nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Лойиҳа иштирокчилари риски

|
Лойиҳа иштирокчилари риски
|
bet | 76/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.Лойиҳа иштирокчилари риски - бу иштирокчиларнинг лойиҳа фаолияти доирасида ўз мажбуриятларини англаган ҳолда ёки мажбурий тарзда бажармаслик риски. Биргина лойиҳа иштирокчисининг ўз мажбуриятларини бажармаслиги, бошқа иштирокчиларнинг ўз мажбуриятларини бажара олмаслигига олиб келиши, натижада лойиҳа барбод бўлиши мумкин. Лойиха иштирокчилари рискига қуйидагилар сабаб бўлиши мумкин: иштирокчиларнинг виждонсизлиги; уларнинг профессионаллик даражаси, молиявий ҳолатининг нобарқарорлиги, иштирокчиларни турли рисклардан етарлича суғурталанмаганлиги натижасида келиб чикади.
Лойиҳа смета қийматининг ошиш рискига қуйидагилар сабаб бўлиши мумкин: лойиҳалаш жараёнидаги хатолар, пудратчиларнинг ресурслардан самарали фойдаланишни таъминлай олмаслиги, лойиҳани амалга ошириш шартларини ўзгариши ва бошқ.
Қурилишни ўз вақтида тугалланмаслик рискига қуйидагилар таъсир кўрсатади: пудратчиларнинг ўз мажбуриятларини бажармасликлари; ташқи шарт-шароитларнинг ўзгариши, қурилиш ишлари муддатининг чўзилиб кетиши натижасида қўшимча харажатлар келиб чиқиши: кредит бўйича фоизларни ҳисоблаш, нархларнинг инфляция натижасида ўсиши оқибатида иш ва материал қийматининг ошиши каби қўшимча харажатларни келтириб чиқаради. Бундан ташқари, бу риск натижасида келгусидаги объектга хом ашё етказиб берувчилар билан ва келгусидаги лойиҳа маҳсулоти истеъмолчилари билан шартномавий муносабатлар тўхташи мумкин. Иш ва объект сифатининг пастлиги риски пудратчилар мажбуриятининг бузилиши, лойихалаштиришдаги хатолар ва бошқалар натижасида келиб чиқиши мумкин.
Конструкцион ва технологик риск. Конструкцион риск – буинвестиция фазасидаёқ лойиҳанинг техник амалга ошмаслик рискидир. Бу лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқувчиларнинг хатолари, бу ҳужжатларни ишлаб чиқишда зарур бўлган маълумотларни етарли ёки аниқ емаслиги натижасида рўйберишимумкин.Технологикриск – буишлаб чиқариш технологияларининг саноатдаражасида қўлланилмаслиги натижасида маълум техник-иқтисодий параметрлардан объект эксплуатациясидаги чекланишлар риски. Бунга эксплуатация харажатларининг ошиши, экологик меъёрларга мос келмаслик кабилар таъсир этади.
|
| |
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 47

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
47/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
43
44
45
46
47
48
49
50
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
43
44
45
46
47
48
49
50
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 83

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
83/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
79
80
81
82
83
84
85
86
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
79
80
81
82
83
84
85
86
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 42

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
42/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
38
39
40
41
42
43
44
45
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
38
39
40
41
42
43
44
45
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 45

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
45/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
41
42
43
44
45
46
47
48
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
41
42
43
44
45
46
47
48
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 80

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
80/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
76
77
78
79
80
81
82
83
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
76
77
78
79
80
81
82
83
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 43

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
43/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
39
40
41
42
43
44
45
46
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
39
40
41
42
43
44
45
46
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 54

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
54/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
50
51
52
53
54
55
56
57
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
50
51
52
53
54
55
56
57
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 49

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
49/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
45
46
47
48
49
50
51
52
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
45
46
47
48
49
50
51
52
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 48

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
48/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
44
45
46
47
48
49
50
51
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
44
45
46
47
48
49
50
51
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 81

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
81/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
77
78
79
80
81
82
83
84
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
77
78
79
80
81
82
83
84
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 44

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
44/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
40
41
42
43
44
45
46
47
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
40
41
42
43
44
45
46
47
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 82

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
82/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
78
79
80
81
82
83
84
85
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
78
79
80
81
82
83
84
85
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Ўзбекистон республикаси соғЛИҚни сақлаш вазирлиги тошкент фармацевтика институти - bet 7

Tayyorlanish uchun savollar:
1) Mikrobiologik tajribalarni tashkil etish prinsiplari va
maqsadi nimadan iborat?
2) Tajribaxona va ish joyi qanday jihozlanadi?
3) Mikrobiologik tajribaxonada ishlash qoidalarini ayting.
4) Mikroorganizmlaming har xil guruhlari bilan ishlash tartiblari
qanday bo'ladi?
Mikroorganizmlarning morfologiyasi. Mikroorganizmlarni tirik va o’ldirilgan holda tekshirish. Bo’yash usullari.
Tayyorlanish uchun savollar:
1. Mikroorganizmlarning jonli ekmasini o'rganish uchun preparatlar tayyorlash texnikasi (“ezilgan” va “osilgan” tomchilar, Burri usuli) qanday bo'ladi?
2. Surtmalar tayyorlash texnikasi va ulaming fiksatsiya qilinishi. Fiksatsiya qilishning maqsad va usullarini aytib bering.
3. Bo‘yashning oddiy usullari qanday bo’ladi?
4. Bo'yashning murakkab usullari (Gram, Sil-Nilsen, Romanovskiy- Gimza, Zdrodovskiy
usullarining maqsadi, mexanizmi va texnikasi)ni tushuntirib bering.
Murakkab bo'yash usuli
|
|
Usuli
|
Bo'yash texnikasi.
|
Gram usuli bo'yicha bo'yash (Sinevning takomillashtirilgan
usu
|
|
Sil-Nilsen usuli bo'yicha bo'yash.
|
|
Romanovskiy-Gimza usuli bo'yicha bo'yash.
|
|
Zdrodovskiy usuli.
|
|
Yo'g'on tomchi usuli.
|
|
|
-rasm. Qarama-qarshi yo’nalishli absorbsiya qurilmasining sxemasi

