nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ILMIY XABARDORLIK KOMPETENSIYASI

|
ILMIY XABARDORLIK KOMPETENSIYASI
|
bet | 26/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1ILMIY XABARDORLIK KOMPETENSIYASI
atrofimizdagi olam bilan bog‘liq bo‘lgan axborotning ahamiyatini tushuntiradi;
o‘rganilayotgan asosiy tushunchalar: axborot, algoritm, model - va ularning xususiyatlari haqida tasavvurini shakllantiradi;
o‘zini o‘zi boshqaradi, o‘zini o‘zi anglaydi, o‘quv faoliyatida mustaqil qarorlar qabul qiladi;
to‘plam, to‘plam elementi, qism to‘plam, tegishlilik, to‘plamlar kesishmasi va birlashmasi, ta’rif, aksioma, teorema, isbot kabi tushunchalardan tayanch darajada foydalanadi;
mulohazalarning to‘g‘ri-noto‘g‘riligini ko‘rsatayotgan misollarni keltiradi;
natural son, tub va murakkab sonlar, sonlar bo‘linishi, butun son, oddiy kasr, o‘nli kasr, ratsional son, arifmetik kvadrat ildiz, irratsional son kabi tushunchalardan foydalanadi;
ratsional sonlar va maxsus ko‘rinishdagi irratsional sonlar ustida amallarni bajaradi; sonlarni taqqoslaydi;
sonlarni yaxlitlaydi; oddiy va o‘nli kasrlar ko‘rinishdagi sonlarni tartiblaydi;
natural va manfiy butun darajalarni o‘z ichiga olgan sonli ifodalar qiymatlarini hisoblashlarda murakkab bo‘lmagan almashtirishlarni bajaradi;
butun ifodalarning murakkab bo‘lmagan almashtirishlarni bajaradi:
qavslarni ochadi, o‘xshash hadlarni keltiradi, umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqaradi;
ifodalarning qiymatlarini hisoblashlarni soddalashtirishda, qisqa ko‘paytirish formulalardan foydalanadi;
kasr-chiziqli va kvadrat ildizlarni o‘z ichiga olgan ifodalarning murakkab bo‘lmagan almashtirishlarni bajaradi;
sonning standart ko‘rinishi tushunchasidan foydalanadi;
tenglik, sonli tenglik, tenglama, tenglama ildizi tushunchalaridan foydalanadi;
amaliy va boshqa o‘quv predmetlardagi masalalarni yechishda chiziqli, kvadrat tenglama va tengsizliklarni tuzadi va yechishning analitik va noanalitik usullaridan (masalan , “sinashlar usuli") foydalanadi;
ustunli va doiraviy diagrammalar, ma’lumotlar jadvallari, o‘rta arifmetik, mediana, sonli qatorning eng katta va eng kichik qiymati, tarqoqligi, tushunchalaridan tayanch darajada foydalanadi;
atrofdagi jarayonlarni ifodalaydigan jadval va diagramma ko‘rinishida berilgan ma’lumotlarlarni o‘qiydi, tushuntiradi va almashtiradi, atrof-muhitda tasodifiy ravishda o‘zgaradigan miqdorlarni, jumladan o‘lchash natijalarini ko‘radi;
kompyuter dasturlari va Internetda ishlash jarayonida axborot etikasi talablariga va qoidalariga amal qiladi;
maqsadga muvofiq yo‘qolgan axborotlarni izlaydi, individual qismlarni solishtiradi.
|
| |
An’anaviy ta’lim metodlari

|
An’anaviy ta’lim metodlari
|
bet | 29/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1An’anaviy ta’lim metodlari:
Hikoya – uncha katta bo‘lmagan, ta’riflovchi xarakterga ega bo‘lgan o‘quv materialini monologik hikoya qiluvchi, xabar beruvchi bayon.
Tushuntirish – bayon qilinayotgan turli holatlarni taxlil qilish, tushuntirish izoh berish va isbotlash yordamida o‘quv materialini bayon qilish.
To‘rt pog‘onali metod – amaliy ko‘nikmalarni o‘zlashtirish jarayonining to‘rt pog‘onasi dorasida kechadigan metoddir. Bu metod quyidagi bosqichlardan iborat:
Tushuntirish;
Nima qilish kerakligini ko‘rsatib berish;
Ko‘rsatilgan tarzda qaytarish;
Mashq qilish.
To‘rt pog‘onali metodning asosiy belgisi – o‘quvchilarning xarakatlari o‘qituvchi ko‘rsatib bergan xarakatlar doirasi bilan cheklanganligidir.
Mashq – o‘qitish uslubi bo‘lib, o‘tilgan materialni amaliyotda qo‘llash maqsadida, reja bilan tashkil etilgan amallarni ko‘p marotaba bajarishdir.
Suhbat – o‘qitish va o‘qishning dialogik, savol javob usuli.
Munozara – faol ta’lim uslubi bo‘lib, muxokama ma’lum muammo bo‘yicha fikr almashinuv ko‘rinishida o‘tadi.
Aqliy hujum (breynstorming) – g‘oyalarni generatsiya qilish usuli bo‘lib, bunda qatnashchilar birlashgan holda qiyin muammoni echishga xarakat qiladilar, uni echish uchun shaxsiy g‘oyalarni ilgari suradilar (generatsiya qiladilar).
Namoyish – ta’lim oluvchilarni tabiiy holatda xodisalar, jarayonlar, ob’ektlar bilan ko‘rgazmali tanishtirishga qaratilgan. Bu metod ta’lim beruvchi tomonidan bayon qilinayotgan ilmiy, nazariy bilimlarni ta’lim oluvchilar tomonidan puxta o‘zlashtirish uchun ularning sezgi organlari – eshitish, ko‘rish, hid bilish va ta’m bilish, teri sezgilarining bir ob’ektga alohida-alohida yoki bir necha sezgi a’zolarini bir yo‘la safarbar qilishga imkon beruvchi metoddir.
Kitob bilan ishlash metodi kitob ustida ishlash, olingan bilimlarni xotirada qayta tiklash, bilimlarni saqlashga qaratilgan metoddir.
Kitob bilan ishlashning insert metodi ta’lim oluvchiga yangi axborotni noma’lum yoki tushunarsiz, yoki e’tiroz bildirish lozim bo‘lganlarga ajratib, baholash imkonini beradi. O‘qish jarayonida o‘quv materialining har bir satr boshi yoki qismining mazmuni baxolanib, xulosa varaqning chap tomoniga qalam bilan maxsus belgi qo‘yib boriladi.
|
| |
AMALIY KOMPETENSIYA - Tasdiqlayman” Pedagogika markazi direktori “ ” 2024-yil

|
Tasdiqlayman” Pedagogika markazi direktori “ ” 2024-yil
|
bet | 27/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1AMALIY KOMPETENSIYA
shaxsiy hayotiga, kasbiy ta’lim faoliyatiga, jamiyatning ijtimoiy hayotiga, fan va texnikaga oid axborotlarni qayta ishlaydi;
axborotni tadbiq qilish imkoniyatlarini aniqlaydi hamda vaziyatning muhim jihatlarini aks ettiradigan informatsion model tuzadi;
amaliy masalaning algoritmik yechimi yoki dasturiy yechimdan olingan natijalar ustida fikr yuritadi;
dasturlashning asosiy tuzilmalaridan foydalangan holda standart masalalarni algoritmini tuzadi;
matematik yechimni real muammo kontekstiga ko‘chiradi, talqin qiladi va baholaydi;
matematik yechim bilan dasturiy yechimni taqqoslaydi va mulohazalarni muammo kontekstiga mos ekanligini baholaydi;
amaliy masalalarni yechishda hisoblash natijalarini baholaydi;
foizlar, proporsiyalar va kasrlarga oid masalalarni yechadi;
chiziqli tengsizliklarni va murakkab bo‘lmagan tengsizliklarni yechadi;
kvadrat tenglama va tengsizliklarni yechadi;
tengsizliklar va ularning sistemalari yechimlarini sonli o‘qda tasvirlaydi;
dasturlash tillaridan birida dastur yaratadi;
tanlangan mutaxassislik uchun tayyor dasturlarni ishlatadi, ma’lumotlar taqdim etish va tahlil qilishda kompyuter vositalaridan foydalanadi;
audiovizual ma’lumotlar uchun mo‘ljallangan dasturiy vositalar bilan ishlaydi;
matnli hujjatlar, shu jumladan chizmalar va boshqa illyustratsion materiallar, taqdimotlar tayyorlaydi;
o‘quv va amaliy masalaning matematik yechimini yoki hulosalarni hosil qilishda o‘rganilgan matematik tushunchalarni, asoslarni, usullarni, fikr yuritishda mantiqiy qobiliyatni va vositalarni qo‘llaydi.
jamiyatda duch keladigan axborot qarama-qarshiliklarni aniqlaydi va muaommolarni hal qilishda mustaqil ravishda qaror qabul qiladi.
|
| |
Insert – samarali o‘qish va fikrlash uchun belgilarning interaktiv tizim.
Texnologik xarita

