nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kauchuklarning asosiy xususiyatlari va ishlatilish sohasi

240
10. 1- jadvalning davomi
Butadiyenmetil –
stirolli (CKMC)
3, 6, 10, 12,14
Izoprenli (СКИ)
2, 6, 8, 12, 14
Butadiyenli
(CKД)
Juda yuqori mexanik mustalikamlikka
ega, yemirilish va sovuq ta’siriga chi-
damli
6,8
Xlorprenli (niatrit)
Yuqori
elastiklikka ega, eskirishga chi-
damli. 120–130°C gacha haroralda neft
mahsulotlari muhitida ishlatishga yaroqli.
Xomashyosiz vulkanizatsiyalanadi
1, 4, 5, 7, 9, 11
Butadiyennitrilli
(CKH)
Nairitga o‘xshash. Issiqlik ta’siriga chi-
damliligi yaxshilangan
4, 5, 7, 9, 11,
13
Dimetilsiloksanli
(CKT)
Issiqlik ta’siriga
chidamli, 60°C dan
300°C gacha haroratlarda uzoq muddat
ishlatish mumkin. Yuqori dielektirik xu-
susiyatga ega. Neft mahsulotlarida tez
eriydi
3
Ftorkauchuk
(CKФ)
CKTga o‘xshash,
ammo neft mahsulot-
larida erimaydi
4, 5
Etilenpropilenli
(СКЕП)
50°C dan 130°C gacha haroratlarda ish-
latishga yaroqii, yuqori elektroizolatsion
xususiyatga ega
1
Izoh. Uchinchi ustundagi raqamlar kauchukning
ishlatilish soha-
sini bildiradi: 1) kabina oynalari va boshqa detallarni zichlash uchun
ishlatiladi; 2) kabina eshiklari va boshqa detallarni zichlash uchun ish-
latiladi; 3) havo, suv, kislota va ishqorlarning kuchsiz eritmalari muhi-
tida ishlatishga yaroqli zichlagichlar (halqalar, qistirmalar, manjetlar
va boshqalar) tayyorlashda ishlatiladi; 4)
neft mahsulotlari muhitida
ishlatishga yaroqli zichlagichlar tayyorlashda ishlatiladi; 5) neft mah-
sulotlari muhitida ishlatishga yaroqli klapan detallari tayyorlashda
ishlatiladi; 6) havo, suv, amortizatorlar tayyorlashda ishlatiladi; 7) neft
mahsulotlari muhitida ishlatishga yaroqli amortizatorlar tayyorlashda
ishlatiladi; 8) havo muhitida ishlatishga yaroqli
kuch uzatuvchi detallar
(disklar, vtulkalar, bloklar) tayyorlashda ishlatiladi; 9) neft mahsulot-
241
lari muhitida ishlatishga yaroqli kuch uzatuvchi detallar tayyorlashda
ishlatiladi; 10) havo, suv, kislota va ishqorlarning kuchsiz
eritmalari
muhitida ishlatishga yaroqli himoya detallari (ustqo‘ymalar, muftalar
va boshqalar) tayyorlashda ishlatiladi; 11) neft mahsulotlari muhitida
ishlatishga yaroqli himoya detallari tayyorlashda ishlatiladi; 12) havo,
suv, kislota va ishqorlarning kuchsiz eritmalari muhitida ishlatishga
yaroqli umumiy maqsadlar uchun ishlatiladigan yordamchi detallar
tayyorlashda ishlatiladi; 13) shinalar tayyorlashda ishlatiladi.
10. 3. Rezina materiallar olish
Tabiiy va sintetik kauchuklardan toza holda foydalanish che-
garalangandir (yelimlar tayyorlashda, izolatsiyalovchi lentalar,
zichlovchi qistirmalar tayyorlashda qo‘llaniladi). Chunki ular bir
qator kamchiliklarga ega, jumladan, mustahkamligining yetarli
emasligi. TKlarning mustahkamligi 1–1,5 МРа, СКБ va stirolli
SKlar uchun 0,5 MPa dan ortmaydi. Kauchuklarning mustahkam-
ligini oshirishning samarali usullaridan biri vulkanizatsiyalashdir.
Oʻzbekiston respublikasi oliy taʼlim fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulugʻbek nomidagi

Oʻzbekiston respublikasi oliy taʼlim fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulugʻbek nomidagi
Download
0,5 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
22.05.2024
Hajmi
0,5 Mb.
#250508
Download
0,5 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oʻzbekiston respublikasi oliy taʼlim fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulugʻbek nomidagi
Download
0,5 Mb.
Matnni ko'rish
Ádebiyatlar - 1. Jaqtılıqtıń basımı. P. N. Lebedev tájiriybesi. Jaqtılıq basımın tájiriybede úyreniw

|
1. Jaqtılıqtıń basımı. P. N. Lebedev tájiriybesi. Jaqtılıq basımın tájiriybede úyreniw
|
bet | 5/5 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 104 Kb. | | #114088 |
Bog'liq 15-Tema fizikaÁdebiyatlar :
I.V.Savelyev. "Umumiy fizika kursi." I-qism. Toshkent: O’qituvshi,1973 y.
I.V.Savelyev. "Umumiy fizika kursi." II-qism. Toshkent: O’qituvshi,1973 y.
I.V.Savelyev. "Umumiy fizika kursi." III-qism. Toshkent: O’qituvshi,1973 y.
S.X. Astanov, M.Z. Sharipov, N.N. Dalmuradova, M.Sh.Ivayev "Fizik kattaliklar va ularniń o'lshov biriliklari" elektron o'qitish kursi EHM ushun yaratilgan dastur. O'zbekiston Respublikasi davlat patent idorasi GUVOHNOMA № DGU 00975 Toshkent, 12 iyul 2005 y.
A.G.G’aniev, A.K.Avliyoqulov, G.A.Almardonova “Fizika” I qism Toshkent 2007 y.
S.X.Astanov, M.Z.Sharipov, N.N.Dalmuradova, R.V.Metanidze “Umumiy fizika kursiniń elektr bo’limidan” elektron darslik.
|
| |
Boshqaruv muloqoti ……………..…………………………………. 
54

237
7 MAVZU: MEHNAT PSIXOLOGIYASI
7.1.
Mexnat psixologiyasi tarixi
.
………………………………………...
87
7.2. Mexnat psixologiyasining fan sifatidagi predmeti.…………………
88
7.3. Mehnat psixologiyasi metodlari xaqida umumiy tushuncha ………
90
7.4.
Mexnat psixologiyasi ba’zi metodlarining moxiyati ………………
91
8-MAVZU: BILISH FAOLIYATINING PSIXOLOGIYASI.
8.1. Diqqat to’g’risida tushuncha. Diqqat va faoliyat. Diqqat turlari va
xususiyatlari………………………………………………………………
96
8.2
Sezgi va ularning ahamiyati, klassifikasiyasi va qonuniyatlari.…......
100
8.3.
Idrok to’g’risida tushuncha. Idrokning xususiyatlari va turlari..........
102
8.4.
Xotira. Xotira to’g’risida tushuncha. Xotira jarayonlari va turlari.
Xotira va faoliyat…………………………………………………………
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ - bet 348

