nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O‟zbekiston respublikasi oliy - bet 58

W ( p)
k
(Tp 1)
(12.1.5)
L=50 m3/(t soat) bo‘lganda esa
W ( p) k /(T 2 p2T p 1)
(12.1.6)
2 1
Xavo uzatilishi 50 dan 250 m3/(tsoat) gacha o‘sib borsa K kuchaytirish koeffitsienti 0,03 dan 0,008 gacha pasayadi.
K kuchaytirish koeffitsienti 1 tonna maxsulotga 1 soatda 1 m3 xavo berilganda uyilgan maxsulot har orati necha gradusga kamayishini ko‘rsatadi. Vaqt doyimiysi ham xavoning uzatilishiga bog‘liq:
L..50 da T=7..8 soat; L=50...250 m3/(tsoat) da T1=8...6 soat; T2=2...1,6
soat.
Shamollatish to‘xtatilganda saqlanayotgan maxsulotning massasi uning o‘z-o‘zidan qizish issiqligi xisobiga oshadi.
Issiqlikni olinmaganda maxsulot o‘z-o‘zidan qiziganda uzatish funksiyasi quyidagicha bo‘ladi.
W(p)= kc/p (12.1.7)
Bu erda ks- issiqlik olinmaganda maxsulot 1 soatda o‘z-o‘zini qizdirganda maxsulot har orati necha gradusga ko‘tarilishi koeffitsienti (ildiz mevalilar uchun ks=0,14, karam uchun ks=0,13).
sGd/dt=q-F(-0)-cGx(x-). (12.1.8) Bu erda, -S-xavoning nisbiy issiqlik sig‘imi Dj/(kg0S )
G va -ustki bo‘limidagi xavoning og‘irligi va har orati, mos ravishda kg va 0S; Q – maxsulotda issiqlik ajralishi Dj/s
- tashqaridan devorlarga xavo berilish koeffitsienti; Dj/(m2S0S); F – devorlar yuzasi maydoni, m2
0 – devorlar har orati, 0S
x va Gx – ustki bo‘limga kirishdagi xavoning har orati va nisbiy sarfi, mos ravishda 0S va kg/S.
Agar (12.1.8) tenglamaga kiruvchi kattaliklarni son qiymatini yo‘qligi sababli uzatish funksiyasini son ifodasini analitik yo‘l bilan topish qiyin bo‘lsa, tezlanish egri chizig‘ini tajriba yo‘li bilan olinadi va shu orqali mavjud bo‘lgan usullardan foydalanib ustki bo‘limning uzatish funksiyasi aniqlanadi. U uchta tashkil etuvchi bilan ifodalanadi, ya‘ni (12.1.8) tenglamaga muvofiq q, -c va x-
larni o‘zgartirilgandan so‘ng.
W1( p)
k1 ;
T1 p 1
W2 ( p)
k2 ;
T2 p 1
W3( p)
k3 ;
T3 p 1
1000 tonnali sabzovat saqlash omborxonasi uchun koeffitsientlarni
quyidagicha qabul qilish mumkin: soat; T3=0,04 soat;
1 =0,3;
2 =0,5;
3 =0,2; T1=2,3 soat; T2=0,12
Aralashtirish kamerasining uzatish funksiyasi. Mikroiqlimni avtomatik boshqarishli barcha sabzovot saqlash omborxonalarda rostlanuvchi klapanli aralashtirish kamerasi foydalaniladi. Uni boshqarish ob‘ekti sifatida orttirma ko‘rinishida quyidagicha yozish mumkin.
сT GT сT GT
сoG
(12.1.10)
kg/s;
Bu erda, t va r – tashqi va retsirkulyasiya xavo har orati, 0S
Gt=-Gr – aralashtirilayotgan tashqi va retsirkulyasiya xavosi orttirmasi,
0 – oqib kelayotgan xavoning nisbiy sarfi G (kg/s) uchun har oratning
(grad) orttirmasi.
YUqoridagi tengliklarni xisobga olib (9.10) tenglamani quyidagi ko‘rinishda olish mumkin.
т р G т р k
(12.1.11)
|
ПППППППЛПППНППРpfln nnf - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va
ochiq kon ishlari texnologiyasi mexanizatsiyasi va kon ishlarini
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va
|
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 83

qo ’yiladi (ba’zida uning o ’m iga balandligi 0.5-0.8m va kengligi 2-2.5m b o ’lgan
val tashlanadi).
В undan tashqari buldozerli ag’darmaning yuzasi ag ’darm a markaziga qarab
4-5° qiyalikka ega b o ’lishi mumkin.
Buldozerli ag ’darmaning tekis maydondagi balandligi tog’ jinsining
turg’unligi va fizik-texnik xususiyatlari bilan aniqlanadi. Qoyasimon tog’
jinslari uchun bu k o ’rsatkich 30-35m, qum to g ’ jinslari uchun 15-20m, gilsimon
tog’ jinslari uchun 10-15m.
T o g ’li karyerlarda buldozerli ag’darm alam ing balandligi 150m va undan
yuqori b o ’lishi mumkin. Bunday ag ’darm a balandligida ishchi tarkibning
xavfsiz ishlashi uchun maxsus tadbirlar bajariladi.
Buldozerli a g ’darm a asosan b o ’shatish frontiga teng b o ’lgan uchta
m aydondan iborat (rasm. 5.8). Birinchi m aydonda b o ’shatish, ikkinchida -
tekislash ishlari, uchinchida esa — zaxira. K on ishlarining rivojlanishi bilan
m aydonlam ing vazifasi o ’zgarishi mumkin.
A g ’darm aga kerakli b o ’lgan maydon
(
m
1)
quyidagi formula bilan
aniqlanadi:
s „= v .k pj ( H X )
-Mavzu:Pedagogik takt, pedagogik etika, pedagogik texnika

|
-Mavzu:Pedagogik takt, pedagogik etika, pedagogik texnika
|
bet | 212/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 202319-Mavzu:Pedagogik takt, pedagogik etika, pedagogik texnika
REJA:
Pedagogik takt
Pedagogik etika
Pedagogik texnika
Pedagogik texnika - o’qituvchi faoliyatining botiniy mazmunini hamda zohiriy ifodasining garmonik birligidan iboratdir. Pedagog mahoratining ma’naviy madaniyati hamda pedagogik jihatdan maqsadga muvogiq bo’lgan zohiriy ifodasi sintezidan iboratdir. (N.N.Tarasovich)
Shunday qilib texnika - usullar majmuasidir. Uning vositalari esa - nutq va muloqot vositalaridir. “Pedagogik texnika” tushunchasi o’z ichiga 2 guruh tarkibiy elementlarni oladi:
1. O’qituvchining odob-axloqiy ko’nikmalari bilan bog’liq bo’lgan elementar: o’z jismini (mimika, pantomimika) boshqara bilish; his-tuyg’u, hayajon, ta’bini boshqara bilish (ortiqcha ruhiy zo’riqishlardan osonlik bilan xalos bo’la olish, ijobiy muhitni to’g’richa bilish): diqqat qila bilish, kuzatuvchanlik, tasavvurning kengligi; nutq texnikasi (nafas, ovozni boshqarish, diksiya, nutq tezliqi (tempi)).
2. Shaxs va jamoaga ta’sir ko’rsata bilish texnikasi ta’lim-tarbiyaning texnalogik tomoni bilan bog’liq bo’lib, bularda: didaktik, tashkiliy, ijodiylik, muomala ko’nikmalari; talab qila bilish, pedagogik muloqotni boshqara bilish, jamoatchilik ijodiy faoliyatini tashkil eta bilish va boshqalar kiradi.
Quyida biz pedagogik texnikaning, pedagogning odob-axloqi bilan bog’liq bo’lgan jihatlarini qarab chiqamiz.
Pedagogik maqsadga qaratilganlik va pedagogning tashqi qiyofasi. Tarbiyachining tashqi qiyofasi estetik jihatdan ko’rimli bo’lishi lozim. O’qituvchi juda ham bashang va juda ham pala-partish kiyinmasligi lozim.
Uning tashqi qiyofasi kiyim-kechaklari – tarbiyachi shaxsini shakllantirish vazifasini hal etishga bo’ysindirilgan bo’lishi lozim. Zamonaviy kiyinish normalaridan keyinda qolmagan holda u o’rtacha me’yorga amal qilgani tuzuk. Tarbiyachining estetik did bilan kiyinishi, uning o’zini erkin tuta bilishi, nutqi, mimik va pantomimik harakatlariga mos bo’lishi lozim. Chunki uning har bir harakati: auditoriyaga qay tahdidda kirishi, stulda qanday o’tirishi, yurish-turishi – barchasi tarbiyalanuvchilarga tarbiyaviy ta’sir ko’rsatadi. U o’zini xotirjam, jiddiy, o’rni kelganda esa bolalarning yoshiga mos ravishda xushchaqchaq tuta bilsa, tarbiyalanuvchilarga ta’siri talab darajasida bo’ladi.
|
| |
Qator sinflar tizimi - Pedagogika kafedrasi

