nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-savol. Ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari

|
-savol. Ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari
|
bet | 5/21 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #118073 |
Bog'liq Mavzu3-savol. Ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari
Ma‘lumki, ishlab chiqarish ijtimoiy bo’lib, barcha resurslar harakatga keltiriladi, natijada juda kup turdagi tovarlar va xizmatlar yaratiladi, ularni barcha massasi yalpi ijtimoiy mahsulotni hosil qiladi.
Jami tovarlar va xizmatlar, ya‘ni milliy mahsulotning yil davomidagi yig’indisi mamlakat bo’yicha ishlab chiqarishning umumiy natijasi deyiladi. Mamlakatda yil davomida yaratilgan milliy mahsulot natural jihatdan uch qismdan iborat bo’ladi: ishlab chiqarish vositalari, iste‘mol buyumlari va turli xildagi xizmatlardan iborat.
Yaratilgan mahsulot qiymat jihatdan ham uch qismdan iborat bo’ladi.
1. Ishlab chiqarish jarayonida iste‘mol qilingan ishlab chiqarish vositalar qiymatining mahsulotga utgan qismi (S);
2. Yangidan vujudga keltirilgan mahsulotning mulkdorlar, tadbirkorlar, va jamiyat uchun ishlab chiqarilgan qo’shimcha mahsulot qiymati (J);
3. Yangidan yaratilgan mahsulotning bir qismi, ishchilarga tegishli qismi zaruriy mahsulot qiymati (Ya) dan iboratdir.
T = C + Ya + J (1) ni tashkil etadi.
Yaratilgan mahsulotdan iste‘mol qilingan ishlab chiqarish vositalari qiyomati chegirib tashlansa, qolgan qismi sof mahsulot deyiladi.
YaIM - Aa=SMM (2) бo’лади.
Sof mahsulot bevosita ishlab chiqarishda band bo’lgan menejerlar, ishchilar, dehqonlar va muhandislar, texnik xodimlar va boshqalarning yangidan sarf qilingan mehnati bilan yaratilgan zaruriy (ZM) va qo’shimcha (QM) mahsulotdan iboratdir.
Zaruriy mahsulot - bu ishchi va xizmatchilar tomonidan ish vaqtining bir qismi bo’lgan zaruriy ish vaqtida zaruriy mehnat bilan yaratiladi va ularga ish haqi, mehnat haqi ko’rinishida beriladi.
Ish haqi - ish kuchini qayta tiklash va takror ishlab chiqarish va oila a‘zolari ehtiyojlariga sarflanadi.
Sof mahsulotning zaruriy mahsulotdan ortiqcha qismi bo’lib, ishchi tomonidan qo’shimcha mehnat bilan yaratiladi.
Uni quyidagi ko’rinishda tasvirlash mumkin.
↓ ↓
Zaruriy mahsulot
|
|
Qo’shimcha mahsulot
|
↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓
Ish haqi
|
|
Ijtimoiy himoya fondlari
|
|
Foyda
|
|
Foiz
|
|
Renta
|
|
Soliqlar
|
Bozor iqtisodiyoti sharoitida har bir korxona qo’shimcha mahsulotni ko’paytirish yo’li bilan foyda olishga erishadi. Qo’shimcha mahsulot uch yo’l bilan olinadi:
1. Ishchilar sonini ko’paytirish;
2. Ish kunini uzaytirish;
3. Ish kuni chegarasi o’zgarmagan holda zaruriy ish vaqtini kamaytirish hisobidan qo’shimcha ish vaqtini ko’paytirishdir.
Ish kunini o’zgartirish yo’li bilan olingan qo’shimcha mahsulot абсолют qo’shimcha mahsulot deyiladi.
Ish kunini o’zgartirmasdan zaruriy ish vaqtini kamaytirib, qo’shimcha ish vaqtini ko’paytirish hisobiga olingan qo’shimcha mahsulot esa nisbiy qo’shimcha mahsulot deb ataladi.
Yil davomida olingan barcha qo’shimcha mahsulotlar yig’indisi qo’shimcha mahsulot massasi, uning zaruriy mahsulotga nisbatini foizda ifodalanishi qo’shimcha mahsulot normasi deyiladi. Buni quyidagicha tasvirlash mumkin.
|
| |
Kapital qo‘yilmalar va kapital bozori

|
Kapital qo‘yilmalar va kapital bozori
|
bet | 21/21 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #118073 |
Bog'liq MavzuKapital qo‘yilmalar va kapital bozori.
Keys.
1.Kapital qo‘yilmalari va kapital bozori o‘rtasidagi aloqalar qanday o‘zgarishlar ko‘rsatdi?
2.Kapital bozorida investitsiyalarni jalb qilishda qanday usullar katta o‘zgarish ko‘rsatdi?
3.Kapital qo‘yilmalari va bozori tashkilotlarining innovatsion faoliyati qanday o‘zgarishlarga olib kelgan?
Javob.
1.O‘zbekistonning 2020-2021 yillaridagi kapital qo‘yilmalari sotishida katta o‘sish (15%) ko‘rsatdi, bu vaqtda kapital bozori esa 10% o‘sdi.
2.2021 yilida, isteʼmolchilar turli sohalarda investitsiyalarni qo‘yishda katta o‘sishni ko‘rsatdi, 2022 yilida esa kapital bozorida amalga o‘sirilgan investitsiyalari miqdori 8% o‘zgarish ko‘rsatdi.
3.2020-2021 yillarida, O‘zbekistan kapital qo‘yilmalari o‘z mahsulotlari va xizmatlarini yangilash uchun katta mablag‘larni ajratishda innovatsion faoliyatni rivojlantirishda 12% o‘zgarish ko‘rsatdi.2022 yilida, kapital bozori tashkilotlari O‘zbekiston bozorida o‘zlarining faoliyatlarini rivojlantirish uchun yangi texnologiyalardan, sohasidan kelib chiqgan ilmiy tadqiqotlardan samarali foydalanishda 10% o‘zgarish ko‘rsatdi.
|
| |
M’ = M x 100 % (1) - Mikroiqtisodiyot – Makroiqtisodiyot fanidan mustaqil ta’lim ishi

|
Mikroiqtisodiyot – Makroiqtisodiyot fanidan mustaqil ta’lim ishi
|
bet | 6/21 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #118073 |
Bog'liq MavzuM’ = M x 100 % (1)
V
Bunda: M’ – qo’shimcha mahsulot normasi; M - qo’shimcha mahsulot massasi; V - zaruriy mahsulotni bildiradi.
Ishlab chiqarish omillari bilan uning samaralari o’rtasidagi bog’liqlikni ishlab chiqarish funktsiyasi deyiladi.
Ya‘ni: M = F (E, K, I) (2) dan iborat bo’ladi.
Bunda: ishlab chiqarish funktsiyasi – M; yer - Ye, kapital – K; ishchi kuchi - I bilan belgilangan.
5-savol. Ishlab chiqarishning samaradorligi va uning ko’rsatkichlar
Samaradorlik iqtisodiy kategoriya sifatida ishlab chiqarishning pirovard natijasi bilan unga avanslangan resurslar, mablag’lar yoki qilingan xarajatlar o’rtasidagi nisbatdan iborat bo’ladi.
Ishlab chiqarishning samaradorligi olingan foydaning (F) ishlab chiqarishga sarflangan resurs xarajatlariga (IX) nisbati bilan aniqlanadi.
Ya‘ni: I/ch = F x 100% (3).
Rх
С = M х 100 % (4).
Rc
Samaradorlik qanchalik yuqori bo’lsa, olinadigan foyda va foyda normasi oshib boradi.
Ya‘ni: R’ = F x 100 % (5).
Bunda: R’- foyda normasi; IX - iqtisodiy resurs xarajatlari; F -foyda.
Samaradorlikning bosh mezoni haqida foyda, boshqalari esa yalpi milliy mahsulot, sof mahsulot, milliy daromad, qo’shimcha mahsulot deb ko’rsatadilar.
Ko’pchilik olimlar bozor iqtisodiyoti sharoitida samaradorlikning bosh ko’rsatkichi olingan foydaning xarajatlarga nisbati, ya‘ni рентабеллик foydalilik darajasi bilan belgilanadi deb ko’rsatadilar.
Ishlab chiqarishda qatnashadigan omillarning unumdorligi, ulardan samarali foydalanish darajasini bildiradigan ko’rsatkichlar tizimidan foydalaniladi. Bosh mezonlardan biri mehnat unumdorligidir.
Mehnat unumdorligi – ishchi kuchining vaqt birligi mobaynida mahsulot yaratish qobiliyatiga aytiladi. Bu esa sarflangan mehnat miqdoriga nisbati bilan belgilanadi.
Ya‘ni: MU= M/V (6).
Bunda: MU- mehnat unumdorligi; M - yaratilgan mahsulot; V - sarflangan vaqt.
Mehnat unumdorligi – bu sarflangan inson mehnatining har bir birligi evaziga ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori bilan aniqlanadi. Vaqt birligi ish kuni, ish soatidan iborat bo’ladi.
Samaradorlikni aniqlashda kapital unumdorligidan foydalanish mumkin.
Ya‘ni: KU = M/K; KU= YaD/K; KU= F/K;
Bunda: KU - kapital unumdorligi, M – mahsulot, K - ishlab chiqarishda qatnashgan kapital miqdori:
Samaradorlikni anqilashda ko’rsatib o’tilgan mezonlardan tashqari mahsulotning mehnat sig’imi, material sig’imi, energiya sig’imi degan ko’rsatkichlardan ham foydalaniladi. Bunda ishlab chiqarilayotgan mahsulotning har bir birligini yaratish uchun ketgan, yoki ishlab chiqarish uchun zarur bo’lgan mehnat, moddiy ashyolar, energiya miqdorini hisobiga olinadi.
|
| |
Yoysimon - Mikroiqtisodiyot – Makroiqtisodiyot fanidan mustaqil ta’lim ishi