suyuqlik chegaralangan sikl bo’yicha harakat qiladi. Birinchi kolonnada qisman tozalangan gaz
ikkinchi kolonnaga yo’naltiriladi. Ikkinchi kolonna ham suyuqlik bilan chegaralangan sikl
bo’yicha tachminlanib turiladi. Ikkinchi kolonnaga berilayotgan eritmaning konsentratsiyasi
ma’lum qiymatga etganda birinchi kolonnaning sikliga yuboriladi.
25.14-rasm. Resirkulyatsiyali absorbsiya-desorbsiya qurilmasining sxemasi: 1 - absorberlar;
2 - yig`gichlar; 3 - nasoslar; 4 - sovitgichlar; 5 — issiqlik almashgich; 6 — desorber.
Shunday qilib, eritmaning konsentratsiyasi birinchi kolonnadan ikkinchi kolonnaga
ochtganda ko’payadi va birinchi kolonnaning siklida konsentratsiyasi ancha yuqori bo’lgan
eritma hosil bo’ladi. Ushbu eritma issiqlik almashgich 5 da isitilib, desorbsiya kolonnasi 6 ga
yuboriladi. Desorberda suyuqlikda yutilgan komponent issiqlik ta`sirida bug`latiladi. Toza issiq
erituvchi yig`gich 2 ga tushadi. Bu erituvchi nasos 3 yordamida issiqlik almashgich 5 va
sovitgich 4 orqali ikkinchi kolonnaning sikliga qaytariladi. Desorbsiya qilingan gaz esa
qurilmaning yuqorigi qismidan o’zatiladi. Ushbu qurilmada suyuqlik resirkulyatsiya qilinadi va
faqat ayrim yo’qotilishlarni qoplash uchun kam miqdordagi toza erituvchi qochshib turiladi,
erigan komponent esa toza holda hosil bo’ladi.
-rasm. Suyuq mahsulotlar sochib beriladigan quritkich

3) havo oqimining tezligi nisbatan kichik (0,2—0,4 m/s), agar havo tezligi katta bo’lsa,
mayda zarrchalarning chochkishi qiyinlashadi va ularning havo oqimi bilan ketib qolishi
ko’payadi.
Pnevmatik quritkichlar.
Donador (lekin qovushib qolmaydigan) va kristall materiallarni
quritish uchun pnevmatik quritkichlar ishlatiladi. Quritish jarayoni uzunligi 25 m gacha bo’lgan
vertikal quvurda olib boriladi. Materialning zarrachalari isitilgan havo (yoki tutunli gaz) oqimi
bilan birga harakat qiladi. Bunda havo oqimining tezligi qattiq zarrachaning harakat tezligidan
katta bo’ladi (10—30 m/s). Bunday quritkichlarda jarayon juda qisqa vaqt (1— 3 s) davom etadi,
shu sababli material tarkibidagi erkin namlikning bir qismigina ajralib chiqadi. Pnevmatik
quritkichda (31.7-rasm) material bunkerdan tachminlagich orqali vertikal quvur-quritkichga
tushadi. Havo oqimi ventilyator yordamida kalorifer orqali vertikal quvurga yuboriladi. Quvurda
havo oqimi material zarrachalarini o’zi bilan birga olib ketadi. Havo qurigan material bilan birga
yig`uvchi amortizatorga kiradi, keyin siklonga o’tadi. Siklonda qurigan material havo oqimidan
ajraladi, sochngra tochkish moslamasi yordamida tashqariga chiqariladi. Ishlatilgan havo filtrda
tozalangandan sochng atmosferaga chiqariladi. Shunday qilib, quritish jarayoni pnevmotransport
rejimida olib boriladi.
Oddiy haydash usullari - Mavzu: modda almashinish asoslari

aralashmalarni birlamchi ajratish hamda murakkab aralashmalarni keraksiz qochshimchalardan
tozalash uchun oddiy haydash usulidan foydalaniladi.
Oddiy haydash quyidagi usullarga bo’linadi:
1) fraksiyali haydash;
2) deflegmasiya bilan haydash;
3) suv bug`i bilan haydash.
Fraksiyali haydash. Suyuqliklarni fraksiyali haydash davriy yoki o’zluksiz usullarda olib
boriladi. Haydash kubidagi suyuqlik asta-sekin bug`latiladi. Hosil bo’lgan bug`lar kondensatorga
yuboriladi. Agar haydash jarayoni davriy ravishda olib borilsa, u holda vaqt ochtishi bilan
qoldiq
suyuqlikdagi va distillyatning tarkibidagi engil uchuvchan komponentning
miqdori kamaya
boradi. Shu sababli har xil tarkibli distillyatning fraksiyalari ajratib olinadi.
Turli tarkibga ega
bo’lgan mahsulotlarni olishga mo’ljallangan suyuqliklarni ajratish usuli fraksiyali haydash deb
ataladi. 26.2-rasmda fraksiyali haydash uchun davriy ishlaydigan
qurilmaning sxemasi
ko’rsatilgan. Dastlabki aralashmaning ma’lum miqdori haydash kubiga solinadi. Haydash
kubining ichiga zmeevik joylashtirilgan bo’lib, u orqali suv bug`i o’tadi.
Suyuqlik qaynash
haroratigacha isitiladi. Hosil bo’lgan bug`lar kondensator-sovitkichga yuboriladi. Distillyat
fraksiyalari tegishli idishlarga tushadi. Haydash jarayoni tamom bo’lgandan sochng, qoldiq
suyuqlik haydash kubidan tushirib olinadi. Sochngra sikl takrorlanib, ajralishi lozim bo’lgan
suyuqlik haydash kubiga yana beriladi.Oddiy haydash atmosfera bosimi yoki vakuum ostida olib
borilishi mumkin. Vakuumni qo’llash natijasida issiqlikka chidamsiz
aralashmalarni ajratish
imkoni tug`iladi. Vakuum qo’llanilganda eritmalarning qaynash harorati pasayadi,
shu sababli
haydash kubini isitishda past haroratli suv bug`laridan foydalanish mumkin.
MAVZU: SUYUQLIKLARNI XAYDASH.DISTELYASIYA

qisman bug`lanishi yo’z beradi. Odatda bu usul suyuq aralashmalami birlamchi ajratish hamda
murakkab aralashmalarni qochshimchalardan tozalash uchun ishlatiladi.
Suyuq aralashmani komponentlarga to’la ajratish uchun rektifikatsiya usulidan
foydalaniladi.
Rektifikatsiya
jarayoni
aralashmani
bug`latishda
ajralgan
bug`
va
bug`ning
kondensatsiyalanishi natijasida hosil bo’lgan suyuqlik o’rtasida ko’p
marotabalik kontakt
paytidagi modda almashinishga asoslangan.
Suyuq aralashmalami rektifikatsiya yordamida ajratish kolonnali qurilmalarda olib
boriladi, bunda bug` va suyuqlik fazalari o’rtasidagi o’zluksiz hamda ko’p marotabalik kontakt
yo’z beradi. Natijada fazalar o’rtasida modda almashinish yo’z beradi.
Suyuq fazadagi yengil
uchuvchan komponent bug` tarkibiga, bug` fazasidagi qiyin uchuvchan komponent esa
suyuqlikka o’tadi. Rektifikatsiya kolonnasining yuqorigi qismidan
chiqayotgan bug asosan
yengil uchuvchan komponentdan iborat bo’lib, u kondensatsiyaga uchragandan sochng ikki
qismga ajraladi. Kondensatning birinchi qismi distillyat yoki rektifikat (yuqorigi mahsulot) deb
ataladi. Kondensatning ikkinchi qismi esa kolonnaga qaytariladi va u flegma deb yuritiladi.
Qurilmaga qaytarilgan suyuqlik (flegma) pastdan ko’tarilayotgan bug` bilan tochqnashadi.
Kolonnaning pastki qismidan, asosan, qiyin uchuvchan komponentdan
tashqil topgan qoldiq
modda o’zluksiz ravishda chiqarib turiladi.
Hozirgi vaqtda kimyoviy texnologiyaning ko’pchilik sohalarida (organiq sintez, izotoplar,
polimerlar, yarim o’tkazgichlar va shu kabi bir qator o’ta toza mahsulotlar ishlab chiqarishlarda)
rektifikatsiya usuli keng qo’llanilmoqda.
-rasm. Elaksimon tarelkali absorber

Sanoatda nasadkali kolonnalarning eng ko’p ishlatilishidan qatchiy nazar, mutaxassis olimlar
tarelkali kontakt qurilmalarning samaradorligini oshirish borasida doimo izlanishlar olib
borishmoqda. Jumladan, “Glitch” firmasi tomonidan yuqori samarali Nay tarelkalari taklif etildi.
Bu tarelkalar tuzilishi va ishlash prinsipiga ko’ra g`alvirsimon yoki klapanli tarelkalarga
ochxshab ketadi. Nay tarelkasining sxemasi 25.10-rasmda ko’rsatilgan. Ushbu tarelkalar su-
yuqlik va bug` fazalarining kontaktini yaxshilash maqsadida perfbrasiya qilingan plastinalar
bilan tachminlangan. Suyuqlikning har bir yuqorigi tarelkadan pastki tarelkaga oqib tushishi
uchun quyilish chochntaklari ko’zda tutilgan. Bulardan tashqari, quyilish chochntaklari zonasida
qochshimcha teshikchalar qilingan bo’lib, natijada bug`-suyuqlikning kontakt yuzasi
ko’paytirilgan.
Lentali quritkichlar - Mavzu: modda almashinish asoslari

ikkinchi uchidan ajraladi. Quritish jarayoni issiq havo yoki tutunli gazlar yordamida olib
boriladi. Bu turdagi quritkichlar bitta yoki ko’p lentali bo’ladi. Sanoatda ko’p lentali quritkichlar
keng ishlatiladi. Ko’p lentali quritkichlarda qurituvchi agent
nam materialga nisbatan
perpendikulyar yo’nalgan bo’ladi. Material bir lentadan ikkinchisiga tushayotganda
uning
qurituvchi agent bilan kontakt yuzasi ko’payadi. Bunday quritkichlarda quritish jarayonining
turli variantlarini tashqil qilish mumkin.
Lentali quritkichlar ko’p joyni egallaydi va ularni ishlatish ancha murakkab (lentalarning
cho’zilishi va barabanda notochg`ri joylanish holatlari rochy berishi mumkin).
Bunday
quritgichlarning solishtirma ish unumi kichik, solishtinna issiqlik sarfi esa katta,
pastasimon
materiallarni quritish mumkin emas.
Suyuq mahsulotlar sochib beradigan quritkichlar.
Bunday quritkichlar mineral
to’zlarning eritmalarini, bo’yovchi moddalarni, suyuq oziq-ovqat mahsulotlarini, fermentlarni va
shu kabi materiallarni suvsizlantirish uchun ishlatiladi. Ushbu turdagi quritkichlar ichi bochsh
silindrsimon (diametri 5 m va balandligi 8 m gacha bo’lgan) qurilmadan iborat bo’lib, uning
yuqorigi qismida quritilishi lozim bo’lgan suyuq modda sochib beriladi va parallel oqimda
harakat qilayotgan qurituvchi agent (issiq havo yoki tutunli gazlar) bilan tochqnashadi,
natijada
namlik katta tezlik bilan bug`lanadi. Sochib beruvchi quritkichlarda bug`lanishning solishtirma
yuzasi katta bo’ladi, shu sababli quritish jarayoni qisqa vaqt (taxminan 15—30 s) davom etadi.
Quritish qisqa vaqt davom etganligi sababli jarayon past haroratlarda olib boriladi, natijada sifatli
kukunsimon mahsulot olinadi. Agar nam material oldin qizdirib olinsa, sovuq holdagi qurituvchi
agentdan ham foydalansa bo’ladi. Materialni sochish uchun mexaniq va pnevmatik forsunkalar
hamda markazdan qochma disklar (aylanishlar soni minutiga 4000—20000) ishlatiladi.
Sochib beruvchi quritkichda (31.6-rasm) nam material quritish kamerasiga forsunka
yordamida sochib beriladi.
-rasm. Pnevmatik quritgich

hil bo’ladi: fizik absorbsiya va kimyoviy absorbsiya (xemosorbsiya). Fizik absorbsiyada
yutilayotgan gaz bilan absorbent o’zaro bir-biri bilan kimyoviy birikmaydi.
Agar yutilayotgan
gaz absorbent bilan o’zaro birikib, kimyoviy birikma hosil qilsa, xemosorbsiya deyiladi.
Absorbsiya jarayonida gazning yutilmay qolgan qismi inert gaz deb ataladi.
Fizik absorbsiya ko’pincha qaytar jarayondir, ya’ni suyuqlikka yutilgan gazni ajratib olish
mumkin bo’ladi,
bu hodisa
desorbsiya
deyiladi. Absorbsiya bilan desorbsiya jarayonlarini
o’zluksiz olib borish natijasida yutilgan gazni toza holda ajratib olish va yutuvchi absorbentni bir
necha marta qayta ishlatish imkoni tug`iladi. Odatda absorbtiv va absorbent arzon va ikqilamchi
mahsulot bo’lgani uchun, ular absorbsiya jarayonidan keyin ko’pincha, (masalan, gazlarni
tozalaganda) qayta ishlatilmaydi.
Sanoatda absorbsiya jarayoni turli maqsadlarda qo’llaniladi:
1) gaz aralashmalaridan qimmatbaho komponentlarni ajratib olishda;
2) gaz aralashmalarini zaharli moddalardan tozalash uchun;
3) gazlarni quritish;
4) tayyor mahsulotlar (masalan, xlorid va sulfat kislotalari, ammiakli suv)
olishda va
hokazo.
Har bir aniq sharoit uchun tegishli absorbent tanlab olinadi; bunda yutilishi lozim bo’lgan
komponentning absorbentdagi eruvchanligi hisobga olinadi. Tajriba yo’li bilan absorbsiya
jarayonida har doim issiqlikning ajralib chiqishi aniqlagan. Gazlarning suyuq absorbentlardagi
eruvchanligi quyidagi omillarga bog`liq bo’ladi: 1) gaz va suyuq
fazalarning fizikaviy va
kimyoviy xossalari; 2) harorat; 3) gazning aralashmadagi bosimi.
Absorbsiya jarayonini o’tkazishga mo’ljallangan qurilmalar absorberlar deb yuritiladi.
Absorbsiya jarayonida suyuqlik tarkibidagi gazning miqdori suyuqlik va gazning
xususiyatiga, bosim, harorat va gaz fazasining tarkibiga bog`liq. Suyuqlik bilan biror gaz
aralashmasining o’zaro ta`siri natijasida taqsimlanuvchi komponenet
A
tashuvchi
komponent B
yordamida suyuqlikda erigan bo’lsa, fazalar qoidasiga muvofiq komponentlarning soni va
erkinlik darajasi uchga teng bo’ladi. Demak, gaz-suyuqlik sistemasida ikkala fazaning harorati,
bosimi va konsentratsiyasi o’zgarishi mumkin. Shuning uchun o’zgarmas harorat va umumiy
bosimda muvozanat holatidagi gazning parsial bosimi (yoki uning konsentratsiyasi) bilan suyuq
faza tarkibining o’zaro bog`lanishi bir xil bo’ladi. Bu bog`lanish
Genri qonuni bilan ifodalanib,
erigan gazning parsial bosimi eritmadagi uning mol qismiga proporsionaldir:
A
A
x
E
P
*
.
(25.1)
Suyuqlikdagi gazning eruvchanligi (yutilgan komponent
A)
ma’lum haroratda uning
suyuqlik yuzasidagi parsial bosimiga proporsionaldir:
P
E
x
1
*
(25.2)
bu yerda,
*
A
P —
muvozanat holatidagi eritmada konsentratsiyasi
x
A
bo’lgan yutilayotgan gazning
parsial bosimi;
-rasm.
 Nay tarelkasining sxemasi

