Aloqa tizimining strukturaviy sxemasi

Aloqa tizimining strukturaviy sxemasi
𝑎(𝑡) – uzatilgan xabar;
𝑢(𝑡) – birlamchi elektr signali;
𝑠(𝑡) – aloqa liniyasi orqali uzatiladigan signal;
𝑛(𝑡) – xalaqit;
𝑥(𝑡) – signal va xalaqit;
𝜐(𝑡) – signal qabullash qurilmasi chiqishidagi signal;
𝑎′(𝑡) – qabul qilingan xabar.
ALOQA KANALLARI
Aloqa kanallari xuddi signallardek asosan uchta ko‘rsatkich bilan baholanadi. Bular:
𝑇𝑘 – kanal orqali xabar uzatilish vaqti;
𝐷𝑘 – kanal dinamik diapazoni;
𝐹𝑘 – kanal signal spektrini o‘tkazish kengligi.
Kanal uchta asosiy ko‘rsatkichlari ko‘paytmasi
aloqa kanalining hajmi deb ataladi va kanalning xabar o‘tkaza olish imkoniyatini belgilaydi.
Signalni aloqa kanali orqali uzatish uchun quyidagi shartlar bajarilishi lozim:
dan ko‘rinib turibdiki signalning yoki kanalning bir parametrini ikkinchisiga almashtirib aloqa kanali orqali signalni uzatish mumkin.
Hozirda turli radioaloqa kanallari mavjud. Bular uzun va qisqa to‘lqinlardan foydalanadigan radioaloqa kanali; radiorele aloqasi kanali; sun’iy yo‘ldosh orqali aloqa kanali; troposfera aloqa kanali; kosmik aloqa kanali; mobil aloqa kanali va boshqalar.
Har qanday aloqa kanallari quyidagi asosiy xususiyatlarga ega:
1. Aloqa kanallarini chiziqli tizim deb hisoblash mumkin, chunki kanal chiqishidagi signal kanal kirishidagi signallar yig‘indisiga teng, superpozitsiya prinsipiga bo‘ysunadi:
2. Har qanday aloqa kanalida foydali signal bo‘lish bo‘lmasligidan qat’iy nazar doimo xalaqit signali mavjud bo‘ladi, ya’ni 𝑥(𝑡) = 𝑠(𝑡) + 𝑛(𝑡).
3. Signal aloqa kanalidan o‘tganda u biroz kechikadi va uning sathi kamayadi.
4. Signal aloqa kanalidan o‘tganda har doim uning shakli buziladi. Shunday qilib kanal chiqishidagi signal quyidagicha ifodalanishi mumkin: 𝑥(𝑡) = 𝜇(𝑡)𝑠(𝑡 − 𝜏) + 𝑛(𝑡);
bunda 𝜇 va τ signal so‘nishi va kechikishini ko‘rsatuvchi kattaliklar.
Agar 𝜇 va 𝜏 vaqt davomida o‘zgarmasa, bunday aloqa kanali doimiy ko‘rsatkichli aloqa kanali deb ataladi. 𝜇 va 𝜏 lardan biri yoki ikkalasi vaqt davomida o‘zgarib tursa, bunday kanal ko‘rsatkichlari o‘zgaruvchan kanal deb ataladi. Masalan: yer usti radio eshittirish va Televideniye kanali ko‘rsatkichlari o‘zgarmas kanalga misol bo‘la oladi. Harakatdagi aloqa tizimi kanallari: sotali aloqa; uchayotgan samolyot yoki kosmik kema bilan qisqa to‘lqinli radioaloqa kanali o‘zgaruvchan ko‘rsatkichli aloqa kanali sifatida qaralishi mumkin.
ALOQA KANALIDAGI XALAQITLAR VA BUZILISHLAR
Amalda kanallar orqali signallar uzatilganda ularning shakli buziladi va xatolik bilan qayta aks ettiriladi. Signalning xatolik bilan qabul qilinishiga sabab aloqa kanali kiritadigan buzilishlar va signalga ta’sir etuvchi xalaqitlardir.
