nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Uy serveri - Fan : “Kompyuter arxitekturasi” Mustaqil ish-1 Guruh

diskdagi ma'lumotlarga yoki kompyuterga ulangan printerga kirishni ochishingiz,
shuningdek, Internetga ulanishni "ulanishingiz" mumkin. Bundan tashqari, uy
serveri zaxira saqlash uchun ishlatilishi mumkin yoki uni Internet orqali mavjud
qilib, global tarmoqqa ulangan har qanday shaxsiy kompyuterdan hujjatlar
bilan
ishlash mumkin.
Fayllarni saqlash va Internetga kirishni almashish uchun uy serverini "ko'tarish"
tajribasiz foydalanuvchiga ko'rinadigan darajada qiyin emas. Bu quyidagi
komponentlarni talab qiladi.
Kompyuter.
Fayl yoki oddiy veb-server uchun Pentium
II yoki Athlon protsessorli
kompyuter, 256 MB operativ xotira va CD-ROM diski yetarli. Agar siz
kompyuteringizda o'yin serverini ishga tushirishni rejalashtirmoqchi bo'lsangiz
(kichik mahalliy tarmoqlarda juda mashhur tashabbus), sizga
kuchliroq mashina
kerak bo'ladi.
Birinchi qadam sifatida siz unga yugurishingiz mumkin Linux serveri Live-CD
dan. U bilan erkalagandan so'ng, siz jiddiyroq voqealarga o'tishingiz kerakmi, deb
qaror qilasiz. Agar siz hali ham kompyuteringizdan doimo server
sifatida
foydalanishga
qaror qilsangiz, unda Linux o'rnatilishi kerak bo'ladi qattiq disk...
Buning uchun 10 GB etarli bo'sh joy... Qolgan bo'sh joy fayllar va qo'shimcha
dasturlar (birinchi navbatda server dasturlari) uchun qoladi.
Eski noutbukni server sifatida ishlatish yomon fikr emas. Uzoq muddatli
foydalanish bilan bu energiya to'lovlarini tejaydi. Bundan tashqari, buklangan
noutbuk juda kam joy egallaydi. Bu holda noutbukning yagona kamchiliklari
drayverlarni ulashning cheklangan imkoniyatlaridir.
Linux tarqatish.
Yordamida bepul versiya Linux (Open SuSe, Ubuntu yoki
Knoppix) siz uyda foydalanish uchun zarur bo'lgan barcha xususiyatlarga ega
server yaratishingiz mumkin.
Aksariyat Linux distributivlarining pullik versiyalari ham
bor - masalan, SuSe
holatida u SuSe Enterprise Server deb ataladi. Linuxning ushbu versiyasida
qo'shimcha versiya mavjud texnik qo'llab-quvvatlash ishlab chiqaruvchi va
kengaytirilgan dasturlar to'plami.
Server turlari - Fan : “Kompyuter arxitekturasi” Mustaqil ish-1 Guruh

|
Fan : “Kompyuter arxitekturasi” Mustaqil ish-1 GuruhBog'liq Mustaqil ish-1 KAServer turlari
Server nafaqat kompyuter, balki kompyuter deb ham ataladi dasturiy
ta'minot umumiy resurslarni va ularga kirishni boshqaradi. Bir kompyuterda bir
vaqtning o'zida bir nechta server dasturlari ishlashi mumkin. Kundalik hayotda,
masalan, "pochta serveri" haqida gapirganda, ular "apparat" va "dasturiy ta'minot"
birikmasini anglatadi. Dasturiy ta'minot bajaradigan funktsiyalarga qarab, bir
necha turdagi serverlar mavjud. Ularning barchasini ikki guruhga bo'lish mumkin:
vazifasi ma'lumotlarni saqlash va foydalanuvchilarga ularga kirishni ta'minlash
bo'lgan serverlar va tarmoqdagi ma'lumotlarni tashishni boshqaradigan va uning
ishlashini ta'minlaydigan serverlar. Birinchi guruhga quyidagi turdagi serverlar
kiradi.
Fayl serveri.
Uning vazifalariga fayllarni saqlash va mijoz shaxsiy
kompyuterlariga, masalan, FTP orqali kirishni ta'minlash kiradi. Fayl server
resurslari tarmoqdagi barcha kompyuterlar uchun ochiq bo'lishi yoki identifikatsiya
tizimi va kirish huquqlari bilan himoyalangan bo'lishi mumkin.
Multimedia serverlari
fayl serverlarining bir turi hisoblanadi. Ular fotosuratlar,
musiqa, filmlar va boshqa multimedia kontentini saqlash uchun mo'ljallangan.
Bunday server sifatida kompyuterdan foydalanish shart emas. Siz NAS qurilmasini
sotib olishingiz yoki hatto Ethernet yoki Wi-Fi orqali tarmog'ingizga ulanadigan
ixcham tashqi qattiq disk bilan ishlashingiz mumkin.
Chop etish serveri mahalliy tarmoqdagi kompyuterlardan chop etish so'rovlarini
qabul qiladi va ularni unga ulangan bir yoki bir nechta printerlarga yuboradi.
O'yin serverlari.
Kompyuter o'yinlarini ishlab chiquvchilar foydalanuvchilar bir-
biri bilan o'ynashlari mumkin bo'lgan maxsus serverlarni ochadilar. Bir vaqtlar eng
mashhur serverlar 3D shooter va strategiyalar bo'lib, ular bir vaqtning o'zida faqat
bitta yoki bir nechta o'yinga ruxsat berdi. Noyob uy yoki kvartal "lokalka" bunday
serversiz qila oladi. Hozirgi vaqtda yuzlab va minglab odamlar bir vaqtning o'zida
o'ynashlari mumkin bo'lgan turli xil MMORPG (Massive Multiplayer Online Role
Playing Game) serverlari ko'proq talabga ega (masalan: Lineage 2 va World of
Warcraft o'yinlari).
|
| |
Etnopsixologiya - Asqarov anvarjonning

|
Asqarov anvarjonning
|
bet | 12/23 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 69,22 Kb. | | #124497 |
Bog'liq 2 kurs magistranti asqarov anvarjonning psixologiya tarmoqlari-fayllar.org4.Etnopsixologiya - inson psixologiyasining etnik xususiyatlari, milliy xarakter, milliy tuyg’u, milliy g’oya, o’z-o’zini anglash, etnik stereotip, ularning qonuniyatlari va vujudga kelish xususiyatlarini o’rganadi.
5. Boshqaruv psixologiyasi - bu psixologiya fanining shunday sohasiki, unda inson tomonidan - boshqarishning psixologik tomonlarini o’rganadi.
6.Marketing psixologiyasi - yangi mahsulotlarni ishlab chiqarishda ishlab chiqarish korxonalari va firmalarni boshqarishni va ular faoliyatini tashkil etishning psixologik muammolarini tadqiq qiladi.
Shu bilan birga psixologiyaning bir qator tadbiqiy sohalari ham mavjud.
Eksperimental psixologiya - eksperimental metodlar yordamida psixik hodisalarni tadqiq qilishning umumiy sohasi. Psixologiya fan sifatida falsafadan ajralib chiqishida, eksperimental tadqiqotlar o’tkazishda asosiy rol o’ynagan.
Ekstremal psixologiya - insonnning o’zgargan muhit shart-sharoitlarida psixik faoliyatning kechishi qonuniyatlarini o’rganadigan psixologiya sohasi.
Psixofiziologiya - odamlarning individual psixologik va psixofiziologik farqlarini tadqiq qiluvchi, psixologiya sohasi.
Siyosiy psixologiya - jamiyatning siyosiy hayotidagi psixologik xususiyatlar, holatlar, qonuniyatlar, ta'sirchanlik va ta'sir ko’rsatish jarayonlari kabi jabhalarni tekshiruvchi psixologiya so?asi.
Oila psixologiyasi - oila psixologiyasini o’rganuvchi, fanlararo tadqiqot qilishga yo’nalgan psixologiya sohasi.
Parapsixologiya - Hozirgi zamon fanining chegarasidan tashqaridagi, tushuntirish qiyin bo’lgan psixik hodisalarni o’rganadi.
Fan rivojlanib, taraqqiy etib borishi jarayonida uning sohalari ham kengayib bormoqda.
3. Psixolgiya tarmoqlarining tadqiqot metodlari
Malumki, har qanday fan o’z predmetiga ega. Psixologiyaning predmeti psixika bo’lib, u obektiv olamni psixik hodisalar asosida aks ettirib, yuzaga kelgan va shakllangan obraz subekt faoliyatini, xulq-atvorini maqsad sari yo’naltiradi.
Bundan tashqari har qanday fan qandaydir hodisa qonuniyatlarini bilish uchun malum bir metodlardan foydalanadi. I.P.Pavlov "Metodning qo’lida tadqiqot taqdiri yotadi" degan edi. Metodlar tizimi fanning umumiy metodologiyasiga birlashadi.
Metodologiyani keng manoda oladigan bo’lsak, u malum tizimga ega bo’lgan va bilimlarni izlab topishga qaratilgan, mantiqan ketma-ketlikka ega bo’lgan metodlardir. Ko’pchilik olimlar bu atamani ilmiy metod tushunchasiga mos tarzda tushunadilar va foydalanadilar, metodologiya faqat ilmiy tarzda qabul qilinishi deb takidlaydilar.
|
| |
I BOB. RAQAMLI AXBOROT HAQIDA

6
1.1-rasm. Axborot asosi – signal.
Ayrim tushunchalar ma‘nosini anglash lozim:
Signal – bu vaqt mobaynida oʻz qiymatini oʻzgartiradigan fizik
oʻlcham (masalan, temperatura, havo bosimi, yorugʻlik intensivligi, tok
kuchi va b.). Oʻzgarish xususiyatiga egaliligi tufayli signal oʻzida
qandaydir axborotni mujassam qiladi.
Elektr signali – bu vaqt mobaynida oʻz qiymatini oʻzgartiradigan
elektr oʻlchami (masalan,
kuchlanish, tok, quvvat). Barcha elektronika
vositalari asosan elektr signal bilan ishlaydi, lekin yorugʻlik
signali
bilan ishlaydigan vositalar ham koʻpaymoqda.
Analog signal – bu ma‘lum oraliqda ixtiyoriy qiymatlarni qabul
qila oladigan signal (masalan, kuchlanishning noldan oʻn voltgacha
ortib borishi). Tabiatdagi barcha signallar analog signallardir.
Faqat
analog signallar bilan ishlaydigan qurilmalar
analog qurilmalar deb
yuritiladi. ―Analog‖ nomi signalning fizik oʻlchamlariga
mos ravishda,
uzluksiz ekanligini anglatadi.
(AROʻ) deb yuritiladi. Bu jarayonni yana raqamlashtirish

9
1 Bayt = 8 bit
1 Kilobayt = 2
10
(2 darajasi 10) bayt = 1024 b;
1 Megabayt = 2
10
(2 darajasi 10) Kilobayt = 1024 Kb;
1 Gigabayt = 2
10
(2 darajasi 10) Megabayt = 1024 Mb;
1 Terabayt = 2
10
(2 darajasi 10) Gigabayt = 1024 Gb.
Hayotning barcha jabhasida insonlar
uchun qulaylik yaratish
maqsadida raqamli texnik vositalar yordamida axborotlarni yaratish,
taqdim qilish, uzatish,
saqlash faoliyatiga raqamli axborot xizmati
(RAX) deyiladi.
Kutubxona va arxivshunoslik sohalarida
RAX quyidagilardan
iborat:
1.
Raqamli qurilmalar asosidagi texnologiylardan foydalanib
mijozlarga xizmat koʻrsatish;
2.
Hujjatlarni
(nodir
qoʻlyozmalar,
kitoblar
va
arxiv
materiallari) raqamlashtirish;
3.
Matn, tasvir, audio va video axborotlardan
iborat elektron
resurslarni yaratish va foydalanishni tashkil etish;
4.
Raqamli
axborotlarni
avtomatlashtirilgan
axborot
tizimlaridan va Internet tarmogʻidan qidirish hamda mijozlarga taqdim
etish;
5.
Mijozlarga masofadan turib (online) xizmat koʻrsatish.
Keyingi boblarda ushbu xizmatlar batafsil bayon etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 3/3 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 155,11 Kb. | | #242049 |
Bog'liq Moliya bozori raqamli iqtisodiyotFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
Alimov R.X, Begalov B.A., Yulchieva G.T., Alishov Sh.A. “Iqtisodiyotda axborot texnologiyalari”.O’quv qo’llanma. T: - “Sharq”, 2006.
Milliy iqtisodda axborot tizimlari va texnologiyalari:Oliy o’quv yurtlari talabalari uchun o’quv qo’llanma // Mualliflar:R.X.Alimov,B.Yu.Xodiyev, B.A.Begalov va boshqalar.;S.S.G’ulomovning umumiy taxriri ostida. –T.:”Sharq”, 2004.
Qosimov S.S. Axborot texnologiyalari: Oliy o’quv yurtlari uchun darslik. – T.: “Aloqachi”, 2006.
https://kun.uz/uz/news/2020/07/06/raqamli-iqtisodiyot-rivojlanish-trendlari-va-xususiyatlari
https://psec.uz/oz/news/2
https://library.samdu.uz/files/1eab3ffca1628e140416c3cfb2fd9ac4_RAQAMLI%20IQTISODIYOT%20ASOSLAR.pdf
|
| |
Kuchli protsessorlar - Fan : “Kompyuter arxitekturasi” Mustaqil ish-1 Guruh

Ramka.
Serverning vazifalari uning dizaynini belgilaydi. Past darajadagi serverlar
oddiy shaxsiy kompyuterlarga o'xshab ko'rinadi, faqat kattaroq anakart va saqlash
massivini joylashtirish uchun hajmi kattalashgan. Serverlar
kuchliroq korpuslarga
ega - rack kabinetlari va ko'pincha ular alohida korpuslardagi bir
nechta bloklardan
(kompyuterlar, routerlar va boshqalar) iborat. Juda
kuchli server klasteri bu
kabinetlarning bir necha o'nlablaridan iborat bo'lishi mumkin. Kompyuter
ichiga
o'rnatilgan ixcham korpus rack mount blade server deb ataladi.
Fast Ethernet tаrmоq аrхitеkturаsi

|
Fast Ethernet tаrmоq аrхitеkturаsi
|
bet | 5/6 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 5,28 Mb. | | #159099 |
Bog'liq Lokal tarmoq texnologiyalariFast Ethernet tаrmоq аrхitеkturаsi - 1995 yili Ethernet tаrmоg’ining tеz ishlоvchi vеrsiyasigа stаndаrt qаbul qilindi,
- 100 Mbit/s tеzlikdа ishlаydi.
- Fast Ethernet dеb nоm bеrildi,
- IEEE 802.03 u stаndаrti,
- аlоqа muhitidа o’rаlgаn juftlik yoki оptik tоlа ishlаtilаdi.
Fast Ethernet tаrmоq аrхitеkturаsi - 100 Mbit/s tеzlik bilаn ishlоvchi Fast Ethernet uchun hаm stаndаrt uch turdаgi uzаtish muhitini bеlgilаb bеrgаn:
-
- 100 BASE – T4 (to’rttаlik o’rаlgаn juftlik);
- 100 BASE – Tx (ikkitаlik o’rаlgаn juftlik);
- 100 BASE – Fx (оptik tоlаli kаbеl).
Fast Ethernet tаrmоq аrхitеkturаsi - Bu еrdа «100» sоni uzаtish tеzligini bildirаdi (100 Mbit/s), «T» - хаrfi o’rаlgаn juftlik ekаnini ko’rsаtаdi, «F» - хаrfi оptik tоlаli kаbеl ekаnini аnglаtаdi.
- 100BASE–Tx vа 100BASE–Fx rusumidаgi kаbеllаrni birlаshtirib 100BASE–Х nоm bilаn yuritilаdi, 100BASE-TХ lаrni esа 100BASE–T dеb bеlgilаnаdi.
Gigabit Ethernet - Gigabit Ethernetni IEEE tashkiloti 1999 yilda 802.3ab. nomi bilan Fast Ethernet tarmoqning yangilangan versiyasi sifatida ro’yxatga oldi va qo’llanildi. Uning afzalliklari va xususiyatlari oldingi tarmoqlardan 10 baravar yaxshilandi.
- 1000 Mbit/s tеzlikdа ishlаydigаn vеrsiyasi хаm ishlаb chiqаrilа bоshlаndi.
- (Gigabit Ethernet, IEEE 802.03 z stаndаrti).
Gigabit Ethernet - Fast Ethernet kabi “nuqtadan-nuqtaga” prinsipiga amal qiladi. Yarim dupleks va to’liq dupleks rejimlarida ishlaydi.
- Kommutatorlar avtomatik belgilangan tezlikda ishlashi mimkin. O’zini sozlash rejimi ham mavjud bo’lib, 10, 100 yoki 1000 Mbit/s tezliklarni tanlash imkoniyati bor.
Gigabit Ethernet tarmog’i: a- ikki stansiyali b- ko’p stansiyali Gigabit Ethernet kabellari
|
| |
Ethernet tаrmоg’i - Axborot texnologiyalarining dasturiy ta’minoti

