nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ishlab chiqarish fazasi samaradorligini ifodalovchi ko’rsatkichlar

|
Ishlab chiqarish fazasi samaradorligini ifodalovchi ko’rsatkichlar
|
bet | 178/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1 Ishlab chiqarish fazasi samaradorligini ifodalovchi ko’rsatkichlar
Ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish fazasi samaradorligini qo’yidagi besh guruhdan iborat xususiy ko’rsatkichlar tizimi ifodalaydi: mehnat resurslaridan foydalanish darajasini tavsiflovchi ko’rsatkichlar; aktiv (fond)lardan foydalanishini tavsiflovchi ko’rsatkichlar; moddiy sarflardan foydalanishini tavsiflovchi ko’rsatkichlar; investitsiyadan foydalanish darajasini tavsiflovchi ko’rsatkichlar; ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish tarkibini tavsiflovchi ko’rsatkichlar.
Barcha ko’rsatkichlarning darajalari va indekslari sektorlar, tarmoqlar va hududlar miqyosida hisoblanadi.
Qo’yidagi ko’rsatkichlar mehnat resurslaridan foydalanish darajasini tavsiflaydi (15.4-jadval).
15.4-jadval Mehnat resurslaridan foydalanishini tavsiflovchi ko’rsatkichlar
-
t/r
|
Xususiy ko’rsatkichlar
|
Hisoblash tartibi
|
Izoh
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1.
|
Ijtimoiy mehnat unumdorligi darajasi (IMU)
|
ИМУ СМД
ТХ / Х
|
* xalq xo’jaligida band bo’lganlar (TX/X)ning ishlab chiqara bilish qobiliyati ijtimoiy mehnat unumdorligini bildiradi.
|
2.
|
Sanoatda mehnat unumdorligi darajasi (MUS)
|
МУ СМС С Т
С
|
SMS - sanoatning sof mahsuloti TS - sanoatda band bo’lganlar soni
|
3.
|
Qishloq xo’jaligida mehnat unumdorligi darajasi (MUK/X)
|
МУ СМ К / Х К / Х Т
К / Х
|
SMQ/X - qishloq xo’jaligining sof mahsuloti
TQ/X - qishloq xo’jaligida band bo’lganlar soni
|
-
|
| |
Toshkent moliya instituti statistika - bet 52

Lekin tanlama to’plam dispersiyasi bosh to’plam dispersiyasiga teng bo’lmaydi, shuning uchun bu formulalar yordamida hisoblangan tanlamaning o’rtacha xatosi taqribiy bo’ladi. Ammo ehtimollar nazariyasida bosh dispersiya tanlama orqali quyilagi nisbatda ifodalanishi isbotlangan:
n w
Bunda n har doim N dan kichik bo’lganligi sababli, qo’shimcha ko’paytuvchi (1- n/N) har doim 1 dan kichik bo’ladi. Bundan takrorlanmaydigan tanlamada o’rtacha xato takrorlanuvchi tanlamaga nisbatan kichik bo’ladi degan xulosa chiqarish mumkin. Bir vaqtning o’zida nisbatan katta bo’lmagan tanlama foizida bu ko’paytuvchi 1 ga yaqin bo’ladi (masalan, 5 foizli tanlamada u 0,95 ga; 2 foizlida – 0,98 ga teng bo’ladi va h.k.) Shuning uchun ba’zan amaliyotda takrorlanmaydigan tanlama o’tkazilganda, yuqoridagi ko’rsatilgan ko’paytuvchini qo’llamasdan tanlamaning o’rtacha xatosini topish formulalari ishlatiladi. Bu bosh to’plam N ning birliklari soni ma’lum yoki cheksiz bo’lganda, shuningdek, N ga nisbatan n juda kichik bo’lgan xolatlarda, ya’ni qo’shimcha kuytuvchining miqdori 1 ga yaqin bo’lib, tanlamaning o’rtacha xatosi miqdoriga ta’sir qilmaganda qo’llaniladi.
Mexanik tanlamada, neytral belgi bo’yicha teng intervallarga (guruhlarga) bo’lingan bosh to’plamdan tanlama to’plamga
birliklar tanlab olinadi, bunda har bir bunday guruhdan tanlamaga faqat bir birlik tanlab olinadi. Doimiy xatoga yo’l qo’ymaslik uchun har bir guruhning o’rtasida joylashgan birlikni tanlab olinishi kerak.
Mexanik tanlamani tashkil qilishda to’plamning birliklari oldindan ma’lum tartibda (masalan, alfavit bo’yicha, joylashish o’ringa ko’ra, qaysidir qursatkichni ko’payib yoki kamayib borishi bo’yicha va h.k.) joylashtiriladi.
Keyin esa birlikning belgilangan birliklari soni ma’lum interval orqali tanlab olinadi. bunda bosh to’plamdagi intervalning o’lchovi tanlama salmog’i miqdorining teskari miqdoriga teng. Masalan, 2 foizli tanlamada har 50-birlik tanlanadi va tekshiriladi (1:0,02) 5 foizli tanlamada har 20-birlik (1:0,05).
Etarli darajadagi katta to’plamda mexanik tanlama natijalarining aniqligi bo’yicha tasodifiy tanlamaga yaqin keladi. Shuning uchun mexanik tanlamaning o’rtacha xatosini aniqlaganda tasodifiy takrorlanmaydigan tanlamaning formulalarini ishlatishadi.
Har xil turdagi to’plamdan birliklarni tanlab olish uchun tipik tanlama deb atalgan usul qo’llaniladi.
Tipik tanlama bosh to’plamning hamma birliklarini sifat jihatdan bir xil, bir turdagi guruhlarga bo’lish mumkin bo’lganda ishlatiladi. Chunki, bu guruhlarga o’rganilayotgan ko’rsaktichlar bog’liq bo’ladi.
Korxonalar tekshirilayotganda
bunday guruhlar, masalan, tarmoqlar va tarmoqchalar, mulkchilik shakllari bo’yicha guruhlar bo’lishi mumkin.
Keyin har bir tirik guruhdan faqat tasodifiy yoki mexanik tanlama bilan tanlama to’plamga birliklarni individual tanlash o’tkaziladi.
Tipik tanlama odatda murakkab statistik to’plamlarni o’rganganda qo’llaniladi.
Kokanduni uz Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb et

Kokanduni uz Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb et
Download
209,71 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
22.06.2024
Hajmi
209,71 Kb.
#265178
Download
209,71 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kokanduni uz Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb et
Download
209,71 Kb.
Matnni ko'rish
- BOB. DINAMIKA QATORLARI

