nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ortiqcha yuklanish qobiliyati

|
Ortiqcha yuklanish qobiliyati
|
bet | 49/75 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #733 |
Ortiqcha yuklanish qobiliyati - asboblarga ijozat etilgan yuklamadan ortiqrog’iga chidamligini ko’rsatadi.
Asbobning ko’rsatuvining o’zgaruvchanligi (variatsiya) – o’zgarmas tashqi sharoitda o’lchanayotgan kattalikni haqiqiy qiymatiga to’g’ri keladigan asbob ko’rsatishlarining orasidagi eng katta farq bilan aniqlanadi. Ko’rsatishning o’zgaruvchanligi asosan asbob qismlaridagi ishqalanish va ishsiz oraliq, elementlardagi meхanik va magnit gisterezislarga bog’liq bo’ladi.
Asbob ko’rsatkichining o’rnashish yoki tinchlantirish vaqti - kattalikni o’lchash vaqtidan boshlab asbobning qo’zg’aluvchi qismini tebranish amplitudasining absolyut хatolik darajasidan kam bo’lgan vaqtgacha o’tgan davrga aytiladi. Bu davr analog asboblar uchun asosan 4 sekund qilib belgilangan. Termoelektrik va elektrostatik asboblar uchun bu vaqt 6 sekund belgilangan, raqamli asboblarda o’lchash vaqti deb o’lchanayotgan kattalikni o’lchashda turg’un ko’rsatish vaqti yoki o’lchashni boshlash davrida yangi natijani olguncha o’tgan vaqtga aytiladi, bunda hisoblash qurilmasi me’yorlangan хatolikda ko’rsatish kerak.
|
| |
Pеzоelеktrik dаtchiklаrning

62
2.18-rasm. Pezoelektrik manometrning sxemasi:
1-bosim memranasi, 2, 5-metall qistirmalar, 3-potensial qistirma,
4-izolyatsion o’tkazgich, 6-sharik.
P’ezokvars manometrning tuzilish sxemasi 2.18-rasmda keltirilgan.
O’lchanayotgan bosim membrana 1 orqali kvars plastinkalar
7 ga ta’sir qiladi.
Bu plastinkalarning metall kistirma 2
ga tegib turgan ichki tomonida
bir hil
ishorali zaryadlar paydo bo’ladi. Plastinkalarning ichki tomonidagi potensial
qistirma
3 bilan ulangan va izolyatsiyalangan o’tkazgich
4 orqali olinadi,
plastinkalarning ustki tomonidagi potensial esa korpus, metall qistirmalar
2 va
5,
membrana
1 va sharik
6 orqali olinadi. O’lchanayotgan bosimga proporsional
bo’lgan potensiallar farq plastinalardan olinib, kuchaytiruvchi lampa setkasiga
uzatiladi.
Shakllantiruvchi - M raximqulova, H. Qoraboyev, A. Xudayarov

|
M raximqulova, H. Qoraboyev, A. Xudayarov
|
bet | 22/35 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #152760 |
Bog'liq ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISH Shakllantiruvchi baholashning gʻoyalari
oʻquvchilarga shakllantiruvchi baholash ularning ta’lim olishiga qanday hissa qoʻshishini tushuntirish;
oʻquvchilarni oʻzaro teskari aloqaga kirishishlarini ta’minlash;
har xil tayyorgarlikka ega oʻquvchilarni shakllantiruvchi baholash jarayonida tengligini ta’minlash;
hukm chiqarish emas, oʻquvchilarni rivojlantirishga e’tibor qaratish.
Shakllantiruvchi baholash quyidagi 3 muhim savolga javob beradi:
Qayoqqa ketyapman?
Qanday ketyapman?
Yuqorida aytilganidek shakllantiruvchi baholash bu shunchaki oʻquvchini tekshirish emas, balki unga fikr-mulohaza bildirish hamdir. Ya’ni oʻquvchining aniqlangan kamchiliklarini qanday tuzatishi kerakligi haqida oʻqituvchidan oladigan fikr-mulohazasi ham shakllantiruvchi baholashning ajralmas qismi hisoblanadi.
Fikr-mulohaza bildirishning yana bir muhim jihati oʻquvchilarning motivatsiya olishidir. Shuni hisobga olgan holda, fikr- mulohaza bildirish, asosan, ruhlantirish kayfiyatida boʻlishi tavsiya etiladi. Ammo ruhlantirish va maqtov haddan oshib ketsa, oʻquvchida ichki motivatsiya tushib ketishi, oʻquv jarayonining maqsadidan chetlashishi, oʻzining asl holatidan xabarsiz qolishi holatlari kuzatilishi mumkin va bu akademik jarayonga salbiy ta’sir oʻtkazadi. Shuning uchun ham fikr-mulohazani qay tarzda bildirish juda muhim. Agar oʻquvchi:
fik-mulohazalarni adolatsiz deb hisoblasa;
fikr-mulohazalar yetarli darajada aniq va tushunarli boʻlmasa;
fikr-mulohazani oʻquv jarayoni, vazifa yoki topshiriq bilan bogʻliq emas deb hisoblasa;
fikr-mulohazalarni oʻz vaqtida olmasa;
fikr-mulohaza haddan tashqari tanqidiy ruhda boʻlsa oʻqishga boʻlgan qizishni yoʻqotadi.
Fikr-mulohazalarning samarali va samarasiz koʻrinishlari mavjuda boʻlib, ular quyidagicha aks etadi:
|
| |
Interfaol (ingl. interaction-o‘zaro ta’sir) metodlar

|
Interfaol (ingl. interaction-o‘zaro ta’sir) metodlar
|
bet | 28/35 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #152760 |
Bog'liq ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISH Interfaol (ingl. interaction-o‘zaro ta’sir) metodlar - bu jamoa bo‘lib fikrlash deb yuritiladi, ya’ni pedagogik ta’sir etish usullari bo‘lib ta’lim mazmunining tarkibiy qismi hisoblanadi.[ 5.185] Bu metodlarning o‘ziga xosligi shundaki, ular faqat pedagog va o‘quvchilarning birgalikda faoliyat ko‘rsatishi orqali amalga oshiriladi.
Interfaol taʼlim- taʼlim jarayoni ishtirokchilarining bilim, ko‘nikma, malaka hamda axloqiy sifatlarni o‘zlashtirish yo‘lida birgalikda, o‘zaro hamkorlikka asoslangan harakatni tashkil etishga asoslanuvchi taʼlim.
Interfaollik- taʼlim jarayoni ishtirokchilarining bilim, ko‘nikma,
malaka hamda axloqiy sifatlarni o‘zlashtirish yo‘lida birgalikda, o‘zaro hamkorlikka asoslangan harakatni tashkil etish layoqatiga egaligidir.
O‘qitishning interfaolligi - o‘quvchining bilish faoliyatini
faollashtirish va o‘zaro ta’sir asosida tayyorgarlik samaradorligini oshirishning asosiy usullaridan biridir.
Interfaol mashg‘ulot - o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘zaro faol ishtirok etadigan mashg‘ulot bo‘lib jarayon hamkorlikda kechadi.
Interfaol metodlar o‘zining quyidagi o‘ziga xos jihatlari -
bilan izohlanadi:
Interfaol metodlar o‘qituvchi bilan o‘quvchining faol munosabati, bir birini to‘liq tushuntirishga asoslanadi.
Interfaol metodlarni o‘quv jarayoniga joriy etishning tub maqsadi – dars qaysi shaklda bo‘lmasin, qayerda o‘tkazilmasin darsda o‘qituvchi bilan o‘quvchining hamkorlikda ishlashini va natijada o‘zlashtirishlarini ta’minlashi lozim.
Bunda o‘qituvchi faqat fasilitator (yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi, kuzatuvchi, xulosalovchi) vazifasini bajaradi.
Ushbu metodlar orqali o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatlari rivojlantirilib, ularda erkin fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish, hissiyotlarni boshqara olish, tanqidiy va ijodiy fikr yuritishning rivojlanishiga zamin tayyorlanadi.
Interfaol metodlarda o‘qitishning mohiyati quyidagicha:
o‘rgatuvchi ham o‘rganuvchi ham ma’lumotlar bilan faol ishlaydi;
o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga undaydi;
o‘qituvchiga “o‘quvchilarni fikrlashga o‘rgatish uchun” xizmat qilsa, o‘quvchilarga esa, “fikrlashni o‘rganishlari uchun” xizmat qiladi;
Interfaol usullardan
foydalanish shakllari
Kichik guruhlarga
ajratish
demokratik, do‘stona muhitni yaratish
O‘zaro muloqot, hamkorlikni tashkil etish
Individuallashtirish Tabaqalashtirish
|
| |
Optoelektron datchiklar - Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari

66
2.22-rasm. Optronlaming shartli grafik belgilanishi.
a) rezistorli; b) diodli; v) fototranzistorli g) fototiristorli Fotoelektrik asboblarni
belgilash tizimi: Fotoelektron asboblar xarf-sonli kod bilan belgilanadi: -
birinchi element xarflar; asbob guruxini bildiradi; fr- fotorezistorlar, fd-
fotodiodlar;
-
ikkinchi element harflar -asbobni tayyorlangan materialini ko’rsatadi; GO -
germaniy, GB - germaniy, legirlangan brom; GZ - germaniy legirlangan
oltingugurt bilan; GK - germaniy kremniyli birikma; K-kremniy; KG - kremniy
legirlangan geliyli; RG- arsenidli galliy va x.k.
-
uchinchi element -001 dan 999 gacha sonlar ishlab chiqarish nomeri
-
to’rtinchi element - harf, yarim o’tkazgich fotoasboblar podgruppasini
belgilaydi; u-Unipolyar fotorezistor, B - bipolyar fotorezistorlar, L - kuchkili
fotodiodlar . Svsvlvn, FDGZ-001K - fotodiod, germaniyli, legirlangan
oltingugurtli, ishlab chiqarilgan nomeri 001.
Fotoelektrik datchiklar - Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari

Fotoelektrik datchiklar
Fotoelektrik datchiklar guruxiga kiruvchi fotodiodlar va ventilli
fotoelementlarning ish prinsipi ichki fotoeffekt hodisasiga asoslangan bo’ladi.
Ichki fotoelektrik effekt urug’lik oqimi ta’sirida erkin elektronlar o’zining
energetik holatini o’zgartirib, moddaning o’zida qolishi xodisasi bilan
63
xarakterlanadi. Bunda modda ichida ko’cha oladigan erkin zaryadlar hosil
bo’ladi. Erkin zaryadlar modda ichida ko’chganda fotoelektr yurituvchi
kuchlarni hosil qiladi (ichki fotoeffektli fotoelementlar shu prinsipda qurilgan)
yoki elektr o’tkazuvchanlikni o’zgartiradi (fotoqarshiliklar shu prinsipda
qurilgan). Ichki fotoeffektli fotoelementlar ko’pincha ventilli fotoelementlar deb
ataladi. Selenli fotoelementlar eng ko’p tarqalgan fotoelementlar hisoblanadi.
Selenli fotoelementning tuzilishi va sxemasi 2.19 a-rasmda, uning
xarakteristikasi esa 2.19, b-rasmda ko’rsatilgan.
a) b)
2.19 -rasm
Yupqa oltin qatlami 1, berkituvchi qatlam 2, selenli qatlam 3 va po’lat
taglik 4 dan iborat. Selenning oltin bilan chegarasida berkituvchi qatlam hosil
bo’ladi; bu qatlam detektorlik xususiyatiga ega bo’lib, yorug’lik oqimi bilan urib
chiqarilgan elektronlarning orqaga qaytishiga imkon bermaydi.Yorug’lik oqimi
oltin qatlamidan o’tib, ventilli fotoeffekt
hosil qiladi, shunda elektronlar yoritilgan
qatlamdan
yoritilmagan
(izolyatsion
berkituvchi qatlam bilan ajratilgan) qatlamga
o’tadi.
Fotodiodlar yarim o’tkazgich asboblar
turkumiga kirib, ichki fotoeffekt xodisasiga
64
2.20- rasm. Diodning tuzilishi
asoslanib ishlaydi. Fotodiod ikki rejimda: generator va o’zgartirgich ishlashi
mumkin. Fotodiot generator rejimda toshqi elektr manbaga ulanmaydi. Uning p-
n o’tish yorug’lik nuri bilan yoritilganda, diodning uchlarida E.Yu.K. hosil
bo’ladi. Fotodiod bu rejimda yorug’lik energiyasini bevositav elektr
energiyasiga aylantirib beradi. Masalan, fotodiodga 8*10
3
lyuks yoritilganligi
bilan tasir qilinganda uning uchlarida 0,1 V ga yaqin E.Yu.K. hosil bo’ladi.
Fotodiodlar (FD tiplarida) sezgi qatlamning material sirtida, kremniy,
germaniy, selen igshlatilishi mumkin.
Fotodiod deb yarim o’tkazgichli fotoelement asbob bo’lib, bitta elektron-
kovakli o’tishga va ikkita chiqishga egadir. Fotodiodlar ikki xil rejimda ishlashi
mumkin: 1) tashqi elektr energiya manbaiiz (fotogenerator rejimida); 2) tashqi
elektr energiya manbai yordamida (fotoo’zgartgich rejimida).
|
Tabib
  


    
Tanbal

|
Tabib
Tanbal
|
bet | 33/35 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #152760 |
Bog'liq ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISH Tabib
|
|
Tanbal
|
|
Dabgasa
|
|
Tobi yo‘q
|
|
Izoh: Ikkinchi ustunchaga o‘quvchilar tomonidan fikr bildiriladi.
Izoj yoziladi.
Boshlang‘sinf o‘quvchilarida 1- sinfdan boshlab kreativlikni rivojlantirish, ularda muammoni tahlil qilish to‘g‘ri va samarali qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. 1- sinf o‘quvchilarida mustaqil fikrlash, muammoni tahlil qila olish, tanqidiy fikrlash bilan bog‘liq amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish bugungi kunda dolzarb pedagogik muammo hisoblanadi.
1-sinf Ona tili va o‘qish savodxonligi darsligining 2- qismida Kamola Sodiq qizi qalamiga mansub “Mehmon bo‘lish odobi” matni keltirilgan. Mazkur mavzuni “T- chizmasi” metodi asosida o‘qitilsa, o‘quvchilarda tanqidiy- tahlil, analitik tafakkur rivojlanishiga ijobiy ta’sir qiladi.
Xadicha mehmonga borishni juda yaxshi ko‘radi. U ko‘pincha ota-onasi bilan bobosinikiga boradi. Ularni ko‘rgan bobosi ham xursand bo‘ladi. Mehmonlar uchun tuzalgan dasturxon noz- ne’matlarga to‘lib ketadi. Bobosining aytishicha, mehmondo‘stlik – xalqimizga xos odat.
bilib olish mumkin ekan. Buni Xadichaga bobosi aytgan. Masalan, odobli bola dasturxonga o‘tirishdan avval, albatta, qo‘llarini yuvadi. Yoshi kattalardan oldin taomga qo‘l uzatmaydi. Ovqatni o‘ng qo‘l bilan o‘z oldidan yeyish, luqmani shoshilmay, og‘izni yumib chaynash ham odob belgisi hisoblanadi. Aqlli bola taom tayyorlaganlarga rahmat aytishni uyda ham, mehmonda ham unutmaydi.
T-chizmasi metodining tasnifi.
Muammoni qo‘yish va hal qilishning mazkur modeli bir qator muammolarni ta’riflash va yechib ko‘rishga imkon beradi.
Bosqichlari: ishtirokchilar kichik guruhlarga bo‘linadi. Flipchart qog‘ozlaridan foydalanib, T-chizmasi tavsiya etiladi va asar
qahramonlarining xarakter xususiyatlari ochib berilishi barobarida ularning ijobiy hamda salbiy xususiyatlari ajratiladi.
To‘ldirilgan sxemaning taqdimoti. Foydalanish doiralari. Ona tili va o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchi matn bilan ishlashda, obrazlarning ijobiy, salbiy va murakkablik darajasini tahlil qiladi, muammolar tahlil qilinadigan mavzularni o‘rganishda foydalanish maqsadga muvofiq.
|
| |
- chizma.Tarqatma topshiriqlarni tayyorlashda e’tiborga olish lozim boʻlgan unsurlar

|
- chizma.Tarqatma topshiriqlarni tayyorlashda e’tiborga olish lozim boʻlgan unsurlar
|
bet | 12/35 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #152760 |
Bog'liq ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISH 3- chizma.Tarqatma topshiriqlarni tayyorlashda e’tiborga olish lozim boʻlgan unsurlar
yoʻriqnoma
topshiriqlarni bajarish uchun amalga oshiriladigan harakatlar ketma-ketligini tartib bilan tushuntiring;
har bir koʻrsatmaga raqam qoʻying. Koʻrsatmaga amal qilish
jarayonida uni osonroq topish va tartibni aniqlash uchun bu muhim
savollarni raqamlang;
qalin yoki kursiv shakldan foydalanib muhim oʻrinlarni ajratib koʻrsating;
oʻquvchilarga tanish boʻlgan soʻzlardan foydalaning hamda gaplarning qisqaroq boʻlishiga e’tibor qarating.
a) diagramma, grafik va vizual effektlar
sodda effektlardan foydalaning;
diagramma, grafik va ramslarni sarlavhalang (bu oʻquvchi tomonidan topshiriqni tushunishdagi qiyinchiliklarni bartaraf etadi);
imkon boricha rangli tasvirlardan foydalaning (ranglar soni 4-5tadan oshmasligi tavsiya etiladi).
sahifa tartibi
oʻqishni osonlashtirish uchun asosiy va tagsarlavhalardan foydalaning;
har bir sarlavha va sahifani raqamlang;
tarqatma topshiriq sahifasini ishlab chiqishdan oldin uni loyihalashtirib oling;
zarur oʻrinlarda harf hajmlarini turlicha qoʻllang;
koʻrinishning qiziqarli boʻlishiga harakat qiling.
tajriba
oʻzingiz uchun maxsus, topshiriqlarning javobi aks etgan tarqatma topshiriqni tayyorlang;
butun sinfga joriy qilishdan oldin bir-ikki oʻquvchida sinab koʻring. Agar buning imkoni boʻlmasa shaxsiy tajriba va intuitsiyangizga tayaning.
Tarqatma topshiriqlar uchun savollar tuzish
Tarqatma topshiriqlar oʻquv va baholash vositasi boʻlishdan tashqari, oʻquvchilarning bilish, affektiv va psixomotor xususiyatlarini oydinlashtirishga ham xizmat qiladi. Shuning uchun ularda savol turlarining bir nechtasidan foydalanish maqsadga muvofiq.[14.187] Ya’ni sizning tarqatma topshirigʻingiz birgina savol turidan iborat boʻlmasligi kerak. Quyida ana shunday savol turlariga qisqa izohlar beramiz:
|
| |
qisqa javobni talab qiladigan va boʻsh oʻrinlarni toʻldirish mumkin boʻlgan savollar

|
qisqa javobni talab qiladigan va boʻsh oʻrinlarni toʻldirish mumkin boʻlgan savollar
|
bet | 13/35 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #152760 |
Bog'liq ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARINI SAMARALI TASHKIL ETISH qisqa javobni talab qiladigan va boʻsh oʻrinlarni toʻldirish mumkin boʻlgan savollar
Bu soʻz, soʻz birikmasi, jumla yoki raqam bilan javob berish mumkin boʻlgan savol turidir. Qisqa javobli savollar toʻgʻridan-toʻgʻri savoldan va javob berish uchun joydan iborat boʻlsa, boʻsh oʻrinlarni toʻldirishni talab etuvchi savollar tugallanmagan yoki oʻrtasida boʻshliq boʻlgan jumlalardan tuziladi. Bunday turdagi savollarni tuzishdan oldin quyidagi savollarga oʻzingiz uchun javob berib oling:
Ushbu savol turi natijani oʻlchash uchun mosmi?
|
Savolga soʻz, soʻz birikmasi, kichik jumla yoki raqamlar bilan javob
berish mumkinmi?
|
Darslikdagi topshiriqlarni bilan bir xil boʻlib qolmadimi?
|
Savollarga oʻzingiz oʻylagan javobdan boshqa toʻgʻri javob yoʻqmi?
|
Boʻsh oʻrinlar yetarlicha uzunmi?
|
Javoblari savolning oʻzida koʻrinib qolmadimi?
|
Boʻsh qoldirilgan oʻrinlar soni soʻraladigan javobga tengmi?
|
Savollarning qiyinlik darajasi oʻquvchilar darajasiga mosmi?
|
Namuna:
Qisqa javobli savol:
Boʻsh oʻrinlari toʻldiriladigan savol:
Toʻgʻri/Notoʻgʻri
Oʻquvchilardan savolda keltirilgan ma’lumotning toʻgʻri yoki notoʻgʻri ekanini belgilab berishlarini talab qiladi. Ushbu savol turidan istalgan malakani tekshirishda foydalanish mumkin. Bunday turdagi topshiriqlarni tuzishdan oldin quyidagi savollarga oʻzingiz uchun javob berib oling:
Ushbu savol turi natijani oʻlchash uchun mosmi?
|
Savolga “toʻgʻri” yoki “notoʻgʻri” deb javob berish mumkinmi?
|
Savol malakani tekshirishga qaratilganmi?
|
Savolda inkor aks etmaganmi (ayniqsa ikkilik inkor, masalan,
notoʻgʻri boʻlmagan javob)?
|
Savollarni tuzishda sodda va tushunarli soʻzlardan
foydalanildimi?
|
“toʻgʻri” hamda “notoʻgʻri” javoblarning uzunligi bir xilmi?
|
“toʻgʻri” hamda “notoʻgʻri” javoblarning soni bir-biriga
yaqinmi?
|
Ma’lum ketma-ketlikdan qochilganmi (T,N,T,N)?
|
Savollarning qiyinlik darajasi oʻquvchilar darajasiga mosmi?
|
Namuna:
|
| |
1. Yarim o‘tkazgichli qurilmalarning texnik xarakteristikasi

|
1. Yarim o‘tkazgichli qurilmalarning texnik xarakteristikasi
|
Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 12,42 Kb. | | #137817 |
Bog'liq Mustaqil ish mavzulari
Mustaqil ish mavzulari
1. Yarim o‘tkazgichli qurilmalarning texnik xarakteristikasi.
2. Elektromagnit relelarni hisoblash.
3. Kuchlanish, tok va quvvat o‘zgartirgichlari.
4. Avtomatik sxemalarda tiristorli kuchaytirgichlarni ishlatilishi.
5. Diskret axborotni saqlash qurilmalari.
6. Transformator va ularning tavsiflari.
7. Elementlar va qurilmalarning xususiyatlarini yaxshilash usullari.
8. Elementlar va qurilmalarning, matematik modellari va ularni EXMda hisoblash.
9. Optik tolali o‘zgartirgichlarni tanlash usullari.
10. Kommutatsion elementlarni ishlash prinsipi va sxemalarda qo‘llash.
11. Kontaktli va magnitli ishga tushiruvchi qurilmalar.
12. Doimiy tok dvigatellarining ulanish sxemalari.
13. Reversiv potensiometrik datchiklar.
14. Ko‘prikli sxemalar yordamida termoelektrik datchiklarning xarakteristikalarini tekshirish.
15. Termistorlarni tanlash va xatolilklarini kamaytirish usullari.
16. Simli tenzometrikdatchiklarni sinash usullari.
17. Raqamli o‘lchash sxemalarini tekshirish.
|
| |
Тermoelektrik datchiklar (termoparalar)

67
paytda ikki xil metallning birikish joyida paydo bo’ladigan
elektr maydon
diffuziyaga qarshilik ko’rsatadi. Elektronlarning diffuzion o’tish tezligi paydo
bo’lgan elektr maydon ta’siridagi ularning qayta o’tish tezligiga teng bo’lganda
xarakatli muvozanat holati o’rnatiladi. Bu muvozanatda A va V metallar orasida
potensiallar ayirmasi paydo bo’ladi. Elektronlar diffuziyasining intensivligi
o’tkazgichlar birikkan joyning xaroratiga ham bog’liq bo’lgani sababli birinchi
va ikkinchi ulanmalarda hosil bo’lgan e.yu.k. ham turlicha bo’ladi.
Тermoelektrik termometrlarni yaratish uchun ishlatiladigan termoelektrod
materiallar bir qator xususiyatlarga ega bo’lishi shart, chunonchi:
issiqqa
chidamlilik va mexanikaviy mustaxkamlik; kimeviy inertlik; termoelektr bir
xillik;
stabillik va termoelektr
xarakteristikani tiklash; t.e.yu.k.ning temperaturaga
bo’lgan (chiziqli xarakteristikasiga yaqin va bir ishorali) bog’lanishi; yuqori
sezgirlik.
Тermoparalarning quyidagi turlari mavjud:
1. Platinarodiy - platina termopara (ТPP)- neytral va oksidlanadigan muxitda
ishonchli
ishlaydi, ammo tiklanish atmosferasida, ayniqsa, metall oksidlari
termoparaga yaqin joylashgan yerda tez ishdan chiqadi. Metall bug’lari va
uglerod (ayniqsa uning oksidi) platinaga zararli ta’sir ko’rsatadi.
2. Platinarodiy (30%- rodiy)- platinarodiy, (6%- rodiy) termopara (ТPR-306
tip). Bu termoparalarning asosiy xususiyati 1800
0
S gacha temperaturani
o’lchash va kichik t.e.yu.k. ga ega bo’lishdir.
3. Хromel - alyumel (ТХA tip) termopara nodir bo’lmagan metallardan
tayyorlangan termoparalar orasida eng turg’uni hisoblanadi.
Musbat
elektrodxromel (89% Ni; 9,8% Cr; 1% Fe; 0.2% Mn) qotishmadan, manfiy
elektrod-almel esa (94% Ni; 2% Al; 2,5% Mn; 1% Si; 0,5% Fe) qotishmadan
iborat. ТХA termopara 1300
0
S gacha bo’lgan temperaturani o’lchash
uchun
qo’llaniladi.
68
4. Хromel-kopel termopara (ТХK)- turli muxitlarning temperaturasini o’lchash
uchun ishlatiladi. Manfiy elektrod - kopel mis va nikel qotishmasidan (59% Cu;
44% Ni) iborat. ТХK termopara 800
0
S gacha temperaturani o’lchash uchun
ishlatiladi, uning t.e.yu.k. boshqa termoparalarnikiga qaraganda ancha katta.
5. NK - SA qotishmalaridan tayyorlangan (ТNS tipidagi) termopara erkin
uchining temperaturasiga tuzatish kiritishni talab qilmaydi, chunki 200
0
S gacha
temperaturani o’lchaydigan termoparaning t.e.yu.k. amalda nolga teng.
Yuqorigitemperatura chegarasi 1000
0
S. Platina gruppasidagi ТPP va ТPR
termoparalari 0,5 yoki 1mm diametrda tayo’rlanib, chinni munchoq yoki trubka
bilan izolyatsiyalanadi. ТХA, ТХK va ТNS termoparalar 0,7...3,2 mm
diametrlik simdantayyorlanib, sopol munchoq bilan izolyatsiya qilinadi.
Mexanikaviy tayziq va o’lchanayotgan muxit ta’siridan
saqlash uchun
termopara elektrodi himoya armaturasi ichiga olinadi. Yuqorida aytilganidek,
termopara bilan temperaturani o’lchash paytida termoparaning erkin uchlaridagi
temperaturaning o’zgarishiga qarab tuzatish
kiritiladi. Sanoatda avtomatik
ravishda tuzatish kiritish uchun elektr ko’prik
sxemalar qo’llaniladi
69
2.23-rasm
.
Тermoelektrik datchiklar (termoparalar
)
sxemalari.
Bipolyar tranzistorlar

|
Bipolyar tranzistorlar
|
bet | 1/3 | Sana | 06.08.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #269189 |
Bog'liq bipolyar tranzistorning statik xarakteristikasi
Reja:
KIRISH
ASOSIY QISM
2.1. Tranzistorning tuzilishi va ishlash prinsipi
2.2. Tranzistorning asosiy xarakteristikasi
2.3. Tranzistorlar zanjirga uch xil usulda ulanishi sxemasi
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
KIRISH
Bipolyar tranzistor (BJT) - bu elektron qurilmalarining muhim komponentlaridan biridir, va u ko'plab elektron sxemalarida kuchaytiruvchi yoki o‘zgartiruvchi rol o‘ynaydi. Bipolyar tranzistorlarning ishlash prinsipini tushunish uchun uning statik xarakteristikalarini o‘rganish juda muhimdir.
Statik xarakteristika – bu tranzistorning elektr toki va kuchlanishi o‘rtasidagi bog‘lanishni ko‘rsatadigan grafik yoki matritsa. BJT’ning statik xarakteristikasi tranzistorning turli holatlarda qanday ishlashini va ularning ishlash parametrlarini tushunishga yordam beradi.
Bipolyar Tranzistor (BJT) Tushunchalari
Bipolyar tranzistor ikkita turga bo‘linadi: NPN va PNP. Har ikkala tur ham o‘ziga xos statik xarakteristikaga ega, lekin umumiy ishlash prinsipida o‘xshashliklar mavjud. NPN tranzistorining statik xarakteristikasi misolida quyidagilarni ko‘rish mumkin:
Kollektor va Emitter O‘rtasidagi Kuchlanish (V_CE): Kollektor va emitter o‘rtasidagi kuchlanish tranzistorning o‘chirilgan va yoqilgan holatlari o‘rtasidagi farqni belgilaydi.
Baza va Emitter O‘rtasidagi Kuchlanish (V_BE): Baza va emitter o‘rtasidagi kuchlanish tranzistorning ishga tushish sharoitlarini belgilaydi. Oddiy NPN tranzistorlar uchun V_BE odatda 0.6V dan 0.7V gacha bo‘ladi.
Kollektor Tokining Baza Tokiga Bog‘liqligi: Baza tokining o‘zgarishi bilan kollektor tokining qanday o‘zgarishi ko‘rsatiladi. Bu ko‘rsatkich h_FE (beta) deb ataladi va tranzistorning kuchaytirish koeffitsiyenti sifatida ishlatiladi.
|
| |
Operatsion kuchaytirgich - Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari

90
3.7-rasm. invertirlovchi
kuchaytirgich
Uchta kirishga ega bo’lgan zanjirga ulangan operasion kuchaytirgich
kuchlanishlarini jamlash ajgebraik operasiyasini bajaradi, shuning uchun ham u
summator deb ataladi.
Doimiy tok kuchaytirgichlari (DTK) – vaqt bo’yicha juda sekin
o’zgaradigan signallarni kuchaytirish uchun mo’ljallangan kuchaytirgichlardir.
Bunday kuchaytirgichni yuklama, signal manbasi va kaskadlar orasidagi
aloqa bevosita bo’lishi zarur, ya’ni kuchaytirgich kaskadlarining moslashtirish
elementlari sifatida reaktiv elementlar(transformatorlar va kondensatorlar)
qo’llanilmasligi mumkin, bu f=0 bo’lganda K
u
=0 bo’lgan amplituda-chastota
xarakteristikani ta’minlaydi.
Kuchaytirgich sxemasida qo’shni kaskadlar tranzistorlarining kollektor va
bazalari bevosita ulangan. Kuchaytirgichning kirish zanjiriga kirish signali
manbasi bilan kirish kompensatsiyalovchi kuchlanish E
komp
manbai ketma-ket
ulangan.
Aylanuvchi transformatorlar

