nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Namangan Institute of Engineering and Technology

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.214
Yangi keltirib chiqarilgan (6) analitik ifoda
3
( , , )
d
g
E B T
ni
3
( )
d
g
E
T
orqali aniqlash formulasi, ya’ni
3
3
(
( ), , )
d
d
zz
g
E
T B T
- hajmiy tor sohali ko'ndalang magnitoqarshilik ossillyatsiyalari deyiladi. Endi,
ushbu taklif qilinayotgan (6) analitik ifoda orqali turli haroratlarda
3
3
(
( ), , )
d
d
zz
g
E
T B T
ossillyatsiyalarini grafik tahlil qilaylik.
2-rasmda
n-Bi
2
Te
2.85
Se
0.15
tor sohali hajmiy yarimo’tkazgich uchun uch o’lchamli
3
3
(
( ), , )
d
d
zz
g
E
T B T
ko'ndalang magnitoqarshilik ossillyatsiyalari kiritilgan. Bunda,
n-Bi
2
Te
2.85
Se
0.15
uchun
3
(0)
0.18
d
g
E
eV
ga teng bo’lib, magnit maydon induksiyasi qiymati 0.5 Tl dan 6 Tl gacha,
harorat esa 5 K dan 105 K gacha o’zgarmoqda. Ushbu 3D grafikdan ko’rinib turibdiki,
harorat
T = 5 K da
3
3
(
( ), , )
d
d
zz
g
E
T B T
ossillyatsiya amplitudalari keskin ko’rinmoqda. Hatto, kichik magnit
maydonlarda (B = 1 Tl) ham ossillyatsiya cho’qqilari yaqqol kuzatilmoqda. Harorat sekin ko’tarilgan
sari (T = 10 K, 15 K, 25 K)
3
3
(
( ), , )
d
d
zz
g
E
T B T
ossillyatsiya cho’qqilari pasaya boshlamoqda, magnit
maydon induksiyasi qiymat B = 0.5 Tl ÷ 1.5 Tl oraliqda bu cho’qqilar yo’qolmoqda. Harorat 105 K da
esa
0
( ,
, )
f
E
T
E
delta funksiyani termik yuvilish hisobiga B = 0.5 Tl ÷ 4 Tl oraliqda
3
3
(
( ), , )
d
d
zz
g
E
T B T
ossillyatsiyalari uzluksiz energetik spektrga aylanmoqda, ya’ni bunda magnit maydon ta’siri
ko’rinmayapti. Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, tor zonali hajmiy yarimo’tkazgichlarda esa, biz
taklif qilayotgan (6) analitik ifodalardan foydalanish tavsiya etiladi.
2-rasm. n-Bi
2
Te
2.85
Se
0.15
tor sohali hajmiy yarimo’tkazgich uchun
3
3
(
( ), , )
d
d
zz
g
E
T B T
ossillyatsiyalarining uch o’lchamli ko’rinishi
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G. Determination of the dependence of the oscillation of
transverse electrical conductivity and magnetoresistance on temperature in heterostructures based
on quantum wells.
East European Journal of Physics, 2023(3), pp.133–145.
2.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G. Simulation of temperature dependence of oscillations of
longitudinal magnetoresistance in nanoelectronic semiconductor materials.
e-Prime - Advances in
Electrical Engineering, Electronics and Energy, 2023, 5, 100236.
3.
Gulyamov, G., Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G., Mirzaev, J.I., Sayidov, N.A. Determination of
the dependence of the two-dimensional combined density of states on external factors in quantum-
dimensional heterostructures.
Modern Physics Letters B, 2023, 37(10), 2350015
4.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G., Sayidov, N.A., Mirzaev, J.I.
Modeling the temperature
dependence of the density oscillation of energy states in two-dimensional electronic gases under
the impact of a longitudinal and transversal quantum magnetic fields.
Indian Journal of Physic, 2023,
97(4), pp.1061–1070.
Element nomi Ishlab chiqaruvchi va model

|
Element nomi Ishlab chiqaruvchi va model
|
Sana | 27.09.2024 | Hajmi | 162,48 Kb. | | #272772 |
Bog'liq 1727155275-1
KIF fakultetining KOMPYUTER TASHKILLASHTIRISH FANIning 004-1 guruh talabasi ABDULLAYEV BOBIRNING bajargan 1- aamaliy topshiriq
Kompyuter elementlari
Element nomi
|
Ishlab chiqaruvchi va model
|
Asosiy xususiyatlar
|
Protsessor
|
Intel(R) Core (TM)
I7-106567
|
CPU @ 1.30GHz
1.50GHz
Cores 4 Threads 8
|
RAM
|
Kingston
|
Одноканальная
(64-битная)
DDR4-SDRAM 16384MB
Частота: 1329,4MHz
|
SSD
|
SATA SSD
|
Объем 512Gb
|
Graphic Card
(GPU) #1
|
Intel(R) IRIS
PLUS Graphics
|
Core 448MGz
|
Ona plata
|
X515JAB
|
ASUS TEK computer INC
|
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.217
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G. Determination of the dependence of the oscillation of
transverse electrical conductivity and magnetoresistance on temperature in heterostructures based
on quantum wells.
East European Journal of Physics, 2023(3), pp.133–145.
2.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G. Simulation of temperature dependence of oscillations of
longitudinal magnetoresistance in nanoelectronic semiconductor materials.
e-Prime - Advances in
Electrical Engineering, Electronics and Energy, 2023, 5, 100236.
3.
Gulyamov, G., Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G., Mirzaev, J.I., Sayidov, N.A. Determination
of the dependence of the two-dimensional combined density of states on external factors in
quantum-dimensional heterostructures.
Modern Physics Letters B, 2023, 37(10), 2350015
4.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G., Sayidov, N.A., Mirzaev, J.I. Modeling the temperature
dependence of the density oscillation of energy states in two-dimensional electronic gases under
the impact of a longitudinal and transversal quantum magnetic fields.
Indian Journal of Physic, 2023,
97(4), pp.1061–1070.
5.
Erkaboev, U.I., Sayidov, N.A., Negmatov, U.M., Mirzaev, J.I., Rakhimov, R.G. Influence
temperature and strong magnetic field on oscillations of density of energy states in heterostructures
with quantum wells HgCdTe/CdHgTe.
E3S Web of Conferences. 2023. Vol.401,Article ID 01090
6.
Erkaboev, U.I., Sayidov, N.A., Negmatov, U.M., Rakhimov, R.G., Mirzaev, J.I. Temperature
dependence of width band gap in In
x
Ga
1-x
As quantum well in presence of transverse strong
magnetic field.
E3S Web of Conferences. 2023. Vol.401, Article ID 04042
7.
Erkaboev, U., Rakhimov, R., Mirzaev, J., Sayidov N., Negmatov, U., Abduxalimov, M.
Calculation of oscillations in the density of energy states in heterostructural materials with quantum
wells.
AIP Conference Proceedings. 2023. Vol.2789, Article ID 040055
8.
Erkaboev, U., Rakhimov, R., Mirzaev, J., Sayidov N., Negmatov, U., Mashrapov, A.
Determination of the band gap of heterostructural materials with quantum wells at strong magnetic
field and high temperature.
AIP Conference Proceedings. 2023. Vol.2789, Article ID 040056
9.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G., Negmatov, U.M., Sayidov, N.A., Mirzaev, J.I. Influence of
a strong magnetic field on the temperature dependence of the two-dimensional combined density
of states in InGaN/GaN quantum well heterostructures.
Romanian Journal of Physics, 2023, 68(5-
6),614
-rasm. Hajmiy yarimo’tkazgichlardagi ta’qiqlangan soha kengligini

