Reja: Yo‘lda harakatni tashkil qilish va xavfsizlikni ta’minlash

|
Reja: Yo‘lda harakatni tashkil qilish va xavfsizlikni ta’minlash
|
bet | 1/16 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #247414 |
Bog'liq Reja Yo‘lda harakatni tashkil qilish va xavfsizlikni ta’minlash
8-МА’RUZA.
AVTOMOBIL YO‘LLARIDA HARAKAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASh.
REJA:
Yo‘lda harakatni tashkil qilish va xavfsizlikni ta’minlash.
Yo‘lda harakatni tashkil qilishning texnik vositalari.
Yo‘l belgilari va ularni o‘rnatishga qo‘yilgan talablar.
Yo‘l belgi chiziqlari va ularni qo‘llashga qo‘yilgan talablar.
Yo‘naltiruvchi qurilmalari, yo‘l to‘siqlari va ularni qo‘llash.
Yo‘llarni yoritish.
Svetoforlar, ularning bajaradigan vazifalari va qo‘llanish sharoitlari.
Tayanch so‘zlar va iboralar: yo‘lda harakat, tashkil qilish, xavfsizlik, texnik vositalar, yo‘l belgilari, yo‘l belgi chiziqlari, yo‘naltiruvchi qurilmalar, yo‘l to‘siqlari, yo‘llarni yoritish, svetoforlar.
Avtomobil yo‘llarida harakat tartibsiz ravishda vujudga keladi. Har bir haydovchi o‘ziga qulay harakat rejimini tanlaydi hamda o‘zi tanlagan harakat rejimini boshqa harakat katnashchilariga ta’siri bilan hisoblashmaydi. Shuningdek, turli rusumli avtomobillarning har xil dinamik sifati harakat rejimiga ta’sir qilishi muqarrar. Yo‘l harakatida avtomobillarning o‘zaro ta’siri harakat miqdori qancha ko‘p bo‘lsa, shuncha orta boradi.
Yo‘l harakatini tashkil etish – transport vositalari oqimini maksimal darajada yo‘lning geometrik o‘lcham imkoniyatlaridan foydalanib, uning har xil bo‘laklarida xavfsiz harakat rejimini va yuqori o‘tkazish qobiliyatini ta’minlashga qaratilgan tadbirlar tizimidan iborat. Yo‘l harakatini tashkil etish tamoyillari transport oqimini to‘g‘ri yunaltirishga, kerak xollarda ularni tezliklar bo‘yicha guruhlarga ajratishga, har bir yo‘l bo‘lagi uchun ratsional tezliklarni belgilashga, haydovchilarga o‘z vaqtida harakat marshruti va yo‘l sharoiti to‘g‘risida axborot berishga qaratilgan.
Harakatni tashkil etishni takomillashtirish progressiv boshqarish (harakatni boshqarishning avtomatik tizimi; svetofor ob’ektlarini «yashil to‘lqin», «yashil ko‘cha» tizimi usulida ishlashi; tezlashuvchi – sekinlashuvchi, revarsiv, rezerv polosalardan foydalanish, ba’zi bir ko‘chalarni bir tomonlama harakatga o‘tkazish va h.k.) chorrahalarni har xil sathda o‘tkazish, shuningdek transport vositalarining harakat marshrutini ratsional ravishda tanlash yordamida erishiladi. Yo‘l harakatini tashkil etishda EHM yordamida avtobus va trolleybus, shuningdek, yalpi yuk tashuvchi avtomobillarning optimal harakatlanish grafigini to‘g‘ri tuzish katta ahamiyatga ega. Tig‘iz soatlarda harakatni tashkil etish maqsadida asosiy magistralning tirband yo‘l bo‘laklaridagi transport oqimining harakatini aylanma yo‘llar orqali o‘tkazishga intiniladi. Harakatlanish tartibini oshirish uchun avtomobil va avtobuslarga ikki tomonlama radio aloqa o‘rnatiladi. Bu esa harakat gradientini yo‘lda nazarot kilish imkonini beradi. Yo‘l harakatini tashkil etishda quyidagi hujjatlarning ahamiyati kattadir: “Yo‘l harakati xavfsizligi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining qonuni; yo‘l harakati qoidasi; transport vositalarining konstruktiv xavfsizlik me’yorlari; yo‘l va ko‘chalar uchun qurilish me’yorlari va qoidalari. Shuningdek, harakat xavfsizligi bo‘yicha soha me’yoriy hujjatlari.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, yo‘l harakatini tashkil qilishning asosiy maqsadi deb har xil transport vositalarini yuqori tezlik bilan yo‘lning turli bo‘lagidan yilning har qanday ob-havo sharoitlarida xavfsiz o‘tkazish tushuniladi.
