I bob. Kompyuter grafikasi asoslari Kompyuter grafikasi ning informatsion jamiyatdagi

I bob. Kompyuter grafikasi asoslari
-
Kompyuter grafikasi ning informatsion jamiyatdagi
ahamiyati, ro’li va o’rni
Axborotlashgan jamiyat tushunchasi nimani anglatadi?Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama. Bu shunday jamiyatki, unda ishlovchilarning aksariyat qismi axborotlarni ishlab chikarish, saqlash, qayta ishlash va amalga oshirish bilan banddirlar.
Kompyuter grafikasi (mashina grafikasi) nima degani? Mashina grafikasi deganda ob’ektlarning xajm modellarini yaratish, saqlash, ishlov berish va EHMlar yordamida ularni tasvirlash tushuniladi.
Kompyuter grafikasi yangi informatsion texnologiyalar orasida tuxtovsiz rivojlanib bora etgan yunalishlardan biri xisoblanadi. Bunday rivojlanish texnika soxasida xam (grafika stantsiyalari), programmaviy vositalar sohasida ham (SUPER ANIMATOR yoki 3-D STUDIO ) ko’zga tashlanmoqda. Texnika (techne - mahorat, sanʼat) - moddiy boylik olish hamda odamlar va jamiyatning extiyojlarini qondirish maqsadida inson atrofdagi tabiatga taʼsir qilishiga imkon beradigan vositalar va koʻnikmalar majmui. Ular videofilm kadrlari bilan sifat buyicha taqqoslashga loyiq xaqiqiy, xajmli xarakatlanuvchi tasvirlarni yaratishga imkon beradi. Bu programmaviy maxsulotlar reklamalar ishlab chiqaruvchi vositalar xisoblanib, san’at va multimediya texnologiyasi soxalarida kullaniladi. Bundan tashkari namoyish grafikasiga, geometrik modellashtirishga, grafik interfeyslarni loyixalashga, animatsiya (xayvonlar tasviri bilan ishlash)ga va ko’zga ko’rinuvchi (vizualno’y) xarakatni kurishga katta e’tibor berilmokda.
Kompyuter grafikasi iqtisodiet sohasida, aynihsa ihtisodiy kursatgigchlarni tahlil kilishda muvoffakiyatli kullanilishi mumkin.
“Kompyuter grafikasi” tugrisida umumiy tushuncha. Kompyuter grafikasi jaxonda yangi fundamental fan xisoblanib, iktisodiyot soxasida kadrlar tayyorlab berishda o’ziga xos mustaqil ahamiyatga egadir. Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.
Maxsus kompyuter programmalari xuddi bir varak ok kogozga kalam yoki ruchka bilan xar xil rasmlarni solish singari kompyuter ekranida sichkoncha yordamida rasm chizish, ya’ni tasvir tuzish, tuzatish va ularni xarakatlantirish imkonini yaratdi. Bu programmalar rasm solish programmalari yoki grafik redaktorlar xisoblanib, ular yordamida rasmning elementlari boshkarib boriladi.
Kompyuter grafikasining juda tez rivojlanib borishi va uning texnikaviy va programmaviy vositalarining yangilanib turilishi kursni xamisha takomillashtirishga, bu soxadagi yangi yunalishlarni tinmay urganib borishni takozo etadi. Oxirgi yillarda bu soxada juda katta uzgarishlar (siljishlar) yuz berdi, ya’ni 16 mln.dan ortik rang va rang turlarini (ottenok) uzida aks ettira oladigan displeylar, grafik axborotlarni (paper part) kirituvchi moslama- skanerlar, grafik ish stantsiyalari; programmaviy vositalar soxasida esa xakikiy kompyuter dunyosini kashf kila oladigan programmalar dunega keldi.
Bundan tashkari jamiyat ongida xam uzgarishlar sodir buldi, endi kompyuter grafikasi kirib bormagan soxa kolmaydi.
Kompyuter grafikasi asta-sekin informatika ukuv rejalarining ajralmas kismi bulib bormokda va 80-chi yillarning boshidan boshlab injenerlik ma’lumotini egallashda markaziy urinni egallab turibdi. Xozirgi vaktda kompyuter grafikasi kuyidagi kurslarning tarkibiy kismi xisoblanadi:
-
“Iktisodiy informatika va xisoblash texnikasi”
-
“Kompyuter informatsion sistemalari”
-
“Moddiy resurslarning kompyuter informatsion sistemalari (marketing)”
-
ADP (amaliy dasturlar paketi)
-
“Kompyuter tarmoklari” va boshkalar.
