nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq uslubchining-liderlik-va-rahbarlik-xususiyatlariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
955
w
www.oriens.uz
February
2022
Psixologik talqin bo’yicha, jamoaning rasmiy tizimida yuqori mavqeni
egallovchi xodim rahbar bo’lib hisoblansa, norasmiy tizimda yuqori mavqeni
egallovchi shaxs esa – liderdir.
Liderlik holati, odatda, guruhning norasmiy munosabatlar tizimida amalga
oshadi. Biron-bir shaxsning lider darajasida tan olinishi unga hissiy yaqinlikni,
uning ish bilan bog’liq bo’lgan qator fazilatlarini yuqori baholashni va ushbu
shaxsning guruh manfaatlariga e`tiborliligini anglatadi. Lider - guruhning
hamma a`zolari tomonidan tan olingan shaxs.
Liderning qadriyatlar tizimidagi asosiy jihati - guruh manfaatini har
narsadan ustun qo’yish, doimo guruh oldiga qo’yilgan vazifani echishga
sidqidildan kirishish va bu jarayonda jamoani safarbar eta olishidir.
Mehnat jamoasidagi lider avvalambor o’zining ishchanlik xususiyatlari bilan
farqlanib turadi, chunki, u aynan mehnat faoliyati tufayli boshqalardan ajralib
ko’zga tashlana boshlaydi. Bundan tashqari, lider, guruh manfaatini himoya etar
ekan, kezi kelganda rasmiy munosabatlar tizimiga va rasmiy doiralar
manfaatiga ham zid chiqa oladi. Natijada, jamoada rasmiy rahbar va norasmiy lider
o’rtasida ziddiyat paydo bo’lishi mumkin. Korxona manfaatidan kelib chiqsak,
jamoadagi rasmiy rahbar va norasmiy tizimda shakllanuvchi lider bir shaxs
orqali ifodalanishi eng maqbul holdir.
Zamonaviy psixologiya fani, o’z yutuqlari orqali, liderga xos fazilatlar tabiati va
unga erishish yo’l-yo’riqlari haqida etarlicha ma`lumot bera oladi. Shu
munosabat bilan liderga xos bo’lgan jihatlarni uch toifaga kiritishimiz mumkin:
1)
jamoa manfaatlariga yo’nalganlik;
2)
kasbiy mohirlik, har qanday muammoli vaziyatda qiyinchilikni
o’z bo’yniga olish va ishni oxirigacha hal etishda tashabbuskor bo’lish;
3)
emotsional, hissiy jalb etuvchanlik xislatlari;
Yuqorida sanab o’tilgan xislatlar majmuasining ketma-ketligi ham o’z
mantiqiga ega. Tadqiqotlar orqali aniqlanishicha, hissiy jalb etuvchanlik odatda lider
shaxsda juda yorqin ko’zga tashlanishi shart emas ekan. Shaxsda bu ko’rsatkichning
o’rta me`yorda mavjudligi, uni liderlik darajasida tan olinishi uchun etarlidir.
Lekin insonga xos hissiy jozibadorlik ko’rsatkichi pastligi ish yuzasidan
o’tadigan muloqot va muzokaralarga salbiy ta`sir etishi mumkin. Rahbarning
muloqot sirlarini yaxshi bilishi orqali atrofdagilarda o’zi haqida ijobiy taassurot
uyg’ota olishi ushbu ko’rsatkichni oshirishdagi asosiy vositadir. Rahbarlik
tayinlanuvchi lavozimdir, liderlik esa hamfikrlar tomonidan ko’tarilgan shaxs
mavqeidir. Agar rahbar va lider o’rtasidagi farqga e`tibor beradigan bo’lsak,
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq uslubchining-liderlik-va-rahbarlik-xususiyatlariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
953
w
www.oriens.uz
February
2022
–Pedagog xodimlarga metodik yordam berish, pedagogik faoliyatni tahlil qilish.
–Pedagog xodimlarning tasdiqlangan ish rejalarda belgilangan vazifalar
bajarilishini nazorat qilish.
–Tashkilotda to‘garaklar faoliyatini yuritishni ta’minlash.
–Tashkilotning ma’naviy-ma’rifiy va tarbiyaviy ishlarini muvofiqlashtirish va
yo‘naltirish.
–Direktor yo‘qligida uning lavozim vazifasini bajarish.
–tashkilotda huquqbuzarlik, uyushgan jinoyatchilik, korrupsiya, giyohvandlik va
boshqa zararli odatlardan saqlanish, uning oldini olish choralarini ko‘rish bo‘yicha
ota-onalar va jamoatchilik o‘rtasida keng qamrovli targ‘ibot-tashviqot ishlarini
amalga oshirish. Uslubchi hamkasblarining hurmatini qozonish va ularga o’z
vazifalarini muvaffaqiyatli bajarishlarida yordam berish uchun muayyan rahbarlik
salohiyatiga ham ega bo’lishi lozim. U nafaqat puxta nazariy tayyorgarlikka, balki
bilim va tajribalarini amalda qo’llash ko’nikmasiga ham ega bo’lishi zarur. Tajribali
uslubchi tashabbuskorligi va ishga ijodiy yondashish g’oyalarini umumlashtira bilishi,
aniq maqsadni ko’zlab faoliyat yuritishi, har bir tarbiyachining imkoniyat va
qobiliyatlarini e’tiborga olishi bilan ajralib turadi. Maktabgacha ta’lim tashkiloti
uslubchisining ta’lim-tarbiya yo’nalishidagi faoliyatining samaradorligi, uning obro’-
e’tibori ko’p jihatdan pedagoglar jamoasi, eng avvalo, tashkilot rahbariyatining
jipsligi, uyushqoqligi va bir yoqadan bosh chiqarib faoliyat yuritishiga bog’liqdir.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
958
w
www.oriens.uz
February
2022
o’z mas`uliyat darajasidan kelib chiqqan holda turlicha
istaklarni namoyon etadi
va hatto, ba`zida jamiyat manfaatiga to’la mos kelmaslik hollari ham kuzatiladi.
Bunday jamoalarda esa, tabiiyki destruktiv, ya`ni buzg’unchi
xulqqa mos
keluvchi liderlar ajralib chiqadi va ular guruhning yashirin motivlarini namoyon
etuvchi o’ziga xos kuchga aylanadi.
Lider va rasmiy rahbarning turli shaxslardan iboratligi va ular o’rtasidagi
ziddiyat haqida yuqorida to’xtalib o’tdik. Shunday holat ham yuz beradiki,
tashkilot manfaatiga zid yo’l tutgan lider atrofida o’zi kabi hamtovoqlarni to’plashi
va o’zining og’uvchi xulqi bilan
nafaqat tashkilot maqsadi, balki rahbarning
obro’siga ham putur etkazadi. Bunday liderni darhol ishdan bo’shatish lozim,
degan an`anaviy fikr bir qaraganda to’g’ri bo’lsa-da, lekin ushbu vaziyatdan
tarbiyaviy maqsadlarda foydalanish rahbarning mohir
tashkilotchiligidan dalolat
beradi. Rahbar o’z tashkilotidagi mavjud imkoniyatlarni qo’llagan holda norasmiy
liderni nafaqat guruhdan ajratishi, balki unga ma`qul
keluvchi va uning
qobiliyatlariga mos keluvchi vazifalarni ham topib berishi mumkin. Umuman
olganda, rahbar uning manfaatlariga zid bo’lgan har qanday kuchni o’z tomoniga
og’dira olishi uning obro’siga obro’ qo’shuvchi va
jamoa oldida uning nufuzini
yanada oshiruvchi eng samarali imkoniyatdir.
REFERENCES
1. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim Vazirining 255-sonli buyrug’i.
2021yil 30- dekabr.
2. Sodiqova Sh.A. “Maktabgacha pedagogika”. “Tafakkur chashmalari” T.: 2013 y.
3. Kayumova N.M. “Maktabgacha pedagogika”. “TDPU” nashriyoti T.: 2013 y.
4. Mirziyoyev Sh.M. “Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt
taraqqiyoti va xalq farovonligi garovi” mavzusidagi O’zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi
ma’ruzasi. – T.: “O’zbekiston”, 2017. – 48 b.
5. Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik –
har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. –T.: “O’zbekiston”. –
2017.– 102b.
6. Sh.M. Mirziyoyevning “2017-2021-yillarda maktabgacha ta’lim tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori. T.:-2016y. 29-dekabr.
7. Xasanboyeva O. Pedagogika tarixidan xrestomatiy. T.: “O’qituvchi”, 2003 y.
8. Pedagogika. A. Munavvarov tahriri ostida. T.: O’qituvchi. 1997
Ayrim so‘zlar ma’no jihatidan qanday turlarga bo‘linadi?

