
burchagining kam aytirilishida ekskavator ishi stikl vaqti ham kamayadi, texnik
unumdorlik esa oshadi.
Draglaynning ishchi parametrlari bu, qazish radiusi
R
, , qazish chuqurligi
Hp,
b o ’shatish radiusi
Rp,
b o ’shatish balandligi
Hp
(rasm. 3.4). Bu
k o ’rsatkichlar o ’q uzunligi va uning qiyalik burchagiga bog’liq. K o’tarish
kanatining qaytish burchagi cho’michni tashlashda vertikalda 12-15 darajani
tashkil qiladi.
3.4-rasm . D raglayn ishchi param etrlari
Lj = (
0 - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

konlam i qazib olishda qo’llaniladi. Ochish ishlarining texnologiyasi quyidagicha
b o ’ladi. K o’p cho’michli ekskavatorlar bilan qazib olinadigan qoplovchi tog’
jinsi transport ag’darma k o ’prigi konveyerlariga uzatiladi, ular eng qisqa yo’l
bilan qoplovchi tog’ jinsini ichki ag’darmalarga ko’chiradi. Ekskavator
transport-ag’darma k o ’prik bilan o ’tkazish konveyerlari tizimi bilan bog’Iangan.
Rotorli ekskavatorlardan foydalanishad ular k o ’prik sifatida joylashishi mumkin.
Transport-ag’darma ko’priklar quyidagi hollarda qo’llaniladi. Yer yuzasi
gipsometriyasi tekis b o ’lishi kerak, ko’prik massasi lOming.t gacha etishi
sababli yaxshi quritilgan maydalangan tog’ jinslari 0.2-0.3 MPa boruvchi
kuchga ega bo’lishi kerak. Transport ag’darma ko’priklaridan unumli
foydalanish uchun ichki ag’darmalaming turg’unligini ta’minlash kerak, bu esa
qoplovchi tog’ jinslarining oldindar quritilishi va ag’darmalaming drenaj tizimi
bilan ta ’minlashda amalga oshiriladi. Uskunalami sotib olishga bo’lgan katta
harajatlar sababli karyer maydoni zaxiralari etarli b o ’lishi kerak (karyer ishlash
vaqti kam ida 18yil), karyeming qoplovchi tog’ jinsi bo’yicha unumdorligi esa
25-30 ming.m3 dan kam bo’lmasligi kerak.
Transport-ag’darma k o ’priklaming parametrlari kon-gelogik holatlar va
k o ’prikning ustunlari joylashuv joyiga bog’liq bo’lgan qazib olish tizimi
parametrlariga mos bo’ladi. Tog’ jinsini zaboydan ag’darmagacha tashish
masofasi 200-500m ni tashkil qiladi. Transport-ag’darma majmuasidan
foydalanishad quyidagi holatga e’tibor berish kerak:
Bunda, l * \ a L*° - m os ravishda ochuvchi va ag’darma fronti uzunligi, m

Uzunligi b o ’yicha katta b o ’lgan karyerlar bir nechta karyer maydonlariga
b o ’linadi. Karyer maydonining uzunligi 2-2.5 km avomobil transportida va 3-3.5
km tem iryo’l transportida tashkil qiladi. Bo’ylama qazib olish tizimlarida
pog’onalar ishlar fronti uzunligi karyer maydonining uzunligi bilan, ko’ndalang
tizim larda esa - kengligi bilan aniqlanadi. Bloklardagi ekskavatorlar soni kon
ishlarining tashkiliy-texnik holatlar bilan chegaralanadi. Temiryo’l transportida
poezdlarning almashinuv holatiga ko’ra bu ko’rsatkich 2-3ga, avtomobil
transportida 4-5ga teng.
Qiya va tik qiya qazilmalami qazib olish tezligi karyerning chuqurlashish
tezligi
bilan aniqlanadi.
Chuqurlashishning o ’rtacha yillik tempi
Уг
ekskavatoming unumdorligi bilan va transport vositalari turi bilan aniqlanadi.
Tem iryo’l transportida У, = 8 +12л/, avtomobil trasportida esa У, =12т15л.
Karyerning qurilish davrida mos ravishda avtomobil va temiryo’l transportida
karyerning maksimal chuqurlashish tempi 30-40m va 20-24.
Karyerning foydali qazilma bo’yicha yillik unumdorligi (
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 122