|
-rasm.
Nay tarelkasining sxemasiBog'liq Mavzu modda almashinish asoslari25.10-rasm.
Nay tarelkasining sxemasi.
Nay tarelkalari bir qator afzalliklarga ega: qurilmadan suyuq fazaning bug` bilan chiqib
ketishi yo’qotilgan; ajratish darajasi yuqori; kolonnadagi bosimlar farqi kamaygan;
kolonnalarning ish unumdorligi g`alvirsimon tarelkali qurilmalarga nisbatan 10-30% ga
ko’paygan.
Suyuqlikni sochib beruvchi absorberlar.
Bu absorberlarda faza qatlamining o’zaro jips
kontakti suyuqlikni gaz oqimiga sochib yoki yoyib berish usuli orqali amalga oshiriladi. Gaz
bilan suyuqlik bir-biriga nisbatan qarama-qarshi yo’nalgan bo’ladi. Ichi bochsh sochib beruvchi
absorberlar vertikal kolonnadan iborat bo’lib, yuqorigi qismiga suyuqlikni sochib beruvchi
maxsus forsunkalar o’rnatiladi (25.11-rasm). Sochib beruvchi absorberlarda forsunkalardan
suyuqlik o’zoqlashib, tomchilarga aylanishi natijasida hajmiy modda o’tkazish koeffitsientining
qiymati birdan kamayadi. Shu sababli bu qurilmalarda forsunkalar ma’lum masofada
qurilmaning balandligi bo’yicha bir necha qator qilib o’rnatiladi. Forsunkali absorberlarda
gazning tezligi odatda 1-1,5m/s ga teng bo’ladi.
Sochib beruvchi ichi bochsh absorberlarning tuzilishi sodda, gidravlik qarshiligi kam,
iflosroq gaz aralashmalarini ham tozalash mumkin, boshqarish, tachmirlash va tozalash oson.
Kamchiliklari: bu qurilmaning samaradorligi yuqori emas, suyuqlikni sochib berish uchun ko’p
energiya sarflanadi, loyqalangan suyuqliklar bilan ishlash qiyin, fazalarning kontakt yuzasini
oshirish uchun ko’proq suyuqlik sarflanadi, suyuqlik tomchilari kolonnadan chiqib ketmasligi
uchun gaz tezligining qiymati kichik bo’lishi kerak.
Fazalarning nisbiy tezligi katta va gaz oqimi to’lqinsimon harakatda bo’lgani uchun bu
qurilmada gaz fazasidagi modda berish koeffitsienti yuqori bo’lib, yaxshi eriydigan gazlarni
suyuqlikka yuttirish uchun keng qo’llaniladi.
Tochg`ri yo’nalishli sochib beruvchi absorberlarda sochilib berilayotgan suyuqlik gaz
oqimi bilan qamrab olinib, katta tezlikda (20-30 m/s dan yuqori) harakat qilayotgan gaz oqimi
bilan aralashib ketadi. Sochngra ajratish kamerasida suyuqlik gazdan ajratib olinadi. Bu
qurilmalarga misol qilib Venturi absorberini keltirish mumkin, uning asosiy qismi Venturi
quvuridan iborat (25.12-rasm).
|
| |
Nam havoning holat diagrammasiyu

Namlikning bug`lanish jadalligi nam material va atrof-muhit o’rtasidagi issiqlik va modda
almashinish mexanizmiga bog`liq. Bu mexanizm juda murakkab bo’lib, ikki bosqichdan iborat:
a) namlikning material ichida siljishi;
b) material yuzasidan namlikning bug`lanishi.
-mashq. Android Studio dasturida MaterialApp widjedidan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash

|
-mashq. Android Studio dasturida MaterialApp widjedidan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash
|
bet | 2/3 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 3,11 Mb. | | #114848 |
Bog'liq 2-amaliyot mobil ilovalar2-mashq. Android Studio dasturida MaterialApp widjedidan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash
import 'package:flutter/material.dart';
void main() {
runApp(const MyApp());
}
class MyApp extends StatelessWidget {
const MyApp({super.key});
@override
Widget build(BuildContext context) {
return MaterialApp(
home: Scaffold(
backgroundColor: Colors.tealAccent,
body: SafeArea(
child: Container(
child: Center(child: Text("Assalomu alaykum 22-21- guruh talabalari "),
),
),
),
),
);
}
}
3-mashq. Android Studio dasturida Scaffold, Appbar widjedlaridan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash.
import 'package:flutter/material.dart';
// import 'package:full_screen_network_image/full_screen_network_image.dart';
void main() {
runApp(const MyApp());
}
class MyApp extends StatelessWidget {
const MyApp({super.key});
// This widget is the root of your application.
@override
Widget build(BuildContext context) {
return new MaterialApp(
theme: ThemeData(
primarySwatch: Colors.purple,
),
home: Scaffold(
appBar: AppBar(
title: Text("Xabarlar"),
),
body: Center(
child: Text("Sizga yangi xabar keldi !!! ",
style: TextStyle(
color: Colors.indigo,
fontSize: 30,
),),
),
)
);
}
}
4-misol. Android Studio dasturida body, Image widjedlaridan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash.
import 'package:flutter/material.dart';
// import 'package:full_screen_network_image/full_screen_network_image.dart';
void main() {
runApp(const MyApp());
}
class MyApp extends StatelessWidget {
const MyApp({super.key});
// This widget is the root of your application.
@override
Widget build(BuildContext context) {
return MaterialApp(
home: Scaffold(
backgroundColor: Colors.greenAccent,
appBar: AppBar(
backgroundColor: Colors.indigo,
centerTitle: true,
title: Text("Avtomobillar"),
),
body: Image(
image: AssetImage('images/car2.jpg'),
),
)
);
}
}
|
| |
-mashq. Android Studio dasturida AssetsImage, NetworkImage, FullScreenNetworkImage widjedlaridan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash

|
-mashq. Android Studio dasturida AssetsImage, NetworkImage, FullScreenNetworkImage widjedlaridan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash
|
bet | 3/3 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 3,11 Mb. | | #114848 |
Bog'liq 2-amaliyot mobil ilovalar5-mashq. Android Studio dasturida AssetsImage, NetworkImage, FullScreenNetworkImage widjedlaridan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash.
import 'package:flutter/material.dart';
// import 'package:full_screen_network_image/full_screen_network_image.dart';
void main() {
runApp(const MyApp());
}
class MyApp extends StatelessWidget {
const MyApp({super.key});
// This widget is the root of your application.
@override
Widget build(BuildContext context) {
return MaterialApp(
home: Scaffold(
backgroundColor: Colors.greenAccent,
appBar: AppBar(
backgroundColor: Colors.indigo,
centerTitle: true,
title: Text("Avtomobillar"),
),
body: Image(
image: NetworkImage('https://www.autocar.co.uk/sites/autocar.co.uk/files/styles/gallery_slide/public/images/car-reviews/first-drives/legacy/rolls_royce_phantom_top_10.jpg?itok=XjL9f1tx'),
),
)
);
}
}
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-mashq. Android Studio dasturida AssetsImage, NetworkImage, FullScreenNetworkImage widjedlaridan foydalanish va natijani skrenshot qilib joylash
|
-rasm, 25.12-rasm - Mavzu: modda almashinish asoslari

|
Mavzu: modda almashinish asoslariBog'liq Mavzu modda almashinish asoslari25.11-rasm, 25.12-rasm.
Suyuqlikni sochib, Venturi absorberi beruvchi absorberlar.
bu yerda: 1 — konfo’zor; 2 — diffo’zorning bochg`zi; 3 — diffo’zor; 4 — ajratish kamerasi.
Quvur orqali berilayotgan suyuqlik diffo’zorning ustki qismidan plyonka holida oqib,
diffo’zorda kolonnaning yuqorigi qismidan kirayotgan gaz oqimiga yoyilib ketadi. Diffo’zorda
gazning tezligi kamayib, gaz oqimining kinetik energiyasi bosim energiyasiga aylanadi. Gaz
oqimiga aralashgan suyuqlik tomchilari esa kolonnaning ajratkich qismida ajratib olinadi.
Absorbsiya qurilmalarining sxemalari
. Absorbsiya qurilmalari ishlash rejimiga ko’ra
davriy
va
o’zluksiz
bo’ladi. Kichik hajmli ishlab chiqarishlarda faqat davriy ishlaydigan
absorbsiya qurilmalari ishlatiladi. Zamonaviy sanoat korxonalarida ko’pincha o’zluksiz
ishlaydigan qurilmalardan foydalaniladi. Gaz va suyuq fazalarning yo’nalishiga ko’ra, qarama-
qarshi va tochg`ri yo’nalishli absorbsion qurilmalar mavjud. Absorbsiya qurilmalari ish
prinsipiga asosan bir va ko’p pog’onali, resirkulyatsiyali va regenerasiyali bo’ladi.
25.13-rasmda uchta absorber ketma-ket ulangan qarama-qarshi yo’nalishli qurilmaning
sxemasi ko’rsatilgan. Qurilma tarkibiga absorberlar 2 dan tashqari eritma yig`gichlar 1, eritmani
haydash uchun markazdan qochma nasoslar 4 va eritmani sovitish uchun issiqlik almashgichlar 3
kiradi. Yutuvchi suyuqlik gazning yo’nalishi bo’yicha oxirgi absorberga beriladi, yuqoridan
pastga oqib, qabul qiluvchi yig`gichga tushadi va nasos yordamida sovitgich orqali oldingi
absorberga yuboriladi. Shunday qilib, qarama-qarshi yo’nalishdagi gaz va suyuqlikning o’zaro
ta`siri yo’z beradi. Suyuqlikning to’la darajadagi tochyinishini amalga oshirish uchun hamda
eritmadan yutilgan komponentni toza holda ajratib olish maqsadida, resirkulyatsiyali absorbsiya-
desorbsiya qurilmasi ishlatiladi (25.14-rasm).
|
| |
-rasm. Qarama-qarshi yo’nalishli absorbsiya qurilmasining sxemasi

suyuqlik chegaralangan sikl bo’yicha harakat qiladi. Birinchi kolonnada qisman tozalangan gaz
ikkinchi kolonnaga yo’naltiriladi. Ikkinchi kolonna ham suyuqlik
bilan chegaralangan sikl
bo’yicha tachminlanib turiladi. Ikkinchi kolonnaga berilayotgan
eritmaning konsentratsiyasi
ma’lum qiymatga etganda birinchi kolonnaning sikliga yuboriladi.
25.14-rasm. Resirkulyatsiyali absorbsiya-desorbsiya qurilmasining sxemasi: 1 - absorberlar;
2 - yig`gichlar; 3 - nasoslar; 4 - sovitgichlar; 5 — issiqlik almashgich; 6 — desorber.
Shunday qilib, eritmaning konsentratsiyasi birinchi kolonnadan
ikkinchi kolonnaga
ochtganda ko’payadi va birinchi kolonnaning siklida konsentratsiyasi ancha yuqori bo’lgan
eritma hosil bo’ladi. Ushbu eritma issiqlik almashgich 5 da isitilib, desorbsiya kolonnasi 6 ga
yuboriladi. Desorberda suyuqlikda yutilgan komponent issiqlik ta`sirida bug`latiladi.
Toza issiq
erituvchi yig`gich 2 ga tushadi. Bu erituvchi nasos 3 yordamida issiqlik almashgich 5 va
sovitgich 4 orqali ikkinchi kolonnaning sikliga qaytariladi.
Desorbsiya qilingan gaz esa
qurilmaning yuqorigi qismidan o’zatiladi. Ushbu qurilmada suyuqlik
resirkulyatsiya qilinadi va
faqat ayrim yo’qotilishlarni qoplash uchun kam miqdordagi toza
erituvchi qochshib turiladi,
erigan komponent esa toza holda hosil bo’ladi.
1-mashq. Har bir talaba Android Studio dasturini yuklab olish, oʻrnatish, sdk flutterni yuklab olib, oʻrnatish jarayonini koʻrsatib oʻtish va dokument sifatida saqlash

