nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sintoizm - Dinshunoslik

|
Dinshunoslik
|
bet | 19/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaSintoizm. Sintoizm Yaponlar e’tiqod qiladigan milliy dindir. Bu din VI-VII asrlarda shakllangan. Sintoizmning tarjimasi «Xudo yo‘li» demakdir. Bu dinga buddaviylik dinining ta’siri kuchli bo‘lgan. Sintoiylik ta’limotining asosini imperator hokimiyatining ilohiyligi to‘g‘risidagi aqida tashkil etadi.
Sintoiylikda ham Konfutsiychilikdagi kabi ajdodlarning oila-urug‘iga extiromi katta rol o‘ynaydi. Bu din ta’limotiga ko‘ra, vafot etgan har bir odam Kami (barcha ruh va xudolarning umumiy nomi) ga aylanadi. har bir Yaponning uyida oilaviy mehrob bo‘lib undagi kichkina shkafchaga vafot etgan oila a’zolarining nomlari yozilgan taxtacha qo‘yib boriladi.
Sintoizm marosimlarining bajarilishi juda oson va soddaligi bilan ajralib turadi. Chunonchi bu duo so‘zlarini o‘qish va guruch, sabzavot, baliq kabilarni qurbonlik qilishdan iborat, xalos. Sintoizmda ozodalik va tozalik masalasiga aloida e’tibor beriladi. Toza bo‘lmagan ishga qo‘l urgan odam albatta poklanish marosimini bajarishi lozim. har yili Yaponiyada 30 iyun va 31 dekabrda umumxalq poklanish tadbiri o‘tkaziladi. Bu dinning axloqiy tamoyili ham juda oddiy. Undagi eng muhim axloqiy burch – imperatorga so‘zsiz itoat etmolik. Imperator saroyi va ularning qabrlari muqaddas joy sanaladi.
Sintoiylikda aqidaviy muqaddas kitoblar yo‘q, ammo har xil afsonalar, rivoyatlar maxsus mifologik solnoma «Kadziki» nomli to‘plamda jamlangan.
Xozirda yaponlarning 49,4 foizi sintoizm, 44,7 foizi esa buddaviylik, qolgan aholi xristianlik va boshqa dinlariga e’tiqod qiladilar. hayotiy marosimlar – chaqaloqlarga duo o‘qish, nikoh o‘qish sintoistlar ibodatxonasida, dafn marosimlari buddistlar ibodatxonasida o‘tkaziladi.13
Sintoizm 1868-1945 yillarda davlat dini bo‘lgan.
Mavzu bo‘yicha savollar
Dinning qanday ibtidoiy shakllarini bilasiz?
Fetishizm nima?
Animizm qanday e’tiqodga asoslanadi?
Shamanizm deganda nimani tushunasiz?
Qadimgi Misr diniga xos qaysi xususiyatlarni ajratib ko‘rsatish mumkin?
Qadimgi yunon panteonini tavsiflab bering.
Qadimgi Misr va Yunoniston dinlari o‘rtasida qanday aloqadorlik bor?
Qaysi Vedalarni bilasiz?
Braxmanlik jamiyatni qanday tabaqalarga bo‘ladi?
Hinduizm qanday dinlar qatoriga kiradi?
Hinduizm ta’limoti nimalardan iborat?
Jaynizmning asoschisi kim?
Jaynizm ta’limotining xususiyatlari nimalardan iborat?
Sikxizm qachon vujudga keldi?
Konfutsiychilik ta’limoti nimalardan iborat?
Daosizm qanday din?
Sintoizm ta’limoti nimalardan iborat?
Yahudiylik dinining muqaddas kitobi qaysi?
Yahudiylik dinining asosiy ta’limoti nimalardan iborat?
Mustaqil O‘zbekistonda yahudiy jamoalarining diniy hayoti qanday?
|
| |
Turkistonda 1917 yilgi ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar, Turkistonda sovet hokimiyatining o’rnatilishi

Mavzu:O’zbekiston SSRning tashkil
topishi
O’zbekiston tarixi fani o’qituvchisi
Islamova S.
O’tilgan mavzuni takrorlash
• Milliy respublikalar tuzish zarurligi g‘oyasining tashabbuskorlari o‘z
fikrlarini
• qanday asosladilar?
• Sovetlarning O‘rta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanishni
o‘tkazishdan aso- siy maqsadi nima edi?
• XX asrning 20-yillari o‘rtalariga kelib O‘rta Osiyoning siyosiy xaritasida
qan- day o‘zgarishlar yuz berdi
O‘zbekiston SSRning tuzilishi,
uning hududi va aholisi.
• 1925-yil 13-fevralda Buxoroda maxsus qurilgan Xalq uyida Butuno‘zbek
(O‘zbekiston SSR) Sovetlarining I ta’sis
qurul-
toyi ochildi. Qurultoy
faoliyatida Moskvadan maxsus kel- gan Butunittifoq (SSSR) Markaziy Ijroiya
Qo‘mitasi raisi Mixail Kalinin qatnashdi va nutq so‘zladi. Qurultoy qa-
tnashchilari
tomonidan
17-fevralda
“O‘zbekiston
Sovet
Sotsialistik
Respublikasini
tashkil
etish
to‘g‘risida Deklaratsiya” qabul qilindi.
Deklaratsiyada yangi tashkil topgan O‘zbekiston SSR tarkibiga Toshkent,
Samarqand, Farg‘ona, Qashqadaryo, Zarafshon (Buxoro), Surxondaryo,
Xorazm viloyatlari va Tojikiston ASSR kirganligi alohida ta’kidlandi. Qurultoyda
respublikaning oliy organlari: O‘zbekiston SSR Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi
(O‘zSSR MIK) va O‘zbekiston SSR Xalq Komissarlari Soveti (O‘zSSR XKS)
tuzilgan. Taniqli davlat arbobi Fayzulla Xo‘jayev O‘zbekiston SSR Xalq
Komissarlari Soveti raisi, “Qo‘shchi” uyushmasi faoli Yo‘ldosh Oxunbobo- yev
O‘zbekiston SSR Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi raisi lavozimlariga saylan- ishdi.
O‘zbekiston Kommunistik
|
Xristianlikning muqaddas kitobi

