nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
vinolar 
sifatiga - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 299/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbevinolar
sifatiga
ijobiy
ta’sir
qiladi.
Vinolar
borqarorlashib, ta’mi yaxshilanadi. Bu usul qo'llaganda vinolarda kuyik ta’mi
paydo bo'ladi degan ba’zi vinosozlar tomonidan bildirilgan taxminlar boshqa
sabablarga borib taqaladi ya’ni bu quvur pasterizatorda bor bo'lgan kamchilik,
pasterizatsiyalashda noto'g'ri rejimni ishlatish, xususan, isitishda havo krib qolishi
va me’yordan ortiqcha isitib yuborish bilan bog'liq.
Kaxetiyada butilkaga solingan oq va qizil vinolaming pasterizatsiyalash ijobiy
natijalar berdi. Degustatsiya qilinganda pasterizatsiyalangan vinolar tiniqligi va
mayinligi bilan ajralib turadi. O'tkir va desert vinolami ishlab chiqarish
texnologiyasida isitish katta ahamiyatga ega. Harorat, shamollatish, isitish va uning
82-rasm. Butilkali vino uchun pasterizator
219
davomiyligi
0
‘tkir va desert vinolarga ko‘p tomonlama ta’sir qiladi.
Istishning turli usullarini qo'llash vinoning yetilishiga, sifatiga yaxshilanishiga,
unda o'ziga xos xususiyatlar paydo bo'lishiga ta’sir ko'rsatadi.
14.7. Vinolarga termik ishlov berishning kombinatsiyalangan usullari
Vinolarga sovuq bilan ishlov berish uning toza bo'lishiga, ta’mi yaxshilanishiga
olib keladi. Lekin faqat sovuq bilan ishlov berilgan vinolaming tiniqligi barqaror
bo'lmaydi. Ma’lum vaqt o'tgach ular bu xususiyatini yo'qotadi. Harorat
ko'tarilganda oqsil va pektin moddalar koagulyatsiya natijasida erimaydigan
holatga o'tib, sovuq bilan ishlov berilganda qisman cho'kadi. Oshlovchi moddalar
ham bunga sabab bo'ladi.
Sovutish va isitishni almashlab vino yetilishini yaxshi natijalarga erishsa
|
| |
Distributed.net Client - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

|
Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A
|
bet | 327/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
3.22.4 Distributed.net Client
DNF00192
Der aktuelle distributed.net-Client für Netware unterstützt nun endlich vollständig SMP und nutzt damit einen zweiten Prozessor aus (SETI macht das nicht).
Distributed.net verfolgt ähnlich wie SETI das Ziel, durch Ausnutzung von Rechner Resourcen weltweit Rechenpower zu sammeln. Hier werden allerdings diese Resourcen genutzt, um Passwörter zu entschlüsseln, wobei nicht in Rechner eingedrungen werden soll, sondern es geht nur um beispielhafte Verschlüsselungen wie DES oder RC5-64, die zu knacken sind. Ausserdem sollen mit dieser Rechenpower zukünftig mathematische Probleme gelöst werden.
Verweis: http://www.distributed.net/
|
| |
Config Reader - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

|
Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A
|
bet | 328/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
3.22.5 Config Reader
DNF00247
Das CONFIG.NLM von Novell können Sie zum Auslesen der NetWare Serverkonfiguration benutzen und mit Hilfe des Config Analyzers auch selbst analysieren.
Das CONFIG.NLM selbst gibt es hier:
http://www.braunstein.de/cgi-bin/download?files/report/fconfig10.exe.htm
bzw. für NetWare 3.x und 4.x die alte Version http://www.braunstein.de/cgi-bin/download?files/report/confg9.exe.htm
Starten Sie es nach dem Auspacken und Kopieren nach SYS:SYSTEM mit
LOAD CONFIG /ALL bzw. die alte Version mit LOAD CONFIG /DS
Die erzeugte CONFIG.TXT, die in SYS:SYSTEM steht, können Sie nun mit dem Config Analyzer von http://www.npsh.hu/analyzer_en.html analysieren oder auch in einer Newsgroup zwecks Durchsicht durch Fachleute posten. Hier sollten Sie allerdings vorher etwaige Passwörter unkenntlich machen.
|
| |
ILOVALAR 1- i l o v a
BUXGALTERIYA HISOBIGA OID ATAMALAR LUG‘ATI

|
ILOVALAR 1- i l o v a
BUXGALTERIYA HISOBIGA OID ATAMALAR LUG‘ATI Pdf ko'rish
|
bet | 164/212 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #108543 |
Bog'liq Buxgalteriya hisobi-1 ILOVALAR 1- i l o v a
BUXGALTERIYA HISOBIGA OID ATAMALAR LUG‘ATI
Ayni paytda ongimizga ishbilarmonlik, tadbirkorlik, bank sohalaridagi ijtimoiy-
iqtisodiy hodisalarni o‘z vaqtida tahlil qilib qayd etish kundalik hayotimizdan o‘z
o‘rnini topmoqda. Shu bois, davr ruhigà hamnafas iqtisodiy g‘oyalarni, jumladan,
buxgalteriya hisobini o‘rganishda zarur bo‘lgan ibora va iqtisodiy atamalarning
izohli lug‘ati kasb-hunar kollejlari talabalari bilimini boyitishida ushbu qo‘llanmani
yanada to‘ldiradi.
A
Avans
– bo‘nak. Biror ish evaziga keyinchalik hisob-kitob qilish sharti bilan
oldindan beriladigan pul, mahsulot, oziq-ovqat va h.k.
Avizo
– hisob-kitob operatsiyasi xususidagi rasmiy bildirish, mijozlarga bank
tomonidan A. orqali amalga oshirilgan debet va kredit operatsiyalari,
yozuvlari, hisobdagi qoldiqlar, pul o‘tkazishlar, chek yozuvlari,
akkreditiv ochish va boshqa yozuvlar xususidagi ma’lumotlarning
berilishi.
Averaj
– tovarning o‘rtacha miqdori.
Akkreditiv – (lat. accredo-ishonaman) – bank yoki omonat banklarining biror shaxs
yoki tashkilotga ma’lum miqdordagi mablag‘ni berish haqida boshqa
bank yoki kassaga yuborgan buyruq qog‘ozi, masalan, jamg‘armalar
bankiga qo‘yilgan pulni istalgan omonat bankidan olish uchun
berilgan hujjat.
Aksiz
– keng iste’mol mollari (qand, gugurt, tuz, tamaki va h.k.) ga
solinadigan qo‘shimcha ustama soliq. Mahsulotga yoki ko‘rsa-
tilayotgan xizmat (kommunal, transport va boshqa turdagi xizmatlar)
narxi ustiga qo‘yiladi.
Aksiya
– aksionerlik (hissadorlik) jamiyati tomonidan shu jamiyat kapitaliga
o‘z hissasini qo‘shgan paychilarga, ya’ni hissadorlarga beriladigan
va ularga jamiyat ishida qatnashish huquqini beradigan hujjat,
qimmatbaho qog‘oz. A.turli ko‘rinishda bo‘ladi: «nomli» A.– umumiy
yig‘ilishda aksionerga ovoz berish huquqini tasdiqlaydi, dividend
olish huquqini (kafolatsiz) beradi; «imtiyozli» A.– aksionerga faoliyat
natijasidan qat’i nazar muayyan miqdordagi dividend olish kafolatini
beruvchi, lekin aksionerlik jamiyati umumiy yig‘ilishida ovoz berish
huquqini bermaydigan aksiya.
Aksept
– 1. shartnoma tuzishga rozilik. 2. Veksel (tratta) bo‘yicha qarzni to‘lab
berish. 3. To‘lovchining hujjatga muvofiq pul o‘tkazib berishga
kafolatli roziligi.
Aktivlar
– subyekt nazorat qiladigan, kelgusida ulardan daromad olish maqsadida
avvalgi faoliyat natijasida olingan iqtisodiy resurslardir. Aktivlar
231
quyidagi turlarga bo‘linadi: uzoq muddatli aktivlar; aylanma (joriy)
aktivlar.
|
| |
MBBT da foydalaniladigan dasturlash tillariga umumiy talablar bilan