1-mashq. Har bir talaba Android Studio dasturini yuklab olish, oʻrnatish, SDK Flutterni yuklab olib , oʻrnatish jarayonini koʻrsatib oʻtish va dokument sifatida saqlash.
Biz Android studio sasturini yuklab olamiz: https://developer.android.com/ ushbu sayt orqali android studioni yuklaymiz.
Android studio bilan birgalikda Flutter ni o’rnatib olamiz: https://flutter.dev/ ushbu saytdan Flutterni o’rnatamiz.
Kerakli Operatsion sistemani tanlaymiz.
Tizim talablari
Flutter-ni o'rnatish va ishga tushirish uchun sizning ishlab chiqish muhitingiz quyidagi minimal talablarga javob berishi kerak:
Operatsion tizimlar : Windows 10 yoki undan keyingi versiyalari (64-bit), x86-64 asosida.
Disk maydoni : 2,5 GB (IDE/asboblar uchun disk maydonini o'z ichiga olmaydi).
Keyingi navbatda Flutter sdk ni o’rnatamiz. Flutterni zipdan ochib olgan o’zimizga uchn qulay bo’lgan diskni ochib src pamka yaratamiz va uni ichiga Flutterni tashlaymizi. Masalan: C:/crs/flutter
Keyingi navbatda Flutter turgan papkaga kirib flutter console ni ochib olamiz va flutterni versiyasini ko’ramiz buning uchun flutter –version deb yozamiz ekranda ushbu ko’rinishda malumot chiqsa flutter ishlagan bo’ladi.
Flutterni kompyuter cmd consolida ham ishlatishimiz kerak buning uchin kompyuterni Win+R tugmalarni bosib ochilgan oynaga cmd sozini bosib OK tugmasini bosamiz va ochilgan oynaga yana flutter –version deb yozamiz quyidagi malumot chiqsa kompyuterda gam flutter ishlaganlibi ko’riniadi.
Keyingi navbatda android studioni o’rnatib olamiz. Quyidagi bosqichlarni bajarb boramiz. Next tugmasini bosamiz.
Android studioni o’rnatib olgan ularga flutter va dart extens larni o’rnatib olamiz. Uni quyidagi bo’limdan olamiz
Plugins bo’limidan o’rnatib olamiz va Android studioni qayta ishga tushuramiz.
New Flutter Projekt ni bosib yangi flutter project yaratamiz.
Flutter sdk faylini joyini ko’rsatamiz.
Yaratayotgan projektimizga nom beramiz va next tugmaisni bosamiz.
Endi vertul devise o’rnatib olamiz uning uchun quyidagi bo’limga o’tamamzi
Va ko’rsatilganlarni belgilab next tugmasini bosamiz
O’zimizga kerakli android versiyasini yuklab olamiz va finishni bosib ishlatamiz
Endi yangi brojekt yaratsak ham bo’ladi
|
Namlikning material yuzasidan bug`lanishi

|
Namlikning material yuzasidan bug`lanishiBog'liq 1-MaruzaNamlikning material yuzasidan bug`lanishi. Bu jarayon asosan bug`ning qattiq material
yuzasidan havoning chegara qatlami orqali diffo’ziya yuli bilan ochtishidan iborat. Materialning
yuzasidan namlikning bug`lanish yo’li bilan havo oqimiga ochtishi tashqi diffo’ziya deb ataladi.
Tashqi diffo’ziya yordamida namlikning taxminan 90% i tarqaladi. Material yuzasidan atrof-
muhitga namlik bug` holatida o’tadi. Tashqi diffo’ziyaning harakatlantiruvchi kuchi material
yuzasidagi va atrof-muhitdagi konsentratsiyasilar yoki parsial bosimlar ayirmasi bilan
ifodalanadi.
Diffo’ziya oqimidan tashqari namlik termodiffo’ziya yo’li bilan ham tarqaladi.
Termodiffo’ziya hodisasi qatlamda haroratlar ayirmasining ta`siri natijasida yo’z beradi.
Konvektiv quritish jarayoni nisbatan past haroratlarda olib borilsa, termodiffo’ziya orqali
tarqalgan namlikning miqdori juda kichik bo’ladi.
Quritish tezligi o’zgarmas bo’lgan birinchi davrda materialning namligi gigroskopik
namlikdan katta bo’ladi, material yuzasidagi bug` esa tochyingan bo’ladi (P
M
– P
T
). Bu davrda
namlik materialning yuzasiga uning ichki qismlaridan katta tezlik bilan siljiydi. Material
yuzasidan namlikning berilishi quyidagi tenglama orqali topiladi:
m=
(P
T
–Px ) ----- (30.7)
bu yerda,
— modda berish (yoki namlik berish) koeffitsiyenti;
P
T
— material yuzasidagi tochyingan bug`ning parsial bosimi;
Px — bug`ning havodagi parsial bosimi; V— barometrik bosim.
(30.7) tenglamadagi P
T
–Px va V kattaliklar Pa yoki mm simob ustuni hisobida
o’lchanadi. Namlik berish koeffitsienti
ning qiymati havoning tezligiga, qurituvchi agentning
material yuzasini aylanib ochtish sharoitiga, materialning shakli va uning o’lchamlariga, quritish
haroratiga va boshqa kattaliklarga bog`liq.
ning son qiymati tegishli kriterial tenglamalar
yordamida aniqlanadi.
|
| |
-rasm. Nasadkalarning turlari

|
-rasm. Nasadkalarning turlariBog'liq 1-Maruza31.3-rasm. Nasadkalarning turlari:
a — ko’tariluvchi kurakchali; b — sektorli; d, e — tarqatuvchi;
/ — berk yacheykali.
materiallarni quritish uchun ko’taruvchi parrakli nasadkalar, yomon sochiluvchan va katta
zichlikka ega bo’lgan katta bo’lakli materiallarni quritish uchun esa sektorli nasadkalar
ishlatiladi. Kichik bo’lakli, tez sochiluvchan materiallarni quritishda tarqatuvchi nasadkalar keng
ishlatiladi. Mayda qilib yozilgan, chang hosil qiluvchi materiallarni berk yacheykali donasimon
nasadkalari bo’lgan barabanlarda quritish maqsadga muvofiqdir. Ayrim sharoitlarda murakkab
nasadkalardan foydalaniladi.
Barabanli quritkichlarda materialning yaxshi aralashishiga erishiladi, natijada qattiq va gaz
fazalari oralig`ida o’zluksiz kontakt yo’z beradi. Bunday quritkichlarning ish unumdorligi
bug`lanayotgan namlik bo’yicha 100—120 kg/m
3
soat gacha etadi. Barabanning diametri esa
1200 dan 2800 mm gacha boradi. Barabanli quritkichlar katta miqdordagi mahsulotlarni quritish
uchun keng qo’llaniladi.
Mavhum qaynash qatlamli quritkichlar. Bunday quritkichlar oxirgi 20—30 yil
davomida eng ko’p qo’llanilmoqda. Jarayon mavhum qaynash qatlamida olib borilganda qattiq
material zarrachalari va qurituvchi agent o’rtasida kontakt yuzasi ko’payadi, namlikning
materialdan bug`lanib chiqish tezligi ortadi, quritish vaqti esa ancha qisqaradi. Hozirgi kunda
kimyoviy texnologiyada mavhum qaynash qatlamli quritkichlar sochiluvchan donasimon
materialdan tashqari, qovushib qolish xususiyatiga ega bo’lgan materiallar, pastasimon
moddalar, eritmalar, qotishmalar va suspenziyalarni suvsizlantirish uchun ham ishlatilmoqda.
O’zluksiz ishlaydigan bitta kamerali quritkichlar keng tarqalgan (31.4-rasm). Nam material
bunkerdan tachminlagich orqali quritkich kamerasiga beriladi. Kameraning pastki qismida
tarqatuvchi to’r joylashtirilgan. Havo ventilyator orqali aralashtirish kamerasiga beriladi va bu
yerda issiq tutunli gazlar bilan aralashadi. Qurituvchi agent (issiq havo yoki havoning tutunli
gazlar bilan aralashmasi) ma’lum tezlik bilan tochming pastidan beriladi. Havo oqimi ta`sirida
qattiq material donachalari mavhum qaynash holatiga keltiriladi. Quritilgan material to’rdan bir
oz tepada joylashgan shtutser orqali tashqariga chiqariladi va transportyorga tushadi. Ishlatilgan
gazlar siklon va batareyali chang ushlagichda tozalanadi.
|
| |
Namlikning material ichida siljishi

