nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Gidroporshenli nasos - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 13/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Gidroporshenli nasos qurilmasi-chuqurlik nasos plunjerining orqaga qaytadigan va olg’a intiladigan harakati hisobiga burg’ qudug’idan eritmalarni yer yuziga ko’tarish uchun qo’llaniladigan qurilmalar majmui. Bunday harakatlar chuqurlik porshenli dvigateli yordamida amalga oshiriladi.
Gidrostatik sath - sayoz va chuqur quduqlarda suv va neftning yuqoriga ko’tarishdan paydo bo’ladigan yuza. Gidrostatik sath taqqoslash tekisligidan (masalan, yer yuzasidan, suv to’siq qatlam yuzasidan va boshqalardan) boshlab metr hisobida o’lchanadi.
Gips - mineral, kimyoviy tarkibi CaSO42H2O. Kristallari tabletkasimon, ustunsimon, prizmatik tolasimon. Rangi oq, shaffof va rangsiz, sarg’ish, qizil, qoramtir va qora. Juda mo’rt, qattiqligi 1.5 solishtirma og’irligi 2.3, suvda kam eriydi, atmosfera bosimda (80-900C haroratda) qizdirilsa, tarkibidagi suv yo’qola boshladi, 120-1400C da albastrga aylanadi. Gips suvi quriy boshlagan ko’l va dengiz havzalarida sul’fat tuzlarining cho’kishidan paydo bo’ladi. Gipsdan qurilish materiali, qog’oz, sement, bo’yoq ishlashda, burg’ilash ishlarida foydalaniladi.
Gil - cho’kindi jins. Kaolinit, montmorillonit va gidroslyuda minerallaridan iborat. Yer po’stining 80 %, og’irligining esa 4% ni tashqil etadi. Gil 0,01 mm va undan kichik gil minerallari zarrachalaridan iborat, yopishqoq-cho’ziluvchan, suv bilan aralashganda xomirsimon massaga aylanadi, kuydirilganda toshdek qotadi. Gil bosim ta’sirida o’zgarib, gilli slanets va argilitga aylanadi. Gilning boshqa turlariga gilmoya va lyoslar kiradi. Umuman gillar sanoatda, qishloq xo’jaligida va burg’ilash ishlarida foydalaniladigan zarur xom ashyo hisoblanadi.
Gilli hamirsimon modda (pasta) - - gil jinslarining, maydalab upaga aylantirilgan, quduq yoki ho’llangan namunasi.
Gilli ohaktosh - cho’kindi togʻ’ jinsi. Tarkibiga gillar aralashgan oxaktosh.
Gilli qumtosh -cho’kindi togʻ’ jinsi. Tarkibiga gillar aralashgan qumtosh.
|
| |
Strukturalar geologiyasi - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 11/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Strukturalar geologiyasi - yer qobig’idagi cho’kindi, magmatik, effuziv va metamorflashgan togʻ’ jinslarining har xil masshtabda va tartibda yotish shakllarini (morfologiyasini) paydo bo’lish sabablarini va rivojlanish tarixini o’rganadigan soha; foydali qazilmalarni qidirish, razvedka qilish va ularni qazib olish munosabati bilan vujudga keladi va rivojlanadi.
Geofizika - yerning fizik xossalarini va unda sodir bo’ladigan jarayonlarni o’rganadigan fan. U uch katta bo’limga bo’linadi: yer fizikasi, gidrofizika va atmosfera fizikasi. Bu bo’lmalarning har biri yana bir necha bo’limchalarga bo’linadi. masalan, atmosfera fizikasi bo’limi - umumiy meterologiya, dinamik meteorologiya, sinoptik meteorologiya, aviatsiya meteorologiyasi, agrometeorologiya, iqlimshunoslikga bo’linadi.
Kon geofizikasi - neft va gaz konlarini izlash va razvedka qilish maqsadida burg’ilanayotgan quduqlarda bajariladigan tadqiqotlarning geofizik metodlari majmui. Unga qaratajning turli metodlari, quduqning texnik holatini nazorat qilish metodlari; neft va gaz konlarini ishlashini nazorat qilishning geofizik metodlari kiradi.
Gidravlik uzilish - neft qudug’i debitini ko’paytirish va neft chiqarishning asosiy usuli. Gidravlik uzilishlar, burg’ quduqlaridagi kollektor hisoblangan togʻ’ jinslarining neft o’tkazuvchanlik qobiliyatlariga ma’lum darajada ta’sir qiladi. Shuningdek burg’ qudug’i tubida katta bosim ta’sirida har xil yoriq va darzliklar hosil qilinadi. Bu yoriq orqali quduq ichiga neft oqib kelishiga imkon toʻgʻ’iladi.
Neft qatlamining gidravlik rejimi - neftni burg’ qudug’i tubiga haydovchi asosiy koʻch atrofidagi suvlar bosimidan iborat bo’lgan rejim. Bunday burg’ quduqlari bosim va debitning doimiyligi bilan tavsiflanadi.
Gidrogel - atalasimon, tarkibida suvi bo’lgan gel.
Gidrogeologik harita -yer po’stidagi togʻ’ jinslarida yer osti suvlarning yotishi, tarqalish sharoitlari, harorati, xossalari, kimyoviy tasniflarining tasvirlanishini ifodalovchi harita.
|
| |
Gidrodinamik bosim - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 15/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Gidrodinamik bosim-harakatlanuvchi suyuqlik orqali yuzaga keladigan bosim. Masalan, jinslarga shimilgan sizоt suvlar gidrodinamik bosim yordamida jins zarrachalari orqali harakatlanadi.
Gidrostatik bosim - suyuqlik ustuninig shartli sath yuzasiga ko’rsatadigan bosimi. O’rtacha hisobda har 10 m qalinlikdagi suv ustuni 1 atmosfera bosimini tashqil qiladi. Chuqurlik oshib borishi bilan yer qobig’ida va undan pastda, atmosferadagi togʻ’ jinslarining aniqlanayotgan chuqurlikka nisbatan bosimi koʻchayadi.
Dinamik bosim-harakatdagi suyuqlik zarrachasining hajm birligidagi kinetik energiyasini ifodalovchi tushuncha.
quduq tubi bosimi -neft, gaz va suv qazib olinayotgan quduq tubidagi flyuidlar bosimi.
Quvurlarning tashqi bosimi-harakatlanuvchi quvurlar bilan mustahkamlovchi quvurlar orasidagi halqasimon bo’shliqdagi bosim.
Ortiqcha bosim-neft va gaz uyumlarining ma’lum nuqtasida qatlam bosimining suvli bosimiga nisbatan ortib ketishi.
Ortiqcha gidrostatik bosim-qiymati gidrostatik bosimdan yuqori, ya’ni bugʻ’li suvda bo’ladigan bosim.
Kritik bosim-har bir moddaning xususiy kritik bosimi. Ma’lum kritik bosim moddaning fizik-kimyoviy doimiysi hisoblanadi. Masalan, suvning kritik bosimi 218,3 atm. Kritik bosimdan past bosimdagi sistema ikki muvozanat faza (suyuqlik bugʻ’) ga ajraladi. Lekin kritik bosimda suyuqlik bilan bugʻ’ orasidagi farq yo’qoladi, ya’ni fazali holatga o’tadi.
quduq og’zidagi bosim-burg’ qudug’i og’zi suyuqlik ustuni bosimidan ortiq bo’lgan maxsuldor qatlamlarni kesib o’tib, ularni sinash davrida qudug’i og’zida hosil bo’ladigan bosim. Qudug’i og’zidagi bosim monometr bilan aniqlanadi. Uning miqdori suyuqlik ustuni og’irligiga bogʻ’liq bo’lib, son jihatdan qatlam bosimi va quduq og’zidan ochilgan gorizontgacha bo’lgan suyuqlik ustuni og’irligining bosimi ayirmasiga teng.
