nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Operatsion tizimlarning asosiy vazifalari

|
Operatsion tizimlarning asosiy vazifalari
|
bet | 2/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 62,92 Kb. | | #240099 |
Bog'liq mirzoyeva munisa
Operatsion tizimning asosiy funktsiyalarini besh toifaga bo'lish mumkin:
Jarayonni boshqarish
Xotira boshqaruvi
Fayl tizimlariBoshqaruv
Qurilma boshqaruvi
Xavfsizlik va Maxfiylik
Jarayonni boshqarish
Bu tizim apparati bajaradigan har bir jarayonni boshqarishni o'z ichiga oladi. Operatsion tizim jarayonlarning bajarilish tartibini, samaradorlik va zarurat kabi o'zgaruvchilarga asoslangan holda ustuvorligini belgilaydi.
Xotirani boshqarish
Operatsion tizim kompyuteringiz xotirasini nazorat qiladi, jarayonlar ishga tushganda ularga joy ajratadi va ular to'xtab qolganda ularni ajratadi. Kompyuteringiz xotirasi muhim resursdir va uni tartibli saqlash tizimingiz ishlashini ta'minlash uchun kalit hisoblanadi.
OS ma'lumotlar fayllaringizni ham boshqaradi. U fayllar va ma'lumotlarni saqlash, tartibga solish va olishning tizimli usulidan foydalanadi. Bundan tashqari, u barcha ma'lumotlarni kuzatib boradi va ular tasodifan yo'qolib ketmasligi yoki ustiga yozilmasligini ta'minlaydi.
Qurilma boshqaruvi
Operatsion tizim barcha kiritish, chiqarish va saqlash qurilmalarini boshqaradi. Tizim qurilmalaringizning iloji boricha samarali ishlashini va ularning muhim maʼlumotlari xavfsiz saqlanishini taʼminlaydi.
Xavfsizlik va maxfiylik
Tizim xavfsizligini ta'minlash juda muhimdir. OT ishonchli ilovalar va dasturlarga apparat vositalaridan foydalanishni cheklash orqali tizim xavfsizligini ta'minlaydi. U maxfiylik va maʼlumotlar yaxlitligini taʼminlash uchun parolni himoyalash va foydalanuvchining boshqariladigan ruxsati kabi usullardan foydalanadi.
2.Kompyuter tizimlarida operatsion tizimlarning ahamiyati
Operatsion tizim kompyuterning tayanchi bo'lib xizmat qiladi. OT bo'lmasa, kompyuter apparat, dasturiy ta'minot va foydalanuvchi o'rtasidagi aloqa uchun interfeysga ega bo'lmaydi. Bu kompyuterni boshqarish uchun zarur bo'lgan barcha resurslarni boshqaradigan va barcha turdagi dasturiy ta'minotning, shu jumladan amaliy dasturlar va tizim dasturiy ta'minotining bajarilishini boshqaradigan operatsion tizimdir.
Operatsion tizim tizimni himoya qilishda ham muhim rol o'ynaydi. Xavfsizlik siyosatiga muvofiq tizim resurslariga himoyalangan va izolyatsiya qilingan kirishni ta'minlab, ruxsatsiz kirishni oldini oladi. OS, shuningdek, xatolar va nomuvofiqliklarni aniqlay oladi, tizimga har qanday mumkin bo'lgan zararni oldini olish uchun tegishli choralar ko'radi.
Ko'plab operatsion tizimlar turlari butun dunyo bo'ylab qo'llaniladi, jumladan Microsoft Windows, Linux, macOS kabi umumiy maqsadli OS va real vaqt tizimlari kabi maxsus vazifalar uchun mo'ljallangan maxsus OS, o'rnatilgan tizimlar, va hokazo. Ushbu tizimlar foydalanuvchilar va qurilmalarning ehtiyojlariga qarab ishlab chiqilgan va ularning xususiyatlari va funktsiyalari foydalanish holatlariga qarab juda farq qilishi mumkin.
|
| |
To„quv dastgohi qulochchali valchasini tayyorlash texnologik jarayoni

253
ahamiyatli darajada texnologik asoslarni tanlash va
valchani alohida yuzalarini
bog„lovchi chiziqli o„lchamli zanjirlarni to„g„riligi bilan belgilanadi.
Material va tayyorlama.
Qulochchali valcha uchun tayyorlama bo„lib xrom
nikelli 40XN markali po„latdan zuvala tayyorlama xizmat qiladi.
Qulochchali valcha uchun material tanlashda rolik va qulochchani kontakt
joyida katta kontaktli kuchlanishlar paydo bo„lishi hal qiluvchi omilga ega. Bunday
sharoitda ishlovchi ko„plab detallarni ishlatish tajribasi bunda ligerlangan 40XN
po„latdan zuvalalardan foydalanish eng yaxshi natijalar berishini ko„rsatadi, chunki
katta yuklamalarni yaxshi ko„taradi[10].
Qulochchalivalchani tayyorlash.
Qulochchali valchani
tayyorlash texnologik
jarayoni 9.1 jadvalda keltirilgan.
Birinchi operatsiya
-ikki tomonlamali frezerli markazlovchi dastgohida valchani
ikki tomonidan yonboshiga ishlov berish va uni markazlash. Ishlov berishni bu
usulida qulochchali valchani bir o„rnatishda avval bir vaqtda
ikkita yonli freza bilan
yonboshilariga ishlov beriladi, keyin esa valchani markazlash ishi bajariladi.
Markaziy teshiklardan keyingi operatsiyalarda o„rnatuvchi texnologik asos sifatida
foydalaniladi va shuning uchun ularga yuqori talablar qo„yiladi: markaziy teshiklar
ishlov berishda valchalarni markazlarda ayniqsa
frezerli operatsiyalarda, ishonchli
ushlab turish imkonini yaratuvchi o„lchamlariga ega bo„lishi kerak, valchalarni
yonboshlari markazlari bilan aylanma yuzalariga ishlov berishda bir tekis quyimni
taiminlash uchun mos kelishi kerak.
Ikkinchi operatsiya
-ko„p keskichli tokarli dastgohida qulochchali silindrik
yuzalari va yonboshlariga birlamchi ishlov berish. Bunday dastgohni qo„llash
operatsiyalarni yuqori ishlov berish konsentratsiyasida amalga oshirish imkonini
beradi.
Uchinchi operatsiya
-tokarli vintqirqar dastgohida ariqchani ochish.
To‘rtinchioperatsiya
-podshipniklar uchunsilindrik yuzalarga yakuniy ishlov
berish va shakldor ariqchalarga tokarli STB dastgohida ishlov berish.
Asos yuzalar
sifatida markaziy teshiklar va tayyorlama yonboshi qabul qilinadi.
254
Tanlangan asoslash sxemasiga ko„ra valchani dastgohda mahkamlash uchun,
suzuvchan markaz va avtomatik tarzda ishlovchi eksentrikli almashuvchan
qulochchalarga ega uch qulochchali patrondan foydalaniladi.
Kesish chuqurligi (3mm.) va texnologik tizimni vibroturg„unligini sharoitini
hisobga olgan holda asbobni harakati sxemasini quradilar.
Mexanik ishlov berish operatsion kartasi va kesuvchi
asboblarni harakatlari
sxemalari asosida qulochchali valchani operatsion eskiziga ega bo„lgan operatsion
hisobiy texnologik karta tuziladi. Olingan texnologik hujjatlar va dastgoh
pasportidagi ma‟lumotlar sozlash kartasini loyihalashda qo„llaniladi.
Har xil turdagi operatsion tizimlar