Shaxsiy kompyuterlarda amalga oshiriladigan xozirgi zamon grafikasi sistemali iktisodiy izlanishlarda, berilgan ma’lumotlarni taxlil kilishda, olingan natijalarni kurimli kilib kursatishda va takdimot (prezentatsiya) uchun materiallar tayyorlashda va boshka soxalarda kuplab ishlatiladi.
Grafikni tuzish va uni tushunish uchun grafika elementlari ma’nosi va ularni turli xolatlarda qo’shilishini o’rganish zarur.
Grafik yordamida tayyorlanadigan voqeliklarni to’g’ri tushunish uni tashkil etuvchi xamma elementlarini to’plami mavjud bo’lgandagina mumkin. (shkalalar, sarlavxalar va sh.o’.).
Tasvirlashning grafik usuli yoki grafik til - bu fikrni ifodalashning fazoviy tasvirlash, yoki qandaydir tekislikda shartli ravishda aks ettirish usullarining to’plamidir.
Grafik tasvirlashning namunalari - geometrik kartalar,iqtisodiy analizning diagrammalar tizimi, korxonlarning struktura sxemalari va boshqalar.
Qandaydir fikrlar to’plamini ifodalovchi chertejlarni tuzish jarayoni grafiklashtirish deyiladi, uning natijasi esa - grafika deyiladi. Grafik shartli ravishda voqelikni yoki qandaydir jarayonni tasvirlaydi. Grafikada qo’llaniladigan xamma belgilar - bu g’oyalar belgisi, grafikni o’zi yaxlit xolatda g’oyalar to’plamini ifodalashdir.
Grafikada uning ikki xil elementi ajralib turadi: grafik qiyofa va ekslikatsiya.
Grafik qiyofa - bu chizmalar to’plami bo’lib, o’zaro bog’lanishlari bilan birgalikda tushuniladi.
Eksplikatsiya - grafik obrazning ma’nosini ochib beradigan ma’lumotlar to’plami. Grafik obraz simvollik yoki geometrik shaklda bo’lishi mumkin.
Shartli belgilar yordamida tuzilgan, ma’nosi uning geometrik shakliga bog’lanmagan bo’lib, sharoitga bog’liq xolda tushuniladigan obrazlar simvolik obrazlarga tegishlidir.
Shartli belgilar qandaydir tushunchalar (simvollar) bilan puxta bog’langan bo’lishi, aniq bir oblast belgilar to’plami esa simvolikalar bilan ifodalanishi mumkin.
Simvolik ko’rinishdagi ikki o’lchovli grafik obrazlar grafikani tashkil etadi.
Geometrik ma’noga ega bo’lgan, shu shaklda biror tenglamani yoki tengsizlikni ifodalovchi obraz geometrik grafika deyiladi.
Masalan, inflyatsiyani o’sishini ko’rsatuvchi egri chiziq shu ko’rinishda emas, balki iqtisodiy kategoriya sifatida qiziqarlidir.
Grafik obraz koordinat sistemasi yordamida masshtablashtirilgan shkala, o’lchov birligi nomli to’r, grafika umumiy sarlavhasi, umumiy va xususiy tushuntirish usuli, sonlar chizig’i to’ldiruvchisi va qaytariluvchi sonlar sifatida tushuniladi.
Grafik obraz butun son ko’rinishida ifodalanishi mumkin.
Grafika eksplikatsiyasi uch xil ko’rinishga ega bo’lishi mumkin: geometrik, ideografik va xususiylashgan.
Ideografik eksplikatsiya - shartli belgilarni ma’nosini tushuntiradi-figurali, chiziqli, fonli va boshqalar (agar bu belgilar standartlashtirilmagan bo’lsa), bu shartli belgilar grafika elementlariga aniq bir ma’no bag’ishlaydi.
Geometrik eksplikatsiya - koordinat o’qlari, to’r, shkalalar, masshtablar. Ular yordamida geometrik qiyofalar geometrik xususiyatlarga ega bo’ladi, chunki bu vositalar yordamida geometrik yuzalar xossalaridan foydalaniladi.
Xususiylashgan eksplikatsiya - sarlavhalar, tushuntirishlar (chiqish sonlari va belgilarga). Bu tushuntirishlar grafikaning ushbu bilimlar doirasi butun majmuasida qanday joy egallaganini ko’rsatadi va til nuqtai nazaridan grafikaning eng zaruriy elementi hisoblanadi, chunki usiz grafika hech qanday ma’noga ega bo’lmaydi.
Eksplikatsiyadan tashqari grafikada qo’shimcha ma’lumotlar ham bo’lishi mumkin: raqamli ma’lumotlar, takrorlanuvchi qiymatlar va x.k. Grafika bilan ifodalanuvchi mantiqiy qayta ishlash joizdir, uni qandaydir belgisiga ko’ra guruxlash esa butun bir axborot to’plami to’g’risida xukm chiqarishga asos bo’ladi.
Berilgan axborotlarni xronologik ketma ketligi buzilgan taqdirda, grafika butunligi taassuroti buziladi. Xronologiya (xrono... va ...logiyadan) - 1) tarixiy voqealarning davriy tadrijiyligi; 2) vaqt oʻlchovi haqidagi fan. Astronomik X. fazodagi hodisalarning qaytarilib turish qonuniyatlarini oʻrganadi va aniq astronomik vaqtni belgilaydi.
Shunday qilib grafika - bu maxsus, fikran yaxlit hayoliy qurilmalarning (ansambllarning) ikki o’lchovli (yoki uch o’lchovli) tasvirda ifodalangan grafik qiyofasi va uning eksplikatsiyasidir.
Grafiklar qurishning texnologik asosini tashkil etish munosabati bilan, ularda ishlatiladigan shartli belgilarni ko’rib chiqamiz.
Shartli belgilar - bular shunday chizmalarki, ular berilgan sifat ko’rsatkichlarini shartli belgilarda ifodalaydi. Bir xil tushunchalarni belgilashda - bir xil shartli belgilardan, turli tushunchalarni belgilashda turlicha belgilar ishlatiladi. Natijada, to’liq shu bilan birga darajalangan qiyofa vujudga keladi:
-
figurali (xarflar, raqamlar, ochiq va yopiq figuralar sxematik va kartina ko’rinishidagi tasvirlar);
-
chiziqlar (nisbatlarni belgilash uchun, aloqa chiziqlari, geometrik o’lchovlarni ko’rsatish uchun (uzunligi, yo’nalishi, ko’rinishi va h.);
-
fon belgilari - maydon va yuzalarni rang bilan yoki shtrixlar bilan ularni xususiyatlarini ko’rsatish uchun qoplash.Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi.
Shartli belgilar chizma yuzasida ma’lum bir tartibda joylashtiriladi. Masshtabsiz grafiklarda belgilar erkin montaj ko’rinishida, zonal va jadval to’ri ko’rinishida beriladi. Bu erda grafikani yorqinlashtiruvchi vosita sifatida rangdan foydalaniladi.
Zonal to’ri - berilgan maydonni bo’laklarga bo’lib, har bir bo’lakka maxsus qiymatni biriktirib qo’yish. Xar bir zona gorizontal yoki vertikal polosa shaklida bo’lib, o’z sarlavhasiga ega bo’ladi.
Jadval to’ri - bu o’zaro kesishuvchi zonalarning kombinatsiyasidan iborat.
Grafiklarni tuzishda, uning texnologik asoslarini kurishda uning yuklash muammosini - grafikka chiqariladigan chizmalar sonini ham nazarda tutish kerak. Bu erda qo’yiladigan asosiy talab - grafik tomonidan ko’rsatiladigan kompleksning eng asosiy qismlari birinchi navbatda ko’rsatilib, detallar soyada, ikkinchi navbatda ikkinchi darajali detallar, uchinchi navbatda yordamchi detallar ko’rsatiladi va xakozo.
Grafikning yuklamasini kamaytirish quyidagi usullar bilan amalga oshiriladi:
-
Ketma ket detallashtirish usuli (bitta grafik o’rniga, dastlabkisiga o’xshash grafiklar seriyasi tuziladi. )
-
Ulanish usuli (umumiy tizimga birlashtirilgan va bir necha turli xil nuqtalardan olingan tasvir).
-
Asosiy kontur usuli (umumiy konturga ega bo’lgan grafiklar seriyasini tuzish va har bir grafikka o’z xarakteriga mos keluvchi chizmalar tushirish.)
-
Oddiy solishtirish usuli (bir biriga bog’liq bo’lmagan va bir xil qoidalar asosida tuzilgan grafiklarni to’plash).
Grafikaning texnologik asoslarini qurishda uning yaqqoligini ham nazarda tutish zarur.