370
4 Asosiy ishlab chiqarishdagi
ishchilarga ish haqi
hisoblandi
14500 14520 14500 13560
5 Hisoblangan ish haqidan daromad solig‘i
ushlandi
1150
1160
1100
1150
6 Hisoblangan ish haqiga nisbatan yagona ijtimoiy
to‘lov hisoblandi
1020
1050
1000
1050
7 Ish haqidan
hisoblangan soliq summalari
o‘tkazildi
10000 11200 10600 10500
8 Hisob-kitob schyotidan
ish haqi uchun kassaga
naqd pul olindi
16000 14500 16300 15000
9
Kassadan ish haqi berildi
15200 14000 15600 14600
10
Hisob-kitob
schyotidan
mol
yetkazib
beruvchilarga to‘landi
39800 52000 25600 39700
Talab qilinadi:
1. Belgilangan shaklda xo‘jalik muomalalarini ro‘yxatga olish jurnalini tuzing va unga topshiriqlarni
to‘lig‘icha yozing. Schyotlar korrespondensiyasini schyotlar rejasiga
muvofiq shifrlar yordamida
belgilang.
2. Sintetik schyotlar bo‘yicha oborot vedomostini tuzishda unda schyotlarni raqamlarining o‘sib
borish tartibida joylashtiring.
Xo‘jalik muomalalarini ro‘yxatga olish daftari
№
п/п
Хўжалик муомалалари
Сумма,
сўм
Счётлар алоқаси
Д-т
К-т
Sintetik schyotlar bo‘yicha oborot vedomosti
Счётлар
шифри
Счётлар номи
Ҳисобот даври
бошига
Ҳисобот даври
давомида
Ҳисобот даври
охирига
Д-т
К-т
Д-т
К-т
Д-т
К-т
seskanish - "psixologiya"

15
moslashuvchanlik, ijro qiluvchanlik bilan birga, axborot olish jarayonida
bevosita ishtirok etadigan harakat organlari bilan mustahkam bog’langandir.
Hayvonlar olamida aks ettirishning turli xildagi barcha shakllari orasidagi
umumiylik va ularning hatti-harakatlarining mexanizmlarini hisobga olgan
xolda hayvonlarning
instinktiv harakatlari, ko’nikmalar va aqliy (intellektual)
hatti-harakatlari
farqlanadi.
Shaxsning o’z o’ziga bahosi

|
Shaxsning o’z o’ziga bahosiBog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi4. Shaxsning o’z o’ziga bahosi.
Shaxsning o’zi, imkoniyatlari, qobiliyatlari hakidagi umumlashgan va
nisbatan turg’un tasavvurlari o’z-o’ziga bahosi deyiladi. Psixologiyada o’z-
o’ziga bahoning uchta turi ajratiladi:1. O’z-o’ziga to’g’ri baho berish, ya’ni
realistik baho; 2. O’z-o’zini me’yor darajasida biroz oshirib yoki pasaytrib
baholash; 3. O’z -o’zini me’yoridan ortiqcha oshirib yoki paaytirib baholash.
O’z-o’ziga nisbatan baho turli sifatlar va shaxsning orttirilgan tajribasi, shu
tajriba asosida yotgan yutuqlariga bog’liq holda turlicha bo’lishi mumkin.
Ya’ni, ayni biror ish, yutuq yuzasidan ortib ketsa, boshqasi ta’sirida —
aksincha, pastlab ketishi mumkin. Bu baho aslida shaxsga boshqalarning real
munosabatlariga bog’liq bo’lsa-da, aslida u shaxs ongi tizimidagi mezonlarga,
ya’ni, uning o’zi subyektiv tarzda shu munosabatlarni qanchalik qadrlashiga
bog’liq tarzda shakllanadi. Masalan, maktabda bir fan o’qituvchisining bolaga
nisbatan ijobiy munosabati, doimiy maqtovlari uning o’z-o’ziga bahosini
oshirsa, boshqa bir o’qituvchining salbiy munosabati ham bu bahoni
pastlatmasligi mumkin. Ya’ni, bu baho ko’proq shaxsning o’ziga bog’liq
bo’lib, u subyektiv xarakterga egadir.
O’z-o’ziga baho nafaqat xaqiqatga yaqin (adekvat), to’g’ri bo’lishi, balki
u o’ta past yoki yuqori ham bo’lishi mumkin.
Demak, shaxsning qanday sifatlarga ega ekanligi, undagi baholarning
obyektivligiga bog’liq tarzda o’z-o’zi bilan muloqotga kirishib, jadvaldagiga
muvofiq shaxs o’zini nazorat qila oladi. Shuning uchun ham hayotda shunday
kishilar uchraydiki, katta majlisda ishi tanqidga uchrasa ham, o’ziga holis baho
berib, kerakli to’g’ri xulosalar chiqara oladi, shunday odamlar ham borki,
arzimagan xatolik uchun o’z «ich-etini yeb tashlaydi». Bu o’sha ichki
dialogning har kimda har xil ekanligidan darak beruvchi faktlardir.
|
| |
Instinkt bu - "psixologiya"

20
3(1) MAVZU: SHAXS VA UNING FAOLIYATI
(Mazkur mavzu 4 soatga mo’ljallangan bo’lib 1 bo’limi “Shaxs
psixologiyasi”deb nomlanadi)
Aniqlashtirilgan o’quv maqsadlari
. Talaba bu mavzuni to’la
o’zlashtirgandan so’ng:
- Individ, shaxs va individuallikni bir-biridan farqlab beradi;
- Shaxsning tuzilishini tushuntiradi;
- Shaxs shakllanishining asosiy omillarini sanaydi;
- Shaxsning ustanovkalari, muhim oriyentasiyalari va kishining o’z-o’ziga
baho berishi tushunchalariga ta’rif beradi;
Hayvonlarning intellektual harakatlari

