nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-bob. Metodbirlashmaning huquqlari

|
-bob. Metodbirlashmaning huquqlari
|
bet | 3/3 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 44,5 Kb. | | #146717 |
Bog'liq Umumiy o\'rta ta\'lim maktabining Metodbirlashmalari to\'g\'risidagi5-bob. Metodbirlashmaning huquqlari
19. Metodbirlashma quyidagi huquqlarga ega:
Umumta'lim maktabi rahbariyatiga fan xonalari mas'ullarini rag'batlantirish va fan to'garaklarini tashkil qilish yuzasidan takliflar kiritadi; ayrim fan yoki yo'nalishlar bo'yicha chuqurlashtirilgan bilimlar beradigan sinflar ochish bo'yicha takliflar beradi;
ayrim fanlar chuqurlashtirib o'qitiladigan sinflar mavjud umumta'lim maktablarida yo'nalishlar bo'yicha maxsus dasturlar va yakuniy nazorat materiallarini tayyorlaydi;
Metodbirlashma a'zolarining malakasini oshirishga doir takliflar beradi.
6-bob. Metodbirlashma hujjatlari
20. Metodbirlashma faoliyatiga doir quyidagi hujjatlar bo'lishi lozim:
Metodbirlashmaning tasdiqlangan yillik ish rejasi;
yig'ilish bayonnomasi;
yillik hisoboti.
21. Metodbirlashma hujjatlarining yuritilishi va saqlanishiga Metodbirlashma rahbari javobgar hisoblanadi.
Metodbirlashmaning yillik ish rejasi, yig'ilish bayonnomasi, hisoboti uch yil mobaynida saqlanadi hamda tegishli tuman (shahar) xalq ta'limi bo'limining idoraviy arxiviga topshiriladi.
7-bob. Moddiy rag'batlantirish
22. Umumiy o'rta ta'lim maktablarida fan metodbirlashma rahbarlariga O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 30-sentabrdagi 823-son qarori bilan tasdiqlangan "Umumiy o'rta ta'lim muassasalarining o'rnak ko'rsatgan xodimlarini rag'batlantirishning direktor jamg'armasini tashkil etish va uning mablag'laridan foydalanish tartibi to'g'risida nizom"ga muvofiq, talabnoma asosida tarif stavkalariga har oylik ustama haqi berilib borilishi mumkin.
8-bob. Yakuniy qoidalar
23. Metodbirlashmalar umumiy o'rta ta'lim maktabi direktorining o'quv ishlari bo'yicha o'rinbosari tavsiyasiga ko'ra maktab direktorining buyrug'i bilan tashkil etiladi va tugatiladi.
24. Metodbirlashma qarorlarini bajarish Metodbirlashmaning har bir a'zosi uchun majburiy bo'lib, qarorlar ijrosining umumiy nazorati Metodbirlashma rahbari tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
Jinslarning mikromineralogik, mikrofauna va sporagulchangli tahlili

|
Jinslarning mikromineralogik, mikrofauna va sporagulchangli tahlili
|
bet | 26/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi 4.3.3. Jinslarning mikromineralogik, mikrofauna va sporagulchangli tahlili
Bunday tahlilni amalga oshirishda jinslarning granulometrik tarkibi fraksiyalaridan foydalaniladi. Kesimni tavsiflashda og’ir minerallar guruhi ahamiyat kasb etadi. Fraksiyadagi og’ir minerallarni ajratishda zichligi 2,90 g/sm3 bo’lgan bromoform, zichligi 3,17 bo’lgan Tule suyuqligi, zichligi 3,33 g/sm3 bo’lgan yodli metilen va boshqa og’ir suyuqliklardan foydalaniladi.
Bromoform bilan ishlov berishda uning yuzasiga qalqib chiqqan engil fraksiya ham o’rganiladi, birinchi navbatda kvarts va glaukonit miqdori aniqlanadi. Og’ir fraksiyada ilmenit, magnetit, gematit, piroksenlar, amfibollar, tsirkon, granat, pirit va boshqalar uchraydi. Nodir minerallardan topaz, andaluzit, disten, monatsit va boshqa minerallarni ham o’rganish zarur.
Aniqlangan minerallar mikroskop yordamida mufassal o’rganiladi. Olingan natijalardan kesimning ayrim intervallarini tavsiflashda foydalaniladi. Kon sharoitida tahlil natijalaridan kesimning yirik intervallarini ― ayrim pachka, svita va shu kabilarni tavsiflashda foydalanish mumkin; kesimning kichik qatlari va qatchalarini bu tahlil natijalaridan foydalanib tavsiflashning imkoni yo’q. Rossiyaning Grozniy rayonidagi konda mikromineralogik tahlil dalillaridan foydalanib, surilmaosti qatlarini taqqoslashga bo’lgan harakat ham samara bermagan.
Granulometrik tahlildan va avval qayd qilingan metoddan foydalanib, konning standart kesimini tuzishda ayrim murakkabliklar yuzaga keladi. SHu sababli kon maydonida bir me’yorda joylashgan quduqlardan uzluksiz kern olish va ularni o’rganish natijasida olingan daliliy ma’lumotlardan ham foydalanish zarur bo’ladi. Foydalanish quduqlarini burg’ilashda esa uzluksiz kern olishning imkoni bo’lmaydi va u maqsadga muvofiq ham emas. Shlamdan foydalanish ham qiyinchiliklar tug’diradi, masalan, o’lchami 0,1 mm dan kichik fraksiyalar quduqdagi gil eritmada muallaq holatda, uzluksiz harakatda bo’ladi, yirikroq zarralar esa quduq tubidan uning og’zigacha bo’lgan intervalda burg’ilash eritmasi tezligidan sekin harakatlanganligi sababli yer yuzasiga kechikib chiqadi, demak, bunday zarralarni kesimning aniq bir oralig’i chuqurligi bilan bog’lab bo’lmaydi. Mikromineralogik tahlil natijalaridan cho’kindilarning hosil bo’lish sharoitlarini, yotqizilayotgan ashyolar manbaini va shu kabilarni o’rganishda foydalanish mumkin.
|
| |
Ko’mir (kontaktli) datchiklari - A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011

33
2.4. - rasm. Ko’mir datchiklarning sxemalari va tavsifnomalari.
Ko’mir datchiklarining sezgirligini oshirish maqsadida ko’priksimon
ulanish sxemalardan foydalaniladi (2.4-rasm, v).
F kirish kuchi ta’sirida
ko’prik sxemasining yelkasidagi
R1 qarshiligi kamayadi, ikkinchi yelkadagi
R2 esa oshadi. Bunday datchiklar – differensial datchiklar deyiladi. Ko’mir
datchiklarining afzalliklari: sodda, o’lchamlari kichik, arzon.
Kamchiliklari:
qarshilikning
nostabilligi, gisterezis, mavjudligi va
tavsifnomasi nochiziqliligi. Oddiy ko’mir datchikning statik
tavsifnomasidan ko’rinib turibdiki (2.4. -rasm, b) nochiziqlilik kichik
kuchlar chegarasiga to’g’ri keladi. Differensial datchiklarning statik
tavsifnomasi esa chiziqlilikka yaqin.
A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011 - bet 66

