nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Atamalar izohi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

57
Savol va topshiriqlar
1.
Podsho hukumati qaysi hujjatga muvofiq Turkiston hududida «tartib»
o‘rnatdi?
2.
XX asr boshlarida Turkistonda politsiyachilar va ispravniklar qanday hu-
quqlarga ega bo‘lishgan?
3.
Nima uchun mahalliy aholi vakillari harbiy xizmatga olinmagan?
4.
Turkistonda mustamlaka davrigacha sud ishlari qanday tashkil etilgan?
5.
Qozi va biy sudlari nimaga asoslanib ish yuritgan?
6.
Nima uchun podsho hukumati Turkistonda qozi va biy sudlarini saqlab
qolgan?
7.
Qozi va biy sudlarining saylanishi qanday tartibda kechgan?
16-§. XIX ASRNING IKKINchI yARmI – XX ASRNING
BOShlARIDA TURKISTONDA IJTImOIy-IQTISODIy AhVOl
Turkiston o‘lkasida mustamlaka tartiboti harbiy
kuch va keng tarmoqlangan politsiya tizimiga
asoslangan edi. Bu vaqtgacha mustamlakachilik
urushlari olib borish uchun saqlab turilgan harbiy
qismlardan endi podsho ma’muriyati tomonidan o‘rnatilgan mustamlaka
tartiblarini himoya qilish quroli sifatida foydalanadigan bo‘ldi.
O‘rta Osiyoga temiryo‘llarning o‘tkazilishi Rossiya iqtisodiyoti uchun
katta amaliy ahamiyatga ega bo‘lish bilan birga harbiy-strategik maqsad-
larni ham ko‘zlab qurilgan edi. O‘rta Osiyoning bosib olingan hududlarida
Rossiya imperiyasining mus tahkam o‘rnashib olishi va mustamlaka chilik
siyosatining keng qamrovli olib bori lishida temiryo‘llar muhim o‘rin tut-
di. Harbiy qo‘shinlar va qurol-aslahalarni Krasnovodskdan Qizilar vatga
qadar Kavkaz dan O‘rta Osiyoga tashish uchun temiryo‘l qurildi. So‘ngra
temiryo‘l qurilishi Ashxobodgacha davom ettirildi. 1888-yili Samar-
qandga dastlabki poyezd keldi, 1899-yilda esa temiryo‘l Toshkent orqali
Andijongacha qurib bitkazildi.
Rossiya harbiy qurolli kuchlarining
asosiy bazalari Kavkazda joylashgan
bo‘lib, u yerdan Kaspiy den gizi orqali
kemada tez kechib o‘tish mumkin edi.
Krasnovodskdan esa temiryo‘l bilan Sa-
marqand, Toshkent va Andijonga yetib
kelish oson bo‘ldi. Endi harbiy qism-
O‘zingizni sinang! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

128
usta xonalarining egalari amaldorlarga sovg‘alar
taqdim etishi, daromad-
lariga mos kelmaydigan soliqlarni to‘lashlari lozim edi.
Natijada hunar-
mandlar o‘z ishlab chiqarishini ko‘paytirishga va yangi texnologiyalarni
joriy qi lishga qodir bo‘lmay qolar edi.
Kasanachilikda
sex birlashmalari o‘rta asrlardagi ko‘rinishda saqlanib
qoldi. Sex birlashmalariga hunarmandlar kasblariga ko‘ra uyushgan edilar.
Unga usta, xalfa va shogird kirar edi. Kredit berib turgan boy sexga rah-
barlik qilar edi. Hunarmandlar ishlab topgan pullarining anchagina qismini
avliyolar va ma’naviy ustozlar shara figa xayr-ehsonga berishar, xazinaga
ko‘pdan ko‘p soliqlar to‘lashardi. Xalfa va shogirdlar ahvoli og‘ir bo‘lib,
ularning ish kuni cheklanmagan edi. Xalfa olgan bo‘nagi (avans) evaziga
ishlab berishga maj bur edi. Olgan avansning hammasini to‘lamaguncha
ustaxonadan keta olmas edi.
Rossiya imperiyasidan arzon narxlardagi sanoat tovarlari kirib kelishi-
ning ko‘payishi mahalliy korxonalarning buyumlariga talabni pasaytirdi.
Mahalliy matolar, iplar, kulolchilik, cho‘yan va misdan yasalgan buyumlar
ba’zi turla rining ishlab chiqarilishi keskin kamayishiga olib keldi.
Toshkentdagi temiryo‘l vokzali - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

58
!
!
!
larni Krasnovodskdan Andijongacha bo‘lgan 3 ming kilometrdan ziyod
masofaga ko‘chirish muammo bo‘lmay qoldi.
Turkistonda paxta ekini keng tarqa lishi va Rossiya kapitali joriy
etilishi bi lan XX asr boshlarida temiryo‘llarning nafaqat harbiy, balki
iqtisodiy aha miyati ham ko‘tarildi. 1905-yilda Oren burgdan Toshkentga
qadar temiryo‘l qurib ke lindi.
O‘zingizni sinang!
1888-yilda ... 1899-yilda ... Temiryo‘l ... maqsadlarida qurildi.
XIX asrning ikkinchi yarmida Rossiya imperiyasi
tomo nidan bosib olingan O‘rta Osiyo hududlarida
yashovchi xalqlarning siyosiy, iqtisodiy, ijtimo-
iy va madaniy hayo tida keskin o‘zgarishlar yuz
berdi. Shu bilan birga o‘lka iqtisodiyoti imperiya
manfaatlariga to‘liq bo‘ysundirildi. Bu davrda o‘lkaga Rossiya kapita-
li, Yevropa mahsulotlari va yangi ishlab chiqarish texnologiyalarining
kirib kelishi kengaydi. Ko‘plab bank va sanoat bo‘limlari ish boshla-
di. Bu o‘zgarishlar o‘lkada paxtachilik, konchilik, xomashyoga dastlab-
ki ishlov berish, yog‘-moy sanoati kabi sohalarning rivojlanishiga ta’sir
ko‘rsatdi.
Iqtisodiyotdagi o‘zgarishlar imperiyaning o‘lkadagi manfaatlaridan
kelib chiqqan holda, ya’ni bir tomonlama olib borildi. Ishlab chiqarish va
savdo-sotiq Rossiya imperiyasi va u orqali boshqa davlatlar bilan aloqa-
larning kenga yishi natijasida rivojlanib bordi. Ayniqsa, imperiya to‘qi-
machilik sanoati uchu n paxta yetishtirish ko‘paydi. Bu o‘lkada boshqa tur-
dagi qishloq xo‘jalik mahsulotlarining kamayi shi ga, ayniqsa, g‘allaning
tanqisligiga sa bab bo‘ldi. Bu davrda boshqa sohalarga qaraganda sanoat-
ning paxta xomashyosiga dastlabki ishlov berishga mo‘ljallangan soha si
rivojlandi. Paxtani faqat tozalash va yog‘
ishlab chiqarish sohasigina yo‘lga qo‘-
yilib, paxta xomashyosidan tayyor mah-
sulot tayyorlash imperiyaning markaziy
gubernalarida bajarilgan. O‘lkadan olin-
gan boshqa xomashyolar, jumladan, jun
va teriga ishlov berish ham shunday tarz-
da bo‘lgan.
1867–1900-yillarda Turkiston ge ne-
Qo‘zg‘olonchilarning yengilishi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

69
!
!
!
O‘zingizni sinang!
1891-yilda ...
Qo‘zg‘olon sabablari ...