|
-rasm. Hajmiy yarimo’tkazgichlardagi ta’qiqlangan soha kengligini Pdf ko'rish
|
bet | 235/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq Тўплам1-rasm. Hajmiy yarimo’tkazgichlardagi ta’qiqlangan soha kengligini
3
( , , )
d
zz
E B Т
ga
bog’liqligi. Bunda T = 4 K.
1 – InAs, 2 –InSb hajmiy yarimo’tkazgichlar uchun hisoblangan.
Bu ruxsat etilgan sohadagi ossillyatsiyalari soni 12 ga teng bo’lib, bu diskret Landau sathlari
sonini anglatadi. Rasmdagi grafikdan ko’rinib turibdiki, hajmiy yarimo’tkazgichlarni ta’qiqlangan
soha kengligini ortishi bilan
3
(
, , )
d
zz
g
E B Т
ossillyatsiyalari OY o’qiga nisbatan yuqoriga qarab siljishini
kuzatish mumkin. Xususan, sonli hisoblarga qarasak, InSb uchun B = 0.5 Tl, T = 4 K da
3
3
3.76 10
d
zz
Om sm
ga teng bo’lsa, InAs hajmiy yarimo’tkazgich uchun xuddi shu magnit
maydon induksiyasi va haroratda ko’ndalang magnitoqarshilik ossillyatsiyasi qiymati
3
3
4.06 10
d
zz
Om sm
ga teng bo’ladi. Ushbu sonli usullar yordamida keltirilgan hisoblashlarni
boshqa magnit maydon induksiyalarini qiymatlarida ham bajarish mumkin. Bunda
3
3
1
2
d
d
g
g
E
E
bo’lsa,
3
3
1
2
(
, , )
(
, , )
d
d
zz
g
zz
g
E
B Т
E B Т
kelib chiqadi. Bundan xulosa qilish mumkinki, hajmiy tor sohali
yarimo’tkazgichlarning ta’qiqlangan soha kengligi yordamida ko’ndalang magnitoqarshilik
ossillyatsiyalarini boshqarishga imkon bermoqda. Bu esa keltirilgan tajriba natijalarini, ya’ni harorat
va ta’qiqlangan soha kengligini ortishi bilan
3
(
, , )
d
zz
g
E B Т
ni yuqoriga qarab harakatlanishi sababini
tushuntira oladi. Biroq, mavjud adabiyotlarda keltirilgan ifodalardan ko’rinib turibdiki, kvadratik
dispersiya qonuniga muvofiq,
3
( , )
d
zz
B Т
ta’qiqlangan soha kengligiga bog’liq emas.
Endi hajmiy yarimo’tkazgichlarda ko’ndalang magnitoqarshilik ossillyatsiyalari
3
( , )
d
zz
E B
ni
haroratga bog’liqligini ko’rib chiqaylik. Yuqorida keltirilgan 1-rasmda o’zgarmas past harorat T = 4 K
da
3
(
, )
d
zz
g
E B
hisoblangan. Bunda kT ≈ 0.345 meV, bu esa albatta
c
ga nisbatan juda kichik, ya’ni
c
kT
.
Kvantlovchi magnit maydon qonuniga ko’ra, ushbu shart bajarilganda o’tkazuvchanlik sohasini
diskret Landau sathlari keskin paydo bo’ladi. Har bir sathlarning cho’qqilari eng yuqori qiymatga ega
bo’ladi. Bunda termik yuvilish juda zaif hisoblanadi. Avvalgi ishlarda termik kengayish(yuvilish)
|
| |
Turli kreditorlar bilan hisob-kitoblar hisobi

|
Turli kreditorlar bilan hisob-kitoblar hisobi Pdf ko'rish
|
bet | 222/371 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #102937 |
Bog'liq Buxgalteriya15.2. Turli kreditorlar bilan hisob-kitoblar hisobi
Korxonaning turli kreditorlardan bo‘lgan qarzlari tarkibiga moliyalanadigan va operativ
lizinglari bo‘yicha to‘lanadigan summalar, to‘lanadigan foizlar, royalti va gonorarlar bo‘yicha
qarzlar, da’volar bo‘yicha to‘lanadigan schetlar, hisobdor shaxslardan bo‘lgan qarzlar va boshqa
majburiyatlar kiradi. Bunday muomalalarning hisobi 6900 -«Turli kreditorlarga bo‘lgan qarzlarni
hisobga oluvchi schetlar» scheti bo‘yicha ochilgan (6910, 6920, 6930, 6940, 6950, 6960, 6970 va
6990) schetlarida aks ettiriladi.
4000, 4100, 4300, 4610, 4800, 6100, 6300, 6500, 6600, va 6900-schetlar bo‘yicha analitik hisob 7-
vedomostda yuritiladi. Quyida bu vedomostning shakli keltiriladi (58-betga qaralsin).
Boshka schetlar bo‘yicha ham shu shaklda 7-vedomost yuritiladi. Oy oxirida analitik hisob vedomosti
bo‘yicha jami chiqarilib keyingi oy boshiga holdiq yoziladi. Kredit oborotlari korrespondentlanuvchi
schetlar doirasida 7-vedomostdan 4000, 4100, 4300, 4700, 4800, 6100, 6400, 6900 va boshqa
schetlarning krediti bo‘yicha 8 - jurnal-orderga yozib qo‘yiladi. 4100, 4700 schetlar bo‘yicha
yozuvlar jurnal-orderda bir qatorda ko‘rsatiladi, 4800, 6900 - schetlar bo‘yicha bir oyligi jamlab
yoziladi. 4100, 6100, 6400 - schetlar bo‘yicha sintetik va analitik hisob birga ko‘rsatiladi.
Deponentlangan summalarning analitik hisobi har bir ish haqisini talab qilib olmaganlar bo‘yicha
yoki deponent summasini berilganligi to‘g‘risida belgi qo‘yadigan grafa ko‘rsatilib tuzilgan reestrda
yoki deponentlangan ish haqi daftarida (8-a shakli) yuritiladi.
Deponentlangan summa kassadan chiqim kassa orderiga asosan beriladi.
Xodimlar ta’tilga, pensiyaga chiqishlarida va ishdan bo‘shayotgan hollarda, ish haqi berish uchun
belgilangan kunni kutmasdan, ish haqi ta’tilga chiqish, ishdan bo‘gdagd, pensiyaga chiqish kunidan
keyingi kundan kechiktirilmay berilishi kerak. Bunday to‘lovlar hisoblashish davri orasidagi to‘lovlar
deyiladi. Ushbu maqsadlar uchun pul kassa chiqim orderlari yoki (uch va undan ortiq xodimlar bo‘lsa)
to‘lov vedomostlariga asosan beriladi.
|
| |
II bo‘lim bo‘yicha jami (490+600 satrlar)