massasini bir muncha kamaytirish bilan qiyalik balandligi 50-60 %o.
A g’darmalarda asosan cho’mich hajmi zaboy ekskavatorlari cho’mich hajmi
bilan bir b o ’lgan ekskavatorlardan foydalaniladi. Maydalangan va yarim
qoyasimon tog’ jinslarini ag’darma hosil qilishda zaboy ekskavatorlari bilan bir
turli ekskavatorlardan foydalanish ma’qul.
Texnologik yuk aylanmasidagi mashinalar soni asosiy texnologik jarayonlar
mashinalari ekspluatastion unumdorligi va yuk aylanmasidagi ish hajmiga ko’ra
aniqlanadi.
3 va 4 - b o ’limlarda ekskavator va lokomotivtarkiblaming unumdorligi
aniqlash uchun jarayonlam ing majmuaga tasirisiz formulalar keltirilgan. Bu
formulalar b o ’yicha hisoblashlar yuklash, tashish va bo’shatish jarayonlarida
bajarish vaqtiga ko’ra va mumkin bo’lgan faktorlar, qazib olishning umumiy
dinamikasi va texnologik jarayonlami boshqarish usullarini inobatga olmagan
holda amalga oshiriladi. Amalda esa, asosiy texnologik operatsiyalar
davomiyligi (lokomotivtarkiblaming zaboylarda yuklanishi va ag’darmalarda
b o ’shatilishi, to g ’ jinsini ag’darmaga yotizish, lokomotivtarkiblami yuklashga
va bo ’shatishga uzatish, yuk bilan va yuksiz harakatlanish va boshqalar)
o ’rtacha qiymatlardan ancha farq qiladi va ko’plab faktorlarga bog’liq bo’ladi.
Jarayonlam ing ekskavator-temiryo’l majmuasi ishiga bo’lgan ta’sirini
inobatga olish mumkinligi faqatgina majmua ishini EVM lami qo’llagan holda
modellar orqali am alga oshiriladi. MGI da amalga oshirilgan imitastion
modellash jarayonida majmua ishiga turli texnologik va kon texnik faktorlarning
unumdorligiga ta ’siri aniqlandi. Turli faktorlarni inobatga olgan holda
ekskavator va lokomotivtarkiblaming almashinuv unumdorligi (л/3) quyidag
formula bilan aniqlanadi:
•
Zaboy ekskavatorlari uchun:
Planck Constant - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi
|
bet | 53/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Planck Constant:
The proportionality constant (h) which provides the relation between the energy (E) of a photon and the frequency (v) of its associated electromagnetic wave in the so-called Planck Relation E = hv. It is essentially used to describe the sizes of individual quanta in quantum mechanics. Its value depends on the units used for energy and frequency, but it is a very small number (with energy measured in Joules, it is of the order of 6.626 CH 10-34 J·s).
Planck Energy:
The super-high energy (approximately 1.22 CH 1019 GeV) at which gravity becomes comparable in strength to the other fundamental forces, and at which the quantum effects of gravity become important.
Planck Length:
The fantastically tiny length scale (approximately 1.6 CH 10-35 metres) at which gravity becomes comparable in strength to the other fundamental forces. It is the scale at which classical ideas aboutgravity and space-time cease to be valid, and quantum effects dominate.
|
| |
-rasm - Biokimyo pmd

