nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-asosiy savolning maqsadi

|
-asosiy savolning maqsadi
|
bet | 81/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)2-asosiy savolning maqsadi:
Sviftning shoh asari jahon adabiyotining durdonasi «Gulliverning saayohatlari» asari mazmun mohiyati haqida talabalarga tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
«Gulliverning sayohatlari» zamirida Svift o’z zamonasidan, o’sha davr Angliyadagi chirkin turmushdan, urf-odatidan, davlat siyosatidan, fan va madaniyatidan norozi bo’lganligi haqida gapiradi.
Svift qahramoni zamonasining sofdil, insonparvar haqiqiy vakili ekanligini tushuntiradi.
«Gulliverning sayohatlari» romanining har bir qismi haqida to’xtaladi.
2-asosiy savolning bayoni:
«Gulliverning sayohatlari» zamirida Svift o’z zamonasidan, o’sha davr Angliyadagi chirkin turmushdan, urf-odatidan davlat siyosatidan, fan va madaniyatining tubanligidan qattiq kuladi. Asar mazmunining hayratomuzligi, obrazlarning quymaligi, lavhalarning ma’no va mazmunga boyligi uch asrdan ziyodroq vaqtdan beri yosh kitobxonlarga katta estetik shavq va zavq bag’ishlab keladi.
Asar qahramoni mittivoylar o’lkasida Tog’ odamga aylanadi. Oyog’i ostida minglab lilliputlar uymalashadi. Gulliverning ro’molchasida chavandozlar ot o’ynatadi, qahramon 600 ta to’shakda uxlaydi. Darozlar o’lkasida esa Gulliverning o’zi mitti bo’lib qoladi. Kichkina quticha – sandiqchada yashaydi. So’ng sandiqchani burgut changalida osmonga olib chiqadi. Gulliver otlar o’lkasiga borib qoladi. Bu erda otlar odamlarni minib yuradi... Gulliver turli afsonaviy joylarga borib, ajoyib-g’aroyib fantastik voqealarni boshdan kechirsa-da, uning xarakteri, fe’l-atvori, ichki dunyosi nihoyatda haqqoniy, realistik bo’yoqlarda chiziladi. U lilliputlar o’lkasidagi axmoqona tartib-qoidalarga norozilik bildirmaydi, ularga barcha fuqaro qatori bo’ysunadi. Faqat hayoti havf ostida qolgandagina quvlik bilan ish tutib, qochib ketishga muvaffaq bo’ladi.
Sviftning qahramoni zamonasining sofdil, insonparvar, haqiqatgo’y vakili. U Lilliputiyada ekan, bosqinchilik urushlariga qarshi chiqadi. Gulliver erli aholiga yordam berishga, maslahatlarini ayamaslikka tayyor. U o’zining kamtarligi, samimiyligi bilan kitobxonning muhabbatini qozonadi.
Jonatan Sviftning bu dohiyona asari oradan o’tgan II yarim asr davomida jahonning deyarli barcha tillariga tarjima qilinib, qayta-qayta nashr etilgan. Roman Sotvoldi Yo’ldoshev tarjimasida o’zbek tilida ham bir necha marta nashr etilib, o’smirlar va yoshlarning sevimli kitobiga aylangan. Jonatan Svift asarlari bugungi o’zbek bolalarini yaxshi o’qishga, mehnatkash bo’lishga, o’z yurtlarini ko’p va xo’p sevishga da’vat etadi.
|
| |
Takrorlash uchun savollar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

250
Gidratlanmaydigan fosfatidlarni yog’dan maksimal darajada ajratib olish
uchun fosfor kislotasi bilan ishlov berish bilan;
Bu jarayon davriy usulda quyidagi tartibda olib boriladi. Quritilgan,
gidratasiya qilingan harorati 55-65
0
C bo’lgan kungaboqar yog’i aralashtiriladi.
So’ngra 1 t yog’ga 1-1,5 kg hisobida 70-73% li fosfor kislotasi bilan ishlov beriladi.
Qisman gidrogenlash kungaboqar yog’ini ishlab chiqarish.
Ommaviy oziq-ovqat mahsulotlari (qovurilgan kartoshka, jo’xori, kriker,
pirojka va ponchiklar va h.) ni tayyorlashda ishlatiladigan suyuq yog’ tarkibidagi tez
oksidlanadigan linol kislotasi kam bo’lishi yog’ning tez oksidlanishini oldini oladi,
hamda tayyor mahsulotning yaxshi saqlanishini ta’minlaydi. Qisman
gidrogenlangan kungaboqar yog’ining yod soni 100 ga teng, erish harorati 18-23
0
S,
tarkibida linol kislotasi miqdori 25% dan iborat bo’ladi.
Yuqorida qayd etilgan yog’ni olish davriy usulda olib boriladi. Gidrogenlash
jarayonida harorat 200-205
0
C, yangi va ishlatilgan katalizatorlar nisbati 1:3 ga teng
bo’ladi.
Qizilgurdagi nikel katalizatorini gidrogenlanadigan yog’dagi miqdori 0,05-
0,07% ni tashkil qiladi. Yog’ning harorati 190
0
C ga teng bo’lganda avtoklavga
katalizator solinadi. Harorat 130
0
C dan yuqori bo’lmaganda katalizator qisman
gidrogenlangan yog’dan filtrlab ajratib olinadi. So’ngra yog’ to’liq texnologik sikl
bo’yicha ishqoriy rafinatsiya, yuvish, oqlash, dezodorasiyalash, filtrlash
rafinatsiyaga yuboriladi yoki ishqorsiz rafinatsiya olib boriladi.
– rasm. Elektrolitik usulda vodorod ishlab chiqarishni texnologik

247
m dan kam bo’lmagan qismi suvda cho’kib turadi. Bu esa vodorodni hovuz orqali
atmosferaga chiqib ketishining oldini oladi. Gazgolderni vodorod (ta’mirlashdan
oldin) yoki havo (vodorod bilan to’ldirishdan oldin)dan bo’shatish maqsadida uni
produvka qilish – qalpoq ustidagi ventil orqali amalga oshiriladi.
18.3 – rasm. Vodorod gazgolderining sxemasi
Gazgolderdan vodorod mo’ri (7) va truba (9) orqali chiqarib olinadi.
Trubalar (4 va 7) gidravlik to’siq (6) orqali mo’rilar (3 va 9) bilan bog’langan.
Ish holatida ular bo’sh bo’ladi, ulardagi to’plangan suv (nam vodoroddan
kondensasiyalangan) esa yig’uvchi bak(5)ga davriy ravishda bo’shatib turiladi.
Lekin gazgolderni, gaz ishlab chiqarish va gidrogenlash sexlaridan to’liq uzish
zaruriyati tug’ilgan vaqtida, gidravlik to’siqlar sig’im(8)dagi suv bilan to’ldiriladi.
– rasm. “Alfa-Laval” firmasi qurilmasida yog‘ va moylarni

