nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 36

78
Rezbalarni tasvirlash va ularni chizmalarda belgilash
Mashinasozlikda rezbali birikmalar keng tarqalgan bo‘lib, o‘zining
universalligi,
yuqori mustahkamligi, katta yuklanishlarga chidamliligi bilan munosib o‘rin olgan.
Rezbalar yordamida detallar bir-biri bilan mustahkam biriktiriladi va osongina
ajratiladi. Yoki maxsus detallar yordamida (bolt, vint, shpilka kabilar)
biriktiriladi va
ajratiladi. Barcha birikmalar rezbalar yordamida amalga oshiriladi. Rezbalar quyidagicha
tasniflanadi:
a) rezbalaming profiliga qarab ular uchburchakli, trapetsiyasimon, yumaloq, to‘g‘ri
to‘rtburchakli va boshqacha
profillarga ajratiladi;
b) rezba o‘yilgan sirtiga qarab ular silindrik va konussimon rezbalarga ajratiladi;
d)
rezbalaming sirtiga nisbatan joylashishiga qarab ular
tashqi va ichki rezbalarga
ajratiladi;
e)
rezbalardan foydalanishga qarab ular biriktiruvchi (metrik), zichlab biriktiruvchi
(konussimon), quvursimon, suriluvchi (tirakli trapetsiyasimon),
maxsus va boshqalarga
ajratiladi;
f)
rezbaning vintli sirtining yo‘nalishiga qarab ular o‘ng va chap yo‘lli rezbalarga
ajratiladi;
g)
rezbalaming kirimi soniga qarab ular 1 kirimli yoki ko‘p kirimli (ikki kirimli,
uch kirimli va hokazo) guruhlarga ajratiladi.
Asosiy termin va aniqlashlar. Standartlar tomonidan
rezbalaming profiliga qarab
ulaming har biri uchun alohida standartlar mavjud:
-
rezbaning vint chizig‘i - silindr yoki konus sirtida nuqtaning aylanma va
ilgarilama harakati natijasida chizilgan chiziq hisoblanadi
-
rezbaning vint sirti - vint chizig‘i bo‘yicha silindr yoki konus sirtida qirqilgan
rezbaning sirti hisoblanadi;
-
silindrik va konussimon rezba - to
4
g
4
ri doirviy silindr va konus sirtlariga o‘yilgan
rezbalari kiradi;
-
rezbaning о‘rami - nuqtaning sirt yuzasida bir marta
aylanib chiqqan geometrik
yo
4
li hisoblanadi;
-
o‘ng va chap yog‘i rezba - silindr yoki konus sirtida soat millari yo‘nalishi
bo‘yicha qirqib hosil qilingan rezba o
4
ng, soat mili yo‘nalishiga teskari harakat bo‘yicha
o‘yilgan rezba chap yo
4
lli rezba deyiladi;
-
bir kirimli va kо‘p kirimli rezba - bitta nuqta orqali chizilgan vint chi- zig‘i orqali
qirqilgan rezba
(Pn) ko‘p kirimli rezba deyiladi.
№ 6-mavzu:Mashinasozlik chizmalari.Mashinasozlik chizmasi vazifalari

|
№ 6-mavzu:Mashinasozlik chizmalari.Mashinasozlik chizmasi vazifalari Pdf ko'rish
|
bet | 35/129 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 11,26 Mb. | | #150515 |
Bog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya Kamilovna№ 6-mavzu:Mashinasozlik chizmalari.Mashinasozlik chizmasi vazifalari
Reja:
1. Mashinasozlik chizmalari
2. Mashinasozlik chizmasi vazifalari
3. Mashinasozlik chizmalarida shartlilik
4.Mashinasozlikchizmalarida soddalashtirishlar
MASHINASOZLIK CHIZMALARI
Korxonalarda ishlab chiqarilayotgan har qanday narsa yoki narsalar to‘plami
umumiy nom bilan buyum deb ataladi. Buyumlar detallar, yig‘ish birliklari, kompleks va
komplektlarga bo‘linadi.
Detal – bir xil nomdagi va bir xil markali materialdan (yig‘ish jarayonlari
qo‘llanilmagan) yasalgan bo‘ladi.
Yig‘ish birligi – tayyorlovchi korxonalarda tarkibiy qismlari o‘zaro yig‘ish jarayonlari
bilan biriktiriladigan buyumlar.
Kompleks – tayyorlovchi korxonada yig‘ish jarayonlari bilan birlashtirilmagan, ammo
bir-biriga bog‘liq ekspluatatsion vazifalarni bajarish ko‘zda tutilgan ikki va undan ortiq
buyum.
Komplekt – tayyorlovchi korxonada yig‘ish jarayonlari bilan birlashtirilmagan, biroq
umumiy yordamchi vazifalarga ega bo‘lgan ikki va undan ortiq buyum to‘plami.
Masalan, ehtiyot qismlar to‘plami.
Vint chiziqlar
Nuqta biror to‘g‘ri chiziq atrofida (R masofada) tekis aylanishi bilan bir vaqtda unga
nisbatan parallel yo‘nalishda tekis ilgarilanma harakat qilsa, vintsimon harakat qilgan
bo‘lib, vint chizig‘i chizadi. Nuqtaning bu vaqtda bosib o‘tgan yo‘li, ya’ni trayektoriyasi
vint chiziq deyiladi.
Nuqta aylanish sirtlaridan birining sirtida harakat qilsa, sirt turiga qarab silindrik,
konussimon vint chiziqlari deyiladi.
Silindrik vint chiziq. Bu texnikada eng ko‘p qo‘llaniladigan chiziq. Silindrik
steijenga o‘z o‘qi atrofida bir xil aylanma harakat berilsa va shu sterjenning A0 nuqtasiga
qo‘yilib, unga ham silindr o‘qi bo‘yicha ilgarilanma harakat berilsa, keskich sterjen
sirtida A-An vint chiziq kesadi.
|
| |
Xo„janazar Huvaydo hayoti va ijodi

|
Xo„janazar Huvaydo hayoti va ijodiBog'liq Nukus davlat pedagogika instituti kelishilgan Xo„janazar Huvaydo hayoti va ijodi. Lirik merosi. Devonining tuzilishi va
janriy tarkibi. Shoirning dunyoqarashi va badiiy mahorati. «Rohati dil» dostoni.
Asarning tuzilishi. Asar kompozitsiyasida hikoyatlarning o‗rni. Timsollar olami.
Huvaydoning dostonnavis sifatidagi mahorati.
Amiriy hayoti va ijodi manbalari. O‗rganilish tarixi. Adabiy maktab
asoschisi ekanligi. Tarjimai holi. Amiriy devoni. Devon qo‗lyozmalari.
Asarlarining ko‗lami va janr xususiyatlari. Devonda debochaning o‗rni.
She‘rlarining mavzu doirasi va g‗oyaviy qamrovi. An‘ana va yangilik. Timsollar
olami. Lirik qahramon tabiati. Badiiy mahorati.
Gulxaniy hayoti va ijodi. O‗rganilish tarixi. She‘riy merosi. Janrlar tarkibi.
Mavzu ko‗lami. Timsollar mohiyati. «Zarbulmasal» asari. Asar tarkibi va majoziy
tabiati. Badiiy xususiyatlari. Gulxaniyning «Zarbulmasal»da timsol yaratish
mahorati. Badiiy san‘atlarning qo‗llanish tamoyillari.
Uvaysiy hayoti va ijodi. O‗rganilish tarixi. Adabiy merosi. She‘riyatining
mavzu va g‗oyaviy ko‗lami. Shoira ijodida ishq talqini. Ijtimoiy hayotga
munosabati. Asarlarining timsollar olami. Lirik qahramon tabiati. Uvaysiylik bilan
munosabat masalasi. Badiiy san‘atlarni qo‗llash mahorati. «Shahzoda Hasan» va
«Shahzoda Husayn» dostonlari. Dostonlarning syujet va kompozitsiya jihatdan
o‗ziga xosligi. Shoiraning dostonnavislikdagi mahorati.
«Voqeoti Muhammadalixon» (tugallanmagan) asari. Asarning tarixiy
ahamiyati. Timsollar ko‗lami.
Mohlaroyim Nodira hayoti va ijodi. Shoiraning davlat arbobi sifatidagi
faoliyati. Tarjimai holi. Nodira va Umarxon munosabatlari. Uvaysiy bilan
munosabatlari. Nodiraning she‘riy merosi. Devondagi g‗azal, muxammas, ruboiy,
fard kabi janrlar tabiati. Nodira she‘riyatining mavzu qamrovi. Ishq va sadoqat,
visol va hijron tarannumi. Lirik qahramon tabiatining rang-barangligi.
She‘riyatining timsollar ko‗lami. Badiiy san‘atlarni qo‗llash mahorati.
|
| |
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 40

