1. Gazlift usulida ishlatish tavsifi. Ko’targichning ish prinsipi. Kompressor qudug’i usti jixozlari

|
1. Gazlift usulida ishlatish tavsifi. Ko’targichning ish prinsipi. Kompressor qudug’i usti jixozlari
|
bet | 1/2 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 60,51 Kb. | | #246408 |
Bog'liq 7.A.M.Gazlift quduqlariga xizmat ko‘rsatish uchun uskunalarni tanlash.
Mavzu: Gazlift quduqlariga xizmat ko‘rsatish uchun uskunalarni tanlash.
Reja
1.Gazlift usulida ishlatish tavsifi.
2.Ko’targichning ish prinsipi.
3.Kompressor qudug’i usti jixozlari.
4.Kompressor qudug’ini ishga qo’shish.
1.Gazlift usulida ishlatish tavsifi
Neft qudug’ini gazlift usulida ishlatishda favvoralanish sun’iy hosil qilinadi. Bu ikkala usulning bir-biridan farqi shuki, favvora usulida energiya manbayi qatlamdan kelayotgan gaz hisoblansa, gazlift usulida ishlatishda suyuqlikni quduqdan ko’tarib olish yuqoridan haydalayotgan siqilgan havo yoki gaz energiyasi hisobiga amalga oshiriladi. Agar quduqqa siqilgan havo haydalsa, bu qurilma erlift (yoki havo ko’targich) yoki sikilgan gaz haydalsa gazlift (yoki gaz ko’targich) deb ataladi. Ishchi agentni haydashda compressor qurilmasidan foydalanilsa kompressorli gazko’targich usuli, kompresor ishlatilmasa kompressorsiz gazko’targich usuli deb nomlanadi.
Kompressor usulining asosiy afzallik tomonlari:
1. Jixozlar tuzilishining oddiyligi; Quduqqa murakkab jixozlar tushirilmaydi balki tez echiladigan mexanizmlar tushiriladi.
2. Barcha jixozlarning er yuzasida joylashtirilishi:
3. Ko’p miqdorda suyuqlik olish mumkunligi;
4. Quduq debitini boshqarishning oddiyligi.
5. Ishlatish jarayonida tiqin hosil bo’lishini oldini olish mumkinligi.
6. Quduqda ajralib chiqayotgan gazlar suyuqlikning oqishiga yordam qiladi.
Kompressor usulining afzallik tomonlari bilan bir qatorda kamchiliklari ham mavjud.
1) Ko’targich va kompessor – quduq tizimining foydali ish koeffisienti kichikligi, dinamik satx kichik bo’lganda 5% dan oshmasligi;
2) Quvurning ko’p ishlatilishi, ayniqsa tiqin hosil bo’lishi mumkun bo’lgan quduqlar uchun.
3) Qimmat baho kompressor stansiyalarining qurilishi.
Amaliyot shuni ko’rsatadiki kompressor usulida ishlatish uchun bir quduqni jixozlash uchun ketgan xarajat nasos quduqlarini jixozlash uchun ketgan harajatdan 3-4 marta ortiq bo’ladi. Quduq debiti pasayishi bilan 1tn neft qazib olish uchun energiya sarfi ko’payadi. Shuning uchun past debitli quduqlarni kompressor usulida ishlatish yaxshi samara bermaydi.
Kompressor ko’targichi yordamida qazib olinayotgan suyuqlik miqdori unga haydalayotgan ishchi agent miqdoriga bog’liq bo’ladi.Bu bog’liqlik ko’taruvchi quvirlar tizmasining tushirilish chuqurligi ko’taruvchi quvir diametri va quduqdan chiqishdagi qarshi bosimlar ta’sirida ham o’zgarishi mumkin. Shu bilan birgalikda bir qancha ko’rsatkichlar ham ta’sir qiladi. Bularga neft qatlamining maxsuldorligi, ko’tariluvchi suyuqlik qovushqoqligi va zichligi quduqda ajralib chiqayotgan gaz miqdori va boshqalar. Bu ko’rsatkichlarning xilma xilligi kerak bo’lgan ishchi agent miqdorini nazariy aniqlashni qiyinlashtiradi.
Ko’p sonli mualliflarning kompressor ko’targichlarining hisobi va nazariyasi ustida ishlashi yaxshi natija bermadi. Bu yo’nalishda ishlardan V.S.Melikovning o’tkazgan eksprementlari, A.P.Krilovning empirik hisoblari, V.G Bagdasarovning ergazlift nazariyasi hisobi va amaliyoti bo’yicha olib borgan ishlarini hisoblash mumkin. Tekshirishlar natijasida gaz ko’targichlarini hisoblash uchun aniq formula topilmagan bo’lsada rasional ko’targichlarni loyihalashda foydalanish uchun bir qator prinsipial ko’rsatmalar o’rnatilgan. Bu ko’rsatmalar quyidagilar:
1)Suyuqlikni ko’tarish uchun ishchi agent miqdorini to’g’ri tanlash har-bir quduq uchun debitning ishchi agent miqdoriga bog’liqlik egri chizig’ini hosil qilib tajriba usulida aniqlash.
2)Taxmin qilingan quduq debitiga qarab ko’taruvchi quvir diametiri tanlanadi.
3)Kompressor quvurini botirilish cho’qurligini iloji boricha oshirish, bu ko’taruvchi quvur f.i.k.ning yuqori bo’lishini ta’minlaydi.
2.Ko’targichning ish prinsipi
Kompressor quduqlariga favvora quduqlariga tushiriladigan nasos-kompressor quvurlari tushirilib, ular bir qator yoki ikki qator qilib jixozlanadi. Ikki qatorli ko’targichda, birinchi qator quvuri (katta diametr) ishchi agentni haydash uchun xizmat qilsa, ikkinchi qator quvuri (kichik diametr) – suyuqlik ko’tarish uchun xizmat qiladi, yoki teskarisi ham bo’lishi mumkin.
Bir qatorli kutargichli kompressor qudug’ining ishlashini ko’rib chiqamiz (18.1-rasm)
18.1-rasm. Kompressor qudug’ining ishlash tarxi.
a-haydashdan oldin quduqdagi suyuqlik sathi; h-statik sath ostida ko’taruvchi quvurning botirilish chuqurligi; b-suyuqlik quvur ortida ko’taruvchi quvur boshmagigacha bostirilgan holat; v-suyuqlikning ko’taruvchi quvurdan chiqishi.
Quduq ishga tushirilganda quvur ortidagi va quvurdagi suyuqlik satxi bir xil bo’ladi(18-rasm). Agar ishlatuvchi quvurlar tizmasi va ko’taruvchi quvurlar oralig’iga kompressor yordamida uzluqsiz gaz yoki havo haydab turilsa, quvur orti qismida suyuqlik sathi kamayib, ko’taruvchi quvurda suyuqlik sathi ortadi. Quvur orti qismida havo yoki gaz suyuqlikni quvur boshmog’igacha siqib boradi va bosimi ortadi(18-rasm b). Havo (gaz) suyuqlikni ko’taruvchi quvur boshmogidan surib, ko’taruvchi quvur tomon harakatlanadi va suyuqlik bilan aralashib er yuziga chiqadi.
Ko’tarilish balandligi haydalayotgan havo miqdoriga bog’liq bo’lib qolmay, ko’taruvchi quvur botirilish chuqurligiga ham bog’liqdir. Bundan tashqari suyuqlikni ko’tarilish balandligi ko’taruvchi quvur diametriga ham bog’liq. Kichik diametrli ko’targichga, kata diametrli ko’targichga haydalgan ishchi agent miqdori haydalsa, kichik diametrdagi ko’targichda suyuqlik ko’tarilish, katta diametrli ko’targichga nisbatan balandroq bo’ladi.
Suyuqlikni ko’tarilishiga uning qovushqoqligi ham ta’sir ko’rsatadi. Oddiygina neft, suvga nisbatan balandroq ko’tariladi. Chunki uning qovushqoqligi yuqori bo’lib, haydalayotgan havo (gaz) tezda yorib o’ta olmaydi.
