Monitoring tizimini joriy etishning ekologik taʼsirini baholash

|
Monitoring tizimini joriy etishning ekologik taʼsirini baholash
|
bet | 27/29 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #267908 |
Bog'liq rezerf4.5 Monitoring tizimini joriy etishning ekologik taʼsirini baholash
Rossiya Federatsiyasi eksperti tomonidan 2013 yilda Jenevada energiya va atrof-muhitning ifloslanishi boʻyicha ishchi guruhining (GRPE) hisobotida taqdim etilgan GRPE-65-20 hujjati, shinalar changining havo sifati va inson salomatligiga taʼsirini tahlil qilgan shuni koʻrsatadiki, hozirgi vaqtda avtomobil shinalari manba sifatida yemirilish mahsulotlari hali ham texnik normalizatsiya bilan shug‘ullanadigan mutaxassislarning e’tiboridan chetda qolmoqda. Uzoq vaqt davomida shinalar protektorining yemirilish mahsulotlarining zarracha kattaligi yetarlicha katta va inson salomatligiga zarar etkaza olmaydi, deb ishonishgan. Biroq, amerikalik shifokorlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shaharlardagi avtomagistrallar yaqinida joylashgan uylar aholisining allergik va saraton kasalligiga nisbatan sezgirligini oshirishga e’tibor qaratgan holda, avtomobil shinalarining tabiiy yemirilishi atrof-muhitga katta miqdorda aerozol tushishini koʻrsatdi. Uning dispersiya tarkibini sinchkovlik bilan oʻrganib chiqib, transport vositalarining oʻrtacha harakatlanadigan magistral yoʻlidagi havo tarkibini tahlil qilganda, tadqiqotchilar har bir kubometr havoda 3800 dan 6900 gacha shinalar boʻlagi borligini aniqladilar. Ularning 58% dan ortigʻi 10 mikrondan kam boʻlib chiqdi va shuning uchun bronxial astma, allergik reaktsiyalarni keltirib chiqaradigan va shilliq qavat va teri bilan aloqa qilganda rinit, konyunktivit va ürtikerni keltirib chiqaradigan inson oʻpkasiga osongina kirib borishga qodir. Shu bilan birga, bunday shinalar changlari deyarli inson tanasidan chiqarilmaydi. Shunga oʻxshash natijalar Moskvada oʻtkazilgan tadqiqotlarda olingan. Bu yerda shahar havosining ifloslantiruvchi va xavfli moddalarining 60% mayda changga aylangan avtomobil shinalarining kauchukidir.
Xalqaro saraton tadqiqotlari agentligi (IARC – Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining ixtisoslashgan boʻlimi) maʼlumotlariga koʻra, maqolasida keltirilgan, hozirgi kunda odamlar uchun kanserogen xavfning asosiy manbai ifloslangan atrof-muhit havosidir. Ushbu tashkilotning soʻnggi maʼlumotlariga koʻra, 2010 yilda dunyoda qayd etilgan oʻpka saratonidan 223 000 oʻlim havoning ifloslanishi bilan bogʻliq.
A.V. Levanchuk tadqiqotiga koʻra, shahar ichida shinalar protektorlarining yemirilishi natijasida atrof-muhitga kiradigan ifloslantiruvchi moddalar miqdori yiliga 67,79 ± 3,35 kg ni tashkil qiladi.
I bobda koʻrib chiqilgan omillar shinalarning yemirilish intensivligiga taʼsir qiladi, mos ravishda shinalarning yemirilish intensivligining oshishi bilan, avtomobil harakatlanayotganda shinaning yoʻl bilan aloqa qilish joyida paydo boʻlgan shinalar changining massasi ortadi. Avtomobil shinalarining yemirilish mahsulotlari kanserogen taʼsirga ega boʻlgan benz(a)piren va n-nitrosamin kabi zararli toksik kimyoviy birikmalarning konsentratsiyasini oʻz ichiga oladi. Agar biz shinalardan chiqadigan zararli moddalar va ichki yonish dvigatelining (ICE) chiqindi gazlari chiqindilarini taqqoslasak, shinalardan chiqadigan chiqindilar miqdori ichki yonish dvigatelining chiqindilarining 1 foizini tashkil qiladi. Shinalar changi chiqindilaridagi zararli toksik birikmalarning tarkibi ichki yonish dvigatelining chiqindi gazlarining muhim qismini tashkil qiladi.
Hozirgi vaqtda chet elda shinalarning atrof-muhitga va odamlarga salbiy taʼsirini kamaytirish boʻyicha ishlar qator xalqaro ekologik standartlarga muvofiq olib borilmoqda. salbiy taʼsirni kamaytirish uchun shinani tashkil etuvchi toksik tarkibiy qismlarni kamaytirish kerak. Angliya, Germaniya kabi koʻplab xorijiy mamlakatlar kauchuk mahsulotlarida kanserogen moddalar tarkibining milliy standartlari. Rossiya Federatsiyasi hududida bunday standartlar hali ham mavjud emas, ammo ularning dolzarbligi aniq, ayniqsa, mahalliy shinalardagi kimyoviy moddalarga koʻra, 3 ta analog mavjud. Ikkinchidan, intensivlikka taʼsir qiluvchi omillarni nazorat qilish kerak ushbu omillardan biri shinalar va avtomobil ilmiy-tadqiqot instituti oʻrtasidagi aloqa joyida paydo boʻlgan 127 ta shinalar changidir.
Avtomobil shinalarining yemirilish mahsulotlari Benzapiren va n-nitrosamin kabi zararli toksik kimyoviy birikmalarning konsentratsiyasini oʻz ichiga oladi. Agar biz shinalardan chiqadigan zararli moddalar va ichki yonish dvigatelining (ICE) chiqindi gazlari chiqindilarini taqqoslasak, shinalardan chiqadigan chiqindilar miqdori ichki yonish dvigatelining chiqindilarining 1 foizini tashkil qiladi. Shinalar changlari chiqindilaridagi zararli birikmalarning tarkibi ichki yonish dvigatelining chiqindi gazlarining bir qismini tashkil qiladi. Chiqindi gazlar va shinalar yemirilish mahsulotlarining zararli chiqindilarining foizi hozirgi vaqtda chet elda shinalarning atrof-muhitga va odamlarga salbiy taʼsirini kamaytirish boʻyicha ishlar olib borilmoqda, men Iso seriyasining xalqaro ekologik standartlariga javob beraman salbiy taʼsirni kamaytirish uchun shinani tashkil etuvchi toksik tarkibiy qismlarni kamaytirish kerak. Angliya, Germaniya, Gollandiya, Daniya, Kanada, AQSh, Shveytsariya kabi koʻplab xorijiy davlatlar allaqachon kauchuk mahsulotlarida kanserogen moddalar tarkibining milliy normalarini joriy etishgan. Rossiya Federatsiyasi hududida bunday standartlar hali ham mavjud emas, ammo ularning dolzarbligi aniq, ayniqsa, mahalliy shinalardagi kimyoviy moddalar yevropalik hamkasblariga qaraganda 3-4 baravar yuqori. Ikkinchidan, birinchi navbatda boshqariladigan shinalarning yemirilish intensivligiga taʼsir qiluvchi omillarni nazorat qilish kerak. Bunday omillardan biri ichki bosimdir. Shinaning avtomobil ilmiy-tadqiqot instituti bilan aloqa qilish joyida paydo boʻlgan shinalar changidan koʻrinib turibdiki. Avtomobil shinalarining yemirilish mahsulotlari kanserogen taʼsirga ega boʻlgan zararli toksik kimyoviy birikmalar nitrosaminning konsentratsiyasini oʻz ichiga oladi.
Xulosa
Agar biz shinalardan chiqadigan zararli moddalar va ichki yonish dvigatelining (ICE) chiqindi gazlari chiqindilarini taqqoslasak, u holda shinalardan chiqadigan chiqindilar miqdori. Zararli shinalar changining tarkibi chiqindi gazlarning zararli chiqindilarining sezilarli foizini tashkil qiladi va hozirda chet elda shinalarning atrof-muhitga va odamlarga salbiy taʼsirini kamaytirish boʻyicha ishlar ISO 14000 ga muvofiq olib borilmoqda. Birinchi navbatda, salbiy taʼsirni kamaytirish uchun shinani tashkil etuvchi toksik tarkibiy qismlarni kamaytirish kerak. Landiya, Daniya, Kanada, AQSh, Shveytsariya kabi koʻplab xorijiy davlatlar allaqachon kauchuk mahsulotlarida kanserogen moddalar tarkibining milliy standartlarini joriy etishgan. Rossiya Federatsiyasi hududida bunday standartlar hali ham mavjud emas, ammo ularning dolzarbligi aniq, ayniqsa mahalliy shinalardan uchuvchi kimyoviy moddalarning chiqarilishi yevropalik hamkasblariga qaraganda 3-4 baravar yuqori. Ikkinchidan, birinchi navbatda boshqariladigan shinalarning yemirilish intensivligiga taʼsir qiluvchi omillarni nazorat qilish kerak. Bunday omillardan biri ichki bosimdir. Turli manbalar va regressiya modellari koʻrsatganidek, bosimning 10-15% ga pasayishi shinalar resursini 10-30% ga kamaytiradi va zararli kimyoviy moddalar chiqarish intensivligi mos ravishda oshadi.
|
| |