|
Pedagogika kafedrasi
|
bet | 76/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Qator sinflar tizimi. Qator sinflar yoki mangeym tizimining asoschisi Yozef Anton Zikkinger (1858-1930) edi. Y.A.Zikkingerning fikricha, o`quvchilar aqliy taraqqiyotining har xil darajada bo`lishi jamoa asosidagi o`qitishning eng asosiy kamchiligidir. Bir xil yoshdagi, lyokin taraqqiyot darajasi turlicha bo`lgan o`quvchilarni bir jamoaga to`plab o`qitish ta`limni tashkil etish, unga rahbarlik qilishni murakkablashtiradi. Bu kamchilikni yo`qotish uchun bolalarni layoqati, qobiliyati, o`zlashtirish darajasiga qarab turli qator sinflarga ajratmoq zarur. Y.A.Zikkinger shu tezisga asoslanib, bir xil yoshdagi o`quvchilarni to`rt qator-har xil sinflarga birlashtirishni taklif etgan edi: asosiy sinflar-o`rtacha qobiliyatga ega o`quvchilar sinfi; qobiliyatlari kam taraqqiy etgan o`quvchilar sinfi-sinf o`quvchilarining barchasi maktabni tugatishi shart emas; yordamchi sinflar-aqlan zaif bolalar sinfi; chet tillar sinfida eng qobiliyatli bolalar o`qishadi, ular yuqori sinflarda kollej va oliy o`quv yurtlarida o`qishni davom ettirishadi.
Har bir qator sinfda o`qish muddati ham turlicha belgilangan asosiy sinflarda o`quvchilar 8 yil, ikkinchi (qobiliyatlari kam taraqqiy etgan) va uchinchi (aqlan zaif) qator sinflarda to`rt yil, qobiliyatli bolalar sinfida esa 6 yil o`qishgan. Har bir qator sinfda o`quv-tarbiya ishlari alohida dastur, darslik, tartib asosida o`tkazilgan. O`quvchilarning qobiliyati, layoqati, taraqqiyot darajasiga ko`ra mashg`ulotlar tashkil etiladi.
Tramp rejasi. O`tgan XX asrning 60-yillarida sinfning jamoa va bolalarning individual ishlarini o`zaro qo`shib olib borish g`oyasi asosida ta`limni tashkil etish masalasini amerikalik pedagog Loyd Tramp ishlab chiqqan. L.Trampning fikricha, maktablarda umumta`lim berish uchun 100-150 o`quvchiga mo`ljallangan guruhlar tashkil etilishi lozim. Bunda ta`lim uchun ajratilgan vaqtning 40 foizi miqdorida ish turli texnik vositalar yordamida nazariy materialni o`rganishga ajratiladi. Keyin o`quvchilar kichik guruhlarga 10 yoki 15 kishidan bo`linadi. Buning uchun 20 foiz vaqt ajratiladi. Shu vaqt mobaynida ma`ruza paytida tinglangan, informatsiyalar tahlil etiladi, savol-javob o`tkaziladi, o`rganilgan materiallar oldin o`tilgan mavzular bilan solishtiriladi, ularni farqlari ajratiladi. Keyin har bir o`quvchi uchun alohida mustaqil ish topshiriladi. O`quv jarayoni uchun ajratilgan vaqtning 40 foizi doirasida bolalar mustaqil ishlab, turli intellektual ishlarni bajarishadi.
Ta`limning tashkiliy shakllari o`quvchilar miqdori va ta`limni amalga oshirish o`rniga ko`ra tasnif etiladi.
|
| |
(
5 - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

5 .8 -ra sm . B u ld o z e r ag ’d a rm a sin in g sxem asi:
L
L. L
I
mos ravishda ag’darma fronti, bo’shatish, tekislash,
1( p 1
фМ-> ф р п
°
rezerv uzunligi.
B o ’shatish fronti uzunligi (m)
(5.17)
Bunda, /„=18-20 - front bo’yicha
chiziq kengligi, bu avtosamosval
tom onidan bant etiladi, m;
N .
- bir vaqtda b o ’shatiladigan avtosamosvallar soni;
N = N
^ (5.18)
“
* 60
v
'
N ,-
vaqt davomida bo’shatiladigan avtosamosvallar soni;
t
=1,5-2 - avtosamosvalning bo’shatilishi
va harakat davomiyligi, daq;
N . - B - K J V ,
(5.19)
Я .,- karyeming qoplovchi tog’ jinsi bo’yicha soatlik unumdorigi,
m
3
;
= 1,25-1,5 - karyer ishining bir tekis emaslik koeffitsiyenti;
Vm-
bir reysda avtosamosval tomonidan tashiladigan qoplovchi tog’ jinsi,
.
A g ’darma frontining uzunligi (m):
(5.20)
Buldozerlar ishchi parki
K „ = K / n e
(5.21)
Bunda,
Vf -
buldozer ishlarining almashinuv unumdorligi,
m
3;
207
Bunda,
Ta -
alm ashinuv davomiyligi, soat;
*,=0,5-0,7 - a g ’darmaning tog’ jinsi bilan to ’kilganlik koeffitsiyenti.
Buldozerning almashinuv unumdorligi 3-bo’limda
keltirilgan formula
b o ’yicha aniqlanadi. A g’darmadagi buldozerlaming inventar parki
=
(5.23)
Bunda, * „.= 1 ,3 -1,4 - buldozer inventar barkining koeffitsiyenti.
5 .5 . K O NVEYER T R A N SPO R T I QO'LLANILGANDA AG DARM A HOSIL
QILISH
Qoplovchi to g ’ jinsini lentali konveyerlar bilan tashishda ag’darma
hosil
qilish qoidaga k o ’ra konsolli lentali ag’darma hosil qilgichlar bilan amalga
oshiriladi (5.9-rasm .). Konsolli ag’darma hosil qilgich o ’zining
burilish
platform asida joylashgan bitta metal 1 fermaga ega o ’z harakatiga ega uskunani
tashkil qiladi. M ahalliy karyerlarda qadam
tashlovchi va qadam-relsli
harakatdagi a g ’darm a hosil qilgichlar keng tarqalgan (5.3-jadv.). Shuningdek
zanjirli harakatdagi ag ’darma hosil qilgichlar ham qo ’llaniladi (Germ aniyada
ishlab chiqarilgan).
П6
-
Antivitaminlar - Biokimyo pmd

