Buxoro muhandislik-texnologiya instituti

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
BUXORO MUHANDISLIK-TEXNOLOGIYA INSTITUTI
Ro’yxatga olindi
№_____________
2018 yil “___” ____
|
|
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlar bo’yicha prorektor
___________ prof. Q. T. Olimov
“_______”___________ 2018 yil
|
“KOMYuTERLI LOYIHALASh (CAD/CAM/CAE)”
fanining
O‘QUV DASTURI
Bilim sohasi:
|
300 000
|
Ishlab chiqarish-texnik soha;
|
Ta’lim sohasi:
|
310 000
| |
Ta’lim yo‘nalishi:
|
5312100
|
Energoaudit va sanoat korxonalarining energetik tekshiruvi;
|
Buxoro – 2018
Fanning o‘quv dasturi Buxoro muhandislik-texnologiya instituti Ilmiy uslubiy kengashining 2018 yil “___”______dagi “____”.-son majlis bayoni bilan ma’qullangan.
Fan dasturi Buxoro muhandislik-texnologiya institutida ishlab chiqilgan.
Tuzuvchilar:
Мaxmudov M.I.- «Elektroenergetika» kafedrasi mudiri t. f. n.
Mirzoyev N. N. – «Elektroenergetika» kafedrasi katta o‘qituvchisi.
Taqrizchilar:
Sadullaev N.N. – Bux MTI IIB prorektori, t.f.d.
Qurbonov Sh.V. –«Buxoro HET» AJ operativ dispetcherlik xizmati boshlig‘i.
Fanning o‘quv dasturi “Elektroenergetika” kafedrasida ko`rib chiqilib, Buxoro muhandislik-texnologiya instituti Ilmiy uslubiy kengashiga tavsiya qilingan (2018 yil «___» ______ dagi «____» - sonli bayonnomasi)
1.Fanning oliy ta’limdagi o‘rni hamda maqsadi va vazifalari.
“Kompyuterli loyihalash (CAD, CAM, CAE)” fani energetik sohasida loyihalash jarayonlarini avtomatlashtirish jarayonlari bilan bevosita bog‘liq. Fan o‘zlashtirilishi natijasida loyihalashni uslubiy ta’minoti, programmalari, servislari, avtomatlashtirishning texnik vositalari, qurilmalarini tahlil qilish uchun zaruriy bilimlarni shakllantirdi.
Fanni o‘qitilishidan maqsad- energetika sohasida loyihalash jarayonlarini avtomatlashtirish usullari, loyihalashtirishni avtomatlashtirish tarixi, qo‘llash doirasi, dasturlari, usullari, loyihalashtirishning avtomatlashtirish maqsadi va prinsipi bilan tanishtirishdan iborat.
Fanning vazifasi- talabalarga kompyuterda loyiha tuzish prinsiplari, bank va baza tushunchalari, energetik tizimlarni avtomatik loyihalash bosqichlari, tashqi va ichki loyihalash, matematik modellar, blok sxemalar va logik elementlarini o‘rgatishdan iborat, zamonaviy CAD, CAM, CAE dasturlari yordamida texnologik jarayonlarni loyihalash ko‘nikmasini hosil qilishdan iborat.
Texnologik jarayonlarni qanday ketayotganligini nazorat qilish vazifasi kompyuter dasturlari yordamida bajariladi. Ma’lumki boshqarish asosi axborotdir. Loyihalash texnologik parametrlarni har bir vaqtdagi qiymatlarni hisoblash, boshqarish tizimlariga jarayon to‘g‘risida ma’lumot berilib boriladi. “Kompyuterli loyihalash (CAD, CAM, CAE)” fani asosiy elektr energetika fanlaridan hisoblanadi.
Dasturni amalga oshirish o‘quv rejasida rejalashtirilgan umutexnika fanlaridan – informatika, energetikaning matematik masalalari, umuiy elektrotexnikadan yetarli bilim va ko‘nikmalakrga ega bo‘lishi talab etiladi.
Talabalarga “Kompyuterli loyihalash (CAD, CAM, CAE)” fanini o‘zlashtirishlari uchun o‘qitishning ilg‘or va zamonaviy usullaridan foydalanish, yangi informasion – pedagogik texnologiyalarni tadbiq qilish muhim ahamiyatga egadir.
Ushbu fan talabaga yuqoridagi vazifalarni bajarish uchun zaruriy bilimlarni beradi. Shuning uchun ushbu fan elektr energetika asoslari fani hisoblanib, ishlab chiqarish texnologik tizimining ajralmas bo‘g‘inidir.
2. Asosiy nazariy qism
2.1.Ma’ruza mashg‘ulotlari.
1-modul
1-Mavzu. Kompyuterli loyihalashtirish, uning mohiyati va dasturiy vositalari
2-mavzu. Matematik modellashtirish haqida umumiy ma’lumotlar
3-mavzu. Modellashtirishda algoritm tushunchasi.
4-mavzu. Murakkab tizimlarni loyihalash bosqichlari.
5-mavzu: Kompyuterli loyihalash tizimining tarkibiy qismlari
6- Mavzu. CAD/CAE/CAM tizimlari to’g’risida ma’lumot
7- mavzu. Modellash tizimlari turlarining tasnifi.
8,9- Mavzu. Hisoblash mashinalarida tizimlarni modellash imkoniyatlari va samaradorligi.
10-mavzu: Funksional-mantiqiy loyihalashni avtomatlashtirish.Funksional sxemalarni analiz qilish .
11-mavzu. Raqamli REA funksional sxemalarini modellashtirish
2-modul
12,13-mavzu. Kompyuterni modellash masalalarida qo‘llash
14-mavzu. Matematik masalalarni Mathcad da yechish
15-mavzu. MATLAB® paketi haqida. MATLAB® muhitini yuklash, sozlash va bu muhitda ishlash. Help yordam tizimidan foydalanish. MATLAB® da ishlashni tugatish.
16-mavzu. MATLAB® da kutubxonalardan foydalanish haqida umumlashtirilgan ma’lumotlar
17,18-mavzu. LabVIEW muhiti asosida vertual laboratoriya yaratish texnologiyasi.
2.1. Amaliy mashg‘ulotlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Amaliy mashg‘ulotlarda talabalar ma’ruza maeriallarini va mustahkamlaydilar va kengaytiradilar. Energetik qurilmalar va tizimlarni modellash va ularni hisoblash bo‘yicha ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar va quyidagi mavzular tavsiya etiladi.
MATLAB dasturi interfeysi bilan tanishish va model sxemalarini kiritish
SIMULINK dasturi interfeysi bilan tanishish va modellar sxemalarini kiritish
SIM POWER SYSTEM dasturi interfeysi bilan tanishish va model sxemalarini kiritish
SIM POWER SYSTEM dasturi muhitida eneregtik qurilmalar modellarini tuzish
Bir fazali transformatorlarni modeleni «MATLAB» dasturida tuzish.
Uch fazali transformatorlarni modeleni «MATLAB» dasturida tuzish.
Reaktiv quvvatni qoplash modeleni «MATLAB» dasturida tuzish
Chizikli dasturlash masalarini yechish usullari.
Simpleks usuli.
Modernizatsiyalashgan Simpleks usuli.
Lagranj usuli yordamida optimizasion masalalarni yechish.
Optimizasion masalalarni yechishda gradient usulini qo‘llash.
Optimizasion masalalarni elektron jadvalda yechish.
Elektr to‘g‘rilagich sxemasini modellashtirish
Ketma ket kuzatuvchi doimiy tok mashinasi modellashtirish
Aralash qo‘zg‘atuvchi doimiy tok mashinasini modellashtirish
Asinxiron mashinalarni modellashtirish
Sinxron mashinalarni modellashtirish
LabVIEW muhiti asosida vertual laboratoriyasini dasturini o‘rganish
LabVIEW muhiti asosida asinxiron mashinani vertual laboratoriyasini ishlab chiqish
LabVIEW muhiti asosida sinxiron mashinani vertual laboratoriyasini ishlab chiqish
LabVIEW muhiti asosida o‘lchash asboblarini taqqoslash vertual laboratoriyasini ishlab chiqish
Uch fazali diodli to‘g‘rilagichning loyihalash
Uch fazali kuchlanish invertorni loyihalash
PMVV invertoridan ta’minlanuvchi asinxiron dvigatelni loyihalash
Xonadon temperaturasini rostlashni loyihalash
Uch fazali tristorli o‘zgartkichni loyixalash
Amaliy mashg‘ulotlarini tashkil etish bo‘yicha kafedra professor-o‘qituvchilari tomonidan ko‘rsatma va tavsiyalar ishlab chiqiladi. Unda talabalar asosiy ma’ruza mavzulari bo‘yicha olgan bilim va ko‘nikmalarini amaliy masalalar, keyslar orqali yanada boyitadilar. Shuningdek, darslik va o‘quv qo‘llanmalar asosida talabalar bilimlarini mustahkamlashga erishish, tarqatma materiallardan foydalanish, ilmiy maqolalar va tezislarni chop etish orqali talabalar bilimini oshirish, masalalar yechish, mavzular bo‘yicha taqdimotlar va ko‘rgazmali qurollar tayyorlash, qonun va me’yoriy hujjatlardan foydalana bilish va boshqalar tavsiya etiladi.
2.3. Laboratoriya ishlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Fan bo‘yicha laboratoriya ishlari namunaviy va ishchi o’quv rejada nazarda tutilmagan.
2.4. Kurs loyihasi ( ishi) bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Fan bo‘yicha kurs loyihasi ( ishi) namunaviy va ishchi o’quv rejada nazarda tutilmagan.
2.5 . Mustaqil ishlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
“Kompyuterli loyixalash (CAD, CAM, CAE)” fani bo‘yicha talabaning mustaqil ta’limi shu fanni o‘rganish jarayonining tarkibiy qismi bo‘lib, uslubiy va axborot resurslari bilan to‘la ta’minlangan.
Talabalar auditoriya mashg‘ulotlarida professor-o‘qituvchilarning ma’ruzasini tinglaydilar, seminar mashg‘ulotlarini o‘tkazadilar. Auditoriyadan tashqarida talaba darslarga tayyorlanadi, adabiyotlarni konspekt qiladi, uy vazifa sifatida berilgan seminar va mustaqil ish bo‘yicha referatlar tayyorlaydi. Bundan tashqari ayrim mavzularni kengroq o‘rganish maqsadida qo‘shimcha adabiyotlarni o‘qib referatlar tayyorlaydi hamda mavzu bo‘yicha testlar yechadi. Mustaqil ta’lim natijalari reyting tizimi asosida baholanadi.
Uyga vazifalarni bajarish, qo‘shimcha darslik va adabiyotlardan yangi bilimlarni mustaqil o‘rganish, kerakli ma’lumotlarni izlash va ularni topish yo‘llarini aniqlash, internet tarmoqlaridan foydalanib ma’lumotlar to‘plash va ilmiy izlanishlar olib borish, ilmiy to‘garak doirasida yoki mustaqil ravishda ilmiy manbalardan foydalanib ilmiy maqola va ma’ruzalar tayyorlash kabilar talabalarning darsda olgan bilimlarini chuqurlashtiradi, ularning mustaqil fikrlash va ijodiy qobiliyatini rivojlantiradi. Shuning uchun ham mustaqil ta’limsiz o‘quv faoliyati samarali bo‘lishi mumkin emas.
Uy vazifalarini tekshirish va baholash amaliy mashg‘ulot olib boruvchi o‘qituvchi tomonidan, konspektlarni va mavzuni o‘zlashtirish darajasini tekshirish va baholash esa ma’ruza darslarini olib boruvchi o‘qituvchi tomonidan har darsda amalga oshiriladi.
Talaba mustaqil ishni tayyorlashda muayyan fanning hususiyatlarini hisobga olgan holda quyidagi shakllardan foydalanish tavsiya etiladi:
•darslik va o‘quv qo‘llanmalar bo‘yicha fan boblari va mavzularini o‘rganish;
•tarqatma materiallar bo‘yicha ma’ruzalar qismini o‘zlashtirish;
• avtomatlashtirilgan o‘rgatuvchi va nazorat qiluvchi tizimlar bilan ishlash;
•talabaning o‘quv-ilmiy-tadqiqot ishlarini bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan fanlar bo‘limlari va mavzularni chuqur o‘rganish;
• masofaviy (distansion) ta’lim.
“Kompyuterli loyixalash (CAD, CAM, CAE)” fanidan mustaqil ish majmuasi fanning barcha mavzularini qamrab olgan va quyidagi 11 ta mavzu ko‘rinishida shakllantirilgan.
Tavsiya etilayotgan mustaqil ishlarning mavzulari:
Ob’ekt haqida dastlabki ma’lumotlar bo‘yicha modellashga texnik topshiriq tuzish
MathCAD dasturi interfeysi bilan tanishish.
MATLAB dasturi interfeysi bilan tanishish.
SIMULINK dasturi interfeysi bilan tanishish.
SIM POWER SYSTEM dasturi interfeysi bilan tanishish
SIM POWER SYSTEM da ETK modellarini tuzish
Modelni tuzish. COURSES signallar manbai
MATLABni MathCAD bilan bog‘liq MATHCONNEXilovalar integratori
MATLABni CONTROL SYSTEM TOOLBOX paketi sinflari
MATLABni CONTROL SYSTEM TOOLBOX paketini yordamchi protseduralari
LABVIEW muhitida asboblar va tizimlarni vertual qurish prinsiplari.
3. O‘quv-uslubiy va axborot ta’minoti
3.1 Asosiy adabiyotlar
P. Radha Krishnan, S. Subramanyan, V. Raju.CAD/CAM/CAE Author(s). New Age International Edition: Third Page, 2012-690p.
Harold A. Rothbart publisher CAM design Handbooks Author(s): McGraw-Hill Edition: First Pages.200-619p.
Карамайкин А. С. Моделирование протсессов и систем: Текст лексий/ Спб: СПбГУАП. 2005-100стр.
Гултяев В. О. Визуалное моделирование в среде матлаб. Спб: СПбГУАП. 2002.
Виноградов А. В., Иванова Ю. П. Методи обработки сигналов в информасионно-измерителних системах: Модели сигналов и систем: Учеб.пособие/Л.:ЛИАП. 2000-75стр.
Dadajonov T., Muxitdinov M. Matlab asoslari. T.:FA “Fan” nashiriyoti, 2008 y.
3.2. Qo‘shimcha adabiyotlar
Mirziyoev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining lavozimiga kirishish tantanali marosimiga bag‘ishlangan Oliy Majlis palatalarining qo‘shma majlisidagi nutqi. –T.: “O‘zbekiston” NMIU, 2016. – 56 b.
Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruza 2016 yil 7 dekabr. – T.: “O‘zbekiston” NMIU, 2016. – 48 b.
Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. - T.: “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 488 b.
O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida. - T.: 2017 yil 7 fevral, PF-4947-sonli Farmoni.
Карамайкин А. С., Мясоедов В. Б. Имитасионное моделирование указания по моделированию в лабораторном практикуме- Спб: СПбГУАП. 2000-30стр.
Карамайкин А. С., Мясоедов В. Б. Моделирование измерителное вичислително- управляющих систем и комплексов. Метод указания к виполнению лабораторном практикуме. Спб: СПбГУАП. 2001-36стр.
Baxodirov A. Energiya tejamkor qurilmalar va tizimlarni modellash. O‘quv uslubiy majmua. Toshkent ToshDTU -2011.
Могелев А. В., Пак Н. И., Хеммер Е. К. М. Информатика. Академия. 2003
Фридланд А. Я. Информатика: протсесси, системи, ресурси М. БИНОМ. Лаборатория знаний, 2003,
Лапчик М. П. Симакин, И. Г. Хеммер Е. К. Методика преподования информатики. М. Академия. 2001.
3.3 Elektron resurslar
1. www.gov.uz – O‘zbekiston Respublikasi xukumat portali.
2.www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
3. www. energosovuz.spb.ru
4. www. anares.ru/oik
5. www. rtsoft.ru
6. www. matlab.ru
|