Dinamika qatorlari: mohiyati, tasnifi, tuzish qoidalari
Bozor iqtisodiyoti sharoitida ijtimoiy hodisa va jarayonlarni vaqt bo’yicha o’zgarishini o’rganish juda muhim. Chunki, hodisalarni o’z vaqtida o’rganmaslik, kerak bo’lganda firmaning faoliyati haqida muhim va taqdiriy qarorlarni vaqtida qabul qilmaslik uni og’ir raqobat sharoitida nochorlikka olib kelishi mumkin.
Firma va kompaniyalar faoliyati dinamikasini o’rganishdan asosiy maqsad vaqt bo’yicha rivojlanish qonuniyatlarini aniqlash va o’lchashdir. Bunga dinamika qatorlarini tuzish va tahlil qilish vositasi orqali erishiladi.
Dinamika qatorlari deb, ijtimoiy hodisa va jarayonlarning vaqt bo’yicha o’zgarishini tavsiflovchi sonlar qatoriga aytiladi.
Dinamika qatorlarida ikki unsur (element) mavjud:
vaqt ko’rsatkichi (t);
shu vaqtga tegishli daraja (U)
Dinamika qatorlarida vaqt ko’rsatkichi sifatida ma’lum bir payt (sana) yoki davr (oy, yil) olinishi mumkin.
Dinamika qatorlarining darajalari ijtimoiy hodisalarning sonini, hajmini, miqdorini vaqt bo’yicha o’zgarishini o’zida aks ettiradi va ular mutlaq, nisbiy va o’rtacha miqdorlarda ifodalanadi.
To’g’ri tuzilgan dinamika qatorlari solishtirma ko’rsatkichlardan tashkil topadi. Qanday dinamika qatori to’g’ri tuzilgan qator deyiladi? Bu savolga javob berish uchun dinamika qatorlarini tuzishda quyidagi qoidalariga rioya qilish zarur:
dinamika qatorlarining hadlar bir hil o’lchov birliklarida berilishi kerak. Agar birinchi had so’mda o’lchangan bo’lsa, qolgan hadlar ham shu o’lchov birlikda baholanadi;
hadlarning hisoblangan aniqlik darajasi bir xil bo’lishi, (0,1, 0,01, 0,001 va h.k.) zarur.
hamma hadlar bitta metodologiya bilan aniqlangan bo’lishi kerak. Masalan, aholi dinamikasini o’rganmoqchimiz. Ma’lumki, aholi mavjud aholi, doimiy aholi, vaqtincha yashovchilar va boshqa toifalarga bo’linadi. Demak, qatorning birinchi hadida doimiy (yoki boshqa toifadagi) aholi soni berilsa, qolgan hadlarda ham faqat shu toifadagi aholi soni berilishi kerak;
dinamika qatorlarining ko’rsatkichlari hudud bo’yicha ham taqqoslama bo’lishi shart. Masalan, Buxoro viloyati bo’yicha keyingi 30 yilda erishilgan natijalarni tahlil qilish uchun dinamika qatorlari tuzildi. Bu tuzilgan qator hadlarini taqqoslash mumkin emas, chunki keyingi 30 yil ichida Buxoro viloyatining hududi o’zgardi, ya’ni undan Navoiy viloyatiga qarashli tumanlar ajralib chiqdi, qo’shildi va yana ajraldi. Demak, 30 yil uchun tuzilgan hadlarni taqqoslash uchun ularni hammasini Buxoro viloyatining yoxud yangi, yoxud eski hududi bo’yicha hisoblash kerak;
dinamika qatori ko’rsatkichlari davrning uzun va qisqaligi bo’yicha ham bir xil bo’lishi kerak.
Dinamika qatorlari hodisalarni tavsiflash vaqtiga qarab, payt(moment)li va davriy dinamika qatorlariga bo’linadi.
Paytli dinamika qatorlari o’rganilayotgan hodisa va jarayonlarni ma’lum bir aniq payt (moment)ga holatini ifodalaydi, aks ettiradi. Masalan, aholi soni, kassadagi pul qoldig’ini faqatgina ma’lum paytga hisoblanadi.
|
Tanlama to’plamning zaruriy miqdorini aniqlash

Tanlama kuzatishni loyihalashtirishda oldindan berilgan tanlamadagi yo’l qo’yilishi mumkin bo’lgan xatosida tanlama to’plamning soni (hajmi)ni to’g’ri aniqlash juda muhimdir, chunki bu kuzatishning natijalarini ma’lum ehtimollik bilan aniq bo’lishini ta’minlaydi. Tanlamaning zaruriy miqdori n ni aniqlash formulalarini bevosita tanlamaning xatosi formulasidan osonlik bilan topsa bo’ladi.
Bu formulalar tanlamaning yo’l qo’yishi mumkin bo’lgan xatolarining ko’payishi bilan tanlamaning zaruriy hajmi ancha kamayishini ko’rsatadi.
Tanlamaning hajmini hisoblash uchun dispersiyani bilish kerak. U avval ushbu yoki shunga o’xshash to’plamda o’tkazilgan tadqiqotlardan olinishi mumkin. Agar bunday ma’lumotlar bo’lmasa, unda kichik hajmda dispersiyani aniqlash uchun maxsus tanlama tadqiqot o’tkazish kerak.
Tanlama usul iqtisodiy axborotlar olish uchun statistika amaliyotida keng ishlatiladi.
Hozirgi zamon bozor iqtisodiyotiga o’tish sharoitida tanlama usul juda dolzarb bo’lib qoladi. Iqtisodiy munosabatlarning o’zgarishi, ijara, alohida jamoa va shaxslarning mulkdorligi hisob va statistikaning funktsiyasining o’zgarishiga, shuningdek hisobotlarning qisqarishiga va soddalashuviga olib keladi.
Shu bilan bir qatorda, menejmentga bo’lgan talabning o’sib borishi ishonchli axborot bilan ta’minlashga bo’lgan ehtiyojni kuchaytiradi. Bularning hammasi iqtisodiyotda tanlama usulni keng qo’llashga olib keladi.
Bizning mamlakatimiz statistikasida tanlama tadqiqotlar bo’yicha ma’lum tajriba to’plangan. Oxirgi yillarda statistika amaliyotida maxsus tanlama kuzatishlar keng qo’llanilmoqda.
Binobarin, xalqning turmush darajasi to’g’risidagi
axborotlarning
2 - Toshkent moliya instituti statistika

t/r
|
Xususiy ko’rsatkichlar
|
Hisoblash tartibi
|
Izoh
|
1.
|
Moddiy sarflar qaytimi (MSQ)
|
М„ = „ММ
ў М„
|
* mahsulotni yaratishga ketgan moddiy xom ashyo, xarajatlar kamaysa materiallar tejab ishlatilsa ularning sig’imi kamayadi. Moddiy sarflar qaytimi oshadi.
|
2.
|
Sanoatda moddiy sarflar qaytimi (MSQS)
|
М„Ґ = „М–
– М„
–
|
MS - moddiy sarflar qiymati. MSS - sanoatdagi moddiy sarflar
|
3.
|
Qishloq xo’jaligida
sarflar qaytimi (MSQK/X)
|
„Мђ/›
М„Ў ў/› = М„
ђ/›
|
MSQ/X - qishloq xo’jaligida sarflangan moddiy ashyolar.
|
4.
|
Qurilishda moddiy sarflar qaytimi (MSQQ)
|
„Мў
М„Ў ў = М„
ў
|
MSQ - qurilishda moddiy sarflar.
|
5.
|
Davlat sektorida sarflar qaytimi (MSQDS)
|
М„Ў = „ММЉ –
Љ– М„
Љ–
|
MSQ- qurilishda moddiy sarflar
MSDS - davlat sektoridagi moddiy sarflar
|
6.
|
No davlat sektorda sarflar qaytimi
(MSQNDS)
|
М„Ў = „ММ’Љ–
’Љ– М„
’Љ–
|
MSNDS - no davlat sektordagi moddiy sarflar
|
7.
|
Xususiy sektorda
sarflar qaytimi (MSQXS)
|
М„Ў = „ММ›–
›– М„
›–
|
MSXS - xususiy sektordagi moddiy sarflar
|
8.
|
Sanoatda moddiy sarflar salmog’i (dS)
|
d М„–
– М„
|
MS - xalq xo’jaligida sarflangan jami sarflar
|
9.
|
Qishloq xo’jaligida
moddiy sarflar salmog’i (dQ/X)
|
М„
d ў/ ›
ў/ › М„
|
Samaradorlik moddiy sarflarning tejalishini talab qiladi.
|
10.
|
Qurilishda moddiy sarflar qaytimi (dQ)
|
М„
d ў
ў М„
|
Moddiy sarf qanchalik samarali bo’lsa, shunchalik uning sig’imi kamayadi.
|
11.
|
Davlat sektorida
moddiy sarflar salmog’i (dDS)
|
d М„Љ–
Љ– М„
|
|
12.
|
No davlat sektorida moddiy sarflar salmog’i (ндс )
|
d М„’ЉЉ
’ЉЉ М„
|
|
13.
|
Xususiy sektorda
moddiy sarflar salmog’i (хс )
|
d М„›–
›– М„
|
|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 185

