nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qo’zgalmas uq atrofida aylanma harakat qiluvchi zveno deb nimaga aytiladi?

|
Qo’zgalmas uq atrofida aylanma harakat qiluvchi zveno deb nimaga aytiladi?
|
bet | 24/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант25. Qo’zgalmas uq atrofida aylanma harakat qiluvchi zveno deb nimaga aytiladi?
A) Krivoship B) Mushtcha C) Polzun D) Shatun
26. Davriy harakatdagi mashina agregatining harakat tenglamasi qanday bo’ladi?
A) B) C) D)
27. Mashina agregatini tuxtatishda tormozlovchi kuch qaysi turdagi kuchlarga mansub bo’ladi?
A) Zararli qarshilik B) Ishqalanish C) Harakatlantiruvchi D) Tuxtatuvchi
28. Tezlanish diagrammasidan tezlik diagrammasini hosil qilish uchun nima qilish kerak?
A) Tezlanish diagrammasini ikki marta integrallash zarur
B) Tezlanish diagrammasini bir marta integrallash kerak
C) Tezlanish diagrammasini ikki marta differensiallash zarur
D) Tezlanish diagrammasi bir marta differensiallash zarur
29. Bo`luvchi aylana radiusini aniqlash formulasini ko`rsating
A) B) C) D)
30. Turtkichning konstruktsiyasi bo`yisha mushtli mеxanizmlar nеsha turga bo`linadi?
A) 2 B) 4 C) 5 D) 3
Tuzuvchi D.Irgashev
V-9 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari
1. Qanday kuchlanish urinma kuchlanish deyiladi?
A) kesim yuziga pеrpеndikulyar yunalgan kuchlanish
B) mustahkamligini tekshirish , ko‘ndalang kesim o‘lchamlarini tanlash C) nuqtaning kuchlanishi.
2. Cho’zilishdagi mustaxkamlik shartidan necha xil masala xal qilinadi?
A) ichki kuchlanish B) 3 ta C) 4ta D) 5ta
3. Balka deb nimaga aytiladi?
A) 1ta B) buralishga ishlaydigan brusga balka deyiladi
C) egilishga ishlaydigan sterjenga balka deyiladi D) siqilishga ishlaydigan sterjenga balka deyiladi
4. Murakkab kuchlanish xolatida qiya kismidagi ( ) normal kuchlanish formulasining qaysi biri tug’ri?
A) B) cho’zilishga ishlaydigan sterjenga balka deyiladi C) D)
|
| |
Sof cho’zilish va siqilishda nechta ichki zuriqish kuchi xosil bo’ladi?

|
Sof cho’zilish va siqilishda nechta ichki zuriqish kuchi xosil bo’ladi?
|
bet | 25/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант5. Sof cho’zilish va siqilishda nechta ichki zuriqish kuchi xosil bo’ladi?
A) B) 3 C) 7 D) 1
6. Sof egilishda qaysi ichki zuriqish kuchi uzgarmas qiymatga ega bo’ladi?
A) 10 B) buylama kuch C) tayanch reaksiya kuchi D) eguvchi moment
7. formula nimani anglatadi?
A) eguvchi moment va buylama kuch B) Z uqiga nisbatan inersiya momenti
C) Y uqiga nisbatn inersiya momenti D) kutb inersiya momentini
8. – formulada nimani anglatadi?
A) markazdan qochirma inersiya momentini B) siljish burchagini
C) absalyut kuchishni D) absalyut cho’zilishni
9. formulada - nimani anglatadi?
A) puasson koeffisiyenti B) nisbiy siljishni C) siljishdagi elastiklik moduli D) proporsionallik koeffisiyenti
10. formulada n nima?
A) parchin mixlar soni B) siljish moduli C) parchin mixning kesuvchi kuch D) parchin mixning uzunligi
11. formula nimani ifodalaydi?
A) Y- uqiga nisbatan statik momentni B) Z- uqiga nisbatan statik momentni
C) Y-uqiga inersiya momentini D) Y-uqiga nisbatan inersiya momentini
12. formula nimani anglatadi?
A) Y uqiga nisbatn inersiya momenti B) qutb inersiya momentini
C) markazdan qochirma inersiya momentini D) Z uqiga nisbatan inersiya momenti
13. Doira shaklidagi kesim uchun qaysi inersiya momenti tug’ri yozilgan?
A) B) C) D)
14. formulada N nimani anglatadi?
A) quvvatni, ot kuchi xisobida B) quvvatni, kilovatt xisobida
C) valning minutiga aylanishlar sonini D) burovchi momentni
15. formula nimani anglatadi?
C) absalyut siqilish A) uzunlik birligiga tug’ri keladigan buralish burchagi
B) absalyut cho’zilish D) sterjenning tula buralish burchagi
|
| |
Atrof-olam va tabiat fanidan Maktabgacha ta’lim yo ‘nalishi talabalari uchun 2-mustaqil ish yo‘riqnomasi

|
Atrof-olam va tabiat fanidan Maktabgacha ta’lim yo ‘nalishi talabalari uchun 2-mustaqil ish yo‘riqnomasi
|
Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 15,66 Kb. | | #242752 |
Bog'liq atrof olam fanidan 2-topshiriq (10)
ATROF-OLAM VA TABIAT fanidan
Maktabgacha ta’lim yo ‘nalishi talabalari uchun 2-mustaqil ish
yo‘riqnomasi.
Atrof –olam va tabiat fanidan 6-7-8-9-10 chi mavzularni tavsiya etilgan adabiyotlar asosida o‘rganing va quyidagi reja asosida yoriting.
Mavzularni yoritishda Ilm-fan va tabiat markazida olib boriladigan tajribalar o‘tkazing.
Tajriba quydagi yo‘riqnoma asosida o‘tkazish talab etiladi.
1.Tajriba o‘tkazilgan guruh.
2.Tajriba bolalarni yosh guruhlariga mos bo ‘lishi;
3.O‘tkaziladigan tajriba bolalar uchun xafsiz bo‘lishi;
4.O‘tkazilayotgan tajribani bayonini keltirilishi;.
5.O‘tkazilayotgan tajriba fotosuratlar orqali yoritilishi;
6.Ushbu fotosuratlarda o‘zingizni ham nomoyon qilinishi;
Tavsiya etiladigan adabiyotlar ro‘yhati:
1.“Ilk qadam” davlat o‘dasturi. O‘zbekiston Respublikasi. Maktabgacha ta'lim tashkilotlari uchun davlat o‛quv dasturi /Takomillashtirilgan ikkinchi nashr/.Тoshkent-2022-yil, 96 b
2.Rasulxo‘jaeva M.A. Bolalarni hayvonot olami bilan tanishtirish orqali ahloqiy sifatlarini shakllantirish texnologiyasi. T.: “Ilm-Ziyo-Zakovat”, 2020 -yil
3.Djanpeisova G.E., Rasulxo‘jaeva M.A.Tabiat bilan tanishtirish. T.: Innovatsiya Ziyo, 2020.- 320 b.
4.Z.T.Radjapova. Ilm-fan va tabiat markazi. Tabiat in’omlaridan dizayn. O‘quv-qo‘llanma.Тоshkent: “Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi”, 2022-yil
5.O.A.Maxmudova,M.A.Rasulxodjayeva,A.A.Islamov,N.A.Erxonova,M.X.Muxamadaliyeva,D.F.Xalilova,S.A.Maxmudova.Fan va tabiat markazida faoliyat.-T.”Innovatsion rivojlanish nashriyoti-matbaa uyi”,2023-yil
Izoh: Rejaning 1-4 qismini yoritish uchun talablar:
a) Topshiriqlar faqat Word dasturida bajariladi;
b) Mavzularni yoritishda aniq ma`lumotlarga tayaning;
d) Topshiriqlar o’z shaxsiy fikringiz va plagiat (ko’chirish) siz bajariladi. (ko`chirilgan ishlar balli pasaytiriladi)
Mustaqil ta`limni baholash mezoni maksimal bal 15.
Agar talaba mavzu yuzasidan berilgan nazariy va amaliy topshiriqlarni to`liq bajarsa 14-15 bal bilan baholanadi.
Agar talaba amaliy ishni to`liq bajarsa 13-14 bal qo`yiladi.
Agar talaba rejalar bo`yicha ma`lumotlarni to`liq yoritib bersa 11-12- bal qo`yiladi.
Agar mustaqil ishni mavzusini umuman yoritib bermasa 0 bal qo`yiladi.
O‘qituvchi:N.Turdaliyeva.
Topshiriqni bajarish muddati:28.04.2024y.
|
| |
Faoliyatdagi markazlar - Mening jonajon O`zbekistonim