|
Insert – samarali o‘qish va fikrlash uchun belgilarning interaktiv tizim.
Texnologik xarita
|
bet | 30/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1Insert – samarali o‘qish va fikrlash uchun belgilarning interaktiv tizim.
Texnologik xarita - jarayonning qadamma-qadam, boqichma-bosqich, izchillik bilan ko‘pincha grafik usulda qo‘llaniladigan vositalarni ko‘rsatib bergan xolda tasvirlash.
Ta’lim – tarbiya jarayonining sifat samaradorligini oshirish ko‘p jixatdan ta’lim vositalari bilan qay darajada ta’minlanganlik bilan bog‘liq bo‘ladi.
Ta’lim vositalari olti turga bo‘linadi:
Matnli vositalar
Tasvirli vositalar
Audio vositalar
Modelli vositalar
Yordamchi jihoz vositalar
Real vositalar
Matnli-ma’lumot olish va ma’lumotni qayta ishlash uchun:
O‘quv dasturlari
Maxsus adabiyot
Tarqatma material
Imthon va nazorat varaqlari
Tasvirli – umumiy tasavvurni vujudga keltirish uchun:
Fotosuratlar
Eskiz chizma, sxemalar
Ramziy tasvirlar, reja jadvallar, simvollar
Diagramma va grafiklar
Audio – jarayonlar va ishlash mexanizmlari to‘g‘risida tasvir va ovoz orqali tasavvurlarni vujudga keltirish:
Video filmlar
Kompakt disklar
Audiokassetalar
Tasvir va matnni yozish va saqlash uchun yordamchi jihozlar:
Doskalar (oq doska, magnit doskasi);
Pinbord doskasi;
Video proektor, videoproektor doskasi;
Kodoskop;
Videomagnitafon, kamera;
Kompyuter;
Flipchart.
Modelli – o‘rganilayotgan ob’ektning modeli orqali u xaqida tasavvur hosil qilish:
Modellar
Maketlar
Real – o‘rganilayotgan ob’ektlar xaqida tasavvurni vujudga keltirish:
Asbob uskunalar
Stanoklar
Yarim tayyor maxsulotlar
Ta’lim metodlari ham o‘quv materiali mazmuniga, binobarin, o‘quvchilarning ma’lumoti, taraqqiyoti, tarbiyasiga, shuningdek, o‘qitish, o‘qish faoliyatlarining bir-biriga kirishuvi va shu asosda o‘zaro ta’sirning yuzaga chiqishiga yo‘nalgan. Ta’lim metodi vositasida o‘qituvchi va o‘quvchining faoliyati o‘zaro muvofiqlashadi. Ta’lim metodi-o‘qituvchi va o‘quvchilarning ma’lumot mazmuniga yo‘nalgan faoliyatini tartibga solish yo‘lidir.
|
| |
O’quv nashrlari quyidagi turlarga bo’linadi

|
O’quv nashrlari quyidagi turlarga bo’linadi
|
bet | 15/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1O’quv nashrlari quyidagi turlarga bo’linadi:
- o’quv jarayonidagi ahamiyati va o’rnini belgilovchi funksional xususiyatiga ko’ra;
- maqsadiga ko’ra;
- taqdim etiluvchi axborot xarakteriga ko’ra;
- matnning tashkil etilishiga ko’ra;
- ifoda etilish shakliga ko’ra .
Elektron nashrlar quyidago turlarga bo’linadi:
- bosma ekvivalentining mavjudligiga ko’ra;
- asosiy axborot tabiatiga ko’ra;
- maqsadiga ko’ra;
- tarqatilish texnologoyasiga ko’ra;
- elektron nashr va foydalanuvchi orasidagi muloqot xarakteriga ko’ra;
- davriyligiga ko’ra;
- strukturasiga ko’ra .
O’quv nashrlarining to’rt xil turini o’z ichiga oluvchi tipologik modeli elementlariga quyidagilar kiradi:
Dasturiy-uslubiy (o’quv rejasi va dasturlari);
O’quv-uslubiy (uslubiy ko’rsatmalar, yo’riqnomalar);
O’qituvchi (darsliklar,o’quv qo’llanmalari, ma’ruza matnlari);
Y ordamchi (praktikumlar,masala va mashqlar to’plamlari).
Shu bilan birga bu guruxga nazorat qiluvchi elektron o’quv nashrlari bo’lmish - test dasturlar va berilganlar bazalarini kiritish mumkin.Tuzilishiga ko’ra elektron nashrlar bir tomli (bitta axborot tashuvchida joylashtirilgan) va ko’p tomli (har bittasi alohida axborot tashuvchiga joylashtirilgan nomerlangan ikki yoki undan ortiq mustaqil elektron nashrlar) Shunigdek bir xil formatda chiqariluvchi bir necha tomlarning majmuasidan iborat seriyali nashrlar ham mavjud. Materialni bayon etish shakliga ko’ra elektron o’quv nashrlar konveksion (ta’limning axborot berish funksiyasi), dasturiy (dasturlash vositalari yordamida yaratilgan), muammoli (muammoli o’qitish nazariyasiga asoslangan va mantiqiy fikrlashni rivojlantiuvchi) va universal(sanab o’tilgan modellarning alohida elementlarini saqlovchi) turlarga bo’linadi.
Bosma ekvivalentining mavjudligiga qarab ikki guruhga bo’linadi:
bosma o’quv nashrning elektron analogi mos o’quv bosma nashrning elektron nusxasi;
mustaqil elektron o’quv nashr – bosma ekvivalentga ega bo’lmagan o’quv nashr;
Yaratilish texnologiyasiga ko’ra elektron nashrlar pedagogik, o’rgatuvchi, nazorat qiluvchi, namoyish qiluvchi, yordamchi, shuningdek, trenajerlar, modellashttirish, o’quv jarayonini boshqarish, o’quv maqsadidagi dasturlar yaratish, kasb tanlash va rivojlanishda nuqsoni bo’lgan bolalarni o’qitish uchun mo’ljallangan turlarga bo’linadi.
Elektron o’quv nashrlarining mazmuni zamonaviy o’qitish texnologiyalariga mos bo’lishi, o’quv jarayonida kompyuter texnikasidan aktiv foydalanish zarurati hisobga olinishi kerak. Elektron o’quv nashrlari tarix ta’limida.
|
| |
Video dars va roliklar yaratuvchi va tahrirlovchi dasturlar

