nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat savollari - 1 – laboratoriya ishi tarmoq qurilmalarida dastlabki sozlamalarini o’rnatish ishdan maqsad

|
1 – laboratoriya ishi tarmoq qurilmalarida dastlabki sozlamalarini o’rnatish ishdan maqsad
|
bet | 6/8 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #138769 |
Bog'liq 1-3 laboratoriya ishi Shakarov Nazorat savollari
Console porti qaysi holatda ishlatiladi?
Kommutator uchun nima sababdan VTY kanalini sozlash kerak?
Parolni shifrlanmagan ko‘rinishda uzatilmasligi uchun nima qilish kerak?
Telnet va SSH protokollari nima maqsadda ishlatiladi?
Kompyuterlar qurilmalarga kirishi uchun nima sababdan tarmoq manzili bir xil bo‘lishi kerak?
Line vty 0 15 buyrug‘i nimani bildiradi?
Javoblar:
1
2
3
4
5
6
7
8
2- LABORATORIYA ISHI
KOMMUTATORDA PORT XAVFSIZLIGI (PORT SECURITY) NI SOZLASH
Ishdan maqsad: Kommutatsiya jadvallari to`ldirilishiga yo`naltirilgan hujumlardan, tarmoqni himoya qilish imkonini beruvchi kommutatorning “port-security” funksiyasini sozlash bo`yicha amaliy ko`nikmalarga ega bo’lish.
Qisqacha nazariy ma’lumotlar
Port-security funksiyasi kommutatorning biror bir porti orqali tarmoqqa faqat ko`rsatilgan qurilmalar kirishini sozlashga imkon beradi. Ushbu portga kirishga ruxsat berilgan qurilmalar MAC-manzillar bo`yicha aniqlanadi. MAC-manzillar dinamik yoki tarmoq administrator tomonidan qo`lda sozlanishi mumkin. Bundan tashqari Port-security funksiyasi portga ulanuvchi tugunlar sonini cheklashga imkoniyat yaratadi, bu esa portga MAC-manzillar sonini ko`rsatish orqali amalga oshiriladi. Yana bir funksiyasi MAC-manzillar jadvali to`ldirilishiga yo`naltirilgan hujumlardan kommutatorni himoyalash hisoblanadi (2.1-rasm.).
2.1-rasm. Kommutatorda Port Security funksiyasining ishlash tartibi
MAC-manzillarga cheklov kiritishning ikkita usuli mavjud:
Statik – administrator qaysi manzillar kirishini ko`rsatadi (2.3-rasm);
Dinamik – administrator nechta manzil kirishini ko`rsatadi va kommutator qaysi manzillar shu vaqtda ko`rsatilgan port orqali murojat qilayotganini eslab qoladi ((2.3-rasm).
Windows OS da Ethernet adapterining MAC-manzilini ipconfig /all buyrug`i yordamida aniqlanadi. Quyidagi 2.2-rasmga kompyuterning MAC-manzili 00-18-DE-C7-F3-FB ko`rinishda keltirilgan.
2.2-rasm. Kompyuter qurilmasining MAC-manzilini ko`rish
Kommutator qurilmasining MAC-manzillar jadvalini ko`rish uchun show mac-address-table buyrug`i orqali aniqlanadi (2.3-rasm).
2.3-rasm. Kommutator qurilmasining MAC-manzilini ko`rish
Kommutatorni himoya qilishning oddiy usullaridan biri bu – ishlatilmayotgan portlarni o`chirib qo`yish hisoblanadi.
|
| |
Oʻzbekistonda siyosiy partiyalarning umumiy a’zolar va yoshlar soni koʻrsatgichi

Oʻzbekistonda siyosiy partiyalarning umumiy a’zolar va yoshlar soni koʻrsatgichi
Siyosiy partiyalar nomi
|
Umumiy a’zolar soni
|
Shundan yoshlar soni
|
Foiz %
|
OʻzXDP
|
384 500
|
118 500
|
30%
|
OʻzLiDEP
|
180 000
|
80 000
|
48%
|
Adolat SDP
|
100 000
|
32 000
|
32%
|
Milliy TDP
|
161 000
|
82 000
|
51%
|
Ijtimoiy-siyosiy institutlar oʻz faoliyati doirasida yoshlarga oid juda koʻp hayrli ishlarni amalga oshirayotganiga bugun barchamiz guvohmiz. Ular yoshlarni nafaqat ijtimoiy-siyosiy manfaatlarini balki, ma’naviy-ma’rifiy sohalarda ham qoʻllab kelmoqda. Ularning ma’naviyatini shakllantirishga ulkan hissa qoʻshib kelmoqda.
Xulosa qilib aytish mumkinki, biz yashayotgan XXI asr – intellektual boylik hukmronlik qiladigan asr. Kimki bu haqiqatni oʻz vaqtida anglab olmasa, intellektual bilim, intellektual boylikka intilish har qaysi millat va davlat uchun kundalik hayot mazmuniga aylanmasa – bunday davlat jahon taraqqiyoti yoʻlidan chetda qolib ketishi muqarrar.
Hayot, taraqqiyot doimiy yuksalishda, yangi-yangi marralar sari odimlayveradi. Yurtimizning ertangi kuni, taraqqiyoti uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga olishga qodir yetuk mutaxassis yoshlar Vatanimiz rivoji yoʻlidagi ezgu sa’y-harakatlarni amalga oshiradigan, roʻyobga chiqaradigan qudratli kuchdir.
“Fuqarolik institutlari, nodavlat notijorat tashkilotlari hozirgi kunda demokratik qadriyatlar, inson huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilishning muhim omiliga aylanmoqda, fuqarolarning oʻz salohiyatlarini roʻyobga chiqarishi, ularning ijtimoiy, sotsial-iqtisodiy faolligi va huquqiy madaniyatini oshirish uchun sharoit yaratmoqda, jamiyatda manfaatlar muvozanatini ta’minlashga koʻmaklashmoqda”.1
Darhaqiqat, jamiyat fuqarolarining ayniqsa, yoshlarning ma’naviyatini yuksaltirishda, nodavlat notijorat tashkilotlarining ahamiyati katta. Har bir nodavlat notijorat tashkilotlar yoki ijtimoiy-siyosiy institutlar faoliyati kelajak avlod kamolotiga ta’sir etuvchi muhim omillaridan biri boʻlib hisoblanadi. Jamiyatning ma’naviy salohiyati va davlat taraqqiyoti va farovonligiga oʻz hissasini qoʻshayotgan bu tashkilot va institutlarning kun sayin ortib borayotgani quvonarli hol, albatta. Lekin, shunga qaramay yoshlar ma’naviyatiga oid yuzaga kelayotgan muammolar ham yoʻq emas. Bu narsaga koʻz yumib ham boʻlmaydi. Chunki, birgina e’tiborsizlik, keyinchalik koʻpchilllikka tarqalishi va oxir-oqibat salbiy holatlarga ham olib kelishi mumkin. Shuning uchun, ijtimoiy-siyosiy institutlardan yanada ogohlik talab etiladi.
|
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash

|
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash
|
bet | 40/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soatAmaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash.
1
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa amaliy ishni bajara olsa.
|
5
|
2
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa va amaliy ishda ustaning ko’magiga tayansa
|
4
|
3
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
3
|
4
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
2
|
UYGA VAZIFA
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tarmoqlarni rejalashtirish va qurish. A.A.Qahhorov “Noshir” Toshkent-2012 yil
2. Kompyuter tarmoqlarini yig’ish M.M.Musayev, A.A.Qahhorov. M.M.Karimov “Ilm-ziyo” Toshkent-2006 yil
3. G’aniyev S.K., Karimov M.M., Toshev K.A. Axborot xavfsizligi. Darslik. -2016.
O‘QUV AMALIYOT MASHG‘ULOTINING O‘QITISH TEXNOLOGIYASI
Mavzu: № 7 Maxalliy tarmoqlarining tarmoq topologiyasi mavzusida
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt 240 daqiqa
|
O‘quvchilar soni 25-30 ta
|
|
|
| |
Amaliy


  
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor

|
Amaliy
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
bet | 51/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soatAmaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
TCP/IP protokollari to'plamini tashkil etuvchi protokollarni OSI mos yozuvlar modeli nuqtai nazaridan ham tavsiflash mumkin. OSI modelida tarmoqqa kirish darajasi va TCP / IP modelining dastur qatlami ushbu qatlamlarda bo'lishi kerak bo'lgan alohida funktsiyalarni tavsiflash uchun qo'shimcha ravishda bo'linadi.
|
Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
CP/IP protokoli (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) Internet va shunga o'xshash boshqa tarmoqlar uchun keng qo'llaniladigan tarmoq protokollari to'plamidir (masalan, ushbu protokol Landa ishlatiladi).
|
8-Mavzu:Tarmoq muammosining parchalanishi. OSI ma’lumotnoma modeli. Muloqot protokollari
Reja
1. Tarmoq muammosining parchalanishi.
2. OSI ma’lumotnoma modeli.
3. Muloqot protokollari
Tarmoqlarni rejalashtirish va amalga oshirish uchun ishlatiladigan ikkita asosiy model bilan tanishib chiqamiz: OSI va TCP / IP Qatlamli modeldan foydalanishning afzalliklari
Tarmoq protokollari va operatsiyalarini tavsiflash uchun qatlamli modeldan foydalanishning afzalliklari quyidagilar:
Protokollarni loyihalashda yordam berish, chunki ma'lum bir qatlamda ishlaydigan protokollar o'zlari bajaradigan ma'lumotni va yuqoridagi va pastdagi qatlamlarni aniqlaydigan interfeysga ega.
Raqobatni rivojlantirish, chunki turli xil sotuvchilarning mahsulotlari birgalikda ishlashi mumkin.
Bir qatlamdagi texnologiya yoki qobiliyat o'zgarishini yuqoridagi va pastdagi boshqa qatlamlarga ta'sir qilishining oldini olish.
Tarmoq funktsiyalari va imkoniyatlarini tavsiflash uchun umumiy tilni taqdim etish.
|
| |
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari

|
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari
|
bet | 49/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soatQayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, og‘zaki savol –javob
|
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. Ta’lim oluvchilarning davomatini tekshiradi.
2. Ta’lim oluvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Amaliy mashg‘ulotning baholash mezonlari bilan tanishtiradi.
5. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi, sanitariya va
gigiyena qoidalarga
rioya qilishadi.
Xavfsizlik texnikasi
jurnaliga imzo qo‘yadilar.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Joriy yo‘riqnoma
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita hamda mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
|
|
| |
-bosqich.  
Yakuniy - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 50/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat3-bosqich.
Yakuniy
(20 daq)
|
Yakunlash:
1. O‘quvchilarni amaliy mashgulot bo‘yicha
baholarini e’lon qiladi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga o‘quvchilar
e’tiborini qaratadi,
3. Kelgusi mashgulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa beradi
|
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
| Tarmoq muammosining parchalanishi OSI ma’lumotnoma modeli Muloqot protokollari mavzusidao’quv amaliyotining texnologik xaritasi
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
Kasb kodi va nomi: 352 01 04 Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori
O’quv amaliyot nomi: Kompyuter tarmoqlarini administratorlash
Mavzu: Tarmoq muammosining parchalanishi. OSI ma’lumotnoma modeli. Muloqot protokollari
Amaliy masg’ulot maqsadi: Tarmoq muammosining parchalanishi OSI ma’lumotnoma modeli. Muloqot protokollari mavzusida o’quvchilarda ko’nikma xosil qilish
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
Ishning maqsadi
Tarmoq muammosining parchalanishi OSI ma’lumotnoma modeli. Muloqot protokollari mavzusida o’quvchilarda ko’nikma xosil qilish
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Internet tarmog'idagi aloqa uchun TCP / IP protokoli modeli 1970-yillarning boshlarida yaratilgan va ba'zida Internet modeli deb ham ataladi. Rasmda ko'rsatilgandek, u aloqa muvaffaqiyatli bo'lishi uchun yuzaga kelishi kerak bo'lgan to'rtta toifadagi funktsiyalarni belgilaydi. TCP / IP protokoli to'plamining arxitekturasi ushbu modelning tuzilishiga mos keladi. Shu sababli, Internet modeli odatda TCP / IP modeli deb nomlanadi
|
|
|
| |
Kerakli resurslar - 1 – laboratoriya ishi tarmoq qurilmalarida dastlabki sozlamalarini o’rnatish ishdan maqsad