|
Mening jonajon O`zbekistonimBog'liq Nutq o`stirish mashg`ulot ishlanmasiFaoliyatdagi markazlar: nutq va ta’til, qurish va yasash, san’at markazi
Faoliyatning borishi:
Tarbiyachi:
- Bolalar, mustaqil Davlat bo`lganimizdan so`ng, o`z ramzlarimizga, o`z tilimiz, o`z
armiyamizga, o`z Prezidentimizga ega bo`ldik. Bugun biz sizlar bilan 14-yanvar – Vatan
himoyachilari kuni haqida suhbatlashamiz. Bizning milliy armiyamiz 1993-yilning 14-yanvar
kuni tashkil topgan. Armiyamizda oddiy askardan boshlab bosh qo`mondongacha xizmat
qiladilar. Bizning bosh qo`mondonimiz Sh.M. Mirziyoyev. Askar yigit kim? Askar yigit
Vatanimizni dushmanlardan qo`riqlaydi. Ular yurtimiz tinchligi uchun kecha- kunduz sergak
turadilar. Askarlarning o`z liboslari bor. Bu liboslar o`zlariga yarashib turadi. Milliy
armiyamiz mard askarlari baquvvat qurollari, raketa, pulemyot, tank, samalyotlari bor. Ular
Vatan tinchligi uchun xizmat qiladilar. Milli armiyamizni rivojlantirishda buyuk sarkarda
Amir Temurning “Temur tuzuklari” asaridan foydalanilgan. Ushbu asarda bobomiz armiyani
qanday shakllantirish qonun- qoidalari haqida yozib qoldirgan. Amir Temur bobomizning
o`gitlaridan foydalanib, Z.M.Bobur yurt tinchligi, xalq farovonligi uchun xizmat qilgan. Shu
jumladan, Jaloliddin Manguberdi ham o`z Vataniga sodiq bo`lib, jasorat ko`rsatgan.
- Barcha o`g`il bolalar bizning “Temurbeklar to`garagi” qasamyodini yod olishgan va bu
qasamyodiga sodiq qolishadi.
Men “Temurbeklar to`garagi”ga qabul qilinar ekanman, o`z ona yurtimni sevish,
ardoqlash, uni qo`riqlash uchun mard, jasur, ziyrak va qo`rmas o`g`lon bo`lishga tantanali
VA`DA BERAMAN! O`bekiston Respublikasiga xizmat qilaman.
Mavzuga oid she’rlar.
O`zbekona g`ururi baland,
Temuriylar nasliga monand.
Xalqi bilan yuragi payvand
Fidoyilar kerak Vatanga!
Vatanim, deb o`zin unutgan,
Yov kelganda ko`ksini tutgan.
Farzand bo`lib jonini tikkan
Fidoyilar kerak Vatanga.
Tarbiyachi:
“14-yanvar – Vatan himoyachilari kuni” mavzusi yuzasidan suhbatlashamiz.
1. O`zbekiston Respublikasi Prezidenti kim?
(O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev, O`zbek Armiyamizning Bosh
Qo`mondoni)
2. Milliy armiyamizda kimlar xizmat qiladi?
(Milliy armiyamizda mard va jasur askarlar xizmat qiladi).
54
3. Milliy armiyamizni qanday texnika va qurollari bor?
(Baquvvat qurollar, raketa, samalyot, tank, pulemyotlari bor)
|
| |
Yo’l diagrammasidan tezlanish diagrammasini hosil qilish uchun qanday usul qullash kerak?

|
Yo’l diagrammasidan tezlanish diagrammasini hosil qilish uchun qanday usul qullash kerak?
|
bet | 21/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант21. Yo’l diagrammasidan tezlanish diagrammasini hosil qilish uchun qanday usul qullash kerak?
A) Yo’l diagrammasini ikki marta differensiallash zarur B) Yo’l diagrammasini ikki marta integrallash zarur
C) Yo’l diagrammasini bir marta differensiallash zarur D) Yo’l diagrammasini bir marta integrallash zarur
22. Keltirilgan kuch va keltirilgan moment o’rtasida qanday bog’lanish bor?
A) B) C) D)
23. Metall qirqish dastgoxi qaysi turdagi mashinalarga mansub?
A) Texnologik B) Boshqarish C) Energetik D) Transport
24. Mashinaning o’z vazifasini etarlicha muddat davomida barcha kursatkichlarini me'yorida saklagan holda bajarishi qaysi talabga mansub?
A) Ishonchlilik B) Iqtisodiy C) Ishga yarokli D) Texnologik
25. Qo’zgalmas uq atrofida aylanma harakat qiluvchi zveno deb nimaga aytiladi?
A) Krivoship B) Mushtcha C) Polzun D) Shatun
26. Davriy harakatdagi mashina agregatining harakat tenglamasi qanday bo’ladi?
A) B) C) D)
27. Mashina agregatini tuxtatishda tormozlovchi kuch qaysi turdagi kuchlarga mansub bo’ladi?
A) Zararli qarshilik B) Ishqalanish C) Harakatlantiruvchi D) Tuxtatuvchi
28. Tezlanish diagrammasidan tezlik diagrammasini hosil qilish uchun nima qilish kerak?
A) Tezlanish diagrammasini ikki marta integrallash zarur
B) Tezlanish diagrammasini bir marta integrallash kerak
C) Tezlanish diagrammasini ikki marta differensiallash zarur
D) Tezlanish diagrammasi bir marta differensiallash zarur
29. Bo`luvchi aylana radiusini aniqlash formulasini ko`rsating
A) B) C) D)
30. Turtkichning konstruktsiyasi bo`yisha mushtli mеxanizmlar nеsha turga bo`linadi?
A) 2 B) 4 C) 5 D) 3
|
| |
formula nimani ifodalaydi? - V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?

