-sxema. Derartment.organisation.domain
Misol: cs.msu.su


3-sxema

Xozir 2000 dan ortiq yangiliklar guruxi mavjud. Ular barcha tizimdagi yangiliklarni (kompyuter texnikasi, fanning turli soxalari, siyosat, dam olish mavzusi va xokazoni) qamrab oladi.
Siyosat (arab. سياسة (siyasa) - ot tarbiyalash, ot boqish) - davlatni boshqarish sanʼati. Siyosat biror guruh, jamiyatni boshqarish jarayonidir. Ushbu jarayonda tegishli guruh vakillari ham qatnashishadi.
Telekonferensiya kategoriya va kategoriya bo’limlari ierarxik usulda tashkil etilgan. Bu kerakli telekonferensiyani topishga yordam beradi. Rasmiy ierarxiyada yettita asosiy kategoriya (ierarxiyaning yuqori darajasi) mavjud.
Kategoriya Mavzu
comr --------------------------------------------------------------- Kompyuterlar
misc -------------------------------------------------------- Turli xil ma’umotlar
news -------------------------------------- Yangiliklar (UseNet tizimi xaqida)
rec ------------------------------------------ Dam olish (musiqa, sport o’yinlari)
soc ----------------------------------------------------------------------- Jamiyat xaqida
sci ------------------------------------------------------------------------ Tabiiy fanlar
talk ------------------------------------------------------------ Munozara, muxokamalar
Boshqa bo’limlar xam mavjud. Yangiliklar guruxining nomi odatda nuqta bilan ajratilgan ikkita yoki undan ortiq bo’limdan iborat bo’ladi. Nomlar chapdan o’ngga qarab o’qiladi. Birinchi qism (eng chapdagi) nom yangiliklarning mazkur guruxi mansub bo’lgan ierarxiyaning yuqori darajasini aks ettiradi:
Comr.sys.os.mswindows - Microsoft windows operatsion tizimiga
bag’ishlangan telekonferensiya.
News.answers - jo’natmaning keng ro’yxati, shu orqali
Internetga obuna bo’lish mumkin.
Res.collecting - kolleksionerlar uchun telekonferensiya.
Sci rhisics - fizika bo’yicha telekonferensiya.
Alt.cooking-chat - qandolatchilik bo’yicha telekonferensiya.
UseNet DejaNews xabarlari bilan ishlash uchun NNTR (Net news transfer rrotocol - Internet yangiliklarini uzatish protokoli)dan foydalaniladi.
Xozir telekonferensiyalar bilan grafik muxitda (Microsoft Windows, X Windows System) ishlash dasturi mavjud, shu bilan birga Netscare va Microsoft NetShow dasturi ancha taniqli.
Sizni qiziqtiruvchi telekonferensiya bo’limini qidirish uchun httr://www.dejanews.com manzilgoxi bo’yicha UseNet DejaNewsdan qidirish tizimi xizmatidan foydalanish qulay. Buning boshqacha yo’li xam bor:
-
Web brauzerga Moskvadagi Iqtisodiy rivojlanish Xalqaro bank instituti manzilgoxi (httr://www.
| Moskva (rus. Москва) - Rossiya Federatsiyasi poytaxti, Moskva viloyati markazi, federal ahamiyatidagi shahar. Rossiya Federatsiyasining yirik siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Moskvada Rossiya Federatsiyasi Prezidenta, Federal Majlis, Rossiya Federatsiyasi hukumati, Konstitutsiyaviy Sud, Oliy Sud, Oliy arbitraj sudi, Rossiya Federatsiyasi Prokuraturasi qarorgohlari joylashgan. |
edimo.ru/) saxifasini yuklash;
-
«Sichqon» bilan «Umumiy axborot» bo’limiga kirish;
-
«Umumiy axborot» bo’limida «Internetda axborotni izlash tizimi» ro’yxatiga murojaat qilish;
-
«Internetda axborot izlash tizimi» bo’limida «UseNet-bo’yicha qidirish tizimi» bandiga murojaat qilish.