|
Biokimyo pmdBog'liq Sobirova-R.A-biokimyoAntivitaminlar
Vitaminlarning ochilishi ko‘pgina yuqumli kasalliklarni davolash
va oldini olishda muhim rol o‘ynadi. Chunki bakteriyalar o‘zining o‘sishi
va ko‘payishi uchun vitaminlarning bo‘lishi, kofermentlarni sintezlashga
muhtojdir. Organizmga vitaminlar struktur analoglarini –
antivitaminlarni, kiritish mikroorganizmlarni halok bo‘lishiga olib
keladi. Antivitaminlar odatda fermentlarning faol markazlarini bog‘lab
olib, u yerdan vitaminlarni (koferment) siqib chiqarib, ularning raqobatli
ingibirlanishini vujudga keltiradilar. Antivitaminlar organizmga
kiritilgandan keyin gipo- va avitaminozning klassik ko‘rinishini keltirib
chiqaradigan moddalar kiritiladi.
Hozirgi vaqtda antivitaminlar 2 guruhga bo‘linadi:
1. Nativ vitamin tuzilishiga o‘xshash bo‘lgan strukturaga ega
bo‘lgan antivitamin.
2. Vitaminlar kimyoviy tabiatini o‘zgartiradigan yoki ularning
so‘rilishi, transport qilinishini pasaytiradigan antivitaminlar.
Shunday qilib, ta’sir mexanizmiga bog‘liq bo‘lmasdan vitaminlar
biologik faolligini pasaytiruvchi yoki umuman yo‘qotuvchi moddalarga
antivitaminlar deb aytiladi. Qurilishi o‘xshaydigan antivitaminlar tub
ma’noda antimetabolitlar bo‘lib, apoferment bilan birikkanda noaktiv
ferment komplekslarini hosil qiladilar. Vitaminlarning strukturasi
o‘xshaydigan analoglaridan tashqari biologik tabiatga ega bo‘lgan
antivitaminlar tafovut etiladi. Ularga tiaminaza 1 va 2 kiradi, tiamin
molekulasi parchalanishini vujudga keltiradi, askorbatoksidaza, vitamin
Cni parchalanishini katalizlaydi, avidin oqsili biotinni bog‘lab noaktiv
kompleks hosil qiladi.
Ko‘pchilik antivitaminlar davolash vositalari sifatida bioximik va
fiziologik jarayonlarga bevosita ta’sir etuvchi sifatida qo‘llaniladi. Qon
ivishiga qarshi preparat sifatida yog‘da eruvchi vitamin K antivitamini
sifatida dikumarol, varfarin va tromeksan qo‘llaniladi. Yaxshi
o‘rganilgan antivitaminlarga tiamin antivitamini oksitiamin, piri- va
neopiritiamin, riboflavinning – atervin, akrixin, galaktoflavin,
izoriboflavin (ular barchalari FAD, FMN sintezida vitamin B
2
bilan
raqobatlanadi), piridoksin uchun – dezoksipiridoksin, sikloserin,
izoniazid tuberkuloz mikobakteriyalariga antibakterial ta’sirga ega.
|
| |
Para-aminobenzoy kislota (PABK)

159
Odamlar mushagida karnitin miqdorini kamayishi ularning
bo‘shashishi, distrofiyasi va mushak tolalarini noziklashishiga olib
keladi. Karnitin keng tarqalgan modda, ayniqsa, go‘sht mahsulotlarda
uning miqdori ko‘p. Bir kunlik ehtiyoj miqdori: 500 mg.
Lipoat kislota
Lipoat kislota ozuqa mahsulotlari bilan tushadi. To‘qimalarda lipoat
fermentlarining apofermenti faol markazidagi lizinning NH
2
-guruhlari
bilan kovalent bog‘lanadi. Lipoat kislota piruvat, a-ketoglutorat va
boshqa ketokislotalar oksidlanishidagi ferment komplekslar tarkibiga
kiradi.
Lipoat kislota sut va go‘sht mahsulotlarida, xamirturushda ko‘p
uchraydi.
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 97

6 .1 5 -ra sm .. T ra n s h e y a n i o ’tish d a a v to sa m o sv a lla rn i y u k la s h g a u z a tish sx e m a la ri:
a - xalqasimon; b - oxiri berk;
v -
cho 'ntakli oxiri berk
•
A vtosam osvallarni uzatishning oxiri berk sxemasida
Bm=R.+\(B,+L.)+2C
(6.21)
•
C ho’ntakli oxiri berk sxemada
(6.22)
Bunda,
Rm
- avtosam osvalning burilish radiusi, m;
S=2-3 - avtosam osval va transheya borti orasidagi masofa, m;
В,- avtosam osval kuzovining kengligi, m;
I , - avtosam osvalning uzunligi, m.
BT
qiym ati 25-30, 25-20 va 16-20m oralig’ida qabul qilidagi, bu esa mos
ravishda xalqasim on, oxiri berk va cho’ntikli oxiri berk sxem alrda q o ’llaniladi.
Rotorli ekskavatorlardan foydalangan holda transheyalam i o ’tishda to g ’
jinsini tashish uchun lentali konveyerlardan foydalaniladi (rasm. 6.16).
............... ................................................ HIM.................r m
(
6 - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

Eng yuqori balandlikka ulanish holatida transport vositalarining majburiy
to ’xtashi bevosita boshqaruvchi balandlikda amalga oshadi. Bunday holatda
harakatni boshlanishda kuch boshqaruvchi balandlikda harakat qilish kuchidan
ancha baland bo ’ladi. Trassaning bunday profilida harakatlanishni ta’minlash
uchun lokomotivning tortish kuchini 10-15%ga oshirish kerak. Lekin bundan
holatda transsaning minimal uzunligi va kapital transheyalar tizimining minimal
hajmi ta ’minlanadi.
Yumshatilgan massivda balandlikka ulanishda kapital transheyaning yuqori
qismida (yuqoridagi ishchi gorizontga kelishda) boshqaruvchi balandlikdan
kichikroq balandlikka ega yo’l uchastkasi hosil qilinadi (boshqaruvchidan 60-
65% ni tashkil qiluvchi i . yo’l maydoni). Yumshatilgan
1Ш
maydonning
uzunligi 200-250m ni tashkil qiladi. bu lokomotivning yurishni boshlashi va
harakatlanishini katta kuch sarf qilmasdan amalga oshirilishini ta’minlaydi.
Trassaning uzunligi quyidagi formula bilan aniqlanadigan uzunlikka (m) oshadi:
i
Д
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 89

•
Rekultivastiya
qilinadigan
m aydonlarda
yer
qarida
yashaydigan
gorizontning hosil bo’lishini nazorat qiladi;
•
Qiyaliklami tekislash va sun’iy suv havzalarini yaratish b o ’yicha ishlami
bajaradi;
•
Rekultivastiya qilingan yerlarni yer foydalanuvchilariga berish b o ’yicha
komissiya ishida qatnashadi va qayta tiklangan yerlarni berish bo’yicha akt
tayyorlaydi;
•
Rekultivastiya ishlari bo’yicha m arksheyderlik hisobotini tuzadi.
Rekultivastiya ishlarining o ’z vaqtida va bajarilish darajasini bilish
maqsadida buzilgan yerlarni rekultivastiya qilishning o ’rtacha
kef
va joriy
kmp
koeffitsiyentlari mavjud. Rekultivastiyaning o ’rtacha koeffitsiyenti tashkilotning
mavjudlik vaqtidagi qayta tiklangan yer m a y d o n i n i n g o ’sha davrda buzilgan
erlarning umumiy maydoniga
MODDA ALMASHINUVIGA KIRISH