20-21-Mavzu:
Katta va tayyorlov guruhlarda “O`zbekiston mening
Vatanimavzusidata`limiy jarayonni tashkil etish
Oy : Sentyabr
Oy mavzusi: O’zbekiston mening vatanim.
Hafta mavzusi: Mening Jonajon O’zbekistonim.
Faollik markazlari: Til va nutq, Qurish yasash, san’at , Syujetli o’yin.
Ta’limiy maqsad: – Bolalajonlarga mustaqil o’zbekistonimiz haqida tushunchalar berish, uning ramzlari,
Konstitusiya va qonunlar to`g`risidagi bilimlarini oshirish. Tarixiy obidalari haqida ilk tushunchalarni
berish orqali qonun – qoidalarga roiya qilishga o`rgatishni davom ettirish.
Tarbiyaviy maqsad – Bolalarda milliy qadamjolarimizni asrab avaylashga hamda ular to’g’risida ko’plab
ma’lumotlarga ega bo’lishlari. Bolajonlarga maktabga nisbatan mehir uyg’otish. Ularni tabiiy muhitni
asrashga chaqirish. Jamoada ishlash, tengdoshlari fikri bilan hisoblashish fazilatlarini tarkib
toptirish.
Rivojlantiruvchi maqsad –
Bolalarning nutqini, ularning umumiy axloq ko`nikmalarini
rivojlantirish.
Kutilayotgan natija –
Bolalajonlarga mustaqil o’zbekistonimiz haqida tushunchalar berish,
uning ramzlari, Konstitusiya va qonunlar to`g`risidagi bilimlarini oshirish. Tarixiy obidalari
haqida ilk tushunchalarni berish orqali qonun – qoidalarga roiya qilishga o`rgatishni davom
ettirish. Bolalarda milliy qadamjolarimizni asrab avaylashga hamda ular to’g’risida ko’plab
ma’lumotlarga ega bo’lishlari. Bolajonlarga maktabga nisbatan mehir uyg’otish. Ularni
tabiiy muhitni asrashga chaqirish. Jamoada ishlash, tengdoshlari fikri bilan hisoblashish
fazilatlarini tarkib toptirish.
Kerakli jihozlar:
O’zbekistonimizning tarixiy obidalari yozib olingan disk, AKT, Davlat
ramzlari, “Qushchani ozod qil`” o`yini ucun kerakli jixozlar, “Men maktab boraman`” roli
uchun kerakli jixozlar, “Kuz ”fasliga oid rasmlari. Minora qurish uchun legolar.
(Bolalar yarim aylana bo`lib turadilar. O`zbekiston Respublikasining madhiyasi yangraydi).
Faoliyatning borishi - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

250
va mashg`ulot so`ngida hammamiz birgalikda rag`bat-kartichkalarini sanab g`olib guruhni
aniqlab olamiz.
Tarbiyachi:
Bolajonlar bizning vatanimiz qayer?
Bolajonlar- O’zbekiston
Tarbiyachi:
juda to’g’ri bizning vatanimiz o’zbekiston ekan. O’zbekiston respublikasi 1991-
yil 31-avgustda mustaqil bo’lgan.O’zbekistonimizning poytaxti Toshkent shahri.
Mustaqillikka erishganimizdan so’ng o’z ramzlarimizga ega bo’ldik, bayroq, gerb madhiya
va konistitutsiyasiga.
O’zbekiston Respublikasining davlat bayrog’i 1991-yil 18-noyabrda qabul qilingan.
O’zbekiston Respublikasining davlat gerbi 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan.
O’zbekiston Respublikasining davlat bayrog’i 1991-yil 10-dekabrda qabul qilingan.
O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan.
TRIZda o'qitishning ikkita asosiy qoidalari

248
2. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun barcha TRIZ darslari o'yin shaklida o'tkaziladi. Bundan
tashqari, har bir o'yin, har bir vazifa ingl. Material bilan birga bo'lishi kerak.
Qarovchi va bola o'rtasidagi o'zaro munosabatlar
TRIZ paytida (maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o'yinlar) bolalar va kattalar o'rtasidagi aloqa muayyan
printsiplarga asoslanishi kerak:
Bolalar ularga javob berganda, siz diqqat bilan tinglashingiz, yangi g'oyaga qoyil qolishingiz kerak.
Bolani salbiy baholash va tanqid qilishning etishmasligi.
Odatiy baholovchi so'zlar almashtiriladi va sinonimlar bilan suyultiriladi, masalan, "to'g'ri" so'zini emas,
balki "ajoyib", "ajoyib", "qiziqarli echim", "g'ayrioddiy yondashuv" so'zlarini ishlatish uchun.
Bolani kattalarga e'tiroz bildirmoqchi bo'lganda, uni qo'llab-quvvatlang, bu urinishlarni bostirmang,
aksincha, o'z nuqtai nazarini isbotlashga, e'tiroz bildirishga, bahslashishga, himoya qilishga o'rgating.
Xatolardan qo'rqmang, balki muammoning echimini boshqa tomondan qarash uchun ularni ishlating.
Bolalar va tarbiyachi o'rtasidagi muloqot faqat ijobiy taassurotlar bilan birga bo'lishi kerak: yangi kashfiyot
quvonchi, ijodkorlik, o'z ahamiyatini anglash.
Bolani o'yinlar va tadbirlarda faol ishtirok etish motivatsiyasi.
TRIZ-da qanday o'yinlar mavjud
Tabiiyki, sinfda o'qituvchi maktabgacha yoshdagi bolalar uchun TRIZ o'yinlaridan faol foydalanadi. Ushbu
texnikaning kartotekasi juda xilma-xildir. Keling, ixtirochi muammolarni hal qilish nazariyasi uchun odatiy
o'yinlarning ayrim misollarini ko'rib chiqaylik.
1. "Ha yo'q." Voyaga etgan kishi bir so'z bilan chiqadi. Boladan etakchi savollarni berish talab qilinadi.
Bunday holda, so'zni homilador qiladigan kishi to'g'ri javob olinmaguncha faqat "ha" yoki "yo'q"
monosillabiga javob berishi mumkin.
2. "Qora va oq". Voyaga etgan kishi bolalarga oq buyumlar tasvirlangan kartani ko'rsatadi. Bolalar
ushbu ob'ektning barcha ijobiy fazilatlarini nomlashlari kerak. Keyin karta xuddi shu ob'ekt bilan
ko'rsatiladi, faqat qora rangda. Bu safar barcha salbiy xususiyatlarni nomlash kerak.
3. "Shifters". Sizga o'ynash uchun to'p kerak. Voyaga etgan kishi to'pni bolaga uloqtiradi va bir so'z
aytadi, bola ma'no jihatidan qarama-qarshi bo'lgan so'z bilan chiqadi va to'pni orqaga qaytaradi.
4. "Masha chalkash". O'yin uchun sizga turli xil narsalar tasvirlangan kartalar kerak bo'ladi. "Masha"
tanlandi. U kartani chiqarib: "Hoy!" O'yinchilarning biri unga savol beradi: "Sizga nima bo'ldi?" U
kartadagi rasmga qaraydi va javob beradi: "Men tasvirlangan narsani yo'qotib qo'ydim (masalan,
qaychi). Endi men qanday qilib aplikatsiya qilaman?" Qolganlari ushbu vaziyatdan chiqish uchun
turli xil variantlarni taklif qilishlari kerak. "Masha chalkash" eng yaxshi javobni tanlaydi va tanga
beradi. O'yin oxirida tangalar soni hisoblanadi va g'olib aniqlanadi.
- §. AXBOROT TEXNOLOGIYALARI EVOLYUTSIYASI

