( SELECT  UNIV_ID  
FROM

|
( SELECT UNIV_ID
FROM
|
bet | 7/13 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #237838 |
Bog'liq УМК Маълумотлар Базаси ( SELECT UNIV_ID
FROM UNIVERSITY
WHERE CITY= ‘Moskva’);
Tashqi so‘rovlar jadvaliga asoslangan qism so‘rovlarini ishlatish
Nazorat savollari
SQL tilining jadval yaratish komandalari.
Indeks komandasini ko‘rinishi va uning vazifasi.
SQL tilining jadval to‘ldirish va takomillashtirish komandalarini tavsiflang.
11- mavzu:
Tranzaksiyalarni boshqarish.
So‘rovlar yaratish va qayta ishlash.
REJA:
Ma’lumotlarni taqsimlangan qayta ishlash.
Zamonaviy taqsimlangan ma’lumotlar bazasini arxitekturasi.
Tayanch iboralar: server, mijoz, tranzaksiya, commit, rollback, fayl server.
Ma’lumotlar bilan ishlaganda ma’lumotlarni yo‘qotish yoki uzulishh extimoli bor. Bu extimollik MB qancha katta bo‘lsa va unga beriladigan so‘rovlar murakkab bo‘lganda ortadi. MBBT da ma’lumotlarni maxsus ximoyalash vositalari bor. Lekin ba’zi xollarda SQL yordamida tashkil qilinadigan ximoya usullaridan foydalanish mumkin. Bunda bir necha SQL operatorlari tranzaksiya deb nomlanuvchi bitta bloka birlashtiriladi.
Tranzaksiyada yoki barcha opreatorlar bajariladi, yoki birortasi xam bajarilmaydi.Oxirgi xolda MB tranzatsiya bajarishgacha bo‘lgan boshlang‘ich xolatga qaytariladi.Boshqacha aytganda tranzaksiyada birorta operator bajarilmasa, unda bu tranzatsiyada barcha bajarilgan operatorni barcha ishlari bekor qilinadi. Buni otkat (orqaga qaytish) deyiladi. Tranzaksiyada SQL barcha operatorlarini ishlatish mumkin.Bundan tashqari
COMMIT - Bajarishni yakunlash;
ROLLBACK - Orqaga qaytish
komandalari xam ishlatiladi.
Agar axborot tizimi bir nechta bog‘langan kompterlarda amalga oshirilsa, u taqsimlangan deyiladi. MB taqsimlangan bo‘lganda ular faqat fizik jihatdan ajratilag bo‘ladi, logik jihatdan esa ular integrallashgan bo‘ladi, ya’ni barcha MB ixtiyoriy tugun kompterlardan murojaat qilish imkoniga ega. Taqsimlangan MB ishlarni bir qancha tashkil etuvchilar o‘rtasida taqsimlanishi bilan birga ularning alog‘ida komponentalarini ishdan chiqishiga, sezgirlik kamayishiga olib keladi. Ma’lumotlarni bir butunligini saqlash ta’minlanadi. Bu taqsimlangan MB ni afzalligidir. SHu bilan birga taqsimlangan MB bir qancha kamchiliklarga ham ega.
Jumladan ularni loyihalash va MB ni ko‘zatish murakkab, MB ni takomillashtirish va sinxron qayta ishlash muammolari qiyinlashadi, MB ni mahfiyligini saqlash murakkablashadi. MB ni komponentalarini bir jinsliligiga qarab ular bir jinsli va har xil jinsli sistemalarga bo‘linadi. Resurslarni taqsimlanishiga qarab esa MB taqsimlangan sistemaga va MBBT taqsimlangan sistemasiga ajratamiz. Buni quyidagi chizmada ko‘rsatishimiz mumkin:
Taqsimlangan MB da informatsiyani joylashtirish va ularni qidirish muhim masalardan biridir. Ma’lumotlarni qidirish ma’lumotlarni strukturasiga moslab, yoki qiymatiga moslab amalga oshiriladi. 1 – holda lokal MB da ma’lumotlarni strukturasi bir – biridan farq qiladi. 2 – holda MB umumiy strukturaga ega bo‘ladi, lokal MB da faqat aniq qiymatlar bilan farq qiladi. Taqsimlangan MB da ma’lumotlarni qidirishni quyidagi variantlari mavjud:
Foydalanuvchi eng yaqin sistema bilan o‘zaro bog‘langan, agar eng yaqin MBBT da kerakli informatsiya bo‘lmasa, unda qidirish MB da bajariladi.
