nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
CBWFQ-Class Based Welghted Sair Queuing

152
5.4.
Monitoringda qo‘llaniladigan tarmoq protokollari
Ishlab turgan tarmoqni monitoring qilish tarmoq administratoriga tarmoqni
samarali boshqarish va boshqa mutaxassislar uchun tarmoqdan foydalanish
to‘g‘risida statistik hisob yaratish uchun axborotni taqdim etadi. Kanallarni holati
va xatolarni paydo bo‘lish chastotasini va aktiv ulanishlarni ko‘rinib turishi,
tarmoq administratori uchun tarmoqdan foydalanish holatini baholashni
osonlashtiradi. Qandaydir vaqt oralig‘ida bu axborotlarni yig‘ish va ko‘rish
tarmoqni taxlil qilishga va loyihani o‘sishini bashorat qilishga, shuningdek nosoz
qurilmani batamom
ishdan chiqquncha uni aniqlab, almashtirish imkoniyatini
beradi.
Administrator tarmoqni monitoring qilishda 3 ta protokoldan foydalanishi
mumkin. Syslog, SNMP va NetFlow eng ko‘p qo‘llaniladigan protokollar bo‘lib,
har biri o‘z kamchiligiga ega. Ularni birgalikda ishlashi
tarmoqni holatini taxlil
qilishda samarali usul hisoblanadi. NTP (Network Time Protocol — «tarmoqning
vaqt protokoli»)protokoli barcha qurilmalardagi vaqtlarni sinxronizatsiyasini
ta’minlash uchun ishlatiladi. Bu esa har xil qurilmada jurnallar faylini
solishtirishda muhim hisoblanadi.
Tarmoqdagi qurilmada qandaydir hodisani sodir bo‘lishida
ishonchli
mexanizmlarni ishlatish orqali administratorni tizimli xabar orqali ogohlantiradi.
Bu xabarlar juda muhim bo‘lishi mumkin. Administratorlarni ishlarida bunday
xabarlarni saqlash va ko‘rsatishni har xil usullari bo‘lishi mumkin. Xabar
to‘g‘risida ogohlantirishni jo‘natish usullari tarmoq infratuzilishsiga kam ta’sir
qilishi kerak.
Tarmoq qurilmalari beradigan eng keng tarqalgan
tizimli xabarni olish
usuli bu syslog protokoli hisoblandi.
Syslog termini standartni tavsiflash uchun ishlatiladi. Syslog protokoli
UNIX tizimi uchun 80 yillarda ishlab chiqilgan, lekin
IETF jamiyati tomonidan
RFC 3164 nomi bilan birinchi marta 2001 yilda xujjatlashtirilgan. Syslog IP
tarmoq bo‘yicha hodisalar to‘g‘risidagi ogohlantirishli xabarni jo‘natish uchun
153
UDP 514 portini ishlatadi (5.22 - rasm).
5.22 – rasm. Tarmoq tuzilishi
Syslog protokolini tarmoqning ko‘p
qurilmalari tushunadi, ya’ni
marshrutizatorlar, kommutatorlar, ilovalar serverlari,
tarmoqlararo ekranlar va
boshqalar. Syslog protokoli tarmoq qurilmalari uchun tizimli xabarlarni tarmoq
bo‘yicha Syslog serveriga jo‘natishni ta’minlaydi. Shu maqsadda maxsus ajratilgan
tarmoq (out-of-band, OOB)ni yaratish mumkin.
Windows va UNIX operatsion tizimlar uchun Syslog serverining dasturiy
ta’minotida har xil paketlar mavjud. Ularning ko‘plari bepul.
Syslogni jurnallashtirish xizmati 3 ta asosiy imkoniyatlarga ega:
-
monitoring va qayta tiklash uchun jurnalga axborotlarni yig‘ish;
-
yig‘ish kerak bo‘lgan axborot turini tanlash;
-
yig‘ilgan Syslog xabarini qabul qiluvchilarini aniqlash .
Uyga vazifa - Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad

|
Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad
|
bet | 39/107 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #263146 |
Bog'liq 2 5433733911249158641Uyga vazifa
Quyidagi moddalarni tashkil etuvchi atomlarning oksidlanish darajalarini aniqlang:
1) LiF; 2) NH3; 3) 02; 4) P205; 5) MgJ2; 6) P4.
Quyidagi birikmalardan xromning oksidlanish darajalarini aniqlang:
CrO; Cr203; Cr03; K2Cr2Or Quyidagi birikmalardagi vodorodning oksidlanish darajalarini aniqlang:
H2S; H20; PH3; H202; NaH; CaH2.
Dars ishlanmasini tasdiqlayman: _________ _________ O’IBDO
Sana: ___________________________________________________________
Sinf: 8
Fan : Kimyo.
Mavzu:OKSIDLANISH-QAYTARILISH REAKSIYALARI MAVZUSIGA MASALA VA MISOLLAR ISHLASH.
Darsning maqsadi:
1.Ta’limiy maqsad: o’quvchilarga mavzuga oid masalalar ishlashni o’rgatish.
2.Tarbiyaviy maqsad:. Nutq ravonligi, munozara madaniyati kabi ijobiy hislatlarni shakllantirish
3.Rivojlantiruvchi maqsad: O’quvchilarning bilim va tafakkurini, kitobxonlik malakasini oshirish, mustaqil fikrlash ko’nikmalarini shakllantirish .
o ‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
kimyoviy moddalar haqidagi tushunchalar orqali bilimini oshirib borish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
kimyoviy ishlab chiqarish mahsulotlari va tabiat boyliklarini asrab-avaylashni bilish.
Milliy va umummadaniy kompetensiyalar:
badiiy va san’at asarlari bo‘lgan me’moriy obidalarni tiklashda kimyoviy birikmalardan foydalanilganligi haqida tushunchaga ega bo‘lish.
Darsning jihozlari : Plakatlar , kimyoviy moddalardan na’munalar , kimyoviy jihozlar
Darsda qo’llaniladigan metod : Aralash , Interfaol metodlar.
Mashg’ulot bosqichlari:
|
| |
Qanday ta’minot turi to‘liq mavjud bo‘lganda amaliy mehnat ta’limi mashg‘ulotlari qoniqarli amalga oshiriladi?

|
Qanday ta’minot turi to‘liq mavjud bo‘lganda amaliy mehnat ta’limi mashg‘ulotlari qoniqarli amalga oshiriladi?
|
bet | 74/92 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 154 Kb. | | #231818 |
Bog'liq Texnologiya fanidan test topshiriqlari to`plamiQanday ta’minot turi to‘liq mavjud bo‘lganda amaliy mehnat ta’limi mashg‘ulotlari qoniqarli amalga oshiriladi?
*a) moddiy-texnik
b) o‘quv-metodik
s) kadrlar
d) kompyuter
Yo’nuvchi iskananing charxlash burchagi necha gradus ostida charxlanadi?
*a) 18-25 gradus
b) 20-24 gradus
s) 14-28 gradus
d) 18-30 gradus
3 xil shakldagi o‘lchamni aniqlashda ishlatiladigan asbobni belgilang?
*a) shtangensirkul
b) lekalo
s) mikrometr
d) go‘niya
Sun’iy polimerlar qanday olinadi?
*a) Sun’iy polimerlar tabiiy polimerlarni qayta ishlash asosida olinadi
b) Tabiiy polimerlar tabiiy polimerlarni qayta ishlash asosida olinadi
s) Sun’iy monomerlar tabiiy polimerlarni qayta ishlash asosida olinadi
d) Kimyoviy polimerlar tabiiy polimerlarni qayta ishlash asosida olinadi
Sintetik polimerlar qanday olinadi?
*a) Sintetik polimerlar olish uchun neft, tabiiy gaz va toshko’mir kabi materiallarga kimyoviy ishlov beriladi
b) Sun’iy polimerlar olish uchun neft, tabiiy gaz va toshko’mir kabi materiallarga kimyoviy ishlov beriladi
s) Kimyoviy polimerlar olish uchun neft, tabiiy gaz va toshko’mir kabi materiallarga kimyoviy ishlov beriladi
d) Tabiiy polimerlar olish uchun neft, tabiiy gaz va toshko’mir kabi materiallarga kimyoviy ishlov beriladi
Avtomatlashtirishning nechta bosqichi mavjud?
*a) 4 ta bosqichi
b) 3 ta bosqichi
s) 2 ta bosqichi
d) 5 ta bosqichi
Avtomatika deb nimaga aytiladi?
*a) Avtomatika – avtomatik boshqarish tizimlarining texnik vositalarini loyihalash, yaratish, ularning ishlarini tashkil qilish hamda nazariy va amaliy asoslarini ishlab chiqish
b) Avtomatika – avtomatik nazorat tizimlarining texnik vositalarini loyihalash, yaratish, ularning ishlarini tashkil qilish hamda nazariy va amaliy asoslarini ishlab chiqish
s) Avtomatika – avtomatik kuzatish tizimlarining texnik vositalarini loyihalash, yaratish, ularning ishlarini tashkil qilish hamda nazariy va amaliy asoslarini ishlab chiqish
d) Avtomatika – avtomatik tuzatish tizimlarining texnik vositalarini loyihalash, yaratish, ularning ishlarini tashkil qilish hamda nazariy va amaliy asoslarini ishlab chiqish
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash - Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad

|
Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad
|
bet | 35/107 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #263146 |
Bog'liq 2 5433733911249158641Yangi mavzuni mustahkamlash : O’quvchilar bilan savol-javob qilish.
Uyga vazifa berish : O’tgan mavzularni takrorlash.
O’tiladigan sana ___ ___- ____________________ 201__ yil
Sinf 8 Fan kimyo
Mavzu: ELEMENTLARNING OKSIDLANISH DARAJASI
Darsning maqsadi: ta’limiy maqsad: o’quvchilarga yangi mavzu haqida ma’lumot berish, tushuntirish.
tarbiyaviy maqsad: o’quvchilarga mavzuga taaluqli bo’lgan bilim, ko’nikma va malakalarni shakllantirish g’oyalarini singdirish.
rivojlantiruvchi maqsad: o’quvchilarnining mavzuni o’zlashtirishi bilan birga mavzuning hayot uchun zarur bo’lgan jihatlarini tushuntirish, mavzuni hayotga bog’lash.
o ‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
kimyoviy moddalar haqidagi tushunchalar orqali bilimini oshirib borish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
kimyoviy ishlab chiqarish mahsulotlari va tabiat boyliklarini asrab-avaylashni bilish.
Milliy va umummadaniy kompetensiyalar:
badiiy va san’at asarlari bo‘lgan me’moriy obidalarni tiklashda kimyoviy birikmalardan foydalanilganligi haqida tushunchaga ega bo‘lish.
Darsning jihozi: a) darslik b) konspekt c) kompyuter d) bo’r,
Dars turi: fikrlashish mashqi, demonstratsiya, ma’ruza
Dars usuli: aralash
Dars materiallari va vositalar: darslik, kartochkalar, savollar, slayd, kompyuter, proyektor,
Yangi mavzu bayoni. Atomlarning bergan yoki olgan elektronlar soni shu atomning oksidlanish darajasi deb ataladi. Agar element:
ta elektron bersa +1, olsa —1, 2 ta elektron bersa +2, olsa — 2,
3 ta elektron bersa +3, olsa — 3 oksidlanish darajalarini hosil qiladi.
Izoh: ionlarning zaryadini yozishda zaryad miqdori “+” yoki ” ishoralarining oldiga yoziladi. Masalan: S02+, S2_, Al3+. Elementlarning oksidlanish darajasini yozishda esa oksidlanish darajasi qiymati “+” yoki ” ishoralaridan keyin yoziladi. Masalan, Na+1, Al+3, S-2 va hokazo.
Qutbsiz kovalent bog‘lanishli moddalar ya’ni oddiy moddalarda elementning oksidlanish darajasi nolga teng.
|
| |
Texnologiya faniga oid kompetensiya qanday nomlanadi?

|
Texnologiya faniga oid kompetensiya qanday nomlanadi?
|
bet | 73/92 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 154 Kb. | | #231818 |
Bog'liq Texnologiya fanidan test topshiriqlari to`plamiTexnologiya faniga oid kompetensiya qanday nomlanadi?
*a) Xususiy kompetensiya
b) Boshlang‘ich daraja
s) Tayanch kompetensiya
d) Boshlang‘ich ta’lim darajasi
O‘quv rejasida quyidagilardan qaysilari ko‘rsatib o‘tiladi?
*a) o‘quv soatlari
b) baholash
s) monitoring
d) o‘quv dastur
Taraqqiyot dasturi me’yoriy hujjatida nimaga e’tibor qaratiladi?
*a) ta’lim ta’minotini yoritishga
b) fan mavzularining qisqacha mazmuniga
s) o‘quv soatlari hajmiga
d) o‘quvchilarni baholashga
O‘quv dasturida quyidagilardan qaysilari ko‘rsatib o‘tiladi?
*a) mavzularining qisqacha mazmuni
b) o‘quv soatlari
s) o‘quv rejasi
d) o‘quv-tarbiya soatlari
Quyidagi manbalardan qaysi birida o‘quvchining o‘quv yuklamasi miqdori aniq ko‘rsatilgan?
*a) O‘quv dasturida
b) DTS da
s) O‘quv rejasida
d) Darslikda
2017-2018 o`quv yilidan boshlab texnologiya fanidan mashg`ulotlar necha yo`nalishda tashkil etilmoqda?
*a) 2
b) 3
s) 1
d) 4
O`qituvchining navbatdagi mavzu bo`yicha mashgulotga tayyorlanishi nimadan boshlanadi?
*a) kalendar reja tuzishdan
b) dastur tuzishdan
s) adabiyotlar to`plashdan
d) konspekt tuzishdan
Texnologiya fanining asosiy o`quv shakli.
*a) amaliy mashgulot
b) dars
s) ko`rgazmali ta'lim
d) politexnik ta'lim
Texnologiya fani uslubi qaysi fanlar bilan bog`liq?
*a) Psixologiya, pedagogika
b) Matematika, geometriya
s) Fizika, kimyo
d) Tarix, falsafa
Mahorat nima?
*a) Kasbiy malakalarni rivojlantirishning yuqori darajasi
b) Turli malakalardan ijobiy tarzda foydalanish
s) Mehnatning yuqori saviyasi, barqarorlik, vaqtdan ijodiy tarzda foydalanish
d) Malakaning tarkibiy qismi bo‘lib, harakatni tez, aniq bajarishdir
|
| |
Qo’shimcha qilish - Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad

|
Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad
|
bet | 36/107 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #263146 |
Bog'liq 2 5433733911249158641Qo’shimcha qilish:___________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________Uyga vazifa
Quyidagi birikmalarda elementlarning oksidlanish darajalarini aniqlang: BeCl,, Si09, Xe04, CLF3, HMn04, K2Cr2Or
Dars ishlanmasini tasdiqlayman: _________ _____ O’IBDO
O’tiladigan sana ___ ___- __________________ 201__ yil
Sinf 8 Fan kimyo
Mavzu: OKSIDLANISH-QAYTARILISH REAKSIYALARI
Darsning maqsadi: ta’limiy maqsad: o’quvchilarga yangi mavzu haqida ma’lumot berish, tushuntirish.
tarbiyaviy maqsad: o’quvchilarga mavzuga taaluqli bo’lgan bilim, ko’nikma va malakalarni shakllantirish g’oyalarini singdirish.
rivojlantiruvchi maqsad: o’quvchilarnining mavzuni o’zlashtirishi bilan birga mavzuning hayot uchun zarur bo’lgan jihatlarini tushuntirish, mavzuni hayotga bog’lash, hayot uchun ahamiyati katta ekanligini tushuntirish.
o ‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
kimyoviy moddalar haqidagi tushunchalar orqali bilimini oshirib borish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
kimyoviy ishlab chiqarish mahsulotlari va tabiat boyliklarini asrab-avaylashni bilish.
Milliy va umummadaniy kompetensiyalar:
badiiy va san’at asarlari bo‘lgan me’moriy obidalarni tiklashda kimyoviy birikmalardan foydalanilganligi haqida tushunchaga ega bo‘lish.
Darsning jihozi: a) darslik b) konspekt c) kompyuter d) bo’r,
Dars turi: fikrlashish mashqi, demonstratsiya, ma’ruza
Dars usuli: aralash
Dars materiallari va vositalar: darslik, kartochkalar, savollar, slayd, kompyuter, proyektor,
Yangi mavzu bayoni. Kimyoviy reaksiyalarda ishtirok etayotgan moddalar tariibiga kiruvchi atomlar oksidlanish darajalarining o‘zgarishi yoki o‘zgarmasligiga qarab kimyoviy reaksiyalar ikkiga bo‘linadi. CuO + H2S04 = CuS04 + H20
Reaksiyada ishtirok etayotgan moddalar tariibiga kiruvchi atomlarning oksidlanish darajalari reaksiyadan awal qanday bo‘lsa, reaksiyadan keyin ham bir xil. Bu reaksiyada natriy atomlari o‘zining tashqi energetik qavatidagi valent elek- tronlarini xlor atomlariga beradi:
|
| |
O’quv mashg’ulotini bir butun yaxlit holda yoki muayyan bo’laklarga bo’lib baholash?

|
O’quv mashg’ulotini bir butun yaxlit holda yoki muayyan bo’laklarga bo’lib baholash?
|
bet | 72/92 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 154 Kb. | | #231818 |
Bog'liq Texnologiya fanidan test topshiriqlari to`plamiO’quv mashg’ulotini bir butun yaxlit holda yoki muayyan bo’laklarga bo’lib baholash?
*a) Dars tahlili
b) Uyga vazifa
s) Dars o’tish
d) Amaliy mashg’ulot
Atrof, olam, alohida obyektlar va hodisalarining xossalari va munosabatlarini, ular mavjud bo’lgan tabiiy sharoitlarda o’rganish usuli?
*a) kuzatish
b) o’rganish
s) kutish
d) baholash
Ta’lim jarayonida taqdim etilgan amaliy va nazariy bilimlarni egallash, o’zlashtirish, o’rgatish, o’rganish, bilish uchun xizmat qiladigan yo’l- yo’riqlar, usullar majmui?
*a) metod
b) innovasiya
s) ta’lim
d) dars
Insonlarning ijtimoiy-foydali xarakterga ega bo’lgan ongli faoliyati?
*a) mehnat
b) ish
s) kasb
d) hunar
Obyektlarning turli xil sifatlari, belgilari va xususiyatlarini aks ettirish?
*a) tushuncha
b) bilim
s) sifat
d) baholash
“Texnologiya” so‘zining izohiy lug‘atdagi ma’nosi qaysi bandda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
*a) biror ishda, mahoratda, san’atda qo‘llaniladigan usullar, yo‘llar yig‘indisi
b) kasb–hunarni o‘rganuvchi fan
s) ketma-ketlikda bajarilmaydigan operatsiyalar
d) texnikaga bog‘liq masalalar
O’qituvchining taqvimiy reja-dasturi qaysi hujjatga asoslanadi?
*a) DTS va o’quv dasturiga
b) O’tgan yilgi taqvimiy reja-dasturiga
s) Davlat talablariga
d) Dars jadvaliga
Davlat ta’lim standarti talablarining bajarilmaganligi uchun javobgarlik qonun hujjatlariga muvofiq kimga yuklanadi?
*a) UO‘T muassasasi rahbariyatiga yuklanadi
b) UO‘T muassasasi O‘quv tarbiya ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosariga yuklanadi
s) UO‘T direktoriga yuklanadi
d) UO‘T muassasasi fan o‘qituvchisiga yuklanadi
|
| |
Cu О + H2 - Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad

|
Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad
|
bet | 37/107 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #263146 |
Bog'liq 2 5433733911249158641Cu О + H2° = Cu° + H2+10-2. Fe2 03 +3H° = 2Fe° + 3 H 2 О
Musbat oksidlanish darajasidagi metallar vodoroddan elektron olib nol holatga o‘tadi, vodorod esa elektron berib +1 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.
Elementlar oksidlanish darajalarining o'zgarishi bilan boradigan reaksiyalar oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari deb ataladi. Oksidlanish-qaytarilish reaksiya!arida elektron olgan element yoki ion oksidlovchi, elektron bergan elementi ion qaytaruvchi deb ataladi. Oksidlovchi ayni kimyoviy jarayonda elektron olib qaytariladi. Qaytaruvchi ayni kimyoviy jarayonda elektron berib oksidlanadi.
Kimyoviy jarayonlarda metallar doimo elektron beradi. Demak, metallar har doim qaytaruvchi. Metallmaslar (ftordan tashqari) esa kimyoviy jarayonlarda oksidlovchi ham, qaytaruvchi ham bo‘lishi mumkin.
Elementlarning oksidlanish darajalarining o‘zgarishi
Elektron oladi. Oksidlovchi (qaytariladi)
Elektron beradi. Qaytaruvchi (oksidlanadi)
Elementning oksidlanish darajasi — 3 dan +5 ga o‘tsa:
1) 8 ta elektron beradi; 2) qaytaruvchi bo‘ladi; 3) oksidlanadi;
Elementning oksidlanish darajasi +4 dan ~2 ga o‘tsa: 1) 6 ta elektron oladi; 2) oksidlovchi bo‘ladi; 3) qaytariladi.
Qo’shimcha qilish:___________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________BKM elementlari. Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari, oksidlovchi, qaytaruvchi, faqat qaytaruvchi, faqat oksidlovchi
Uyga vazifa
1) KCL + AgN03 = KN03 + AgCl, 2) FeO + CO = Fe + C02.
Dars ishlanmasini tasdiqlayman: _________ _______ O’IBDO
|
| |
Bosqichlar
  
