nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Newsgroups ("diskusione grupe")

Newsgroups ("diskusione grupe")
Servis zapravo izveden iz elektronske pošte, a koji omogućuje javnu diskusiju o najrazličitijim pitanjima ima naziv newsgroups. U okviru ovog servisa možete se priključiti praćenju diskusije o nekom pitanju od muzike, filmova, do kompjutera ili čak možete pokrenuti sopstvenu novu diskusionu grupu. Slično kao i kod elektronske pošte vi šaljete vašu elektronsku poštu news grupi, a svi prijavljeni na tu news grupu čitaju poruke i po želji odgovaraju na njih.
FTP (File Transfer Protocol)
Pre World Wide Web-a FTP je bio jedini metod prenosa velikih fajlova kao što su programi sa Interneta. FTP omogućava da pristupite nekom kompjuteru na Internetu, da pregledate direktorijume na njegovom hard disku, da pronađete program koji vam je potreban i da ga kopirate na vas hard disk. Ovaj servis Interneta nije tako jednostavan kao korišćenje www-a, ali je vrlo koristan. Funkciju prenosa fajlova sve više preuzima www, tako da ćete danas načešće fajlove prenostiti tako što ćete kliknuti na određeno mesto u okviru www prezentacije.
CHAT
Ovaj servis Interneta omogućuje da jedan ili više korisnika Interneta koji su prikačeni na vaš kanal istovremeno vide tekst koji vi kucate na svom kompjuteru, a vi vidite tekst koji drugi korisnik kuca na svom kompjuteru. Kanali za "chat-ovanje" (boljeg izraza na srpskom jeziku za sada, nažalost, nema!) postoje gotovo za sve oblasti interesovanja. Ovaj sistem je mnogo brži od elektronske pošte jer faktički odmah pošto otkucate svoj tekst dobijate odgovor od korisnika Interneta koji sa vama chat-uje, ali je i mnogo skuplji od elektronske pošte jer vi morate biti na Internetu celo vreme chat-ovanja. Još jedan nedostatak chat-ovanja je niz specijalizovanih pojmova koje oni koji chat-uju koriste pa novom korisniku nije baš lako da se snađe među iskusnim korisnicima chat-a.
TELNET
Servis Interneta koji omogućuje da se korisnik uloguje na udaljeni računar i koristi programe instaliran je na tom udaljenom računaru. Udaljen računar kome se pristupa može biti u susednoj sobi ali i na drugom kraju planete. Kada se "ulogujete" na udaljeni računar vi na njemu možete da radite kao da ste tamo. Da bi se "telnetovali" na neki računar potrebno je da otkucate "telnet" a zatim ime računara koji želite da vidite na vašem ekranu. Posle ulazne poruke potrebno je ukucati vaše korisničko ime i lozinku za računar na koji ste se "telnetovali". Ovako je moguće pristupiti npr. mnogim katalozima velikih svetskih biblioteka, ali i recimo Narodnoj biblioteci Srbije.
|
Nazorat savollari - 8-amaliy ish uzluksiz signallarni vaqt bo‘yicha diskretlash nazariy qism

|
8-amaliy ish uzluksiz signallarni vaqt bo‘yicha diskretlash nazariy qism
|
bet | 3/3 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 150,66 Kb. | | #105709 |
Bog'liq 8-T va S amNazorat savollari
1. Signallarni vaqt bo‘yicha diskretlash jarayonini tushuntiring?
2. Aloqa texnikasida signallarni diskretlash ahamiyatini tushuntiring.
3. Kotelnikov teoremasini tushuntiring va Kotelnikov qatori ifodasini yozib bering.
4. Kotelnikov qatoridagi sin x funktsiya xususiyatini tushuntiring.
5. Real signallarni diskretlashda xatoliklar nima sababdan hosil bo‘ladi?
6. Spektri cheklanmagan signalni diskretlash davrida, o‘rtacha kvadartik xatoni qanday baholaysiz?
7. Diskretlangan signal qanday tiklanadi?
8. Ideal past chastotali filtr deb nimaga aytiladi?
9. Radiotexnik qurilmalarni impulsli o‘tish tavsifii deb nimaga aytiladi?
10. Ideal PChF ni impuls tavsifi qanday ko‘rinishga ega?
11. Ideal va real PChF larni impuls va chastota tavsiflari ko‘rinishlari nima bilan bir-biridan farq qiladi?
12. Signalni qayta tiklash davrida sodir bo‘ladigan xatoliklar qanday sababdan hosil bo‘ladi?
13. Radiosignal qanday diskretlanadi?
14. Tasodifiy signallarni diskretlashda diskretlash qadami qanday tanlanadi?
15. Spektri f1 va f2 chastotalari oralig‘ida joylashgan uzluksiz signal diskretlanganda diskretlash qadami qanday aniqlanadi?
|
| |
o'qituvchilar ko'p turli usul va metodlardan foydalanishadi. Ular o'quvchilarni qiziqtirish

|
o'qituvchilar ko'p turli usul va metodlardan foydalanishadi. Ular o'quvchilarni qiziqtirishBog'liq boshlangich-sinf-oquvchilarining-matematik-tasavvurlarini-rivojlantirish (2)o'qituvchilar ko'p turli usul va metodlardan foydalanishadi. Ular o'quvchilarni qiziqtirish,
faol qatnashish, va amaliyotlarga yo'naltirish uchun quyidagi usullardan foydalanishadi:
* Amaliyotlar va O'yinlar: O'quvchilarga matematika amaliyotlari va o'yinlar orqali ta'lim
berish, ularni qiziqtirib, fikrini ishlatishga rag'batlantiradi.
* Grafikalar va Modellash: Ko'rsatmalarni va modellashni qo'llash orqali abstrakt
matematik konseptlarini tushuntirish, o'quvchilar tasavvurlarini rivojlantiradi.
* Biriktirish va Bog'lash: O'quvchilarning o'zlarining fikrlarini biriktirish va ularni
boshqalarga izohlash orqali, guruh ichida o'quvchilarning fikrlarini bog'lash uchun o'qituvchilar
foydalanishadi.
* O'zlashtirilgan Ta'lim Materiallari: O'quvchilarga yaqinroq va turli ko'rinishlarda ta'lim
materiallarini qo'llab-quvvatlash orqali matematika bilimini o'rgatishadi.
* Boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini rivojlantirishda biriktirish va
bog'lash usuli: Ularning matematik fikrlarini qurish va ularga oid mavzularni bog'lash orqali
amaliyotlarini o'rganishdan iborat bo'ladi. Bu usul, o'quvchilarga matematikdagi muammoni tahlil
qilish, masalalarni hal qilish va matematik fikrlarini qurishga yordam beradi. Bu jarayon
o'quvchilarga matematikni anglash va uning amaliyotlarini tahlil qilishga yordam beradi.
* Boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini rivojlantirishda didaktik
oyinlar juda samarali bo'lishi mumkin. Misol uchun, matematikni o'rganishda konseptlarni
tushunish uchun o'yinlar, masalan, to'plama va ayirma, san'atlarni yaxshi o'rganish uchun
foydalanish mumkin. Yondashuvni o'rganish uchun bloklar yoki shakllar qurish o'yinlariga ham
qiziqish mumkin. Bunday o'yinlar o'quvchilarning tushunishini oshirishga va matematikni ko'rib
chiqishga yordam berishi mumkin.
|
| |
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

