nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
vazifalarga qaratilgan? - 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating

|
3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating
|
bet | 47/145 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #239564 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsatingvazifalarga qaratilgan?
*a) “Umumiy o’rta ta’lim maktablari o’qituvchilarining ish yuklamasini belgilash va taqsimlash to’g’risida”ishlarini olib borishdan iborat.
b) “O’quv – tarbiya jarayonini tashkil etish to’g’risida”
c) “O’quv jarayonining metodik ta’minoti to’g’risida”
d) “ Tashkiliy – pedagogik faoliyat to’g’risida”
39. Umumiy o’rta ta’lim maktablari o’qituvchisining yillik ish yuklamasi necha soatdan iborat?
*a) 1548 soat
b) 1720 soat
c) 1540 soat
d) 1620 soat
40. Ish yuklama doirasida bajariladigan ishlar necha yo’nalishda amalga oshiriladi?
*a) 3 ta
b) 5 ta
c) 6 ta
d) 7 ta
41. Maktabda ta’limning asosi nima?
*a) Dars
b) Ta’lim-tarbiya ishlari
c) To`garak mashg’ulotlari
d) Sinfdan tashqari mashg’ulotlar
42. Maktab Ustavi nima asosida tuziladi?
*a) Umumiy o`rta talim to`g`risidagi Nizom asosida
b) Umumiy o`rta ta’limni tashkil etish dasturi asosida
c) XTV yo`riqnomasi asosida
d) A va B javoblar to`g`ri
43. Pedagogika kengashi funktsiyasi nima bilan belgilanadi?
*a) Umumiy ta’lim Nizomi bilan
b) Maktab mahalla, oila hamkorligi kengash bilan
c) Attestatsiya va akkreditatsiya komissiyasi kengashi orali
d) Barcha javoblar to`g`
44. O’qituvchi tomonidan yillik ish rejasida belgilangan ish turlarining bajarilishini nazorat qilish va tabellarga qayd etishga asos bo’ladigan xujjatlarni belgilang.
*a) Taqvim - mavzu reja, dars konspekti, dars kuzatish daftari, sinf jurnali
b) Kundalik daftarlar.
c) To’garak jurnali.
d) O’quvchilar tabeli.
45. Viloyat XTBlari qoshida Viloyat metodika markazlari qachon,qaysi me’yoriy xujjatga asosan tashkil etildi?
*a) Xalq ta’limi vazirligining 2001 yil 27 iyuldagi XTV hay’atining «Xalq ta’limi tizimida uzluksiz metodik xizmatni yo’lga qo’yishni takomillashtirish to’g’risida»gi 7G’3-sonli qarori asosida.
b) 2002 yil 8 iyulda «Uzluksiz metodik xizmat ko’rsatish tizimini takomillashtirish to’g’risida»gi 109-sonli buyrug’i asosida.
c) O’zR VMning 28.01.1998 yildagi 48-sonli qarori bilan
d) O’zR VMning 16.02.2006 yildagi 25-sonli qarori
|
| |
Yarimo‘tkazgichli diodlar, ishlash prinsipi, sxemada belgilanishi, VAX si

|
Yarimo‘tkazgichli diodlar, ishlash prinsipi, sxemada belgilanishi, VAX si
|
bet | 58/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyYarimo‘tkazgichli diodlar, ishlash prinsipi, sxemada belgilanishi, VAX si.
Yarimo‘tkazgichli Diodlar:
Yarimo‘tkazgichli diodlar (yarimo‘tkazgich diodlar) elektr energiyasini yalniz bittadan ikkiga (p-n o‘tish yoki teskari o‘tish) olib boradigan asboblar hisoblanadi. P-n o‘tish paytida diod to‘g‘risida yoki teskari o‘tish paytida diodning xususiyatlari o‘zgaradi. P-n o‘tish paytida diod o‘tish yaratadi, teskari o‘tish paytida esa o‘tishni qo‘zg‘aydi.
Ishlash Prinsipi:
P-N O‘tish Paytida: P-turi qisqacha xususiyati bo‘lgan xom yoki shakli n-turi bilan ulanganda, elektr o‘tish hosil bo‘ladi va diod elektr energiyasini yo‘qotadi.
Teskari O‘tish Paytida: Teskari ulanish paytida esa, p-turidagi elektr o‘tishni qo‘zg‘aydi va diodning hind ko‘chishi kichikroq bo‘ladi. Bu holatda, o‘tish ro‘y beradi.
Sxemada Belgilanishi:
Diodlar sxemada o‘ziga xos belgilar bilan ifodalangan. Agar sxemada diod mavjud bo‘lsa, uning belgilangan tomonlarini (anodi va katodni) ko‘rish mumkin. Anodi, n-turi, va katod p-turi bo‘lib ko‘rsatiladi. Elektr o‘tishni olish uchun anodi va katodga mos holda ulanish kerak.
VAX Si (Varicap Diode):
VAX diodlari, varicap diodlari yoki varactor diodlari deyiladi. Ular teskarisi paytida elektr kondensatorining hisobiga ko‘ra ishlaydi.
Varicap diodlarining elektr mahsuloti, diodning p-n o‘tish hosil qilganda o‘zgaradi va ularning elektr kondensatorining o‘zgarishi bilan bog‘liq. Bu o‘zgaruvchanlikni elektr o‘tish hosil qilib turuvchi elektr dasturlarida va radiosignal ishlab chiqarishda qo‘llaniladi.
VAX diodlarining bir turi p-n o‘tishida ishlaydi, boshqa turi esa teskari o‘tishda. Ular telekommunikatsiya sohasida, hamda radiosignal ishlab chiqarishda qo‘llaniladi.
Yarimo‘tkazgichli diodning to‘g‘ri ulanishini izohlang, sxemalar orqali tushuntirig.
Yarimo'tkazgichli diodning to'g'ri ulanishi (forward biasing) yoki uning "on" holatini diqqatga olish uchun uning sxemalarini tahlil qilib chiqamiz. Bu holatda diodning anodi bilan katoda bo'lgan qismi elektr to'qimalar yordamida bir biriga bog'lanadi va uning o'tishini yaratadi.
Quyidagi sxemalarda yarimo'tkazgichli diodning to'g'ri ulanishi ko'rsatilgan:
|
| |
Tirik 
tug‘ilish - B. M. Mamatkulov, X. E. Rustamova jamoada hamshiralik

92
Homilaning «kichik», «juda kichik», «o‘ta kichik» gavda
og‘irliklari tafovutlanadi:
Tug‘ilish vaqtidagi kichik gavda og‘irligi 2500 g dan kam gavda
og‘irligi (2499 g gacha);
Tug‘ilish vaqtidagi juda kichik gavda og‘irligi 1500 g dan kam
(1499 g gacha);
Tug‘ilish vaqtidagi o‘ta kichik gavda og‘irligi gavda og‘irligi 1000
g dan kam (999 g gacha);
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 36