Harakatni tashkil etishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
transport vositalarining harakat tartibini belgilash va ta’minlash;
avtomobillarning yuqori samaradorlik bilan ishlashini har qanday ob-havo sharoitida ta’minlash va eng yaxshi yo‘l sharoitlarini vujudga keltirish;
harakat xavfsizligini yo‘lning har qanday bo‘lagida va turli ob-havo sharoitlarida ta’minlash;
atrof - muhitni bulg‘atmaslik;
transport vositalarining va yo‘l inshootlarining tez ishdan chiqmasligini ta’minlash.
Harakatni tashkil kilish bo‘yicha qo‘yilgan vazifalarni muvaffaqiyatli bajarish uchun turli vazirliklar, korporatsiyalar, konsernlar, uyushmalar va hokimiyatlar darajasida keng ko‘lamli faol ishlar olib borilishi zarur. Harakatni tashkil qilishdagi yechiladigan masalalar ko‘lamiga qarab, ularni uch darajaga bo‘lish mumkin:
Davlat ahamiyatidagi daraja.
Vazirliklar darajisi.
Muhandis xizmati darajasi.
O‘zbekiston Respublikasi hududida foydalanishdagi yetti guruhdagi: ogoxlantiruvchi, imtiyoz, ta’qiqlovchi, buyuruvchi, axborot-ko‘rsatuvchi, servis, qo‘shimcha axborot yo‘l belgilari Venada 1968 yil qabul qilingan yo‘l belgilari Konvensiyasiga va bu Konvensiyani to‘ldiruvchi Jenevadagi 1971 yil Yevropa kelishuvi talablariga to‘liq mos keladi.
Yo‘l belgi chiziqlarini yo‘l sharoitlarining o‘zgarishiga qarab ishlatish qoidalari GOST 23457-86 «Texnicheskie sredstva organizatsii dorojnogo dvijeniya», ularning elementlariga qo‘yiladigan talablar esa GOST 13508-74 «Dorojnaya razmetka»da keltirilgan.
Harakatning tartibini belgilovchi yo‘l belgi chiziqlariga yo‘lning qatnov qismiga, to‘siqlarga va boshqa yo‘l inshootlariga tushiriladigan chiziqlar, yozuvlar va har xil belgilar kiradi.
Avtomobil yo‘llarida harakatni tashkil qilishning samarali usullaridan biri yo‘l belgi chiziqlarini ishlatishdir. Yo‘l belgi chiziqlarini ishlatish yo‘l-transport hodisalari sonining 30-50 % kamayishiga olib keladi.
Ishlatilish vazifasi bo‘yicha yo‘l belgi chiziqlari yo‘l belgilariga ko‘pincha mos keladi. Lekin ko‘pchilik hollarda yo‘l belgi chiziqlari bir qator afzalliklarga ega. Yo‘l belgi chiziqlari haydovchilarni yon atrofga qaratib chalg‘itmasdan, nigohini yo‘lning qatnov qismiga qaratgan holda ko‘rsatmalar beradi, shuning bilan birgalikda, ular haydovchiga yo‘l belgilariga nisbatan uzoq muddat mobaynida ta’sir qiladi. Yo‘l belgi chiziqlarining kamchiligiga tez yedirilish, iflos va qor tagidan ko‘rinmaslikni ko‘rsatish mumkin.