Vaqti - Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad

|
Mavzu: dastlabki kimyoviy tushuncha va qonunlar darsning maqsadi: ta’limiy maqsad
|
bet | 40/107 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #263146 |
Bog'liq 2 5433733911249158641Bosqichlar
|
Vaqti
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O’tilgan mavzuni takrorlash
|
12 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzuni bayoni
|
12 daqiqa
|
4
|
Mustahkamlash
|
15 daqiqa
|
5
|
Mashg’ulot yakuni. Uyga vazifa berish
|
3 daqiqa
|
Foydalanilgan adabiyotlar : Kimyo 8.Toshkent-2010. R.Asqarov,N.X.To’xtaboyev,K.G’.G’opirov.
Darsning borishi :
Tashkiliy qism: 1. O’quvchilar bilan salomlashish.
2. O ’quvchilar davomadini aniqlash.
3. Darsga tayyorgarlik ko’rish.
Uyga vaziufani tekshirish: Konspektni tekshirish , savol-javob tariqasida uyga vazifani so’rash.
Yangi mavzuni bayoni:
NAMUNAVIY MASALA VA MASHQLAR
1-Misol.
Har qanday birikmada shu birikma tarkibiga kiruvchi elementlarning oksidlanish darajalarini yig‘indisi nolga tengligini bilgan holda, formulalari KMnO4 va K2Cr2O7 bo‘lgan birikmalardagi marganes va xromning oksidlanish darajalarini aniqlang.
Yechish.Har qaysi modda tarkibiga kiruvchi elementlarning oksidlanish darajalari yig‘indisi nolga teng. Kaliyning oksidlanish darajasi doimo +1 ga teng. Kislorodning oksidlanish darajasi bu birikmalarda ga teng. Marganes va xromning oksidlanish darajasi noma’lum.
KMnO4 da ; +1+x(-2)·4=0; +1+x-8=0 dan x = + 8 -1= +7 Demak, KMnO4 da Mn ning oksidlanish darajasi +7. K2Cr2O7da ; +2+2x+(-2)·7=0 ; +2+2x-14=0 ; 2x=+14-2=+12 ; X=+12:2=+6
Demak, K2Cr2O7 da Cr ning oksidlanish darajasi +6 ga teng. 2-Misol. Konsentrlangan nitrat kislota kuchli oksidlovchi bo‘lib, rux bilan reaksiyaga kirishganda quyidagicha reaksiya sodir bo‘ladi: Zn + HNO3 →Zn(NO3)2 + NO2 + H2O. Ushbu reaksiya tenglamasini elektron-balans usuli bilan tenglang.
Yechish.
1.Reaksiya tenglamasidan oksidlanish darajasi o‘zgargan elementlarni aniqlab element belgisi ustiga oksidlanish darajasini yozib olamiz:
Zn0 + HN+5O3 →Zn+2(NO3)2 + N+4O2 + H2O.
2. Oksidlanish darajasi o‘zgargan elementlar olgan yoki bergan elektronlarini aniqlaymiz:
Zn0−2ē=Zn+2
N+5+1ē=N+4 3. Oksidlovchi va qaytaruvchilarning olgan va bergan elektronlari umumiy yig‘indisi o‘zaro teng bo‘lishi kerak. Demak, elektronlarni tenglab olamiz:
1| Zn0−2ē=Zn+2|2
2| N+5+1ē=N+4 |1 4. Reaksiya tenglamasiga koeffitsientlar qo‘yishni boshlaymiz. Buning uchun ruxning 1 ta atomi NO2 ga o‘tgan azotning ikkita atomiga bittadan elektron bergan:
Zn + HNO3 = Zn(NO3)2 + 2NO2 + H2O 5. 4-ishga asoslanib tenglamani tenglashni davom ettiramiz:
Zn + 4HNO3 = Zn(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O
|
| |
Атроф - download

Qidiruv: Атроф
Бобожонов бунёд бўжонович илмий раҳбар: к ф. д проф. Сманова З. А. Тошкент-2023 йил
Ва молибден (VI) ионларини атроф-муҳит объектлари таркибидан аниқлашнинг экспресс, юқори танлаб таъсир этувчан, сезгир сорбцион-спектроскопик усулларини ишлаб чиқишдан иборат
Диссертация
6,64 Mb.
3
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Гуртинчи катта модул якунида эришиладиган максадлар

|
Гуртинчи катта модул якунида эришиладиган максадларBog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев КГуртинчи катта модул якунида эришиладиган максадлар:
1
алаба педагогик технология тамойиллари асосида «М атематика
Укитиш жараёнини лойихалаш » фанини укитиш мазмун ва мохия-
1
п буйича билимлар талабаларнинг куникма ва малакасига
айлантирилади, шу асосда математика туркум ига кирувчи фанлар
Укув маш гулоти лойихаларини тузиш даги урнини курсатиб бера
олади ва уларни тахлил эта олади.
Бешинчи катта модул номи
— Педагогик технология тамо-
Пнллари асосида «М атематика укитиш жараёнини лойихалаш »
фанини укув маш гулотлар лойихасини тузиш.
Бешинчи катта модул якунида эришиладиган максадлар:
ииш баукув предметининг материалини иерархия погонали модул-
ларга аж ратиш ни билади, максадларини белгплаш га ва хар бир
кичик модул ичидаги таянч туш унчаларни аниклаш га хамда назо
рат саволларини тузиш га, шунингдек, хар бир кичик модулда
кулланиладиган машгулот тури, типи, педагогик усуллар, ахборот
I схнология ва дидактик материалларнинг кулланишини тасаввур
на тахлил эта олади хамда педагогик технология там ойиллари
асосида «М атематика укитиш жараёнини лойихалаш » фанини укун
маш гулотлар лойихасини тузиш куннкмалари ш акллантирилади.
Галабаларга, укув фанининг материалини иерархия погонали мо
дулларга аж ратиб. максадларини белгилаш га ва хар бир кичик
модул ичидаги таянч туш унчаларни аниклаш га хамда назорат
саволларини тузиш га, шунингдек, хар бир кичик модулда кулла-
пиладиган маш гулот тури, типи, педагогик усуллар,
ахборот тех
нология ва дидактик материалларнинг кулланишини тал кин кила
олади, педагогик технология тамойиллари асосида «М атематика
укитиш ж араёнини лойихалаш » фанини укув машгулотлар лойн
хасини тузиш куникмалари шаклланади па уларни амалиетда
куллай
олади.
71
|
| |
Хар бир катта модул ичидан бир жуфт соатлик

|
Хар бир катта модул ичидан бир жуфт соатликBog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев К3. Хар бир катта модул ичидан бир жуфт соатлик
машгулот - урта модулларни ажратиш
«М атем атика укитиш жараёнини лойихалаш » укув фани факат
биринчи катта модуллари ва уларнинг таркибидаги биринчи, ик
кинчи уРта модуллар хам да уларнинг якунида эриш иладиган
макеадларини курсатиб утамиз.
Биринчи катта модулнинг биринчи урта модули
- М ате
матика укув жараёнини технологиялаш тириш нинг
зарурлиги ва
педагогик технологиянинг илмий асосланган таърифи.
Урта модул якунида эришиладиган максадлари:
математика
туркум ига кирувчи фанлар укув жараёнини лойихалаш да педагогик
техн ологиянинг урни ва ахамиятини, математика укув жараёнини
техн ологиялаш тириш нинг ижтимоий зарурияти ва математика укув
ж араёнини лойихалаш асоси булган
педагогик технологиями
таълим ам алиётига жорий этиш минг долзарблиги хамда унга
ю клатилган вазифаларни, ер ю зидаги асосий дидактик тизим ларни
тахлил килиб бериб, педагогик технология усул и ни пайдо булиш
ш арт-ш ароитлари ва уни яратилиш ининг конуннй тарзда зарур
эканлигини, талабалар таф аккурларига етказилади ва унинг укитиш
ж араёнини лойихалаш даги урнини уларнинг онгига сингдирилади.
Биринчи катта модулнинг иккинчи урта модули
- Ер
ю зидаги асосий дидактик тизим лар ва педагогик технологиянинг
яратилиш ш арт-ш ароитлари.
Урта модул якунида эришиладиган максадлари:
талабалар
нинг аввалги назарий маш гулот давом ида олган билимларини,
узларига айттириш йули билан, бу билимларга нисбатан уларда
куникма хосил килдирилади.
Биринчи катта модулнинг учинчи урта модули
- П едагогик
технологиянинг ю зага келиш тари хи ва уларнинг илмий асосланган
таъриф и, уларнинг «М атем атика
укитиш
ж араёнини лойихалаш »
укув ф анига татби к кила олади.
|
| |
Урта модул якунида эришиладиган максадлари