Uzoq vaqt davomida akusherlik amaliyoti magniy sulfatning dozasini va
yuborish tezligini aniqlashda dastlabki o’rta arterial bosimga
(O’rAB)
asoslangan.
O’rta arterial bosim formula bo’yicha hisoblanadi
:
ADo’ = SAB +2 DAB
3 ( SAB bu sistolik AB,
DAB distolik AB)
Sog’lom ayollarda o’rta qon bosim 100 mm s.u.dan oshmaydi. Uni 15 mm s.u dan
dastlabkidan oshishi gipertenziyani ko’rsatadi.
Chet el mualliflari magneziyaning yuqori dozirovkasini ishlatish afzalroq
deb hisoblaydilar. Ularning fikricha, magniy sulfati bor taqdirda boshqa
talvasaga qarshi preparatlar ishlatilishi shart emas, ularni profilaktik maqsadda
ishlatish og’ir holatdagi preeklampsiya va eklampsiyaning xavfli simptomlarida
ishlatishga qoldirilishi kerak.
Magneziyaning toksik ta’siri paylarning chuqur reflekslari yo’qolishiga va
keyinchalik respirator depressiyaga va nihoyat nafas to’xtashiga olib kelishida.
Shuning uchun magnezial terapiya o’tkazilayotganda patellyar refleksni va
nafas olish sur’ati (yoki kislorod saturatsiyasi) nazorat qilinishi zarur.
Ushbu preparatni tomir ichiga yuborilishi afzalroq, chunki (mushak ichiga
in’eksiyalar og’riqli va 0,5% hodisalarda mahaliy abssess shakllanishi bilan
asoratlanadi).
Magniy sulfatni og’ir preeklampsiya va eklampsiyada qo’llash sxemasi :
Yuklama doza:
- 25% - 15 ml magniy sulfatni (1 – 3 shprisda) vena ichiga 5 daqiqa ichida
yuboriladi;
- so’ng har bir dumbaga mushak orasiga magniy sulfatni 10 ml dan
novokain bilan birga yuboriladi
- agar talvasa qaytarilsa, 15 daqiqadan keyin 10 ml magniy sulfati vena
ichiga 5 daqika ichida yuboriladi
Quvvatlab turuvchi doza
- 10 ml dan mushak orasiga har 4 soatda
- tug’ruqdan keyin yoki oxirgi talvasadan keyin 24 soat ichida magniy
sulfatni davom ettirish
-
magniy sulfatini har bir qayta yuborishdan oldin quyidagilarga ishonch
Yarimo‘tkazgichlar va ularda geteroo‘tish, gomoo‘tish

|
Yarimo‘tkazgichlar va ularda geteroo‘tish, gomoo‘tish
|
bet | 57/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyYarimo‘tkazgichlar va ularda geteroo‘tish, gomoo‘tish.
Yarimo'tkazgichlar (half-wave rectifiers) diodlardan tashkil topgan elektr qurilmalaridir. Bu turiy qurilmalar AC (sinusoidal) kirish almashtiruvchilarini unidirectional (bittadan bir joyga) o'zgartirish uchun ishlatiladi. Yarimo'tkazgichlarda geteroo'tish (heterojunction) va gomoo'tish (homojunction) amaliyot qilish va elektronlarning haydashishi o'rtasidagi qurilmalar mavzulariga o'xshash holatlarni ifodalaydi.
Geteroo'tish (Heterojunction):
Geteroo'tish, iki turli n-turiy va p-turiy materialning bir-biriga bog'lanishi orqali hosil bo'lan o'tishdir.
Yarimo'tkazgichlarda geteroo'tish, diodning p-n o'tishi (p-n junction) sifatida qabul qilinadi. Bu yerda n-turidagi material va p-turidagi material turlicha bo'lib, ularning fermi sathida joylashishgan energetik zonalar o'zgaruvchan bo'lishi mumkin.
Gomoo'tish (Homojunction):
Gomoo'tish esa, bir va uning o'n lablariga gomishgan n-turiy va p-turiy materialdan tashkil topgan o'tishdir.
Yarimo'tkazgichlarda gomoo'tish, diodning p-n o'tishi (p-n junction) sifatida ifodalangan. Bu yerda n-turidagi material va p-turidagi material bir xil turiy bo'lib, ularning fermi sathida joylashishgan energetik zonalar o'zgaruvchan bo'lishi mumkin.
Geteroo'tish va gomoo'tish o'tishlarining ta'rifi, ularning energiya zonalaridagi o'zgarishlar, elektron haydashishi va diodning xususiyatlari uchun kritikdir. Geteroo'tish va gomoo'tishlarda yoritilgan o'tish (barrier) yuqoriga ko'tarilgan energiya hisoblanadi. Geteroo'tishda, bir turli materialdan boshqa turli materialga o'tib ketish uchun elektronlarning energiyasi o'zgaradi, shuning uchun o'tishni hosil qilish uchun yuqori energiya zarur bo'ladi. Gomoo'tishda esa, bir xil turiy materiallardan tashkil topgani uchun o'tish energiyasi kamroqdir.
Yarimo'tkazgichlarda geteroo'tish va gomoo'tishni tanlash bu qurilmaning ishlab chiqarilgan maqsadiga, yoritilgan o'tishning xususiyatlariga va elektronlar haydashishi jarayoniga qarab bajariladi.
|
| |
Yarimo‘tkazgichlar, ularda p-n o‘tishning teskari ulanishi. Yarimo‘tkazgich asboblar

|
Yarimo‘tkazgichlar, ularda p-n o‘tishning teskari ulanishi. Yarimo‘tkazgich asboblar
|
bet | 56/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyYarimo‘tkazgichlar, ularda p-n o‘tishning teskari ulanishi. Yarimo‘tkazgich asboblar.
Yarimo‘tkazgichlarda P-N O‘tishning Teskari Ulanishi:
Yarimo‘tkazgichlarda p-n o‘tishning teskari ulanishi (reverse biasing) elektr o‘tish uchun zarur bo‘lgan voltajni aniqlovchi hodisadir. Bu hodisa quyidagi xususiyatlar bilan belgilanadi:
P-Turi Ustida:
P-n o‘tishning teskari ulanishida p-turi (pozitiv) elektr o‘tish tarafida joylashadi.
P-turi ustida bo‘lgan n-turi (negativ) esa elektr o‘tish tarafidan joylashadi.
Elektr O‘tishda Kichik Chizish:
Teskari ulanishdagi elektr o‘tishda kichik chizish paydo bo‘ladi. Elektr o‘tishni boshqarish uchun zarur bo‘lgan potensial voltaji kichikroq bo‘ladi.
Nuqta-Yog‘li Zonaga Elektronlarning O‘tishi:
Nuqta-yog‘li zonaga elektronlarning o‘tishi hosil bo‘ladi, ammo bu o‘tish kichik chizish paydo bo‘lgani tufayli diffuziya tokining o‘tkazuvchan elektronlari teskarisi orqali paydo bo‘lmaydi.
Elektr O‘tish Toki:
Teskari ulanishdagi elektr o‘tish, boshqa turlardagi o‘tishlarga nisbatan kichikroq bo‘ladi. Shu sababli, diffuziya jarayoni hosil bo‘lmaydi va o‘tkazuvchan elektronlar o‘z joylarida saqlanadi.
Energetik Zonalarda O‘zgarish:
Elektr o‘tishni boshqarish uchun zarur bo‘lgan voltajni qo‘llash o‘tkazgichning energetik zonalarida o‘zgarishlarni keltiradi.
Yarimo‘tkazgich Asboblar:
Yarimo‘tkazgichlar, elektr energiyasini boshqa usullar bilan boshqarish uchun ishlab chiqilgan, muhim asboblar hisoblanadi. Ulardan biri transistordir. Transistor, p-n-p yoki n-p-n turlarida yarimo‘tkazgichlar yordamida ishlab chiqiladi. Transistorlar, amplifikatsiya (o‘zi kuchlanish), adalog va raqamli sanoat texnologiyalari, elektronika va telekommunikatsiya sohasida keng qo‘llaniladi. Bu asboblar o‘tkazuvchan elektronlarning xodisalarini boshqarish uchun foydalaniladi va ulardagi p-n o‘tishning xususiyatlarini boshqarish orqali o‘tishning teskarisi (reverse bias) va o‘tishning to‘g‘risidagi hodisalar orqali ma’lum miqdorda elektr o‘tish hosil bo‘lishini ta’minlaydi.
|
| |
Fermi sathi, diagrammasi - Elektronika va sxemalar 1

