Diapazonchalar - 3- amaliy mashg’ulot mavzusi. Radiatsion va kimyoviy razvedka priborlari va ularni ishlatish. Ishdan maqsad

Diapazonchalar
|
O’lchagich pultidagi holatlar
|
O’lchagich asbob shkalasi
|
O’lchov birligi
|
Eng yuqori o’lchov
|
I
|
x200
|
0-200
|
mpG’s
|
5-200
|
II
|
xlOOO
|
0-5
|
mpG’s
|
500-5000
|
III
|
xlOO
|
0-5
|
mpG’s
|
50-500
|
IV
|
xlO
|
0-5
|
mpG’s
|
5-50
|
V
|
xl
|
0-5
|
mpG’s
|
0,5-5 38
|
VI
|
xOl
|
0-5
|
mpG’s
|
0,05-0,5
|
Ko’rsatkichlarni olib tashlovchi knopka qayta o’lchash talab etilganda asbob strelkasini tezda «O» holatiga keltirish uchun xizmat qiladi. Shkalani yorituvchi tumbler qorong’ida ishlaganda shkalani yoritadigan lampochkani ulaydi. O’lchov asbobi strelkasi nolga qaytmasa, ko’rsatkich olib tashlanganda nolga keltiruvchi vintdan foydalaniladi.
Moslash uchun saqlovchi vint echib olinib, uning tagida turgan ikkinchi vintni burash bilan strelkani «O» holatiga qo’yiladi. So’ng echib olingan saqlovchi vint joyiga qayta buriladi.
TG-7M turdagi telefon kichik o’lchami va boshchalari yumshoq materialdan bo’lgan ikkita telefondan tashkil topgan. Bular radioaktivlikning borligini tovush orqali aniqlashda qo’llaniladi. Radiatsiya darajasi yuqori bo’lsa, shuncha ko’p tovush belgilari eshitiladi.
Asbobni ishlashga tayyorlash.
Asbob joylab qo’yilgan qutidan chiqarib olinadi, futlyarning qopqog’i ochilib, hammayog’i tekshiriladi. Futlyarga bel va elka qayishlari o’rnatiladi. Mikroampermetrning strelkasini to’g’rilovchi vint yordamida «O» ga qo’yiladi. «Rejim» ruchkasini soat strelkasiga qarshi yo’nalishda taqalguncha buraladi. Poddiapozonlarni o’zgartiruvchining «vo’kl» holatida qo’yilgandan keyin quvvat olish manbalari joylashtiriladi. Buning uchun DP-5A rentgenometrdan 4 ta tushib ketmaydigan vint bo’shatiladi. DP-5B va DP-5V asboblaridan quvvatlanish bo’limining bitta tushib ketmaydigan vinti bo’shatilib, qopqog’i olinadi va 1,6 PMTsX1,05 chizmaga 3 ta element muvofiq qo’yiladi. Asbob akkumulyatordan quvvatlanganda taqsimlagichdagi ulagichlar kerakli kuchlanishga qo’yiladi, so’ng u vintlar yordamida quvvatlanish bo’limiga birlashtiriladi. Undan keyin poddiapozonlavr o’zgartiruvchi «rejim» holatiga keltiriladi. «Rejim» ruchkasini soat strelkasi yo’nalishida ohista burab, strelka tepa shkaladagi qora uchburchakka qo’yiladi. Strelka buralganda tepadagi qora chiziqqacha etmasa-kuchlanish ozligini ko’rsatadi, demak, yangi elementlarni qo’yish kerak. shundan keyin asbob strontsiy-90 bo’yicha tekshiriladi: poddiapozonlarni o’zgartiruvchi x1000 holatiga qo’yiladi, radioaktiv manba qopqog’i o’z o’qi atrofida burab ochiladi. Zond ekrani «B» holatiga buraladi va zond futlyar qopqog’iga tayanch o’simtalar bilan shunday mahkamlanadiki strontsiyli manba zond teshigi qarshisida tursin.
Zond: 1—po’lat tana; 2— aylanadigan ekran; 3— oyna; 4—muvofiqlashtiruvchi tumshuq; 5—SI— 3BG gaz sarflanishini hisoblagich; 6— STS—5 gaz sarflanishini hisoblagich; 7—qobiq; 8— yopiladigan murvat; 9— tutqich.
200 dan tashqari hamma poddiapozonlarda (strelka va telefon bo’yicha) asbob ishlashini tekshirish kerak. asbob strelkasi poddiapozonlar o’zgartiruvchining x1000, x100 holatlarida siljimasligi mumkin. 0,1 x 0,1 holatlarida shkaladan chetga chiqib ketishi, x10 holatida formulyarda ko’rsatilgan raqamda turishi kerak (2,2x10q22). Ishlaganda yoki radioaktivlik o’lchangandan keyin asbobni o’chirish kerak.