3.5 - §. AXBOROT TEXNOLOGIYALARI EVOLYUTSIYASI
Axborot texnologiyalari taraqqiy etishining asosiy bosqich-lari. XIX asrning ikkinchi yarmigacha axborot texnologiyasining asosini pero, siyoxdon va buxgalteriya daftari tashkil etgan. Kommunikatsiya (aloqa) paket (rasmiy hujjatlar solingan konvert) yuborish orqali amalga oshirilar edi. Axborotni qayta ishlash mahsuldorligi o‘ta past bo‘lib, har bir xat alohida, qo‘lda ko‘chirib olingan. Qaror qabul qilish uchun bir-biriga qo‘shiladigan hisob-kitobdan boshqa axborot ham bo‘lmagan.
«Qo‘l» axborot texnologiyasi o‘rniga XIX asr oxirida «mexanik» texnologiya kirib keldi. Yozuv mashinasi, telefon, diktafonning kashf etilishi, jamoa pochtasi tizimining takomillashuvi – bular bari avvaliga axborotni qayta ishlash texnologiyasida, so‘ng ish mahsuldorligida sezilarli o‘zgarishlar yuz berishiga zamin bo‘ldi. Mohiyatan, mexanik tex-nologiya mavjud muassasalarda tashki-liy tarkibining shakllanishiga yo‘l ochib berdi. XX asrning 40 - 60 – yillarida «elektr» texnologiyasi paydo bo‘lib, u yechib almashtiriladigan elementlarga ega elektr yozuv mashin-kalari, oddiy qog‘ozdan foydalanuvchi nusxa ko‘chirish mashinasi, porta-tiv diktafonlardan iborat edi. Aynan shu vositalar hujjatlarni qayta ishlash sifati, soni va tezligini oshirish hisobiga boshqarish faoliyati yaxshilandi. Ko‘pgina zamonaviy muassasalar «elektr» texnologiyasiga asoslangan.
60-yillarning ikkinchi yarmidan esa «elektron (yoki «kompyuter») texnologiyasi yuzaga kela boshladi va axborotning shaklini emas, mazmunini o‘zgartirishga urg’u berila boshlandi.
Ma’lumki, boshqaruvning axborot texnologiyasi axborotni qayta ishlash bo‘yicha eng kamida quyidagi muhim uchta tarkibiy qismga ega bo‘lishi lozim: hisobga olish, tahlil va qaror qabul qilish. Bularni kompyuterlarda amalga oshirish tobora murakkablashib bormoqda. Chunki, o‘zida sanoqsiz ma’lumotlarni jamlagan «qog‘ozlar dengizi» tobora kengayib bormoqda.
|
Tayanch so‘z va iboralar - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
bet | 36/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
Tayanch so‘z va iboralar:
Avtomatlashtirilgan axborot texnologiyalari; axborot texnologiya-lariiing tavsiflanishi; elektron ofis; kompyuter grafikasi; axborot texnologiyalari turlarining o‘zaro aloqasi; multimedia-texnologiya; interfeys; tarmoqli AAT; integrallashgan AAT; avtomatlashtirilgan ish urni.
Takrorlash uchun savollar.
Avtomatlashtirilgan axborot texnologiyalari qanday xususiyatlarga ko‘ra tavsiflanadi?
Kompyuter grafikasi deganda nimani tushunasiz?
Integrallashgan paketlar uz tarkibiga qanday texnologiyalarni qamrab oladi?
Multimedia-texnologiya deb nimaga aytiladi?
|
| |
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiy

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiy
|
bet | 1/3 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #99495 |
Bog'liq AbbosxonMB
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOShKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Malumotlar bazasini boshqarish”
Fanidan
AMALIYoT
TOPShIRIQ №1
Bajardi: KIF ta’lim yo‘nalishi
218-21-guruh
Risqulov Abbosxon
Qabul qildi: Gaipnazarov Rustam
TOSHKENT-2023
Reja:
Postgres ma'lumotlar bazasini o'rnatish
2.Postgres ma'lumotlar bazasini sozlash
3. Shahar poliklinikasida bemorlarning kartotekasini avtomatlashtirilgan yuritish ma'lumotlar bazalari
4.Xulosa
Amaliyotning maqsadi:
Ma'lumotlar bazasi serverida ishlaqydigan Postgresql
MBBT asosida ma'lumotlar bazasini boshqarish va boshqarish sohasida nazariy bilimlarni shakllantirish, ma'lumotlar bilan unumdorlikni sozlashning ilg'or jihatlarini o'rganishdir.
Postgres ma'lumotlar bazasini
o'rnatish va sozlash
Windows 10 uchun PostgreSQL-ni qanday yuklab olish mumkin?
PostgreSQL-ni yuklab olish uchun quyidagi amallarni bajarishingiz kerak:
1-qadam: postgresql.org saytiga tashrif buyuring
www.postgresql.org/download
Shu saytga kiramiz va bizga shunday oyna paydo buladi
1-rasm Postgres Sayt
2-qadam: operatsion tizimingizni tanlang
PostgreSQL-ni yuklab olmoqchi bo'lgan operatsion tizimni tanlang. Bizning holatda, uning Windows operatsion tizimi:
2-rasm Windows uchun Postgres o’rnatish muhuit
EDB tomonidan interaktiv o'rnatuvchini yuklab olish uchun "Download the installer" opsiyasini bosing.
4-qadam: tegishli PostgreSQL versiyasini tanlang
Yuqoridagi havolani bosish sizga turli xil operatsion tizimlar uchun PostgreSQL versiyalarini ko'rsatadi. Tegishli operatsion tizimingiz uchun eng so'nggi PostgreSQL versiyasini tanlang va yuklab olish tugmasini bosing:
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Kokanduni uz Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb et

|
Kokanduni uz Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb etBog'liq 844-846 (1)Foydalanilgan adabiyotlar
ro’yxati:
1.
R. Sh. Shomaxmudova. “Maxsus va inklyuziv ta’lim” uslubiy qo‘
llanma. Toshkent-
2011 yil.
2.
L.R.Muminova. Inklyuziv ta’lim. Toshkent
- 2014 yil.
3.
«Inklyuziv ta’lim» muvaqqat Nizomi. 2005 yil.
4.
“Дакарскийе рамки действий”
-
ЮНЕСКО
-
2000 йил. Франсияда чоп етилган.
Кислицина И.К. «Инклюзивнойе образованийе
-
образованийе для всех»(основныйе
понятия и краткий обзор международного опыта) создано при поддержке
Европейского Союза. Ташкент, 2004
|
| |
Birgalikda harakat - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
bet | 46/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
Birgalikda harakat qilish qobiliyati. Axborot mahsulotining ahamiyati oshib borishi bilan mazkur mahsulotlarni kompyuter va inson yoki axborot tizimlari o‘rtasida ideal tarzda almashuvini o‘tkazish imkoniyati ilg‘or texnologik muammo kasb etadi. Axborot mahsulotlarini qayta ishlash va uzatish muammosi ularning kelishi va tez harakatlanishi bo‘yicha to‘liq muvofiq bo‘lishi lozim.
Oralik bo‘g‘inlarni tugatish. Birgalikda harakatlanish qobiliyatining rivojlashshga axborot mahsulotlari almashish jarayonining takomillashu-viga, so‘ngra, axborot manbai yo‘lidan iste’molchiga qarab (ya’ni, bu sohadagi yetkazib beruvchi va iste’molchilar) oraliq bo‘g‘inlar tugatiladi. Masalan, muallif va o‘quvchi, sotuvchi va xaridor, qo‘shiqchi va tinglovchi, o‘qituvchi va o‘quvchi yoki tashkilotlarda mutaxassislar o‘rtasida videokonferensiya, elektron kiosk, elektron pochta tizimi orqali bevosita muloqot qilish imkoniyati tug‘iladi.
|
| |
-§. AXBOROT-KOMMUNIKATSIYALAR