163
Organizmga tashqi muhitdan turli moddalarning kirib turishi va
metabolizm mahsulotlarning chiqarib turilishi o‘zaro bog‘liq bo‘lib,
organizm bilan muhit o‘rtasida moddalar almashinuvini ifodalaydi.
Quyidagi 15-jadvalda vazni 70 kg bo‘lgan o‘rta yoshli odam
organizmida sutkalik modda almashinuvining ayrim ko‘rsatkichlari
keltirilgan.
Nazorat qilish - Pedagogika kafedrasi

|
Pedagogika kafedrasi
|
bet | 86/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Nazorat qilish vazifasi o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalari darajasini aniqlash va baholashdan iborat. Bu o‘quv materiallarini o‘rganishning keyingi bosqichiga o‘tish imkoniyatlarini aniqlashtiradi hamda o‘qituvchining o‘quv metodlarini va usullarini to‘g‘ri tanlaganini nazorat qiladi. Nazorat qilish vazifasi o‘quv materiallarini o‘rganishning maqbul yo‘llarini topish bilan bog‘liqdir.
O‘qitish vazifasi o‘quvchilarning bilimini tekshirishda aniq ko‘rinadi. YAngi mavzuni mustahkamlash jarayonida yoki uy vazifalarini tekshirishda o‘quvchilarning o‘tilgan mavzuni takrorlashga, ular uchun tushunarsiz bo‘lgan ma’lumotlarni bilib olishlariga imkon tug‘iladi. CHunki guruhdagi boshqa o‘quvchilar javob berayotgan o‘quvchining fikrlarini diqqat bilan tinglashadi va avval egallangan bilimlarni mustahkamlab, qo‘shimcha ma’lu-motlar bilan boyitishadi. O‘rtoqlarining javoblariga qo‘shimcha qilishga yoki echilmay qolgan savollarga javob berishga shaylanish orqali o‘rganilgan mavzuni aniqlashtirishga harakat qiladi.
Nazoratning tarbiyalash vazifasi shundan iboratki, o‘quvchilar tekshirishga tayyor bo‘lish uchun darslarni o‘z vaqtida tayyorlaydilar, bo‘sh vaqtlaridan unumli foydalanishga harakat qiladilar, intizomga o‘rganadilar.
SHuningdek, tekshirish va baholash o‘quvchining o‘z bilimlari va qobiliyatlarini o‘zi mustaqil aniqlashiga ham yordam beradi. O‘zidagi kamchiliklarni ko‘ra olishga va uni tugatish yo‘llarini izlashga ko‘maklashadi. Lekin o‘quvchining bilimini baholashda o‘qituvchi nohaqlikka yo‘l qo‘ysa, o‘quvchi bilan o‘qituvchi o‘rtasida ziddiyat kelib chiqadi. Uy vazifalarining esa haddan ziyod ko‘p bo‘lishi ham o‘quvchilarning yuzaki dars tayyorlashiga olib keladi.
Eng asosiysi, o‘zlashtirishni hisobga olish, shaxsning ijobiy fazilatlarini shakllantirish, yaxshi o‘qishga xohish uyg‘otish, o‘quv ishlariga vijdonan yondashish, javob berishga tayyorlanishda mustaqil bo‘lish hamda bilish faoliyatini chuqurlashtirishga qaratilmog‘i lozim.
Agar nazoratning o‘qitish va tarbiyalash vazifalari to‘g‘ri amalga oshirilsa, shaxsning tafakkurini rivojlantirishga, xis-tuyg‘ulari va axloqiy sifatlarini tarbiyalashga imkon tug‘iladi. Bu esa o‘z-o‘zidan nazoratning rivojlantiruvchi vazifasi sanaladi.
|
| |
Ratsional ovqatlanish - Biokimyo pmd

Ratsional ovqatlanish
– bu o‘z vaqtida (ertalabki, tushki va kechki
ovqatlarda) moddalarning miqdorini va tarkibini to‘g‘ri taqsimlashdir.
Balansli ovqatlanishda organizm uchun hayotiy zarur bo‘lgan asosiy
ozuqa mahsulotlaridan tashqari minor komponentlarini ham to‘g‘ri
tanlash zarurdir. Ularga almashinmaydigan aminokislotalar,
to‘yinmagan yog‘ kislotalar, vitaminlar, mineral elementlar kiradi
(16-jadval).
16-jadval
Ovqat minor komponentlarning sutkalik ehtiyoji
Amlashtirib mg Anorganik mg Vitaminlar mg
bo‘lmaydigan elementlar
aminokislotalar
Izoleytsin 3-4 Natriy 1100- 3300 VitaminA 1,5-2,5
Leytsin
4-6 Kaliy 1900-5800 VitaminD 12-25mkg
Lizin
3-5 Fosfor 800 Vitamin E 10-20
Metionin 2-4 Kalsiy 800 Vitamin K 2
Fenilalanin 2-3 Xlor 1700- 5100 VitaminB
1
2
165
Treonin 2-3 Magniy 300-500 Vitamin B
2
2-3
Triptofan 1 Mis 2-3 Vitamin B
6
2
Valin
4 Temir 10 VitaminB
12
0,002
Yod 0,1-0,2 Vitamin Bs 1-2
Rux 15 Vitamin C 50-100
Oltingugurt 200
Marganets 2-5
Kobalt <1
Molibden 0.15-0.5
Selen 0.05-0.2
Hayot uchun zarur bo‘lgan mineral elementlar makro- va
mikroelementlarga bo‘linadi. Makroelementlarga natriy, kaliy, fosfor,
kalsiy, xlor, magniy kiradi. Bu elementlar sut, sabzavot va mevalarda
ko‘p uchraydi. Ularning asosiy funksiyalari 17-jadvalda keltirilgan.
17-jadval
Mineral moddalar va ularning funksiyalari
Mineral moddalar Mahsulotlar Funksiyasi
Na Osh tuzi Osmoregulyatsiya, membrana
potensiali, mineral moddalar
almashinuvi
K
G‘alla, sabzavot, Membrana potensiali,
mevalar
mineral moddalar metabolizmi
Ca
Sut va sut Suyak to‘qimasi shakllanishi,
mahsulotlari qon ivishi, signal vositasi
Mg
Ko‘katlar, Suyak to‘qimasi shakllanishi,
sabzavotlar fermentlar kofaktori
Cl
Osh tuzi
Mineral moddalar almashinuvi
P
Go‘sht, sut, g‘alla, Suyak to‘qimasi shakllanishi,
sabzavotlar energiya va nuklein kislotalar
almashinuvi
S
S-tutuvchi Karbon suvlar va yog‘lar
aminokislotalar almashinuvi, konyugatlarni
hosil qilish
Fe
Go‘sht, jigar, Gemoglobin, mioglobin,
tuxum, sabzavotlar, sitoxromlar, Fe\S – markazlar
kartoshka, g‘alla
166
Zn
Go‘sht, jigar, Rux tutuvchi fermentlar
g‘alla
Mn
Ko‘pchilik ozuqa Fermentlar
mahsulotlari
Cu
Go‘sht, baliq, Oksidazalar
sabzavotlar,
va mevalar
Co
Baliq
B
12
vitamini
Mo
G‘alla va dukkakli Oksireduktazalar
o‘simliklar,
yong‘oq
Se
Go‘sht, sabzavotlar
Selen tutuvchi fermentlar
I
Dengiz balig‘i, Tiroksin
yodlangan osh tuzi
va ichimlik suvi
F
Ftorlangan Suyak va tish emali
ichimlik suvi,
sut, choy
Natriyning
biologik vazifalari xilma-xildir. Asosan u hujayra
sirtidagi suyuqliklarda (limfa va qon zardobida) ko‘pdir va protoplazma
hamda biologik suyuqliklarda doimiy osmotik bosim muvozanatini
belgilaydi. Natriy suv-tuz almashinuvida muhim vazifa bajaradi.
1> |
Modda almashinuvining o‘rganish yo‘llari