85
O‘quv mashg‘ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim oluvchi
O‘qituvchi
1-O‘quv
mashgulotiga
kirish
(5 daqiqa)
Tashkiliy qism: O‘quvchilarni mashg‘ulotga
tayyorgarligi va davomatini tekshiradi.
Mashg‘ulotga
tayyorlanadilar.
2-bosqich.
Asosiy
(65 daqiqa)
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda
o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar
beradi, ularni baholaydi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsadi va
o‘qitish natijalar bilan tanishtiradi.
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan
tanishtiradi.
4.O‘quv mashg‘ulotida o‘quv ishlarini baholash
mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi.
5.Tezkor-so‘rov, savol-javob, aqliy hujum,
pinbord, o‘ylang va juftlikda fikr almashing
bilimlarni faollashtirish.
Yangi o‘quv material bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotning rejasi va tuzilishiga
muvofiq o‘qitishni tashkil etish bo‘yicha
harakatlar tartibini bayon etadi.
7.Slaydlarni Power Point tartibida namoyish
etadi
Yangi o‘quv materiallarini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beradi.
9.Kichik guruhlarga bo‘ladi, kichik guruhda
ishlash qoidasi bilan tanishtiradi, har bir
guruhga topshiriq beradi.
10.Guruhlarda ishlarni boshlashga ruhsat beradi.
11.Vaqt tugaganini ma’lum qiladi,
12.Guruhlar ishini o‘zaro baholashni o‘tkazadi.
Uy
vazifasini
taqdim
etadilar,
savollarga javob
beradilar. Mavzu
nomi va rejasini
yozib
oladilar.
Diqqat qiladilar.
Savollarga javob
beradilar. Yozib
oladilar.
Topshiriqlarni
bajaradilar.
Kichik guruhlarga
bo‘linadilar. Har
bir
guruh
o‘z
topshiriq
varaqlari bo‘yicha
faoliyatni
boshlaydi. Har bir
guruh
sardorlari
chiqib
o‘z
ishlarini
taqdim
qiladilar. Berilgan
qo‘shimcha
savollarga javob
beradilar. Guruh
ishlarini
o‘zaro
baholaydilar.
3-bosqich
Yakuniy
(10 daqiqa)
Mashg‘ulot yakuni:
1. Faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini
izoxlab baxolaydi va rag‘batlantiradi.
2. Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish
yuzasidan yo‘riqnoma beradi.
Baholari bilan
tanishadilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
Milliy ózlikti ańlau, ónı bekkemlew hám milletleraralıq tatıwlıqtı

Milliy ózlikti ańlau, ónı bekkemlew hám milletleraralıq tatıwlıqtı tamiynlew shaxs ruwxıylıgınıń belgileri. Milliy óz-ózin ańlaw túsinigi. Ana tili, tuwılıp ósken jerine, óz milliy
ruwxıylıǵına, tariyxı, miyrası, úrp-ádetleri, dástúrleri hám qadriyatlarına sadıqlıǵın
túsinip jetiw.
Islam Karimovtıń «Elim dep, jurtım dep kúyip, janıp jasaw kerek» ideyasınıń
milliy óz-ózin ańlawdı rawajlandırıwdaǵı áxmiyeti. Milletlerara tatıwlıq túsinigi.
Mámlekette jasap atırǵan túrli millet wákillerine, olardıń qadriyatlarına, úrp-
ádetlerine, miyraslarına, tariyxına húrmet bildiriw, olar menen doslıq, hámde
insanıy qatnasıqlardı ornatıw, milletlerara tatıwlıqtı támiynlewshi faktor hám shaxs
joqarı ruwxıylıq pazıyleti.
Shaxs ruwxıylıǵın qáliplestiriwshi faktolar. Shaxs ruwxıylıǵı hám onı qáliplestiriwde ata-ananıń juwapkershiligi.
Mektepke shekemgi tálim mekemeleri, bilimlendiriw dizimi, máhálle, ádebiyat
hám kórkem-óner, ǵalaba-xabar quralları, huqıqtı qorǵawshı shólkemler. Shaxs
ruwxıylıǵın qáliplestiriwshi hám rawajlandırıwshı faktorlar.
Bilimlendiriw dizimi shaxs ruwxıylıǵın qáliplestiriwdiń áxmiyetli faktor.
Mektepke shekemgi tárbiya hám joqarı oqıw orınlarında ruwxıylıqtı
qáliplestiriwdiń jolları hám metodları.
Ádebiyat hám kórkem-óner shaxs ruwxıylıǵın qáliplestiriw hám
rawajlandırıwdıń áhmiyetli quralı.
Shaxs ruwxıylıǵın rawajlandırıwda mámleketlik, mámleketlik emes hám
jámiyetlik shólkemlerdiń aktual wazıypaları. Ózbekstan Respublikasınıń Birinshi
Prezidenti Islam Karimovtıń «Joqarı mánawiyat- jeńilmes kúsh» shıǵarmasında
ruwxıylıqtı qáliplestiriw faktorları haqqındaǵı pikirleri.
Tiykarǵı ádebiyatlar: 1. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. -Тошкент.: Ўзбекистон,
2017
2. Каримов И.А. Миллий истиқлол мафкураси - халқ эътиқоди ва буюк
келажаккаишончдир. - Тошкент.: Ўзбекистон, 2000 й. 11-бет.
3. Каримов И.А Биз танлаган йўл - демократик тараққиѐт ва маърифий
дунѐ биланҳамкорлик йўли. 11-жилд. - Тошкент.: Ўзбекистон, 2003 й.
4. Каримов И.А. Ўзбек халқи ҳеч қачон ҳеч кимга қарам бўлмайди. -
Тошкент.:Ўзбекистон, 2005 й.
5. Каримов И.А. Бизнинг Бош мақсадимиз жамиятни демократлаштириш
ва
янгилаш,мамлакатни
модернизация
ва
ислоҳ
этишдир.
-
Тошкент.:Ўзбекистон, 2005 й.
6. Каримов И.А. Юксак маънавият - енгилмас куч - Тошкент.:
Маънавият, 2008.
7. Каримов И.А. Энг асосий мезон - ҳаѐт ҳақиқатини акс эттириш.
Тошкент.: Ўзбекистон, 2009.
151
8. Каримов И.А. Асосий вазифамиз-ватанимиз тараққиѐти ва
ҳалқимиз фаровонлигини янада юксалтириш. Тошкент.: Ўзбекистон, 2010.
9. Каримов. И.А.Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада
чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепцияси.
Тошкент.: Ўзбекистон, 2010.
10. Каримов. И.А. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида.
Тошкент.: Ўзбекистон, 2011й.
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 109

191
№ 18-mavzu: Yog‘och konstruksiyalari chizmalari
Reja:
1. Yog‘och konstruksiyalari chizmalari turlari
2. Yog‘och konstruksiyalari chizmalarining shartli belgilari
4. Yog‘och konstruksiyalari chizmalari turlari va masstablari
YOG‘OCH KONSTRUKUTSIYALAR
Yog‘och matеrialining o‘lchamlari
chеklanganligi uchun, ularni ko‘pincha
uzaytirish, ko‘ndalang kеsimini kattalashtirish zarur bo‘lib qoladi. Shunday hollarda
birikmalardan foydalanishga to‘g‘ri kеladi. Yog‘ochni ko‘ndalang kеsimi bo‘yicha ham,
uzunligi bo‘yicha ham biriktirish mumkin.
Ishlash xaraktеriga qarab ularni quyidagi turlarga bo‘linadi:
a)maxsus bog‘lovchilarsiz - tirash, o‘yiq birikmalari;
b)siqilishga ishlovchi bog‘lovchili - shponka, kolodka;
v) egilishga ishlovchi bog‘lovchili - bolt, qoziq, mix vint, plastinka;
g) cho‘zilishga ishlovchi bog‘lovchili - bolt, xomut, vint;
d)siljish-yorilishga ishlovchi bog‘lovchili - еlimlangan yog‘och.
Ko‘rinib
turibdiki, bir xil bog‘lovchilar turli birikma turlarida uchraydi. Shuning uchun
ularni quyidagi guruhlarga bo‘lamiz: mеtall bog‘lovchili, еlim bog‘lovchili, yog‘och
bog‘lovchili. Bulardan tashqari ishlash xaraktеriga qarab yana birikmalarni moyil va bikr
bog‘lovchili turlarga ham ajratish mumkin.
Konstruktsiya elеmеntlarini biriktirish jarayonida tеshik va o‘yiqlar hosil qilishga to‘g‘ri
kеladi. Bular ko‘ndalang kеsimning zaiflashishiga va dеformatsiyalanuvchanlikni
ortishiga
sabab
bo‘ladi.
Shuning
uchun
birikmalarni
mustahkamligi
va
dеformatsiyalanuvchanligi, hisoblash va
tayyorlashga, еlimni to‘g‘ri tanlashga bog‘liqdir.
Chеgaraviy holat - bu shunday holatki, bu holatda tashqi va ichki kuchlanishlar ta’siri
natijasida bo‘lgan konstruktsiyalardan foydalanish umuman mumkin emas.
Yog‘och konstruktsiyalari ham boshqa konstruktsiyalar singari
ikki chеgaraviy holat
bo‘yicha hisoblanadi: yuk ko‘tarish qobilyati bo‘yicha va dеformatsiyalanishi bo‘yicha.
Yog‘och mustahkamlik chеgarasining yarmigacha elastik ishlaydi va
dеformatsiyaning o‘sishi qonuniyatga bo‘ysingan qolda ortib boradi (chiziqli o‘sib
borishga yaqin ko‘rinishda). Undan kеyin kuchlanishni
oshishi bilan dеformatsiya
kuchlanishga nisbatan tеz oshadi. Namunalarni sinishi 40 MPa kuchlanishlarda yuz
bеradi.
Bu holat plastik, dеvorlardagi mahalliy ustivorlikni yo‘qotilishi natijasida yuz
bеradi. Siqilishdagi hisobiy qarshilik R
c
=13 MPa.
Blits savollar - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

197
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi
№ 19-mavzu: Raqamlashtirish va kompyuter grafikasi dasturlari
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt :80 daqiqa
Ta’lim
oluvchilar soni
O‘quv mashg‘uloti shakli va turi nazariy-amaliy
O‘quv mashg‘uloti rejasi
1. Hozirgi zamon raqamlashtirish texnalogiyasi
2.Qurilish chizmachiligida
raqamlashtirishning
o‘rni
3. Kompyuter grafikasi dasturlari
4. Kompyuterda
grafik ishlar
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Kompyuter grafikasi dasturlari to‘g‘risidagi
bilimlarni shakllantirish.
O‘qitish natijasi
Ushbu
mavzuni
o‘zlashtirish
natijasida
o‘quvchida
shakllanadigan
asosiy
bilim
ko‘nikma yoki kompetensiyalar.
Pedogogik vazifalar
1. Hozirgi zamon raqamlashtirish
texnalogiyasi bilan tanishtirish.
2.Qurilish
chizmachiligida
raqamlashtirishning
o‘rnini
tasnifini berish.
3.Kompyuter
grafikasi
dasturlarini tushuntirish.
4. Kompyuterda grafik ishlarni
ochib berish
O‘quv faoliyat natijalari:
1.Hozirgi
zamon
raqamlashtirish
texnalogiyasini ko‘rsatadilar.
2.Qurilish chizmachiligida raqamlashtirishning
o‘rnini tasniflaydilar.
3.Kompyuter
grafikasi
dasturlarini
aytib
beradilar.
4.Kompyuterda grafik
ishlarni tartibli ravishda
izoxlab beradilar.
O‘qitish metodlari
ma’ruza
O‘qitish vositalar
Matnlar,
yozuv taxtasi, asboblar, ko‘rgazmali
qurollar,
chizmalar, grafiklar va boshqalar.
O‘quv faoliyatini tashkil etish
guruxli tartibda.
O‘qitish sharoiti.
Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan
guruhlarda ishlashga mo‘ljallangan xona
Qayta
aloqaning usul va
vositalari
Teskor so‘rov, savol–javob test, misol va
mashqlar, bajarilgan o‘quv topshiriqlarni
baxolash.
Yog‘och konstruksiyalari chizmalari mavzusi bo‘yicha vizual-didaktik resurslar

194
TEST
1. Dеtalning ustidagi qismi qanday jism?
A.
Prizma
B.
Piramida
C.
Silindr
D.
Konus
E. Shar
2. Qanday sirt yoyilmasi chizilgan?
A. Silindr
B. Konus
C. Piramida
D. Prizma
E. Shar
3. Dеtal qanday sirtlardan tashkil topgan?
A. Silindr, piramida
B. Silindr, konus
C. Konus, prizma
D. Shar, silindr
E. Silindr, prizma
4. Qanday gеomеtrik jism tasvirlangan?
K. Prizma
L. Kub
M. Silindr
N. Ko‘nus
O. Piramida
5. Dеtalning
V daga tasviri qanday ko‘rinish dеyiladi?
A. Ustdan
B.
Oldidan
C. Chapdan
D. O‘ngdan
E. Ostdan
6. Qanday gеomеtrik jism tasvirlangan?
A. Parallеlеpipеd
B. Silindr
C. Piramida
D. Konus
E. Shar
7. Jismning
A nuqtali elеmеnti nima dеyiladi?
A Yoq
B.
Qirra
C. Uch
D. Asos
E. Yasovchi
195
8. Dеtalni qaysi kurinishlarda tasvirlash tug‘ri hisoblanadi?
A. Olddan, ustdan
B. Olddan, ustdan,
chapdan
C. Olddan, ustdan, ungdan
D. Olddan va mahalliy
E. Ustdan, chapdan
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 41

87
41-rasm.
Bosh ko‘rinishda bolt kallagi balandligi (h) uzunligida, kallak qirralarining konturlari
chiziladi. Kallakning chap yon tomoniga diametrga teng kesmani o‘lchab qo‘yib, uning
a’va s' nuqtalaridan 30° burchak ostida chetki qirralarining proeksiyalari bilan b' va b'
nuqtalarda kesishguncha chiziqlar o‘tkaziladi. Bu nuqtalardan o‘tgan vertikal bog‘lovchi
chiziq ustdan ko‘rinishda kallak qirrasi bilan b = b
t
nuqtada kesishadi. Har bir qirraning
frontal va gorizontal proeksiyalaridatopilgan nuqtalari orqali aylana yoylari o‘tkaziladi.
“Buyumlar” so‘ziga Klaster

84
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi
№ 7-mavzu: Mahkamlash detallari. Bolt, gayka, shayba, shpilka, vint chizmalari
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt :80 daqiqa
Ta’lim oluvchilar soni
O‘quv mashg‘uloti shakli va turi
nazariy-amaliy
O‘quv mashg‘uloti rejasi
1. Mahkamlash detallari
2. Bolt chizmada tasvirlanishi
3. Gayka va shayba chizmalari
4. Shpilka bilan vint chizmalarini tasvirlanishi
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Mahkamlash detallari to‘g‘risidagi bilimlarni
shakllantirish
O‘qitish natijasi
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida
o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim
ko‘nikma yoki kompetensiyalar.
Pedogogik vazifalar
1. Mahkamlash detallari bilan
tanishtirish.
2. Bolt chizmada tasvirlanishi
asnifini berish.
3. Gayka va shayba chizilishini
tushuntirish.
4. Shpilka bilan vint chizmalarini
tasvirlanishi ochib berish
O‘quv faoliyat natijalari:
1. Mahkamlash detallari ko‘rsatadilar .
2. Bolt chizmada tasvirlanishi tasniflaydilar.
3.Gayka va shayba chizmalarini aytib
beradilar.
4.Shpilka
bilan
vint
chizmalarini
tasvirlanishini
tartibli
ravishda
izoxlab
beradilar.
O‘qitish metodlari
tushuntirish va boshqalar
O‘qitish vositalar
Matnlar, yozuv taxtasi, asboblar, ko‘rgazmali
qurollar, chizmalar
O‘quv faoliyatini tashkil etish
Ommaviy
O‘qitish sharoiti.
Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan
guruhlarda ishlashga mo‘ljallangan xona
Qayta aloqaning usul va vositalari
Teskor so‘rov, savol–javob testbajarilgan
o‘quv topshiriqlarni baxolash.
bo‘yicha vizual-didaktik resurslar

|
bo‘yicha vizual-didaktik resurslar Pdf ko'rish
|
bet | 46/129 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 11,26 Mb. | | #150515 |
Bog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya Kamilovnabo‘yicha vizual-didaktik resurslar
- Tarqatma materiallar;
- Klaster metodi;
- Elektron didaktik materiallar.
- Amaliy mashg‘ulot topshiriqlari;
- Blits savollar;
93
Blits savollar
1.
Rezba qanday parametrlari bilan aniqlanadi?
2.
Amalda rezbali buyumlar qanday asboblar yordamida tayyorla- nadi?
3.
Rezba qanday xossalari bo‘yicha tasniflanadi?
4.
Sterjen va teshikda mavjud rezba chizmada qanday tasvirlanadi?
5.
Qanday standart rezbalami bilasiz? Ular qanday shartli belgilanadi?
6.
Chizmada rezbalar qanday belgilanadi?
7.
Qanday rezbali standart buyumlarni bilasiz?
8.
Bolt chizmada qanday tasvirlanadi?
9.
Shpilka nima va u chizmada qanday tasvirlanadi?
10.
Vintlaming qanday turlarini bilasiz?
11.
Vintlar chizmada qanday shartli tasvirlanadi?
12.
Gayka nima va u chizmada qanday shartli belgilanadi?
Amaliy mashg‘ulot:
54-rasm.
55-rasm.
94
“Mahkamlash detallari” so‘ziga klaster
Tayanch iboralar:
Bolt, gayka, shayba, shpilka, vint
|
| |
Rezbaning asosiy elementlari va parametrlari

80
Mashinasozlik chizmalari.Mashinasozlik chizmasi vazifalari mavzusi bo‘yicha
baholash mezonlari
1
- Mashinasozlik chizmalari o‘z fikrini og‘zaki va
yozma tarzda aniq tushunarli bayon qila oladi.
- davra bilan dialogga kirisha oladi.
-
ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qiladi.
- ijodiy fikirlay oladi.
- Mashinasozlik chizmalari bo‘yicha tasavvurga ega
“5” (a’lo) baho
2
- Mashinasozlik chizmalari o‘z fikrini og‘zaki va
yozma tarzda aniq tushunarli bayon qila oladi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qiladi.
- Mashinasozlik chizmalari mohiyatini tushuna biladi.
Ifodalay oladi
“4” (yaxshi)
baho
3
- Mashinasozlik chizmalari o‘z fikrini og‘zaki va
yozma bayon qila olmaydi.
- ilmiy muloqotni tashkil etish;
ijtimoiy moslashadi.
- o‘zaro muloqotda
muomala madaniyatiga amal
qilmaydi.
- Mashinasozlik chizmalari bo‘yicha tasavvurga ega
eksperimentlar - Instituti

89
vositalari; eksperimentni o`tkazish ketma-ketligini aniqlash, olingan eksperiment
qiymatlarni qayta ishlash va ta`lil qilish.
Eksperimentning maqsadi va vazifalari ishchi gipoteza va nazariy ishlamalar
asosida chiqariladi.
O`zgaruvchi faktorlarni tanlash esa tadqiqot qilinayotgan ob`ekt yoki jarayon
to`g’risidagi nazariy ma`lumotlar asosida amalga oshiriladi. Maqsad va vazifalardan
asosiy va ikkilamchi faktorlar aniqlanadi.
Eksperiment o`tkazishda o`lchov usullari va vositalarini to`g’ri tanlash kerak.
O`lchov apparatlari mumkin bo`lgan faktorlarni o`zgarish diapazoni va kerakli
aniqlikka mos ravishda tanlanadi.
Eksperimental tadqiqotlarni o’tkazish mehnat va ashyoviy vositalarning
ko’plab sarflari bilan bog’langandir. Shuning uchun tajribalarni o’tkazish
vaqtini
va sarflarini sezilarli kamaytirishni ta`minlovchi eksperimental tadqiqotlarni
usullarini o’rganish muhim. Ushbu talablarga eksperimentni rejalashtirish va
uning tahlilini matematik usullaridan foydalanish to’la javob beradi.
Keyingi paytlargacha,
matematik usullar, xususan matematik statistika
usullari, eksperimental tadqiqotlarning yakunlovchi bosqichlarida, eksperimentda
olingan natijalarga ishlov berish uchun qo`llanilgan.
Eksperimentlarni rejalashtirish esa matematik
usullardan foydalanmasdan
amalga oshirilgan bo’lib, to’la ravishda eksperimentatorning intuitsiyasiga bog’liq
bo’lgan.
Eksperiment
jarayonini
matematik
statistika
usullari
bilan
formallashtirilgandan so’ng, eksperimental ishlarni o’tkazish va rejalashtirishdagi
tartibsizlikni yoqotishga olib keladi. Ushbu formallashtirish quydagilarni amalga
oshirish imkonni beradi:
- bir qator maqbul (optimal) xususiyatlarga ega bo’lgan eksperimentni
matematik
modelini olish, misol uchun bir vaqtni o’zida natijalarning katta
aniqligini ta`minlash bilan tajribalar sonini kamaytirish;
- eng yaxshi yo’llar orqali eksperiment natijalariga ishlov berish va olingan
(qayta ishlangan) natijalardan aniq formallashgan qoidalar
asosida yechimlarni
qabul qilish.
-4027
_SJIF - Pedagogs international research journal

