nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Lineer vaqt - Urganch filiali kompyuter injiniringi fakulteti 963-21 Klo’ guruh talabasining

|
Urganch filiali kompyuter injiniringi fakulteti 963-21 Klo’ guruh talabasining
|
bet | 7/23 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 156,65 Kb. | | #249660 | Turi | Referat |
Bog'liq Alisher Asanov Algoritmlarni loyihalash fanindan ReferatLineer vaqt.
chiziqli vaqt, yoki O (n) agar uning murakkabligi O bo'lsa (n). Norasmiy ravishda, bu etarli darajada katta kirish hajmi uchun ish vaqti kirish hajmi bilan chiziqli ravishda oshib borishini anglatadi. Masalan, ro'yxatning barcha elementlarini jamlaydigan protsedura ro'yxat uzunligiga proportsional vaqtni oladi. Ushbu tavsif to'liq aniq emas, chunki ish vaqti aniq proportsionallikdan sezilarli darajada farq qilishi mumkin, ayniqsa kichik qiymatlar uchun. n.
Chiziqli vaqt ko'pincha algoritmning kerakli atributi sifatida qaraladi. (deyarli) chiziqli ish vaqti yoki undan yuqori bo'lgan algoritmlarni yaratish uchun ko'plab tadqiqotlar o'tkazildi. Ushbu tadqiqotlar dasturiy ta'minot va apparat yondashuvlarini o'z ichiga oladi. Uskunani bajarish holatida, standart hisoblash modellarida matematik jihatdan hech qachon chiziqli bajarish vaqtiga erisha olmaydigan ba'zi algoritmlar chiziqli vaqtda ishlashi mumkin. Ushbu maqsadga erishish uchun parallellikdan foydalanadigan ba'zi apparat texnologiyalari mavjud. Masalan, assotsiativ xotira. Ushbu chiziqli vaqt tushunchasi Boyer-Mur algoritmi va Ukkonen algoritmi kabi qatorlarni taqqoslash algoritmlarida qo'llaniladi.
Kvazilinear vaqt.
Algoritm kvazizikli vaqtda ishlaydi, deyiladi, agar T(n) = O (n jurnal k n) ba'zi doimiy uchun k... Chiziqli-logarifmik vaqt bilan alohida holat k= 1. Zaif-O belgilaridan foydalanilganda, bu algoritmlar Õ (n). Kvazilinear vaqt algoritmlari ham o (n 1 + e) har qanday e> 0 uchun va har qanday polinomdan tezroq ishlaydi n
Yuqorida aytib o'tilgan chiziqli-logarifmik algoritmlarga qo'shimcha ravishda, kvaziziiqli vaqtda ishlaydigan algoritmlarga quyidagilar kiradi:
O'z joyida birlashtirish tartibi, O ( n jurnal 2 n)
Tez tartiblash, O (n jurnal n), ehtimolli versiyada eng yomon holatda chiziqli-logarifmik bajarilish vaqti mavjud. Mumkin bo'lmagan versiyada o'rtacha qiyinchilikni o'lchash uchun chiziqli jurnalning ishlash vaqti mavjud.
Uyumni tanlash, O (n jurnal n), birlashma tartiblash, introsort, ikkilik daraxt tartibi, silliq tartiblash, solitaire turi, va hokazo. eng yomoni
Tez Furye o'zgarishi, O ( n jurnal n)
Monge matritsalarini hisoblash, O (n jurnal n)
|
| |
Taqribiy integrallash usuli va aniqligi bo’yicha hisoblash

|
Taqribiy integrallash usuli va aniqligi bo’yicha hisoblash
|
bet | 4/23 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 156,65 Kb. | | #249660 | Turi | Referat |
Bog'liq Alisher Asanov Algoritmlarni loyihalash fanindan ReferatTaqribiy integrallash usuli va aniqligi bo’yicha hisoblash.
Taqribiy integrasiya - bu aniq integralning qiymatini sonli usul yordamida hisoblash usuli. Bu usul integralni analitik hisoblash imkoni bo'lmaganda yoki amaliy bo'lmaganda qo'llaniladi. Turli xil Taqribiy integratsiya usullari mavjud, ularning har biri o'zining afzalliklari va kamchiliklariga ega.
Taqribiy integratsiyaning aniqligi ishlatiladigan usulga, ishlatiladigan nuqtalar soniga va integrallanayotgan funksiyaning silliqligiga bog'liq. Umuman olganda, qancha ko'p ball ishlatilsa, yaqinlashuv shunchalik aniq bo'ladi. Biroq, aniqlik va hisoblash narxi o'rtasida muvozanat mavjud. Qanchalik ko'p ball ishlatilsa, Taqribiy hisoblash qimmatroq bo'ladi.
Eng keng tarqalgan Taqribiy integratsiya usullaridan biri trapezoidal qoidadir. Trapetsiya qoidasi integral oralig’ini bir qancha kichik oraliqlarga bo’lish, so’ngra funksiya va kichik intervallar hosil qilgan trapetsiyalarning maydonlari yig’indisini hisoblash yo’li bilan integralga yaqinlashadi.
Yana bir keng tarqalgan Taqribiy integratsiya usuli Simpson qoidasidir. Simpson qoidasi trapezoidal qoidaga qaraganda aniqroq, lekin u ham hisoblash uchun qimmatroq. Simpson qoidasi integral oralig’ini bir qancha subintervallarga bo’lish, so’ngra funksiya va subintervallar hosil qilgan parabolalarning maydonlari yig’indisini hisoblash yo’li bilan integralga yaqinlashadi.
Taqribiy integratsiyaning aniqligini Simpson qoidasi kabi aniqroq usul yoki ko'proq nuqtalardan foydalanish orqali yaxshilash mumkin. Biroq, har doim aniqlik va hisoblash narxi o'rtasida muvozanat mavjud. Taxminan qanchalik aniq bo'lsa, hisoblash qimmatroq bo'ladi.
Umuman olganda, integralni analitik hisoblash mumkin bo'lmaganda yoki amaliy bo'lmaganda, Taqribiy integratsiya aniq integrallarning qiymatini hisoblash uchun foydali vositadir. Taqribiy integratsiyaning aniqligi ishlatiladigan usulga, ishlatiladigan nuqtalar soniga va integrallanayotgan funksiyaning silliqligiga bog'liq.
Trapezoidal qoida taxminan integratsiya uchun juda oddiy va samarali usuldir. U integrasiya oralig’ini bir qancha kichik oraliqlarga bo’lish, so’ngra funksiya va kichik intervallar orqali hosil bo’lgan trapetsiyalarning maydonlari yig’indisini hisoblash g’oyasiga asoslanadi. Trapezoidal qoida formulasi quyidagicha:
Kod parchasi
∫_a^b f(x) dx ≈ \frac{b-a}{2} (f(a) + f(b))
Simpson qoidasi trapezoidal qoidaga qaraganda taxminiy integratsiyalashning aniqroq usuli hisoblanadi. Shuningdek, u integrasiya oralig’ini bir qancha subintervallarga bo’lish g’oyasiga asoslanadi, biroq u egri chiziq ostidagi maydonni taxminan hisoblash uchun trapetsiya o’rniga parabolalardan foydalanadi. Simpson qoidasi formulasi quyidagicha:
∫_a^b f(x) dx ≈ \frac{b-a}{6} (f(a) + 4f(\frac{a+b}{2}) + f(b))
|
| |
Qarshi davlat universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi

Qarshi davlat universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi
Download
1,6 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/34
Sana
16.12.2023
Hajmi
1,6 Mb.
#120570
Turi
Referat
Download
1,6 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Qarshi davlat universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi
Download
1,6 Mb.
Matnni ko'rish
Fоydаlаnilgаn Аdаbiyotlаr - Urganch filiali kompyuter injiniringi fakulteti 963-21 Klo’ guruh talabasining

|
Urganch filiali kompyuter injiniringi fakulteti 963-21 Klo’ guruh talabasining
|
bet | 23/23 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 156,65 Kb. | | #249660 | Turi | Referat |
Bog'liq Alisher Asanov Algoritmlarni loyihalash fanindan ReferatFоydаlаnilgаn Аdаbiyotlаr
1. T. Jo’raev va boshqalar. “Oliy matematika asoslari”. 1-qism, “O’zbekiston”,T.1995
2. T. Shodiev. “Analitik geometriyadan qo’llanma”, “O’qituvchi”,T.1973
3. I.Isroilov,Z.Pashayev. “Geometriya”, “O’qituvchi”, T.2010
4. A.Y.Narmanov. “Analitik Geometriya”, “O’zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti”. Toshkent 2008
5. Nazarov R.N, Toshpo’latov B.T, Do’sumbetov A.D. Algebra va sonlar
nazariyasi. T., O’qituvchi. 1 qism, 1993 y. 2 qism, 1995 y.
6. V.E.Shneydeer va boshqalar. “Oliy matematika qisqa kursi” 1-qism,
“O’qituvchi”, T.1985
Internet manzillari:
7. www.ziyouz.com.kutubxonasi
8. www.Ziyonet.uz
9. www.edu.uz
10. www.yandex.ru
11. www.referat.uz
|
| |
Biotexnologiya va ekologiya muammolari. 
--------------------------------------------------------------------------------------- 
IX- variant

|
Biotexnologiya va ekologiya muammolari.
---------------------------------------------------------------------------------------
IX- variant
|
bet | 2/3 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 8,34 Kb. | | #133504 |
Bog'liq Biotexnologiya va Ekologiya muammolari fani bo’yicha yakuniy naz-fayllar.org5. Biotexnologiya va ekologiya muammolari.
---------------------------------------------------------------------------------------
IX- variant
1. Biomassa va uni qayta ishlash
2. Mineral homashyoni bakterialar asosida qayta ishlash
3. Turli chiqindilarni biotexnologik usulda tozalash
4. Biosensorlar. Biotexnologiyada biosensorlar qollanilishi.
5. Atrof muxitni nazorat qilish
---------------------------------------------------------------------------------------
X-variant
1. Atrof-muhitni ifloslanishi va toksik birikmalarni biodegradatsiyasi.
2. Biologik jarayonlarni nazorat qilish yo’llari
3. Chiqindilar asosida silos tayyorlash texnologiyasi
4. Mineral homashyoni bakterialar asosida qayta ishlash
5. Biomassa va uni qayta ishlash
XI-variant
1. Bakterialar yordamida polisaxaridlar va uglevodlar olish texnologiyasi
2. Atrof muhitni ifloslanishini nazorat qilish
3. Biomassa va uni qayta ishlash.
4. Chiqindilar asosida silos tayyorlash texnologiyasi.
5. Sintetik polimerlar asosida ifloslangan suvni tozalash.
---------------------------------------------------------------------------------------
XII- variant
1. Biomassa va uning qayta ishlash jarayonlari
2. Turli chiqindilarni biotexnologik usulda tozalash
3. Biosensorlar. Biotehnologiyada biosensorlarning qo'llanilishi.
4. Chiqindilar asosida silos tayyorlash texnologiyasi
5. Sintetik polimerlar asosida ifloslangan suvni tozalash.
---------------------------------------------------------------------------------------
XIII varianty
1. Biotexnologiya va ekologik muammolari fanining mohiyati, maqsad va vazifalari, uni tarihi.
2. Chiqindisiz texnologiya jarayoni
3. Noanaviy usulda energiya olish. Bioenergetik resurslar.
4. Tabiiy va sanoat chiqindilarni qayta ishlash.
5. Bakteriyalar yordamida polisaharidlar va uglevodorodlar olish texnologiyasi
---------------------------------------------------------------------------------------
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Biotexnologiya va ekologiya muammolari.
---------------------------------------------------------------------------------------
IX- variant
|
Qiyinchilik sinflari - Urganch filiali kompyuter injiniringi fakulteti 963-21 Klo’ guruh talabasining

|
Urganch filiali kompyuter injiniringi fakulteti 963-21 Klo’ guruh talabasining
|
bet | 9/23 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 156,65 Kb. | | #249660 | Turi | Referat |
Bog'liq Alisher Asanov Algoritmlarni loyihalash fanindan ReferatQiyinchilik sinflari.
Polinom vaqt tushunchasi hisoblash murakkabligi nazariyasida bir necha murakkablik sinflariga olib keladi. Polinom vaqti yordamida aniqlangan ba'zi muhim sinflar quyida ko'rsatilgan.
: Polinom vaqtida deterministik Tyuring mashinasida echilishi mumkin bo'lgan echilishi mumkin bo'lgan muammolarning murakkablik sinfi.
: Polinom vaqtida deterministik bo'lmagan Tyuring mashinasida echilishi mumkin bo'lgan echilishi mumkin bo'lgan muammolarning murakkablik sinfi.
ZPP: Polinom vaqtida ehtimolli Tyuring mashinasida nol xato bilan echilishi mumkin bo'lgan echilishi mumkin bo'lgan muammolarning murakkablik sinfi.
: Polinom vaqtida ehtimolli Tyuring mashinasida bir tomonlama xatolar bilan echilishi mumkin bo'lgan echilishi mumkin bo'lgan muammolarning murakkablik klassi.
BPP polinom vaqtidagi ehtimollik Tyuring mashinasi.
BQP: Polinom vaqtida kvant Tyuring mashinasida ikki tomonlama xatolar bilan echilishi mumkin bo'lgan echilishi mumkin bo'lgan muammolarning murakkablik klassi.
P - deterministik mashinadagi eng kichik vaqt murakkabligi sinfi, ya'ni barqaror mashina modelini o'zgartirish nuqtai nazaridan. (Masalan, bitta lentali Tyuring mashinasidan ko'p tarmoqli Tyuring mashinasiga o'tish kvadratik tezlikka olib kelishi mumkin, lekin bir modelda polinom vaqtida ishlaydigan har qanday algoritm boshqasida polinom vaqtida ishlaydi.)
Super polinom vaqti.
Algoritm ishlashi aytiladi superpolinom vaqti, agar T(n) yuqorida ko’phad bilan chegaralanmagan. Bu vaqt ō ga teng (n c) barcha konstantalar uchun c, qayerda n kirish parametri, odatda kirish bitlari soni.
Masalan, 2 ni amalga oshiradigan algoritm n hajmini kiritish uchun qadamlar n superpolinom vaqtni talab qiladi (aniqrog'i, eksponensial vaqt).
Ko'rsatkichli resurslardan foydalanadigan algoritm superpolinom ekanligi aniq, lekin ba'zi algoritmlar juda zaif superpolinomdir. Masalan, Adleman-Pomeranza-Roumeli soddaligi testi * vaqt uchun ishlaydi n O (jurnal jurnali n) ustida n-bit kiritish. U etarlicha katta bo'lgan har qanday polinomdan tezroq o'sadi n, lekin kirishning o'lchami juda katta bo'lishi kerak, shuning uchun u kichik darajadagi polinom tomonidan hukmronlik qilmasligi kerak.
Superpolinom vaqt talab qiladigan algoritm murakkablik sinfidan tashqarida. Kobhamning tezislari bu algoritmlar amaliy emas, deb da'vo qiladi va ko'p hollarda ular. P va NP sinflarining tengligi masalasi hal etilmaganligi sababli, hozirgi vaqtda NP-to'liq masalalarni polinom vaqtida yechish algoritmlari ma'lum emas.
|
| |
Qaysi komponent real vaqtda tizimlar ma’lumotlar kelishi bilanoq qayta ishlanishini ta’minlaydi?

|
Qaysi komponent real vaqtda tizimlar ma’lumotlar kelishi bilanoq qayta ishlanishini ta’minlaydi?Bog'liq DT arxitekturasi52
Qaysi komponent real vaqtda tizimlar ma’lumotlar kelishi bilanoq qayta ishlanishini ta’minlaydi?
Voqealarga asoslangan ishlov berish
Partiyalarni qayta ishlash
Qo'lda ishlov berish
Asinxron ishlov berish
53 MVCda nechta turdagi natijalar mavjud?
12
10
11
13
54 Model-view-controller-da (MVarchitecture, model _____________ ni belgilaydi.
Biznes-mantiqiy qatlam
Ma'lumotlarga kirish qatlami
Taqdimot qatlami
Interfeys qatlami
55 MVC uchta komponentdan iborat. Bular?
Model View Controller
Member Vertical Controller
Model Variable Centered
Member Vertical Controller
56 Qat'iylik qatlami nima qilish kerak
Qat'iylik qatlami texnik ishlarni bajarish uchun mas'ul bo'lgan barcha sinflarni o'z ichiga oladi.
Doimiylik qatlami oxirgi foydalanuvchiga UI taqdim etish uchun mas'ul bo'lgan barcha sinflarni o'z ichiga oladi.
Qat'iylik qatlami ilovaning funktsional talablariga javob berish uchun talab qiladigan barcha mantiqni o'z ichiga oladi
Qat'iylik qatlami asosiy domenni ifodalaydi
57 Qatlamli arxitektura odatda bir necha qatlamlardan iborat. Ular nechta?
4
1
2
15
58 Qatlamlar orasidagi bog'lanish qanday?
Yuqoridan pastga
Pastdan tepaga
Har qanday yo'nalishda
Chapdan o'ngga
59 Qatlamli arxitektura nimadan yasalgan?
Qatlamlar
Qatorlar
Ustunlar
Kataklar
60
Qaysi arxitektura ishlab chiquvchilar moslashuvchan va qayta foydalanish mumkin bo'lgan ilovalarni yaratishi
|
| |
Tabnabbing - Referat Fan nomi : Kiberxavfsizlik siyosati Guruh: 715-20 Bajardi: Baxshilloyev Bobir

Tabnabbing:
Jarayon: Foydalanuvchi
veb-sahifasini ochadi, keyin boshqa veb-
sahifaga o'tadi. Qaytganida, birinchi sahifaning o'zgartirilgan
holatida
ochilishi
sababli,
foydalanuvchi
orqaga
qaytganida
o'zgartirilgan
ma'lumotlarni ko'rish uchun veb-sahifasiga aylanadi.
Maqsad: Foydalanuvchini qandaydir bir sahifada yoki brauzerdagi
boshqa bir joyda so'nggi holatda o'zgartirilgan ma'lumotlarni ko'rishga
qo'zg'atish orqali xavfsizlikni sinash.
Uygunlik: Tabnabbing brauzerlarning o'zlarining
qandaydir veb-
sahifada o'zgartirilganlikni aniqlash uchun ishlatiladi.
Reverse Tabnabbing:
Jarayon: Foydalanuvchi brauzerida bir veb-sahifasini ochadi,
keyin
boshqa veb-sahifaga o'tadi. Qaytganida, brauzer o'zgartirilgan ma'lumotlarni
ko'rish uchun birinchi sahifaga qaytadi.
Maqsad: Foydalanuvchini brauzerlarning xavfsizlik chegaralarini
sinash orqali, veb-sahifadagi o'zgartirilgan ma'lumotlarni aniqlash.
Uygunlik:
Reverse Tabnabbing, foydalanuvchining brauzerdagi
o'zgartirilgan ma'lumotlarni aniqlash uchun ishlatiladi.
Ular orasidagi farqning eng asosiy qismi, amaliyoti va maqsadi bo'lib,
biri
veb-sahifalardagi
o'zgartirilgan
ma'lumotlarni,
ikkinchisi
esa
brauzerlarning xavfsizlik tekshiruvi uchun ishlatiladi.
Ikkala usul ham
foydalanuvchilarni
xavfsizlik
muammo-lari
bilan
tanishish
uchun
xavfsizlikni ko'rsatishga yordam beradi.
Qarshi davlat universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi

|
Qarshi davlat universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchiBog'liq o579hZGjXwYk6WO
QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI
HUZURIDAGI ILMIY DARAJALAR BERUVCHI
PhD.03/27.02.2021.Tar.70.05 RAQAMLI ILMIY KENGASH
QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI
XOLIQOV G‘OLIB JAHONGIROVICH
O‘ZBEKISTONNING SOG‘LIQNI SAQLASH SOHASIDA
XALQARO TASHKILOTLAR VA XORIJIY MAMLAKATLAR
BILAN HAMKORLIGI (1991-2021 yy)
07.00.01 – О‘zbekiston tarixi
Tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi
AVTOREFERATI
Qarshi – 2023
2
UDK: 950:610.006.2(-4)(021)
Falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati mundarijasi
Оглавление автореферата доктора философии (PhD)
Contents of the dissertation abstract of the doctor of philosophy (PhD)
Xoliqov G‘olib Jahongirovich
O‘zbekistonning sog‘liqni saqlash sohasida xalqaro tashkilotlar va xorijiy
mamlakatlar bilan hamkorligi (1991-2021 yy) ….................................................... 5
Халиков Голиб Джахангирович
Сотрудничество Узбекистана в области здравоохранения с международными
организациями и зарубежными странами (1991-2021 гг.) ............................... 27
Кholikov Golib Jakhongirovich
Cooperation of Uzbekistan in the field of health care with international
organizations and foreign countries (1991-2021) .................................................. 51
E’lon qilingan ishlar ro‘yxati
Список опубликованных работ
List of published works ........................................................................................ 55
|
| |
XIV variant - Biotexnologiya va Ekologiya muammolari fani bo’yicha yakuniy nazorat savollari

|
Biotexnologiya va Ekologiya muammolari fani bo’yicha yakuniy nazorat savollari
|
bet | 3/3 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 8,34 Kb. | | #133504 |
Bog'liq Biotexnologiya va Ekologiya muammolari fani bo’yicha yakuniy naz-fayllar.orgXIV variant
1. Sintetik polimerlar asosida ifloslangan suvni tozalash
2. Biomassa va uni qayta ishlash
3. Atrof-muhitni ifloslanishi va toksik birikmalarni biodegradatsiyasi.
4. Chiqindilar asosida silos Tayyirlash
5. Mineral xom-ashyolarni bakteriyalar yordamida qayta ishlash
---------------------------------------------------------------------------------------
XV variant
1. Biotexnologiyaning ob’ektlari. Mikroorganizmlar va ular yordamida foydali moddalarni olinishi.
2. Biologik jarayonlarni nazorat qilish yo’llari.
3. Bakteriyalar yordamida polisaharidlar va uglevodorodlar olish texnologiyasi
4. Mineral xom-ashyolarni bakteriyalar yordamida qayta ishlash
5. Chiqindilar asosida silos tayyorlash texnologiyasi
XVI variant
1. Biotexnologiya va ekologik muammolari fanining mohiyati, maqsad va vazifalari, uni tarihi.
2. Noanaviy usulda energiya olish
3. Chiqindisiz texnologiya jarayoni
4. Selyuloza chiqindilaridan sorbent olish tog’risida.
5. Biosensorlar. Biotexnologiyada biosensorlar qollanilishi.
---------------------------------------------------------------------------------------
XVII variant
1. Atrof-muhitni ifloslanishi va toksik birikmalarni biodegradatsiyasi.
2. Bakteriyalar yordamida polisaharidlar va uglevodorodlar olish texnologiyasi
3. Biosensorlar. Biotexnologiyada biosensorlar qollanilishi.
4. Sintetik polimerlar asosida ifloslangan suvni tozalash
5. Atrof-muhitni ifloslanishi va toksik birikmalarni biodegradatsiyasi.
---------------------------------------------------------------------------------------
http://fayllar.org
|
| |
II bo‘lim (II часть, II part)

II bo‘lim (II часть, II part)
8. Xoliqov G‘. Sog‘liqni saqlash sohasini isloh qilishda
xorijiy mamlakatlar
bilan hamkorlikning o‘rni // “O‘zbekistonda ilmiy-amaliy tadqiqotlar” mavzusidagi
Respublika 12-ko‘p tarmoqli ilmiy masofaviy onlayn konferensiya materiallari.
1-qism. – Toshkent, 2020. – B. 87-90.
9. Xoliqov G‘. O‘zbekistonda “sog‘liqni saqlash” loyihalarni amalga oshirishda
xorijiy davlatlar bilan hamkorlik // Ijtimoiy-gumanitar ta’lim
va yoshlarni
ilmiy-tadqiqotga jalb etish muammolari. Respublika
ilmiy-amaliy konferensiya
materiallari. – Qarshi, 2020. – B. 195-197.
10. Xoliqov G‘. O‘zbekistonda tibbiy yordam xizmatini tashkil etishda xorijiy
davlatlar bilan hamkorlik aloqalari / “Yoshlarda kitobxonlik tafakkurini shakllantirishda
ijtimoiy-gumanitar fanlarning o‘rni va dolzarbligi”. Xalqaro
ilmiy-amaliy anjumani
maqolalar to‘plami. – Qarshi, 2021. – B. 286-288.
11. Xoliqov G‘. O‘zbekistonda tibbiyot sohasini
rivojlantirishda Xalqaro
Tashkilotlarnig yordami / “Ilm-fan va innovatsiya”.
Ilmiy-amaliy konferensiya
materiallari. – Qarshi, 2021. – B. 108-111.
56
12. Xoliqov G‘. O‘zbekistonning tibbiyot sohasi bo‘yicha
xorijiy davlatlar bilan
hamkorligi / “Markaziy Osiyo sivilizatsiya tizimida O‘zbekiston
tarixi va
madaniyati”. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. – Qarshi, 2022. – B.
350-353.
Tabnabbing jarayoni quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi

Bu
jarayon orqali, foydalanuvchining dikkati sahifadan o'tgandan
so'ng, sahifadagi ma'lumotlarni o'zgartirilgan holatda ko'rishga intiladi. Bu
uchun xalqaro brauzerlarning ko'pchiligida avtomatik ravishda bajariladi.
Tabnabbing, foydalanuvchilarni xavfsizlik o'rtasida ehtiyotkor bo'lish
uchun ilgari xabardor qiladi. Bu
holatdan himoya qilish uchun,
brauzer
ishlatuvchilari tablarni ehtiyotkorlik bilan boshqarish uchun xususiyliklarga
ega bo'lishlari, shuningdek, birinchi sahifaning o'zgartirilgan bo'lishi haqida
foydalanuvchilarni
ogohlantirishlari,
foydalanuvchilarga
xavfsizlik
sozlamalari va vositalaridan foydalanishlari talab qilinadi.
Reverse Tabnabbing, brauzerlarda xavfsizlik chegaralarini o'lish
uchun sahifalarda bajariladigan xavfsizlik tekshiruvi sifatida taniladi. Bu usul
Tabnabbingning qarshisidir va o'z ichiga olish yoki brauzerlarning xavfsizlik
qo'llab-quvvatini o'zgartirish uchun ishlatiladi.
Reverse Tabnabbing jarayoni quyidagi bosqichlarda amalga
oshiriladi:
Foydalanuvchi brauzerida bir veb-sahifasini ochadi.
Foydalanuvchi boshqa veb-sahifasiga o'tib, shu sahifada veb-
ma'lumotlarini ko'radigan birinchi sahifada o'zgartirilgan
holatda ochiladi.
Foydalanuvchi orqaga o'tib birinchi sahifaga qaytadi.
Bu jarayon orqali, brauzer xavfsizlik chegaralarini test qiladi va
foydalanuvchining sahifadagi ma'lumotlarni o'zgartirilgan holatda ko'rishini
ta'minlaydi. Agar sahifadagi ma'lumotlar o'zgartirilgan bo'lsa, brauzer
foydalanuvchiga ogohlantirish beradi.
Bu xavfsizlik tekshiruvi veb-sahifalarning foydalanuvchilarni
xavfsizlik
muammolari
haqida
e'lon
qilishi
uchun
ishlatiladi.
Foydalanuvchilar uchun o'zgartirilgan sahifalarning tasvirini boshqarish va u
to'g'risida xabardor qilish bu usulni qo'llab-quvvatlash uchun muhimdir. Veb-
sayt yaratuvchilari va veb-dasturchilar bu holatdan
himoya qilish uchun
foydalanuvchilarga ogohlantirish berish, veb-sahifalarni qanday to'g'risida
e'tibor bermasligini ta'minlash uchun qo'shimcha
xavfsizlik muhofazasini
qo'shishlari kerak.
Reverse Tabnabbing va Tabnabbing, ikki
turli xavfsizlik tekshiruvi
jarayonlari, brauzerlar va veb-sahifalarning foydalanuvchilarga xavfsizlikni
ta'minlash uchun ishlatiladigan usullardir. Bu ikkala qo'llanma
bir-birining
qarshisida qo'llaniladi, lekin ularda farqli bo'lgan asosiy nufuzlar mavjud.
Ketma-ket qidirish algoritmi

2. Ketma-ket qidirish algoritmi
Qidirish algoritmlarida qandaydir maqsad elementini roʻyxatdan qidirish jarayoni qiziqtiradi. Ketma-ket qidirishda biz doim roʻyxat saralanmagan deb faraz qilamiz, ammo ayrim qidirish algoritmlari saralangan roʻyxatlarda yaxshi unumdorlik koʻrsatadi.
Ketma-ket qidirish algoritmi roʻyxat elementlarni birinchisidan boshlab to maqsad elementi topilgunga qadar birma bir koʻrib chiqadi. Ravshanki, aniq kalit qiymati qanchalik uzoqda joylashgan boʻlsa, shunchalik uni qidirishga koʻp vaqt sarflanadi. Buni ketma-ket qidirish algoritmi tahlilida hisobga olish kerak.
Ketma-ket qidirish algoritmining umumiy koʻrinishi quyidagicha:
SequentialSearch(list,target,N)
list ko’riladigan ro’yxat
target maqsad qiymati
N ro’yxat elementlari soni
for i=1 to N do
if (target=list[i])
return i
end if
end for
return 0
Eng yomon holat tahlili
Ketma-ket qidirish algoritmida ikkita eng yomon hol uchraydi. Birinchi holda maqsad elementi roʻyxatning eng oxirida joylashgan boʻladi. Ikkinchisida u roʻyxatda umuman boʻlmaydi. Bu ikki holda ham N solishtirishlar bajariladi (N – roʻyxat elementlari soni). Tushunarliki, istalgan qidirish algoritmi uchun N qiyinlikning yuqori chegarasini beradi. Agar solishtirishlar N dan katta boʻlsa,u holda solishtirish qaysidir elementda ikki marta bajarilgan, demak, ortiqcha harakatlar qilingan va algoritmni yaxshilash kerak.
Qiyinlik yuqori chegarasi va qiyinlikning eng yomon holi tushunchalari orasida farq bor. Yuqori chegara masaladan bogʻliq boʻlsa, eng yomon hol esa uni yechuvchi ma’lum algoritmdan bogʻliqdir. Eng yomon holi koʻrsatilgan yuqori chegara N dan kichik boʻlgan qidirish algoritmi bilan tanishamiz.
Oʻrtacha hol tahlili
Qidirish algoritmlari uchun ikki oʻrtacha hol mavjud. Birinchisida qidirish muvaffaqiyatli yakunlanadi, ikkinchisi maqsad qiymati roʻyxatda umuman boʻlmagan hol.
Agar maqsad qiymati roʻyxatda mavjud boʻlsa, u holda u mumkin boʻlgan N imkoniyatlarning birini egallaydi: u birinchi, ikkinchi, uchinchi va h.k. boʻlishi mumkin. Biz bu barcha holatlarni teng ehtimolli deb faraz qilamiz va ularning har biri 1/N ga teng. Natijada oʻrtacha holdagi qiyinlik uchun quyidagi tenglikka ega boʻlamiz
Agar maqsad qiymati roʻyxatda uchramasa, u holda imkoniyatlar soni N + 1 gacha oʻsadi. Ma’lumki, bu holda qidirish N solishtirish talab qiladi. Agar barcha N +1 imkoniyatlar teng ehtimolli deb faraz qilsak, u holda quyidagiga ega boʻlamiz:
(N juda katta boʻlsa 1/(N + 1) qiymat 0 ga yaqinlashadi.)
Koʻrinib turibdiki, elementning yoʻqligi oʻrtacha holni qiyinligini 1/2 ga oshiradi.
|
Dissertatsiya tadqiqotining dissertatsiya bajarilgan oliy ta’lim

10
O‘zbekiston va AQShning sog‘liqni saqlash sohasidagi aloqalarini yoritib
berish;
O‘zbekistonning Osiyo mamlakatlari bilan aholi
salomatligini muhofaza
qilish sohasidagi hamkorligini tavsif etish;
O‘zbekistonning MDH davlatlari bilan sog‘liqni saqlash sohasining turli
yo‘nalishlaridagi aloqalari va uning natijalarini ko‘rsatib o‘tish;
dissertatsiya mavzusi yuzasidan tegishli xulosa, taklif va tavsiyalar berishdan
iborat.
Ikkilik daraxt boʻyicha qidirish

3.Ikkilik daraxt boʻyicha qidirish
Maqsad qiymatni saralangan roʻyxatning oʻrtadagi qiymati bilan solishtirish uch xil natija berishi mumkin: qiymatlar teng, maqsad qiymati roʻyxat elementidan kichik va maqsad qiymati roʻyxat elementidan katta. Birinchi va eng yaxshi holda qidirish tugaydi. Qolgan ikki holda roʻyxat yarmini tashlab yuborishimiz mumkin.
Agar maqsad qiymati oʻrta elementdan kichik boʻlsa, u holda u bu oʻrta element oldida joylashgan boʻladi. Agar u oʻrta elementdan katta boʻlsa, u holda u oʻrta elementdan keyin joylashgan boʻladi. Bu roʻyxat yarmini tashlab yuborishga yetarlicha sabab boʻladi. Bu jarayonni takrorlab biz roʻyxatning qolgan qismlarini yarmini tashlab yuborishimiz mumkin. Natijada quyidagi algoritmga kelamiz:
BinarySearch(list,target,N)
list ko’rilayotgan ro’yxat
target maqsad qiymati
N ro’yxat eleamentlari soni
start=1
end=N
while start<=end do
middle=(start+end)/2
select(Compare(list[middle],target)) from
case -1: start=middle+1
case 0: return middle
case 1: end=middle-1
end select
end while
return 0
Bunda Compare(х,у) funksiyasi -1, 0 yoki 1 qiymatlarni mos holda xy shartlarda beradi. Algoritmlar tahlilida Compare funksiyani chaqirish bir solishtirish deb hisoblanadi.
Ushbu algoritmda agar maqsad qiymat topilgan oʻrta elementdan katta boʻlsa start oʻzgaruvchi middle qiymatidan 1 ga oshiqqa ta’minlanadi. Agar maqsad qiymat topilgan oʻrta elementdan katta boʻlsa end oʻzgaruvchi middle qiymatidan 1 ga kamga ta’minlanadi. Silijish 1 esa oʻrta element izlanayotgan qiymatga teng boʻlmagan hol bilan tushuntiriladi.
Sikl har doim toʻxtaydimi? Agar maqsad qiymat topilsa buni return operatori ta’minlaydi. Agar kerakli qiymat topilmasa, u holda har bir sikl iteratsiyasida yo start ning qiymati oshadi yo start oʻzgaruvchining qiymati kamayadi. Bu ularning qiymati bir biriga yaqinlashishini koʻrsatadi. Qandaydir vaziyatda ular tenglashadi va sikl start=end=middle da yana bir bor bajariladi. Bu oʻtishdan keyin (agar qidirilayotgan element ushbu indeksga mos kelmasa) yo start qiymati middle va end lardan 1 ga katta boʻladi, yo teskarisi, end oʻzgaruvchi middle va start lar qiymatidan 1 ga kam boʻladi. Ikki holatda ham sikl while yolgʻon boʻladi va sikl boshqa bajarilmaydi. Shu tufayli sikl har doim toʻxtaydi.
Algoritm har doim roʻyxatni yarimga boʻladi va biz tahlilda qandaydir k uchun N=2k-1 deb faraz qilaylik. Agar shunday boʻlsa, ikkinchi oʻtishda nechta element qoladi? Uchinchidachi? Umuman olganda, tushunarliki, agar sikl qandaydir oʻtishda 2j-1 element roʻyxat bilan ishlasa, u holda roʻyxatning birinchi yarmida 2j-1-1 element boʻladi, bitta element oʻrtada va 2j-1-1 elementlar roʻyxatning ikkinchi yarmida boʻladi. Shuning uchun keyingi oʻtishga 2j-1-1 element qoladi(1
|
Eng yomon holat tahlili - Mustaqil ishi mavzu: Qidiruv algoritmlarining qiyosiy tahlili

Eng yomon holat tahlili
Yuqorida koʻrdikki, roʻyxatning qolgan qismlarida barcha oʻtishda ikkining darajalari birga kamayadi. Yana siklning oxirgi iteratsiyasi qolgan qism oʻlchami 1 ga teng boʻlganda bajariladi. Bu esa j=1(ya’ni 21-1=1) da bajariladi. Bu shuni ko’rsatadiki, N=2k-1 da o’tishlar soni k dan oshmaydi. Oxirgi tenglikdan eng yomon holda o’tishlar soni k=log2(N+1) ga tengligini topamiz.
Tahlilda qidirish jarayoni uchun yechim daraxti ham yordam berishi mumkin. Yechim daraxti tugunlarida mos oʻtishda tekshiriladigan elementlar turadi. Yetti elementdan iborat roʻyxat uchun yechim daraxti 2-rasmda keltirilgan. Umumiy holda daraxt nibatan balanslashtirilgan, ya’ni biz har doim roʻyxat turli qismlarining oʻrtasini tanlaymiz. Shuning tufayli solishtirishlar sonini sanash uchun binar daraxtlar uchun keltirilgan formulalardan foydalanamiz.
Madomiki biz N=2k-1 deb faraz qilarkanmiz mos keluvchi yechim daraxti doim to’liq bo’ladi. Unda k daraja, ya’ni k=log2(N+1) bo’ladi. Biz har qaysi darajada bittadan solishtirish bajaryapmiz, shuning uchun solishtirishlar umumiy soni log2(N+1) dan oshmaydi.
Yetti elementli ro’yxatda qidirish uchun yechim daraxti
Oʻrtacha hol tahlili
Xuddi ketma-ket qidirish algoritmidagi kabi tahlilda ikki holatni qaraymiz. Birinchisi maqsad qiymat roʻyxatda aniq mavjud hol va ikkinchisi u umuman yoʻq holat.
Birinchi holda maqsad qiymat uchun mumkin boʻlgan holatlar N ta va ular teng ehtimolli hamda ularning har biri 1/N ga teng. Agar qidirish jarayonini tavsiflovsi binar daraxtni qaraydigan boʻlsak, u holda 1 darajada daraxt ildiz elementidan qidirish uchun bitta solishtirish, ikkinchi darajadagi tugunlar elementlaridan qidirish uchun ikkita solishtirish va uchinchi darajada uchta solishtirish talab qilinadi. Umuman i darajadagi elementlardan qidirish uchun i solishtirish talab qilinadi. i darajada 2i-1 ta tugun mavjud va N=2k-1 da daraxtda k daraja mavjud. Bu shuki, barcha mumkin boʻlgan hollar uchun toʻliq solishtirishlar sonini har qaysi darajadagi solishritirishlarni tugunlar soniga koʻpaymalarini yigʻindisi hisoblab topish mumkin. Natijada oʻrtacha hol tahlili quyidagini beradi:
( uchun)
Endi maqsad qiymat roʻyxatda mavjud boʻlmagan holni qaraymiz. Elementnin mumkin boʻlgan holatlari soni N ga teng, ammo bu holda yana N + 1 maqsad qiymat roʻyxatda yoʻqligi uchun imkoniyatlar bor. Imkoniyatlar soni N + 1 ga teng, ya’ni maqsad qiymat roʻyxatdagi birinchi elementdan kichik, birinchidan katta ikkinchidan kichik, ikkinchidan katta uchinchidan kichik va h.k. maqsad qiymat N elementdan katta boʻlishi mumkin. Har qaysi bu elementlar yoʻqligi hollar к solishtirishda bajariladi. Hammasi boʻlib hisoblashda 2N + 1 imkoniyatlar ishtirok etadi. Nihoyat, hosil qilamiz:
Yuqoridagi kabi almashtirishlar quyidagini beradi:
Oxirgi tenglik element roʻyxatda mavjud boʻlgan holda natijani farqsiz oshiradi. Masalan 2020-1=1 048 575 elementdan iborat roʻyxat uchun birinchi holda 19 ga yaqin natijaga, ikkinchi holda 19.5 ga yaqin natijaga ega boʻlamiz.
|
Qidirish algoritmlarining qiyosiy harakteristikalari

|
Qidirish algoritmlarining qiyosiy harakteristikalari
|
bet | 5/5 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 99 Kb. | | #113609 |
Bog'liq MTA 144. Qidirish algoritmlarining qiyosiy harakteristikalari
Saralanmagan fayllar va massivlar uchun bir tur qidirish usullari ishlatilsa, saralangan fayl va massivlar uchun boshqa turdagi qidirish algoritmlari ishlatiladi. Quyida ularning ayrimlari bilan tanishamiz:
№
|
Algoritm nomi
|
Qiyinlik bahosi
|
Afzalligi
|
Kamchiligi
|
1.
|
Ketma-ket qidirish
|
O((n-m+1)m)
|
Saralanmagan massivlarda ishlatiladi, oddiy, kichik roʻyxatlarda juda tez
|
Katta roʻyxatlarda sekin ishlaydi
|
2.
|
Ikkilik qidirish
|
O(log n)
|
Katta roʻyxat-larda tez ish-laydi, satrli ma’lumotlar bilan yengil ishlaydi
|
|
3.
|
Interpolotsion qidirish
|
O(log n)
|
Katta roʻyxatlarda tez ishlaydi
|
Murakkab satrli ma’lumotlar bilan qiyin ishlaydi
|
Misol: Ketma-ket qidiruv va Binar qidiruv algoritmlarini solishtirishga misol.(C++ tilida)
Dastur kodi:
#include
using namespace std;
int a[101];
int main(){
int n , l=0 , r=100 , m , count1=0, count2=0;
for(int i=1; i
a[i-1]=i;
}
cout<<"Qidirilayotgan sonni kiriting: ";
cin>>n;
for(int i=0; i
if(a[i]==n) break;
count1++;
}
while(l!=r){
m=(l+r)/2;
if(m==n) break;
else if(m
else r=m-1;
count2++;
}
cout<<"Ketma-ket qidiruv algoritmi yordamida n soni "<
cout<<"Binar qidiruv algoritmi yordamida n soni "<
return 0;
}
Dastur natijasi:
5. Xulosa
Bu mustaqil ishda men ketma-ket qidiuv va ikkilik qidiruv usullarini kurib chiqdim. Bundan shunday xulosaga keldimki binar qidiruv algoritmi ketma-ket qidiruv algoritmidan ancha tez ishlar ekan. Bu degani binar qidiruv algoritmi juda yaxshi degani emas, har ikkalasiniyam vaziyatga qarab ishlatsa bo’ladi. Binar qidiruv algoritmi juda katta ro’yxatlarda tez ishlaydi, shuning uchun bu vaziyatda binar qidiruv algoritmidan foydalanish maqsadga muvofiq.
6. Foydalanilgan adabiyotlar va internet saytlari nomlari
1. Boltayev B.J , Azamatov A.R , Rahimov A.D “Algoritmlash va dasturlash asoslari” kitobi
2. A.M. Po’latov “Algoritmlash va C++ dasturlash asoslari” kitobi
3. A.R. Azamatov “Algoritmlash asoslari” kitobi
4. hozir.org
5. uzvikipediya.org
6. arxiv.uz
http://fayllar.org
|
| |
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati

12
hamkorlik aloqalarining tarixi, amalga oshirilgan islohotlar, muammolar tarixiy
nuqtai nazardan xolisona tahlil qilinganligi, xulosa, taklif va tavsiyalardan soha
tarixiga doir tahliliy ma’lumotlarni tayyorlash hamda sog‘liqni saqlash tizimiga oid
davlat dasturlarini ishlab chiqishda bevosita qo‘llanilishi mumkinligi bilan
izohlanadi.
Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash
sohasini yo‘lga qo‘yishda xalqaro tashkilotlar va xorijiy davlatlar bilan hamkorlik
aloqalari tarixiga oid ishlab chiqilgan ilmiy xulosa va takliflar asosida:
mustaqillik yillarida JSSTning O‘zbekiston aholi salomatligini muhofaza
qilish tadbirlariga ko‘magi, “Salomatlik” loyihalarini amalga oshirishda hamkorlik
aloqalari, xorijiy davlatlar bilan tibbiy kadrlar tayyorlash tadbirlari, shuningdek,
sog‘liqni saqlash sohasini yanada rivojlantirish uchun xorij tajribalarini o‘rganish
va O‘zbekiston sharoitiga ma’qul jihatlarini amaliyotga tatbiq etish, zamonaviy
tibbiyot asbob-uskunalarini xorijdan keltirilishini rag‘batlantirish, xususan,
sog‘liqni saqlash tizimi moddiy texnika bazasini kuchaytirish bo‘yicha tarixiy
dalillar va ilmiy natijalaridan O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining
“O‘zbekiston tarixi” telekanalida 2021-yil 14-aprelda efirga uzatilgan “Taqdimot”
ko‘rsatuvining ssenariylarini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston milliy
teleradiokompaniyasi “O‘zbekiston teleradiokanali” davlat unitar korxonasining
2021-yil 5-maydagi 02-40-669-son ma’lumotnomasi). Bu esa O‘zbekistonda aholi
salomatligini muhofaza qilish borasida amalga oshirilgan hamkorlik aloqalarining
qanchalik muhim vazifalardan biri ekanligini ko‘rsatib berishga xizmat qilgan.
O‘zbekistonda aholi salomatligini muhofaza qilish ishini yo‘lga qo‘yish va
rivojlantirishda BMT ixtisoslashgan tashkilotlarining o‘rnini ko‘rsatib berish,
JSST va Xalqaro bolalar jamg‘armasi (YuNISEF)ning O‘zbekistonda aholi
salomatligini muhofaza qilish tadbirlaridagi ishtirokini yoritish, O‘zbekiston
sog‘liqni saqlash sohasiga Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki loyihalarining
tatbig‘ini ochib berish, Yevropa Ittifoqi davlatlarining O‘zbekiston sog‘liqni saqlash
sohasi rivojiga qo‘shgan hissasi hamda O‘zbekiston va AQShning sog‘liqni
saqlash sohasidagi aloqalarini yoritib berish, shuningdek, sohani rivojlantirishda
Osiyo va MDH davlatlari bilan hamkorlikning o‘rnini yoritish kabi ilmiy
natijalaridan “O‘zbekistonning eng yangi tarixi” darsligini tayyorlashda
foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining
(guvohnoma №302-0330) 2022-yil 9-sentabrdagi 302-sonli buyrug‘i). Bu
ma’lumotlar Yangi O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimida hamkorlik aloqalari tarixi
bugungi kunda ham dolzarb masala ekanligini talabalar ongiga yetkazishga xizmat
qilgan.
Tadqiqotning amaliy natijalari

|
Tadqiqotning amaliy natijalariBog'liq o579hZGjXwYk6WOTadqiqotning amaliy natijalari quyidagilardan iborat:
O‘zbekistonning sog‘liqni saqlash sohasidagi xalqaro tashkilotlar va xorijiy
mamlakatlar bilan hamkorlik aloqalarining huquqiy-me’yoriy asoslarini mustahkamlash
va takomillashtirish, xorijiy davlatlar tibbiyot muassasalari va o‘quv yurtlari
filiallari faoliyatini yo‘lga qo‘yish va tibbiyot ta’limi sohasida qo‘shma ta’lim
dasturlarini tashkil etish, tibbiyot xodimlari malakasini oshirish tizimi bo‘yicha
aloqalar ko‘lamini kengaytirish, xorijiy davlatlar bilan hamkorlikda ekologik
jihatdan vaziyati jiddiy bo‘lgan Orolbo‘yi mintaqasida “yashil tibbiyot” loyihalarini
kengroq amalga oshirish, “O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash sohasini tashkil etishda
xalqaro hamkorlik masalalari” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya
tashkil etish bo‘yicha xulosa, taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan;
sog‘liqni saqlash sohasida xalqaro hamkorlik tarixiga oid oid arxiv ma’lumotlari,
davriy matbuot materiallarini o‘rganish va taqqosiy tadqiq qilish asosida tibbiyot
tizimidagi xalqaro aloqalar tarixini o‘rganishning nazariy jihatlari aniqlangan.
O‘zbekistonda JSSTning DOTS, LEANING va boshqa qator dasturlari bilan
sog‘liqni saqlash sohasining yo‘lga qo‘yilishida yirik mamlakatlar bilan hamkorlik
aloqalari ketma-ketligi ko‘rsatib berilgan;
Jahon bankining Salomatlik-1, Salomatlik-2, Salomatlik-3 dasturlari va Osiyo
taraqqiyot banklari bilan O‘zbekistonning sog‘liqni saqlash sohasida turli xil
yuqumli kasalliklarga qarshi kurash masalasi ochib berilgan.
O‘zbekistonda aholi salomatligini muhofaza qilish sohasini yo‘lga qo‘yishda
g‘arb davlatlari bilan hamkorlik aloqalari tarixi batafsil yoritib berilgan.
Tadqiqot natijalarining ishonchliligi dissertatsiyada qo‘yilgan vazifalar
1991-2021-yillarda O‘zbekistonda sog‘liqni salqash sohasida xalqaro tashkilotlar
va xorijiy davlatlar bilan hamkorlik aloqalarining shakllanishi va rivojlanishiga
doir arxiv hujjatlari, jumladan, respublika Milliy arxiv fondlaridagi hujjatlar, davriy
matbuot materiallari asosida yozilgani, tadqiqot natijalari vakolatli tuzilmalar
tomonidan tasdiqlanganligi bilan izohlanadi.
|
| |
QUDUQ TUBI ZONASI PARAMETRLARINI HISOBLASH

2.3. QUDUQ TUBI ZONASI PARAMETRLARINI HISOBLASH
Quduq tubi zonasining asosiy ko‘rsatkichlaridan biri – gidroo‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti , harakatlanuvchanlik koeffitsiyenti va o‘tkazuvchanlik . Neft va gaz quduqlarining statsionar rejimda ishlaganda o‘tkazilgan tadqiqot natijalaridan foydalanib qatlam parametrlarini hisoblash mumkin. Buning uchun Dyupyui tenglamasidan foydalanamiz:
(2.12)
bu yerda – quduq tubi zonasining o‘tkazuvchanligi, m2; h – qatlam qalinligi, m; – qatlam sharoitidagi neft qovushqoqligi, Pa∙s; – qatlam haroratidagi neftning hajmiy koeffitsiyenti; – to‘yinish konturi radiusi, m; – quduqning keltirilgan radiusi, m.
(2.12) tenglamasi suvlanmagan neft sizilishi holatida > uchun o‘rinli.
(2.1) formulani inobatga olib, (2.12) formulani quyidagi ko‘rinishda yozib olamiz:
. (2.13)
(2.2) ni (2.13) ga qo‘yib, quyidagini olamiz:
yoki
, (2.14)
bu yerda – quduq tadqiqot natijalari yordamida aniqlangan mahsuldorlik koeffitsiyenti, m3/(s∙Pa). ni (2.1) formula bo‘yicha qaytadan hisoblash uchun ning quyidagi formulasidan foydalanamiz:
(2.15)
Gaz qudug‘i tubida gidroo‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti quyidagi formula yordamida hisoblanadi (bunda Darsi qonuni to‘g‘ri deb taxmin qilinadi):
(2.16)
bu yerda – qatlam sharoitidagi gaz qovushqoqligi, Pa∙s; –o‘lchamga ega bo‘lgan sonli koeffitsiyent (s∙N2/m7) va u A koeffitsiyentining ma’lum qiymati bo‘yicha topiladi:
= 8,64 ∙ 1016A. (2.17)
2.4-masala. Eksperimental aniqlangan mahsuldorlik koeffitsiyenti = 14,634 t/(sut∙MPa) uchun quduq tubi zonasining ko‘rsatkichlarini hisoblang. Mahsuldor qatlam qalinligi = 5 m; qatlam haroratidagi neftning hajmiy koeffitsiyenti = 1,22; qatlam sharoitidagi neftning zichligi = 802 kg/m3; qatlam neftining qovushqoqligi = 2 mPa∙s; to‘yinish konturi radiusi = 200 m; quduqning keltirilgan radiusi =9∙10-6 m.
Yechish. Mahsuldorlik koeffitsiyentini (2.15) formula yordamida aniqlaymiz:
(2.14) formula yordamida gidroo‘tkazuvchanlik koeffitsiyentini hisoblaymiz:
.
Neftning harakatlanuvchanlik koeffitsiyentini hisoblaymiz:
Quduq tubi zonasining o‘tkazuvchanligini hisoblaymiz:
2.5-masala. Quyidagi shartlar uchun gaz qudug‘ining quduq tubi zona ko‘rsatkichlarini aniqlang (Darsi qonuniga muvofiq): A= 25 MPa2 ∙ sut/m3; qatlam harorati = 315K; ta’min konturi radiusi = 400 m; quduqning keltirilgan radiusi = 5 ∙ 10-5m; qatlam qalinligi h = 11,3 m; qatlam sharoitidagi gazning qovushqoqligi = 1,3 ∙ 10-5Pa ∙ s; gazning siqiluvchanlik koeffitsiyenti = 0,791.
Yechish. (2.17) formula bilan a sonli koeffitsiyentni hisoblang:
= 8,64 ∙ 1016 ∙ 25 ∙ 10-6 =2,16 ∙ 1012 s ∙ N2/m7.
(2.16) bo‘yicha gidroo‘tkazuvchanlik (gazo‘tkazuvchanlik) koeffitsiyenti:
|
-masala - Mundareja Kirish I. Bob. Nazariy qism

2.2-masala. Suvsiz favvora qudug‘i tadqiqot natijalarini qo‘llab, A va V koeffitsiyentlarini hisoblang va ushbu quduq uchun neft oqimi tenglamasini yozing. To‘yinish bosimi = 8 MPa.
Quduqning ishlash rejimi…..
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
Debit, t/sut ………………….
|
45
|
99
|
153
|
195
|
0
|
Quduq tubi bosimi, MPa ……
|
21,2
|
18,85
|
14 93
|
10 98
|
22
|
Depressiya, MPa.....................
|
0,8
|
3,15
|
7,07
|
1102
|
0
|
MPa∙sut/t ......................
|
0,0178
|
0,0318
|
0,0462
|
0,0565
|
-
|
Yechish. Quduqning indikator chizig‘ini quramiz (13-rasm).indikator chizig‘i qabariq chko‘rinishga ega. Bunday indikator chizig‘i quyidagi holatlarda olinadi:
Bir fazali suyuqlik sizilganda, Darsi qonuni buzilganda (sizilish jarayoniga inersiya kuchlari ta’sir ko‘rsatadi);
Ikki fazali sizilishda (suyuqlik erkin gaz bilan sizilganda).
2.2-rasm. Quduqning qabariq indikator chizig‘i.
|
2.3-rasm. – koordinatasidagi indikator chizig‘i.
|
Quduq turli rejimlarda ishlaganda o‘lchangan quduq tubi bosimlarini taqqoslaymiz va to‘yinish bosimi =8MPa bilan solishtirib, tadqiqotlash jarayonida quduq tubi bosimi to‘yinish bosimidan yuqoriligini ko‘ramiz. Bu holatga qatlamdagi neft sizilishi bir fazali (erkin holatda gaz fazasi mavjud emas).
Tadqiqot natijalarini (2.4) dagi sizilish qonunini qo‘llab, tahlil qilamiz. kattalikni hisoblaymiz:
( ) = 0,8/45 = 0,0178 MPa ∙ sut/t;
( ) = 3,15/99 = 0,0318 MPa ∙ sut/t;
( ) = 7,07/1 53 = 0,0462 MPa ∙ sut/t;
( ) = 11,02/195 = 0,0565 MPa ∙ sut/t.
= f( ) bog‘liqlikni chizamiz (14-rasm).olingan to‘g‘ri chiziqni o‘qi bilan kesishgunga qadar ekstrapolyatsiya qilib, A koeffitsiyentini aniqlaymiz:
A =0,0065 MPa ∙ sut/t.
V koeffitsiyenti o‘qiga to‘g‘ri chiziqni og‘ish burchagi ( burchak):
. (2.5)
To‘g‘ri chiziqda 2 ta istalgan 1 va 2 nuqtani belgilaymiz, ular uchun quyidagilarni aniqlaymiz: ( )1 = 0,02 va = 54; = 0,054 va = 137,5. Koeffitsiyent:
Shunday qilib, ushbu quduq uchun neftning oqim tenglamasi:
= 0,0065 + 2,546 ∙ 10-4 . (2.6)
Ushbu tenglama quduqning ishlash rejimini aniqlash uchun qo‘llaniladi. Masalan, agar quduqdan 120 t/sut neft olish rejalashtirilayotgan bo‘lsa, quduq tubi bosimini hisoblang. Ushbu holatda = 0,0065 ∙ 120 + 2,546 ∙ 10-4 (120)2= 4,45 MPa, ya’ni quduq tubi bosimi = 22 – 4,45 = 17,55 MPa.
Agar berilgan quduq tubi bosimi uchun quduq debitini hisoblash talab qilinsa, u holda (2.3) tenglama (2.1) ni inobatga olib quyidagi ko‘rinishga keladi:
(2.7)
Masalan, quduq tubi bosimi = 12 MPa bo‘lganda debitni hisoblash talab qilinsin. (2.7) gamuvofiq:
Shunday qilib, = 12 MPa da quduq debiti 185,8 t/sutga teng.
|
NEFT QUDUG’INI OQIMGA TEKSHIRISH. MAHSULDORLIK KOEFFITSIYENTINI ANIQLASH

2.1. NEFT QUDUG’INI OQIMGA TEKSHIRISH. MAHSULDORLIK KOEFFITSIYENTINI ANIQLASH
Oqimga tekshirish odatda bir necha rejimlarda quduq statsionar ishlaganda amalga oshiriladi. Ushbu usul amaliyotda sinovli qazib olish usuli deb ataladi.
2.1-masala. Sinovli qazib olish usuli bilan tekshirilgan ma’lumotlari bo‘yicha suvsiz favvora qudug‘ining mahsuldorlik koeffitsiyentini hisoblash. Quduqni tekshirish natijalari quyida keltirilgan.
Quduqning ishlash rejimlari.....
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
Neft debiti, t/sut ……...............
|
33
|
60
|
95
|
140
|
0
|
Quduq tubi bosimi, MPa…….....
|
18
|
16,4
|
14,2
|
12
|
20
|
Depressiya, MPa............................
|
2
|
3,6
|
5,8
|
8
|
0
|
Quduq tubi bosimi quduq manometri bilan o‘lchangan.
Yechish. Tekshirish natijalari bo‘yicha quduqning indikator chizig‘ini chizamiz (12-rasm). Avval, har qaysi ish rejimidagi depressiyani hisoblaymiz:
Δ , (2.1)
bu yerda – qatlam bosimi, MPa; – quduq tubi bosimi, MPa.
2.1-rasm. Quduqning chiziqli indikator chizig‘i.
Tekshirish natijalaridan = 20 MPa.
Ko‘rinib turibdiki, indikator chizig‘i to‘g‘ri chiziq. Ushbu holatda mahsuldorlik koeffitsiyenti:
, (2.2)
bu yerda – mahsuldorlik koeffitsiyenti, t/(sut∙MPa); α – indikator chizig‘ining og‘ish burchagi; – quduq debiti, t/sut; – depressiya, MPa.
Shunday qilib, = 120/8,2 = 14,634 t/(sut ∙ MPa).
Izoh. Indikator chizig‘i to‘g‘ri chiziqsiz hosil bo‘lganda quduqning mahsuldorlik koeffitsiyentini aniqlash mumkin emas.
Indikator chizig‘i to‘g‘ri chiziqsiz bo‘lgan holatni ko‘rib chiqamiz. Bu holatda quduqqa suyuqlik oqimi tenglamasi quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:
= A + B , (2.3)
bu yerda A – ishqalanishda yo‘qotilishni ifodalovchi koeffitsiyent va mahsuldorlikning teskari o‘lcham koeffitsiyenti, (sut∙MPa)/t; V –inersion yo‘qotilishini ifodalovchi koeffitsiyent va o‘lchamga ega (MPa ∙ sut2)/t2. (2.3) dagi tenglamani debitga bo‘lamiz:
=A +B . (2.4)
Hosil bo‘lgan (2.4) tenglama – koordinatada to‘g‘ri chiziqqa tushadi. Shunday qilib, tekshirish natijalarini (2.4) bo‘yicha qayta ishlashA va V koeffitsiyentlarini topish imkonini beradi.
|