|
Video dars va roliklar yaratuvchi va tahrirlovchi dasturlar
|
bet | 17/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1Video dars va roliklar yaratuvchi va tahrirlovchi dasturlar:
Elektron ta’lim resurslari ichida audio ko‘rinishidagi ma’lumotlar ham ta’lim jarayoni qatnashchilari tomonidan keng qo‘llaniladi. Audio fayllar kam joyni egallagan holda katta hajmdagi ma’lumotlarni o‘zida saqlaydi. Shuningdek, bu turdagi ta’lim resurslari imkoniyati cheklangan o‘quvchilarning bilim olishida muhimdir. Quyida bir-qancha audio fayl formatlari berilgan:
.aif - AIF audio fayli
.cda - CD audio fayli
.mp3 - MP3 audio fayli
.mpa - MPEG-2 audio fayli
.wav - WAV fayli
.wpl - Windows Media Player pleylist
Taqdimot ma'ruzachi tomonidan ma'lumotlarni tinglovchilarga tushunarli va qiziqarli yetkazishda yordam beruvchi elektron ta’lim resurslaridan biri hisoblanadi. Bu bevosita ma’lumotlarning animatsion ko‘rinishda taqdim etishi va ko‘plab multimedia fayllarini birlashtirishi bilan ahamiyatlidir. Kompyuterda fayllar ularning formatlariga ko‘ra farqlanadi. Taqdimot dasturlarining quyidagi fayl formatlari mavjud:
Infografika katta hajmdagi ma’lumotlarni ixchamlashtirish, unda aks ettirilgan predmetlarning o‘zaro munosbatlari, mantiqan bog‘lanishi va vazifalarini yaqqol ko‘rsata oladigan grafik yechim hisoblanadi.
Infografika ta’lim sohasida shakli va mazmuni jihatidan, ko‘rinishidan murakkab ma’lumotlarni keng auditoriyaga tez va tushunarli, ya’ni mantiqiy bog‘liqlik orqali taqdim etish va yetkazishda faol qo‘llanilmoqda. Infografika illyustratsiya tasvirlari bilan birga grafiklar, diagrammalar, blok-sxemalar, jadvallar, xaritalar, ro‘yxatlarni va boshqa shu kabi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Inforgrafiya yaratishga hizmat qiluvchi dasturlariga quyidagilar kiradi:
Piktochart - Korxona va biznes tashkilotlari uchun maqbul infografik dastur.
Snappa - vizual kontentni onlayn yaratish va nashr etishning tez va oson usullarini taqdim etadi.
Infogram - murakkab ma'lumotlar to‘plamini vizualizatsiya qilishda eng yaxshi yechimlarni taklif etadi.
Freepik — turli vektorli illyustratsiyalarni taklif etadi.
Canva - shaxsiy foydalanish uchun eng yaxshi dastur
|
| |
O‘quvchilarning turli ta’limiy ehtiyojlari asosida ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari

|
O‘quvchilarning turli ta’limiy ehtiyojlari asosida ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari
|
bet | 11/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.14. O‘quvchilarning turli ta’limiy ehtiyojlari asosida ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari.
Hоzirgi kundа zаmоnаviy pеdаgоgik fаn оldigа hаr bir bo’g’in o’z хususiyatidаn kеlib chiqqаn hоldа o’z muаmmоlаrini qo’ymоqdа.
Infоrmаtikа vа ахbоrоt tехnоlоgiyalаrini o’qitish nаzаriyasi vа mеtоdikаsi fаni bugungi kundа jаdаllik bilаn rivоjlаnmоqdа, chunki ахbоrоt tехnоlоgiyalаrining rivоjlаnishi bilаn ulаrni nаzаriy vа аmаliy аsоslаri fаn mаzmunidа o’z аksini tоpishi lоzim.
“Infоrmаtikа vа ахbоrоt tехnоlоgiyalаrini o’qitish nаzаriyasi vа mеtоdikаsi” infоrmаtikаni o’qitishning umumiy mаqsаdidаn kеlib chiqqаn hоldа o’z оldigа quyidаgi vаzifаlаrni qo’yadi:
Infоrmаtikа yo’nаlishidаgi fаnning mаzmunini hаmdа fаnning muаyyan mаqsаdini аniqlаsh; qo’yilgаn mаqsаdgа еrishish uchun o’qitishning tаshkiliy shаkllаri vа rаtsiоnаl mеtоdlаrini ishlаb chiqish vа tа’lim muаssаsаsigа vа o’qituvchilаrgа tаqdim еtish; infоrmаtikа o’qitish vоsitаlаrini (o’quv qo’llаnmа, dаsturiy tа’minоt, tехnik tа’minоt) o’rgаnib chiqish vа ulаrdаn fоydаlаnish yuzаsidаn tаvsiyalаr ishlаb chiqish.
Infоrmаtikа, Infоrmаtikа o’qitish mеtоdikаsi fаnlаrining rivоjlаnishi yo’lidаgi ilmiy izlаnishlаr olib borgan olimlar:
Qardosh mamlakatlar olimlari: А.I. Bоchkinа, M.P. Lаpchikа, V.V. Mаlеvа, N.Vinеrа, K.SHеnnоn, Fоn Nеymаn, А.P. Еrshоv, Е.А. Rаkitinа vа bоshqаlаr.
O’zbekiston olimlari: аkаdеmiklаr V.Qоbulоv, M.Kаmilоv, T.Bеkmurоdоv, prоfеssоrlаr M.Ziyoхo’jаеv, А.Аbduqоdirоv, M.Аripоv, U.YUldоshеv, M.Bеgаlоv, dоtsеntlаr T.Аzlаrоv, R.Bоqiеv, F. Zоkirоvа vа bоshqаlаr.
Informatika fanini o’qitishni tashkillashdagi didaktik printsiplar va usullar.
Informatika didaktikasi va o’qitish metodikasida o’qitishning tashkiliy shakllari markaziy o’rinlaridan birini egallaydi.
O’qitishning tashkiliy shakllari deganda o’qituvchi va o’quvchining o’zaro munosabatlarini tashkil etish yo’llari tushuniladi.
O’qitishning tashkiliy shakllari bir qator mezonlar bo’yicha tasniflanadi: o’quvchilar soni, o’qish joyi va boshqalar. Birinchi mezon bo’yicha tasnifni ko’rib chiqamiz.
O’quvchi faoliyati ta’lim jarayoni qatnashchilari orasidagi o’zaro munosabatlarning bir bo’lagidir. O’quvchilarning individual faoliyatini nazarda tutuvchi shakllar ham mavjuddir. Boshqa shakllar esa, masalan EHMda amaliy mashg’ulot, guruhda ishlashni talab etadi. O’qitishning tashkiliy shakllarining ko’pchiligi frontaldir.
3-rasm. O’qitishning tashkiliy shakllari
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘quvchilarning turli ta’limiy ehtiyojlari asosida ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari
|
Elektron ta’lim resurslari

|
Elektron ta’lim resurslari
|
bet | 16/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1Elektron ta’lim resurslari bu o‘qituvchilar tomonidan o‘quv jarayonida foydalaniladigan matnli, tasvirli, animatsiyali, audioli, videoli fayl yoki fayllar jamlanmasini tushunish mumkin. Elektron ta’lim resurslarining keng tarqalgan turlariga elektron darsliklar, video darslar, audio darslar, multimediali taqdimotlar, infografik ma’lumotlar, matnli ma’lumotlar, elektron testlar, ta’limiy sayt va portallarni misol qilish mumkin.
3. Bugungi kunda ko’plab elektron ta’lim resurslari ta’lim jarayonida qo’llanilmoqda. Quyida ular haqidagi ma’lumotlar bilan tanishish mumkin.
E lektron darslik – kompyuter texnologiyalariga asoslangan o‘qitish metodlaridan foydalanishga mo‘ljallangan o‘qitish vositasi bo‘lib, undan mustaqil ta’lim olishda va o‘quv materiallarini har tomonlama samarali o‘zlashtirishda foydalanish mumkin. Elektron darslik yaratishda foydalaniladigan dasturlarga SunRav Book, Adobe Dreamweaver, AutoPlay Media Studio, Macromedia Flash misol bo‘ladi.
E lektron ta’lim resurslari ichida eng ko‘p tarqalgan turlaridan biri matnli ma’lumotlar bo‘lib ko‘plab fayl formatlari mavjud. Keng tarqalgan matnli fayl formatlariga quyidagilarni kiritish mumkin:
.doc va .docx - Microsoft Word fayl formati
.odt - OpenOffice Writer fayl formati
.pdf - PDF fayl
.rtf - Rich Text Format fayli
.tex - LaTeX fayl formati
.txt - Bloknot fayl formati
.wpd - WordPerfect fayl formati
Interaktiv dars jarayonida turli animatsiyalar va video roliklardan foydalaniladi. Video roliklar yoki dasrlar samarali elektron ta’lim resurslari sifatida e’tirof etish mumkin. Bugungi kunda video fayllarning bir qancha formatlari mavjud. Bularga:
.3gp - 3GPP multimedia fayli
.avi - AVI fayli
.flv - Adobe Flash fayli
.m4v - Apple MP4 video fayli
.mkv - Matroska multimedia konteyneri
. mp4 - MPEG4 video fayli
.swf - Shockwave flesh fayli
.wmv - Windows Media video fayli
|
| |
Fan va innovatsiyalar vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti aniq va tabiiy fanlar fakulteti

|
Fan va innovatsiyalar vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti aniq va tabiiy fanlar fakulteti
|
bet | 1/12 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #255884 |
Bog'liq Zuhraga uchun
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM,
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
DENOV TADBIRKORLIK VA PEDAGOGIKA INSTITUTI
ANIQ VA TABIIY FANLAR FAKULTETI
UMUMIY KIMYO VA KIMYOVIY TEXNOLOGIYALAR KAFEDRASI
BA’ZI ORGANIK BIRIKMALAR ERITMALARIDA POLIMER GELLARNING BO’KISH KINETIKASINI O’RGANISH BITIRUV MALAKAVIY ISHI
bajaruvchi: Turdiyev Zuxra.
________________
Ilmiy rahbar: k.f.f.d.(PhD). Karimov X.R.
________________
Bitiruv malakaviy ishi Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiyalar kafedrasining 2024-yil ______dagi majlisida (___-sonli bayonnoma) muhokama qilingan va himoyaga tavsiya etilgan.
Denov-2024
MUNDARIJA
KIRISH……………………………………………………………………..…3
I. ADABIYOTLAR SHARHI...........................................................................6
I.1. Polimer gellarning bo‘kishi....................................................................6
I.2. Polimer sorbentlarning bo‘kish kinetikasi.............................................12
I.3. Ko‘ndalang bog‘langan polivinil spirtini olish......................................18
I.7. Polimer gel tuzilishining geterofazaviy modeli………………………..24
III. AMALIY QISM…………………………………………………………...32
III.1. Materiallar va reaktivlar……………………………………………..32
III.2. Polivinil spirtni ishga tayyorlash…………………………………….32
III.3. Tikilgan polivinil spirtning CH3COONa eritmasidan bo‘kish
jarayoni kinetikasini o‘rganish…………………………………………….33
III.4. Polivinil spirtning CH3COOH eritmasidan bo‘kish jarayoni
kinetikasi…………………………………………………………………...37
III.5. Kinetik koeffisientlarning turli parametrlarga bog‘liqligi……...……42
XULOSA……………………………………………………………………….49
ADABIYOTLAR RO‘YXATI............................................................................50
KIRISH
|
| |
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va multimedia vositalari asosida boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarni o‘qitish quyidagi afzalliklarga ega

|
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va multimedia vositalari asosida boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarni o‘qitish quyidagi afzalliklarga ega
|
bet | 22/33 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 6,48 Mb. | | #273777 |
Bog'liq 3-tabaqa Informatika fanining nazariy amaliy asoslari 2.1Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va multimedia vositalari asosida boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarni o‘qitish quyidagi afzalliklarga ega:
berilayotgan materiallarni chuqurroq va mukammalroq o‘zlashtirish imkoniyati bor;
ta’lim olishning yangi sohalari bilan yaqindan aloqa qilish ishtiyoqi yanada ortadi;
ta’lim olish vaqtining qisqarish natijasida, vaqtni tejash imkoniyatiga erishish;
olingan bilimlar kishi xotirasida uzoq saqlanib, kerak bo‘lganda amaliyotda qo‘llash imkoniyatiga erishiladi.
Nazorat savollari
1. Informatika va axborot texnologiyalari o‘quv predmetining maqsadi nima?
2. Informatika va axborot texnologiyalari fanini asosiy nazariyalari va amaliyotga tatbiq etishning huquqiy asoslari.
3. Yangiliklar, ilmiy izlanishlar, ilmiy metodik maqolalar, anjuman materiallaridan fanni o‘qitishda foydalanish.
Foydalanilgan adabiyotlar va internet resurslari
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 25-yanvardagi “Xalq taʼlimi sohasidagi ilmiy-tadqiqot faoliyatini qo‘llab-quvvatlash hamda uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini joriy qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4963-son Qarori.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi xalq taʼlimi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-son Farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 27-noyabrdagi “Zamonaviy maktab”larni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4537-son Qarori.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 6-sentabrdagi “Professional taʼlim tizimini yanada takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-5812-son Farmoni.
5. Ruzieva S. maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalash va rivojlantirishda faoliyatning o‘rni //Buxoro davlat universitetining Pedagogika instituti jurnali. – 2021. – Т. 1. – №. 1.
6. Azimjanova M. T., Muradova M. P., Pazilova M. Informatika va axborot texnologiyalari //Oʻquv qoʻllanma. Toshkent,“Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati. – 2013.-34-37 b.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va multimedia vositalari asosida boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarni o‘qitish quyidagi afzalliklarga ega
|
Delphida Object TreeView punkti qaysi menyuda joylashgan?

13. Delphida Object TreeView punkti qaysi menyuda joylashgan?
a) Project
b) View
c) Component
d) View
14. Delphida yaratilgan ilovalar qanday nomlanadi?
a) proyekt
b) prezentatsiya
c) slayd
d) hujjat
15. Sakkizik sanoq sistemasidagi 67, 225 sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazing.
A) 111000,00001001 B) 11100000001,001
C) 1110000,0001001 D) 110111,010010101
16. А, B, C, D harflarni kodlash uchun ikki razryadli ketma-ket ikkilik sonlari qo‘llandi (mos ravishda, 00 dan 11 gacha). Agar shu usulda DBCA belgilar ketma-ketligi kodlansa va natija o‘n oltilik kodda yozilsa, u holda … hosil bo‘ladi.
A)
|
138
|
B)
|
DBCA
|
C)
|
D8
|
D)
|
3120
|
17. Dastur lavhasi bajarilgach butun qiymatli a va b o‘zgaruvchilar qiymatini aniqlang:
a:= 1710; b:= (a div 100)*10+9; a:= (10*b–a) mod 100;
A) a = 70, b = 199 B) a = 81, b = 189 C) a = 70, b = 178 D) a = 71, b = 189
18. Delphida butun sonni satrga aylantirish operatorini yozing
19. Berilgan sonlardan o‘nlik sanoq sistemasida 6 ga karrali bo‘lganlarining yig‘indisini 15 lik sanoq sistemasida aniqlang: x=1012(5); y=2012(3); z=341(7).
20. Ali sakkizlik sanoq sistemasida (73:100) oralig’idagi barcha butun sonlarni yozib chiqdi. Vali esa shu sonlardan avval 5 raqami ishtirok etgan, so’ng 6 raqami qatnashgan barcha sonlarni o’chirib tashladi. Qolgan sonlar yig’indisi sakkizlik sanoq sistemasida aniqlang va 15 lik sanoq sistemasiga o’tkazing.
|
MS Excel. Agar elektron jadvalda A1=3, B1=6, C1=8, A2=(A1–1)/(B1–1), B2=(A1–1)/(C1–3), yozilgan bo‘lsa, u holda C2=A2+B2-A1 tenglik qiymatini aniqlang