93
adsorbsiyali rafinatsiyada tanlash qobiliyatiga va aktivlikka ega bo’lgan qutblangan
adsorbentlardan foydalaniladi.
Buning uchun aktivlangan, oqlovchi tuproqlar ishlatiladi. Bu tuproqlar tabiiy
bentonit tuproqlar – alyumosilikatlardan olinadi.
Yog’ni qayta ishlash sanoatida ishlatiladigan adsorbentlar yuqori
adsorbsiyali sig’imga va aktivlikka, rivojlangan yuzaga ega bo’lishi, yog’ sig’imi
katta bo’lmasligi va yog’ bilan kimyoyaviy reaksiyaga kirishmasligi va yog’dan
oson ajralishi kerak.
Yog’ni qayta ishlash sanoatida MDHda ishlab chiqilgan aktivlangan tuproq-
askanit ishlatiladi. Uning yog’ sig’imi – 75%ni tashkil qiladi. Aktivlangan ko’mir
yog’dagi karotinoidni yaxshi, xlorofillni yomon yo’qotadi. Shuning uchun
aktivlangan ko’mir bilan aktivlangan tuproq aralashmasini ishlatish tavsiya qilinadi.
Sorbent miqdori yog’dagi bo’yovchi moddalar miqdoriga va talab
qilinayotgan oqartirish darajasiga bog’liq. U 0,5dan 5% oralig’ida bo’ladi.
Oqlash jarayonining samaradorligi oqlangan yog’ni rangi, ishlatilgan
sorbent miqdori, yo’qotish va chiqindilar me’yoriga va oqlangan yog’ni chiqish
miqdoriga qarab aniqlanadi.
Oqlash jarayonida aktivlangan tuproq ishlatilganda biroz izomerizasiya va
bir muncha tarkibida ketma-ket bog’li yog’ kislotalari bo’lgan gliseridlar hosil
bo’lishi kuzatiladi. Bu esa oqlangan yog’ va moylarni sifatini pasayishiga va
saqlanish muddatini qisqarishiga olib keladi.
Yuqorida ko’rsatilgan holatlar va yog’ sig’imini kattaligi, iloji boricha
oqlash uchun ishlatiladigan aktivlangan tuproq miqdorini kamaytirishni talab qiladi.
Tayanch so’z va iboralar - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

101
yo’l bilan erishish mumkin:1)alohida-alohida gidratasiya qilinadi, neytrallanadi va
oqlanadi; 2) Fosfatid-oqsil-glyukozid va pigment kompleksiga kimyoviy ta’sir
qilinadi va keyin neytrallanadi. 1) Fosfatid-oqsil-glyukozid kompleksini tozalashga
aktiv agent osh tuzining 0,1-1%li eritmasi bilan qayta ishlash orqali erishiladi.
2-usul, ya’ni fosfatid-oqsil-glyukozid va pigment kompleksiga kimyoviy ta’sir
qilish va keyingi neytrallash bilan birgalikda yog’li bo’lmagan aralashma va
pigmentlarga kuchli sulfat kislotasi ta’sir qilinib, ular ajratiladi, keyinicha ishqor
bilan
neytrallanadi.
Umuman,
faqat
0,1-0,2sulfat
kislotasi
aktiv
qo’llanadi,kislotaning qolgan qismini ishqor bilan neytrallashga to’g’ri keladi.
Rafinatsiya quyidagicha boradi: moy sulfat kislotasi (moy massasiga nisbatan 0,8-
1,5%) bilan 25-28
0
S da qayta ishlanadi. Ishqor miqdori erkin yog’ kislotalari va
qoldiq mineral kislota neytrallanishiga yetarli qilib hisoblangan bo’lishi lozim.
Neytrallashdan so’ng moy 4-6 soat tindiriladi, keyin uni soapstokdan ajratiladi.
Krestguldoshlar oilasi urug’lari jumladan raps moyini rangini pasaytirishning
nisbatan qoniqarli natijalarga zavod amaliyotida yuqorida keltirilgan rejim bo’yicha
tuz-suv asosli ishqoriy rafinatsiya orqali erishiladi. Shunday qilib, krestguldoshlar
oilasi urug’larining moylarini samarali rafinatsiyalash sharoitlari asosi shundan
iboratki, tuz-suv asosli, ishqorning kuchsiz eritmasi bilan neytrallash va aktivlangan
tuproqlar bilan oqlash orqali yog’ bo’lmagan aralashmalardan to’liq tozalanadi.
Mavzu: Gazlarda elektr toki. Metallar, yarim o‘tkazgichlar va elektrolitlarda elektr o‘tkazuvchanlikning haroratga bog‘liqligi

|
Mavzu: Gazlarda elektr toki. Metallar, yarim o‘tkazgichlar va elektrolitlarda elektr o‘tkazuvchanlikning haroratga bog‘liqligi
|
bet | 23/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokiMavzu: Gazlarda elektr toki. Metallar, yarim o‘tkazgichlar va elektrolitlarda elektr o‘tkazuvchanlikning haroratga bog‘liqligi.
Gaz jumladn metal bug’lari ham normal holatda elektr neytral atom va molekulalardan iborat bo’lib, o’zlaridan elektr tokini o’tkazmaydi, faqatgina ionlashgan gazlarda o’tkazgich bo’la oladi. Gazning bu xususiyatini quyidagi sxema orqali kuzatish mumkin. Tokni o’lchash uchun zanjirga har galgidek sezgirligi yuqori darajada bo’lgan gal’vonometr ulanadi. Kondensator qoplamalari orasidagi havo bo’shlig’ida zanjir uzuk bo’lganligi uchun gal’vonometr tok ko’rsatmaydi. Qoplamalar orasiga yonib turgan gugurt cho’pni kiritsak alanga ionizator vazifasini bajaradi. Havo molekulalarining ionlashishi natijasida harakatchan zaryad tashuvchilar paydo bo’ladi. Gaz molekulalarining ionlashishi ul’trabinafsha va roentgen nurlari, - kvantlarelektron , proton va d- zarralar oqimi ta’sirida ham kuzatiladi. Ionlashgan gazda erkin elektronlar hamda musbat va manfiy ionlar harakatchan zaryadlar tashuvchi hisoblanadi. Kondensator qoplamalari orasidagi tashqi elektr maydon tasirida musbat ionlar manfiy zaryadli qoplama tomon manfiy ishorali ionlar va erkin elektronlar musbat zaryadli qoplama tomon harakatga keladi. Gazlardan elektr tokining o’tishi hodisasi gazlarning razryadlanishi deyiladi. Kuchlanishi qiymatlarida tashqi ionizator ta’siri yo’qotilsa ham razryadning davom etishiga mustaqil razryad deyiladi. Mustaqil razryadlar 4 xil bo’ladi. Yolqin, uchun, yoy va tok razryadlari. Yolqin razryadi siyraklashgan gazlarda kuzatiladi. Tok razryadi gazda faqat maydon kuchlanganligi juda yuqori bo’lgan elektrod uchliklari yaqinida sodir bo’ladi. Tok razryad gazlarni turli chang va iflos aralashmalardan tozalovchidir.
Yarimo'tkazgichlar oʻtkazuvchanligi jihatidan metall va dielektriklar orasidagi moddalar boʻlib, oʻz fizik xususiyatlarini turli tashqi taʼsirlar (masalan yoritish, isitish va hokazo) natijasida keng intervalda oʻzgartira olish xususiyatiga ega. Yarimoʻtkazgichlar elektronika va mikroelektronikada juda keng qoʻllanilib, zamonaviy elektr jihozlarning deyarli hammasi - kompyuterlardan tortib to uyali aloqa telefonlarigacha barchasi yarimoʻtkazgichli texnologiyaga asoslangan. Eng keng qoʻllaniladigan yarimoʻtkazgich modda kremniy boʻlib, boshqa moddalar ham keng qoʻllaniladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Gazlarda elektr toki. Metallar, yarim o‘tkazgichlar va elektrolitlarda elektr o‘tkazuvchanlikning haroratga bog‘liqligi
|
suv bug'i - Mavzu : Metall, vakuum va gazlardagi elektr toki

