Mavzu: Oltinning fizik va kimyoviy xossalari

|
Mavzu: Oltinning fizik va kimyoviy xossalari
|
bet | 206/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotMavzu: Oltinning fizik va kimyoviy xossalari
Reja:
1. Oltin haqida .
2. Oltinning fizik xossalari.
3. Oltinning kimyoviy xossalari
Oltinning fizik xossalari. Oltin -oltin rang, sariq, yumshoq metall, tomonlari markazlashgan kub shakl kristallik panjaraga ega,boshqa metallardan yengil bolg‘alanuvchanligi va cho’ziluvchanligi bilan ajralib turadi. Bunga ko’ra oltindan 1/1000 mm yoki 0,0001mm zar qog‘oz (folga) yasash mumkin. 1gr oltinni salkam 3 km uzunlikka cho‘zish mumkin yoki oltin 0,001mmbulgan sim tortish mumkin bo’ladi. Oltinning issiqlik va tok o’tkazuvchanligi juda yuqori, bunda u faqat kumush va misdan keyingi 3- o’rinda turadi. Oltinning muhim fizik xossalari 4-jadvalda keltirilgan. Oltin Mendeleyev davriy sistemasining 1-guruhida joylashgan bo’lib, qolgan o’zining o’xshash metallari kabi - kumush va mis singari, ichki qavatda 1tadan s elektron bo’lsa, oxiridan oldingi qavatda 18ta elektroni mavjud (s2r6d10). Muayyan sharoitda oxiridan oldingi 18ta elektronli qavat qisman yuqotilish qobiliyatiga ega va shu sababdan mis, kumush va oltin o’zining birikmalarida nafaqat +1, balki s-elektronlarni yo’qotish evaziga mutanosib ravishda +2 va +3 shaklida uchraydi. Shuning uchun misning oksidalanish energiyasi +1 va + 2, kumush uchun esa +1 va oltin uchun esa +1 va +3 dan iboratdir.
Oltinning muhim fizik xossalari. Atom massasi 196,967 Zichligi, g/sm 19,3 Atom radiusi, A 1,44 Ionli radiusi, A 1,37 Erish temperaturasi, 0S 1063 Qaynash temperaturasi, 0S 2880 Erish issiqlik sig‘imi, kol/g 15,5 Bug‘lanish issiqlik sig‘imi, kol/g 415 Solishtirma issiqlik sig‘imi kol/g´grad 0,0306 Issiqlik o‘tkazish sig‘imi 00 dan 1000S gacha kol/ sm´ grad ´ sek 0,744 Solishtirma elektr o‘tkazishi 200 da om/sek 2,25´10 Mustahkamlik, qarshilik moduli kg/mm2 7900 Mustahkamlik chegarasi kg/mm2 14 Qattiqligi (Bryunelcha) kg/mm2 18
Oltinning ajralib turadigan xususyatlaridan yana biri kompleks birikma xosil kilishga moyilligi va uning uz birikmalaridan metall xoligacha oson kaytarilishidir.