|
Modda almashinuvining o‘rganish yo‘llariBog'liq Sobirova-R.A-biokimyoModda almashinuvining o‘rganish yo‘llari
Metabolik jarayonlarni o‘rganish yo‘llari asosan ikki guruhga
bo‘linadi: yaxlit organizm ustida olib boriladigan tekshirishlar va
organizmning ajratib olingan qismlarida o‘tkaziladigan
dezintegratsiyalovchi usullar.
Yaxlit organizmda moddalar almashinuvini o‘rganish
.Bu jarayon
bir necha xil usullarda olib boriladi. XX asr boshlarida Knoop nishonli
molekula sifatida fenil radikalidan foydalanib organizmda yog‘
kislotalari b-oksidlanish yo‘li bilan parchalanishini aniqlangan. Modda
almashinuvini o‘rganishda turli xil og‘ir izotoplar yoki radiofaol
izotoplardan (deyteriy,
2
H,
15
N,
13
C,
18
O,
32
P,
33
P,
14
C,
35
S,
131
I,
59
Fe,
24
Na)
keng foydalanilanadi. Shuningdek, turli moddalar almashinuvi bilangina
aniqlash, nafas koeffitsiyentini aniqlash usullari yordamida ham modda
almashinuvining holatini aniqlash mumkin.
Dezintegratsiyalash
Dezintegratsiyalash usullardan foydalanilganda organizmning ajratib
olingan qismlari – organlar, to‘qimalarning kesmalari, hujayra
organellalarini fraksiyalari hatto ayrim ferment va boshqa sistemalarni
ham tekshirish obyektlari bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Bunda olingan
natijalar butun organizmda kechayotgan metabolik jarayonni ma’lum
bir bosqichi tariqasida qimmatlidir.
Organizmdan ajratib olingan
organlarda turli biokimyoviy
ko‘rsatkichlarining arterio-venoz tafovutini o‘rganish yo‘li bilan ularda
kechadigan biologik jarayonlarni o‘rganish mumkin. Jumladan,
aminokislotalar parchalanishidan hosil bo‘lgan ammiakdan jigarda
siydikchil hosil bo‘lishi shu yo‘l bilan aniqlangan. Shu usul bilan
muskuldan oqib chiqayotgan qonda sut kislota ko‘pligi, jigardan oqib
chiqayotgan qonda sut kislota yo‘qligi aniqlangan.
168
|
| |
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 87

O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va
ochiq kon ishlari texnologiyasi mexanizatsiyasi va kon ishlarini
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va
|
Adabiyotlar - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
67
Мехринисо КОЙИЛОВА
учительница Бухарского филиала специализированного
республиканского центра повышения квалификации
сотрудников средно медицинского и фармацевтики
ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ ОСНОВА ЗДОРОВЬЕСОЗИДАЮЩЕЙ ФУНКЦИИ
ОБРАЗОВАНИЯ
В статье рассматриваются педагогическое основы здоровьесозидающие функции образование
и их содержательно-функциональные принципы.
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021

|
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021 Pdf ko'rish
|
bet | 301/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilPEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
224
Laziz NIYAZOV
Buxoro davlat tibbiyot instituti
tibbiy kimyo kafedrasi mudiri,
dotsent
Anatoliy BREL
Volgograd davlat tibbiyot
universiteti kimyo kafedrasi
mudiri, kimyo fanlari doktori,
professor
Umurbek G’APUROV
Buxoro davlat tibbiyot instituti
tibbiy kimyo kafedrasi
oʻqituvchisi
XORIJIY TALALABALARGA TIBBIY KIMYO FANIDAN DARS BERISHNING OʻZIGA
XOSLIKLARI
Maqolada Buxoro davlat tibbiyot institutida tahsil olayotgan chet ellik talabalarga ingliz tilida tibbiy
kimyo fanini oʻqitilishi masalalari tadqiq qilingan. Oʻqitishni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun tibbiy
kimyo fanini oʻqitishning oʻziga xos jihatlari tahlil qilinib, kelib chiqadigan muammolarni oldini olish
boʻyicha kafedra tajribasi keltirilgan.
Kalit soʻzlar: xorijiy talaba, tibbiy kimyo, fan, tibbiy oliy ta’lim, dars, ta’lim.
В статье рассматриваются вопросы преподавания медицинской химии на английском языке
иностранным студентам, обучающихся в Бухарском государственном медицинском институте. Для
успешной реализации обучения, проанализирована специфика преподавания медицинской химии и
представлен опыт кафедры в предотвращении возникающих проблем.
Ключевые слова: иностранный студент, медицинская химия, наука, высшее медицинское
образование, курс, образование.
The issues of teaching medical chemistry in English to foreign students studying at the Bukhara State
Medical Institute have been examined in the article. The specificity of teaching medical chemistry is
analyzed and the department’s experience in preventing emerging problems for the successful
implementation of training is presented.
|
| |
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021

|
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilPEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
74
Shuningdek, bu borada respublikamizda yana koʻplab ishlar amalga oshirildi. Oʻzbekiston Xalq
ta’limi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi, Oʻrta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi hamda
Britaniya Kengasi bilan hamkorlikda “Chet tillarni egallashning umumyevropa kompetensiyalari: oʻrganish,
oʻqitish va baholash” (CEFR) shartlariga tayangan holda ishlab chiqilib, unda ta’limning barcha bosqichlari
bitiruvchilarining tayyorgarlik darajasiga qoʻyiladigan talablar belgilandi. Shuningdek, angliyalik ekspert
Rod Balayto boshchiligidagi mutaxassislar tomonidan toʻliq ekspertizadan oʻtkazilib, takomillashtirildi
hamda 2013-yil 8-mayda “Uzluksiz ta’lim tizimining chet tillar boʻyicha davlat ta’lim standartini tasdiqlash
toʻg’risida”gi 124-sonli Qarori bilan tasdiqlandi.
Oʻzbekistonda xorijiy til sifatida ingliz tilining oʻqitlishini kuzatadigan boʻlsak, ingliz tili darslarida
oʻqituvchi oldiga 3 ta: ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi maqsadlarni qoʻyganligini koʻramiz. Agar
mavzu: “My motherland” deb olsak, ta’limiy jihati, olmoshlar ya’ni pronouns va ularning turlari,
ishlatilishini, atoqli otlar va ular haqida ma’lumot berishimiz, tarbiyaviy tamoni oʻquvchilarda vatanparvarlik
hissini shakllantirishimiz, rivojlantiruvchi yurtimiz tarixi, allomalari, madaniyati haqida hikoyalar qilib
berishimiz mumkin. Oʻquvchilar barcha ma’lumotlarni ingliz tilida gapira olish koʻnikmasi yoki grammatika
saboqlaridan tashqari milliy ruhiyatni ham oʻzlarida his etadilar [7].
Mamlakatimizdagi boʻlgani kabi chet tili faqat dars doirasi bilan cheklangan tizimlarda til muhitida
muloqot qilish imkoniyatining vaqti va til qanchalik sur’atda oʻqitilayotgani jiddiy ahamiyatga ega. Tinglab
tushunish, soʻzlash, oʻqish, yozish va soʻz boyligini egallash bilimlarini olish uchun va ushbu barcha
koʻnikma-malakalarni chet tilida akademik nuqtayi nazardan toʻg‘ri va benuqson qoʻllay bilish uchun 5-7 yil
mobaynida darslar muntazam va samarali oʻtkazilishini nazarda tutadigan oʻquv dasturi boʻlishi lozim.
Bunday nuqtayi nazardan fikrlaydigan boʻlsak, 2, 3 va 4-sinflarda bir haftada oʻtiladigan chet tillari darslari
yetarli emas. Tabiiy jihatdan ham yozma, ham og‘zaki muloqot vositasi boʻlgan til oʻqitish davomiylikni
taqozo qiladi. 7-8 yoshli boshlang‘ich sinf oʻquvchisining haftasiga atigi 4-5 soat muloqot qilish imkoni
boʻlgan va oʻz atrof muhitida qoʻllashning imkoni boʻlmagan begona til tizimini oʻzlashtira olishi mumkin
emas.
|
| |
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 88