|
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCEBog'liq boshlangich-sinf-oquvchilarining-matematik-tasavvurlarini-rivojlantirish (2)
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“ACTUAL ISSUES OF PRIMARY EDUCATION: PROBLEMS, SOLUTIONS AND DEVELOPMENT
PROSPECTS”
April 26, 2024
523
ma’naviy jasoratni, diniy dunyoqarash bilan qomusiy bilimdonlikni o‘zida mujassam etgan buyuk
arboblar yetishib chiqqan. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy, Umar Xayyom, Nasriddin Tusiy,
Jamshid G‘iyosiddin al-Koshiy, Ulug‘bek va boshqa ko‘plab buyuk ajdodlarimiz o‘z asarlarida
arifmetikaning rivojlanishiga ulkan hissa qo‘shdilar, xalqimizning milliy iftixori bo‘lib
qoladilar.Ularning nomlari, jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan buyuk hissalari hozirgi
kunda butun dunyoga ma’lum.
Boshlang'ich sinf o'quvchilari uchun matematik tasavvurlarni rivojlantirish quyidagi
yo'llarni o'z ichiga oladi:
* Amaliy Mashg'ulotlar: O'quvchilar matematik amaliyotlar orqali ko'nikma va
mahoratlarini oshirishadi. Misollar, o'yinlar va ko'nikmalarni o'zlashtirish keng imkoniyatlar
yaratadi.
* Vizual Materiallar: Rasm, grafikalar va jadvallar orqali matematik ko'nikmalarni vizual
ravishda tushuntirish o'quvchilarning tushunishini oshirishga yordam beradi.
* Ta'limiy O'yinlar: Matematik o'yinlar orqali o'quvchilarning savollar yechish, mantiqiy
muhokama qilish va problemalar orasida aloqani rivojlantirishadi.
* Guruh Ishlar va Hamkorlik: O'quvchilar o'rtasida guruh ishlari yordamida matematik
konseptlarini o'rganish va boshqa o'quvchilar bilan fikr almashishadi.
* Yangi Materialdan Iste'dodlar: So'nggi maqolalar, darsliklar yoki video darslar orqali
yangi matematik konseptlarini o'rganish uchun o'quvchilarni muhokama qilishadi. Har bir
o'quvchi individualligi va o'rganish usullari farqlanadi, shuning uchun har bir metod o'quvchilarga
mos ravishda qo'llanilishi muhim.
- Boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini rivojlantirishda
|
| |
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

|
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCEBog'liq boshlangich-sinf-oquvchilarining-matematik-tasavvurlarini-rivojlantirish (2)
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“ACTUAL ISSUES OF PRIMARY EDUCATION: PROBLEMS, SOLUTIONS AND DEVELOPMENT
PROSPECTS”
April 26, 2024
524
- Boshlang'ich sinf o'quvchilari uchun amaliy o'yinlar juda samarali bo'lishi mumkin.
Masalan, quyidagi o'yinlardan foydalanish mumkin:
* Kartalar orqali hisoblash: O'quvchilar uchun kartalar yordamida yig'indilarni yoki
ayirishlarini hisoblash o'yinlari tuzish. Misol uchun, 10 kartadan iborat qutidan kartalar chiqarib,
ularni bir-biriga qo'shish orqali belgilangan natijaga yetishish.
* Matematikiy to'rtliklar va bloklar: Boshlang'ich sinf o'quvchilari uchun matematikiy
bloklar va to'rtliklarni qo'llash orqali amaliy hisoblashni o'rganishga yordam beradigan o'yinlar
tuzish.
* Jadval o'yinlari: O'quvchilar uchun jadval o'yinlarini tuzish. Masalan, misollar uchun
jadval tuzish va ularni to'ldirish yoki bo'shatish orqali boshlang'ich qonuniylikni o'rganish.
* Jadval orqali tasir: O'quvchilar uchun tasir yaratish o'yinlarini tuzish. Misol uchun, jadval
orqali tasir tuzish orqali hisob-kitoblarni o'rganish.
Bu tur amaliy o'yinlar o'quvchilarning matematik tasavvurlarini rivojlantirishda yaratuvchi
bo'lishadi, ularni qiziquvch va o'rganishga o'rnatlavchi bo'lishadi.
- Boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini rivojlantirishda
ko'rgazmali qurollardan foydalanish.Boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik
tasavvurlarini rivojlantirishda ko'rgazmali qurollardan foydalanish juda samarali bo'lishi
mumkin. Quyidagi ko'rgazmali qurollardan foydalanish mumkin:
* Matematik bloklar va shakllar: O'quvchilar uchun matematik bloklar va shakllar tizimini
ishlatish orqali hisoblash, geometriya, va jumlalarni o'rganishga yordam berish mumkin.
* Yordamchi chiziqlar va qoplamalar: O'quvchilar uchun yordamchi chiziqlar va
qoplamalar tuzish orqali sonlarni va hisob-kitoblarni o'rganishga yordam berish mumkin.
* Matematik qog'ozlar va kartalar: Matematik qog'ozlar va kartalar orqali o'quvchilarni
sonlarni hisoblash, solishtirish, va tahlil qilishga yordam berish mumkin.
* Matematik o'yinlar: Matematik o'yinlar orqali o'quvchilarni motivatsiyalash va
matematik konseptlarni tushunishga yordam berish mumkin. Masalan, jangchi yoki to'g'ri yoki
yolg'on o'yinlari. Ko'rgazmali qurollar boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini
rivojlantirishda jiddiy ta'sir qoldirishi mumkin va ularni amaliyotga o'rgatishga o'zaro munosabatni
oshirishi mumkin.
|
| |
112 jild: 02 nashr: 11 2023 yil kiber makonda diniy e`tiqod targ`ibotining ijtimoiy xavfi

112 jild: 02 nashr: 11 2023 yil kiber makonda diniy e`tiqod targ`ibotining ijtimoiy xavfi
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
21.09.2024
Hajmi
0,59 Mb.
#271912
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
112 jild: 02 nashr: 11 2023 yil kiber makonda diniy e`tiqod targ`ibotining ijtimoiy xavfi
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
- Boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini rivojlantirishda

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“ACTUAL ISSUES OF PRIMARY EDUCATION: PROBLEMS, SOLUTIONS AND DEVELOPMENT
PROSPECTS”
April 26, 2024
525
Matematik shakllardan foydalanish, boshlang'ich sinf o'quvchilarining
matematik
tasavvurlarini rivojlantirishda kashf etish va tahlil qilish uchun yaxshi bir vosita bo'lib, ularni
amaliyotga solishtirish va matematik fikrini o'rgatishga yordam beradi.
- Boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini rivojlantirishda
geometrik shakllardan foydalanish juda samarali bo'lishi mumkin. Quyidagi yo'llardan
Dastlabki matematik tasavvurlarni shakllantirish natijasida bolalarda

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“ACTUAL ISSUES OF PRIMARY EDUCATION: PROBLEMS, SOLUTIONS AND DEVELOPMENT
PROSPECTS”
April 26, 2024
526
oladigan darajada bo'lishi kerak. Har bir vazifa bir qator kichik topshiriqlarga bolinadi. Matematik
tasavvurlarni
shakllantirishda
bilimning
integratsiyalashgan
(ko'rgazmali)
tarmog'ida
integratsiyalashning usul va vositalari: ta'lim rejasidagi o'qitish joyida vaqtning hajmiga qarab, shu
kursni to'la o'zlashtrish vaqti o'quvchilarning o'zlashtirish darajasi – ko’p maqsadli va rang-
barangliligi hamda ko'p funksiyaga egaligi bilan tavsiflanadi.
Xulosa
Matematika fanining "fanlar ichra shoh", "aniq fanlarning asosi" deb ta'riflanishlari ham
bejiz emas. Bu fan insonni har tomonlama yuksaltiradi. Shuning
uchun ham shaxs rivojlanish
jarayonida matematik tafakkur va tushunchalarni shakllantirish maktabgacha va boshlang'ich
ta'lim tizimidanoq boshlanib, asosiy poydevor yaratiladi. Matematikani o'qitish davomida biz kabi
pedagoglar uning har bir tarkibiy qismi(elementlari)ni yoshlarimizga to'g'ri va chuqur
singdirishimiz lozim. Shu o'rinda Prezidentimizning quyidagi fikrlari yodga tushadi: "Bugungi
kunda O'zbekistonning yangi taraqqiyot davri poydevorini yaratyapmiz. Bunda bizning eng yaqin
ko'makchilarimiz
ustoz va murabbiylar, ilmiy va ijodkor ziyolilardir". Ushbu fikrlar kishi
yelkasiga katta bir mas'uliyat hamda o'ziga xos bir ishonch
hissini ham yuklaydi, albatta.
Boshlang'ich
sinf
o'quvchilarning
matematika
tasavvurlarini
rivojlantirishda
o'qituvchining o'rni juda katta. O'qituvchi o'quvchilarga ko'ngil bergan va birinchi sinfda abstrakt
konseptlarni o'rgatishda sabrli va sodda usullarni qo'llamoqda.
Boshlang'ich
sinf
o'quvchilarining
matematik
tasavvurlarini
rivojlantirishda,
o'quvchilarning o'rni,ularning fikrlash, muhokama qilish va savollar orqali o'rganishiga aloqador.
Praktikada amaliy mashg'ulotlar va misollar orqali, matematik konseptlarini o'rganish,
o'quvchilarni o'z fikrlarini bayon etish va muhokama qilish uchun imkoniyat yaratish muhimdir.
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 189/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
190
Huquq (yuridik ma’noda) - bu davlat tomonidan himoya qilinadigan, o'zida
erkinlik, tenglik va adolat tamoyillarini ifodalaydigan, ijtimoiy munosabatlarni tartibga
solishga qaratilgan, umummajburiy xulq-atvor qoidalari yig'indisi.[1]
Huquq - davlat tomonidan o'rnatilgan yoki tasdiqlangan umumiy majburiy
ijtimoiy normalar sistemasidir. Huquq davlat tomonidan mustahkamlangan,
kafolatlangan va himoya qilinadigan huquqiy munosabatlar va fuqaroning asosiy
huquqlarini o'z ichiga oladi. Huquq davlat sifatida tashkil etilgan jamiyatda paydo
bo`lib,
mulkchilik
munosabatlarini,
xo`jalik
munosabatlari
mexanizmini
mustahkamlaydi vs jamiyat a`zolari o`rtasida ma`lum o`lchov va shakllarda (fuqarolik
huquqi, mehnat huquqi) mehnat va uning mahsulotlarini taqsimlovchi vazifasini
bajaradi.Vakolatli organlarning, davlat boshqaruvi organlarining shakllanishi, tartibi
va faoliyatini belgilaydi, nizolarni hal etish usullarini belgilaydi.Mavjud ijtimoiy
munosabatlar (jinoyat huquqi, protsessual huquq) buzilishiga qarshi kurashish chora-
tadbirlarini belgilaydi, shaxslar o‘rtasidagi munosabatlarning turli shakllariga ta’sir
qiladi.Huquqiy normalar boshqa ijtimoiy tartibga soluvchi normalardan (din, axloq,
urf-odat va boshqalar) majburiyligi bilan farq qiladi.
Huquqning funktsiyalari jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlar va odamlarning xulq-
atvoriga huquqiy ta'sir ko'rsatishning asosiy yo'nalishlari hisoblanadi.
1. Huquqning vazifasi uning mohiyatidan kelib chiqadi va huquqning jamiyatdagi
vazifasi bilan belgilanadi.
2. Huquqning funksiyasi uning ijtimoiy munosabatlarga ta’sirining shunday
yo‘nalishiki, uni amalga oshirish zarurati ijtimoiy hodisa sifatida huquqning zarurligini
taqozo etadi.[3]
3. Funksiya huquqning eng muhim belgilarini ifodalaydi va u huquq
taraqqiyotining muayyan bosqichida uning oldida turgan asosiy masalalarni hal etishga
qaratilgan.
4. Huquqning funksiyasi ijtimoiy munosabatlarning muayyan turini tartibga
soluvchi faol harakat yo`nalishidan iborat. Shuning uchun ham g‘ayrat, harakat, faollik
va boshqalar huquq funksiyasining eng muhim belgilaridir.
5. Huquqiy funksiya qonuniyligi bilan ajralib turadi. Uni qo'llashning uzluksizligi
va davomiyligi shu jihat bilan tavsiflanadi.
Himoya funktsiyasi - bu huquqning ijtimoiy funktsiyasi bilan bog'liq bo'lgan
huquqiy ta'sir, u umumiy ahamiyatga ega bo'lgan eng muhim iqtisodiy, siyosiy, milliy
va boshqa ijtimoiy munosabatlarni, ularning yaxlitligini himoya qilishga, shuningdek,
ushbu jamiyatga yot munosabatlarni bostirishga qaratilgan. . yo'nalish hisoblanadi.[2]
Umuminsoniy funktsiyalar orqali jamiyat hayotining yo'nalishlari. Huquqning
ijtimoiy funktsiyalariga quyidagilar kiradi: iqtisodiy, siyosiy, tarbiyaviy, ekologik va
boshqalar. Huquqning ijtimoiy funktsiyalarini ijtimoiy hayotning tegishli sohalariga
huquqiy ta'sir ko'rsatish yo'nalishi sifatida belgilash mumkin.
|
| |
Kiberhujum nima? - 112 jild: 02 nashr: 11 2023 yil kiber makonda diniy e`tiqod targ`ibotining ijtimoiy xavfi

|
112 jild: 02 nashr: 11 2023 yil kiber makonda diniy e`tiqod targ`ibotining ijtimoiy xavfiKiberhujum nima?
Agar qonuniy jihatdan qarasak kiberhujum - bu zo„ravonlikning Internetdagi
ko„rinishi. U tahdidli yoki haqoratli xabarlar yuborish, buzilgan veb -sahifalarni yaratish,
jamoatchilikni tahqirlovchi yoki ayblovchi materiallarni tarqatish shaklida o„zini namoyon qilishi
mumkin.
Onlayn zo„ravonlik boshqa turdagi tajovuzkor xatti - harakatlardan ajralib turadigan bir qator
xususiyatlarga ega. Kiberhujum har doim aniq qurbonga ega bo„lgan maqsadli harakatlardir. Tahdidlar
odatda o„zini ochiq ko„rsatgan anonim profillardan yuboriladi. Ko„pincha, zo„ravonlikning bu turi
ommaviy va uyushgan guruh tomonidan sodir etiladi. U bir daqiqa ham to„xtamaydi - jabrlanuvchi har
safar Internet tarmog„iga kirganida tahdidli xabarlar uning ekranida ko„rinaveradi.
Kiberhujum
– bu internetda ongni zaharlash. Odatda bu elektron pochta yoki onlayn suhbat shaklida
surat va videokliplardan foydalangan holda matnli xabar jo„natish, qo„ng„iroq qilish orqali sodir
etiladi. Statistikaga ko„ra, bunday hujum holatlarining aksariyati ijtimoiy tarmoqlarda sodir etiladi.
Umuman olganda, kiberhujum tamoyili oflayn ta'sir o„tkazish shakliga o„xshaydi, ammo u psixologik
jihatdan jabrlanuvchi ko„proq azob chekishi tufayli yanada xavfli hisoblanadi.
Achinarlisi, axborot texnologiyalari yordamida huquqbuzarlik va jinoyatga qo`l urgan shaxslar orasida
yoshlar ko`pchilikni tashkil etmoqda. Respublikamizda virtual olamdagi qonunbuzilishlarning
aksariyati 16-23 yosh oralig`idagi o`smir-yoshlar tomonidan sodir qilinmoqda. Bundan ko`rinib
turibdiki, kiberxavfsizlikni ta`minlash masalasi bugun har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb
etmoqda. Kibermakondagi ayrim axborotlar tahliliga qarsangiz g„oyaviy ta'sir darajasi inson ongini
o„zgartirishga qodir ekanligiga amin bo„lasiz. Axborot olamidagi g„oyaviy ta'sir texnologityalari
chegara bilmas, soniyalar ichra mo„ljalga olingan mamlakatlar aholisining tinch ma'naviy ruhiy,
ijtimoiy, iqtisodiy hayotiga va jamiyat siyosiy hayotini izdan chiqarishga qaratilgan
|
| |
112 jild: 02 nashr: 11 2023 yil kiber makonda diniy e`tiqod targ`ibotining ijtimoiy xavfi - bet 3

SIYOSATSHUNOSLIK, HUQUQ VA XALQARO
MUNOSABATLAR JURNALI
http://t.me/ScienceBox_official
114
Kiberbulling nima?
Kiberbulling deb raqamli texnologiyalar yordamida amalga oshiriladigan
bullingga aytiladi. Bu ijtimoiy media,
xabar almashish platformalari, o'yin platformalari va mobil
telefonlarda sodir bo'lishi mumkin. Bu takroriy xatti-harakatlar bo‟lib, nishonga olinganlarni qo'rqitish,
g'azablantirish yoki sharmanda qilishga qaratilgan. Misollar o'z ichiga quyidagilarni oladi: ijtimoiy
tarmoqlarda kimdir haqida yolg'on ma‟lumotni tarqatish yoki kimnidir xijolatli fotosuratlarini
joylashtirish xabar almashish platformalari orqali zararli xabarlar yoki tahdidlar
yuborish kimningdir
nomidan ish qilish va ularning nomidan boshqalarga haqoratlaydigan xabarlar yuborish. Yuzma-yuz
bulling va kiberbulling ko'pincha bir-biri bilan bir vaqtda sodir bo'lishi mumkin. Ammo kiberbulling
raqamli
iz qoldiradi, bu foydali bo‟lishi mumkin bo‟lgan va tahqirlashni to'xtatish uchun dalillar
keltirishi mumkin bo‟lgan yozuvdir.
Kibermakonda kichik bir lavhani sharhlar yozish orqali jamiyat barqarorligiga ta'sir ko„rsatuvchi
voqelik darajasiga olib chiquvchi uyushgan gruxlar jamoasi mavjud bo„ladi. Bular
Trollar d
eb ataladi.
Troll anonimdir. Ko„pchilik o„qish qiyin, soxta nomlardan foydalanadi. Ular aksariyatining ijtimoiy
tarmoqlardagi sahifalarida shaxsiy ma'lumotlar yo„q. Trollar bir martalik elektron pochta manzilidan
foydalanadi. Aksariyat sharhlar platformasida elektron pochta manzilingizni tasdiqlash talab etiladi.
Trollar mazkur harakatlarni bir martalik manzillar yordamida chetlab o„tadilar.
Trollarning maqsadi
sizni quyushqondan chiqarish hisoblanadi. Ayniqsa inson ongi ko„proq diniy e'tiqod va shaxsiy
hayotiga oid masalalarda ko„proq hissiyotga beriluvchan bo„ladi. Ular o„zlarini sipo tutmaydilar, Ular
aniq ismlar bilan sizga jiddiy ayblovlar qo„yishadi. Boshqacha aytganda, ular muomalada o„ta
tajovuzkordirlar. Trolllar anonim proksi-serverlardan foydalanadi. Istalgan odam troll bo„la
olishi
mumkin: tanishingiz, hamkasbingiz yoki raqobatchingiz. Ular o„zlarining asl shaxsi ma'lum bo„lishini
istamaydilar, chunki aks holda odamlar orasidagi obro„-e'tibor bir zumda badnom bo„ladi.
Trollar boshqa IP manzilni aks ettiruvchi anonimayzer yoki proksi-serverdan foydalanadilar. Trollar
guruhdagi sharhlarga javob qaytarganda, arzirli fikr-mulohaza bildirmaydilar.
Aksincha, qo„pol hazil
qilishga, sizni mojaro va janjalga undashga, urishish yoki haqorat qilishga harakat qilishlari mumkin.
3
foydalanishingiz mumkin - Actual issues of primary education: problems, solutions and development prospects

|
Actual issues of primary education: problems, solutions and development prospectsBog'liq boshlangich-sinf-oquvchilarining-matematik-tasavvurlarini-rivojlantirish (2)foydalanishingiz mumkin:
* Geometrik qimorlar va shakllar: Boshlang'ich sinf o'quvchilariga geometrik qimorlar va
shakllar (to'g'ri burchak, kvadrat, triangel, doira, va shu kabi) tushunish orqali geometriya
asoslarini o'rgatish mumkin.
* Qirqish va murabba: O'quvchilarni qirqish va murabba shakllari orqali kvadrat metrlarini
hisoblash va doira, kvadrat va triangel shakllarini solishtirish orqali amaliy hisob-kitoblarni
o'rganishga yordam berish mumkin.
* 3D model qurish: Boshlang'ich sinf o'quvchilari uchun 3D model qurish orqali, masalan,
shaxmat taqsimotini yoki qoshiqqa o'xshash geometrik ob'ektlarni tuzish orqali geometriya va
to'plamani tushunishga yordam berish mumkin.
* Tasviriy matematika: Tasviriy matematika orqali, o'quvchilarga real dunyoda
uyg'unliklarni o'rganish va tushunishga yordam berish mumkin. Masalan, shahar xaritasi yoki
yuzlar shaklida taqsimotlar orqali geometrik kontseptlarni o'rganish. Geometrik shakllardan
foydalanish, boshlang'ich sinf o'quvchilarining matematik tasavvurlarini rivojlantirish va abstrakt
o'ylash qobiliyatlarini oshirishga yordam beradi. Bu shakllar orqali o'quvchilar sonlarni
solishtirish, jadval va grafiklarni o'qishni o'rganishga ham yordam beradi.
- Boshlang'ich sinfdanoq biz bolalarga matematika fanidan saboq berar ekanmiz,
matematik masalalar bilan ishlash ko'nikmasini shakllantirib boramiz. Boshlang'ich sinf
o'quvchilariga bugungi kunga kelib quyidagi 3 xil turdagi masalalar o'gatilmoqda:
* birinchisi, sodda masalalar- bunday masalalar qisqa hajmli, bir amal bajarish bilan
yechiladigan, o'quvchilar uchun tushunarli masalalardir.
* ikkinchisi, murakkab masalalar-yechilishi uchun bir nechta o'zaro bog'liq amallarni
bajarishni talab qilinadigan masalalardir.
* uchinchisi, mantiqiy masalalar-o'quvchilarni fikrlash qobiliyatini o'stiradigan, ularni
mantiqiy mulohazalar chiqarishga davat etadigan masalalardir.
Dastlabki matematik bilimlar orqali boshlang’ich sinf o’quvchilari son va sanoq, geometrik
shakllar, vaqt va fazo haqida, kattaliklar haqida boshlang‘ich bilimlarni egallaydilar. Shunday
bilimlarga tayanib o’quvchilar idrok qilinadigan obyektlarning xususiyatlarini analiz va sintez
qilish, taqqoslash va umumlashtirishning sodda bog‘lanishlari hamda ular orasidagi
munosabatlarni tushunib oladilar.
|
| |
1. Internet to`lov tizimlari, ular orqali to`lovlar va haridlarni amalga oshirish