13-rasm. Dezoksiribonuklein(a) va ribonuklein kislotalarning birlamchi
strukturasi
69
DNKning ikkilamchi strukturasi 1953-yilda J. Uotson va F. Krik taklif etgan model, qator analitik
ma’lumotlar va rentgen strukturali tekshiruvlar asosida DNK
molekulasini 2 zanjirdan iborat ekanligi aniqlandi. Quyida shu
modelning asosiy xususiyatlari ta’riflab o‘tilgan (14-rasm).
1.DNK molekulasi antiparallel ravishda yo‘nalgan va boshidan
oxirigacha vodorod bog‘lari bilan bir-biriga bog‘langan ikkita
polinukleotid zanjirlaridan tuzilgandir (mononukleotidlarning har biri
vodorod bog‘lari hosil qilishda qatnashadi).
14-rasm. DNK bo‘lganing strukturasi
70
2.Zanjirlar orasidagi vodorod bog‘lari bir zanjir adenin qoldig‘ining
ikkinchi zanjir timin qoldig‘i bilan (A…T jufti bilan) va bir zanjirning
guanin qoldig‘i bilan ikkinchi zanjirning sitozin qoldig‘i (G::: S jufti)
ning o‘ziga xos tarzda o‘zaro ta’sir qilishi hisobiga hosil bo‘ladi. Juftni
hosil qiluvchi asoslar shu ma’noda bir-biriga komplementar bo‘ladiki,
bularning o‘rtasida vodorod bog‘lari boshqa kombinatsiyalardagiga
qaraganda (masalan, A va G, A va S va hokazoga qaraganda) osonroq
vujudga keladi. Bu – asoslar juftlari orasida vodorod bog‘lari hosil
bo‘lishida ishtirok etuvchi guruhlarning joylashish geometriyasi bilan
umuman DNK molekulasi geometriyasiga bog‘liqdir (15-rasm).
3.DNK molekulasi bir zanjirining birlamchi strukturasi ikkinchi
zanjir birlamchi strukturasiga komplementardir. Ushbu jarayon quyidagi
sxemada berilgan:
(5
1
→
3
1
) A – T – T – S – T – S – G – T – S – G – G
: : : : : : : : : : :
(3
1
→
5
1
) T – A – A – G – A – G – S – A – G – S – S
4.Ikkala zanjir umumiy o‘qqa ega bo‘lgan spiral holida o‘ralgan
zanjirlarni yechib yozish yo‘li bilangina bir-biridan ajratish mumkin
(bunday spirallar plektonemik spirallar deb ataladi). Purin va pirimidin
asoslari spiral ichiga qaragan va ularning tekisliklari spiral o‘qiga tik
va bir-biriga paralleldir. Shunga ko‘ra asoslar dasta bo‘lib turadi. Shu
dastadagi asoslar o‘rtasida gidrofob o‘zaro ta’sirlar yuzaga chiqib, bular
qo‘shaloq spiralning turg‘un holatda bo‘lishiga zanjirlar orasidagi
vodorod bog‘lari asosiy hissani qo‘shadi. Riboza fosfat qismlari chetki
tomonlari joylashib, spiralning kovalent o‘zagini hosil qiladi (16-rasm).
15-rasm. DNK qo‘sh spiralining sxematik ko‘rinishi.
71
DNK strukturasi organizmlarning o‘z-o‘zini bunyodga keltirish,
o‘zgaruvchanlik singari asosiy biologik hodisalarning molekulyar
mexanizmini tushuntirib berishga imkon ochadi.
-foydaning o‘sishiga nafaqat an’anaviy, balki eng zamonaviy usullar yordamida erishish mumkinligiga ishonch uyg‘otish

|
-foydaning o‘sishiga nafaqat an’anaviy, balki eng zamonaviy usullar yordamida erishish mumkinligiga ishonch uyg‘otish
|
bet | 6/6 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 457,07 Kb. | | #110886 |
Bog'liq turizm industriyasida daromad masalalari-foydaning o‘sishiga nafaqat an’anaviy, balki eng zamonaviy usullar yordamida erishish mumkinligiga ishonch uyg‘otish. Xulosa Boshqaruvning asosiy san’atlaridan biri, xarajatlar va samaradorlik bilan faol kurashgan holda foydani ko‘paytirishdan iborat. Bu manoda boshqaruvchilar (mеnеjеrlar) turistik korxonannng hayot yo‘lini rеjalashtiradilar. Turistik firmalarda daromad turlicha bo‘lib, ba’zirlarida u xarajatlarni zo‘rg‘a qoplasa, boshqa firmalarda daromad katta miqdorda kеladi. Tarmoqdagi eng yirik kompaniyalar bilan ularning kichikroq raqiblari daromadlaridagi farqni faqatgina ishlab chiqarish xarajatlarining hajmi bilan izohlab bo‘lmaydi. Samarali boshqaruvning yo‘qligi ko‘proq ahamiyatga egadir. Misol uchun, Turkiyaga turpakеtlar bilan savdo qiluvchi turfirma va aviachiptalar savdosi bilan shug‘ullanuvchi “O‘zbеkiston havo yo‘llari” aviakompaniyasi shartnoma tuzishdi. Firma aviakompaniyadan sotib oladigan chiptalar bloki qanchalik katta bo‘lsa, har bir chiptaning tannarxi shuncha arzon bo‘ladi va sof foyda ham yuqori bo‘ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-foydaning o‘sishiga nafaqat an’anaviy, balki eng zamonaviy usullar yordamida erishish mumkinligiga ishonch uyg‘otish
|
RNK tuzilishining xususiyatlari

