nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
8– laboratoriya ishi Mavzu: Marshrutizatorlarda nat/pat texnologiyasini sozlash. Ishdan maqsad

8– laboratoriya ishi
Mavzu: Marshrutizatorlarda NAT/PAT texnologiyasini sozlash.
Ishdan maqsad: Manzillarni translatsiya qilish (NAT) tamoyillari va
vazifalarini tadqiq qilish va amaliy ko`nikmaga ega bo‘lish.
Topshiriq
– Cisco packet tracer muhiti asosida tarmoqni tuzilishini yarating
– Tamoqdag har bir R1, R2 marshrutizatorlarining interfeyslarini
sozlang va tekshiring
– Statik NAT bo`yicha tarmoq konfiguratsiyalarini sozlang va
tekshiring
– Dinamik NAT bo`yicha tarmoq konfiguratsiyalarini sozlang va
tekshiring
– PAT bo`yicha tarmoq konfiguratsiyalarini sozlang va tekshiring
Qisqacha nazariy ma‟lumotlar
NAT (Network Address Translation) - bu TCP /
IP tarmoqlarida
tranzit paketlarning IP-manzillarini translatsiya qilish (o‘zgartirish,
almashtirish) imkonini beradigan mexanizm. NAT bu TCP/IP tarmoqlarida,
paketlarning IP addressini bir tarmoq segmentidan boshqa tarmoq
segmentiga o'tish paytida o'zgartirish texnologiyasidir.
NAT da xususiy
(Private) IP manzilni ro'yxatdan o'tkazilgan ommaviy (Public) IP manzilga
translatsiya qilishdan iborat. Umuman olganda, tarmoqda 2
xil ip adreslar
ishlatiladi:
1.Public - ommaviy adreslar(Белый
ip-аdres)
2.Private
–
xususiy
adreslar(Серый ip-аdres)
Xususiy ip adreslar – bu lokal tarmoqda ishlatiladigan ip adreslar
hisoblanadi. Deyarli barcha ishxonalarda quyidagi 3
xil diapozondagi
xususiy ip adreslar ishlatiladi:
10.0.0.0/8 (10 dan boshlanadigan ip adreslar)
172.16.0.0/12 (172.16.0.0 dan 172.31.255.255
gacha)
192.168.0.0/16 (192.168.0.0 dan 192.168.255.255 gacha)
Public (ommaviy) adreslarga misol qilib quyidagilarni ko‘rsatishimiz mumkin:
Nimaga bunday bo‘lingan? Lokal tarmoqdagi ip adreslar
marshrutizatsiyalanmaydi. Public ip adreslar marshrutizatsiyanadi. Bu
degani yuqoridagi 3 ta diapozondagi ip adreslarga
internet orqali boshqa
joyidan turib ulanib bo‘lmaydi. Public ip adreslarga ulanib bo‘ladi. Shuning
uchun veb- serverlar, onlayn o‘yin serverlari va boshqalar public ip adresga
ega.
8.1-rasm. Manzillarni
translatsiya qilish NAT texnologiyasining 2 ta
asosiy vazifasi mavjud:
1. Ichki tarmoq ip adreslarini tashqi tarmoqqa ko'rsatmaslik.
2. Ipv4 adreslarning yetmay qolish muammosini ma'lum darajada hal
etish.
Bundan tashqari NATning bir necha nomlari bor: IP Masquerading,
Network Masquerading va Native Address Translation.
Translatsiya IP-
manzil yoki port raqamlari bo`yicha amalga oshiriladi. Ushbu texnologiya bir
tomondan, IPv4 manzillarining yetishmasligini oldini oladi hamda boshqa
tomondan tarmoqning xavfsizligini oshirish imkoniyatini yaratadi.
NAT ko'pincha korporativ
tarmoqdagi qurilmalar uchun, Internet
tarmog‘iga ulanish uchun yoki aksincha Internetdan
LAN tarmoq ichidagi
istalgan manbaga kirish uchun qo‘llaniladi.
Manzillarni translatsiya qilishning uchta asosiy turi mavjud:
– statik (Static Network Address Translation);
– dinamik (Dynamic Address Translation);
– PAT (NAPT, NAT Overload, PAT).
8.2-rasm. Manzillarni translatsiya qilish mexanizmi
Mamlakat
  
Koʻmir qazib olish (million tonna)

|
Mamlakat
Koʻmir qazib olish (million tonna)
|
bet | 4/9 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 365,06 Kb. | | #139730 |
Bog'liq Koʻmir qazib olishMamlakat
|
Koʻmir qazib olish (million tonna)
|
Koʻmir zahiralari (million tonna)
|
Koʻmir konchilari (ming)
|
Eng koʻp ishlab chiqaruvchi viloyatlar yoki shtatlar
|
milliy ishlab chiqarish %
|
Xitoy
|
3349
|
138 819
|
6110
|
Shansi, Ichki Moʻgʻuliston, Shensi, Anxuy, Heilongjiang, Shinjon, Shandong, Xenan, Guychjou
|
90%
|
Hindiston
|
717
|
97 728
|
485
|
Chhattisgarh, Jharkhand, Orissa, Madhya Pradesh, Telangana
|
85%
|
Qoʻshma Shtatlar
|
701
|
250 916
|
52
|
Vayoming, Gʻarbiy Virjiniya, Pensilvaniya, Illinoys, Kentukki, Texas, Montana, Indiana, Shimoliy Dakota
|
90%
|
Avstraliya
|
478
|
144 818
|
50
|
Yangi Janubiy Uels, Kvinslend, Viktoriya
|
99%
|
Zamonaviy kon[tahrir | manbasini tahrirlash]
Texnologik taraqqiyot bugungi kunda koʻmir qazib olishni har qachongidan ham samaraliroq qildi. Texnologiyani kuzatib borish va koʻmirni iloji boricha samarali qazib olish uchun zamonaviy konchilik xodimlari yuqori malakaga ega boʻlishi va murakkab, zamonaviy asbob-uskunalardan foydalanish boʻyicha yaxshi tayyorgarlikka ega boʻlishi kerak. Koʻpgina ishlar toʻrt yillik universitet darajasini talab qiladi. Kompyuter bilimlari sanoatda ham juda qadrlanadi, chunki mashinalar va xavfsizlik monitorlarining aksariyati kompyuterlashtirilgan.
Havo sifatini kuzatish uchun murakkab sensorli uskunalardan foydalanish keng tarqalgan boʻlib, koʻpincha " konchilarning kanareykalari " deb ataladigan kanareykalar kabi mayda hayvonlardan foydalanishni almashtirdi[8].
Xavfsizlik[tahrir | manbasini tahrirlash]
Farmington koʻmir konida sodir boʻlgan falokatda 78 kishi halok boʻldi. Gʻarbiy Virjiniya, AQSh, 1968-yil.
Tarixiy jihatdan, koʻmir qazib olish juda xavfli faoliyat boʻlib kelgan. Birgina AQShda 1900-yildan beri 104 895 koʻmir konchi halok boʻlgan,[9] oʻlim holatlarining 90 foizi 20-asrning birinchi yarmida sodir boʻlgan. 1907-yilda 3242 kishi vafot etdi, bu tarixdagi eng yomon yil; 2020-yilda beshta inson halok boʻlgan[10].
Konchilar muntazam ravishda spirometri yordamida koʻmir changiga taʼsir qilish darajasini bilish mumkin.
Oʻpkaning surunkali kasalliklari, masalan, pnevmokonioz (qora oʻpka) bir vaqtlar konchilarda keng tarqalgan boʻlib, yashash davomiyligining qisqarishiga olib keldi. Baʼzi togʻ-kon sanoati mamlakatlarida qora oʻpka hali ham keng tarqalgan boʻlib, har yili AQShda qora oʻpkaning 4000 ta yangi holatlari (har yili ishchilarning 4 foizi) va Xitoyda har yili 10 000 ta yangi holatlar (ishchilarning 0,2 foizi) uchraydi[11]. Togʻ-kon uskunalarida suv purkagichlardan foydalanish konchilar oʻpkasi uchun xavfni kamaytiradi[12]. Xavfli gazning toʻplanishi namlik deb nomlanadi, ehtimol nemischa Dampf soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin.
Shovqin ham koʻmir konchilarining sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan omil hisoblanadi. Haddan tashqari shovqin tufayli eshitish qobiliyatini yoʻqotishiga olib kelishi mumkin. Kasbiy taʼsirlar natijasida rivojlangan eshitish qobiliyatining yoʻqolishi kasbiy eshitish halokati deb ataladi.
|
| |
Yer ostida qazib olish - Koʻmir qazib olish

|
Koʻmir qazib olish
|
bet | 2/9 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 365,06 Kb. | | #139730 |
Bog'liq Koʻmir qazib olishYer ostida qazib olish[tahrir | manbasini tahrirlash]
Kley okrugidagi koʻmir yuvish zavodi, Kentukki, AQSh
Koʻmir qatlamlarining koʻpchiligi ochiq usulda qazib olish uchun juda chuqur hisoblanib, yer osti qazib olishni talab qiladi, bu usul hozirda jahon koʻmir qazib olishning qariyb 60 foizini tashkil qiladi[1]. Chuqur qazib olishda ustun yoki bord usuli boʻylab oldinga siljiydi, ustunlar va yogʻochlar esa shaxta tomini maxkamlash uchun qoldiriladi.
Remote Joy HM21 Uzluksiz konchi yer ostida ishlatiladi
Ishlab chiqarish[tahrir | manbasini tahrirlash]
Qoʻngʻir koʻmir koni, Ichki Moʻgʻuliston, Xitoy Qoʻngʻir koni, Viktoriya, Avstraliya Turli mamlakatlarning tarixiy koʻmir qazib olish sxemasi
Koʻmir 50 dan ortiq mamlakatlarda tijorat maqsadida qazib olinadi. 2019-yilda 7,921 million tonna (Mt) koʻmir qazib olindi, bu 1999-yildan buyon 20 yil ichida 70 foizga koʻpdir. 2018-yilda qoʻngʻir koʻmirning (qoʻngʻir koʻmir) jahon ishlab chiqarishi 803,2 million tonnani tashkil etdi, Germaniya 166,3 million tonna bilan dunyodagi eng yirik ishlab chiqaruvchi. Xitoy, ehtimol, qoʻngʻir koʻmirni ishlab chiqarish boʻyicha aniq maʼlumotlar mavjud boʻlmasa-da, dunyodagi ikkinchi yirik ishlab chiqaruvchi va qoʻngʻir koʻmir isteʼmolchisi hisoblanadi[2][3].
Koʻmir qazib olish Osiyoda eng tez oʻsdi, Yevropada esa pasaydi. 2011-yildan beri jahonda koʻmir qazib olish barqaror boʻlib, Yevropa va AQShda pasayish Xitoy, Indoneziya va Avstraliyadagi oʻsishlar bilan qoplanadi[4]. Koʻmir qazib oluvchi eng yirik davlatlar:
2019-yil uchun umumiy koʻmir qazib olish smetasi
|
Mamlakat
|
|
|
| |
Ishlab chiqarish - Koʻmir qazib olish

|
Koʻmir qazib olish
|
bet | 7/9 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 365,06 Kb. | | #139730 |
Bog'liq Koʻmir qazib olishIshlab chiqarish[5].
Xitoy
|
3,692 Mt
|
Hindiston
|
745 Mt
|
Qoʻshma Shtatlar
|
640 Mt
|
Indoneziya
|
585 Mt
|
Avstraliya
|
500 Mt
|
Rossiya
|
425 Mt
|
Janubiy Afrika
|
264 Mt
|
Germaniya
|
132 Mt
|
Qozogʻiston
|
117 Mt
|
Polsha
|
112 Mt
|
Koʻmirning asosiy qismi ishlab chiqarilgan mamlakatda qoʻllaniladi, toshkoʻmirning 16 foizi eksport qilinadi.
Iqtisodiy taʼsir[tahrir | manbasini tahrirlash]
Global miqyosda koʻmir qazib olish sanoatning ijtimoiy va iqtisodiy taʼsirining katta qismini jamlagan[6]. Global miqyosda sanoatda bevosita 7 milliondan ortiq ishchi ishlaydi, bu esa millionlab bilvosita ish oʻrinlarini yaratadi[6]. Dunyoning koʻplab qismlarida ishlab chiqaruvchilar koʻmirning eng yuqori choʻqqisiga chiqdi, chunki global iqtisodiyot iqlim oʻzgarishini hal qilish uchun koʻmir kabi qazib olinadigan yoqilgʻidan voz kechmoqda. 2020-yilgi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, adolatli oʻtishning bir qismi sifatida koʻmir qazib olish boʻyicha koʻplab ish oʻrinlarini almashtirish uchun ushbu geografiyalarda qayta tiklanadigan energiya sanoatida ish oʻrinlari yaratilishi mumkin
2018 yil Xitoy, Hindiston, AQSh va Avstraliya uchun koʻmir qazib olish, zaxiralar, konchilar va asosiy koʻmir ishlab chiqaruvchi hududlar. Birgalikda bu mamlakatlar global yillik koʻmir qazib olishning 70% ni tashkil qiladi. Ushbu jadval har bir mamlakatning koʻmir qazib olishning 85% dan ortigʻiga mas’ul boʻlgan eng koʻp koʻmir ishlab chiqaruvchi viloyatlar/shtatlar boʻlgan yurisdiktsiyalarni oʻz ichiga oladi. [7]
|
|
|
| |
Yer ostida qazib olish - Koʻmir qazib olish

|
Koʻmir qazib olish
|
bet | 6/9 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 365,06 Kb. | | #139730 |
Bog'liq Koʻmir qazib olishYer ostida qazib olish[tahrir | manbasini tahrirlash]
Kley okrugidagi koʻmir yuvish zavodi, Kentukki, AQSh
Koʻmir qatlamlarining koʻpchiligi ochiq usulda qazib olish uchun juda chuqur hisoblanib, yer osti qazib olishni talab qiladi, bu usul hozirda jahon koʻmir qazib olishning qariyb 60 foizini tashkil qiladi[1]. Chuqur qazib olishda ustun yoki bord usuli boʻylab oldinga siljiydi, ustunlar va yogʻochlar esa shaxta tomini maxkamlash uchun qoldiriladi.
Remote Joy HM21 Uzluksiz konchi yer ostida ishlatiladi
Ishlab chiqarish[tahrir | manbasini tahrirlash]
Qoʻngʻir koʻmir koni, Ichki Moʻgʻuliston, Xitoy Qoʻngʻir koni, Viktoriya, Avstraliya Turli mamlakatlarning tarixiy koʻmir qazib olish sxemasi
Koʻmir 50 dan ortiq mamlakatlarda tijorat maqsadida qazib olinadi. 2019-yilda 7,921 million tonna (Mt) koʻmir qazib olindi, bu 1999-yildan buyon 20 yil ichida 70 foizga koʻpdir. 2018-yilda qoʻngʻir koʻmirning (qoʻngʻir koʻmir) jahon ishlab chiqarishi 803,2 million tonnani tashkil etdi, Germaniya 166,3 million tonna bilan dunyodagi eng yirik ishlab chiqaruvchi. Xitoy, ehtimol, qoʻngʻir koʻmirni ishlab chiqarish boʻyicha aniq maʼlumotlar mavjud boʻlmasa-da, dunyodagi ikkinchi yirik ishlab chiqaruvchi va qoʻngʻir koʻmir isteʼmolchisi hisoblanadi[2][3].
Koʻmir qazib olish Osiyoda eng tez oʻsdi, Yevropada esa pasaydi. 2011-yildan beri jahonda koʻmir qazib olish barqaror boʻlib, Yevropa va AQShda pasayish Xitoy, Indoneziya va Avstraliyadagi oʻsishlar bilan qoplanadi[4]. Koʻmir qazib oluvchi eng yirik davlatlar:
2019-yil uchun umumiy koʻmir qazib olish smetasi
|
Mamlakat
|
|
|
| |
Mamlakat
  
Koʻmir qazib olish (million tonna)

|
Mamlakat
Koʻmir qazib olish (million tonna)
|
bet | 8/9 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 365,06 Kb. | | #139730 |
Bog'liq Koʻmir qazib olishMamlakat
|
Koʻmir qazib olish (million tonna)
|
Koʻmir zahiralari (million tonna)
|
Koʻmir konchilari (ming)
|
Eng koʻp ishlab chiqaruvchi viloyatlar yoki shtatlar
|
milliy ishlab chiqarish %
|
Xitoy
|
3349
|
138 819
|
6110
|
Shansi, Ichki Moʻgʻuliston, Shensi, Anxuy, Heilongjiang, Shinjon, Shandong, Xenan, Guychjou
|
90%
|
Hindiston
|
717
|
97 728
|
485
|
Chhattisgarh, Jharkhand, Orissa, Madhya Pradesh, Telangana
|
85%
|
Qoʻshma Shtatlar
|
701
|
250 916
|
52
|
Vayoming, Gʻarbiy Virjiniya, Pensilvaniya, Illinoys, Kentukki, Texas, Montana, Indiana, Shimoliy Dakota
|
90%
|
Avstraliya
|
478
|
144 818
|
50
|
Yangi Janubiy Uels, Kvinslend, Viktoriya
|
99%
|
Zamonaviy kon[tahrir | manbasini tahrirlash]
Texnologik taraqqiyot bugungi kunda koʻmir qazib olishni har qachongidan ham samaraliroq qildi. Texnologiyani kuzatib borish va koʻmirni iloji boricha samarali qazib olish uchun zamonaviy konchilik xodimlari yuqori malakaga ega boʻlishi va murakkab, zamonaviy asbob-uskunalardan foydalanish boʻyicha yaxshi tayyorgarlikka ega boʻlishi kerak. Koʻpgina ishlar toʻrt yillik universitet darajasini talab qiladi. Kompyuter bilimlari sanoatda ham juda qadrlanadi, chunki mashinalar va xavfsizlik monitorlarining aksariyati kompyuterlashtirilgan.
Havo sifatini kuzatish uchun murakkab sensorli uskunalardan foydalanish keng tarqalgan boʻlib, koʻpincha " konchilarning kanareykalari " deb ataladigan kanareykalar kabi mayda hayvonlardan foydalanishni almashtirdi[8].
Xavfsizlik[tahrir | manbasini tahrirlash]
Farmington koʻmir konida sodir boʻlgan falokatda 78 kishi halok boʻldi. Gʻarbiy Virjiniya, AQSh, 1968-yil.
Tarixiy jihatdan, koʻmir qazib olish juda xavfli faoliyat boʻlib kelgan. Birgina AQShda 1900-yildan beri 104 895 koʻmir konchi halok boʻlgan,[9] oʻlim holatlarining 90 foizi 20-asrning birinchi yarmida sodir boʻlgan. 1907-yilda 3242 kishi vafot etdi, bu tarixdagi eng yomon yil; 2020-yilda beshta inson halok boʻlgan[10].
Konchilar muntazam ravishda spirometri yordamida koʻmir changiga taʼsir qilish darajasini bilish mumkin.
Oʻpkaning surunkali kasalliklari, masalan, pnevmokonioz (qora oʻpka) bir vaqtlar konchilarda keng tarqalgan boʻlib, yashash davomiyligining qisqarishiga olib keldi. Baʼzi togʻ-kon sanoati mamlakatlarida qora oʻpka hali ham keng tarqalgan boʻlib, har yili AQShda qora oʻpkaning 4000 ta yangi holatlari (har yili ishchilarning 4 foizi) va Xitoyda har yili 10 000 ta yangi holatlar (ishchilarning 0,2 foizi) uchraydi[11]. Togʻ-kon uskunalarida suv purkagichlardan foydalanish konchilar oʻpkasi uchun xavfni kamaytiradi[12]. Xavfli gazning toʻplanishi namlik deb nomlanadi, ehtimol nemischa Dampf soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin.
Shovqin ham koʻmir konchilarining sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan omil hisoblanadi. Haddan tashqari shovqin tufayli eshitish qobiliyatini yoʻqotishiga olib kelishi mumkin. Kasbiy taʼsirlar natijasida rivojlangan eshitish qobiliyatining yoʻqolishi kasbiy eshitish halokati deb ataladi.
|
| |
Xavfsizlikni yaxshilash - Koʻmir qazib olish

|
Koʻmir qazib olish
|
bet | 9/9 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 365,06 Kb. | | #139730 |
Bog'liq Koʻmir qazib olishXavfsizlikni yaxshilash[tahrir | manbasini tahrirlash]
Duration: 7 minutes and 27 seconds.7:27Subtitles available.CCYer osti konlarida tosh murvatlari va tom yopish ekranlaridan foydalanish boʻyicha video
Koʻmir qazib olish jarayonida chiqarilgan gazlar, elektr energiyasi ishlab chiqarish va gaz dvigatellari bilan ishchilar xavfsizligini yaxshilash uchun qayta ishlanishi mumkin[13]. Soʻnggi yillardagi yana bir yangilik – bu mina ventilyatsiyasi buzilgan holatlar uchun yopiq elektron qochish respiratorlari, kislorodni oʻz ichiga olgan respiratorlardan foydalanish[14]. AQSh Mehnat Departamentining Minalar xavfsizligi va salomatligi boshqarmasi (MSHA) tomonidan oʻtkazilgan statistik tahlillar shuni koʻrsatadiki, 1990 va 2004-yillar oraligʻida sanoat jarohatlar darajasini yarmidan koʻproqqa va oʻlim holatlarini uchdan ikkiga qisqartirgan. Ammo Mehnat statistikasi byurosining maʼlumotlariga koʻra, hatto 2006-yilda ham konchilik Amerikada oʻlim darajasi boʻyicha oʻlchanadigan ikkinchi eng xavfli kasb boʻlib qoldi[15]. Biroq, bu raqamlar barcha konchilik faoliyatini oʻz ichiga oladi, masalan neft va gaz qazib olish jrayoni ham koʻpchilik oʻlimga sabab boʻladi.
|
| |
Ishlab chiqarish - Koʻmir qazib olish

|
Koʻmir qazib olish
|
bet | 3/9 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 365,06 Kb. | | #139730 |
Bog'liq Koʻmir qazib olishIshlab chiqarish[5].
Xitoy
|
3,692 Mt
|
Hindiston
|
745 Mt
|
Qoʻshma Shtatlar
|
640 Mt
|
Indoneziya
|
585 Mt
|
Avstraliya
|
500 Mt
|
Rossiya
|
425 Mt
|
Janubiy Afrika
|
264 Mt
|
Germaniya
|
132 Mt
|
Qozogʻiston
|
117 Mt
|
Polsha
|
112 Mt
|
Koʻmirning asosiy qismi ishlab chiqarilgan mamlakatda qoʻllaniladi, toshkoʻmirning 16 foizi eksport qilinadi.
Iqtisodiy taʼsir[tahrir | manbasini tahrirlash]
Global miqyosda koʻmir qazib olish sanoatning ijtimoiy va iqtisodiy taʼsirining katta qismini jamlagan[6]. Global miqyosda sanoatda bevosita 7 milliondan ortiq ishchi ishlaydi, bu esa millionlab bilvosita ish oʻrinlarini yaratadi[6]. Dunyoning koʻplab qismlarida ishlab chiqaruvchilar koʻmirning eng yuqori choʻqqisiga chiqdi, chunki global iqtisodiyot iqlim oʻzgarishini hal qilish uchun koʻmir kabi qazib olinadigan yoqilgʻidan voz kechmoqda. 2020-yilgi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, adolatli oʻtishning bir qismi sifatida koʻmir qazib olish boʻyicha koʻplab ish oʻrinlarini almashtirish uchun ushbu geografiyalarda qayta tiklanadigan energiya sanoatida ish oʻrinlari yaratilishi mumkin
2018 yil Xitoy, Hindiston, AQSh va Avstraliya uchun koʻmir qazib olish, zaxiralar, konchilar va asosiy koʻmir ishlab chiqaruvchi hududlar. Birgalikda bu mamlakatlar global yillik koʻmir qazib olishning 70% ni tashkil qiladi. Ushbu jadval har bir mamlakatning koʻmir qazib olishning 85% dan ortigʻiga mas’ul boʻlgan eng koʻp koʻmir ishlab chiqaruvchi viloyatlar/shtatlar boʻlgan yurisdiktsiyalarni oʻz ichiga oladi. [7]
|
|
|
| |
Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
NAVOIY KON-METALLURGIYA
KOMBINATI
NAVOIY DAVLAT KONCHILIK INSTITUTI
ASHUROVA N.B. ATAMURADOV SH.
KORXONALAR
IQTISODIYOTI VA
MENEJMENTI
O’QUV QO’LLANMA
(5320400 –Kimyoviy texnologiya)
Toshkent-2019
2
Korxonalar iqtisodiyoti va menejmenti: O’quv qo’llanma. Ashurova
N.B., Atamuradov Sh.A. -Navoiy: NDKI, 2019
O’quv qo’llanma korxonalar iqtisodiyoti va menejmentining barcha dolzarb
masalalarini qamrab olgan bo’lib, unda o’tiladigan ma’ruza
va amaliy
mashg’ulotlarda foydalanish uchun har bir mavzuga oid nazariy ma’lumotlar,
mashqlar, mulohaza uchun savollar, testlar, tayanch atamalar hamda ko’rgazmali-
amaliy materiallar keltirilgan.
Qo’llanma bakalavriatning noiqtisodiy yo’nalishlari bo’yicha tahsil olayotgan
talabalarga “Korxonalar iqtisodiyoti va menejmenti”, “Sanoat
iqtisodiyoti va
menejmenti” hamda “Iqtisodiyot va menejment” fanlaridan ma’ruza va amaliy
mashg’ulotlar o’tish uchun mo’ljallangan.
Navoiy davlat konchilik instituti kengashi
qarori bilan tavsiya etilib,
Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2019 y. “___”________
qarori bilan
tasdiqlangan.
Taqrizchilar:
Murodova N.Q.
Iqtisod fanlari doktori,
professor
Zoyirov Z.X.
Iqtisod fanlari nomzodi,
dotsent
Mahsulotning yashash davri

304
Nazorat sferasi –
tashkiliy tizimning muhim miqyosiy tomonlari biri:
agarda bir
rahbarga juda ko’p miqdordagi xodimlar bo’ysinsa, natijada bir tekis boshqaruv
tizimini beruvchi keng
nazorat sferasi vujudga keladi; agarda nazorat sferasi tor
bo’lsa, ayniqsa har bir rahbarga kam xodimlar bo’ysinsa, bu holda ko’p darajali tizim
paydo bo’ladi; korxonada ko’p darajali tizim asosida qo’yilgan o’lchovga qaraganda
tekis tizimli katta korxonalar kam darajadagi boshqaruvga ega bo’lishadi.
Nizom (ustav)
- korxonani tashkil qilishning
qonuniyligini tasdiqlovchi, korxona
xususiyati,
faoliyat turlari, tartib-qoidalari, a’zolari o’rtasidagi
munosabatlar va
hokazolarni o’z ichiga oluvchi rasmiy hujjat.
Aviatsiya: Ommaviy ishlab chiqarish Самолетларн оммавий

|
Aviatsiya: Ommaviy ishlab chiqarish Самолетларн оммавий
|
bet | 9/10 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 8,19 Mb. | | #101498 |
Bog'liq 1-Ma\'ruzaga taqdimot. Texnik va Texnologic innovatsiyalar 50 slaydAviatsiya: Ommaviy ishlab chiqarish
1980-I yillar
Aviatsiya: Ommaviy ishlab chiqarish Самолетларн оммавий
Jahonda birinchi zamonaviy samolyot yig’ish konveyeri (2018 yil)
Konveyer tezligi – 5 sm/min
Mashinasozlik sohasida yangi materiallar
Avtomobilsozlik pulatlarining mustahkamligi va maksimal uzayishi
Maksimal uzayish , %
Mustahkamlik chegarasi, MPa
Keng assortimentdagi qismlarni ishlab chiqarish uchun robot kompleksi
Materiallar :
-Hexcel: M21, M21E, 8552, M42.
-Cytec: X5250-50, CYCOM 5276-1-34, 977-2.
-Toray: P2312W-12
Lental kengligi : 50 мм gacha
Tezlik: 20 m/min gacha
Ish unumdorligi: 12 kg/soat gacha
ASOSIY KO’RSATKICHLAR
Detallar o’chovi:
- uzunligi 8000 mm gacha
- Kengligi 2000 mm gacha
- Burilish radiusi 1000 mm
Muraqqab shaklli detallar yuzasini tarqiblashtirish va polirovka kilish
Jihozlar tarqibi
- 500 Vt li Tolali itterbiy lazer
- 3-o’kli skaner tizimi
- Obyekiv
- Ishlov zonaning gazli himoya tizimi
- Jihoz va texnologik jarayonni boshqarish
tizimi
.
Aviasozlikda ishlab chiqarish modellri o’zgarishi
Eski model
Zamonaviy model
Yiriq aviakonsern
Integratorsern
Lazer texnologic jihozlar (ОАО НИАТ)
Yassi qismlarni kesish uchun lazerli texnologik kompleks (KLR-2D)
Besh o'qli lazerli texnologik kompleks
(LTK-3D)
Murakkab profil qismlarini lazer-plazma bilan ishlov berish uchun texnologik o'rnatish - polishing va nanostructuring (MS-300Laser)
Samoliot fuzelyajlarining komponentlarini payvandlash ОАО НИАТ
An’anaviy zaklyopkali biriktirish
Lazer payvandlash texnologiya
Al-Mg-Sc
Al-Li
ЛТК-3D 5-koordinatali lazer texnologic kompleksi
|
| |
Оbyektiv omillarga ko’ra sanoat sohasini texnologik innovatsiyalar asosida modernizatsiya qilish asosiy harakatlanturuvchi omillardan biri deb hisoblanadi

|
Оbyektiv omillarga ko’ra sanoat sohasini texnologik innovatsiyalar asosida modernizatsiya qilish asosiy harakatlanturuvchi omillardan biri deb hisoblanadi
|
bet | 6/10 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 8,19 Mb. | | #101498 |
Bog'liq 1-Ma\'ruzaga taqdimot. Texnik va Texnologic innovatsiyalar 50 slaydОbyektiv omillarga ko’ra sanoat sohasini texnologik innovatsiyalar asosida modernizatsiya qilish asosiy harakatlanturuvchi omillardan biri deb hisoblanadi. Real iqtisodiyotning tarmoqlarida yaratilgan 121 ta eng muhum va yangi texnologiya (texnik natijalar) mahsulotlarining 103 tasi aynan sanoat tarmog’iga tegishli. Avtomobilsozlik ilg’or sohalardan (16%) Zamonaviy avtomobillarda texnologik innovatsiyalar Zamonaviy avtomobillarda oid uchta muhim texnologik yangiliklar: - To'liq elektrlashtirish (to'liq elektr transport vositalariga o'tish - (PHEV – gibrid) va to’la (BEV);
- Avtonomlashtirish (to'liq odamsiz boshqaruvga o'tish);
- Transport vositasidan birgalikda foydalanish imkoniyati.
Zamonaviy avtomobillarda texnologik innovatsiyalar Avtomobilsozlik sanoatida robototexnika keng foydalanadi. Har yili avtomobilsozlik sanoatida yangi sanoat robotlari soni o'sib bormoqda, masalan: - 2015 yilda - 98 ming dona,
- 2017 yilda - 126 ming donani tashkil etdi.
- 2016 yili kobotlarning (Collaborative Robots) 35% -i avtomobilsozlik sanoatida foydalanilgan.
INNOVATSIYA VA INNOVATSION FAOLIYAT Innovatsiya - bu boshqaruv obyektini o'zgartirish va iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik, ilmiy-texnik yoki boshqa turdagi ta'sirni orqali bozor (ishlab chiqarish) ehtiyojlarini qondirish maqsadida yangilik (ilmiy yutuq) ni joriy yetishning yakuniy natijasidir INNOVATSIYA VA INNOVATSION FAOLIYAT Innovatsiyalar ijodiy ilmiy-texnika muhutda yaratiladi va ilg’or texnika muhutda rivojlanadi va ishlab chiqarish sohasida yaxlit, uyg'un va yagona tizimni shakllantiradi:
I
Ilm-Fan
Texnika va texnologiya
Ishlab chiqarish
TEXNIK INNOVATSIYALAR MAZMUNI Texnik innovatsiyalar - bu mahsulot qo'llanilish sohasi, funktsional va konstruktsion xususiyatlari yoki ishlatilagan materiallar bilan bog'liq, ilgari chiqarilgan mahsulotdan sezilarli darajada iste’molchiga yaratadilgan ko’shimcha foyda tomonidan ajratib turadigan mahsulot.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Оbyektiv omillarga ko’ra sanoat sohasini texnologik innovatsiyalar asosida modernizatsiya qilish asosiy harakatlanturuvchi omillardan biri deb hisoblanadi
|
yo‘nalishi - Boshlang;ich ta’lim

|
Boshlang;ich ta’limBog'liq BOSHLANG\'ICH TA\'LIM METODBIRLASHMA HUJJATI 2023-2024yo‘nalishi;
❖ aniq fanlar
(matematika, informatika va axborot texnologiyalari)
yo‘nalishi;
❖
tabiiy va iqtisodiy
fanlar (fizika, kimyo, biologiya, geografiya va iqtisodiyot,
tabiiy fanlar)
yo‘nalishi;
❖
amaliy fanlar
(musiqa madaniyati, tasviriy san’at, texnologiya)
❖
chaqiruvga
qadar
boshlang‘ich
tayyorgarlik)
yo‘nalishi.
_______________ TUMANI
MAKTABGACHA VA MAKTAB TA`LIMI
BO`LIMIGA QARASHLI
___- UMUMIY O’RTA TA’LIM MAKTABI
GENERAL SECONDARY SCHOOL
№___ OF DEPARTMENT OF PUBLIC
EDUCATION IN SAYHUNOBOD
DISTRICT
============================================================================
BUYRUQDAN KO‘CHIRMA № _____
_________ MFY « __ » __________ 202__ - y
.
"Boshlang’ich fanlar yo‘nalishi” bo’yicha
Metodbirlashmaga rahbar
tayinlash to’g’risida.
o’qituvchilarining pedagogik mahoratini oshirish, ta’lim muassasalarida iqtidorli
o’quvchilarning qobiliyatlarini yuzaga chiqarish, yosh avlodning ma’naviy-intellektual
salohiyatlarini oshirish hamda
O’zbekiston respublikasi Xalq ta’limi vazirining 2022-yil
5-dekabrdagi 372-sonli buyrug’i
hamda Sayhunobod tumani XTB ning 2022 yil ___-
dekabrdagi _____-sonli buyruqlari ijrosini ta’minlash maqsadida
BUYURAMAN:
1.
O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi Vazirining 2022-yil 5-dekabrdagi 372-sonli
|
| |
chorakda 
kamida - Boshlang;ich ta’lim

maqsadlarga erishish yo‘lida yangiliklarga qo‘l
urish, noodatiy qarorlar qabul qilish, ixtirochilik
ko‘nikmalarini o‘rgatish), “
Kritik fikrlash” (
o‘z
mustaqil fikriga ega bo‘lish va uni ifoda etish,
masalaga tanqidiy yondashish) bo‘yicha tuman
XTB dagi tegishli metodistlar bilan hamkorlikda
tashkiliy ishlarni olib borish va bu borada o’quv
seminarlari tashkil etish.
XTB metodik
yordam
ko’rsatish
sho’basi
o’rinbosari
15
Boshlang’ich fanlar yo’nalishi o‘qituvchilarning
taklif va tavsiyalaridan kelib chiqqan holda
darslarini “Onlayn tahlil” qilish bo‘yicha
hududiy metodistlar bilan hamkorlikda tashkiliy
ishlarni
muvofiqlashtirib
borish
va
o‘qituvchilarni
fan
yutuqlari,
pedagogik
innovatsiyalar, ilmiy ommabop adabiyotlar bilan
tanishtirib borish choralarini ko‘rish.
Belgilangan
muddatda
Metod
birlashma
rahbari
Fan
o’qituvchilari
O’quv
tarbiyaviy
ishlar bo’yicha
direktor
o’rinbosari
16
O`quvchilarni xalqaro baholash dasturlari va
TIMSS-
4-8—sinf
o`quvchilarni
tabiiy
yo`nalishdagi
fanllardan
o`zlashtirishdagi
baholash
tayyorlash
uchun
o`qituvchilarni
qo`shimcha materyallar bilan ta`minlash.
O’quv yili
davomida
Metod
birlashma
rahbari
O’quv
tarbiyaviy
ishlar bo’yicha
direktor
o’rinbosari
17
Boshlang’ich fanlar yo`nalishi ustozlari o`z fani
bo`yicha toifasiz o`qituvchilarni toifa olishga
yo`naltirish uchun onlayn o`quvlar tashkil qilish.
O’quv yili
davomida
Metod
birlashma
rahbari
O’quv
tarbiyaviy
ishlar bo’yicha
direktor
o’rinbosari
18
Metodbirlashma a`zolari axborat komunikatsiya
texnalogiyalaridan
ijtimoiy
tarmoqlardan
samarali foydalanish usullarini o`rgatish bo`yicha
semenarlar tashkil qilish.
O’quv yili
davomida,
muntazam
Metod
birlashma
rahbari va
a’zolari
O’quv
tarbiyaviy
ishlar bo’yicha
direktor
o’rinbosari
19
Boshlang’ich fanlar yo``nalishi o`quvchilarning
bilimini
baholashdaa
xalqaro
baholash
dasturlarini amaliyotga qo`llashni o`rgatish.
O’quv yili
davomida,
muntazam
Metod
birlashma
rahbari
O’quv
tarbiyaviy
ishlar bo’yicha
direktor
o’rinbosari
20
Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi ustozlari o‘z fani
bo‘yicha toifasiz va ikkinchi toifaga ega bo‘lgan
o‘qituvchilarni toifa olishga yo‘naltirish (onlayn
yoki oflayn) uchun o‘quvlar tashkil qilish
Belgilangan
vaqtda
Metod
birlashma
rahbari va
a’zolari
O’quv
tarbiyaviy
ishlar bo’yicha
direktor
o’rinbosari
21
Boshlang’ich fanlar yo’nalishi o‘qituvchilari
tomonidan mustaqil ravishda ijtimoiy tarmoq
manbalaridan foydalanish darajasi va uning
samaradorligi
Mahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlari

303
Mahsulotning material sig’imi
–
xom ashyo, materiallar va boshqa moddiy
resurslarning mahsulot birligiga sarflanuvchi xarajatlari.
Mahsulotning mehnat sig’imi
– mehnat unumdorligi ko’rsatkichlariga teskari
bo’lgan
kattalik, yaani moddiy ishlab chiqarish sohasida sarflangan mehnatning
ishlab chiqarilgan mahsulot hajmiga nisbati.
Mahsulotning texnik darajasi
– baholanayotgan
mahsulotning texnik
takomillashganligini belgilovchi, uning bazis ko’rsatkichlariga mos keluvchi
ko’rsatkichlarni taqqoslashga asoslangan mahsulot sifatining nisbiy tavsifi.
-
bob. Moddiy rag‘batlantirish

|
-
bob. Moddiy rag‘batlantirishBog'liq BOSHLANG\'ICH TA\'LIM METODBIRLASHMA HUJJATI 2023-20247-
bob. Moddiy rag‘batlantirish
22. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida fan metodbirlashma rahbarlariga
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 30-
sentabrdagi 823-son qarori bilan tasdiqlangan “Umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarining o‘rnak ko‘rsatgan xodimlarini rag‘batlantirishning direktor
jamg‘armasini tashkil etish va uning mablag‘laridan foydalanish tartibi to‘g‘risida
nizom”ga muvofiq, talabnoma asosida tarif stavkalariga har oylik ustama haqi berilib
borilishi mumkin.
8-
bob. Yakuniy qoidalar
23. Metodbirlashmalar umumiy o‘rta ta’lim maktabi direktorining o‘quv ishlari
bo‘yicha o‘rinbosari tavsiyasiga ko‘ra maktab direktorining buyrug‘i bilan tashkil etiladi
va tugatiladi.
24. Metodbirlashma qarorlarini bajarish Metodbirlashmaning har bir a’zosi uchun
majburiy bo‘lib, qarorlar ijrosining umumiy nazorati Metodbirlashma rahbari tomonidan
amalga oshiriladi.
Umumiy o‘rta ta’lim maktablari o‘qituvchilariga
uzluksiz metodik xizmat ko‘rsatish quyidagilar
❖ boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi;
❖ filologiya fanlari
(ona tili va adabiyot, o‘zbek tili)
yo‘nalishi;
❖ rus va xorijiy tillar fanlari yo‘nalishi;
❖ ijtimoiy fanlar
(tarix , davlat va huquq asoslari, tarbiya)
|
| |
Mashinasozlik texnologiyasi rivojlanish istiqbollari

|
Mashinasozlik texnologiyasi rivojlanish istiqbollari
|
bet | 8/10 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 8,19 Mb. | | #101498 |
Bog'liq 1-Ma\'ruzaga taqdimot. Texnik va Texnologic innovatsiyalar 50 slayd .. .
Fanlar chegarasi
|
Amalga oshirish
|
Natija
|
Mashinasozlik texnologiyalari – materialshunoslik
|
Yangi asbob materiallari: qattiq qotishmalar, o'ta qattiq sintez qilingan materiallar
|
Harajatlar pasayishi va resurslar tejalishi
Yangi turdagi jihozlar yaratish
|
Mashinasozlik texnologiyalari - fizika, kimyo
|
Yangi materiallar va ishlov usullari: lazer, elektrrazryad, plazma kimyoviy va boshqalar
|
Yangi ishlov jarayonlari va jihozlar turlarini yaratish
|
Mashinasozlik texnologiyalari -matematika,Informatika
|
Avtomatlashtirish va robotlashtirish
|
RDB jihozlari, KOBOT va ROBOT.
Odamsiz ishlab chiqarish.
|
Фордизм
Henry Ford
Detroitdagi avtomobil zavodida ommaviy ishlab chiqarishni 1913 yili tashqil etgan
Ommaviy ishlab
chiqarishning asosiy tarqibi
Ishlab chiqarishning ratsionalizatsiyasi
1
2
3
Ishlab chiqarishning standartlashtirish
Ishlab chiqarishning konveyerlashtirish
Ishlab chiqarishni ratsionalizatsiyalashtirish
Barch ish jarayonlarini eng sodda yol bilan bajarish
1
2
3
Barch ish jarayonlarini eng tez yol bilan bajarish
Yangilikni tez va sodda yol bilan ishlab chiqarish jarayoniga joriy etish
Ishlab chiqarishni standartlashtirish
Mahsulot va ishlab chiqarish jarayonlarini standartlashtirish ish unumdorligini oshiradi, vaqtni tejaydi, katta iqtisodiy samara beradi, va eng asosiysi ishlab chiqarish madaniyatini yahshilaydi.
Okimli ishlab chiqarishni konveyerlashtirish
Ishlab chiqarish konveyeri mehnat unumdorligini oshiradi va mahsulot tannarhini kamaytiradi
|
| |
QAROR QILADI - Boshlang;ich ta’lim

|
Boshlang;ich ta’limBog'liq BOSHLANG\'ICH TA\'LIM METODBIRLASHMA HUJJATI 2023-2024
QAROR QILADI
1.
Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmaning 2023-2024-o‘quv yilining 3-choragida amalga
oshirilgan ishlar muhokamasi va 4-chorakda amalga oshiriladigan vazifalarni belgilash
ma’lumot va ijro uchun qabul qilinsin.
2.
O‘qituvchilarning o‘z ustida ishlash rejasi hamda reja asosida olib borilgan ishlar
muhokamasi yakuniy xulosasi
ijro uchun qabul qilinsin.
3.
Yosh mutaxassislar bilan olib borilayotgan ishlar va ularning faoliyatlari tahlili ma’lumot
uchun qabul qilinsin
4.
Metodik ma’ruza: “Boshlang’ich ta’li fanlarini o‘qitishda manbalar bilan ishlash va
AKTdan foydalanishning afzaliklari”.
Ma’lumot uchun qabul qilinsin va darslarda aktdan
foydalanish foizi oshirilsin
Yig’ilish raisi: _____________________
Yig’ilish kotibi: _____________________
BOSHLANG’ICH TA’LIM YO’NALISHI
METODBIRLASHMASINING
№4 UMUMIY YIG’ILISHDAN FOTO LAVHALAR
|
| |
Eshitildi - Boshlang;ich ta’lim

berishlarini
aytib o’tdi.
Kun tartibidagi so’nggi masalalar yuzasidan so’zga maktab – BOSHLANG’ICH TA’LIM
yo’nalishi metod birlashmasi rahbari ________________________ chiqib
Boshlang’ich
ta’lim metodbirlashmasida “O‘rgan-o‘rgat” tadbirlari bo‘yicha amalga oshirilgan ishlar va
ularning tahlili
bo’yicha takliflar kiritib o’tdi.
Kun tartibidagi to’rtinchi masalalar yuzasidan so’zga maktab – BOSHLANG’ICH
TA’LIM yo’nalishi metod birlashmasi rahbari ________________________ chiqib
Kundalik.com Ish yuklamalari va sinf jurnallarining yuritilishi va yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni
bartaraf etish bo‘yicha tushuntirish ishlari olib borildi va seminarlarni tashkil etish
bo’yicha
takliflar kiritib o’tdi.
Muzokara uchun so’zga chiqqan BOSHLANG’ICH TA’LIM yo’nalishi
metodbirlashma a’zolaridan __________________________________ lar ushbu taklifni
ma’qullab ma’lumot hamda amalda qo’llash zarurligini aytib o’tishdi.
Yuqoridagilarga asosan BOSHLANG’ICH TA’LIM yo’nalishi metod birlashmasi
umumiy yig’ilishi
QAROR QILADI
1.Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmaning 2023-2024 o‘quv yilining 2-choragida amalga
oshirilgan ishlar muhokamasi va 3-chorakda amalga oshiriladigan vazifalarni belgilash
ma’lumot va ijro uchun qabul qilinsin.
2.Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmaning a’zolari tomonidan tashkil etilgan ochiq
darslarning “Dars muqaddas” tavsiyasida berilgan darslarning tahlili turlariga ko‘ra tahlil
etilishi va qayd etilgan kamchiliklarni bartaraf etish
ijro uchun qabul qilinsin.
3.
Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmasida “O‘rgan-o‘rgat” tadbirlari bo‘yicha amalga
oshirilgan ishlar va ularning tahlili ma’lumot uchun qabul qilinsin.
4.
Kundalik.com Ish yuklamalari va sinf jurnallarining yuritilishi va yo‘l qo‘yilgan
kamchiliklarni bartaraf etilsin.
Korxonani tashkil etish va davlat ro’yxatidan o’tkazish

38
korxonaning ta’sis hujjatlari va biznes-rejasini tayyorlash;
davlat ro’yxatidan o’tish, soliq idoralarida ro’yxatdan o’tish.
muhr, shtamp va boshqa rekvizitlarni tayyorlash;
Korxonani barpo etilishi o’ziga xos tashkiliy bosqichlardan iborat bo’ladi.
Korxonani tuzilishi uni yaratish to’g’risida tug’ilgan g’oyani asoslashdan boshlanadi
va quyidagi ketma-ketlikda keltirilgan ishlar bajariladi:
- korxonani ta’sis etuvchilari aniqlanadi, ularni shartnomasi tuziladi;
- ishlab chiqaradigan mahsulot yoki xizmat turini belgilash;
- korxonaning moliyaviy resurslari manbalarini aniqlash;
- korxonaning Ustav va
Nizomini rasmiylashtirish;
- korxonani biznes-rejasini ishlab chiqish;
- korxona muhri, shtampi va boshqa rekvizitlarini tayyorlash;
- korxonani soliq organidan ro’yxatdan o’tkazish;
- bankda hisob raqamini ochish, bank bilan shartnoma tuzish;
- korxonalar ajratmalar o’tkazishi majbur bo’lgan, Respublikada mavjud maqsadli
jamg’armalarda hisobga qo’yilishi;
- korxonani davlat ro’yxatidan o’tkazish va ro’yxatdan o’tganlik to’g’risida hujjat
olish.
2017 yil 9 fevralda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 66-son
Qarori bilan tasdiqlangan “Тadbirkorlik sub’ektlarini davlat ro’yxatidan o’tkazish
tartibi to’g’risida” Nizomga ko’ra
mamlakatimizda
Тadbirkorlik sub’ektlarini
davlat ro’yxatidan o’tkazish va hisobga qo’yishning avtomatlashtirilgan
tizimi
ya’ni, tadbirkorlik sub’ektlarini davlat ro’yxatidan o’tkazishni,
shuningdek
ro’yxatdan o’tkazuvchi organlar va vakolatli tashkilotlarning ushbu jarayondagi
elektron hamkorligini ta’minlovchi axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari
kompleksi tashkil qilindi.
Тizim orqali quyidagilar amalga oshiriladi:
-
davlat ro’yxatidan o’tkazish;
-
qayta tashkil etish yo’li bilan tashkil etilayotgan tadbirkorlik sub’ektlarini
davlat ro’yxatidan o’tkazish;
39
-
qayta ro’yxatdan o’tkazish;
-
davlat ro’yxatidan o’tkazish, qayta ro’yxatdan o’tkazish uchun davlat bojini
to’lash;
-
ro’yxatdan o’tkazilganligi to’g’risidagi guvohnomani erkin olish;
-
yakka tartibdagi tadbirkor faoliyatini vaqtincha to’xtatib turish va tiklash
to’g’risida
ariza topshirish;
-
ro’yxatdan o’tkazuvchi organlar va vakolatli tashkilotlarning belgilangan
tartibdagi hamkorligi;
-
ro’yxatdan o’tkazuvchi organlar va vakolatli tashkilotlarni, shuningdek davlat
va xo’jalik boshqaruvi organlarini tadbirkorlik sub’ektining manzili (joylashgan
joyi, yashash joyi) o’zgarganligi to’g’risida
xabardor qilish;
-
«tadbirkorlik sub’ektining shaxsiy kabineti»ni ochish va undan erkin
foydalanish;
-
Reestrdan ko’chirma, so’ralayotgan hujjat, tadbirkorlik sub’ektlarining
ro’yxati yoki so’ralayotgan ma’lumotning va (yoxud) hujjatning mavjud emasligi
to’g’risidagi ma’lumotnoma shaklidagi aniq tadbirkorlik sub’ektlari
haqida
ma’lumot so’rash va olish.
Yig’ilish raisi - Boshlang;ich ta’lim

BOSHLANG’ICH TA’LIM YO’NALISHI METODBIRLASHMASINING
2023-2024- O‘QUV YILIDA O’TKAZILGAN UMUMIY YIG’ILISH
BAYONI
№4
_____Mart 2024 yil. ________________ tumani
Yig’ilish raisi: _________________-
Boshlang’ich fanlar
metod
birlashmasi
rahbari
Yig’ilish kotibi: ___________________ -Boshlang’ich ta’lim fani o’qituvchisi.
Qatnashdilar:
Maktab O’TIBDO’ ____________________ va 15 nafar barcha
Boshlang’ich fanlar
yo’nalishi metod birlashmasi a’zolari.
KO’RILADIGAN MASALALAR:
1.
Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmaning 2023-2024-o‘quv yilining 3-choragida amalga
oshirilgan ishlar muhokamasi va 4-chorakda amalga oshiriladigan vazifalarni belgilash
haqida.
2.
O‘qituvchilarning o‘z ustida ishlash rejasi hamda reja asosida olib borilgan ishlar
muhokamasi.
.
3.
Yosh mutaxassislar bilan olib borilayotgan ishlar va ularning faoliyatlari tahlili
4.
Metodik ma’ruza: “Boshlang’ich ta’li fanlarini o‘qitishda manbalar bilan ishlash va
AKTdan foydalanishning afzaliklari”.
Uzbekistobda zamonaviy sanoat rivojlanishi

|
Uzbekistobda zamonaviy sanoat rivojlanishi
|
bet | 2/10 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 8,19 Mb. | | #101498 |
Bog'liq 1-Ma\'ruzaga taqdimot. Texnik va Texnologic innovatsiyalar 50 slaydUzbekistobda zamonaviy sanoat rivojlanishi
Kursning vazifalari:
- Mashinasozlik ishlab chiqarishda texnologik innovatsialar va istiqbolli texnologiyalarini rivojlantirish nazariyasi va amaliyotini o'rganish.
- Zamonaviy mashinasozlik korxonasida innovatsion faoliyatni tashkil etish va olib borish bo'yicha bilim va ko'nikmalarni rivojlantirish
Texnologik innovatsiyalar va istiqbolli texnologiyalar
Machinasozlikning tarixi va rivojlanish yo’nalishlari Machinasozlik rivojlanishining umumiy yo’nalishlari Barcha turdagy resurslarning yetishmasligi va natijada ularning narxining oshib borishi: - Mehnat resurslari (ish haqi oshishi: avtomobilsozlikda 1 soat ish xaqi ~ 20 USD dan ortiq);
- Ishlab chikarish jihozlari (UzAuto Motors zavodida tandem press kiymati ~ 100 mln USD, shuning hisobidan 1 ish o’rni ~100 ming USD)
- Mashinasozlikda xizmat ko'rsatish sohasiga - ishchilar 7,5%~10% gacha ishchi yordamchi jarayonlarda)
- Ishlab chiqarish maksimal darajada komputerlashgan.
Machinasozlikning tarixi va rivojlanish yo’nalishlari SANOAT TEXNOLOGIK UKLADLARI - Birinchi texnologik uklad (1770-1830).
Asos: To'qimachilik sanoati, to'qimachilik mashinasozligi, temirni eritish, temirni qayta ishlash, kanal qurilishi, suv dvigatellari. Asosiy omil: To'qimachilik mashinalari. 2. Ikkinchi texnologik uklad (1830-1880). Asos: Bug’ dvigateli, temir yo'l qurilishi, transport, mashinasozlik, kema qurilishi, ko'mir, dastgohsozlik sanoati, qora metallurgiya. Asosiy omil: Bug’ dvigatel, dastgoh asboblari. Machinasozlikning tarixi va rivojlanish yo’nalishlari SANOAT TEXNOLOGIK UKLADLARI 3. Uchinchi texnologik uklad (1880-1930).
|
| |
Boshlang;ich ta’lim - bet 23

“
Kollaboratsiya” (
jamoa bo‘lib ishlash qobiliyatini shakllantirish), “
Kommunikativlik”
(
o‘qituvchilar bilan muloqot qilish qobiliyatini rivojlantirish), “
Kreativ fikrlash” (
o‘z
maqsadlarga erishish yo‘lida yangiliklarga qo‘l urish, noodatiy qarorlar qabul qilish,
ixtirochilik ko‘nikmalarini o‘rgatish), “
Kritik fikrlash” (
o‘z mustaqil fikriga ega bo‘lish
va uni ifoda etish, masalaga tanqidiy yondashish) bo‘yicha tuman MMTB dagi tegishli
metodistlar bilan hamkorlikda tashkiliy ishlarni olib borish va bu borada o’quv seminarlari
tashkil etish bo’yicha takliflar kiritib o’tdi.
Muzokara uchun so’zga chiqqan BOSHLANG’ICH TA’LIM yo’nalishi
metodbirlashma a’zolaridan __________________________________ lar ushbu taklifni
ma’qullab ma’lumot hamda amalda qo’llash zarurligini aytib o’tishdi.
Yuqoridagilarga asosan BOSHLANG’ICH TA’LIM yo’nalishi metod birlashmasi
umumiy yig’ilishi
QAROR QILADI
1.
Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmaning 2023-2024-o‘quv yilining 1-choragida amalga
oshirilgan ishlar muhokamasi va 2-chorakda amalga oshiriladigan vazifalarni belgilash
ijro
uchun qabul qilinsin.
2.
Boshlang’ich ta’lim fanlaridan tashkil etilgan fan to‘garaklar faoliyati tahlili
ma’lumot va
ijro uchun qabul qilinsin bosh o’zlashtiruvchi o’quvchilar bilan ishlashning yangich
metodlari amaliyotga tatbiq etilsin.
3.
“
Kollaboratsiya” (
jamoa bo‘lib ishlash qobiliyatini shakllantirish), “
Kommunikativlik”
(
o‘qituvchilar bilan muloqot qilish qobiliyatini rivojlantirish), “
Kreativ fikrlash” (
o‘z maqsadlarga
erishish yo‘lida yangiliklarga qo‘l urish, noodatiy qarorlar qabul qilish, ixtirochilik ko‘nikmalarini
o‘rgatish), “
Kritik fikrlash” (
o‘z mustaqil fikriga ega bo‘lish va uni ifoda etish, masalaga tanqidiy
yondashish) bo‘yicha tuman MMTB dagi tegishli metodistlar bilan hamkorlikda tashkiliy ishlarni
olib borish va bu borada o’quv seminarlari tashkil etish
bo’yicha chora-tadbirlar ishlab
chiqilsin.
Boshlang;ich ta’lim - bet 29

BOSHLANG’ICH TA’LIM YO’NALISHI METODBIRLASHMASINING
2023-2024- O‘QUV YILIDA O’TKAZILGAN UMUMIY YIG’ILISH
BAYONI
№5
______May 202__ yil. ________________ tumani
Yig’ilish raisi: _________________-
Boshlang’ich fanlar
metod
birlashmasi
rahbari
Yig’ilish kotibi: ___________________ -Boshlang’ich ta’lim fani o’qituvchisi.
Qatnashdilar:
Maktab O’TIBDO’ ____________________ va 15
nafar barcha
Boshlang’ich fanlar
yo’nalishi metod birlashmasi a’zolari.
KO’RILADIGAN MASALALAR:
1.
4-chorak yakuni va Metodbirlashma a’zolarining yillik ish rejalarini bajarilishini tahlili.
2.
Dars tahlillari sifatini o‘rganish (metodbirlashmada faoliyat
olib borayotgan har bir fan
o‘qituvchi tomonidan tahlil qilingan darslar alohida tahlili to’g’risida.
3.
Yil davomida o‘tkazilgan ko‘rik-tanlovlar natijasi tahlili to’g’rida
.
4.
Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmasi a’zolarining o‘quv yili
davomidagi faoliyatlarining
umumiy tahlili shu asosda yuqori natijalarga erishgan o‘qituvchilarni
ustama va
mukofotlarga tavsiya etish xamda yangi o‘quv yili dars taqsimotida metodbirlashma
a’zolarining erishgan yutuqlari va kamchiliklari to’g’risida.
Eshitildi:
Kun tartibidagi birinchi masala yuzasidan so’zga maktab BOSHLANG’ICH TA’LIM
yo’nalishi metod birlashmasi rahbari ________________________ chiqib
4-chorak yakuni
va Metodbirlashma a’zolarining yillik ish rejalarini
bajarilishini tahlili
hamda yangi kiritilgan
o’zgartirishlar to’g’risida to’xtalib o’tdi va 2024-2025-o’quv yillidagi
rejalar haqida fikr
bildirib o’tdi.
Kun
tartibidagi
ikkinchi
masala
yuzasidan
so’zga
maktab
O’TIBDO’
_____________________________chiqib
Dars
tahlillari
sifatini
o‘rganish
(metodbirlashmada faoliyat olib borayotgan har bir fan o‘qituvchi tomonidan tahlil qilingan
darslar alohida tahlili
to’g’risida to’xtalib o’tdi.
Kun tartibidagi uchinchi masalalar yuzasidan so’zga maktab – BOSHLANG’ICH
TA’LIM yo’nalishi metod birlashmasi rahbari ________________________ chiqib
Yil
davomida o‘tkazilgan ko‘rik-tanlovlar natijasi tahlili to’g’rida
takliflar kiritib o’tdi va
muhokama etib takliflar maqullandi.
Kun tartibidagi to’rtinchi masalalar yuzasidan so’zga maktab – BOSHLANG’ICH
TA’LIM yo’nalishi metod birlashmasi rahbari ________________________ chiqib
Boshlang’ich ta’lim metodbirlashmasi a’zolarining o‘quv yili davomidagi faoliyatlarining
umumiy tahlili shu asosda yuqori natijalarga erishgan o‘qituvchilarni ustama va mukofotlarga
tavsiya etish xamda yangi o‘quv yili dars taqsimotida metodbirlashma a’zolarining
erishgan
yutuqlari va kamchiliklari to’g’risida metodbirlashma a’zolariga ma’lumot berib o’tdi va kelasi
2024-2025-o’quv yilidagi rejalar muhikama etildi.
Muzokara uchun so’zga chiqqan BOSHLANG’ICH TA’LIM yo’nalishi metodbirlashma
a’zolaridan __________________________________ lar ushbu taklifni ma’qullab
ma’lumot hamda amalda qo’llash zarurligini aytib o’tishdi.
Yuqoridagilarga asosan BOSHLANG’ICH TA’LIM yo’nalishi
metod birlashmasi
umumiy yig’ilishi
49 yangi oʻzbekiston pedagoglari axborotnomasi

49 yangi oʻzbekiston pedagoglari axborotnomasi
Download
0,92 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
09.10.2024
Hajmi
0,92 Mb.
#274305
Download
0,92 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
49 yangi oʻzbekiston pedagoglari axborotnomasi
Download
0,92 Mb.
Matnni ko'rish
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI

|
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARIBog'liq YO\'PA 061152
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
2-JILD, 6-SON (YOʻPA)
(
energiya inqirozi, atmosferaning ifloslanishi, global iqlim o'zgarishi, jinoyatchilikning uyushgan
tabiati, xalqaro terrorizm, bolalar jinoyatchiligining ko'payishi va boshqalar
) – pedagogikaning
iqtisodiyot, siyosat, ekologiya, huquq va boshqalar. O'rganilayotgan mavzuning asosiy
savollarini taqdim etish Internet-resurslar, video syujetlar, muammoli vaziyatlar, kognitiv
vazifalardan foydalangan holda amalga oshiriladi. Birlashtirish bosqichida-o'qituvchilar va
talabalar o'rtasidagi samarali hamkorlik, refleksiv-baholash faoliyati
O'quv jarayonini optimallashtirish uchun zarur nazariy asos sifatida ma'lum printsiplar
va uslubiy qoidalarga tayanish kerak. Dunyoqarashni shakllantirishga integral yondashuv
tamoyillari quyidagilardan iborat: izchillik, yaxlitlik, rivojlanish, konditsionerlik, pozitivlik va
doimiylik printsipi.
Afsuski, yangi axborot texnologiyalari va mavjudlarini kengaytirishni hisobga olgan
holda ishlab chiqilgan o'quv fanlari mazmunini, maxsus, tanlov kurslarining o'quv salohiyatini
birlashtirish imkoniyatlari oshkor qilinmadi.
Integrativ yondashuv fanlararo aloqalarda yotadi. Fanlararo bilimlardan foydalanish
ta'limning integratsiyasiga, dunyoning zamonaviy ilmiy rasmini o'zlashtirish orqali inson va
tabiat o'rtasidagi munosabatlarni uyg'unlashtirishga yordam beradi. Talabalar bilimlardan
har tomonlama foydalanishlari, o'rganilayotgan hodisalarni tanqidiy baholashlari muhimdir.
Buning uchun o'qituvchilar innovatsion metod va usullardan foydalanishlari,
shuningdek, tarbiyaviy ahamiyatga ega bo'lgan tematik materiallarni tanlashlari kerak.
Tajribamiz shuni ko'rsatdiki, o'qituvchilar fanlararo aloqalarni amalga oshirish, talabalar
ongida turli fanlar bo'yicha bilimlarni birlashtirish uchun yangi imkoniyatlar ochmoqdalar;
fanlararo darslarni o'tkazish.
O'quv fanlarining mazmuni ta'lim uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Masalan,
pedagogika tarixiga murojaat qilish ta'lim va ta'lim, ta'lim va tarbiya, rivojlanish va
ijtimoiylashuv, o'z-o'zini tarbiyalash va o'z-o'zini tarbiyalash va boshqalar kabi asosiy
tushunchalarni o'rganishga imkon beradi. Zamonaviy ta'limning asosiy g'oyalari, nazariyalari,
tendentsiyalari va muammolarini izchil o'rganish shaxsning ijtimoiylashuviga yordam beradi.
O'qituvchi turli xil bilim sohalarida erkin yo'nalishga muhtoj:
ilmiy sohaning falsafasi va metodologiyasini bilish;
shaxsni ijtimoiylashtirish nazariyalari;
konfliktologiya, sinergetika, akmeologiya, pedagogik valeologiya asoslari;
ta'lim psixologiyasi, informatika va boshqalarni bilish.
Xulosa:
Pedagogik fanlarni o'rganishda integral yondashuvni qo'llash natijasi:
o'quv jarayonini optimallashtirish;
o'quv va kognitiv faoliyatni tizimlashtirish;
asosiy kompetentsiyalarni shakllantirish.
Integrativ yondashuvga murojaat qilish oxir-oqibat fuqaroning o'ziga xos xususiyatlarini
tarbiyalashga olib keladi. Shunday qilib, integratsiya yangi ta'limning istiqbolli uslubiy
yo'nalishlaridan biridir
|
| |