Agar kompressor usulida ishchi agent sifatida havodan foydalanilsa, qatlam gazi bilan aralashadi va neft bilan birgalikda havo gaz aralashmasi ham chiqadi. Neftni trapda havo gaz aralashmasidan tozalashda, ajralgan aralashmani havoga qo’yib yuboriladi, chunki havo gaz aralashmasi portlovchi (6-15%) hisoblanadi. Bu aralashmani havoga qo’yish bilan Neft tarkibidagi gazni va benzin fraksiyasini yo’qatishga to’g’ri keladi. (Bu yo’qotish qazib olinayotgan neft miqdoriga nisbatan 0,8 dan 20% gacha bo’lishi aniqlangan). Ishchi agent sifatida havodan foydalanish, neft’ konini rasional ishlatish shartlaridan bo’lgan quduqni yopiq ishlatishdan foydalanishga imkon bermaydi.
Ishchi agent sifatida gazdan foydalanish, neft tarkibidagi engil uglevodorodlarni yo’qatishga yo’l qo’ymaydi, quduqni yopiq ishlatishga imkon yaratadi.
Agar quduqdan neft bilan birgalikda suv ham olinsa, ishchi agent sifatida havodan foydalanilsa, barqaror neft emul’siyasi hosil bo’ladi. Agar gazdan foydalanilsa, unga nisbatan barqaror bo’lmagan neft emul’siyasi hosil bo’ladi va ularni ajratish oson kechadi.
18.2-rasm. Havo va gaz ko’targichlari tuzilmasi.
A-xalqa tizimli bir qator ko’targich; b) ishchi muftali xalqa tizimali bir qator ko’targich; v) xalqa tizimli ikki qator ko’targich; g) xalqa tizimli ikki qatorli poganali ko’targich (biryarimqatorli); d) G.A.Babalyan tuzilishli ko’targich; e-markaziy tizimli bir qator ko’targich.
18.2-rasmda keltirilgan tarx ishchi agent xalqa tizimidan xaydaluvchi bir qator ko’targich deb ataladi.
Ishchi agent haydash sistemasi va boshqa ko’rinishdagi ko’targichlar ham qo’llaniladi.(18-rasm). Xalqali tizimida ishchi agent xalqasidan, ishlatish quvurlari tizmasi va ko’taruvchi quvurlar oralig’idan haydalib, maxsulot ko’taruvchi quvurdan olinadi.(18.2-rasm a). Bir qator ko’targichli quvurlarda, ko’targich quvurlari diametri 48 dan 89 mm gacha ayrim hollarda 114 mm gacha bo’ladi.
Chuqur quduqlarda ko’turuvchi quvurlar yuqori quvurlariga zo’riqishini kamaytirish maqsadida pogonali ko’targichlardan foydalaniladi. Bunda tizmaning yuqorisiga katta diametrli, pastki qismiga kichik diametrli quvurlar mahkamlanadi. Qum ajratiladigan quduqlarni ishlatishda xalqa sistemasidan gaz uzatiladigan ko’targichlarda keng foydalaniladi. Ko’p miqdorda qumi bo’lgan quduqlarni ishlatishda bir qator ko’targichli fil’trgacha tushirib, quduq tubiga qum cho’kishiga yo’l qo’ymasdan ishlatish mumkin. Bunday tuzilishli ko’targichda ishchi agent ko’taruvchi quvur tizmasiga boshmoq orqali emas, maxsus mufta 1 orqali tushadi. (18-rasm b.). Ko’taruv quvur tizmasining mufta 1 dan pastki qismi «dumcha» deb ataladi.
Fil’tr orqali quduqqa suyuqlik bilan tushayotgan qum ko’taruvchi quvur «dumcha»ga tushadi va u yerdan cho’kib qolmaydigan tezlikda yuqoriga chiqadi.
Ikki qatorli ko’targichli quvurni jixozlashda (20-rasm.v) quvurning tashqi qatori (bu quvur havo quvuri deb ataladi) quduqqa tushayotgan qumni chiqarib olishni osonlashtirish maqsadida quduq fil’trigacha tushiriladi. Ichki qator quvurining tushirilish chuqurligi quduq tavsifi va maksimal bosimidan kelib chiqib aniqlanadi. Siqilgan gaz yoki havo quvurlarining xalqa qismidan ichki va tashqi quvurlar tizmasi oralig’idan haydaladi. Gaz suyuqlik aralashmasi esa ichki quvurlar tizmasidan olinadi. Ikki qatorli ko’targichlarda, tashqi qator ko’targichlarning diametri 114,102,89 va 73 mm qilib, ichki qator ko’targichlarning diametri 73, 60 va 48 mm qilib olinadi. Tashqi va ichki qator ko’targichlarning diametrini quyidagicha tanlash yaxshi natija beradi: 114x73;89x48; 102x60 va 73x48mm.
20-rasmda. g) tashqi quvur tizmasi pog’onali bo’lgan ikki qatorli ko’targich ko’rsatilgan. Pogonali tizmaning pastki qismi ikki qator ko’targichning birinchi qatori «dumcha» si deb ataladi. Diametri qisqargan «dumcha» li quvur suyuqlik sathi yuqori, qumi ko’p quduqlarda qo’llaniladi. Bunday quvurlar quduqdan qumlarni chiqarishda qo’l keladi. Konlarda bunday ikki qatorli ko’targichlar bir yarim qatorli ko’targichlar ham deb atatladi. Qumni qazib olishni yaxshilash uchun «dumcha»ni fil’trgacha tushiriladi.
Ikki qatorli ko’targichning bir qatorli ko’targichdan affzalligi shundaki, uning ishchi bosim o’zgarishi kam bo’ladi va suyuqlik oqimi qum zarrachalarining quduq tubidan er yuzasiga chiqishini yaxshilaydi. Quduqni jixozlashda ikki qatorli ko’targich uchun ko’p quvur kerak bo’ladi, bu esa quduqni ishlatish tannarxini oshiradi. Mustahkamlorvchi quvurlar tizmasi mustahkam bo’lmagan quduqlar uchun ikki qatorli ko’targichlardan foydalaniladi.
Quduqqa ishchi agentni markaziy sistemadan ham haydash mumkin (20-rasm d). Markaziy sistemada ishlovchi bir qatorli ko’targichda siqilgan gaz quduqda quvur qismiga haydaladi. Gaz suyuqlik aralashmasi esa xalqa sistemasi ya’ni tashqi va ichki quvurlar orlig’idan olinadi.
Markaziy sistemada ishlovchi quduqlarning kamchiligi quyidagilar: quduqni bunday ishlatishda suyuqlik tarkibidagi qumlar quvurlar muftasini emiradi va quvurlarni uzib yuborishiga sabab bo’ladi. Parafinli neftni qazib olishda ishlatish quvurlarida parafinni qotib qolishi va maxsulotni o’tkazmay qolishi mumkin. 18.3. Kompressor qudug’i usti jixozlari
Kompressor qudug’iga usti armaturasi o’rnatilib, u quduqqa tushirilgan quvurlar tizmasini ko’tarish, quvurlar oralig’ini zichlash, quduq maxsulotini chiqish chizig’iga yo’llash va siqilgan gaz yoki havoni quduqqa yo’naltirish uchun xizmat qiladi.
Quduq tavsifiga qarab har-xil turdagi armaturalardan foydalaniladi. Agar quduq bosimi ishlatish vaqtida uncha katta bo’lmasa, bir yoki ikki chiqishli engil turdagi armaturadan foydalaniladi.
Quduqni ishga tushirish va ishlatish jarayonlarini bajarish uchun, ishlatish vaqtida uchraydigan murakkabliklarni bartaraf etish, quduq usti jixozlari chiqish va gaz haydash chiziqlari bilan ta’minlangan bo’ladi. Eng sodda kompressor qudug’i usti jixozi 21-rasmda keltirilgan.
21-rasm. Kompressor qudug’i usti jixozlanish tarxi.
|
| |