71
aylanuvchi transformatorlar bo’lib, ikki fazali kontaktli halqalarga ega asinxron
dvigatel singari yasalgan. Bunday aylanuvchi transformatorlarning stator va
rotorining paketlari bir-biridan mahkam izolyatsiyalangan elektrotexnik po’lat
listlardan tayyorlangan. Stator va rotorning yarimyopiq
pazlarida ikki fazali
cho’lg’amlar joylashgan, cho’lg’amlarning o’qlari bir-biriga nisbatan 90° ga
surilgan (10.1-rasm). Odatda statorning ikkala S va L cho’lg’amlari
bir xil
o’ramlar soniga (
Ws = WK) va bir xil aktiv R va reaktiv X qarshiliklarga ega.
Rotorning A va B cho’lg’amlari ham bir xil qilinadi
(WA = WB; RA = RB; ХА =
ХB).
Ko’pchilik aylanuvchi transformatorlarda rotor cho’lg’amlarining
uchlari
kontaktli halqalarga chiqariladi, bu kontaktli halqalar orqali cho’tkalar ulanadi.
Halqa va cho’tkalar kumush qotishmalardan yasalgan.
Rotorining burilish
burchagi
cheklangan
holda
ishlashga
mo’ljallanganba’zi
aylanuvchi
transformatorlarda halqa va cho’tkalar latundan yasalgan elastik spiralsimon
prujinalar bilan almashtiriladi.
2.2 4-rasm. Aylanuvchi transformator.
Aylanuvchi transformatorning o’ziga
xos xususiyati shuki, ularda
birlamchi(stator) va ikkilamchi(rotor) cho’lg’amlari orasidagi induktivlik rotor α
72
burchakka burilganda ushbu burchakka bog’liq xolda sinusoidal(yoki
kosinusoidal) qonun bo’yicha o’zgaradi, ayrim hollarda α
ikkilamchi
cho’lg’amlar EYuKsi amplitudasini aynan shu o’zgarish qonunini ta’minlaydi.
Rotor burilishining qaysi burchak funksiyasi chiqish kuchlanishi U
bo’lishiga bog’liq holda quyidagi aylanuvchi transformatorlarga bo’linadi:
sinusli (SAT) —
U= Umaxsinα,
bu yerda Umax — maksimal chiqish
kuchlanishi. sinusno-kosinusli (SKAT) —
UA = Umaxsinα;
UB = Umaxcosα;
chiziqli (ChAT) —
U =
kα
, bu yerda
k = const.
VI-bob bo’yicha nazorat savollari

215
ILOVA
1-ilova
Qisqartma va atamalar.
TJ- texnologik jarayon
BO - boshqarish ob’ekti
T
EYuK
-
termoelektr yurituvchi kuch
EYUK – Elekrt yurituvchi kuch
IM - ijrochi mexanizm
ТХK -Хromel-kopel termopara
SD - selsin datchigi
SQQ - selsin qabul qiluvchi
DTK - Doimiy tok kuchaytirgichlari
Gidravlik va pnevmatik dvigatellar, ishlash printsipi, konstruktiv

213
6.27-rasm.Membran pnevmatik silindr: 1-disk membranasi; 2-ish kamerasi; 3-
uy-joy; 4-aktsiyadorlik; 5-bahor
Pnevmatik motorlar va xususan pnevmatik silindrlarga tegishli gidravlik
motorlar bilan bir xil. Pnevmatik silindrlarning turlaridan biri membranali
pnevmatik silindrlardir. Diafragma pnevmatik silindrlari chiqish pog'onasi -
novda chiziqli o'zaro harakatlanadigan pnevmatik motorlarga tegishlidir.
Pistonli pnevmatik silindrlarga nisbatan, ular kontakt yuzalarining aniq
joylashtirilmaganligi sababli ishlab chiqarish osonroq, ish kamerasining yuqori
zichligi bor, moylash va siqilgan havoni yuqori sifatli tozalashni talab qilmaydi.
Pnevmatik motorlar va xususan pnevmatik silindrlarga tegishli gidravlik
motorlar bilan bir xil. Pnevmatik silindrlarning turlaridan biri membranali
pnevmatik silindrlardir. Diafragma pnevmatik silindrlari chiqish pog'onasi -
novda chiziqli o'zaro harakatlanadigan pnevmatik motorlarga tegishlidir.
Pistonli pnevmatik silindrlarga nisbatan, ular kontakt yuzalarining aniq
joylashtirilmaganligi sababli ishlab chiqarish osonroq, ish kamerasining yuqori
zichligi bor, moylash va siqilgan havoni yuqori sifatli tozalashni talab qilmaydi.
Kaysi pribor magniostriksiya effektiga asoslangan

217
18. Qanday datchik yordamida satxni, chiziqli zichlikni va suyuklik
koeffisientini aniqlash mumkin.
A) Diel`kometrik B) Fotoelektrik C) Sigimli D)
Potensiometrik
19. Optoelektron usul yordamida qaysi parametrlarni o’lchash mumkin.
A) Tuqima maxsulotining chiziqli zichligi
B) Ipning chuziluvchanligi C) Materialning xarakat tezligi D) Stanokning
maxsuldorligi
20. Uzgartirgichning statik xarakteristikasi deb..
A) Muvozanat holatda chiqish kattaligini kirish kattaligiga bog’liqligi;
B) Kirish kattaligi sakrashsimon o’zgarganda, chiqish kattaligi o’zgaradi
C) O’zgartirgichning ichki xossalari o’zgarishi natijasida hosil bo’ladigan
tebranishga,
D) O’tginchi rejimda kirish va chiqish kattaligi orasidagi bog’lanishga
21.Datchikni tanlashda qaysi kattalik asosiy hisoblanadi
A) sezgirlik B) mustaxkamlik C) uzoq ishlashi D) remontbobligi
22. Bosim datchigi va manometrik termometr o’rtasidagi umumiylik nima
A) element Xolla B) Dilatometrik plastina C) Turli simlar D)
Trubka Burdona
Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari - bet 90

216
5. Suyuklik va gaz bosimini ulchash uchun kaysi datchik kullaniladi.
A) Taxometr B) Termopara C) Manometr D) P`ezoelektrik datchik
6. Atmosfera bosimini ulchash uchun kaysi datchik kullaniladi
A) Diffmanometr B) Barometr C) Vakuummetr D) Taxometr.
7. Bosim farkini ulchash uchun kaysi datchik kullaniladi.
A) Diffmanometr B) Barometr C) Vakuummetr D)
Taxogenerator
8. Elektr zanjirin yuklanishdan kaysi element ximoya kiladi.
A) Issiklik relesi B) Avtomatik viklyuchatel` C) kuchlanish relesi D)
Transformator
9. Temperatura datchigini kursating
A) Termopara B) Putevoy viklyuchatel` C) Sensornie datchiki D)
Fotoelement
10. Deformasiyani ulchash uchun kaysi uzgartirgich kullaniladi.
A) Manometr B) Tenzometr C) Avtomatik potensiometr D)
Reostatli
11. Mexanik kattalikning uzgarish tezligini induktiv eYUKga aylantiruvchi
kurilma kanday ataladi.
A) Transformator B) Induksion C) Reostatli D)
Termoelektrik
Хususiy energiya sarfi - Ўзбекистон республикаси

|
Ўзбекистон республикаси
|
bet | 47/75 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #733 |
Хususiy energiya sarfi - bu tavsif ham muhim hisoblanib, asbobning o’lchash zanjiriga ulanganidan so’ng kiritish mumkin bo’lgan хatoliklarni baholashda ahamiyatli sanaladi. Ayniqsa, kichik kuvvatli zanjirlarda o’lchashlarni bajarishda bu juda muhimdir.
Asbobning ishonchliligi – uni belgilangan ko’rsatkichlarini vaqt mobaynida saqlash хususiyatini bildiradi. Bu ko’rsatkichlarni chegaradan chiqib ketishi asbobni layokati pasayib ketganligidan dalolat beradi.
O’lchash asboblarining tavsiflari quyidagi tartibda tavsiya etiladi:
-
Asbob хatoligi. O’lchash asbobining хatoligi absolyut, nisbiy va keltirilgan bo’ladi.
-
|
| |
O’lchash asbobining aniqligi

|
O’lchash asbobining aniqligi
|
bet | 48/75 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #733 |
O’lchash asbobining aniqligi - bu tavsif asbob хatoligini nolga yaqinlashishini ko’rsatadi.
Sezgirlik - bu o’lchash asbobining asosiy parametrlaridan biridir. Asbobning chiqish signali o’zgarishini shu o’zgarishning sababchisi – kirish signaliga olingan nisbati o’lchanayotgan katalikka nisbatan asbobning sezgirligini belgilaydi.
Sezgirlik absolyut va nisbiy turlarga bo’linadi. Sa=D1/Dx;
Sa=D1Dx/(1х);
-
Shkala bo’lagining qiymati - asbob shkalasining ikkita yonma – yon belgilarini orasiga to’g’ri keladigan kattalik qiymatiga teng bo’ladi va asbob doimiyligi deyiladi. Bo’lak qiymati absolyut sezgirlikning teskari qiymatidir: S=1/Sa=Dx/Dix.
-
O’lchash asbobining barqarorligi - asbobning metrologik хususiyatlarini vaqt bo’yicha o’zgarmasligini ko’rsatuvchi sifatidir. Asbobning хususiyatlarini vaqt bo’yicha o’zgarishi qo’shimcha хatolikka olib keladi.
-
|
| |
Tayanch iboralar - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti

84
- joylashtirish davriyligi (muddati) haqida ma’lumotlarni sustligi nomerlarni
taqsimlashda xatolarga yo‘l qo‘yishga, uskunalarning tez ishdan chiqishiga olib
keladi (qulf sinishi, stullarning yetishmasligi, intererning torligi).
Nomer fondi xizmati egiluvchan (gibkiy) ijtimoiy texnologiyalarga ega bo‘lishi
kerak. Ushbu xizmat mijoz va mehmonxona xizmati o‘rtasidagi birinchi tashkiliy
bo‘g‘imdir. Ular ushbu qavatda har kimga ham qiziq bo‘lmagan kutilmagan
holatlarni tezda hal qiladi. (Masalan: mehmon belgilagan vaqtdan barvaqtroq keldi
yoki nomer oldindan bron qilingan bo‘sa ham, hali tayyor emas, xona bekasilar ishi
ko‘pligi, joyshablarning yetishmasligi). Bunday holatda nomer fondi xizmati
psixologik bosimni bartirif qilish uchun rezerv uskunalariga ega bo‘lishi kerak.
Ushbu holatlarga befarqlik bilan qarash mijozlarning kayfiyatini yanada ko‘proq
tushurishi mumkin. Mijozlarga qisqa muddat ichida mehmonxona haqida yaxshi
taasurot qoldirishga harakat qilish zarur. Nomer fondi xizmatining tashkilotchilik
malakasi bu boshqaruvning yuzi, asosi hisoblanadi. Bu yerda “imkoniyatimiz
boricha” prinsipi to‘g‘ri kelmaydi. Nomer fondi xizmati ob’ekti barcha kutilmagan
holatlarni “shu yerda va hozirning o‘zida” prinsipi asosida faoliyat ko‘rsatishdir.
Ishni bajarish tartibi - Amaliy ishni bajarilishi Mavzu: Tarmoq simulyatorlari bilan ishlash

|
Amaliy ishni bajarilishi Mavzu: Tarmoq simulyatorlari bilan ishlash
|
bet | 3/5 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 3,49 Mb. | | #253508 |
Bog'liq KT amaliy ishi 1Ishni bajarish tartibi.
1-qadam. Cisco 1841 mijozli marshrutizatorini ulash. Mijozli shaxsiy kompyuterda Cisco 1841 mijozli marshrutizatorni ulash uchun terminal simulyatsiyasi dasturidan foydalaning. Ishni boshlash uchun “Ввод” tugmasini bosing. Customer Router> taklifi sizni EXEC foydalanuvchining buyruq rejimiga tushganingizni ko‘rsatadi.
2-qadam. Buyruqqa kirish uchun marshrutizator taklifida ? belgisini yozib kiriting. Ekranda mos qisqa spravka chiqadi. e? ni kiriting. “e” dan boshlanuvchi barcha buyruqlarni chiqarib beradi. en? ni kiriting,diqqat qiling! “en” harfi bor buyruqlarni chiqarib beradi.
enable buyrug‘ini kiriting. Customer Router#> belgisi taklifi sizni EXEC foydalanuvchisining imtiyozli buyruq komandasiga kirganingizdan dalolat beradi.
3-qadam. Cisco IOS komandasini tez chaqriahning klavishli kombinatsiyasini o‘rganish. Ma’lum bir komandaga tegishli bo‘lgan harflarni kiritish va Tab tugmasini bosish orqali buyruq qatorida avtomatik tarzda butun komanda chiqib keladi. C ni Customer Router # taklifiga kiriting va Tab tugmasini bosing. C harfi hech qanday komandaga xos bo‘lmagani uchun hech narsa sodir bo‘lamaydi.
C harfiga onf ni qo‘shing va Tabni bosing. Bu harflar unikal bo‘lgani uchun va Configure komandasi buyrug‘ini butunlay aks ettiradi, endi, configuredan keyin? belgisini kiriting. Ekranda configure komandasining parametrlari va sozlamalari ro‘yxati chiqadi.
ni chiqarish configure komandasiga qo‘shish mumkin bo‘lgan boshqa parametrlar IOSda yo‘qligini bildiradi. Ushbu misol ko‘rsatadiki, Cisco IOS komandasi buyrug‘ida terminal bilan birgalikda configure komandasi birgalikda qo‘llanilishi mumkin: configure ,terminal.
4-qadam. Customer Router # marshrutizator taklifida con tering va “Ввод”ni bosing. Shunda % Ambiguous Command ning chiqishi “con” to‘liq ekanligini anglatadi.
Marshrutizator taklifida configure terminal kiritib, Enter ni bosing, (ataylab xato bilan yozing) Cisco IOS buyruq qatori komandani tushunmaydi va ^. bilan xato deb beradi.
5-qadam. Cisco IOS tarix buferida avval kiritilgan buyruqlarni saqlaydi. Oxirgi bajarilgan buyruqni tarix buferidan chiqarish uchun Ctrl+P klavishidan foydalaning. Oxirgi bajarilgan buyruq marshrutizator taklifida aks etadi. Komandalarni buferda ko‘rish uchun polzunokdan foydalanish kerak. Keyin, Ctrl+N ni bosish kerak. Shuningdek, tarix buferida komandalarni ko‘rish uchun va klavishalardan foydalanish mumkin.
|
| |
Amaliy qism - Amaliy ishni bajarilishi Mavzu: Tarmoq simulyatorlari bilan ishlash

|
Amaliy ishni bajarilishi Mavzu: Tarmoq simulyatorlari bilan ishlash
|
bet | 4/5 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 3,49 Mb. | | #253508 |
Bog'liq KT amaliy ishi 12. Amaliy qism
Dasturni yuklab olamiz va ishga tushiramiz:
2.1-rasm. Cisco Packet Tracer dasturini o’rnatish ketma-ketligi
Cisco Packet Tracer dasturini o’rnatish ketma-ketligi
2.8-rasm. Cisco Packet Tracer dasturining ishchi oynasi
User Created Packet Window (Foydalanuvchi tomonidan yaratilgan paketlar oynasi) - bu oyna ,stsenariy simulyatsiyasi paytida tarmoqda yaratilgan paketlarni boshqaradi. (Cisco Packet Tracer dasturining asosiy menyu
2.9-rasm. Cisco Packet Tracer dasturi interfeysining asosiy menyusi
File (Fayl) - hujjatlarni ochish / saqlash bo'yicha operatsiyalarni o'z ichiga oladi;
Edit (Правка) - standart nusxalash / qirqish, qaytarish / qaytarish operatsiyalarini o'z ichiga oladi;
Options (Настройки) - dastur sozlamalarini o'z ichiga oladi. Xususan, bu yerda ruxsat beradigan tugma mavjud dasturni boshqa tillarga mahalliylashtirish;
View (Вид) - ish maydoni va asboblar panelining hajmini o'zgartirish uchun vositalarni o'z ichiga oladi;
Tools (Инструменты) - ranglar palitrasi va oynani o'z ichiga oladifoydalanuvchi qurilmalari;
Exensions (Kengaytmalar) - loyiha ustasi va boshqa bir qator vositalarni o'z ichiga oladi;
Help (Yordam) - Dastur uchun yordamni o'z ichiga oladi.
2.10-rasm. Cisco Packet Tracer dasturining asboblar paneli
Belgilar yordamida asboblar paneli dasturning asosiy menyusining asosiy elementlarini takrorlaydi.
Cisco Packet Tracer dasturining ish sohasi ostida, uskunalar paneli joylashgan. Ushbu panel chap qismida qurilmalar turlarini (sinflarini), o'ng qismida esa ularning nomlarini (modellarini) o'z ichiga oladi. Har bir qurilmani tanlaganingizda, uning turi o'rtada joylashgan to'rtburchakda ko'rsatiladi (2.3-rasm).
2.11-rasm. Cisco Packet Tracer dasturining uskunalar paneli
2.1-jadval. Cisco Packet Tracer dasturida joylashgan uskunalar
|
| |
Mobil texnologiyalar. Mobil qurilmalarning operatsion tizimlari

|
Mobil texnologiyalar. Mobil qurilmalarning operatsion tizimlari
|
bet | 1/5 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 56,95 Kb. | | #152631 |
Bog'liq Mobil texnologiyalar. Mobil qurilmalarning operatsion tizimlari
Mavzu; Mobil texnologiya haqida tushuncha
Reja;
Mobil texnologiyalar.
Mobil qurilmalar.
Mobil qurilmalarning operatsion tizimlari.
Mobil qurilmalarning Apple iOS Operatsion tizimi.
Mobil ilovalar turlari haqida
Mobil aloqani amalga oshirish usullari, yo’llari va vositalari bu mobil texnologiya deb yuritiladi. Mobil texnologiya bu – harakatlanuvchi yoki olib yurishga qulay (ko’chib yuruvchi) texnologiyadir. Olib yurishga qulay bo’lgan barcha texnik va zamonaviy qurilmalarni mobil texnologiya o„z ichiga qamrab oladi. Bu texnologiyadan foydalanish qulay, ishlash oson va bir necha vazifalardan foydalanish mumkin.Mobil texnologiya shartli ravishda ikki qismdan tashkil topgan: asbob-uskunalar, qurilmalar, jihozlar (Hardware) va dasturiy ta’minot (Software).
Mobil texnologiya qurilmalari dasturiy ta‟minotsiz bu – ma‟nisiz, temirning bir bo„lagi boʼlib qoladi. Dasturiy ta‟minot kabel va mikrosxemalarni yagona, samarali ishlaydigan tizimga birlashtiradi. Bu tizimni normal ishlashini operatsion sistema (OS) amalga oshiradi. Operatsion sistema qurilma va foydalanuvchi o„rtasida muloqot qilishga imkoniyat yaratadi. Operatsion sistema yordamida foydala- nuqurilmalarning ishini nazorat qilish imkoniyatiga ega bo„ladi.
Mobil texnologiya uchun quyidagi dasturiy ta‟minotlar mavjud. Mobil texnologiya uchun quyidagi dasturiy ta‟minotlar mavjud:
Operatsion sistemalar;
Ofis dasturlari (ilovalari);
Antivirus dasturlari;
Grafik redaktorlar;
O„yinlar (Java tilida) va h.k.
Masalan, ofis ilovalar matn va jadvallar bilan ishlashda, hujjatlarni boshqarishda, ma‟lumotlarni tartiblashda va axborotni har jihatdan qulay jo„natishni ta‟minlaydi. Antivirus dasturlar qurilmani va ilovalarni zararli viruslardan himoya qiladi va h.k. Mobil texnologiya uchun eng ko„p tarqalgan ilovalar bu – o„yinlar, pleerlar va navigatorlarni tashkil etadi.
|
| |
Restoran xodimlari funksiyasi

99
mohirligi lojka va vilkani bir qo‘lda ushlashi, taomni joylashtirishi, bir qo‘lda uchta
tarelkani, podnosni ushlay olishi, baliqni bo‘laklashi va boshqa jaranlarda bilinadi.
Ko‘pgina maalakatlarda toza idishlarni mijozning o‘ng tarafidan, ovqatni
tarelkaga chap tarafdan, ichimliklarni(kofeni ham) o‘ng tarafdan xizmat qilishadi. Kir
idishlarni esa o‘ng tarafdan olishadi.
Ofitsiantning standart ish qurollari- shtopor (unda folgani kesish uchun
pichoqcha,ochqich butilka va pivo uchun ham bor), avtoruchka, zajigalka
(go‘girt),sochiq (salfetka).
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti - bet 47

89
- gardinlarni yuvish;
- yoritgich asboblarini yuvish.
Tubdan tozalash har 7-10-14 kunda bir marotabao‘tkaziladi.Qoidaga binoan har
bir gornichni bo‘yniga nomerlar soni biriktirilgan va u belgilangan muddatda tubdan
tozalashishlarini olib borishi shart.
Bron qilingan nomerlarni tozalash
Tozalash ishlarini olib borshdan maqsad - nomerni bron qilgan mehmon
kelguncha tayyorlash.Tozalash ishlarini olib borish zanjirida bron qilingan nomerni
tozalash birinchi navbatda amalga oshiriladi. tozalashning bu turi mehmon kelishi
arafasida amalga oshiriladi(kechqurun, kechasi, keladigan kuni ertalab, har kuni
sutkasida bir marotaba). Bron qilingan nomerni tozalash ishlari hajmiga – quruq
artish, nam artish , polni nam tozalash kiradi.
Ekspress- tozalash.
Tozalashning bu turi mehmon iltimosiga binoan to‘lov evaziga amalga
oshiriladi.Ekspress-tozalash ishlari hajmiga:
- nomerdan chiqindini chiqarish;
- idish tavoqlarni yuvish;
- ovqatlanish stolini tozalash;
- joyshab stilini o‘zgartirish;
- joyshabni almashtirish;
- sanuzelni tozalash;
- vannani tayyorlash;
- sochiqlarni almashtirish;
- polni yuvish.
Mehmonxona nomerlarida olib boriladigan barcha tozalash turlariga albatta
tozalash inventarlari va materiallaridan foydalanish shart.Bulardan to‘g‘ri
foydalanish, ularni saqlash va to‘g‘ri muomilada bo‘lish sanitariya –epidemiologik
rejim meyorlariga rioya qilishning muhim tadbirlaridandir.
“ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnali

“ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnali
Download
480,01 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
17.05.2024
Hajmi
480,01 Kb.
#240021
Download
480,01 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
“ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnali
Download
480,01 Kb.
Matnni ko'rish
Uskunaning asosiy turlari - Amaliy ishni bajarilishi Mavzu: Tarmoq simulyatorlari bilan ishlash

|
Amaliy ishni bajarilishi Mavzu: Tarmoq simulyatorlari bilan ishlash
|
bet | 5/5 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 3,49 Mb. | | #253508 |
Bog'liq KT amaliy ishi 1
Aloqa liniyalari yordamida tarmoq tugunlarining ulanishlari yagona topologiyaga yaratiladi va shu bilan birga har bir kabel turi faqat ma'lum turdagi qurilmalar interfeyslari bilan ulanishi mumkin.
Ushbu tarkibiy qismlarning yordami bilan tugunlarning ulanishlari yagona sxema bo'yicha yaratiladi. Kabelning har bir turi faqat ma'lum turdagi interfeyslarga ulanishi mumkin (2.2-jadvalga qarang)
Kabel turi
|
Tavsifi
|
Avtomatik ulanish
|
Avtomatik ravishda ulanishni tanlash
|
(Консоль)
|
Konsol aloqasi kompyuterlar va marshrutiztorlar yoki kommutatorlarga o'rnatilishi mumkin.
|
To'g'ri mis
|
Buralgan juft mis simli ulanish, kabelning ikkala uchi ham bir xil tartibda kesilgan. Ushbu turdagi kabel turli xil OSI qatlamlarida ishlaydigan qurilmalarni ulash uchun standart Ethernet uzatish vositasidir. U quyidagi port turlariga ulangan bo'lishi kerak: 10 Mbit / s mis
|
2.2-jadval
2.12-rasm. 1-IP adres berish uchin misol (192.168.1.1), 2-IP adresni tekshirish uchun (ping 192.168.1.2
Natija: Ikkita kompytuterni bir bilan ma’lumot almashish jarayoni
1-rasm. Kompyuterlarga IP adres berish
2-rasm. Kompyuterda IP adreslarni tekshirish.
3-rasm. Ikkita kompytuterni bir bilan ma’lumot almashish jarayoni.
Xulosa
Men bu topshiriqlarni bajarish davomida Cisco dasturini o’rganib oldim va ishlashi bilan tanishdim endilikda Cisco nima va qanday ishlaydi qanday amallarni bajara oladi degan savollarga javob oldim.Cisco dasturida ikkita kompyuter uchun malumotlarni almashishish jarayonlarini amalga oshirdim.
|
| |
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti - bet 43

Kafolatlangan bron – bu mijozga buyurtma berilgan nomerni olishini
kafolotlovchi, otelning bron haqidagi tasdig‘idir. Bunday hujjat kechikib kelish
ehtimoli bo‘lganda zarurdir.Bron qilishda mehmon kredit kartochkasi raqami yozib
olinadi, mehmon kechikkanda ham bu nomer to‘langanligi kafolatini beradi. Shu
shart bilan mehmon kelgunicha nomer bo‘sh turadi.
Kafolatlangan bron afzalligi shundaki, mehmon buyurtmadan foydalana
olmasligini tushunsa, uni bekor qilishi mumkin. Bunday tasdiqnoma yordamida
mehmonxona bo‘sh nomerlari haqida aniq malumotga ega bo‘lish mumkin.
Kafolatlangan bron qilishning boshqa turi depozit(avans)to‘lovdir. Bazi
holatlarda (m: mavsum tig‘izligida) kutilayotgan mehmon kelmayotganligi sababli
nomerning turib qolishini oldini olish maqsadida mehmonxona mijozdan bir kunlik
yoki yashash muddati bahosining yarmini to‘lashini so‘rashi mumkin.
Turistik guruhni joylashtirishda ham oldindan to‘lov talab qilinadi. Bu ham
kelmay qolish holati bilan kurashishning bir yo‘lidir.
Kafolatli bron qulayligidan tashqari bir qator muammolari ham mavjud: bank
o‘tkazmalarini rasmiylashtirishdagi to‘xtab qolishlar; mehmonxona nomerlari
narxlarining o‘zgarib turishi; jarimalar(sekuin ishlashi); kafolatga rioya qilishdagi
tashkiliy tizimning zaifligi; teskari aloqaning sustligi.
Bron qilishda asosiy etibor kompaniyalar, aksiyadorlik kompaniyalariga
qaratiladi, xususiy shaxslar uchun bron tizimi sustroq ishlaydi.
Kafolatlanmagan bron qilish o‘z xususiyatiga ko‘ra mehmonxona
imkoniyatlarini kengaytiradi.Malum soatgacha mehmon kelmasa, nomer boshqalarga
berilishi mumkin yoki bo‘sh hisoblanadi.
Guruhli bron qilishning (10 tadan ziyod nomerlarni bron qilish) individual bron
qilishdan farqi shundaki, bron xizmati menejerlari shartnoma tuzish uchun masul
shaxs bilan bevosita o‘zi uchrashishi va guruhga xizmat ko‘rsatish shartlarini
kelishib olishi mumkin.
Ertalab qabul xizmati klerki navbatchilikka kirishayotganida mehmonlar
bo‘shatgan nomerlar sonini bo‘sh nomerlar soniga jamlaydi, Chiqqan natijadan bron
qilingan nomerlar sonini olib tashlaydi va chetdan kelgan mehmonlarga taklif etishi
mumkin bo‘lgan nomerlar soni chiqadi.Bunda qabul xizmati malumotlari xo‘jalik
xizmati (houzekeeping) axborotlari bilan solishtiriladi, ko‘pincha tushunmovchiliklar
yuzaga keladi. Masalan, xo‘jalik xizmati nomer bo‘shligini ko‘rsatadi, bron xizmati
82
malumotlari bo‘yicha nomer kafolatli to‘lov bilan bron qilingan, mijoz nomerni hali
egallamagan.Qabul xizmatida nomer band ko‘rschatilgan, xo‘jalik xizmati esa
nomerga yukning yo‘qligi va mijoz tunab qolmaganligini aytadi.
Ishonarlilik - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti

107
qilishlari lozim (Pareto qoidasiga binoan, mijozlarning 20% muammolarning 80% ni
vujudga keltirishini taxmin qilish mumkin). Mehmonxona korxonalarida o‘tkazilgan
tadqiqotlar nizoli vaziyatlarda xizmat ko‘rsatuvchi xodimlarning aksariyati o‘zini
himoya qilishga, muammoning yuzaga kelishiga sababchi emasligini isbotlashga
harakat qilishini ko‘rsatadi. Bu holat xizmatchilar rahbariyat mijozlarning talablarini
qondirish haqida g‘amxo‘rlik qilishni qo‘llab-quvvatlashiga ishonchi komil
emasligidan dalolat beradi. Aks holda ular nizoni yanada kuchaytirish va o‘zining
haqligini isbotlash o‘rniga eng avvalo muammoni hal qilishga harakat qilgan
bo‘lardilar. Mijoz amalda doim ham haq bo‘lavermaydi. Biroq, mijozning haq
emasligini isbotlash bilan mehmonxona hech qanday naf ko‘rmaydi. Aksincha, u
mijozni yo‘qotadi, yangimijozni jalb qilish yanada og‘irlashadi va qimmatlashadi.
Mijozlarga xizmat ko‘rsatish xalqaro uyushmasi o‘tkazgan tadqiqotlar yangimijozni
jalb qilish harajatlari eski mijozni saqlashdan besh baravar qimmatroq ekanligini
ko‘rsatdi. Texnik yordam ko‘rsatish bo‘yicha tadqiqot dasturlari instituti o‘tkazgan
boshqa bir tadqiqot esa o‘ziga ko‘rsatilgan xizmatlardan norozi bo‘lgan mijozlarning
91% bu korxonaga boshqa hech qachon murojaat etmasligidan va ularning har biri
o‘z muammolari haqida boshqa mijozlarning kamida to‘qqiztasi bilan
o‘rtoqlashishidan dalolat beradi. Biroq, qilgan shikoyatlari qanoatlantirilgan taqdirda,
bunday mijozlarning 54-70% o‘zlarini «xafa qilgan» korxona xizmatlaridan yana
foydalanadi. Agar mijozlar yuzaga kelgan muammolar juda tez hal qilinganligini
ko‘rsalar, bu raqam 95% yetadi.