73
aminoatsil – tRNK ribosoma bilan bog‘lanishini ta’minlaydi,
digidrouridil qovuzloq esa, ehtimol, sayt (joy) sifatida spetsifik
aminoatsil – tRNK – sintetazani – tanib olish uchun zarurdir. Bundan
tashqari, yana qo‘shimcha qovuzloq bo‘lib, uning tarkibi turli tRNK
molekulalarida turlicha bo‘lib, vazifasi noma’lum. Antikodon
qovuzloqni funksiyasi to‘liq ochilgan. U 7 nukleotitdan iborat: uchtasi
markaziy o‘rinni egallab, yuqori spetsifik antikodonni hosil qiladi. Uni
ikki tomonida 2 tadan nukleotid joylashgan bo‘lib, modifikatsiyalangan
purin va o‘zgaruvchan asos bir tomonda joylashgan, ikkinchi tomonda
esa ikkita pirimidin asoslari bo‘ladi.
Mavzu: Xalqaro Turizm industriyasida daromad masalalari - bet 5

|
Mavzu: Xalqaro Turizm industriyasida daromad masalalari
|
bet | 5/6 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 457,07 Kb. | | #110886 |
Bog'liq turizm industriyasida daromad masalalariYetakchilarning katta yutuqlari ba’zan omadning natijasi bo‘ladi. Kishilar shunchaki zarur paytda kеrakli yo‘nalishda turmahsulot yoki turxizmati bilan to‘qnashadilar. Yutuq bir nеcha stratеgik qarorlarning natijasi bo‘lishi mumkin. Yetakchilarning katta yutuqlari ba’zan omadning natijasi bo‘ladi. Kishilar shunchaki zarur paytda kеrakli yo‘nalishda turmahsulot yoki turxizmati bilan to‘qnashadilar. Yutuq bir nеcha stratеgik qarorlarning natijasi bo‘lishi mumkin. Birinchidan, ishlab chiqarish samaradorligining ortishi, boshqa kompaniyalar bilan birlashish yoki ularni sotib olish va hokazolar. Ikkinchidan, ba’zan foyda bo‘yicha yеtakkchilikka maxsus bilimga ega boshqaruvchilar guruhining faoliyati tufayli erishiladi. Uchinchidan, profеssional boshqaruvchining ko‘magi bilan foydani oshirish bo‘yicha bir qator tadbirlarni bosqichma-bosqich amalga oshirish natijasida muvaffaqiyatga erishish mumkin. Jahon amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, turistik firmalarning foydasini oshirish dasturlari uchraydigan 4 to‘siq mavjud: Jahon amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, turistik firmalarning foydasini oshirish dasturlari uchraydigan 4 to‘siq mavjud: 1. Foydaning o‘sish salohiyati kattaligini o‘lchashdagi hato. Masalan, narxlarning 25-30% pasayishiga, firmaga hеch qanday ziyon еtkazmay erishish mumkinligini eshitib, ko‘pchilik boshqaruvchilar lol qoladilar. 2. Foyda olish zarurligini tushunib yеtishdagi kamchilik. 3. To‘g‘ri yo‘nalishni tanlashdagi kamchilik. 4. Sog‘lom yondoshishning yo‘qligi. Shunday qilib, foydani ko‘paytirish dasturining samaradorligini oshirish uchun quyidagi omillar mavjud: Shunday qilib, foydani ko‘paytirish dasturining samaradorligini oshirish uchun quyidagi omillar mavjud: -katta o‘zgarishlar uchun sharoitning mavjudligi, oliy rahbariyat harakatlaridagi faollik; -tashkilot faoliyatining barcha turlari bo‘yicha foydani oshirish zarurligi tushunib yеtishni rag‘batlantirish; -foydani ko‘paytirish bo‘yicha ishlar uzluksiz bo‘lishi shartligi to‘g‘risida ishonch uyg‘otish;
|
| |
Gamma Ray Burst - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi
|
bet | 38/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Gamma Ray Burst:
A narrow beam of intense electromagnetic radiation released during a supernova event, as a rapidly rotating, high-mass star collapses to form a black hole. They are the brightest events known to occur in the universe, and can last from milliseconds to several minutes (typically a few seconds). The initial burst is usually followed by a longer-lived 'afterglow' emitted at longer wavelengths (X-ray, ultraviolet, optical, infrared and radio).
Gas:
A state of matter consisting of a collection of particles (molecules, atoms, ions, electrons, etc) without a definite shape or volume, and that are in more or less random motion. A gas tends to have relatively low density and viscosity compared to the solid and liquid states of matter, expands and contracts greatly with changes in temperature or pressure (“compressible”), and diffuses readily, spreading and homogeneously distributing itself throughout any container.
|
| |
Primeval (or Primordial) Soup - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