|
Elektronika va sxemalar 1
|
bet | 51/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyFermi sathi, diagrammasi.
Fermi sathi (Fermi surface) fermion turlarining energiya-momentum boyitishi bilan bog'liq bo'lgan tijorat va energetika fizikasida keng o'ringizda ishlatiladigan kontseptdir. Bu, Fermi qonuni (Fermi's law) asosida tuzatilgan va qonunga muvofiq, fermionlar (masalan, elektronlar) kvant xususiyatlariga ega bo'lgan o'sish energiyasidan kelib chiqqan energiyaga qadar bo'lgan energetik zonani ifodalaydi.
Fermi Sathi Tushunchasi:
Fermi qonuni: Fermi sathi, elektronlar kema-qattan tengsiz o'sib bormasdan elektron tizimining eng yuqori energetik zonasida joylashgan fermionlarning hajmining kema-qatta o'sishini ta'minlaydigan kvant xususiyatlarga oid qonundir. Boshqa so'z bilan aytganda, bir fermion (masalan, bir elektron) fermi sathida bo'lgan joyda bo'lishi mumkin, ammo ko'pi fermionlar bir-biridan boshqa energiyalarda joylashishlari mumkin emas.
Fermi Sathi Diagrammasi:
Fermi sathi diagrammasi fermionlar uchun energetik zonalarni ko'rsatish uchun ishlatiladi. U standart karta shaklida bo'lib, o'rtasida energetik zonalarni, shuningdek elektronlarning momentumini (dalga soni) ko'rsatadi. Diagrammada y o'q va x o'q bo'yicha elektronning energiya-momentum diagrammasi ko'rsatiladi.
Bu diagramma fermionlarning energetik zonalarda joylashishi va qo'shilishlari, ya'ni, fermionlar orasidagi hamkorlikni va davraniyini tushuntiradi. Agar fermionlar energetik zonaning pastki qismida joylashgan bo'lsa, ular qo'shilishlari, energiya-momentum almashinuvi bilan ta'minlanadi. Fermi sathi diagrammasi elektron, qo'zg'alish, metal va boshqa materiallar uchun yaratilgan bo'lishi mumkin, va bu materiallarning fizikaviy xususiyatlarini tushuntirish uchun foydalaniladi.
Metall, yarimo‘tkazgich va dielektriklarning solishtirma qarshiliklari va energetik zonalarini taqqoslang.
Metallar: Metallar elektronlarini sifatida chizishga ega bo'lgan materiallardir. Ulardagi elektronlar tashqi elektronlar hisoblanadi, bu esa ularning birinchi energiya zonasining tashqarisida qo‘llanishiga olib keladi. Metallarning energetik zonalari quyidagicha:
|
| |
Diode Off Zona (Diode Off State)

|
Diode Off Zona (Diode Off State)
|
bet | 50/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyDiode Off Zona (Diode Off State): Diode kirish almashtiruvchisi pastga tushadi va buni natijasida diode to'g'ri yo'nalishi bo'yicha o'zgaradi. Bu fazada diode hali yo'qolgan elektr energiyasini saqlaydi.
Chiquvchi Faza (Output Phase): Yarimo'tkazgichning chiquvchi fazasi kirish almashtiruvchining bir polusini chiqaradi va kirish almashtiruvchining ikkinchi yarimini to'g'ri qo'ysa, chiquvchi fazaga o'tadi.
Bu diagramma yarimo'tkazgichning kirish va chiquvchi fazalarini vizual ravishda ko'rsatadi. Diode v-i grafiki esa diodening yo'nalishini (on va off holatlarini) namoyish etadi. Yarimo'tkazgichning chiquvchi fazasi sinusoidal tushirishini ko'rsatadi.
Yarimo‘tkazgichlarda kontakt hodisalari. p-n o‘tish.
Yarimo‘tkazgichlarda Kontakt Hodisalari:
Yarimo‘tkazgichlarda, kontakt hodisalari o‘tkazgichni boshqarish va uning elektr energiyasini olib chiqish uchun kritik ahamiyatga ega. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt hodisalari yoki p-n o‘tish, o‘tkazgichning p-va n-turlarining o‘tish nuqtasida yaratilgan aloqa yoki haroratli o‘zgarishlarni ifodalaydi.
P-N O‘tish (P-N Junction):
P-N o‘tish yoki yarimo‘tkazgichdagi p-n aloqasi, p-turi (pozitiv) va n-turi (negativ) aloqa qilingan nuqtasidagi kontakt hodisalarni ifodalaydi.
Elektronlar p-turidan n-turiga yo‘nalgan holda va bir necha elektronlar o‘zgarib boradi. Bu jarayon elektronlar uchun yorqinlikli yoki n-turi yarimo‘tkazgichda hajmi kichik aloqa yaratadi.
Elektronlar n-turi yarimo‘tkazgichda joylashgan holda n-turining qarshisiga elektronlar kiradi va bu o‘tishda elektr o‘tish (current flow) hosil bo‘ladi.
Yarimo‘tkazgichdagi Kontakt Hodisalari:
Kontakt hodisalari yorqinlik va elektr energiyasini o‘tqazib beradigan harorat o‘zgarishlarini ta’minlash uchun dizayn qilingan hodisalardir.
Bu hodisalar o‘tkazgichni boshqarish, uning ishchi temperaturasini ta’minlash va yorqinlikni o‘zgartirish uchun muhimdir.
Kontakt hodisalari aloqa tizimini olib chiqishnu bosish orqali aloqalar va energiya uzatilishini amalga oshiradi.
Yarimo‘tkazgichlarda p-n o‘tish va kontakt hodisalari, o‘tkazgichning ishlab chiqilishi va ishga tushirilishi uchun asosiy elementlardir. Bu tizimlar, transistorlar, diodlar va boshqa yorqin elektronik qurilmalarda intensiv tarzda ishlatiladi.
Начало формы
|
| |
Yarimo‘tkazgichlar diodlar, ularda p-n o‘tish, uning VAX

|
Yarimo‘tkazgichlar diodlar, ularda p-n o‘tish, uning VAX
|
bet | 55/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyYarimo‘tkazgichlar diodlar, ularda p-n o‘tish, uning VAX.
Yarimo'tkazgichlar diodlar, elektr energiyasini sinusoidal (AC) kirish almashtiruvchidan iste'mol qiladigan qurilmalardir. Ular, bir polusini chiqarib, ikkinchi polusini esa o'z ichiga oladi. Diode, elektronlar va elektronik alatlarida to'g'ri yo'nalishli elektr to'qimalarni yaratishda va kerakli yo'nalishda energiya almashishda keng ishlatiladi. Yarimo'tkazgich diodlarning asosiy turi p-n diodlardir.
p-n O'tish (p-n Junction):
Yarimo'tkazgich diodlarning asosiy qismi p-n o'tishidir. Bu, pozitiv (p) va negativ (n) oqlar, ya'ni, qo'shimcha elektronlar (n-turi) va qo'shimcha elektronlarni yo'qotgan elektron holati (p-turi) orasida o'tadi. Ushbu p-n o'tishda, elektronlar va bo'sh joylar orasida o'zaro haydashish yuz beradi.
Elektronlar n-turidagi materialda, ya'ni, n-turidagi oqda, chiqib, p-turidagi materialda, ya'ni, p-turidagi oqda joylashgan bo'lishi mumkin. Shunday qilib, elektronlar p-n o'tishda harakatlanib, p-turidagi joylarda joylashishadi.
Yarimo'tkazgich Diodning VAX (Forward Voltage Drop):
Yarimo'tkazgich diodning VAX (ya'ni, to'g'ri yo'nalishli diodning oldindan tashqaridagi volta jonsizliki) diodning ishlab chiqarish materialiga va diodning turiiga bog'liqdir. P-n o'tishdagi diod, bir n-turidagi material va bir p-turidagi material o'rtasidagi volta jonsizliki tufayli bir elektromotiv kuchga (EMF) ega bo'ladi.
Agar diodning p-n o'tishi yo'q qilinsa, elektronlar yopishmaydigan joyda joylashishi va esa VAX-yuqori bo'lmaydi. Bunday holatda, diodni o'g'irish uchun juda katta taqat kerak bo'ladi.
Agar p-n o'tish mavjud bo'lsa, elektronlar p-n o'tishni bosib o'tib, p-turidagi materialda joylashadi. Ushbu harakatlanish diodning VAX (to'g'ri yo'nalishli diodning oldindan tashqaridagi volta jonsizliki)ni shakllantiradi. VAX, diodning nomi, turi va ishlab chiqarilgan materialiga qarab o'zgaradi.
Yarimo'tkazgich diodlarning ishlab chiqarilgan materiali, nomi va turi diodning VAX ni belgilaydi va bu ma'lumot diodlar haqida ma'lumot qidirayotganlar uchun muhim bo'ladi.
Начало формы
|
| |
Yarimo‘tkazgichlar va ularda dreyf toki

