nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mustaqil bajarish uchun vazifalar

|
Mustaqil bajarish uchun vazifalar
|
bet | 4/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanMustaqil bajarish uchun vazifalar:
Konvektiv issiqlik almashinishining kriterial tenglamasini keltirib chiqaring
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Nazorat uchun savollar
1. Erkin konvеksiya haqida tushuncha.
2. Kondеnsatning qatlamida tеmpеraturaning taqsimlanishi.
3. Bug’ning kondеnsatsiyalanishida issiqlik bеrish koeffitsiеntini aniqlovchi formula.
4. Bug’ kondеnsatining issiqlik bеrish tеzligiga ta'sir qiluvchi omillar.
5. Galilеy kritеriysi, ta’rifi, formulasi.
6. Kondеnsatsiyalanish kritеriysi, formulasi
7. Kondеnsat qatlamining laminar harakati uchun bеlgilangan ifoda.
8. Kondеnsatning yupqa qatlamini o’rtacha tеmpеraturasi.
9. Suyuqlikning qaynash rеjimlari.
10. Pufakli qaynashda issiqlik bеrish tеzligi.
11. Konvеktiv issiqlik almashinishining kritеrial tеnglamasi.
12. Bug’ qatlamining qalinligiga ta'sir qiluvchi omillar.
13. Agrеgat holatning o’zgarish issiqlik bеrish jarayonining kamchiligi.
14. Yupqa qatlam bilan qaynash.
15. Solishtirma issiqlik sarfi haqida tushuncha.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
2-AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Davriy ishlovhi issiqlik almashinish apparatlarining issiqlik hisobi.
Maqsad: Davriy ishlovchi issiqlik almashinish apparatlarining turlari bilan tanishib chiqishi hamda issiqlik tashuvchi agentlarning sarfi, ularning dastlabki va oxirgi temperaturalarini bilgan holda zarur bo’lgan issiqlik almashinish yuzasi F ni aniqlashdir.
Nazariy qism. Issiqlik almashinish apparatlarini loyihalashda ular uchun avval turli hisoblash ishlari bajariladi. Hisoblash uch qismdan iborat:
Issiqlik hisobi;
Konstruktiv hisoblash;
Gidravlik hisoblash;
Bunday issiqlik hisobi natijasida quyidagilar aniqlanadi: 1) o’rtacha temperaturalar farqi va ish muhitining o’rtacha temperaturalari; 2) issiqlik miqdori va ish jismlarining sarfi; 3) issiqlik o’tkazish koeffitsienti; 4) isitish yuzasi.
Issiqlik almashinish apparatining issiqlik hisobini ko’rib chiqamiz. Berilgan boshlang’ich ma’lumotlar:
isitilayotgan eritmaning miqdori G, kg/s;
eritmaning konsentratsiyasi C, %;
eritmaning boshlang’ich va oxirgi temperaturalari tb, t0;
isitkichning turi – vertikal, gorizontal trubalar, yo’llar soni;
isituvchi bug’ning bosimi P yoki temperaturasi t;
po’lat trubalarning ichki va tashqi diametri di va dt;
trubalarning uzunligi l, m;
eritmaning hrakat tezligi w, m/s;
isitish yuzasidan foydalanish koeffitsienti φ.
Hisoblash quyidagi tartibda olib boriladi:
|
| |
IV. Issiqlik o’tkazish koeffitsientini aniqlash

IV. Issiqlik o’tkazish koeffitsientini aniqlash.
Bir va ko’p qavatli yaxlit devorlardan hamda trubaning ichki diametri di ni uning tashqi diametri dt ga nisbati di/dt > 0,5 bo’lgan sharoitda trubalardan issiqlik o’tgan paytda issiqlik o’tkazish koeffitsientini quyidagi tenglama bilan topish mumkin:
Vt/m2∙K.
Trubalar (silindrsimon yuzalar) uchun issiqlik o’tkazishning chiziqli koeffitsienti 1 m truba uzunligiga nisbatan olinadi va quyidagi tenglama orqali aniqlanadi:
Vt/m∙K.
bu yerda α1 – issiq muhitdan (isituvchi bug’dan) devorga issiqlik berish koeffitsienti, Vt/m2∙K; α2 – devordan isitilayotgan muhitga issiqlik berish koeffitsienti; δ – devor qatlamining qalinligi, m; λ – alohida olingan devor qatlamining issiqlik o’tkazuvchanligi, Vt/m∙K; – devor qatlamining umumiy termik qarshiligi; ∑r3 – iflosliklarning termik qarshiligi; d3 – trubaning iflosliklar bilan qoplangan diametri.
Issiqlik berish koeffitsientlari α1 va α2 kriterial tenglamalar yordamida topiladi. Masalan, bug’dan devorga berilayotgan issiqlik berish koeffitsienti α1 quyidagi bilan aniqlanadi:
Kondensatning fizik-kimyoviy kattaliklari λ, μ, ρ yupqa qatlam (plenka) ning o’rtacha temperaturasi bo’yicha topiladi.
Kondensatsiyalanish issiqligi r to’yinish temperaturasi tt ga qarab aniqlanadi. Temperaturalar farqi quyidagi qyirmaga teng:
∆t = tt – td
bu yerda td – devorning temperaturasi; H – vertikal yuzaning balandligi.
Agar isitish trubalari gorizontal bo’lsa, bunda bug’ning truba devorlariga issiqlik berish koeffitsienti quyidagicha aniqlanadi:
bu yerda d – trubaning diametri.
Devorlardan isitilayotgan muhitga issiqlik berish koeffitsienti harakat rejimiga ko’ra har xil kriterial tenglamalar yordamida topiladi. Hisoblash tenglamasini topish uchun avval Reynolds kriteriysi Re aniqlanadi. Agar Re>10000 bo’lsa, trubalardagi majburiy konveksiya vaqtidagi issiqlik berish koeffitsienti α2 quyidagiga teng bo’ladi:
Agar 2300>Re>10000 bo’lsa:
Agar laminar rejimda Re<2300 bo’lsa:
So’ngra α ning qiymati Nusselt kriteriysi orqali topiladi:
2300>
|
(i) bevosita bioreaktorning suyuqlik muhitida va
(ii)

