SHUKRONALIK MADHIYASI - So 'zning otasi

SHUKRONALIK MADHIYASI
(Mustaqilligimizning 10 yilligi munosabati bilan ToshDav II TI reklori quyidagi xat bilan
bizga murojaat qildi)
«Muhtaram prof. E.Y. Qosimov!
O'zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 10 yillik bayramiga sovg'a tariqasida Toshkent Davlat Ikkinchi Tibbiyot instituti rektorati 2001-yilning 1-faslida mustaqillik, milliy istiqlol, salomatlik va tibbiyot masalalariga bag'ishlangan risolalar to'plamini chop etishni rejalashtirgan.
Bu ilmiy-ma'rifiy to'plamda Respublikamizda va xalqimiz orasida katta e'tibor qozongan shifokor olimning ishtirok etishini chin dildan istaymiz.
Aziz yurtboshimizning oqilona olib borayotgan siyosati tufayli mamlakatimizda ro'y berayotgan o'zgarishlar, erishilayotgan yutuq va yangiliklar, mustaqillik, milliy istiqlol g'oyasi, milliy kadrlar tayyorlash va komil inson g'oyasi, salomatlik, sog'lom avlod tarbiyasi va tabobat ilmi ravnaqi sohalaridagi fikr va mulohazalaringiz hamda mustaqillik Sizning faoliyatingizda va shaxsiy hayotingizda qanday voqealarga boy bo'ldi? Mustaqillikni mustahkamlashda Sizningcha yana nimalar qilinishi, kelajagi buyuk davlat qurish yo'lidagi orzularingiz va rejalaringizni 2-3 sahifada bayon etsangiz bizni g'oyat xushnud qilgan bo'lardingiz.
Risolangizni kutib qolamiz.
Ehtirom ila ToshDav2TI rektori, professor H.Yo. Karimov.»
Institutimiz rektorati topshirig'iga binoan biz ba'zi sa'y-harakatlarni amalga oshirdik. Ya'ni respublikamizdagi yirik jamoat arboblari, olimlar, shoir va yozuvchilarga biz tuzgan 10 savol bilan murojaat qildik. Quyida mazkur savollarga bizning javobimiz ham bayon qilinadi.
-
Mustaqillikdan so'ng Sizning faoliyatingizda va hayotingizda qanday o'zgarishlar bo'ldi?
-
Mustaqilligimizning o'n yilligi arafasida hayotim va faoliyatimdagi o'tgan davrni sharhlash, yutuq va kamchiliklarni mulohaza qilish hamda xalqimiz va vijdonimiz oldida sarhisob berish imkoniyati tug'ildi. Sho'ro davrida mustabid tuzum bizning butun faoliyatimizni, dunyoni, hayotni qanday idrok qilishimizni oldindan ko'rsatib, qolipga solib qo'yar edi. Bu qolipdan chiqish qat'iyan taqiqlangan bo'lib, har birimizning o'lchovimizni Moskva belgilab berar edi. Mustaqillik va istiqlol tufayli olamga, kundalik hayotimizga ochiq ko'z bilan qaraydigan bo'ldik. Ma'naviy merosimizdan va jahon sivilizatsiyasi yutuqlaridan bemalol foydalanish imkoniyati tug'ildi. Milliy mustaqillik erkin tafakkur, ilmiy izlanishlar, ta'lim-tarbiya faoliyatimda keng imkoniyatlar, yangi ufqlar ochib berdi. Masalan, 1994 yilda muborak haj ziyorati amallarini bajarishdek baxtga musharraf bo'ldim. Ona tilimda ijod qilish, milliy g'ururim va shuurimni namoyon etishda yo'lchi yulduz bo'ldi. Men mustaqillik tufayli inson eng buyuk zot sifatida kelajak baxti uchun ishlash, yashash, yaratish, ijod qilish zarurligini, buning uchun erkin va ozod bo'lish kerakligini ilk bor to'la his etdim.
-
Siz mustaqilligimizni mustahkamlash yo'lida qanday faoliyat ko'rsatyapsiz?
-
Avvalo ixtisosligim bo'yicha tibbiyot fani rivojiga o'z hissamni qo'shishga harakat qilyapman. Mustaqillik yillarida shogirdlarimdan 3 kishi fan doktori, 15 kishi fan nomzodi unvoniga ega bo'lishdi, 2 darslik, 26 o'quv-uslubiy qo'llanmalar, 200 dan ortiq ilmiy maqolalar chet el, MDH mamlakatlari va respublika ilmiy matbuotida e'lon qilindi. Ikki shogirdim (professorlar Sh.Ya. Zokirxo'jayev, M.Z. Zohidova) va kamina mehnati Amerika biografiya institutining Oltin medali va Angliyadagi Kembridj xalqaro biografiya markazining kumush medaliga sazovor deb topildi.