1. Ikkilik sanoq sistemasida: velosipedchining tezligi V=10100 km/soat bo‘lsa, 1110 soatdan keyin qancha yo‘l bosib o‘tishini hisoblang va javobini o‘nlik sanoq sistemasida yozing.2. Ketma – ketlik ko’rinishida yozilgan quyidagi massiv elementlari sonini aniqlang: K[-12,3], K[-12,4], K[-12,5], K[-11,3], …. , K[-10,5]3. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan 10011,01111 sonning o’nlik sanoq sistemasidagi ifodasini toping.4. Excel 2010 dastirining “Вставка ” bo‘limi qanday vazifalar uchun mo‘ljallangan |
MS Excel. Agar elektron jadvalda A1=3, B1=6, C1=8, A2=(A1–1)/(B1–1), B2=(A1–1)/(C1–3), yozilgan bo‘lsa, u holda C2=A2+B2-A1 tenglik qiymatini aniqlang
|
bet | 4/7 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 59,68 Kb. | | #249881 |
Bog'liq informatika-test-10-sinf-olimpiada-baxtiyoruzBu sahifa navigatsiya:
- 1. Ikkilik sanoq sistemasida: velosipedchining tezligi V=10100 km/soat bo‘lsa, 1110 soatdan keyin qancha yo‘l bosib o‘tishini hisoblang va javobini o‘nlik sanoq sistemasida yozing.
- 2. Ketma – ketlik ko’rinishida yozilgan quyidagi massiv elementlari sonini aniqlang: K[-12,3], K[-12,4], K[-12,5], K[-11,3], …. , K[-10,5]
- 3. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan 10011,01111 sonning o’nlik sanoq sistemasidagi ifodasini toping.
- 4. Excel 2010 dastirining “Вставка ” bo‘limi qanday vazifalar uchun mo‘ljallangan
24. MS Excel. Agar elektron jadvalda A1=3, B1=6, C1=8, A2=(A1–1)/(B1–1), B2=(A1–1)/(C1–3), yozilgan bo‘lsa, u holda C2=A2+B2-A1 tenglik qiymatini aniqlang.
25. Excelda A1=4, B3=5 bo‘lsa A5 katakda “=или(A1>B3;A1=B3)” formula natijasida nima aks etadi?
10-sinf informatika va AT 2-variant
1. Ikkilik sanoq sistemasida: velosipedchining tezligi V=10100 km/soat bo‘lsa, 1110 soatdan keyin qancha yo‘l bosib o‘tishini hisoblang va javobini o‘nlik sanoq sistemasida yozing.
260 km
300 km
320 km
275 km
2. Ketma – ketlik ko’rinishida yozilgan quyidagi massiv elementlari sonini aniqlang:
K[-12,3], K[-12,4], K[-12,5], K[-11,3], …. , K[-10,5]
3. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan 10011,01111 sonning o’nlik sanoq sistemasidagi ifodasini toping.
19,40250
19,46825
13,46275
19,46875
4. Excel 2010 dastirining “Вставка” bo‘limi qanday vazifalar uchun mo‘ljallangan?
a. Jadvallardagi ma’lumotlarni kiritishga va tahrirlashga mo‘ljallangan;
b. Jadvalga biror rasm, diagramma kabi obyektlarni joylashtirishga mo‘ljallangan;
c. Jadval varaqlarini bosmaga chiqarish uchun sahifalarning chegaralari va boshqa parametrlarini belgilash uchun mo‘ljallangan;
d. Jadvallardagi hisoblashlarni amalga oshiruvchi har xil formulalardan foydalanish uchun mo‘ljallangan;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
MS Excel. Agar elektron jadvalda A1=3, B1=6, C1=8, A2=(A1–1)/(B1–1), B2=(A1–1)/(C1–3), yozilgan bo‘lsa, u holda C2=A2+B2-A1 tenglik qiymatini aniqlang
|
64 piksel o‘lchamli rastrli tasvirni saqlash uchun 512 bayt ajratildi. Tasvir palitrasida ko‘pi bilan nechta rang bo‘lishi mumkin?

|
64 piksel o‘lchamli rastrli tasvirni saqlash uchun 512 bayt ajratildi. Tasvir palitrasida ko‘pi bilan nechta rang bo‘lishi mumkin?
|
bet | 2/7 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 59,68 Kb. | | #249881 |
Bog'liq informatika-test-10-sinf-olimpiada-baxtiyoruz7. 6464 piksel o‘lchamli rastrli tasvirni saqlash uchun 512 bayt ajratildi. Tasvir palitrasida ko‘pi bilan nechta rang bo‘lishi mumkin?
A) 16 B) 2 C) 256 D) 1024
8. A616 va 758 sonlar yig‘indisini hisoblang. Natijani ikkilik sanoq sistemasida ifodalang.
A) 11011011 B) 11110001 C) 11100011 D) 10010011
9. Berilgan sonlardan o‘nlik sanoq sistemasida 6 ga karrali bo‘lmaganlarining yig‘indisini 12 lik sanoq sistemasida aniqlang: x=1012(5); y=2002(3); z=241(7).
10. Ms Excelda dasturning H9 yacheykasiga =C7*$F17 formula yozilgan. Shu formulani J14 katakchasiga ko’chirilsa, formula qanday ko’rinishda bo’ladi?
=E11*$F22
=E12*$F22
=E12*$F21
=E15*$F21
11. Axborot uzatish jarayonida quyidagi qismlardan qaysi biri bo’lishi shart? 1) Axborot qabul qiluvchi 2) Axborot manbai 3) Axborot uzatish vositasi
2) Axborot manbai, 3) Axborot uzatish vositasi
1) Axborot qabul qiluvchi,
1) Axborot qabul qiluvchi, 2) Axborot manbai,
1) Axborot qabul qiluvchi, 2) Axborot manbai, 3) Axborot uzatish vositasi
12. MS Excel. Agar elektron jadvalda A1=10, B1=9, C1=B1–A1 bo‘lsa, =ДЕС.В.ДВ(C1) formula natijasini aniqlang.
1111111111
1111111110
1000000000
1
13. Delphida StrToFloat xossasi nima vazifani bajaradi?
a) matn satrini haqiqiy songa o’zgartiradi.
b) haqiqiy sonni matn satriga o’zgatiradi
c) matn satrini butun songa o’zgartiradi.
d) butun sonni matn satriga o’zgatiradi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
64 piksel o‘lchamli rastrli tasvirni saqlash uchun 512 bayt ajratildi. Tasvir palitrasida ko‘pi bilan nechta rang bo‘lishi mumkin?
|
Label obyekti qanday tarjima qilinadi?

14. Label obyekti qanday tarjima qilinadi?
a) nom, ism
b)belgi, ism
c) nishon, belgi
d) matn yozuv
15. Quyidagi operator bajarilgandan so’ng K ning qiymati nimaga teng? K:=1; for i:=1 to 5 do K:=K+1*K;
17
9
5
32
16. Delphida dasturda ekranga alohida oynada ma’lumot chiqaruvchi protsedura nomi nima?
17. A B C mantiqiy ifodaga teng kuchli ifodani aniqlang.
A) C ( A B) B) A C B C) C (A B) D) A C B
18. Palitrasi 256 ta rangdan iborat bo‘lgan 128128 piksel o‘lchamli rastrli tasvirni saqlash uchun kerak bo‘ladigan eng kichik xotira hajmini kilobaytlarda aniqlang.
19. Ali sakkizlik sanoq sistemasida [73:100] oralig’idagi barcha butun sonlarni yozib chiqdi. Vali esa shu sonlardan avval 5 raqami qatnashgan, so’ng 6 raqami qatnashgan barcha sonlarni o’chirib tashladi. Qolgan sonlar yig’indisini 15 lik sanoq sistemasiga o’tkazing.
20. Quyidagi operator bajarilgandan so’ng ekranda nima aks etadi? Begin for i:=1 to 13 do begin i:=i*2; write(i); end; end.
21. MS Excel. B1 katakka =2*A$4+C2 formula yozilgan. Agar B1 katakni C2 katakka nusxalansa, u holda formula qanday ko‘rinishga ega bo‘ladi?
22. [0,x) oraliqdagi tasodifiy sonni aniqlash funksiyasi -………
23. Paskal dasturi lavhasidagi S ning qiymati nimaga teng? Begin S:=0; for I:=1 to 3 do S:=S+2*I; writeln(S); end.
|
Quyidagi operator bajarilgandan so’ng P ning qiymati nimaga teng? P:=1; for i:=1 to 5 do p:=p*1