|
V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?
|
bet | 30/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант22. formula nimani ifodalaydi?
A) ichki kuchdan xosil bulgan kuchlanish B) tashqi kuch bajargan ishni
D) tashqi kuchdan xosil bulgan kuchishni C) ichki kuchdan xosil bulgan kuchishni
23. – formulada M0- nimani ifodalaydi?
A) ichki kuchdan xosil bulgan kundalang kuchni B) birlik kuchdan xosil bulgan momentni
C) tashqi kuchdan xosil bulgan kundalang kuchni D) birlik kuch quyilgan nuqtada xosil bulgan momentni
24. – formula kim tomonidan ifoda qilingan?
A) Mor B) Betti C) Vereshagin D) Kostilyano
25. Tug’ri turtburchak yuza uchun qaysi formulada qarshilik momenti qiymati tug’ri ko‘rsatilgan?
A) B) C) D)
26. formulada nimani anglatadi?
A) cuzishda hosil bo’ladigan salqilik B) faqat ko’ndalang kuchdan hosil bo’ladigan salqilik
C) kuchdan hosil bo’ladigan salqilik D) faqat bo’ylama kuchdan hosil bo’ladigan salqilik
27. Dinamik kuchlarga qanday kuchlar kiradi?
A) davriy o’zgaruvchi kuchlar B) inersiya kuchlar
C) inersiya, zarba va davriy o’zgaruvchi kuchlar D) zarba kuchlar
28. Bir jismning ikkinchi jismga urilishida nima xosil bo’ladi?
A) egilish B) zarb C) buralish D) cho’zilish
29. Zarb kuchining ta’siridan xosil bo’lishi mumkin?
A) buralish va murakkab deformatsiya
B) cho’zilish yoki siqilish, buylama zarb, egilish, kundalang zarb, buralish va murakkab deformatsiya
C) egilish, kundalang zarb,
D) cho’zilish yoki siqilish, buylama zarb
30. Zarb yuki ta’sir qilgan sterjinda hosil bo’ladigan ….. juda aniqlash qiyin?
A) tebranishni B) deformatsiya va kuchlaniishlarni C) kuchlaniishlarni D) deformatsiyani
Tuzuvchi D.Irgashev
V-11 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari
1. Tekis mexanizmlarning harakatchanlik darajasi qanday topiladi?
A) B) C) D)
|
| |
Fuqarolik sudida da’voni ta’minlash choralari

27. Fuqarolik sudida da’voni ta’minlash choralari..
Javobgarga tegitshli bulgan va uning uzida yoki bosh qa shaxsda turgan mol-mulk yoxud pul summasini xatlash, javobgarning muayan xarakatlarni amalga oshirishini ta qi qlash, bosh qa shaxslarning javobgarga mol-mulk berishni yoki unga nisbatan boqa majburiyatlarni bajarishni ta qi qlash, mol-mulkni xatlashdan chi qarish to‘g‘risida da’vo quzgatilgan ta qdirda uni sotishni to‘xtatish va agar ijro xujjat yuzasidan da’vo tartibida nizolashayotgan bulsa va bundan nizolashishga qonun xujjatlarida yul quyilsa, bu xujjat undiruvni tuxtatish;
Javobgarga tegitshli bulgan va uning uzida yoki boshqa shaxsda turgan mol-mulk yoxud pul summasini xatlash, javobgarning muayan xarakatlarni amalga oshirishini ta qi qlash, bosh qa shaxslarning javobgarga mol-mulk berishni yoki unga nisbatan bo qa majburiyatlarni bajarishni taqiqlash;
Mol-mulkni xatlashdan chiqarish to‘g‘risida da’vo quzgatilgan taqdirda uni sotishni tuxtatish va agar ijro xujjat yuzasidan da’vo tartibida nizolashayotgan bulsa va bundan nizolashishga qonun xujjatlarida yul quyilsa, bu xujjatga undiruvni tuxtatish;
Agar ijro xujjat yuzasidan da’vo tartibida nizolashayotgan bulsa va bundan nizolashishga qonun xujjatlar ida yo‘l quyilsa, bu xujjat undiruvni tuxtatish;
|
O‘zbekiston Respublikasining Prokuratura to‘g‘risidagi qonuni... qabul qilingan

33. O‘zbekiston Respublikasining Prokuratura to‘g‘risidagi qonuni... qabul qilingan
2001 yil 29-avgustda;
2001 yil 30-avgustda;
2001 yil 28-avgustda;
2001 yil 27-avgustda;
34. Sudlar tizimi to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining .. moddalarida belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 106-moddasidan 116 moddalarida belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 105-110-moddalari-da belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 104-111-moddalari-da belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 120-128-moddalari-da belgilangan.
|
Kerakli jixoz va materiallar

80
Boshiga kiygan do`ppi
Bolalar javoblari: (choynak)
2-topishmoq. Yana bitta topishmoq aytaman
Ona bola yemas-ichmas
Dasturxondan nari ketmas
Bolalar javoblari: (choynak, piyola)
Tarbiyachi: To`g`ri bolajonlar mana “Sirli sandiqcha”miz ham ochildi. Qarang uning ichida,
choynak, payola, tavoqlar, likopchalar bor ekan. Hozir ular haqida sizlarga aytib beraman.
Shu payt eshikdan Bilmasvoy kirib keladi. Bolalar bilan salomlashadi.
Tarbiyachi: Bolalar guruhimizga mehmon tashrif buyurdi.
Uyimizga mehmon kelsa nima
qilamiz.
Bolalar: Dasturxon bezatamiz, mehmon qilamiz.
Tarbiyachi: Kelinglar biz ham mehmonlarni dasturxonga taklif etamiz.
Buning uchun nima qilish kerak?
Bolalar: Dasturxon yozib turli xil noz-ne’matlar va choynak payola, shirinliklar qo`yiladi.
Tarbiyachi: Mehmonlarga choy quyib uzatamiz
Bilmasvoy: Ustoz bu idishlar juda ham ajoyib ekan, ular qanday tayyorlangan?
Tarbiyachi: Bolajonlar aytingchi, choynak va payola bizga nima uchun kerak?
Kinematik zanjir deb nimaga aytiladi?

|
Kinematik zanjir deb nimaga aytiladi?
|
bet | 62/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант26. Kinematik zanjir deb nimaga aytiladi?
A) Detallarning kinematik juft hosil qilib birikishi B) Mexanizm detallarining ketma-ket birikmasi majmui
C) Zvenolarning kinematik juft hosil qilib birikishi tizimi D) Detallarning ma'lum bir qonuniyat bilan birikishi
27. Fazoviy mexanizmlarning harakatchanlik darajasi qanday topiladi?
B) A) C) D)
28. Tezliklar plani qurish yo’li bilan mexanizmni kinematik tekshirish qanday usul deb ataladi?
A2) Analitik B) Grafik C) Grofo analitik D) Eksperimental
29. Mexanizmlarni kinetostatik hisoblashda qanday prinsipdan foydalaniladi?
A) Tenglik B) Uxshashlik C) Chebishev D) Dalamber
30. Yo’l diagrammasidan tezlanish diagrammasini hosil qilish uchun qanday usul qullash kerak?
A) Yo’l diagrammasini ikki marta differensiallash zarur B) Yo’l diagrammasini ikki marta integrallash zarur
C) Yo’l diagrammasini bir marta differensiallash zarur D) Yo’l diagrammasini bir marta integrallash zarur
Tuzuvchi D.Irgashev
V-23 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari
1. Silindrik tishli uzatma bu...?
A) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi va parallеl bo`lgan uzatma B) G`ildiraklari o`qlari parallеl bo`lgan uzatma
C) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi uzatma D) G`ildiraklari o`qlari ayqash bo`lgan uzatma
2. Uzatmaning ilashish chizig`i bu?
A) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan normal B) Ikki tishli g`ildirak tishlarining kontaktdagi ko`rinishi
C) Bu kontakt nuqtalarning gеomеtrik o`rni D) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan urinma
3. Tishli ilashmaning ilashish burchagi bu?
A) Ilashuvchi tishli g`ildiraklarning asosiy aylanalariga urinmadir
B) Bu ilashish chizig`i va markaziy chiziqqa pеrpеndikulyar orasidagi o`tkir burchak
C) Ilashish chizig`i va markaziy chiziqqa pеrpеndikulyar orasidagi o`tkir burchak
D) Tish profiliga amaliy ilashish chizig`i ostki nuqtalardan o`tkazilgan yoy chеgarasi
|
| |
Sfеrik kinеmatik juftda bo`g`inlarning bir-biriga nisbatan mumkin bo`lgan harakatlari soni?

