Ichki audit usullari

|
Ichki audit usullari
|
Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 3,36 Mb. | | #149923 |
Bog'liq Ichki audit usullari p
Islomov S, Ibrohimov M 406 -guruh
Ichki audit usullari
Ichki audit usuli haqida
Reja:
01
02
03
Mutlaq va nisbiy miqdorlar usuli
Usullar
Kirish
Xulosa
KIRISH
Bugungi kunda O’zbekiston kompaniyalari nafaqat xavfdan qochishlari, balki uni oldindan ko'rishlari kerak. Nima uchun korxona faoliyatini doimiy ravishda nazorat qilish, iqtisodiyot tarmoqlarining to'g'ri ishlashini, shuningdek, moliyaviy hisob va hisobotlarning to'g'riligini nazorat qilish kerak. Demak, menejerlarni kompaniya faoliyati to'g'risida ishonchli ma'lumotlar bilan ta'minlaydigan samarali ichki nazorat elementidan foydalanish zarurati tug'iladi. Ushbu element ichki audit xizmatidir. Bugungi kunda ichki audit butun dunyoda yanada dolzarb bo'lib qoldi. Uning rivojlanishiga katta e'tibor qaratilmoqda, chunki ichki audit raqobatbardosh ustunlik va kompaniya faoliyati sifatini oshirishning samarali vositasidir. O’zbekiston amaliyotida bu tushuncha yaqinda o'rnatildi
Ichki audit usuli haqida
Ichki audit bugungi kunda axborot makonida iqtisodiy diagnostika, rivojlanish
strategiyasini aniqlash, risklarni boshqarishni o'z ichiga ola boshladi.
Boshqacha qilib aytganda, audit risklarni boshqarish jarayonida ichki nazorat tizimi samaradorligining kafolati vazifasini bajara boshladi.
O’zbekiston kompaniyalarida ichki audit xizmatini yaratish va ularni tartibga solish dolzarb masala, lekin ayni paytda juda qiyin. Bu, birinchi navbatda, buxgalteriya hisobini tashkil etish, yo'qotish xavfini kamaytirish uchun zarurdir. Ichki audit xo'jalik operatsiyalarini hujjatlashtirish vaqtida amalga oshiriladi, bu ishdagi xatolarni o'z vaqtida topish va ularning oldini olish uchun zarur choralarni ko'rish imkonini beradi.
Auditorlik faoliyati to'g'risidagi standartga muvofiq, "ichki audit ishini ko'rib chiqish" ichki audit sifatida korxonada tashkil etilgan, korxona rahbariyati va mulkdorlari manfaatlarini ko'zlab ishlaydigan, ichki standartlar bilan tartibga solinadigan tizim tushuniladi. hisob yuritish, tuzish va hisobot berishning belgilangan tartibiga rioya etilishini hamda ichki nazorat tizimi faoliyatining ishonchliligini nazorat qilish tizimi
Rasmiy xarakterga ega va moliyaviy hisobga asosan o’tkazilgan tashqi auditdan farqli o’laroq, ichki audit tashkilot uchun ham rejalashtirilgan, ham to’satdan o’tkazilish xarakteriga ega bo’lishi mumkin.
Shuning uchun ham ichki audit uchun nazoratning uch bosqichi xarakterlidir: taxminiy — ho’jalik muomalalari sodir etilguncha; joriy — ho’jalik muomalalari sodir etilayotgan paytda va keyingi — ho’jalik muomalalari sodir etilgandan so’ng.
Tashkilot ichki auditi jarayonlari (o’z-o’zini nazorat qilish) uchun umumiylik ularning ikki yoqlama yozuv, balans umumlashganligi, nazorat, tahlil va boshqalar kabi buxgalteriya hisobi funktsiyalari va tamoyillariga asoslanganligi hisoblanadi.
Ichki auditda auditorlik dalillarini to’plash uchun turli usullardan keng foydalaniladi. Ularni quyidagi yo’sinda tasniflash mumkin:
Nazoratning umumiy metodik usullari (tahlil, sintez, induktsiya, deduktsiya, taqqoslash, modellashtirish, mavhumlashtirish, tajriba va boshqalar.);
Nazoratning empirik metodik usullari (inventarizatsiya, ishlarning nazorat o’lchovi, uskunalarning ishga tushirilishi, formal va arifmetik tekshiruv, ikki tomonlama tekshiruv, teskari hisoblash usuli, bir turdagi faktlarni solishtirish metodi, xizmat tekshiruvi, turli ko’rinishdagi tekshiruvlar, skanerlash, mantiqiy tekshiruv, yozuv va og’zaki so’rovlar va boshqalar.);
Iqtisodiy fanlarga yaqin fanlarning maxsus usullari (iqtisodiy tahlil usullari, iqtisodiy-matematik usullar, ehtimollar nazariyasi va matematik statistika usullari).
