Innovatsiya (innovatsion faoliyat)

|
Innovatsiya (innovatsion faoliyat)Innovatsiya (innovatsion faoliyat) – pirovard natijasi mahsulot, xizmat,
ishlab chiqarishni tashkil etish, boshqarish shakli, texnologiyalarning yangi turlarini
yaratish yoki mavjudlarini takomillashtirishdan iborat bo‘lgan faoliyat.
Uinnovatsiyalarni yaratish, o‘zlashtirish va keng joriy etish jarayonlarini o‘z ichiga
oladi.
Innovatsiya jarayoni ishlab chiqarish va mahsulot raqobatbardoshligini
ta’minlash, bozorlarda o‘z mavqeiga ega bo‘lish va uni ushlab qolish, unumdorlikni,
pirovardida ham korxona, ham yaxlit iqtisodiyot samaradorligini oshirishning asosiy
va majburiy sharti hisoblanadi.
Shu o‘rinda ta’kidlash lozimki, bugungi kunda ilmiy adabiyotlarda
innovatsiyaning mazmuniga turlicha yondashuvlar mavjud.
“Hozirgi vaqtda ikki xil nuqtai-nazar keng tarqalgan: birinchisida joriy
etiladigan yangilikka yangi mahsulot, texnika, texnologiya, uslub va hokazolar
ko‘rinishidagi ijodiy jarayon natijasi sifatida qaralsa; ikkinchisida yangi unsurlar,
ne’matlar, yondashuvlar, prinsiplarni harakatdagilari bilan birga joriy etilishi
sifatida qaraladi. Jahon iqtisodiy adabiyotida “inovatsiya” salohiyati ilmiy-texnik
taraqqiyotning yangi mahsulotlar va texnologiyalarda ifoda etiladigan real jarayonga
aylanishi deb talqin etiladi.
Bizning fikrimizcha, yuqorida tilga olingan barcha yondashuvlarda mazkur
kategoriyaning bir tomonlama yoritilishi amalga oshirilgan. “Innovatsiya”
“yangilikning joriy etilishi” bilan sinonim emas, balki yangi bilimlar, yondoshuvlar
ko‘rinishidagi yangiliklarning joriy etilishi jarayoni bilan bog‘liq hodisadir.
... Mazkur izohdan kelib chiqadiki, “innovatsiya faoliyati” – bu faoliyat turi
ham, sohasi ham bo‘lmay, balki uning tavsifidir. Innovatsiya sohasi mavjud
bo‘lmaydi, chunki har qanday faoliyat va har qanday soha, agar unga yuqori
talabliligi bilan ajralib turuvchi natijaga (masalan, ijtimoiy, bozor, mudofaa kabi)
erishishi uchun yangiliklar (masalan, bilimlar, texnologiyalar, qo‘llanmalar,
yondoshuvlar kabilar) joriy etilsa, innovatsiyali bo‘lishi mumkin”.
Bundan ko‘rinadiki, innovatsiyani ijtimoiy hayotning har bir soha va
yo‘nalishiga nisbatan tatbiq etish mumkin bo‘lib, bunda mazkur soha yoki yo‘nalish
faoliyatining mazmuni sifat jihatidan o‘zgaradi va yangicha tavsif kasb etadi.
Innovatsiya tushunchasi ijtimoiy hayotning turli sohalarida turlicha
mazmunni ifodalaydi:
1) iqtisodiy innovatsiyalar – texnika, texnologiya, mehnatni tashkil etish va
boshqaruv sohalaridagi fan va ilg‘or tajriba yutuqlaridan foydalanishga asoslangan
yangiliklar, shuningdek, bu yangiliklarning qo‘llanishi.
2) kadrlarga oid innovatsiyalar – tashkilot xodimlari, uning ish faoliyati bilan
bog‘liq bo‘lgan yangiliklar, kadrlarning tarkibiy tuzilmaning samarali amal qilishi
vazifalarini hal qilish darajasi va qobiliyatini oshirishga yo‘naltirilgan kadrlarga oid
yangiliklarni joriy etish bo‘yicha maqsadga muvofiq faoliyat.
3) madaniy innovatsiyalar – madaniyatni muayyan tipining dinamik
rivojlanishini, madaniyatning yangi shakllarining yaratilishini ta’minlovchi original
madaniy mahsulotlarni shakllantirish mexanizmi.
4) ijtimoiy innovatsiyalar–jamiyat taraqqiyotining oldingi bosqichlarida
mavjud bo‘lmagan, tabiiy tarzda vujudga kelgan yoki boshqaruv subyektlari
tashabbusi bo‘yicha joriy etilgan jamiyat ijtimoiy hayotidagi hodisalar.
Ilmiy adabiyot va manbalarda innovatsiyalarni turli belgilariga ko‘ra
turkumlashga alohida e’tibor qaratilgan. Jumladan, G.Xasanova innovatsiyalarning
quyidagi tasnifini keltiradi (12.1-jadval).
|
| |