312
1
2
3
4
qayta ishlashga
qabul qilingan materiallar
(003)
Материалы, принятые в переработку (003)
810
Komissiyaga qabul qilingan tovarlar
Товары, принятые на комиссию (004)
820
O‘rnatish uchun
qabul qilingan uskunalar
(005)
Оборудование, принятое для монтажа (005)
830
qat’iy hisobot blankalari (006)
Бланки строгой отчетности (006)
840
To‘lovga qobiliyatsiz debitorlarning zararga
hisobdan chiqarilgan qarzi (007)
Списанная в убиток задолженность
неплатежеспособных дебиторов (007)
850
Olingan majburiyat va to‘lovlarning ta’minoti
(008)
Обеспечение обязательств и платежей –
полученние (008)
860
Berilgan majburiyat va to‘lovlarning ta’minoti
(009)
Обеспечение обязательств и платежей –
выданные (009)
870
Uzoq muddatli
ijara shartnomasiga asosan
berilgan asosiy vositalar (010)
Основные средства, сданные по договору
долгосрочной аренды (010)
880
Ssuda shartnomasi bo‘yicha
olingan mulklar
(011)
Имущество, полученное по договору ссуди
(011)
890
Kelgusi davrlarda
soliq solinadigan bazadan
chiqariladigan xarajatlar (012)
Расходы, искючаемые из налогооблагаемой
базы следующих периодов (012)
900
Vaqtinchalik
soliq
imtiyozlari
(turlari
bo‘yicha) (013)
Временные налоговые льготы (по видам)
(013)
910
Foydalanishdagi inventar va xo‘jalik
jihozlari
(014)
Инвентарь и хозяйственные
принадлежности в эксплуатации (014)
920
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 237/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.215
5.
Erkaboev, U.I., Sayidov, N.A., Negmatov, U.M., Mirzaev, J.I., Rakhimov, R.G. Influence
temperature and strong magnetic field on oscillations of density of energy states in heterostructures
with quantum wells HgCdTe/CdHgTe. E3S Web of Conferences. 2023. Vol.401,Article ID 01090
6.
Erkaboev, U.I., Sayidov, N.A., Negmatov, U.M., Rakhimov, R.G., Mirzaev, J.I. Temperature
dependence of width band gap in In
x
Ga
1-x
As quantum well in presence of transverse strong
magnetic field. E3S Web of Conferences. 2023. Vol.401, Article ID 04042
7.
Erkaboev, U., Rakhimov, R., Mirzaev, J., Sayidov N., Negmatov, U., Abduxalimov, M.
Calculation of oscillations in the density of energy states in heterostructural materials with quantum
wells. AIP Conference Proceedings. 2023. Vol.2789, Article ID 040055
8.
Erkaboev, U., Rakhimov, R., Mirzaev, J., Sayidov N., Negmatov, U., Mashrapov, A.
Determination of the band gap of heterostructural materials with quantum wells at strong magnetic
field and high temperature. AIP Conference Proceedings. 2023. Vol.2789, Article ID 040056
9.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G., Negmatov, U.M., Sayidov, N.A., Mirzaev, J.I. Influence of a
strong magnetic field on the temperature dependence of the two-dimensional combined density of
states in InGaN/GaN quantum well heterostructures. Romanian Journal of Physics, 2023, 68(5-
6),614
TOR ZONALI YARIMO’TKAZGICHLARDA KO’NDALANG MAGNITOQARSHILIK
OSSILLYATSIYALARINING HARORATGA BOG’LIQLIGI
U.I.Erkaboev, R.G.Rakhimov
Namangan Institute of Engineering and Technology
Annotatsiya. Ushbu maqolada hajmiy tor sohali yarimo’tkazgichlarning ko’ndalang
magnitoqarshilik
ossillyatsiyalarining
haroratga
bog’liqligi
tadbiq
etilgan.
Hajmiy
yarimo’tkazgichlarda ko’ndalang magnitoqarshilik ossillyatsiyalarini hajmiy tor sohali
yarimo’tkazgichning ta`qiqlangan soha kеngligiga bog’liqligini hisoblashning yangi usuli taklif etilgan.
|
| |
Ko`nikmalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Ko`nikmalar:
- mashg`ulotda kiyiladigan sport kiyimlarining gigienik talablarini bilish;
- saf mashqlari: turgan joyida orani ochish va yaqinlashtirish, chalish qadamlar bilan sakrab-sakrab, juft qadamlar bilan orani ochish va yaqinlashtirish mashqlarini bajarish;
- 30-40 sm balandlikdagi to`siq ustidan o`mboloq oshish;
- past turnikdan osilib turgan holatda, bir oyoq bilan depsinib, ikkinchi oyoqda siltanib, to`ntarilib tayanchga ko`tarilish mashqlarini bajarish;
- balandligi 100-110 sm uzunasiga qo`yilgan xari (kozyol) ustidan oyoqlarni kerib sakrash (o`g`il bolalar);
- yugurib kelib xari ustiga tayanib tizzalarda turish va cho`qqaygan holda qo`llar bilan siltanib kerishib sakrab tushish (kiz bolalar);
- muvozanat saqlash mashqlarini bajarish;
- 10-13 minut davomida asta-sekin bir maromda yugurishni bajarish;
- yugurib kelib «Xatlab o`tish» usulida balandlikka sakrashda depsinish usullarini bajarish;
- basketbolda: to`pni yerga urib yo`nalishini o`zgartirib, tezlik bilan olib yugurish, to`pni joyida turib bir qo`l bilan yelkadan sherigiga uzatish, shuningdek, joyni o`zgartirib, harakatlanib uzatish texnik usullarini bajarish;
-
voleybolda: o`yinda turish holatini va joylarini o`zgartirish qoidalarini, katta qadamlab chapga, o`ngga, orqaga, oldingga tezlik bilan yurish usullarini bajarish;
-
qo`l to`pida: to`pni qo`l panjalari orqali uloqtirish, yumalab kelayotgan va yerdan sakrab otilgan to`pni ushlash usullarini bajarish;
-
futbolda yurakning qisqarish tezligini mustaqil o`lchashni, to`pni tepish texnik usullarini bajarish;
-
harakatli o`yinlarda: yugurish, sakrash, uloqtirish yoki irg`itish mashqlarini to`g`ri va aniq bajarish;
-
kurashda: o`quvchilarda diqqat e`tibor, harakatchanlikni, kuchni, egiluvchanlikni, chaqqonlikni va statik chidamlilikni rivojlantirishga qaratilgan mashqlarni bajarish;
-
suzishda: ko`krakda chalqancha yotib krol usulida suzish vaqtida burilishlarni bajarish.
|
olingan mablag’ (M - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 228/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIolingan mablag’ (M
t
) va shu vositaning xizmat davri (X
d
) hisobga olinadi:
%
100
d
às
t
ê
àñ
í
Õ
Ê
Ì
Ò
Ê
À
.
Amortizatsiya normalari mehnat vositalari jismoniy va ma’naviy eskirishining
haqiqiy miqdorini aks ettirishi kerak. Oshirilgan normalar mahsulot tannarxini sun’iy
ravishda o’stirib yuboradi, pasaytirilgan normalar esa asosiy kapital tiklanish davrini
kechiktiradi va shu tariqa taraqqiyotga to’siq bo’ladi.
Hozirgi sharoitda amortizatsiya ajratmalari rivojlangan mamlakatlarda kapital
qo’yilmalarni moliyalashtirishning asosiy manbai hisoblanadi. Shunga ko’ra davlat
ko’pincha firmalarga jadallashtirilgan amortizatsiyani qo’llashga ruxsat beradi.
Jadallashtirilgan amortizatsiya ajratmalarning yuqori normalarini belgilash orqali
asosiy fondlar qiymatini nisbatan qisqaroq vaqt ichida ro’yxatdan chiqarish imkonini
beradi. Odatda jadallashtirilgan amortizatsiyani qo’llash asosiy fondlarning aktiv
qismi uchun ruxsat etiladi. Biroq, bu holat nafaqat asosiy kapitalning tezroq
yangilanishini, balki ishlab chiqarish xarajatlarini amortizatsiya ajratmalariga to’g’ri
keluvchi qismining oshib ketishiga ham olib keladi.
Asosiy kapitaldan foydalanish samaradorligining oshishi, eng avvalo, qo’shimcha
kapital mablag’ sarfalanmasdan turib mahsulot hajmini ko’paytirishda o’z ifodasini
topadi.
Bir tomondan, milliy mahsulot yoki milliy daromadning o’sish sur’atlari bilan,
ikkinchi tomondan, asosiy kapitalning o’sish suratlari o’rtasidagi nisbat milliy
iqtisodiyot
miqyosida
asosiy
kapitaldan
foydalanish
samaradorligining
umumlashuvchi ko’rsatkichi bo’lib xizmat qiladi.
Asosiy kapitaldan foydalanish samaradorligi ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi
bilan asosiy kapital qiymati o’rtasidagi aloqani aks ettirib, u o’zaro bog’liq ikki
ko’rsatkich – kapitaldan olinadigan samara (K
s
) va mahsulotning kapital sig’imi (K
sig
)
ko’rsatkichlari bilan ifodalanadi.
|
| |
Yil boshiga - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

