Ona tili fanini fanlararo integratsiyalab o‘qitish usullari

|
Ona tili fanini fanlararo integratsiyalab o‘qitish usullari
|
bet | 5/7 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 46,77 Kb. | | #240556 |
Bog'liq Xo\'jamurotova M2.2. Ona tili fanini fanlararo integratsiyalab o‘qitish usullari
1. Loyihaga asoslangan ta’lim: Bu yondashuv o‘quvchilardan boshqa fanlar qatori ona tili ko‘nikmalarini ham qo‘llashni talab qiladigan loyiha ustida ishlashni o‘z ichiga oladi. Misol uchun, talabalar tadqiqot, yozish, nutq va texnologiya ko'nikmalarini o'z ichiga olgan tarixiy voqea haqida multimedia taqdimotini yaratishlari mumkin.
2. Oʻquv boʻlimlari: Oʻqituvchilar bir nechta fanlardan, jumladan ona tilidan tushunchalarni oʻz ichiga olgan oʻquv birliklarini loyihalashtira oladi. Masalan, atrof-muhit masalalari bo'limi ona tilidagi maqolalarni o'qish va muhokama qilish, ishonchli insholar yozish va ilmiy tajribalar o'tkazishni o'z ichiga olishi mumkin.
3. Adabiyot to‘garaklari: O‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linib, ona tilidagi kitoblar, she’rlar yoki hikoyalarni o‘qishlari va muhokama qilishlari mumkin. Ushbu faoliyat til ko'nikmalarini tanqidiy fikrlash va tahlil qilish bilan birlashtiradi.
4. Tajribaviy o'rganish: O'qituvchilar sayohatlar uyushtirishi yoki ona tili bilan bog'liq haqiqiy hayotiy tajribalarni taqdim eta oladigan mehmon ma'ruzachilarni jalb qilishlari mumkin. Bu muzeylarga tashrif buyurish, madaniy tadbirlar yoki ona tilida so'zlashuvchilar bilan suhbatni o'z ichiga olishi mumkin.
5. Hamkorlikda o‘rganish: Talabalar turli mavzularni o‘z ichiga olgan loyihalarni bajarish uchun guruhlarda birgalikda ishlashlari mumkin. Misol uchun, ular ona tilida yozilgan maqolalar, badiiy asarlar va ma'lum bir mavzuga oid reklamalarni o'z ichiga olgan jurnal yaratishlari mumkin.
6. Texnologiya integratsiyasi: O‘qituvchilar talabalarni fanlararo faoliyatga jalb qilish uchun onlayn munozara platformalari, multimedia taqdimotlari va til o‘rganish ilovalari kabi texnologiya vositalarini o‘z ichiga olishi mumkin. Bunga ona tilida podkastlar, video taqdimotlar yoki veb-saytlar yaratish kiradi.
7. Birgalikda o‘qitish: O‘qituvchilar boshqa fanlar bo‘yicha hamkasblari bilan hamkorlikda ona tilini integratsiyalashgan qo‘shma darslarni rejalashtirish va o‘tkazishlari mumkin. Bu o‘quvchilarga turli fanlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rish va ularning til ko‘nikmalarini mustahkamlash imkonini beradi.
8. Rol o‘ynash: Talabalar turli mavzulardagi stsenariylarni ijro etishda ona tilidagi ko‘nikmalarni qo‘llashni talab qiluvchi rolli o‘yinlar bilan shug‘ullanishlari mumkin. Bunga tarixiy jonlantirishlar, ilmiy eksperimentlar simulyatsiyasi yoki dolzarb ijtimoiy muammolar bo'yicha bahslar kiradi.
Ona tilini fanlararo integratsiya orqali o‘qitish turli fan sohalarini til o‘rganish bilan uyg‘unlashtirgan yondashuvdir. Til o‘rganish jarayoniga turli fanlarni kiritish orqali o‘quvchilar turli fanlar o‘rtasida aloqa o‘rnatish va til ko‘nikmalarini mazmunli kontekstda qo‘llash imkonini beruvchi boy o‘quv muhitiga ega bo‘ladilar.
Ona tilini fanlararo integratsiya orqali o‘rgatishda bir qancha metod va strategiyalar mavjud. Mana bir nechta asosiy yondashuvlar:
1. Loyihaga asoslangan ta'lim (PBL): PBL o'quvchilardan real muammolarni hal qilish uchun til ko'nikmalaridan foydalanishni talab qiladigan loyihalar yoki tadbirlarni loyihalashni o'z ichiga oladi. Ushbu loyihalar fan, ijtimoiy tadqiqotlar va matematika kabi bir nechta fan sohalarini qamrab olishi mumkin. Til o‘rganishni boshqa fanlar bilan integratsiyalashgan holda o‘quvchilar tilni ham, mavzuni ham chuqurroq tushunishadi.