|
-§. AXBOROT-KOMMUNIKATSIYALAR
|
bet | 37/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
3.4-§. AXBOROT-KOMMUNIKATSIYALAR TEXNOLOGIYALARI BOZORI ISHTIROKCHILARINING TASHKILIY-IQTISODIY
FAOLIYATINI YO‘LGA QO‘YISH
Bozor iqtisodiyotining takomillashib borishi turli tadbirkorlik shakllarining vujudga kelishiga sharoit yaratib bermoqda. Tadbirkorlikning rivojlanishi axborot-kommunikatsiyalar biznesini shakllantirish va taraqqiy ettirishga ham katta ta’sir ko‘rsatadi. Avvalambor, bu turdagi tadbirkorlikka axborot-kommunikatsiyalar biznesi tovarlarini ishlab chiqish, takomillashtirish va tarqatish bilan keng shug‘ullanayotgan boshqarish sub’ektlarini kiritishni o‘rinli deb bilamiz. Prezidentimizning «Kompyu-terlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texno-logiyalarini joriy etish to‘g‘risida»gi Farmonlarida ham «...axborot-kom-munikatsiyalar texnologiyalari sohasida raqobat muhitini shakllantirishga ko‘maklashish, innovatsiya biznesini, shu jumladan mahalliy dasturiy vositalar va kompyuter texnikasini ishlab chiqish hamda ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash, iqtisodi-yotning barcha sohalari va tarmoqlarini kompyuterlashtirish uchun shart-sharoitlar yaratish» masalalari alohida ko‘rib chiqilgan.
Axborot faoliyati – bu milliy iqtisod sohasi bo‘lib, axborot mahsulotlari va xizmatlarini ishlab chiqish va qayta ishlab iste’molchilarning bu boradagi talabini qondirish bilan shug‘ullanayogan tadbirkorlikning bir shaklidir.
Mavjud axborot xo‘jaliginint tahlili ularning tarmoqlar tarkibiga kirishini bildiradi va bu miqdoriy jihatdan baho berishga asos bo‘lib xizmat qiladi. Axborot xo‘jaligining sifat jihatdan tavsifi ishlab chiqarish holati va axborot-kommunikatsiya-lar biznesi tovarlarini iste’mol qilish darajasi bilan ifodala-nadi. Axborot-kommunikatsiyalar biznesining asosiy sub’ektlariga axborot resurslarini yaratish, qayta ishlash, uzatish, tarqatish, qabul qilish va iste’mol qilish bilan shug‘ullanadigan shaxslar kiradi. Bular birinchi galda axborot resurslarini ishlab chiquvchilar, ularning egalari va iste’molchilardir (1.13-rasm).
|
| |
Tayanch so‘z va iboralar - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
bet | 40/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
Tayanch so‘z va iboralar:
Axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalari bozori; interaktiv xizmatlar; iste’molchilar; tashkiliy va texnik omillar; interaktiv xizmatlar tovarlarining tasnifi; axborot mahsulotlari va xizmatlari.
Takrorlash uchun savollar.
Axborot-kommunikatsiyalar biznesi ishtirokchilarinint o‘zaro munosabatining mohiyatini tushuntirib bering.
Axborot-kommunikatsiyalar texnologiyalari sohasida tadbirkorlikni yo‘lga qo‘yishga qanday iqtisodiy, tashkiliy va texnik omillar ta’sir qiladi?
Interaktiv xizmatlar bozorda qanday tovarlarni taklif qiladi?
Interaktiv xizmatlar iqtisodiga qanday omillar ta’sir ko‘rsatadi?
O‘zbekistonda axborot imkoniyatlaridan foydalanishga qanday omillar to‘sqinlik qilmoqda?
|
| |
www.
kokanduni.uz - Kokanduni uz Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb et

|
Kokanduni uz Imkoniyati cheklangan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb etBog'liq 844-846 (1)www.
kokanduni.uz
•
O‘zbekistonning bu faoliyatga davlat, ja
moatchilik tashkilotlari, ota-onalarni keng jalb
qilishga qaratilgan ta’lim siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirishning davlat
-jamoatchilik
mexanizmlarini rivojlantirish;
•
mintaqalarning imkoniyatlaridan kelib chiqib, integratsiyalashgan (inklyuziv) ta
’lim
holati va rivojlanish tendensiyalarini monitoring qilish tizimini yaratish;
•
integratsiyalashgan (inklyuziv) ta’lim sohasida o‘qituvchilar, o‘quvchilar, ota
-onalar,
jamoa tashkilotlari xodimlari uchun o‘quv metodik majmualar va ommabop adabiyotlarni
yaratish;
Imkoniyatlari cheklangan bolalarning, hoh u maxsus maktab, maktabgacha muassasalar
bo‘lsin, hoh umumta’lim muassasalari qoshidagi sinf yoki guruhlar bo‘lsin, hoh uyda ta’lim
olish bo‘lsin –
o‘qitishning barcha shakllari–ta’lim sohasiga jalb qilinishi ma’lum jihatdan
integratsiya jar
ayoni hisoblanadi, chunki o‘qish davrida va undan keyin ham bu bolalar
boshqa bolalar, shu jumladan umumta’lim muassasalarda ta’li
m olayotgan bolalar bilan
o‘zaro muloqotda bo‘ladilar, ularning ijtimoiy moslashuvi va jamiyatga uyg‘unlashuvi
ta’minlanadi. Biroq, ta’lim olish uchun mos shart
-sharoitlarni tanlash har bir bolaning va ota-
onasinig huquqi hisoblanadi. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya mutaxassislari
zimmasiga bolaning ruhiy-
jismoniy holatini o‘rganish va
tashxis qilish vazifasi yuklangan
bo‘lib, bolani har tomonlama tekshirish natijasida bolalarni o‘qitish va ularga mos keladigan
ta’lim sharoitini aniqlashga doir tavsiyalar beriladi. Shunday qilib, o‘ziga xos ehtiyojlari
bo‘lgan bolaning umumta’lim sohasig
a samarali jalb qilinishi uchun quyidagilar zarur:
•
bolaning rivojlanishida ijobiy natijalarga erishishga imkon beradigan korreksion
tadbirlarni erta yoshdan boshlash
•
umumiy ta’limga jalb qilingan har bir bola uchun tibbiy
-psixologik-pedagogik
kuzatuvni, ya
’ni mutaxassislarning doimiy yordami
ni tashkil etish;
•
ruhiy-
jismoniy rivojlanishi va ta’lim ehtiyojlaridan kelib chiqib, imkoniyatlari
cheklangan har bir bolanin
g sog‘lom bolalar bilan birgalikda tarbiya va ta’lim olishining zarur
shakllarini tanlashni ta
’minlash[1];
Xulosa o’rnida shuni ta’kidlash joizku, bolaning ta’lim tizimiga jalb qilinishining biror
ko‘rinishi u uchun oddiy va foydali bo‘lishi darkor, ayni paytda bu inklyuziv ta’lim maromida
rivojlanayotgan tengdoshlarining sifatli ta’lim olishiga ha
laqit bermasligi lozim.
|
| |
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 90

(19)
bu yerda: T – bashorat kilinayotgan davr miqdori;
Axborot-kommunikatsiyalar bozori TV va DMni ishlab chiqarishga tatbiq qilish natijasida olinadigan iqtisodiy samaradorlik ularni qo‘llashgacha va qo‘llash jarayonidan keyingi mehnattalablik darajalarini o‘zaro solishtirish natijasida aniqlanadi.
1. Qo‘lda bajarilayotgan ishning umumiy mehnattalabligi (QV):
(20)
bu yerda: j – i - ish joyida bajarilayotgan operatsiyalar soni;
QVij – i - ish joyida bajarilayotgan j – operatsiyaning mehnattalabliligi.
Axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarini tatbis qilish natijasida bajarilayotgan ishning umumiy mehnattalabliligi(QW):
(21)
bu yerda: QWij – axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarini qo‘llash natijasida i – ish joyida bajarilayotgan j – operatsiyaning mehnat-talabliligi.
2. Jalb qilinishi kerak bo‘lgan ishchilarning o‘rta ro‘yxatdagi soni bir yilga nisbatan quyidagicha aniqlanadi:
a) axborot-kommunikatsiyalar texnologiyalarini qo‘llashgacha:
N1=QV/260 (22)
b) axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarini qo‘llagandan keyin:
N2 = QW/ 260 (23)
bu yerda: 260 – bir yildagi o‘rtacha ish kunining miqdori.
3. Ishchilarga to‘lash kerak bo‘lgan oylik ish haqi quyidagicha:
a) axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarini qo‘llashgacha:
ZP1 = N1 * OY * 12 (24)
b) axborot–kommunikatsiyalar texnologiyalarini qo‘llagandan keyin:
ZP2 = N2 * OY * 12 (25)
bu yerda: OY – ishchining o‘rtacha oylik ish haqi; 12 – bir yildagi oylar soni.
4. Ish haqi fondining tejalish miqdori:
TJ=ZP1 - ZP2 (26)
Ishlab chiqarishning nakladnoy harajatlarini tejash (moddiy, mashina va boshqa harajatlarning pasayishi) miqdori (NH) quyidagicha:
NH=TJ * RN (27)
bu yerda: RN – tejamkorlik darajasi (%-hisobida).
5. Axborot-kommunikatsiyalar bozori texnologiyalarini qo‘llash natijasida ishlab chiqarish harajatlari miqdorining umumiy tejamkorligi:
UM=TJ + NH (28)
6. Korxonaning bo‘limlarini avtomatlashtirish darajasini tavsiflovchi texnik vositalar parkining avtomatlashtirilganlik koeffitsiyenta:
qa=Na/ΣN (29)
bu yerda: Na – avtomatlashtirish uchun qo‘llanilayotgan texnik vositalar soni, dona; ΣN – ushbu bo‘lim, uchastkadagi texnik vositalarning umumiy soni, dona.
7. Bajarilayotgan ishlarning avtomatlashtirilganlik koeffitsiyenti (qp) quyidagicha aniqlanadi:
p=Tm / (Tm+Tp) (30)
bu yerda: Tm - avtomatlashtirilgan ishning mehnattalabligi; Tr - qo‘lda bajarilayotgan ishlarning(operatsiyalarning) mehnattalabligi, kishi/soat.
8. Mehnatning avtomatlashtirilganlik koeffitsiyenti (Km)
Km = Rm / (Rm+Rz) (31)
bu yerda: Rm – ishlarni avtomatlashtirish bilan mashg‘ul bo‘lgan ishchilar soni;
Rr – qo‘lda bajarilayotgan ishlarni bajarayotgan ishchilar soni, kishi.
9. Axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarini tatbiq qilish natijasida mehnat unumdorligining o‘sishi:
|
mod_jk.xxx - Apache uchun selinux Booleanlarni qanday yoqish/o'chirish

|
Apache uchun selinux Booleanlarni qanday yoqish/o'chirish
|
bet | 4/4 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 125,87 Kb. | | #256311 |
Bog'liq Linux Server boshqaruvi 1-ishmod_jk.xxx – Apache HTTP Server moduli operatsion tizimingizga qarab mod_jk.so, mod_jk.nlm yoki MOD_JK.SRVPGM bo‘ladi.
workers.properties – Xost va ishchilar foydalanadigan portlarni tavsiflovchi fayl (Tomcat jarayonlari). Ishchilar.properties namunasini yuklab olish manbasidagi conf katalogida topish mumkin.
Boshqa Apache HTTP Server modullarida bo'lgani kabi, mod_jk avval Apache veb-serveringizning modullar katalogiga o'rnatilishi kerak: /usr/lib/apache va siz httpd.conf faylingizni yangilashingiz kerak.
O'rnatish
O'rnatishni boshlashdan oldin "sudo" imtiyozlariga ega bo'lmagan foydalanuvchi tizimiga ega bo'lish talab qilinadi. Endi biz o'rnatishimizni boshlaymiz, shuning uchun biz quyidagi buyruq yordamida Apache2 va Tomcat-ni o'rnatamiz:
sudo apt-get install apache2
sudo apt-get install tomcat7
sudo apt-get install tomcat7-admin
Va endi biz Tomcat uchun quyidagi buyruqlar yordamida test dasturini yaratamiz:
cd /var/lib/tomcat7/webapps
sudo mkdir tomcat-demo
sudo mkdir tomcat-demo/goodmoring
sudo vim tomcat-demo/helloworld/index.jsp
Va quyidagi kodni joylashtiring:
Good Morning
Good Morning
Today is: <%= new java.util.Date().toString() %>
|
| |
Apache SELinux Booleanlarini yoqish yoki o'chirish

|
Apache SELinux Booleanlarini yoqish yoki o'chirish
|
bet | 2/4 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 125,87 Kb. | | #256311 |
Bog'liq Linux Server boshqaruvi 1-ish Apache SELinux Booleanlarini yoqish yoki o'chirish
Barcha SELinux booleanlarini ko'rish uchun getsebool buyrug'ini kamroq buyruq bilan birga ishlating.
getsebool -a | less
Apache dasturining (yoki demonining) barcha mantiqiy qiymatlarini ko‘rish uchun grep yordam dasturi bilan ‘getsebool‘ buyrug‘idan foydalaning, bunda barcha httpdga bog‘liq booleanlar ro‘yxati ko‘rsatiladi.
getsebool -a | grep httpd
Apache bilan bog'liq bo'lgan ba'zi keng tarqalgan SELinux Booleanlari:
httpd_can_network_connect: Apache-ga tarmoq ulanishlarini amalga oshirish imkonini beradi.
httpd_can_network_connect_db: Apache-ga tarmoq orqali ma'lumotlar bazalariga ulanish imkonini beradi.
httpd_can_sendmail: Apache-ga elektron pochta xabarlarini yuborish imkonini beradi.
httpd_enable_cgi: Apache-ga CGI skriptlarini bajarishga ruxsat beradi.
httpd_enable_homedirs: Apache-ga foydalanuvchi uy kataloglarini o'qish imkonini beradi.
Bu BuleanlarApache-ning SELinux bilan o'zaro aloqalarining turli jihatlarini nazorat qiladi, bu esa xavfsizlikni saqlashga yordam beradi va zarur funksiyalarga ruxsat beradi.
Booleanni yoqish uchun siz ‘On‘ kalitidan yoki (1) raqamli qiymatdan foydalanishingiz mumkin. Booleanni o'chirish uchun siz quyida tavsiflanganidek setsebool buyrug'i yordamida ‘Off‘ kalitidan yoki raqamli qiymatdan (0) foydalanishingiz mumkin.
Agar tizimingizda veb-server o'rnatilgan bo'lsa, allow_httpd_sys_script_anon_write mantiqiy qiymatini yoqish orqali HTTPD skriptlariga public_content_rw_t etiketli kataloglarga fayllar yozishga ruxsat berishingiz mumkin.
getsebool allow_httpd_sys_script_anon_write
setsebool -P allow_httpd_sys_script_anon_write on
OR
setsebool -P allow_httpd_sys_script_anon_write 1
Setsebool buyrug'idagi -P opsiyasi tizimni qayta yuklashda o'zgarishlarning davom etishini ta'minlaydi, bu barqaror xavfsizlik siyosatini saqlash uchun muhimdir.
Apache uchun mantiqiy tillarni o'chirib qo'ying
Xuddi shunday, yuqoridagi SELinux boolean qiymatini o'chirish yoki o'chirish uchun quyidagi buyruqni bajaring.
setsebool allow_httpd_sys_script_anon_write off
setsebool allow_mount_anyfile off
OR
setsebool allow_httpd_sys_script_anon_write 0
setsebool allow_mount_anyfile 0
Xavfsizlik bilan bog'liq quyidagi maqolalarni o'qishni unutmang.
SELinux-ni vaqtincha yoki doimiy ravishda qanday o'chirish mumkin
SELinux bilan majburiy kirishni boshqarish asoslari
Linux serverini mustahkamlash uchun 20 ta foydali xavfsizlik maslahati
|
| |
Label komponentasi - Bosh menyu

|
Bosh menyu
|
bet | 18/27 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1,08 Mb. | | #256320 |
Bog'liq Nosirjonov S Delphi dasturlash tili
Label komponentasi nafaqat ma’lumotlarni ekranga joylashtirish uchun xizmat qiladi, balki dastur natijalarini chiqarishda ham ishlatish mumkin. Buning uchun dasturda Labeln.caption:='Dastur natijasi'; buyrug‘i berilishi lozim.
Label tugmachasini Forma oynasiga joylashtirish uchun Delphi dasturlash tilining Standart komponentalar palitrasidan “A” piktogrammasi belgilanib, forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda tugmacha qo‘yilishi lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “Label1” tugmachasi hosil qilinadi. Ikkinchi marta tanlansa “Label2” va hokazo “LabelN” ko‘rinishda davom etadi.
misol. Label tugmasi yordamida ma’lumotlarni ekranga joylashtirish va dastur natijasini chiqarish yo‘lini ko‘rib chiqamiz.
Standart komponentalar palitrasidan “A” piktogrammasi belgilaymiz va forma ustiga sichqoncha tugmachasini bosgan holda tugmacha qo‘yilishi lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “Label1” komponentasi hosil bo‘ladi, ob’еktlar inspеktorining “Caption” bandidagi “Label1” so‘zini o‘chirib “Dastur tuzishni o‘rganamiz” jumlasini kiritamiz.
Ikkinchi marotaba xuddi shu yo‘lni tanlab, “Label2” komponentasini hosil qilamiz.
“Button1” tugmasini hosil qilib, “Caption” bandiga “Hisoblash” jumlasini kiritamiz.
2.3.7-rasm. Label tugmachasidan foydalanish.
Button1(hisoblash) bandiga sichqoncha tugmachasi ikki marta bosilib dasturlash maydonchasiga “Label2.caption:= ‘Salom yoshlar:’” jumlasini kiritamiz.
2.3.8-rasm. Label tugmachasidan foydalanish
Yuqoridagi amallar ketma-ketligi kiritilgandan so‘ng “F9” tugmasini bosamiz. Natijada quyidagi ko‘rinish hosil bo‘ladi.
|
| |
Ta’lim o‘qituvchining innovatsion tayyorgarligi bilan b ogiiq , kow

Ta’lim o‘qituvchining innovatsion tayyorgarligi bilan b ogiiq , kow p darajali ta’lim agar OTM da shaxsga yo'naltirilgandagina o4z samara- sini beradi. Afsuski, hozircha o'quv dasturlari faqatgina bilim, malaka 85
va ko’nikm alarn in g hajmini ko'rsatib, o'ziga xos tingiovchilarning
individual xususivatlaridan q a t’i nazar o'zlashtirilishi majburiy b o i
gan o'ziga xos axborot tizim idan iborat b o i m o q d a . Ularning ko'pchi-
ligida innovatsion faoliyatning asosini tashkil qiluvchi shaxsiy sifat-
larini rivojlantirishga kam e ’tibor qaratilgan. Shuning uchun ham
m ahoratni egallash uzoq yillarga (oliygohni bitirgandan so’ng) cho'zi-
ladi va ko'p gina hollarda katta qiyinchiliklar, ko'p m ehnat evaziga
erishiladi. B u n d an xulosa shuki. talabalarning qobiliyatlarini differen-
siatsiyalashga xizm at qiladigan, shaxsiy xususiyatlarini y u z a g a chiqa-
radigan o'rganuvchi m uhit qanchalik erta yaratilsa, yangiliklarni
kiritish jarayoni shunchalik tezlashadi va osonlashadi.
Shaxsga
yoTialtirilgan t a i i m n i n g tashkil etilishi o'quv dasturlarini ishlab
chiqish imkoniyatini beradi. Oliy t a i i m muassasasi t a i i m i n i n g turli
bosqichlarida tayanch tayyorgarligiga nisbatan talablarning qo4yilishi
turlicha tavsiflanadi. Shaxs rivojlanishiga ta ’sir etishiga ko'ra o'quv
d a sturining baholanishiga m unosabat bildiradi. Psixologik-pedagogik
fanlarda b o i a j a k o ’qituvchi-innovatorning shaxsiy sifatlari: tashab-
buskorlik. mustaqillik, reflektivlik, natijaning yaxshilanishi, o'z im ko-
nivatlarini adekvat baholash. tanqidiy tahlil shakllanadi. Psixologik
tadqiqotlar shuni ko’rsatadiku O T M bitiruvchilari faqatgina bilim,
k o ’nik m a va m alakalari bilangina farq qilmaydilar. Bir xil t a i i m
m uassasalarini tugatgan bitiruvchilar turli kasbiy tayyorgaiiikka ega
b o iib , bu holat ularning kasbiy o'sish darajalarini ham belgilavdi.
Yaxshi o'z lashtirilm agan bilim larni o’z ustida ishlab t o id ir is h m um k in ,
lekin kasbiy ijodkorlikni tarbiyalash ancha qivin kechishini qayd
etish lozim. B uning uchun t a i i m i y dasturlar talab etiladi. A gar bilim
vetarli b o im a s a , uni o’qib-o’rganish m u m kin, biror kasbiy ijodkorlik
haqida bunday ish qilish qiyin kechadi. Inson xulqida bunday sifatlarni
shakllantirish uchun m axsus dasturlar asosida ularni m odellashtirish
va qabul qilishni amalga oshirish m um kin. Bizningcha, bu jaravonda
unchalik qiyin b o i m a g a n psixotreninglar, innovatsion o'yinlar, reflek-
siv amaliyotlar o4qitishning asosiy vositalari b o iis h i darkor. Ilmiy
bilim larni o ’zlashtirish m obaynida yuqorida keltirilgan metodologik
yondashuvlar xilma-xildir. Bunday holatlarning b o iis h i saralash,
t a ’m inlash asosida am alga oshadi. Tabiyat. jam iyat qonuniyatlarini
o'rganish metodologik yondashuvning xilma-xilligini aniqlaydi.
86
Г
]
С П Aytish lozimki, ilmiy m etodologiyada hech bir yondashuv rad
etilmaydi va hech biri asosiy o ’ringa chiqmavdi. U la rn in g har biri
yo rd a m id a u m u m iy tarzda obyektiv borliq qonuniyatlarini o 'rganish
m u m kin.
talabalarni innovatsiya asosiy bo'Iimlari bilan tanishtiradi. Bular

|
talabalarni innovatsiya asosiy bo'Iimlari bilan tanishtiradi. BularBog'liq Р. Мавлоноваtalabalarni innovatsiya asosiy bo'Iimlari bilan tanishtiradi. Bular:
neologiya, aksiologiya. varaksiologiva. Bu kursning asosiy vazifasi
faqatgina o'qituvchi innovatsion faoliyatining sabab. omil, to'siqlarini
ochib berishgina emas, balki yangilikni qabul qilish uchun psixologik
tayyorgarlikni yuzaga keltirish. pedagogik innovatsiyalarni qabul
qilishni ham rivojlantirdi. Ijodiy faoliyat psixologik qonunivatlarni
yechish, izlash, tanlash m exanizm ini o'rganish, treningli ta iim sharo-
itida amalga oshiriladi. Dasturning asosi shaxsning o'zini ijodiy rivoj
lantirish tam oyilidan iborat. Qachonki subyekt o'z faoliyatida faqatgina
namoyon bo'lib va o'zini ko'rsatibgina qolmay, balki ijodkorlik qilsa
va aniqlasa, uning faoliyati yo'nalishiga qarab uning o'zini aniqlash va
shakllantirish mumkin (S.L. Rubinshteyn).
Innovatsion pedagogika asoslari bo'yicha dasturning asosiy b o iim -
lari innovatsiya, yangilik, taiim n in g innovatsion jaravonlari, o'qituvchi
innovatsion faoliyati tuzilishi, yangilik kiritish texnologiyasi tushun-
chalarini ochib berishga mo'ljallangan. Ushbu kursda o'ziga xoslik
sifati bilan ajralib turuvchi pedagogik g'oyani ta'riflashga mualliflar
turli ta iim modellari orqali yondashgan. Eng avvalo om m aviy peda
gogik harakatlar, gum anistik pedagogik rivojlanishga turtki bergan
konsepsiya va ta iim metodlari o'rganib chiqiladi. talabalar turli o'quv
yurtlarini o'rganadilar, ularning maqsadi. tashkiliy tizim i o'ziga
xosligi, ta'lim va tarbiya mazmuni, amaliy tajribalarini o'rganish bilan
shug'ullanadilar. A sosiy e'tibor mualliflik dasturi, ta iim va tarbiya
konsepsiyalari yaratish darajasida pedagogik tajribalar ishlab chiqish va
o'tkazish texnikasiga qaratiladi. Talaba amaliy faoliyati konsepsiyalarini
|
| |
R E F L E K S IV -IN N O V A T SIO N T E X N O L O G IY A L A R

R E F L E K S IV -IN N O V A T SIO N T E X N O L O G IY A L A R
Refleksiv-innovatsion texnologivalarning
barcha koi'inishlarini
quyidagi bosqichlarga ajratish mum kin:
1. Yangi g'oyalar izlash bosqichi.
2. Yangiliklar yuza g a keltirish bosqichi.
3. Yangiliklar kiritishni am alga oshirish.
4. Yangiliklarni m ustahkam lash bosqichi.
Yangi g'oyalar izlash bosqichi innovatsion p edagogika asoslari kursi
bo'yicha axborot innovatsion sharoit yuza g a keltirish, m aktab m uam m o
va talablarini dolzarblashtirish, m aqsad, yangilik yaratish g'oyalarini
ifoda etish bo'yicha dastlabki ishlar, b o i a j a k m aktab sharoitini tasavvur
etishdan iborat. Yangilik kiritishni shakilantirish bosqichi yangilik
kiritish ishlarini faol ravishda loyihalashtirish, tanlangan yangiliklarni
sinab ko'rish, m a k ta b d a yangiliklarni kiritish bo'yicha qaror qabul
qilishdan iborat. Yangiliklarni kiritish bosqichini amalga oshirish m ak
tabda tajriba o'tkazish uchun sharoitlar yaratish, tajriba jarayonini
tahlil qilib borish, yangilik kiritish va m azm u n in i tuzatib borishdan
iborat bo'ladi. Yangilik kiritishni m ustahkam lash bosqichi m aktabning
yangidan shakllantirilgan obrazini o'qituvchilar ongida m ustahkam lash,
o'qituvchimng innovatsion harakatlarini m ukam m alashtirish bo'yicha
psixokorreksion m etodik ishlardan tashkil topadi. Barcha to'rt bos-
qichning asosiy m aqsadi yangilikni o ’zlashtirishni rivojlantirish va
o'zlashtirilayotgan yangilikka subyektiv m unosabatda b o i is h d a n iborat.
Quyidagi jadvalda o'qituvchilarni refleksiv-innovatsion texnologiyaga
tayyorlash modeli keltirilgan:
V azifalari
Pedagogik m unosabat va pedagogik faoliyatning um um iy tex-
nologiyasini takom illashtirish, innovatsion faoliyat texnologiya-
sini o'zlashtirish.
M azm uni
M ualliflik dasturlarini tuzatish m etodikasini o'zlashtirish. Tajriba
bosqichlarini rejalashtirish, tatbiq etiladigan yangilikni tahlil
qilish, rivojlantirish, yangilikni pedagogik jarayonga tatbiq etish,
tuzatish, tajriba ishlari natijalarini kuzatish.
Texnolo
giyalar
Tashkiliy faoliyat o 'у in lari. R efleks-innovatsion am aliyot m ualli-
flik konsepsiyalarini o'rganish. M ualliflik dasturlarini tuzish. In
novatsion turdagi o'quv yurtlarid a am aliy ishlar, turli xil m alaka
oshirishda ishtirok etish. Pedagogik ustaxonalar.
D araja
Psixologiq tayyorgarlik m etodologik tus oladi, refleksiv-analitik
m ahorat, yuqori m as’uliyat, ijodiy faoliyat rivojlanadi.
Ilgari aytilganidek. m uhokam a qilinayotgan texnologiyalarni tat
biq etish innovatsion sharoit m aktab m uam m olarini dolzarblashti-
rishdan boshlanadi. B uning asosi innovatsion pedagogika b o iib , u
77
|
Bu bosqichda innovatsion harakatiar rivojlanish jarayonini biz shunday

|
Bu bosqichda innovatsion harakatiar rivojlanish jarayonini biz shundayBog'liq Р. МавлоноваBu bosqichda innovatsion harakatiar rivojlanish jarayonini biz shunday
tasavvur qilamiz: vangiliklarni yaratish va joriy qilishga qarshilik
qiluvchi bir xildagi odatlarni buzish va qayta tuzish. Bunda, eski
odatlarni buzish ularni yo'q qilib yuborish emas, ularni yangilari
bilan
almashtiriladi.
Ushbu
bosqichda
innovatsion
harakatlarni
yuzaga keltirish uslublariga quyidagilarni kiritish mumkin: polilog.
munozara, refleksiv inversiya. intervyu. S. N. Maskov fikricha ijodga
o ‘rgatish. ijobiy qobiliyatlarni yuzaga keltirish mumkin emas, xuddi
qandaydir ko'nikma yoki bilim va mahoratlar yig'indisi sifatida ijodda
chiniqqanlik, ijodiy qobiliyatlarni taraqqiy qilish zarurligini bildiradi.
Ana shu g ‘oyani biz katta kurs talabalari bilan refleksiv-innovatsion
amaliyoti mavzusida kiritdik. Amaliyotda metodologik va metodik
mavzuga birgalikda ijod qilishni voyish refleksiv muhit g 4oyasiga
tayandik. Refleksiv innovatsion amalivot ishtirokchilari haqiqiy pedagog
sharoitda boiish lari sababli. qisqa vaqt ichida ilgarigi stereotiplarni
bartaraf qila oldilar. Refleksiv innovatsion amalivot ilgarigi tajribani
dolzarblashtirish. uni qayta anglash bolajak maktabning yangi
muammo va munosabatlarini aniqlash uchun inikon berdi. A sosiy
masalalardan biri o‘z-o'zini va o'z faoliyatini qayta anglash jarayonini
yangiliklar yaratish sohasiga yo ‘naltirishdir. Qayta anglashga talab
nizoli vaziyatga duch kelganda paydo bo'ladi, unda ilgarigi tajriba
tubdan o'zgargan sharoitlarda mutaxassislik sohasida kerakli natijalarni
ta’m inlashga qodir b olm a y qoladi. Ushbu vaziyatni ijodiy inqiroz
sifatida ifoda etish mumkin. Buning ijobiy tomoni shundan iboratki,
|
| |