Lm
- unumdor to g ’ jinsini tashish masofasi, km.
Unumdor yem i yuzaga yotqizish rekultivastiyalangan erga ag’darmani
tekislashdan keyin am alga oshiriladi. Agar unumdor yem i yotqizishga
tayyorlangan
maydonlar
b o ’lmasa yer
tekis
va
quruq
maydonlarga
joylashtiriladi. Y er yuzasini shamol va suv eroziyasidan saqlash uchun
omborxona yuzasi chim bilan qoplanadi.
Amaliyot k o ’rsatadiki unumdor yem i olish, tashish va yotqizish" uchun
nafaqat yordamchi mobil uskunalar (buldozer, skreper, yuklagich va boshqa)
shuningdek ochish va qazish ishlari uchun ishlatiladigan asosiy uskunalar ham
q o ’llanilishi mumkin (ekskavatorlar, astosamosvallar, tem iryo’l va konveyer
transporti) (5.11-rasm.).
A g’darmada unumdor qatlamni tekislash uchun xarajatlar (so’m):
\ , = V . , C „ j n %
(5.34)
Bunda,
У
( - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va
ochiq kon ishlari texnologiyasi mexanizatsiyasi va kon ishlarini
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va
|
buldozerning almashinuv unumdorligi

rivojlanishi karyer xo ’jaliklarida ag’darma hosil qilishda yangi texnik
ishlanmalami
talab
qildi.
Muhandis
M.P.Tutov
tomonidan
1943-yil
(Bajenovskiy asbest karyerida) va muhandis I.I.Russkiy tomonidan 1944-yilda
(Volchanskiy qo’n g ’ir ko’mir karyerida) amalda qo’llanilib ko’rilgan mexanik
kuraklardan foydalanib ag’darma hosil qilish texnologiyasi tezda keng tarqaldi.
Lekin zamonaviy holatlarda 1 m3 ag’darmani ekskavatorlar bilan yotqizish
(ekskavatorlaming sotib olish uchun katta harajatlar sababli) ekskavatorli
ag’darma hosil qilishni kam unumli etib ko’rsatmoqda. Nisbatan unumli bo’lib
tem iryo’l va avtomobil ag’darmalarida kuchi 500-700 kVt va undan yuqori
b o ’lgan buldozerlardan foydalanish maqul bo’lmoqda.
A g’darma hosil
qilishning
asosiy texnik-iqtisodiy
ko’rsatkichlariga
ag’darmaning o ’lchamlari (ag’darma balandligi, ag’darma oxiri berkligining
uzunligi va uning unumdorligi), ag’darma hosil qilishga kapital va nisbiy
harajatlar kiradi (jadv. 5.4).
Elektron tijoratni huquqiy jihatdan rivojlanib borish bosqichlari

|
Elektron tijoratni huquqiy jihatdan rivojlanib borish bosqichlari
|
bet | 96/151 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,86 Mb. | | #248346 |
Bog'liq boburElektron tijoratni huquqiy jihatdan rivojlanib borish bosqichlari
Elektron tijorat rivojlanishini me'yor, huquq va qoidalar bilan bog'liq jihatdan tartibga solinishini quyidagicha tavsiflash mumkin:
bosqich: Joriy etish. Virtual muhitda iqtisodiy faoliyatning tranzaktsion xarajatlarni minimallashtirishning afzalliklaridan foydalanishga asoslangan yangi usullari o'z-o'zidan paydo bo'ladi. Uning paydo bo'lishining sababi ekzogendir, chunki tashqi omillari tufayli, qulay
iqtisodiy sharoit yuzaga kelganda bozor sub'ektlari hech qanday kelishuvsiz, qonuniy majburlashsiz va hatto jamoat manfaatlarini hisobga olmasdan o'z-o'zini tashkil qildi.
Joriy etish bosqichida elektron tijorat tadbirkorlik darajasida jadal rivojlanadi. Elektron tijoratda hukmronlik qilayotgan kichik biznes sub'ektlari tartibga solish doirasidan tashqarida faoliyat olib boradi, davlat arbitraj xizmatiga murojaat qilmaydi, o'z faoliyatini rasman ro'yxatdan o'tkazmaydi va soliq to'lamaydi.
bosqich: O’sish. Iqtisodiy faoliyatning yangi usullari muntazam foydalaniladi. Ya'ni, tijorat faoliyatini yukori samaradorligini ta'minlovchi umum kabul kilingan xatti-harakatlar algoritmlariga transformatsiya kilinadi. Elektron tijoratga nisbatan faqat unga xos bo'lgan hatti-harakat, huquq va me'yorlarga ega virtual bozorni shakllantirishni anglatadi. Elektron tijoratni instituallashning ikkinchi bosqichida iqtisodiy munosabatlarning yangi shakli eski institutlarni sezilarli ravishda siqib chiqaradi. Davlat o'zgarayotgan institusional reallikka e'tibor bera olmay qoladi va asta-sekin uni me'yoriy tartibga solishga bo'layotgan talabdan ogoh bo'lib bora boshlaydi. Bugungi kunda O'zbekitonda elektron tijorat institusional sikl rivojlanishning ikkinchi bosqichida rivojlanmoqda. O'zbekiston Respublikasida elektron tijorat to'g'risida” gi qonun 2004-yilda qabul qilingan.
bosqich: Yetuklik. Elektron tijorat bozorida iqtisodiy sub'ektlar-
ning asta-sekin bozorni egallab oladigan va monopollashtiradigan yiriklashuvi hamda ixtisoslashuvi kuzatiladi. Tashabbuskor entuziastlar vaqti tugaydi va o'z o'rnini professionallarga bo'shatib beradi. Shu bilan bir vaqtda, iqtisodiy faoliyat eskirgan shakllarining ahamiyati tushib ketadi: raqobatbardosh sohalar ularni yutib yuboradi, transformatsiya qilinadi yoki shunchaki bozorni tark etadi.
Iqtisodiy munosabatlar yangi shaklining institusional ahamiyati va ularni xuquqiy institusionallashtirish davlat darajasida tan olinadi. Davlat yangi sohadagi faoliyatida asosan xuquqiy me'yorlarni ishlab chiqadi va ularga rioya etilmasligida sanktsiyalar kiritadi. Institutsionallash jarayonlari xuquqiy asoslashga o'tadi.
Hozirgi kunda O'zbekistonda to'laqonli elektron tijorat davlat statis- tikasi yuritilmaydi. Vaziyatni o'zgartirish uchun nafaqat davlat hisoboti
shakllari (soliq, statistik va boshqalar), balki makroiqtisodiy ma'lumotlarni qayta ishlash usullarini ham tubdan o'zgartirish zarur bo'ladi.
|
| |
O’zbekistonda - D. X. Suyunov

