nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Dizel yonilg‘isining asosiy ko‘rsatkichlari

82
3. 1- jadvalning davomi
3 0–6 0 1,8–5,0 1,5–4,0
Fraksion tarkibi:
quyidagi haroratda haydaladi, °C (ko‘pi bilan):
50 %
96 %
360
340
255
330
Oltingugurt miqdori, %
1- kichik guruhdagi yonilg‘ida (ko‘pi bilan)
2- kichik guruhdagi yonilg‘ida
0,2
0,21–0,5
0,2
0,21–0,5
0,2
0,21–0,5
O‘t olish harorati,
°
C (kamida)
40
35
30
Haqiqiy smolalar miqdori, mg/100 ml (kamida)
40
30
30
Kislota miqdori, mg/100 ml (ko‘pi bilan)
5
5
5
Yod soni, g/100 ml (ko‘pi bilan)
6
6
6
Kul miqdori, % (ko‘pi bilan)
0,01
0,01
0,01
10 foizli qoldiqning kokslanuvchanligi, %
(ko‘pi bilan)
0,30
0,30x
0,30
Filtrlanuvchanlik koeffitsiyenti (ko‘pi bilan)
3
3
3
Mexanik aralashmalar, suv, suvda eriydigan
kislota va ishqorlar miqdori
Yo‘q
20°C dagi zichligi, kg/m
3
(ko‘pi bilan)
HBO
840
830
Tejamkorlik nuqtayi nazaridan dizel yonilg‘ilarining qish-
ki markalarini yozda va havo harorati issiq bo‘lganida ishlatish
maq sadga muvofiq emas. Tarkibida oltingugurt miqdori standart
talabiga javob beradigan dizel yonilg‘ilari neftni to‘g‘ridan to‘g‘ri
haydashdan olingan yonilg‘ining gidrotozalagichdan o‘tgan frak-
siyalarini kompaundlash yo‘li bilan olinadi. Oltingugurt miqdori
to‘g‘ridan to‘g‘ri haydalgan fraksiyalar qayta ishlanganida 0,8–
1,0 foiz, gidrotozalagichdan o‘tgan komponentlarda esa 0,08–
0,12 foiz bo‘ladi.
Xorijda № 1 va № 2 markalaridagi dizel yonilg‘ilari ishlab
chiqariladi. Ayrim xorijiy davlatlarda ishlab chiqariladigan dizel
yonilg‘ilarining asosiy fizikaviykimyoviy xossalari 3. 2 jadvalda
keltirilgan.
83
3. 2- jadval
Xiralashish harorati - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

|
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isXiralashish harorati bu, tarkibida suv bo‘lmagan tiniq di-
zel yonilg‘isini sovitish jarayonida yonilg‘ining loyqalanishining
(xiralashishi) dastlabki belgilari kuzatiladigan haroratdir. Bunda
yonilg‘ining faza bo‘yicha bir jinsliligi yo‘qoladi. Yonilg‘ini xira-
lashishiga, yuqorida aytib o‘tilganidek, past haroratlarda yonilg‘i
tarkibidagi yuqori haroratlarda eriydigan uglevodorodlar kristalla-
rining paydo bo‘lishi sabab bo‘ladi. Yozgi dizel yonilg‘ilari uchun
xiralashish harorati minus 5°C dan, qishki yonilg‘ilar uchun mi-
nus 25°C–minus 30°C dan yuqori bo‘lmasligi kerak. Agar yonilg‘i
tarkibida suv bo‘lsa, u 0°C dan minus 1°C gacha haroratdayoq xi-
ralasha boshlaydi.
Yonilg‘ining qotish haroratini aniqlashda 450 burchak ostida qi-
yalatib o‘rnatish mumkin bo‘lgan standart asbobdan foydalaniladi
(3. 2- rasm). Yonilg‘ining qotish harorati deganda, 45° qiyalikda
o‘rnatilgan probirkadagi 2 yonilg‘i 1 min davomida oqib chiqib
ketishi barham topadigan harorat tushuniladi, ya’ni bu haroratda
1 min vaqt o‘tganidan so‘ng yonilg‘i asbobdan (probirkadan) oqib
tushmaydi.
Dizel yonilg‘isini xiralashish va qotish haroratlari bo‘yicha eks
pluatatsion baholash yonilg‘i bakidan dvigatelga uzluksiz uzati-
lishini ta’minlovchi eng past harorat chegarasini belgilashdan ibo-
rat. Bu harorat har bir yonilg‘ining xiralashish haroratini ifodalaydi.
Ammo bu haroratni aniqlashda va tashqi havo haroratini o‘lchashda
xatolikka yo‘l qo‘yilishi ehtimoli borligini inobatga olib, ixtiyoriy
69
dizel yonilg‘isini ishlatish mumkin
bo‘lgan eng past harorat sifatida,
shu yonilg‘ining xiralashish haro-
ratidan 3–5°C yuqori bo‘lgan haro-
rat qabul qilinadi.
Standart uslub asosida aniqlan-
gan yonilg‘ining xiralashish haro-
rati, ba’zi bir dizel yonilg‘ilari
uchun parafinlar kristallana bosh-
lanadigan haqiqiy haroratdan past
bo‘lishi mumkin. Bunday nomu-
tanosiblik kelib chiqishi aniqlash
uslubining yetarli darajada taraqqiy
etmaganligi bilan tushuntiriladi.
Yonilg‘ining xiralashish harora-
tini aniqlash uchun dizel yonilg‘isi
rangsiz shishadan tayyorlangan
probirka yoki silindrga solinib,
sovitiladi, ma’lum bir haroratda u
xiralasha boshlaydi. Juda mayda
suv tomchilari, mikroskopik muz
kristallari, eng muhimi, qattiq para-
fin uglevodorodlar ajralib chiqi-
shi natijasida yonilg‘ining tashqi
ko‘rinishi o‘zgaradi, ya’ni loyqala-
nib xiralashadi.
Yonilg‘ining xiralashish harora-
tini aniqlashda yo‘l qo‘yilishi
mum kin bo‘lgan xatoliklar, shu-
ningdek, kam parafinli (past
haroratlarda qotadigan) dizel
yonilg‘ilari namunalaridagi kristall
fazalar paydo bo‘lishining boshla-
nishini aniqlashdagi qiyinchiliklar-
3. 2- rasm. Yonilg‘ining qotish
|
| |
oshirish uslublari - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

68
Kristallanuvchi uglevodorodlar karkaslarining hosil bo‘lishi
natijasida neft mahsulotlarining harakatlanuvchanlik xususiyatini
yo‘qotishi
qotish deyiladi.
Qotish holati vujudga kelmagan taqdirda ham, yonilg‘i tarkibida-
gi mavjud mayda kristallarning yonilg‘i filtrlariga o‘tirib qolishi
natijasida dvigatelga yonilg‘i yetkazib berilishi to‘xtab qoladi. Shu
sababli dizel yonilg‘ilari bo‘yicha standartlarda yonilg‘i tarkibidagi
uglevodorodlarning kristallana boshlanishini (xiralashish harorati)
va yonilg‘i harakatlanuvchanligining yo‘qolishini (qotish harorati)
tavsiflovchi ko‘rsatkichlar kiritilgan.
dvigatelining ta’minlash tizimi sxemasi

|
dvigatelining ta’minlash tizimi sxemasiBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isdvigatelining ta’minlash tizimi sxemasi:
1 – karburator; 2 – salt ishlash gaz nayi; 3 – gaz aralashtirgich; 4 –
bug‘lantirgichdan suvni chiqarib yuboradigan shlang; 5 – suv kelti-
radigan shlang; 6 – bug‘latkich; 7 – dvigatelning kiritish kollektorini
reduktor bilan birlashtiruvchi nay; 8 – benzin baki; 9 – reduktor bilan
gaz aralashtirgichni birlashtiruvchi past bosimli gaz nayi; 10 – dozalov-
chi ekonomayzer tuzilmasi; 11 – gaz reduktori; 12 – gaz filtri; 13 – gaz
reduktorining monometri; 14 – ballon monometri; 15 – magistral ventil;
16 – suyultirilgan gaz balloni.
4. 3. Siqilgan gaz
Siqilgan gaz suyultirilgan gazdan farqli ravishda normal harorat
va istalgan yuqori bosimda o‘zining gazsimon holatini saqlab qola-
93
di. Gaz faqat o‘ta sovitilganidan keyingina (–62°C dan past) suyuq-
likka aylanadi. Avtomobillarda yonilg‘i sifatida 20 MPa gacha siqil-
gan tabiiy gazdan foydalaniladi. Tabiiy gaz gaz konlaridan olinadi.
Uning asosiy komponenti – metan. Siqilgan gaz yonganida, katta
massa birligida – 49800 kJ/kg issiqlik ajralib chiqadi, biroq zichligi
juda kam (0°C va atmosfera bosimida 0,0007 g/sm
3
) bo‘lganligidan
hattoki 20 MPa gacha siqilgan tabiiy gaz yonganida hajmiy issiqli-
gi 7000 kJ/m
3
dan oshmaydi, ya’ni suyultirilgan gazning hajmiy
issiqligidan kamida 3 barobar kam. Yonganida chiqadigan hajmiy
issiqlik miqdorining kam bo‘lishi avtomobilda hattoki yuqori bo-
simda ham yetarli miqdorda gaz saqlanishiga imkon bermaydi. Shu
sababli siqilgan tabiiy gaz bilan ishlaydigan gaz ballonli avtomo-
billarda zaxira yo‘l benzin yoki suyultirilgan gaz bilan ishlaydigan
avtomobillarga nisbatan ikki barobar kichik. Metanning tadqiqot
yo‘li bilan aniqlangan oktan soni 110 atrofida. Siqilgan tabiiy gaz-
ning zaxira miqdori ko‘p va u arzon bo‘lganligidan benzin o‘rniga
bu gazdan foydalanish maqsadga muvofiqdir (ayniqsa, shahar ichi-
da va shahar atrofiga qaytnaydigan transportlarda).
|
| |
detallarining yemirilishiga ta’siri

78
ta’sir ko‘rsatadi. Ba’zi birikmalar, ayniqsa, naftenli kislotalar dizel
yonilg‘isining filtrlanishini kamaytiradi, bunda mayin tozalash fil-
trlari tiqilib qoladi, ba’zan dag‘al tozalash filtrlarida cho‘kindilar
hosil bo‘ladi. Natijada yonilg‘i quyish kolonkalarining filtrlovchi
elementlari ishdan chiqadi va ifloslangan yonilg‘i tozalanmasdan,
transport vositasining yonilg‘i bakiga tushadi.
3. 6- rasm. Dizel yonilg‘isining tozaligini tekshirish:
a)
mexanik aralashmalar yo‘q;
b)
ishlatishga yaroqli (aralashmalar
bor);
d) anchagina ifloslangan (mexanik aralashmalar miqdori 0,01%);
e) ishlatishga yaroqli (mexanik aralashmalar miqdori 0,055%).
Suv yonilg‘ining filtrlanishini yanada yomonlashtiradi. Sovuq
vaqtda yonilg‘idagi suv muzlab, mayda muz kristallarini hosil qila-
di. Ular filtr teshiklarini berkitib qo‘yishi mumkin. Issiq vaqtda naf-
tenli kislotalar va suv sovuq cho‘kindi – sovun hosil qiladi. Ular
filtrlovchi elementlarda to‘planadi. Demak, tezyurar dvigatellar
yonilg‘ilarini tozalashda bu kerakmas birikmalarni chiqarib tash-
lash lozim.
Yonilg‘ining filtrlarning tiqilib qolishining oldini olish xususi-
yati
filtrlanuvchanlik koeffitsiyenti bilan baholanadi. Bu koeffitsi-
79
yent laboratoriyada maxsus asbobda aniqlanadi. Tozalanish dara-
jasiga ko‘ra, hozirgi zamon dizel yonilg‘isining filtrlanuvchanlik
koeffitsiyenti 2–3 dan oshmaydi.
Dizel yonilg‘ilarining mexanik aralashmalar va suv ta’sirida if-
loslanganligini kamaytirish uchun ular 10 kun va undan ortiq mud-
datda maxsus sig‘imlarda tindirilishi lozim.
3. 10. Dizel yonilg‘isi xossalarining qurum
Yod soni - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda is
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
|
-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalari

|
-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalari
|
bet | 11/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)11-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalari
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalari ishlab chiqilgan umumiy va maxsus texnik reglamentlarni, texnik reglamentlarga o‘zgartish va qo‘shimchalarni ekspertizadan o‘tkazish, shuningdek mazkur reglamentlarni bekor qilish bo‘yicha takliflar hamda ular yuzasidan xulosalar tayyorlash uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organlari huzurida tuziladi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalarining faoliyati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
12-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert kengashlari
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert kengashlari umumiy va maxsus texnik reglamentlarni, texnik reglamentlarga o‘zgartish va qo‘shimchalarni ishlab chiqish, shuningdek mazkur reglamentlarni bekor qilish bo‘yicha takliflarni ishlab chiqish uchun davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari huzurida tuziladi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert kengashlarining faoliyati O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
13-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondi
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondi O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi tomonidan hamda o‘z vakolatlari doirasida texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi boshqa vakolatli davlat organlari tomonidan shakllantiriladi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondi umumiy va maxsus texnik reglamentlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organlari, davlat boshqaruvi organlari o‘zlari tasdiqlagan maxsus texnik reglamentlarni texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondiga belgilangan tartibda taqdim etadi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondini shakllantirish va yuritish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
|
| |
-modda. Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatlari

|
-modda. Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatlari
|
bet | 10/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)10-modda. Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatlari
Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari o‘z vakolatlari doirasida:
texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlari loyihalari yuzasidan O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligiga takliflar kiritadi;
umumiy va maxsus texnik reglamentlar ishlab chiqilishini amalga oshiradi;
umumiy va maxsus texnik reglamentlarga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish, shuningdek mazkur reglamentlarni bekor qilish bo‘yicha takliflar tayyorlaydi;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert kengashlarini tuzadi;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondini shakllantirishda ishtirok etadi;
umumiy va maxsus texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda nazoratni amalga oshiradi.
Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
Davlat boshqaruvi organlari o‘z vakolatlari doirasida maxsus texnik reglamentlarni tasdiqlaydi, ularga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritadi, shuningdek mazkur reglamentlarni bekor qiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
101-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning huquqiy ekspertizasi
Davlat boshqaruvi organlarining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlari O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida majburiy tartibda huquqiy ekspertizadan o‘tkaziladi va ijobiy xulosa olinganidan keyin hisobga qo‘yiladi, bundan umumiy texnik reglamentlar mustasno.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga huquqiy normalar kiritilishiga yo‘l qo‘yilmaydi, bundan umumiy texnik reglamentlar mustasno.
(101-modda O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 14-yanvardagi O‘RQ-666-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 15.01.2021-y., 03/21/666/0032-son)
|
| |
-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning texnik reglamentlarni ishlab chiqish uchun qo‘llanilishi

|
-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning texnik reglamentlarni ishlab chiqish uchun qo‘llanilishi
|
bet | 15/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)21-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning texnik reglamentlarni ishlab chiqish uchun qo‘llanilishi
Oldingi tahrirga qarang.
Texnik reglamentlarni ishlab chiqishda mahsulotlar va xizmatlarning xavfsizlik mezonlarini belgilovchi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi milliy va xalqaro normativ hujjatlardan foydalaniladi.
(21-moddaning birinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Texnik reglamentlarda daliliy baza sifatida texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning matnlari to‘liq yoki qisman keltiriladi.
22-modda. Texnik reglamentlarga rioya etish
Texnik reglamentlarga rioya etish barcha yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.
Oldingi tahrirga qarang.
Texnik reglamentlar amalga kiritilgach, standartlashtirish bo‘yicha ularda ko‘rsatilgan mahsulotlar va xizmatlarga doir ilgari qabul qilingan tegishli normativ hujjatlar majburiylik xususiyatini yo‘qotadi hamda belgilangan tartibda qo‘llanilishda ixtiyoriylik kasb etadi.
(22-moddaning ikkinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
23-modda. Texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati
Texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organlarining va davlat boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslari tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
4-bob. Yakunlovchi qoidalar
24-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ishlarni moliyalashtirish
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ishlarni moliyalashtirish respublika budjeti va yuridik shaxslarning mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.
Respublika budjeti mablag‘lari hisobidan quyidagilar moliyalashtiriladi:
umumiy texnik reglamentlarni ishlab chiqish;
umumiy va maxsus texnik reglamentlarni ekspertizadan o‘tkazish;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondini yuritish;
texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;
O‘zbekiston Respublikasining texnik jihatdan tartibga solish bo‘yicha xalqaro tashkilotlardagi a’zoligi bilan bog‘liq xarajatlar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning texnik reglamentlarni ishlab chiqish uchun qo‘llanilishi
|
-modda. Texnik reglamentlar to‘g‘risidagi axborot

|
-modda. Texnik reglamentlar to‘g‘risidagi axborot
|
bet | 12/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)14-modda. Texnik reglamentlar to‘g‘risidagi axborot
Amaldagi, ishlab chiqilayotgan va qabul qilingan texnik reglamentlar to‘g‘risidagi axborot yuridik va jismoniy shaxslar erkin foydalana oladigan bo‘lishi kerak. Davlat sirlarini va qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi ma’lumotlar tarqatilmasligi kerak.
O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi yuridik va jismoniy shaxslarning so‘rovlariga ko‘ra:
amaldagi, ishlab chiqilayotgan va qabul qilingan texnik reglamentlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni;
Oldingi tahrirga qarang.
mahsulotlar va xizmatlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash tartib-taomili to‘g‘risidagi ma’lumotlarni;
(14-modda ikkinchi qismining uchinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
O‘zbekiston Respublikasining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi xalqaro tashkilotlarga a’zoligi va xalqaro shartnomalardagi ishtiroki to‘g‘risidagi ma’lumotlarni;
ishlab chiqilayotgan, qabul qilingan texnik reglamentlarni va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi boshqa normativ hujjatlarni e’lon qilishning rasmiy manbalari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni taqdim etadi.
3-bob. Texnik reglamentlar
15-modda. Texnik reglamentlarning turlari
O‘zbekiston Respublikasida texnik reglamentlarning quyidagi turlari qo‘llaniladi:
umumiy texnik reglamentlar;
maxsus texnik reglamentlar.
Oldingi tahrirga qarang.
16-modda. Texnik reglamentlarda mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligini ta’minlashga doir talablar
(16-moddaning nomi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Oldingi tahrirga qarang.
Texnik reglamentlarda mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligini ta’minlashga doir talablar quyidagilar bo‘yicha belgilanishi mumkin:
(16-modda birinchi qismining birinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
biologik xavfsizlik;
mexanik xavfsizlik;
kimyoviy xavfsizlik;
yadroviy va radiatsiyaviy xavfsizlik;
yong‘in xavfsizligi;
elektr xavfsizligi;
mashina va uskunalarni ishlatish (ulardan foydalanish) hamda utilizatsiya qilish xavfsizligi;
elektromagnit mosligi;
qurilish ishlari xavfsizligi;
binolar, inshootlardan va ularga tutash hududdan foydalanish xavfsizligi;
ekologik xavfsizlik;
veterinariya xavfsizligi;
sanoat va ishlab chiqarish xavfsizligi;
portlash xavfsizligi;
axborot xavfsizligi;
o‘lchovlarning va sinovlar usullarining bir xilligini ta’minlash.
Oldingi tahrirga qarang.
Texnik reglamentlarda mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligini ta’minlashga doir boshqa talablar ham belgilab qo‘yilishi mumkin.
(16-moddaning ikkinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‘RQ-405-sonli Qonuni tahririda — O‘R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
|
| |
Bo’lib tashla va hukmronlik qil paradigmasi afzalliklari

Bo’lib tashla va hukmronlik qil paradigmasi afzalliklari
qiyin masalalarni osonlik bilan yechishga imkon beradi
bu paradigmaga asoslangan algoritmlar oddiy yechimlardan ko’ra tezroq ishlaydi. Masalan: oddiy saralash bo’lgan Bubble Sortning tezligi O(n²) bo’lsa, MergeSortniki O(n*logn)
bunday algoritmlarni parallel hisoblovchi sistemalarda hech qanday o’zgarishsiz ishlatish mumkin
bunday algoritmlarni qo’llashda xotira keshidan unumli foydalanish mumkin. Chunki masalalar bo’linish jarayonida shunday kichik qismlarga ajraladiki, ularni keshni o’zida turib yechish mumkin bo’ladi.
haqiqiy sonlar uchun bunday algoritmlar aniqroq ishlaydi, chunki qism yechimlardagi haqiqiy sonlar ustidagi amallar aniqroq bajariladi (masalan, ko’paytirish algoritmlarida)
Ikkilik qidirish algoritmining ishlash prinsipi
Ikkilik qidirish algoritmini ishlash prinsipini tushunish uchun keling kompyuter bilan o'yin o'ynab ko'ramiz. O'yin shartlari quyidagicha:
Kompyuter 1 dan 100 gacha ixtiyoriy son tanlaydi. Sizning vazifangiz shu sonni iloji boricha kam taxmin ishlatgan holda topish.
Har bir taxmindan keyin kompyuter sizga sizning taxminingiz kompyuter o'ylagan sondan katta yoki kichikligini aytadi.
Agar sizning taxminingiz kompyuter o'ylagan son bilan bir xil bo'lsa, o'yin tugaydi.
Xo'sh, bunda kamroq yo'l tutish uchun nima qilgan bo'lar edingiz?
Albatta, birinchi navbatda o'rtadagi sonni taxmin qilib ko'ramiz, ya'ni 50 ni(3-rasm):
3-rasm. Ikkilik qidirish algoritmini ishlash prinsipi.
Aytaylik kompyuter bizga taxminimiz o'ylangan sondan kichikroq ekanligini aytdi. Demak, endi biz 50 va undan kichik barcha son o'ylangan sondan kichik ekanligini bilamiz. Shunday qilib, bizning qidirish sohamiz ikki baravarga qisqaradi (50 ta son). Huddi shu tarzda davom etamiz. Endi 51 dan 100 gacha sonlar o'rtasidagi sonni olamiz, ya'ni 75 ni.
4-rasm. Ikkilik qidirish algoritmining ikkinchi qadami.
Kompyuter bizga 75 o'ylangan sondan katta ekanligini aytdi. Demak, 75 dan katta barcha sonlar ham o'ylangan sondan katta ekan. Shunday qilib, bizdagi qidirish sohasi yana ikki baravarga qisqardi (25 ta son). Huddi shunday davom etib, biz o'ylangan sonni topishimiz mumkin.
5-rasm. Ikkilik qidirish algoritmining keyingi qadamlari.
Sonlar 100 ta bo'lgan holatda, biz har qanday tahminni ko'pi bilan 7 ta qadamda topishimiz mumkin bo'ladi. Ikkilik qidirish algoritmi ham huddi shunday prinsipda ishlaydi!
|
Algoritm qadamlari - Ajrat va xukmronlik qil” tamoyilidagi algoritmlar sinfi

|
Ajrat va xukmronlik qil” tamoyilidagi algoritmlar sinfi
|
bet | 3/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 420,02 Kb. | | #235184 |
Algoritm qadamlari
Ikkilik qidirish algoritmi to'g'ri ishlashi uchun massiv saralangan bo'lishi shart! Bizda n ta elementli saralangan massiv bor va biz undan x elementni qidirmoqdamiz. Biz qidirish chegarasini belgilash uchun l (left) va r (right) ko'rsatkichlardan foydalanamiz. Ular massiv indekslarini ko'rsatib turadi. mid o'zgaruvchi bizda qidirilayotgan sohaning o'rtadagi elementi indeksini ko'rsatadi
Avvaliga l = 0 va r=n-1 bo'ladi (butun boshli massiv)
O'rtadagi element indeksi hisoblanadi: mid = (l + r)/2;
O'rtadagi element indeksi bilan qidirilayotgan son x solishtirib ko'riladi
Agar son mos kelsa, algoritm shu joyida to'xtaydi.
Agar x o'rtadagi sondan katta bo'lsa, left ko'rsatkichni o'rtadan bitta keyingi elementga suramiz: l=mid + 1;
Agar x o'rtadagi sondan kichik bo'lsa, right ko'rsatkichni o'rtadan bitta oldingi elementga suramiz: r=mid — 1;
2-qadamga qaytiladi.
Ikkilik qidirish algoritmi har bir qadamda n ni ikki baravarga kamaytirgani uchun algoritm ishlash tezligi O(logn) hisoblanadi. Solishtirish uchun Facebook misolidagi 1 mlrd login ichidan ikkilik qidirish algoritmi 30 ta (!) qadam bilan topishi mumkin. Oddiy qidirishdan tashqari bu algoritmni yana boshqa juda ko'p joyda qo'llash mumkin.
Algoritmining dasturiy tadbiqi
Aytaylik bizga tartiblangan n ta elementdan iborat arr[ ] massiv berilgan bo'lsin, va berilgan x ni arr[ ] ichidan qidirish funksiyasini tuzish sharti qo'yilsin. Bu holatda eng oson yo'l sifatida chiziqli qidiruvni misol keltirish mumkin. Ammo bu usulning vaqt davomiyligi O(n) ni tashkil qiladi. Xuddi shu vazifa uchun biz binar qidirish algoritmini ishlatsak bo'ladi(6-rasm).
6-rasm. Ikkilik qidirish algoritmining ishlash.
Qiyinlik darajasi: 5/10.
Eng zo'r ko'rsatkichi(vaqt): O(1).
Eng yomon ko'rsatkichi(vaqt): O(log n).
O'rtacha ko'rsatkichi(vaqt): O( log n).
Binar qidiruvning asosiy g'oyalaridan biri ketma-ket ikkiga bo'lishga asoslanadi, ya'ni berilgan x ni massivning o'rtadagi elementi bilan solishtiradi, agar katta bo'lsa oxiri va o'rtasi orasidagi massivni oladi, agar kichkina bo'lsa boshi va o'rtasi orasidagi massivni oladi, va har safar shu jarayon takrorlanib boradi toki x element solishtirilayotgan massivning elementga teng bo'lgunicha yoki massivning elementlari qolmaguncha.
Masalan(7-rasm).:
7-rasm. Ikkilik qidirish algoritmining sxemasi.
Biz bitta taqqoslashdan so'ng massivning yarim elementlarini hisobga olmasak ham bo'ladi.
1. x ni o'rtadagi element bilan solishtiramiz.
2. Agar rost bo'lsa, o'rtadagi elementni qaytaramiz.
3. Agar x katta bo'lsa, x ni massivni o'ng yarmini ichidan qidiramiz, yuqoridagi ketma-ketlikni bajargan holda.
4. Aks holda chap yarmi bilan binar qidiruvni amalga oshiramiz.
Quyida Binar qidiruvning rekursiya orqali amalga oshiramiz.
// C++ tilida rekursiyali Binar Qidiruv
#include
// Rekursiyali qidiruv funksiyasi. U massivdan
// x qaysi o'rinda turganini qaytaradi,
// yoki -1
|
| |
Ajrat va hukmronlik qil

|
Ajrat va hukmronlik qil
|
bet | 1/3 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 26,91 Kb. | | #254608 |
Bog'liq Ajrat va hukmronlik qil
“Ajrat va hukmronlik qil” tilidagi algoritmlar
REJA:
Kirish.
Ajrat va hukmronlik qil tilidagi algoritmlar haqida.
Asosiy qism:
Algoritm qadamlari va dasturiy tadbiqi.
Kesh xotira bilan ishlash.
Qo’llanish muammolari.
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar.
Ajrat va hukmronlik qil tilidagi algoritmlar haqida.
Dasturlashda, ajrat va hukmronlik qil — bu algoritmik paradigm bo’lib, bu paradigmaning asosiy g’oyasi algoritmik masalalarni bosh masalaga o’xshash kichik qismlarga bo’lib tashlab, ularni rekursiv hal qilishdan iborat. Bu paradigmada masala qismlarga bo’linganligi sababli, qism masalalar bosh masalaga qaraganda kichikroq bo’lishi va bu bo’linish to’xtashi uchun asos holat bo’lishi kerak. Barcha turdagi bo’lib tashla va hukmronlik qil algoritmlari 3 ta bosqichdan iborat bo’ladi:
Ajrat bosqichi. Bunda bosh masala xuddi shu masalaga o’xshash kichikroq masalalarga bo’lib chiqiladi.
Hukmronlik bosqichi. Asos holatimizga mos kelib qolgan qism masalalar huddi u kabi yechiladi.
Birlashtirish bosqichi. Bu bosqichda yechilgan kichik qism masalalar qaytib birlashtirib chiqiladi va bu bosh masala yechimi bo’ladi.
Shu sababli, ajrat hukmronlik qil paradigmasini 3 ta jumla bilan eslab qolish mumkin:
ajrat;
hukmronlik qil;
birlashtir.
Ajrat va hukmronlik qil paradigmasi dasturlashning mashhur algoritmlari asosini tashkil qiladi:
Quick Sort
Merge Sort
Eng yaqin ikki nuqta (Closest two points)
Strassen ko’paytirishi (Strassen multiplication)
Karatsuba algoritmi (Karatsuba algorithm)
Cooley-Tukey algoritmi (Cooley-Tukey Algorithm)
qiyin masalalarni osonlik bilan yechishga imkon beradi.
Algoritmlar nazariyasida “bo‘l va hukmronlik qil” tamoyili Algoritmlarning integral sinfi mavjud. “Ajralish” va “hukmronlik qilish” paradigmasi ikkita yoki undan ko’p birinchi murakkab masalalarni hal qiladi nisbatan oddiy masalalarga bo’linadigan algoritmlarni birlashtiradi. Bu keyin oddiy masalalarni yechishga asoslangan dastlabki masalani yechish qurilgan. Hozirgi vaqtda algoritmlashning ushbu prinsipi ko’p yo’nalishlarda mavjud muvaffaqiyatli qo’llanildi.
|
| |
Kristallar - 3. Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari. Katta adron kollayderi va uning ishlash prinspi

|
3. Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari. Katta adron kollayderi va uning ishlash prinspi
|
bet | 2/4 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 27,87 Kb. | | #109737 |
Bog'liq Nanoo’lchamli klasterlar va kristallar. Nanotexnologiyalar.Kristallar.
Kristallar (yun. krystallos — muz, togʻ billuri) — atomlari, ionlari va molekulalari maʼlum tartibda joylashib, fazoviy kristall panjarani tashqil etgan qattiq jismlar. K., koʻpincha, suyuq fazalar — eritmalardan hosil boʻladi va oʻsadi, baʼzan esa gaz holatini yoki qattiq jism holatini tashqil etadigan fazaviy oʻzgarishlar natijasidagiva hosil boʻladi. Bir turdagi kristall panjaraga ega yirik K. — monokristallar, mayda-mayda kristallchalardan tashqil topgan. K. — polikristallar, umuman kristall panjara tashqil etmagan qattiq jismlar — a m o r f jismlar deb yuritiladi. Boʻlardan tashqari suyuq K. maxsus guruhni tashkil etadi.
K. tabiatda har xil kattalikda uchraydi. Eng yirik tabiiy K. (togʻ billuri — kvars xili) bir necha yuz kilogrammni, sunʼiy yetishtirilgan ish-qoriy galloid K.i bir necha oʻn kilogrammni, eng yirik tayoqcha shaklida yetishtirilgan kremniy K.ning diametri 200 mm ni, eng yupqa bir butun monokristall qatlam shaklidagi K.ning qalinligi 10 nm ni tashqil etadi.
K., odatda, simmetrik, toʻgʻri shaklli, tomonlari sillik, qirralari toʻgʻri boʻladi. Rentgenostruktura tahlili paydo boʻlgunga qadar. K. burchaklarini oʻlchash yordamida oʻzaro taqqoslanib, ularning kimyoviy tarkibi aniqlangan. K.ni simmetrik jism sifatida oʻrganish maqsadida ular 32 simmetriya sinfiga boʻlingan. Har bir sinf simmetriya elementlarining maʼlum bir majmui bilan harakterlanadi. 32 sinf ulardagi harakterli simmetriya elementlarining mavjudligiga qarab 7 singoniyaga guruhlanadi: triklin, monoklin, romb, tetragonal, geksagonal, trigonal va kub. K. ayrim tomonlarining oʻsish tezligidagi farqlar ularni kamdan-kam uchraydigan turli-tuman shakllar (plastinkasimon, ignasimon, tolasimon, butoqsimon, dendrit, qorsimon) ga olib kelishi mumkin. Bu xususiyatlardan germaniyning dendrit lentasini, turli yarimoʻtkazgichlarning yupqa plyonka (parda) sini oʻstirish texnikasida foydalaniladi. Agar eritmada bir yoʻla bir necha kristallanish markazlari hosil boʻlsa, u holda oʻsib borayotgan K. bir-biri bilan uchrashib, notoʻgʻri donachalar shaklini oladi.
|
| |
Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari

|
Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari
|
bet | 3/4 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 27,87 Kb. | | #109737 |
Bog'liq Nanoo’lchamli klasterlar va kristallar. Nanotexnologiyalar.3. Suyuq kristallar va ularning xususiyatlari.
Suyuq kristallar-suyuqlik va kristall xossasiga ega bo’lgan moddalar bo’lib unda bir vaqtning o’zida ham kristallik, ham suyuqlik xususiyatlari namoyon bo’ladi. Ma’lumki moddadarining ko’pchiligi uchta agregat holatda (qattiq, suyuq, gaz) bo’lishi mumkin. Murakkab molekulalarga ega bo’lgan ba’zi organik moddalar yuqoridagi uchta holatdan tashqari to’rtinchi holatda ham bo’lishi mumkin. Ular eritilayotganida oddiy suyuqlikdan farqlanuvchi suyuq kristall fazasi xosil bo’ladi. Mazkur faza kristallning erish haroratidan boshlanib undan yuqori harorat intervalida mavjud bo’ladi. Agar uni ayni shu interval chegarasidan yuqori haroratga qadar qizdirilsa, suyuq kristall oddiy suyuqlikka aylanib qoladi. Suyuq kristallar 1888 yilda Avstriyalik batanik-olim F.Reynitser tomonidan birinchi marta olingan va tadqiq qilingan. F.Reynitser sintez qilgan yangi modda xolesteril benzoat ikkita erish nuqtasiga egadir. Bu qattiq jismning harorati 1450 S ga yetganda, u loyqa suyuqlikka aylanadi. 1790 S haroratda esa suyuqlik tiniqlashib qoladi, ya’ni o’zini optik nuqtai nazardan oddiy suyuqlikdek, masalan suvdek tutadi.
F.Reynitser polyarizatsion mikrosko’p ostida holesteril benzatning loyqa fazasini ko’zatganda u ikkilanma nur sindirishga ega ekanligini aniqladi. Molekulalarning fazoda tartiblanishi odatdagidek to’liq bo’lmasa ham u suyuq kristallar xususiyatiga jiddiy ta’sir ko’rsatadi. Shuning bilan ham ular oddiy suyuqlikdan farq qiladi. Molekula o’qlarining eng oddiy tartiblanishlaridan tashqari, suyuq kristallarning molekulalarida bundan ham murakkab oriyentatsion tartiblanish amalga oshishi ham mumkin. Suyuq kristallarning turlari. Nematik, smektik va xalesterik. Molekulalar o’qlarining tartiblanishining ko’rinishiga qarab suyuq kristallar uch turga bo’linadi: 1. Nematik. Nematik grekcha “nema” so’zidan olingan bo’lib “ip” deganidir. Nematiklar tarkibida mikrosko’pik ipsimon strukturalar mavjud bo’lib ularning oxiri yoxud erkin, yoxud idishning devoriga yopishuvchan bo’ladi. 1930 yilning boshlarida nematik moddalarning umuiy molekulyar strukturasi qarama-qarshi muloxazalarning yuzaga kelishiga sabab bo’ldi. Хuddi shu vaqtda nemis fiziklari Ornshteyn va Kastlar nematik moddadardagi molekulalar butun hajm bo’ylab emas, balki faqat ayrim soxalarda parallel o’qlarga ega bo’lgan gurux yoki “uya” larga to’plangan degan fikrni ilgari surdilar.
|
| |
Ushbu bosqichda biz metall yuzalarda oksidlarning paydo bo'lishiga qarshi kurashishning bir nechta asosiy usullarini nomlashimiz mumkin

|
Ushbu bosqichda biz metall yuzalarda oksidlarning paydo bo'lishiga qarshi kurashishning bir nechta asosiy usullarini nomlashimiz mumkin
|
bet | 12/15 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #112476 |
Bog'liq Ortofosfat kislota asosida ammoniy polifosfatlar olish texnologiyasining 2 Ushbu bosqichda biz metall yuzalarda oksidlarning paydo bo'lishiga qarshi kurashishning bir nechta asosiy usullarini nomlashimiz mumkin: Kislota eritmasiga to'liq botirishni o'z ichiga olgan metall bilan ishlov berish, Aralashmani buzadigan amallar tabancası yordamida purkash yoki rulon yordamida qo'llash, Metallni oksidlardan mexanik tozalash, keyin kislotadan foydalanish. Metallni korroziyadan tozalashning eng mos va samarali usuli har bir alohida holatda, protsedurani amalga oshirish mumkin bo'lgan individual sharoitlarni hisobga olgan holda tanlanadi. Metall uchun fosfor kislotasi Ortofosfor birikmasi yordamida metallni tozalashning bir nechta variantlari mavjudligini hisobga olsak, ularning har birini batafsilroq ko'rib chiqish kerak. Tozalanadigan qismni to'liq botirish bilan tozalash, masalan, qismni har qanday kelib chiqishi yog'laridan oldindan tozalashni talab qiladi. Buning uchun metall mahsulotni har qanday yuvish vositasi bilan yuvish kifoya. Keyinchalik, bir litr suvda 150 ml kislotani eritishingiz kerak. Eritma tayyor bo'lgandan so'ng, siz uning qismini bir soat davomida botirishingiz kerak. Bunday holda, kislota yaxshiroq ishlashi uchun eritmani doimo aralashtirish kerak. Kislota o'z ta'sirini o'tkazgandan so'ng va zang eriganidan so'ng, 50 qism suv, 2 qism ammiak, 48 qism spirt bo'lgan maxsus eritma yordamida ortofosfor kislotasini yuvish kerak. Jarayonning oxiri qismni oqadigan suv bilan yuvish va quritish bo'ladi. Agar metall mahsulotni katta o'lchamlari tufayli idishga joylashtirish mumkin bo'lmasa, u holda zangni olib tashlashning boshqa usuli qo'llanilishi mumkin. Buning uchun purkagich, rulo yoki oddiy cho'tka yordamida metall yuzasiga ortofosfor kislotasini qo'llashingiz kerak. Ba'zi hollarda, avval zangni qo'lda tozalash kerak bo'lishi mumkin. Metall mahsulot yuzasidan zangning bir qismi tom ma'noda yirtilganidan so'ng, metallga kislota eritmasi qo'llaniladi, ma'lum vaqtga qoldiriladi, shundan so'ng mahsulot kislota neytrallashtiruvchi eritma bilan yuviladi va quritiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ushbu bosqichda biz metall yuzalarda oksidlarning paydo bo'lishiga qarshi kurashishning bir nechta asosiy usullarini nomlashimiz mumkin
|
Ortofosfor kislotasi bilan ishlash qoidalari

|
Ortofosfor kislotasi bilan ishlash qoidalari
|
bet | 11/15 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #112476 |
Bog'liq Ortofosfat kislota asosida ammoniy polifosfatlar olish texnologiyasining 2Mehnat muhofazasi
Mehnat muhofazasi
Ortofosfor kislotasi bilan ishlash qoidalari. Kislota bilan faqat yaxshi gazlangan joyda ishlang. Kislota bilan ishlaganda, ko'zni himoya qilish uchun qo'lqop, niqob yoki yaxshiroq, respirator va ko'zoynak ko'rinishidagi himoya vositalariga alohida e'tibor berilishi kerak. Kislota tananing ochiq joylari bilan aloqa qilishiga yo'l qo'ymang, aks holda kuchli kuyishlar paydo bo'lishi mumkin. Agar kislota teriga tushsa, uni imkon qadar tezroq ko'p miqdorda oqadigan suv bilan yuvish va kasalxonaga borishni unutmang. Ortofosfor kislotasini tashish va saqlash ham ma'lum shartlarga rioya qilishni talab qiladi. Kislota faqat shisha idishlarda, shuningdek polimer va zanglamaydigan po'latdan yasalgan idishlarda saqlanishi mumkin. Reagentni faqat kislota ta'siriga uchramaydigan metall tanklar bilan jihozlangan maxsus transport vositalarida tashish mumkin. Tashishga poezdlar yoki suv kemalari kabi boshqa transport turlari ham ruxsat etiladi, lekin xavfsizlik talablariga to‘liq rioya qilgan holda. Kislota uchun saqlash shartlari uni quyosh nuri kirmaydigan joyda joylashtirishni o'z ichiga oladi. Ortofosfor birikmasi bunday sharoitlarda bir yildan ko'p bo'lmagan muddatda saqlanishi mumkin. Zangga qarshi fosfor kislotasidan foydalanish Zangga ta'siri keng ma'lum bo'lgan fosfor kislotasi sanoat miqyosida ham, uyda metall korroziyasini olib tashlash uchun ham ishlatilishi mumkin. Albatta, bunday harakatlar yuqorida tavsiflangan xavfsizlik qoidalarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. Fosfor kislotasining aniq afzalligi shundaki, fosfor kislotasi yordamida metall yuzasidan kimyoviy tozalash sharoitida nafaqat bo'shashgan oksidlangan massalarni olib tashlash, balki metall mahsulot yuzasida kichik himoya plyonka hosil qilish mumkin. . Bunday plyonkaning shakllanishi quyidagicha sodir bo'ladi: temir oksidi korroziyaga uchraydi va kislota tomonidan so'riladi, buning o'rniga metall yuzasi fosforlanadi. Shunga o'xshash tozalash jarayonini amalga oshiradigan odamlar, fosfor kislotasi yordamida zangni olib tashlaganingizdan so'ng, metall mahsulot yuzasida kulrang tusli yog'li plyonka paydo bo'lishidan dalolat beradi.
|
| |
Lok-bo‘yoq materiallarini quritish rejimi, ishlatiladigan

|
Lok-bo‘yoq materiallarini quritish rejimi, ishlatiladiganBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isLok-bo‘yoq materiallarini quritish rejimi, ishlatiladigan
sohasi va asosiy xususiyatlari
Nomlanishi
Quritish rejimi
Ishlatish sohasi va asosiy
xususiyatlari
Harorat,
°C
Quritish
davomiyli-
gi, soat
Moyli-lokli
КФ
2060
24–3 4
Elastik, atmosfera ta’siriga chidam-
li. Detallar, asboblar, mashinalarni
bo‘yashda hamda metall va yog‘och
yuzalarni (rama, shassi, avtomobil
platformasi, dvigatel detallari) dekora-
tiv bo‘yashda ishlatiladi
Bitumlar БТ
20
20-24
Nam va kimyoviy ta’sirga chidamli.
Elektr jihozlari va shovqinga qarshi
mastikalar tayyorlashda foydalaniladi
Pentaftalli
П Ф
20100
24–284
Elastikligi yaxshi, mexanik ta’sirlarga
va atmosfera ta’siriga chidamli, yalti-
roq.
Gliftalli ГФ
20100
24–361,5
Xususiyatlari PFniki kabi, faqat at-
mosfera ta’siriga chidamliligi past.
Jihoz va mashinalarda himoya va de-
korativ qatlam hosil qilishda foydala-
niladi. Avtomobil va traktor detallarini
bo‘yashda ishlatiladi.
M e l a m i -
nalkidli МЛ 110–140
1,5
Juda qattiq, elastik va atmosfera ta’si-
riga chidamli
Mochevina-
li МЧ
120–140
1,0
Juda qattiq, moy va benzin ta’siriga
chidamli, oyna kabi yaltiroq. Metall va
yog‘ochni bo‘yashda ishlatiladi.
Fenolli ФЛ
20 180
24–30
0,5 juda qattiq, elastik va atmosfera
ta’siriga chidamli. Metallarni bo‘yash-
da ishlatiladi.
E p o k s i d l i
Е П
20120–180
251–2
Juda qattiq, atmosfera, moy, benzin,
suv va kimyoviy ta’sirlarga chidamli.
Chidamliligi 60°C dan +200°C gacha
haroratlarda saqlanadi. Issiqlik ta’siri-
ga chidamli.
279
11. 1- jadvalning davomi
Nitrosellu-
lozali НЦ
20
0,5
Moy, benzin va kimyoviy ta’sirlarga
chidamli. O‘t olish va portlash xavfi-
ga ega emas. Metall va yog‘ochlarni
bo‘yashda ishlatiladi. Dvigatellarni
bo‘yashda foydalaniladi
Perxlorvi-
nilli XB
2060
1–30,5
Atmosfera va kimyoviy ta’sirlarga
chidamli. Issiqlik ta’siriga chidamlili-
gi past
Alkidlisti-
rolli MC
20
2
Juda qattiq. Nam, moy va benzin ta’si-
riga chidamli. Avtomobil va traktor
dvigatellarini bo‘yashda ishlatiladi
Kauchuklar
КШ
150–180
1
Juda qattiq, elastik, moy va benzin
ta’siriga chidamli. Optik-mexanik ji-
hozlarni bo‘yashda ishlatiladi
Kremniy or-
ganik КО
20150
242
Issiqlik ta’siriga chidamliligi yuqori
(250–500°C), moy va benzin ta’siriga
chidamli
Poliakrilli
AK, AC
2030
242
Suv, moy va benzin ta’siriga nisbatan
yuqori chidamlilikka ega
Polivinila-
setalli ВЛ
120
4
Yonilg‘i va moyli muhitda yuqori
haroratlarda ishlaydigan po‘latdan va
aluminiy qotishmalaridan tayyorlan-
gan buyumlarni bo‘yashda ishlatiladi.
Suv, moy va benzin ta’siriga chidamli
11. 2- jadval
|
| |
Lok-bo‘yoq materiallarining tasnifi va ishlatiladigan sohasi

Lok-bo‘yoq materiallarining tasnifi va ishlatiladigan sohasi
Material-
ning nomi
Belgi-
lanishi Markasi Erituvchi
Gruntov-
ka
Ishlatilish sohasi
Melamin-
alkidli
МЛ
12, 152,
197,1110,
1195,
1198
651,
R–197,
R–198.
ksilol,
solvent,
ГФ–020
ГФ–073
Kuzov va kabina-
lar, radiator, rama,
g‘ildirak disklari
280
11. 2- jadvalning davomi
Nitro-emal
НЦ
021,
625,273
646,647,
RDV
ГФ–020
НФ081
Dvigatellarda
230, 507,
508, 907,
908, 909,
910,
938
646,647,
RDV
ГФ–020
HC-081
Nitropen-
taftalli
НПФ НПФ–10 646, 649 ГФ–020
Nitrogliftalli
ФА
517, 518,
519, 521,
522 sp,
531sp,
535 sp
46, 649
ГФ–020
ФЛ–03k
НЦ–081 Kabinalar, kapot-
lar, shassilar, agre
-gatlarda, yuk av-
t o m o b i l l a r n i n g
yo g‘och platfor ma-
lari da
Perxlorvinilli
ХФ
ХФ–113
R–4,
solvent
ФЛ–03k
Alkid-stirolli
MC
MC–17
Solvent,
ksilol
ГФ–020
Gliftalli
ГФ
ГФ–230
Uayt-
spirit
ГФ–020
Moyli
MA
1433,
124, 122
Solvent,
uayt-
spirit,
skipidar
ГФ–020
Rama, shassi,
trans missiya, avto-
mobilning metall
va yog‘och platfor-
malarida, g‘ildirak-
lar diski, dvigatel-
lar detallarida
Bitumli
БТ
БТ–123,
БТ–538,
530, 577
Solvent,
uayt-
spirit,
skipidar
Kislotaga
chidamli
БТ–783
Solvent,
uayt-
spirit,
skipidar
ГФ–020
Akkumulator kis-
lotasining bug‘i
tegadigan sirtlar
Fenolli
ФЛ
ФЛ–
724–1
ФЛ–687
Etil spirt
ГФ–020
ФЛ–03k
Neft mahsulotlari
va suv solinadigan
idishlar
281
11. 2- jadvalning davomi
Polivenil-
asetatli
ВЛ
ВЛ–515
R–60,
etil spirt
va etil
selluloza
aralash-
masi
ГФ–020
ФЛ–03k
Neft mahsulotlari
va suv solinadigan
idishlar
Kremniy-or-
ganik
ко
КО–97,
КО–811
Toluol,
R-5 ksilol
Yuqori haroratda
ishlaydigan agre-
gatlarda
11. 5. Gruntovka
Gruntovka bo‘yovchi modda (50–70 foiz) va to‘ldirgich (talk
bur)ning moyli yoki sintetik loklardagi aralashmasidan iborat.
Gruntovkalarga qo‘yiladigan asosiy talab shuki, ular bo‘yaladigan
materiallarning govaklariga kirib, sirt bilan mustahkam ilashishi
lozim (gruntovkalar haqidagi ma’lumot 11. 3- jadvalda keltirilgan).
Buning uchun gruntovka bo‘yovchi modda va to‘ldirgichning juda
mayda zarralaridan iborat bir xil tarkibga ega bo‘lishi kerak. Ish-
latishdan oldin, gruntovka qovushoqligini kamaytirishi uchun u
erituvchi bilan suyultiriladi. Bo‘yovchi moddalar sifatida qo‘rg‘o-
shinli va ruxli oq emal, temir surigi va boshqa materiallardan foy-
dalaniladi. Qo‘rg‘oshin surugi metall sirtiga himoya pardasini ho-
sil qilib, elektrokimyoviy korroziyaning rivojlanishini sekinlatadi.
Ruxli oq emal asosida tayyorlangan gruntovkadan foydalanilgani-
da metall korroziyalanmaydi, chunki, birinchi navbatta, aktivroq
bo‘lgan rux yemiriladi.
Metall sirtlar uchun gliftalli va fenolli ГФ–073, ГФ–089, ФЛ–
03к gruntovkalaridan, yog‘och sirtlar uchun suv emulsion ПФ–099,
ФЛ–093, ВАУ–0150 gruntovkalaridan foydalanish tavsiya etiladi.
Ko‘p hollarda avtomobillarni bo‘yashda ГФ–020 gruntovkasi-
dan foydalaniladi. ЕФ–083 epoksid gruntovkasi barcha talablarga
javob beradi.
|
COHESITY DASTURI - Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari

COHESITY DASTURI
23.3-rasm. COHESITY dasturi oynasi
160
COHESITY – Amerika xususiy axborot texnologiyalari kompaniyasi bo'lib,
bosh qarorgohi Kaliforniyaning San-Xose shahrida joylashgan. Ofislari Hindiston
va Irlandiyada joylashgan. Kompaniya IT- mutaxassislariga bir nechta tizimlar
yoki bulut provayderlari boʻylab oʻz maʼlumotlarini zaxiralash, boshqarish va
maʼlumot olish imkonini beruvchi dasturiy taʼminotni ishlab chiqadi. Ularning
mahsulotlari, shuningdek, anti-ransomware xususiyatlari, hujumlarni tiklash
xizmati va SaaS boshqaruvini o'z ichiga oladi.
COHESITY dasturi imkoniyatlar:
Katta ma'lumotlar xavfsizligi oshirish va kiberxavfsizlik tahdidlarini
kamaytirishga yordam beradi.
Murakkab va rivojlanayotgan ransomware hujumlariga qarshi kiber
chidamlilikni oshiradi.
Tahdidlarni
aniqlashda
ML
asosidagi
ma'lumotlarni
tasniflash,
anomaliyalarni aniqlash va foydalanuvchi faoliyati jurnalini tahlil qilish
Ma’lumotlar har qanday vaqt va manzilga tez va moslashuvchan tiklanish
Druva platformasi
Druva maʼlumotlar barqarorligi boʻyicha sohadagi yetakchi SaaS
platformasi boʻlib, 10 million dollarlik kafolat bilan qoʻllab-quvvatlanadigan eng
keng tarqalgan maʼlumotlar xatarlari boʻyicha maʼlumotlar himoyasini
taʼminlaydigan yagona ishlab chiqaruvchi hisoblanadi. Druvaning zaxira nusxasini
yaratish va tiklashga innovatsion yondashuvi minglab korxonalar tomonidan
ma'lumotlarni himoya qilish, himoya qilish va ulardan foydalanish usullarini
o'zgartirdi. Druva Data Resiliency Cloud beqiyos xavfsizlik, mavjudlik va
miqyosni ta'minlaydigan oddiy va tezkor bulutli mahalliy arxitektura orqali
qimmat apparat, dasturiy ta'minot va xizmatlarga bo'lgan ehtiyojni yo'q qiladi.
|
Melamin-karbamid-formaldegid asosli smola va yelimlar

|
Melamin-karbamid-formaldegid asosli smola va yelimlar
|
bet | 11/14 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 57,74 Kb. | | #147715 |
Bog'liq Oʻquvchilarga duradgorlikda ishlatiladigan yelimlar ularni ishga tayyorlash” mavzusini oʻqitish metodikasi. Melamin-karbamid-formaldegid asosli smola va yelimlar. Bu tipdagi smolalarning suv, issiqlik va kimyoviy ta’sirlarga chidamliligi oddiy karbamid smolalaridan ustun turadi, bunga sabab melaminning o‘ziga xos tuzilishga ega bo‘lganligidir. Melamin juda qimmat turganligi sababli uni ancha arzon hisoblanadigai ximikat - karbamid bilan almashtiriladi. MMС smolasi oq-qul rang bir jinsli siropsimoi suyuqlik (texnik melamin asosdagi) yoki sarg‘ish tusli shaffof (qayta kristallangan melamin asosida) bir jinsli siropsimon suyuqlik karbamid, melamin hamda formalin (37% li eritmasi) dan tuzilgan. Uning ishga yaroqliligi 6 soat, saqlash muddati 3–4 oy. Bu smola sovuq suvda erimaydi va qaynoq suvda aralashtirib turilganda yaxshi eriydi. MMS smolasi yog‘och materiallarni, mebel uzellarini issiq presslab yopishtirishda, yuksak chastotali tok maydonida qizdiriladigan yog‘ochdan ishlanadigan qurilish materiallarini, shuningdek, suv, issiqlnk hamda yorug‘lik ta’siriga chidamliligiga yuqori talablar qo‘yiladigan boshqa yog‘ochlarni yopishtirishda ishlatiladi. MMФ smolasi oqdan och jigar ranggacha bo‘lgan yarim shaffof suyuqlikdir. Saqlash muddati 6 oy. U bilan yog‘och materiallar isitib hamda normal temperaturada ham yopishtiriladi. Qotirgich sifatida fosfor kislotasining 20% li eritmasi ishlatiladi.
Bu yelimning ishga yaroqliligi 3– 4 soat. Fenol-formaldegid smolalar. Fenol-formaldegid smolalar fenollarni formaldegid bilan nordon yoki ishqorli katalizatorlar ishtirokida yarim kondensatsiyalash jarayonida olinadi. Fenol-formaldegid smolalar yog‘och ishlash sanoatida shimdirish tarkiblari hamda yelimlar uchun asos sifatida ishlatiladi. Fenol yelimlari issiqlikka va yelimli birikmalar hosil qiladi. Biroq bu yelimlar nihoyatda zaharli. Ularning rangi qizg‘ish, shu sababdan ularni ochiq yelim chokli oqish buyumlarni yelimlab yopishtirishda ishlatib bo‘lmaydi. Shu sabablarga ko‘ra fenol yelimlaridan foydalanish ayrim hollarda (yog‘ochlarni, plastmassalarii va metallarni yelimlab yopishtirishda) cheklangan. Fenol yelimlar yelimlab yopishtiriladigan yuk ko‘taradigan qurilish konstruksiyalarini tayyorlashda ishlatiladi. KБ-3 yelimi B fenol-formaldegid smolasidan va kerosin kontaktidan iborat.
|
| |
Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari - bet 71

159
Code42 tray app: May be configured to appear in notification area upon
logging into your device from Device Preferences > General
Always running:
Code42 agent: No
Code42 tray app: May be configured from notification area settings
Code42 service
The Code42 service that performs all backup operations in the background
on a device running the Code42 agent.
Location:
Process name: Code42Service.exe
Installed for everyone (default): C:\Program Files\Code42
Installed per user: C:\Users\
\AppData\Roaming>\Programs\Code42
Runs as: System (default) or user (when installed per user)
Starts automatically: Yes
Always running: Yes