|
1 – laboratoriya ishi tarmoq qurilmalarida dastlabki sozlamalarini o’rnatish ishdan maqsad
|
bet | 2/8 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #138769 |
Bog'liq 1-3 laboratoriya ishi ShakarovKerakli resurslar:
1 ta kommutator (Cisco 2960 operatsion tizimi Cisco IOS 15.0(2), obraz lanbasek9);
1 ta kompyuter (operatsion tizimi Windows 7, Vista yoki XP da emulyator terminal dasturi, Masalan: Tera Term, Patty);
cisco IOS qurilmasini konsol porti orqali sozlash uchun console kabeli;
ethernet kabeli.
1. Kommutatorni sozlashni tekshirish
Topologiyaga mos ravishda kabellarni ulang
Topologiyaga mos ravishda konsolli ulanishni o‘rnating. Bunda Ethernet kabelini PC-A ga ulamang (bu real qurilmaga ulanishda).
Tarmoq qurilmasini sozlashda konsolli port yoki Telnet / SSH ulanish uchun terminal (m: komp’yuter)da emulyatsiya dasturlari mavjud bo‘lishi kerak. Ushbu dasturlardan ba’zilari quyidagilardir:
PuTTY;
Tera Term;
SecureCRT;
HyperTerminal;
Terminal OS X.
Laboratoriya ishini bajarishda topologiyani qurish va Cisco kommutatoriga konsol kabeli bilan bog‘lanish yoki uzoqdan kirish usuli (telnet yoki SSH) orqali kirishga ruxsat olish kerak. Kommutatorning asosiy ko‘rsatkichlarini sozlashdan oldin kommutatorning dastlabki xolatini tekshirish kerak. Kommutatorning bu ko‘rsatkichlariga qurilmaning nomi, interfeysning nomi, lokal parollar, MOTD (qurilmaga kirishda kiruvchini ogohlantiruvchi xabar) banneri, IP manzil, statik MAC manzilni qo‘yilganligi kiradi.
Kommutatorni dastlabki xolatini tekshiring.
Kommutatorni dastlabki xolati: IOS ma’lumotlari, interfeys xususiyatlari, VLAN va flesh – xotira to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tekshiramiz.
Kommutator IOS ning barcha buyruqlari imtiyoz rejimida bajarish mumkin. Imtiyoz rejimiga kirishda begonalarni qurilmadan foydalanishini oldini olish va global konfiguratsiya rejimiga to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘tib ketmaslik hamda ishchi ko‘rsatkichlarni sozlash uchun ishlatiladigan buyruqlarga kirmaslik uchun parol yordamida cheklash kerak.
Imtiyoz to‘plamiga foydalanuvchi rejimining buyruqlari kiradi. Shuningdek boshqa buyruqli rejimlarga o‘tishni bajaruvchi configure buyrug‘i kiradi. Imtiyoz rejimiga kirish uchun Enable buyrug‘ini kiriting.
|
| |
• Taniqli foydalanuvchi xizmatlari uchun ishlatiladigan standartlashtirilgan yuqori darajali protokollar

|
• Taniqli foydalanuvchi xizmatlari uchun ishlatiladigan standartlashtirilgan yuqori darajali protokollar
|
bet | 56/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022 • Taniqli foydalanuvchi xizmatlari uchun ishlatiladigan standartlashtirilgan yuqori darajali protokollar. • Protokollarning ochiq standartlari qo'llaniladi, bu esa dasturiy ta'minot va apparatdan qat'i nazar standartlarni ishlab chiqish va takomillashtirish imkonini beradi; • Noyob manzil tizimi; • Foydalanilgan jismoniy aloqa kanalidan mustaqillik; TCP/IP protokoli stackining ishlash printsipi OSI modelida bo'lgani kabi, yuqori darajadagi ma'lumotlar past darajadagi paketlarga kiritiladi. TCP/IP protokoli stackining ishlash printsipi OSI modelida bo'lgani kabi, yuqori darajadagi ma'lumotlar past darajadagi paketlarga kiritiladi. Agar paket yuqoridan pastga qarab harakat qilsa - har bir darajadagi paketga qo'shiladi xizmat ma'lumotlari sarlavha va ehtimol treyler shaklida (xabarning oxiriga joylashtirilgan ma'lumot). Bu jarayon encapsulation deyiladi. Xizmat ma'lumotlari uzoq kompyuterdagi bir xil darajadagi ob'ekt uchun mo'ljallangan. Uning formati va talqini ushbu darajadagi protokollar bilan belgilanadi. Agar paket pastdan yuqoriga qarab harakat qilsa, u sarlavha va ma'lumotlarga bo'linadi. Paket sarlavhasi tahlil qilinadi, xizmat ma'lumotlari ajratiladi va unga muvofiq ma'lumotlar yuqori darajadagi ob'ektlardan biriga yo'naltiriladi. Yuqori daraja, o'z navbatida, bu ma'lumotlarni tahlil qiladi va ularni sarlavha va ma'lumotlarga ajratadi, so'ngra sarlavha tahlil qilinadi va yuqori darajadagi rasmiy ma'lumot va ma'lumotlar ajratiladi. Amaliyot barcha rasmiy ma'lumotlardan ozod qilingan foydalanuvchi ma'lumotlari dastur darajasiga yetgunga qadar qayta takrorlanadi. Agar paket pastdan yuqoriga qarab harakat qilsa, u sarlavha va ma'lumotlarga bo'linadi. Paket sarlavhasi tahlil qilinadi, xizmat ma'lumotlari ajratiladi va unga muvofiq ma'lumotlar yuqori darajadagi ob'ektlardan biriga yo'naltiriladi. Yuqori daraja, o'z navbatida, bu ma'lumotlarni tahlil qiladi va ularni sarlavha va ma'lumotlarga ajratadi, so'ngra sarlavha tahlil qilinadi va yuqori darajadagi rasmiy ma'lumot va ma'lumotlar ajratiladi. Amaliyot barcha rasmiy ma'lumotlardan ozod qilingan foydalanuvchi ma'lumotlari dastur darajasiga yetgunga qadar qayta takrorlanadi.
|
| |
Passiv Optik Tarmoq - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 27/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Passiv Optik Tarmoq
Passiv Optik Networks (PONs) ning ko'plab turlari mavjud. Eng keng tarqalgan turlaridan biri ilgari tasvirlangan passiv CATV tarmog'iga juda o'xshash. Biroq koaksial kabel o'rniga optik tolalar ishlatiladi. Turli xil jismoniy tarmoq topologiyalarini qo'llab-quvvatlash uchun turli xil passiv qurilmalar mavjud. Optik aloqa moslamalari har qanday PONning yadrosidir. Optik bog'langan ulagich ikki yoki undan ortiq optik signalni bitta chiqishda birlashtirishi mumkin, yoki ulagich bitta optik uskuna olishi va uni ikkita yoki undan ortiq alohida ezilganlarga tarqatishi mumkin. Mana, 1 × 6 razryadga misol. Ushbu ulagich bir olisdagi signalni oltita chiqishga ajratadi.
Ko'pgina optik aloqa moslamalari signallarni birlashtirish yoki signallarni ajratish uchun bir xil ulagichni ishlatishga imkon beruvchi ikki tomonlama (BiDi) ishlov berish uchun mo'ljallangan. BiDi ulanishida, har bir port yoki kirish yoki chiqish bo'lishi mumkin. Biroq, PON ilovasi uchun bir signalni ajratish uchun ishlatiladigan optik aloqa moslamasi Optik Splitter deb ataladi.
PON-da, to'siqqa kiritilgan ma'lumotlar oltita chiqish o'rtasida teng ravishda bo'linadi. CATV provayderidan olingan uzatish passiv mis tarmog'idagi har bir televizorga yuborilgandan keyingina, har bir chiqishga bog'langan ma'lumotlar yuboriladi. Har bir chiqish kirish bilan bir xil ma'lumotga ega bo'lishiga qaramasdan, chiqdi soniga qarab signal quvvati kamayadi. PON ilovasi uchun chiqish soniga cheklangan cheklov mavjud; odatda cheklov 32 ga teng. Biroq, ba'zi ilovalar ko'proq qo'llab-quvvatlashi mumkin ( FOCC ichida 64 tagacha ).
Faol optik tarmoq
Faol optik tarmoq ilgari tasvirlangan faol CATV tarmog'iga juda o'xshash. Bir optik tolali tarqatish kuchaytirgichi o'rniga kalitga ulanadi. Ushbu kalit har bir foydalanuvchi uchun ma'lumotni qayta o'tkazadi. Alohida kabel tugmachadan har bir foydalanuvchi uchun yo'naltiriladi. Ushbu faol tarmoqning turi passiv tarmoq bilan bog'liq signal kuchining muammolarini yengib chiqadi. Biroq, bu murakkablik darajasini oshiradi va kuch talab qiladi. Agar kalit muvaffaqiyatsizlikka uchragan bo'lsa, barcha foydalanuvchilar kiruvchi ma'lumotlarga kirishni yo'qotishi mumkin. Agar kalit kuchni yo'qotsa, xuddi shunday bo'ladi: ma'lumot oqim to'xtaydi. Eslatma: Optik signallarni kuchaytirish uchun faol optik tarmoqlarda (DWDM, CATV, SDH va hk) ishlatiladigan Optik kuchaytirgichlar ham mavjud .
|
| |
Amaliy