|
Ayrim so‘zlar ma’no jihatidan qanday turlarga bo‘linadi?
|
Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 2,46 Mb. | | #159469 |
Mavzu:
Mutolaa madaniyati
11-sinf
O‘ZBEK TILI
Ayrim so‘zlar ma’no jihatidan qanday turlarga bo‘linadi? - Ayrim so‘zlar ma’no jihatidan qanday turlarga bo‘linadi?
Ayrim so‘zlarning o‘z ma’nosi va ko‘chma ma’nosi bo‘ladi. 2. So‘zning boshqa so‘zlar yordamida aniqlanadigan, izohlanadigan ma’nosi nima deb ataladi? So‘zning boshqa so‘zlar yordamida aniqlanadigan, izohlanadigan ma’nosi ko‘chma ma’no deyiladi.
O‘tilgan mavzu yuzasidan takrorlash
“Klaster” usuli
“Klaster” usuli
ishning ko‘zi
buloqning ko‘zi
taxtaning ko‘zi
uzukning ko‘zi
“Klaster” usuli
“Klaster” usuli
qo‘li gul
qo‘li ochiq
qo‘li oltin
qo‘lli yigit
“Baliq skeleti” usuli
tish
ko‘z
quloq
“Ha-yo‘q” usuli
|
Savollar
|
Ha
|
Yo‘q
|
1
|
Mark Tven Yevropada tug‘ilganmi?
| | |
2
|
“Tom Soyerning boshidan kechirganlari” asarining muallifi Mark Tvenmi?
| | |
3
|
“Mark tven!” iborasi “ikki oʻlcham” deb tarjima qilinadi.
| | |
4
|
Mark Tvenning asl ismi Semuel Lenghorn Klemensdir.
| | |
Mutolaa madaniyati
– o‘zining mutaxassisligi hamda badiiy-ma’naviy barkamolligini oshirish uchun kitobni tanlay olish va o‘zi uchun zarurini o‘qish;
– o‘qiganlarini mustaqil talqin qila olish;
– uning fusunkor olamiga kira bilish, zarur hayotiy xulosalar chiqarish;
Mutolaa madaniyati
– asarning muhim joylarini yon daftarchaga ko‘chirib olish, notanish bo‘lgan so‘zlarni esda saqlab qolishga intilish;
– muntazam ravishda o‘qish ko‘nikmasiga ega bo‘lish;
– kitob bilan muomalada eng qadrdon do‘stga munosabatda bo‘lganday e’tibor bilan qarash;
Mutolaa madaniyati
– kitobni yaroqsiz holga keltirmaslik uchun undan to‘g‘ri foydalanish;
– o‘qigan kitobini do‘stlariga so‘zlab berish;
– har bir yaxshi kitobni ilm qal’asining kaliti deb bilib, uning boqiy umrini ta’minlash kitobxonlik madaniyatining muhim ko‘rinishlaridir.
Matnni o‘qing va mazmunini izohlang
O‘qib, olim bo‘lganingizda ilmingiz bilan maqtanib, boshqalarni mensimay mutakabbir bo‘lib yurmang, olim odam kamtar, muloyim, tavozeli bo‘ladi, ilmi bilan sira ham maqtanmaydi. Kecha-yu kunduz fikr-u zikri xalqqa foyda yetkazish bo‘ladi.
mensimaslik – пренебрежение mensimaslik – пренебрежение mutakabbir – высокомерный kamtar – скромный tavozeli – учтивый, почтительный
Lug‘at ishi
11-topshiriq (54-bet)
O‘qing va munosabat bildiring.
Mutolaa
bilim
axborot
Hindiston-10,7
Tailand-9,4
Xitoy-8
Filippin-7,6
2016-yil statistic ma’lumotlarga ko‘ra
“NOP World” xalqaro reyting agentligi
televizor ko‘rish-16,6
kompyuter qarshisida-8,9
mutolaa-6,5
Chexiya-7,4 Rossiya-7,1 Shvetsiya-6,9 Fransiya-6,9 Vengriya-6,8
Mustaqil bajarish uchun topshiriq
O‘qigan badiiy asaringiz haqida matn yozing.
|
| |
Ключевые слова - Educational, natural and social sciences