Grafikani yaqqoligini oshiruvchi va uning yuqlama qobiliyatini ko’paytiruvchi vositalardan biri bu rang berish usulidir. Lekin rang grafikada aralash-kuralashlikning keltirib chiqarmasligi kerak. Masalan, alohida regionlarda aholini zichligini ko’rsatishda yoki bolalar o’rtasida o’lim grafikasini ifodalashda turli xil regionlar orasida go’yoki uzilishni ifodalagandek taassurot qoldiradi. Aholi - Yer yuzida yoki uning muayyan hududi, qitʼa, mamlakat, tuman, shaharida istiqomat qiluvchi odam (inson) lar majmui. Aholini tadqiq etish bilan maxsus fan - Demografiya shugʻullanadi.aholi oʻrtasida sodir boʻlayotgan jarayonlar biologik, geografik, ijtimoiy-iqtisodiy omillar taʼsirining natijasidir. Bu xolda bir xil rangni raqamni qiymatiga qarab to’q yoki och holatini ishlatgan ma’kul.
Amaliy dasturlar paketlarini keng tarqalishi shu bilan asoslanadiki, tasvirni kommunikatsiya vositasi sifatida qabul qilish inson uchun tabiiyroq bo’lib bu usulda ham etarli aniqlikka erishish mumkin.
Mashina grafikasini passiv va interaktiv bo’laklarga bo’lish avvaldan ma’lum. Bundan 20 yil avval ulug’ olimlarni, san’at ustalarini, sportchilarni, multiplikatsion filmlar qahramonlarini (masalan, bo’ri, quyon rasmlari), Albert Eynshteyn rasmi alfavit raqamli chop etuvchi qurilmalardan chiqarish keng tarqalgan edi. Bunda rasm ma’lum nuqtalarga bir xil belgilarni tushirish orqali, rang tafovut esa ba’zi bir joylarda shu belgilarni bir necha marta urib (to’q rang uchun), ba’zi bir joylarda bir marta tushirib (och rang uchun) mashina qog’ozi satxida xosil qilinardi. Tasvirni bunday usulda xosil qilish passiv mashina grafikasiga tegishlidir.
Interaktiv mashina grafikasi (IMG) bu shundayki, bunda tasvirning xolati, uning shakli, mazmuni, o’lchamlari va rangi displey ekranida interaktiv qurilmalar yordamida dinamik ravishda uzluksiz o’zgartirilib, boshqarib turiladi.
Zamonaviy shaxsiy kompyuterlarda xosil qilinadigan grafikalar amaliy jixatdan qaraganda xammasi interaktivdir.
Passiv mashina grafikasiga planshetli va barabanli grafik quruvchi qurilmalar yordamida, shuningdek printer, kino va videokameralar yordamida xosil qilinadigan tasvirlar kiritiladi.
Bu qurilmalar yordamida xosil qilinayotgan tasvirga bevosita ta’sir qilib bo’lmaydi. Displey qurilmasi, sichqoncha yordamida kiritish, klaviatura, skaner qurilmalari orqali tasvir xosil qilishda tasvir jarayonini istagancha boshqarish mumkin.
Yuqorida ko’rib o’tilgan xamma tasvir xosil qilish usullari ning umumiy tomoni shundaki, bu erda tasvir raqamli protsessor yordamida xosil qilinadi.
Grafik tasvirni xosil qilishni zamonaviy usullari bilan yaxshiroq tanishish uchun kompyuter grafikasining ikki usulda - rastrli va vektorli usulda xosil qilinishini ko’rib chiqamiz. Bu ikki usulning asosiy farqi ekran yuzasi bo’yicha nurni xaraktlanishini turlichaligidadir.
Vektorli kompyuter grafikasi - bu usulda vektorli displeylardan foydalaniladi. Vektorli qurilmalarda xotirlovchi elektron nurli trubka qo’llanilib , nur ekran bo’yicha berilgan traektoriya bo’yicha bir marta yugurib o’tadi va shu xolat ikkinchi buyruq kelmaguncha trubka xotira qurilmasida saqlanib qoladi.
Rastrli qurilmalarda tasvir uni xosil qiluvchi nuqtalarning yig’indisi sifatida paydo bo’ladi. (piksel va PEL-lar yig’indisi). Rastr - deb gorizontal qatorlarning vaqt birligidagi yig’indisiga aytiladi. Bunda xar bir qator aloxida PELlardan tashkil topadi. Nur ketma-ket xar bir qator bo’ylab yugurib o’tadi. Har bir PELlardan o’tayotganda nurning yorqinlik darajasi o’zgaradi. Displeylar turli rejimda ishlashi mumkin.
Bir qatordagi piksellar sonini ekrandagi qatorlar soniga ko’paytmasi displeyning sezuvchanlik darajasini ko’rsatadi. Sezuvchanlik darajasi qanchalik katta bo’lsa, shunchalik xosil qilinadigan tasvirni sifati xam yaxshi bo’ladi, lekin teskari nisbatda apparatura tannarxi qimmatlashib boradi.