|
Quyidagi operator bajarilgandan so’ng P ning qiymati nimaga teng? P:=1; for i:=1 to 5 do p:=p*1
|
bet | 7/7 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 59,68 Kb. | | #249881 |
Bog'liq informatika-test-10-sinf-olimpiada-baxtiyoruz21. Quyidagi operator bajarilgandan so’ng P ning qiymati nimaga teng? P:=1; for i:=1 to 5 do p:=p*1
22. Paskal dasturi lavhasidagi S ning qiymati nimaga teng? Begin S:=7; for I:=5 to 3 do S:=S+2*I; writeln(S); end
23. 310 · 108 · 102 - 1016 ifodaning ikkilik sanoq sistemasidagi qiymati … ga teng.
24. Paskalda quyidagi ifoda a=5, b=15, c=2 bo’lsa qanday natija beradi? (a+b div c*4) mod 5 div 3
25. CA16 va 278 sonlar yig‘indisini hisoblang. Natijani to’rtlik sanoq sistemasida ko‘rsating.
|
| |
Qaysi Y soni uchun (Y>1)  (Y>4)  (Y

|
Qaysi Y soni uchun (Y>1) (Y>4) (Y
|
bet | 5/7 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 59,68 Kb. | | #249881 |
Bog'liq informatika-test-10-sinf-olimpiada-baxtiyoruz5. Qaysi Y soni uchun (Y>1) (Y>4) (Y<2) mulohaza yolg‘on?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
6. AC16 va 318 sonlar yig‘indisini hisoblang. Natijani ikkilik sanoq sistemasida ko‘rsating.
A) 11011011 B) 10111011 C) 11000101 D) 10010011
7. MS Excel. B1 katakka =2*A$1 formula yozilgan. Agar B1 katakni C2 katakka nusxalansa, u holda formula qanday ko‘rinishga ega bo‘ladi?
A) =2*B$1 B) =2*A$2 C) =3*A$2 D) =3*B$1
8. O`n oltilik sanoq sistemasidagi DC,C5 sonini ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazing.
A) 1110111001,10010101 B) 11101110011001010,1
C) 1110111001100,10101 D) 11011100,11000101
9. MS Excel. A1=-5, B1=7, B2=11 berilgan bo’lsin. Quyidagi formula natijasi -55 bo’lishi uchun A2 katakcha kiritish zarur bo’lgan qiymatlarni aniqlang: =ЕСЛИ(ИЛИ(A1+B2<=A2*B1;A1*B1>0);A1*B2+B1-A2;A1*B1+B2+A2)
10. Paskal dasturi lavhasidagi natijani aniqlang. Begin X:=2; p:=1; 1:P:=P*(2*x-2); X:=x+3; if x<=6 then goto 1; writeln(p); end.
11. Paskal tilidagi quyidagi dastur ishga tushirilganda xatolik xabarini chiqardi: Var a:byte; b:char; Begin a:=5*2; b:=’A’; If a<=15 then a:=a/2 else b:=’A’; Write(a); End. Xatolikka sabab bo’lgan qismni aniqlang.
If a<=15
Write(a)
a:=a/2
b:=‘A’
12. Qaysi M soni uchun (M>1) (M>4) (M<2) mulohaza yolg‘on?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4
|
| |
SELECT - ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olish
INSERT

|
SELECT - ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olish
INSERT
|
bet | 2/3 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 369,51 Kb. | | #142724 |
Bog'liq 11-mavzuSELECT - ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olish
INSERT - jadvalga ma'lumotlarni kiritish
CREATE DATABASE
CREATE DATABASE database_name
CREATE TABLE
|
CREATE TABLE table_name ( column_name1 data_type, column_name2 data_type, column_name3 data_type, ... )
|
DROP DATABASE
|
DROP DATABASE database_name
|
Abs() funksiyasi raqamning mutlaq (musbat) qiymatini qaytaradi.
SELECT Abs(-243.5) AS AbsNum;
Avg() funktsiyasi ifodaning o'rtacha qiymatini qaytaradi.
SELECT Avg(Price) AS AveragePrice FROM Products;
Cos() funksiyasi burchakning kosinusini qaytaradi.
SELECT Cos(5) AS CosNum;
Count() funktsiyasi tanlangan so'rov orqali qaytarilgan yozuvlar sonini qaytaradi.
SELECT Count(ProductID) AS NumberOfProducts FROM Products;
Exp() funksiyasi e ni belgilangan sonning kuchiga qaytaradi.
Doimiy e (2,718281), natural logarifmlarning asosidir.
SELECT Exp(5) AS ExpNum;
Fix() funksiyasi raqamning butun qismini qaytaradi.
SELECT Fix(756.43) AS FixNum;
Format() funktsiyasi raqamli qiymatni belgilangan format bilan formatlaydi.
SELECT Format(0.5, "Percent") AS FormattedNum;
Int() funksiyasi raqamning butun qismini qaytaradi.
Agar raqam manfiy bo'lsa, bu funksiya raqamdan kichik yoki unga teng bo'lgan birinchi manfiy butun sonni qaytaradi .
SELECT Int(756.43) AS IntNum;
Max() funktsiyasi qiymatlar to'plamidagi maksimal qiymatni qaytaradi.
SELECT Max(Price) AS LargestPrice FROM Products;
Min() funktsiyasi qiymatlar to'plamidagi minimal qiymatni qaytaradi.
SELECT Min(Price) AS SmallestPrice FROM Products;
Round() funktsiyasi raqamni belgilangan o'nli kasrlar soniga yaxlitlaydi.
SELECT ProductName, Price, Round(Price, 1) AS RoundedPrice FROM Products;
Round(expression, decimal_places)
|
| |
O‘tgan va qaytgan oq yorug‘likda Nyuton xalqalari

32.Difraksion panjara yordamida yorug‘likning to‘lqin uzunligini aniqlash. Difraksiya hodisaning fizik mazmuni va difraksion panjara yordamida
yorug„likning to„lqin uzunligini o„lchash usuli bilan tanishiladi.
33.Malyus qonunini o‘rganish. Yorug„liknnig qutblanishi va uning intensivligi tajribada o„lchaniladi.
34.Fotoeffekt qonunlarini tekshirish. Fotoeffekt hodisasi va uning qonunlari bilan tanishiladi. Yorug„lik ta‟sirida
metall sirtidan chiqayotgan fotoelektronlarning fototok hosil qilishi kuzatiladi.
35.Yarim o‘tkazgichli to‘g‘rilagichning ishlashini o‘rganish. Yarim o„tkazgichli to„g„rilagichning ( o„tish) volt–amper xarakteristikasi
o„rganiladi.
Virtual laboratoriya ishlari sifatida:
I.Mexanika, molekulyar fizika va termodinamika. 1.1.Mexanik tebranishlarni o„rganish.
1.2.Molekulyar fizika. Gaz qonunlarini o„rganish.
1.3.Termodinamik. Moddaning issiqlik sig„imini aniqlash.
1.4.Maksvell taqsimoti o„rganish.
II.Elektr va magnetizm. Optika. 2.1.Zaryadlangan zarraning elektr maydonida harakati.
2.2.Nuqtaviy zaryad elektr maydoning potensiallar taqsimotini o„rganish.
2.3.O„zgarmas tok qonunlari.
2.4.Gaz razryadining volt–amper xarakteristikasini o„rganish.
2.5.Magnit maydonida zaryadli zarralar harakatini o„rganish.
2.6.Elektromagnit induksiya hodisasini o„rganish.
2.7.O„zgaruvchan tok zanjirida rezonans hodisalarini o„rganish.
13
2.8.Difraksiya va interferensiya hodisalarini o„rganish.
2.9.Difraksion panjara yordamida yorug„lik spektrini o„rganish.
Magnit oqimi. Elektromagnit induksiya. Induktivlik