|
Mavzu : Metall, vakuum va gazlardagi elektr toki
|
bet | 17/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokisuv bug'i
Suv bug'i ta'sirning 60% dan ko'prog'iga javob beradigan asosiy tabiiy issiqxona gazidir. Ushbu manbaga bevosita antropogen ta'sir unchalik katta emas. Shu bilan birga, boshqa omillar ta'sirida Yer haroratining oshishi bug'lanishni va atmosferadagi suv bug'ining umumiy kontsentratsiyasini amalda doimiy nisbiy namlikda oshiradi, bu esa o'z navbatida issiqxona effektini oshiradi. Shunday qilib, ijobiy fikrlar mavjud.
Metan
Dengiz tubida to‘plangan metanning ulkan chiqishi Yerni 55 million yil avval Selsiy bo‘yicha 7 darajaga qizdirgan
Hozir ham xuddi shunday bo'lishi mumkin - bu taxminni NASA tadqiqotchilari tasdiqladi. Qadimgi iqlimning kompyuter simulyatsiyalaridan foydalanib, ular metanning iqlim o'zgarishidagi rolini yaxshiroq tushunishga harakat qilishdi. Issiqxona effekti bo'yicha ko'plab tadqiqotlar hozirda karbonat angidridning bu ta'sirdagi roliga qaratilgan, garchi metanning atmosferada issiqlikni saqlab qolish potentsiali karbonat angidriddan 20 baravar yuqori.
Gazda ishlaydigan turli xil maishiy texnika atmosferadagi metanning ko'payishiga yordam beradi
Oxirgi 200 yil ichida atmosfera metanining miqdori botqoqliklar va nam pasttekisliklardagi organik qoldiqlarning parchalanishi, shuningdek, sun'iy ob'ektlar: gaz quvurlari, ko'mir konlari, sug'orish va gaz chiqindilarining ko'payishi natijasida sizib chiqishi tufayli ikki baravar ko'paydi. chorvachilikdan. Ammo metanning yana bir manbai bor - dengiz tubida muzlatilgan holda saqlanib qolgan okean cho'kindilarida parchalanadigan organik qoldiqlar.
Odatda past haroratlar va Yuqori bosim okean ostida metanni barqaror holatda saqlang, lekin bu har doim ham shunday emas edi. 55 million yil oldin sodir bo'lgan va 100 ming yil davom etgan kechki paleotsen termal maksimali kabi global isish davrlarida litosfera plitalarining, xususan Hindiston yarimorolining harakati dengiz tubida bosimning pasayishiga olib keldi. metanning katta miqdorda chiqishiga olib keladi. Atmosfera va okean isishi boshlangani sababli, metan chiqindilari ko'payishi mumkin. Ba'zi olimlarning fikricha, hozirgi global isish xuddi shu stsenariy bo'yicha - agar okean sezilarli darajada isinsa, voqealar rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Metan atmosferaga kirganda, u kislorod va vodorod molekulalari bilan reaksiyaga kirishib, karbonat angidrid va suv bug'larini hosil qiladi, bu ikkalasi ham issiqxona effektini keltirib chiqarishga qodir. Oldingi prognozlarga ko'ra, barcha ajralib chiqadigan metan taxminan 10 yil ichida karbonat angidrid va suvga aylanadi. Agar shunday bo'lsa, unda karbonat angidrid kontsentratsiyasining ortishi sayyoramizning isishining asosiy sababi bo'ladi. Biroq, o'tmishga havolalar bilan fikrni tasdiqlashga urinishlar muvaffaqiyatsiz tugadi - 55 million yil oldin karbonat angidrid konsentratsiyasining ko'payishi izlari topilmadi.
|
| |
Mavzu : Garmonik ossillyator energiyasi. Fure teoremasi to‘g‘risida tushuncha. So‘nuvchi va majburiy tebranishlar. Rezonans

|
Mavzu : Garmonik ossillyator energiyasi. Fure teoremasi to‘g‘risida tushuncha. So‘nuvchi va majburiy tebranishlar. Rezonans
|
bet | 12/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokiMavzu : Garmonik ossillyator energiyasi. Fure teoremasi to‘g‘risida tushuncha. So‘nuvchi va majburiy tebranishlar. Rezonans.
Har qanday qattiq jism tashqi kuch ta’sirida o’z shakli va o’lchamlarini o’zgartiradi. Bu hodisaga deformatsiya deyiladi. Deformatsiyalar elastik va plastik bo’ladi. Agar tashqi kuch ta’siri to’xtagandan so’ng, jism dastlabki shakli va o’lchamlarini qayta tiklasa, bunday deformatsiya elastik deformatsiya deyiladi. Tashqi kuch ta’siri to’xtagandan so’ng jismda qoldiq deformatsiya qolsa, deformatsiya plastik bo’ladi. qattiq jismlardagi barcha deformatsiyalar ikki asosiy deformatsiyaga keltirilishi mumkin. Bu deformatsiyalar cho’zilish (yoki siqilish) va siljish deformatsiyalaridir. Elastik deformatsiyani ko’ramiz. Deformatsiyani xarakterlash uchun kuchlanish R kattaligi kiritiladi. Kuchlanish bo’ylama cho’zilish deformatsiyasida jismning yuza birligiga ta’sir etadigan kuchga teng.
P, (3.25)
bu yerda Fn - jism yuzasiga ta’sir etayotgan kuch, S —jism yuzasi.
Bo’ylama cho’zilishda jismning deformatsiya natijasida uzaygan qismi ni jismning dastlabki uzunligi l0 ga nisbatini nisbiy uzayish deyiladi va u kuchlanish R ga proporsional bo’ladi.
Fel -kx a P , (3.26)
bu yerda, a - elastiklik koeffitsienti deyiladi. Elastiklik koeffitsienti a ga teskari bo’lgan kattalik YUng moduli yoki
elastiklik moduli deyiladi va ye harfi bilan belgilanadi. YUng moduli ye son jihatdan birga teng bo’lgan nisbiy uzayishni hosil qilish uchun kerak bo’ladigan kuchlanishga teng. Elastiklik koeffitsienti a son jihatdan bir birlik kuchlanish ta’siridagi nisbiy uzayishga teng. Elastik deformatsiyada jism potensial energiyaga ega bo’ladi.
U yoki bu darajada takrorlanuvchanligi bilan ajralib turadigan jarayonlarga tebranishlar deyiladi. Takrorlanayotgan jarayonning fizik tabiatiga qarab tebranishlar mexanik, elektromexanik, elektromagnit va boshqalarga ajraladi. Biz mexanik tebranishlarni ko’ramiz. Tebranishlar erkin (yoki xususiy) tebranishlar, majburiy tebranishlar, avtotebranishlar va parametrik tebranishlarga bo’linadi.
Muvozanat holatidan chiqarilganidan so’ng, o’zicha tebranadigan sistemadagi tebranishlarga erkin yoki xususiy tebranishlar deyiladi. Masalan, matematik mayatnikning tebranishi erkin tebranishlarga misol bo’ladi.
Tebranishlar sinus yoki kosinus qonuni bo’yicha sodir bo’lsa, bunday tebranishlarga garmonik tebranishlar deyiladi. Garmonik tebranishlar tenglamasi shunday yoziladi: XAcos
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu : Garmonik ossillyator energiyasi. Fure teoremasi to‘g‘risida tushuncha. So‘nuvchi va majburiy tebranishlar. Rezonans
|
Kungaboqar va maxsar moylarini rafinatsiyalash