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
951
w
www.oriens.uz
February
2022
- metodist o‘z faoliyati davomida O‘zbekiston Respublikasining “Maktabgacha
ta’lim va tarbiya to‘g‘risida” va “Ta’lim to‘g‘risida”gi
qonunlari, O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
Farmoni,
qarori
va
farmoyishlari,
Vazirlar
Mahkamasining qarori va farmoyishlari, hamda ta’limga oid boshqa amaldagi
huquqiy-me’yoriy
hujjatlar, Maktabgacha ta’limi vazirligi hamda uning hududiy
boshqaruv
organlari, bo‘ysunuviga qarab Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar
Kengashi Raisi, Toshkent shahar va viloyatlar hokimlari (keyingi o‘rinlarda mahalliy
davlat hokimiyati organlari” deb yuritiladi)ning qarorlari va boshqa hujjatlarda
maktabgacha ta’lim tashkiloti (keyingi o‘rinlarda tashkilot deb yuritiladi)ga berilgan
tegishli topshiriqlar ijrosini to‘liq bajarilishini ta’minlash;
-metodist o‘z faoliyati davomida O‘zbekiston Respublikasining “Maktabgacha
ta’lim va tarbiya to‘g‘risida” 2019 yil 16 dekabrdagi O‘RQ-595-son va “Ta’lim
to‘g‘risida”gi 2020 yil 23 sentabrdagi O‘RQ-637-son qonunlari, O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
Farmoni,
qarori
va
farmoyishlari,
Vazirlar
Mahkamasining qarori va farmoyishlari hamda ta’limga oid boshqa amaldagi
huquqiy-me’yoriy hujjatlar, Maktabgacha ta’limi vazirligi hamda uning hududiy
boshqaruv organlari, bo‘ysunuviga qarab Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar
Kengashi Raisi, Toshkent shahar va viloyatlar hokimlari (keyingi o‘rinlarda mahalliy
davlat hokimiyati organlari” deb yuritiladi)ning qarorlari va boshqa hujjatlarda
maktabgacha ta’lim tashkiloti (keyingi o‘rinlarda tashkilot deb yuritiladi)ga berilgan
tegishli topshiriqlar ijrosini to‘liq bajarilishini ta’minlash;
–maktabgacha ta’lim sohasiga oid normativ-hujjatlarni amaliyotga to‘laqonli
tatbiq etish;
–tashkilotning o‘quv-metodik faoliyatini samarali tashkil etish;
–bolalarni
har tomonlama intellektual, ma’naviy-estetik va jismoniy
rivojlantiruvchi zamonaviy ta’lim dasturlari va texnologiyalarini ta’lim-tarbiya
jarayoniga joriy etish, ularning maktabga tayyorgarlik darajasini tubdan oshirish
yuzasidan pedagog kadrlar bilan ishlash, ularga metodik maslahatlar
berib borish;
–tashkilotning yillik va istiqbol ish rejalari loyihalarini ishlab chiqish va
tashkilot rahbariyatiga kiritish;
–tashkilot pedagog xodimlarining ish rejalari, o‘quv-mavzu rejalari hamda
mashg‘ulotlarga tayyorgarlik holatlarini ko‘rish;
–tashkilotda tarbiyalanuvchilarning
intellektual, axloqiy, estetik va jismoniy
jihatdan rivojlanishini kuzatish, baholashga doir ma’lumotlarni umumlashtirish, tahlil
qilish va natijasiga ko‘ra aniqlangan bo‘shliqlarni to‘ldirish yuzasidan zarur chora-
tadbirlar belgilash;
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq uslubchining-liderlik-va-rahbarlik-xususiyatlariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
957
w
www.oriens.uz
February
2022
natija samarasini belgilaydi. YAqin paytgacha psixologiya faniqa shaxsning
liderlik xislatlarini shakllantirish bo’yicha «Xislatlar nazariyasi» degan ta`limot
etakchi bo’lib kelgan. Bu ta`limotga binoan liderlikni ifodalovchi bir necha
xislatlar mavjud va ushbu xislatlar majmuasi shaxsning o’zgalarga ta`sir etish
qobiliyatini belgilaydi. Ammo, aniqlanishicha, xislatlarning shunchaki majmuasi
shaxsni lider darajasiga ko’tara olmaydi va bu xislatlar soni bir necha o’ntalikdan
iborat bo’lishi mumkin. Bu xislatlarni shakllantirish, ularni shaxs tuzilmasidagi
boshqa tarkibiy jihatlar bilan muvofiqlashtirish va insonning ichki mazmun-
mohiyatiga aylantirish o’ta murakkab masaladir. Ko’p yillik psixologik tadbirlar
bunday yo’lning kammahsul ekanligini ko’rsatdi.
Shaxsning liderlik imkoniyatini rivojlantirishning zamonaviy yondoshuvlaridan
biri, insonda shakllangan qobiliyatga suyanishni va shu qobiliyatni imkon
bergan vaziyatda namoyon etilishini taqozo etadi. Bunday yondoshuv «situativ
liderlik» deb atalib, unda lider deb, tan olingan shaxsning umumiy maqsadga
erishish yo’lida muammoli vaziyatda o’z qobiliyatini namoyon eta olishi tushuniladi.
Bu nazariyaga binoan guruh doimo bir necha liderga ega bo’lishi mumkin va
kezi kelganda har bir jamoa a`zosi muammoli vaziyatni hal etish borasida o’z
qobiliyat va imkoniyatini namoyish eta oladi.
XULOSA
Fikrimcha, samarali foliyat olib boruvchi rahbar o’z jamoasida aynan
shunday muhitni yaratishi kerakki, har bir xodim zarur vaziyatda o’z
imkoniyatini ishga solish orqali muammoli vaziyatni hal etishda qatnashishi va
boshqaruv jarayonida ishtirok etayotganini his qila olsin. Buning uchun jamoa, har
qanday vaziyatni hal etishda chuqur mas`uliyat his etuvchi va o’z ishining ustalari
bo’lgan professional xodimlarga ega bo’lishi lozim. Shu bilan birga, guruhda doimo
shunday xodimlar topiladiki, ular paydo bo’luvchi ko’pgina muammoli
vaziyatlarni hal eta oluvchi universal qobiliyatga ega. Shu nuqtai nazardan
qaraganda, liderlik ko’p jihatdan shaxs tug’ma qobiliyalarining etarli darajada
shakllanganligi bilan xarakterlanadi.
Yuqorida aytganimizdek, liderliknning asosiy jihatlaridan biri – guruh
manfaati haqida g’amxo’rlikdir. Shuning uchun ham liderlik ta`rifidagi asosiy
ma`no kasb etuvchi tomonlar bu – shaxsning ushbu vaziyatni muvaffaqiyatli
hal eta olish qobiliyati va guruh manfaati yo’lidagi jonbozligi deb tushunilishi
mumkin. Shaxsning liderlik imkoniyatini namoyon ettiruvchi yana bir asosiy
tomon – jamoaning talab va istagiga mos kela olishidir. Turli mehnat jamoalari
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq uslubchining-liderlik-va-rahbarlik-xususiyatlariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
952
w
www.oriens.uz
February
2022
–ta’lim-tarbiya
sifatini
yaxshilash,
bolalarni
maktabgacha
ta’limga
tayyorlashdagi dolzarb masalalarni pedagogik kengashning muhokamasiga kiritish va
unda pedagogik kengash a’zolarining faol ishtirokini ta’minlash, kiritilgan
masalalarni chuqur o‘rganish, natijalari bo‘yicha sifatli, tahliliy, tanqidiy ma’lumotlar
tayyorlash, qabul qilingan qaror va buyruqlarning sifatli va o‘z vaqtida bajarilishini
tashkil etish hamda ta’minlash;
–tashkilotning yillik ish rejasida belgilangan vazifalarini tegishliligi bo‘yicha
sifatli va samarali o‘z vaqtida bajarilishini ta’minlash, pedagogik jamoaga ta’limdagi
yangiliklarni yetkazish bo‘yicha nazariy, amaliy seminar mashg‘ulotlarini tashkil
etish;
–tashkilotdagi guruh xonalarini bolalar yoshiga mos ravishda jihozlash
yuzasidan tegishli maslahatlar berish;
–ta’lim-tarbiya jarayonida bolalarda umumiy asosiy kompetensiyalar va
rivojlanish sohalari kompetensiyalarini shakllantirish uchun zarur chora-tadbirlarni
amalga oshirish;
–axborot va pedagogik texnologiyalarni, jumladan masofaviy o‘qitish usullarini
tashkil etish ishlarini qo‘llash va takomillashtirishni ta’minlash;
–tashkilot pedagog xodimlari o‘rtasida sog‘lom raqobatli muhitni yaratish
maqsadida ko‘rik-tanlovlar, tadbirlar, sport musobaqalari, o‘quv va amaliy seminarlar
tashkil etish va o‘tkazish;
–tarbiyalanuvchilar va ota-onalarni qiziqishini orttirish uchun turli sport
musobaqalari, bayram ertaliklari, ochiq mashg‘ulotlar, ko‘rik-tanlovlar o‘tkazilishini
tashkil etish;
–tashkilot xodimlariga vakolati doirasida topshiriqlar berish va ularning
bajarilishini nazorat qilish, xodimlarning kasbiy mahorati va metodik salohiyatini
oshirish ishlarini tashkil etish;
–tashkilot pedagog va mutaxassis kadrlarni qayta tayyorlash va ularning
malakasini oshirish, xodimlar attestatsiyasini hamda ular tomonidan mehnat
intizomiga rioya qilinishini nazorat qilish, o‘z vakolati doirasida eng faollarini
rag‘batlantirish, jamoada sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirishda takliflar kiritish;
–tashkilotni o‘quv-didaktik, metodik va ko‘rgazmali materiallar, o‘yin,
o‘yinchoqlar va musiqa asboblari bilan jihozlashga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash va
rahbariyatga taklif kiritish;
–tashkilotda ichki mehnat tartibi qoidalari, jamoa shartnomasi, sanitariya
qoidalari va gigiyena normalariga, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish, texnika va
yong‘in xavfsizligi qoidalariga qat’iy rioya qilishni ta’minlash.
|
| |
MUHOKAMA VA NATIJALAR - Educational, natural and social sciences