|
Mikroiqtisodiyot – Makroiqtisodiyot fanidan mustaqil ta’lim ishi
|
bet | 9/21 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #118073 |
Bog'liq MavzuYoysimon elastiklik koeffisientini aniqlash formulasi:
Misol: Limonga bo‘lgan talab 100 dona bo‘lganda, har bir limonning narxi 750 so‘mni tashkil qildi, talab 200 dona bo‘lganda, har bir dona limon 500 so‘m bo‘lsin. Talab egri chizig‘ini chizing va yoysimon elastiklik koeffisientini hisoblang.
6-rasm. Narxga bog‘liq talab elastikligi va yoysimon elastiklik koeffisienti.
Bu yerda Q1 - va P1 - talabning va tovar narxining boshlang‘ich qiymatlari, Q2 - va P2 - talabning va tovar narxining o‘zgargan qiymatlari.
Elastiklik koeffisienti qiymatiga qarab talabni elastik, noelastik va birlik elastiklikga ega bo‘lgan talablarga ajratish mumkin.
Agar talabning narx bo‘yicha elastiklik koeffisienti Ed>1 bo‘lsa, talab elastik deyiladi.
Agar talabning narx bo‘yicha elastiklik koeffisienti Ed<1 bo‘lsa, talab noelastik deyiladi.
Agar talabning narx bo‘yicha elastiklik koeffisienti Ed=1 bo‘lsa, talab birlik elastiklikka ega deyiladi.
Talabning narx elastikligiga ta’sir etadigan omillardan quyidagilarini alohida ko‘rsatish mumkin:
Bozorda o‘rinbosar tovarlarning mavjudligi. Bozorda yaxshi o‘rinbosar tovarlarning yo‘qligi yoki ularni olishning qiyinligi iste’molchilarni narxlarning o‘zgarishiga befarq qilib qo‘yadi.
Vaqt omili. Aksariyat tovarlarga bo‘lgan bozor talabi uzoq muddatli davr mobaynida elastiklikroq bo‘ladi.
Bir tomondan, aksariyat insonlarga iste’molchilik ta’blarini o‘zgarishiga ancha vaqt talab qilinadi. (masalan, qandolat mahsulotdariga bo‘lgan narx keskin oshirilsa ham mahsulotlarni sotish hajmi bir vaqtning o‘zida pasayib ketmaydi).
Boshqa tomondan, bir tovaga bo‘lgan talab boshqa bir tovarning mavjudigi bilan ham izohlanishi mumkin. Masalan, neftga va shu bilan bir qatorda benzinga bo‘lgan narxning oshib borishi qisqa muddat ichida yo‘l bosishni qisqarishiga olib kelmaydi, lekin, uzoq muddatli davr mobaynida eski avtomashinalarni yangi yoqilg‘i kam harajat qiladigan modellari bilan almashtirilishiga va shu orqali kam benzin ishlatilishiga olib keladi.
Tovarga bo‘lgan harajatlar darajasi. Iste’molchi byudjetidan tovarga yuqori darajada harajatlar qilish aksariyat tovarlarga bo‘lga talabni narxlarni o‘zgarishiga o‘ta sezuvchan qilib qo‘yadi. Masalan, sanoat iste’molchisiga bir-birlik tovarga bo‘lgan narx emas, balki unga bir oy yoki bir yilda qilinadigan harajatlar muhim hisoblanadi.
Tovarning iste’molchi uchun zarurligi. Tovarning iste’molchi uchun yuqori darajadagi zaruriyati narxga bo‘lgan past elastikligini aniqlab beradi.
|
| |
Исследование в XXI веке Июня, 02 г 678 O’zbekiston akkreditlashtirish milliy tizimining huquqiy asoslari

Международный
научный
журнал
№
11
(100),
часть
2
«
Новости
образования
:
исследование
в
XXI
веке
»
Июня
, 202
3
г
678
O’ZBEKISTON AKKREDITLASHTIRISH MILLIY TIZIMINING HUQUQIY ASOSLARI
Xaydarov Furqat Rustamjon o’g’li
Andijon mashinasozlik instituti 4-kurs talabasi
Xamdamov Baxrom Raimdjonovich
Andijon mashinasozlik instituti katta o’qituvchi, t.f.f.d.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada akkreditlashtirish tizimi, uning turlari, faoliyat
ko‘lami, shuningdek, respublikamizda akkreditlashtirish milliy tizimi, uning me’yoriy –
xuquqiy asoslari, bu borada olib borilayotgan isloxotlar, akkreditlashtirish milliy tizimi
tuzilmasi va tarkibi masalalari yoritilgan, shuningdek O’zbekiston milliy akkreditlashtirish
tizimi me’yoriy xujjatlari tahlіl etіlgan
.
Kalit so‘zlar
:.qonun, akkreditlash, me’yoriy, xuquqiy, xujjat, muvofiqlik, baholash,
milliy tizim, organ.
Davlatlarning va maxalliy korxonalarning o‘zaro bir-biri bilan savdo,
iqtisodiy,
texnikaviy va kommunikatsion aloqalarini amalga oshirish zamirida xom ashyo, maxsulot,
texnika-texnologiyalar harakati mavjud. Bu xarakatlarni bajarishda “o‘lchov”
faoliyati ikki
tomon balansini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘lchov ishlarini to‘g‘ri amalga
oshirish metrologik ta’minot va metrologik xizmat faoliyatlari bilan tartibga solinadi.
Hozirgi vaqtda iste’molchilar talabini qondirish va eksport saloxiyatini yuksaltirish
masalalari yuzaga kelganda faqat korxona maxsulotlarini raqobatbardoshlilik ko‘rsatkichini
oshirish yo‘li bilan muvaffaqiyatga erishish mumkin. Sifatni nazorat qilmasdan, ya’ni
xatolarni o‘z vaqtida aniqlamasdan oldin sifatni ta’minlash mumkin emas, so‘ngra minimal
yo‘qotishlar bilan ularni operativ bartaraf qilish lozim.
Har qanday faoliyat yoki yo‘nalish nima maqsadni ko‘zlashidan qat’iy
nazar albatta
qonunlashtirilishi, tartibga tushirilishi, faoliyatni olib borish esa ma’lum me’yoriy hujjatlar
asosida olib borilishi talab etiladi. Xuddi shuningdek, sertifikatlashtirish faoliyati ham
bundan mustasno emas. Akkreditlashtirishning qonuniy va me’yoriy asoslari hamda bazasi
1-rasmda keltirilgan.
Ishlab chiqarish omillari - Mikroiqtisodiyot – Makroiqtisodiyot fanidan mustaqil ta’lim ishi