Биринчи катта модулнинг туртинчи урта модули -
11едагогик технологиянинг яратилиш тарихи ва илмий асосламгаи
шьрифи ва уларнинг «М атематика укитиш жараёнини лойихалаш »
ук у в
п редм етигататбик кила олади.
Урта модул якунида эришиладиган максадлари:
Авналги
на т р и й машгулот давомида эгалланган билимларни таьлим олув-
чилардан такроран сураб, бу билимларни
уларнинг куникмаларига
айлантирилади ва «М атематика укитиш жараёнини лойихалаш »
ук у в
фанига татбики буйича билимларни уларга ургатиш ва
малакалари шакллантирилади.
Изох.
Укув кулланма сауифаларини ихчамлаштириш мацса-
i)uda. фацат биринчи катта модул ва унинг таркибига кирувчи
урта модуллар ва унинг кичик модуллари келтирилди.
4. Хар бир урта модуллар ичида кичик модулларни ажратиш
Биринчи урта модул таркибидаги кичик модуллар,
уларнинг
олдига куйилган максадлар ва уларга аж ратилган вактни белгилаб
олинади.
Биринчи кичик модулнинг олдига куйилган максадлар:
талабалар билан таниш иш ва уларни фан билимларини урганиш
жараёнида амал килиш лари лозим булган
коидалар билан таниш -
гириб, конспект дафтарини биринчи бетига ёздириш. Ажратилган
пакт 15 дакика. Баж ариладиган иш харакатлар: туш унтириш ва
керакли жойларини ёзиш.
Иккинчи кичик модулнинг олдига куйилган максадлар:
«М атематика укитиш методикаси» таълим
йуналиш ининг очилиши
таълим ж араёнини технологиялаш тириш даги инновация эканлиги-
ни асослаб бериш,
шунингдек, математика туркум ига кирувчи
фанлар укув жараёнини лойихалаш да педагогик технологияниш
урни ва ахамиятини талабаларга туш унтириш . Ажратилган в а м I **
дакика. Баж ариладиган иш харакатлар: туш унтириш ва саволлар! а
жавоб бериш.
Геометрия - Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев

Сиртнмнг биринчи квадратик формаси. С ирт устидаги чизикнинг
узунлиги. С ирт устидаги чизиклар орасидаги бурчак. С ирт устидаги
сохднинг юзаси. Сирт устидаги чизикнинг эгрилиги. С иртнинг ик
кинчи квадратик формаси. Бош эгриликлар. С иртнинг тула ва
уртача эгрилиги. С иртнинг ички геометрияси.
Евклид геометрияси. Н .И .Л обачевский ва унинг геометрияси.
Гильберт аксиомалар системаси. А ксиомалар систем асининг ин-
терпретацияси. А ксиомалар системасининг зидсизлиги. эркинлиги
ва туликлиги. М актаб геометрия курсининг аксиоматикаси хакида
туш унча. Уч улчовли Евклид ф азонинг Вейль аксиомалар систе
маси. Геометрик ш аклларни упчаш назарияси. Гиперболик фазо
хакида туш унча.
Berilliy gidrid. BeH - Mavzu: II guruhning asosiy guruhcha elementlari Reja: II guruh bosh guruhchasi elementlarining...

|
Mavzu: II guruhning asosiy guruhcha elementlari Reja: II guruh bosh guruhchasi elementlarining umumiy tavsifi
|
bet | 3/7 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 86,53 Kb. | | #103148 |
Bog'liq 2 2222222222222222guruhning asosiy guruhcha elementl Berilliy gidrid. BeH2 – kuchli qaytaruvchi xossaga ega bo’lgan polimer modda. Uni BeCl2 ga efir eritmasida LiH ta’sir ettirib hosil qilish mumkin:
BeH2 suv ta’sirida oson parchalanib vodorod ajralib chiqadi.
BeH2 amfoter xossaga ega bo’lgani uchun ishqoriy va kislotali gidridlar bilan birikib kompleks birikmalar hosil qiladi:
Berilliy karbidlar Be2C va BeC2 – berilliy kukuniga yuqori temperaturada asetilen yoki berilliy oksidiga chug’latilgan ko’mir ta’sir ettirib hosil qilinadi:
Berilliy karbidlar suv bilan shiddatli reaksiyaga kirishadi:
Berillliy ftorid BeF2-suvda oson eriydigan, shishasimon bir necha modifikatsiyaga ega bo’lgan modda, u ishqoriy metallarning ftoridlari bilan suvda yaxshi eriydigan kompleks birikmalar hosil qiladi:
Berilliy xlorid BeCl2 suvda yaxshi gidrolizlanadigan rangsiz kritallogidrat modda:
Shunga ko’ra berilliyning kislorodli tuzlari Be(NO3)2, BeSO4 mavjud. Bular ko’pgina tuzlar bilan qo’shaloq birikmalar hosil qiladi:
Berilliy tuzlari mazasi shirin ta’mga ega bo’lishiga qaramasdan zaharli moddalardir.
Berilliy tuzlari boshqa ishqoriy yer metallari tuzlari kabi suvda eruvchan bo'ladi. Berilliy ftoridning suvdagi eritmalari KF va NaF lar bilan K2BeF4, KBeF3 tarkibli komplekslar hosil qiladi: bu komplekslar suvda yaxshi erishi bilan alyuminiyning shunga o'xshash komplekslaridan farq qiladi.
Berilliy xlorid suvda yaxshi eriydigan gigroskopik modda, 478°C da qaynaydi, 406°C da suyuqlanadi. U uchuvchan modda. Suvsiz berilliy xlorid olish uchun BeO 700°C da ko’mir ishtirokida xlor gazi bilan reaksiyaga kiritiladi:
BeO + Cl2 +C → BeCl2 + CO
Berilliy xlorid suvdagi eritmadan BeCI2 ∙4H2O holida kristallanadi.
|
| |
-жадвал - Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев

УЧИНЧИ КАТТА МОДУЛ
Педагогик технология ва унинг тамойиллари асосида
математика укув жараёнини лойихалашнинг назарий асослари
ЗЛ.-М АВЗУ:
Математика сохасида фаолият курсатаётган
недагогнннг фаолият турлари, педагогика илмининг тадкико г
объекти, предмети, максади ва бажарадиган вазифалари
Кичик модул.
1. М атематика сохасида фаолият курсатаётган педагогнииг
фаолият турлари.
2. Педагогика илмининг тадкикод объекти, предмети, максади
на ечилиш и ш арт булган масалалари
3. М атематика туркум ига кирувчи фанлар укув машгулотларни
лойихаларини тузиш да педагог-укитувчиларнинг вазифалари.
Magniy xlorid - Mavzu: II guruhning asosiy guruhcha elementlari Reja: II guruh bosh guruhchasi elementlarining umumiy tavsifi

|
Mavzu: II guruhning asosiy guruhcha elementlari Reja: II guruh bosh guruhchasi elementlarining umumiy tavsifi
|
bet | 5/7 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 86,53 Kb. | | #103148 |
Bog'liq 2 2222222222222222guruhning asosiy guruhcha elementl Magniy xlorid MgCl2 ko’mir bilan MgO aralashmasiga xlorni ta’sir ettirib olinadi, undan magnezial sement tayyorlanadi, uni qipiq bilan aralashtirib, izolyatsiya materiali bo’lgan ksilolit olinadi. Magniy sulfat MgSO4 tabiatda har xil minerallar shaklida uchraydi, eritmada esa kristallogidrat monogidrat MgSO4 H2O (kizerit minerali) va geptagidrat (MgSO47H2O) (taxir tuz minerali) holida kristallanadi. Suvda eriydi, tibbiyotda surgi dori sifatida, qishloq xo’jaligida o’g’it sifatida ishlatiladi. Magniy karbonat MgCO3 tabiatda magnezit va dolomit (MgCO3CaCO3) holida uchraydi. MgCO3 suvda oz eriydi, uning suvdagi eritmasiga ishqoriy metall karbonatlari ta’sir ettirilsa, Mg2(OH)2CO3 hosil bo’ladi, uning aniq tarkibi 3MgCO3Mg(OH)23H2O bo’lib, oq magneziya (tabiatda kam uchraydi) deb ataladi. Oq magneziya tibbiyotda, qog’oz va kauchuk sanoatida ishlatiladi. Magniy nitrat Mg(NO3)2∙6H2O juda gigroskopik va suvda yaxshi eriydigan tuz. Suvsiz magniy perxlorat Mg(CIO4)2 angidron nomi bilan gazlarni quritishda ishlatiladi.
Magniy karbid. MgC2 olish uchun kalsiy karbidga magniy xlorid ta'sir ettirish kerak, MgC2 suv ta'sir ettirilganida asetilen ajralib chiqadi.
Magniy nitrid. Mg3H2 - magniyni azot atmosferasida qizdirish natijasida olinadi. Magniy havoda yonganida MgO bilan birga ozroq Mg3H2 ham hosil bo'ladi.
Kalsiy gruppachasi elementlari
Ikkinchi gruppaning s-elementlaridan kalsiy, stronsiy, bariy va radiy ishqoriy yer metallar gruppasiga kiradi.
Yer qobig’ida kalsiyning 6 ta, stronsiyning 4 ta, bariyning 7 ta stabil izotopi bor. Bulardan eng ko’p tarqalganlari 40Ca (96,97%), 88Sr (82,56%), 138Ba (71,66%) dir. Tabiiy radiy 8 ta radioaktiv izotopdan iborat.
|
| |
Езинг: Учинчи коида. Педагогии диктат билан эшитиб