Masalan, talabalarga tarixiy voqeani tadqiq qilishlari, taqdimot yaratishlari yoki ona tillaridan foydalangan holda hisobot yozishlari kerak bo'lgan loyiha topshirilishi mumkin. Bu jarayonda ular voqeaning tarixiy sharoiti bilan tanishar, tadqiqot va yozish ko‘nikmalarini rivojlantirar, til bilimlarini oshiradi.
2. Kontentga asoslangan yo'riqnoma (CBI): CBI muayyan kontent sohalarini o'rganish orqali til o'rgatishga qaratilgan. Talabalar faqat til ko'nikmalari va grammatikasiga e'tibor berish o'rniga, tilni o'zlari qiziqqan yoki ishtiyoqli mavzu kontekstida o'rganadilar.
Masalan, tabiatshunoslik darsida o‘quvchilar o‘simlikning turli qismlari bilan tanishishlari, tajribalar o‘tkazishlari, o‘z ona tillarida hisobotlar yozishlari yoki taqdimotlar yaratishlari mumkin edi. Tilni fan mazmuni bilan integratsiyalashgan holda o‘quvchilar nafaqat til ko‘nikmalarini, balki ilmiy bilimlarini ham rivojlantiradilar.
3. Adabiyot to‘garaklari: Adabiyot to‘garaklari o‘quvchilarning kichik guruhlari bo‘lib, ular o‘z ona tilidagi adabiyotlarni muhokama qiladilar va tahlil qiladilar. Ushbu hamkorlikdagi yondashuv adabiyotni o'rganish bilan tilni rivojlantirishni birlashtiradi.
Talabalar o‘z ona tillarida roman, qissa yoki she’r o‘qib, adabiyotga oid munozaralar, rolli o‘yinlar yoki bahslarda qatnashishi mumkin. Bunday yondashuv nafaqat ularning til ko'nikmalarini oshiradi, balki tanqidiy fikrlash, ijodkorlik va madaniy tushunishni ham rivojlantiradi.
4. Badiiy va spektaklga asoslangan faoliyat: badiiy, musiqa, drama yoki ijodiy ifodaning boshqa har qanday shakllarini o‘z ichiga olish o‘quvchilarni ona tilini o‘rganishga jalb etishning samarali usuli bo‘lishi mumkin. O'z ona tilida ijod qilish yoki ijro etish orqali o'quvchilar lingvistik ravonlikni rivojlantiradilar, shu bilan birga o'zlarining ijodiy qobiliyatlarini o'rganadilar.
Misol uchun, talabalar skitslar yozishlari va ijro etishlari, qo'shiqlar yoki she'rlar yaratishlari yoki berilgan mavzuni tushunishlari va talqin qilishlarini aks ettiruvchi badiiy asarlar yaratishlari mumkin. Bu mashg‘ulotlar o‘quvchilarning til ko‘nikmalarini mazmunli va ifodali ishlatish imkonini beradi.
5. Language Across the Curriculum (LAC): LAC – til o‘rganishni nafaqat til sinfida, balki barcha fanlarda o‘tkazishga undaydigan yondashuv. Bu shuni anglatadiki, har bir fan sohasida til ko'nikmalariga urg'u beriladi va amalda qo'llaniladi.
O'qituvchilar til o'rganish strategiyalarini turli fanlarga qo'shishlari mumkin, masalan, lug'at ro'yxatini taqdim etish, og'zaki taqdimotlar uchun imkoniyatlarni taklif qilish yoki mavzuga tegishli yozish vazifalarini belgilash. Bu usul talabalarga ta’limning barcha sohalarida til ko‘nikmalarini amaliy qo‘llashni ko‘rishga yordam beradi.
Umuman olganda, ona tilini fanlararo integratsiya orqali o‘rgatish til o‘rganishga yaxlit yondashish imkonini beradi. Tilni boshqa fanlar bilan bog‘lash orqali o‘quvchilar turli kontekstlarda til ko‘nikmalarining dolzarbligi va ahamiyatini ko‘ra oladilar, o‘z ona tilini chuqurroq tushunish va qadrlashni rivojlantiradilar.
Masalan, 5-sinf darsligida berilgan “Tarixiy va arxaik sozlar” mavzusini tarixdan hikoyalar o‘quv fani bilan bog`lab o‘tgan dars ishlanmasi bilan tanishaylik. O‘tgan darsda o‘quvchilarni
“Tarixiy va arxaik sozlar” mavzusi bilan tanishtirgan edim. Shu bois o‘tilgan
mavzuni mustahkamlash va yangi mavzuga zamin tayyorlash maqsadida darsni
“Zanjir” grammatik o‘yini bilan boshlashni ma’qul ko‘rdim. Bunda o‘quvchilardan biri tarixiy yoki arxaik sozlardan misol aytadi, qolgan o‘quvchilar esa shu sozning
hozirgi zamonaviy hayotimizda ishlatadigan manosini bir sozda topadilar.
O‘yinda quyidagi sozlar keltirildi:
|
| |