322
holat sifatida baholamoq lozim, ammo, ushbu manbalar qaysi manbalar
hisobiga ko‘payganligiga alohida ahamiyat
qaratish maqsadga muvofiq
hisoblanadi. Manbalarning ko‘payishi o‘z mablag‘lari manbalari
hisobigami yoki qarz manbalari hisobiga ekanligini aniqlash lozim.
Xo‘jalik yurituvchi subyektning ma’lumotlaridan ko‘rinadiki, korxonada
joriy yil oxirida o‘z mablag‘lari manbalari yil boshiga nisbatan 268911
ming so‘mga yoki 58,39 % ga o‘sgan. Bunday natijalarni korxona uchun
ijobiy
deb baholamoq lozim, chunki, o‘z mablag‘larining manbalarini
ko‘payishi korxonaning moliyaviy
mustaqilligini ortishiga, to‘lov
qobiliyatining yaxshilanishiga hamda korxonaning ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishiga olib keladi. Ma’lumotlardan ko‘rinadiki,
korxonada joriy
yil oxiriga majburiyatlar summasi 94900 ming so‘mga yoki 36,98 % ga
pasaygan. Bu esa majburiyatlarning umumiy passivlarda tutgan
salmog‘ini 17,63 % ga kamaytirgan. Bundan ko‘rinadiki
korxonaning
to‘lov likvidligi ancha ko‘tarilgan. Balans passividagi moddalarga
e’tibor qiladigan bo‘lsak,
asosiy salmoqni, ya’ni 81,72 foizni o‘z mab-
lag‘lari manbalari tashkil etmoqda. Bu korxonaning mustahkam
moliyaviy barqaror ekanligidan dalolat beradi.
Mazkur korxonada
hisobot davrida joriy majburiyatlari, ya’ni kreditorlik
qarzlari bir qadar
kamayganligini ijobiy holat sifatida baholamoq lozim.
Xususiy kapital (o‘z mablag‘lar manbayi) hisobi o‘z ichiga bir
qancha ko‘rsatkichlarni olib, ular quyidagi tartibda tashkil etiladi:
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 419
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
o‘n va undan ortiq yilga) rejalarini ishlab chiqishi zarur. , rivojlanishga ta'sir etuvchi omillarni
hisobga olgan holda va ular asosida o‘z faoliyatini amalga oshirish. Ta'lim muassasalarini
boshqarish jarayonining rivojlanishi va takomillashtirilishi rahbarlik uslubi, funktsiyalari va
usullari, rahbar tanlagan muayyan usullarga ustunlik berish bilan bog‘liq - bularning barchasi tizim
sifatida qaraladigan boshqaruv taktikasi va strategiyasini tashkil etadi.
Shu bilan birga, bir tomondan, strategiya boshqaruv faoliyatining mazmuni bo‘lsa, ikkinchi
tomondan, strategiya tizimning o‘zi, chunki ta’lim muassasasi boshqaruvi faoliyatini
takomillashtirish pedagogik kadrlar faoliyati, pedagogik faoliyat uchun sharoit yaratish,
rag‘batlantirish, boshqaruv sub’ektlari o‘rtasida kasbiy mahorat va ko‘nikmalarni rivojlantirish
bilan bog‘liq. Ta'lim muassasalarini boshqarish strategiyasini amalga oshirish rahbariyatning
(keng ma'noda) kompetentsiyasiga va pedagogik xodimlarning kasbiy va shaxsiy fazilatlari
darajasiga bog‘liq.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Jo‘raev R.X., Turg‘unov S. T. Talim boshqarmasi. - Toshkent: Voris, 2006. - 198
b.
2.
Sharifxo‘jaev M., Abdullaev Y. Boshqaruv. Darslik. - Toshkent: Ukituvchi 2001. -
706 b.
3.
Балобанов А.Ye., Клюев А.К. Стратегическое планирование развития
университета // Университетское управление: практика и анализ. 2002. № 2. С. 19–27. 6.
4.
Белл Д. Грядущее постиндустриальное общество: Опыт социального
прогнозирования. М.: Academia, 1999. 956 с.
|
| |
O’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak

O’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak:
- 2, 3 – sinflarda o’tilganlardan tashqari yana 4-5 rang nomlarini;
- kishilar hayotida tasviriy san’atning tutgan o’rni, uning asosiy tur va janrlarini;
- rasm ishlash jarayonlarining o’ziga xos go’zalliklarini;
- O’zbekistonning taniqli rassomlari va haykaltaroshlarning ismi-familyasini, ularning asarlari nomlarini;
- bu asarlarda tasvirlangan voqea-hodisalardagi go’zalliklarni ko’ra bilish va asar mazmunini so’zlab berishni;
- tasviriy san’at iboralarini (iliq, sovuq, axromatik va xromatik rang nomlarini);
- dekorativ haykaltaroshlikda qo’llaniladigan dekorativ elementlarning nomini;
- tabiiy materiallarning nomlari va ularni mashg’ulotga tayyorlashni.
|
Quyidagi ko’nikmalarni egallashlari zarur

Quyidagi ko’nikmalarni egallashlari zarur:
- o’z ish joyini mashg’ulotga tayyorlash;
- qalam va mo’yqalamni to’g’ri ushlay olish;
- to’g’ri va qiya ko’rinishdagi chiziqlarni qiynalmasdan o’tkaza olish;
-borliqni idrok etishdan olgan taassurotlarini ishlagan rasmlarida aks ettira olish;
- rasm chizib bo’lingach, qog’oz sirtini suv bilan yuvib bo’yash jarayoniga tayyorlash;
- suv bo’yoq (akvarel) bilan ishlash tartibini (suv bo’yoq bilan ishlashdan oldin unga suv tomizib chiqish, mo’yqalamni bo’yoqqa tez-tez botirib turishni);
- ranglarning murakkab tuslarini hosil qila olish (masalan: ko’kish, yashil, qizg’ish, jigarrang, qoramtir va h.k.);
- mo’yqalamni ish tugagandan so’ng tozalab yuvib qo’yish;
- o’z ish joyini yig’ishtirib qo’yish.
|
Valyuta kursi bir mamlakat valyutasining boshqa mamlakat

523
qilamiz, bu 1200 so’mga teng. Agar boshqa sharoitlar o’zgarmagani holda
mamlakatimizdagi tovarlarning narxi oshsa, dollarning so’mga nisbatan almashuv
kursi ham oshadi. Bunday bog’liqlikni quyidagi formula orqali ifodalash mumkin:
i
i
P
P
r
yoki
P
r
P
/
,
bu yerda: P – mamlakatimizdagi narxlar darajasi;
P
i
– xorijiy mamlakatdagi narxlar darajasi;
r – valyuta kursi yoki xorijiy valyutaning milliy valyutadagi narxi.
O’zbekiston Markaziy banki mavsumiy tebranishlarni kamaytirish va oltin-
valyuta zaxiralarini ko’paytirishni hisobga olgan holda o’zgaruvchan valyuta kursi
rejimini qo’llab kelmoqda. 2007 yilda Markaziy bankning valyuta siyosati milliy
valyuta almashuv kursi keskin tebranishlarining oldini olish, mamlakatda eksportni
rag’batlantirish va valyuta resurslaridan samarali foydalanishni ta’minlashga
yo’naltirildi. O’tgan yilda milliy valyutaning AQSH dollariga nisbatan nominal
devalvatsiyasi 4,0 foizni tashkil etdi, bu esa 2006 yilga nisbatan 1,1 foizli bandga
pastdir.
Milliy valyuta almashuv kursining maqsadli parametrlar doirasida bo’lishi va
uning devalvatsiya darajasining bosqichma-bosqich pasaytirib borilishi iste’mol
tovarlari narxlarini past darajada ushlab turish uchun qo’shimcha omil sifatida xizmat
qildi.
Shu bilan birga, iqtisodiyotning ustuvor sohalarini moliyalashtirish va tashqi
iqtisodiy omillarning ichki bozorga salbiy ta’sirini oldini olish maqsadida tashkil
etilgan O’zbekiston Respublikasi Tiklanish va taraqqiyot Jamg’armasiga 2007 yil
oxiriga kelib 1132 mln. dollardan ko’proq mablag’lar mujassamlashtirildi. Ushbu
mablag’lar iqtisodiyotda pul massasining asossiz o’sishini oldini olish orqali ichki
bozorda narxlar barqarorligini ta’minlashga xizmat qilmoqda
137
.
Agar O’zbekistonda muomaladagi pul massasining ko’payishi oqibatida, tovarlar
narxi ikki marta oshsa va barcha sharoitlar teng bo’lganda dollarning so’mga
ayirboshlash kursi ikki marta oshadi.
Таблица 1. 
Учет реализации основных средств в нефтегазовой промышленности

479
реализации ОС
операционные расходы» средств»
Отражение прибыли от
реализации ОС
9210 «Выбытие основных
средств»
9310 «Прибыль от выбытия
основных средств»
Выбытие оформляется
актом приема-передачи, закрывается инвентарная
карточка.
Начисление амортизации по реализованному основному средству
прекращается:
в целях бухгалтерского
учета - с первого числа месяца, следующего за
месяцем его выбытия;
с 01.01.2022 года в целях налогового учета - с даты выбытия основного
средства (часть тридцать седьмая статьи 306 НК
в редакции Закона РУз от
29.12.2021 г. № ЗРУ-741).
Финансовый результат (прибыль или убыток) от
реализации основных
средств в бухгалтерском учете определяется по формуле:
Birinchi 
bosqich - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

522
topgan bo’lib, bu tizim
boshqariladigan, suzib yuruvchi valyuta tizimi
nomini oldi.
Chunki davlat ko’pincha o’z valyutalarining xalqaro qiymatini o’zgartirish uchun
valyuta bozorining faoliyat qilishiga aralashadi.
Oltin standart tizim qayd qilingan valyuta kursining mavjud bo’lishini ko’zda
tutadi. Banklar o’zlari chiqargan banknotlarni oltinga almashtirgan. Xalqaro
to’lovlarni muvofiqlashtirish vositasi bo’lib, oltinni erkin chiqarish va kiritish xizmat
qilgan. Mamlakat uchta shartni bajarsa oltin standart qabul qilingan, deb hisoblangan,
ya’ni: a) o’z pul birligining ma’lum oltin mazmunini o’rnatadi; b) o’zining oltin
zaxirasi va pulning ichki taklifi o’rtasidagi qattiq nisbatni ushlab turadi; v) oltinning
erkin eksport va importiga to’sqinlik qilmaydi. Oltin strandart pul birligining oltin
mazmuni nisbatiga asoslanadi. Oltin standart sharoitida, turli mamlakatlar pul
birligining nisbati ularning rasmiy oltin mazmuni bo’yicha o’rnatiladi.
Oltin standart barbod bo’lgandan keyin, valyuta sohasini tartibga solishning
o’zaro maqbul yo’lini topishga harakat qilindi. Yangi jahon valyuta tizimi asoslarini
ishlab chiqish maqsadida, 1944 yil Bretton-Vudsda (AQSH) ittifoqchi davlatlarning
xalqaro konferentsiyasi chaqirildi. Bu konferentsiyada o’zaro bog’liq valyuta
kurslarini tartibga solish tizimini yaratish haqidagi kelishuvga erishildi va bu
ko’pincha Bretton-Vuds tizimi deb ataladi. Mazkur tizim oldingi oltin standartdan
keskin farq qilmaydi. Uning asosida oltin-valyuta standart (AQSH dollari) yotadi va
bu yerda rezervlar sifatida oltin va dollar chiqadi.
Dollarning oltinga almashinishi rasman to’xtagandan keyin, valyutaning qayd
qilingan kursi suzib yuruvchi kursiga o’rin bo’shatadi. Xalqaro valyuta tizimidagi bu
o’zgarish 1976 yil Kingston (YAmayka) dagi kelishuvga binoan huquqiy jihatdan
mustahkamlanadi. Qog’oz pul tizimiga o’tish bilan, qog’oz pullar oltinga
almashtirilmaydi. Beqaror kurslar sharoitida valyuta kursi ham har qanday boshqa
narxlar kabi talab va taklifning bozor kuchlari bilan belgilanadi.
Har qanday valyuta tizimining eng muhim tarkibiy qismlaridan biri valyuta kursi
hisoblanadi.
Taqdimoti Mavzu: Yuk ko’tarish mashina va mexanizmlarini xavfsiz ishlash choralari