|
Hayvonlarning intellektual harakatlariBog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiHayvonlarning intellektual harakatlari.
Ayrim narsalar o’rtasidagi
murakkab munosabatlarning aks ettirilishi intellektual harakatlarning asosini
tashkil qiladi. Yuksak darajada taraqqiy etgan hayvonlar narsalar o’rtasidagi
munosabatlarni payqay oladilar va mazkur vaziyatga qarab, uning natijasini
oldindan ko’ra olishadilar. Bunday harakatni aqliy harakat tipi deyish mumkin.
Odamlar yuksak darajada taraqqiy etgan hayvonlar orasida primatlarni
(odamsimon maymunlarni) alohida o’ringa qo’yadilar. Ularning faoliyatining
aktivligi, buning ustiga ularda ko’zning yuksak darajada taraqqiy qilganligi
ularning idrok doiralarini beqiyos ravishda kengaytiradi, tajriba boyliklarini
nihoyatda oshirib yuboradi, ko’nikmalarning tarkib topishi hamda harakat
shakllarining vujudga kelishi uchun boshqa hayvonlardagiga qaraganda
baquvvat asosni yuzaga keltiradi. Maymunlar intellekti (akli) ularning
murakkab masalalarni yecha olishlari bilan ajralib qolmay, balki ular
faoliyatining yo’nalishi bilan ham xarakterlanadi. Maymunlar qo’llariga tushib
qolgan narsalarni soatlar davomida mayda bo’laklarga ajratadilar, odamlarni har
xil usullar bilan o’z qafaslari oldiga jalb qiladilar, yerda sudralib ketayotgan
xashoratni kuzatib tura oladilar. Maymunlar xulq-atvoridagi bunday
xususiyatlarning kelib chiqishiga ularning yashash usuli sabab bo’lgan. Boshqa
hayvonlarga nisbatan maymunlarda harakatlarning taraqqiyot darajasi qo’l
tipidagi oldingi oyoqlarning mavjudligi bilan ham bog’liqdir. "qo’l"ning
mavjudligi tufayli maymunlar tevarak-atrofdagi narsalar bilan juda murakkab
munosabatlarga kirishish imkoniyatiga egadir. Ma’lum sharoitlarda
maymunlarda instinktiv shakllari ham nomoyon bo’ladi. Biroq taraqqiy etgan
katta maymunlarning instinktiv harakatlari taraqqiyotning pastki bosqichidagi
hayvonlarning instinktiv harakatlaridan jiddiy farq kiladi. Masalan uy qurish
jarayonida maymunlar materialni analiz qilib ko’rar ekan. Instinklarda tashqi
sharoit hisobga olinar ekan. Maymunlarda ko’nikma xosil qilishning ham o’ziga
xosligi bor. Agar past darajada rivojlangan hayvonlarda ko’nikma tez
shakllantirilsa,
maymunlarda
bu
jarayon
biroz
murakkab
kechadi.
Maymunlarning "qiziquvchanligi" natijasida ularning diqqatini ko’pincha biror
harakat va obyektga qaratish, tuplash qiyin.
|
| |
"psixologiya" - bet 178

|
"psixologiya" Pdf ko'rish
|
bet | 178/180 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #231480 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
239
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
|
| |
Instinktlar - "psixologiya"

|
"psixologiya"Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiInstinktlar.
Instinktlar hayvonlar hatti-
harakatlarining murakkab, tug’ma shaklidir. Masalan: qushlarning in yasashda
cho’p, loy tanlashi, o’rgimchaklarning to’qish san’ati. Asalari o’z kataklarida
go’yo puxta hisob qilib turganday, aniq reja bilan ko’radi. Bundan tashqari
asalarilarda bir-birini xabar berish qobiliyati mavjud. Instinktlar bir qator
moslashuv harakatlari tizmasidan iborat. Bir harakatning tugallanishi boshqa
harakatni vujudga keltiradi. Instinktiv harakatlar yuzaki kuzatganda o’zining
"maqsadga muvofiqliligi" bilan kishini hayratda qoldiradi. Biroq bu "maqsadga
muvofiq hatti-harakatlarda maqsadni anglashni uchratmaymiz. Instinktlar
ma’lum tashqi qo’zg’atuvchi(lar)ning ta’sir ko’rsatishiga javob tariqasida
yuzaga keladi. Instinktiv hatti-harakat deyarli o’zgarmaydi, lekin bu
harakatning bironta muhim qismi o’zgarib qolsa, u har gal maqsadga
muvofiqligini yo’qotadi. Masalan, agar asalarilarning asal saqlash uchun
yasalgan uyalarini orqa tomonidan qirqib qo’yilsa (ya’ni tagi teshib qo’yilsa),
bunday holda asalari ma’lum miqdordagi asalni tagi teshik uyaga solib, garchi
asal uyaning tagidan allaqachon oqib ketgan bo’lsa ham, uyaning og’zini ustki
tomondan mum bilan berkitib quya beradi. Harakatlarning instinktiv shakllari
faqat doimiy sharoitlardagina maqsadga muvofiqdirlar. Shuni qayd qilib qilib
o’tish kerakki, garchi ma’lum instinktlar bir turdagi barcha organizmlarga xos
bo’lsa ham, lekin ularni amalga oshirish alohida organizmlarda biroz
boshqacharoq bo’ladi. Instinktiv hatti-harakatlarning ana shunday nisbatan har
xil tarzda amalga oshirilishi yashash sharoiti keskin o’zgargan xolda
organizmlar turining saqlanib qolishiga imkon beradi.
Ko’nikmalar.
Yuksak taraqqiy etgan hayvonlarda, xususan sut
emizuvchilarda hatti-harakatning yanada aninroq aks ettirishga yordam beruvchi
yangi, ildamroq shakllari ko’proq rol uynaydi. Bular - ko’nikmalar (harakatning
individual tarzda orttirilgan shakllari). Ko’nikma deganda hayvonlarda shartli
bog’lanishlar asosida yuz beruvchi va avtomatik ravishda sodir bo’luvchi
harakatlar tushuniladi. Instinktlar singari ko’nikmalar ham taraqqiyotning turli
bosqichlarida uchraydi. Lekin yaqqol ifodalangan ko’nikmalarni faqat bosh
miyaning po’stiga ega bo’lgan hayvonlardagina ko’rish mumkin. Hayvonlar
ko’nikmalarining tarkibiga kiruvchi harakat elementlari hayvon mansub bo’lgan
turning tajribasini qayta tiklovchi tug’ma harakatlardan ham takrorlash
jarayonida mustahkamlangan tasodifiy harakat namunalaridan iborat bo’lmog’i
mumkin. Hayvonlarda hosil qilingan (bo’lgan) ko’nikmalar sharoit
murakkablashishi yoki o’zgarishi bilan o’zi ham o’zgarishi, yangi,
o’zgartirilgan sharoitga ko’chishi mumkin. Ko’nikmalar bir-birlaridan muhim
jixatdan farq qilishlari mumkin: bir holatda ko’nikmalar o’zlarining
avtomatizmlariga ko’ra instinktlarga yaqinlashsalar, boshqa bir holatda
intellektual harakatlarga yaqinlashadilar.
|
| |
«Bosh miya reflekslari» (1863) nomli asarni kim yozgan?

