Magnit maydonida tokli o’tkazgichni ko’chirishda bajarilgan ish

|
Magnit maydonida tokli o’tkazgichni ko’chirishda bajarilgan ish
|
bet | 7/17 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #144068 |
Bog'liq Modul. Magnit maydoni va uning xarakteristikalari. Magnit maydonMagnit maydonida tokli o’tkazgichni ko’chirishda bajarilgan ish.
Magnit maydon induksiya vektoriga perpendikulyar bo’lgan va magnit oson ko’chadigan tok elementini kuzatamiz. (7.11-rasm)
7.11-rasm
Ma’lumki, magnit maydonidagi tokli o’tkazgichga Amper kuchi ta’sir etadi:
(7.27)
Bu kuch tokli o’tkazgichning dl-elementini magnit maydonda ko’chirib ish bajaradi:
yoki (7.28)
kontur o’rab turgan yuzaning o’zgarishini ifodalaydi.
magnit oqimining kontur yuzasi orqali o’zgarishini hisobga olib:
(7.29)
Magnit maydonida tokli o’tkazgichni ko’chirishda bajarilgan ish magnit oqimining o’zgarishiga proporsionaldir. Bu xulosani istalgan tokli kontur uchun umumlashtirish mumkin (7.12 83-rasm).
Endi magnit maydonida berk konturni ko’chirishda bajarilgan ishni hisoblaymiz. Konturni tutashgan ABC va CDA bo’laklardan tashkil topgan deb tasavvur qilib, to’la bajarilgan ishni ifodalaymiz.
dA1-konturning ABC qismini ko’chirishda bajarilgan ish bo’lib, u manfiy ishoraga ega, chunki konturning bu qismiga ta’sir etuvchi kuch harakat yo’nalishi bilan o’tmas burchak hosil qiladi.
Shunday qilib, magnit maydonida berk konturni ko’chirishda bajarilgan ish, kontur yuzasi orqali magnit oqimining o’zgarishiga proporsionaldir
(7.30)
7.12-rasm
Bu yerda -kontur orqali o’tayotgan magnit oqimining o’zgarishini bildiradi.
Elektromagnit induksiya hodisasi
Faradey elektr va magnit hodisalarini o’zaro chambarchas bog’liq deb hisoblab, magnit maydonining elektr ta’sirini o’rganish bo’yicha juda ko’p tajribalar o’tkazdi. Yillar davomida qunt bilan o’tkazilgan tajribalar natijasida 1831 yil elektromagnit induksiya hodisasini kashf etdi. Har qanday o’tkazuvchan berk konturda u o’rab turgan sirt orqali o’tayotgan magnit oqimi o’zgarganda, shu konturda tok hosil bo’lishini aniqladi. Bu hodisa elektromagnit induksiya hodisasi, tok esa induksion tok deb yuritiladi.
Doimiy magnit tayoqcha galvanometrga ulangan g’altak ichiga kiritilishi va chiqarilishida konturda induksion tok hosil bo’ladi (9.1-rasm).
9.1-rasm
Demak, magnit oqimining o’zgarishi konturda tok hosil qiladi. Tajribalar ko’rsatishicha, induksion tokning kattaligi magnit oqimiga emas, balki magnit oqimining o’zgarish tezligi va ishorasiga proporsional bo’lib, uni qanday yo’l bilan o’zgartirishga bog’liq emas.
Lents (1833 y.) induksion tok yo’nalishini aniqlashga imkon beruvchi tajribani amalga oshirdi. Agar doimiy magnit qutblaridan biri berk halqaga yaqinlashtirilsa, halqada induksion tok hosil bo’lib, bu tokning magnit maydoni doimiy magnit maydonini konpensatsiyalaydi, sistema muvozanat vaziyatidan og’adi. Magnit qutbi ochiq halqaga yaqinlashtirilsa, hech qanday o’zgarish kuzatilmaydi. (9.2-rasm)
9.2-rasm
Tajriba natijalarini umumlashtirib, induksion tok shunday yo’nalgan deyish mumkinki, uni hosil qilgan magnit maydon induksiyasi, induksion tokni vujudga keltirayotgan magnit induksiyasini hamma vaqt konpensatsiyalaydi. Yopiq konturda indusion tok shunday yo’nalganki, u o’zining magnit maydoni bilan uni hosil qiluvchi magnit maydon o’zgarishiga qarshilik ko’rsatadi. Amalda induksion tok yo’nalishini aniqlash uchun ma’lum qoida ishlab chiqilgan. U o’ng qo’l qoidasi deb yuritiladi. O’ng qo’l kaftiga magnit induksiya chiziqlari kiradigan qilib joylashtirilsa, bosh barmoq o’tkazgich harakati yo’nalishini ko’rsatib, to’rttala barmoq induksion tok yo’nalishini ko’rsatadi.
|
| |