Qidirilayotgan ma’lumotlar strukturali informatsiya bo‘yicha tugunlarda amalga oshiriladi. Bunday struktura informatsiyasi barcha lokal sistemalarda saqlanishi lozim.
Bunda bitta sistema ajratib boshqaruvchi deb hisoblanadi va unda barcha informatsiya strukturalari saqlanadi. Foydalanuvchi 1- qidirishda kerakli axborotni topolmasa, u struktura informatsiyasiga murojaat qiladi.
Taqsimlangan ma’lumotlarni qayta ishlashni asosiy mohiyati shundan iboratki, foydalanuvchi axborotlar bilan ta’minlovchi va ist’emol qiluvchi bir necha tarmoq xizmatlari va amaliy jarayonlar bilan ishlash imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ma’lumotlar qayta ishlashni taqsimlangan tizimlari (MQITT – SROD(Sistemы raspredelennoy obrabotki dannыx)) asosini ma’lumotlar bazasini boshqarishni taqsimlangan tizimi (MBBTT – RSUBD raspredelennaya sistema upravleniya bazoy dannыx) tashkil qiladi.
Hozirgi kunda MQITT keng rivojlanib boryapti. Bunga birinchi o‘rinda biznes – arxitekturani axborot tizimlariqurish ideologiyaciga keng ta’siridan deb tushuntirish mumkin.
MQITT tarqqiyoti jarayonida ma’lumotlarga murojaat modellari ham rivojlanib bordi. Hozirgi kunda uchta asosiy modeli ishlatilmoqda.
Fayl – server modeli
Ma’lumot baza serveri modeli
Ilova serveri modeli
Fayl server modelida ilova ishchi stansiyalarida bajariladi. Ilova MBBTni yadrosi va foydalanuvchi bilan, talab qilingan hisoblash mantiqini ta’minlovchi, muloqatni tashkil qilish modeliga ega bo‘lib, ko‘pincha fayl serverli modelida MBBTni yadrosi ilovani boshqa kompanentalari bilan bog‘liq bo‘lgan funksiyalar to‘plamidan iborat. Fayl serverida faqat MB (indeksli ma’lumot fayli va boshqalar) va ba’zi bir texnologik fayllar (Overleyli fayllar, tartiblangan fayllar va boshqalar). MBBT murojaat qilish operatori, amaliy dastur ((AD – PP) prikladnaya programma) kiritilgan (kodlangan) bo‘ladi. U MBBT yadrosi tomonidan ishchi stansiyalarda qayta ishlanadi. MBni boshqarish tizimi operatorlar bajarish uchun, MB fayliga murojaat tashkil qiladi.
Tarmoq bo‘yicha, ma’lumotlar, indekslar, oraliq va natijaviy ma’lumotlar, texnologik fayllarni bloklarini o‘qish/yozish uchun so‘rovlar jo‘natiladi.
Fayl – server asosida hozirgi kunda FoxPro, Clipper, Paradox kabi MBBT ishlaydi. Bu sinf MBBT ancha arzon, ularni o‘rnatish engil, o‘zlashtirish oson. Lekin ular bir qancha kamchiliklarga ega.
Bu MBBT asosida ishlab chiqarilgan tizimlar ishlab chiqarish past, chunki barcha oraliq ma’lumotlar past tezlikka ega bo‘lgan tarmoq shinalari bo‘yicha uzunlikatiladi, amaliy dastur va MBBT yadrosi kam quvvatli ishchi stansiyalarda bajariladi.
Bunday MBBT taqsimlangan qayta ishlashni ta’minlamaydi.
Ma’lumot baza serveri modeli. Ma’lumot baza serveri modelida, ilova ham asosan ishchi stansiyalarda bajariladi. Ilovaga foydalanuvchi va biznes – qoida bilan muloqot tashkil qilish uchun model kiritilgan. MBBT yadrosi barcha ishchi stansiyalar uchun umumiy bo‘lib, u serverda ishlaydi. MBBT murojaat qilish operatori (SQL – operatorlar) AD – amaliy dasturga kodlanib kiritilgan bo‘lsa ham, ishchi stansiyada bajarilmaydi. U qayta ishlash uchun serverga jo‘natiladi. MBBT yadrosi indekslar va boshqa qo‘shimcha (oraliq) ma’lumotlar murojaat qilib, so‘rovni translyasiya qiladi va uni bajaradi.
Ishchi stansiyalarga faqat operatorlarga qayta ishlash natijalari jo‘natiladi.
Zamonaviy MBBT serverda saqlanuvchi protseduralar va triggerlar ham ishga tushurilishi mumkin. Saqlovchi protsedura va triggerlar MBBT yadrosi bilan birgalikda MBBT serverini tashkil qiladi. Saqlanuvchi protseduralarga ishchi stansiyalardagi ilovalardan ham murojaat qilsa bo‘ladi. Bu amaliy dastur kodi hajmini kamaytirishga imkon beradi va ishchi stansiyalardan SQL – operatorlar oqimini kamaytirish imkonini beradi, bu esa kerakli SQL – operatorlar guruhini saqlovchi protseduralarda kodlash mumkin.
Trigger – bu MBBT yadro tomonidan barariladigan dasturlar bo‘lib ular MB jadvallarini tiklashdan (UPDATE, INSERT, DELETE) oldin va keyin bajariladi. YA’ni triggerlar ma’lumot baza jadvallarini tiklashda (UPDATE, INSERT, DELETE) oldin va keyin, MBBT yadrosi tomonida bajariladigan dasturlardir. Ular MBni butunligini avtomatik ravishda ta’minlab beradi.
MB serveri modeli quyidagi MBBTlar ta’minlaydi. ORACLE, Sybase, Informix, Ingress, Progress va boshqalar. ORACLE, Sybase, Informix MBBT bozorini 80% egallagan.
MBBT bu sinfini afzalliklari:
Bu MBBT asosida yaratilgan sistemalar yuqori ishlab chiqarishga ega, chunki shinalar bo‘yicha faqat SQL so‘rovlari va bajarish natijalari uzunlikatiladi.
- MBBT taqsimlangan qayta ishlashni ta’minlaydi
- Bu MBBT doirasida juda ko‘p server programmalar bo‘lib, ular ilovalar yaratishni va taqsimlangan tizimlar yaratishni engillashtiradi.
Kamchiligi:
- Ular oldingi sinf MBBTga nisbatan qimmat, o‘zlashtirish qiyin
- Ularni samarali ishlashi uchun yuqori tezlikli (shuning Suchun qimmat) server va tarmoqlar talab etiladi.
Ilova serveri modeli.
Ilova sereverini saqlovchi protseduralar yordamida ham tashkil qilish mumkin, lekin ularni amalga oshirish uchun yuqori bosqichli tillar ishlatiladi (masalan, ORACLE – PL/SQL tili). SHuning uchun ilovalar ko‘p resurslar talab qiluvchi (resursoemkimi) shu bilan birga bu tillarning imkoniyatlari cheklangan;ular yordamida ma’lumotlar “nozik” qayta ishlashni (masalan, bitlar darajasida) tashkil qilib bo‘lmaydi.
Saqlanuvchi protseduralar taqsimlangan ifodalarni ta’minlamaydi, ya’ni Ular kerakli dasturlarni boshqa serverda avtomatik ishga tushurib berishni ta’minlamaydi. Bu kamchilikni yo‘qotish uchun, maxsus vositalar ishlab chiqilgan. Ular ko‘pincha tranzaksiya menedjrlari, tranzaksiya monitorlari OLTP ( ONLINE TRANSACTION PROCESSING) deb ataladi.
ОС
МБ
МББТС
Интерфейс
МБ
МББТС
ОС
Интерфейс
МБ
МББТС
ОС
МБ
МБ
МБ
МБ
МБ
МБ
МББТ
ОС
ОС
ОС
va u barcha kerakli informatsiyani qidirishni davom ettiradi.
Informatsiya strukturasi asosan, tarmoqni lug‘at ma’lumotnomasida saqlaydi. Bunday lug‘at tarmoq tugunlaridagi ma’lumotlarni joylanishi haqidagi axborotni, tugunlardagi MB ni umumiy logik strukturasini va foydalanuvchilar va ularga bo‘lgan huquqlar haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi.
|
| |