nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
AUDITORLIK HISOBOTI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 66/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AUDITORLIK HISOBOTI – auditorlik tekshiruvining borishi, buxgalteriya hisobini yuritishning belgilangan tartibdan chetga chiqishlar, hisobotlardagi qonunbuzarliklar to‘g‘risidagi mufassal ma’lumotlardan, shuningdek auditorlik tekshiruvi o‘tkazish natijasida olingan boshqa axborotlardan iborat bo‘lgan va xo‘jalik yurituvchi sub’ekt rahbariga, mulkdorga yoki boshqa buyurtmachilarga taqdim etiladigan hujjat.
AUDITORLIK ISBOTI – yurutuvchi sub’ekt faoliyatini tekshirish jarayonida auditor tomonidan yig‘ilgan axborotlar va ularga asoslanib berilgan baho va xulosa.
AUDITORLIK KASBI – iqtisodiy faoliyat turi bilan shug‘ullanuvchi kasb bo‘lib, maxsus ruxsatnoma asosida tekshirishlar bilan shug‘ullaniladi. Auditorlik kasbi tadbirkorlikka kiradi.
AUDITORLIK LITSENZIYASI – vakolatli davlat organi tomonidan auditorlik tashkilotlariga (firmalariga) auditorlik faoliyatini amalga oshirish uchun berilgan huquqiy hujjat.
AUDITORNING MALAKAVIY SERTIFIKATI – vakolatli davlat organi tomonidan auditorga ma`lum malakaviy imtihonlar (sinovlar) topshirgandan keyin auditorlik faoliyati bilan shug‘ullanishga huquq beradigan hujjat. Auditorlik sertifikati 5 yil muddatga beriladi.
AUDITORNING MUNOSABATI – auditorning auditorlik tekshiruv bo‘yicha ularning natijalariga xolisona munosabati. Aslida bunday munosabat auditorlik xulosasida o‘z aksini topadi.
AUDITORLIK NAZORATI – 1) auditorlik tekshiruvchi orqali amalga oshiriladigan nazorat turi. Ushbu nazorat auditorlar tomonidan o‘tkaziladi; 2) A.n.— auditorlik faoliyatini amalga oshirish borasida litsenziyaga ega bo‘lgan auditorlik firmasi tomonidan o‘tkaziladigan mustaqil noidoraviy moliyaviy nazorat. Asosiy vazifasi buxgalteriya hisoboti va moliyaviy hisobotning haqqoniyligi, to‘liqligi va ishonchligi hamda moliyaviy qonunchilikka qay darajada rioya qilinganligini aniqlashdir. Banklar, sug‘urta tashkilotlari, birjalar, nobudjet va xayriya fondlari, ochiq tipdagi aksionerlik jamiyatlari, xorijiy kapital ishtirokidagi korxonalar, shuningdek, prokuratura va davlat nazorat organlarining topshirig`iga binoan har qanday korxona va tashkilotlar majburiy ravishda auditorlik nazoratidan o‘tkazilishi kerak. Auditorlik firmalari buxgalteriya hisoboti va soliq hisob- kitoblari, hisob ishlarini yuritish, loyihalarni moliyaviy ekspertiza qilish va h.k.lar bo‘yicha maslahat xizmatlarini ko‘rsatishi mumkin. Ularning bu xizmatlari tegishli to‘lov (haq) asosida amalga oshiriladi.
|
| |
KREDIT AKSEPT DASTURI - - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 450/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KREDIT AKSEPT DASTURI - veksel ta’minoti asosida kredit berish bilan bog‘liq dastur. Bunday dasturlar mahsulot ishlab chiqarish va uni sotish muddatlari o‘rtasidagi tafovutni tugatish maqsadida chetga mahsulot chiqaruvchiga kredit ajratishda qo‘llaniladi.
KREDIT AXBOROTI ALMASHINUVI — kredit byurosi, kredit axboroti sub’ekti, kredit axborotini yetkazib beruvchi va kredit axborotidan foydalanuvchining kredit tarixini shakllantirish hamda kredit hisobotini taqdim etish maqsadida kredit axborotini yig‘ish, unga ishlov berish, uni tahlil qilish, saqlash, taqdim etish, undan foydalanish va kredit axborotini himoya qilish borasidagi hamkorlik.
KREDIT AXBOROTI SUB’EKTI — kredit bitimi bo‘yicha tegishincha qarz oluvchi (qarz-dor), lizing oluvchi, kafil, kafolat beruvchi, garovga qo‘yuvchi, shuningdek sug‘urtalovchi sifatida ishtirok etuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs.
KREDIT AXBOROTIDAN FOYDALANUVCHI — kredit bitimi bo‘yicha tegishincha kreditor, lizing beruvchi, garovga oluvchi, shuningdek sug‘urta qildiruvchi sifatida ishtirok etuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs.
KREDIT AXBOROTINI YETKAZIB BERUVCHI — kredit axborotini kredit byurosiga taqdim etuvchi yuridik yoki jismoniy shaxs.
KREDIT BERISH — shartnoma tuzish yo‘li bilan amalga oshiriladigan amaliyot. Kredit shartnomasi bo‘yicha bir taraf bank yoki boshqa kredit tashkiloti (kreditor) ikkinchi tarafga fuqaro yoki yuridik shaxsga(qarz oluvchiga) shartnomada nazarda tutilgan miqdorda va shartlar asosida pul mablag‘lari (kredit) berish, qarz oluvchi esa olingan pul summasini qaytarish va uning uchun foizlar to‘lash majburiyatini oladi. Qonun hujjatlariga muvofiq kredit tashkilotlari bo‘lmagan tijorat tashkilotlarining kreditlashni amalga oshirishga yo‘l qo‘yilgan hollarda kredit shartnomasi to‘g‘risidagi qoidalar bunday tijorat tashkilotlari amalga oshiradigan kreditlash munosabatlariga nisbatan qo‘llanadi.
KREDIT BITIMI –1) kredit berishlik haqida tuzilgan shartnoma. Unga ko‘ra beriladigan kredit summasi, berish tartibi va muddati, olinadigan foizlar, kredit berish shartlari. Qaytarilish shartlari, taraflarning javobgarligi, ularning rekvizitlari belgilab qo‘yiladi; 2) K.b. — kredit berishni ko‘zda tutuvchi shartnoma. K.b. kredit summasi, tartibi va uni berish muddatlari, kreditlash shart-sharoitlari, foiz stavkasi hajmlari, tomonlarning mas’uliyati, kreditorlar va qarzdorlar, rekvizitlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi; 3) K.b. — kredit, qarz, lizing, faktoring, sug‘urta shartnomasi hamda pul mablag‘lari va boshqa mol-mulkni qarzga berishni, shu jumladan tovarlar, ishlar va xizmatlar uchun to‘lovni bo‘nak (oldindan to‘lash), kechiktirib yoki bo‘lib-bo‘lib to‘lash tarzida berishni nazarda tutuvchi boshqa shartnomalar; 4) Êredit kelishuvi (bitim) — kreditlarning miqdori, shakli va berish shartlarini aniqlovchi kelishuv (bitim).
|
| |
AVTOMOBILDA YO‘LBOSISH VAQTI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 73/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AVTOMOBILDA YO‘LBOSISH VAQTI — ish kunlarida odamlar ishga va ishdan uyga avtomobilda qatnaydigan palla. Avtomobilda yo‘l bosishdagi asosiy vaqt ertalab 7.30 dan 9.00 gacha va kechki soat 16.30 dan 19.30 qadar bo‘ladi. Ko‘chalar chetida joylashtirilgan reklamalardagi telefon raqamlari va internet sayti nomlari haydovchilarni qattiq chalg‘itishi, ularni qiyinchilik bilan tushunib qabul qilishini yodda tutish lozim. Boshqa tarafdan, eslab qolish oson bo‘lgan so‘zlar yoki jumlalardan, ayniqsa, ular bepul telefon raqamlari yoki web-saytlar nomi haqida ma’lumot bersa, foydalanish maqsadga muvofiq. Shubhasiz, reklama beruvchining maqsadi o‘z xabar va bildirishlari maqsadli auditoriyalar ong- shuuriga chuqurroq o‘rnashib qolishi, odamlar ko‘zlagan manzilga yetib borgan zahoti eng shimarib ishga kirishib ketishidir.
AVTONOM TA`RIF (grek.) – mavjud davlat tomonidan bir tomonlama, boshqa davlat bilan shartnoma tuzmasdan o‘rnatiladigan bojxona ta`rifi.
AVTONOMIYA (grek.) – umumdavlat konstitutsiyasida mustahkamlangan mustaqil boshqarish huquqi, davlat masalalarini yechish.
AVTORITAR KAPITALIZM (fr.) – asosiy resurslar hususiy mulk hisoblangan , hukumat esa keng miqyosda iqtisodiy jarayonni yo‘naltiradigan va tartibga soladigan iqtisodiy tizim.
AVTORITARIZM (fr.) – siyosiy rejim bo‘lib, bunda hokimiyatga bo‘lgan monopoliya boshqarishda ishtirok etishga boshqa guruhlarni qo‘ymaydigan bitta shaxsga, partiyaga yoki boshqa organga tegishli bo‘ladi.
AVUARLAR (fr.) – 1. Pul mablag‘lari, oltin, cheklar, veksellar, akkreditivlar va boshqa aktivlar bo‘lib, bularning hisobidan to‘lovlar o‘tkazilishi va ular egalarining majburiyatlari qoplanishi mumkin. 2. Chet el banklarida – korrespondentlarida bank hisoblarida turgan chet el valyutasidagi bank mablag‘lari. Bu mablag‘lar valyuta, qimmatbaho qog‘ozlar va oltindan iborat bo‘lishi mumkin. Qandaydir mamlakatga tegishli bo‘lgan shunday mablag‘lar jami uning chet el avuarlarini tashkil etadi. Ularning hisobidan to‘lovlar o‘tkaziladi va majburiyatlar qoplanadi, mamlakatlar o‘rtasidagi to‘lov oboroti amalga oshiriladi. Chet el avuarlarining holati va strukturasi xalqaro valyuta likvidliligiga bog‘liq bo‘ladi. Chet el avuarlari ular joylashtirilgan mamlakat yurisdiksiyasiga bo‘ysunadi. Avuarlar erkin (davlat va bank ixtiyorida bo‘lgan) va ma‘lum foydalanish rejimiga bo‘linadi.
AVULSIYA (fr.) – quruqlikdan ajralish, daryo oqimining o‘zgarishi, suv toshqini oqibatida yer uchastkasining tasodifan begona kishi ixtiyoriga o‘tib ketishi.
AXBOROT – bu ma’lumot va xabarlar to‘plami bo‘lib, mazmunan yangilik elementlariga ega bo‘ladi. Axborotlar o‘z navbatida boshqarish mehnatining quroli va tayyor mahsuloti ham hisoblanadi.
|
| |
AUKSION BAHO - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 68/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AUKSION BAHO — auksionlarda tovarlarni realizatsiya qilishda auksionist tomonidan e’lon qilingan dastlabki baholarning ko‘payish yoki kamayish tomon o‘zgarishi jarayonida tashkil topgan baho. A.b. yetarlicha e’tiborli va ishonchli, uni tashkil etish shart-sharoiti tahlil qilish imkonini beradi.
AUKSION SAVDO — bozor savdosi turi bo‘lib, bunda sotuvchi maksimal foyda olishni ko‘zlab sotishda ishtirok etuvchi bir qancha sotib oluvchilar bilan bevosita raqobatdan foydalanadi. A.s. sotiluvchi tovarning dastlabki bahosini belgilaydi, bu baho esa auksion davomida auksionda ishtirok etuvchi sotib oluvchilarning to‘lov qobiliyatidan kelib chiqqan holda o‘zining chegara darajasiga borganga qadar ko‘payib boradi.
AUKSION QOIDALAR — maxsus qoidalar bo‘lib, shularga mos ravishda auksionga tovarlar yetkazib berish, auksionda tovarlarni sotish, kontraktlarni to‘ldirish va sotib olingan tovarlarni olish amalga oshiriladi. Odatda A.q. auksion savdo ishtirokchilariga beriladigan maxsus axborot materiallarida to‘liq, ifoda etiladi. Asosiy A.q. har xil auksionerlar uchun eng tipik hisoblanadi, ya’ni vaqtni belgilash va tovarlarni qabul qilish tartibi, ularni ko‘rib chiqish muddati, savdoni o‘tkazish vaqti va tartibi, kontraktlarni to‘ldirish tartibi va tovarlarni olish kabi qoidalar.
AUKSIONER (nem.) — auksion ishtirokchisi.
AUKSIONIST (nem.) — auksionni o‘tkazuvchi shaxs. Qoidaga ko‘ra A. auksionni o‘tkazish uchun maxsus tayyorlangan shaxslar hisoblanadi. Ular tegishli auktsion savdolari qoidalarini bilgan, tashkil etish va o‘tkazish texnikasini egallagan bo‘lishlari, auksion orqali o‘tadigan tovarlar sifati va xususiyatlarini yaxshi tekshira oladigan bo‘lishlari, tovar bozorlarida baholar harakati tendensiyalari holatini va auksionlarda ishtirok etuvchi potentsial sotib oluvchilar — auksionerlar psixologiyasini hisobga olishlari kerak.
AUTENTICHNIY (grek.) — qandaydir hujjatning birinchi manbasidan kelib chiquvchi, mazmuni, matni bo‘yicha asliga mos keluvchi va u bilan bir xil kuchga ega bo‘luvchi haqiqiy matn.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Миралимов М.М., Абдуллаева Х.К., Назарова З.А. Стерил дорилар технологияси Тошкент.-2006.-209
2. Michael E. Aulton, Kevin M.G. Taylor Aulton’s Pharmaceutics The Design and
Manufacture ofMedicines. 4- edition, Churchill- Livingstone, London, Elsevier Ltd.- 2013.
3. Тихонов А.И., Ярных Т.Г. Технология лекарствю Харьков.-2002.- 704 с.
4.Краснюк И.И., Михайлова Г.В, Е.Т.Чижова Фармацевтическая технология.М.:-2004.-464 с.
5.Синёв Д.И., Марченко Л.Г., Синёва Т.Д. Спаравочное пособие поaптечной технологии лекарств.-С.Петербург 2001.-316 с.
6. Государственная фармакопея ХI-издания.- Т.1.-Москва, 1989.
|
AVLOD (ingl. Generation) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 72/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AVLOD (ingl. Generation) — davomiyligi 25 yilga teng bo‘lgan vaqtda yashagan yoshi bir-biriga yaqin bo‘lgan kishilar guruhi.
AVJ PALLA — marketingda kishilarning eng ko‘p adadi tele va radio eshittirishlarni ko‘radigan (tinglaydigan) tele va radio reklamalarni joylashtirish uchun eng foydali (eng qimmat) vaqt.
AVTARKIYA (grek. autarkeia o‘z- o‘ziga yetarli) - 1) bu o‘zini o‘zi mahsulotlar bilan ta’minlab, boshqalar bilan kamdan kam aloqaga kirishishdir. Asosan natural xo‘jalikka xosdir; 2) odatda, ma’lum mamlakat doirasidagi alohida xo‘jalik. Avtarkizm sharoitida mamlakat yo boshqa mamlakatlar bilan aloqa qilmaydi, yoki bu aloqalar o‘ta chegaralangan bo‘ladi; 3) mahdud, berk va o‘zini-o‘zi ta’minlovchi iqtisodiyotni barpo etish maqsadida boshqa mamlakatlar iqtisodiyotlaridan mamlakatning xo‘jalik yuritishda alohidalashuvi siyosati. Avtarkiyaning asosiy vositalari: olib kelinayotganda tovarlarga yuqori cheklovchi poshlinalar belgilanishi, iste’molbop tovarlar narxi oshirilishi, boshqa mamlakatlar bilan iqtisodiy va savdo aloqalarini rivojlantirishga to‘siqlar yaratilishidir. Avtarkiya amalda mamlakatda natural xo‘jalik yuritilishini anglatadi va muqarrar ravishda mamlakat o‘zini o‘zi yakkalab qo‘yishi va ananaviy tashqi iqtisodiy aloqalar boy berib qo‘yilishi yoxud barham topishini anglatadi. Avtarkiya mohiyatan marketingga zid bir hodisa bo‘lsada ayrim mamlakatlarda, masalan, XX asr davomida harbiy diktatura hukm surgan Argentina, Chili va Liviyada keyinchalik iqtisodiy rivojlanishga zamin hozirlab berdi.
AVTOBUS YONBOSHI: AVTOBUSNING YONBOSH DEVORLARI — avtobusning yonbosh devorlarida joylashgan gorizontal reklama maydonchalari bo‘lib, odatda, derazalar chizig‘idan pastda yoki derazalar oralig‘idagi sath yuzasidir. AVTOKRATIK RAHBAR (grek.) – ijrochilarga o‘z xohishini majburan qabul qildirmoq uchun yetarlicha hokimiyat ko‘lamiga ega bo‘lgan rahbar.
AVTOKRATIYA (grek.) – hokimiyatni bir qo‘lda jamlashga asoslangan holda iqtisodiyotni yoki korxonani boshqarish usuli.
|
| |
Xo‘jaligi va - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

