nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Asboblarni boshqarish o'lchami

|
Asboblarni boshqarish o'lchami
|
bet | 31/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi» 5.2. Asboblarni boshqarish o'lchami
KZ mikroiqlim parametrlarini o'lchash ishlab chiqarilgan reja va unga tushuntirish xati asosida amalga oshiriladi. Tarkibi va o'lchash nuqtalari qisqa tutashuvning xususiyatlari bilan belgilanadi (MUK yuqoridagi xatboshiga qarang). O'lchov natijalari ishchi daftarda (MUK-ga ilova), qurilmaning operativ xotirasida qayd etiladi.
5.2.1. Qurilmalar aniq texnik xususiyatlarga, foydalanish ko'rsatmalariga va tartibga soluvchi talablarga muvofiq foydalanishlari kerak. O'lchovlarni o'tkazishda o'lchanadigan parametrlarning ruxsat etilgan chegaralari va ushbu turdagi SI uchun harorat va namlik parametrlarining ruxsat etilgan tebranishlari chegaralari hisobga olinishi kerak.
5.2.2. O'lchov natijalarini ro'yxatga olish faqat o'lchash moslamasida gevşeme jarayonlari tugagandan so'ng amalga oshirilishi kerak (ilova qilingan hujjatlarda ushbu parametr "ish rejimini o'rnatish vaqti" deb belgilangan).
5.2.3. Havo haroratini o'lchash asbobning ishlashi bo'yicha qo'llanmaga muvofiq sensori termal radiatsiya ta'siridan himoyalanganligini ta'minlaydigan asboblar bilan amalga oshirilishi kerak.
5.3. Nazoratni avtomatlashtirish
Instrumental tadqiqotlar olib borishda, kompyuter bilan ma'lumot almashish uchun interfeys bilan jihozlangan ixtisoslashtirilgan qurilmalardan foydalanish tavsiya etiladi. Bunday qurilmalar oldindan tuzilgan kompyuter dasturiga muvofiq o'lchashga imkon beradi. Qurilma o'lchovni bajaruvchiga har bir rejalashtirilgan qisqa tutashuvdagi meteorologik nazorat punktlarining soni va holati to'g'risida ma'lumot beradi.
5.4. Mikroklimat parametrlarini o'lchashni laboratoriya nazorati
Laboratoriya ichidagi nazorat sifatida turli xil mutaxassislar tomonidan bir vaqtning o'zida mikroiqlim parametrlarini qiyosiy o'lchashni tashkil etish tavsiya etiladi; ishchi jurnallar va protokollarni tuzish sifatini va to'liqligini tekshirish. Laboratoriyaaro nazorat tadbirlarining chastotasi 3 oy ichida kamida 1 marotaba, shu jumladan qiyosiy laboratoriyaaro testlarni tashkil qilishni o'z ichiga oladi.
|
| |
Mavzu bo’yicha topshiriqlar

Mavzu bo’yicha topshiriqlar.
Masala 1. Qishloq xo’jalik texnikalariga xizmat ko’rsatish ustaxonasida havo almashishni ta’minlash uchun qurilma unumdorligini hisoblang. Binoning o’lchamlari:
-uzunligi 25 m
-kengligi 12 m
-balandligi 6 m.
Masala 2. Fermer xujaligi traktor parki avtomobillarni saqlash usti yopiq binosida qish mavsumida Ca=5 ta GAZ 53 avtotransporti saqlanadi. Barcha avtomobillar yo’lga chiqishdan oldin tq=10 daqiqa dvigatellarni qizdrib keyin yo’lga chiqadilar. Ushbu binoda avtomobil dvigatellarini ishlatish davomida karbonat angidrid gazini tq=10 daqiqadan keyin qay miqdorda bo’lishini aniqlab, havo almashtirish qurilmasining talab etiladigan unumdorligini aniqlang. Bunda bino hajmi Vbino=1152m3 ga teng, ya’ni binoning o’lchamlari:
-uzunligi 24 metr
-keggligi 12 metr
-balandligi 4 metr
bitta avtobil dvigatelining bir soat davomida ishlab chiqqan is gaz miqdori Gis=3256g ni tashkil etadi. Is gazini ruxsat etilgan miqdori 2- ilovada keltirilgan.
O’n daqiqada beshta avtomobil ishlab chiqqan is gazining o’rtacha miqdorini aniqlaymiz:
Go’r = (Gis /60)* tq * Ca
O’n daqiqadan keyin binodagi is gazining o’rtacha konsentrasini aniqlaymiz:
, g/sm3
Aniqlangan konsentarsiya miqdori va 2-ilovadan me’yoriy ruxsat etilgan konsentrasiya (MRK) miqdorlarini hisobga olib, binoning havo almashuvchanligini aniqlaymiz, ya’ni:
va (1) formuladan foydalanib qurilma uchun talab etiladigan unumdorlik aniqlanadi.
Masala 3. Fermer xujaligi chorvachilik binosida bo’rdoqi uchun boqilayotgan uch yoshli 25 qora mol va 50 ta qo’y mavjud.
Bunda bino hajmi Vbino=960m3 , ya’ni binoning o’lchamlari:
-uzunligi 32 metr
-kengligi 10 metr
-balandligi 3 metr
bitta hayvon bir soat davomida:
qoramol Gis=140 l is gazi va Wc=420g suv bug’i:
qo’y Gis=30l is gazi Wc =200g suv bug’ini ishlab chiqadi. Binolardagi suv bug’ining miqdori 17…21% dan oshmasligi lozim. Qoramol va qo’ylar ishlab chiqqan is gazi va suv bug’idan tashqari mollarni axlatlari va to’shamalaridan qo’shimcha ajaraladigan gaz va suv bug’i 12% ni tashkil etadi.
Ushbu bino tabiiy havo almashtirish tizimi bilan yetarli darajada ta’minlanmaganligi sababli mexanik havo almashtirish tizimini unumdoriligi hisoblang.
Masala 4. G’alla-don omborida mahsulotlarni transportlarda ortishda transportyordan havoga chiqayotgan chang konsentrasiyasi 15 mg/m3 ni tashkil etadi. Bino uchun havo almashuvchanlik miqdori va havo almashtirish qurilmasi unumdorligini aniqlang.
Masala 5. Xo’jalikdagi mineral o’g’it va pestisidalar saqlanadigan omborda ortish va tushirish jarayonida karbofos moddasining havodagi konsentrasiya miqdori 1,2 mg/m3 ni tashkil etadi. Bino uchun havo almashuvchanlik miqdori va havo almashtirish qurilmasi unumdorligini aniqlang.
Ilova 1
|
Natijalarni tahlil qilish  6.1. Mehnat sharoitlarini ko'p tomonlama baholash