|
MBBT da foydalaniladigan dasturlash tillariga umumiy talablar bilan Pdf ko'rish
|
bet | 103/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirishMBBT da foydalaniladigan dasturlash tillariga umumiy talablar bilan
bir qatorda quyidagilar ham qo'yiladi:
— tilning to'liq bo'lishi;
— vazifalami bajarish uchun tegishli vositalarning bo'lishi;
— aniqlangan m a’lumotlarni to'liq qayta ishlash va boshqalar.
Dasturlash tillari bir qator belgilarga ko‘ra turkumlarga ajratiladi:
— o‘zgaruvchanlik;
— jarayonlilik;
— foydalanilayotgan matematik apparat va boshqalar.
MBBT dagi dasturlar tegishli buyruqlarning to'plamidan tashkil
topadi. Yechilayotgan masalalarning qiyinligiga qarab, dasturlar oddiy
yoki murakkab tuzilishiga ega bo'ladi. Oddiy tuzilishga ega bo'lgan dastur-
larda buyruqlar ketma-ket joylashadi. Murakkab tuzilishli dasturlarda esa
buyruqlar modullar holatida, ya’ni asosiy modul va quyi dasturlar to 'p
lamidan iborat bo'ladi. M a’lumotlar bazasini hosil qilishda modullik ta-
moyilidan foydalanish qulay va samaralidir.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi quyidagilaiga imkon beruvchi
dasturiy vositalarning to'plamidir:
a) foydalanuvchilarni ma’lumotlarni aniqlash va amallar bajarish
tili vositalari bilan ta’minlaydi. Bunday vositalarga ma’lumotlami aniqlash
tili (MAT) va ma’lumotlar bilan amallar bajarish (MABT) kiradi. Ma’
lumotlar tili atamasi aytib o'tilganlarining har ikkalasini yoki ulardan
birini anglatadi. Ma’lumotlar so'zi m a’lumotlar tilini SIQQ, Paskal va
h.k. kabi tillar turidan farqlaydi. Lekin ma’lumotlar tili universal tilga,
masalan SQQ, Paskalga kiritilishi mumkin. Bunday hoda dasturlashning
universal tili va ma’lumotlar tili tegishli ravishda (kirituvchi) til va ma’
lumotlaming til osti deb ataladi;
b) foydalanuvchining ma’lumotlar modelini qo'llab-quwatlashni
ta’minlaydi. Ma’lumotlar modeli ba’zi ilovaga tegishli fizik ma’lumotlaming
mantiqiy taqdim etilishini aniqlash vositasidir;
d) aniqlash, yaratish va ma’lumotlar bilan mantiqiy amallar bajarish
(ya’ni tanlash, yangilash, kiritish va yo'q qilish)ga imkon beruvchi MAT
va MABT funksiyalarini amalga oshiruvchi dasturlar;
e) ma’lumotlaming himoyasi va yaxlitligini ta’minlaydi. Tizimdan
foydalanish faqat shunga huquqi (himoyasi) bo'lgan foydalanuvchigagina
ruxsat etiladi. Foydalanuvchilar m a’lumotlar ustida operatsiya bajara-
yotganlarida saqlanayotgan m a’lumotlarning muvofiqligi (yaxlitligi)
ta’minlanadi. Gap shundaki, MBBT ko'plab foydalanuvchilar jamoa bo'lib
ishlash rejimiga asosan tuziladi.
143
|
| |
to 'lash va ijtim oiy rivojlanish n ing tahlili" „ D a v la t buyurtm asi va xo'jalik

|
to 'lash va ijtim oiy rivojlanish n ing tahlili" „ D a v la t buyurtm asi va xo'jalik Pdf ko'rish
|
bet | 123/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirishto 'lash va ijtim oiy rivojlanish n ing tahlili" „ D a v la t buyurtm asi va xo'jalik
sh artn om alari bajarilish in in g tahlili" m ajm ualari korxonalar h aqid agi
am aldagi q o n u n c h ilik n in g tu zilish iga m o s k elad i. B uning ustiga, ta h lilch i
AIJ dan turli xildagi m odellar b o 'y ich a ish lo v c h i korxonalarda foydalan ish
u ch u n u n ga d a ro m a d n i sh a k lla n tir ish n in g b arch a am a ld a g i so h a la ri
k iritilgan.
„Tashqi savdo faoliyatining tahlili" majmuasining dasturiy ta’minoti
valuta harajatlari, ulaming samaradorligi va davlat bilan hisob-kitoblami
tahlil qilishga imkon beradi.
„Dinamik qatorlarning tahlili va bashorati'', „Korrelatsion-regression
tahlil", „tanlab olish usuli" majmualari statistik usullardan foydalanish
bilan ijtimoiy-iqtisodiy tahlilni avtomatlashtirilgan holda amalga oshirishga
imkon beradi.
„Servisli dasturlar" majmuasi ishlab chiqilgan axborotni grafiklar va
sxemalar ko'rinishida olishga, kiruvchi axborotni tahlil qilishga, AIJ
fayllarida saqlanayotgan ma’lumotlami tuzatishga imkon beradi.
Tahlilchi AIJ ko‘p rejimli va ko‘p maqsadli majmuadan iborat,
unda integratsion, tahliliy va axborotli jarayonlar o‘z aksini topgan. Unda
ijtimoiy-iqtisodiy va statistik tahlillar birlashtirilgan, operativ, buxgalterli
va statistik axborotni ishlab chiqish amalga oshirilgan.
Axborotni ishlab chiqishning barcha xizmat rejimlari AIJ - tahlilchida
markazlashtirilgan va markazlashtirilmagan axborotli ta’minoti asosida
texnologik amalga oshirilishi mumkin.
Tahlilchi AIJ korxonalar va firmalar faoliyatining ko‘p darajali
tahlili vazifalarini yechishni avtomatlashtirishning universal vositasi mavjud,
unda amaliy dasturlar paketlarining rivojlangan majmuasi mavjudligi
matematik ko'rinishdagi murakkab vazifalami yechishga osonroq mos-
lashadi.
|
| |
. M a ’lumotlar bazasini tashkil qilish tam oyillari