Kanalning amplituda chastotasi va vaqt xarakteristikalari signalga chiziqli buzilishlar kiritadi. Bundan tashqari signalga kanaldagi nochiziqli rejimda ishlayotgan funksional uzellar nochiziqli buzilishlarni qo‘shadi. Chiziqli va nochiziqli buzilishlar kanal ma’lum parametrlariga bog‘liqligi uchun, hamda paydo bo‘lish sababi ma’lumligi uchun ularni ma’lum tuzatishlar orqali yo‘qotish yoki sezilmas darajagacha kamaytirish mumkin.
Signal chiziqli va nochiziqli buzilishidan, uni tasodifiy xalaqit ta’sirida buzilishini ajrata bilish shart. Chunki xalaqitning signalga ta’sirini to‘liq yo‘qotish mumkin emas, uning parametrlari avvaldan ma’lum emas.
Foydali signalga qo‘shilib uni xatolik bilan aks ettirilishiga olib keluvchi har qanday ta’sir xalaqit deb ataladi. Xalaqitlar paydo bo‘lish sabablari va fizik hossalari bo‘yicha turlicha bo‘ladilar. Xalaqitlar paydo bo‘lish joyiga qarab ichki va tashqi xalaqit turiga bo‘linadilar. Ichki xalaqitlar radioelektron qurilmalar aktiv va passiv elementlaridan qat’iy bir qiymatga ega tok o‘tmasligi, ya’ni vaqt birligida o‘tkazgichdan o‘tayotgan elektronlar soni o‘zgaruvchan ekanligi sababli paydo bo‘ladi.
Tashqi xalaqitlarga atmosferada yuz beradigan elektr jarayonlari, shu jumladan momaqaldiroqlar natijasida hosil bo‘ladi. Bu xalaqitlar quvvati asosan uzun va o‘rta to‘lqin diapazonida to‘plangan. Kuchli xalaqitlar paydo bo‘lishiga sanoat qurilmalari ishlashi ham sabab bo‘ladi. Ular sanoat elektr qurilmalarida tok qiymatining keskin o‘zgarishi, elektr transport (tramvay, trolleybus) elektr olgich qismlarining manba simiga jips yopishmasligi, elektr motorlar, meditsina diagnostika (tashxis qilish) va davolash qurilmalari tarqatayotgan elektromagnit nurlanishlari sababli yuzaga keladi.
Begona radiostansiyalar nurlanishlari, ular tomonidan ajratilgan ishchi chastotalaridan foydalanish qoidalarining buzilishi, ishchi chastotasining nobarqarorligi, nurlantirilayotgan foydali signal garmonikalari va subgarmonikalarining qiymati texnik talabdagidan yuqoriligi sabab bo‘ladi. Shuningdek radiokanallarda xalaqit – ko‘chma modulyatsiya natijasida ham paydo bo‘ladi.
Umuman olganda har qanday radiokanalda ichki va tashqi xalaqitlar mavjud bo‘lib, ularning kattaligi foydalanilayotgan radiochastotalar diapazoniga ham bog‘liq.
Xalaqit 𝑛(𝑡) foydali signal 𝑠(𝑡) ga ikki turda ta’sir etishi mumkin. Agar xalaqit 𝑛(𝑡) signal 𝑠(𝑡) qo‘shilsa, ya’ni 𝑠(𝑡) + 𝑛(𝑡) = 𝑥(𝑡) bunday xalaqit additiv xalaqit deb ataladi.