|
Natijalarni tahlil qilish 6.1. Mehnat sharoitlarini ko'p tomonlama baholash
|
bet | 32/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi» 6. Natijalarni tahlil qilish 6.1. Mehnat sharoitlarini ko'p tomonlama baholash
Mikroiqlimni sanoat muhiti sifatida baholash quyidagi parametrlarni o'lchashga asoslangan: harorat, havo namligi, uning tezligi, issiqlik radiatsiyasi, xodimning smenada bo'lgan barcha joylarida va ularni qabul qilinadigan me'yoriy talablar bilan taqqoslash. Agar mikroiqlim parametrlarini o'lchash me'yor talablariga javob bermasa, ularni zararli deb hisoblash kerak. Bunday holda, ish sharoitlarini mikroiqlim parametrlari bo'yicha baholash uchun ish sharoitlari klassini (KUT) aniqlash kerak.
Ish sharoitlari turli mikroiqlim parametrlarining birgalikdagi ta'siri bilan belgilanadi Xi. Ularning har biri KUT ni belgilaydi ( Xi) Olingan KUT (ResKUT) ish sharoitlariga qarab belgilanadi. Mehnat sharoitlari:
Qisqa tutashuvlarning har biri uchun ishchi holat (o'tirish yoki tik turish) - mikroiqlim parametrlarini o'lchash soni va balandligini aniqlaydi;
RM tarkibi - qisqa tutashuv a'zolarining ro'yxati;
Har bir qisqa tutashuvdagi ish vaqti (davomiyligi);
6.1.1. Ish joyi - bitta qisqa tutashuv, barqaror mikroiqlim parametrlari.
Bunday holda, hosil bo'lgan KUT mikroiqlimning barcha ta'sir ko'rsatadigan parametrlari uchun eng yomon sinf deb belgilangan. Bu erda va pastda, KUT reytingi ilovada taqdim etilgan 2 shkalada qo'llaniladi. 17 P 2.2.2006-05.
Ushbu qaydda
RESCUT \u003d MAXi (KUT ( Xi)}
qidirish mikroiqlimning barcha parametrlariga muvofiq amalga oshiriladi Xi.
Mehnat sharoitlari omillarining yig'indisiga qarab, o'rganilayotgan RMda KUTni aniqlaydigan mikroiqlim parametrlarining chegaralari aniqlanadi.
6.3. Mehnat sharoitlarini tahlil qilish ketma-ketligi
6.3.1. Mikroklimatik sharoitlar insonning issiqlik o'tkazuvchanligiga ta'sir qilish darajasiga ko'ra neytral, isitish va sovutish bo'linadi. Qisqa tutashuvdagi mikroiqlimni tahlil qilish ketma-ketligini aniqlaydigan parametr havo harorati.
6.3.2. Optimal (KUT 1) va ruxsat etilgan (KUT 2) ish sharoitlarini aniqlaydigan havo harorati chegaralari 3-jadvalga muvofiq yilning davri (fasli) va ish toifasiga bog'liq.
6.3.3. Termal nurlanish mavjud bo'lganda (IR\u003e 35 Vt / m 2), chegara havo harorati ularning pasayishi tomon o'zgaradi. RMdagi havo harorati ish toifasiga qarab quyidagi qiymatlardan oshmasligi kerak:
Ko'rsatilgan ruxsat etilgan harorat yilning faslidan qat'iy nazar belgilanadi.
6.3.4. Qabul qilinadigan mikroiqlimiy sharoitlardan past haroratlarda sovutish, maqbul darajadan yuqori haroratlarda va / yoki 140 Vt / m 2 dan yuqori issiqlik radiatsiyasi mavjud - isitish uchun. Ushbu shartlarni zararli va xavfli deb hisoblash kerak. Mikroiqlimning salbiy ta'sirini oldini olish uchun himoya choralarini qo'llash kerak.
|
| |
Nazorat protokoli - «Hayot faoliyati xavfsizligi»

|
«Hayot faoliyati xavfsizligi»
|
bet | 33/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi» 7.2. Nazorat protokoli
Nazorat protokolini tuzishda quyidagi ko'rsatkichlarni aks ettirish kerak:
Tashqi havo harorati;
Eng sovuq (eng issiq) oyning harorati;
Texnologiya jarayonlari, jihozlar va boshqa omillar Moldova Respublikasi mikroiqlimiga ta'sir qiladi (texnologik jarayonning fazalari, shamollatish va isitish tizimlarining ishlashi, infraqizil nurlanish manbalarining mavjudligi va boshqalar);
Texnologik jarayonni hisobga olgan holda tanlangan fikrlarning tavsifi;
Devorlardan RMgacha bo'lgan masofa (2 m dan ortiq, 2 m dan kam va undan ko'p);
Smenada bo'lgan xodimning tavsifi va uning davomiyligi;
Xonaning maydoni va o'lchash punktlarining soni;
Shift o'rtacha qiymatlari;
RM bilan bog'liq bo'lgan barcha nuqtalarda bir smenada kamida 3 marta olingan barcha o'lchovlarning o'rtacha natijalari;
O'lchov ma'lumotlarini standartlar bilan qiyosiy baholash natijalari.
Mikroklimat parametrlarini instrumental nazorat qilish protokolini tuzishga qo'yiladigan talablar MUK ilovasida keltirilgan.
Nazorat savollari.
1. Ish sharoitlariga muvofiq ishlarni sertifikatlash usullari haqida ma’lumot bering.
2. Ish joylarida mikroiklim ko’rsatkichlarini aniqlashni o’rganish haqida ma’lumot bering.
8 – Amaliy mashg’ulot.
Ishlab chiqarish xonalari va ish joylarini tabiiy yoritilganlik darajasini tekshirish.
Darsning maqsadi: Ishlab chiqarish xonalarida yorug’likka qo’yiladigan asosiy talab va meyorlarini o’rganib, yorug’likni hisoblash usulini o’rganish
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. G’oyipov H.E. «Mehnat muxofazasi» O’quv qo’llanma. Toshkent 2000 y.
2. Ta’mirlash korxonalarini loihalashtirishdagi sanitariya
meyorlari (SM-245-76)
Darsni o’tkazish tartibi:
1. Ishlab chiqarish xonalarida yorug’likka qo’yilgan asosiy talablar
bilan tanish.
2. Ishlab chiqarish xonalarida yorug’lik uchun qo’yilgan me’yorlarni
o’rganish .
3. Ishlab chiqarishda ish joyi xususiyatlaridan kelib chiqqan holda
yorug’likni hisoblash usulini o’rganish va hisoblash.
|
| |
Nazorat usullari. Jismoniy omillar

|
Nazorat usullari. Jismoniy omillar
|
bet | 30/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi»4.3. Nazorat usullari. Jismoniy omillar
Ko'rsatmalar
MUK 4.3.2756-10
"Mikroiqlimni o'lchash va baholash bo'yicha ko'rsatmalar
ishlab chiqarish ob'ektlari "
Ish sharoitlarini baholashni o'tkazish uchun akkreditatsiyadan o'tgan tashkilotlar.
2. Boshqariladigan mikroiqlim ko'rsatkichlari:
Havoning harorati
Yuzaki harorat (devorlar, qurilish konvertlari, ekranlar va boshqalar);
Nisbiy namlik;
Havo tezligi;
Termal nurlanishning intensivligi;
Normallashgan murakkab mikroiqlim ko'rsatkichlari (TNS-indeks).
3. Qabul qilingan qisqartmalar
SI - o'lchash asboblari
KZ - boshqariladigan maydon
RM - ish joyi
KUT - mehnat sharoitlari sinfi
GES - muhitning termal yuk indeksi
RH - (Nisbiy namlik) - nisbiy namlik
IR - (infra qizil) - termal (infraqizil) nurlanish
AI - sun'iy intellekt
ES - ekspert tizimi
Shaxsiy kompyuter - shaxsiy elektron kompyuter
Amaldagi atamalarning izohi ilovada keltirilgan.
4. O'lchovlarga tayyorgarlik 4.1. O'lchash vaqti
4.1.1. Mikroiqlim ko'rsatkichlarini ularning gigiena talablariga muvofiqligini nazorat qilish uchun o'lchash sovuq mavsumda - qishning eng sovuq oyining o'rtacha haroratidan 5 ° C dan yuqori bo'lmagan tashqi havo harorati bo'lgan kunlarda, issiq mavsumda - tashqi harorat bo'lgan kunlarda amalga oshirilishi kerak. eng issiq oyning o'rtacha haroratidan 5 ° S dan yuqori bo'lmagan havo. Yilning har ikki davridagi o'lchovlarning chastotasi ishlab chiqarish jarayonining barqarorligi, texnologik va sanitariya jihozlarining ishlashi bilan belgilanadi.
5.1. O'lchov vositalariga qo'yiladigan talablar
Instrumental nazoratni davlat sertifikatidan o'tgan va tasdiqlash sertifikatiga ega bo'lgan qurilmalar amalga oshirishi kerak. Mikroklimat parametrlarini o'lchash uchun tavsiya etilgan vositalar MUK ilovasida keltirilgan.
Mikroklimat parametrlarini instrumental nazorat qilish vositalarining metrologik tavsiflari 2-jadvalda keltirilgan talablarga javob berishi kerak.
|
| |
Nazorat savollari - «Hayot faoliyati xavfsizligi»