|
Mikroiqtisodiyot – Makroiqtisodiyot fanidan mustaqil ta’lim ishi
|
bet | 3/21 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 3,87 Mb. | | #118073 |
Bog'liq MavzuIshlab chiqarish omillari barcha iqtisodiy tizimlarda amal qilib kelmoqda. Bu omillarga turlicha ma‘no berilgan. Masalan, “Siyosiy iqtisod” darsliklarida ishlab chiqarish omili 2 turga bo’lingan edi, ya‘ni:
1. Moddiy omil;
2. Shaxsiy omil.
Moddiy omilni tashkil etuvchi mehnat qurollari va mehnat predmetlari (er, suv, yer usti va yer osti boyliklari - ko’mir, neft‘, gaz, ruda, metall...) ham ishlab chiqarish vositalari deb ta‘rif berilgan edi, ishchi kuchi esa ishlab chiqarishning деб shaxsiy omili yuritiladi.
Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitidagi adabiyotlarda ishlab chiqarishning to’rt omili ko’rsatilmoqda: mehnat, kapital, yer-suv, tadbirkorlik faoliyati tan olindi.
Ishlab chiqarish omillari
|
___________________________↓_______________________
↓ ↓ ↓ ↓
Mehnat bilan ishchi kuchi bir xil ma‘noga ega emas. Mehnat turli omillarning birikishi natijasida amal qiladi. Ya‘ni, mehnat ishchi kuchini ishlab chiqarish vositalari bilan qo’shilishi natijasida sodir bo’ladi va uning pirovard natijasi daromad topish bilan tugallanadi.
Ishchi kuchi insonning mehnatga bo’lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yig’indisidir. Bunda bilim, malaka, tajriba qo’llaniladi.
Kapital tushunchasi turlicha ta‘riflanadi. Ko’pchilik adabiyotlarda kapitalni kapitalizmga xosligi aytilgan va o’z egasiga qo’shimcha qiymat keltiruvchi qiymat, o’z-o’zidan ko’payuvchi, o’suvchi qiymat deyilgan.
Ayrim g’arb iqtisodchilari ham, masalan, J. Keark, L. Valras, I. Fisherlar kapitalga daromad keltiruvchi, foiz keltiruvchi qiymat deb ta‘riflaganlar. Kapitalni qiymat tomonini e‘tiborga olib, ayrim iqisodchilar, kapitalning moddiy ob‘ektini (mashinalar, asbob-uskunalar, inshootlar, zavod-fabrikalar, omborlar, transport vositalari va hakozolar) narsa va hodisalarning ashyoviy tomonini ko’rsatadilar. Shu sababdan ular kapitalni doimiy, o’zgarmas tushuncha sifatida qarab, ishlab chiqarish vositalarini kapital deb ataydilar. Bu tushunchalarni umumlashtirgan holda kapitalni moddiy va ashyoviy hamda uni qiymat ko’rinishidan iborat deb qarab, uni bozor iqtisodiyoti sharoitida kapital deb ishlatiladi.
Kapital o’z egalariga daromad keltiradigan ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishning hamma sohalarida ishlatiladigan ishlab chiqarish vositalarini, sotishga tayyor turgan tovarlarni, yangi vositalar va ishchi kuchini sotib olishga mo’ljallangan pul mablag’laridan iboratdir. “Kapital” moddiy va qiymat ko’rinishiga ega bo’lgan iqtisodiy tushunchadir.
Tadbirkor - iqtisodiy resurslar, ya‘ni ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi resurslarining, tabiiy resursining bir-biriga qo’shilishini ta‘minlaydigan, tashkilotchi, yangilikka intiluvchi, iqtisodiy va xavf-xatardan, javobgarlikdan qo’rqmaydigan kishidir.
Barcha resurslarni harakatga keltirish tadbirkorlik qobiliyati deb yuritiladi.
|
| |
Исследование в XXI веке mehmonhonada joy bron qilish Abdurasulov Muslimbek Abdugʻani oʻgʻli

|
Исследование в XXI веке mehmonhonada joy bron qilishBog'liq Abdurasulov Muslimbek Abdugʻani oʻgʻli
№ 9(100), часть 3
апрель, 2023 г
Международный научный журнал
«Новости образования: исследование в XXI веке»
MEHMONHONADA JOY BRON QILISH
Abdurasulov Muslimbek Abdugʻani oʻgʻli Toshkent Kimyo xalqaro Universiteti Kimyo international university in Tashkent
Annostatsiya:Har bir xizmat uchun mening ko'rsatmalarim: Turli bronlash tizimlarida mehmonxonalarni qidirishingiz va natijalarni solishtirishingiz mumkin. Qayerdadir interfeys qulayroq, lekin qayerdadir mehmonxonalarning kattaroq ma'lumotlar bazasi mavjud. Shuning uchun uni ishlatish eng yaxshisidir Mehmonxona qidiruv tizimlari bir vaqtning o'zida barcha bronlash tizimlarini qidirayotganlar.
Kalit so’zlar:Mehmonxona, Mastercard, Visa, Elektron pochta, Rumguru, Moskva mehmonxonalari, VashOtel.RU, Islet, Hotels.com, Expedia.com.
Sayohatga chiqdizmi demak sizda barchasi zor bolishi kerak. Bizni tashvishga solayotgan birinchi masalalardan biri mehmonxonalarni bron qilish. Shubhasiz, biz doimo xohlaymiz arzon mehmonxonalarni toping. Bizning sharoitimiz unutilmas bo'lishi uchun mukammal sharoitlarga ega. Bugun biz sizga yordam beramiz!Mehmonxonani mustaqil ravishda bron qilish uchun sizga ozgina vaqt va uchta oddiy narsa kerak bo'ladi:
Internetga kirish. Endi u deyarli hamma joyda: uyda, mobil, kafeda, savdo markazlari, mehmonxonalar va boshqalar.
Bank kartasi (debet yoki kredit) Mastercard, Visa yoki shunga o'xshash. Buni oldindan, sayohatdan oldin, o'z shahringizda qilishingiz kerak.
Elektron pochta. Uning manzili bron qilishda ko'rsatilishi kerak, u erda siz tasdiqlovchi elektron pochta xabari va bronlash kodini olasiz. Aytgancha, endi ba'zi tizimlar mehmonxonani kartasiz bron qilish imkonini beradi.
Bronlash tizimi nima ?
Bronlash tizimi - bu mehmonxonani bron qilish imkonini beruvchi veb-sayt bo'lib, aslida u butun dunyo bo'ylab mehmonxonalar ma'lumotlar bazasidir. Mehmonxonalarning o'zlari o'z xonalarini Internet orqali ijaraga olishlari uchun unga qo'shiladi. Bronlash tizimlari foydalanuvchilardan o'z ma'lumotlar bazasidan foydalanganlik uchun komissiya olmaydi, lekin to'g'ridan-to'g'ri mehmonxonadan pul oladi. Ya'ni, qoida tariqasida, Internet
orqali yoki joyida (qabulxonada) xonada yashash narxi siz uchun o'zgarmaydi. Ammo barchasi ma'lum bir mehmonxonaga bog'liq, chunki bu narxlarni o'zi belgilaydi, masalan, u oldindan bron qilganingizda chegirma olasiz (va joyida chegirma bo'lmaydi) aksiyasini amalga oshirishi mumkin.
Har qanday bronlash tizimida siz mehmonxonalarni turli mezonlarga ko'ra tanlashingiz mumkin - mamlakat, shahar, sanalar, odamlar soni, ma'lum xizmatlarning mavjudligi. To'lov bank kartasi orqali amalga oshiriladi . To'lovdan so'ng, sizga bronlash ma'lumotlari bilan elektron pochta xabari keladi (bronlash tasdiqlanishi).
|
| |
Tayanch iboralar - 9-mavzu: ish vaqti sarfini kuzatish uslublari