108
kislotalarining oson eriydigan sovunli plyonkalari ko’pincha emulsiya hosil
bo’lishiga olib keladi.Shunday qilib, zig’ir va kanop moylarini rafinatsiyalash
maksimal miqdorda uglevod kompleksi ,fosfatidlardan tozalash, xlorofil va
karatinoidlarni parchalash va ajratish, erkin yog’ kislotalaridantozalashga qaratilgan
bo’lishi kerak.Olinayotgan moy qaysi maqsadda qo’llanishiga qarab texnologik
rejim aniqlanadi.Masalan, lak moyini olish uchun uni frsfatid uglevod kompleksilan
tozalash bilan, kul miqdorini kamaytirish zarur. Shuning uchun, bunday moyni
adsorbsion oqlash mumkin emas.
SEGNETOELEKTRIKLAR - Mavzu : Metall, vakuum va gazlardagi elektr toki

|
Mavzu : Metall, vakuum va gazlardagi elektr toki
|
bet | 22/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokiSEGNETOELEKTRIKLAR Tajribalarda aniqlanishicha, bir qator kristall dielektriklar tashqi maydon bo‘lmaganda o’z-o’zidan (spontan) qutblanish xossasiga ega ekan. Bu hodisa dastlab segnet tuzi (vino kislotasining ikkilangan kaliy-natriy tuzi: NaKC4H6O6 ·4H2O) deb ataladigan kristallda aniqlangani uchun shu moddalarning barchasi segnetoelektriklar deb yuritiladi. Segnetoelektriklar oddiy dielektriklardan bir qator xarakterli xossalari bilan farq qiladi. Birinchidan, oddiy dielektriklarda dielektrik singdiruvchanlik bir necha birlikka, ba’zilarida bir necha o‘nga (masalan, suv uchun 81) teng bo‘lgan vaqtda, segneto- elektriklarning dielektrik singdiruvchanligi bir necha mingga yetishi mumkin. Masalan, uy temperaturasida segnet tuzi uchun ning qiymati 10000 ga yaqin. Ikkinchidan, oddiy dielektriklarning har biri uchun dielektrik singdiruvchanlik muayyan bir qiymatga ega bo‘lgani holda segnetoelektriklarning dielektrik singdiruvchan- ligi tashqi
maydon kuchlanganligiga bog‘liq bo‘ladi: maydon kuchlanganligi ortib borishi bilan ham ortib boradi. Uchinchidan, segnetoelektriklarning qutblanishi faqat tashqi maydon kuchlanganligiga bog‘liq bo‘lmay, balki yana segnetoelektrikning maydonga kiritishdan avvalgi holatiga ham bog‘liq bo‘ladi. Bu shunga olib keladiki, bunda tashqi maydon kuchlanganligi nolga teng bo‘lganda moddaning qutblanishi to‘la yo‘qolmaydi, qoldiq qutblanish yuzaga keladi. Qoldiq qutblanishni yo‘qotish uchun segnetoelektrikni qutblantiruvchi maydonga teskari yo‘nalishda bo‘lgan maydonga kiritish kerak.Segnetoelektrik xossalari temperaturaga kuchli bog‘liq bo‘ladi. Har bir segnetoelektrik uchun shunday temperatura mavjudki, bu temperaturadan yuqoriroq temperaturada modda o‘zining segnetoelektrik xususiyatini yo‘qotadi va oddiy dielektrikka aylanadi. Bu temperaturani Kyuri nuqtasi deb ataladi. Masalan, segnet tuzining ikkita Kyuri nuqtasi bor: —15°C va +22,5°C. Bu temperaturalar bilan chegaralangan temperaturalar intervalidagina segnet tuzi segnetoelektrik xususiyatga ega bo‘ladi.
|
| |
MAVZU: Kristallar issiqlik o‘tkazuvchanligining mexanizmi. Issiklik uzatish turlari: issiklik o‘tkazuvchanlik, konveksiya va nurlanish

|
MAVZU: Kristallar issiqlik o‘tkazuvchanligining mexanizmi. Issiklik uzatish turlari: issiklik o‘tkazuvchanlik, konveksiya va nurlanish
|
bet | 19/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokiMAVZU: Kristallar issiqlik o‘tkazuvchanligining mexanizmi. Issiklik uzatish turlari: issiklik o‘tkazuvchanlik, konveksiya va nurlanish
Issiqlik o’tkazuvchanlik – jismning yuqori haroratli qismidan past haroratli qismiga energiyaning molekulalar harakati tufayli uzatilishi orqali haroratlarning tenglashishi.
Bunda modda siljishi ro’y bermaydi!
Issiqlik uzatishning bunday turi nafaqat qattiq jismlar, balki suyuqlik va qazlar uchun ham o’rinli.
Issiqlik uzatish turlari. Issiqlik o’tkazuvchanlik.
Turli moddalarda issiqlik o’tkazuvchanlik turlicha.
Metallarda issiqlik o’tkazuvjanlik eng yuqori, ammo turli metallarning issiqlik o’tkazuvchanligi turlichadir.Suyuqliklarda issiqlik o’tkazuvchanlik metallarga nisbatan kamroq, gazlarda esa suyuqliklarga nisbatan kamroq bo’ladi.
Issiqlikni eng kam o’tkazuvchi – havodir.
Issiqlikdan himoyalovchi materiallar molekulalar harakatini sekinlashtiradi.
Quruq havoda molekulalar harakati juda sust bo’ladi.
Shuning uchun ham qurulish materiallarini yaratishda asosiy talab– materialning g’ovakliklarida havo qoldirish hisoblanadi.
Ular kattalashtirilganda quyidagicha ko’rinadi:PENOPLAST BAZALT MATO
PENOOYNA
Issiqlik uzatish turlari. Konveksiya.Konveksiya – issiqlik uzatishning shunday turiki, bunda energiya moddaning siljishi(oqimi) orqali uzatiladi.Konveksiya suyuqlik va gazlarda kuzatiladi. Konveksiya Majburiy konveksiya Tabiiy konveksiya
Kunduzgi va tungi shabada Issiqlik uzatish turlari. Issiqlik o’tkazuvchanlik. Nurlanish – issiqlik uzatishning shunday turiki, bunda energiya elektromagnit to’lqinlar orqali uzatiladi. Nurlanish hatto vaakumda ham ro’y beradi. Jismlarning oq va qora yuzalari nurlanishni turlicha yutadi. Qora rangli yuza nurlarni yaxshi yutish bilan birga yaxshi nirlanadi ham. Oq rangli yuza nurlarni kam yutishi bilan birga yomon nurlantiradi ham
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
MAVZU: Kristallar issiqlik o‘tkazuvchanligining mexanizmi. Issiklik uzatish turlari: issiklik o‘tkazuvchanlik, konveksiya va nurlanish
|
Issiqlik uzatishning hamma turlari bir joyda! konveksiya