77
!
!
!
O‘zingizni sinang!
Qoraqalpoqlarning mashg‘ulotlari ...
Qoraqalpoqlarda dehqonchilik ...
XIX asrda ham qoraqalpoqlarning ayrim ovullari-
da urug‘ munosabatlari mustahkam tarzda davom
etdi. Xitoy-qipchoq, mang‘it va kenagas qabilalari
tarkibidagi urug‘lar «o‘n to‘rt urug‘» – aris (urug‘)
birlashmasini tashkil qilgan. Arislar orasida eng
yirigi o‘n to‘rt urug‘ bo‘lsa, harbiy kuch borasida ikkinchi o‘rinda
shul-
luk va
joungurni birlashtirgan aris-qo‘ng‘irotlar turar edi. Ularda yer-suv
mulki, chorva mahsulotlari urug‘niki deb hisoblansa-da, urug‘ oqsoqol-
lari, ruhoniylar va biylar ning ulushi katta miqdorni tashkil qilgan. Bu hol
XIX asr ikkinchi yarmida tabaqalanish jarayonining kuchayishini yanada
tezlashtirdi.
Qoraqalpoq urug‘larini boshqarish biy va uning oqsoqollari qo‘lida
bo‘l gan. Urug‘ biylarini Xiva xonlari tayinlar va mansabga tayinlanganli-
gini tasdiqlovchi yorliq berar edi.
Biylar qo‘l ostidagi urug‘ a’zosini
jazolar, loyiq deb bilgan odamlariga
tortiq va had yalar in’om qilardi. Xiva
xonining ishon chini qozongan biylar-
ning vako latlari yanada kengaytirilib,
ularga alohida muruvvat ko‘rsatilgan.
XIX asrning ikkinchi yarmida bu-
tun qoraqalpoq urug‘larini bosh qa -
rish, soliqlarni undirish, harbiy xiz -
matni o‘tash majburiyatlariga doir ishlarni tar tib ga solish maqsadida
bek
larbegi la vo zimi tayin etilgan. Ayrim tumanlarni idora qilish uchun esa
xon o‘zining qarindosh-urug‘lari va ishonchli odamlarini qoraqalpoqlar
yashayotgan quyi Amudaryo va Orolbo‘yi hududlariga jo‘natib turgan.
Islom dini asoslarini qoraqalpoq xalqi orasida mustahkamlash, yoshlarini
Xiva madrasalariga jo‘natib turish uchun Xivadan musulmon ruhoniylari
ham jo‘natilgan.
Qoraqalpoqlarda urug‘chilik o‘ziga xos qadriyat
bo‘ lib, uning ta’siri oila va qarindoshchilik mu-
nosabatlarida ko‘zga tashlanib turar edi. Har bir
urug‘ o‘z qav mining mustahkamligini ta’minlashga intilgan.
Ta’lim vositalari - Tasdiqlayman” K. T. I. B. D. O’ M. Xolmurodov “ ” 2023-yil