|
9-mavzu: ish vaqti sarfini kuzatish uslublari
|
bet | 14/15 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 106,24 Kb. | | #231384 |
Bog'liq 9-mavzu ish vaqti sarfini kuzatish uslublariTayanch iboralar
Ish vaqtini kuzatish zarurligi, uning uslublari, ish vaqtini bevosita o‘lchash, momentli uslub bilan kuzatish, ish vaqtini kuzatishning kuzatishiga tayyorgarlik ko‘rish, kuzatish, o‘lchash, kuzatish natijasida olinganmalumotlarni taxlil qilish kabibosqichlari, shaxsi yfotografiya tushunchasi, o‘tkazish tartibi, va bosqichlari, o‘ziga xos xususiyatlari, ma’lumotlarni taxlil qilish tartiblari, o‘z-o‘zini ish vaqti fotografiyasi, o‘tkazish va olingan ma’lumotlarga ishlov berish tartibi, ish vaqtini kuzatishning momentli uslubi, o‘tkazish va olingan ma’lumotlarni tahlil qilish tartiblari.
qisqacha xulosalar
Mehnatni tashkil etish va normalash sohasidagi amaliy ishni bevosita ish joyida ish vaqti sarfini kuzatish orqali o‘rganish muhim ahamiyatga ega. Ishlab chiqarishda yoki xizmat ko‘rsatishda ish vaqti sarfini izchil kuzatmasdan va o‘rganmasdan turib, har bir ish joyining ishlab chiqarish yoki xizmat ko‘rsatish imkoniyatlarini, eng unumli, o‘ng‘ay mehnat usul va uslublarini o‘rganish, ish vaqtining zoe ketishini aniqlash va ular yuzasidan zarur ma’lumotlar olish mumkin emas.
Ish vaqtining individual fotografiyasi ijrochi mehnatining tashkil etilgan holatini, uning ishi, xizmati mazmunini har tomonlama va eng to‘liq xarakterlaydi, bajarilgan usullar miqdorini va ular qancha davom etganini, shuningdek, zoe ketgan ish vaqtining hammasini ko‘rsatib beradi.
Muayyan ishlab chiqarish yoki xizmat ko‘rsatish ish joylarida ommaviy tus olgan ish vaqti isrofgarchiligi sabablarini aniqlash uchun bir guruh ishchilarning ish kuni fotografiya qilinadi, ya’ni kuzatiladi.
Mehnatni tashkil etishning brigada shakli mavjud bo‘lgan joyda har bir brigada a’zosining qay darajada bandligini, ular o‘rtasida mehnat qay darajada taqsimlanganligini aniqlash uchun ish vaqti sarfini kuzatish katta ahamiyatga ega.
O‘z-o‘zini fotografiya qilishning o‘ziga xos xususiyatlari uning ommaviy va faol xarakterga ega ekanligidir. U vaqtining zoe ketganliginigina qayd qilib qolmasdan, mehnatni va ishlab chiqarishni tashkil qilishdagi kamchiliklarni yo‘qotish chora-tadbirlarini ishlab chiqishga ishchilar ommasini ham keng jalb qilish imkonini beradi.
|
| |
Исследование в XXI веке ноябрь, 2022 г 905 bozor iqtisodiyoti modellari

Международный
научный
журнал
№
4 (100),
часть
1
«
Новости
образования
:
исследование
в
XXI
веке
»
ноябрь
, 2022
г
905
BOZOR IQTISODIYOTI MODELLARI
Qiyomov Yusuf To‘xtasin o‘g‘li
Xalqaro Innovatsion Universetiti
Iqtisodiyot va aniq fanlar kafedrasi mudiri
Dilmurodov Shohnur Shukir o‘g‘li
talaba
Xujamurodov Ulug‘bek Boxodir o‘g‘li
talaba
Annotatsiya:
Aralash iqtisodiyot modeli — bozor iqtisodiyotining yuksak mehnat
unumi, Bozor munosabatlari bilan birgalikda nobozor munosabatlari haqida, Bozordagi
faoliyat tartibqoidalarini qonunlari, Korporativ iqtisodiyot modeli haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar
:
Bozor, iqtisodiyot, modell, texnologiya, daromad, subʼyekt, sektor,
bozor xoʻjaligi.
Bozor iqtisodiyoti modellari
— bozor iqtisodiyotining turlari.
Bozor iqtisodiyoti
modellari m.ning iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarga xos boʻlgan aralash iqtisodiyot,
ijtimoiy bozor xoʻjaligi va korporativ iqtisodiyot koʻrinishlari mavjud.
Aralash iqtisodiyot modeli — bozor iqtisodiyotining yuksak mehnat unumi,
neʼmatlar toʻkinchiligini taʼminlaydigan, eng mukammal texnologiya va yuqori malakali ish
kuchiga ega boʻlgan turi. Bu modedda mulkiy xilmaxillik mavjud boʻladi; xususiy mulkning
individual va hissabay shakllari ustuvorlik qiladi, davlat va nodavlat mulki, iqtisodiyotning
davlat va nodavlat sektorlari taraqqiy etadi. Yirik, oʻrta va
kichik biznes muvozanatli
holatda rivojlanadi. Bozor munosabatlari bilan birgalikda nobozor munosabatlari ham
mavjud boʻladi. Bu esa sahovat va xayrehson ishlarining keng rivojlanishiga zamin
yaratadi, raqobat bilan birgalikda hamkorlik aloqalari yuzaga keladi.
Iqtisodiyotni
boshqarishda bozor mexanizmi bilan bir qatorda davlat mexanizmi ham qoʻllanadi.
Mazkur modelga ommaviy farovonlik xos boʻlsada, ijtimoiy tafovutlar cheklanmaydi,
davlat daromadlarni qayta taqsimlashda faol ishtirok etmaydi,
bu vazifalarni bozor
mexanizmi bajaradi. Aralash iqtisodiyot modeli AQSH, Angliya, Fransiyada mavjud.
Ijtimoiy bozor xoʻjaligi modeli — yuksak texnologiyaga va inson omilining kuchiga
tayanib yuqori mehnat unumdorligini, umuman, bozorning toʻkin boʻlishini taʼminlaydi.
Iqtisodiyoti bu modelga tayangan mamlakatda bozor xoʻjaligi
tabiiytarixiy rivoj topadi,
ishlab chiqarish bozor talablariga javoban ish olib boradi, davlatning iqtisodiyotga
aralashuvi minimal
darajada saqdanib qoladi, iqtisodiyot bozor kuchlari taʼsirida
tartiblanadi va toʻla erkinlashgan boʻladi. Mazkur model "iqtisodiy tartib" modeli
hisoblanadi. Bozordagi faoliyat tartibqoidalarini qonunlar belgilaydi,
iqtisodiyot bozor
mexanizmiga buysunadi, davlat iqtisodiyotning oliy xekami sifatida faoliyat koʻrsatadi,
lekin oʻzi bu jarayonda qatnashmaydi. Bu modelda iqtisodiyotning davlat sektoridan koʻra
Nazorat va muhokama uchun savollar

