Ishlab chiqarish xonalari ish zonasidagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakati tezgining yo‘l qo‘yiladigan normalari

|
Ishlab chiqarish xonalari ish zonasidagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakati tezgining yo‘l qo‘yiladigan normalari
|
bet | 15/44 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 468,94 Kb. | | #104380 |
Bog'liq xayot faliyatiIshlab chiqarish xonalari ish zonasidagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakati tezgining yo‘l qo‘yiladigan normalari
Yil fasli
|
Ish kategoriyalari
|
Havo harorati °C
|
Nisbiy namligi, %
|
Harakat tezligi, m/s
|
Sovuq
davr
|
Engil–1
|
20-23
|
60-30
|
0,2
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11a
|
18-20
|
60-40
|
0,2
|
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11b
|
17-19
|
60-40
|
0,3
|
|
Og‘ir–111
|
16-19
|
60-40
|
0,3
|
Iliq
davr
|
Engil–1
|
20-25
|
60-40
|
0,2
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11a
|
21-23
|
60-40
|
0,3
|
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11b
|
20-22
|
60-40
|
0,4
|
|
Og‘ir–111
|
18-21
|
60-40
|
0,5
|
Issiq
davr
|
Engil–1
|
20-30
|
60-40
|
0,3
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11a
|
21-25
|
60-40
|
0,4-0,5
|
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11b
|
21-25
|
60-40
|
0,5-0,7
|
|
Og‘ir–111
|
21-25
|
60-40
|
0,5-1,0
|
2-jadval
Yilning issiq davridagi ishlab chiqarish xonalari harorati, nisbiy namligi va havo harakati tezligining yo‘l qo‘yiladigan normalari
Ish kategoriyalari
|
Havo harorati °C
|
Nisbiy namligi, %
|
Harakat tezligi, m/s
|
Engil–1
O‘rtacha og‘irlikdagi–11a
O‘rtacha og‘irlikdagi–11b
Og‘ir–111
|
Eng issiq oyning soat 13 da tashqi havo o‘rtacha haroratidan 5°C dan yuqori bo‘lmasligi, biroq 28°C dan oshmasligi kerak
|
28°Cda 55
27°Cda 60
26°Cda 65
25°Cda 70
24°Cda 75
dan ortiq bo‘lmasligi kerak
|
0,1-0,5
0,3-0,7
0,3-0,7
0,3-0,7
0,3-0,7
|
Eng issiq oyning soat 13 da tashqi havo o‘rtacha haroratidan 5°C dan yuqori bo‘lmasligi, biroq 26°C dan oshmasligi kerak
|
26°Cda 65
25°Cda 70
24°Cda va
bunda past bo‘lganda 75 dan ortiq bo‘lmasligi kerak
|
0,5-1,0
0,5-1,0
0,5-1,0
|
3-jadval
Yilning sovuq va iliq davrida ishlab chiqarish xonalari harorati, nisbiy namlik va havo harakat tezligining yo‘l qo‘yiladigan normalari
Ish kategoriyalari
|
Havo harorati °C
|
Nisbiy namligi, %
|
Harakat tezligi, m/s
|
Tashqaridagi havo harorati, °C
|
Engil–1
|
19-25
|
75
|
0,2
|
15-30
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11a
|
17-23
|
75
|
0,2
|
15-30
|
O‘rtacha og‘irlikdagi–11b
|
15-21
|
75
|
0,4
|
15-30
|
Og‘ir–111
|
13-19
|
75
|
0,5
|
15-30
|
Changlar va ularning zararli ta’siri
Sanoatda, transport vositalarini ishlatishda va qishloq xo‘jaligida bajariladigan ishlarning deyarli hammasida chang hosil bo‘lishi va ajralishi kuzatiladi. Har xil texnologik jarayonlarni bajarishda yuzaga keladigan va havoda muallaq holatda bo‘ladigan qattiq moddalarga ishlab chiqarish changi deb aytiladi.
Changlarning turlari ularning kelib chiqish manbalarini hisobga olib tabiiy va sun’iy changlarga bo‘linadi.
Tabiiy changlarga tabiatda inson ta’sirisiz hosil bo‘ladigan changlar kiritiladi. Bunday changlarga shamol va qattiq bo‘ronlar ta’sirida qum va tuproqning eroziyalangan qatlamlarining uchishi, o‘simlik va hayvonot olamida paydo bo‘ladigan changlar, vulqonlar otilishi, kosmosdan er atmosferasiga tushadigan va boshqa hollarda hosil bo‘ladigan changlarni kiritish mumkin. Tabiiy changlarning atmosfera muhitidagi miqdori tabiiy sharoitga, havoning holatiga, yil fasllariga va aniqlanayotgan zonaning qaysi mintaqaga joylashganligiga bog‘liq.