|
Xristianlikning muqaddas kitobi
|
bet | 24/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaXristianlikning muqaddas kitobi.
Xristianlik dinining ta’limoti «Bibliya» da bayon etilgan. «Bibliya» kitoblar demakdir. U yaxudiylik va xristianlikda muqaddas hisoblangan diniy kitoblar va risolalar majmuasi. Bibliya o‘z ichiga Tavrot, Zabur va Injilni olgan, Eski axd (Eski vasiyat) va Yangi ahd (Yangi vasiyat) deb nomlanuvchi ikki qismdan iborat ilohiy kitobdir. Tavrot va Zabur Bibliyaning Eski ahd qismiga kiritilgan bo‘lib, u yaxudiylar va nasroniylar uchun birday ilohiy muqaddas kitob sanaladi. Bibliyaning xristianlik bilan bog‘liq ikkinchi qismi Yangi ahd deb yuritilib, unga Injil kiritilgan. Yaxudiylar Injilni tan olmaydilar va muqaddas hisoblamaydilar. «Ahd» so‘zi Xudoning insonlar bilan maxsus aloqasini, ahdlashuvini ifodalaydi. Mazkur dinlarning aqidalariga binoan, Bibliya – Xudoning kalomi, barcha insonlarga yo‘llangan, dunyo va odamzodning paydo bo‘lishi va «oxirat» sirini ochib beruvchi muqaddas kitobidir. Uning asosiy mavzusi – yagona Xudoning fazilatlari va insoniyat bilan munosabati haqidadir. Bibliya miloddan avvalgi 8-asr va milodiy 2-asrlar oralig‘ida oromiy va yunon tillarida yozilgan. Bibliya matnlari tadqiq etilganda shu narsa tasdiqlandiki, ular qariyib ming yil davomida xilma-xil joylarda yaratilgan.
Bibliya eng qadimiy adabiy yodgorliklardan biri bo‘lib, diniy pand-nasihatlar, aqidalar, bashoratlar, duolar, solnomalar, masallar, hikoyat, rivoyat va maktublardan iborat. Bibliyada, bir yoqdan, odamzotning gunohkor bo‘lib tug‘ilishi, abadiy halokatga mahkum qilinishi, Xudo tomonidan rad etilishi to‘g‘risida gap ketsa, ikkinchi yoqdan, Xudoning gunohkor insonni qutqarish uchun qanday rejalar tuzgani haqida hikoya qilinadi. Ayniqsa, odamlarga najot yo‘lini ochgan Iso Masix to‘g‘risida to‘laqonli xabar beriladi.
Ja’mi qadimiy yaxudiy tilida 66, lotin tilida 70 kitob (bo‘lim)ni o‘z ichiga olgan Bibliya XIII asrda kardinal Stefan Lengton tomonidan xozirgi ko‘rinishga keltirilgan.
Bibliyaning Yangi ahd deb ataluvchi qismi Injil 27 kitob (bo‘lim) chadan iborat bo‘lib, unda Iso Masixning dunyoga kelishi, yashashi, o‘lib keyin tirilishi va ta’limoti bayon qilingan. Injilni Iso Masixning 12 shogirdi va safdoshi apostollar ya’ni xavoriylar payg‘ambar o‘limidan keyin 1-2 asrlarda yozib kitob holiga keltirganlar. Matto, Luka, Mark va Yuxanno kabi aposto(xavoriy)lar yozgan 4ta Injil kitobi: Yevangeliya (xushxabar), havoriylarning amallari, 21 risolasi va Ioann «Vahiynoma» si milodiy 313 yilda Papa Buyuk Konstantinning buyrug‘iga muvofiq qabul qilingan.
|
| |
Manbalari - Dinshunoslik

|
Dinshunoslik
|
bet | 21/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaManbalari. Buddaviylik ta’limoti bir qator kitoblar shakliga keltirilgan to‘plamlarda bayon qilingan. Ulardan eng asosiysi –Tripitaka ( yoki Tipitaka – “ uch savat” ma’nosini anglatadi.) U uch qismdan iborat bo‘lgani uchun shunday deb atalgan. Bu manbaning qo‘lyozma nusxasi Shri Lankada saqlanib qolgan. U milodning boshlarida kitob shakliga keltirilgan. Unda Budda targ‘ibotining haqiqiy bayoni hisoblangan sutra matnlari –Sutra –pitaka, rohiblik ahloqi, xonaqohlar nizomlariga bag‘ishlangan vinaya matnlari Vinaya –pitaka, buddaviylikning falsafiy va psixologik muammolarini bayon qilib berishga bag‘ishlangan abxidxarma matnlari – Abxidxarma pitaka o‘rin olgan. Keyinchalik shakllangan sanskrit, xitoy, Tibet, kxmer, va yapon tillaridagi buddaviylikka oid adabiyotlar ancha keng tarqalgan, ammo ularning ilk buddaviylik tarixi uchun ahamiyati ozroq. Budda hayotiga tegishli rivoyatlarning asosiysi “Tripitaka” da jamlangan.
Oqimlari. Xinayana buddaviylikning asosiy yo‘nalishlaridan biridir. “Xinayana” so‘zi “kichik arava” ma’nosini anglatib, u diniy yo‘nalish sifatida mil. av. I asrda shakllangan. Biroq uning asosiy qoidalari ancha avval, jumladan, “Tripitaka” da bayon qilingan.
Xinayana ta’limotiga ko‘ra, dharmalar tabiatini o‘rganishga va nirvanaga ma’naviy yo‘l bilan erishiladi. Bu yo‘l juda og‘ir, shu sababli monaxlargina nirvana holatiga yetishi mumkin. Keyinchalik Xinayanada murakkab va dabdabali ibodatlar (masalan, “Budda tishiga sig‘inish”), buddaviylikning muqaddas joylariga ommviy ziyoratlar joriy qilingan. Bu yo‘nalish Sharqiy Hindiston, Shri Lanka, Hindixitoy davlatlarida tarqalgan.
Maxayana Xinayana bilan bir qator buddaviylikda ikkinchi asosiy yo‘nalish bo‘lib, u ruhiy kamolot ahdiga rioya etuvchi, xudoga iltijo qiluvchi rohiblarga in’omlar berib yordam ko‘rsatuvchi har qanday oddiy dindor najot topishi mumkin, degan ta’limotga asoslanadi. Unga ko‘ra, Budda tanasi jonzotlarni azobdan qutqarish uchun turli maxluqotlar shakliga kirishi va hayot zanjirining barcha vakillari uni o‘rganishi, anglashi mumkin. Bu narsa cheksiz Budda ramzlarining, xudolarning kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. Xudolarga ishonishning bu yo‘li barcha uchun mumkin bo‘lgan sababli u “ katta arava” nomini olgan.
Lamaizm – buddaviylikning asosiy yo‘nalishlardan biri. U Tibet tilida “ lama” – “ eng ulug‘” degan ma’noni anglatadi. Mazkur diniy yo‘nalish rahbari Lama deb ataladi.
Lamaizm Tibetda VII – XIV asrlarda tibetliklarning qadimiy dini Bon –po (shomanizmning bir turi) unsurlarini qabul qilgan Maxayana va Tantrizm asosida vujudga kelib, hozirgi vaqtda tibetliklarning asosiy dini hisoblanadi. U bir necha firqa va mazhablarga bo‘linadi. Lamaizm XVI asrlar oxirlaridan mo‘g‘ullar, XVI asr boshlaridan Rossiya hududida yashovchi buryatlar, tuvaliklar va qalmiqlar orasida ham tarqaladi. Buddaviylikning barcha aqidalarini qabul qilgan lamaizmda inson faqat lamalar yordamiada najot topadi. Lamalarsiz nirvanaga yetishish u yoqda tursin, kishi bu dunyoga qaytib kelishda ham hech narsaga erisha olmaydi, deb ta’kidlanadi.
|
| |
Xristianlik - Dinshunoslik