|
Nazorat va muhokama uchun savollar
|
bet | 15/15 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 106,24 Kb. | | #231384 |
Bog'liq 9-mavzu ish vaqti sarfini kuzatish uslublariNazorat va muhokama uchun savollar
Ish vaqti sarfini kuzatishning individual fotografiyasi to‘g‘risida tushuncha va uni o‘tkazish tartiblari nimalardan iborat?
Ish vaqti sarfini kuzatishning guruhlar fotografiyasini o‘tkazish tartiblari nimalardan iborat?
Ish vaqti sarfi kuzatuvi brigada fotografiyasining o‘ziga xos hususiyatlari nimadan iborat?
O‘z-o‘zining ish vaqti sarfini fotografiya qilish tartiblari nimadan iborat?
Ish vaqti sarfini momentlik uslub bilan kuzatishning o‘ziga xos xususiyatlari nimalardan iborat?
Asosiy adabiyotlar
Abdurahmonov Q.X. Mehnat iqtisodiyoti. Darslik. -T.: Mehnat, 2009
Genkin B.M. Organizatsiya, normirovanie i oplata truda na promыshlennыx predpriyatiyax. Uchebnik dlya vuzov. M.: Izdatelstvo «Norma». 2008.
Nazarov A.SH. «Mehnatni tashkil etish va normalash». Darslik . T.: 2004.
Organizatsiya i normirovanie truda. Pod red., Adamchuk V.V. M.:.1999.
Ekonomika truda / Pod red.Gorelova N.A. – Uchebnik. SPb.: Piter, 2007.
Praktikum po ekonomike, organizatsii i normirovaniyu truda. Uchebnoe posobie. Pod.redaksiyu proyu.P.E.SHlendera. M.:Vuzovskiy Uchebnik. 2007.
Rofe A.I. i dr.«Ekonomika truda», uchebnik dlya vuzov. M.:. MIK – 2000.
Ekonomika truda Volgina N.A., YU.G. Odegova. (sotsonalno – trudovыe otnosheniya ) , pred red., 2002
|
| |
Lokal tarmoq kamchiliklari

|
Lokal tarmoq kamchiliklari
|
bet | 4/4 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 3,35 Mb. | | #106715 |
Bog'liq Lokal tarmoqqa kirish - Lokal tarmoqlar yoki LANlar keng qo'llanilgan bo'lsa-da, ularning ham kamchiliklari mavjud. Quyidagi, lokal tarmoqlarning muammo bo'lishi mumkin bo'lgan kamchiliklarni ko'rib chiqamiz:
- Xavfsizlik Mavzusidagi Tarmoq Muammolari: Lokal tarmoqlarda xavfsizlik tarmoqdagi eng muhim asosiyatlaridan biri hisoblanadi. Agar xavfsizlik sozlamalari noto'g'ri o'rnatilgan bo'lsa, tarmoqda atakalardan tashqari, vayronlar va hujumlar uchun ochiq bo'lib qolishi mumkin.
- Tarmoq Bo'sh Vaqtida Xavfli Bo'lishi: Lokal tarmoqlar, tarmoqda boshqa qurilmalarni qo'shish orqali va so'rovlar tufayli yoki administratorlar orqali unchalik sezilmasa ham avtomatik ravishda boshqa qurilmalar bilan ulanadi. Bu, tarmoqda tanimsiz qurilmalarni tanib olish imkoniyatini ochadi.
- Tezlik: Lokal tarmoqlar o'rtacha tezlikka ega bo'lsa-da, yuqori trafik tufayli yoki yetersiz tuzilganlik sabablari bilan kam tezlashib, boshqa qurilmalar orasida ma'lumot almashish va uzatishni chekadi.
- Qo'shimcha Kutilayotgan Xizmatlarning Cheklanishi: Tarmoqda qo'shimcha xizmatlar (masalan, printerlarga ulanish, fayllarni almashish) uchun o'zgartirilgan sozlamalarning noto'g'ri bo'lishi yoki ulanishda muammo paydo bo'lishi mumkin. Bu turi xizmatlarni hamkorlik qiluvchi dasturlar bilan to'g'ridan-to'g'ri ishlashini ta'minlashda muhimdir.
- Yo'l Yo'natuvchi (Router) Xavfsizlik Tuzilishi: Lokal tarmoqda ishlaydigan yo'l yo'natuvchilarning xavfsizlik sozlamalari noto'g'ri o'rnatilgan bo'lsa, tarmoq bo'sh vaqtida hujum va xavfsizlik muammolariga ega bo'ladi.
- Havo Uchun Xavfsizlik Tuzilishi: Lokal tarmoqda ishlaydigan qurilmalarning (masalan, Wi-Fi router) xavfsizlik sozlamalari noto'g'ri o'rnatilgan bo'lsa, tarmoq havo tarmoq orqali hujumga uchraydi.
- Qurilmalar Arasidagi Fizikaviy Munosabatlar: Fizikaviy munosabatlarda muammolar (masalan, Ethernet kabelining noto'g'ri ulanishi yoki kabel ta'siri) tarmoqdagi bog'liq muammo bo'lishiga olib kelishi mumkin.
- Internetga Ulashish Kamchiliklari: Agar lokal tarmoq internetga ulanmagan bo'lsa, internetga ulanishda kamchiliklar yuzaga kelishi mumkin. Internetga ulanish uchun sozlamalarning to'g'ri o'rnatilmasi va uzoqmasofa xavfsizlikni ta'minlash muhimdir.
Bu kamchiliklar tarmoq administratorlari va qurilmalardan foydalanuvchilar uchun muhimdir va ularni bartaraf etish uchun kerakli tuzilmalarni o'rnatish va sozlash shart. E’tiboringiz uchun raxmat!
|
| |
Lokal tarmoqqa kirish. Uning xizmatlari - bet 3

|
Lokal tarmoqqa kirish. Uning xizmatlari
|
bet | 3/4 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 3,35 Mb. | | #106715 |
Bog'liq Lokal tarmoqqa kirish Umuman olganda, lokal tarmoqlar korxona, uy, maktab, yuqori ta'lim muassasalari kabi joylarda keng qo'llaniladi. Bu joylarda ko'p qurilmalar bir-biriga bog'langan va o'zaro ma'lumot almashishni osonlashtiruvchi tarmoqlar o'rnatilgan. Lokal tarmoqlar, bir nechta kompyuter va qurilmalar orasidagi axborot almashtirish, resurslarga qo'shilish va ma'lumot almashish uchun mo'ljallangan tarmoqlardir. Lokal tarmoqlarning avzalliklari quyidagilardir: - Tezlik: Lokal tarmoqlar o'rtacha tarqalgan tezlikka ega bo'ladi, chunki ularning fizikaviy masofasi qisqa. Bu, ma'lumot almashinuvi va boshqa tarmoq xizmatlaridan foydalanishni osonlashtiradi.
- Resurslar Uchun Oson Ulanish: Lokal tarmoq, kompyuterlarni bir-biriga oson ulanishga imkon beradi. Bu orqali resurslarni (printerlar, disk joylashuvlar, serverlar) boshqarish va ulashish oson bo'ladi.
- Xavfsizlik: Lokal tarmoqlarning xavfsizlik sozlamalari o'z hisoblanadi va qurilmalarning xavfsizlikni oshirish uchun keng imkoniyatlar mavjud. Bu, tarmoqda ma'lumotlarning himoyalanganligini ta'minlaydi.
- Kam Trafik: Lokal tarmoqlar, tarmoqdagi qurilmalar orasidagi trafikni kamaytiradi. Internetga murojaat qilmasdan, tarmoqdagi ma'lumotlarni almashish va ulanish oson bo'ladi.
- Administrator Uchun Oson Boshqaruv: Lokal tarmoq, administratorlar uchun tarmoqdagi qurilmalarni oson boshqarish va sozlash imkoniyatlarini ta'minlaydi. Tarmoqdagi ma'lumotlarni monitoring qilish va kerakli sozlamalarni o'zgartirish administrator uchun oson bo'ladi.
- Resurslar Uchun Boshqaruv: Lokal tarmoq orqali resurslarni (masalan, printerlar yoki disk joylashuvlar) boshqarish oson. Bu, resurslarga qo'shilish va ularni boshqarish imkoniyatlarini oshiradi.
- Samarali Multimediya Almashtirish: Lokal tarmoq, multimediya ma'lumotlarini (audio, video) samarali tarzda almashish va ulanish imkoniyatlarini o'z ichiga oladi. Bu, multimediya resurslarini samarali tarzda almashish uchun yaxshi platforma ta'minlaydi.
|
| |
Marshrutlash bu - kerakli manzilga axborot blokini uzatish yo’lini aniqlash jarayonidir