171
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. I. Karimov. Jaxon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni
betaraf etishning yo’llari – Toshken, "O’qituvchi", 2009.
2. Miraxmedov D.A. Avtomatik boshqarish nazariyasi. Oliy texnika o’quv yurti
talabalari uchun darslik. - Тoshkent, " O’qituvchi", 1993. - 285 b.
3. Borodin I.F. Osnovi avtomatiki. – M.: Kolos, 1987, 320 s.
4. Borodin I.F., Nedilko N.M. Avtomatizatsiya texnologicheskix protsessov. - M.;,
Agropromizdat, 1986. -386 s.
5. Martinenko I.I. i dr. Avtomatika i avtomatizatsiya proizvodstvennix protsessov.
- M; Agropromizdat, 1985 - 335 s.
6. Borodin I.F., Andrev S.A. Avtomatizatsiya texnologicheskix protsessov i
sistemi avtomaticheskogo upravleniya. – Moskva, Kolos, 2006 g., 352 s.
7. Borodin I.F. Тexnicheskiye sredstva avtomatiki. – M.: Agropromizdat, 1982.
303 s.
8. Kolesov L.V. va boshqalar Qishloq xo’jalik agregatlari hamda ustanovkalarining
elektrik jixozlari va avtomatlashtirish. - Тoshkent, "O’qituvchi", 1989.
9. Boxan N.I. i dr. Sredstva avtomatiki i telemexaniki. – M.: Agropromizdat,
1992.
10.Boxan N.I., Nagorskiy Avtomatizatsiya mexanizirovannix protsessov v
rasteniyevodstve. -M.: Kolos, 1982, 176 s.
11.
Teoriya avtomaticheskogo upravleniya. Pod redaksii V.V. Yakovleva. –
Moskva: Visshaya shkola, 2005 g., 567 s.
12.
D. Frayden. Sovremennie datchiki. Spravochnik. – Moskva: Texnosfera, 2006
g., 590 s.
A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011 - bet 65

91. Quyidagi rasmda qanday turdagi funksional element ko’rsatilgan?
a) axborotni aks ettirish v) topshirish va taqqoslash s) raqam-analogli d) mayetikiy
ye) xotria va eslab kolish
92. Quyidagi rasmda qanday turdagi funksional element ko’rsatilgan?
y
у
х
2
x
1
H
L
х
1
х
2
HL
у
у
х
2
х
1
y
1
HL
у
2
у
168
a) axborotni aks ettirish v) topshirish va taqqoslash s) raqam-analogli d) mayetikiy
ye) xotira va eslab qolish
93. Quyidagi rasmda qanday turdagi funksional element ko’rsatilgan?
a) axborotni aks ettirish v) topshirish va taqqoslash s) rakam-analogli d) mayetikiy
ye) xotria va eslab qolish
94. Quyidagi rasmda qanday turdagi avtomatika kuchaytirgichi ko’rsatilgan?
a) pnevmatik v) elektrik s) zolotnikli kuchaytirgich d) oqim quvurchali
kuchaytirgich ye) rostlagich
96. Quyidagi rasmda qanday turdagi avtomatika kuchaytirgichi ko’rsatilgan?
a) pnevmatik v) elektrik s) zolotnikli kuchaytirgich d) oqim quvurchali
kuchaytirgich ye) rostlagich
169
97. Quyidagi rasmda qanday turdagi avtomatika rostlagichlari ko’rsatilgan?
a) proporsional v) proporsional-integral s) avvaldan ta’sir rostlagichi d) integral
ye) gidravlik
98. Quyidagi rasmda qanday turdagi avtomatika rostlagichlari ko’rsatilgan?
a) proporsional v) proporsional-integral s) avvaldan ta’sir rostlagichi d) integral
ye) gidravlik
99. Quyidagi rasmda qanday turdagi avtomatika rostlagichlari ko’rsatilgan?
a) proporsional v) proporsional-integral s) avvaldan ta’sir rostlagichi
d) integral ye) gidravlik
170
100. Quyidagi rasmda qanday turdagi avtomatika rostlagichlari ko’rsatilgan?
a) proporsional v) proporsional-integral s) avvaldan ta’sir rostlagichi
d) integral ye) gidravlik
Dilatometrik va bimetallik va datchiklar

2.8.4. Тermoelektrik (termoparalar) datchiklar 64 3-bob. Avtomatika relelari 67
3.3. Rele kontaktlarining ekspluatatsion kattaliklari 69 3.4. Elektromagnitli relelar 70
Dilatometrik va bimetallik va datchiklar
Download
2,39 Mb.
Pdf ko'rish
bet
68/73
Sana
17.11.2023
Hajmi
2,39 Mb.
#100404
1
...
65
66
67
68
69
70
71
72
73
Bog'liq
avtomatikani texnik vositlar
Bu sahifa navigatsiya:
2.8.4. Тermoelektrik (termoparalar) datchiklar 64 3-bob. Avtomatika relelari 67
3.3. Rele kontaktlarining ekspluatatsion kattaliklari 69 3.4. Elektromagnitli relelar 70
2.5.2. Dilatometrik va bimetallik va datchiklar
38
2.5.3. Manometrik datchiklar
40
2.5.4. Тermoqarshiliklar
41
2.6.
Satx, bosim va burchak tezligi datchiklari
43
2.6.1. Satx datchiklari va ularning ish prinsiplari
43
2.6.2. Bosim datchiklari
47
2.6.3. Sarf datchiklar
49
2.6.4. Burchak tezligi datchiklari
50
2.7.
Namlik datchiklari
53
2.7.1. Namlik
ko’rsatgichlari xaqida tushuncha
53
2.7.2.
Namlik datchiklarining klassifikatsiyasi va ish prinsiplari
53
2.8.
Generator datchiklari
56
2.8.1. Induksion datchiklar
56
2.8.2.
Fotoelektrik datchiklar
57
2.8.2.1. Fotorezistorlar
58
2.8.2.2. Fotodiodlar
59
2.8.2.3. Optoelektron asboblar
60
2.8.3. P’ezoelektrik datchiklar
62
2.8.4.
Тermoelektrik (termoparalar) datchiklar
64
3-bob. Avtomatika relelari
67
173
3.1.
Relelar xaqida tushuncha va ularning klassifikatsiyasi
67
3.2.
Relelarning asosiy ko’rsatkichlari
68
3.3.
Rele kontaktlarining ekspluatatsion kattaliklari
69
3.4.
Elektromagnitli relelar
70
4-bob. Mantiqiy elementlar
72
4.1.
Mantiq algebrasining asosiy tushunchalari
72
Download
2,39 Mb.
1
...
65
66
67
68
69
70
71
72
73
Download
2,39 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Dilatometrik va bimetallik va datchiklar
Download
2,39 Mb.
Pdf ko'rish
Тenzometrik datchiklar - A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011

35
2.4. Elektromagnitli va sig’im datchiklari
2.4.1. Induktiv va transformator datchiklari
Elektromagnitli datchiklar sodda tuzilishi va puxtaligi bilan avtomatika
tizimlarida keng miqyosda qo’llanib kelinmoqda. Elektromagnitli datchiklar kirish
kattaligini o’zgarishi bo’yicha induktiv, transformator va magnitoelastik turlariga
bo’linadi.
Induktiv va transformator datchiklarning (2.6 - rasm) ish prinsipi po’lat
yakorning holati o’zgarilganda po’lat o’zakli cho’lg’amning induktivligi
o’zgarishiga asoslangan.
Induktiv va transformator datchiklari o’zgaruvchan tok zanjirlarida ishlab,
mikronning undan bir qismidan to bir necha santimetrgacha bo’lgan xarakatlarni
o’lchaydi va ularni nazorat qiladi.
Oddiy induktiv datchikning sxemasi va uning statik tavsifnomasi -
rasmda ko’rsatilgan. Datchikning kirish kattaligi havo bo’shlig’i bo’lib, chiqish
kattaligi I
a
. ikkilamchi asbobdagi tok bo’ladi. I
a
qiymati cho’lg’amning induktiv
qarshiligi hamda o’lchov asbobining aktiv qarshiligiga bog’liq. Cho’lg’amning
induktivligi ikkita havo bo’shlig’ni hisobga olgan holda quyidagi tenglama
orqali ifodalanadi:
Yastrebenskiy M.A. Nadejnost texnicheskix sredstv v ASU 
texnologicheskimi protsessami. – M.: Energoizdat, 1982. 232 s

172
M U N D A R I J A
Kirish
6
1-bob. Avtomatikaning texnik vositalari va funksional
elementlari haqida umumiy tushunchalar
10
1.1.
Avtomatik nazorat qilinadigan kattaliklar haqida tushuncha
10
1.2.
Avtomatika elementlari va ularning asosiy ko’rsatkichlari
12
1.3.
Avtomatikaning boshqarish sxemalari
16
1.4.
Qishloq va suv xo’jaligi ishlab chiqarish jarayonlarini
avtomatlashtirish xususiyatlari
19
2-bob. Avtomatika datchiklari
21
2.1.
Datchiklar haqida tushuncha va ularning klassifikatsiyasi
21
2.2.
Datchiklarning asosiy ko’rsatkichlari
24
2.3.
Rezistiv datchiklar
25
2.3.1 Potensiometrik datchiklar
25
2.3.2. Ko’mir (kontaktli) datchiklari
27
2.3.3. Тenzometrik datchiklar
28
2.4.
Elektromagnitli va sig’im datchiklari
30
2.4.1.
Induktiv va transformator datchiklari
30
2.4.2.
Magnitoelastik datchiklar va Хoll elementi
33
2.2.3. Sig’im
datchiklari va ularning qo’llanish soxalari
35
2.5.
Хarorat datchiklari
36
2.5.1
Suyuklik datchiklari
37
Mantiqiy elementlar bajaradigan funksiyalar

|
Mantiqiy elementlar bajaradigan funksiyalarBog'liq avtomatikani texnik vositlar4.2.
Mantiqiy elementlar bajaradigan funksiyalar
73
4.3.
Asosiy mantiqiy elementlar
81
4.3.1. Т-107 mantiqiy elementi
82
4.3.2.
Т-101 mantiqiy elementi
82
4.3.3. Т-303 mantiqiy elementi
83
5-bob. Avtomatikaning funksional elementlari
86
5.1.
Axborotni aks etish vositalari
86
5.2.
Тopshirish va taqqoslash elementlari
87
5.3.
Raqam-analogli va analog-raqamli o’zgartkichlar
91
5.3.1. Raqam-analogli o’zgartirgichlar
91
5.3.2. Analog- raqamli o’zgartirgichlar
93
5.4.
Avtomatik eslab qolish uskunalari
95
5.5.
Avtomatik xisoblash uskunalari
97
6-bob. Avtomatika kuchaytirgichlari
100
6.1. Avtomatika
kuchaytirgichlari xaqida umumiy ma’lumotlar
va ularga qo’yiladigan asosiy talablar
100
6.2.
Gidravlik kuchaytirgichlar
118
6.3.
Oqim quvurchali gidravlik kuchaytirgichlari
120
7-bob. Avtomatikaning ijro mexanizmlari
121
7.1. Ijro mexanizmlari xaqida tushuncha va ularning
turkumlanishi
121
7.2.
Elektrik ijro mexanizmlari
123
7.3.
Тakomillashtirilgan elektrik ijro mexnizmlari
123
7.4.
Elektromagnitli ijro mexanizmlari
127
7.5.
Elektromagnitli muftalar
128
8-bob. Avtomatika rostlagichlari
|
| |
8.1. Avtomatik - A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011

175
2.8.3.
Pero electrical datchics
62
2.8.4. Termo
electric datchics
64
Chapter III. Reels of automatiration
67
3.1.
Main idea about rile and their classification
67
3.2. General
indexes
of reels
68
3.3.
Contacts of rile and their expluatation
69
3.4.
Electromagnetic rile
70
Chapter IV. logical elements
72
4.1.
Main idea about logics
72
4.2.
Functions of logical elements
73
4.3.
Main logical elements
81
4.3.1.
T-101 logical element
82
4.3.2
T- 107 logical element
82
4.3.3.
T- 103 logical element
83
Chapter V. Functional elements of automatisation
86
5.1.
Means of visualization
86
5.2.
Elements of compare
87
5.3.
Numeral-analogue and analogue-numeral elements .
91
5.3.1
Elements of numeral analogue
91
5.3.2.
Analogue numeral elements
93
5.4.
Automatic remember functions
95
5.5.
Automatic
97
Chapter VI. Automatic motors
100
6.1.
Main ideas about automatic motors and their general principles
100
6.2.
Gidravlic motors
118
6.3.
liquid channel gidravlic motors
120
Chapter VII. Role mechanisms of automatic
121
7.1.
Main idea of role mechanisms and their varicosity
121
7.2.
Electric role mechanisms
123
7.3.
Modern electro role mechanisms
123
7.4.
Electromagnetic role mechanisms
127
7.5. Electromagnetic
drivers
128
Chapter VIII. Automatic regulators
131
8.1.
Main idea about automatic regulators
131
8.2.
Proportional regulators
132
8.3.
Integral regulators
134
8.4.
Proportional integral regulators
134
8.5. Proportional
diferensional regulators
136
8.6. Gidravlic
regulators
137
Chapter IX.Automatic regulation systems and technical

176
O Г Л A В Л Е Н И Е
Ввeдeние
6
1- чaсть. Oбщие пoнятия o тexничeскиx срeдствax
aвтoмaтики
и
функциoнaльныx элeмeнтax
10
1.1.
Пoнятия o вeличинax aвтoмaтичeскoгo кoнтрoля 10
1.2.
Элeмeнты aвтoмaтики и иx oснoвниe пaрaмeтры 12
1.3.
Сxeмы aвтoмaтичeскoгo кoнтрoля 16
1.4. Oсoбeннoсти aвтoмaтизaции вoднoгo xoзяйствa
19
2- чaсть. Дaтчики aвтoмaтики
21
2.1.
Пoнятия o дaтчикax и иx клaссификaция 21
2.2. Oснoвныe пaрaмeтры дaтчикoв… 24
2.3. Рeзистивниe дaтчики
25
2.3.1. Пoтeнциoмeтричeские дaтчики 25
2.3.2. Угoльныe (кoнтaктныe) дaтчики 27
2.3.3. Тeнзoмeтричeские дaтчики… 28
2.4.
Элeктрoмaгнитныe и емкoстныe дaтчики
30
2.4.1. Индуктивныe и трaнсфoрмaтoрныe дaтчики 30
2.4.2. Мaгнитoэлaстичeские дaтчики и элeмeнт Хoллa 33
2.4.3. Емкoстниe дaтчики и иx примeнeние в рaзличныx отрaсляx 35
2.5. Дaтчики тeмпeрaтуры
36
2.5.1. Жидкoстныe дaтчики 37
2.5.2. Дилaтoмeтричeские и бимeтaлличeские дaтчики 38
2.5.3. Мaнoмeтричeские дaтчики 40
2.5.4. Тeрмoсoпрoтивлeния 41
2.6. Дaтчики урoвня, дaвлeния и углoвoй скoрoсти
43
2.6.1. Принцип рaбoты дaтчикoв урoвня 43
2.6.2. Дaтчики дaвлeния 47
2.6.3. Дaтчики рaсxoдa 49
2.6.4. Дaтчики углoвoй скoрoсти 50
Дaтчики влaжнoсти - A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011

177
3.3.
Эксплуaтaциoнныe вeличины кoнтaктoв рeлe 69
3.4.
Элeктрoмaгнитныe рeлe
70
4- чaсть. Лoгичeские элементы
72
4.1. Oснoвныe пoнятия o aлгeбры лoгики 72
4.2.
Функции выпoлняемыe лoгичeскими элeмeнтaми 73
4.3. Oснoвныe лoгичeские элeмeнты 81
4.3.1. Лoгичeские элементы Т-101 82
4.3.2. Лoгичeские элементы Т-107 82
4.3.3. Лoгичeские элементы Т-303 83
5 – чaсть. Функсиoнaлниe элементы aвтoмaтики
86
5.1. Срeдствa видaчи инфoрмaтсии 86
5.2. Зaдaющие срaвнивaюшие элементы 87
5.3. Цифрoвыe – aнaлoгoвыe и aнaлoгo-цифрoвыe
прeoбрaзoвaтeли
91
5.3.1. Цифрoвыe - aнaлoгoвыe прeoбрaзoвaтeли 91
5.3.2. Aнaлoгo - цифрoвиe прeoбрaзoвaтeли 93
5.4. Устрoйствa xрaнeния инфoрмaции 95
5.5. Aвтoмaтичeские счeтныe устрoйствa 97
6 – чaсть. Усилитeли aвтoмaтики
100
6.1.
Свeдeния o aвтoмaтичeскиx усилитeляx и трeбoвaния
прeд’являемыe к ним
100
6.2.
Гидрaвличeские усилитeли. Зoлoтникoвыe 118
6.3.
Гидрaвличeские усилитeли. Сo струйнoй трубкoй 120
7 – чaсть. Испoлнитeльниe элементы aвтoмaтики
121
7.1.
Пoнятия o испoлнитeльниx элeмeнтax aвтoмaтики 121
7.2.
Электричeские испoлнитeльныe мexaнизмы 123
7.3.
Слoжныe элeктричeские испoлнитeльныe мexaнизмы 123
7.4.
Электрoмaгнитниe испoлнитeлные мexaнизмы 127
7.5.
Электрoмaгнитниe муфты 128
Dilatometrik va bimetallik datchiklar

