nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“Axborotlashtirish to‘g‘risida”

|
“Axborotlashtirish to‘g‘risida”
|
bet | 3/7 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 332,6 Kb. | | #238449 |
Bog'liq Kiber huquq MI1993-yil 7-mayda qabul qilingan “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi qonun 2003-yil 11-dekabrda Oliy Majlisning sessiyasida qayta ko‘rib chiqilgan va u 23 moddadan iborat. Bu qonunga ko‘ra axborot resurslari va axborot tizimlarining texnika vositalarini sertifikatlashtirish, axborot tizimlarining tarmoqlararo bog‘lanishini amalga oshirish, axborot resurslari va axborot tizimlarini muhofaza qilish, xalqaro axborot tarmoqlaridagi ulanishni amalga oshirish, nizolarni hal etish, axborotlashtirish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik nazarda tutilgan.
Konfidensial axborotni himoyalashning huquqiy asoslari
Axborot xavfsizligini ta’minlash Axborotni himoya qilish deganda: - Axborotning jismoniy butunligini ta’minlash, shu bilan birga axborot elementlarining buzilishi yoki yo’q qilinishiga yo’l qo’ymaslik;
- Axborotning butunligini saqlab qolgan holda, uni elementlarini qalbakilashtirishga (o‘zgartirishga) yo’l qo’ymaslik;
- Axborotni tegishli huquqlarga ega bo’lmagan shaxslar yoki jarayonlar orqali tarmoqdan ruxsat etilmagan holda olishga yo’l qo’ymaslik;
- Egasi tomonidan berilayotgan (sotilayotgan) axborot va resurslar faqat tomonlar o’rtasida kelishilgan shartnomalar asosida qo’llanilishiga ishonish kabilar tushuniladi.
Axborot xavfsizligi deb, ma’lumotlarni yo’qotish va o’zgartirishga yo’naltirilgan tabiiy yoki sun’iy xossali tasodifiy va qasddan ta’sirlardan har qanday tashuvchilarda axborotning himoyalanganligiga aytiladi. Ilgarigi xavf faqatgina konfidensial (maxfiy) xabarlar va hujjatlarni o’g’irlash yoki nusxa olishdan iborat bo’lsa, hozirgi paytdagi xavf esa kompyuter ma’lumotlari to’plami, elektron ma’lumotlar, elektron massivlardan ularning egasidan ruxsat so’ramasdan foydalanishdir. Bulardan tashqari, bu harakatlardan moddiy foyda olishga intilish ham rivojlandi. Axborotning himoyasi deb, boshqarish va ishlab chiqarish faoliyatining axborot xavfsizligini ta’minlovchi va tashkilot axborot zaxiralarining yaxlitliligi, ishonchliligi, foydalanish osonligi va maxfiyligini ta’minlovchi qat'iy reglamentlangan dinamik texnologik jarayonga aytiladi.
|
| |
Konfidensial axborotni himoyalashning huquqiy asoslari - bet 2

|
Konfidensial axborotni himoyalashning huquqiy asoslari
|
bet | 2/7 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 332,6 Kb. | | #238449 |
Bog'liq Kiber huquq MIHuquqiy vosita axborot xavfsizligini ta’minlashda muhim o‘rin egallaydi. Uning asosini axborotni qayta ishlash va uzatish, ulardan foydalanish qoidalariga rioya qilishni ta’minlaydigan qonunlar tashkil etadi. Axborot xavfsizligini huquqiy ta’minlashning asosini O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi normalari, Axborotlashtirish to‘g‘risidagi qonun, Elektron raqamli imzo to‘g‘risidagi, Elektron tijorat to‘g‘risidagi bir qator qonunlarda ko‘zda tutilgan moddalar tashkil etadi. Axborotlashtirish qoidalarini ijtimoiy xavfliligi axborot egasiga yirik miqdorda zarar yetkazishdan iborat. Bundan tashqari axborotni to‘plash, yig‘ish, qayta ishlash, uzatish, undan foydalanish, shuningdek noqonuniy ravishda axborotga ega bo‘lish tartibi buziladi. Davlatning hokimiyat va boshqaruv idoralari, shuningdek, huquqiy va jismoniy shaxslar axborot egasi bo‘lishlari mumkin. Axborotlashtirish qoidalarini buzish natijasida (masalan, axborot tizimidan ma’lumotlarni noqonuniy ravishda olish) mulk egasi o‘z axborotiga ega bo‘lish, undan foydalanish yoki uni tasarruf etish imkoniyatidan mahrum etiladi. Bundan axborotga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish sohasida amal qiladigan ijtimoiy munosabatlar mazkur jinoyatning ob’ekti ekanligi kelib chiqadi. Jinoyat kodeksining 174-moddasining 2-qismiga muvofiq kompyuter tizimlarida saqlanayotgan ma’lumotlar yoki dasturlarni o‘zgartirish maqsadida tegishli ruxsatsiz kompyuter viruslari yoki dasturlarini ishlab chiqish va tarqatish, shuningdek, ruxsati bo‘lmagan holda axborot tizimidan foydalanish ma’lumotlarning buzilishi, olib tashlanishi, yo‘q qilib yuborilishi yoki bu tizimning ishdan chiqishiga sabab bo‘lsa, eng kam ish haqining 100 baravarigacha miqdorda jarima yoki muayyan huquqdan mahrum qilib uch oydan olti oygacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi. Jinoyat kodeksining 174-moddasining 2-qismiga muvofiq kompyuter tizimlarida saqlanayotgan ma’lumotlar yoki dasturlarni o‘zgartirish maqsadida tegishli ruxsatsiz kompyuter viruslari yoki dasturlarini ishlab chiqish va tarqatish, shuningdek, ruxsati bo‘lmagan holda axborot tizimidan foydalanish ma’lumotlarning buzilishi, olib tashlanishi, yo‘q qilib yuborilishi yoki bu tizimning ishdan chiqishiga sabab bo‘lsa, eng kam ish haqining 100 baravarigacha miqdorda jarima yoki muayyan huquqdan mahrum qilib uch oydan olti oygacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.
|
| |
“Elektronika va sxemalari 2” fanidan tayyorlagan 3-Mustaqil ish Bajardi: Boboqulov. D