To’yinish bosimi -kg/m3 bosim ostida erigan neft va qatlamda gazning joylashishi (to’planishi).
Qatlam bosimi-maxsuldor qatlamlarla saqlanayotgan suyuqlik va gazlarning shu qatlamga ta’sir etayotgan bosimi. Qatlam bosimi neftli, gazli va suvli qatlamlarning energiyasini ifodalaydigan eng muhim belgi hisoblanadi. Boshlang’ich qatlam bosimi neft qatlamining qanchalik chuqurlikda yotishiga bogʻ’liq va odatda gidrostatik bosimga yaqin. Qatlam energiyasi sarfiga ko’ra qatlam bosimi kamayadi. Qatlam bosimini saqlab turish uchun neft qatlamining atrofiga bosimli suvlar rejimida ishlaydigan darajada suv to’ldiriladi yoki neft qatlamining gaz qalpog’iga dam berib gaz qalpog’i rejimida ishlaydigan darajada gaz yuboriladi.
|
| |
ISHLAB CHIQARISH AMALYOTINI O’TASHGA KIRISHISHI HAQIDA KORXONA DALOLATNOMASI

|
ISHLAB CHIQARISH AMALYOTINI O’TASHGA KIRISHISHI HAQIDA KORXONA DALOLATNOMASI
|
bet | 2/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 43,8 Kb. | | #245959 |
Bog'liq Кундалик ишлаб чикариш амалиет 4 курс (7)ISHLAB CHIQARISH AMALYOTINI O’TASHGA KIRISHISHI HAQIDA KORXONA DALOLATNOMASI
«___»_________20__yil _______________sh.
Muxammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti “Axborot texnologiyalari” kafedrasining «_____»–bosqich «___________»–guruhi talabasi _____________________________________________________________________
(Familyasi, ismi va sharifi)
1. Ishlab chiqarish amaliyotiga 20___– yil «___»_________kuni ________________________________________________________ yetib keldi.
(Korxona yoki tashkilotning nomi)
2. Talabaga korxonadan amaliyot rahbari etib ________________________________
________________________________________________________tayinlandi.
(Lavozimi va familyasi, ismi, sharifi)
3. Mehnat muhofazasi bo’yicha umumiy ko’rsatmalar va korxonaning ichki tartib hamda korxonada rioya qilinishi zarur bo’lgan alohida xafsizlik texnikasi qoidalari bilan tanishtirildi.
4. Mehnat muhofazasi bo’yicha umumiy ko’rsatmalar va korxonaning ichki tartibi hamda korxonada rioya qilinishi zarur bo’lgan alohida xafsizlik texnikasi qoidalari bo’yicha o’tkazilgan sinovdan _____________________ o’tdi.
(a’lo, yaxshi, qoniqarli)
5. Yuqoridagilarga asoslanib, ishlab chiqarish amaliyotini o’tashga ruxsat berildi.
Men Muxammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Nukus filialining «____»–bosqich «______» – guruhi talabasi__________________________mehnat
(F.I.Sh)
muhofazasi bo’yicha umumiy ko’rsatmalar va korxonaning ichki tartib hamda korxonada rioya qilinishi zarur bo’lgan alohida xavfsizlik texnikasi qoidalari bilan to’liq tanishib chiqdim va amaliyot davrida unga to’liq amal qilaman.
____________________________________________ /_________/
(Talabaning familyasi, ismi va sharifi) (imzo)
Yuqorida takidlaganlarning tasdiqlayman:
Korxona rahbari _________ _____________________
(imzo) (familyasi, ismi va sharifi)
Korxonadan tayinlagan
amaliyot rahbari _________ _____________________
(imzo) (familyasi, ismi va sharifi)
|
| |
Gaz o’tkazuvchanlik - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 10/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Gaz o’tkazuvchanlik -har xil togʻ’ jinslarining gaz o’tkazish qobilyati. Suvdan, neftdan bo’sh g’ovak, kovak, teshik va yoriqlardan gazning tarqalishi har xil bosimlar bilan belgilanadi. Gaz o’tkazuvchanlik darsi birliklarida ifodalanadi. Qum va qumtoshlarning gaz o’tkazuvchanligi 2-3 darsi, ko’pincha bir necha o’nlab millidarsini tashqil etadi. Lekin ko’p o’tkazuvchan jinslarda gaz o’tkazuvchanlik 10-3 dan 10-6 gacha darsini tashqil qiladi.
Geologiya -yerning tarkibini, ichki va tashqi tuzilishini, tarixiy rivojlanish qonuniyatlarini, tektonik harakatlarini, cho’kindi, metamorfik va magmatik jinslar bilan bogʻ’liq bo’lgan ma’dan konlarini, neft-gaz va yer osti suvlarining paydo bo’lishini, shuningdek yer po’stida sodir bo’ladigan har xil geologik jarayonlarni o’rganadigan fan. Bu fan bir-biriga bogʻ’liq bir necha sohalarni o’z ichiga oladi.
Dinamik geologiya - yer po’sti va ust qismida bo’ladigan geologik jarayonlarning kelib chiqishini o’rganadigan fan. Boʻlarga vulkan faoliyati, togʻ’ paydo bo’lishi, suv va havoning yer yuziga ta’siri va boshqalar kiradi.
Geologik - tarkibi va yoshi turlicha cho’kindi, magmatik va vulkaniq jinslar, uzilmalar va burmalarning yotishi shakllarini vertikal (tik) tekislikka tushirilgan tasviri. Geologik kesim togʻ’ jinsi va strukturalarning yo’nalishiga ko’ndalang qilib, ayrim hollarda esa biror burchak asosida tuziladi. Geologik kesim geologik haritalarni oydinlashtiradi va to’ldiradi. Geologik kesim tuzishda geologik harita tuzish, burg’ilash va geofizika ishlarining natijasidan foydalaniladi. Geologik kesim regional (1:1000000) mufassal (1:1000-1:50) masshtabda bo’ladi. Geologik kesimning vertikal va gorizontal masshtabi bir xil qilib olinadi. Ayrim hollarda vertikal masshtab gorizontal masshtabga nisbatan 20-50 va xatto 200 baravar katta olinishi mumkin.
Neft va gaz geologiyasi - yer qobig’ida neft va gaz to’planishi va ularning hosil bo’lish qonuniyatlarini o’rganadigan fan. Shuningdek neft va gaz konlari uyumlarini qidirish, ishlab chiqarishga topshirish, ularning yer yuzidagi va havzalaridagi zahira miqdorlarini aniqlash, qazib chiqarishga tayyorlash sharoitlarini o’rganadi.
|
| |
Qatlamning dastlabki bosimi

|
Qatlamning dastlabki bosimi
|
bet | 16/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Qatlamning dastlabki bosimi-maxsuldor qatlamni ochgandan keyin (suyuqlikni gaz oqib ketmasidan oldin) yoki undan suyuqlik yoki gazni dastlab qazib olish paytidagi qatlamning (kgs/m3) bosimi.
Tebranma harakat-yer po’stining hamma qismlarida sekinlik bilan davom qiladigan tektonik harakat. Bu harakat natijasida yerning bir qismi yuqoriga ko’tarilsa, ikkinchi qismi pastga tushadi. Vaqt o’tishi bilan bu jarayonning aksincha rivojlanishi mumkin.