RING bilan ishlash
RING dasturi Internetda boshqa kompyuterlar bilan bog’lanish mumkinligini tekshirish uchun mo’ljallangan. U qisqacha xabar jo’natadi, unga boshqa kompyuter avtomatik ravishda javob beradi.
Agar siz RING yordamida boshqa kompyuter bilan bog’lana olmasangiz, demak umuman buni amalga oshirolmaysiz. Ulanishni tekshirish uchun aloqa qilishni istagan nost-kompyuter nomini kiritish va Ring komandasini berish («sichqon» orqali Ring tugmachasini bosish) kifoya qiladi. Bunga javoban aloqa bog’lash mumkinligi xaqida axborot keladi.
Telnet bilan ishlash
Telnet bu terminalning emulyasiya protokolidir. U orqali Internetga olisdan turib kirish mumkin. Terminal emulyasiyasi - bu boshqa kompyuterga kirishni ta'minlovchi ish rejimi. Bu xolda boshqa kompyuter bilan uning terminali sifatida muloqotda bo’lasiz. Ko’pchilik xollarda DEC firmasi tomonidan ishlab chiqilgan va UNIX operatsion tizimida terminal emulyasiyasi uchun mo’ljallangan vt100 terminal emulyasiyasidan foydalaniladi.
Unix operatsion tizimida fayllarni boshqarish DOS OT dagi kabi o’sha kataloglar tuzilmasiga asoslangan.
Olisdan turib ishlash seansini boshlash uchun telnet (Unix) komandasini berish va siz ishlashni xoxlagan mashina nomini ko’rsatish lozim.
Telnet host domain
Masalan:
telnet well.cf.ca.us
Bu komandaga nisbatan olisdagi kompyuter sizning ro’yxatga olingan nomingizni (login) va parolni so’raydi. Chunki telnet aloqani o’rnatish uchun siz ushbu olislashgan kompyuterda ro’yxatga olingan bo’lishingiz kerak. Agar siz Telnet komanda qatorida turib, Telnetíèíã áàð÷à êîìàíäàëàðè xàšèäà ìà'lumot olishni istasangiz, klaviatura bilan so’rov (?) alomatini kiriting.
Telnet dasturini kiritgan kompyuter lokal xisoblanadi. O’z o’rnida aloqa o’rnatadigan kompyuter - olislashgan kompyuter xisoblanadi.
Telnetdan maqsadga muvofiq foydalaniladigan xolatlar:
-
Siz bir qator kompyuterlarda ro’yxatga olingansiz va ba’zi ishlarni bajarishingiz kerak (dasturni kiritish uchun sizning kompyuterlaringizda resurs yetishmaydi, nisbatan kuchli kompyuterga kirishga ruxsat olish kerak; boshqa kompyuterda saqlangan ma’lumotga ega fayl bor va ushbu ma'lumotlar bilan ishlash uchun dasturni kiritmoqchisiz);
-
siz Internet tizimining «mijoz-server» ilovasidan foydalanmoqchisiz, lekin sizning mashinangizga kerakli «mijoz-dastur» kiritilmagan;
-
boshqa kompyuterda joylashgan lokal dasturga kirishga ruxsat olishingiz shart.
Lokal dasturning uchta turi mavjud:
-
Ma’lum mavzu bo’yicha faylga kirishni ta’minlovchi e’lonlar taxtasi (BBS - Bulletin Board Services);
-
ma'lumotlar bazasi;
-
menyu tizimi yordamida fayllarga qulay kirishni ta’minlovchi dasturlar.
Telnet bazasida Hytelnet ishlab chiqilgan. Hytelnet telnet yordamida ochiqdan-ochiq ulanish imkonini beruvchi tizimlar va kutubxonalarning gipermatnli ro’yxatida qayd etish uchun kompyuterlar tanlash imkonini beradi. Hytelnetni ishga solish uchun hytelnet komandasi beriladi.