-
Tibbiyot va sog'liqni saqlash tizimidagi islohotlar sur'ati sizni qoniqtiradimi?
-
Tibbiyot sohasidagi islohotlarning o'ziga xos muammolari bor, albatta. Bu borada erishilgan yutuqlar bilan bir qatorda kamchiliklar, xatolar bolishi tabiiy. Muhimi, ularni o'z vaqtida tuzatishda. Sog'liqni saqlash tizimida yangi yo'nalishga o'tish o'ta murakkab, ziddiyatli jarayon bo'lib, asta-sekinlik bilan, bosqichma-bosqich amalga oshishi lozim. Jamiyat tirik organizm! Tibbiyot va sog'liqni saqlash sohasidagi islohotlarning sur'ati iqtisodiy, texnikaviy va ma'naviyat sohalaridagi islohotlar bilan mutanosib bo'lmog'i kerak. -Tibbiyotdagi yosh avlodni o'qitish, komil insonni tarbiyalash, kasbiy va ma'naviy boyitish, burchga sodiqlik ruhini singdirish borasidagi taklif va mulohazalaringiz bilan o'rtoqlashsangiz.
-
O'qitishda adolat asosiy mezon bo'lmog'i kerak. Bosbqa sohalar kabi tibbiyotda ham o'qitish va talabalar bilimini baholashda samarali ishlar qilindi. Yangi pedagogik texnologiyalarni joriy qilishni jadallashtirish kerak. Kishi yuksak malaka va ma'naviy boylikdan manfaatdorlikni his qilsa natija yomon bo'lmaydi. Ya'ni bilimli, jonkuyar, o'z burchiga sodiq yoshlar qadrlanishi kerak. Demak, yosh avlod yetuk shifokor bo'lishi uchun uni chin inson etib, ta'lim-tarbiya berish, barcha shart-sharoitlarni yaratish lozim;
-
Yangi tibbiyot avlodning mustaqil, ijodiy fikrlovchi, buyuk o'zgarishlar qilishga qodir, kasbiga (deontologik) sodiq bo'lishi, pedagogik va ta'lim-tarbiya sohasidagi faoliyatimni belgilaydigan asosiy mezondir. Insonning eng asosiy belgisi kelajagi qanday bo'lishini ko'rsatuvchi narsa uning odob-axloqidir. Yoshlarimiz ma'naviyatga boy, yuksak axloqli bo'lsalargina baxtli hayot qurishlari mumkin.
-
Siz hozirgi zamon shifokorlarining qanday fazilatlarga ega bo'lishini istaysiz?
-
Eng avvalo o'z kasbini sevishi, odamiylik fazilatlarini o'zida to'la mujassam etgan, o'ta madaniyatli va xushfe'l bo'lishi kerak. Bilim doirasi keng, zehni o'tkir, fikri tiniq, teran bo'lishi lozim. Bemorlarga beg'araz yordam ko'rsatishi, eng muhimi, ta'magir bo'lmasligi kerak. Va albatta, Buqrot qasamyodiga, Ibn Sino o'gitlariga va O'zbekiston shifokorlari qasamyodiga sodiq qolib o'z xalqiga sidqidildan xizmat qilishi lozim.
-
O'zbekistonda yashab faoliyat ko'rsatgan, tibbiyot ilmiga va shifokorlik san'atini boyitishga hissa qo'shgan qaysi allomalarning nomini ayta olasiz?
-
O'tmishda O'rta Osiyo hududida yashab, tibbiyot ilmini boyitgan va dunyoga tanitgan buyuk Abu Ali Ibn Sino va uning shogirdlari Jurjoniy, Masihiy, Ilohiylar va XX asrda esa O'zbekistonda yashab, fidoyilarcha ijod etgan, dunyoga tanilgan va tan olingan shifokor-olimlarimiz ko'p bo'lgan. Shulardan Zulfiya Umidova, Akbar Asqarov, Ergash Otaxonov, Asadulla Ma'rupov, Olga Pavlova, Muqaddam Ashrapova, Karim Yo'ldoshev, Akrom Mo'minov, Obidjon Orifjonov singari shifokorlarning nomlarini eslash o'rinlidir.