эртаси кун и бугун эгаллаган би.тиларингиз тулии; к <)чч
кетади. Бу
цонуният. унга буйсунмай иложимиз йуц/ЗЗ/
Педагог, шу укув предмети буйича тузилган адабиётлар руйхаш
ифодаланган плакат олдига келиб, талабаларга куйидаги сузлар билам
мурожаат килади: Эгалланган билимларни мустахкамлаш ва уйди
мустакил ишлаш учун адабиётлар тавсия этилади [1-44].
Иккинчи кичик модул
- Туш унчани психологик,
педагогик ва дидактик м о \и яти хам да билиш
1) М атематик таълим нималарга
асосланган холда амалга
ош ирилади?
2) М атематика маш гулотларида билиш нинг турлари деганда
нимани туш унасиз?
Биз таълим дейилганда укитувчи билан талабалар орасидаги
онгли ва максадга томон йуналтирилган билиш га дойр фаолиятни
туш унам из. Хар кандай таълим уз олдига иккита максадни куяди.
1) У кувчиларга дастур асосида урганилиш и
лозим булган зарур
билимлар системасини бериш.
2)
М атематик
билимларни
бериш
оркали талабаларнинг
мантикий фикрлаш кобилиятларини шакллантириш.
Таълим жараёнидаги ана шу икки максад амалга ош иш и учун
укитувчи хар бир ургатилаётган
туш унчани психологик, педагогик
ва дидактик конуниятлар асосида туш унтириш и керак. Бунинг
натиж асида талабалар онгида б и ли ш
деб аталувчи психологик
ж араён хосил булади.
Бизга фалсафа курсндан маълумки, билиш жараёни «Ж онли
муш охададан абстракт тафаккурга ва ундан амалиётга
демак-
дир»[26]. Бундан куринадики, билиш жараёни
тафаккур килиш га
боглик экан. «Тафаккур - инсон онгида объектив оламнинг актив
акс этиш и демакдир»[26].
П сихологик
Изох: Сценарийда курсив билан ёзилган гаплар талабалар учун

С уз
оркали:
чунки, \а р кандай билимни эгаллаш учун,
анчагина аклий кувват сарфлаш талаб этилади. А гар кишида, бу
ф аолиятга нш тиёк булмаса, бундай кувват унда пайдо булмайди.
И ш тиёк ва унинг натиж асида келиб чикувчи кувват сизда булмаса,
укув маш гулоти ж араёнида
билим ололмайсиз, демакки укув
м аш гулотининг олдига куйилган максадга хам ета олмайсиз. Бу
дегани, сизда уринсиз чарчок хисси хосил булиб, бир ж уф т соатлик
ум ри н гиз зое кетган булади ва ум рингизни
увол булиб колиш ига
сабабчи булиб коласиз. У м рни бехуда сарф килиш эса, катта
гунохлардан хисобланади, чунки ум рни кайтариб булмайди.
Езишни давом этказинг! Иккинчи коида. Таълим муас-
сасасига билим олиш максадида келар экансиз. фикрингизни
педагогнинг сузларига жамлашни урганинг, яьпи дицкат килиб.
бутун вужудингизни билим эгаллашга тайёрланг. Дицщт цилиб
билим эгаллашнинг асосий к,оидаси. «Диццат - пилим эгаллашнинг
эшигидир» деган эди буюк рус педагоги Константин Дмитриевич
Ушинский.
С уз
оркали:
диккат килмасдан туриб,
билим эгаллаш дек эзгу
м аксадингизга хеч качон эриш а олмайсиз. У нутм анг-ки, узок вакт,
яъни 2-3 дакика диккат килиб утириш анча мураккаб, канчалар
хохлам анг 1-2 дакикадан кейин диккатингиз таркалиб кетаверади,
бу табиий хол албатта.
Ш унинг учун, хар дакикада диккатингизни
уки тувчининг сузларига, узингизни маж бурлаб кайтариб туриш ин-
гиз зарур, булм аса диккат килиш ам алини баж ара олмайсиз, чунки,
укув ж араёнидаги билимларни эгаллай хам олмайсиз.
– AMALIY MASHG`ULOT - Tasdiqlayman

6 – AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Massa almashinish jarayonlarida diffuziya koeffitsientini aniqlash.
Maqsad: Massa (modda) almashinish jarayonlari haqida tushuncha hosil qilish va diffuziya koeffitsientini aniqlash.
Nazariy qism.
Massa almashinish asoslari
Bir yoki bir necha komponentlarni binary yoki murakkab aralashmalarda bir fazadan ikkinchi fazaga o’tishida ro’y bergan jarayonlari massa almashinish jarayoni deb ataladi (Masalan, gazdan gazga, suyuqlikdan gazga, qattiq jismdan suyuqlik yoki gazga). Odatda, komponentlarning bir fazadan ikkinchisiga o’tishi molekulyar yoki turbulent diffuziya orqali sodir bo’ladi. Shuning uchun, bu jarayonlar diffuzion jarayonlar deb ataladi.
Massa almashinish jarayonlari faol komponent va inert tashuvchi fazalar bilan xarakterlanadi. Faol komponent – bu fazadan fazaga o’tuvchi massa, inert tashuvchilarning miqdori esa, jarayon davomida o’zgarmaydi.
Massa almashinish jarayonini harakatga keltiruvchi kuch – konsentratsiyalar farqi.
|
Massa o’tkazish koeffitsienti