|
Tasdiqlayman” K. T. I. B. D. O’ M. Xolmurodov “ ” 2023-yil
|
bet | 2/3 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #160676 |
Bog'liq 1.O\'quv amliyot tex xaritasi (1)Ta’lim vositalari
1
|
Tashkiliy qism
|
15
|
O’quvchilar davomatini tekshirish. O’quvchilarning va o’quv xonasi (ustaxonasi)ning mashg’ulotga
tayyorgarlik holatini ko’zdan
kechirish. Kamchiliklarni bartaraf qilish.
|
Kichik ma’ruza
|
Noutbuk
|
2
|
Kirish yo’l-yo’rig’i
|
35
|
Mashg’ulot mavzusi va maqsadini
hamda mashg’ulotdan kutilayotgan
natijalarni bayon qilish.
O’tilgan materiallar yuzasidan suhbat o’tkazish va yangi mavzuga bog’lash (savollar va o’quvchilar familiyasi ko’rsatiladi).
O’quvchlarga yangi mavzu bo’yicha xatti- harakat metodlarini ko’rsatishni taklif etish. Mustaqil ishni bajarish uchun yo’riqnoma berish.
O’quvchilarga yo’l-yo’riqli texnalogik xaritalarni berish va ish o’rinlariga taqsimlash.
Mustaqil ish bajarish uchun zarur bo’lgan xom-ashyo vamateriallarni tasdiqlangan meyyornoma asosida o’quvchilarga berish.
|
Bahs munozara
|
Kompyuterlar
ning ichki va tashqi
qurilmalari
|
3
|
O’quvchi-larning mustaqil ishlari, joriy yo’l-yo’riq
|
170
|
O’quvchilarning yo’l-yo’riqli texnalogik xaritalari yordamida mustaqil ishlarni bajarish. Ishlab chiqarish ta’lim ustasi tomonidan ish o’rinlari bo’yicha maqsadli aylanishlarni amalgam oshirish. Zarur hollarda o’quvchilarga mustaqil ishlarni bajarish yuzasidan yo’l-yo’riqlar berib borish hamda ularning faoliyatini baholash mezonlari asosida baholab borish.
|
|
|
| |
Ko‘z suspenziyalari - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