|
1. Internet to`lov tizimlari, ular orqali to`lovlar va haridlarni amalga oshirish
|
bet | 1/3 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #259339 |
Bog'liq Elektron to\'lov tizimlari
MAVZU: ELEKTRON TO’LOV TIZIMLARI
REJA:
Internet to`lov tizimlari, ular orqali to`lovlar va haridlarni amalga oshirish.
Eng keng tarqalgan elektron to'lov tizimlari.
Elektron to'lov tizimlari ishlash prinspi va xalqaro to'lov tizimlari.
1. Internet to`lov tizimlari, ular orqali to`lovlar va haridlarni amalga oshirish.
Yurtimiz mustaqillikka erishganidan so’ng, mamlakatimiz miqiyosida
elеktron to’lov tizimlari (ETT) birinchi bor bank tizimiga joriy etish ishlab
chiqildi va uni joriy etish 1994 yil 18 martdagi Vazirlar Maxkamasining 146
sonli «Bank tizimini takomillashtirish va pul-krеdit muomalasini
barqarorlashtirish chora- tadbirlari to’grisida»gi Nizom asosida amalga
oshirila boshlagandi. Bank sohasidagi elеktron to’lovlar tizimi - bu qog’ozsiz
tеxnologiyaga va markaziy bankning elеktron pochtasi vositalari bilan
ma'lumotlarni uzatishga va qabul qilishga asoslangan umumdavlat
to’lov tizimidir. 1871 yilni elektron to'lov tizimlarining tug'ilgan yili deb
hisoblash mumkin. Aynan o'sha paytda taniqli Western Union kompaniyasi
dunyoda birinchi elektron pul o'tkazmasini amalga oshirdi. Albatta, uni
elektron deb atashning iloji yo'q, chunki u telegraf xabarlari orqali amalga
oshirildi. O'shandan beri Western Union o'z ixtirosidan muvaffaqiyatli
foydalanmoqda. Ammo nafaqat ushbu kompaniya pul aylanmasining ushbu
turini qabul qildi. Tarmoq ichidagi pul oqimlarini o'tkazish uchun yaratilgan
to'lov tizimlari maxsus texnologiyalarning an'anaviy tizimlaridan farq qiladi.
Ikkala xalqaro to'lov tizimlarining haqiqiy kartalariga bog'langan to'lov
tizimlari va virtual kartalardan foydalanadigan tizimlar mavjud. Onlayn
tizimlarning ishlash printsipi odatdagilarga o'xshaydi - har bir ro'yxatdan
o'tgan foydalanuvchi hisob oladi - mablag'ni saqlash yoki xaridlarni to'lash
uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan elektron hamyon. Elektron hamyonni
tarmoqdagi to'lovlar uchun ham, boshqa foydalanuvchilarning pul
mablag'larini olish uchun ham ishlatishingiz mumkin - hozirda ko'plab MMT
kredit kartalarini bermasdan va darhol mijozning elektron hamyoniga kredit
beradi. Elektron to'lov tizimlarisiz, SMS kreditlari yoki boshqa onlayn
kreditlardan foydalanib bo'lmaydi.Elektron pullar elektron to'lov tizimlari
(EPT) tomonidan chiqariladi.
|
| |
4-Mavzu: Media va axborot tili bilan tanishuv. D detallashtirilgan tahlil

|
4-Mavzu: Media va axborot tili bilan tanishuv. D detallashtirilgan tahlil
|
bet | 1/4 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #102916 |
Bog'liq 4-mavzu glossariy
4-Mavzu: Media va axborot tili bilan tanishuv.
D
Detallashtirilgan tahlil - medialarning aniq koʻrinishi, tabiatini eʼtiborga olish zarur. Masalan, kinomatografiyaning oʻziga xosligi ikkinchi darajali detallar tasvir ortida qolishini talab etadi. Demak, soʻz va tasvir maʼnosini uni oʻrab turgan soʻz va timsollar doirasida, shuningdek, janrning keng maʼnodagi kontekstida qabul qilish joiz.
Dinamik tasvirlarni tahlil — materiallarni koʻp marotaba takror-takror koʻrish va audiovizual kommunikatsiyaning turli jihatlariga: tasvirchi ishi, ovoz va montaj kabilarga eʼtibor qaratish zarur boʻladi. Kinofilmlar va televideniye koʻrsatuvlari kadrlardan, kadrlarning uzluksiz ketma-ketligidan iborat. Tasvirlar voqeani hosil qiladigan sahnalarga guruhlanadi. Montaj esa muayyan mavzu va syujetli kartinani yaratishda ovoz va tasvirlar ketma-ketligini tanlash jarayoni hisoblanadi.
E
Estetik tahlil- eʼtibor personajlar, syujet, atrof-muhit hamda vizual va akustika taassurotiga qaratiladi. Ularni tahlil qilishi uchun quyidagi savollarga javob berishi zarur:
Ijtimoiy tahlil — film yoki koʻrsatuvning maʼlum bir janr, zamonaviy yoki tarixiy voqealar bilan bogʻliqligini oʻrganishga qaratilgan boʻladi hamda subyektiv kon-notatsiyalardan foydalanadi. Ijtimoiy tahlilda quyidagi asosiy savollardan foydalaniladi: Film maʼlum bir janrga (komediya, tragediya, drama, ilmiy fantastika va boshqalar.) xosmi yoki unda janrlarning qorishmasi kuzatiladimi?
I
Internet bu — hozirgi zamon talabidagi yagona ommabop kompyuter tarmogʻi hisoblanib, bizga barcha sohalarga oid noaniqlik yaʼni ongimizga mavhum boʻlgan tushunchalar haqida ochiq, oddiy va ravon maʼlumot beruvchi aхborot manbaidir.
Internet tili — juda murakkab va serqirradir. Internet tarmoqlarida nutqning barcha uslublariga xos materiallar mavjud.Bugungi kunda internet bizning hayotimizga tobora kirib bormoqda. Internetda pochta, telefoniya, biznes (savdo, bank, auksion) ishlari koʻproq amalga oshirilmoqda. Kundan-kunga tarmoqda axborot manbalari koʻpaymoqda
|
| |
-4027
_SJIF - Pedagogs international research journal