The idea, first expressed by Galileo Galilei in 1632 and also known as the principle of invariance, that the fundamental laws of physics are the same in all inertial frames and that, purely by observing the outcome of mechanical experiments, one cannot distinguish a state of rest from a state of constant velocity. Thus, all uniform motion is relative, and there is no absolute and well-defined state of rest.
kpSBhB
= S.H0 - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

*" - muayyan vaqt oralig’ida frontning siljishi, m.
U nda (8.20) formuladan quyidagini aniqlaymiz:
Ho=k, Lt V Lt°
(8.22)
Ish frontining elpig’ichsimon siljishida:
S ,
=0.5Z,^sin^ S„ =0.5L^„sin9>
Bunda, f)- m uayyan vaqt ichida o ’ramaning burilish burchagi, daraja.
Unda
H .= k'L \h .ll}t A
8.23)
K o’prikning asosiy hisoblash parametrlaridan ustunlar orasida masofa
(karyem ing k o ’ndalang o ’lchamlarini va ochilgan zaxiralarini chegaralovchi) va
100-250m oralig’ida o ’zgaradigan a g ’darma balandligi
va qazib olinadigan
qoplovchi to g ’ jin si qalinligini aniqlovchi ag ’darm a konsolining uzunligi va
bo ’shatish balandligidir. Bu param etrlar ustunlam ing o ’m atilishi,
qoplovchi va
foydali qazilm a qalinligi, shuningdek transport-ag’darm a majmualarini muayyan
davrda ishlaganligi uchun qish vaqtiga ochilgan zaxiralam ing
kerakli hajmiga
ko ’ra hisoblanadi.
Qoplovchi tog" jinsini ichki a g ’darmalarga tashish b o ’yicha texnologik
majmualar
qalin gorizontal va
yotgan konlami qazib olishda, bir vaqtda butun
qalinligi b o ’yicha ikki va undan ortiq pog’onalar bilan qazib olinadigan
konlarda
qo ’llaniladi. Qoplovchi tog’ jinsi konveyer, avtomobil transporti va tem iryo’l
transporti bilan tashiladi. Bu m ajm ualarda qoplovchi tog’
jin si va ochilgan
zaxiralar hajmi v a q o ’llaniladigan uskunalar parametrlari orasidagi qattiq
bog’Iiqlik yo ’q. M ajm uani hisoblash belgilangan
ishlar hajmini bajara olish
qobiliyati bilan am alga oshiriladi. Belgilangan yuk aylanmasi unumdorligi va
qoplovchi tog’ jinsining qalinligida karyer
transportidan foydalanishda
ekskavatorlar, lentali konveyerlar, qayta yuklagichlar va ag ’darm a
hosil
qilgichlar tanlanadi.
a-rasm - Biokimyo pmd

76
DNK superspiralligini buzish mumkin. Interkalyatsiya antibiotik va
bo‘yovchi moddalar ta’sirida vujudga kelishi mumkin (18-rasm).
T-RNK nativ molekulasi deyarli bir xil uchlamchi strukturaga ega.
U «beda bargi» yassi strukturasidan, molekula turli qismlarini buklanishi
hisobiga, juda ixchamligi bilan farqlanadi. Ba’zi viruslarda (reovirus,
o‘simlik o‘simtalari yara viruslari va boshqalar) DNK strukturasi kabi
bir xil tipdagi tabiiy ikki zanjirli RNK mavduddir. pH muhit, ion ta’sirlar
va haroratni fiziologik darajalarida mRNK, rRNK bir zanjirli
strukturalari qo‘sh spiral hosil qilishi mumkin, bu esa ularni uchlamchi
strukturasini ta’minlab beradi.
NUKLÅIN KISLOTALARNI DURAGAYLASH

