nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi

|
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi
|
bet | 1/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 20,38 Kb. | | #148601 |
Bog'liq 20-maruza phpda obyektga yo’naltirilgan dasturlash. Mvc texnolo-www.kompy.info
xmlns:w="urn:schemas-microsoft-com:office:word"
xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. MVC texnologiyasi. Reja: - OOP naltirilga dasturlash
- OOP da xususiyat va metodlar
- Obyekt yaratish va undan foydalanish
- Polymorphism va inheritance
- Abstract class va metodlar
- Interfacelar
- Composition va Aggregation
- MVC texnologiyasi
Prosedural dasturlash - Protsedural dasturlash dasturning asosiy qism dasturiga chaqirilishi mumkin bo'lgan funktsiyalarni (usullarni) o'z ichiga oladi. Dastur qismi funktsiyaga (usulga) o'tadi, modul ichidagi kodni bajaradi va keyin dasturning asosiy qismida keyingi buyruqlarga qaytadi.
Object-oriented programming (OOP) - OOP bu dasturiy maqsadlarni amalga oshirish uchun protseduralar va vazifalarning (protsessual dasturlash) chiziqli tushunchalarini emas, balki ob'ektlar va usullardan ishlatadigan logika hiosblanadi. Ob'ekt bu kodni qayta ishlatishga imkon beradigan o'z-o'zini barpo etadigan qurilishdir. Usul operatsiya qanday amalga oshirilishini tavsiflovchi tafsilotlarni ko'rsatmasdan bitta operatsiyani belgilaydi.
OOPning afzalliklari - Ob'ektga yo'naltirilgan dasturlash (OOP) protsessual dasturlashdan bir qator afzalliklarga ega: modullik, kodni qayta ishlatish, ma'lumotni hiding qilish va debug qilishda qulayligi.
- Modullik
- OOP dasturlar uchun aniq modulli tuzilmani taqdim etadi. Modullilik deganda dastlab bir nechta modullarni tuzish, keyin esa ularni to'liq tizimni yaratish uchun ulash va birlashtirish tushunchasi tushuniladi. Modullik qayta ishlatishga imkon beradi va ularning takrorlanishini minimallashtiradi.
- Qayta foydalanish mumkinligi
- Kod qaysi dasturdan foydalanmasin, ma'lum bir xizmatni bajarish uchun kodni o'zgartirmasdan qayta ishlatilishi mumkin.
- Axborotni hiding qilish
- Modulni (klassni) ichki amalga oshirish tafsilotlari tashqi dunyo uchun sir bo'lib qolmoqda.
- Nosozliklarni tuzatish
- Muammoni hal qilish osonroq, chunki modul (sinf) kodning boshqa qismlaridan mustaqil. Kodning bir qismini o'zgartirish dasturdagi boshqa qismlarga ta'sir qilmaydi.
|
| |
Темир йўллар қурилиши технологияси ва ташкили фанидан - bet 2

|
Темир йўллар қурилиши технологияси ва ташкили фанидан
|
bet | 2/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #229348 |
Bog'liq Ma\'ruza 15 Zamonaviy ZYB da zvenolarni yig’ish ishlari bir qator mexanizatsiyalashtirilgan usulda yoki qo’lda bajariladigan ishchi operatsiyalardan iborat, lekin bunda qo’l bilan bajariladigan ishlarning bir qismi o’ta mehnattalab bo’ladi. Zamonaviy zveno yiish bazasi stendi 2. Zveno yig’ish, saqlash, transport vositalariga ortish, quriladigan uchastkaga jo’natish ishlarini tashkil etish. - Zveno yig’ish bazalari. Zveno yig’ish bazalari yo’l yuqori qurilmasi materiallarini qabul qilish, omborlarga joylash va saqlash uchun, rels-shpala panjarasi va strelkali o’tkazgichlar zvenolarini yig’ish, yig’ilgan zvenolar va strelkali o’tkazgichlar taxlamlarini saqlash va ularni harakat tarkiblariga ortish, yo’l yotqizish poezdlarini tuzish va izlarni yotqizish joyiga jo’natish uchun mo’ljallangan.
Bazada ish ikki smenada tashkil etilgan. Birinchi smenada rels-shpala panjarasi yig’iladi, ikkinchisida esa tayyor zvenolar harakat tarkibiga yuklanadi; bazaga kelayotgan zvenolarni yig’ish uchun kerakli materiallar vagonlardan tushiriladi va omborlarga taxlanadi. Bazaning unumdorligini oshirish uchun, ish ikki sektsiyada tashkil etilishi mumkin. Bunda zveno yig’ish liniyasi (temir yo’lda harakatlanuvchi liniya) ikkinchi sektsiyaga olib boriladi. Shu bilan birga, birinchi sektsiya materiallar bilan ta’minlanadi, zvenolar esa ikkinchi sektsiyada yig’iladi. Ikkinchi smena tugaganidan so’ng zveno yig’ish liniyasi yana birinchi sektsiyaga qaytarib olib kelinadi va yig’ish-to’ldirish sikli qaytariladi. Bazada ish ikki smenada tashkil etilgan. Birinchi smenada rels-shpala panjarasi yig’iladi, ikkinchisida esa tayyor zvenolar harakat tarkibiga yuklanadi; bazaga kelayotgan zvenolarni yig’ish uchun kerakli materiallar vagonlardan tushiriladi va omborlarga taxlanadi. Bazaning unumdorligini oshirish uchun, ish ikki sektsiyada tashkil etilishi mumkin. Bunda zveno yig’ish liniyasi (temir yo’lda harakatlanuvchi liniya) ikkinchi sektsiyaga olib boriladi. Shu bilan birga, birinchi sektsiya materiallar bilan ta’minlanadi, zvenolar esa ikkinchi sektsiyada yig’iladi. Ikkinchi smena tugaganidan so’ng zveno yig’ish liniyasi yana birinchi sektsiyaga qaytarib olib kelinadi va yig’ish-to’ldirish sikli qaytariladi.
|
| |
ZC-400 markali stenda zveno yiish bazasining 1 sutkada ishlab chiqarishi hajmi quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi

|
ZC-400 markali stenda zveno yiish bazasining 1 sutkada ishlab chiqarishi hajmi quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi
|
bet | 4/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #229348 |
Bog'liq Ma\'ruza 15 ZC-400 markali stenda zveno yiish bazasining 1 sutkada ishlab chiqarishi hajmi quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi. P sut = 1000 • L um.y uz / m1 + m2 + m3, m/smena. (1) bu yerda: m1 – zveno yiish ishlarini oldin boshlanishi, m3 - zveno yiish ishlarining oldin tugatilishi, m2 – yo’l yotqizish ishlarining davomiyligi. Temir yo’l zvenoyiish bazasida temir yo’l izini yiG’ish jarayoni. Zvenolarni yotqizish uchun harakatdagi sostavning soni Yo’l yotqizish poezdlarini qurish yo’llarida harakatlanish tezligi joriy norma va qoidalarga asosan qurilish boshqarmalari tomonidan belgilanadi. Poezdlarga izlarni yotqizish joyining boshiga yo’l yuqori qurilmasi materiallarini etkazish uchun, ballastlanmagan yo’llarning faqat 10km dan ortiq bo’lmagan uchastkalarida yurishga ruxsat etiladi. Yomg’ir mavsumida poezdlarni ballastlanmagan yo’lda harakatlanishi man etiladi. Ballastlanmagan yo’lda poezdlar tezligi 10 km/s oshmasligi kerak. Ballastlangan va to’g’rilangan yo’lda esa ballastning birinchi qatlamida tezlik: yangi yo’llarda – 20 km/s, ikkinchi yo’llarda – 15 km/s dan oshmasligi kerak. Vsr - sostav harakatining o’rtacha tezligi, km/soat. Vsr = 2 •Vyuk • Vpor / Vyuk + Vpor, km/ soat. Vsr = 2 •Vyuk • Vpor / Vyuk + Vpor, km/ soat. - bu yerda: Vyuk – yuklangan halotdagi tezligi,
- Vpor – yuksiz halotdagi tezligi.
bunda: t2 – bazada tarkibga zveno paketlarini ortish vaqti, s; bunda: t2 – bazada tarkibga zveno paketlarini ortish vaqti, s; L – paketlarni bazadan yo’lyotqizgichgacha tashish masofasi, km; V – yuklangan va bo’sh tarkiblarni o’rtacha harakat tezligi, km/s; t3 – tarkiblarni ajratish punktlarida kesishishiga va boshqa turib qolishlariga sarflangan vaqt, s; t1 – yo’lyotqizgich bitta tarkibda keltirilgan barcha zvenolarni yotqizishiga sarflagan vaqti, s,
|
| |
Issiklik elektr stansiyalari atmosfera xavosini ifloslantiruvchi manba sifatida

|
Issiklik elektr stansiyalari atmosfera xavosini ifloslantiruvchi manba sifatida
|
bet | 3/3 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 22,62 Kb. | | #135945 |
Bog'liq Atmosfera havosi va insonIssiklik elektr stansiyalari atmosfera xavosini ifloslantiruvchi manba sifatida.
Issiklik elektr stansiyalari orkali olinadigan elektr kuvvati asosan kumir,mazut,gaz kabi yokilgilar yonishning xosilasidir.
Issiklik kuvvatini olishda tabiiy gazdan xam foydalaniladi.Xozir tabiiy gazdan xayotimizning barcha jabxalarida keng kulamda foydalanilmokda.U yokilgi sifatida juda kadrlanadi. 1 kvt/soat elektr kuvvati olish uchun 150—170 gr.gaz kerak buladi.Mabodo gazning yonishi yetarli darajada bulmay,chala yonadigan bulsa, u xolda atmosfera xavosiga tajovuzkor omillardan bulmish is gazi,uglevodorodlar,sulfit angidridi va yana boshka narsalar ajralib chikishi mumkin.
Mazut tarkibidagi oltingugurt mikdori 3,5 % ni tashkil kilsa,oltingugurt oksidining 1 sutkali chikindisi 728 tonnaga teng buladi,oltingugurt mikdori 4,5 % ga yetsa,uning chikindisi sutkasiga 936 tonnaga yetar ekan.
Nyu-York shaxrida yil mobaynida yokiladigan kumir atmosfera xavosiga 1,5 mln tonna oltingugurt gazini chikarib tashlaydi.Kizigi shundaki, oltingugurt gazi xavoni ifloslantiruvchi manbadan bir necha km uzoklikdagi atmosfera xavosida borligi aniklangan.
Avtotransport va atmosfera xavosi
Xozirgi davrda inson salomatligi uchun eng xavfli manbalardan yana biri avtotransport vositalaridan chikadigan zaxarli gazlardir.
Ma’lumotlar shuni kursatadiki,AKSH va Yaponiyada atmosfera xavosini ifloslantiruvchi asosiy manbalar ichida avtotransport vositalari oldingi urinda turadi.Xorijiy mamlakatlar atmosfera xavosini ifloslantiruvchi gazlar ichida is gazi,uglevodorodlar,shun
ingdek azot oksidlari barcha tajovuzkor gazlarning 60—% ini tashkil kilsa,bizda 14% ini tashkil kiladi.
Bunday kimyoviy birikmalar 750— m balandlikka kutarilib, 3000— m masofaga yetadi.Shuning uchun sanoat korxonalari joylashgan markazlar atrofidagi turar joylarda sulfat kislotasi yomgir bulib yogadi va tabiatga ,shu jumladan,tirik organizmlarga katta zarar yetkazadi.
Agar 1950 yili atmosferaga 70 mln tonna,1975 yili 120 mln tonna, 1980 yili 181 mln tonna zaxarli omillar chikarib tashlangan bulsa, 2000yilda 280 mln tonna tajovuzkor moddalar atmosferani bulgashi taxmin kilinmokda.
Ayniksa sanoat markazlarining chikindisi atmosfera xavosinigina emas,keyinchalik tuproklarni xam ifloslantiruvchi omil bulib koladi.Natijada tuprok magzidan usimlik tarkibiga xayvonot va odam organizmiga utib unda yigilib boradi.Okibatda kurgoshin odam konida yigilib,a’zolariga zaxarli ta’sirini kursatadi.
Adabiyotlar:
1.Otaboyev “Inson va biosfera”Toshkent,Ukituvchi 1995 y.
2.Radinov A.I. i drugiye,”Texnika zaщitы okrujayuщyey sredi”Uchebnik dlya vuzov.M.
1989 y.
3.Belov S.V. “Oxrana okrujayuщyey sredi” M.:Vыsshaya shkola,1991 y.
4.Chistyakova S.B. “Oxrana okrujayuщyey sredi”,M.Stroyizdat,1988 y.
5.Abdullayev X.A. “Bioximiya va tuprok muxofazasi asoslari”,T.1989 y.
6. www.ziyonet.uz
|
| |
PPZL-650 zvenolarini yig’ish sxemasi

|
PPZL-650 zvenolarini yig’ish sxemasi
|
bet | 3/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #229348 |
Bog'liq Ma\'ruza 15PPZL-650 zvenolarini yig’ish sxemasi: - 1-shpalyig’uvchi; 2-qiya rolgang; 3-burg’ulash stanogi; 4-yig’uvchi stend zanjirli konveer bilan; 5-konteynerlar podkladka bilan; 6-konteynerlar kostil bilan; 7-yig’uvchi stanok; 8-qabul qiluvchi telejkalar; 9-stanokni boshqarish pul`ti; 10-shpallar; 11-rel`slar; 12-chorpoyali kran; 13-kranosti yo’llar; 14-mashinist va yo’l montyorlari ishchi joylari.
Zveno yig’ish bazalarining klassifikastiyasi. Zvenolarni yig’ish usullari Zveno yig’ish bazalarini yaratishda yotqizish materiallarni omborlarga joylash va taxlash PPZL-650 va ZS-400 bazalarni chorpoyali ikki konsolli kranlar KDKK-10 bilan jihozlashda, kran oralig’i tagida RShP zvenolarini va strelkali o’tkazgichlarni ortish va tushirishga mo’ljallangan yo’l izlarini yotqizish uchun kerakli materiallar yuklangan poezd qatnaydigan bitta to’ppa-to’g’ri (skvoznoy) temir yo’l quriladi. Lokomotivni aylanib o’tish hamda manevr ishlarini bajarish uchun foydalaniladigan ikkinchi yo’l birinchi yo’lning yonida, kran konsoli orqasida yoki uning tagida quriladi. Ikkinchi yo’lni kran konsoli ostida qurish afzalroq, chunki biron-bir sabablarga ko’ra yotqizish ishlari to’xtab qolgan hollarda zvenolarni platformalarga ortish, tashish va konsol ostidagi yo’llarga taxlash mumkin bo’ladi. 3. Zvenoyiish bazasi ish unumdorligi Temir yo’l zvenoyiish bazasi uchun ishlar hajmiga qarab, zvenoyiuvchi har xil markali stendlar qabul qilish mumkin. Agar yillik hajmi 70 komp. strelkali o’tkazgich va eveno 70km ziyod bo’lsa PPZL -650 markali stenda KDKK-10tn kozlovoy kran bilan qabul qilish tavsiya etiladi. Agar yillik hajmi 30-70 komp. strelkali o’tkazgich va eveno 30-70km gacha bo’lganda ZS-400 markali stenda KDE-163, KDE-161 kran bilan qabul qilish tavsiya etiladi. Yillik hajmi 10 komp. strelkali o’tkazgich va zveno 10km gacha bo’lsa yo’l shabloni va temiryo’l krani tavsiya etiladi ZC-400 markali stenda zveno yiish bazasining 1 sutkada ishlab chiqarishi hajmi quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi.
|
| |
-rasm: Natijani ko‘rishimiz mumkin.
 