Debit- quduqlar, buloqlar va konlardan ma’lum vaqt birligida chiqadigan suyuqlik (mineral suv, neft) yoki gaz hajmi. Suyuqlik uchun debit sekundiga litr, kecha kunduzga litr yoki saotiga kub metrlarda o’lchanadi. Suyuqlik debeti suv o’lchagichlar yordamida aniqlanadi. Gaz debeti kecha-kunduziga kub metrlarda o’lchanadi va anemometrlar yordamida aniqlanadi.
Neft qudug’ining debiti- quduqdan vaqt birligida olinayotgan neft hajmi. U litr sekundlarda yoki metr-kub saotlarda kecha-kunduzlarda hisoblanadi.
quduqlarning debiti-vaqt birligi ichida quduqdan olinadigan suyuqlik miqdori. Quduq debiti quduqning ish unumini ifodalaydi va m3/soat, m3/sutkada hisoblanadi.
quduqning solishtirma debiti-quduqdagi suyuqlik sathining bir birlik uzunlikka pasayishiga mos keluvchi suyuqlik sarfi; l/sm, m3/sm da ifodalanadi.
Neftni gazsizlantirish-qazib olinayotgan neft tarkibidan erigan pastmolekulyarli uglevodorodlar (metan, etan, propan, serоvodorod, azot korbonat angidrid gazi) ni chetlashtirish jarayoni.
Indiqator diagrammasi-porshenli dvigatel’ silindridagi bugʻ’ (gaz) bosimining bugʻ’ (gaz) hajmi yoki porshen’ yo’liga bogʻ’liqligini ko’rsatadigan grafik tasvir.
quduq diametri-jins yemiruvchi asboblarning tashqi diametridan hisoblanadi. Quduqning haqiqiy diametri jins yemiruvchi asboblarning diametridan kattaroq bo’ladi. Burg’ qudug’ining diametri 1,5 sm dan 5 m gacha, ayrim hollarda undan ko’proq bo’ladi (quduq-shahta).
Dinamik sath-yer osti suvlarni quduqdan chiqarilganda pasaygan yoki suvli qatlamga bosim bilan yuborilganda ko’tarilgan yuza. U mutloq belgilar yoki burg’ qudug’i og’zidan shu yuzagacha bo’lgan chuqurlik bilan aniqlanadi.
|
| |
Sizilish tezligi koeffitsienti

|
Sizilish tezligi koeffitsienti
|
bet | 22/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Sizilish tezligi koeffitsienti-togʻ’ jinslarining g’ovaklarida yoki darzliklarida bosim gradiyenti birga teng bo’lgandagi sizilishning щaqiqiy tezligini ifodalaydigan miqdor.
Kranblok-tal sistemasining bir qismi bo’lib, burg’ilash minorasi romi tepasiga joylashtirilgan moslama. U burg’ qudug’idan quvurlarni ko’tarish va tushirishga mo’ljallangan.
Tabiiy sizilish - togʻ’ jinsi tabiiy g’ovaklarida suyuqlik yoki gazlarning singib harakatlanishi va ulardan ifloslantiruvchi erimagan moddalarning tozalanishi.
Jelonka -burg’ilash jarayonida maydalangan togʻ’ jinslarini va eritmalarini yer yuziga chiqarishga mo’ljallangan silindr shaklidagi metall idish. U quduqlarini o’zlashtirishda qumli tiqinlarni tozalashga, quduqga sement eritmasini uzatishga, sinash uchun qatlamdan eritmani tortib olishga mo’ljallangan. jelonka quvursimon korpusdan iborat bo’lib, uning pastki qismiga boshmoqli to’sqich biriktirilgan. Jelonkaning yuqori qismi kertik (rez’ba) sanchqili bo’lib, burg’ilash quvuriga yoki arqonga ulangan. Jelonkaning avtomatik, quyuvchi, tozalash, porshenli, eritmani tortish, burg’ilangan togʻ’ jinslarini chiqarish, sement eritmasini quyish, quduqlarni chuqurlashtirish, yassi to’sqichli, shar to’sqichli, barabanli, chig’irli va boshqa turlari mavjud.
Suyuqlik -molekulalari betartib joylashib, vaqti-vaqti bilan bir muvozanat vaziyatdan boshqasiga o’tib turadigan modda.
Yuvuvchi suyuqlik-yuvuvchi suyuqlik, quyidagi vazifalarni bajarishga asoslangan: 1. Quduq tubuini burg’ilangan togʻ’ jinsi zarrachalaridan tozalash; 2. Quduq devorining o’pirilishiga va gaz, neft, suvlarining kirishiga qarshi bosim tashqil qilish; 3 burg’ini, quvurburg’ini, elektrburg’ini va burg’ilash quvurlari birikmasini sovutish; 4. Burg’i va quvurburg’i qismlarini moylash; 5. Quvurburg’ilarga energiya uzatish.
quduq tubi- Burg’ilangan quduqning tubidagi yuzasi. Bu yuza burg’ilash jarayonida quduq og’zidan uzluksiz chuqurlashib borishi mumkin.
quduq tubi bosimi- Quduqlarning tubidagi bosim. Bu bosim chuqurlik monometri yordamida muntazam ravishda o’lchanadi.
|
| |
SUqma nasos - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 27/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)SUqma nasos - uch to’sqichli so’qma nasos. U gazlari bo’lgan suyuqliklarni burg’ qudug’idan tortib chiqarishga mo’ljallangan nasos.
Neft nasosi - neftni kondan quduqlar orqali chiqarib berishga mo’ljallangan nasos. Bu nasos boshqa nasoslardan elementlarining ancha uzunligi bilan farq qiladi. Eng ko’p tarqalganlari tebranma dastgohlar bilan harakatlantiriladigan shtangali nasoslar va elektr yuritmalar bilan harakatlantiriladigan ko’p bosqichli markazdan qochma nasoslardir. Bu nasoslarning barchasi chuqurlikda ishlaydi.
Plunjerli nasos - burg’ qudug’idan suv va loyqa suvlarni tortish va haydashga mo’ljallangan. Nasosning ish unumdorligi 20-40 atm.da 50 dan 200 l/min ga teng. U yuqori bosim hosil qilish va ayni vaqtda suyuqlikni aniq dozalash zarur bo’lganda ishlatiladi.
Markazdan qochma nasos - daryo va ko’llardan suv chiqarishga mo’ljallangan nasos. O’qi gorizontal yoki vertikal joylashgan bo’ladi. Ishchi g’ildiraklari soniga qarab: bir g’ildirakli (bir pog’onali) va ko’p g’ildirakli (ko’p pog’onali) bo’ladi. Qishloq xo’jaligida ishlatiladigan xillari: K markali (so’rish balandligi 5-8 m); ENMG (so’rish balandligi 6,0 m ga yaqin); ATN-8, ATN-10 burg’ quduqlariga o’rnatish uchun mo’ljallangan bo’lib, ish unumi 30 m3 /soat (n-70 m) va 70 m3/soat (N-50 m).
Shtangali nasos - burg’ qudug’idan mahsulot chiqarishga mo’ljallangan nasos.
Neft - yonuvchi moysimon suyuqlik. Qora yoki qo’ng’ir, ba’zan och malla rang yoki rangsiz, o’ziga xos hidli kimyoviy xom ashyo. Neft yer yuzasiga chiqqach, quyilib qotadi va asfaltga aylanadi. Neftning zichligi 0,73 dan 1,04 gacha o’zgarib turadi, qaynash harorati +20-1000 S va undan yuqori; qotish harorati (+230)- (-600S); issiqlik sig’imi 1,7-2,1 KDJ (kg.j); 500S haroratda neftning yopishqoqligi 0,002-0,55 sm2/s ga teng. U organiq eritgichlarda yaxshi eriydi. Suvda umuman erimaydi. Lekin suv bilan emulsiya (bir-biriga singmaydigan ikki xil suyuqlik qorishmasi) hosil qiladi. Neft tarkibiga kiradigan asosiy kimyoviy elementlardan uglerod (82-87%) va vodorod (11-14%) ga ega. Neftning fizik xossasi uning tarkibiga bogʻ’liq. Solishtirma og’irligi 0,65-g/sm3 dan 0,9 g/sm3gcha bo’lgan neft yengil, undan yuqorisi og’ir neft hisoblanadi. Neftning tarkibida uglevodorod 87% gacha, vodorod 10-15% gacha, kislorod 0,05-0,5 dan 5%gacha, juda oz miqdorda vanadiy, fosfor, kaliy, nikel, temir uchraydi. Neft yonilg’i, moylash materiallari hamda sintetik tola, plastmassa, sun’iy kauchik, spirt, kislota va boshqa neft-kimyoviy mahsulotlar chiqarishda keng foydalinadi.
|
| |
Ikkilamchi neft - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 28/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Ikkilamchi neft - neftning dastlabki hosil bo’lgan joyidan sizib o’tib, boshqa joyga to’planishi.
Naftenli neft - naftenli neftning asosiy komponent qismini neftenli uglevodorodlar tashqil qiladi. Naftenli neftlarda aromatik uglevodorodlar, qattiq parafin va asfalt-smolasimon moddalar miqdori oz darajada bo’ladi.
Parafinli neft - tarkibida ko’p miqdorda erigan parafinlari bo’lgan neftlar. Odatda neft massasida parafin 0,2 dan 30% gacha bo’ladi. Neft yonilg’i va moy olish mahsulotlari sifatida kam parafinli (1,5% gacha), parafinli (1,5% dan 6% gacha) va yuqori parafinli (6% dan ko’proq) guruhlarga bo’linadi.
Neft kollektori - togʻ’ jinslarida suyuq neft to’planishi uchun sharoit toʻgʻ’diradigan (kovak, g’ovak, teshik, darzlik, bo’shliq va yoriq) qatlamlar.
Neft mahsulotlari - uglevodorodlar va ularning ba’zi hosilalari aralashmasi, shuningdek neftni qayta ishlashda hosil bo’ladigan ayrim kimyoviy birikmalar. Neft mahsuloti yonilg’i, surkov moylari, elektr izolyatsiya vositalari, erituvchilar, yo’l qoplamalari, neft-kimyo xom ashyosi va boshqa mahsulotlarda ishlatiladi.
Neftli suvlar - neftli qatlamlardagi yer osti suvlari. U boshqa suvlardan ko’pincha yuqori darajada mineralizatsiyalanishi bilan farq qiladi. Bu suvlarni xloridli-kaltsiyli-magniyli, xlor-kaltsiyli yoki gidrokarbonat-natriyli guruhlarga ajratish mumkin. Bu guruhlar tarkibida yod, brom, radiy, bariy, strontsiy va boshqalar ko’proq tarqalgan.
Neft moylari - neftni qayta ishlash jarayonida olinadigan baland qaynovchi (t qay 300-600 0C) uglevodorodlar alkilnaftenli va alkilaromatli) ning suyuq aralashmasi.
Nippel - ikki uchi rezbali kalta quvur. Burg’ilash quvurlarini biriktirishda ishlatiladi.
Ta’mirlash asbob-uskunalari - burg’ilash mexanizmlarini ta’mirlashga mo’ljallangan asbob-uskunalar majmui.
Favvorali quduqlarning asbob-uskunalari - neft va gaz burg’ilash qudug’ining favvoralanishini ogohlantirishga va quduq og’zini germetiklashtirishga mo’ljallangan moslamalar majmui. Bu asbob-uskunalarga preventor, ploshkali preventor, manifold, burg’ilash surilmasi, satuser, favvora armaturasi va boshqalar kiradi. Bu moslama yordamida favvora quduqlari nazorat qilinib tartibga solinadi, zarur paytlarda esa favvoralar bekitiladi.
|
| |
Neft shlamlarini qayta ishlash usullarini taxlil qilish

|
Neft shlamlarini qayta ishlash usullarini taxlil qilish
|
bet | 1/2 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 303,45 Kb. | | #263377 |
Bog'liq NEFT SHLAMLARINI QAYTA ISHLASH USULLARINI TAXLIL QILISH Saloxiddin
NEFT SHLAMLARINI QAYTA ISHLASH USULLARINI TAXLIL QILISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada termik, kimyoviy, biologik va fizikaviy kabi neft shlamini utilizatsiya qilish va qayta ishlash usullari muhokama qilinadi, shuningdek har bir usulning afzalliklari va kamchiliklari keltirilgan. O'tkazilgan qiyosiy tahlil natijasida iqtisodiy va ekologik nuqtai nazardan ishlab chiqarish korxonalarida neft shlamlarini qayta ishlash uchun eng yaxshi variant, ya'ni fizik usul tanlandi. neft shlamlarini qayta ishlash uchun uch fazali dekanter qurilmasi taklif qilindi. Dekanter silindrsimon konusli barabanli gorizontal sentrofuga bo'lib, qattiq moddalarni suspenziyalardan doimiy ravishda ajratish uchun qo’llaniladigan qurilmadir. Qurilmadan chiqayotganda neft mahsulotida 2% dan ko'p bo'lmagan suv va 1% mexanik aralashmalar mavjud bo'lib, ular umumiy qabul qilingan standartlarga mos keladi. Dekanterdan foydalanish natijasida neft shlamidan neft mahsulotlarini ajratib olish va keyinchalik ulardan maqsadga muvofiq foydalanish mumkin bo'ladi. Taklif etilayotgan qurilma neft korxonalariga neft shlamlarini qayta ishlashdan qo'shimcha daromad olish, shuningdek, atmosferaga chiqarilayotgan zararli chiqindilar miqdorini kamaytirish va shu bilan atrof-muhitni yaxshilash imkonini beradi.
Kalit so'zlar: neft shlamlari, dekanter, utilizatsiya, tozalash, qoldiq, neft.
Abstract: This paper compares thermal, chemical, biological and physical approaches to the disposal and recycling of oil sludges. The advantages and disadvantages of these methods are discussed. The conducted com-parative analysis has shown that, from the economic and environmental standpoints, the physical approach is best suited for oil sludge recycling at industrial enterprises. A new device – a three-phase de-canter – is proposed for the recycling of oil sludge. The decanter is a "Science and Education" Scientific Journal February 2021 / Volume 2 Issue 2 www.openscience.uz 145 horizontally-placed centrifuge with a cylinder-conical bowl having a solid outer jacket for a continuous separation of solid particles from sus-pensions. At the device outlet, oil product samples are shown to contain less than 2% of water and 1% of mechanical impurities, which values conforms to generally accepted standards. The decanter allows oil products to be extracted from oil sludge for subsequent use. It is concluded that the proposed device can be applied by oil production companies to earn additional profit from oil sludge recycling, at the same time as reducing the amount of harmful emissions into the atmosphere.
|
| |
Qatlam energiyasi (quvvati)

|
Qatlam energiyasi (quvvati)
|
bet | 30/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Qatlam energiyasi (quvvati) -togʻ’ va qatlam bosimi ta’sirida koʻchlangan holatdagi flyuid (neft, gaz, suv) li qatlam kollektorlarining energiyasi.
Plunjer-uzunligi diametridan ancha katta bo’lgan porshen; Plunjerli nasoslar, zolotniklar, gidravlik silindrlarning detali.
