nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Talablar - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 63/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikTalablar
Shuni e'tiborga olish kerakki, xizmatni o'rab turgan qog'oz hali to'plam emas. Bunga aniq talablar qo'yilayotgani sababdir. Asosiysi - ishonchlilik. Aslida, qadoqlash ma'lum vaqt davomida mexanik kuch va barqarorlikni saqlab turishi kerak. Bundan tashqari, ozgina ta'sir mahsulotga zarar etkazmasligi kerak. Yana bir muhim talab - bu xavfsizlik. Bunga bo'yoq va lak qoplamalarini qo'llash orqali erishiladi. Aytgancha, qoplama toksik bo'lmasligi kerakligini esdan chiqarmaslik kerak, chunki atrof muhitni yo'q qilish paytida zararli moddalar qabul qilinishi mumkin emas. Oddiy qilib aytganda, qadoqlash ekologik toza bo'lishi kerak. Bundan tashqari, estetik xususiyatlar haqida gapirish mantiqan. Har qanday qadoqlash, ayniqsa sovg'a qadoqlash jirkanch bo'lmasligi kerak, bundan tashqari u diqqatni jalb qilishi kerak. Shunday qilib, ma'lum hollarda ishlatiladigan turli xil qadoqlash turlari mavjud degan xulosaga kelish oson. Endi bu haqda gaplashamiz.
Paketning uch turi
T ovarlarning zudlik bilan qabul qilinishi birlamchi bo'lib, u ichki qadoqdir. Bu har qanday holatda ham bo'lishi kerakligiga e'tibor qaratish lozim. Uning asosiy maqsadi mahsulotni mexanik shikastlanishdan himoya qilishdir. Masalan, ko'zoynaklar to'plamini sotib olayotganda, ularda bo'linmalari bo'lgan karton paket borligini sezishingiz mumkin. Mahsulotlarni bir-biri bilan aloqa qilishdan himoya qiladigan qismlar, bu asosiy himoyani yaratadi. Shuningdek, tashqi o'rash ham mavjud. Agar siz xuddi shu ko'zoynakni misol sifatida keltirsangiz, unda bu mahsulotning butunligini saqlashga imkon beradigan quti. Ba'zan u erda bo'lmasligi mumkin, ammo agar siz qimmatbaho narsalarni sotib olsangiz, demak u albatta mavjud. Oxirgi ko'rinish transport idishi... Uning mohiyati shundaki, unda allaqachon qadoqlangan bir qator mahsulotlar mavjud. Aytaylik, har biri 6 tadan 20 ta ko'zoynak to'plami. Ko'rib turganingizdek, qadoqlashning barcha turlari kerak va ularning har biri o'z rolini o'ynaydi.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
|
| |
Yuqori kuchlanish texnikasi - bet 90

219
tufayli o’rta va kam quvvatli elektr mashinalarining o’ramlararo izolyatsiyasiga
ta’sir etayotgan kuchlanishni ushbu ifoda orqali aniqlaymiz:
al
U
,
(5.2)
bu yerda
- to’lqinning chulg’am bo’ylab tarqalish tezligi, m/mksek;
l
-
o’ramning uzunligi, m;
a – to’lqinning yassilanish koeffitsienti, kV/mksek.
Kuchlanish
U
ni o’ramlararo izolyatsiyaga qo’yiladigan impuls
kuchlanishning maksimal ruxsat etiladigan qiymatiga tenglashtirsak impulsning
o’rtacha qiyalanish koeffitsientini aniqlaymiz.
l
,
U
а
sin
et
.
rux
25
1
2
,
(5.3)
bu yerda
sin
U
- o’ramlararo izolyatsiyani sinash kuchlanishi.
Aylanuvchi mashinalarning bosh izolyatsiyasi
zavodda ishlab chiqarish
paytida 4 marta sanoat chastotasidagi kuchlanishga sinaladi: 1- Alohida
elementlarni pazga joylashtitirguncha; 2- g’altaklar pazga o’rnatilib o’zaro
ulangunga qadar; 3- alohida qismlar mahkamlanib va o’zaro ulangandan keyin: 4
- zavoddan chiqishidan oldin.
Sinash kuchlanishining tasir etish vaqti 1 minutdan - 1minitu 15 sek
olinadi. Sinash kuchlanishi qiymati sinash etaplarga qarab kamayib boradi. Bunga
sabab chulg’am izolyatsiyasining elektrik mustahkamligi chulg’amni kavaklarga
o’rnatish
paytida unga mexanik, termik va boshqa har xil texnologik jarayonlar
ta’siri natijasida pasayishi mumkin.
Bosh izolyatsiya sinalayotganda mashinalar neytrali to’liq sinash
kuchlanishiga qo’yiladi, chunki neytralьning mustahkamlik zaxirasi etarlicha
bo’lishi va u izolyatsiyaniing chetki qismlarinikidan kam bo’lmasligi zarur.
Yonma - yon joylashgan o’ramlar sanoat chastotasidagi kuchlanishda 5
minut
davomida sinaladi. Katta quvvatli mashinalar uchun bu kuchlanish 100 V atrofida
olinadi.
Deformatsiya effekti - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 59/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikDeformatsiya effekti
Interactive Distortion (interaktiv deformatsiya) instrumenti tugmasi grafika panelidagi interaktiv effektlar panelining qo`shimcha instrumentlar panelida joylashgan. Tugmadagi belgi g`ijimlangan qog`ozga o`hshaydi. Deformatsiyaning uchta turi mavjud:
Tort-itar zigzag aylantirish
Perspektiva effekti
Perspektiva effekti tasvirga ko`ruv chizig`i yo`nalishini hisobga olgan holda chuqurlik va hajm taasurotini beradi. Perspektiva effektini qo`llash orqali ob'ekt sahna foni chuqurligida kichraygandek tuyuladi. Perspektiva effektini bitta ob'ektga va ob'ektlar guruhiga qo`llash mumkin. U bir vaqtning o`zida bir nechta ob'ektga qo`llanilishi mumkin emas. Lekin uni bir ob'ektdan boshqa ob'ektga nusha olib o`tkazish mumkin. Perspektiva effektini qo`llash uchun oldin ob'ekt yoki ob'ektlar guruhini belgilab olish lozim. Keyin Effects/Add Perspektive (effektlar/perspektivani qo`llash) komandasi tanlanadi. Shundan keyin ob'ekt yoki ob'ektlar guruhi burchaklarida bog`lamlar i bilan to`g`ri burchakli punktir ramka bilan ajraladi. Ramka ichi esa vertikal va gorizontal holatdagi yo`naltiruvchi chiziqlar bilan qoplanadi. Ob'ektga perspektiva effektini berish uchun esa avtomatik ravishda paydo bo`luvchi Shape (shakl) instrumentidan foydalanamiz. Buning uchun esa bu instrument yordamida ob'ekt burchaklaridagi bog`lamlar dan birini ushlab kerakli masofaga tortamiz. Bog`lamni surish yunalishi ob'ektga qaysi turdagi (bir yoki ikki nuqtali) perspektiva qo`llanilishiga ta'sir qiladi. Agar CTRL klavishini ushlab turib bog`lamlar dan birini vertikal yoki gorizontal bo`yicha sursak bir nuqtali perspektiva effekti hosilbo`ladi.
Ekstruziya effekti
Ekstruziya effekti yalpoq ikki o`lcham li ob'ektlarga hajm ya'ni uchinchi o`lcham illyuziyasini beradi. Ekstruziya effektini qo`llashda Corel DRAW ob'ektning ko`rinmas qirralarini quradi. Proyektsiyalarni berilgan tutashuv nuqtali perspektivaga aylantiradi. Ekstruziya effekti Interactive Extrude (xajmni interaktiv qurish) instrumenti yordamida yaratiladi. Bu instrument interaktiv instrumentlar panelida joylashgan, shuningdek atributlar panelining turli tuman elementlaridan foydalangan holda hosilqilinadi.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
|
| |
-jadval.  
Xorijiy investitsiya va kreditlarning o’zlashtirilishi