13
2 -MAVZU:
PSIXIKA VA ONGNING TARAQQIYOTI.
Aniqlashtirilgan
o’quv
maqsadlari.
Talaba
bu
mavzuni
to’la
o’zlashtirgandan so’ng:
- Psixikaning ner nerv-fiziologik asoslarini biladi;
- Ongning ahamiyatini tushuntiradi;
- Tropizm turlarini sanaydi;
- Psihika va ong o’rtasidagi farqlarni tushuntiradi;
- Sinkveyn (ma’lumotlarni yig’ish) strategiyasini qo’llaydi.
Tayanch so’z va iboralar:
psixika, ong, tropizm, seskanuvchanlik, instinktlar, bilish, ko’nikmalar,
hayvonlarning
intellektual
harakatlari,
psixikaning
nerv-fiziologik
asoslari,psixik jarayonlar, psixik holatlar, psixik funksiyalar, psixik xodisalar.
Asosiy savollar
:
1.
Psixika va uning taraqqiyoti.
2.
Psixika va ong.
3.
Psixikaning nerv-fiziologik asoslari
1. Psixika va uning taraqqiyoti.
Psixik jarayonlar miyaning alohida xossasi bo’lib,
faqat miyaning
faoliyatiga bog’liq xolda ruy beradi. Odam bosh miyasi yuksak darajada tashkil
topgan materiya bo’lib, psixika esa ana shu materiyaning mahsuli, uning
funksiyasidir. Psixika va ong birdaniga paydo bo’lmagan,
balki uzoq tarixiy
evolyutsiya natijasida shakllanib, o’sib, takomillashib borgan. Dastlab yerda
hayot paydo bo’lganda bir xo’jayrali hayvonlar vujudga kelgan. Ularga psixik
prosesslardan seskanuvchanlik xos bo’lgan. Sekin –
asta uzoq evolyutsiya
natijasida hayvonlarning takomillashib borishi natijasida ularning nerv sistemasi
va bosh miyasi ham o’sgan. Miyaning rivojlanishi esa turli psixik prosesslarni
vujudga keltirgan.
Psixikaning paydo bo’lishi materiyaning uzoq taraqqiyoti bilan
tushuntiriladi. Jamiki materiya, jonsiz
anorganik materiyadan tortib, to
materiyaning yuksak hamda murakkab shakli - inson miyasigacha moddiy
olamning umumiy xususiyati bo’lmish aks ettirish xususiyatiga, ya’ni
ta’sirlarga javob qaytarish qobiliyatiga ega. Aks ettirish
shakllari materiyaning
yashash shakllariga bog’liqdir. Jonsiz tabiatda harakat jism yoki moddalarning
o’zaro mexanik, fizik yoki ximiyaviy munosabatlari tarzida nomoyon bo’lishi
mumkin. Masalan, suvning daryo qirg’oqlarini, qoyalarni yuvishi va yemirishi,
quyosh nurining oynadan aks etishi (sinib qaytishi). Tirik materiyaga o’tishda
harakatning shakllari sifat jihatdan o’zgaradi. Tirik materiyaga aks ettirishning
biologik shakllari xosdir. Tirik materiyada aks ettirishning yangi shakli - psixik
aks ettirish paydo bo’ladi. Materiyaning evolsiyasida
jonsiz materiyadan jonli
materiyaga o’tishni turli nazariyalar turlicha tushuntiradilar. Shular orasidan
akademik A. I. Oparin tomonidan ilgari surilgan nazariyani kursatib o’tish
14
mumkin. Oparin gipotezasiga muvofiq, bundan taxminan 2
milliard yillar
muqaddam atmosferada kislorod ajralib chiqqan. Bu organik moddalarda
fotoximik reaksiya va fotosintez jarayonlarning yuzaga kelishiga sabab bo’lgan.
Oqibatda
koaservatlar
deb atalgan faol oqsil molekulalari paydo bo’lgan.
Koaservatlarda hayotning asosiy belgilari - assimilyasiya va dissimilyasiya
jarayonlari paydo bo’lgan. Koaservatlar tashqi muhitdagi "ozuqa"
moddalarni
tanlab o’zlashtirganlar. Ular yashash uchun zarur bo’lgan (biotik) moddalarga
ma’lum darajada
Spravochnik po resheniyu krossvordov i skonvordov .- Rostov n\D: 
Vladis, 
2002. – 640 s. 
QO‘SHIMCHA ADABIYOTLAR

236
MUNDARIJA
KIRISH…………………………………………………………………... 3
1-MAVZU: PSIXOLOGIYANING PREDMETI, VAZIFALARI VA
TADQIQOT METODLARI
1.1.
Psixologiya fanining predmeti.............................................................
4
1.2. Psixologiya fanining predmeti haqidagi tasavvurlar taraqqiyotining
asosiy bosqichlari. ………………………..……………………………….
5
1.3.
Psixologiya fanining tarmoqlari va boshqa fanlar bilan
aloqasi..........................................................................................................
1.4.
Psixologiya fanining metodlari............................................................
"psixologiya" - bet 177

|
"psixologiya" Pdf ko'rish
|
bet | 177/180 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #231480 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
|
| |
"psixologiya" - bet 176

|
"psixologiya" Pdf ko'rish
|
bet | 176/180 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #231480 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
104
9- MAVZU: SHAXSNING INDIVIDUAL PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI
9.1.
Temperament va uning tiplarining psixologik xarakteristikasi.
….……
9.2. Xarakter. Psixologiyada xarakter muammosi.
………………………
9.3. Qobiliyat to’g’risida tushuncha. Qobiliyatning sifat va miqdor
tavsifi. Qobiliyatlar va yoshlarning kasb tanlash muammolari………….
110
112
116
10- MAVZU: TAFAKKUR VA HAYOL.
10.1. Tafakkur haqida tushuncha. Fikrlash operasiyalar
.
…………...........
119
10.2.
Tafakkur turlari. Muammoli vaziyat va masala yechish.…………..
122
10.3. Tafakkurning individual xususiyatlari.
……………………..............
123
10.4.
Hayol va uning turlari. Hayol jarayonida analitiko-sintetik faoliyat..
123
11-MAVZU: EMOTSIYA VA IRODA PSIXOLOGIYASI
10.1. Emosional jarayonlarning umumiy xarakteristikasi………………
10.2. Emosional holatlarning xilma-xilligi……………………………….
10.3. Iroda. Irodaviy harakatlar va irodaviy boshqarish. Irodani
tarbiyalash…………………………………………………………………
Amaliy mashg’ulot mavzulari
………………………………………….
Psixologiya fani bo’yicha umumiy savollar
………………………….. .
129
129
130
134
232
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati……………………………………. 234
238
Qaydlar uchun
________________________________________________________________
|
| |
Havo elektr uzatuv liniyasi - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stansiya va podstansiyalarning...