3.Test nazorat savollarini yechish
1. Metilsellyuloza va natriy - karboksimetilsellyuloza ko‘z tomchilar tarkibiga qanday maqsadda qo‘shiladi?
a. turg‘unlashtiruvchi moddalarb. ta’sirini uzaytiruvchi moddalar
с. рН ni me’yorlashtiruvchi moddalard. konservantlar
2. Ko‘z tomchilar ta’sirini uzaytiruvchi kanday zamonaviy yordamchi moddalarni bilasiz?
a. shaftoli,kungaboqar va o‘rik moylari в. o‘rik elimi, tragakant
s. baliq moyid . polivinol,metilsellyuloza,natriy KMS
3. Retseptda ko‘z tomchilar ta’sirini uzaytirish ko‘rsatilmagan bo‘lsa, ta’sirini uzaytiruvchi moddalar qo‘shiladimi?
a. yo‘q в. qo‘shiladi
c. agar ko‘z tomchi bitta moddadan tashkil topgan bo‘lsa qo‘shiladi
d. agar ko‘z tomchilar gipertonik bo‘lsa qo‘shiladi
4. Ko‘z polimer dorivor pardalar yordamida dorilarni ta’siri uzaytirilish mexanizmi nimaga asoslangan?
a. dori moddani metabolizm tezligini pasayishigaв. dori moddani biofaolligi oshishiga
с. dori moddani tanadan chiqib ketish tezligini kamayishiga
d. dori moddani dori turidan ajralib chiqish tezligini kamayishiga
5 “Okusert-40” oftalmologik TTS dan pilokarpin qanday tezlikda va qancha muddatda ajralib chiqadi?
a. 2 sutkada 40 mkg/soat;в. 3 sutkada 20 mkg/soat;
с. 24 soatda 40 mkg/soat;d . 7 sutkada 40 mkg/soat;
6. Farmatsiya amaliyotida tavsiya etilgan "Okusert-20" dori turi bu:
a. pilokarpin saqlovchi ta’siri uzaytirilgan polimer ko‘z pardasi;
в. pilokarpinni 20 mkg/soat tezlikda ajratib turuvchi oftalmologik terapevtik sistema;
с. ta’siri uzaytirilgan pilokarpin ko‘z surtmasi;
d . ta’siri uzaytirilgan pilokarpin ko‘z tomchilari;
7. Agar ko‘z tomchilarni izotonik xoliga keltirish uchun qo‘shiladigan modda ko‘rsatilmagan bo‘lsa qanday moddalardan foydalanilasiz.
a. faqat natriy xlorid в.faqat natriy benzoat
с. natriy xlorid, natriy sulfat, natriy nitratlardan
d. borat kislotasidan
8. Sulfatsil natriyning 30% ko‘z tomchisining turg‘unligini
ta’minlash uchun nima qo‘shiladi?
a. metabisulfit natriy va 1 M natriy ishqor eritmasi
в. trilon B va 1 M xlorovodorod kislota eritmasi
с. natriy tiosulfat va 1 M xlorovodorod kislota eritmasi
d. natriy benzoat
9.Keltirilgan polimer pardalardan oftalmologik pardani tanlang
a. apilak в. “Oblekol” с. trinitrolongd. sitizin pardasi
10. Ko‘z polimer pardalarni yaratish maqsadi:
a. dori moddani ta’sirini yo‘naltirish
в. dori moddani oldindan belgilangan tezlikda so‘rilishini ta’minlash
с. dori moddani ta’sirini uzaytirish va yo‘naltirish
d. dori moddani turg‘unligini oshirish
11.Oftalmologik TTS “Okusert-20” qancha muddat ta’sir ko‘rsatadi;
a. 24 soat в. 48 soat с. 3 sutkad. 7 sutka
12. "Okusert - 20" oftalmologik terapevtik sistemasidan ta’sir etuvchi moddasining ajralib chiqish tezligini nazorati qanday amalga oshiriladi?
a. osmotik bosim hisobiga в. konsentratsiyadagi farqi hisobiga
с. SFM hisobigad. polimer membrananing o‘tkazuvchanligi hisobiga
Aqliy hujum
  
Noutbuk - Tasdiqlayman” K. T. I. B. D. O’ M. Xolmurodov “ ” 2023-yil

Faliyat turlari
|
Asbob
uskunalar,
moslamalar,
materiallar.
|
Rasm (ko’rinish)
|
O’quvchilar_Ikki_qismga_bolish_va_bajarish____4._Tashqi_uskunalarni_turi'>O’quvchilar bajaradigan ishlar ketma-ketligi
|
1.Ma’lumotlarni saqlovchi disk
|
Noetbook , РМП-(Рабочее место преподавателя), Стабилизатор
|
|
O’quvchilar
saqlovchi disk bo’limlari haqida tushunchalar
|
2. Tizimli platadagi kеngaytirish slotlari
|
Блок бесперебойного питания
|
|
O’quvchilar saqlovchi disklarning amaliyotda sinab ko’rish
|
3. Ma’lumot saqlovchi disk
|
РМП-(Рабочее место преподавателя)
|
|
O’quvchilar
Ikki qismga bolish va bajarish
|
4. Tashqi uskunalarni turi
|
РМП-(Рабочее место преподавателя)
|
|
Tizimli platadagi intеrfеysning ajratish joylari
|
5. ona plataga tezkor xotira (RAM)ni joylashtirish
|
Noetbook , РМП-(Рабочее место преподавателя), Стабилизатор
|
|
O’quvchilar
ona plataga tezkor xotira (RAM)ni joylashtirish
|
XIX asr oxiridagi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

74
!
!
!
?
?
Bu qo‘zg‘olonlarda podsho hukumati o‘lka tub aholisining mustaqillik
va ozodlik yo‘lidan qaytmasligini, har qanday jabr-zulm, kuchli nazorat va
qattiq jazolar ularni ezgu niyatlaridan chekintirmasligini tushunib yetdi.
Mustamlakachi hukumat o‘lkani qo‘ldan chiqarmaslik uchun ehtiyotkor
va vazmin siyosat olib borish kerakligini anglab, kelgusida qo‘zg‘olonlar
ko‘tarilmasligi uchun har tomonlama ish ko‘rishga harakat qildi.
XIX asrning ikkinchi yarmidagi milliy-ozodlik harakatlari vatanimiz
tarixida milliy mustaqillik va ozodlik kurashi sifatida muhim o‘rin tu-
tadi. Bu davrdagi milliy-ozodlik harakatlari Po‘latxon, Qurbonjon dod-
xoh, Yetim xon, Darvishxon, Muhammad Ali eshon kabilar boshchiligida
bo‘lib o‘tdi.
XIX asrning ikkinchi yarmidagi milliy-ozodlik harakatlarida Turkis-
ton aholisining siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va milliy-ozodlik uchun ku-
rashlari o‘zaro birlashgan holda sodir bo‘ldi.
Xulosa qilib aytganda, XIX asrning ikkinchi yarmidagi milliy-ozodlik
harakatlari o‘lka aholisining ijtimoiy holati, milliy kelib chiqishidan qat’i
nazar, vatan mustaqilligi, yurt ozodligi, xalq erkinligi barchaning umu-
miy maqsadi ekanligini anglatadi.
Qo‘zg‘olonlar xarakteriga ko‘ra milliy-ozodlik ko‘rinishida yuz ber-
di, chunki bu qo‘zg‘olonlarning asosiy kuchi keng xalq ommasi bo‘lib,
ular mustamlakachilik tartiblariga qarshi mardonavor kurash olib bordi.
Ular yurtning haqiqiy fidoyi farzandlari ekanliklarini amalda isbotladilar
va jasoratlari bilan Vatan tarixi sahifalaridan munosib o‘rin egalladilar.
O‘zingizni sinang!
Qo‘zg‘olonlarda … qatnashdilar - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

75
V B O‘ l I m
XIX ASRNING IKKINchI yARmI – XX ASR
BOShlARIDA QORAQAlPOQlAR
21-§. XIX ASRNING IKKINchI yARmI – XX ASR
BOShlARIDA QORAQAlPOQlARNING hUDUDIy
JOylAShUVI VA IJTImOIy hAyOTI
Tarixan qoraqalpoqlar Ural, so‘ngra Volga bo‘y la-
rida, Orol atrofi hamda Sirdaryoning quyi havza-
lari etaklarida yashab kelganlar. Ularning ko‘chib
yashashlariga ko‘proq tashqi omillar sabab bo‘ldi. Nihoyat, ular XIX asr
boshlarida quyi Amudaryo havzasi, Orolning janub va janubi g‘arb to mon-
larida muqim hayot tarziga o‘ta boshladilar. Qoraqalpoqlar goh qozoq-
lar, goh turkmanlar hujumlariga uchrab, buning oqibatida Xiva xonligi
fuqaroligiga o‘tdilar. Quyi Amudaryoning katta cho‘l va suv chiqmagan
cho‘lga tutash sho‘rxok yerlarini ular o‘zlarining mashaqqatli mehnati
evaziga o‘zlashtirdilar. O‘troq hayotga o‘ta boshlagach, dehqonchilik bi-
lan shug‘ullanish qoraqalpoq lar hayo tida asosiy o‘rinni egallay boshladi.
Shunday bo‘lsa-da, chorvachilik ham qoraqalpoqlar hayotida yetakchi
sohalardan biri bo‘lib qolaverdi.
XIX asr o‘rtalarida qoraqalpoqlar Xiva xonligi hukmronligi ostida
bo‘lib, ular Amudaryoning har ikkala qirg‘og‘ida va Orol dengiziga qu-
yiladigan yer larda yashagan. Ularning soni o‘sha vaqtda taxminan 100
ming nafardan osh magan. Qoraqalpoqlarga berilgan yerlar xonlik mulki
sanalgan, ular bu yerlar uchun soliqlar to‘laganlar. Har xil majburiyat-
larni bajarganlar.
Qoraqalpoqlar urug‘larga bo‘lingan, ularda yerdan
foydalanish jamoa tariqasida kechar edi. Urug‘-
lar sug‘orish kanallari qazilishi uchun mas’ul
bo‘lishgan. Chorva xususiy mulk bo‘lgani bois unga urug‘ tam g‘asi uri-
lar va jamoa yaylovlarida boqilar edi. Qoraqalpoqlarning har bir ovul
aholisi bitta urug‘ga mansub edi. Qoraqalpoqlarni boshqarish qulayroq
bo‘lishi uchun Muhammad Rahimxon I «Qoraqalpoq ulusi»ni shakllan-
tirdi, barcha qoraqalpoq jamoalari ana shu ulusga kirgan. Ulusni boshqa-
rish xonning ixtiyorida edi. Urug‘lar va qabilalar ancha yirik guruhlarga
birlashtirilib, ularni boshqarish uchun xon saroyining oliy amaldorlari –
Xiva xonligining ko‘chmanchi aholisi