|
(i) bevosita bioreaktorning suyuqlik muhitida va
(ii)
|
bet | 3/6 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 95,77 Kb. | | #137918 |
Bog'liq Birlashtirilgan kislorod elektrodi va biologik chiqindi suvni tozalash modeli orqali chiqindi suv tozalash inshootini matematik modellashtirish va optimallashtirish(i) bevosita bioreaktorning suyuqlik muhitida va
(ii) to'kilgan suv oqimining sifon shaftasi (bioreaktorning chiqishi).
Elektrodning milga joylashishi shamollatish idishidagi erigan kislorod kontsentratsiyasi haqidagi ma'lumotni kechiktirishga olib keladi. Kechikish vaqti sifon mili uzunligiga va u orqali o'tadigan suyuqlik tezligiga bog'liq.
Bu kislorod elektrodining holatining biologik jarayonlarning samaradorligi va elektr iste'moli uchun ahamiyati, shuningdek, mos ravishda qaysi pozitsiya yaxshiroq ekanligi haqidagi savolni tug'diradi.
Yuqoridagi savolni hal qilishning eng oddiy usuli ikkita kislorod elektrodini bitta zavodga joylashtirish bo'ladi: biri to'g'ridan-to'g'ri bioreaktor suyuqligida, ikkinchisi esa chiqish shaftasida. Shu bilan bir qatorda, ketma-ket ikkita tajriba o'tkazish mumkin, ulardan biri bioreaktorga elektrod qo'yilgan, ikkinchisi esa chiqish validagi elektrod bilan. Afsuski, birinchi yo'l bilan hal qilishda ba'zi qiyinchiliklar mavjud, chunki bir xil javob funktsiyasiga ega ikkita bir xil elektrodni topish deyarli mumkin emas. Membran materialining bir xilligi va jel qalinligidagi kichik farqlar (mikroskopik darajada!) Ikki elektrodning javob tezligidagi farqlar uchun javobgardir. Bundan tashqari, membrana yuzasi yonidagi turg'un suyuqlik qatlami qalinligining (joylashuvga bog'liq!) qalinligidagi farqlardan kelib chiqadigan ta'sirlar ham mavjud.
Ikki elektrod holatida elektrod atrofidagi turli xil suyuqlik tezligi gradientlari uchun natija boshqacha bo'ladi. Kislorod elektrodi standart kundalik shamollatish jarayonida oksik/anoksik davrlar almashinuvini tartibga solish uchun mas'ul bo'lgan asosiy monitoring vositasidir. Yuqorida ta'kidlab o'tilganidek, elektrodning joylashuvi elektrod tezligiga ham, bioreaktordagi quduq aralashgan zonadan sifon shaftasidagi holatgacha bo'lgan oqim tezligi bilan belgilanadigan vaqtni kechiktirishga ham ta'sir qiladi.
Savdoda mavjud bo'lgan standart elektrodlarning aniqligi WWTPdagi kislorod kontsentratsiyasini amaliy nazorat qilish uchun etarli, ammo shu bilan birga qadam o'zgarishlariga sekin javob batafsil kinetik tadqiqotlar uchun etarli emas. Qo'shimcha muammo shundaki, faqat bitta elektrod kislorodni avtomatik boshqarish (aeratorlarni ishga tushirish) uchun etakchi vosita bo'lishi mumkin. Boshqa tomondan, ketma-ket ikkita eksperimentni qo'llash (biri bioreaktorga elektrod qo'yilgan, ikkinchisi esa chiqish validagi elektrod bilan) ikkita sababga ko'ra to'liq bo'lmagan yechim hisoblanadi:
|
| |
I. Bug’latish jarayonining moddiy balans tenglamasi

|
I. Bug’latish jarayonining moddiy balans tenglamasi
|
bet | 8/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanI. Bug’latish jarayonining moddiy balans tenglamasi:
,
bu yerda: Gbosh, Gox – eritmaning boshlang’ich (dastlabki) va oxirgi (bug’latilgan) moddiy sarfi, kg/s;
Xbosh, Xox – eritmaning boshlang’ich va oxirgi eritilgan moddadagi moddiy ulushlari;
W – bug’latilayotgan suvning moddiy sarfi, kg/s.
II. Bug’latish qurilmasining issiqlik balans tenglamasi:
bu yerda:
Q – bug’latishga sarflangan issiqlik miqdori, Vt;
cbosh, cox – boshlang’ich (dastlabki) va oxirgi (bug’latilgan) eritmalarning solishtirma issiqlik sig’imi, J/kg;
tbosh, tox – boshlang’ich eritmaning qurilmaga kirishidagi va oxirgi erirmaning qurilmadan chiqishidagi haroratlari, 0C;
iik.k – ikkilamchi bug’ning qurilmadan chiqayotgandagi solishtirma entalpiyasi, J/kg;
Qyo’q – atrof muhitga yo’qotilgan issiqlik miqdorining qiymati, Vt;
Qdeg – degidratatsiya issiqligi, Vt. (quyuqlashtirish uchun sarflangan issiqlik miqdori).
III. Bug’latishga sarflangan issiqlik miqdorini aniqlash:
bu yerda:
cc – tox ga mos kelgan suvning solishtirma issiqlik sig’imi, J/kg∙K.
Agar eritma bug’latish eritmasiga qizdirilgan holatda, ya’ni tbosh > tox bo’lsa, u holda Q = Gbosh cbosh (tox - tbosh) bo’lib manfiy ishoraga ega bo’ladi va bu yerda ma’lum qism suv eritmani sovishi tufayli bug’lanadi. Gbosh cbosh (tox - tbosh) qiymat o’z – o’zini bug’latish qiymati deb nomlanadi.
Atrof muhitga yo’qotilgan issiqlik miqdorini hisoblash uchun bug’latish qurilmasining Qisit + Qbug’ yig’indisining 3 – 5 % ni olish mumkin. Qyo’q ni quyidagicha aniqlash mumkin:
bu yerda:
α =αnur + αkonv – nurlanish va konveksiya issiqlik berish koeffisiyentlarining yig’indisi, Vt/m2K;
F – qurilmaning qoplama (izolyatsiya) qilingan yuzasi, m;
t – qoplama tashqi yuzasining temperaturasi, 0C yoki K;
th – havo temperaturasi 0C yoki K.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Амалий машгулот№11

|
Амалий машгулот№11
|
bet | 66/66 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #145290 |
Bog'liq TasdiqlaymanNazorat uchun savollar
1. Kristallanish jarayoni.
2. Kristallanish statikasi.
3. Kristallanish kinetikasi.
4. Kristallanish usullari.
4. Kristallizatorlar konstruksiyalari.
5. Kristallizatorlarni hisoblash.
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
|
| |
Baliq mikrobiologiyasi - bet 3

|
Baliq mikrobiologiyasi
|
bet | 3/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,32 Mb. | | #230231 |
Bog'liq Baliq mikrobiologiyasiUlarning soni 1sm2 yo’zada 1x105 -1x108 gacha bo’lishi mumkin. Mo’zlatilgan baliqni tayyorlash uchun bir necha usullardan foydalaniladi: tabiiy usulda – 15oSda mo’zlatish; quruq sovutish kameralarida –23oS da; mo’z va to’z usulida 28% osh to’zi mo’zga aralashtirilib –19oSda mo’zlatish; suyuq azot yordamida qaynash harorati –195,6oS yordamida mo’zlatish usullaridan foydalaniladi. Mo’zlatish harorati qanchalik past bo’lsa, mo’zlatilgan baliqning sifati shuncha yuqori bo’ladi. Mo’zlatish baliqni mikrourug‘lanishini keskin kamaytiradi, ammo –10oS yuqori haroratda yashay oladigan psixrofil mikroorganizmlargina sog‘ qoladi. Mo’zlatilgan baliqni saqlash muddati baliq turi, qayta ishlash va mo’zlatish usuliga, asosan esa haroratga bog‘likdir. –10oS-12oS haroratda 0,5-4 oy, -18oS da esa 1-6 oygacha, -18oS haroratda 2-12 oygacha saqlanishi mumkin. Saqlash davrida doimiy ravishda nazorat qilinib, mog‘or zamburug‘lari va zang kasalliklarini (mikrobsiz bo’zilish) aniqlab borish kerak. Savdo 103 shaxobchalarida mo’zlatilgan baliqni –5-6 oS haroratda 14 kun, mo’z bilan 0 oS da 2-3 kun, sovuqsiz 1 kundan ko’p bo’lmagan muddatda saqlash mumkin. Baliqlarning mo’zidan tushirish, bevosita foydalanishdan oldin amalga oshirilishi kerak. CHunki mo’zidan tushirilgan baliq yangi baliqka nisbatan tezroq bo’ziladi. Xona haroratida chirish jarayoni mo’zidan tushirilgan baliqda 18-24 soatdan keyinroq boshlanadi. Tozlangan so’litilgan va quritilgan baliqlar mikrobiologiyasi. Baliq to’zlash turli xil texnologik jarayonlarda mustaqil qayta ishlash usuli sifatida qo’llaniladi. To’zlashning konservalovchi xususiyati to’zli eritmaning yuqori osmotik bosim hosil qilishi va muhitning suv faolligini kamaytirishi bilan bog‘liqdir. Baliqlarning ma’lum bir sharoitlarda saqlashda o’zlarida mavjud bo’lgan fermentlar ta’siri ostida oqsillar va lipidlarning biokimyoviy o’zgarishi natijasida o’ziga xos ta’m va maza, hamda yumshoq konsistensiya hosil qiladigan turlari to’zlash uchun yaroqli hisoblanadi. Etilgan baliq qo’shimcha kulinariya ishlovisiz iste’molga yaroqli hisoblanadi. Bunda baliqdagi va to’zluqdagi mikroorganizmlarning ham ma’lum aham iyati bordir. Etilmagan baliq to’zlashga o’tkaziladi va ularni yarim tayyor mahsulot sifatida so’litilgan, quritilgan, dudlangan va boshqa turdagi baliq mahsulotlari ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. To’zlukdagi mikroorganizmlar soni dastavval etarlicha ko’p miqdorda bo’lib 1 ml.da 1x103 -1x106 hujayra bo’lishi mumkin.
|
| |
V. Isitish yuzasini topish

