nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O‘quv dasturiga muvofiq o‘zaro bog‘liq fanning nomi

|
O‘quv dasturiga muvofiq o‘zaro bog‘liq fanning nomi
|
bet | 72/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023O‘quv dasturiga muvofiq o‘zaro bog‘liq fanning nomi
|
Kompyuter tarmoqlarini administratorlash,
|
O‘qitishning tashkiliy shakli
|
A - amaliy mashg‘ulotlar;
MX - maxsus O‘quv laboratoriya xonasida dars.
|
Dastur talabi
|
Majburiy
|
O‘qitish tili
|
Guruhga tayinlangan o‘qitish tili asosida.
|
Baholash tartibi
|
Amaldagi baholash tartibiga asoslanib.
|
Bilim va
|
|
ko‘nikmalarni baholash
|
Yozma, og‘zaki, savol-javob, munozara, test, amaliy topshiriq
|
O‘quv dasturining mazmuni
№
|
Mavzu nomi
|
Mavzuning qisqacha mazmuni
|
|
|
|
|
Bo‘lim 1. TARMOQ ARXITEKTURASI.
|
42
|
|
14
|
1
|
Kompyuter tarmoqlari. Tarmoqning asosiy tushunchalari va qo`yiladigan talablaridan foydalanish.
|
Tarmoq arxitekturasining asosiy tushunchalari, kompyuter tarmoqlarini qo‘llash sohalari, kompyuter tarmoqlari rivojlanish tarixi, kompyuter tarmog‘i tushunchasi, kompyuter tarmog‘ining tarkibi, kompyuter tarmog‘ining asosiy elementlari, tarmoqning asosiy apparat va dasturiy ta’minot qismlari. Zamonaviy kompyuter tarmoqlariga qo‘yiladigan talablar.
|
6
|
A
|
2
|
2
|
Kompyuter tarmoqlarining maqsadlari bilan tanishish.
|
barcha turdagi kompyuter tarmoqlarining maqsadi ikkita funktsiya bilan belgilanadi:
apparat va dasturiy ta’minot tarmoq resurslaridan birgalikda foydalanishni ta’minlash;
ma’lumotlar manbalariga birgalikda kirishni ta’minlash.
|
6
|
A
|
2
|
3
|
Kompyuter
tarmoqlarining turlari bilan ishlash.
|
Kompyuter tarmoqlari tasnifi, topologiyasi. Ma'lumotlar uzatish, qabul qilish uchun kompyuter tarmoqlarini qurish, muammolarni aniqlash. Kompyuter tarmoqlari turlari: mahalliy, mintaqaviy, global tarmoq turlari.
|
6
|
A
|
2
|
4
|
Faol va passiv uskunalar, yakuniy va oraliq tizimlar. Sinxron va asenkron ma’lumotlarni uzatish rejimi.
|
Faol va passiv uskunalar, yakuniy va oraliq tizimlar tushunchasi va farqi. Sinxron va
asenkron ma’lumotlarni uzatish rejimi.
|
|
| |
– Bo‘lim: Ide ntifikatsiya va Autentifikatsiya

|
– Bo‘lim: Ide ntifikatsiya va Autentifikatsiya
|
bet | 26/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 20234 – Bo‘lim: Ide ntifikatsiya va Autentifikatsiya
|
12
|
|
3
|
11
|
Foydalanuvchilar identifikatsiyasi va audentifikatsiyasi
|
Identifikatsiya - bu foydalanuvchining ism bo‘yicha aniqlanishi. Tizimga kirishga harakat qilganda birlamchi
harakat. Tizimda foydalanuvchi
tomonidan
kiritilgan
ma’lumotlar bazasidagi ma’lumotlardan tekshiriladi.
Autentifikatsiya - bu foydalanuvchini tizimiga kirishini tekshirish jarayoni. Jarayonda ikkala tomon ham faol ishtirok etadilar. Foydalanuvchi parol yoki sertifikatni tasdiqlashi kerak.
|
4
|
N
|
1
|
12
|
Parol va sertifikatlar asosida
autentifikatsiya
|
Parollardan foydalanish. Bir
martalik foydalanish uchun parollar bilan autentifikatsiya. Sertifikatlash orqali
autentifikatsiya qilish jarayonida tashkilotning roli. Xodimlarni sertifikatlar bilan ta’minlash. Amaliy ish.
Kompyuterlarda ma’lumotni himoya qilish usullari. Parol haqiqiyligi.
Sertifikatlash orqali autentifikatsiya.
|
4
|
N,A
|
1
|
13
|
Axborot himoyasi metodologiyasi
|
Axborot xavfsizligi va uni tashkil etish tamoyillari. Himoya qilish Obyektlari, himoya turlari. Axborotni himoya qilish usullarining umumiy tavsifi.
|
|
| |
Amaliy ish - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 27/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Amaliy ish.
Kompyuterlarda ma’lumotni himoya qilish usullari.
|
4
|
N,A
|
1
|
5 – Bo‘lim: Elektron biznes va Elektron biznes himoyasi muammolari
|
6
|
|
2
|
14
|
Elektron biznes va tijorat modellari
|
Elektron biznes tushunchasi. Elektron biznes va elektron tijorat o‘rtasidagi farq. Elektron biznesda Internetdan foydalanish. Elektron biznesni joriy etishdagi asosiy modellar.
|
2
|
N
|
1
|
15
|
Elektron biznes tizimlari himoyasining muammolari
|
Elektron biznes va elektron tijorat axborot xavfsizligi bilan bog‘liq muhim muammolardan biridir. Ochiq global tarmoqda, elektron biznes bilan shug‘ullanadigan foydalanuvchilar uchun ko‘plab tahdidlar mavjud. Elektron biznesni himoya qilish usullari.
|
4
|
N
|
1
|
6 – Bo‘lim: Axborotlarni uzatish tarmoqlarida axborot himoyasi
|
20
|
|
8
|
16
|
Tarmoqlar aro ekranlashtirilgan texnologiya
|
Ekranni himoyalangan ichki tarmoq texnologiyasi - bu "Firevall yoki Firevall" ixtisoslashgan tizimni anglatadi. U tarmoqlar o‘rtasida ma’lum bir sharoitlarda ma’lumotlarni uzatishni ta’minlaydi. Katta korxonalar uchun xavfsizlik devori o‘rnatish ma’lumot xavfsizligining muhim shartidir. Amaliy ish. Xavfsizlik devorlarini qanday sozlashni bilib olish. Xavfsizlik devorini o‘rnatish.
|
8
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
Generatornt tarmoqqa o‘z-o‘zini sinxronizatsiya usulida ulash