|
Dinshunoslik
|
bet | 30/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaXristianlik
Bibliya
Eski ahd
Yangi ahd
Tavrot
Zabur
Injil
Takrorlash uchun savollar
Buddaviylik dinining asoschisi kim bo‘lgan ?
«To‘rt oliy haqiqat» deganda nimani tushunasiz ?
Sansara va Nirvana so‘zlari qanday mohiyatga ega ?
Karma qonuni nima ?
Pancha Shila nima ?
Sangha qanday jamoa va uning qoidalari nimalardan iborat ?
Buddaviylik diniy ta’limotining mohiyatini izohlang.
Buddaviylikning qanday yo‘nalishlari bor ?
Buddaviylikning asosiy manbalari ?
Buddaviylikning O‘rta Osiyoga tarqalishi haqida nimalarni bilasiz ?
O‘zbekiston hududidagi buddizm yodgorliklari va ularning tadqiq etilishi haqida nimalarni bilasiz ?
Iso Masix haqida nimalarni bilasiz?
Xristianlik dinining paydo bo‘lish sabablari?
Xristianlikning davlat diniga aylanishi.
Xristianlikning muqaddas kitobi haqida nimalarni bilasiz? Bibliya qanday kitob?
Xristianlik aqidalariga nimalar kiradi?
Xristianlik diniy ta’limotining bosh g‘oyasiga nimalar kiradi?
Xristianlikda qanday oqimlar mavjud, ular nima sababdan yuzaga kelgan. Ular o‘rtasidagi farqlar nimalarda ko‘rinadi?
Xristianlikda qanday bayramlar nishonlanadi?
Protestanizmda qanday oqimlar mavjud?
Xristian jamoalarining O‘zbekistonda milliy istiqlolga qo‘shayotgan xissalari?
Foydalanigan adabiyotlar
I.A.Karimov “Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q” T -1998 yil
I.A.Karimov “Yusak ma’naviyat yengilmas kuch” T -2008 yil
Sh. M.Mirziyoev “ BMT Bosh assambleyasining 72 –sessiyasidagi nutqi 2017 yil 19 sentabr
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning Oliy Majlisga 2017 yil 22 dekabrdagi murojaatnomasi
Falsafa ensiklopedik lug‘at. “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat ilmiy nashriyoti T -2010 yil
Ma’naviyat asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot –matbaa ijodiy uyi T -2009 yil
Sh. I. Xaitov O‘zbekiston falsafa tarixi T -2011 yil
Qadimgi O‘zbekistonda buddaviylik va buddaviy merosi T – O‘zbekiston 2011 yil
Injil, Tavrotdan “Ibtido” va Zabur. Ikkinchi nashr 1993 yil
Rahmatulloh qori Obidov “Qur’oni Karimda Iso payg‘ambar siymosi” T -2002 yil.
I.Jabborov “Jahon dinlari tarixi” T- 2002 yil.
|
| |
Axborot Texnologiyalari Universiteti 011-21 guruh talabasi Qurbonaliyev Fazliddin Toshkent shahar

|
Axborot Texnologiyalari Universiteti 011-21 guruh talabasi Qurbonaliyev Fazliddin Toshkent shahar
|
Sana | 01.01.2024 | Hajmi | 9,78 Mb. | | #129306 |
Bog'liq micro3-topshrq
Axborot Texnologiyalari Universiteti 011-21 guruh talabasi Qurbonaliyev Fazliddin
Toshkent shahar
Toshkent shahri Ozbekistonning poytaxti va aholisi katta paytda rivojlangan madaniyat markazi sifatida mashhur. Bu maqolada geografik ma'lumotlar, aholi soni, okruglar bo'yich aholi statistikasi va boshqa iqtisodiy ko'rsatkichlar haqida ma'lumotlarni ko'rsatiladi.
Aholi soni
Toshkent aholi soni
3,020,494 ta6
Toshkentning Geografik Ma'lumotlari
Maydoni
3.2 ming km2
O'rni
Manbai
Amu-Daryo ohidan olib kelgan suvresurslar
O'zbekistonda tug'ilish va vafot etish foizlari
1
Tug'ilishlar jami: 18.577 ta
2
Vafot etganlar jami: 6.354 ta
Toshkentda Oilalar va Kichik Bizneslar
Toshkentdagi oilalar soni
60 768 ta
Toshkentdagi kichik bizneslar va tadbirkorliklar
40 mingta
Ozbekiston Iqtisodiyoti
Ozbekiston o'z iqtisodiyotining mustaqilligi bilan ishonchli va barqaror yondashgan mamlakat. Asosiy kapital to'grisida oxirgi yillarda katta amalga oshirdi. Xalqaro manba'lar tomonidan tan olindi. Iqtisodiyachi aniq ma'lumotlar bilan ixtisoslashtirilgan bo'lib, ixtisoslashtirilmagan ma'lumotlarni ham beradi.
Ozbekistonning Geografik Ma'lumotlari
Maydoni
448.978 km2
Aholi soni
36 924 420 ta
Davlat poytaxti
Toshkent
Davlat tilining
Uzbek tili
Toshkent Iqtisodiy Tashkilotlar
1
Toshkent tijorat palatasi
...
2
BANB
...
3
Investitsiya kompaniyalari
...
Toshkentda Turizm Iqtisodi
Toshkent turizmi har yil ko'proq sayoxatga marhamat etmoqda. Shahar zamonaviy entertainment markazlariga ega va mehmonlarni mehmonxonalarga doimiy hayratlantiradi. Turizm, Toshkent iqtisodiyotida muhim rol oynaydi. Aholi tomonidan yoqtirilishi va xorijiy mehmonlar tomonidan qabul qilinish ko'p tangadur.
Toshkentda Savdo va Biznes
Toshkent yalpi ichki mahsuloti qiymati 2.74 milliardni tashkil etadi
424 ta ko'cha hamda 4-yigiruv toʻquv fabrikasi, 13 avtotransport va 5 qurilish tashkiloti mavjud. Tumanda Jahon tillari universiteti, Davlat soliq akademiyasi, yuridik kolleji, sanʼat internat maktabi, 3 ta akademik litsey, 5 kasb-hunar kolleji, 37 umumiy taʼlim maktabi, 53 bolalar bogʻchasi va yaslisi, 8 davolash yaslisi, 6 davolash profilaktika muassasasi, 22 poliklinika, 6 oilaviy poliklinika, 5 kasalxona va dispanser bor. Tuman aholisiga 512 oziq-ovqat va 550 sanoat mollari doʻkoni, 420 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchasi xizmat qiladi. 2 madaniyat uyi, 8 jamoat kutubxonasi, „Vatan“ kinoteatri, Akmal Ikromov nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi bor. Turar joy fondining umumiy foydali maydoni 3486 ming m² (2004)
|
| |
Konfidensial axborotlarni ruxsatsiz kirishdan himoyalash