|
“Elektronika va sxemalari 2” fanidan tayyorlagan 3-Mustaqil ish Bajardi: Boboqulov. D
|
bet | 1/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,89 Mb. | | #247187 |
Bog'liq 3-mustaqil ish - Kompyuter injiniring fakulteti 2-kurs Ki-13-22 guruh talabasi Boboqulov Durbekning
- “Elektronika va sxemalari 2” fanidan tayyorlagan
- 3-Mustaqil ish
- Bajardi: Boboqulov. D
- Qabul qildi: Jamolova.G. M
- Qarshi-2024
- INTEGRAL MIKROSXEMALAR (IMS) HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR.
- REJA:
- 9.1. Integral mikrosxemalar haqida umumiy ma’lumotlar.
- 9.2. Pardali va gibrid mikrosxemalar.
- 9.3. Yarim o‘tkazgichli IMSlar.
Tayanch iboralar: yarimo’tkazgichlar; integral mikrosxema;diod; rezistorlar; kondensator, gibrid mikrosxema; tranzistorlar; emmiter; kollektor; baza;dielektriklar; kuchaytirgich. - 9.1. Umumiy ma’lumotlar
- Integral mikrosxemalar elektr asboblarning sifat darajasidagi yangi turi bo‘lib elektron qurilmalarning asosiy negiz elementi hisoblanadilar.
- Integral mikrosxema (IMS) elektr jihatdan o‘zaro bog‘langan elektr radiomateriallar (tranzistorlar, diodlar, rezistorlar, kondensatorlar va boshqalar) majmui bo‘lib, yagona texnologik siklda bajariladi, ya’ni bir vatqning o‘zida yagona konstruksiya (asos)da ma’lum axborotni qayta ishlash funksiyasini bajaradi.
IMSlarning asosiy xossasi shundaki, u murakkab funksiyalarni bajarish bilan birga kuchaytirgich, trigger, hisoblagich, xotira qurilmasi va boshqa funksiyalarni ham bajaradi. Xuddi shu funksiyalarni bajarish uchun diskret elementlarda mos keluvchi sxemani yig‘ish talab qilinardi. - IMSlarning asosiy xossasi shundaki, u murakkab funksiyalarni bajarish bilan birga kuchaytirgich, trigger, hisoblagich, xotira qurilmasi va boshqa funksiyalarni ham bajaradi. Xuddi shu funksiyalarni bajarish uchun diskret elementlarda mos keluvchi sxemani yig‘ish talab qilinardi.
- IMSlar uchun ikki asosiy belgi mavjud: konstruktiv va texnologik. Konstruktiv belgisi shundaki, IMSning barcha elementlari asosiy asos ichida yoki sirtida joylashadi, elektr jihatdan birlashtirilgan va yagona qobiqga joylashtirilgan bo‘lib, yagona hisoblanadi. IMS elementlarining hammasi yoki bir qismi va elementlararo bog‘lanishlar yagona texnologik siklda bajariladi. Shu sababli integral mirosxemalar yuqori ishonchlilikka va kichik tannarxga ega.
|
| |
Axborotni himoyalashning maqsadlari quyidagilardan iborat

|
Axborotni himoyalashning maqsadlari quyidagilardan iborat
|
bet | 4/7 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 332,6 Kb. | | #238449 |
Bog'liq Kiber huquq MIAxborotni himoyalashning maqsadlari quyidagilardan iborat:
- axborotning kelishuvsiz chiqib ketishi, o‘g‘irlanishi, yo’qotilishi, o‘zgartirilishi, soxtalashtirilishlarning oldini olish;
- shaxs, jamiyat, davlat xavfsizliligiga bo’lgan xavf - xatarning oldini olish;
- axborotni yo’q qilish, o’zgartirish, soxtalashtirish, nusxa ko’chirish, to’siqlash bo’yicha ruxsat etilmagan harakatlarning oldini olish;
- hujjatlashtirilgan axborotning miqdori sifatida huquqiy tartibini ta’minlovchi, axborot zahirasi va axborot tizimiga har qanday noqonuniy aralashuvlarning oldini olish;
- axborot tizimida mavjud bo’lgan shaxsiy ma’lumotlarning shaxsiy maxfiyligini va konfidensialligini saqlovchi fuqarolarning konstitutsion huquqlarini himoyalash;
- davlat sirini, qonunchilikka mos hujjatlashtirilgan axborotning konfidensialligini saqlash;
- axborot tizimlari, texnologiyalari va ularni ta’minlovchi vositalarni yaratish, ishlab chiqish va qo’llashda sub'ektlarning huquqlarini ta’minlash.
Himoya vositalarining tahlili Axborot xavfsizligini ta’minlash iyerarxiyasidagi ikkinchi masala siyosatni aniqlashdir. Uning mazmuni eng ratsional vositalar va resurslar, ko’rilayotgan masala maqsadi va unga yondashishni tashkil etadi. Bu hujjat matnni bir nechta sahifalaridan iborat bo’lib, tarmoq fizik arxitekturasini shakllantiradi, undagi axborot esa himoya mahsulotini tanlashni aniqlaydi. Axborot xavfsizligining siyosatini ishlab chiqishda, avvalo himoya qilinuvchi ob'ekt va uning vazifalari aniqlanadi. So’ngra dushmanning bu ob'ektga qiziqish darajasi, hujumning ehtimolli turlari va ko’riladigan zarar baholanadi. Nihoyat, mavjud qarshi ta’sir vositalari yetarli himoyani ta’minlamaydigan ob'ektning zaif joylari aniqlanadi. Odatda ko’p sonli foydalanuvchilarga ega bo’lgan korporativ kompyuter tarmoqlari uchun maxsus “Xavfsizlik siyosati” deb ataluvchi, tarmoqda ishlashni ma’lum tartib va qoidalarga bo‘ysindiruvchi (reglamentlovchi) hujjat tuziladi.
|
| |
Konfidensial axborotni himoyalashning huquqiy asoslari - bet 7