|
«Hayot faoliyati xavfsizligi»
|
bet | 22/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi»Nazorat savollari.
1. Qishloq xo’jaligi texnikasidan fuqaro mudofasi maqsadlarida foydalanish usulini o’rganish haqida ma’lumot bering.
2. Qishloq xo’jaligi texnikasidan fuqaro mudofasi maqsadlarida foydalanishni aniqlash haqida ma’lumot bering.
6 – Amaliy mashg’ulot.
Baxtsiz hodisa ro’y berganda birinchi
tibbiy yordam ko’rsatish usullarini o’rganish.
Darsning maqsadi: Ishlab chiqarishda, yo’lda, transportda, dam olishda va uyda kutilmaganda vujudga kelishi mumkin bo’lgan baxtsiz voqyea va shikastlanishlar turlari bilan tanishish hamda shikastlanish turiga qarab jarohatlanganlarga birinchi yordam ko’rsatish usullarini o’rganish.
Foydalanilgan adabiyotlar.
G’oyipov H.Ye. «Mehnat muhofazasi» O’quv qo’llanma. Toshkent 2000 y.
2. O.Qudratov, T.G’aniev Hayotiy faoliyat xavfsizligi T., “Mehnat” 2004
3. Fontom doka yoki bir uram bint
Darsni o’tkazish tartibi:
1. Jarohatlanishlar turlari va ularga yordam ko’rsatish oldidan
qo’yiladigan talablarni o’rganish.
2. Jarohatlanganlarga yordam ko’rsatish usullarini o’rganish.
3. Jarohatlanganlarga yordam ko’rsatishda foydalaniladigan
vositalar turlari va ulardan foydalanishni o’rganish.
Darsning mazmuni
1. Jarohatlanishlar turlari va ularga yordam ko’rsatish oldidan
qo’yiladigan talablar.
Jarohatlanishlar turlari. Hayotda kishilar o’zlarining faoliyatlari davomida turli baxtsiz hodisalarga uchrashishlari va turlicha jarohatlar olishlari mumkin, ya’ni :
predmetlarni jismoniy ta’sir natijasida qon tomirlarini kesilib ketishi;
issiqlik, kimyoviy yoki elektr manbalaridan jarohatlanish natijasida terining kuyishi, mushaklarni tortilib qolishi, hushdan ketib qolish yoki yurakni to’xtalishi;
zaharli chang va gazlar bilan zaharlanish natijasida nafas olish va ichak-oshqozon a’zolarini zaharlanishi;
kutilmagan jismoniy zarb yoki zo’riqishdan suyaklarda sinish va chiqish sodir bo’lishi va umurtqa pog’onasini zarar topishi;
suvga cho’kkanda hushdan ketib qolish, nafas olish yo’llarini to’sib qolinishi va qorin bo’shlig’ida suyuqlikni yig’ilib qolishi;
quturgan hayvonlarni tishlashi natijasida ruhiy holatni o’zgarishi yoki turli yaralarni paydo bo’lishi;
sudraluvchi va boshqa zaharli hasharotlar chaqishi natijasida kishilarni bug’ilib qolish, tomir mushaklarni tortilish yoki o’lim holati;
issiqlik yoki boshqa kimyoviy moddalar ta’siri natijasida terining ustki qatlamini kuyib qolish holati;
sovuq muhit ta’siri natijasida, organizni ochiq joylarini sovuq urib qolish va boshqa sh.o’.
|
| |
– amaliy mashg‘ulot ( 4 soat)

188
Keramik g’isht ishlab chiqarish texnologiyasi va ishlatilish sohalari;
Gʻisht — qurilish materiali; toʻgʻri burchakli parallelepiped koʻrinishidagi
sunʼiy tosh. Tabiiy va sunʼiy (mineral) materiallardan tayyorlanadi. Xom va pishiq
turlarga boʻlinadi. Xom Gʻisht tabiiy sharoitda quritiladi. Pishiq Gʻishtni
tayyorlashning "hoʻl" va "yarim quruq" usullari bor. Oddiy pishiq gʻishtni "hoʻl"
usulda tayyorlash uchun sogʻtuproqdan
loy tayyorlanadi, yaxshilab pishitiladi,
qoliplanadi, quritiladi va xumdonda pishiriladi. "Yarim quruq" usulga koʻra, 8—
10% namliqdagi tuproq mas-sasi 120–150 kg/sm
2
bosim ostida poʻlat
qoliplarda
maxsus presslarda presslanadi, keyin 1000°C ga yaqin temperaturada
aylanma yoki
tunnel xumdonlarda pishiriladi. Bu usul G’ishtning oʻlchamlari aniq va shakli
toʻgʻri boʻlishini taʼminlaydi. Siqilishga mus-tahkamlik chegarasi boʻyicha
Gʻishlar 5 markaga boʻlinadi: 150; 125; 100; 75; 50. "Hoʻl" usul boʻyicha
tayyorlangan Gʻishning hajmiy ogʻirligi oʻrtacha 1700 kg/m\ "yarim quruq" usulda
tayyorlangan Gʻishniki esa 1900 kg/m
3
ni tashkil etadi. Hajmiy ogʻirligi
1400 kg/m
3
dan kam boʻlgan yengil Gʻishtlar ham binokorlikda keng ishlatiladi.
siqilishga mustahkamlik chegarasi 50– 100 kg/sm
2
va hajmiy ogʻirligi 1000–
1400 kg/m
3
boʻlgan Gʻishtlar imoratlarning yuk koʻtaruvchi
devorlarini tiklashda
qoʻllanadi. Siqilishga mustahkamlik chegarasi 35–50 kg/sm
2
va hajmiy ogʻirligi
700–1000 kg/m3boʻlgan yengil Gʻishtlar oddiy devorlarda, issiq — sovuqni
oʻtkazmaydigan (izolyatsi-on) material sifatida hamda
sinchli binolarda sinchlar
orasini toʻldirishda ishlatiladi. Hajmiy ogʻirligi 500–700 kg/m
3
va mustahkamlik
chegarasi past (6–15 kg/sm
2
) boʻlgan Gʻishtlar qozon, quvur va pechlarga qoplash
uchun qoʻllanadi.
Gʻishtlarning kovakli, koʻp
teshikli, kislotaga, oʻtga
chidamli maxsus
xillari mavjud. Silikat Gʻishtlar ham ishlab chiqariladi. Silikat Gʻisht tayyorlash
uchun kvars qumi (92—95%), ohak (5—8%) va suv aralashmasidan iborat massa
yuqori bosim va temperatura ostida avtoklavlarda qotiriladi. Silikat Gʻisht sargʻish
kulrang koʻrinishda boʻladi. Uning hajmiy ogʻirligi 1700– 1900 kg/m\
Bunday
Gʻishtlar fuqaro va sanoat binolarining yuk koʻtaruvchi devorlari va ustunlarini
tiklashda ishlatiladi. Silikat Gʻishtlar namga, yuqori temperatura (500° dan ortiq)
ga uncha chidamli boʻlmagani uchun pech va moʻrilarda, poydevor va sokollarda
ishlatilmaydi.
Qad. oʻzbek milliy meʼmorligida kvadrat shaklidagi (24x24x5 sm) "mu-
sulmon" G’ishtlar keng rasm boʻlgan. Oʻzbekistonda 19-asr 2-yarmidan
toʻrtburchak shaklli (28x13x7 sm va 37x23x9 sm oʻlchamli) "nikolay" Gʻishtlari
ishlatilgan. Hozir asosan 25x12x6,5 sm oʻlchamli va bir yarimtali (25x12x8,8 sm)
pishiq G’isht ishlatiladi.
Nazorat uchun savollar
1.
Keramika haqida nialar bilasiz?
2.
Keramikadan qanday buyimlar olinadi?
189
3.
Keramik g’ish ishlab chiqarish usullari?
РУ-60 М niqob filtrlovchi patronlar xususiyatlari