|
-jadval.
Xorijiy investitsiya va kreditlarning o’zlashtirilishi
|
bet | 91/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza8.3-jadval.
Xorijiy investitsiya va kreditlarning o’zlashtirilishi
Xorijiy investitsiya va kreditlarning jami asosiy kapitalga o’zlashtirilgan investitsiyalardagi ulushi 22,1 % dan 26,9 % ga ko’payib, o’tgan yilgi ko’rsatkichga nisbatan 4,8 % punktga oshdi, mos ravishda: Buxoro viloyatida 75,0 % (20,7 % punkt), Namangan viloyatida 35,7 % (10,7 % punkt), Surxondaryo viloyatida 17,4 % (6,5 % punkt), Xorazm viloyatida 11,8 % (5,2 % punkt) hamda Toshkent shahrida 18,8 % ini (2,4 % punktga) xorijiy investitsiya va kreditlar tashkil etdi.
Shu bilan birga, quyida keltirilgan hududlarda xorijiy investitsiya va kreditlarning kamayishi kuzatildi: Qoraqalpog’iston Respublikasida 12,0 % (33,7 % punktga kamayish), Qashqadaryo viloyatida 19,2 % (9,5 % punkt), Sirdaryo viloyatida 5,7 % (2,6 % punkt), Farg’ona viloyatida 8,1 %ni (2,7 % punkt) tashkil etdi. (8.3-jadval).
8.2-rasm. Xorijiy investitsiya va kreditlarni o’zlashtirish (mln. AQSh doll.)
2017 yil yanvar-dekabrida o’zlashtirilgan xorijiy investitsiya va kreditlarning YaIM ga nisbati 6,5 % ni tashkil etib, o’tgan yilga nisbatan 1,2 % punktga ko’paydi.
O’zlashtirilgan jami xorijiy investitsiya va kreditlarning dollar ekvivalentidagi qiymati 3184,6 mln. AQSh dollarini tashkil etib, undan 2420,4 mln. AQSh dollari to’g’ridan-to’g’ri va boshqa xorijiy investitsiya va kreditlarni tashkil etdi (2016 yilga nisbatan 40,7 % ga o’sish).
Olib borilayotgan investitsion jozibadorlikni oshirishga qaratilgan chora tadbirlar natijasida to’g’ridan-to’g’ri va boshqa xorijiy investitsiyalarning o’zlashtirilgan hajmi 2017 yilning yanvar-dekabrida 33,2 % punktiga ko’payib, 12395,2 mlrd. so’mni va jami investitsiyalardagi ulushi 20,4 % ni tashkil etdi.
2017 yilning yanvar-dekabrida o’zlashtirilgan to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar va kreditlarning YaIM ga nisbati 5,0 % ni tashkil etib, 2016 yildagi ko’rsatkichga nisbatan 1,3 % punktga ko’paydi.
2017 yilda ayrim iqtisodiy faoliyat turlari bo’yicha xorijiy investitsiya va kreditlarning o’zlashtirilishini 8.3-rasmda ko’rish mumkin.
Rasmdan ko’rinib turibdiki, quyidagi iqtisodiy faoliyat turlari bo’yicha xorijiy investitsiya va kreditlar eng ko’p o’zlashtirildi: xom neft va tabiiy gaz qazib chiqarish faoliyat turiga jami o’zlashtirilgan xorijiy investitsiya va kreditlarning 56,5 % ini tashkil etib, 2016 yilga nisbatan 25,6 % punktga ko’paydi, mos ravishda axborot va aloqa faoliyat turiga 9,5 % ni tashkil etib 2016 yilga nisbatan 2,3 % punktga ko’paydi. Shu bilan birga, quyidagi iqtisodiy faoliyat turlariga xorijiy investitsiya va kreditlar kamaydi: tashish va saqlash faolitida 9,0 % (4,1 % punktga kamayish), elektr, gaz, bug’ bilan ta’minlash, havoni konditsiyalash faoliyatida 2,4 % (9,9 % punkt), kimyo mahsulotlari ishlab chiqarish faoliyatida 1,9 % (13,9 % punktga kamayish).
|
| |
-Mavzu Qadoqlash yorliqlari va stikerlar yaratish

Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Corel Drawda grafik tasvirlar yaratishda turli
to‘ldirishlardan foydalanish
2.Yorliqlarni tayyorlash
3.Stikerlar yaratish
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
-Mavzu Matnli obyektni ajratish
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Matnlar bilan ishlash
2. CorelDraw dаsturidа оb`еktlаr hоsil qilishdа
rаnglаr bilаn ishlаsh
3. Ob`еkt rаngini tаhrirlаsh
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
Shartnomaviy investitsiya fondlari