Menyuda tanlash uchun yuqori (pastga) yuritish klavishlari va Enter klavishidan foydalaniladi. Foydalanuvchining Hytelnet ma'lumotlar bazasida saqlanadigan identifikatori va paroli dastur bilan avtomatik ravishda kiritiladi. Web Hytelnet taxminicha, httr://library.usask.ca/hytelnet manzilgoxi bo’yicha kiritish imkoni mavjud.
FTR bilan ishlash
FTR (file transfer rrotocol - fayllarni uzatish protokoli) - bu bir xost-kompyuterdan boshqasiga nusxa olish imkonini beruvchi FTR protokol va dasturning jamlamasi bo’lib, Internetning ilk xizmati turlaridan biri sanaladi.
FTR imkoniyatlari:
-
Olisdagi mashinadan fayllar qidirish;
-
fayllarda ma’lumotlarni jo’natish (xam ikkilik, xam matnli ma'lumotlarni).
FTR serverlarda katta xajmdagi fayl arxivlari saqlanadi (matnli axborot, dasturlar, ma'lumotlar bazasi).
Xozir Internetda FTR - serverining uch xil turi mavjud:
-
Internet-style (serverning barcha fayllariga kirish);
-
Listserver (cheklangan kirish);
-
FTRmail (elektron pochta orqali kirish).
Ba'zi o’rinlarda ftr telnetga o’xshab ketadi. FTR ishlashi uchun olisdagi mashinaga kirishga ruxsat bo’lishi zarur (foydalanuvchining mantiqiy nomi va parolni bilish lozim). Ko’pgina uzellarda anonim FTR usuli qabul qilingan. Bunda mantiqiy nom sifatida anonymous, parol o’rnida esa sizning pochta manzilgoxingiz beriladi. Odatda siz anonymous sifatida ro’yxatga olingansiz, olislashgan tizim fayllarining cheklangan to’plamiga kirishga ruxsat beriladi.
FTR yordamida fayllardan nusxa olish quyidagicha amalga oshiriladi:
-
FTR komandasi yordami bilan (agar UNIX OT interaktiv qobiqqa kirishga ruxsatingiz bo’lsa);
-
WinSock standarti FTR - dasturi yordamida (WS_FTR, Cute FTR dasturi);
-
Web - brauzer yordamida (Netscare Navigator, Internet Exrlorer).
Ko’pgina Web - brauzerlar anonimi FTRni amalga oshirishi mumkin, lekin faqat fayllarni kompyuteringizga yozish uchun foydalaniladi.
Freeware (bepul dasturiy ta'minot) - bu dasturiy ta'minot tarqatish va foydalanish uchun taqdim etiladi. Uning Sharewaredan farqi shundaki, Shareware bepul tarqatilishi mumkin, lekin bir qancha tanishuv davridan so’ng xaq to’lash lozim.
Archie bilan ishlash
Internet orqali kirish mumkin bo’lgan dasturlardan o’z kompyuteringizga nusxa ko’chirishingiz mumkin. Bunda kerakli dasturni qidirish lozim bo’ladi. Archie nomi bo’yicha FTR - serverda faylni qidiradi va qidirilayotgan faylni o’z ichiga olgan serverlar ro’yxatini chiqaradi. Shundan so’ng siz FTR yordamida kerakli faylni o’z kompyuteringizga yuborishingiz mumkin.
Archie doimo internetni skanerlaydi va uning ma’lumotlar bazasi to’xtovsiz yangilanadi. Agar siz faylning aniq nomini bilmasangiz Archie yordamida kalitli so’z bo’yicha faylni qidirishingiz mumkin. Archie ma’lumotlar bazasi ko’pgina universitetlar va tarmoq tashkilotlar tomonidan qo’llab-quvvatlanadi.
Archie ma'lumotlar bazasiga kirishga ruxsatni quyidagi usulda olish mumkin:
-
Sizning xost-kompyuteringiz orqali kompyuteringizga o’rnatilgan archie mijoz dasturi yordamida;
-
elektron pochta orqali;
-
telnet orqali archie server bilan kompyuterga ulanish.
