Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi

|
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
|
bet | 1/2 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #123094 |
Bog'liq 1-top 26-var\' O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Energiya ta’minlash tizimlari” kafedrasi
“Hayot faoliyati xavfsizligi”
fanidan
AMALIYOT
TOPSHIRIQ № 1
Bajardi:_Telekommunikatsiyalar _ta’lim yo‘nalishi
040-20 guruh
Xafizov Javohir
Qabul qildi:AbdullayevaSurayyo
Toshkent 2023
“Hayot faoliyati xavfsizligi” fandan
№ 3 T O P SH I R I Q (AMALIYOT)
26. Favqulodda vaziyatlarning oldini olishga, odamlar xavfsizligini ta'minlashga, xavfli texnologiyalar va ishlab chiqarishlarning tavakklchiligini pasaytirish, mulkchilik shaklidan va idoraviy bo’ysunishidan qat'i nazar, iqtisodiyot tarmoqlari, korxonalar,muassasalar va tashkilotlar faoliyat ko’rsatishining barqarorligini oshirishga qaratilgan maqsadi va kompleks ilmiy-texnik dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirish.
Javob: Tavakkal sotsial va individual (yakka) turlarga bo’linadi.
Individual tavakkal aloxida shaxs uchun ma’lum turdagi xavfni xarakterlaydi.
Sotsial tavakkal - bu bir gurux odamlar uchun bo’lgan tavakkal.
Sotsial tavakkal- odamlar orasidagi xodisa chastotasi bilan zararlanganlar soni o’rtasidagi bog’lanishdir.
An’anaviy texnika xavfsizligi qat’iy ravishda xavfsizlikni ta’minlash va xech qanday talofatlarga yo’l qo’ymaslikka asoslanadi. Tajribalarning ko’rsatishicha bunday konsepsiya texnosfera qonunlariga mos kelmaydi. Mutloq (absolyut) xavfsizlikni talab qilish insonlar uchun o’zining insonparvarligidan sotib olingan fojiaga aylanishi mumkin, shuning uchun ishlayotgan sistemalarda nolinchi darajadagi tavakkalni ta’minlash mumkin emas.
Xozirgi dunyo mutloq xavfsizlik konsepsiyasidan yuz o’giradi va ma’qul bo’lgan (ruxsat qilingan) tavakkalga keladi. Ma’qul bo’lgan tavakkalning mazmuni xozirgi davr vaqtida jamiyatga ma’qul bo’lgan xavfsizlikga intilishdir. Ma’qul bo’lgan tavakkal o’zida texnikaviy, iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy jixatlarni mujassamlashtiradi va xavfsizlik darajasi bilan ularni amalga oshirish imkoniyatlari urtasida ayrim baxslarni keltirib chiqaradi. Xammadan oldin shuni nazarda tutish kerakki, texnik sistemalarning xavfsizligini oshirishda iqtisodiy imkoniyatlar chegaralangandir. Xavfsizlikni oshirish uchun juda ko’p mablag’lar sarf qilib, ijtimoiy soxaga katta zarar keltirish mumkin, masalan, tibbiy yordamni yomonlashtirish. Xarajatlarning oshishi bilan texnik tavakkal kamaymoqda, ammo ijtimoiy tavakkal oshib ketmoqda. Texnik va ijtimoiy soxalar o’rtasidagi ma’lum bir nisbatda jamiy tavakkal minimumga egadir. Shu kunda jamiyat tinchligini ta’minlash uchun, bu xolatni tavakkalni tanlashda albatta extiborga olish muximdir.
Ayrim davlatlarda, masalan Gollandiyada, ma’qul bo’lgan tavakkal qonuniy tartibda belgilangan. Bir yilda inson ulish yakka tavakkalining maksimal mumkin bo’lgan darajasi 10-6ga teng xisoblanadi.
Xisobga olinmaydigan darajada eng kichik bo’lgan ulishning yakka tavakkali bir yilda 10-8ga teng. Agar biogesenoza turlarining 5% zararlanadigan bo’lsa, ekosistema uchun maksimal ma’qul bo’lgan tavakkal xisoblanadi. Ma’qul bo’lgan tavakkal konsepsiyasi xali bizning mamlakatimizda o’rganilmagan. Nayinki ayrim mutaxassislar buni o’rganishni muammoga nisbatan noinsonparvarlik tarzda yondashish deb qarab, uni tanqid ostiga olmoqda. Xaqiqatda 2-3 tartibli ma’qul bo’lgan tavakkallar “qattiq” faktlarga asoslanadi. Binobarin ma’qul bo’lgan tavakkalni o’rganish va uni fanga kiritish insonlarni ximoya qilishda birdan-bir to’gri yul xisoblanadi.
Tavakkal bilan boshqarish. Xavfsizlik darajasini qanday ko’taramiz? Buxavfsizlik nazariyasi va tajribasining asosiy savolidir. Chamasi bu maqsadda mablag’larni 3 xil yunalishda taqsimlash lozim:
- texnik sistemalar va ob’ektlarni takomillashtirish;
- xizmatchilarni tayyorlash;
- favqulodda xolatlarni bartaraf qilish.
Aprior taxlilda xar bir yunalish bo’yicha mablag’lar nisbatini aniqlash qiyin. Aniq ma’lumotlar va sharoitlarni qo’llagan xolda maxsus taxlil zarurdir. Bunda xulosalar ancha kutilmagan bo’lishi mumkin. Tavakkalga o’tish texnosfera xavfsizligini oshirishda prinsipial yangi extiyojlarni ochadi. Texnikaviy, tashkiliy, ma’muriy usullarga tavakkal bilan boshqarishning iqtisodiy usullari qo’shiladi. Bularga: sugtg’urta (straxovanie), zararga pul kompensasiyasi, tavakkal uchun tulovlar va boshkalar kiradi. Tavakkal uchun konuniy tartibda xukuklar (kvotalar) kiritishni mutaxassislar maksadga muvofiqk deb hisoblaydilar. Tavakkalni hxisoblashda asoslangan ma’lumotlar zarurdir. Xozirgi kunda ma’lumotlarga bo’lgan chukur talab dunening xamma yerida milliy va xalkaro darajada tan olingan. Tavakkal bilan boshkarishda asosli puxta yaratilgan baza va bank ma’lumotlari va ular korxona, region sharoitlarida amalga oshirilgan bulish zarurdir. Xulosa kilib aytganda, tavakkal bilan boshkarish asosida xarajat bilan tavakkalni kamaytirish xisobiga olingan foydalarni takkoslash usuli yotadi
|
| |