nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 176/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
177
Bularning hammasi bola shaxsining rivojlanishiga ta’sir etadi, unda faoliyatning yangi
mazmuniga qiziqishni shakllantiradi.
Mashg`ulotlarda bolalar faoliyatni tashkil etish va bola egallagan bilim, ko`nikma
va malakalarini baholash jarayonini misol tariqasida biror ta`limiy faoliyat misolaida
ko`raylik;
Atrof-olam bilan tanishtirish mashg‘ulotlarini o‘tkazishda o‘quv yili davomida
bola egallashi lozim bo‘lgan quyidagi talablar qo‘yiladi;
-Bolalar Ona Vatan va atrof-olam, buyuk siymolar, bayramlar,
mashhur sarkardalar haqidagi bilimlarni egallaydilar;
-bolalar xalq amaliy san’ati, kattalar mehnati, transport va aloqa vositalarini tahlil
etadilar;
-buyumlarning bir necha xil belgilari va ulardan foydalanish
haqidagi tushunchalari mustahkamlanadi;
-buyumlarning yasalishi va ishlatilish tartibini o‘zlashtiradilar;
-odamning ichki a’zolari (yurak, jigar, oshqozon, o‘pka) va ularning joylashuvi,
vazifalari haqida ma’lumot bera oladilar;
-bolalarga yo‘lda harakatlanish va ko‘chada o‘zini tutish qoidalarini
o‘zlashtiradilar.
Maktabgacha yosh davridagi ehtiyojlar, his-tuyg‘ular, maqsadlarni tarbiyalash va
rivojlantirish shu darajaga etadiki, u bolaga maktabdagi muntazam o‘qishga o‘tish
imkonini beradi.
Bolaning jamiyatdagi yangi mavqeyi o‘z xatti-harakatini va tengdoshlarining
xatti-harakatini o‘zgacha nuqtayi nazardan baholashni shart qilib qo‘yadi. Bola faollik,
ijodkorlik ko‘rsatib, kattalarning uning xulq-atvoriga va faoliyatiga qo‘yayotgan
tobora murakkablashib borayotgan talablarini bajarishga intiladi.
Har bir faoliyat turi, mazmuni va tuzilishi, ijtimoiy-tarixiy xarakteri yosh avlodga
obektiv ravishda ta’sir ko‘rsatadi. Odamlarning ishlab chiqarish qurollarida, bilimda,
san’atda, axloqda va hokazolarda jamlangan sermahsul faoliyati natijalari birgalikdagi
faoliyatda va muloqotda bo‘lgan paytda tarbiya va ta’lim vositasida katta avloddan
kichiklarga beriladi. Odam shaxsining ijtimoiy tabiati ana shunday shakllanadi.
Tarbiyachi tarbiyalanuvchida kuchli faoliyat ehtiyojini uyg‘otib, yangi xulq-atvor
sifatlarini shakllantirishga yordam bergandagina kutilgan natijalarga erishadi.
Bolani tarbiyalash va rivojlantirishda faoliyatning etakchilik roli to‘g‘risidagi
qoidadan kelib chiqib, uning o‘quv-tarbiya muassasalaridagi va oiladagi hayotini
faoliyatning har xil turlariga boy bo‘ladigan qilib uyushtirish zarur. Bunda ularga
mazmunni boyitishga, yangi ko‘nikmalarni o‘zlashtirishga, mutsaqillikni
rivojlantirishga qaratilgan rahbarlik ta’minlanishi kerak.
Demak, bolani tarbiyalashda, uning rivojlanishida faoliyat etakchi rol o‘ynaydi.
Shuning uchun ta’lim-tarbiya muassasalarida va oilada bolaning hayotini u turli-tuman
|
| |
Induktiv yondashuv - Instituti

24
hodisani o`rganishda uning boshqa fan sohasidagi analogi, ya`ni o`xshashini topish
evristik jihatdan muhim va unumlidir. Masalan, e.Rezerford Quyosh sistemasining
tuzilishi bilan og’ir, musbat zaryadli yadro va uning atrofida aylanuvchi engil,
manfiy zaryadli elektronlardan tashkil topgan atom tuzilishi o`rtasidagi analogiya
metodiga tayanib, metall fol’gada al’fa zarralarning tarqalishi haqidagi o`z
kashfiyotini yaratdi, bu kashfiyot esa, o`z navbatida, kvant fizikasining jadal
rivojlanishiga turtki berdi.
Modellashtirish usulida tadqiqot ob`ektining asosiy xossalari sun`iy sistema,
ya`ni modelda o`rganiladi. Model ob`ekt bilan ko`p jihatdan o`hshash bo`ladi, ular
orasida deyarli farq bo`lmaydi.
Modellashtirishning tuzilmasi quyidagichadir:
• Masalaning qo`yilishi.
• Modellarni yaratish va tanlash.
• Modellarni o`rganish.
• Model bo`yicha olingan bilimlarni originalga ko`chirish.
Gepotetik usul – gipotezani ishlab chiqishga asoslanadi. U amaliy fanlar uchun
asosiy metod hisoblanadi, ilmiy eksperimentda qo`llaniladi.
Ideallashtirish deb – amaliy jihatdan mavjud bo`la olmaydigan ob`ektlarni
fikran xayolda qurish jarayoniga aytiladi.Uning maqsadi real ob`ektlarni ularga
tegishli bo`lgan xossalardan xayolan mahrum qilish va gipotetik xossalar bilan
to`ldirishdar. Har qanday ideallashtirish faqat ma`lum bir chegarada amalga
oshirilishi mumkin.
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
34
3-rasm
Kyunoning bu mashinasi asosan yuk tashishga mo‘ljallangan bo‘lib ko‘proq
xarbiy maqsadlarda (artileriya qurollari va snaryadlarni tashishda) qo‘llanilgan.
Mashinaning umumiy og‘irligi 4 tonna bo‘lib uning tezligi 3 t yuk bilan 2-4 km/soat ni
tashkil qilgan. Ushbu bug‘ aravasini dastlabki yuk avtomobili deyish mumkin.
Mashina ikki ot kuchiga teng bo‘lgan quvvatga qiyinchilik bilan erishardi. Qozon katta
hajmga ega bo‘lib bug‘ning bosimi tez orada pasayib qolardi. Bosimni bir maromda
ushlab turish uchun xar chorak soatda to‘xtab olovni kuchaytirish kerak bo‘lgan. Bu
ishlar«kochegar» tomonidan amalga oshirilgan va ko‘p vaqt talab qilar edi.
Keyinchalik Kyunoning bug‘ mashinasi muzeyga topshirilgan.
XIX asrning boshlarida temir yo‘llar vujudga kelib rivojlana boshladi. Ammo
temir yo‘llar shaharning barcha ko‘chalariga kirib bora olmasdi. SHuning uchun ham
ayniqsa Angliyada bug‘ avtomobillarining bir necha turlari yaratildi.
Bug‘ avtomobillarining quvvati 8-10 barobar oshirilib ularning yonilg‘i sarfi va
o‘lchamlari kamaytirildi. Bug‘ mashinasini aravaning orqa qismiga joylashtirdilar.
Bug‘ avtomobillarida krivoship mexanizmining qo‘llanilishi kelajakda ichki yonuv
dvigatellarini yaratilishiga asos bo‘ldi.
Bug‘ avtomobillari temir yo‘l transporti singari tekis rivojlanmadi. Yo‘l
sharoitlari bug‘ avtomobillariniing harakati uchun etarli imkon bermasdi. Faqat XIX
asrning 20-30 yillariga kelib yo‘llar birmuncha takomillashganidan so‘ng shahar
ko‘chalarida bug‘ avtomobillari ko‘paya boshladi.
Ichki yonuv dvigatellari va avtomobil
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 177/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
178
faoliyatlar bilan shug‘ullana oladigan qilib tashkil etish kerak. Bunga albatta, bolalar
faoliyatining mazmunini boyitib borish, yangi bilim, malakalarni singdirish
mustaqilligini rivojlantirish bilan erishiladi.
ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasining “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida” gi
Qonuni. 2019 yil 16 dekabr
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 8 maydagi “O‘zbekiston
Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” gi PQ-4312–son qarori
3.
Maktabgacha ta’lim va tarbiyaning Davlat Standarti. O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Maxkamasining 2020 yil 22-dekabrdagi “Maktabgacha ta’lim va
tarbiyaning Davlat Standartini tasdiqlash to‘g‘risida” gi 802-son qarori.
4. “Ilk qadam” davlat dasturi. 2018 yil 18 iyun.
5. Qodirova F. Maktabgacha pedagogika. Darslik – Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
179
ONA TILI FANINI O'QITISHDA YANGICHA METODLAR
Dadajonova Nargiza Abduaziz qizi
Toshkent viloyati Ohangaron shahri 1-umumiy o'rta ta'lim maktabi
Ona tili va adabiyot fani o'qituvchisi
|
| |
kutilayotgan va haqiqiy iqtisodiy samaradorlik

|
kutilayotgan va haqiqiy iqtisodiy samaradorlikBog'liq Ilmiy tadqiqot metodologiyasikutilayotgan va haqiqiy iqtisodiy samaradorlik bir-biridan farqlanadi.
Mo`ljallanayotgan iqtisodiy samara ilmiy tadqiqot ishini asoslashda va uni ish
rejasiga kiritishda belgilanadi. Mazkur holda hisob-kitoblar taxminan,
bashoratlanayotgan joriy etish ko`lamini hisobga olgan holda yiriklashtirilgan
ko`rsatkichlar bo`yicha olib boriladi.
Kutilayotgan iqtisodiy samaradorlik ilmiy tadqiqoq bajarilish jarayonida
hisob-kitob qilinadi. U mahsulot ishlab chiqarishga joriy etiladigan muayyan
yililga bashorat qilinadi. Kutilayotgan samaradorlik mo`ljaldagdan ko`ra ancha aniq
mezon hisoblanadi.
Haqiqiy iqtisodiyot samaradorlik ilmiy mahsulot chiqarishga joriy
etilgandan so`ng belgilanadi, hisob-kitob ilmiy tadqiqotlar va joriy etish uchun
amalda ketgan xarajatlar bo`yicha olib boriladi. Bunda haqiqiy samara
kutilayotgandan kam bo`ladi. U iqtisodiy samaradorlikning ishonchli mezoni
hisoblanadi.
Kutilayotgan yoqi haqiqiy iqtisodiy samaradorlik quyidagi tenglama
bo`yicha anaqlanadi:
S=X
qx2
–X
qx1
, (14.1)
bunda X
qx1
va X
qx2
- oldingi (tayanch variant)ga va yangi (ilmiy tadqiqotlar natijalari
asosi)ga muvofiq xarajatlar. Ular quyidagicha hisoblanadi:
X
qx
=T+E
M
K, (14.2)
bunda T - mahsulot birligi tannarxi, so`m; K — ITMni yaratishga qo`yilgan kapital
mablag’, so`m; E
M
— iqtisodiy samaradorlikning me`yoriy koeffitsenti (E
M
= 0,15).
Ishlab chiqarishga yakunlangan tadqiqotlarni joriy etish ITI
ning yakuniy bosqichi hisoblanadi. Joriy etish jarayonini jadallashtirish uchun
ilmiy-tadqiqot tashkilotlari loyihalovchilar bilan birlashib texnoparklar,
texnopolislar tashkil etadi. Ilmiy tadqiqotlarning natijalarini joriy etish
139
baholashning asosiy mezoni bo`lib, haqiqiy iqtisodiy samaradorlik
hisoblanadi.
|
| |
Fundamental - Instituti

138
Ilmiy-tadqiqot guruhi (yoki tashkilot) mehnat samaradorligi quyidagi
mezonlar bo`yicha baholanadi:
mehnat samaradorligi, joriy etilgan mavzular
miqdori, ilmiy mahsulotni tadbiq etishdan
kelgan iqtisodiy samara, olingan
avtorlik
guvohnomasi va patentlar soni, sotilgan litsenziyalar soni va b.
2. Ilmiy tadqiqot ishlari iqtisodiy samaradorligini hisoblash
Ilmiy tadqiqotlar samaradorligi - ilmiy ijod bilan shug’ullanish va kishilik
jamiyati farovonligiii oshirishga yo`naltirilgan ilmiy-texnikaviy mahsulot (ITM)
yaratish strategiyasi va taktikasining asosi.
Ilmiy tadqiqotlar iqtisodiy samarasini hisoblash ularni amalga oshirish
bosqichlariga muvofiq amalga oshiriladi. Shu munosabat bilan
mo`ljallanayotgan,
-4027
_SJIF - Pedagogs international research journal

|
Pedagogs international research journalBog'liq 98-71-PB2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
39
BOLALAR KIYIMINI TIKISH
Forish tuman kasb-hunar maktabi
Ishlab chiqarish ta’limi ustasi
Kadirova Nasiba Keldibekovna
Annotatsiya:Kiyim insonning ilk rivojlanish davridan boshlab doimo inson
bilan birga rivojlanib keldi. Kiyimning dastlabki ko‘rinishlari Ibtidoiy davr
odamlarining qabila bo‘lib yashagan vaqtiga to‘g‘ri kelgan. Bu davrda daraxt
barglari, poxollar, hayvon terilarini tanaga beldan bog‘lab yurishgan.
Kiyim insonning ijtimoiy hayoti, melinat faoliyati va ongining rivojlanishi tufayli
ham rivojlanib bordi. Kiyimning keyingi ko‘rinishi turli o‘simlik va hayvonot
mahsulotlaridan to‘qilgan oddiy gazlamalami tanaga o‘rab yurishdan iborat edi.
Qadimgi Gresiyada erkaklar kiyimi ikki qismdan - xiton va gimatiydan iborat bo‘lgan.
Xiton — bu ichki kiyim bo‘lib, jun yoki zig‘ir tolali gazlamadan tayyorlangan.
Kalit so‘zlar:Chakaloqlar,kiyim ,chok,igna,bo‘laklar,qirqim.
Chaqaloqlar kiyimi (kunduzi va kechasi kiyadigan ko‘ylak — raspashonka,
paypoq-ishton — polzunki, qalpoqcha — chepchik va boshqalar) yengil, qulay, havoni
yaxshi o‘tkazadigan, issiq tutadigan, gigroskopik bo‘lishi kerak. Ichki kiyim bolaning
erkin nafas olishiga, badanda qonning harakatlanishiga xalaqit bermaydigan bo‘lishi
lozim. Chaqaloqlar kiyimlarini mumkin qadar kamroq chok solib tikish kerak.
Ulaming kunduzgi raspashonkasining yo oldi, yo orqasi ochiq bo‘ladi.
Bu raspashonkalarga mutlaqo tugma qadalmaydi, uning old bo‘laklari bir-biri
bilan tasma yoki lentalar bilan bog‘lanadi. Bolalar kiyimi kunduzgi yoki kechasi
kiyilishiga, mavsumga hamda bo‘laning yoshiga qarab tu rli gazlam alardan (batist,
paxm oq gazlama, bumazeya, surp va shu kabi mayin gazlamalardan) tikiladi. Bunday
gazlamalaming rangi asosan ochiq (ko‘p hollarda oq rangda), gullari mayda bo‘lgani
ma’qul.
Maktabgacha yoshdagi qiz bolalar ko‘ylagi turli-tuman bo‘ladi Qiz bolalar
kо’ylaklari ko‘ylak etak qismiga kengaygan, yengi fonarik, bo‘yin o‘mizi bo‘ylab
yotadigan yoqa va taqilmasi ko‘ylakning orqa bo‘lagida joylashgan. Ko‘ylakda aylana
shaklda koketkalar bor bo‘lib, uni paxta tolali gazlam alardan tikish tavsiya qilinadi
Model chiziqlari quyidagicha kiritiladi. Ko‘ylak old va ort asosi qog‘ozga tushirib
olinadi. Old va ort bo‘lak o‘rta chiziqlaridan koketkaning uzunligi (8-9 sm) belgilab
olinadi.
Uning uzunligini ko‘p hollarda yelka uzunligiga tenglashtiriladi. Yelka
nuqtalaridan pastga yeng o‘mizi bo‘ylab 3-4 sm qo‘yiladi va koketkaning pastki
qirqimi ravon egri chiziq bilan tutashtiriladi. Old va ort bo‘lakdagi koketkaning pastki
|
| |
-§. Narx turlari va ularning m azm uni

