“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 179
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
bo'linadi. Faoliyat jarayoni maqsadni belgilashdan boshlanadi. Shundan so'ng, vazifalarni
aniqlashtirish, kelgusi harakatlar rejasini, sozlamalarini, sxemalarini ishlab chiqish, shundan so'ng
talaba mazmunli harakatlarga o'tadi, ma'lum vositalar va usullardan foydalanadi, zarur
protseduralarni bajaradi, kurs va oraliq natijalarni maqsad bilan taqqoslaydi; va uning keyingi
faoliyatiga tuzatishlar kiritadi [7] .
Boshqa bir yondashuvda - uslubiy (G.P. Shchedrovitskiy), uning kelib chiqishi Gegel va
Marks g'oyalariga asoslanadi, faoliyatning tashuvchisi alohida individ emas, aksincha, faoliyat o'z-
o'zidan substansiya bo'lib, individlarni o'ziga tortadi. va shu bilan ko'paytiriladi. Gumboldt ushbu
faoliyat tushunchasini tildan misol sifatida shakllantirdi. Inson tilni o‘zlashtirib olishi, dedi u,
umume’tirof etilgan; lekin, ehtimol, to‘g‘riroq bo‘lardi: til odamni egallaydi, til odamni o‘ziga
tortadi va o‘z qonunlari bo‘yicha harakatga keltiradi...
Bu holda faoliyatning tashuvchisi va uning minimal birligini aniqlashga urinishlar bunday
muammoga olib keladi - qidiruv paytida siz har doim bir shaxsning yoki hatto bir-biriga bog'langan
odamlar va mexanizmlarning guruhlari faoliyatidan tashqariga chiqishingiz kerak. "Agar siz
insonning ijtimoiy organizmini oladigan bo'lsangiz, unda jamiyat alohida odamlardan iboratmi
yoki u o'z tizimining elementlari sifatida boshidanoq alohida odamlarni "ishlab chiqaradimi" endi
aniq emas." Ma’lum bo‘lishicha, “birgina birlik – inson faoliyatining butun olami”
[5].Faoliyatning tizimli-strukturaviy tahlilini o‘tkazar ekan, G.P. Shchedrovitskiy paradoksal
xulosaga keladi: "inson rivojlanayotgan faoliyat tizimidagi hujayradir". Va faoliyatning o'zi "na
jarayon, na narsa, balki tuzilishdir. Ushbu struktura o'ziga xos mexanizmlar yordamida amalga
oshiriladigan o'ziga xos rivojlanish qonuniga kiritilgan heterojen elementlardan iborat. Faoliyat
shakllarini faqat ushbu tuzilmani bir butun sifatida olganda tushunish mumkin.
Shunday qilib, faoliyatni talqin qilishdagi farqlar shaxs tushunchasi, uning funktsiyalari va
faoliyat bilan bog'liq roli bilan bog'liq. U inson faoliyatining butun olami tashkil topgan individual
faoliyatning tashuvchisimi yoki aksincha, shaxs individual holatda mujassamlangan universal
faoliyat turimi?
Agar biz faoliyatning umumiy tushunchasidan ta'lim faoliyati tushunchasiga o'tsak, bu
qarama-qarshilik ayniqsa dolzarb bo'lib qoladi. O'z-o'zini tarbiyalash
bu holda ikki xil va o'zaro bog'liq bo'lgan shaxsga murojaat qilishi mumkin - individual
talaba va odamlar to'plami, masalan, butun insoniyat. Ko'rib chiqish muammosi - bu o'quvchining
individual ta'limi va barcha odamlar yoki ularning ma'lum bir jamiyatini tarbiyalash o'rtasidagi
munosabatlar va munosabatlar.
Bunday holda, faoliyatni tushunishning ushbu ikkala yondashuvi - psixologik va uslubiy -
birlashtiriladi. Evristik faoliyatning psixologik va uslubiy jihatini izohlaymiz: 1) sub'ektning
(talabaning) o'qituvchi bilan birgalikda tashkil etgan ob'ektiv faoliyati sifatida; 2) sub'ektning
faoliyati sifatida o'qituvchi bilan o'zaro munosabatlarda o'zi tomonidan yaratilgan va o'zgartirilgan
fan bilimlarining faoliyat tuzilishi va genezisini o'rnatish. Talabaning kognitiv va ijodiy faoliyati
tashkiliy faoliyat, uslubiy komponent yordamida to'ldiriladi va ochiladi [7].
Faoliyat mazmuni
Evristik ta'limni maktab ta'limi aspektida ko'rib chiqsak, biz "ijodiy faoliyat" va "evristik
faoliyat" tushunchalarini ajratamiz va ularning tarkibiy qismlarini aniqlaymiz. Ijodiy faoliyat yoki
ijodkorlik deganda odatda “faoliyat, uning natijasi yangi moddiy va ma’naviy qadriyatlarni
yaratish” tushuniladi.
Evristik faoliyat ijodiy faoliyatdan ko'ra kengroq tushunchadir, chunki u quyidagilarni o'z
ichiga oladi: 1) o'quv fanlari bo'yicha o'quv mahsulotlarini yaratish uchun ijodiy jarayonlarning
o'zi, 2) ijodkorlikka hamroh bo'lish uchun muqarrar va zarur bo'lgan kognitiv jarayonlar; 3) ijodiy
va kognitiv faoliyatni ta'minlovchi tashkiliy, uslubiy, psixologik va boshqa jarayonlar. Boshqacha
qilib aytganda, evristik faoliyat nafaqat ijodiy faoliyatni, balki meta-ijodiy faoliyatni ham o'z
ichiga oladi, ya'ni. ijodkorlikning "ortida turadigan" va uning amalga oshirilishini ta'minlaydigan
uslubiy va kognitiv faoliyat.
|
| |