Agar xalaqit ta’siridagi signal 𝑥(𝑡) = 𝜇(𝑡) ∙ 𝑠(𝑡) matematik ifoda bilan aks ettirilsa, bunday xalaqit multiplikativ xalaqit deb yuritiladi. Bunda 𝜇(𝑡) – multiplikativ xalaqit emas, balki xalaqit ta’sirida foydali signal sathi o‘zgarishini ko‘rsatuvchi koeffitsiyent bo‘lib, xalaqit yo‘q bo‘lganda bu koeffitsiyent birga teng bo‘ladi ( 𝜇 = 1 ). Umuman 𝜇 = (0 ÷ 1) oralig‘ida o‘zgarishi, signal sathining keskin o‘zgarishiga olib kelishi mumkin. Agar 𝜇 – foydali signal 𝑠(𝑡) ga nisbatan asta-sekin o‘zgarsa, bu hodisa so‘nish deb ataladi.
Real radiokanallarda har ikki tur xalaqitlar bir vaqtda signalga ta’sir etadi va signal ma’lum masofani bosib o‘tishi natijasida 𝜏 vaqtga kechikadi, ya’ni
𝑥(𝑡) = 𝜇(𝑡) ∙ 𝑠(𝑡 − 𝜏) + 𝑛(𝑡)
bo‘ladi, natijada qabul qilish qurilmasi kirishiga vaqt bo‘yicha sathi asta-sekin o‘zgaruvchi va xalaqit 𝑛(𝑡) qo‘shilgan hamda 𝜏 vaqtga kechikkan natijaviy 𝑥(𝑡) signali ta’sir etadi.
Additiv xalaqitlarga fluktuatsion, impulsli va kvazigarmonik xalaqitlar kiradi.
Fluktuatsion xalaqit boshqa xalaqit turlariga nisbatan yaxshi o‘rganilgan, u radiotexnik qurilmaga bir vaqtda bir necha tasodifiy kattalikdagi, ular ta’siridagi elektr zanjirlaridagi o‘tish jarayoni bir-biriga qo‘shilib ketishi natijasida paydo bo‘ladi. U barcha chastotalar diapazonida uchraydi, uning spektri cheksiz keng.
Impulsli xalaqit ba’zan vaqt bo‘yicha to‘plangan xalaqit deb ham ataladi. Chunki u odatda bir-biridan ancha katta tasodifiy vaqt oralig‘ida qisqa vaqt davomiyligida radio qabul qilish qurilmasiga ta’sir etadi. Uning ta’sirida radio qabul qilish qismlarida yuz beradigan o‘tish jarayoni bir-biriga qo‘shilmaydi, navbatdagi impuls xalaqit ta’sir etguncha avvalgisining ta’siri umuman tugab bo‘ladi. Bu tur xalaqitga: sanoat qurilmalarining payvandlash uskunalari; elektr transport; avtomobil o‘t oldirish qismlari hosil qiladigan xalaqitlar kiradi.
Xalaqitlarni fluktuatsion va impulsli xalaqitga ajratilishi shartli bo‘lib, bir impulsli xalaqit takrorlanish chastotasiga qarab tor polosali radio qabul qilish qurilmasiga fluktuatsion, keng polosali qabul qilish qurilmasi uchun impulsli xalaqit sifatida ta’sir etishi mumkin.
Impulsli xalaqit diskret tasodifiy jarayon bo‘lib, paydo bo‘lish vaqti va amplitudasi tasodifiy taqsimlangan. Impulsli xalaqit ham nazariy nuqtai nazardan cheksiz keng spektrga ega.
Kvazigarmonik xalaqit ba’zan spektri bo‘yicha jamlangan xalaqit deb ataladi, chunki bu tur xalaqit turli radiouzatish qurilmalari tarqatayotgan elektromagnit to‘lqinlaridan, tor polosada xalaqit qiluvchi turli sanoat asbobuskunalarining elektromagnit to‘lqinlaridan iborat. Bunday xalaqit radioqabul qilish qurilmasining o‘tkazish polosasini to‘liq, ko‘p hollarda qisman egallashi mumkin. Qisqa to‘lqin diapazonida kvazigarmonik xalaqit asosiy xalaqit hisoblanadi.