|
Sfеrik kinеmatik juftda bo`g`inlarning bir-biriga nisbatan mumkin bo`lgan harakatlari soni?
|
bet | 60/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант2. Sfеrik kinеmatik juftda bo`g`inlarning bir-biriga nisbatan mumkin bo`lgan harakatlari soni?
A) 5 B) 2 C) 3 D) 4
3. Aylanuvchi kinеmatik juftda bo`g`inlarning bir-biriga nisbatan mumkin bo`lgan harakatlari sonini ko`rsating ?
A) 2 B) 4 C) 1 D) 3
4. Mashinalardagi mеxanizmlar konstruktiv tuzilishiga ko`ra nеsha turga bo’linadi?
A) 5 B) 7 C) 4 D) 6
5. Assur guruxi deb qanday guruxga aytiladi?
A) Harakatchanlik darajasi 3 ga teng bo’lgan gurux
B) Harakatchanlik darajasi 1 ga teng bo’lgan gurux
C) Harakatchanlik darajasi 0 ga teng bo’lgan gurux
D) Harakatchanlik darajasi 2 ga teng bo’lgan gurux
6. Tezliklar planida Р harfi bilan belgilangan va tezligi O ga teng bo’lgan nuqta nima deb ataladi?
A) R nuqtaning nisbiy tezligi nuqtasi B) Tezliklar planining qutbi
C) Tezliklar planining boshlang’ich nuqtasi D) Tezliklar planining markaziy nuqtasi
7. 900 ga burilgan tezliklar plani qurish yordamida muvozanatlovchi kuchni topish qanday usul deb ataladi?
A) Grafik usul B) Chebishiv usuli C) Jukovskiy usuli D) Analitik
8. Kinematik diagrammalar yordamida mexanizmlar kinematikasini o’rganish qanday usul deb ataladi?
A) Ekspremental B) Analitik C) Grafik D) Grofaanalitik
9. Mashina agregati harakatini necha davrga bo’lish mumkin?
A) 4 B) 5 C) 3 D) 2
10. Mashina agregatini tuxtatishda tormozlovchi kuch qaysi turdagi kuchlarga mansub bo’ladi?
A) Ishqalanish B) Zararli qarshilik C) Tuxtatuvchi D) Harakatlantiruvchi
11. Ichki yonuv dvigateli qaysi turdagi mashinalarga mansub?
A) Transport B) Boshqarish C) Texnologik D) Energetik
12. Shar-tеkislik nеchanchi sinf kinеmatik juft?
A) 4 B) 3 C) 2 D) 1
13. Tsilindr-tеkislik nеchanchi sinf kinеmatik juft?
A) 4 B) 1 C) 2 D) 3
14. Tsilindr-tsilindr nеchanchi sinf kinеmatik juft?
A) 3 B) 1 C) 2 D) 4
|
| |
Ichki ilashma bu? - V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?

|
V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?
|
bet | 63/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант4. Ichki ilashma bu?
A) Musbat uzatish nisbatiga ega bo`lgan qarama-qarshi yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
B) Musbat uzatish nisbatiga ega bo`lgan bir xil yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
C) Manfiy uzatish nisbatiga ega bo`lgan bir xil yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
D) Manfiy uzatish nisbatiga ega bo`lgan qarama-qarshi yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
5. Diffеrеnsial bu
A) Ikkita kirish va ikkita chiqishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
B) Bitta qo`zg`almas markaziy g`ildirak, bitta kirishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
C) Bitta kirish va ikkita chiqishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
D) Ikkita kirish va bitta chiqishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
6. Mashina dinamikasi bu?
A) Ichki kuchlar ta'sirida mashina harakatini o`rganish B) Mashinaning tinch holatini o`rganish
C) Tashqi kushlar ta'sirida mashina harakatini o`rganish
D) Ichki va tashqi kuchlar ta'sirida mashina harakatini o`rganish
7. Kеltirilgan kuch momеnti bu...?
A) Inеrsiya momеnti mashina va modеlning potеnsial enеrgiya tеnglamasidan aniqlanadi
B) Mashina va modеl quvvatlarining tеngligidan aniqlanadigan kuch momеnti
C) Inеrsiya momеnti mashina va modеlning kinеtik enеrgiya tеnglamasidan aniqlanadi
D) Mashina va modеl quvvatlarining tеngsizligidan aniqlanadigan kuch momеnti
8. Inеrsiya imkoniyati bu...?
A) Kеltirilgan kuch momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarishi
B) Kеltirilgan inеrsiya momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarishi
C) Kеltirilgan inеrsiya momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarmasligi
D) Kеltirilgan kuch momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarmasligi
9. Notеkislik koeffitsiеnti bu...?
A) Tеzlanish tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga ko`paytmasi
B) Tеzlik tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga nisbati
C) Tеzlanish tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga nisbati
D) Tеzlik tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga ko`paytmasi
|
| |
Mashinaning o’z vazifasini etarlicha muddat davomida barcha kursatkichlarini me'yorida saqlagan holda bajarishi qaysi talabga mansub?

|
Mashinaning o’z vazifasini etarlicha muddat davomida barcha kursatkichlarini me'yorida saqlagan holda bajarishi qaysi talabga mansub?
|
bet | 23/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант15Mashinaning o’z vazifasini etarlicha muddat davomida barcha kursatkichlarini me'yorida saqlagan holda bajarishi qaysi talabga mansub?
A) Texnologik B) Ishga yaroqli C) Iqtisodiy D) Ishonchlilik
16. Qo’zg'almas uq atrofida aylanma harakat qiluvchi zveno deb nimaga aytiladi?
A) Mushtcha B) Polzun C) Shatun D) Krivoship
17. Kinematik zanjir deb nimaga aytiladi?
A) Detallarning kinematik juft hosil qilib birikishi B) Mexanizm detallarining ketma-ket birikmasi majmui
C) Zvenolarning kinematik juft hosil qilib birikishi tizimi D) Detallarning ma'lum bir qonuniyat bilan birikishi
18. Fazoviy mexanizmlarning harakatchanlik darajasi qanday topiladi?
B) A) C) D)
19. Tezliklar plani qurish yo’li bilan mexanizmni kinematik tekshirish qanday usul deb ataladi?
A) Analitik B) Grafik C) Grofo analitik D) Eksperimental
20. Mexanizmlarni kinetostatik hisoblashda qanday prinsipdan foydalaniladi?
A) Tenglik B) Uxshashlik C) Chebishev D) Dalamber
21. Yo’l diagrammasidan tezlanish diagrammasini hosil qilish uchun qanday usul qullash kerak?
A) Yo’l diagrammasini ikki marta differensiallash zarur B) Yo’l diagrammasini ikki marta integrallash zarur
C) Yo’l diagrammasini bir marta differensiallash zarur D) Yo’l diagrammasini bir marta integrallash zarur
22. Keltirilgan kuch va keltirilgan moment o’rtasida qanday bog’lanish bor?
A) B) C) D)
23. Metall qirqish dastgoxi qaysi turdagi mashinalarga mansub?
A) Texnologik B) Boshqarish C) Energetik D) Transport
24. Mashinaning o’z vazifasini etarlicha muddat davomida barcha kursatkichlarini me'yorida saklagan holda bajarishi qaysi talabga mansub?
A) Ishonchlilik B) Iqtisodiy C) Ishga yarokli D) Texnologik
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mashinaning o’z vazifasini etarlicha muddat davomida barcha kursatkichlarini me'yorida saqlagan holda bajarishi qaysi talabga mansub?
|
Xarakter va kishining tashqi ko‘rinishi