gn
gc
D
m
м
(30.8)
bu yerda, D
M
— namlik o’tkazuvchanlik koeffitsienti.
Bu ifodaning ochng tomonidagi minus ishora namlikning konsentratsiyasi katta bo’lgan
qatlamdan konsentratsiyasi kichik bo’lgan qatlamga qarab siljishini ko’rsatadi.
Namlik
o’tkazuvchanlik koeffitsienti D
M
ning (m
2
/s) fizik machnosi namlikning
materialdagi ichki
diffo’ziya koeffitsientini
ifodalaydi va issiqlik o’tkazish jarayonidagi harorat o’tkazuvchanlik koeffitsientiga
ochxshaydi. Namlik o’tkazuvchanlik koeffitsiyentining qiymati
namlikning material bilan
birikish turiga, quritish haroratiga, materialning namligiga bog`liq bo’lib, faqat tajriba yo’li bilan
aniqlanadi.
Suyuq mahsulotlar sochib beradigan quritkichlar

Suyuq mahsulotlar sochib beradigan quritkichlar. Bunday quritkichlar mineral
to’zlarning eritmalarini, bo’yovchi moddalarni, suyuq oziq-ovqat mahsulotlarini, fermentlarni va
shu kabi materiallarni suvsizlantirish uchun ishlatiladi. Ushbu turdagi quritkichlar ichi bochsh
silindrsimon (diametri 5 m va balandligi 8 m gacha bo’lgan) qurilmadan iborat bo’lib, uning
yuqorigi qismida quritilishi lozim bo’lgan suyuq modda sochib beriladi va parallel oqimda
harakat qilayotgan qurituvchi agent (issiq havo yoki tutunli gazlar) bilan tochqnashadi, natijada
namlik katta tezlik bilan bug`lanadi. Sochib beruvchi quritkichlarda bug`lanishning solishtirma
yuzasi katta bo’ladi, shu sababli quritish jarayoni qisqa vaqt (taxminan 15—30 s) davom etadi.
Quritish qisqa vaqt davom etganligi sababli jarayon past haroratlarda olib boriladi, natijada sifatli
kukunsimon mahsulot olinadi. Agar nam material oldin qizdirib olinsa, sovuq holdagi qurituvchi
agentdan ham foydalansa bo’ladi. Materialni sochish uchun mexaniq va pnevmatik forsunkalar
hamda markazdan qochma disklar (aylanishlar soni minutiga 4000—20000) ishlatiladi.
Sochib beruvchi quritkichda (31.6-rasm) nam material quritish kamerasiga forsunka
yordamida sochib beriladi.
31.6-rasm. Suyuq mahsulotlar sochib beriladigan quritkich: 1 — quritish kamerasi; 2 — forsunka; 3 — shnek; 4 — siklon; 5 —yengli filtr; 6 — ventilyator; 7 — kalorifer. Qurituvchi agent ventilyator yordamida kalorifer orqali quritkichga beriladi, u kamera
ichida material bilan parallel harakat qiladi. Qurigan materialning mayda zarrachalari
kameraning pastki qismiga chochkadi va shnek yordamida kerakli joyga yuboriladi. Ishlatilgan
qurituvchi agent siklon va engli filtrda mayda chang zarrachalaridan tozalanadi, sochng
atmosferaga chiqarib yuboriladi. Sochib beruvchi quritkichlarda material va qurituvchi agent
oqimlari tochg`ri, qarama-qarshi va aralash yo’nalishda bo’lishi mumkin, biroq ko’pincha
tochg`ri (yoki parallel) yo’nalishli oqim keng ishlatiladi.
Sochib beruvchi quritkichlar yuqorida aytib ochtilgan afzalliklardan tashqari bir qator
kamchiliklarga ham ega:
1) nam materialning qurilma devorlariga yopishib qolmasligi uchun kameraning diametri
ancha katta bo’ladi;
2) kamerada solishtirma bug`lanish qiymati kichik (1m
3
kameradan soatiga 10—25 kg suv
ajraladi);
3) havo oqimining tezligi nisbatan kichik (0,2—0,4 m/s), agar havo tezligi katta bo’lsa,
mayda zarrchalarning chochkishi qiyinlashadi va ularning havo oqimi bilan ketib qolishi
ko’payadi.
Quritishning tezligi va davrlari

kamerasida qochshimcha ravishda qizdirish, o’zgaruvchan issiqlik maydonidan foydalanish
(issiq va sovuq havoni material qatlamiga ketma-ket almashtirib berish) va hokazo.
Konstruktiv to’zilishga ko’ra quritkichlar har xil bo’ladi. Sanoatda shkafli, kamerali,
koridorli (tunelli), shaxtali, barabanli, quvurli, shnekli, silindrsimon, turbinali, kaskadli,
karuselli, konveyerli, pnevmatik, sochib beruvchi va shu kabi bir qator quritkichlar ishlatiladi.
Sanoatda konvektiv usul bilan ishlaydigan quritkichlar keng tarqalgan. Bunday
quritkichlarda quritish jarayoni nam material bilan qurituvchi agentning tochg`ridan-tochg`ri
kontakti orqali boradi. Kimyo, oziq-ovqat va boshqa sanoat tarmoqlarida kamerali, tunnelli,
lentali, sirtmoqli, barabanli, mavhum qaynash qatlamli, sochib beruvchi, pnevmatik va boshqa
konvektiv quritkichlar ishlatiladi. Konvektiv quritkichlar ishlab chiqarishda qo’llanilayotgan
barcha quritish qurilmalarining taxminan 80% ni tashqil etadi. Kimyo sanoatida ishlatilayotgan
konvektiv quritkichlarning 40% ini barabanli quritkichlar tashqil etadi. Biroq barabanli
quritkichlarda faqat sochiluvchan materiallarni suvsizlantirish mumkin.
Sanoatda ko’proq ishlatiladigan quritgichlar qatoriga yana quyidagilar kiradi: mavhum
qaynash va fontan hosil qiluvchi quritkichlar (solishtirma ulushi 25%); sochib beruvchi
quritkichlar (taxminan 10%); pnevmotransport rejimida ishlaydigan quritkichlar (taxminan 7%);
materialni qatlamda quritishga mo’ljallangan polkali, tunnelli, lentali quritkichlar (10% dan
ko’proq).
Kontaktli quritkichlarning sanoatda eng ko’p tarqalgan turlariga polkali vakuum-quritish
shkaflari, barabanli va valsovkali quritkichlar kiradi. Hozirgi kunda kimyo sanoatida
ishlatiladigan maxsus (termoradiasiyali, dielektrik va sublimasiyali) quritkichlarning nisbiy
ulushi taxminan 1% ni tashqil etadi.
Absorberlarni hisoblash - Mavzu: modda almashinish asoslari