-
Bugungi tibbiyot ilmining rivojida Sharq va xalq tabobatining o'rni haqidagi fikringiz.
-
Zamonaviy tibbiyot ilmi odamzotda uchraydigan 10.000 dan ortiq kasalliklarni davolashda asosiy kuchni bemor vujudini tuzatishga qaratadi. Sharq va xalq tabobatida esa kishi ruhiyatini tiklash usullari ustuvorlik qiladi. Shuning uchun bugungi tibbiyot ilmi Sharq va xalq tabobati bilan omuxtalansa va o'zaro mutanosiblikda olib borilsa, tibbiy mo"jizalar yaratilgan va amaliy tibbiyot yanada boyigan va ravnaq topgan bo'lar edi. Shuni ta'kidlash kerakki, donishmand xalq tabobati o'zining hayotiy ildizlari bilan Sharq (Markaziy Osiyo, Xitoy-Tibet, Hindiston) tibbiyot ilmining poydevori bo'lib kelgan. Tibbiyot institutlarida Ibn Sino va Sharq tabobati boy merosi asoslarini o'qitishda yana ham ko'proq soatlar ajratilsa Xitoy va Hindiston olimlari bilan birgalikda fakultativ darslar tashkil qilinib, o'zaro muloqotda bo'linsa, maqsadga muvofiq bo'lar edi, deb o'ylayman.
-
Sizningcha, zamonaviy Ibn Sinolarni voyaga yetkazish uchun qanday shart-sharoitlar yaratish kerak?
-
Bo'lajak Ibn Sinolarni yetishtirish uchun ziyoli va ayniqsa, shifokorlar oilasida tarbiya topgan iqtidorli yoshlardan tanlab olish va ular bilan yetuk mutaxassislar muntazam ravishda shug'ullanishlari kerak. Albatta, ilg'or texnologiyalar bilan jihozlangan laboratoriyalar barpo etish, irsiyat mutaxassisligini amaliyotda keng qo'llash, fanga investitsiyalarni olib kirish, jahon tibbiyot fani yutuqlaridan doimiy ravishda xabardor bo'lib turish lozim. Chunki sog'liqni saqlash tashkilotlarining statistikasi bo'yicha dunyoda har yili 6 mingdan ortiq turli nomda tibbiyot jurnallari nashr etilib, ularda 200 mingga yaqin maqolalar, tibbiyotning 8000 ga yaqin sohalarini qamrab oluvchi darslik va monografiyalar chop etiladi. Dunyo farmatsevtika sanoatlarida yiliga 3 mingdan ortiq yangi dori-darmonlar klinik sinovdan o'tmoqda. Mana shularning hammasidan bo'lajak Ibn Sinolarni xabardor etib borish lozim. Yana bir taklifim: Respublika «Kamolot» yoshlar ijtimoiy harakati tarkibida «Ibn Sinochi yoshlar harakati» tuzilsa va unga institutlardagi tibbiyot litseylari, kollejlari, o'rta tibbiy bilim yurtlaridagi talabalarni birlashtirib, «Kelajagi buyuk mamlakat xalqining salomatligiga posbon bo'laylik» shiori ostida ishlashni tashkil qiluvchi yoshlar jamoasi yaratilsa.
-
Sog'lom avlod tarbiyasini takomillashtirish borasidagi fikringiz.
-
Sog'lom avlodni shakllantirish va tarbiya qilish muammolari jamiyatda iqtisodiy, siyosiy, ma'naviy, mafkuraviy mutanosiblik va barqarorlik hukm surganda to'Ia-to'kis ochiladi. Eng avvalo, irsiy kasalliklarni kamaytirisb va yo'qotish, onalar va bolalar salomatligini mo"tadillash, atrof-muhitni sanatsiya qilish (Ibn Sino ta'biricha, havoda zararli changlar bo'lmaganida - odam ming yil yashashi mumkin edi). Inson doimo sanitariya-gigiyena qoidalariga tushunib rioya qilishi, badantarbiya bilan uzulksiz shug'ullanishi, ovqatlanish madaniyatini o'zlashtirishi lozim.
-
Kelajagi buyuk davlat qurish yo'lida orzularingiz va rejalaringiz.
-
Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot barpo etish mening asosiy orzuim, ilmiy va ta'lim-tarbiya faoliyatimni yanada yaxshilashga mo'ljallangan yangi darsliklar, qo'llanmalar, monografiya va maqolalar yozib, chop etish va shogirdlarim qatorini yanada keng aytirish mening kelajak rejalarimdir.
-
|