81
!
!
!
?
?
miyatini yaxshi tushunar edilar. Kelib chiqishi azaldan bir bo‘lgan ushbu
xalqlarda yagona turkiy zaminda birga yashash istagi ustunlik qilardi.
Podsho hukumati tomonidan Xiva xonligi protektoratga aylantiril-
gandan so‘ng Amudaryo bo‘limidagi qoraqalpoqlarga nisbatan jabr-zulm
kuchaydi. Biybozor va Nukus volostida mustamlakachilarga qarshi Bobo
Go‘klan boshchiligida xalq qo‘zg‘oloni jiddiy tus olib, qariyb o‘n yil
(1881–1891) davom etdi.
Dehqonlarning ahvoli og‘irlashishi oqibatida 1900-yil Nukus volosti
va Qo‘ng‘irot bekligida norozilik harakatlari amalga oshirildi. Bunday
harakatlar mustamlakachi hukumat tomonidan ayovsiz bostirildi.
O‘zingizni sinang!
muhammad Aminxon – ...
Otamurodxon – ...
Ernazarbiy – ...
Qo‘zg‘olon markazi – ...
Zarliq – ...
Bobo Go‘klan – ...
Savol va topshiriqlar
1.
Qoraqalpoqlarda qanday soliq turlari bo‘lgan?
2.
O‘zbek xonliklari va qoraqalpoqlarning soliq tizimida qanday
o‘xshashliklar bor?
3.
Ernazarbiy boshchiligidagi qo‘zg‘olonning ahamiyati nimada?
4.
XIX asr ikkinchi yarmida bo‘lgan qo‘zg‘olonlarning mohiyati nimadan
iborat?
23-§. QORAQAlPOQlAR TURKISTON
GENERAl-GUBERNATORlIGI TARKIBIDA
Xiva xonlari tomonidan qoraqalpoqlarning ko‘ch-
manchi hayoti cheklangandan so‘ng qisqa davr
mo baynida ular xonlikda bir nechta yangi deh-
qonchilik tumanlarini tashkil etishdi. XIX asrning
70-yillariga kelib ular deyarli o‘troq turmush ke-
chira boshladilar. Qoraqalpoqlar Amudaryoning
har ikkala qirg‘og‘ida yastanib yotgan kengliklarni o‘zlashtirib, sholi,
bug‘doy, arpa va paxta yetish tirishdi. 1868-yilda Rossiya gazetalaridan
biri shunday yozadi: «Bu xalqning asosiy va deyarli birdan bir hunari
dehqonchilikdir. Mehnatsevarlik sharofatidan qoraqalpoq yerlari yaxshi
-Eruvchan oftalmologik o‘rnatmalar

-Eruvchan oftalmologik o‘rnatmalar:
-ko‘z dorivor plyonkalari (KDP);
-intraokulyar dorivor pardalar;
- Erimaydigan oftalmologik o‘rnatmalar:
-terapevtik oftalmologik sistemalar;
-gidrofil kontakt linzalar
Eruvchan oftalmologik o‘rnatmalar -ko‘z dorivor plyonkalari (KDP)
Ko‘zga ishlatiladigan pardalar-Membranulaophtalmisa. Bu gurux o‘rnatmalari eng o‘rganilgan va birinchi yaratilgan. Ularning o‘ziga xosligi-butunlay erib ketishi ko‘z suyuqligida va ularni ko‘zdan olib tashlash zaruriyati bo‘lmaydi. Ular tabiiy polimerlar ( kollagen) yoki sintetik va yarimsintetik polimerlarda tayyorlanadi. So‘ngi paytda ko‘zni davolash uchun ishlatiladigan dori - darmonlar soxasida ko‘z pardalarining taklif etilishi bugungi kunda bir yutuq bo‘lib qoldi. Ko‘z shilliq pardalariga yopishtirilib, uzluksiz dorivor moddalarni etkazib turadi. Ko‘z pardalari – bu cho‘ziq gardish shaklidagi plastinkalar bo‘lib kattaligi 9,0x4,5x0,35 mmga teng va o‘rtacha og‘irligi 0,015g.
Ko‘z tomchilariga qaraganda ko‘z pardalarning afzallik tomonlari: dorivor moddalarning aniq dozalarga bo‘linishi, nazorati bo‘lishi; sekin-asta pardalar erishi natijasida dorivor moddalar uzoq ta’sir etishi. Demak, preparatni tez-tez qabul qilishni xojati yo‘q / sutkada 1-2 marta etarli/ ishlatilishi qulay; dori moddalarning terapevtik konsentratsiyasi ko‘z to‘qimalarini oshirib, lekin xech qanday yallig‘lanishga keltirmasligi, sterilligi va boshqalar. Ko‘z pardalari kon’yuktivaga qo‘yilgandan keyin ko‘z yoshi orqali 10-15 sekund ichida namlanadi va 75-90daq. sekin erib ta’sir kuchini ko‘rsatadi.
Ko‘z pardalari tayyorlashda sopolimerlar: akrilamid, vinilpirolidon, kollagen, MS, NaKMS va etilakrilatlar ishlatiladi. Masalan asos sifatida quyidagilar olingan: 60 q akrilamid sopolimeri; 20 q vinilpirrolidon; 20 q etiletakrilat; 50 q plastifikator ( polietilenglikolsuksinat).
KDP farmatsevtik sanoatda tayyorlanish jarayoni quyidagicha:
Polimer eritmasini olish.
Dorivor moddalarni polimer eritmasida tayyorlash. Avval 10% eritma tayyorlanib, keyin moddalar eritiladi va filtrlanadi.
Ko‘z pardalarini xosil qilish. Polimer masa tekis qatlam qilib aloxida zanglamas, tekis metal yuzalarga qo‘yiladi va 20-400C quritiladi. Qolgan namligi 5-7% gacha bo‘lishi mumkin.
Pardalarning olinishi. Tayyorlangan polimer plastinkasidan maxsus moslama yordamida kerakli razmerdagi pardalar olinadi. Ular keyin quritiladi.
Pardalarni joylash, ularni sterillash. Oxirgi bosqichda ko‘z pardalari polivinilxlorid va ZAR (alyumin folga) dan iborat jixozga joylanadi va radiatsiya yoki gazli sterilizatsiya usuli bilan sterillizatsiya qilinadi.
Farmatsevtika sanoati atropin sulfati, apilak gidroxlorid, dikain, neomitsin sulfat, sulfapiridazin-natriy, florenal, kanamitsin ko‘z pardalarni ishlab chiqaradi.
|
A’ZOLIK - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 78/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)A’ZOLIK – 1) korxona, tashkilot mulkiga qarshi, uning faoliyatida ishtirok etish; 2) muayyan ittifoq, assotsiasiya, korporatsiya ishtirokchisi bo‘lish.
B
BABL (ing.) - “sovun ko‘pigi”, bankrot bo‘lgan yoki operatsiyalar sxemasi yutug‘iga ega bo‘lmagan ichi kovak korxona. Ularning eng nomdorlariga 20-yillarda inqirozga uchragan “Missisipi-babl” (Fransiya) va “Babl Yujnogo morya” (Angliya) va h.k. kiritish mumkin.
BAGAJ — yo‘lovchiga tegishli bo‘lgan, yuk transport tashkiloti (tashuvchi) javobgarligi ostida tashishga topshirilgan yuk. Bagajni tashish shartnomasi tuzilganligi tegishli bagaj pattasi bilan tasdiqlanadi. Bagaj tashish qoidalari har bir transport turida belgilangan qoidalar bilan tartibga solinadi. Bagaj yo‘lovchi bilan birgalikda va aksincha undan alohida jo‘natilgan bo‘lishi mumkin.
BAHO KOTIROVKA QILINMAYDI - birjada manfaatning to‘la yo‘qligi, birja savdosining bironta ishtirokchisi ham bahoni qo‘yishga tayyor emasligi.
BAHOLAR MIQYOSI — pullarning texnik vazifasi; qiymatni pul birliklarida ifodalash vositasi. Tovarning pulda ifodalangan qiymati uning bahosini bildiradi. Tovarning qiymatini o‘lchash uchun muayyan miqdordagi pul materialini birlik qilib olish zarur. Bunday birlik baholar miqyosi deb ataladi.
BAHOLAR SOYABONI (zonti) – muayan tarmoqda yetakchilik qiluvchi firma tomonidan baholarning ma’lum darajada saqlab turilishi. “Baholar soyaboni” odatda tarmoqqa mansub ko‘pchilik korxonalar tomonidan qo‘llab – quvvatlanadi. “Baholar soyaboni”ni ushlab turishning usullari turlicha bo‘lib, asosiysi yetakchi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan narxlarni ushlab turishga imkon beradigan hajmdagi mahsulotni bozorga chiqarishdan iboratdir. Ishlab chiqaruvchilar va savdo korxonalarining bunday faoliyatlari monopoliyaga qarshi qonunlar talabiga zid bo‘lmasligi lozim.
BAJARILADIGAN ISHLAR UCHUN SAVDOLAR – pudrat savdolari sifatida ma’lum bo‘lib, qurilish va qurilish-montaj ishlarini bajarishda pudratchilarni yollash va kerakli xizmatlarni bajarish, masalan, kafolat muddati davomida ob’ektni ta’mirlab borish, personalni ekspluatatsiya xizmatlariga o‘qitish va boshqalardan iborat. Savdo ishtirokchilari – buyurtmachi va pudratchilardan iborat.
|
| |
Gandimiyon
shartnomasidan - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