V. Isitish yuzasini topish.
Isitkichning isitish yuzasi issiqlik o’tkazishning umumiy tenglamasidan topiladi:
, m2
Bu yuza uchun qabul qilingan isitkichning sxemasi trubalarning diametri va uzunligiga ko’ra joylashtiriladi. Isitish yuzasini joylashtirish isitkichning konstruktiv hisobini tashkil etadi.
Nazorat uchun savollar.
Devorlardan isitilayotgan muhitga issiqlik berish koeffitsienti qanday kriterial tenglamalar?
Davriy ishlovchi issiqlik almashinish apparatlarining turlarini keltiring/
Trubalar (silindrsimon yuzalar) uchun issiqlik o’tkazishning qanday tenglama orqali aniqlanadi?
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
3 – AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Eritmalarni turli xil bosim va temperaturada ayrim teplofizik konstantalarini aniqlash
(Bug’latish jarayonida asosiy ko’rsatkichlarning hisobi: boshlang’ich va oxirgi eritmalarning massaviy sarfi, bug’latish uchun sarflangan issiqlik, eritmaning issiqlik sig’imi, turli bosimlarda eritmalarni qaynash temperaturasi, eritmaning o’rtacha qaynash temperaturasi va umumiy hamda foydali temperaturalar farqi).
Maqsad: Bug’latish jarayonida asosiy ko’rsatkichlar haqida tushunchaga ega bo’lish hamda ularning hisobini bilish.
Nazariy qism.
|
Yangi tutilgan baliq mikrobiologiyasi

|
Yangi tutilgan baliq mikrobiologiyasi
|
bet | 2/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,32 Mb. | | #230231 |
Bog'liq Baliq mikrobiologiyasiYangi tutilgan baliq mikrobiologiyasi. Yangi tutilgan baliqlar O oS bor yugi bir necha kun saqlanishi mumkin. Baliqlarning bo’zilishi saqlash haroratiga, uning mikrourug‘lanishiga bog‘lik bo’lib, ular qanchalik yuqori bo’lsa, bo’zilish shuncha tez ketadi. Tutilgan barcha baliqlar ovlanayotgan hududning o’zida sanitariya-veterinariya ekspertizasidan o’tkazilishi shart. YAngi tutilgan baliq yashayotgan xavzasi mikroflorasi bilan bir xil zararlanadi. Ularning ichaklarining 1 gr.da 1x104 dan to 1x10 8 gacha hujayra bo’lishi, jabralarida va tangachalarining 1 sm2 yo’zasida 1x102 -1107 tagacha hujayra bo’lishi mumkin. Mikroorganizmlar sonining o’zgarishi mavsumiy harakterga ega bo’lib, mart-aprel va iyul-dekabr oylarida ikkita eng baland ko’rsatgichlarga ega bo’ladi, ya’ni baliq sirtidagi shillik antibiotik xususiyatiga ega bo’lib, sog‘lom baliqlarda mikroblarning ko’payishini chegaralab turadi. YAngi baliqda quyidagi bakteriyalar turiga kiruvchilarning vakillari ko’proq uchraydi: Flavobacferium, Pseudomonas, Ashromobacter, Protey, Cl.perfingens, Cl.botulinum, micrococcus, shuningdek ichak tayoqchasi guruhi bakteriyalari xam uchrashi mumkin . Bu bakteriyalarning barchasi psixotrof yoki psixorofillar bo’lib, ular 0 oS +20oS oraligida rivojlana oladilar. YUqoridagi mikroorganimzlarning ko’pchiligi baliqlar ichaklarida bo’lsada, suv xavzalarining qattiq ifloslanganida baliq sirtida uchrashi mumkin. Baliq o’lganidan so’ng uning to’qimalarini qarshilik ko’rsatish qobiliyati so’nadi, shiliq esa mikroblar uchun ozuqa muhitiga aylanadi va ular jadallik bilan to’qimalar ichiga kirib aerob va anaerob chirishini qo’zg‘otadi Baliqni sovutishda mo’z va osh to’zi, ayrim paytlarda antibiotiklar (xlortemratsiklin), antiseptiklar(gipoxlorid kalsiy va natriy, vodorod periksi) ishtirokida amalga oshiriladi. Sovutilgan baliq +1 to +5oS haroratda 9-12 kun sovutgichda saqlanishi mumkin. Baliqlarni qisman mo’zlatish yangi baliqni saqlanish muddatini 20 kungacha o’zaytiradi. Sovutilgan va mo’zlatilgan baliqlarning bo’zilishini psevdomonadalar, axromobakter, flovobakteriyalar keltirib chiqaradilar. Psevdomonodalar juda kam faol qo’zg‘atuvchilar bo’lib, past haroratda baliqlarda rivojlanib oladilar va ko’p miqdorda bo’zilayotgan baliqqa o’ziga xos yoqimsiz hid beruvchi trimetilamin hosil qiladilar.
|
| |
Mayer tenglamasi - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy...

26
Jarayon yoki ko’chishga bog’liq bo’lmagan fizik xarakteristikalar odatda
sistemaning vaziyatiga yoki boshlang’ich va oxirgi holatiga mos keluvchi biror
funksiya ikki qiymatining ayirmasi kabi ifodalanadi. Qaytuvchi jarayon uchun
keltirilgan issiqlik miqdorining yig’indisini sistema holatining entropiyasi deb
ataluvchi biror funksiya ikki qiiymatining ayirmasi kabi ifodalash mumkin:
T
dQ
S
S
S
2
1
1
2
(2.30)
Bu yerda
2
S
va
1
S
sistemaning oxirgi va boshlang’ich holatlariga mos
keluvchi entropiyasi. Shunday qelib, entropiya sistemaning holat funksiyasi bo’lib,
ikki holat uchun entropiya qiymatlarining ayirmasi sistemaning bir holatidan
boshqa holatiga qaytuvchi o’tishlaridagi keltirilgan issiqlik miqdorlarining
yig’indisiga teng. Molekulyar – kinetik nazariya bo’yicha entropiya sistema
zarralari tartibsizligining o’lchovi deb olish mumkin. Sistemadagi tartibsizlik
miqdoran termodinamikaviy extimollik
тар
W
bilan xarakterlanadi.
uzluksizlik tenglamasi - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti...

16
ham temperaturadan bog’liqdir. Suyuqliklar uchun yopishqoqlik temperatura oshsa
kamayadi. Qonning yopishqoqligi 37
o
C da 4.10
-3
Pa.s ga teng. Qonning oqish
tezligi kichik bo’lganligi uchun uni lominar oqim deb olish mumkin. Qon
molekulalari va arteriya devorlari orasida ishqalanish tufayli arteriya chetlarida
oqim nolga teng. Arteriya markazida tezlik eng katta bo’ladi. Demak arteriya
devorlari oldida bosim katta va tezlik kichik bo’lganligi uchun qon to’qimalari
arteriya markaziga itariladi. Agarda biror sababga ko’ra arteriya devorlari
qalinlashsa kukrak qafasida og’rik paydo bo’ladi. Buning natijasida arterioskliroz
yuzaga kelishi mumkin. Bundan qutilish uchun organizmga nitroglisirin yuborish
kerak. Yuqorida aytilganidek haroratning o’zgarishi qon yopishqoqligining ham
o’zgarishiga olib keladi. Boshqacha aytganda harorat oshsa qonning yopishqoqligi
kamayadi, lominar oqim turbulent oqimga o’tadi va qon harakat tezligi oshadi.
Lominar oqim oddiy bo’lib tezlik kichik bo’lganda yuz beradi. Agarda tezlik oshsa
oqim turbulent holatga o’tadi. bu o’tish chegarasi o’lchamsiz kattalik Reynold soni
orqali aniqlanadi.
DV
R
e
(2.10)
Bunda
D
- truba diametri,
- suyuqlik zichligi, agarda bu son 2000 dan
kichik bo’lsa truba orqali oqim lominar, bundan katta bo’lsa turbulent oqim
bo’ladi. Arteriyada qon oqimi uchun bu sonning qiymati 800 ga teng, demak
Reynold soni 800 dan katta bo’lsa organizmda patologik o’zgarishlar yuz beradi.
Yurak va qon tomirlari yopiq biofizik sistemadir. Yurak nasos rolini
bajaradi.
1
2
3
4
5
6
7
Юрак
R
D
C
U
Yurak va qon tomirlari tuzilishi, hamda yurak faoliyatini o’rganish elektron
sxemasi: u-elektr kuchlanish, D-diod, C-kondensator,
R- rezistor
Yurakni kuchlanish manbai U deb olsak, yurak klapani D diod rolini
o’ynaydi, ya’ni bir tomonga ochiladi xolos. Kondensator yarim davr ichida
zaryadlanadi, yarim davr ichida esa R orqali razryadlanadi. Kondensatorning roli
qon bosimining tebranishlarini tekislashdir. Qon tomirlarini tarmoqlangan
naychalar sifatida olish mumkin. Suratda 1-2 aorta, 2-3 arteriyalar, 3-4 arteriolalar,
4-5 kopelyarlar, 5-6 venulalar, 6-7 venalardan iborat. Yurak muskullarining
qisqarishida
Ideal aralash aralashtirilgan tank uchun pastki model tuzilishi

|
Ideal aralash aralashtirilgan tank uchun pastki model tuzilishi
|
bet | 6/6 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 95,77 Kb. | | #137918 |
Bog'liq Birlashtirilgan kislorod elektrodi va biologik chiqindi suvni tozalash modeli orqali chiqindi suv tozalash inshootini matematik modellashtirish va optimallashtirish3.2.1. Ideal aralash aralashtirilgan tank uchun pastki model tuzilishi
Ideal aralash bioreaktorning matematik modeli biologik va gidrodinamik ta'sirlar bilan bog'liq oltita differentsial tenglamalar tizimidan iborat.
d(BOD5) / dt = - r1 + [(F+Fr) / V1] * (BOD5,in – BOD5), (5)
d(NH4) / dt = -r2 + [(F+Fr) / V1)] * (NH4,in - NH4) , (6)
d(NO2) / dt = Y1* r2 - r3 + [(F + Fr) / V1] * (NO2,in - NO2); (7)
d(NO3) / dt = Y2* r3 – r4 + [(F + Fr) / V1] * (NO3,in – NO3); (8)
d(BPK5a) / dt = r1 – r5 – r4 – (Fr / V1) * BPK5an – [(F+Fr) / V1] *CbO2 (9)
Yuqoridagi tenglamalar tizimining o'ng tomonida joylashgan kinetik tezlik tenglamalari quyida keltirilgan:
-BOD5 ning biomassaga anaerob adsorbsiyasi
r1 = kSTO * (BOD5 / (BOD5 + KS)) * (1 - BOD)
-aerob konvertatsiya NH4+ → NO2-
|
| |
(I) turg'un qatlam qalinligidagi o'zgarishlar (vaqt bo'yicha oqim o'zgaruvchanligi tufayli) va
(II)

|
(I) turg'un qatlam qalinligidagi o'zgarishlar (vaqt bo'yicha oqim o'zgaruvchanligi tufayli) va
(II)
|
bet | 4/6 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 95,77 Kb. | | #137918 |
Bog'liq Birlashtirilgan kislorod elektrodi va biologik chiqindi suvni tozalash modeli orqali chiqindi suv tozalash inshootini matematik modellashtirish va optimallashtirish(I) turg'un qatlam qalinligidagi o'zgarishlar (vaqt bo'yicha oqim o'zgaruvchanligi tufayli) va
(II) vaqt bo'yicha suv sifatining o'zgarishi.
Yuqorida aytib o'tilgan eksperimental to'siqlarni bartaraf etish uchun biz matematik modellashtirish bilan muammoni hal qilishga harakat qildik. Shunday qilib, bir xil sharoitlarda tajribaning amalda cheksiz davomiyligi ta'minlanadi, chiqindi suvning doimiy "sifati" va "oqimi" ni ushlab turish va ikkita pozitsiyada barqaror va bir xil elektrod reaktsiyasiga ega ikkita "bir xil elektrod" ga ega bo'lish mumkin.
Ushbu ishning maqsadi:
- chiqindi suvlarni tozalash uchun quduq aralash turdagi yopiq konturli reaktorlarda polarografik kislorod elektrodlarining joylashishini matematik modellashtirish orqali aniq va optimal yechimni topish;
- shamollatish uchun elektr energiyasini iste'mol qilishni optimallashtirish uchun mos hisoblash usulini ishlab chiqish va qo'llash;
- kislorod elektrodini (bioreaktor yoki chiqish shaftida) WWTPda biologik jarayonga joylashtirish oqibatlarini aniqlash.
2. Materiallar va usullar
2.1. Chiqindilarni tozalash inshooti
Chiqindilarni tozalash inshooti quvvati 96 000 PE (aholi ekvivalenti) bo'lib, 330 m3 gazli qum cho'ktirgich, 2 x 1000 m3 ikki qatlamli cho'ktirgich, 2 x 1000 m3 yopiq konturli bioreaktor, quvur shaklidagi mikrog'ovakli aerator bilan jihozlangan, pastki (1-rasm), ikkita ikkinchi darajali ko'chma radial oqim turi (2 x 2210 m3), loyni qayta ishlash va markazdan qochma loyni quritish qurilmalari. Bioreaktorlar faol loyni qayta ishlash va 0-2 mg/dm3 oralig'ida erigan kislorod kontsentratsiyasi bilan boshqariladigan nitrifikatsiya/denitrifikasiyaning takroriy davrlari (oksik/anoksik fazalar) bilan ishlaydi. Kanalizatsiya suvining o'rtacha oqimi 94 dm3/s1, loyni qayta ishlash oqimi 60 dm3/s1 ni tashkil etdi.
2.2. Eritilgan kislorodni o'lchash
Eritilgan O2 o'lchash uchun polarografik Ag/AgBr kislorod elektrodi COS3 (Au katod, Tefon membranasi va elektrolit COY3-F bilan, 90% javob vaqti = 180 s, 99% javob vaqti = 540 s) amperometrik o'lchash uchun moslashtiriladi. Liquisys COM 250 S 1AB02 qurilmasining chiqish signali (ikkalasi ham ''Endress & Hauser'', Germaniya) ishlatilgan.
|
| |
Qurilmaning tavsifi - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti...