|
Marshrutlash bu - kerakli manzilga axborot blokini uzatish yo’lini aniqlash jarayonidir
|
bet | 2/4 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 3,35 Mb. | | #106715 |
Bog'liq Lokal tarmoqqa kirishMarshrutlash bu - kerakli manzilga axborot blokini uzatish yo’lini aniqlash jarayonidir. - Marshrutlash bu - kerakli manzilga axborot blokini uzatish yo’lini aniqlash jarayonidir.
- Seleksiyalash – tegishli manzildagi axborotni saralash demakdir.
- Kompyuter tarmoqlari server (yoki xizmatchi kompyuter), konsentrator (HUB), axborot uzatish kabellari va modemdan tashkil topadi.
- Server – tarmoq ishini ta’minlovchi maxsus kompyuter.
- Konsentrator (HUB) – tarmoqda kompyuterlarni o’zaro axborot almashinuvini ta’minlovchi maxsus qurilma.
- Axborotni uzatish kabellari – tarmoqda axborotni bir kompyuterdan boshqasiga uzatishga xizmat qiladi.
- Modem – axborotni kompyuterdan uzatish kabeliga o’tkazuvchi maxsus elektron qurilma. Modem “modulator” va “demodulator” so’zlari birlashmasidan hosil bo’lgan.
Kompyuterlarni mahalliy tarmoqga ulashning uch kurinishi mavjud: - Kompyuterlarni mahalliy tarmoqga ulashning uch kurinishi mavjud:
— shinali; — yulduzsimon. Halqasimon bog’lanishda kompyuterlar yopiq chiziq buyicha bog’langan bo’ladi. Tarmoqning kirish qismi chiqish qismi bilan ulangan bo’ladi. Axborot halqa bo’yicha kompyuterdan kompyuterga o’tadi. Tarmoqning shinali boglanishida ma'lumotlar uzatuvchi kompyuterdan shina bo’yicha har ikki tomonga uzatiladi. Yulduzsimon bog’lanishda markaziy kompyuter mavjud bo’lib, unga qolgan barcha kompyuterlar boglangan bo’ladi. Lokal tarmoq nma uchun kerak Lokal tarmoq (LAN) bir nechta kompyuter, printer, server, va boshqa qurilmalarning joylashgan yagona fizikaviy yoki logikaviy tarmoqdir. Lokal tarmoqning yaratilishi va ishlatilishi uchun bir nechta sabablarni ko'rib chiqamiz: - Ma'lumot Almashtirish: Lokal tarmoq, kompyuterlar o'rtasida ma'lumot almashishni osonlashtiradi. Bu orqali fayllarni almashish, printerlarni ulashish, boshqa qurilmalar bilan ma'lumot almashish oson bo'ladi.
- Internetga Ulashish: Lokal tarmoq internetga (global tarmoq) ulashishni ta'minlaydi. Moddiy yoki ma'lumot almashish uchun internetga ulanish, lokal tarmoqni ulkan tarmoqqa bog'lash orqali o'tkaziladi.
- Xavfsizlik: Lokal tarmoq tuzilishi va tarmoqdagi qurilmalarning xavfsizlik sozlamalari, tarmoqdagi ma'lumotlarni himoya qiladi. Xavfsizlik, ma'lumotlar almashinuvi va ma'lumotlar saqlanishi uchun juda muhimdir.\
- Printer va Qurilmalar Bilan Ishlash: Lokal tarmoq, bir nechta kompyuterlarning bitta printer yoki boshqa qurilma bilan bir-biriga ulanishi uchun oson yechimdir. Bu, kompyuterlarning ortak qurilmalarga yoki printerlarga murojaat qilishini osonlashtiradi.
- Multimedia Almashtirish: Lokal tarmoq orqali multimedia (audio, video) ma'lumotlarini almashish va ulanishni osonlashtiradi. Bu, multimediya resurslarini jamoatchilikda foydalanishni osonlashtiradi
|
| |
Kirishmali yarimo`tkazgichlarda erkin elektronlarning energetik satxlarini o`rganish

Международный научный журнал № 7(100), часть 1
«Научный импульс» Февраль, 2023
136
KIRISHMALI YARIMO`TKAZGICHLARDA ERKIN
ELEKTRONLARNING ENERGETIK SATXLARINI O`RGANISH
Ubaydullayev Abrorbek Farxod o`g`li
Mannonov Temur Bahodir o`g`li
Namangan muhandislik-texnologiya instituti talabalari
Annonatsiya: Yarimo`tkazgichli asboblarda kiremnini energiya satxini o`zgarishini
o`rganildi. Akseptor va donor satxlar yarimo`tkazgichlarning taqiqlangan sohasida
joylashishini ko`rib chiqildi
Kalit so`zlar: akseptor va donor aralashma, kambag`allashgan soha, taqiqlangan
zona.
ИССЛЕДОВАНИЕ УРОВНЕЙ ЭНЕРГИИ СВОБОДНЫХ ЭЛЕКТРОНОВ В
ИНДУКЦИОННЫХ ПОЛУПРОВОДНИКАХ
Убайдуллаев Аброрбек Фарходович
Маннонов Темур Баходирович
Студенты Наманганского инженерно-технологического института
Аннотация:
Исследовано
изменение
энергетического
уровня
полупроводниковых приборов. Считалось, что акцепторный и донорный уровни
расположены в запрещенной зоне полупроводников.
Ключевые слова:
акцепторно-донорная смесь, обедненная зона, запрещенная
зона.
STUDY OF ENERGY LEVELS OF FREE ELECTRONICS IN INTRODUCTIVE
SEMICONDUCTORS
Ubaydullayev Abrorbek Farkhod oglu
Mannonov Temur Bahodir oglu
Students of Namangan Institute of Engineering and Technology
Annotation: Changes in the energy level of the cell in semiconductor devices have
been studied. The location of the acceptor and donor layers in the forbidden area of
semiconductors was considered
Исследование в XXI веке май, 2023 465 elektr zanjirlar va ularning elementlari

Международный
научный
журнал
№
10
(100),
часть
2
«
Новости
образования
:
исследование
в
XXI
веке
»
май
, 2023
465
ELEKTR ZANJIRLAR VA ULARNING ELEMENTLARI
Qurbonboyeva Qunduzxon Komiljon qizi
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti
fizika fakulteti, fizika yo'nalishi 2-kurs talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola elektr zanjirlari nazariyasini o'rganishni endi
boshlayotganlar uchun. Har doimgidek, biz formulalar o'rmoniga kirmaymiz, lekin biz
asosiy tushunchalarni va tushunish uchun muhim bo'lgan narsalarning mohiyatini
tushuntirishga harakat qilamiz.
Kalit so’zlar:
elektr zanjiri, elementar elektr, elektrotexnik qurilmalar, elektozanjirlar
tasnifi.
Eng oddiy elektr zanjirini ko'rib chiqing. U nimadan iborat? U generatorga ega - oqim
manbai, qabul qiluvchi (masalan, lampochka yoki elektr motor), shuningdek uzatish tizimi
(simlar). O'chirish simlar va batareyalar to'plami emas, balki kontaktlarning zanglashiga olib
kelishi uchun uning elementlari o'tkazgichlar bilan o'zaro bog'langan bo'lishi kerak. Oqim
faqat yopiq zanjirda oqishi mumkin. Keling, yana bir ta'rif beraylik:
- Bular o'zaro bog'langan oqim manbai, uzatish liniyalari va qabul qilgich.
Albatta, manba, lavabo va simlar - elementar elektr davri uchun eng oddiy variant.
Haqiqatda turli sxemalar ko'plab elementlar va yordamchi uskunalarni o'z ichiga oladi:
rezistorlar, kondansatörler,
pichoq kalitlari, ampermetrlar, voltmetrlar,
kalitlar, kontaktli
ulanishlar, transformatorlar va boshqalar.
Elektr zanjiri — elektr energiyasi manbalari, qabul qilgichlari (isteʼmolchilari) va ularni
bir-biriga tutashtiruvchi oʻtkazgichlar (simlar) majmui. Elektr zanjiri tarkibiga ulabuzgichlar
(viklyuchatellar), qayta ulagichlar (pereklyuchatellar), saqlagichlar,
himoyalash va
kommutatsiya (uzibulash) apparatlari, oʻlchash va nazorat asboblari va boshqalar ham
kiradi. Elektr zanjiri yordamida elektr energiyasi (elektromagnit
energiya yoki zanjirida
elektr toki, elektr yurituvchi kuch EYUK, potensiallar farqi mavjud boʻlgan boshqa tur
energiya)
uzatiladi, tarqatiladi hamda kuchlanishi pasaytiriladi yoki oshiriladi. Elekt
energiyasi manbalarida biror turda gi energiya (suv, issiklik va boshqalar ener giyasi) elektr
energiyasiga, qabul qil gichlar (isteʼmolchilar)da elektr ener giyasi issiqlik,
mexanik va
boshqalar tu| energiyaga aylantiriladi. Elektr zanjiri rejim" (ish maromi) barcha
Исследование в XXI веке XX asrning madaniy hayoti

XX ASRNING MADANIY HAYOTI HAQIDA
Axmedova Gòzal Abduvalievna Sirdaryo viloyati Yangiyer shahar 1-maktab tarix fani o'qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu tezisda 20- asr madaniy hayoti haqida maʼlumotlar bor boʻlib ularni taxlil qilamiz.
Kalit soʻzlar: Ilm, maʼrifat madaniyat, siyosat, gʻoyalar, xalq, istiqol.
20-asr boshlaridagi siyosiy rivojlanish kontseptsiyalari. 20-asr boshlarida Yevropa va Shimoliy Amerikaning siyosiy va iqtisodiy rivojlanishi
20-asr boshlaridagi siyosiy rivojlanish kontseptsiyalari. 20-asr boshlarida Yevropa va Shimoliy Amerikaning siyosiy va iqtisodiy rivojlanishi
XIX asrning ikkinchi yarmidagi ijtimoiy-siyosiy harakatlar
Islohotlardan keyingi Rossiyaning ijtimoiy-siyosiy hayoti muhim jarayon - muxolifatchilar avlodlarining liberallardan ekstremal radikallarga aylanishi bilan ajralib turadi.
Hokimiyat tomonidan islohotlarning tugallanmaganligi liberal lagerda umumiy norozilikni keltirib chiqardi va islohotdan keyingi rus haqiqatining nomuvofiqligi, avtokratiyani saqlab qolishning zararli oqibatlari Rossiyada inqilobiy harakatning rivojlanishini rag'batlantirdi.
XIX asrning 60-80-yillarida. Populizm ijtimoiy va inqilobiy harakatda yetakchi oʻrinlarni egalladi. Populistik ta'limotning asosiy qoidalarini A.I.Gerzen va N.G. Chernishevskiy. Ularning fikricha, Rossiya dehqon jamoasi orqali sotsializmga o'tishi mumkin edi. Bu taʼlimot M.A. asarlarida yanada rivojlantirildi. Bakunin, P.L. Lavrov, P. Tkachev.
Xalqchilik mafkurasi harakat taktikasiga bevosita ta’sir ko‘rsatdi. 1874 yilda sotsialistik g'oyalarni targ'ib qilish uchun xalq orasida yurish deb ataladigan narsa amalga oshirildi. 1876-yilda “Yer va erkinlik” populistik tashkiloti vujudga keldi, keyinchalik u ikki tashkilotga boʻlindi. Aleksandr II ning o'ldirilishidan keyin xalqchi tashkilotlar amalda tor-mor etildi.
19-asrning 2-yarmida Rossiyada liberalizm gʻoyalari yanada rivojlanib, bir qator zemstvolarda maʼqullandi. Rus liberallari asosiy maqsadni konstitutsiyaviy hukumat oʻrnatishda koʻrdilar (I.I.Petrunkevich, D.N.Shipov, B.N.Chicherin). Mehnatkashlar harakati ijtimoiy-siyosiy hayotning ta’sirchan omiliga aylanadi. 1970-yillarda ishchilar tashkilotlarini yaratishga birinchi urinishlar boʻldi. Ularning ishtirokchilari avtokratiyani ag'darish, siyosiy erkinlik, ijtimoiy qayta qurish tarafdori edilar. Populizm inqirozi va ishchilar harakatining kuchayishi natijasida ziyolilarning bir qismi gʻarbning eng radikal mafkurasi boʻlgan marksizmga yuz tutmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR………………………………

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR………………………………
|
bet | 2/7 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 2,33 Mb. | | #255969 |
Bog'liq Xitoy Xalq Respublikasi foydali qazilmalari va uning xo`jalikdagiFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR………………………………..
KIRISH
Mavzuning dolzarbligi: Xitoy — industrialagrar mamlakat. 1949-yil xalq inqilobidan soʻng xalq xoʻjaligini tiklashga kirishdi va dastlabki 5 yil ichida yuksak natijalarga erigddi. Ammo undan keyingi 20 yildan ortiq davr ichida iqtisodiyoti nihoyatda qiyin ahvolga tushib qoldi. 1978-yilda boshlangan iqtisodiy islohotlar mamlakat iqgisodiyotini rivojlanish yoʻliga olib chiqsi. Iktisodiy oʻsish surʼati yiliga oʻrta hisobda 8—10 %, xususiy mulkchilikka asoslangan tarmoqlarda 30 % ga oshdi. 1980-yillar oxirida yalpi ichki mahsulot hajmi 2 baravar koʻpaydi, aholini oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlash muammosi hal boʻldi. 1990-yillar oxirqsa yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi 49 %, qishloq xoʻjaliginiki 19 %, xizmat koʻrsatish tarmogʻiniki 32 %ni tashkil etdi.
Sanoatida koʻp tarmoqli mashinasozlik [stanoksozlik, qishloq xoʻjaligi va transport mashinasozligi, traktorsozlik, avtomobilsozlik (2003-yil 4 mln. 443 ming 700 dona avtomobil ishlab chiqarildi), elektr energetikasi va boshqa sanoat jihozlari, elektron buyum va priborlar, shuningdek, velosiped, tikuv mashinalari, soat va boshqa ishlab chiqarish], kimyo, qora metallurgiya muhim mavqega ega. Sanoatning asosiy tarmoqlaridan — toʻqimachilik [ipgazlama (1996-yil 22,1 mlrd. metr), shoyi, jun gazlama ishlab chiqarish], oziqovkat sanoati rivojlangan. Issiqlik energetika bazasining asosi — koʻmir. U, asosan, Xitoyning shimoliy va shimoli-sharqida qazib olinadi (1993-yil 1149 mln. tonna). Neft mamlakatshimoli-gʻarbi va shimoli-sharqida qazib olinadi (142 mln. tonna). Xitoy shimoli-sharqida yonuvchi slanets konlari, Sichuan soyligi va Saydam tekisligida gaz konlari bor. Yiliga oʻrtacha 1654 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi (asosan, issiqlik elektr styalarida). Poʻlat (yiliga 86 mln. tonna), rangli metallar (alyuminiy, mis, rux, qoʻrgʻoshin, qalay, surma) eritiladi. Sement (490 mln. tonna), mineral oʻgʻit (27 mln. tonna) ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik ham katta ahamiyatga ega [eng qad. tarmoqlari — yigiruvtoʻquv, keramika (chinni va fayans) va uyroʻzgʻor buyumlari ishlab chiqarish]. Xitoy Badiiyhunarmandchilik buyumlari bilan ham mashhur.
|
| |
ASOSIY ADABIYOTLAR - «himoyaga ruxsat etilsin»

|
«himoyaga ruxsat etilsin»
|
bet | 7/7 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 2,33 Mb. | | #255969 |
Bog'liq Xitoy Xalq Respublikasi foydali qazilmalari va uning xo`jalikdagiASOSIY ADABIYOTLAR
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI
1. Mahmudova M.J. Qo’ldosheva M.N. “Jahon mamlakatlari iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi (O‘quv qo‘llanma). NamDU, 2020 – 240 bet.
2. B.A.Bahritdinov va boshqalar. “Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi” (O‘quv qo‘llanma). Toshkent, 2008 – 220 bet.
3. Шевцова Н.С. “Социально-экономическая география мира” Минск 2019.
4. М.И.Бобрик. “Социально-экономическая география” региональная часть: Европа, Америка, Австралия и Океания.
5. Алисов Б, Хореев А. Экономическая география. Ростов Просвешение, 2001.
6. Ўзбекистон республикаси иқтисодиёти. Т. «Ўзбекистон» 1998 й.
7. С. Ғуломов. Ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиёти. Т. Мехнат. 1997.
8. Ахмедов Э.А. Ўзбекистон шахарлари. Тошкент, «Ўзбекистон» 1991 9. Ўзбекистон Республикаси Энциклопедияси. Т. Ўқитувчи 1997 й.
10. Г. Асанов, М.Набихонов, И.Сафаров. Ўзбекистон иқтисодий ва ижтимоий географияси. Т.: «Ўқитувчи», 1994 й.
11. Бахритдинов Б.А. ва бошқалар. Жаҳон ижтимоий-иқтисодий географияси. Т.: 2008.
12. Солиев А., Махамадалиев Р. «Иқтисодий география асослари». Тошкент, Университет, 1996.
13. Солиев А., Сафаров И. «Иқтисодий ва сиёсий география асослари». Тошкент, Университет, 2003.
14. Пардаев Ғ.Р., Хунаров А. Иқтисодий ва ижтимоий география. Ангрен-2004 й
15. Солиев А. Иқтисодий география. Тошкент-2013
QO‘SHIMCHA ADABIYOTLAR.
1. Абирқулов Қ. Иқтисодий география. –Т., «Ўзбекистон» 2004.
2. Алаев Э.Б. Социално-экономическая география. Понятийно терминологический словарь. М., Мысл, 1980.
3, Асанов Г.Р. Социал-иқтисодий география: термин ва тушунчалар изоҳли луғати. –Тошкент, 1990.
4. Баранский Н.Н. Научние принсипи географии. Избр. труди. –М., 1980.
5. Природние ресурси зарубежной Европи и Азии. М., Мисл, 1976.
6. Степанов В.Н. Природа мирового океана. М., Просвешение, 1982
7. Энциклопедический словар географических терминов . М., Мисл, 1968.
8. География, политика и культура (современ. проблемы географии). Л.,1990.
9. Жахон мамлакатлари иқтисодий-ижтимоий географияси фанидан 9-синф учун атлас.
10. Солиев А., Махамадалиев Р. «Иқтисодий география асослари». Тошкент, Университет, 1996.
11. Солиев А., Сафаров И. «Иқтисодий ва сиёсий география асослари». Тошкент, Университет, 2003.
INTERNET SAYTLARI:
www.geografiya.uz
www.arxiv.uz
www.fayllar.uz
|
| |
Glossariy 1 gpa (Grade Point Average)

|
Glossariy 1 gpa (Grade Point Average)
|
bet | 1/5 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 27,38 Kb. | | #153490 |
Bog'liq Glossary
Glossariy
1 GPA (Grade Point Average) — ta’lim oluvchining dastur bo‘yicha o‘zlashtirgan ballari o‘rtacha qiymati.
2 ECTS -- (European Credit Transfer and Accumulation System) — oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoniga Kredit to‘plash va ko‘chirishning Yevropa tizimi asosida ta’limning kredit-modul tizimini joriy etish tartibini belgilaydi.
3 Akademik mobillik — oliy ta’lim muassasasi talabalarining muayyan vaqt mobaynida respublika hududidagi yoki chet eldagi boshqa bir oliy ta’lim muassasasiga o‘qish maqsadida borishi;
4 Mobillik dasturi — ikki yoki undan ortiq oliy ta’lim muassasasi o‘rtasida o‘zaro ta’lim to‘g‘risidagi kelishuv asosida tashkil etilgan akademik mobillik dasturi;
5 Kredit — ta’lim olish natijalariga ko‘ra talaba tomonidan muayyan fan bo‘yicha o‘zlashtirilgan o‘quv yuklamasining o‘lchov birligi. Kreditlar qoidaga muvofiq butun, kasr sonlarda ifodalanishi mumkin;
6 Oliy ta’lim muassasasi — belgilangan miqdordagi kreditlarni tan olishni hisobga olgan holda ta’lim va malaka to‘g‘risidagi hujjat beruvchi muassasa;
7 Kreditlarni berish — malaka yoki uning alohida qismlariga qo‘yilgan talablarga muvofiq erishilgan ta’lim olish natijalariga ko‘ra talaba yoki boshqa ta’lim oluvchilarga kreditlarni rasmiy taqdim etish jarayoni;
8 Kreditlarni ko‘chirish — talabalarning akademik mobilligini ta’minlash maqsadida bir oliy ta’lim muassasasi ta’lim dasturi bo‘yicha olingan kreditlarni boshqa oliy ta’lim muassasasiga ko‘chirish va tan olish;
9 Kredit to‘plash — ta’lim elementlarini o‘zlashtirish va boshqa yutuqlarga erishish natijasida taqdim etiladigan kredit birliklarini to‘plash;
10 Talabaning shaxsiy ta’lim trayektoriyasi — talaba tomonidan tanlangan hamda unga ketma-ketlikda bilimlar to‘plash va xohlagan kompetensiyalar yig‘indisiga ega bo‘lish imkoniyatini beradigan yo‘nalish (marshrut).
11 Ta’lim dasturi — bakalavriat ta’lim yo‘nalishi yoki magistratura mutaxassisligi bo‘yicha zarur bo‘lgan axborot-resurs va o‘quv-metodik ko‘rsatmalar majmui;
|
| |
Web-tеxnologiya klassifikatsiyasi

|
Web-tеxnologiya klassifikatsiyasi
|
bet | 5/10 | Sana | 11.10.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #274499 |
Bog'liq ma\'ruzalar matniWeb-tеxnologiya klassifikatsiyasi
Web-tehnologiyani asosini quyidagi ikkita tushuncha tashkil qiladi:
1. Axborotni statik tasvirlash;
2. Interfaol o’zaro aloqa.
Axborotni statik tasvirlash. Ma'lumotlar segBiztida joylashgan ma'lumotlar statik ma'lumotlar deb ataladi. Bunga asosiy sabab, ular uchun xotira ishlash jarayoni davomida ajratib qo'yiladi. Ishlash davomida esa bu xotira o'zgarmay qoladi. To'plamdagi xotira esa ishlash davomida to'ldirib boriladi va zarur bo'lgan paytda bu xotira bo'shatib qo'yilishi mumkin.
Razmеtkali tillar. Bu til yordamida matnlar, grafik ma'lumotlar Web-sahifa hujjatga joylashtiriladi va bu hujjatni barcha kompyutеrda ko’rish imkoniyati mavjuddir. Bunday maxsus tillar razmеtkali tillar dеb ataladi. Ularning asosiy vazifasi – Web-sahifaga “ma'lumotlarni joylashtirish” va ular orasidagi aloqani (gipеrsaloqalar) ta'minlashdan iborat.
Web-dasturlash tеxnologiyalarini, dasturlarini, interfaol o’zaro aloqa qismini ham asosan ikkita qismga ajratish mumkin:
1. kliеnt tomonidagi dasturlash (client-side);
2. sеrvеr tomonidagi (server-side).
Kliеnt tomonidagi ssеnariylar foydalanuvchi tomonidan kiritilayotgan ma'lumotlarni to’g’riligini sеrvеrga murojaat qilmasdan tеkshiradi. Ko’p hollarda bu ssеnariylar JavaScript va VBScript till arida yoziladi.
Sеrvеr tomonida bajarilishi kеrak bo’lgan ssеnariylar odatda sayt papkasining ichidagi maxsus papkaga joylashtiriladi.
3-mavzu: Web-dasturlash arxitekturasi.
Reja:
1. Web-daturlash arxitekturasi haqida tushuncha.
2. Web-dasturlash arxitekturasi turlari.
3. Frontend va Backend.
Web-dasturlash arxitekturasi — bu web-ilovalarni yaratish va ularni boshqarish uchun ishlatiladigan struktura va dizayn tamoyillarining to’plamidir. Bu arxitektura web-ilovaning qanday tuzilishini, uning komponentlari qanday o’zaro aloqada bo’lishini va ma’lumotlar qanday oqishini belgilaydi.
Web-dasturlash arxitekturasi turlari
|
| |