82
sug‘oriladi va hech qayerda, hatto chig‘ir bilan ko‘tariladigan joylarda
ham suv taqchilligi sezilmaydi».
Podsho hukumati qo‘shinlarining 1873-yil Xiva xonligiga bosqinchilik
yurishidan va Gandimiyon shartnomasi imzolanganidan keyin Amudaryo-
ning o‘ng qirg‘og‘ida joylashgan qoraqalpoqlar yashaydigan yerlari Ros-
siya imperiyasiga qo‘shib olindi. Bu yerda Turkiston general-gubernatorli-
gining Sirdaryo viloyati tarkibiga ki ruvchi Amudaryo bo‘limi tashkil etil-
di. Qoraqalpoqlarning Amudaryoning chap qirg‘og‘ida yashagan kamroq
qismi Xiva xonligi tarkibida qoladi.
Amudaryo bo‘limida qora qal-
poqlar soni qariyb 70 ming kishi-
ga yetib, bu yerdagi jami aholining
48,6% ini tashkil etar edi. Rossiyadan
ko‘chib kelgan odamlar qariyb ming
kishi bo‘lib, Petro-Aleksand rovsk
(hozirgi To‘rtko‘l)da, Uralskiy po-
syolkasida va Nukus qishlog‘ida ya-
shardi. Ularning aksariyati 1875-yilda
podsho hukumati tomonidan armiya
xizmati to‘g‘ risidagi yangi nizomga
bo‘ysunmagani uchun bu yerga surgun qilib ko‘chirilgan Ural kazaklari
edi. Bu kazaklar, asosan, baliq ovlash bilan shug‘ullanishgan.
Xiva xonligi hududida qoraqalpoqlar soni 3,8% ni, ya’ni qariyb 25
ming kishini tashkil etar edi. Qoraqalpoqlar yashab kelgan hududlarning
Rossiya imperiyasiga qo‘shib olinishi natijasida podsho hukumatining
O‘rta Osiyodagi ta’sir doirasi yanada kengaydi.
Har ikkala hududda yashaydigan qoraqalpoqlarning 70% dan ziyodi
yer siz dehqonlar bo‘lib, ular, asosan, yollanib mehnat qilishar edi.
Qoraqalpoqlar yashab kelgan hududlarga Rossiya kapitalining kirib
kelishi tovar-pul munosabatlarini o‘zgartirib yubordi. Paxta tozalash va
ba liqchilik sohasida dastlabki sanoat korxonalari paydo bo‘ldi. Ularda
mahalliy aholi vakillari ham ishlay boshladi.
XIX asrning 70-yillarida qoraqalpoqlarda savdo-sotiq munosabatlari
rivojlanib bordi. Chimboyda aholi yashaydigan tumanlarni iqtisodiy ji-
hatdan birlashtirgan shahar bozori vujudga keldi. Qoraqalpoq hunarmand
va dehqonlari bozor bo‘ladigan kunlarda o‘z mahsulotlarini sotish uchun
Chimboyga kelishar edi.
Ko‘z tomchilarni texnologiyasini takomillashtirish va sifatini oshirish yo‘llaridan biri

Ko‘z tomchilarni texnologiyasini takomillashtirish va sifatini oshirish yo‘llaridan biri:
- keng konsentratlarni qo‘llash;
- keng uchraydigan ko‘z tomchilarni retsepturasini taxlil qilib ularni standartlash va dorixonada oldindan tayyorlash;
- ko‘z tomchilarni texnologiyasida zamonaviy membranali filtrlash usullarini keng qo‘llash. Bu usulda atsetat sellyulozadan tayyorlangan “Vladipor” membranali filtrlarni ishlatish tavsiya etiladi (DF XI t.2). Shu filtrlarni afzallik tomonlari - ular mikroblardan xam eritmalarni tozalash xususiyatga ega, sh.u. membranali filtr orqali o‘tkazilgan ko‘z tomchilari steril xisoblanadi. Bu usulni qo‘llashda ko‘z tomchilarni sifati va texnologik jarayonning samaradorligi oshadi;
- Ko‘z tomchilarni sifatini oshirish yo‘llaridan biri - bu maxsus polimerli jixozlarni qo‘llash.
Polimerli materiallardan tayyorlangan idishlarni afzalligi – ko‘z tomchilarni qo‘llashda pipetkalarni ishlatish zaruriyati bo‘lmaydi. Bu esa ko‘z tomchilarni mikroblar bilan ifloslanishini oldini oladi va saqlash muddatini uzaytiradi. Ayniqsa, tyubik – tomizgichlarni (1-2ml xajmli) qo‘llash maqsadga muvofiqdir. Oxirgi yillarda ko‘z tomchilarni sifatini oshirishda ayrim komponentlarni alohida saqlanishini ta’minlashga e’tibor berilmoqda. Masalan “Senkatalin” va “Vitayodurol” ko‘z tomchilariga o‘xshash.
|
Quyidagi jadvalni to‘ldiring.
?
?
Yashagan hududi