|
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasiBog'liq Shamsiddinov BexruzQurilmaning tavsifi
Bu laboratoriya ishida termo EYuKning temperaturaga bog`liqligi
konstantan - mis termoparasi uchun o`rganiladi. Konstantan o`tkazgich uchlariga
galvanometr ulangan. Termoparaning A kavsharlangan uchiga suvli idishga
tushiriladi va elektroplitka yordamida isitiladi. Termoparaning B kavsharlangan
uchi esa sovuq suvga solinib doimo birday saqlanib turiladi. Ikkala idishga ham
termometr qo`yiladi.
Ishni bajarish tartibi
1.
Idishlarga menzurka yordamida 150 ml dan suv oling.
2.
1-rasm asosida qurilma tuzing.
3.
A va B idishlardagi temperaturalar T
2
va T
1
ni tekshiring. Bu holda ikkalasida
ham temperatura bir - xil bo`lib, galvanometr nolni ko`rsatishi kerak.
4.
Elektroplitka 2 ni tok manbaiga ulab A idishdagi suvni isiting.
5.
A idishdagi temperaturani aniqlab T
2
bilan belgilang.
6.
Galvanometr yordamida termo EYUK ni aniqlang.
7.
Tajribani temperatura har 10
0
C oshganda takrorlang. Tajriba
C
0
2
80
bo`lgunga qadar davom ettiriladi. Olingan natijalarni jadvalga yozib boring.
8.
Olingan natijalar asosida
)
(
)
(
1
2
f
T
T
f
E
grafik tuzing.
Abssissa o`qiga
∆
T ni ordinata o`qiga esa termo EYUK E ni qo`ying
grafikdagi chiziqning og`ishiga qarab (
) ni, ya’ni solishtirma termo EYUK ni
aniqlang. Buning uchun grafikda kordinatadan ancha uzoqlikda bo`lgan nuqtani
tanlab, uning kordinatalardagi proyeksiyalari E
t
va
∆
T larni aniqlab olib,
/
T
E
formula yordamida
hisoblang.
1-jadval
T/r
T
1
T
2
∆T=T
2
-T
1
E
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi
|
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi - bet 74

105
100.
Ultrabinafsha nurlar bilan gruppalab nurlanishda PRK-7 lampadan
foydalaniladi. Lampa bilan ketma-ket ravishda drossel va qarshiligi 4 Om
reostat ulangan lampaning ish rejimidagi kuchlinishi 135V, zanjirdagi tok
kuchi 8.05A bo‘lganda droselning indiktivligini aniqling. Elektr
tarmog‘idagi kuchlanishi 230 V, tok chastotasi 50 Gs . Droselning aktiv
qarshiligini e’tiborga olmang.
101.
Teropevtik diatermiya apparati UDL-350 istemol qiladigan quvvati 0.35
kVt ga teng. Agar apparat 96 s ishlaganda schetchik diski 20 marta aylansa,
tok va kuchlanish fazalari orasidagi siljish burchagini aniqlang.(schetchik
diskining 2500 marta aylanishi 1 kVt. soatga mos keladi).
102.
Kyuveta ichida har birining yuzi 7.5 sm
2
dan bo‘lgan elektrodlar bor.
Kyuveta ichiga tuxum oqsili solinib undan o‘zgaruvchan tok o‘tkaziladi. Shu
kyuveta ichidagi oqsilning sig‘im qarshiligini aniqlang. Elektrodlar orasidagi
masofa 1 sm. Nisbiy dielektrik kirituvchanlik 5 ga teng, o‘zgaruvchan tok
chastotasi 50 Gs.
103.
Hayvon yog‘ining dielektrik kirituvchanligini aniqlash uchun undan yassi
bo‘lakcha kesib olib elektrodlar orasiga joylashtiriladi. Bu bo‘lakchaning
yuzasi 50 sm
2
, qalinligi 5 mm. Undan chastotasi 1 kGs bo‘lgan
o‘zgaruvchan tok o‘tganda uning qarshiligi 12 MOm ga teng bo‘lsa,
dielektririk kiruvchanligini aniqlang. Uning aktiv qarshiligi 3 MOm.
104.
Teapevtik diatirmiya apparatining tebranish konturi induktirlik g‘altagidan
va 300
Asbobning tuzilishi - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti...

97
1.
Ikkita prizmadan tashkil topgan kompensator. Kompensator prizmalari
shunday joylashtirilganki, ularning dispersiyasi suyuqlik va refraktometr
hosil qilgan dispersiyasini suyuqlik va refraktometr hosil qilgan
dispersiyani kompensatsiyalaydi.
2.
linzalar sistemasi bo’lib, yorug’lik kompensator orqali o’tganda u parallel
oqim hosil qiladi.
3.
yorug’lik nurini 90
0
ga burib, to’la ichki qaytishni hosil qiluvchi prizma.
4.
sindirish ko’rsatkichlari bo’yicha darajalangan shkala. Ko’rish trubasining
okulyari bo’lib, uning fokal tekisligida vazir chizig’i beriladi.
Ishni bajarish tartibi
1.
O’lchov qopqog’ining yuqori yarim shari ko’tariladi.
2.
O’lchov prizmasining sirtiga shisha tayoqcha yoki tomizg’ich yordamida
tekshiriladigan suyuqlikdan bir necha tomchi tomizilib, ehtiyotlik bilan qopqoq
yopiladi.
3.
Refraktometrning yorituvchi ko’zgusi shunday o’rnatilganki, o’lchov
qopqog’ining yuqori qismida manbadan chiqib, oyna orqali o’tuvchi nur
yoritiluvchi prizmaga tushsin va ko’rish maydonini bir tekis yoritsin.
4.
Ko’rish trubasining okulyaridan kuzatib, asbobning chap tomonida
joylashgan maxovikni burash bilan yorug’ va soya chegarasi aniqlanadi.
5.
O’ng tomonda joylashgan maxovikni aylantirish bilan ko’rish maydonidagi
chegara qismidagi rang yo’qotiladi.
6.
Keyin yana chap maxovik yordamida bo’lingan joy chegarasi bilan to’rning
krest chizig’i aniq bir – biriga moslashtiriladi va sindirish ko’rsatkichi uchun
shkaladagi soya olinadi.
7.
Har bir suyuqlik uchun yuqoridagi o’lchash tartiblari amalga oshirilib, uchta
o’lchashning o’rtacha qiymati olinadi.
8.
Ikkinchi suyuqlikni tekshirayotanda birinchi suyuqlik yumshoq latta bilan
artiladi. Ishni bajarib bo’lgandan so’ng prizmalar yaxshilab ajratiladi.
9.
Olingan natijalar quyidagi jadvalga yoziladi.
1-jadval
№
1-suyuqlik
2-suyuqlik
3-suyuqlik
4-suyuqlik
n
%
n
%
n
%
n
%
1
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi - bet 75