|
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stansiya va podstansiyalarning elektr jihozlari
|
bet | 30/30 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 246,81 Kb. | | #114565 |
Bog'liq Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stan-hozir.orgHavo elektr uzatuv liniyasi deb elektr energiyasini simlar orqali uzatish uchun mo‘ljallangan, ochik havoda joylashgan va izolyatorlar va armaturalar bilan tayanchlarga yoki kronshteynlarga va muhandislik inshootlaridan stoykalarga qotirilgan moslamaga aytiladi.
Taqsimlovchi qurilma deb elektr energiyani qabul qilib, uni taqsimlash uchun xizmat qiladigan va kommutatsion apparatlardan, yig‘ma va ulanma shinalardan, yordamchi qurilmalardan, shuningdek, himoya va avtomatika qurilmalari va o‘lchov moslamalaridan tashkil topgan elektr qurilmaga aytiladi.
Komplektli taqsimlovchi qurilma deb to‘liq yoki qisman yopiq shkaflardan yoki apparatlar o‘rnatilgan bloklardan, himoya va avtomatika qurilmalaridan tashkil topgan taqsimlovchi qurilmaga aytiladi.
Podstansiya deb elektr energiyani o‘zgartirish va taqsimlash uchun xizmat qiladigan elektr qurilmaga aytiladi va u transformatorlar va boshqa energiya uzgartirgichlardan, taqsimlovchi qurilmalardan, boshqarish qurilmalari va yordamchi moslamalardan iborat bo‘ladi.
Avtomatik o‘chirgich (kommutatsion apparat) avariya holatlari zanjirlarini kommutatsiyalash (uzish, o‘chirish) uchun, shuningdek, elektr zanjirlarini ko‘p bo‘lmagan (sutkasiga 6 dan 30 marotabagacha) operativ ulash va uzish uchun xizmat qiladi (mo‘ljallangan).
Uzgich – bu shunday kontaktli kommutatsion apparatki, u xavfsizlikni ta’minlash uchun o‘chgan holatda kontaktlar orasida izolyasion oraliqqa ega bo‘lgan, toksiz yoki juda kichik tokli elektr zanjirlarni ulash va uzish uchun mo‘ljallangan.
Bo‘lgich – o‘zgarmas va o‘zgaruvchan tok kuchlanishi 1000 Vdan kam bo‘lgan elektr zanjirlarini qo‘lda uzish va ulash uchun xizmat qiladi.
Qayta ulagich – bu elektr zanjirlarini qayta ulash uchun xizmat qiluvchi kontaktli kommutatsion apparat.
Qisqa tutashtirgich – bu elektr zanjirlari sun’iy qisqa tutashuv hosil qilish uchun mo‘ljallangan kommutatsion apparat.
Saqlagich – bu tokni ma’lum bir qiymatidan oshishi ta’sirida aynan shu uchun mo‘ljallangan tok yurituvchi qismlarini buzilishi natijasida himoyalanayotgan, zanjirni uchirishga mo‘ljallangan kommutatsion elektr apparat.
http://hozir.org
|
| |
"psixologiya" - bet 174

|
"psixologiya" Pdf ko'rish
|
bet | 174/180 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #231480 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
8
11
2-MAVZU: PSIXIKA VA ONGNING TARAQQIYOTI.
2.1. Psixika va uning taraqqiyoti................................................................
13
2.2. Psixika va ong.………………………………………………….........
16
2.3. Psixikaning nerv-fiziologik asoslari ………….…………...................
17
3(1)-MAVZU: SHAXS VA UNING FAOLIYATI
3.1.
Shaxs haqida tushuncha……………………………………………...
20
3.2.
Shaxsning tuzilishi................................................................................
21
3.3.
Shaxsning ustanovkalari va muhim oriyentasiyalari.
…….................
22
3.4. Shaxsning o’z o’ziga bahosi………………………………………..
3(2) -MAVZU: SHAXS VA UNING FAOLIYATI
3.1. Shaxs va uning faolligi………………………………………………
3.2. Ehtiyojlar va ularning turlari……………………………………........
3.3. Faoliyatning turlari. Jismoniy va aqliy harakatlar. ………………….
3.4. Ijtimoiy hulq motivlari va shaxs motivasiyasi.
…………………….
24
27
28
31
34
4 MAVZU:
MULOQOT
4.1. Muloqot to’g’risida tushuncha..............................................................
39
4.2.
Muloqotning tomonlari.
………………………………......................
42
4.3. Muomala va muloqotning psixologik vositalari.
……………………
46
4.4. Muloqot va uni o’rganish muammolari.
………………………….
47
5-MAVZU: BOSHQARUV PSIXOLOGIYASI
5.1.
|
| |
Psixikaning nerv-fiziologik asoslari

18
ro’y berish usuliga ko’ra reflekslardan iboratdir, degan xulosaga kelgan edi. I.
M. Sechenov psixikaning reflektorligi va faoliyatning psixik jihatdan
boshqarilishi g’oyasini ilgari surdi. Bu muhim nazariy qoidalar I. P. Pavlov
(1849-1936) tomonidan tajriba yo’li bilan tasdiqlandi va konkretlashtirildi. U
hayvonlarning va odamlarning tashqi muhit bilan o’zaro
harakati miya
tomonidan boshqarilishi qonuniyatlarini kashf etgan edi. I. P. Pavlovning ushbu
qonuniyatlarga nisbatan jami qarashlari odatda ikki xil signal sistemasi haqidagi
ta’limot deb ataladi.
Psixika miyaning xususiyatidir. Sezgi, fikr,
ong maxsus tarzda tashkil
topgan materiyaning oliy mahsulidir. Organizmning psixik faoliyati tananing
ko’p sonli maxsus a’zolari vositasida amalga oshiriladi.
Organik dunyoning amyobalardan tortib
to odamga qadar uzoq davom
etgan evolyutsiyasi davomida xulq-atvor va hatti-harakatlarning fiziologik
mexanizmlari to’xtovsiz
murakkablashib, tabaqalashib va shular tufayli
organizm muhit o’zgarishlariga tez reaksiya qila
oladigan va moslashuvchan
bo’la oladi.
Mavzu yuzasidan test savollari:
1. Quyidagi hukmlardan qaysi biri psixikaning tabiatini to‘g‘ri ta’riflaydi?
A) psixika o‘zicha alohida bir olamdir. U tashqi sabablarga bog‘liq emas
B) *psixika – ob’ektiv olamning sub’ektiv holda miya orqali aks etishidir
C) psixika – sezgi, idrok, xotira, tafakkur, xayol kabi jarayonlarni o‘z
ichiga
oladigan xususiyatlar
D) psixika – faqat odam o‘zigina kuzata oladigan sirli, ichki dunyosidir
Refleksiya nima? - "psixologiya"

19
C) psixik jarayonlar, psixologik holatlar, qobiliyat
D) psixik jarayonlar, psixologik holatlar, shaxs xususiyatlari
6. Psixik jarayonlarga nimalar kiradi?
A)
sezgilar, idrok, emotsiyalar, xarakter, iqtidor
B) sezgilar, idrok, xotira, tafakkur, xayol, nutq, diqqat;
C) sezgilar, idrok, tafakkur, emotsiyalar, temperament, diqqat, nutq
D) sezgilar, idrok, xotira, tafakkur, diqqat, nutq, qobiliyat
7. Psixikaning filogenezdagi taraqqiyotga xos xususiyatlar:
A) tropism, instinkt, ko’nikma, intellektual xarakatlar
B) uyin, o’qish, mehnat jarayoni
C) organizmning yoruqlik va issiqlik ta’siridagi xarakati
D) ijtimoiy muxitning qulayligi
8. Tropizm bu:
A) Tashqi dunyoni sezgilar yordamida aks ettirish.
B) tugma
xatti-xarakatlar tizimi
C) biotik ta’sirlarga maxsus xarakatlar yordamida reaksiya berish
D) organizmning ong yordamida
boshqarilishi
"psixologiya" - bet 179

|
"psixologiya" Pdf ko'rish
|
bet | 179/180 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #231480 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
________________________________________________________________
|
| |
Generator-transformator bloklarini tanlash