|
Yarimo‘tkazgichlar va ularda dreyf toki
|
bet | 53/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyYarimo‘tkazgichlar va ularda dreyf toki.
Yarimo'tkazgichlar, elektr energiyasini bir nechta turli maqsadlarda foydalanish uchun o'zgartiradigan qurilmalardir. Ular, kirish almashtiruvchining sinusoidal (AC) signali bo'yicha elektr energiyani bir tekisli, bitta yo'nalishda o'zgartirish orqali ishga tushirish uchun ishlatiladi. Yarimo'tkazgichlarning dreyf toki, elektronlar qonuni (Fermi qonuni) va ularning yarimo'tkazgichlar boyicha harakati orqali ta'rifi mumkin.
Yarimo'tkazgichlar va Dreyf Toki:
Yarimo'tkazgichlar (Half-Wave Rectifiers):
Yarimo'tkazgichlar, sinusoidal kirish almashtiruvchini o'z ichiga oladi va bir polusini chiqaradi. Bu bilan, o'rtadagi energetik zonaning yarim qismi foydalaniladi. Uchuvchi eleman sifatida diode ishlatiladi.
Sinusoidal kirish almashtiruvchisi kirish fazasi o'zgarganda, diode on (yoqilgan) va off (yoqilmagan) holatlarga o'tadi.
Dreyf Toki (Drift Current):
Dreyf toki, yarimo'tkazgichlar yoki boshqa elektr qurilmalarda elektronlar yoki elektr yuklarining qonunlarga muvofiq g'alaba qilingan mezonlarda harakati sifatida paydo bo'ladigan elektronlarning vaqtincha harakatini ifodalaydi.
Dreyf toki, elektronlar dreyf quvvati (dreyf kuchlari) ta'sirida, misol uchun, elektr maydonini uchirib chiqish orqali harakat qiladigan yo'nalishda ro'yxatga olinadi. Dreyf kuchi, elektrning elektr maydoniga ta'siri natijasida paydo bo'lan kuchdir.
Yarimo'tkazgichlar va dreyf toki odatda tuzatilganide, elektronlar bir yo'nalishda qo'shilganlar uchun, bu elektronlar pastki energiya zonasidan yuqori energiya zonasiga olib boriladigan eng yuqori energiya zonasi bo'lgan fermi sathining pastki qismida joylashadi.
Dreyf toki, yarimo'tkazgichlar yoki boshqa qurilmalar orqali tuzatilganida, energiya-momentum iliqlik (E-k iliqlik) yoki dreyf toki niyati (drift current density) fermionlarning energiya va hajmini kesib o'tib ketadi. Bu fermionlar (masalan, elektronlar), yo'nalishda harakatlanish orqali energetik zonalardan biridan boshqa biriga o'tib ketadi. Bu dreyf toki, elektr qurilmalarda o'zgaruvchilar va komponentlarning ishlashini ta'rifi qilishda juda muhimdir.
|
| |
Tizim Zona (Conduction Band)

|
Tizim Zona (Conduction Band)
|
bet | 52/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyTizim Zona (Conduction Band):
Bu zona elektronlarning erkin chizish hududini tashkil qiladi. Bu elektronlar erkin shaklda harakatlanishadi va tashqi elektronlar sifatida xizmat qiladi.
Valensiya Zona (Valence Band):
Bu zona elektronlarning ko‘rinishlari, molekulalari yoki atomlarni tashkil qiladi. Bu elektronlar erkin chizishdan uzoqda joylashganlar va uzoqdan tashqari elektronlarga qo‘llanib kelmaydilar.
Metallar tashqi ishitishda o‘zgarib chiqadigan, o‘tkazgich elektronlari (tashqi elektronlar) yoki erkin elektronlar sifatida xizmat qiladigan materiallardir.
Yarimo‘tkazgichlar: Yarimo‘tkazgichlar (n-turi va p-turi) erkin elektronlar (tashqi elektronlar) va valensiya elektronlar (tashqi elektronlardan farqli o‘laroq) sifatida ikkilanadi. Bu turlarning energetik zonasi quyidagicha:
Yarimo‘tkazgichlar (n-turi):
N-turi yarimo‘tkazgichlarda, tizim zona, valensiya zona va nuqta-yog‘li zona ko‘rsatkichlarida ham erkin elektronlar bo‘ladi.
Yarimo‘tkazgichlar (p-turi):
P-turi yarimo‘tkazgichlarda esa tizim zona, valensiya zona va nuqta-yog‘li zona ko‘rsatkichlarida ham erkin elektronlar bo‘ladi.
Dielektriklar: Dielektriklarda energiya zonalarining tashqi va ichki qismlari faqat valensiya zona va tizim zonasidan iborat. Elektronlar faqat valensiya zonasida joylashib turadi va o‘tkazgichlar qilib turadi. Dielektriklar o‘tkazuvchan elektronlarni o‘zlariga tortib turadilar va ularning energiyasi tashqari erkin elektronlarining energiya zonasiga yetib keladi. Isitish va elektr o‘tish jarayonlari dielektrikda o‘tkazuvchan elektronlarni nuqta-yog‘li zonasiga yuborishga olib keladi.
Insumma, metallarda tashqi elektronlar tizim zonasida erkin shaklda ishlaydi, yarimo‘tkazgichlarda erkin elektronlar valensiya va tizim zonalarida joylashgan, va dielektriklarda o‘tkazuvchan elektronlar tashqari erkin elektronlari bilan bir xil, lekin o‘zgaruvchan yuklarga ega emas zonalarda joylashadi.
|
| |
Qisqa xulosalar - 1-боб: маркетинг ва унинг ривожланишининг