9
11.Geometrik optika. Yorug‘lik interferensiyasi
Yorug„likni sinishi va qaytish qonunlariga, shuningdek
turli usullarda hosil
bo„ladigan yorug„lik interferensiyasiga oid masalalar ko„rib chiqiladi.
12.Yorug‘lik difraksiyasi. Yorug‘likning qutblanishi
Yorug„likning difraksiya hodisasiga va difraksion panjaraga bag„ishlangan
masalalarda yorug„lik to„lqin uzunligi,
spektr tartibi, panjara doimiysi kabi
qiymatlarni aniqlashni o„rganiladi. Tabiiy yorug„likdan qutblangan yorug„lik hosil
qilish va qutblangan yorug„likning intensivligi kabi kattaliklarni aniqlashga doir
masalalar yechish ko„nikmalari hosil qilinadi.
13.Issiqlik nurlanish qonunlari. Yorug‘likning kvant tabiati.
Qizdirilgan jismlarning temperaturasi, energetik yorqinligi, nurlanish quvvati,
spektral zichligi kabi kattaliklarni aniqlashga doir masalalar yechilishi o„rganiladi.
Yorug„likning kvant xossalari ya‟ni Plank formulasi
yordamida fotonlarning
energiyasi, chastotasini va massasini topishga doir masalalar ko„rib chiqiladi.
14.Fotoelektrik hodisa. Kompton effekti. Bor nazariyasi.
Fotoeffekt qonunlari asosida hamda Eynshteyn formulasi yordamida turli
metallar uchun
fotoeffektning qizil chegarasi, elektronlarning tezligi, energiyasi,
chastotasi va chiqish ishiga oid masalalar yechilishi o„rganiladi. Shuningdek Bor
nazariyasiga asoslangan masalalar ko„rib chiqiladi.
15.Radioaktivlik. Massa defekti. Atom yadrolarining bog‘lanish energiyasi
Radioaktivlik hodisasi, radioaktiv
moddalarning yemirilish, yarim yemirilish
davri, yadroviy reaksiyalar hamda bog„lanish
energiyasini tahlil etishga
bag„ishlangan masalalarni yechishda ko„nikma hosil qilinadi.
Termodinamika - Bilim sohasi: 700 000–Muhandislik, ishlov berish va qurilish sohalari Ta’lim sohasi: 710 000–Muhandislik ishi

|
Bilim sohasi: 700 000–Muhandislik, ishlov berish va qurilish sohalari Ta’lim sohasi: 710 000–Muhandislik ishi Pdf ko'rish
|
bet | 11/22 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 399,05 Kb. | | #273476 |
Bog'liq 03 5.Termodinamika
Termodinamika qonunlariga bag„ishlangan ichki energiya, issiqlik
mashinasining F.I.K. kabi kattaliklarni aniqlashga oid masalalarni yechish.
6.Mexanik tebranishlar va to‘lqinlar
Garmonik tebranma harakat va ularning tenglamalari yordamida tebranma
harakatda amplituda, chastota, tezlik va tezlanish, tebranuvchi sistemaning
energiyasini aniqlashga oid masalalar yechilishi o„rganiladi.
7.Elektrostatika. Kulon qonuni. Elektr maydon kuchlanganligi. Potensial.
Gauss teoremasi. Elektr sig‘im. Kondensatorlar. Zaryadlangan o‘tkazgich
energiyasi.
Elektrostatik maydon to„g„risidagi tushunchalarni yanada chuqurlashtirish
uchun masalalar yechish usullari beriladi. Kulon qonunini qo„llashga hamda elektr
maydonining kuchlanganligini aniqlashga oid masalalar beriladi.
Gauss teoremasi vositasida turli xil zaryadlangan jismlar atrofidagi elektr
maydonni aniqlash, hamda elektr sig„imi, kondensatorlarga oid masalalar ushbu
bo„limda keltirilgan.
8.O‘zgarmas tokning asosiy qonunlari. Zanjirning bir qismi va to‘liq
zanjir uchun Om qonuni. Kirxgof qoidalari. Tokning ishi va quvvati. Joul Lens
qonuni.
O„zgarmas tok qonunlari jumladan tok kuchi, tok zichligi, elektr yurituvchi
kuch kabilarni aniqlashga doir masalalar yechish ko„nikmasi hosil qilinadi. Elektr
toki ta‟sirini belgilovchi tok ishi, quvvatni hisoblash, shuningdek turli zanjirlar uchun
Kirxgof qonunlarini qo„llashga oid masalalar yechilishi o„rganiladi.
9.Magnit maydoni. Bio Savar Laplas qonuni va uning turli
o‘tkazgichlarga tatbiqi. Tokli o‘tkazgich magnit maydonida. Amper kuchi.
Lorens kuchi.
Turli shakldagi, ya‟ni to„g„ri, aylanma va tokli solenoidllar atrofida yuzaga
keladigan magnit maydon induksiyasi yoki kuchlanganligi qiymatini hisoblashga oid
masalalar ishlanishi ko„rib chiqiladi. Magnit maydon bilan tokli o„tkazgich orasidagi
o„zaro bog„lanishni aniqlash, shuningdek magnit maydonda harakat qiluvchi zaryadli
zarralarga ta‟sir etuvchi kuchlar qiymatini hisoblashga bag„ishlangan masalalar o„rin
olgan.
|
| |
mavzu. Olamning hozirgi zamon fizik tasavvuri

8
3.Qattiq jismlarning aylanma harakati
Qattiq jismning aylanma
harakati va kuch momenti, inersiya momenti kabi
fizik kattaliklar vositasida
yechiluvchi masalalar, hamda impuls momenti va uning
saqlanish qonuniga oid masalalar o„rganiladi.
4.Molekulyar fizika
Bosim, hajm, temperatura kabi parametrlarni o„ziga
qamrab olgan
Mendeleyev – Klapeyron tenglamasi,
gaz molekulasi tezligiga oid, shuningdek
gazlarning issiqlik sig„imlariga bag„ishlangan masalalar beriladi.
Richard usuli bilan havo uchun adiabatik ko‘rsatkichi

11
15.Elektrostatik maydonni o‘rganish.
Ma‟lum shakldagi elektrod o„tkazgich atrofida hosil bo„ladigan elektr maydon
tabiati o„rganiladi. Tajribada musbat zaryad hosil qiladigan ekvipotensial sirtlar hosil
bo„lishi aniqlanadi.
16.Kondensatorning sig‘imini Uitston ko‘prigi yordamida aniqlash.
Kondensatorlar bilan tanishish va ularning elektr sig„im kattaligini o„lchash.
Shu bilan birgak kondensatorlarni ketma ket va parallel ulash yordamida elektr
sig„imining ortishi va kamayishi tajribada aniqlanadi.
17.Cho‘g‘lanma lampochkaning qarshiligi va quvvatini aniqlash.
O„zgarmas tok qonunlari bilan tanishish va cho„g„lanma lampochkaning
qarshiligi hamda quvvatini tajribada aniqlash ko„nikmasi hosil qilinadi.
18.To‘g‘ri o‘tkazgich va aylanma xalqaning magnit maydonini o‘lchash.
To„g„ri o„tkazgich va aylanma xalqaning magnit maydonini tok kuchining
funksiyasi sifatida o„lchash.
19.Tok manbaining E.Y.K.ni kompensatsiya usuli bilan aniqlash.
Kompensatsiya usuli yordamida manbaning E.Y.K. ni tajribada aniqlash
ko„nikmasi hosil qilinadi.
20.O‘tkazgichning qarshiligini o‘zgarmas tok ko‘prigi yordamida
aniqlash.
O„zgarmas tok ko„prigi ya‟ni Uitston ko„prigi vositasida o„tkazgich qarshiligi
aniqlanadi. O„tkazgichlarni ketma ket va parallel ulash orqali qarshiliklarning
qiymatlari aniqlanishi o„rganiladi.
21.Termoelektron emissiya hodisasini o‘rganish.
Vakuumda elektr tokini tekshirish. Lampali diod volt amper xarakteristikasi
o„rganiladi.
G‘altakning induktivligini, to‘la kuchlanish va tok orasidagi faza