Massa o’tkazish koeffitsienti, vaqt birligi ichida harakatga keltiruvchi kuch birga teng bo’lganda, ularni ajratib turuvchi yuza birligidan o’tgan massa miqdorini xarakterlaydi.
(4) tenglamani tashkil etuvchi parametrlar birlilariga qarab, massa o’tkazish koeffitsienti quyidagi o’lchov borligiga ega bo’ladi: m/s; kg/(h.k.k b. m2s); kmol/(h.k.k m2s).
Massa almashinish jarayonining moddiy balansi
Bir xil yo’nalishli fazalar o’rtasida massa almashinish ro’y berayotgan elementar massa almashinish qurilmasining sxemasini ko’rib chiqamiz. Fazalarni ajratib turuvchi yuzaga nisbatan massaviy tezliklarini G va L (kg/soat), tarqaluvchi modda konsetratsiyalarini esa – y va x (kg/kg) deb belgilab olamiz (8.2-rasm).
A
y
gar, y > yM deb faraz qilsak, tarqaluvchi modda G fazadan L fazaga o’tadi, ammo G fazada konsentratsiya dan gacha kamayadi.
L fazada esa, mos ravishda konsentratsiya dan gacha ortadi
Qurilmaning cheksiz kichik dF yuzasi uchun:
8.2-rasm. Jarayonning moddiy balansini tuzishga va ishchi chiziq tenglamasini keltirib chiqarishga oid.
a – qurilmadagi oqimlar sxemasi;
b – y–x koordinatalarida ishchi chiziqni tasvirlash.
(5)
Qurilmada tarqaluvchi modda konsentratsiyalari o’zgarishi chegarasida (5) tenglikni integrallab, quyidagi tenglamani olamiz:
(6)
Bundan, fazalarning massaviy sarfini aniqlaymiz:
(7)
(5) tenglamani boshlang’ich va oxirgi konsentratsiyalar oralig’ida integrallab quyidagi ifodani olamiz:
Bundan, joriy konsentratsiyalar orasidagi bog’liqlik topiladi:
(8)
yoki
(9)
bu yerda .
(8) va (9) lar ishchi chiziq tenglamasini xarakterlaydi. Ulardan, massa almashinish qurilmalarini hisoblashda foydalaniladi.
Shunday qilib, muvozanat va ishchi chiziq tenglamaridan jarayonning yo’nalishini ham aniqlash mumkin.
Haqiqiy (ishchi) konsentratsiyalar orasidagi bog’liqlikni ifodalovchi to’g’ri chiziq tenglamasi (9) jarayonning ishchi chizig’i deb nomlaandi.
|
Massa o’tkazishning asosiy tenglamasi

Massa o’tkazishning asosiy tenglamasi kinetikaning umumiy tenglamasidan keltirib chiqarilishi mumkin.
Ushbu tenglamaga binoan, massa almashinish jarayonlarining tezligi harakatga keltiruvchi kuchga to’g’ri va jarayon diffuzion qarshiligiga teskari proporsionaldir.
Agar, diffuzion qarshilik teskari kattalikni (bu yerda R – diffuzion qarshilik) deb belgilasak, ushbu tenglamaga ega bo’lamiz:
(3)
bu yerda, M – bir fazadan ikkinchisiga o’tgan massa miqdori, kg; F – massa o’tkazish yuzasi, m2; τ – jarayon davomiyligi, c; k – massa o’tkazish koeffitsienti. Ko’rinib turibdiki, dM/Fdτ ajratib turuvchi yuza borligiga to’g’ori keladigan massa o’tkazish tezligidir.
Demak, agar k = const bo’lsa, butun massa almashinish yuzasi uchun
yoki (4)
(4) massa o’tkazish jarayonining asosiy tenglamasi deb nomlanadi. Ushbu tenglamaga binoan, bir faza yadrosidan ikkinchi faza yadrosiga uzatilgan massa miqdori fazalar yadrosidagi konsentratsiyalar farqi, ajratib turuvchi yuza va jarayon davomiyligiga to’g’ri proporsionaldir.
|
Umumiy tushunchalar - Tasdiqlayman

|
Tasdiqlayman
|
bet | 28/98 | Sana | 18.06.2021 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #15109 |
Umumiy tushunchalar
Sanoat texnologiyalarida ishlatiladigan absorbsiya, haydash, rektifikatsiya, ekstraktsiya (“suyuqlik – suyuqlik”, “qattiq jism – suyuqlik” sistemalarida), adsorbsiya, quritish, kristallanishlarda massa almashinish jarayonlari sodir bo’ladi.
Absorbsiya – bu gaz aralashmasidan biror moddaning suyuq fazaga selektiv ravishda yutilish jarayonidir. Ya’ni, bu jarayonda modda bug’ yoki gaz fazadan suyuq fazaga o’tishini kuzatishimiz mumkin.
Moddani o’ziga yutuvchi faza absorbent deb nomlanadi. Absorbsiya 2 xil bo’ladi: fizik absorbsiya – bu gazning suyuqlikda oddiy yutilishi; xemosorbsiya – bu gazning suyuqlikda yutilishi davrida kimyoviy birikma hosil bo’lishi.
Absorbsiyaga teskari jarayon, ya’ni yutilgan kmponentlarni suyuqlikdan ajratib olish desorbsiya deb ataladi.
|
| |
Эхтимоллар назарияси ва математик статистика

Олий таълимнинг Давлат таълим стандарти 51 10100 - « М и к -
матика укитиш методикаси» таълим
йуналиши укув р еж асш а
кирнтилган «М атематика укитиш жараёнини лойихалаш »
укуи
фанини энг катта система, яъни энг катта модул сифатида куриб,
у ии таш кил килувчи ва узаро функционал богликликда булган
кисмларини катта модулга ажратиб курсатилди.
Тасдикланган укув
рсжага асосан 102 соат ажратилган булиб, ундан: 20 соат маъруза.
10 соат амалий маш гулотга ва 10 соат лаборатория (5 та катта
модул, 15 та урта модулларга ажратилган)га хамда
50 соат
му стакил таълимга таксимланган.
Энг катта модул ва унинг таркибидаги
катта модулларнинг
максадлари аникланилади. М аксадларни аниклаш да ДТС
ва фан
дастуридаги мазмундан келиб чикилади.
««Математика укитиш жараёнини лойихалаш» укув фани - энг

Биринчи катта модул якунида эришиладиган максадлар:
талаба «М атем атика укитиш методикаси» таълим йуналиш ининг
янгиланган классиф икаторга киритилиш ининг зарурлигини билади,
м атематика туркум ига кирувчи фанлар укув ж араёнини лойиха-
лаш да педагогик технологиянинг урни ва ахамиятини туш унади,
м атем атика укув ж араёнини технологиялаш тириш нинг ижтимоий
зарурияти ва математика укув жараёнини лойихалаш асоси булган
педагогик технологияни таълим ам алиётига жорий этиш нинг
долзарблигини англайди хам да унга ю клатилган вазифаларни
тахлил эта олади. Ш унингдек, ер ю зида м авж уд етакчи дидактик
ти зим лар тахдили асосида педагогик технология усулининг яра-
тилиш и ижтимоий зарурият эканлигини, уларнинг онгига етка-
зилади ва улар таф аккурида педагогик технологиянинг шаклланиш
тарихи хамда илмий асосланган таъриф и тугрисидаги билимлар
ш акллантирилади ва «М атематика укитиш ж араёнини лойихалаш »
укув ф анига татбикини уларнинг куникм аларига айлантирилади.
Suyuqliklarni haydash va rektifikatsiya –

|
Suyuqliklarni haydash va rektifikatsiya –
|
bet | 29/98 | Sana | 18.06.2021 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #15109 |
Suyuqliklarni haydash va rektifikatsiya – bu suyuq va bug’ fazalar orasida komponentlar o’zaro modda almashinish yo’li bilan suyuq aralashmalarni komponentlarga ajratish jarayonidir. Ushbu jarayon issiqlik ta’sirida olib borilib, komponentlarning qaynash temperaturasi har xil bo’lishiga asoslanadi. Bu jarayon 2 xil bo’ladi: oddiy haydash (distillash) va murakkab haydash (rektifikatsiya). Shuni alohida ta’kidlash kerakki, bunda modda suyuq fazadan bug’ga va bug’dan suyuq fazaga o’tadi.
Ekstraksiya – bu eritma yoki qattiq jismdan erituvchi yordamida bir yoki bir necha komponent ajratib olish jarayonidir. “Suyuqlik - suyuqlik” sistemasida faol komponent bir suyuq fazadan ikkinchisiga o’tadi. “Qattiq jism - suyuqlik” sistemasida modda qattiq jismdan suyuq fazaga o’tadi. Bunday sistemada komponentning suyuq fazaga o’tishi eritish jarayoni deb nomlanadi.
Adsorbsiya – bu gaz, bug’ yoki suyuq aralashmalardan bir yoki bir necha komponentlarni qattiq, g’ovakli jism bilan yutilish jarayonidir. Juda katta faol yuzaga ega qattiq jismlar adsorbentlar deb ataladi. Ushbu jarayon sanoatning turli sohalarida ishlatiladi va gaz, bug’ yoki suyuq aralashmalardan u yoki bu komponentni ajratib olish uchun xizmat qiladi.
Adsorbsiya jarayonida suyuq yoki gaz fazadagi komponent qattiq jismga o’tadi.
Quritish – bu qattiq materiallar tarkibidagi nimlikni bug’ shaklida ajratib olish jarayonidir. Ushbu jarayonda faol komponent – namlik qattiq fazadan gaz yoki bu’ fazasiga o’tadi.
|
| |
Алгебра ва сонлар назарияси