|
. M a ’lumotlar bazasini tashkil qilish tam oyillariBog'liq axborotlashtirish7.2 . M a ’lumotlar bazasini tashkil qilish tam oyillari
Ma’lumotlar bilan amal bajarishning ilk tizimlari axborot ishlashning
an’anaviy usullariga asoslanib tuzilgan edi. Har bir muayyan holat uchun
tashqi foydalanuvchining o'z mantiqi ishlab chiqiladi. U axborot tuzilmasi,
tanlash operatsiyasi, axborotni yangilash va o'chirish kabi tushunchalami
o'z ichiga oladi. Ma’lumotlar va dastur o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik yuzaga
keladi: ma’lumotlami o'zgartirishda, yo dasturni almashtirish yoki ma’lu
motlarni qaytadan tuzish zaruriyati yuzaga keladi.
Murakkab axborotlarni ishlab chiquvchilar duch kelgan bu va boshqa
qiyinchiliklari ma’lumotlar ustida amal bajarish uchun tizimlarga nisbatan
standart talablaming shakllanishiga olib keldi. Asosiy talablardan biri —
m a’lumotlarning iloji boricha mustaqil yoki axborot tuzilmasining fizik
tushunchalardan alohidaligini ta’minlash. Bunda hamma ma’lumotlar ko'p
foydalanuvchilar kirishi mumkin bo'lgan holda ba’zi standart ichki
tuzilishli qilib saqlanadi.
Axborotga bo'lgan talablaming turli-tumanligi, masalalar ko'lamining
tobora ortib borishi va boshqalar zamonaviy AT lari oldiga bir qator
talablar qo'ymoqda. Bunday talablar jumlasiga quyidagilar kiradi:
M a’lumotlarning aniqligi.
M a’lumki, m a’lumotlar bazasi tegishli
sohaning axborot modelini tashkil qiladi. Shu sababli ham MB da saq
lanayotgan axborotlar obyektlarning holati, xususiyati va ular o'rtasidagi
aloqalarni to'liq va aniq ifodalashi lozim. Aks holda tashkil qilingan MB
xatarli bo'lishi va zarar keltirishi mumkin.
Tezkorlik va unumdorlik.
Tizimning tezkorligi qo'yilgan talabga javob
berish vaqti bilan aniqlanadi. Bunda nafaqat EHM ning tezkorligini,
balki ma’lumotlarning joylanishi, izlash usullari, talabning qiyinligini va
boshqa olimllarni ham hisobga olish zarur. Tizimning umumdorligi esa
vaqt birligi ichida bajarilgan talablaming miqdori orqali aniqlanadi.
|
| |
.3 . Axborotlar bazasini tashkil etish va yuritishning

|
.3 . Axborotlar bazasini tashkil etish va yuritishning Pdf ko'rish
|
bet | 101/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirish7 .3 . Axborotlar bazasini tashkil etish va yuritishning
dasturiy vositalari
Umumiy holda, axbort bazasini yuritishning dasturiy vositalarga servis
dasturiy vositalar, umumiy maqsad uchun universal amaliy dastur vositalari
va ixtisoslashgan amaliy dasturlar kiradi.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) — axborotlar
bazasini yaratish va yuritish uchun alohida ahamiyatga ega. MBBT umumiy
maqsadlarga mo'ljallangan universal amaliy dasturiy vositalarga mansub.
MBBT — bu mashina tashuvchida mantiqiy o'zaro bog'langan ma’lu
motlarni tashkil etish va yuritish uchun mo'ljallangan nisbatan keng
tarqalgan va samarali universal dasturiy vosita sanaladi. MBBT yagona
ma’lumotlar bazasida dubl qilinmaydigan ma’lumotlami integratsiyalashni
va ulardan ko'p maqsadlarda foydalanishni, bazadagi barcha ma’lumotlar
butunligini va to'g'riligini ta’minlaydi hamda ma’lumotlarga ruxsatsiz
kirishdan himoyalaydi.
MBBT ma’lumotlar bazasidan so'rovlami tashkil etishning modulli
dasturiga ega bo'lmagan foydalanuvchiga mo'ljallangan qulay vositalarga ega.
MBBT asosida AB ni ishlab chiqish, ma’lumotlar bazasini tashkil
etish tuzilmasi bo'yicha masalalami tayyorlashga mo'ljallangan. Bu
masalalar bevosita axborot ta ’minotining mashina tashqarisidagi sohasi
bilan bog'langan. Ishlab chiqilgan m a’lumotlar bazasiga muvofiq uni
MBBT vositalari bilan tashkil etish va uni ishga tushirish amalga oshi
riladi.
Axborotlarni kiritish va nazoratlashning mahsus dasturiy vositalari
dan — yirik axborot bazasi uchun birlamchi massivlami yaratish va ma’
lumotlami bazaga to'plashdan oldin qayta ishlash bosqichida foydalaniladi.
Bazani yaratishdan oldingi qayta ishlash vositasi kompyuterga kiritiladigan
axborotning haqqoniyligini va katta massivdagi ma’lumotlami yuklashga
tayyorgarlikni avtomatlashtirilgan nazoratini ta’minlaydi.
Ma’lumotlami qayta ishlashning servis vositalari — axborot bazasiga
xizmat ko'rsatish bo'yicha ko'makchi vazifalami ta’minlashi lozim. Ular
bazaning dasturiy vositalariga tegishli. Bular ma’lumotlar fayllari va mashina
axborot tashuvchi vositalari bilan ishlash bo'yicha turli utilitalardir. Ularga
quyidagilar mansub: nusha olish, arxivlash, tiklash, anti-virus vositalari,
tarmoq utilitlari va boshqalar.
Foydalanuvchining amaliy dasturlari universal algoritmlash tillaridan
birida yaratiladi. Bunday dasturlarda, odatda, ularda ishlab chiqiladigan
141
|
| |
1-blok - Axborot texnologiyasi va tizimlari

1-blok
2-blok
3-blok
7.7-rasm.
Ma’lumotlarga kirish arxitekturasi.
shuvchilarda aks ettiradi va yozuvlaming joylashishini, aloqasini va tanlab
olinishini ko'rsatadi. Ichki model MBBT orqali
hosil qilinadi va unga
quyidagi talablar qo'yiladi:
• ma’lumotlarning mantiqiy tuzilishini saqlash;
• tashqi xotiradan
maksimal foydalanish;
• ma’lumotlar bankini yuritish
xarajatlarini kamaytirish;
• ma’lumotlarni qidirish va tanlash jarayonlarining
tezkorligini
oshirish hamda boshqalar.
Umumiy holda m a’lum otlar bazalarini
boshqarish tizimlari
(MBBT) ikki xil guruhga ajratiladi:
Professional yoki sanoat MBBT lari. Bu guruhga quyidagi
MBBT lar
kiradi: Oracle, DB2, Sybase,
Informix, Ingres, Progress.
Shaxsiy (stolga joylashtiriladiganlar). Bu guruhga kiradigan MBBT lar:
FoxBaseG'FoxPRO, Clipper, R:base, Paladox, Approach va Access.
Hozirgi vaqtda Access MBBT ning ishlab chiqarishda keng tarqal-
ganligini hisobga olgan holda dastuming ma’lumotga kirish arxitekturasini
ko'rib chiqamiz. Arxitektura uchta blokdan tashkil topadi (7.7-rasm).
Foydalanuvchi interfes bloki. Bunga MS Access obyektlari kiradi:
jadvallar, formalar, hisobotlar va boshqalar.
Ma’lumotlar ombori. Bu blokda ma’lumotlar jadvallarining fayllari
saqlanadi (Access da mdb-fayllar).
MB protsessori. MS Access MBBT 2000 da ma’lumotlar disketlari MS
Jet ma’lumotlar bazasi yadrosining yangi 32 razryadli 3.5. versiyasi qo'llanilgan.
Bu versiya yuqoriroq unumli va yaxshilangan tarmoq tavsiflarga ega.
MB bitta kompyuterda joylashishi
yoki bir nechta kompyuterda
taqsimlanishi mumkin. Bir foydalanuvchining ma’Iumotlari
boshqalar
uchun kira oladigan bo'lishi uchun bu kompyuter
hisoblash tarmoqlari
yordamida yagona hisoblash tizimiga ulanishlari kerak.
151
E’tiborga molik jixat - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