Bog'liq T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor
2-§. Narx turlari va ularning m azm uni Narx turlari
Datatsion
narxlar
Ta’riflar
Nufuzli narxlar
Ulgurji narxlar
Xarid
narxlari
Chakana
narxlar
Damping narxlar
I. Iqtisodiy mazmuniga ko'ra
Davlat byudjeti hisobidan arzonlashtirilgan
narxlardir.
Aholining yuqori daromad oluvchi qatlami
xarid qiladigan nufuzli (obro'-talab) tovarlarga
belgilanadi.
Turli xil xizmatlar (telefon,
transport, kommunal va h.k.) bahosi sifatida
chiqadi.
Bu narxlar davlat buyurtmasi bo'yicha ishlab
chiqarilgan tovarlarga belgilanadi. Ay rim
hollarda bunday narxlarga muayyan ustama
va imtiyozlar bo'lishi ko'zda tutiladi.
Bu tovarlar bevosita iste’molchilarga
sotiladigan narxlardir. Chakana narxo'z
tarkibiga tovarning ulgurji narxi, hamda
chakana savdo tashkilotlari xarajatlari va
foydasini oladi.
Bunday narxlarda ishlab chiqaruvchilar
bozordagi mavqeini mustahkamlash va
raqiblarini siqib chiqarishda foydalanadi. U
bozorga «suqilib kirish» narxi deb ham
ataladi.
Bu narxlarda tovarlar katta partiyalarda,
ktarasiga sotiladi. U tarkiban ishlab
chiqarish xarajatlari hamda ulgurji-savdo
tashkilotlari xarajatlari va foydasini o‘z ichiga
oladi.
152
II. Tartibga solinishi darajasiga ko'ra
III . Amal qilish doirasi (bozor ko‘lami)ga ko'ra
Muayyan hududiy bozorlarda uning doirasida
• amal qiluvchi omillar ta’sirida shakllanadi.
Shartnoma
narxlari
Erkin
narxlar
Qat’iy belgilangan
narxlar
Milliy
narxlar
Jahon
narxlari
Tartibga
solinadigan
narxlar
Hududiy
(mintaqaviy)
narxlar
Talab va taklif ta’siri ostida vujudga
keladigan bozor narxlaridir.
Ishlab chiqaruvchi va iste’molchi tomonidan
shartnomada qayd qilingan narxlardir.
Ma’muriy tarzda belgilanib, bozor kuchlari
ta’sir koTsatmaydi va muayyan davr
davomida doimiy bo'lib qoladi.
Alohida mamlakatlar doirasida o'rtacha
ijtimoiy sarf-xarajatlar, milliy bozordagi talab
va taklif ta’sirida shakllanadi.
Muayyan tovarlami ishlab chiqarishga
ketgan baynalminal xarajatlarni, tovarlaming
jahon andozasi talablariga mos kelishi
darajasini hamda xalqaro bozordagi talab va
taklif nisbatini o'zida aks ettiradi.
Ayrim tovarlarga davlat narxlaming yuqori
(iste’molchi manfaatini ko'zlab) va quyi
(ishlab chiqaruvchi manfaatini ko'zlab)
chegarasini belgilaganda hamda moliyaviy
va kreditli dastaklardan foydalanib, narxga
ta’sir ko'rsatganda o'z o'rniga ega bo’ladi.
153
Bir tovarning turli davrda narxlaridagi o'zgarishlarni joriy va qiyosiy
narxlar aks ettiradi.
Inshoot zaminidagi gruntlarning tavsifi

|
Inshoot zaminidagi gruntlarning tavsifi
|
bet | 3/4 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 3,05 Mb. | | #110002 |
Bog'liq Filtratsiya suvlarini inshootga, daryo o‘zaniga va qirg‘oqqa ta’siriInshoot zaminidagi gruntlarning tavsifi - Inshoot zaminidagi gruntlarning tavsifi
- Gidrotexnika inshootlari zamini qoyali va qoyamas gruntlardan tashkil topgan bo‘lishi mumkin. Filtratsiya hisoblarida gruntlarning asosiy tavsiflaridan biri suv o‘tkazuvchanlik, ya’ni g‘ovaklar orqali suv o‘tkazish qobiliyati hisoblanadi. Filtratsiya koeffitsiyenti gruntlarning suv o‘tkazuvchanligini ifodalovchi koeffitsiyent hisoblanadi (1-jadval). Bu ko‘rsatgich grunt haroratiga bog‘liq, ya’ni harorat qancha katta bo‘lsa, uning qiymati shuncha yuqori bo‘ladi. Filtratsiya hisoblarida odatda bunday o‘zgarishlar inobatga olinmaydi.
Filtratsiya xususiyatlariga ko‘ra qolyamas gruntlar suv o‘tkazuvchi va suv o‘tkazmaydigan (suv o‘tkazmaydigan qatlam) bo‘lishi mumkin. Grunt filtratsiya koeffitsentining qiymati u bilan kontakdagi grunt filtratsiya koeffitsiyentidan 20 va undan ortiq marta kam bo‘lsa, bunday grunt grunt suv o‘tkazmaydigan qatlam hisoblanadi. - Filtratsiya xususiyatlariga ko‘ra qolyamas gruntlar suv o‘tkazuvchi va suv o‘tkazmaydigan (suv o‘tkazmaydigan qatlam) bo‘lishi mumkin. Grunt filtratsiya koeffitsentining qiymati u bilan kontakdagi grunt filtratsiya koeffitsiyentidan 20 va undan ortiq marta kam bo‘lsa, bunday grunt grunt suv o‘tkazmaydigan qatlam hisoblanadi.
Suv o‘tkazuvchanligi bo‘yicha gruntlar bir jinsli-izotrop va bir jinslianizotrop kabi turlarga bo‘linadi. Filtratsiya koeffitsiyenti qiymati nuqta koordinatasiga ham, filtarsiya yo‘nalishiga ham bog‘liq bo‘lmasa, bunday gruntlar bir jinsli-izotrop gruntlar hisoblanadi. Buni grafik ko‘rinishda cho‘qqisi aylanada joylashgan tezlik vektorlari tarzida tasavvur etish mumkin (3 - rasm, a). Bir jinsli-anizotrop gruntlarda filtarsiya koeffitsenti filtratsiya yo‘nalishiga bog‘liq va paralel yo‘nalishlar uchun teng bo‘ladi. - Suv o‘tkazuvchanligi bo‘yicha gruntlar bir jinsli-izotrop va bir jinslianizotrop kabi turlarga bo‘linadi. Filtratsiya koeffitsiyenti qiymati nuqta koordinatasiga ham, filtarsiya yo‘nalishiga ham bog‘liq bo‘lmasa, bunday gruntlar bir jinsli-izotrop gruntlar hisoblanadi. Buni grafik ko‘rinishda cho‘qqisi aylanada joylashgan tezlik vektorlari tarzida tasavvur etish mumkin (3 - rasm, a). Bir jinsli-anizotrop gruntlarda filtarsiya koeffitsenti filtratsiya yo‘nalishiga bog‘liq va paralel yo‘nalishlar uchun teng bo‘ladi.
|
| |
-rasm. Kremniy (Silikon) vodiysi lavhalari

137
14.2-rasm. “Skolrovo” lavhalari
Dunyoda hozir 400 ga yaqin texnoparklar faoliyat yurityapti. Ko’pchilik
parklar yaratilmoqda yoki yaratilish arafasida.
Texnopolis – texnoparkka nisbatan yirikroq iqsodiy faol zona bo’lib,
shaharning
universitetlar, tadqiqot markazlari, texnoparklar,
biznes-inkubatorlar,
sanoat va boshqa korxonalar majmuasidan tarkib topgan.
Fan ijtimoiy ishlab chiqarish turlaridan biridir.
Ilmiy tadqiqotlar samarasi turlicha bo`ladi:
-
iqtisodiy samaradorlik (milliy daromadning oshishi, ish samaradorligi va
mahsulot sifatining oshishi, ilmiy tadqiqotlarga bo`lgan xarajatning kamayishi);
-
ijtimoiy-iqtisodiy samaradorlik (og’ir mehnat
sharoitini bartaraf etish,
atrof muhitni tozalash, tibbiy-gigiena sharoitini yaxshilash va h. k.);
-
mamlakat mudofaa qudratini mustahkamlash;
-
mamlakat ilmiy salohiyatining obro`si.
Ilmiy tadqiqotlar samaradorligini baholash uchun ular natijasi qay
darajadaligini tasvirlovchi turli mezonlar qo`llanadi.
Asosiy tayanch so’z va iboralar

135
ekspluatatsiya ko`rsatkichlari
va xarajatlar, ishonchlilik va uzoq muddatlilik,
tayyorlash va ekspluatatsiya qilishning texnologiyaviyligi,
ekologik va
antropotexnik ko`rsatkichlar va h.k. larga alohida e`tibor qaratiladi.
Tajriba-ishlab chiqarish natijalari bo`yicha turli hujjatlar bilan tushuntirish
xati tayyorlanadi, Bularda tajriba-namunalarga konstruktsiyaviy,
texnologik,
ekspluatatsiyaviy, iqtisodiy, ekologik, ergonomik, tibbiy-gigienik, yonishga qarshi
va boshqa xususiyatlari bo`yicha baho beriladi. Hujjatlar buyurtmachining va ITIni
bajargan ilmiy-tadqiqot tashkilotining vakillari tomonidan imzolanadi.
Joriy etishning birinchi bosqichi katta moliyaviy xarajatlarni talab etadi.
Chunki tajriba namunasini tayyorlash ko`p mehnat talab qiladi va ko`pincha
to`g’rilash qayta o`zgartirishlar qilishga majbur bo`linadi.
Yangi mahsulot namunasi tajriba-ishlab chiqarish sinovidan so`ng ikkinchi
bosqichda seriyali ishlab chiqarishga joriy etiladi. Bunda joriy etish hajmi
buyurtmachi tomonidan xaridor bozori talabidan kelib chiqilgan holda belgilanadi.
Ilmiy mahsulotni joriy etishni tezlashtirish uchun ilmiy-tadqiqot tashkiloti
loyihalash tashkiloti bilan birlashadi. Bunday vaziyatda barcha ishlarga bitta markaz
rahbarltsk qiladi. Natijada joriy etish muddati qisqaradi,
mahsulot sifati va
raqobatbardoshligi oshadi. Rivojlangan mamlakalarda mazkur muammo
texnoparklar yordamida hal etiladi.
Texnopark
55
bir yoki bir necha ITI,
sanoat korxonalari, ko’rgazma
tashkilotlari, biznes-markazlar, o’quv muassasalari bilan yaqin aloqaga ega, ilmiy
va axborot muhitini rivojlantirish bilan shug’ullanuvchi, yangi ilmiy mahsulotni
texnologiyalar bozoriga jadal kirib borishi uchun baza yaratuvchi tashkilot (yuridik
shaxs)dir.
Birinchi ilmiy park asoschisi deb Stenford Universitetini (AQSh) aytishadi.
XX asrning 40-yillari oxiri -50-yillar boshida Stenford
parki tijorat faoliyati
yurgizish joyiga aylandi, bu faoliyatning asosini universitetning laboratoriyalardagi
qobiliyatli olimlarning ilmiy faoliyat natijalari tashkil qildi. Bu parkda ko`plab
tashkil qilingan firmalar kechroq katta xalqaro kompaniyalarga aylanishdi. Masalan,
"Xyulett-Pakkard" firmasi. Bu firma misolida texnoparklar faoliyati natijasida
qanaqa natijalarga erishish mumkinligini ko`rish mumkin. Shunga qaramay,
Stenford parkini to`la qurib olish va infrastrukturani shakllantirish hamda bo`sh
yerlarni arendaga berish uchun 30 yil kerak bo`ldi. Bu dalil texnopark loyihalarini
fundamental xarakterini ko`rsatadi - bu loyihalar uzoq muddatli bo`ladi va bu sabr
va matonat talab qiladi.
Terman g’oyasi va uni Stenford universiteti hududida joriy qilish Kremniy
(Silikon) vodiysi (Кремневая (Силиконовая) долина (англ. The Father of Silicon
Valley) ning yaratilishiga asos bo’ldi.
55
https://ru.wikipedia.org/wiki/Технопарк
AKT va mediasavodxonlik - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

6
boshqa elektron resurslardan foydalanish. Zamonaviy texnologiyalar asosida
darslarni mazmunli tashkil qilish usullari. QR kod texnologiyasi. Kasbiy faoliyatda
bulutli texnologiyalardan foydalanish.
Maktab taʼlimi jarayonini boshqarish tizimi bilan ishlash.
Uzluksiz kasbiy
rivojlantirish platformasi.
3. Oʻzini oʻzi rivojlantirish, uzluksiz kasbiy rivojlanish
Butun hayot davomida taʼlim olish gʻoyasi (
lifelong learning
). Kasbiy
ehtiyojlar asosida kasbiy mahoratni rivojlantirish yoʻllari, usul va vositalari.
Oʻqitish texnologiyasi tushunchasi, oʻquv materiali mazmunini tahlil qilish,
tanlash, oʻquv mashgʻuloti mazmuni, oʻquvchining yoshi va bilim darajasiga mos
oʻqitish texnologiyasini tanlashning samarali yoʻllari. Hamkorlik taʼlimi
tushunchasi, maqsad va vazifalari. Oʻqituvchilarning oʻzaro hamkorlik
(Collaborative) faoliyatini samarali tashkil etish shakllari va elementlari. Oʻzaro
hamkorlik taʼlimining besh jihati.
Oʻzini oʻzi kasbiy rivojlantirish (
Self-menejment
) imkoniyatlari, toʻsiqlarni
aniqlash va samarali yoʻllarini tanlash boʻyicha tavsiyalar. Oʻqituvchining
professionallik darajasini yuksaltirish, shaxsiy fazilatlarini hamda faoliyati
natijaviyligini taʼminlashga erishishning samarali yoʻllari.
Kasbiy rivojlanishiga oid manbalar, qonunchilik normalarini bilish,
taʼlimning normativ-huquqiy hujjatlarini bilish va kasbiy faoliyatda samarali
foydalana olish, maktab taʼlimi ehtiyojlaridan kelib chiqib, kasbiy malakasini
oshirish. Kasbiy rivojlanish boʻyicha oʻquvlarni tanlash strategiyasi.
Ilmiy etika (ilmiy halollik) tamoyillari

134
O’zganing materialidan uning muallifi va manbasini ko’rsatmasdan
foydalanilgan hollarda dissertatsiya u qaysi bosqichda ko’rilayotgan bo’lishidan
qat`i nazar, muhokamadan olib tashlanadi va talabgor ushbu mavzu bo’yicha
dissertatsiyani qayta himoya qilish huquqidan mahrum etiladi ».
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
1. Ilmiy maqola va monografiya nima?
2. Ilmiy tadqiqot ishi hisobotini rasmiylashtirish
3. Ilmiy ma`ruza nima?
4. Ilmiy maqolalarni nashrga tayyorlash tartibi.
MA’RUZA №11.
Ilmiy tadqiqotlarning joriy etilishi va ularning samaradorlik me`zonlari
hamda iqtisodiy samaradorligini hisoblash. Ilmiy ijodda tilning o`rni.
Reja
1. Ilmiy tadqiqot ishlari natijalarini ishlab chiqarishga joriy etish.
2. Ilmiy tadqiqot ishlari iqtisodiy samaradorligini hisoblash.
3. Ilmiy ijodda tilning o`rni.
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
40
chiziqlari 4 bo‘lakka bo‘linadi. Bu nuqtalar orqali ko‘ylakning etak chizig‘i bilan
kesishguncha chiziqlar o‘tkaziladi. Bu kesish chizig‘i hisoblanadi. Koketka qism i
qirqib olinadi.
Shu chiziqlar orqali etak qismi koketka chizig‘iga 0,1-0,3 sm yetmasdan
qirqiladi va har bir bo‘lak orasi 4-6 sm ga kengaytiriladi. Qiz bolalar ко‘ylagini
modellashtirish Yengni va yoqalarni hosil qilish. Modellashtirish natijasida quyidagi
detallar hosil bo‘ldi :
1 — ort etak qismi;
2 — old etak qismi;
3 — ko‘ylakning yengi;
4 — old bo‘lak koketkasi;
5 — ort bo‘lak koketkasi;
6 - ko‘ylak yoqasi.
Bezaklar kiyimni bezash uchun ishlatiladi. Bezaklarning turli tum an xillari
mavjud. Bezak sifatida ko‘proq furnituralardan (tugmalar, piston, zamok, ilgak va
hokazolar), hamda bezak gazlamalardan (tasma, to‘r, lenta va hokazo) foydalaniladi.
Bezakning chiroyli turlaridan biri kashta, applikasiya hisoblanadi. Ayrim bezaklami
asosiy yoki bezak gazlamalardan foydalanib ham ishlanadi. Bularga: burmalar, ryush,
volanlar, adiplar, mayda taxlamalar, cho‘ntaklar, yelkabandlar kiradi. Gazlama rangida
yoki kontrast rangda berilgan bezak bahya qator ham kiyimni bezatadi.
Ryush lentasimon gazlama bezagi bo‘lib, uning o‘rtasidan yig‘iladi va
modelning mo‘ljallangan joyiga tikiladi. Ryush 45° burchak ostida bichiladi. Ryush
gazlama rangida yoki boshqa ranglarda bo‘lishi mumkin. Ryush sifatida lentalar va
to‘rlardan ham foydalanish mumkin. Ryushning uzunligi ryush tikiladigan joy
uzunligidan 1,5-2 baravar uzun bo‘ladi. Ryushning kengligi 3,5-4 sm bo‘ladi.
Ryushning ikkala qirqimiga ishlov beriladi.
Burmalar lentasimon gazlama bezagi bo‘lib, uning bir chetidan yig‘iladi va
modelning mo‘ljallangan joyiga ulab tikiladi. Burmaning bir tomoni buyumga tikilsa,
ikkinchi tomoniga ishlov beriladi. Burmalar kengligi 15 mm dan — 30 sm gacha
bo‘ladi. Burmaning uzunligi tikiladigan joy uzunligidan 1,5-2 baravar uzun bo‘ladi.
1. Volan tikiladigan joyning uzunligi o‘lchanadi.
2. Aylana radiusi topiladi.
3. Topilgan radiusda aylana chiziladi.
4. Radiusni volan kengligiga oshirib, ikkinchi marta aylana chiziladi. Volan
qirqiladi,
|
| |
Deductive Research Approach

|
Deductive Research ApproachBog'liq Ilmiy tadqiqot metodologiyasi Deductive Research Approach
10
Deduktiv yondashuv
Sharshara
Nazariya
Gipoteza
Kuzatish
Xulosa
(tasdiqlash)
• Deductive reasoning
works from the more
general to the more specific.
• Sometimes this is
informally called a "top-
down" approach.
•
Conclusion
follows
logically
from
premises
(available facts)
o Deduktiv usulida
umumiylikdan konkretlikka
tomon fikr olib boriladi.
o
Buni, ba’zan norasmiy
ravishda “yuqoridan pastga”
deb atashadi.
o Xulosa mantiqiy
ravishda birlamchi sharoitlar
va bo’lgan faktlar asosida
qabul qilinadi
Deduktsiya (lot. deduction –“keltirib chiqarish”) va induktsiya (lot. induction –
umumlashtirish, yig’ish) tadqiqot ob`ektini o`rganishda va mantiqiy xulosalar
chiqarishda o`ziga xos tahlil va sintez hisoblanadi.
Deduktsiya umumiydan xususiyga bo`lgan mantiqiy xulosalarga asoslanadi. U
matematika va mexanikaning qonunlarini yaratishda qo`llaniladi. Induktsiya
deduktsiyaga qarama-qarshi bo`lib, mantiqiy xulosalar xususiydan umumiyga
tomon amalga oshiriladi.
Bu ikki usullar ham bir-biri bilan bog’liq va bir-birini to`ldiradi. Induktsiya
taxminiy bilimlar beradi, deduktsiya esa, yangi, aniq va to`g’ri bilimlarni egallashga
zamin yaratadi.
10
Inductive & Deductive research approach (Educational slides) // Prof. Dr. S. M. Aqil Burney.2008. p.4
|
| |
Ilmiy etika tamoyillari - Instituti

133
“Ilmiy darajalar berish tartibi to’g’risidagi nizom” da ilmiy etika to’g’risida
quyidalar keltirilgan:
“Dissertatsiya va dissertatsiya avtoreferatida keltirilgan ilmiy ishlarning nashr
qilinganligiga oid ma`lumotlar aks ettirilishi, shu jumladan barcha mualliflar to’liq
yozilishi va maqolalar e`lon qilingan jurnal yoki to’plamlarning saifalari aniq
ko’rsatilishi lozim.
Agar izlanuvchining maqolalari hammualliflikda yozilgan bo’lsa,
u har bir
hammuallifning hissasini xolis aks ettirishi lozim va maqolalardan o’z
dissertatsiyasida qisman yoki to’la foydalanish uchun hammualliflarning yozma
ravishda bildirgan roziligini olishi zarur.
Dissertatsiyada foydalanilgan
materiallarning manbasi, ularning muallifi va
nomi to’liq ko’rsatilishi, shuningdek hammualliflarning g’oya yoki ishlanmalaridan
foydalanilgan taqdirda, dissertatsiya vа dissertatsiya avtoreferatida bu haqda qayd
etilishi shart.
Izlanuvchi hammualliflikda yaratilgan (yozilgan) ilmiy ishidagi faqat o’zining
hissasini dissertatsiyasigа kiritishi mumkin.
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
36
aralashib alangalanishi va portlashi hisobiga katta bosim xosil qilinib bu bosim detal
va mexanizmlar yordamida dvigatel valini aylantiradi.
Germaniyadagi Reyn daryosi qirg‘og‘ida joylashgan Mangeym shahri
dunyodagi birinchi avtomobilining vatani deb yuritiladi: 1885 yilning bahorida Karl
Bens ichki yonuv dvigateli bilan jihozlangan uch oyoqli o‘zi yurar aravani yaratdi.
Bensning dvigatellariga talab katta bo‘lib u o‘z dvigatellarini avtomobillarga
o‘rnatishni orzu qilar edi. Bens bu orzusini amalga oshirish uchun o‘ziga hamfikr va
xomiy topa olmadi. Bu kompaniyada orzusi ushalishiga ko‘zi etmagan Bens, o‘z
aksiyalarini sotishga va kompaniyani tark etishga majbur bo‘ladi.
O‘sha vaqtga kelib Otto tomonidan arava uchun engil va qulay bo‘lgan 4 taktli
ichki yonuv dvigateli yaratilgan edi. Ottoning bu dvigateli metall savdogari Maks
Rozeni befarq qoldirmadi. Bens Maks Roze bilan yaxshi tanish bo‘lgani uchun uning
xomiyligi ostida Ottoning dvigatelini takomillashtirishga kirishadi. 1883 yili Bens
Roze bilan birgalikda «Bens va Ko» zavodini tashkil qiladi. Bens Ottoning dvigatelini
takomillashtirib uning quvvatini 3-4 o.k. ga va valning maksimal aylanishlar sonini
450 ayl/minutga etkazdi.
Bens 2 yil davomida o‘zining 3 g‘ildirakli ekipajini yaratadi (4-rasm). Ixtirochi
bu ekipajni yaratishda velosipedning konstruksiyasidan foydalanadi. Uning vazni 260
kg ni tashkil qilgan.
Bu avtomobilni harakatga keltirish oson bo‘lmadi. Birinchidan u odamlar uchun
kutilmagan hol bo‘lsa, ikkinchidan hali sinab ko‘rilmagan. 2-3 passajir bilan
harakatlanayotgan Bensning ekipajidan hayratda qolgan odamlar unga «maxluq» deb
nom beradilar. «Telba» Bens va uning avtomobili to‘g‘risidagi mishmishlar matbuotda
chop etilib butun mamlakatga ovoza bo‘ladi. Keyinchalik bu telba ixtirochi -
dunyodagi birinchi avtomobilning yaratuvchisi Karl Bens ekanligi ma’lum bo‘ldi.
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
35
XIX asrning 80 yillariga kelib Amerika, Buyuk Britaniya va boshqa Evropa
davlatlarida neft qazib chiqarishili va uni qayta ishlash zavodlarining barpo etilishi,
avtomobillarning benzinli yoki dizel ichki yonuv dvigatellari bilan jihozlanishiga olib
keldi.
Endi olimlar bug‘ mashinasi, elektrodvigatel emas, balki ichki yonuv
dvigatellari bilan ko‘proq qiziqa boshladilar. Chunki bunday dvigatellar ixcham,
tejamli va samaradorligi yuqori edi.
Fransiyalik Jak Eten Lenuar ichki yonuv dvigatellari «otasi» deb e’tirof etiladi.
Gap shundaki, u boshqa ixtirochilardan farqli o‘laroq dvigatelning tajriba namunasini
emas balki ishlab chiqarish uchun mumkin bo‘lgan texnologik nushasini yaratadi.
Germaniyaning Kyoln shahridan 30 yoshlik Nikolaus Otto Lenuarning dvigatelini
quvvatini oshirish hisobiga takomillashtiradi. Otto quyidagini aniqlagan edi: gazni
alangalatishdan oldin siqish kerak, potrlashni esa porshenning silindr ichidagi eng
yuqori holatida amalga oshirish kerak. Bu jarayon xozirgi zamonaviy dvigatellarda
bajariladigan kiritish, siqish, ish yo‘li va chiqarish taktlariga mos keladi. Bundan Otto
ixtirosining ahamiyatini tushunish qiyin emas.
1864 yili Otto badavlat Oygen Langen xomiyligida «Otto va kompaniya»
firmasini tashkil etadi va gazli dvigatellar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yadi. 1867 yili
Parijdagi Xalqaro ko‘rgazmada Otto dvigateli o‘zining ixchamligi va tejamkorligi
bilan g‘olib chiqadi. Otto «Otto-Doys» markasi ostida xunarmandchilik sanoati uchun
statsionar dvigatellar ishlab chiqarishni keng yo‘lga qo‘yadi. «Doys» - bu Kyoln shahri
yonidagi zavod qurilgan joyning nomi.
Ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun Ottoning xomiysi Langen, Karlsrue
(Germaniya) shahridan bilimli va tajribali muhandis Gotlib Daymlerni taklif qiladi.
Daymler o‘zi bilan eng yaqin do‘sti va yordamchisi Vilgelm Maybaxni ham olib
keladi. Shunday qilib taqdir o‘z vaqtining eng iqtidorli texnikmashinasozlarini
(Langen, Otto, Daymler, Maybax) bir ergabir korxonaga to‘pladi. Korxona 10 yil
faoliyati davomida 5 mingdan ortiq gazli motorlarni ishlab chiqardi.
Lenuar va Otto singari Dizel ham quyi tabaqa vakili bo‘lib, muhandislik
ma’lumoti olishga muyassar bo‘lgan edi. Nemis hunarmandi farzandi Parijda tug‘ilib
o‘sdi, lekin fransiya-prussiya urushi boshida oilasi bilan dastlab Angliya, so‘ng
Germaniyaga qochishga majbur bo‘ladi. Bu erda Dizel Myunxen oliy politexnika
maktabiga o‘qishga kiradi. Yonilg‘ining qizigan havoda alangalanishi nazariyasiga
ushbu maktab professori Bo de Rosha asos solgan edi. Dizel shu maktabda olgan
bilimlari asosida yangi «Dizel» dvigatelini yaratadi. Dizel dvigateli bug‘ dvigateliga
nisbatan yonilg‘ini 10 marta kam sarflar, istalgan yonilg‘i: ko‘mir va neft changi, smola
va palma moyida ham ishlashi mukin edi. Dizel dvigatelining ishlashi quyidagicha:
silindr ichida siqilgan va qizigan havoga yonilg‘i purkaladi, yonilg‘i qizigan havoga
|
| |
uyruqli arxitektura tizimi - Turli soxalar uchun mo‘ljallangan super kompyuterlar va kompyuter tizimlari

|
Turli soxalar uchun mo‘ljallangan super kompyuterlar va kompyuter tizimlari
|
bet | 10/12 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 86,15 Kb. | | #154564 |
Bog'liq Turli soxalar uchun mo‘ljallangan super kompyuterlar va kompyute-fayllar.orguyruqli arxitektura tizimi
Buyruq (ингл: instruction, рус: команда)
Bajarilishi zarur bo‘lgan amalning ta’rifi. Topshiriqlarni boshqarish tilini ko‘rsatish, dastur operatori, boshqaruvchi signal va foydalanuvchi talablari buyruq (ko‘rsatma) hisoblanadi. Barcha hollarda, buyruqlar yordamida ma’lumotlarni qayta ishlash tizimida ma’lumotlar jo‘natish yoki tizimlar orasida ma’lumotlar uzatish jarayonlarini boshqarish amalga oshiriladi. Har bir buyruq amal kodidan tashkil topib, qaysi obyektga va nima qilish kerakligini, olingan natijani qayerga yuborish kerakligini xabar qiladi. Amallarni bajarishda ishlatiladigan buyruqlar yig‘masi buyruq tili bilan aniqlanadi.
Protsessorning ishlashi asosan beshta quyidagi bosqichlardan iborat:
Buyruqni o’qish;
Buyruqni deshifrlash;
Operandlarni o’qish;
Buyruqni bajarish;
Natijani yozish;
Buyruqlar tizimi-bu kompyuter ishlatadigan buyruqlar ro’yxati bo’lib, ular yordamida dasturchi ma’lumotlarga ishlov berishning o’z algoritmini ishlatadi.
Barcha mikroprotsessorlarni guruhlarga ajratish mumkin:
CISC (Complex Instruction Set Command) to’liq buyruqlar tizimining to’plami bilan;
RISC (Reduced Instruction Set Command) qisqartirilgan buyruqlar tizimining to‘plami bilan;
VLIW (Very Length Instruction Word) buyruq so‘zi juda uzun bo’lgan;
CISC (Complex Instruction Set Computer)
To’laroq buyruqlar to’plami kompyuteri (CISC) - bu bitta ko'rsatmalar bir nechta past darajadagi operatsiyalarni bajarishi mumkin bo'lgan yoki ko'p bosqichli operatsiyalarga yoki bitta ko'rsatmalar doirasida rejimlarni aniqlashga qodir bo’lgan buyruqlar to’plami.
32
|
Kompyuter arxitekturasining apparatli va dasturiy modellari.
|
|
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
37
4-rasm. Bens-1885 y.
Bens va Daymler o‘zlarining ixtirochilik faoliyatlarini birbiridan behabar holda
va turli sharoitlarda boshlaydilar.
Bens iqtidorli mexanik, ya’ni tug‘ma amaliyotchi bo‘lsa, uning vatandoshi
Daymler nafaqat Germaniyada balki Fransiya, Buyuk Britaniya davlatlarida texnika
sohasida nazariy bilimlardan ta’lim olib mashinasozlik sohasida muhandis edi.
Daymler Bensdan mustaqil ravishda o‘zining havo bilan sovitiladigan benzinli
dvigatelini yaratib 1883 yili unga patent oladi. Dastlab Daymler bu dvigatelni maxsus
velosipedga o‘rnatdi. Velosipedning yon tomonlariga esa qulamasligi uchun roliklar
o‘rnatilgan. Shu asnoda Daymler tomonidan 1885 yili dunyoda birinchi mototsikl
yaratildi.
Daymler Beng‘dan farqli ravishda 1886 yilda o‘zining 4 g‘ildirakli avtomobilini
yaratdi.
1889 yili Daymler engil metall kuzovli va velosiped g‘ildiraklariga o‘rnatilgan
motorli aravani yaratdi. Daymler bu modelni 920 ayl/min chastotaga ega bo‘lgan 2
silindrli V simon dvigatel bilan jihozladi. Aynan shu model Karl Bensni Parijda
xalqaro ko‘rgazmada hayratda qoldirgan edi. Daymlerning bu dvigatelini fransuz
«Panar-Levassor» firmasi sotib olib o‘z avtomobillariga qo‘llaydi. 1890 yili Daymler
Germaniyada, uning ishlari bilan qiziqqan xomiylar yordamida «Daymler-motoren-
Gezelshaft» avtomobil ishlab chiqarish hissadorlik jamiyatini tashkil etib «Daymler»
markasi ostida avtomobillar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yadi.
Fransiya - Prussiya urushi «Daymler» avtomobillarining Fransiya bozoridagi
mavqeiga jiddiy putur etkazadi. Buni bartaraf etish uchun nemis markasi «Daymler»ni
boshqi nom bilan almashtirishiga to‘g‘ri keladi, ya’ni «Daymler» markasi firma savdo
|
| |
Materiallar ishlatilishi turlari - Yo'l xo'jaligining ishlab chiqarish korxonalari Muallif: Bobomurodov sardor

|
Yo'l xo'jaligining ishlab chiqarish korxonalari Muallif: Bobomurodov sardor
|
bet | 2/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 64,02 Kb. | | #235587 |
Bog'liq Yo l xo jaligining ishlab chiqarish korxonalariMateriallar ishlatilishi turlari
Materiallar ishlab chiqarilgandan so'ng ular qanday shaklda ishlatilishi mumkinligi muhimdir. Bu materiallar beton, asfalt, polimerlar va boshqalar bo'lib turadi.
Materiallar o'zaro mosligi
Materiallar ishlab chiqarish jarayonida o'zaro mosligi va ularning mosligi muhim ahamiyatga ega. Bu mosligi texnologik jarayonlarda kuzatish va tekshirishda ko'rsatiladi.
Materiallar ishlab chiqarishning o'ziga xos xususiyatlari
Materiallar ishlab chiqarish korxonalarining o'ziga xos xususiyatlari bor. Ular texnologik rivojlanish, ishlab chiqarishni raqobatbardosh va samarali qilishga erishishadi.
Yollarni qurish uchun qo'llaniladigan materiallar turlari
1
Asfalt
Asfaltni yollarni qurish uchun eng ko'p qo'llanadigan material sifatida taniladi. Uning yaxshi sifatli va to'g'ri tayyorlangan bo'lishi yollarga uzun omad ko'rsatadi.
2
Qopqog'ing
Qopqog'ing yollarni qurishda qo'llaniladigan boshqa bir materialdir. U shiddatli yuklarni tashish uchun ideal va qo'llaniladigan bir variant sifatida taniladi.
3
Kavob
Kavob yollarni qurishda muhim bo'lgan materiallardan biridir. U yollarga barqarorlik va to'liq o'g'itish uchun zarur bo'lgan bir qo'llaniladigan material hisoblanadi.
Asfaltda ishlatiladigan materiallar: tuzilishi va xususiyatlari
Materiallar turlari
Asfaltda ishlatiladigan materiallar o'zaro farqli turlardagi qismlardan tuziladi, masalan, qog'oz, polietilen, va bitumdan tayyorlanadi.
Bitumning roli
Bitum, asfaltda ishlatiladigan eng muhim materiallar biri hisoblanadi. Uning elastik xususiyatlari asfaltning qimmatli bo'lishiga sabab bo'ladi.
Tuzilishi va xususiyatlari
Asfaltda ishlatiladigan materiallar xususiyatlari o'rganish uni ishlab chiqarish va ishlatish jarayonida juda muhim ahamiyatga ega.
Beton materiallarining transport tarmoqlarini qurishdagi ahamiyati
|
| |
Kommunikatsiya vositalari - Yo'l xo'jaligining ishlab chiqarish korxonalari Muallif: Bobomurodov sardor