|
1-боб: маркетинг ва унинг ривожланишининг
|
bet | 54/109 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #125699 |
Bog'liq portal.guldu.uz-M A R K E T I N G Qisqa xulosalar
Tovar-murakkab ko’p qirrali tushuncha, biroq bunda eng asosiy narsa iste’mol xususiyatlari , ya’ni tovarning o’z vazifasini bajarish-unga ega bo’lgan iste’molchining ehtiyojlarini qondirish xususiyatidir.
Raqobatbardoshlik deganda, tovarning bozorda xaridorgirligini ta’minlaydigan iste’mol va qiymat tavsiflari majmuini, ya’ni o’xshash raqobatchi tovarlarni ayirboshlashga taklif katta bo’lgan sharoitlarda xuddi shu tovarni pulga ayirboshlanish qobiliyati tushuniladi.
Tovarning yashash davri ishlab chiqarish, kirib kelish, o’sish, etuklik, to’yinish, inqiroz (qasodlik) kabi bosqichlardan iborat.
Firma doimo tovar strategiyasini takomillashtirib borishi zarur. Tovar strategiyasi istiqbol uchun ishlab chiqariladi va firmada mavjud tovar miksni jalb etuvchanligini yaxshilash bo’yicha uchta strategik yo’nalishni o’z ichiga oladi: tovar innovatsiyasi, ovar variatsiyasi, tovar eliminatsiyasi.
Nazorat va muloxaza uchun savollar.
1.Marketingda tovar qanday vosita sifatida ta’riflanadi?
2.Tovarlar klassifiqatsiyasini aytib bering?
3.Tovarning raqobatbardoshligi deganda nimani tushunasiz?
4.Tovarning yashash davri kontseptsiyasini izohlab bering.
5.Tovar modifiqatsiyasi deganda nimani tushunasiz?
6.Mahsulot differentsiatsiyasi nima?
7.Yangi tovar ishlab chiqarish jarayonini izoxhlab bering.
8.Tovar variatsiyasi deganda nimani tushunasiz?
9.Tovar elimenatsiyasi deganda nimani tushunasiz?
10.”Tovar-bozor” matristasini masmunini tushuntirib bering.
Asosiy adabiyotlar:
1. Щегорцов В.А., Таран В.А. Маркетинг: Учебник для вузов / Под ред. В.А. Щегорцев – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2005.-447 с.
2.Аакер Д., и др. Маркетинговые исследования. Изд. 7-е. Пер. с англ /Под ред. С. Божук. - СПб.: Питер,2004. - 848 с.
3.Божук С.Г., Ковалик Л.Н. Маркетинговые исследования, -СПб.: Питер, 2004.
4.www. dis. ru. Marketing журнал в России и зарубежом.
5.www.marketing.uef.ru/students-news.php
|
| |
Budjet tashkilotlarida asosiy vositalarni ijaraga berish hisobi

|
Budjet tashkilotlarida asosiy vositalarni ijaraga berish hisobi
|
bet | 44/99 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #256546 |
Bog'liq AtamurodovBudjet tashkilotlarida asosiy vositalarni ijaraga berish hisobi
Budjet tashkilotlarida bino, inshoot va boshqa asosiy vositalarni ijaraga berish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 8-apreldagi 102-sonli «Davlat mulkini ijaraga berish tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori va boshqa qonuniy hujjatlar asosida tartibga solinadi.
Ijarani tartibga soluvchi davlat organi Davlat mulki qo‘mitasi, uning viloyatlardagi va Toshkent shahridagi hududiy boshqarmalari tasarrufidagi davlat mulkini ijaraga berish markazlari tomonidan amalga oshiriladi.
Budjet tashkiloti ijara shartnomasiga asosan binolar, inshootlar yoki ularning qismlari, asbob-uskunalar, transport vositalari shak- lidagi davlat mulki va boshqa mulklarini berishlari mumkin.
Ijara subyektlari-bu ijaraga oluvchi va beruvchilardir, ijara obyekti esa - bu ijara shartnomasi asosida olingan moddiy qiymat- liklardir.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat mulki qo‘mitasi ijaraga beril- gan davlat mulki bo‘yicha yig‘ma (jamlanma) ma’lumotni O‘zbe- kiston Respublikasi Moliya vazirligiga har chorakda hisobot chora- gidan keyingi oyning 15-kunigacha taqdim etadi.
Ijara to‘lovi bo‘yicha hisob-kitoblar ijara to‘lovini hamda, zaru- rat tug‘ilganda, kommunal va foydalanish to‘lovlarini o‘z ichiga oladi. Ijara to‘lovi ijaraga oluvchi tomonidan ijara to‘lovining oxirgi belgilangan miqdoridan va ijaraning qolgan muddatidan kelib chiqqan holda hisoblangan davrlar (har chorakda, har oyda va shu kabi) bo‘yicha teng miqdorda to‘lanadi. To‘lov ijara shartnomasida ko‘rsatilgan muddatlarda har bir navbatdagi davr (chorak, oy va shu kabilar) uchun yuz foiz oldindan to‘lash shaklida amalga oshiriladi.
|
| |
Aksiyadorlik jamiyati – bu

|
Aksiyadorlik jamiyati – buBog'liq Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh8. Aksiyadorlik jamiyati – bu:
A. jismoniy shaxslar kapitallarining birlashuvi bo’libu aktsiyalar chiqarish yo’li
bilan tashkil etiladi
B. mulk egalari tomonidan bir nechta mustaqil aktsiyadorlik jamiyatlari faoliyatini
nazorat qilishi maqsadida tashkil etilgan xissadorlik jamiyatidir
C. davlat mulki va uning nazorati ostida ishlovchi korxona
D. yuridik shaxslar kapitallarining birlashuvi bo’lib u aktsiyalar chiqarish yo’li bilan
tashkil etiladi
9. Tadbirkorning xususiy kapitali qanday shakllanadi?
A. korxona foydasi evaziga
B. bankdan olinadigan kreditlar evaziga
C. amortizatsiya ajratmalari evaziga
D. chiqariladigan obligatsiyalar evaziga
10. Kichik (biznes) tadbirkorlik sub'ektlari qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?
A. yakka tartibdagi tadbirkorlar, mikrofirmalar, kichik korxonalar
B. mikrofirmalar, fermer xo’jaliklari
C. mikrofirmalar, uy mehnati sharoitida ishlovchi fuqorolar, yakka tadbirkorlar
kichik korxonalar
D. mikrofirmalar, yakka tartibdagi tadbirkorlar
86
Mavzuga oid ko’rgazmali materiallar
Klaster tuzish
4.1-rasm. Ivestitsion loyiha hayot davrining asosiy bosqichlari
Konsensiya
(g’oya)
3%
Rejalashtiris
h
5%
Loyihalash
20%
Yaratish
60%
Yakunlash
12%
Korxonalarda aylanma
mablag‘lardan oqilona
foydalanish darajasini
oshirish
Aylanma ishlab chiqarish
fondlari
Muomala fondlari
87
Investitsiya loyihasining hayot davri grafigi
4.2-rasm. Ishlab chiqarish korxonasining aylanma aktivlari
N
P
t
I
P
|
| |
Psixologik – pedagogik konsilium bu

|
Psixologik – pedagogik konsilium bu
|
bet | 121/145 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #239564 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating174.Psixologik – pedagogik konsilium bu:
*a) Mutaxassislarni, tez psixologik yordam ko`rsatishga qaratilgan kengashi;
b)-Psixolog rahbarligidagi guruh;
c)-Ota-ona fikrini umumlashtirish;
d) -Sinf jamoasini o`rganish
175.Psixologik – pedagogik konsiliumni kim tashkil qiladi va boshqarib boradi?
a)-Kurator;
b)-Direktor;
c)-Psixolog.
*d) Hamma javob to’g’ri
176.Jahon psixologlarining fikricha, bilimlarning boshqarishning mumkin bo`lgan yo’li bu......
* a)O`zlashtirish jarayonini berilgan topshiriqning o`zlashtirish jarayoni sifatida maxsus tashkil etishdir
b)- O`zlashtirish jarayoniga e’tibor berish
c)- O`quvchilarning o`qishga ijodiy munosabatda bo`lishi
*Hammasi to’g’ri
177. Pedagogik psixologiya o`quv holatlaring asosiy shakllarini nimalar belgilaydi?
a)-O`yin, taqlid qilish, mehnat, takrorlash va yod olish, xatolarni aniqlash
b)- Sinab ko’rish, mashqlanish, mustaqil fikrlash, hissiy aloqa qilish
c)- O`quv vazifalarini hal qilish, narsalarni qo`l bilan harakatga keltirish rolli o`yinlar
*d) Hammasi to’g’ri
178.O`quvchining xotirasi bu-
a)- Avvalgi egallangan bilimlarni esda saqlash;
b)- Avvalgi egallangan tajribalarni amaliy faoliyatda qo`llashdan iborat psixik jarayon;
c)- Odamning sezgi va idrokga asalangan o`z tajribalarini qayta tiklay olish qobiliyati;
*d) o’quvchining o’tmish tajribalarini esda olib qolishi, esda saqlash va qayta tiklash va unutish bilan bog’liqbo’lgan psixik jarayondir
179.Qanday o`quvchini tarbiyalangan deb aytish mumkin?
*a) yomon xulq odatni namoyon qila bilmaydigan bolani.
b)- yomon xulq-odatni namoyon qiladiganni
c)- yaxshi o`qiydigan va kattalarning aytganini qiladigan bolani
d)- yaxshi xulq-odatni namoyon qilgan bolani
180. Bolada e`tiqod shakllanishi uchun nima qilish kerak?
*a)- insoniylik axloq normalari bo`lib uni o`zida shakllantirishni ongli ravishda xohlashi va bu xislatlarni kundalik hayotda mashq qildirishi, mustahkamlashi zarur.
b)- axloq normalariga rioya qilishni bolaga xoxlatish kerak
c)- kattalarning ishi va so`zi bir bo`lishi kerak
d)- insoniy axloq normalari bilan tanishtirish kerak.
|
| |
Xodimlarning ish haqidan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar

|
Xodimlarning ish haqidan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar
|
bet | 77/99 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #256546 |
Bog'liq AtamurodovXodimlarning ish haqidan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar
Budjet tashkiloti hisobvaraqlar rejasining 176 «Xodimlarning ish haqidan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvarag‘ida ish haqidan ushlangan kasaba uyushma a’zolik badallari (kasaba uyushma budjet tashkilotlari bilan naqd pulsiz hisob-kitob tizimi joriy etilgan hollarda), shuningdek, ish haqi, stipendiyalar va boshqa to‘lovlardan ijro varaqalari va boshqa hujjatlar bo‘yicha ushlab qolingan summalar hisobga olinadi.
Kasaba uyushma a’zolik badallarini ushlash kasaba uyushma a’zolarining ulardan naqd pulsiz kasaba uyushmaga a’zolik badal- larini qabul qilish haqidagi yozma arizalari mavjud bo‘lgan hollardagina amalga oshiriladi. Ish haqidan kasaba uyushmaga a’zolik badallarini to‘lash uchun ushlangan summalar 176 «Xodim- larning ish haqidan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvaraqning kreditiga va 173 «Xodimlar bilan mehnatga haq to‘lash bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvaraqning debetiga yoziladi. Budjet (Budjetdan tashqari) hisobvarag‘idan o‘tkazilgan summalar 176 «Xodimlarning ish haqidan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvarag‘i debetiga va pul mablag‘larini hisobga oluvchi tegishli analitik hisobvaraqlar kreditiga yoziladi.
Ish haqi, stipendiyalar va boshqa to‘lovlardan ijro varaqalari va boshqa hujjatlar bo‘yicha ushlab qolingan summalar 176 «Xodim- larning ish haqidan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvaraqning kreditiga hamda 173 «Xodimlar bilan mehnatga haq to‘lash bo‘yicha hisob-kitoblar», 174 «Stipendiya oluvchilar bilan hisob-kitoblar» va boshqa tegishli analitik hisob- varaqlarning debetiga yoziladi. 176 «Xodimlarning ish haqi- 170
dan ushlab qolinadigan haq bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvaraqning debetiga budjet (Budjetdan tashqari) hisobvaraq- lardan o‘tkazilgan summalar yoziladi, bunda pul mablag‘larini hisobga oluvchi tegishli analitik hisobvaraqlar kreditlanadi.
Xodimlar bilan turli ushlanmalarning analitik hisobi har bir xodim bo‘yicha alohida holda 292-son shakldagi joriy hisoblar va hisob-kitoblar daftarida (kartochkasida) olib boriladi.
|
| |
O’zgaruvchi (konversion) marketing

282
kon’yukturasini o’rganish zarurati, quyidagilarga bog’liq bo’ladi:
A) odatda bozorning sig’imi, segmentlanishi va ishlab qayishqoqligi o’zgarib
boradi, shu sababli ularning monitoringini amalga oshirish lozim.
B) bozordagi omillar kompleks ravishda ta’sir o’tkazish sabali ularni alohida
o’rganish tegishli samara bermaydi;
S) bozor to’g’risidagi ma’lumotlar odatda retrospektiv xarakterga ega, shu
sababli rejalashtirish uchun maxsus usullar talab qilinadi.
Bozor kon’yukturasini o’rganish mazmuni va tartibi firma tomonidan
ko’zlangan maqsadga bog’liq bo’ladi va uch turga bo’linadi: konyuktura
axborotnomasi, konyuktura tahlili va konyuutkra prognozi.
K
q - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

91
ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash va
avtomatlashtirish;
yangi uskunalarni tadbiq etish;
yangi texnologik jarayonlarni tadbiq etish;
mahsulotlarning konstruktiv xususiyatlarini oshirish;
xom-ashyo va yangi konstruktiv materiallarning sifatini oshirish;
2. Ishlab chiqarish va mehnatni tashkil etishni yaxshilash:
xizmat ko’rsatish me’yori va hududini oshirish;
me’yorlarni bajarmaydigan xodimlar
soni kamaytirish;
boshqaruv strukturasini soddalashtirish;
hisob-kitob ishlarini mexanizatsiyalash;
ish vaqtini o’zgartirish;
ishlab chiqarishning ixtisoslashganlik darajasini oshirish;
3. Тashqi tabiiy sharoitlarni o’zgartirish:
xom ashyolarni yaratish, yer osti boyliklarini qazib olishni shart-sharoitlari;
foydali qazilmalarni saqlashni o’zgartirish;
4. Ishlab chiqarishdagi tuzilmaviy o’zgarishlar:
mahsulotlar alohida turlarining hissasini o’zgartirish;
ishlab chiqarish dasturining mehnat sig’imini o’zgartirish - eng qulay
darajasini aniqlash;
sotib olingan yarim fabrikatlar va komplektlaydigan
mahsulotlar hissasini
o’zgartirish;
yangi mahsulotlar hissasini o’zgartirish.
Тayanch iboralar - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

101
mukofotli haq to’lash, mehnatga vaqtbay haq to’lash, vaqtbay-mukofotli haq
to’lash, mehnatga akkord haq to’lash tizimi, tarif stavkasi.
Takrorlash uchun savollar
1. Bozor munosabatlari sharoitlarida korxonaning
kadrlar siyosatini qay
tarzda tasavvur qilasiz?
2. Kadrlar tuzilmasi deganda nima tushuniladi va uni belgilab beruvchi
omillar qanday?
3. Real ish haqi nominal ish haqidan nimasi bilan farq qiladi?
4. Mehnatga haq to’lashning qanday tizim va shakllarini bilasiz?
5. Qaysi hollarda vaqtbay va ishbay haq to’lashdan
foydalanish maqsadga
muvofiq hisoblanadi?
6. Kadrlar qo’nimsizligi deganda nimani tushunasiz?
7. Mehnat unumdorligi nima va korxona boshqaruvida qanday ahamiyatga
ega?
8. Tashkilot xodimlariga qo‘shimcha imtiyozlar (ish haqiga nisbatan) tizimini
yaratishning ma'nosi nimada?
9. Jamoaga beriladigan imtiyozlar to‘plamini aniqlashda
omillarni hisobga
olish kerak?
10. Sizning fikringizcha, qayerda imtiyozlar ko‘p rivojlangan? – AQSHdami?
Niderlandiya yoki Daniyadami? Nima uchun?
Mavzuni mustahkamlash uchun test savollari
1. Mehnat resurslarini boshqarish nima?
A) Bu chiqimdagi mahsulot birligini kirimdagi mahsulot birligiga
nisbati
B) Resurslarni rejalashtirish, xodimlarni to’plash, tanlov, ish haqi va
imtiyozlarni
aniqlash, korxonaga moslashtirish, o’qitish, baholash, mansabdan kutarish,
tushirish, rahbar xodimlar tayyorlash.
C) Samaradorlik, ilg’orlik, istiqbollilik, kompelekslilik, tezkorlik, maqbullik,
oddiylik, ilmiylik, ko’p bo’g’inlilik, avtonomlilik, rejalilik, barqarorlik.
102
D) Rag’batlantirish, ma’lumotlanish, ishontirish, majburlash usuli.
SHAXSIY HISOBVARAQLARNI YOPISHTIRIB QO‘YISH JOYI