Oltinning kimyoviy xossalari. Kimyoviy faol bo‘lmagan element elektronga nisbatan olganda eng nodir metalldir. Hatto yuqori temperaturalarda ham kislorod, azot, vodorod va uglerod bilan kimyoviy reaksiyaga kirishmaydi. Kimyoviy birikmalarda u bir va uch valentlidir. Ammo uning birikmalari uncha kuchli bo‘lmay, tezda metall holiga qaytarila oladi. Suvli suyuq eritmalarda oltinning elektron potensiyali: Au → Au+ + e, E0 = +1,68 B Au → Au3+ + 3e, E0 = +1,50 B Shuning uchun oltin ishqorlarda, kislotalarda (azot, sulfat, xlor) erimaydi. Biroq oltin kislotalar aralashmasi: xlor bilan azot, sulfat bilan marganets, sulfat bilan azotlarda eriydi. « Shoh arog‘i » deb ataluvchi, bir hissa azot va uch hissa xlor kislotasi aralashmasi, sulfat va marganets kislotasi, sulfat va azot kislotasi aralashmalarida eriy olishi mumkin. «Shoh arog‘i» eritmasida oltin quyidagi reaksiya bo‘yicha eriydi. Au + НNО3 + 3НСl= AuCl3 + 2Н2О + NО. (2.1) Shuningdek, oltin Na va K sinil tuzlarida kislorod va havo yordamida eriydi: 2Au + 4KCN + H2O + 1/2O2 2KAu( CN )2 + 2KOH (2.2) Oltin oksidlari Au2O va Au2O3 quyidagi gidrooksidlarni qizdirish yo’li bilan olinadi: AuOH ва Au(OH)2 AuO ya'ni oltin ikki oksidi kulrang binafsha tusli poroshok 2000C da elementar moddalarga parchalanib ketadi. Oltinning kislorodli birikmalari beqarordir. Ular tez parchalanib ketadilar. Oltinning bir valentli tuzlari ham beqaror, ular ham tez parchalanadi. 3Au+ = Au 3++ 2Au
Ular ammiak bilan kompleks hosil qiladilar: (AuCl , NH2; AuCl, [2NH3] va x.k.). Oltin sinil kompleks tuzlari beqaror va ular suvda yaxshi eriydilar:Au(CN); 140-1500C da xlorli havoda qizdirilgan oltin, oltin xloridi hosil qiladi. AuCl3 va 180-1900C da AuCl hosil qiladi. Oltin monogalogenidi turlicha tovlanuvchi sariq tusga bo‘yaladi. Oltin monoftoridi AuF faqat bug‘ holida mavjud. Oltin tragalogenidi AuI3 - suvda eriydi. Oltin ftori AuF - zangori rangda, 5000C da parchalanadi. Oltin xlor tuzlari AuCl - nina shaklidagi kristallar bo‘lib qizil rangga egadir. Erish temperaturasi 2880C. Oltin brom tuzi AuBr- to‘q qo‘ng‘ir rangli, suvda erimaydi. Kaliy bromli eritmada oltin brom tuzi xosil bo’ladi: K[AuBr4] Oltin yod AuI3 - tuzi to‘q yashil, suvda erimaydi. Oddiy temperaturada oltin yod birikmasi AuI3 hosil bo‘ladi. Oltin sinil kompleks tuzlari K[Au(CN)2]; Na[Au(CN)2]; Ca[Au(CN)2] suvda yaxshi eriydilar. Ular katta amaliy ahamiyatga egadirlar. Tiomochevina eritmasida oltin erib tiokarbamid oltin tuzi hosil qiladi. Ammo bu reaksiyaning borishi uchun oksidlovchi bo’lishi shart. Shunda u AuClx2CS (NH2)2 - hosil qiladi. Oltin xloridi AiCl3 tiniq gikroskopik ninasimon kristal moddadir. U suvda erntganda ekvikislotaning Н2(OАuCl2) qizil zangori eritmasi xosil buladi. Oltin xloridni 185-190°C da qizdirganda АuС1→АuС1+ С12 (2.4) Oltin xlor tuzi sarik-limon rangli kukun, uchmaydi va uy xaroratida buglanmaydi, suvda yaxshi parchalanadn va oltin xlorid 3АuС1= Аu + АuС13(2.5)hosil buladi. Bu reaksiya issiqda tezroq boradi. Oltin, xlor turli qaytaruvchilar oltingugurt, angidrid gazi, ko’mir bilan qalay xlori bilan, tellur gidrazin va shavel kislotasi bilan metall xoligacha qaytariladi. Oltin kislorod bilan ko’kimtir va binafsha rang Au2O, hamda qora rangli kukunni hosil qiladi, hosil bo’lish reaksiyasi: 2AuCl+K2CO3+2H2O→Au2O+H2CO3+2KCl+H2O (2.6) Xosil bo’lgan Au2O oltin ikki oksidi 250°C metall holiga va kislorodga parchalanib ketadi: (Au2O→ Au+1/2O2);
|
| |