ning rivojlanish darajasi miyaning tegishli qismlari kattaligiga to‘g‘ri-
dan-to‘g‘ri bog‘liqdir.
Gallning fikriga ko‘ra, bosh suyaklari miyaning qabariq va chu-
qurcha joylariga aniq mos kelganligi uchun ham, uning ruhiy belgila-
rini aniq aytib berish uchun kishining bosh suyagiga bir nazar tashlash
yoki shunchaki boshning «bo‘rtiq joylarini» ushlab ko‘rish aftidan
yetarli bo‘lsa kerak.
Bu ta’limotda umuman miya yarim sharining tuzilishi shaxs xusu-
siyatlariga bog‘liq bo‘ladi, degan to‘g‘ri boshlang‘ich fikrdan tashqari
barchasi nihoyat darajada noto‘g‘ridir.
Gall maxsus frenologik xaritalar tuzib chiqdi. Ularda bosh suyagi-
ning yuzasi 27 qismga taqsimlanib, ulardan har biriga ma’lum bir
ruhiy sifat, masalan, ehtiyotkorlik va uzoqni o‘ylab ish qilish, ashad-
diylik va qotillikka moyillik, ayyorlik, doimiylik, qat’iylik va qaysar-
lik kabilar mos keladi.
Ko‘p o‘tmay anatomik tadqiqotlar miyaning do‘ngliklariga bosh
suyagining qabariqligi butunlay to‘g‘ri kelmasligini ishonarli qilib
ko‘rsatdi. Bosh suyagi, frenologlar o‘ylaganidek, miyaning shakliga
qarab qo‘yilmagandir. Frenologik xaritani tuzishga asos bo‘lgan
metod ham noilmiy bo‘lib chiqdi.
Psixik qobiliyatlarning markazlari to‘g‘risidagi Gallning afsona-
viy xomxayollari noilmiydir. Lekin uning miyaning turli bo‘linmalari
psixologik xususiyatlar va jarayonlar uchun javobgardir, degan fikrida
jon bor edi.
Qobiliyatlar va iste’dodning tabiiy sharoitlari

Tug‘ma layoqat
jumlasiga nozik hid sezish, binobarin, bilish analiza-
torlarining alohida yuksak sezgirligi muvofiqdir.
Shaxs muayyan tabiiy layoqatga ega bo‘lsa, u holda o‘ziga
taalluqli qobiliyatlarni rivojlantirish nisbatan oson kechadi. Inson-
larning kasbiy qobiliyati ular layoqatlarining rivojlanish mahsulidir.
Layoqat ko‘p qirrali psixik hodisa bo‘lganligi tufayli,
faoliyat talab-
larining xususiyatiga bog‘liq ravishda, bir xil layoqatlar negizida har
xil qobiliyatlar rivojlanishi kuzatiladi.
Qobiliyatning rivojlanishi shaxsning tarkib topishi bilan uzviy
uyg‘unlikka ega bo‘lib, inson kamoloti har ikkala omilning o‘zaro
hamkorligini talab qiladi. Iste’dodli o‘quvchilar
va talabalar shakllani-
shi ijtimoiy muhit, ijtimoiy institutlar, ma’naviyat asoslari hamda
o‘zini o‘zi
namoyon etish, o‘zini o‘zi kashf qilish, o‘zini o‘zi rivojlan-
tirish asosida amalga oshishi odatiy ijtimoiy psixologik qonuniyat
tariqasida xizmat qiladi.
Qobiliyatlarning tuzilishi - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

shunga o‘xshash qobiliyatlarning tuzilishi maxsus xususiyatga ega
bo‘lib, kasbiy ahamiyat kasb etishi mumkin.
Qobiliyatlar asosan ikki turga bo‘linadi:
umumiy va maxsus qobi-
liyatlar
. Shaxsning umumiy qobiliyatlari yoki umumiy fazilatlari
ularning to‘laqonli muayyan psixologik ko‘rinishlari bo‘lib, ularni
tadqiq qilishga psixologlar allaqachon kirishgan.
Muayyan faoliyat
sharoitlarida qobiliyat sifatida namoyon bo‘ladigan shaxsning bunday
umumiy fazilatlari jumlasiga odamlarning uch turidan bittasiga
mansubligini ko‘rsatadigan individual-psixologik fazilatlar kiradi.
I. P. Pavlov asarlarida «badiiy», «fikrlovchi» va «o‘rta» tiplar deb
qayd qilingan mazkur tipologiya kishining oliy asab faoliyati unda
ikkita signal tizimi mavjudligi bilan belgilanishiga muvofiq ta’limot
bilan bog‘langandir. Birinchi
signallar tizimi obrazli, emotsional va
ikkinchisi ana shu obrazlar haqida so‘zlar orqali signal berish bilan
bog‘liq, ya’ni signallarning signali bilan bog‘liq.
Garchi qobiliyatlarning rivoji har turli odamlarda mutlaqo bir xil
bo‘lmagan tabiiy shart-sharoitlarga bog‘liq bo‘lsa ham, yuqorida ko‘-
rib o‘tilgan iste’dod nishonalari va qobiliyatlar o‘rtasidagi nisbat,
qobiliyatlar shunchaki tabiat in’omi emas, balki kishilik tarixining
mahsuli ekanligini ko‘rsatadi.
Iste’dod, uning tuzilishi va paydo bo‘lishi

Psixologik ma’lumotlarni umumlashtirgan holda ikki xil xusu-
siyatli fikrni alohida ta’kidlab o‘tish iste’dod
tuzilishini oson tushu-
nish imkoniyatini yaratadi:
iste’dod shaxs psixik xislatlarining shunday murakkab birikma-
sidirki, uni: a) alohida, yagona maxsus qobiliyat bilan; b) xotiraning
yuksak mahsuldorligi orqali; c) hatto noyob (kamyob, nodir)
sifat
tariqasida o‘lchab bo‘lmaydi;
shaxsda u yoki bu qobiliyatning mavjud emasligi hamda yetarli
darajada taraqqiy etmaganligi iste’dodning murakkab tarkibiga kiruv-
chi boshqa qobiliyatlarning jadal takomillashuvi orqali ularning o‘rni-
ni bosishi (kompensatsiya qilishi) mumkin.
Iste’dod o‘zining umumiy va maxsus sifatlari yig‘indisi bilan
ijodiy yutuq imkoniyatining ayniyatidir. Iste’dod
mahoratning dastlab-
ki sharti hisoblansa-da, lekin ular bir-biridan muayyan darajada
tafovutlanadi. Iste’dod katta, ijodiy va zo‘r mehnat mahsulidir,
mehnat
esa hayotiy tajriba va ko‘nikmalar zaruriy majmuasining manbai
hisoblanadi. Ijodiyotning sharti hayotiy tajriba, zaruriy ko‘nikma va
malakalar yig‘indisining mavjudligidir.
Ijodiy faoliyat iste’dodning ajralmas qismi hisoblanib,
bunda
ruhlanish
deb nomlangan psixologik holat alohida ahamiyat kasb
etadi. Ruhlanish esa faoliyat mahsuldorligi ortishiga qaratilgan ijodiy
lahzadan iborat. Iste’dod imkoniyat tariqasida psixologik hodisa, ma-
horat esa haqiqatga aylangan imkoniyatning gavdalanishi hisoblanadi.
Psixologik nuqtai nazardan haqiqiy mahorat shaxs iste’dodining
faoliyatda namoyon bo‘lishidir.
Sfеrik sharnir nеchanchi sinf kinеmatik juft?

