nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-ilova - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

26
Model dastlab ma`lum bir sohalarda amaliy tarzda qo`langan. Sekin-asta boashqa fanlarga tatbiq etila boshlandi.
Shunday fanlar qatoriga matematika, kimyo, biologiya, geometriya kabilar kiradi. Modellarning uch turga ajratish mumkin:
Tabiiy modellar – o`rganilayotgan narsa bilan bir turda bo`ladi va undan faqat o`lchamlari jarayonlarining tezligi va
ba’zi hollarda yasalgan materiali bilan farq qiladi.
Matematik modellar – prototipdan (asl nusxadan) jismoniy tuzilishi bilan farq qiladi, lekin
prototip bilan bir xil
matematik tasvirga ega bo`ladi.
Mantiqiy-matematik modellar – belgilardan iborat bo`lib, abstrakt model hisoblanadi
va tafakkur jarayonini
o`rganishda qo`llaniladi.
Modellashtirish har bir fan obyektini soddalashtiradi. Tilshunoslikda lingvistik birliklarni modellashtirish bu belgilar
tarkibidagi elementlarning barqaror munosabatlariga asoslanadi. Shuning uchun ham butunlik
tarkibidagi elementlar
o`rtasida munosabatlarning barqaror va beqaror turlarga ajratilishi lingvistik modellashtirish uchun katta ahamiyatga ega.
Modellashtirish barcha fanlar uchun xos bo`lgan umumilmiy metod hisoblanadi va u quyidagi tamoyillarga amal qiladi:
-deduktivlik – mantiqiy xulosa chiqarishga asoslangan bo`ladi, xususiylikdan umumiylikka tamoyilida bo`ladi;
-tafakkur eksperimentidan foydalanish;
-modelni ideallashtirilgan obyekt sifatida talqin qilish.
Modellashtirish obyektni umumlashtirish darajasiga ko`ra quyidagicha bo`ladi:
Lingvistik faktni tavsiflashga qaratilgan analaitik model.
Oraliq model yoki to`ldiruvchi model.
Maksimal umumlashtirishga asoslangan sintezlovchi model.
Lingvistik model tushunchasi struktur tilshunoslikning E.Sepir, L.Blumfild, R.Yakobson, Xomskiy, Harris,
Xokket kabi namoyandalari tomonidan kirib kelgan. Uning taraqqiyoti esa XX asrning 60-70-yillariga (matematik
va kibernetik lingvistika rivojlana boshlagan davrga) to`g`ri keladi. Lingvistik modelni
quyidagi turlarga ajratish
mumkin:
Inson nutqiy faoliyati moderllari. Bu modellar konkret nutq jarayonini va hodisalarini aks ettiradi. Masalan,
aniq bir tovushning talaffuz modeli yoki nutqning yuzaga chiqish modeli.
Lingvistik tadqiqot modellari. Bunda muayyan til hodisalari asosida olib borilgan tadqiqot jarayonini aks
ettiradi.
Metamodellar – bunda
lingvistik modellar saralanadi, u gipotetik-deduktiv harakterga ega bo`ladi, o`ta
abstraktlashgan va ratsionallshgan bo`ladi.
Modellashtirish metodi ayrim tillarda,
jumladan, ingliz tilida faol tadbiq qilingan. O`zbek tilida sodda gap
qurilishi:
S + O + V :
Men kitob o`qidim. Men xat yozdim.
-ilova 
 Asosiy tushunchalar - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

19
Mavzu: Tilshunoslikning tabiiy fanlar bilan munosabati
Bosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
o`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(10 min.)
1.1. Mavzu, reja va maqsad, seminar mashg`ulotining
rejasi ma’lum qilinadi.
1.1. Eshitadilar va
yozadilar.
2 – bosqich.
Asosiy
(60 min.)
2.1. Muammoli masalalarni o`qib beradi, muammoni
shakllantiradi va muammoli dars qoidasini eslatib o`tadi (1-ilova).
2.2. Bilimlarni faollashtirish maqsadida asosiy tushunchalar
borasida blits surov o`tkazadi (2-ilova).Talabalarni guruhlarga
bo`ladi va guruhlar e’tiboriga vazifani havola qiladi. Uyga vazifa
sifatida berilgan muammoli savollarning javoblarini guruhlarda
o`zaro muhokama qiladi va taqdimotga tayyorlaydi.
2.3. Guruh sardorlari muhokamani, o`z
prezentatsiyalarini taqdimotlarini namoyish
qilishiga taklif etadi.
2.4. Noaniq jihatlarni aniqlashtiradi, savollarga
javob beradi. Bajarilgan ishlarni, guruhlar
faoliyatini baholaydi. O’zlashtirish darajasini
aniqlash uchun nazorat savollari beradi.
2.1. Eshitadilar, eslaydilar.
Savollarga javob beradilar.
2.2. Javob beradilar.
Javoblarni tuldiradi.
2.3. Raqib guruhga savollar
beradi. Munozarada
ishtirok
etadi. Eshitadilar, yozib
oladilar.
2.4. Savollarga javob
beradilar.
3-bosqich.
Yakuniy
(10 min.)
3.1.Mashg‘ulotni yakunlaydi, talabalarni baholaydi va faol
ishtirokchilarni rag`batlantiradi.
3.2. Navbatdagi mavzuga doir nazariy savollarni beradi hamda
ularni qisqacha sharhlaydi. Adabiyotlar ro`yxati bilan tanishtiradi.
(4-ilova)
3.1. Eshitadilar.
3.2. Topshiriqni oladilar.
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari - bet 18

18
Mavzu: Fanlar sistеmasi tarkibidagi boshqa fanlar bilan munosabati
Bosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
o`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(10 min.)
1.1. Mavzu, reja va maqsad, seminar mashg`ulotining
rejasi ma’lum qilinadi.
1.1. Eshitadi va yozadilar.
2 – bosqich.
Bilimlarni
faollashtirish
(10 min.)
2.1. Asosiy tushunchalar bo`yicha blits-so’rov o`tkazadi (1-ilova).
Bir necha javoblarni eshitadi va faoliyat kichik guruhlarda davom
etishini aytadi.
2.1. Eshitadilar,
savollar beradilar.
2.2. Javob beradilar.
Javoblarni tuldiradi.
3-bosqich.
Asosiy
(50 min.)
3.1. Talabalarni 2 ta guruhga bo’ladi va
topshiriq beradi:
1) asosiy tushunchalar bo’yicha komandalar bir-birlariga savol
beradilar; 2) ishning natijalarini taqdimot shaklida tayyorlash; 3)
berilgan topshiriq bo`yicha umumlashtiruvchi xulosalar chiqarish.
Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari bilan
tanishtiradi (2-ilova). Guruhda ishni boshlanganini
e’lon qiladi. Guruhlar ishlariga maslahat beradi.
3.2. Taqdimot jarayonini va jamoa bo’lib muhokama
qilishni tashkil qiladi. 3.3. O’zlashtirish darajasini tekshirish
maqsadida har bir talabaga savollar to’plamini tarqatadi (3-ilova).
3.1. Guruhlarda
ishlaydilar.
- jamoa bo’lib
ma’lumotlarni
tizimlashtiradi;
3.2. Taqdimotni
namoyish etadi,
savollarga javob
beradi.
3.3. Jadvalni
to’ldiradi va topshiradi.
4 -bosqich.
Yakuniy
(10 min.)
3.1.Mashg‘ulotni yakunlaydi, talabalarni baholaydi va faol
ishtirokchilarni rag`batlantiradi.
3.2. Navbatdagi «Nutq jarayoni» mavzusiga doir nazariy
savollarni beradi hamda ularni qisqacha sharhlaydi. Adabiyotlar
ro`yxati bilan tanishtiradi. (4-ilova).
4.1. Eshitadilar.
4.2. Topshiriqni oladilar.
-ilova - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

24
3-ilova
Guruhlarga topshiriqlar
1-guruh
1-topshiriq. Test.
Kimyo fanida atom-molekulyar ta'limot asoschisi kim?
A). Farobiy
B). M.Lomonosov
S). Ibn Sino
D). Beruniy.
2-topshiriq.'>2-topshiriq. Atomga tenglashtirilayotgan fonemaning bo`linuvchanlik xususiyatini tushuntiring.
2-guruh
1-topshiriq. Test.
Struktur tilshunoslikning paydo bo`lishiga qaysi ta`limot asos bo`ldi?
A). Ehtimollik nazariyasi;
B). Maydon nazariyasi;
S). atom-molekulyar ta'limoti;
D). Evolyutsiya nazariyasi.
2-topshiriq. Tilshunoslikda sinxroniya va diaxroniya nazariyasining vujudga kelishi haqida ma`lumot bering.
3-guruh
1-topshiriq. Test.
Valentlik nazariyasini tilshunoslikka tatbiq qilgan olim
A). Ferdinand de Sossyur
B). Lui Yelmslev
S). S.D.Katsnelson
D). Boduen de Kurtene.
2-topshiriq. Tilshunoslikda sistemaviy tadqiqot usuli haqida ma’lumot bering.
Ubaydullayev Davron Toshboy o’g’li 0140-23 sto’ - bet 2

|
Ubaydullayev Davron Toshboy o’g’li 0140-23 sto’
|
bet | 2/3 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 350,13 Kb. | | #103264 |
Bog'liq 1-kredit topshiriq__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
|
| |
Mavzular - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 51/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishMavzular
Visual Studio 2012 da paydo bo'lgan muhim yangiliklardan biri bu rang mavzularini (rangli mavzularni) o'zgartirish qobiliyatidir. Visual Studio ning oldingi versiyalarining dizayni turli xil gradientlar va grafik effektlar bilan to'la edi, shu bilan birga, 2012 yil versiyasidan boshlab, yanada "qat'iy" monoton grafik interfeys paydo bo'ldi, u Visual Studio 2013 da ham qo'llaniladi. Rangli mavzular tufayli siz grafik interfeysni o'zgartirish. Uchta asosiy mavzu mavjud: quyuq (qorong'i), yorug'lik (yorug'lik) va ko'k (ko'k).
Ko'k mavzu Visual Studio 2013 da Visual Studio ning eski versiyalari bilan ishlashga odatlangan odamlar uchun qo'shilgan. Mavzuni o'zgartirish uchun Asboblar --> Variantlar dialog oynasidan foydalaning, bunda Atrof-muhit --> Umumiy bo'limda ochiladigan menyudan mavzuni o'zgartirishingiz mumkin. Quyidagi rasmlar qorong'u va yoruq mavzularni ko'rsatadi:
Shriftlar va ranglar
Kodni o'qishni yaxshilash uchun dastur taqdimotchilari odatda Visual Studio tizimida o'zgartiradigan birinchi sozlamalardan biri tahrirlash sohasidagi shriftlar va ranglardir. Biroq, buni faqat boshlovchilar qilishmaydi. Ko'zlarga qulay bo'lgan shrift va rangni tanlab, unumdorligingizni oshirishingiz mumkin. Quyidagi rasmda Options dialog oynasidagi Shriftlar va Ranglar tugunlari ko‘rsatilgan bo‘lib, ular turli ekran elementlarining shrifti, o‘lchami, rangi va uslubini sozlash imkonini beradi. Shuni yodda tutingki, ushbu Options dialog tugunlarini yuklash juda uzoq vaqt talab etadi, shuning uchun ularni beixtiyor ochmaslikdan ehtiyot bo'ling.
Visual Studio 2013 da ma'lum bir matn elementining vizual ko'rinishini o'zgartirish uchun, avvalo, yangi sozlamalar qo'llanmoqchi bo'lgan IDE maydonini tanlang. Masalan, rasmda matn muharriri elementi tanlangan. Bu ko'rsatish elementlari ro'yxatida paydo bo'lishi kerak bo'lgan narsalarni oldindan belgilab qo'ydi. Ushbu ro'yxatda kerakli elementni tanlagandan so'ng, shrift va ranglarni sozlang. Ushbu ro'yxatdagi ba'zi elementlar, masalan, oddiy matn Visual Studio 2013 tizimining ko'plab sohalarida qo'llaniladi, shuning uchun shriftlar va ranglarni o'zgartirishning ta'siri ba'zan oldindan aytib bo'lmaydi.
Shriftni tanlashda shuni yodda tutingki, proportsional shriftlar proportsional bo'lmagan shriftlar (shuningdek, monospace deb ham ataladi) kabi dasturlarni yozish uchun unchalik samarali emas. Bir intervalli shriftlar qalin bo'lib, ularni topish oson.
|
| |
Mavzu: Tilshunoslik va biologiya - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

|
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullariBog'liq 03Таълим технологияси.Ш.Абдурахманов Mavzu: Tilshunoslik va biologiya
Bosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
o`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(10 min.)
1.1. Mavzu, darsning maqsadi, rejadagi o`quv natijalarini
e’lon qiladi, ularning ahamiyatini va dolzarbligini
asoslaydi.
1.2. Olingan bilimlarni tekshirish maqsadida asosiy
tushunchalar borasida savol-javob o`tkazadi (5-ilova).
1.3. Dars mashg`uloti guruhlarda ishlash
texnologiyasidan foydalangan holda amalga
oshirilishini e’lon qiladi. Guruhda ishlash
qoidalarini eslatadi. Ish tartibi va reglamentni
aniqlashtiradi (1, 2-ilovalar).
1.1. Eshitadilar, mavzuni
yozadilar, savollarga javob
beradilar va
aniqlashtiradilar.
2 – bosqich.
Asosiy
(60 min.)
2.1. Talabalarni 3-6 nafardan qilib guruhlarga
ajratadi. Nazorat va natijalarni baholash uchun
ekspertlar guruhini shakllantiradi. Guruhlarga o’quv
topshiriqlarini topshiradi (3-ilova). Baholash
ko`rsatkichlari va mezonlari (4-ilova) bilan, qanday
qo`shimcha materiallardan
foydalanish mumkinligi bilan (darslik, ma’ruzalar matni,
Prezident I.A.Karimov asarlari) tanishtiradi. Guruhlarda
ishlash boshlanganligini e’lon qiladi.
2.2. Taqdimot va natijalarni baholashni tashkil
etadi. Izohlaydi, javoblarni tartibga keltiradi, asosan
ishlarni bajarish jarayonida shakllangan xulosalarni
umumlashtiradi.
2.1. O`quv topshiriqlari,
baholash mezonlari bilan
tanishadi, topshiriqni
guruhga taqsimlaydi,
umumiy ma’ruzani
shakllantiradi.
2.2. Natijalarni
prezentatsiya qiladi,
nazorat savollariga
javob beradi. Qolgan
ishtirokchilar
taqdimotni to`ldiradilar
va savollar beradi.
Ekspertlar baholaydi.
3-bosqich.
Yakuniy
(10 min.)
3.1. O`quv faoliyatini yakunlaydi. Talabalar
diqqatini asosiy jihatlarga qaratadi. Muammoni hal qilish
jarayonida g`olib bo`lgan guruhni aniqlaydi va baholaydi.
3.2. Mustqil ish uchun vazifa beradi.
4.1. Eshitadilar.
4.2. Topshiriqni oladilar.
|
| |
-ilova - Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari

25
Mavzu: Tilshunoslikning kimyo bilan munosabati
Bosqichlar,
vaqti
Faoliyat mazmuni
o`qituvchi
Talaba
1-bosqich.
Kirish
(5 min.)
1.1. O’quv mashg`ulotining mavzusi maqsadi,
rejalashtirilgan natijasi va uni o’tkazish
rejasini aytadi.
1.2. Mashg`ulot munozara tarzida o`tishini
ma’lum qiladi.
1.1. Diqqat bilan
tinglaydilar va yozib
oladilar.
2-bosqich.
Bilimlarni
faollashtirish
(10 min.)
2.1. Mavzu bo`yicha asosiy tushunchalarga
ta’rif berishni taklif qiladi va shu
asosida blits-surov o`tkazadi (1-ilova)
2.2. Ish guruhlarda / juftliklarda o`quv
vazifani bajarilgandan so`ng “Muammoli
seminar” sifatida davom ettirilishini
e’lon qiladi. “Muammoli seminar”
qoidalari bilan tanishtiradi (2-ilova).
Guruhlarda ishlash qoidalarini eslatadi.
2.1. Mavzu bo`yicha
tushunchalarga ta’rif
beradilar.
3 – bosqich.
Asosiy
(55 min.)
3.1. Talabalarni 4 ta guruhlarga ajratadi.
Davra suhbatida muhokama qilish uchun
savollar va vazifalarni tarqatadi (3-ilova).
Vazifani bajarishda qo`shimcha materiallardan foydalanish
mumkinligini ta’kidlaydi.
3.2. Guruhlarni o`zaro baholashni
tashkil
etadi. Natijalarni
baholash varaqlarini
tarqatadi (4-ilova).
3.3. Guruhlarda ish boshlaganligini e’lon
qiladi, maslahatlar beradi.
3.4. Prezentatsiyalarni
taqdim etishlarini
taklif qiladi va munozarani shakllantiradi. Munozara
bo`yicha xulosalar qiladi.
3.1. O`quv vazifasi
oladilar va tanishib
chiqadilar.
3.2. Vazifani bajaradilar,
taqdimot varaqlarini
rasmiylashtiradi.
3.3. Boshqa guruhlar
uchun savollar tayyorlaydi.
Munozarada ishtirok
etadilar. Yozib oladilar.
4-bosqich.
Yakuniy
(10 min.)
4.1. Ishga yakun yasaydi
umuiy xuloslar
qiladi talabalarni baholaydi.
4.2. Mustaqil ish uchun vazifa beradi.
4.1. Tinglaydilar, vazifani
yozib oladilar.
IKKINCHI SAVOL! - Ubaydullayev Davron Toshboy o’g’li 0140-23 sto’

|
Ubaydullayev Davron Toshboy o’g’li 0140-23 sto’
|
bet | 3/3 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 350,13 Kb. | | #103264 |
Bog'liq 1-kredit topshiriqIKKINCHI SAVOL!
O'zbek davlatchiligining turli bosqichlarida rivojlanish xususiyatlari.
Jadvalni har bir punktini e`tibor bilan qo`lyozma shaklida to`ldiring.
UCHINCHI SAVOL!
Quyidagi jadvalni qiyosiy tahlil asosida to‘ldiring. Agar kerak bo'lsa, qo'shimcha adabiyotlardan foydalanishingiz mumkin.
ESLATMA!!!
Jadvallarni to`ldirishda ko`chirmakashlikka yo‘l qo‘yilmasin.
Jadvalni tepa qismiga familyangiz va ismingiz to`liq yozib qo`yilsin.
Talab darajasida bajarilmagan ishlar baholanmaydi.
|
| |
-rasm - Buxoro davlat universiteti

2.3.3-rasm
M uassasa nomini tanlaymiz
2.3.4-rasm
Bu bo’limga tadbir nomi kiritiladi
2.3.5-rasm
Ma’lumotlarni kiritgandan keyin ularni avtomatik ravishda ularni yig’ib hisobot qilib beradi
2.3.6-rasm
Bu bo’limda o’qituvchi tanlanadi
2.3.7-rasm
Sanani kiritami
2.3.8-rasm
Saqlashni bosamiz kiritilgan ma’lumotlarni saqlaydi
2.3.9-rasm
Yangi muassasa qo’shish
2.3.10-rasm
Yangi o’qituvchi qo’shish
2.3.11-rasm
O’qituvchining passport seriyasi kiritiladi bu kiritilishi shart
2.3.12-rasm
O’qituvchining electron pochtasi kiritiladi bu kiritilishi shart
2.3.13-rasm
Ma’lumotlarni ko’rish oynasi
2.3.14-rasm
Oynaning yuqori chap qismidan o’qituvchini tanglaymiz
2.3.15-ram
Kalendardan sanani tanlaymiz
2.3.16-rasm
Bu bo’limda o’qituvchi qaysi sanada tadbir o’tkazgan va tadbir nomini chiqarib beradi
2.3.17-rasm
Oxirgi oynada o’qituvchining elektron pochtasiga sms xabar yuboriladi, qaysi oy uchun hisobot topshirmagan bo’lsa, o’sha oylar uchun hisobotlarni topshiring degan sms xabar yuboriladi, xabar yuborish tugmasini bosiladi.
XOTIMA
Dasturiy ta’minot yaratishda quyidagi masalalar o’rganildi.
a) Jamiyatda avtomatlashtirishning hozirgi ahvoli, yutuq va kamchiliklari aniqlandi;
b) Ushbu mavzuda dasturiy ta’minotning o’rni va ahamiyati aniqlanib, ularning tarkibiy qismlari va muammolari ochib berildi;
v) dasturiy ta’minotning nazariy jihatdan tahlili keltirildi;
g) dasturiy ta’minot tashkil qilindi.
Tadqiqot natijalari asosida quyidagicha xulosalar chiqarildi:
1. Dasturiy ta’minotning samaradorligi nazariy jihatdan isbotlab berildi.
2. Zamonaviy ta’limni sifat jihatdan yangi pag’onalarga ko’tarish, har jihatdan takomillashtirish bo’yicha ilmiy-uslubiy tavsiyalar ishlab chiqildi.
3. Dasturiy ta’minot ishlab chiqildi, undan oliy o’quv yurtlariga, akademik litsey va kollejlarda foydalanish uchun kerakli tavsiyalar berildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
Алексеев А.П. Информатика. 2001. М., СОЛОН-Р, 2001, 364 с.
Арипов М.М. Internet ва электрон почта асослари. –Т.: Университет, 2000. -132 б.
Axmedov A.B., Tayloqov N.I. Informatika. Akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari uchun darslik. -T.: O‘zbekiston, 2001.-272 b.
Yuldashev U.Y., Boqiyev R.R., Zokirova F.M. Informatika. –T.: G‘.G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2002. - 237 b.
Abduqodirov A.A., Hayitov A.G'., Shodiyev R.R. Axborot texnologiyalari //Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik. -T.:O’qituvchi, 2003. –152 b.
Axmedov A.B., Tayloqov N.I. Informatika. Akademik litsey va kasb hunar kollejlari uchun darslik.-T.:O`zbekiston, 2001. 2 – nashri. – 272 b.
Foydalanilgan internet manbalar
http://dastur.uz Kompyuter dasturlari va kompyuterda dasturlashga oid forum, xabar va yangiliklar
http://google.com Google qidiruv tizimi
http://www.edu.uz O`zbekiston Respublikasi Oliy va O`rta maxsus ta`lim vazirligi
http://www.intuit.ru Интернет-Университет Информационных Технологий
http://ziyonet.uz Oliy va O`rta maxsus ta`lim vazirligi huzuridagi axborot ta`lim portali.
|
Ishlab chiqarish amaliyoti ustasi:   A.Y.Abuxo’jayev

|
Ishlab chiqarish amaliyoti ustasi: A.Y.Abuxo’jayev
|
bet | 3/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 462,71 Kb. | | #123232 |
Bog'liq 3-m.Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanishIshlab chiqarish amaliyoti ustasi: A.Y.Abuxo’jayev
Yo‘riqli-texnalogik xarita.
Mavzu: Kompyuter tarmoqlari va zamonaviy kompyuter tarmoqlariga qo‘yiladigan talablar bilan ishlash.
№
|
Ishlar nomi
|
Asbob va jihozlar
|
Bajarish tartibi
|
Eskiz (rasm)
|
1
|
Tarmoq arxitekturasi
|
Kompyuter va kompyuter qurilmalari
|
Tarmoq arxitektura kompyuterlarni bog’lanishi orqali hosil qilingan tarmoqni qanday asosda qurilganini, qanday qurilmalardan foydalanilgani, qaysi protokollar ishlatilgani, tizimda qanday muhitlardan foydalanib ma’lumotlar uzatilishi yoki har bir jarayonni fizik va mantiqiy holatlarni bajarilishini pog’onalarga ajratib bajarilishi tushuniladi. Har bir tarmoq arxitekturasi belgilangan standartlar asosida yoki xech qanday standartga asoslanmagan holatda ishlab chiqilishi mumkin. Masalan, kompyuter tarmoqlarini OSI etalon modeli asosida qurish bilan global miqyosida ma’lumot almashishni ta’minlash mumkin. Sababi dunyoda ko’plab mamlakatlarning kompyuter tarmoqlari ushbu etalon asosida ishlaydi. Agar OSI modeliga asoslanmagan qandaydir belgilanmagan standartga asosan kompyuter tarmoqlari loyihalansa, o’sha tizim ichidagi qurilmalar o’zaro ma’lumot almasha oladi, OSI asosidagi tarmoq bilan esa ma’lumot almasha olmaydi, sababi uning standarti boshqacha. Quyida 1-rasmda kompyuter tarmoqlari OSI modeli asosida qurilgan arxitekturasi keltirilgan.
|
|
2
|
Mobil sun'iy yo'ldosh aloqasini tashkil
|
Kompyuter va kompyuter qurilmalari
|
Mobil sun'iy yo'ldosh qabul qilgichga yetadigan signal kuchi etarli bo'lishi uchun ikkita echimdan biri qo'llaniladi:
Sun'iy yo'ldoshlar geostatsionar orbitada joylashgan. Bu orbita Yerdan 35 786 km uzoqlikda joylashgani uchun sunʼiy yoʻldoshga kuchli uzatuvchi oʻrnatilishi kerak.
Ko'pgina sun'iy yo'ldoshlar eğimli yoki qutbli orbitalarda joylashgan. Shu bilan birga, transmitterning talab qilinadigan quvvati unchalik yuqori emas va sun'iy yo'ldoshni orbitaga chiqarish narxi kamroq. Biroq, bu yondashuv nafaqat ko'p sonli sun'iy yo'ldoshlarni, balki tuproqli kalitlarning keng tarmog'ini ham talab qiladi.
Mijozning uskunalari (mobil sun'iy yo'ldosh terminallari, sun'iy yo'ldosh telefonlari) tashqi dunyo bilan yoki bir-biri bilan releli sun'iy yo'ldosh va mobil sun'iy yo'ldosh aloqasi xizmatlari operatorining tashqi er usti aloqa kanallariga (umumiy telefon tarmog'i, Internet) ulanishni ta'minlaydigan interfeys stansiyalari orqali o'zaro ta'sir qiladi. , va boshqalar.)
|
|
|
| |
Pedagogik vazifalar Oquv faoliyati natijalari Ta’lim berish usullari - bet 23

22
3-ilova
Guruhlarda ishlash uchun topshiriqlar
1-guruh
1-topshiriq. Ushbu fikr to`g`ri yoki noto`g`riligini aniqlang (javobni asoslang).
Geneologik metod haqida ma`lumot bering. Ushbu metodning maqsadi nima?
2-topshiriq. Muammoli savolga aqliy hujum usulida javob toping.
Irsiy omillar va ularning inson hayotiga ta`siri qanday?
2-guruh
1-topshiriq. Ushbu fikr to`g`ri yoki noto`g`riligini aniqlang (javobni asoslang).
Tabiatda kuchlilar kuchsizlar ustidan g`alaba qilib, yashovchanlik xususiyatiga ega . Agar tilshunoslikka bu fikr
yo`naltirilsa, xind-german tillari (ya'ni flektiv tillar) yashash uchun kurashda g`alaba qilmoqda va boshqa tillarni
siqib chiqarish hisobiga dunyoni zabt etib bormoqda.
2-topshiriq. Muammoli savolga aqliy hujum usulida javob toping.
Olamni belgilashtirish tushunchasini yoritib bering.
3-guruh
1-topshiriq. Ushbu fikr to’g`ri yoki noto’g`riligini aniqlang (javobni asoslang).
Jahon tillarining geneologik tasnifiga ko`ra konkret tillar til guruhlariga, til
guruhlari til tarmoqdariga, tarmoqlar esa
til oilalariga birlashtirilgan.
2-topshiriq. Muammoli savolga aqliy hujum usulida javob toping.
Neyrolingvistika, psixolingvistika, neyropsixologiya, neyrofiziologiya, psixoakustika, kibernetika kabi oraliq fanlar
tabiatini kompleks tarzda o`rganlishning bir tarmog`i deb qaraydilar. Shu to`g`rimi? Nima uchun?
4-ilova
Aqliy hujum va masalani yechish bosqichlari
1. Mustaqil fikrlang xayolingizga kelgan barcha g`oya, fikrlarni qog`ozga yozing.
2. Barcha g`oya va fikrlarni yozing, agar ular takrorlanayotgan bo`lsa, maxsus belgi qo`ying.
3. G`oyalarni baholang.
4. Eng maqbo`l g`oya guruh g`oyasi sifatida shakllantiriladi.
5. Barcha yozilgan g`oyalarni guruh muammosini yechish uchun guruhlashtirish mumkin.
6. Guruhning umumiy javobi shakllantiriladi.
Sun'iy yo'ldosh aloqa kanallarini tashkil etish tamoyillari

|
Sun'iy yo'ldosh aloqa kanallarini tashkil etish tamoyillari
|
bet | 5/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 462,71 Kb. | | #123232 |
Bog'liq 3-m.Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanishSun'iy yo'ldosh aloqa kanallarini tashkil etish tamoyillari
Sun'iy yo'ldosh aloqasi - sun'iy yer yo'ldoshlarini takrorlovchi sifatida ishlatishga asoslangan radioaloqa turlaridan biri.
Sun'iy yo'ldosh aloqasi statsionar va mobil bo'lishi mumkin bo'lgan er stantsiyalari o'rtasida amalga oshiriladi. Sun'iy yo'ldosh aloqasi - takrorlagichni juda baland balandlikda (yuzlab dan o'n minglab kilometrgacha) joylashtirish orqali an'anaviy radiorele aloqasining rivojlanishi. Bu holda uning ko'rinadigan zonasi Yerning deyarli yarmi bo'lganligi sababli, takrorlagichlar zanjiriga ehtiyoj qolmaydi. Sun'iy yo'ldosh orqali uzatish uchun signal modulyatsiya qilinishi kerak. Modulyatsiya yer stantsiyasida amalga oshiriladi. Modulyatsiyalangan signal kuchaytiriladi, kerakli chastotaga o'tkaziladi va uzatuvchi antennaga beriladi.
Tadqiqotning dastlabki yillarida radio signalning oddiy reflektori bo'lgan (ko'pincha metall yoki polimer sfera, metall purkalgan) bo'lgan passiv sun'iy yo'ldosh takrorlagichlari ishlatilgan, ular bortda hech qanday uzatish va qabul qilish uskunasini olib yurmagan. Bunday sun'iy yo'ldoshlar keng tarqalmagan. Barcha zamonaviy aloqa sun'iy yo'ldoshlari faol. Faol takrorlagichlar signalni qabul qilish, qayta ishlash, kuchaytirish va qayta uzatish uchun elektron uskunalar bilan jihozlangan. Sun'iy yo'ldosh takrorlagichlari qayta tiklanmaydigan va qayta tiklanadigan bo'lishi mumkin.
Qayta tiklanmaydigan sun'iy yo'ldosh bir er stantsiyasidan signal qabul qilib, uni boshqa chastotaga o'tkazadi, kuchaytiradi va boshqa er stantsiyasiga uzatadi. Sun'iy yo'ldosh ushbu operatsiyalarni bajaradigan bir nechta mustaqil kanallardan foydalanishi mumkin, ularning har biri spektrning ma'lum bir qismi bilan ishlaydi (bu ishlov berish kanallari transponderlar deb ataladi).
Qayta tiklanadigan sun'iy yo'ldosh qabul qilingan signalni demodulyatsiya qiladi va uni qayta modulyatsiya qiladi. Natijada, xatolarni tuzatish ikki marta amalga oshiriladi: sun'iy yo'ldoshda va qabul qiluvchi er stantsiyasida. Ushbu usulning nochorligi murakkablik (va shuning uchun sun'iy yo'ldoshning ancha yuqori narxi), shuningdek, signal uzatish kechikishining ortishi.
|
| |
Oquv faoliyati natijalari - Tekshirdim” I. Ch. T. bo‘yicha direktor o‘rinbosari A. A. Pirvaliev

|
Tekshirdim” I. Ch. T. bo‘yicha direktor o‘rinbosari A. A. Pirvaliev
|
bet | 2/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 462,71 Kb. | | #123232 |
Bog'liq 3-m.Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanishOquv faoliyati natijalari:
Tarmoq tushunchasi va uning ahamiyatini tushunadilar
Tarmoq arxitektura tushunchasi haqida ma’lumot oladilar
Tarmoq elementlari va pog’onali arxitekturasi haqida tushuncha olailar
Zamonaviy kompyuter tarmoqlariga qo`yiladigan talablarni tushunadilar
O’qitish metodlari:
|
Mashq, yo’riqnoma berish, amaliy ish ko’rsatish
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari.
|
Ommaviy, guruxiy, jamoaviy, yakka tartibdagi juftlikdagi
|
O’qitish vositlarai:
Kompyuter va kompyuter jihozlari
|
Bitta o’quvchi uchun: Kompyuter va kompyuter jihozlari
|
O’qitish sharoiti
|
Kompyuter va ofis qurilmalariga texnik xizmat ko’rsatish xonasi
|
Qaytar aloqaning usul va vositalari
|
Amaliy ishlar
Og‘zaki nazorat: Savol-javob
|
Ishlab chiqarish amaliyoti ustasi: A.Y.Abuxo’jayev
“Kompyuter tarmoqlari va zamonaviy kompyuter tarmoqlariga qo‘yiladigan talablar bilan ishlash” mavzusi boýicha o‘quv ishlab chqrish
mashg‘ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich- lari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
Ta’lim beruvchi
|
Ta’Iim oluvchilar
|
Mavzuga kirish
(10 daq)
|
O’quvchilar davomatini aniqlash.
O‘quvchilami darsga tayyorgarlik jarayonini tekshiradi
Yangi mavzuni e’lon qilish.
Bajariladigan ishlar ketma-ketligi bilan tanishtiradi.
Mazkur mavzu bo‘yicha o‘quv materialini bayon qiladi.
|
Eshitadi va kuzatadilar,
|
Asosiy bosqich
(220 daq)
|
bosqich. Kirish yo‘I-yo‘riqnomasi (10 daq.)
O‘quvchilarning nazariy bilimlarini baholash uchun savollar beradi.
Texnika xavfsizligi bilan tanishtiradi.
O‘quvchilar yo‘llanma xaritasi bilan ta’minlanadi.
Topshiriq tartibini tushuntirish
Amaliy mashg’ulotni bajarishga ruxsat berish
. bosqich. Joriy yo‘l-yo‘riqnoma (190 daq.)
O‘quvchilarning bajarayotgan ishlarini kuzatadi va joriy yo‘l-yo‘riqli ko’rsatmalar beradilar.
Mustaqil ishni bajarilishini tushuntirish
Texnika qoidalariga rioya qilishni nazorat qilish.
Kamchilikka yo‘l qo‘ygan o‘quvchilarga kamchilikni bartaraf etish yo'llari ko‘rsatiladi hamda savollar berib javoblar tinglanadi.
. bosqich. Yakuniy yo‘l-yo‘riqnoma (20 daq.)
Har bir o‘quvchi bajargan ishlarni qabul qiladi va yakun yasaydi.
Bajarilgan ishlardagi yutuq va kamchiliklarni ko‘rsatadi.
|
Savollarga javob beradilar.
Texnika xavfsizligi daftari-ga imzo qo’yadilar
Yo’llanma xaritasi bilan ta’minlanadi
Topshiriq tartibini tushunadi
Amaliy mashg’ulotga ruxsat oladilar
O’z xato va kamchiliklarini bartaraf qilish bo’yicha ko’rsat-malar oladilar.
Mustaqil ishini bajaradilar.
O’z xato va kamchiliklarini bartaraf qiladilr
Bajargan ishlarni topshiradi.
Usta bergan ko‘rsatamlami oladi
|
Yakuniy bosqich
(10 daq)
|
Baholami e’lon qiladi
Uyga vazifa beradi va uni bajarish uchun tavsiyalar beradi.
|
Baholami eshitadi.
Uy vazifasini daftarga yozib oladi.
|
|
| |
Mobil sun'iy yo'ldosh aloqasini tashkil etish tamoyillari

|
Mobil sun'iy yo'ldosh aloqasini tashkil etish tamoyillari
|
bet | 6/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 462,71 Kb. | | #123232 |
Bog'liq 3-m.Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanishMobil sun'iy yo'ldosh aloqasini tashkil etish tamoyillari:
Mobil sun'iy yo'ldosh qabul qilgichga yetadigan signal kuchi etarli bo'lishi uchun ikkita echimdan biri qo'llaniladi:
Sun'iy yo'ldoshlar geostatsionar orbitada joylashgan. Bu orbita Yerdan 35 786 km uzoqlikda joylashgani uchun sunʼiy yoʻldoshga kuchli uzatuvchi oʻrnatilishi kerak.
Ko'pgina sun'iy yo'ldoshlar eğimli yoki qutbli orbitalarda joylashgan. Shu bilan birga, transmitterning talab qilinadigan quvvati unchalik yuqori emas va sun'iy yo'ldoshni orbitaga chiqarish narxi kamroq. Biroq, bu yondashuv nafaqat ko'p sonli sun'iy yo'ldoshlarni, balki tuproqli kalitlarning keng tarmog'ini ham talab qiladi.
Mijozning uskunalari (mobil sun'iy yo'ldosh terminallari, sun'iy yo'ldosh telefonlari) tashqi dunyo bilan yoki bir-biri bilan releli sun'iy yo'ldosh va mobil sun'iy yo'ldosh aloqasi xizmatlari operatorining tashqi er usti aloqa kanallariga (umumiy telefon tarmog'i, Internet) ulanishni ta'minlaydigan interfeys stansiyalari orqali o'zaro ta'sir qiladi. , va boshqalar.)
O’QUVCHILARNING BILIMLARINI TEKSHIRISH
UCHUN SAVOLLAR:
Kompyuter tarmoqlarini ularning geografik joylashishi, masshtabi hamda hajmiga qarab nechta turlarga ajratilai?
Kompyuter tarmoqlarida tarmoq elementi – bu…?
Tarmoq taqdim etadigan hizmatlar haqida tushuntiring?
Zamonaviy kompyuter tarmoqlarining qanday talablari mavju?
|
| |
-mavzu: Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanish

|
-mavzu: Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanish
|
bet | 4/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 462,71 Kb. | | #123232 |
Bog'liq 3-m.Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanish1-mavzu: Aloqa liniyalarining tarkibi va xususiyatlari va ulardan samarali foydalanish
Reja:
Aloqa liniyalari xarakteristikasi
Aloqa liniyasi odatda elektr axborot signallari uzatiladigan jismoniy vositadan, ma'lumotlarni uzatish uskunasidan va oraliq uskunadan iborat. Liniya atamasining sinonimi kanal atamasi hisoblanadi .
Ma'lumotlarni uzatishning fizik muhiti kabel, ya'ni simlar, izolyatsion va himoya qobiqlar va ulagichlar to'plami, shuningdek, elektromagnit to'lqinlar tarqaladigan yer atmosferasi yoki tashqi fazo bo'lishi mumkin.
Aloqa liniyalari ma'lumotlarni uzatish vositasiga qarab quyidagilarga bo'linadi:
sim (havo);
kabel (mis va optik tolali);
yer usti va sun'iy yo'ldosh aloqalari uchun radiokanallar .
Simli (havo) aloqa liniyalari - bu ustunlar orasiga yotqizilgan va havoda osilgan hech qanday izolyatsion yoki skrining ortiqcha oro bermay simlar. Bunday aloqa liniyalari an'anaviy ravishda telefon yoki telegraf signallarini olib yuradi, ammo boshqa imkoniyatlar mavjud bo'lmaganda, bu liniyalar kompyuter ma'lumotlarini uzatish uchun ham ishlatiladi. Ushbu liniyalarning tezligi va shovqinga chidamliligi ko'p narsalarni orzu qiladi. Bugungi kunda simli aloqa liniyalari tezda kabel liniyalariga almashtirilmoqda.
Kabel liniyalari juda murakkab tuzilmadir. Kabel izolyatsiyaning bir necha qatlamlari bilan o'ralgan o'tkazgichlardan iborat: elektr, elektromagnit, mexanik va, ehtimol, iqlimiy. Bundan tashqari, kabel turli jihozlarga tezda ulanish imkonini beruvchi ulagichlar bilan jihozlanishi mumkin. U erda ishlatiladigan kabel uch asosiy turlari bilan kompyuter tarmoqlari juft o'ralgan mis kabellar, koaksial mis kabellar va optik tolali kabellar.
O'ralgan simlar juft o'ralgan simlar deb ataladi . Bükümlü himoyalangan, bir amalda mavjud , mis simlari bir juft izolyatsiya ekranda va pardasi bilan o'ralgan bo'lsa , hech qanday banderol izolyatsiyalash qachon. Simlarni burish tashqi shovqinning kabel orqali uzatiladigan kerakli signallarga ta'sirini kamaytiradi.
Koaksiyal kabel muvozanatsiz tuzilishga ega va ichki mis o'tkazgichdan va o'tkazgichdan izolyatsiya qatlami bilan ajratilgan ortiqcha oro bermaydan iborat. Xususiyatlari va qo'llanilishi sohalarida farq qiluvchi koaksial kabelning bir nechta turlari mavjud - mahalliy tarmoqlar uchun, keng tarmoqli tarmoqlar uchun, kabel televideniesi uchun va boshqalar.
Optik tolali kabel nozik tolalardan iborat bo'lib, ular orqali yorug'lik signallari tarqaladi. Bu kabelning eng sifatli turi - u juda yuqori tezlikda (10 Gbit/s gacha va undan yuqori) ma'lumotlarni uzatishni ta'minlaydi va boshqa turdagi uzatish tashuvchilarga qaraganda yaxshiroq ma'lumotlarni tashqi shovqinlardan himoya qiladi.
|
| |
Misol 1: Berilgan a sonini juft yoki toqligini aniqlovchi dastur tuzilsin.
1 #include

|
Misol 1: Berilgan a sonini juft yoki toqligini aniqlovchi dastur tuzilsin.
1 #include
|
bet | 57/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishMisol 1: Berilgan a sonini juft yoki toqligini aniqlovchi dastur tuzilsin.
1 #include
2 #include
3 int main()
4 {
5 int a;
6 cin>>a;
7 if (a%2==0)
8 cout<<"juft";
9 else
10 cout<<"toq";
11 system ("pause");
12 return 0;
13 }
Dasturlashning yaxshi usuli: Shart operatorida doimiy ravishda bloklardan foydalanish yo'l qo'yilishi mumkin bo'lgan xatoliklarni oldini oladi. Ba'zi dasturchilar oldin ochuvchi va yopuvchi qavslarni {, } yozish, undan keyin blok ichidagi operatorlarni yozish lozimligini takidlashadi.
? : shart amali agar tekshirilayotgan shart nisbatan sodda bo’ lsa, shart amalini «?: » ko’ rinishini ishlatish mumkin. Bu operator quyidagi ko’rinishga ega:
oda> ? oda1> : oda2>; if shart operatoriga o’ xshash holda bu shart amali quyidagicha ishlaydi: agar rost (true) bo’lsa bajariladi, aks holda . Odatda ifodalar qiymatlari birorta o’zgaruvchiga o’zlashtiriladi.
Misol 2: 2 ta sondan kattasini topuvchi dastur tuzilsin.
1 #include
2 #include
3 int main()
4 {
5 int a,b,max;
6 cout<<"a=";
7 cin>>a;
8 cout<<"b=";
9 cin>>b;
10 max=(a>b)?a:b;
11 cout<
12 system ("pause");
13 return 0;
14 }
Agar a>b shart bajarilsa max o'zgaruvchisi a ni, aks xolda b ni o'zlashtiradi.
Tanlash operatorida bir nechta qiymatga bir hil operator ishlatishi quyidagicha bo'ladi.
1 #include
2 #include
3 int main()
4 {
5 int n;
6 cout << "1..10 oraliqdan son kiriting" << endl;
7 cin>>n;
|
| |
MS Visual Studio Express muhitida ishlashni o’rganish

|
MS Visual Studio Express muhitida ishlashni o’rganish
|
bet | 53/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish1. MS Visual Studio Express muhitida ishlashni o’rganish.
2. MS Visual Studio Expressda C++da kod kiritishni amalga oshiring..
4-mavzu
Tanlash operatori.
Reja:
1.Ma’lumotlarning tiplari 2.C++ tilida o‘zgaruvchi va o‘zgarmaslar 3.Sonlar, arifmetik amallar va ifodalarni yozish
4. O’tish operatori, break, continue operatorlari.
5. Tanlash operatori.
1. Ma’lumotlarning tiplari
C++ tilidagi dastur masala xarakteridan kelib chiqqan holda kutilgan natijaga ega bo‘lish uchun berilgan ma’lumotlar ustida ma’lum bir amallarni bajarishni ta’minlaydi. Bu ma’lumotlar asosan bazaviy hisoblangan 7 ta tipdan (1-jadval) biriga mansub bo‘lishi mumkin.
1-jadval
Bazaviy ma’lumot tiplari
Bool
|
mantiqiy tip
|
Char
|
belgili (harfiy) tip
|
wchar_t
|
ikki baytli belgili (harfiy) tip
|
Double
|
qo‘sh aniqlikdagi haqiqiy sonli tip
|
Float
|
haqiqiy sonli tip
|
Int
|
butun sonli tip
|
Void
|
qiymatga ega bo‘lmaydi
|
C++ tilida bu tiplarni signed (ishorali), unsigned (ishorasiz), short (qisqartirilgan) va long (kengaytirilgan) kabi modifikatorlar yordamida o‘zgartirish imkoniyati ham ko‘zda tutilgan. Bu modifikatorlarning barchasi bilan int tipidagi ma’lumotlar, signed va unsigned orqali char, longbilan esa double tipidagi ma’lumotlarni o‘zgartirish mumkin.
Hosil qilingan barcha tipdagi ma’lumotlar turli kompilyatorlar uchun kompyuter xotirasidan turli hajmdagi joyni band qiladi. 2-jadvalda ma’lumotlar tiplariga ko‘ra egallashi mumkin bo‘lgan minimal joy standartlari 32-razryadli muhit uchun keltirilgan.
2- jadval
|
| |
Sonlar, arifmetik amallar va ifodalarni yozish

|
Sonlar, arifmetik amallar va ifodalarni yozish
|
bet | 55/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish 3. Sonlar, arifmetik amallar va ifodalarni yozish
Musbat va manfiy butun sonlarni C++ tilida ham odatdagidek yozish mumkin:
Oddiy yozuv C++ tilida
1 1
-1024 -1024
Haqiqiy sonlarni yozishda, ularning butun va kasr qismini ajratib ko’rsatish uchun odatdagi vergul o‘rniga nuqta belgisidan foydalaniladi.
Oddiy yozuv C++ tilida
1,0 1.0
-1,024 -1.024
Ko‘chuvchi vergulli yozuvda esa haqiqiy sonning butun va kasr qismini ajratib turuvchi vergulni ehtiyojga qarab o‘ngga yoki chapga surish mumkin. Bunda vergulni surish xonalariga ko‘ra sonning tartibi o‘zgaradi. Masalan:
Bunday shaklda yozilgan sonlarni eksponentsial ko’rinishdagi sonlar deb ham yuritiladi. C++ tilida eksponentsialsonlarni yozish uchun odatdagi “o‘nning darajasi” yozuvi o‘rniga “e” belgisidan foydalaniladi.
Oddiy yozuv C++ tilida
1.2e25
1.23e-19
-2.8e-27
C++ tilida sonlar va o‘zgaruvchilar ustida qo‘shish (+), ayirish (-), ko‘paytirish (), bo‘lish (/), qoldiqni aniqlash (%) kabi amallardan foydalanish mumkin.
Arifmetik amallar odatdagi yozuvdan bitta satrga yozilishi bilan farqlanadi.
Oddiy yozuv C++ tilida
Arifmetik ifodalarda standart funksiyalar tez-tez uchrashini hisobga olib, ularning ayrimlarini C++ da yozilishini keltirib o‘tamiz. Bu funksiyalarning argumentlari qavslar ichida yoziladi.
Oddiy yozuv
|
Ma’nosi
|
C++ tilida
|
|
absolut qiymat
|
abs(x)
|
|
kvadrat ildiz
|
sqrt(x)
|
|
Eksponenta
|
exp(x)
|
|
natural logarifm
|
|
|
| |
Izobar haritasi - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 18/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Izobar haritasi -teng bosimli nuqtalarni birlashtirib harita tuzishga asoslangan.
Neft va gaz haritasi -ma’lum bir neft va gazga mahsuldor, kollektorli hududning geologik tuzilishini va neft va gaz uyumlarining tarqalish qonuniyatlari ifodalangan harita.
Suv bosgan quduqlar haritasi -burg’ilash quduqlarining suv bosganlik darajasini, ifodalashga mo’ljallangan haritalar.
Struktura haritasi -tektonik shakllarning turlarini va morfologiyasini ifodalashga mo’ljallangan harita.
Tutashtirish haritasi -Izoxorlar tushirilgan harita. U ikki stratigrafik gorizontlar orasidagi o’zgarishlarni aniqlashga asoslangan.
Tektonik harita -yer po’sti yoki uning ayrim qismlari strukturasining taraqqiyot bosqichlari izohlangan harita.
Quduqga kislotali ishlov berish-quduq atrofidagi togʻ’ jinslarini kislota bilan eritish щisobiga suv yig’uvchi, drenaj va neft quduqlari unumdorligini oshirishning kimyoviy metodi. Bunda 10-15 foizli kislotalardan foydalaniladi.
Kislotali agregat -burg’i quduqlariga kislota bilan ishlov berishga mo’ljallangan agregat.
To’sqich -mashinalar va quvuryuritmalarda gaz, bugʻ’ yoki suyuqlik sarfini boshqaradigan detal yoxud qurilma. Mashinalar (nasoslar, kompressorlar, ichki yonuv dvigatellari, havo ufirgichlar) dagi to’sqich-gaz, bugʻ’ yoki suyuqlikni taqsimlash yoxud ular sarfini boshqarish mexanizmining qismi.
Chiqarish to’sqichi-qorishma haydash nasosining chiqarish to’sqichi.
Teskari to’sqich - suyuqlikning teskari oqimi paydo bo’lishiga yo’l qo’ymaslikka asoslangan moslama.
Neftlar tasnifi -bu tasnif quyidagicha ifodalanadi: a) faqat texnik qonun-qoidalarga asoslangan va texnik maqsadlarda qo’llaniladigan neftlar tasnifi; b) kimyoviy tarkibiga asoslangan neftlar tasnifi; v) genetik asosda tuzilgan neftlar tasnifi.
Shtanga kaliti -burg’i shtangalarini burab ochish va burab yopishda qo’llaniladigan asbob.
Kalitlar -shtangalarni burab ochish va yopish uchun mo’ljallangan har xil tuzilishdagi kalitlar. Bir vaqtning o’zida ikki (tutib turuvchi va burovchi) kalitdan foydalaniladi. Kalitlarning avtomatik, vintli, gaykali, gaz uchun, ikki oshiq-moshiqli, mustahkamlovchi, quvurlar va koronkalar uchun, aylanma, yopqich tarmoqli, tashlama, osma, patronli, zanjirli va boshqa turlari mavjud.
|
| |
Matnli axborotga ishlov berish uskunalari

|
Matnli axborotga ishlov berish uskunalari
|
bet | 2/3 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #117177 |
Bog'liq Axborotlarni tayyorlash va kiritish qurilmalari RDB texnologik jihozlarni va robotlardagi kuzatuvchi elektroyuritmalar sxemalariMatnli axborotga ishlov berish uskunalari
1. Matnli axbоrоt
Kоmpyutеr yordamida qanday ishlarni amalga оshirish mumkin ekanligi va buning uchun fоydalanuvchi tоmоnidan nimalar lоzimligini bilish uchun, avvalо shaxsiy kompyuterning tuzilishi (10.1-rasm) hamda uning ishi nimalarga asоslanganligi bilan tanishib chiqish kеrak bo’ladi.
Kоmpyutеr bоsma mahsulоtlarni ishlab chiqarishda axbоrоtlar ustida ish оlib bоrish uchun qo’llaniladi. Bu axbоrоtlar ustida ish оlib bоrish qоidalari esa EHMga yozilgan turli dasturlar оrqali bеlgilanadi.
10.1-rasm. Shaxsiy kоmpyutеrining umumiy ko’rinishi
Ofset bosmada qolip tayorlashning asosi qolip materiali sirtining fizikkimyoviy xossalarini sun’iy o’zgartirishdan iborat. Hozirgi kunda ko’p rangli an’anaviy nashrlar (bolalar kitobi, geografiya xaritalari, plakatlar) bilan birga tusli rasmli nashrlar, badiiy jihatdan yuksak nashrlar va boshqa turli mahsulotlar ofset usulida chop etilmoqda.
Agar qolipning bosiluvchi qismlari oraliq qismlaridan pastda bo’lsa, bunday bosma chuqur bosma deb ataladi. Chuqur bosmada bo’yoq qolipga mo’l qilib surkaladi, so’ngra oraliq qismlaridagi ortiqcha bo’yoq maxsus po’lat plastina - rakel bilan sidirib olinadi. Hozir rakelli chuqur bosma rasmli nashrlar - fotosuratli albomlar, san’at kitoblari, ko’p sonli, rangli rasmli va ko’p adadli (40-50 ming)
jurnallarni va gulqog’ozlarni chop qilishda qo’llanilmoqda.
Bosma qoliplar bosish usuli, bosma mahsulotning tavsifi, aslnusxani aniq qayta ishlash darajasi, geometrik belgilar, material, vazifasi bo’yicha turlanadi.
Bosma usul bo’yicha: a) yuqori bosma usul uchun (metalldan va plastmassadan tayorlangan); yuqori ofset, fleksografiya, fotopolimer qoliplar; b) tekis (yassi) bosma usul uchun qoliplar (ofset, litografiya, fototipiya); v) chuqur bosma usul uchun qoliplar; g) trafaret bosma usul uchun qoliplar; d) maxsus bosma usul uchun qoliplar (elektrografik, ferromagnitografik, lazerli-golografik).
Bosma mahsulotining ko’rinishi bo’yicha: a) matnli qoliplar (matn, formula, jadval); b) aralash qoliplar - matn va rasmdan iborat; v) rasmli qoliplar (shtrixli, tusli va aralash).
Aslnusxani aniq qayta ishlash darajasi bo’yicha: a) harfdan tayyorlangan qolip; b) fotomexanik usuli bilan tayorlangan qolip.
Geometrik belgilar bo’yicha: a) tekis - literalardan, yaxlit qator va sahifalardan, plastinalar ustida; b) g’altakli (rotatsion).
Material bo’yicha: a) metalldan tayorlangan (Zn, Al, Cu, Mg ) qolip; b) nometalldan tayorlangan - polistirol, polivinilxlorid, poliamid, polipropilen, rezina - qolip.
Vazifasi bo’yicha: a) bosim ta’sirida bosish; b) plastmassa materialida naqsh solib bosish; v) mexanik kuchsiz bosish; g) bosma qolip tayyorlash uchun.
|
| |
quduqni to’xtatish - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 21/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)quduqni to’xtatish-burg’ qudug’ini vaqtincha berkitib, ishdan to’xtatish jarayoni.
Yemirishga bardoshlik-materiallarning yemirilishga qarshilik ko’rsata olish hossasi.
Suvga to’yinish koeffitsienti-qattiq jinslar uchun yoʻtilgan suv miqdorini uning suvga to’yinish miqdoriga nisbati. Jismning oddiy sharoitlarda sekin-asta suvga to’yinishiga barcha g’ovaklar hajmining qancha qismi suv bilan to’yinishini ko’rsatadi. Quruq jinslarda suvga to’yinish koeffitsiyenti <0,5, nam jinslarda 0,5-0,8, suvga to’la to’yingan jinslarda 1 ga teng.
Suv beraolish koeffitsienti-to’la nam sig’imigacha to’yingan jinsdan erkin oqib chiqqan suv hajmining shu jins hajmiga nisbati.
Neftga to’yinish koeffitsienti-qatlam bo’shliqlaridagi neft hajmining hamma neftli qatlam bo’shliqlari hajmiga bo’lgan munosabati.
Neft berish koeffitsienti-qatlamning ishlash rejimiga, kollektorlarning litologik-fizik xossasiga, neft xossasiga, qazib olish sharoitiga qarab aniqlashga asoslangan koyeffitsiyent.
Foydali ish koeffitsienti-biror texnik qurilmaning unda energiya uzatish jarayonlarini amalga oshirishning yoki energiyani bir turdan boshqa turga aylanishining takomillashganlik darajasini harakterlaydigan o’lchamsiz kattalik.
G’ovaklilik koeffitsienti-zamindagi bo’shliq щajmining zamin skeleti hajmiga nisbati.
Quduqning mahsuldorlik koeffitsienti-burg’i qudug’i debitining (sm3/sek, m3 sutkalarida) bosimini (atm.da) ko’payishi yoki kamayishiga nisbati tarzida aniqlanishi.
O’tkazuvchanlik koeffitsienti-g’ovakli togʻ’ jinslarining filtratsiya jarayonida o’tkazuvchanligini tasvirlovchi ko’rsatkich. o’tkazuvchanlik koeffitsiyentining filtratsiya koeffitsiyentidan farqi-filtratsiyalanayotgan (sizilayotgan) suyuqlikning xususiyatlariga bogʻ’liq emasligi hisoblanadi.
Siqiluvchanlik koeffitsienti-togʻ’ jinslarining yon tomonga kengayishi imkoni bo’lmagan taqdirdagi siqilish darajasini ko’rsatadigan miqdor.
|
| |
Kompressor stantsiyasi - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 20/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Kompressor stantsiyasi -qisilgan havolarni o’ziga olish va u bilan har xil pnevmatik asboblarni ta’minlashga mo’ljallangan stantsiya.
Kompensator -burg’ilash nasosining yuvish eritmasini bir tekisda bermasligi natijasida sodir bo’ladigan bosim o’zgarishlarini pasaytirishga mo’ljallangan qurilma.
Geologik kompleks-cho’kindi hosil bo’lishidan boshlab, burmalanish va granitoidlarning cho’kindi jinslarini yorib kirishi bilan yakunlanuvchi davr davomida hosil bo’lgan togʻ’ jinslari to’plami.
Konduktor-burg’ilayotgan quduqlarga qo’yiladigan quvurlar. Ular quduqning to’g’ri yo’nalishi va yuqori qismi qatlamlaridagi jinslarning mustahkamligini taminlaydi va suvdan muhofaza qilish uchun xizmat qiladi.
Quduqning tuzilishi-burg’ quduqlarining tuzilishini (chuqurligi bo’yicha burg’ diametrining o’zgarishi, mustahkamlovchi quvurlar birikmasi diametri va tushirish chuqurligi, tompanajlash joyi va usuli) tasvirlashga asoslangan. Burg’ quduq tuzilishini tanlashning dastlabki materiallariga geologik kesimdagi togʻ’ jinslarning fizik-mexaniq xosslari asos qilib olinadi.
Nazorat qudug’i-yer osti suvlarining yuzasini, qatlamlarning bosimini, haroratini, neft va gazga to’yinganligini, neft gaz va suv kontaktlari holatini o’rganishga, namunalar olishga va har xil tajribalar o’tkazishga mo’ljallangan burg’ qudug’i. Bundan tashqari neft uyumlarini qazib olish va boshqarish jarayonlarini nazorat qiladi. Nazorat qudug’i nazorat o’lchagich asboblari yoki o’lchagich moslamalari bilan ta’minlanadi.
Gazlilik chegarasi-qatlamda tarqalgan erkin gazning gaz qalpog’i ko’rinishidagi yopiq chegarasi. Yopiq chegara orqasi tagida qatlam yotishi bo’yicha neft yoki gaz joylashgan bo’ladi.
Neftlanish chegarasi-neft uyumi tarqalishining yopiq chegarasi. Yopiq chegara orqasi tagida qatlam yotishi bo’yicha suv yotadi.
Eritmaning to’planishi- (quyuqlanishi) eritmadagi moddalarning miqdori asosan ularning zichligi, modda og’irligining eritma og’irligiga nisbati, modda og’irligining eritma hajm birligiga nisbati, moddaning gramm-molekulalar yoki gramm-ekvivalentlar sonining hajm birligiga nisbati bo’yicha aniqlanadi.
|
| |