ALOQA TIZIMLARINING SIFAT KO‘RSATKICHLARI
Aloqa tizimining ishlash sifatini bir qator ko‘rsatkichlar orqali baholash mumkin.
Aloqa kanali orqali xabar uzatishda uni aks ettiruvchi signal shakli kanalning texnik ko‘rsatkichlari talab etiladigan ko‘rsatkichlaridan farqlanishi va har qanday aloqa kanalida xalaqitlar borligi uchun buziladi, qabul qilingan signalning shakli 𝜐(𝑡) uzatilgan signal 𝑢(𝑡) dan farqlanadi, ya’ni 𝜐(𝑡) ≠ 𝑢(𝑡) bo‘ladi. Qabul qilingan signalning uzatilgan signalga o‘xshashligi asliga moslik deb ataladi.
Signalning asliga mosligi uzluksiz va diskret signallar uchun turlicha baholanadi. Diskret aloqa kanallari uchun asliga moslik ma’lum vaqt oralig‘ida to‘g‘ri qabul qilingan diskret signal elementar tashkil etuvchilari 𝑛𝑡𝑞 ning ushbu vaqt oralig‘ida uzatilgan elementar signallar umumiy soni 𝑁𝑢 ga nisbati shaklida, ya’ni 𝑃𝑥 = 𝑛𝑡𝑞/𝑁𝑢 orqali aniqlanadi. Bu nisbat xatolikni takrorlanish koeffitsiyenti (xatolik koeffitsiyenti) deb ataladi. Bu nisbat kichik vaqt oralig‘i uchun aniqlansa tasodifiy kattalik bo‘ladi. Agar signal uzatish vaqti (davomiyligi) ushbu signal elementar tashkil etuvchilaridan bir necha yuz-ming marotaba katta bo‘lsa va signalni qabul qilish sharoiti o‘zgarmasa, u holda xato qabullash ehtimolligi 𝑃𝑥 statistik barqaror bo‘ladi, o‘zining o‘rtacha qiymatidan kam farqlanadi. Aloqa nazariyasida odatda signalni to‘g‘ri qabul qilish ehtimolligi 𝑃𝑡 ni emas, uni xato qabul qilish ehtimolligi 𝑃𝑥 = 1 − 𝑃𝑡 ni aniqlanadi.
Uzluksiz signallarni uzatish aloqa tizimlarida qabul qilingan signal 𝜐(𝑡) va uzatilgan signal u(t) orasidagi farq 𝜀(𝑡) = 𝜐(𝑡) − 𝑢(𝑡) tasodifiy xatolik orqali yoki u bilan bog‘liq bo‘lgan o‘rtacha kvadratik xatolik
orqali baholanadi.
Ba’zi hollarda uzluksiz signallarni uzatish tizimining sifatini baholashda o‘rtacha kvadratik xatolik o‘rniga ushbu xatolik absolyut qiymati talab etiladigan sifat ko‘rsatkichi ∆ dan katta bo‘lmasligi ehtimolligi
dan foydalaniladi, bunda 𝑃1(𝜀) – xatolik bir o‘lchamli taqsimot zichligi.
Axborotni talab darajasidagi asliga moslik bilan uzatish aloqa kanalining barqaror ishlashini talab qiladi. Bu esa o‘z navbatida aloqa tizimi har bir funksional qismini o‘zi oldiga qo‘yilgan vazifani bajarish orqali talab darajasidagi xalaqitbardoshlikni ta’minlashi, ya’ni buzilishlar va xalaqitlarning ta’siriga qarshi tura olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerakligini bildiradi.
Aloqa tizimining barqarorligi va xalaqitbardoshligi bir qator ko‘rsatkichlarga bog‘liq: aloqa tizimining texnik nuqtai nazardan amaldagi imkoniyatlardan qanday darajada foydalanilganligiga, tizim jihozlarini yaratilish texnologiyasiga, undan texnik foydalanish sharoitiga, tizimning tuzilish tarkibiga va h.k.larga bog‘liq.
Aloqa tizimining barqarorligi miqdor jihatdan uning o‘z oldiga qo‘yilgan vazifani berilgan vaqt davomiyligida va ish sharoitida bajara olish imkoniyati orqali baholanadi.
Aloqa tizimining xalaqitbardoshligini baholashda turli mezonlardan foydalaniladi. Ulardan eng ko‘p foydalaniladigani bu talab etiladigan Px ni ta’minlash uchun qabullash qurilmasi kirishida talab etiladigan signal/xalaqit nisbati 𝑞𝑘 = (𝑃𝑠/𝑃𝑥)𝑘 orqali baholanadi. Talab etiladigan 𝑞𝑘 qancha kichik bo‘lsa, xalaqitbardoshlik shuncha katta bo‘ladi.
Turli aloqa tizimlarining xalaqitbardoshligini baholash va ularni ushbu ko‘rsatkich orqali taqqoslash
funksional bog‘liqlik orqali amalga oshiriladi.
Xalaqitbardoshlik bilan bir qatorda aloqa tizimining xabar uzatish tezligi ham uning asosiy ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. Diskret aloqa tizimi uchun 29 uzatish tezligi bir soniyada uzatilgan ikkilik simvollar soni 𝑅 bilan o‘lchanadi, ya’ni
bunda 𝜏0 – elementar simvol davomiyligi, 𝑚 – kod asosi. Agar 𝑚 = 2 bo‘lsa, ya’ni ikkilik kod uchun
bo‘ladi.
Har qanday aloqa kanali uchun berilgan chegaraviy qiymatlarda – eng katta uzatish tezligi mavjud, uni aloqa kanalining signal uzatish qobiliyati deb ataladi va odatda 𝐶 harfi bilan belgilanadi. Amalda foydalaniladigan aloqa tizimilarida uzatish tezligi 𝑅 kanal uzatish qobiliyati S dan kichik, ya’ni 𝑅 < 𝐶. Zamonaviy nazariya 𝑅 ≤ 𝐶 bo‘lganda, signal uzatish va qabul qilishning yuqori darajada asliga mosligini ta’minlash mumkinligini tasdiqlamoqda.
Axborotni talab darajasidagi asliga moslik, tezlik va xalaqitbardoshlik bilan uzatish aloqa tizimining ish sifatini baholash uchun yetarli asos bo‘la olmaydi.
Signal uzatishda bir xil tezlik va asliga moslikni turli aloqa tizimlaridan foydalanib ta’minlash mumkin.
Signalni talab darajasidagi asliga moslik va tezlik bilan uzatishda iloji boricha “kam xarajat” va yuqori darajada iqtisodiy samarali aloqa tizimini tanlash kerak. “Xarajatlar” deganda ma’lum hajmdagi axborotni uzatish uchun talab etiladigan signal quvvati, signal uzatilishi uchun talab etiladigan chastotalar polosasi, jihozlar tannarxi, geometrik o‘lchamlari, vazni va boshqalarni tushunish kerak.
Yuqorida ko‘rsatilgan xarajatlarni ta’minlovchi xususiyatlar majmuasi aloqa tizimining iqtisodiy nuqtai nazardan samaradorligi deb ataladi. Shuning uchun xarajatlar miqdorini aloqa tizimi samaradorligining o‘lchami deb hisoblash mumkin.
Turli aloqa tizimlarini samaradorlik nuqtai nazaridan taqqoslash uchun, ulardagi bir turli xarajatlar tanlanib, ularni miqdoriy taqqoslash va tizimlardan birini ma’lum bir mezon asosida tanlash kerak bo‘ladi. Ko‘p hollarda bir qator birbiriga qarama-qarshi talablarga javob beradigan aloqa tizimini tanlashga to‘g‘ri keladi. Tanlash mezoni tizimning bir qator aniq talablarga javob berishi bilan birga, u sodda, qulay va turli axborotlarni uzatish uchun yaroqli bo‘lishi kerak. Bundan tashqari tizim tanlash mezoni ba’zi cheklanish ko‘rsatkichlarini e’tiborga olishi kerak. Misol uchun Yer sun’iy yo‘ldoshi orqali aloqa tizimida radiouzatkich qurilmasining o‘rtacha yoki eng katta qiymatiga alohida e’tibor berish kerak, qisqa to‘lqin orqali radioaloqa tizimida har bir radiokanal uchun ajratilgan polosaning Xalqaro me’yorlar orqali 10 kHz qilib belgilanganligi, standart telefon kanallaridan ham foydalanish nazarda tutilgan bo‘lsa, har bir telefon kanaliga 4 kHz chastotalar polosasi ajratilganligini ham e’tiborga olish kerak bo‘ladi. Ba’zan bir emas, bir necha chegaralovchi ko‘rsatkichlarni e’tiborga olish kerak bo‘ladi (masalan, vazni, o‘lchamlari, nurlatish quvvati va h.k.).
Aloqa tizimini tanlashda yagona mezon mavjud emas. Shuning uchun turli aloqa tizimlari uchun umumiy ko‘rsatkichlar bilan birga, aniq bir aloqa tizimiga xos bo‘lgan xususiy me’yorlarni e’tiborga olish kerak bo‘ladi.
Signallarni uzatish nazariyasida bir bit axborotni talab etiladigan xalaqitbardoshlik bilan uzatish uchun talab etiladigan xarajatlarni taqqoslashga asoslangan me’yordan keng foydalaniladi. Bu tur mezon – xarajatlar solishtirma mezoni deb ataladi. Ushbu mezonga asosan, axborot birligini uzatish uchun eng kam sarf-xarajat talab qiladigan tizim samarali tizim hisoblanadi.
Har qanday aloqa tizimining sifat ko‘rsatkichlari uni loyihalashda asos qilib olingan prinsip va usullar bilan birga, uni yaratishning aniq bir usuli va texnik o‘ziga xoslik orqali aniqlanadi. Aloqa tizimining ish sifatiga tegishli ko‘rsatkichlar juda ko‘p bo‘lishi mumkin.
Ushbu fanda radioaloqa tizimlarining saaradorligiga tegishli bo‘lgan, signallar spektri kengligi, talab darajasidagi xalaqitbardoshlikni ta’minlash uchun talab etiladigan signal/xalaqit nisbati, chastotalar polosasidan samarali foydalanish masalalariga alohida e’tibor berilgan. Shuning uchun hamma “xarajat”lardan energiya solishtirma xarajati va talab etiladigan chastotalar polosasi sarflanishi masalalariga alohida e’tibor beramiz.
Energiya solishtirma xarajati 𝛽𝐸 = 𝐸0/𝑁0 orqali baholanadi, bunda 𝐸0 – bir bit axborotni talab etiladigan aniqlik bilan qabullash uchun qabullash qurilmasi kirishiga berilishi kerak bo‘ladigan signal energiyasi; N0 – qabullash qurilmasi kirishidagi xalaqit spektri zichligi (xalaqit energetik spektri). Chastotalar polosasining solishtirma sarflanishi
orqali aniqlanadi, bunda 𝑅 – axborot uzatish tezligi (bit/sek); ∆fekv – aloqa tizimi qabullash qurilmasining uzatilayotgan signal spektri polosasi kengligiga ekvivalent bo‘lgan polosasi (aloqa kanali egallagan chastotalar polosasi).
𝛽𝐸 va 𝛽∆𝑓 larli aloqa tizimi ishlashi ko‘rsatkichlarini solishtirma xarajatlar mezoni asosida baholovchi ko‘rsatkichlar deb hisoblash mumkin.