|
Axborot texnologiyalarining dasturiy ta’minoti
|
bet | 4/6 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 5,28 Mb. | | #159099 |
Bog'liq Lokal tarmoq texnologiyalariEthernet tаrmоg’i - Stаndаrt tаrmоqlаr o’rtаsidа eng ko’p tаrqаlgаn tаrmоq bu Ethernet tаrmоg’idir. U birinchi bo’lib 1972 yildа Xerox firmаsi tоmоnidаn yarаtilib, ishlаb chiqаrilа bоshlаndi.
- Ethernet tаrmоg’idаn ахbоrоt uzаtish uchun stаndаrt kоd Mаnchеstеr – II ishlаtilаdi. Bu хоldа signаlning bittа qiymаti nоlgа, bоshqаsi mаnfiy qiymаtgа egа, ya’ni signаlni dоimiy tаshkil qiluvchi qiymаti nоlgа tеng emаs. Gаlvаnik аjrаtish аdаptеr, rеpitеr vа kоntsеntrаtоr qurilmаlri yordаmidа аmаlgа оshirilаdi.
Ethernet tаrmоg’i - Ethernet tаrmоq pаkеtining tuzulishi (rаqаmlаr bаytlаr sоnini ko’rsаtаdi).
Ethernet tаrmоg’i - 10 Mbit /s tеzlikdа ishlоvchi Ethernet tаrmоg’i uchun stаndаrt to’rttа ахbоrоt uzаtish muhitini аniqlаb bеrgаn:
-
- 10 BASE 5 (qаlin kоаksiаl kаbеl);
- 10 BASE 2 (ingichkа kоаksiаl kаbеl);
- 10 BASE-T (o’rаlgаn juftlik);
- 10 BASE-FL (оptik tоlаli kаbеl);
Uzаtish muхitini rusumlаsh 3 elеmеntdаn tаshkil tоpgаn bulib: «10» rаqаmi, 10 Mbit/s uzаtish tеzligini bildirаdi, BASE so’zi yuqоri chаstоtаli signаlni mоdulyatsiya qilmаsdаn uzаtishni bildirаdi, охirgi elеmеnt tаrmоq qismini (sеgmеntini) ruhsаt etilgаn uzunligini аnglаtаdi: «5» -500 mеtrni, «2» - 200 mеtrni (аniqrоgi, 185 mеtrni) yoki аlоqа yo’lining turini: «T» – o’rаlgаn juftlik (twisted pair, витая пара), «F» – оptik tоlаli kаbеl (fiber optic, оптоволоконный кабель). - Uzаtish muхitini rusumlаsh 3 elеmеntdаn tаshkil tоpgаn bulib: «10» rаqаmi, 10 Mbit/s uzаtish tеzligini bildirаdi, BASE so’zi yuqоri chаstоtаli signаlni mоdulyatsiya qilmаsdаn uzаtishni bildirаdi, охirgi elеmеnt tаrmоq qismini (sеgmеntini) ruhsаt etilgаn uzunligini аnglаtаdi: «5» -500 mеtrni, «2» - 200 mеtrni (аniqrоgi, 185 mеtrni) yoki аlоqа yo’lining turini: «T» – o’rаlgаn juftlik (twisted pair, витая пара), «F» – оptik tоlаli kаbеl (fiber optic, оптоволоконный кабель).
|
| |
Turi     Segment uzunligi, m

|
Turi Segment uzunligi, m
|
bet | 6/6 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 5,28 Mb. | | #159099 |
Bog'liq Lokal tarmoq texnologiyalariTuri | | | | | | - Ko’pmisli tola (50. 62,5 mkm)
| | | | - Birmisli (10 mkm) yoki ko’pmisli tola (50. 62,5 mkm) tola
| | - 2 ekranlashgan juftli o’ramalar
| | - Ekranlashgan juftli o’rama
| | - 4 ekranlashmagan juftli o’ramalar
| | - 5-kategoriyali standart juftli o’rama
|
|
| |
LHT (Local Area Network) tuzilmasi

|
LHT (Local Area Network) tuzilmasi
|
bet | 2/6 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 5,28 Mb. | | #159099 |
Bog'liq Lokal tarmoq texnologiyalariLHT (Local Area Network) tuzilmasi - Коаксиал ва оптик толали кабеллар
- Иккита симни бир-бир атрофида ўраш натижасида хосил қилинган кабел
- (Витая пара)
LHTning tarkibiy qismlari. Bu tipdagi LHT talab qiluvchi mikrokompyuter – kliyentlar va xizmat ko’rsatuvchi qurilmalar-serverlardan iborat. - Kliyent-server tipidagi LHT
- Bu tipdagi LHT talab qiluvchi mikrokompyuter – kliyentlar va xizmat ko’rsatuvchi qurilmalar-serverlardan iborat.
Server - Server deb tarmoqni abonenti (uzeli) bo‘lib, boshqa abonentlarga o‘zining resurslarini taqdim etib, o‘zi esa boshqa abonentni resurslardan foydalanmaydi, ya’ni faqat tarmoqga xizmat qiladi.
Server - Server mijoz kompyuterlari soʻroviga javob berish uchun moʻljallangan, nisbatan yuqori hisoblash imkoniga ega boʻlgan kompyuter. Server ma'lum bir sohaga xizmat qilishi ham mumkin. Server tarmoqdagi ma`lumotlarni saqlaydi, tarmoqning boshqa nuqtalariga uzatadi va asosiy xizmati – foydalanuvchilarni internetga ulaydi. Ayni mana shu xizmatlarni bajaradigan tashkilotni – provayder deb atashadi. Ularning serverlari internetga kirish darvozalari hisoblanadi.
Server turlari: - Printserver (bosma server);
- Faxserver (faksimil server);
- Mailserver (pochta serveri);
- Backupserver (zahirali server);
- Fileserver (faylli server);
- Aplicationserver (dasturli ilovalar serveri);
- Daten bankserver (ma’lumotlar bа’zаsining serveri).
|
| |
Elektron pochta serverlari

|
Elektron pochta serverlariBog'liq Mustaqil ish-1 KAElektron pochta serverlari.
Elektron pochta to'g'ridan-to'g'ri qabul qiluvchiga
yuborilishi mumkin emas - avval u ro'yxatdan o'tgan serverga o'tadi qayd
yozuvi jo'natuvchi. Ikkinchisi, o'z navbatida, qabul qiluvchining serveriga "paket"
yuboradi, ikkinchisi esa xabarni oladi. Xatlarni qabul qilish va jo'natish bir xil
server dasturi tomonidan amalga oshirilishiga qaramay, rasmiy ravishda bu
funktsiyalar quyidagilarga tegishli: turli serverlar turli manzillar bilan.
Tezkor xabar almashish serverlari.
Messenger dasturlari - AIM, ICQ yoki MSN
Messenger - pochta serverlari bilan bir xil umumiy printsipga amal qiladigan aloqa
serverlari tarmog'ida ishlaydi.
Veb-serverlar.
Ushbu serverlar veb-sahifalarga va rasmlar kabi tegishli
resurslarga kirishni ta'minlaydi. Yuqori trafik yoki rivojlangan funksionallikka ega
veb-saytlar bir vaqtning o'zida bir nechta serverlarda joylashgan.
Ma'lumotlar serverlari boshqa maqsadlar uchun serverlarning ishlashi uchun zarur
bo'lgan har xil turdagi materiallarni saqlaydi. Masalan, veb-saytning ba'zi matn,
grafik va uslub elementlari alohida ma'lumotlar serverida joylashgan bo'lishi
mumkin. Foydalanuvchi ochilganda boshlang'ich sahifa sayt, veb-server kerakli
tarkibni olish uchun ma'lumotlar serveriga so'rov yuboradi. Ma'lumotlar bazasi
serveri so'ralgan ma'lumotlarni qidiradi va uni veb-serverga yuboradi. U, o'z
navbatida, veb-sahifani yaratadi va uni mijoz kompyuteriga yuboradi.
DHCP serverlari.
Dynamic Host Configuration Protocol IP manzillarini
tarmoqdagi kompyuterlar o'rtasida avtomatik taqsimlashni ta'minlaydi. Ushbu
texnologiya umumiy Internet tarmog'iga ega bo'lgan mahalliy tarmoqlarda keng
qo'llaniladi.
DNS serverlari.
DNS serverining vazifasi serverlarning domen nomlarini IP
manzillarga tarjima qilishdir. Tarmoqlarda ma'lumotlarni uzatish IP-manzillar
yordamida amalga oshiriladi, o'zgarmagan domen nomiga ega sayt IP-manzilini
o'zgartirib, bir serverdan ikkinchisiga bir necha marta "ko'chirishi" mumkin.
Shuning uchun DNS (Domain Name System)dagi IP manzillar va domen nomlari
o'rtasidagi yozishmalar jadvallari muntazam ravishda yangilanadi va serverlar
ularni bir-biri bilan sinxronlashtiradi.
|
| |
Skaner 
oʻtkazuvchanligi

16
2.7-rasm. Proyeksion skaner.
Razryadlik (yorugʻ chuqurligi) bit bilan oʻlchanib, har bir nuqta
uchun qancha rang ajratilganligini anglatadi. Rangni berish uchta asosiy
rang RGB: qizil (Red), yashil (Green) va koʻk (Blue) bilan amalga
oshadi. 24 bit tanlansa, 16,7 million rangda tasvir kompyuterga oʻtadi.
Skaner ish zonasi — skanerlash mumkin boʻlgan hujjatning
maksimal oʻlchami. Bu oʻlcham konstruksiyaga bogʻliq. Qoʻl skanerlari
va barabanli skanerlar uchun aslning faqat eni chegaralansa, planshenli
va proyeksion skanerlar uchun boʻyi va eni boʻyicha chegaralanadi
(masalan, A4 format).
Skanerlash tezligi — odatda oq-qora asl tasvirni maksimal optik
oʻtkazuvchanlik bilan oʻtkazishga ketgan vaqt. Bu koʻrsatkich
kompyuter tezligiga, operativ xotirasiga hamda apparat interfeysiga
(kompyuter bilan skaner ulanishiga) bogʻliq. Har xil interfeyslar
mavjud: LPT, USB, ISA, SCSI, PCMCIA va b.
Serverga asoslangan tarmoq

|
Serverga asoslangan tarmoq
|
bet | 3/6 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 5,28 Mb. | | #159099 |
Bog'liq Lokal tarmoq texnologiyalari Ma’lumotlar bazasi serveri (database server) dasturli ilovalar serveri (application server) zahirali server (backup server) “Peer” so’zi “o’zga bilan teng huquqli” degan ma’noni bildiradi. Piring tipidagi LHTda barcha kompyuterlar hech qanday serversiz bir-birlari bilan to’g’ridan-to’g’ri muloqot qilishadi. Bunda tarmoq operatsion sistemasi har bir kompyuter ham server, ham kliyent bo’lishiga imkon beradi. Shuning uchun bir kompyuterdagi har qanday fayldan tarmoqning ihtiyoriy boshqa foydalanuvchisi foydalanishi mumkin. - “Peer” so’zi “o’zga bilan teng huquqli” degan ma’noni bildiradi. Piring tipidagi LHTda barcha kompyuterlar hech qanday serversiz bir-birlari bilan to’g’ridan-to’g’ri muloqot qilishadi. Bunda tarmoq operatsion sistemasi har bir kompyuter ham server, ham kliyent bo’lishiga imkon beradi. Shuning uchun bir kompyuterdagi har qanday fayldan tarmoqning ihtiyoriy boshqa foydalanuvchisi foydalanishi mumkin.
Har bir kompyuter boshqa kompyuterlar ixtiyoriga o‘zini resurslarini taqdim etadi. Bu hоlаtdа, tarmoqli administrator yo‘q va shuning uchun tarmoqda ishlaydigan har bir foydalanuvchi umumiy foydalanish uchun qaysi resurslarni tarmoqga jоylаshtirishini mustaqil hal qilishi kerak (1-rаsm). - Har bir kompyuter boshqa kompyuterlar ixtiyoriga o‘zini resurslarini taqdim etadi. Bu hоlаtdа, tarmoqli administrator yo‘q va shuning uchun tarmoqda ishlaydigan har bir foydalanuvchi umumiy foydalanish uchun qaysi resurslarni tarmoqga jоylаshtirishini mustaqil hal qilishi kerak (1-rаsm).
- 1-rasm. Peer-to–Peer tarmog‘i
Piring tarmoqlari kliyent-server tarmoqlariga nisbatan arzonroq va 25-tagacha kompyuter bilan samarali ishlaydi. Kompyuterlar soni bundan oshsa, ma’lumot almashinish tezligi keskin pasayadi, chunki har bir kompyuter 25 dan ortiq kompyuterga xizmat ko’rsatishiga to’g’ri keladi. - Piring (peer-to-peer) tipidagi LHT
- Piring tarmoqlari kliyent-server tarmoqlariga nisbatan arzonroq va 25-tagacha kompyuter bilan samarali ishlaydi. Kompyuterlar soni bundan oshsa, ma’lumot almashinish tezligi keskin pasayadi, chunki har bir kompyuter 25 dan ortiq kompyuterga xizmat ko’rsatishiga to’g’ri keladi.
|
| |
Skaner dasturiy ta’minoti

17
Skanerlarning TWAIN standartini qoʻllaydigan fayllarni qayta
ishlovchi dasturlar bilan ishlash imkoni mavjud, masalan, keng
tarqalgan Corel Draw, Adobe Photoshop, Picture Publisher, Photo
Finish va b. dasturlari bilan ishlay oladi.
Nazorat uchun savollar:
1.
Kutubxonalarda
qanday
raqamli
texnikalardan
foydalaniladi?
2.
Kompyuter taraqqiyotini soʻzlab bering.
3.
Hozirgi zamon kompyuter texnikasini izohlang (tezligi va
funksiyasiga koʻra).
4.
Skaner nima va qanday turlari bor?
5.
Planshetli skanerning ishlash prinsipi tushuntiring.
6.
Barabanli skanerning ishlash prinsipi tushuntiring.
7.
Proyeksion skanerning ishlash prinsipi tushuntiring.
8.
Raqamlashtirish deganda nima tushuniladi?
9.
Skanerlaning asosiy xarakteristikalarini izohlang.
10. TWAIN-modulining vazifasi nima?
2.2. RAQAMLI KAMERA VA MIKROFONLARNING
ISHLASH PRINSIPLARI
Reja:
1. Fotokamera
2. Videokamera
3. Mikrofon
Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili

|
Mundarija kirish I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili
|
bet | 1/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
Akademik litseyda sulfat va nitrat kislotalar ishlab chiqarish mavzusini animatsion usulda o’qitish
MUNDARIJA
Kirish……………………………………………………..……………………….3
I- bo`lim. Adabiyotlar tahlili
Аkademik litseylarda sulfat va nitrat kislotalar olish texnologiyasi mavzusini o’qitishda zamonaviy innovasion texnologiyalardan foydalanish…………………8
Zаmonaviy pedagogik texnologiyalarning turlari va ularning afzalliklari……8
Sulfat kislota olishda asosiy xom ashyo oltingugurtning хossalari va olinish
usullari…………………………………………………………………………….10
Sulfat kislota va uning xossalari…………………………………………....16
12.2. Oltingugurt (IV)- oksidini ishlab chiqarish…………………………………18
Nitrat kislota olishda Azotning ahamiyati........................................................22
Ammiak sеntеzi uchun azot vodorodli apalashmaning olinishi va tozalash
usullari…………………………………………………………………………….25
Nitrat kislota xossalari va ishlab chiqarishning nazariy asoslari……………28 1.3.3. Azot (II)-oksidini azot (IV) -oksidigacha oksidlash va azot (IV)-oksidini
dimеrlash………………………………………………………………………….35
II bo’lim. Nazariy qism
1.Sulfat kislota ishlab chiqarish mavzusini elektron darslik asosida o‟tish…..37
2.2. Kontakt usuli bilan sulfat kislota ishlab chiqarish………………...................38
III-bo’lim Ammiak va nitrat kislota ishlab chiqarish texnologiya
3.1. O‟rtacha bosimda ammiak sintеzlash.........................................................43
3.2. Nitrat kislota ishlab chiqarish ..........................................................................47
3.3. Qurama (kombinatsiyalangan) usulda suyuq nitrat kislota ishlab chiqarish....48
IV-bob. Mavzuni mustahkamlash ………………………………………………..52
|
| |
Skanerlar. ―Skaner‖ soʻzi inglizcha ―scan‖ soʻzidan olingan 
boʻlib, ―sinchiklab qarash‖, ―koʻrib chiqish‖ kabi ma‘nolarni anglatadi

12
2.1-rasm. Qoʻl skanerlari.
Stoldagi skanerlar statsionar qurilma sifatida ishlangan boʻlib,
konstruktiv jihatdan 3 guruhga ajratiladi:
Planshetli skaner;
Barabanli skaner;
Proyeksion skaner.
Planshetli skanerlar eng koʻp tarqalgan.
Ular yordamida ham
varaqli, ham tikilgan hujjatlarni (kitoblarni) skanerlash imkoni mavjud.
2.2-rasm. Planshetli skaner.
Skaner quyidagi funksional komponentlardan tashkil topgan:
yorugʻlik manbasi datchigi;
optik tizim;
fotopriyomnik;
datchikni asl obyekt boʻylab yurgizish mexanizmi;
elektron qurilma (signalni raqamli koʻrinishga oʻtkazadi va
shaxsiy kompyuterga uzatadi).
13
2.3-rasm. Planshetli skaner ichki tuzilishi.
Skanerlash paytida asl tasvirga yorugʻlik tushiriladi. Tushgan
yorugʻlik asl tasvirdan har xil qaytadi. Aslning oqish joyidan toʻqroq
joyga nisbatan koʻp yorugʻ qaytadi.
2.4-rasm. Skanerlash jarayoni.
Qaytgan (yoki singan) yorugʻlik nuri optik
tizim orqali sezgir CCD-
matritsaga (fotopriyomnikka) yoʻnaltiriladi. CCD-matritsa yorugʻlik
intensivligiga mos elektr kuchlanishini ishlab chiqadi. Kuchlanish
miqdori raqamli axborotga (0 yoki 1 dan iborat)
aylantiriladi va
kompyuter xotirasiga yoziladi.
Qa’ddi-qa’wmet - Dene-tarbiya-5

|
Dene-tarbiya-5
|
bet | 79/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneQa’ddi-qa’wmet. Qa’ddi-qa’wmet — bul ne? Bul adam gewdesinin’ a’piwayi’ tik ha’m tuwri’ jag’dayda rawajlani’wi’ boli’p tabi’ladi’. Wol duri’s ha’m naduri’s boli’wi’ mu’mkin. Yeger womi’rtqa bag’anasi’ tuwri’ rawajlani’p, qa’ddi- qa’wmet jaqsi’ rawajlang’an bolsa, ju’riw jen’il qa’dem qoyi’w qolayli’ boli’p, ju’riw ha’m juwi’ri’wda ken’ im- kaniyatlar j arati’ ladi’.
Qa’ddi-qa’wmet tuwri’ tik bolmasa, adamni’n’ ju’risi ha’m ha’reketlerinde qolaysi’zli’qlar ko’zge taslanadi’. Ishki ag’zalardi’n’ wornalasi’wi’nda sa’ykessizlikju’zege kelip, wolar bulshi’q yetlerge, ayaq barmaqlari’na, belge wo’zinin’ keri ta’sirin ko’rsetedi. Qa’wmetin’izdin’ qanday yekenligin tekserip ko’rmekshi bolsan’i’z, tik turg’anda to’mendegi halatti’ iyelen’. Yeger qa’wmetin’iz kelisken bolsa, demek bas tuwri’ aldi’g’a qaray turadi’, iyinler arqayi’n jazi’li’p, qari’n ishke qaray toli’q tarti’li’p, gewdenin’ shep ha’m won’ ta’repleri simmetrik halatta boladi’.
Natuwri’ qa’wmet to’mendegi belgilerge qaray ani’q- lanadi’: bas aldi’g’a iyilgen yamasa arqag’a ketken, iyinler aldi’g’a bu’gilgen, jawi’ri’n bu’kir ta’rizli ko’riniste, ko’kirek kletkasi’ ishke qaray kirip, qari’n aldi’g’a qaray shi’qqan, gewde simmetriyali’q yemes jaylasqan boladi’.
Qa’wmettin’ qandayli’g’i’n ja’ne de ani’g’i’raq tekseriw ushi’n ne islew kerek? Buni’n’ ushi’n tegis diywalg’a arqa- ni’ su’yep tiykarg’i’ turi’w halati’n iyelen’. Yeger usi’ halatta turg’anda diywalg’a basti’n’ arqa ta’repi, jawi’ri’nlar, janbas ha’m tabanlar ten’be-ten’ tirelip tursa, qa’wmetti tuwri’ dep yesaplaw mu’mkin. Sonday-aq, barli’q ayti’lg’an ag’zalardi’n’ ayi’ri’mlari’ bir tegis tiymese, wonda qa’wmetti natuwri’ dep yesaplaw kerek. Belgili bolg’ani’nday, yeger diywalg’a arqa menen tirelip turg’anda u’sh ag’zag’a: basti’n’ arqa bo’limi, arqa ha’m tabanlar diywalg’a tiyip tursa, bul gewdenin’ arqa, qari’n ha’m bel bulshi’q yetleri bos, yeger gewdenin’ arqa ta’repi ha’m tabanlari’ g’ana tiyse, wonda bul moyi’n, iyin ha’m bel bo’limleri bulshi’q yetleri- nin’ bos rawajlani’wi’ boli’p tabi’ladi’.
|
| |
Server haqida ma'lumot - Fan : “Kompyuter arxitekturasi” Mustaqil ish-1 Guruh

xizmatlarga boy va
tez ishlaydi, bepulida esa
xizmat turlari kam, ishlash tezligi
past va saytingizda o`zgalarning reklamalari paydo bo`lib turadi. O`rganishga
bepul xosting bo’laveradi, lekin jiddiy loyihalar uchun pulli serverlar zarur.
Proksi-server.
Proksi-server – foydalnuvchi va
internet orasidagi maxsus
vositachi dastur. Uni ishlatish shart emas, lekin bu dastur
yordamida web
sahifalarining yuklash jarayonini tezlashtirish mumkin. Proksi-server
Internetdan
ko`p ko`radigan sahifalarni qattiq diskdagi omborga saqlaydi va yana
shu sahifalar
so`ralganda Internetdan emas, balki xotirasidan ko’rsatadi.
Odatda, proksi-server ajratilgan serverga o`rnatiladi va
tarmoq xizmatlarini ham
bajaradi: mahalliy tarmoq kompyuterlarini Internetga ulaydi. Tarmoqdagi
kompyuterlar internet so’rovlarini ajratilgan serverga uzatishadi, serverda esa
proksi dasturi so’rovlarni internetga chiqaradi va tashqaridan kelgan ma’lumotlarni
tarmoq kompyuterlariga yetkazib beradi. Yana proksi dasturi yordamida
kompyuterlarning tarmoqdagi ish jarayonini boshqarib, kuzatib turish ham
mumkin.
Savollar - O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta'lim Vazirligi

20
6-Ma’ruza
AVTOMOBILLARNING YO’LLARDAGI HARAKATI
REJA:
1. Avtomobil harakatiga ta’sir etuvchi kuchlar.
2. Avtomobilning dinamik omili.
3. Shinaning yo’l qoplamasi bilan ilashishi.
Tayanch so’z va iboralar:
qarshilik kuchi, tezlik,
qarshilik koeffitsienti, dinamik omil.
Zamonaviy avtomobil yo’llarining hamma elementlari avtomobillarning hisobiy tezlikda
xavfsiz harakatlanishini ta’mirlab berishi lozim. Yo’lning harakat
miqdori oshishi bilan
avtomobillarga to’sqinlik ham ortib boraveradi. Ularning harakat tezligi kamayadi,
shuning
uchun yo’lning ayrim elementlariga bo’lgan talablar, yo’lda yakka
avtomobil harakatlanishi
sharoitidan kelib chiqib belgilanadi.
Yo’llarda avtomobillarning haqiqiy harakat tarzi 3 ta omil bilan aniqlanadi:
4.
Avtomobilning foydalanish xususiyatlari.
5.
Yo’l sharoiti.
6.
Haydovchining shahsiy xolati.
Bunda, odatda , avtomobilning konstruktsiyasi yo’l qo’yadigan dinamik imkoniyatlardan
to’liq foydalanilmaydi.
Dvigatelning avtomobil yetakchi g’ildiraklarida hosil qiladigan tortish kuchi
harakatlanishga qarshilik qiluvchi kuchlarni yengishga sarflanadi.
7-rasm. Avtomobil harakatiga ta’sir etadigan qarshilik kuchlari.
Ko’tarilishda tezlanish bilan harakatlanayotgan avtomobilga
quyidagi qarshilik kuchlari
ta’sir qiladi:
-g’ildirashga qarshilik kuchi –Pf;
-ko’tarilishga qarshilik kuchi –Pi;
-havoning qarshilik kuchi –Pw;
-avtomobilning inertsiya kuchi –Pj;
Bulardan g’ildirashga qarshilik kuchi va havoning qarshilik kuchi har doim avtomobil
harakatiga ta’sir qiladi. Ko’tarilishga qarshilik kuchi va inertsiya
kuchi avtomobil balandlikka
ko’tarilayotganda qarshilik ko’rsatsa, pastlikka tushayotganda aksincha harakatga
yordamlashadi .
Yuqoridagilarga asoslanib, avtomobilning harakat tenglamasini quyidagicha ifodalaymiz:
a) ta'lim psixologiyasi - Asqarov anvarjonning

|
Asqarov anvarjonning
|
bet | 10/23 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 69,22 Kb. | | #124497 |
Bog'liq 2 kurs magistranti asqarov anvarjonning psixologiya tarmoqlari-fayllar.orga) ta'lim psixologiyasi;
b) tarbiya psixologiyasi;
v) o’qituvchi psixologiyasi;
Tibbiyot psixologiyasi shifokor faoliyatining va bemor xulq-atvorining psixologik jihatlarini o’rganadi. Uni quyidagi tarmoqlari mavjud:
a) neyropsixologiya - psixik hodisalar bilan miyadagi fiziologik tuzilishlar o’rtasidagi nisbatni o’rganadi;
b) psixofarmakalogiya - dorivor moddalarning shaxs ruhiy holatiga ta'sirini o’rganadi;
v) psixoterapiya - bemorni davolash uchun ruhiy ta'sir vositalarini o’rganadi;
Yuridik psixologiya-xuquq tizimi bilan bog’liq bo’lgan psixologik masalalarni o’rganadi.
Uning quyidagi tarmoqlari mavjud.
a) sud psixologiyasi - jinoiy jarayon ishtirokchilarining xulq-atvorini, ruhiy xususiyatlarini tahlil qiladi;
b) kriminal psixologiya - jinoyatchining xulq-atvori, shaxsining shakllanishiga doir psixologik masalalar, jinoyatning motivlari bilan shug’ullanadi.
Harbiy psixologiya - kishining harbiy harakatlar sharoitidagi xulq-atvori bilan bog’liq hodisalar o’rtasidagi o’zaro munosabatlarini, psixologik targ’ibot metodlarini, harbiy texnikani boshqarishning psixologik muammolarini o’rganadi.
Sport psixologiyasi - sportchilar shaxsi va faoliyati xususiyatlarini, ularning psixologik jihatdan tayyorligining shart-sharoitlari, musobaqalarni tashkil etish va o’tkazish bilan bog’liq psixologik omillarni o’rganadi.
Savdo psixologiyasi - asosan rivojlangan mamlakatlarda keng taraqqiy etgan bo’lib, kishilar ruhiyatiga tijorat ta'sirini psixologik shart-sharoitini, xaridorlarga xizmat ko’rsatishning psixologik omillarini aniqlaydi. Modalar psixologiyasini tadqiq qiladi.
San'at psixologiyasi - san'at asarlarining yaratilishida faoliyat-ning psixologik tomonlarini, inson tomonidan badiiy asarlarni idrok etilishi, turli hodisalarni paydo bo’lishi va estetik tarbiya muammolari, musiqaviy, badiiy, adabiy qobiliyatlarni shakllantirish va tarbiyalash muammolarini o’rganadi.
|
| |
ω=0.8 - O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta'lim Vazirligi

22
j-nisbiy tezlanish.
Avtomobilning tortish kuchi quyidagi ifoda orqali topiladi.
N
P
p
270
bu yerda
N
- dvigatelning eng katta quvvati.
–avtomobil transmissiyasi mexanikaviy foydali ish koeffitsienti.
Akademik E.A.Chudakov avtomobilning tortishish sifatlarini dinamik factor, ya’ni
yetakchi g’ildiraklardagi to’liq tortish kuchi bilan havo qarshiligi ortasidagi ayirmaning
avtomobil og’rligiga nisbati bilan ifodalashni taklif etdi.
j
i
f
G
P
P
D
T
Dinamik omil yo’l qarshiligini bartaraf etishga sarf bo’luvchi tortilish kuchining ichki
zaxirasidir.
Tortishish kuchi avtomobil g’ildiragi bilan yo’lning o’zaro ta’siri natijasida hosil bo’lib,
ular o’rtasidagi ishqalanishni hamda g’ildirak qismlarini yo’l bilan tishlashishini hisobga oladi.
G
P
T
G
- qoplamaga avtomobil g’ildiragidan tushadigan og’irlik.
T
P
- tortishish kuchi.
Tishlashish koeffitsienti qoplama holatiga qarab, quyidagicha belgilanadi.
Koeffitsient qiymati
Yo’l qoplamasi holati
Quruq va g’adir-budir
0.7 va undan ko’p
Tekis holatda
0.6
Nam holatda
0.5
Loy
0.4-0.3
Muzlagan holda
0.2-0.3
Shinaning yo’l qoplamasi bilan tishlashishi ob-havo sharoitiga bog’liq. Tishlashish
koeffitsienti yil davomida o’zgaruvchan bo’lib, yoz oylarida uning qiymati oshadi, va aksincha
qishda kamayadi.
Savollar
1. Avtomobil harakatiga qanday kuchlar ta’sir ko’rsatadi?
2. G’ildirashga qarshilik kuchi qanday omillarga bog’liq?
3. Havoning qarshilik kuchi qanday ifoda bilan aniqlanadi?
4. Inertsiya kuchi va qiyalikka qarshilik kuchi avtomobil harakatiga qanday ta’sir qiladi?
5. Dinamilk omil nima?
6. Tishlashish koeffitsientining qiymati nimalarga bog’liq?
P
a - O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta'lim Vazirligi

21
Qattiq qoplamali yo’llarda g’ildirashga qarshilik kuchi yo’lga
tushadigan kuchlanishga
to’g’ri proportsional:
P
f
=Σ G
i
.
f
i
bu yerda
Gi
- alohida g’ildiraklardan tushayotgan kuch (H)
f
i
- g’ildirashga qarshilik koeffitsientlari.
G’ildirashga qarshilik koeffitsienti quyidagi ifodaga bog’liq.
f
g’il
= ΣP
f
/ G
avt
bu yerda, G
avt
- avtomobil og’irligi.
G’ildirashga qarshilik
kuchi qoplama ravonligiga, avtomobil tezligiga va g’ildirak
egiluvchanligiga bog’liq.
Avtomobil harakat tezligi 50 km / soatgacha bo’lganda g’ildirashga qarshilik
koeffitsienti
deyarli o’zgarmaydi.
Harakat tezligi oshishi bilan uninig qiymati (60
f
v
= f
0
(1+4.5
.
10
-5
.
v
2
)
bu erda
f
0
- 60 km/soatgacha bo’lgan tezlikda g’ildirashga qarshilik koeffitsienti.
G’ildirashga qarshilik koeffitsienti qoplama turiga qarab o’zgaradi.
Qoplama turi
G’ild.qarsh.koeff.
Sementobeton
va asfaltobeton
0.01-0.02
Shag’alli,
chaqiq toshli yoki
bog’.mat. b-n. must.mat.-lar
0.02-0.025
Gruntli yo’llarda
0.03-0.06
Botqoqli,
qumli gruntlarda
0.05-030
va undan ortuq
Havoning qarshilik kuchi quyidagi formula orqali aniqlanadi:
13
6
.
3
2
2
2
c
c
P
W
bu yerda c – muxit
qarshilik koeffitsienti
ρ – havoning zichligi;
ω –avtomobil peshtoq yuzasi, m
2
(avtomobilning tik tekislikka tushadigan yuzasi);
v - avtomobil tezligi.
Savollar - O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta'lim Vazirligi

40
U reja va bo’ylama qirqimning alohida qismlarining ta'sirini hisoblovchi koeffitsientlar
ko’paytmasiga teng.
K
yak
= K
1.
K
2
.
K
3
……………K
n
Hozirgi vaqtda tez-tez
uchrab turadigan hollar uchun, O’zbekistonning hamma tog’li,
cho’lli uchastkalarini hisobga olgan holda avariyalar koeffitsientini 23 ta deb olish qabul
qilingan.
Yakuniy avariya koeffitsientni aniqlash uchun maxsus chiziqli grafik quriladi. Avariya
koeffitsienti grafigida yo’lning rejasi va bo’ylama qirqimi harakat xavfsizligiga bog’liq bo’lgan
barcha qismlari ko’rsatilgan holda chiziladi.
Qurilgan yakuniy avariya koeffitsietini asosida quyidagi mulohazalar qabul qilinadi:
1.Yangi avtomobil yo’li loyihalanganda va ta'mirlangan yo’l loyihasida
joylardagi yakuniy
avariya koeffitsienti qiymati
15-20 dan oshmasligi kerak.
2.Yer rel'ef sharoiti og’ir bo’lgan joylarda mustahkam ta'mirlash loyihalanganda,joylardagi
sharoitga qarab avariya koeffitsienti qiymati 25-40 dan oshgan yo’l qismlari qayta quriladi.
Yo’lning transportdan foydalanish sifatini va harakat xavfsizligini asosiy vazifalaridan
biri harakat tartib qoidalariga sezilarli ta'sir qiluvchi yo’l qismlari yoki uning alohida bo’laklarini
aniqlashdan iborat. Bunday joylarda asosan, yo’l-transport hodisalari ro’y berib turadi.
Harakat xavfsizligini va qulayligi jixatidan loyiha chizig’i variantlarini baholashda prof.
V.F. Babkov
tomonidan ishlab chiqilgan, xavfsizlik koeffitsienti grafigi, berilgan ma'lumotlar
asosida harakat tezligi epyurasi quriladi.
Xavfsizlik koeffitsienti deb, yo’lni aniq bir
qismidagi harakat tezligi V
1
ni shu qismga
kirib kelishdagi eng yuqori tezlik V
kirish
nisbatiga aytiladi:
кириш
хавф
V
V
К
Avtomobil yo’llari xavfsizlik koeffitsienti qiymatiga
qarab quyidagi bosqichlarda
baholanadi:
K
xavf
< 0,4 - joy juda xavfli;
K
xavf
= q 0,4 : 0,6 joy xavfli;
K
xavf
> q 0,6 : 0,8 joy kam xavfli;
K
xavf
> 0,8 - umuman xavfsiz.
Yangi yo’l loyiha qilinayotganida xavfsizlik koeffitsienti K
xavf
> 0,8 dan kichik bo’lgan joylar
bo’lishi mumkin emas.
O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta'lim Vazirligi - bet 16

28
QMQ ga asosan II-IV toifali yo’llarda 2 ta harakat tasmasi ko’zda tutilgan.
Avtomagistral yo’llarda harakat tasmasi quyidagicha aniqlanadi.
t
o
ZN
N
n
'
bu yerda N – yengil avtomobillarga keltirilgan harakat miqdori, avto/soat ε – mavsumiy
notekis harakatlanish koeffitsienti; z- ayni yo’lning qulaylik darajasiga mos keluvchi balandlik
koeffitsienti; N
o’t
– ayni toifadagi yo’lning odatdagi o’tkazish qobilyati.
Avtomobil yo’llarini loyihalash uchun bir qator qurilish me'yorlari va qoidalari mavjud
bo’lib, bu me'yorlar avtomobil harakati talablaridan kelib chiqib belgilangan.
QMQ 2.05.02-95 "Avtomobil yo’llari" me'yori avtomobil yo’llarini loyihalash uchun
barcha talablarni o’z ichiga olgan.
Savollar
1. Avtomobil yo’llarida necha xil qulaylik darajasi mavjud?
2.Transport oqimi zichligini aniqlovchi ifoda qanday?
3.Yo’lning o’tkazuvchanlik qobilyati deganda nima tushuniladi?
4.Yo’lning yuklanganlik darajasi qaysi ko’rsatkichlarga bog’liq?
Savollar - O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta'lim Vazirligi

36
Umumahamiyatdagi yo’larning tasnifiga asosan avtomogistrallarga I
a
toifali avtomobil
yo’lari kiradi.
Avtomagistral yo’llarida alohida ikkita qatnov qismlari loyihalanib, ular o’zaro ajratuvchi
tasma bilan ajratilishi lozim.
Har bitta qatnnov qismi bir tomonlama harakatga mo’ljallangan bo’lib, avtomobilni quvib
o’tish sharti ta’minlangan bo’lishi shart.
Avtomagistral yo’llardagi transport oqimiga maxalliy va yo’lovchlarning harakati xalaqit
bermasligi, aholi punktlari joylashgan yerlarni aylanib o’tish ko’zda tutiladi.
Avtomagistral yo’llaridan svetofor va harakatni taqiqlovchi yo’l belgilari bo’lmasligi lozim.
Boshqa yo’llardan avtomagistral yo’llariga o’tish faqat alohida tasmalar orqali amalga
oshiriladi. Bunda o’tuvchi – tezlanish va sekinlatish tasmalari qurilishi ko’zda tutiladi.
Avtomagistrallar uzoq masofalarga mo’ljallangan yo’llar bo’lganligidan yo’l yoqalarida
yoqilg’i quyish shaxobchalari, texnik va meditsina xizmat ko’rsatish shaxobchalari,
mehmonxonalar,oshxonalar bo’lishi zarur.
Avtomagistral yo’llar avtomobil yo’lidan bir sutkada o’tgan avtomobillar soniga qarab
farqlanadi.
I
a
– N = 9000 avt/sut – avtomagistral.
I
b
– N = 7000 avt/sut – avtomobil yo’li
Hisobiy tezlik avtomagistral yo’llarida V
x
= 120÷150 km/s qabul qilingan.
Rejadagi egrinig radiusi R = 3000÷5000 m qilib loyihalanadi.
Bunda ko;ndalang kuch koeffitsienti µ = 0.05÷0.08 ga teng deb olinadi.
Avtomagistral yo’llari quyidagi tasniflarga bo’linadi:
I - avtomagistral yo’llari;
II-tezkor avtomobil yo’llari;
III- oddiy avtomobil yo’llari.
Avtomagistral yo’llar quyidagi harflar bilan belgilanadi. E, M, A .
E- xalqaro ahamiyatdai avtomagistral yo’li.
Avtomagistral yo’llarlarining ko’ndalang kesimlari oddiy yo’llarnikiga qaraganda
boshqacharoq bo’ladi.
18-rasm. Zamonaviy avtomobil magistrallarining ko’ndalang profili elementlari;
1-ajratish polosasi; 2-qatnov qismi; 3- to’xtab turish polosasi yoki ko’tarilishga qarab
harakatlanish uchun qo’shimcha polosa; 4- gruntli qirg’oq; 5-tashqi chetki polosa; 6- ichki chetki
polosa;7- ichki mustahkamlangan qirg’oq.
Qarama-qarshi harakat bir-biri bilan ajratuvchi tasma orqali alohida loyihalanadi.Agar
qayta qurish ishlari bajarilgandan keyin yo’l avtomogistralga aylantirilgan bo’lsa, u holda
ko’ndalang kesim quyidagicha bo’ladi:
Savollar - O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta'lim Vazirligi

42
Qishki saqlash chora-tadbir kompleksiga quyidagilar kiradi: profilaktik chora-tadbirlar;
undan maqsad - yo’llarda muz va qor yotqiziqlari paydo bo’lishini kamaytirish, yo’lda qor
miqdorini kamaytirish, qoplamaga profilaktik ishlov berish, ya'ni muzlamaslikka qarshi
kimyoviy moddalar sepish va boshqalar.
Muhofaza chora-tadbirlari: yo’lga kelayotgan qor va muz oqimini maxsus to’siqlar
yordamida kamaytirish.
Tozalash bo’yicha chora-tadbirlar: hamma yo’llarda qordan tozalanish qor yog’ayotgan
vaqtdayoq boshlanadi. Tozalash ishlarini olib borayotganda, bir vaqtni o’zida ham qatnov
qismidan, ham yo’l chetidan, qorni tozalash kerak, bunda yo’l chetida qor uyumlari to’dalanib
qolmasligini hisobiga olish zarur.
Tozalash usulini hosil bo’lgan qor qatlami balandligiga qarab, qordan tozalash tezligi
tanlab olinadi. Bunda muvofiq ravishda qor tozalash mashinalari tanlanadi.
Hamma qor tozalash mashinalari uzoq muddat ishlashi uchun mo’ljallangan bo’lishi
kerak.
Buning uchun ularning kabinalari isitilishi va ko’rinish yaxshi bo’lishi uchun sharoit
yaratib berish anjomlari o’rnatilishi lozim.
Qish vaqtida yo’l qoplamalari sirpanchiq bo’lib qoladi, chunki ular muz qatlami yoki
zichlanganroq qatlam bilan yopilgan bo’ladi. Shinaning muzlagan qoplama bilan tishlashish
koeffitsienti 0,05-0,08 gacha kamayadi.
Qishda qoplama sirpanchiqligi juda ko’p yo’l transport hodisalari sababchisi bo’ladi.
Ko’p hollarda yo’l sharoiti tufayli katta moddiy zarar kelib chiqadi.
Harakat tezligi pasayadi, bu esa avtotransportdan foydalanish samaradorligini va ishlab
chiqarishni kamaytiradi.
Qoplama muzlashi t 0
0
C ga yaqin va havo namligi 90-95 % bo’lganda kuzatiladi.
Qishki sirpanchilikka qarshi chora-tadbirlarni murakkab va qimmatligi uchun, ularni
qo’llash cheklangan bo’lib, faqat yo’lning xavfli uchastkalarida, ya'ni, ko’tarilish, tushishi,
kichik radiusli egrilarda, chorraxa va temir yo’ldan o’tish joylarida olib boriladi.
Sirpanchiqlikga qarshi kurashning bir qancha usullari mavjud:
- fraksion, ximik, mexanik.
Ko’pincha ishlatiladigan usullardan biri bu aralash, ya'ni, ximiyaviyfraksion usuldir.
Unda fraksion materialni NCl, CaCl
2
ga aralashtirib sochiladi. Sirpanishga qarshi ishlatiladigan
qattiq va suyuq xloridlar agressiv ximik ta'sirga egadir. Ular avtomobil metallini temir-beton
ko’prik elementlarini yemiradi va o’simlik qatlamiga salbiy ta'sir ko’rsatadi.
Shunday qilib, avtomobil yo’llarini saqlash va tuzatish xizmatining asosiy masalalari
quyidagilar:
- o’z vaqtida yo’ldagi deformatsiyalarni tuzatish;
- yo’lning o’tkazuvchanligiga iqlim omilini ta'sirini oldini olish (qor, yomg’ir, shamol);
- yo’ldagi yaxmalakka qarshi kurashish;
- harakat miqdorini va og’ir yuk avtomobillar harakatini chegaralash;
- harakat xavfsizligini ta'minlash;
- yo’lning ishlashini yil davomida hisobga olib borish;
- yo’l transport hodisalarini hisobga olish va taxlil qilish;
- harakat xavfsizligini ta'minlash bo’yicha tadbirlar loyihasini ishlash.
Yo’l belgilari quyidagi 7 turga bo’linadi

45
Vertikal yo’l belgi chiziqlari (tayanchlari) ko’prik yo’l o’tkazgichlar to’siqlarida,
tonnellarda, yo’l
yon tomonlarida, xavfli joylarda o’rnatilgan xavfsizlik orolchalarini
belgilashda ishlatiladi.
Sun'iy yoritiladigan tumbalar aholi yashaydigan joylarda, ajratuvchi yo’lakchalarni
boshlanishida va transport tonnellarini yon devorlari oldidan o’rnatiladi.
Изображение - download

Qidiruv: Изображение
Отсканированное изображение
Fan uchun mas'ul kafedra: Raqamli iqtisodiyot va axborot texnologiyalari kafedrasi
108,61 Kb.
4
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
XXI asr uchun ish dasturi turizm bo’yicha davlat idoralari oldiga quyidagi asosiy masalalarni qo’yadi

|
XXI asr uchun ish dasturi turizm bo’yicha davlat idoralari oldiga quyidagi asosiy masalalarni qo’yadi
|
bet | 69/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni RejaXXI asr uchun ish dasturi turizm bo’yicha davlat idoralari oldiga quyidagi asosiy masalalarni qo’yadi:
-nazorat qiluvchi iqtisodiy va boshqa tizimlarni kamaytirish;
-turizmning iqtisodiyotga, jamiyatning ijtimoiy va madaniy hayotiga va atrof-muhitga ta’sirini baholash;
-turizm sohasida xizmatchi kadrlar tayyorlash;
-turizmning uzoq muddatli barqaror taraqqiyotini rejalashtirish,
-rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o’rtasida ma’lumot almashish;
-jamiyat barcha qismlarining turizmni rivojlantirishda qatnashuvi;
-yangi turmahsulot tushunchasi;
-amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijalarini baholash;
-xalqaro faoliyatda hamkorlik o’rnatish.
Dasturning birinchi vazifasi quyidagilarni o’z ichiga oladi:
-dastur maqsadlarini amalga oshirish bilan shug’ullanuvchi, turizmning rivojiga yo’naltirilgan mavjud milliy, xalqaro va boshqa tizimlarning faoliyatini baholash;
-turizmning xususiy va davlat tarmoqlari o’rtasida hamkorlik;
-turizm tarmog’iga soliq va to’lovlar solish shu tariqa belgilanishi kerakki, turizm infratuzilmasini kengayshtirish, atrof-muhitni yaxshilash va boshqa maqsadlar uchun yetarli mablag’lar bo’lsin;
-tovar va xizmatlar uchun turizm bilan bog’liq ekologik xarajatlarni xisobga oluvchi narxlarni kafolatlovchi iqtisodiy chora-tadbirlar qabul qilish. Iqtisodiy rag’batlantiruvchi choralar shuningdek turistik firmalarning atrof-muhitni muhofaza qilish borasidagi yutuqlarini rag’batlantirish uchun ham ishlatilishi kerak.
Ikkinchi vazifa o’z ichiga turizm taraqqiyoti jamiyatning ijtimoiy- iqtisodiy va madaniy hayoti uchun oqibatlarini baholashni oladi. Bu esa o’z navbatida suv resurslari, elektr quvvati, transport vositalaridan samarali foydalanish, turizm sohasida ish bilan ta’minlash, mahalliy aholi qatnashuvi siyosatining mavjudligi, atrof-muhit, madaniy, tabiiy va tarixiy qadriyatlarni muhofaza qilish kabi masalarni ko’rib chiqish zaruratini tug’diradi.
Turizmda kadrlar tayyorlash va rejalashtirish dasturi muhim hisoblanadi. Maktablarning o’quv rejalariga turizm ekologiyasi bo’yicha o’quv kursini kiritish tavsiya qilinmoqda. Kadrlarni nazariy va amaliy jihatdan tayyorlash maqsadida davlat turistik tashkilotlar va professional turistik birlashmalar xususiy sektor bilan hamkorlik qilishlari maqsadga muvofiqdir.
|
| |