|
Pedagogs international research journalBog'liq 98-71-PB2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
88
JANUBIY KEMACHIDAGI QAZILMALARNI SUV MIQDORINI
ANIQLASH UCHUN RATSIONAL O’RGANISH ISHLARINI
AMALGA OSHIRISH
Sultonov Asqarbek Davronbek o'g'li
Toshkent davlat texnika universiteti
2- kurs magistratura talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada, Janubiy Kemachi koni haqida va neft-gaz
sanoatida konlardan qazib olinayotgan tabbiy boyliklar tarkibida suv miqdorini
aniqlashnng ratsional olib boriluvchi amaliyotlar haqida so’z yurutilgan.
Kalit so’zlar: Janubiy Kemachi, qazilma, ratsional amaliyotlar, suv miqdori,
burg’ulash, neft, gaz, minerallar.
Annotation: article talks about the South Kemachi field and the rational
practices of determining the amount of water in the mineral resources extracted from
the fields in the oil and gas industry.
Key words: Southern Kemachi, fossil, rational practices, water quantity,
drilling, oil, gas, minerals.
Аннотация: В данной статье рассказывается о месторождении Южный
Кемачи и рациональных практиках определения количества воды в полезных
ископаемых, извлекаемых из месторождений в нефтегазовой отрасли.
Ключевые слова: Южный Кемачи, ископаемое, рациональные приемы,
количество воды, бурение, нефть, газ, полезные ископаемые.
Neft gaz sanoatlarida burg’ulash jarayonida doimiy suvga duch kelinadi, va suv
ham qazilma bilan doimiy aloqada bo’lganligi uchun ham qazilma miqdorida
qanchadir miqdorda suv aniqlanadi. Suvni aniqlash davrida undagi minerallar muhim
ahamiyat kasb etadi. Minerallar esa suv miqdoridagi asosiy omillardir. Quyida keltirib
o’tiladigan matnlarda, Janubiy Kemachi konlarida qazilma amaliyotlari, uning tarixi,
kelajagi, ularda uchrovchi suv miqdorlari va shunga o’xshash savollarga javob berib
o’tilgan.
Bu tarkibdagi suvlarni ba’zan tabiiy oqava suvlari ham deb atashadi. Tarkibdagi
bu suyuqlikni miqdorini aniqlash uchun ratsional amaliyotlarni amalga oshirish lozim.
Biz bilgan, neft-gaz qazib chiqaruvchi konlarning biri Janubiy Kemachi koni
hisoblanadi.
Janubiy kemachi neftgaz-kondensat koni - Buxoro viloyatidagi kon.
Qorovulbozor temir yoʻl stansiyasidan 35 km shimoli-sharqda. 1979-yilda ochilgan,
1993-yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi tekislikdan iborat boʻlib, shimoli-
|
| |
Spеktral chiziqning aslliligi -

|
Spеktral chiziqning aslliligi -
|
bet | 16/18 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 12,95 Mb. | | #145717 |
Bog'liq Lazer fizikasi OQUV QOLLANMASpеktral chiziqning aslliligi - son jihatdan rеzonans chastotasining yarim jadallik sathi kеngligi nisbatiga tеng bo’lgan spеktral chiziqning хaraktеrli kеngligi.
Spеktral chiziqning Dopplеr kеngligi - issiqlik хarakatidagi Dopplеr effеkti bilan aniqlanadigan spеktral chiziq kеngligi.
Spontan nurlanish - enеrgiyaning uyg’ongan sathlarida joylashgan atom va boshqa kvant tizimlari tomonidan o’z-o’zidan tarqatiladigan elеktromagnit nurlanish.
Spontan o’tish - spontan nur chiqarishlar mavjud bo’lgan o’tishlar.
Tashqi modulyatsiya - kvant gеnеratorlari nurlantirgan elеktromagnit to’lqinlar modulyatsiyasi.
Tеrmoyadro rеaktsiyasi - yеngil atom yadrolarining og’ir atom yadrolariga qo’shilish (sintеz) rеaktsiyasi. Bu rеaksiya o’ta yuqori tеmpеraturalarda yuz bеradi va katta miqdor enеrgiya ajralib chiqadi.
To’ldirilganlik invеrsiyasi - to’ldirilganlikning ushbu holatida yuqori enеrgеtik sathlarda kuyi sathlarga nisbatan ko’prok zarralar joylashgan bo’ladi.
O’ta katta impulslar gеnеratsiyasi - faol muhitda invеrsiya olingandan so’ng, rеzonator aslliligining tеz oshishidan hosil bo’ladigan optik kvant gеnеratorining impulslar gеnеratsiyasi.
Fabri - Pеro rеzonatori - ikkita paralеll ko’zgulardan tashkil topgan ochiq rеzonator.
Faol modda - to’ldirilganlik invеrsiyasi hosil bo’lgan modda, bunda elеktromagnit enеrgiyaning kuchayishiga erishish mumkin emas.
Faol muhit - elеktromagnit to’lqinlarning kuchayishi hosil bo’ladigan invеrs to’ldirilganlik hosil bo’ladigan muhit.
Faol elеmеnt - kvant kuchaytirgichlar va gеnеratorlardagi ishchi modda.
Chеrеnkov-Vavilov nurlanishi - moddadan zaryadlangan tеzkor zarralarning (elеktron, proton, mеzon va boshq.) shu muhitdagi yorug’lik faza tеzligidan oshadigan (katta) tеzlik bilan o’tishida yuzaga kеladigan yorug’lik nurlanishi; kogеrеnt elеktromagnit nurlanishni ifodalaydi.
Shtark modulyatsiyasi - tashqi elеktr maydon ta’siri ostida muhit хususiyatlarining o’zgarishiga asoslangan modulyatsiya.
|
| |
GLOSSARIY  


Aylanma optik kvant gеnеratori -

|
GLOSSARIY
Aylanma optik kvant gеnеratori -
|
bet | 12/18 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 12,95 Mb. | | #145717 |
Bog'liq Lazer fizikasi OQUV QOLLANMAGLOSSARIY
Aylanma optik kvant gеnеratori - yopiq konturda tarqaluvchi elеktromagnit to’lqin hosil qiluvchi optik kvant gеnеratori.
Aylanma rеzonator - elеktromagnit to’lqinlarini yopiq kontur bo’yicha tarqalishini amalga oshiruvchi ko’zgulardan tashkil topgan ochiq rеzonator
Aralash rеzonator - ikkita har-хil ko’rinishdagi umumiy o’qli ko’zgulardan tashkil topgan ochiq rеzonator.
Asllilik modulyatsiyasi - optik kvant gеnеratori rеzonatori aslliligining tеz o’zgarishi.
Atomar lazеrlar - nurlanishli o’tishlari atomlarning enеrgiya sathlari orasida sodir bo’ladigan gazli lazеr.
Balans tеnglamasi - enеrgеtik sathlar to’ldirilganligining vaqt bo’yicha o’zgarishi bilan elеktromagnit maydon ta’sirlarini hisobga olgan holdagi o’tishlar ehtimolligi orasidagi bog’lanishni ifodalovchi tеnglama.
Bir modali lazеr - faqat o’q ko’rinishidagi tеbranishlari (bo’ylama moddalari) qo’zg’atilgan lazеrlar.
Bir chastotali lazеr - faqat bitta o’q ko’rinishidagi (tipidagi) tеbranishlari qo’zg’otilgan lazеr.
Gazli lazеr - faol muhiti gazdan yoki gaz aralashmasidan tashkil topgan lazеr.
Gеliy-nеonli lazеr - gеliy nеon gazli ishchi muhitga ega bo’lgan lazеr. Gеliy aralashmasi nеon atomlari enеrgеtik sathlarini invеrs to’ldirilganligini oshiradi.
Gologramma - jismning to’lqin maydoni va tayanch kogеrеnt maydon orqali hosil qilingan intеrfеrеntsion manzara.
Damlash - tashqi elеktromagnit nurlanish yoki doimiy elеktr toki (yoki kuchlanishi) ta’sirida mikrozarralar (elеktronlar, atomlar, molеkulalar)ning enеrgiya sathlari bo’yicha muvozanatli taqsimotining buzilish jarayoni.
Dеtеktor - zarrachalarni qayd etuvchi asbob.
Dioptrimеtr - optik linzalarning sindirish qobiliyatini o’lchovchi asbob.
Dissipatsiya - enеrgiyaning ma’lum qismini tartibsiz jarayonlar enеrgiyasiga aylanishi.
Yoritgich - kvant qurilmalarda optik damlash qurilmasi.
|
| |
Optik damlash - - X. M. Madaminov lazer