|
Generatornt tarmoqqa o‘z-o‘zini sinxronizatsiya usulida ulash
|
bet | 5/8 | Sana | 20.08.2024 | Hajmi | 0,91 Mb. | | #269689 |
Bog'liq Tajriba ishi lotGeneratornt tarmoqqa o‘z-o‘zini sinxronizatsiya usulida ulash
G3 ogohlantirgichining sozlash dastasini aylantiring, G4 generatorining fazalarini (chiziqli) tarmoq chizig‘i orasidagi kuchlanishni o‘rnating. generator va tarmoqning chastotalari va chastotalarining tengligi P1 metri bilan belgilanadi.
- Sinxronoskopning ko‘rsatkichli sinxronizatsiya bloki A6 vertikal pozitsiyasini yuqoriga ko‘targan vaqtda, ushbu blokning o‘rta panelidagi "O‘N" tugmasini bosib generatorni tarmoqqa ulang.
• YUk burchagi ko‘rsatkichi P4 ni o‘rnating. Buning uchun quyidagi amallarni bajaring:
- G 2 manbasini sozlash dastasini aylantirish, G 4 generatorining faol kuchini imkon qadar yaqin 0W ga sozlang.
- G 3 ogohlantirgichining sozlash dastasini aylantirib, G 4 gabaritining reaktiv kuchini imkon qadar yaqin 0 VA ga qo‘ying. Quvvat ko‘rsatkichlari P2 kuch o‘lchagichidan aniqlanishi kerak.
- YUklab olish burchagining qiymatini nolga qo‘ying, P4 yuk burchagi ko‘rsatgichining old panelini bosib, "Set" tugmasini bosing. chizish ".
• G 2 generatorini G 2 manbasini ushlab, faol quvvat bilan yumshoq qilib qo‘ying. Jeneratör quvvati va yuk burchagi qiymatlari, navbati bilan, P2 va P4 hisoblagichlari orqali kuzatilishi kerak.
• G 4 generatorini G 3 qo‘zg‘aluvchan qo‘lini aylantirib, reaktiv kuch bilan to‘liq qo‘ying. Jeneratörning kuch va yuk burchagi qiymati, navbati bilan, P2 va P4 hisoblagichlarini kuzatib boradi.
• G 4 generatori asenkron ishlaydigan rejimga kirganda, jeneratörni faol quvvat bilan o‘chiring yoki maydon oqimini oshiring.
• "To‘xtash" virtual klavishini 11 bosib, "Ko‘p kanalli osiloskop" dasturi yordamida ma’lumotlarni skanerlashni to‘xtatish.
• Saqlangan jarayonni virtual tugmani bosish bilan aks ettirish
• «Ko‘p kanalli osiloskop» dasturining imkoniyatlaridan foydalanib, generatorning bir fazasining oqimi, kuchlanish va faol kuchini va uning aylanish tezligini qo‘lga kiritgan vaqt bog‘liqligini tahlil qilish.
- G 3 generatorining old panelidagi "OFF" tugmasini bosib, G4 generatoridan ogohlantirishni olib tashlang.
|
| |
Sinxron generatorning vaqtinchalik o‘yg‘otish isrofi bilan resinxronizatsiyalashda bir mashinali elektr tizimidagi o‘tkinchi jarayon

|
Sinxron generatorning vaqtinchalik o‘yg‘otish isrofi bilan resinxronizatsiyalashda bir mashinali elektr tizimidagi o‘tkinchi jarayon
|
bet | 8/8 | Sana | 20.08.2024 | Hajmi | 0,91 Mb. | | #269689 |
Bog'liq Tajriba ishi lotSinxron generatorning vaqtinchalik o‘yg‘otish isrofi bilan resinxronizatsiyalashda bir mashinali elektr tizimidagi o‘tkinchi jarayon.
Elektr ulash sxemasi
Jihozlar ro‘yxati
Tajriba o‘tkazishda ko‘rsatma
Jihozlar ro‘yxati
Belgilanishi
|
Nomlanishi
|
Tipi
|
Ko‘rsatkichlari
|
Al, A9
|
Uch qutbli kalit
|
301.1
|
380 V- / 10 A
|
A2
|
Uch fazali transformator guruhi
|
347.3
|
3 x 80 VA (yulduzcha) 220, 225, 230 V/ 133,220, 225,230,235, 240,245 V
|
A3, A4
|
Elektr uzatish liniyasi modeli
|
313.2
|
400 V / 0,5 A ~
|
A5
|
Uch fazali transformator guruhi
|
347.4
|
3 x80 VA / 133, 220, 225,230, 235, 240, 245 V / (uchburchak) 230 V
|
A6
|
Sinxronizatsiya bloki
|
319.2
|
-400 V; 10 A 3 indikatorli chiroq; sinxronoskop
|
A7
|
Kuchlanish va tok datchiklari bloki
|
402.5
|
3 o‘lchov o‘zgartirgichi
«tok kuchi - kuchlanish»
(5 A/1 A)/5 V;
3 o‘lchov o‘zgartirgichi
«kuchlanish - kuchlanish»
(1000 V/100 V) /5 V
|
A8
|
Tok kuchi va kuchlanish o‘lchov
transformatori bloki
|
401.2
|
600 V - / 3 V - (kuchlanish transformatori) 0,3 A - / 3 V - (tok kuchi transformatori)
|
A10
|
Terminal
|
304.1
|
6 rozetoka 8 kontaktli;
6x8 gnezd
|
All
|
Sifrli signallarni kiritish-chiqarish bloki
|
331.1
|
8 ta kirish tipli «quruq kontakt»;
8 ta releli chiqish
|
A12
|
Konnektor
|
330.2
|
8 analogli, dif. kirish; 2 analog, chiqish;
8 raqam, kirish/ chiqish
|
A13
|
SHahsiy kompyuter
|
1431
|
IBM joylashgan, Windows XR/7/8, monitor, sichqoncha, klaviatura
|
G1
|
Uch fazali manbaa
|
201.4.1
|
-400 V; 16 A
|
G2
|
O‘zgarmas tok manbaali dvigatel manbasii
|
206.1
|
YAkor zanjiri 0.. .250 V -; 3 A Uyg‘onish zanjiri 200 V -; 1 A
|
G3
|
Sinxron mashina qo‘zg‘atuvchisi
|
209.3
|
0...40 V -; 3,5 A
|
G4
|
O‘zgaruvchan tok mashinasi
(agregat holatida 100.1)
|
102.1
|
100 Vt/-230V/ 1500 min”1
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Sinxron generatorning vaqtinchalik o‘yg‘otish isrofi bilan resinxronizatsiyalashda bir mashinali elektr tizimidagi o‘tkinchi jarayon
|
Bilimlar - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 31/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Bilimlar
|
|
|
kompyuter texnikasi uchun asboblarni tanlash;
tizimli plata, qurilma, sozlash va o‘rnatish;
OXQ ko‘rinishlari. Qattiq diskning texnik xarakteristikalari;
Videoadapter interfeysi: PCI Yexpress shinasi;
Televizion tyunerlar. Monitorlar;
Videoproektor turlari, ulash va sozlash;
Nostandart sovutish tizimlari;
Kompyuterning tashqi portlari;
PK profilaktikasi. Profilaktika uchun kerakli asboblar;
Tizimli blok va kuller profilaktikasi;
PK nosozliklari asoslari, nosozliklarni aniqlash;
Butlovchilarni ta’mirlash;
PK modernizatsiyalash asoslari;
Texnik modernizatsiya haqida;
BIOSni sozlash;
Yig‘ish bo‘yicha ishchi qadamlar, standart kompyuter tizimini konfiguratsiyasi, asosiy ishchi momentlar va kalit nuqtalar.
|
Ko‘nikmalar
|
|
|
- turli ketma-ketlikda PK yig‘ish;
|
|
|
|
PK butlovchilarini tanlash;
PKga profilaktika qilish, kulerni tozalash va yog‘lash;
PKni modernizatsiya qilish;
BIOS ni to‘g‘rilash;
BIOS ni yangilash;
POST-card va multitesterdan foydalanish;
Kompyuter texnikasi asboblaridan foydalanish;
PK tashqi qurilmalarini ulash;
Videoproektorni sozlash va o‘rnatish;
Qattiq diskni o‘rnatish va uning konfiguratsiyasini ishlab chiqish;
Ona plata komponentalarini aniqlash;
Elektr ta’minoti kuchini aniqlash;
PK turli qurilmalariga kulerni o‘rnatish;
Turli konfiguratsiyali PK butlovchilarini tanlash
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
Mavzular soni - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 71/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Mavzular soni
|
30
|
Dasturning maqsadi
|
Talabalarning umumiy foydalanishdagi kompyuter tarmoqlari qurish va ishlash tamoyillarini o‘rganishga, Internet protokollaridan foydalanishga qiziqishini rag‘batlantirish .
|
Rivojlanish natijalari
|
tarmoqning asosiy vazifalari va maqsadli sozlamalarini aniqlash qobiliyati;
afzalliklari va individual tizimlar Kamchiliklari bayon qobiliyatini;
tarmoq tarkibiy qismlarining funktsiyalarini tushuntirish qobiliyati;
tarmoq sohasida normalar zarurligini tushuntirish qobiliyati;
OS ma’lumotlar bazasining asosiy OSI modeli orqali uzatilishini aniqlashtirish imkoniyati;
aniqlash va tarmoq topologiyasi tarqatish qobiliyatini;
Various har xil kabellarning tuzilishini tushuntirish, foydalanish sohasini nomlash, kabel yotqizish texnikasini joriy etish qobiliyati,
simi gilamlarda namunaviy xatolarni bayon va ularning oqibatlarini vakili;
bor menie tasniflang maydon bolalar, amaliyotga normalar, standartlar va qoidalarga qo‘yish.
|
Bilim
|
aloqa tarmoqlarini qurish va ulardan foydalanish tamoyillari;
maqsadi va faoliyati usulingiz turli maqsadlar uchun tarmoq boshqarish aloqa;
ko‘rsatish signal tizimi, raqamlash va sinxronlashtirish kompyuter tarmoqlari;
Address adreslash tarmoqlari va protokollarini yaratish bosqichlari
asosiy usulingiz axborot bilan ishlash, kompyuter tarmoqlarda
|
Ko‘nikmalar
|
tarmoqlarni loyihalash uchun dastlabki ma’lumotlarni shakllantirish uchun ma’lumotlarni to‘plash va tahlil qilish;
standart usullari, texnika va dizayn avtomatlashtirish vositalari yordamida aloqa tarmoqlarini loyihalash uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish;
Axborot xizmatlari uchun tarmoq qo‘llab-quvvatlash va qo‘llab- quvvatlash;
tarmoq uskunalari o‘rnatish va ularni sinash uchun tartibini qo‘llash;
uchun kompyuter tarmoqlari loyihalarini ishlab chiqish Practice tarmoq tuzilishini tahlil qilish, sintez qilish va
optimallashtirish usullarini amalda qo‘llash;
tahlil qilish va transport va xizmat sifat ko‘rsatkichlarini bashorat;
Practice kompyuter tarmoqlari parametrlarini hisoblash usullarini amalda qo‘llash.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
N,A  
  
4 
    
17 - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 28/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023N,A
|
4
|
17
|
Xususiy virtual himoyalangan
tarmoqlar va VPN tarmoqlar
|
IPses protokollari. VPN himoyasi. Ochiq, himoyalanmagan tarmoqqa tahdid
Internet olimlari VPN kabi xavfsiz virtual tarmoqni yaratishni boshladilar.
VPN raqamlari. VPN texnologiyasidan foydalanadigan tarmoqlarda ma’lumotlar kriptografik usulda uzatish.
|
6
|
N
|
2
|
18
|
Simsiz tarmoqlarda axborot himoyasi
|
Simsiz tarmoqlarda xavfsizlik protokollari. Zamonaviy qurilmalardan foydalanish va sozlash. Simsiz tarmoqdagi hujumlarning turlari.
Xavfsizlik protokollari.
Amaliy ish: SSl, VLTS, SSh, TLS va boshqalar kabi xavfsizlik protokollarini o‘rganish.
|
6
|
N,A
|
2
|
Jami:
|
100
|
44/56
|
35
|
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
O‘quv dasturi davomida O‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagi tartib asosida baholanadi.
Baholash usullari yozma, og‘zaki, savol-javob, test, amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular O‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishi lozim.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari

Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/34
Sana
14.05.2024
Hajmi
0,84 Mb.
#231100
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
-Bo‘lim. Sha hsiy kompyuterni profilaktikasi

|
-Bo‘lim. Sha hsiy kompyuterni profilaktikasi
|
bet | 33/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 202313-Bo‘lim. Sha hsiy kompyuterni profilaktikasi
|
4
|
|
3
|
18
|
Profilaktika zaruriyati.
PK profilaktikasi uchun kerakli asboblar
|
Profilaktika zaruriyati. Shk profilaktikasi uchun kerakli asboblar. Kulerlarni yog‘lash va tozalash. Tizimli plata komponentalari profilaktikasi. Klaviatura va monitor profilakturasi.
Amaliy ish: Kulerlarni yog‘lash va tozalash.Tizimli blok, Klaviatura va monitor profilakturasi
|
4
|
N,A
|
3
|
14-Bo‘lim. Shahsiy kompyuterni nosozliklarini yo‘qotish
|
6
|
|
4
|
19
|
BIOS ovozli va matnli xabarlari. Kompyuter diagnostikasi vositalari
|
O‘z-o‘zini tekshirish (POST). BIOS ovozli va
matnli xabarlari. Kompyuterni diagnostika qilish vositalari. Uskuna diagnostikasi. POST kartadan foydalanish. Ko‘p tarqatuvchilarning turlari. Ko‘p tarqatuvchilarning imkoniyatlari Amaliy ish.
Kompyuterni diagnostika qilish POST karta.
|
6
|
N
|
4
|
|
|
Multiteter yordamida kompyuter diagnostikasi. Kompyuter
qismlarini ta’mirlash,
kondensatorlarni va boshqa elementlarni
almashtirish
|
|
|
|
|
|
| |
Tavsiya etiladigan adabiyotlar ro‘yxati

|
Tavsiya etiladigan adabiyotlar ro‘yxati
|
bet | 29/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Tavsiya etiladigan adabiyotlar ro‘yxati:
Axborot xavfsizligi asoslari Axborot kutubxona tizimning dasturiy ta’minoti M.Raxmatullaev 2017
Axborot xavfsizligi va axborotni himoyalash Axborot xavfsizligini ta’minlashning kriptografik usullari va ularning qo‘llanilishi. - Akbarov D.Ye. 2009
Axborotlar qidiruv tizimlari Operatsion tizimlar va axborotlarga birlamchi ishlov berish M.Babamuxamedova 2017
Elektron ta’lim manbalari
https://uz.wikinew.wiki/wiki/Information_security
https://fayllar.org/mavzu-axborot-xavfsizligi-siyosati-rejakirish-axborot-xavfsiz.html
https://fayllar.org/axborot-xavfsizligi-tushunchasi-vaaxborot-xavfsizligini- tamin.html
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA'LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
PROFESSIONAL TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH INSTITUTI
BOSHLANGICH PROFESSIONAL TA’LIMNING
30610401- Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari kasbi bo‘yicha
“Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va ofis jihozlariga texnik xizmat ko‘rsatish” fanidan
O‘QUV DASTURI
Kvalifikatsiya(lar) nomi:
|
Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari
operatori
|
O‘quv rejadagi tartib raqami:
|
3.02
|
Ajratilgan soat:
|
120
|
Toshkent – 2023
O‘quv dasturi Professional ta’limni rivojlantirish instituti Aloqa va axborotlashtirish, telekommunikatsiya texnologiyalari yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-metodik birlashmasining 2023yil 04-avgustdagi 5-sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashining 2023-yil 11-avgustdagi 4-son yig‘ilishida ma’qullangan va Vazirlikning 2023-yil 25-avgustdagi 391-son buyrug‘i bilan TASDIQLANDI VA JORIY ETILDI.
Tuzuvchilar:
G.S.Raximovа
|
Professional ta’limni rivojlantirish instituti Raqamli ta’lim texnologiyalari boshqarmasi bosh mutaxassisi
|
R.R.Xaitov
|
Xonqa tuman 1-son kasb-hunar maktabi o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari
|
U.Yu.Otajonov
|
Xonqa tuman 1-son kasb-hunar maktabi AKT maxsus fan o‘qituvchisi
|
|
|
|
|
| |
-jadval 
O„rta Osiyo daryolari suv resurslari, km