|
Issiqlik uzatishning hamma turlari bir joyda! konveksiya
|
bet | 20/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokiIssiqlik uzatishning hamma turlari bir joyda! konveksiya
Issiqlik o’tkazuvchanlik Nurlanish .Elektroplitaga idishda suv qo’yilgan. Idishdagi suvning isishi nima hisobiga ro’y beradi? Nurlanish va konveksiya Konveksiya va issiqlik o’tkazuvchanlik Issiqlik o’tkazuvchanlik konveksiya
Xonada stol ustida bir xil o’lchamli ikkita metall va plastmassa shariklar turibdi. Ushlab ko’rilganda qaysi sharik sovuqroq tuyiladi? Javobingizni tushuntiring.
1. Metall shar sovuqroq tuyuladi, chunki uning temperaturasi past bo’ladi..
2.Metall shar sovuqroq tuyuladi, chunki metallarda issiqlik o’tkazuvchanlik yuqori.
Issiqlik almashinish, issiqlik uzatish—issiqroq jismdan sovuqroq jismga issiqlik uzatilishi bilan bogʻliq boʻlgan oʻz-oʻzidan yuz beruvchi qaytmas jarayon; mikrozarralarning tartibsiz harakati bilan boglik boʻlgan, energiyasining bir jismdan ikkinchi jismga mikroskopik ish bajarmasdan uzatilishiga olib keluvchi jarayonlar majmui. I. a. issiklik oʻtkazuvchanlik, konveksiya va radiatsiya yoʻli bilan sodir boʻladi. Isituvchi sirt issiklik uzatuvchi sirt deb ataladi. I. a. da suyuqlik yoki gaz (bugʻ) ish muhiti hisoblanadi. I. a. nazariyasi energiyani uzatish haqidagi taʼlimotning bir qismi boʻlib, texnik termodinamika bilan birga issiklik texnikasining nazariy asosini tashkil qiladi. Bugʻ qozonlarida, bugʻ va gaz turbinalarida, pechlarda I. a. hodisasi roʻy beradi. Tabiatda uzluksiz I. a. yuz berib turadi. I. a. ning nazariy va amaliy masalalari issiqlik texnikasida oʻrganiladi. [1]
Issiqlik asosan 3 xil usulda tarqaladi:
Issiqlik oʻtkazuvchanlik 2) Konveksiya 3) Issiqlik nurlanish
Issiqlik Uzatish Turlari: Issiqlik Uzatish Koeffitsienti
Har qanday moddiy tana oshirish va kamaytirish mumkin issiqlik kabi xususiyatlarga ega. issiqlik moddiy modda emas: uning ichki energiyasi bir qismi sifatida, u tufayli molekulalar harakati va o'zaro uchun sodir bo'ladi. turli buyumlar farq qilishi mumkin issiqlik beri, issiqlik kichik miqdori bilan bir moddaga bir qizg'in moddaning issiqlik o'tkazish jarayoni bor. Bu jarayon issiqlik deyiladi. Asosiy issiqlik uzatish turlari, va faoliyat mexanizmlari Ushbu maqolada muhokama qilinadi.
|
| |
Rezonans - Mavzu : Metall, vakuum va gazlardagi elektr toki

|
Mavzu : Metall, vakuum va gazlardagi elektr toki
|
bet | 13/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokiRezonans (lotincha: resono — „aks-sado beraman“, „javob beraman“) — tebranish (elektr, mexanik) konturida majburiy tebranish amplitudasi eng yuqori (maksimum) qiymatga yetganda sodir boʻladigan hodisa. Masalan, tizimning barcha parametrlari oʻzgarmas va bu tizim xususiy tebranish chastotasi tashqi kuch davri sinusoidal boʻlsa, yaʼni tizim xususiy tebranish chastotasi tashqi kuch chastotasiga mos kelsa, rezonans hodisasi roʻy beradi. Rezonansning foydali va zararli tomonlari bor (Masalan, radiotexnikada foydali boʻlsa, inshootlarda zararli).
Rezonans fizikada koʻp uchraydi (toʻlqinlar rezonansi, kuchlanish rezonansi, toklar rezonansi). Tebranish konturida tok kuchi faza jihatdan tashqi elektr yurituvchi kuchga teng kelib qolgan hollarda ham rezonans roʻy beradi.
Rezonans aksariyat tabiatda kuzatiladi. Barcha inshootlar, binolar va mashinalar oʻz xususiy tebranishlariga ega. Shuning uchun tabiatda yuz beradigan davriy tashqi taʼsirlar ularda rezonansni paydo qilishi mumkin. Masalan, koʻprik ustidan poyezd oʻtganda yuz beradigan davriy zarb (silkinish) kuchlari taʼsirida rezonans paydo boʻladi. Rezonans hodisasi koʻprik, poydevor, mashinalarga zararli taʼsir qiladi, hatto ularni buzib yuborishi ham mumkin. Shuning uchun rezonansga qarshi maxsus tadbirlar koʻriladi, zarblarni yumshatkichlar, amortizatorlardan foydalaniladi. Radiotexnikada rezonans radiostansiyaning bir xil (zarur) signallarini boshqa (xalaqit) signallaridan ajratib olishga imkon beradi.
REZONANS (lot. resono — akssado beraman, javob beraman) — tebranish (elektr, mexanik) konturida majburiy tebranish amplitudasi eng yuqori (maksimum) qiymatga yetganda sodir boʻladigan hodisa. Mac, tizimning barcha parametrlari oʻzgarmas va bu tizim xususiy tebranish chastotasi tashqi kuch davri sinusoidal boʻlsa, yaʼni tizim xususiy tebranish chastotasi tashqi kuch chastotasiga mos kelsa, Rezonans hodisasi roʻy beradi. Rezonansning foydali va zararli tomonlari bor (Mas, radiotexnikada foydali boʻlsa, inshootlarda zararli).
Rezonans fizikada koʻp uchraydi (toʻlqinlar R. si, kuchlanish Rezonanssi, toklar Rezonanssi). Tebranish konturida tok kuchi faza jihatdan tashqi elektr yurituvchi kuchga teng kelib qolgan hollarda ham Rezonans roʻy beradi.
Rezonans aksariyat tabiatda kuzatiladi. Barcha inshootlar, binolar va mashinalar oʻz xususiy tebranishlariga ega. Shuning uchun tabiatda yuz beradigan davriy tashqi taʼsirlar ularda Rezonansni paydo kilishi mumkin. Mas, koʻprik ustidan poyezd oʻtganda yuz beradigan davriy zarb (silkinish) kuchlari taʼsirida Rezonans paydo boʻladi. Rezonans hodisasi koʻprik, poydevor, mashinalarga zararli taʼsir qiladi, hatto ularni buzib yuborishi ham mumkin. Shuning uchun Rezonansga qarshi maxsus tadbirlar koʻriladi, zarblarni yumshatkichlar, amortizatorlardan foydalaniladi. Radiotexnikada Rezonans radiostansiyaning bir xil (zarur) signallarini boshqa (xalaqit) signallaridan ajratib olishga imkon beradi.
|
| |
Mavzu : Atmosferadagi issiqlik muvozanati o‘zgarishining sayyora iqlimiga ta'siri, parnik effekti

