nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-modda. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik

|
-modda. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikBog'liq soliq kodeksi 20232-modda. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi modda nomi)
(1-q.)
Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Kodeksdan va qabul qilinishi ushbu Kodeksda
toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlardan iborat.
(OʻzR
21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(2-q.)
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston
Respublikasining soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar
belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son
Qonuni tahriridagi qism)
3-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni yoki ularning
qismlarini ushbu Kodeksning qoidalariga
muvofiq emas deb topish
(1-q.)
Normativ-huquqiy hujjat yoki uning bir qismi, agar mazkur hujjatga nisbatan quyidagi
shartlardan hech boʻlmaganda bittasi bajarilsa, ushbu Kodeksning qoidalariga muvofiq emas deb
topiladi:
1) ushbu Kodeksga muvofiq bunday hujjatlarni qabul qilish huquqiga ega boʻlmagan organ
tomonidan qabul qilingan boʻlsa yoxud normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilishning belgilangan
tartibi buzilgan holda qabul qilingan boʻlsa;
2) soliq munosabatlari subyektlarining ushbu Kodeksda nazarda tutilgan huquqlarini bekor
qilsa yoki cheklasa;
3) soliq munosabatlari subyektlari harakatlarining ushbu Kodeksda belgilangan asoslarini,
shartlarini, ketma-ketligini yoki tartibini oʻzgartirsa;
4) ushbu Kodeksda taqiqlangan harakatlarga ruxsat bersa yoki yoʻl qoʻysa;
5) ushbu Kodeksning normalariga yoki qoidalarining mazmuniga boshqacha tarzda zid
boʻlsa.
(2-q.)
Ushbu Kodeksga muvofiq boʻlmagan normativ-huquqiy hujjatni qabul qilgan organ
yoki uning yuqori turuvchi organlari bu hujjatni bekor qilishga yoki unga zarur oʻzgartishlar
kiritishga haqli. Bu organlar ushbu Kodeksga muvofiq boʻlmagan normativ-huquqiy hujjatni
bekor qilishni yoki unga zarur oʻzgartishlar kiritishni rad etgan taqdirda, u sud tomonidan haqiqiy
emas deb topilishi mumkin.
(3-q.)
Normativ-huquqiy hujjat yoki uning qismi ular qabul qilingan sanadan eʼtiboran ushbu
Kodeksga muvofiq emas deb topiladi.
|
| |
-modda. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikda

vaqtning yillar, choraklar, oylar yoki kunlar bilan hisoblanadigan oʻtish davri bilan aniqlanadi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(2-q.)
Kalendar sanadan yoki roʻy berishi kerak boʻlgan voqeadan keyingi kun soliq
toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan muddatni hisoblash boshlanadigan kun deb hisoblanadi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(3-q.)
Yillar bilan hisoblanadigan muddat muddatning oxirgi yilining
tegishli oyi va kunida
tugaydi. Bunda ketma-ket keladigan oʻn ikki oydan iborat har qanday vaqt davri yil deb eʼtirof
etiladi, bundan kalendar yil mustasno.
(4-q.)
Choraklar bilan hisoblanadigan muddat muddatning oxirgi oyining tegishli kunida
tugaydi. Bunda chorak uch kalendar oyga teng deb hisoblanadi, choraklar hisobi esa kalendar yil
boshidan yuritiladi.
(5-q.)
Oylar bilan hisoblanadigan muddat muddatning oxirgi
oyining tegishli sanasida
tugaydi.
(6-q.)
Agar muddatning tamom boʻlishi tegishli sana mavjud boʻlmagan oyga toʻgʻri kelsa,
muddat mazkur oyning oxirgi kunida tugaydi.
(7-q.)
Kunlar bilan hisoblanadigan muddat, agar bu muddat
kalendar kunlar bilan
belgilanmagan boʻlsa, ish kunlari bilan hisoblanadi. Bunda qonunchilikka muvofiq dam olish va
(yoki) ish kuni boʻlmagan bayram kuni deb eʼtirof etilmaydigan kun ish kuni deb hisoblanadi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(8-q.)
Agar muddatning oxirgi kuni qonunchilikka muvofiq dam olish va (yoki) ish kuni
boʻlmagan kun deb eʼtirof etiladigan kunga toʻgʻri kelsa, dam olish kunidan va (yoki) ish kuni
boʻlmagan kundan keyingi ish kuni muddatning tamom boʻlish kuni deb hisoblanadi.
(OʻzR
21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(9-q.)
Amalga oshirilishi uchun muddat belgilangan harakat muddatning oxirgi kuni soat 24
ga qadar bajarilishi mumkin.
(10-q.)
Agar hujjatlar yoxud pul mablagʻlari aloqa tashkilotiga muddatning
oxirgi kuni soat
24 ga qadar topshirilgan boʻlsa, muddat oʻtkazib yuborilmagan deb hisoblanadi.
I BOʻLIM. 
UMUMIY QOIDALAR - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR 1-bob. Asosiy qoidalar (1 - 15-moddalar)
2-bob. Oʻzbekiston Respublikasida soliqlar va
yigʻimlar tizimi (16 - 18-moddalar)
3-bob. Soliq munosabatlarining subyektlari, ularning
huquqlari va majburiyatlari (19 - 29-moddalar)
4-bob. Ushbu Kodeksda qoʻllaniladigan
asosiy tushunchalar (30 - 60-moddalar)
5-bob. Soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalashgan
guruhi (61 - 68-moddalar)
6-bob. Soliqlarning elementlari (69 - 75-moddalar)
1-BOB. ASOSIY QOIDALAR 1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi
bilan tartibga solinadigan munosabatlar
2-modda. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik
3-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni yoki ularning
qismlarini ushbu Kodeksning qoidalariga
muvofiq emas deb topish
4-modda. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikning
vaqt boʻyicha amal qilishi
5-modda. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikda
belgilangan muddatlarni hisoblash tartibi
6-modda. Oʻzbekiston Respublikasining soliq solishga
oid xalqaro shartnomalarining qoʻllanilishi
7-modda. Soliq solish prinsiplari
8-modda. Majburiylik prinsipi
9-modda. Soliq solishning aniqligi va soliq organlarining
soliq toʻlovchilar bilan hamkorligi prinsipi
10-modda. Adolatlilik prinsipi
11-modda. Soliq tizimining yagonaligi prinsipi
12-modda. Oshkoralik prinsipi
13-modda. Soliq toʻlovchining haqligi prezumpsiyasi prinsipi
14-modda. Bitimlarning iqtisodiy mazmuni va ularni
yuridik jihatdan rasmiylashtirish
15-modda. Lozim darajada ehtiyotkorlik
1-modda. Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi bilan tartibga solinadigan munosabatlar Ushbu Kodeks soliqlar va yigʻimlarni belgilash, joriy etish va bekor qilishga, hisoblab
chiqarish hamda toʻlashga doir munosabatlarni, shuningdek soliq majburiyatlarini bajarish bilan
bogʻliq munosabatlarni tartibga soladi.
-modda. Soliq tizimining yagonaligi prinsipi

maqsadida bitimning yuridik tavsiflanishini, soliq toʻlovchining maqomini va (yoki) uning
iqtisodiy faoliyati xususiyatini oʻzgartirishga haqli.
(3-q.)
Qalbaki (koʻzboʻyamachilik uchun tuzilgan) bitimlar soliq solish maqsadida hisobga
olinmaydi. Agar bunday bitimlar boshqa bitimlarni niqoblasa, soliqlarni hisoblash uchun haqiqiy
bitimlarning iqtisodiy mazmuni va natijalari hisobga olinadi.
(4-q.)
Agar bitimlarning yoki boshqa iqtisodiy munosabatlarning
barcha ishtirokchilari
oʻzlari tuzgan bitimlarning barcha shartlari va talablarini bajarayotgan boʻlsa, soliqqa oid
boʻlmagan munosabatlarni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan
qoidalarning ayrim buzilishlari soliq toʻlovchi tomonidan olingan
daromadlarni yoki ularning
qilgan xarajatlarini (koʻrgan zararlarini) soliq solish maqsadida eʼtirof etishni rad etish uchun asos
boʻlib xizmat qilishi mumkin emas.
(5-q.)
Agar soliq toʻlovchi yagona yoki ustuvor maqsadi soliq toʻlamaslik tarzidagi asossiz
soliq nafi olishdan yoxud oʻzi toʻlaydigan soliqlarning summasini kamaytirishdan iborat boʻlgan
operatsiyalarni yoki operatsiyalar ketma-ketligini amalga oshirsa, uning bunday harakatlari ushbu
Kodeks maqsadlarida huquqni suiisteʼmol qilish deb eʼtirof etiladi.
(6-q.)
Soliqlarning summalarini kamaytirishga oid sxema ham huquqni suiisteʼmol qilish
deb eʼtirof etiladi, bunda ushbu kamaytirish bevosita yoki bilvosita maqsad yoxud oqibat boʻladi
yoki maqsadlardan yoxud oqibatlardan biri boʻladi hamda bu maqsad yoki oqibat ikkinchi darajali
boʻlmaydi. Soliqlarning summalarini kamaytirish soliq solish qamrovini bevosita yoki bilvosita
oʻzgartirishni, soliq imtiyozlaridan foydalanishni yoki toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar
summalarini boshqacha tarzda kamaytirishni oʻz ichiga oladi.
(7-q.)
Huquq suiisteʼmol
qilingan hollarda, soliq organlari soliq toʻlovchi toʻlashi lozim
boʻlgan soliqlarning summalarini aniqlashda huquqni suiisteʼmol qilish alomatlariga ega boʻlgan
ayrim operatsiyalarni yoki operatsiyalar ketma-ketligini eʼtiborga olmaslikka haqli. Shuningdek
soliq organlari toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar summalarini bunday suiisteʼmollikning taʼsirini
istisno etadigan tarzda oʻzgartirishga haqli.
(8-q.)
Ushbu moddada koʻrsatilgan huquqni suiisteʼmol qilishning,
bitim qalbakiligining
(koʻzboʻyamachilik uchun tuzilganligining) holatlarini aniqlash, shuningdek ularning oqibatlarini
qoʻllash soliq organlari tomonidan, soliq toʻlovchi norozi boʻlgan taqdirda esa, soliq organlarining
daʼvosi boʻyicha sud tomonidan amalga oshiriladi.
-modda. Soliq solish prinsiplari - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

10-modda. Adolatlilik prinsipi
(1-q.)
Soliqlar va yigʻimlar kamsitish xususiyatiga ega boʻlishi hamda ijtimoiy, irqiy, milliy,
diniy va boshqa shu kabi mezonlardan kelib chiqqan holda qoʻllanilishi mumkin emas.
(2-q.)
Mulkning shakliga, jismoniy shaxslarning fuqaroligiga yoki kapitalning kelib chiqish
mamlakatiga qarab farqlangan soliq stavkalarini, soliq imtiyozlarini yoki boshqa afzalliklarni
belgilashga yoʻl qoʻyilmaydi.
(3-q.)
Fuqarolarning oʻz konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirishiga toʻsqinlik qiladigan
soliqlarni belgilashga yoʻl qoʻyilmaydi.
1. “Nazariy tilshunoslik masalalari” fani, uning predmeti, maqsad va vazifalari

|
1. “Nazariy tilshunoslik masalalari” fani, uning predmeti, maqsad va vazifalari
|
bet | 1/27 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 79,46 Kb. | | #124452 |
Bog'liq 1. “Nazariy tilshunoslik masalalari” fani, uning predmeti, maqsa
1. “Nazariy tilshunoslik masalalari” fani, uning predmeti, maqsad va vazifalari. “Tilshunoslik nazariyasi” fani murakkab va ko‘p qirrali, boshqa ijtimoiy fanlar bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan til haqidagi mustaqil va aniq fan bo‘lib, tilshunoslik sohasining nazariy mavzularini yoritish, fan doirasida o‘rganiladigan asosiy masalalarning mazmun mundarijasini belgilash, nazariy tilshunoslikning muhim xususiyatlari borasida tasavvur hosil qilish, asosiy lingvistik hodisalar, jarayonlar, til birliklari, til birliklarining tizim sifatidagi qurilishi haqida ma’lumot keltirish, til mohiyatini nazariy muammolar asosida tahlil qilish, tilning tabiati, ijtimoiy mohiyati, kishilik jamiyatida bajaradigani vazifasi, til va so‘zlashuvchining ruhiy faoliyati, so‘zlovchi va suhbatdoshning o‘zaro munosabati, tilning kommunikativ xususiyatlari, tilning kelib chiqishi, tarixiy taraqqiyot jarayonlari va qonuniyatlarini, til va tafakkurning bir-biriga uzviy bog‘liqligini, tilning belgili va belgisiz xususiyatlarini umumlashtirib, ilmiy xulosalar chiqaradi va shu asosda til qonuniyatlarini aniqlab beradi.
“Nazariy tilshunoslik masalalari” fanining maqsadi quyidagilardan iborat:
-lingvistikaning tabiati, mohiyati va predmetini belgilash;
obyektiv borliqdagi hodisalarga tilning munosabati, uning boshqa hodisalar ichida tutgan o‘rnini o‘rganish;
- tilning nutq va nutq faoliyati bilan munosabatini o‘rganish;
- til strukturasi, bu strukturani tashkil etgan birliklarning o‘zaro munosabati, uning ichki mexanizmi, ishlash qonuniyatlari kabi muhim masalalarni ilmiy o‘rganish;
-til va jamiyat, tilning kishilik jamiyatidagi o‘rni, tilning ijtimoiy muhitga ko‘ra o‘zgarish xususiyatlari, tillarning sotsiolingvistik tasnifi kabilarni o‘rganish;
- til va tafakkur, til va psixologiya, til va semiotika kabi tilga bog‘liq masalalarni tadqiq etish;
-tildagi muammo va masalalarni sinxroniya va diaxroniya (ya’ni hozirgi va tarixiy holati)da ilmiy tadqiq etish;
- mavjud metod va metodologiyalardan magistrlarni puxta xabardor etishdan iborat.
Ushbu kurs magistrant talabalarning umumlingvistik tayyorgarligini, bilim doirasini yanada kengaytirish va chuqurlashtirish, yangi nazariy va metodologik materiallar bilan tanishtirish, ijodiy mulohaza yuritishga, izchillikka undash, nazariy bilim saviyasini oshirish, talabalarni ilmiy tadqiqotning, lisoniy tahlilning metodikasi va metodologiyasi bilan qurollantirish vazifasini qo‘yadi.
|
| |
Akademik yozuv va axborot. Axborotning turlari va xususiyatlari

|
Akademik yozuv va axborot. Axborotning turlari va xususiyatlari
|
bet | 1/7 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #159638 |
Bog'liq kkzLv4BsxdCMGbwbKqZJ5IfeVPGPga75u8jPRC73
1-MAVZU
|
AKADEMIK YOZUV VA AXBOROT. AXBOROTNING TURLARI VA XUSUSIYATLARI
|
Akademik yozuv – bu qisqa va ishonchli ilmiy matn yordamida o‘z fikrini bayon qilish hamda asoslay olish qobiliyati. Bu oliy ta’limda muvoffaqiyatli bilim berishning hamda keyingi ilmiy-tadqiqot faoliyati, shuningdek xalqaro miqyosda ham muhim aspektlaridan biri hisoblanadi. Akademik yozuv yordamida oxirgi o‘n yilliklar ichida turli mamlakatlar orasida ilmiy va ta’limiy kommunikatsiya amalga oshirilib kelinmoqda. Uning tamoyillariga butun dunyodagi eng kompetentli ilmiy nashrlar redaktorlari amal qiladilar, shuning uchun hamma istalgan fan bo‘yicha ma’lum bir yutuqlarga erishmoqchi bo‘lsa, bularni egallashi lozim.
Akademik yozuv – bu ilmiy ishlarni bayon qilish uslubi. U ilmiy ishlarda firlarni qisqa va tushunarli shaklda bayon qilish qobiliyatini aks ettiradi. Bu uslubda quyidagilarni farqlash mumkin:
matnning tuzilishi va uni rasmiylashtirishga qo‘yiladigan talablarning mavjudligi;
ilmiy va publitsistik bayon qilish uslubini qo‘llash;
dalillar keltirish va jumlalarni o‘zgartirib ifodalash;
havolalarni to‘hri joylash va adabiyotlar ro‘yxatini to‘hri shakllantirish qobiliyati.
Akademik yozuv uchun shaxsiy fikrni bildirish emas, balki keltirilgan muammoga e’tiborni qaratish xarakterli (o‘ziga xos). Birinchi shaxs o‘rniga uchinchi shaxsni qo‘llash, og‘zaki nutqni, qisqartmalarni, iboralarni qo‘llamaslik afzalroqdir. Boshqa uslublardan farqli o‘laroq, materialni yaxshi o‘zlashtirish maqsadida bir so‘zni bir necha bor qaytarish mumkin, sinonimlarni kamroq ishlatish kerak.
Bayon qilishning akademik uslubi oliy ta’lim muassasalarida davlatlar o‘rtasida ta’limiy va ilmiy aloqalarni olib borishda qo‘llaniladi. Uning yordamida talabalar, aspirantlar va malakali olimlar doklad, kurs ishi yozadilar hamda o‘zga davlatlarda ilmiy-tadqiqot faoliyatini olib boradilar.
Xalqaro ilmiy jurnallar redaktorlari bu uslub tamoyillariga tayanadilar, shuning uchun ilm dunyosida muvoffaqiyatga erishmoqchi bo‘lgan hamda chet ellarda ilmiy ishlarini chop etmoqchi bo‘lgan harbir olim bu uslubni egallashi lozim .
Chet eldagi davlatlarda tadqiqotchilar uzoq yillardan beri akademik yozuvdan foydalanadilar. Bundan tashqari, ingliz tilida so‘zlashuvchi olimlar uning rivojiga hissa qo‘shib kelmoqdalar. Bizning mamlakatimizda akademik uslub bo‘yicha bilimlar keng tarqalmagan, vaholanki bu muammoning yechimi bilan bir qator olimlar – filologlar, lingvistlar, sotsiopsixologlar, axborot texnologiyalari bo‘yicha mutaxassislar shug‘ullanadilar.
|
| |
Boshqa himoya usullari - Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi

|
Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi
|
bet | 16/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,11 Kb. | | #254499 |
Bog'liq DISKLAR YO`\'LAKLARIBoshqa himoya usullari
Xavfsizlik muammosiga yana bir yondashuv - parolni har bir fayl bilan bog‘lash. Ko‘pincha kompyuter tizimiga kirish parol bilan boshqariladi, har bir faylga kirishni ham shu tarzda boshqarish mumkin. Agar parollar tasodifiy tanlansa va tez-tez o‘zgartirilsa, ushbu sxema faylga kirishni cheklashda samarali bo‘lishi mumkin. Biroq, parollardan foydalanish bir nechta kamchiliklarga ega. Birinchidan, foydalanuvchi eslab qolishi kerak bo‘lgan parollar soni ko‘payib ketishi mumkin. Ikkinchidan, agar barcha fayllar uchun bitta
parol ishlatilsa, u topilgandan so‘ng barcha fayllar mavjud bo‘ladi; hech narsa yoki hech narsa himoyasi. Ikkinchidan, agar barcha fayllar uchun bitta parol ishlatilsa, u topib olingandan so‘ng barcha fayllarga kirish mumkin bo‘ladi; Ba’zi tizimlar foydalanuvchiga ushbu muammoni hal qilish uchun parolni alohida fayl bilan emas, balki qo‘shimcha katalog bilan bog‘lash imkonini beradi.
Ko‘p darajali katalog tuzilishida nafaqat alohida fayllarni, balki pastki kataloglarda fayllar to‘plamlarini ham himoya qilishimiz kerak; ya’ni katalogni himoya qilish mexanizmini taqdim etishimiz kerak. Himoyalanishi kerak bo‘lgan katalog operatsiyalari fayl operatsiyalaridan biroz farq qiladi. Katalogdagi fayllarni yaratish va o‘chirishni nazorat qilishni xohlaymiz. Bunga qo‘shimcha ravishda, biz foydalanuvchi katalogda fayl mavjudligini aniqlay oladimi yoki yo‘qligini nazorat qilishni xohlaymiz. Ba’zan, faylning mavjudligi va nomini bilishni o‘zi muhimdir. Shuning uchun katalog tarkibini ro‘yxatga olish himoyalangan operatsiya bo‘lishi kerak. Shunga o‘xshab, agar yo‘l nomi katalogdagi faylga tegishli bo‘lsa, foydalanuvchi katalogga ham, faylga ham kirish huquqiga ega bo‘lishi kerak. Fayllar bir nechta yo‘l nomlariga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan tizimlarda (masalan, siklik va umumiy grafikalar), foydalanuvchining ishlatiladigan yo‘l nomiga qarab ma’lum bir faylga kirish huquqiga ega bo‘lamiz.
|
| |
Nomlangan kanallar(yoki - Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi

|
Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi
|
bet | 9/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,11 Kb. | | #254499 |
Bog'liq DISKLAR YO`\'LAKLARINomlangan kanallar(yoki konveyerlar) - bitta dasturning chiqish faylini boshqa dasturning kirish fayliga bog‘lashga imkon beradigan siklik buferlar.
Xotirada akslanadigan fayllar - belgilangan virtual manzilda jarayon manzili maydonida joylashtirilgan oddiy fayllar.
Fayl atributlari
“Fayl” tushunchasi o‘z ichiga faqat uning ma’lumotlarini saqlashdan tashqari atributlarni ham oladi. Atributlar – fayl xususiyatini tavsiflovchi axborot.
Fayl atributlari quyidagilar bo‘lishi mumkin:
fayl turi (oddiy fayllar, kataloglar, maxsus fayllar va boshqalar);
fayl egasi (joriy foydalanuvchi);
fayl yaratuvchisi (faylni yaratgan foydalanuvchi identifikatori);
faylga kirishga uchun parol (faylga kirish uchun parol);
faylga kirish operatsiyalariga ruhsat berish to‘g‘risida axborot;
yaratilgan vaqti, so‘nggi kirish va so‘nggi o‘zgarish to‘g‘risida axborot;
faylning joriy hajmi (yozuvdagi baytlar soni);
faylning maksimal hajmi (faylni hajmini oshirish mumkin bo‘lgan baytlar soni);
“faqat o‘qish uchun” belgisi;
“tizim fayli” belgisi;
“arxiv fayli” belgisi;
“ikkilik/belgili”belgisi;
“vaqtinchalik” (jarayon tugagandan so‘ng yo‘q qilish) belgisi;
Bloklash belgisi;
Fayl yozuvi uzunligi;
Yozuvning muhim qismini ko‘rsatish;
Kalit uzunligi.
Fayl atributlar to‘plami fayl tizimining o‘ziga xos xususiyatlarini belgilaydi: fayl xarakteristikasida turli xil turdagi fayl tizimlarida turli xil atribut to‘plamlaridan foydalanish mumkin. Masalan, yuqorida keltirilgan ro‘yxatdagi so‘nggi uchta atribut bo‘lmagan strukturalashmagan faylni qo‘llab-quvvatlovchi fayl tizimida fayl tuzilishi bilan bog‘langan bo‘ladi. Bir foydalanuvchilik OT lar atributlar to‘plami foydalanuvchi va himoya qiluvchi (ya’ni fayl egasi, fayl yaratuvchisi, faylga kirish uchun parol, faylga kirishga ruhsat berish to‘g‘risidagi axborot) layoqatiga ega atributlar bo‘lmaydi.
Foydalanuvchi atributga kirish huquqini olish uchun ushbu maqsadda fayl tizimiga taqdim etilgan vosita yordami bilan olishi mumkin. Odatda istalgan atribut ma’nosini o‘qishga ruhsat beriladi, o‘zgartirishga esa faqat ayrimlariga ruhsat beriladi. Masalan, foydalanuvchi faylga kirish qoidalarini o‘zgartirish mumkin, lekin unga faylni joriy hajmini va yaratilgan sanani o‘zgartirishga ruhsat berilmaydi.
|
| |
Fayl tizimi - Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi

|
Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi
|
bet | 2/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,11 Kb. | | #254499 |
Bog'liq DISKLAR YO`\'LAKLARIFayl tizimi (FT) – bu operatsion tizimning bir qismi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi.
Diskdagi barcha fayllar majmuini;
Fayllarniboshqarishuchunfoydalaniladiganma’lumotlartuzilis hito‘plami (masalan, diskdabo‘shvabandjoylarnitaqsimlashjadvali, fayldeskriptorlari, faylkatalogikabi);
Faylni izlash, nomlash, yozish, o‘qish, o‘chirish va yaratish kabi fayl bilan bog‘liq turli xil operatsiyalarni amalga oshiruvchi dasturiy tizim vositalar to‘plami.
Fayl tizimi faylni taqdim etuvchi ba’zi mavhum obyekt ishlarini bajarishda sodda operatsiyalar to‘plamidan iborat dasturlardan foydalanadi. Shu sababli dasturchilarga diskdagi ma’lumotlarni joylashuvi, ma’lumotlarni buferlash va boshqa uzoq vaqt xotirada saqlovchi qurilmada ma’lumotlarni uzatish bilan bog‘liq past pog‘ona muammolarini to‘liq bilishi shart emas. Bu funksiyalarning barini fayl tizimi o‘z ichiga oladi. Fayl tizimi diskli xotirani taqsimlaydi, faylni nomlaydi, tashqi xotiradagi tegishli manzilda fayl nomini tasvirlaydi, ma’lumotlarga kirishni ta’minlaydi, qismlarni qo‘llab-quvvatlaydi, faylni himoya qiladi va qayta tiklaydi.
Bunday ko‘rinishda fayl tizimi oraliq qatlam rolini bajaradi, uzoq vaqt saqlanadigan ma’lumotlarni fizik tashkil etilishining barcha
murakkabliklarini himoyalaydi va bu saqlanuvchiga nisbatan sodda mantiqiy modelli dasturni fayl yaratuvchisiga taqdim etadi, shuningdek unga murakkab fayllar uchun qulay bo‘lgan buyruqlardan foydalanishni taqdim etadi.
FT tomonidan yechiladigan vazifalar umuman hisoblash jarayonini tashkil qilish usuliga bog‘liq. FT ning eng sodda ko‘rinishi bu bir foydalanuvchilik va bir dasturli OT lar, masalan MS-DOS. Bir foydalanuvchilik va bir dasturli FT ning asosiy funksiyasi quyidagi masalalarni hal etish hisoblanadi:
Faylni nomlash;
Ilovalar uchun dasturiy interfeys;
Ma’lumotlar saqlaydigan fizik tashkil etuvchisida fayl tizimining mantiqiy modelini tasvirlash;
Resursdagi to‘xtalishlarga, qurilma va dasturiy vositalar xatoliklariga fayl tizimining bardoshliligi.
FT masalasi bir foydalanuvchi ishlashiga mo‘ljallangan, lekin unga bir vaqtning o‘zida bir nechta jarayonlarni ishga tushirishga imkon beradigan bir foydalanuvchili ko‘pdasturli OT operatsiyalarini murakkablashtiradi. Bu toifadagi birinchi OT OS/2 bo‘lgan. Yangi topshiriqni qo‘shish masalasini bajarishda faylga bir nechta jarayonlar kirishiga ruhsat berilishi kerak bo‘lgan. Bu holatda fayl resurslarga ajratilgan, demak fayl tizimi ushbu resurslar bilan bog‘liq barcha muammolarni hal etishi kerak bo‘lgan. Bir foydalanuvchilik ko‘p dasturli fayl tizimida faylni va uning qismlarini bloklash, quvib o‘tishni oldini olish, berklikni rad etish, nusxalarni moslashtirish va boshqalarni ko‘rib chiqish mumkin.
|
| |
Faylga kirish mexanizmlari

|
Faylga kirish mexanizmlari
|
bet | 4/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,11 Kb. | | #254499 |
Bog'liq DISKLAR YO`\'LAKLARIFaylga kirish mexanizmlari
Operatsion tizimlarda fayllarga kirishning uchta usuli mavjud:
Ketma-ket kirish;
To‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish;
Indeksli ketma-ket kirish.
Ketma-ket kirish - bu fayllarga kirishning ma’lum bir ketma- ketlikda amalga oshirilishi, ya’ni fayldagi ma’lumotlar ketma-ket tartibda qayta ishlanadi. Misol uchun, kompilyator odatda ushbu usulda fayllarga kirishga ruhsat oladi.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish - har bir yozuv faylda o‘zining manzillariga ega bo‘lib, undan foydalanib fayllarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘qish yoki yozish uchun kirish mumkin. Yozuvlar faylda hech qanday ketma-ketlikda bo‘lishi shart emas va ular qo‘shni tashuvchi joylarda bo‘lmasligi kerak.
Indeksli ketma-ket kirish – ushbu mexanizm ham fayllarga ketma-ket kirishga asoslangan. Ushbu usul turli xil bloklar uchun ko‘rsatgichlarni o‘z ichiga olgan fayl uchun indeksni yaratadi. Fayldagi yozuvni topish uchun avval indeks ketma-ketlikda izlanadi, so‘ng uning ko‘rsatgichi yordamida faylga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish amalga oshiriladi.
Fayllarni fizik tashkil etish, ularni o‘qish va yozish usullari
Fayl tizimlarini fizik tashkil etilishi
Foydalanuvchi fayl tizimi to‘g‘risida kamdan kam holatda fayllar umumiy tartibda saqlaniladigan ierarxik tashkil qilingan ko‘plab axborot obyektlaridan iborat deb tasavvur qiladi. Faylning asosiy maqsadi baytlarni uzluksiz to‘plamidan tasvirlaydi, aslida esa
disk bo‘ylab qismlarga bo‘lingan bo‘ladi. Chunki u bu bo‘linishlar faylni mantiqiy tuzilishi bilan hech qanday bog‘lanmagan. Masalan, uning alohida mantiqiy yozuvi diskning son sanoqsiz sektorlarida joylashgan bo‘lishi mumkin. Real qurilmada faylni, katalogni va axborot tizimlarini joylashtirish faylni fizik tashkil etilishi bilan tavsiflanadi. Turli xil fayl tizimlari turli xil fizik tashkil etilishga ega bo‘ladi.
|
| |
Fayl tizimlarini ierarxik tuzilishi

|
Fayl tizimlarini ierarxik tuzilishi
|
bet | 3/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,11 Kb. | | #254499 |
Bog'liq DISKLAR YO`\'LAKLARI
Foydalanuvchi belgili nom bo‘yicha faylga murojaat etadi. Biroq inson xotirasida obyekt qiymatlarini saqlab qolish cheklangan, ya’ni foydalanuvchi nom bo‘yicha murojaat qilishi mumkin. Nom joylarini ierarxik tashkil qilish bu chegaralarni kengaytirish imkoniyatini beradi. Aynan shu sababli ko‘plab fayl tizimlari nisbatan quyi pog‘ona katalogi nisbatan yuqori pog‘ona katalogi tarkibiga kirishi mumkin bo‘lgan pog‘onalarni tashkil etish hisobiga ierarxik strukturaga ega bo‘ladi, shu sababli ierarxik struktura xususiy holatlarda barcha fayllar bitta katalog ichiga kirganda bir pog‘onali tashkil etilgan bo‘ladi
(5.1a- rasm). Ierarxik katalogni tavsiflovchi graf daraxtli (5.1b- rasm) yoki tarmoqli (5.1v- rasm) bo‘lishi mumkin.
Ildizsimon
Fayllar
a)
Daraxtsimon
user
depart
Anvar
Main.exe
Main.exe
b)
c)
5.1- rasm. Fayl tizimi ierarxik tuzilishi
Katalog agar faqat bitta katalogga kirishga ruhsat berilgan bo‘lsa daraxtli va agar fayl bir nechta kataloglarda joylashgan bo‘lsa tarmoqli bo‘ladi.
Masalan, MS-DOS va Windows da kataloglar daraxtsimon, Unix da esa tarmoq ko‘rinishda ifodalanadi. Daraxtsimon strukturada har
bir fayl sahifalarda bo‘ladi. Katalog - ildiz katalog yoki ildiz (root) deb ataladigan yuqori pog‘onada turadi.
Bunday tashkil etishda foydalanuvchi barcha fayllar nomlarini eslab qolish zaruratidan ozod bo‘ladi, unga shu yoki boshqa fayllarni qaysi guruhda saqlanishi mumkinligini bilish yetarli bo‘ladi. Ya’ni uni kataloglar ketma-ketligini ko‘rib izlab topish uchun. Ierarxik struktura ko‘p foydalanuvchilik tizimlar uchun ham qulay: har bir foydalanuvchi o‘zining katalogi yoki katalog daraxti shoxlarida o‘zining fayllarini joylashtiradi.
|
| |
Fikirlash sifatlari 3 ga boʼlinish tasniﬁ

Fikirlash sifatlari 3 ga boʼlinish tasniﬁ
Download
98,82 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
27.05.2024
Hajmi
98,82 Kb.
#254508
Download
98,82 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Fikirlash sifatlari 3 ga boʼlinish tasniﬁ
Download
98,82 Kb.
Matnni ko'rish
Fayl turlari - Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi

|
Operatsion tizimlar fayl tizimi, tuzilishi va tashkil etilishi
|
bet | 8/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,11 Kb. | | #254499 |
Bog'liq DISKLAR YO`\'LAKLARI Fayl turlari
Fayl tizimi turli xil fayllarni qo‘llab-quvvatlaydi va ular quyidagilar bo‘lishi mumkin:
Odatiy fayl;
Fayllar – katalogi;
Maxsus fayllar;
Nomlangankanallar (yoki konveyerlar);
Xotirada akslanadigan fayllar.
Odatiy fayllar(yoki oddiy fayllar)– o‘z ichiga foydalanuvchi yoki foydalanuvchi dasturi va tizimda ishlashi natijasida shakllangan ixtiyoriy xarakterli axborotlarni oladi. Ko‘plab zamonaviy operatsion tizimlar (masalan, Unix, Windows) odatiy fayl tuzilishini cheklamaydi va nazorat qilmaydi. Odatiy fayllar u bilan birga ishlaydigan ilovalarni aniqlab oladi. Masalan, matn tahrirlagichi biron bir kod bilan taqdim etiladigan belgi qatorlaridan iborat mantli faylni yaratadi. Bu hujjat, dastur boshlang‘ich matni yoki boshqalar bo‘lishi mumkin. Matnli faylni ekranda o‘qish va printerda chop etish mumkin. Ikkilik fayllari belgi kodlaridan foydalanmaydi, ular ko‘pincha murakkab strukturaga ega bo‘ladi, masalan dastur kodini bajarilishi yoki arxiv fayllari. Barcha operatsion tizimlar hech bo‘lmaganda bitta fayl turini aniqlay olishi kerak. Ko‘p foydalanuvchilik tizimli fayl tizimida yana bir masala – bir foydalanuvchi fayliga boshqa bir foydalanuvchini ruhsat etilmagan kirishidan himoyalash qo‘shiladi. Fayl tizimi funksiyasi yana bir murakkab ta’rafi operatsion tizim tarmoq tarkibida ishlashi.
Kataloglar – fayllar to‘plami, biron bir noformal ko‘rinishi bo‘yicha foydalanuvchi guruhlari to‘g‘risida axborot ma’lumotnoma tizimini o‘z ichiga oladi. Kataloglar fayl tizimini qo‘llab- quvvatlaydigan tizim fayllari. Ko‘plab OT lar katalogida istalgan turdagi fayllarni kiritish mumkin. Boshqa kataloglarda esa, izlash uchun qulay bo‘lgan daraxtsimon strukturani shakllantirish hisobiga bo‘ladi. Kataloglar fayl nomlari va fayllarni boshqarish uchun foydalanadigan xususiyatlar o‘rtasidagi yozishmalarni o‘rnatadilar. Ushbu xususiyatlar fayl turini, faylga ruxsatni, uni diskka joylashtirishni, hajmini, yaratilish sanasi va vaqtini va boshqalarni o‘z ichiga oladi. Katalog bilan qolgan barcha munosabatlar oddiy fayllardagi kabi fayl tizimida ko‘rib chiqiladi.
Maxsus fayllar – tashqi qurilmalar (terminallar, printerlar va boshqalar) va faylga kirish mexanizmi soddalashtirishda foydalaniladigan kiritish/chiqarish qurilmalari bilan bog‘langan
fayllar. Maxsus fayllar faylni o‘qish yoki yozish buyruqlari orqali kiritish/chiqarish operatsiyalarini bajarishda foydalanuvchiga yordam beradi. Blokli maxsus fayllar disklarni modellashtirish uchun ishlatiladi.
|
| |
Понятие о динамических данных. Динамические массивы

|
Понятие о динамических данных. Динамические массивы
|
bet | 1/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #250890 |
Bog'liq 3-Mustaqil ishi ROZIYEVA I O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALAR UNVERSITETI QARSHI FILIALI “KI” FAKULTETI “KI-15-22S” GURUH TALABASINING “DASTURLASH 2” FANIDAN 3-MUSTAQIL ISHI BAJARDI: ROZIYEVA I QABUL QILDI: ZOHIDOV J Dinamik ma'lumotlar tushunchasi. Dinamik massivlar bilan ishlash. Ma'lumotlar (umr bo'yicha tasniflangan)
Statik (global va statik sifatida tavsiflangan ):
- funktsiyalardan tashqarida yoki static yordamida e'lon qilinadi ;
- kompilyatsiya bosqichida xotirada ajratiladi va dasturning butun bajarilishi davomida mavjud bo'ladi;
- xotira joylashuvi - statik segment;
- bir xil nomdagi mahalliy o'zgaruvchilarga ega bo'lgan pastki dasturlardan tashqari dasturning istalgan joyida mavjud.
Avtomatik:
- funksiyalarda tasvirlangan ( statiksiz );
- bajarilish bosqichida (har bir kichik dastur chaqiruvi bilan) xotirada ajratiladi va dastur tugashi bilan xotirani bo'shatadi;
- xotira maydoni - funktsiyalar to'plami;
- funktsiya blokida mavjud.
Dinamik:
- tasvirlangan ma'lumotlar emas, balki ularning manzillari (ko'rsatkichlari);
- maxsus buyruqlar yordamida dasturni bajarish bosqichida xotirada taqsimlanadi va yo'q qilinadi;
- xotirada bo'sh joy - dinamik xotira ( inglizcha to'p - to'p) ;
- Ko'rsatkichlarning ishlash muddati va ko'lami oddiy (statik yoki avtomatik) ma'lumotlarga nisbatan belgilanadi.
Dinamik xotira taqsimoti ishlatiladi: - muammoni hal qilish uchun statik xotira va subprogrammalar to'plami etarli bo'lmaganda;
- dastur bajarilishidan oldin (kiritilgan yoki hisoblangan) kerakli xotira hajmi (masalan, massiv elementlari soni) noma'lum bo'lganda;
- vazifaning tabiati dinamik taqsimlashni talab qilganda (ma'lumotlar dasturni bajarish paytida qismlarga bo'linadi, masalan, real vaqtda).
NULL
Boshlash
|
| |
- misol . Dinamik matritsalar

|
- misol . Dinamik matritsalar
|
bet | 6/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #250890 |
Bog'liq 3-Mustaqil ishi ROZIYEVA I #include #o'z ichiga #include void main() { int **a, n, m, i, j; //n-satrlar soni, m-ustunlar soni; cout<<"Kiritish n,m\n"; cin>>n>>m; a=(int**)malloc(n*sizeof(int*)); cout<<"Kirish matritsasi\n"; |
| |
r=r+ k ,  r k*sizeof ga ortadi ( turi)

|
r=r+ k , r k*sizeof ga ortadi ( turi)
|
bet | 3/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #250890 |
Bog'liq 3-Mustaqil ishi ROZIYEVA Ir=r+ k , r k*sizeof ga ortadi ( turi)
Misol. int *p; double * pp;…//MS DOS p++; /*p 4 * ga oshdi /
pp++; /*pp 8 ga oshdi * /
Massivlar va ko'rsatkichlar o'rtasidagi bog'liqlik C da
Bir o'lchovli massivlar
Bir o'lchovli massiv nomi massiv boshi manziliga, ya'ni indeksi 0 (birinchi element) bo'lgan element manziliga teng bo'lgan doimiy ko'rsatkichdir .
int a[10] ;
&a[0] ga teng ,
a[0] * a ga teng ,
&a[i] ekvivalent a+i (i=0,1,...9) ,
a[i] *( a+i) ga teng .
a[0]
a[9]
...
a
Massivlar va ko'rsatkichlar o'rtasidagi bog'liqlik C da
Ikki o'lchovli massivlar
Ikki o'lchovli massivning nomi doimiy ko'rsatkichdir doimiy koʻrsatkichlar massivining boshiga (indeks 0 boʻlgan element ) , i- bu massivning elementi ikki o'lchovli massivning i -qatorining boshiga (indeks 0 bo'lgan element) doimiy ko'rsatgichdir .
Misol: int b[5][8];
Ikki o'lchovli massivlar
b[i][j] *( b[i]+j) *(*( b + i ) +j) ;
&b[i][j] b[i]+j *( b + i ) +j
Ikki o'lchovli massiv elementi uchun uchta belgining har biri uchun kodlardagi dastur ishlash jihatidan deyarli bir xil bo'lib chiqadi, garchi kvadrat qavslar o'rniga ko'rsatkich arifmetikasidan foydalanilganda u biroz qisqaroq bo'ladi.
Yaxshi dasturlash uslubi bitta dastur ichida bitta (uchtadan) notalardan foydalanishni o'z ichiga oladi.
Massivlar va ko'rsatkichlar o'rtasidagi bog'liqlik C da
Xotirani ajratish va bo'shatish uchun C funktsiyalari () - malloc ( inglizcha xotira ajratish, xotira ajratish) : void *malloc (size_t hajmi); Malloc() funktsiyasi ko'rsatgichni yig'imdan ajratilgan o'lchamdagi ( baytlarda ) xotira maydonining birinchi baytiga qaytaradi . Agar xotira yetarli bo'lmasa, NULL qaytariladi .
- calloc ( inglizcha aniq ajratish, toza xotira ajratish) :
|
| |
C tilidagi ko'rsatkichlar

|
C tilidagi ko'rsatkichlar
|
bet | 2/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #250890 |
Bog'liq 3-Mustaqil ishi ROZIYEVA IZanjirlar, ro'yxatlar
C tilidagi ko'rsatkichlar
Ko'rsatkich - bu boshqa ma'lumotlarning manzilini o'z ichiga olgan maxsus ma'lumot .
Ko'rsatkichlar bilan ishlashning asosiy operatsiyalari:
* - manzildagi tarkibni olish (* i - i manzilli o'zgaruvchining mazmuni ) & - manzilni olish ( &a - a o'zgaruvchining manzili).
Tavsif quyidagicha ko'rinadi:
* pointer_name yozing;
Ko'rsatkichni tavsiflashda u ko'rsatayotgan qiymatning turi ko'rsatiladi. Misol tavsiflari: int *i, j, *pointj; int v1, *pointv1=&v1, *p=(int*)200;
C tilidagi ko'rsatkichlar
INDEKSLAR
O'ZGARCHILAR
Doimiy:
- o'zgaruvchilar manzillari (yoki nomli konstantalar);
- massiv nomlari;
- aniq konstantalar (masalan, ( int*)200) ;
- doimiy NULL ( null yoki mavjud bo'lmagan manzil) .
C tilidagi ko'rsatkichlar
DIQQAT!
- turni ko'rsatmasdan turib, konstanta tarkibini ololmaysiz; * ( int*) 200 dan farqli o'laroq *200 yozuvi noto'g'ri ;
- siz aniq konstantaning manzilini ololmaysiz (masalan, &200 yozuvi noto'g'ri) , C da aniq konstantaning manzili mavjud emas deb hisoblanadi;
- ifoda manzilini aniqlab bo'lmaydi.
C tilidagi ko'rsatkichlar
Ko'rsatkich uchun ajratilgan xotira hajmi quyidagilarga bog'liq:
- manzil avtobusining kengligi bo'yicha;
- xotira modelidan.
C tilidagi ko'rsatkichlar
Ko'rsatkichlar bo'yicha operatsiyalar:
*
taqqoslashlar ( <, <=, >, >=, ==, !=) - bir xil turdagi ko'rsatkichlar yoki NULL bilan;
topshiriqlar - bir xil turdagi yoki NULL ko'rsatkich qiymatlari;
qo'shish, ayirishning arifmetik amallari (sobit bilan)
oshirish va kamaytirish
C tilidagi ko'rsatkichlar
Ko'rsatkich bo'yicha arifmetik operatsiya natijasi nafaqat operandlarning qiymatiga, balki ko'rsatkich bilan bog'liq bo'lgan turga ham bog'liq.
|
| |
-jalval. Ta`mirlash ishlarining yillik reja-grafigi

|
-jalval. Ta`mirlash ishlarining yillik reja-grafigi
|
bet | 9/14 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 77,5 Kb. | | #14037 |
2.2-jalval. Ta`mirlash ishlarining yillik reja-grafigi
SHAKL № R-8
Korxona__________________________ "Tasdiqlayman" "___"__________20___y. Bosh muhandis ______________
20__ yil uchun ta`mirlash ishlarining reja-grafigi
Ob`ekt
|
Ob`ektning inventar raqami
|
Ta`mirlash turi:
T- texnik ko`rik
J- joriy ta`mir
K-kapital ta`mir
|
Ta`mir va texnik ko`rikning kalendar rejasi (yil boshidan boshlab oylarning tartib raqami)
|
Xamir bo`luvchi mashina
|
45
|
T - o`nta
J - ikkita
K - bajarilmagan
|
Т- Т -Т- J2 -Т- Т-Т- Т -Т - J3 - Т - Т
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
|
Bosh mexanik ______________________ (imzo)
Sex boshlig`i ______________________ (imzo)
Markazlashtirilmagan ta`mirlashda barcha ta`mirlash va texnik xizmat ko`rsatish ishlari korxona ishlab chiqarish sexi mexanigi boshchiligida shu sex chilangar va ishchilari tomonidan bajariladi. Korxona ta`mirlash-mexanika sexi tomonidan bu uslubda faqat ehtiyot qismlar tayyorlab beriladi. Bu uslub ishlab chiqarish quvvati katta bo`lmagan va har xil rusumli jihozlari ko`p bo`lgan korxonalarda qo`llaniladi.
|
| |
Kapital ta`mirlash - Lecture 2 mavzu: ta`mirlash ishlarini tashkil etish jihozni rejali-ogohlantirish ta`mirlash...

Kapital ta`mirlash. Ta`mirning eng qiyin va ko`p mehnat talab qiladigan turidir. Bunda mashina (agregat) demontaj qilinadi, butunlay birlamchi detallargacha ajratiladi va defektovka qilinadi, barcha yeyilgan detallar yangisiga almashtiriladi, shu jumladan asosiy detallar ham, bir-biriga ilashgan detallar qo`ndirilganligi va ruxsat etilgan o`lchamlari texnik shartlarga ko`rsatilgan talablarga to`g`ri kelishiga erishiladi. Mashina tashqi ko`rinishi yangilanadi. Boshqacha qilib aytganda, kapital ta`mir natijasida jihozning pasport xarakteristikalari qayta tiklanadi.
Kapital ta`mirlash ishlariga quyidagilar kiradi:
- barcha yeyilgan detal va qismlarni almashtirish yoki o`lchamlarini texnik talablarga ko`rsatilgan kattaliklarga yetkazgan holda qayta tiklash (boshlang`ich ruxsat etilgan o’lchamlar va qo`ndirmalar (посадка) ishchi chizmalari va texnik shartlar bo`yicha olinadi);
- mashina detallari va qismlarini markazlashtirish va muvozanatlashtirish;
- mashina stanina va ramasini ta`mirlash (kerak bo`lganda poydevorni ham ta`mirlash);
- quvurlarni va havo yetaklanuvchi trubalarni yopuvchi-rostlovchi armaturasi bilan birga tekshirish, tozalash va ta`mirlash;
- boshqaruvchi va nazorat qiluvchi barcha avtomatik qurilma va asboblarni rostlash yoki yangisiga almashtirish;
- kerak bo`lganda mashina qismlarini yoki hamma joyini bo`yash;
- mashinani kompleks tekshirish, rostlash va sinovdan o`tkazish.
Kapital ta`mirlash ishlari bosh mexanik boshchiligida korxona ta`mirlash sexi xodimlari tomonidan bajariladi.
Kapital ta`mirga ketgan sarf-xarajatlar jihoz amortizatsiyasi kamayishi hisobidan qoplanadi.
ROTSning rejaviy ta`mirlaridan tashqari korxonada avariya holati yuz berganda o`tkaziladigan ta`mir bo`ladi. Bu avariyali ta`mir ish hajmi bo`yicha sodir bo`lgan avariya va jihoz qanday darajada ishdan chiqishiga qarab joriy, o`rta va kapital bo`lishi mumkin. Avariya holati deb ishlab chiqarish jarayonini buzgan holda mashina detallarining sinishi yoki shikast yetishi sababli mashinaning buzilish holati tushuniladi.
Avariya holatini keltirib chiqaruvchi sabablar:
- mashina konstruktsiyasida nuqson mavjudligi va detallarining sifatsiz tayyorlanishi;
- jihozni ishlatish qoidalariga rioya qilmaslik (sifatsiz texnik xizmat ko`rsatish, texnologik jarayon talablariga rioya qilmaslik, jihozni yuqori yuklama ostida ishlatish va h.k.);
- jihozni noto`g`ri o`rnatish va sifatsiz ta`mirlash;
- jihoz ishchi qismlariga begona predmetlarning tushib qolishi va h.k.
|
Ishchi vaqti fondi, soat - Lecture 2 mavzu: ta`mirlash ishlarini tashkil etish jihozni rejali-ogohlantirish ta`mirlash...

Ishchi vaqti fondi, soat
|
Jihozni ishlatish smenasi
|
I
|
II
|
III
|
Oylik
|
175
|
350
|
525
|
Kvartal
|
525
|
1050
|
1575
|
Yarim yillik
|
1050
|
2100
|
3150
|
Yillik
|
2100
|
4200
|
6300
|
Detallarni xizmat muddati normativlar asosida, agar ular bo`lmasa - ishlab chiqarish tajribaviy va statistik ma`lumotlarni yig`ib tahlil qilish bilan aniqlanadi.
Ta`mir ishlarining yillik reja-grafigini tuzish uchun:
1) O`tgan yilda qachon jihoz oxirgi rejali ta`mirlanganligini bilish;
2) Jihozni texnik ko`ruvdan o`tish va ta`mirlash davriyligini tuzish kerak.
Masalan, xamir bo`luvchi mashina uchun texnik ko`ruv va ta`mirlash davriyligi quyidagicha:
Faraz qilamizki, jihozni oxirgi marta o`tgan yili oktyabr oyida birinchi joriy ta`mir o`tkazilgan.
Demak, ta`mirlash davriyligining grafigiga qarab xamir bo`luvchi mashinaning ta`mirlash reja-grafigi 2.2-jadvaldagidek bo`ladi.
Ta`mir ishlarini tashkil etish uslublariga quyidagilar kiradi: markazlashtirilgan ta`mir, markazlashtirilmagan ta`mir va aralash ta`mir uslublari.
Markazlashtirilgan ta`mirlash uslubida barcha ta`mirlash ishlari korxona ta`mirlash-mexanika sexi yoki maxsus ta`mirlash korxonalari tomonidan industrial asosda amalga oshiriladi. Bunda barcha ta`mirlash ishlari, shu jumladan jihozning murakkab qismlarini kapital ta`mirlash, jihozni takomillashtirish va ta`mirdan keyin o`rnatish, ehtiyot va butlovchi qism hamda detallar, murrakkab bo`lmagan mexanizmlar, qurilmalarni tayyorlash ishlari ushbu sex yoki maxsus ta`mirlash korxonasi ishchi-mutaxassislari tomonidan bajariladi.
Ta`mir oralig`idagi xizmat ko`rsatish

|
Ta`mir oralig`idagi xizmat ko`rsatish
|
bet | 2/14 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 77,5 Kb. | | #14037 |
Ta`mir oralig`idagi xizmat ko`rsatish. Bu ish har kun bajarilib, jihozni texnik to`g`ri ishlatilishini ko`rib borish va mexanizmlarni rostlash, kichik nosozliklarni yo`qotish ishlaridan iborat. Bu xizmat turi sex ishida tanaffus bo`lganda, texnologik rejimni buzmagan holda navbatchi chilangarlar tomonidan amalga oshiriladi.
Texnik ko`rik. Jihozni ishlatish davomida ish qobiliyatini quvvatlab turish va jihozni aniq ishlashini ta`minlash maqsadida jihoz texnik ko`rikdan o`tkaziladi. Bunda quyidagi ishlar bajariladi: jihozni tozalash va ishqalanish yuzalarini moylash, podshipniklar holatini tekshirish, o`lchash asboblari, uzatmalar holatini, rezba va shponkali birikmalarni tekshirish va boshqalar. Ko`rik paytida aniqlangan kichik nuqsonlan rostlash va sozlash yordamida bartaraf etiladi va navbatdagi ta`mirlash vaqtida bajariladigan ishlash ko`lamini aniqlanadi. Texnik ko`rik korxona ta`mir ishlarining reja-grafigida ko`rsatilgan muddatda, smena orasidagi tanaffuslarda yoki ish bo`lmaganda korxonaning ta`mir personali tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
ASOSIY TAYANCH IBORALAR - Lecture 2 mavzu: ta`mirlash ishlarini tashkil etish jihozni rejali-ogohlantirish ta`mirlash...

|
Lecture 2 mavzu: ta`mirlash ishlarini tashkil etish jihozni rejali-ogohlantirish ta`mirlash sistemasi. Ta`mir turlari
|
bet | 14/14 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 77,5 Kb. | | #14037 |
ASOSIY TAYANCH IBORALAR:
1. Jihozni rejali-ogohlantirish ta`mirlash sistemasi;
2. Texnik xizmat ko’rsatish;
3. Texnik ko`rik;
4. Joriy ta`mir;
5. O’rta ta`mir;
|
6. Kapital ta`mir;
7. Ta`mir oralig`i davriylik strukturasi;
8. Ta`mir oralig`i davriyligi;
9. Ikki ta`mir oralig`idagi davr.
|
ASOSIY TAYANCH TUSHUNCHALAR:
*ROTS sistemasiga quyidagi xizmat ko`rsatish va ta`mir turlari kiradi: ta`mir oralig`idagi xizmat ko`rsatish; texnik ko`rik; joriy ta`mirlash; o`rta ta`mirlash; kapital ta`mirlash.
*Ta`mir oralig`i davriylik strukturasi – bu rejali ta`mir va texnik ko`riklarni ma`lum vaqt va navbat bilan o`tkazish tartibidir.
*Ta`mir oralig`i davriyligi deb ikki kapital ta`mir orasidagi vaqtga, yangi jihozlar uchun ishlatish boshlanashidan birinchi kapital ta`mirgacha bo`lgan vaqtga aytiladi.
*Ikki ta`mir oralig`idagi davr deb reja bo`yicha ikki navbatma-navbat keladigan ta`mirlash ishlari orasidagi vaqtga aytiladi.
*Ta`mir ishlarini tashkil etish uslublari; markazlashtirilgan ta`mir; markazlashtirilmagan ta`mir; aralash ta`mir uslubi.
*Ta`mirlash ishlarini olib borish usullari: individual; qismli yoki tugunli; ketma-ket qismli yoki ketma-ket tugunli; agregat usullari
TAKRORLASH VA MUNOZARA UCHUN SAVOLLAR
Rejali ogohlantirish ta`mirlash sistemasi deb nimaga aytiladi?
ROTS ning maqsadi, vasifasi nimadan iborat?
ROTS asosini nima tashkil qiladi?
ROTSdagi ta’mir turlarini ayting.
Ta`mirlash davri deb nimaga aytiladi?
Texnik xizmat ko`rsatish davriyligi deb nimaga aytiladi?
Jihozni ta’mirlash yillik reja-grafigini tuzishni tushuntiring.
Ta’mirlash usullari va uslublari.
Korxona bosh mexanigi vazifasi nimalardan iborat?
O`QUV-USLUBIY TARQATMA MATERIALLARIGA MISOLLAR:
Tayanch ibora va tushunchalar.
Mavzu bo`yicha asosiy formulalar va jadvallar yozuvi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Lecture 2 mavzu: ta`mirlash ishlarini tashkil etish jihozni rejali-ogohlantirish ta`mirlash sistemasi. Ta`mir turlari
|
Ikki ta`mir oralig`idagi davr - Lecture 2 mavzu: ta`mirlash ishlarini tashkil etish jihozni rejali-ogohlantirish...

Ikki ta`mir oralig`idagi davr deb reja bo`yicha ikki navbatma-navbat keladigan ta`mirlash ishlari orasidagi vaqtga aytiladi.
Ta`mir orasi davriyligi va ikki ta`mir oralig`idagi davr har bir tur jihoz uchun alohida belgilanadi va bu jihoz detallarining xizmat muddati hamda korxona turiga bog`liq.
Dt = Xm / Vf (2.2.1)
bu yerda Dt - ikki ta`mir oralig`idagi davr muddati (oy yoki yil); Xm - detallar xizmat muddati; Vf - haqiqiy ishchi vaqt fondi.
O`rtacha haqiqiy ishchi vaqt fondi smenada uzluksiz ishlovchi jihozlar uchun 2.1-jadvalda keltirilgan.
Konstruktiv, texnologik yoki boshqa sabablarga ko`ra smenada davriy ishlovchi jihozlar uchun bu ko`rsatgich ishlab chiqarish ma`lumotlariga qarab belgilanadi.
2.1-jadval. Haqiqiy ishchi vaqt fondining jihozni ishlatish smenasiga bog`liqligi
-
|
Qiyoslash sxemasiga qo’yilgan talablar

|
Qiyoslash sxemasiga qo’yilgan talablar
|
bet | 1/4 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 103,55 Kb. | | #134852 |
Bog'liq METROLOGIYA ASOSLARI 3 Qiyoslash sxemasiga qo’yilgan talablar. Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti Elektronika va avtomatika fakulteti mss-185-21-guruh talabasi saydullayev maqsatilloning Taqdimot(slaydi). Reja: Reja: 1.Qiyoslash sxemalariga quyiladigan talablar. 2.Ularni tuzish qoidalari va ishlab chiqish tartibi. 3. O’lchash vositalarini qiyoslash davriyligi. Qiyoslash sxemalariga qo’yiladigan talablar. - Qiyoslashni olib borish va tashkil etishning asosiy talablari metrologiya qoidalarida va tavsiyalarida ko’rsatilgan. Qiyoslash uni olib borish huquqiga ega bo’lgan metrologik xizmatlar tomonidan bajariladi. Yaroqli deb topilgan o’lchash vositasiga qiyoslash guvohnomasi beriladi va qiyoslash tamg’asi qo’yiladi.
- Boshqa davlatlarda bajarilgan O’V ni qiyoslash natijalari xalqaro shartnomalar va bitimlar asosida tan olinadi. ... Qiyoslash sxemalariga qo’yiladigan talablar ularni tuzish qoidalari va ishlab chiqish tartibi
Tadbiq qilinishiga qarab qiyoslash sxemalari quyidagi turlarga bo’linadi. Qiyoslov sxemalari turlari. - Xalqaro qiyoslov sxemalari Xalqaro standartlashtirish metrologiya va sertifikatlashtirish tashkiloti tomonidan tasdiqlanadi. -Davlat qiyoslov sxemalari Davlat miqyosida foydalanilayotgan barcha o’lchov vositalariga tadbiq etiladi. -Lokal qiyoslov sxemalari korxona va tashkilotning ichki imkoniyatlarini qondirish uchun foydalanilayotgan barcha o’lchov vositalariga tadbiq etiladi. Qiyoslov sxemalari hujjatlari quyidagilardan tashkil topadi: - Qiyoslov sxemalari hujjatlari quyidagilardan tashkil topadi:
Qiyoslov sxemasi chizmasining tushuntirish xati Qiyoslov sxemasi chizmasining tushuntirish xatida: O’lchov vositasining turi, nominal ko’rsatkichlari yoki o’lchash diapazoning fizik kattaliklari, o’lchashda kattalikni uzatish talablari;
|
| |
int **matr = yangi juft [ m ] [ n ]; // m satr va n ta ustundan iborat matritsa

|
int **matr = yangi juft [ m ] [ n ]; // m satr va n ta ustundan iborat matritsa
|
bet | 5/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #250890 |
Bog'liq 3-Mustaqil ishi ROZIYEVA I o'chirish operatsiyasi : ko'rsatgichni o'chirish ; O'chirish bilan ajratilgan xotirani bo'shatish . Nima uchun statik (yoki mahalliy) massivlar noqulay? - Statik massivlar bilan ishlashning asosiy qiyinligi ularni e'lon qilishda ularning elementlari sonini ko'rsatish talabidir. Kompilyatsiyani talab qiladigan har qanday algoritmik tilda (xususan, C, Paskal, Fortran tillarida) ularni tavsiflashda massiv indekslarining chegarasi faqat konstantalar bo'lishi mumkin.
- Yechim dinamik massivlardan foydalanishdir.
1-misol . O'lchami n kirish orqali berilgan dinamik bir o'lchovli massivni kiritish va chiqarish #include #o'z ichiga #include void main() { int *a, n, i; cout<<"Elementlar sonini kiriting\n"; cin>>n; a=(int*)malloc(n*sizeof(int)); cout<<"Kiritish elementlari\n"; |
| |