196
Faoliyatning borishi: Bolajonlar mana bugun sizlar bilan qishlog’imizda joylashgan bizga
yaqin bo’lgan tarixiy muzeyga sayoxatga boramiz. Biz avlod va ajdodlarimizning yashagan
davrini o’z zamonamizdagi buyumlar jaqida ularni o’z ko’zimiz bilan ko’rib zamonlarni bir
biri bilan taqqoslaymiz. Men muzey hodimlari bilan kirishimiz uchun ruxsat oldim. Hozir biz
bolajonlar sayoxatga mashinada emas balki ot aravada boramiz bir birimizni qo’limizni
ushlagan holda ot aravalarda sayoxatga ketmoqdamiz.
Tarbiyachi: Bolajonlar qaranglar yo’llarimiz loy o’ydim chuqur noteks bolajonlar qish fasli
bo’lganligi uchun har bir honadondan tutunlar chiqib atrof olamni o’z tasirini ko’rsatmoqda.
Mana tarixiy muzeyga ham yetib keldim. Bolalar qiynalmadinglarmi yo’q opajon
qiynalmadik.
Tarbiyachi: Mana tarixiy muzeyga ham yetib keldik. Marhamat kelinglar
Muzey hodimlari iliq kutib oldilar. Bolajonlar ota-bobomiz yashagan sharoitni
ko’ryabsizlarmi. Mana shunday sharoitga ham shukrona qilib yashaganlar. Bolajonlar uylarni
devorlari guvaladan sariq loylardan qurilgan uy ichlarida paxollar solib ustidan kigizlar solib
o’tirganlar.
Mana bolajonlar, ularni yashash sharoitlarini ko’ryabsizlar-a ular sandallarda
o’tirishgan. O’choqlarda pirmiz choy qaynatib ichganlar. Ularni yashash sharoitlari juda ham
qiyinchilik bilan yashaganlar. Ularni tozalash uchun daraxt novdalaridan sava cho’plardan
uydagi kiygizlarni savalashgan. Ular davrida xattot supurgi bo’lmagan, keyinchalik
supurgilar paydo bo’lgan.
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 147

5-
Mavzu “Mening shahrim- mening mahallam” mavzusida o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish
O’quv mashg’uloti rejasi:
1“Mening shahrim- mening mahallam” mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil
etishning mazmuni
2“Mening shahrim- mening mahallam” mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil
etishning bola hayotidagi ahamiyati
Boladagi ijodkorlik layoqatini, o‘yin uchun g‘oyalar o‘ylab topishini, yangi o‘yinlar
tashkil etish istagini rag‘batlantirish. Bolani tengdoshlari bilan ahil o‘ynashga, o‘yinchoqlari
bilan o‘rtoqlashishga odatlantirish.
Bolaga
o‘yinlarda o‘z
imkoniyatini
haqqoniy
baholashga va
achchiqlanmasdan mag‘lubiyatni tan olishni o‘rgatib borish.
Voqeaband–ijroli o‘yinlar. Bolaning o‘yin jarayonida atrof-olamni idrok etishga,
insoniy munosabatlarni anglashga, kasblar haqidagi tushunchalarini yanada boyib borishiga
e’tibor berish lozim.
Bolaga badiiy asarlar, teleko‘rsatuvlar,
ekskursiyalar, ko‘rgazmalar, sayohatlardan olgan
taassurotlari asosida o‘yin mavzusini rivojlantirishni o‘rgatish. O‘yinlarda voqealar, hayotiy
vaziyatlar, kattalar mehnatiga taqlid qilish,
ishtirokchilar soniga qarab, turli axborot
manbalaridan (kino, adabiyot, ekskursiya) foydalanib o‘yin
mazmunini kengaytirish va
boyitish, o‘yinda o‘rinbosar narsalardan foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish.
Bolani o‘yin mavzusi bo‘yicha tengdoshlari bilan kelishishga; rollarni to‘g‘ri
taqsimlashga, tengdoshlariga o‘yin qoidalarini tushuntirishga,
kerakli jihozlarni
tayyorlashga, harakatlar ketma- ketligiga rioya etishga, birgalikda uyushib harakat qilishga;
bir-biriga yon berishga, o‘yin davomida yuzaga keladigan ba’zi ziddiyatlarni mustaqil
bartaraf qilishga o‘rgatishda davometish.
Bolaga o‘yin syujetiga mos tarzda qanday harakatlanish
lozimligini oldindan
kelishish, mo‘ljallash, birlashuvchi syujet yo‘nalishi (tanish o‘yinni yangicha fikrlar bilan
boyitish; ishtirokchilar, anjomlarni o‘zgartirish, o‘rinbosar narsalarni
kiritish yoki rollar
tarkibini kengaytirish v.b.) hisobiga rivojlantirish orqali o‘yinni yanada qiziqarliroq
bo‘lishiga erishishnio‘rgatish.
Bolaning ijodiy jihatdan o‘zini namoyon qilishiga, yangi o‘yinlarning yuzaga kelishi
va rivojlanishiga; o‘yin uchun zarur bo‘lgan qurilmalarni jamoa bo‘lib yasashiga,
ishni
rejalashtirishiga, mo‘ljallangan ishni oxirigacha etkazishiga sharoit yaratish. Mashg‘ulotlar
davomida egallagan bilim va ko‘nikmalarini amalda qo‘llashga o‘rgatish.
O‘yinchoqlarni o‘z joyiga yig‘ishtirib qo‘yishga odatlantirish.
— ma'lumotlar bazalari axborot strukturalarining asosiy xossalari

|
— ma'lumotlar bazalari axborot strukturalarining asosiy xossalari Pdf ko'rish
|
bet | 105/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirish— ma'lumotlar bazalari axborot strukturalarining asosiy xossalari
(mantiqiy tuzilishi — MBBT vositalari orqali amal qiladigan va tashkiliy
tuzilmasini o'zgartirmasdan uni modifikatsiya qilish imkoniyati, ma’lu
motlar turini kengaytirgan holda qarshiliksiz ishlov berishda);
— havfsizlik darajasini ta’minlash va ma'lumotlarning toMaqonligi;
— xizmat ko'rsatishning standart vositalari mavjudligi (ma’lumotlar
bazalarini kuzatishning doimiy dasturiy modullarini va ma’lumotlar lu-
g'atini, ma’lumotlar bazalarini yengillashtiradigan (yukini tushiradigan),
qayta tashkil yetadigan va qayta strukturalashtiradigan, tiklaydigan jumalni
yuritish, kiritish va hisobotlar generatorlari va h.k.);
— ishlatish tavsiflari (loyihachilar haqida, sarmoya egalari haqida,
moddiy-texnik ta’minotga bo'lgan talablar, tarqatish shakli).
Tanlab olingan MBBT bir qator talablarni qondira olishi kerak.
Bularga muammo sohasining barcha vazifalarining samarali bajarilishi;
xotira resurslaridan samarali foydalanish uchun saqlanayotgan ma’lumotlar
hajmini minimallashtirish; samarali axborot qarorlarini qabul qilishga
imkon yaratish; havfsizlikni ta’minlash jarayonini boshqarish; xodimlarga
nisbatan ma’lumotlar bazalarini ishlatish bilan bog'liq qulaylikni yara
tilishi, EHM ni ishlatish mulojaasini soddalashtirish.
Umumiy olganda zamonaviy MBBT lar quyidagi talablarga javob
berishi lozim:
• ma’lumotlaming mustaqilligi;
• talablaming kuchli tili;
• javob (sado berish) ning qisqa vaqti;
• ma’lumotlar va kataloglami qayta tashkil etishni qisqartirish yoki
ulardan voz kechish.
7.4. Relatsion ma’lumotlar bazasi va uning imkoniyatlari
Relatsion model (inglizcha reletion — munosabat) o'tgan asrning
70-yillari boshida Amerika olimi E.F. Kodd tomonidan yaratilgan. Modelning
soddaligi va egiluvchanligi m a’lumotlar bazalari tuzuvchilarining e’tiborini
o'ziga tortdi. 80-yillarga kelib keng taraqqiy eta boshladi va relatsion MBBT
lar sanoat standard darajasiga ko'tarildi.
Model relatsion algebrasi tushunchalari tizimiga tayanadi. Bu tushun-
chalaming eng muhimlari jadval, satr, ustun, munosabat va birlamchi
kalitlar sanaladi, bajariladigan amallar esa jadvallar bilan ish olib borishda
aks etadi.
10 — R.X. Alimov va boshq.
145
|
| |
M a’lumotlarning aloqadorligi tamoiyli

