nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xesh-funksiya - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 111/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатXesh-funksiya - xabar xesh-funksiyasi.
Xossalarni meros kilib olish (inheritance) - Ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlashning muxim to‘rtta mexanizmlaridan (inkapsulyatsiya, polimorfizm va abstraksiya bilan birga) biridir. U mavjud (ota-ona) klass asosida yangi klassni tuzish imkonini beradi.
Xot-spot - Wi-Fi simsiz tarmog‘i bilan qoplangan joy. Kirish nuqtasi WLAN orqali mobil tashrifchilarga ommaviy simsiz keng ko‘lamli tarmoq xizmatlarini ko‘rsatadigan aniq geografik joy. Xot-spotlar axoli zich joylarda, jumladan aeroportlar, temir yo‘l stansiyalari, kutubxonalar, kemalar to‘xtaydigan
177
joylar, yig‘inlar o‘tkazish markazlarida va mexmonxonalarda joylashadi. Xot-spotlardan foydalanish orqali, o datda, cheklangan bo‘ladi.
Xoffman usulida kodlash - Ma’lumotlarni siqish bilan kodlash usuli, bunda tez-tez foydalaniladigan belgilar ko‘proq samara bilan kodlanadi va kam ishlatiladigan belgilarga qaraganda kichik bo‘ladi.
Xendover - Uyali aloqa tarmoqlarida mobil stansiyaning bir tayanch stansiyasidan boshqasiga o‘tib ulanishi yoki o‘sha stansiyaning boshqa chastotali kanaliga o‘tishi. Bunday o‘tish ulanishni uzmasdan amalga oshiriladi, ya’ni, raqamlar qayta terilmaydi. Yo‘ldoshli aloqada - yer usti stansiyasining bitta yo‘ldoshidan boshqasiga (odatda, qo‘nayotgan yo‘ldoshdan ko‘tarilayotgan yo‘ldoshga) ulanishi yoki ayni shu yo‘ldoshning bir nuridan ikkinchi nuriga o‘zgartirilishi.
Sikl – qismlari ko‘p marta takrorlanishi mumkin bo‘lgan algoritm turi yoki dasturlash tillaridagi buyruk (operator). Ko‘pincha sikl For yoki While ko‘rinishida bo‘ladi.
Chizikli taqdimot – murakkab grafika, videoqo‘yilma, ovoz jo‘rligidagi va navigatsiya tizimiga ega bo‘lmagan dinamik rolik.
Chiqish (vыxod) effekti- Ob’ektni Power Point yoki shunga o‘xshash takdimotlardagi slayddan turli ko‘rinishlarda chiqib ketishi tushuniladi.
Shablon – diskda saqlangan fayl prezentatsiyasi bo‘lib, slaydlar va titul varaklari, ranglar chizmasi va grafik elementlarning ma’lum bir namunalari hisoblanadi. Tayyor prezentatsiyalar bo‘lib, unda rasm va matnlar formatlangan.
|
| |
Shartli bepul dastur (shareware) -

|
Shartli bepul dastur (shareware) -
|
bet | 112/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатShartli bepul dastur (shareware) - Tarmoqda doimiy yoki vaktincha bepul olish mumkin bo‘lgan dastur. Agarda sizga ma’lum dastur yokkan bo‘lsa va siz undan foydalanayotgan bo‘lsangiz, siz ushbu dastur muallifiga to‘lov jo‘natishingiz
178
shart. To‘lov mikdori, muallif ismi va manzili dasturning o‘zi bilan tarkatiladigan maxsus fayl ichida joylashgan bo‘ladi.
Shaxsiy identifikatsiya raqami – Biror-bir kimsaning shaxsiy kodi bo‘lib, undan foydalanish boshqariladigan tizimda ishlash uchun imkoniyat yaratishga xizmat qiladi.
Shina (bus) - Kompyuterning bir qismidan ikkinchi qismiga ma’lumotlar uzatuvchi fizik vosita. Eng yuqori o‘tkazish qobiliyatini ta’minlash uchun ko‘pincha shina parallel yotkizilgan ko‘p sonli liniyalarga ega bo‘ladi. Shu sababli, shinalarni yaratishda yassi kabellardan foydalaniladi. Odatda “shina” atamasi “ichki shina” ma’nosida foydalaniladi. Bu shina kompyuterning barcha ichki tarkibiy qismlarini markaziy protsessor va xotira bilan ulaydi. Xuddi shunday, kengaytirish kartalarining protsessor va xotiraga kirishini ta’minlashga mo‘ljallangan “kengaytirish shinasi” dan foydalaniladi. Ixtiyoriy shina ikki qismdan - manzil shinasi va ma’lumotlar shinasidan tashqil topadi. Ma’lumotlar shinasi ma’lumotlarning o‘zini uzatsa, manzil shinasi esa ma’lumotlarni qabul kilib oluvchi haqidagi axborotni uzatadi.
Shinaning o‘lchami (uning kengligi) bir vaqtning o‘zida uzatilayotgan ma’lumotlar hajmi bilan belgilanadi. Masalan, 16-bitli shina 16 bit ma’lumotlarni uzatish imkoniga ega, 32- bitli shina bo‘lsa, 32 bitli ma’lumotlarni uzatadi. Tarmoqlarda, lokal tarmoqning barcha qurilmalarini ulaydigan markaziy kabel xam shina deb nomlanadi. Uni xuddi shunday magistral deb xam atashadi.
Shifr - Axborotni ko‘rib, uning ma’nosini anglashni muhofaza qilish maqsadida qandaydir mahfiy elementdan foydalangan xolda qayta o‘zgartirish usuli. Bu xolda dastlabki axborot ochiq matn deb ataladi, unga shifrni tatbik qilish natijasi esa, yopik matn yoki shifrmatn deb ataladi
179
Shifr gammasi - Dastlabki matnni shifrmatnga va shifrmatnni dastlabki matnga o‘girish uchun berilgan algoritm bo‘yicha yaratilgan soxta tasodifiy 0 va 1 raqamlardan iborat ketma - ketlik.
|
| |
Rakamli savodxonlik – xizmat kursatuvchilar va iste’molchilar uchun yangi talab

|
Rakamli savodxonlik – xizmat kursatuvchilar va iste’molchilar uchun yangi talab
|
bet | 81/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатRakamli savodxonlik – xizmat kursatuvchilar va iste’molchilar uchun yangi talab. Kishlok xujaligi va sanoat iktisodiyoti iste’molchilarga deyarli xech kanday talab ko‘ymadi. Birok, rakamli iktisodiyotda xizmat kursatuvchilardan xam, iste’molchilardan xam yangi sifatni - rakamli savodxonlikni
132
talab kiladilar. Jamiyatning barcha soxalariga yangi texnologiyalarning kirib borishi bilan mexnatkash axoli oldiga ikkita talab kuyilmokda: kasbiy maxorat va rakamli texnologiyalarni bilish. Xar bir mamlakatda rakamli soxaga ixtisoslashgan kadrlar etishmovchiligi mavjud. Shu sababli, xodimlarning rakamli texnologiyalarni (15ta) bilish darajasi kanchalik yukori bulsa, u mexnat bozorida rakobatdosh buladi, iste’molchilarga kelsak, bunday texnologiyalar xakida bazaviy bilimga ega bulmasdan ular zamonaviy maxsulot va xizmatlardan foydalana olmaydilar.
«Raqamli O‘zbekiston-2030» milliy strategiyasi muammolari:
shaharlar va qishloqlarning optik tolali uskunalari juda past,
simsiz keng polosali ulanishning ulushi va uning tarqalish tezligi past,
uzoq hududlarda asosiy tarmoq infratuzilmasiga kirish qiyin,
yuqori malakali kadrlar taqchilligi kuzatilmoqda,
yuqori tezlikda axborot yo‘lini ochish kerak,
katta strategiyani amalga oshirish va qattiq haqiqat o‘rtasida "raqamli jar“ yotadi.
Rakamli sertifikat - sertifikatlash markazi tomonidan berilgan elektron jujjat. Undan kompaniya yoki foydalanuvchini aynanlash uchun uning ochik kalitini tekshirishda foydalaniladi
Rakamli tarmok - diskret signallar uzatadigan va ularga ishlov beradigan kommunikatsiya tarmogi. Rakamli tarmoklar analog tarmoklarga nisbatan bir kancha afzalliklarga ega. Bu birinchi navbatda shovkinga yukori bardoshlilik, mikroprotsessor va xotira kurilmalaridan keng foydalanish, kanal xosil kiluvchi apparatlarning oddiyligi. Lokal, xududiy va global tarmoklar faklanadi
133
Rakamli televideniye - video- va audiosignalni uzatkichdan televizorga rakamli modulyatsiya va ma’lumotlarni sikish yordamida uzatish texnologiyasi
|
| |
«Raqamli» iqtisodiyot - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 76/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугат«Raqamli» iqtisodiyot –bu o‘ziga xos xususiyati barcha ishtirokchilarning axborot, shu jumladan, shaxsiy ma’lumotlardan foydalanish ehtiyojlarini qondirish bo‘lgan iqtisodiyotdir. Bu axborot-kommunikatsiya va moliyaviy texnologiyalarni rivojlantirish, shuningdek, barcha iqtisodiy ishtirokchilarning gibrid dunyosida (real+virtual ) - tovarlar va
124
xizmatlarni yaratish, tarqatish, almashish va iste’mol qilish ob’ektlari va ob’ektlarini mamlakatning ishonchli va barqaror rivojlanishi bilan to‘liq hamkorlik qilish imkonini beradigan infratuzilma mavjudligi tufayli amalga oshirilishi mumkin.
Raqamli iqtisodiyot - ishlab chiqarishning asosiy omili Internet orqali shakllangan raqamli katta hajmdagi ma’lumotlarni (BIG DATA) raqamli texnologiyalar yordamida qayta ishlab, yangi qonuniyatlarni va bilimlarni yaratish va ularni tahlil qilish natijalarini qo‘llash turli ishlab chiqarish turlari, texnologiyalar, uskunalar, saqlash, sotish, tovarlar va xizmatlarni yetkazib berish samaradorligini sezilarli darajada yaxshilashi mumkin bo‘lgan xo‘jalik faoliyati.
Virtuallashtirish va dasturiy- belgilanadigan
Yangicha tartibga solish
Buyumlar interneti
Yangi sun’iy intellekt
5G tarmoqlari
Raqamli iqtisodiyot
Katta ma’lumotlar
Kognitiv texnologiyalar
Blokcheyn Tumanli hisob-kitoblar
Yangi korporativ madaniyat
Bu yangi kadrlar
Raqamli iqtisod- jamiyatning iqtisodiy faoliyati, shuningdek, ishlab chiqarish, qayta ishlash, saqlash, ma’lumotlarni uzatish va raqamli kompyuter texnologiyalarining yangi usullariga asoslangan ishlab chiqarish, tarqatish, almashish va iste'mol qilish tizimida shakllangan munosabatlar to‘plami. 2025 yilga kelib dunyoning raqamli iqtisodiyoti 23 trillion AQSh dollariga etadi.
125
Uning jaxon yalpi ichki mahsulotidagi ulushi joriy 17,1% dan 24,3% ga oshadi. Dunyoda 100 milliardlik ulanishlar (sensor datchiklar) bo‘ladi. Bulut texnologiyasidan foydalanadigan korxonalar soni 85%, sun’iy intellektdan – 86%, raqamli katta ma’lumotlardan – 80% ni tashkil kiladi.
|
| |
Risk darajasi - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 86/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатRisk darajasi – innovatsion faoliyat jarayonida riskli vaziyat yuzaga kelishi imkoniyatini tavsiflaydigan ko‘rsatkich (verbal yoki ball baholashi, tez-tezlik, ehtimol, shartli ehtimol).
Risk salohiyati – kompaniyalar eng kuchli marketing faolligi va savdo uchun qulay bozo kon’yunkturasida maksimal bozor sig‘imi. Innovatsiyalarni bozorga joriy qilishda hisoblab chiqiladi.
Risk o‘lchovi - kelgusida muayyan vaqt mobaynida ma’lum shartlar doirasida xo‘jalik yurituvchi sub’ektning iqtisodiy faoliyatining mumkin bo‘lgan natijalarining mutlaq (nisbiy) qiymati yoki ehtimoliy ko‘rsatkichidir.
Risk hududi - uning yuzaga kelishi ehtimoliga bog‘liq holda xavf darajasining sifat jihatidan belgilanishi hisoblanadi. Yo‘l qo‘yish mumkin bo‘lgan risk hududi shundaki, unda ehtimoliy yo‘qotishlarning miqdori kutilayotgan foydan oshmaydi va shuning uchun tijorat faoliyati iqtisodiy maqsadga muvofiqdir. Yo‘l qo‘yish mumkin bo‘lgan risk hududi chegarasi kutilayotgan foydaga teng yo‘qotish darajasiga to‘g‘ri keladi.
Robot – o‘zgaruvchan tashki sharoitda maksad sari yunalgan xulk- atvorga qodir tizim. “Robot” atamasi chex tilidagi “robata” - “ish” so‘zidan kelib chiqqan. Bu g‘oya ilk bor 1921 yili Karel Chapekning
140
“RUR” (Rossumning xammabop robotlari) pesasida ifodalangan. Fantast yozuvchi Ayzek Azimov ularni 1951 yili chikkan “Men, Robot” xikoyasi va “Robotlar seriyasi” kitoblari seriyasi bilan mashxur kildi. Robot - sun’iy intellekt va mexanikaning korishmasidir. Uning asosi kompyuter yoki kompyuterlar guruxidan iborat. Kompyuter tashqi qurilmalar - rivojlangan a’zolarni boshkaradi. Tashki kurilmalar detallar, asboblar yoki robotning uzini fazoda va burchak ostida xarakatlarini ta’minlaydi. O‘z vazifalarini bajarish uchun robot datchiklardan (sun’iy kurish, eshitish a’zolari, sensor kurilmalar) kelayotgan axborotga ishlov beradi. Internetda “robot” yoki “bot” atamasi dasturiy agentni bildirib, u masalan, veb- resurslarni izlashda qo‘llaniladi.
|
| |
Professional Development Collection

|
Professional Development CollectionBog'liq 1.RaxmatullayevM. GaniyevaB. Jahon axborot resurslariProfessional Development Collection
– ushbu to‘plam ta’lim
rivojlanishining ilmiy asoslari va amaliy jihatlariga oid 500 dan ortiq
ilmiy jurnallarni o‘z ichiga oladi.
Psychology and Behavioural Science Collection
– psixologiya
bo‘yicha to‘lik matnli resurs.
Textile Technology Complete, World Textile
– to‘qimachilik
sanoatidagi mutaxassislar, olimlar, o‘qituchilar va talabalar uchun
mo‘ljallangan ma’lumotlar bazasi.
Library, Information Science & Technology Abstracts (LISTA)
-baza kutubxonachilik bo‘yicha keng qamrovli to‘liq ma’lumot bazasiga
ega. Ko‘rsatkich o‘z ichiga 560 ta asosiy jurnallar, taxminan 50 ta
nufuzli jurnallar va 125 ga yaqin tanlangan jurnallar, shuningdek,
kitoblar, tadqiqotlar bo‘yicha hisobotlar, konferensiya to‘plamlarini o‘z
ichiga
oladi.
Mazmunan
kutubxonachilik
ishi,
klassifikatsiya,
kataloglashtirish, bibliometriya, axborotga bo‘lgan onlayn kirish,
axborot menejmenti va boshqa masalalarni qamrab oladi. Baza 1960-
yillar o‘rtalariga oid axborotlarni o‘z ichiga oladi.
ERIC (Educational Resource Information Center)
– ta’lim
masalalari bo‘yicha ma’lumotlar bazasi. Ta’lim masalalariga oid
to‘plamlar, ilmiy jurnallar to‘plangan.
GreenFILE
– mazkur ma’lumotlar bazasi insonning atrof-muhitga
ta’siri aspektlarini ochib beruvchi keng qamrovli axborot beruvchi
manba hisoblanadi. Bu ekologik qurilishlar, atrof-muhitning ifloslanishi,
qishloq xo‘jaligini rivojlanishi, energiya manbalarining, chiqindilarni
qayta ishlash va boshqa bir qator muammolariga oid to‘liq, keng
qamrovli axborot beruvchi ilmiy, ommaviy ishlarni o‘z ichiga oladi.
Ma’lumotlar bazasi 384000 yozuvni o‘z ichiga olgan predmet
ko‘rsatkich va referatlarni o‘z ichiga olib, ulardan 4700 yozuvlar to‘liq
matni bilan erkin foydalanishga qo‘yilgan.
|
| |
Platformaning muhim resursi