|
Konfidensial axborotni himoyalashning huquqiy asoslari
|
bet | 7/7 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 332,6 Kb. | | #238449 |
Bog'liq Kiber huquq MIBundan tashqari, ushbu huquqiy asoslarga rioya qilish nafaqat ma'lumotlarning buzilishi, intellektual mulkni o'g'irlash va ruxsatsiz oshkor qilish bilan bog'liq xavflarni yumshatibgina qolmay, balki axloq, adolat va shaxslar huquqlarini hurmat qilishning kengroq tamoyillarini ham mustahkamlaydi. Texnologik taraqqiyot axborot almashinuvi va saqlash muhitlarini qayta shakllantirishda davom etar ekan, jadal rivojlanayotgan raqamli asrda konfidensiallik va maxfiylik tamoyillarini qo'llab-quvvatlashda ushbu huquqiy bazalarning mustahkamligi va moslashuvi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR https://azkurs.org/ https://chat.openai.com/ https://fayllar.org/ https://lex.uz/ https://www.geeksforgeeks.org/ https://www.cybercitizenship.org/ https://www.infoguardsecurity.com/
|
| |
1. Axborot sohasini himoya qilishning asosiy yo'nalishlarinig birini tanlang

|
1. Axborot sohasini himoya qilishning asosiy yo'nalishlarinig birini tanlang
|
bet | 1/5 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 68,62 Kb. | | #249245 |
Bog'liq huquq shablon
1. Axborot sohasini himoya qilishning asosiy yo'nalishlarinig birini tanlang
a: Axborotga doir huquq va erkinliklarni himoya qilish, Hujjatlashtirilgan axborot instituti
2. Avtomatlashtirilgan axborot tizimi nechta bo`limdan iborat
a: 4
3. Modellashtirish - bu
a. bilvosita nazariy yoki amaliy bilish obyektining har xil modellarini yaratish va undan ilmiy ijodda foydalanish imkonini beruvchi ilmiy metoddir
4. Matematik model - bu
a. o'rganilayotgan obyekt asosiy xossalarini ifodalovchi va u haqidagi ko'plab informatsiyani qulay shaklda tasvirlovchi sun’iy tizim.
5. Formalizatsiya - bu
a. huquqiy hodisaning mazmunini uning shaklini tahlil qilish orqali aniqlash va aniqlashtirishdir
6. Algoritm - bu
a. barcha vazifalarni hal qilish uchun qat’iy harakatlar tartibi, operatsiyalarning izchilligi haqidagi aniq qoidalar majmuidir
7. Huquq ijodkorligi jarayoni quyidagi nechta bosqichlardan tashkil topadi:
a. 9
8. Axborotning qimmati - bu
a. uning sifatining kompleks ko'rsatkichi, muayyan sohada qaror qabul qilish uchun yaroqlilik mezonidir
9. Axborotning to'g'riligi - bu
a. uning real mavjud bo'lgan obyektlarni zarur darajada aniqlik bilan ifoda eta olish xususiyatidir
10. integrativ vazifa —
a. jamiyat a’zolari va ijtimoiy tabaqalami jipslashtirish
11. instrumental vazifa –
a. ishlab chiqarish va boshqaruvni tashkil etishda ishtirok etish
12. Ijtimoiy axborot – bu
a. keng ma’noda tushuniladigan ijtimoiy jarayonlar va munosabatlar haqidagi ma’Iumotlardir
13. Iqtisodiy axborot – bu
a. iqtisodiy jarayonlar va munosabatlarni aks ettiruvchi ma’lumotlar majmuidir
|
| |
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash

|
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash
|
bet | 11/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-tIV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: UGLEVODORODLAR
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
O‘zinio‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
B1
kimyo fani va undagi asosiy qonuniyatlar haqida bilish, doimiy ravishda o‘zini o‘z rivojlantirib, kamolotga intilish, kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil ravishda oshirib borish.
|
Darsning blok sxemasi:
|
| |
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash

|
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash
|
bet | 99/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-tIV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: Laboratoriya ishi № 5
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
O‘zinio‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
B1
kimyo fani va undagi asosiy qonuniyatlar haqida bilish, doimiy ravishda o‘zini o‘z rivojlantirib, kamolotga intilish, kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil ravishda oshirib borish.
|
Darsning blok sxemasi:
|
| |
Darsning blok sxemasi - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 96/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-tDarsning blok sxemasi:
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
1. Probirkaga 1-2 ml glitserin quying va unga yana shuncha suv qo‘shib chayqating. So‘ng 2-3 barobar ko‘p suv qo‘shing.2. Probirkaga 2 ml natriy gidroksid eritmasidan quying va unga cho‘kma
hosil bo‘lgunicha ozroq mis (II)-sulfat eritmasidan qo‘shing. Hosil bo‘lgan cho‘kmaga glitserin solib chayqating. Mustaqil xulosalar uchun topshiriq .
1. Glitserinning suvda eruvchanligi qanday?
2. Glitserin va boshqa ko‘p atomli spirtlar uchun qanday reaksiya xarakterli? Tegishli reaksiyalarning tenglamalarini yozing.
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
|
| |
Sana “ ” 201 yil - bet 10