|
SHAXSIY HISOBVARAQLARNI YOPISHTIRIB QO‘YISH JOYI
|
bet | 75/99 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #256546 |
Bog'liq AtamurodovSHAXSIY HISOBVARAQLARNI YOPISHTIRIB QO‘YISH JOYI
4-bet
Qaydnoma oxirida haqiqatda to‘langan summa va ish haqi, vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqalari, stipendiya, pensiya yoki mukofotlarni to‘lashning olinmagan, deponentlanishi kerak bo‘lgan summasi to‘g‘risida yozib qo‘yishi, ushbu summalarni to‘lov qaydnomasi bo‘yicha umumiy yakun bilan solishtirishi va yozuvni o‘z imzosi bilan tasdiqlashi kerak. Agar pulni g‘aznachi emas, balki boshqa shaxs bergan bo‘lsa, qaydnomaga qo‘shimcha ravishda «Pulni qaydnoma bo‘yicha berdi (imzo)» deb yozib qo‘yiladi. Pulni g‘aznachi va tarqatuvchi bitta qaydnoma bo‘yicha berishi man etiladi;
G‘aznachi g‘azna daftariga haqiqatda to‘langan summani yozishi va qaydnomaga «-son chiqim g‘azna orderi» shtampini qo‘yishi shart.
Buxgalteriya g‘aznachilar tomonidan to‘lov qaydnomalariga qilingan belgilarni tekshiradi va ular bo‘yicha berilgan hamda deponentlangan summalarni hisoblaydi. Deponentlangan summalar bankka topshiriladi va topshirilgan summalarga bitta umumiy chiqim g‘azna orderi rasmiylashtiriladi.
Budjet tashkilotda ish haqi hisoblash va to‘lash bo‘yicha ma’lumot olish uchun har bir xodim bo‘yicha 417-son shakldagi kartochka-ma’lumotnomalar (21-jadval) yuritiladi.
Xodimlarga hisoblab yozilgan ish haqi, mukofotlar, turli mod- diy yordamlar va boshqa to‘lovlar summalari 173 «Xodimlar bilan mehnatga haq to‘lash bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvaraq- ning kreditiga va haqiqiy xarajatlarni hisobga oluvchi 231, 241, 251, 261, 271 va boshqa tegishli analitik hisobvaraqlar debetiga yoziladi. To‘langan ish haqi va boshqa to‘lovlar summalari va tegishli tartibda ushlab qolingan summalar 173 «Xodimlar bilan mehnatga haq to‘lash bo‘yicha hisob-kitoblar» analitik hisobvaraqning debetiga hamda 120, 172, 160, 176 va boshqa tegishli analitik hisobvaraqlarning kreditiga yoziladi.
Hisobot oyining oxirgi kuni holatiga ish haqi hisobi bo‘yicha 5-son memorial order rasmiylashtiriladi. Mazkur memorial orderga ish haqini hisoblab yozish uchun asos bo‘lib xizmat qiladigan barcha hujjatlar (ish vaqtidan foydalanish tabellari, ishga qabul qilinganlik, ishdan bo‘shatilganlik haqidagi buyruqlardan ko‘chir- malar va boshqa hujjatlar) ilova qilingan bo‘lishi kerak.
Analitik hisob budjet tashkilotning har bir xodimi bo‘yicha alohida holda yuritiladi.
|
| |
Figurali diagrammalardan - B. M. Mamatkulov, X. E. Rustamova jamoada hamshiralik

81
rasm 6. Figurali diagrammalar
Kartogrammalar
deb ma`lum bir hodisaning o`zgarishlarini
territoriyalar bo`yicha geografik yoki sxematik
xaritalarda ifodalashga
aytiladi. Buning uchun o`rganilayotgan hodisaning kattaliklari xaritadagi
territoriyalar bo`yicha har xil rang va shtrixlar tarzida ko`rsatildi (rasm
7).
rasm 7. Kartogramma
Kartodiagramma
-
kartogrammaga
qo`shimcha
ravishda
diagrammalar chiziladi. Kartodiagramma bir hodisaning kattaliklarini
ikkinchi
bir
olingan
hodisaning
kattaliklariga
bog`liqligini
territoriyalarda tasvirlash uchun foydalaniladi.
Har bir diagramma qanday grafik tasvir turiga tegishli bo`lmasin:
Tasvirni mazmuni to`liq, aniq va ravshan
tushuntiruvchi nomga
ega bo`lishi kerak.
Diagrammalarga tegishli sonlarni uning o`zida yoki unga
keltirilgan jadvalda ko`rsatilishi lozim.
Zarur bo`lgan diagrammalarda shartli belgilar keltirilishi kerak.
Geometrik
belgilar, figuralar,
har - xil ranglar, shtrixlar shartli
belgilar orqali ko`rsatilishi lozim.
jadval 4.12 - B. M. Mamatkulov, X. E. Rustamova jamoada hamshiralik

|
B. M. Mamatkulov, X. E. Rustamova jamoada hamshiralikBog'liq JAMOADA-HAMSHIRALIK-ISHIjadval 4.12
N nomidagi
tumanda chaqoloqlar o’limi ko’rsatkichning dinamikasi
Yil
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
o’lim ko’rsatkichi
%
0
11, 0
9, 8
8, 0
9, 2
8, 2
8, 6
8, 5
7, 9
O`zgaruvchan o`rtacha
arifmetik qiymat
-
9, 6
9,0
8, 7
8, 6
8, 4
8, 3
-
Ushbu usul dinamik qatorni ma`lum darajada tekislab,
o`rganilayotgan hodisaning asosiy qonuniyatlari ochib berishga yordam
beradi.
4.6 Grafik tasvirlar, turlari, qo‘llanilishi
Statistik tadqiqotlar natijasida olingan ma`lumotlar jadval tarzida
keltiriladi. Ammo, ko`p hollarda jadvalda keltirilgan qiymatlar orqali
tahlil etilayotgan hodisani ko`rinarliroq, yaqqolroq qilib yoritish
imkoniyati bo`lmaydi. Olingan natijalarni ko`rgazmali qilish, yahshiroq
o`zlashtirish va ilmiy tahlilni osonlashtirish uchun turli diagrammalar
ko`rinishidagi grafik tasvirlar qo`llaniladi
Grafik
tasvirlar
uch
turli:
diagramma,
kartogramma,
kartodiagramma shaklida bo`ladi. Sanitariya statistikasida eng ko`p
qo`llaniladigan grafik tasvirlardan biri diagrammalardir. Diagrammalar
o`z
navbatida
chiziqli,
ustunli,
sektorli,
radial
va
figurali
diagrammalarga bo`linadi.
Chiziqli diagrammalar.
To`g`ri, egri, bukri chiziqlar shaklida
bo`lishi mumkin. chiziqli diagrammalarni tuzish uchun koordinatadan
foydalaniladi. Buning uchun abtsissa (gorizontal) va ordinata (vertikal)
o`qlari chizilib, ular kesishgan nuqta «0» deb olinadi va shu qiymatlarga
qarab teng bir xil bo`laklarga ajratiladi. So`ngra abtsissa o`qida
belgilanayotgan nuqtalardan tasvirlanayotgan hodisaning kattaliklariga
teng bo`lgan balandlikda ordinata o`qiga parallel chiziqlar tortiladi. Har
bir
o`tkazilgan
ordinatalarning
oxirgi
nuqtasi
bir-biri
bilan
tutashtirilgandan so`ng, o`rganilayotgan hodisaning dinamikasini
ko`rsatuvchi chiziqli diagramma hosil bo`ladi.
Bunday diagrammaga misol qilib bemorlarning haroratini o`lchash
varaqasini olish mumkin. chiziqli diagramma ma`lum hodisaning
78
ko`rsatkichlarini
vaqt
oralig`idagi
o`zgarishlarini,
dinamikasini
tasvirlash uchun qo`llaniladi. chiziqli diagrammlardan ikki hodisani
o`zaro bir - biriga bog`liqligini (vazn va bo`y) tasvirlash uchun ham
qo`llaniladi (rasm 1).
|
| |
Kadrlarni toifalash asosan nimaga asoslanib amalga oshiriladi?

105
5.4-rasm. Mehnat bozori tarkibi
MEXNAT BOZORI
Ishchi kuchi taklifi
Ishchi
kuchiga talab
Ish bilan bandlik (shart-sharoitlari,
imkoniyatlari)
Iqtisodiyotning
rivojlanishi
Ijtimoiy farovonlik
Mehnat bozorini davlat tomonidan tartibga solinishi
Ishchi kuchiga talabni
shakllantirish
Yangi ish joylarini yaratish va
ishlab
turganlarini saqlash
Ishchi kuchining
sifatini oshirish
Ishchi kuchi taklifini
shakllantirish
Ijtimoiy nochor
aholi guruhlari
uchun ish joylariri zahiralash
Tadbirkorlik va o‘z ishi bilan
bandlikni rag’batlantirish
Ishga joylashish imkoniyatiga
ega bo‘lmaganlarni moddiy
qo‘llab
quvvatlash
Jamoat ishlari negizida ish
joylarini tashkil etish
Qulay mehnat sharoitlarini
yaratish
Mehnat bozori infratuzilmasini
rivojlantirish
va ishga
joylashishga yordam berish
Ishsizlikni pasayishi va ish bilan bandlik oqilona strukturasining
shakllanishi
106
5.5-rasm. Mehnat bozori elementlar
- Daromadlar va eng avvalo, ish haqi iste'mol
imkoniyatlarini
kengaytirish
hamda
aholining
(birinchi
navbatda,
yollanma
xodimlarning) talabi oshishi asosida ishlab chiqarishni tarkiban qayta
qurishga faol ta'sir ko‘rsatishini ta'minlash
- Mehnat faoliyatidan keladigan aholi daromadlarida ish haqining ulushi
tushib ketishini real ish haqi daradjasi va o‘sish sur'atlarini oshirish
asosida to‘xtatish
- Daromadlar sohasidagi eng kam ijtimoiy kafolatlarni iste'molning
asoslangan ijtimoiy normativlarini belgilash va iqtisodiyotning
boshqaruvchanligini oshirish asosida tegishli aholi guruhlari (yollanib
ishlaydiganlar, nafaqaho‘r, kam ta'minlangan va ko‘p
bolali oilalar va
hokazo) normal darajada takror ishlab chiqarilishini ta'minlaydigan
darajaga asta-sekin yaqinlashtirib borishga kirishish
- O‘z tajribamizni va chet mamlakatlar tajribasini o‘rganish hamda
ulardan O‘zbekiston iqtisodiyoti xususiyatlarini va milliy an'analarini
hisobga olgan xolda foydalanish asosida aholi daromadlarinng hamma
turlarini (ish haqi, pensiya, stipendiyalar va boshqalarni) boshqarishning
bozor mexanizmlari shakllanshiga
faol yordam berish
Shkalali yopiq savol shakllari - I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari

|
I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari
|
bet | 10/16 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 79,33 Kb. | | #101274 |
Bog'liq ANKETA SOʻROVI TUSHUNCHASI, USLUBIY AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARINI (2)Shkalali yopiq savol shakllari
Laykert shkalasi asosidagi savol. Respondentlarning biror fikrga qo‘shilish yoki qo‘shilmaslik darajasini bilishga yo‘naltirilgan. Odatda Laykert metodikasida fikrga qo‘shilish darajasini belgilovchi 5 ta shkala bo‘ladi. Shundan o‘rta shkala neytral sanaladi va savol yuzasidan fikrning mavjud emasligini ko‘rsatadi. Shkalalarda “qo‘shilaman/qo‘shilmayman”, “roziman/ noroziman”, “to‘g‘ri/noto‘g‘ri” yoki boshqa shunga o‘xshash hukmlar darajalanib chiqadi34.
Quyida xorijda o‘qib kelgan yoshlarning ijtimoiy qadriyatlarini o‘rganish misolida ushbu texnika bo‘yicha shakllantirilgan savol keltiriladi:
Quyidagi fikrlarni o‘qib ularga qay darajada qo‘shilishingizni belgilang:
1. Xorijda oliy ta’lim muassasasida o‘qish davomida yoshlarning ijtimoiy qadriyatlari sezilarli darajada o‘zgaradi.
□ to‘liq qo‘shilaman;
□ qo‘shilaman desa ham bo‘ladi;
□ javob berishim qiyin;
□ qo‘shilmayman desa ham bo‘ladi;
□ mutlaqo qo‘shilmayman.
2. Xorijiy mamlakatdaligimda o‘z siyosiy dunyoqarashimni qaysidir ma’noda o‘zgargan deb hisoblayman.
□ to‘ppa-to‘g‘ri;
□ qisman to‘g‘ri;
□ javob berishim qiyin;
□ qisman noto‘g‘ri;
□ mutlaqo noto‘g‘ri.
Osgud shkalasi asosidagi savol. Ushbu shkala semantik differensial asosida tuziladi. Shkalaning maqsadi – ma’lum ko‘rsatkich yoki omilni respondent nazariga ko‘ra baholash. Buning uchun savolga respondent tomonidan baholash uchun ikkita birbiriga qarama-qarshi omil, ya’ni antonimlar ko‘rsatiladi. 1 dan 3 gacha ijobiy baho ko‘tarilib borilsa, -1 dan -3 gacha salbiy baho ham ko‘tarilib boradi. Bunda 0 – neytral shkala sanaladi35.
Misol tariqasida aholi vakillari tomonidan fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish idoralari xodimlarini baholash yuzasidan shakllantirilgan quyidagi savol keltiriladi:
Siz yashab turgan mahalladagi fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish idorasi xodimlarining ayrim xislatlariga o‘z bahoingizni bering. Maslahat: Iltimos, har bir javob shkalasidagi bitta darajani tanlang va doirachaga olib qo‘ying. 0 intervalidan chapga qarab (1, 2, 3) ijobiy, o‘ngga qarab (-1, -2, -3) salbiy baho darajalari beriladi.
Mahalliy fuqarolar bilan muomalasi xushmuomala 3 2 1 0 -1 -2 -3 qo‘pol jamoat joylaridagi o‘zini tutishi madaniyatli 3 2 1 0 -1 -2 -3 madaniyatsiz
o‘z majburiyatlarini bilish darajasi biladi 3 2 1 0 -1 -2 -3 bilmaydi ijtimoiy-siyosiy islohotlardan xabardorlik darajasi siyosiy faol 3 2 1 0 -1 -2 -3 siyosiy sust36.
|
| |
MAVZU:Nosiriddin Rabg‘uziy. “Qisasi Rabg‘uziy”asari

|
MAVZU:Nosiriddin Rabg‘uziy. “Qisasi Rabg‘uziy”asari
|
bet | 43/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
MAVZU:Nosiriddin Rabg‘uziy. “Qisasi Rabg‘uziy”asari.
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: Nosiriddin Rabg‘uziy va uning “Qisasi Rabg‘uziy”asari haqida yangi ma’lumotlar berish;asarni mohiyatini o’quvchilarga tushintirish;
b) tarbiyaviy: o‘quvchilarni umuminsoniy va milliy qadriyatlarimizga e’tiqodli bo‘lishga o‘rgatish;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |