Scratch dasturining xususiyatlari

SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH
International scientific online conference
121
SCRATCH DASTURINING XUSUSIYATLARI
Ibragimova Komila
Namangan viloyat Yangiqo’rg’on tuman 2-son kasb-hunar maktabi
Scratch - bu boshlang'ich va o'rta maktab o'quvchilariga o'yinlar, filmlar, animatsion
hikoyalar va boshqalarni yaratishga imkon beradigan nisbatan yaqinda ishlab chiqilgan
dasturlash muhiti. Ob'ektga yo'naltirilgan muhitda Scratch dasturi turli xil buyruqlar
bloklaridan, Lego konstruktorlarida ko'p rangli g'ishtlardan qanday qilib yig'ilsa, xuddi shu
tarzda "yig'iladi".
Scratch dasturlari grafik bloklarni steklarga birlashtirish orqali yaratiladi. Bunday
holda, bloklar faqat sintaktik to'g'ri tuzilmalarda birlashtirilishi mumkin bo'lgan tarzda
amalga oshiriladi, bu esa xatolarni yo'q qiladi Ma'lumotlarning har xil turlari ob'ektlarning
bir-biriga mosligi / mos kelmasligini ta'kidlab, turli xil blok shakllariga ega. Dastur
ishlayotganda ham unga o'zgartirishlar kiritish mumkin, bu muammoni hal qilishda yangi
g'oyalar bilan tajriba o'tkazishga imkon beradi. Oddiy buyruqlarni bajarish natijasida turli
xil xususiyatlarga ega ko'plab ob'ektlar o'zaro ta'sir qiladigan murakkab model yaratiladi.
Loyiha Scratchda yaratilganidan keyin uni scratch.mit.edu saytiga joylashtirish mumkin.
Ushbu muhitning asosiy afzalliklaridan biri shundaki, u bepul dasturiy ta'minot
mahsulotidir, shuning uchun har qanday ta'lim muassasasi dasturni Internetdan yuklab olib,
to'g'ridan-to'g'ri yangi dasturlash muhitida o'qishni va ishlashni boshlashi mumkin. Scratch
o'rnatishni talab qilmaydi. Scratch mafkurasining o'zi o'qitishda muammoli yondashuv va
loyiha usuli kabi zamonaviy o'qitish usullari va texnologiyalaridan foydalanishga imkon
beradi.
Tilning asosiy tuzilmalari va atrof-muhit imkoniyatlarini o'rgangandan so'ng, tegishli
loyihani yaratish va ishlab chiqish vazifasi qo'yiladi. Bular turli xil hikoyalar bo'lishi
mumkin, mavzuni o'qituvchi talabalarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda taklif
qiladi, masalan, "Mening oilam", "Mening sevimli mashg'ulotim", "Iqtidorli odamlar",
reklama roliklari; maktabda o'qigan va oddiygina o'quvchilar sevadigan she'rlar va
ertaklarga asoslangan animatsion hikoyalar va boshqalar.
Ushbu o'qitish texnologiyasi talabalarni dasturlash tili imkoniyatlarini puxta
egallashga, "Informatika va AKT" fanini o'rganishga undaydi, ularga bu dasturning amaliy
shaxsiy ahamiyatini ta'kidlaydi. Scratchdagi ishni tahlil qilish shuni ko'rsatadiki,
propedevtik O'qitish texnologiyasi talablarini dasturlash tili imkoniyatlarini puxta
egallashga, "Informatika va AKT" fanini o'rganishga undaydi, amaliy hamda kasbiy
ahamiyatini belgilaydi. Scratchdagi ishni tahlil qilish shuni ko'rsatadiki, dastur juda sodda
va oson o'rganiladi. Ammo, soddaligiga qaramay, Scratch foydalanuvchiga multimedia
resurslari bilan ishlash uchun turli xil vositalarni taqdim etadi, bu o'quvchilarda qiziqish
uyg'otadi, umuman mavzu uchun ijobiy motivatsiya rivojlanishiga hissa qo'shadi. Dastur
juda sodda va o'rganishga oson. Ammo, soddaligiga qaramay, Scratch foydalanuvchiga
multimedia resurslari bilan ishlash uchun turli xil vositalarni taqdim etadi, bu o'quvchilarda
qiziqish uyg'otadi, umuman mavzu uchun ijobiy motivatsiya rivojlanishiga hissa qo'shadi.
SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH
International scientific online conference
122
Scratch Massachusets Texnologiya Institutidagi MIT Media Lab tomonidan ishlab
chiqilgan va saqlanib kelinmoqda (scratch.mit.edu). Scratch - bu bepul mahsulot, bu
O’zbekiston maktablari uchun muhimdir. Uning rivojlanishi Smalltalk merosxo'rlaridan biri
bo'lgan skek tilida amalga oshiriladi. Smalltalkning asoschisi va shuning uchun umuman
ob'ektga yo'naltirilgan texnologiyalarning asoschisi bo'lgan Alan Kay bolalarda fikrlash va
ijodkorlikni rivojlantirishga juda qiziqadi. Bundan tashqari, Kay bunday rivojlanishni iloji
boricha tezroq boshlash kerak, deb hisoblaydi: "... bizning fikrlash tarzimizni kuchli
shakllantiradigan ommaviy axborot vositalari imkon qadar erta hayotga kirishi kerak".
Scratch dasturlash muhiti (va tili), uning yaratuvchilari tomonidan o'ylab topilgan, aynan
"fikrlash uslublarini" shakllantirishga qodir vosita. Scratch tilining asosiy tushunchalaridan
biri bu birinchi g'oyadan yakuniy dasturiy mahsulotga qadar o'z g'oyalarini ishlab
chiqishdir. Buning uchun Scratchda barcha kerakli vositalar mavjud: protsessual tillar uchun
standart: ketma-ketlik, tarmoqlanish, tsikllar, o'zgaruvchilar, ma'lumotlar turlari (toq sonlar
va haqiqiy sonlar, satrlar, boolean turli o’zgaruvchilar, ro'yxatlar - dinamik massivlar),
psevdo-tasodifiy sonlar; ob'ektga yo'naltirilgan: ob'ektlar (ularning maydonlari va usullari),
xabarlarni uzatish va hodisalar bilan ishlash; ob'ektlarning o'zaro ta’sirining interaktiv
ishlovi, foydalanuvchi bilan o'zaro ta'sirini, shuningdek, kompyuterdan tashqaridagi
voqealarni qayta ishlash (plagin sensori bloki yordamida); parallel bajarilish:
muvofiqlashtirish va sinxronlashtirish qobiliyatiga ega parallel iplarda ob'ekt usullarini
ishga tushirish; oddiy foydalanuvchi interfeysini yaratish. Shu bilan birga, Scratch-da
umuman tilning va ob'ektga yo'naltirilgan tilning, masalan, protseduralar va
funktsiyalarning muhim parametrlari, parametrlarni uzatish va qiymatlarni qaytarish (global
o'zgaruvchilar orqali tashqari), rekursiya, ob'ekt sinflarini aniqlash, meros va polimorfizm,
istisnolardan foydalanish, matn kiritish va fayllarni kiritish va chiqarish. Biroq, bu va
ehtimol ba'zi boshqa tarkibiy qismlar yaqin kelajakda tilga qo'shilishi shubhasizdir.
Ko'rib turganimizdek, Scratch haqiqatan ham boy xususiyatlarga ega. Shu bilan birga,
uni o'rganishni boshlash uchun, o'qish qobiliyatidan tashqari, hech narsa talab qilinmaydi,
chunki dastur tayyor rangli bloklardan iborat. Deyarli barcha birinchi sinf o'quvchilari ushbu
darajaga to'g'ri keladi. Scratch loyihasining eng muhim xususiyatlaridan biri bu uning
doimiy, doimiy foydalanuvchi hamjamiyati. Siz o'zingizning ishlanmalaringizni Internetga
yuklashingiz va keyin Java o'rnatilgan har qanday kompyuterda ko'rishingiz mumkin (yoki
Scratch-ning o'zi). Hozirda eng zamonaviy versiya - bu kirill alifbosini (va boshqa o'nlab
tillarni) qo'llab-quvvatlaydigan Scratch 1.3. Bolalar boshlang'ich maktabda "parallellik" va
"sinxronizatsiya"
kabi
tushunchalarni
bemalol
o'zlashtiradilar.
Bunday
holda,
terminologiyani "bilish" emas, balki ishlaydigan iplarning o'zaro bog'liqligini tushunish
muhimdir. Bolalar, o'spirinlar va dasturlashni o'rganishni istagan har bir kishi uchun
dasturlash yanada qiziqarli va qulay bo'lishi uchun Scratch eng yaxshi hisoblash va interfeys
dizaynidan foydalanadi. Scratch-ning asosiy xususiyatlari: Bloklab dasturlah. Scratchda
dasturlarni yaratish uchun siz shunchaki grafik bloklarni bir-biriga yig'ishingiz kerak.
Bloklar faqat sintaktik to'g'ri konstruktsiyalarda to'planishi uchun qilingan, bu esa xatolarni
yo'q qiladi. Ma'lumotlarning har xil turlari bir-biriga mos kelmasligini ta'kidlab, har xil
shaklga ega. Dastur ishlayotganda ham stek o'zgarishlarini amalga oshirishingiz mumkin, bu
SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH
International scientific online conference
123
sizga yangi g'oyalar bilan qayta-qayta tajriba o'tkazishga imkon beradi. Ma'lumotlarni
manipulyatsiya qilish. Scratch yordamida siz grafikalar, animatsiya, musiqa va tovushlarni
boshqaradigan va aralashtiradigan dasturlarni yaratishingiz mumkin. Scratch bugungi
madaniyatda ommalashgan vizual ma'lumotlarni boshqarish imkoniyatlarini kengaytiradi -
masalan, Photoshopga o'xshash filtrlarga dasturlash qobiliyatini qo'shish orqali. Hamkorlik
va almashinuv. Scratch loyihasi sayti muhlislar va tomoshabinlarni taklif etadi: siz
boshqalarning loyihalarini ko'rishingiz, ularning rasmlari va skriptlaridan foydalanishingiz
va o'zgartirishingiz hamda o'zingizning loyihangizni qo'shishingiz mumkin. Eng katta yutuq
- bu Scratch atrofida qurilgan umumiy muhit va madaniyat. Scratch past polni (boshlash
oson), baland shiftni (murakkab dizaynlarni yaratish qobiliyati) va keng devorlarni (turli xil
dizaynlarni qo'llab-quvvatlaydi) taklif etadi. zarar etkazishga alohida e'tibor beriladi.
Talabalar Scratchda loyihada ishlashda takrorlashlar, shartlar, o'zgaruvchilar,
ma'lumotlar turlari, hodisalar va jarayonlar kabi muhim hisoblash tushunchalarini o'rganish
imkoniyatiga ega bo'ladilar. Ushbu tushunchalarni boshlang'ich maktabdan kollejgacha
bo'lgan barcha yoshdagi o'quvchilarga tanishtirish uchun allaqachon Scratch ishlatilgan.
Ba'zi talabalar Scratchda dasturlash ko'rsatilgandan so'ng an'anaviy, matnga asoslangan
dasturlash tillaridan o'tishdi. Scratch, Squeak dasturlash tilining eng yaxshisiga asoslangan.
U Logo va Squeak Etoys bo'yicha avvalgi ishlardan ilhomlangan, ammo sodda va intuitiv
qilib yaratilgan. Scratch - bu yopiq rivojlanish guruhiga ega bo'lgan ochiq manbali
loyihadir. Manba kodidan bemalol foydalanish mumkin, ammo dastur MIT Media Lab
laboratoriyasining kichik olimlar guruhi tomonidan ishlab chiqilmoqda.
|