Himoyalovchi o’chirish - Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati

|
Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati
|
bet | 20/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatiHimoyalovchi o’chirish-tez harakat etuvchi himoya vosita, inson hayoti uchun xavfli kuchlanish hosil bo’lishi bilan, elektr uskunani avtomatik holatida o’chirishni ta’minlaydi.
Himoyalovchi o’chirish uskunalar yer bilan mustahkam yoki chala tutashuvida, izolyatsiyani, yerga ulash yoki nollanish zanjirini, hamda o’zo’zini avtomatik holatida nazorat etish darkor.
Himoyalovchi o’chirish o’z himoyalovchi funksiyalarni bajarish uchun quyidagi hususiyatlarga ega bo’lishi kerak: yetarlicha sezgirchanligi, tez harakatlanishi (0,2 sek.dan oshmagan vaqt davomida o’chirish talab etiladi) ishonchli ishlash, o’z-o’zini nazorat etish va hakazo.
53-rasm. Himoyalovchi o’chirish sxemasi.
1- korpus; 2- avtomatik o’chirish; KO- o’chirish g’altagi; H – maksimal kuchlanish relesi; RЗ - yerga ulash qarshiligi; Rи –yordamci yerga ulash qarshiligi
Sezuvchi omillarni o’zgarilishini kirish qiymati jihatidan bog’liq bo’lgan, himoyalovchi o’chirish vositalarini sxemalari quyidagicha: qobig`i yerga nisbatan kuchlanish sxemalari yer bilan tutashuvga tokni nol ketma-ketligini kuchlanishiga, nol ketma-ketligini tokini, yerga nisbatan fazani kuchlanishiga, doimiy tezkor tokiga, o’zgaruvchan tezkor toki va aralash sxemalarida qo’llaniladi.
Yerga nisbatan qobiq kuchlanishi va yerga tutashuv tok sxemalari eng oddiy himoya vositalaridan hisoblanadi.
Bu sxemalarni zanjiriga magnit yurg’izgichni g’altagini (MG`) kiritilib himoyalovchi o’chirish (HO’G’) meyorli berk kontaktli relesiga ketma-ket “Pusk” va “Stop” tugmalari bilan ulanadi. Himolaniyotgan asbob-uskunani qobig’ini orqali yerga ulaniladi. Qobig`i yerga nisbatan kuchlanish sxemasida-kuchlanish rele, yer bilan tutashuv toki sxemasida esa-tok relesi orqali yerga ulanadi. Ulama (yerga nisbatan kuchlanish yoki yer bilan tutashuv toki) ko’tarilishi bilan rele ishlab ketadi va MG` ni toksizlantiradi. Asbob-uskuna o’chadi. Sxemada to’g’ri ishlashni dastaki nazorat qilish ko’zda tutilgan, nazorat tugmasi bosilishi bilan asbobuskunani qobig’iga fazalaridan biri sun’iy ulanib qoladi. Himoyaviy o’chirish to’g’ri tuzilishida asbob-uskuna o’chib qoladi.
Qobig`i yerga nisbatan kuchlanish sxemasida jiddiy kamchiligi asbob-uskunani qobig’ini va g’altakni ikkinchi simini aloxida yerga ulab qo’yish shart. Boshqa holatida, qobiqni yerga ulash qurilmasi bilan kuchlanish relesini g’altak orqali, katta qarshilik bilan yerga ulanadi. Tok rele kuchlanishida (yer bilan tutashuv toki sxemasi) bunday kamchiligi yo’q.
Nol ketma-ket kuchlanish sxemasida datchik bo’lib nol ketma-ket kuchlanishni filtiri qo’llaniladi. Filtr bo’lib yulduz shaklida ulangan voltmetrlar, cho’g’lanuvchi lampalar, kondensatorlar, registorlar hamda gazlashgan yoritkichlar bo’lishi mumkin. Shu bilan birga ish bajaruvchi releni yulduzni umumiy nuqtasi bilan yer orasida o’rnatiladi. Filtr sifatida kuchlanish transformatorlarni ham, qo’llash mumkin. Faqat birlamchi chulg`amini yerga ulangan yulduziga o’rnatiladi. Tarmoq qismini uzadigan MG` (HO’G) kontakti ulanadi.
Nol ketma-ketlik kuchlanish sxemalari antisimetriyaga juda sezgir boladi. Inson fazali simiga tegib ketishi bilan kuchlanishni simetriyasi buziladi va shu zahoti himoya vosita ishlab ketadi. Fazani yerga ulanib qolishida eng katta miqdorida antisimetriya hosil bo’ladi.
Sxemani ijobiy tomoni shundaki, tuzilishini soddaligi va faza yerga ulanib qolishi yoki yerga ulangan asbob-uskunani qobig’iga ulanib qolgan holatida aniq ishlab ketishida. Sxemani kamchiligi butun tarmoqni uzilib qolishida, izolyatsiya qarshiligini simmetrik o`zgarishlariga ta`sir etmasligi va yerga ulangan neytral tarmoqlarda kerak bo’lmasligidan iborat.
Himoya vositalari o’zgarmas tezkor tok sxemalarida o’zgarilmas tezkor tokni izolyatsiyasini avtomatik holatida nazorat qilib turadi .
Sxemadagi drossellar bajaruvchi rele orqali o’zgarmas tokni chegaralash filtr hisobida qo’llaniladi. Agar tarmoqni ekvivalent yerga nisbatan qarshiligi meyoridan pasayib ketsa va tok releni chulg`ami orqali ko`payib ketadigan bo’lsa rele ishga tushadi.
54- rasm. Himoya vositalari o’zgarmas tezkor tok sxemasi
Uskunani nosozligi tufayli (misol uchun zanjirni uzilishi) tok rele orqali nolgacha pasayib ketadi va elektr tarmoqni o’chiradi, ya’ni sxema o’z-o’zini nazorat qiladi.
Sxemani ijobiy tomoni, bu baland sezgirchanligiga egaligi, misol uchun fazalardan biriga tegib ketilsa, unda insonni havfsizligini ta’minlay oladi. Salbiy tomoni butun tarmoqni o’chirishi va faqat izolyatsiyalangan neytral tarmoqlarida qollanilishi mumkinligi.
Insonni havfsizligini ta’minlaydigan, yetarlicha sezgirchanligiga ega bo’lgan nol ketma-ketlik tok sxemalari ohirgi vaqtda keng qo’llanilib keladi. Bu sxemalarni kuchlanishi 1000 V dan oshiq bo’lgan tarmoqlarda istalgan neytral rejimida qo’llash mumkin. Shu sxeamalarida datchik bo’lib nol ketma-ket tokni filtri xizmat qiladi.
Nol ketma-ket tokni filtri bo’lib uchta bir xil tok transformatorlari xizmat qilish mumkin. Ularni ikkinchi chulg`amlari parallel ulangan bo’lib, bajaruvchi rele bilan boyitilgan, hamda birinchi chulg`am o’rniga tarmoqni barcha o’tkazgichlarni qamrab oladi. Nol ketma-ket tok transformatorni magnitli o’tkazgich, birinchi holatida ikkilamchi chulg`amlarni toklari qo’shiladi, ikkinchi holatida-magnit oqimi, ta’siri natijasida kuchlanishni simmetriyasi buzilganida hosil bo’ladigan nol ketma-ket toki ajralib chiqadi.
Mustahkam yerga ulangan neytral tarmoqlarida filtrni (tok transformatori), oziqa manbaini neytral nuqtasi bilan ishchi yerga ulash qurilmasi orasidagi o’tkazgichga qo’shiladi.
Sxemani ijobiy tomoni uni universalligi (tarmoqdagi neytral rejimiga bog’lig’i yo’q) va baland sezgirchanligi, salbiy tomoni esa, nol ketma-ket transformatorini konstruksiyasini murakkabligi (disbalans tok hisobiga).
Himoya vosita uskunalarini birinchi navbatda yurgiziladigan elektr uskunalarida va dastaki elektr asboblariga qo’llanish kerak.
Himoya o’chirish yagona himoya vositasi o’rniga (himoyalovchi yerga ulash yoki, nollanish himoya vositasi o’rniga) yoki, asosiy himoya vositasi qilib, qo’shimcha yerga ulash yoki nollatish bilan birga qo’llanishi mumkin.
|
| |