|
Konfidensial axborotlarni ruxsatsiz kirishdan himoyalash
|
bet | 70/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgKonfidensial axborotlarni ruxsatsiz kirishdan himoyalash.
Bu kompyuter
stenografiyasini ishlatish sohasi konfidensial axborotlarni himoyalash
muammosini yechishda eng samarali hisoblanadi. Masalan, tovushning eng kam
ahamiyatli kichik razryadlari yashiriladigan xabarga almashtiriladi. Bunday
o‘zgarish ko‘pchilik tomonidan tovushli xabarni eshitish paytida sezilmaydi.
Monitoring va tarmoq zaxiralarini boshqarish tizimlarini yengish.
Sanoat
shpionlik tizimlarining monitoring va tarmoq zaxiralarini boshqarish
harakatlariga qarshi yo‘naltirilgan stenografik usullar lokal va global
kompyuter tarmoqlari serverlaridan axborotning o‘tishida nazorat o‘rnatish
harakatlariga qarshi turishga imkon beradi.
Dasturiy ta’minotni niqoblash.
Kompyuter stenografiyasining hozirgi vaqtda
ishlatiladigan boshqa bir sohasi dasturiy ta’minotni niqoblashdir. Qachonki,
dasturiy ta’minotni qayd qilinmagan foydalanuvchilar tomonidan
ishlatilishi o‘rinsiz bo‘lsa, u standart universal dastur mahsulotlari
(masalan, matnli muharrirlar) ostiga niqoblanishi yoki multimedia fayllari
(masalan, kompyuter o‘yinlarining musiqiy ilovasi)ga yashirilishi mumkin.
Mualliflik huquqlarini himoyalash.
Stenografiyadan foydalaniladigan yana
bir sohalardan biri — bu mualliflik huquqlarini himoyalash hisoblanadi.
Kompyuterli grafik tasvirlarga maxsus belgi qo‘yiladi va u ko‘zga
ko‘rinmay qoladi. Lekin, maxsus dasturiy ta’minot bilan aniqlanadi. Bunday
dastur mahsuloti allaqachon ba’zi jurnallarning kompyuter versiyalarida
ishlatilayapti. Stenografiyaning ushbu yo‘nalishi nafaqat tasvirlarni, balki
audio va videoaxborotni ham qayta ishlashga mo‘ljallangan. Bundan
tashqari uning intellektual egaligini himoyalashni ta’minlash vazifasi ham
mavjud.
Hozirgi vaqtda kompyuter stenografiyasi usullari ikki asosiy yo‘nalish
bo‘yicha rivojlanmoqda:
123
kompyuter formatlarining maxsus xossalarini ishlatishga asoslangan
usullar;
audio va vizual axborotlarning serobliligiga asoslangan usullar.
|
| |
konteyner-fayl - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 69/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgkonteyner-fayl, u xabarni yashirish uchun ishlatilishi mumkin. Bunda
konteynerlar ikki turda bo‘ladi: konteyner-original (yoki «bo‘sh» konteyner) —
bu konteyner yashirin axborotni saqlamaydi;
konteyner-natija (yoki
«to‘ldirilgan» konteyner) — bu konteyner yashirin axborotni saqlaydi. Kalit
sifatida xabarni konteynerga kiritib qo‘yish tartibini aniqlaydigan maxfiy
element tushuniladi.
Hozirgi vaqtda axborotni himoyalash eng ko‘p qo‘llanilayotgan soha bu —
kriptografik usullardir. Lekin, bu yo‘lda kompyuter viruslari, «mantiqiy
121
bomba»lar kabi axborotiy qurollarning kriptovositalarni buzadigan ta’siriga
bog‘liq ko‘p yechilmagan muammolar mavjud. Boshqa tomondan, kriptografik
usullarni ishlatishda kalitlarni taqsimlash muammosi ham bugungi kunda
oxirigacha yechilmay turibdi. Kompyuter stenografiyasi va kriptografiyalarining
birlashtirilishi paydo bo‘lgan sharoitdan qutulishning yaxshi bir yo‘li bo‘lar edi,
chunki, bu holda axborotni himoyalash usullarining zaif tomonlarini yo‘qotish
mumkin.
Shunday qilib, kompyuter stenografiyasi hozirgi kunda axborot xavfsizligi
bo‘yicha asosiy texnologiyalardan biri bo‘lib hisoblanadi.
Komp’yuter stenografiyasining asosiy vazifalari
Zamonaviy kompyuter stenografiyasining asosiy holatlari quyidagilardan
iborat:
• yashirish usullari faylning autentifikatsiyalanishligini va yaxlitligini
ta’minlashi kerak;
• yovuz niyatli shaxslarga qo‘llaniluvchi stenografiya usullari to‘liq ma’lum
deb faraz qilinadi;
• usullarning axborotga nisbatan xavfsizlikni ta’minlashi ochiq uzatiladigan
faylning asosiy xossalarini stenografik almashtirishlar bilan saqlashga va
boshqa shaxslarga noma’lum bo‘lgan qandaydir axborot — kalitga
asoslanadi;
• agar yovuz niyatli shaxslarga xabarni ochish vaqti ma’lum bo‘lib qolgan
bo‘lsa, maxfiy xabarning o‘zini chiqarib olish jarayoni murakkab
hisoblash masalasi sifatida tasavvur qilinishi lozim.
Internet kompyuter tarmog‘ining axborot manbalarini tahlili quyidagi
xulosaga kelishga imkon berdi, ya’ni hozirgi vaqtda stenografik tizimlar
quyidagi asosiy masalalarni yechishda faol ishlatilayapti:
konfidensial axborotni ruxsat etilmagan kirishdan himoyalash;
monitoring va tarmoq zaxiralarini boshqarish tizimlarini yengish;
dasturiy ta’minotni niqoblash;
122
intellektual egalikning ba’zi bir turlarida mualliflik huquqlarini
himoyalash.
|
| |
O’RNATILGAN OPERATSION TIZIM

|
O’RNATILGAN OPERATSION TIZIM
|
bet | 2/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 18,41 Mb. | | #244616 |
Bog'liq 2-mustaqil ishO’rnatilgan operatsion tizimlar(embedded linux)O’RNATILGAN OPERATSION TIZIM - O'rnatilgan operatsion tizim (EOS) - bu o'rnatilgan kompyuter tizimlari uchun maxsus ishlab chiqilgan operatsion tizim . Ushbu tizimlar ajratilgan vazifalarni bajarish uchun funksionallik va ishonchlilikni oshirishga qaratilgan. [1] Qo'llaniladigan ko'p vazifali usul topshiriqni o'z vaqtida bajarishga imkon bersa , bunday OT real vaqt rejimida operatsion tizim (RTOS) sifatida tasniflanishi mumkin.
O'rnatilgan tizimlar protsessor va tegishli dasturiy ta'minotni o'z ichiga oladi . O'rnatilgan dasturiy ta'minot bajariladigan fayllar uchun saqlashni va ish vaqtida vaqtinchalik ma'lumotlarni qayta ishlashni talab qiladi . O'rnatilgan tizimlar odatda asosiy xotira komponentlari sifatida ROM va RAMdan foydalanadi. Funktsionallik uchun o'rnatilgan tizimlar kirish va chiqish interfeyslarini talab qiladi. O'rnatilgan apparat konfiguratsiyasi ko'pincha noyob bo'lib, dasturga qarab o'zgaradi. [4] Oʻrnatilgan tizim uskunasining resurs cheklovlarini hisobga olgan holda, operatsion tizimlar apparat cheklovlari doirasida optimal ishlashni taʼminlash uchun maxsus ilovalarga moslashtirilgan tor doirada ishlab chiqilgan. Uskunani tartibga soluvchi va boshqaradigan o'rnatilgan operatsion tizimni tanlash ko'pincha qo'shimcha talab qilinadigan o'rnatilgan apparat komponentlarini talab qiladi.
Dasturiy ta'minot ishlab chiquvchilari markaziy protsessorning (CPU) to'liq ishlov berish quvvatidan foydalanish uchun montaj tilida muhim kod yozishlari mumkin . Assambleya tili, mashinadan samarali bo'lib, deterministik tizimlarda tezlikni oshirishi mumkin , ammo portativlik va texnik xizmat ko'rsatishni kamaytirishi mumkin . Ko'pincha, o'rnatilgan operatsion tizimlar C kabi portativ dasturlash tillarida kodlanadi .
Quyidagi ba'zi mashhur operatsion tizimlar mavjud:
- Windows: Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan operatsion tizim. Uning eng mashhur versiyalari Windows 7, Windows 8 va Windows 10 hisoblanadi.
- macOS: Apple tomonidan ishlab chiqilgan operatsion tizim, odatda Apple kompyuterlari (Mac) uchun ishlatiladi. Eng oxirgi versiya macOS Big Sur hisoblanadi.
- Linux: Bu ochiq manba sifatida mavjud bo'lgan operatsion tizimlar oilasi hisoblanadi. Bir nechta Linux distributivlari mavjud, masalan, Ubuntu, Fedora, Debian va Mint kabi.
- Android: Google tomonidan ishlab chiqilgan mobil qurilmalar uchun moslashgan operatsion tizim. Bu tizim odatda smartfonlar va planchetlar uchun ishlatiladi.
- iOS: Apple tomonidan ishlab chiqilgan mobil qurilmalar uchun moslashgan operatsion tizim. U iPhone, iPad va iPod touch qurilmalarida foydalaniladi.
Bu faqat bir nechta misollar hisoblanadi va boshqa operatsion tizimlar ham mavjud. Har bir tizimning o'zining xususiyatlari va foydalanish sohalarida farqliliklar bo'ladi. Agar sizga bir tizim haqida ma'lumot kerak bo'lsa, menga o'zingiz qiziqishlaringizni aytib bering va men ko'maklashishga harakat qilib ko'raman.
|
| |
Axborot texnologiyalari vositalari va uskunalari