Avtomobil yo‘llarida yo‘l to‘siqlari transport vositalarining, piyodalarning harakatini tartibga solish va yo‘l - transport hodisalarining oldini olish hamda ularning og‘irlik darajasini pasaytirish uchun o‘rnatiladi. Yo‘l to‘siqlariga qo‘yiladigan talablar GOST 26804-86 «Ograjdeniya dorojnыe, metallicheskie barernogo tipa. Texnicheskie usloviya» da keltirilgan. Yo‘l sharoitining o‘zgarishiga qarab yo‘l to‘siqlarini qanday vaqtlarda ishlatish shartlari GOST 23457-86 «Texnicheskie sredstva organizatsii dorojnogo dvijeniya»da keltirilgan.
Yo‘naltiruvchi qurilmalar avtomobil yo‘llarida keng foydalaniladi.
Yo‘naltiruvchi qurilmalarga quyidagilar kiradi:
yo‘naltiruvchi ustunchalar;
sun’iy yoritgichli tumbalar;
xavfsizlik orolchalari.
Agarda ularga yo‘l belgi chiziqlari yoki nur qaytaruvchi plenkalar yopishtirilgan bo‘lsa, yo‘naltiruvchi qurilmalar vazifasini (ayniqsa kechasi) yo‘l to‘siqlari ham bajarishi mumkin.
Avtomobil yo‘llarida va shahar ko‘chalarida yo‘l belgilarini o‘rnatish GOST 23457-86, ularning o‘lchamlari esa GOST 10807-78 talablariga javob berishi kerak. Avtomobil yo‘llarida yo‘l belgilari quyidagi ketma-ketlikda o‘rnatilishi kerak: ko‘rsatuvchi (axborot-ko‘rsatuvchi); imtiyoz; servis va tablichkalar; ogohlantiruvchi; buyuruvchi; ta’qiqlovchi.
O‘rnatiladigan yo‘l belgilarining umumiy soni yo‘lda iloji boricha kam bo‘lishi kerak. Har bir o‘rnatilayotgan ogohlantiruvchi yoki ta’qiqlovchi yo‘l belgilari asoslangan bo‘lishi shart va yo‘l sharoiti yomonlashganligi oqibatida ko‘rilgan majburiy chora deb tushunilishi kerak. Shuning uchun ogohlantiruvchi va ta’qiqlovchi belgilar ko‘pchilik hollarda vaqtincha o‘rnatilib, ma’lum yo‘l sharoiti yaxshilangandan so‘ng olib tashlanishi kerak. Shuningdek, mavsumga qarab o‘rnatiladigan yo‘l belgilarini ham vaqt o‘tishi bilan tezda olib tashlash kerak.
Yo‘l belgilarini shunday o‘rnatish kerakki, ularni kunning yorug‘ vaqtida ko‘rish masofasi 150 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Haydovchiga u yoki bu uchastkada o‘rnatilgan belgini ko‘rish masofasining qiymati shu uchastkadagi tezlikning ikki barobariga yoki undan katta qiymatiga teng bo‘lishi kerak. Bu holatda yangi qurilayotgan yo‘llar uchun tezlik hisobiy tezlikdan 70 % olinsa, foydalanayotgan yo‘llarda esa transport vositalarining 85 % tezligidan oshmaydigan tezlik qabul qilinadi.
Ba’zi hollarda o‘rnatiladigan belgi bilan xavfli uchastka orasidagi masofa aniqlanishi kerak bo‘lgan vaqtda u quyidagi sxemaga (50-rasm) va formulaga asosan aniqlanishi mumkin.
Agar =0 bo‘lsa (to‘liq to‘xtash talab qilinsa), uchastkadagi tez yuruvchi avtomobillarning tezligiga qarab « » formulaga asosan quyidagi jadvalda ko‘rsatilgan qiymatlarda o‘zgaradi.
Tez yuruvchi avtomobillarning o‘rtacha tezligi
|
|
km/soat
|
120
|
100
|
80
|
60
|
40
| |
|
| |