РУ-60 М niqob filtrlovchi patronlar xususiyatlari
Filtrlovchi patronlar turi
|
Filtrlovchi patronni zaharli moddalardan himoya qilish xusuiyati
|
A
|
Aerozol va organik bug’lardan, fosfor va xlororga-nik birikmalardan( metofos ,bromofos, xlorofos, geksoxloran va boshqalar) qisqa vaqt ichida «G» markasiga ko’ra, simobli zaharlovchilardan ham himoya kiladi.
|
V
|
Aerozol va zaharli gazlardan hamda qisqa vaqt ichida «A» markasiga ko’ra aerozol va organik gazlar, fosfor, xlororganik birikmalardan himoya kiladi.
|
G
|
Simobli bug’ va aerozollardan himoya qiladi.
|
KD
|
Vodorod sulfit va aerozollardan himoya kiladi.
|
РУ-60 М turdagi gazniqobning ishlash tartibi, zaharli aralashmalarni filtrlovchi patronlar orqali tozalash va toza havoni nafas olish organlariga yetkazib berishdan iborat.РУ-60 М turdagi niqob A, V , G, va KD turdagi patronlar bilan ta’minlanadi (GOST 17269-71). Filtrlovchi patronlar zaharli moddalarning fizika-ximiyaviy xususiyatlari hamda zaharlilik 15 MRKgacha va havo tarkibidagi kislorod miqdori 18% kam bo’lganda ishlashga moslashtirilgan.
G azniqoblar. Zaharli kimyoviy moddalar bilan ishlaganda sharoitga qarab u yoki bu turdagi shaxsiy himoya vositalaridan foydalaniladi.
Gazniqobning 2 xili mavjud:
- filtrlovchi sanoat gazniqobi;
- ajratuvchi gazniqob.
Filtrlovchi sanoat gazniqobi. Bu gazniqoblarni atmosfera havosida 16% dan ortiq zaharli moddalar bo’lganda ishlatish mumkin.
S
Rasm 6. Sanoat gazniqoblari va uning filtrlari
anoat gazniqobining bir necha xil turi mavjud: aerozol–filtrsiz; aerozol-filtrli; aerozol filtrsiz niqob, shartli «8» raqami bo’ladi.
Gazniqob qutilari ma’lum maqsad uchun mo’ljallangan bo’lib, qutisining tashqi ko’rinishi rangi bilan farqlanadi. Himoyalash xususiyatlariga nisbatan gazniqob to’g’risida tushunchalar ilovadagi jadvalda keltirilgan.
|
Referat mavzulari ro’yxati - bet 62

|
Referat mavzulari ro’yxatiBog'liq SHISHA VA KERAMIKA (2)
5– amaliy mashg‘ulot ( 4 soat)
Devorbop keramik buyumlar turlari va ishlatilish sohalari
Bino bezagi uchun keramika texnologiyasi bo’yicha issiqlik berish yo’li
bilan pishirilgan maxsus tarkib va xossalarga ega bo’lgan chinni va sopolsimon
tuzilishi me’morchilikda keng qo’llaniladigan buyumlarga keramik plitkalar
(koshinlar) deb ataladi. U binoning sirti va ichki qismiga ko’rk berib, uni kir va
namdan saqlaydi.
Ko’p sonli adabiyot manbalarda plitkalar termini toshtaxtacha, ya’ni
kichkina plita yoki to’rtburchak taxtacha shaklidagi kichikroq buyum ma’nosida
ishlatiladi. Ba’zi manbalarda esa koshin termini naqshli plitka ma’nosida
ishlatiladi.
Hozirgi kunda koshinlar O’zbekiston hududida «O’zqurilishmateriallari»
akstiyadorlik kompaniyasiga qarashli Toshkentdagi «Toshqurilishmateriallari» va
barcha viloyatlarda mavjud bo’lgan maxsus kulolchilik korxonalarda ishlab
chiqarilmoqda. 2000-yili «Toshqurilishmateriallari» akstiyadorlik korxonasi Italiya
firmasi yordamida Germaniyada chiqadigan qoliplovchi presslarni korxonada
o’rnatish hisobiga katta o’lchamli koshinlar ishlab chiqarishga o’tdi.
Plitka turlari.
Keramik plitkalar ishlatilishiga ko’ra 3 turga bo’linadi:
1. Polbop keramik plitkalar. Ular dag’al keramika guruhiga mansub;
2. Ichki pardozlash plitkalari. Ular nafis yoki nozik keramika texnologiyasi
bo’yicha olinadi;
3. Fasad plitkalari. Ular ham dag’al keramika buyumlari safini to’ldiradi;
Polbop keramik plitkalar o’z navbatida ikki turga ajraladi:
1. Keramik plitkalar;
2. Koshin yoki naqshli plitkalar.
Polbop keramik materiallar shakli 85-rasmda, o’lchamlari esa 30-jadvalda
berilgan. Rasmda 1, 2, 4, 6, 7, 9, 11 va 13 raqamlar bilan ko’rsatilgan plitkalarning
qalinligi 10 mm, qolganlari (3, 5, 8, 10, 12, 14 va 15) niki esa 13 mm.
190
7 rasm. Polbop plitkalar.
Plitka xom-ashyosi.
Polbop keramik plitkalar ishlab chiqarish uchun pishish intervali katta
bo’lgan (~80-100°C li) bir tarkibli gillar ipshatiladi. MDH mamlakatlari
hududlarida joylashgan ko’pgina korxonalar kuydirilganida oq, sariq va qizil rang
beruvchi shunday xom-ashyolardan foydalanishadi (1 jadval).
1 jadval
Polbop plitkalarning xom-ashyosi sifatida ishlatiladigan gillarning mas.% berilgan
kimyoviy tarkibi, °C hisobidagi olovbardoshliligi va rangi.
Kimyoviy
tarkibi va
xossalari
Gil konining nomi
Chasov
Yar
Drujkovsk
Yangi
shveystars
k
Nikiforovs
k
Nikolaevs
k
Quyi
Uvelsk
SiO
2
53,0
61,6
55,1
58,8
62,0
57,6
Al
2
O
3
+Ti
O
2
32,6
24,7
32,3
21,7
24,3
29,2
Fe
2
O
3
1,5
0,8
0,8
9,3
2,6
3,0
CaO
0,6
0,8
0,6
0,6
0,8
0,2
MgO
0,7
0,7
0,6
0,6
1,0
0,9
K
2
O
2,7
2,9
2,1
1,9
2,5
-
Na
2
O
0,3
0,2
0,3
SF
0,3
-
Qizdirilga
nda
yo’qotishl
ik
8,5
7,0
8,1
6,2
6,4
9,5
191
Olov
bardoshli
k
1700
1610
1700
1480
1600
1560
Rangi
Oq
Oq
Oq
Qizil
Sariq
Kulrang
|
| |
– amaliy mashg‘ulot ( 4 soat)

