Mustaqil ish mavzu: sug’URTA FAOLIYATINI DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLISHDA sug’urta nazorati

1. Ma’lumki, har qanday bozorda sotuvchi va xaridor bo’ladi hamda ular
o’rtasida tegishli tovarlar (xizmatlar) ayirboshlanadi.
Xuddi shunday, sug’urta
bozorida ham sotuvchi (sug’urtalovchi) va xaridor (potentsial sug’urtalanuvchi)
ishtirok etadi. Bu erda potentsial sug’urtalanuvchi tushunchasini qanday izohlash
mumkin, degan o’rinli savol tug’ilishi mumkin. Gap shundaki, basharti, potentsial
sug’urtalanuvchini to’g’ridan to’g’ri sug’urtananuvchi, deb atasak katta xatoga yo’l
qo’ygan bo’lamiz. Negaki, amaldagi qonunlarga muvofiq, sug’urta kompaniyalari
bilan bevosita shartnoma tuzgan, fuqarolik salohiyatiga ega bo’lgan
yuridik va
jismoniy shaxslarga sug’urtalanuvchilar deyiladi. Aksincha, sug’urta “mahsulotini”
sotib olishga ehtiyoji bor, ammo hali sug’urtalovchilar bilan tegishli sug’urta
munosabatlariga kirishmagan shaxslar potentsial sug’urtalanuvchilar deb ataladi.
Endi, sug’urtalovchilar haqida gapiradigan bo’lsak, sug’urtalovchi - bu mamlakat
xududida sug’urta faoliyatini amalga oshirish huquqi berilgan hamda sug’urtalash
o’zi uchun asosiy faoliyat turi hisoblangan yuridik shaxslardir. Ko’rinib turibdiki,
sug’urta kompaniyasi tegishli faoliyat yuritishi uchun vakolatli
davlat organining
litsenziyasiga ega bo’lishi va sug’urtaga bog’liq bo’lmagan operatsiyalar bilan
shug’ullanmasligi zarur.
Sug’urtalovchilar bozorga o’zlarini ishlab chiqargan o’ziga xos mahsuloti -
sug’urta xizmatini taklif etadilar. Ushbu xizmatlar yuzlab, minglab sug’urta
kompaniyalari tomonidan sotilishi mumkin. O’z-o’zidan, bu holat sug’urta
bozorida potentsial mijozlarni jalb etish uchun sug’urta kompaniyalari o’rtasida
raqobatning kuchayishiga olib keladi va “mahsulot”ning sifatiga ijobiy ta’sir
ko’rsatadi.
Eng asosiysi, potentsial sug’urtalanuvchi har tomonlama o’zining
talabini qondiradigan “mahsulot”ga ega bo’ladi. Bayon etilganlar quruq gap emas,
balki bugungi kunda iqtisodi taraqqiy etgan mamlakatlar bozorida ruy berayotgan
oddiy haqiqatdir. Yuqorida zikr etilgan fikrlarni quyidagi chizmada yaqqol ko’rish
mumkin.
Sug’urta bozorining mohiyatini chuqurroq anglab olish uchun
kundalik xayotimizdan oddiy bir misol keltirsak maqsadga muvofiqdir.
O’zimiz yoki bolalarimizga kiyim-kechak sotib olish uchun buyum
bozoriga boramiz.
Aytaylik, birorta kiyim, aniqrog’i, kuylak sotib olmoqchimiz.
Bozorda kuylakning har xili mavjud, baholari xam, narxi xam turlicha. Biz, albatta,
sifati yaxshisini va bahosi arzonini sotib olamiz. Sug’urta bozorida ham aynan shu
jarayon yuz beradi.
1-chizma
Sug’urta bozori va uning sub’ektlari
Sug’urta kompaniyalari Sug’urtalanuvchilar
Sug’urta kompaniyasi o’z mahsulotini bozorda sotar ekan, zimmasiga katta
mas’uliyat olganligini unutmasligi kerak. Chunki, sug’urtalovchi ozgina sug’urta
mukofoti evaziga yirik mikdordagi riskni qabul qilib oladi va sug’urta hodisasi ruy
berganda zimmasidagi sug’urta qoplamasini to’lashi shart. Shu o’rinda, biz
sug’urta kompaniyasiga murojaat qilishni istagan yoki muayyan sug’urta
xizmatiga
ehtiyoj sezgan shaxslarga sug’urta shartnomasini tuzishdan oldin sug’urta
kompaniyasining moliyaviy axvoli, balansi bilan albatta tanishib chiqishlarini
maslahat qilamiz.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, boshqa tovarlar va xizmatlar kabi, sug’urta
xizmatining ham bahosi talab va taklif asosida paydo bo’ladi
hamda bu baho