|
-jadval
O„rta Osiyo daryolari suv resurslari, kmBog'liq 0RJrQ3vRD3kUqmZxQjhYHPBLke8N991r3vYc3dNV3-jadval
O„rta Osiyo daryolari suv resurslari, km
3
/yil
Daryo
havzasi
M u a l l i f l a r
V.L.Shuls
M.N.Bolshakov
SMI
DGI
O‗zMU
Amudaryo
79,0
-
72,8
69,5
73,6
Sirdaryo
37,8
38,3
36,7
37,0
38,8
Chuv,Talas
6,0
6,5
-
-
6,47
Izoh: SMI–O‘zR FA Suv muammolari instituti, DGI– Davlat gidrologiya instituti
(Rossiya), O‘zMU-O‘zbekiston Milliy universiteti. ÛOGMITI Ûrta Osiyo gidrometeorologiya
ilmiytadqiqot instituti.
Yuqoridagi kabi O‗rta Osiyo daryolari suv resurslarining ayrim mustaqil davlatlar
hududlari bo‗yicha taqsimlanishi ham turli manbalarda turlicha miqdorda baholanadi (29jadval).
Ushbu jadvaldagi O‗zbekistonga tegishli ma‘lumotlarni 60yillarda V.L.Shuls tomonidan
aniqlangan miqdor bilan solishtirsak, farqning uncha katta emasligiga ishonch hosil qilamiz.
V.L.Shulsning baholashi bo‗yicha Respublikaning yillik yuza suv resurslari 99,5 km
3
teng
bo‗lib, uning faqat 12,2 km
3
qismi O‗zbekiston hududida hosil bo‗ladi.
Hozirgi kunda yuqorida keltirilgan barcha ma‘lumotlar, albatta, ma‘lum aniqliklar
kiritishni talab qiladi. Buning uchun daryolardagi suv miqdorini o‗lchash va kuzatish ishlarini
amalga oshiradigan gidrologik stansiyalar ishini yanada takomillashtirish, aniqrog‗i davr talabi
darajasida tashkil etish lozim.
Ko‗lshunos olimlarV.N.Reyzvix, A.M.Nikitin va boshqalarning fikricha O‗rta Osiyo
ko‗llari suv resurslarini o‗ta aniqlikda baholash imkoniyatiga ega emasmiz. Buning sababi,
birinchidan, ko‗llarning gidrologik nuqtainazardan o‗rganilish darajasi bilan bog‗liq bo‗lsa,
ikkinchidan, O‗rta Osiyo ko‗llari, ayniqsa,
tekislik ko‘llari
ning suv miqdori vaqt bo‗yicha
o‗zgarib turadi. Lekin, shunga qaramasdan, sun‘iy yo‗ldoshlar yordamida olingan fotosuratlar bu
muammoni hal etishda bir muncha yengillik tug‗diradi. Quyida O‗rta Osiyo ko‗llarining suv
resurslarini yuqoridagi holatlarni hisobga olgan holda baholashga harakat qilamiz.
|
| |
Suv resurslarining tabiiy va antropogen omillar ta‟sirida sarflanishi

1.2. Suv resurslarining tabiiy va antropogen omillar ta‟sirida sarflanishi Suv resurslaridan samarali foydalanish uchun ularning qaysi yo‗llar bilan sarflanishini
bilish zarur. Ma‘lumki, suv resurslari
ikki yo‗l
bilan
tabiiy va inson xo‗jalik faoliyati, ya‘ni
antropogen omillar ta‘sirida sarflanadi.
Suv resurslarining
tabiiy sarflanishi quyidagi yo‗llar bilan ro‗y beradi: daryolar
o‗zanidan, ko‗llar kosasidan bo‗ladigan
shimilish ko‗rinishida, suv yuzasidan bo‗ladigan
bug’‘lanish, namsevar yovvoyi o‗simliklar tanasidan
transpiratsiya yo‗li bilan bug‘‗lanish,
daryoda suv toshgan davrda uning ma‘lum bir qismining qayirda qolishi va hokazolar. Davlat
Gidrologiya instituti ma‘lumotlariga ko‗ra o‗tgan asrning 70yillarida daryo oqimining tabiiy
sarflanishi Sirdaryo va Amudaryo havzalarida mos ravishda yiliga o‗rtacha 1,7 va 3,3 km
3
ni
tashkil etgan.
Tabiiy sarflanish miqdori daryoning suvliligiga bog‗liq, ya‘ni daryoda suv qancha ko‗p
bo‗lsa, sarflanish ham shuncha katta miqdorda kuzatiladi.
Suv resurslarining insonning xo‗jalik faoliyati, ya‘ni
antropogen omillar ta‘sirida
sarflanishi ularning irrigatsiya, maishiykommunal va sanoat tarmoqlarida ishlatilishi bilan
bog‗liq.
Suv resurslarining antropogen omillar ta‘sirida sarflanish jarayoni yaxshi o‗rganilmagan.
Afsuski, bu muammoning yechimi ustida olib borilayotgan tadqiqotlar hozirgi kunda ham talab
darajasida emas. [349]
9
O‗lkamiz sharoitida suv resurslarining katta qismi90 foizdan ortiqrog‗i
irrigatsiya maqsadlarida sarflanadi. Bu sarflanish ekin maydonlari, suv omborlari, sug‗orish kanallari,
kollektorzovurlar yuzasidan bo‗ladigan
bug’‘lanish dan, yangi o‗zlashtirilgan yerlardagi, yangi
qurilgan
suv
omborlaridagi,
kollektorzovurlardagi
suvning
Hajmi, miqdori, hosil bo‗lish va joylashish o‗rniga bog‗liq holda suv manbalari 
mahalliy

6
suvlarini, termal (issiq) yer osti suvlarini, tozalangan (ikkilamchi) suvlarni, oqava suvlarining bir
qismini, atmosfera yog‗inlarini va tuproqdagi namlikni kiritish mumkin. [503-513]
Dunyoni chuchuk suv resurslari 1200 km
3
ga teng bulgan bir vaqtdagi davrlar suvi xajmi
tabiatda suvning aylanishi tufayli yiliga 40000 km
3
ga yaqin xajmda yangilanadi yoki daryolar
o‘zanidagi suvlar miqdoriga nisbatan 33 marta ortiq suv xajmida. Bu chuchuk suvlar yer shari
axolisini, xayvonot va usimlik dunyosini xamda
tuproq
namligini ta‘minlovchi manbadir.
Qutb muzliklaridan (O = 3000 km
3
) va daryolarni chetlab o‘tuvchi yer osti suv oqimi
(Eosti = 2400 km
3
)dan tashqari. Ko‘rinib turibdiki maydon birligiga tug‘ri keladigan (okim
kalinligi bo‘yicha) suv resurslariga boy qit‘a Janubiy Amerikadir. Uning yer usti va yer osti suvi
oqimlari Yevropa qit‘asining suv oqimiga nisbatan 2 marta katta bo‘lib suv resurslari bo‘yicha 2
chi o‘rinni egallaydi. Undan keyin tartib bo‘yicha Osiyo, Shimoliy Amerika va Afrika turadi.
Daryo oqimining eng kichik ta‘minlanganlik miqdori Avstraliyadadir. Dunyoning qaysi qismida
va xududning maydoniga bog‘lik xolda. Suv oqim kanoli bo‘yicha (tulik va yer osti) Osiyo
qit‘asining suv resurslari birinchi o‘rinni egallaydi. Qolgan qit‘alar suv resurslari miqdori
bo‘yicha quyidagi tartibda joylashganlar: Shimoliy Amerika, Afrika, Yevropa va Avstraliya
okean follari bilan.
Quruqlikni suv balansi tug‘risida tulik tasavvurga ega bo‘lish uchun Grenlandiya, Kanada
Arxipelagi va Antarktida qutb qoplama muzliklaridan (quruqlikni 16 mln.km
2
yeki 11%
maydonini egallagan) okeanga oqib tushayotgan suv oqim miqdorini ko‘rish kerak. Quruqlikdan
dunyo okeaniga oqib kelayotgan daryo oqimi miqdori xaqida. Tulik tasavvurga ega bo‘lish
uchun qutb muzliklaridan oqib kelayotgan suv oqimini xam xisobga olish zarur. V.M.Kotlyakov
okeanga oqib kelayotgan muz va suv oqimlarini miqdorini 3000 km
3
/y ekanligini xisoblangan.
Bundan tashqari daryolarni chetlab o‘tib oqib keladigan yer osti suv oqimlarini miqdorini Zekser
I. va boshq. 2400 km
3
/y teng ekanligini xisoblaganlar.
Shunday qilib, dunyo okeaniga kelib tushayotgan 38830 km
3
/yilga teng daryolar suv
oqimi yana 5400 km
3
/yilga oshirilishi kerak, ana shunda dunyo okeaniga oqib tushayotgan
umumiy suv oqim miqdori 44230 km
3
/yilni teng bo‘ladi, hamda quruqlik ichkarisidagi yopiq
viloyatlar suv oqimi bilan birga umumiy suv oqimi 45060 km
3
/yilni tashkil qiladi.
1-jadval
Ye
Tadqiqot ob‟ekti va predmeti - Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari

5
-mamlakatimizdagi suv resurslaridan xalq ho‗jaligi tarmoqlarida foydalanishini yoritib
berish;
-
suv resurslarini muhofaza qilishning ilmiy, ekologik va huquqiy asoslari
yoritib berish:
Tadqiqotning amaliy ahamiyati
:
suv resurslarini ifloslanishdan, bulg‗anishdan va
miqdorini
kamayib
ketishdan
muhofaza
qilishning
ekologik
asosi,
uni
optimal tabiiy
muvozanatini ta‘minlash muhim amaliy ahamiyatga egadir.
BMIning tarkibiy tuzilishi.
Mazkur ish kirish, 3 bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar
ro‗yxatini o‗z ichiga oladi. Uning umumiy hajmi-76- betdan iborat. Shundan yozma matn - 72
bet. Ishda 7 ta jadval, 1 ta karta, 6 ta diagramma 2 ta rasm berilgan.
I BOB. SUV RESURSLARINI O„RGANISHNING NAZARIY VA AMALIY
MASALALARI
1.1. Suv resusrlari nima?
Suvyer yuzasida hayot mavjudligining asosiy shartlaridan biridir. Lekin, hozirgi kunda,
tabiatdagi barcha suvlardan bevosita
foydalanib bo‗lmaydi. Shu bilan birga
"suv resurslari"
tushunchasini barcha suvlarning sinonimi deb tushunmaslik kerak. Haqiqatan ham bu kategoriya
faqatgina tabiatga xos bo‗lmay, balki ijtimoiytarixiy va iqtisodiy bosqichlarda o‗zgarib turadi.
Hozirgi
taraqqiyot
bosqichida
suv
resurslari
tabiatdagi
barcha chuchuk va o‗rtacha
minerallashgan, tabiiy holda yoki sun‘iy ravishda chuchuklashtirilgan, tozalangan suvlardan
iborat bo‗lib, ayni paytda xalq xo‗jaligining barcha tarmoqlarida ishlatilayotgan va ishlatilishi
mumkin bo‗lgan suv manbalari yig‗indisidir.
III BOB.
SUV RESURSLARINI MUHOFAZA QILISHNING ILMIY, EKOLOGIK VA

3
“... Табиат билан инсон ўзаро муайян
қонуниятлар
асосида
муносабатда
бўлади.
Бу
қонуниятларни бузиш
ўнглаб бўлмас экологик фалокатларга
олиб келади...”
Ўзбекистон Президенти Ислом
Каримов
K I R I SH
―O‗zbekistonning ekologik xavfsizligi nuqtai nazaridan qaraganda, suv zaxiralarining, shu
jumladan er usti va er osti suvlarining keskin taqchilligi xamda ifloslanganligi katta tashvish
tug‗dirmoqda. Respublikaning daryolari, kanallari, suv omborlari va xatto er osti suvlari ham
xar taraflama inson faoliyati ta‘siriga uchramoqda.
Sug‗oriladigan hududlarda suv tabiatning bebaho in‘omidir. Butun xayot suv bilan borlik.
Zotan, suv tamom bo‗lgan joyda xayot ham tugaydi. SHunday bo‗lsada, Markaziy Osiyoda suv
zaxiralari juda cheklangan. Yiliga 78 kub kilometr suv keltiradigan Amudaryo va 36 kub
kilometr suv keltiradigan Sirdaryo asosiy suv manbalaridir.
Suv zaxiralarining sifati eng mudim muammolardan biridir. 60-yillardan boshlab Markaziy
Osiyoda yangi erlar keng ko‗lamda o‗zlashtirildi. Sanoat, chorvachilik komplekslari ekstensiv
rivojlantirildi. Urbanizatsiya kuchaydi. Kollektor-zovur tizimlari qurildi hamda daryo suvlari
sug‗orish uchun muttasil yuqori hajmlarda olindi. SHu bois havza- lardagi suvning sifati tobora
yomonlasha bordi.
Daryo suvlarining ifloslanishi ekologiya-gigiena va sanitariya-epidemiologiya vaziyatini,
ayniqsa, daryolarning quyi oqimlarida yomonlashtirmoqda. Ikkinchi tomondan, daryo suvlari
tarkibida tuzlarning mavjudligi Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon va boshqa daryolarning
deltalarida tuproqning sho‗rlanishini kuchaytirmokda. Bu esa qo‗shimcha melioratsiya ishlarini
amalga oshirishda, zovur tizimlarini barpo etish va tuproq sho‗rini yuvishda yaqqol sezilmoqda.
O‗zbekiston va qo‗shni mintaqalar sharoitida aholini sifatli ichimlik suvi bilan ta‘minlash
alohida adamiyat kasb etmoqda. Aholi punktlarini odatdagi vodoprovod suvi bilan ta‘minlash
ko‗rsatkichi respublikada fakat keyingi besh yillikning o‗zida taxminan 1,5 baravar ortdi.
SHunga
qaramay,
ushbu
muammo
dolzarbligicha
qolmoqda.
Ichimlik
suv
ta‘minoti
manbalarining ifloslanishi respublikada, ayniqsa, Orol bo‗yida kasallikka chalinishning yuqori
darajasiga sabab bo‗lmoqda.» [1]
12 amaliy mashg‘uloti mavzu: sql tilida index yaratish Ishdan maqsad

12 amaliy mashg‘uloti mavzu: sql tilida index yaratish Ishdan maqsad
Download
0,89 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
20.05.2024
Hajmi
0,89 Mb.
#246856
Download
0,89 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
12 amaliy mashg‘uloti mavzu: sql tilida index yaratish Ishdan maqsad
Download
0,89 Mb.
Matnni ko'rish
Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari - bet 9

12
II BOB. O„RTA OSIYODA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHDAGI
EKOLOGIK MUAMMOLARI: ULARNI HAL ETISHDA XALQARO HUQUQ
MEXANIZMLARINI QO„LLASH
2.1. O„zbekiston Respublikasini suv resurslari, va ularni xududiy taksimlanishi hamda
halq xo„jaligidagi ahamiyati
O‗zbekiston Respublikasi suv resurslarining asosiy yer ustki
oqar manbalari Amudaryo
va Sirdaryo daryolarining havzalari bo‗lib, ularning jami ko‗p yillik oqimi 115,6 km3 ni tashkil
qiladi, ulardan Amudaryo havzasida 78,5 km
3
, Sirdaryo havzasida esa - 37,1 km
3
oqim vujudga
keladi.
O‗zbekistonning suv resurslari Orol dengizi havzasi ega bo‗lgan umumiy suv
resurslarining faqat
bir qisminigina tashkil qiladi, xolos. Bu havzaga Markaziy Osiyoning
eng yirik daryolari: Orol dengiziga quyiladigan yer usti oqimining asosiy manbai bo‗lgan
Amudaryo va Sirdaryo, gidrografik jihatdan shu havzaga moyil bo‗lgan va Orol pasttekisligi
hududida joylashgan boshqa daryolar ham kiradi. Bevosita O‗zbekiston
hududida vujudga
keladigan suv resurslarining ulushi Amudaryo havzasi bo‗yicha 6 foizni, Sirdaryo havzasi
bo‗yicha 16 foizni, respublika bo‗yicha jami oqimning taxminan 8 foizini tashkil qiladi. O‗rta
Osiyoning yuza suvlari resurslari o‗lkaning iqlim va orografik xususiyatlariga bog‗liq holda
g‗oyat notekis taqsimlangan. Uning deyarli uchdan ikki qismini egallab yotgan bepoyon
tekisliklarida oqar suvlar juda kam uchraydi. Tog‗lardan bu yerlarga oqib tushadigan ko‗pchilik
daryolarga, to ularning
quyilish joylariga qadar, bironta ham irmoq kelib qo‗shilmaydi.
O‗lkamiz tog‗larida sertarmoq daryolar, kattakichik soy va jilg‗alar juda ko‗p. Tog‗larni
o‗rab olgan tog‗oldi tekisliklarida ancha zich bo‗lgan sun‘iy gidrografik tarmoqlar mavjud. Ular
daryolar, soylar va buloqlardan suv olib, tevarakatrofdagi yerlarga tarqalib ketuvchi irrigatsiya
kanallaridan,
ariqlardan va shuningdek, zovur hamda kollektorlardan iborat.
Tekisliklarda va ayniqsa, tog‗oldi tekisliklarida bug‘‗lanish jarayoni juda kuchli bo‗ladi.
Chunki tog‗larda hosil bo‗lgan suvlar bu yerda sertarmoq irrigatsiya kanallari va ariqlari orqali
keng dala maydonlariga yoyilib, ularning katta
qismi bevosita suv yuzasidan, tuproq yuzasidan
va o‗simliklar orqali atmosferaga bug‘‗lanadi.
O‗rta Osiyo hududidan oqib o‗tuvchi daryolar suvlarining yillik zahirasi 129,7 km
3
ga
teng bo‗lib, ularning daryolar havzalari bo‗yicha taqsimlangan.
Orol havzasi va umuman O‗rta Osiyoning eng yirik daryolari Amudaryo va Sirdaryodir.
Mazkur daryolar va ularning Norin, Qoradaryo, So‗x,
Chirchiq, Zarafshon, Surxondaryo,
Sheroboddaryo kabi yirik irmoqlari Respublikamiz hududida o‗zlarining o‗rta va quyi oqimlari
chegarasida oqadilar. Quyida o‗lkamizda mavjud bo‗lgan yuza
suv resurslarining ana shu
13
daryolar havzalari bo‗yicha qisqacha so‗z yuritiladi.
O‗zbekistondagi yirik daryolarning suv
zahiralari to‗g‗risidagi ma‘lumotlar ham 2jadvalda keltirilgan.
Bu jadval ma‘lumotlaridan foydalanib va ularni tahlil qilib, Orol havzasining eng yirik
daryolariAmudaryo, Sirdaryo hamda ularga quyuluvchi ayrim
irmoqlar oqimining daryolar
uzunligi bo‗yicha o‗zgarishini ham aniqlash mumkin.
Mavzuning dolzarbligi - Suv resurslaridan foydalanish va muhofaza qilishning huquqiy asoslari

4
Mavzuning dolzarbligi
. Qadimdan mamlakatimiz hududida suv xayot manbai sifatida
qadrlangan, tirikchilikning birinchi omili sanalgan, uni muqaddas bilib, asrab - avaylab, tejab - tergab
sarflangan. Bu qarashlar o‘z moxiyatini bug‘un xam yo‗qotgan emas.
Darhaqiqat mamlakatimiz
qishloq, xo‗jaligi ishlab chiqarishini suvsiz tasavvur etish mumkin emas. Shuning uchun suvdan
maqsadli, tejab - tergab foydalanish hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida yana ham dolzarb bo‗lib
turibdi. Chunki qishloq xo‗jaligi ishlab chiqarishining asosiy qismi bo‘lgan paxta, g‗alla va
boshqa mahsulotlar yetishtirish bevosita suv ta‘minoti bilan chambarchas bog‗liq.
Respublika bo‗yicha sug‗orish uchun yiliga o‗rtacha 55 mlrd. m
3
suv talab etiladi. Bu
ko‗rsatkich Markaziy Osiyo
respublikalarida iste‘mol qilinadigan suvning deyarli yarmiga tengdir.
Respublikada foydalaniladigan suvning ko‗p qismi qo‘shni davlatlar hududlaridan oqib keladi.
Respublikada
foydalaniladigan
suvning
85
foizi
qishloq
xo‗jaligida ishlatiladi.
Dexdonchilikka mo‗ljallangan yerlarning 98 foizini sug‗oriladigan maydonlar tashkil etadi.
O‗zbekiston hududida vujudga keladigan suv resurslarining ulushi Amudaryo havzasi bo‗yicha 6
foizni, Sirdaryo havzasi bo‗yicha 16 foizni, respublika bo‗yicha jami oqimning taxminan 8
foizini
tashkil qiladi. Ko‗rinib turibdiki, suvdan tejab-tergab,
samarali foydalanilmasa, kelgusida suv
ta‘minotida muammolar kelib chiqishi mumkin.
BMIning maqsadi va vazifalari.
Ushbu ishning maqsadi suv resurslaridan ratsional
foydalanish hamda suvga doir munosabatlarni huquqiy tartibga solishdan iborat.
Ushbu maqsadni
amalga oshirishda quyidagi
vazifalar
belgilab olindi va ishda o‗z
yechimini topdi:
- O‗zbekiston Respublikasini asosiy suv resurslari, va ularni xududiy taqsimlanishi hamda xalq
xo‗jaligidagi
ahamiyatini yoritib berish;
- O‗rta Osiyoda transchegaraviy daryolardan foydalanishda yuzaga kelgan vaziyat va uning
ekologik oqibatlari yoritish;
-vazifalari aholi va iqtisodiyot tarmoqlari ehtiyojlari uchun suvlardan
oqilona foydalanishni
ta‘minlash, suvlarni bulg‗anish, ifloslanish va kamayib ketishdan hamda muxofaza etishning
huquqiy me‘yorlarini bayon etish;
VIEW yaratish va o‘chirishning so‘rovi sintaksisi

VIEW yaratish va o‘chirishning so‘rovi sintaksisi
CREATE
VIEW
tasavvur_nomi
AS
SELECT
ustun1
,
ustun2
, ...
FROM
jadval_nomi
WHERE
shartli_tenglik
;
DROP
VIEW
tasavvur_nomi
;
Masalan:
CREATE
VIEW
Braziliya_xaridorlari
AS
SELECT
xaridor_familiyasi, xaridor_ismi
FROM
xaridorlar
WHERE
mamlakat = "Braziliya";
DROP
VIEW
Braziliya
;
Avto degan virtual jadval yaratish.
Drop view orqali avto degan virtual jadvalimizni o’chirdik.
Select*from avto deganda xatolik beriyapti chunki bunday virtual jadval yoq
shuning uchun chiqarib bermaydi.
|
Index (ko‘rsatkich) yaratishning MySQLdagi umumiy sintaksisi

13 - AMALIY MASHG‘ULOTI
Mavzu: Tasavvur (VIEW) yaratish va undan foydalanish
Ishdan
maqsad:
Berilgan predmet soha ma’lumotlar
bazasidan foydalanib
tasavvurlar yaratish.
Masalani qo‘yilishi:
Predmet soha ma’lumotlar
bazasi shakllantirilgandan
so‘ng ob’yektlarda tasavvurlarni yaratish va VIEW dan foydalanish.
Uslubiy
ko‘rsatmalar
:
Ba’zi hollarda
SELECT operatorini natijasi
emas, tasavvur obyekti bo‘lganda edi, unga oddiy ma’lumot bazasini oddiy jadvali
kabi murojaat qilinar edi. Ko‘p hollarda esa MB uchta jadvaldan iborat ekanligini
xisobga olmay, bitta tasavvur ob’yekti bilan ishlanar edi.
Shuning uchun ham
MySQLda tasavvurlardan ya’ni VIEWdan foydalaniladi.
Ma’lumotlar bazasi jadvallardan tashkil topadi.
Jadvallar aloxida fayl
ko‘rinishida, yoki birorta faylni bo‘lagi bo‘lishi mumkin.
Ma’lumki,
SELECT
operatori yordamida
virtual jadvallar yaratish, ya’ni
vaqtinchalik jadvallar yaratish mumkin. Bunday jadvallar vaqtinchalik bo‘lib,
yaratgan foydalanuvchi o‘zi undan foydalanishi mumkin.
Tasavvurlar ham vaqtinchalik jadvallar bo‘lib, ular ko‘p foydalanuvchilarga
murojaat qilishi mumkin va u ma’lumot bazasidan
majburan olib tashlanguncha
mavjud bo‘ladi.
Tasavvurlar MB oddiy jadvallariga o‘xshash bo‘lib, ma’lumotlar
saqlovchi
fizik obyekt hisoblanmaydi. Tasavvurlarda ma’lumotlar jadvallardan tanlab olinadi.
Tasavvurlar foydalanuvchilardan jadvallarni ba’zi ustunlarini yashirish yoki
ko‘pincha foydalanuvchiga kerakli bo‘lgan bir nechta jadvaldan bitta yaratish kerak
bo‘ladi.
-rasm. Domkratlarda ko‗tarib qo‗yilgan barabandan kabelni chig‗ir yordamida

44
1000 V dan yuqori HL erlangan tayanchlari va kabel oralig‗i 35 kV
gacha bo‗lgan kuchlanishlarda 5 m bo‗lishi, 110 kV da esa 10 m bo‗lishi
kerak.
Kabelni binoga kirgizishda tortilgan yarim aylana shaklida 1-1,5 m
uzunlikda zarxli chiqarib olish va ta‘minlash, uch muftasi yoki yangitdan
o‗rnatilish ishlarini bajarishga jamlangan o‗lcham qoldiriladi.
Ko‗mish. Talablarda qayd qilinishicha, transheyaga yotqizilgan
kabel birinchi qatlam to‗proq sepiladi, mexanik himoyali yoki
ishora(signalnaya)tasma o‗rnatiladi, bundan keyin Elektr montaj va
qurilish tashkiloti buyurtmachi vakili bilan birgalikda kabel yotqizilish
yo‗lini kuzatib chiqishi va ochib ko‗rish ishlariga akt tuzilishi lozim.
-rasm - Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek Ergashboy o‘g‘li

45
eng kam bukilish radiusiga ahamiyat byerilishi va ruxsat byerilgan yuqori
va pastki sath nuqtalar farqida kabellar joylashtirilishini asosan trassadagi
bo‗ktirilgan qog‗oz izolyatsiyali kabellariga quyiladigan GOST 1508-78E,
GOST 24188-80, GOST 24334-80 talablar va texnik shartlar. 10 kV gacha
kuchlanishli kabellar tortish kuchlanishi (3.2.2-jadval), ko‗rsatkichlar
chegarasida bo‗lishi kerak.
Zirhlangan dumaloq simli (kesimli) kabellar simlaridan tortish kuchi
70-100 N/mm
2
.
10 kV kuchlanishga ega bo‗lgan yakka zirhlangan qo‗rg‗oshinli yoki
alyuminli qoplamali ochiq joylarda qaychili kabel yotqizgichlar
qo‗llaniladi (3.2.5- rasm).
-rasm. Sim va kabellarni - Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov...

Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek Ergashboy o‘g‘li
Andijon mashinasozlik instituti mualliflar Maxsudov Moxirbek To
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek Ergashboy o‘g‘li
|
§3.4 Kabellarni lotok va korobalarda joylashtirish. Kabellarni

§3.4 Kabellarni lotok va korobalarda joylashtirish. Kabellarni
poʻlat arqonlarda joylashtirish
47
3.2.6-rasm.
Kabellarni kanal
to‗rdagi estakadada
3.2.7-rasm.Kabellarni
joylashtirish: a)- tonnelda;b)-
kanalda joylashtirish.
3.2.8-rasm.Tayanch
konstruksiyalarda kabellarni
jolashtirilishi.
Yirik quvvatli ishlab chiqarish korxonalarida yotqiziladigan
o‗tkazgichlar va kabellar soni juda ko‗p sonni tashkil qiladi, bo‗lar elektr
qurilmalarini elektr bilan ta‘minlovchi tizimni boshqarish, nazorat qilish,
o‗lchash va ogoxlantirish signallarini etkazishdir. Ko‗p hollarda sexlarda
o‗tkazgich va kabellarni umumiy yo‗lda yotqiziladi, bu juda ko‗p va
murakkablikni tashkil qiladi va bo‗larni poydevorlar ichida, qoplamalarda
va devorlar yuzasida yotqizilishi, amaliyotda ularni joylashtirishga
quvurlarda joylashtirish imkoni bo‗lmay, ko‗p harajatli, ko‗p mehnat talab
qiladigan va maqsadga muvofiq bo‗lmay qoladi.
3.2.9-rasm. «U» seriyali quti:
a) - to‗g‗ri uzunligi 2000 yoki
3000 mm, kesimi 150x100,
200x100 va 100x250 mm; b) -
xoch (krest) shaklida.
Kabellarni lotok vakorobalarda montaj qilish bu tarmoqlarda ko‗p
miqdorda metal ishlatilishiga olib keladi. Shu sababli metal lotoklarni
qo‗llash quyidagi holatlarda mumkin: ko‗p qatlamli kabellarni
joylashtirishda yoki ularni bog‗langan holatlarda va kuch kabellarining
ko‗ndalang kesimi 16 mm
2
gacha bo‗lganida, simlar va nazorat kabellari
120 mm
2
bo‗lganida; korxona estetika sharoitini hisobga olgan holda
bajariladi.
|
operativ kuchlanishi, % - Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov...

Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek Ergashboy o‘g‘li
Andijon mashinasozlik instituti mualliflar Maxsudov Moxirbek To
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek Ergashboy o‘g‘li
|
Kuch kabel navlari - Andijon mashinasozlik instituti mualliflar: Maxsudov Moxirbek Tolibjonovich Abdurashidov Eldorbek...

41
zirhlanmagan
Kabellarni devorlar orqali to‗siqlardan va ishlab chiqarish
kameralarida qoplamalaridan o‗tkazishda kabel qurilmalari nometal truba
bo‗laklari (tayanchsiz asbestli, plastmassali va boshqa) tayyorlangan
teshiklardan temir-beton tizimlaridan yoki ochiq kamarlardan o‗tkazilishi
tashkil topgan bo‗lishi kerak.
Quvurlar bo‗laklaridagi ochiq joylar, teshik va kamarlar kabellarni
joylashtirish tugatilgach butun devor qalinligi bo‗yicha yoki yonmaydigan
to‗siqlar bilan, misol sement qum 1:10 hajmda, tuproq qum bilan -1:3,
tuproq- sement va qum bilan- 1:5:1:11, perlit bilan, ko‗pirtirilgan qurilish
gipsi bilan-1:2 bilan yamab suvalishi lozim. Devordan o‗tishdagi oraliqlar
yamalmaydi, agar bu devorlar olovbardosh to‗siq hisoblanmasa.
9-Mavzu: Avtomat o’chirgich, saqlagichlarning, puskatellarning vazifasi, turlari va tuzilishi, ko’rsatkichlari, qo’llanishlari Reja

9-Mavzu: Avtomat o’chirgich, saqlagichlarning, puskatellarning vazifasi, turlari va tuzilishi, ko’rsatkichlari, qo’llanishlari Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 9-Mavzu: Avtomat o’chirgich, saqlagichlarning, puskatellarning vazifasi, turlari va tuzilishi, ko’rsatkichlari, qo’llanishlari Reja
|
Adabiyotlar ro`yxati - Research focus issn: 2181-3833

Adabiyotlar ro`yxati
1.
"Prakticheskaya psixodiagnostika". Metodiki i testi. - Samara, 1998
2.
Andreeva G. M. Sosialnaya psixologiya. Uchebnik - M., 1998
3.
Vertgeymer M. Produktivnoe mishlenie. - M., 1987
4.
Gamezo M. V., Domashenko I. A. Atlas po psixologii. - M.,1986
5.
Gippenreyter Yu. B. Vvedenie v obshuyu psixologiyu. Kurs lektsiy. - M., 1996
6.
G`oziev E. Oliy maktab psixologiyasi. T. 1997
7.
G`oziev E. Psixologiya. T. 1994.
8.
Karimova V. M. "Ijtimoiy psixologiya asoslari". - T., 1994
9.
Karimova V. M., Akramova F. Psixologiya. Ma’ruzalar matni - T., 2000
10.
Karimova V. M. Psixologiya. - T., 2002
11.
Klimov E. A. Osnovi psixologii. - M., 1998
Research Focus, Uzbekistan
291
refocus.uz
|
Research focus issn: 2181-3833

Research focus issn: 2181-3833
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
16.11.2023
Hajmi
0,73 Mb.
#100037
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Research focus issn: 2181-3833
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
SPORT PSIXOLOGIYASI - Research focus issn: 2181-3833

RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
| VOLUME 2 | ISSUE 1 | 2023
ResearchBip (14) | Google Scholar | SJIF (4.597)
|
UIF (8.3)
XULOSA
Shu tartibda psixologiya fanining boshqa sohalarini ham ko`rib chikish mumkin. Biz
ulardan ba`zilarni sanab o`tish bilan cheklanamiz xalos. Bularga differentsial psixologiya, siyosiy
psixologiya, iqtisod psixologiyasi, boshqaruv psixologiyasi, anomal taraqqiyot psixologiyasi va
uning tarmoqlari, qiyosiy psixologiya (zoopsixologiya ham deb yuritiladi) va boshqalar.
Avtomatik o
ʻchirgich - 9-Mavzu: Avtomat o’chirgich, saqlagichlarning, puskatellarning vazifasi, turlari va tuzilishi,...

Avtomatik o
ʻchirgich — qisqa tutashuv yoki katta yuklanish holatlarida elektr energiyasini oʻchirib himoya
qiladigan qurilma.
Qisqa tutashuv
, masalan, ikkita sim —
Faza
va nol aloqa qilganda sodir boʻladi. Bunday aloqa oʻtkazgich
izolyatsiyasining sifatsizligi yoki xizmat muddati tugashi sababli buzilgan taqdirda, shuningdek, elektrchining
notoʻgʻri harakatlari yoki tarmoqdagi ortiqcha yuk tufayli mumkin.
Avtomat qoʻriqlash liniyalari 1836 yilda amerikalik olim Charlz Grafton Peyj ixtiro qilgan. Birinchi elektr toʻxtatuvchining
dizayni 1879 yilda Edison tomonidan tasvirlangan, uning tijorat elektr taʼminoti tizimida sigortalar ishlatilgan. Zamonaviy
elektron toʻsarlarning dizayni 1924 yilda Shveytsariyaning Brown, Boveri & Cie kompaniyasi tomonidan patentlangan.
Ushbu qurilmaning asosiy maqsadi elektr qurilmalarda ortiqcha yuklanish va qisqa tutashuvlardan himoya funktsiyasini
bajarishdir. Zamonaviy dunyoda qoldiq oqim toʻxtatuvchilari odamlar va texnik jihozlarni favqulodda oqimlardan qulay va
ishonchli himoya qiladi. Avtomatik oʻchirgʻich elektr qurilmalarni kuzatish orqali muhim vaziyatlar va joriy darajalar haqida
erta ogohlantirishni taʼminlaydi. Shunday qilib, zavod yoki fabrikalar ishi toxtab katta xarajatlarni ortirishni bartaraf etishi
mumkin
Avtomatik tok oʻchirgʻichi bir, ikki, uch yoki toʻrt qutbli boʻlishi mumkin va quyidagi tarkibiy boʻlinmalarga ega boʻlishi
mumkin: asosiy aloqa tizimi, yoyni oʻchirish tizimi, ochish moslamasining haydovchisi, ajratish (toʻsar, toʻsar), yordamchi
kontaktlar (ixtiyoriy).
Kontakt tizimi uch bosqichli (asosiy, oraliq va yoyli kontaktli), ikki bosqichli (asosiy va arkali kontaktli) va bir bosqichli
(sermetlardan foydalanganda) boʻlishi mumkin.
Kamon tizimi tor tirqishli kameralardan yoki kamonli kamarlardan iborat boʻlishi mumkin. Yogʻni yuqori oqimlarda
oʻchirish uchun kombinatsiyalangan yoyni oʻchirish moslamalari — kamonli panjara bilan uyali kameralar ishlatiladi.
Oʻchirish toʻxtatuvchisining har bir versiyasi uchun cheklangan qisqa tutashuv oqimi mavjud boʻlib, u mashinaning
ishdan chiqishiga olib kelmasligi kafolatlanadi. Bu oqimdan oshib ketish kontaktlarning yonishiga yoki payvandlanishiga
olib kelishi mumkin. Masalan, 6-50 A ish oqimi boʻlgan maishiy avtomatik qurilmalarning mashhur seriyalarida, odatda,
chegara oqimi 1000-10000 A ni tashkil qiladi.
Avtomatik tok oʻchirgʻichilari qoʻlda va dvigatelda, statsionar yoki tortib olinadigan dizaynda ishlab chiqariladi.
Avtomatik tok oʻchirgʻichisi haydovchisini yopish, avtomatik oʻchirish uchun ishlatiladi va qoʻlda toʻgʻridan -toʻgʻri harakat
qilish va masofadan boshqarish (elektromagnit, pnevmatik va shunga oʻxshash) boʻlishi mumkin.
Avtomatik tok oʻchirgʻichilari uzilishlar deb ataladigan toʻgʻridan -toʻgʻri ishlaydigan oʻrni bor.
|
Uzguchnig fazali tok uzatish berk zanjirinig qarshligi

277
Tarqatilgan va tarqatilmagan apparatlarnig ichki
kontaktlari biriktirilgan (payvandlash va
kavsharlashsiz)himoya qoplamalarisiz
95/90
95/95
Apparatlarnig ichki kontaklar biriktirilishli, yumshog‗
qurg‗oshinda kavsharlangan , qachon kavsharlash
asosiy usul hisoblansa,biriktirilish mexanik
mustaxkamligini ta‘minlovchi hisoblansa
100/90
100/100
*Atrof muhit harorati 40
u
C.
Eslatma.
Suratida apparat qism larinig ochiq havoda ishlashda, mahrajida-moyda.
Kontaktor va avtomtlarni ko‗p martali ulab va uzuish sinovlari
6.2 - jadval
Operatsiya
Nominal kuchlanishdan