3.4. Generator-transformator bloklarini tanlash
Stansiya va podstansiyalarning u yoki bu sxemalari ikki-uch variantning texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini qiyoslash asosida tanlanadi.
Normal va avariya holatlarida quvvat ballanslari asosida issiqlik elektr stansiyasining tanlangan sxemasi aniqlashtiriladi (4, 5-rasmlar).
OTQ-1 ga o‘rnatilgan generatorlar sonini o‘zgartirgan holda (yuklama quvvati o‘zgartirilmaydi) yana bitta bosh elektr ulanish sxemasi quriladi. 100 va 200 quvvatli bloklar bo‘lganda ikkinchi variant sifatida bitta generatorni avtotransformatorning pastki chulg’amiga ulash mumkin (5-rasm).
6, 7–rasmlarda GES ning ikkita elektr ulanish varianti ko‘rsatilgan. Gidrogeneratorning birlik quvvatiga qarab yaxlitlangan bloklarni yoki ikkita gidrogenetatorni chulg‘amlari parchalangan transformatorga ulash usulini qo‘llash mumkin.
Turli xil ulanish variantlarini tuzish jarayonida normal sharoitda quvvat oqimini OTQ-1 dan OTQ-2 ga yo‘naltirishga intilish lozim.
4-rasm. Tarmoqning prinsipial sxemasi.
5 – rasm. Tarmoqning prinsipial sxemasi.
6- rasm. Tarmoqning prinsipial sxemasi
7-rasm. Tarmoqnnig prinsipial sxemasi
3.5. Kuch transformatorlarni tanlash
Generatorning to‘la quvvatini o‘tkazish uchun tanlanayotgan har bir transformatorning quvvati generator quvvatiga teng yoki katta bo‘lishi shart, shuningdek kuch transformatorning kuchlanishi generator kuchlanishidan katta yoki teng bo‘lish lozim, ya’ni:
(1)
Elektr stansiyalarida odatda blok “generator-transformator” qo‘llaniladi, shuning uchun transformatorlarning soni generatorlar soniga teng bo‘ladi.
Kuchlanishni ko‘taruvchi transformatorlar PK tomonida nominal kuchlanishdan 5% ortiq kuchlanishga ega bo‘ladi, YuK tomonida esa rostlash transformator o‘chgan holatda amalga oshiriladi, bunda diapazon ±2x2,5% tashkil etadi.
Transformatorning sinfiga bog‘liq holda nol rostlash shoxobchasi quyidagicha:
35 kV sinf uchun – 38,5 kV;
110 kV sinf uchun – 121 kV;
220 kV sinf uchun – 242 kV;
ya’ni transformatorning salt yurish holatida u tarmoqning nominal kuchlanishidan 10% yuqori.
Transformatorning YuK shinalaridagi kuchlanishini qo‘shimcha shoxobchalar yordamida ±2x2,5% oraliqda rostlash mumkin, transformator shu paytda tarmoqdan o‘chirilgan bo‘lishi kerak.
Masalan, 35 kV li transformatorlar uchun:
+5% - 40,5 kV
+2,5% - 39,5 kV
0- 38,5 kV
-2,5% - 37,5 kV
-5% - 34,5 kV
|
Misol 1 
Vazifa - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stansiya va podstansiyalarning elektr jihozlari

Misol 1
Vazifa. Normal va avariya rejimida OTQ-1 va OTQ-2 orasidagi quvvat oqimini hisoblang va 4-rasmdagi sxema asosida stansiya bog‘lanish avtotransformatorini tanlang. Elektr stansiyada 4 ta quvvati 200 MVt li generator o‘rnatilgan, yuklanishi OTQ-1 Pmaks=320 MVt, UOTQ-1=110 kV, UOTQ-2=220 kV, stansiya ko‘mirda ishlaydi.
Yechilishi.
/1/ ga muvofiq shaxsiy ehtiyoj uchun qabul qilingan Po‘z=0.08Po‘rn, ya’ni har bir blok uchun
Po‘z =0.08 Po‘rn =0.08200=16MVt.
Generator turini TГВ-200 qabul qilib, /1/ muvofiq generatorning nominal cos ni aniqlaymiz :
cos = 0.85.
Normal rejimidagi avtotransformator orqali quvvat oqimi:
Bitta avtotransformatorning quvvat hisobi, ikkita uch fazali o‘rnatilganda:
Qurilmada 2 ta uch fazali avtotransformatorning ATДЦТН-63/230/121 kV turi qabul qilinadi.
Ammo, OTQ-1 avariya rejimida, bir bloki yuqotilganda, qabul qilingan avtotransformatorning o‘ta yuklanishini tekshirib ko‘rish lozim:
«–» ifodasi quvvat yuklanishi uchun yo‘nalishi o‘zgarganligini bildiradi o‘ta yuklanishga yo‘l qo‘yish shartlari tekshiriladi:
ATДЦТН-63 avtotransformatori ushbu variant sxemasi IES elektr birikmalari uchun qabul qilinadi.
Misol 2
Vazifa. Normal va avariya holatida OTQ-1 va OTQ-2 orasidagi quvvat oqimini hisoblang va 5- rasmda ko‘rsatilgan sxema asosida elektr stansiyaning bog‘lanish avtotransformatorni tanlang. Elektr stansiyada 4 ta 200 MVt li generator o‘rnatilgan. OTQ-1 yuklanishi Rmaks=320 MVt, UOTQ-1=110 kV, UOTQ-2=220 kV, cos = 0.85, Po‘z.eh=16 MVt.
Yechish.
Berilgan kuchlanish ifodalari uchun OTQ-1 va OTQ-2 avtotransformatorning foydali ish koeffitsiyenti hisoblanadi:
/1/ ga muvofiq Sg.nom.=235,3[MVA].OTQ-1 va OTQ-2 orasidagi bog‘lanish uchun 2 ta uch fazali avtotransformator o‘rnatiladi, past kuchlanishli chulg’amning har biri uchun quyidagi shart bajarilishi lozim , undan
Bir avtotransformator quvvat hisobi
Qurilmada ikkita uch fazali avtotransformatorning ATДЦТН-250/230/121/15,75 kV turi qabul qilinadi.
Normal rejimdagi o‘rta kuchlanishli avtotransformatorning chulg‘am yuklanishi tekshiriladi:
Normal rejimdagi yuqori kuchlanishli avtotransformatorining chulg‘am yuklanishini tekshirish:
Avariya rejimida OTQ-1 bir bloki yo‘qotilganda, qabul qilingan avtotransformatorning o‘ta yuklanishi tekshirib kuriladi..
Avariya rejimida o‘rtacha kuchlanishli chulg‘amda quvvat oqimi:
Avtotransformatorning avariya rejimida yuqori kuchlanishli chulg‘amda quvvat oqimi:
|
mavzu. FOTONNING IMPULSI. YORUG‘LIK BOSIMI. FOTOEFFEKTNING TEXNIKADA QO‘LLANILISHI

uzunligi orqali ifodalaymiz:
E = hv = hc va
p = hv = h . (6–7)
λ
c λ
Agar, jism yuzasiga fotonlar oqimi tushayotgan bo‘lsa, u holda fotonlar shu yuzaga impuls beradi va yorug‘lik bosimini vujudga keltiradi.
Maksvellning elektromagnit nazariyasiga binoan ham yorug‘lik biror jism yuzasiga tushganda unga bosim bilan ta’sir qiladi. Lekin, bu bosim juda kichik qiymatga ega ekan. Maksvellning hisoblariga ko‘ra, Yerga tushayotgan Quyosh nurining 1 m
2 yuzali absolut qora qismiga ko‘rsatadigan bosim kuchi 0,48
μN ekan. Bunday kuchni ochiq Yer sharoitida qayd qilish juda qiyin.
Ilk bor yorug‘lik bosimini 1900-yilda rus olimi P. N. Lebedev tajribada o‘lchaydi. Buning uchun o‘ta nozik qurilma yasaydi. Bir yoki bir necha juft qanotchalar bo‘lgan osma juda ingichka ipga osilgan. Ipga ko‘zgu o‘rnatilgan bo‘lib, yupqa yengil qanotchalarning biri yaltiroq, ikkinchisi qoraytirilgan. Yaltirog‘i yorug‘likni
yaxshi qaytaradi, qoraytirilgani esa yutadi.
Sistema, havosi so‘rib olingan idish ichiga joylashtirilgan bo‘lib, juda sezgir buralma tarozini tashkil qiladi. Osmaning burulishi ipga mahkamlangan ko‘zgu va truba yordamida kuzatiladi. Osmaning burilish burchagiga qarab, osmaga ta’sir etuvchi yorug‘likning bosim kuchi aniqlanadi.
Lebedevning natijalari Maksvellning elektromagnit nazariyasini tasdiqladi va o‘lchangan yorug‘lik bosimi nazariy hisoblangan yorug‘lik bosimiga 20 % xatolik bilan mos keldi.
Keyinchalik, 1923-yilda Gerlaxning tajribalar asosida o‘lchagan yorug‘lik bosimi nazariy hisoblangandan 2 % ga farq qildi.
1 Δt k 1 Δt
Bu yerda: Δ(
mc) – foton impulsining o‘zgarishi. Agar yuza ideal yaltiroq
bo‘lsa, Δ(
mc) = 2
mc ga, absolut qora bo‘lsa, Δ(
mc) =
mc ga teng.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR Pdf ko'rish
|
bet | 172/180 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #231480 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Karimov I.A. Barkamol avlod - O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori.-
T.: 1998.- 64 b.
2.
O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risidagi Qonuni”, T., 1997.
3.
Karimov I. A. O‘zbekistonda demokratik o‘zgarishlarni yanada
chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirishning asosiy
yo‘nalishlari.- “Turkiston”, 2002 yil 31 avgust
4.
Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demoqratlashtirish va
yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. T.: “O‘zbekiston”,
2005.-96 b.
5.
Andreeva G.M. Sotsialnaya psixologiya. Uchebnik.- M.: Aspekt Press,
1999.-376 s.
6.
G‘oziev E.G. Umumiy psixologiya. Toshkent. 2007.1-2 kitob.
7.
G‘oziev E.G. Toshimov R. Menejment psixologiyasi. T-2002
8.
G‘oziev E.G. Muomala psixologiyasi. T-2001.
9.
Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya va ijtimoiy amaliyot.-T.: Universitet,
2002.- 96 b.
10.
Karimova V.M. va boshk. Mustaqil fikrlash. - T.: SHark.-2000.- 112 b.
11.
Karimova V.M., Sunnatova R. «Mustaqil fikrlash» o‘quv qo‘llanmasi
bo‘yicha mashg‘ulotlarni tashkil etish uslubiyoti.-T.: SHark, 2000.- 16 b.
12.
Mayers D. Sotsialnaya psixologiya perev. S angl.-SPb.: «Piter»,1999 -
688 s.
13.
Metodы effektivnogo obucheniya vzroslыx. Uchebno-metodicheskoe
posobiya. (Avtorskiy kollektiv) - Moskva - Berlin, 1998 - 124 s.
14.
Prikladnaya sotsialnaya psixologiya. / Pod. red. A. Suxova i
A.Dergacha.- M, 1998 - 688 s.
15.
Sushkov I.R. Psixologiya vzaimootnosheniy. - M.: Akademicheskiy
Proekt, 1999.- 448s.
16.
CHaldini R. Psixologiya vliyaniya. - SPb.: «Piter», 2000,-272 s.
17.
“Psixologiya” Uch.T-2. “Prospekt”. Moskva - 2004.
18.
Psixologiya i pedagogika. Pod redaksiey A.A.Radugina. Izd. “Sentr”
2003
19.
Gamilton. YA.S. “CHto takoe psixologiya”. “Piter”, 2002.
20.
Ananev B.G. “CHelovek kak predmet poznaniya”. “Piter”, 2001.
21.
Drujinina V. “Psixologiya “. Uchebnik. “Piter”, 2003.
22.
Burlachuk F. Psixodiagnostika. “Piter”, 2002.
23.
Ayzenk M. Psixologiya dlya nachinayuщix. “Piter”, 2000.
24.
Bolotova A.K, Makarova I.V. Prikladnaya Psixologiya: Uchebnik dlya
vuzov.- M.Aspekt Press, 2002 – 383 s.
25. Vedenskaya L.V, Pavlova L.A. Delovaya retorika: uchebnoe posobie
dlya vuzov.- M.:IKS “MarT”, 2004-512 s.
26. Vospitay svoego lidera, kak naxodit, razvivat i uderjivat v organizatsii
talantlivыx rukovoditeley. \ Per. s angl.-M.: Izdatelskiy dom “Vilyams”,
2002.- 416 s.
27. Lojkin .G.V. Povyakel N.I Prakticheskaya psixologiya v sistemax
235
“chelovek texnika”: Ucheb.posobie.- K.: MAUP, 2003 – 296 s.
28. Nemov R.S. Prakticheskaya Psixologiya Poznanie sebya: Vliyanie na
lyudey:Posobie dlya uch-sya-M:Gumanit. Izd.Sentr VLADOS, 2003.320 s.
|
| |
Analog - 3-amaliy mashg‘ulot. Ishlab chiqarish sanoatida axborotlar oqimini tasvirlash texnologiyalari

|
3-amaliy mashg‘ulot. Ishlab chiqarish sanoatida axborotlar oqimini tasvirlash texnologiyalari
|
bet | 3/3 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 272,51 Kb. | | #120079 |
Bog'liq Документ Microsoft Word1. Analog
Ishlab chiqarishda eng keng tarqalgan signal turi, analog tok signali 4-20 mA. Bunday signal datchikdagi parametrni o'zgarishini real vaqt rejimida kontrollerga uzatib turadi. Bunday signal yordamida, texnologik jarayon parametrlarini boshqarish mumkin. Odatda datchikni ishlashi uchun 24 Volt (DC) o'zgarmas kuchlanish berib, undan chiqish signali 4-20 mA olinadi.
Masalan bosim datchigi va boshqaruv klapanini olaylik, agar tizimda bosim paslayotgan bo'lsa, datchikdan chiqayotgan tok signal ham ozayadi, u holda boshqaruv klapani asta sekin avtomatik ochilishni boshlaydi, ya'ni unda ham tok signali o'zgarayotgan bo'ladi. Ko'rinib turibdiki operator ishtirokisiz, tizim avtomatik ravishda boshqarilyapti.
2. Diskret
Bu oddiy signal, u bor yoki yo'q. Bizda diskret signal sifatida DC 24 voltdan foydalaniladi, boshqa . Ya'ni bu signal ishlab chiqarishlarda ham shu kuchlanishdan foydalaniladi va bu texnologik jarayon parametri o'zgarishini real vaqtda uzatib turmaydi. Signal qaysidir aniq parametrga erishganda kontrollerga yoki ijro etuvchi mexanizmga uzatiladi. Aytaylik sig'im 100 % to'lsa datchik ichidagi rele 24 volt diskret signalni kontrollerga uzatadi, sig'im sathi pastlasa datchik relesi ulanmaydi signal chiqmasdan 0 volt bo'lib turadi. Diskret signalga ega sath o'lchash datchigi operatorga faqat ikki hil holatdagi ko'rsatkichni uzatadi. Qachonki sig'im bo'sh bo'lsa, "0" yoki sig'im to'lsa "1" signalini uzatadi.
|
| |
Vegetativ asab tizimining funksiyalari

|
Vegetativ asab tizimining funksiyalari
|
bet | 53/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasiVegetativ asab tizimining funksiyalari. Ko’pchilik ichki organlar ikki tomonlama innervasiyalanish xususiyatiga ega: ularning har biriga ikkita-simpatik va parasimpatik nervlar keladi. Vegetativ asab tizimi ichki organlarning ishini, moddalar almashinuvini, organizmni kelgusidagi talabiga mos ravishda moslanishini boshqaradi. Ko’pchilik organlarga simpatik va parasimpatik nervlar qarama-qarshi ta’sir ko’rsatadi. Simpatik nerv yurak ishini tezlashtiradi va kuchaytiradi, parasimpatik nerv esa (adashgan) tormozlaydi; parasimpatik nerv ko’zning kamalak po’stlog’ining halqali muskullarini qisqarishini chaqiradi va shuning hisobiga ko’z gavhari torayadi, simpatik nerv esa gavharni kengayishini chaqiradi.
Lekin, qo’zg’atish sharoitini o’zgartirish yo’li bilan N.Ye.Vvedinskiy boshqa tarzdagi samara olish mumkinligini ham ko’rsatib berdi: yurak miya va parasimpatik nerv tolalari bir-birini ta’sirini uzviy holda kuchaytiradi.
Vegetativ asab tizimining simpatik qismi ya’ni qachonki uning eng yuqori kuchi talab qilinadigan bo’lsa, ayniqsa zarur sharoitlarda organizmni jadal faoliyatini ta’minlaydi. Vegetativ asab tizimining parasimpatik qismi – «bekor qilish» tizimi, organizm tomonidan sarflangan imkoniyatlarni tiklanishini ta’min etadi.
Charchagan skelet muskullarining simpatik nervlarini qo’zg’atish uning ish qobiliyatini tiklaydi. Bularning hammasi L.A.Orbeli va A.G.Ginensinskiylarga simpatik asab tizimini moslanish-trofik funksiyasi haqida gap yuritish imkonini berdi.
Qon bosimini nisbatan darajada ushlab turilishi, termoregulyasiya, muskullar ishi paytida yurakning qisqarishini sekinlashishi, tezlashishi va boshqalarni reflektor reaksiyalari vegetativ asab tizimining faoliyati bilan bog’liq.
Vegetativ asab tizimining barcha bo’limlari oraliq miyada joylashgan oliy vegetativ markazlarga bo’ysunadi. Vegetativ asab tizimining markazlariga miya tanasidagi retikulyar formatsiyadan, miyacha, gipotalamus, yarim sharlar po’stloq osti yadrolari va po’stlog’idan impulslar keladi.
|
| |
ko‘p 
miqdorda - Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi

|
Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi Pdf ko'rish
|
bet | 81/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotko‘p
miqdorda
karbonat
angidridning chiqarib yuborilishi natijasida qonda karbonat kislota
kamayib ketadi. Oqibatda nafas markazining qo‘zg ‘alishi pasayib, nafas
tezligi, chuqurligi va ritmi buziladi. Qonda karbonat kislotaning juda
kamayib ketishi qondagi kislota-ishqor muvozanatining ishqoriy tomonga
surilishiga, natijada gaz alkolozining kelib chiqishiga olib keladi. 4500-
5000metr balandlikda “tog‘ kasali”paydo bo‘ladi. Bu vaqtda oliy nerv
faoliyati buziladi, nafas va qon aylanish sistemalarining ishi izidan chiqa
boshlaydi. Charchoqlik, bosh og‘rig‘i paydo bo‘ladi, ko‘z xiralashib, quloq
o g ‘ir tortadi, o ‘pkaning tiriklik sig‘imi kamayadi. Barometrik bosimi
pasaygan sharoitga organizm faol moslashishga harakat qiladi. Jumladan,
qon aylanishi tezlashadi, yurakning minutlik hajmi oshadi, qonda
eritrotsitlar, demak, gemoglobin ko‘payadi, miya va boshqa hayotiy
muhim organlaming qon bilan ta’minlanishi kuchayadi. Bu moslanish
jarayonlari hayvon toqqa chiqa boshlashi bilan kuzatila borib, ma’lum
chegaragacha davom etadi. Hayvon atmosfera bosimi past joyda uzoq
yashasa, organizmdagi jarayonlar ana shu past bosim sharoitiga
moslashadi (adaptatsiya). Organizmdagi jarayonlar buzilmasligi uchun
balandlikka-toqqa asta-sekinlik bilan ko‘tarilish maqsadga muvofiqdir.
Bunda organizmda moslanish jarayonlari ro‘y berib, ulguradi va hayotiy
jarayonlaming deyarli buzilmasligi ta’minlanadi. Dengiz sathidan pastga
tushilgan sari, atmosfera bosimi ortib boradi. Bunday sharoitda qonda
erigan gazlaming miqdori ham ko'payadi.
Yuqori atmosfera bosimining organizmga ta’siri havo tarkibidagi
turli gazlaming parsial bosimiga b o g iiq , jumladan, havo tarkibidagi
kislorodning parsial bosimi bir atmosferaga yetsa, nafas ritmi, chuqurligi
|
| |