14-rasm

|
-rasm: Natijani ko‘rishimiz mumkin.
14-rasm
|
bet | 4/4 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 10,42 Mb. | | #120419 |
Bog'liq KXa 3 Bahodir13-rasm: Natijani ko‘rishimiz mumkin.
14-rasm: Endi biz dervorni o‘chirib tashlaymiz. Buning uchun devorni ustuga sichqonchani olib borib o‘ng tarafini bosamiz va “удалить” ni bosamiz.
15-rasm: Devorni olib tashladik.
16-rasm: Devor olingandan so‘ng saytimiz ishlayapti.
17-rasm: Endigi qiladigan ishimiz “для порта” uchun xavfsizlik devorini qo‘yamiz.
18-rasm: Rasmda ko‘rsatilgan tartibda belgilaymiz va “далее” ni bosamiz.
19-rasm: Shunday “далее” ni bosamiz.
20-rasm: Barchasi belgilaymiz va yana “далее” ni bosamiz.
21-rasm: Xavfsizlik devori ishga tushirish uchun “готово” ni bosamiz.
22-rasm: Ko‘rishimiz mumkinki devorimiz ishlamoqda.
23-rasm: Endi biz dervorni o‘chirib tashlaymiz. Buning uchun devorni ustuga sichqonchani olib borib o‘ng tarafini bosamiz va “удалить” ni bosamiz.
24-rasm: Ko‘rishimiz mumkinki yaratgan devorimiz olib tashlandi.
25-rasm: Devor olib tashalgandan so‘ng sayt ishlayotganini ko‘rishimiz mumkin.
Xulosa: Xavfsizlik devorlari bizning kompyuterimiz xavfsizligini taminlab beradi. Biz xavfsizlik devorlarini o‘rnatishni o‘rganib oldik.
|
| |
Amaliy topshiriq - Guruh talabsi Ergashaliyev Bahodirning Kiberxavfsizlik asoslari fanidan 3-shaxsiy topshirig‘i

|
Guruh talabsi Ergashaliyev Bahodirning Kiberxavfsizlik asoslari fanidan 3-shaxsiy topshirig‘i
|
bet | 3/4 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 10,42 Mb. | | #120419 |
Bog'liq KXa 3 BahodirAmaliy topshiriq.
Har bir talaba ushbu ketma-ketliklarni o‘z shaxsiy kompyuterida firewaalni sozlash hamda qoidani nomlashda portlarni bloklash va dasturlarni(Port va dasturni bloklash yoritib berilsin) bolklashda o‘zining ism familyasini qo‘llash.
Biz hozir kompyuterda firewaalni sozlash hamda qoidani nomlashda portlarni va dasturlarni bolklashni ko‘rib chiqamiz:
1-rasm: “Windows + R” tugmalarini birgalikda bosamiz va bizda “Выполнить” oynasi ochiladi. OK tugmasini bosamiz.
2-rasm: Bizda “панел управления” oynasi ochiladi. Bu yerda biz “система и безопаснщсть” ni tanlaymiz.
3-rasm: “Бандмауэр Защитника Windows” bo‘limini tanlaymiz.
4-rasm: Bu oynada biz “ дополнительные параметры ” ga kiramiz.
5-rasm: Endi yuqori chap tomonda “ Правила для исxодключения ” ga bosamiz.
6-rasm: Bu yerda shunday oyna ochiladi o‘ng tomonda “ Создать правило… ” ga bosamiz.
7-rasm: Bu yerda biz o‘zimizga jerakli bo‘limni tanlaymiz. Masalan men “для программы” ni tanladim. Tanlaganimizdan so‘ng “далее” tugmasini bosamiz.
8-rasm: Chiqqan oynada ulanishlarni barchasini yoki o‘zimiz istaganimizni tanlab bloklaymiz va “далее” tugmasini bosamiz.
9-rasm: Bu yerda biz “Бпокировать подключение” ni tanlaymiz. So‘ng “далее” tugmasini bosamiz.
10-rasm: Hammasi belgilaymiz va “далее” tugmasini bosamiz .
11-rasm: Barcha amallardan o‘tdik, endi havfsizlik deorini nomlab “готово” tugmasini bosamiz.
12-rasm: Bu rasmda biz bajargan oynani ko’rishimiz mumkin.
|
| |
new Student();
System.out

|
new Student();
System.out
|
bet | 6/6 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 21,46 Kb. | | #121647 |
Bog'liq Java Class Methods1new Student();
System.out.println("Name: " + myObj.fname);
System.out.println("Age: " + myObj.age);
System.out.println("Graduation Year: " + myObj.graduationYear);
myObj.study(); // call abstract method
}
}
Bu kod Main klassini abstrakt klass deb e'lon qiladi. Main klassida fname va age nomli xususiyatlar mavjud va study nomli abstract metod mavjud. Student klass esa Main klassidan meros olgan va study metodini uni o'z ichiga olgan subclass. Second klass esa Student klassini ishlatadi va uning obyektini yaratadi. Natijada, obyektning xususiyatlariga murojaat qilinadi va study metodini chaqiradi.
|
| |
public class - Public class Main { // Statik (static) metod static void

|
Public class Main { // Statik (static) metod static void
|
bet | 5/6 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 21,46 Kb. | | #121647 |
Bog'liq Java Class Methods1public class Main {
// Static method
static void myStaticMethod() {
System.out.println("Static methods can be called without creating objects");
}
// Public method
public void myPublicMethod() {
System.out.println("Public methods must be called by creating objects");
}
public static void main(String[] args) {
myStaticMethod(); // Statik metodni chaqirish
// myPublicMethod(); Bu xato chiqaradi
Main myObj = new Main(); // Main klassining obyektini yaratish
myObj.myPublicMethod(); // Ob'yekt bo'yicha public metodni chaqirish
}
}
Bu misolda, myStaticMethod statik metodni chaqirish uchun obyekt yaratish talab qilmaydi, lekin myPublicMethod public metodni chaqirish uchun obyekt yaratish kerak.
`abstract`
`abstract` modifikatori bir abstract klassning bir abstract metodiga ega bo'lishini anglatadi. Bu abstract metodni o'z ichiga oladi, ya'ni uning ichida ishlatiladigan kod yo'q. U metodning asosi bu metodni meros qilgan subclass tomonidan beriladi.
Main.java fayli:
// abstract class
abstract class Main {
public String fname = "John";
public int age = 21;
public abstract void study(); // abstract method
}
// Subclass (inherit from Main)
class Student extends Main {
public int graduationYear = 2018;
public void study() { // the body of the abstract method is provided here
System.out.println("Studying all day long");
}
}
Test.java fayli
class Second {
public static void main(String[] args) {
// create an object of the Student class (which inherits attributes and methods from Main)
Student myObj =
|
| |
public class - Public class Main { // Statik (static) metod static void

|
Public class Main { // Statik (static) metod static void
|
bet | 2/6 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 21,46 Kb. | | #121647 |
Bog'liq Java Class Methods1public class Main {
public void fullThrottle() {
System.out.println("Avtomobil yuqoriga yetishgan tezlikda harakat qilmoqda!");
}
public void speed(int maxSpeed) {
System.out.println("Eng yuqori tezlik: " + maxSpeed);
}
}
Test.java:
class Test {
public static void main(String[] args) {
Main myCar = new Main(); // myCar obyektini yaratish
myCar.fullThrottle(); // fullThrottle() metodini chaqirish
myCar.speed(200); // speed() metodini chaqirish
}
}
Java'dagi konstruktor (constructor) obyektlarni boshlash uchun ishlatiladigan maxsus metoddir. Konstruktor obyekt yaratilganda chaqiriladi va obyekt xususiyatlarini boshlang'ich qiymatlar bilan o'rnata olish uchun ishlatiladi.
Example
Create a constructor:
// Main klassini yaratamiz
public class Main {
int x; // Klass xususiyatini yaratamiz
// Main klassi uchun konstruktor yaratamiz
public Main() {
x = 5; // Klass xususiyati x uchun boshlang'ich qiymatni sozlaymiz
}
public static void main(String[] args) {
Main myObj = new Main(); // Main klassining obyektini yaratamiz (Bu konstruktor chaqiradi)
System.out.println(myObj.x); // x xususiyatining qiymatini chiqaramiz
}
}
Eslatmalar:
1. Konstruktor nomi klass nomiga mos kelishi kerak va unga return (void kabi) turini bermaslik kerak.
2. Konstruktor obyekt yaratilganda chaqiriladi.
3. Barcha klasslar sukut konstruktorlarga ega. Agar siz o'z konstruktorini yaratmasangiz, Java uni avtomatik ravishda yaratadi. Lekin, bu konstruktor orqali obyekt xususiyatlarini boshlang'ich qiymatlari bilan o'rnatish imkoniyatini yo'qotadi.
Konstruktorlarga parametrlar berish mumkin va ularga parametrlar yordamida atributlarni boshlash uchun ishlatiladi.
Quyidagi misolda, konstruktor uchun int y parametr qo'shilgan. Konstruktor ichida x = y (x = y) qilib o'rnatiladi. Konstruktor chaqirilganda, parametr sifatida (5) beriladi, bu esa x qiymatini 5 ga sozlaydi.
Misol:
public class Main {
int x;
public Main(int y) {
x = y;
}
public static void main(String[] args) {
Main myObj = new Main(5);
System.out.println(myObj.x);
}
}
Siz istagan qadar ko'p parametrlar qo'shishingiz mumkin:
|
| |
FOYDALANILGAN ASOSIY ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ASOSIY ADABIYOTLAR
|
bet | 8/8 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 75,76 Kb. | | #229246 |
Bog'liq geografik xaritalar ing tematik belgilari44FOYDALANILGAN ASOSIY ADABIYOTLAR:
1.Gulyamova L.X. Geografiyada aerokosmik uslublar. Toshkent.: O’qituvchi, 1993
2.Asamov M.,Mirzaliyev T. Topopgrafiya asoslari va kartografiya. Toshkent. «O’qituvchi», 1988
3.Asamov M.,Mirzaliyev T. Topografiya asoslari va kartografiyadan laboratoriya mashg’ulotlari. Toshkent. «O’qituvchi», 1990
4.Mirzaliyev T.Kartografiya. T.: 1982
5.Mirzaliyev T. Geo. tadqiqotlarda aerokosmik metodlar.T.:1984
6.Musayev I., Nurmatov E. Geodeziya va kartografiyadan atamalar. T.: TIIKXMI. 2000.
7.Mirzaliyev T. va bosh. Kartografiya. Toshkent. Chulpon, 2012 y.
8.Suyunov A.S., Isakov E.X., Artikov G’.A.: Kartografiya.O’quv qo’llanma.S.SamDAQI. 2006. 134b.
9.Suyunov A.S.,.i dr. Kartografiya. Uchebnik. T.: “Innavasion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi, 2021. 273s.
QO’SHIMCHA ADABIYOTLAR
10.Berlyant A.M. Kartovedeniye. M.:Izd-vo AspektPress, 2003.
11.Kartogrfiya na rubeje tisyachaletiy. Dokladi 1 Vserossiyskoy nauchnoy konferensii po kartografii. M.:1997
12.Mirzaliyev T. Geografik xarita va undan foydalanish. T.: O’qituvchi 1982
13.Mirzaliyev T., Bazarboyev A., Muhitdinov Sh. Atlasnoye kartografirovaniye v Uzbekistane. T.: 1990
14.Mirzaliyev T. Kartografiya (ma’ruzalar matni). T.: Un., 2000
15.Suyunov A.S.,.va boshqalar. kartografiya fanidan o’quv metodik majmua S.: SamDAQI. 2021. 107b.
|
| |
Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning asosiy guruhlari

|
Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning asosiy guruhlari
|
bet | 1/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #123152 |
Bog'liq Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari
ELEKTR YUKLAMALARINING SUTKALIK, OYLIK, YILLIK GRAFIKLARI
REJA:
1. Elektr yuklamalari grafigi
2. Iste’molchilarning asosiy guruhlari
3. Iste’mol grafiklarining olinishi
ELEKTR YUKLAMALARI GRAFIGI
Elektr yuklаmаlаri grаfigi deb, аbsissа o‘qidа vаqt vа ordinаtа o‘qidа esа yuklаmа o‘lchаmidа, tokdа yoki yuklаmа mаksimumigа nisbаtаn foizdа qo‘yilgаn grаfik аytilаdi vа bu qаndаydir bir keltirilgаn vаqt dаvomidа elektr energiyаni qаbul qilingаn miqdori hаqida tа’surot berаdi.
Yuklаmаlаr grаfigi tаrmoqlаrni hisoblаshdа dаstlаbki zаrur mа’lumot hisoblаnаdi.Energiyа iste’molchisini tuziliShi (xususiyаtlаri) vа elektr yuklаmаlаrini qiymаtlari ehtimollik xаrаkteriga egаdir. Shuning uchun hisoblаngаn (oldindаn rejаlаngаn) grаfiklаr hаqiqiy grаfiklаrdаn ko‘pinchа fаrq qilаdi.
Elektr energiyasining ishlatish nuqtai nazaridan elektr iste’molchilar 4 ta asosiy guruxga bo‘linadi.
a) Elektr yuritmalar–elektr energiyasini elektr motorlar orqali mexanik energiyasiga o‘zgartiradi, turli dastgoxlarda ishlatiladi. Bu xil iste’molchi eng katta guruxni tashkil etadi.
b) Elektrotermik uskunalari-elektr energiyasi issiqlik energiyasiga o‘zgartiriladi. Bu turli iste’molchilarga elektrotexnik po‘latning eng sifatli ko‘rinishlar elektrotermik uskunalarda ishlab chiqariladi.
v) Elektrotexnologik uskunalar-elektr energiya bevosita ishlab-chiqarish texnologiyalarida ishlatiladi. Masalan, elektroliz uskunalar, elektropayvandlash, chigitni saralash va x.k.
g)Yoritish tizimi uchun qo‘llaniladigan elektr jihozlar.
Xar bir iste’molchini smena sutkali, kvartal va yillik iste’mol grafiklari olinadi. Bu grafiklar iste’molini hisoblash, iste’molchi va tarmoq o‘rtasidagi oldi-sotdi munosabatlar va elektrotexnik uskunalarni tanlash katta ahamiyatga ega. Har bir ishlab chiqarishning o‘ziga hos iste’mol grafigi mavjud va bu grafigi mavjud va bu grafiklar ma’lumotlarga ko‘rsatiladi.
Iste’mol grafiklari o‘lchash asboblari yordamida olinadi.O‘lchash asboblarining ikki xili mavjud: birinchisi, iste’molning uzluksiz o‘lchaydigan asbob. Elektr o‘lchash asbobining bu turi bilan iste’mol grafigi tuzgani 1-rasmda ko‘rsatilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning asosiy guruhlari
|
Non-Access Modifiers - Public class Main { // Statik (static) metod static void

Kirishni boshqarmaydigan modifikatorlar
Klasslar uchun, siz "final" yoki "abstract" modifikatorlaridan foydalanishingiz mumkin.
Kirishni boshqarmaydigan modifikatorlar ta'riflari:
- `final`: Klass boshqa klasslar tomonidan meros qilinmaydi. Meras va subclasslar haqida "Inheritance" bo'limida ko'proq bilim olishasiz.
- `abstract`: Klass obyekt yaratish uchun ishlatilmaydi (ob'ekt yaratish uchun uning boshqa klassdan meros qilinishi kerak). Inheritance va abstraction (meras va sozlash) haqida "Inheritance" va "Abstraction" bo'limlarida ko'proq bilim olishasiz.
Obyekt va metodlar uchun, quyidagi modifikatorlardan birini ishlatishingiz mumkin:
Modifikatorlar ta'riflari:
- `final`: Atributlar va metodlar o'zgartirib bo'lmaydi yoki ularni o'zgartira olmaydi.
- `static`: Atributlar va metodlar obyektlarga tegishli emas, ular klassga tegishli.
- `abstract`: Fqatgina abstract klassida foydalaniladi va faqat metodlarda ishlatiladi. U metodni tanlangan klass orqali o'zgartira olmaslik uchun metodning o'zi yo'q. O'zlash va abstraksiya (abstract) haqida "Inheritance" va "Abstraction" bo'limlarida ko'proq bilim olishasiz.- `transient`: Atributlar va metodlar obyektni serializatsiya qilishda o'tkazilmaydi.
- `synchronized`: Metodlar faqatgina bir thread tomonidan qo'llab-quvvatlanadi.
- `volatile`: Atributning qiymati threadlar tomonidan o'zgaradi va uni doim "asosiy xotira" dan o'qishadi.
`final`
Agar mavjud atribut qiymatlarini qayta o'zgartira olish imkoniyatini istamasangiz, atributlarni "final" deb e'lon qilishingiz mumkin.
final modifikatori
final modifikatori o'zgaruvchilarni o'zgartira olmaslik (qayta o'zgartira olmaslik) sharti bilan murojaat qiladi. Quyidagi kod x va PI o'zgaruvchilarini final sifatida e'lon qiladi:
public class Main {
final int x = 10;
final double PI = 3.14;
public static void main(String[] args) {
Main myObj = new Main();
myObj.x = 50; // x o'zgaruvchisiga qiymatni tayinlashda xatolik yuzaga kelaydi: final o'zgaruvchi uchun qiymatni o'zgartira olmaydi
myObj.PI = 25; // PI o'zgaruvchisiga qiymatni tayinlashda xatolik yuzaga kelaydi: final o'zgaruvchi uchun qiymatni o'zgartira olmaydi
System.out.println(myObj.x);
}
}
Natijada, x va PI o'zgaruvchilari final sifatida e'lon qilinib, ularga qiymat o'zgartira olmaydi. Bu sababli, myObj.x = 50 va myObj.PI = 25 qatorlarida xatolik yuzaga keladi.
`static`
`static` modifikatori, klassning obyektini yaratmasdan ham murojaat qilinishini anglatadi, bu esa klassda turingizni boshqarish uchun o'z nomi orqali boshqa obyektlarni yaratishsiz bo'ladi. Bu `public` modifikatoriga o'xshash emas.
static va public metodlari orasidagi farqni ko'rsatuvchi misol:
|
public class - Public class Main { // Statik (static) metod static void

|
Public class Main { // Statik (static) metod static void
|
bet | 3/6 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 21,46 Kb. | | #121647 |
Bog'liq Java Class Methods1public class Main {
int modelYear;
String modelName;
public Main(int year, String name) {
modelYear = year;
modelName = name;
}
public static void main(String[] args) {
Main myCar = new Main(1969, "Mustang");
System.out.println(myCar.modelYear + " " + myCar.modelName);
}
}
Java Modifiers
Modifikatorlar
Endi siz uchun umumiy, bizning misollarimizning ko'pchiligida paydo bo'lan "public" kalit so'zini yaxshi bilib oldingiz.
public class Main
"public" kalit so'zi bir kirishni belgilovchi modifikator (access modifier) hisoblanadi, ya'ni uning orqali klasslar, xususiyatlar, metodlar va konstruktorlarni qaysi darajada foydalanishlarini sozlaymiz.
Biz modifikatorlarni ikki guruhi bo'lamiz:
1. Kirishni boshqaruvchi modifikatorlar (Access Modifiers) - kirish darajasini boshqaradi.
2. Kirishni boshqarmaydigan modifikatorlar (Non-Access Modifiers) - kirish darajasini boshqarmaydi, lekin boshqa funktsionallikni taqdim etadi.
Kirishni boshqaruvchi modifikatorlar(Acess modifiers-) Klasslar uchun, siz "public" yoki "default" (oddiy) kirish darajasini ishlatishingiz mumkin.
Modifikatorlar ta'riflari
- `public`: Klass boshqa har qanday klass tomonidan foydalanish mumkin.
- `default` (odd): Klass faqat shu paketdagi klasslar tomonidan foydalanish mumkin. Bu paketlardan so'ng bo'lib, paketlar haqida "Packages" bo'limida ko'proq bilim olishasiz.
Obyekt, metodlar va konstruktorlar uchun, quyidagi modifikatorlardan birini ishlatishingiz mumkin:
Modifikatorlar ta'riflari
- `public`: Kode o'zgarishsiz barcha klasslar tomonidan kirish mumkin.
- `private`: Kode faqat tanlangan klass ichida kirish mumkin.
- `default` (oddiy): Kode faqat shu paketdagi klasslar tomonidan kirish mumkin. Bu paketlardan so'ng bo'lib, paketlar haqida "Packages" bo'limida ko'proq bilim olishasiz.
- `protected`: Kode shu paketdagi klasslar va uning subklasslari tomonidan kirish mumkin. Subklasslar va superclasslar haqida "Inheritance" bo'limida ko'proq bilim olishasiz.
|
| |
Tayanch so’z va iboralar - 3-mavzu. Ishlab chiqarish jarayonlari sanitariyasi va gigienasi Reja

|
3-mavzu. Ishlab chiqarish jarayonlari sanitariyasi va gigienasi Reja
|
bet | 2/3 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 19,79 Kb. | | #274438 |
Bog'liq 3-maruza 2Tayanch so’z va iboralar: fiziologik-gigienik asoslar, texnosfera, shamollatish tizimi, zararli moddalar, zararli omillar, tabiiy va sun’iy yoritish, yoritish vositalari, shovqin.
Odamning tok urishi holati ham to‘rt darajaga bo‘linadi:
1−darajada odam xushini Yo‘qotmaydi, mushaklar qisqarmaydi;
2− darajada odam mushaklari qisqaradi, xushini Yo‘qotadi;
3−darajada odam nafas olish, yurak faoliyati buziladi, xushini Yo‘qotadi;
4−darajada odamni tok urish bilan qon aylanishi va nafas olishi to‘xtab, klinik o‘lim yuz beradi. (misol: o‘tgan asrning 75 yillarida 4 ASda chilangar Andreev xar kuni yuvinish poroshogini Elektr tarkatuvchi shit tagiga yashirib qo‘yarkan, bir kuni 380 V tok urgan va u xalok bo‘lgan).
Inson tanasidan o‘tayotgan tok kuchi, tok bilan tana qismining tekkan−kontakt bo‘lgan joyining yuzasiga, yuza qancha katta bo‘lsa tana −teri qarshiligi kamayaveradi, terining tozaligi yoki terida har xil yaralar, shilinishlar ham qarshilikni kamaytiradi. Agar teri har xil tok o‘tkazuvchi moddalar bilan ifloslangan bo‘lsa, (misol, metallni sovuq holda qayta ishlashda, ishchining qo‘li moy va metall zarrachalari bilan qoplangan bo‘lsa), Elektr tokidan shikastlanish darajasi o‘ta oshib ketadi.
Elektr tokining organizmga-tanaga ta’siri shikastlanishga olib kelishi ko‘p xususiyatli bo‘lib quyidagicha omillarga bog‘liq:
−tokning turiga;
−tok kuchiga;
−tok Yo‘li (qo‘ldan qo‘lga, qo‘ldan oyoqqa va x.k.)
−tokning ta’sir vaqtiga;
−kuchlanish miqdoriga;
−kontakt yuzasiga;
−kuchlanishdagi qismlarni ulash joyiga;
−tashqi muxit sharoitiga;
−inson tanasi qobiliyatiga, jinsiga;
−himoya vositalaridan foydalanishga;
−tok chastotasiga va boshqalarga bog‘liq.
Elektr tokidan shikastlanish ko‘proq odamning Elektr shahobchalari va Elektr qurilmalariga qanday bog‘langanligi bilan baholanadi.
Insonning er bilan ulangan fazali Elektr tarmog‘ning bir fazasiga bog‘lanishi (rasmda, b) shikastlanish xavfi ikki fazaga (rasmda, a) nisbatan kamroq bo‘lib, inson tanasidan o‘tadigan tok kuchi.
Neytral qoplamali tarmoqdagi fazalarning tok beruvchi qismlaridan biriga odam tanasiz tegib turishi natijasida undan tok (“v” rasm) o‘tadi va odam shikastlanishi mumkin. Ta’sir etadigan tok miqdori.
Bu sharoitda tokning ta’siri qoplama izolyatorining himoya xolatiga,qarshiligiga bog‘liqdir. Tokni o‘tkazmaydigan himoya vositalari yordamida 3 fazali tarmoqning 2 fazasiga bog‘lanish ham xavfli xisoblanadi. Himoya vositalari orqali bir fazaga bog‘lanish xavfli emas.
Mazkur ma’ruzada talabalar sanoatdagi Elektr toki turlari, uni odamga ta’siri, undan himoyalanish chora-tadbirlari, Elektr qurilmalarini ekspluatastiya qilish qoidalari, bino va hududlarning Elektr xavflilik darajalari, statik tokdan himoyalanish choralari bilan tanishadilar.
|
| |
Темир йўллар қурилиши технологияси ва ташкили фанидан

|
Темир йўллар қурилиши технологияси ва ташкили фанидан
|
bet | 1/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #229348 |
Bog'liq Ma\'ruza 15 Toshkent davlat transport universiteti Qurilish muhandisligi fakultetining “temir yo`l muhandisligi” kafedrasi
Toshkent - 2023
Fan nomi:Temir yo‘llar qurilishini tashkil etish va rejalashtirish
15-ma’ruza:
Zveno yig’ish bazasi.
15-ma’ruza rejasi: 1. Zveno yig’ish bazasi vazifalari. 2. Zveno yig’ish, saqlash, transport vositalariga ortish, quriladigan uchastkaga jo’natish ishlarini tashkil etish. 3. Zveno yig’ish bazasi ish unumdorligi. Temir yo’l izlarini yotqizish majmuasining hozirgi kundagi jihozlanish darajasi zvenolarni yig’ish va yotqizishda ish unumdorigini turli xil bo’lishini ta’minlaydi. Masalan, UK-25/9 temir yo’l izini yotqizuvchi bir smenada 2.5km gacha bo’lgan yo’lni yotqizishi mumkin, eng unumdor zveno yig’ish liniyalaridan biri ZLX-800 esa bir smenada 0,8km RShPni yig’ishi mumkin. Zvenolarni yig’ish va yotqizish orasida bog’lovchi zveno bo’lgan tashish ishlariga ko’p narsa bog’liq. Temir yo’l orqali tashish ishlari ikki xil variantda amalga oshirilishi mumkin. Agar zvenolar stastionar ZYB da yig’ilgan bo’lsa, ular dastlab harakatdagi yo’l bilan, keyin esa qurilayotgan yo’l bilan tashiladi. Agar ZYB ob’ekt yaqinida joylashgan bo’lsa, zvenolar faqat qurilayotgan yo’l bilan tashiladi Shu bilan birga, bu ishlarning ayrim elementlari avtomatlashtirilishi mumkin. Quyidagi yo’nalishlar istiqbolli: Shu bilan birga, bu ishlarning ayrim elementlari avtomatlashtirilishi mumkin. Quyidagi yo’nalishlar istiqbolli: - zvenolarni yig’ish jarayonini avtomatlashtirish;
- temir yo’l izlarini yotqizuvchi yordamida zvenolar yotqizilishini avtomatlashtirish;
- hozirgi zamon avtomatizatsiyalash darajasidan, hamda uni oshirish imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda eng muvofiq yig’ish-yotqizish jarayonlarini tanlash ishlarini avtomatlashtirish.
|
| |
25 Ma’ruza Majburiy tebranishlar va uning harakat tenglamasi. Rezonans

|
25 Ma’ruza Majburiy tebranishlar va uning harakat tenglamasi. Rezonans
|
Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 35,76 Kb. | | #136579 |
Bog'liq 25-ma\'ruza
25 - Ma’ruza
Majburiy tebranishlar va uning harakat tenglamasi. Rezonans
Erkin tebranishlar vaqt o‘tgandan keyin bora-bora to‘xtaydi, shu sababli ulardan amalda kamdan kam foydalanadi. Istagancha uzoq vaqt davom eta oladigan so‘nmas tebranishlar esa katta amaliy ahamiyatga ega.
So‘nmaydigan tebranishlarni hosil qilishning eng oson usuli sistemaga tashqi davriy ravishda o‘zgarib turuvchi kuch bilan ta’sir etishdir.
Tebranuvchi sistemada davriy ravishda o‘zgaruvchi tashqi kuch majbur etuvchi kuch ta’sirida sodir bo‘ladigan so‘nmovchi tebranishga majburiy tebranish deyiladi.
Dinamikaning asosiy tenglamasini majburiy tebranishlar uchun quyidagicha bo‘ladi:
(11)
bu yerda: - majburiy kuch, yoki (3) formulani quyidagi ko‘rinishda yozsak bo‘ladi:
(12)
(12) formula, majburiy tebranishlarning differensial tenglamasi.
Agar (13)
bo‘lsa va shu kuch ta’sirida hosil bo‘lgan tebranishlar garmonik bo‘lsa va
(14)
u paytda majburiy tebranishlarning amplitudasini topish kerak. (14) formuladan biz bilamizki,
(15)
Agar shu ifodalarni (12) tenglamaga qo‘ysak, u paytda quyidagini hosil qilamiz:
(16)
(16) tenglikning hama a’zolarini ga bo‘lib chiqamiz:
(17)
Demak, (16) tenglikni shunday yozishimiz mumkin:
(17) bunda:
(18)
(17) ifoda asosida:
(19)
(19) formula majburiy tebranishlar amplitudasining formulasi deyiladi.
Majburiy tebranishning amplitudasi tebranayotgan sistemaning xossalariga, majburiy kuchning amplitudasi va chastotasiga, hamda sistema xususiy chastotasining nisbatiga bog‘liq bo‘ladi. Sistemaga ta’sir qiluvchi majburiy kuchning chastotasi o‘zgarganda uning amplitudasi ham o‘zgaradi. Davriy ravishda o‘zgaruvchi majburiy kuchning chastotasi sistemaning xususiy chastotasiga yaqinlanishi bilan majburiy tebranishning amplitudasi ortadi va chastotalar teng bo‘lganda u maksimal qiymatga erishadi.
Tebranayotgan sistemaga ta’sir qiluvchi davriy o‘zgaruvchi majburiy kuchning chastotasi sistemaning xususiy tebranish chastotasiga tenglashganda majburiy tebranish amplitudasining keskin o‘sishiga rezonans deyiladi.
Rezonans hodisasi tabiat va texnikada katta amaliy ahamiyatga ega. Rezonans hodisasi faqat mexaniq hodisalardagina emas, hatto elektrotexnikada, optikada va yadro fizikasida ham foydalaniladi. Radiopriyomnik, televizor va hokazolarning ishlashi rezonans hodisasiga asoslangandir.
Rezonans hodisasi ko‘pgina zarar ham keltiradi. Masalan, ma’lum tovush chastotalarida ba’zan radiopriyomnik korpusi titraydi, ritmik ravishda ishlaydigan mashinalar o‘rnatilgan fundamentlar parchalanishi va buzilishi mumkin. Aviatsiyada rezonans hodisasi samolyotlarni parchalab yuborishi mumkin. Shuning uchun ham rezonans hodisasi zarar keltiradigan joylarda nazariya va tajribalar yordamida rezonans hosil bo‘lishining oldini olish mumkin.
|
| |
Quyosh atmosferasi uch qatlamga bo‘linadi

|
Quyosh atmosferasi uch qatlamga bo‘linadi
|
bet | 10/76 | Sana | 21.06.2024 | Hajmi | 1,32 Mb. | | #264992 |
Bog'liq Qarshi davlat universiteti geografiya kafedrasiQuyosh atmosferasi uch qatlamga bo‘linadi:
- fotosfera - eng pastki qatlam, quyoshning barcha nurlanish energiyasi asosan fotosferadan sochiladi. Fotosferada dog‘lar va mash’alalar mavjud. Quyosh dog‘lari uzuq-uzuq to‘rsimon yorug‘ maydonchalar-mash’alalar bilan o‘ralgan. Quyosh dog‘lari va mash’alalari Quyosh yuzasining faol sohalarini tashkil etadi;
- xromosfera- fotosferaning ustida joylashgan. Xromosfera bilan fotosfera chegarasida harorat 4500O. Xromosfera asosidan bir necha ming km. balandlikda esa harorat ortib, 15-20 mingga yetadi. Atmosfera bosimi fotosferanikidan million marta kam;
- Quyosh toji - quyoshning tashqi, eng ko‘p cho‘zilgan qatlami. Quyosh toji quyosh gardishidan 106 marotaba xira bo‘lib, quyoshning to‘la tutilishi paytida yaqqol ko‘rish mumkin. Quyosh toji spektorida ko‘p marta ionlangan Fe, Ca, Mg va boshqa elementlar atomlarning emission chiziqlari bor. Quyosh tojining o‘rtacha harorati 106 dan ortiq. Xromosfera bilan Quyosh chegarasidagi harorat 105 ga teng. Quyosh tojining tashqi qatlamlaridan fazoga yuqori energiya zarra (proton, elektron) lar sochilib turadi va bu oqim Quyosh shamoli deb ataladi.
2.Sayyoralar va ularning harakati. Quyosh , 9 ta sayyora (Atorit-Merkuriy, Zuhra-Venera, Yer, Mirrix-Mars, Mushtariye-Yupiter, Zuhal-Saturn, Uran, Neptun, Pluton) va ularning yo‘ldoshlaridan iborat osmon jismlari, yana bir necha o‘n ming kichik sayyora (asteroid), ko‘pdan-ko‘p kometa va mayda meteor moddalar birgalikda Quyosh sistemasi (tizimi) ni tashkil etadi.
Quyosh sistemasi hududidagi har qanday jism ham uning a’zosi bo‘lavermaydi. Quyoshning ta’sir doirasidagi har bir jismning Quyosh sistemasi a’zosi bo‘lishi uchun energiya to‘la manfiy bo‘lishi kerak. Bu holda jism quyoshning tortish kuchini yenga olmay, Quyosh sistemasi doirasidan tashqariga chiqib keta olmaydi. Yana, Quyosh sistemasiga tegishli jismlarga quyoshning tortishish kuchi ta’siri boshqa yulduzlarnikiga nisbatan ortiq bo‘lishi kerak.
Quyosh sistemasida jismlarning haroratlarini boshqaruvchi asosiy jism Quyoshdir.
|
| |
Kimyo sanoati atmosfera xavosini ifloslantiruvchi manba sifatida

|
Kimyo sanoati atmosfera xavosini ifloslantiruvchi manba sifatida
|
bet | 2/3 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 22,62 Kb. | | #135945 |
Bog'liq Atmosfera havosi va insonKimyo sanoati atmosfera xavosini ifloslantiruvchi manba sifatida
Kimyo sanoati rang-barang kimyoviy moddalarni-kislotalar,ishkorlar,tuzlar va boshka anorganik moddalarni,mineral ugitlar ,zaxarli ximikatlar, polimerlar, sintetik tolalar, erituvchilar, smolalar, buyoklar, loklar, jixozlar, asbob-uskunalar, xujalik buyumlari,shuningdek sanoatimiz uchun askotadigan kupdan-kup vositalarni ishlab chikaradi.
Kimyo sanoatining eng yirik tarmoklaridan biri azotli mineral ugitlar ishlab chikaruvchi korxonalardir.Bu korxonalar ammiak,azot kislotasi,azotli mineral ugitlar,fosforli ugitlar,fosforli tuzlar,sulfat kislotasi ishlab chikaradi.Bu tarmok korxonalarida foydalaniladigan xom ashyolardan kaliyli ugitlar, oxak, fosforidlar olinadi.Kimyo sanoati tarmoklariga kiradigan korxonalardan sintetik kauchuk,xlor,xlorli oxak toshlar,kislotalar,xlorli birikmalar,plastmassa va sun’iy smolalar,lok buyoklar,zaxarli kimyoviy moddalar,neft kimyosi maxsulotlari va yana boshka kimyoviy maxsulotlar ishlab chikaruvchi korxonalarni kursatish mumkin.
Ammiak ishlab chikarish jarayoni asosini vodorod va azotni sintez kilish reaksiyasi tashkil etadi.Mazkur reaksiya yukori bosimda xamda yukori darajali xaroratda kechadi.Bunda xom ashyo sifatida tabiiy koks gazidan foydalaniladi.Sanoat mikyosida ammiak olish jarayonida atmosfera xavosi korxonalardan chikadigan is gazi,ammiak va metan kabi tajovuzkor omillar bilan ifloslanadi.
1 tonna ammiak ishlab chikarishda xosil buladigan chikindilar ammiak 100 kg, metan 45 kg, is gazi 100 kg, bulishi kayd kilingan.Shuningdek, boshka regeneratsiya syexlarida ammiak 105 kg,metan 45 kg mikdorida ajralib chikish,atmosfera xavosini bulgaydi.
50— % li azot kislotasi ishlab chikarishda ammiak katalizatorlar vositasida azot oksidiga aylantiriladi va suv bilan absorbsiya kilinadi.
Mazkur jarayon 3.7, 7.3 va 9 atmosfera bosimida kechadi.Azot kislotasi ishlab chikarishda xavoga azot kislotasining bugi uchib chikadi.Xisoblarga karaganda,ishlab chikarilgan 1 tonna maxsulotga 25—,5 kg chikindi tugri keladi.
Fosforli (superfosfat, fosfat ammoniy) va murakkab ugitlarni (ammofoska, nitrofoska) ishlab chikarish jarayonida superfosfat,ftorli birikmalar changi paydo buladi, shuningdek ammiak,oltingugurt,azot oksidi,is gazi va fosforli birikmalarning changi atmosfera xavosiga ajralib chikadi, ular kupincha ruxsat etiladigan mikdordan kup buladi.Chikindilarning xavoga tarkalish radiusi 5 km va undan xam ziyod bulishi mumkin.Odatda chikindi,tajovuzkor omillar bilan ifloslanishning eng kupi 2— km li masofa atrofida buladi.
|
| |
Ma’lumotnoma oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 8-maydagi kengaytirilgan yigʻilishi 41 son bayonida berilgan topshiriqqa asosan 15 kun muddatda

|
Ma’lumotnoma oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 8-maydagi kengaytirilgan yigʻilishi 41 son bayonida berilgan topshiriqqa asosan 15 kun muddatda
|
Sana | 13.08.2024 | Hajmi | 13,27 Kb. | | #269469 |
Bog'liq Stajirovka malumotnomasi (2)
“O‘zbektelekom” AK Qashqadaryo viloyat bosh boshqarmasida qisqa muddatli stajirovka o’taganligi to’g’risida
MA’LUMOTNOMA
Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 8-maydagi kengaytirilgan yigʻilishi 41 - son BAYONIda berilgan topshiriqqa asosan 15 kun muddatda muhandislik fanlaridan dars beradigan professor oʻqituvchilarni dars beradigan fanini xususiyatidan kelib chiqqan holda tegishli ishlab chiqarish korxonalarida qisqa muddatli stajirovkalarini tashkil etish boʻyicha reja-grafik Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari Universiteti Qarshi filiali ishlab chiqilgan.
Tasdiqlangan reja-grafikning ijrosi boʻyicha “Kompyuter tizimlari” kafedrasi dotsenti v.b Shukurova M.E tomonidan 19.06.2024 - 21.06.2024 kunlari “O‘zbektelekom” AK Qashqadaryo viloyat bosh boshqarmasida stajirovka amaliyotini olib bordi.
Stajirovka jarayoni boshqarma faoliyati ish jarayoni bilan tanishishdan boshlandi hamda dars beradagan mutaxassislik “______________________________” fanining ishlab chiqarish korxonalarida qo’llanish borasida yangi tushunchalar va texnologiyalar o’rganildi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotnoma oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 8-maydagi kengaytirilgan yigʻilishi 41 son bayonida berilgan topshiriqqa asosan 15 kun muddatda
|
Abu rayhon Beruniy - Guruh talabasi Axmadjanov Bobirjon Tekshirdi: Hamrayeva Gulnoz

Abu rayhon Beruniy
.
Yoshlarga ta’lim-tarbiya berishda pedagogik qarashlari metodologik asos bo’lib
xizmat qiladigan qomusiy olimimiz Abu Rayhon Beruniydir. Uning ilmiy bilimlarni
egalash yo’llari, usullari haqidagi fikrlari hozirgi davr uchun ham dolzarbdir. U
barcha illatlarning asosiy sababi ilmsizlikda deb biladi.
Ilmlarni egalashda esa
shaxsda intilish va qiziqish, muhitning rolini alohida takidlaydi. Beruniy o’zining
asarlarida quyidagi fikrlarni ilgari suradi, O’quvchiga bilim berishda:
•
O’quvchini zeriktirmaslik;
•
Bilim berishda bir xil narsani yoki bir xil fanni o’rgatavermaslik;
•
Uzviylik, izchillik;
•
Tahlil qilish va taqqoslash;
•
Ma’lumdan noma’lumga, yaqindan uzoqqa, soddadan qiyinga qarab borish;
•
Takrorlash;
•
Yangi mavzularni qiziqarli, asosan, ko’rgazmali bayon etishga e’tibor berish
kerakligini uqtiradi
.
Beruniy
ning ushbu qarashlarida hozirgi kunda bizning ta’lim-tarbiya sohamizda
amal qilib kelinayotgan ta’lim tamoillarining bir nechtasi o’z ifodasini topganligini
ko’rishimiz mumkin. Demak, alloma 11 asr oldin
tushungan va ilgari surgan
«Pedagogika» - Guruh talabasi Axmadjanov Bobirjon Tekshirdi: Hamrayeva Gulnoz

«Pedagogika» atamasi yunoncha bo‘lib,
«bola yetaklovchi» degan ma’noni
bildiradi. Tarixiy manbalarning ko‘rsatishicha, qadimgi Yunonistonda o‘z
xo‘jayinining bolalarini sayr qildirgan, maktabga olib boradigan qullarni
«bola yetaklovchi», ya’ni tarbiyachini
«pedagogos» deb atashgan. Keyinchalik esa
bolalar ta’lim tarbiyasi bilan shug‘ullanishga maxsus tayyorlangan o‘qimishli
donishmandlarni
«pedagog» deb atay boshlaganlar.
Dastlabki maktablar qadimgi Sharqda (
Vavilon, Misr, Hindistonda ) paydo bo'lib,
ularda bolalarga ma'muriy-xo'jalik boshqaruvi asoslari o'rgatilgan.
Antik davrda maktablar
Sparta, Afina va
Rim tarbiya tizimining muhim tarkibiy
qismi sifatida faoliyat olib borganlar.
Qadimgi Yunonistonda bunday joylar akademiya deb nomlangan.
«Akademiya» so'zi afsonaviy qahramon Akadema nomidan kelib chiqqan. Eramizdan avvalgi IV
asrda Afina yaqinidagi Akadema nomi bilan nomlanuvchi joyda Platon o'z
shogirdlariga ma‘ruzalar o‘qigan bo‘lib, keyinchalik ta‘lim tashkil etiluvchi maskan
ham shunday nom bilan atala boshlagan. Qadimgi Rim va Yunonistonda bolalarga
bilim berish faylasuflar zimmasiga yuklatilgan.
Jamiyatning tabaqalanishi natijasida, quldorlik tuzumida bolalarni ta'lim
maskanlariga olib borish va olib kelish vazifasini qullar bajarishgan va ular
«pedagog» deb nomlanganlar. Ushbu tushunchaning ma'nosi
«bola yetaklovchi» demakdir.
Tarixiy taraqqiyotning keyingi bosqichlarida bolalarga tizimli bilimlarni berish bilan
doimiy shug‘ullanuvchi kishilar aynan shu nom bilan atala boshlaganlar.
Feodalizm davrida aksariyat maktablar masjid (musulmon mamlakatlarida) yoki
ibodatxonalar
(Hindiston) qoshida tashkil etilgan. Bunday maktablarda yoshlarga
diniy bilimlar bilan birga dunyoviy bilimlar ham o'rgatilgan.
O‘rta asrlar davrida, Sharqda akademiya ko‘rinishidagi ta‘lim muassasalari ham
«Donishmandlar uyi» - Guruh talabasi Axmadjanov Bobirjon Tekshirdi: Hamrayeva Gulnoz

|
Guruh talabasi Axmadjanov Bobirjon Tekshirdi: Hamrayeva Gulnoz«Donishmandlar uyi»
(IX asr, Bag‘dod),
«Ma’mun
akademiyasi»
(XI asrboshlari, Xorazm), observatoriyalar qoshidagi jamiyatlar (XV
asr, Samarqand) tarzida nomlangan. Akademiyalarga turli fan yo‘nalishlari bo‘yicha
kuchli bilimga ega bo'lgan qomusiy olimlar jalb etilgan bo‘lib, ular tomonidan
matematika, geodeziya, mineralogiya, meditsina, astronomiya kabi yo‘nalishlarda
keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borilgan.
2. Sharq mutafakkirlarining pedagogik g'oyalari.
Ma’lumki, yosh avlod tarbiyasi juda murakkab va mas’uliyatli vazifa
hisoblanib, barkamol shaxs tarbiyasi uzoq va uzluksiz davom etadigan murakkab
jarayondir. Jamiyat taraqqiyotining har qanday bosqichida ham yosh avlod vakillari
tarbiyasiga alohida e’tibor berilganligi tarixiy yozma manbalardan bizga ma’lum.
Bugungi kunga kelib ushbu masala o’z ahamiyatini yo’qotgan emas va hattoki, bu
masala davlat siyosati darajasiga ko’tarilgan. Jamiyat ma’naviy hayotini
rivojlantirish o’sha jamiyatda faoliyat ko’rsatuvchi kishilarning intelektual
salohiyati: ma’naviyati va marifati, ilm-fani va ta’lim-tarbiyasi to’risidagi
bilimlarning nechog’lik ilmiy asoslanganligi, to’g’ri nazariy va amaliy negizlar
asosida shakllanganligiga bog’liq. Shu sababli ham barkamol avlod ilmiy
dunyoqarashini jahon ta’limi talablariga mos qilib shakllantirish o’ta muhim
muammodir.
Ilk uyg’onish davrida yashab ijod etgan, buyuk donishmandimiz Muhammad al-
Xorazmiy bo’lib, u bilim olishda talabalarning shaxsiy kuzatishlariga hamda olgan
bilimlaridan foydalanishga katta e’tibor berdi.
Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy.
Bunda u ilmiy izlanuvchilarning ilmiy manbalarni to’plash, ulardan foydalanish
va kuzatganlarini tushuntira olish malakalarini hosil qilishga katta baho berdi. Agar
e’tibor bergan bo’lsangiz, bu jarayonlar hozirgi ilmiy ishlar bilan shug’ulanayotgan,
o’z ustida ishlayotgan va ilmiy salohiyatini oshirish maqsadida tinmayotgan
yoshlardan talab qilinayotgan asosiy faoliyatlarini tashkil qiladigan jarayonlar
hisoblanadi. Yana bundan tashqari, u olimlarni
|
| |