|
Mavzu : Atmosferadagi issiqlik muvozanati o‘zgarishining sayyora iqlimiga ta'siri, parnik effekti
|
bet | 16/27 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 144,61 Kb. | | #111248 |
Bog'liq Mavzu Metall, vakuum va gazlardagi elektr tokiMavzu : Atmosferadagi issiqlik muvozanati o‘zgarishining sayyora iqlimiga ta'siri, parnik effekti.
Issiqxona effektining mexanizmini quyidagicha ta'riflash mumkin: Quyoshdan kelayotgan nurlanish ta'sirida qizib ketgan Yer yuzasi o'zi uzoq to'lqinli infraqizil (termal) nurlanish manbaiga aylanadi. Ushbu nurlanishning bir qismi kosmosga ketadi va bir qismi atmosferaning ba'zi gazlari tomonidan aks ettiriladi va sirt havo qatlamlarini isitadi. Bu hodisa issiqlikni ushlab turishga o'xshaydi shaffof kino issiqxonalar issiqxona effekti deb ataladi.
Erdagi hayot va barcha tabiiy jarayonlarning asosiy manbai Quyoshning nurlanish energiyasidir. Quyosh nurlariga perpendikulyar bo'lgan birlik maydonga birlik vaqt ichida sayyoramizga kiradigan barcha to'lqin uzunliklarining quyosh nurlanishining energiyasi quyosh doimiysi deb ataladi va 1,4 kJ / sm 2 ni tashkil qiladi. Bu Quyosh yuzasi chiqaradigan energiyaning ikki milliarddan bir qismidir. Yerga keladigan quyosh energiyasining umumiy miqdoridan atmosfera 20% ni o'zlashtiradi. Atmosferaga chuqur kirib, Yer yuzasiga yetib boruvchi energiyaning taxminan 34% atmosfera bulutlari, undagi aerozollar va Yer yuzasida aks etadi. Shunday qilib, quyosh energiyasining 46% er yuzasiga etib boradi va u tomonidan so'riladi. O'z navbatida, quruqlik va suv yuzasi uzoq to'lqinli infraqizil (issiqlik) nurlanishni chiqaradi, bu qisman kosmosga chiqadi va qisman atmosferada qoladi, uning tarkibidagi gazlarda qoladi va havoning sirt qatlamlarini isitadi. Yerning koinotdan bu tarzda ajratilishi tirik organizmlarning rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratdi.
Quyosh nuri sayyora yuzasi va uning atmosferasi tomonidan so'riladi (ayniqsa, yaqin UV va IQ hududlarida radiatsiya) va ularni isitadi. Sayyoraning qizigan yuzasi va atmosfera uzoq infraqizil diapazonda tarqaladi: masalan, Yerda termal nurlanishning 75% 7,8-28 mikron, Venera uchun - 3,3-12 mikron oralig'ida tushadi.
Spektrning ushbu hududida yutadigan gazlarni o'z ichiga olgan atmosfera (issiqxona gazlari - H 2 O, CO 2, CH 4 va boshqalar) uning yuzasidan kosmosga yo'naltirilgan bunday nurlanish uchun sezilarli darajada shaffof emas, ya'ni u IR diapazonida katta optik qalinlikka ega.Bunday shaffoflik tufayli atmosfera yaxshi issiqlik izolyatoriga aylanadi, bu esa, o'z navbatida, so'rilgan quyosh energiyasining kosmosga qayta chiqishiga olib keladi. atmosferaning sovuq qatlamlari.Natijada, Yerning radiator sifatidagi samarali harorati uning sirt haroratidan pastroq bo'lib chiqadi.
Shunday qilib, er yuzasidan keladigan kechiktirilgan termal nurlanish (issiqxona ustidagi plyonka kabi) issiqxona effektining majoziy nomini oldi. Issiqlik nurlanishini ushlab turadigan va issiqlikning kosmosga chiqishiga to'sqinlik qiladigan gazlar issiqxona gazlari deb ataladi.
|
| |
Hid va ta’mni reversiyasi - Toshkent kimyo-texnologiya instituti y. Q. Qodirov, A. T. Ruziboyev, A. A. Abdurahimov...

128
Ammo, bu atama (termin) sodir bo’lgan hodisani to’liq
anglashga imkon
bermaydi. Ko’p yillik kuzatuvlar shuni ko’rsatadiki, yaxshilab dezodorasiya
qilingandan so’ng, yog’ni ta’mi va hidini boshlang’ich
holiga qaytishi-tiklanishi
(reversiya) kuzatilmaydi.
Yog’ tarkibida past molekulyar gliseridlar oksidlanish mahsulotlari, hamroh
moddalar, digliseridlar, shuningdek qo’shbog’li yog’ kislotalari bo’lishi
dezodorasiyadan keyingi hid va ta’mining hosil bo’lishiga sabab bo’lishi mumkin.
Rafinatsiya jarayonini ehtiyotsizlik bilan olib
borish natijasida qolgan
mahsulot (sovun qoldiqlari,
temir tuzlari, adsorbent,
uskuna devorlaridagi
kuyindi)lar ham dezodorasiyani kamchiliklarini ko’paytirishi mumkin.
Qanchalik o’rta molekulyar gliserid miqdori ko’p bo’lsa, shunchalik yog’
dezodorasiyadan so’ng barqaror bo’ladi.
Oksidlanish jarayoni natijasida yog’ni ta’mida achqimtil salistыy va boshqa
ta’miga xos o’zgarishlar bo’lishi mumkin.
Yog’lar tarkibida ko’p miqdorda o’ta to’yinmagan kislotalar mavjud bo’lsa,
oksidlanish ko’proq bo’ladi.
Oksidlanish jarayoni quyidagicha boradi:
1) 4RN + O
2
4R + 2H
2
O
2) R + O
2
RO
2
3) RO
2
+ RH RO
2
H + R
Erkin uglevodorod radikali kislorod molekulasi bilan reaksiyaga kirishishi
mumkin. Shu bilan zanjir reaksiyani davom etirish va gidroperekisning yig’ilishi
erkin valentlik tugamaguncha davom etadi va zanjir uziladi.
RO
2
+ RO
2
zanjir uzilishi
Gidroperekis – spirt va ketonga bo’linadi. Ingibitor (fenol xarakteriga ega
bo’lgan naftellar, aminior, xinonlar) oksidlanish jarayonini to’xtitishi mumkin
(zanjirlarni uzish bilan).
Ayniqsa tabiiy ingibitorlar – tokoferolning saqlanishiga e’tibor berish kerak.
129
Sovun qoldiqlari, metallar, adsorbentlar va boshqa aralashmalar dezodorasiya
qilingan yog’ sifatiga va to’liq dezodorasiyaga salbiy ta’sir qiladi. Temir perekisni
hosil bo’lishiga imkon beradi. Yog’ga misning salbiy ta’siri temirga qaraganda 10
marta kuchli bo’ladi.
Yog’ni metallar ta’siridan himoya qilish maqsadida
ularga limon kislotasi
qo’shiladi.
-rasm. FG-GPON-OLT stansiya OLT qurilmasi

144
nafaqat video xizmatlarini, balki interaktiv va integratsiyalangan
xizmatlarni taqdim etishga imkon beradi. DSL tehnologiyasi IPTV
xozmatlarini taqdim etish uchun imkoniyatga ega. Chunki ADSL 2+
varianti IPTV uchun etarli uzatish tezligini ta’minlash imkonini beradi.
Keng tarmoqli tarmoqlarni rivojlantirish yangi zamonaviy paketli
telefoniya xizmatlariga yo'l ochib beradi. Tahlilchilarning fikriga ko'ra,
klassik telefon tarmoqlarida mavjud bo'lmagan xizmatlarning paydo
bo'lishi "All Over IP" kontseptsiyasiga o'tishning asosiy vositasi bo'ladi.
Qisqa matnli xabarlarni uzatish uzoq vaqt mobaynida mobil aloqa
tarmoqlarida va Internet tarmog'ida aloqaning ajralmas qismiga aylandi.
Ularning mashhurligi yaqin keluvchi NGN tarmog'ida davom etishini
taxmin qilish mantiqan to’g’ridir. Bu ikkita xizmat:
Yagona xabarlashuv - universal xabarlarni uzatish. SMS,
EMS, MMS yoki videolar kabi xabarlarni yuborish qobiliyatini beradi;
Tezkor xat yozish - lahzali xabar almashish. Ikki yoki undan
ortiq abonentlar o'rtasida (elektronik analogi) matnli xabarlarni uzatish
imkonini beradi.
Bunday xizmatlarni faqat IP-tarmog'iga ulanganda va ular yuqori
polosa kengligi talab qo’ymaganligi uchun SHDSL texnologiyasi
asosida amalga oshirilishi mumkin.
Videokonferensaloqa va videotelefonlarni qo'llab-quvvatlaydigan
mobil telefonlar ommaviy bozorida paydo bo'lishi bilan korporativ
sektordan xususiy sektorga video-telefoniya va videokonferensaloqa
xizmatlarini ko'rsatish imkoniyati paydo bo’ldi. DSL tehnologiyasi ham
statsionar holatda videokonferensiya’ning yuqori sufatini ta’minlash
imkoniga ega. Bunday hizmat uchun simmetrik ma’lumot uzatish
tezligini ta’minlay oluvchu DSL variant qo’llanilishi lozim.
SIP protokol - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

151
sodda, lekin telefonlar bilan o‘zaro ishlashini tashkil qilsh uchun kamroq
mos keladi.
Shuning uchun SIP protokoli IP-telefoniya xizmatlarini ko‘rsatish
uchun Internet xizmatlarining yetkazib beruvchilari ko‘proq mos keladi,
bunda ushbu xizmatlar paketining qismi hisoblanadi.
Modifikatsiyalangan SIP-T protokoli (SIP for Telephony) 7-son
UKS signalizatsiya’ni SIP protokoli bilan integratsiya qilish maqsadida
yaratilgan edi. SIP-tarmoqning 7-son UKS tarmog‘i bilan o‘zaro ishlash
uzeli SIP-xabarda ISUP xabarini inkapsullaydi va ISUP xabarlaridan
axborot qismini SIP xabarlar sarlavhasiga transportlashni ta'minlash
uchun translyasiyalaydi.
MGCP.
Media Gateway boshqaruv protokoli. MGCP Mediya
shlyuzlarni boshqarish uchun ishlatiladi.
Bu protokol barcha chaqiriqlarni qayta ishlash mantig'i shlyuzdan
tashqarida joylashgan arhitekturalar uchun mo'ljallangan va nazorat
MGC yoki chaqiriqlar agenti kabi tashqi qurilmalar tomonidan amalga
oshiriladi.
MGCP chaqiruv modeli MG tarmoq shlyuzlarini bir-biriga
ulanishlari mumkin bo’lgan so'nggi nuqtalar majmuasi sifatida ko'rib
chiqadi. Oxirgi nuqta fizik (analog telefon liniyasi yoki raqamli
magistral) yoki virtual (UDP / IP-ulanish orqali ma'lumotlar oqimi)
bo'lishi mumkin.
MEGACO / H.248 - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

152
BICC(Bearer Independent Call Control)
protokoli ITU
tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib NGN tarmog‘ida Softswitch larni
o‘zaro bog‘lanishlarida transport
tarmoqlarida signalizatsiya
axborotlarini
uzatilishini
ta'minlaydi.
Ushbu
protokol
Q1901
tavsiyanomasi orqali tavsiflanadi. Ammo bugungi kunda amaliy
jixatidan softswitch larni bog‘lashda BICC protokoli bilan birgalikda
SIP protokolining variyanti bo‘lgan SIP-T protokoli keng qo‘llanilishga
ega.
8.4-rasm. BICC protokolining ishlash tamoili
BICC protoli faoliyat yurituvchi
asosiy uzellar
(ISN) — interfeyga xizmat ko‘rsatish uzuli. U kanallar
kommutsiyasiga asoslangan tarmoqga ulanish interfeysini ta'miglaydi;
Tranzit uzeli (TSN) — Bitta softswitch tarmog‘i xududida BICC
protokoli asosida chaqiriq axborotlarnini tranzit va tranportirovkalash
fuksiyasini bajaradi.
Shlyuz uzeli (GSN) — ikki softswitch tarmog‘i
orasida BICC
protokoli asosida chaqiriq axborotlarnini va tranportirovka uchun
tarmoqlar aro shlyuz vazifasini bajaradi.
SIGTRAN.
SIGTRAN - bu NGN tarmog‘i orqali UFTT ning
an'anaviy telefaniya xizmatniti ta'minlanish uchun qo‘llaniladigan
protokollar tizimidir. Ya’ni bu UFTT da qo‘llaniluvchi OKS 7 va ISDN
tarmog‘ida qo‘llaniluvchi ISUP signalizatsiya
axborotlariga NGN
tarmog‘ida ishlov berilishini ta'minlaydigan protokollar majmuidir
SIGTRAN atamasi signaling va transport so‘zlarini kombinatsiyasi
xisobiga xosil qilingan bo‘lib bu signalizatsiya tizimi IETF ishchi guruxi
tomonidan yaratilgan. Bu signalizatsi tizimi ITU ning Q2719
tavsifnomasi bilan tavsiflanadi.
153
SIGTRAN protokollar guruxi tarkibi bir necha qismlardan iborat.
Mazkur protokollar tizimi quyidagi protokollardan tashkil topgan bo‘lib
ularning har biri OKS7 signalizatsiya tizimining ma'lum bir protokolini
NGN tarmog‘iga adaptatsiyasini ta'minlaydi:
M2PA;
M2UA;
M3UA;
SCTP;
TALI;
IUA;
SUA.
8.5-rasm. OKS 7 signalizatsiya tizimi protokollarini SUGTRAN
protokollariga adaptatsiyasi
Саноат маҳсулотлари - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

Саноат маҳсулотлари
Таъмирла-
надиган
буюмлар
Таъмирлан-
майдиган
буюмлар
Сарфланув-
чи буюмлар
Хом-ашё ва
табиий
ёнилғи
102
I guruhga – xom-ashyo, tabiiy yonilg‘i (foydali qazilmalar, tabiiy qurilish
materiallari, qimmat baho toshlar, minerallar va h.k.)lar tegishlidir.
II
guruhga – materiallar (yonuvchi-moylovchi materiallar, tekistil, engil, og‘ir
va boshqa sanoat uchun materiallar, o‘rmonchilik materiallari, elektr va radiotexnika
va sanoati materiallari va h.k.)
III
guruhga – sarf bo‘luvchi mahsulotlar (oziq-ovqat mahsulotlari, dori-
darmon vositalari va h.k.).
IV
guruhga – ta’mirlanmaydigan mahsulotlar (radiotexnika elementlari –
masalan, rezistorlar, kondensatorlar va boshqalar; mashinasozlik elementlari
mahsulotlari – masalan, gaykalar, boltlar, tishli g‘ildiriklar va boshqalar; dvigatellar
va bir martalik foydalaniladigan harakatlanuvchi qismlar; pirotexnika mahsulotlari
va boshqalar).
V
guruhga – ta’mirlanadigan mahsulotlar (radiotexnik qurimalar, texnologik
va sinov qurilmalari, qishloq xo‘jalik va transport mashinalar, va turli xil
maqsadlarga mo‘ljallangan kompleks va optik-mexanik tizimlar).
Sanoat mahsulotlarining birinchi sinfiga I, II, III; ikkinchi sinfiga esa IV, V
guruhlari mansubdir.
Mahsulotning ko‘rsatilgan tavsiflanishining qo‘llanishi quyidagi amallarni
bajarishda bir qator engilliklar yaratadi:
muayyan guruh mahsulotining birgina ko‘rsatkichining nomlarini
tanlashda;
mahsulotdan foydalanish sohasini aniqlashda;
bir yoki bir nechta asos bo‘luvchi namunalar sifatida tanlab olishda;
mahsulotning sifat ko‘rsatkichlari nomlariga davlat standartlarining
tizimlarini yaratishda.
Sifat tizimlarida mahsulot sifatini baholashning uslubiy asoslariga, ayniqsa,
mahsulotni majburiy va ixtiyoriy sertifikatlashtirishda alohida talablar qo‘yiladi,
bunda quyidagilar deyarli to‘liq ta’minlanadi:
mahsulotning iste’moldagi hamma xossalarini kompleks tahlili va xolisona
baholanishi, xavfsizliligi va ekologikligi namoyon bo‘lish imkoniyati;
103
keltirilgan baholanishga asoslanib, iste’molchi tomonidan mahsulotning
ishlatilishdagi va ekologikligidan xavfdan hamda mahsulot va uning sifatini
(amaldagi bozor sharoitida) noto‘g‘ri baholanish xavfidan ijtimoiy himoya qilishga
zamin yaratish.
Mahsulot sifatini boshqarish bu mahsulotni yaratish davrida, ekspluatatsiya
qilish jarayonida yoki iste’mol qilishda sifat ko‘rsatgichlarini kerakli darajada tutib
turish uchun harakatdir.
|
murakkab xossasiga - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

100
ta’mirlanuvchanligi va saqlanuvchanligi kabilar).
Mahsulot sifati
deganda, uning vazifasiga
binoan muayyan ehtiyojlarni
qanoatlantirishga yaroqliligini belgilaydigan xossalar majmuasi tushuniladi.
Mahsulot sifati, uni tashkil etuvchi buyum va materiallarning sifatiga bog‘liq.
Agar mahsulot mashinasozlik buyumlaridan tashkil topgan bo‘lsa, mahsulotning
sifatini
belgilovchi, uning ayrim buyumlarining hamda birxillik, o‘zaro
almashuvchanlik va boshqa shunday xossalarining majmuasidan tashkil topadi.
Masalan, paxta
terish mashinasining sifati, uni tashkil etuvchi dvigatelning,
shpindellarning, bolt va gaykalarning, g‘ildirak va undagi rezina kabilarning sifatiga
bog‘liq.
Mahsulot sifati
– o‘zida aniqlangan ehtiyojlarni
qanoatlantiruvchi uning
yaroqliligini ta’minlovchi xossalar majmuasini namoyon etadi. Mahsulotning har bir
xossa yoki bir necha xossalarining darajasini aniqlash sifat ko‘rsatkichlari
yordamida baholanadi. Bunda ulkan ko‘p xilli mahsulotlar turlari tavsiflovchi turli
xil xossalar mavjud va unda xuddi shuningdek, mahsulot sifati ko‘rsatkichlari ham
ko‘p bo‘ladi.
Mahsulotlarning murakkab xossasini tavsiflovchi, uning ehtiyojini, maqsadini
va topshiriqga binoan berilgan vazifalarni bajarishga
mahsulotning funksional
layoqatligi
deb ataladi.
Mahsulotning
badiiy
ifodalanishini,
shaklning
to‘g‘riligini,
kompozitsiyaning butunligini tavsiflovchi murakkab xossa
mahsulotning estetikligi
deb ataladi.
Sifatni boshqarish - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

104
Muomala va taqsimot bosqichida savdo xodimlari tovarlarni saqlash, tashish,
sotish sharoitlarini shunday yaratilishi kerakki unda mahsulot sifatida zarar etmasligi
kerak.
Bu bosqichda, mahsulotlar sifat ko‘rsatichlari bo‘yicha qabul qilinishi kerak.
Ekspluatatsiya va iste’mol qilish bosqichida tovarlarni to‘g‘ri ekspluatatsiya
qilish,
ularga xizmat qilish, sifatini tiklash, eskirgan mahsulotlarni chiqitga
chiqarish jarayonlarini tashkil qilish kerak.
Savdo bu haqidagi axborotni
xaridorlarga etkazishi kerak.
Bizni yurtimizda mahsulot sifatini boshqarishning yagona davlat tizimi
mavjuddir.
Uning asosiy maqsadi kam mablag‘ sarf qilgan holda yuqori sifatli mahsulot
ishlab chiqarishdir. Bunday maqsad faqat ilm-fan,
texnika yutuqlarini, ilg‘or
tajribani ishlab chiqarishga keng va izchil joriy qilishidagina amalga oshirishi
mumkin.
YUqoridagi tizim - davlat standarti asosida mahsulot ishlab chiqarishga
asoslangan.
Mahsulotni sifatini boshqarishning yagona davlat
tizimi keng assortimentli
yangi mahsulotni ishlab chiqishga va o‘zlashtirishga mo‘ljallangan. Bu tizim
Vazirlar Mahkamasi tomonidan amalga oshiriladi.
Mahsulot sifatini boshqarishni
Foydalanilgan va tavsiya etiladigan adabiyotlar

|
Foydalanilgan va tavsiya etiladigan adabiyotlarBog'liq Monografiya - Eshonqulova 2Foydalanilgan va tavsiya etiladigan adabiyotlar
1.
Karimov I.A. O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida. T.
O‘zbekiston, 1996 y.
2.
“Standartlashtirish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni. 1993 y.
3.
“Metrologiya to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni. 1993 y.
4.
“Mahsulot va xizmatlarni sertifikatlash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi qonuni. 1993 y.
5.
Ismatullaev P.R., Maqsudov A.N., Abdullaev A.X., Axmedov B.M.,
A’zamov A.A. Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish. Darslik -
Toshkent.: “O‘zbekiston” 2001. - 360b
6.
Abduvaliev A.A. i drugie. «Standartizatsiya, metrologiya, sertifikatsiya,
kachestvo» – T.: NIISMS, 2007 g.
7.
Abduvaliev A.A. i dr. Osnovы standartizatsii, sertifikatsii i upravleniya
kachestvom. Tashkent, 2005 g.
8.
Ismatullaev P.R., Kodirova SH.A. Metrologiya asoslari. O‘quv qo‘llanma.
Toshkent, “Tafakkur” nashriyoti 2012, -304 bet.
9.
Turchaninov V.I. Metrologiya, standartizatsiya, sertifikatsiya i upravlenie
kachestvom v promыshlennosti stroitelnыx materialov: Uchebnoe posobie. -
Orenburg: GOU OGU, 2004. - 128 s. Krыlova A.N. Osnovы metrologii,
standartizatsii i sertifikatsii. M.: Audit, 1998 g., YUNITI.
10.
SHishkin I.F. Metrologiya, standartizatsiya i upravlenie kachestvom. M.:
Izd. Standartov, 1990 g.
11.
Lifits N.M. Standartizatsiya, metrologiya i sertifikatsiya. M., 2002 g.
12.
Radkevich YA.M., Laktionov B.I. «Metrologiya, standartizatsiya i
vzaimozamenyaemost». Kniga 1, Izdatelstvo Moskovskogo Gosudarstvennogo
gornogo universiteta. Moskva, 1996 g.
13.
www.standart.uz
110
MUNDARIJA
SO‘Z BOSHI ..........................................................................................................
|
| |
O‘qish malakalari - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

O‘qish malakalari 1 Eshitgan hikoyalariga munosabat
bildiradi va savollar beradi
2 Rasmlar asosida eshitganlarining
asosiy joylarini aytib beradi
3 Badiiy asardan bir parcha eshitib,
uning nomini aytadi
4
Yoshiga mos she’rni yoddan aytib
beradi
5
Kitobni ehtiyotlab foydalanadi
3.3 Kichik soha:
Qo‘l barmoqlari mayda motorikasi 1 Chiziq, ilgak, belgilarning sodda
ko‘rinishlarini chizadi
2 Murakkab bo‘lmagan shakldagi narsa-
buyumlarni chizadi
3 Rasmlarni ustidan yurgizib chizadi va
bo‘yaydi
4
Andazalarni shtrixlaydi
5
Mayda qismlardan iborat konstruk-
torni yig‘adi
6 O‘rta kattalikdagi munchoqlarni ipga
tizadi
7
Belgilangan chiziqlar bo‘ylab qog‘ozni
qaychi bilan qirqadi
8 Belgilangan chiziqlar bo‘ylab qog‘ozni
tekis yirtadi
9 Qog‘ozni ikki qo‘llab burab aylantiradi
4 Bilish jarayonining rivojlanishi 4.1 Kichik soha:
Intellektual-bilish malakalari 1 Rasmlarni taqqoslaydi
2 2-3 belgi asosida guruhlaydi
3
Tirik jonzotlarning asosiy ehtiyojlarini
aytadi
(hayvonlar: oziqlanishadi, nafas olishadi, harakatlanishadi va hokazo)
69
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
№ Rivojlanish sohasi / Kutilayotgan natija Dastlabki Oraliq Yakuniy Peda- gog izohi K B T D K B T D K B T D 4
Suv, havoning hayot uchun ahamiya-
tini aytadi
5
Kunning turli vaqtini biladi va nutqida
to‘g‘ri ishlatadi
(tong, kun, kech, tun) 6 Yil fasllari tavsifini biladi
7
Atrofdagi olam bilan juda qiziqadi