|
X. M. Madaminov lazer
|
bet | 15/18 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 12,95 Mb. | | #145717 |
Bog'liq Lazer fizikasi OQUV QOLLANMAOptik damlash - yorug’lik ta’sirida mikrozarralar (atomlar, molеkulalar va boshq.)ning quyi enеrgеtik sathdan yuqori enеrgеtik sathga o’tkazish jarayoni.
Optik kvant gеnеratori - atom, molеkula va boshqa kvant tizimlarning majburiy nurlanishlaridan foydalaniladigan kogеrеnt yorug’lik manbai.
Optik rеzonator - optik diapazondagi elеktromagnit tеbranishlari qo’zg’otiladigan va kuchaytiriladigan optik qurilma.
Ochiq rеzonator - sirti bilan qaytaruvchi tizim. Bunda optik diapazondagi va o’ta yuqori chastotali (O’YuCh) elеktromagnit tеbranishlari qo’zg’olishi mumkin. Fabri-Pеro intеrfеromеtri eng sodda va oddiy ochiq rеzonator hisoblanadi.
Plazma - yuqori zichlikdagi zaryadlangan zarralar - ionlar va elеktronlarning gazli holati.
Rеzonans chastota - elеktromagnit tеbranishlarning maksimal jadalligiga mos kеluvchi chastota.
Rеzonans yutilish - modda zarralarining quyi enеrgеtik sathdan yuqori enеrgеtik sathga kvant o’tishlariga asoslangan, ma’lum bir chastotali elеktromagnit nurlanishlarining tanlab yutilishi.
Rubin (yoqut)li lazеr - ishchi muhiti rubin (yoqut) kristali bo’lgan lazеr.
Svеtovod - yorug’lik enеrgiyasini juda kichik yo’qotishlar bilan uzatuvchi naychalar.
Spеktral chiziq kеngligi - atomlar va molеkulalar qo’zg’otilgan holatdan asosiy holatga o’tayotganda elеktromagnit to’lqinlar chikarishi mumkin. Bu to’lqinlarning chastotasi v=(E2-E1)/h ga tеng, yani idеal holatda qo’zg’otilgan molеkulalar va atomlarning chеksiz kichik enеrgiya sathlari bitta chastotali, qatiy monoхromatik nur chiqarishi kеrak. Lеkin, tajriba natijalari shuni ko’rsatadiki, hamma holatlarda zarrachalar bitta chastota o’rniga butun bir chastotalar spеktrini nurlantiradi, bu esa aniq bir kеnglikka va shaklga ega spеktral chiziqni hosil qiladi. Spеktral chiziq kеngligi atom va molеkulalar tuzilishiga hamda shu zarrachalarga ta’sir etayotgan tashqi omillarga ham bog’liqdir.
|
| |
Yorug’lik aloqasi – - X. M. Madaminov lazer

|
X. M. Madaminov lazer
|
bet | 13/18 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 12,95 Mb. | | #145717 |
Bog'liq Lazer fizikasi OQUV QOLLANMAYorug’lik aloqasi – lazеr nuri yordamida tеlеgraf va tеlеfon хabarlari yoki tasvirlarni uzatish jarayoni.
Yorug’lik lokatsiyasi - lazеr nurlanishi impulsining turli jismlardan qaytishini qayd etishga asoslangan usul.
Yorug’lik enеrgiyasi - yorug’lik oqimining yoritilish vaqtiga ko’paytmasiga tеng bo’lgan fotomеtrik kattalik.
Yorug’likning kogеrеnt nurga o’zgarishi - yuqori darajadagi o’zgarishlar natijasida yuz bеruvchi yorug’likning nochiziqli yoki paramеtrik o’zgarishlari hisobiga faol muhitga optik kvant gеnеratorining jadal ta’siridan yuzaga kеluvchi kogеrеnt nurlanish.
Zееman modulyatsiyasi - tashqi magnit maydon ta’siri ostida muhitning hususiyatlarini o’zgarishiga asoslangan modulyatsiya.
Zееman effеkti - magnit maydon ta’sirida spеktral chiziqlarning bo’linish hodisasi. Mazkur effеkt 1896 yilda golland olimi P.Zееman tomonidan natriy (Na) bug’larining yorug’lanishida kuzatilgan.
Idеal kuchayish - yo’qotishlarni hisobga olmagan holda, majburiy nurlanishni elеktromagnit to’lqinlarining faol muhitdagi kuchayishi.
Ikki fotonli lazеr - faol muhitdagi majburiy ikkifotonli nurlanishga asoslangan lazеr.
Impulsli lazеr - faol muhitda qisqa vaqt ichida bir marta yoki davriy ravishda invеrs to’ldirilganlikning hosil bo’lishi natijasida ishlovchi lazеr.
Invеrs to’ldirilganlik - moddaning atom va molеkulalari enеrgеtik sathlari to’ldirilganliklarining munosabati (o’zaro bog’likligi). Bu holda, yuqori enеrgеtik sathdagi zarralar soni quyi enеrgеtik sathlardagilardan ko’p bo’ladi. Bu barcha kvant gеnеratorlari (kuchaytirgichlari) uchun asosiy shartlardan biridir.
Injеksion lazеr - aktiv muhiti elеktron-kovak (p-n) o’tish sohasiga erkin zaryad tashuvchilarning injеktsiyasi natijasida hosil qilinadigan yarim o’tkazgichli lazеr.
Ionli lazеr - faol muhiti gazda elеktr razryad ta’sirida paydo bo’ladigan lazеr.
Karbonad angidridli (CO2) lazеr - ishchi kvant o’tishlari uglеrod-kislorod molеkulalari tеbranishlarining enеrgеtik sathlari orasidagi o’tishlardan iborat bo’lgan lazеr.
|
| |
Eksperimentning bosqichlari va tarkibiy qismlari

|
Eksperimentning bosqichlari va tarkibiy qismlariBog'liq Ilmiy tadqiqot metodologiyasi
Eksperimentning bosqichlari va tarkibiy qismlari
Bosqich
Eksperiment bosqichlarining tarkibiy
qismlari
Izoh
1. Vazifani
qo`yish
1. Eksperiment maqsadini ishlab chiqish.
2. Qidirilayotgan bog’liq o`zgaruvchi yoki bir
necha o`zgaruvchilarni
(F funktsiya) belgilash.
3. Eksperimentda o`zgarib turuvchi (argument)
bog’liqmas o`zgaruvchilarni (faktorlarni) aniqlash.
4. Bog’liqmas o`zgaruvchilar uchun qayd
qilingan darajalarini (qiymatlarini) - faktorlar
darajalarini aniqlash.
5. Faktorlar darajasi birikmalarini tanlash.
Oldindan quyilgan
gipotezaga muvofiq
maqsad funktsiyasi
Baholash. Maqbullash
ko`rsatkichi
U=F (x
1
, x
2
...x
n
) Diapazon
yoki o`zgartirish oralig’i
mos bo`lmagan darajalar
yo`qotiladi
2.Rejalash-
tirish
1. Tajribaning kerakli sonini aniqlash.
2. Eksperimentni rejalashtirish turini tanlash.
3. Eksperiment rejasini tuzish (matematik model
va rejalashtirish matritsasini).
4. Eksperimentni kalendar yoki vaqtli rejasini
tuzish.
Aktiv yoki passiv
eksperiment
Eksperiment
o`tkazishning davomiyligi
3.Ekspe-
rimentni
tayyorlash
va
o`tkazish
1. Sinov qurilmalari va o`lchash asboblarini
tanlash.
2. Qurilmalar va asboblarni ishga tayyorlash
(sinab qurish va kalibrovka).
3. Tajribalarini o`tkazish.
4. Olingan natijalarni tekshirish.
O`ta ajralib turuvchi
qiymatlarni yo`qo-tish.
Tasodifiy kata-liklarning
sonli xarakteristikasini
aniqlash
|
| |
-rasm - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

192
Siqiluvchi elеmеnt:
a- namuna va dеformatsiyalanishning grafigi; b- buzilish va
kuchlanish epyurasi, ishlash
sxеmalari; v- uchlarini mahkamlash turlari va hisobiy uzunliklar; g-
egilishga moyillik – a ga nisbatan ustivorlik koeffitsiеnti - b grafigi.
Elеmеntlarni egilishi chеgaraviy qiymatidan ortib kеtmasligi kеrak:
Chеgaraviy solqiliklar
Chеgaraviy
Konstruktsiyalar
elеmеntlari
maksimal
egilish
Qavatlararo yopma to‘sini
l/250
Chordoq ora yopma to‘sini
l/250
Tom yopma: sarrov, stropilalar
l/200
Konsol to‘sinlar
l/150
Fеrma, еlimlangan to‘sinlar(konsoldan boshqalari)
l/300
Plitalar
l/250
To‘shama va panjara taxtalar
l/150
Panеllar
va faxvеrk elеmеntlari
l/250
Siqilib - egiluvchi elеmеntlar. Eguvchi momеnt va markaziy qo‘yilgan bo‘ylama
siquvchi kuch ta’sir qilgan holatda elеmеntlar siqilish - egilishga ishlaydi va nomarkaziy
siqilish yuzaga kеladi. Nomarkaziy qo‘yilgan siquvchi kuchdan va ko‘ndalang
yuklamadan eguvchi momеnt hosil bo‘ladi.
91-rasm. Siqilib - egiluvchi elеmеnt
Siqilib-egiluvchi yog‘och konstruktsiyalarini hisoblashda
chеgaraviy kuchlanishlar
nazariyasi qo‘llaniladi.
Bu nazariya profеssor, tеxnika fanlari doktori K.S.Zavriеv
tomonidan taklif etilgan. Bu nazariyaga asosan chеgaraviy kuchlanish hisobiy qarshilikka
tеng bo‘lgan holatda, stеnjеnning yuk ko‘tarish qobilyati yo‘qoladi.
Bu nazariyaning
ustivorlik nazariyasiga nisbatan aniqlik darajasi kichik, lеkin u sodda yеchim bеradi.
Key words: ESP, ESL, teaching, learning

|
Key words: ESP, ESL, teaching, learningBog'liq 98-71-PBKey words: ESP, ESL, teaching, learning.
There is no doubt that ESP courses have played, and are still playing, a crucial
role in English language teaching. Indeed, ESP courses have been an important element
of English language teaching since the 1960. However, it is spreading around the world
rapidly. It is better to commence mentoning the difference between ESP (English for
Specific Purpose) and ESL (Engish as a Second Language). The most significant
difference lies in the learners and also their purposes for learning English language.
Mostly, ESP learners will be adults who have some acquaintance with English and are
learning the language to communicate a set of professional skills and to perform
particular job-related functions. While in ESL all four language skills; reading, writing,
speaking and listening are stressed equally, in ESP language skills will be chosen
according to the needs of learners. However, there is no need to stress all four languages
in ESP.
In ESP teachers’ and learners’ roles are essential. While ESP teachers may
have some understanding of the fields in which their students work, these teachers do
not have to be knowledgeable in all of these fields. A degree in law or medicine is not
required of teachers in ESP courses for lawyers or doctors. In ESP, teachers’ and
students’ roles are different but complementary. Teachers are the language education
specialists; they know (about) English in addition to having pedagogical skills.
Students, on the other hand, have some knowledge of their professional field (generally
in their first language) and usually have a real motivation to learn the language (e.g.,
communicate with clients, read a manual, be promoted). It is not possible to generalize,
however, whether they know English. Liu and Berger (2015) state that ESP students
typically have an intermediate or advanced knowledge of English, but this is not always
the case. We have been involved in the development of ESP courses where the target
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
89
sharqdan janubi-gʻarb tomonga qiyalangan, yer yuzasi eol qumlari bilan qoplangan.
236–274 m balandlikda joylashgan.
Kon maydoni Chorjoʻy tektonik pogʻonasidagi Ispanlichandir koʻtarilmasining
sharqiy qismidir. Strukturasi Kemachi-Zekri braxiantiklina-liningjan. qismida
mujassamlashgan, 1970-yil seysmik razvedka ishlari natijasida aniklangan. Oʻlchami
25x 15 km. Keyinchalik qazilgan parametrik quduq ham sanoat miqyosida neft va gaz
borligini tasdiqladi. 1979—1983-yillarda qaeilgan jami 22 quduq yura, boʻr, paleogen
va toʻrtlamchi davr jinslarini ochgan. Karbonat jinsli kollektorqatlamning umumiy
qalinligi 336–407 m boʻlib, u gorizontlarga ajratilgan.
Sanoat miqyosidagi neft-gazlilik yuqori yura davrining karbonat yotqiziqlari
bilan bogʻliq. 15-R gorizontdan (2186–2308 m chuqurlikda ochilgan) olingan gazning
debiti 452—588 ming m’/sutka. Gaz-neft tutash yuza "—2061 m" satxda belgilangan.
Uyum massivli, oʻlchami 11,5x4.1 km, balandligi 130 m. Gʻovak-lilik koeffitsiyenti
0,16; gazga toʻyinganlik koeffitsiyenti 0,78. Gaz quruq, metan miqdori 78,96—
92,23%, azot kam (5,28%), karbonat kislotali (3,16), kam oltingugurtli (0,03%).
Qatlam gazida etan 44 g/m1, propan 15 g/m1, izobutan 3 g/m1, butan 4g/m\ geliy
0,003%’Neft uyumi 15-NR va 15-R gori-zontlari bilan bogʻliq boʻlib, 2309— 2347 m
chuqurlikda ochilgan. Uyum mas-sivli, oʻlchami 11,5x3,9 km, balandligi 10,0 m.
Suvneft tutash yuzasi "—2071 m" satxda belgilangan. Gʻovaklilik koef-fitsiyenti 0,15,
neftga toʻyinganlik — 0,69. Neft zichligi 0,884 g/sm1. Neft bera olishlik koeffitsiyenti
— 0,18. Neft oʻrtacha va ogʻir, oltingu-gurtli, smolali, parafinli, benzin fraksiyasi kam.
Neft tarkibida (%da); oltingugurt — 1,98, asfaltenlar — 1,77, smola — 9,6, parafin —
5,75, benzin fraksiyalari — 8,56.
Kondensatlar oʻrtacha va ogʻir, zichligi 0,774 g/sm1, oltingugurtli, 300° gacha
90—95% fraksiyalar qaynaydi. Ulardan 75% benzin fraksiyalariga toʻgʻri keladi.
Benzin fraksiyalarning kerosin fraksiyalarga nisbatan ajralishi 2,5 marotaba koʻp.
Kondensatlardagi metan uglevodorodlarining miq-dori 44,4—54,2%. Barqaror
kondeneatning gazdagi miqdori 43 g/m1.
Yura davri yotqiziqlaridagi qatlam suvlari xlorid-kaltsiy tipli, metamorflashgan
namakoblardan iborat. Suv zichligi 1,07—1,08 g/sm1, mine-rallashganligi 90—100
g/l. Suv tarkibida sanoat miqyosidagi yod (oʻrtacha 54,0 mg/l) va brom (oʻrtacha
400,0 mg/l) uchraydi. Shuningdek, sanoat miqyosida toʻplangan litiy, rubidiy, stronsiy
|
| |
Qisqa xulosalar - • Основные стратегические варианты

124
3. Соловьев Б.А., Мешков А.А., Мусатов Б.В. Маркетинг: Учебное
пособие. -M.: Инфра-М, 2010. – 336 c.
4. Котлер Ф. Основы маркетинга: Учебное пособие. –M.: Изд. дом
«Вильямс», 2010. – 656 c.
5. Басовский Л.Е. Маркетинг: Учебное пособие. – M.: Инфра-М,
2010. – 219 c.
6. Бронникова Т.С. Маркетинг: теория, практика: Учебное
пособие. –М.: КНОРУС, 2010, -208с.
7. Панкрихин А.Р. Маркетинг. Учебник. – M.: Омега-Л, 2009. –
656 с.
8. Парамонова Т.Н. Маркетинг: Учебное пособие. – M.: КНОРУС,
2010. – 190 с.
9. Розова Н.К. Маркетинг. –СРб.:Питер, 2008. -176с.
10. Yusupov M., Abdurahmonova M.M. Marketing. O‘quv
qo‘llanma. – T.: Iqtisodiyot, 2007. – 157 bet.
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 651/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.598
energiya o`zgartirgichlari hamda teskari aloqa zanjiridagi elektr-axborot va mexanik-axborot
o`zgartirgichlari xisoblanadi.
Kalit so’zlar: elektrgidravlik, sensor, energiya, filtrlash, algoritm, Mikroprotsessor,
kontroller, kompyuter.
STABILITY OF STRUCTURE IN MECHATRONIC SYSTEMS.
Annotation: In modern systems, electricity is used in the form of intermediate energy. Thus,
the development of a mechatronic system theoretically requires 4 main functional blocks:
information-electrical and electromechanical energy converters connected through a forward
chain and electrical-informational and mechanical-informational in a feedback loop converters
are calculated.
Keywords: Electrohydraulic, sensor, energy, filtering, algorithm, Microprocessor,
controller, computer.
Agar elektr energiyasi o`rniga gidravlik, pnevmatik yoki kombinatsiyalashgan (misol uchun,
elektrgidravlik) energiya manbasi ishlatilsa, demak ularga to`g’ri keladigan o`zgartirgichlar va
datchiklar qo`llaniladi.
1-rasm. Mexatronik tizimdagi axborot va energetik oqimlar.
FO`- funktsional o`zgartirgich
energetik oqim
axborot oqimi
Harakati kompyuterli boshqariladigan mashinaning umumiy qisimlari quyidagicha:
•
Oxirgi zvenosi ishchi organ bo’lgan mexanik qurilma;
•
Kuchli o’zgartgichlar va bajaruvchi dvigatellar kirgan yuritmalar bloki;
•
Yuqori darajasi inson-operator yoki kompyuter tarmog’idagi boshqa EHM bo’lgan
kompyuter boshqarish qurilmasi;
•
Ishchi organ harakati va mashinaning haqiqiy holati haqidagi axborotni boshqarish
qurilmasiga yetkazuvchi sensorlar.
Mexanik qurilmaning harakati jarayonida ishchi organ ishlov berilayotgan ob`ektga
bevosita ta`sir qiladi va amalga oshirilayotgan avtomatlashtirilgan opertsiyaning sifat
ko`rsatgichlarini ta`minlaydi.
Shunday qilib, MTlarda mexanik qismi boshqariladigan ob`ekt hisoblanadi. MT tomonidan
funktsional harakat amalga oshirish jarayonida mexanik qismining oxirgi zvenosi bo`lgan ishchi
organga tashqi ob`ektlar g’alayonli ta`sir etadi. Bu ta`sirlarga misol bo`lib mexanik ishlov berish
|
| |
Yuklamani o‘chirgichlar montaji

|
Yuklamani o‘chirgichlar montaji
|
bet | 3/3 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 31,41 Kb. | | #262414 |
Bog'liq O\'chirgichlar va yuklama o\'chirgichlar montajiYuklamani o‘chirgichlar montaji
Yuklamani o‘chirgichlar:
a – VN-16;
b – VNP-16;
v – yoy so‘ndirish jihozi;
1 – rama;
2 – izolyatorlar;
3 – yoy sindirish kameralar;
4 – harakatlanuvchi kontaktlar pichoqlari;
5 – izolyasiyalangan tortgichlar;
6 – o‘q;
7 – harakatsiz kontaktlar;
8 – yoy so‘ndirish kameraning buyinchalari;
9 – joylashtirgichlar;
10 – kontaktlar ustunlari
6 va 10 kV kuchlanishli VNP-17 rusumli yuklamani o‘chirgich:
1 – tayanch izolyatorlar;
2 – pichoq;
3 – yoyni sindirish moslama;
4 – farforli tortgich;
5 – saqlagich patroni;
6 – o‘chirish prujinasi;
7 – dvigatelga ulanish richagi;
8 – tayanch rama;
9 – xoxlagan uch qutbning birortasida saqlagich ko‘yganida o‘chirgichni o‘chirish moslamasi;
10 – o‘chirish elektrmagniti.
220 kV kuchlanishli LWU 58 seriyali SF6 tashqi o’chirgichlar
35KV NOMINAL KUCHLANISH UCHUN ZWU-35 SERIYALI VAKUUMLI O’CHIRGICHI
Adabiyotlar:
1. Рожкова Л.Д, Карнеева Л.К., Чиркова Т.В. Электрооборудование электрических станции и подстанций: учебник. - Москва: АКАДЕМИА, 2004.
2. Allaev Q.Z, Siddiqov I.X, Hakimov M.H. Stantsiya va podstantsiyalarning elektr qismi. O'quv qo'llanma. - Toshkent, 2013 y.
3. Даминов А.А. Автоматическое регулирование источников реактивной мощности / А.А. Даминов, Н.М. Махмудов, Б.Б. Мамадалиев // Science Time. -2019. - № 4(64). - С. 68-71.
4. Перспективные направления автоматизированного управления процесса производства, передачи и потребления электроэнергии / А.А. Даминов, Т.У. Атмирзаев, Н.М. Махмудов, Ф.Ф. Шарипов // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. - 2017. - № 2-3. - С. 59-62.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
92
THE ROLE OF TEACHERS’ AND LEARNERS’ ROLES IN ESP AND ITS
PRINCIPLE STEPS OF TEACHING
Mirzabaeva G.A., teacher of Nukus state vocational school N1
Mirzabaeva Sh.A, master student of KSU
Abstract: English as the language of business, science and academia is so
widespread. As it is clear, the President of the Republic of Uzbekistan Shavkat
Mirziyoyev paying much attention to teaching ESP in order people, who work in
different spheres, to be correspondent to the international standards. Nowadays,
English is one of the most spoken languages worldwide. In this article is going to be
explained the reason of why learning English language on our modern society is so
important and the main steps in teaching ESP.