5.
Quyidagi jadvalni to‘ldiring.
?
?
Yashagan hududi
Soliq va
majburiyatlari
Qo‘zg‘olonlar
Madaniyati
http://eduportal.uz
87
O‘rta Osiyoda
jadidchilik
harakatining
vujudga kelish
shart-sharoitlari
VI B O‘ l I m
JАDIDLАR HАRАKАTI VА UNING TURKISTОN
IJTIMОIY-SIYOSIY VА MАDАNIY
HАYOTIDАGI АHАMIYATI
Bo‘limni o‘rganish natijasida:
►
jadidchilik harakatining paydo bo‘lish sabablari;
►
jadidlarning maqsad va vazifalari;
►
Turkiston ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotida jadidchilik
harakati na mo yandalarining o‘rni;
►
Turkistonda ma’rifatparvarlik harakatining natijalari va ahami-
yati haqida bilib olasiz.
25-§. JАDIDCHILIK HАRАKАTINING
VUJUDGА KЕLISHI
Rossiya imperiyasi tomonidan O‘rta Osiyo xonlik-
larining zabt etilishi ushbu hududning tanazzulga
yuz tutishiga, jahonning rivojlangan davlatlaridan
ko‘p sohalarda orqada qolib ketishiga, milliy qad-
riyatlarning toptalishiga olib keldi. Maorif sohasi-
da ham imperiya manfaatlaridan kelib chiqib, ma-
halliy aholini savodsizlikda, qoloqlikda tutib turishga qaratilgan siyosat
olib borildi.
Turkistonda mustamlakachilikka qarshi milliy-ozodlik harakatlari bi-
lan bir qatorda mahalliy aholining aksariyat qismi o‘zlikni saqlab qolish,
milliy madaniyatni asrash va rivojlantirishni bir kun bo‘lsa ham unutma-
di. O‘rta Osiyoga nisbatan Rossiya imperiyasining harbiy jihatdan us-
tunligi mahalliy aholining ochiqdan ochiq kurash olib borishiga imkon
bermadi. Shuning uchu n ham Vatan, millat, xalq qayg‘usini tushungan
kishilar, ayniqsa, ziyolilar xalqni ozodlikka eltuvchi yo‘l bu – xalqni
ma’rifatli qilish deb bildi. Ular xalqni ma’rifatli qilmasdan turib, musta-
qillikni qo‘lga kiritib bo‘lmaydi, deb hisoblaganlar. Ziyolilar xalq orasi-
da ilg‘or g‘oyalarni tarqatishda maorif tizimini asosiy vosita deb bildilar.
O‘lka milliy ziyolilarining jamiyatni yangilashga va isloh qilishga qara-
tilgan harakati jadidchilik nomi bilan maydonga chiqdi.
http://eduportal.uz
|
Intraokulyar dorivor pardalar

Intraokulyar dorivor pardalar
Ko‘z pardalarning bir turi bu-intraokulyar davolovchi pardalar (IDP) ular akril kislotaning sopolimerlar asosida tayyorlanadi va ko‘zning oldi kamerasiga xirurgik yo‘l bilan o‘rnatiladi. Ular qator afzaliklarga ega:
-ta’siri uzaytirilganligi;
-ko‘z to‘qimalariga yaqinligi;
-kislorod, uglerod dioksidi, suv o‘tkazuvchanligi, sh.u. fiziologik va almashinuv jarayonlarga to‘siq bo‘lmaydi.
Oxirgi yillarda ularni tayyorlash uchun 1-20% li kollagen eritmalarini qo‘llash tavsiya etiladi. Kollagen asosida tayyorlangan IDP lar gentamitsin sulfat va trimekain saqlaydi va 10 kun davomida sekin asta eriydi. IDP flakonlarda fiziologik eritmalarda saqlanadi. Ular gamma nurlari bilan sterillangan bo‘ladi va tarkibiga antibiotiklar, pilokarpin kiritilgan bo‘ladi. 2 oydan so‘ng IDPlar so‘rilib ketadi.
|
yosh
buxoroliklar - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

118
islohotlar o‘tkazish ha qi da va’da berdi.
U amirning
mavjud tuzum asos lariga daxl qilmaydigan va xalq-
ning ahvolini ko‘p ham o‘nglamaydigan
farmonini
o‘qib eshittirdi.
Farmonda odil sudlov, xiroj, zakot va boshqa so-
liqlarni undirishning barqaror asoslarini yaratish ha-
qida so‘z borardi. Sanoat va savdoni rivojlanti rishga
ham e’tibor qaratilgandi.
Amaldorlarga xizmat yu-
zasidan vazifalarni ijro etish chog‘ida qo‘shimcha
ustama haq olish taqiqlandi. Buning o‘rniga
davlat
tomonidan qat’iy belgilab qo‘yilgan maosh ta’sis
etildi. «So‘ngra
biz tomonimizdan, –
deyiladi farmonda, – xususan,
shariat amri bilan mamlakatda foydali bilimlarni rivojlantirish va rag‘ -
batlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar ko‘riladi».
Shuningdek, amir o‘z xazinasidan tashqari alohida davlat xazinasini
ta’sis etishga, davlat ehtiyojlaridagi kirimlar va chiqimlarni aniq hisob-
lab boruvchi budjet belgilashga ham va’da bergandi. Farmonda bosma-
xona ochish, mahbuslarni zindonlardan ozod qilish haqida ham va’dalar
berildi. Ana shu maqsadda poytaxtda istiqomat qiluvchi «tiniq fikrli va
oqil» odamlardan «assambleya» (majlis) tuzuvchi «millat»ni saylash ham
mo‘ljallangan edi.
Farmon katta va’dalar asosida tuzilgan bo‘lsa-da, jadidlarda u shub-
ha uyg‘otdi. Yosh buxoroliklar rahnamolari (farmonni
amalga oshirish
maqsadida tuzilgan qo‘mita
Yosh buxoroliklar qo‘mitasi deb atalgan)
o‘zlarining islohotlar borasidagi fikr-mulohazalarda
yakdillikka eri sha
olmadilar. Mahmudxo‘ja Behbudiy, Mullaxon o‘g‘li, Mirzo G‘ulom vaz-
min, bosiq harakatlar bilan farmonni qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa, radikal
harakat tarafdorlari Fayzulla Xo‘jayev, Abdurauf Fitrat va Usmon Xo‘ja
kabilar yanada chuqur islohotlar o‘tkazishni talab qilib, o‘z tarafdorlarini
zudlik bilan namoyish o‘tkazishga da’vat etdilar.
1917-yil 8-aprelda jadidlar Karki va Buxoroda namoyishlar o‘tkazish-
di. Buxoroda namoyishga to‘plangan 150 kishiga Fayzulla Xo‘jayev va
Abdu rauf Fitrat rahnamolik qilishgan. Shiorlarda «Yashasin Amir!» qa-
torida «Hurriyat, Adolat, Musavvat!» kabi boshqa mazmundagi da’vatlar
ham bor edi. Namoyishga chiqqanlar Arkkacha yetib kelishganida amir
sarbozlari ularni to‘xtatishga buyruq oldi. 200 ta piyoda va 300 ta otliq
sarbozdan iborat amir qo‘shini namoyishga chiqqanlarni tarqatib, hibsga
ola boshladi. Bundan tashqari Ark ostonasini islohotlarga qarshi chiqqan
Buxoro amiri Olimxon - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

119
!
!
!
7 mingdan ziyod ancha uyushgan mullalar guruhi egallab oldi. Mullalar
Arkka yaqin kelishga bo tingan har qanday kishini o‘ldirish bilan tahdid
qildilar. Namoyishchilarga toshlar yog‘dirilib, ularni do‘pposlay va ha-
qoratlay boshlashdi. 30 dan ziyod namoyishchi hibs ga olindi, ko‘plariga
tan jarohati yetkazildi. Qutulib qolgan namoyishchilar boshqa shaharlar-
ga qochib jon saqlashdi.
Buxorodagi voqealar jadidlarni sergaklantirdi. Ma’rifatli hukmdor ta-
riqasida namoyon bo‘lgan Sayid Olimxonning xalq orasida hurmati qol-
madi.
O‘zingizni sinang!
Omon qolgan jadidlar 1917-yili bolsheviklar tomo-
nidan egallangan Turkistonga qochishdi. 1920-yil
yanvarda Toshkentda o‘rnashib
olgan Yosh bu xo roliklar ning so‘l
qismi Fayzulla
Xo‘jayev rahbarligida «Inqilobchi
yosh buxorolik-
larning Turkistondagi markaziy byurosi»ni tuzishdi.
Ammo bu tashkilot nufuzli siyosiy kuchlarni o‘zida
mujassam etmagan. Bu tashkilot O‘rta
Osiyoni bu-
tunlay zabt etib, uni bolsheviklar qo‘l ostida bo‘lgan
yangi davlat tarkibiga qo‘shib olishga harakat qilgan
mustamlakachilarning kurash vositasiga aylandi.
Fayzulla Xo‘jayev
rahbarlik qilgan Yosh buxo-
roliklar va bolsheviklarning
birgalikdagi harakatlari
bilan Buxoroda davlat to‘ntarishi tayyorlandi. Amir qo‘shinini parokanda
qilish bo‘yicha ishlar olib borildi. Mahalliy aholi orasida kuchli tashviqot
yurita boshlandi. Shu maqsadda «Tong» jurnali va «Uchqun»
gazetasi
nashr etildi.
Yosh buxoroliklar amirni taxtdan ag‘darishning siyosiy va tashviqiy
asoslarini hozirlashga kirishdi. Ular ning tashabbusi bilan 1920-yil 29-
avgustda Chorjo‘yda qo‘zg‘olon uyushtirildi. Bu yerda Muvaqqat inqilo-
biy qo‘mita tuzilib, u Rossiya hukumatidan yordam so‘rab iltimosnoma
bilan murojaat qildi. Sovet davlati esa yaxshi qurollangan qo‘shin va
mahal liy aholini dahshatga soluv chi harbiy aviatsiya bilan ta’minlangan
yirik harbiy qismlarni Buxoroga tashladi. Amir va uning qo‘shinlari de-
Ko‘z surtmalari(k.s.) - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