dastlabki-xo‘jalik muammolari sodir etilguncha;
joriy-xo‘jalik muomalalari sodir etilayotgan vaqtda;
keyingi-xo‘jalik muomalalari sodir etilgandan so‘ng
Ichki audit usullari xususiyatlari
Rasmiy xarakterga ega va moliyaviy hisobga asosan o‘tkazilgan tashqi auditdan farqli o‘laroq, ichki audit tashkilot uchun ham rejalashtirilgan, ham auditdan o‘tkazilish xarakteriga ega bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun ham ichki audit uchun nazoratning uch bosqichi xarakterlidir:
•Ko‘rik- Hujjatlari ko‘rsatib o‘tilgan xo‘jalik mablag‘larining haqiqatdagi holatining ta‘minlovi ma’lum bir obyektlarni ko‘rikdan o‘tkazish va tekshirish yo‘li orqali amalga oshiriladi.
•Ko‘rik tegishli mutaxassis tomonidan xo‘jalik tizimida qandaydir aniq bir funksiyalarini bajaruvchi ma’lum bir obyektlarni o‘rganib chiqish va agar zarur bo‘lsa, ko‘rib chiqilgan obyektlar to‘g‘risida ma’lumotlarni qayd etishdan iboratdir.
Ko‘rik, tekshiruv, nazorat o‘lchash
•Tekshiruv- ko‘rik kabi mas’ul xodimlar tomonidan xo‘jalik tizimining ma’lum obyektlarini bilvosita o‘rganib chiqishdir. Biroq, tekshiruvda ko‘proqshakllarning aniqlangan qo‘shimcha xususiyatlari to‘g‘risidagi muhim ma’lumotlarni hujjatlashtirish amalga oshiriladi. Bular, dalolatnoma, bayonnoma shunga o‘xshash hujjatlardir.
•Nazorat o‘lchash- ichki nazorat usulining uslubidir. Uning yordamida xo‘jalik asosida haqiqatda amalga oshirilgan ishlar hajmi va ular bo‘yicha to‘lovning haqqoniyligi aniqlanadi.
•Odatda o‘lchash tegishli mutaxassislarni jalb qilish orqali amalga oshiriladi. O‘lchashga tayyorlanishda tekshirilishi lozim bo‘lgan obyektlar, elementlar va ish turlari aniqlanadi. Shundan so‘ng, bajarilgan ishlarni qabul qilish dalolatnomalari bo‘yicha to‘langan va davr boshidan beri amalga oshirilgan ishlar miqdori va qiymati hisoblab chiqiladi.
Mutlaq va nisbiy miqdorlar usuli
Mutlaq miqdorlar orqali iqtisodiy ko‘rsatkichlarning umumiy hajmi aniqlanadi. Nisbiy ko‘rsatkichlar esa biznes-rejaning bajarish darajasini va ishlab chiqarishni rivojlantirish sur’atini belgilaydi. Tаhliliy amallar ko’rsаtkichlаrni o’rgаnish mutlаq miqdоrlаrdаn fоydаlаnish bilаn bоshlаnаdi. Misоl uchun, mаhsulоt ishlаb chiqаrish hаjmi (nаturаl vа qiymаt o’lchоvlаridа), tоvаr аylаnish hаjmi, mаhsulоt ishlаb chiqаrish tаnnаrхi, yalpi tushum, ishchilаr sоni vа hаkоzо. Nisbiy ko’rsаtkichlаr bir хil tur vа mаzmundаgi ko’rsаtkichlаrni o’zаrо nisbаtini аniqlаb fоiz, kоeffisiеnt, indеks ko’rinishidа аks ettirib bеrаdi.
Usullar
Mutloq farq usuli (determinallashgan omillar)
Bu usulning mohiyati quyidagidan iborat: miqdor omilida bo‘lgan farqni sifat omilini o‘tgan yildagi darajasiga ko‘paytiriladi. Sifat omilida bo‘lgan farqni miqdor omilini hisobot yilidagi darajasiga ko‘paytiriladi.
Mаhsulоt sоtishdаn оlingаn sоf tushum hаjmi5102594 ming so’mgа оshgаn. Bu o’zgаrishgа quyidаgi оmillаr tа’sir ko’rsаtdi:
Хоdimlаrining o’rtаchа ro’yхаtdаgi sоni (miqdor omil): +30 х 318105,06=+9543152 m.s.
Bir хоdimgа to’g’ri kеlаdigаn o’rtаchа yillik ish unumi (sifat omil):-68316,27х 65= -4440557 m.s.
Оmillаr bаlаnsi: 9543151,8 + (-4440557,55)= +5102594 m.s.
hisob formulasi tarkibiga kirgan o‘tgan yil doirasidagi ayrim olingan miqdoriy ko‘rsatkichlarini aynan shu ko‘rsatkichlarning haqiqatdagi darajasiga ketma-ket almashtiriladi. U yoki bu omilning ta’siri ketma-ket ayirish yo‘li bilan aniqlanadi: ikkinchi hisobdan birinchi hisob ayriladi, uchinchi hisobdan ikkinchi hisob ayriladi va hokazo. Birinchi hisobda hamma ko‘rsatkichlar o‘tgan yil doirasida olinadi, so‘nggi hisobda esa-haqiqatdagi bajarilishi.
Zanjirli bog‘lanish usuli
Tahliliy tartib-taomillarning natijalarini quyidagi hollarda qo‘llash kerak:
Auditorlik xulosasini tuzishda zarur bo‘lgan auditorlik dalillarini olish uchun;
Ichki auditorning iqtisodiy subyekt rahbariyatiga auditni o‘tkazish natijalari bo‘yicha yozma axborotini tayyorlash uchun.
Tahliliy amallarni o‘tkazish tartibi ularning aniq bir muammoga oydinlik kiritishni tanlashga asoslanadi. Quyidagi bosqichlardan kelib chiqqan holda tahliliy amallarni shakllantirishning umumiy tamoyillari mavjud:
* Amalning maqsadini aniqlashtirish;
* Amal turini tanlash;
* Amalni o ‘tkazish;
* Amalni o‘tkazishdan olingan natijalarni tahlil qilish.
Korxona va tashkilotlarning xo‘jalik va moliyaviy faoliyati avvalambor ushbu korxonaning xodimlari tomonidan tekshiriladi. Korxonalarning xo‘jalik va moliyaviy holati bo’yicha ma’lumotlardan asosan reja iqtisod, buxgalteriya va moliya bo‘limlari manfaatdordir.
Korxonaning ichki audit natijalaridan bevosita yuqori tashkilotlar xam manfaatdorlar, chunki ular korxona moliyaviy hisobotlarini tasdiq-laydilar va tegishli qarorlar chiqaradilar.
Ichki audit usullari orqali ma’lumotlar qayta ishlanadi, foizlarda, koeffitsentlarda, mutloq va nisbiy miqdorlarda aniqlanadi, pirovard natijaga ta’sir ko’rsatgan (obektiv va subektiv, ijobiy va salbiy, bevosita va bilvosita) omillar aniqlanib bir biridan ajratilgan holda tegishli xulosa va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Ichki audit subyеktlаrining kеng qаmrоvliligi vа ulаr mаnfааtlаrining turlichаligi tаhliliy amallarni o’tkаzish bo’yichа аniq kоnsеptuаl аsоslаrni bеlgilаshni tаlаb etаdi. Lеkin, хo’jаlik yurituvchi subyеktning mоliyaviy hоlаtini bаhоlаshning mе‘yoriy hujjаtlаrgа tаyangаn rаsmiy vа nоrаsmiy jihаtlаri mаvjud.
Rаsmiy jihаtlаr
хo’jаlik subyеktlаrining rеyting bаhоsini chiqаrishdа, to’lоvgа qоbillik vа krеditgа qоdirligini bаhоlаshdа, iqtisоdiy nоchоrlik vа bаnkrоtlik dаrаjаlаrini bеlgilаshdаgi ko’rish mumkin.
Nоrаsmiy jihаtlаr
ichki auditorlаr o’zlаri uchun mаqbul shаkldа tаrtib vа qоidаlаrni bеlgilаshlаri vа ulаrgа mоs аnаlitik jаrаyonlаrni tuzib chiqishlаri mumkin.
ICHKI AUDIT USULLARINI QO‘LLASHNING АSОSIY QОIDАLАRI
Ichki audit usullarini qo‘llash va o’tkаzish jаrаyonlаri quyidаgi tаlаblаrgа аsоslаnаdi:
Mаjburiyatlаrnito‘g‘ri tаqsimlаnishi
Amallarning kаmchiqim nаtijаsi esа sаmаrаli bo‘lishi
Mа’lumоtgа bo’lgаn eхtiyojlаrni to’lа qоndirishgа yo’nаltirilishi
Tahliliyamallarni rеglаmеntlаsh vа unifikаtsiyaqilish
Xulosa
Shunday qilib, yuqorida aytilganlarning barchasini sarhisob qilsak, shuni aytishimiz mumkinki, ichki audit doimiy, kelajakka yo'naltirilgan jarayon bo'lib, u biznes jarayonlarini, biznes va moliyaviy risklarni boshqarish va boshqarish tizimlarining samaradorligini baholashdan iborat. faqat O’zbekistonda rivojlanayotgan holda kompaniyaning rivojlanish maqsadlariga erishishga to'sqinlik qiladigan hodisalar. Kompaniyalarning amaliy tajribasi,xulosalari va tavsiyalari, allaqachon ichki auditdan foydalanadigan boshqa O’zbekiston kompaniyalari ichki audit xizmatlarini yaratishda foydalanishlari mumkin. Shunday qilib, barcha qiyinchiliklarga qaramay, talab O’zbekistonda ichki audit barcha to'siqlarni bosqichma-bosqich engib o'tish tufayli har yili o'sib bormoqda. Va tez orada, menimcha, biz O’zbekistonda to'liq huquqli ichki auditni kuzatishimiz mumkin.
E’tiboringiz uchun rahmat !
Ichki audit
|
| |