-rasm. "A" harfi "D" harfi bilan shifrlanganda oqim qayerdan o'tishini ko'rsatadigan Enigmanin elektr sxemasi

1-rasm. "A" harfi "D" harfi bilan shifrlanganda oqim qayerdan o'tishini ko'rsatadigan Enigmanin elektr sxemasi.
2-rasm. Enigma-ning shifrlash harakati ketma-ket bosilgan ikkita tugma uchun ko'rsatiladi - oqim rotorlar orqali o'tadi, reflektordan "akslaydi", keyin yana rotorlar orqali. Kulrang chiziqlar har bir rotor ichidagi boshqa mumkin bo'lgan elektr davrlarini ko'rsatadi. "A" harfi bir tugmani ketma-ket bosish bilan turli yo'llar bilan shifrlangan, avval "G", keyin "C". Rotorning aylanishi tufayli signal boshqa yo'nalishda ketdi.
Boshqa rotorli mashinalar singari, Enigma ham mexanik va elektr tizimlarining kombinatsiyasidan iborat edi. Mexanik qismga klaviatura, mil bo'ylab va unga ulashgan aylanadigan disklar to'plami - rotorlar va har bir tugmachani bosish bilan bir yoki bir nechta rotorlarni harakatga keltiradigan pog'onali mexanizm kiradi. Elektr qismi, o'z navbatida, klaviatura, patch panel, yorug'lik lampalari va rotorlarni (rotorlarni ulash uchun surma kontaktlari ishlatilgan) bog'laydigan elektr sxemasidan iborat edi.
Ishlashning o'ziga xos mexanizmi turlicha bo'lishi mumkin edi, ammo umumiy printsip quyidagicha edi: tugmachani har bir bosish bilan eng o'ng rotor bir pozitsiyani siljitadi va ma'lum sharoitlarda boshqa rotorlar ham harakat qiladi. Rotorlarning harakati klaviaturadagi tugmachaning har bir keyingi bosilishi bilan turli kriptografik o'zgarishlarga olib keladi.
Mexanik qismlar harakatlandi, kontaktlarni yopdi va o'zgaruvchan elektr zanjirini hosil qildi (ya'ni, aslida, harflarni shifrlash jarayoni elektr orqali amalga oshirildi). Klaviatura tugmasi bosilganda, kontaktlarning qisqarishiga olib keladi, oqim turli zanjirlardan o'tdi va natijada to'plamdan bitta lampochkani yoqadi va kerakli kod harfini ko'rsatadi. (Masalan: ANX... bilan boshlanadigan xabarni shifrlashda operator avval A tugmachasini bosadi - Z chirog'i yondi - ya'ni Z kriptogrammaning birinchi harfiga aylandi. Keyin operator N tugmasini bosdi va shifrlashni xuddi shu tarzda davom ettiradi).
Mashinaning qanday ishlashini tushuntirish uchun chapdagi diagrammaga qarang. Diagramma soddalashtirilgan: aslida mexanizm 26 lampochka, kalitlar, ulagichlar va rotorlar ichidagi elektr zanjirlaridan iborat edi. Oqim quvvat manbaidan (ko'pincha batareyadan) (1) kalit (2) orqali patch panelga (3) o'tadi. Kommutatsion paneli klaviatura (2) va qattiq kirish g'ildiragi (4) o'rtasidagi ulanishlarni qayta almashtirish imkonini berdi. Bundan tashqari, oqim ushbu misolda ishlatilmaydigan ulagichdan (3), kirish g'ildiragidan (4) va uchta (armiya modelida) yoki to'rtta (dengiz floti modelida) rotorning (5) ulanish sxemasi orqali o'tadi va reflektorga (6) kiradi. Reflektor oqimni rotorlar va kirish g'ildiragi orqali, lekin boshqa yo'l bo'ylab, so'ngra "D" ulagichiga ulangan "S" ulagichi orqali, boshqa qayta ulagich orqali o'tkazadi (9) va lampochka yonadi.
Shunday qilib, rotorlarning aylanishi tufayli oqim o'tgan elektr zanjiridagi doimiy o'zgarish polialfavit almashtirish shifrini amalga oshirishga imkon berdi, bu o'sha vaqt uchun shifrning barqarorligini ta'minladi.
Rotorlar - Enigmaning yuragi. Har bir rotor diametri taxminan 10 sm bo'lgan, ebonit yoki bakelitdan yasalgan disk bo'lib, rotorning o'ng tomonida aylana shaklida joylashtirilgan prujinali pinlar mavjud. Chap tomonda mos keladigan miqdordagi tekis elektr kontaktlari mavjud edi. Pin va tekis kontaktlar alifbodagi harflarga to'g'ri keldi (odatda bu A dan Z gacha 26 ta harf edi). Kontaktda qo'shni rotorlarning kontaktlari elektr zanjirini yopib qo'yadi. Rotorning ichida har bir pin tekis bo'lganlardan biriga ulangan. Har bir rotor uchun ulanish tartibi boshqacha edi.
O'z-o'zidan, rotor shifrlashning juda oddiy turini ishlab chiqdi: oddiy almashtirish shifrlashnishi. Misol uchun, E harfi uchun pin rotorning boshqa tomonidagi T harfi uchun pinga ulanishi mumkin. Ammo bir to'plamda bir nechta rotorlardan foydalanilganda (odatda uch yoki to'rtta), ularning doimiy harakati tufayli yanada ishonchli shifr olinadi.
|