12
26.Shisha plastinkaning sindirish ko‘rsatkichini interferensiya yo‘li bilan
aniqlash.
Interferensiya hodisasi yordamida shisha plastinkaning sindirish ko„rsatkichi
tajribada aniqlanadi.
27.Frenel biprizmasida lazer nurlanishining interferensiyasini kuzatish va
to‘lqin uzunligini aniqlash.
Biprizma yordamida interferension manzara kuzatiladi
va undan foydalanib
yorug„lik to„lqin uzunligi aniqlanadi.
28. Yorug‘likni to‘lqin uzunligini Nyuton xalqalari yordamida aniqlash.
Shisha plastinka va yarim qavariq linza yordamida Nyuton xalqalari hosil
qilinadi, hamda yorug„likning to„lqin uzunligi aniqlanadi.
IV. Laboratoriya ishlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar

10
4.Aylanayotgan jismga ta’sir qiluvchi markazdan qochma kuchni o‘lchash
qurilmasi va CASSY bilan o‘lchash.
Markazdan qochma kuch qurilmasi
F
markazdan
qochma kuchning
r
nuqtada joylashgan jism
m
massaga bog„liqligini tajribaviy tadqiq qilish.
5.Egilish usuli orqali Yung modulini aniqlash.
Yog„och sterjen o„rtasiga kuch ta‟sir qilish yo„li
bilan Yung modulini
aniqlanadi. Deformatsiya va uning turlari to„g„risida tasavvur hosil qilinadi.
VII. Ta’lim texnologiyalari va metodlari

16
mushohada yuritish va joriy, oraliq nazorat shakllarida berilgan vazifa va
topshiriqlarni bajarish, yakuniy nazorat bo„yicha yozma ishni topshirish.
Darslik va oʻquv qoʻllanmalar roʻyxati
Asosiy adabiyotlar:
1.Douglas C. Giancoli, Physics: Principles with Applications, Prentice Hall;
6th edition January 17, 2004 USA.
2.Raymond A. Serway, John W. Jewett. Physics for Scientists and Engineers
with Modern Physics,
Cengage Learning; 9 edition (January 17, 2013),
Brooks/cole
20 Channel Center Street Boston, MA 02210 USA.
3.Abluraxmonov Q.P., Xamidov V.C., Axmedova N.A. Fizika. Darslik.–T.:
Aloqachi, 2018.–652 b.
4.Sultanov N. Fizika kursi. Darslik.–T.: Fan va texnologiya, 2007.–437 b.
5.Ismoilov M., Habibullaev P., Xaliulin M. Fizika kursi. O„quv qo„llanma.–T.,
O„zbekiston, 2000.–314 b.
6.Ахмаджонов О. Физика курси. Дарслик.–1–3 қ.–Т., Ўқитувчи, 1999.–
234–262–272 б.
7.Gaibov A.G., O.Ximmatkulov. Fizika. O‟quv qo‟llanma.–T., Fan va
texnologiya, 2019.–518 b.
8.Tursunov Q.SH., Ismoilov D.M. Molekulyar fizika va termodinamika
asoslari. O„quv qo„llanma.– Tashkent, “Voris–nashriyoti”, 2020–225 b.
9.Tursunov Q. SH., Toshpo„latov Ch.X. Fizikadan laboratoriya
mashg„udotlari. O„quv qo„llanma.– Toshkent, Voris–nashriyoti, 2019–248 b.
10.Tursunov Q. SH., Toshpo„latov Ch.X., Mirzaev M.Sh. Fizika. Metodik
ko„rsatma va nazorat ishlar to„plami. (O„quv qo„llanma).–Toshkent, Voris–
nashriyoti, 2020.–186 b.
11.Чертов А., Воробев А. Физикадан масалалар тўплами.–Т., Ўзбекистон,
1997.–611 б.
12.Чертов А., Воробев А. Сборник задач по физике.–М., Высшая школа,
1988.–527 с.
13.Tursunov Q.SH., Imomov O.E. Fizika. Masalalar va mashqlar to„plami.–T.,
«Voris nashriyoti», 2022.–194 b.
14.Toshxonova
J.A.,
Ismoilov
I.,
va
boshqalar.
Fizikadan
praktikum(Mexanika, molekular fizika).–T., o„qituvchi, 2006.–285 b.
.
15.Toshxonova J.A., Ismoilov I., va boshqalar. Fizikadan praktikum(Elektr,
optika, kvant fizikasi).–T., O„qituvchi, 2007.–267 b.
.
III.Kvant optikasi. Atom fizikasi

14
Mustaqil ishni tashkil etish bo„yicha uslubiy ko„rsatma va tavsiyalar, keys
stadi, vaziyatli masalalar to„plami ishlab chiqiladi. Ma‟ruza mavzulari bo„yicha
amaliy
topshiriq, keys–stadilar yechish uslubi va mustaqil ishlash uchun vazifalar
belgilanadi.
Fanni o‘zlashtirish natijasida talaba quyidagi bilimlarga ega bo‘ladi

15
–mexanik, elektromagnit va yadro kuchlari to„g„risidagi
tushunchalar
shakllanadi;
–issiqlik jarayonlarini molekulyar kinetik nazariya asosida tushuntira oladi;
–murakkab bo„lmagan elektr zanjirlarni hisoblash usullarini egallaydi;
–turli optik effektlarni elektromagnit to„lqin nazariyasi asosida
tushuntira oladi;
–moddalarning tuzilishini va ularning fizik–kimyoviy xossalarini zamonaviy
atomistik va kvant nazariyasi asosida tushuntira oladigan bilimlarga ega bo„ladi.
Fanni o‘zlashtirish asosidda olinadigan ko‘nikmalar:
–qattiq jismlarning mexanik xossalarini (zichligi, elastikligi)
aniqlashda fizik
usullarini qo„llay oladi;
–suyuqliklarning ichki ishqalanish koeffitsiyentini Stoks usulida aniqlay oladi;
–o„tkazgichning qarshiligi va elektr sig„imini Uitson ko„prigi yordamida
aniqlay oladi;
–suyuqliklarning yorug„lik yutish koeffitsiyentini
va eritmalarning
konsentratsiyasini aniqlashda optik usullarni qo„llay biladi;
–shaffof jismlarning sindirish ko„rsatkichini mikroskop yordamida aniqlay
oladi; yorug„likning to„lqin uzunligini difraksion panjara yordamida aniqlay oladi.
Fanni o‘zlashtirgan talabalar quyidagi talablarga javob berishlari lozim:
–kelgusida oladigan mutaxassisliklari bo„yicha yuzaga
keladigan masalalarda
voqeaning fizik mohiyatini ajrata bilishlari;
–hozirgi zamon fizik tajriba asboblari (mikroskop, spektrograf kabilar) bilan
yaqindan tanish bo„lib, turli fizik tajribalarni o„tkazishda yetarli ko„nikmaga ega
bo„lishlari;
–fizik qonunlarning qo„llanilish chegarasini ajrata
bilishlari va bunda fizika
fanining turli qismlariga nazariy yondoshishning umumiyligini hisobga ola bilishlari
kerak.