nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Biologiya (2) — копия cdr - bet 34

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni
daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Ishlab chiqarish amaliyoti - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

|
Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi Pdf ko'rish
|
bet | 407/436 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,28 Mb. | | #149752 |
Bog'liq farmatsevtik texnologiya Ishlab chiqarish amaliyoti:
Ishlab chiqarish amaliyoti ta’lim jarayonida taqdim etilgan nazariy bilimlarni
mustahkamlash va talabalarning amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan. “Farmatsevtik
texnologiya” fanidan ishlab chiqarish amaliyoti rejalashtirilgan bo‘lib, amaliyot bazasi qilib dori
tayyorlaydigan dorixonalar, tibbiy muassasalarning ichki dorixonalari va kafedra filiali belgilangan.
Ishlab chiqarish amaliyoti institutda olgan nazariy bilimlarini ishlab chiqarishda shakllangan
tajribalar bilan mustahkamlash, dorixonada ishlab chiqariladigan dori preparatlarini tayyorlash,
ishlab chiqarilgan dori vositalarining sifatini baholash, bemolarga dori turini berish tartibi bilan
tanishish, texnologning kelgusi ish faoliyatiga amaliy ko‘nikma hosil qilishda yordam beradi.
VI. Asosiy va qo’shimcha o’quv adabiyotlar hamda axborot manbalari
Asosiy adabiyotlar
1.
Maxmudjonova K.S., Shodmonova Sh.N., Shoraximova M.M., Rizaeva N.M. Farmatsevtik
texnologiya.-“Tafakkur nashriyoti”., darslik-Toshkent.-2013.
2.
Miralimov M.M., Mamatmusaeva Z.YA., Abdullaeva X.K., Azimova N. “Farmatsevtik
texnologiya asoslari” fanidan amaliy mashg‘ulot uchun uslubiy qo‘llanma. Ibn Sino.- 2004,- 171
bet.
Qo‘shimcha adabiyotlar:
1.
Mirziyoyev Sh. M. “O`zbеkiston Rеspublikasini yanada rivojlantirish bo`yicha harakatlar
stratеgiyasi to`grisida”gi Farmoni. Toshkеnt.: O’zbеkiston, 2017 yil 7 fеvral.
2.
Mirziyoyev Sh. M. O`zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining “Oliy ta'lim tizimini yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari to`grisida”gi qarori. Toshkеnt.: O’zbеkiston, 2017 yiл 20 aprеl.
3.
Mirziyoyev Sh. M. Tibbiyot sohasidagi islohotlar aholining hayotdan roziligi, el-yurtimiz
taraqqiyotiga xizmat qilsin.Sog`liqni saqlash tizimini yanada takomillashtirish, tibbiy xizmat
sifati va samaradorligini oshirish, aholi salomatligini mustahkamlash, sifatli dori-darmon
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 37

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.18.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Ma'lumot uzatish
Axborotni muhofaza qilish.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish
shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va
vositalarining yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
18-Mavzu
Ma'lumot uzatish tarmoqlarida axborotni
muhofaza qilish.
|
| |
Gidrofob moddalardan miksturalar tayyorlash

idishga kuyamiz. Belladonna ekstraktini suv qo‘shilmasdan ilgari birlamchi massa bilan ezgan
yaxshiroq. Ekstrakt kolloid eritma holida joylashgan bo‘ladi. Agar metilsellyulozani va
kraxmalni qo‘shsak, massani darrov 5% metilsellyuloza va 5% kraxmal elimi bilan olamiz. har
xil stibilizatorlar bilan fenilsalitsilat suspenziyasi dispersligini aniqlash 6-jadvalda keltirilgan.
Ma‘lumki, fenilsalitsilatning yuqori dispersli suspenziyasi 5% metilsellyuloza eritmasi
bilan, jelatoza, gorchitsa urug‘i shilimshig‘i va polisaxarid eritmasini kompleks (chuchukmiya
ildizi) olish mumkin.
Yuqori molekulali birikmalar suspenziyalarni stabillash uchun keng qo‘llaniladi va gidrofil
dori moddalardan suspenziya tayyorlashda ham foydalaniladi. Bariy sulfat suspenziyasini
stabillash alohida muximroq savollardan bo‘lib, uning me‘da-ichak yo‘llari rentgen suratini
olishda yuqori konsentratli suvli 45-55% suspenziya ishlatiladi. Bu suspenziya xaddan tashqari
turg‘unmas, tezda bo‘laklarga ajraladi, shu bilan birga dispers fazani cho‘kmasi oldingi holiga
qaytishi kiyin. Bunday suspenziyalarni stabillash uchun har xil yuqori molekulali moddalar:
zig‘ir urug‘ining shilimshig‘i - mutsin, bentonit va b. taklif qilingan.
Emulgatorlar - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Emulgatorlar Emulgatorlar emulsiya tayyorlash uchun zarur komponent hisoblanadi. Ularning dispers
faza zarrachalari maydalik darajasini oshirish qobiliyati va shu mayda zarracha atrofida
mustaxkam parda hosil kilish xususiyatlari emulgator kimmatini belgilaydigan ko‘rsatkichlar
hisoblanadi.
Bundan tashkari, emulsiya hosil kilish uchun emulgatordan ketadigan miqdor hamda uning
bor-yo‘qligi, kiymati, biofarmatsevtik xususiyatlari hisobga olinmogi shart.
Emulgatorlar farmakologik jixatdan ta‘sir etmaydigan, ayniqsa, salbiy ta‘sir
ko‘rsatmaydigan modda bo‘lishi kerak. Dorixonada tayyorlanadigan emulsiyalarning ko‘pchiligi
ichish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, moyning suvdagi emulsiyasi shaklida bo‘ladi. Emulgator
sifatida yuqori molekulali moddalar ishlatiladi. Emulgatorlarning ko‘pchiligi tabiiy moddalardir.
Elimlar, shilimshiqlar, oqsil modda va boshqalar.
Sintetik va yarim sintetik moddalardan iborat ba‘zi bir emulgatorlar yuqori molekulali
moddalar bo‘lib, ularga tvinlar, spanlar va ularning hosilalari kiradi. Hamma emulgatorlar
ionlanish xossasiga qarab 3 guruhga bo‘linadi. 1. Ionogen emulgatorlar. 2. Ionogen bo‘lmagan
emulgatorlar. 3. Amfoter xususiyatiga ega emulgatorlar.
Gidrofil - lipofil balansi Xar qanday emulgator samaradorligini ta‘riflaydigan maxsus birlik GLB deb - ikki bir-
biriga qarama-qarshi gidrofil va gidrofob molekulalar nisbatiga aytiladi.
Xozirgi vaqtda moddalar molekulalarining tuzilishi yoki fizik-kimyoviy xossasiga qarab
GLB ahamiyatini aniqlovchi nazariya yo‘k. SHuning uchun 1949 yilda Griffin tomonidan taklif
etilgan yarim empirik sistema qo‘llaniladi. Bu Griffin soni deb atalib, sirt-faol moddalarning
qaysi molekulalaridan tuzilganligini aniqlaydi, shu alohida guruhlarni suv bilan birikib
kirishishini shartli son darajasiga ko‘taradi. har xil sirt-faol moddalarning GLB soni,
molekuladagi guruhlarni son yigindisi kerakli formula bo‘yicha hisoblanadi yoki tajriba orqali
aniqlanadi.
Sirt-faol moddalarning molekulasida gidrofob qismga nisbatan gidrofil qism qancha ko‘p
bo‘lsa, GLB soni shuncha yuqori bo‘ladi. GLB soni hamma tabiatda uchraydigan sirt-faol
moddalar uchun ko‘rsatkichi 1 dan 40 gacha bo‘lish mumkin. 10 soni faol moddaning lipofil va
gidrofil moddalarning o‘rtasidagi chegara hisoblanadi. Emulgator yog‘da erisa suvning moydagi
emulsiyasini hosil qiladi. Bunda GLB soni 10 dan past bo‘ladi. GLB soni qancha yuqori bo‘lsa,
bunday emulgator moyning suvdagi emulsiyasini hosil kilishga moyil bo‘ladi. GLB ko‘rsatkichi
asosan emulgatorlarni tanlashda xizmat qiladi va sirt-faol modda GLB ci — 1-3 bo‘lsa,ko‘pik
so‘ndiruvchi, 3 dan 6 gacha suvni yog‘dagi emulgatori, 7-8 yuvuvchi moddalar, 8-13 gacha
moyning suvdagi emulsiyasini hosil qiluvchi emulgatorlar, 13-15 detergent, 15 dan yuqori
bo‘lsa, solyubilizator eruvchanlikni oshiruvchi moddalar sifatida ishlatilishga tavsiya etiladi.
10-jadval
Biologiya (2) — копия cdr - bet 40

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni
daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 36

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni
daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 46

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Rеntgеn nuri Krеmniy
Yorug’lik nuri Plastmassa
Axborotni uzatishda qadimdan biz bilgan va bilmagan holatda
havo qullaniladi. havoning tеbranishi natijasida ko‘p asrlardan buyon
nutq uzatilib kеlinmoqda. Bundan tashqari xavoning tеbranishi
natijasida bizni o‘rab turgan atrof muhitdagi ovozlar-qushlarning
sayrashi., dеngizning shovqini, momoqaldiroqning gumburlashi,
ishlayotgan mashina va apparatlarning ovozlari va boshqa ovozlar
uzatiladi.
Havoning tеbranishiga o‘xshash holda suvning tеbranishi orqali
ham katta axborotlar uzatiladi.
Masalan. Suv satxlarini tеkshiruvchilar va baliqlarni izlovchi
dеngizchilar o‘rtasida axborotlarni uzatilishini misol qilishimiz mumkin.
Odamzod har daqiqa sеzgi a`zolari orqali atrof muhitdan axborot
yig’ib fikr qilishi va hayotiy muammolarni hal qilish choralarini o‘ylab
topib amalga oshirishi bilan hayot kеchirishini hammamiz bilamiz.
Axborot inson nutqida, kitoblardagi matnlarda, ziyolilar ixtirosida,
mussavir tasvirida, turli o‘lchov asboblarida va boshqalarda mavjuddir.
Kеyingi paytlarda axborotlarning xaddan tashqari ko‘payishi
sababli, ularni insonning jismoniy imkoniyatlari doirasida hal etilishi
mumkin bo‘lmay qoldi. Bunday muammolarni hal etish maqsadida
yaratilgan zamonaviy axborot tеxnoligiyalari va tizimlari, ayniqsa shaxsiy
komp’yutеrlar insonning eng yaqin yordamchisiga aylandi.
Zamonaviy axborot tеxnologiyalari va tizimlaridan foydalanish
orqali axborotlarni qayta ishlash Mеhnat unumdorligini oshirishning
muxim omillaridan biri bo‘lib qoldi.
«Axborot» so`zi kutilayotgan yoki bo`lib o`tgan voqеa, xodisalar
to`g`risidagi ma'lumotlarni bildiradi.
Kundalik turmushda har bir mutaxassis turli xil axborotlar bilan ish
yuritadi. Axborot tushunchasi bir qancha fanlarda turlicha izohlangan.
Masalan: falsafada axborot inson ongiga ta'sir etib, ob'еktiv rеallikni aks
ettiruvchi va harakatlantiruvchi katеgoriya sifatida ishlatiladi.
Kibеrnеtika, informatika fanida axborot voqеa - xodisa to`g`risidagi
bilimlarni oshirish yoki noaniqlikni kamaytirish mеzoni sifatida
qo`llaniladi.
Kompyutеrlarni ishlatish faoliyatida esa axborotdan boshqarish
funksiyalarini amalga oshiruvchi ob'еkt sifatida foydalaniladi. Axborot
|
| |
Gidrofob moddalardan suspenziya tayyorlash

|
Gidrofob moddalardan suspenziya tayyorlashBog'liq farmatsevtik texnologiya Gidrofob moddalardan suspenziya tayyorlash
Gidrofob moddalar ikki guruhga bo‘linadi:
kuchli gidrofob xossaga ega bo‘lgan;
kuchsiz gidrofob xossaga ega bo‘lgan.
Kuchli gidrofob xossani namoyon etuvchi moddalarga kamfora, mentol, timol, oltingugurt
kiradi. Kuchsiz gidrofob xossani namoyon etuvchi moddalarga sulfanilamid preparatlari,
terpingidrat, benzonaftol, fenilsalitsilat kabilar kiradi. Ulardan dispersion usulda suspenziya
tayyorlaganda dispers faza suyuqlik ustiga kalkib chikib flokulyasiyaga uchraydi yoki idish
devorlariga yopishib qoladi. Shunday xodisalarni oldini olish uchun bu moddalarni gidrofillash
talab qilinadi. Gidrofillash uchun ishlatiladigan moddalar stabilizatorlar deb ataladi. Ularga
jelatoza (jelatinani chala gidroliz mahsuloti), elimlar, o‘simliklardan olinadigan shilimshiq
moddalar, kraxmal kleysteri, polisaxarid komplekslari, MS, KMS, PVP, poliglyukin, spanlar,
tvinlar, bentonit va boshqalar misol bo‘ladi.
Masalan, stabilizator sifatida jelatoza ishlatsak, 1 g kuchli gidrofob xossaga ega bo‘lgan
moddaga — 1 g, kuchsiz gidrofob xossaga ega bo‘lgan moddalarga — 0,5 g jelatoza qo‘shiladi.
Rp.: Sol. Natrii bromidi 0,5%—120 ml
Camphorae 1,0
Coffeini natrii — benzoatis 0,5
M.D.S. 1 osh qoshiqdan 3 mahal.
Pasporti: Natriy bromid eritmasi (1:5) 3ml
Koffein benzoat natriy eritmasi (1:10) 5ml
Tozalangan suv 112 ml
Kamfora 1,0
Jelatoza 1,0
V umumiy=120ml
Texnologiyasi: Yordamchi idishga 112 ml tozalangan suv, 5 ml kofein benzoat natriy
eritmasi (1:10), 3ml natriy bromid eritmasi (1:5) solamiz. Hovonchada 1 g kamfora 1 ml 90% li
etanol bilan maydalanadi. So‘ngra 1 g jelatoza qo‘shib aralashtiriladi. Ustiga 1 ml tayyorlangan
eritmadan qo‘shib mayin pulpa hosil qilinadi va beriladigan idishga oldin tayyorlab quyilgan
eritma bilan chayib solinadi.
Oltingugurt bilan tayyorlanadigan suspenziya o‘ziga xos usulda tayyorlanadi. 1g
oltingugurtga 0,1-0,2 g tibbiet sovuni (kaliyli sovun) qo‘shish kerak. YUMB larni stabilizator
sifatida ishlatish mumkin emas. Chunki ular oltingugurtning farmakologik ta‘sirini kamaytirib
yuboradi.
Rp.: Sulfuris praecipitati 4,0
Spiritus aethylici 10 ml
Glycerini 15,0
Aq. purif. ad 180 ml
M.D.S. Sirtga.
Pasport: Oltingugurt 4,0
Glitserin 15,0
Etil spirti (90 %) 10ml
Kaliyli sovun 0,4 g
Tozalangan suv 180 ml
V umumiy=180ml
|
| |
2-mustaqil ish mavzusi. Chiziqli dasturlash masalalari va ularni yechish algoritmlari. Mustaqil ishni bajarish uchun namuna

|
2-mustaqil ish mavzusi. Chiziqli dasturlash masalalari va ularni yechish algoritmlari. Mustaqil ishni bajarish uchun namuna
|
bet | 1/12 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 130,58 Kb. | | #243850 |
Bog'liq 2-Mustaqil ish topshiriqlari
2-MUSTAQIL ISH MAVZUSI. CHIZIQLI DASTURLASH MASALALARI VA ULARNI YECHISH ALGORITMLARI.
Mustaqil ishni bajarish uchun namuna
Har bir mavzu bo’yicha mustaqil ish hisobotlari quyidagi tarkibga ega bo’lishi tavsiya etiladi.
№
|
Mazmuni
|
Taxminiy
hajmi
|
1
|
Mustaqil ish uchun tavsiya etilgan mavzu bo’yicha nazariy ma’lumotlar
|
3-4 bet
|
2
|
Mavzuga doir amaliy (laboratoriya) topshiriqlarining yechimlari bo’yicha ma’lumotlar: Masalaning qo’yilishi, masalaning matematik modeli, yechish algoritmi, algoritm tahlili, dasturlash tilidagi kod matni va dastur natijalari.
Natijalar tahlili
|
7-10 betgacha
|
3
|
Xulosalar va o’z-o’zini tekshirish va baholash bo’yicha nazorat savollariga javoblar tayyorlash.
|
1-1.5 bet
|
Mavzular bo‘yicha qo‘llaniluvchi didaktiv va texnik vositalar bevosita filial kutubxonasida mavjud bo‘lib, unda “Algoritmlarni loyihalash” fanidan tayyorlanilgan elektron darslikdan hamda kafedra qoshidagi kompyuter sinflaridan foydalanish tavsiya etiladi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
"Dasturiy injiniring" kafedrasi
№ _____ мustaqil ta’lim ish hisoboti
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
2-mustaqil ish mavzusi. Chiziqli dasturlash masalalari va ularni yechish algoritmlari. Mustaqil ishni bajarish uchun namuna
|
-semestr - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

46. In’yeksion eritmalarning xususiy texnologiyalari
47. Izotonik eritmalar. Ularni konsentratsiyasini hisoblash usullari.
48. Infuzion eritmalar texnologiyasi tayyorlash texnologiyalari.
49. Suv-tuz va kislota-ishqor muvozanatini ta’minlovchi eritmalar texnologiyasi
50. Karaxtlikka qarshi infuzion eritmalar texnologiyasi.
51. In’yeksion dori turlarini sifatini baholash, saqlash va texnologiyasini takomillashtirish.
52. Ko‘z dori turlari.
53. Ko‘z tomchilari va namlamalari texnologiyasi.
54. Ko‘z surtmalari texnologiyasi.
55. Ko‘z dori turlari sifatini baholash, saqlash va texnologiyasini takomillashtirish.
56. Antibiotiklar bilan dori turlarini tayyorlash.
57. Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan suyuq dori turlari texnologiyasi
58. Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan qattiq dori turlari texnologiyasi.
59. Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan yumshoq dori turlari texnologiyasi.
60. Antibiotiklar bilan tayyorlangan dori turlarining sifatini baholash, saqlash va texnologiyasini
takomillashtirish.
61. Dori shakllarini tayyorlashda uchraydigan nomutanosibliklar.
62. Dori vositalardagi farmatsevtik nomutanosibliklar.
63. Dori shakllarini tayyorlashda uchraydigan fizikaviy nomutanosibliklar.
64. Dori shakllarini tayyorlashda uchraydigan kimyoviy nomutanosibliklar.
65. Dori vositalardagi farmakologik nomutanosibliklar turlari.
Biologiya (2) — копия cdr - bet 35

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.17.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Elektron biznes va tijorat modellari
Elektron biznes tizimini himoya qilish muammosi
Elektron biznesni himoya qilish usullari.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja
asosida
bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars
bo‘yicha
olgan
bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish
shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv
qo‘llanma,
proektor,
slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar
aloqaning
yo‘l
va
vositalarining yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
1
7-Mavzu
Elektron biznes va tijorat modellari
Elektron biznes tizimini himoya qilish muammosi
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 172

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 172/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Axborot xavfsizligi tizimining vazifalari bo'yicha ular ko'p qirrali va
murakkab tadbirlarni anglatadi. Ma'lumotlarning noto'g'ri ishlatilishi,
buzilishi, buzilishining oldini olish, nusxalash va blokirovkalash kiradi.
Bunga tegishli avtorizatsiya darajasiga ega bo'lmagan shaxslar
tomonidan ruxsatsiz kirishni kuzatish va oldini olish, ma'lumotlar
tarqalishi va uning yaxlitligi va maxfiyligiga tahdid soluvchi har qanday
xavf-xatarlarning oldini olish kiradi. Ma'lumotlar bazalarining zamonaviy
rivojlanishi bilan xavfsizlik muammolari nafaqat kichik va xususiy
foydalanuvchilar, balki moliyaviy tuzilmalar va yirik korporatsiyalar
uchun ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Axborot xavfsizligiga
tahdid turlarining tasnifi Shu nuqtai nazardan, "tahdid" operatsion
tizimga yoki unda saqlanadigan ma'lumotga kiruvchi oqibatlarga yoki
ta'sirga olib kelishi mumkin bo'lgan mumkin bo'lgan harakatlar,
hodisalar va jarayonlarni anglatadi. Zamonaviy dunyoda bunday
axborot tahdidlarining juda ko'p miqdori ma'lum bo'lib, ularning turlari
mezonlardan biri asosida tasniflanadi.
Shunday qilib, vujudga kelish xususiyatiga ko'ra, ular quyidagicha
ajralib turadi: Tabiiy tahdidlar. Bu jismoniy ta'sirlar yoki tabiiy hodisalar
natijasida paydo bo'lganlar. Sun'iy tahdidlar. Ushbu turdagi axborot
tahdidlari inson harakatlari bilan bog'liq bo'lgan barcha narsalarni o'z
ichiga oladi. Qasddan qilinganlik darajasiga muvofiq tahdidlar tasodifiy
va qasddan bo'linishga bo'linadi. Axborot xavfsizligi tahdidlarining
to'g'ridan-to'g'ri manbasiga qarab, tabiiy (masalan, tabiiy hodisalar),
inson (ma'lumotni oshkor qilish orqali maxfiyligini buzish), dasturiy va
texnik vositalar bo'lishi mumkin. Oxirgi tur, o'z navbatida, vakolatli
(operatsion tizimlarning ishlashidagi xatolar) va ruxsatsiz (veb-saytni
buzish va virusni yuqtirish) tahdidlarga bo'linishi mumkin. Manba
masofa tasnifi Manba pozitsiyasiga qarab, axborot tahdidining 3 asosiy
turi mavjud: Kompyuter operatsion tizimidan tashqaridagi manbadan
tahdidlar. Masalan, aloqa kanallari orqali uni uzatishda axborotni ushlab
qolish. Boshqariladigan operatsion tizim ichidan kelib chiqadigan
tahdidlar. Masalan, ma'lumotlarning o'g'irlanishi yoki ma'lumotlarning
tarqalishi. Tizimning o'zida tahdidlar. Masalan, resursni noto'g'ri uzatish
yoki nusxalash.
Boshqa tasniflar Manbaning masofasidan qat'i nazar, axborot
tahdidi turi passiv (ta'sir ma'lumotlar tarkibidagi o'zgarishlarni keltirib
chiqarmaydi) va faol bo'lishi mumkin (ta'sir ma'lumotlar strukturasini,
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 39

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.19.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha
o‘quv mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Himoyalangan xavfsizlik devori texnologiyasi
Xususiy xavfsiz virtual tarmoqlar va VPN-lar.
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni yoritib
beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
19-Mavzu
Himoyalangan xavfsizlik devori texnologiyasi
Xususiy xavfsiz virtual tarmoqlar va VPN-lar.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 173

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 173/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
kompyuter tizimining tarkibini o'zgartiradi). Bundan tashqari, axborot
tahdidlari kompyuterga kirish bosqichlarida paydo bo'lishi va vakolatli
kirishdan keyin aniqlanishi mumkin (masalan, ma'lumotlardan ruxsatsiz
foydalanish). Tahdidlar joylashuviga muvofiq 3 xil bo'lishi mumkin:
tashqi xotira qurilmalarida, tasodifiy kirish xotirasida va aloqa liniyalari
orqali aylanadigan ma'lumotlarga kirish bosqichida paydo
bo'ladiganlar. Ba'zi tahdidlar (masalan, axborot o'g'irlanishi) tizim
faoliyatiga bog'liq emas, boshqalari (viruslar) faqat ma'lumotlarni qayta
ishlash paytida aniqlanadi.
Ushbu turdagi tahdidlarni amalga oshirish mexanizmlari va
ularning oldini olish usullari yaxshi o'rganilgan. Baxtsiz hodisalar va
tabiiy (spontan) hodisalar kompyuter tizimlari uchun alohida xavf
tug'diradi. Bunday ta'sir natijasida ma'lumotga kirish imkonsiz bo'lib
qoladi (to'liq yoki qisman), uni buzish yoki butunlay yo'q qilish mumkin.
Axborot xavfsizligi tizimi bunday tahdidlarni to'liq chiqarib tashlay
olmaydi yoki oldini olmaydi. Yana bir xavf - bu kompyuter tizimini
loyihalashda yo'l qo'yilgan xatolar. Masalan, noto'g'ri ish algoritmlari,
noto'g'ri dasturiy ta'minot. Bunday xatolardan ko'pincha kiber-
jinoyatchilar foydalanadilar. Axborot xavfsizligiga tahdid soluvchi,
ammo ahamiyatli tahdidlarning yana bir turi - foydalanuvchilarning
qobiliyatsizligi, beparvoligi yoki beparvoligi. Tizimlarning axborot
xavfsizligini zaiflashish holatlarining 65 foizida foydalanuvchilar
tomonidan funktsional majburiyatlarning buzilishi, ma'lumotlarning
yo'qolishiga, maxfiyligi va yaxlitligini buzilishiga olib keldi
Qasddan qilingan axborot tahdidlari Ushbu turdagi tahdid dinamik
xarakter va buzuvchilarning maqsadli harakatlarining yangi turlari va
usullarini doimiy ravishda to'ldirish bilan tavsiflanadi. Ushbu sohada
kiberjinoyatchilar maxsus dasturlardan foydalanadilar: Viruslar - bu o'z-
o'zidan nusxalanadigan va tizimda tarqatiladigan kichik dasturlar.
Qurtlar - bu kompyuter har safar yuklanganda yoqiladigan
yordamchi dasturlar. Viruslar singari, ular nusxa ko'chiriladi va tizimda
mustaqil ravishda tarqaladi, bu esa uning ortiqcha yuklanishiga va
ishning bloklanishiga olib keladi. Troyan otlari - foydali dasturlarning
orqasida yashiringan zararli dasturlar. Ular tajovuzkorga ma'lumot
fayllarini yuborishlari va tizim dasturlarini yo'q qilishlari mumkin.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 41

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.20.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Simsiz tarmoqlarda axborot xavfsizligi
IPsec protokollari.
VPN himoyasi.
Yakuniy nazorat
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv qo‘llanma, proektor, slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalarining
yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
20-Mavzu
Simsiz tarmoqlarda axborot xavfsizligi IPsec
protokollari.
VPN himoyasi.Yakuniy nazorat
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 174

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 174/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
19-MAVZU: VIRUSGA QARSHI HIMOYA
TEXNOLOGIYALARI. ELEKTRON POCHTA VA INTERNET
XAVFSIZLIGI. TARMOQLARARO HIMOYA
EKRANI(FIREWALLS). KRIPTOGRAFIK XAVFSIZLIK
VOSITALARI.
REJA
1.
Axborot xavfsizligi muammosi
2.
Fakt va raqamlar.
3.
Axborot xavfsizligini ta'minlash yo‘nalishlari
4.
Amaliy tavsiyalar
5.
Simmetrik va nosimmetrik kriptografik tizimlar
6.
Kriptotizimlar
asosida
tuzilgan
aloqa
tarmog'ida
foydalaniladigan kalitlar soni.
7.
Simmetrik va nosimmetrik kriptotizimlardan birga foydalanish
amaliyoti.
1. Axborot xavfsizligi muammosi
Internet texnologiyalarining yaratilishi turli manbalardan tez va
oson yo'l bilan axborot olish imkoniyatlarini hamma uchun-oddiy
fuqarodan tortib yirik tashkilotlargacha misli ko'rilmagan darajada
oshirib yubordi. Davlat muassasalari, fan-ta'lim muassasalari, tijorat
korxonalari va alohida shaxslar axborotni elektron shaklda yaratib-
saqlay boshladilar. Bu muhit avvalgi fizikaviy saqlashga nisbatan katta
qulayliklar tug'diradi: saqlash juda ixcham, uzatish esa bir onda yuz
beradi va tarmoq orqali boy ma'lumotlar bazalariga murojaat qilish
imkoniyatlari juda keng. Axborotdan samarali foydalanish imkoniyatlari
axborot miqdorining tez ko'payishiga olib keldi. Biznes qator tijorat
sohalarida bugun axborotni o'zining eng qimmatli mulki deb biladi. Bu
albatta ommaviy axborot va hamma bilishi mumkin bo'lgan axborot
haqida gap borganda o'ta ijobiy hodisa. Lekin pinhona(konfidentsial) va
maxfiy axborot oqimlari uchun Internet texnologiyalari qulayliklar bilan
bir qatorda yangi muammolar keltirib chiqardi. Internet muhitida
axborot xavfsizligiga tahdid keskin oshdi:
|
| |
-rasm. Biologik suyuqlikdagi dorivor modda miqdori bilan uning ta’sir qilish vaqti orasidagi bog‘liqlikni ifodalovchi farmakokinetik egrilik

1-rasm. Biologik suyuqlikdagi dorivor modda miqdori bilan uning ta’sir qilish vaqti orasidagi bog‘liqlikni ifodalovchi farmakokinetik egrilik
Dorining so‘rilish darajasi tekshirilaetgan va standart dori turini taqqoslab aniqlanadi (trapetsiya qonuni). Biologik samaradorlik foizlarda ifodalaniladi.
Ya’ni tekshirilaetgan dori egriligi ostidagi yuza kattaligi bilan standart dori egriligi ostidagi yuza kattaligining nisbatini % larda ifodalanishidir.
Masalan: butadion tabletkasi = 75,50 mkg s/ml
butadion shamchasi = 98,10 mkg s/ml
Faqat in vivo usuli bilan biologik samaradorlikni aniqlab, dorining sifatiga har doim baxo berish juda noqulay. Noqulay joyi shundaki, bunda iqtisodiy jihatdan qimmat va juda uzoq vaqt sarf bo‘lishidadir.
Shuning uchun dastlabki sinovlarda oddiy va tez bajariladigan usul - in vitro usulidan foydalaniladi
Ma’lumki dorining tanada so‘rilishi uning ta’sir qiluvchi moddaning ajralib chiqishiga bog‘liqdir. Shuning uchun ta’sir etuvchi moddaning ajralib chiqishini ko‘rsatuvchi usullarga juda katta ahamiyat beriladi.
Shunday usullardan biri DF XI nashrining "Test rastvorenie" bo‘limi ostida berilgandir. Bunda erish deganda ta’sir etuvchi moddaning ma’lum sharoitda erib eritmaga o‘tgan miqdori tushuniladi (bu qattiq dori turlari uchun).
Tabletka sifatini ko‘rsatuvchi usul birinchi bo‘lib AQSh farmakopeyasining XYIII nashrida 1970 yillarda "Erish tezligi" sarlavhasi ostida bosib chiqarilgan.
Dori so‘rilishiga yuqorida aytilgan farmatsevtik omillar ta’siridan tashqari kasalning ovqatlanishi, tanasining xususiyatlari jinsi, yoshi ham katta ta’sir qiladi. Birinchi o‘rinda kasalning yoshi dorining so‘rilish tezligiga, tarqalishiga ta’sir qiladi.
Erishni tekshirish uchun aylanuvchi kajava asbobi taklif qilindi. Asbobning asosiy qismi bo‘lgan kajava to‘rsimon silindr shaklida bo‘lib, teshikchalarining diametri 0,25 mm teng. Shu kajava ichiga qattiq dori turi solinib uni esa 1 litr eritmaga solib 50-200 ayl/daq yoki 100 ayl/daq tezlikda aylantiriladi.
Termostat yordamida eritma harorati 370 S da ushlab turiladi. Eritma sifatida suv va xususiy maqolalarda ko‘rsatilgan erituvchilar (HCL, bufer eritmlar, har xil pH li).
Kajava muhit ichiga solinadi, kajava idishning tubiga 2 sm etmay turishi kerak. Xusuy maqolalarda ko‘rsatilmagan bo‘lsa 45 daqiqadan so‘ng eritmadan ta’sir qiluvchi modda miqdorini aniqlash uchun namuna olinadi. Filtrlab analitik usullar bilan miqdoriy tahlil qilinadi.
Dorining har bir seriyasi uchun yuqoridagi tahlil qo‘yiladi va erib o‘tgan ta’sir qiluvchi modda miqdori foizlarda ko‘rsatiladi.
Agarda dori modda 45 daqiqa vaqt davomida uning 75 foizi suvga ajralib chiqsa, uning sifati qoniqarli deb topiladi.
Ta’siri uzaytirilgan dorilarni biosamaradorligini in vitro usulida aniqlash uchun hozirda 200 dan ortiq usullar taklif qilingan.
Ulardan aylanuvchan aralashtirgich (Rotating paddle) va disk ustidagi aralashtirgich turdagi asboblar keng qo‘llaniladi.
Aylanuvchan aralashtirgich (Rotating paddle) asbobining ko‘rinishi rasmda keltirilgan.
A)
B)
|
Dorivor moddalarni biologiksamaradorligini in vitro usulida aniqlash

Dorivor moddalarni biologiksamaradorligini in vitro usulida aniqlash
in vitro usulida dorivor moddalarni biologik samaradorligini suyuqlikga o‘tish tezligi orqali o‘rganiladi.
Dori moddani tarkibidagi ta’sir etuvchi moddani suyuqlikka ajralish tezligini o‘rganish. Har qanday dori moddasiga ajralish tezligini o‘rganish lozim.
Dorivor moddalarni biologik ta’sirchanligini in vivo usulida aniqlash
in vivo usulida hayvon organizmlarida va to‘qimalarida olib boriladi. It, mushuk, sichqon, kalamushlarda olib boriladi. Hayvon og‘irligiga nisbatan (1kg massa) olib boriladi. Bizning mamlakatimizda biologik samaradorlik faqat hayvonlarda olib boriladi. Odam tanasidan dorivor modda qanday yo‘l bilan chiqib ketsa xuddi shunday yo‘l bilan chiqadigan hayvon tanlab olinadi.
Masalan, kuchuk, dengiz cho‘chqasi, quen kabi hayvonlarni bir xil og‘irlik va eshiga qarab tanlab olinadi va bir xil sharoitda saqlanadi.
Hayvonlarga yuboriladigan dori miqdori toksik dozasida 10 dan 20% tashkil qiladi. Tabletka va qattiq dori turlari maydalanib so‘ngra zond erdamida hayvon og‘zidan yuboriladi, quenlarga esa tabletkalar butunligicha beriladi.
Teri ostiga yuboriladigan hamma aseptik sharoitlar bilan qilinadi. Qon 1 ml atrofida quruq probirkalarga solinadi. Qonning zardobini sentrifugada ajratiladi.
Ta’sir qiluvchi moddani eki uning parchalanishidan hosil bo‘lgan moddani miqdorini turli-tuman fizik-kimeviy usul bilan aniqlanadi.
Bu usullar aniq, sezgir va ma’lum xususiyatlarga ega bo‘lishi kerak.
Biologik samaradorlik farmakopeya usuli bo‘yicha aniqlansa dorining foydalanilishiga qarab tananing turli a’zolarida olib boriladi.
Biologik samaradorlik xulosalarini jadvalga yig‘ib buning asosida esa grafik tuziladi: biologik suyuqlikdagi dorivor modda miqdori bilan uning ta’sir qilish vaqti orasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatuvchi bu grafikni farmakokinetik egrilik deyiladi
|
-SAVOL
a - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