|
Sfеrik sharnir nеchanchi sinf kinеmatik juft?
|
bet | 61/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант15. Sfеrik sharnir nеchanchi sinf kinеmatik juft?
A) 4 B) 2 C) 1 D) 3
16. Prizma-prizma nеchanchi sinf kinеmatik juft?
A) 2 B) 3 C) 4 D) 5
17. Kulisa qanday harakat qiladi
A) O’g’ri chiziqli B) aylanma C) tеkis pavrallеl D) murakakab
19. Mashinaning o’z vazifasini etarlicha muddat davomida barcha kursatkichlarini me'yorida saqlagan holda bajarishi qaysi talabga mansub?
A) Texnologik B) Ishga yaroqli C) Iqtisodiy D) Ishonchlilik
20. Qo’zg'almas uq atrofida aylanma harakat qiluvchi zveno deb nimaga aytiladi?
A) Mushtcha B) Polzun C) Shatun D) Krivoship
21. Kinematik juft deb nimaga aytiladi?
A) Uch detalning qo’zg’almas birikmasi B) Ikki detalning maxkam birikmasi
C) Ikki zvenoning maxkam birikmasi D) Ikki zvenoning harakatchan birikmasi
22. Mashinaga qaysi javobda to’liq to’g'ri ta'rif berilgan?
A) Energiya va harakatni o’zgartiruvchi, axborot tuplovchi va qayta ishlovchi, ishlab chiqarishni engillashtiruvchi
B) Bir turdagi energiyani boshqa turga o’zgartiruvchi mexanizm;
C) Energiya va harakatni o’zgartiruvchi, axborot tuplovchi va qayta ishlovchi, ishlab chiqarish samaradorligini oshiruvchi, aqliy va jismoniy mexnatni engillashtiruvchi mexanizm
D) Energiya va harakatni o’zgartiruvchi, axborot tuplovchi va qayta ishlovchi ishlab chiqarish samaradorligini oshiruvchi, aqliy va jismoniy mexnatni engillashtiruvchi qurilma
23. Qaysi javobda mexanizmga to’liq to’g'ri ta'rif berilgan?
A) Mashinaning detallardan tashkil topgan bir qismi
B) Mashinaning ma'lum bir harakatni amalga oshiruvchi yoki bir turdagi harakatni boshqa turdagi harakatga aylantiruvchi qismi
C) Bir turdagi energiyani boshqa turga aylantiruvchi moslama
D) Mashinaning bir qismi
24. Kinematik juftlar necha sinfga bo’linadi?
A) 5 B) 4 C) 2 D) 3
25. Stol ustidagi silindr, ya'ni silindr-tekislik kinematik jufti nechanchi sinf?
A) 5 B) 3 C) 4 D) 2
|
| |
A) tashkiliy guruhga - O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi

|
O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi
|
bet | 174/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mA) tashkiliy guruhga - qiyoslash, longityud, kompleks metodlari kiradi;
B) emperik guruhga kuzatish, eksperiment, suhbat, so’rovnoma, test, faoliyat mahsulini o’rganish metodi, biografiya, sosiometriya;
V) natijalarni qayta ishlash yoki statistik metodlar;
G) sharhlash guruhiga genetik va donalash metodlari kiradi.
FAOLIYAT
Faoliyat - insoniyatga xos ong bilan boshqariladigan ehtiyojlar tufayli, paydo bo’ladigan va tashqi olam bilan kishining o’z-o’zini bilishga, uni qayta qurishga yo’naltirilgan faolligidir.
Harakat - maqsadga muvofiq yo’naltirilib, ongli ravishda amalga oshiriladigan harakatlar yig’indisi. Harakat ongli faoliyatlarning tarkibiy qismlari va motivlaridan biridir.
Q.Turg’unovning "Psixologiya" terminlarining qisqacha ruscha-o’zbekcha izohli lug’atida: Faollik - shaxsning ehtiyojlarini qondirish uchun voqelikni o’zlashtirishga qaratilgan muhim qobiliyatidir. Faollik ixtiyoriy va ixtiyorsiz bo’lib, kishining faoliyati mehnat, o’qish, o’yin, ijtimoiy hayot, sport, ijod kabilarda yaqqol namoyon bo’ladi"- deb ko’rsatiladi.
Faoliyat - inson hayotining uning voqelikka nisbatan faol munosabatining ro’yobga chiqish shakli. harakat - maqsadga muvofiq yo’nal-tirilib, ongli ravishda amalga oshiriladigan harakatlar yig’indisi ongli faoliyat tarkibiy qismlari va motivlaridan iborat.
V.M.Karimovaning "Psixologiya" o’quv qo’llanmasida quyidagicha ta'riflar uchraydi: Faollik - shaxsning hayotdagi barcha xatti-harakatlarini namoyon etishni tushuntiruvchi kategoriyadir. Faoliyat - inson ongi va tafakkuri bilan boshqariladigan, undagi turli-tuman ehtiyojlardan kelib chiqadigan hamda tashqi olamni va o’z-o’zini o’zgartirish va takomillashtirishga
qaratilgan o’ziga xos faollik shaklidir.
|
|
|
| |
Yo’ - O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi

|
O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi
|
bet | 176/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw m1.Yo’nalganlik - ehtiyojlar, qiziqishlar, ideallar, e'tiqodlar faoliyat va xulqning ustuvor motivlari hamda dunyoqarashlarda ifodalanadi.
2.Bilimlar, ko’nikmalar, malakalar - hayot va faoliyat jarayonida egallanadi.
3.Individual tipologik xususiyatlar - temperament, xarakter, qobiliyatlarda aks etadi.
Psixik faoliyatning yo’naltirilishi deganda ana shu tanlashgina tushunilib qolmay, balki ana shu tanlanganni saqlash va qo’llab-quvvatlash tushuniladi. Diqqatning bilish jarayoni uchun ahamiyatini alohida ta'kidlab o’tish lozimdir. Diqqat sezish jarayonida, idrok qilishda, xotira, xayol va tafakkur jarayonlarida har doim ishtirok etadi. Diqqat barcha aks ettirish jarayonlarimizning doimiy yo’ldoshidir. Diqqat barcha psixik jarayonlarimizda qatnashsa ham, lekin diqqatning o’zi hech narsani aks ettirmaydi.
Odam biror narsaga zo’r diqqat bilan kirishgan paytida uning tashqi qiyofasida ayrim o’zgarishlar ko’zga tashlanadi. Demak, diqqat odatda o’zining sirtqi ya'ni tashqi alomatlariga egadir.
Birinchidan, diqqat qaratilgan narsani yaxshi idrok qilish uchun unga muvofiqlashishga urinishdan iborat harakatlar (tikilib qarash, quloq solish) qilinadi.
Ikkinchidan, ortiqcha harakatlar to’xtaydi. Jiddiy diqqatning xususiyatlaridan biri qimirlamasdan jim turishdir. Masalan, auditoriya va teatr zalidagi jimlik diqqat vaqtidagi harakatsizlik natijasi bo’lib, bu jimlik odamlar ma'ruzachini yoki artistni zo’r e'tibor bilan tinglashayotganini anglatadi.
Uchinchidan, kuchli diqqat paytida kishining nafas olishi sekinlashib va pasayib qoladi.
Demak, diqqat paytida organizm reseptorlarimiz alohida holatda bo’ladi. Ammo bu holat diqqatning faqat tashqi ifodasi bo’libgina qolmay, balki uning ma'lum yo’nalishi va barqarorligini saqlab turuvchi shartlardan biri hamdir. Shuning uchun ko’pincha biror ishni bajarishdan avval organizmimizni shu ishga moslab muayyan bir holatda tutib olamiz.
|
|
| |
O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov - bet 35