|
– amaliy mashg‘ulot ( 4 soat)Bog'liq SHISHA VA KERAMIKA (2)
3– amaliy mashg‘ulot ( 4 soat)
Qurilish keramik buyumlar turlari va ishlab chiqarish texnologiyasi
Keramika buyumlari tadbiq etilishi, xossalari, ishlatilayotgan xom-ashyo turi
yoki pishgan mahsulotning fazaviy tarkibiga ko’ra klassifikastiyalanadi.
Keramika buyumlari iste’mol (tatbiq) etish oblastiga ko’ra uch katta qismga
bo’linadi:
1) qurilish va sanoat qurilishi materiallari;
2) texnika materiallari;
3) maishiy-xo’jalik materiallari.
Qurilish va sanoat qurilish materiallari davrasiga qurilish keramikasi
mahsulotlari va o’tga chidamli materiallar kiradi. Qurilish keramikasi devorbop,
tomga va fasadga oid keramika, pol plitkasi, kanalizastiya uchun ishlatiladigan
sopol quvurlar, kimyoviy chidamli keramika, filtrovchi kovak keramika, keramzit,
agloporit va sanitariya qurilish sopol buyumlaridan tashkil topgan. Ularga
quyidagicha talqin berish mumkin:
- qurilish keramikasi mahsulotlari - mayda va yirik donali keramika
massalari asosida olingan va qurilishda ishlatishga mo’ljallangan g’isht va
cherepista kabi materiallar;
- devorbop keramika buyumi - oddiy tuproqdan yasalgan, yuqori haroratda
ishlov berish yo’li bilan olingan va devor yasash uchun xizmat qiladigan mahsulot;
- tombop keramika buyumi - tuproq asosida yasalgan va temir tunka
o’rnini bosuvchi qurilish keramikasi mahsuloti;
- drenaj uchun ishlatiladigan keramika buyumi - keramika massalari
asosida yuqori harorat berish yo’li bilan olingan va metall quvirlarning o’rnini
bosuvchi mahsulot;
- tashqi yuza keramikasi - tashqi pardozlash uchun ishlatiladigan yuzali
tosh, g’isht va koshinlar;
- ichki pardozlash keramikasi - ichki pardozlash uchun ishlatiladigan
koshinlar, izrazsti va boshqa buyumlar;
- effektiv g’ovak keramika - keramzit, agloporit, graviy kabi g’ovak
keramika materiallari;
- sanitariya-texnika buyumi - keramika texnologiyasi asosida yasalgan
vanna, rakovina, unitaz va boshqalar;
- qurilishning qadimiy va oddiy materiali - tuproq asosida yasalgan va 950-
1000 °C li haroratda kuydirib olingan g’isht;
- sun’iy qurilish keramikasi - Markaziy Osiyo va boshqa issiq iqlimli erlarda
tuproq asosida yasalgan va kuydirish yo’li bilan olingan qurilish g’ishtisimon
mahsulotlar.
|
| |
Efficient Storage Management - Windows Server 2003 R2 Reviewer's Guide Microsoft Windows Server 2003 R2

|
Windows Server 2003 R2 Reviewer's Guide Microsoft Windows Server 2003 R2
|
bet | 36/53 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 386 Kb. | | #15709 |
Storage Manager for SANs
Storage Manager for SANs (SMfS) is a Microsoft Management Console snap-in that administrators can use to create and manage the logical units (LUNs) that are used to allocate space on storage arrays in both Fibre Channel and iSCSI environments. Administered through a conventional snap-in, Storage Manager for SANs can be used on storage area network (SAN) based storage arrays that support Virtual Disk Server (VDS) using a hardware VDS provider. Because of hardware, protocol, transport layer and security differences, configuration and LUN management differ for the two types (iSCSI and Fibre Channel) of supported environments. This feature will work with any type of Host Bus Adapter (HBA) or switches on the SAN. A list of VDS providers that have passed the Hardware Compatibility Tests (HCT) is available on www.microsoft.com/storage.
On a Fibre Channel storage subsystem, LUNs are assigned directly to a server, which accesses the LUN through one or more Host Bus Adapter (HBA) ports. The administrator needs only to identify the server that will access the LUN, and enable one or more HBA ports on the server to be used for LUN I/O traffic. When the server is assigned to a LUN, the server can immediately access the LUN to create, augment, delete, and mask (or unmask) the LUN.
|
| |
-Rasm. Kvars minerali kristallari

168
kattalikga ega bo‘lgan donachalarining nisbati shisha pishirish jarayonida katta ahamiyatga
ega. Bundan tashqari shu narsa aniqlanganki qumning
katta fraksiyasiga qaraganda, kichik
fraksiyasining tarkibida temir oksidlari ko‘proq miqdorda bo‘lar ekan.
Amaliy tajribaga asoslangan holda qum donachalarining diametri vanna pechida
pishiriladigan shishalar uchun 0,15 – 0,80 mm, tuvakli xumdonlarda pishiriladigan
shishalar
uchun 0,15 – 0,60 mm bo‘lishi ma’qul hisoblanadi. SHu bilan birga qum tarkibida bunday
donachalarning miqdori 80 – 90% ni tashkil qilishi kerak.
BOR KISLOTASI - Referat mavzulari ro’yxati

|
Referat mavzulari ro’yxatiBog'liq SHISHA VA KERAMIKA (2)
BOR KISLOTASI.
Bor kislotasi – rangsiz, yaltiroq, mayda kristallardan tuzilgan bo‘lib, suvda yaxshi
eriydigan moddadir. Nazariy tarkibi V
2
O
3
-56,45% va N
2
O – 43,55% dan iborat. Bor kislotasi
bilan birga shisha tarkibiga bor angidridi kiritiladi. Bor angidridi shishaning kimyoviy va
termik mustahkamligini oshiradi, shishaning pishish jarayonini tezlashtiradi, suyuqlanishini
oshirib, qovushqoqligini pasaytiradi. SHisha pishirishda bor angdridining 15% miqdori uchib
ketadi. SHuning uchun uning miqdorini omixta tarkibida saqlab qolish uchun uchib ketadigan
miqdorini hisobga olgan holda bor angdrididan ko‘proq qo‘shish kerak.
BURA.
Bura ham bor kislotasi kabi shisha tarkibiga bor angidrini kiritish uchun ishlatiladi.
Tabiatda bura Na
2
V4O
7
minerali ko‘rinishida uchraydi. Na
2
V4O
7
– rangsiz, kulrang, sarg‘ish,
yashil ranglarda bo‘lib, yog‘li yaltiroqlikka ega mineral hisoblanadi. Bura bor kislotasining
natriyli tuzi hisoblanib, 36,6% V
2
O
3
, 16,2% Na
2
O 47,2% N
2
O tarkibdan iborat. Kulrang
burada sezilarli qo‘shimchalar miqdori bo‘ladi. NaO, Sa O
4
, Na
2
O
4
.
ALYUMINIY OKSIDI.
Alyuminiy oksidi (Al
2
0
3
,) katta xajmda va yuqori navli shisha olishda shisha
omihtasiga, tarkibida 99% Al
2
0
3
glinozyom yoki suvli oksid alyuminiy orqali (amorf
glinozyom ) Al
2
O
3
x 3N
2
O
kirgiziladi.
Ko‘p holatda alyuminiy oksidini shisha tarkibiga kaolin, dala shpati, pegmatit orqali
kiritiladi.
|
| |
M ustahkamlash uchun savollar - Amaliy mashg’ulot №27 Mavzu: Asosiy metall kesuvchi stanoklar va ularning ishlatilishi...