Kerakli faylni qidirish uchun FTR - search qidiruv tizimi xizmatidan foydalanish mumkin. Bu tizim barcha domenlar bo’ylab yoki siz buyurgan domen bo’ylab faylni tezkor usulda qidiradi, tashkil etish vaqti, mamlakatlar va boshqa belgilari bo’yicha tanlangan fayllarni xillarga ajratadi. Siz /httr://ftrsearch.ntnu.no/ manzilgoxi bo’yicha mazkur qidiruv bilan bog’lanishingiz mumkin.
FTR Search - FTR arxivida fayllarni qidiruvchi eng yaxshi mashina va u Tronxeym (Norvegiya)da joylashgan. FTR Search - ko’rsatilgan yoki barcha domenlar bo’yicha tezkor qidiruvni amalga oshiradi, yaratish vaqti natijalari, mamlakatlar va boshqa belgilar bo’yicha uni xillarga ajratadi. Ma'lumotlar bazasi 4,650 FTR sites, 5 mln. direktoriya va 65 milliondan ortiq 135 MV xajmdagi fayllar nomini o’z ichiga oladi, xar xaftada yangilanadi.
Gorher bilan ishlash
Gorher qulay shaklda Internet taqdim etadigan barcha xizmatlardan foydalanish imkonini beradi. Gorher serverlaridan biriga ulanib, u bilan ishlash mumkin. Odatda xar bir Gorher - server ma'lum mavzuga: qishloq xo’jaligi, iqtisod qonunchiligi va xokazolarga bag’ishlangan.
Gorher menyu tizimidan foydalangan xolda sizga kerakli bo’lgan server bilan bog’lanish mumkin. Ma’lumotlar arxivi bilan ishlashni osonlashtirish uchun Gorherda Veronical (Very Easy Rodent Oriental Netwide Index to Comruterzed Archives - kompyuter arxivining o’ta oddiy tarmoq ko’rsatkichi) dasturi mavjud. Ushbu dastur yordamida siz kalit so’zlar bo’yicha Gorherning xar qanday serverida kerakli ma'lumotlarni qidirib topishingiz mumkin.
World Wide Web ishlash
World Wide Web (WWW) - multimedia asosida global gipermatn axborot tizimidir, u quyidagilarni amalga oshiradi:
-
Axborotlar maxsus dasturiy ta’minot joylangan Internetga birlashgan WWW - serverlarida saqlanadi;
-
axborot o’z ichiga matnni, grafikni, video va ovozni olishi mumkin;
-
Internetdan foydalanuvchilar ushbu axborotni Web - brauzerlar «dastur-mijozlar» yordamida olishi mumkin (Web - xujjatlarni ko’rib chiqish dasturi);
-
WWWda axborotlar xujjatlar shaklida taqdim etilgan. Ularning xar biri giperaloqa (hieperlinks) - jo’natmani o’z ichiga olishi mumkin;
-
WWWda gipermatnli xujjatlarni yaratish uchun HTML (Hirer Text Markur Language - o’lchash va gipermatn tili)dan foydalaniladi;
-
WWWda «mijoz-server» larning o’zaro xarakati HTTR (Hyrer Text Transmission Rrotocol - gipermatnni uzatish) protokoli asosida amalga oshiriladi. Bunda boshqa ilovalardan farqli ravishda butun ish davomida ikkita punkt oralig’ida aloqa o’rnatilmaydi, mijozning so’roviga nisbatan serverning xar bir javobidan so’ng aloqa to’xtatib olinadi;
-
HTML - xujjatlar shaklidagi tarmoq resurslari URL (Uniform Resourse Locator - resurslarning unifikatsiyalangan lokatorlari) yordamida identifikatsiyalanadi. URL kerakli resursning qaerda joylashganligini aniqlaydi.