|
D. X. Suyunov
|
bet | 90/151 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,86 Mb. | | #248346 |
Bog'liq boburO’zbekistonda elektron tijoratning asosiy tamoyillari
Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portalida “Elektron tijorat to'g'risida”gi O'zbekiston Respublikasi Qonuniga o'zgartirish va qo'shimchalar kiritish to'g'risida”gi qonun loyihasi e'lon qilindi.
Hujjat bilan O'zbekiston Respublikasining 2004 yil 29 aprelda qabul qilingan “Elektron tijorat to'g'risida”gi 613–II-son Qonuniga o'zgartish va qo'shimchalar kiritilib, uning yangi tahriri tasdiqlandi.
Yangi tahrirdagi qonunda quyidagilar elektron tijoratning asosiy tamoyillari deb belgilab berilgan:
elektron tijoratda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish erkinligi;
elektron tijoratda bitimlar tuzishning ixtiyoriyligi;
elektron tijoratda ishtirok etish sharoitlarining tengligi;
elektron tijorat sub'ektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish;
hujjatlarni, shu jumladan elektron hujjatlarni (xabarlarni) bir xillashtirish;
axborot xavfsizligini ta'minlash;
mahsulotlarning (ishlar va xizmatlar), tegishli sifatini ta'minlash;
elektron tijorat sohasidagi ochiqlik, shaffoflik va aniqlik.
Elektron tijorat ishtirokchisi O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq elektron tijorat sohasidagi faoliyatning istalgan turlari bilan shug'ullanishi mumkin.
Elektron tijorat ishtirokchisi tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishda, shu jumladan axborot tizimlari, kommunikatsiya texnologiyalari, elektron to'lovlar tizimlari, sotiladigan mahsulot (ishlar, xizmatlar) turlarini tanlashda, uning narxini va sotish yo'nalishlarini belgilashda, shuningdek, mahsulotlar (ishlar, xizmatlar) uchun to'lov shakllarini tanlashida davlat organlari va ular mansabdor shaxslarining aralashuviga yo'l qo'yilmaydi, O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno.
Elektron tijoratda bitimlar ixtiyoriy asosda tuziladi. Elektron bitim shartlari tomonlarning xohishiga ko'ra belgilanadi, tegishli shartning mazmuni O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida ko'zda tutilgan hollar bundan mustasno.
Elektron tijorat ishtirokchilari va davlat organlari elektron tijoratning barcha ishtirokchilari uchun xizmatlardan teng foydalanish sharoitlarini yaratishga majbur. Elektron tijoratda foydalaniladigan hujjatlar o'zaro bir xillashtirilishi kerak.
Hujjatlarni bir xillashtirish elektron tijorat sohasidagi vakolatlangan organ tomonidan davlat organlari bilan birgalikda, elektron hujjatlar (xabarlar) bilan o'zaro almashish, ularni qayta ishlash va saqlash shakllari, standartlari, texnik yo'riqnomalari va tavsiyalari, tartibi yoki reglamentini belgilash usuli yordamida amalga oshiriladi.
Elektron tijorat ishtirokchilari o'zaro kelishuv asosida o'zlariga tegishli hujjatlar shakllaridan foydalanishlari mumkin, agar bu vakolatlangan organ tomonidan belgilangan hujjatlarni bir xillashtirish metodlariga va O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan belgilangan normalarga zid bo'lmasa.
|
| |
-jadval
Jigar kasalligi bilan og‘rigan bemorlardagi biliar ko‘rsatkichlar

401
qilib, lipolitik fermentlarning ta’sir qilishiga imkoniyat tug’diradilar
va lipazaning aktivligini oshiradi. Yuqorida ko‘rsatilganlardan tashqari
o‘t kislotalarni yog‘lar hazmlanishi natijasida hosil bo‘lgan moy
kislotalari bilan birikib xolein komplekslarini hosil qiladilar. Hosil
bo‘lgan komplekslar suvda yaxshi erigani uchun ichak devorlari orqali
osonlikcha so‘riladi. Xolein komplekslarning bir qismi ichak
devorlarida, so‘rilgan qismi esa jigar hujayralarida yog‘ va o‘t
kislotalarga parchalanadilar. Hosil bo‘lgan o‘t kislotalari qaytadan o‘t
yo‘llarida, yog‘lar almashinuvida ishlatiladi. Demak, jigarda o‘t
chiqarilishining buzilishi yog‘larning hazmlanishi, so‘rilishini
buzilishiga va axlat bilan yog‘ning 50% gacha chiqarib yuborilishiga
olib keladi. Bunday holat steatoreya deb nomlanadi. Sog‘lom odam
najasida faqat 10% gacha yog‘ bo‘lishi mumkin. Yog‘lar so‘rilishining
buzilishi va yetishmovchiligiga olib keladi.
Organizmdan buyrak orqali o‘tmaydigan ba’zi moddalar o‘t tarkibida
chiqariladi. Bu moddalarga bengalrot, azur, mikroelementlar va
boshqalar misol bo‘lib, ular jigarning ekskretor vazifasining jadalligini
ko‘rsatadi. Ko‘rsatilgan moddalar qon aylanish jarayonini tajribada
o‘rganishda qo‘llanilanadi. Ko‘proq bromsulfalein jigarning faoliyatini
aniqlashda foydalinalanadi.
Yuqorida ko‘rsatilganlardan tashqari jigar yog‘larning oraliq
almashinuvida ham faol ishtirok etadi. Ichakning shilliq qavati orqali
so‘rilgan yog‘lar qopqa venasi orqali jigarga boradi.
-rasm.
 
Na, K-ATFaza ta‘sirining molekula mexanizmi.
     
178
Ca-ATF-aza

48-rasm. Na, K-ATFaza ta‘sirining molekula mexanizmi.
178
Ca-ATF-aza – ko‘pgina hujayralarninig membranalarida Ca
+
ionlarni ATF energiyasi hisobiga konsentratsiya gradiyenti qarshisiga
olib o‘tadigan Ca-ATF-aza mavjud. Sarko‘plazmatik retikulumda Ca-
ATF-aza membrananing barcha oqsillarining yarmidan ko‘ra ko‘prog‘ini
tashkil etadi, u muskul tolasi qisqarishi – bo‘shashuvi siklini idora etib
turadigan mexanizmining bir qismidir. H
+
-ATF-azalar, vodorod ionlarini
membrana orqali haydab o‘tkazib beradi. Ayni vaqtda protonlar
konsentratsiyalari farqi (Ph – farqi) ham, elektr potensiallari farqi ham
yuzaga keladi. Ular jam bo‘lib proton elektrokimyoviy potensialini hosil
qiladi. H
+
-ATF-aza ishi hisobiga hujayraning ba’zi bo‘limlarida kislotali
muhit yuzaga keladi (masalan: lizosomalarda, buyrak usti bezlari miya
qismida xromofin hujayralarning sekretor granulalarida).
Simport va antiport . Moddalar boshqa modda konsentratsiyasi
gradiyentining energiyasi hisobiga membrana orqali faol ravishda o‘tib
turishi mumkin. Bu holda ularning tashuvchisi shu ikkala moddani
biriktirib oladigan maxsus markazlarga ega bo‘ladi. Agar «X» modda
konsentratsiyasi tashqarida ichkaridagidan ko‘ra katta bo‘lsa, bu modda
yengillashgan diffuziya yo‘li bilan o‘tib borishi mumkin. Tashuvchida
bir yo‘la «X» modda bilan o‘tib boradigan «Y» modda uchun ham
biriktirish markazi bo‘ladi («simport»), shu bilan birga «Y» modda o‘z
konsentratsiyasi gradiyentining teskarisiga qarab tashilishi ham mumkin.
Moddalarning o‘z konsentratsiyasi gradiyentiga qarshi, boshqa moddani
uning o‘z konsentratsiyasi gradiyenti bo‘ylab qilayotgan harakatiga
teskari yo‘nalishida o‘tib borishi – antiport ham xuddi shunga o‘xshash
tarzda yuzaga keladi.
Simport va antiport Na
+
ionlari konsentratsiyasi gradiyenti energiyasi
hisobiga bo‘lib turishi mumkin. Masalan: aminokislotalarning ichakdan
va glyukozaning birlamchi siydikdan so‘rilishi shu yo‘l bilan boradi.
Demak, bunday hollarda birlamchi energiyasi manbai bo‘lib ATF xizmat
qiladi: ATF energiyasi avval transmembrana Na
+
konsentratsiyasi
gradiyenti energiyasiga aylanadi, keyin esa shu gradiyenti energiyasi
aminokislotalar yoki glyukozaning so‘rilib o‘tishi uchun sarflanadi
(ikklamchi faol transport).
Buyrak usti bezlari miya moddasining xromoffin hujayralarida,
maxsus sekretor granulalarida adrenalin va noradrenalin gormonlari
to‘planib boradi. Granulalar membranasida protonlarni sitozoldan
granula ichiga olib o‘tkazadigan N
+
-ATF-aza bo‘ladi. Uning ta’sirida
proton elektrokimyoviy potensialini yuzaga keltiradi. So‘ngra
elektrokimyoviy potensial energiyasi hisobiga gormonlar o‘tib oladi:
179
granuladan o‘z konsentratsiyasi gradiyenti bo‘yicha chiqib keladigan
ikkita protonga sitozoldan granula ichiga bitta gormon molekulasi o‘z
konsentratsiyasi gradiyentining qarshisiga o‘tib oladi (antiport).
-modda. Soliqlarni toʻlash muddatlarini oʻzgartirish

2) ushbu Kodeks 17-moddasi birinchi qismining 6-8-bandlarida koʻrsatilgan soliqlar va
aylanmadan olinadigan soliq boʻyicha - Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan
belgilangan tartibda mahalliy davlat hokimiyati organlari. Bunday soliqlarga nisbatan toʻlashni
kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati ikki yilgacha muddatga berilishi mumkin;
3) Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi munosabati
bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar boʻyicha - bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan
tartibda bojxona organlari (bundan ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar
mustasno).
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi band)
(2-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi soliq toʻlovchiga ushbu Kodeksning
17-moddasida koʻrsatilgan har qanday soliq boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash
imkoniyatini uch yilgacha muddatga berishga haqli. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berishda ushbu Kodeks 98-
moddasining birinchi qismida belgilangan cheklovlardan chetga chiqishga haqli.
-modda. Soliq davri - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

447-modda. Soliqni hisoblab chiqarish va soliq
hisobotini taqdim etish tartibi
(1-q.)
Soliq summasi soliq bazasidan va belgilangan soliq stavkalaridan kelib chiqqan holda
hisoblab chiqariladi.
(2-q.)
Soliq organlari soliq bazasidan va belgilangan soliq stavkalaridan kelib chiqqan holda
quyidagilar uchun soliq summasini aniqlaydi:
dehqon xoʻjaliklari uchun;
qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarga ega boʻlgan
jismoniy shaxslar uchun;
tadbirkorlik faoliyati va (yoki) daromad olish uchun moʻljallangan, yashash uchun
moʻljallanmagan koʻchmas mulk obyektlariga ega boʻlgan jismoniy shaxslar uchun;
1-oktyabrga qadar qishloq xoʻjaligi korxonalari uchun - qishloq xoʻjaligi yerlarini sugʻorish
va baliqlarni yetishtirish (oʻstirish) uchun ular tomonidan avvalgi soliq
davrida foydalanilgan suv
hajmining 70 foizi miqdorida. Avvalgi soliq davrida qishloq xoʻjaligi korxonasi tomonidan
foydalanilgan suvning hajmi toʻgʻrisidagi axborot mavjud boʻlmagan
taqdirda, soliq summasi
suvdan foydalanish va suv isteʼmoli sohasidagi vakolatli organ
tomonidan tasdiqlangan suv
isteʼmoli normativlari boʻyicha aniqlanadi.
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi qism) (Oldingi tahririga qarang)
(3-q.)
Soliq hisoboti suvdan foydalanish yoki suvni isteʼmol qilish joyi boʻyicha soliq
organlariga quyidagilar tomonidan yilda bir marta taqdim etiladi:
Oʻzbekiston Respublikasining
yuridik shaxslari tomonidan, bundan qishloq xoʻjaligi
korxonalari mustasno - hisobot davridan keyingi yilning 1-martidan kechiktirmay;
qishloq xoʻjaligi korxonalari tomonidan - joriy soliq davrining 15-dekabridan kechiktirmay;
Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatini doimiy muassasalar
orqali amalga oshirayotgan
Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari boʻlgan yuridik shaxslar,
shuningdek yakka
tartibdagi tadbirkorlar tomonidan - soliq davridan keyingi yilning 20-yanvaridan kechiktirmay.
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi qism) (Oldingi tahririga qarang)
(4-q.)
Soliq organlari soliq toʻlash toʻgʻrisidagi toʻlov xabarnomasini dehqon xoʻjaliklariga,
shuningdek qishloq xoʻjaligi yerlariga hamda tadbirkorlik faoliyati va (yoki) daromad olish uchun
moʻljallangan, yashash uchun moʻljallanmagan koʻchmas mulk obyektlariga ega boʻlgan jismoniy
shaxslarga soliq davridan keyingi yilning 1-martidan kechiktirmay topshiradi.
(OʻzR 30.12.2022-
y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi qism) (Oldingi tahririga qarang)
Программное обеспечение конечно-частотной идентификации и адаптивного управления - bet 75

Программное обеспечение конечно-частотной идентификации и адаптивного управления
Download
1,09 Mb.
bet
75/114
Sana
30.12.2019
Hajmi
1,09 Mb.
#6590
1
...
71
72
73
74
75
76
77
78
...
114
Синтаксис
:
nu = NuFDP (n, s, W)
Исходные данные:
n – порядок объекта,
s – набор частот – комплексный вектор:
(
),
W – набор матриц частотных параметров – комплексная
–матрица
, где
(
).
Download
1,09 Mb.
1
...
71
72
73
74
75
76
77
78
...
114
Download
1,09 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Программное обеспечение конечно-частотной идентификации и адаптивного управления
Download
1,09 Mb.