Shaxsiy kompyuterlarda ishlatiladigan displeylar 2-xil sezuvchanlikka ega:
-
Past sezuvchanlik - 200 vert. Nuqtalar * 320 gorizon.nuqtalar;
2. Yuqori sezuvchanlk - 200 vert. Nuqtalar * 640 gorizon.nuqtal
1.2. Kompyuter grafikasini qo’llanish sohalari
Kompyuter grafikasi bir necha turlarga bo’linadi: tijorat (ish bo’yicha), tasvirli, namoyish kiluvchi, animatsiyalovchi, muxandislik va ilmiy. Bu sinflarning xar biriga tegishli grafik vositalari asosiy xususiyatlarini ko’rib chikamiz.
Tijorat kompyuter grafikasi.Axborot marketingi kompyuter grafikasi vositalari ko’llanishining eng keng va turli-tuman soxasidir. ShK yordamida kurilgan interaktiv grafiklar, diagrammalar, rasmlardan ko’pincha moliyaviyikgisodiy taxlilni o’tkazish uchun xamda rejalashtirish va marketing karorlarini kabul kilishda kulay vosita sifatida foydalaniladi. Tijorat kompyuter grafikasining dasturiy vositalari tufayli byudjet, tovarlarning mavjudligi, pul mablaglarining xarakati, foydaning mikdorlari, foiz stavkalari, sarmoya kiritishdan daromadlar, buyurtmalar «portfeli»ning xolati xakidagi ma’lumotlarga ega xar xil interaktiv grafiklar va diagrammalarni tayyorlash mumkin.
Illyustrativ kompyuter grafikasi.Tovarni xar tomonlama mos, chiroyli ko’rsata olishlik bozor jamiyati uchun juda xos. Bunda xamma narsa tovarning sifatiga boglik. Masalan, o’zi, o’z tovari yoki kompaniyasi xakidagi axborotni kanday berishning belgilangan madaniyati vujudga kelgan. Xususan, axborot soxasi tovarlarini reklama kilish uchun illyustrativ kompyuter grafikasidan foydalanish maksadga muvofik.
Illyustrativ grafika vositalari sifatli mashina tasvirlari, illyustrativ matnlar, chizmalar, eskizlar, geografik xaritalarni yaratish uchun xizmat kiladi.
Tijorat kompyuter grafikasi sinfining grafik vositalardan farkyairok, illyustrativ grafiklar sinfining dasturiy vositalarida sifatli tasvirlarni olish birdan-bir maksaddir va uni aloxida taxlil kilish talab kilinmaydi. Ushbu sinfning dasturiy vositalari oddiy va tez usudda tarkibiy kismlarni yigishga xamda grafik ob’ektlarni o’zgartirishga imkon beradi.
Hozirda kompyuter grafikasining bu sinfi vositalari keskin rivojlanmoktsa. Kompyuterlashtirilgan reklama reklamaning zamonaviy shakllaridan biri bo’lib, u zamonaviy reklamani kompyuter grafikasi usullari va vositalari yordamida yaratish va tarkatishning tubdan yangi shaklidir.
Zamonaviy reklamada kompyuter grafikasi vositalaridan foydalanish reklama kompaniyasining rolini tubdan oshiradi va undan:
a) televidenieda;
b) xalkaro ko’rgazma va anjumanlarda;
v) AMBdan foydalanish jarayonida;
g) interaktiv o’kitish tizimlarini ishlab chikishda;
d) xalkaro tarmoklarning elektron anjumanlarida;
e) o’kuv jarayonida foydalanish mumkin.
Reklamada sifat o’zgarishlari asosan uch yo’nalishlar bo’yicha sodir bo’lmokda: reklama jarayonini kompyuterlashtirish va uning natijasida unga informatika vositalarini tatbik etish, audio vizual texnikani va kabelli televidenieni rivojlantirii
Illyustrativ grafikaning ADP ko’pincha grafik muxarrirlar bilan tenglashtiriladi, ammo keyingilari ushbu sinfdagi ko’pgina ADPlarning fakat bir kismidir. Masalan, Storyboard Plus ADPdagi grafik muxarrir Picture Maker modellaridan biridir, undan tashkari Story Editor stsenariylar muxarriri, Story Te11er — tayyor slayd filmlarni namoyish etish va Picture Taker — boshka ADPdan tasvirlarni tortib oluvchilar xam mavjud.
Namoyish kiluvchi kompyuter grafikasi. Rivojlangan bozor ikgisodiyotiga ega mamlakatlarda namoyish kilinuvchi grafikaga va ilmiy xamda tijorat natijalarini takdim etish maksadlarida marketing tadkikotlari ko’rsatkichlarini ilmiy ko’rsatishga katta axamiyat berilmokda.
Illyustrativ va tijorat grafikalari sinfi ADPning yanada rivojlanishi uning imkoniyatlarini integratsiyalashuvga olib keladi, shu tufayli namoyish kilinuvchi grafika vujudga kelgan. Buning natijasida tijorat grafikasining ADPga ayrim grafiklarni slayd-film izchilligida kurishga va ularni ekranda bir-birlaridan keyin belgilangan vakt oraligida namoyish kilishga imkon beruvchi Story Editor ga o’xshash modullar ko’shilgan. Bunday turli slaydlarning paydo bo’lishi ko’rinuvchi yoki tovushli samarada (masalan, kanday tovushli) xam namoyon bo’lishi mumkin. Bundan tashkari, keyinrok tayyor grafikani taxrir kilishga imkon beruvchi grafik muxarrirlar ko’shildi. Illyustrativ grafikaning ADPda xam tijorat grafikasi moduli bilan ishlash imkoniyati kengaytirilgan.
Shunday kilib, namoyish kiluvchi grafika xozirda tijorat va illyustrativ grafikaning asosiy vazifalari majmuasiga ega va uch turdagi vazifalarni: grafikalar va diagrammalar bilan ishlash; tasvirlarni taxrir kilish va saklash; namoyish kilinuvchi materialni tayyorlash va rejalashtirishni xal kilishni ta’minlaydi.
Tijorat kompyuter grafikasining dasturiy vositalari bilan ishlash tajribasi shundan darak beradiki, namoyish kilinuvchi material samaradorliganing asosiy siri ma’lumotlarni tatbik etish uchun diagrammalar turini to’gri tanlashdir. Namoyish kilinuvchi grafika vositalarining katta kismi oddiy chizikli, ustunli va sektorli diagrammalarga ko’shimcha sifatida aralash uch o’lchamli diagrammalar, gistogrammalar va kimmatli kogozlar bozorining diagrammalarini ko’llab-kuvvatlaydi. Namoyish kilinuvchi materialni yaratish uchun tijorat kompyuter grafikasining dasturiy vositalarini tanlashda nutki tegishli slaydlarning juda kichik versiyalari bilan kuzatib boriluvchi ma’ruzachi uchun diagrammani bosib chikarishga imkon beradigan rejalashtiruvchi va matn muxarriri mavjudligiga aloxida e’tibor berish kerak.
Tijorat kompyuter grafikasining dasturiy vositalari ko’prok birbiridan fark kiladi, ammo ularni foydali tarzda birlashtirilib turuvchi bitta xususiyati bor, ushbu xodda foydalanuvchi xar kanday texnik murakkabliklardan ishonchli ravishda ximoyalangan, chunki u endi o’z xarakatini bunga kanday erishishga emas, balki nimani olish kerakligiga karatishi mumkin. Namoyish kilinuvchi kompyuterli grafikasining dasturiy vositalariga Power Point, Harvard Graphics, Freelanse, Arrlause, Holliwood va boshkalar kiradi.
Animatsion kompyuter grafikasi. Bo’sh vaktda televideniening reklama e’lonlarini ko’zdan kechira turib, biz ularda animatsiya elementlaridan foydalanilganligining guvoxi bo’lamiz. Bundan 50 yil mukaddam Vold Disney studiyasi «Okkiz va etti gnomlar» multfilmini yaratgan. U animatsiya tarixida munosib o’rin egallagan. Bu 1,5 soat davom etuvchi birinchi animatsiyali tasma bo’lgan. U rassom animatorlarning bir necha yillik mashakkatli mexnatini ta’riflaydi. 1991 yilda ushbu kompaniyaning Silicon Graphics kompaniyasi IRIS INDIGO grafik studiyasida tayyorlangan «Go’zal kiz va maxluk» animatsion filmi katta muvafakkiyatlar bilan namoyish kilindi. Bu barcha filmlar animatsion kompyuterli grafikasi tufayli amalga oshirilgan edi.
Animatsion grafik o’zida rang, tasvir va illyustrativ grafika stsenariyasi bilan ishlashdagi muvaffakiyatlarni muxandislik grafikasi uch o’lchamli ob’ektlarning yutuklari bilan birlashtirgan. Xozirda o’z televizorlarimiz ekraniga karab, biz kompyuter reklama kliplari va teleeshittirishlarning bezaklari ko’rinishidagi ushbu unumdor ittifokning mevalarini o’z ko’zimiz bilan ko’ramiz.
Animatsiya — bu, ob’ektlar, kameralar, yoruglik manbalarini o’zaro joyini almashtirish yoki ularning parametrlarini vakt bo’yicha o’zgarishiga ega vazifa, topshirik.
Xozirgi vaktda kompyuterli grafikasi vositalarini ko’llashning ushbu soxasi goyat kuchli rivojlanishni boshdan kechirmokda. Xorijiy tajribaning ko’rsatishicha, xozir dunyoning ko’pgina mamlakatlarida kompyuterlashtirilgan reklama axborotlarining manbalari, ixtisoslashtirilgan kompyuter tizimlarining ma’lumotlar bazasi mavjud, ularga reklama beruvchilar belgilangan to’lovlar xisobiga o’z firmalari va ular tomonidan ishlab chikarilgan tovarlar (xizmatlar) xakidagi ma’lumotlarni kiritadi. U yoki bu axborot maxsulotini xarid kilishga kizikkan bo’lajak xaridorlar ushbu ma’lumotlar banklariga telefonlar yoki maxsus terminlar yordamida xisobli sotsiyalar davomida o’zlari uchun kerakli axborotlarni oladi.
Tanishtirishlar, ko’rgazmalar, anjumanlar va videozallarda kompyuterlashtirilgan reklamani namoyish kilishning eng samarali vositasi video proektsion tizimlardan iborat bo’ladi. Reklamalarni katta ekranli video tizimlar orkali tarkatish odamlarning axborot extiyojlarini kanoatlantirishga imkon beradi, bu o’z navbatida, yangi xaridorlarni jalb kiladi. Ko’pgina ekspertlar televideniega yukori aniklikdagi katta ekranli tizimlarni tezrok tatbik etilishi kompyuterlashtirilgan reklamani tarkatishda xal kiluvchi rolni o’ynaydi deb faraz kiladilar.
Zamonaviy reklamani ishlab chikishni takomillashtirish va marketing tadkikotlari natijalarini taxlil kilishning kurol sifatida xudtsi animatsion kompyuterli grafikasi vositalari tanlanishining sabablarini tadkik kila turib, ushbu soxaga butun dunyoda xisoblash texnikasini ko’llashning eng yukori akliy va yukori texnologik soxasi sifatida karalishi xakidagi xulosaga kelish mumkin, ammo bu xam ShKlarda video tasvirlar bilan to’lakonli ishlashning ta’minlovchi texnik va dasturiy echimlarining murakkabligi va xam kompyuterli grafikasining zamonaviy usullari asosida yotgan jiddiy matematik baza bilan boglik. Bundan tashkari, xozirgi kunda yukori sifatli kompyuterlashtirilgan reklamani xisoblash vositasi yordamida tayyorlash faoliyatining etarlicha foydali turi bo’ladi.
Bugun garbda kompyuterlashtirilgan reklamaning bir dakikasi shakli va ishlab chikishning murakkabligiga karab Z000dan 50000 AKSh dollarigacha turadi. Bizning respublikamizda kompyuterlashtirilgan reklamaning bir dakikasi ancha arzon turadi.
Animatsion kompyuter grafikalarining dasturiy vositalariga, eng avvalo, ZD—Studio, Animator Rgo va boshkalar kiradi.
Animatsion grafika kuyidagilarga imkon beradi:
1) sinchli ZD ob’ektni modellashtirish va ko’rishga, uni zamonaviylashtirish va u bilan manipulyatsiya kilishga;
2) kurilgan sinchli ob’ektning sirtini koplash uchun materialni kutubxonadan tanlash yoki yaratish (bunday material tekstura deb ataladi);
3) oddin yaratilgan modellarni bo’shliktsa joylashtirish, ya’ni bu ob’ektlar uchun saxna, xarakat joyini kurish (masalan, stol, unda pichok yordamida «bekiyos mazali apelsinni» kesish mumkin);
4) tekstura ob’ektlarini ulash;
5) yoritishning xarakterini belgilash, yoruglik manbalari va kameralarni saxnada joylashtirish;
6) kadrlarning izchilligini belgilash, ob’ektlarni kadrdan kadrga joyini o’zgartirish yoki zamonaviylashtirish (yana kameralar va yoruglik manbalari uchun xarakatlarni xam berish mumkin);
7) yakka kadr yoki bir necha kadrning palitra, yoruglik, soyalar, ko’rish burchagi, ob’ektlarning o’zaro joylashuvi va ularni kadrdan kadrga o’zgarishlarini xisobga olish bilan xisoblash; bunday xisoblash rendering (inglizcha «rendering»dan) deb ataladi. Bu animatsiyaning oxirgi boskichi, bunda tayyor ayrim ob’ektlar, epizodlar va pallalardan yaxlit reklama kadri olinadi;
8) ekranga yakka tasvirlar va kadrlarning film ko’rinishidagi olingan izchilligini chikarish.
MDX mamlakatlarida kompyuter grafikasi ustida ishlayotgan ko’pgina jamoalar xatto tegishli texnika va dasturiy ta’minlashga ega bo’lmay xam, yakin kelajakda zamonaviy reklama, eng avvalo, uning video va tele tasvirlar sintezi bilan belgilanishini yaxshi tushunadilar. O’zbekistonda xozir yukori sifatli va texnik darajada bajarilgan ko’pgina ajoyib ishlarni sanab o’tish mumkin. Bu, xususan, «Axborot», «Respublika mulk birjasi», «Avto birja», «50G’50», «Sarik suv osti kemasi» kabi eshitgarishlarning kompyuterlashtirilgan reklamasi.
Kompyuterlashtirilgan reklamani ishlab chikish kompyuter grafikasining texnik va dasturiy vositalarini xarid kilish uchun katta moliyaviy xarajatlarni talab kiladi. Agar firma vazifani anik shakllantirsayu, reklama byudjetiga, reklama vositalarini tanlashga nisbatan etarlicha muloxaza kilinmagan karorini kabul kilsa, reklama faoliyati natijalarini baxolashni xisobga olmasa, bu xarajatlarni xavoga uchirib yuborishi mumkin. Shuning uchun reklamaning iktisodiy samaradorligi ushbu reklama tadbirini o’tkazishda ko’yiladigan maksadlar va uni o’tkazish uchun ajratiladigan moliyaviy mablaglar summasi yakindan bogliktsir. Ya’ni, boshkacha kilib aytganda, ushbu savollar tugiladi:
1. Reklamaga ajratilgan mablaglar ko’yilgan maksadlarga mos keladimi?
2. Reklama tadbirini o’tkazish natijasida ko’yilgan maksadga erishiladimi?
Agar bu ikki omil birbiriga mos kelsa, unda iktisodiy foydali bo’ladi. Buning ustiga, kompyuterlashtirilgan reklamaning iktisodiy samaradorligini aniklab turib, ko’p reklamalar oldida foyda olish maksadi turmaganligi xolini xisobga olmaydipar. Masalan, imij-reklamaning 80%i to’gridan to’gri foyda olish maksadini ko’zlamaydi, chunki bu xolda biror axborot maxsuloti emas, balki umuman interaktiv xizmat reklama kilinadi.
Kompyuterlashtirilgan reklamani yaratish texnologiyasi zamonaviy axborot texnologiyalarini rivojlantirish va marketingning axborot kommunikatsion, bazasini takomillash-tirish ishida fundamental tadkikotlarni o’tkazishning yangi shaxobchasini yaratish uchun kudratli ragbat bo’ladi. Reklama tarkatishning radio va televidenie kabi vositalaridan foydalanishda efirga buyurtma berish va sifatli reklama syujetini yaratishga ko’shimcha xarajatlar mavjud, agar mavjud bo’lgan xisoblash texnikasidan kompyuterlashtirilgan reklamani tarkatishda foydalanilsa, bu xarajatlardan chetlash mumkin.
Axborot maxsulotlari va xizmatlarining reklama vositalari va usullarini taxlil kilish ularni kompyuter grafikasi vositalari bilan takomillashtirish yo’llarini belgilashga imkon beradi, ya’ni:
a) animatsiya elementlariga jonli video va audio materiallarini kiritish;
b) telekommunikatsion kompyuter tarmogi orkali tarkatish;
v) reklama axboroti iste’molchilariga ruxiy ta’sir ko’rsatuvchi, oldin erishib bo’lmaydigan ko’rish samaraligini olish imkoniyatini ta’minlash;
g) tasvirlarning anikligiga, 16 mln. va undan ortik rang-tuslardan foydalanish imkoniyatlariga erishish;
d) kerak bo’lgan xolda tabiiy suratga olishni to’ldirish (masalan, axborot maxsulotlari va xizmatlarining xususiyatlarini ko’rsatishda);
e) iste’molchilarni reklama kommunikatsiyalarining faol ishtirokchilariga aylantiruvchi reklamani tarkatish vositalarini yaratish;
j) grafik axborotning yangi manbalaridan foydalanish.
|