Axborot uzatishdagi yana bir muhim tushunchalardan biri, bu axborot manbaidan olingan xabarni uzatish qurilmasi kirishiga berilgan vaqt 𝑡𝑢 bilan qabullash qurilmasi chiqishidan axborotni oluvchiga yetkazib berilgan 𝑡𝑘 orasidagi farq ∆𝑡 = 𝑡𝑢 − 𝑡𝑘 axborotni kechikish vaqti deb ataladi. Axborotni kechikish vaqti radioaloqa liniyasi uzunligiga, ya’ni axborot uzatish qurilmasi va qabullash qurilmasi orasidagi masofaga va signalga ishlov berish vaqti davomiyligiga bog‘liq.
XULOSA
Har qanday signal 𝑢(𝑡) vaqt funksiyasi hisoblanadi. Signallarni vaqt funksiyasi sifatida quyidagi turlarga ajratish qabul qilingan:
– vaqt va sath bo‘yicha uzluksiz signal;
– vaqt bo‘yicha diskret va sath bo‘yicha uzluksiz signal;
– vaqt bo‘yicha uzluksiz va sath bo‘yicha diskret signal;
– vaqt va sath bo‘yicha diskret signal. Vaqt va sath bo‘yicha uzluksiz signallar vaqt bo‘yicha chegaralangan yoki chegaralanmagan bo‘lib, sathi ma’lum bir oraliqdagi qiymatlarni qabul qiladi. Bunday signallarga mikrofon, temperatura o‘lchagich, bosim o‘lchagich va boshqa shunga o‘xshash asboblar chiqishidagi signal misol bo‘ladi. Bu signallar fizik kattaliklarning elektrik modellari bo‘lganligi, unga mos ravishda o‘zgargani uchun bunday signallar “analog” (o‘xshash, mos) signallar deb ataladi. Signallar vaqt bo‘yicha diskret 𝑡 = 𝑘∆𝑡 (∆𝑡 – diskret vaqt oralig‘i bir xil qiymatli va turlicha bo‘lishi mumkin) va sath bo‘yicha ma’lum bir oraliqdagi har qanday qiymatlarga teng bo‘lishi mumkin. Bunday signallarni uzluksiz signallarning har bir ∆𝑡 vaqt oralig‘ida qiymatlarini belgilash orqali olish mumkin. Bu jarayon vaqt bo‘yicha diskretlash deb ataladi. Odatda diskretlash oralig‘i ∆𝑡 bir xil qilib, uzluksiz signalni uning vaqt bo‘yicha diskret oniy qiymatlari orqali qayta tiklash aniqligiga bo‘lgan talabga asosan tanlanadi. Uchinchi tur signallar sath bo‘yicha diskretlangan – kvantlangan bo‘lib, u 𝑘∆𝑡 yoki ma’lum bir uzluksiz vaqt 𝑡 da ma’lum bir diskret qiymatga ega bo‘ladi. Kvantlash natijasida signal sathining oniy qiymati unga eng yaqin bo‘lgan, ruxsat etilgan sath qiymati bilan almashtiriladi. Natijada, zinasimon signal hosil bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ-4947-сон Фармони.
Signals and systems: analysis using transform methods and MATLAB. M.J. Roberts. Publisher: McGrow-Hill Science Engineering, 2012.
Jon B. Hagen. Radio-Frequency Electronics. Circuits and Applications. Cambridge University Press, 2009.
Abduazizov A.A. Elektr aloqa nazariyasi. Darslik. – T.: “Fan va texnologiyalar”, 2011. – 416 b.
Abduazizov A.A., Muxitdinov M.M., Yusupov Ya.T. Radiotexnik zanjirlar va signallar. Darslik. – T.: “Sams-ASA”, 2013. – 480 b.
Abduazizov A.A., Faziljanov I.R., Yusupov Ya.T. Signallarga raqamli ishlov berish. O‘quv qo‘llanma. – T.: “Cho‘lpon nomidagi NMIU”, 2013. – 160 b.
http://fayllar.org
|