|
Har xil turdagi operatsion tizimlar
|
bet | 3/11 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 62,92 Kb. | | #240099 |
Bog'liq mirzoyeva munisa
Operatsion tizimlar, ulardan foydalanish maqsadiga qarab, dizayni va funksiyasi jihatidan sezilarli darajada farqlanadi. Keling, operatsion tizimlarning har xil turlarini, ular qanday tasniflanishini va ularga tegishli misollarni ko'rib chiqaylik.
Operatsion tizimlarni tasniflash
Operatsion tizimlarni bir nechta omillarga qarab tasniflash mumkin, masalan, ular qo'llab-quvvatlaydigan foydalanuvchilar soni, ular ma'lum bir vaqtda bajarishi mumkin bo'lgan vazifalar soni, tizim bilan ruxsat etilgan o'zaro ta'sir turi va ular ishlaydigan muhit turi.
Foydalanuvchilar soniga ko'ra: Operatsion tizimlar bir foydalanuvchi yoki ko'p foydalanuvchi bo'lishi mumkin. Yagona foydalanuvchi OT bir vaqtning o'zida faqat bitta foydalanuvchiga mashinada ishlash imkonini beradi, ko'p foydalanuvchili OT esa bir nechta foydalanuvchilarga bir vaqtning o'zida qurilmada ishlash imkonini beradi.
Vazifalar soniga qarab: Operatsion tizimlar bitta vazifali yoki ko'p vazifali bo'lishi mumkin. Yagona vazifali OT bir vaqtning o'zida faqat bitta vazifani boshqarishi mumkin, ko'p vazifali OT esa bir vaqtning o'zida bir nechta vazifalarni bajarishi mumkin.
O'zaro ta'sirga asoslangan: Operatsion tizimlar buyruq qatori interfeysi (CLI) yoki sifatida tavsiflanishi mumkin. Grafik foydalanuvchi interfeysi(GUI). CLI OS buyruqlarni kiritishni talab qiladi, GUI OS esa foydalanuvchilarga piktogrammalar kabi vizual ko'rsatkichlar yordamida tizim bilan o'zaro ishlash imkonini beradi.
Atrof muhitga qarab: Operatsion tizimlar real vaqt rejimi, taqsimlangan, tarmoq, mobil yokiO'rnatilgan tizimlar. Real-Time OS real vaqtda javob beradi va ishlatiladi. O’rnatilgan tizimlar. Tarqalgan OS bir nechta markaziy protsessorlardan foydalanadi. Tarmoq operatsion tizimi tarmoqqa ulangan kompyuterlarni boshqaradi va muvofiqlashtiradi. Mobil OS mobil qurilmalar uchun mo'ljallangan, o'rnatilgan OS esa raqamli soatlar va MP3 pleerlar kabi qurilmalar uchun mo'ljallangan.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 7/7 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 49,59 Kb. | | #264484 |
Bog'liq RUZMETOV AZAMAT Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi– T.: ―O‘zbekiston‖, 2014 y.
2. "Kadrlar tayyorlash Milly dasturi" 1997 yil 29-avgustda O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX sessiyasida qabul qilingan.
3. O‘zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksi: (2011 yil 1 iyulgacha bo‗lgan o‗zgartirish va qo‗shimchalar bilan) Rasmiy nashr – O‗zbekiston Respublikasi adliya Vazirligi. – T.: Adolat, 2011. – 276 b.
2.O’zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari va maruzalari.
4. Mirziyoyev Shavkat Miromonovich. Erkin va farovon, demokratik o‗zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. O‗zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali marosimiga bag‗ishlangan Oliy Majlis palatalarining qo‗shma majlisidagi nutq / Sh.M. Mirziyoyev. – Toshkent: O‗zbekiston, 2016. - 56 b.
5. Mirziyoyev Shavkat Miromonovich. Tanqidiy tahlil, qat‘iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‗lishi kerak. Mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo‗ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‗nalishlariga bag‗ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma‘ruza, 2017 yil 14 yanvar / Sh.M. Mirziyoyev. – Toshkent: O‗zbekiston, 2017. – 104 b.
9. Mirziyoyev Shavkat Miromonovich. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Mazkur kitobdan O‗zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning 2016 yil 1 noyabrdan 24 noyabrga qadar Qoraqalpog‗iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri saylovchilari vakillari bilan o‗tkazilgan saylovoldi uchrashuvlarida so‗zlagan nutqlari o‗rin olgan.
|
| |
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali

|
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 8,64 Mb. | | #133590 |
Bog'liq kiber x2
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARNI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
Kiberxavfsizlik asoslari fanidan
Mustaqil ish
BAJARDI: ATS 22-07 guruh talabasi
Xolbo’tayev Javohir
QABUL QILDI: Saidmurodov. M. A
SAMARQAND 2023
№
|
VARIANT
|
Web saytlar
|
1-Web sayt
|
2-Web sayt
|
3-Web sayt
|
21
|
21-VARIANT
|
O’zbekiston Milliy universiteti
|
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
|
Geologiya fanlari universiteti
|
1-web sayt O’zbekiston Milliy universiteti “nuu.uz”
2-web sayt Samarqand davlat tibbiyot universiteti “sammu.uz”
3-web sayt Geologiya fanlari universiteti “uzgeouniver.uz”
Skanerlash jarayoni
Nmap ilovasiga kirib sayt nomini kiritamiz va scanerlash tugmasini bosamiz.
Va dastur skanerlash jarayonida barcha xabarlarni ketma ket berib boradi.
Skanerlash jarayoni “Nmap-Done”xabari chiqquncha davom etadi.
Skanerlash jarayoni tugagan xolat.
Dasturning “Portlar (Ports - Порты)” bo‘limida biz skanerlagan sayt o‘rnatilgan hostdagi ochiq yoki firewall yordamida bloklan ganportlar ro‘yxati, ulardan foydalanuvchi xizmatlar, portlar holati, protokoli va versiyasi haqida ma’lumot olishimiz mumkin.
Dasturning “Topologiya” bo‘limida bizning tarmoq qurilmamizdan sayt faoliyat olibboruvchi hostga chaasosiy yo‘nalishni ko‘rishimiz mumkin.
Dasturning asosiy oynasida saytdagi xavfsizlik parametrlari haqida to‘liqroq ma’lumot olish mumkin. Masalan, sslsertifikati, kalitlar haqida ma’lumot, sshprotokoli va hokazo
SSL sertifikatihaqidama’lumot
Dastlab kali linux OT ni virtual mashinaga o‘rnatib olamiz. Buning uchun virtual disk obrazini VirtualBoxda sturining “Qo‘shish - Добавить” tugmasini bosish orqali ko‘rsatamiz
Va 3- web saytlarni huddi shunga o’xshatib taxilqilamiz.
2 – web sayt.
sammu.uz
Skanerlash jarayoni
Jarayon tugadi
Portlar (Ports - Порты) bo‘limi
Topologiyaoynasi
Uzelparametrlaribo‘limi
SSL sertifikati haqida ma’lumot
ftpvasshhaqidama’lumot
3-web sayt
uzgeouniver.uz
Skanerlash jarayoni
Skanerlash tugadi
Portlar (Ports - Порты) bo‘limi
Topologiyaoynasi
Uzelparametrlaribo‘limi
SSL sertifikati haqida ma’lumot
ftpvasshhaqidama’lumot
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Moslama xatoligi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. Rajabov

O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. Rajabov
Darslik Safoev ТМТ 2017 (Lotincha)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. Rajabov
|
Silindr detallarni asoslash (l>d)

74
16
Qattiq
konik
opravkadagi
(ishqalanish opravkasi) uzun
silindrik
vtulkaga
aylanuvchan
yzalarni
konsentrasiyaviyligini
to„liq
ta‟minlagan
holda
ishlov
berish
5
17
Gaykali silindrik opravkadagi
uzun
vtulkaga,
aylanuvchan
yzalar
eksentrisitetiga
yo„l
qo„ygan holda ishlov berish
5
18
Uzun teshikni protyajkalash
5
19
Qisqa teshikni protyajkalash
5
20
Magnit stolida A tekislikka,
A va V tekisliklar o„rtasidagi
parallellik
va
masofani
ushlagan holda, ishlov berish
3
21
a va b o„lchamlarni ushlagan
holda yzani frezalash
5
22
Tashqi konturga ishlov berish
uchun
shatunni
yonboshlar
tekisliklariga
va
kallaklar
teshiklari bo„yicha o„rnatish
6
23
Valni prizmaga o„rnatish
5
chegirib qolingan vaqt ko’payadi. Misol tariqasida Finlyandiyani «AV Enbom»

|
chegirib qolingan vaqt ko’payadi. Misol tariqasida Finlyandiyani «AV Enbom»
|
bet | 10/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)chegirib qolingan vaqt ko’payadi. Misol tariqasida Finlyandiyani «AV Enbom»
firmasi tayyorlagan, Laplandin sharoitida (330Sda) ishlaydigan biogaz qurilmasini
keltirish mumkin. Ba’zan issiqlik xarajatlarini kamaytirish va biogaz miqdorini
oshirish maqsadida metanogeneratsiyani ikki fazada: kislotogen va metanogen
fazalarida o’tkaziladi. Birinchi faza 30-350S, ikkinchisi esa 550S da olib boriladi.
Biogaz xosil bo’lish ko’rsatkichlari bu reaktorlarda 0,67 dan 2,55 m3G’m3
kun. teng bo’ladi.
Rossiyada tayyorlangan KOBOS-1 qurilmasi namligi 89-96 % bo’lgan suyuq
go’ngni sifatli, zararsizlantirilgan, dezodaratsiya (badbo’y xidi yo’qolgan) qilingan
o’g’itga aylantirish bilan birga chorvachilik kompleksini sanitar xolatini tuzatish va
biogaz olishga mo’ljallangan. Go’ngni mexanik yoki gidravlik yo’l bilan
chiqarishga mo’ljallangan chorvachilak komplekslari va fermalarida ishlatiladigan
texnologik liniya tarkibida ishlatiladi.
BF-500 biofiltrli cho’chqa axlatlarini oldindan ajratilgan suyuq fraktsiyasidan
birgaz olishga mo’ljallangan.
BGU-25, BGU-50 va BGU-100 biogaz qurilmalari, 100, 250 va 500 bosh
cho’chqa boqadigan fermalar uchun ularni sanitar xolatini yaxshilash va biogaz
olish uchun yaratilgan. Olingan biogaz ozuqa tayyorlash uchun issiqlik manbai
sifatida ishlatiladi.
Biogaz qurilmalarini samaradorligi tabiiy-iqlim sharoitiga bog’liq bo’lganligi
uchun xam keng miqyosda o’zgarib turadi. Samaradorlik bijishga tayyorlangan
moddalarni turiga, sifatiga, tarkibiga, xolatiga, xamda qurilmani texnologik va
texnik parametrllariga xamda ishlash tartibiga bog’liq. Taqqoslash uchun olingan
energiya tashuvchining baxosi qancha baland bo’lsa, biogaz qurilmasining
samaradorligi xam shuncha baland bo’ladi.
|
| |
Detallarni asoslash - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. Rajabov

69
z o„qi bo„ylab ilgarilanma harakat). Detalni yana ikkita erkinlik darajasini, ya‟ni “Z”
o„qi atrofida aylanma va “X” o„qi bo„ylab ilgarilanma harakat yo„qotish uchun uning
“B” yon tomonining ikkita nuqtasini YOZ tekisligiga bog„laymiz. Oxirgi, oltinchi
erkinlik darajasini bartaraf qilish uchun esa “C”
yzasining bir nuqtasini XOZ
tekisligi bilan boglab “Y” o„qi bo„yicha xarakatni yo„q qilamiz. Agar nuqtalarni
moslamaning tayanchlari bilan almashtirsak, detal ning moslamaga o„rnatish shemasi
kelib chiqadi.
2.15– rasm. Prizmatik
detallarni asoslash
- BOB. MEXANIK ISHLOV BERILGAN YUZA SIFATI

|
- BOB. MEXANIK ISHLOV BERILGAN YUZA SIFATIBog'liq Darslik Safoev ТМТ 2017 (Lotincha)3- BOB. MEXANIK ISHLOV BERILGAN YUZA SIFATI
3.1. Yuza g„adir-budurligini me‟yorlash va belgilash tizimi
Standartga binoan
yuzaning g„adir-budurligi
– yuzaning, masalan, asos
uzunlik
yordamida ajratib ko„rsatilgan nisbatan kichik qadamli notekisliklarning
majmui.
Asos uzunlik
– yuzaning g„adir-budurligini tasniflovchi notekisliklarni
ajratish uchun foydalaniladigan asos chiziq uzunligi.
Asos chiziq (yuza)
– berilgan geometrik shaklning chizig„i (yuzasi) bo„lib,
profil (yuza)ga nisbatan ma‟lum tartibda o„tkaziladi va yuzaning geometrik
ko„rsatkichlarini baholash uchun xizmat qiladi. g„adir-budurlik detal yuzaki
qatlamlarining qirindisi hosil bo„lish natijasida paydo bo„lgan plastik deformasiyasi,
kesuvchi qirralarning notekisliklari detal yuzasida aks etishi ishqalanishi, yuzadan
material parchalari yulib olinishi va boshqa sabablar tufayli paydo bo„ladi. g„adir-
budurlikning sonli qiymatlari yagona asos deb qabul qilingan profilning o„rta
chizig„idan o„lchanadi.
Profilning o„rta chizig„i
– nominal profil shakliga ega bo„lgan asos chiziq. U
shunday o„tkazilganki, asos uzunlik chegarasida profilning shu chiziqdan o„rtacha
kvadratik eng kam bo„ladi. G„adir-budurlikni profilning o„rta chizig„idan boshlab
sanashni o„rta chiziq sanoq tizimi deb atashadi. Bunda o„rta chiziq m harfi bilan
belgilanadi. Agar g„adir-budurlikni o„lchash uchun yuzaning
uzunligiga teng
bo„lgan qismi tanlangan bo„lsa, qadami
dan ortiq bo„lgan notekisliklar (masalan,
to„lqinsimonlik) hisobga olinmaydi. Pribor ko„rsatkichlari yoyilishini va notekisliklar
tuzilishi bir xil bo„lmasligini hisobga olib, g„adir-budurlikni ishonchli baholash
uchun o„lchashni yuzaning har xil joylarida bir necha marta qaytarish, o„lchash
natijasi sifatida bir nechta baholash uzunliklarida o„lchangan g„adir-budurliklarning
o„rtacha arifmetik qiymatini qabul qilish lozim.
|
| |
Ergonomic stressors - Sanoat gigiyenasiga kirish

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 10/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirish4.Ergonomic stressors are the human psychological and physiological injuries or illnesses associated with repetitive and cumulative trauma, fatigue, and exertion.
Figure 6. Four categories of occupational health hazards
Ish jarayonlari bilim va ekologik stress bir ogohlik xavfsizlik va sog’liqni saqlash mutaxassislari oldindan va dastlabki tergovni o’z ichiga olishi mumkin, tekshirishlarda javob kerak salohiyati salomatlik xavf. Muhokama tan imkonini beradi:
Qanday ekologik stresslar mavjud?
Qanday ekologik stress kelib chiqish nuqtalari bor?
Qanday ekologik stress olishi shakllari bor? Ular bug’lari, gazlar, shishlar, tuzlar kiradimi?
Qanday imtiyoz ish jarayonlari mavjud?
Bu ish jaroyonlari qanday o`zgaradi?
xomashyo va oraliq va tayyor mahsulotlar qaysilar, bu ish jarayoniga jalb etiladimi? Ularni sog’liqni saqlash xavfi nima?
Nima jismoniy va ruhiy vazifalarni talab qilinadi? Bu vazifalar talabi uzoq vaqt davomida tez-tez takrorlab iltimoslar yoki haddan tashqari kuchlar nimada?
Qanday nazorat usullari hozir ishlatiladi?
Bu asosiy savollarga javob olgandan so’ng, xavfsizlik va sog’liq professional keyin ifloslantiruvchi yoki stress uchun kontsentratsiyasini va ta’sir qilish uration aniqlash potentsial sog’liqni saqlash xavf baholash kerak. stress kirish yoki ta’sir salohiyati rejimi kerak aniqlanadi. jismoniy va kimyoviy xususiyatlari asoslangan yaşanılan stress, aloqa, yutilish, nafas olish ehtimoli yoki qozonishga ham hal qilinishi lozim. So’ngra, kontaminant avlod darajasi aniqlash kerak. Sanoat gigienasi tabiati, zaharlash, xamda asoslangan, bir muhim sog’liqni saqlash xavfi shu tariqa shikast yoki kasallikka sabab salohiyatini yaratish, mavjud.
Baholash
Sanoat gigienasini baholash ko’pincha ish joyi xavfini tahliliy o’lchoviga asoslangan va havodagi eng keng tarqalgan kimyoviy xavflar nazorati bo’ladi. Sanoat gigienasi hodimi uchun turli xil usullar, quyma, punktir yoki doimiy namuna olish, shu jumladan, o’tkazish ishlatiladi; keyingi laboratoriya tahlil yoki to’g’ridan-to’g’ri o’qish (real vaqt) monitoring talabi ommaviy axborot vositalari orqali namuna olish; va miqdorga oid yoki miqdoriy o’lchash. Oldindan baholash uchun, sanoat gigienasi hodimida ish joyida ifloslantiruvchi qanday paydo bo’lganini aniqlash uchun salohiyati bo’lishi kerak.
|
| |
Chegaraviy qiymatning vaqt davomidagi o’rtachasi

|
Chegaraviy qiymatning vaqt davomidagi o’rtachasi
|
bet | 12/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirishChegaraviy qiymatning vaqt davomidagi o’rtachasi:
Vaqt davomidagi chegaraviy miqdori konsentratsiyasi 8 soatli bir kunlik va .40 soatlik bir haftalik ish kuni davomida ta’sir etmaydigan qiymat.
qisqa muddatli ta’sirga ega bo’lgan o’tish chegarasi.
Xodimlar qisqa vaqt ichida duch kelishi mumkin bo’lgan konsentratsiya 1) yallig’lanish 2) to’qimalarning tiklanmaydigan jarohatlanishiga 3) hushdan ketgan holda travma olmaslik, ish samaradorligining jiddiy pasayishini o’tkazmagan holda. Bu qisqa muddat 15 daqiqani tashkil etishi mumkin. Bir kunli yoki bir smenalik ish vaqtiga nisbatan (ko’pi bilan 4ta ekspozitsiya) bu muddat 60 daqiqadan oshmasligi kerak.
Yuqori qiymatli chegaraviy qiymat: bunda belgilangan konsentratsiya miqdori bir lahzaga ham oshmasligi zarur.
Bu vaqtda sog’liqni saqlash va xavfsizlik sohasidagi mutaxassislar bilishadiki, OSHA va CHQ talablaridan qochish uchun yana ham qulayroq konservativ harakterga ega bo’lgan ACGIH standartlaridan foydalanadilar.
Nazorat
Nazoratning boshqaruv elementlari mavjud bo’lgan salomatlik muammolari va ish joyidagi sog’liq uchun xavfli bo’lgan risklarni minimallashtirish yoki bartarf etuvchi jarayon, tajriba yoki metodlar o’zgaruvi sifatida belgilanishi mumkin. Texnik nazorat sog’liqqa xavfni izolyatsiyalash. –ish joyidagi sog’liqqa ta’sir qiluvchi xavflarni kelib chiqish tomondan bartaraf etgan holda, professional sog’liqni saqlash va xavfsizlik ish joyini ifloslantiruvchi muhitdan ozod qilib, ohirida uni oldini olish (yoki juda katta miqdorda kamaytirishga) erishiladi. Muhandislik nazorati misol tariqasida ifloslantiruvchi yoki issiq ish joylarida shamollatish tizimlaridan foydalanishni o’z ichiga oladi. Bunda ishchining samarali shamollatish manbai orqali zonadagi nafas olishidagi xavfni ketkazadi. Chunki xodim sog’liqni saqlash xavfi nuqtasi orasida to’siq joylashtirilgan bo’ladi. Har ikki misolda ham, ish joyidagi muhitni sog’liqqa ta’sir etuvchi xavfdan ajratiladi va shu tariqa himoyalanadi. Bu muhandislik boshqaruvlari yoki muhandislik elementlarini ishlab chiqarish va qurilish vaqtida amalga oshirish mumkin emas bo’ladi.
|
| |
rasm. Ish joyidagi sog’liqqa ta’sir etuvchi xavflar yuzasidan nazorat

|
rasm. Ish joyidagi sog’liqqa ta’sir etuvchi xavflar yuzasidan nazorat
|
bet | 13/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirish7 rasm. Ish joyidagi sog’liqqa ta’sir etuvchi xavflar yuzasidan nazorat.
Ma’muriy nazorat xodimlarni sog’lig’iga ta’sir etuvchi xavflarni boshqarishni va uning usullarini o’z ichiga oladi. Boshqacha qilib aytganda, ular bir ob’ektning boshqaruv ishlab chiqarish usuli yoki xodimlarning ish belgilash faoliyati orqali ta’sir ustidan mavjud nazorat usullarini o’rnatadi. Ish aylanishi, muntazam ravishda tayinlangan vaqti-vaqti bilan bir ish stantsiyasi yoki xodimlarini harakat vazifasi, ma’muriy nazoratga bir misoldir. Masalan, ish joyidagi shovqin sog’liq uchun xavli hisoblansa, bu ishchini kamroq darajadagi shovqinli ish joyiga o’tkazilishi mumkinligini anglatadi. Bunda xodimning eshitish qobiliyatini yo’qotish riskini kamaytirishga shovqinning umumiy ta’sir miqdorini kamaytirish bilan erishiladi. Boshqa ma’muriy nazorat variantlari kamroq toksik materiallar o’rnini bosuvchi ishlab chiqarish va qayta ishlash, mavjud tibbiy xavfning o’quv dasturlari bilan xodimi xabardor qilishni tashkil etishni o’z ichiga oladi. uglerod tetraxlorid yoki qo’rg’oshin asoslangan bo’yoq o’rniga emal asoslangan bo’yoqdan foydalanish kabi bir rak- sabab agenti o’rniga limon kislotasi asoslangan erituvchi foydalanish o’rnini bosish deb ataladi va bu ma’muriy nazorat usuliga bir misol bo’ladi.
Shaxsiy himoya uskunalar (SHHU) sanoat gigienasi yoki kasb salomatligi va xavfsizligi professional mavjud sog’liqni saqlash xavfi nazoratining uchinchi kategoriyasi hisoblanadi. Bu sog’liqni saqlash xavfidan xodimni to’siq orqali to’g’ri va izchil ajratish kerak, chunki u mudofaaning oxirgi qatori hisoblanadi. Agar xodim SHHU kiymasa yoki u samarasiz bo’lsa, ular kasallik yoki jarohati uchun katta xavf ostida bo’ladi. Bu ko’p kasbiy xavfsizlik va sog’liq dasturlar uchun, SHHU xavfsizlik dasturi o’rniga so’nggi chora ramzi ekanligini ayni haqiqatdir.
Ma’muriy nazorati va SHHU ishchi salomatligini himoya qilish uchun, holat usullari hisoblanmaydi, chunki salomatlik xavfi asosiy sababi hali ish joyida mavjud va deb hisoblanadi. Ko’p hollarda, har ikki ma’muriy elementlari va SHHU ataladi. Xodimlari, masalan, alohida xavfli uchun noto’g’ri respirstordan foydalanishi mumkin. Bu xato xodimning kasb kasalligi, ularning xavfini oshirish, zaharli bug’lari yoki chang nafas olishiga olib keladi.
Xulosa
Kasbiy salomatlik xavfi professional xavfsizlik va sog’liqni saqlash uchun muhim o’rnini egallaydi. Yangi kimyoviy mahsulotlarni ko’paytirish raqamlari ishlab chiqarilmoqda va yangi ishlab chiqarish usullari qo’llanilish bilan birga, sanoat gigienasi va professional kasb xavfsizlik va sog’liqni saqlash hushyor turishi kerak. Xodim salomatligi va farovonligi, tan baholash, atrof-muhit va ruhiy ta’sirlanish nazorat qilish, sanoat gigienasi qobiliyatining ustiga bog’liq.
|
| |
«Big data» fanidan bda001guruh uchun 1-Mustaqil ish vazifasi

«Big data» fanidan bda001guruh uchun 1-Mustaqil ish vazifasi
Download
117,19 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
17.11.2023
Hajmi
117,19 Kb.
#100285
Download
117,19 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
«Big data» fanidan bda001guruh uchun 1-Mustaqil ish vazifasi
Download
117,19 Kb.
Matnni ko'rish
О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 132

О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Tizimli menejment nazariyasi-1
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
Amerikalik olimlarning xisob-kitoblaricha doimiy rejimda ishlaydigan biogaz

|
Amerikalik olimlarning xisob-kitoblaricha doimiy rejimda ishlaydigan biogaz
|
bet | 11/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)Amerikalik olimlarning xisob-kitoblaricha doimiy rejimda ishlaydigan biogaz
qurilmalarida ishlab chiqariladigan biogazni tannarxi 0,27-0,52 dollarG’m3 ga teng
bo’lar ekan. Bunda biogaz qurilmasi ishlab chiqarishning Q20S gacha bo’lgan
sharoitda energichga bo’lgan talabini qondirishi lozim. Iqlim qo’rsatilgandan past
bo’lgan xollarda tashqaridan energiya kiritish lozim.
Dezodaratsiya va sifatli o’g’itdan foydalanishni xisobga olganda, 1m3
biogazni tannarxi 15-20 % ga pasayadi (faqat biogaz olishga ketgan xarajatlarga
nisbatan).
AQSh sharoitida yirik chorvachilik komplekslarida biogaz ishlab chiqarishga
ketadigan kapital solishtirma xarajat quyidagi jadvalda ko’rsatilgan (8.9-jadval).
8.9-jadvaldan ko’rinib turibdiki, biogaz ishlab-chiqarish o’rta (mol soni 1000
dan 10000gacha bo’lgan) va katta xajmdagi (mol soni 10000 mingdan ko’proq)
fermalarda iqtisodiy samaraliroq bo’lar ekan. Bu jadval shuningdek biogazni
tannarxi tabiiy gazga nisbatan juda baland ekanligi ko’rsatib turibdi. Bu
ko’rsatkich biogaz ishlab chiqarishdan olinadigan boshqa samaralarni xisobga
olinmaganligi bilan tushuntiriladi. Xisob kitoblarda, o’g’itni yoki to’plangan
mikrob biomassasidan ajratib olinadigan oqsil-vitamin kompleksin, shuningdek
olinadigan ekalogik samaradorlik e’tiborga olinmagan. Nepallik mutaxassislarni
xisob kitoblariga ko’ra, o’g’it sifatida qayta ishlangan go’ngni baxosi biogaznikiga
nisbatan etti marotaba ko’proq bo’lar ekan
Shuningdek, biogaz tizimini tabiatni asrashdagi samarasini xam xisobga olish
kerak. Go’ngni biogaz qurilmalarida zararsizlantirish (issiqlik orqali ishlov
berishga qaraganda) neft yonilg’isini iqtisod qilish imkonini beradi. Rossiyadagi
VNIIPI energopromda ishlaydigan mutaxxasislarni xisob-kitoblariga ko’ra,
|
| |
О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 26

О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Tizimli menejment nazariyasi-1
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
Kompaniya maqsadlarini o‘rnatish - Strategik ko‘rishni shakllantirish. Kompaniya maqsadlarini o‘rnatish. Uzoq muddatli...