78
olsa bo‘ladi (komplementarmas qismlarda 3-5 tadan ortiq nukleotid
qoldiqlari bo‘lganida qo‘sh spirallar yuzaga kelmaydi).
3. Har xil biologik turlarga mansub individlardan olingan DNKlar
bir-biriga o‘xshash bo‘lmaydi, mukammal bo‘lmagan duragay
molekulalar hosil qiladi. Turlar o‘rtasidagi filogenetik qon-qardoshlik
nechog‘lik uzoq bo‘lsa, DNK-DNK duragaylarning mukammal
bo‘lmaslik darajasi shu qadar yuqori bo‘ladi. Shu munosabat bilan
DNK–DNK duragaylash usulini organizmlar sistematikasini aniqlash
uchun qo‘llanishi mumkin bo‘lib chiqadi.
DNKni duragaylash usuli bilan o‘rganish DNKning birlamchi
strukturasi turga xos spetsifik bo‘lishi bilan xarakterlanishini ko‘rsatib
beradi.
-мусбат ва
-манфий адсорбцияларга бўлинади

|
-мусбат ва
-манфий адсорбцияларга бўлинади
|
bet | 3/3 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #126088 |
Bog'liq 2 Коллоид кимё 2022-2023-мусбат ва
-манфий адсорбцияларга бўлинади.
Суюқликнинг сирт таранглигини камайтирадиган моддалар суюқлик сатҳига йиғилади. Масалан, сувга органик кислоталар, спиртлар, органик эритувчилар ва шунга ўхшаш моддалар қўшилса, бу моддалар сувнинг сатҳида йиғилиб унинг сирт таранглигини камайтиради. Бу мусбат адсорбция дейилади.
Сувда ош тузи, натрий гидроксид ва бошқа электролитлар эритилса, улар сувнинг сирт таранглигини оширади. Бу манфий адсорбция дейилади.
а) б) в)
3-расм. САМ молекуласининг тузилиши
а) б)
4-расм. Ёғ кислоталарининг гомологик қатори учун (а)сирт
таранглик ва (б) адсорбция изотермалари
№1 - №1
- Xemosorbsiya qanday jarayonlar jumlasiga kiradi?
- А. Qaytmas jarayonlar
- Б. Qaytar jarayonlar
- В. O’zgaruvchan jarayonlar
- Г. O’zgarmasjarayonlar
- №2
- Freyndlix formulasi qanday konsetratsiyalar uchun to’g’ri natijalar beradi?
- А. O’rtacha konsentratsiyalarda
- Б. Уuqori konsentratsiyalarda
- В. Past konsentratsiyalilarda
- Г. O’zgaruvchan konsentratsiyalilarda
- №3
- Polyani nazariyasi qachon tadbiq etiladi?
- А. Sof fizikaviy adsorbsiya hodisasi sodir bo’lganda
- Б. Ximiyaviy adsorbsiya hodisasi sodir bo’lganda
- В. Fizikaviy adsorbsiya hodisasi sodir bo’lmaganda
- Г. Qapillyar kondensatsiya paytida
- №4
- Sirt aktiv moddalar:
- А. Aldegid , keton, oqsil.
- Б. Elektrolitlar
- В. Polisaxarid va disaxaridlar
- Г. NaCl
- №5
- Emulgator nima?
- А. Emulsiyani barqaror qiluvchi sirt aktiv modda
- Б. Sirt noaktiv modda
- В. Emulsiya xosil qiluvchi sirt noaktiv modda
- Г. Emulsiyani beqaror qiluvchi sirt noaktiv modda
№6 - №6
- Aralashma komponentlarini bir-biridan ajratish uchun qaysi usuldan foydalaniladi?
- А. Xromotografik adsorbsiya
- Б. Molekulyar adsorbsiya
- В. Polimolekulyar adsorbsiya
- Г. Kimyoviy adsorbsiya
- №7
- Sirt energiyasining kamayishiga olib boruvchi jarayonlar:
- А. Suyuklik yoki qattiq jism sirtida boshqa moddalar yig’ilishi
- Б. Suyuklik ichida mayda zarrachalar cho’kishi
- В. Eritma ichida mayda zarrachalarning muallak cho’kmay yurishi
- Г. Qattiq jismlarning satxi ortishi
- №8
- Sirt taranglikning o’lchov birligi qanday ifodalanadi?
- А. Н/m eki erg/m2
- Б. Mol/l
- В. Н• s/m
- Г. M
№9 - №9
- Kapillyar kondensatsiya nima?
- А. Adsorbent govaklarida bug’larni dastlab adsorbsiyalanib,so’ngra kondensatsiyalanishi
- Б. Monomolekulyar adsorbsiya
- В. Polimolekulyar adsorbsiya
- Г. Aktiv markazlarda bo’ladigan adsorbsiya
- №10
- Moddalarni tozalash va ajratishning xromatografik usulini kim kashf etgan?
- А. Svet
- Б. Freyndlix
- В. Lenmyur
- Г. Reyc
|
| |