Ko‘z surtmalari(k.s.)
Yumshoq dori (k.s.), ko‘z kon’yuktiviga qo‘yilganda tekis silliq parda xosil qiladi.Ko‘z surtmasi: qolgan ko‘z dorilariga o‘xshash aseptik sharoitda tayyorlanishi kerak. Ko‘z surtmasiga ishlatiladigan asoslar sterillangan, neytral va ko‘z shilliq pardasida tekis taqsimlanishi lozim.
Dorivor moddalar asoslarga umumiy qo‘llaniladigan qoidalarga ko‘ra kiritilgan. Suvda eriydigan moddalar albatta oldindan sterillangan suvda eritiladi. Suvda erimaytigan yoki eriydigan moddalar /sariq simob oksidi, kseroform, streptotsid va boshqalar/ yordamida suyuqlik bilan oldin mayda poroshokka aylantirib keyin asosga qo‘shiladi.
Asos ko‘rsatilgan bo‘lsa bu xolda 10 qism suvsiz lanolin va 90 qism vazelinning qorishmasi ishlatiladi. Vazelin aloxida tozalangan “ko‘z surtmasi uchun”, degan navi bo‘lishi lozim. Shu qorishmani eritib, filtrlab issiq xavo orqali quritkich shkaflarda 1800C 30-40 daq. sterillanadi.
|
XIX asrda
qoraqalpoqlar - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

76
!
!
!
otaliq va
beklarbegi ta yinlangan. Ayrim vilo yatlarni boshqarish uchu n
tayinlangan hokimlar, odatda, xonning yaqin qarindoshlari bo‘lishgan.
Qoraqalpoq ruhoniylari, eshonlari va aholining nufuzli kishilari Xiva
xonlarining alohida homiyligida bo‘lgan. Qoraqalpoqlar orasida sudlarning
ikki turi –
qozilar sudi va
biylar sudi mavjud edi.
O‘zingizni sinang!
XIX asr boshlarida qoraqalpoqlar … Qoraqalpoqlar ... yashaganlar
XIX asr o‘rtalarida ...
Sudlarning ikki turi – ...
Qoraqalpoqlar XIX asrning ikkinchi yarmiga ke-
lib o‘troqlashib, dehqonchilik ular hayotida asosiy
o‘rin ni egallay boshladi. Ammo chorvachilik ham
yetakchi sohalardan biri bo‘lib qolaverdi. Dehqonchilik ishlari qizg‘in
vaqtlarda qoraqalpoq oilalari ekinzor yerlarning qulay bir joyiga o‘z
o‘tovlarini qurib mehnat qilganlar. Ana shunday tinch mehnat bilan band
bo‘lgan paytlarda bosqinchilik bilan boylik orttirishni kasb qilib olgan
qaroqchi guruhlar qoraqalpoqlar o‘tovlariga to‘satdan hujum qilar edi.
Bu kutilmagan bosqin natijasida ular ko‘plab mol-mulklaridan ajralardi.
Bunday paytlarda yurt oqsoqollari Xiva xonidan o‘zlarini himoya qilish-
ni so‘rab choparlar yo‘llardilar.
Qoraqalpoqlar hayotida baliqchilik va ovchilik ham muhim o‘rin
egallagan. Amudaryoning bo‘ylarida va Orol dengizi atrofidagi ko‘llarda
baliq lar serob bo‘lib, ular ko‘plab oila hamda urug‘lar uchun asosiy tirik-
chilik manbayi edi. Hatto sharqdan g‘arbga borayotgan savdo karvonlari
tuzlangan baliqni ko‘p miqdorda ana shu baliqchilik bilan shug‘ullanuvchi
oilalardan olib ketardilar. Qoraqalpoqlar, asosan, ro‘zg‘or uchun zarur
buyumlarni tayyorlash bilan shug‘ullanar edilar. Ehtiyojdan ortgan bu-
yumlar esa bozorga chiqarilgan. Ular o‘tov larning
atrofini o‘rash uchu n matolar, tuya junidan guldor
namatlar to‘ qir edilar. Ularning xalq amaliy san’atida
o‘tov lar uchun o‘ymakor eshiklar, uy-ro‘zg‘or bu-
yumlari yasash, gilam to‘qish, kashtachilik yuqori
darajada rivojlangan. Bu qoraqal poq larda xo‘jalik
va turmush talablarini ta’minlab turuvchi hunar-
mandchilik sohalarining ham rivojlan gan ligini, ular,
ayniqsa, yog‘och va suyakka ishlov berish borasida
qo‘li gul usta bo‘lishganligini ko‘r satadi.
Buxoro amirligi- - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

120
!
!
!
yarli hech qanday qarshilik ko‘rsata olmadi. Bunday vaziyatdan chiqa ol-
magan amir Sayid Olimxon o‘z oilasi va devonidagi amaldor-u a’yonlar
bilan Afg‘oniston tomonga qochib o‘tdi.
1920-yil 2-sentabrda bolsheviklar armiyasi qo‘shinlari Buxoroga kir-
di. 6-oktabrda Buxoro Xalq Sovet Respublikasi va Fayzulla Xo‘jayev
boshchiligidagi birinchi hukumat Xalq Nozirlar
Kengashi tuzilganligi
e’lon qi lindi.
O‘zingizni sinang!
1920-yil 29-avgustda ...
1920-yil 2-sentabrda ...
Muvaqqat inqilobiy qo‘mita – ... F. Xo‘jayev – ...
Tarixiy hujjat
Buxoro amirligi xazinasi haqida
Buxoro amirining bosh vaziri – qo‘shbegi Mirzo Nasrulloning shaxsan
o‘zi tuzgan ro‘yxat bo‘yicha: Buxoro tillasi 1148380 dona, rus tillasi –
4365100 dona, yombi holidagi gamburg ti lla si – 17 dona, kumushi –
45 tonna, rus kumushi – 22 tonna 160 kg, Buxoro tangasi – 62834780
dona, Buxoro mis tangasi – 13 tonna, tilla kukuni – 1 tonna,
yirik bril-
liantlar – 3483 karat, buyumlarga tikilgan brilliantlar – 968 karat, qim-
matbaho toshlar – 8617 karat bo‘lgan. Amir Olimxon qo‘lidagi
rus sa-
noat banklari aksiyalarining qiymati 33 million so‘m edi.
Uning xazi-
nasida 100 mln Rossiya imperiyasi pullari bo‘lgani ham qayd etilgan.
Yakunlarni chiqaramiz!
►
Yosh buxoroliklar faoliyati.
►
1910-yil taxtga Sayid Olimxon o‘tirdi.
►
Islohotlar o‘tkazishga urinishlar, namoyishlar.
►
1920-yil 29-avgustda Chorjo‘yda qo‘zg‘olon uyushtirildi.
►
Buxoro amirligi tugatilib, 1920-yil BXSR tashkil qilindi.