|
Strategik ko‘rishni shakllantirish. Kompaniya maqsadlarini o‘rnatish. Uzoq muddatli va qisqa muddatli maqsadlar
|
bet | 2/7 | Sana | 18.02.2024 | Hajmi | 85,23 Kb. | | #158425 |
Bog'liq Компания стратегиясини яратишнинг 3 вазифаси2. Kompaniya maqsadlarini o‘rnatish.
Maqsadni aniqlash strategik ko‘rish va kompaniyaning rivojlanish yo‘nalishlarini aniq maqsadga aylantirib beradi. Maqsad - bu firma boshqaruv apparatining belgilangan vaqtda aniq natijaga erishish majburiyatidir.
Firmaning uzoq muddatli rejalari aniq o‘lchanadigan konkret vazifalarga aylantirilmaguncha missiya va firmaning kelajak niyatlari chiroyli so‘zlar bo‘lib qolaveradi. Maqsadni aniqlash strategik boshqarishning xal kiluvchi daqiqasidir.
Korporativ maqsad - bu tashkilot o‘z aksionerlarining manfaatlariga qanday qarashini ko‘rsatuvchi birinchi xhal qiluvchi ko‘rsatkichdir. Maqsadga yo‘nalganlik firmaning biznesini, asosiy maqsadlarini, xarakteristikalarini va uning yetakchi falsafasini ifodalaydi. Maqsadga yo‘nalganlik kelgusi strategik qarorlar uchun tashkiliy mazmun kasb etadi.
Korporativ maqsadga yo‘nalganlikning uch asosiy tarkibiy qismi quyidagilardan iborat:
firmaning biznesini aniqlash
uning asosiy maqsadlarini belgilash
korporativ falsafani aniqlash.
Kompaniyaning maqsadga yo‘nalganligi va strategiyasini ifodalashga turli tashqi va ichki guruxlar ta’sir ko‘rsatadi (4-rasm.)
4-rasm. Maqsadni belgilash va firma strategiyasini shakllantirishda xarakatlanuvchi guruxlar.
Ички гурухлар:
Менежерлар.
Директорлар кенгаши.
Акционерлар.
Ёлланма ишчилар.
Маљсадни белгилаш.
Бизнесни аниљлаш.
Бош тизимлар.
Бизнес фалсафаси
Ташқи гурухлар:
Истеъмолчилар.
Етказувчилар. Хукумат.
Касаба уюшмалари.
Рақобатчилар.
Жамият.
Вазифа ва мавқеидан келиб чиқиб стратегияни ифодалаш
Biznesni aniqlashda quyidagi savollarga javob berish lozim:
- Bizning biznesimiz nimadan iborat?
- U qanday bo‘ladi?
- U qanday bo‘lishi kerak?
Birgina biznes bilan shug‘ullanuvi kompaniya uchun «Bizning biznesimiz nimadan iborat?» degan savolga beriladigan javob quyidagi savollarga javob topishni taqozo etadi:
- kimning ehtiyoji qondiriladi (iste’molchilarning qanday guruxlari)?
- qanday extiyojlar qondiriladi (iste’molchilarning qaysi extiyojlari)?
- iste’molchilarning extiyojlari qanday qondiriladi (san’at yoki farq qiluvchi ustunliklar)?
Diversiyalangan kompaniya uchun «Bizning biznesimiz nimadan iborat?» degan savol ikki tabaqada ko‘rib chiqilishi kerak:
- xo‘jalikning o‘rta bo‘g‘inlari uchun iste’molchiga yo‘naltirilgan (birgina biznes bilan shug‘ullanuvchi kompaniya uchun ham);
- korporatsiya miqyosidagi xo‘jalikning o‘rta bug‘inlari portfeliga yo‘naltirilgan.
Bu esa quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- kompaniya portfelining maqsadlari;
- xo‘jalikning o‘rta bug‘inlari portfeli diversifikatsiyasi;
- portfeldagi xo‘jalikning o‘rta bug‘inlari o‘rtasidagi balans.
|
| |
Kompaniya strategiyasining shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar

|
Kompaniya strategiyasining shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar
|
bet | 5/7 | Sana | 18.02.2024 | Hajmi | 85,23 Kb. | | #158425 |
Bog'liq Компания стратегиясини яратишнинг 3 вазифаси5. Kompaniya strategiyasining shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar.
Kompaniya strategiyasini aniqlashga ko‘plab omillar ta’sir qiladi. Bu omillarning o‘zaro ta’siri xar bir tarmoqda o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, vaqt davomida o‘zgarib turadi. Strategiyani belgilovchi omillar doim bir‑biridan farq qiladi. Firma hamisha xam o‘zi xoxlagan strategiyani tanlay olmaydi. Uning xarakatlari qonun , davlat siyosati, ijtimoiy tartiblash va jamiyat mavqei bilan chegaralanadi.
Strategiyani ijtimoiy talablarga moslashtirish quyidagilarni nazarda tutadi:
jamiyat manfaatlari va odob me’yorlari doirasida ishchanlik ko‘rsatish;
ijtimoiy afzalliklar va jamiyat extiyojlariga ijobiy qarab o‘z faoliyatini tartibga solish;
tartiblashtiruvchi me’yorlar bilan ziddiyatga bormaslik uchun zarur xarakatlarni o‘z vaqtida amalga oshirish;
4) aksiyadorlar manfaati va jamiyat manfaatlari o‘rtasida muvozanatni saqlash;
5) jamiyatda kompaniyaning fuqarolik pozitsiyasini ta’minlash.
Tarmoqning jozibadorligi va raqobat darajasi strategiyani belgilashga katta ta’sir ko‘rsatadi. Kompaniya strategiyasini shugullanilmagan soxaga asoslab qurish mutlaqo yaramaydi. Strategiya kompaniyaning yaxshi bilgan ishiga asosan qurilishi lozim.
Strategiyada xisobga olinishi va aslida uni belgilovchi birlamchi omillarning oddiy modeli 5-rasmda keltirilgan. Bu omillarning o‘zaro ta’siri odatda kompleks xarakterga ega bo‘lib, tarmoq va kompaniya uchun alohida farqlanadi.
Odatda, ichki va tashki vaziyat urtasidagi farq aniq bo‘lmasa, raqobatli ustunlikka erishilmasa, kompaniyaning faoliyati yaxshilanmagan bo‘lsa, strategiyaning o‘zi muvaffaqiyat keltirmaydi.
5-rasm. Kompaniya strategiyasini belgilovchi omillar.
ТАШЉИ ОМИЛЛАР
Ижтимоий, сиёсий
шароитлар ва љонунчилик
Тармољнинг
жозибадорлиги,
раљобат шартлари
Компания учун имкониятлар ва хавф-хатарлар
Вазиятга
мос
стратегияни
аниљлаш.
Компания
стратегик
вазияти
Айрим
омилларнинг
мухимлиги ва уларнинг
стратегияга
таъсири хаљидаги хулоса
Стратегик ташаббусларни идентификациялаш
ва бахолаш
И Ч К И О М И Л Л Л Р.
Компаниянинг кучли ва заиф томонлари. Бозордаги раљобат мављеи.
Шахсий нафсоният, бизнес фалсафаси , ахлољий тамойиллар
Акцияларнинг
љиймати ва компания
маданияти
|
| |
-rasm. Ijtimoiy-iqtisodiy tizimda inson va jamiyatning о„zaro hamkorligi

327
«Panasonic» firmasi asoschisi Matsusita Konosukening sо‗zlariga kо‗ra: «Eng
asosiysi — bu firma va umuman jamiyatning a‘zosi sifatida inson faoliyatining
haqiqiy yо‗nalishlarini kо‗rish. Ushbu kо‗rishning asosi - bu oqilona jamoat
tartibotining zarurligi, vaqt о‗tishi bilan mazkur tartib va u haqidagi tasavvurlar
о‗zgarishini hisobga olishning zarurligi. Lekin jamoat tartibotining asosi hamma vaqt
о‗zgarmasdan qoladi - bu insonlar hayotini taraqqin ettiruvchi ishlab chiqarish va
ruhiy osoyishtalik (bunga faqat sevimli mehnat yordamida erishish mumkin).
Insonlarni moddiy va ma‘naviy taraqqin ettirish - korxonani, personalni va umuman
jamiyatni boshqarishning asosiy ahamiyati ana shunda».
Demak, hozirgi sharoitda personalni boshqarishga nisbatan yondashuvning
shakli quyidagi kо‗rinishga ega bо‗lishi mumkin:
7.2-jadval
Hozirgi sharoitda personalni boshqarishga nisbatan yondashuvning shakli
Qadriyat
Insonning о‗zini о‗zi rivojlantirishi.
Konsepsiya
Yangi mahsulot ishlab chiqarishga о‗tish orqali har bir insonning о‗zini
о‗zi rivojlantirishi uchun ichki va tashqi sharoitlarni yaratish hamda
insonga xizmat kо‗rsatishning boshqacha tizimini yaratish.
Muammo
Personalning harakatsizligi va sustligiga barham berish.
Loyiha
Jamoa manfaatlarini ifodalash tizimi mexanizmini yaratish, shaxsning
maifaatlari orqali firma va umuman jamiyat sotsiumini yaratish.
Amalga oshirish
«Insonga nima foydali bо‗lsa - u firmaga ham foydali» —> «Firmaga
nima foydali bо‗lsa - u mintaqaga ham foydali» —> «Mintaqaga nima
foydali bо‗lsa - u mamlakatga ham foydali» —> «Mamlakatga nima
foydali bо‗lsa - u butun jahonga ham foydali».
Shunday qilib, jamiyatning farovonligi umuman jamiyat rivojiga о‗z hissasini
qо‗shuvchi har bir alohida insonning farovonligiga bog‗liq. Faqat ushbu holatda
jamiyat о‗zining rivojlanish istiqbollariga ega bо‗lishi mumkin.
Tо‘g‘ri chiziqli tuzilma - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

70
Ushbu tuzilma ayrim mutaxassislar va xizmat bо‗linmalarini mavjud bо‗lishiga
yо‗l qо‗yadiki, ular faqat tо‗g‗ri chiziqli rahbarga axborotlarni yig‗ish va ishlab
chiqarishda yordam beradilar, ammo о‗zlari boshqarilayotgan obyektga kо‗rsatmalar
yoki yо‗riqnomalar bera olmaydilar.
Boshqaruvning bu tuzilmasining afzalligi farmoyishlarning yakkaligi va
aniqligi, rahbarning о‗zi boshqarayotgan bо‗linma faoliyati natijalari uchun
oshirilgan javobgarligi, qarorlar qabul qilishdagi operativligi, ijrochilar tomonidan
bir birlari bilan muvofiklashtirilgan farmoyishlarni olinishidir.
Tо‗g‗ri chiziqli tuzilmaning kamchiliklari qо‗yidagilardan iborat: rahbarga
nisbatan yuqori talab, u boshqaruvning barcha vazifalari va korxona (bо‗linma)
faoliyati turlari bо‗yicha keng bilimlar va tajribaga ega bо‗lishi, axborotlar bilan
tо‗ldirilishi, qо‗li ostidagilar, yuqori rahbarlar va qо‗shni tashkilotlar bilan aloqaning
kо‗pliligiga ega bо‗lishi kerak.
-jadval 
Ishlab chiqarishning tashkiliy iyerarxiyasi har xil bо„g„inlari va turlari uchun

69
уста
- mehnatni taqsimlanganlik va ixtisoslashganligi darajasi;
- deportamentlashtirish va kooperatsiyalash;
- har bir darajadagi boshqaruvchanlik kо‗lami;
- boshqaruvning shakllantirilganlik darajasi;
- boshqaruv bosqichlarining soni;
- bо‗g‗inlilik, ya‘ni gorizontal (bir darajada) joylashgan bо‗linmalarning soni;
- tizimning murakkabligi darajasi.
Tashkiliy tuzilmalarning quyidagi turlari ajratiladi:
Tashkiliy tuzilmalarni qо‗rish uchun tashkilotlarni
boshqarish tizimidagi
tizimchalar, idoralar
va xodimlarning hukmronligi, bо‗ysundirishning
vertikal
nisbatlarini aks ettiruvchi iyerarxiyalik tamoyili muhim ahamiyatga ega.
Strategiya yaratishga turli xil yondoshuvlar

|
Strategiya yaratishga turli xil yondoshuvlar
|
bet | 6/7 | Sana | 18.02.2024 | Hajmi | 85,23 Kb. | | #158425 |
Bog'liq Компания стратегиясини яратишнинг 3 вазифасиStrategiya yaratishga turli xil yondoshuvlar
Strategiya tuzishga yondoshuvlar quyidagicha bo‘ladi:
Bosh strategik yondoshuv ‑ bunda strategiyani boshliqning o‘zi ishlab chiqadi. Bunday xolda boshkaruvchi axvolni baxolashga, mukobil strategiyalarga va strategiya detallariga kuchli ta’sir kiluvchi asosiy strategik va asosiy tadbirkor sifatida chikadi.
2)Vakolatlarni berish yondoshuvi - bunda strategiyani tuzish xodimlarga yoki komissiyaga topshiriladi. Bunday xolda mas’ul boshkaruvchi strategiyani ishlab chikishni boshkalarga,asosan,strategik rejalashtirish buyicha personalga yoki ishonch bildirilgan xodimlardan tuzilgan maxsus komissiyaga topshiradi.
3)Qo‘shma (kollaboratsion) yondoshuv - bu avvalgi ikki yondoshuv urtasidagi oralik variant. Bunday usulning eng kuchli tomoni shundaki, strategiyani ishlab chikish kimlarga topshirilgan bulsa, uni ushalarning uzlari bajarishlari kerak buladi.
4)Tashabbusli yondoshuv. Bunday yondoshuvda boshkaruvchi kelishilgan strategiyani ishlab chikish uchun strategiya detallarini ishlab chikishdan xam, «goyalar generatorlari» guruxini boshkarishdan xam manfaatdor emas. Bilaks, boshkaruvchi okilona strategiyani ishlab chikish, ximoya kilish va xayotga tadbik etish uchun menejerlarni uzlarini safarbar etadi. Strategiyani ishlab chikish uchun boshkaruvchilar foydalanishlari mumkin bulgan turt asosiy yondoshuvning birortasi xam eng yaxshi yondoshuv sifatida yuzaga chikmaydi. Ularning xar birini kuchli va kuchsiz tomonlari mavjud.
Kompaniya va boshkaruvchilar strategiyani ishlab chikish buyicha variantlarni turlicha bajaradilar.Kompaniya egasi tomonidan boshkariladigan kichik kompaniyalarda strategiyani ishlab chikish norasmiy kechadi. Yirik firmalar strategiyani xar yili rejalashtirish ishlab chikishga moyildir. Strategiyani belgilashning tashkiliy jarayonida boshkaruvchilar shaxsan katnashadilar.
Strategiya ma’naviy jixatdan sog‘lom bo‘lishi kerak. Kompaniyaning xar bir xarakati axloq‑odob, ma’naviyat doirasida bo‘lishi lozim. Kompaniya mulkdorlar, xizmatchilar, xaridorlar, yetkazib beruvchilar va jamiyat oldida burchlidir. Kompaniyaning yetkazib beruvchilar oldidagi burchi bozor munosabatlariga quriladi. Kompaniya bilan yetkazib beruvchi xam sherik xam o‘zaro raqibdir. Shuning uchun ular o‘rtasidagi munosabatlar aniq belgilab olinishi lozim.
Jamiyat nazarida xar bir kompaniya «yaxshi fuqaro» tushunchasiga mos bo‘lishi, o‘z vazifalarini xalollik bilan bajarishi, ya’ni soliqlarni o‘z vaqtida to‘lashi lozim.
|
| |
«Katta (ulg‘aygan) «Men - holati»

|
«Katta (ulg‘aygan) «Men - holati»
|
bet | 26/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024«Katta (ulg‘aygan) «Men - holati» - odamning o‘z tajribasiga tayangan holda borliqni ob’yektiv baholash va shu asosda mustaqil, vaziyatga mos keluvchi qarorlar qabul qilish qobiliyati xos. Ulg‘ayganlik holati butun hayot davomida rivojlanish imkoniyatiga ega. «Katta»ning lug‘ati reallikga bo‘lgan beasos mulohazalardan holi ravishda qurilgan bo‘lib, ob’yektiv va sub’yektiv reallikni ob’yektiv ravishda o‘lchash, baholash va ifoda eta olish imkonini beruvchi tushunchalardan iborat. «Kattalik, ulg‘ayganlik» holati ustun odamlar ob’yektiv ratsional bo‘lib, eng muvofiq adaptiv xulq-atvorni amalga oshirish imkoniyatiga egalar. Agar «Ulg‘ayganlik» holati muhrlangan bo‘lib, faoliyat ko‘rsatmasa, bunday odam o‘tmishda yashaydi, u o‘zgaruvchan dunyoni anglay olmaydi. «Farzand» va «Ota-ona» hayot kontseptsiyasi bo‘lsa, «Farzand» his-tuyg‘ular asosidagi hayot kontseptsiyasidir, «Ulg‘ayganlik» esa ma'lumot yig‘ish va uni tahlil etishga qaratilgan tafakkur asosidagi hayot kontseptsiyasidir.
Bernda «Katta» - «Ota-ona» va «Farzand» orasidagi qozi rolini o‘ynaydi. U «Ota-ona» va «Farzand»da yozilgan ma'lumotni tahlil etgan holda mazkur vaziyatda qanday xulq-atvor muvofiqligini, qaysi stereotiplardan voz kechib, qaysilarini qoldirish kerakligini tanlaydi. Shu sababli korrektsiya doimiy «Ulg‘aygan, katta» xulq-atvorni shakllantirishga qaratilgan bo‘lib, uning maqsadi «Doimo katta (bo‘ladi)».
TRANSAKT TAHLIL QUYIDAGILARNI O‘Z ICHIGA OLADI:
Tizimli tahlil - shaxs tizimi tahlili
|
Transaktsiyalar analizi - odamlar orasidagi verbal va noverbal o‘zaro ta’sir (munosabat)lar
|
Yutuqqa - xohlagan natijaga olib keluvchi yashirin transaktsiyalar, psixologik o‘yinlar analizi
|
Inson o‘zi xohlamagan holda rioya qiluvchi ssenariy, individual hayotiy ssenariy analiz (skript - analiz)
|
IV.8. Sotsial psixologiyada ekzistentsial psixologiya
Ushbu terapevtik yo‘nalish asoschilari Rollo Mey va Irvin Yalom hisoblanadi. Bu nazariya dinamik xarakterda bo‘lib, unda terapiya mijozning universal ekzistensial notinchligiga qarama-qarshi ravishda olib boriladi.
Bu terapevtik yo‘nalishning asosiy mohiyati «inson sub’yektivligi uning hayotiy tajribasi natijasidir» degan fikrga tayanadi. Bu yo‘nalishning asosiy vazifasi - insonga hayotning fundamental savollariga javob topishga ko‘maklashishdan iborat.
Djeyms Byudjental ekzistensial yondashuvning nazariyotchisi sifatida quyidagi fikrlarni bildiradi:
|
| |
Rolning masshtabi - - Sotsial psixologiya

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 32/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Rolning masshtabi - shaxslararo munosabatlar oralig‘iga bog‘liq. Masalan, er va xotin roli ular munosabatlarining kengligi yoki torligiga bog‘liq.
Rolni qabul qilish – shaxs uchun ushbu rolning qanchalik muhimligiga bog‘liq. Kampir, chol, erkak, ayol kabi rollar shaxsning yoshi va jinsi bilan bog‘liq ravishda egallanadi va uni egallashda hech qanday murakkablik kuzatilmaydi.
Ba’zi rollar esa hayot davomida egallanadi va hatto maxsus choralar orqali egallanadi, bular shaxsning kasbiy faoliyati bilan bog‘liq rollar hisoblanadi.
Sotsial rollar emotsionallik darajasiga ko‘ra ham farqlanadi. Har bir rol uning sub’yekti namoyon qiluvchi emotsionallikni o‘zida aks ettirish imkoniyatiga ega. Ya’ni, sotsial normalar, urf-odatlar, moda ma’lum vaziyatlarda inson emotsional holatini namoyon qilishiga ta’sir qiladi.
Sotsial rolni shakllantirish ayni rolni bajaruvchining shaxslararo munosabatdagi o‘ziga xosligi bilan aniqlanadi. Ba’zi rollar faqat xulq-atvorning
qat’iy reglamenti bilan rasmiy munosabat o‘rnatishni talab etsa; ba’zilari - faqat norasmiy; boshqasi esa o‘zida rasmiy va norasmiy munosabatlarni uyg‘unlashtirishi mumkin.
Masalan, birga ishlaydigan hamkasblar rasmiy munosabatlardan so‘ng yaqin munosabatlarda ham bo‘lishlari mumkin.
Rollar motivatsiyasi esa shaxsning ehtiyoj va motivlariga bog‘liqdir. Turli xil rol o‘ziga xos motivatsiya bilan shartlashgandir. Ota-onalik roli bolasiga g‘amxo‘rlik qilishga yo‘naltirilgan bo‘lsa, rahbar shu tashkilotning yutug‘i uchun qayg‘uradi.
Sotsial rollarning turi shaxsning qaysi munosabat va faoliyat turiga taalluqli ekanligiga ko‘ra ajratiladi. Jamoatchilik munosabatlariga ko‘ra sotsial va shaxslararo sotsial rollar mavjud.
Sotsial rollar sotsial maqom, kasb yoki faoliyat turiga bog‘liq. Bu shaxsi noaniq bo‘lgan standartlashtirilgan rollar uni kim bajarayotganligidan qat’iy nazar shu rolning huquq va majburiyatlari asosiga quriladi. Ijtimoiy demografik rollar: er, xotin, o‘g‘il, qiz va h.k kirsa, shaxslararo rollarga emotsional darajada boshqariluvchi shaxslararo munosabatlar bilan bog‘liq bo‘lgan lider, arazlagan shaxs, xafa yoki xursand shaxs kabi rollar kiradi.
|
| |
Tashkilotga tizimli yondashuv… sifatida ko„rib chiqadi

340
D) oliy, quyi va urta boshqaruv bog‗inlari
9. Mеnеjmеntdа kоmplеs yondоshuvning to„g`ri jаvоbini bеlgilаng.
A) bоshqаriluvchi оb‘еkt bоshqа оb‘еktlаr bilаn o`zаrо bоg`lаnishdа vа
аlоqаdоrlikkа aytiladi
B) bоshqаrish mаqsаdidа turli аnkеtаli so`rоvlаr, suhbаtlаr o`tkаzilаdi
C) bоshqаriluvchi оb‘еktning kоnkrеt shаrоitdаgi ichki vа tаshqi vаziyatigа qаrаb
bоshqаrishning mа‘qul uslubi qo`llаnilаdi
D) bоshqаriluvchi оb‘еktni bоshqаrish bo`yichа
turli sхеmа, grаfik vа chizmаlаr
оrqаli tахlil qilinаdi
10. Mеnеjmеnt nаzаriyasining dаstlаbki qаrаshlаri qаchоndаn bоshlаb
shаkllаnа bоshlаgаn?
A) qаdim zаmоnlаrgа bоrib tаqаlib, xususan, Yu. Tsеzаr, А. Mаkеdоnskiy
hukmrоnligi vаqtidаn bоshlаb shаkllаnа bоshlаgаn
B) o`rtа аsr dаvridа Аmir Tеmur hukmrоnligi vаqtidаn bоshlаb shаkllаnа
bоshlаgаn
C) dаstlаbki pаytlаrdа u оddiy bo`lib, аsоsаn hаrbiy zоnаlаrdа qullаngаn
D) ХХ аsr bоshlаridа shаkllаnа bоshlаgаn