Sun’iy changlarga sanoat korxonalarida va qurilishlarda insonning bevosita yoki bilvosita ta’siri natijasida hosil bo‘ladigan changlar kiradi. Kelib chiqishi bo‘yicha organik, mineral va aralashma changlar farqlanadi. Changning zararli ta’siri asosan uning kimyoviy tarkibiga bog‘liq.
Changni kattaligi (ya’ni dispers tarkibi) bo‘yicha uch guruhga bo‘lib qaraladi:
a) kattaligi 10 mk(mikron) dan katta bo‘lgan changlar yirik changlar deb yuritiladi. Odatda bunday changlar o‘z og‘irligi ta’sirida erga qo‘nadi;
b) kattaligi 0,25 mk dan 10 mk gacha bo‘lgan changlar. Bu changlarni mayda yoki mikroskopik changlar deb yuritiladi. Ular erga ma’lum sharoitlar bo‘lganda, masalan yomg‘ir, qor va shabnam kabi erga yog‘iladigan og‘ir zarralarga ilashib qolgan holatlarda qo‘nishi mumkin;
v) kattaligi 0,25 mk dan kichik bo‘lgan changlar ultra mikroskopik changlar deb yuritiladi va bu changlar hech qachon erga qo‘nmay broun harakati qoidalariga bo‘ysungan holda uchib yuradi. Bunday changlar bir-birlari bilan to‘qnashishlari natijasida yiriklashib (koagulyasiya), erga qo‘nishlari mumkin. Nafas olingan havodagi ultramikroskopik changlarning 60-70 foizi o‘pkada ushlanib qoladi.
Changlar organizmga gigienik ta’siridan tashqari texnologik jihozlarning emirilishini tezlashtiradi, qimmatbaho materiallarni ishdan chiqarib, iqtisodiy zarar etkazadi. Changlar ishlab chiqarish muhitining umumsanitariya holatini yomonlashtiradi, jumladan, deraza va yorituvchi asboblarni ustini qoplashi oqibatida yorug‘likni kamaytiradi. Changning ba’zi turlari, masalan, ko‘mir, yog‘och changlari yong‘in va portlashning yuzaga kelishiga sharoit yaratadi.
Changning ishchilar salomatligiga zararli ta’siri ko‘p omillarga bog‘liq bo‘ladi:
- chang zarralarining fizik-kimyoviy xossasiga;
- kattaligi (dispersligi) va shakliga;
- havodagi changning miqdoriga;
- smena davomida ta’sir etish muddati va kasbda ishlash davriga va h.k.
Changning asosiy ta’siri eng avvalo nafas olganda vujudga keladi. Changli havo bilan nafas olish asosan nafas organlarining zararlanishi: bronxit, pnevmokonioz yoki umumiy zararlanish (zaharlanish, allergiya) rivojlanishini vujudga keltirishi mumkin. Ba’zi bir changlar qo‘shimcha kasalliklar tug‘dirish xususiyatiga ega. Changning bu asosiy bo‘lmagan ta’siri yuqori nafas yo‘llari, ko‘zning shilliq qavati, teri kasalliklarida ko‘zga tashlanadi. Changning o‘pka yo‘liga kirishi zotiljam, sil, o‘pka rakining kelib chiqishiga sharoit yaratishi mumkin.
Silikoz kasalligi juda changli sharoitda, odatda, ko‘p yil ishlash yoki og‘ir jismoniy ish bilan shug‘ullanish natijasida rivojlanadi. Bu kasallik tog‘ ishchilarining kasb kasalligi bo‘lib, qadimdan ma’lum. Silikoz kasalligi halloslash, yo‘tal, ko‘krakda og‘riq bo‘lishidan boshlanadi. Kasallik kuchaygan davrda nafas etishmasligi va halloslash oddiy ishlarni bajarganda va hatto tinch holatda ham ro‘y beradi.
Ishlab chiqarishdagi chang nafaqat pnevmokonioz, balki nafas yo‘llari, teri va shilliq qavatning boshqa kasalliklarini ham keltirib chiqaradi. Bularga teri hujayralarining ko‘chishi, har xil toshmalar, ekzema, dermatitlar kiradi.
Chang zarralarining shakli har xil bo‘lishi mumkin: sferik, yassi, ko‘p burchakli shaklda bo‘ladi. Chetlari o‘tkir tishli chang zarrachalari (shisha tola, slyuda kabi chang turlari) nafas yo‘llariga kirganda yuqori nafas yo‘llari hujayralarini mikrozararlashi, ko‘zning shilliq qavati va teriga ta’sir ko‘rsatishlari mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ishlab chiqarish xonalari ish zonasidagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakati tezgining yo‘l qo‘yiladigan normalari
|