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
954
w
www.oriens.uz
February
2022
psixologik tavsifni to’la ifodalay olmaydi. «Yetakchi» so’zi
guruhga munosabat
sifatida, uning a`zolariga ta`sir o’tkazuvchi va maqsadga etaklovchi shaxsga
nisbatan ishlatiladi.
Yetakchilik guruh tarkibini, undagi munosabatlar tizimini tahlil etish orqali
aniqlanadigan shaxs holatidir. Lekin liderga xos bo’lgan
fazilatni ifodalovchi yana
qator jihatlar borki, ularni munosabatlar tizimi doirasidagina tahlil etolmaymiz.
Bunday talqinda liderga xos bo’lgan asosiy jihatlardan yana biri – shaxsning
vaziyatga muvofiq ravishda harakat qilish qobiliyatini hisobga olish zarurati
tug’iladi. Biron - bir muammoli vaziyatda paydo bo’lgan qiyinchilikni bartaraf
etishdagi
tashabbus, topqirlik va mohirlik liderga xos fazilatlardir. Muammoni
echish bilan bog’liq qiyin vaziyatda lider boshqalarga nisbatan o’zining ilg’orligi,
peshqadamligi bilan ajralib turadi. Fikrimizcha, o’zbek tilida aynan shu ikki ibora -
«peshqadam» va «etakchi» so’zlari majmuasi lider mohiyatini to’la ifodalashi
mumkin.
Nazarimizda, «Yetakchi» so’zi shaxsning guruhni etaklashga,
boshchilik
qilishga bo’lgan ishtiyoqi mavjudligidan kelib chiqadi. «Peshqadam» iborasi esa
ma`lum fazilatlarga ega bo’lgan shaxs ketidan guruhning ergashishini, jamoaning
o’z ixtiyoriga ko’ra o’zi ishongan odam borayotgan yo’lni tanlashini anglatadi.
Aynan shu holat «lider» iborasiga nisbatan ham ishlatilishi zarur.
Liderning bu
xususiyati uning hissiy jozibadorligida, o’zgalarni o’ziga jalb etish fazilatida
namoyon bo’ladi. Shunday qilib, «lider» so’zini faqat «etakchi» atamasi bilan
almashtirish liderlik holatining psixologik talqinini tor doiraga kiritib qo’yadi.
Ushbu mulohazadan kelib chiqqan holda qo’llanmamiz matnida «lider» so’zidan
foydalanishni ma`qul deb hisoblaymiz.
Bundan tashqari, «lider» so’zidagi izohiy
ma`noni anglab olish o’zbek kitobxoni uchun tanish holdir.
Liderlik va rahbarlik. Mehnat jamoasidagi har bir xodim guruhda o’zining
mavqeiga ega. Bu mavqe rasmiy yoki norasmiy tarzda qo’lga kiritilgan bo’lishi
mumkin. Rasmiy mavqe xodimning mansab pog’onasidagi o’rni va uning
lavozimidan kelib chiquvchi vakolatlari bilan ifodalanadi. Har qanday xodim
o’z hamkasabalari bilan o’zaro munosabatda bo’lar ekan, turli omillar ta`sirida
bu munosabatlar hissiy rang ola boshlaydi.
Hissiyotga asoslangan munosabatlar ikki ko’rinishda - yoqtirish (simpatiya)
va yoqtirmaslik (antipatiya) sifatida shakllanadi.
Shunday xodimlar ham borki, ular
o’zining ma`lum xislatlari bilan jamoaning ko’pchilik a`zolarida simpatiya uyg’ota
oladilar va ular guruhning norasmiy tizimida yuqori mavqeni egallaydilar.
Chiziqli regressiyada Cost funksiyasini hisoblash

|
Chiziqli regressiyada Cost funksiyasini hisoblash
|
Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,57 Mb. | | #118527 |
Bog'liq chiziqli regressiya Cost funksiyasi
Chiziqli regressiyada Cost funksiyasini hisoblash
Chiziqli regressiyada xarajat funksiyasini hisoblash haqidagi taqdimotimizga xush kelibsiz. Ushbu muhim komponent modellarimizni optimallashtirishga qanday yordam berishini bilib oling.
Cost funktsiyasi nima?
Xarajat funktsiyasi chiziqli regressiya modellarida bashorat qilingan va haqiqiy qiymatlar o'rtasidagi farqni miqdoriy aniqlash uchun ishlatiladigan matematik o'lchovdir.
1
Xarajatlar funksiyasining ta’rifi
Prognozlardagi xatolarni o'lchash orqali modelning ishlashini baholaydigan funktsiya.
2
Chiziqli regressiyadan maqsad
Xarajat funktsiyasini minimallashtirish, eng aniq modelni yaratish.
3
Modelni optimallashtirishdagi roli
Xarajatlar funksiyasi model parametrlarini sozlash orqali optimallashtirish jarayonini boshqaradi.
Cost funksiyalarining turlari
O'rtacha kvadrat xato (MSE)
Kattaroq xatolarni ta'kidlab, bashorat qilingan va haqiqiy qiymatlar o'rtasidagi kvadratik farqlarni jamlaydi.
Ildiz oʻrtacha kvadrat xatosi (RMSE)
Ma'lumotlar bilan bir xil birliklarda o'lchovni ta'minlovchi MSE kvadrat ildizi.
O'rtacha mutlaq xato (MAE)
Prognozlar va haqiqiy qiymatlar o'rtasidagi mutlaq farqlarning o'rtacha qiymatini hisoblaydi.
Cost funktsiyasini qanday hisoblash
mumkin
1
Formulani tushuntirish
Xarajat funktsiyasi odatda ma'lumotlar nuqtalari soniga bo'lingan kvadrat xatolar yig'indisi sifatida ifodalanadi.
2
Bosqichma-bosqich misol
Chiziqli regressiya modeli yordamida xarajat funktsiyasini hisoblash misolini ko'rib chiqing.
Cost funksiyasini talqin qilish
1
Turli xarajat qiymatlarining ma'nosi
Kam xarajat qiymatlari prognoz qilingan va haqiqiy qiymatlar o'rtasidagi minimal farqlar bilan yaxshi model ishlashini ko'rsatadi.
2
Ish faoliyatini baholashdagi roli
Xarajatlar funktsiyasi bizning modelimiz ma'lumotlarga qanchalik mos kelishini miqdoriy o'lchovini ta'minlaydi.
Xulosa
Xarajatlar funktsiyasi chiziqli regressiya modellarimizni optimallashtirishda muhim rol o'ynaydi, bizning sa'y-harakatlarimizni aniq bashorat qilish va yaxshilangan ishlashga yo'naltiradi.
|
| |
Buni huquqni tartibga solish funksiyasi deb hisoblash mumkinmi?

3. Buni huquqni tartibga solish funksiyasi deb hisoblash mumkinmi? Ushbu holatdan foydalanib, huquqning funksiyalari haqida qisqacha fikr yuriting. Ushbu savolga javob berishdan oldin huquqni tartibga solish funksiyasi
tushunchasiga aniqlik kiritib o‘tamiz. Huquqshunos olim Saydullayev Sh. ning
“Davlat va huquq nazariyasi” darsligida ushbu atamaga quyidagicha ta’rif berilgan:
“Huquqni tartibga solish funksiyasi – huquqiy vositalar yordamida amalga
oshiriladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish, muhofaza qilish, ijtimoiy
ehtiyojlardan kelib chiqqan holda ularni rivojlantirish maqsadida ushbu ijtimoiy
munosabatlarga samarali, tashkiliy-huquqiy ta’sir ko‘rsatish jarayonidir”
4
.
4
Saydullayev Sh. Davlat va huquq nazariyasi. Darslik. – Toshkent. 2018. 194-bet.
6
Huquqiy tartibga solish jarayonini 4 ta asosiy bosqichga ajratish mumkin:
1. Ijtimoiy munosabatlarni me’yorga soluvchi yuridik normaning yaratilish
bosqichi;
2. Huquqiy normaning amal qilish bosqichi;
3. Yuridik normada nazarda tutilgan holatla, huquq va majbuuriyatlar vujudga
kelganda subyektiv huquq va yuridik majburiyatlarning amalga oshirilish bosqichi.
ko‘rsatilgan uch bosqichdan tashqari yana bog‘lovchi qo‘shimcha bosqich,
ya’ni huquqni qo‘llash haqida gapirish lozim.
Huquqiy tartibga solish funksiyasining uch bosqichiga uchta muhim element
muvofiq keladi:
a) huquq normalari;
b) huquqiy munosabatlar;
c) subyektiv huquq va yuridik majburiyatlarni amalga oshirish majburiyalari.
Yuqorida qayd etilgan qo‘shimcha bosqichga muvofiq tarzda huquqiy tartibga
solish mexanizmida qo‘shicha element – huquqni qo‘llash hujjatlari maydonga
chiqadi.
Huquqiy tartibga solish funksiyasi kishilarning xulq-atvori va ijtimoiy
munosabatlarga huquqiy vositalar yordamida maqsadli ta’sir etish hamdir. Huquqiy
tartibga solishning muhim xususiyati shundaki, u ijtimoiy munosabat
ishtirokchilarining yuridik huquq va majburiyatlarini belgilaydi, huquqlar ro‘yobga
chiqarilishini va majburiyatlar bajarilishini ta’minlaydi.
Ushbu mulohazalardan kelib chiqsak, fikrimizcha, Tabiiy resurslar
vazirligining xabarini huquqni tartibga solish funksiyasi deb hisoblash mumkin
emas, chunki huquqni tartibga solish funksiyasi yuridik normalar bilan belgilanadi
va mustahkamlanadi. Vazirlikning xabari hech qaysi huquq normasida aks
7
ettirilmaganini inobatga olsak, uni huquqning tartibga solish funksiyasi deyish
haqiqatga mos emas.
Jamoat transportidan foydalanishning huquqiy afzalliklarini sanab

4. Jamoat transportidan foydalanishning huquqiy afzalliklarini sanab
o‘ting.
Jamiyatda jamoat transportidan foydalanish bir qator huquqiy
afzalliklarni keltirib chiqaradi. Masalan, aholining shunday toifasi borki,
ularga jamoat transportidan foydalanishda bir qancha huquqiy afzalliklarga
ega. Xususan,
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
“Shahar yo‘lovchilar transportida ayrim toifadagi fuqarolarga bepul
yurish huquqini beruvchi imtiyozli transport kartalarini berish
yuzasidan davlat xizmatlari ko‘rsatishning ma‘muriy reglamentini
tasdiqlash to‘g‘risida” gi Qarorida qariyalar va nogironlar kabi aholining
himoyaga muhtoj qismi uchun jamoat transportlaridan tekin foydalanish
huquqi kafolatlangan. Bundan tashqari, talabalar uchun ham huquqiy
afzalliklar mavjud. Masalan, respublika miqyosidagi bayram ta’tillarida OTM
talabalari viloyatlararo poyezd va avtobuslardan 50 foiz chegirmadagi
chiptalarni xarid qilishlari mumkin.
Xulosa qiladigan bo‘lsak, Vazirlar Mahkamasi tarkibiga kiruvchi
Tabiiy resurslar vazirligi o‘z vakolatlaridan kelib chiqqan holda barcha
vazirlik, korxona va tashkilot, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirklar
Kengashi hamda viloyat va shaharlar hokimlilari xodimlarini “Toza havo”
oyligi doirasida chaqirishga vakolatlidir. Biroq, ushbu kazus bo‘yicha olib
qaraydigan bo‘lsak, vazirlikning xabari huquqiy normada aks etmagani bois
yuridik fakt hisoblanmaydi. Shuningdek, ushbu xabarni huquqni tartibga
solish funksiyasi deb bo‘lmaydi, chunki huquqni tartibga solish funksiyasini
amalga oshirish uchun vazirlik xabari huquqiy norma mustahkamlanishi
kerak. Bundan tashqari, jamoat transportidan foydalanishning huquqiy
afzalliklari masalasiga kelsak, jamiyatda aholining ba’zi toifalari jamoat
Vazirlik xabari yuridik faktmi? Ha bo‘lsa, unda bu faktni nazariy

5
masjidda ham nikoh o‘qish fakti (urf-odati) ham mavjud. Biroq bu qonunda nazarda
tutilmagani uchun yuridik fakt bo‘la olmaydi.
Yuridik
faktlar xilma-xildir, ular mohiyatan bir necha turlarga bo‘linadi.
Yuridik faktlar ular keltirib chiqaruvchi oqibatlarga qarab: huquqni yaratuvchi,
huquqni o‘zgartiruvchi va huquqni bekor qiluvchi faktlarga bo‘linadi.
Ayni bir yuridik hodisa bir vaqtning o‘zida
ham huquqni yaratuvchi, ham
huquqni o‘zgartiruvchi ham huquqni bekor qiluvchi fakt bo‘lishi mumkin. Masalan,
insonning o‘limi fakti meros huquqiy munosabatlarining kelib chiqishiga sabab
bo‘la oladi, huquqiy munosabat ishtirokchilari tarkibi o‘zgarishiga olib keladi.
(ya’ni, o‘lgan shaxs bu munosabatdan chiqib ketadi), mavjud qator (oilaviy, mehnat,
nafaqa) huquqiy munosabatlarning barham topishiga asos bo‘ladi.
Mazkur fikr mulohazalardan shu narsa anglashiladiki, Tabiiiy resurslarining
ushbu xabari hech qanday yuridik
faktni yuzaga keltirmaydi, chunki yuridik fakt
bo‘lishi huquq normalarida aks ettiriladi hamda mustahkamlanadi.
Vazirlikning
xabari esa biror qonunchilik hujjatida aks ettirilmaganini inobatga olsak, u yuridik
fakt hisoblanmaydi.
vakolatlari qaysi huquqiy hujjatda mavjudligini mamlakat qonunchiligidan

4
ko‘paytirish va saqlash pitomniklarini, zoologiya va botanikaga oid
kollektsiyalarni davlat tomonidan ro‘yxatga olish;
- ekologik tarbiya, targ‘ibot va ta’limni, shuningdek, ekologiya va atrof-
muhitni muhofaza qilish sohasida mutaxassislarni qayta tayyorlash va
malakasini oshirishni tashkil etish
2
.
Ushbu qonunchilik hujjatlarida keltirilgan normalardan shu narsa
anglashiladiki, Vazirlar Mahkamasining, jumladan, uning tarkibiga kiruvchi Tabiiy
resurslar vazirligining “Toza havo” oyligi doirasida barcha vazirliklar, idoralar,
korxona va tashkilotlar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi,
shuningdek, shaharlar va viloyatlar hokimliklarini barcha xodimlarini chaqirish
vakolatiga.
Korxona tashqi iqtisodiy faoliyatni huquqiy tartibga solish yo'nalishida qanday harakat qilishi kerak?

|
Korxona tashqi iqtisodiy faoliyatni huquqiy tartibga solish yo'nalishida qanday harakat qilishi kerak?
|
Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 8,33 Kb. | | #136295 |
Bog'liq 1 guruh case study
Ma'lumki, tashqi iqtisodiy faoliyat yuritishni huquqiy tartibga solish, yani, qonunlar va qoidalar asosida bajarish, biznesni o'z faoliyatida qonuniy tartibga solishdan qochirish, qonunlar va qoidalar bilan nizomga solishning ko'p toifalari bor.
Case study
1-misol
X LLC nomli kompaniya AQShda yuritiladigan va Kengash boshqaruvining qaroriga muvofiq, Suriyada yuritiladigan korxonani sotib oldi. Shu bilan birga, korxona faoliyatini davom ettirish uchun Suriyada xizmat ko'rsatish uchun ishga kirgan xodimlarini saqlab qolish kerak bo'ldi. Ammo, Suriyada turli xil huquqiy va tartibiylik muammolari yuzaga keldi va korxonaning faoliyatini yuritishida qiyinchiliklar paydo bo'ldi.
Korxona tashqi iqtisodiy faoliyatni huquqiy tartibga solish yo'nalishida qanday harakat qilishi kerak?
2-misol
ABC Company nomli korxona Avstraliyada faoliyat yuritadi. Korxona Avstraliya va Yaponiyada tovar import qilishni rejalashtirgan edi. Ammo, korxona Yaponiyada xavfsizlik va kimyo muammolari yuzaga keldi. Korxona xavfsizlik nazorati bo'yicha Avstraliyadagi qonunlarga rioya qilishga harakat qilishga va Yaponiyadagi huquqiy tartiblarni tahlil qilishga qaror qildi.
Ushbu vaziyatda muammoni hal qilishning qanday yechimlari mavjud?
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar

|
Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar
|
bet | 10/10 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 336,5 Kb. | | #107932 |
Bog'liq korxonaFoydalanilgan adabiyotlar:
“O’zbekiston Respublikasi aholini ijtimoiy muhofaza qilish organlari xo’jalik xarajatlari va ularda axborot texnologiyalarini varatish xarajatlarini qoplash jamg’armasini tashkil etish va mablag’lami sarflash tartibi to’g’risida” Yo’riqnoma, 2006 yil aprel oyi.
O’zbekiston Respublikasining imtiyozli pensiya ta’minoti va mehnatni muhofaza qilish bo’yicha me’yoriy hujjatlari to’plami. - T “Adolat”. 2006.-724 b.
Abdurahmonov Q.X. Mehnat iqtisodiyoti. Darslik-T. 2009.
Abdurahmonov Q.X, Xolmo’minov Sh.R., ZokirovaN.Q. Perzonalni boshqarish. Darslik-T. 2008.
A.A. Abdullayev, H.A. Aybeshov. “Korxona Iqtisodiyoti” .
Toshkent. “11m ziyo” 2003.
Xudoyberdiyev Z. Xomitov K. “Tadbirkorlik va biznes asoslari’ T. 2009.
U.Parpiyev. I. Salomov. “Bozor iqtisodiyoti asoslari va ishlab chiqarishni tashkil etish”. T. Sharq.1966 yil.
E. Egamberdiyev. “Mikroiqtisodiyot” T. “Ilm ziyo” 2008.
Sh. Shodmonov. T. Jo’rayev. “Iqtisodiyot nazariyasi” T. 2000 yil.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq uslubchining-liderlik-va-rahbarlik-xususiyatlariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
956
w
www.oriens.uz
February
2022
ko’pgina jihatlarni sanab o’tishimiz mumkin. Masalan, rahbar xodimlarga ega
bo’lsa, liderning hamfikr tarafdoshlari mavjud, rahbar tayinlansa, lider jamoa
a`zolari orasidan ajralib chiqadi, rahbar o’z hokimiyatiga asoslansa, lider esa
obro’siga tayanadi. Rahbar o’z majburiyati bo’yicha tashkilot manfaatini birinchi
o’ringa qo’yadi va shu xususiyat unga rasmiy tus berib, jamoa oldida liderga
nisbatan uni bir muncha «zaif» holatga qo’yadi.
Hayotda ko’pgina jamoalar uchraydiki, ularda rasmiy rahbar va lider alohida
shaxslardan iboratdir. Bunday jamoa hayotidagi ko’p vaziyatlarda guruh a`zolari
rahbardan ko’ra norasmiy lider tomonida bo’lishlari ehtimoli kuzatiladi. Jamoadagi
rasmiy rahbar va norasmiy liderning o’zaro munosabati doimo qiyin masalalar
doirasiga kiradi. Bunday vaziyatda odatda ko’pchilik rahbarlar liderni siqib
chiqarishga, undan qutulishga intilishlari kuzatilsa, boshqa bir rahbar bu
liderdan foydalanishga, uni guruh maqsadiga tezroq erishish yo’liga safarbar etishi
mumkin. Rahbarning lider bilan o’zaro til topishi, hamfikr bo’la olishi albatta
bo’lajak muvaffaqiyatlar garovidir. Buning uchun rahbardan ham topqirlik, sabr-
toqat va o’z shaxsiy manfaatidan ustun tura olish qobiliyati ko’tiladi.
Rasmiy rahbar va guruh lideri turli shaxslardan iborat bo’lsa, ular o’rtasidagi
kelishmovchilik ko’pgina xodimlar tomonidan ijtimoiy adolatning buzilishi
sifatida idrok etiladi. Lider bilan munosabatni rivojlantirish esa aksincha,
guruhdagi kuchlarni tan olish, oqillik yo’lini tanlash deb baholanadi. Rahbar sezgir
shaxs sifatida nafaqat liderga, balki bunday xislatga ega bo’lgan har bir guruh
a`zosiga alohida diqqat ajrata olishi lozim. Alohida olingan lider bilan mavjud
munosabatni rivojlantirish orqali guruhning boshqa a`zolari bilan o’zaro ijobiy
hislarni shakllantirish imkoniyati tug’iladi. SHu ma`noda tahlil etilganda, guruhda
norasmiy liderning mavjudligi rasmiy rahbar uchun guruh a`zolari bilan iliq
munosabatni qurishdagi qo’shimcha ko’prikdir. Lekin hayotda hamma narsa ham
o’ylanganday silliq ketavermaydi va rasmiy rahbar bilan norasmiy lider
manfaatining zidligi, rahbarning iltifotli qadamiga qaramay norasmiy liderning
qaysarligi to’qnash kelishi mumkin. Bu esa jamoadagi nizo bilan ifodalanadi va
bunday hollarni hal etish yo’l-yo’riqlari haqida jamoadagi nizolar mavzusida
batafsil gapirib o’tiladi.
Liderga xos bo’lgan fazilatlarni shakllantirish bo’yicha psixologiya faniqa
qator amaliy tadbirlar mavjud bo’lib, bu xil dasturlar interfaol ta`lim uslubiga
asoslangan amaliy mashg’ulotlarda o’z aksini topadi. SHaxsning liderlik jihatlarini
rivojlantiruvchi psixologik tadbirlarning metodologik asoslari bir muncha bahsli
bo’lib, bu mavzuning puxta ishlab chiqilishi ushbu mashg’ulotlardan olinajak
|
| |
Muxitning xarakatchanligi - Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar

|
Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar
|
bet | 8/10 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 336,5 Kb. | | #107932 |
Bog'liq korxonaMuxitning xarakatchanligi – bu korxona atrofida yuz beradigan uzgarishlar tezligi. Ayrim tarmoklarda texnologiya va rakobatli kurash parametrlari tezligi kuchli.
Tashki muxitning noanikligi – konkret omil tugrisida korxona ega bulgan informatsiya mikdori funksiyasi, xamda bu informatsiyaga ishonchlilik funksiyasi xisoblanadi. Agar informatsiya kam va uning anikligiga ishonch bulmasa muxit noanik buladi.
Endi xar bir gurux omillarini kurib utamiz. Bevosita ta’sir muxiti:
Ta’minotchilar. Korxonaning materiallar, jixozlar, energiya, kapital va ish kuchi bilan ta’minlaydigan boshka korxonalar bilan boglikligi, muxitning korxonaning muvaffakiyatli faoliyati va operatsiyalariga bevosita ta’sir kursatishi misolidir. Boshka davlatlardan resurslar sotib olish narx, sifat va mikdor jixatidan kulay bulishi mumkin, lekin shuning bilan bir vaktning uzida almashish kurslari uzgarishi yoki siyosiy notinchlik kabilar xavf solib turadi.
Konunlar va davlat muassasalari. Kup konunlar va davlat muassasalari korxonaga bevosita ta’sir kursatadi. Korxonalar davlat chikargan konunlarga buysunadi va ular asosida uz faoliyatini olib boradi. Bundan tashkari korxonalar davlat boshkarish organlari talablarini xam bajarishi shart.
Iste’molchilar. Korxonaning amalda yashab kolishi uning faoliyati natijalari iste’molchilarini topish va ularning extiyojini kondirishiga kup jixatdan boglik. Iste’molchilar, ular uchun kanday tovar va xizmatlar va kanday narxda kerakligi tugrisida karor kabul kilib, korxona uchun uning faoliyati natijalariga taalukli bulgan xamma narsani aniklab beradi. Iste’molchilar extiyojini kondirish zarurligi korxona ta’minotchilari bilan uzaro bogliklikda ta’sir kursatadi.
Rakobatchilar. Tashki muxitning bu ta’sirini rad etish mumkin emas. Korxona raxbariyati anik biladiki, agar boshka rakobatchilar kabi iste’molchilar extiyojini samarali kondirmasa, uzok faoliyat kursata olmaydi. Kup xollarda iste’molchilar emas, aynan rakobatchilar kanday maxsulotlar sotish va kanday narx belgilashni aniklab beradilar.
3.6. rasm. Tashki muxit: bevosita ta’sir muxiti.
3.7. rasm. Tashki muxit: bilvosita ta’sir muxiti.
Bilvosita ta’sir muxiti:
Texnologiya. Texnologiya – xam ichki omil, xam tashki omil xisoblanadi. Texnologik yangiliklar maxsulot, ish va xizmatlarning tayyorlanishi, sotilishi, eskirishi darajasi xamda uxshash maxsulotlar xakida axborotlarning tuplanishi, saklanishi, tarkatilishi bilan boglik masalalarga kuprok ta’sir etadi. Korxonalar rakobatchilaridan uzib ketishi yoki xech bulmaganda ular bilan bir katorda bulish uchun, faoliyati natijalari samaradorligiga boglik bulgan yangiliklar kullashi kerak.
|
| |
Kadriyatlar - Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar

|
Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar
|
bet | 6/10 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 336,5 Kb. | | #107932 |
Bog'liq korxonaKadriyatlar. Munosabat – aloxida e’tikod bulsa, kadriyatlar umumiy e’tikod, xayotda nima yaxshi va nima yomon, nimaga beparvo tugrisida ishonchdir. «Kul mexnatini yoktirmayman» - bu munosabat tugrisidagi ibora. «Uz kuli bilan bajarilgan mexnat – eng olijanob mexnat shaklidir», - bu kadriyat iborasi xisoblanadi. Kadriyatlar, xamma individual xarakteristikalar kabi urganish, ukish vositasida egallanadi. Unga maktabda, ota-onalar tarbiyasi orkali urganiladi.
Xar kanday korxona, ongli yoki ongsiz ravishda, uzining kadriyatlari tizimini shakllantiradi. Bu tizim korxonaning tashkiliy madaniyati va axlokini tashkil etadi.
Raxbariyat tashkil etadigan muxit ishlovchi xatti-xarakatiga katta ta’sir kursatadi. Shuning uchun raxbarlar bu muxitni korxonaning maksadlariga erishishiga kumaklashishiga karatishi kerak.
Ishchi muxit – bu boshkarish jarayoni yordamida korxonaning extiyojlariga moslashgan xamma ichki uzgaruvchilarning tuplami. Muxitning ikki aspekti: gurux va boshkarish sardorligi ishlovchi xatti-xarakati xarakteriga katta ta’sir kursatadi.
Guruxlar aloxida odamlar xatti-xarakatiga katta ta’sir kursatadi. Gurux normalari – ma’lum sharoitlarda kabul kilingan xatti-xarakat standartlaridir. kanchalik inson uzining guruxga taallukli ekanligini kadrlasa, shunchalik uning xatti-xarakati gurux normalariga mos tushadi. Gurux normalari korxonaning maksadlariga erishishiga kumaklashishi yoki tuskinlik kilishi mumkin. Rasmiy korxonaning maksadlariga erishishni ta’minlaydigan normaga misol bulib, gurux ichidagi yukori jamoachilik, ochik mulokot xisoblanadi. Korxona maksadlariga erishishga tuskinlik kiladigan gurux normalariga paxta terimida yaxshi terimchini «kombayn» deb nomlash misol bulishi mumkin.
Liderlik – bu odamlarni ma’lum tarzda uzini tutishga majbur etib, ularning xati xarakatiga ta’sir etishda raxbar tomonidan kullanadigan vositadir. Korxona sharoitida liderlikka nisbatan bir kancha nuktai-nazar mavjud. Ulardan biri liderlik uslubidir. Liderlik uslubi menejerning dunyokarashini, xodimlarga munosabatini, uz-uziga baxo berishini aks ettiradi. Menedjer kullaydigan liderlik uslubidan maksadlarga erishishda ishlovchilar kuch gayratini yunaltirish, nizoli xolatlarni yechish katta boglik.
Barcha ichki uzgaruvchilar uzaro boglik buladi.
3.5. Rasm. Ichki uzgaruvchilarning uzaro boglikligi.
Bu omillar boshkarish amaliyotida bir-biridan ajratilgan xolda aloxida kurilmaydi. Bir ichki uzgaruvchining uzgarishi boshkalariga xam ta’sir kursatadi. Boshka uzgaruvchilarning uzgarishlari esa tulkinsimon ravishda kaytib, avvalgi uzgarishlardan xam yukori darajada ta’sir kursatishi mumkin.
|
| |
Korxona TAShKI MUXITI - Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar

|
Korxona ichki muxiti. Korxona ichki muxitini ichki uzgaruvchilar aniklaydi. Ichki uzgaruvchilar
|
bet | 7/10 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 336,5 Kb. | | #107932 |
Bog'liq korxonaKorxona TAShKI MUXITI. Korxonaning muvaffakiyatli faoliyati fakat ichki uzgaruvchilardan emas, balki tashki omillardan xam kup jixatdan boglik. Zamonaviy korxonalar uchun tashki muxitning tez uzgarishlarini xisobga olishlari va ularga moslashishlari talab kilinadi. Tashki muxit uzgarishlari korxona ichida uzgarishlarni amalga oshirishni takozo etadi.
Xatto uzgarishlar uncha katta bulmasa xam, baribir raxbarlar tashki muxitni xisobga olishga majbur, chunki korxona ochik tizim sifatida resurslar, energiya, kadrlar ta’minoti, xamda iste’molchilar bilan munosabati jixatidan tashki xayotdan boglik. Menejer uning korxonaiga ta’sir etuvchi tashki omillarni aniklab bilishi shart va bundan tashkari, tashki ta’sirlarga moslashishning uslublarini taklif eta bilishi kerak. Shu jixatdan korxona biologik organizmga uxshaydi (tashkiliy darvinizm).
Tashki muxitni aniklash asosan, korxonaning muvaffakiyatiga ta’sir etuvchi tashki muxitni xisobga olishni takozo etadi. Masalan, Jerald Bell ta’rifiga kura: «Korxona tashki muxitiga iste’molchilar, rakobatchilar, xukumat muassasalari, ta’minotchilar, moliya korxonalari va mexnat resurslari manbalari kabi korxona operatsiyalariga ta’sir etuvchi elementlar kiradi».
Tashki muxitni aniklashning bir uslubi omillarni ikki asosiy guruxga bulishdir: bevosita ta’sir muxiti va bilvosita ta’sir muxiti. Bevosita ta’sir muxiti omillariga ta’minotchilar, mexnat resurslari, davlat boshkarish konunlari, iste’molchilar, rakobatchilar kiradi. Bilvosita ta’sir omillariga korxona operatsiyalariga tugridan-tugri va tez ta’sir etmaydigan, lekin baribir ta’sirga ega bulgan omillar kiradi. Ularga iktisod xolati, fan-texnika tarakkiyoti (FTT), ijtimoiy-madaniy va siyosiy uzgarishlar, boshka mamlakatlardagi vokealar kiradi.
Tashki muxit xarakteristikalari:
Tashki muxit omillarining uzaro boglikligi – bu bir omil uzgarishining boshka omillarga ta’sir etish kuchi darajasidir.
Tashki muxitning murakkabligi – korxona e’tiborga olishi kerak bulgan omillar soni, xamda xar bir omilning variativlik (uzgaruvchanlik) darajasi.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social

|
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social
|
bet | 1/4 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 29,5 Kb. | | #265994 |
Bog'liq raqamli-texnologiyalarining-ta-lim-sohasida-qo-llanilishi
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences Scientific Journal Impact Factor Advanced Sciences Index Factor
VOLUME 2 | ISSUE 5/2 ISSN 2181-1784
SJIF 2022: 5.947
ASI Factor = 1.7
RAQAMLI TEXNOLOGIYALARINING TA’LIM SOHASIDA QO’LLANILISHI https://doi.org/10.24412/2181-1784-2022-5-2-538-545
Mirzahmedova Nargiza Dilmurodovna
Nizomiy nomidagi TDPU “Axborot texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi
АNNOTATSIYA
Maqolada raqamli texnologiya, bulutli texnologiyalar, ta’limda raqamli texnologiyadan foydalanish, raqamli texnologiyani ta’lim tizimi vostilari, raqamli texnologiyasini ustunliklari, narsalar interneti (Internet of Things, IoT), kengaytirilgan haqiqat (AR), virtual haqiqat (Virtual haqiqat, VR) haqida tushuncha berilgan.
Kalit so’zlar: raqamli texnologiya, ta’limda raqamli texnologiya, bulutli texnologiya, narsalar interneti (Internet of Things, IoT); kengaytirilgan haqiqat (AR); virtual haqiqat (Virtual haqiqat, VR)
АННОТАЦИЯ
Цифровые технологии, облачные технологии, использование цифровых технологий в образовании, инструменты цифровой системы образования, преимущества цифровых технологий, Интернет вещей (IoT), дополненная реальность (AR), виртуальная реальность (Virtual Reality, VR).
Ключевые слова: цифровые технологии, цифровые технологии в образовании, облачные технологии, Интернет вещей (IoT); дополненная реальность (AR); виртуальная реальность (Виртуальная реальность, VR)
|
| |
Tekshirish testining afzalliklari

|
Tekshirish testining afzalliklari
|
bet | 4/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #247433 |
Bog'liq Dasturiy injiniringga kirishTekshirish testining afzalliklari: - Kamroq tayyorgarlik talab etiladi: Bu hech qanday tayyorgarlikni talab qilmaydi, chunki u yozilmagan sinov usulidir.
- Muhim nuqsonlarni topadi: Tekshirish testi juda tez tanqidiy nuqsonlarni topishga yordam beradigan tergov jarayonini o'z ichiga oladi.
- Hosildorlikni oshiradi: Tekshirish testlarida sinovchilar o'zlarining bilimlari, ko'nikmalari va tajribasidan dasturiy ta'minotni sinab ko'rish uchun foydalanadilar. Bu ko'proq test holatlarini bajarish orqali testerlarning tasavvurini kengaytirishga yordam beradi va shu bilan dasturiy ta'minotning umumiy sifatini oshiradi.
- Yangi g'oyalarni yaratish: Izlanish testi ijodkorlik va sezgini rag'batlantiradi, shuning uchun testni bajarish jarayonida yangi g'oyalar paydo bo'ladi.
- Sinov holatlarida o'tkazib yuborilgan kamchiliklarni aniqlang: Tekshirish testi odatda boshqa sinov usullari tomonidan e'tiborga olinmaydigan xatolarni aniqlashga yordam beradi.
Tekshirish testining kamchiliklari: - Sinovlarni oldindan ko'rib chiqish mumkin emas: Tekshirish testida test tasodifiy ravishda amalga oshiriladi, shuning uchun test o'tkazilgandan keyin uni ko'rib chiqish mumkin emas.
- Sinovchining bilimiga bog'liq: Izlanish testida test sinovchining bilimi, tajribasi va malakasiga bog'liq. Shunday qilib, u testerning domen bilimi bilan cheklangan.
- Sinovlarni kuzatib borish qiyin: Exploratory testingda, test maxsus tarzda amalga oshirilganligi sababli, bajarilgan testlarni kuzatib borish qiyin.
- Sinov metodologiyasini takrorlash mumkin emas: Tekshirish testida testning maxsus xususiyati tufayli testlar tasodifiy tarzda amalga oshiriladi va shuning uchun u uzoqroq bajarish vaqtiga mos kelmaydi va bir xil test metodologiyasini takrorlash mumkin emas.
Xulosa - Ko'pgina afzalliklar kashfiyot sinovlari bilan birga keladi, masalan, uning moslashuvchanligi, ko'p qirraliligi va kutilmagan stsenariylarni hal qilish qobiliyati. Ushbu usul testerlarga dasturiy ta'minotning funksionalligini tezda baholashga va yuzaga kelishi mumkin bo'lgan muammolarni aniqlashga yordam beradi, bu esa uni loyihaning boshida yoki o'zgaruvchan talablar bilan ishlashda ayniqsa foydali qiladi. Sinovning hayotiy tsiklida kashfiyot sinovini o'z ichiga olgan dasturiy mahsulot yanada mustahkam va ishonchli.
|
| |