Ijtimoiy-siyosiy jihatlari

Ijtimoiy-siyosiy jihatlari. XXI asr fan-texnika taraqqiyotining yetakchi roli va sanoat rivojlanishining butun jarayonini intellektuallashtirish bilan tavsiflanadi.
Atrof-muhitning elektromagnit nurlanish bilan ifloslanishi tashvishli holga keldi va amalda nazoratdan chiqib ketdi. Agar ilgari cheklangan miqdordagi odamlar elektromagnit nurlanishning gigienik jihatdan ahamiyatli darajada ta'siriga duchor bo'lgan bo'lsa va bu asosan ularning kasbiy faoliyati bilan bog'liq bo'lsa, endi biz elektromagnit nurlanishning butun aholiga ta'siri haqida gapirishimiz mumkin. Ilmiy-texnika taraqqiyoti oqibatlari va insonning qulay muhitga bo'lgan huquqlari o'rtasidagi optimal bog'liqlikni aniqlashning dolzarb muammosi paydo bo'ldi.
Atrof-muhitning elektromagnit ifloslanishi muammosining hozirgi holati
So'nggi yillarda er yuzida Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti tomonidan kiritilgan "elektromagnit ifloslanish" atamasi bilan tavsiflangan yangi ekologik sharoitlar paydo bo'ldi.
Shu munosabat bilan ushbu bobda elektromagnit nurlanishning asosiy tabiiy va antropogen manbalari, shuningdek, elektromagnit nurlanishning tirik organizmlarga biologik ta'siri ko'rib chiqiladi.
Elektromagnit nurlanish
Elektromagnit nurlanish (elektromagnit to'lqinlar) - kosmosda tarqaladigan elektr va magnit maydonlarning buzilishi. Elektromagnit nurlanishning asosiy xarakteristikalari chastota va to'lqin uzunligi hisoblanadi. To'lqin uzunligi nurlanishning tarqalish tezligiga bog'liq. Vakuumda elektromagnit nurlanishning tarqalish tezligi (faza) yorug'lik tezligiga teng, boshqa muhitlarda bu tezlik kamroq; Elektromagnit to'lqinlar ko'ndalang to'lqinlar (kesish to'lqinlari) bo'lib, ularda elektr va magnit maydon kuchlarining vektorlari to'lqinning tarqalish yo'nalishiga perpendikulyar ravishda tebranadi, lekin ular suvdagi to'lqinlardan va tovushdan sezilarli darajada farq qiladi, chunki ular to'lqinlardan uzatilishi mumkin. manbadan qabul qiluvchiga, shu jumladan vakuum orqali.[5]
Elektromagnit nurlanish odatda chastota diapazonlariga bo'linadi. Diapazonlar o'rtasida keskin o'tishlar yo'q, ular ba'zan bir-biriga mos keladi va ular orasidagi chegaralar o'zboshimchalik bilan bo'ladi. Radiatsiyaning tarqalish tezligi doimiy bo'lgani uchun uning tebranish chastotasi vakuumdagi to'lqin uzunligiga qat'iy bog'liqdir.
Elektromagnit to'lqinlarning tarqalishi, elektr E ( t ) va magnit H ( t ) maydonlarining vaqtga bog'liqligi , to'lqinlarning aniqlovchi turi (tekislik, sferik va boshqalar), qutblanish turi va boshqa xususiyatlar manbaga bog'liq. nurlanish va muhitning xossalari .
Jadval 1. Elektromagnit nurlanish diapazonlari
Radiatsiya turi
|
To'lqin uzunligi, m
|
To'lqin chastotasi, Hz
|
radio to'lqinlar
|
10 3 – 10 4
|
3·10 5 – 3·10 12
|
yorug'lik to'lqinlari:
1) infraqizil nurlanish
2) Ko'rinadigan yorug'lik
3) ultrabinafsha nurlanish
|
5·10 -4 – 8·10 -7
8·10 -7 – 4·10 -7
4·10 -7 – 10 -9
|
6 10 11 – 3,75 10 14
3,75 10 14 – 7,5 10 14
7,5 10 14 – 3 10 17
|
rentgen nurlari radiatsiya
|
2·10 -9 – 6*10 -12
|
1,5 10 17 – 5 10 19
|
gamma nurlanishi
|
< 6 10 -12
|
>5 · 10 19
|
Turli chastotali elektromagnit nurlanish (1-jadval) ham materiya bilan turli yo'llar bilan o'zaro ta'sir qiladi. Elektrodinamika munosabatlari yordamida radioto'lqinlarning emissiya va yutilish jarayonlarini tasvirlash mumkin; optik diapazondagi to'lqinlar va qattiq nurlar uchun esa ularning kvant tabiatini hisobga olish kerak.
Radio to'lqinlari
l ning katta qiymatlari tufayli radioto'lqinlarning tarqalishi muhitning atomistik tuzilishini hisobga olmagan holda ko'rib chiqilishi mumkin. Faqat istisnolar - spektrning infraqizil qismiga ulashgan eng qisqa radio to'lqinlar. Radio diapazonida nurlanishning kvant xossalari ham kuchsiz ta'sir ko'rsatadi.
Radio to'lqinlari o'tkazgichlar orqali tegishli chastotali o'zgaruvchan tok o'tganda paydo bo'ladi. Va aksincha, kosmosdan o'tadigan elektromagnit to'lqin o'tkazgichdagi mos keladigan o'zgaruvchan tokni qo'zg'atadi. Bu xususiyat antennalarni loyihalashda radiotexnikada qo'llaniladi.
Ushbu diapazondagi to'lqinlarning tabiiy manbai momaqaldiroqdir. Ular Shumanning doimiy elektromagnit to'lqinlarining manbai ekanligiga ishoniladi.
Optik radiatsiya
so'zning keng ma'nosida spektrning optik mintaqasini tashkil qiladi . Bunday hududni aniqlash nafaqat spektrning tegishli qismlarining yaqinligi, balki uni o'rganish uchun ishlatiladigan asboblarning o'xshashligi bilan ham bog'liq va tarixan asosan ko'rinadigan yorug'likni o'rganishda (radiatsiyani fokuslash uchun linzalar va nometall) ishlab chiqilgan. , prizmalar, diffraktsiya panjaralari, nurlanishning spektral tarkibini o'rganish uchun interferentsiya qurilmalari va boshqalar).
Spektrning optik mintaqasidagi to'lqinlarning chastotalari allaqachon atomlar va molekulalarning tabiiy chastotalari bilan taqqoslanadi va ularning uzunliklari molekulyar o'lchamlar va molekulalararo masofalar bilan taqqoslanadi. Shu tufayli materiyaning atom tuzilishidan kelib chiqadigan hodisalar ushbu sohada ahamiyatli bo'ladi. Xuddi shu sababga ko'ra, to'lqin xossalari bilan bir qatorda yorug'likning kvant xususiyatlari ham paydo bo'ladi.
Optik nurlanishning eng mashhur manbai Quyoshdir. Uning yuzasi (fotosfera) 6000 daraja haroratgacha isitiladi va yorqin sariq nur bilan porlaydi. Optik diapazondagi nurlanish, atomlar va molekulalarning issiqlik harakati tufayli jismlar qizdirilganda (infraqizil nurlanish termal nurlanish deb ham ataladi) sodir bo'ladi. Tana qanchalik issiq bo'lsa, uning nurlanish chastotasi shunchalik yuqori bo'ladi. Muayyan darajaga qizdirilganda, tana ko'rinadigan diapazonda (akkor) porlashni boshlaydi, birinchi navbatda qizil, keyin sariq va hokazo. Aksincha, optik spektrdan nurlanish jismlarga termal ta'sir ko'rsatadi.
Termal nurlanishdan tashqari, kimyoviy va biologik reaktsiyalar optik nurlanishning manbai va qabul qiluvchisi bo'lib xizmat qilishi mumkin. Fotosuratda optik nurlanishni qabul qiluvchi eng mashhur kimyoviy reaktsiyalardan biri qo'llaniladi.
Qattiq radiatsiya
Rentgen va gamma nurlanish sohasida nurlanishning kvant xossalari birinchi o'ringa chiqadi. Rentgen nurlanishi tez zaryadlangan zarralar (elektronlar, protonlar va boshqalar) sekinlashganda, shuningdek atomlarning elektron qobiqlari ichida sodir bo'ladigan jarayonlar natijasida yuzaga keladi. Gamma nurlanish atom yadrolari ichida sodir bo'ladigan jarayonlar natijasida, shuningdek, elementar zarrachalarning o'zgarishi natijasida paydo bo'ladi. Tez zaryadlangan zarralar sekinlashganda ham paydo bo'ladi. [15]
|