Korxonada kadrlar salohiyatidan foydalanishning o’ziga xos xususiyatlari

1.2 Korxonada kadrlar salohiyatidan foydalanishning o’ziga xos xususiyatlari.
Ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishning innovatsion tavsifi, uni yuqori darajadagi fan sig‘imi, mahsulot sifati masalalarining muhimligi, xodimlarga bo‘lgan talabni o‘zgartirib,mehnatga ijodiy munosabatning va yuqori kasbiy mahorat ahamiyatini oshiribyubordi. Bu xodimlarni boshqarishni ijtimoiy — ruhiy masalalarida, uslub va tamoyillarida tubdan o‘zgarishni taqozo qilib qoldi. Mehnat resurslarini boshqarish tamoyillaridagi o‘zgarishlar, zamonaviy sharoitda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan motivlashtirish siyosatini amalga oshirishga yo‘naltirilgan. Motivlashtirish siyosati mulkchilikning jamoa shakllarini rivojlantirish (aksionerlik va sheriklik kompaniyalari, kooperativlar) sharoitida xodimlarni boshqarishga jalb qilish umumiy maqsadlarga erishish uchun ma‘muriyatni xodimlar bilan hamkorligini kengaytirishga qaratilgan. Bu o‘z navbatida xodimlar potensial qobiliyatlarini rivojlantirishga, intensiv va mahsuldor mehnat qilishga, mehnatga ijodiy munosabatda bo‘lishiga undaydi. Xodimlarni boshqaruvchilarning bosh maqsadi ishlab chiqarish, ijodiy mahsuldorlikni oshirishni boshqarish xodimlar sonini kamaytirishga qaratilgan bo‘ladi; xodimlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yishni amalga oshirish siyosatini ishlab chiqish; xodimlarni ishga qabul qilish va bo‘shatish qoidalarini ishlab chiqish, xodimlarni o‘qitish va malakasini oshirish bilan bog‘liq masalalar mutaxassis menejerlarning mustaqil kasb turidir. Z. Xayer menejerlar kasbiy vazifalarini aks ettiruvchi quyidagi umumlashgan tavsiyani keltiradi: Menejerning vazifasi:
agar muvaffaqiyatsizlikka uchrasa, unda bo‘ysunuvchilarni ayblamay shaxsiy mas‘uliyatni o‘ziga olishi;
xodimlar talantini va kasbiy malakasini yanada o‘sishiga imkoniyat yaratish;
belgilangan maqsadga erishish natijalarini tekshirishi, ammo buyruq berish orqali xodimlar tafakkuriga tazyiq o‘tkazmasligi;
xodimlar kamchiliklari va muvaffaqiyatsizliklariga xolislik bilan yondashish;
xodimlarni individual xususiyatlarini hisobga olish: har biriga o‘ziga xos yondashish;
xodimlar oldida o‘z mas‘uliyatini his qilish, ularning o‘rtog‘i bo‘lmay boshlig‘i bo‘lish;
xodimlar mehnat sharoitini yaxshilash, o‘zaro harakatga omillash orqali belgilangan maqsadlarga erishish;
har bir xodimga uning mehnat natijalarini his qilishiga yordam berish;
xodimlarni birgalikda harakatga qobiliyatli qilish, ular harakatiga natijali va samarali tus berish, individual xususiyatlarini yuzaga chiqarishga imkoniyat tug‘dirish.
Menejerlarga ma‘lum darajada mas‘uliyat ham yuklanadi: xodimlar ishini baholash, so‘nggi natijalar bo‘yicha zaruriy rag‘batlantirishni belgilash, ishchinbrigadalar, maqsadli guruhlar faoliyatini tashkil qilish va nazorat, konfliktli vaziyatlarni yechish va ular faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘yicha qarorlar qabul qilish. Xodimlarni boshqarish har bir formada qabul qilingan va ishlab chiqilgan turli choralarni amalga oshirishni ko‘zda tutadi. Umumiy choralar quyidagilardan iborat: —bo‘ysunuvchilarning o‘z rahbarlariga bajaradigan ishlar hamda kelajak rejalar bo‘yicha hisobotlarni taqdim qilishi, bunday hisobotlar boshqarishning barcha darajadagi xodimlari tomonidan kun, oy, kvartal, yil yakuni bo‘yicha taqdim etiladi; —boshqarishning yuqori darajasida ishlab chiqarish bo‘linmalari va markaziy xizmat rahbarlari ishtirokida haftalik operativ yig‘ilishlar o‘tkazish. Bundayyig‘ilishlarda joriy davrning dolzarb masalalari bo‘yicha ishlab chiqarishbo‘linmalari rahbarlarining hisobotlari eshitiladi, qabul qilingan qarorlar bo‘yicha aniq choralar muhokamasi o‘tkaziladi, ular yig‘ilishda ma‘qullangandan so‘ng ijro etish uchun qabul qilinadi. Operativ yig‘ilishlarning o‘tkazilishi firma prezidenti yoki bosh ma‘muriga firma ishlarining joriy holati bilan tanishish va uning xo‘jalik faoliyatiga to‘xtovsiz tuzatishlar kiritish imkoniyatini beradi. Menejerlar o‘z navbatida yuqori darajadagi rahbarlar oldida hisob beradilar;
— joriy davrda kadrlar qo‘nimsizligi turli kasb kadrlariga ehtiyojini taxmin qilish haqida doimo axborotlar olib turadi. Kadrlar siyosatini ishlab chiqishda ishga qabul qilinayotgan xodimlarga qo‘llaniladigan talablar va tamoyillar muhim ahamiyatga ega.Masalan:Yapon firmalarida rahbar alohida vazifalar bo‘yicha emas, balki firmaning har qanday uchastkasida ishlab ketadigan mutaxassis bo‘lishi kerak degan fikrga asoslanadi. Shuning uchun malaka oshirishda bo‘lim rahbari avval ishlamaganyangi faoliyat doirasini o‘zlashtirishiga e‘tibor qaratiladi. Yapon firmalarida mezon sifatida kasblarni qo‘shish, jamoada ishlash qobiliyati: ishlab chiqarish muammolarini hal qilishni bilish, turli vazifalarni hal qilishni o‘zaro qo‘shib olib borish, yozuv savodxonligi va grafiklarni o‘zi chizish xususiyatlari qabul qilingan. Odatda potensial nomzodlar yarim avtonom jamoalarda ishlash qobiliyatini aniqlash bo‘yicha dastlabki tekshiruvdan o‘tadilar.
Amerika firmalarida asosiy e‘tibor ixtisoslashgan bilimlar va kasbiy ko‘nikmalar kabi asosiy an‘anaviy tamoyillarga qaratiladi. Ularda asosan injener va olimlarni qabul qilishga qaratilgan tor ixtisoslashuv uslubiga ahamiyat beriladi. Amerika firmalarida potensial nomzodlar ishga kirishda kasbiy tayyorgarligini aniqlash uchun testdan o‘tadilar, undan so‘ng ishga qabul qilinib yo‘riqnomaga muvofiq tor ixtisoslashgan vazifalari bilan tanishtiriladi, ammo firmaning butun faoliyati va uning tashkiliy madaniyati bilan tanishtirilmaydi. Har bir firma xodimlarni yollash bo‘yicha o‘z mezonlarini ishlab chiqadi. Amerika firmalarida ishga qabul qilish quyidagi etaplardan o‘tishni taqozo qiladi: — xodimga taqdim etilayotgan ishchi funksiyasi, huquqi va mas‘uliyati tavsifi bilan tanishtirish;
— agar ma‘lum ish bo‘yicha xodim qabul qilish yillik rejaga kiritilmagan bo‘lsa amaldagi ish haqi tizimiga qo‘shish uchun uni asoslash kerak: tanlash yangi lavozimni oliy rahbar tasdiqlagandan so‘ng boshlanadi; — tashqaridan nomzod qabul qilish reklama, shaxsiy aloqalari, elektron ma‘lumotlar bazasiga ega bo‘lgan yollash firmalari orqali amalga oshiriladi; — ro‘yxatga kiritilgan nomzodlar bo‘lajak rahbarlari tomonidan bir necha suhbatdan o‘tadi, agar zarur bo‘lsa bo‘ysunuvchilar bilan ham suhbatlashadi. So‘nggi tanlov bevosita rahbar tomonidan amalga oshiriladi. Amerika firmalarida xodimni ishdan bo‘shatish uzoq muddatli baholash va tarbiyalash usullaridan so‘ng amalga oshiriladi. O‘tkazilgan baholash natijasi xodim va uning rahbari bilan muhokama qilinadi va tomonlar imzolaydilar. U ishdagi kamchiliklar va ularni bartaraf qilish yo‘llarini aks ettiradi hamda ishdan bo‘shatish yoki bu lavozimda yana ishni davom ettirishi ishni yaxshilashga bog‘liqligi haqida ogohlantirish bo‘lib xizmat qiladi. Ishdan bo‘shatish haqidagi oxirgi qaror bevosita rahbardan ikki-uch pog‘ona yuqori turuvchi rahbar tomonidan qabul qilinadi.
Xodimlarni boshqarish sohasida asosiy vazifa har bir xodimning o`z imkoniyatlarini amalga oshirishi uchun sharoit yaratish va har bir muayyan holatda insonga uning oldida turgan vazifalari hal qilish maqsadida zarur ta`sir ko`rsatish vositalarini topish Xodimlarni boshqarish tuzilmasi quyidagi faoliyat yo`nalishlarini qamrab oladi: — resurslarni rejalashtirish: inson resurslariga bo`lgan ehtiyoj va buning uchun zarur xarajatlarni qondirish rejasini ishlab chiqish; — xodimlarni ishga olish: barcha lavozimlar bo`yicha potentsial nomzodlar zahirasini yaratish; — tanlov: nomzodlarning ish joyiga mosligini baholash, ulardan eng yaxshilarini zahiradan tanlab olish; — oylik ish haqi va tovon pullarini belgilash: xodimlarni jalb qilish, ishga yollash va ushlab qolish maqsadida oylik ish haqi va imtiyozlar tuzilmasini ishlab chiqish; — kasbga yo`naltirish va moslashuv: yollangan xodimlarni tashkilot va bo`linmalarga kiritish, xodimlarga tashkilot ulardan nimani kutayotganligi va qanday mehnat munosib baholanishini tushuntirish; — o`qitish: xodimlar mehnati samaradorligini oshirish maqsadida ularni o`qitish dasturlarini ishlab chiqish; — mehnat faoliyatini baholash: mehnat faoliyatini baholash uslubiyatini ishlab chiqish va uni xodimlarga etkazish; — lavozimini oshirish, pasaytirish, boshqa ishga o`tkazish, ishdan bo`shatish: xodimlarni javobgarlik darajasi ko`proq yoki kamroq bo`lgan boshqa ishga o`tkazish usullarini ishlab chiqish, boshqa lavozim yoki ish joyiga o`tkazish yo`li bilan xodimlar tajribasini oshirish, shuningdek, ishga yollash shartnomasini bekor qilish; — rahbar kadrlarni tayyorlash, xizmat pillapoyasi bo`ylab harakatlanishni boshqarish: rahbar kadrlar qobiliyatlarini rivojlantirish va samaradorligini oshirishga qaratilgan dasturlarni ishlab chiqish;
mehnat munosabatlari: jamoa shartnomalarini imzolash bo`yicha muzokaralar olib borish; — bandlik: bandlik bo`yicha bir xil imkoniyatlarni ta`minlash dasturini ishlab chiqish (bandlik kafolatlari va kadrlar qo`nimsizligini pasaytirish iqtisodiy samarani oshiradi va xodimlarni mehnat samaradorligini oshirishga undaydi).8 Xodimlarni har tomonlama jamoa bilan birgalikda faoliyat olib borishi mehnat samaradorligining oshishiga olib keladi. Korxonada ishlab chiqarishni rivojlantirishni boshqarish — bu mehnat jarayonining samaradorligini oshirish maqsadida uni sozlash, mehnat unumdorligini oshirish, mahsulot sifatini oshirishdir. ―Ishlab chiqarishni boshqarishda menejmentning maqsadi «yuqoridan» rahbarlik qilish, moslashuvchi axborot tizimi yaratish orqali ishlab chiqarish bo‘limlarini ratsional faoliyat ko‘rsatishiga erishish, har qanday rejadan og‘ishlarni, ishlab chiqarish kamchiligini har qanday bosqichda bartaraf qilishni tavsiya qiluvchi va tezda aniqlash qobiliyatiga ega bo‘lgan, murakkab qulaylikka ega modellar to‘plami va miqdoriy usullardan foydalanishni ishlab chiqarishni boshqarishga qo‘yiladigan talablarining ishlab chiqish texnologik siklni yangi sharoitga moslashishini: fond sig‘imli va ixcham ishlab chiqarishga; tez qabul qilinadigan qarorlarga; ishlab chiqarishda inson omilining ulkan roliga; mahsulot sifatini yaxshilashga; ishlab chiqarish xarajatlarini qisqartirishga; ishlab chiqarish maydonlaridan yaxshi foydalanishga; xizmat ko‘rsatish va ishlab chiqarilgan mahsulotga texnik xizmatni o‘stirishdir‖.9 Ishlab chiqarishni boshqarish doimo yuqori mehnat unumdorligi va kam xarajatli, moslashuvchan oz seriyali ommaviy ishlab chiqarishni va yangi ixcham tipdagi xo‘jalik komplekslari doirasida birlashtirishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Ishlab chiqarish jarayoni mehnat qurollaridan foydalanib xomashyo va materiallarni tayyor mahsulotga aylantirishga qaratilgan firma xodimlarining maqsadli faoliyatini ifodalaydi. Ishlab chiqarish jarayoni ma‘lum mahsulotni tayyorlash bo‘yicha texnologik va yordamchioperatsiyalardan tashkil topadi (qayta ishlovchi, ta‘minlovchi, rejalashtirish va nazorat tizimlari). Bir ish joyida bir yoki bir necha ishchi yoxud ishchining qatnashuvisiz uning nazorati ostida maxsus mehnat vositalari yordamida bajariladigan va mehnat predmetiga avvaldan o‘rnatilgan, ta‘sir ko‘rsatishdan tarkib topgan ishlab chiqarish jarayonining bir qismi operatsiya deb ataladi. O‘z belgilari bo‘yicha mehnat operatsiyalari quyidagi bo‘limlarga bo‘linadi: — texnologik, qayta ishlash uni bajarishda mehnat predmetining; shakli va xususiyati o‘zgarib, tayyor mahsulot bo‘lishi uchun yig‘iladi; — nazorat, buning natijasida mehnat predmetiga qo‘yilgan u yoki bu talablarga mosligi aniqlanadi; transport, u mehnat predmeti xususiyatini o‘zgartirmay ishlab chiqarish jarayoni talablariga mos ravishda bir joydan boshqa joyga harakatini ta‘minlaydi; — ta‘minlovchi, uning natijasida transport, texnologik, nazorat operatsiyalarini bajarish uchun zarur sharoitni ta‘minlaydi; — rejalashtirish, uning yordamida mehnat jarayonining qanday izchillikda qaysi operatsiya elementlaridan qay darajada foydalanib, usullar, harakatlar qanday tartibda bajarilishi belgilanadi. Ishlab chiqarish muhitida boshqarish faoliyatining muhim maqsadlaridan biri, ishlab chiqarish samaradorligidir, u mahsulot raqobatbardoshligiga va sifatini oshirish, mehnat unumdorligining o‘sishi, investitsiyalar rentabelligini ko‘payishi kabi omillarga bog‘liqdir. Belgilangan maqsadlarga erishish uchun keng kompleks texnik, texnologik, tashkiliy boshqaruv tadbirlarini: butun firma uchun texniksiyosat va investitsiyaning muhim sohalari va yo‘nalishini belgilashni; texnologik jarayonning eng istiqbolli sohalariga butun kuchni va resurslarni to‘plash; EHMdan foydalanib ishlaydigan ishlab chiqarish tizimining yangi avlodini yaratishni amalga oshirish zarur.Ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda investitsiya tamoyillarini ishlabchiqish muhim ahamiyatga ega.Eng muhim tamoyillarga quyidagilarni
|