Turkiston o‘lkasida XIX asrning oxirlarida bo‘lib
o‘tgan qo‘zg‘olonlardan biri bu – 1898-yil dagi
mahalliy xalqlarning
mustamlakachilarga qar-
shi qaratil gan Andijon qo‘zg‘oloni hisoblanadi. Bu qo‘zg‘olonga vodiy
aholisi orasida
Dukchi eshon nomini olgan
Muhammad Ali (1846–1898)
rahbarlik qildi. Dukchi eshon mutaassib dindorlardan edi. U oddiy fizi-
kaviy holatlardan foydalanib sodda xalq o‘rtasida mo‘jizalar ko‘rsatgan.
Uni «avliyo» deb hisob lagan aholi qo‘zg‘olonga boshchilik qi lishga un-
dagan. 1898-yilning bahor faslida vodiy ning turli joylarida Muhammad
Ali boshchiligida qo‘zg‘olon bo‘lishi haqida gaplar tarqaladi. Bu voqea
va Dukchi eshon to‘g‘risidagi ma’lumotlardan mustamlakachi ma’murlar
ham xabardor bo‘lgan.
Mahalliy aholining mustamlakachilik jabr-zulmlariga
qarshi norozi-
lik harakatlarining oshkora qo‘zg‘olon ko‘rinishida boshlanib ketishiga
1898-yil 17-may kuni Muhammad Ali o‘z odamlari orqali atrofdagi qish-
loqlarga xabar tarqatib, qo‘zg‘olon boshlash vaqti kelganligini e’lon qi-
lishi sabab bo‘ldi. Shu kuni tunda qo‘zg‘olonchilar tomonidan Tojikqish-
loqdagi telegraf simlari ning qirqib tashlanishi bilan qo‘zg‘olon boshlanib
ketdi. Ular yo‘lda uchragan Asaka pristavini o‘ldirdilar.
Dukchi eshon
boshchiligidagi qo‘zg‘olonchilar ikkiga bo‘linib, ularning biriga Ziyo-
vuddin maxsum boshchilik qildi. Qo‘zg‘olon chilar Qutchi qishlog‘iga
yetib borganlarida ular ning safiga yana 200 kishi, Qo‘yli qishlog‘iga
borganlarida esa mingboshi G‘o yibnazar o‘z odamlari bi lan qo‘shildi.
Shundan keyin qo‘z g‘olonchilar
Andijon dagi harbiy kazar maga hu jum
qildilar.
Qo‘zg‘olonchilar bilan mus tam la-
kachi ma’muriyat harbiy kuchlari o‘r-
tasida ro‘y bergan to‘q na shuvdan ke-
yin kuchlar
va harbiy qurol-aslahalar
teng bo‘l ma ganligi bois qo‘z g‘o-
lonchilar che kinishga majbur bo‘l-
dilar. Bu to‘qnashuvda har biy ka zar-
ma jang chilaridan 22 tasi o‘ldirildi,
Optik transmitterlar - Fan: optik aloqa tizimlari

|
Fan: optik aloqa tizimlari
|
bet | 5/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev K1. Optik transmitterlar Optik transmitterlar elektr signallarini optik tolalar orqali uzatish uchun mos keladigan optik signallarga aylantirish uchun mas'ul qurilmalardir. Optik transmitterlarning asosiy komponentlariga quyidagilar kiradi:
Yorug'lik manbalari: Yorug'lik chiqaradigan diodlar (LED) va lazerli diodlar (LD) odatda optik transmitterlarda yorug'lik manbalari sifatida ishlatiladi, uzatish muhiti va dastur talablariga mos keladigan ma'lum to'lqin uzunliklarida yorug'lik chiqaradi.
Modulatorlar: Elektro-optik modulyatorlar va yarimo'tkazgichli optik kuchaytirgichlar (SOA) optik signalning intensivligini, fazasini yoki polarizatsiyasini modulyatsiya qiladi, bu esa optik tashuvchiga ma'lumotni kodlash imkonini beradi.
2. Optik tolali kabellar Optik tolali kabellar tolali aloqa tarmog'idagi turli tugunlar o'rtasida optik signallarni o'tkazish uchun uzatish vositasi bo'lib xizmat qiladi. Optik tolali kabellarning asosiy komponentlari quyidagilardan iborat:
Yadro: yadro yorug'lik tarqaladigan tolaning markaziy qismidir. Odatda o'ziga xos sinishi indeksiga ega bo'lgan yuqori toza silika oynasidan tayyorlanadi.
3. Optik qabul qiluvchilar Optik qabul qiluvchilar optik signallarni aniqlash va tolali aloqa aloqasining qabul qiluvchi uchida elektr signallariga qayta aylantirish uchun javobgardir. Optik qabul qiluvchilarning asosiy komponentlari quyidagilardan iborat:
Fotodetektorlar: Fotodiodlar va ko'chki fotodiodlari (APD) fotovoltaik yoki fotoo'tkazuvchan effekt asosida optik signallarni elektr signallariga aylantiradigan keng tarqalgan fotodetektorlardir.
Signal protsessorlari: Signalni qayta ishlash sxemalari qabul qilingan elektr signallarini kuchaytiradi, filtrlaydi va demodulyatsiya qiladi, uzatilgan ma'lumotni tiklaydi va uni keyingi qayta ishlash yoki saqlashga tayyorlaydi.
4. Optik kuchaytirgichlar Optik kuchaytirgichlar optik signallarni elektr signallariga aylantirmasdan kuchini oshiradi, bu esa uzoq masofalarga uzatish va ko'p kanalli ishlash imkonini beradi. Optik kuchaytirgichlarning asosiy turlari quyidagilardan iborat:
|
| |
Yangi optik tolali texnologiyalarning asosiy yo'nalishlari

|
Yangi optik tolali texnologiyalarning asosiy yo'nalishlari
|
bet | 2/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev KYangi optik tolali texnologiyalarning asosiy yo'nalishlari:
Ilg'or materiallar: Tadqiqotchilar optik tolalarning ishlashi va funksionalligini oshirish uchun noyob optik va mexanik xususiyatlarga ega yangi materiallarni o'rganishmoqda. Ushbu materiallarga maxsus dasturlar va muhitlar uchun moslashtirilgan maxsus ko'zoynaklar, polimerlar va nanomateriallar kiradi.
Yangi tolali dizaynlar: Fotonik kristall tolalar (PCF), mikro tuzilmali optik tolalar (MOF) va ko'p yadroli tolalar kabi innovatsion tolali dizaynlar yorug'lik tarqalishini boshqarish va boshqarish uchun ishlab chiqilmoqda, bu esa optik aloqa va sezishda yangi funksiyalar va ilovalarni ta'minlaydi.
Chiziqli bo'lmagan optik tolalar: chiziqli bo'lmagan o'zaro ta'sirlar orqali yorug'lik to'lqinlarini yaratish, qayta ishlash va manipulyatsiya qilish qobiliyatiga ega bo'lgan chiziqli bo'lmagan optik tolalar ilg'or signallarni qayta ishlash, optik hisoblash va kvant ma'lumotlarini qayta ishlash uchun istiqbolli imkoniyatlarni taklif qiladi.
Maxsus tolalar: Polarizatsiyani saqlaydigan tolalar (PMF), bir necha rejimli tolalar (FMFs) va ichi bo'sh yadroli tolalar kabi maxsus tolalar ixtisoslashtirilgan ilovalarda polarizatsiyani boshqarish, rejimlarni multiplekslash va past kechikishli uzatish uchun maxsus talablarni qondirish uchun mo'ljallangan. .
Integratsiyalashgan Fotonika: Optik komponentlar va funksiyalarning bitta chip yoki platformada integratsiyalashuvi chipdagi optik aloqa, ixcham optik tizimlar va fotonik integral mikrosxemalar (PICs) sohasidagi yutuqlarga olib keladi, bu esa optik tarmoqlar uchun yangi arxitekturalar va miniatyuralashtirilgan qurilmalarni yaratish imkonini beradi.
Yangi optik tolali texnologiyalarning ahamiyati:
Optik tolalarda yangi texnologiyalarni o'rganish va joriy etish zamonaviy aloqa tarmoqlari, ma'lumotlar markazlari va sensorli ilovalarning rivojlanayotgan talablarini qondirish uchun juda muhimdir. Ushbu yutuqlar nafaqat optik aloqa tizimlarining ishlashi va samaradorligini oshiradi, balki fotonika, kvant optikasi va boshqa sohalarda innovatsiyalar va rivojlanish uchun yangi yo'llarni ochadi.
Ushbu rivojlanayotgan texnologiyalarni har tomonlama o'rganish orqali biz talabalar, tadqiqotchilar va mutaxassislarni optik tolali texnologiyalar sohasida navigatsiya qilish va qiziqarli yutuqlarga hissa qo'shish uchun zarur bo'lgan bilim va tushunchalar bilan jihozlashni maqsad qilganmiz.
|
| |
O‘zingizni sinang! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

64
?
?
Rossiya imperiyasining savdo-sanoat doiralari
Tur kiston o‘lkasini har tomonlama, ayniqsa, iqti-
sodiy jihatdan qaram qilishda faol ishtirok etdilar.
Mustamlakachi hukumat dastlab ko‘chirib kelti-
rilganlar qishloqlarini o‘zbek, qirg‘iz, tojik qish-
loqlaridan ajratib, mustaqil bo‘lishini ta’minlagan bo‘lsa, keyinchalik bu
qishloqlar va mahalliy qishloqlarni birlashtirgan volostlarga rahbarlar-
ni mahalliy aholiga mansub bo‘lmagan shaxslardan qo‘ya boshladilar.
Ular orqali mahalliy aholi ustidan boshqaruv va nazoratni o‘z qo‘llariga
to‘liq olish mo‘ljallangan edi. O‘lka ma’muriyati qo‘zg‘olonlarning yan-
gi to‘lqin bilan kuchayib ketishidan
doimiy ravishda xavfsirab turardi.
General-gubernator mah ka masi max -
sus bo‘limining boshlig‘i o‘z ma’-
ruzasida «isyonga moyil» aholi va-
kil larini harbiy sudga berish va
bu sud o‘lim jazosini oshkora ijro
etishi haqida fikr bildirdi. U xalqni
qo‘rquv va tobelikda ushlab tu rish
o‘lkada tartib hamda oso yishtalikni
ta’minlashga qodir yagona vosita
ekanligini uqtirdi.
1892-yildan mustamlakachilar oddiy fuqarolarni ma’murlarga qar-
shilik ko‘rsatgan taqdirda bevosita harbiy dala sudiga be ra boshladilar.
«Gunohkorlar»ni ochiqchasiga qatl etish endilikda odamlarni qo‘rqitish
uchu n mustamlaka chilarga katta huquqlar berdi.
Sаvоl vа tоpshiriqlаr
1.
Mustamlakachilik jabr-zulmining kuchayishi, asosan, qanday ko‘rinish-
larda yaqqol ko‘zga tashlanadi?
2.
Mustamlakachi hukumatning Turkistonda olib borgan siyosatining
maqsad va vazifalari nimadan iborat edi?
Savol va topshiriqlar - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

62
taqilligidan mahrum bo‘lib, qarz bergan
kishi nimani buyursa, shuni ekishga
majbur edi.
Qarz va nasiyalardan foydalanish
avj olgan sari dehqonlarning ahvoli to-
bora yo monlashib, qashshoqlikka yuz
tutgan. U lar qarzlar tufayli o‘z yerlarini
sotib yubo rishga majbur bo‘lganlar.
Turkistonning mustamlakaga aylan-
tirilishi nafaqat dehqonlarning, balki
ming lab oilalarning tirikchiligini tebratib turgan hunarmand-kosiblarning
ham ahvolini og‘irlashtirdi. Rossiya sanoati tomonidan ishlab chiqarilgan
uy-ro‘zg‘or buyumlari, ayniqsa, to‘qimachilik mahsulotlari bilan O‘rta
Osiyo bozorlarining to‘ldirilishi natijasida hunarmandchilikning ko‘plab
turlari inqirozga uchradi. Bu vaqtga kelib iqtisodiy qiyinchiliklar, ya-
shash sharoitining yomonligi, soliqlarning ko‘pligi, mehnat majburiyatla-
rining og‘irligidan mahalliy aholining ahvoli yomonlashib ketdi. Bunday
holat kambag‘allar safining yanada ko‘payishiga olib keldi. Bularning
barchasi o‘lka xalqlarining siyosiy mustamlaka zulmiga tushishi, milliy
davlatchilik ning yo‘qotilishi va hukmron ma’muriyat tomonidan har to-
monlama kamsi tilishiga sabab bo‘ldi.
XIX asr oxirida iqtisodiy qiyinchiliklar va xalq-
ning ma’ naviy jihatdan kamsitilishi, mahalliy urf-
odatlarga zid bo‘lgan qarorlarning qabul qilinishi
natijasida Turkiston Rossiya imperiyasining milliy-
ozodlik harakatlari avj olgan markazlaridan biriga aylandi. (O‘lkaning
turli joylarida ko‘tarilib kelayotgan bu qo‘zg‘olonlarning harakatlanti-
ruvchi kuchi, asosan, dehqonlar, shahar hunarmand-kosiblardan iborat
aholining kambag‘al qismi bo‘ldi. Bu harakatlarda vatanparvar ruhoniy-
lar, milliy g‘ururini yo‘qotmagan mulkdorlar, savdogarlar ham ishtirok
etdilar.) Mustamlakachilikka qarshi o‘lkaning turli joylarida norozilik
chiqishlari bo‘lib turdi. Jumladan, 1878-yili Mingtepada (hozirgi Mar-
hamat tumani) mustamlakachilarning siyosiy va iqtisodiy zulmiga qarshi
Yetimxon bosh chiligida qo‘zg‘olon ko‘tarildi. Uni mustamlakachi huku-
mat kuch bilan bostirdi. 1879-yilning kuzida mahalliy aholi Farg‘ona vi-
loyat boshqarmasi binosi oldiga ochiqchasiga norozilik bildirib yig‘ildi.
Ular Marg‘ilon uyezdida soliq to‘plash noqonuniy tusga kirganligiga
qarshi chiqib, soliqlarning kamaytirilishini qat’iy talab qildilar.
Yakunlarni chiqaramiz! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

129
?
?
Atamalar izohi
Sindikat (yunoncha – birgalikda ishlash) – bir turdagi mahsulotlar ish-
lab chiqaradigan korxonalar birlashmasi.
Monopoliya (yunoncha – tanho sotish) – iqtisodiyotning bir sohasida-
gi yakkahukmronlik.
Kasanachilik – uyda yollanib ishlanadigan hunarmandchilik.
Savol va topshiriqlar
1.
Sanoat rivojlanishiga qaysi omillar ta’sir o‘tkazdi?
2.
XIX asr oxiri – XX asr boshlarida tovar-pul munosabatlari rivojlani-
shiga nimalar imkoniyat yaratib berdi?
3.
Ichki va tashqi savdo rivojlanishini taqqoslang. Ulardan qaysi biri
yaxshiroq rivojlangan?
4.
Kaspiyorti temiryo‘li qurilishi Rossiyaga qaramlikni qay yo‘sinda ku-
chaytirdi?
5.
XIX asr oxirida hunarmandchilik ustaxonalari qanday ko‘rinishda
bo‘lgan?
6.
Xon va uning ma’muriyati harakatlarini podsho hukumati qay tarzda
nazorat qilib borgan?
7.
