ko
' - Ikromjon rahmonov

ko
'
z
oldiga keltirish va fazoviy tafakkur etish inson ko‘z oldiga keltirgan
obrazni tahlil qilish yoki u bilan m uloqotda b o ‘lish ham da
loyihalash imkonivatiga ega b o ig an o'quvchilar chizmachilikdan
o'tkaziladigan olim piadalarda muvaffagiyat bilan isntirok etib,
g‘alabaga erishishi mumkin. Unday o'quvchilarga ushbu qo'llanma
katta yordam beradi. Shu boisdan qo ‘llanmadagi loyihalashga oid
masalalar olimpiada mazmuniga mos qilib tuzilgan.
Q o 'llan m an i sinchiklab o 'q ib , uning m azm unini yanada
boyitishga qaratilgan niaslahatlari va taqrizlari uchun Toshkent
avtomobil yo'llar instituti professori L. Hakimovga, Toshkent
to ‘qimachilik va yengil sanoat institutining dotsenti E. Sobitovga,
N izo m iy nom idagi T D P U ning professori T. R ixsiboyev,
dotsentlar A. A bdurahm onov va A. Ashirboyevlarga samimiy
minnatdorchilik izhor qilamiz.
0 ‘quv qo'llanm ada o ‘quvchi va talabalar mustaqil bajarishlari
uchun loyihalashga oid ko‘plab m asalalar keltirilgan. Ushbu
masalalarning yechimini har bir kishi o ‘z intelektual salohiyatidan
kelib chiqib aniqlaydi, to ‘g‘rirog'i loyihalaydi va uning javoblari
tabiiyki turlicha bo'ladi. Shuning uchun masala yechimini aniqlagan
o'quvchi, talaba va chizmachilik faniga qiziquvchilardan uni quyidagi
manzilga yuborishlarini iltimos qilamiz. Keyinchalik yuborilgan
masala yechimlaridan tashkil topgan ko‘p variantli nam unalar
to'plam ini yaratish imkoniyati tug'iladi va undan mamlakatimiz
yoshlari amaliy foydalangan bo'lar edi.
Bizning manzil:
Toshkent shahri, 700100, Yusuf Xos Hojib
k o ‘chasi, 103-uy, «C hizm a geom etriya, chizm achilik va uni
o'qitish metodikasi kafedrasi», telefonlar: 255-49-52 (dekanat),
252-68-71 (kafedra), 8598-362-19-72 (mualliflar).
Mualliflar
4
KIRISH
Inson faolivatining barcha sohalarida yetarli yuqori darajada
fazoviy tasaw ur qilish va fazoviy tafakkur etish imkoniyatiga ega
bo‘lishi zarnr. Hech bir konstruktor (loyihachi) ongida murakkab
mexanizm yoki mashinani to ‘liq (ipidan ignasigacha) ko‘z oldiga
keltira olmasligi m um kin. Am m o loyihalash jarayonida turli
chizmalar chizish, hisob-kitob qilish orqali ba’zi bir elem entlar-
ning umumiy ko‘rinishini, boshqa jihatlam ing aniqlay boshlash
mumkin. Natijada konstruksiyadagi asosiy g‘oya katta o‘zgarishlarga
olib kelishi ehtimol.
Bajarilayotgan chizma (texnik rasm) va fasoviy tafakkur etish
o‘zaro dialektik munosabatda bo‘lgani uchun ular bir-birini qiziqarli
g‘oyalar bilan to ‘ldirib boradi. Natijada fazoviy tafakkur qilish
chizmani ortda qoldirib, о A lagan obrazni qog‘ozda chizish bilan
uni mustahkamlaydi.
Bunday qilish orqali o'ylagan obrazni aniqlashga va b a’zi bir
elementlarning o ‘zaro munosabatlarini tekshirishga, keyinchahk
konstruksiyalashni davom ettirishga, fazoviy tafakkur etishga oziqa
beradi.
Yetarli darajada tez, aniq va qog’ozda xatosiz tasvirlashni eplay
olmaydigan odam, ongidagi faraz qilayotgan obrazlarni ham tezda
qog'ozga tushirishda ko‘p qiyinchiliklarga duch keladi Ayniqsa,
hozirgi zam on kompyuterlaridan foydalanishda tezkor faraz qilish
va unga ongdagi obrazlarni zudlik bilan kiritishni talab qiladi. Shu
sababli har bir odam fazoviy tasavvur va tafakkur etish bilan bir
qatorda ongida faraz qilayotgan narsani qo g ‘ozga tushirish
mahoratini ham egallashi zarur.
Yuqoridagi salohiyatni belgilovchi param etrlardan biri talaba
va o ‘quvchining grafik savodxonligi hisoblanadi. Loyihalash
jarayonida ishtirok qiluvchi talaba albatta chizm alami tuzish va uni
o‘qish malakasiga ega b o ’lishi shart. Berilgan shart asosida ijodiy
fikrlash, tasavvur qilish, loyihalash va uni qog‘ozga tushirish
uchun chizmachilik fanining qonun-qoidalarini bilish shart bo‘ladi.
5
|