|
Pedagogs international research journal Pdf ko'rish
|
bet | 192/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
193
TABLE OF CONTENTS / ОГЛАВЛЕНИЯ / MUNDARIJA
№
The subject of the article / Тема статьи / Maqola mavzusi
Page /
Страница
/ Sahifa
1
«BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA INDIVIDUALLASHTIRILGAN
O‘QITISH TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH VA
SAMARADORLIGINI OSHIRISH»
4
2
BOSHLANG’ICH SINF ONA TILI DARSLARIDA IJODIY
TOPSHIRIQLARDAN FOYDALANISH METODIKASI
10
3
MAKTABGACHA KATTA YOSHDAGI BOLALARDA HAYOT
XAVFSIZLIGI MADANIYATINI SHAKILLANTIRISHNING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
15
4
YUQORI SINF O‘QUVCHILARIDA TABIYY (SCIENCE) FANLARNI
O‘QITISHDAGI MAVJUD MUAMMOLAR
22
5
“DUNYO AVTOMOBILSOZLIGINING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI”
29
6
BOLALAR KIYIMINI TIKISH
39
7
MIKROBIOTSENOZ POLOSTI RTA UBOLNIX DETEY S
VROJDENNIMI DEFEKTAMI NEBA
42
8
HARBIY TERMINLARNI O‘QITISHDA MADANIYATLARARO
MULOQOT JARAYONIDA LINGVOMADANIY MUAMMOLAR
51
9
ART MENEJER – MARKETING FAOLIYATINING ASOSIY
YO'NALISHLARI SIFATIDA
59
10
BOSHQARUV KONSEPSIYASI VA ASOSIY TUSHUNCHALAR
62
11
BOSHQARUV MADANIYATI TARKIBI FUNKSIYALARI
MEZONLARI - MADANIYAT MARKAZLARI MISOLIDA
65
12
АҲОЛИ БАНДЛИГИ ТАЪМИНЛАШ ВА ДАРОМАДЛАРИНИ
КЎПАЙТИРИШНИНГ ҲУДУДИЙ ИМКОНИЯТЛАРИ
67
13
KO’P ATOMLI SPIRTLAR MAVZUSINI O’QITISHDA TA’LIM
INNOVATSIYALARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI
|
| |
14 - Pedagogs international research journal

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
194
18
THE ROLE OF TEACHERS’ AND LEARNERS’
ROLES IN ESP AND
ITS PRINCIPLE STEPS OF TEACHING
92
19
TEACHING LISTENING SKILLS TO YOUNG LEARNERS THROUGH
THE SONGS AND STORYTELLING IN EFL CLASSES
95
20
ЎЗБЕКИСТОНДА АҲОЛИНИ РЎЙХАТГА ОЛИШ ТАРТИБИ ВА
ЎЗИГА ХОС
ХУСУСИЯТЛАРИ
100
21
ACADEMIC WRITING IN A DIGITAL SETTING
106
22
ABDURAUF FITRAT ASARLARIDA BADAN TARBIYASI
MASALASI
113
23
МЕТОДЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ДИДАКТИЧЕСКОЙ ИГРЫ В
НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЕ
117
24
TISH FLYUOROZINI KELTIRIB CHIQARUVCHI OMILLAR
122
25
MODERN TECHNOLOGIES AND INTERACTIVE GAMES IN
TEACHING ENGLISH TO SCHOOL LEARNERS
126
26
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI SOLIQQA SOLISH
Muratova Munavvar O’rol qizi

|
Muratova Munavvar O’rol qiziBog'liq 98-71-PB
Muratova Munavvar O’rol qizi
Nizomiy nomidagi TDPU o’qituvchisi
munavvarmuratova1@gmail.com
ANNOTATSIYА: Maqolada Maktabgacha ta’lim tashkilotida maktabgacha
katta yoshdagi bolalarda hayot xafsizligi madaniyatini shakillantirishda ta’lim
muhitini pedagogik loyihalashtirishning amaliyotdagi holati bayon etilgan.
KALIT SO‘ZLAR:Pedagog, hayot xavfsizligi, muhit, hamkorlik, faslitator,
ta’lim-tarbiya, tashabbuskorlik, rivojlantirish, hamkorlikdagi yondoshuv.
ANNOTATION: The article describes the practical situation of the pedagogical
design of the educational environment in the formation of the culture of life safety in
preschool children in the preschool education organization
АННОТАЦИЯ:
В статье описывается практическая ситуация
педагогического проектирования образовательной среды при формировании
культуры безопасности жизнедеятельности у дошкольников в дошкольной
образовательной щрганизации.
KIRISH
Maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, moddiy-texnik bazasini
mustahkamlash, maktabgacha ta’lim muassasalari tarmog‘ini kengaytirish, malakali
pedagog kadrlar bilan ta’minlash, bolalarni maktab ta’limiga tayyorlash darajasini
tubdan yaxshilash, ta’lim-tarbiya jarayoniga zamonaviy ta’lim dasturlari va
texnologiyalarni tatbiq etish, bolalarni har tomonlama intellektual, axloqiy, estetik va
jismoniy rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish maqsadida mamlakatimizda tub
islohotlar amalga oshirilmoqda. Maktabgacha yoshdagi bolalarning hayoti va
sog’ligini muhofaza qilish ularni yetuk va barkamol shaxs sifatida tarbiyalash hozrgi
kun zamon talabi hisoblanadi.
Maktabgacha ta’lim tizmini takomillashtirish, uni jahon ta’lim standartlari
talablari darajasiga olib chiqish davlat siyosatining ustuvor vazifalaridan biri bо‘lib
kelmoqda. Rivojlangan mamlakatlar tajribasidan ma’lumki, bolalari kamolga erishgan
davlatlar taraqqiyotida bu omil о‘ziga xos о‘rin tutadi.
Aql-zakovatli, yuksak ma’naviyatli kishilarni tarbiyalay olsakkina, oldimizga
qo’ygan maqsadlarga erisha olamiz, yurtimizda farovonlik va taraqqiyot qaror
topadi. Zamonaviy ta’lim konsepsiyalari asosida ta’lim- tarbiya jarayonini
yuksaltirish, milliy g‘oyani ro‘yobga chiqaradigan barkamol avlodni voyaga
yetkazish davlatimizning eng muhim vazifalaridan biri ekanligini ko‘rsatadi.
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
17
sog‘lig‘ining yomonlashuvi, shuningdek boshqa noxush holatlar kuzatilgan hollarda
maktabgacha ta'lim tashkiloti xodimlari tomonidan zudlik bilan tibbiyot hamshirasiga,
shuningdek tarbiyalanuvchining ota-onasiga yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarga
xabar beriladi. Bunda tarbiyalanuvchining ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi
shaxslar yetib kelgunga qadar tibbiyot xodimi tomonidan birinchi tibbiy yordam
ko‘rsatilishi lozim.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning hayot hafsizligini ta’minlash birinchi navbatda
tarbiyachining zimmasidagi mas’uliyatli ish hisoblanadi. Bu sabr-toqatni, tanlangan
maqsadga qat'iy rioya qilishni ,doimiy ogohlik va kuchli nazoratni talab qiladi. Shu
o’rinda rus olimi N. A. Ostrovskiy "Inson uchun eng qimmatli narsa bu hayot" deb
takidlagani bejiz emas. Maktabgacha ta'lim muassasasida bolalarning xavfsizligi va
sog’ligini muhofaza qilish dolzarb va muhim muammodir, chunki bu bolalarni xavfsiz
xulq-atvor qoidalari to'g'risida xabardor qilish, kundalik hayotda xavfsiz xatti-
harakatlar bo'yicha tajriba orttirish ob'ektiv zarurati bilan bog'liq. Ota-onalar bilan
birgalikda bu borada maqsadli ishlarni olib boorish lozim. Bolani nafaqat xavf-
xatardan himoya qilish, balki uni yuzaga kelishi mumkin bo'lgan qiyinchiliklarga
qarshi turishga tayyorlash, eng xavfli vaziyatlar, ehtiyot choralarini ko'rish zarurligi
haqida tasavvurni shakllantirish, unga xavfsiz xatti-harakatlar ko'nikmalarini
singdirish muhimdir. Maktabgacha ta'lim muassasasida xavfsizlik kontseptsiyasi ilgari
faqat bolalar hayoti va sog'lig'ini himoya qilishni o'z ichiga olgan. Ammo zamonaviy
dunyo xavfsizlik muammosiga yondashuvni o'zgartirdi, u ekologik halokat va
terrorizm kabi tushunchalarni o'z ichiga oldi. Bolalarni xavfsizlik asoslari bilan
tanishtirishda quyidagi maqsadlar belgilanishi kerak: salomatlikni saqlash va
mustahkamlash asoslarini shakllantirish; Ota-onalar bilan ishlash. Ota-onalar bilan
ishlashni rejalashtirish kerak, chunki bolaning xavfsizligi bilan bog'liq muammolarni
faqat maktabgacha ta'lim muassasasi doirasida hal qilish mumkin emas, shuning uchun
ota-onalar bilan yaqin aloqada bo'lish kerak. Asosiysi, ota-onalar va o'qituvchilarning
shaxsiy namunasi ekanligini unutmaslik kerak. Har bir inson ekstremal vaziyatlarda
o'zini tutish qoidalarini bilishi va mustaqil ravishda o'rganishi, qaror qabul qilishi
kerak, shunda muammo bo'lmaydi. Pedagogik shartlar tizimiga, shu jumladan ta'lim
jarayonining uchta sub'ektining (tarbiyachi - bolalar - ota-onalar) bosqichma-bosqich
o'zaro ta'siriga rioya qilish muhimdir.
MUHOKAMA
Bolalarda semantik shakllanishlarni, xavfsizlik va hayot masalalarida xulq-atvor
ko'nikmalarini rivojlantirishni rag'batlantirish.
1. Hayot faoliyati xavfsizligi bo'yicha bilimlarni o'zlashtirish.
2. Sog'lom turmush tarzini saqlash, xavfli vaziyatlarda xavfsiz xulq-atvorni
ta'minlash uchun zarur bo'lgan shaxsiy xususiyatlarni rivojlantirish.
|
| |
О‘zbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirishning о‘ziga xos хususiyatlari

О‘zbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirishning о‘ziga xos хususiyatlari
Download
311,34 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
26.08.2024
Hajmi
311,34 Kb.
#269865
Download
311,34 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
О‘zbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirishning о‘ziga xos хususiyatlari
Download
311,34 Kb.
Matnni ko'rish
-jadval 
O'zbekistonda elektron tijoratga ta'sir etuvchi omillar va ularning o'zgarish

|
-jadval
O'zbekistonda elektron tijoratga ta'sir etuvchi omillar va ularning o'zgarishBog'liq Αzbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantiris1-jadval
O'zbekistonda elektron tijoratga ta'sir etuvchi omillar va ularning o'zgarish
tendentsiyasi [16]
Kо‘rsatkichlar
2016 y.
2017 y.
2018 y.
2019 y.
2020 y.
2021 y.
Axborot iqtisodiyoti va elektron ti-
jorat sektori hajmi, mlrd
4 967,7
6 377,8
7 934,0
8 701,4
11 121,8
17 455,5
Elektron tijorat hajmi, mlrd
-
10,1
107,3
264,7
602,0
3 944,5
Internetdan foydalanuvchilar soni,
million kishi.
9,6
11,2
13,3
16,4
20,0
23,0
O'rtacha internet tezligi, mb/s.
0,057
0,76
8,57
18,92
32,39
43,01
Internet tarmog‘iga ulangan korxona
va tashkilotlarning ulushi, %.
25,9
27,2
27,5
26,2
21,1
17,5
O‘zbekistonda
raqamli
iqtisodiyotni
rivojlantirish bo‘yicha qator chora-tadbirlar
amalga oshirilayotganiga qaramay, rivojlangan
davlatlar bilan solishtirganda, respublikada
elektron tijorat global miqyosida to‘liq integ-
ratsiyalashuvi uchun yetarli darajada rivojlan-
magan, mamlakatning jahon elektron tijorat
bozoridagi ishtiroki juda pastligicha qolmoqda.
“O‘zbekistonda chakana savdo tarkibida elekt-
ron tijoratning ulushi 0,515 foizni, aholi jon
boshiga esa atigi 0,87 AQSh dollarini tashkil
etadi. Jahonda chakana tovar aylanmasi tarkibi-
da elektron tijoratning ulushi 18 foizni, AQSh-
da 13,6 foizni, Xitoyda 24,9 foizni, Qozog‘is-
tonda 2,6 foizni tashkil etadi” [15].
O‘zbekistonda elektron tijoratni rivojlan-
tirish maqsadida hukumat tomonidan bir qator
huquqiy-me’yoriy hujjatlar qabul qilindi. Xusu-
san, 2022-yil 29-sentabrdagi “Elektron tijorat
to‘g‘risida”gi O‘RQ-792-sonli Qonuni, О‘zbe-
kiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 05-
oktabrdagi «Raqamli О‘zbekiston – 2030»
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga
oshirish chora-tadbirlari tо‘g‘risida”gi PF-6079
Innovatsion iqtisodiyot / Инновационная экономика / The Innovation Economy №1. 2023
38
son farmoni, O‘zbekiston Respublikasi Prezi-
dentining 2018-yil 14-maydagi “Elektron
tijoratni jadal rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi PQ-3724-son qarori, 2018-yil 13-
oktabrdagi “Elektron tijoratni amalga oshirish
qoidalariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish
to‘g‘risida”gi PQ – 825-son qarori va boshqa
normativ-huquqiy hujjatlar. Qabul qilingan
me’yoriy hujjatlarga muvofiq ishlab chiqilgan
chora-tadbirlar natijasida elektron tijorat hajmi-
ning 2021 yilda 2020 yilga nisbatan 100,25
million AQSh dollaridan 265 million AQSh
dollariga ko‘tarildi [16].
|
| |
TADQIQOT METODOLOGIYASI - О‘zbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirishning о‘ziga xos хususiyatlari

|
О‘zbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirishning о‘ziga xos хususiyatlariBog'liq Αzbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantiris3. TADQIQOT METODOLOGIYASI
Mazkur maqolada asosan raqamli iqtiso-
diyot sharoitida О‘zbekistonda elektron tijorat
va elektron savdoning rivojlanish dinamikasini
о‘rganildi va tahlil qilindi, an’anaviy savdoga
nisbatan afzalliklarini kо‘rsatildi. Tadqiqot
jarayonida
elektron
savdoni
rivojlantirish
jihatlarini о‘rgangan turli xorijiy olimlarning
ilmiy maqolalari tahlil qilingan. Jahon elektron
savdo rivojlanishini baholashda turli xalqaro
eksperlar hisoboti ma’lumotlaridan foydalanil-
gan. Tadqiqot jarayonida induksiya va deduk-
siya, tahlil va sintez, miqdor va sifat, taqqos-
lama tahlil usullaridan foydalanildi.
4. TAHLILLAR VA ASOSIY NATI-
JALAR
Xalqaro
ekspertlarining
hisobotlariga
ko‘ra, 2022 yilda jahon chakana savdosida
chakana elektron tijoratning ulushi 24,0 foizni
tashkil etdi. [1]. Mazkur hisobotga kо‘ra, top-5
talikka Xitoy (45,3 %), Buyuk Britaniya
(35,9%), Janubiy Koreya (30,1 %), Indoneziya
(28,1 %) va Singapur (17,2 %) mamlakatlari
yetakchilik qilib kelmoqda. Ammo О‘zbekis-
tonda chakana savdo hajmida elektron tijorat-
ning ulushi 0,6 foizni tashkil etib, jahon о‘rta
kо‘rsatkichlariga nisbatan ancha past hisobla-
nadi, (1-rasm).
1-rasm. Rivojlangan mamlakatlar va О‘zbekistonda chakana savdo hajmida elektron
tijoratning ulushi [1].
24
45,3
35,9
30,1
28,1
17,2
15
14,6
12,9
2,6
0,6
0
10
20
30
40
50
Innovatsion iqtisodiyot / Инновационная экономика / The Innovation Economy №1. 2023
37
O‘zbekistonda elektron tijorat rivojla-
nishining asosiy omillari quyidagilardan iborat:
|
| |
birinchidan - О‘zbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirishning о‘ziga xos хususiyatlari

|
О‘zbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirishning о‘ziga xos хususiyatlariBog'liq Αzbekistonda elektron savdo va elektron tijoratni rivojlantirisbirinchidan,
geografik omil, ya’ni minta-
qaning dunyoning ko‘plab rivojlangan davlatla-
ridan uzoqda joylashganligi. O‘zbekiston Mar-
kaziy Osiyoning markazida joylashgan, bundan
tashqari, respublika ochiq dengizga chiqish
uchun ikki davlatni kesib o‘tishi kerak bo‘lgan
ikki davlatdan (Lixtenshteyn) biri hisoblanadi.
Bu, o'z navbatida, mamlakatda makroiqtisodiy
integratsiyaning rivojlanishiga to'sqinlik qiladi;
ikkinchidan
, mamlakatimizning jahon
axborot tizimi va xalqaro jarayonlarga integ-
ratsiyalashuv darajasini oshirish zarurati. Hozir-
gi vaqtda mamlakatni rivojlantirish va raqobat-
bardoshligini oshirish uchun xalqaro integ-
ratsiya nafaqat iqtisodiyot tarmoqlari о‘rtasida,
balki axborot tizimi sohasida ham zarur;
uchinchidan,
milliy
mahsulotlarning
jahon bozorida raqobatbardoshligini oshirish,
umumiy savdo va tranzaksiya xarajatlarini
kamaytirish, savdo tizimidagi iqtisodiy jarayon-
larni boshqarishni takomillashtirish, davlat
budjetini ko‘paytirish, ishlab chiqarish faoliyati
ustidan nazoratning zarur darajasiga erishish
zarurati.
Shu bilan birga, O‘zbekistonda elektron
tijoratni rivojlantirish uchun zarur shart-
sharoitlar mavjud. Xususan,
birinchidan,
savdo
munosabatlari
ishtirokchilarining
axborot
xavfsizligi va kriptografik himoyasini ta’min-
lash vositalari va texnik yechimlarining
mavjudligi;
ikkinchidan,
mijozlarga bankla-
raro va masofaviy xizmat ko‘rsatishga qaratil-
gan individual bank texnologiyalarining zarur
ishlanmalarining
mavjudligi;
uchinchidan,
jahon axborot makoniga chiqish imkonini
beruvchi zarur texnik va texnologik bazani jadal
rivojlanishi. [14].
Tahlillarga kо‘ra (1-jadval), axborot
iqtisodiyoti va elektron tijorat sektorining yalpi
qo‘shilgan qiymati 2021-yilda 2016-yilga
nisbatan 3,5 barobarga, yalpi qo‘shilgan qiymat
hajmidagi elektron tijorat hajmi esa qariyb 389
barobarga oshib, 3 trillion so‘mdan ortiqni
tashkil etdi. Elektron tijorat rivojiga ta’sir
etuvchi omillardan yana biri bu internetdan
foydalanuvchi obunachilar sonining o‘sishidir.
Agar 2016-yilda internetdan foydalanuvchi
abonentlar soni 9,6 million kishini tashkil etgan
bo‘lsa, 2021-yilda internetdan foydalanuvchilar
soni 23 million kishidan oshdi. [16].
|
| |
Keywords:
digital economy, e-commerce, e-
trade

Innovatsion iqtisodiyot / Инновационная экономика / The Innovation Economy №1. 2023
36
digan xо‘jalik yurituvchi subyektlar faoliya-
tining turli jihatlarini kо‘rib chiqqanlar. Xusu-
san, N.A.Yefimova va A.S.Tarasov [2] о‘z
tadqiqotlarida internet-savdoning an’anaviy
savdoga nisbatan afzalliklari hamda uni tako-
millashtirishning asosiy yо‘nalishlarini yoritib
berganlar.
S.A. Kolesnichenko [3] internet-magazin-
larning samaradorligini oshirish bо‘yicha taklif
va tavsiyalar ishlab chiqqan.
E.Y. Shavruk va G.R. Vankovich [4], K.A.
Xapilina [5], L.A.
Bragin va uning ham-
mualliflari [8] lar о‘z tadqiqot ishlarida elektron
savdoning hududiy jihatlarini kо‘rib chiqqanlar,
T.O. Faleyeva [6], N.A. Mansurova va
I.O.Oltinboyev [7], Mayorova va uning ham-
mualliflari [9] elektron savdoning samarador-
ligini baholash va istiqbolini bashoratlash
uslublarini tadqiq etganlar.
Jahon elektron savdo bozorini A.N. Zaxa-
rov va T.A. Cherxanova [10], N.E.Yadova [11]
о‘z tadqiqot ishida kо‘rib chiqishgan.
Xususan
A.N. Zaxarov va T.A. Cherxanovalar [10] о‘z
tadqiqot ishlarida elektron tijorat platformalari-
ning о‘sishi, korxonalarda kiberxavfsizlik tizi-
mini takomillashtirish va xalqaro tanlov savdo-
larida kriptovalyutalardan foydalanish kabi
elektron tijorat tendensiyalari tahlil qilingan.
N.E. Yadova [11] tomonidan olib boril-
gan tadqiqot ishining asosiy maqsadi – Rossiya
elektron tijoratining kelajakdagi tendensiyala-
rini bashorat qilish
uchun global Internet-tijo-
ratning hozirgi holati va rivojlanish istiqbol-
larini о‘rganish va baholash.
Shuningdek, ayrim tadqiqotchilar xorijiy
mamlakatlar misolida elektron savdoning
rivojlanishini kо‘rib chiqishgan. B.Jeong [12]
statistik ma’lumotlarga asoslanib,
Koreyaning
elektron tijorat platformalarining о‘ziga xos
xususiyatlari tahlil qilgan va mamlakatda uning
rivojlanish darajasini tavsiflovchi asosiy jihat-
lari e’tibor qaratgan.
CH. Xan [13] Xitoyda elektron savdoni
rivojlanishining о‘ziga xos xususiyatlarini
yoritgan va istiqbolda uni rivojlantirish bо‘yi-
cha tavsiyalar ishlab chiqqan.