HNO3 - Mavzu: kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Termokimyo

|
Mavzu: kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Termokimyo
|
bet | 23/52 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 330,13 Kb. | | #146929 |
Bog'liq Mavzu kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Ter-fayllar.org (2)HNO3 + ;
Xlorid kislotaning dissotsilanishi:
HСl + ;
Sulfat kislotaning dissotsilanishi:
H2SO4 + ;
Dissotsilanish jarayoni qaytar, ya’ni ham to‘g‘ri va ham teskari yo‘nalishda sodir bo‘ladi. Shuning uchun dissotsilanish jarayoni tenglamasida tenglik belgisi qo‘llaniladi. Dissotsiatsiyaga teskari jarayon bu assotsillanish deyiladi.
Eritmada H+ ionining mavjudligi eritmalarning kislotali xususiyatiga sabab bo‘ladi. Ta’kidlash joizki, suvli eritmada kislotaning dissotsilanishidan hosil bo‘lgan vodorod ioni H+ erkin holatda bo‘lmay donor-akseptor mexanizmi bo‘yicha suv molekulasiga birikib olib gidroksoniy ioni hosil qiladi:
H+ Н2О ↔ Н3О+;
Demak misol uchun, xlorid kislotaning dissotsilanishi tenglamasini quyidagicha yozish lozim:
HCl + H2O H3O+ + Cl-
Erituvchi molekulalarining vodorod ioni (proton) ni o‘ziga biriktirib olish qobiliyati (ya’ni protonakseptorligi) qancha kuchli bo‘lsa kislotaning dissotsilanishi shuncha osonlashadi. Masalan, sirka kislotaning CH3COOH ning suvga nisbatan suyuq ammiakda dissotsilanishi kuchliroq sodir bo‘ladi. Demak, sirka kislota CH3COOH suvli eritmada oz dissotsillangani uchun kuchsiz ksilota hisoblansa, ammiakli eritmada esa u kuchli kislotadir. SHunday qilib, dissotsilanish tenglamasining yuqoridagi oxirgi ko‘rinishdagi yozuvi moddaning dissotsilanishiga erituvchi tabiatining ta’sirini yaqqolroq ifodalaydi. Biroq, dissotsilanish tenglamalarini soddalashtirish maqsadida, odatda tenglamada erituvchi molekulasi formulasi ko‘rsatilmaydi. H3O- o‘rniga esa H+ yoziladi. Misol uchun, perxlorat kislotaning dissotsilanishi:
HClO4 H+ + ClO-4
Asoslar eritmalarida metall ioni bilan birgalikda gidroksid ionlariga dissotsillanadi.
Ba’zi metallarning gidroksidlari ham kislota, ham asos xossalarini namoyon qiladi. Bunday gidroksidlar amfoter gidroksidlar deyiladi.
Tuzlar eritmalarida metall ionlari bilan kislota qodig‘i ionlarga dissotsillanadi. Masalan:
KCl K+ + Cl-
CuSO4 Cu2+ + SO42-
Suvdagi eritmalarida ionlarga to‘liq ajraladigan elektrolitlar kuchli elektrolitlar deyiladi.
Ular jumlasiga HClO4, HCl, va boshqa kuchli kislotalar, NaOH, KOH, Ca(OH)2, Ba(OH)2, kabi kuchli asoslar va suvda yaxshi eriydigan tuzlar kiradi.
Suvdagi eritmalarida qisman dissotsillanib juda oz miqdorda ionlar hosil qiluvchi elektrolitlar kuchsiz elektrolitlar deyiladi.
Kuchsiz elektrolitlarga kuchsiz kislotalar (CH3COOH, H2S, H2CO3 HCN) qiyin eruvchi asoslar, shuningdek NH4OH va qiyin eriydigan tuzlar kiradi.
Moddalarning tuzilishiga qarab, ularning dissotsilanishi ham turlicha bo‘ladi. Suvli muhitda gidratlangan ionlarining hosil bo‘lishi quyidagi ikki mexanizm bo‘yicha boradi:
Ion tuzilishidagi kristallarining eritmadagi dissotsiatsiyasi. Natriy xlorid NaCl kristallari suvga tushirilganda kristallar yuzasidagi Cl- ionlariga suvning dipollari o‘zining musbat zaryadlangan tomoni bilan, Na+ ionlariga esa manfiy tomoni bilan elektrostatik tortiladi (ion dipol ta’sir). Ionlarining suv dipollari bilan bunday o‘zaro ta’siri natijasida kristallarining ionlari o‘rtasidagi bog‘lanish bo‘shashadi va ular eritmaga gidratlangan ionlar holida o‘tadi.
Qutbli kovalent bog‘lanishli moddalarning erishidagi dissotsiatsiyasi.
Qutbli molekulalarning (masalan HCl) suv bilan o‘zaro ta’siri natijasida (dipol-dipol ta’siri) dipollararo bog‘lanish vujudga kelib, eruvchi modda molekulasi qutblanadi. Natijada eruvchi modda ionli holatga o‘tadi va ionlarga parchalanadi. Qutbli molekuladan hosil bo‘lgan ionlar ham gidratlanadi.
Bu nazariyani 1887-yilda shved olimi S. Arrenius kashf etdi. Uning mohiyati quyidagilardan iborat:
1. Elektrolitlar suvda eriganda musbat va manfiy zaryadli ionlarga ajraladi. Bu jarayonni elektrolitik dissotsiatsiya deb ataladi.
2. Elektr toki ta'sirida musbat zaryadli ionlar katodga, manfiy zaryadli ionlar anodga tortiladi. Shu sababli ularni mos ravishda kationlar va anionlar deb ataladi.
3. Dissotsiatsiya qaytar jarayondir.
Eritmasi yoki suyuqlanmasi elektr tokini o‘tkazadigan moddalarni elektrolitlar deyiladi. Elektrolitlarga tuzlar, kislotalar va asoslarning suvdagi eritmalari kiradi.
Eritmasi elektr tokini o‘tkazmaydigan moddalarni noelektrolitlar deyiladi. Noelektrolitlarga kislorod, shakar, glukoza, mochevina kabi moddalarning suvdagi eritmalari kiradi.
Arrenius nazariyasining kamchiligi shundaki, u erituvchi va erigan modda zarrachalarining o‘zaro ta'sirlashuvini hisobga olmaydi. Vaholanki, eritmada ionlar erkin holda emas, balki gidratlangan holda bo‘ladi:
KA + nH2O К +(H2O)x + A-(H2O)n-x
Masalan, vodorod ioni eritmada gidroksoniy ioni holida bo‘Iishi aniqlangan:
H+ + H2O H3O+ NH3 + H2O [NH4]OH
Qutbli kovalent bog‘lanishli moddalar molekulalaridagi atomlar orasidagi bog‘ qutbli suv molekulalari ta'sirida bo‘shashadi va dissotsiatsiya ro‘y beradi:
HCl(g)+ nH2O H(H2O)+ + Cl(H2O)-n-1
Erituvchining ionlar orasidagi tortishuv kuchini susaytirish xossasiga dielektrik o‘tkazuvchanlik deyiladi. Dielektrik o‘tkazuvchanlik shu muhitda zaryadlar orasidagi tortishuv kuchi vakuumdagiga nisbatan necha marta kuchsiz ekanligini ko‘rsatadi. Kulon qonuniga binoan e1 va e2 zaryadlar orasidagi masofa r bo‘lsa, ular orasidagi tortishuv kuchi Q quyidagicha aniqlanadi:
bunda: E— erituvchining dielektrik o‘tkazuvchanligi.
Formuladan ko‘rinib turibdiki, ayni erituvchi uchun E qancha katta bo‘lsa, tortishuv kuchi shuncha kichik bo‘ladi. Suvning dielektirik doimiyligi eng katta (E=81).
Kislota, tuz va asoslar suvda eritilganda elektr tokini o‘tkazadigan eritmalar hosil qiladi. Bu hodisani tekshirish natijasida S. Arrenius 1887-yilda elektrolitik dissotsiyalanish nazariyasini yaratdi. Bu nazariyaga ko‘ra, elektrolit moddalar suvda eritilganda ularning molekulalari musbat va manfiy zaryadlardan zarrachalarga ajraladi ya’ni dissotsiyalanadi.
Bunda qanday modda eritilganiga qarab eritmada musbat ionlar – vodorod hamda metall ionlari va manfiy ionlar gidroksil hamda kislota qoldig‘i ionlari hosil bo‘ladi. Elektrolitlar eritilganda molekulalarning hammasi emas, balki bir qismi ionlarga dissosiyalanadi.
Molekulalarning ionlarga ajralish darajasi dissotsiyalanish darajasi bilan belgilanadi. Ionlarga ajralgan molekulalar sonining eritmadagi umumiy molekulalar soniga nisbati dissotsiyalanish idarajasi (a) deyiladi.
|
| |