xislatlarini tarkib toptiradi. Mehnat jamoalarida, norasmiy guruhlarda
ham xarakter xususiyatlarida sezilarli o‘zgarishlar yuzaga keladi.
Ilk yoshlik davrida shakllangan xarakter
xislatlari nihoyat daraja-
da barqaror bo‘lib, ularga ayrim o‘zgarishlar kiritish juda qiyin ke-
chadi. Xarakter xislatlarining chuqurligi, barqarorligi, doimiyligi ko‘p
jihatdan shaxs munosabatlarining onglilik darajasiga bog‘liq. Inson-
ning rostgo‘ylik, mehnatsevarlik xislatlari tasodifiy tarkib topmagan
bo‘lib, uning ongli qarashlariga, aqidalariga mos tushsa,
u holda har
qanday qiyin holatlarda ham namoyon bo‘laveradi.
Shunday qilib, psixikaning individual sifat xususiyatlari shaxsning
ijtimoiy-tipik munosabatlari bilan qo‘shilgan taqdirdagina xarakter
xislatlarini belgilash, tavsiflash imkoniyati vujudga keladi.
Xuddi temperament kabi xarakter ham kishining fiziologik xusu-
siyatlariga va, avvalo,
asab tizimi
turiga bog‘liqdir. Chunki xarakter
bilan temperamentning o‘zaro munosabati ularning fiziologik asoslari
bilan belgilanadi. Xarakter xususiyatlarining tashqi jihatdan namoyon
bo‘lib, aynan shu tarzda muayyan
vaqt mobaynida kechishi
dinamik
xususiyat
deyiladi.
Xarakter xislatlarining dinamik xususiyati temperament xususiyat-
lariga bog‘liqdir. Temperamentning xususiyatlari xarakterning
muayyan tomonlari rivojlanishiga
qarshilik ko‘rsatishi
yoki
yordam
berishi
mumkin. Xolerik yoki sangvinik tipdagi odamga qaraganda,
flegmatik tipdagi odam o‘zida tashabbuskorlik va qat’iylikni tarkib
toptirishi qiyinroqdir. Jur’atsizlik va vahimani bartaraf etish melan-
xolik uchun jiddiy muammo hisoblanadi.
Xarakterning jamoada shakllantirilishi xolerik tipdagi kishilarda
o‘zini tuta bilishni va o‘ziga tanqidiy ko‘z
bilan qarashni, sangvinik-
larda sabotlilikni, flegmatiklarda faollikni rivojlantirish uchun qulay
sharoitlar yaratadi
1
.
Xarakter kishining xulq-atvor dasturidir. Kishining faoliyati,
uning xulq-atvori, eng avvalo, uning o‘z oldiga qo‘ygan
maqsadlari
bilan belgilanadi va shaxsining yo‘nalganligi – qiziqishlari, ideallari
va e’tiqodining majmui doimo uning xulq-atvori va faoliyatining
asosiy determinanti bo‘lib qoladi.
1
Umumiy psixologiya / A. V. Petrovskiy tahriri ostida. – T., 1992. – 467-b.
89
Biroq shaxs yo‘nalishida ko‘plab umumiylik bo‘lgan va maq-
sadlari bir-biriga to‘g‘ri keladigan ikki kishida ana shu maqsadlarga
erishish uchun ular foydalanayotgan usullarda jiddiy farqlar bo‘lishi
mumkin. Ana shu farqlar ortida shaxs xarakterining xususiyatlari
turadi. Kishining xarakteridagi tipik holatlarda go‘yo uning xulq-
atvori uchun tipik dasturning poydevori qo‘yilgan bo‘ladi.
Shunday qilib, xarakterning
xususiyatlari muayyan undovchi, vaj-
sabab bildiruvchi kuchga ega bo‘ladi, bu kuch ko‘pincha xatti-harakat
usulini tanlash, muayyan qiyinchiliklarni yengish zarur bo‘lgan
vaqtlarda, stress holatlarida eng ko‘p darajada namoyon bo‘ladi.
Ongning uchinchi xossasiga - O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi

|
O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi
|
bet | 172/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mOngning uchinchi xossasiga asosan ong yordami bilan odamning maqsadni ko’zlash faoliyati ta'minlanadi. Faoliyat maqsadlarini yaratish ongning vazifasiga kiradi. Bunday faoliyat motivlari yuzaga keladi va chamalab ko’riladi, irodaviy qarorlar qabul qilinadi, harakatlarni bajarish yo’llari hisobga olinadi.
Ongning to’rtinchi xossasiga asosan turli munosabatlardan ongli ravishda turli his-tuyg’ular yuzaga keladi. Ong kishilar munosabatlarining yig’indisidir.
Ong yuzaga kelishining asosiy sharti, vositasi tildir. Psixikaning eng quyi darajasi ongsizlikdir. Ongsizlik - bu shunday psixik jarayonlar va hodisalar yig’indisiki, unda inson o’z xatti-harakatlariga javob bermaydi, anglamaydi. Bunga tush ko’rish, ba'zi patologik hodisalar, alaxlash, gallyusinasiya kabilar kiradi.
1.Fototropizm - bu tirik organizmning yorug’lik ta'sirida harakatga kelishidir. Masalan, yoz kuni tungi chiroq yorug’ligiga mayda chivinlarning uchib kelishi.
2.Termotropizm - tirik organizmning issiqlik ta'siri ostida harakat qilishga
moyilligidir. Masalan, bahor kelishi bilan qashoratlarning jonlanib harakatga kelishi.
3.Xemotropizm - tirik organizmning fizik-ximiyaviy muhitni tanlab olishga bo’lgan moyilligidir. Masalan, achigan, qatiq, mevalarga mayda chivinlarning yig’ilishi.
4.Topotropizm - tirik organizmlarning mexanik qo’zg’atuvchilar ta'siri ostida harakat qilishiga moyiligidir. Masalan, chirigan olmaga tegilsa, unga yig’ilgan mayda hashoratlarning hammasi uchib ketadi. Mimoza o’simligiga tegilsa, u darhol yaproqini yopib oladi.
5.Gemotropizm - tirik organizmning quyosh nuri ta'siri ostida harakat qilishga moyilligidir. Masalan, kungaboqar o’simligining quyosh nuri tomon harakatlanishi.
6.Barotropizm - tirik organizmning havo bosimi ostida harakat qilishga moyilligidir. Masalan, havo bulut bo’lganida, havoda uchib yurgan hashoratlar yerga pastga qarab uchadilar.
7.Gidrotropizm - tirik organizmning namlik suv ta'siri ostida harakat qilishiga moyilligidir.
|
|
| |
Chap yarim shar - O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi

|
O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi
|
bet | 171/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mChap yarim shar
|
O'ng yarim shar
|
1.
|
Xronologik tarkib
|
O'tayotgan vaqt
|
2.
|
Xarita va chizmalarni o'qish
|
Aniq makon
|
3.
|
Nomlarni, izlarni belgilarni yodda saqlab qolish
|
Tasavvurlar, aniq voqealarni yodda saqlab qolish
|
4.
|
Nutq faoliyati mohiyatini his etish
|
Emosional holatni idrok etish
|
5.
|
Olamni xursandchilikda osoyishta ko’rish
|
Olamni g'amgin holda ko'rish
|
6.
|
Batafsil idrok qilish
|
Yaxlit idrok qilish
|
Ong haqida tushuncha
Ong-psixikaning eng yuksak darajasi bo’lib u faqat insongagina xosdir. Ong ijtimoiy tarixiy sharoitda odam mehnat faoliyatining tarkib topishida til yordamida boshqa kishilar bilan doimiy munosabatda bo’lish natijasidir. Bu ma'noda ong mutafakkirlar ta'kidlab o’tganlaridek, ijtimoiy mahsulotdir.
Ongning birinchi xossasi - bu anglash demakdir. Inson ongi tevarak atrofdagi tashqi olamga doir bilimlar yig’indisidan iboratdir. Anglash tashqi olamdagi narsalarni tushunish bo’lib, uning tarkibiga muhim bilish jarayonlari kiradi.
Ongning ikkinchi xossasiga binoan, ongda ob'ekt bilan sub'ekt o’rtasidagi aniq farq o’z ifodasini topadi, ya'ni odam "men" degan tushunchani "men emas" tushunchasidan farqini ajratadi. Odam o’zini bilish qobiliyatiga ega bo’lgan, ya'ni psixik faoliyatda o’z-o’zini tekshira oladigan yagona mavjudotdir.
|
|
| |
Xalq pedagogikasi – empirik bilimlar sohasi sifatida