|
Axborot texnologiyalari vositalari va uskunalari
|
bet | 34/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgAxborot texnologiyalari vositalari va uskunalari
Moddiy ishlab chiqarishda texnologik jarayonlar dastgohlar, qurilmalar,
asboblar, konveyer liniyalari kabi texnik vositalar yordamida amalga oshiriladi.
Xuddi shunga o‘xshash axborot texnologiyalarida ham o‘ziga xos
apparat, dasturiy va matematik ta’minot asosida texnologik jarayonlar
amalga oshiriladi. Ular yordamida birlamchi axborotlar qayta ishlanib,
sifat jihatidan o‘zgartirilgan axborotlar –hisobotlar hosil qilinadi.
Axborot texnologiyalarining apparat ta’minoti – kompyuterlar,
periferiya va yordamchi qurilmalar, aloqa-kommunikatsiya vositalari.
Dasturiy ta’minot – muayyan turdagi kompyuterlarda qo‘yilgan
maqsadga erishish imkonini beruvchi, texnologik jarayonlarda
ishlatiluvchi bir yoki yoki bir necha o‘zaro bog‘langan dasturiy
mahsullardir.
Shaxsiy kompyuter uchun yaratilgan matn muharriri, jadval protsessori,
ma’lumotlar bazalarini boshqarish tizimlari, nashriyot tizimlari, elektron
kalendarlar, funksional axborot tizimlari (moliyaviy, buxgalteriya, marketing va
shu kabilar) dasturlari, ekspert tizimlari dasturlari dasturiy ta’minotga misol
bo‘la oladilar.
Axborot texnologiyalarining axborot tizimlaridan farqi
Axborot texnologiyalari axborot tizimlari bilan uzviy bog‘liqdirlar. Sababi,
axborot tizimlari axborot texnologiyalari uchun asosiy muhit hisoblanadi.
Axborot tizimi bilan axborot texnologiyasi tushunchalariga berilgan ta’riflarda
qandaydir o‘xshashlik jihatlar ko‘zga tashlanadi. Aslida esa unday emas.
Axborot texnologiyasi kompyuter xotirasida saqlanayotgan turli xil
murakkablikdagi axborotlar ustidagi amallarni qat’iy qoidalar asosida bajarish
69
jarayonidir. Axborot texnologiyasining asosiy maqsadi – birlamchi axborotlarni
maqsadga yo‘naltirilgan amallar bajarish asosida foydalanuvchi ehtiyojini
qondiradigan, zarur axborot olishdir.
Axborot tizimi kompyuterlar, kompyuter tarmoqlari, dasturiy mahsullar,
ma’lumotlar bazalari, odamlar, turli xildagi texnik va dasturiy vositalar va shu
kabi tashkil etuvchilardan iborat muhitdir. Axborot tizimining asosiy maqsadi
axborotlarni saqlash, qayta ishlash va uzatishni tashkil etishdir. Axborot tizimi
axborotlarni qayta ishlashning inson-kompyuter tizimidir.
Axborot tizimi funksiyalarini unga mos bo‘lgan axborot texnologiyalariga
oid bilimlarsiz tatbiq etish mumkin emas. Axborot texnologiyasi axborot tizimi
muhitidan tashqarida ham mavjud bo‘lishi mumkin.
Axborot texnologiyasi boshqa texnologiyalar kabi quyidagi talablarga javob
berishi kerak:
• axborotni qayta ishlash jarayonini yuqori darajada bosqichlar,
operatsiyalar, amallarga ajralishini ta’minlashi;
• maqsadga erishish uchun zarur bo‘lgan elementlar to‘plamini o‘z ichiga
olishi;
• muntazam xarakterga ega bo‘lishi kerak. Bosqichlar, amallar, operatsiyalar
axborot jarayonlarini unumli boshqarishda standartlashtirilishi va unifikatsiya
qilinishi mumkin.
|
| |
— soxtalashtirish - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 68/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org— soxtalashtirish — ham jarayon sanalib, uning yordamida g‘arazli shaxslar
tizimda hisobga olinmagan vaziyatlarni o‘rganib, undagi kamchiliklarni aniqlab,
keyinchalik o‘ziga kerakli harakatlarni bajarish maqsadida tizimga qandaydir
soxta jarayonni yoki tizim va boshqa foydalanuvchilarga soxta yozuvlarni
yuboradi.
4.
Kompyuter ma’lumotlarini himoyalash vositalari
Zamonaviy kompyuter stenografiyasi. Ruxsat etilmagan kirishdan axborotni
ishonchli himoyalash muammosi eng ilgaritdan mavjud va hozirgi vaqtgacha hal
qilinmagan. Maxfiy xabarlarni yashirish usullari qadimdan ma’lum, inson
faoliyatining bu sohasi stenografiya degan nom olgan. Bu so‘z grekcha Steganos
(maxfiy, sir) va Graphy (yozuv) so‘zlaridan kelib chiqqan va «sirli yozuv»
degan ma’noni bildiradi. Stenografiya usullari, ehtimol, yozuv paydo
bo‘lishidan oldin paydo bo‘lgan (dastlab shartli belgi va belgilashlar
qo‘llanilgan) bo‘lishi mumkin.
Axborotni himoyalash uchun kodlashtirish va kriptografiya usullari
qo‘llaniladi.
Kodlashtirish deb axborotni bir tizimdan boshqa tizimga ma’lum bir belgilar
yordamida belgilangan tartib bo‘yicha o‘tkazish jarayoniga aytiladi.
120
Kriptografiya deb maxfiy xabar mazmunini shifrlash, ya’ni ma’lumotlarni
maxsus algoritm bo‘yicha o‘zgartirib, shifrlangan matnni yaratish yo‘li bilan
axborotga ruxsat etilmagan kirishga to‘siq qo‘yish usuliga aytiladi.
Stenografiyaning kriptografiyadan boshqa o‘zgacha farqi ham bor. Ya’ni
uning maqsadi — maxfiy xabarning mavjudligini yashirishdir. Bu ikkala usul
birlashtirilishi mumkin va natijada axborotni himoyalash samaradorligini
oshirish uchun ishlatilishi imkoni paydo bo‘ladi (masalan, kriptografik kalitlarni
uzatish uchun).
Kompyuter
texnologiyalari
stenografiyaning
rivojlanishi
va
mukammallashuviga yangi turtki berdi. Natijada axborotni himoyalash sohasida
yangi yo‘nalish — kompyuter stenografiyasi paydo bo‘ldi.
Global kompyuter tarmoqlari va multimedia sohasidagi zamonaviy progress
telekommunikatsiya kanallarida ma’lumotlarni uzatish xavfsizligini ta’minlash
uchun mo‘ljallangan yangi usullarni yaratishga olib keddi. Bu usullar shifrlash
qurilmalarining tabiiy noaniqligidan va analogli video yoki audio-signallarning
serobligidan foydalanib, xabarlarni kompyuter fayllari (konteynerlar)da
yashirish imkonini beradi. Shu bilan birga kriptografiyadan farqli ravishda bu
usullar axborotni uzatish faktining o‘zini ham yashiradi.
K.Shennon sirli yozuvning umumiy nazariyasini yaratdiki, u fan sifatida
stenografiyaning bazasi hisoblanadi. Zamonaviy kompyuter stenografiyasida
ikkita asosiy fayl turlari mavjud: yashirish uchun mo‘ljallangan xabar-fayl, va
|
| |
Axborot tizimlarida ma’lumotlarga nisbatan xavf-xatarlar

|
Axborot tizimlarida ma’lumotlarga nisbatan xavf-xatarlar
|
bet | 67/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgAxborot tizimlarida ma’lumotlarga nisbatan xavf-xatarlar
Kompyuter tizimi (tarmog‘i)ga ziyon yetkazishi mumkin bo‘lgan sharoit,
harakat va jarayonlar kompyuter tizimi (tarmog‘i) uchun xavf-xatarlar, deb
hisoblanadi.
Avtomatlashtirilgan axborot tizimlariga tasodifiy ta’sir ko‘rsatish sabablari
tarkibiga quyidagilar kiradi
Ma’lumki, kompyuter tizim (tarmog‘)ining asosiy komponentlari - texnik
vositalari, dasturiy-matematik ta’minot va ma’lumotlardir.
Nazariy tomondan bu komponentlarga nisbatan to‘rt turdagi xavflar mavjud,
ya’ni uzilish, tutib qolish, o‘zgartirish va soxtalashtirish:
— uzilish — qandaydir tashqi harakatlar (ishlar, jarayonlar)ni bajarish uchun
hozirgi ishlarni vaqtincha markaziy protsessor qurilmasi yordamida
to‘xtatishdir, ularni bajargandan so‘ng protsessor oldingi holatga qaytadi va
to‘xtatib qo‘yilgan ishni davom ettiradi. Har bir uzilish tartib raqamiga ega,
unga asosan markaziy protsessor qurilmasi qayta ishlash uchun qism-dasturni
qidirib topadi. Protsessorlar ikki turdagi uzilishlar bilan ishlashni vujudga
keltirishi mumkin: dasturiy va texnik. Biror qurilma favqulodda xizmat
ko‘rsatilishiga muhtoj bo‘lsa, unda texnik uzilish paydo bo‘ladi. Odatda bunday
uzilish markaziy protsessor uchun kutilmagan hodisadir. Dasturiy uzilishlar
asosiy dasturlar ichida protsessorning maxsus buyruqlari yordamida bajariladi.
Dasturiy uzilishda dastur o‘z-o‘zini vaqtincha to‘xtatib, uzilishga taalluqli
jarayonni bajaradi.
— tutib olish — jarayoni oqibatida g‘arazli shaxslar dasturiy vositalar va
axborotlarning turli magnitli tashuvchilariga kirishni qo‘lga kiritadi.
Dastur va ma’lumotlardan noqonuniy nusxa olish, kompyuter tarmoqlari
aloqa kanallaridan nomualliflik o‘qishlar va hokazo harakatlar tutib olish
jarayonlariga misol bo‘la oladi.
119
— o‘zgartirish — ushbu jarayon yovuz niyatli shaxs nafaqat kompyuter
tizimi komponentlariga (ma’lumotlar to‘plamlari, dasturlar, texnik
elementlari) kirishni qo‘lga kiritadi, balki ular bilan manipulyatsiya
(o‘zgartirish, ko‘rinishini o‘zgartirish) ham qiladi. Masalan, o‘zgartirish
sifatida g‘arazli shaxsning ma’lumotlar to‘plamidagi ma’lumotlarni
o‘zgartirishi, yoki umuman kompyuter tizimi fayllarini o‘zgartirishi, yoki
qandaydir qo‘shimcha noqonuniy qayta ishlashni amalga oshirish
maqsadida foydalanilayotgan dasturning kodini o‘zgartirishi tushuniladi;
|
| |
O‘zbekiston

O‘ZBEKISTON R ESPU BLIKASI
OLIY TA’LIM , FAN VA IN N OVATSIYALAR VAZIRLIGI FARG‘ON A DAVLAT U N IVERSITETI
M ATEM ATIKA VA IN FORM ATIKA FAKU LTETI
AXBOROT TEXN OLOGIYALARI KAFEDRASI
“ALGORITM IK TILLAR VA DASTU RLASH ” FAN IDAN
KU RS ISH I
M avzu: Tashkilot miqyosida masofadan muloqot qilish tizimi
Bajardi: A. Nabijonov,
“Axborot tizimlari va texnologiyalari (tarm oqlar va sohalar bo‘yicha)”
yo‘nalishi,
2-kurs, 22.13 -guruh talabasi
Kurs ishi rahbari: Q.Raximov,
Axborot texnologiyalari kafedrasi
o‘qituvchisi
Farg‘ona – 2024
Mundarija
KIRISH 4
ASOSIY QISM 7
1-§. Tashkilotlar miqiyosida masofadan muloqot tizim larining tasnifi 7
2-§. Dasturiy vosita yaratishda qo‘llaniladigan komponenlar tavsifi 13
Mijozga ma'lumotlarni yuborish 16
Birinchidan, server ma'lumotlarni yuboradigan va mijoz faqat qabul qiladigan vaziyatni ko'rib chiqaylik. Shunday qilib, server uchun quyidagi kodni aniqlaymiz: 16
Mijozdan ma'lumotlarni qabul qilish 17
Ma'lumotlarni yig'ish strategiyalari 19
TCP-da mijoz-server aloqasining eng qiyin qismlaridan biri ma'lumotlarni qabul qilishdir. Bu erda aniq yechim yo'q, lekin bir qator strategiyalar mavjud: 19
3-§. Tashkilotlar miqiyosida masofadan muloqot tizim larining ichki tuzlishi. 25
Login va parol orqali tizimga kirganimizdan so’ng bizga quyidagicha oyna hosil bo’ladi. Bu oyna bizning dasturimizning asosiy qismi hisoblanib asosiy ishlar shu oyna orqali bajariladi. Bu oyna quyidagicha ko’rinishda bo’ladi(1-rasm). 26
Ko’rinib turganidek bu oynada “IP”, “Port” , “Start”, “Connect” va “Send” tugmalari mavjud. Har bir tugma va elementlar dasturda juda ham katta vazilarni bajaradi ya’ni, 26
“IP” – kompyuterning avtomatik IP manzilini aniqlaydi; 26
“Port” – ixtiyoriy ravishda kiritiladi; 26
“IP” – boglanuvchini IP manzilioni kiritish; 26
“Port” – ixtiyoriy ravishda kiritilgan port takrorlanadi; 26
“Connect” tugmasi orqali ikkala ip va portlarni bog’lovchi tugma hisoblanadi. Dastur ishlaganini biz oynalar ulanib bizga xabar yozish uchun imkoniyat yaratilganidan bilishimiz mumkin. 26
Dastur ishlayotganida bizga quyidagicha oyna xosil bo’ladi. 27
Dasturimiz ishlab o’zaro ulangandan so’ng biz xabar yuborishimiz mumkin va bu quyidagicha ko’rinishda bo’ladi. 27
Server 28
Kilent 28
Ular o’rtasidagi muloqot 29
XULOSA 30
FOYDALAN ILGAN ADABIYOTLAR R O‘YXATI 31
|
elektron raqamli imzo - - Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti o’zga tilli guruhlarda rus ILI yo’nalishi talabasi...