GAMMA-NURLANIShLARNI O’LChASh. 200 poddiapazonda 5 dan 200 rg’s.gacha radiatsiya darajasi o’lchanadi. Buning uchun asbob yuqorida ko’rsatilgandek moslanadi. Poddiapazonlarni o’zgartiruvchi «200» holatiga qo’yiladi, zond teshigi ekran bilan berkitiladi va zond futlyarga 39 joylashtiriladi. Radiatsiya darajasi 1 m balandlikda o’lchanadi va har 10 soniyada qo’yi shkala bo’yicha ko’rsatkichlar olinadi.
Doza quvvati 5 rG’s.gacha bo’lganda tepadagi shkala bo’yicha x1000 poddiapozonda o’lchanadi. Har 10-45 soniyada ko’rsatkichlar olinib, bu raqamlar poddiapazonlar o’zgartiruvchida turgan koeffitsientga ko’paytiriladi.
Ob’ektlarning mrG’s ifodalangan radioaktiv ifloslanishini ob’ekt yuzasi yopiq holda zondga yaqin 1-1,5 sm uzoqlikda ushlanib, yuqori shkala bo’yicha olingan ko’rsatkichlarni poddiapazon koeffitsientga ko’paytirilib aniqlanadi. Olingan ma’lumotlar ruxsat etilganlari bilan taqqoslanadi.
Ruxsat etilgan nurlanish darajasi
TG’r
|
Maskanlar
|
Darajaning quvvati, mpG’soat
|
1
|
Inson tanasi
|
50
|
2.
|
Ichki kiyim
|
50
|
3.
|
Gazdan himoyalanish niqobining yuzi
|
50
|
4
|
Kiyim-bosh, oyoq kiyimi, shaxsiy himoya vositalari
|
50
|
5.
|
Hayvonlar tanasi
|
50
|
6
|
Texnika
|
200
|
Kimyoviy razvedka asboblari.
Hozirgi vaqtda zaharli moddalarni aniqlash uchun kimyoviy razvedkaning qo’shish asbobiVPXR, tibby va veterinariya xizmatlari kimyoviy razvedka asbobi-PXR-MV, tibbiy dala kimyosi laboratoriyasi - MPXlar ishlatiladi.
Umumqo’shin kimyoviy razvedka asbobi:
1—qo’l nasosi; 2—elkaga osish uchun tasma; 3— nasos uchun uchlik; 4— nasos uchligi uchun qalpoqchalar; 5—tutunga qarshi suzgichlar; 6—qizdiruvchi patronlar; 7—elektr fonar; 8—qizdiruvchi (grelka); 9— shtir; 10— kurakcha; 11—indikatorli naychalar kassetada.
Zaharli moddalarni kimyoviy razvedka dala asboblari bilan aniqlash, surilayotgan zaharlangan havo oqimi reaktiv orqali o’tganda uning rangini o’zgarish tamoyiliga asoslangan: bunda reaktiv rangi intensivligi to’ldiruvchidagi zaharli moddaning havodagi kontsentratsiyasiga to’g’ri proportsionaldir.
Kimyoviy razvedkaning qo’shin asbobi (VPXR) zarin, zamon, iprit, fozgen, difozgen, sinil kislota, xlortsian, shuningdek, Vi-iks gazlarning havoda ma’lum hududlarda, texnikada borligini aniqlashga mo’ljallangan. Asbob qopqoqli korpusdan, unga o’rnatilgan qo’l nasosi, kiydirma, indikatorli trubkalari bo’lgan qog’oz kassetalar, tutunga qarshi filtrlar, himoya qalpoqchalari, elektrofonar, korpus va unga qo’yiladigan patronlardan tashkil topgan.
Undan tashqari, jamlamaga namuna olish uchun ko’rakcha, asbob ishi bo’yicha zamon tipidagi zararli moddalarni havoda aniqlash, asbobni ishlatish bo’yicha ko’rsatmalar va pasport kiradi. Asbobni olib yurish uchun elkadan o’tkaziladigan qayish bor. Jamlama og’irligi 2,2 kurator gruppo’. Qo’l nasosi zaharlangan havoni indikatorli trubkada joylashgan reaktiv orqali surish uchun xizmat qilib, bu trubka nasos bosh qismidagi teshikka o’rnatiladi. 40 Nasos bilan 50-60 marta surilganda 1 daqiqada indikatorli trubka orqali 2 l.ga yaqin havo o’tadi. Nasos havoni bir yo’nalishda suradi. Nasos ruchkasida 2 ta ampula ochgich bo’lib, ular yordamida indikatorli trubkalardagi reaktivli ampulalar sindiriladi. Indikatorli trubkalarning uchlarini sindirish va yo’nish uchun nasos bosh qismida moslama o’rnatilgan.
Nasos kiydirmasi har xil predmetlarda, sochiluvchi materiallarda (himoya qalpoqchalaridan foydalangan holda) va tutunli havoda (tutunga qarshi filtrlardan foydalangan holda) zaharli moddalarni aniqlash uchun xizmat qiladi. Indikatorli trubkalar zaharli moddalarni aniqlash uchun mo’ljallangan va qavsharlangan shisha trubkalardan iborat bo’lib, ularning ichida to’ldirgich va reaktivli shisha ampulalar joylashgan. Trubkalar rangli xalqalar ko’rinishidagi belgilarga ega; bitta qizil xalqa va qizil nuqta-zarin, zamon va Bi-iks gazlarni; uchta yashil xalqa - fozgen, difozgenni, sinil kislota, xlortsianni; bitta sariq xalqa - ipritni aniqlash uchun mo’ljallangan. Reaktivlar ma’lum vaqt saqlangandan keyin ularni yangilari bilan almashtirish kerak. Bir xil belgili indikatorli trubkalar 10 tadan qog’oz kassetaga joylashtirilgan. Kassetalarda reaktiv tayyorlangan vaqti va nasos bilan necha marta havo tortishligi ko’rsatilgan bo’lib, to’ldiruvchi modda rangi, havoda zaharli moddalar bor yoki yo’q bo’lganda qanday bo’lishi ko’rsatilgan. Tutunga qarshi filtrlar maxsus kartondan qilingan plastinkalar bo’lib, havoda nordon bug’lar miqdorini, tutunda, tuproqda va sochiluvchi materiallarda zaharli moddalarni aniqlash uchun foydalaniladi. Himoya qalpoqchalari voronkasimon kiydirmaning ichki yuzasini har xil ob’ektlarda (texnikada, tuproqda, binoda) zaharli moddalarni aniqlashda zararlanishdan saqlaydi. Qizdirgich havo harorati past bo’lganda indikatorli trubkalarni qizdirib, zaharli moddalarni aniqlashga mo’ljallangan. Bundan tashqari, sariq va qizil xalqali indikatorli trubkalar 100 S dan past harorat bo’lganda qizdiriladi. Undan indikatorli trubkalar ampulalaridagi reaktivni eritish uchun ham foydalaniladi.
Meditsina-veterinariya xizmatlari kimyoviy ravzvedka asbobi (pxr-mv).
Asbob suvda, oziq-ovqatlarda, havoda va har xil predmetlarda zarin, zoman, Vi-iks gazlarini, iprit, xlortsian, sinil kislotasini aniqlash uchun mo’ljjalangan. Bundan tashqari, bu asbob yordamida suvda sinil kislota tuzlari, alkalloidlar, og’ir metallarning tuzlari, havoda fozgen va difozgenni aniqlash mumkin. PXR-MV asbobi suv, tuproq va boshqa materiallardan yuqumli kasallik qo’zg’atuvchilar turini aniqlash, ularning namunalarini laboratoriyaga jo’natishga imkon beradi. Asbob qopqoqli korpusdan, nasosdan, indikatorli naychalari bor qog’oz kassetalaridan, quruq reaktivli mato kassetalaridan, probirkalardan dreksel sklyankalaridan, metall bankadan, bakteriologik vositani olish uchun 4 ta maxsus probirkalardan tashkil topgan. Bundan tashqari, jamlamaga kurakcha, qaychi, pipetkalar, pintset, yonuvchi tabletkalar, probirka uchun posangilar, namunalari bor bankalarga yopishtiriladigan leykoplastir va polietilen xaltachalar kiradi. Asbob nasos kollektorli bo’lib bir vaqtning o’zida 2,3,4 yoki 5 indikatorli naychalari orqali havo surishga imkon beradi. Suvdagi ZMlarni va zaharli birikmalarni aniqlash uchun belgilangan dreksel probirkasiga ma’lum reaktivlardan foydalangan holda, reaktiv rangiga qarab yoki uning rangiga standart reaktiv rangi bilan solishtirish orqali aniqlanadi. Suvdagi zamon, zarin, Bi-iks gazlarini aniqlashda ampulalar to’plamidan foydalaniladi va ikkita namuna-tajriba, nazorat olinadi; Oziq-ovqat namunalaridagi ZMlar havo ekstraktsiyasi usuli bilan aniqlanadi. Namuna bankaga joylashtirilib, u buraladigan metall qopqoq bilan zich yopiladi. qopqoq orqali banka ichiga uning tubigacha bitta naycha tushiriladi, ikkinchisi egilgan bo’lib, tashqariga chiqadi. Ushbu chiqqan naycha indikatorli naychaga va nasosga ulanadi. Havo namuna orqali suriladi yoki tekshirilayotgan namunali banka bilan nasos o’rtasiga suvli dreksel sklyankasi joylashtiriladi va dreksel probirkasi suvidagi ZM lar aniqlanadi. Yuqoridagilardan xulosa qilinadigan bo’lsak, kimyoviy holatni baholashda, har doim xizmatli tizimlarini, tibbiyot xizmati muassasalarini va aholining joylashishini hisobga olish kerak bo’ladi, ya’ni ular kuchli zaharli moddalar ishlatilgan yoki zaharlangan havo tarqalayotgan joyni, albatta shu zaharlangan hudud va u erdagi jamiki narsalar kimyoviy razvedka asboblari bilan tahlil qilinadi.
Nazorat savollari
Radiatsion razvedka priborlari va ularni ishlatish haqida ma’lumot bering
Kimyoviy razvedka priborlari va ularni ishlatish haqida ma’lumot bering
“Texnosfera xavfsizligi” kafedrasini
katta o'qituvchisi A.X. Sharipov
|