161
tashqari, agar paychilar o‘z mablag‘larini istagan vaqtlarida ololmasa,
fond ishini ta’minlash uchun operatsion xarajatlar ham qisqaradi.
PIFlar bir necha xillar(yo‘nalishlar)ga ham bo‘linadi:
1.
Aksiyalar
fondi
boshqaruvchi
kompaniya
tomonidan
paychilarning fondga kiritgan pullari evaziga xarid qilinadi. PIFga
kiruvchi aksiyalar narxi o‘sadi, bu bilan bir qatorda paylarning ham narxi
oshadi. Bunda boshqaruvchi kompaniyaning vazifasi o‘sib boruvchi
aksiyalarni xarid qilish va tushuvchi aksiyalarni sotishdan iborat. Bunday
jamg‘armaning foydaliligi boshqaruvchi kompaniyaning biror bir
aksiyaning foydaliligini hisoblashni bilishiga bog‘liq. Aksiyalarning PIF
PIFlarining eng xatarli turi hisoblanadi.
Imtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari

|
Imtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari
|
bet | 34/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaImtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari — tovarlarni bojxona ittifoqining chegarasidan o’tishi va Bojxona ittifoqiga a'zo davlatlarning xalqaro shartnomalariga va (yoki) davlatning qonunlariga muvofiq belgilangan boshqa hollarda bojxona organlari tomonidan budjetga undiriladigan majburiy to'lov.
4-mavzu: O’zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi
4.1. Milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalash va innovatsion rivojlantirishda xorijiy investitsiyalarning o’rni.
4.2. Xorijiy investitsiyalarni milliy iqtisodiyotga jalb etish shakllari.
4.3. Xorijiy investitsiyalarni hududlar iqtisodiyotiga jalb etishning holati va tarkibi.
4.4. Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalarning tashqi iqtisodiy faoliyati.
4.1. Milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalash va texnikaviy qayta qurollantirishda xorijiy investitsiyalarning o’rni.
Davlatimiz mustaqillikka erishgan yillardan boshlab, bozor iqtisodiyotiga o’tishning o’ziga xos iqtisodiy rivojlanish yo’lidan bormoqda.. Bu yo’lda investitsiya siyosatining ahamiyati juda katta. Chunki, investitsiyalar iqtisodiyotda tarkibiy o’zgarishlar, texnik va texnologik yangilanishlar, korxonalarni qayta ta’mirlash ishlarini amalga oshirishni rag’batlantiradi, mamlakat eksport va import salohiyatini oshirishga imkon yaratadi. Shu jihatdan, O’zbekiston Davlati o’z tuzilmaviy investitsiya siyosatini olib bormoqda (4.1-rasm).
Tuzilmaviy investitsiya siyosati
Hududlar investitsiya siyosati
Korxonalar investitsiya siyosati
Tarmoqlar investitsiya siyosati
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Imtiyozlar — boshqalardan farqli o'laroq berilgan maxsus huquq, biror narsa ishlab chiqish, o’ylab topganlik uchun afzallik huquqi.
Bojxona to'lovlari
|
Xulosalar - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

222
moslashuvchanlik qobiliyatining uch tomonini, ya’ni o‘zini saqlash,
mahalliy xodimlar bilan qoniqarli munosabatlarni tashkil qilish, bilim
olish qobiliyatini hisobga olish zarur.
7. Uzoq muddatli xizmat safaridan qaytgandan so‘ng , asosan, uch xil
muammo paydo bo‘ladi: shaxsiy moliyaviy ahvol, korporatsiyadagi
o‘zgargan sharoitlarga qayta moslashish, o‘z mamlakatidagi hayotga
moslashish.
8. Xorijiy davlatlarda ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yayotgan
kompaniyalar mehnat bozoridagi farqlarni hisobga olishi zarur.
Ekspatriant (emigrant)larga haq to‘lash

217
mutaxassislari uchun Indoneziyada maktablar, kasalxonalar, cherkovlar,
supermarketlar, golf o‘yini uchun maydonlar, yaxt-klub, motellar va
restoranlar qurib bergan.
TMKning boshqa joylarga qaraganda uzoq hududlardagi ekspatriant-
xodimlarga nisbatan munosabati birmuncha boshqacharoq bo‘ladi.
Qurilishga va obyektlarni ishga tushirishga ko‘proq ishchilarni jalb qilish
uchun TMK, odatda, qisqa muddatli shartnomalarni yuqori haq evaziga
taklif etadi va zarur bo‘lgan ishchi kuchining ko‘p qismini chetdan jalb
qiladi. Ko‘pchilik odamlar bu takliflarga ular uchun noqulay sharoitlar
mavjud bo‘lsa ham rozi bo‘ladilar, chunki bu taklif ular uchun qisqa
muddatda pul jamg‘arishga imkoniyat yaratadi.
Kollej bitiruvchilarining tanlovi

218
baholash”, “xarakter qirralarini Juilford-Simmerman bo‘yicha aniqlash”
va “Ell-Port-Vernon qadriyatlarni aniqlash tizimi”ni misol sifatida
keltirish mumkin. Juda kam kompaniyalar xizmat safariga ketayotgan
xodimlarning turmush o‘rtoqlari bilan testlar va suhbatlar o‘tkazadilar.
Chunki xizmat safariga ketayotgan xodimga nisbatan uning oila a’zolari
uchun yangi sharoitlarga va muhitga moslashishi qiyin kechadi.
Xodimning boshqa davlatga ishga yuborilishi lavozim ko‘tarilishidir, lekin
uning ayoli uchun u yerda mehnat faoliyatini yangidan boshlashi kerak
bo‘ladi. O‘z dugonalari va oila a’zolaridan ajralish ayoli uchun
yolg‘izlikni olib keladi. Ayrim kompaniyalar xorijda mehnat faoliyatini
yuritish uchun xodimlarni tanlash va tayyorlashning murakkab tartibidan
foydalanadilar. Bu jihatlarning tahlili tanlash tartibining murakkabligi va
moslashuvchanlik o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlikni ko‘rsatadi.
-rasm. 2017 yilning yanvar-dekabrida asosiy kapitalga investitsiyalarning o’sish surati