„X odim “
„X odim lar"
Fan Yil Mansab Manzil
Fan Yil
Mansab Manzil
„M oliyalar“
Fan
Yil
Mansab Manzil
,,Xodim“
Fan Yil Mansab ish staji ish haqi Manzil
7.4-rasm.
Ma’lumotlaming yetarli bo'lishi.
M a’lumotlaming yetarli bo‘lish tamoyili.
Bu tamoyilning mohiyatiga
ko'ra, tegishli axborotlar MB da yagona nusxada saqlanadi va ular istalgan
masalani yechish uchun o'zaro bog'lanadi hamda yetarli bo'ladi. Masalan,
avtonom fayllardan iborat bo'lgan AATda ba’zi bir axborotlar takrorlansa,
MB da esa ulaming takrorlanishi butunlay barham topadi. 7.4-rasmda „Xodim",
„Xodimlar" „Moliyalar" fayllari o'rtasidagi bog'lanishlar tasvirlangan.
M a’lumotlar bankini boshqarishning markazlashtirish tamoyili.
Bu
tamoyilga ko'ra ma’lumotlami boshqarishning
barcha funksiyalari yagona
boshqarish dasturi—ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) ga
beriladi. Bu tamoyilga rioya qilish asosida AT dan foydalanishning samara
dorligi barcha jarayonlar MBBT orqali amalga oshiriladi.
Ma’lumotlarning ifodalanishini qayta ishlash jarayonlaridan ajratish
tamoyili.
Bu tamoyilga ko'ra, ma’lumotlaming ifodalanishi amaliy dasturlardan
tashqarida tayyorlanadi va MB da saqlanadi. Bu esa o'z navbatida dasturlash
jarayonini yengillashtiradi, dastur uchun zarur bo'lgan holda axborotlarning
hajmini kamaytiradi. Ma’lumotlar bankini yuritishni yaxshilaydi va h.k.
Shunday qilib, yuqorida ko'rib o'tilgan tamoyillar asosida MB ning
tarkibi
yaratildi, ya’ni AT ning mantiqiy, fizik
va dasturiy elementlari
o'rtasidagi o'zaro bog'lanish ishlab chiqiladi.
Yuqorida ko'rsatilgandek, axborotlar ma’lumotlar bazasida saqlanadi.
MB — amaliy dasturlarga bog'liq bo'lmagan holda ma’lum bir tartib
asosida o'zaro bog'liq ma’lumotlar to'plamidir.
Har qanday ma’lumot
fayli kabi, MB ham yozuvlardan tashkil
topadi. Yozuvlar esa o'z navbatida maydonchalardan hosil qilinadi. Yozuv
tezkor va tashqi xotiralar o'rtasida ma’lumotlar almashish jarayonining
eng kichik o'lchov birligi bo'lsa, maydoncha— ma’lumotlarni
qayta ish-
lashdagi eng kichik birlik hisoblanadi.
140
M a’lumotlar bazasidan foydalanishning odiyligi va qulayligi

Ma’lumotlami himoyalash.
Tizim ma’lumotlar bazasida saqlanilayot
gan axborot va dasturlarni tashqi ta’sirlardan, begona foydalanuvchilardan
himoyalashni ta ’minlashi lozim.
Tizimning rivojlanishi.
Tizim tarkibi doimo yangi elementlar, dasturlar
bilan ta’minlanishi, axborot massivlari o‘zgartirilishi
va yangilanib borishi
zarur.
Yuqorida keltirilgan talablarga javob beradigan MB quydagi tamoyillarga
asoslangan holda tashkil qilinishi mumkin:
M a’lumotlarning integratsiyalashtirish tamoyili.
Bu tamoyilning
mohiyatiga ko‘ra o‘zaro bog‘lanmagan axborotlar yagona ma’lumotlar
bazasiga birlashtiriladi. Buning natijasida ma’lumotlar foylalanuvchi va uning
amaliy dasturlariga axborot massivlari ko‘rinishida taqdim etiladi.
Axborat
massivlaridan foydalanilganda kerakli ma’lumotlami qidirish, qayta ishlash
jarayonlarini
boshqarish osonlashadi, m a’lumotlarning ortiqchaligi
kamayadi, ma’lumotlar bankini yuritish yengillashadi.
M a’lumotlarning yaxlitligi tamoyili.
Bu
tamoyil orqali MBda
saqlanayotgan axborotlarning aniqligi ortadi, ya’ni ulaming xususiyatlari
va tavsifnomalari tegishli soha obyektlari bilan to'liq ifodalaniladi.
Ma’lumotlaming yaxlitligi noto‘g‘ri axborotni kiritish yoki uning ma’lum
bir qismini xotiradan o'chirib tashlash natijasida buzilishi mumkin. Shuning
uchun ham kiritilayotgan
axborotlarni nazorat qilish, saqlanayotgan
ma’lumotlami
doimo tekshirish, maxsus tizim yordamida tiklash va boshqa
tadbirlar orqali MB ning yaxlitligini ta’minlash mumkin.
MBBTning tasniflanishini muhim belgilaridan biri bo'lgan ma'lu-

|
MBBTning tasniflanishini muhim belgilaridan biri bo'lgan ma'lu- Pdf ko'rish
|
bet | 104/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirishMBBTning tasniflanishini muhim belgilaridan biri bo'lgan ma'lu-
motlar modeli (tarmoqli, ierarxik yoki relatsion) turlaridan biri tanlash
imkonini beradi. MBBT ma’lumotlar bazalarining ko'p maqsadli tavsifini,
ma’lumotlami himoyalash va qayta tiklashni amalga oshiradi. Rivojlangan
muloqot vositalari va yuqori darajali talablar tilining mavjudligi MBBTni
oxirgi foydalanuvchi uchun oson vositaga aylantiradi.
To'liq variantda MBBT quyidagi komponentlardan tuzilishi mumkin:
• klaviatura orqali ma’lumotlami to'g'ridan-to'g'ri boshqarish imkonini
beruvchi foydalanuvchining muhiti;
• interpretator sifatida ish yurituvchi, m a’lumotlarga ishlov berish
amaliy tizimini dasturlashning algoritmik tili. Interpretator dasturlarni
tez tuzish va maromiga yetkazish imkonini beradi;
• mustaqil EXE-fayl shaklidagi tayyor tijorat mahsulotiga tugal-
langan dastur ko'rinishini beruvchi kompilator;
• ko'p mehnat talab qiluvchi amallarni tez dasturlovchi utilit-dasturlar
(hisobotlar, shakllar, jadvallar, darchalar, menyu va boshqa ilovalar gene-
ratorlari).
Xususan, MBBT — bu foydalanuvchining aslahaviy qobig'i hisob
lanadi. MBBT tarkibida dasturlash tilining mavjudligi aniq masalalami va
aniq foydalanuvchiga mo'ljallangan ma’lumotlarga ishlov berishning mu
rakkab tizimlarini yaratish imkonini beradi.
M a’lumotlar bazalarini loyihalashtirishda quyidagi tavsiflami solish-
tirish va tahlil qilishga asoslangan MBBTni asoslab tanlab olish muhim
vazifa hisoblanadi:
— dasturiy texnik bazasi (EHM turi va modeli, hisoblash vositalari
konfiguryatsiyasiga qo'yiladigan talablar, OT versiyasi);
— ma’lum otlar bazalarining turlari (amaliy, muammoli, lokal,
integrellashgan, taqsimlangan);
— foydalanuvchilaming malakalari (MBBT bilan ishlash uchun
maxsus tayyoigarlikga ega bo'lmagan foydalanuvchi, mutaxassisligi dasturchi
bo'lmagan darajadagi ma’lumotlar bazasi bilan ishlashga tayyorgarligi
bo'lgan muammoli sohasining mutaxassisi — foydalanuvchi, amaliy das
turchi, ma’lumotlar bazalarining administratori);
— ma’lumotlar bazalari bilan foydalanuvchilaming muloqat qilish
vositalari (dasturlash tillarini o'z ichiga oluvchi ma’lumotlar ustida ish
olib borish va tasvirlash tili);
— ma’lumotlarni qayta ishlash rejimi (paketli, interaktiv, tarmoqli);
— ma’lumotlami mantiqiy va fizik mustaqilligi;
144
|
| |
Yakuniy 
bosqich - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

150
(28\1-ilova)
O’quv
mashg’uloti rejasi
1,
Katta va tayyorlov guruh yoshidagi bolalar bilan “Transport
bilan tanishuv”, “Yer usti transporti” mavzusida faoliyat
ishlanmasi yozish
2 Markazlardagi ta`limiy faoliyat
(28\2ilova)
O`QUV TOPSHIRIG`I
1.
“Havo, suv va Yer usti transporti” mavzusida guruhiy mashg`ulot tashkil etish
2.
Rivojlanish markazlarida o`yinli ta`limiy faoliyatni tashkil etish. Transport
vositalari (havo, suv va yer) xizmatchilari mehnati haqida;
3.
Maxsus transportning ko`p xilligi, ma`lum ish turlarini bajarish mexanizmlari
va uskunalar (o`t o`chirish mashinasi, qor tozalovchi, suv sepuvchi mashinalar)
haqida tushuncha berish.
4.
Harakat qilish muhiti bo`yicha transport turlariga (yerda, suvda, havoda),
bajaradigan ishiga qarab (tez yordam, militsiya, yo`lovchilarni tashivchi, yuk
tashuvchi, qurilishdagi maxsus mashinalar vhk…) guruhlarga ajratish, ularni
taqqoslashga o`rgatish; transport vositalari tuzilishining ularning harakat qilish
muhitga, bajaradigan ishiga va yukining xarakteriga bog`liq ekanini
tushunishga o`rgatish.
Avtomatlashtirilgan ish joylarining tuzilishi

9.1-rasm.
Avtomatlashtirilgan ish joyining umumiy ko’rinishi.
AIJ ni tashkil qilishda quyidagi talablar asosiy hisoblanadi:
• kerakli axborotni o ‘zida jamlangan m a’lumotlar bazasining
mavjudligi;
• axborotni tez
qidirib topish imkoniyati;
• axborotni qulay usulda taqdim etish; muloqot o'tkazish dasturlarining
mavjudligi;
• boshqa axborot manbaalari bilan operativ aloqani o'rnatish;
• texnik va dasturiy vositalar bilan ishlashning qulay usullarini joriy
qilish va boshqalar.
Yuqoridagi talablarni AIJ da amalga oshirish uchun amaliy faoliyatni
ta’minlash, qaror qabul qilish, murakkab yumushlar va aloqani o'rnatish
kabi tizimlardan tashkil topishi lozim. Bu tizimlarning axborot asosini
quyidagi vositalar tashkil qiladi: axborotni qidirish, ya’ni elektron kalendar,
elektron daftar,
shaxsiy arxiv, topshiriqlar kartotekasi va boshqalar;
boshqaruv va iqtisodiy jarayonlami modellashtirish paketi;
matnli
ma’lumotlarni ishlash paketi va boshqalar.
Kompyuter bazasidagi
AIJ ni ishlab chiqish o'zining
xususiyatlariga
ega va ularning asosiylariga quyidagilarni kiritish mumkin:
1. Muloqotli tizimni amalga oshirish.
2. Axborotni grafik tasvirlash vositalaridan keng foydalanish.
3. Foydalanuvchilar — kasb egalari tomonidan AIJ ning operatsion
tizimlpri va dasturiy vositalarini o'zlashtirish soddaligi.
4. Axborotni tashqi manbaalarda tashkil qilish va saqlashning soddaligi
va qulayligi.
Shundan kelib chiqqan holda
AIJ ni yaratish
jarayoni quyidagi
vazifalar
bilan aks ettiriladi:
1. Tizim foydalanuvchilarining muloqotini amalga oshirish.
2. Hisobotlami parametrik sozlash uchun m a’lumotlarni kiritish.
3. Hisoblashlar uchun ma’lumotlami kiritish.
4. Ko'rsatkichlarni hisoblash.
5. Hisobotlami shakllantirish egasi bo'lmagan dasturchilar.
178
Yakuniy 
bosqich - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

145
(27\1-ilova)
O’quv
mashg’uloti rejasi
1
Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar bilan
“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti transporti”
mavzusida faoliyat ishlanmasi yozish
2 Markazlardagi ta`limiy faoliyat
(27\2ilova)
O`QUV TOPSHIRIG`I
1.
“Transport bilan tanishuv”, “Yer usti transporti” mavzusida guruhiy
mashg`ulot tashkil etish.
2.
Rivojlanish markazlarida o`yinli ta`limiy faoliyatni tashkil etish.Turli
transport vositalari va kasblar haqida tushuncha berish.
3.
O`quvchilarga bolalarni turli xil transport vositalari (mashina, poyezd,
samalyot, avtobus, yengil avtomobil vhk…) bilan tanishtirish, turli faoliyatlar
asosida transport vositalari haqidagi bilimlarini kengaytirish va ularning
nomlarini to`g`ri aytishga o`rgatish usullarini ko`rsatish.
4.
Yengil va yuk mashinalarni tanish va aytishni mashq qilish.
(27\3-ilova)
YO`RIQNOMA
Qurilish, konstruksiyalash va matematika markazi:Asosiy qurilish
materiallarini (kubik, g`ishtcha, plastina, silindr, uch qirrali prizma
kabilarni)
farqlashni,
nomini
aytish
va
qo`llay
bilishga
o`rgatishni;(Chorraha, “Mashina uchun garaj”)
Detallarni gorizontal tarzda joylashtirishni o`rgatishni (“Mashina uchun
yo`l”, “Poyezd yasash”);
Bolalarda qurish-yasash detallarini gorizontal (keng, uzun tarafi bilan-
mashina yo`lini qurish) va vertikal (aylanasiga qatorlashtirib qo`yish-
devor) tartibida taxlay olish ko`nikmasini shakllantirish;
(28\3-ilova) - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

151
Syujetli-rolli o`yinlar va drammalashtirish markazi:
“Rasmdagi
transportlar vositalari nimalarga xizmat qiladi?”, “Yuradi, uchadi,
suzadi”,“Samalyotda uchamiz”- o`yinlarida bolalar o`rtasidagi
xayrixoxlik munosabatlarini mustahkamlash;
Tevarak-atrofga qiziqishni tarbiyalash maqsadida syujetli-rolli
o`yinlarni tashkil etish
Til va nutq:Transport turlari haqida tushunchalarni aniqlash;
Ushbu sohaga oid ayrim kasblar nomi haqidagi tushunchalarni
aniqlash;
Bolalarni yangi so`zlar bilan tanishtirishni, lug`atni boyitish;
Nutqiy, mantiqiy tafakkurni rivojlantirish;
Yengil transport turlarini kuzatib, kuzatilgan narsalarni to`g`ri
gapirishga o`rgatish;
Ba`zi bir grammatik qoidalar bilan tanishtirish;
“Havo transporti haqida”,“Bu transport vositasini kim boshqaradi”-
suhbatni uyushtirish;
Surat bo`yicha hikoya tuzish;-
“Metroda”;
Jumlalar tuzganda so`zlarni to`g`ri va bir-biriga kelishtirgan holda
gapirish;
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 114

144
27.2O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilar bilan salomlashadi
Mashg`ulotga kirish
1.2O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarlik
jarayonini tekshiradi va davomatini
aniqlaydi.
1.3
Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi(27-1ilova). 1.4
Mazkur mavzu bo’yicha o’quv materialini
bayon qiladi.
1.5O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi (27-5-ilova)
Amaliyotga tayyorgarlik
ko`radilar.
Tinglaydilar va yozib
oladilar
Asosiy
bosqich
(250 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi (50
daq.)
2.1 Har bir ish joyida qanday ish olib
borilishi bo’yicha yo’l-yo’riq
ko’rsatadi.Mavzu bo`yicha o`quv topshirig`i
beriladi.27\2-ilova
2.2 Vazifani bajarish uchun vaqtni
belgilaydi.
II bosqich.Joriy yo’l- yo’riqnoma(150
daq.)
2.3
O’quvchilarni bajarayotgan ishlarini
tekshirish uchun biriktirilgan guruhlarni
aylanib chiqadi va berilgan topshiriq
yuzasidan
yo’riqnoma beradi. 27\4ilova)
2.4 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga
kamchilikni bartaraf etish yo’llari
ko’rsatiladi hamda savollar berib javoblar
tinglanadi
III bosqich.Yakuniy yo’l-yo’riqnoma (50
daq.)
2.5 Har bir o’quvchi bajargan ishlarni qabul
qiladi va yakun yasaydi. Bajarilgan
ishlardagi yutuq va kamchiliklarni
ko’rsatadi.
Berilgan topshiriqni
bajarishga kirishadilar
Tarbiyachilar faoliyatini
hamda maktabgacha
yoshdagi bolalarni
kuzatadilar
U m u m iy k o'rin ish d a AIJ m u lo q o tli tizim d a n iborat b o 'la d i, u nd a

|
U m u m iy k o'rin ish d a AIJ m u lo q o tli tizim d a n iborat b o 'la d i, u nd a Pdf ko'rish
|
bet | 125/174 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 4,18 Mb. | | #156878 |
Bog'liq axborotlashtirishU m u m iy k o'rin ish d a AIJ m u lo q o tli tizim d a n iborat b o 'la d i, u nd a
iq tisod iy vazifalar u ch u n h iso b -k ito b la r m urakkab ierarxik tizim k o '-
rinishiga ega bo'ladi. Kom pyuter tom on id an qo'yilavotgan m uloqotni tashkil
q ilish q u yid agilard an iboratdir.
Displey ekranida ish rejimlarining ro'yxati, ya’ni vazifalarning
xizmatiy majmualarining ro'yxatini aks ettiruvchi menyu beriladi. Taklif
qilingan menyudan foydalanuvchi tomonidan tegishli rejim tanlab olinadi,
o ‘z navbatida uning uchun o'z menyusi mavjud. Tanlashning muqotli
jarayoni natijasida tizimda hisoblash tadbirlarini amalga oshiruvchi aniq
dasturiy modulga yetmagunga qadar davom etadi.
Tarkibiy dasturlash usullariga muvofiq AIJ dasturiy vositalarini ishlab
chiqish tizimi qadamma-qadam detallashtirish usuli bilan amalga oshiriladi.
1-darajada makrodarajada boshqaruv xizmatlarini amalga oshiruvchi
vazifalarning yiriklashtirilgan majmualari tanlab olinadi. Keyinroq pastroq
darajalarda bu majmualar yanada detallashtiriladi. Detallashtirish jarayoni
aniq ko‘rsatkichlaming hisoblashlariga erishilgunga qadar davom etadi.
AIJ da muloqotli tadbirlar vazifalarning barcha xizmatiy majmualarini
qamrab oladi va tizim ishi rejimlari ierarxiyasini aks ettiradi. Bunday tizimni
amalga oshirish maqsadida AIJ muloqotli tadbirlarining majmuasi odatda
yo'naltirilgan grafa ko'rinishida beriladi. Grafaning cho'qqilari ish rejimini
tanlashning muloqotli tadbirlaridan yoki ko'rsatkichlarni hisoblash tadbiriaridan,
keyin esa muloqot va hisoblash modullari o'rtasidagi aloqadan iborat bo'ladi.
Ko'pgina AIJ larining MB 2 qismga bo'linadi: me’yoriy ma’lu-
motnomaviy bazaga va operativ axborotga ega axborot bazasiga. Yechilayotgan
vazifalarning turi va murakkabligi, axborotning hajmi, dasturiy vositalami
ishlab chiqishga ko'ra ushbu AIJ uchun mavjud sinflari orasidan MBBT
tanlab olinadi yoki maxsus ishlab chiqiladi.
AIJ ning dasturiy ta’minoti boshqaruvchi va ishlab chiqaruvchi
modullar majmuasidan iborat bo'ladi. Boshqaruvchi modul tarkibi quyidagi
bloklardan tashkil topadi:
1. Muloqotni tashkil qilish va olib borish bloki.
2. Dastlabki m a’lumotlami kiritish bloki.
3. Ishlab chiquvchi yoki hisoblash modulini chaqirish bloki.
Foydalanuvchi va AIJ o'zaro hamkorligining sxemasi quyidagicha
bo'lishi mumkin.
Yechilayotgan vazifalarga muvofiq foydalanuvchi kerakli axborotni
tayyorlaydi va AIJ ning dasturiy vositalari bilan ishni boshlaydi.
Ish dasturni kiritish va foydalanuvchini muloqot tizimiga kirishdan
boshlanadi. Keyinroq o'zaro hamkorlik jarayoni foydalanuvchining
boshqaruvchi dastur bilan axborotni muntazam almashuvchi rejimida
179
|
| |
Qayta tiklanadigan (fizik) kapital qiymatining baholanishi

Qayta tiklanadigan (fizik) kapital qiymatining baholanishi
Ma’lumki, Jahon bankining eksperimental hisoblashlarida (1994 yil ma’lumotlari asosida 1997 yilda 92 mamlakat bo’yicha) va milliy boylikning hajmini hisoblashning yangi bosqichi deb ataluvchi qarashlarida (1997 yil ma’lumotlari asosida 2000 yilda 110 mamlakat bo’yicha) milliy boylikning asosiy elementlaridan biri – Qayta tiklanadigan kapital – fizik kapitalning salmog’i 9,0 foizdan (Argentina) 52,0 foizgacha (Tanzaniya) tashkil etadi. Bu kapitalning tarkibi, hajmi, harakati, baholanishi, iste’moli to’g’risidagi ishonchli statistika informatsiyasi jahonning deyarli barcha mamlakatlarning – rasmiy statistikasida mavjuddir. Bu sohada xalqaro hamkorlik mavjuddir, xalqaro milliy standartlar qabul qilingan. Masalan, O’zbekiston Respublikasida “Buxgalteriya hisobining milliy standartlari” (BHMS) qabul qilingan. Shulardan BHMS №05 “Asosiy vositalar”, BHMS №04 “ Moddiy-tovar zaxiralari”, BHMS №07 “Nomoddiy aktivlar” va boshqa BHMS lar qabul qilingan (1998 yilda), ular asosida “Aktivlar va passivlar balansi” ni tuzish uchun zarur bo’lgan ko’rsatkichlarni hisoblashning andoza (standart) lari tartiblashtirilgan. Ammo bu BHMS hamda “Aktivlar va passivlar balansi ” yo’riqnomalari o’rtasida birmuncha farqlar hisoblashdagi xususiyatlar mavjud va shuning uchun bu paragrafda asosan moddiy ishlab chiqarilgan aktivlar hajmini hisoblashdagi xususiyatlar ustida to’xtalmoqchimiz.
12.6-jadval O’zbekiston Respublikasi rasmiy statistikasi har yili “Statistika ishlari rejasi” ga
muvofiq bu sohada quyidagi ishlarni bajaradi
Ishlarning nomi
|
Davri yli gi
|
|
|
Voqeaband-ijroli o‘yinlar

