BURG’ QUDUG’I KESIMINI O’RGANISH BO’YICHA OLINGAN

|
BURG’ QUDUG’I KESIMINI O’RGANISH BO’YICHA OLINGAN
|
bet | 30/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi 4.4. BURG’ QUDUG’I KESIMINI O’RGANISH BO’YICHA OLINGAN
GEOFIZIK MA’LUMOTLARNI GEOLOGIK IZOHLASH.
Neft va gaz konlaridagi quduqlarni geologik hujjatlashtirishda karotaj ishlari o’tkazish va geofizik tadqiqotlar bajarish keng tarqalgan. Quduqlarda bajariladigan kon-geofizikasi tadqiqotlari samarali bo’lib, bunday metodlar yordamida quduq kesimining mahsuldor qismi bilan bir qatorda, quduq kesimida uchraydigan hamma tog’ jinslari ham tadqiq qilinadi. Quduq kesimini kern olib o’rganish juda mashaqqatli va iqtisodiy jihatdan samarasiz hisoblanadi, shunga ko’ra karotaj yordamida olingan diagramma quduq tanasini to’liq va uzluksiz tavsiflash imkonini beradi.
Geofizik metodlarni qo’llash tadqiqotlar aniqligi va ishonchliligini oshiradi, chunonchi: kesimda turli litologik tarkib va kollektorlik xususiyatlariga ega bo’lgan va qatlamning mahsuldor qismidan tarkibi va xususiyatlariga ko’ra keskin farqlanadigan qatlamlarni hamda juda yupqa qatlarni ajratish mumkin. Natijada, konni ishlatish sistemasini, ya’ni qatlam bosimini saqlash maqsadida qatlamga suv haydash rejimini tanlashda mahsuldor gorizontlarning geologik tuzilishi to’g’risidagi juda muhim daliliy ma’lumotlar to’planadi.
Karotaj diagrammasi quduqning yagona va asosiy hujjati bo’lib, uning asosida quduqda keyinchalik bajariladigan geologiya qidiruv ishlari rejalashtiriladi.
Kon-geofizikasi tadqiqotlari natijasini geologik talqin qilish (izohlash) konchi
-geolog ishining muhim qismi hisoblanadi, karotaj natijalaridan to’g’ri va mazmunli foydalanish quduqda nafaqat mahsuldor gorizontni ochish va sinashni to’g’ri tashkil qilishni, balki, ayrim quduqlarni ishlatish rejimini va konni ishlatish sharoitini aniq belgilash imkoniyatini ham yaratadi.
Karotaj diagrammasini izohlash orqali kon geologiyasiga taalluqli muhim masalalar hal qilinadi. Ularga quyidagilarni kiritish mumkin:
turli litologik tarkibga ega bo’lgan qatlamlarning yotish chuqurligini va ular chegaralarini aniqlash;
tadqiqotlar olib borilayotgan quduq kesimidagi jinslarning litologik tarkibini aniqlash;
qatlam kesimida neft va gaz kollektorlarini ajratish;
qatlamni neft, gaz va suvga to’yinganlik darajasini belgilash;
qatlamni kollektorlik xususiyatlarini ― g’ovakliligi, o’tkazuvchanligi hamda neftga to’yinganligini baholash.
Karotaj diagrammalarini izohlash metodlari elektron hisoblash mashinalaridan foydalanib ishlab chiqilgan. Ular vositasida geofizik o’lchov natijalarini geologik talqin qilish tezligini va ishonchliligini oshirish mumkin va o’z navbatida bu metodning samaradorligi ham ortadi.
Hozirgi davrda quduqda bajariladigan geofizik tadqiqotlar metodlari majmuasi mavjud bo’lib, ular amaliyotda keng qo’llaniladi:
Standart elektr karotaj quduq tanasi bo’ylab uch elektrodli karotaj zondi
(KS) va quduqda o’z-o’zidan yuzaga keladigan tabiiy qutblanish (PS) metodlari yordamida jinslarning zohiriy qarshiligini o’lchashga asoslangan. Karotaj diagrammasi yordamida geologik kesimlarni taqqoslash, stratigrafik gorizontlarni aniqlash va boshqa masalalarni hal qilish mumkin bo’ladi.
Yonlama zondlash karotaji (BKZ) elektr karotaj usullaridan bo’lib, quduq tanasi bo’ylab harakatlanadigan turli uzunlikdagi (0,4 m dan 8,0 m gacha) karotaj zondlari majmuasi bilan jinslarning zohiriy solishtirma qarshiligini o’lchashga asoslangan. Odatda BKZ da bitta burg’ snaryadiga o’rnatilgan bir turdagi, har xil uzunlikdagi bir nechta (5-7 xil uzunlikda bo’lgan) elektr zondlari ishlatiladi.
Uzunligi har xil bo’lgan zondlar bilan o’lchanib, turli radiusda o’rganilgan karotaj diagrammalari olinadi. Diagrammalarda qatlamlarning chegaralari, jinslarning haqiqiy qarshiligi, burg’ilash eritmasining shu qatlamlarga qanday chuqurlikda singigani aniqlanadi. Ayrim hollarda BKZ materiallaridan o’tkazuvchan qatlamlar (eritma zardobini qatlamga singigan joyi) va suyuqlik o’tkazmaydigan qatlamlar, qatlam g’ovakliligi koeffisienti, neft-suv tutash yuzasi sathlarini aniqlashda foydalaniladi.
Yonlama mikrokarotaj (MBK) jinslarning zohiriy qarshiligini kichik ekranli zond bilan o’chlashga asoslangan. Burg’ qudug’i devoriga jipslashtiriladigan elektr tokini o’tkazmaydigan rezina asosli boshmoqda elektrodlar joylashtiriladi.
Zondlarining ikki, uch va to’rt elektrodli turlari bor.
MBK usuli yordamida quyidagi masalalar hal etiladi:
1) yuvilgan zona qarshiligini aniqlash; 2) o’tkazuvchan qatlamlarni ajratish; 3) qatlamlar qalinligini baholash, o’tkazuvchan qatlamlar ichidagi zich ― o’tkazmas qatni ajratish; 4) yuvilgan zona qarshiligi qiymatidan foydalanib, kollektorlarning g’ovakliligini aniqlash va b. BKZ va MBK egri chiziqlarini taqqoslab, qatlamdagi flyuidning harakatchanligini, qoldiq neftlilik koeffisientini, hamda neft chiqarib olish koeffisientini aniqlash mumkin.
Gamma-karotaj (GK) tog’ jinslarining tabiiy radioaktivligini o’rganadi. Quduqqa gamma karotaj radiometri tushiriladi. Uning tarkibiy qismini gammanurlarning indikator (hisoblagich)lari tashkil etadi.
GK usulining diagrammasi burg’ilanayotgan quduqlarning kesimlarini taqqoslash, tog’ jinslarining litologik tavsifini, gillilik koeffisientini aniqlash, radioaktivligi yuqori bo’lgan jinslarni ajratish, kichik gamma aktiv jinslarni aniqlash va talqin qilishda fonni inobatga olishda qo’llaniladi.
Neytron gamma-karotaj (NGK) radioaktiv karotajning bir turi bo’lib, bunda quduqqa neytron manbali zond tushiriladi. Unga o’rnatilgan nurlanish indikatori yordamida atrof muhit bilan neytronlarning o’zaro ta’siridan yuzaga kelgan nurlanish shiddati aniqlanadi. NGK yordamida quduq bo’ylab chizilgan egri chiziq orqali suvli qatlamlarning joylashishini hamda ular chegaralarini ajratish mumkin bo’ladi.
Neytron karotaj (NK) radioaktiv karotaj turlaridan bo’lib, quduq kesimidagi tog’ jinslarini neytronlar bilan ta’sirlantirib, ularning atom yadrolaridan qayta sochilgan gamma-nurlar yoki neytronlar zichligini o’lchash orqali ochiq va mustahkamlash quvurlari bilan jihozlangan quduqlardagi suv-neft va gaz-neft tutash yuzalar sathini aniqlash mumkin.
Akustik karotaj (AK) tovush va ultratovush diapozonli chastotada elastik to’lqinlarning tavsiflab, tog’ jinslarining akustik xususiyatlarini o’rganishga asoslangan. AK burg’ quduq apparati, to’lqin tarqatgich va to’lqin qabul qilgichdan iborat. Akustik karotajning tezlik, so’nish va to’lqin tasvirli turlari mavjud. AK ning tezlik uslubi yordamida kollektorlarning g’ovaklilik koeffisienti, so’nish uslubi yordamida g’ovakliligiga ko’ra murakkab tuzilgan kollektorlarni, to’lqin tasvirdagi uslub yordamida esa murakkab geologik kesimda joylashgan kollektorlarni o’rganish mumkin.
Kavernomer (kavako’lchagich) quduq diametrining uning tanasi bo’ylab o’zgarishini o’rganadi. Kavako’lchagich to’rtta dastakdan iborat bo’lib, maxsus o’rnatilgan prujinalar dastak uchini quduq devorlariga qisib unga doimo tegib turishini ta’minlaydi. Kavako’lchagich quduq bo’ylab harakatlanganda dastaklar quduq diametrining o’zgarishi to’g’risidagi ma’lumotlarni yer yuzasidagi karotaj stantsiyasiga yuboradi. Natijada, quduq diametrining chuqurlik bo’ylab o’zgarishini ko’rsatuvchi egri chiziq ― kavernogramma chiziladi. Uning ma’lumotlaridan quyidagi maqsadlarda foydalaniladi: a) quduq devori bilan mustahkamlash quvuri oralig’idagi bo’shliqni sementlashga sarf bo’ladigan sement miqdorini hisoblashda;
b) quduq ichidagi holatni baholashda; v) quduqning geologik kesimini aniqlashda;
g)geofizik ma’lumotlarni taqqoslashda; d) quduqning texnik holatini nazorat qilishda; e) qatlamlarni sinashda paker qurilmalari va mustahkamlash quvurlari boshmog’i o’rnatiladigan joylarni tanlashda va b.da.
Gaz karotaji (GK) quduq burg’ilash chog’ida gil eritmaga o’tuvchi uglevodorod gazlarining miqdorini aniqlashga asoslangan. Unga ko’ra gazga to’yingan qatlamlarni ajratish mumkin. Gil eritmadan gaz namunasini olishda gaz karotaji stantsiyasining gazsizlantirgichidan foydalaniladi va gaz miqdori gazaniqlagich yordamida aniqlanadi. Kern olib burg’ilashda GK kernda bajarilishi ham mumkin. GK diagrammasini tahlil qilishda unga ta’sir etuvchi omillarni (masalan, burg’ilash tezligi, gilli eritmalarning harakat tezligi, ularning sifati va b. xalaqit beruvchi jarayonlarni )hisobga olish zarur.
GK tadqiqotlari gil eritmadan olingan namunani lyuminestsent-bituminologik tahlil va quduqni burg’ilash tezligini o’lchash ishlari bilan qo’shib olib boriladi.
Hozirgi davrda yuqorida qayd qilingan radioaktiv karotaj metodlardan tashqari gidrodinamik, impulsli neytron-neytron, induktsion, magnit, mexanik va boshqa karotajlarning turlari ko’p bo’lib, burg’ quduqlari kesimini o’rganishda ulardan ham unumli foydalaniladi. Bunday karotaj metodlari kon geofizikasi fanida mufassal bayon etilgan. SHuningdek, quduqdagi tadqiqotlarni avtomatik ravishda bajaradigan sistemalar shakllanmoqda. Ular yordamida jinslarning geologik va geofizik parametrlarini burg’ilash jarayonida aniqlash hamda burg’ilash rejimini to’g’ri tanlash, burg’ilashni ishonchli boshqarish mumkin bo’lmoqda.
|
| |