108
137.
Yerning o‘rtacha temperaturasi 15
0
C deb qabul qilingan. Yer yuzidan
nurlanayotgan maksimum energiyaning to‘lqin uzunligini aniqlang. Yerni
absolyut qora jism deb qabul qiling.
138.
Ot badani temperaturasi 37
0C
bo‘lib va u ko‘k jismday nurlanayotgan
bo‘lsa uning energetik yoritilganligini aniqlang. Nurlanish koeffitsienti 0,85.
Ot tanasi energetik nurlanishining maksimumi qancha temperaturaga to‘g‘ri
keladi.
139.
Tajribalar ko‘rsatishicha tovuq tuxumini inkubatorda nurlantirishda to‘lqin
uzunligi 4,1 mkm bo‘lsa eng yaxshi effektga erishiladi. Bu to‘lqin
spektrning spiralning temperaturasi qanday bo‘lishi kerak. Agarda speral
yuzasi 20 mm
2
bo‘lsa u 1 sekundda qancha energiya nurlaydi.
140.
Yulduz yuzasi temperaturasi 120000K. Agarda er atmosferasi 290 nm dan
kichik to‘lqin uzunliklarni to‘la yutsa buning siljish qonuniga binoan shu
temperaturani aniqlash mumkinmi.
141.
Absolyut qora jism temperaturasi 100
0
C agarda uni qizdirish natijasida
uning nurlanish qobiliyati 4 marta oshsa, uning temperaturasi qanday
bo‘ladi.
142.
Lazer nurlarining biologik ta’sirini tekshirishda ko‘pincha neodimlin
lazerdan
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi - bet 22

|
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasiBog'liq Shamsiddinov Bexruz
Q = const
I=1
1795 y. Kulon qo’zg’almas zaryadlar orasidagi o’zaro ta’sir kuchini aniq-
lovchi qonunni ochdi: ikkita zaryad orasidagi o’zaro ta’sir kuchi zaryadlar
ko’paytmasiga to’g’ri proporsional, ular orasidagi masofa kvadratiga teskari
proporsionaldir.
2
2
1
r
Q
Q
k
F
(3.1)
0
4
1
K
0
=8,85.10
-12
f/m elektr doimiysi
Zaryad maydoniga biror boshqa zaryad kiritsak Kulon kuchi ta’sir qiladi.
Demak, zaryad atrofida maydon mavjud. Elektr maydonning kuch xarak-
teristikasi bo’lib kuchlanganlik hisoblanadi.
T
.
KUChLANGANLIK
- maydonning berilgan nuqtasiga qo’yilgan nuqtaviy
zaryadga ta’sir etuvchi kuchning shu zaryadga bo’lgan nisbatiga aytiladi.
E =
F
(3.2)
q
Kuchlanganlik vektor kattalik bo’lib, uning yo’nalishi berilgan nuqtada
joylashgan nuqtaviy musbat zaryadga ta’sir etuvchi kuch yo’nalishi bilan bir xil
bo’ladi. Kuchlanganlik grafik usulda kuch chiziqlar yordamida tasvirlanadi.
T.KUCh
ChIZIQLARI
–uning har bir nuqtasiga o’tkazilgan urinma
kuchlanganlik vektori bilan mos keladigan xayoliy chiziqqa aytiladi. Maydon
chiziqlari parallel va bir xil uzoqlikda joylashgan bo’lsa bir jinsli maydon bo’ladi.
Nuqtaviy zaryad kuchlanganligi
E=
.
1
q
(3.3)
4
r
2
Maydon kuchlanganlik birligi
N/Kl
yokiV
/m
Elektr maydonning energetik xarakteristikasi potensialdir. Elektr maydonida
q
zaryad 1
a
va 1 b trayektoriya bo’yicha 1 dan 2 ga qarab siljiganda maydon
kuchlari tomonidan ish bajaradi. Bu ish elektr maydon kuchlanganligi orqali
ifodalaniladi.
Elektr maydonida zaryadni ko’chirishda bajarilgan ishni hisoblash chizmasi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi
|
(sistolada - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va...

17
yurak
itarib chiqarayotgan qon aorta, arteriya va arteriolalar cho’ziladi. Bunda
katta qon tomirlari sistola paytida markazdan chetdagi
qismlarga oqib boradigan
qonga nisbatan ko’p qonni qabul qiladi. Odamning sistolik bosimi normada
taxminan 16 kPa.ga teng. Yurakning bo’shashi (
diastola
) paytida cho’zilgan qon
tomirlari pasayadi (bo’shaladi), yurakning qon orqali
ularga uzatgan potensial
energiyasi qonning oqishidagi kinetik energiyaga aylananib diastolik bosimni
taxminan 11 kPa. atrofida tutib turishga madad beradi.
Sistolalar yuz berishi
davrida qonning chap qorinchadan itarilib chiqarilishi tufayli yuzaga kelgan va
aorta hamda arteriyalar orqali tarqaluvchi yuqori bosimli to’lqinga puls to’lqini
deyiladi. Puls to’lqini 5 - 10 m/s, bu esa (0,3 s da 1,5 - 3 m)
sistola davrida
yurakdan qo’l va oyoqlargagacha bo’lgan masofadan kattadir. Bu shuni bildiradiki,
puls to’lqini fronti qo’l va oyoqlarning oxirgi nuqtalariga aortada bosimning
pasayishidan oldin yetib boradi. Ammo qonning tezligi 0,3 - 0,5 m/s, puls to’lqini
tezligidan kichikdir.
Rasmda yurak atrofidagi , ya’ni aortadagi (a) va
arteriolalardagi (b) o’zgarish ko’rsatilgan. Ikkinchi grafikda bosimning o’rtacha
qiymatining va qon oqimi tezligining qon harakatlanuvchi tomirlar turiga bog’liq
Qon bosimining qon tomirlaridagi qiymatlarini ko’rsatuvchi chizmalar.
holda o’zgarishi ko’rsatilgan. 2-arteriyalar, 3-kopelyarlar, 4-venalar. Shtrixlangan
soha bosim tebranishiga mos keladi (puls to’lqini).
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi - bet 73

102
59.
Temperaturasi 28
0
C va bosimi 100 kg/sm
2
bo‘lgan kislorod gazining
zichligini aniqlang.
60.
Massa 44g temperaturasi 10
0
C va hajmi 2 litr bo‘lgan karbonat angdrid
gazining bosimini aniqlang. Hisoblashlar; a) Mendaliev-Klayperon
tenglamasiga asoslingan. V) Van-der-Vaals tenglamasiga asosan bajarilsin.
61.
Odamning sig‘imi 4.8 litrli o‘pkalarida teperaturasi 37
0
C porsial bosimi 40
mm. sm.ust ga teng bo‘lgan karbonit angdirid gazidan qancha gramm
bo‘ladi?
62.
It qonidagi havo pufagining diametri 0.04 mm. Shu pufakda havo qanday
bosimga ega? Atmosfera bosimi 750 mm. sm. ust It qonining sirt taranglik
koeffitsenti 60 dina/sm.
63.
Diametri 200 mkm bo‘lgan kapilyarda siydik 138 mm balandlikka
ko‘tariladi. Siydikning sirt taraglik koeffitsenti qancha?
64.
Tuproqdagi kapilyar diametri 600 mkm bo‘lsa suv shu tuproqdagi
kapilyarda qancha balandlikka ko‘tariladi.
65.
Suvli keng idishga kapilyar naycha tushirilgan, undagi suvning sathi
idishdagi suvning sathidan 2 mm balandda bo‘ladi. Kapillyar naychaning
ichki radiusi 0.5mm ga teng. Kapillyar naychadagi meniskning egrilik
radiusi 0.5 mm ga teng. Kapiiyar naychadagi meniskning egrilik radiusini
toping. Suv to‘la ho‘llovchi deb hisoblansin.
66.
Sovun pufagi ichidagi havoning bosimi atmosfera bosimidan 1mm. sm. ust
ga katta. Pufakning diametri nimaga teng? Sovun eritmasining sirt taranglik
koeffitsenti 0.046 N/m ga teng.
67.
Tuproqdagi kapilyarda suv ko‘tarilish balindligi 125 mm bo‘lsa bu kapillyar
diametri nimaga teng.
68.
Cho‘chqa suyagi 20 sm uzunlikka ega bo‘lib, uning tashqi diametri 35 mm
ga suyak devorining qalinligi 3mm ga teng. Suyakka o‘q bo‘yicha 8 kN
kuch qo‘yilgan. Suyakning uzayishini aniqlang.
69.
Operatsiya stoli 4 ta diametri 3 sm li po‘lat oyoqda turibdi. Stolning
balandligi 80 sm. agarda stol ustiga massasi 200 kg bo‘lgan hayvon qo‘yilsa,
stol oyoqlari qanchaga qisqaradi.
70.
Po‘lat trosda 1 tonna yuk osilganda uzilib ketmasligi uchun uning dimetri
eng kami bilan qancha bo‘lishi kerak.
71.
Tirsak suyagining tashqi diametri 15 mm. uning mustahkamlik chegarasi
10
8
Pa. Suyak devori qalinligi 3 mm. o‘q bo‘yicha qanday kuch qo‘yilganda
suyak uziladi.
72.
Ko‘ndalang kesimining yuzi 10 sm
2
bo‘lgan sterjenni 0
0
C dan 30
0
C gacha
isitganda cho‘zilmasligi uchun uning uchlariga qanday kuch qo‘yish kerak.
73.
1 mm radiusli po‘lat simga yuk osilgan. Sim 20
0
C da qancha chuzilgan
bo‘lsa, bu yuk ta’sirida ham shuncha cho‘ziladi. Yukning og‘irligi topilsin.
74.
Keramzitobetondan qurilgan cho‘chqaxona devorining qalinligi 0,25 m,
keramzitobeton issiqlik o‘tkazish koeffitsienti
issiqlik muvozanati - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti...

25
Biologik sistemalar ochiq sistemaga kiradi, chunki
tashqi muhitdan qabul
qilingan mahsulot hisobiga organizm rivojlanadi va yashaydi, ya’ni
modda
almashinuvi doimo yuz berib turadi. Umuman tirik organizm stasionar holatda
bo’lmaydigan rivojlanuvchi sistemadir. Ammo odatda kichik vaqt oralig’ida
biologik sistemalar holatini stasionar holat deb olish mumkin.
Stasionar holatda
bo’lganda sistemaning turli qismlaridagi parametrlarning qiymatlari odatda bir
biridan farq qiladi: odam tanasining
turli qismlari temperaturasi, biologik
menbrananinng turli qismlaridagi diffuziyalanuvchi molekulalar konsentrasiyasi va
hokozolar.
Shunday qilib, sistema ayrim parametrlarining gradiyenti doimiy tutib
turiladi shu sababli ximiyaviy reaksiyalar o’zgarmas tezlik bilan o’tishi mumkin.
Har qanday real termodinamik sistema ochiq sistemadir lekin ma’lum vaqt
oralig’ida ideal model yopiq sistema deb olish mumkin. Yopiq sistemaning
atrofidagi jismlar bilan o’zaro ta’sirini batafsilroq qarab chiqamiz.
Issiqlik
jarayonlari uchun energiyaning saqlanish qonuni
termodinamikaning birinchi
qonuni
kabi ta’riflanadi. T.Sistemaga berilgan issiqlik miqdori sistemaning ichki
energiyasini o’zgarishiga va sistema bajaradigan ishga ketadi.
A
U
Q
(2.28)
Biz sistemaning ichki energiyasi deganda uni tashkil etuvchi zarrachalarning
kinetik va potensial energiyalari yig’indisini tushunamiz
R
C
Cp
V
issiqlik almashinishi - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti...

24
kamayadi. Qish vaqtida havo almashtirilib turilishi kerak. 100 kg massaga 17 m
3
/
soat bo’lishi kerak. Shamol tezligi uncha katta bo’lmasligi kerak, ya’ni 0,5 m/s dan
1 m/s gacha, tovuqxonalarda esa 1 kg og’irlik uchun 0,7 m
3
/soat havo almashtirish
zarur. Sur’atda suv to’ldirilgan menzurkada konveksiya ko’rsatilgan.
Konveksion oqimni ifodalovchi chizma
Konveksiya atmosfera va okeanda issiqlik almashinishida muhim mexanizm
hisoblanadi.
Termodinamika jismlarning mikroskopik tuzilishini hisobga olmagan holda
ular orasida energiya almashinuvi mumkin bo’lgan sistemalarni qarab chiquvchi
fizika bo’limidir. Termodinomik sistemaning
holati asosan bosim, hajm,
temperatura kabi parametrlar bilan aniqlanadi. Shu sababli umumiy holda
0
)
(
PVT
f
(2.27) sistemaning holat tenglamasi deyiladi. Sistemaning bir holatdan
ikkinchi holatga o’tishiga termodinamik jarayon deyiladi. Energiya bir jismdan
ikkinchi jismga 2 xil usulda o’tadi: ish bajargan va issiqlik almashganda. Ish
jarayonida uzatilgan energiya o’lchami ish bo’lganidek, issiqlik almashishi
jarayonida uzatilgan energiya o’lchami issiqlik miqdori (yoki issiqlik) bo’ladi.
T.Agarda termodinamik sistema tashqi muhit
bilan modda almashinuviga
(energiya va impuls) ega bo’lsa, bunday sistemaga
ochiq
termodinamik sistema
deyiladi.
T.Agar termodinamik sistema tashqi muhit bilan modda almashmasa, bunday
sistemaga yopiq termodinamik sistema deyiladi.
T.Agar sistemaga kelgan energiya va sarf bo’lgan energiya o’zaro teng bo’lsa,
bu holga
Tayanch iboralar - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy...

|
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasiBog'liq Shamsiddinov BexruzTayanch iboralar:
uzluksizlik, viskozimetriya, sistola, diastola, stasionar,
oqim chiziqlari, uyurma. diffuziya, gradiyent, konveksiya, impuls, termos,
kopilyar, lipid. Entropiya, ichki energiya, issiqlik miqdori, termodinamik
tizim, issiqlik sig’imi.
Suyuqliklar qattiq jismlardan farq qilib, suyuqlikni tashkil qilgan zarrachalar
bir - biriga nisbatan ancha siljishi mumkin. Agar suyuqlikning tezligi qaralayotgan
hajmning har bir nuqtasida vaqt o’tishi bilan o’zgarmasa, bu suyuqlik harakati
barqaror (stasionar) harakat deyiladi.
T. Yopishqoqlimgi mutloqo bo’lmagan suyuqlikka
ideal suyuqlik
deyiladi.
Suyuqlik harakatini grafik usulda namoyon qilish uchun oqim chiziqlari
degan tushuncha kiritiladi.
T.
Oqim chiziqlari
deb, bu chiziqlarning har bir nuqtasiga o’tkazilgan
urinma zarrachalar tezligi vektori bilan ustma -ust tushadigan chiziqlarga aytiladi.
Stasionar harakatda suyuqlik zarrachalarining trayektoriyasi oqim chiziqlari bilan
mos keladi. Agar suyuqlik zarrachalari harakati (oqim chiziqlari) bir - biriga
parallel bo’lsa, bunday oqimga
lominar (qatlamli
) oqim deyiladi. Agar
zarrachalar harakati bir - biriga aralashib yuz bersa
turbulent (uyurmali
) oqim
deyiladi. Real suyuqlikni siqish mumkin: bosim ortishi bilan uning hajmi kamayib,
zichligi ortadi. M: bosim birdan 100 atm.ga ortganda uning zichligi atiga 0,5%
o’zgaradi. Demak suyuqlikni siqish juda qiyin. Harakatdagi suyuqlik bosimi
odatda o’zgarmas bo’ladi. Real suyuqlik yopishqoqdir. Harakatlanuvchi
suyuqlikda hamma vaqt ichki ishqalanish kuchlari bo’ladi. Endi ideal suyuqlik
oqimi uchun uzluksizlik tenglamasini chiqaramiz. Oqim nayida ikkita ko’ndalang
kesim olaylik, S
1
va S
2
. Bularda suyuqlik tezliklari V
1
va V
2
.
t
- vaqt oralig’ida
bu kesimlardan bir xil
m
- massali suyuqlik o’tadi (rasm ). Keng kesimdan o’tgan
suyuqlik hajmi asos S
1
S
S
V
V
1
1
2
2
va balandligi V
1
t
- bo’lgan silindr shaklida bo’ladi ya’ni u S
1
V
1
t
ga teng.
Ikkinchi kesimdan S
2
V
2
t
hajmli suyuqlik o’tadi. U holda
S
1
V
1
t
= S
2
V
2
t
(2.1)
(1) da kesimlar ixtiyoriy tanlangan va vaqt bir xil bo’lgani uchun
14
SV = const (2.1`)
Demak berilgan oqim nayi uchun nay kо`ndalang kesim yuzining
suyuqlikning oqim tezligiga ko’paytmasi o’zgarmas kattalikdir. (1) va (1`)
munosobatlarga oqimning
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy va ilmiy fanlar kafedrasi
|
Sinov savollari - O’zbekiston respublikasi oliy talim vazirligi samarqand veterinariya medisinasi instituti tabiiy...

96
prizmaga tushadi va hamma tomonga sochiladi. Natijada
prizmalar orasidagi
suyuqlik qatlamida sochilgan nur sirtga nur turli burchak hosil qilib tushadi. Ular
ichiga 90
0
nurning prizmadagi sinish burchagi eng katta bo’lib, unga sinish
burchagining chegaraviy qiymati deyiladi. Agar o’lchov prizmaning FE qirrasidagi
o’tuvchi nur yo’liga ko’rish trubasi yoki ekran qo’yilsa ko’rish maydonida ikki
soha ko’rinadi: ularning biri yorug’ ikkinchisi qorong’i soha bo’ladi.
Bu ikki
sohani chegaraviy sinish burchgiga ega bo’lgan nur ajratib turadi (1-rasm).
Nurning suyuqlikdan, o’lchov prizmasiga o’tish uchun sinish qonuni quyidagicha
bajariladi.
2
1
sin
sin
n
n
d
, (1)
Bunda n
1
– shishaning havoga nisbatan sindirish ko’rsatkichi.
n
2
– suyuqlikning havoga nisbatan sindirish ko’rsatkichi.
α – suyuqlikdan nurning tushish burchagi.
β – shisha prizmadan nurning sinish burchagi.
Tushish burchagi α = 90
0
bo’lganda β<
(chegaraviy burchak) bo’lib, (1)
formula quyidagi ko’rinishga keladi.
2
1
sin
1
n
n
Bundan
sin
2
n
n
(2)
Shishaning sindirish ko’rsatkichi n
1
o’zgarmas son bo’lib, (2) dan
suyuqlikning sindirish ko’rsatkichi n
2
, chegaraviy burchakka bog’liq bo’lar ekan.
Suyuqlikning sindirish ko’rsatkichi n
2
qancha katta bo’lsa,
chegaraviy burchagi
shunga katta bo’ladi. Natijada yorug’- qorong’i soha chegarasi shuncha balandda
bo’ladi. Prizmaning sindirish ko’rsatkichi n
2
ni bilgan holda, tajribadan chegaraviy
burchak ni aniqlab, (2) formuladan suyuqlik sindirish ko’rsatkichi n
2
ni hisoblash
mumkin, lekin tajribada ni o’lchash qiyin boladi, bu esa (2)
formuladan
foydalanishda qiyinchilik tug’diradi. Shuning uchun refraktometr asbobida
sindirish ko’rsatkichlari bo’yicha darajalangan shkala o’rnatilgan. Shkalada
qorong’i sohani ajratuvchi chegaraga to’g’ri
kelgan son qiymati, olingan
suyuqlikning sindirish ko’rsatkichiga teng bo’ladi.
quritishda 
tayyor mahsulot chiqishi jadvali. 

Nazorat savollari

quritishda
tayyor mahsulot chiqishi jadvali.
Nazorat savollari:
1.Meva-sabzavotlarni quritish usullari.
2.Konditsion xomashyo miqdori qanday aniqlanadi?
3.Aniqlab bo‟lmaydigan yuqotishlarga nimalar kiradi?
4.Mahsulotni quritishuchun xomashyo sarfi qanday aniqlanadi?
63
Foydalanish uchun adabiyotlar
1. Aminov M.S. Aminova E.M., Gorun Ye.P. Proizvodstvo konservov.- M., «Lyogkaya i
pishevaya
promishlennost», 1990.
2.Gorenkov E.S., BibergalV.L. Oborudovanie konservnogo proizvodstva. Spravochnik. -
M.,
«Agropromizdat», 1989.
3.Drigilev N.I., Drozdov V.S. Texnologicheskie mashini i apparati pishevix proizvodstv.-
M., «Kolos»,
2000.
4..Z.Salimov. Kimyoviy texnologiyaning asosiy jarayonlari va kurilmalari. 2-tom.-
Toshkent,
«O‟zbekiston», 1995.
5,Mexanizatsiya protsessov xraneniya i pererabotki plodov i ovo shey. Spravochnik pod.
red. Mamot V.V.-
M, «Pishevaya promishlennost», 1982.
6.Q.O.Dodaev, I.M.Mamatov. Oziq-ovqat mahsulotlarini konservalash korxonalarni
loyixalash asoslari
va texnologik hisoblar, Toshkent, «Iqtisod-moliya», 2006,
7. Oripov R.,Sulaymonov I.,Umirzoqov E. Qishloq xo‟jalik mahsulotlarini saqlash va
qayta ishlash
texnologiyasi. T..Mehnat,1991.
64
|