Kesuvchi asbobining noaniqligi va yeyilishidan kelib chiqadigan xatoliklar

|
Kesuvchi asbobining noaniqligi va yeyilishidan kelib chiqadigan xatoliklar
|
bet | 5/9 | Sana | 18.02.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #158398 |
Bog'liq MASHINASOZLIKDA ANIQLIKNING HISOBLASHNI ZAMONAVIY USULLARI.5. Kesuvchi asbobining noaniqligi va yeyilishidan kelib chiqadigan xatoliklar
Kesib ishlash jarayonida o’lchamli va shakldor yuzalar uchun tayyorlangan kesuvchi asboblarining noaniq ishlanishi natijasida ishlov berilayotgan detalda xatolik paydo bo’lishi mumkin.
Bu asboblarga quyidagilar kiradi: ariqcha yo’nish keskichi, ariqchasimon o’yiq uchun disk va shponka frezalari, parmalar, zenkerlar, razvertkalar, tortgich, shakldor keskich va frezalar, rezba, tishkesuvchi asboblari va boshqalar. Ular bilan ishlaganda ishlov berilgan yuzaning shakli yoki o’lchami kesuvchi asbobining o’lchamiga bog’liqdir.
Kesish paytida asbobning shakli va o’lchami tayyorlamaga aynan ko’chiriladi. Ishlov berilayotgan yuzaning aniqligi asosan kesuvchi asbobning o’lcham joizligiga bog’liq. Ko’p qirralik kesuvchi asboblari (parma, zenker, razvertka) bilan ishlaganda teshik diametrining aniqligiga asbob o’lchamining joizligidan tashqari boshqa omillar ham ta’sir qiladi. Bularga asbobning ishchi qismining quyruq qismi bilan o’qdoshmasligi, kesuv qirralarining noto’g’ri charxlash natijasida radius bo’ylab yo’nalgan kesish kuchining xosil bo’lishi va boshqalar kiradi va ular teshik diametrining yanada kattalashishiga olib keladi. Teshikka ishlov berishda konduktor vtulkalaridan foydalanish uning aniqligini oshishiga yordam beradi.
Parmalash paytida konduktor vtulkasining qo’llanilishi teshik diametrining aniqligini 50 foizga oshiradi.
Metallarni kesib ishlash jarayonida kesuvchi asboblar asta-sekin yeyiladi, bu esa ishlanayotgan detalning aniqligiga salbiy ta’sir qiladi: tashqi yuzalarga ishlov berishda o’lcham kattalashadi, ichki yuzalarga ishlov berishda esa kamayadi.
Kesuvchi asbobning yeyilishiga quyidagi omillar ta’sir qiladi:
-tayyorlamaning va kesuvchi asbobining materlallari; kesuvchi asbobining o’lchamlari va burchaklari, kesish tartibi, sovutadigan suyuqlikning xususiyati va boshqalar.
Keskichning ishlash sharoitiga qarab uning oldingi yoki ketingi yuzasi ko’proq yeyilishi mumkin. Kesilayotgan qatlam qalinligi 0,15 mm dan kichik bo’lganda (toza va pardozli kesish) keskichning ketingi yuzasi ko’proq yeyiladi (6-rasm).
6-rasm. Kesuvchi asbob yeyilishini aniqlikka ta’siri
Detalning aniqligiga ishlov berilayotgan yuzaga me’yorli yo’nalishdagi yeyilish – keskichning ketingi yuzasining yeyilishi ta’sir qiladi. Kesish jarayonida asbob bilan qirindi va asbob bilan ishlov berilayotgan yuza o’rtasida ishqalanish bo’ladi, bu esa asbobning ish davomida to’xtovsiz yeyilishiga olib keladi. Asbobning yeyilish miqdorini yeyilgan yuzaning balandiigini orqa burchakning tangensiga ko’paytirib topish mumkin.
E = h · tgα
Agar asbobning yeyilish miqdori ma’lum bo’lsa yeyilish oqibatida kelib chiqadigan xatolikni (ΔYe) hisoblash mumkin bo’ladi:
yuzaga simmetrik ishlov berganda yoki asbob simmetrik yeyilganda
(yo’nish, parmalash) ΔE = 2E
yuzaga nosimmetrik ishlov berganda (randalash, yuzani frezalash, jilvirlash)
ΔYe= E
Yeyilish jarayonini qanday borishini va yeyilish miqdorini yeyilish egri chizig’ini yasab aniqlash mumkin (7– rasm).
7- rasm. Yeyilishni egri chizig’i
Yeyilish egrisidagi I davr boshlangich yeyilishga to’g’ri keladi, bu qismda oz vaqt ichida asbob tez yeyiladi, bunda yuzalarning g’adir-budurliklari yediriladi.
Asbobning yuzalari qanchalik silliq bo’lsa, bu davrda yeyilish shunchalik kam bo’ladi.
II davr asosiy yeyilish davridir. Bu davrda yeyilish to’g’ri chiziq bo’yicha astasekin orta boradi. Yeyilish biror qiymatga yetganda yuzalarning yedirilish sharoiti o’zgaradi va III davr–xatarli yeyilish davri boshlanadi, bu davrda yeyilish tezlashadi va oz vaqtdan so’ng asbobning kesish qirralari ishdan chiqadi.
II davrda yeyilish jadalligini burchagining tangensi bilan aniqlash mumkin.
Yeyilish jadalligini nisbiy yeyilishi deyiladi (EN):
bu yerda; E2 va l 2 - asosiy yeyilish davridagi yeyilish miqdori va asbobning
bosib o’tgan yo’li.
Boshlang’ich yeyilish (Eeb) va nisbiy yeyilish (EN) miqdori ma’lum bo’lsa asbob “L” yo’lni bosib o’tgandagi yeyilish miqdorini quyidagicha aniqlash mumkin:
Bir tayyorlamani yo’nishda asbobning bosib o’tgan yo’li
D va l - tayyorlamaning diametri va uzunligi, mm.
S – surish, mm/ayl.
Nisbiy yeyilishga tayyorlama va kesuvchi asbobning materlali, kesish tartibi va kesib ishlash usuli ta’sir qiladi. Tayyorlamaning qattiqligini oshishi nisbiy yeyilishni ko’paytiradi, texnologik tizim bikrligini va surish miqdorini oshishi nisbiy yeyilishni kamayishiga olib keladi. Asbobning ketingi burchagining kamayishi nisbiy yeyilishini ko’payishiga, asbob materlali qattiqligini oshishi esa, uni kamayishiga olib keladi [7].
Katta o’lchamli tayyorlamani kesishda asbobning yeyilishi detalning shakl aniqligiga ta’sir qiladi. Agar katta diametrli uzun val yoki teshik ishlanayotgan bo’lsa, keskichning yeyilishi ta’siridan konussimon shakl kelib chiqadi. Kichik o’lchamlik tayyorlamalarning shakliga yeyilishining ta’siri bo’lmaydi. Shu partiyadagi detallarning o’lchamlari, asbobning yeyilishi xisobiga, asta-sekin kattalashib boradi (8-rasm).
8-rasm Uzun detaliga ishlov berishda kesuvchi asbob yeyilish ta’siri
Tayyorlamalarni oldindan sozlangan dastgohlarda ishlaganda asbobning yeyilishini tayyor detalni o’lchash yo’li bilan nazorat qilish mumkin. Kerak bo’lganda yeyilgan asbobni o’zgartirish va dastgohni qayta sozlash yo’li bilan yeyilishni ishlov berilayotgan yuza aniqligiga ta’sirini kamaytirish mumkin.
Kesuvchi asbobni yeyilishini ishlov berish aniqligiga ta’sirini dastgohni avtomatik tarzda qayta sozlovchi qurilmalardan foydalanish orqali ham kamaytirish mumkin.
Yeyilishning ko’payishi va asbobning o’tmaslashishi kesish kuchini ko’payishiga sabab bo’ladi, bu kuch texnologik tizimning deformatsiyalanishi ko’payishiga va natijada ishlanayotgan detalning aniqligini yanada kamayishiga olib keladi.
|
| |