|
Yo'l xo'jaligining ishlab chiqarish korxonalari Muallif: Bobomurodov sardor
|
bet | 4/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 64,02 Kb. | | #235587 |
Bog'liq Yo l xo jaligining ishlab chiqarish korxonalariKommunikatsiya vositalari
Kommunikatsiya vositalari, jismoniy va ma'lumotlararo aloqalarni ta'minlashda katta rol o'ynaydi. Texnologik rivojlanish va innovatsiyalar bu sohani kuchaytiradi.
4
Rivojlanish strategiyalari
Transport infrastrukturani rivojlantirishda rivojlanish strategiyalari hamda dolzarb ko'rsatkichlar juda muhimdir. Sifatli loyihalar va investitsiyalar jarayonni tezlashtiradi.
Transport jihozlarining muhimligi va ularning rivojlantirishda o'z o'rinlari
Transport jihozlarining ahamiyati
Transport jihozlarining rivojlantirishda muhim o'rinlari mavjud. Ularni yaxshi tuzilgan va samarali qo'llash, transport sohasining rivojlantirishida katta ahamiyati bor.
Transport jihozlarining turlari
Transport jihozlarining avtomobil, temir yo'l, havo va suv transporti turlari mavjud. Har biri transport sohasining rivojlantirishida katta rol o'ynaydi.
Transport jihozlarining innovatsion rivojlanishi
Transport jihozlarining innovatsion texnologiyalardan foydalanish, yangi usullar va energiya samaradorligini oshirishni qo'llash, transport sohasini rivojlantirishda muhim o'rinlarni egallaydi.
Xulosa
1
Tashqi korxonalarning roli
- Tashqi korxonalarning yollarni qurishda o'zlarining o'rinini o'rganish, yuqori sifatli materiallar ishlab chiqarishda katta muhim ahamiyati bor.
2
Transport vositalari va jihozlar
- Yengil tarmoq qurilishida kerakli jihozlar va vositalarning rivojlantirilishi, transport infrastrukturani mustahkamlash uchun juda muhimdir.
3
Materiallar va ishlab chiqarish texnologiyasi
- Materiallar ishlab chiqarish jarayonlari va ularning ishlatilishi, yollarni qurishda muhim ahamiyatga egadir va transport tarmoqlarini rivojlantirishda katta rol o'ynaydi.
E'tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
50
ZABOLEVANIY V PRAKTIKE ShKOLNOGO STOMATOLOGA."
AKTUALNЫE
PROBLEMЫ STOMATOLOGII DETSKOGO VOZRASTA. 2016.
19.
Turaev, K. I., O‘. Alimov, and B. N. Xabilov. "REZULTATЫ
MIKROBIOLOGIChESKIX ISSLEDOVANIY PRI ULUChShENII LEChENIYa
XRONIChESKOGO PERIODONTITA U DETEY."
Journal of new century
innovations 16.3 (2022): 156-159.
20.
Seytnazarov, M. M., S. Yu. Kurbanova, and G. T. Sulaymonova.
"Osobennosti profilaktiki infektsiy, svyazannix s okazaniem stomatologicheskoy
pomoshi." Sbornik materialov IX Mejdunarodnoy nauchno-prakticheskoy konferentsii
«Proriteti farmatsii i stomatologii: ot teorii k praktike. Vol. 27.
21.
Kurbanova, S. Yu., et al. "Xarakteristika mikroflori bioptata flegmon
chelyustno-litsevoy oblasti u detey." SOVREMENNAYa MEDITSINA: NOVIE
PODXODI I AKTUALNIE ISSLEDOVANIYa. 2018.
22.
Sattarovna, Avezova Guloyim, et al. "Factors, Leading To Chronic
Alcoholism." NVEO-NATURAL VOLATILES & eSSENTIAL OILS Journal|
NVEO (2021): 13765-13770
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
51
HARBIY TERMINLARNI O‘QITISHDA MADANIYATLARARO
MULOQOT JARAYONIDA LINGVOMADANIY MUAMMOLAR
Jamoat xavfsizligi universiteti
Tillarni o‘rganish kafedrasi
o‘qituvchilari
S.S.Mengliyeva va Sh.I.Musayeva
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
42
UDK: 616. 315-007-0. 89. 844-053. 2
MIKROBIOTSENOZ POLOSTI RTA UBOLNIX DETEY S
VROJDENNIMI DEFEKTAMI NEBA
Kurbanova S.Yu., Kuldashev A.A., Sulaymonova G.T., Turdiev P.K.
Tashkentskiy gosudarstvenniy stomatologicheskiy institut
Rezultati uranoplastiki v znachitelnoy stepeni zavisyat ot funktsionalno-
metabolicheskoy aktivnosti tkaney rotovoy polosti.
Mikrobiotsenoz polosti rta
yavlyaetsya vajneyshim pokazatelem funktsionalno-metabolicheskoy aktivnosti
tkaney rotovoy polosti. [1,7]. Odnoy iz naibolee znachimix prichin oslojneniy
yavlyaetsya nagnoenie rani, privodyashee k chastichnomu
ili polnomu rasxojdeniyu
shvov rubtsovoe zajivlenie posleoperatsionnoy rani sposobstvuet, v svoyu ochered
nebno-glotochnoy nedostatochnosti. [1,4,5,6,8]. Vrojdenniy
defekt neba vlechaet za
soboy narushenie ryada funktsiy i sistem organizma: tak, ostraya respiratornaya
virusnaya infektsiya vstrechaetsya u 61% takix bolnix, retsidiviruyushiy xronicheskiy
bronxit, revmatizm, anemiya, gipovitaminoz i drugie zabolevaniya u – 76,1% eto
znachitelno uxudshaet rezultati xirurgicheskogo lecheniya rasshelini neba.
[9,10,11,12,13].
Obrazovanie posleoperatsionnix defektov mnogie avtori svyazivayut s
pogreshnostyami v operativnoy taktike i nesovershenstvom
metodik operativnogo
lecheniya, provedeniyam pervichnoy uranoplastiki bez ucheta sostoyaniya
rezistentnosti organizma rebenka. Vajnuyu rol igraet obespechenie effektivnogo uxoda
za ranoy polosti rta posle operatsii. [14,15,16,17].
- Pedagogs international research journal

|
Pedagogs international research journal Pdf ko'rish
|
bet | 174/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
175
MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARNI
MASHG'ULOTDAGI FAOLIYATLARINI BAHOLASH MEZONLARI
Haydarova Kamarbasta
Andijon davlat pedagogika institutining
Ta’lim va tarbiya nazariyasi
Maktabgacha ta’lim 2- kurs magistranti
Annotatsiya. Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalar
ta’limiy faoliyatini tashkil etishning maqsad va vazifalari, maktabgacha yoshdagi
bolalar faoliyatlarini baholash mezonlari xususida so‘z yuritiladi.
Tayanch tushunchalar: maktabgacha yosh, mashg‘ulotlar, o‘yin, faoliyat,
ta’lim, tarbiya...
Maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, moddiy-texnika
bazasini mustahkamlash, maktabgacha ta’lim muassasalari tarmog‘ini kengaytirish,
malakali pedagog kadrlar bilan ta’minlash, bolalarni maktab ta’limiga tayyorlash
darajasini tubdan yaxshilash, ta’lim-tarbiya jarayoniga zamonaviy ta’lim dasturlari va
texnologiyalarini tatbiq etish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
“2017-2021 yillarda maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarorida ham ilg‘or xorijiy tajribani hisobga olgan holda
bolalarni har tomonlama intellektual, axloqiy, estetik va jismoniy rivojlantirish
sharoitlarini yaratish, maktabgacha ta’lim sifatini oshirish, maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida bolalarni maktabga sifatli tayyorlashni tubdan yaxshilash, ta’lim-tarbiya
jarayoniga jahon amaliyotida keng qo‘llaniladigan zamonaviy ta’lim dasturlari va
texnologiyalarini joriy etish uchun asosiy vazifalari belgilab berildi.
Turli yosh guruhlarida maktabgacha yoshdagi bolaning mustaqilligi, moslashishi
ancha oshib boradi. SHunga muvofiq tarzda ta’lim-tarbiyaviy ishlarning vazifalari,
mazmuni, vositalari o‘zgaradi. Bolalarning maktabgacha yoshning oxiriga borib
erishgan rivojlanish darajasi ular bilan olib boriladigan ta’lim-tarbiya ishini
murakkablashtirish imkonini beradi.
Ijtimoiy-tarixiy tajribani o‘zlashtirish faol ish jarayonida yuz beradi. Faollik
bolaga xos xususiyatdir. Tarbiya jarayonidagi faollik asosida faoliyatning har xil turlari
shakllanadi. Ulardan asosiylari: munosabatda bo‘lish faoliyati, bilish, buyumlar bilan
bo‘ladigan faoliyat, o‘yin, oddiy mehnat va o‘quv faoliyatlaridir. Ta’lim-tarbiya orqali
amalga oshiriladigan faoliyatlarni maktabgacha yoshdagi bolalar birdaniga o‘zlashtirib
olmaydi, ularni bolalar tarbiyachi rahbarligida sekin-asta egallab boradilar.
Bolalar hayotining birinchi yilidanoq faoliyatning eng oddiy turlari undagi
shaxsiy qobiliyatlar, xususiyatlar, tevarak-atrofga ma’lum bir munosabatning
|
| |
Yuqorida aytib o`tilgan asosiy ilmiy tadqiqot klassifikatsiyasi nisbiy va

19
- ishchi loyihani ishlab chiqish; zarur konstruktorlik hujjatlarini tayyorlash;
5-bosqich. Tajribaviy namuna tayyorlash:
- ishlab chiqarishni texnologik tayyorlash: texnologik jarayonlarni ishlab
chiqish, qurilmalarni, kesuvchi va qo`shimcha asbob-uskuialarni loyihalash va
tayyorlash;
- tajribaviy namuna detallari, qismlari va bloklarini tayyorlash, ularni yig’ish;
- tajribaviy namunani aprabatsiya qilmsh, me`yoriga etkazish va sozlash;
- stendda va ishlab chiqarishda sinash.