Axborotlarni saqlash va qayta ishlash tizimlari zamonaviy biznes axborot texnologiyalari infratuzilmasining asosiy komponentlari hisoblanadi

MA'RUZA
Axborotlarni saqlash va qayta ishlash tizimlari zamonaviy biznes axborot texnologiyalari infratuzilmasining asosiy komponentlari hisoblanadi. Texnologik rivojlanish va masshtabni jadallashtirish sharoitida korxonalar ma'lumotlar oqimining muqarrar ravishda o'sishiga duch kelishmoqda - agar ilgari ular an'anaviy serverlar yordamida ishlov berilsa, endi ba'zi kompaniyalar katta hajmli dasturiy ta'minot paketlari va tizimlar yordamiga murojaat qilishlari kerak.
Ma'lumotlarni saqlash va qayta ishlash tizimlari yoki MSQIT nafaqat katta hajmdagi ma'lumotlar bilan yaxshi raqobatlashadi, balki korxonaga uni boshqarishga imkon beradi - deyarli har qanday joyda, onlayn-do'kon yoki sanoat ishlab chiqarishi.
Axborot yig'ish - bu tashqi dunyodan ma'lumot olish va uni berilgan axborot tizimi uchun standart shaklga keltirish jarayoni. Tashqi dunyodan ma'lumot signallar shaklida keladi (bu tovush, yorug'lik, elektr toki, magnit maydon va boshqalar bo'lishi mumkin). Signalning tabiatidan qat'i nazar, odatdagi signalni qayta ishlash jarayoni quyidagi bosqichlar bilan tavsiflanishi mumkin:
- birinchi bosqichda dastlabki signal maxsus qurilma (datchik) yordamida ekvivalent elektr signaliga (elektr tokiga) aylantiriladi;
- ikkinchi bosqichda ikkinchi darajali (elektr signali) maxsus qurilma - analog-raqamli konvertor (ADC) tomonidan raqamlashtiriladi.
Sensor + ADC raqamli o'lchash asbobini (DMI) tashkil qiladi. Agar ushbu qurilma o'lchangan qiymatni saqlash uchun biron bir qurilma - registr bilan jihozlangan bo'lsa, keyingi bosqichda kompyuterning buyrug'i bilan ushbu raqamni mashinaga kiritish va keyin har qanday zarur ishlov berish mumkin.
Zamonaviy axborot yig'ish tizimlari (masalan, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarining bir qismi sifatida - avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari) minglab raqamli o'lchash asboblari (DIT) va barcha turdagi ma'lumotlarni kiritish qurilmalarini (odamdan kompyuterga, kompyuterdan kompyutergacha va boshqalar) o'z ichiga olishi mumkin.. Bu ma'lumot yig'ish jarayonini boshqarish va tegishli dasturiy ta'minot va texnik vositalarni ishlab chiqish zaruriyatiga olib keladi.
Umumiylik
1) kompyuterga ma'lumot kiritishning texnik vositalari, 2) texnik vositalarning butun majmuasini boshqaruvchi dasturlar va 3) ushbu texnik vositalarning boshqarish dasturlari - bu zamonaviy, rivojlangan ma'lumot yig'ish tizimi. Bu murakkab dasturiy-apparat kompleksidir.
Ma'lumot uzatish
2. Axborotni uzatish zarurati, qoida tariqasida, zamonaviy axborot tizimlarida axborotni to'plash joylari va qayta ishlash joylari geografik jihatdan bir-biridan uzoq bo'lganligi sababli yuzaga keladi. Bu, birinchi navbatda. Ikkinchidan, zamonaviy dunyoda geografik jihatdan uzoq ob'ektlar o'rtasida axborot almashinuvi juda keng qo'llaniladi. Geografik jihatdan uzoq ob'ektlar o'rtasidagi o'zaro ta'sir ma'lumotlar almashinuvi orqali amalga oshiriladi (Ma'lumotlar - rasmiylashtirilgan shaklda taqdim etilgan ma'lumotlar). Ma'lumotlar ma'lumotlar tarmoqlari yordamida belgilangan manzilga yetkaziladi. Bundan tashqari, zamonaviy sharoitda ma'lumotlarni uzatish tarmoqlari axborot va kompyuter tarmoqlariga (ICN) aylanib, taqsimlangan axborotni qayta ishlash keng tarqaldi. IVS ning eng muhim bo'g'ini ma'lumotlarni uzatish kanali bo'lib, uning blok diagrammasi quyidagicha ko'rinadi:
УПД - ma'lumotlarni tayyorlash qurilmasi; НКС - uzluksiz aloqa kanali;
ДКС - diskret aloqa kanali; УПДс - ishonchlilikni oshiradigan qurilma.
НКСda ma'lumotlar vaqtning uzluksiz funktsiyalari bo'lgan fizik signallar shaklida uzatiladi. Aksariyat НКС (masalan, telefon liniyasi) oldindan ruxsatisiz ma'lumotlarni ko'rsatadigan signallarni uzatish uchun yaroqsiz bo'lib chiqadi. Bunday konvertatsiya qilish uchun maxsus qurilmalar taqdim etiladi - modemlar (modulyator va demodulyatorning kombinatsiyasi). Modulyator yordamida axborot signali tashuvchi signalning ma'lum bir parametriga (faza, amplituda, chastota va boshqalar) ta'sir qiladi, buning natijasida signal spektri tanlangan NCSda eng kam zaiflashuv kuzatiladigan chastota mintaqasiga o'tadi. Teskari operatsiya (modulyatsiyalangan "tashuvchi signal" dan modulyatsiya qiluvchi axborot signaliga o'tish) demodulyator tomonidan amalga oshiriladi.
НКС + modemlari uning oxirida ДКСni tashkil qiladi. ДКС + УПД ma'lumotlarni uzatish kanalini tashkil qiladi. ДКС kontseptsiyasi bizga НКС + modemlarini o'ziga xos "qora quti" sifatida ko'rib chiqishga imkon beradi, uning kiritilishi kod belgilarining ketma-ketligi - kirish xabaridir. Bu kirish xabari ba'zi matn bo'lishi mumkin, masalan, rus tilida (rus tili alifbosi) yoki u 0 va 1 (ikkilik alifbosi) ketma-ketligi bo'lishi mumkin va hokazo. Eng oddiy holatda, kirish va chiqishdagi alifbolar. ДКС bir xil. Ko'pincha kompyuter tarmoqlari amaliyotida ikkilik alifbolar mavjud.
УПДс 1) maxsus jihoz yoki 2) maxsus dastur va u ishlaydigan kompyuter bo'lishi mumkin. УПДс ham aloqa kanalidagi havola, ham axborotni qayta ishlash tizimidagi havola bo'lishi mumkin. Axborot uzatishning ishonchliligini oshirishning eng oddiy usuli sifatida paritet nazoratidan foydalanish mumkin. Shu bilan birga, aloqa kanaliga kirishda УПД ikkilik ketma-ketlikda "1" raqamini hisoblaydi - kirish xabari. Agar birlar soni toq bo'lsa, uzatilgan xabarning dumiga "1", agar bo'lmasa, "0" qo'shiladi. Aloqa kanalining qabul qiluvchi uchida УПД shunga o'xshash hisob-kitobni amalga oshiradi va agar nazorat summasi (qabul qilingan kodlar ketma-ketligidagi "1" raqami) toq bo'lib chiqsa, uzatish paytida ma'lumot buzilgan degan xulosaga keladi, aks holda olingan ma'lumotlar to'g'ri deb hisoblanadi. Ta'riflangan usul bitta qo'shimcha tekshirish raqamidan foydalanadi.
Ma'lumotlarni uzatishda buzilish ehtimoli yuqori bo'lgan hollarda yanada murakkab usullar talab qilinadi.
3. Axborotni qayta ishlash.
Raqamli ma'lumotlarni qayta ishlash, ramziy ma'lumot, mantiqiy ishlov berish, signalni qayta ishlash - bularning barchasi "axborotni qayta ishlash" deb ataladigan umumiy tushunchaning maxsus holatlaridir. Keling, axborotni qayta ishlashning eng umumiy g'oyasi haqida gapiraylik.
Zamonaviy rivojlangan axborot tizimlarida ma'lumotlarni mashinada qayta ishlash hisoblash masalalarini ketma-ket -parallel - vaqt hal qilishdir. "Paralel" atamasi xisoblash tizimida (HT) bir nechta kompyuterlar mavjud bo'lganda paydo bo'ladi. Hisoblash tizimining umumiy tuzilishini quyidagicha ifodalash mumkin:
ИВЗ(источник вычислительных задач) - hisoblash vazifalari manbai (axborot va hisoblash so'rovlari); Д - dispetcher; O - xizmat ko'rsatish uchun so'rovlar navbati.
Kompyuter tizimi (HT) tomonidan qabul qilingan har bir hisoblash vazifasi xizmat ko'rsatish uchun so'rov sifatida ko'rib chiqilishi mumkin. Д1 dispetcheri yordamida qabul qilingan so'rov asoslanadi va operativ xotira kataklarida amalga oshiriladigan OI...ON navbatiga joylashtiriladi. So'rovlar kodlar bilan ko'rsatiladi va xizmat boshlanishini kutadi. Д2 dispetcheri navbatlardan xizmat so'rovini tanlaydi va uni qayta ishlash uchun kompyuterga o'tkazadi. Odatda, xizmat ko'rsatishning ustuvor huquqiga ega bo'lgan dastur tanlanadi (ya'ni, yuqoriroq ustuvorlik). To'plamdan dasturni tanlash jarayoni dispetcherlik deb ataladi. Agar navbatlarda so'rovlar bo'lmasa, Д2 dispetcheri kompyuter protsessorlarini kutish holatiga o'tkazadi. Д1 va Д2 dispetcherlari boshqaruv dasturlari hisoblanadi. Umumiy holatda parallel xizmat ko'rsatish samolyotda bir nechta kompyuterlar (kompyuterlar ... EHM) mavjudligi sababli amalga oshiriladi.
Avtomatlashtirilgan axborotni qayta ishlash texnologiyasining asosiy tamoyillari:
-- rivojlangan uzatish tizimlari asosida ma'lumotlarni qayta ishlashni taqsimlash; kompyuter tizimlarini markazlashtirilgan va markazlashmagan boshqaruv va tashkil etishning oqilona uyg'unligi;
-- ma'lumotlarni modellashtirish va rasmiylashtirilgan tavsifi, o'zgartirish tartiblari, funktsiyalari va ijrochilarning ishlari;
-- mashina ma'lumotlarini qayta ishlash amalga oshiriladigan ob'ektning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda.
HT(hisoblash tizim)lardagi kompyuterlar quyidagi rejimlarda ishlashi mumkin: bir-ko’p - dasturiy, vaqt oralig’ida almashish, real vaqt, teleprocessing.
Foydalanuvchi va kompyuter o'rtasidagi o'zaro ta'sir usullari: paketli(ommaviy) va interaktiv (so'rov va dialog).
Paketli rejimi odatda hisoblash masalalarini hal qilishning markazlashtirilgan shaklida qo'llaniladi. Bunday holda, kompyuter vazifalari (perfokartalarda, magnit lentalarda yoki disklarda) paketga yig'iladi, ular avtomatik rejimda vazifalar o'rtasida uzilishlarsiz, foydalanuvchi aralashuvisiz qayta ishlanadi. Bu esa mashina resurslaridan tejamkorroq foydalanish imkonini beradi. Kompyuter bitta yoki ko'p dasturli rejimda ishlashi mumkin, ikkinchisi afzalroqdir. Masalan, elektron pochta uchun ommaviy rejim joriy qilingan.
^ Interaktiv rejim foydalanuvchining axborot-hisoblash tizimi (AHT) bilan bevosita aloqasini ta'minlaydi. So'rov rejimi, qoida tariqasida, ma'lumot-axborot xarakteridagi operatsion muammolarni hal qilishda (transport chiptalarini bron qilish, mehmonxona xonalari, sertifikatlar berish) foydalaniladi. Muloqot rejimi foydalanuvchiga o'zi uchun maqbul bo'lgan tezlikda kompyuter tizimi bilan bevosita o'zaro aloqa qilish imkonini beradi. Bunday holda, kompyuterning o'zi foydalanuvchiga kerakli natijaga erishish uchun qadamlar ketma-ketligini aytib, suhbatni boshlashi mumkin. So'rov va interaktiv rejimlarda kompyuter vaqt almashish rejimida ishlaydi (bu rejimda har bir foydalanuvchiga kompyuter bilan differentsial ravishda (qat'iy belgilangan tartibda) muloqot qilish uchun vaqt beriladi; sessiya tugagandan so'ng, foydalanuvchi o'chiriladi) va real vaqt rejimida, bu vaqt almashish rejimining yanada rivojlanishi. Kompyuterning yuqori tezligi foydalanuvchiga xizmat ko'rsatish vaqtini kvantlarga bo'lish imkonini beradi. Har bir insonning topshirig'ini kvant doirasida qayta ishlash orqali kompyuter shunday yuqori tezlikda foydalanuvchiga shunday qisqa vaqt ichida qaytish imkonini beradiki, displey ortida mashina resurslaridan faqat u foydalanayotgani haqidagi illyuziya paydo bo'ladi. Bu esa real vaqt rejimi.
Asosiy kompyuter resurslari ko'pincha vaqtni taqsimlash rejimida paketli ishlov berish bilan birgalikda ishlatiladi.
Axborotni saqlash.
Axborotni saqlash va to'plash quyidagi sabablarga ko'ra yuzaga keladi:
· uni qayta-qayta ishlatish;
· doimiy axborotni qo'llash;
· dastlabki ma'lumotlarni qayta ishlashdan oldin to'ldirish zarurati.
Saqlash axborot massivlari shaklida kompyuter tashuvchilarida amalga oshiriladi. Mashina vositalari: magnit lentalar va disklar, CD disklar (aks ettiruvchi qoplamali plastik tashuvchilarda lazer nurlari bilan ma'lumot yoziladigan qurilmalar), magnit-optik qurilmalar.
.
MA'LUMOTLAR TUZILISHI VA SO'ROV TIZIMI.
Zamonaviy dunyoda ma'lumotlarning murakkabligi doimiy ravishda oshib bormoqda. Kerakli ma'lumotlarni saqlash va qidirishni avtomatlashtirish uchun ma'lumotlar bazalari yaratiladi va foydalaniladi. Ma'lumotlar bazasi texnologiyasi eng istiqbolli kompyuter texnologiyalaridan biridir.
Masalan, telefon ma'lumotnomasi - bu tashkilotlar haqidagi ma'lumotlarni (manzil, telefon va boshqalar) saqlaydigan ma'lumotlar bazasi. Kutubxona katalogi - kitoblar haqidagi ma'lumotlarni (nomi, muallifi, nashr etilgan yili va boshqalar) saqlaydigan ma'lumotlar bazasi. Har bir ma'lumotlar bazasida bir xil turdagi (tashkilotlar, odamlar, kitoblar va boshqalar) ko'p sonli ob'ektlar to'g'risidagi ma'lumotlar saqlanadi. Xuddi shu turdagi ob'ektlar bir xil xususiyatlar to'plamiga ega, shuning uchun ma'lumotlar bazasi har bir ob'ekt uchun ushbu xususiyatlarning qiymatlarini saqlaydi.
Shunday qilib, ma'lumotlar bazalari (MB) - bu o'zaro bog'langan va ma'lum bir tarzda tashkil etilgan ma'lumotlar bo'lib, ular ob'ektlarning holatini va ular o'rtasidagi munosabatlarni ma'lum bir mavzu sohasida aks ettiradi.
Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (DBMS) deganda ma'lumotlar bazalarini yaratish va qayta ishlash uchun mo'ljallangan dasturiy ta'minot va til vositalari to'plami tushuniladi.
Maxsus tarzda tuzilgan va tartiblangan ma'lumotlarni ifodalovchi ma'lumotlar bazalari va ma'lumotlarni qayta ishlash va saqlashni boshqaruvchi dasturlar bo'lgan DBMSni aniq farqlash kerak.
Hozirgi vaqtda mutaxassislar yuzga yaqin turli ma'lumotlar bazasini yaratdilar. Ularning barchasini ikkita katta guruhga bo'lish mumkin: ish stoli va server.
Ish stoli ma'lumotlar bazasi ma'lumotlar bazasi har bir real vaqtda ma'lum bir kompyuterda ishlaydigan bitta foydalanuvchiga xizmat ko'rsatishga qaratilgan. Ish stoli ma'lumotlar bazasiga quyidagilar kiradi: Microsoft Access, Paradox, dBase.
Server DBMSlari mijoz-server arxitekturasiga asoslangan markazlashtirilgan ma'lumotlarni saqlash va qayta ishlash printsipidan foydalanadi. Ma'lumotlarni saqlaydigan DBMS va bu ma'lumotlarni sharhlovchi amaliy dastur turli xil ilovalar, ya'ni server ilovasi va mijoz ilovasi mavjud. Server ma'lumotlar bazasiga Microsoft SQL Server, Informix, Sybase, DB2 kiradi.
Biz Microsoft Access ma'lumotlar bazasini ko'rib chiqamiz.
Ma'lumotlar bazasi taqdimotining jadval shakli. Ma'lumotlar bazalarini jadval shaklida taqdim etish qulay. Jadvalning har bir satri bitta ob'ektning xossa qiymatlarini o'z ichiga oladi va jadvalning har bir ustunida barcha ob'ektlarning o'ziga xos xususiyatlarining qiymatlari saqlanadi. Masalan, "Notebook" ma'lumotlar bazasida jadvalning har bir qatorida ma'lum bir shaxs haqida ma'lumot va uning "xususiyatlari" qiymatlari mavjud: "№", "Familiya", "Telefon", "E- mail” turli ustunlarda saqlanadi (1-jadval).
Jadval 1. “Notebook” ma’lumotlar bazasi jadval shaklida
Familiya
|
Telefon
|
E-mail
|
Asqarov
|
111-11-11
|
asqarov@server.ru
|
Akramov
|
222-22-22
|
akramov@server.ru
|
Mo’minov
|
333-33-33
|
mominov@server.ru
|
Jadvalli ma'lumotlar bazasidagi ustunlar maydonlar deb ataladi. Har bir maydon o'z nomiga ega va ma'lum turdagi ma'lumotlarni saqlashi mumkin (matn, raqam, sana/vaqt va boshqalar). "Notebook" ma'lumotlar bazasida "№" (raqam), "Familiya", "Telefon" va "E-mail" (matn) maydonlari mavjud.
Jadvalning satrlari yozuvlar deb ataladi (ya'ni ular ob'ekt haqidagi yozuvlardir). Yozuv ma'lumotlar bazasi maydonlarida mavjud bo'lgan qiymatlar to'plamini saqlaydi. Yozuvlar hisoblagich yordamida raqamlanishi mumkin ("№" maydoni).
Ma'lumotlar bazasining jadval ko'rinishining afzalligi bir vaqtning o'zida bir nechta yozuvlarni ko'rish imkoniyatidir. Biroq, agar ma'lumotlar bazasida ko'plab maydonlar mavjud bo'lsa va maydon qiymatlari ko'plab belgilarni o'z ichiga olsa, unda yozuvlarni kiritish, ko'rish va tahrirlash unchalik qulay emas.
So'rovlar - ma'lumotlar bazasi ob'ekti bo'lib, jadvallardan ma'lumotlarni olish va foydalanuvchiga qulay shaklda taqdim etish uchun ishlatiladi. So'rovlarning o'ziga xos xususiyati shundaki, ular bazaviy jadvallardan ma'lumotlarni tortib, ular asosida vaqtinchalik ma'lumotlarni yaratadilar.
So'rovlardan foydalanish jadvallardagi ma'lumotlarning takrorlanishini oldini oladi va ma'lumotlar bazasida ma'lumotlarni qidirish va ko'rsatishda maksimal moslashuvchanlikni ta'minlaydi.
Barcha so'rovlar ikki guruhga bo'linadi: tanlov so'rovlari va harakat so'rovlari.
Tanlangan so'rovlar belgilangan shartlarga muvofiq jadvallardan ma'lumotlarni oladi. Ushbu so'rovlar guruhiga quyidagilar kiradi.
• Tegishli jadvallar bo'yicha so'rov (Related Table Query) — tegishli jadvallardan maʼlumotlarni olish imkonini beradi.
• O‘zaro so‘rov – gorizontal va vertikal guruhlangan yig‘ma ma’lumotlarni ko‘rsatadi, ularni qayta ishlash natijalarini jadvallar ko‘rinishida aks ettiradi.
• Parametrli so‘rov—foydalanuvchiga so‘rovni chaqirayotganda kerakli parametrni kiritish orqali tanlash mezonlarini o‘rnatish imkonini beradi.
• Hisoblangan maydon so‘rovi—bir xil so‘rovlar qatoridagi boshqa maydonlar asosida ma’lumotlarni hisoblash imkonini beradi.
• Qidiruv mezonlari bilan so'rov — ko'rsatilgan qidiruv mezonlariga muvofiq yozuvlarni tanlash imkonini beradi.
• Jami so'rov - matematik hisob-kitoblarni amalga oshiradi va natijani ko'rsatadi.
Harakat so'rovlari jadvallardagi ma'lumotlarni o'zgartirishga imkon beradi: o'chirish, yangilash, yozuvlarni qo'shish. Ushbu so'rovlar guruhiga quyidagilar kiradi.
• Jadval so'rovlarini yaratish Ma'lumotlar asosida jadvallarni yaratish
so'rov natijalari to'plamida mavjud.
• Yozuv so‘rovlarini qo‘shish so‘rov orqali yaratilgan yozuvlarni jadvalga qo‘shish imkonini beradi.
• Yangilash soʻrovlari mavjud maydonlar qiymatlarini belgilangan mezonga muvofiq oʻzgartiradi.
• O‘chirish so‘rovlari bir vaqtning o‘zida bir yoki bir nechta jadvaldagi yozuvlarni o‘chiradi.
Access-da siz so'rovlar ustasi va Dizayner yordamida so'rovlar yaratishingiz mumkin.
So'rovlar bir yoki bir nechta jadvallar asosida yaratilishi mumkin. Ko'p jadvalli so'rovlar bir nechta oldindan bog'langan jadvallardan ma'lumot olish imkonini beradi.
|