|
Xalq pedagogikasi – empirik bilimlar sohasi sifatida
|
bet | 12/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mXalq pedagogikasi – empirik bilimlar sohasi sifatida
Xalq pedagogikasi xalq ommasi orasida hukmronlik qiluvchi tarbiyaning maqsadi va vazifalariga bo’lgan qarashlarni ifodalovchi amaliy pedagogik bilimlar va tajribasining sohasidir.
Xalq pedagogikasining tarbiyaviy imkoniyatlari deganda xalq tarbiya tajribasidan joy olgan empirik pedagogik bilimlar, ma’lumotlar, malakalar va ko’nikmalarning zamonaviy maktab va oila tarbiyaviy sistemasida bolalar va o’quvchi-yoshlarni tarbiyalash maqsad va vazifalarini hal etish uchun zarurligi(qulay shart-sharoiat yaratishi) tushuniladi.
Xalq pedagogikasining didaktik imkoniyatlari deganda xalq ommasining yoshlarga bilimlar va amaliy ko’nikmalar berish, ularni ijodiy ishlash uslublari bilan qurollantirish, dunyoqarashlarini o’stirish va axloqiy nafosat g’oyalarini egallashlarida qo’llab kelgan empirik pedagogik tajribasini zamonaviy milliy maktab o’qitash jarayonida qo’llash uchun qulayligi tushuniladi. Masalan, milliy amaliy san’atga o’rgatishning xalq orasida tarkib topgan uslubiyotini xalq pedagogikasining didaktik imkoniyatlari doirasiga kiritish mumkin. Xususan, ganch va yog’och o’ymakorligi, zardo’zlik, musiqa asboblari yasash, kulolchilik va boshqa ko’plab amaliy can’at turlarini egallashning xalq ustalari va chevarlari tomonidan tajribada yaratilgan o’z usullari, uslub va vositalari mavjud. Ulardan milliy maktabdagi mehnat ta’limi darslarlda yoki to’garak mashg’ulotlarida o’quvchilarga bilimlar va amaliy ko’nikmalar berishda foydalanish mumkin.
O’zbek xalq poetik ijodida bolalarni oilada va bola yashab turgan muhitda insoniy fazilatlarni tarbiyalashning juda uzoq zamonlardan beri davom etib kelayotgan o’ziga xos xilma-xil metod va vositalari mavjud ekanligi ko’rinadi.
Yuqorida aytib o’tilganidek, xalq ijodi ham shu orqali xalq pedagogikasida qo’llaniladigan: tushuntirish, namuna ko’rsatish, odatlantirish (o’rganish, mashq qildirish), iltimos qilish, tilak-istak bildirish, yolvorish-iltijo qilish, maslahat berish, ko’ndirish, undash, ma’qullash, rahmat aytish, duo qilish, olqish (oq yo’l tilash), taqiq qilish, ta’na (gina, o’pka) qilish, mashara - mazax qilish, majbur qilish, tanbeh berish, koyish, qarg’ash, qo’rqitish, uzr so’rash, ont - qasam ichirish, la’natlash, so’kish, urish, kaltaklash metodlari bo’lsa-da, yoshlarning insoniy fazilatlarini tarbiyalashda asosan: o’git-nasihat, ibrat ko’rsatish, ma’qullash va maqtash, alqash, mukofotlash, qoralash - qarg’ish, jismoniy jazo berish kabi metodlardan foydalanilgani ko’zga tashlanadi.
|
| |
Tamoyil - ma'lum faoliyatni bajarishda tayaniladigan dastlabki qoidalar tizimidir. Determinizm tamoyiliga

|
Tamoyil - ma'lum faoliyatni bajarishda tayaniladigan dastlabki qoidalar tizimidir. Determinizm tamoyiliga
|
bet | 173/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mTamoyil - ma'lum faoliyatni bajarishda tayaniladigan dastlabki qoidalar tizimidir. Determinizm tamoyiliga ko’ra, psixika yashash sharoiti bilan belgilanadi va sharoit o’zgarishi bilan o’zgaradi. hayvonlar psixikasining taraqqiyoti tabiiy saralanish bilan, odam psixikasi taraqqiyoti esa ijtimoiy taraqqiyot qonunlari bilan belgilanadi.
Ong va faoliyat birligi tamoyiliga ko’ra, ong va faoliyat bir-biriga qarama-qarshi ham, aynan bir narsa ham emas. Ular bir butunlikni tashkil etadi. Ong faoliyatni ichki rejasini, dasturini tashkil etadi. Bu tamoyil psixologlarga inson xulq-atvori, xatti-harakatlari va faoliyatlarini o’rganish orqali xatti-harakatlardan ko’zlangan maqsadlarga, muvaffaqiyatlarga erishishni ta'minlovchi ichki psixologik mexanizm, ya'ni psixikani ob'ektiv qonuniyatlarini ochishga imkon beradi.
Psixika va ongning faoliyatda taraqqiy etish tamoyiliga ko’ra, psixikaga taraqqiyot mahsuloti va faoliyat natijasi deb qaralsa, uni to’g’ri tushunish hamda tushuntirib berish mumkin.
Hozirgi zamon psixologiyasining ilmiy tadqiqot metodlari
Psixologik tadqiqotlarning tashkil etilishiga va o’tkazilishiga malum bir talablar qo’yiladi. Ular quyidagilardir:
Tadqiqotlarni rejalashtirish. Metod va metodikalarni tanlash va ularni sinab ko’rish.
Tadqiqotni o’tkazish joyi.
Tadqiqotni texnik jihozlash.
Tadqiq qilinuvchilarni tanlash.
Tadqiqotchi, shubhasiz, tadqiqotning borishiga tasir etadi va tadqiqotni rejalashtirishdan to xulosa va tavsiyalar chiqarishga qadar ma'suliyatni his qiladi va bu muhim ahamiyatga ega.
Ko’rsatma - u aniq va qisqa bo’lishi lozim.
Tadqiqot qoidasi bayonnoma to’liq va maqsadga yo’nalgan bo’lishi kerak.
Tadqiqot natijalarini qayta ishlash.
Tadqiqot murakkab jarayon bo’lib, uning o’z bosqichlari va pog’onalari mavjud.Psixologik tadqiqot bosqichlarini quyidagi sxemada ko’rish mumkin
V
|
Natijalarni sharxlash va xulosalarni ifoda etib berish.
|
|
Tadqiqot natijalari son tahlili. O'rtacha kattalikni, korrelasiya koeffisentini aniqlash, ishlab chiqish va boshqalar. Grafiklarni tuzish
|
|
Xulosalarning to'g'riligini isbotlash. Buning uchun turli metodlardan foydalaniladi.
|
I
|
Tayyorlov bosqichi - ilgari surilgan vazifalarni o'rganish, farqlarni aniqlash. Tadqiqot vazifalari va ilmiy farazini belgilash, metodikalarini ishlab chiqish.
|
B.G.Ananev psixikani o’rganish metodlarini turli guruhga ajratib, o’rgangan:
|
| |