|
Taqdimoti Mavzu: Yuk ko’tarish mashina va mexanizmlarini xavfsiz ishlash choralari
|
bet | 1/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #102129 |
Bog'liq Rayimjonov 5 Andijon Mashinasozlik Instituti Transport va logistika Fakulteti MM va TX yo’nalishi 3-kurs 30-20 guruh talabasi RAYIMJONOV IZZATBEKNING Mashina va mexanizmlar Xavfsizligi Fanidan Tayyorlagan Taqdimoti Mavzu:Yuk ko’tarish mashina va mexanizmlarini xavfsiz ishlash choralari - Reja:
- 1.Yuk ko’tarish mashina va mexanizmlar Xavfsizligini ta'minlash
- 2.Xavfsiz ishlashi choralari
- 3.Xulosa
- 4.Foydalanilgan adabiyotlar
Yuk ko’tarish kranlarini boshqarish va ularga xizmat ko’rsatish uchun mas’uliyatni bajarish uchun, avtomobilsozlik va g’ildirakli kombinorlar 18 yoshgacha bo’lganlarga tibbiy ko’rikdan o’tkazilganlarga ruxsat berish xavfsiz usullar Mehnat va tegishli sertifikatga ega. - Yuk ko’tarish kranlarini boshqarish va ularga xizmat ko’rsatish uchun mas’uliyatni bajarish uchun, avtomobilsozlik va g’ildirakli kombinorlar 18 yoshgacha bo’lganlarga tibbiy ko’rikdan o’tkazilganlarga ruxsat berish xavfsiz usullar Mehnat va tegishli sertifikatga ega.
Kristantsiyalarni tayyorlash va sertifikatlash Kasb-hunar maktablarida, shuningdek, tasdiqlangan dasturlar bo’yicha amaliy mashg’ulotlar uchun asos bo’lgan korxonalarda tashkil etilishi kerak.Xizmatning xodimi to’g’risida bilimlarni qayta tekshirish komissiya tomonidan kamida har 12 oyda bir marta amalga oshiriladi. - Kristantsiyalarni tayyorlash va sertifikatlash Kasb-hunar maktablarida, shuningdek, tasdiqlangan dasturlar bo’yicha amaliy mashg’ulotlar uchun asos bo’lgan korxonalarda tashkil etilishi kerak.Xizmatning xodimi to’g’risida bilimlarni qayta tekshirish komissiya tomonidan kamida har 12 oyda bir marta amalga oshiriladi.
Texnologik ko’rsatkichlar, texnologik liniyalarga, shuningdek ish joylariga yuk ko’tarish mexanizmlarida ishlov berish mexanizmlarini boshqaradi. Shuning uchun, ular bilan asosiy kasbda xavfsizlik bo’yicha ko’rsatmalardan tashqari, vaqti-vaqti bilan qoidalarga muvofiq o’qitish kerak xavfsiz ish Ko’tarish mexanizmlari va qurilmalar bilan. - Texnologik ko’rsatkichlar, texnologik liniyalarga, shuningdek ish joylariga yuk ko’tarish mexanizmlarida ishlov berish mexanizmlarini boshqaradi. Shuning uchun, ular bilan asosiy kasbda xavfsizlik bo’yicha ko’rsatmalardan tashqari, vaqti-vaqti bilan qoidalarga muvofiq o’qitish kerak xavfsiz ish Ko’tarish mexanizmlari va qurilmalar bilan.
|
| |
Бошланғич босқичда - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

502
ҳамда кейинги ҳисобот давр бошига қолдиқлар ва маълумотларни
умумлаштириш жараёнларини ўз ичига олади.
Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларини амалиётга
жорий этишни
такомиллаштириш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижасида қуйидаги
хулосаларга келинди:
1.Акциядорлик
жамиятларида
молиявий
хисоботларни
ҳалқаро
стандартлар асосида тайёрлаш жараёни знг аввало ҳисоб сиёсати, ишчи счётлар
режаси, қўлланилаётган бухгалтерия ҳисоби маълумотларига ишлов берувчи
дастурларни халқаро стандартларга мослаштириш ва уни амалиётга қўллаш
жараёни кетма-кетлиги ишлаб чиқиш керак ва шу асосда ҳисоботларни
тузишни ташкил этиш керак.
2.Бизнинг фикримизча акциядорлик жамиятларида молиявий ҳисоботнинг
халқаро стандартларини жорий этиш жараёни шартли равишда 4 та босқичга
бўлишимиз мумкин:
Бошланғич босқич;
Жорий этиш босқичи;
Молиявий ҳисоботларни шакллантириш босқичи;
Молиявий ҳисобот тузилгандан кейинги босқич.
3.Ўзбекистон
Республикасида
молиявий
ҳисоботнинг
халқаро
стандартларини жорий этиш жараёнида бизнинг фикримизча , қуйидаги асосий
муаммоларни ечимини топишимиз лозим:
Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартини
жорий этиш тажрибасига
кўра, ушбу масалада энг аввало амалиётга қўллаш учун бош бухгалтер, МҲХС
бўйича бухгалтер ва бухгалтерия ходимларини ушбу масала бўйича ўқитиш ва
тегишли билим бериш лозим;
Бухгалтерия ҳисобини ташкил этиш имконини берадиган шаклда ва
тегишли автоматлаштирилган усулдан фойдаланиш жараёнида МҲХС
амалиётга қўллаш учун бухгалтерия ҳисоби тизимини шунга мослаш ва ҳисоб
жараёни
ушбу
стандартлар
асосида
фойдаланишда
МҲХС
асосида
503
умумлаштириш тартибини амалга оширадиган
дастурлардан фойдаланиш ва
уларни халқаро стандарт талабларига мослаб қайта ишлаб чиқиш;
Акциядорлик жамиятларида якуний йиллик молиявий ҳисоботларни
тузиш жараёнини молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида ташкил
этиш ва унинг асосида молиявий ҳисоботлар халқаро стандартлар шаклига мос
келиши ва унинг ахборот базаси асосланган бўлиши лозим.
Quyidagi malakalarga ega bo’lishlari lozim

Quyidagi malakalarga ega bo’lishlari lozim:
- haykaltaroshlikdan 2-3 ta figurali yaxlit kompozitsiya tuza olishni;
- loydan yoki plastilindan haykallar ishlashda alohida-alohida, "yaxlit" va "aralash" ishlov berish usullaridan foydalana olishni;
- ranglarning murakkab tuslarini hosil qilish (ko’kish, yashil, qizg’ish, jigarrang, qoramtir va h.k.);
- rasmda narsalarni kompozitsiya qonuniyatlariga bog’liq ravishda joylashtirishni;
- dekorativ ishda assimetrik tasvirlarni ifodalashda muvozanatni saqlay olishni;
- o’simliksimon naqsh elementlaridan mustaqil naqsh kompozitsiyasini tuza olishni;
- tabriknoma kompozitsiyalarini ishlay olishni.
|
БАНКЛАРДА МОЛИЯВИЙ ҲИСОБОТНИНГ ХАЛҚАРО

489
Аннотация:
Рассмотрены
особенности
широкого
внедрение
международные стандарты финансовой отчетности в банковскую систему. По
этой причине важно представлять отчеты коммерческих банков Узбекистана на
основе МСФО, чтобы могли понять и прочитать иностранные партнеры.
Потому что в условиях цифразации экономики важно вести бухгалтерский учет
банков в соответствии с международными стандартами,
формировать на его
основе отчетности и эффективно использовать их информации при принятие
управленческих решений.
Ключевые
слова:
коммерческие
банки,
формы
отчетности,
трансформация
финансовой отчетности, первоначальная стадия, стадия
внедрения.
Abstract:
The article considers the features of the organization
of reporting of
joint-stock companies at the level of the requirements of international financial
reporting standards and their presentation, research on finding solutions to problems
in the process of reporting on the basis of IFRS.
Amortizatsiya - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

Amortizatsiya asosiy kapital eskirib borishiga qarab, uning qiymatini asta- sekin ishlab chiqarilgan mahsulotga o’tkazish, asosiy kapitalni keyinchalik qayta tiklash maqsadlarida mahsulotning amortizatsiya miqdoriga teng qismini ajratib borish jarayonidan iborat .
Amortizatsiya ajratmalari belgilangan amortizatsiya normalari (me’yorlari)
asosida ajratilib boriladi.
Asosiy kapitalning eskirishi bilan amortizatsiya o’rtasida mustahkam aloqa bor.
Biroq bular bir xil tushunchalar emas. Eskirish mehnat vositalaridan foydalanish
vaqtida ularning texnik-ishlab chiqarish xossalarini asta-sekin yo’qotish jarayonini aks
ettiradi. Amortizatsiya ancha murakkab jarayon bo’lib, iste’mol qilingan mehnat
vositalari qiymatini ularning eskirishiga muvofiq ravishda mahsulotga o’tkazish,
iste’mol qilingan mehnat vositalarining o’rnini qoplash maqsadida pul fondini
jamg’arish jarayonini aks ettiradi. Shunday qilib, eskirish amortizatsiyaning dastlabki
shart-sharoitidir.
Amortizatsiya normasi amortizatsiya ajratmalari yillik summasining shu asosiy kapital qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi va foizda ifodalanadi. Amortizatsiya ajratmalarining umumiy normasi asosiy kapitalni takror ishlab
219
chiqarishning o’ziga xos xususiyatlariga muvofiq ravishda ikki qismdan iborat bo’ladi:
bir qismi asosiy kapitalni to’la qoplashga (qayta tiklashga), ikkinchisi ularni qisman
qoplashga (kapital ta’mirlashga) mo’ljallanadi.
Amaliyotda umumiy yillik amortizatsiya normalarini (A n ) belgilashda asosiy kapital qiymati (K as ) asosiy kapitalning harakat qilishi muddati davomida kapital ta’mirlash uchun sarflar (T k ), eskirgan mehnat vositalarini tugatishdan
Buxgalteriya balansi aktiv moddalarining tahlili

320
174011 ming so‘mga yoki 24,22 % ga ko‘paygan. Aktivlarning
ko‘payishini
ijobiy baholagan holda, ma’lumotlarga e’tibor qiladigan
bo‘lsak, aktivlarning ko‘payishi, asosan, joriy aktivlarning 157310 ming
so‘mga ortganligi hisobiga bo‘lgan. Korxonaning uzoq muddatli
aktivlari ham 16701 ming so‘mga ortganligini ijobiy baholamoq lozim.
Joriy aktivlarning tarkibini o‘rganadigan bo‘lsak,
joriy yil oxirida yil
boshiga nisbatan tovar-moddiy zaxiralar 12,87 % ga ko‘paygan, ya’ni bu
60617 ming so‘mni tashkil etadi. Xo‘jalik subyektining debitorlik
qarzlari ham yil oxiriga kelib 178,08 % ga yoki 94859 ming so‘mga
ko‘payganligini salbiy baholamoq kerak, chunki,
debitorlik qarzining
bunday tartibda ortib borishi korxonaning aylanma mablag‘larini
aylanishini sekinlashtiradi, to‘lov qobiliyatini yomonlashuviga olib
keladi. Korxona aktivlari tarkibida asosiy
salmoqni tovar-moddiy
zaxiralari egallamoqda, ya’ni u 60 % ga yaqin aktivlar summasini
tashkil etmoqda.
Bu shundan dalolat beradiki, korxonada me’yordan
ortiqcha tovar-moddiy zaxirasi yaratilganligini hamda uning natijasida
korxona joriy aktivlarini aylanishi sekinlashishini ko‘rsatmoqda.
Xo‘jalik yurituvchi subyekt ma’muriyati mavjud aktivlardan unumli
foydalanish choralarini ko‘rishi lozim.
Bozor sharoitida aylanma mablag‘lar,
zaxiralar va tugallanmagan
ishlab chiqarish hajmi eng kam, sof faoliyat ko‘rsatadigan sharoitiga
yetarli bo‘lishi lozim. Tahlilda esa balans ma’lumotlari va materiallarni
hisoblovchi schotlardan foydalaniladi.
ta’minlanganlik tahlili (ming so‘mda)

327
barqarorligi joriy yilning boshida ham,
yil oxirida ham nobarqaror
holatda bo‘lgan. Bunday natijalar bozor iqtisodiyoti sharoitida unchalik
yaxshi natija deb hisoblanilmaydi. Shu sababli ham,
korxona
ma’muriyati moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash uchun tegishli
chora-tadbirlar ko‘rishi maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Umuman
olganda korxonaning moliyaviy barqarorligi yil boshiga nisbatan yil
oxirida biroz bo‘lsada yaxshilanganligini ko‘rishimiz mumkin.
-mavzu. Korxona (firma) xarajatlari va foydasi…

224
shakllari hamda bozor munosabatlari sharoitida ish haqi darajasiga ta’sir ko’rsatuvchi
omillar ko’rib chiqiladi.
1. Ishlab chiqarish xarajatlari tushunchasi va uning tarkibi
Milliy iqtisodiyotdagi ishlab chiqarish birliklari (korxona, firma) o’z faoliyati
natijalaridan ko’proq foyda olishga harakat qiladilar. Har qanday korxona oladigan
foyda nafaqat o’zining tovarini ancha yuqori narxlarda sotishga, balki tovar ishlab
chiqarish va uni sotishga qilinadigan xarajatlarni kamaytirishga ham intiladi.
Tovarlarni sotish narxlari asosan korxona faoliyatiga bog’liq bo’lmagan tashqi
sharoitlar bilan belgilansa, ishlab chiqarish xarajatlari korxonaning ishlab chiqarish va
tayyor tovarlarni sotish jarayonlarini tashkil qilish samaradorligi darajasiga bog’liq.
Lekin har qanday tovarni ishlab chiqarish va sotish uchun ma’lum sarf xarajatlar talab
etiladi.
Hozirda ishlab chiqarish xarajatlarini tadqiq etishda ikki xil yondashuv – klassik
va neoklassik yoki zamonaviy kontseptsiyalardan foydalaniladi. Klassik nazariya
yondashuviga ko’ra, ishlab chiqarish xarajatlari – bu mahsulot ishlab chiqarish uchun
amalga oshirilgan barcha jonli mehnat, pul va moddiy sarflardir.
Umumiy nazariy jihatdan quyidagilarni farqlash lozim:
1)
ishlab chiqarishning ijtimoiy xarajatlari yoki mahsulot qiymati;
2)
korxona (firma)ning individual ishlab chiqarish xarajatlari.
Mablag‘lar manbayi tahlili

321
o‘zgarib turadi. Bunga foydaning taqsimlanishi hisobiga to‘ldirilish,
homiylarning a’zolik badallari, asosiy vositalarning qayta baholanishi va
boshqalar sabab bo‘lishi mumkin. Mablag‘larning ko‘paytirish manbala-
ri tarkibida foyda alohida o‘rinni egallaydi. Foyda hajmining ko‘payishi
eng avvalo Ustav jamg‘armasini to‘ldirishga va boshqa rezerv jamg‘ar-
malari yaratilishiga olib keladi. Amortizatsiya va boshqa fondlarning
tashkil bo‘lishi ham bozor sharoitida mazmunan o‘zgarmoqda.
Kredit va boshqa mablag‘larga qisqa, o‘rta,
uzoq muddatga
mo‘ljallab olingan kreditlar, o‘z muddatida uzilmagan ssudalar va bosh-
qa qarz mablag‘lari kiradi, shuningdek, kreditorlar bilan hisoblashishlar
va boshqa passivlar ham shu yerda inobatga olinadi. Bunda kreditorlik
qarzlaridan
tashqari budjetga, sug‘urta va mehnat haqi yuzasidan
korxonaning qarzlari ko‘rsatiladi.
Bozor iqtisodi qonuniyatlari va talabidan kelib chiqqan holda korxo-
nada qarz kam bo‘lgani ma’qul. 3-jadvalda korxona mablag‘larining
manbalari ko‘rsatilgan.
82-jadval
Buxgalteriya balansini passiv moddalarining tahlili
Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida xo‘jalik yurituvchi

Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida xo‘jalik yurituvchi subyektlarning asosiy vositalar bilan ta’minlanganligini o‘rganishda moliyaviy tahlilning eng asosiy vazifalari bo‘lib quyidagilar hisobla- nadi: ● xo‘jalik subyektlarining asosiy vositalar bilan yetarli darajada
ta’minlanganlik holatiga baho berish; ● asosiy vositalarning tarkibi, tuzilishi va dinamik o‘zgarishlariga
baho berish; ● korxonaning asosiy vositalar bilan ta’minlanganlik holatini yax-
shilash bo‘yicha mavjud imkoniyatlarni aniqlash va ularga baho berish; ● asosiy vositalarning texnik holatiga baho berish; ● asosiy vositalarning harakat ko‘rsatkichlarini o‘rganish va ularga
baho berish; ● asosiy vositalardan samarali foydalanganlik darajalariga baho
berish; ● xodimlarning asosiy vositalar bilan qurollanganlik darajalariga
baho berish; ● asosiy vositalar samaradorligini oshirish bo‘yicha mavjud imko-
niyatlarni ko‘rsatib berish va hokazo. Bugungi iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida korxona- larning asosiy vositalarini tahlil etishda asosiy axborot manbalari bo‘lib quyidagilar hisoblanadi: √ korxonaning biznes-reja ma’lumotlari; √ «Buxgalteriya balansi» (1-shakl);
441
√ «Asosiy vositalar harakati to‘g‘risidagi» hisobot (3-shakl); √ asosiy ishlab chiqarish fondlarining ishga tushirilishiga oid
ma’lumot;
√ ishlab chiqarish quvvatlari balansi;
√ ishlab chiqarish uskunalaridan foydalanishiga oid hisobot;
√ buxgalteriya hisobining asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarni
hisobga oluvchi schot ma’lumotlari. 12.2. Asosiy vosita (fond)larning tarkibi, tuzilishi va dinamikasi
Bilimlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Bilimlar:
- sport gimnastik anjomlarida bajariladigan mashqlar kompleks bajarilishini bilish;
- tikkasiga qo`yilgan to`siqlardan tayanch hosil qilib, tayanchsiz holatlarga (40-50 sm balandlikda) o`tishni o`rganish;
- yugurib kelib, uzunlikka va balandlikka sakrashlar;
- 10 minut davomida bir me`yorda yugurish;
- 1 minut davomida gardishni belda aylantirish hamda arg`amchida sakrash;
- basketbol to`pini yerga urib yurishda balandligi va tezligini o`zgartirib olib yurishlar;
- basketbol, qo`l to`pini bir va ikki qo`llab sherigiga uzatishlar;
- basketbol to`pini bir va ikki qo`llarda savatga tushirishlar;
- qo`l to`pini (past, balanddan va yondan) sherigiga uzatishlar: ikki tomonlama o`yinlarda qatnashish;
- kurashchining turli harakatlarini (ushlashlar, chalishlar, himoyalanishlar qarshi hujum) bajarish;
- suzishning brass usulini burilish bilan bajara olish.
|
DOTATSIYALASHGAN NARX - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 218/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)DOTATSIYALASHGAN NARX – 1) davlat budjeti hisobidan maxsus arzonlashtirilgan narx; 2) D.n. zarari davlat budjeti hisobiga qoplanadigan arzonlashtirilgan narx.
DOU-JONS INDEKSI (ing.) — 65 yirik kompaniyalar aksiyalari o‘rtacha kursi dinamikasi asosida ishchanlik aktivligi o‘zgarishini xarakterlovchi yig`ma statistik ko‘rsatkich. D-D.i. Nyu-York birjasida aksiyalar baholarining o‘zgarishi to‘g‘risida ma’lumotlar e’lon qilinishiga asoslanadi va iqtisodiy kon’yunkturani baholash uchun foydalanadi.
DOU-JONS KO‘RSATKICHI - AQShning eng yirik kompaniyalari aksiyalari kurslarining o‘rtacha ko‘rsatkichi. U birja yopilishi paytidagi har kunlik baholarning o‘rtacha arifmetik miqdorini ifodalaydi.
DOU NAZARIYASI – aksiyalar kursining oshishi yoki pasayishi tadbirkorlik faolligi darajasi va uning o‘zgarishlari yo‘nalishi haqida xulosa chiqarishga imkon berishini ko‘zda tutuvchi faraz.
DRAXMA (yunon. drachme) - 100 leptaga teng Gretsiya pul birligi. U 1836 yilda muomalaga kiritilgan.
DUBLIKAT (lot.) — asl nusxa bilan bir xil yuridik kuchga ega bo‘lgan hujjatning ikkinchi nusxasi. D. berish hujjat yo‘qotilgan holatda amalga oshiriladi.
DUKAT (ital. ducato, lot. Ducatus - gersoglik) — 1284 yildan boshlab Venetsiyada zarb etilgan va butun Yevropa bo‘yicha soflik darajasi yuqori 3,5 g vaznli oltin tanga sifatida keng tarqalgan. U Birinchi jahon urushiga qadar qo‘llanilgan.
DUOPOLIYA — o‘xshash mahsulotni tavsiya etuvchi faqat ikki ishlab chiqaruvchi mavjud bo‘lgan, “Qisman monopoliya” termini foydalanilgan bozordagi vaziyat.
DUOPSONIYA — ko‘p sonli ishlab chiqaruvchilar tomonidan tavsiya etilgan, o‘xshash mahsulotning faqat ikkita sotib oluvchisi bo‘lgan bozordagi vaziyat.
DUSHMANLIK AKVIZITSIYASI (lot.) — korxonalarning sindirilishi yoki qo‘shilishi, bu sotib olingan korxona roziligisiz o‘tkaziladi.
DZAYBATSU — 1) XIX asrning ikkinchi yarmidan XX asrning birinchi yarmiga qadar Yaponiyada faoliyat ko‘rsatgan bank va sanoat birlashmalarini nazorat qiluvchi yirik oilalar; 2) asosan Yaponiya monopoliya va oligarxiyalarini ifodalash uchun ishlatiladigan nom.
DO‘KON — O‘rta Osiyo xonliklari hududida XIX-XX asr boshlarida chakana tovar sotadigan dargoh do‘kon deyilgan. Shuningdek, hunarmandlar va kosiblar ustaxonasi hamda to‘quvchining dastgohi ham O‘rta Osiyoda do‘kon deb yuritilgan.
|
| |
-mavzu. 0 ‘ZBEKIST0NNING EKOTURISTIK

Orel va OroIbo‘yi ekoíiirlsíik rayoni ekologik inqirozii
ekoturistik. hudud bo‘3gani uchun ham ekstremal ekoturistik obyekt
b o iib hisoblanadi. Ekoturistik marshrutlar bir paytning o ‘zida
ham Orolning qurigan, ham uning ta ’sirida bo ‘lgan Oral atrofi
hududlarini qamrab oladi. Ekoturlar nafaqat treking (piyoda) yoki
tuya va otlarda, balki samolyot va vertolyotlar orqali ham amalga
oshirilishi mumkin.
jOfol va Orolbo'yi-
U s ty u rt
ïukus)
Q ^ tV Z a ra fsh o n
> /
7
'o‘rtb ‘J
С
Toshkerit-
-^-'A ydarko'Ç .
JjNurota^s«» Y
BaxBiwNaTOiy
Samarqand,
/ " л isorj
Î T e n m z
zavodi aynan ana shu tuzlar hisobiga ishlaydi. Neolit davridan
qolgan «Ustyurt makoni» ham noyobdir. Unda 60 ga yaqin
qadimiy odamlar yashagan tabiiy obyekilar aniqlangan. Ularning
ichida ham tarixiy, ham ekoturistik ahamiyatga moyil «Tempa»
makoni b o iib , undan Xorazm arxeologiya ekspeditsii/asi qadimiy
mehnat va ov qurollarini topgan