|
Platformaning muhim resursi
|
bet | 75/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатPlatformaning muhim resursi - bu platforma ishlab chiqaradigan katta xajmdagi ma’lumotlarning katta miqdori. Ularning yaxshi analitikalari platforma ishtirokchilari-uning egasi va hamkorlari uchun foydali resurs bo‘lishi mumkin.
Rakamli - Rakamlardan tashkil topgan ma’lumotlarga, xamda bu ma’lumotlardan foydalanadigan jarayonlar va funksional kurilmalarga tegishli tushuncha
Rakamlashtirish - Analog signalni diskret signalga aylantirish jarayoni, ya’ni analog ma’lumotlarni rakamli, kompyuter muxitida mavjud bula oladigan va mashina ukiydigan tashuvchilarda saklanadigan shaklga utkazish. Analog tasvirlarni rakamlash kupincha skaner yordamida bajariladi
Rakamli videodisk - Ma’lumotlarni yozishga mo‘ljallangan katta
123
xajmdagi rakamli disk. DVDbir shaklga keltirilgan standart bulib, matn, tasvir va tovush yozish xamda maishiy videotexnikada foydalanish uchun mo‘ljallangan. Ma’lumotlarni DVDrayozishda bir vaktning uzida disklarning xajmini oshirish imkonini beradigan ma’lumotlarni zichlashtirish amalga oshiriladi. DVDdisklar bir va ikki katlamli buladi.Bir katlamli DVD4,7 Gb ma’lumotlarni saklaydi, bu 135 dakika davom etadigan videofilmni yoki 9 soat eshitish mumkin bulgan tovushni yozishga yetadi. Ikki katlamli texnologiya sigimni 8 Gbgacha yetkazadi. Ikki tomonlama DVDdisk yoziladigan ma’lumotlar xajmini 17 Gbga yetkazadi. DVD1380 Kbayt/ sekundgacha tezlik bilan ma’lumotlarni ukishni ta’minlaydigan, ma’lumotlarga urtacha kirish vakti 190 ms bulgan yuritma deb ataladigan kurilmaga urnatiladi. Tasvirlar 500 katorga yakin formatda uzatiladi. Tovushga kelganda, u kupkanalli (6 kanalli) bulishi mumkin.
Rakamli infratuzilma- infratuzilmaning yangi turi. Sanoat davrida iktisodiy faoliyat temir yullar, avtomobil yullari va aeroportlardan iborat bulgan jismoniy infratuzilishga asoslangan edi. Rakamli texnologiyalarga yangi infratuzilma kerak – axborot, tarmoklar va bulutli xisoblash. Rakamli infratuzilma konsepsiyasi keng polosali, simsiz tarmoklarni, shuningdek an’anaviy jismoniy infratuzilmani rakamlashtirishni, masalan, suv magistraliga sensorlarni urnatish, rakamli uchirish tizimlari, rakamli transport tizimlari va boshkalarni kamrab oldi. Ushbu ikki turdagi infratuzilma birgalikda rakamli iktisodiyotni rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratdi.
|
| |
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova - bet 55

81
ostida faqat texnik layoqatligiga akkreditlangan sinov laboratoriyasida
sertifikatlashtirish maqsadida sinovni o‘kazishga ruxsat etiladi. Bunday sinovni, uni
o‘tkazishga topshiriq beruvchi sertifikatlashtirish idorasi bilan bir qatorda sinov
laboratoriyasi xolisonaligi uchun javobgarlikni o‘zlarining zimmasiga olishadi.
Sinov bayonnomalariga bunday holatlarda, sertifikatlashtirish idorasining ekspert-
auditori ham imzo chekadi.
Sinov bayonnomasi arizachi va sertifikatlashtirish idoralariga taqdim qilinadi.
Bayonnomalar nusxasi sertifikat amal qilish muddatidan kam bo‘lmagan muddat
davomida saqlanishi kerak. Bayonnomalar nusxasining muayyan saqlanish muddati
sinov laboratoriyasining hujjatlarida va bir turdagi mahsulotlarni sertifikatlashtirish
tartibida o‘rnatiladi.
Agar mahsulotni sinash alohida parametrlar bo‘yicha turli xil akkreditlangan
sinov laboratoriyalarida o‘tkazilsa, unda mavjud barcha zaruriy sinov natijalari
bo‘yicha ijobiy bayonnomalar bo‘lsa, mahsulot muvofiqligini baholash ijobiy deb
hisoblanadi.
Sinov natijalari salbiy bo‘lgan holatlarda sertifikatlashtirish idorasi arizachiga
sertifikat bermasligi sabablari ko‘rsatilgan xulosani beradi.
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova - bet 57

84
guruh mahsulotlarga tegishli ekanligini sertifikatlashtirish idorasi aniqlaydi.
Kodning belgilanish quyidagicha:
X XXX/YYY
bu erda, X – bir turdagi mahsulot guruhi belgisi; XXX – sertifikatlashtirish
idorasining davlat reestrida bo‘yicha akkreditlangan attestatining tartib raqami
bo‘lib hisoblanadi; YYY – muvofiqlik belgisini qo‘llash huquqini olgan,
korxonaning tartib raqami bo‘lib hisoblanadi.
Kod misoli 4.1-rasmda keltirilgan bo‘lib, bu erda
Rakamli nktisodiyot infratuzilmasi

|
Rakamli nktisodiyot infratuzilmasi
|
bet | 77/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатRakamli nktisodiyot infratuzilmasi. Dunyoning eng yirik kompaniyalari allakachondan buyon turli axborot texnologiyalaridan foydalanib kelmokda. Birok platforma joriy kilish xali biznesni rakamli kilib ko‘ymaydi. Oddiy texnologik platformaning rakamli iktisodiyot platformasidan farki nimada? Birinchidan, rakamli iktisodiyot platformalari tarmok yoki sanoatning kuplab katnashchilari uchun maksimal darajada kulay uzaro alokalar yaratishi kuzda tutilgan. Google, FaceBook, Apple va Alibaba Group kompaniyalari ushbu goyani amalga oshirishgan, kuplab yirik kompaniyalar bunday platformalarni yakin vaktlarda yaratishni rejalashtirgan. Ikkinchidan, rakamli iktisodiyot platformalari tulakonli biznes-jarayonlarni avtomatlashtirishi lozim. Rakamli iktisodiyot tulik platformasi uch qismdan iborat:
iste’molchi ekotizimlari, ishlab chikaruvchi ekotizimlari va kommunikativ uzak. Iste’molchi ekotizimi funksiyasi - platformdan foydalanuvchining barcha extiyojlari va muxtojliklarini kondirishdir.
ishlab chikaruvchining ekotizim funksiyasi - biznes yuritishni yengillashtirgan va unga kirish busagasini pasaytirgan holda yordamchi funksiyalar bajarishni ta’minlashi lozim.
Platforma o‘zagi iste’molchilar va ishlab chikaruvchilarning o‘zagi alokalari buyicha funksionalni xam amalga oshirib, zaruriy texnologik bazis va infratuzilma extiyojlarini ta’minlaydi
Rakamli iktisodiyotning afzalliklari:
axborot hajmi bilan almashtirilgan mahsulotning jismoniy og'irligi yo‘qligi;
126
elektron mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun resurs xarajatlarining kamayishi;
mahsulotlar egallagan maydondan bir necha baravar kichikroq;
internet orqali tovarlarning tezkor global harakati.
uyda internet orqali ishlash(7/24 soat, Dunyoni xoxlagan joyidan)
iste’molchilar o‘zlariga kerak bo‘lgan xizmatlarni tezroq olishlari mumkin, masalan internet-do‘konlardan arzon narxlarda mahsulot sotib olish orqali iktisodni tejash mumkin.
kitobning elektron versiyasi chop etilganga qaraganda bir necha baravar arzon bo‘ladi, internetda ulgurji xarid qilishda, boshqa iste’molchilar bilan kelishib, oflayn chakana savdo do‘konlaridan xarid qilishdan ko‘proq pul tejash mumkin.
iste’molchi hatto o‘z biznesini onlayn ravishda boshlashi, tadbirkor bo‘lishi, o‘zi uchun kerakli mahsulotni ishlab chiqarishda uyidan chiqmasdan ishtirok etishi mumkin.
|
| |
asosiy maqsadlari - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

57
g) asboblarni ta’mirlovchi xo‘jalik yurituvchi sub’ektlari chiqargan, ta’mirdan
keyin boshqa xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarga berish uchun mo‘ljallangan O‘V;
d)
milliy va xalqaro sport rekordlarini qayd qilish bilan bog‘liq o‘lchash
vositalari;
e)
davlat arbitraj idoralari tomonidan ekspertiza o‘tkazishda, shuningdek
bojxona tekshiruvida o‘lchashlar uchun qo‘llaniladigan O‘V;
k) o‘lchash uchun ishchi O‘V sifatida qo‘llaniladigan, o‘lchash natijalari:
tabiatni muhofazalash;
sog‘liqni saqlash;
mehnat xavfsizligini ta’minlash;
barcha turdagi transportning harakat xavfsizligini ta’minlash;
ishlab chiqarish va texnologik jarayonlarning xavfsizligini ta’minlash;aloqa
tizimlarini ta’minlash;
xo‘jaliklararo o‘zaro hisoblashlar;savdoning barcha turlari;
aholiga pulli xizmatlarning barcha turlari uchun qo‘llaniladigan O‘V.
O‘lchash vositalarini qiyoslash davlat yoki mahkama qiyoslovchisi malakasi
berilaganligi to‘g‘risida amaldagi guvohnomasi bor shaxslar tomonidan bajariladi.
O’zDst 8-010-3 davlat standartida o‘o‘lchash vositasining qiyoslashga doir
atamalarga ta’riflar o‘rnatilgan:
SIFATNI BOSHQARISH BO‘YICHA ASOSIY

63
sertifikatlashtirish tizimi qoidalarini tan olish sharti bilan ochiq deb hisoblanadi.
Sertifikatlashtirish mahsulotlar, jarayonlar va xizmatlarning quyidagi
talablarga muvofiqligini yoki nomuvofiqligini tasdiqlash bo‘yicha ish olib boradi:
davlatlararo standartlarga (MHD – mustaqil hamdo‘stlik davlatlari);
mahsulotga talablarni belgilovchi O‘zbekiston Respublikasi hududida
qabul qilingan va rasman nashr qilingan me’yoriy hujjatlarga (keyinchalik MH);
O‘zbekiston
Respublikasi
sertifikatlashtirish
milliy
tizimiga
Sertifikatlashtirish idorasi sifatida a’zo bo‘lgan sertifikatlashtirish tizimlari
doirasidagi xalqaro va milliy chet el standartlariga.
O‘zbekiston Respublikasining sertifikatlashtirish milliy tizimi quyidagi
tizimlar bilan o‘zaro bog‘lanishda faoliyat olib boradi:
O‘zbekiston Respublikasining davlat standartlashtirish tizimi (O‘z DST);
O‘zbekiston Respublikasining o‘lchashlar birligini ta’minlash davlat
tizimi (O‘z O‘DT);
O‘zbekiston Respublikasining akkreditlash tizimi (O‘z AT);
MDH davlatlarining sertifikatlashtirish milliy tizimlari, shuningdek, bu
ishni boshqarish uchun maxsus huquqga ega bo‘lgan davlat boshqaruv idoralari
boshchiligida faoliyat ko‘rsatayotgan muvofiqlikni tekshiruvchi boshqa tizimlar
(Sanoatgeokontexnazorati, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi,
O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston
Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi) bilan o‘zaro bog‘liqlikda
faoliyatini olib boradi.
-расм. Метрологик таъминотни ташкиллаштириш

54
o‘lchash vositalarining ishga yaroqliligini tashkil etish, ta’minlash va
tadbiq etish;
o‘lchashlarni amalga oshirish, uning natijalarini qayta ishlash va tavsiya
etish borasidagi me’yoriy hujjatlarni ishlab chiqish va tadbiq etish;
hujjatlarni ekspertizadan o‘tkazish;
o‘lchash vositalarining davlat sinovlari;
o‘lchash vositalarining va uslublarining metrologik attestatsiyasi va
hokazolar.
Metrologik ta’minotning to‘rtta tashkil etuvchisi mavjuddir:
1.
Ilmiy asosi: metrologiya - o‘lchashlar haqidagi fandir;
2.
Tashkiliy asosi - davlat va mahkamalardagi metrologik xizmatdan tashkil
topgan O‘zbekiston Respublikasi metrologiya xizmati;
3.
Texnikaviy asoslari - kattaliklar birligining davlat etalonlari, kataliklar
birligini etalonlardan ishchi vositalarga uzatish, o‘lchash vositalarini yaratish va
ishlab chiqishni yo‘lga qo‘yish, o‘lchash vositalarining majburiy davlat sinovlari
va ularni bajarish uslublarining metrologik attestatsiyasi, o‘lchash vositalarini ishlab
chiqishda, ta’mirlashda va ishlatishda majburiy davlat qiyoslashidan o‘tkazish,
modda va materiallarning tarkibi va xossalari bo‘yicha standart namunalarni
yaratish, standart ma’lumotnomalar, mahsulotning majburiy davlat sinovlari.
4.
Me’yoriy-uslubiy (qonuniy) asoslari - tegishli respublika qonunlari, davlat
standartlari, davlat va tarmoqlarning me’yoriy hujjatlari.
Metrologik ta’minotning o‘z oldiga qo‘ygan
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova - bet 58

85
sertifikatlar berilgan (tan olingan) mahsulotlar ro‘yxati va uning
sertifikatlashtirish tavsiflari;
ishlab
chiqarish,
sifat
tizimi
va
bir
turdagi
mahsulotlarni
sertifikatlashtirish bo‘yicha akkreditlangan idoralar ro‘yxati;
akkreditlangan sinov laboratoriyalari (markazlar) ro‘yxati;
sifat bo‘yicha attestatlangan ekspert-auditorlar haqida ma’lumotlar;
bekor qilingan sertifikatlar va akkreditatsiyalash haqida attestatlar
to‘g‘risidagi ma’lumotlar.
Arizachi mahsulotning muvofiqlik sertifikati va muvofiqlik tamg‘asi bo‘lsa,
reklama qilish hamda sifat tizimi (yoki ishlab chiqarish) sertifikatini reklama qilish
huquqigi ega.
Majburiy sertifikatlashtirishdagi mahsulotni, lekin muvofiqlik sertifikati
mavjud bo‘lmasa, reklama qilish qat’iy taqiqlanadi.
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova - bet 56

82
davlat va rus tillarida rasmiylashtiriladi. Muvofiqlik sertifikatining amal qilish
muddatini sertifikatlashtirish idorasi sertifikatlashtirish sinovining o‘tkazilish
shartlari va mahsulotning o‘ziga xos xususiyatlarini, hamda mahsulotning me’yoriy
hujjatini amal qilish muddatini va sifat tizimi yoki ishlab chiqarish
sertifikatlanganligi hisobga olib, uch yildan kam bo‘lmagan muddat uchun
belgilaydi.
Mahsulot partiyasi (to‘pi) yoki donali buyumlar muvofiqlik sertifikati
yaroqlilik muddatiga va bu yaroqlilik muddatidan ko‘p bo‘lmagan muddatda
qo‘llanilsa amal qiladi.
Muvofiqlik sertifikati arizachiga ikki ish kuni davomida topshiriladi
shuningdek, SI sinov natijalarini olgan vaqtdan boshlab SI ishlab chiqarish
kuzatuvini 5 ish kun davomida o‘tkazadi. Arizachi muvofiqlik sertifikatining amal
qilish muddati tugashigacha, bir oydan kam bo‘lmagan vaqtda ishlab chiqarayotgan
mahsulotini qayta sertifikatlashtirish maqsadida sertifikatlashtirish idorasiga ariza
berish huquqiga ega. Bunda SI inspeksiya nazorati natijalarini hisobga olib,
sertifikatlashtirish sxemasini o‘zgartirishi mumkin.
Mahsulot (tarkibi) konstruksiyasiga yoki uni ishlab chiqarish texnologiyasiga
o‘zgartirish kiritishni rejalashtirishda, ya’ni sertifikatlashtirishda mahsulotning
xarakteristikalariga ta’sir qilish mumkinligini, tayyorlovchi bu idorani habordar
qiladi, negaki, sertifikat beruvchi zaruriy to‘g‘rilovchi chora- tadbirlar haqida qaror
qabul qiladi.
YUridik shaxslarning metrologik xizmati

53
Қонунлаштирувчи
метрология
Метрологик таъминот
bajarish yordamida erishiladi. Bu bosqichda o‘lchash vositalari va usullari aniqlanib
va o‘lchash nazorati va o‘lchash jarayonlarini avtomatlashtirish bo‘yicha
ishlar
bajariladi, o‘lchashlarni bajarish usuliyati ishlab chiqiladi va attestatsiyalanadi,
agarda me’yoriy hujjatlarga muvofiqligi nazarda tutilgan bo‘lsa,
texnologik
jarayonlar va texnikaviy hujjatlar metrologik ekspertizadan o‘tkaziladi.
O‘lchash informatsiyasiga nafaqat miqdor bo‘yicha talablar,
balki sifat
bo‘yicha ham talablar qo‘yiladi. Bunga uning (o‘lchashning) aniqligi, ishonchliligi,
tan narxi va samaradorligi kabi tavsiflar kiradi.
AHFS Consumer Medication Information - AHFS Consumer

97
saqlash tizimidagi Amerika farmatsevtlar jamiyati (AHFS) tomonidan
nashr etiladigan resurs iste’molchilar uchun tushunarli bo‘lgan tilda
yoritilgan axborotni o‘z ichiga oluvchi mingdan ortiq monografiyani
qamrab olgan.
Regional
Business
News
– biznesga oid mintaqaviy
nashriyotlarning to‘liq ma’lumotlar bazasini o‘z ichiga oladi. Regional
Business News 80 dan ziyod AQSHning yirik shahar va qishloqlarida
chop etilgan mintaqaviy to‘liq ma’lumotlar bazasini o‘z ichiga oladi.
Business Source Premier
- 2300 dan ortiq biznesga oid
jurnallarning to‘liq matnli va 1100 dan ortiq retsenziyalangan
nashrlarning ma’lumot bazalari to‘plami. 1886-yildan boshlab
ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan manbalarning to‘liq matni, shuningdek,
1998 yilgi manbalardan qidiruv uchun havolalar taqdim etilgan.
Business Source Complete Database
www.ebscohost.com
Business Source Complete – 2500 ga yaqin to‘liq matnli
jurnallardan iborat ma’lumotlar bazasi. Arxiv ko‘lami 1886-yilgacha.
Qo‘shimcha to‘liq matnli manbalar o‘z ichiga moliyaviy ma’lumotlar,
kitob seriyalari, monografiyalar, ma’lumotnomalar, konferensiya
materiallari, sanoatning turli sohalari bo‘yicha hisobotlar, bozor tahlili,
mamlakatlar bo‘yicha hisobotlar, kompaniya profili, SWOT.
CAB International
CAB Abstracts
http://www.cabi.org/datapage.asp?iDocID=165
CAB Abstracts - The World's Leading Agriculture Database - CAB
International kompaniyasi texnologiyalari va qishloq xo‘jaligiga oid
xalqaro axborot tizimi. 11 ming eng yaxshi qishloq xo‘jaligiga oid
jurnallarga bibliografik yozuvlar va referatlarni o‘z ichiga oladi.
Mavzuviy rubrikalar: ekologiya, tabiatni muhofaza qilish, botanika,
biologiya, qishloq xo‘jaligi iqtisodi, veterinariya, o‘rmon xo‘jaligi,
melioratsiya, o‘g‘itlar, zararkunandalar, o‘simliklarni muhofaza qilish,
bog‘dorchilik.
Metrologiya bo‘yicha me’yoriy talablar buzilganligi ustidan yuridik

60
bo‘yicha va buzilishga yo‘l qo‘ygan shaxslarni javobgarlikka tortish to‘g‘risida
ko‘rsatma yozish;
-
o‘lchash vositalarining tasdiqlanmagan turini
yoki tasdiqlangan turiga
nomuvofiq turlarini chiqarishni va qo‘llanishni taqiqlash;
-
o‘lchash vositalariga tamg‘alangan qiyoslash (kalibrlash) belgilarini
o‘chirish va (yoki) qiyoslash va kalibrlanganlik to‘g‘risidagi
guvohnomani bekor
qilish; attestatlanmagan o‘lchashlar uslubiyotidan foydalanishni man etish;
-
turini tasdiqlash maqsadida sinovlardan yoki metrologik attestatlashdan
o‘tmagan, qiyoslanmagan (kalibrlashdan o‘tmagan),
shu jumladan qiyoslash
muddati tugagan (kalibrlanganlik muddati tugagan) yoki texnik nosoz o‘lchash
vositalaridan foydalanishni taqiqlash;
-
o‘lchash vositalarini tayyorlash, ta’mirlash, sotish,
ijaraga berish
huquqining ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risidagi guvohnomani bekor qilish;
-
o‘lchash vositalarini sinash, qiyoslash, kalibrlash, o‘lchash vositalari va
o‘lchashlarni bajarish uslubiyotlarini metrologik attestatlash huquqiga
akkreditlanganlik sertifikalarini (attestatlarini) bekor qilish bo‘yicha
takliflar berish;
-
metrologik talablarga mos kelmaydigan qadoqlangan mollarni tayyorlash
va sotishni man etish;
-
metrologik me’yorlar va qoidalarni buzuvchilarga nisbatan amaldagi
qonunlarga ma’muriy ta’sir choralarini qo‘llanish.
Davlat va xo‘jalik boshqaruv metrologik xizmatlarining idoralari o‘z
tuzilmalariga kirgan tadbirkorlik sub’ektlariga, metrologik
nazorat natijalari
bo‘yicha metrologik me’yorlar va qoidalarning buzilishlarini bartaraf etish bo‘yicha
ko‘rstamalar berishga huquqlidir.
Ishlab chiqarish tarmoqlarida metrologik xizmat

51
–
xalqaro tashkilotlarning metrologiya masalalari bo‘yicha
faoliyatida
qatnashish;
–
O‘zbekiston o‘lchashlar birligini ta’minlash tizmi (O‘z O‘BTT) ning ishini
va rivojlanishini, xalqaro o‘lchashlar tizimi va boshqa mamlakatlarning o‘lchashlar
tizimlari bilan uyg‘unlashtirishni ta’minlash;
–
iste’molchilarning huquqlarini, insonlarning sog‘ligi va xavfsizligini, atrof
muhitni va davlat manfaatlarini o‘lchashlar ishonchsiz natijalarining salbiy
ta’sirlaridan himoya qilish bo‘yicha tadbirlarni amalga oshirish.
“O‘zstandart” Agentligi to‘g‘risida Nizom O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2004 yil 5 avgustdagi №373-sonli Qarori bilan tasdiqlangan. Unga
ko‘ra Davlat metrologik xizmatiga quyidagilar kiradi:
–
Milliy etalonlar markazi;
–
Metrologik xizmat Bosh markazi;
–
Standart namunalar Bosh markazi;
–
Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish ilmiy-tadqiqot
instituti (SMS ITI) Malaka oshirish markazi (MOM) bilan birga;
–
sinash va sertifikatlashtirish hududiy markazlarining (SSM) ning
metrologik laboratoriyalari;
–
standartlashtirish va metrologiya hududiy boshqarmalari (SMB);
–
Axborot-ma’lumotnoma markazi.
Milliy etalonlar markazi O‘zbekiston Respublikasi
etalon zahirasini
rivojlantirish va mukammallashtirish, kattaliklar birliklarining davlat etalonlarini
yaratish, saqlash va qo‘llanish bo‘yicha ishlarni olib boradi.
Metrologik xizmat Bosh markazining vazifalari SMS ITI ga yuklatilgan
bo‘lib, o‘lchashlar birliligini ta’minlash ilmiy-metodik, texnik-iqtisodiy, tashkiliy,
me’yoriy
asoslarini yaratadi, metrologiya sohasida kadrlar tayyorlash va malaka
oshirish ishlarini bajaradi.
Standart namunalar Bosh markazi, buning vazifalari ham SMS ITI ga
yuklatilgan, moddalar va materialllar tarkibi va xossalarining
standart namunalari
davlat xizmatiga ilmiy-metodik rahbarlik qiladi, yuridik shaxslarning standart
52
namunalarini
chiqarish
va
qo‘llanish
tartibi
bo‘yicha
faoliyatlarini
muvofiqlashtiradi, mamlakatimizda chiqariladigan davlat standart namunalarini
ekspertiza qilish va attestatlashni amalga oshiradi.
Metrologik xizmatlarni ko‘rsatish bo‘yicha Markaz, hududiy SSM ning
metrologik laboratoriyalari, hududiy SMB o‘lchashlar birliligini ta’minlash
bo‘yicha
ishlarni muvofiqlashtiradi, davlat metrologik tekshiruvi va nazorati
qo‘llaniladigan sohada metrologik tekshiruv va nazoratni O’z DSt 8.002:2002 “O‘z
O‘DT. Metrologik tekshiruv va nazorat. Asosiy nizomlar” bo‘yicha o‘tkazadi.
Axborot-ma’lumotnoma markazi me’yoriy hujjatlar jamg‘armasini saqlaydi
va O‘z O‘BTT qatnashchilarini axborotlar bilan ta’minlaydi.
Tashkiliy tuzilma - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

Tashkiliy tuzilma – mas’ullik, vakolatlik va o‘zaro munosabatlarning
xodimlar o‘rtasida taqsimlanishi.
Manfaatdor tomon – tashkilotning faoliyatidan yoki yutuqlaridan
manfaatdor shaxs yoki guruh.
Jarayon – kirish va chiqishlarni qayta o‘zgartiruvchi o‘zaro bog‘liq va
o‘zaro ta’sir etuvchi faoliyat turlarining majmui.
Protsedura – faoliyatni yoki jarayonni amalga oshirishning o‘rnatilgan
usuli.
Kuzatuvchanlik – kuzatilayotganning tarixi, qo‘llanilishi yoki joylashgan
o‘rnini kuzatish imkoni.
Muvofiqlik – talabni bajarish.
Nomuvofiqlik – talabni bajarmaslik.
Sifat bo‘yicha rahbariyat – tashkilot sifat menejmenti tizimini belgilovchi
68
hujjat.
Sinash – o‘rnatilgan protseduraga muvofiq bir yoki bir nechta tafsilotlar
(xarakteristikalar) ni aniqlash.
Tahlil – ko‘rilayotgan ob’ektning yaroqliligi, adekvatliligi (aynan bir xilligi),
natijaviyligini aniqlash yoki belgilangan maqsadlarga erishish uchun amalga
oshiriladigan faoliyat.
Audit – audit guvohnomasini olish va auditning kelishilgan mezonlarini
bajarish darajasini aniqlash maqsadida ularni beg‘araz baholash muntazam, mustaqil
va hujjatlashtirilgan jarayoni.
Audit dasturi – muayyan vaqt davriga rejalashtirilgan va muayyan maqsadga
erishishga yo‘nalitirilgan bir yoki bir nechta auditlar majmui.
Kompetentlik (layoqatlilik) - o‘z bilim va ko‘nikmalarini qo‘llana olish
qobiliyati.
4.2 Sertifikatlashtirish milliy tizimida mahsulotlarni sertifikatlashtirish tartibi Sertifikatlashtirish tizimining maqsadi muvofiqlikni sertifikatlashtirishni
amalga oshirish uchun tadbirlar, tartiblar va boshqaruv qoidalarini ishlab
chiqishdir.
Sertifikatlashtirish tizimining asosiy vazifalari quyidagilar:
sertifikatlashtirishda qo‘llaniladigan hujjatlarning yagona tizimini tashkil
qilish;
yagona atama va ta’riflarni ishlab chiqish;
bir turdagi mahsulotlarni sertifikatlashtirishning qoida va tartiblarini
ishlab chiqish;
sertifikatlashtirish uchun o‘tkaziladigan sinovlarning qoidalarini ishlab
chiqish (bundan keyin sertifikatlashtirish sinovlari);
sertifikatlashtirish qatnashchilarining davlat boshqaruv idoralari bilan
o‘zaro hamkorlik tartiblarini aniqlash.
Sertifikatlashtirish milliy tizimi O‘zbekiston Respublikasining qonuniy va
me’yoriy hujjatlariga muvofiq faoliyat olib boradi.
69
O‘zbekiston Respublikasida sertifikatlashtirish tizimining quyidagi
sertifikatlashtirish turlari amalga oshiriladi:
Majburiy sertifikatlashtirish;
Ixtiyoriy sertifikatlashtirish;
Nazorat savollari - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

61
3.
Kattalikning sifat va miqdor tavsiflari nima asosida izohlanadi?
4.
Kattalikning
sifat tavsifi nimani bildiradi, miqdor
tavsifi deganda nimani
tushunasiz?
5.
Kattaliklar qanday guruhlarga bo‘linadi, ularni ta’riflang?
6.
Xalqaro birliklar tizimi (SI) haqida nimalar bilasiz?
7.
O‘lchash birliklariga qo‘shimchalar deganda nimani tushunasiz?
8.
Birliklar va o‘lchashlarni belgilash va yozishda nimalarga e’tibor
berish
kerak?
9.
O‘lchash amalini bajarishda qanday usullar ishlatiladi?
10.
Diskret o‘lchash usuli nima?
11.
Xatolik deganda nimani tushunasiz? Uni keltirib chiqaruvchi sabablar
nimalardan iborat?
12.
Muntazam xatolik nima va u qanday tashkil etuvchilardan iborat?
13.
Muntazam xatolikni qanday kamaytirish usullari mavjud?
14.
Tasodifiy xatolik deganda qanday xatolikni tushunasiz?
15.
Nima sababdan faqat tasodifiy xatoliklar baholanadi?
16.
Ko‘p marotaba o‘lchash natijalarini qayta ishlash
qanday ketma-ketlikda
amalga oshiriladi?
17.
Metrologik ta’minot deganda nimani tushunasiz?
18.
Metrologik ta’minotning vazifasi nimalardan iborat?
19.
Metrologik ta’minotning nechta tashkil etuvchisi mavjud?
Ularning
faoliyati nimalardan iborat?
20.
Metrologik ta’minotning asosiy maqsadi nimadan iborat?
21.
O‘lchashlarning bajarish usuliyati qanday hujjatlarni o‘z ichiga oladi?
FOR Dummies - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

103
qiladigan yetakchi ilmiy hamjamiyat hisoblanadi. Butun dunyoda
a’zolariga ega bo‘lib, bu fanning turli sektorlaridan 50 000 ga yaqin
yetakchi fiziklardan iboratdir. IOP Publishing fizika fani tadqiqotlarini
ilgari surish, ta’limda qo‘llash masalalari shuningdek, jamoatchilik,
siyosatshunoslar bilan hamkorlikda faoliyat yuritadi.
Kompaniyaning noshirlik faoliyatidan tushadigan barcha foyda,
institut tomonidan rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar
olimlarini qo‘llab-quvvatlashga sarflanadi.
IOP Publishing dunyo ilmiy hamjamiyati uchun fizika, elektron
kitob, konferensiya materiallari bo‘yicha qimmatli ilmiy jurnallarni
taqdim etadi. Bu mahsulot va xizmatlar tadqiqotchilar va tadqiqot
muassasalarigan o‘zining izlanishlarini keng ommaga yetkazishga
imkon yaratadi.
Nashriyot ofislari Buyuk Britaniya, AQSH, Xitoy va Yaponiya,
shuningdek, Meksika va Sidneyda, dunyoning turli qismlarida fizika va
uning turdosh sohalari bo‘yicha xodimlariga ega.
70 dan ortiq ilmiy va
ilmiy-ommabop jurnallar chop etilib, ularning
IOP Publishing ga tegishli
qismi
boshqa ilmiy tadqiqot tashkilotlari, nufuzli tashkilotlar bilan
hamkorlikda chop etilgan. Bu jurnallarning ko‘pi o‘zining sohasi
bo`yicha ko‘p havolalarga egadir.
Bir yilda o‘rtacha 30000 dan ziyod maqolalar chop etiladi,
foydalanuvchilarning murojatlari 22 mln.dan ortiqdir.
Do`ppi tikish uchun ish o`rnini tashkil etish

.
Hosil qilingan chizmada to`g`ri to`rtburchakning markaziy nuqtasi O dan istalgan
burchak nuqtasigacha bo`lgan masofani (O-A, O-E yoki O-D ni) chizg`ich
yordamida o`lchab aniqlaymiz. (Bizning misolimizda 9,5 sm ga teng.) Endi pargor
yordamida to`g`ri to`rtburchakning markazi O nuqtada, radiusi 9,5 sm ga teng
bo`lgan aylana chizib olamiz.
Aylananing to`rtburchak tashqarisiga chiqib turgan qismini ikki yoki uch bo`lakka
bo`lib chizib chiqamiz. Chizib olingan bo`lakning 19-rasm birinchi yoki 20-rasm
ikkinchisini qoldirib, qirqib olamiz. Buni ham karton qog`ozga ko`chirib, qirqib
andaza tayyorlab olamiz. Mana, uchburchaksimon taxlanadigan do`ppining tepa
qismi andazasi tayyor bo`ldi. Kizak qismining andazasi uzunligi 54 sm bo`lgan, eni
esa do`ppilarning turiga qarab, 4 sm dan 6 sm gacha bo`lgan to`g`ri to`rtburchak
holida tayyorlanadi. Mana, siz bilan dumaloq va uchburchaksimon taxlanadigan
do`ppiolarning andazalarini tayyorlashni o`rganib oldik.
Innovatsion platformalar - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 80/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатInnovatsion platformalar 911 milliard dolllar kapitallashuvga ega bulgan 5 ta kompaniyalarni o‘z ichiga oladi. Ushbu toifani kuchli tarmoqlarga ega bulgan kompaniyalar tashkil etadi. 5 ta kompaniyalar integratsiyalashgan platformalar toifasini tashkil etadi. Ushbu kompaniyalar bozor kapitallashuvi
2 trln dollarga teng bulganApple, Soogle, G‘aseook, Amazon, Alibaba kompaniyalaridir. Ushbu guruhdagi kompaniyalar uchinchi tomon ishlab chiquvchilari tarmog‘ini boshqaradigan ikki tomonlama bozorlarni va innovatsiyalarni ta’minlaydigan
131
tranzaksion platformalarning jihatlariga yega. 5 ta kompaniya investitsion platformalar toifasini tashkil etadi. Ushbu toifaga quyidagi kompaniyalar kiradi: Rriceline Ggour (SShA), Softbank (Yaponiya), Naspers (Yujnaya Afrika), IAC Interactive (SShA), Rocket Internet (Germaniya). Ular platforma kompaniyalarini portfelli moliyalashtirish uchun aniq strategiyaga ega. Ikkita eng muhim platformalar bular sog‘liqni saqlash va ish bilan ta’minlashdir. Dunyoda bandlik soxasida 300 ga yaqin platforma faoliyat olib boradi. Videokonferensiya sifatini oshishi va arzonlashishi, bir qator yetakchi mamlakatlarda tibbiy xizmatlarga talabning ortib borishi va sug‘urta qonunchiligidagi so‘nggi o‘zgarishlar tibbiy platformalarning jadal rivojlanishiga olib keldi.
Rakamli poligrafiya - Lazer yordamida chop etish texnologiyasi. Rakamli poligrafiya tezkor xisoblanadi, chunki xujjatlar kulamini kompyuterdan diskret signallarni ola turib, juda kiska vakt ichida chop etish imkonini beradi. Rakamli poligrafiyaning yaratilishi kompyuter chop etish atamasini keltirib chikardi. U kompyuter va poligrafiya orasida oralik amallar yukligini anglatadi
Rakamli pul - Nakd pulning elektron analogi. Rakamli pul sotib olinishi mumkin, ular elektron shaklda maxsus kurilmalarda saklanadi va xaridorning ixtiyorida buladi. Saklash kurilmalari sifatida, smart-kartalar yoki maxsus kompyuter tizimlaridan foydalaniladi
Raqamli savodxonlik - raqamli texnologiyalar va Internet resurslaridan xavfsiz va samarali foydalanish uchun zarur bo‘lgan bilim va ko‘nikmalar majmui.
|
| |
IV. Dars yakuni - Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami

13-14-dars.
“Serviz xizmati” yo`nalishi uchun
Mavzu: Xalq hunarmandchiligining tanlangan yo’nalishi bo’yicha zamonaviy
dizayn talablari bilan uyg’unlashtirilgan maxsulot tayyorlashdagi ish
usullarini egallash
Darsning maqsadi:
a)
ta`limiy
- o`quvchilarga xalq hunarmandchiligi sohalaridan doppido`zlik
bo`yicha buyumlar tayyorlashni o`rgatish;
b)
tarbiyaviy
- o`quvchilarning sabrlilik, go`zallikni his qilish xislatlarini
rivojlanritish;
v)
rivojlantiruvchi
- o`quvchilarning do`ppido`zlik hunariga oid ko`nikmalarni rivojlantirish.
Nazorat savollari - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

120
IV-BOB. ELEKTRON HUQUMAT ASOSLARI
4.1. Elektron huqumat haqida tushuncha
Elektron hukumat tushunchasi 1990 yillarning boshida ishlatila
boshlandi.
Lekin amalda bu tushunchaga oid ishlar faqatgina keyingi
yillardagina joriy etila boshlandi. Birinchi navbatda elektron hukumat
yaratish bо‘yicha ishlar AQSh va Angliya, sо‘ngra Italiya, Norvegiya,
Singapur, Avstraliya va boshqa davlatlar (Fransiya, Germaniya, Qatar,
Birlashgan Arab Amirliklari) tomonidan boshlangan. Masalan, Singapur
davlati zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali
foydalangan holda 1999 yildan boshlab davlat boshqaruvi masalalarini,
fuqarolar bilan hukumat о‘rtasida axborot almashinuvini yо‘lga qо‘ygan
ilg‘or davlatlardan biridir. Fuqarolar istagan 9 paytlarida eCitizen Centre
hukumat portaliga (
http://www.ecitizen.gov.sg/
) murojaat qilib,
hukumatning u yoki bu idorasi faoliyati haqidagi о‘zlariga kerakli
ma’lumotlarni olishlari bilan birga, uzlari uchun kerakli amallarni
(tо‘lovlarni tо‘lash, guvohnomalar, litsenziyalarni rasmiylashtirish)
hambajarish imkoniyatlari yaratilgandir.
Elektron hukumat /e-government/ – ma’lumotlarni elektron
kо‘rinishda qayta ishlash, uzatish va tarqatish asosida davlat boshqaruvini
amalga oshirish tizimidir. Elektron hukumat boshqaruv faoliyatidagi ichki
va tashqi aloqalarni, jarayonlarni zamonaviy axborot – kommunikatsiya
texnologiyalari asosida qо‘llab-quvvatlashni ta’minlaydigan hukumatdir.
Elektron hukumat davlat hokimiyati boshqaruvining yangi shakli bо‘lib,
unda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan keng foyda-
langan holda fuqarolar (pensionerlar, ishchixizmatchilar, ishbilarmonlar,
davlat xizmatchilari va boshqalarga) va tashkilotlar uchun davlat organlari
faoliyati natijalri haqida qulay usulda tezkor, sifatli va ishonchli axborot
xizmatlari kо‘rsatish amalga oshiriladi.
Xulosa standartlari bo’yicha guvohlik beruvchi va auditning umumqabul

|
Xulosa standartlari bo’yicha guvohlik beruvchi va auditning umumqabul Pdf ko'rish
|
bet | 153/174 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 2,41 Mb. | | #132887 |
Bog'liq xalqaro audit (1)Xulosa standartlari bo’yicha guvohlik beruvchi va auditning umumqabul
qilingan standartlarini taqqoslash
Guvohlik beruvchi standartlar
Auditning umumqabul qilingan standartlari
Xulosa standartlari
1. Xulosa shartnomani tasdiqlash va
unga guvohlik berish xarak-teriga ega
bo’lishi kerak.
2. Xulosada keltirilgan fikr qabul
qilingan
mezonlar
asosida
tasdiqlangan bo’lishi lozim.
1.
Xulosada moliyaviy
hisobotning buxgalteriya
hisobining umumqabul qilingan tamoyillarga mos kelishi
haqida ma’lumot keltirib o’tiladi.
1.
Xulosada o’tgan yillar nuqtai nazaridan hisobot
yilida ko’zda tutilmagan holatlar mavjudligi aniqlanishi
kerak.
2.
Moliyaviy hisobotdagi axborot adekvat holda
yoritilishi lozim, agarda xulosada boshqa holatlar
ko’zda tutilmagan bo’lsa
3. Shartnoma va tasdiqlash uchun
keltirilgan xulosada bajaruv-chining
barcha moddiy qiziqishlari bayon
qilinishi kerak.
4. Shartnomada qatnashayotgan man-
faatdor
tomonlarning
keltirgan
mezonlar va protseduralari asosida
xulosa tayyorlanishi kerak.
4. Xulosa moliyaviy hisobotning to’liqligi haqida fikrni
o’z ichiga olishi yoki fikrning mavjud emasligi haqida
tasdiqni o’z ichiga olishi kerak. Agarda yakuniy xulosa
berilmagan bo’lsa, mos keluvchi tamoyillar bilan
inobatga olish kerak. Auditorning ismi moliyaviy
hisobot bilan bog’liq barcha hollarda xulosada auditorlik
tekshiruvining aniq shakldagi turi bayon qilinishi shart,
agarda bu ko’zda tutilgan bo’lsa, shuningdek auditor o’z
zimmasiga oladigan mas’uliyatning darajasi haqida fikr
bildirib o’tishi kerak.
Hozircha xalqaro standartlar auditorlik tadbirlarini batafsil bayon qilishi va
misollar keltirilishi bilan auditorlik faoliyatining milliy standartlaridan farq qiladi.
Shu sababli xalqaro standartlarni o’rganish sifatli o’tkazilgan auditlarning
ko’payishiga va jamoatchilik orasida auditor kasbi nufuzining ortishiga
ko’maklashadi.
|
| |
Ichma-ich joylashgan sikllar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

34
bajarilib, ishki tsikl parametri bir qadamga ortadi va x3<=x3
max
mantiqiy
ifodaning
qiymati yana tekshiradi. Agar u rost bo‘lsa buyruqlar yana bir bor
bajarilib, ichki tsikl parametri yana bir qadamga ortadi va hokazo ichki tsikldagi
takrorlanishlar x3>x3
max
bo‘lguncha davom etadi. Shundan so‘ng o‘rta tsikl
parametri bir qadamga ortadi va x2<=x2
max
mantiqiy ifodaning
qiymati
tekshiriladi. Agar u rost bo‘lsa ichki tsikldagi takrorlanishlar to‘liq
qaytariladi(o‘rta tsikl parametrining yangi qiymati uchun ). Shundan so‘ng o‘rta
tsikl parametri yana bir qadamga ortadi va hokazo o‘rta tsikldagi takrorlanishlar
x2>x2
max
bo‘lguncha davom etadi. Shundan so‘ng tashqi tsikl parametri bir
qadamga ortadi va x1<=x1
max
mantiqiy ifodaning
qiymati tekshiriladi, agar u rost
bo‘lsa o‘rta va ichki tsikllardagi takrorlanishlar to‘liq qaytariladi(tashqi tsikl
parametrining yangi qiymati uchun ) va hokazo bu jarayon x1>x1
max
bo‘lguncha
davom etadi. Shundan so‘ng ichma – ich joylashgan tsikllardan keyingi
buyruqlarga o‘tiladi.
yangilanib borish xususiyatiga ega. 
Nazorat savollari

119
rativ va samarali axborot ayirboshlanishini amalga oshirish imkonini
taqdim etadi.
Bunda Davlat g‘aznachiligi Bosh boshqarmasi, Respublika subyektlari
bо‘yicha Davlat g‘aznachiligi boshqarmasi, Davlat g‘aznachilikning
hududiy
organlari
kabi
davlat
g‘aznachiligi organlari, byudjet
mablag‘larini olish, о‘tkazish va nazorat qilishda ishtirok etuvchi boshqa
muassasa, tashkilot va korxonalar xam ishtirok etadi.
1-topshiriq. DMBATni о‘zaro integratsiyasini izohlang 6-topshiriq.
Mavzuga oid 5-ta test tuzing.
2-topshiriq. UzASBO ADP KLASTER tuzing.
Davlat va jamiyat- - Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami

29 – dars.
“Texnologiya va dizayn” hamda “Servis hizmati” yo`nalishlari uchun
Mavzu
Mulkchilik turlari, marketing va menejment faoliyatining
rivojlanishi
Darsning maqsadi:
a)
ta`limiy – o`quvchilarga mulkchilik turlari, marketing va menejment faoliyatining
rivojlanishi haqida ma`lumot berish.
b)
tarbiyaviy – o`quvchilarda davlat mulki, shaxsiy mulk, xususiy mulkka nisbatan ijobiy
munosabatlarini tarbiyalash;
v) rivojlantiruvchi – o`quvchilarni marketing va menejment sohasiga hamda kasblariga oid
bilimlarini kengaytirish.
Tarmoqlanuvchi algoritmlar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|