|
Amaliy mashg’ulot №27 Mavzu: Asosiy metall kesuvchi stanoklar va ularning ishlatilishi Ishdan maqsad
|
bet | 2/2 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #111878 |
Bog'liq 27-amaliy mashg\'ulotM ustahkamlash uchun savollar.
1. Silindrik sirt qanday hosil qilinadi?
2. Detallarning silindrik yuzalariga qanday talablar qo’yiladi.
3. Tokorlik stanogida tashqi silindrik yuza hosil qilishning asosiy shartlarini ayting?
4. Xar xil diametrli bir necha o’qdosh silindrlardan iborat detalda qanday yuzalar bo’ladi?
5. Zagatovkalarni tokorlik stanogiga mahkamlashning asosiy usullari va mustahkamlashda foydalaniladigan moslamalar qaysilar?
6. Uch kulochokli o’zi mahkamlanadigan patronning asosiy qimlarini tushuntiring.
7. Patronga mahkamlangan planshaybaning vaziqasi nimalardan iborat?
Mavzuni bayon qilish yuzasidan metodik tavsiya.
Darslardagi asosiy vazifalar metallarga ishlov berishda qo’llaniladigan stanoklarining turlari va tavsifi ularni boshqarish va o’rganishdan iboratdir.
O’quvchilar metallga ishlov berishda qo’llaniladigan stanoklarni ishlatilishi ular to’g’risida bilgan ma’lumotlarini qaysi stanoklarni bilishini shu stanoglarni ishlatish to’g’risida mavzuda bayon etsa maqsadga muvofiq bo’ladi.
Metalga ishlov berishda qo’llaniladigan stanoklari turlarini bayon etishdan tashqari, metalga ishlov berishda qo’llaniladigan stanoklarida bajariladigan ishlar bilan tanishish, misol tariqasida bir stanokni maxsulot tayyorlash usullari, u maxsulotdan foydalanish ishlarini o’zlashtirish maqsadga muvofiq bo’ladi.
Odatda ko’pchilik o’quvchilar ular haqida muayyan ma’lumotlarga ega bo’lish bilan birga ayrim o’quvchilar yengil ta’mirlash ishlarini ham bajara oladilar. Shuning uchun mavzuning turmushga ahamiyati metalga ishlov berishda qo’llaniladigan stanoklari tuzilishi haqidagi umumiy suhbat tarzda baholash kerak.
O’quvchi o’zlari bilganlaricha metalga ishlov berishda qo’llaniladigan stanoklari tuzilishi, turlari va vazifalari ularning buzilish sabablari, ishlatish tartib qoidalari, texnika xavfsizligi chora tadbirlarini yoddan chiqarmasligi lozimligi qayd etish lozimdir.
O’quvchilar olingan bilimlarini mustahkamlash maqsadida laboratoriya xonalaridagina foydlaniladigan metalga ishlov berishda qo’llaniladigan stanoklar bilan cheklanib qolmasdan balki ishlab chiqarish korxonalariga ekskursiyalar uyushtirish maqsadga muvofiqdir.
Olingan bilimlarni mustahkamlash maqsadida o’quvchilarga ko’rgazmali tarzda darsni tashkil etish kerak. O’quvchilarning qiziqishlarini oshirish maqsadida darslarni yangi pedagogik va informasion texnologiyalardan foydalangan holda o’tish lozim. Bundan tashqari xar xil gazeta va jurnallardagi yangiliklardan foydalangan xolda mavzuni yoritish tavsiya qilinadi.
|
| |
Active Directory - Windows Server 2003 R2 Reviewer's Guide Microsoft Windows Server 2003 R2

|
Windows Server 2003 R2 Reviewer's Guide Microsoft Windows Server 2003 R2
|
bet | 34/53 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 386 Kb. | | #15709 |
Active Directory. Active Directory provides directory services for both the Windows network operating system (NOS) and for directory-enabled applications. For the NOS, Active Directory stores critical information about the network infrastructure, users and groups, network services, and so on. In this role, Active Directory must adhere to a single schema throughout an entire forest.
ADAM. ADAM provides directory services specifically for directory-enabled applications. ADAM does not require or rely on Active Directory domains or forests. However, in environments where Active Directory exists, ADAM can use Active Directory for the authentication of Windows security principals.
ADAM and Active Directory can run concurrently on the same network. In addition, ADAM can support both domain and workgroup users simultaneously.
|
| |
KIRISH - Referat mavzulari ro’yxati

165
"Kadrlar tayyorlash milliy dasturi"da belgilangan
vazifalardan kelib
chiqqan holda O‘zbekiston Respublikasi ta'lim tizimidagi islohotlarni amalga
oshirish,
mamlakatimiz
ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishini
yuqori
malakali
mutaxassislar bilan ta'minlash, hamda zamon talablariga
javob beradigan yuqori
malakali kadrlarni tayyorlash oliy va o‘rta maxsus ta'limi tizimidagi islohotlarni
rivojlantirishning mazmunini tashkil etadi.
Oxirgi yillarda O‘zbekistonda qurilish sohasi keng ko‘lamda
rivojlanmoqda. Qurilish sohasi negizini qurilish materiallari
va buyumlari tashkil
etadi. Bino va sanoat inshootlarining sifati, uzoq muddatga chidamliligi ko‘p
jixatdan qurilish materiallari va buyumlarini to‘g‘ri
tanlab olish va ishlatishga
bog‘liqdir. Shuning uchun qurilish sohasini tanlagan talabalarni “silikatlar
texnologiyasi” fanini puxta egallashlari juda muhimdir.
Ushbu fan qurilish materiallarining xom ashyoviy bazasi oid masalalar,
an'anaviy qurilish materiallarining xom ashyosi va ishlab chiqarish texnologiyasi,
sement xom ashyosi, tog‘ jinslari, g‘isht va to‘ldiruvchi xom ashyosi va ularning
fizik-kimyoviy xossalari va ulardan ratsional
foydalanish sohalarni, fan tarixi va
rivojining tendensiyasi haqida malumot va qo‘yiladigan
talablari, jarayonning
o‘ziga xos tomonlari va mohiyatini qamrab oladi.
1-Amaliy mashg’ulot (4-soat)
Referat mavzulari ro’yxati - bet 44

163
fanidan amaliy mashg‘ulot uchun
USLUBIY KO’RSATMA
Bilim sohasi:
300 000
– Ishlab chiqarish texinika sohasi
Ta’lim sohasi:
340 000
–
Arxitektura va qurilish
Ta’lim
yo‘nalishlari:
5320100
-Materialshunoslik
va yangi materiallar
texnologiyasi
JIZZAX - 2021 yil
164
Uslubiy qo’llanma “Qurilish materiallari va konstruksiyalari ” kafedrasining 2021
yil “______” _________________dagi ____-sonli yig‘ilishida muhokama
qilingan va ma’qullangan.
“Qurilish materiallari va konstruksiyalari ”
kafedrasi mudiri; ____________ O.B.Berdiyev
(imzo)
Uslubiy ko’rsatma Jizzax politexnika instituti “Qurilish
materiallari
muhandisligi”
fakulteti
Kengashining
2021
yil
“______”
_________________dagi ____-sonli yig‘ilishida
muhokama qilingan va
maqullangan.
JizPI “Qurilish materiallari muhandisligi”
fakulteti dekani: ____________SH .O.Erboyev
(
imzo)
Materiallar strukturasi va strukturaviy tahlil fanidan uslubiy ko’rsatma
Jizzax
politexnika instituti ilmiy-uslubiy kengashining 2021 yil “___”_________ dagi
“___” -sonli bayoni bilan tasdiqlangan.
Jizzax politexnika institut
ilmiy- uslubiy kengash raisi ____________ dots. G’. Egamnazarov
(imzo)
Rahimov Sh.T.
- “Qurilish
materiallari, buyumlari
va konstruksiyalari
texnologiyasi” kafedrasi, v.b. dotsent, PhD.
G’aniyev A.G’.
- “Qurilish materiallari va konstruksiyalari”
kafedrasi
dotsenti.
Zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Energiya ta’minlash tizimlari” kafedrasi
“HAYOT FAOLIYATI XAVFSIZLIGI”
fanidan
Mustaqil ishi
Mavzu: Ishlab chiqarish faoliyatida tozalikni ta’minlash va xavfsizlikni oshirish tadbirlarini ishlab chiqish.
Bajardi:Abdusalamov O
Tekshirdi: Abdullayeva.S.M
Toshkent 2023
Reja:
1. Hayot faoliyati xavfsizligi fanining tarkibiy qismlari.
2. Ishlab chiqarish faoliyatida tozalikni ta’milash.
3. Ishlab chiqarish faoliyatida xavfsizlikni oshirish.
4. Baxtsiz xodisalarni tahlil etish.
5. Sanoat jarohatlanishi va kasb kasalliklarini o'rganish usullari.
Hayot faoliyati xavfsizligi fanining tarkibiy qismlari.
Inson to'g'ilgan kundan boshlab baxtli yashashga intiladi. U mehnat qilish, dam olish, toza muhit sharoitida yashash huquqiga ega, buni esa O'zbekiston Resbuplikasi Konstitusiyasi kafolatlaydi.
Hayot faoliyati xavfsizligi fani asosan quydagi qismlardan tashkil topgan.
1. Hayot faoliyati xavfsizligi umumiy masalalari to'g'risida ekologik va mehnat qilish qonuniyatlari.
2. Sanoat sanitariyasi va gigienasi.
3. Xavfsizlik texnikasi.
4. Yong'in va portlashga qarshi chora-tadbirlar.
5. Fuqaro muhofazasini sanoat korxonalarida tashkil etish.
• Ishlab chiqarishda ish sharoitini yaratishda asosan mehnat hamda ekologik qonunchiliklariga rioya qilish maqsadga muofiqdir. Mehnat muhofazasi qonunchiligi mehnat qilish va dam olishning huquqiy normalarini o'z ichiga oladi hamda uning himoya qilinishini kafolatlaydi. Ekologik Qonunchilik esa ishlab chiqarishda atrof muhitning inson hayot faoliyati uchun ta'sirini kamaytirish chora-tadbirlarini ishlab chiqadi.
• Sanoat sanitariyasi va gigienasi ishlab chiqarishda ishlovchilarga zararli faktorlarning ta'sir etishining oldini oluvchi tashkiliy gigiena va sanitariya texnikaviy tadbirlar hamda vositalar sistemasidir.
• Xavfsizlik texnikasi ishlovchilarga ishlab chiqarishdagi xavfli omillarning ta'sir etishining oldini oluvchi tashkiliy va texnikaviy tadbirlar hamda vositalar sistemasidir.
• Yong'in profilaktikasi - ishchilarni olovdan (yong'in va portlashdan) himoya qilishga qaratilgan texnikaviy va tashkiliy tadbirlar kompleksidir.
• Fuqaro muhofazasi ishlab chiqarishda favqulotda holat yuzaga kelganda ishlab chiqarishdagi ishchi xizmatlarni hamda asbob-uskunalarni ko'chirish (evakuasiya) chora-tadbirlarini ishlab chiqish sistemasidir.
|
Transport energetik qurilmalari

|
Transport energetik qurilmalari
|
bet | 1/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 21,23 Kb. | | #104644 |
Bog'liq Кўчирма
“TRANSPORT ENERGETIK QURILMALARI” kafedrasining
2023 yil 28 martdagi KM-№17 sonli Kafedra majlisi bayonnomasidan
KO’CHIRMA
KUN TARTIBI
4.Turli masalalar.
24.03.2023 kuni k.o‘. F.Sh.Sidiqov tomonidan “Chiqindi gazlar zaharliligini kamaytirish usullari” mavzusida o‘tkazilgan ochiq dars muxokamasi
Qatnashdilar:
|
Kafedra mudiri R.N.Axmatjanov, prof. Qodirov S.M, prof. Yu.Sh.Shadimetov, prof. Z.X.Alimova, prof v.b. R.M.Xakimov, t.f.n.dotsent Maxamadjanov Maxamat-Ibraxim, dos. A Sobirjonov, dos.v.b. K.I.Magdiev, k.o‘.J.X.Djalilov, k.o‘.G.P.Niyazova, k.o‘. F.Sh.Sidiqov, ass. Sh.I.Alimov, ass. I.I.Usmanov, ass Ayrapetov D.A, ass.V.M.Meliyev, асс.Х.P.Niyazov, kotiba.S.M.Mirdodayeva
|
Eshitildi:
|
Kafedra mudiri Phd Axmatjanov R.N. so’zga chiqib, 24.03.2023 kuni k.o‘. F.Sh.Sidiqov tomonidan “Chiqindi gazlar zaharliligini kamaytirish usullari” mavzusida o‘tkazilgan ochiq dars tahlil qilindi. O’tkazilgan ochiq dars muxokamaga qo’yildi, tashrif buyuruvchilar tomonidan bildirilgan fikrlar: O‘quv uslubiy majmua tarkibida ishchi dastur, kalendar –tematik reja, ma’ruza matni va nazorat savollari mavjud. Hemis tizimi orqali davomat va dars mashg‘uloti o‘tilganligi tasdiqlandi. Dars rejada keltirilgan savollar ketma-ketligida olib borildi. O‘quv auditoriyasi darsga tayyor, doska, kompyuter va miniproektor mavjud. Dars talab darajasida tashkil qilinib, mavzuga tegishli zamonaviy ma’lumotlar prezentatsiya slaydlari shaklida talabalarga etkazildi. Mavzuning mazmuni va mohiyati ilmiy va uslubiy jihatdan tushunarli va ravon tilda bayon qilindi. Materiallar zamonaviy ma’lumotlar asosida shakllantirilgan. AKT texnik vositalaridan unumli foydalanildi. Dars davomida talabalarni savol-javob usuli yordamida darsga qiziqtirish va faollik darajasini oshirishga erishildi. Mavzuga tegishli zarur adabiyotlar ro‘yxati talabalarga etkazildi. Katta o’qituvchi F.Sh.Sidiqov tomonidan o‘tkazgan ochiq darsi samarali amalga oshirildi deb hisoblandi va ma’lumot uchun qabul qilindi. Shu kungi bayonnoma raqami bilan tasdiqlash taklifi kiritildi. Kafedra a’zolari bir ovozdan maqullashdi. Yosh o’qituvchi (asistent)lar o’tkazilayotgan ochiq darslarda koproq ishtirok etishlari va malakalarini oshirishlari, metod o’rganishlari ta’kidlandi. Ochiq darslarning o’z vaqtida o’tilishiga jiddiy e’tibor qaratilisi aytildi.
|
|
|
| |
VI.1-rasm. Korroziya mexanizmiga ko’ra turlari

77
asosan, bitum mastka qoplamasidan foydalaniladi, chunki u izolyatsiya qoplamasiga
bo‘lgan barcha talablarga javob beradi.
Bitum mastikasi to‘ldiruvchi neft bitumi va plastifikatordan tashkil topgan.
To‘ldiruvchilarning asosiy vazifasi mastika qoplamasini mahkamligini oshirishdan
iborat bo‘lib, to‘ldiruvchilar sifatida asbest rezina, kauchukning mayda kukunlari va
maydalangan polietilen, izobutilen va boshqalar ishlatiladi. Plastifikatorlarning asosiy
vazifasi bitum mastikasini oquvchanligini, surkaluvchanligini oshirishdan iborat.
Plastifikatorlar vazifasida transformator yog‘i, polimer mahsulotlari poliizobutilen,
poliden, “ko‘k” yog‘ va boshqalar ishlatiladi.
NEFT TO’PLASH JOYI - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov,...

|
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov Pdf ko'rish
|
bet | 132/154 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #106996 |
Bog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,NEFT TO’PLASH JOYI - neft qudug‘i mahsulotlarini qayta ishlashga va
yig‘ishga mo‘ljallangan. U neft va gazlarni transport vositasi bilan tashishga,
neftni saqlashga, qatlam suvlarini tozalashga xizmat qiladi.
NEFTNI TUZSIZLANTIRISH - neft qudug‘i mahsulotlaridan xlorli
tuzlarni chetlashtirish jarayoni.
PAST HARORATLI REZERVUAR, IDISH - atrof muhit haroratidan (-
4
0
C) past holatda, suyultirilgan uglevodorod va tabiiy gazlarni saqlash uchun
mo‘ljallangan idish - rezervuar.
TINDIRGICH - suyuqliklarni mexanik aralashmalardan tozalash uchun
mo‘ljallangan hovuz yoki rezervuar (idish). Tindirgichda suyuqlik oqimining
tezligi kamaytiriladi yoki butunlay to‘xtatib qo‘yiladi. Natijada suyuqlikdagi
aralashmalar o‘z og‘irlik kuchi ta’sirida idish tagiga cho‘kadi yoki suyuqlik sirtiga
qalqib chiqadi. Idish tubida to‘plangan har xil zarrachalar cho‘kma hosil qiladi.
Cho‘kma va qalqib chiqqan qatlamning to‘planishi sedimentatsiya (cho‘kish)
qonuniyati asosida aniqlanadi. Tindirgich suvni tozalash uchun ham qo‘llaniladi.
Suzgich bilan ta’minlangan burg‘ quduqlarida suzgich tagiga o‘rnatiladigan, burg‘
qudug‘idan suv chiqarishda suv bilan chiqib ketadigan tog‘ jinsi zarrachalari
cho‘kadigan tagi berk quvur ham tinitgich deb yuritiladi.
SUVNI TOZALASH - suv sifatini sanitariya talabiga yaroqli darajada
tozalash.
Tozalash
tindirish,
filtilash,
yumshatish,
zararsizlantirish,
chuchuklashtirish, tuzsizlantirish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
GAZNI TOZALASH - atrof muhitni ifloslantiruvchi zararli moddalardan
va gazdan yonilg’i sifatida foydalanishda ajralib chiqadigan har xil
komponentlardan tozalash jarayoni. Ayrim hollarda gazni tozalash jarayonida har
xil foydali komponentlar ham ajratib olish mumkin.
|
| |
OKSIDLANGAN - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov

|
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov Pdf ko'rish
|
bet | 133/154 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #106996 |
Bog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,OKSIDLANGAN
NEFTLAR
-
bug‘lanish,
oksidlanish,
polimerizatsiyalanish, aerob va anaerob sharoitdagi bakteriyalar ta’sirida gipergen
o‘zgargan neftlar.
OPERATOR - murakkab dastgohlarni boshqaruvchi ixtisosli ishchi.
ZICHLIK - tog’ jinslari, moddalar, minerallar zichligi, ya’ni fizik xossalari
bo’lib, massini hajmiga bo’lgan nisbatini ifodalaydi; g/sm
3
da belgilanadi.
SUVNING ZICHLIGI - suvning hajm birliklaridagi massasi. Masalan, 1
m
3
(t=4
o
Cda) suv bir tonnaga teng zichlik og’irlik o’lchoviga ega bo’lganligi bilan
solishtirma og’irlikdan farq qiladi. Solishtirma og’irlik umumiy kattalik
hisoblanadi.
NEFT ZICHLIGI - +20
o
C da aniqlanadi va u 0,730-1, 06 g/sm
3
teng.
NEFTNI ISITISH - neftning yopishqoqligini pasaytirish va reologik
hossalarini oshirish maqsadida neftni isitish jarayoni.
KORROZIYAGA QARSHI QATLAMLAR - buyumlarni tashqi
muhitning korrozion ta’siridan saqlash, ko’rkamlashtirish uchun ularning sirtiga
qoplanadigan yupqa qatlam. Uning metalli (ruxlash, kadmiylash, nikellash,
xromlash, qalaylash, qo’rg’oshinlash, tilla suvi yugurtirish); lak-bo’yoqli; shisha
emalli, oksid pardali (qoraytirish, anodli ishlov berish), rezina bilan qoplash,
plastmassa va bitum bilan moylash xillari mavjud.
DINA-STARK ASBOBI - neft yoki tog’ jinsi namunasidagi suvning
miqdorini o’lchashga mo’ljallangan asbob.
PUAZ - dinamik qovushqoqlikning o’lchov birligi; o’zaro 1 sm/sek nisbiy
tezlik bilan harakatlanayotgan, bir-biridan 1 sm masofada joylashgan 1 sm
2
yuzaga
ega bo’lgan ikki suyuqlik qatlamiga 1 dina kuch bilan ta’sir qilayotgan
suyuqlikning qovushqoqlik birligi.
REAGENTLAR - eritmalarning struktura-mexanik xossalarini tartibga
solib turuvchi moddalar.
|
| |
Neft gaz qazib olishda kimyoviy reagentlarning qo‘llanilishi

81
Har xil tuzlar chiqindilari hosil bo‘lishining oldini olish uchun neft quduqlari
va kon qatlamiga ingibitorlar yoki tuzlar cho‘kindilarni haydovchi kimyoviy
reagentlar qo‘llaniladi.
Korroziya tezligini kamaytirish uchun neft qudug‘i, suvni tayyorlash qurilmasi,
nasos stansiyasi, suv haydovchi quduq va kon qatlamiga ingibitorlar (yoki
bakteritsidlar) kiritiladi. Shuni nazarda tutish kerakki ingibitor yoki passivator
kiritilishi faqat shu kiritilgan qurilmanigina emas, undan keyingi joylashgan
qurilmalar uchun ham ta’sir qiladi.
Quvur uzatkichlarning ichki va tashqi korroziyasi.
Metallning atrof – muhit ta’sirida yemirilishi korroziya deyiladi. Kon
hududidan o‘tgan quvur uzatkichlar uch xil, ya’ni atmosfera korroziyasi, tuproq
korroziyasi va ichki korroziya ta’sirida yemirilishi mumkin. Atmosfera korroziyasi –
yer yuzasida joylashgan quvurlarning ob-havo ta’sirida zanglashi. Buni bartaraf qilish
qiyin emas. Buning uchun quvurlar bo‘yoqlar yordamida bo‘yaladi. Tuproq
korroziyasi murakkabroq. Bunda tuproq tagida yotgan quvurlar tuproqning kimyoviy
tarkibi, namligi natijasida zanglab ishdan chiqadi. Masalan, sho‘ri yo‘q, quruq, qumli
tuproqda yotgan quvurlar, nam, sho‘r tuproqda yotgan quvurlarga nisbatan ko‘proq
xizmat qiladi.
Quvur devorlarining ichidan oqayotgan nordon va ishqorli asosga ega bo‘lgan
suyuqliklar bilan ta’siri natijasida hosil bo‘ladigan korroziya ichki korroziya deyiladi.
Kon hududidagi quvur uzatkichlar ichki va tashqi tarafdan korroziyaga uchrab
yemirilishi mumkinligini hisobga olib, ularni ham ichidan, ham tashqarisidan himoya
qilish lozim. Quvurlarning korroziyaga qarshi qoplamasi quyidagi talablarga javob
berishi lozim: suv o‘tkazmasligi, metall bilan mustahkam jipslashishi, elektr tokini
o‘tkazmasligi, kam xarajatliligi va boshqalar.
Lak bo`yoq qoplamalari - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I....

80
Jixozlarning ichki korroziyasi ishchi muhit bilan kontakt natijasida sodir bo‘lib,
tashqi korroziyasi esa tashqi muhit - atmosfera sharoiti, tuproq tarkibi, adashgan
toklar ta’siri kabilar bilan bog‘liqdir.
Tashqi korroziyaga qarshi elektrokimyoviy usullar, izolyatsion qoplamalar
bilan qoplash kabi usullar qo‘llaniladi.
Ichki korroziyaga qarshi himoya izolyatsion qoplamalar qoplash, ishchi
muhitga kimyoviy reagentlar, ingibitorlar, bakteritsidlar kiritish, Shuningdek
texnologik uslublar – agressiv muhitni normal muhitga aylantiruvchi emulsiya hosil
qilish, jixozni sovitish, metall jixozning agressiv muhitda ishlash vaqtini kamaytirish
kabi yo‘llar bilan erishiladi.
Neft va gaz qazib olishda kon muhitida yuqori miqdorda oltingugurt
birikmalarini va kislorodning bo‘lishi muhit korrozion faolligini oshiradi.