|
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti o’zga tilli guruhlarda rus ILI yo’nalishi talabasi Eshmamedova Nilufar
|
bet | 2/3 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 21,89 Kb. | | #109312 |
Bog'liq Eliktron raqamli imzo sertifikatielektron raqamli imzo - elektron hujjatdagi mazkur elektron hujjat axborotini elektron raqamli imzoning yopiq kalitidan foydalangan holda maxsus o‘zgartirish natijasida hosil qilingan hamda elektron raqamli imzo ochiq kaliti yordamida elektron hujjatdagi axborotda xatolik yo‘qligini aniqlash va elektron raqamli imzo yopiq kalitining egasini identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan imzo;
elektron raqamli imzoning yopiq kaliti - elektron raqamli imzo kalit vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, faqat imzo qo‘yuvchi shaxsning o‘ziga ma’lum bo‘lgan va elektron hujjatda elektron raqamli imzo yaratish uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi;
elektron raqamli imzoning ochiq kaliti - elektron raqamli imzo kalit vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, elektron raqamli imzo yopiq kalitiga mos keluvchi, axborot tizimining har qanday foydalanuvchisi foydalana oladigan va elektron hujjatdagi elektron raqamli imzo kalit haqiqiyligini tasdiqlash uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi;
elektron raqamli imzo kalitining sertifikati - elektron raqamli imzoning ochiq kaliti elektron raqamli imzoning yopiq kalitiga mosligini tasdiqlaydigan va elektron raqamli imzo yopiq kalitining egasiga vakolatli organ tomonidan berilgan elektron yoki qog‘oz shaklidagi hujjat;
elektron raqamli imzo yopiq kalitining paroli - elektron raqamli imzoning yopiq kalitidan ruxsatsiz tarzda foydalanishdan himoya qilish uchun mo‘ljallangan shartli belgilar ketma-ketligi.
elektron raqamli imzoning yopiq kaliti egasi - elektron raqamli imzo kalitini yaratgan (elektron hujjatga imzo qo‘ygan) va vakolatli organ tomonidan uning nomiga elektron raqamli imzo kaliti sertifikati berilgan jismoniy shaxs.
elektron raqamli imzo kalit sertifikatini boshqarish - elektron raqamli imzo kalitining sertifikati amal qilishini to‘xtatib turish yoki qayta tiklash yoxud uni bekor qilish.
elektron raqamli imzo kalit sertifikatining amal qilish muddati - elektron raqamli imzo kaliti ro‘yxatga olingan vaqtdan boshlab 24 oydan oshmasligi kerak.
|
| |
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 1/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot.
O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt:80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ________nafar.
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi:
|
Aqliy hujum, ikkiyoqlama tahlil usuli, grafik organayzeridan foydalangan holda.
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
1.Xavfsizlik texnikasi o’rganish
|
2. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot.
|
|
|
O’quv mashg’ulot maqsadi:a) ta’limiy:mavzuga oid nazariy bilimlarni egallash va mustahkalmlash. O’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarni amaliy faoliyatda qo’llash.
b) tarbiyaviy:milliy g’oya va mafkurani o’quvchilar ongida shakllantirish: o’quvchilarda insonparvarlik, mehr-shavqat tuyg’ularini shakllantirish.
с) rivojlanuvchi:O’quvchilarni fikrlash qobiliyatini o’stirish; mavzuni o’rganish borasida o’quvchilarni ijodiy yondoshishga yo’llash.
|
| |
|
| |
Tizimni yaratish moduli - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 41/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgTizimni yaratish moduli. U qoidalar to‘plamini yaratish uchun xizmat
qiladi.
Tizimni yaratish modulining asosi bo‘lgan ikkita yondoshuv mavjud:
dasturlashtirishning algoritmik tilidan foydalanish va ekspert tizimi qobig‘idan
foydalanish.
Bilimlar bazasini tasavvur etish uchun maxsus lisp va prolog tillari ishlab
chiqilgan, garchi bundan boshqa har qanday ma’lum algoritmik tildan
foydalanish mumkin bo‘lsa ham.
Ekspert tizimi qobig’i. Tegishli bilimlar bazasini yaratish orqali ma’lum bir
muammoni hal etishga moslashgan tayyor dasturiy muhitni ifodalaydi. Ko‘pgina
hollarda qobiqdan foydalanish dasturlashdan ko‘ra tezkor va osonroq tarzda
ekspert tizimini yaratish imkonini beradi.
Ekspert tizimining afzalliklarini tajribali mutaxassislarga qiyoslab shunday
bayon etish mumkin:
• erishilgan puxta bilim, asos yo‘qolmaydi, u hujjatlashtirishi, uzatilishi, ijro
etilishi va ko‘payishi mumkin;
• nisbatan mustahkam natijalarga erishiladi, insondagi hissiy va shu kabi
boshqa ishonchsiz omillar bo‘lmaydi;
• tizimning ishlab chiqish qiymati yuqori, lekin ekspluatatsiya qiymati past.
Umuman qiyoslaganda esa u yuqori malakali mutaxassislardan ko‘ra arzonroq
tushadi.
Yangi qoida va konsepsiyalarga, ijodkorlik va ixtirochilikka unchalik
moslashmaganligi hozirgi ekspert tizimining kamchiligidir. Ko‘p hollarda bu
tizim yuqori malakali mutaxassislar o‘rnini bosa oladi, ammo ba’zan past
malakali ekspertga muhtojli joylar ham bo‘lib turadi. Ekspert tizimi eng
oxiridagi foydalanuvchining kasb imkoniyatlarini kengaytirish va ko‘paytirshi
vositasi bo‘lib xizmat qiladi.
82
Ochig‘i, bu tizim muayyan bir predmet sohasida mutaxassis-ekspertlar
darajasidagi bilimni namoyish etmog‘i kerak. Tizim yaxshi yechimlarni kerakli
darajada topa olmaydi, lekin predmetni keng anglaydi.
|
| |
Axborot texnologiyalari evolyutsiyasi

|
Axborot texnologiyalari evolyutsiyasi
|
bet | 35/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org
2. Axborot texnologiyalari evolyutsiyasi
Axborot texnologiyalari taraqqiy etishining asosiy bosqichlari. XIX asrning
ikkinchi yarmigacha axborot texnologiyasining asosini pero, siyohdon va
buxgalteriya daftari tashkil etgan. Kommunikasiya (aloqa) paket (rasmiy
hujjatlar solingan konvert) yuborish orqali amalga oshirilar edi. Axborotni qayta
ishlash mahsuldorligi o‘ta past bo‘lib, har bir xat alohida, qo‘lda ko‘chirib
olingan. Qaror qabul qilish uchun bir-biriga qo‘shiladigan hisob-kitobdan
boshqa axborot ham bo‘lmagan.
70
«Qo‘l» axborot texnologiyasi o‘rniga XIX asr oxirida «mexanik»
texnologiya kirib keldi. Yozuv mashinasi, telefon, diktafonning kashf etilishi,
jamoa pochtasi tizimining takomillashuvi — bular bari avvaliga axborotni qayta
ishlash texnologiyasida, so‘ng ish mahsuldorligida sezilarli o‘zgarishlar yuz
berishiga zamin bo‘ldi. Mohiyatan, mexanik texnologiya mavjud muassasalarda
tashkiliy tarkibining shakllanishiga yo‘l ochib berdi. XX asrning 40—60-
yillarida «elektr» texnologiyasi paydo bo‘lib, u yechib almashtiriladigan
elementlarga ega elektr yozuv mashinkalari, oddiy qog‘ozdan foydalanuvchi
nusxa ko‘chirish mashinasi, portativ diktafonlardan iborat edi. Aynan shu
vositalar hujjatlarni qayta ishlash sifati, soni va tezligini oshirish hisobiga
boshqarish faoliyati yaxshilandi. Ko‘pgina zamonaviy muassasalar «elektr»
texnologiyasiga asoslangan.
60-yillarning ikkinchi yarmidan esa «elektron (yoki «kompyuter»)
texnologiyasi yuzaga kela boshladi va axborotning shaklini emas, mazmunini
o‘zgartirishga urg‘u berila boshlandi.
Ma’lumki, boshqaruvning axborot texnologiyasi axborotni qayta ishlash
bo‘yicha eng kamida quyidagi muhim uchta tarkibiy qismga ega bo‘lishi lozim:
hisobga olish, tahlil va qaror qabul qilish. Bularni kompyuterlarda amalga
oshirish tobora murakkablashib bormoqda. Chunki, o‘zida sanoqsiz
ma’lumotlarni jamlagan «qog‘ozlar dengizi» tobora kengayib bormoqda.
|
| |
Ushbu tizimlarga quyidagilar kiradi