  
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor

|
Amaliy
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
bet | 32/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Kompyuter tarmog'ining birinchi prototipi, ammo hozircha Networkning o'zi, 60-80-yillarda po'lat. O'tgan asrdagi ko'p terminal tizimlari. Monitor va klaviatura bilan tanishish va telefon modemlari yoki ajratilgan kanallar orqali ular bilan bog'langan holda, terminallar XCTC binolaridan tashqarida va butun binoda tarqalib ketgan
|
Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
GClar takroriy va boshqa global tarmoqlar - telefondan kelgan aloqa liniyasining merosiga chiqishdi, chunki yangi chiziqlar yotqizish juda qimmat edi. Shuning uchun, ko'p yillar davomida ular faqat bitta suhbatni o'tkazish uchun analog telefon kanallaridan foydalanishgan. Raqamli ma'lumotlar ularda juda past tezlikda (o'nlab kbit / s) va ma'lumotlar fayllari va elektron pochtasini uzatish imkoniyatiga ega edi
|
5-Mavzu:Tarmoq texnologiyalari va ma’lumotlarni uzatish vositasiga kirish usullari
Reja
1. Tarmoq ma'lumotlari: ularning paydo bo'lishining ildizlari
2. Kompyuter va telekommunikatsiya tarmoqlarining konvergentsiyasi
3. LAN-tarmoqlarning ko'rinishi. Tarmoq texnologiyalari LAN-tarmoqlar
Bugungi kunda tarmoqlar va tarmoq texnologiyalari odamlarni dunyoning istalgan burchaklarida bog'lab, ularga dunyodagi eng katta hashamatdan foydalanish imkoniyatini beradi. Odamlar dunyoning boshqa qismlarida joylashgan do'stlar bilan aralashuv va o'ynashsiz o'zaro munosabatda bo'lishadi.
Bir necha soniya ichida dunyoning barcha mamlakatlarida ma'lum bo'ladi. Ularning har biri Internetga ulanib, ma'lumotlarning bir qismini belgilash imkoniyatiga ega.
|
| |
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash - bet 57

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 57/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022 Paket hech qachon dastur darajasiga etib bormasligi mumkin. Xususan, agar kompyuter jo'natuvchi va qabul qiluvchi o'rtasidagi yo'lda oraliq stantsiya sifatida ishlayotgan bo'lsa, u holda tegishli darajadagi ob'ekt, xizmat ma'lumotlarini tahlil qilganda, ushbu darajadagi paket unga qaratilmaganligini aniqlaydi, natijada ob'ekt paketni maqsadga yo'naltirish yoki jo'natuvchiga xato xabari bilan qaytarish uchun zarur choralarni ko'radi. Biroq, bu ma'lumotlarning yuqori darajaga ko'tarilishiga yo'l qo'ymaydi.
Savol va topshiriqlar
1. Tarmoq muammosining parchalanishini aytib bering.
2. OSI ma’lumotnoma modeli haqida gapiring.
3. Muloqot protokollari deganda nimani tushunasiz?
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash.
|
1
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa amaliy ishni bajara olsa.
|
5
|
2
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa va amaliy ishda ustaning ko’magiga tayansa
|
4
|
3
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
3
|
4
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
|
|
| |
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari

|
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
|
bet | 28/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash.
|
1
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa amaliy ishni bajara olsa.
|
5
|
2
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa va amaliy ishda ustaning ko’magiga tayansa
|
4
|
3
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
3
|
4
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
2
|
Uyga vazifa
O‘QUV AMALIYOT MASHG‘ULOTINING O‘QITISH TEXNOLOGIYASI
Mavzu: № 5 Tarmoq texnologiyalari va ma’lumotlarni uzatish vositasiga kirish usullari
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt 240 daqiqa
|
O‘quvchilar soni 25-30 ta
|
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o‘quv amaliyoti)
|
|
|
| |
TCP / IP modeli va Open Systems Interconnection (OSI) modeli tarmoq funksiyalarini muhokama qilishda foydalaniladigan asosiy modellardir. Ularning har biri qatlamli tarmoq modellarining asosiy turini

|
TCP / IP modeli va Open Systems Interconnection (OSI) modeli tarmoq funksiyalarini muhokama qilishda foydalaniladigan asosiy modellardir. Ularning har biri qatlamli tarmoq modellarining asosiy turini
|
bet | 52/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat TCP / IP modeli va Open Systems Interconnection (OSI) modeli tarmoq funksiyalarini muhokama qilishda foydalaniladigan asosiy modellardir. Ularning har biri qatlamli tarmoq modellarining asosiy turini ifodalaydi:
Rasmda ko'rsatilgandek, TCP / IP modeli va Open Systems Interconnection (OSI) modeli tarmoq funksiyalarini muhokama qilishda foydalaniladigan asosiy modellardir. Ularning har biri qatlamli tarmoq modellarining asosiy turini ifodalaydi:
Protokol modeli - ushbu turdagi model ma'lum bir protokol to'plamining tuzilishiga juda mos keladi. TCP / IP modeli protokol modeli, chunki u TCP / IP to'plami ichida har bir protokol qatlamida sodir bo'ladigan funktsiyalarni tavsiflaydi. TCP / IP ham mos yozuvlar modeli sifatida ishlatiladi.
Yo'naltiruvchi model - ushbu turdagi model ma'lum bir qatlamda bajarilishi kerak bo'lgan narsalarni tavsiflash orqali tarmoq protokollari va xizmatlarining barcha turlarida izchillikni ta'minlaydi, ammo bunga qanday erishish kerakligini belgilamaydi. OSI modeli Internet tarmog'ida keng tanilgan mos yozuvlar modeli, ammo ayni paytda OSI protokoli to'plami uchun protokol modeli hisoblanadi.
OSI ma'lumotnoma modeli
OSI modeli har bir qatlamda bo'lishi mumkin bo'lgan funktsiyalar va xizmatlarning keng ro'yxatini taqdim etadi. Shuningdek, u har bir qatlamning to'g'ridan-to'g'ri yuqoridagi va pastdagi qatlamlar bilan o'zaro ta'sirini tavsiflaydi.
Har bir qatlamning funktsional imkoniyatlari va qatlamlar o'rtasidagi munosabatlar ushbu mustaqil ish davomida yanada aniqroq bo'ladi, chunki protokollar batafsilroq muhokama qilinadi.
Eslatma: TCP / IP modellari qatlamlari faqat nomlari bilan atalgan bo'lsa, OSI ning ettita qatlamlari ko'pincha ismlar bilan emas, balki raqamlar bilan ataladi. Masalan, jismoniy qatlam OSI modelining 1-qatlami deb ataladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
TCP / IP modeli va Open Systems Interconnection (OSI) modeli tarmoq funksiyalarini muhokama qilishda foydalaniladigan asosiy modellardir. Ularning har biri qatlamli tarmoq modellarining asosiy turini
|
Ring tarmoqlari - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 46/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat4 Ring tarmoqlari
Tarmoqning aloqa vositalariga kompyuterlarni, kirish bloklarini va saqlash qurilmalarini bog'laydigan halqa ko'rinishidagi signallarni uzatish uchun jismoniy vosita kiradi.
Kirish bloki texnik qurilma kompyuterni jismoniy muhitga ulash uchun. Kirish bloklari ikki guruhga bo'linadi: signal uzatishning jismoniy muhitining yaxlitligini buzmasdan kirish va jismoniy muhitni buzish va kirish bloki yordamida uni tiklash bilan kirish. Masalan, jismoniy muhitni buzmasdan, simli aloqa liniyalariga kirish mumkin, lekin optik tolali liniyalarga kirish faqat signal uzatish muhitida uzilish bilan mumkin. Abonent tomonidan yuborilgan xabar kirish bloki orqali jismoniy muhitga o'tadi va halqa bo'ylab harakatlanadi. Repetitor xabarni abonent manzilini aniqlash va uni abonent tomonidan qabul qilish uchun zarur bo'lgan vaqtga kechiktiradi, xabarning zaiflashgan va buzilgan elektr signallarini tiklaydi. Jismoniy muhitning ikkita qo'shni takrorlagich orasidagi qismi segment deb ataladi.
Tarmoqning afzalliklari:
Nuqtadan nuqtaga aloqa liniyasini amalga oshirishning qulayligi (har bir daqiqada faqat ikkita nuqta ulanadi - ikkita abonent), bu jismoniy muhitga bo'lgan talablarni kamaytiradi;
Xabarni qabul qilishni tasdiqlashni tashkil qilish qulayligi;
Jismoniy vositaning kichik umumiy uzunligi;
Kamchiliklari:
Ishonchliligi past, chunki jismoniy kuch yoki takrorlagichning bir qismining ishdan chiqishi butun tarmoq uchun ish muhitiga olib keladi;
Tarmoqni to'xtatmasdan abonentlarni ulash va o'chirish imkoniyati yo'qligi;
Xabarni uzatishning maksimal kechikishi abonentlar soniga bog'liq;
Tarmoqning ishonchliligi va o'tkazish qobiliyatini oshirish uchun ikkita halqa ishlatiladi. Halqalardagi xabarlar turli yo'nalishlarda tarqaladi. Bitta halqa buzilganda, faqat tarmoqning o'tkazish qobiliyati kamayadi. Ikkala halqa buzilgan taqdirda, buzilishga eng yaqin bo'lganlar avtomatik ravishda bitta halqada ma'lumotlar aylanishini tiklaydi.
Ring tarmog'iga misol: Token Ring Network (IBM Zurich). Tarmoq jahon standarti maqomiga ega bo‘lib, uning uzunligi 2 km ga etadi va 256 tagacha abonentga xizmat ko‘rsatadi.
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
|
| |
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari

|
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari
|
bet | 37/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat
Kirish usullari CSMA/ CD /CSM / CA Belgilagichlar mavzusida
o’quv amaliyotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. Ta’lim oluvchilarning davomatini tekshiradi.
2. Ta’lim oluvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3. Amaliy mashgulot nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
4. Amaliy mashg‘ulotning baholash mezonlari bilan tanishtiradi.
5. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi,gigiyena talablariga
rioya qilgan holda
maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi
jurnaliga imzo qo‘yadilar.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(195 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi.
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov; orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Joriy yo‘riqnoma
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita (3-ilova) hamda mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
|
|
| |
TCP / IP protokoli modeli

|
TCP / IP protokoli modeli
|
bet | 54/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022 TCP / IP protokoli modeli Internet tarmog'idagi aloqa uchun TCP / IP protokoli modeli 1970-yillarning boshlarida yaratilgan va ba'zida Internet modeli deb ham ataladi. Rasmda ko'rsatilgandek, u aloqa muvaffaqiyatli bo'lishi uchun yuzaga kelishi kerak bo'lgan to'rtta toifadagi funktsiyalarni belgilaydi. TCP / IP protokoli to'plamining arxitekturasi ushbu modelning tuzilishiga mos keladi. Shu sababli, Internet modeli odatda TCP / IP modeli deb nomlanadi. Ko'pgina protokol modellari sotuvchiga xos protokol stekini tavsiflaydi. Eski protokol to'plamlari, masalan Novell Netware va AppleTalk, sotuvchiga xos protokol to'plamlarining namunalari. TCP / IP modeli ochiq standart bo'lgani uchun, bitta kompaniya modelning ta'rifini nazorat qilmaydi. Standart va TCP / IP protokollarining ta'riflari jamoat forumida muhokama qilinadi va RFClarning keng jamoatchilik to'plamida aniqlanadi. OSI modeli va TCP / IP modelini taqqoslash TCP/IP protokollari to'plamini tashkil etuvchi protokollarni OSI mos yozuvlar modeli nuqtai nazaridan ham tavsiflash mumkin. OSI modelida tarmoqqa kirish darajasi va TCP / IP modelining dastur qatlami ushbu qatlamlarda bo'lishi kerak bo'lgan alohida funktsiyalarni tavsiflash uchun qo'shimcha ravishda bo'linadi. Tarmoqqa kirish sathida TCP / IP protokoli to'plami fizik muhit orqali uzatishda qaysi protokollardan foydalanilishini aniqlamaydi; u faqat Internet-qatlamdan jismoniy tarmoq protokollariga uzatishni tavsiflaydi. OSI 1 va 2 qatlamlari ommaviy axborot vositalariga kirish uchun kerakli protseduralarni va tarmoq orqali ma'lumotlarni yuborish uchun jismoniy vositalarni muhokama qiladi. OSI Layer 3, tarmoq qatlami to'g'ridan-to'g'ri TCP / IP Internet-qatlamiga xaritalaydi. Ushbu qatlam Internet tarmog'i orqali xabarlarni yo'naltirish va yo'naltirish protokollarini tavsiflash uchun ishlatiladi. OSI Layer 4, transport qatlami to'g'ridan-to'g'ri TCP / IP Transport qatlamiga xaritalaydi. Ushbu qatlam ma'lumotlarning manbalari va manzillari o'rtasida buyurtma qilingan va ishonchli etkazib berilishini ta'minlaydigan umumiy xizmatlar va funktsiyalarni tavsiflaydi.
|
| |
O‘quv mashg‘uloti rejasi tuzilishi

O‘quv mashg‘uloti rejasi tuzilishi
|
1. Tarmoq ma'lumotlari: ularning paydo bo'lishining ildizlari
2. Kompyuter va telekommunikatsiya tarmoqlarining konvergentsiyasi
3. LAN-tarmoqlarning ko'rinishi. Tarmoq texnologiyalari LAN-tarmoqlar
|
O‘quvmashg‘ulotimaqsadi: Tarmoqtexnologiyalarivama’lumotlarniuzatishvositasigakirishusullarimavzusidao’quvchilardako’nikmaxosilqilish
|
O‘qitish natijasi
|
Tarmoq texnologiyalari va ma’lumotlarni uzatish vositasiga kirish usullari mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan ko‘nikma
|
Pedagogik vazifalar:
1 Tarmoq texnologiyalari va ma’lumotlarni uzatish vositasiga kirish usullari mavzusini o’quvchilarga tushuntirish.
|
O‘quv faoliyat natijalari:
1 Tarmoq texnologiyalari va ma’lumotlarni uzatish vositasiga kirish usullari mavzusi bo’yicha oz’arini qiziqtirgan savollarga javob olish
|
O‘qitish usullari
|
Tushuntirish, ko‘rsatish, yo‘riqnoma berish
|
O‘qitish vositalari
|
Slayd kompyuter proektor,
|
O‘qitish faoliyatini tashkil etish shakli
|
2 guruxga bo’linadilar tezkor savollarga javob beradilar
|
O’qitish sharoiti
|
Jixozlangan kompyuter xonasi
|
|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash - bet 55

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 55/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022 OSI Layer 4, transport qatlami to'g'ridan-to'g'ri TCP / IP Transport qatlamiga xaritalaydi. Ushbu qatlam ma'lumotlarning manbalari va manzillari o'rtasida buyurtma qilingan va ishonchli etkazib berilishini ta'minlaydigan umumiy xizmatlar va funktsiyalarni tavsiflaydi. TCP / IP dastur qatlami oxirgi foydalanuvchi dasturlarining turli xil funktsiyalarini ta'minlaydigan bir qator protokollarni o'z ichiga oladi. OS, 5, 6 va 7 qatlamlari modeli dasturiy ta'minotni ishlab chiquvchilari va sotuvchilari uchun tarmoqlarda ishlaydigan mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun mos yozuvlar sifatida ishlatiladi. TCP / IP va OSI modellari odatda turli qatlamlarda protokollarga murojaat qilishda ishlatiladi. OSI modeli ma'lumotlar havolasi qatlamini fizik qatlamdan ajratganligi sababli, odatda ushbu pastki qatlamlarga murojaat qilishda foydalaniladi. Asosiy Protokollar CP/IP protokoli (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) Internet va shunga o'xshash boshqa tarmoqlar uchun keng qo'llaniladigan tarmoq protokollari to'plamidir (masalan, ushbu protokol Landa ishlatiladi). TCP/IP nomi ikkita eng muhim protokoldan kelib chiqqan: CP/IP protokoli (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) Internet va shunga o'xshash boshqa tarmoqlar uchun keng qo'llaniladigan tarmoq protokollari to'plamidir (masalan, ushbu protokol Landa ishlatiladi). TCP/IP nomi ikkita eng muhim protokoldan kelib chiqqan: • IP (Internet protokoli) - ma'lumotlar to'plamini tugundan tugunga o'tkazish uchun javobgardir. IP har bir paketni to'rt baytli manzil (IP-manzil) asosida yuboradi. • TCP (transmission Control Protocol) - mijozdan serverga to'g'ri ma'lumotni etkazib berishni tekshirish uchun javobgardir. Ma'lumotlar oraliq tarmoq ichida yo'qolgan bo'lishi mumkin. TCP xatolar yoki yo'qolgan ma'lumotlarni aniqlash qobiliyatini qo'shdi va natijada ma'lumotlar to'g'ri va to'liq qabul qilinmaguncha qayta uzatishni talab qilish qobiliyati qo'shildi. TCP / IP asosiy xususiyatlari:
|
| |
-bosqich.  
Yakuniy - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 31/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20223-bosqich.
Yakuniy
(20 daq)
|
Yakunlash:
1. O‘quvchilarni amaliy mashgulot bo‘yicha
baholarini e’lon qiladi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga o‘quvchilar
e’tiborini qaratadi,
3. Kelgusi mashgulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa beradi
|
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
|
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
Kasb kodi va nomi: 352 01 04Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori
O’quv amaliyot nomi: Kompyuter tarmoqlarini administratorlash
Mavzu: Tarmoq texnologiyalari va ma’lumotlarni uzatish vositasiga kirish usullari
Amaliy masg’ulot maqsadi: O’quvchilarda amaliy ish bajarish ko’nikmalarini shakllantirish
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
Ishning maqsadi
Internet tarmoqlari bilan ishlash bo’yicha tushuncha hosil qilish
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Tarmoq texnologiyasi "standart protokollar" deb ataladigan ma'lumotlar va dasturiy ta'minot shaklida amalga oshiriladigan ma'lumotlar va dasturiy ta'minotni, shuningdek drayverlar, kabellar, turli ulagichlar (ulagichlar) bo'lgan tarmoq adapterlari, shuningdek, tarmoq adapterlari.
|
|
|
| |
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari

|
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari
|
bet | 38/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, og‘zaki savol –javob
|
Kirish usullari CSMA/ CD /CSM / CA Belgilagichlar mavzusida
o’quv amaliyotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. Ta’lim oluvchilarning davomatini tekshiradi.
2. Ta’lim oluvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3. Amaliy mashgulot nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
4. Amaliy mashg‘ulotning baholash mezonlari bilan tanishtiradi.
5. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi,gigiyena talablariga
rioya qilgan holda
maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi
jurnaliga imzo qo‘yadilar.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(195 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi.
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov; orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Joriy yo‘riqnoma
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita (3-ilova) hamda mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
|
|
| |
-jadval. Shamolli suv ko‘taruvchi qurilmalarning xarakteristikasi

Sekin yuruvchi ko‘p qanotli shamol dvigatellari yog‘och yoki metalldan
ishlanadi. Foydali ishni faqat g‘ildirakning birgina qismining
qanotlar orqali ishlab
chiqaradi, boshqa qismi esa unga qarshilik ko‘rsatadi. Bu g‘ildirakning o‘lchamini
katta qilib ishlashga sabab bo‘ladi. Bunday shamol dvigatellarini FIKi 0,08-0,1.
Tez yuruvchi shamol dvigatellari odatga ko‘ra, ko‘p kuraklar (2 ta yoki 3 ta
qanotli), har xil ob-havoga chidamli, baquvvat va yengil qilib po‘lat, alyuminiy,
plastmass materiallar yoki maxsus daraxt navidan ishlanadi.
Bunday shamol
dvigatellari shamol energetikasi qurilmalarida elektr energiya olish uchun
qo‘llaniladi. Qumli shamol, bo‘ron va shtorm paytida
markazdan qochma kuchlar
dvigatellarining qanotlarini buzishi mumkin, shuning uchun SHEQ jamlamaga
flyugerning joylashishiga qarab bir vaqtning o‘zida qanotlarning
burilishi uchun
maxsus qurilmalar o‘rnatiladi. Ularning FIKi etarlicha yuqori: 0,3-0,46.
Dvigatellarning aylanma tezligi shamol tezligidan oshmaydi, birlik quvvatiga
og‘irligi katta emas. Ularni mahsulot qayta ishlashi yuklanishisiz aylanishni boshlash
mumkin, o‘sha joyda kichik aylantirish moment
qurilmalar uchun ishlatiladi, ya’ni
umuman salt yo‘lida. Bunga esa maxsus markazdan qochma mufta yordami bilan
ishlaydi, u transmissiyani bo‘sh ishlashi uchun uzib qo‘yadi, hamda berilgan aylanish
chastotasiga erishishda avtomatik ulash bilan shamol g‘ildiragi ishlashiga olib keladi.
Aylanishning katta tezligi markazdan qochma va elektrgeneratori bilan
birgalikda ularning ishlashiga ta’sir ko‘rsatadi.
Shamolning yo‘nalishi o‘zgargan vaqtida shamol
agregatining boshchasi
avtomat holda bakovoy shamol g‘ildiraklari – vindrozlar bilan mo‘ljalga olinadi.
Shamol g‘ildiragining aylanish chastotasi 360130 yil/min 6-40 m/s diapozonda
boshqariladi.
Shamol elektr agregatlarining ba’zi bir turlarining xarkteristikalari 4.5-jadvalda
ko‘rsatilgan.
Generatorning aylanish chastotasi shamol dvigateli rotorining aylanish
chastotasidan 4 marta va undan ko‘p oshishi kerak. Bunga esa generator turini yoki
uzatib berish qurilmasini to‘g‘ri tanlash bilan erishish mumkin. O‘zgaruvchan tok
generatorlari keng ko‘lamda ishlatishga ega, chunki ular arzonroq, osonroq va elektr
energiyani rotorning ancha past aylanish chastotasida olish mumkin.
Shamolni o‘lchash usullari va asboblari

4.4-rasm. Akustik anemometr
Kosali va kontaktli anemometrlar odatda atmosferaning
quyi qatlamidagi
issiqlik va namlikning turbulent oqimlarini hisoblash uchun zarur bo‘lgan gradient
o‘lchashlarida qo‘llaniladi. Ular yordamida vaqtning kerakli oralig‘i (bir
necha
minutdan 1-3 soatgacha) uchun shamolning o‘rtacha tezligini aniqlash mumkin.
Induksion anemometrlar shamolning oniy (2-3 s) tezligini aniqlashda qo‘llaniladi.
Bunday kuzatishlar, masalan, balans o‘lchagich ko‘rsatkichlariga
shamol
tuzatmalarini kiritish uchun zarur.
Shamol xarakteristikalarini aniqlash uchun hozirgi vaqtda meteorologik
stansiyalarda
anemorumbometrlar qo‘llaniladi. Shamolni kuzatish quyidagilarni o‘z
ichiga oladi: a) vaqtning 2 yoki 10 daqiqa oraliqlarida (o‘lchashlarda
foydalanilayotgan asbobning texnik imkoniyatlariga bog‘liq holda)
shamolning
o‘rtacha tezligini o‘lchash; b) vaqtning shu oralig‘idagi oniy shamol tezligining
maksimal qiymatini aniqlash (kuchayuvchi shamol tezligi); v) 2
daqiqa ichidagi
shamolning o‘rtacha yo‘nalishini aniqlash. Shamol tezligi va yo‘nalishini uzluksiz
qayd
qilib borish uchun anemorumbograflardan foydalaniladi. Ular yordamida
shamol tezligining 1 soat ichidagi o‘rtacha qiymati, oniy tezlikning 1
soat ichidagi
maksimal qiymati va 1 soat ichidagi o‘rtacha tezlikka mos keluvchi shamol yo‘nalishi
aniqlanadi.
Shamol
tezligi
datchiklarining
konstruksiyasiga
bog‘liq
ravishda
anemometrlarning quyidagi turlari ajratiladi:
- havo oqimining bosimini qayd etuvchi plastinka yoki boshqa shakldagi jism
(flyuger, shamol o‘lchagich);
- shamol ta’sirida vertikal o‘q atrofida aylanuvchi bir nechta kosa yoki
parraklardan tashkil topgan tizim (rotoanemometrlar, parrakli anemometrlar)
- harorati atrofdagi havo haroratidan farq qiluvchi jismlar (issiqlik
anemometrlari).
Shamol energetik qurilmalarining elektr ta’minot tizimlaridagi o‘rni

a)
b)
4.7-rasm. Shamol energetikasi qurilmasi
a - gorizontal o‘qi bilan aylanish;
b - vertikal o‘qi bilan aylanish.
Biz bu yerda keng ko‘lamga ega bo‘lgan shamol
qabul qilgich qurilmasining
birinchi variantini ko‘rib chiqamiz (4.8-rasm).
4.9-rasmda UVM-2 ning shamol mexanik qurilmasi ko‘rsatilgan,
u qishloq
xo‘jaligining ishlab chiqarish ob’yektlarida suv manbalardan suvni ko‘tarib olishning
mexanizatsiyasi uchun mo‘ljallangan.
Asosiy bo‘g‘inlar: shamol g‘ildiragi, boshcha suyanchiq, suv ko‘targich
qurilmasi. Ko‘p va katta aylanish momentlari bilan
sekin yuruvchi ishlash
hususiyatiga ega va hech qanday qo‘shimcha qurilmalarsiz shamol yo‘nalishi
bo‘yicha o‘rnatiladi.
Shamol parraklari quydagi ko‘rinishlarga ega bo‘ladi:
4.8-rasm. Shamol parragining xillari.
Boshcha mushtga va richagli tizimi yordamida shamol g‘ildiragi aylanish
harakatdagi valning nasos yuritish og‘irligining qayta-tutish
harakatiga aylantirish
bilan ta’minlaydi. Suyanchiq 3 ta ustundan tashkil topgan.
Uning yuqorigi qismida
boshcha shamol g‘ildiragi bilan qotiruvchi flanets mavjud.
Asosiy qurilmani
ta’mirlashda gruntga cho‘ktirilgan nasosdan va suv bosimli trubadan tashkil topgan.
Shamol qurilmasining yuklanishdan shamol tezligining 7 m/s dan oshmaganda
himoya shamol g‘ildiragining og‘dirilishi hisobiga amalga oshiriladi.
Shamol qurilmasining va ishga tushirish ishlarini og‘irlik ko‘tarish
mexanizmisiz 3 kishilik brigadasi yo‘lga qo‘yishi mumkin.
Qurilmaning ekspluatatsiyasi uchun xizmat qilish personalining doimiy joyida
bo‘lmasligi ham mumkin.
4.10-rasmda ishlab chiqarishning (litr/soatda) shamol tezligiga (m/s) bog‘liqlik
xarakterli grafigi ko‘rsatilgan.
Shamol mexanik agregatlarning turli modifikatsiyasi o‘zining
konstruktiv
xususiyatlari va ekspluatatsion xarakteristikalarga ega (4.4-jadval).
Shamol elektrostansiyalarining iqtisodiy ko‘rsatkichlari va istiqbollari

chiqarishni ta’minlash uchun foydalanish mumkin. Buning uchun 100 Vt va undan
yuqori quvvatga ega ishonchli shamol generatorlari mavjud.
Kichik shamol generatorlari yaxshi loyihalashtirilgan minora, nazorat tizimi va
zaxira ta’minot manbaiga ega bo‘lishi kerak. Bu manba akkumulyator ko‘rinishida
ta’minlanishi mumkin, biroq mos keladigan energiya manbai mavjud bo‘lsa, gibrid
tizimlardan ham foydalansa bo‘ladi. Bunday
manbalar dizel generatorlari, quyosh
fotoelektr tizimlari, kichik GES lar yoki kichik biogaz reaktorlari bo‘lishi mumkin.
Odatda kam quvvatli shamol generatorlaridan yorug‘lik bilan ta’minlash, kam
quvvatli
muzlatgichlar, radiotelevizion moslamalarni, shuningdek,
elektr nasoslarni
ishlatish uchun foydalaniladi.
1 kVA dan kam quvvatli shamol generatorining narxi taxminan 0,6-2 AQSH
dollari/kVt soat, 1 kVA dan ortiq quvvatga ega shamol generatorlarning narxi 0,4 -
1,6 AQSH dollari/kVt soatni tashkil etadi.
4.8. Shamol elektr qurilmasidan uy joylarni ta’minlashda foydalanish
Shamol
elektr qurilmalari uy-joylarni isitish, yoritish,
shamolatish, sovutish,
uy-ro‘zg‘or anjomlarini ishlatish, xo‘jalikdagi uskunalar, issiqxonalarda o‘simliklarni
o‘stirish, parvarishlash, mikroiqlim muhitini yaratishda
markazlashgan elektr
ta’minot tarmoqlardan olinadigan energiyani tejashga imkon beradi.
Ammo
faqat shamol elektr qurilmalari yordamida yuqorida keltirilgan
jarayonlarni amalga oshirishni to‘liq rejalashtirish o‘ta murakkab masala hisoblanadi.
Buning uchun shamol qurilmasi parragining diametri 20 metrdan ortiq bo‘lib, shamol
doimo esib turishi kerak.
Bundan tashqari shamol esishining notekisligini bartaraf etish maqsadida
generatsiyalovchi
va
shamolni
yumshatuvchi
qurilmalar
(stabilizator)larni
qo‘shimcha qurish kerak bo‘ladi. Bu esa murakkab vazifadir.
Xonadonlar uchun sodda tuzilishga ega bo‘lgan
shamol elektr qurilmasini
yasash mumkin. Buning uchun shamolning tezligi va shamol g‘ildiragining
diametrini bilish kerak bo‘ladi. Respublikamizning quruq iqlimli hududlarida
(1,1...1,3 jadvallar) shamolning tezligi 5 m/s dan 15 m/s gacha, o‘rtacha tezligi esa
1,3 ... 4,2 gacha. Shamolning esish vaqti esa yil davomida 2 kundan 64 kungachani
tashkil etadi.
Shamol generatorining muhim xususiyati uning
- shamol energiyasidan
foydalanish koeffitsienti (SHEFK) hisoblanadi. Eng yaxshi shamol generatori
namunalarida ushbu ko‘rsatkich 60...80% (o‘rtacha 40... 45%) ni tashkil etadi.
Havaskor hunarmandlar tomonidan tayyorlangan qurilmalarda SHEFK 35% ni
tashkil etadi.
Bunday holatda shamolning tezligi 5 m/s bo‘lganda: 35 · 90 = 31,5 Vt quvvatni
olishimiz mumkin.
4.6 – jadvalda, suratda havaskor hunarmandlar
tomonidan yasalgan shamol
qurilmasining quvvati kilovattlarda (SHEFL = 35%), maxrajda parrakning aylanish
tezligi ayl/minut
Z = 6 ayl/min bo‘lganda. Shamol qurilmasining quvvati parrakning
diametri va shamolning tezligiga bog‘liq holda o‘zgaradi.