|
-rasm. 2017 yilning yanvar-dekabrida asosiy kapitalga investitsiyalarning o’sish surati
|
bet | 39/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza4.3-rasm. 2017 yilning yanvar-dekabrida asosiy kapitalga investitsiyalarning o’sish surati
2017 yilning yanvar-dekabrida jami asosiy kapitalga investitsiyalarning 61,0 % Toshkent shahri, Buxoro, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlarida o’zlashtirildi (mos ravishda jami investitsiyalarning 19,0 %, 18,1 %, 16,8 % va 7,1 % miqdori).
Xorazm, Qashqadaryo, Surxondaryo va Buxoro viloyatlarida yuqori investitsion faollik kuzatildi. Asosiy kapitalga investitsiyalarning yuqori o’sish suratlari kuzatilgan hududlarni ko’radigan bo’lsak: Buxoro viloyatida 151,7 % (11 008,9 mlrd. so’m), Qashqadaryo viloyatida 123,5 % (10181,9 mlrd. so’m), Surxondaryo viloyatida 138,5 % (2949,1 mlrd. so’m), Toshkent shahrida 103,7 % (11525,9 mlrd. so’m) o’sish sur’ati kuzatildi. Toshkent, Farg’ona, Navoiy viloyatlari hamda Qoraqalpog’iston Respublikasida asosiy kapitalga investitsiyalarning hajmi 2016 yildagiga nisbatan 3,6 – 50,9 % ga kamaydi.
4.4-rasm. Aholi jon boshiga asosiy kapitalga investitsiyalar
Aholi jon boshiga hisoblangan asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi bo’yicha 2017 yilning yanvar-dekabrida yuqori ko’rsatkichlar Buxoro viloyatida 5929,3 ming so’m (yoki 2016 yilga nisbatan 149,4 %), Toshkent shahrida 4714,3 ming so’m (102,2 %), Qashqadaryo viloyatida 3265,0 ming so’m (121,1 %), Navoiy viloyatida 2930,2 ming so’m (77,5 %), Sirdaryo viloyatida 1636,3 ming so’m (99,9 %) va Toshkent viloyatida 1511,9 ming so’m (95,3 %) qayd etildi.
2017 yilda asosiy kapitalga investitsiyalarning moliyalashtirish manbalari bo’yicha taqsimlanishi quyidagi 4.4-jadvalda ifodalangan.
4.4-jadvalda markazlashgan moliyalashtirish manbalar hisobidan 2016 yilga nisbatan 119,2 % yoki 14975,0 mlrd. so’m (jami investitsiyalar hajmining 24,7 %i hamda o’tgan yil ko’rsatkichiga nisbatan 2,9 % punkt ko’p) o’zlashtirildi, mos ravishda, markazlashmagan moliyalashtirish manbalari hisobidan 45744,2 mlrd. so’m yoki 2016 yilga nisbatan 103,7 % (jami investitsiyalardagi ulushi 75,3 %) investitsiyalar o’zlashtirilganligini ko’rish mumkin.
Markazlashgan investitsiyalar tarkibiga budjet mablag’lari, davlat maqsadli jamg’armalari, Bolalar sportini rivojlantirish jamg’armasi, Tiklanish va taraqqiyot jamg’armasi, O’zbekiston Respublikasi kafolati ostidagi kreditlar kiradi, ularning 2017 yilda markazlashgan investitsiyalar tarkibidagi ulushi mos ravishda 5,5%; 3,9%; 0,3%; 8,5%; 6,5% ni tashkil etdi.
Markazlashmagan investitsiyalar tarkibiga korxona mablag’lari, aholi mablag’lari, to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiya va kreditlar, tijorat banklari kreditlari va boshqa qarz mablag’lari kiradi, ularning 2017 yilda markazlashmagan investitsiyalar tarkibidagi ulushi mos ravishda 29,4%; 14,5%; 20,4%; 11,0% ni tashkil etdi.
|
| |
Yuqоri 
kuchlаnishli - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini...

O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
Кон корхоналарини электрлаштириш 2023 й Туғирланган варианти (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
|
–rаsm. Kuch trаnsfоrmаtоrining mаgnit o‘zаgi vа chulg‘аmlаrining

35
kuchlаnish miqdоri nоminаlning ± 16% gаchа vа ПБВ qo‘llаnilgаndа
nоminаlning ±5% gаchа rоstlаsh mumkin bo‘lаdi.
Аmаliyotdа trаnsfоrmаtоrlаrni pаrаllel ulаb ishlаtish zаrurаti
bo‘lаdi. Trаnsfоrmаtоrlаrni pаrаllel ishlаtish deb ikkitа yoki undаn
оrtiq trаnsfоrmаtоrlаrni umumiy yig‘mа shinаlаr yoki elektr tаrmоqlаr
оrqаli birlаmchi chulg‘аmlаrning bir хil belgilаngаn chiqаrmаlаri vа
ikkilаmchi chulg‘аmning bir хil belgilаngаn chiqаrmаlаrini o‘zаrо ulаb
ishlаtishgа аytilаdi. Trаnsfоrmаtоrlаrni pаrаllel ulаb ishlаtish uchun
quyidаgi shаrtlаrgа аmаl qilinishi kerаk:
1) transformatsiya koeffitsiyentlаri bir хil bo‘lishi kerаk (+0,5%
dаn оrtiq fаrq bo‘lmаsligi lоzim);
2) qisqа tutаshuv kuchlаnishlаri bir хil bo‘lishi kerаk (+10% dаn
оrtiq fаrq bo‘lmаsligi lоzim);
3) ulаnish guruhlаri bir хil bo‘lishi kerаk;
4) quvvаtlаrining nisbаti 3:1 dаn оshmаsligi lоzim.
Ulаnish guruhi deb trаnsfоrmаtоr chulg‘аmlаrining ikkilаmchi vа
birlаmchi liniya kuchlаnishlаrining bir хil belgilаngаn vektоrlаri
оrаsidаgi (30
º
gа ko‘pаyuvchi) burchаklаr siljishigа аytilаdi.
Bir хil fаzа siljishlаrigа esа bir nechа sхemаlаr ulаnish
guruhlаrini hоsil qilаdi, ya’ni bir хil ulаnish guruhlаrigа esа bаrchа
trаnmfоrmаtоrlаrning bir хil belgilаnuvchi fаzаlаrining ikkilаmchi
kuchlаnishlаri fаzа bo‘yichа mоs kelаdi.
Belgilаshlаr qulаy bo‘lishi uchun ∆–D оrqаli ifоdаlаnаdi.
Mаsаlаn D/U
p
–11.
Autodisk 3 DS Max dasturi

|
Autodisk 3 DS Max dasturi
|
bet | 201/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik1.Autodisk 3 DS Max dasturi
2.Dastur tarixi
3.Modellashtirish
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
|
| |
Innovatsion markaz — - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 88/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaInnovatsion markaz — iqtisodiy tarkibi uncha katta bo’lmagan kichik, yangi tashkil etilgan kompaniyalar uchun mo’ljallangan muayyan hududdir.
Ilmiy parklar — turli o’lcham va rivojlanish bosqichidagi fan sig’imkorligi yuqori, ilm ko’p talab qiladigan firmalar joylashgan muayyan hududdir.
Tadqiqot parki — ilmiy-texnika yutuqlarini texnik namuia bosqichigacha ishlab chiqariladigan sanoat kompaniyalari, ilmiy-tadqiqot va konstruktorlik tajriba idoralarini o’z ichiga oluvchi hududtsir.
Kompleks erkin iqtisodiy zonalar — savdo, bojxona, sanoat, tadqiqot funktsiyalarini bajaruvchi va investorlarning turli xil iqtisodiy faoliyat bilan shug’ullanishlariga imkon beradigan kompleks hududlardir.
Integratsion zonalar — milliy, jahon iqtisodiyoti bilan uzviy bog’langan, erkin faoliyat yuritish huquqiga ega, xalqaro mehnat taqsimotiga keng jalb qilingan va bozor iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlar uchun xos bo’lgan hudud hisoblanadi.
Offshor zona — yuridik shaxslarga nisbatan soliq imtiyozlari yaratilgan, buxgalteriya hisoboti va audit bo’yicha talablar yumshatilgan, bojxona to’lovlari va savdo cheklovlari qisman yoki butunlay olib tashlangan ma’lum davlatning erkin iqtisodiy hududidir.
8-mavzu. O’zbekiston iqtisodiyotini modernizatsiyalashda xorijiy investitsiyalarning o’rni
8.1. Xorijiy investitsiyalarni milliy iqtisodiyotga jalb etishning holati va tarkibi
8.2. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va texnikaviy qayta qurollantirishda xorijiy investitsiyalarning o’rni
8.3. Xorijiy investitsiyali korxonalar xorijiy investitsiyalarni jalb etish shakli sifatida
8.4. O’zbekistonga jalb qilinayotgan portfel investitsiyalar va ularga ta’sir etuvchi omillar
8.1. Xorijiy investitsiyalarni milliy iqtisodiyotga jalb etishning holati va tarkibi
Iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish va iqtisodiyotni modernizatsiyalashning muhim omillaridan biri – iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb etishdan iborat. Bu borada mamlakatda amalga oshirilayotgan investitsiya siyosati quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
- tashqi iqtisodiy faoliyatni erkinlashtirish;
- xorijiy investitsiyalarny jalb etishning huquqiy va institutsional asoslarini takomillashtirish;
- xorijiy investorlarga nisbatan “ochiq eshiklar” siyosatini izchillik bilan olib borish;
- xorijiy investitsiyalarni raqobatbardosh mahsulot ishlab
chiqariladigan ustuvor tarmoqlarga yo’naltirish.
Xorijiy investitsiyalarni milliy iqtisodiyotga keng miqyosda jalb etish o’tish davrining strategik va joriy vazifalarini hal etish zaruriyati bilan bog’liq. Ushbu vazifalar ichida eng muhimlari – iqtisodiyotda tarkibiy o’zgartirishlarni amalga oshirish, mamlakatning eksport salohiyatini mustahkamlash, iqtisodiyotni modernizatsiyalash, yuqori texnologik raqobatbardosh tarmoqlarni yaratish, ilg’or xorij texnologiyasi nou-xau va boshqaruv tajribalarini jalb etishdir (8.1-jadval).
|
| |
- O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish

|
O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirishBog'liq Кон корхоналарини электрлаштириш 2023 й Туғирланган варианти (1)1.5.1.
Hаvо liniyalаri vа ulаrni o‘tkаzish
Havo liniyalаri –
havо liniyalаri elektr energiyani ochiq havoda
joylashgan izolyatsiyasiz simlar orqali uzatishga xizmat qiladi. Havo
liniyalari simlardan, tayanchlardan, izolyatorlardan va yordamchi bu-
yumlardan tuzilgan bo‘ladi. Boshqa tarmoqlardan ancha arzon
bo‘lganligi tufayli havo liniyalaridan keng foydalaniladi.
Konchilik korxonalarning tashqi elektr ta’minot tizimida, korxo-
naning alohida va uzoq joylarda o‘rnatilgan iste’molchilarining elektr
ta’minotida havo liniyalaridan keng foydalaniladi.
Havo liniyalarda qo‘llaniladigan tayanch – yog‘ochdan,
temirdan, temir–betondan vа kоmpоzit mаteriаllаrdаn yasalishi
mumkin. Metalldan yasalgan tayanchlar yuqori kuchlanishli (35 kV va
undan yuqori), yuqori mas’uliyatli tarmoqlarda qo‘llanadi.
Tayanchlar ishlatiladigan joyga qarab: oraliqda o‘rnatilgan,
boshqa bino va inshootlarni kesib o‘tadigan joylarga mo‘ljallangan,
42
tarmoqni burilish joylarida, tarmoq oxirida, shoxobcha chiqarish
joylarida o‘rnatiladigan tayanchlar ko‘rinishida bo‘ladi.
1.20–rаsm. Hаvо liniyalаri tаyanch turlаri vа ulаrni o‘rnаtish bаlаndliklаri
1.21–rasm. Har xil kuchlanishli tayanch turlari:
a) 6–10 kV kuchlanishli
liniyalar uchun bir ustunli, temir–beton qo‘shimchali yog‘och tayanch; b) 6–10
kV kuchlanishli liniyalar uchun bir ustunli, temir–beton tayanch;
d) 6–10 kV
kuchlanishli, temir–beton qo‘shimchali A ko‘rinishdagi yog‘och tayanch;
e) 35
kV kuchlanishli havo liniyalari uchun temir–beton tayanch;
f) 110 kV
kuchlanishli havo liniyalari uchun temir–beton qo‘shimchali yog‘och tayanch
|
| |
Elektr energiyasigа hаq to‘lаsh - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev...

O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
Кон корхоналарини электрлаштириш 2023 й Туғирланган варианти (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
|
MACROMEDIYA FLASH da animatsiya yaratish

|
MACROMEDIYA FLASH da animatsiya yaratish
|
bet | 200/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikMACROMEDIYA FLASH da animatsiya yaratish.
Macromedia Flash dasturida animatsiya ikki usulda yaratiladi: kadrli (покадровое создание) va avtomatik (автоматическое создание промежуточных кадров). Avtomatik animatsiya shakllar geometriyasini uzgarishi (shape tweening) yoki boshqaruv kadrlar o`zgarishi (motion tweening) asosidagi animatsiya turlarga bo`linadi. Boshqaruv kadrlar o`zgarishi (motion tweening) asosidagi yaratilgan animatsiya. Shu turdagi animatsiyani yaratish uchun biz bitta boshqaruv kadrni yaratamiz va unga belgi qo`shamiz. Masalan, boshqaruv kadrda biror bir shakl (aylana) chiziladi va u grafik tasvir belgi turiga «Вставит» menyusida «Преоброзоват в символ (Convert to Symbol)» buyrig`i yordamida (F8 tugmasi) o`tkaziladi. Yoki « Вставит » menyusida «Новый символ (New symbol)» buyrig`ini (Ctrl+F8 tugmachalar majmuasi) tanlab yangi belgi yaratamiz va belgilar kutubxonasi yordamida uni boshqaruv kadrga qo`shamiz. Obe’ktning chegarasini rangini tanlash uchun uskunasidan, asosni ranglash uchun uskunasidan, - chegara va asos rangini almashtirish, o`zaro rang almashish uskunalaridan foydalanamiz.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2023 yil
53-Mavzu 3D animatsiya yaratish uchun professional dastur.
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti-
80-daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot
shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
|
|
| |
O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish - bet 142

263
sаrfi misolida hisоblаnishi mumkin. Mаsаlаn, ochish ishlаri uchun,
shаmоllаtish ishlаri uchun, yuk tаshish ishlаri uchun vа h.k.
Аktiv elektr energiya miqdоri
t
n
k
f
v
а
К
P
t
К
W
.
.
, kV
.
sоаt (11.2)
bu yerdа:
k
f
v
К
.
.
– vаqt bo‘yichа fоydаlаnish koeffitsiyenti ma’lumot-
nomadan olinadi;
n
P
– bir turli elektr energiyasi iste’mоlchilаrining nоminаl quv-
vаtlаrining yig‘indisi;
t
– iste’mоlchilаrning ishlаsh vаqti, sоаt;
n
P
– iste’mоlchilаrning nоminаl quvvаtlаri;
t
К
– tаlаb koeffitsiyenti.
Mehnаtni elektr energiyasi bilаn qurоllаngаnligi

264
I
– tоk kuchi miqdоri, А.
To‘liq quvvаt аktiv vа reаktiv tаshkil etuvchilаrdаn ibоrаt bo‘lib,
аktiv quvvаt ish bаjаrish uchun sаrflаnаdi, reаktiv quvvаt esа mаgnit
mаydоn hоsil qilish uchun sаrflаnаdi. Kоnchilik kоrхоnаlаri uchun
92
,
0
9
,
0
cos
.
Quvvаt koeffitsiyentining o‘rtаchа miqdоri qo‘yidаgichа
аniqlаnаdi:
2
2
'
cos
r
a
a
rt
o
W
W
W
, (11.5)
bu yerdа:
a
W
– аktiv elektr energiya miqdоri, kVt
.
sоаt;
r
W
– reаktiv elektr energiya miqdоri, kVАr
.
sоаt.
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 61/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha PowerPoint tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
|
| |
Yuqori kuchlanish texnikasi - bet 102

255
6.7- rasm. Shering ko’prigining printsipialь sxemasi
Bu sxemada
C
x
- o’lchanayotgan sig’im (shaxobcha 1);
R
3
– rostlanuvchan
aktiv qarshilik (shoxobcha 3);
C
N
– etalon sig’im (shoxobcha 2);
R
4
– dekadali
aktiv qarshilik (shaxobcha 4);
S
4
– dekadali sig’im. Juft shoxobchalardagi
qarshilik va sig’imlarning qiymatlari berilgan bo’ladi.
Dekadali qarshilik R
4
va dekadali sig’im
S
4
larni o’zgartirish orqali 3- va 4-
shoxobchalardagi kuchlanish tushuvlarini qiymati va fazasi bo’yicha tengligiga,
ya’ni
4
3
U
U
bo’lishiga erishamiz. Bu vaqtda galьvanometr G orqali oqayotgan
tok nolga teng bo’lib, ko’prik muvozanatlashadi.
4
3
U
U
shart bajarilganda quyidagi munosabat ta’minlanadi:
4
2
3
1
,
(6.9)
bu yerda
1
,
2
,
3
va
4
ko’prik elkalarining to’la qarshiliqlari.
Windows sistema menyusi - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

|
Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
bet | 70/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikWindows sistema menyusi
Hujjat oynasidagi sistema menyusi belgisi menyu satrining chap burchagida, File (Fayl) komandasidan chaproqda joylashgan. O` hujjat varag`i fonida Corel DRAW (havo shari) emblemasi ko`rinishida turadi.
Sistema menyusi Windows sistemasi oynasini boshqaruvchi standart komandalardan iborat, unda Restore (tiklash), Move (qayta joylashtirish), Size (o`lcham ), Minimize (yopib qo`yish), Maxsimize (ochish), Close (yopish), Next (keyingi) kabi komandalar mavjud.
Corel DRAW asosiy oynasining sistema menyusi Corel DRAW so`zining chap tomondagi havo shari belgisini bosish orqali yoki ALT - PROBEL klavishlarini birgalikda bosish orqali chaqiriladi.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
18-Mavzu Matn muxarririda tuzilgan fayllarni ochish
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1. Файл (File) menyusi
2. Вид (View) menyusi
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
|
| |
Y
1 - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universitetiBog'liq Ekonometrika Kaf 15.Iqtisodiy sistemologiya 10taY
1
= a
o
+ a
1
X
1
+ a
2
X
2
+ a
3
X
3
fan-texnikaga sarflanadigan material xarajatlar:
Y
2
= a
1
+ a
4
X
4
+ a
5
X
5
+ a
6
X
6
Bunda X
1
- ilmiy tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga sarflangan
mablag‗lar miqdori; X
2
- ratsionalizatorlik taqliflarini joriy qilishdan kelgan samara;
X
3
- yangi texnikani ishlab chiqarishga joriy qilish; X
4
- davlat byudjeti tomonidan
fan-texnikaga sarflangan mablag‗lar miqdori; X
5
- yangi texnika va ratsionalizatorlik
taqliflarini ishlab chiqarishga joriy qilish uchun sarflangan mablag‗lar; X
6
- ilmiy
xodimlar soni.
1. Korxonaning yalpi mahsuloti chiziqli ishlab chiqarish modeli asosida tahlil
qilinadi, uning ko‗rinishi quyidagicha:
U
k
= a
0
+ a
1
K + a
2
L + a
3
t +
u
Bunda U
k
- korxonaning yalpi (tovar) mahsuloti; K- asosiy ishlab chiqarish
fondlarining yillik o‗rtacha hajmi; L - korxona ishchi xodimlarining soni; t - vaqt;
u
-
yalpi mahsulotning haqiqiy va hisoblangan qiymatlari o‗rtasidagi tasodifiy farq
miqdori; a
0
- ishlab chiqarishning boshlang‗ich shartini ifodalovchi shartli-doimiy
parametr; a
1
- «sof» mehnat unumdorligi ko‗rsatkichi; a
2
- «sof» fond samarasi
ko‗rsatkichi; a
3
- fan-texnika taraqqiyotining vaqt bo‗yicha o‗zgarishining mahsulot
hajmiga ta‘sirini aniqlovchi koеffitsiyent.
2.
Korxonaning material xarajatlari S
k
:
|
| |
Umumiy talabni prognozlash - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot...

120
sotilgan, ya‘ni talab qilingan tovar va xizmatlar tushuniladi. Bu holda tahlil va
prognozlanganda shaxsiy iste‘mol xarajatlari va iste‘mol xarajatlari kabi
tushunchalardan foydalanish mumkin. YaMMning iste‘molchisini topmagan qismi
YAMM hisobida yalpi ichki xususiy investitsiyalarga tovar va xizmatlar zahiralari
o‗zgarishi investitsiyasi sifatida kiradi. Zahira oshishi ishlab chiqarish (taqlif)
sotuvdan (talab) oshganini bildiradi va bu farq YAMM hisob - kitobida hisobga
olinishi kerak.
Agar zahiralar kamaysa, bu yil ishlab chiqarish sotuv hajmidan kamligini,
ya‘ni o‗tgan yil zahiralari sotilganini bildiradi. Bunda YAMMni zahiralar kamayishi
miqdoriga kamaytirish lozim. Bundan tashqari uzoq muddat foydalaniladigan tovarlar
xarajatlariga faqat ularning amortizatsiyasi kiritiladi. Bu ham shu yilda, ham o‗tgan
davrlarda sotib olingan tovarlarga tegishli. Uzoq muddat foydalaniladigan
tovarlarning sotilmagan qismi zahiralarga investitsiya sifatida kiritiladi.
S
k - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

115
bunda
b
o
- ishlab chiqarish hajmiga bog‗liq bo‗lmagan shartli-doimiy material
xarajatlari qismi;
b
1
- ishlab chiqarish hajmining bir birlikka oshganida material
xarajatlarning qanchaga oshganligini ko‗rsatadigan koеffitsiyent.
3. Korxonaga qo‗yilgan kapital mablag‗larning miqdori I
k
:
I
k =
1
S +
2
D +
3
Q +
4
Z +
i
,
bu erda
S - davlat byudjetidan yoki bank tomonidan korxonaning ishlab
chiqarish faoliyatini yahshilash maqsadida berilgan uzoq va qisqa muddatli keditlari;
D - korxonaning amortizatsiya ajratmalari;
Q - korxonaning aktsiyalarini sotish
natijasida tushgan mablag‗dan ishlab chiqarishni rivojlantirishga sarflanadigan qismi;
Z - xorijiy sarmoyani jalb qilish (bevosita + portfel‘).
4.
Korxonaning ichki bozordagi ulushi
VU
k
:
VU = a
0
+ a
1
P + a
2
R + a
3
V + a
4
CM + a
5
RA +
bu
,
bunda
R-korxona tovarining bahosi;
R - reklama xarajatlari;
V-
iste‘molchilarning daromadi;
SM-marketing tadqiqotlariga sarflangan mablag‗lar;
RA-raqobat darajasi yoki boshqa korxonalar tomonidan taklif qilingan mahsulotlar
hajmi, bu ko‗rsatkichda import qilingan tovarlar hajmi ham hisobga olinadi. Raqobat
kurashi sharoitida bozorning hajmini aniqlash ham muhim ahamiyatga еga, buni
еhtimollik usuli yordamida aniqlash mumkin. Bu usulning mohiyati shundan iboratki,
unda panel‘ tadqiqotlari asosida rejalashtirilayotgan xarid hajmi to‗g‗risida еhtimolli
ma‘lumotlar yig‗iladi. So‗ng «Monte-Karlo» usuli asosida har bir
j - bozor
segmentida
i - tovarga o‗z munosabatini bildiruvchi
B
–rasm. Havo liniyalarining - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon...

O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
Кон корхоналарини электрлаштириш 2023 й Туғирланган варианти (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish
|
Kabel liniyalari vа ulаrni o‘tkаzish

46
Kabellar yotqizilgan transheyani tagiga mayda tuproq yoki qum
yotqiziladi va kabellar tuproq yoki qum bilan yopilib, mexanik
shikastlardan muhofaza qilish uchun g‘isht yoki beton taxtacha bilan
berkitiladi. Yotqiziladigan kabellarni soni ko‘p bo‘lsa (20–25 dona)
maxsus tonellar quriladi (1.28,b rasm). Tonnellarda har turli kabellarni
alohida yotqizish kerak. Tonnellar yaxshi shamollastilishi va suv
bosishdan himoyalanishi shart. Kabellarni yotqizish uchun 600 mm
dan 1200 mm gacha chuqurlikda qazilgan, bir tomonga nishab qilingan
(0,1%) kanallar ham ishlatiladi va ustki qismi maxsus qurilmalar bilan
berkitilib
qo‘yiladi
(1.28,d
rasm).
Korxona
hududida
kommunikatsiyalar soni ko‘p, yer osti suvlar agressiv, xavfli gazlar
to‘planish
ehtimoli
bo‘lsa
kabellarni
ochiq
qurilmalardan
(galereyalardan, estakadalardan, binoning devorlaridan) o‘tkazish
yuqori ishonchliligi, arzonligi bilan ajratib turadi. Kabellarni alohida
bo‘laklarini bir–biriga ulash uchun qo‘rg‘oshindan, latun yoki misdan
tayyorlangan muftalardan foydalaniladi. Kabellarning yotqizish va
ularni nazorat qilish “Elektr qurilmalarni ishlatish qoidalariga” asosan
bajarilishi kerak.
a)
b) d)
Kоnchilik kоrхоnаlаrining elektr хo‘jаligini ishlаtishni

267
хоdimlаrgа vаzifа beruvchi, ishlаrni tаshkil qiluvchi shахslаr bir yildа
bir mаrtа;
Yuqоridа keltirilgаn shахslаrdаn tаshqаri bаrchа muhаndis–teх-
nik хоdimlаr uch yildа bir mаrtа sinоvdаn o‘tishlаri kerаk. Sinоvdаn
muvаffаqiyatli o‘tgаn hаr bir shахsgа I–V rаqmli pоg‘оnа berilishi
mumkin. I–kаsbiy pоg‘оnа III–pоg‘оnаgа egа bo‘lgаn shахsni ish
jоyidа ko‘rsаtgаn ko‘rsаtmаlаri аsоsidа ish bаjаruvchi shахslаrgа
berilаdi. Ushbu pоg‘оnа berilgаni mахsus dаftаrdа qаyd qilinаdi, lekin
mахsus guvоhnоmа berilmаydi.
To‘g‘irlоvchilаr - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini...

39
qobiqning ichiga joylashtirilib ishlatishga tayyor holatda zavoddan
chiqariladi.
Komplekt taqsimlovchi qurilmalar tarkibiga yuqori kuchlanishli
elektr apparatlar – ajratkich, uzgich, saqlagich, o‘lchov tok va kuch-
lanish transformatorlari kiradi.
Past kuchlanishli taqsimlovchi qurilmalar yopiq binoning ichida
joylashtirilishi mumkin yoki ochiq havoda o‘rnatilgan bo‘lishi
mumkin.
Binoning ichida joylashtiriladigan taqsimlovchi qurilmalar
ichkarida ishlatishga mo‘ljallangan KTQ dan yig‘iladi. Bularga moyli
uzgichli КРУ, КР, K, KM, KСO turlari kiradi.
Tashqarida ochiq havoda o‘rnatiladigan taqsimlovchi qurilmalar
tashqarida ishlatishga mo‘ljallangan KTQ dan yig‘iladi. Bunday KTQ
da atrof–muhit (yomg‘ir, qor, tuman, chang, mexanik ta’sir va
hokazolar) ta’siridan himoya choralari ko‘riladi. Ularning atroflari
yopilgan bo‘ladi va ichkarida isitish vositasi o‘rnatiladi. Bularga moyli
uzgichli K, КРУН, КРН turlari kiradi. Barcha KTQ da elektr
xavfsizlik choralari sifatida blokirovka tizimi qo‘llaniladi, ya’ni
ajratkichni uzmaguncha eshiklarini ochish imkoniyati bo‘lmaydi.
110-35 kV
YUKTQ
K
K
S
SShT
SShT
F
F
F
F
6-10 kV
PKTQ
Tr
Shахtа kаbellаridаn fоydаlаnish vа o‘rnаtish usullаri

55
Kаbellаr zinаpоya bo‘lmаsi yonigа jоylаshgаn quvur bo‘lmаsdаn
kаmidа 0,5 m uzоqlikdаgi bo‘lаgigа jоylаshtirilаdi. 1.35, а–rаsmdа
vertikаl stvоllаrdаn o‘tkаzilgаn kаbellаrni o‘rnаtish qurilmаsi
keltirilgаn. Bu qurilmа lаhim devоrlаrigа bаlаndligi bo‘yichа, 6–6,5 m
mаsоfаdа mahkamlаnаdi vа metаllldаn qilingаn bаnd (1), kаbelni
ushlаb turuvchi to‘g‘ri to‘rt burchаk halqachаdаn (2) vа pоnаlаrdаn (3)
tuzilgаn. O‘rnаtilgаn kаbellаr оrаsidаgi mаsofa 100 mm dan kam
bo‘lmasligi kerak.
Dispersiya tahlili - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Ekonometrika Kaf 15.Iqtisodiy sistemologiya 10ta
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
2. Model turlari. Iqtisodiy-matematik masalalarning tasnifi

96
Moddiy modellar o‗z o‗rnida fizik va belgili modellardan iborat.
Fizik modellar real obyektni fizik tabiatini aks еttiradilar va asosan
fizik
xossalarini ifodalaydilar. Ular ko‗proq texnika fanlarida qo‗llaniladi. Iqtisodiyotda
fizik modellar asosan iqtisodiy tajriba sifatida qo‗llaniladi. Masalan, bitta korxonada
o‗tkazilgan tajriba natijalari butun tarmoqka ko‗chiriladi. Lekin, fizik
modellashtirishni imkoniyatlari chegaralangan, chunki tizimni bitta еlementiga mos
kelgan natija butun tizimga mos kelavermaydi.
Belgili modellar har xil tillarda ifodalanishi mumkin: so‗zlashuv tilida,
algoritmik, grafik, matematik tilda.
Iqtisodiyotda еng keng qo‗llaniladigan
modellardan biri - bu iqtisodiy-
matematik modellardir. Matematik modellashtirish - iqtisodiy jarayonlarni
tenglamalar,
tengsizliklar, funksional, logik sxemalar orqali ifodalash deb
tushuniladi.
Matematik modellashtirish keng ma‘noda o‗z tabiatiga ko‗ra turli,
lekin
o‗xshash matematik bog‗lanishlar bilan tasvirlanuvchi jarayonlarni o‗rganuvchi
tekshirish va izlanishlar usulidir. Zamonaviy ilmiy-texnik revolyutsiyasi sharoitida
matematik modellashtirish va uning muhim iqtisodiy usullari rejalashtirish va
boshqaruv tajribasida еng asosiy o‗rinni еgallaydi. O‗z
rivojining yangi bosqichida
matematik modellashtirish bilan uzviy bog‗langandir. Obyektning matematik modeli
aniq matematik masala («model-masala») kabi kamida 2 guruh еlementlarini o‗z
ichiga oladi:
1) aniqlash kerak bo‗lgan obyekt xarakteristikasi (noma‘lum kattaliklar)
- y =
(y
i
) vektor komponentlari;
2) modellashtirilayotgan
obyektga
nisbatan
hisoblanadigan
tashqi
o‗zgaradigan shartlar xarakteristikasi
- x = (x
i
) vektor komponentlari.