Islom dini mamlakat aholisi hayotida qanday rol o‘ynardi?
8.
Xiva xonligi aholisi qanday soliqlarni to‘lashgan va mehnat majburiyatla-
rini ishlab berishgan?
9.
Sizningcha, XIX asr oxirida Xiva xonligi iqtisodi va madaniyatining
rivojlanishiga asosiy to‘g‘anoq nima edi?
37-§. XIVA XONlIGINING TUGATIlIShI
Turli xildagi jabr-zulmlar natijasida dehqonlar-
ning kuchayib borayotgan noroziligi soliqlarni
to‘lashdan, majburiyatlarni bajarishdan ommaviy
bosh tortish, yirik zamindorlar yerlarini egallab
olish, soliq yig‘uvchilar va xonlik ma’muriyatining boshqa namoyan-
dalariga hujum qilish holatlarini ko‘paytirdi. Dehqonlarning chiqishlari
yer egalari amaldorlarining uylarini vayron qilish, qarz tilxatlarini yirtib
tashlash va soliq yig‘uvchilarni quvib yuborish bilan birga kechgan sti-
xiyali isyonlar tarzida yuz berardi. Vaqt o‘tgan sayin xon hokimiyati va
mahalliy ma’murlar suiiste’mollari zo‘rayishi barobarida dehqonlar chi-
Ehtimollik tamoyili - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 72/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAEhtimollik tamoyili – ijtimoiy voqelik to‘g‘risidagi har qanday falsafiy bilim ma’lum darajada ehtimoliy hususiyatga ega deb qarash lozim. Ijtimoiy falsafa falsafiy fan bo‘lganligi va u o‘rganayotgan masalalar o‘ta umumlashtirilganligi, abstraksiya qilinganligi bois mutlaq haqiqatga da’vo qilmaydi. Har bir chiqarilgan hulosa qat’iy tarzda emas, “boshqacha bo‘lishi ham mumkin” degan nuqtai nazarga asoslanadi. Bu nisbiy harakterga ega bo‘lib, bundan ijtimoiy-falsafiy bilimlar ishonchsiz ekan, degan hulosaga kelmaslik lozim. Shu sababli ham ijtimoiy falsafa tadqiq etadigan masalalar nihoyatda bahsli bo‘lib, doim yakdil hulosalar chiqarish imkonini beravermaydi;
Insonparvarlik tamoyili – ilgari surilganhar qanday ijtimoiy-falsafiy nazariya yoki konsepsiya: u jamiyat istiqboli to‘g‘risida bo‘ladimi, ijtimoiy muammolar echimi to‘g‘risida bo‘ladimi, albatta insonparvalikka nozidlik tamoyiliga asoslanishi lozim. Bu tamoyilni ijtimoiy falsafaning bosh tamoyili deb qabul qilish maqsadga muvofiq. Zero har qanday bilim avvalo inson manfaatlarini ifoda etmog‘i, uning farovonligi hamda baxtu-iqboli uchun hizmat qilmog‘i kerak. Ammo, ijtimoiy-falsafiy g‘oyalar tarixida har doim ham bu tamoyilga to‘la amal qilinmagan. Bir muammoning ijtimoiy-falsafiy echimiga doir bir qancha nazariyalar g‘ayriinsoniy ahamiyat kasb etganligiga tarix guvoh. Masalan, hozirda ham aholining haddan tashqari ko‘payib borishi bilan bog‘liq yuzaga kelayotgan muammolarning echimiga doir ko‘plab variantli nazariyalar mavjud. Ammo masala uning tez va qisqa fursatlarda echim topishida emas, balki ana shu echim inson manfaatlariga nechog‘lik mos kelishi bilan hal etilishi ijtimoiy falsafa uchun muhim jihat hisoblanadi.
Yuqoridagi tamoyillar ijtimoiy-falsafaning asosiy tadqiqot tamoyillari hisoblanib, uning boshqa tamoyillari ana shulardan kelib chiqadi. Ayni vaqtda bu tamoyillar o‘zaro aloqadorlikda amal qilishi lozim.
Ijtimoiy falsafaning funksiyalari. Ijtimoiy falsafaning asosiy ilmiy-nazariy funksiyalari umumfalsafa funksiyalari bilan aloqador.Ularni quyidagi tartibda keltirish mumkin:
Dunyoqarashlik;
Nazariy-metodologik;
Gnoseologik;
Insonparvarlik;
Mafkuraviy;
Ijtimoiy-bashorat;
Axloqiy-tarbiyaviy;
Kommunikativ;
|
| |
O‘zingizni sinang! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

|
O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari) Pdf ko'rish
|
bet | 114/142 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 6,21 Mb. | | #157847 |
Bog'liq ozbekiston tarixi 9 uzb (1)O‘zingizni sinang!
Solg‘ut – ...
Cho‘p puli – ...
Afanak puli – ...
Qarzdor dehqonlar ...
XIX asr oxiri – XX asr boshlarida uy hunar mand-
chilik ishlab chiqarishi hanuz saqlanib ke la yot gan
edi. Unda ip yigirish va to‘quvchilik, oyoq kiyimlar,
gilamlar, kigizlar va hokazolar tayyorlanardi. Har bir dehqon xo‘jaligi yor-
damchi daromad manbayi bo‘lgan uy hunarmandchiligi bilan shug‘ullanar
edi. Deyarli har bir qishloqda ko‘nchi, etikchi, bo‘zchi, bo‘yoqchi, juvoz-
chi va boshqalar faoliyat ko‘rsatishgan. Hunar mandlar o‘z hamqishloqlari-
dan buyurtmalar olib ishlashar va tayyorlangan buyumlari uchu n natura
tarzida, mahsulot yoki pul bilan haq olishardi. Ulardan ba’zilari bevosita
mahalliy bozorlardagi usta xonalarda mehnat qilishardi.
O‘rta Osiyoning Rossiya, qozoq juzlari, Kavkaz, Eron bilan savdo mu-
nosabatlari rivojlanishi ichki savdo-sotiqni jonlantirdi. Bozor munosabatlari-
ning rivojlanishi tovar-pul munosabatlarining shitob bilan o‘sishiga imko-
niyat yaratdi. Shaharlarning qishloqlarga nisbatan jadal rivojlanishi yangi
shahar larni vujudga keltirdi va eskilarining rivojlanish jarayonini tezlashtir-
di. Bu mamlakat iqtisodiy hayotida shaharlarning ahamiyati ortishiga olib
keldi. XX asr boshlariga kelib Xiva, Yangi Urganch, Qo‘ng‘irot, Toshho-
vuz, Gurlan singari shaharlar ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy markazlarga
aylandi. Bog‘ot, Mo‘ynoq, Taxta singari yangi shaharlar vujudga keldi.
Ushbu shaharlarda mahalliy va Rossiya qo‘shma korxonalarining
idora lari, sanoat korxonalari joylashgan edi. Masalan, Yangi Urganch
shahrida o‘n bitta paxta tozalash zavodi (ulardan oltitasi mahalliy tad-
birkorlarga tegishli edi), ikkita yog‘ zavodi, sovun va ko‘n zavodi, bit-
ta tegirmon bo‘lgan. Bundan tashqari Yangi Urganchda Rossiya–Osiyo
va Sibir savdo bankining bo‘limlari, pochta-telegraf idorasi, komission
va sug‘urta jamiyatlarining vakolatxonalari ochilgan edi. Gurlanda ham
rossiyaliklarga, ham mahalliy sarmoyadorlarga tegishli kapital jamlangan
edi. Bu shaharda, asosan, paxtani tashib ketish bilan shug‘ullangan Rossi-
ya savdogarlarining 10 ta idorasi va mahalliy tadbirkorlar – aka-uka Riza-
yevlar, P. A. Manui lov, S. Maxsum, S. Tojiniyozov, T. Solijonov va bosh-
qalarning jami 9 ta paxta tozalash zavodlari joylashgandi. 1909-yilga kelib
Xiva xonligida 81 ta sanoat korxonasi ishlayotgan edi. Sanoat shakllanishi
1910–1915-yillarda yanada jadallashib, kerosin va neft bilan ishlaydigan
40 ta sanoat korxonasi barpo etildi.
|
| |
Dunyoqarashlik funksiyasi - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 73/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFADunyoqarashlik funksiyasi. Ijtimoiy falsafa xuddi falsafa kabi inson dunyoqarashini shakllantiradi. Albatta inson dunyoqarashini shakllantirishda barcha bilim sohalari qatnashadi. Lekin ijtimoiy falsafa jamiyat va inson haqidagi yaxlit ta’limot sifatida insonga jamiyat haqidagi, insonning jamiyatdagi o‘rni haqidagi bilimlarining shakllanishiga yordam beradi, jamiyatda ro‘y beradigan turli ijtimoiy jarayonlarga o‘z ongli munosabatini shakllantirishga xizmat qiladi.
Nazariy-metodologik funksiyasi. Ijtimoiy falsafa jamiyat tizimi va rivojlanishidagi umumiylikni aniqlash, ijtimoiy hayot soxalarining o‘rnini ko‘rsatib berish, inson borlig‘i va mohiyatini yoritish, insoniyat tarixining mohiyatini tushuntirib berish bilan boshqa xususiy ijtimoiy fanlar uchun o‘ziga xos metodologik asos vazifasini bajaradi. Ijtimoiy falsafaning metodologik funksiyasi deganda, ijtimoiy falsafaning jamiyatni to‘g‘ri anglash metodlarihaqidagi fan ekanligi nazarda tutiladi. Falsafa tarixida olamni, shu jumladan jamiyat va insonni bilishning ikki asosiy metodi shakllangan. Bular: dialektika va metafizika. Ijtimoiy hayotni o‘rganishda dialektika va metafizika turlicha yondashadi.
- agar dialektika ijtimoiy hayot xodisalarini o‘rganishda, ular orasidagi eng umumiy universal aloqadorliklarga e’tibor berishni taqozo etsa, metafizika aloqadorliklarni faqat tasodif sifatida o‘rganadi, har bir ijtimoiy jarayon, o‘zgarish faqat o‘ziga xos, takrorlanmas, deb biladi.
- agar dialektika ijtimoiy hayot va insonni o‘rganishda taraqqiyot tamoyilidan kelib chiqsa, metafizika faqat miqdoriy o‘zgarishlarinigina tan oladi.
- agar dialektika olamning barcha ko‘rinishlari kabi jamiyat va inson olamning mohiyatida ziddiyatlar amal qiladi, ziddiyatlarning borligi va mutanosibligi jamiyat va inson mavjudligida namoyon bo‘ladi, ayni vaqtda ziddiyatlar orasidagi munosabat taraqqiyotga olib boradi, deb bilsa, metafizika qarama-qarshiliklar ijtimoiy jarayonlarga xos emas, degan qoidaga asoslanadi.
Gnoseologik funksiya. Ijtimoiy falsafa ijtimoiy borliqni bilish imkoniyatlari va chegaralarini, ijtimoiy bilishning samarali yo‘llari va usullarini ishlab chiqadi. U ijtimoiy bilish jarayonida sub’ektning ob’ektga bo‘lgan munosabatini tahlil qilish orqali ijtimoiy haqiqatni anglab etishning samarali pozitsiyalarini belgilab beradi. Hususan, I.Kant o‘zining “Sof aql tanqidi” asarida falsafiy bilimlarning chegarasini quyidagi savollar bilan aniqlash mumkinligini aytib o‘tadi:
- Men nimani bila olaman?
- Men nima qilishim kerak?
- Nimaga umid qilishim, ishonishim kerak?
Kant yuqoridagi uchta savolga javob topilsa, “Inson nima?”12 degan eng muhim savolga ham o‘z-o‘zidan javob topilishini, hamda inson muammosi har qanday gnoseologik faoliyatning markaziy muammosi ekanligini nazarda tutgan edi.
|
| |
ASSOTSIATSIYALANGAN A’ZO - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 62/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ASSOTSIATSIYALANGAN A’ZO — operatsiya zaliga kirish imkoniyatiga ega bo‘lgan, ammo bitimni amalga oshirish huquqiga ega bo‘lmagan shaxs.
ASSOTSIATSIYALANGAN SHAXS — vositachilik uylari xizmatchisi hamda agent va u bilan bog‘liq bo‘lgan shaxs (shaxslar), ular mijozlarni izlash bilan shug‘ullanadilar, ularning buyruqlarini qabul qiladilar, ular bilan doimiy aloqada bo‘ladilar, ularga birja taktikasi to‘g‘risida tavsiyalar beradilar. AQShda A.sh. savdo birjasini tartibga soluvchi (fyuchers tovar savdosi bo‘yicha komissiyalar) davlat organida ro‘yxatdan o‘tishlari shart.
ATL “CHIZIQDAN YUQORIDA” (ingl. ATL — Above the line) — reklama budjetida gorizontal chiziqdan yuqorida amalga oshirilgan yozuvlar ifodasi. Ana shu xarajatlar ommaviy axborot vositalarida (matbuot, radio, televideniya, e’lonlar va plakatlar yopishtirib chiqish) reklamaga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Xalqaro amaliyotda keng tarqalgan ushbu terminni shunchaki “Ommaviy axborot vositalaridagi reklamaga xarajatlar” deya tarjima qilish ham mumkin.
ATMOSFERA; MUHIT — ba’zan bu terminni “tahririyat muhiti” yoki “ko‘ngilochar ermaklar iqlimi” deb ham atashadi. Amalda reklama joylashtirish uchun ma’qul ko‘rilgan bosma nashr yoki efirli ommaviy axborot vositasi muhitidir. Bu tafovut ayniqsa tele va radio kanallarda yaqqolroq ko‘zga tashlanadi. Amaliyotda “atmosfera” tashrif buyuruvchilar va xaridorlarga alohida ta’sir o‘tkazish maqsadida mebel, yoritish vositalari, dekoratsiya va do‘kon intereri jihozlaridan maqsadli foydalanishdir. Muhit ayni mahalda ham do‘kon ixtisoslashuviga, ham do‘kon mijozlari xususiyatlariga taalluqlidir. Ayrim do‘konlar atmosferasi tashrif buyuruvchilar va xaridorlarni savdo zali bo‘ylab kassa tarafga qarab harakatlanishga undashga mo‘ljallab maxsus bir tarzda jihozlanadi Boshqa do‘konlar esa xaridorlari savdo zali bo‘ylab uzoq vaqt aylanib yurish va ko‘proq tovar sotib olishga undovchi muhitni ma’qul ko‘radi. Bu metodlar hatto xaridorlar sotib olayotgan tovarlar sifati va narxiga ham ta’sir o‘tkazishi mumkin.
|
| |
55 ta O‘quv mashg‘ulotining shakli Ma’lumotli ma’ruza Mashg‘ulotning rejasi

3-mavzu: “Sharq uygʻonish davrida taʼlimiy-axloqiy fikrlar rivoji”
mavzusidagi ma’lumotli ma’ruza ta’lim texnologiyasi modeli.
Ma’ruzaga ajratilgan vaqt – 2 s
Talabalar soni –
55 ta
O‘quv mashg‘ulotining shakli
Ma’lumotli ma’ruza
Mashg‘ulotning rejasi
1. IX-XI asrlar – Sharq Uygʻ onish davri.
2. Abu Nasr Forobiy
asarlaridagi pedagogik
fikrlar.
3. Abu Ali ibn Sino tarbiya va taʼlim haqida.
4. Mahmud Qoshgʻariyning “Devoni lugʻotit-
turk” asarida taʼlim-tarbiya masalalari.
5. Yusuf Xos Hojibning “Qutadgʻu bilik” asari –
pandnoma asar sifatida.
6. Ahmad Yugnakiyning “Hibbat ulhaqoyiq”
asarida didaktik qarashlar.
7. Kaykovusning
“Qobusnoma”
asarining
tarbiyaviy ahamiyati.
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi
O‘rta asr qomusiy olimlarining
pedagogik fikrlarini
ochib berish, mazkur davrda yaratilgan turkiy yozma
yodgorlik-larning pedagogik
imkoniyat-larini yoritish
orqali
talabalarning
pedagogik
tafakkurini
rivojlantirish.
Pedagogik vazifalar:
- IX-XI asrlar – Sharq Uygʻ onish davri
ni
bayon etish;
- Abu Nasr
Forobiyning asarlaridagi
pedagogik fikrlarga tavsif berish;
- Abu Ali ibn Sinoning tarbiya va ta’lim
haqidagi fikrlarini tahlil etish;
-
Mahmud Qoshg‘ariyning “Devonu
lug‘otit-turk”
asarida
ta’lim-tarbiya
masalalarining yoritilishini
aniqlashtirish
- Yusuf Xos Xojibning “Qutadg‘u bilik”
pandnoma asarini sharhlab o‘rgatish;
- Ahmad Yugnakiyning “Hibat ul-
haqoyiq” asaridagi didaktik qarashlarni
yoritib berish;
- Kaykovusning “Qobusnoma” asarining
tarbiyaviy ahamiyatini ochib berish.
O‘quv faoliyati natijalari:
-
IX-XI asrlar – Sharq Uygʻonish davri
ni talabalar
o’zlashtiradi;
- Abu Nasr Forobiyning asarlaridagi pedagogik
fikrlarga o‘z munosabatini bildirishadi;
Abu Ali ibn Sinoning tarbiya va ta’lim
haqidagi
fikrlarini o‘zlashtiradilar;
- Mahmud Qoshg‘ariyning “Devonu lug‘otit-turk”
asarida ta’lim-tarbiya masalalari haqida xulosa
chiqarishadi;
- Yusuf Xos Xojibning “Qutadg‘u bilik”
asaridagi
pand-nasihatlarning mohiyatini anglaydilar;
- Ahmad Yugnakiyning “Hibat ul-haqoyiq” asaridagi
didaktik qarashlarga doir bilimlarini tizimlashtiradi;
- Kaykovusning “Qobusnoma” asarining tarbiyaviy
ahamiyati haqida xulosa chiqarishadi
Ta’lim metodi
Ma’ruza, blits-so’rov, esse, tushunchalar tahlili
Ta’labalarning o‘quv
faoliyatini tashkil
yettish shakli
Ommaviy, individual
Didaktik vositalar
Ma’ruza matni, slayd-prezentatsiya
Ob’ektivlik tamoyili – - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 71/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAOb’ektivlik tamoyili – ijtimoiy voqellikni mavjud ijtimoiy-siyosiy tuzum mafkurasidan, muayyan sinfga mansublikdan kelib chiqadigan dunyoqarash hamda hayotiy mo‘ljjallardan holi tarzda, ilmiy asosda o‘rganish.
Bir butunlik (tizimlilik) tamoyili - jamiyatga yaxlit va bir butun tizim sifatida yondashish. Ijtimoiy jarayonlar nechog‘lik hilma-xil ko‘rinishga ega bo‘lmasin, ular alohida fragmentar hodisalar emas, balki bir butun bo‘lgan jamiyat bag‘rida o‘zaro bir-biri bilan bog‘liq va aloqador bo‘lgan jarayonlar yahlitligi sifatida qarash lozim. Zero, har qanday ijtimoiy hodisa yakka holda vujudga kelmaydi yoki mavjud bo‘lmaydi. Hoh u jamiyatning siyosiy hayotiga oid bo‘lsin, hoh sotsial yoki manaviy hayotiga hos voqelik bo‘ladimi, baribir u ijtimoiy organizmning butun tizimiga dahldordir;
Tarixiylik tamoyili - bunda jamiyat hayotida ro‘y beradigan hodisa va jarayonlar doimiy o‘zgarish va rivojlanishda deb qaraladi.Har bir ijtimoiy hodisa tarixiy genezisga va evolyusiyaga ega. Ularning mavjud bo‘lishi yoki muayyan mohiyatga ega bo‘lishi tarixiy shart-sharoitlar bilan bog‘liq. Demak, masalan biz o‘tmishdagi biror ijtimoiy tuzumga baho bermoqchi bo‘lsak, faqat bugungi shart-sharoitlardan emas, balki o‘sha davrda mavjud bo‘lgan shart-sharoitlarni, mavjud holatni yuzaga keltirgan tarixiy omillarni ham hisobga olishimiz lozim, shuningdek, ijtimoiy hodisalarni tahlil qilishda ularni tarixiy kontekstdan sun’iy ravishda ajratib olish yaramaydi;
Mantiqiylik tamoyili – har bir ijtimoiy jarayon ob’ektiv mantiq qonunlariga bo‘ysunadi. Shuning uchun ijtimoiy ilmiy hulosalar aniqlikka, nozidlikka va asoslanganlikka tayanishi zarur. Bu ijtimoiy hodisalar va jarayonlarning rivojlanish manbaini tashkil etuvchi ziddiyatlarni aniqlash va tahlil qilish uchun ham muhim. Shuningdek, ijtimoiy falsafa hulosalari, nazariyalari yoki konsepsiyalarining qanchalik haqiqatga da’vogar bo‘lishi mantiqiy hulosa chiqarish qoidalariga qanchalik muvofiq bo‘lishiga bog‘liq;
Vorislik tamoyili - ijtimoiy hodisa va jarayonlarni tarixiy vorislik nuqtai nazaridan o‘rganish muhim. Chunki, har qanday ijtimoiy jarayonning yuzaga kelish sabablari hamda oqibatlari majud bo‘ladi. Har bir ijtimoiy hodisa vorislik qonuniga binoan keyingi hodisalarga dahldor bo‘ladi. Shunga ko‘ra bu tamoyil ijtimoiy hayotda qadriyatlarni qayta baholash hamda taraqqiyotga halaqit berayotgan konservativ, reaksion hodisa va jarayonlarni aniqlashda yordam beradi;
|
| |
Dasturiy ta’minotni tarqatish shaklidir

|
Dasturiy ta’minotni tarqatish shaklidir
|
bet | 4/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunDasturiy ta’minotni tarqatish shaklidir.
19. Raqamli ta’lim resurslarini ishlab chiqishda Ochiqlik didaktik talabi to‘g‘ri keltirilgan qatorni belgilang.
Ta’lim oluvchining yoshi va individual xususiyatlariga muvofiq materialni taqdim etishning kognitiv murakkablik darajasini aniqlash zarurligini anglatadi.
20. Raqamli etikaning asosiy tamoyillari to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang:
Xavfsizlik. Maxfiylik. Hurmat. Ishonchlilik. Mualliflik huquqi. Ko‘p madaniyatlilik. Shaxsiy javobgarlik.
21.Pedagogik dizayn – bu ...
... onlayn ta’limni tashkil etishning asosiy usullaridan biri hisoblanib, kontentni aniq strategiyali, maqsadli va natijalarni tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘lgan kursga aylantirish imkoniyatini beradi.
22.Agar mahsulot inson tomonidan o‘z vazifalarini bajarish jarayonida yaratilgan bo‘lsa (masalan, o‘qituvchi masofaviy o‘qitish kursini ishlab chiqqan bo‘lsa), unda u qaysi huquqqa tegishli bo‘ladi
shaxsiy huquqlar muallifga, nomulkiy huquqlar ish beruvchiga
23). MOOC (Massive Open Online Course (ommaviy ochik onlayn kurs) lar asosan qaysi turdagi ma’lumotlardan iborat?
Videma’ruzalar
24). Axborotni izlashda raqamli ta’lim rerusrlarining Dasturlash komponenti nimani nazarda tutadi?
dasturiy ta’minotni loyihalash va ishlab chiqishga qaratilgan dasturlar uchun asosiy komponent hisoblanadi.
25. O‘zbekistonda innovatsiyalar yaratish uchun davlat buyurtmasi –bu:
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga innovatsion loyihani bajarish uchun topshiriq
26. Silikon vodiysi otasi nomini olgan olim..
Stenford universiteti prorektori Fredrik Terman hisoblanadi
27). Tadbirkorlik universiteti(TU) missiyasi:
o‘qish; ta’lim; ilmiy-tadqiqot; innovatsion; tadbirkorlik; ishlab chiqarish.
28). Kelajak universiteti sifatida nafaqat talim, ilm-fan va innovatsiya, ko‘proq darajada - sotsiumning barcha tuzilmalari bilan integratsiyalashuv, inson kapitalining uning butun umri davomidagi rivojlanishi bilan birga borishi qaysi universitet shakliga xos?
|
| |
universitet 4.0 ga - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 5/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchununiversitet 4.0 ga
29). “Innovatsion faoliyat to‘g‘risida”gi qonunning maqsadi nimalardan iborat?
ilmiy faoliyat sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
innovatsion faoliyat sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
30). Innovatsiyalarning turlari quyidagilar hisoblanadi:
texnologik; mahsulotli;boshqaruv-marketingli, ijtimoiy va ma’naviy-siyosiy
texnologik; mahsulotli;boshqaruv-marketingli va ijtimoiy
31). “Tadbirkorlik universiteti” konsepsiyasining muallifi bo‘lib kim hisoblanadi ?
Berlin universiteti professori Vilgelm fon Gumbold hisoblanadi
Kembridj universiteti professori Berton Klark hisoblanadi
32). Spin-aut – bu:
ilmiy yoki tadqiqot muassasasidan yangi mustaqil tashkilotning ajralib chiqishi. Bu akademik sohadan biznesning real dunyosiga bilimlar va innovatsiyalarni o‘tkazishning muhim mexanizmi.
33). Bugungi kundagi tadbirkorlik universitetini shakllantirishda barcha darajalardagi boshqaruvchilarning innovatsion va loyihali dastaklardan foydalana oladigan, innovatsion fikrlaydigan yangi turini tayyorlash masalasining yechimi nima hisoblanadi?
yangi institut – “professor-tadbirkor” (faunderlar) klubini yaratish hisoblanadi.
34). Xirsha (h)-indeksi mezoni nimaga asolangan?.
mezon tadqiqotchining nashrlari sonini va ushbu nashrlarni havola qilish, yani sitatalash sonini hisobga olishga asoslangan.
35). O‘qituvchi axloqiy-ma’naviy qiyofasini namoyon etuvchi meyor tuyg‘usi yoki xulq va odob qoidalariga rioya qilishi qanday ataladi?
Pedagogik nazokat
36). Qulay muhitni yaratuvchi o‘qituvchi bu:
fasilitator
37). “Pedagogik jarayonda sog‘lom psixologik muhitni yarata olish, talabalar va ta’lim jarayonining boshqa ishtirokchilari bilan ijobiy muloqotni tashkil etish, turli salbiy psixologik ziddiyatlarni o‘z vaqtida anglay olish va bartaraf eta olishi” qaysi kompetentlikning mazmuni hisoblanadi?
|
| |
Jarima va ma’muriy qamoqqa olish

Moodle, e-khool, Atutor, Captivate Prime, G-Cube, iSpring, ProProfs, TBS, TalentLMS, GoToTraining, Coassemble, Teamie, eFront, Lessonly, Mindflash, Litmos LMS |
Jarima va ma’muriy qamoqqa olish
|
bet | 3/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunBu sahifa navigatsiya:
- Moodle, e-khool, Atutor, Captivate Prime, G-Cube, iSpring, ProProfs, TBS, TalentLMS, GoToTraining, Coassemble, Teamie, eFront, Lessonly, Mindflash, Litmos LMS
Jarima va ma’muriy qamoqqa olish.
11. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunning maqsadi ?
Ta’lim sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat
12. Kimlar pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanish huquqiga ega?
Hammasi to‘g‘ri
13. Yetim bolalarni va ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakillarining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni o‘qitish qanday ta’minot asosida amalga oshiriladi?
Yetim bolalarni va ota-onasining yoki boshqa qonuniy vakillarining qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni o‘qitish va ularning to‘liq ta’minoti O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.
14. Inklyuziv ta’limning mohiyati (tartibi) nimada ?
Inklyuziv ta’lim alohida ta’lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda barcha ta’lim oluvchilar uchun ta’lim tashkilotlarida ta’lim olishga bo‘lgan teng imkoniyatlarni ta’minlashga qaratilgan.
15. Davlat ta’lim standartlariga ko‘ra, o‘quv reja qanday hujjat hisoblanadi?
Oliy ta’limning muayyan bakalavriat ta’lim yo‘nalishi yoki magistratura mutaxassisligi bo‘yicha o‘quv faoliyati turlari, o‘quv fanlari va kurslarining tarkibi, ularni o‘rganishning izchilligi, soatlar va kreditlardagi hajmini ta’lim davrining to‘liq muddati uchun belgilaydigan hujjat..
16. Virgual ta’lnm jarayonini boshqaruvchi tizimlar (LMS-Leaming Management Systems) to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni ko‘rsating.
Moodle, e-khool, Atutor, Captivate Prime, G-Cube, iSpring, ProProfs, TBS, TalentLMS, GoToTraining, Coassemble, Teamie, eFront, Lessonly, Mindflash, Litmos LMS
17. DigCompEdu pedagoglarning raqamli kompetensiyasi modelining 6-yo‘nalishi ta’rifi to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
pedagogning raqamli savodxonligi, uning raqamli muhitda ta’lim jarayonida zarur bo‘lgan axborot va resurslarni tanlash va tahlil qilish qobiliyati, shuningdek, raqamli texnologiyalardan foydalanish bilan bog‘liq masalalar va muammolarni hal qilish bilan bog‘liq kompetensiyalarni o‘z ichiga oladi.
18. Distributiv (inglizcha distribute — tarqatish) nima?
|
| |
Pedagogik kreativlik - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 14/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunPedagogik kreativlik
118). Pedagog o‘zining qaysi tomonlarini boshqarishni o‘rganishi kerak?
Pedagogik mahoratini
119). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning ta’limiy funksiyasining mohiyatini toping.
Bilimlarni tizimlashtiradi, umumlashtiradi, mukammallashtiradi
120). Ta’riflarni aniqlash uchun uchun qanday qiyinlik darajasiga ega bo‘lgan testlar tuziladi?
Ijodiy (kreativ)
Produktiv
121). Kredit-modul tizimiga berilgan javobni toping.
oliy ta’limning muayyan bosqichida ushbu ta’lim
o‘qitishning modul texnologiyalari jamlamasi va kredit o‘lchovi asosida baholash modeli
oliy ta’limni tugatishiga asos bo‘ladigan talaba tomonidan to‘plangan ramziy o‘lchov birligi.
122). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning tarbiyaviy funksiyasining mohiyatini toping.
burch, majburiyat, javobgarlik kabi ahloqiy sifatlar shakllanadi
123). Standart test topshiriqlariga xos bo‘lgan xususiyatlar berilgan javobni toping.
Standart test topshiriqlari 1 ta to‘g‘ri javobli, 3 ta muqobil javoblarga ega bo‘lgan yopiq turdagi topshiriqlardan iborat
124). Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim mazmunining tarkibiy qismlari to‘liq berilgan javobni toping.
Bilim, ko‘nikma, malakalar, ijodiy faoliyat tajribalari, qadriyatlar
125). HEMISning “Talabalar hayotini boshqarish” moduli amalga oshiradigan vazifalaridan birini toping.
Talabalarning shaxsi haqidagi ma’lumotlar va o‘zlashtirishi;
126). Talabalarning shaxsi va o‘zlashtirishi xaqidagi ma’lumotlar HEMISning qaysi moduliga joylashtiriladi.
“Talabalar hayotini boshqarish”
127). 2023-yil 11-sentyabrda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "O‘zbekiston - 2030" strategiyasi to‘g‘risida"gi Farmoni qabul qilindi. Strategiyada nechta ustuvor yo‘nalish bor?
5 ta
128). Adolat va qonun ustuvorligi tamoyillarini taraqqiyotning eng asosiy va zarur shartiga aylantirishning ustuvor yo‘nalishlarida amalga oshirilgan chora-tadbirlarni ko‘rsating.
2022 yil 29 iyunda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ozodlikdan mahrum etish jazosini o‘tab bo‘lgan fuqarolarning ijtimoiy moslashuviga ko‘maklashish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi
129). Taraqqiyot strategiyasiga muvofiq qishloq xo‘jaligi mashinasozligi ishlab chiqarishini yagona sanoat klasteri usulida tashkil etish qaysi shaharda amalga oshiriladi?
|
| |
Psixologik kompetentlik - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 6/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunPsixologik kompetentlik
38). Ta’lim sohasi yoki o‘quv jarayonida mavjud muammoni yangicha yondashuv asosida yechish maqsadida qo‘llanilib, avvalgidan ancha samarali natijani kafolatlay oladigan shakl, metod va texnologiyalar bu-…
Ta’lim texnologiyalari
39). Ta’lim-tarbiya ishining asosiy shakli bu-
Dars
40). O‘qituvchi nutqi –
Pedagogning ta’lim-tarbiya jarayonida til vositalaridan foydalanishi
41). O‘qituvchining asosiy pedagogik funksiyalari bu-
ta’lim, tarbiya, rivojlantirish, shakllantirish jarayonini boshqarish
42). Aqliy yoki amaliy (jismoniy) harakatlarni bajarish ko‘nikmalarini egallash yo‘lidagi ko‘p marta takrorlanish bu-...
Mashq
43). Qadriyatshunoslik, ma’naviy qadriyatlar sohasini o‘rganadigan, uning qonun va kategoriyalarini tadqiq qiladigan fan qanday nomlanadi?
Aksiologiya
44). Qaysi rus olimi Akmeologiya-“Etuk odamlarning rivojlanishi” haqidagi fan sifatida e’tirof etgan?
Nikolay Aleksandrovich Ribnikov
45). Aksiologiyaning lo‘g‘aviy ma’nosi to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni toping.
yunoncha axio – qadriyat va logos – fan, ta’limot
yunoncha axio – bola va logos – fan, ta’limot
46). "Andragogika" tushunchasi qaysi olim tomonidan fan sifatida amaliyotga kiritilgan
Aleksandr Kapp
47). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning diagnostik funksiyasining mohiyatini toping.
talabalar bilimi va ko‘nikmalaridagi nuqsonlar, kamchiliklar, bo‘shliqlar va ularning sabablari aniqlanadi.
48). O‘qitish – bu
qoidaga ko‘ra rasmiy ta’lim bilan, ya’ni maktab(litsey, kollej, OTM) bilan bog‘liq.
49). Test topshiriqlarining rivojlantiruvchi funksiyasi berilgan javobni toping.
Egallangan bilim, ko‘nikma va malakalarni mustahkamlash, rivojlantirish, erishilgan natijalarda o‘zining ulushi muhim o‘rin tutishini e’tiborga olgan shaxs va kelgusi faoliyatidagi ma’suliyatini anglagan holda o‘z-o‘zini rivojlantirishga undaydi
50). 15 yoshli o‘quvchilar uchun o‘tkaziladigan Xalqaro baholash dasturi PISA mezonining birinchi darajasi Blum taksonomiyasining qaysi o‘quv maqsadiga mosligini toping
Amalda qo‘llash
51). Test topshiriqlarining didaktik funksiyalari to‘liq berilgan javobni toping.
Ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi, nazorat
52). Bilimga berilgan to‘liq javobni toping.
|
| |
o‘quv materialini taqdim etish tartibi, usuli va sur’ati kabi jihatlarni hisobga olgan holda har bir talaba uchun dasturni avtomatik ravishda sozlash imkonini beradi

|
o‘quv materialini taqdim etish tartibi, usuli va sur’ati kabi jihatlarni hisobga olgan holda har bir talaba uchun dasturni avtomatik ravishda sozlash imkonini beradi
|
bet | 8/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchuno‘quv materialini taqdim etish tartibi, usuli va sur’ati kabi jihatlarni hisobga olgan holda har bir talaba uchun dasturni avtomatik ravishda sozlash imkonini beradi.
64). Raqamli ta’lim jarayonining Amaliyotga yo‘naltirilganlik tamoyili – ...
ta’limni hayot bilan bog‘lashning an’anaviy didaktik tamoyili bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, aniq maqsad va aniq natijalarni belgilashni talab qiladi.
65). Moodle – masofaviy ta’lim tizimi qanday tizim hisoblanadi?
virtual muhitni qurish uchun ta’lim platformasi.
66). Virtual sintezatorlar, tovush va musiqa dasturlari – ...
... turli manbalardan ovoz yozish, musiqani tahrirlash, raqs mikslarini yaratish, audio treklarni yozib olish va ijro etish imkonini beradi.
67). Raqamli iz (digital footprint) – bu ...
Internetdan foydalanish jarayonida insonlar tomonidan qoldiradigan ma’lumotlardir. Ushbu atama internet tarmog‘ida “internet izi”, “kiber soya”, “elektron iz yoki raqamli soya” kabi nomlar bilan ham ataladi
68). Raqamli ta’lim jarayonining Ta’lim muhitining to‘yinganligi tamoyili – ...
individual ta’lim strategiyasini yaratish uchun ortiqcha axborot resurslarini talab qiladi. Bunday ortiqchalik tarmoq ta’lim resursi – yagona axborot ta’lim muhiti yordamida amalga oshirilishi mumkin.
69). DigCompEdu pedagoglarning raqamli kompetensiyasi modelining 2-yo‘nalishi ta’rifi to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
pedagogning axborot resurslarini tanlash va ularni ta’lim oluvchilar ehtiyojlariga moslashtirish, o‘z raqamli resurslarini yaratishi va o‘quv jarayonining barcha subyektlari uchun ulardan xavfsiz foydalanishni ta’minlash qobiliyatini o‘z ichiga oladi.
70). Axborotni izlashda raqamli ta’lim rerusrlarining instrumental komponenti nimani nazarda tutadi?
o‘quv faoliyatini amalga oshirish uchun vositalar manbaidan foydalanishni o‘z ichiga oladi
hamkorlikdagi ta’lim faoliyati
71). Axborotni izlashda raqamli ta’lim rerusrlarining Nazorat qiluvchi komponenti nimani nazarda tutadi?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
o‘quv materialini taqdim etish tartibi, usuli va sur’ati kabi jihatlarni hisobga olgan holda har bir talaba uchun dasturni avtomatik ravishda sozlash imkonini beradi
|