44
o’zak joylashgan. O’zak chiziqli kengayish koeffitsiyenti kichik bo’lgan
materialdan (masalan, invar) ishlangan. O’lchanayotgan muxitning xarorati
ko’tarilishi bilan birga quvurcha uzayadi. Bu hol o’zakning uzayishiga olib keladi.
Shunda prujina shaynning bo’sh
tomonini pastga tushiradi, o’z navbatida u tortqi
va tishli sektor orqali strelkani uning o’qi atrofida aylantiradi. Strelka esa shkalada
o’lchanayotgan xarorat qiymatini ko’rsatadi va belgilangan xolatda kontaktlarni
ulaydi.
Dilatometrik termometrlar suyuliqlar xaroratini o’lchashda
ham xaroratni
ma’lum darajada avtomatik ravishda saqlash uchun va signalizatsiyada
qo’llaniladi. Dilatometrik termometrlar 1.5 va 2.5 aniqlik klassida chiqariladi,
ularning yuqori o’lchash chegarasi 500
0
S gacha bo’ladi. 150
0
S dan oshmagan
xaroratlar
uchun quvurchalar jezdan, o’zaklar esa invardan ishlanadi, undan
yuqori xaroratlar uchun quvurchalar zanglamas po’latdan, o’zaklar esa kvarsdan
ishlanadi.
2.13-rasm. Dilatometrik va bimetallik datchiklarning sxemalari.
Afzalliklari: ishonchlilik va sezgirlik ko’rsatkichlari yuqori.
Kamchiliklari: asbob o’lchamlarining
katta xajmligi, xaroratning bir
nuqtada emas, xajmda o’lchanishi, issiqlik inersiyasining kattaligi, ko’rsatkichlarni
masofaga uzatish imkoniyati yo’qligi kabilar.
Bimetalli termometrlarning sezgir elementi ikki kavsharlangan plastinkadan
tayyorlangan prujinadan iborat. Bu plastinkalarning issiqlikdan
kengayish xarorat
koeffitsiyenti turlicha bo’lgan metallardan tayyorlanadi. Хaroratning o’zgarishi
45
plastinkalarning uzayishiga olib keladi. Plastinkalar bir-biriga nisbatan siljiy
olmaganligi sababli prujina issiqlikdan kengayish xarorat koeffitsiyenti kam
bo’lgan plastinka tomon og’adi. Plastinkalar uzayishining xarorat koeffitsiyenti
farqi qancha katta bo’lsa, prujinaning xarorat o’zgarishidagi og’ishi shuncha ko’p
bo’ladi.
2.13-rasmda yassi plastinkali bimetalli termometrning
tuzilish sxemasi
ko’rsatilgan. Хarorat o’zgarishi bilan bimetall prujina pastga egiladi. Тortqi
strelkani o’q atrofida aylantiradi. Strelka shkalada o’lchanayetgan xarorat
qiymatini ko’rsatadi va belgilangan ko’rsatkichda kontaktlarning holatini
o’zgartiradi. Sezgir elementlar sifatida yoysimon yoki vintsimon spirallar
qo’llaniladi. Bimetalli termometrlar bilan xaroratni o’lchash chegarasi -150
0
S
dan 700
0
S gacha, xatosi - 1...1.5%.
Bu turdagi termometrlar xaroratni ma’lum darajada
avtomatik saqlash va
signalizatsiya uchun qo’llaniladi.
Bimetalli termometrlarning kamchiliklari: “charchash” hollari
(daradalanishining o’zgarishi, hatto metallarning ajralishi), issiqlik inersiyasining
kattaligi, maxalliy sanoq.
n = av = aQ/S, (2.20) - A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011

56
Datchikning sezgirligi quyidagicha aniqlanadi:
Kd = dFs/dw = 2amwr,
(2.22)
bu yerda m - aylanayotgan yuklarning massasi; r - yuklarning aylanish
radiusi; w – aylanish burchak tezligi.
Mexanik markazdan qochma datchiklar katta xatoliklarga ega va tezlikni
faqatgina kichik oraliqlarda o’lchashga mo’ljallangan bo’ladi.
Gidravlik datchiklar (2.21,b-rasm) asosan aylanish chastotasini proporsional
ravishda suyuqlik bosimga yoki sarf o’zgarishiga aylantirib berish uchun hizmat
qiladi. Bunday turdagi datchiklar nasosdan 1, suyuqlik bosimi o’zgarishini qabul
qiluvchi prujinali porshendan 2 hamda aylanish chastotasini ulab boradigan
shkalalardan tashkil topgan bo’ladi. Bu turdagi datchiklarning amalda qo’llanilishi
ularning murakkab tuzilishi va o’lchovlarni yuqori darajada emasligi sababli
anchagina chegaralangan.
Хozirgi davrda elektrik datchiklarning qo’llanilishi keskin ravishda ko’payib
bormoqda. Bunday datchiklar odatda o’zgarmas yoki o’zgaruvchan tokli
mikrogeneratorlar (taxogeneratorlar) shaklida bajarilgan bo’ladi.
a) b)
2.21-rasm. Mexanik (a) va gidravlik (b) burchak tezligi datchiklari.
Ularning chiqish kuchlanishi U aylanish chastotasiga proporsional bo’ladi:
Magnitoelastik datchiklar va Хoll elementi

39
Хoll elementi yoki Хoll datchigi magnit maydonga joylashtirilgan to’rt
chiqish klemmalariga ega bo’lgan yarim o’tkazgich plastinadan iborat (2.9 -
rasm).
2.9- rasm. Хoll elementining sxemasi.
Хoll elementining ish prinsipi quyidagicha. Ikkita chiqish klemmalariga tok
uzatiladi. Magnit maydon o’zgarishi bilan elektronlar xarakat yo’nalishini
o’zgartirib qolgan ikkita chiqishda kuchlanishni hosil qiladi.
Shunday qilib kirish
kattaligi bo’lib mexanik ta’sirda hosil bo’ladigan magnit maydoni o’zgarilishi
chiqish kattaligi kuchlanishining o’zgartirilishi bo’ladi.
Chiqishdagi kuchlanish:
U
x
=kIB/h (2.12)
bu yerda: K - Хoll koeffitsiyenti, har hil yarim o’tkazgich
materiallar
uchun K= 10
-2
… 9x10
-9
m
3
/A. s
h - plastina qalinligi, m.
B
- magnit induksiyasi, Tl.
I - plastinaga uzatilgan tok, A.
Ushbu datchikalar kirish va chiqish
qarshiliklari katta diapazoni,
ixchamligi yuqori darajadagi vibroturg’unlik va uzoq muddatli hizmat davri
tufayli keng qo’llanadi.
Хarorat datchiklari - A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011

42
muxitning yoki u bilan issiqlik kontaktida bo’lgan mahsus
elementning xaroratini
o’lchab aniqlanadi.
Amalda xarorat datchiklarining sezgir elementlari sifatida issiqlik tasirida
o’zining fiziko-mexanikaviy xususiyatlarini keng diapazonda o’zgartirib, boshqa
kattaliklar (namlik,
muxitning tarkibi
,
xavo
bosimi ta’sirida
xususiyatlarini
o’zgartirmaydigan materiallardan foydalaniladi.
Хarorat datchiklarining sezgir
elementlari issiqliqga kengayish koeffensenti maksimal ko’rsatkichiga ega bo’lishi
kerak.
Ishlash prinsipi jihatdan xarorat datchiklari suyuqlik, bimetallik va
dilatometrik datchiklariga hamda termoparalar va termorezistorlarga bo’linadi.
2.5.1. Suyuqlik datchiklari
Suyuqlik datchiklari -200
0
S dan +750
0
C gacha oralig’idagi xaroratni
o’lchashda ishlatiladi. Shisha termometrlarning ishlatish usuli sodda,
aniqligi
yetarli darajada yuqori va arzon bo’lganligi sababli sanoatda keng tarqalgan.
Suyuqlikli termometrlarning ishlash prinsipi termometr suyuqligining xajmi
xarorat ko’tarilishi yoki pasayishi tufayli o’zgarilishiga asoslangan. Shishali
termometrning
suyuqligi sifatida simob, toluol, etil spirti, efir va boshqalar
ishlatiladi. Suyuqlikli datchiklarning kirish signali xarorat o’zgarilishi t bo’lib,
chiqish signali kapilyardagi ustunning balandligi bo’ladi:
ΔH=ΔV/S, (2.14)
bu
yerda:
ΔV=V(B-3*ΔQ) - suyuqlik xajmining o’zgarilishi;
S-
kapilyarning kesim yuzasi;
B- suyuqlikning issiqlikka kengayish koeffitsiyenti;
V-
suyuqlikning
boshlang’ich
hajmi;
I- kapilyar materialining issiqlikga kengayish koeffitsiyenti.
Suyuqlik termometrlariga qo’shimcha elementlar kiritish natijasida ular
avtomatika tizimlarida qo’llanish imkoniyatiga ega bo’ladilar (2.12-rasm)
43
Тakomillashtirish natijasida suyuqlikli datchiklarning
chiqishida xarorat
o’zgarilishi bilan aktiv, induktiv, sig’im qarshiliklari
yoki nurlar intensivligi
o’zgartiriladi.
2.12.-rasm. Suyuqlik datchiklarining turlari:
a – kontaktli; b – aktiv qarshilikli; v –
induktiv qarshilikli; g – sigim
qashilikli; d – nurlar intensivligi.
III BOB. “GUZAKSOY” SHAXTASI SHAROITIDA YER OSTI KON LAHIMLARINI SHAMOLLATISH

|
III BOB. “GUZAKSOY” SHAXTASI SHAROITIDA YER OSTI KON LAHIMLARINI SHAMOLLATISH
|
bet | 7/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #250724 |
Bog'liq Yuldashev Ruslan hisobotiIII BOB. “GUZAKSOY” SHAXTASI SHAROITIDA YER OSTI KON LAHIMLARINI SHAMOLLATISH.
3.1 Konchilik korxonasida qo’llaniladigan turgun mashinalar
Ventilyator qurilmalar konlarda kovlab o‘tilgan va kovlanadigan lahimlarni shamollatish, yer ostida ishlaydigan ishchi va xizmatchilarni toza havo bilan ta’minlash, kon mashinalar hamda qurilmalarni normal ishlashi uchun sharoit yaratish maqsadida o‘rnatiladi.
Ular bosh, yordamchi va lahim o‘tish kabi ventilyator qurilmalarga bo‘linadi.
Bosh ventilyator qurilmalar kon lahimlarini to‘liq shamollatish maqsadida qo‘llaniladi. Ular, tashqaridan xavo so‘rilmaydigan qilib zichlangan shaxta stvoli, shurf va quduqlarning (skvajina) yer sathi bilan birlashadigan yerda o‘rnatiladi.
Zamonaviy ventilyator bilan jihozlangan bosh ventilyator qurilmaning texnologik ko‘rsatkichlari (unumdorligi, bosimi) kon lahimlarini to‘liq shamollatish imkoniga ega bo‘lmagan hollarda yordamchi ventilyator qurilma qo‘llaniladi. U bilan konning alohida olingan uchastkasi (bo‘lagi) shamollatiladi.
Lahim o‘tish (mahalliy) ventilyator qurilmalar lahimlarni shamollatish uchun qo‘llaniladi.
Ventilyator qurilmalarni loyihalash shaxta yoki ma’dan konnining texnologik ko‘rsatkichlari asosida bajariladi.
Bu texnologik ko‘rsatkichlarga:
a) Bosh va yordamchi ventilyator qurilmalarni loyihalashda:
- shaxta yoki uning alohida olingan uchastkasini shamollatish uchun zarur bo‘lgan havo miqdori.
- shamollatish tarmog‘ining maksimal va minimal depressiyalari, Pa;
- gaz ajralib chiqishi bo‘yicha kon kategoriyasi;
- shaxtaning yillik ishlab chiqarish quvvati, t/y;
- konning ishlash muddati; yil.
b) Mahalliy ventilyator qurilmalarni loyihalashda:
- lahimni kovlab o‘tish jarayonidagi, uning kesim yuzasi, m2;
- maksimal uzunligi (chuqurligi), m;
- portlovchi modda sarfi, kg;
- lahimning suvchanligi;
- shamollatish vaqti, min;
- ikki smenalik ish jarayonida bir oy davomida kovlab o‘tilgan lahim uzunligi, m kiradi.
Bosh, yordamchi va mahalliy ventilyator qurilmalarni loyihalashda quyidagi masalalar hal qilinishi kerak:
- qurilmaning texnologik sxemasini tanlash va ventilyator o‘rnatiladigan joyni aniqlash;
- shamollatish uchun zarur bo‘lgan toza havo miqdorini hisoblash;
- shamollatish tarmog‘ining (bosh va yordamchi qurilmalarda kon lahimlari, mahalliy ventilyator qurilmalarda havo quvuri xarakteristikalarini hisoblash);
- ventilyator turini tanlash va uning texnikaviy hamda aerodinamik xarakteristikasini tahlil qilish;
- shamollatish tarmog‘ining ∆P va Q koordinat tizimida keltirish;
- qurilmaning ish rejimi ko‘rsatkichlarini grafik yoki analitik usul bilan aniqlash;
- shamollatish tarmog‘i xarakteristikasining o‘zgarishiga qarab qurilma ish rejasini moslash usulini tanlash;
- kon lahimlaridagi havo oqimi yo‘nalishini o‘zgartirish usulini tanlash;
- ventilyator o‘qidagi quvvatni hisoblash va elektr yuritgich turini tanlash;
- qurilmaning iqtisodiy ko‘rsatkichlarini hisoblash va tahlil qilish.
|
| |
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish bo‘yicha bir qator islohotlar amalga oshirildi

|
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish bo‘yicha bir qator islohotlar amalga oshirildi
|
bet | 2/4 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 27,32 Kb. | | #270428 |
Bog'liq 1-mavzu amaliy mashg\'ulotSo‘nggi yillarda O‘zbekistonda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish bo‘yicha bir qator islohotlar amalga oshirildi.
Uch yil davomida ijtimoiy-iqtisodiy sohaning ustuvor yo‘nalishlarini jadal rivojlantirish bo‘yicha 30 dan ortiq konsepsiya va strategiya qabul qilindi. Kelgusi besh yil davomida yuqori iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bo‘yicha muhim vazifalar belgilandi.
Davlat boshqaruvi tizimidagi o‘zgarishlar boshqa sohalardagi islohotlar muvaffaqiyatining garovidir.
Davlat boshqaruvi akademiyasidan Dilfuza Rahimova o‘zining mualliflik maqolasida parlamentdagi o‘zgarishlar, davlat xizmatidagi muammolar va islohotlar haqida so‘z yuritadi, maqolaning to‘liq versiyasini «Ekonomicheskoye obozreniye» jurnalining 4-sonida o‘qishingiz mumkin.
Mustaqillik davri mobaynida O‘zbekiston davlat tizimida muhim o‘zgarishlar ro‘y berdi va faol rivojlanishda davom etmoqda. Xususan, parlament va siyosiy partiyalarning rolini mustahkamlash, davlat boshqaruvi tizimini isloh qilish, davlat xizmatining tashkiliy-huquqiy asoslarini rivojlantirish, shuningdek, sud-huquq tizimini yanada isloh qilishni ta’minlaydigan 2017-2021 - yillarda O‘zbekiston Respublikasi rivojlanishining besh ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakat strategiyasini qabul qilish bilan bog‘liq o‘zgarishlar ayniqsa sezilarli bo‘ldi.
Karantin cheklovlariga qaramasdan O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish kutilmoqda
Ushbu strategiyaning amalga oshirilishi so‘nggi yillarda mamlakat hukumati tuzilmalarini tubdan modernizatsiya qilish imkonini berdi. Davlat hokimiyati tizimining gorizontal muvozanatini ta’minlashda sezilarli yutuqlarga erishildi: ijro hokimiyati va sud hokimiyatining yuqori tarkibini shakllantirishda yangi vakolatlarga ega bo‘lgan Oliy Majlisning roli sezilarli darajada oshdi. Oliy sud organlarini optimallashtirish va ular ko‘rib chiqadigan masalalar turiga qarab ixtisoslashtirishga asoslangan hududiy sudlarning izchil tuzilmasini joriy etish orqali sud tizimining samaradorligi sezilarli darajada yaxshilandi. Tubdan ma’muriy islohot o‘tkazilib, davlat va xo‘jalik boshqaruvi tuzilmalari modernizatsiya qilindi va yangilandi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish bo‘yicha bir qator islohotlar amalga oshirildi
|
Bob I. Nuqson va shikastlanishlar ta’sirini hisobga olib oraliq qurilmaning yuk ko’taruvchanligi bo’yicha ko’prik sinfini aniqlash

|
Bob I. Nuqson va shikastlanishlar ta’sirini hisobga olib oraliq qurilmaning yuk ko’taruvchanligi bo’yicha ko’prik sinfini aniqlash
|
bet | 8/8 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 252,63 Kb. | | #263706 |
Bog'liq umrzoq okoBob I. Nuqson va shikastlanishlar ta’sirini hisobga olib oraliq qurilmaning yuk ko’taruvchanligi bo’yicha ko’prik sinfini aniqlash
|
3
|
1.1. Oraliq qurilmaning fizik holati
|
5
|
1.2. Kuchsizlanish ta’sirini hisobga olib ishchi armaturaning sinfini aniqlash
|
7
|
1.3. Ishchi armatura kuchsizlanishini hisobga olib to’sinning mustahkamligi bo’yicha sinfini aniqlash
|
8
|
1.4. Siqilgan zonaga o’tadigan yoriqlar ta’sirini hisobga olib to’sin sinfini aniqlash
|
13
|
1.5. Siqilgan zonaga o’tadigan yoriqlar ta’sirini hisobga olib to’sinning chidamliligi bo’yicha sinfini aniqlash
|
17
|
1.6. Qiya yoriqlar ta’sirini hisobga olib to’sinning egilgan xomutlar chidamliligi bo’yicha sinfini aniqlash
|
18
|
Adabiyotlar
|
21
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bob I. Nuqson va shikastlanishlar ta’sirini hisobga olib oraliq qurilmaning yuk ko’taruvchanligi bo’yicha ko’prik sinfini aniqlash
|
Mavzu: aхboroт тeхnologiyalari va ularning тurlari

MAVZU: AХBOROТ ТEХNOLOGIYALARI VA
ULARNING ТURLARI
“Ахборот технологиялари”
кафедраси
доценти Каримова Хабиба Хамдамовна
xkarim_60@mail.ru
Toshkent irrigatsiya va qishloq xojaligini mehanizatsiyalash
muhandislari instituti
Ўзбекистонда Ахборотлаштириш соҳасидаги асосий
Қонунлар
Ахборот-кутубхона фаолияти тўғрисида (2011 й.)
Электрон тижорат тўғрисида (2004 й.)
Электрон ҳужжат айланиши тўғрисида (2004 й.)
Ахборотлаштириш тўғрисида (2003 й.)
Электрон рақамли имзо тўғрисида (2003 й.)
Ахборот эркинлиги принциплари ва кафолатлари тўғрисида (2002 й.)
Телекоммуникациялар тўғрисида (1999 й.)
Электрон ҳисоблаш машиналари учун
яратилган дастурлар ва
маълумотлар базаларининг ҳуқуқий ҳимояси тўғрисида (1994 й.)
3
Тexnologiya so‘zi grekchadan san’at, ustalik,
malaka
ma’nosini anglatadi.
Тexnikada
texnologiya - ma’lum
kerakli material
mahsulotni
hosil qilish uchun usullar,
metodlar va
vositalar
yig‘indisidan
foydalanadigan
jarayon
tushuniladi.
Тexnologiya ob’ek-tining
dastlabki, boshlang’ich
holatini o‘zgartirib, yangi, oldindan belgilangan
talabga
javob beradigan holatga keltiradi.
Jinslarning karbonatliligini tekshirish

|
Jinslarning karbonatliligini tekshirish
|
bet | 28/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasiJinslarning karbonatliligini tekshirish. Ohaktosh, dolomit, dolomitlashgan ohaktosh va boshqa karbonat jinslarni tashqi belgilariga qarab bir-biridan ajratish qiyin. Geolog-Olim L.G.Berg bunday jinslarni farqlashda gaz-volyumetrik tahlildan foydalanishni taklif etdi. Uning fikricha, tahlil uchun olingan moddaning umumiy miqdori ma’lum bo’lgach, jinsdan aniq bir temperaturada ajralib chiqayotgan gaz hajmini va shu gazdan ajralayotgan moddaning miqdorini aniqlash ushbu metodning asosiy mazmunini tashkil etadi. Turli temperaturalarda ajralayotgan gazlar hajmining nisbati ushbu temperaturalarda gazdan ajralgan komponentlarning foizdagi nisbatini hisoblab topish imkonini beradi. Masalan, tarkibida gips, siderit va erkin magnezit bo’lgan dolomit o’rganilganda temperaturaning beshta bosqichi tekshiriladi, buning uchun beshta pechkadan foydalaniladi.
Temperaturaning birinchi bosqichida gips parchalanib undan kristallashgan suv ajralib chiqadi, bunda temperaturaning yuqori darajasi 3000 S ga etadi.
Temperaturaning ikkinchi bosqichida siderit parchalanib, undan karbonat kislota ajralib chiqadi, bunda temperaturaning yuqori darajasi 5600 S ga etadi, qizdirish 6000 S gacha davom ettiriladi.
Temperaturaning uchinchi bosqichi dolomit aralashmagan magnezitni parchalashga xizmat qiladi, undan karbonat kislota ajralib chiqadi, bunda temperatura 6500 S ga etadi, qizdirish 7000 S gacha davom etadi.
Temperaturaning to’rtinchi bosqichi dolomit tarkibiga kiruvchi magnezitni parchalash paytida zarur bo’lib, temperatura 7500S ga etkazilganda undan karbonat kislota ajralib chiqadi, qizdirish 800-8200 S gacha davom etadi.
Temperaturaning beshinchi bosqichi dolomit tarkibiga kiruvchi va erkin kaltsitni parchalashga mo’ljallangan, uning parchalanishi temperatura 10000S ga etganda boshlanadi, qizdirish 1050-11000S gacha davom etadi.
Gaz-volyumetrik tahlil yordamida jinslarning karbonatli qismi komponentlarining nisbiy yoki mutlaq miqdorini aniqlash mumkin. Nisbiy tahlilda dolomit va kaltsit jinslarning karbonat qismining asosiy komponentlari nisbati aniqlanadi. Bu nisbat, ya’ni ularning dolomitlashish darajasi molekulyar yoki molekulyar massa ko’rinishida foizda ifodalanadi. Mutlaq tahlil jinslarning u yoki bu komponentlari miqdorini aniqlash maqsadida bajariladi va massa birliklarida ifodalanadi. Uning yordamida jinslardagi dolomit va kaltsit miqdorini aniqlashdan tashqari ularning boshqa tarkibiy qismlarini ham o’rganish mumkin.
|
| |
5-ma’ruza aylanib burg’ilovchi mashinalar ma’ruza rejasi

5-ma’ruza aylanib burg’ilovchi mashinalar ma’ruza rejasi
Download
0,55 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
14.12.2023
Hajmi
0,55 Mb.
#118606
Download
0,55 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
5-ma’ruza aylanib burg’ilovchi mashinalar ma’ruza rejasi
Download
0,55 Mb.
Matnni ko'rish
Guruh Bajardi : kurbanov dilshod 5-shaxsiy topshiriq

|
Guruh Bajardi : kurbanov dilshod 5-shaxsiy topshiriq
|
bet | 1/2 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #243770 | Turi | Практикум |
Bog'liq 0173-22 Kurbanov Dilshod 1 variant
Muhammad Al-Xorazmiy nomida Toshkent Axborot texnologiyalari universiteti
SHAXSIY TOPSHIRIQ
Маvzu: TANLANMANING BOSHLANGʻICH STATISTIK TAHLILI.
0173 - 22 guruh
Bajardi : KURBANOV DILSHOD
5-SHAXSIY TOPSHIRIQ
TANLANMANING BOSHLANGʻICH STATISTIK TAHLILI. QUYIDAGICHA ISHLAR AMALGA OSHIRILSIN
Har bir talaba guruh jurnalidagi tartib raqamiga mos variant maʼlumotlarini Я.К.
Кольде “Практикум по теории вероятностей и математической статистике” nomli kitobdan (105-148 betlar) olib, quyidagicha ishlarni amalga oshirishi lozim.
Hisoblashlar ikki xil usulda amalga oshirilsin:
Formulalar yordamida talabaning oʻzi mustaqil ravishda.
Excel dasturlar paketi yordamida.
D tanlamaning F1 ustuni boʻyicha
Variatsion qator tuzilsin;
Tanlanma oʻrta qiymat;
Tanlanma dispersiya;
Tanlanma oʻrtacha kvadratik chetlanish;
Moda;
Mediana lar hisoblansin.
A tanlanma boʻyicha:
Variatsion qator tuzilsin;
Nisbiy chastotalar aniqlansin;
Yigʻma chastotalar aniqlansin;
Variatsion qator poligoni chizilsin;
Variatsion qator gistogrammasi chizilsin;
Emperik funksiya taqsimoti tuzilsin;
Emperik funksiya taqsimoti grafigi chizilsin;
Tanlanma oʻrta qiymat hisoblansin;
Tanlanma dispersiya hisoblansin;
Tanlanma oʻrtacha kvadratik chetlanish hisoblansin;
Moda topilsin;
Mediana topilsin
0-variantdagi A va D tanlanmalardagi maʼlumotlarni keltirib yuqorida qoʻyilgan savollarga javob topamiz:
1-Variant
|
| |
Kon parmalari - 5-ma’ruza aylanib burg’ilovchi mashinalar ma’ruza rejasi

Qo‘lda ishlatiladigan kon parmalari qattiqlik koeffitsienti f≤4 bo‘lgan ko‘mir va yumshoq
tog‘ jinslaridan diametri 40—45 mm va chuqurligi 1,5—3 m li shpurlar burg‘ulashga
mo‘ljallangan. Bunday parmalarda shpurlar burg‘ulash odatda qo‘lda,
ayrim hollarda engil
tayanch qurilmalarida bajariladi. Qo‘lda ishlatiladigan parmalar massasi 16-25 kg ni tashkil qiladi.
Konchilik korxonalarida parmalarning eng ko‘p tarqalgan turi elektr energiyasida ishlovchi
kon parmalaridir. Bunda yuritma sifatida 1,0—1,4 kVt quvvatli 3000 ayl/min sinxron chastotali
uch fazali asinxron dvigatellar ishlatiladi. Qo‘l parmalarining barchasida
xavfsizlik qoidalariga
binoan 127 V kuchlanish iste’mol qilinadi.
Kon elektroparmalari RV tipida portlashga xavfsiz ishlab chiqarilgan bo‘lib,
gaz va
changga xavfli shaxtalarda ishlatiladi.
Ko‘mir va yumshoq tog‘ jinslaridan shpur burg‘ulashda kon parmalari o‘q
yo‘nalishidagi bosim kuchi 200—250 N bo‘lib, burg‘ulash tezligi 0,2—1,0 m/min dan
oshmaydi. Qattiq ko‘mirdan shpur burg‘ulashda bu kuchning qiymati taxminan 10
marotaba
oshirilishi kerak. Bunday xollarda mexanik uzatishli va ko‘chiriluvchan engil tayanch kolonkali
ERP-18DM tipidagi elektroparma ishlatiladi. Mamlakatimiz konchilik
korxonalarida asosan
to‘rt turdagi qo‘l elektroparmalari ishlatiladi.
Qo‘l elektroparmalarining texnik xarakteristikalari
Ko‘rsatgichlari
SER-19M
ER14D-2M ER18D-2M
ERP18D-2M
Eng kichik (yarim soatli)
quvvati, kVt
1,2
1,0
1,4
1,4
SHpindelning aylanish chastotasi,
ayl/min
340/700
860
640
300
Gabaritlari, mm
370X318X
XZOO
380X316X
X248
395X316X
X248
460X316X
X248
Massasi, kg
18
16,5
18
24,5
Qo’llanilayotgan qazib olish tizimi

|
Qo’llanilayotgan qazib olish tizimi
|
bet | 6/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #250724 |
Bog'liq Yuldashev Ruslan hisoboti2.3 Qo’llanilayotgan qazib olish tizimi
Ruda tanasining og‘ish burchagi gorizontga nisbatan tikga yaqin joylashganda keng qo‘llaniladi, bu qazib olish tizimi ko‘rsatilgan. Bunda yuk tashiladigan shtrek-1 ruda tanasi qalinligining o‘rtasida yoki yotgan yondan ruda kontakti bo‘ylab o‘tiladi.
Mahkam rudadan shtrek mustahkamlagichsiz o‘tiladi va uning shipiga gumbazsimon shakl beriladi. Shamollatuvchi shtrek vazifasini, yuqorigi qavatni yuk tashiluvchi shtreki-2 bajaradi. Qavat balandligi 50-60 m bo‘lishi mumkin.
Qavat rudaning chiziqligi bo‘yicha vosstayushiylar bilan har 40- 100 m da alohida bloklarga bo‘linadi. Vosstayushiylar kameralar aro seliklarni o‘rtasidan uning o‘q yo‘nalishi bo‘yicha o‘tiladi. Vosstayushiy tirgak mustahkamlagichlar bilan mahkamlanadi, qo‘porilishi bo‘yicha 4-6 m kamera bilan yo‘lakcha-3 orqali tutashtiriladi.
Ba’zan blok o‘lchami uzun bo‘lsa, uning o‘rtasidan qo‘shimcha vostayushiy o‘tiladi uning vazifasi, kameraga materiallar, uskunalar tashib keltirishni osonlashtirish, qazilayotgan blokni shamollatishni yaxshilashdir. U mavjud bo‘lsa qanotdagi vosstayushiyni kesim yuzasi kichikroq o‘lchamda o‘tilib, unda faqat narvon bo‘limigina uskunalanadi.
Rudaning magazindan bir tekis chiqarish uchun ruda tushiruvchi duchkalar oralig‘ini 5-6m o‘lchamda, qabul qilinadi. Bu o‘lchamlar kattaroq bo‘lsa, ruda notekis tushadi.
Qazib olish ishlari blokda to‘rt bosqichdan iborat: magazinning pastki qismini kesib, uning tagida voronka hosil qilinadi; so‘ngra rudani shamollatuvchi shtrek osti seliklariga qadar qo‘porib, ularni magazinlaydi; rudani chiqarish va qavatlar, kameralar oralig‘idagi seliklarni qazib olish (ajratib olish) dan iborat.
Qazib olish sikli tarkibiga, burg‘ulash va shpurlarni portlatish, shamollatish, ortiqcha rudani chiqarish, shipni xavfsiz holatga keltirish ishlari odatda ikki yoki uch smenada davom etadi.
Har bir siklda chiqariladigan ruda miqdori uning maydalanganlik darajasiga bog‘liq. Ruda chiqarilgandan keyingi bo‘shliqni ishchi balandligi 1,8-2,5 m atrofida bo‘ladi.
|
| |
Aylantirib burg‘ilaydigan burg‘ilash mashinalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasining

Aylantirib burg‘ilaydigan burg‘ilash mashinalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasining
maxsus talablari. Gaz va changdan havfli bo‘lgan konlarda qo‘llaniladigan aylanib burg‘ilaydigan
burg‘ilash mashinalariga, birinchi galda, qo‘yiladigan talablardan bleri ularning elementlarini bir-
biriga urilib ketganda va frikson ishqalanganda uchqun chiqarmaydigan aralashma (splav) bilan
qoplash shart.
Elektrosverloning dastagi va ventilyatorini qopqog‘i, shuningdek, burg‘ilovchi ishlash
jarayonida kontakta bo‘lishi mumkin bo‘lgan hamma elementlari ishonchli izolatsion qoplama
bilan himoya qilinishi kerak. Izolyasiyani butunligi burg‘ilash mashinalarini kenga tushirishdan
va ishlatishdan oldin tekshirib ko‘rilishi kerak. Hamma normal holda tok o‘tkazmaydigan metall
qismlari ishonchli ravishda erga ulanishi kerak, burg‘ilovchi faqat ximoyalovchi rezinali qo‘lqop
bilan ishlashi shart.
Sverloning hamma harakatdagi elementlari (shpindel, uzatuvchi zanjir va h.k. lar)
ishchilarni shikastlanishdan ishonchli ximoya qilingan bo‘lishi kerak. Ishda faqat to‘liq sozlangan
burg‘ilash mashinalaridan, instrumentlardan, to‘la xavfsiz bo‘lgan ishchi joylarida foydalanishi
kerak. ¤tmaslashgan rezetslardan foydalanish va aylanib turgan shtangani qo‘l bilan ushlash man
etiladi. Tekshirish, ko‘zdan kechirish, mayda ta’mirlash ishlari yoki sverloni hamda
instrumentlarni sozlash ishlari faqat sverlani tok manba’idan uchirib, dvigatelь to‘la to‘xtagandan
so‘ng amalga oshirilishi kerak.
Burg‘ilash mashinalari ish davomida qizib ketmasligi kerak va o‘z vaqtida ko‘zdan
kechirilib, rejali — ogohlantirish, ta’mirlash ishlarini instruksiya bo‘yicha bajarish shart.
.
7-rasm. Kolonkali sverlo bilan KEB-2 tipli kolonka.
|
Qo‘l parmalarining konstruksiyasi va ishlash prinsipi

Xiitoyda ishlab chiqarilgan ZQSJ-140/4.3
pnevmatik parmasi texnik tavsifi:
- Havo bosimi – 0,4-0,6 MPa;
- Eng kichik burovchi momenti – 140 Nm;
- -Eng kichik aylanish soni – 300 ayl/min;
- Eng kichik chiquvchi quvvati – 4,3 kVt;
- Salt ishlagandagi aylanish soni – 630 ayl/min;
- Ish holatdagi havo sarfi – 5 m3/min;
- Og‘irligi – 18 kg.
3-rasm. Xitoyda ishlab chiqarilgan ZQSJ-
140/4.3 pnevmatik parmasi
Sverlolar uchun o‘rnatuvchi moslamalar

6-rasm. Qo‘l sverlolarni uchun o‘rnatuvchi moslamalar.
11 strela 5 sharnir yordamida 1 trubaga mahkamlangan va gorizontal tekislikda 10 o‘q
bilan aylanishi mumkin, va 2 hamda 8 g‘adir — budur qilib tayyorlangan mufta yordamida kerakli
holatda 3 vint yordamida qotiriladi. Strelani ko‘tarish 6 dastak erdalida 4 reykali ko‘targich
yordamida bajariladi. Sirm 13 qisqich bilan sharnir yordamida mustahkamlangan 12 kronshteynga
kotiriladi. Manipulyatorlar uzunligi 1600—1900 mm bo‘lgan va massasi 130—180 kg bo‘lgan
strela bilan tayyorlanadi. Manipulyatorlar qo‘llanganda burg‘ilash balanligi 100 mm dan 3000 mm
gacha, zaboy kengligi esa 2500 mm gacha burg‘ilanadi.
Kolonkali sverlolyarni tirgak kolonkalari, ikki biri-biriga nisbatan qo‘zg‘aluchi ramalardan
tayyorlanadi. 2 ostki rama (7-rasm) trubadan payvandlab tayyorlanib qo‘zg‘almas 7 asos (pyata)
bilan jihozlangan va 4 qo‘zg‘aluvchi xamutlar orqali 1 kolonkali sverlo kolonkaga mahkamlanadi.
8 ustki rama ham trubalar yordamida sverka qilib tayyorlanib ostki ramaning ichida qo‘zg‘alib 5
shtir bilan qotiriladi. Kolonkani 6 tirgak vintni bo‘shatib echib olinadi. SHunday qilib, kolonkali
sverlo o‘zini vertikal o‘qi atrofida kolonka bilan aylanishi va 4 xamutni bo‘shatib yuqori va pastga
yo‘naltiruvchida surilishi mumkin va 3ssapfada vertikal tekislikda burilishi mumkin. Kon
korxonalarida ko‘proq KEB-2 va KEB-3 toyfali tirgak burg‘ilash kolonkalari qo‘llanib kelmoqda,
ularni uzunligi mos ravishda 2400—1425 va 3200—2330 mm va massasi 35 va 36 kg. Massasi 60
kg gacha bo‘lgan oldingilarga o‘xshash
konstruksiyali, lekin uzatish kuchi 1500
KGK gacha
bo‘lgan tirgakli kolonkalar ham qo‘llaniladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 16/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #250724 |
Bog'liq Yuldashev Ruslan hisobotiFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
G.S.Kutumova.,I.I.Inagamov Geodeziya va Marksheyderlik ishi Toshkent-2020
Sagatov N.X., Melikulov A.D., Shamirzaev X.X. Foydali qazilma konlarini yer osti usulida qazish. O’quv qo’llanma. – Toshkent.; TDTU, 2004 y. -170 b.
Егоров П.В. Подземная разработка месторождений полезных ископаемых. М., МГГУ, 2002 г. -217 с.
Михеев О.В., Виткалов В.Г. и др. Подземной разработке пластовых месторождений. -М., МГГУ, 2001 г. -488 с.
Агошков М. И., Малахов Г. М. Подземная разработка рудных месторождений. М., Недра, 1966 г.
Шулика В. П., Гормыко А. А., Малахов А. И. Экономико-математические зависимости при подземной разработке маломошных рудных месторождений. М., Энергоиздат, 1982 г.
Панин И.М. Основные положения технологии подземной добычи руд. М., Недра, 1980 г.
Ермолов Е.Л. и др. Месторождения полезных ископаемых. Учебник. М., МГГУ, 2004 г. -570 с
Isamuxamedov U.A. Yer osti konchilik ishlari asoslari. –T. O’zbekiston.:1998-120 b.
Слепых В.Ф., Вязниковцев Е.В. Прогнозный расчет вентиляционных систем рудников. - Алма-Ата, Наука, 1973. -189 с.
Тpощенков Н.Ф., Петpосян А.Э., Фpолов М.А. и др. Рудничная вентиляция: Спpавочник. Под ред. К.З. Ушакова. 2- е изд., пеpеpаб. и доп. - Москва, Недpа, 1988.- 440 с.
Internet saytlari:
http://www.agmk.uz
http://www.mggu.ru
http://www.elibraty.com/ru
|
| |