Бир узгарувчили купхадлар. Безу теоремаси. А лгебранинг асо
сий теоремаси. У чинчи ва туртинчи дараж апи тенглам алар.
аи
доннинг оддий кенгайтмаси. А лгебраик ва трансц ен ден т сонлар.
М айдоннинг алгебраик кенгайтмаси. А лгебраик сонлар майдони.
Т енглам аларни радикалларда ечиш.
Х алканинг каррали кенгайтмаси. Куп узгарувчили купхадлар.
К упхадлар халкаларининг изоморфизми.
К упхад дараж аси ва унинг
хоссалари.
К упхадлар
халкасининг
ф акториаллиги.
К упхад
хадларининг лексикограф ик тартиби. Икки купхад купайтм асининг
ю кори хади. Куп узгарувчили
купхадларни келтирилм айдиган
купхадлар купайтм асига ёйиш . С им м етрик купхадлар. С им м етрик
купхадлар хакидаги асосий теорема. С им м етрик купхадларнинг
татбиклари. И кки купхад результанти ва унинг татбиклари.
Математик мантик;:
математик
мантик предмети ва унинг ма
тем ати кан и асослаш даги урни. М улохдзалар алгебраси. М улоха
залар алгеб расин и нг формулалари. Ф орм уланинг ростли к киймат
лари. Т ен г кучли ф ормулалар. Ф орм улани тен г кучли алм аш тириш -
лар. М антикий ам алларн ин г тули к системаси. М антик конунлари.
М улохазалар хисоби, ун ин г аксиомалар системаси. К елтири
чикариш коидалари. Г ипотезалардан келтириб чикариш . Д едукция
теорем аси. М улохазалар хисобининг зидсизлиги, тули клиги ва ечи-
лиш м уам м оси.
П реди катлар м антикининг тили. Биринчи тарти бли тил. Тенг
кучли п редикатли ф орм улалар. У м ум кийм атли, баж арилувчи пре
дикатли ф орм ул ал ар. М атем ати к тасдикларни предикатлар ти лид а
ёзиш. П р еди катлар алгеб расид а ечилиш муаммоси. П редикатлар
хисоби.
М атем ати к назариялар. Зидсизлик, тули клик, катьи й ли к ва
ечилиш м уам м оси . Гёдел теорем аси.
Сочли системалар:
ак си ом ати к метод. Ф орм ал ва ноф орм ал ак
сиом атик н азари ял ар. Ф орм ал ариф м етиканинг зи дсизли ги хаки
даги тео р ем а. Н атурал сонлар аксиом атик назарияси аксиомалари.
Натурал со н л ар н и куиш ш ва купайтириш нинг хоссалари. Н атурал
сонлар ту п л а м и д а тарти б м уносабати. Ч екли туп лам лар. Ярим
группанинг б и р н еч та элем ен тлари ни н г йигиндиси ва купайтмаси.
Бутун с о н л а р ак си о м ати к назарияси. Рационал сонлар аксиом а
ти к н азар и яси .
Х аки ки й со н л ар ак си ом ати к назарияси. Т арти блан ган алгебра
лар. К ом п лекс сон л ар ак си о м ати к назарияси.
Ч екли рангли алге
66
ралар.
Кватернионлар. п-рангли чизикли алгебра. Чизикли ал
1
обра
ти м базиси. Х,акикий сонлар майдони устида чизикли алгебралар
Фробениус теоремаси.
Nazorat uchun savollar - Tasdiqlayman

Nazorat uchun savollar
1. Quritish jarayoni haqida tushuncha.
2. Quritishning turli usullari.
3. Quritishning turlari. Konvektiv, kontaktli quritish.
4. Quritishning maxsus turlari.
5. Quritish va namlanish orasidagi farq.
6. Dinamik mavozanat va muvozanat namlik haqida tushuncha.
7. Gisterezis haqida tushuncha.
8. Quritish jarayonining mexanizmi.
9. Desorbsiyalanish izotermasi.
10. Sorbsiyalanish izotermasi.
11. Materialning muvozanat namligi.
12. Nisbiy va muvozanat namlikning o’zaro bog’liqligi.
13. Kimyoviy usulda birikkan namlik.
14. Mexanik usulda birikkan namlik.
15. Fizik-kimyoviy usulda birikkan namlik.
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
|
– AMALIY MASHG`ULOT - Tasdiqlayman

14 – AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Kristallizatsiya jarayoni. Kristallizatorlar.
Maqsad: Kristallanish statikasi va kinetikasi, kristallanish usullari bilan tanishish.
Nazariy qism.
Kristallanish. Umumiy tushunchalar.
Eritmalardan erigan qattiq komponentlarni kristall holda ajratib olish kristallanish jarayoni deb nomlanadi.
Kristallanishga teskari jarayon eritish jarayoni deb nomlanadi.
Kristall deganda har xil shakldagi, tekis qirralar bilan cheklangan bir jinsli qattiq moddalar tushuniladi.
Kristallanish qattiq moddalarni toza holda olishning asosiy usuli, chunki kristallanish jarayonida har doim shunday sharoit yaratish mumkinki, keraksiz moddalar eritmada qolib, faqat toza modda kristallanadi.
Kristallanish jarayoni kimyo, neft kimyosi, metallurgiya, meditsina, farmasevtika, oziq – ovqat va boshqa sanoatlarda keng miqyosda qo’llaniladi. Kristallanish jarayonini o’tkazishdan maqsad: eritmalardan kristallik fazani ajratish, bir va ko’p bosqichli kristallash usullarida aralashmalarni ajratish; moddalarni aralashmalardan o’ta tozalash; monokristallar yetishtirish.
Kristallanish jarayonida turli o’lchamli kristallar, ya’ni sochiluvchan mahsulot olinadi.
Har doim modda kristallarining o’ziga xos geometrik shakllari bor. Hammasi bo’lib 32 xil kristallar simmetriya o’qlar soni mavjud va ular 7 ta kristallografik guruhga ajratilgan: kubik, trigonal, tetragonal, geksagonal, rombik, monoklin, triklin.
Bir kimyoviy modda bir necha xil kristallar hosil qilishi polimorfizm deb yuritiladi.
O’z tarkibida suv molekulalarini turgan kristall kristallogidratlar deyiladi.
Kristallanish jarayoni ro’y berishi uchun boshlang’ich eritma o’ta to’yingan holatda bo’lishi kerak. Agar, eritmadagi erigan modda konsentratsiyasi uning eruvchanligidan yuqori bo’lsa, bunday eritmalar o’ta to’yingan deb nomlanadi. Lekin, o’ta to’yingan eritmalar noturg’un sistema bo’lgani uchun, undan erigan moddaning ortiqcha miqdori ajralib chiqadi, ya’ni kristallanish jarayoni sodir bo’ladi. Kristallar ajralib chiqishi to’xtagandan keyin to’yingan eritma qoladi
Sanoat texnologik jarayoni 3 bosqichdan iborat: 1) kristallanish; 2) kristallarni eritmalardan ajratish; 3) kristallarni yuvish va quritish.
|