Plunjerli ko’targich-plunjerdan foydalaniladigan davriy gaz liftning bir turi. Uning tarkibiga gazliftdan tashqari plunjer, lubliqator, pastki va yuqorgi amortizatorlar kiradi.
Qatlam bosimini saqlash -neft qazib olish sur’atini va yer yuzasiga chiqarish darajasini oshirish maqsadida mahsuldor neft qatlam uyumining sun’iy va tabiiy bosimini saqlash jarayoni.
Porshen -mashina, mexanizm va priborlarning harakatlanuvchi detali. Silindrning ko’ndalang kesimini zich qoplashga va uning o’qi bo’ylab harakatlanishiga asoslangan. Porshenli mashinalar va mexanizmlarda energiyani bir turdan boshqa turga aylantiradi. Porshenli mashinalarda porshen ilgarilanma-qaytma harakatni valning aylanma harakatiga o’zgartiruvchi mexanizm (shatun) yordamida, tirsakli val bilan kinematik birlashtirilgan porshen silindr ichida porshen halqalari yordamida germetiklanadi.
Ponasimon tasma-burg’ilash nasoslarida keng qo’llaniladigan ponasimon tasmali uzatma. Bu ponasimon tasmalar hamma mexanizm va agregatlarning quvvatini umumlashtirishga xizmat qiladi. U neft sanoatida keng qo’llaniladi.
Ta’mirlash-burg’ilash asbob-uskuna va qurilmalarining ishga yaroqliligini tiklash uchun o’tkaziladigan tashqiliy va texnik tadbirlar majmui.
Kapital (to’la) ta’mirlash - ishlash imkoniyatini qisman yoki to’la yo’qotgan mashina, mexanizm va asbob-uskunalarning tiklanish jarayoni.
quduqlarni ta’mirlash - qudug’ining ishlash jarayonida mahsuldor qatlam atrofida sodir bo’ladigan asoratlarni, kamchiliklarni bartaraf qilish jarayoni.
Odatdagi ta’mirlash - burg’ilash jarayonida grafik bo’yicha o’tkaziladigan ta’mirlashning tashqiliy va texnik tadbirlari.
|
| |
Legirlangan cho’yan - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 25/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Legirlangan cho’yan-odatdagi komponentlardan tashqari cho’yanga muayyan xossalar beradigan (uni yeyilmaydigan, issiqqa, korroziyaga, ishqalanib yemirilishga chidamli qiladigan) maxsus qo’shimchalar (xrom, nikel, molibden, vanadiy, alyuminiy, titan, mis, tsirkoniy va boshqalar) qo’shilgan cho’yan. Ular, kimyoviy tarkibiga qarab tasniflanadi (xromli, vanadiyli, nikelli va boshqalar). Agar legirlovchi elementlar metallga ma’dandan o’tsa, bunday cho’yan tabiiy legirlangan cho’yan hisoblanadi.
Chiziqli oqim-g’ovakli muhitda suyuqlik va gaz harakati. Bunda barcha trayektoriyalar yig’indisi parallel to’g’ri chiziqlardan iborat. Ular har bir tekis kesimda sizilish tezligining harakat yo’nalishiga, hamma nuqtalarda parallel hamda bir-biriga teng bo’ladi.
Lift quvurlar birikmasi-qazib olish qudug’idan qatlam flyuidlari (neft, gaz, suv)ni tashqariga ko’tarishga mo’ljallangan qurilma.
Neft va gaz tutqichi-neft va gazni o’zida uzoq muddatga saqlab turish qobiliyatiga ega bo’lgan ma’lum hajm va shaklli togʻ’ jinsi. Tutqichlar termobarik sharoitlarda suyuqlikni yaxshi o’tkazuvchan jinslar-kollektorlar va yomon o’tkazuvchan jinslar qopqonlardan tuzilgan. Qatlamdagi neft va gaz harakatiga va uyum bo’lib to’planishiga murakkab tuzilishli litologik, strotigrafik, antiklinal-litologik tutqichlar sabab bo’ladi. Qopqon ginetik va qidirish belgilariga qarab tasniflanadi. Bu belgilarga ko’ra qopqoqli, berkli, linzasimon gumbazli qopqonlarga ajratiladi.
Machta-burg’ilash yoki qo’shimcha ishlar bilan bogʻ’liq bo’lgan tushirish va ko’tarish operatsiyalarini bajarishga mo’ljallangan. Machtaning oltisimon, A-shaklli va qurama turlari mavjud. Balandligi 10-15 m gacha bo’lgan olti shaklli machta eng ko’p tarqalgan.
Ko’chmas ekspluatatsion machtalar-neft quduqlarida ekspluatatsion ta’mirlash ishlarini bajarishga mo’ljallangan.
Kon-yer po’stida foydali qazilmalar to’plangan joy. Kondagi foydali qazilmalarning miqdori va sifati hozirgi zamon iqtisodiyoti va texnika tarraqqiyoti talabiga javob bergandagina sanoat ahamiyatiga ega kon hisoblanadi. Foydali qazilma konlar gaz, suyuq va qattiq bo’ladi. Konlar zahirasiga, sifatiga va xalq xo’jaligidagi tutgan o’rniga ko’ra kichik, o’rta va katta bo’ladi.
|
| |
Neft va gazning ko’chishi

|
Neft va gazning ko’chishi
|
bet | 26/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Neft va gazning ko’chishi -yer po’stidagi tabiiy koʻchlar ta’sirida neft va gazning ko’chish joyini o’zgartirishi. Bu jarayon mineral muhit vva flyuidlarning o’zaro fizik-kimyoviy ta’sirida sodir bo’ladi. Neft va gazni ko’chishi ikki bosqichda sodir bo’ladi: birlamchi ko’chish-neft saqlovchi jinslarda, ikkilamchi ko’chish jinslardan tashqarida yuzaga kelib, uyumlarning paydo bo’lishga sabab bo’ladi.
Favvora quvvati-bir kecha-kunduzgi debiti bo’yicha gaz va neft favvoralari to’rtta toifaga bo’linadi: Kichik (gaz< 0,5 mln m3, neft <100 m3); o’rtacha (gaz 0,5-1 mln m3, neft 100-300 m3); koʻchli (gaz 1-10 mln m3, neft 300-1000 m3); juda koʻchli (gaz > 10 mln m3, neft >1000 m3).
mufta-qulfli ulash-burg’ilash quvurlar birikmasining mustahkamligini oshirishga va burg’ilash eritmasini chiqarishda bosimning kam yo’qolishini ta’minlashga mo’ljallangan.
Kuzatish qudug’i-yer osti suv yuzasi sathini va rejimini, harakatini, kimyoviy tarkibini, bosimini, namuna olishni, suv chiqarishni, suvli qatlamlarning o’zaro boqliqligini kuzatishga mo’ljallangan quduq.
Koʻch (yuk) -jismlarning mexaniq ta’sirlanishini ifodalaydigan kattalik. Koʻch ta’sirida jismlar o’z holatini o’zgartiradi, tezligini o’zgartirib, tezlanish oladi. Koʻch vektor kattalik, o’zining quyilish nuqtasi, yo’nalishi va son qiymati bilan harakterlanadi. U mexaniq koʻch, og’irlik koʻchi, ishqalanish koʻchi va elastik koʻchlarga bo’linadi. Shuningdek yukning mo’’tadil, umumiy, foydali, ishchi xillari mavjud.
Nasos - suyuqliklarni bosim ostida so’rish va haydash uchun ishlatiladigan qurilma (gidravlik mashina, apparat yoki asbob). Gazlarni siqish yoki siyraklashtirish, sochiluvchan jismlarni so’rish va haydashga mo’ljallangan mashina ham nasos deb ataladi. Nasoslar ish bosimiga qarab: past bosimli (20 m gacha), o’rta bosimli (20-60 m), yuqori bosimli (60 m dan yuqori) bo’ladi. Nasosning asosiy parametri ma’lum vaqt birligi ichida haydaladigan suyuqlik miqdori bilan aniqlanadi. Nasosning tebranma, bir, ikki va uch tsilindrli, gorizontal qo’shplunjerli, markazdan qochirma, yer yuziga o’rnatilgan dvigateli. Markazdan qochirma botirma dvigateli va boshqa ko’pgina turlari mavjud.
100>
|
| |
Neft qatlamiga suv haydash

|
Neft qatlamiga suv haydash
|
bet | 23/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Neft qatlamiga suv haydash -neft qatlamlariga maxsus burg’ilash quduqlari yordamida suv haydab neftli qatlamlardan neft olish miqdorini oshirish jarayoni. Qatlam bosimini bir xil saqlab turish uchun sun’iy ravishda suv xaydash (chegara toshiga suv xaydash chegara bo’ylab suv xaydash chegara ichra suv xaydash) metodlardan foydalaniladi.
quduqlarni toʻgʻallash-neft va gaz qatlamini burg’ilash, quduq ichini o’rovchi quvurlarini sement bilan mustahkamlash, qatlam unumdorligini aniqlash bilan bogʻ’liq bo’lgan ishlarni bajarish jarayoni.
Darsi qonuni-g’ovaksimon muhitda suyuqlik sizilish tezligining bosim gradientiga chiziqli bogʻ’liqligini ifodalovchi qonuni: V=ki, bunda: V-sizilish tez ligi, k-sizilish koeffi- tsienti; i-bosim gradienti.
quduqlarini berkitish-ma’lum sabablarga ko’ra yoki loyihada ko’rsatilgan chuqurlik kovlanib, asosiy geologik maqsadlar amalga oshgandan keyin burg’ qudug’ining berkitilish jarayoni.
Neft uyumi-o’zidan suv, neft va gaz o’tkazmaydigan togʻ’ jinslarining tabiiy to’siqlaridagi sanoatga yaroqli neft uyumi. Neft va suvni ajratib turadigan yuza neft uyumining ostki yuzasi yoki suv va neftni ajratuvchi chegara hisoblanadi. Suvdan neftni ajratuvchi yuzaning qatlam tepasi (shipi) bilan kesishgan chizig’i «neft uyumining tashqi chegarasi» deb yuritiladi. Suvdan neftni ajratib turuvchi yuzaning qatlam osti bilan kesishgan nuqtasi neft uyumining ichki chegarasidir. Uglevodorodlarning tarkibiga qarab bu uyumlar neftli, gaz-neftli, gazli, gazkondensatli neft uyumlariga ajratiladi.
Massiv (yaxlit) neft uyumlari- tepasi suyuqlik o’tkazmaydigan qatlam bilan qoplangan va neftni yaxshi o’tkazadigan bir tarkibli va har xil tarkibli togʻ’ jinslarida hosil bo’lgan qopqon (lovushka) dagi neft uyumi.
Neft debitini o’lchash-bitta yoki bir guruh quduqning neft debitini muntazam ravishda o’lchash. Bu ish maxsus mexaniq o’lchagich (schetchik)yordamida amalga oshiriladi. Bunday o’lchash yo’li bilan quduqning bir soatlik, bir sutkalik, bir oylik neft debiti (miqdori) hisoblab chiqiladi.
Zahira -burg’ilash, togʻ’ lahimlarini o’tish, qazib olish, geologik, geofizik, topografik ishlariga sarflangan harajatlarni qoplab, halq xo’jaligini uzoq muddatlarga mo’ljallangan talabini ta’minlaydigan neft, gaz va qattiq foydali qazilmalarning hisoblangan miqdori. Odatda, zahiralarning balansli, isbotlash, baholash, bashoratlash, chiqarib olish va boshqa turlari mavjud.
|
| |
Gidrogeologik quduq - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 12/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Gidrogeologik quduq - togʻ’ jinsi turlarining sizilishi (fil’tratsion) xossalarini, yer osti suvlarining rejimini, geofizik hodisalarni o’rganishga mo’ljallangan quduq. Odatda mukammal va nomukammal gidrogeologik quduqlar mavjud. Mukammal gidrogeologik quduqlarda suvli qatlamlar qalinligi to’liq kovlangan nomukammal quduqlarda esa quduq tubi suvli qatlam tagiga yetmagan bo’ladi. Gidrogeologik quduqning chuqurligi bir necha metrdan 1000 metrgacha yetishi mumkin. Gidrogeologik quduq tuzilishi quduqning kovlanish maqsadiga, chuqurligiga, geologik tuzilishiga, gidrogeologik sharoitlariga, burg’ilash usuliga va uskunalariga bogʻ’liq.
Neft gidrogeologiyasi - yer osti suvlarning paydo bo’lishini, fizk-kimyoviy xossalarini, yotish sharoitlarini, harakatlanish qonuniyatlarini o’rganadigan umumiy gidrogeologiya fanining amaliy yo’nalishi. Neftning paydo bo’lishida, sizilib yer yuziga chiqishida, neft uyumlarining hosil bo’lishida, ularning parchalanishida, neftning hamma rivojlanish tarixida yer osti suvlari neft uchun faqat muhit bo’lib qolmasidan neftning geokimyoviy evolyutsyasida asosiy omil hisoblanadi.
Gidrodinamika - gidromexaniqaning siqilmaydigan suyuqliklar harakatini va ularning qattiq jismlar bilan o’zaro ta’sirini o’rganadigan bo’limi. Gaz harakati tezligi tovushining shu gazdagi tezligidan ancha kichik bo’lganda gidrodinamika metodlari gazlar harakatiga ham tadbiq qilinadi. Gidrodinamika nazariy va eksperimental xillarga bo’linadi. Gidrodinamika suyuqlik xossalari, oqim tezligi, bosimi, suyuqliklarning har xil nuqtadagi ta’sir koʻchi aniqlanadi; bu esa suyuqlikning qattiq jismlar bilan o’zaro ta’sirini o’rganishga imkon beradi.
Gidrodinamik bosim - oqar suyuqliklarning jins zarrachalariga ta’siri bo’lgan bosimi. U son jihatdan bosim gradientiga teng. Gidrodinamik bosim gradienti bilan keskin (kritik) qiymatga teng bo’lganda jinslarni yumshatib umumiy siljishga olib kelishi mumkin.
Gidrodinamik qarshilik - suyuqlikning jism harakatiga yoki quvur devorining oqayotgan suyuqlikka qarshiligi. Jism harakatlanmay turganda, suyuqlik (gaz) oqsa yoki jism harakatsiz muhit (suyuqlik yoki gaz) da harakatlansa gidrodinamik qarshilik jismga ta’sir qilayotgan barcha koʻchlar bosh vektori proektsiyasiga teng bo’ladi. Gidrodinamik qarshilik texnik qurilmalarda hisobga olinadi.
|
| |
Qumulyativ zaryad - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 24/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Qumulyativ zaryad-burg’ quduq ichiga o’raladigan quvurlarni, sement halqalarni va neft-gaz qatlamlarini teshishga mo’ljallangan o’q-dori solingan asbob.
Neft va gaz paydo bo’lishi zonasi-neft va gaz konlarining qonuniy ravishda katta struktura (plotforma, val, antiklinoriy oldi botiqlari) elementlari bilan bogʻ’liq bo’lish jarayoni.
Zumpf- -a) nasos vositasi yordamida chiqarilgan suv, gidroaralashmalarni qabul qilishga mo’ljallangan maxsus kovlangan joy (idish); b) quduqlarning burg’ilash ishlari vaqtincha to’xtatilganda, boshqa ishlar bajarishga halaqit beradigan boshqaruv (yetaklovchi) quvurlarni saqlab turishga mo’ljallangan quduq og’zi atrofida kovlangan chuqurlik.
Ohaktoshlar-organiq va kimyoviy cho’kindi jinslar. Boʻlar dengizda yashovchi kal’tsiyli organizm va o’simlik qoldiqlaridan paydo bo’lgan. Ohaktoshning kimyoviy tarkibida
CaO 56%, SO2 44% bo’ladi. Rangi oqish, sarg’ish, bo’zrang. Ohaktoshlarning tarkibida chaqiq jins zarrachalari, autigen, diagenetik va epigenetik minerallar uchrashi mumkin.
Gilli ohaktoshlar-cho’kindi jins. Tarkibiga oz miqdorda gil aralashgan ohaktosh.
Izobarlar-har xil harita va diagrammalarda bir xil bosimni birlashtiruvchi chiziqlar.
Zanglash ingibitorlari-metallarni zanglashdan saqlash uchun korrozion-aktiv muhitga qo’shiladigan modda. U mashina detallarini saqlashga va tashish vaqtida zanglashdan himoyalashga mo’ljallangan.
IndiKator-biror jarayonning borishini yoki kuzatilayotgan ob’ektning holatini aks ettiruvchi asbob masalan, neft gaz burg’ quduqlarini burg’ilashda qo’llaniladigan plunjerli nasosning dam beruvchi va so’ruvchi to’sqich (klapan) beri ishini nazorat qilishda rostlash indikatoridan foydalanishga asoslangan.
Qatlam energiyasining so’nishi
-neft va gaz uyumlari zahirasining toʻgʻallanishi jarayonida qatlam energiyasining qonuniy ravishda so’nishi.
Laminar oqim-yopishqoq suyuqlik yoki gazning tartibli oqimi; suyuqlik qo’shni qatlamlarning o’zaro aralashib ketmasligi bilan harakterlanadi.
Legirlash-metall qotishmalar tarkibining tuzilishini o’zlashtirish, ularga muayyan fizik, kimyoviy yoki mexaniq xossalar berish uchun legirlovchi elementlar kiritish. Legirlovchi qo’shimchalar, odatda, erigan metallarga qo’shiladi.
|
| |
quduqlarni mustahkamlash - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 29/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)quduqlarni mustahkamlash - quduq devorini po’lat quvurlar bilan mustahkamlash, hamda ochilgan suvli, neftli va gazli qatlamlarni bir biridan ajratish maqsadida burg’ quduqlarini mustahkamlash.
Operator - murakkab dastgohlarni boshqaruvchi ixtisosli ishchi.
quduqning maqbul debiti - quduqdagi uyumdan oqilona foydalanishni ta’minlash sharti bilan quduqdan eng ko’p miqdorda olinadigan uglevodorodlar hajmi.
quduqlarini o’zlashtirish - mahsuldor qatlamlardan flyuid oqimlarini yer yuziga chiqarish uchun mo’ljallangan kompleks ishlar majmui. Bunga quydagilar kiradi: quduq og’zini zichlash, quduq ichiga asbob-uskunalarini tushirish, yer usti asbob-uskunalarini o’rnatish, qatlamdagi suyuqlik oqimini harakatni ta’minlash.
quduq tubini tozalash - burg’ilash jarayonida quduq tubida yig’ilib qolgan mayda togʻ’ jinsi zarrachalari burg’ilash eritmasi yordamida tashqariga chiqarish jarayoni. Zarbali burg’ilashda quduq vaqti-vaqti bilan jelonka yordamida tozalab turiladi.
Paker-kolonkali burg’ilash jarayonida yuvish eritmasining yutilishini toʻgʻatishga va tamponlovchi qorishmalarni bosim ta’sirida quduq devorlariga haydab uni mustahkamlashga mo’ljallangan asbob. U asosan namuna olishda, quduqlarni sementlashda ham foydalaniladi. Paker brezent bilan o’ralgan rezinali manjetdan iborat bo’lib, quduqda undan yuqorida joylashgan quvurlar birikmasini siqilishidan kengayadi.
Quduqdan davriy foydalanish-kam debitli quduqlardan vaqti-vaqti bilan foydalanish metodi.
Perforator-quduqga tushirilgan mustaxkamlovchi quvurlar birikmasini va mahsyldor qatlamda teshikchalar hosil qiladigan moslama. U elektr yoki siqilgan havo ta’sirida ishlaydi. Ochilgan teshiklar quduq ichiga neft va gazning oqib tushishiga imkon yaratadi.
Qatlam-litologik tarkibi bir xil, qalinligi maydoniga nisbatan ancha kichik, shakli yassi, o’ziga xos ayrim belgilari bilan farq qiladigan ustki (shipi) va osti (tagi) yotqiziqlaridan ozmi-ko’pmi aniq chegara bilan ajralib turadigan va geologik kesimda ma’lum stratigrafik joy egallab turadigan geologik jismlar. Masalan, simobli, qo’rg’oshinli, fosforitli qatlamlar.
|
| |
СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ ФОРМИРОВАНИЯ

|
СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ ФОРМИРОВАНИЯBog'liq 11-son PM Ped PsixoloСОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ ФОРМИРОВАНИЯ
КОММУНИКАТИВНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ БУДУЩИХ ОФИЦЕРОВ
В статье раскрываются социально-психологические детерминанты формирования
коммуникативной компетентности будущих офицеров. Также показано, что коммуникативные
способности, коммуникативные характеристики и коммуникативная компетентность составляют
основу личности военнослужащего. В частности, аргументировано объяснены основные механизмы
общения командира (начальника) и военнослужащего.
Ключевые
слова:
коммуникaция,
общение,
коммуникативная
компетентность,
межличностные отношения, формальное общение, неформальное общение, коммуникативная
способность, коммуникативная ситуaция, управление коммуникaцей, эффективность общения,
социальная дистанция, функциональность речи.
SOCIAL-PSYCHOLOGICAL DETERMINANTS OF FORMATION OF COMMUNICATIVE
COMPETENCE IN FUTURE OFFICERS
The article reveals the peculiarities aspects of the formation of communicative competence in future
officers of public security departments. It is also shown that the communication skills, communicative
features, which are inherent in the personality of a serviceman, are the basis of communicative competence.
In particular, the basic mechanisms of communication between the commander (chief) and the serviceman
are well described.
Keywords: security department, communication, communicative competence, interpersonal
relationships, formal communication, informal communication, communicative ability, communicative
situation, communication management, communication effectiveness, social distance, speech functionality.
Kirish. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan keng ko’lamli islohotlar doirasida aholining tinch va
osoyishta hayotini ta’minlash hamda jamiyatimizda qonunga itoatkorlik va jamoat xavfsizligi madaniyatini
shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Jumladan, jamoat xavfsizligini ta’minlash yo’nalishidagi
ishlarni «Xalq manfaatlariga xizmat qilish» tamoyili asosida tashkil etishning mutlaqo yangi mexanizm va
tartiblari joriy etilib, davlat organlarining jamoatchilik tuzilmalari bilan o’zaro maqsadli hamkorligi yo’lga
qo’yildi.
Shu bilan birga, jahonda kuchayib borayotgan turli xavf-xatar va ziddiyatlar, el-yurt tinchligi va
osoyishtaligiga tahdidlar, pandemiya, tabiiy va texnogen ofatlar mas’ul davlat tuzilmalariga o’z faoliyatini
«Barcha sa’y-harakatlar inson qadri uchun» degan ustuvor g’oya asosida yanada takomillashtirish vazifasini
yuklamoqda. Jumladan, jamoat xavfsizligini ta’minlash yo’nalishidagi ishlarni «Xalq manfaatlariga xizmat
qilish» tamoyili asosida tashkil etishning mutlaqo yangi mexanizm va tartiblari joriy etilib, davlat
organlarining jamoatchilik tuzilmalari bilan o’zaro maqsadli hamkorligi yo’lga qo’yildi [1]. Bu esa jamoat
xavfsizligini ta’minlash bo’linmalari bo’lajak ofitserlarida kommunikativ kompetentliligini rivojlantirish
dolzarb ahamiyatga ega ekanligini belgilab beradi.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
33
|
| |
Yongʻinni oldini olish tizimlarining maqsadi

|
Yongʻinni oldini olish tizimlarining maqsadi
|
bet | 2/7 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 48,19 Kb. | | #101176 |
Bog'liq HAYOT FAOLIYATI XAVFSIZLIGI 1-MUSTAQIL ISHYongʻinni oldini olish tizimlarining maqsadi
Yuqoridagilarning barchasidan biz maqsadni ajratib ko'rsatishimiz mumkin. Xo'sh, bu tizimlar nima uchun?
yong'in quvurlari
Olovni yoqishda uchta komponent mavjud:
yonuvchan muhit (ya'ni yong'in sodir bo'lishi mumkin),
olov manbai (bu ochiq olov, uchqun, to'g'ridan-to'g'ri quyosh nuri, elektr toki, kimyoviy reaktsiya va boshqalar bo'lishi mumkin),
oksidlovchi vosita (odatda havoda topilgan kislorod etarli bo'ladi).
Bu komponentlar olov uchburchagi deb ham ataladi. Kislorodni ushbu triadadan chiqarib tashlashning iloji bo'lmagani uchun u har doim mavjud bo'lib, asosiy e'tibor boshqa ikkita komponentdan birini chiqarib tashlashga qaratiladi: yonuvchan muhit yoki olov manbai. Bu yong'inga qarshi tizimlarning maqsadi.
Yong'in mexanizmi quyidagicha: yonuvchi moddaning alangalanish manbai uning termal parchalanishi sodir bo'ladigan darajada qizdiriladi. Shu vaqt ichidajarayon davomida modda uglerod oksidi, suv va katta miqdordagi issiqlikka bo'linadi va karbonat angidrid va kuyikish chiqariladi.
Maddaning alangalanishidan boshlab uning yonishigacha boʻlgan vaqt alangalanish vaqti deyiladi. Aynan shu mezon asosida korxonalarning ishlashi uchun sekin yonadigan va yong'inga chidamli moddalar tanlanadi.
Tizim qanday ishlaydi?
Yongʻinning oldini olish tizimi qanday ishlashini, xavfsizlikka qanday erishishni koʻrib chiqamiz.
Ushbu tizimlar yonuvchan va portlovchi muhit hosil boʻlish ehtimolini yoʻq qiladi, shuningdek, xavfli muhitga alangalanish manbalarining kirib kelishining oldini oladi. Ushbu masalalarga binolarni loyihalash bosqichida katta e'tibor beriladi. Binolarning ekspluatatsiyasi davomida ushbu tizimlar yong'in xavfsizligi organlari tomonidan tekshiriladi.
yong'in xavfsizligi tizimi
Yongʻinning oldini olish
Xo'sh, yong'inning oldini olish tizimi nimani o'z ichiga oladi? Biz allaqachon bilib olganimizdek, tizimning ishlashida ikkita jihat mavjud:
Yonuvchan va portlovchi muhitlarning oldini olish,
shu muhitga tutashuv manbalarini kiritishdan saqlaning.
Shunday qilib, olov manbalari atrof-muhitga kiritilganda yong'inning oldini olish uchun bir qancha shartlar mavjud:
Olovlanish manbasining energiyasi atrof-muhitdagi yonuvchi aralashmani yoqish uchun zarur bo'lgan energiyadan kam bo'lishi kerak;
Ishlab chiqarishdagi barcha sirtlarning harorati bir xil yuzalar bilan aloqa qilganda oʻz-oʻzidan yonish haroratidan past boʻlishi kerak.
|
| |
Xulosa va takliflar - Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadi

|
Jurnal 001-yilda tashkil etilgan. Jurnal yilda 12 marta chiqadiBog'liq 11-son PM Ped PsixoloXulosa va takliflar. Ushbu maqola bo’yicha xulosa qiladigan bo’lsak, ta’limni rivojlantirish uchun
o’z ustimizda ko’proq ishlashimiz zarur. Chunki zamonamizda o’zgarishlar juda tez rivojlanmoqda. STEAM
o‘quvchilarda muhim xususiyatlar va ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Muammolarni keng qamrovli tushunish
• Ijodiy fikrlash
• Muhandislik yondashuv
• Tanqidiy fikrlash
Ilmiy metodlarni tushunish va qo‘llash, ayniqsa, yoshlarda qiziqish ko’p va yoshlarimiz axborot
kommunikatsiyalarni tez o’zlashtirib hayotga aktivlashgan holda kirib kelishmoqda. Ularning hayotiy
qiziqishlarini e’tiborga olib, o’quvchilarga bilim orqali yordam berishimiz kerak.
Adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi PF-6108-sonli “O‘zbekistonning
yangi taraqqiyot davrida ta’lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”
Farmoni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023 yil 26 maydagi PF-79-sonli farmoni.
3. 2022 — 2026 yillarda maktab ta’limini rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturi.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Prezident maktablarini tashkil etish chora-tadbirlari
to‘g‘risida»gi 2019 yil 20 fevraldagi PQ-4199-son qarori
5. Abdiyeva G.B. “Amaliy fanlarda texnika xavfsizligi qoidalari o’quv qo’llanma. 2023.Т.Lesson
Press. MChJ. 105 b.
6. Abdiyeva G.B. “Tizimli xavfsizlik masalalari” monografiya. 2023.Т.Lesson Press. MChJ. 154 b.
7. www.Uzedu.uz – xalq ta’limi vazirligining rasmiy veb sayti.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
32
BO’LAJAK OFITSERLARDA KOMMUNIKATIV KOMPETENTLIK
SHAKLLANISHINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI
Alimardonov Zohid Shukurillayevich,
O'zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi
universiteti Xizmat faoliyatini tarbiyaviy-psixologik
ta’minlash kafedrasi boshlig‘i, p.f.f.d.(PhD), dotsent
Maqolada bo’lajak ofitserlarda kommunikativ kompetentlik shakllanishining ijtimoiy-psixologik
determinantlari ochib berilgan. Shuningdek, harbiy xizmatchi shaxsiga xos bo’lgan muloqotchanlik
qobiliyatlari, kommunikativ xususiyatlari, kommunikativ kompetentlikning asosi ekanligi ko’rsatib berilgan.
Ayniqsa, komandir (boshliq) va harbiy xizmatchi o’rtasidagi muloqotning asosiy mexanizmlari asosli
ravishda bayon etilgan.
Kalit so’zlar: kommunikatsiya, muloqot, kommunikativ kompetentlik, shaxslararo munosabatlar,
rasmiy muloqot, norasmiy muloqot, kommunikativ qobiliyat, kommunikativ vaziyat, muloqotni boshqarish,
muloqotning samaradorligi, ijtimoiy masofa, nutqning funksionalligi.
|
| |