2
Kamchiligi – yaratilgan matn doim ham ishonchli emas,
xususan, qogʻozdagi nusxa xira yoki sifati past boʻlsa, yaxshi
natijaga erishish qiyin bo‘ladi.
Skanerni test imtihonlari savollarining bir necha variantdagi
javoblari berilgan varaqdagi belgilarni izlash yoki saylovdagi
ovozlarga oid belgilarni skanerlash uchun ham ishlatish
mumkin. Bu optik belgilarni oʻqish
(OMR - Optical Mark
Reading) deb nomlanadi. OMR skanerlash varaqdagi
belgilarni izlab topar ekan, ularning shakliga eʼtibor bermaydi,
faqat joylashuviga qaraydi (2.09-rasmga qarang).
Bu maʼlumotni kiritish usulining afzalligi shundaki, u juda
tez, chunki varaqda kichik hajmdagi maʼlumot bor va u
bunday turdagi maʼlumot uchun boshqa usullarga qaraganda
ancha aniqroq ishlaydi. Kamchiliklari – agar varaq toʻgʻri
joylashtirilmasa, maʼlumot toʻgʻri oʻqilmaydi va tizim varaqdagi
dogʻlarni kiritilishi kerak boʻlgan belgilar deb, notoʻgʻri qabul
qilishi mumkin. Koʻp maktablardagi reestrlarda shu usuldan
foydalaniladi.
MICR
MICR – Magnetic ink character recognition – magnit siyoh
belgilarini aniqlash yoki ularni
oʻqish qurilmasi degan
maʼnoni anglatadi. Bu texnologiya banklarda qo‘llaniladi. Ya’ni
kompyuter tez va aniq oʻqiy olishi uchun bank cheklarining
quyi qismiga maʼlumot qoʻshishda foydalaniladi.
2.10-rasm. Chekning quyi qismidagi magnit siyoh belgilar
2.09-rasm. OMR qo‘llanilgan hujjat namunasi.
25
A) Spazmolitik ta’sirga ega bo‘lgan shamchalar

A) Spazmolitik ta’sirga ega bo‘lgan shamchalar. Tarkibida atropin sulfat, efedrin gidroxlorid, papaverin gidroxlorid, kellin, teofillin saqlovchi shamchalar: - "Rektoseptal", "Kelledrin", "Kobedoz", "Kinetozin" shamchalari;
B) Pirozolon, barbituratlar, kofein, salitsilatlarni saqlovchi shamchalar: "Gibalgin", "Donozon", "Meliobol", "Neopirin" shamchalari.
Shamcha dori turida dori moddaning terapevtik ta’siri albatta olingan asosga bog‘lik bo‘ladi. Asoslar ikkita guruhga bo‘linadi: gidrofob va gidrofil. Texnologik va biofarmatsevtik tomondan, hamda bolaning organizmini o‘ziga hosligini hisobga olgan holda, bolalar amaliyotida shamchalarda faqat suvda erimaydigan asoslarni qo‘llash tavsiya etiladi, chunki suvda eriydigan asoslar bolalar to‘g‘ri ichakning nozik shillik pardalariga mos kelmadi (suvsiz-lantirish xossaga ega). Shuning uchun hozirgi paytda bolalarga mo‘ljallangan shamchalar uchun kakao moyi, vitepsol, o‘simlik moyining gidrogenizatlari va parafin bilan aralashgan asos, lanol, GXM - 5T asoslari tavsiya etiladi. Hozirgi paytda sil kasalligini davolashda ishlatiladigan solyutizon, ftivazid, izoniazid preparatlarining shamchalari ishlab chiqilgan, maksad – moddalarning salbiy ta’sirini kamaytirib, biologik faolligini oshirish. Solyutizon 0,05 g shamchalari gidrogenizatsiyalangan yog‘lar (60 %), kakao moyi (30%) va parafin (10%)dan iborat bo‘lgan asos yordamida tayyorlangan. Ftivazid shamchalariga - lanol, izoniazid shamchalariga esa kakao moyi asoslari qo‘llanilgan.
Bolalar amaliyotida steroid gormonlarni va vitamin preparatlarini shamcha dori shaklida berish dolzarb. Masalan, V avitaminozlarni davolashda fosfotiamin (tiaminning fosfor efiri) tabletka o‘rniga shamcha sifatida berish tavsiya etiladi (vitepsol asosida). V12 va V6 vitaminlarni ham sham-cha dori turida ishlatish maqsadga muvofiqligi ko‘rsatildi.
Shamchalar faqat umumiy ta’sir ko‘rsatmasdan, mahalliy ta’sirga ega bo‘lishi mumkin. Ular suvda erimaydigan asos (kakao moyi) va uglerod dioksidini ajratib chiqaradigan aralashmadan ( natriy gidrokarbonat va askorbin yoki limon kislotasi) tashkil topgan bo‘ladi.
Masalan: FERROLAKS shamchalari
Tarkib:
Natriy gidrokarbonat 0,05
Temir laktat 0,08
Askorbin kislotasi 0,01
Kakao moyi 2,0
|
Pult
Pult - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 42/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikPult
Pult qoʻlda ushlanadigan kichik qurilma boʻlib, TV yoki stereo
qurilmalarni boshqarishda ishlatiladi. Uning bir qancha
tugmalari bor. Tugma bosilganida pult qurilmaga infraqizil
signal yuboradi. Har bir signalning kodi bor, qurilma nima
qilishini anglashi uchun har bitta tugma oʻz kodiga ega.
Masalan, pultlar uydagi koʻngilochar tizimlar, sunʼiy yoʻldosh
qutilari, chiroqlar, pardalarni boshqarish uchun qoʻllaniladi.
Uning asosiy afzalligi qulayligidadir, masalan, telekanalni
oʻzgartirish uchun joyingizdan turishingiz shart emas.
Kamchiligi signal boshqa qurilmalar faoliyatiga xalaqit berishi
hamda pult va boshqarilayotgan qurilmani buyumlar toʻsib
qoʻyishi mumkin.
2.02 Maʼlumotni bevosita
kiritishda foydalaniladigan
qurilmalar
Hozirgacha shu bobda muhokama qilingan kiritish
qurilmalarining aksari yati insonning
qoʻlda kiritish
qurilmalaridan foydalangan holda maʼlumot kiritishini talab
qilar edi, ammo maʼlumotlarni inson ishtirokisiz bevosita
kiritish imkonini beruvchi boshqa usullar ham bor. Bular koʻp
hollarda tijorat yoki biznes dasturlar uchun katta hajmdagi bir
xil maʼlumotlar kiritilishida qoʻllaniladigan
bevosita maʼlumot
kiritish usulidir.
OCR va OMR
Agar sizda matnli hujjatning qogʻozli nusxasi boʻlsa, uni
kompyuteringizga skanerlashingiz va u orqali maxsus dasturiy
taʼminot yordamida matn bilan ishlash dasturi ishlov bera
oladigan matnga aylantirishingiz mumkin. Bu matndagi har bir
belgini aniqlashga harakat qilishi sababli
optik belgini aniqlash
(OCR - Optical Character Recognition) deb nomlanadi.
OCR dasturiy taʼminoti har bir belgining shaklini oʻzi bilgan
shakllar bilan solishtiradi, mosini topganidan keyin kompyuter
uni masalan, R harfi sifatida saqlaydi. U qogʻozli nusxadagi
hujjatlar maʼlumotlari kiritilishini qayta terib chiqishdan koʻra
osonroq amalga oshiradi. Shuningdek, pasportlar yoki ID
kartalardagi maʼlumotni bevosita kompyuterga oʻtkazish
uchun OCR dasturiy taʼminoti qoʻllaniladi.
|
| |
b Kredit yoki plastik kartaning orqasidagi magnit 
tasmaning uchta boʻlimida nimalar yozilishini aniqlang.
27

2
2.03 Chiqarish qurilmalari va
ulardan foydalanish
Chiqarish qurilmalari monitor, printer va boshqaruv qurilmalari
kabi elementlarni oʻz ichiga oladi.
Displey ekranlari (monitorlar)
Monitor – kompyuterdagi maʼlumotlarni ekranda aks
ettiradigan qurilma.
Asosiy turlari:
• CRT (cathode ray tube = katod nurli trubka);
• TFT/LCD (thin film transistor = yupqa tasmali tranzistor);
• IPS/LCD (planar kommutatsiya);
• LCD (liquid crystal display = suyuq kristalli displey);
• sensorli ekran.
CRT monitorlar
Bu monitorning eng arzon turidir. Shuningdek, ular eng eski
versiya bo‘lib, nihoyatda ogʻir, shu sababli TFT monitorlar
ularning oʻrnini deyarli toʻliq egallagan. Ular ekranga elektron
nurini yoʻnaltirish orqali ishlaydi.
Bu ekranlar bir xil oʻlchamdagi displey maydoniga ega, lekin
TFT monitor CRT monitorga qaraganda ancha yupqa va yengil.
CRT monitorning afzalliklaridan biri shundaki, ekrandagi tasvirni
koʻrish uchun bevosita uning ro‘parasida boʻlishingiz shart
emas.
TFT monitorlar
Ushbu monitorlar CRT monitorlardan farqli bo‘lgan
texnologiyadan foydalanadi. TFT monitorlar elektronlar
nuridan foydalanmaydi. Buning oʻrniga ekran ortida mitti
rangli oynachalar bilan toʻsilgan oq yorugʻlikka ega bo‘ladi.
Oynachalar ochilganda, yorugʻlik porlab chiqadi. Bir soniyada
ushbu mitti oynalarni bir necha marta ochish va yopish orqali
monitor aniq, rangli, harakatlanuvchi tasvir hosil qiladi. Bu
texnologiya bloklarning juda ingichka boʻlishi mumkinligini
anglatadi.
TFT monitorlar CRT monitorlarga qaraganda nihoyatda kichik
va yengil hisoblanadi. Shu sababli devorga oson va xavfsiz
oʻrnatish mumkin. Agar ularni stol ustiga qoʻyish kerak boʻlsa,
ular juda kam joy oladi. TFT monitorlardan labtop va mobil
telefonlarda foydalaniladi; ular ekranda ancha kam yorug‘lik
beradi, bu esa koʻz uchun foydali.
Kosmetik preparatlar tasnifi - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 86/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Kosmetik preparatlar tasnifi
Gigienaga oid (profilaktika uchun)
Teri parvarishi uchun yumshatish, himoyalash va oziqlantirish, dezinfeksiya, qon to‘xtatish.
Og‘iz bo‘shlig‘i parvarishi
Soch parvarishi
Tirnoq parvarishi
Havoni tozalash, vannani hushbo‘y qilish
Shifobaxsh
1935 y eng keng tarqaldi. Seboreya, yallig‘lanish, yog‘ va ter bezlarni ishi buzilishi kuzatiladi. Maxsus kosmetika ishlatiladi.
Teri uchun (dog‘, sepkil, qorayish, xusnbuzar, qizil dog‘lar, terlash)
Soch uchun kremlar, seboreyaga qarshi suyuqlik, qazg‘oq va soch to‘kilishiga qarshi vositalar.
|
| |
Milliyparklar - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev

223
agartabiatqo‘riqxonasidabirnechatabiatlanshaftlaribo‘lsaharbirtabiatlandsha
ftlaridanengchiroyliko‘rinishlarireklamadaberilishikerak.
11.3. Ekologiya mavzusidagi ekskursiyalar marshrutining
o‘ziga xosligi
Ekologikturizm (turistikmahsulotsifatida) turlishakllardatashkillashtirilishi
mumkin
bo‘lib,
eng
ko‘p
tarqalgani
ekologik
ekskursiyalardir(ekologikso‘qmoqlarbo‘ylabsayohat,
milliyistirohatbog‘larini
tomosha
qilish
va
sh.k).
Talabalarvao‘quvchilarningyozgiekologiklagerlarihamekoligiya
mavzusidagi
ekskursiyaningmuvaffaqiyatlishakllaridan biridir.
«Ekologikekskursiya»degandaekskursantlarning
ekologik
bilimlarini
oshirishvarekreatsion
dam
olishini
tashkil
etish
maqsadida,
tabiatning
saqlanganhududlariga
tashkil
etilgan
ekskursiya
bo‘lib,unda
ekologikturizmdagitamoyillargarioyaetiladi.
Ekologik ekskursiyaning poxodlardan farq qiluvchi xususiyati uning
maqsadliligi bo‘lib, bilish, o‘rganish komponentlari ekskursiya dasturiga ob’ektlar
esa marshrutga kiritilib, harakatlanish grafigi rejalashtiriladi. Belgilangan
maqsadlardan bir necha vazifalar kelib chiqishi mumkin.
Ekologiya mavzusidagi ekskursiya xizmati dasturining namunasini keltiramiz: