nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ma'lumotlar xavfsizligi - 10-Mavzu: Ma’lumotlar bazalari va katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash texnologiyalari Reja

|
10-Mavzu: Ma’lumotlar bazalari va katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash texnologiyalari Reja
|
bet | 2/44 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 0,95 Mb. | | #262104 |
Bog'liq 10-Mavzu Ma’lumotlar bazalari va katta hajmdagi ma’lumotlar bilMa'lumotlar xavfsizligi yaxlitlik va himoyaviylikni o'z ichiga oladi.
Ma'lumotlarning yaxlitligi - saqlanadigan ma'lumotlarning texnik nosozliklar, tizim xatolari va foydalanuvchilarning noto'g'ri xatti-harakatlari bilan bog'liq bo'lgan faoliyatiga qarshi chidamliligi.
O’z navbatida u:
noto'g'ri kiritilgan ma'lumotlar yoki bir xil ma’lumot bo'yicha ikkita bir xil yozuvlarning yo'qligini;
ma'lumotlar bazasini yangilashda xatolardan himoya qilishni;
turli jadvallarning tegishli ma'lumotlarini o'chirib bo'lmasligini;
ko'p foydalanuvchi rejimida va ma'lumotlar bazalarida ishlashda ma'lumotlarning buzilmasligini;
uskunalar ishlamay qolganda ma'lumotlar xavfsizligini (ma'lumotlarni qayta tiklash) nazarda tutadi.
Butunlik butunlikni ta`minlovchi vositalar – trigger bilan ta'minlanadi – ma'lum sharoitlarda ishlaydigan maxsus dastur-ilovalar. Ma'lumotlarni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish, ma'lumotlarga kirishni cheklashni o'z ichiga oladi va ularga quyidagicha erishiladi:
parol tizimini joriy etish;
ma'lumotlar bazasi ma'muridan (admin) ruxsat olish (MBM);
ma'lumotlarga kirish uchun BA tomonidan taqiq;
Jadval turlarini shakllantirish2.
So'nggi uchta jarayon Structured Query Language – SQLda osonlik bilan amalga oshirilib, ko'pincha SQL2 deb ham nomlanadi.
Standartlashtirish MBBT avlodlarining uzluksizligini ta'minlab, bir avlod MB larning boshqa ma'lumotlar modellari bilan o'zaro faoliyatini soddalashtiradi. Standartlashtirish (ANSI / SPARC) ko'p jihatdan MBBT foydalanuvchi interfeysi va SQL tili nuqtai nazaridan amalga oshiriladi. Bu SQL tili va Open DataBase Connection (ODBC) ilovasi yordamida ham turli relyatsion MBBT larning o'zaro ta'sirini muvaffaqiyatli hal qilishga imkon beradi. Bunday holda, ma'lumotlarga lokal va masofaviy kirish amalga oshirilishi mumkin. (mijoz / server texnologiyasi yoki tarmoq varianti).
Ma'lumotlar bazasini yaratish orqali biz kerakli ma'lumotlarni mezonlarga muvofiq tartibga solishga intilamiz. Bu ishni faqat ma'lumotlar tartiblangan taqdirda amalga oshirish mumkin. Strukturalash - bu ma'lumotlar qanday taqdim etilishi bo'yicha kelishuvlar to'plami. Ma'lumotlarni turli yo'llar bilan tuzish mumkin. Tuzilishiga qarab, ma'lumotlar bazasining iyerarxik, tarmoq, relyatsion, ob'ektga yo'naltirilgan va gibrid modellari mavjud. Bugungi kunda eng ommalashgani - bu relyatsion bo’lib, shuning uchun biz qolganlari haqida uncha gapirmaymiz.
|
| |
Nazorat uchun savollar - 10-Mavzu: Ma’lumotlar bazalari va katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash texnologiyalari Reja

|
10-Mavzu: Ma’lumotlar bazalari va katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash texnologiyalari Reja
|
bet | 44/44 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 0,95 Mb. | | #262104 |
Bog'liq 10-Mavzu Ma’lumotlar bazalari va katta hajmdagi ma’lumotlar bilNazorat uchun savollar:
Bulutli xizmat nima? Bulutli xizmatlarga misollar keltiring.
Bulutli texnologiyalardan foydalanish korxonalarga qanday ta'sir ko'rsatadi?
Bulutning qanday turlari mavjud? Misollar keltiring.
Bulutli xizmatlarning modellari qanday?
Bulutli xizmatlar modelini infratuzilmani xizmat sifatida tavsiflang.
Xizmat bulut xizmati modeli sifatida Platforma qanday xususiyatlarga ega?
Xizmat bulutli xizmat modeli sifatida dasturiy ta'minotning afzalliklari nimada?
Bulutli xizmatning eng keng tarqalgan modellari qaysi? Nima uchun?
Bulutli texnologiyalar qaysi faoliyat sohalarida qo'llaniladi? Misollar keltiring.
Fresh bulut quyi tizimi qanday vazifalar uchun ishlatiladi?
Fresh bulut quyi tizimining printsiplarini aytib bering?
Bulutli texnologiyalarda axborot xavfsizligiga qanday tahdidlar mavjud?
Bulutli texnologiyalarda axborot xavfsizligini ta'minlash uchun qanday choralar ko'rilmoqda?
Axborot xavfsizligi doirasidagi xususiy bulutlarning asosiy xususiyatlari qanday?
|
| |
Lodging Touch tizimi - Turizmda geoaxborot tizimi

|
Turizmda geoaxborot tizimi
|
bet | 8/11 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 51,8 Kb. | | #243042 |
Bog'liq bronLodging Touch tizimi mehmondo‘stlik sanoati uchun dasturlar ishlab chiqish sohasidagi yetakchi tashkilotlardan biri – AqShning MAI Hospitality kompaniyasi tomonidan yaratilgan. Bugungi kunda Lodging Touch tizimi mehmonxona biznesini kompleks avtomatlashtirish dasturiy vositalarining eng zamonaviylaridan biri hisoblanadi. Dastur to‘la rusifikatsiya qilingan va MDH bozori uchun moslashtirilgan. Boshqa shunga o‘xshash tizimlardan farqli o‘laroq, Lodging Touch tizimi Windows NT operatsion muhitida faoliyat ko‘rsatadiki, bu uning faoliyat doirasini ancha kengaytiradi, shuningdek u bilan ishlash usulini oson o‘zlashtirish imkonini beradi.
Tizim mehmonxonaning turli bo‘limlari: porte, restoran xizmati, sotish, banketlar tashkil etish bo‘limini avtomatlashtiruvchi dasturlarning birlashtirilgan paketidan tashkil topgan. Lodging Touch tizimi buxgalteriya dasturlari, mehmonxona daromadini oqilonalashtirish tizimlari, pullik televideniye, telefon, nomerga kirishni nazorat qilish va b. tizimlar bilan bog‘lanishi mumkin.
Lodging Touch-Porte tizimi modul prinsipiga asosan tuzilgan. Operatsion blok tizimning bosh bo‘g‘inini tashkil etadi. U nomerlarni bronlashtirish (bronni rasmiylashtirish va bekor qilish, kutish varaqlarini yuritish, mehmonxona qavatlarini ko‘zdan kechirish), mehmonlarni joylashtirish va ro‘yxatdan chiqarish, to‘lovlarni kiritish va tungi audit taomili funksiyalarini qo‘llab-quvvatlaydi. Shu yerda mehmonxonadagi holat to‘g‘risidagi hisobotni (grafik yoki jadval variantlarida) ko‘zdan kechirish, turli-tuman ma’lumotlar (mehmon kartochkalari, pasport ma’lumotlari va h.k.) olish mumkin.
Lodging Touch tizimining boshqa ayrim dasturiy modullari qatoriga tariflarni boshqarish bloki, nomerlar fondini boshqarish bloki (nomerlarni tozalash va xodimaning ish grafigini tuzish uchun mo‘ljallangan) kiradi. Lodging Touch tizimida turistik agentliklar bilan ishlash dasturiy bloki ham bo‘lib, u agentliklardan olingan buyurtmalarni rasmiylashtirish, vositachilik haqini hisoblash, skidkalar va maxsus takliflarni belgilash, statistika ma’lumotlarini ko‘zdan kechirish imkonini beradi. Lodging Touch tizimining MDH mamlakatlaridagi rasmiy distribyutori LIBRA Interneshnl kompaniyasidir.
|
| |
Fidelio tizimi- - Turizmda geoaxborot tizimi

|
Turizmda geoaxborot tizimi
|
bet | 7/11 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 51,8 Kb. | | #243042 |
Bog'liq bronFidelio tizimi-Mehmonxonalar va restoranlar uchun boshqaruv tizimlari yaratishga ixtisoslashgan dunyodagi eng yirik Micros-Fidelio korporatsiyasining kompleksi eng ko‘p tarqalgan universal mahsul hisoblanadi. Fidelio tizimi 100 dan
ortiq yirik mehmonxona tarmoqlari (Sheraton, Hilton, Marriot, Kempinsky, Hyatt va h.k.)da o‘rnatilgan. MDH va Boltiqbo‘yi mamlakatlari hududidagi 90 dan ortiq mehmonxonalar ham o‘z faoliyatida mana shu texnologiyalardan foydalanadi. Fidelio tizimi mehmonxona ishining nomerlarni kompyuterda rezervlashtirish, mehmonlarni ro‘yxatga olish, joylashtirish va ro‘yxatdan chiqarishdan nomerlar fondini boshqarish, buxgalteriya va moliya ishlarini yuritishgacha bo‘lgan barcha bosqichlarini qo‘llab-quvvatlaydi. Tizim muomalada juda sodda bo‘lib, biron-bir alohida shaxsiy kompyuterlarni taqozo etmaydi va har qanday kattalikdagi mehmonxonalarda foydalanish uchun mosdir.
Kompleks funksional jihatdan bir nechta modulga ajratilgan: bronlashtirish,
nomerlar fondini boshqarish bloki, tariflarni boshqarish (ko‘rib chiqish, o‘zgartirish, oqilonalashtirish), xizmatlarni paketlashtirish (konfiguratsiya, realizatsiya, kuzatish, xizmatlar ko‘rsatish, hisob-kitob qilish va sh.k.), mehmonlarni ro‘yxatga olish va ro‘yxatdan chiqarish, hisobotlar tayyorlash va sh.k. Bronlashtirish moduli 20 dan ortiq har xil vazifalarni bajarish, chunonchi: xonalarning mavjudligi haqidagi axborotni ko‘zdan kechirish, mijozlarning ma’lumotlar bazasini yuritish, har qanday toifaga mansub mehmonlar uchun nomerlarni bronlashtirish, hisob va statistikani yuritish, avtomatik faks jo‘natish imkonini beradi. Hisobotlar moduli mehmonxona ishida zarur bo‘lgan ma’lumotnomalar, shakllar, statistik materiallarning qayrib 300 turini tayyorlashga yordam beradi. Nomerlar holati, mehmonxonaning to‘lganlik darajasi, unda yashayotgan mehmonlar, joriy moliyaviy holat to‘g‘risidagi hisobotlar shular jumlasidandir.
Fidelio tizimi to‘la rusifikatsiya qilingan va MDH bozori uchun moslashtirilgan. qoida tariqasida, Fidelio tizimini mehmonxonalar restoranlar uchun mo‘ljallangan.Micros kassa-hisob-kitob majmui bilan birga o‘rnatadilar. qo‘shimcha tarzda moliya xo‘jalik faoliyatini avtomatlashtirish dasturi, sotish va marketing bo‘limi ishini tashkil etish dasturi, bosh muhandis dasturi va boshqa dasturlar yetkazib berilishi mumkin.
Barcha dasturlar yagona birlashtirilgan tizim tarzida ishlaydi. Fidelio tizimi DOS operatsion muhitida faoliyat ko‘rsatadi. Fidelio FO tizimini o‘rnatish bahosi har bir buyurtmachi uchun alohida hisoblanadi va birinchi navbatda tizimning komplektlanishi va mehmonxonaning kattaligiga bog‘liq bo‘ladi. MDH bozorida Micros-Fidelio firmasining eksklyuziv distribyutori sifatida so‘nggi yillarda HRS (Hotel & Restaurant Systems) kompaniyasi ish olib bormoqda.
HRS dasturiy ta’minot va apparat vositalarini to‘liq o‘rnatadi, xodimlarga tizim bilan ishlashni o‘rgatadi va foydalanuvchilarni qo‘llab-quvvatlash bilan shug‘ullanadi.
|
| |
7-Amaliy ish union, intersect va minus standart buyruqlardan foydalanish

|
7-Amaliy ish union, intersect va minus standart buyruqlardan foydalanish
|
Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 330,37 Kb. | | #124512 |
7-Amaliy ish
UNION, INTERSECT va MINUS standart buyruqlardan foydalanish
Menga berilgan mavzu “Telefon savdo markazi jadvali” ma`lumotlar bazasi edi. Eng birinchi 2 ta “telefon” jadvalini yasab olamiz.
Birinchi UNION operatorini kurib chiqamiz
SELECT T_turi_kod, I_yili FROM tefefonlar1
UNION
SELECT T_turi_kod, I_yili FROM tefefonlar
Yuqoridagi furmuladan Union operatorining o’rniga biz INTERSECT hamda MINUS operatorlarini quyib yozishimiz kk edi ammo mening kompimdagi xampp versiyasiga to’gri kelmadi.
8-Amaliy ish
Bir nechta jadvallarni birlashtirish, «JOIN» lar bilan ishlash.
Inner Join
Inner join operatorini yuqoridagi jadvalga quyib kuramiz
SELECT * FROM `tefefonlar1` INNER JOIN tefefonlar ON tefefonlar1.T_turi_kod=tefefonlar.T_turi_kod
Natija:
Left Join
Inner join operatorini yuqoridagi jadvalga quyib kuramiz
SELECT * FROM `tefefonlar1` LEFT JOIN tefefonlar ON tefefonlar1.T_turi_kod=tefefonlar.T_turi_kod
Natija:
Right Join
Inner join operatorini yuqoridagi jadvalga quyib kuramiz
SELECT * FROM `tefefonlar1` RIGHT JOIN tefefonlar ON tefefonlar1.T_turi_kod=tefefonlar.T_turi_kod
Natija:
9-Amaliy ish
Standart funksiyalardan foydalanib so‘rovlar yaratish
Bu amaliy ishda biz
Jadvaldan foydalanamiz
SELECT COUNT(*) FROM telefonlar2 WHERE Narxi>170
Natija:
Huddi shu tariqa boshqa amallar ham bajariladi.
Abs()
Sonning absalyut qiymatini chiqaradi
SELECT abs(-3.97)
Natija :
Acos()
Sonning radiandagi qiymatini chiqaradi
SELECT acos(0.7)
Natija:
Ceil()
Sonning butun qismini chiqaradi
SELECT ceil(-1.7)
Natija:
BIT_LENGTH(‘matn’)
BIT_LENGTH(‘matn’) – bu funksiya matn simvollar ketma ketligini necha
bit o‘lchamda ekanligini aniqlaydi
SELECT bit_length('Behruz')
Natija:
Now()
Hozirgi vaqtni chiqaradi
SELECT now()
Natija:
|
| |
Хулоса ва таклифлар - “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. №6, noyabr-dekabr, 2020 yil 1

“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil
11
6/2020
(№
00050)
http://iqtisodiyot.tsue.uz
ҳисобварақларини масофадан очиш (банк ҳисобварақларини ўрнатилган тартибда
очган мижозлар учун);
халқаро банк карта ҳисобварағидан тўловларни амалга
ошириш
ва мониторинг қилиш, онлайн конверсия хизматлари;
банк инфратузилмалари (филиаллар, айирбошлаш шахобчалари, банкомат ва
инфокиосклар) дислокацияси ҳақида маълумот олиш;
халқаро пул ўтказмалари тизими орқали келган маблағларни мижознинг
хоҳишига кўра банк ҳисобварағи (омонати) ёки
банк картасига киритиш каби
хизматлар йўлга қўйилган.
Хулоса қилиб айтганда, бугунги кунда банк тизими жахон молия бозорига
интеграциялашувини жадаллаштиришда қуйидаги масаларга алоҳида эътибор
қаратиши лозим:
1.Банкларнинг фаолиятини иш услубини ўзгартириш, бунда ҳар
бир мижозга
йўналтирилган ўз стратегиясини ишлаб чиқиш;
2.Пандемия давридаги муаммоли кредитларни танқидий ўрганиш, бу борада
банкнинг олис худудларидаги мижозларининг ҳам молиявий аҳволини тахлил қилиш,
ҳар бир мижозга индивидуал ёндашиш;
3. Ахборот технологиялар ва коммуникацияни ривожлантирган ҳолда ахолига
сифатли банк хизматларини онлайн шаклда тақдим
этишнинг инновацион янги
турларини жорий қилиш;
4. Рақамли банкинг молиявий хизматларни мобил ва онлайн
-
платформалар
орқали амалга оширишда вақт ва харажатларни тежаш,
шахсий маълумотларнинг
хавфсизлигини таъминлаш, хизмат кўрсатиш тезлиги ва сифатини ошириш;
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil

|
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yilBog'liq zamonaviy bank tizimi“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil
10
6/2020
(№
00050)
http://iqtisodiyot.tsue.uz
тадқиқотлари давомида “хизматлар” ва “операциялар”ларни умумлаштирувчи
қуйидаги терминологик жадвалини тузиб чиққан (2жадвал
):
2-
жадвал
Хизмат
Операция
-
Ўзгалар ёрдам кўрсатувчи фаолият
-
Моддий шакл ва табиат кучига эга
бўлиш, ўзгартириш билан бевосита
банд бўлмаган меҳнатнинг барча
турлари
-
Бажариш жараёнида янги маҳсулот
яратилмасдан балки мавжуд эски
маҳсулотнинг сифатини
ўзгартирадиган фаолият турлари
-
Ўзига хос бўлган фаолият
-
Бир мақсад учун бирлаштирилган
бир қанча фаолиятлар
-
Мижоз топшириғи билан
бажариладиган комиссион ёки
воситачилик операциялари
-
Ягона иқтисодий вазифани ҳал
қилишга қаратилган ялпи
ўзаро боғлиқ банк фаолиятлари
Мазкур келтирилган жадвалда
“хизмат” ва “операциялар” ўртасида фарқлар
кўрсатилган. Бир томондан, булар асосий фаолиятни қўллаб қувватловчи маълум бир
ҳусусиятларни билдирса, иккинчи томондан –
маълум бир мақсадга эришишга
қаратилган фаолиятларни билдиради.
Банк хизматлари ва операцияларнинг маъносини тушунишда инглиз тилидаги
“
service
” ва “
operation
”
сўзларининг семантикасини (сўзнинг кўп маъноларга эга
бўлиши) таҳлил қиладиган бўлсак, қизиқ бир фактни кузатишимиз мумкин. “
Service
”
сўзининг семантикаси қуйидаги фарқланувчи ҳусусиятларни ажратиб олиш
имкониятини беради:
-
мижозга ёрдам бериш ёки даромад олишида қўллаб
-
қувватлашга
қаратилган фаолият;
-
маълум бир эҳтиёжларни қаноатлантирувчи тизим;
-
доимий равишда ишлатилиши мумкин бўлган маслаҳат ва юқори
тоифали ёрдам.
“
Operation
”
сўзининг семантикаси қуйидаги тушунчаларни ўз ичига олади:
-
ҳаракат ҳолати;
-
фаолият, ҳаракат, фаолиятларнинг яхлитлиги;
-
фаолият амалга оширилаётган ҳолат.
Бугунги кунда Ўзбекистон Республикаси банк амалиётида
банклар ўз
маблағларини жойлаштирадиган корхоналарнинг молиявий ҳолати билан камдан кам
ҳолатда қизиқадилар. Кўпчилик ҳолатларда фақат қарз олган корхоналарнинг
молиявий ҳолати устидан назорат ўрнатилган. Аммо таъкидлаб ўтиш жоизки, барқарор
бўлган ресурс
базаси банкнинг молиявий ҳолати барқарор бўлиши асосидир.
|
| |
Dasturiy ta’minot mahsuloti avtoplay menyyu yurtganchi foydalanishda elektron ta’lim resurslarini yaratish - bet 7

|
Dasturiy ta’minot mahsuloti avtoplay menyyu yurtganchi foydalanishda elektron ta’lim resurslarini yaratish
|
bet | 7/8 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 6,85 Mb. | | #157857 |
Bog'liq МатериалXulosa
Ish jarayonida EOR "Menejment" ishlab chiqildi va ishlab chiqildi va quyidagi vazifalar hal qilindi:
Elektron darsliklar yaratish bo'yicha turli dasturlar o'rganildi .
ESM interaktiv multimedia ilovasi sifatida AutoPlay dasturi yordamida yaratilgan Menyu Quruvchi .
nazariy materialni o'rganish va tahlil qilish, elektron darslik yaratish dasturlarini tanlashni o'z ichiga olgan ko'plab turli bosqichlardan o'tdik ; AutoPlay dasturining xususiyatlaridan foydalanish Menyu Quruvchi ; ishning natijasi EOR "Menejment" ni yaratishdir.
AutoPlay dasturi o'rganildi va sinovdan o'tkazildi Menyu Quruvchi :
Interfeys AutoPlay Menu Builder dasturlari .
AutoPlay Menyu Builder xususiyatlari .
Dasturiy mahsulotning texnik tavsifi.
Dasturni qo'llash sohalari.
AutoPlay -da yangi loyiha yaratish Menyu Quruvchi .
Elektron qo'llanma bilan ishlash.
Sinov natijasida asarda ifodalangan faraz to‘liq tasdiqlangani ma’lum bo‘ldi. Ishning maqsadiga erishildi, vazifalar bajarildi.
Tajriba natijasida olingan yakuniy mahsulot EOR hisoblanadi.
Ushbu mahsulotni kelajakda AutoPlay dasturining barcha imkoniyatlaridan foydalangan holda takomillashtirish rejalashtirilgan Menyu Quruvchi .
AutoPlay dasturida elektron darslik yaratishda Menyu Builder turli xil ixtisoslashtirilgan dasturiy paketlarda tayyorlanadigan mahsulotning asosiy komponentlarini o'rganib chiqdi : Adobe Photoshop - rastrli tasvirlarni tayyorlash, CorelDraw - grafik va chizmalarni tayyorlash, SoundForge - ovozni qayta ishlash, Adobe Premer - videoga ishlov berish.
Ushbu dasturlarni o'zlashtirib, siz quyidagilarni bilib olasiz: autorun bilan disk menyusini yaratish; grafik disk qobig'ini yaratish; interaktiv yaratish multimedia ilovalari (audio, video disklar); interaktiv taqdimotlar yaratish; o'quv dasturlari, o'quv disklari, Flash videolar.
Natijada shuni aytmoqchimanki , AutoPlay dasturi Menyu Builder etarli dasturlash bilimiga ega bo'lmagan, lekin oddiy va chiroyli disk menyularini yaratmoqchi bo'lgan foydalanuvchilar uchun foydali bo'ladi. DVD menyularini yaratish uchun dastur sifatida uning imkoniyatlari etarli.
Yuqorida aytilganlarning barchasidan kelib chiqib, elektron ta'lim resurslari ta'limni axborotlashtirishning istiqbolli yo'nalishi bo'lib, kelajakda ularning ahamiyati yanada ortib boradi, degan xulosaga kelishimiz mumkin.
|
| |
Назорат саволлари - Щзбекистон Республикаси Олий ва щрта махсус таълим вазирлиги

|
Щзбекистон Республикаси Олий ва щрта махсус таълим вазирлиги
|
bet | 10/15 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 249,5 Kb. | | #122151 |
Bog'liq hisob ~1Назорат саволлари:
Протоколларни санаб беринг
Scsi ыандай ыурилма?
Замонавий видеокарталардан ыайси бирини биласиз?
Cd-rоm ва cd-r дискнинг ыандай фарылаш мумкин?
Лакал компpютер тармоьи нима?
Internet нима?
Bss net нима?
Хозирги замонавий офис программаларни санаб беринг?
Ыайси информацион каналларни биласиз?
Micrоsоft exchange нима?
9 – МАВЗУ
Windоws операцион системаси локол комуникация архетектураси.
РЕЖА:
Таянч сщзлари: Winlоws-95, драйвер, AРI, 16 разрядли, 32разрядли,протокол, буффер, юбориш, создат файл, сервер.
Winlоws-95 операцион системасида глобал компpютер тармоьига уланиш программа таoминоти щз ичига дунё компpютер тармоьи Internet га уланиш кщзда тутилмаган бщлсада компpютер тармоьини ташкил этиш яхши йщлга ыщйилган. Internet тармоьига уланиш учун ыщшимча пакет Micrоsоfft рlus! дан фойдаланиш маысадга муофиы. Унда Internet компpютер тармоьтга уланиш ыонун ыоидалари тушинтирилиб, уланиш ташкил этлган.
Windоws-95 операцион ситемасида компpютер тармоьига чиыиш (уланиш) ыуйи системаларини архитектурасини ыуйидагига ифодалаш мумкин.
Бу ерда:
Телефон AРI (TAРI) - модем билан боьланган барча янги функциялар тщпланган. У модем буйруьларини Windоws-95 илова программалари учун щтказиб беради.
16- разрядли АРI- Windоws программаси бщлиб, у дастур иловаларидан олган инструкцияларни Windоws-95 ОСни тушунарли тилга щтказиб беради.
32- разрядли АРI- Windоws-95 ни кегайтирилган камуникацион программаси. 16-разрядликка щхшайди, фаыат кенгайтирилган.
Модемни унверсал драйвери- у махсус драйвер бщлиб, ТАРI модулидан келаётган буйруыни бажаришни ташкил этади.
VxD клиентлари-Vcоmm.386 фаыат камуникацион подсистемаларгагина хизмат ыилмайди. Windоwsни харыандай подсистемаси портларга мурожат ыилганда Vcоmm.386 га хам мурожат ыилади.
Vcоmm.386-статистик ыурилма бщлиб, Windоws-95 юкланишида юкланади.
SERIAL.VXD-кетма-кет порт драйвери.
UNIMОDEM.VXD-Драйвер паралел ва кетма-кет портли модем алоыалирини таoминлайди.
LРТ.VXD-паралел порт драйвери.
|
| |
Spirtlar bilan reaksiyasi - E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat...

|
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|
bet | 15/23 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #264187 |
Bog'liq bNcRQ5LrSpirtlar bilan reaksiyasi:
5.
oddiy efirning hosil bo’lishi.
6. Murakkab efirning hosil bo’lishi.
Atsetilen qatori uglevodorodlari reaksion qobiliyati juda yuqori bo’lgan birikmalardir. Ular molekulasida bir necha reaksion markazlar bo’lib, π – bog’lar uzilish hisobiga: radikal, elektrofil, nukleofil birikish reaksiyalariga kirishadi. sp – gibridlangan uglerod atomining boshqa uglerod atomlariga (sp2, sp3 – gibridlangan) nisbatan elektromanfiyligi katta. Shu sababli atsetilen molekulasidagi uch bog’ tutgan uglerod atomidagi vodorodlar elektronlarini uglerodga berib oson proton ko’rinishida uziladi, shuning uchun ham kislotalik xarakteriga ega va almashinish reaksiyalariga kirishadi.
yoki
Bundan tashqari alkinlar dimerlanish, sikloolegomerlanish, polimerlanish, oksidlanish va boshqa reaksiyalarga ham kirishadi.
1. Katalitik gidrogenlanish.
Reaksiya bosqichma – bosqich boradi.
Bu reaksiya stereoselektivlikga ega emas. Chunki ham sis ham trans izomer hosil bo’ladi.
I. Elektrofil birikish reaksiyalari AE.
Alkinlar elektrofil birikish reaksiyalariga alkenlarga nisbatan sustroq kirishadi. (elektrofil reagentlar – gologenlar, og’ir metallar, kuchli kislotalar). Bunday reaksiyalarga atsetilen gomologlari atsetilenga nisbatan osonroq yoki aktivroq kirishadi. Chunki alkil guruh +δ – effekt tufayli – C ≡ C – bog’ning elektron bulut zichligini oshiradi. Ya’ni molekulaning elektronodonorlik xususiyati ortadi.
1. Galogenlash. Alkinlar ham oddiy sharoitda bromli suvni rangsizlantiradi. Bunda bromli suvdagi bromni uch bog’ga birikishi (trans birikish) sodir bo’ladi.
ham sis ham trans isomer hosil bo’lishi mumkin.
Bu reaksiya alkenlardagiga nisbatan sekinroq boradi va AE tipida boradi.
Bu reaksiya erkin radikal mexanizmda ham borishi mumkin.
2. Gidrogenlanish reaksiyasi (H-elektrofillar bilan reaksiyalari)
Alkil atsetilenlar H-elektrofillar bilan tezroq Markovnikov qoidasiga binoan reaksiyaga kirishadi. (trans birikish sodir bo’ladi)
Mexanizm. Reaksiya bir valentli mis tuzlari ishtirokida tezlashadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|
Dasturni qo'llash sohalari - Dasturiy ta’minot mahsuloti avtoplay menyyu yurtganchi foydalanishda elektron ta’lim...

|
Dasturiy ta’minot mahsuloti avtoplay menyyu yurtganchi foydalanishda elektron ta’lim resurslarini yaratish
|
bet | 5/8 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 6,85 Mb. | | #157857 |
Bog'liq МатериалDasturni qo'llash sohalari
menyusi (o'yinlar, dasturiy mahsulotlar va boshqalar uchun);
hisobot (yillik moliyaviy hisobotlar va boshqalar);
elektron kitoblar;
raqamli jurnallar;
interaktiv taqdimotlar, slayd-shoular;
dasturiy ta'minotni ishlab chiqish;
o'quv qo'llanmalari;
maxsus veb-brauzerlar;
multimedia biznes kartalari;
prez relizlar;
biznesni rejalashtirish;
virtual foto albomlar;
va boshqalar.
AutoPlay Menyu Builder interfeysi
AutoPlay Menu Builder dasturining interfeysi bilan batafsil tanishib chiqamiz.
AutoPlay-ni ishga tushiring Menyu Quruvchi va "Yangi loyiha yaratish" -ni tanlang:
Ko'rsatilgan oynada "Loyiha fayli" ni oching va loyiha nomini o'rnating. Masalan, menejment.
Saqlagandan so'ng, shablonni tanlang, masalan, Klassik va ni bosing OK , biz yangi bo'sh loyiha yaratdik.
Biz yangi toza loyihani olamiz. Uning misolidan foydalanib, biz dastur interfeysi bilan tanishamiz.
4
3
2
1
1 – dasturning ish sohasi. Bu erda biz ilovamiz ob'ektlarini joylashtiramiz: matn, grafik, video, tovush bilan ishlash uchun ob'ektlar, jadvallar va boshqalar.
2 - dasturning asosiy menyusi, ko'pgina dasturiy mahsulotlar singari , ichki ierarxik tuzilishga ega. Menyu bandlariga kirish uchun menyu nomini bir marta sichqonchaning chap tugmachasini bosishingiz kerak.
3 - grafik elementlar shaklida taqdim etilgan operatsiyalarning xususiyatlari. Har bir element uchun tegishli dialog oynasi ochiladi. Sichqonchani biron bir element ustiga olib borganingizda, ushbu elementning maqsadi haqida maslahatchi paydo bo'ladi.
4 - standart panel. Uning yordami bilan dasturning barcha asosiy buyruqlarini bajarishimiz mumkin.
AutoPlay dasturining asosiy vositalarini ko'rib chiqdik Menyu Quruvchi . Asboblarning har biri turli amaliy misollarni o'rganish orqali batafsilroq ko'rib chiqilishi mumkin.
|
| |
I. _ ASOSIY ELEKTRON TA'LIM RESURSLARINI ko'rib chiqish

|
I. _ ASOSIY ELEKTRON TA'LIM RESURSLARINI ko'rib chiqish
|
bet | 3/8 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 6,85 Mb. | | #157857 |
Bog'liq Материал I. _ ASOSIY ELEKTRON TA'LIM RESURSLARINI ko'rib chiqish
Keling, ushbu muammoni hal qiladigan ba'zi dasturiy mahsulotlarni ko'rib chiqaylik.
eBooksWriter LITE
Bu etarli miqdordagi funktsiyalarga ega bo'lgan foydalanish uchun juda oson dastur. Uning yordami bilan kitoblar nafaqat shaxsiy kompyuterlar, balki mobil qurilmalar uchun ham yaratiladi.
elektron kitob Maestro
Bu elektron jurnallar, qo'llanmalar, hisobotlar, taqdimotlar, so'rovnomalar, kitoblar va boshqalarni yaratish uchun universal vositadir. Ushbu mahsulotdan foydalanib, qo'llanmaga har xil turdagi fayllarni kiritish mumkin: HTML sahifalari, VB va Java skriptlari, ovoz, grafik va video fayllar va boshqalar.
ChmBookCreator
htm , txt , doc va rtf fayllaridan foydalanish uchun qulay mahsulot boʻlib , qogʻozdagi oddiy ochiq kitobga oʻxshab koʻrinadigan elektron qoʻllanma yaratadi. ChmBookCreator yordamida siz muallifning tarjimai holi va mazmuni bilan yaxshi tuzilgan darslik yaratishingiz mumkin.
O'rgating Kitob Lite
Bu yuqori darajadagi elektron darsliklarni ishlab chiqish tizimidir. Hech qanday dasturlash ko'nikmalariga ega bo'lmasdan, u kuchli interfeys va keng multimedia imkoniyatlariga ega qo'llanmalarni ishlab chiqish imkonini beradi.
Avtomatik Menyu Quruvchi
Avtomatik Menyu Builder - turli maqsadlar uchun multimediali elektron nashrlarni yaratish uchun kuchli vosita: taqdimotlar, elektron darsliklar, multimedia ilovalari.
AutoPlay dasturida elektron ta'lim resursini yaratish uchun eng qiziqarli va oddiy texnologiyani tanladim Menyu Quruvchi .
AutoPlay texnologiyasidan foydalangan holda interaktiv multimedia ilovalarini yaratish texnologiyasini o'rganadi Menyu Quruvchi . Yaratilgan loyihalar va ilovalar ta'limni rivojlantirish uchun ajoyib vizual va to'liq interaktiv qo'shimcha bo'lishi mumkin.
Ushbu uslubiy ishlanmada AutoPlay multimedia dasturiy ta'minoti ko'rib chiqiladi. Menyu Elektron ta'lim resursini (keyingi o'rinlarda EER deb yuritiladi) yaratish imkonini beruvchi Builder . Umid qilamanki , ushbu asarni o'qigan har bir kishi mustaqil ravishda ESMni ishlab chiqishi mumkin .
Barchamizda turli xil dasturlarda saqlanadigan juda ko'p elektron materiallar mavjud ( word , power nuqta , pdf va boshqalar), bu ma'lumotlarni yo'qotmaslik uchun biz uni CD , DVD , USB drayvlar , qattiq disklarga yozamiz. Bizga fayl kerak bo'lganda , biz disklar orqali o'tishni va qidirishni boshlaymiz. Saqlangan materialni topish va undan ishimda foydalanishni osonlashtirish uchun I Men sizga AutoPlay dasturi bilan tanishishingizni taklif qilaman Menyu Autorun yordamida menyu yaratish orqali elektron materialni tartibga solish va uni loyihalash imkonini beruvchi Builder .
|
| |
adabiyotlar ro'yxati - Dasturiy ta’minot mahsuloti avtoplay menyyu yurtganchi foydalanishda elektron ta’lim resurslarini yaratish

|
Dasturiy ta’minot mahsuloti avtoplay menyyu yurtganchi foydalanishda elektron ta’lim resurslarini yaratish
|
bet | 8/8 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 6,85 Mb. | | #157857 |
Bog'liq Материалadabiyotlar ro'yxati
Elektron darsliklar yaratish uchun bepul dasturlar
Kirish rejimi: http://treul.ru/?p=1600
http://www.indigorose.com/products/autoplay-media-studio/ )
http://www.mmbuilder.ru/ )
http://www.kazedu.kz/referat/133901
http://soft.mydiv.net/win/download-AutoPlay-Media-Studio.html
http://www.training-net.ru/lessons/autoplay-media-studio-lessons.html
http :// aleksius . com / maqolalar / turli xil /70- sharh - avtomatik ijro - media
http :// videouroki . net / filecom . php ? fayl identifikatori = 98657888
http://nsportal.ru/vuz/tekhnicheskie-nauki/library/ispolzovanie- autoplay -media-studio- dlya - publikatsii-tvorcheskikh-rab
|
| |
Uslubiy ishlanmani yaratishdan maqsad

|
Uslubiy ishlanmani yaratishdan maqsad
|
bet | 2/8 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 6,85 Mb. | | #157857 |
Bog'liq Материал
Menyu yaratish asoslarini ko'rsating AutoPlay -da kompakt disklar Menyu Quruvchi elektron darslik yaratish jarayonida.
Kirish
Avtomatik Menyu Quruvchi - dasturlash bilimini talab qilmaydi va juda tez o'rganadi, Yetkazib berish dasturlarni ishga tushirish, tovushlarni ijro etish, fayllarni chop etish, Internet saytlarini ochish va boshqalar uchun turli tugmalar bilan menyuni loyihalash uchun tayyor shablonlarni o'z ichiga oladi. CD interfeysini osongina eng samimiy va chiroyli qilish imkonini beradi.
Ta’limga multimedia texnologiyalarini joriy etish, fanning o‘ziga xosligi va tanlangan materialdan kelib chiqqan holda yangi, yanada ilg‘or dasturlar yaratish ko‘zda tutilgan.
Elektron ta'lim resursini yaratish bosqichlari:
Nazariy materialni o‘rganish va tahlil qilish, elektron darslik yaratish dasturlarini tanlash.
AutoPlay funksiyalaridan foydalanish Menyu Quruvchi .
Ushbu dastur bo'yicha elektron darslik yaratilishi ish natijasidir .
Mening ishimning maqsadi kompyuterning multimedia imkoniyatlari tufayli amalga oshirilishi mumkin bo'lgan va o'quv jarayonida qo'llanilishi mumkin bo'lgan elektron o'quv-metodik multimedia komplekslarini yaratish uchun kompyuter dasturlari , umumlashtirish va texnologiyasini o'rganish ; o‘quv jarayonida multimediyadan foydalanish imkoniyatlarini ko‘rsatish va haqiqiy multimedia darsligi vizual ko‘rgazmali va interfaol kompleks ekanligini isbotlash. Shuningdek, bizni qiziqtirgan barcha sohalarda turli mavzular va modullar bo'yicha interaktiv multimedia loyihalarini ishlab chiqish, shu jumladan mening loyiham, ularni yaratish texnologiyasini tavsiflash uchun .
So'nggi paytlarda multimedia texnologiyalarining rivojlanishi bilan inson faoliyatining turli sohalarida interaktiv multimedia ilovalaridan foydalanish tobora ommalashib bormoqda. Interaktiv multimedia ilovalari nafaqat biznes aloqasining zamonaviy uslubi, balki har qanday turdagi ma'lumotlarni taqdim etishning umumiy yaxshi shakliga aylandi.
|
| |
II. Nukleofil birikish reaksiyalari

|
II. Nukleofil birikish reaksiyalari
|
bet | 16/23 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #264187 |
Bog'liq bNcRQ5LrII. Nukleofil birikish reaksiyalari.
Atsetilen va uning gomologlari suv, spirt, karbon kislota anioni va boshqa kislotalar kabi nukleofil reagentlarni mis (I) va Hg (II) tuzlari ishtirokida biriktirib olishi mumkin.
1. Suvning birikishi. (M.G.Kucherov 1881) Simob tuzlari ishtirokida kislotali sharoitda suvni biriktirib oladi. Bunda faqat atsetilindan sirka aldegidi hosil bo’ladi, gomologlaridan esa ketonlar hosil bo’ladi.
sp2 – gibridlangan uglerod atomi bir vaqtning o’zida ham qo’sh bog’ bilan ham OH-gruppa bilan bog’langan bo’lsa bu holat o’ta beqaror hisoblanadi. Shu sababli “enol” tezda aldegid yoki ketonga aylanadi.
Bu qoidani Eltekov Erlenmeer qoidasi deb yuritiladi.
Reaksiya mexanizmi:
3.Alkinlar spirtlarni ham xuddi yuqoridagi reaksiya singari simob tuzlari ishtirokida yoki olkoksidlar ishtirokida biriktirib oladi. Bunday reaksiyalarda alkenil efirlar hosil bo’ladi.
Atsetilen misolida vinil efiri hosil bo’ladi. (tuyinmagan oddiy efir)
Ishqorlar yoki olkogolyatlar ishtirokida toza nukleofil birikish reaksiyasi sodir bo’ladi. (A.E.Favorskiy, M.F.Shostakovskiy)
4. Alkinlar karon kislotalar bilan reaksiyaga kirishib to’yinmagan murakkab efirlar yoki murakkab alkenil efirlarini hosil qiladi.
Vinil asetatdan shaffof plastmassalar, polivinil spirit va vinil xlorid bilan sopolimerlar olish uchun qo’llaniladi.
5. Sianid kislotaning birikishi
Akrilonitrilda sintetik kauchuk olishda, sintetik jun tolalar – orlon, neytronlar olishda ishlatiladi.
6. Karbonillash (V.Renne 1944 – 1949 y). Bu reaksiya Ni katalizatori ishtirokida amalgam oshadi va akril kislotasi va uning xosilalari hosil bo’ladi. (efir, amid).
Agar suv o’rniga spirt ishlatilsa akril kislotasi efiri, ammiak ishlatilsa amidi hosil bo’ladi. Bu reaksiyada tetrakarbonil nikel uch bog’ni aktivlashtirib π–kompleks hosil qiladi, keyin CO ni birikishi kuzatiladi. Oraliq maxsulot sifatida siklopropenon hosil bo’ladi. U reaksiya sferasida qatnayotgan suv, spirt yoki ammiak bilan reaksiyaga kirishadi.
Karbonillash reaksiyalari sanoatda muhim axamiyatga ega.
|
| |
Alkinlarning spеktrаl tavsiflari - E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat...

|
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|
bet | 11/23 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #264187 |
Bog'liq bNcRQ5LrAlkinlarning spеktrаl tavsiflari
Mа’lumki, organik birikmа mоlеkulаsidаn elеktrоn аjrаlishi uchun sаrf bulаdigаn enеrgiya - iоnlаnish enеrgiyasi dеyilаdi. Bundа kаtiоn rаdikаl хоsil bo’lаdi:
CH2=CH2 [CH2CH2] + e-
CHCH [HC=CH] + e-
Mоlеkulyar оrbitаldаgi sistеmаdа elеktrоn qаnchа mustахkаm bоg’lаngаn bo’lsа, ya’ni sistеmаning elеktrоdоnоrlik хususiyati qаnchа sust bo’lsа, uning IE shunchа kаttа bo’lаdi. Аtsеtilеnning IE etilеnnikidаn (10,5 eV) kаttа - 11,4 eV, bu esа uning elеktrоfil reaksiyalаrdа etilеndаn pаssivrоq bo’lishini bеlgilаydi.
Аtsеtilеn mоlеkulаsigа аlkil guruhlаrining kiritilishi IE ning pаsаyishigа оlib kеlаdi. Shuning uchun аlkilаtsеtilеnlаr аtsеtilеnning o’zigа nisbаtаn АЕ reaksiyalаrigа оsоnrоq kirishаdi.
Elеktrоn spеktrlаridаgi аlkinlаrgа хоs sоха - 170-180 nm, IQ spеktrlаrdа esа CC bоg’ning vаlеnt tеbrаnishlаri 2100-2260 sm-1, C-H bоg’i uchun esа 3270-3330 sm-1.
PMR spеktrlаridа C-H ning kimyoviy siljishi 1,7-2 m.u.
σ-bog’ – s-, p-gibridlangan atom orbitallarining bog’lanayotgan o’qi bo’ylab
bir-birini qoplashidir . π- bog’ – gibridlanmagan p-atom orbitallarining
qoplanishidir .
σ-bog’ – s-, p-gibridlangan
atom orbitallarining
bog’lanayotgan o’qi bo’ylab birbiriniqoplashidir
π- bog’ – gibridlanmagan
r-atom orbitallarining qoplanishi Kimyoviy bog’lanishda molekulani hosil qiluvchi atomlar yadrolari orasidagi masofaga bog’lanish uzunligi deyiladi. Bog’ uzunligi nanometrda (nm)
ifodalandi. Oddiy bog’dan qo’shbog’ va uchbog’ga o’tgan sari bog’ning uzunligi
kamayadi: C-C da 0,154 nm bo’lsa, C=C- bog’da 0,134 nm, -C≡C - da esa
0,120 nm.
Kimyoviy bog’lanish yo’nalishida molekuladagi atomlar markazini chiziqlar
bilan birlashishida hosil bo’lgan burchakka valent burchakdeyiladi. Valent burchak
qiymati atomlarning tabiatiga va bog’lar xarakteriga bog’liq. Molekulyar orbitallarning shakli, σ- va π-molekulyar orbitallaratom orbitallarining bir-birini qoplashi geometriyasiga bog’liqdir :
Atom orbitallarining σ- qoplanishi - σ - molekulyar
orbitallarning hosil bo’lishi
π–Molekulyar orbitallarning hosil bo’lishi
Atom orbitallarining bir-birini qoplashining 2 xil imkoniyati mavjud:
1) o’q bo’yicha yoki σ-qoplash;
2) yon boshi bo’yicha yoki π-qoplash;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|
III. Radikal birikish reaksiyalari (A

|
III. Radikal birikish reaksiyalari (A
|
bet | 17/23 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #264187 |
Bog'liq bNcRQ5LrIII. Radikal birikish reaksiyalari (AR)
Erkin radikallar uch bog’ga juda oson yangi erkin radikalning hosil bo’lishi bilan birikadi. U yana erkin radikal mexanizmida boradigan reaksiyani davom ettiradi.
yoki
Bu reaksiyada oraliq mahsulot
Erkin radikal yoki alkenil radikalda toq elektron sp2 gibridlangan uglerod atomida joylashgan. Keyingi bosqichda 2 ta alkenil izomer radikalda ikkita izomer aralashmasi (sis va trans) hosil bo’ladi. Bu bilan elektrofil birikishdan farq qiladi. (elektrofil birikishda ko’proq trans izomer hosil bo’lishi ko’zatiladi).
IV. Oksidlanish reaksiyalari
Neytral sharoitda kaliy permanganat eritmasining rangsizlanishi uch bog’ uchun ham sifat reaksiyasi hisoblanadi.
1. Atsetilen qatori uglevodorodlar kuchli oksidlovchilar (KMnO4, K2Cr2O7, H2SO4 kons) kaliy permanganat va kaliy dixromatning kislotali eritmasi ta’sirida oson oksidlanadi va uch bog’ uzilib turli kislorodli birikmalar aralashmasi hosil bo’ladi.
2. Atsetilenning yonish jarayoni texnikada katta ahamiyatga ega. Reaksiya natijasida katta miqdorda energiya ajralib chiqadi.
3. Atsetilenid ioni Cu+ tuzlari katalizatorligida havo kislorodi bilan oksidlanib dimerlanadi. Bunda diinlar hosil bo’ladi.
4. Atsetilenning gomologlari KOH ning spirtdagi eritmasida izomerlanadi (Favorskiy reaksiyasi).
VI. Polimerlanish reaksiyalari.
Alkinlarning dimerlanish, sikloolegomerlanish va polimerlanish reaksiyalari. Atsetilen kislotasi sharoitda CH+ ionlari ishtirokida oson dimerlanadi.
(Nyulend 1931).
Bu reaksiya aktivlangan uch bog’ga birikish singari amalga oshadi. Reaksiya davom ettirilsa divinil atsetilen hosil bo’ladi.
Siklotrimerlanish (sikloolegomerlanish) reaksiyalari sharoitiga qarab amalga oshadi. Bunday reaksiyalarga atsetilen qiyinroq, gomologlari osonroq kirishadi. (V.Reppe, 1949)
Bu reaksiya metallorganik katalizatorlar ishtirokida yaxshiroq amalga oshadi. (Cr, Ni, Co)
Erkin radikallarning inisiatorlari ishtirokida yoki metall organik katalizatorlar ishtirokida alkinlar oson polimerlanadi va tutash polienlar hosil bo’ladi.
Bunday tutash polienlar o’ziga xos elektrofizik xossalariga ega, ya’ni yuqori elektroo’tkazuvchanlikga ega. Bunday moddalar (materiallar) organik yarimo’tkazgichlar deb yuritiladi. Ularni gologenlar bug’i yoki AsF5 kabi kuchli elektronoakseptorlar bilan qayta ishlash natijasida elektroo’tkazuvchanligi keskin oshadi. Bunda ularning xossalari metallarnikiga ham o’xshab ketadi, shu sababli sintetik yoki organik metallar deb ham yuritiladi.
Atsetilen Cu+ katalizatori ishtirokida o’ziga xos polimerlanish reaksiyasiga kirishadi.
yoki buni …… bu polimer kumilen deb ham yuritiladi.
Atsetilen 2500 C da mis katalizatori ustidan o’tkazilsa, polimer modda – kupren hosil bo’ladi. Kupren hech nimada erimaydigan sarg’ish rangli engil kukundir
nC2H2→(C2H2)n kupren
|
| |
σ-, π - Bog’lar - E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov...

|
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|
bet | 12/23 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #264187 |
Bog'liq bNcRQ5Lrσ-, π - Bog’lar. σ-Bog’ - bog’lanayotgan atomlarning yadrolarini bog’lovchi
o’q bo’ylab s-, p- va gibrid AO larining o’zaro qoplanishidan hosil bo’lgan
kovalent bog’dir.
π-Bog’ – gibridlanmagan r-atom orbitallarining yon bosh bo’ylab
qoplanishidan hosil bo’layotgan kovalent bog’dir; Bunday qoplanish atom
yadrolarini bog’lovchi o’qdan tashqarida sodir bo’ladi.
• π-Bog’lar σ-bog’ bilan bog’langan atomlar o’rtasidagina vujudga keladi,
bunda qo’sh bog’lar va uch bog’lar hosil bo’ladi.
• π-Bog’ σ-bog’dan kuchsizroq, sababi, r-atom orbitallari bir-birini to’liq
qoplamaganligidadir;
• σ- va π-molekulyar orbitallarning turli tuzilishi σ- va π-bog’larning o’ziga
xos hususiyatlarini belgilaydi;
• σ-Bog’ π-bog’dan mustahkamroq, bunga sabab atom orbitallarining bog’
o’qi bo’yicha bir muncha samarali qoplanishida va σ-elektronlarning yadrolar
o’rtasida joylashishidadir;
• σ-Bog’lar bo’yicha atomlarning ichki molekulyar aylanishi imkoniyati
mavjud, chunki σ-MO shakli bunday aylanishning uzilishsiz sodir bo’lishiga
imkon beradi. (σ + π) Qo’sh bog’ bo’yicha esa π-bog’ning uzilishisiz aylanish
mumkin emas;
• Yadrolararo fazodan tashqarida bo’lgan π-MO larda joylashgan elektronlar
σ-elektronlarga nisbatan ko’proq harakatchanlikka ega. Shuning uchun
π-bog’ning qutblanuvchanligi yuqori hisoblanadi. Orbitallarning bir-birini qoplashi samarali sodir bo’lsa, kovalent bog’ hosil bo’lishida atom orbitallarining gibridlanishi ro’y beradi.
Uglerod atomining gibridlanishi uning qo’zg’algan holati bilan bog’liq, ya’ni
2-s obitaldan elektronni 2-p orbitalga o’tishi bilan sodir bo’ladi:
Uglerod atomining qo’zg’almagan (a) va qo’zg’algan (b) holati
sp-Gibridizastiya (chiziqli holat). Bitta s- va bitta p-orbital qo’shilib180 0C burchak ostida ikkita bir xil sp-orbitalni bir o’q bo’ylab hosil qiladi;
• p-Orbitallar birikmalarda ikkita π-bog’ni hosil qiladi;
• 2-Davr elementlari uchun sp-gibridizastiya quyidagi sxemaga ko’ra amalga
oshadi: 2s + 2px= 2 (2sp) • 2py- va 2pz atom orbitallari o’zgarmay qoladi.
sp-Gibridizastiya: atom orbitallarining fazoviy joylashishi
Uglerod atomining sp-gibridlangan
h olatdaga tuzilishi
Atomlari sp-gibridlangan molekulalarning
tuzilishini ularning modellari namoyon qiladi :
25 – rasm. Atomlari sp-gibridlangan molekulalarning tuzilishini ularning
modellari namoyon qiladi: astetilen va metilastetilen
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|
Few words to say about this book - bet 26

|
Few words to say about this bookBog'liq THE-BIBLE-OF-IELTS-READING-BOOKC
The strong economic growth expected in countries which are candidates for entry to the EU will
also increase transport flows, in particular road haulage traffic. In 1998, some of these countries already
exported more than twice their 1990 volumes and imported more than five times their 1990 volumes. And
although many candidate countries inherited a transport system which encourages rail, the distribution between
modes has tipped sharply in favour of road transport since the 1990s. Between 1990 and
1998
，
road haulage increased by 19.4%, while during the same period rail haulage decreased by 43.5%,
although – and this could benefit the enlarged EU – it is still on average at a much higher level than in existing
member states.
D
However, a new imperative-sustainable development – offers an opportunity for adapting the EU
，
s
common transport policy. This objective, agreed by the Gothenburg European Council, has to be achieved by
integrating environmental considerations into Community policies, and shifting the balance between modes
of transport lies at the heart of its strategy. The ambitious objective can only be fully achieved by 2020, but
proposed measures are nonetheless a first essential step towards a sustainable transport system which will
ideally be in place in 30 years‟ time, that is by 2040.
E
In 1998, energy consumption in the transport sector was to blame for 28% of emissions of CO2
，
the leading
greenhouse gas. According to the latest estimates, if nothing is done to reverse the traffic growth trend, CO2
emissions from transport can be expected to increase by around 50% to 1,113 billion tonnes by
2020
，
compared with the 739 billion tonnes recorded in 1990. Once again, road transport is the main culprit
since it alone accounts for 84% of the CO2 emissions attributable to transport. Using alternative fuels and
improving energy efficiency is thus both an ecological necessity and a technological challenge.
|
| |
Few words to say about this book - bet 31

|
Few words to say about this bookBog'liq THE-BIBLE-OF-IELTS-READING-BOOKC
The source of the red is widely known: it is created by anthocyanins, water-soluble plant pigments reflecting
the red to blue range of the visible spectrum. They belong to a class of sugar-based chemical compounds also
known as flavonoids. What’s puzzling is that anthocyanins are actually newly minted, made in the leaves at the
same time as the tree is preparing to drop them. But it is hard to make sense of the manufacture of
anthocyanins – why should a tree bother making new chemicals in its leaves when it’s already scrambling to
withdraw and preserve the ones already there?
D
Some theories about anthocyanins have argued that they might act as a chemical defence against attacks by
insects or fungi, or that they might attract fruit-eating birds or increase a leafs tolerance to freezing. However
there are problems with each of these theories, including the fact that leaves are red for such
a relatively short period that the expense of energy needed to manufacture the anthocyanins would outweigh
any anti-fungal or anti-herbivore activity achieved.* photosynthesis: the production of new material from
sunlight, water and carbon dioxide.
E
It has also been proposed that trees may produce vivid red colours to convince herbivorous insects that they are
healthy and robust and would be easily able to mount chemical defences against infestation. If insects paid
attention to such advertisements, they might be prompted to lay their eggs on a duller, and presumably less
resistant host. The flaw in this theory lies in the lack of proof to support it. No one has as yet ascertained
whether more robust trees sport the brightest leaves, or whether insects make choices according to colour
intensity.
F
Perhaps the most plausible suggestion as to why leaves would go to the trouble of making anthocyanins when
they’re busy packing up for the winter is the theory known as the ‘light screen’ hypothesis. It sounds
paradoxical, because the idea behind this hypothesis is that the red pigment is made in autumn leaves to protect
chlorophyll, the light-absorbing chemical, from too much light. Why does chlorophyll need protection when it
is the natural world’s supreme light absorber? Why protect chlorophyll at a time when the tree is breaking it
down to salvage as much of it as possible?
|
| |
Asosiy bosqich - E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov...

|
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|
bet | 22/23 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #264187 |
Bog'liq bNcRQ5Lr2. Asosiy bosqich
(25 daqiqa)
|
I. Tayanch bilimlarni aniqlash va rivojlantirish (---daqiqa)
1.1. Mavzu bo’yicha “Klaster” usuliqoidasi bilan tanishtiradi va usuldan foydalanadi(3-ilova)
1.2. “Klaster” usuli topshiriqlarini tarqatadi(4-ilova)
II. Yangi mavzuni tushuntirish (--- daqiqa)
2.1. Yangi mavzuni o’quv ko’rgazmali qurollar va POWER POINT asosida namoyish qilib tushuntiradi, mavzuni kerakli joylarini yozdiradi (5- ilova)
III. Olingan bilimlarni mustahkamlash (--- daqiqa
|
1.1.Tinglaydilar.
1.2 Jadvalni to’ldiradilar.
2.1. Mavzuni kerakli joylarini daftarlarga yozib boradilar
3.1. Tinglaydilar. 3.2.Topshipiqlarini oladilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
|
1. Mavzu bo’yicha yakun yasaydi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi.
2. O’quvchilar faoliyatini tahlil qiladi va baholaydi.
3. Uyga vazifa beradi: Reja asosida mavzuga tayyorlanib kelish.
|
Tinglaydilar.
Tinglaydilar.
Vazifani yozib oladilar.
|
1-Ilova
Mavzu: Atsetien qatori uglevodorodlarning sinflanishi. Atsetien qatori uglevodorodlari.
Reja:
1. Atsetien qatori uglevodorodlarning sinflanishi.
2. Atsetien qatori uglevodorodlarning izomeriyasi va nomlanishi.
3. Atsetien qatori uglevodorodlarning olinishi.
4. Atsetien qatori uglevodorodlarning xossalari.
5. Atsetien qatori uglevodorodlarning ishlatilishi.
2-Ilova
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
E. Yuzlikayeva 20l5-yil 5110300 -“Kimyo o’qitish metodikasi” yo’nalishi bakalavriat talabasi Rustamov Suxrob Fozilovichning
|