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 10/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-t4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
Organik birikmalar ularning tarkibiga ko‘ra quyidagi sinflarga bo‘linadilar:1. Uglevodorodlar. Bular tarkibida faqat uglerod va vodorod atomlari bo‘lgan birikmalardir.2. Tarkibida uglerod va vodorod bilan bir qatorda kislorod atomi ham bor bo‘lgan birikmalarni kislorod saqlovchi organik birikmalar deyiladi.3. Tarkibida uglerod va vodorod atomlaridan tashqari azot atomi ham bor bo‘lgan birikmalarni azot saqlovchi organik birikmalar deyiladi. Azot saqlovchi organik birikmalar tarkibida kislorod atomi ham bo‘lishi mumkin.Uglevodorodlar uglerod atomlari orasida bog‘lanishlarni turiga qarab to‘yingan va to‘yinmagan uglevodorodlarga bo‘linadilar. To‘yingan uglevodorodlarga alkanlar va sikloalkanlar kiradi.
Organik birikmalarga xos bo‘lgan reaksiya turlari.Organik birikmalar anorganik birikmalar kabi almashinish, birikish, ajralish reaksiyalariga kirishadi.1) Organik molekula tarkibidagi atom(lar)ning, boshqa molekula tarkibidagi atomlar bilan almashinishi bilan boradigan reaksiyalarga almashinish reaksiyalari deyiladi. Masalan: Benzol molekulasidagi 6 ta vodorod atomidan bittasi xlor molekulasidagi bitta xlor atomi bilan yoki nitrat kislotadagi nitro (NO2) guruh bilan almashinishi mumkin. Asosiy mahsulotdan (xlor benzol, nitrobenzol) tashqari vodorod xlorid va suv hosil bo`ladi.
|
| |
Darsning qismlari - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 100/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-t
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
|
| |
Yangi dars bayoni - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 22/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-tYangi dars bayoni:
Kimyoviy xossalari. Alkanlar boshqa uglevodorodlarga qaraganda kimyoviy faolligi nisbatan pastroq bo‘lib, ular oddiy sharoitda reaksiyalarga kirishmaydi. Katalizator ishtirokida, temperatura va yorug‘lik ta’sirida o‘rin olish reaksiyalariga kirishadi.Yonishi. Uglevodorodlar yuqori haroratda yonib, CO2 va H2O hosil qiladi. Alkanlarning umumiy yonish formulasi quyidagicha: Kreking. Yuqori temperaturada to‘yingan uglevodorodlarning uglerod uglerod bog‘lari uzilib, radikallar hosil qiladi va natijada, uglerod atomi kam bo‘lgan alkan va alkenlar aralashmasi hosil bo‘ladi. Bu jarayon termik kreking
deb ataladi.
Degidrogenlash. Bu reaksiya yordamida alkanlardan tegishli to‘yinmagan uglevodorodlar hosil qilinadi. MasalanCH3 CH3 CH2 CH2 + H2 etan etilenIshlatilishi. Tabiiy gazning asosi metan yoqilg‘i sifatida ishlatiladi. Metandan metil spirt, sirka kislota, etil spirt, sintetik kauchuk, mochevina olinadi. Dixloretan, xloroform va tetraxlormetanlar erituvchi sifatida foydalaniladi. Alkanlar yoqilg‘i sifatida ham ishlatiladi. Mavzuga oid masala va mashqlar.
1. 48 g metanning yonishidan necha gramm CO2 hosil bo‘ladi?
2. 132 g propanning yonishidan necha gramm suv hosil bo‘ladi?
3. 116 g butanning yonishidan necha gramm CO2 hosil bo‘ladi?
4. 101 g metil xlorid olish uchun necha gramm xlor kerak?
5. 129 g etilxlorid hosil bo‘lishi uchun necha gramm etan talab etiladi?
6. Metandan 1500˚C temperaturada 104 g asetilen olingan bo’lsa hosil
bo’lgan vodorod hajmini (l, n.sh.) hisoblang. 7. Metandan 1500˚C temperaturada 78 g asetilen olingan bo’lsa, sarangan metan hajmini (l, n.sh.) hisoblang.
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
|
| |
Darsning qismlari - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 12/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-t
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
|
| |
Tayanch iboralar - Xitoy xalq respublikasi

|
Xitoy xalq respublikasi
|
bet | 13/15 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #100034 |
Bog'liq Извлеченные страницы из Erkin iqtisodiy hududlar 2019 [@iqtisodchi kutubxonasi]Tayanch iboralar:
Erkin iqtisodiy hududlar, soliq, bojxona, mahsulot, imtiyoz, investor, iqtisodiyot, investitsiya, rezident, dengizbo„yi ochiq shaharlar.
Mazkur paragraf bo„yicha umumiy xulosalar:
Xitoydagi EIHlarining o„ziga xosligi shundaki, zonadagi korxonaning ishlab chiqarishi tashqi bozorga yo„naltirilgan hisoblanadi. Mahsulotlarni ichki bozorga sotish EIH boshqaruv organining ruxsati bilan amalga oshiriladi va ulardan odatdagi tartibda bojxona to„lovlari undiriladi. Shu sababli ayrim EIHlarda eksport hajmi hudud ishlab chiqarishining 80 %ini tashkil etadi.
Xitoyda EIHlarda investorlar uchun taqdim etilgan soliq va bojxona imtiyozlari va boshqa qulay shart-sharoitlar EIHlarga xorijiy investitsiyalar kirib kelishini rivojlantirishga ta‟sir ko„rsatmoqda. Endilikda iqtisodiyotning investitsiyalarga birmuncha to„yinganligi va jamg„armalari hajmi birmuncha ortishiga erishilganligi sababli xorijiy investitsiyalarga taqdim etiladigan imtiyozlar ma‟lum darajada qisqartirildi.
Xitoyda xorijiy investorlar EIHlarda imtiyozlarga ega bo„lishi uchun ular kiritadigan investitsiyalar kamida 50 mln. AQSh doll. bo„lishi va ustav kapitalidagi ulushi kamida 25 %ni tashkil etishi lozim. EIH rezidentlari uchun 5 yil davomida alohida soliq imtiyozlari tizimi yo„lga qo„yilgan. Birinchi 2 yil davomida ular umuman daromad solig„ini to„lashmaydi va keyingi 3 yil davomida soliqning faqatgina 50 %ini to„lashadi, xolos. 2012 yildan boshlab qat‟iy 25 % qilib o„rnatildi. Savdo, qayta ishlash va import-eksport faoliyati bilan shug„ullanuvchi EIH rezidentlari uchun QQS 17 % deb belgilangan.
Nazorat uchun savollar:
Xitoyda EIHlarni rivojlantirishda investorlarga taqdim etilgan imtiyozlar qanday ahamiyat kasb etgan?
Xitoyda EIHlarga xorijiy investitsiyalarni jalb etishda qanday imtiyozlar mavjud?
Xitoy EIHlarida imtiyozlar tizimida qanday o„zgarishlar kuzatilmoqda?
Xitoy xorijiy investitsiyalarga nisbatan qanday siyosatni qo„llamoqda?
Xitoy EIHlarida qanday boj siyosati joriy etilgan?
Xitoy dengizbo„yi ochiq shaharlaridagi imtiyozlar nimalardan iborat?
|
| |
Matematik oqitish metodlarining klassifikatsiyasi Bajardi: Ravshanova Toybibi

|
Matematik oqitish metodlarining klassifikatsiyasi Bajardi: Ravshanova Toybibi
|
Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,44 Kb. | | #118940 |
Bog'liq Matematik o’qitish metodlari (muammoli, evristik, dasturlashgan,-www.kompy.info
| xmlns:w="urn:schemas-microsoft-com:office:word"
xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">
Matematik oqitish metodlarining klassifikatsiyasi
Matematik oqitish metodlarining klassifikatsiyasi Matematik oqitish yilgan muammolarni yechishda talabalarga zarur yordamni koqitishda oektning ozaro harakat usul boektiv qarama-qarshiliklariga va ularni yechish usullariga ergashadi. Talabalarni fikrlashga, bilimlarni ijodiy orgatadi. Evristik o talaba tomonidan talimni samarali tashkil qilishni maqsad qilib qoqitishdir. Talaba uchun evristik o yangisini toppish va izlashni anglatadi, ya grekchadan olingan bo izlayman, topaman, ochaman degan maqitish deganda, oqitish usuli, masalan, aqliy hujum usuli va talabalar ijodiy rivojlanishi texnologiyasi tushuniladi. Dasturlashtirilgan oqituvchi va ortasidagi bevosita muloqotning subqitish jarayonini formatlashtirishga bolim deganda, olmish qurilmalar (AKT, dasturlashtirilgan darslik, kinotrenajyor va boshqalar) yordamida dasturlashtirilgan ozlashtirish tushuniladi. Modulli o faoliyat kozaro uzviy boglgan tugunni bildiradi. Modulli oqitishda ola, qisqa yoki chuqurlashtirilgan tabaqalash orqali tabaqalab oqitishda fanlararo aloqadorlikka jiddiy eqitishda talaba va oquv uslubiy majmua (Oqitishda blokli ozining strukturaviy tuzilishi jihatidan quyidagicha tartibda amalga oshadi. Buning uchun avval tashkiliy qism qitishni blokli tizimga olib olib, bunda predmetlarning bloklarga ajratilishi va dars jadvallarida blok predmetlarining tartib bilan birga ollanma va darsliklarning tartibli joylashishi strukturasi hisobga olinadi. Blokli orish mumkin.
http://kompy.info
| |
Yangi dars bayoni - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 95/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-tYangi dars bayoni:
Atsetilen olish uchun probirkaga bir necha bo‘lak kalsiy karbid solib, ustiga 1-2 ml suv quyiladi va probirkaning og‘zi gaz chiqish nayi o‘rnatilgan, pro birka bilan tezda berkitiladi. Kaltsiy karbidning suv bilan o‘zaro ta’siri shiddatli borib, atsetilen gazi ajralib chiqadi.
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: Laboratoriya ishi № 3
1-tajriba. Glitserinni suvda eritish va uning mis (II)-gidroksid bilan
reaksiyasi
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
O‘zinio‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
B1
kimyo fani va undagi asosiy qonuniyatlar haqida bilish, doimiy ravishda o‘zini o‘z rivojlantirib, kamolotga intilish, kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil ravishda oshirib borish.
|
|
| |
Sana “ ” 201 yil - bet 98

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 98/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-t4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
1-tajriba. Sirka kislotaning olinishi.Probirkaga 2-3 g natriy atsetat soling va 1,5-2 ml kontsentrlangan sulfat kislota qo‘shing. Probirkaning og‘zini gaz o‘tkazgich nay o‘rnatilgan probka bilan berkiting, naychaning ikkinchi uchini boshqa probirkaga tushiring. Aralashmani yig‘gich probirkada 1,0-1,5 ml suyuqlik yig‘ilguncha qizdiring. Mustaqil xulosalar uchun topshiriq.1. Yig‘gich probirkada qanday modda hosil bo‘ladi?2. Qanday alomatlar buni tasdiqlaydi?3. Tegishli reaksiyalarning tenglamalarini yozing.Laboratoriya ishi № 4
2-tajriba. Sirka kislotaning ba’zi metallar bilan reaksiyasi.
Ikkita probirka olib, ularning har qaysisiga 1 ml dan sirka kislota eritma-
sidan soling. Probirkalarning biriga ozgina magniy qirindisidan, ikkinchisiga
esa bir necha dona ruh soling. Birinchi probirkada reaksiya shiddatli boradi,
ikkinchisida esa sekin boradi (ba’zan u faqat qizdirilganda boshlanadi).
Mustaqil xulosalar uchun topshiriq.
1. Sirka kislota magniy va rux bilan qanday qanday
reaksiyaga kirishadi?
2. Bu reaksiyalar tezliklarini solishtiring va reaksi-
yalarning molekula, ionli va qisqartirilgan ionli tenglama-
larini yozing.
3-tajriba. Sirka kislotaning asoslar bilan reaksiyasi.
Probirkaga 1,0-1,5 ml natriy gidroksid eritmasidan soling. Ustiga bir necha
tomchi fenolftalein eritmasidan tomizing. Sirka kislota qo‘shilganda eritma
rangsizlanadi.
Tegishli reaksiyalarning tenglamalarini yozing va tenglashtiring.
|
| |
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi
Download
6,06 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/107
Sana
16.05.2024
Hajmi
6,06 Mb.
#238906
Download
6,06 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi
Download
6,06 Mb.
Matnni ko'rish
Dasturlash asoslari

|
Dasturlash asoslari
|
bet | 1/19 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 88,92 Kb. | | #158115 |
Bog'liq C da massivlar bilan ishlash-fayllar.org
C++ da massivlar bilan ishlash
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA
MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FAKULTETI
1-1ATT-22 GURUH TALABASINING “DASTURLASH ASOSLARI” FANIDAN
MUSTAQIL ISHI
Bajardi: Elmurodov Shamshod Jahongir o’g’li.
Tekshirdi: Bobojonova Madina Ahadovna.
BUXORO-2023
C++ da massivlar bilan ishlash.
Reja
1. Massiv haqida umumiy tushuncha.
2. Ko`p o`lchovli statik massivlar.
3. Dinamik massivlar bilan ishlash.
4. Funksiyalarning massiv kirish parametrlari.
Massiv haqida umumiy tushuncha.
Massiv – bu bir toifali , chekli qiymatlarning tartiblangan to`plamidir . Massivlarga misol qilib matematika kursidan ma`lum bo`lgan vektorlar , matritsalarni ko`rsatish mumkin .
Massivlar odatda bir o`lchovli va ko`p o`lchovli turlarga bo`linadi.
Massiv bir o`lchamli deyiladi, agar uning elementiga bir indeks orqali murojat
qilish mumkin bo`lsa.
C\C++ dasturlash tillaridagi massiv elementlar indekislari har doim noldan boshlanadi (birdan emas) . Bizga char tipidagi m nomli massiv berilgan bo`lsin .
Va u 3 ta elementdan tashkil topgan bo`lsin.
m[0] -9 ;
m[1] 15;
m[2] 3;
Demak, elementga murojat qilish uchun massiv nomi va [] qavslar ichida element indeksi yoziladi.
Bu yerda birinchi element qiymati -9 , ikkinchi element – 1 nomerli indeksda 15
qiymati bor ekan.Oxirgi element indeksi n-1 bo`ladi (n-massiv elementlari soni).
[] qavs ichidagi indeks butun son yoki butun songa olib keluvchi ifoda bo`lmog`i lozim.
Masalan:
int n=6, m=4;
L[n-m]=33; // L[2]=33;
Coutcin>>a[2]; a massivning elementi 2 bo`lgan elementi kiritilsin;
cout[elementlar _soni] = { boshlang`ich qiymatlar };
1)float a[5], 2) int b[6], 3) boll c[7];
1) a elementi haqiqiy sondan iborat bo`lgan , 4 ta elementdan
tashkil topgan massiv. Indekslari esa 0 dan 3 gacha bo`lgan sonlar.
|
| |
Mavzu: Microsoft kompaniyasining marketing strategiyasi Reja: Xalqaro marketingning asosiy tushunchalari

|
Mavzu: Microsoft kompaniyasining marketing strategiyasi Reja: Xalqaro marketingning asosiy tushunchalari
|
bet | 1/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 111,28 Kb. | | #229719 |
Bog'liq 1.Microsoft kompaniyasining marketing strategiyasi
Mavzu: Microsoft kompaniyasining marketing strategiyasi
Reja: - Xalqaro marketingning asosiy tushunchalari.
- Turizm sohasida strategik marketingdan foydalanish.
Marketing nima? - Marketingning eng qisqa ta’riflaridan biri quyidagicha:
«Marketing - bu firmaga foyda keltirgan holda insonlar ehtiyojini qondirishdir». Marketing (inglizcha market - bozor va unga «ing» qo`shilganda «bozor bilan bog`liq faoliyat” ma`nosini anglatadi. - Marketing - bu ehtiyojlarni yaxshiroq qondirish va foyda olish maqsadida, tovarlarni bozorlarda sotish, talabni shakllantirish va tovarlar savdosini rag`batlantirish, ayriboshlashni rivojlantirish va tezlashtirish maqsadida amalga oshiriladigan tovarlar, xizmatlar keng miqyosli faoliyat turidir.
MARKETING MAJMUASI
BOZOR
TOVAR
NARX
TIJORAT
REKLAMA
Marketingning quyidagi turlari tavsifi xalqaro marketing maqsadlariga nisbatan mos keladi: - differenstiastiyalashgan, bozorning bir necha segmentidan foydalanib, ularning har biriga alohida taklif bilan chiqishga mo’ljallangan;
- konversiyaviy, salbiy (manfiy) talabni engib o’tish uchun sharoit yaratuvchi;
- konstentrastiyalashgan, butun xatti -harakatlarni; muayyan alohida bozorga qaratuvchi;
- ommaviy iste’mol tovarlariga nisbatan qo’llaniladigan;
- qarshilik qiluvchi, ayrim tovar va xizmatlarga bo’lgan norastional va irrastional talab ta’sirini chegaralashga qaratilgan;
- rivojlantiruvchi, potenstial talabni real talabga aylantirishga yo’naltirilgan;
- strategik, firmaning ichki va tashqi imkoniyatlarini o’rganish va ulardan foydalanishga asoslangan;
- maqsadli, bozorning aniq segmentiga yo’naltirilgan;
- narx tovarga narx belgilashga asoslangan.
|
| |
b) mikroiqtisodiy tahlilni

Jamiyatdagi mavjud hukmron munosabatlar.
Iqtisodiy faollikning siklik ro'y berishi.
Ishlab chiqarishning rivojlanish holati.
Tabiiy ofatlar (zilzila, suv toshqini va h.k.)
Favqulodda holatlar (urushlar, iqtisodiy tizim lar almashishi).
Ehtiyojlarning o'sib borishiga qarshi ta’sir qiluvchi omillar:
Ehtiyojlarga xos bo'lgan muhim xususiyat - turli ehtiyojlarning bir- birini
taqozo qilishidir. Bu birehtiyojning boshqa birehtiyojni keltirib chiqarishini
anglatadi. Masalan, kompyuterlarga paydo bo'lgan ehtiyoj o'z navbatida
uni ishlatishni o 'rg a n ish , xizm a t ko 'rsa tish , d a stu r tuzish kabilarga
ehtiyojlarni keltirib chiqaradi.
Download
Inklyuziv ta’lim asoslari