|
Ushbu tizimlarga quyidagilar kiradi
|
bet | 4/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 398,75 Kb. | | #243355 |
Bog'liq KA amaliy ishi 2Ushbu tizimlarga quyidagilar kiradi: • Ma'lumotlarni taqdim qilish uchun faqat individual protsessor keshlari ishlatiladigan tizimlar (faqat xotira arxitekturasi).
Turli protsessorlar uchun mahalliy keshlarning izchilligini ta'minlaydigan tizimlar (keshga mos NUMA).
Kesh muvofiqligini apparat ta'minotisiz individual protsessor xotirasiga umumiy kirishni ta'minlaydigan tizimlar (keshdan tashqari izchil NUMA).
Ko'p protsessorli tizimlarni yaratish muammosini soddalashtirishga taqsimlangan umumiy xotiradan foydalanish orqali erishiladi, ammo bu usul parallel dasturlashning murakkabligini sezilarli darajada ko'payishiga olib keladi.
Nosimmetrik ko'p ishlov berishning yuqoridagi barcha kamchiliklariga asoslanib, ishlashni yaxshilashning boshqa usullarini ishlab chiqish va ishlab chiqish mantiqan to'g'ri keladi. Agar siz protsessordagi har bir individual tranzistorning ishlashini tahlil qilsangiz, siz juda qiziq bir haqiqatga e'tiboringizni qaratishingiz mumkin - ko'p hisoblash operatsiyalarini bajarishda barcha protsessor tarkibiy qismlari (yaqinda o'tkazilgan tadqiqotlarga ko'ra barcha tranzistorlarning taxminan 30%) jalb qilingan. Shunday qilib, agar protsessor oddiy arifmetik operatsiyani bajaradigan bo'lsa, u holda protsessorning katta qismi bo'sh holatda bo'ladi, shuning uchun uni boshqa hisob-kitoblar uchun ishlatish mumkin. Shunday qilib, agar hozirgi vaqtda protsessor haqiqiy operatsiyalarni bajarayotgan bo'lsa, unda bo'sh qismga butun sonli arifmetik operatsiya yuklanishi mumkin. Protsessorga yukni oshirish uchun operatsiyalarning spekulyativ (yoki taxminiy) bajarilishini yaratishingiz mumkin, bu protsessorning apparat mantig'ida juda murakkablikni talab qiladi. Agar dasturda siz bir-biridan mustaqil ravishda bajarilishi mumkin bo'lgan iplarni (buyruqlar ketma-ketligini) oldindan aniqlasangiz, unda bu vazifani sezilarli darajada soddalashtiradi (bu usul apparat darajasida osonlikcha amalga oshiriladi). Dekan Tulsenga tegishli bo'lgan ushbu g'oya (u tomonidan 1955 yilda Vashington Universitetida ishlab chiqilgan) simulyatsiyali ko'p qirrali deb nomlanadi. Keyinchalik u Intel tomonidan hyper threading nomi ostida ishlab chiqilgan. Masalan, bir nechta ish zarrachalari ishlaydigan bitta protsessor Windows operatsion tizimi tomonidan bir nechta protsessor sifatida qabul qilinadi. Ushbu texnologiyadan foydalanish yana tegishli darajadagi dasturiy ta'minotni talab qiladi. Multithreading texnologiyasidan foydalanishning maksimal samarasi taxminan 30% ni tashkil qiladi.
|
| |
Umumiy tushunchalar - 2-amaliy ish Mavzu: Ko’p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari

|
2-amaliy ish Mavzu: Ko’p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari
|
bet | 2/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 398,75 Kb. | | #243355 |
Bog'liq KA amaliy ishi 2
2.
Arxitektura keng ma'noda ko'plab elementlardan tashkil topgan murakkab tizimning tavsifidir.
Rivojlanish jarayonida yarimo'tkazgichli tuzilmalar (mikrosxemalar) rivojlanib boradi, shuning uchun protsessorlarni qurish printsiplari, ularning tarkibiga kiradigan elementlar soni, ularning o'zaro ta'sirini tashkil etish usuli doimo o'zgarib turadi. Shunday qilib, bir xil asosiy dizayn tamoyillariga ega protsessorlar odatda bir xil me'morchilik protsessorlari deb ataladi. Va bunday printsiplarning o'zi protsessor arxitekturasi (yoki mikroarxitektura) deb nomlanadi.
Mikroprotsessor (yoki protsessor) kompyuterning asosiy qismidir. U axborotni qayta ishlaydi, dasturlarni bajaradi va tizimdagi boshqa qurilmalarni boshqaradi. Dasturlarning qanchalik tez bajarilishi protsessor kuchiga bog'liq.
Yadro har qanday mikroprotsessorning asosidir. U kremniy chipida joylashgan millionlab tranzistorlardan iborat. Mikroprotsessor umumiy maqsadli registrlar (RON) deb nomlangan maxsus hujayralarga bo'linadi. Hammasi bo'lib protsessorning ishi buyruqlar va ma'lumotlarni xotiradan ma'lum ketma-ketlikda olish va ularni bajarishdan iborat. Bundan tashqari, kompyuterning ishlashini yaxshilash uchun mikroprotsessor ichki kesh xotirasi bilan jihozlangan. Kesh xotirasi - bufer sifatida ishlatiladigan protsessorning ichki xotirasi (operativ xotira bilan aloqada uzilishlardan himoya qilish uchun).
IBM-ga mos keladigan shaxsiy kompyuterlarda ishlatiladigan Intel protsessorlari mingdan ortiq ko'rsatmalarga ega va kengaytirilgan buyruqlar to'plamiga ega protsessorlar deb nomlanadi - CISC-protsessorlari (CISC - Comprehensive Instruction Set Computing).
Yuqori samarali hisoblash. Parallelizm
Hisoblash texnologiyasining rivojlanish sur'atini osongina aniqlash mumkin: soniyada bir necha ming operatsiyani bajaradigan ENIAC (umumiy foydalanish uchun birinchi elektron raqamli kompyuter) dan Tianhe-2 superkompyuteriga (sekundiga 1000 trillion suzuvchi nuqta operatsiyalari). Demak, hisoblash tezligi 60 yil ichida trillion marta oshgan. Yuqori samarali hisoblash tizimlarini yaratish eng qiyin ilmiy va texnik muammolardan biridir. Hisoblash texnikasining tezligi atigi bir necha million marta oshgan bo'lsa, hisoblashning umumiy tezligi trillionlab marta oshdi. Ushbu ta'sir hisoblashning barcha bosqichlarida parallellikdan foydalanish orqali erishiladi. Parallel hisoblash xotirani oqilona taqsimlashni, ma'lumotlarni uzatishning ishonchli usullarini va hisoblash jarayonlarini muvofiqlashtirishni izlashni talab qiladi.
|
| |