Sochngra
min
L
L
hisoblaniladi, bu erda,
— absorbentning ortiqcha kerakligini
bildiruvchi koeffitsient (odatda
5
,
1
3
,
1
). L ning topilgan qiymatiga asosan moddiy balans
tenglamasi bo’yicha absorbentning oxirgi tarkibi x
0
ni aniqlash mumkin.
3)
Y-x diagrammasida ish chizig`i chiziladi, bu chiziq koordinatalari
Y
b
,x
0
va
Y
0
, x
b
bo’lgan nuqtalardan ochtgan tochg`ri chiziqni tashqil etadi.
4) Yutilgan komponentning miqdori quyidagi moddiy balans tenglamasiga asosan
aniqlanadi:
б
б
x
x
L
Y
Y
G
M
0
0
(25.12)
5) Absorberning balandligi H va diametri D
a
topiladi. Modda almashinish qurilmalarining
asosiy o’lchamlarini aniqlash tartibi 23- mavzuda keltirilgan.
6) Absorberlarning gidravlik qarshiligi topiladi. Qurilmalarning gidravlik qarshiliklarini
aniqlash tartibi ularning turiga qarab har xil bo’ladi. Masalan, nasadkali absorberning gidravlik
qarshiligi quyidagicha topiladi. Buning uchun dastlab quruq nasadkaning gidravlik qarshiligi
(
к
P
Pa) topiladi:
2
2
g
dE
H
P
к
(25.13)
bu yerda,
H — nasadka qatlamining balandligi, m;
dE — nasadka elementlari tashqil qilgan
kanallarning ekvivalent diametri, m;
— nasadka qatlamidagi gazning haqiqiy tezligi, m/s;
— ishqalanish va mahalliy qarshiliklarni engish uchun ketgan bosimning yo’qotilishini hisobga
oluvchi qarshilik koeffitsienti.
Nasadka qatlamidagi gazning haqiqiy tezligi quyidagi yo’l bilan aniqlanadi:
0
bu yerda
0
— gazning mavjud tezligi yoki qurilmaning to’la kesimiga nisbatan olingan
gazning tezligi, m/s;
— nasadkaning erkin hajmi yoki nasadkalar oralig`idan bochshliq hajm.
Qarshilik koeffitsienti
ning qiymati Re mezoniga bog`liq. U nasadkaning turli
elementlari uchun gazning harakat rejimiga asosan empirik tenglamalar bilan aniqlanadi.
Masalan, absorberlardagi tartibsiz joylashtirilgan halqali nasadkalarda gazning laminar rejimdagi
harakati uchun (Re<40)
Re
140
(25.14)
Turbulent rejimdagi gazning harakati uchun (Re > 40);
2
,
0
Re
16
(25.15)
Kolonnaga tartibli joylashtirilgan halqali nasadkalar uchun:
375
,
0
Re
2
,
9
(25.16)
bu yerda,
G
G
E
d
/
Re
— gaz uchun Reynolds mezoni;
G
— gazning zichligi, kg/m
3
;
G
— gazning dinamik qovushoqlik koeffitsienti, Pa•s.
Kolonna ishi davomida namlangan nasadkaning gidravlik qarshiligi (
x
P
, Pa) taxminan
quyidagi empirik formuladan aniqlanadi:
к
vi
x
P
P
10
(25.17)
bu yerda,
i — namlash zichligi, m
3
/m
2
s; v — nasadkaning kattaligi va namlash zichligiga qarab
tajriba orqali aniqlanadigan koeffitsient. Masalan, namlash zichligi
i = (0,5-36,5) • 10-
3
m
3
/m
2
s
bo’lganda o’lchami 25x25x3 mm bo’lgan nasadka uchun v = 51,2 bo’ladi.
Desorbsiya - Mavzu: modda almashinish asoslari

tabiatiga ko’ra desorbsiyaning u yoki boshqa usuli tanlab olinadi. Masalan, bug`-gaz
aralashmasida aseton suv yordamida absorbsiya yo’li bilan ajratib olingandan sochng, suyuqlik
tarkibidagi aseton rektifikatsiya yordamida ajratib olinadi.
Suyuqlikda yutilgan komponent quyidagi usullarda desorbsiya qilinadi:
1) Inert gaz yoki suv yordamida ajratib olinadi;
2) Absorbentga issiqlik berish bilan ajratib olinadi;
3) Absorbsiya jarayonidan keyin absorberdagi bosimni kamaytirish natijasida ajratib
olinadi.
Inert gaz yoki suv bug`i ta`sirida desorbsiya qilish.
Bu usulda yutilgan gazni desorbsiya
qilish uchun inert gaz yoki suv bug`i ishlatiladi. Bunda inert gaz yoki suv bug`i suyuqlik bilan
bevosita bir-biriga ta`sir qiladi. Taqsimlanayotgan komponentning parsial ish bosimi suyuqlik
ustidan desorbsiya qilinayotgan agent bosimiga qaraganda yuqori bo’lgani uchun bu komponent
suyuqlikdan gaz oqimiga yoki suv bug`iga o’tadi. Yutilgan gazni suyuqlikdan ajratib olish uchun
desorbsiya jarayoni inert gaz va suv bug`i ta`sirida qarama-qarshi yo’nalishda yoki nasadkali
kolonnalarda olib boriladi. Inert gaz sifatida havo ishlatiladi, yutilgan gaz esa u bilan aralashib
ketadi. Bunday desorbsiya usuli gaz aralashmasidan ajratib olingan komponent boshqa
maqsadlarda ishlatilmagan hollarda qo’llaniladi.
Absorbentga issiqlik berish yo’li bilan yutilgan gazni ajratib olish.
Desorberga issiqlik
berilganda, masalan, u suv bug`i bilan isitilganda, suyuqlikdan desorbsiya qilinayotgan kompo-
nent bilan absorbentning bir qismi ham bug`lanadi. Hosil bo’lgan aralashmalardan kerakli
komponentni ajratib olish uchun rektifikatsiya usuli qo’llaniladi.