9
o‘quvchiga o‘z g‘oyalari va qarashlarini ifoda etish imkoniyatini berish.
O‘quvchilarni darsda faol qatnashishga ruhlantirishda ularning shaxsiy
qiziqishlaridan foydalanish. O‘quvchilarni darsga qiziqtirishda turli usullardan
foydalanish. Sinfda samarali muloqotni ta’minlash.
Ta’lim-tarbiya jarayonida motivatsion vaziyatlarni yaratish, ularning
samaradorligini tahlil qilish va kerakli natijalarga erishishda o‘z harakatlarini
o‘zgartirish.
Sinfni boshqarish. Huquqiy madaniyat, odob va axloq me’yorlarga rioya
qilish, professional axloq qoidalari, ijtimoiy kompetensiyalarga ega bo‘lish, eng
yuqori sifat standartlariga erishishga intilish, sifatga e’tibor berish; innovatsiyalarni
qabul qilish; o‘zgarishlarni qabul qilish va ularga moslashish istagi; o‘z tajribasini
doimiy ravishda tahlil qilish va kasbiy amaliyotga o‘zgarishlar kiritish; barcha
bolalar o‘rganishi va rivojlanishi mumkinligiga ishonch, har bir bolaning shaxsini
hurmat qilish.
Ta’lim natijalarini baholash va diagnostika qilish uchun turli usul hamda
vositalardan foydalanish. O‘quvchilarning bilimlarni egallash darajasini (hajmini)
muntazam va tizimli ravishda kuzatib borish. O‘quvchilar erishgan yutuqlarni,
natijalarni tahlil qilish. Dars rejasi va usullarini moslashtirishda tahlil natijalaridan
foydalanish.
O‘quvchilar bilimini baholash natijasida olingan ma’lumotlarni inobatga
olgan holda darsning aniq, o‘lchamli maqsad va natijalarini aniqlab, dars rejasini
ishlab chiqish. Darsning maqsadlari, o‘quvchilarning yosh xususiyatlari va
o‘zlashtirishiga mos keladigan dars shakllari va usullarini rejalashtirish. Tegishli
o‘quv, namoyish va tarqatma materiallardan foydalanishni rejalashtirish.
Ta’limning aniq va o‘lchanadigan natijalarini, shuningdek, ushbu natijalarga
erishishda aniq muddatlar (yil, chorak, dars) uchun vazifalarni aniqlash, ularni
rejalarda shakllantirish. O‘quvchilarning bilimini baholash natijasida olingan
ma’lumotlarni inobatga olgan holda rejalarni muvofiqlashtirish.
O‘qitishning zamonaviy texnologiyalari

11
ularni yechish usullari. Muammoli ta’limning o‘quvchilar ijodiy tafakkuri va ijodiy
qobiliyatlarini o‘stirishdagi ahamiyati. Muammoni turli nuqtayi nazardan
o‘rganish, tahlil qilish. Turli o‘quv fanlari bo‘yicha dars jarayonida muammoli
vaziyatlar hosil qilish va ularni yechish usullari haqida.
Hamkorlikdagi ta’limning tarkibiy qismlari; o‘zaro ijodiy va ijobiy bog‘liqlik;
shaxsiy javobgarlik; bir-biriga rag‘batlantiruvchi ta’sir ko‘rsatish; samarali
muhokama; guruh ishini samarali tashkil etish va natijani tahlil qilish. Trening
mashg‘ulotlarini tashkil etishning qoidalari: o‘quv-tarbiya jarayonini aniq tasavvur
qilish, yaratilgan g‘oyalarni, yangiliklarni amaliyotga samarali joriy etish yo‘llari.
O‘quvchilardagi bilim, ko‘nikma, malaka va kompetensiyalarning
rivojlanganlik darajasini baholashdagi yangicha yondashuvlar. Baholash mazmuni
– fanni o‘zlashtirish darajasini aniqlashda formativ, diagnostik yoki summativ
xarakterdagi baholashda tekshirish uchun o‘quvchidan talab etilayotgan bilim,
ko‘nikma va malakalar majmui. Baholash formati. Baholash mazmuni
belgilangandan so‘ng summativ xarakterdagi baholash jarayonlarida aniq baholash
formati va strukturasini ishlab chiqish. Baholash mezonlari. Baholash mezoni –
o‘quvchining muayyan fandan o‘quv natijalarini egallaganlik darajasini to‘g‘ri va
haqqoniy tekshirish imkonini beruvchi o‘lchovlar majmui.
Baholash texnologiyalari va metodikasi. Formativ baholash usullari. Formativ
baholashda asosiy maqsad o‘quvchini rivojlantirish bo‘lgani uchun bunda o‘z-
o‘zini baholash; o‘zaro bir-birini baholash va o‘qituvchi tomonidan baholashga
yo‘naltirilgan baholash usullari.
Summativ baholash usullari. Summativ xarakteridagi baholashlarda asosiy
maqsad o‘quvchilardagi bilim, ko‘nikma, malaka va kompetensiyalarning
rivojlanganlik darajasini aniqlash bo‘lgani bois amaliy ishlar, loyiha ishlari, yozma
ishlar, yakuniy testlar kabilardan foydalaniladi.
v) tabiiy va inson resurslari

v) ishlab chiqarish kuchlarini;
g) moddiy ne’matlar ishlab chiqarishni;
d) ishlab chiqarishning texnologik usullarini.
12. Iqtisodiyot nazariyasi fanining asoschilari kimlar?
a) A.Smit, D.Rikardo;
b) F.Kene;
v) U.Stafford, T.Men, A.Serra, F.Kene, V.Petti, A.Smit;
g) P.Samuelson, K.R.Makkenell, S.L.Bryu;
d) yuqoridagilarning barchasi.
13. Takror ishlab chiqarish nazariyasini birinchi bo'lib kimlar yaratganlar?
a) merkenelistlar;
b) fiziokratlar;
v) klassik siyosiy iqtisodchilar;
g) yeynschilar;
d) monetaristlar.
14. So'nggi naflilik nazariyasini kim yaratdi?
a) K.Menger, E.Bem-Bevarklar;
b) Dj.Klark;
v) M.Keyns;
g) P.Samuelson;
d) F.Kene.
15. “Tadqiqot uslublari majmui’’ deganda nimani tushunasiz?
a) makroiqtisodiy tahlilni;
Download
-§. Ehtiyojlarning turlari va tarkibi, ularning

Qondirish usuliga qarab:
Ehtiyojlarni qondirish vositalarining ashyoviy-buyum shakliga ko'ra:
Bilvosita qondiriladigan ehtiyojlar - bu ishlab chiqarish
maqsadlari uchun iqtisodiy resurslarga bo'lgan ehtiyojlar.
Bevosita qondiriladigan ehtiyojlar
- kishilar tom onidan
t o 'g 'r id a n - to 'g 'r i is te ’ m o l q ilin a d ig a n to v a r la r va
xizmatlarga bo'lgan ehtiyojlar.
Iq tis o d iy a d a b iy o tla rd a
m u tla q va n is b iy , m in im a l va m a k s im a l,
qondirilishi m uqarrar zarur bo'lgan va keyinchalik qondirsa bo'ladigan,
joriy davrda va istiqbolda qondiriladigan, birlamchi va ikkilamchi ehtiyojlar
ham ajratib ko'rsatiladi.
Ijtim o iy m a ’ naviy va m a d a n iy -m a is h iy
e h tiy o jla r - asosan
xiz m a tla r sh a klid a q o n d irilib ,
in so n nin g ahloqiy, m a ’naviy,
m adaniy va jis m o n iy kam ol topishiga xizm at qiladi. Mehnat
qilishga bo'lgan ehtiyoj ham ijtim oiy ehtiyojning tarkibiy qismidir.
Moddiy ehtiyojlar - moddiy ko'rinishga ega bo'lib,
kishilarning
ular bilan ta’minlanishi hayot kechirishining birlam chi shartidir.
Bular hayotiy zarur vositalarni (oziq-ovqat, turar-joy) va zebu-
ziynat buyumlari (mebel,
avtom obil, xolodilnik,
televizor, dala
hovli)ni o'z ichiga oladi.
Ehtiyojlarni qondirilish darajasi (EQD) har bir davrda haqiqiy iste'mol
(Hl)ni ehtiyojlarning um um iy darajasi (EUD)ga taqqoslash orqali
aniqlanadi, ya’ni
Vl
Download
Q o'shilgan m ahsulot-qo'shim cha

S am aradorlik iqtisodiy resurslarning alohida turlari bo'yicha ham aniqlanadi.
Ishlab chiqarish sam aradorligiga baho berishda m ahsulotning
m e h nat s ig 'im i,
m aterial sig'im i, energiya sig'im i
kabi ko rsatkichlar ham tahlil qilinadi.
Y erdan fo y d a la n is h s a m a ra d o rlig i
- ekin m a yd o n la ri b irlig i
hisobiga ishlab ch iqarilgan qishloq x ja lik m a h su lo tla ri hajm i
ko 'rsatkichida ifodalanadi. A lo h id a ekin tu rla ri ho sild o rlig i ham
yerlardan foydalanish unum dorligini ko'rsatadi.
Kapital sam aradorligi
- kapital unum dorligi (Uk) ko'rsatkichida
aniqlanadi. U kapital birligi (K ) hisobiga ishlab chiqarilgan m ahsulot
miqdori
(M)
yoki bajarilgan ish
(I)
hajm ini ko'rsatadi.
У .=
к,
Уок' y . = у
Is h c h i k u c h id a n fo y d a la n is h s a m a r a d o r lig i
- m e h n a t
u n u m d o rlig i k o 'rs a tk ic h in i xu su siya tla yd i. Bu k o 'rsa tkich vaqt
birligida ishlab chiqarilgan m ahsulot miqdori ( M ) bilan yoki m ahsulot
birligini ishlab chiqarishga ketgan vaqt (B ) bilan aniqlanadi.
у =
yo ki
y = ±
Download
4K ko‘nikmalarini shakllantirish metodikasi

13
TANLOV FANI
Mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish istiqbollari, tinglovchilarning
talab va ehtiyojlari asosida shakllantiriladi. Fan orqali o‘qituvchilarining yangi
kiritilgan, o‘zlashtirilishi qiyin mavzular mazmuni va o‘qitish metodlarini qo‘llash
kompetensiyalarini rivojlantirish ko‘zda tutilgan.
IV. Elektron manbalar - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

IV. Elektron manbalar
1. gov.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati portali.
2. my.gov.uz – yagona interaktiv davlat xizmatlari portali.
3. uzedu.uz – Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining rasmiy sayti.
5. infocom.uz – “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali sayti.
6. uza.uz – Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi sayti.
7. kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi sayti.
8. ziyonet.uz – axborot taʼlim portali.
12. lex.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Qonunchilik maʼlumotlari
milliy
bazasi.
15. educare.uzedu.uz –
ijtimoiy-psixologik,
tibbiy-psixologik,
psixologik-
pedagogik maʼlumotlar portali.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi - bet 14

4
Boshlangʻich taʼlim oʻqituvchilarining uzluksiz kasbiy rivojlantirish kursi
namunaviy oʻquv dasturi, umumiy oʻrta taʼlim maktabi oʻqituvchilari kasbiy
standartida belgilangan kompetensiyalar va diagnostik test natijalari asosida IV
tabaqada shakllantirilgan tayanch oʻquv rejasining 2 ta blok tarkibidagi quyidagi
8 ta oʻquv modullar mazmunini oʻz ichiga oladi: