Kognitiv faoliyat - Osiyo xalqaro universiteti

|
Osiyo xalqaro universiteti
|
bet | 10/20 | Sana | 26.06.2024 | Hajmi | 350,15 Kb. | | #265837 |
Bog'liq 1.Karimova Sh.-DISSERTATSIY A 27.05.2024 (2)00 (2)222211Kognitiv faoliyat chet tilini o'rganish motivatsiyasi bilan chambarchas bog'liq.
Shu munosabat bilan o'quv va nutq faoliyatini rejalashtirish alohida ahamiyatga ega, xususan:
- faoliyatning maqbul turini tanlash (ma'lum bir yosh uchun etakchi faoliyat turini hisobga olgan holda);
- faoliyatning murakkablik darajasini va didaktik materialni hisobga olgan holda (tarbiyaviy ta'sir uchun etarli faoliyat bilan faoliyatning ijobiy natijasiga erishish imkoniyatini rejalashtirish kerak);
- yakuniy natijani rejalashtirish (ushbu natijani baholash, uning bola uchun ahamiyati, erishish mumkinligi va ba'zi bir norozilik, bu esa keyingi ijobiy motivatsiyani oshiradi);
- hayajon, ijobiy tajovuzkorlik (fruziya) muhitini yaratish;
- lingvistik materialdan organik foydalanish ijobiy natijaga erishishning zaruriy shartidir;
- o'z qobiliyatiga ichki ishonchni yaratish, o'z-o'zini hurmat qilishni oshirish va keyingi yutuqlarga erishish uchun faoliyatning ijobiy natijalaridan foydalanish (kerakli, ammo mumkin bo'lgan ixtiyoriy harakatlar bilan).
Shunday qilib, faoliyatni rejalashtirish butun o'quv jarayoni davomida motivlarni boshqarish imkoniyatini yaratadi.
Shu bilan birga, nutq faoliyatining o'zi (ta'limning dastlabki bosqichida) asosiy emas, balki yordamchi bo'lishini hisobga olish juda muhimdir. Buni ayniqsa o'yinda yaqqol ko'rish mumkin. Ochiq o'yinlar, raqobatbardosh o'yinlar, jumboq o'yinlari ko'pincha nutq materialidan ma'lum maqsadlarga erishishga yordam beradigan fon sifatida foydalanadi: diqqatni jalb qilish, diqqatni chalg'itish, "gapirish", "o'rnatish", ritmni o'rnatish, vaqtni hisoblash. Bunday o'yinlardagi she'rlar va iboralar, qoida tariqasida, ma'nosiz, tasodifiy tovush birikmalari xususiyatiga ega, masalan: "Eniki-beniki köfte yedi", "Stakan-limon, chiq". Bolalar ingliz tiliga xos bo'lmagan murakkab tovush birikmalarini chinakam mahorat bilan o'zlashtiradilar va ulardan o'yinlarda foydalanadilar.
Xuddi shu tarzda, siz chet tilini o'rgatishda o'yinlardan foydalanib, lingvistik material bilan ishlashingiz mumkin.
Yuqoridagi psixologik omillar bilan bir qatorda, ikkinchi tilni muvaffaqiyatli o'zlashtirish uchun bolalarning intellektual, hissiy-irodaviy va shaxsiy xususiyatlari bilan belgilanadigan kognitiv faoliyatining tabiati katta ahamiyatga ega. O'quv materialini idrok etish va o'zlashtirish xususiyatlari yuqori aqliy funktsiyalarning o'zboshimchalik va bilvositalik darajasiga bog'liq.
Shuning uchun og'zaki-mantiqiy fikrlash, diqqat (eshitish va ko'rish), xotira (ko'rish, eshitish, assotsiativ), idrok (eshitish, ko'rish, taktil va boshqalar), tasavvurni rivojlantirishni ta'minlash kerak.
Har qanday aqliy va amaliy faoliyatning eng muhim xususiyati diqqatdir. Bog‘cha tarbiyalanuvchilarida ixtiyoriy diqqatga qaraganda ixtiyoriy diqqat yaxshi rivojlangan, ya'ni bu yoshdagi bola rang-barang va harakatlanuvchi narsalarga osongina e'tibor qaratadi, lekin zerikarli (rasmsiz) matnni o'zlashtirishda qiynaladi. O'quv faoliyatining muvaffaqiyati ko'p jihatdan ixtiyoriy e'tiborga bog'liq, shuning uchun kichik maktab tarbiyalanuvchilarida ushbu turdagi e'tiborni rivojlantirish juda muhimdir.
Chet tilini o'zlashtirish uchun idrok kabi psixologik jarayon muhim ahamiyatga ega. Aynan quyi sinflarda aralash, tarqoq idrokdan narsa va hodisalarni bo‘laklangan, mazmunli aks ettirishga o‘tish sodir bo‘ladi.
O'qituvchilar uchun alohida vazifa - nutqni mantiqiy va izchil qurish va materialni mazmunli bloklarga o'zgartirish qobiliyatini rivojlantirish. Bu xotira rivojlanishi uchun ayniqsa muhimdir. Bu yoshda semantik yodlashga o'tish sodir bo'ladi, shuning uchun bolalarga til va nutq materialini yodlashning maxsus usullarini o'rgatish va uni vaqt o'tishi bilan tarqatish kerak.
Xotira va fikrlash bilan chambarchas bog'liq bo'lib, tasavvur kabi aqliy jarayondir. Ixtiyoriy va ixtiyoriy, reproduktiv va ijodiy tasavvur mavjud. Ijodiy tasavvurda voqelikda uchramaydigan holat va obrazlar qayta tiklanadi va tiklanadi. Tasavvurning yuqoridagi turining ko'rinishlaridan biri bu shaxslashtirishdir. Uning asosida chet tili nutqining grammatik tomonini o'rganish jarayoni ham amalga oshishi mumkin.
"Chet tilini o'rgatishda tasavvurning rolini o'rganish tavsiya etiladi, chunki ongning bu funktsiyasi ko'pincha o'qituvchilar, ota-onalar va ba'zan psixologlar tomonidan e'tiborga olinmaydi yoki kam baholanadi".
Buni tasavvurni boshqa bir qator kognitiv tuzilmalardan - birinchi navbatda xotira va fikrlashdan ajratish juda qiyinligi bilan izohlash mumkin. Tasavvur insonning barcha kognitiv faoliyati bilan uzviy bog'liqdir.
Idrok, xotira yoki fikrlashning biron bir harakati tasavvursiz tugamaydi. Shuning uchun fantaziyani ham hissiy, ham ratsional bilim sohasiga aniq qilib bo'lmaydi. Tasavvur inson aqliy sohasining yaxlitligini, uning barcha tarkibiy qismlarining o'zaro bog'liqligi va o'zaro bog'liqligini ko'rsatadi.
Tasavvurning xotira va tafakkur bilan yaqin aloqasi hali ham bu jarayonlarni to'liq aniqlashga asos bermaydi. Ularning har biri o'ziga xos aks ettirish xususiyatiga ega. Xotira ongda oldingi tajribalarni, o'tmishni qayta tiklaydi. Tasavvurning asosiy xususiyati uning kelajakka qaratilganligidir. U oldindan ko'rish, ya'ni insonning kelajakdagi voqealarni oldindan ko'ra bilish va oldindan ko'ra bilish qobiliyatini anglatishi tasodif emas. Tasavvur fikrlash bilan juda chambarchas bog'langan. Ammo agar ikkinchisi ob'ektiv ravishda mavjud bo'lgan hodisalarning muhim, tabiiy xususiyatlarini aks ettirsa, u holda tasavvur ob'ektiv ravishda mavjud bo'lmagan yoki hatto tubdan imkonsiz narsalarni yaratishga qodir. Shuning uchun ham ijodiy faoliyatni tasavvursiz amalga oshirish mumkin emas. Bolada ushbu funktsiyani rivojlantirish orqali biz uning ijodiy qobiliyatlarini shakllantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratamiz.
Inson faoliyatining har qanday moddiy mahsuloti ongda tug'ilishidan oldin bo'ladi. Haqiqatan ham mavjud bo'lmagan narsaning bunday ideal mavjudligi tasavvur mahsulidir.
Tasavvurning bu xususiyatlari chet tilini o'rgatishda bevosita talabga ega bo'lishi kerak.
Xotira bilan chambarchas bog'liqlik o'tmish tajribasining yorqin, jonli, hissiy jihatdan yuklangan takrorlanishida ifodalanadi. Bu, o'z navbatida, bolaning mavjud bilimlari, g'oyalari va tajribalarini faollashtirishga va ularni yangi lingvistik belgi bilan to'ldirishga imkon beradi. Kerakli tasvirni amalga oshirish uchun tasavvurdan foydalanish tarjima kabi oraliq lingvistik hodisadan qochish imkonini beradi. U (tasavvur) tushunishni ham osonlashtiradi, chunki u muloqotning barcha tarkibiy qismlarini (tanish og'zaki va og'zaki bo'lmagan) mavjud o'tmish tajribasi bilan solishtirishga imkon beradi.
Tasavvur va idrok o'rtasidagi munosabat ham tajribaning faollashishiga yordam beradi. Tasavvurning ma'lum xususiyat va sifatlar bilan to'ldirilgan jonli tasvirni uyg'otish qobiliyatidan foydalanish va hatto idrok etilgan belgilarning biriga (tovush, teginish hissi va boshqalar) asoslanib, unga nisbatan hissiy munosabatni uyg'otish juda muhimdir. Ego bola tomonidan o'yin sifatida qabul qilinadi, u uni o'ziga jalb qiladi va nutq faoliyatini rag'batlantirishga imkon beradi.
Tasavvurning bu xususiyati semantik maydonlarni eng tabiiy, oqilona va samarali tarzda to'ldirishga imkon beradi. Ba'zida faqat bitta so'z ongni to'g'ri yo'nalishda ishlashga majburlashi, g'oyalar, hislar, hissiy tajribalarning butun majmuasini yaratishi mumkin bo'lgani kabi, ma'lum bir ob'ekt yoki hodisaga xos bo'lgan bitta xarakterli xususiyatdan foydalanib, siz bir xil zanjirni teskari yo'nalishda qurishingiz mumkin. yo'naltiradi va uning lisoniy qiyofasini jonlantiradi. Bu holda pedagogik vazifa bolaga tasvirning yangi lingvistik ekvivalentini berish va uni boshqa faoliyatda mustahkamlashdan iborat bo'ladi.
Tasavvur va fikrlash o'rtasidagi munosabat ikkinchi tilni o'rganish jarayonida bashoratli elementlarni amalga oshirish imkonini beradi. Nutqni idrok etishning negizida oldindan ko'rish, bashorat qilish va taxmin qilish qobiliyati yotadi. Nutqni barcha kommunikativ komponentlarni - vaziyatli (kontekstual), emotsional, paralingvistik va lingvistik o'zini tahlil qilish asosida idrok etishda tasavvur tasvirni faol ravishda sintez qiladi, uni lingvistik identifikatsiya qilish uchun zarur semantik tuzilmalarni faollashtiradi.
Bunday holda, pedagogik vazifa - tasavvurni eng boy va eng xilma-xil, ammo maqsadli tanlangan "oziq-ovqat" bilan ta'minlashdir. Psixologik va pedagogik vazifa axborotni "o'qish" va uni mantiqiy qayta ishlash texnikasini o'rgatishdir.
Demak, bog‘chalarda ikkinchi tilni o’rgatishda psixologik omillar tarkibida tasavvurning o’rni yaqqol ko’rinadi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotida kommunikativ kompetentsiya asoslarini yaratish, ya'ni tarbiyalanuvchilarda chet tilini bilishning minimal darajasini shakllantirish, ularga chet tilida boshlang'ich darajada muloqot qilish imkonini berishdan iborat.
Ta'limning boshlang'ich bosqichi maktab tarbiyalanuvchilarida kommunikativ va kognitiv ehtiyojlar va qiziqishlarni shakllantirish uchun eng qulay imkoniyatlarni ta'minlaydi, o'qish uchun ijobiy motivatsiyani ta'minlaydi, chunki u nutqni o'zlashtirishning tabiiy mexanizmlarining plastikligi, intensivligi kabi bolalarning psixologik xususiyatlariga asoslanadi. kognitiv jarayonlarni shakllantirish, lingvistik ma'lumotlarni tez yodlash, taqlid qilishning maxsus qobiliyati, til to'sig'ining yo'qligi va boshqalar.
Maktabgacha ta’lim tashkiloti yoshi, bu yosh uchun etakchi faoliyat - o'yinlarning o'ziga xosligi tufayli, boshlang'ich bosqichda o'rganishning kommunikativ yo'nalishini amalga oshirishga imkon beradi.
Chet tilini o'qitishning dastlabki bosqichida quyidagi maqsadlar amalga oshiriladi:
- bolalarda chet tilida muloqot qilishga tayyorlikni va keyingi o'qishga ijobiy munosabatni shakllantirish;
- kichik yoshdagi maktab tarbiyalanuvchilarining nutq qobiliyati va ehtiyojlarini hisobga olgan holda nutq faoliyatining 4 turi (gapirish, tinglash, o'qish, yozish) bo'yicha asosiy muloqot ko'nikmalarini shakllantirish ;
-ona va chet tillarida kuzatiladigan ayrim universal lingvistik tushunchalarni shakllantirish, shu orqali tarbiyalanuvchilarning intellektual, nutqiy va kognitiv qobiliyatlarini rivojlantirish.
Maqsadlarga erishishda kichik yoshdagi maktab tarbiyalanuvchilarining psixologik xususiyatlari hisobga olinadi. O'quv materialini o'zlashtirish jarayonida 6-7 yoshli bolalarning aksariyati narsa va hodisalarning o'ziga xos belgilarini boshqaradi. Shu bois chet tilini o‘rgatish jarayonida o‘qituvchi bog‘cha tarbiyalanuvchilarida nazariy tafakkurni shakllantirish va rivojlantirishda bolada mavjud bo‘lgan narsaga tayangan holda faol ishtirok etishi kerak. Dastlabki bosqichda chet tilini o'rganish jarayonida qanday yordam bo'lishi mumkin?
Bog‘chalarda chet tilini o‘rgatishda namuna yoki misolga beixtiyor va o‘zboshimchalik bilan ergashish va kimningdir og‘zaki va noverbal xatti-harakati va harakatlarini takrorlashda namoyon bo‘ladigan taqlidga katta ahamiyat beradi. Uning so'zlariga ko'ra, butun bola taqlid faoliyati bilan shug'ullanadi. Chet tilini taqlid asosida o'zlashtirishning asosi taqliddir.
Shunday qilib, bog‘cha tarbiyalanuvchilarining psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda, umumiy uslubiy xulosa chiqarishimiz mumkin: chet tilida o'rganilayotgan narsa o'z ona tiliga mos keladi, bolalar asosan taqlid qilish mexanizmlariga tayangan holda o'rganishlari mumkin; o‘rganilayotgan tilda ona tilidan yaqqol farq qiladigan bo‘lsa, bola kerakli miqdordagi mashqlarni bajarish natijasida bu farqni qandaydir tarzda anglashi, tushunishi va chet tili hodisasini o‘zlashtirishi kerak.
Dastlabki bosqichda chet tilini o'rganishda bolalar u yoki bu faoliyatni amalga oshirib, boshlang'ich darajada chet tilidagi muloqotni amalga oshirish uchun etarli bo'lgan kommunikativ mexanizmni o'zlashtiradilar.
Chet tillarini erta o'rganishni joriy etish bolalarning tillarga tabiiy moyilligi va ularni o'zlashtirishga hissiy tayyorligi, shuningdek, maktabgacha ta’lim tashkiloti yoshidagi bolalarning global faol o'yin motivatsiyasining afzalliklari bilan asoslanadi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotida chet tilini o'rganishni boshlash afzalroq bo'lgan eng qulay yosh - olti yosh.
Maktabgacha ta’lim tashkiloti yoshidagi bolalarga chet tilini o'rgatish muvaffaqiyatining eng muhim psixologik omillari quyidagilardan iborat: tarbiyalanuvchining ikkinchi tilni tizimli o'zlashtirishga psixofiziologik tayyorligi; tarbiyalanuvchilarning bilish faoliyati va bilish faoliyatining xususiyatlari; tarbiyalanuvchining yuqori aqliy funktsiyalarini (xotira, diqqat, fikrlash, idrok, tasavvur) rivojlantirish xususiyatlari; bolalarning hissiy-irodaviy va shaxsiy xususiyatlari; xatti-harakatlarning o'zboshimchaliklari, muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish; chet tilini o'rganish uchun ijobiy motivatsiya mavjudligi; atrofimizdagi dunyo haqidagi ma'lum darajadagi bilim va g'oyalar.
Maktabgacha ta’lim tashkiloti yoshi, bu yosh uchun etakchi faoliyat - o'yinlarning o'ziga xosligi tufayli, boshlang'ich bosqichda o'rganishning kommunikativ yo'nalishini amalga oshirishga imkon beradi.
Bolalarning yangi aloqa vositalarini o'zlashtirish jarayonida ularda intellektual, nutq va hissiy qobiliyatlar, shuningdek, shaxsiy fazilatlar: umuminsoniy qadriyatlar, qiziqishlar, iroda va boshqalar rivojlanadi.
Bundan tashqari, chet tilini erta o'rganish sizga imkon qadar tezroq jahon madaniyati qadriyatlariga to'g'ridan-to'g'ri kirish imkonini beradi, bu esa bolaning shaxs sifatida rivojlanishiga foydali ta'sir ko'rsatadi.
Maktabgacha yosh - 3 yoshdan 7 yoshgacha bo'lgan bolaning aqliy rivojlanish bosqichi. Uni uch davrga bo'lish mumkin: kichik (3-4 yosh), o'rta (4-5 yosh) va katta maktabgacha yosh (5-7 yosh).
Bu yosh guruhi til materialiga nisbatan yuqori sezgirlik bilan ajralib turadi. Moslashuvchan xotiraga ega bo'lgan bolalar barcha darajadagi ma'lumotlarni osongina idrok etadilar. Yaxshi rivojlangan taqlid qobiliyatlari so'z boyligini faol ravishda kengaytirish, so'zlarning tovushini eslab qolish va grammatik tuzilmalarni o'zlashtirish imkonini beradi.
3 yoshga kelib, miya hujayralarining rivojlanishi 80% yakunlanadi. Bu yosh bosqichida bola nutq qobiliyatlarini faol rivojlantiradi. U ko'p ma'lumotlarni o'rganadi, idrok etadi va eslab qoladi. Ushbu yosh davridagi xorijiy so'zlarni ham materialning ma'lum bir taqdimoti bilan osongina o'rganish mumkin.
Maktabgacha yoshda chet tilini o'rganish foydasiga gapiradigan bir qator sabablar mavjud:
- Maktabgacha yoshdagi bola hamma narsani o'rganishga ochiq, bu unga qiziqarli va oson.
- Maktabgacha yoshdagi bolalarning bo'sh vaqti hali ham ko'p, bu esa o'quv yuklarini yanada maqbul formatda rejalashtirish imkonini beradi.
- 3-4 yoshda hali ham chet tilini o'zlashtirish va o'zlashtirish jarayonini sezilarli darajada osonlashtiradigan "til to'sig'i" mavjud emas.
– Chet tilini yoshligidan o‘rganish ona tilingizni puxta egallashga, tushunishga ishtiyoqni uyg‘otadi.
- Chet tilini o'rganish kompleksda barcha yuqori aqliy funktsiyalarning rivojlanishiga yordam beradi: fikrlash, idrok etish, xotira, nutq, tasavvur.
Chet tilini o‘rganish, mashg‘ulotlar to‘g‘ri tashkil etilgan bo‘lsa, bolalarni rivojlantiradi, ularning bilim va madaniy saviyasini oshiradi. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun oila asosiy tayanch va tayanch hisoblanadi. Bu ularning ma'lumot doirasi bo'lib, u erda ular kerakli bilim va ma'lumotni o'zlashtirishda yordam oladilar.
Shuning uchun maktabgacha yoshdagi bolalar tomonidan chet tilini o'zlashtirish nafaqat malakali o'qituvchi, balki bolani qo'llab-quvvatlaydigan va uning o'rganishiga yordam beradigan sezgir ota-onalarning ham ishtirokini talab qiladi.
Yosh davriyligi va faoliyatning etakchi turi.
Inson o'zining aqliy rivojlanishida ma'lum bir yoshni qamrab oluvchi bir qator yosh davrlarini boshidan kechiradi. Bu davrlar yosh bosqichiga mos ravishda muayyan rivojlanish xususiyatlari bilan tavsiflanadi. Davrlar bolaning psixologiyasini, sezgir yo'nalishini va uning imkoniyatlarini ta'lim faoliyati kontekstida chuqurroq tushunishga imkon beradi, bu omillarni hisobga olgan holda, o'qituvchiga materialni taqdim etish va rivojlanishning muayyan bosqichida u bilan ishlash imkoniyatlari haqida ma'lumot beradi.
Rivojlanishning turli yosh davrlari mavjud. Ular davrlarni va ularning yosh chegaralarini ajratadilar. Har bir muallif o'z tizimiga turli mezonlarni kiritgan, shuning uchun davriylashtirishlar yosh va xususiyatlarning keng doirasiga ega.
Jan Piaget - shveytsariyalik psixolog, bolalarning aqliy rivojlanishidagi o'zgarishlarga asoslangan yosh davriyligini taklif qildi. Uning nazariyasiga ko'ra, bolalar doimo o'zlarining tashqi muhitini o'rganadilar va ta'sir qiladilar, uni tushunishga harakat qiladilar va bu jarayonda ular ushbu muhit bilan moslashuvchan o'zaro ta'sir qilish uchun yangi va yaxshiroq tuzilmalarni faol ravishda quradilar. Shunga muvofiq u rivojlanishning umumiy davrlarini aniqladi.
Bola: Birinchi davr - sensorimotor intellekt (0-2 yosh). Kichkintoylar kattalar bilan o'zaro munosabatlarga javob sifatida so'rish, qo'l va oyoqlarni harakatlantirish va yig'lash kabi oddiy operatsiyalar uchun harakat namunalarini ishlab chiqadilar. Ikkinchi davr - operatsiyadan oldingi fikrlash (2 yosh - 7 yosh). Bolalar o'zlarining tasvirlari va belgilaridan foydalanib fikrlashni o'rganadilar. Fikrlash hali ham tizimsiz va printsip kattalarning fikrlashidan farq qiladi. Uchinchi davr - maxsus operatsiyalar (7-11 yosh). Bola muayyan operatsiyalar va tarkibiy qismlarga tayanib, tizimli fikrlashni o'rganadi. To'rtinchi davr - rasmiy operatsiyalar (11 yosh - kattalar). Tafakkur, shuningdek, ma'lum bir tizimga bog'langan emas, balki mavhum bo'lishni o'rganadi.
J. Piaget rivojlanishni bolaning tobora yangi va takomillashtirilgan voqelik modellarini qurishning faol jarayoni sifatida qaraydi. Rivojlanishning ushbu davriyligini hisobga olsak, murakkab grammatik tuzilmalar maktabgacha yoshdagi bolalar uchun oson material emasligi ayon bo'ladi, ammo bu yosh bosqichida chet tilini o'rganish jarayonida ish va loyiha faoliyati uchun muayyan ob'ektlardan foydalanish yordam beradi. lingvistik ma'lumotlarni yaxshiroq o'zlashtirish.
Sovet psixologlari Lev Semenovich Vygotskiy va Daniil Borisovich Elkoninning davriyligi uchta mezonga asoslanadi - rivojlanishning ijtimoiy holati, etakchi faoliyat va markaziy yoshga bog'liq yangi shakllanish. Mualliflarning davriyligi inson rivojlanishiga 25 yoshgacha ta'sir qiladi. Biz maktabgacha yoshga e'tibor qaratamiz, shuning uchun bu erda davriylashtirishning faqat bir qismi keltirilgan.15
Rivojlanishning ijtimoiy holati - bu bolada hozirgi paytda shakllangan atrofdagi voqelik va uning kattalar bilan munosabatlari haqidagi tushunchalarning kombinatsiyasi.
Etakchi faoliyat - bu ma'lum bir yosh bosqichida bolaning rivojlanishi uchun eng muhim bo'lgan faoliyat.
Neoplazma - bu yoshdagi bola o'zlashtiradigan rivojlanishning yangi bosqichlari.
Birinchi davr - go'daklik (0-1 yosh). Faoliyatning etakchi turi - bu bola va kattalar o'rtasidagi hissiy muloqot. Bola odamlar o'rtasidagi munosabatlarni o'zlashtiradi va yurish va so'zlarni talaffuz qilishni o'rganadi.
Ikkinchi davr - Erta yosh (1-3 yosh). Bu erda ob'ektiv faoliyat va atrofdagi ob'ektlar bilan faoliyat usullarini o'zlashtirish birinchi o'ringa chiqadi.
Uchinchi davr - maktabgacha yosh (3-7 yosh). Xulq-atvorning o'zboshimchaligi shakllanadi, ijtimoiy normalar va munosabatlar o'zlashtiriladi. Faoliyatning etakchi turi - rolli o'yin.
Maktabgacha yoshdagi etakchi faoliyat - bu o'yin. O'yin shakli va uning tabiati va ishtirokchilari o‘zgarishi mumkin. Kattalarning borligi, bilim va qoidalarning tashuvchisi, bola uchun qo'llanma sifatida muhimdir. Bundan tashqari, xuddi shu syujetli o'yin asta-sekin yanada barqaror va uzoqroq bo'ladi. Agar 3-4 yoshda bola unga atigi 10-15 daqiqa vaqt ajrata olsa va keyin u boshqa narsaga o'tishi kerak bo'lsa, 4-5 yoshda bitta o'yin allaqachon 40-50 daqiqa davom etishi mumkin. Katta yoshdagi maktabgacha yoshdagi bolalar bir xil narsalarni ketma-ket bir necha soat o'ynashga qodir, ba'zi o'yinlar esa bir necha kun davom etadi.
Maktabgacha yoshdagi bolaning o'yin va faol faoliyati uning hayotining ajralmas qismidir. Shunday qilib u dunyoni o'rganadi va ma'lumotlarni o'zlashtiradi. O'quv jarayonida o'yin motivatsiyani oshirishga va til materialini o'zlashtirishga yordam beradi.
Maktabgacha yoshdagi xorijiy tillarni o'rgatishning mavjudligi
Chet tilini erta o'rganishning aniq dolzarbligiga qaramay, olimlarning o'rganishning optimal yoshi va ehtiyojning o'zi haqidagi fikrlari turlicha. Bu masala bo'yicha ikkinchi tilni erta o'qitish tarafdorlari ham, muxoliflari ham bor.
Metodist va o'qituvchi Radislav Petrovich Milrud maktabgacha yoshdagi chet tilini o'rganish maqsad emas, balki maktabgacha yoshdagi bolaning har tomonlama rivojlanishi vositasi deb hisoblaydi. Aynan maktabgacha yoshda "imprinting" mexanizmi maksimal samaradorlik bilan ishlaydi, bu 8-9 yildan keyin yo'qoladi.
Ko'pgina tadqiqotchilar chet tilini o'rganish uchun optimal yosh 3 yoshdan 10 yoshgacha ekanligiga qo'shiladilar. 3 yoshgacha ona tili tizimi kontseptual apparati kabi yetarlicha shakllanmagan. 10 dan keyin chet tilidagi materialni idrok etish biroz qiyinlashadi, bu ham psixologik, ham ijtimoiy omillar bilan bog'liq. 5-8 yoshda nutq xatti-harakatlarida hali ham bir nechta klişelar mavjud, "til to'sig'i" yo'q va ish nuqtai nazaridan bola katta yoshdagi bolalarga qaraganda ko'proq imkoniyatlarga ega.
Ona tilini o‘rganish va tizimlashtirishga chet tili mashg‘ulotlari ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Grammatik tuzilish tushunchasi, so'zlarning tarkibi va qo'llanilishi, boshqa tilning fonetik xususiyatlari va tovushlarining xilma-xilligi bolaga til dunyosiga "umumiydan o'ziga xosgacha" qarashga, rasmni tasvir sifatida tasavvur qilishga imkon beradi. butun. Bu bola uchun yangi narsa o'yiniga aylanadi, u erda umidsizlikni boshdan kechirmaydi va yaratishi va kashf qilishi mumkin. 5 Til – madaniyatning aksi, dunyoning tasviridir. Boshqa til tizimidan olingan ongli material ona tilini hayotning tabiiy tomoni sifatida emas, balki S tizimi sifatida ko'rib chiqish imkonini beradi. Shunday qilib, chuqurroq tushuncha paydo bo'ladi
o'z tilida bir xil tuzilma va hodisalarni tushunish.
Biroq, chet tilini erta o'rganishda ehtiyotkorlik va har bir bolaning imkoniyatlari, uning qobiliyatlari va rivojlanish darajasini hisobga olishga chaqiruvchi olimlar va mutaxassislarning asosli fikrlari mavjud.
“Chet tillarini o‘rganish hech qachon erta boshlanmasligi kerak va ona tili bolaning ruhiy tabiatida chuqur ildiz otgani sezilmaguncha... Boshqa bola bilan siz 7 yoshdan chet tilini o‘rganishni boshlashingiz mumkin. yoki 8 yoshda (hech qachon ilgari emas), boshqasi 10 va 12 yoshda.
"Hech qachon qabul qilish qobiliyati juda zaif bo'lgan bolalardan boshlamaslik yaxshiroqdir: chet tili ularning zaif qobiliyatlarini butunlay bostiradi."
Hozirgi vaqtda Ushinskiyning fikrlari ko'plab nutq terapevtlari tomonidan baham ko'riladi.
Logopediya nuqtai nazaridan, nutqning ko'plab buzilishlari mavjud bo'lib, ularning eng keng tarqalgani nutqning ovozli talaffuz funktsiyasining buzilishi bo'lib, u mustaqil nuqson sifatida yoki yanada murakkab nutq nuqsoni belgisi sifatida yuzaga keladi. Agar bunday muammolar mavjud bo'lsa, chet tilini o'rganish bilan ularni kuchaytirishning hojati yo'q. Nutqning fonetik-fonemik rivojlanmaganligi, eshitish idrokining etishmasligi tufayli nutqning talaffuz tomonining buzilishi sifatida yozish va o'qish ko'nikmalarini egallashga to'sqinlik qiladi va maktabda disgrafiya (yozuv buzilishi) va disleksiyaga (o'qishning buzilishi) olib kelishi mumkin. yoshi. Bunday holda, chet tili mashg‘ulotlari kerakli natijani bermaydi va bolaning nutq holatini yomonlashtirishi mumkin.
Maktabgacha yoshda chet tilini o'rganish muloqotdir. Fonetik komponent oldinga chiqadi. Bolalar tanish so'zlarni eshitishni va tan olishni o'rganadilar. Bolalar o'rganadigan va kuylaydigan qo'shiqlar, she'rlar va iboralar ish uchun yaxshi materialdir. Ingliz tilida multfilmlar, ko'rish uchun qisqa yozuvlar. Ingliz tilidagi so‘zlar o‘z ona tilida bolalarga tanish bo‘lgan tushunchalarni ifodalashi va ular bir-biri bilan oson uyg‘unlashishi muhim.
Odamlar ma'lumotlarning ko'pini ularning ko'zlari bilan qabul qiladilar. Bu omil bolalarning yaxshi rivojlangan majoziy xotirasi bilan to'ldiriladi, shuning uchun vizualizatsiya bolalar bilan ishlashning ajralmas qismiga aylanadi. Bu tasvirlar, rasmlar, diagrammalar va o'yinchoqlar bo'lishi mumkin, bu erda idrokning taktil komponenti ham ishtirok etadi.
U o'qitish va chizishda, rang berishda, kesishda, nuqta bilan chizishda, plastilinda, modellashtirishda faol qo'llaniladi. Loyiha va ijodiy ish ham so'zlarni eslab qolishni osonlashtiradi. Ko'pincha mashg‘ulotning majburiy komponenti jismoniy tarbiya mashg‘uloti bo'lib, unda barcha mashqlar va harakatlar ularni ingliz tilida nomlash bilan birga keladi.
Chet tilini o'rganishning ko'plab usullari va usullari mavjud. Keling, ulardan ba'zilarini ko'rib chiqaylik:
1) O'yin texnikasi. Bu erda o'yin shunday tuzilganki, uning o'zi bevosita o'rganish vositasidir. O'quv o'yinlarining quyidagi turlarini ajratish mumkin:
- vaziyatli o'yinlar - bola tayyor dialogdan foydalanishi mumkin, o'zi ma'lum rol o'ynab, chiziqlarni o'ylab topishi mumkin;
- raqobatbardosh o'yinlar - tezkor topshiriqlar, loto, krossvordlar, stol o'yinlarida ishtirok etish;
- ritmik va musiqiy o'yinlar - qo'shiqlar, she'rlar ijrosi;
- ijodiy o'yinlar - ingliz tilida hikoyalar yozish, topishmoqlar.
2) N. Zaytsev usuli
Bular heceli kublardir. Bolaning vazifasi inglizcha so'zlarni shakllantirishdir. Bu erda materialning ravshanligi va uning aniqligi va o'ynashi.
3) Jismoniy javob usuli - TPR (Total Physical Response) yoki umumiy jismoniy javob usuli amerikalik psixolog Jeyms Asher tomonidan ishlab chiqilgan. U miyaning ikki yarim sharlari nazariyasiga asoslanadi, bu erda chap tomoni mantiq va ong uchun, o'ng tomoni esa sezgi va ongsiz uchun javobgardir. Til tuzilmalari va lug'atni o'rganish, birinchi navbatda, chap yarim sharga tayanishni o'z ichiga oladi. O'ng yarim sharni faollashtirish uchun J. Asher jismoniy komponentdan foydalanishni taklif qiladi. Ya'ni, so'z va tushunchalarni takrorlash va ko'rsatish. O'qituvchi bilan birgalikdagi harakatlar materialni eslab qolish va o'zlashtirishga yordam beradi.
5) Loyiha usuli. Ushbu yondashuv loyiha ustida ishlash jarayonida bolaning yuqori ishtirokini nazarda tutadi. Bu yerda ijodiy faollik ham, til materialini amaliyotda bevosita qo‘llash ham rag‘batlantiriladi. Mavzu doirasida til materialidan foydalanishdagi o‘zboshimchalik, albatta, tarbiyalanuvchilarning motivatsiyasi darajasini oshiradi.
6) “Total immersion” usuli yoki Kembrij texnikasi.
Usul Kembrijda ishlab chiqilgan va til muhitida "to'liq immersiya" ga asoslangan. O'qituvchining vazifasi o'z so'zining materiali va ma'nosini og'zaki, to'g'ridan-to'g'ri nutq yordamida, shuningdek harakatlar, o'yinlar, tovushlar va boshqalar orqali etkazishdir. Tilni umuman bilmaydigan bola nima qilish kerakligini, keyin esa so'z va tushunchalarning ma'nosini tezda tushuna boshlaydi. Keyinchalik chet tilida so'z erkinligi taqlid orqali shakllanadi.
7) Interaktiv axborot metodologiyasi.
Kompyuter texnologiyalari bir joyda turmaydi va chet tilini o'rganishda gadjetlardan foydalangan holda ko'plab zamonaviy texnikalar mavjud. Qizig'i shundaki, qahramonlar ekranda jonlanib, gaplasha oladi, siz vazifani bajarib, darhol natijaga erishasiz. Bu ko'p jihatdan ishni tezlashtiradi, lekin faoliyatni to'g'ri muvofiqlashtirish uchun o'qituvchining nazorati va ishtiroki hali ham juda muhimdir.
Chet tilini o'rganishda yana ko'plab yondashuvlar mavjud (tarjima usuli, G. Lozanovning taklifopedik usuli, Singapur usuli, muammoli o'qitish usuli va boshqalar), ammo ularning samaradorligi katta yoshdagi bolalar va kattalar uchun yuqori.
Mashg‘ulot jarayonida metodlarni birlashtirib yoki o‘quv jarayonida ularni almashib aralashgan usuldan foydalanish mumkin.
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun chet tili mashg‘ulotining tuzilishi
Mashg‘ulotning davomiyligi bevosita bolaning yosh xususiyatlari bilan belgilanadi. 2-4 yoshli bolalar uchun 20 daqiqalik mashg‘ulot 4-6 yoshli bola uchun qulay va qiziqarli bo'ladi, mashg‘ulot davomiyligi 30 daqiqagacha oshirilishi mumkin. Kattaroq maktabgacha yoshdagi bolalar uchun mashg‘ulot 40 daqiqa davom etishi mumkin. Maqsadga qarab mashg‘ulotlarning chastotasi belgilanishi kerak. Bu haftada 2-3 marta davriy mashg‘ulotlar yoki 5 kunlik intensiv kurs yoki til maktabida dam olish kunlari bo'lishi mumkin.
Mashg‘ulotlar leksik mavzularga muvofiq tuzilgan yoki grammatik tuzilmalarni o‘zlashtirilgan lug‘at asosida o‘rganish maqsadida tuziladi. Buning asosida materiallar tanlanadi: matnlar, rasmlar, qo'shiqlar, she'rlar, topishmoqlar, o'yinlar.
Har qanday mashg‘ulotning muhim va asosiy elementi uning tuzilishidir. Mashg‘ulotning to'g'ri va oldindan tuzilgan tuzilishi materialni muvaffaqiyatli o'zlashtirishning kalitidir.
Mashg‘ulotning tuzilishi moslashuvchan bo'lishi kerak. U o'rganish bosqichi, mashg‘ulotning ketma-ket mashg'ulotlaridagi o'rni va topshiriqlarning xususiyati bilan belgilanadi. Mashg‘ulotning tuzilishi o'zgarmaslarni o'z ichiga olishi kerak, ya'ni. barqaror va o'zgaruvchan momentlar. Har qanday mashg‘ulotning tuzilishiga quyidagilar kiradi: boshlanishi, markaziy qismi va oxiri.
Mashg‘ulotning boshlanishi salomlashishdir. U 3-5 daqiqa davom etadi va bolalarning mashg‘ulotning til muhitiga tezda kirishiga imkon beradigan ma'lum bir marosimni ifodalaydi. Bu chet tilida qo'shiq yoki video tabrik yoki oddiygina o'qituvchi va bolalar o'rtasidagi qo'shma tabrik bo'lishi mumkin. Birinchi bosqichda bolalarga ko'pincha o'rganilayotgan tilning tovushlarini talaffuz qilish uchun nutq apparatini tayyorlash uchun fonetik isinish taklif etiladi.
Mashg‘ulotning markaziy qismi asosiy semantik yukni oladi. Bu erda mashg‘ulotning asosiy mavzusi va uning rejasi ko'rsatilgan. Bu bolalarga yaqinlashib kelayotgan vazifalarga moslashishga va diqqatni jamlashga imkon beradi.
I. Mashg‘ulotning ushbu davri yangi material ustida ishlash va o'rganilgan va tugallangan materialni mustahkamlashdir. Bu erda o'qituvchi turli xil ish usullarini 4 til darajasida o'zgartiradi: o'qish, gapirish, yozish va tinglash.
Mashg‘ulotning yakuniy bosqichi - mustaqil faoliyat uchun maydonni umumlashtirish va belgilash. Mashg‘ulotning bu qismi 5-7 daqiqa davom etishi mumkin. O'qituvchi mashg‘ulotda nima qilinganligini aytadi, bolalarga material bo'yicha savollar beradi va tarbiyalanuvchilarning savollariga javob beradi. O'rganilgan narsalarni o'zlashtirish va eslab qolish uchun sizdan uy vazifasini bajarish so'ralishi mumkin. Bu har doim ham mashqlar emas, ular loyiha, guruh topshirig'i yoki ijodiy faoliyat bo'lishi mumkin.
Mashg‘ulotning oxiri - guruh bilan xayrlashuv - xuddi mashg‘ulotning boshlanishi kabi sodir bo'ladi. Chet tilida yakuniy qo'shiq, video yoki bevosita vidolashuv orqali.
Mashg‘ulot oldidan o'qituvchi har doim mashg‘ulot rejasiga ega. Rejada faoliyat turlari, ish shakllari (guruh va individual va boshqalar) ko'rsatilgan. Guruh boshqaruvi audiovizual vositalar, tarqatma materiallar, kartalar, ko'rgazmali qurollar, turli xil eslatmalar, shuningdek, dam olish faoliyati (qo'shiqlar, she'rlar, o'yinlar) turlarini o'z ichiga oladi. O'qitishga ijodiy yondashish har doim bolalarga va o'qituvchining o'ziga motivatsiya qo'shadi, shuning uchun mashg‘ulotda o'qituvchi yordamchisi qahramonlari va elektron qurilmalardan (kompyuter, telefon, planshet va boshqalar) foydalanish mumkin.
Mashg‘ulotning o`quv birligi sifatida maqsadliligi, yaxlitligi, dinamikligi, izchilligi kabi jihatlarni ham alohida qayd etish lozim. Faqatgina to'rt jihatning mavjudligi mashg‘ulotni mantiqiy qiladi. Barcha komponentlarning integratsiyalashuvi va o'qituvchining ta'lim jarayoniga jalb qilinishi ta'lim jarayonining ajralmas tarkibiy qismidir.
Chet tilini o'rganish murakkab jarayondir. Tilni erta o'rganish ham ijtimoiy, ham psixologik-fiziologik omillar bilan oqlanadi. Tilni bilish jarayoni nafaqat yaxshi lingvistik natijalarga, balki bola shaxsining har tomonlama rivojlanishiga ham olib keladi. Erta bolalikdan til materiali bilan ishlash xorijiy va ona tilida yanada muvaffaqiyatli kommunikativ kompetentsiyani shakllantirish uchun asos yaratadi. Shu bilan birga, bolaning psixologik, nutq terapiyasi va mashg'ulotlarga fiziologik tayyorgarligini hisobga olish muhimdir. Aks holda, til o'rganish faqat salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
5 Maktabgacha yosh - o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lgan fikrlash va xatti-harakatlarning sifat jihatidan yangi shakllarining shakllanishi va rivojlanishi davri. ° Faqat ma'lum bir bolaga xos bo'lgan barcha kerakli elementlarni hisobga olgan holda, mos keladi yosh guruhida mashg‘ulotni o'tkazish uchun to'g'ri metodikani tanlash va rejalashtirilgan maqsadga erishish mumkin.
Individual yondashuv, o'yin shakli, vizual material, mashg‘ulot uchun qulay mikroiqlim, faoliyat shakllarining o'zgarishi va mashg‘ulotning davomiyligi o'qituvchi maktabgacha yoshdagi bolalar bilan mashg‘ulotni rejalashtirishda tayanishi kerak bo'lgan asosiy tamoyillardan biridir. Ingliz tili mashg‘ulotiga bolaning motivatsiyasi va qiziqishi zarur shartlardir. O'qituvchi, bola va ota-onalarning birgalikdagi faoliyati chet tilini o'zlashtirishda kelajakdagi muvaffaqiyatning kalitidir.
Olimlarning zamonaviy tadqiqotlariga ko'ra, 3 yoshga kelib, miya hujayralarining rivojlanishi 80% ni tashkil qiladi. Bu yoshda bola nutq qobiliyatini rivojlantiradi. Agar unga to'g'ri taqdim etilgan bo'lsa, u katta hajmdagi ma'lumotlarni eslab qolishga qodir. Shuningdek, bu yoshda uzoq muddatli xotira ayniqsa rivojlangan. Materialni muntazam ravishda takrorlash bilan bola chet el so'zlarini qiyinchiliksiz yodlashi mumkin bo'ladi. Maktabgacha yoshda chet tilini o'rganishni qo'llab-quvvatlovchi bir qator sabablar mavjud:
- Maktabgacha yoshdagi bola yangi narsalarni o'rganishga eng ochiq va o'zi uchun qiziqarli bo'lgan ma'lumotlarni o'zlashtira oladi, shuning uchun chet tilini taqdim etishga to'g'ri yondashish muhimdir.
– Maktabgacha yoshdagi bolalarda chet tilini o‘rganishga ko‘proq vaqt ajratiladi, ya’ni kelajakda ular bu tilni chuqurroq anglay oladilar. Agar bola bunga qiziqsa, kelajakda u yana bitta va ehtimol bir nechta xorijiy tillarni o'rganishni xohlaydi.
- 3-4 yoshli bolalarda “til to‘sig‘i” yo‘q, bu chet tilini o‘rganish uchun juda qulay.
– Chet tilini yoshligidan o‘rganish uning amaliy ahamiyati bilan birga bolalarda ona tilini yaxshiroq tushunish qobiliyatini shakllantiradi. Ba'zi ota-onalar farzandini ona tilini to'liq o'zlashtirmaguncha, chet tili bilan "yuklamaslik" kerak deb hisoblashadi. Bunday holda, bolalardagi yodlash mexanizmi kattalarnikidan butunlay boshqacha ishlashini unutmasligimiz kerak. Chaqaloq ma'lumotlarning parallel oqimlarini osongina o'zlashtiradi va o'zaro bog'liq fikr zanjirlarini quradi. U ba'zan ongsiz ravishda ikkala tilni taqqoslaydi, o'rgangan so'z va iboralarni solishtiradi, o'rgangan narsasi haqidagi taassurotlarini ota-onasi bilan baham ko'radi, bir vaqtning o'zida barcha til resurslaridan foydalanadi - ham ona tili, ham chet tili tufayli. Bundan tashqari, erta maktabgacha yoshda chet tilini o'rganayotgan bolalarda umumiy artikulyatsiya va nutq qobiliyatlari yaxshilangan holatlar tez-tez uchraydi.
- Chet tillarini o'rganish bolalarning xotirasini, idrokini, tafakkurini, tasavvurini va boshqalarni yaxshilaydi.
- Chet tillarini ingliz tilidan o'rganishni boshlash mantiqan to'g'ri keladi, chunki bu xalqaro til, kelajak tili. Ingliz tili bizning kundalik hayotimizga mustahkam o'rnashib oldi. Biz radioda xorijiy musiqalarni tobora ko'proq tinglaymiz, kompyuterdagi aksariyat dasturlar ingliz tilida, Internetda ingliz tilida juda ko'p video va maqolalar mavjud va juda ko'p kitoblar ingliz tilida yozilgan.
Shunday qilib, ko'plab mutaxassislar maktabgacha yoshdagi bolaning ma'lum psixik xususiyatlariga ko'ra chet tilini o'zlashtirish uchun eng qulay ekanligiga rozi bo'lishadi: lingvistik ma'lumotlarni tez yodlash, turli tillarda nutq oqimlarini tahlil qilish va tizimlashtirish qobiliyati, tabiiy taqlid qilish qobiliyati va til to'sig'ining yo'qligi.
"Maktabgacha yoshdagi zamonaviy bola tilni o'rganish predmeti sifatida emas, balki muloqot vositasi sifatida - bevosita faoliyatda, u bilan faol tajriba o'tkazishda o'zlashtiradi".
Psixologlarning ta'kidlashicha, maktabgacha yoshdagi bolalarning chet tilini o'rganish jarayonida psixologik va fiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda, bolaning ona tilida nutqini rivojlantirishga foydali ta'sir ko'rsatishi mumkin. Chet tilidan she'riy va qo'shiq materialini o'rganish, o'yin faoliyatiga jalb qilish muloqot qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Lekin o‘qitish metodikasi, o‘quv jarayonini tashkil etish yo‘lini tanlash, o‘quv-uslubiy materiallarni tayyorlash muammosi o‘z dolzarbligini yo‘qotmaydi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning psixologik va fiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda, chet tilini o'rgatishda bir qancha fundamental tamoyillar aniqlangan.
I. Psixolingvistik tamoyillar:
- yosh xususiyatlarini hisobga olish tamoyili.
Taklif etilayotgan vazifalar bolaning yoshi, qobiliyatlari va rivojlanish darajasiga mos kelishi kerak. Bolalar atrofdagi dunyoni tushunishga va u bilan munosabatda bo'lishga qaratilgan, shuning uchun chet tilini o'rgatishda o'yin faoliyatini asos qilib olish kerak.
- materialni bosqichma-bosqich murakkablashtirish printsipi.
Dastlabki bosqichlarda ushbu ko'nikmalarni muvaffaqiyatli o'zlashtirgandan so'ng, bolalarni tinglash va taqlid qilish modelini taqdim etish tavsiya etiladi, bolalarni muloqotni boshlash va mustaqil bayonotlar tuzishga undash kerak;
- psixologik qulaylik printsipi.
Maktabgacha yoshdagi bola atrofidagi dunyo bilan asosan his-tuyg'ulari orqali tanishadi, shuning uchun bolaga qulay sharoitlar yaratish uchun o'qituvchining xotirjam ovozi, o'yin texnikasi va taktil sezgilar tavsiya etiladi.
II. Pedagogik tamoyillar:
- pedagogik jarayonning maqsadlilik tamoyili.
O'qituvchi o'rganishning yakuniy maqsadini aniq tushunishi va har bir taklif qilingan vazifaning maqsadga muvofiqligi haqida xulosa chiqarishi kerak.
- tizimlilik va izchillik tamoyili.
Vazifalar allaqachon o'tilgan materialga asoslangan asta-sekin murakkablikni ko'rsatishi kerak.
- ijodkorlik tamoyili.
Til materialini taqdim etishning noodatiy usuli va vizualizatsiyadan foydalanish har doim tarbiyalanuvchilarda katta qiziqish uyg'otadi va ularning o'quv va kognitiv faolligini yaxshilaydi.
- yangilik tamoyili.
Chet tilini o'zlashtirishga qiziqishni saqlab qolish kerak. Bunga, masalan, turli tadbirlar orqali, to'g'ridan-to'g'ri o'rganish uchun qiziqarli material orqali erishish mumkin.
- ko'rinish printsipi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar tomonidan chet tilini o'rganishda vizual va eshitish vositalari (audio yozuvlar, o'quv kompyuter o'yinlari, multfilmlar va boshqalar) katta ahamiyatga ega.
III. Uslubiy tamoyillar:
- kommunikativ yo'nalish printsipi.
Nutq qobiliyatini rivojlantirish uchun bolaning hayotidan haqiqiy vaziyatlarni taklif qiling, bu unga chet el nutqiga o'rganish, nutq oqimidagi so'zlarni ajratib ko'rsatishni o'rganish, so'rovlarni bajarish, oxir-oqibat faol bo'lish istagini keltirib chiqarishi kerak. kommunikativ jarayonning ishtirokchisi.
- og'zaki avans tamoyili.
Prinsip tilni og'zaki muloqot orqali egallash kerak, degan fikrga asoslanadi, bu maktabgacha yoshdagi bolalar uchun eng mos keladi, chunki bolalar hali o'z ona tilida yozish va o'qishni bilishmaydi. Shunday qilib, maktabgacha yoshdagi bolalar nutqning faqat ovozli tomoni bilan tanishadilar.
Maktabgacha yoshdagi bolalar tomonidan chet tilini o'zlashtirish nafaqat malakali o'qituvchi, balki chet tilini o'zlashtirishga yordam beradigan sezgir ota-onalarning ham ishtirokini talab qiladi.
Psixologlar va maktabgacha ta'lim sohasidagi mutaxassislar ota-onalar uchun tavsiyalar tizimini ishlab chiqdilar, quyidagilarni ajratib ko'rsatish mumkin
- ona tilida so'zlashuvchini, masalan, o'yinchoqni o'ylab topish va bir tildan ikkinchi tilga o'tish usullaridan foydalanish kerak;
- chaqaloq bilan chet tilidan foydalangan holda o'ynash (modellashtirish, chizish, ochiq o'yinlar, hunarmandchilik, uyda o'yin tajribalari). Bu bolaga tabiiy o'yin muhitida til materialini o'zlashtirishga va qulay hissiy fon yaratishga imkon beradi;
- asta-sekin chet tilidagi yozuvlari bo'lgan kartalar ko'rinishini qo'shish va ob'ektlarning nomlarini ovoz chiqarib aytish;
- bolangiz bilan begona tovushlarni to'g'ri talaffuz qilishni va fonetik o'yinlarni o'ynashni o'rganing;
- bolalar ertaklari yoki o'yinlari misolida grammatikani oddiy konstruktsiyalar shaklida o'rgatishni boshlash;
- mashg‘ulotni shunday tashkil qilingki, faoliyat turlari har 3-5 daqiqada o'zgarib turadi.
Bolalik - bu yangi kashfiyotlar, yangi bilimlar davri, bu material tezroq so'riladi va kamroq kuch sarflanadi. Maktabgacha yoshdagi bolaga chet tilini o'rgatish maktabga tayyorgarlik bosqichi deb hisoblanishi mumkin, shuning uchun kelajakda uning og'ir o'quv yukiga moslashishi osonroq bo'ladi. Unda ona tillarida ham, chet tillarida ham muloqot qilish ko‘nikmalari shakllanadi, diqqat, qat’iyat, mehnatsevarlik va yangi bilimlarni o‘zlashtirishga qiziqish rivojlanadi.
Ammo chet tillarni o‘zlashtirish sohasida maktabgacha ta’limning metodologiyasini tanlash, maqsad va vazifalarini belgilash masalasi hal etilmaganligicha qolmoqda. Bolalar uchun qo'shimcha maktabgacha ta'lim zamonaviy ta'lim modelining mustaqil tarkibiy qismi sifatida qaraladi. Ota-onalar o'z fikriga ko'ra, taklif qilingan ko'plab dasturlardan eng mos dasturni mustaqil ravishda tanlashlari mumkin.
|
| |