HTTR serveridan xujjatlarni so’rash uchun quyidagicha sxemadan foydalaniladi:
httr://server adresi: (port nomeri) / direktoriya_nomi/fayl_nomi
Web tizimi shunisi bilan yaxshiki, Internetning boshqa serveri World Wide Web serveri bo’lishi shart emas. HTML ftr yoki Gorher bo’yicha yangiliklar (UseNet) guruxidan olinishi mumkin bo’lgan xujjatlar bilan aloqa o’rnatish imkonini beradi. Shuningdek, u telnet va elektron pochta adreslari bilan aloqa o’rnata oladi.
Internet resurslarini manzilgoxlash uslubiyoti
HTTR sxemasi (gipermatn bilan ishlash sxemasi)
Tipik manzilgox quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi:
protokol://server_manzilgoxi: (port_nomeri)/direktoriya_nomi/ fayl_nomi
Masalan: httr: //www.edimo.ru/ea/growth.html
FTR sxemasi (fayllar arxivi bilan ishlash sxemasi)
Tipik manzilgox quyidagi ko’rinishga ega:
protokol: //(protokol)@server_manzilgoxi: (port_nomeri) /
direktoriya_nomi/fayl_nomi
Masalan: ftr: //ftr.msu.edu
Gorher sxemasi (taqsimlangan Gorher axborot tizimi resurslariga tayanish uchun sxema)
Tipik manzilgox quyidagicha ko’rinishga ega:
protokol: //server_manzilgoxi: (port_nomeri)/direktoriya_nomi/fayl_nomi
Masalan: gorher://sunsite.une.edu
MAILTO sxemasi (pochtani jo’natish uchun sxema)
Masalan: mailto:vmedvedev@worldbank.org
NEWS sxemasi (Usenet tizimi xabarlarini ko’rish sxemasi)
Masalan: news: //comr.infosystems.gorher
NNTÐ ñõåìàñè (Usener tizimi xabarlarini ko’rib chiqish uchun sxema)
Masalan: nntr://comr.infosystems.gorher/086
TELNET sxemasi (olislashgan terminal rejimidagi resurslarga kirish)
Masalan: telnet://marvel.loc.gov
WAIS sxemasi (taqsimlangan axborot-qidiruv tizimi)
Masalan: wais//quake.think.com/rub/wais/bibliograrhy.txt
FILE sxemasi (lokal rejimda WWW texnologiyasidan foydalanish)
Masalan: file:///c/internet/html/index.htm
WWWda ishlash
Brauzerlar (mijoz-dasturlar) WWW - serverlarida saqlanuvchi WWW xujjatlarni ko’rib chiqish maxsus dasturi, Bu dasturlar serverlar bilan o’zaro xarakatlanadi va ekranga WWW xujjatlarini chiqaradi. WWW xujjatlar HTML (Hyrer Text Markur Language) - gipermatnli o’lcham tili yordamida yaratiladi.
Internet Exrlorer 3.02 va Netscare Navigator 3.01 eng ommalashgan (uning bosh oynasini yuqorida ko’rganmiz).
Brauzerlar urushi
Eng yaxshi yoki eng ommalashgan brauzer degan nom uchun kurash shunga olib keladiki, dasturiy maxsulot ishlab chiqaruvchilar xar doim xam mos kelish masalalariga yetarli e'tibor bermaydi.Kurash - sport turi, belgilangan qoidaga muvofiq ikki sportchining yakkama-yakka olishuvi. Kurashish sanʼati koʻp xalqlarda qadim zamonlardan buyon maʼlum. K. ayniqsa Yunonistonda keng tarqalib, qad. olimpiada musobaqalaridan doimiy oʻrin olib kelgan.
Natijada, kodlar Internet Exrlorer 3.02 va Netscare Navigator Cold 3.01 turlicha sharxlanadi yoki faqat bitta brauzer bilan ishlanadi.
Masalan, Internet Exrlorer 3.02 brauzer
Netscare Navigator Cold 3.01 bu kodlarni saqlamaydi.
Elektron pochtani qo’llash
Elektron pochta - kompyuterlar orasida xabar uzatishni lokal va global asosda tashkil qiladi. Elektron pochtadan faqat xabarlarni emas, fayllarni uzatish uchun xam foydalaniladi. Uning yordamida tezkor usulda bitta yoki bir necha adreslar bilan axborot almashish mumkin. Mustaqil IDC konsalting xizmatining xisoblashicha elektron pochta qutilari soni 1997 yil boshida 250 millionni tashkil etgan.
Elektron ma'lumotlar adres va ma’lumotlar mavzuidan iborat bo’ladi. Adres qismi odatda oluvchining manzilgoxini, jo’natuvchining manzilgoxini, ma'lumot mavzuini, fayllar xabarlariga ilova qilinuvchi axborotlarni o’z ichiga oladi.
Netscare Navigator Gold 3.01 to’g’ri sozlanganda xabarlarni yuborish va olish, unga fayllarni kiritish, papkalar tashkil etish imkonini beradi.
Netscare Navigator Gold 3.01 to’g’ri sozlanganda xabarlarni yuborish va olish, unga fayllarni kiritish, papkalar tashkil etish imkonini beradi.
Elektron pochtani jo’natish
Elektron xabarlarni jo’natish quyidagi usullardan biri yordamida Message Comrosition (xabarlarni tayyorlash) oynasini ochish asosida amalga oshiriladi.
-
WWW xujjatlarda mailotoni bosish;
-
mailto bilan boshlanuvchi xujjatlarni Location URL oynasiga kiritish;
-
File/New Mail Message (yangi xabarlar) yoki File/Mail Dosument (xujjatlarni pochta orqali jo’natish) menyusidan foydalanish;
-
Netscaðe Mail oynasida Message/New Mail Message (yangi xabar) menyusidan foydalanish.
Elektron pochtani olish
Olingan xabarlarni ko’rib chiqish uchun Netscare Mail oynasidan foydalanish mumkin. Oynani ochish uchun Windows/Netscare Mail (Netscare pochtasi) menyusidan foydalanish mumkin yoki Netscare Navigator Gold 3.01 oynasining ung tomonidagi piktogrammani bosish (turtish) kerak bo’ladi.
Iqtisodchilar uchun Internet
Internet doimo yangilanib boruvchi iqtisodiy fanlar bo’yicha axborot resurslar ombori xisoblanadi. Internetda axborot izlash tizimi kerakli axborotni olish vazifasini yengillashtiradi.
Internet yangi bilimlarni egallashda eng samarali vosita bo’lishi mumkin. Internet yordamida iqtisodiy fanlarni o’qitishning yangi usullari bilan tanishish mumkin.
Internetda iqtisodiy jurnal va gazetalarning elektron versiyalarini topish mumkin. Faqat elektron shaklda mavjud bo’lgan davriy nashr paydo bo’ladi va ular soni ko’payib boradi.
Internetda iqtisod soxasidagi yangiliklar bilan tanishish jarayonida ushbu yangiliklarni iqtisodchi olimlar qanday baxolashganini bilish mumkin.
Internetda o’zaro axborot almashuv va tadqiqot natijalarini chop etish olimlar qaysi mamlakatda bo’lishidan qat'iy nazar birgalikda ilmiy tadqiqotlar olib borish imkonini beradi. Internet yordamida ilmiy konferensiya va seminarlar to’g’risida bilish mumkin, shuningdek, ularning materiallari bilan tanishish va ilmiy, o’quv-uslubiy qo’llanmalaringizni e’lon qilishingiz mumkin.
Sizda paydo bo’lgan savolga javobni Usenet (Newsgrour)da elektron suxbatlardan topish mumkin.
Ask Exrerts (ekspertdan so’ra) saxifasida (Web) saqlanadigan E-mail shaklini to’ldirib jo’natsangiz jaxonning eng ilg’or iqtisodchilariga savol bilan murojaat qilishingiz mumkin.
Internet orqali xorijda oliy ta'lim soxasidagi vakansiyalar xaqida e’lonlarni topish mumkin.
Internetda grant stipendiyalar berishga bag’ishlangan saxifa bor.
Sizning oliy o’quv yurtingiz Web saxifasini yaratgan bo’lsa, bu INTERNET tarmog’idagi zur reklama vositasidir.