194
mustaqil rivojlantirishga o‘rgatish. Teatr haqida aktyorlik kasblari to‘g‘risida tushunchalarini
aniqlash va kengaytirish. Teatr madaniyatini shakllantirish.
Bolani o‘yin harakatlariga faol jalb qilish va teatrlashtirilgan o‘yinlarga bo‘lgan
qiziqishini kuchaytirish, o‘zini turli rollarda sinab ko‘rish ishtiyoqini tarkib toptirish.
Har bir bolaga ijro va o‘yin jarayoni haqida o‘z fikr-mulohazasini bildirishga, ijrochilar
o‘yini va sahna badiiy bezaklarini mustaqil baholashga imkon
berish orqali ijodiy va
ishonchli muhitni vujudga keltirish.
Ta’limiy o‘yinlar. Kattalar mehnati, transport vositalari,
buyumlar, kiyimlar, uy
jihozlari, elektr jihozlari mavzusida turli ta’limiy o‘yinlarni tashkil etish. O‘yinlar
orqali
bolalarning xotirasi, diqqati,
tasavvuri, tafakkuri, nutqi
va sensor qobiliyatlarini
rivojlantirish.
“Mening shahrim, mening mahallam”
Faoliyat maqsadi: Toshkent shaxri haqidagi tushunchasi kengayadi, tug’ilib o’sgan
mahallasini nomlanishini, nima uchun shunday nomlanishini , nima bilan bog’liqligi haqida
ma’lumot beradi. Bolalarni o’z mahallalariga mexr qo’yishga, u yerdagi mavjud an’analarga
rioya qilishga va ularni xurmatlashga o’rgatiladi.
Kerakli jixozlar: Mavzuga oid rasmlar, nutq va til markazi, qurish-yasash faollik markazi.
Syujetli-rolli - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

146
sayohat qilamiz”,Haydovchi mehnati haqida suhbat-so`zlashuv nutqini
o`stirish;
Ilm fan va tabiat markazi: “Yer, suv, havo transporti” turlarini ajratish;
“Kuz bog`iga mashinada sayr”ni uyushtirish;
Suratlarni taqqoslay bilish; o`ziga 2-3 belgisiga asosan ularni guruhlay
olish;
“Hona o`simliklari bizning do`stimiz” haqida tushuncha;
“O`simliklarga suv quyib turilsa va turpog`i yumshatilsa o`simliklar
yengil nafas oladi”-tajribasini uyushtirish; (Tuvakdagi tuproqni
kuzatishni, uni cho`p bilan yumshatish, tuvakdagi gullarga o`z vaqtida suv
quyib turish)
Bolalardan
qachon
o`simliklar
yengil
nafas
olishi
haqidagi
tushunchalarini aniqlash;
San`at markazi: “Poyezd vagonlari”,“Yuk mashinasi”-rasmini chizish;
“Samalyot uchmoqda” “Vagonlarni yelimlash”, “Avtobus”, “Traktor”,
“Qayiqchalar suvda suzmoqda”- applikatsiya; “Mashina”, “G`ildirak”,
“Samalyot”-loy ishi;
O’quv ishlab chiqarish mashg’ulotining maqsadi

158
30.2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilar bilan salomlashadi
Mashg`ulotga kirish
1.2O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarlik
jarayonini tekshiradi va davomatini
aniqlaydi.
1.3 Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi(30-1ilova). 1.4
Mazkur mavzu bo’yicha o’quv materialini
bayon qiladi.
1.5O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi (30-5-ilova)
Amaliyotga tayyorgarlik
ko`radilar.
Tinglaydilar va yozib
oladilar
Uchinchidan - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 127/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Uchinchidan, aholining o’sish darajasi kapital jamg’armasi darajasiga ta’sir qiladi. Oltin qoidaga asoslangan jamg’arma darajasining o’sib borishi, iqtisodiy o’sishni ta’minlaydi. Shu davr ichida kapital bilan qurolanganlik va mehnat unumdorligi darajasi yuqori bo’ladi. Shular evaziga jon boshiga to’g’ri kelgan daromad ham yuqori darajada bo’ladi.
Statistika aholi tarkibini quyidagi belgilar bo’yicha o’rganadi: umumdemografik belgilar (jinsi, yoshi, oilaviy holati); aholining milliy tarkibini tavsiflovchi belgilar (millati, ona tili, fuqaroligi); mehnat resurslarini tavsiflovchi belgilar (ishlash joyi, mashg’uloti, mutaxassisligi); aholining sotsial tarkibini tavsiflovchi belgilar (ijtimoiy guruhi, yashash manbaalari); aholining madaniy - ma’rifiy darajasini tavsiflovchi belgilar (ma’lumoti, ta’lim olish, mafkurasi va boshq.); aholining xududiy joylashishini tavsiflovchi belgilar (shahar, qishloq, viloyat, rayon va h.k.).
Aholi tarkibida erkak va ayollar sonining o’zaro mutanosibligi va ularning yosh jihatdan bir-biriga yaqin bo’lishi nikohlanish darajasiga salmoqli ta’sir ko’rsatadi va aholining o’payishi jarayonida asosiy demografik zamin hisoblanadi.
Statistik ma’lumotlarga binoan yangi tug’ilgan chaqaloqlar orasida o’rta hisobda har 100 qiz bolaga 105-106 o’g’il bola to’g’ri keladi. Bunday biologik qonuniyat jahonning barcha mamlakatlariga xosdir.
Mamlakatimiz aholisini jinsi bo’yicha tarkibini 11.1-jadval ma’lumotlari asosida o’rganish mumkin.
Oltin qoidaga asoslangan jamg’arma darajasi deganda makroiqtisodiyotda barqaror holat va eng yuqori iste’mol darajasini ta’minlovchi kapital jamg’arma darajasi tushuniladi.
11.1-jadval
O’zbekiston Respublikasi aholisining jinsiy tarkibi
-
|
| |
Ilm fan va tabiat markazi

152
uyg`unligini ifoda etish;Loydan, plastelindan buyumlar yasashda shakl
harakatining nafisligi;
(28\4ilova)
Savollar:
1. Qurilish,konstruksiyalash va matematika markazidagi faoliyat qandey tashkil
etiladi?
2
.
:“Transport turlari”, “Yer usti transporti” bilan tanihuv; rivojlantiruvchi o`yin-
“Ovozli narvoncha”, “Har xil transport turlarida sayohat qilamiz”,Haydovchi
mehnati haqida suhbat-so`zlashuv nutqini o`stirish;
qandey tashkil etiladi?
3. “Poyezd vagonlari”,“Yuk mashinasi”-rasmini chizish; “Samalyot uchmoqda”
“Vagonlarni yelimlash”, “Avtobus”, “Traktor”, “Qayiqchalar suvda suzmoqda”-
applikatsiya; “Mashina”, “G`ildirak”, “Samalyot”-loy ishi;
qandey tashkil etiladi?
(27\5ilova)
28-Mavzu yuzasidan reyting jadvali
Baho