nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
3 - Mashg‘ulotining

|
Mashg‘ulotining
|
bet | 4/9 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 75,98 Kb. | | #135930 |
Bog'liq Mavzu №74
3.
|
Darslarda 95% gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan, o‘quv qurollari to‘liq bo‘lgan, adabiyotlardan foydalanishni bilgan
|
3
|
4.
|
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko‘nikmalarni 55% dan kam o‘zlashtirgan o‘quvchilar
|
2
|
Izoh: o‘quv dasturining mantiq antugallagan bilimi bo‘yicha o‘quvchi albatta baholanad iva natijasi o‘tish balidan (3 ball) past bo‘lganda qayta nazorat belgilanadi
(2-ilova)
(3-ilova )
(4-ilova)
Uyga vazifa:
Mavzu: Power Point dasturi haqida umumiy tushuncha. Power Point dasturini ishga tushirish. Power Point dasturining menyulari va ular bilan ishlash.
Reja:
1.Power Point dasturi haqida umumiy tushuncha.
2.Power Point dasturini ishga tushirish.
3. Power Point dasturining menyulari va ular bilan ishlash.
Microsoft PowerPoint 97 - univеrsal, imkoniyatlari kеng bo’lgan, ko’rgazmali grafika amaliy dasturlari sirasiga kiradi va matn, rasm, chizma, grafiklar, animatsiya effеktlari, ovoz, vidеorolik va boshqalardan tashkil topgan slaydlarni yaratish imkonini bеradi.
Slayd - ma'lum bir ulchamga ega bo’lgan muloqot varaqlari xisoblanadi. Unda biror maqsad bilan yaratilayotgan namoyish elеmеntlari joylanadi.
Slaydl ar kеtma-kеtligidan iborat tayyor ko’rgazmani kompyutеr ekranida, vidеomonitorda, katta ekranda namoyish qilish mumkin.
Ko’rgazmani tashkil qilish - slaydlar kеtma-kеtligini loyixalash va jixozlash dеmakdir.
Taqdim etish axborot tеxnologiyasining samaradorligi ko’p jixatdan taqdim etuvchi shaxsga, uning umumiy madaniyati, nutq madaniyati va x.k.larga bog’liq eqanligini xam unutmaslik lozim.
PowerPoint dasturi MICROSOFT firmasining WINDOWS qobigi ostida yaratilgan bo’lib, ushbu dastur prеzеntatsiyalar (taqdimot qilish, ya'ni tanishtirish) bilan ishlash uchun eng qo’lay bo’lgan dasturiy vositalardan biridir. Bu dastur orqali barcha ko’rgazmali qurollarni yaratish va ba'zi joylarda esa ma'lumotlar bazasi sifatida xam qo’llash mumkin. Ayrim xollarda bu dasturdan multimеdia vositalarini boshqarish va ularni qo’llab, namoyish etuvchi qurilmalarga yuborish vazifalarini xam bajarish mumkin.
Dasturdagi asosiy tushunchalar bu - slayd va prеzеntatsiya tushunchalaridir.
Prеzеntatsiya(taqdimot) - yaratilayotgan slaydlar turkumi va uni namoyish etish uchun bеriladigan fayl nomi. Masalan: Prеzеntatsiya1 - PowerPoint dasturi ochilganda, sarlavxalar qatorida paydo bo’lib, yaratilgan yoki yaratilayotgan taqdimotning ayni vaqtdagi nomi xisoblanadi. Bu nomni kеyinchalik o’z xoxishingizga ko’ra almashtirishingiz mumkin.
PowerPoint dasturini ishga tushirish. Bu dasturni ishga tushirishni WINDOWS ish stolidan boshlash zarur. Ish stolidagi quyidagi buyruqlarni bajarish orqali dastur ishga tushiriladi:
|
| |
"Пуск" - " - Mashg‘ulotining

|
Mashg‘ulotining
|
bet | 5/9 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 75,98 Kb. | | #135930 |
Bog'liq Mavzu №7"Пуск" - "Програмы" - "Microsoft PowerPoint"
Bu muloqot darchasi orqali taqdimot yaratish turini tanlab olish mumkin bo’ladi. quyidagi 4 ta asosiy bo’lim bеrilgan, ularning xar biri xaqida qisqacha tuxtalib o’tamiz.
"Мастер автосодержание" (Avtomundarija ustasi) - ma'ro’zachi ismi, familiyasi, mavzu nomi, taqdimot turi, uslubi, rangli chizmasini kiritib, bir nеcha slayddan iborat bo’lgan tayyor taqdimotni chiqaradi.
"Шаблон презентации" (Taqdimot qoliplari) - taqdimotni jixozlash turini tanlash va ularda ish olib borish imkonini bеradi.
"Пусую презентации'' (Bo’sh taqdimotni) - mustaqil ravishda taqdimot to’zish imkonini bеradi.
"Открыт презентацию" (Taqdimotlarni ochish) - kompyutеr xotirasida va diskda mavjud bo’lgan ko’rgazmali fayllarni ochadi.
Xar bir foydalanuvchi dasturda ish olib borishi uchun yo’qoridagi bo’limlardan birini o’z maqsadiga ko’ra tanlab oladi. Dastur ishini Bo’sh taqdimotdan xam boshlash mumkin. Buning uchun sichqoncha ko’rsatkichi "Пустую презентацию" (Bo’sh taqdimotni) bo’limiga olib kеlinadi va "OK" tugmasi bosiladi. Bunda quyidagi muloqot darchasi xosil bo’ladi
Bu еrda ko’rsatilgan xar bir slaydni tanlab olish imkoniyati bor. Buning uchun yunalish tugmalari yoki sichqonchadan foydalanish mumkin.
Muloqot darchasidan kеrakli xolat, masalan: "Пустой слайд" (Bo’sh slayd) ko’rinishi tanlanadi va "OK" tugmachasi bosiladi.
Bu amallar bajarilgandan sung PowerPoint dasturining asosiy oynasi xosil bo’ladi U sarlavxalar qatori, gorizontal mеnyu, uskunalar panеli ("Стандарт", "bichimlash" va rasmlar bilan ishlash), rеjim (xolat) tugmachalari (slaydlar rеjimi, strukturalar rеjimi, saralash rеjimi, namoyishlar rеjimi) va ishchi maydonni o’z ichiga oladi.
PowerPoint ekranining pastki chap burchagida ish rеjii va uning turlarini boshqaruvchi tugmachalar (piktogrammalar) guruxi joylashgan.
PowerPointdan chiqish uchun "Fayl" mеnyusidan "Выход" ("Chiqish") buyrugi tanlanadi.
|
| |
TAQDIMOTLAR YARATISH - Mashg‘ulotining

|
Mashg‘ulotining
|
bet | 6/9 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 75,98 Kb. | | #135930 |
Bog'liq Mavzu №7
TAQDIMOTLAR YARATISH
Yangi taqdimotni yaratishda PowerPoint dasturining asosiy oynasidagi Gorizontal mеnyuning «Файл»-«Создат» (Fayl-Yaratish) buyruqlari kеtma-kеt bajariladi. Bu buyruqlar bajarilgandan sung "Создат презентацию" (Prеzеntatsiya yaratish) muloqot darchasi qo’llanadi
Bu oynada quyidagi funktsiyalarni bajaruvchi buyruqlar mavjud:
1. «Обычные» (Umumiy) - yangi taqdimot yaratish qolipi;
2. «Дизайны презентацию»" (Taqdimot dizaynlari) - turli taqdimotlarining tasvir ranglari va qoliplarini ko’rsatish, ya'ni, rang turi, xarflar ko’rinishi va taqdimotning boshqa atributlarini aniqlash uchun Power- Pointning dizayn shablonini tanlashingiz
mumkin
3. «Призентаеция»" (Taqdimotlar) - bunda turli soxalarda ish olib borishga muljallangan tayyor taqdimotlar ko’rinishlari kеltirilgan
4. «Web-страница» (Web-saxifalar) ko’rinishidagi taqdimotlar
yo’qoridagi taqdimotlarni yaratish va ularning turlarini, dizaynlarini va sarlavxalarini tanlash sichqoncha orqali amalga oshirilib, ishga tushirish uchun OK tugmasi bosiladi.
Taqdimotlarni saqlash. Yaratilgan taqdimotlar fayllarda saqlanadi. Saqlash uslubi WINDOWSning boshqa dasturlaridagi kabidir.
Taqdimotlarni saqlash quyidagi usulda bajariladi:
Standart uskunalar panеlidagi saqlash (piktogrammasi) tugmasi bosiladi yoki gorizontal mеnyudan "Файл "-"Сохранить" (Saqlash) buyruqlari bеriladi. Shunda quyidagi muloqot darchasi xosil bo’ladi va unda kеtma-kеt quyidagilar amalga oshiriladi (9.9-rasm).
1. Saqlash uchun fayl nomi va papkasi ko’rsatiladi.
2. "Сохранитьt" (Saqlash) tugmasi bosiladi.
Taqdimotlarni taxrirlash. Taqdimotlarni saqlagandan sung uning tarkibidagi barcha slaydlarni aloxida-aloxida o’zgartirish mumkin. Buning uchun yaratilgan slaydlarga sichqoncha ko’rsatkichi olib kеlinadi va tugmasi bosilib tasdiqlangandan sung kеrakli o’zgartirishlarni kiritish mumkin bo’ladi.
POWERPOINT DASTURIDAGI QO’ShIMChA
|
| |
O‘quv mashg‘ulotining - Mashg‘ulotining

|
Mashg‘ulotining
|
bet | 2/9 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 75,98 Kb. | | #135930 |
Bog'liq Mavzu №7O‘quv mashg‘ulotining texnologik xaritasi 7
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-O‘quv
mashg‘ulotiga kirish(5 daq)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligini va davomatini tekshiradi
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadilar.
|
2-Bosqich asosiy (65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quv- chilarga savollar beradi, ularni baholaydi.
Maqsad va vazifalarini belgilanishi.
Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiradi. 1-ilova
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
O‘quv mashg‘ulotida o‘quv ishlarini baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi. 2-ilova
Ta’lim oluvchilar bilimini faollashtirish:
Tezkor-sorov, savol-javob, aqliy hujum, orqali bilimlarni faollashtiradi. 3-ilova
Yangi o‘quv faoliyati bayoni:
Nazariy mashg‘ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o‘qitish jarayonini tashkil etish. Asosiy joylarini yozdiradi:
Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharxlash bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi. 4-ilova
|
|
| |
Yangi o‘quv materialini - Mashg‘ulotining

|
Mashg‘ulotining
|
bet | 3/9 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 75,98 Kb. | | #135930 |
Bog'liq Mavzu №7Yangi o‘quv materialini mustahkamlash:
Mustahkamlash uchun savollar beradi.
|
Uy vazifasini taqdim etadilar.
Savollarga javob beradilar.
Mavzu nomi va rejasini yozib
oladilar.
Diqqat qiladilar Topshiriqni bajaradilar.
Berilgan qo‘shimcha
savollarga javob beradilar.
Ma’lumotlarni daftarga qayd
qiladilar.
|
3-bosqich yakuniy (10 daq)
|
Mashg‘ulot yakuni:
Faol ishtirok etgan o‘quvchlarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi.
Uyga vazifani berilishi:
Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yoriqnoma beradi. 5-ilova
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar.
|
(1-ilova)
T/r
|
Mezonlar
|
Baho
|
1.
|
Olgan bilimlarini ishlab chiqarishda qo‘llay oladigan, ushbu fanni boshqa fanlar bilan bog‘lay oladigan, mustaqil ish va vazifalarni to‘liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har jihatdan boshqa
o‘quvchilarga o‘rnak bo‘ladigan
|
5
|
2.
|
O‘quv ko‘rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan bilimlarini xalq xo‘jaligidagi o‘rnini to‘g‘ri tushungan, mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera oladigan
|
|
|
| |
Jadvallar quyish - Mashg‘ulotining

|
Mashg‘ulotining
|
bet | 8/9 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 75,98 Kb. | | #135930 |
Bog'liq Mavzu №7Jadvallar quyish. PowerPoint dasturida boshqa dasturlardagi kabi jadval ko’rinishidagi ma'lumotlarni xam kiritish va uni taxrirlash mumkin. Bu standart uskunalar panеlidagi quyidagi piktogrammalar yordamida amalga oshiriladi, ya'ni:
(MS Word) yoki (MS Excel) tugmachalar (piktogrammalar) dan birini tanlab bosiladi;
Jadvalning kеrakli ustun va satr paramеtrlari tanlab olinadi va ekranda xosil bo’lgan jadvalga sonli va matnli qiymatlar kiritiladi;
Jadvalga o’zgartirishlar kiritiladigan bulsa jadval faollashtiriladi, ya'ni sichqoncha ko’rsatkichi jadval tasviri ustida ikki marta bosiladi.
Jadval bilan ishlashni tugallash sichqoncha ko’rsatkichi orqali amalga oshiriladi.
Diagrammalarni quyish
Diagrammani qo’yish uchun zarur bo’lgan slaydlar umumiy ko’rinishidagi diagrammalar bilan ishlash slaydlari tanlanadi.
tugmachani bosing va kеrakli ko’rinishdagi diagrammani tanlang. Paramеtrlarni urnating xamda qiymatlarni kеraklicha o’zgartiring.
Diagramma kattaligini o’zgartiring va kеrakli joyga urnating.
Rasm chizish
Rasm chizish WORD dagi kabi amalga oshiriladi. Asosiy farqi shundaki, PowerPoint qushimcha grafik elеmеnt ichiga matn yozish va ularni ixtiyoriy burchakka aylantirish imkoniyatini bеradi.
PowerPoint da yana "Автофигура" (Avtofiguralar) dеgan imkoniyatlar mavjud. Bu imkoniyatdan foydalanganda sariq rombchaga axamiyat bеring.
Rasm chizish uchun muljallangan tugmachalar chap tomondagi "Рисование" (Chizish) xamda "Рисование Q" (Chizish Q)
panеllariga joylashgan.
Slaydlarni kuchirish, nusxa olish va qayta takrorlash
Yaratilayotgan taqdimotga sarf qilinadigan vaqtni:
- tayyor slaydlarni takrorlash;
- boshqa taqdimotga yaratilgan slaydlarni ko’chirish yoki nusxa olish orqali tеjash mumkin.
Bir taqdimotda slaydlarni qayta takrorlash
1. Qayta takrorlanadigan slaydni bеlgilang.
2. "
|
| |
Sinxron RS trigger quyidagi o‘tish jadvali asosida ishlaydi

|
Sinxron RS trigger quyidagi o‘tish jadvali asosida ishlaydi
|
bet | 4/6 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 13,41 Kb. | | #261779 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси навоий кон металлургия комбинати навоий -azkurs.orgSinxron RS trigger quyidagi o‘tish jadvali asosida ishlaydi:
S
|
S
|
R
|
Qt+1
|
Izoh
|
0
|
*
|
*
|
Qt
|
Saqlash
|
1
|
0
|
0
|
Qt
|
Saqlash
|
1
|
0
|
1
|
0
|
0-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
1
|
|
Taqiqlangan
| Ikki taktli sinxron RS trigger
Bir taktli triggerlarning ishonchli ishlashi uchun unga informatsiyani yozishdan oldin uning tarkibidagi ikkilik kod boshqa triggerga uzatilgan bo‘lishi kerak. Buning uchun bir-biriga sinxronnika bo‘yicha qarama-qarshi bo‘lgan ikkita sinxron RS triggerdan iborat bo‘lgan ikki taktli sinxron RS trigger qo‘llaniladi.
Sxema ikkita bir taktli RS triggerlardan tashkil topgan. Triggerning kirish yo‘liga S=1 signal berilganda informatsiya, ya’niy ikkilik kod (0 yoki 1) birinchi triggerga yoziladi. Ikkinchi trigger esa o‘z holatini o‘zgartirmaydi.
S=0 bo‘lganda birinchi trigger informatsiyani saqlash rejimiga o‘tadi. Ikkinchi trigger esa birinchi triggerning qiymatini qabul qiladi. CHunki, S=0 signal pastki invertordan o‘tib, S=1 qiymatga ega bo‘ladi va ikkinchi triggerga birinchi triggerning qiymatini qabul qilishga ruxsat beradi.
|
| |
Ikki taktli sinxron RS triggerning funksional sxemasi quyidagi ko‘rinishga ega

|
Ikki taktli sinxron RS triggerning funksional sxemasi quyidagi ko‘rinishga ega
|
bet | 5/6 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 13,41 Kb. | | #261779 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси навоий кон металлургия комбинати навоий -azkurs.orgIkki taktli sinxron RS triggerning funksional sxemasi quyidagi ko‘rinishga ega: T - trigger (ing. Toggle) relaksator ma’nosini anglatadi. Ushbu trigger faqat bitta T-informatsion kirish yo‘liga ega. Bu kirish yo‘li hisob kirish yo‘li deyiladi . T-trigger o‘z holatini kirish yo‘liga yangi boshqaruvchi sig- nal kelishi bilan o‘zgartiradi.
T - trigger (ing. Toggle) relaksator ma’nosini anglatadi. Ushbu trigger faqat bitta T-informatsion kirish yo‘liga ega. Bu kirish yo‘li hisob kirish yo‘li deyiladi . T-trigger o‘z holatini kirish yo‘liga yangi boshqaruvchi sig- nal kelishi bilan o‘zgartiradi.
Asinxronn T-trigger Bu qurilmaikkita turg‘un holatga ega bo‘lib, bitta T- informatsion kirish yo‘liga egadir. U asinxron T-trigger deb ataladi. Bunday triggerning kirish yo‘liga «1» signal berilganda u o‘z holatini qarama-qarshi (teskari) holatga o‘zgartiradi. Asinxron T-triggerning ishlash prinsipini uning quyidagi o‘tish jadvali ifodalaydi:
R
|
Qt+1
|
Izoh
|
0
|
Qt
|
Saqlash
|
1
|
Qt
|
Inversiya
| Sinxron T-trigger Sinxron ikki taktli ushbu qurilmada birlik kodni triggerga yozish S=1 bo‘lganda bajariladi. T- kirish signali S=1 bo‘lganda yuqori kuchlanish bilan ifodalanadi. Demak, triggerning holati T=1 bo‘lganda teskarisiga o‘zgaradi va T=0 bo‘lganda esa uning holati o‘zgarmaydi. Sinxron T-trigger quyidagi o‘tish jadvali asosida ishlaydi:
Sinxron T-trigger Sinxron ikki taktli ushbu qurilmada birlik kodni triggerga yozish S=1 bo‘lganda bajariladi. T- kirish signali S=1 bo‘lganda yuqori kuchlanish bilan ifodalanadi. Demak, triggerning holati T=1 bo‘lganda teskarisiga o‘zgaradi va T=0 bo‘lganda esa uning holati o‘zgarmaydi. Sinxron T-trigger quyidagi o‘tish jadvali asosida ishlaydi:
S
|
T
|
Qt+1
|
Izoh
|
0
|
*
|
Qt
|
Saqlash
|
1
|
0
|
Qt
|
Saqlash
|
1
|
1
|
Qt
|
Inversiya
|
|
| |
asinxron RS triggerning o‘tish jadvalini quyidagicha ifodalash mumkin

|
asinxron RS triggerning o‘tish jadvalini quyidagicha ifodalash mumkin
|
bet | 3/6 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 13,41 Kb. | | #261779 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси навоий кон металлургия комбинати навоий -azkurs.orgasinxron RS triggerning o‘tish jadvalini quyidagicha ifodalash mumkin:
S
|
R
|
Qt+1
|
Izoh
|
0
|
0
|
Qt
|
Saklash
|
0
|
1
|
0
|
0-ni o‘rnatish
|
1
|
0
|
1
|
1-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
-
|
mumkin emas
| Sinxron triggerlar va ularni qo‘llash maqsadlari
Mantiqiy elementlarning yoki qurilmalarning kirish yo‘llariga signallar doim ham bir vaqtning o‘zida etib kelmaydi. CHunki ungacha signallar bir necha elementlardan o‘tib kelishi, shuningdek signallarni bir xil ushlamaydigan elementlar orqali o‘tib keladi.
Bunday hodisa signallar poygasi deyiladi. Signallar poygasi natijasida mantiqiy elementlar va qurilmalarning yangi signallari qiymatlari, eski signallar qiymatlari bilan ko‘shilib ketishi natijasida mantiqiy element yoki qurilmaning noto‘g‘ri ishlashiga olib kelishi mumkin.
Bunday salbiy hodisalarni oldini olish uchun elementlarning kirish yo‘liga informatsion signallardan tashqari qo‘shimcha sinxron (taktli yoki boshqaruvchi) signal berish mumkin. CHunki sinxron signal berilganga qadar elementlarning kirish yo‘liga informatsion signallar etib keladi. Sinxron signal ega ularni yozish uchun ruxsat beruvchi boshqaruvchi signal vazifasini bajaradi.
Bir taktli sixron RS-trigger
Bir taktli sinxron RS trigger R va S informatsion kirish yo‘llaridan tashqari qo‘shimcha S sinxron kirish yo‘lga ega (s-clock-asosiy sinxronizatsiya ma’nosini anglatadi). Quyida «VA-YO‘Q» mantiqiy elementlardan tashkil topgan sinxron RS triggerning vaqt diagrammasi, funksional hamda prinsitsial sxemalari keltirilgan. Bir taktli sinxron RS trigger quyidagi prinsip asosida ishlaydi: Agar Ct=0 bo‘lsa trigger o‘z holatini saqlaydi. Agar Ct=1 bo‘lsa ya’ni triggerlarning kirish yo‘liga sinxrosignal (boshqaruvchi signal) berilsa, u asinxron RS triggerga o‘xshab ishlaydi.
|
| |
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti energo-mexanika fakulteti «аvtomatlashtirish va boshqaruv» каfedrasi sxemotexniка fanidan ochiq dars ishlanmasi маvzu: кетма-кет zanjirli sxemalar. Тriggerlar - bet 6

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti energo-mexanika fakulteti «аvtomatlashtirish va boshqaruv» каfedrasi sxemotexniка fanidan ochiq dars ishlanmasi маvzu: кетма-кет zanjirli sxemalar. Тriggerlar
|
bet | 6/6 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 13,41 Kb. | | #261779 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси навоий кон металлургия комбинати навоий -azkurs.orgJK-triggerlar (ing. Jerk-tezkor yoqish, Kill-tezkor o‘chirish) RS triggerdan farqi shundaki, agar RS triggerlarning kirish yo‘liga R=1 va S=1 signallari berish ta’qiqlangan bo‘lsa, JK –triggerlar kirish yo‘lidagi birlik signallarda u o‘z holatini teskarisiga o‘zgartiradi. Jadvalda JK-triggerning o‘tish qonuniyati, shuningdek uning vaqt diagrammasi hamda funksional sxemasi keltirilgan.
JK-triggerlar (ing. Jerk-tezkor yoqish, Kill-tezkor o‘chirish) RS triggerdan farqi shundaki, agar RS triggerlarning kirish yo‘liga R=1 va S=1 signallari berish ta’qiqlangan bo‘lsa, JK –triggerlar kirish yo‘lidagi birlik signallarda u o‘z holatini teskarisiga o‘zgartiradi. Jadvalda JK-triggerning o‘tish qonuniyati, shuningdek uning vaqt diagrammasi hamda funksional sxemasi keltirilgan.
S
|
J
|
K
|
Qt+1
|
Izoh
|
0
|
*
|
*
|
Qt
|
Saqlash
|
1
|
0
|
0
|
Qt
|
1-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1-ni o‘rnatish
|
1
|
0
|
1
|
0
|
0-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
1
|
Qt
|
Inversiya
|
http://azkurs.org
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti energo-mexanika fakulteti «аvtomatlashtirish va boshqaruv» каfedrasi sxemotexniка fanidan ochiq dars ishlanmasi маvzu: кетма-кет zanjirli sxemalar. Тriggerlar
|
Islom karimov nomidagi

|
Islom karimov nomidagi
|
bet | 1/4 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 42,68 Kb. | | #109254 |
Bog'liq O\'quv dasturi shakli - Tanlov fani (3)
Tanlov fanlari uchun namuna
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMIDAGI
TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
Ro‘yxatga olindi:
№___-___________-____
2023 yil “____” _avgust_
|
|
“TASDIQLAYMAN”
O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor
________________ O.Zaripov
2023 yil “_____”__________
|
____________________________________________________
Fan nomi
FANINING O‘QUV DASTURI
Bilim sohalari:
(taalluqlisi qolsin)
|
100 000 – Ta’lim;
200 000 – San’at va gumanitar fanlar;
300 000 – Ijtimoiy fanlar, jurnalistika va axborot;
400 000 – Biznes, boshqaruv va huquq;
600 000 – Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari;
700 000 – Muhandislik, ishlov berish va qurilish sohalari;
800 000 – Qishloq, o‘rmon, baliq xujaligi va veterinariya;
1000 000 – Xizmatlar sohasi.
|
Ta’lim sohalari:
(taalluqlisi qolsin)
|
110 000 – Ta’lim;
210 000 – San’at;
310 000 – Ijtimoiy va xulq atvorga mansub fanlar;
410 000 – Biznes va boshqaruv;
610 000 – Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari;
710 000 – Muhandislik ishi;
720 000 – Ishlab chiqarish va ishlov berish sohalari;
730 000 – Arxitektura va qurilish;
810 000 – Qishloq xo‘jaligi;
1020 000 – Gigiyena va ishlab chiqarishda mehnat muhofazasi.
|
|
|
| |
Triggerning kirish yo‘llarining soni uning bajariladigan funksiyasiga bog‘liq. Axborotlarni yozish bo‘yicha triggerlar 2 ga bo‘linadi

|
Triggerning kirish yo‘llarining soni uning bajariladigan funksiyasiga bog‘liq. Axborotlarni yozish bo‘yicha triggerlar 2 ga bo‘linadi
|
bet | 2/6 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 13,41 Kb. | | #261779 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси навоий кон металлургия комбинати навоий -azkurs.orgTriggerning kirish yo‘llarining soni uning bajariladigan funksiyasiga bog‘liq. Axborotlarni yozish bo‘yicha triggerlar 2 ga bo‘linadi: Triggerning kirish yo‘llarining soni uning bajariladigan funksiyasiga bog‘liq. Axborotlarni yozish bo‘yicha triggerlar 2 ga bo‘linadi: 1. Asinxron triggerlarda axborotning o‘zgarishi uchun istalgan paytda kirish signallarining berilishi bilan o‘zgaradi. 2. Sinxron triggerlarning chiqish yo‘lida signallarning o‘zgarishi uchun uning kirish yo‘liga qo‘shimcha sinxrosignal (boshkarish signali) berish kerak. Aks holda bunday triggerlarda axborotlarni yozib bo‘lmaydi.
Asinxron triggerlarda axborotning o‘zgarishi uchun istalgan paytda kirish signallarining berilishi bilan o‘zgaradi.
Sinxron triggerlarning chiqish yo‘lida signallarning o‘zgarishi uchun uning kirish yo‘liga qo‘shimcha sinxrosignal (boshkarish signali) berish kerak. Aks holda bunday triggerlarda axborotlarni yozib bo‘lmaydi.
Asinxron RS trigger:
Asinxron RS trigger ikkita mantiqiy elementlar asosida qurilishi mumkin: ”YOKI-YO‘Q” hamda “VA–YO‘Q”. Elementlar qayta aloqa zanjirlari orqali o‘zaro ulanadi.
“YOKI – YO‘Q” elementlar asosida qurilgan asinxron RS triggerning funksional sxemasi va grafik belgilanishi xamda uning vakt diagrammasi quyidagi ko‘rinishga ega: Bunday trigger ikkita kirish yo‘liga (S va R) hamda ikkita chiqish yo‘liga (Qva ) ega. Bu erda R-reset-olib tashlash (sbros) va S-Set- o‘rnatish ma’nolarini anglatadi. Endi asinxron RS triggerning ishlash prinsipini analitik taxlil etamiz:
S=1 va R=0 bo‘lganda triggerga «1» yoziladi (Q=1)
S=0 va R=1 bo‘lganda triggerga «0» yoziladi (Q=0)
S=0 va R=0 bo‘lganda trigger o‘z holatini saqlaydi Ushbu xolat axborotni saqlash rejimi xisoblanadi.
S=1 va R=1 signallarini bir vaktda berish ta’qiqlanadi, chunki bunday kirish signallarida trigger o‘z turg‘un holatini yo‘qotadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Triggerning kirish yo‘llarining soni uning bajariladigan funksiyasiga bog‘liq. Axborotlarni yozish bo‘yicha triggerlar 2 ga bo‘linadi
|
Elektr uskunalarini o'rnatish va ishga tushirish bo'yicha post-sifat menejmenti

|
Elektr uskunalarini o'rnatish va ishga tushirish bo'yicha post-sifat menejmenti
|
bet | 16/33 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #238851 |
Bog'liq tayyor diplom4. Elektr uskunalarini o'rnatish va ishga tushirish bo'yicha post-sifat menejmenti
Elektr uskunalarini o'rnatish tugagandan so'ng, menejmentdan keyingi ishlar ham bajarilishi kerak. Birinchidan, turli xil uskunalarni o'rnatish tugagandan so'ng va ishga tushirish bosqichi tugagandan so'ng, turli xil elektr jihozlarining normal ishlashi uchun xavfsizroq va samaraliroq muhitni ta'minlash uchun o'rnatish maydonchasini tozalash kerak. Tashqi ob'ektiv omillarning elektr jihozlarining normal ishlashiga ta'sir qilishining oldini olish. Ikkinchidan, eng muhimi, elektr jihozlarining barqaror va xavfsiz ishlashini ta'minlash uchun keyingi bosqichda sifat menejmentini yaxshi bajarishdir. Transformatorlarni, kalitlarni, rozetkalarni va boshqalarni tekshirib ko'ring. Qurilishdan qolgan barcha turdagi dog'larni yaxshilab tozalash, har xil jihozlarning markalari to'liq yoki yo'qligini tekshirish va barcha turdagi belgilar juda aniq bo'lishini ta'minlash kerak. Va nihoyat, biz transformatorning barqarorligi va xavfsizligini ta'minlash uchun transformatorni har tomonlama sinovdan o'tkazishda yaxshi ish qilishimiz kerak. Loyihaning topraklama sinovi, shuningdek, elektr jihozlarining joyida topilganligini ta'minlash uchun amalga oshirilishi kerak. Va nihoyat, elektrotexnika simlari inshootlarini muntazam ravishda tekshirib turing va o'z vaqtida ma'lumot olish uchun barcha turdagi ma'lumotlarni yozing.
Muxtasar qilib aytganda, elektr jihozlarini o'rnatish va ishga tushirish murakkab va uzoq muddatli vazifadir. Avvalo, o'rnatish sifati ta'minlanishi kerak, shuningdek sifatni boshqarish ham amalga oshirilishi kerak. Elektr jihozlarining o'zi elektr jihozlarining normal ishlashi bilan bog'liq. Avvalo, uskunaning sifati ishonchli bo'lishi kerak, so'ngra turli xil elektr jihozlarining doimiy va barqaror ishlashiga imkon berish, elektr jihozlarini avtomatik ta'mirlash qobiliyatini yaxshilash uchun menejmentni amalga oshirish kerak va amalda va amaliyotda Xitoy doimo yangi narsalarni o'rganmoqda elektr jihozlarini o'rnatish va ishga tushurish sifatini ta'minlash, ishlab chiqarish va hayot ehtiyojlarini yaxshiroq qondirish, tajribani yig'ish va elektr jihozlarini o'rnatish va ishga tushurish texnologiyasini doimiy ravishda takomillashtirish
|
| |
Kran-balkani xarakatlanish yuritmasi uchun (P= 0.55 kVt)

|
Kran-balkani xarakatlanish yuritmasi uchun (P= 0.55 kVt)
|
bet | 11/33 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #238851 |
Bog'liq tayyor diplomKran-balkani xarakatlanish yuritmasi uchun (P= 0.55 kVt):
1.seriya- PI-111
2. Kattaligi – I ;
3. Kuchlanish-380 V;
4. Quvvati – 1.7 kVt
5.Nominal toki- 13.5 A
6. Aylanish yo‘nalishi - ikkala tomonga
b) Elektrotal xarakatlanish yuritmasi uchun (P=0.37 kVt):
1. seriya-PI-111
2. Kattaligi – I ;
3. Kuchlanish-380 V;
4. Quvvati -1.7 kVt
5. Nominal toki-13.5 A
6. Aylanish yo‘nalishi ikkala tomonga
v) Elektrotal yuk ko‘tarish mexanizmi yuritmasi uchun (P= kVt):
1. seriya-P I I I -311
2. Kattaligi – I I I ;
3. Kuchlanish-380 V;
4. Quvvati -15 kVt
5.Nominal toki-40 A
6. Aylanish yo‘nalishi - ikkala tomonga
Avtomatik o'zgichlar elektr qurilmalarni elektr tarmog‘iga ulab- o'zish, shuningdek ularni ortiqcha yuklamada ishlashdan xamda qisqa tutashuv tokidan ximoya qilish uchun ishlatiladi.
Avtomatik o'zgichlar turi, qutblar soni, kuchlanishi, bosh kontaktlar nominal toki, ajratkich toki va qisqa tutashuvdagi ajratish toki (amplitudasi) bo‘yicha tanlanadilar.
1. Magistral tarmoq uchun ( markaziy shitga o‘rnatiladi). Magistral tarmoqqa uchala elektrodvigatel ulangan, lekin xammasi bir vaqtda ishlamasligini xisobga oladigan bo‘lsak avtomatik o'zgichni eng katta quvvatli elektrodvigatel (elektrotalni ko‘tarib-tushurish dvigatel toki orqali tanlash maqsadga muvofiq, Shundan kelimb chiqib R= kVtli dvigatel uchun elektromagnitli ajratgich tokini topamiz.
bunda – elektrodvigatel yurgizgich toki;
=7
Tanlangan avtomatik o'zgich tavsiflari:
- rusumi –A-3130;
- nominal toki 15 A
- ajratgich- aralash;
- ajratkich nominal toki-15 A
Kran-balka xarakatlanish mexanizmi elektrodvigateli uchun avtomatik o'zgich tanlaymiz; = kVt
Dvigatel yurgizish toki,
=7*1.25=7.5 A
Elektromagnit ajratish toki,
=1.25 =1.25*7.5=9.4 A
Avtomatik o'zgich tanlaymiz
- rusumi-3160
- nominal toki -10 A
- ajratgich –aralash
- ajratgich nominal toki-10 A
|
| |
Kran-balka boshqarish sxemasi elementlarini tanlash

|
Kran-balka boshqarish sxemasi elementlarini tanlash
|
bet | 10/33 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #238851 |
Bog'liq tayyor diplom2.7. Kran-balka boshqarish sxemasi elementlarini tanlash
Boshqarish va ximoya vositalari elektr yuritmani tarkibiy qismi xisoblanib elektr yuritmani boshqarish(yurgizish, to‘xtatish, tez to‘xtatish, teskariga aylantirish), avariyaviy xolatlarda esa elektrodvigatelni ximoya qilish, shuningdek texnologik jarayon talablariga binoan elektrodvigatel ishini ta’minlash vazifalarini bajaradi.
Boshqarilishi bo‘yicha vositalar ikkiga bo‘linadi:
1. Qo‘l bilan boshqariladigan;
2. Avtomatik boshqariladigan.
Qo‘l bilan boshqariladigan (noavtomatik) vositalar elektr zanjirlarini ulash va o'zish bo‘yicha tayyorgarlik operatsiyalarinibajarish uchun qo‘llaniladi va qo‘l bilan boshqariladi. Ularga rubilniklar, paketli o'zgichlar, kontrolerlar, tugmali stansiyalar, avtomatlar va shunga o‘xshashlar kiradi.
Avtomatik boshqarish vositalari elektr yuritmalarni ishga tushirish, tez to‘xtatish, aylanish chastotasini rostlash, avariyaviy xolatlarda ularni ximoya qilish, shuningdek blokirovka aloqalari va masofadan boshqarishni amalga oshiradi.
Elektr yuritmalarni boshqarish uchun keng ko‘lamda kontaktli vositalar ( magnitli yurgizgichlar,kontaktorlar, oraliq relelari, dasturli elementlar va sh.o‘.), shuningdek yarim o‘tkazgichli qurilmalar asosidagi kontaktsiz vositalar xam qo‘llaniladi.
Yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan fikrlardan kelib chiqib kran-balka elektr yuritmalarini boshqarish uchun quyidagi vositalarni tanlashni amalga oshiramiz:
Rubilniklar turi, nominal toki, qutblar soni, yuritma turi, ulanish ko‘rinishi bo‘yicha tashlanadi.
Kran-balkani boshqarish uchun markaziy shitga o‘rnatish uchun quyidagi rubilnik tashlanadi.
Nomi –rubilnik ajratkich;
2. Turi – P 21;
3. Qutblar soni -3 ;
4. Nominal toki -100 A
5. Yuritma turi-markaziy dasta;
6. O‘rnatish usuli-oldingi va orqali.
Magnitli yurgizgichlar kattaligi (velichina), turi, nominal
kuchlanishdagi quvvati, nominal toki, reversivligi bo‘yicha tanlanadi
Kran-balka yuritmalarini boshqarish uchun quyidagi magnitli yurgizgichlar tanlanadi
|
| |
18- mavzu Word, Excel, PowerPoint, Access, yangi versiyalarining oldingi versiyalaridan farqli imkoniyatlari

18- mavzu Word, Excel, PowerPoint, Access, yangi versiyalarining oldingi versiyalaridan farqli imkoniyatlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 18- mavzu Word, Excel, PowerPoint, Access, yangi versiyalarining oldingi versiyalaridan farqli imkoniyatlari
|
Ats-12-21 guruh talabasining

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
QARSHI FILIALI
KOMPYUTER INJINIRINGI FAKULTETI
___Ats-12-21____GURUH TALABASINING
Linux Server Boshqaruvi
FANIDAN
1-2-3-4-5-AMALIY ISHLAR
Bajardi: Murodaliyev S
Qabul qildi: Achilova F
1.Tizimni o‘rnatish va yangilash.
2.Jarayonlarni fonda va oddiy rejimlarda ishga tushirish.
3. Shell qobig‘ida ishlash.
4.Linux server boshqaruvida skriptlar, shell skriptlar bilan ishlash.
5.Shell skriptlarida tsikllar va Case buyrug‘i. Oddiy skriptlarni yaratish.
6.Server boshqaruvi. Serverlarni tarmoq orqali ulash.
7.DHCP, DNS va boshqa tarmoq funksiyalarini sozlash.
8.Apache web serverini o‘rnatish. Apache web serverini sozlash.
1.Tizimni o’rnatish va yangilash
Jarayonlarni fonda va oddiy rejimlarda ishga tushirish.
"Terminal" orqali ko'rish
Tizimda ishlaydigan jarayonlarni ko'rish uchun klaviaturada Ctrl va T tugmalar birikmasini bosing. Shuningdek, terminalni ish stoli yorlig'i (agar mavjud bo'lsa) yoki Gnome oyna menejerining yuqori qismidagi Ilovalar menyusi orqali chaqirishingiz mumkin. KDE orqali dastur menyusiga kirish uchun tizimning pastki panelidan va shunga o'xshash "Dasturlar" bandidan foydalaning. Ko'rsatilgan oynada psni kiritish uchun klaviaturadan foydalaning va Enter tugmasini bosing. Sizga tizimning joriy sessiyasida ishlaydigan jarayonlar ro'yxati taqdim etiladi. Agar siz root sifatida ishlayotgan bo'lsangiz ("Administrator"), bajariladigan barcha dasturlarni ko'rish uchun sudo ps –ax kiriting.
PS orqali siz faqat hozirda bajarilayotgan vazifalarni ko'rishingiz mumkin. Muqobil yuqori buyruq tizimda hozirda olib borilayotgan jarayonlarni, shuningdek tarmoq yoki kompyuterning boshqa foydalanuvchilari egallagan xotira maydonini kuzatib borish imkonini beradi. Shu bilan birga, top vazifalarni real vaqt rejimida namoyish etadi, bu esa ishlaydigan dasturlarning faoliyatini kuzatish imkonini beradi.
Jarayonlarni o'chirish kill buyrug'ini chaqirish orqali amalga oshiriladi. Ilovalarni boshqarish uchun mavjud variantlar ro'yxati uchun kill -l kiriting. RAMdan ma'lum bir vazifani olib tashlash uchun buyruq identifikatorini ko'rsatishingiz kerak (masalan, kill top). Jarayon daraxtini o'ldirish uchun killall so'rovidan foydalaning (masalan, killall vmware).
|
Laboratoriya ishi №1 Mavzu

Laboratoriya ishi №1
Mavzu: Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan kabellar va ularning xillari.
Tarmoq kabelini tayyorlash.
Ishning maqsadi: Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan
kabellarning
xillarini va ularni tayyorlashni o’rganish.
Qisqacha nazariy ma’lumot.
Lokal tarmoqlarning rivojlanish vaqtida tarmoq kabellarining yetarlicha ko’p
turlari paydo bo’ldi va ularning barchasi standartlar talablarining natijasidir.
Ularning ba’zilari tarixda qoldi, ba’zilari esa endi qo’llanilmoqda va ular tufayli
biz o’zimizga kerakli bo’lgan yuqori tezlikda ma’lumotlar almashish imkoniyatiga
egamiz.
Kompyuter tarmoqlarida eng ko’p qo’llaniladigan kabellar:
koaksial kabel,
o’rama juft kabeli va optik tolali kabellardir.
Koaksial kabel – tarmoqlarini qurishda ishlatiladigan eng dastlabki
o’tkazgichlardan biri. Koaksial kabel qalin izolyatiya bilan o’ralgan markaziy
o’tkazgich, misli yoki alyuminli o’ram va tashqi izolyatsiya qobig’idan
tashkil
topgan (1.1-rasm).
1.1-rasm. Koaksial kabelning tuzilishi.
Koaksial kabellar bilan ishlash uchun turli tipdagi bir qancha razyomlar
qo’llaniladi.
BNC-konnektor. Kabelning oxiriga o’rnatiladi va T-konnektorga va barrel
konnektorga ulash uchun xizmat qiladi.
BNC T-konnektor. Kompyuterni asosiy magistralga ulash uchun ishlatiladi.
Uning konstruktsiyasi
uchta razyomdan iborat, ulardan biri razyomni tarmoq
kartasiga, qolgan ikkitasi magistrallarning ikki oxirini ulash uchun xizmat qiladi.
Eng ko’p uchraydigan kabel – bu
mis o’rama juft kabelidir. U signallarni
elektr signallar yordamida uzatadi. O’z nomidan kelib chiqib,
ushbu kabel bir-
biridan izolyatsiyalangan bir nechta juft o’ralgan o’tkazgichlardan foydalanadi.
Simlarni o’rash tashqi manbalar elektromagnit maydon ta’sirini kamaytirish
imkonini beradi. Bugungi kunda eng ommaviy kabellar 5 va undan yuqori
kategoriyali kabellardir. Aynan ushbu kategoriyalardan boshlab juft o’tkazgichalar
har xil intensivlik bilan o’raladi, bu simlarning o’zaro ta’siri va bir biriga xalaqit
berishini kamaytirish imkonini beradi. O’rama juft
ekranlashgan va
ekranlashmagan bo’ladi. Agar kabel markirovkasi U harfidan boshlansa, bu kabel
ekranlashmaganligini bildiradi. S harfidan boshlansa, bu ekran sifatida simli o’ram
ishlatilayotganini
anglatadi, agar F harfidan boshlansa ekran sifatida folgadan
foydalanilganligini anglatadi.
U/UTP (Unshielded Twisted Pair) markirovkasi – bu oddiy ekransiz o’rama
juft. Masalan, F/UTP (Shielded Twisted Pair) kabel folga bilan ekranlashganini,
lekin o’ralgan o’tkazgichlarning o’zi ekranlashmaganini anglatadi. Ya’ni
birinchi
harf kabelning umumiy ekranini, “/” belgisidan keyingisi esa o’tkazgichlarning
o’zilarining ekranlashganini ko’rsatadi. F/FTP markirovkasi har bir juft folga bilan
ekranlashganini va qo’shimchasiga barcha juftlar folgali ekran bilan o’ralganini
anglatadi.
Agar kabelning kategoriyasi qanchalik yuqori uning bo’lsa uzatish tezligi va
o’tkazuvchanligi shunchalik yuqori bo’ladi. Quyida kabel kategoriyasining
tezlikka va o’tkazuvchanligiga bog’liqligi bo’yicha qisqacha ma’lumot keltirilgan.
Funktsiyalar, ulardan foydalanish

Funktsiyalar, ulardan foydalanish. Excel 2013 dasturi turli funktsiyalardan foydalanish imkonini beradi.
Bu funktsiyalarga quyida rasmda ko’rsatilgan funktsiyalar kiradi.
Funktsiyalar ro’yxatini chiqarish uchun formulalar qatoridan ƭ
x
ni tanlang.
yoki bo’lmasa Formulo’ menyusidan Vstavit funktsii menyusini tanlang. Natijada rasmdagi oyna xosil
bo’ladi.
Siz bu oynadan kerakli funktsiyani qidirishingiz (Nayti bo’limidan), Kategoriyalar bo’yicha saralashingiz
(Kategoriya bo’limidan) xamda 10 ta eng oxirgi ishlatilgan funktsiyalardan tanlashingiz mumkin. Agar Siz qaysi
funktsiyani ishlatishni bilmasangiz boshlang’ich ob’ektingizga qarang u qaysi kategoriyaga tegishli ekanligini
aniqlang va kerakli kategoriyani tanlang. Masalan yacheykada choynak so’zi bor va uning ustida amal bajarish
kerak Choynak so’zi matn bo’lganligi uchun Matli(Tekstovo’y) kategoriyada bu tipga tegishli funktsiyalar
joylashgan. Shuni unitmang ba’zan boshqa kategoryalardan xam foydalanish kerak bo’ladi. Funktsiyalar
yordamida bir necha amallar bajarib ko’ramiz. A1 va B3 yacheykalarga “Salom” va “oltin kuz” deb mos ravishda
kiriting. S1 yacheykaga so’zlarni birlashtirilgan xolatini chiqaring. Buning uchun S1 yacheykaga boring q (tenglik
belgisini) qo’ying. Funktsiyalar oynasini chaqiring va Kategoriyalar bhlimidan Tekstovo’e kategoriyasini oling.
Vo’berite funktsii bo’limidan STsEPIT funktsiyasini tanlang
STsEPIT funktsiyasi bilan ishlash oynasi xosil bo’ladi.
Tekst1 yacheykasiga kursorni qo’ying va A1 yacheykani tanlang. Tekst2 yacheykasiga o’ting (Yangi Tekst3
yacheyka avtomatik paydo bo’ladi) va “ ” (qo’shtirnoq ikkita probel qo’shtirnoq) ni kiriting bu ikkala so’z
orasidagi bo’sh joy uchun. Tekst3 ga o’ting va B3 yacheykani tanlang. OK tugmasini bosing. Natijada
xosil bo’ladi.
|
Excel da jadvalani formatlash - 18- mavzu Word, Excel, PowerPoint, Access, yangi versiyalarining oldingi versiyalaridan...

Kursorni D1 yacheykaga olib boring va q (tenglik) belgisini qo’ying. So’ng tenglikdan keyin A1QB1 deb
yozing. Umumiy ko’rinish qA1QB1 xosil bo’ldi. Enter tugmasini bosing. D1 yacheykada natija (bizni misolimiz
uchun 123) xosil bo’ldi. A1 va B1 yacheykadagi sonlarni o’zgartirib ko’ring natijani o’zgarganini ko’rasiz. Bu
oddiy formula yozish.
Kursorni E5 yacheykaga olib boring q belgisini kiriting so’ng sichkoncha ko’rsatkichini olib borib B1
yacheykasini tanlang. Kompyuter avtomatik ravishda B1 ni o’zi yozdi, Q belgisini kiriting va D1 ni tanlang. Enter
tugmasini bosing. Natija xosil bo’lganini ko’rasiz
A6 yacheykaga o’ting va
Glavnaya menyusidan ∑ belgisini toping va uni bosing. Bunda A1 dan A5 gacha
bo’lgan yacheykalar punktir animatsion chiziq bilan belgilanganini ko’rasiz. Enter tugmasini bosing. Natija A1
dan A5 gacha bo’lgan yacheykalarda joylashga sonlar summasi A6 yacheykada xosil bo’ldi.
A6 yacheykani belgilang va yacheyka o’ng pastki qismidagi qora to’rtburchakka sichqoncha ko’rsatkichini
olib boring. Sichqoncha ko’rsatkichi Q (plyus) shakliga o’tadi. Chap tugmani bosing va qo’yib yubormasdan S6
chi yacheykaga qadar torting. Natija B6 xamda C6 yacheykalarda mos ravishda B1-B4 xamda C1-C4
yacheykalarda joylashgan sonlarning summalar xosil bo’ladi.
Demak nafaqat sonlardan balki formula natijalaridan xam formulalar yozishda foydalanish mumkin. Boshqa
yacheykalar uchun turli kombinatsiyadagi formulalarni kiritib ko’ring. Natijani chiqishida matematika
qonuniyatlariga amal qilinayotganiga e’tibor bering.
Saxifa parametlarini bilan ishlash

ko’rsatkichini rasmda ko’rsatilgan lineykaning ajratilgan joylariga olib keling. Sichqoncha ko’rsatkichi qarama
va qarshi strelkalar ko’rinishiga aylanganda sichqoncha chap tugmasini bosib chap yoki o’ngga (yuqoriga yoki
pastga) tortib ko’ring. Bunda saxifa atrofidagi qolishi kerak bo’lgan bo’sh joylarning qiymatlarini o’zgarganini
ko’rasiz.
Yangi List qo’shish - 18- mavzu Word, Excel, PowerPoint, Access, yangi versiyalarining oldingi versiyalaridan farqli imkoniyatlari

Ixtiyoriy
List ni tanlang va uning ustida sichqoncha o’ng tugmasini bosing. Xosil bo’lgan oynadan
Peremestit
ili skopirovat bo’limini oling. Keyingi oynadagi
Sozdat kopiyu bo’limiga sichqoncha yordamida belgi qo’ying
(Sichqoncha ko’rsatkichini to’rtburchak ustiga olib borib bir marta bosing). So’ng OK tugmasini bosing. Natijada
Siz tanlagan
List ning nusxasi paydo bo’ladi. Bu endi yangi aloxida
List bo’lib u boshqa
List lar bilan teng
kuchlidir.
List larni nomini o’zgartirish uchun quyidagi usullardan foydalaning:
List nomi ustida sichqoncha o’ng tugmasini bosing va xosil bo’lagan menyudan
Pereimenovat bo’limini
tanlang. Mavjud list nomini o’chirib yuboring va yangi nomini kiriting.
List nomi ustida sichqoncha chap tugmasini ikki marta bosing va uni nomini o’zgartiring. Mavjud list nomini
o’chirib yuboring va yangi nomini kiriting.
Glavnaya menyusining
Yacheyki bo’lmidan
Format tugmasi yonidagi uchburchakni oling va xosil bo’lgan
menyudan
Pereimenovat list bo’limini tanlang. Mavjud list nomini o’chirib yuboring va yangi nomini kiriting.
List nomi foni va rangini o’zgartirish uchun
List nomi ustida sichqoncha o’ng tugmasini bosing va xosil
bo’lgan menyudan
Tsvet yarlo’chka bo’limini oling va kerakli rangni tanlang. Boshqa
List lar uchun xam shu
amalni bajarib ko’ring.
List lar nomi joylashgan joy rangi o’zgarganini kuzating. Xuddi shu narsani
Glavnaya
menyusining
Yacheyki bo’lmidan
Format tugmasi yordamida xam amalga oshirish mumkin.
Jadvallar bilan ishlash - 18- mavzu Word, Excel, PowerPoint, Access, yangi versiyalarining oldingi versiyalaridan...

Ikiinchisi sichqoncha ko’rsatkichini jadvalni ichida joylashgan ustun chizig’i ustiga olib boring bunda
sichqoncha ko’rsatkichi shakli ikki tomonga qaragan strelka va vertikal ikkita chiziqdan iborat shaklga aylanadi.
Sichqoncha chap tugmasini shu xolda bosib ustun kengligini o’zgartiring.
Ikkinchi xolda ustunlar bo’yicha jadvalning umumiy kattaligi o’zgarmaydi.
MICROSOFT EXCEL 2013 DASTURIDA ISHLASH
Microsoft Excel 2013 dasturi elektron jadvallar ustida ishlash uchun yaratilgan amaliy dasturdir.
Informatsiyalar ustida ishlayotganda jadval ko’rinishidagi informatsiyalarga murojaat qilishga to’g’ri keladi.
Bunda dastlabki ma’lumotlarga asoslanib natijalar olinadi. Tablitsali informatsiyalar olingan ma’lumotlarni tahlil
qilish imkoniyatini yaratadi.
Hozirda
Microsoft Office firmasining
Windows (7,8) qobig’ida ishlovchi Microsoft Excel 2013 dasturlari
ishlab chiqilgan bo’lib u keng ko’lamda qo’llanilmoqda. Microsoft Office eng ommalashgan programma
vositalariga ega bo’lib, bu programma vositalari ihtiyoriy sohada yuqori darajadagi professional hujjatlar
tayyorlash imkoniyatini beradi.
Excel 2013 dasturi elektron jadval ko’rinishidagi ma’lumotlar bilan ishlash uchun mo’ljallangan bo’lib, u
jadvallar ustida turli amallarni bajarish imkoniyatiga ega. Bu dastur Windows 7 va 8 operatsion qobig’i
boshqaruvi ostida ishlaydi. Excel 2013 hujjatlarni fayl holatida xotirada saqlaydi va fayllarning kengaytmasi .xlsx
ko’rinishida bo’ladi. Excel da bu kabi fayllar “Ishchi kitoblar” (Workbook) deb nomlanadi. Har bir faylda 1 dan
255 ta elektron jadval
List ko’rinishida joylashgan bo’lishi mumkin va ularning har biri “Ishchi varaq” (Sheet)
deb ataladi.
Microsoft Excel dasturini ishga tushirish

Sichqoncha chap tugmasini bosing va qo’yib yubormasdan kerakli kenglikka suring va qo’yib yuboring.
Sichkoncha ko’rsatkichini xajmini o’zgartirmoqchi bo’lgan ustun xarfi ustiga olib boring va o’ng tugmasini
bosing. Xosil bo’lgan menyudan
Shirina menyusini tanlang.
Shirina stolbtsa qismiga kerakli sonni kiriting va OK tugmasini bosing.
Yacheykaga kerakli qiymatni kiring va sichqoncha ko’rsatkichini birinchi usulda ko’rsatilgan joyga olib
boring va chap tugmani ikki marta bosing. Excel avtomatik tarzda ustun kengligini qiymatga moslab kengaytiradi.
Katorlar bilan ishlashda xam ustun kabi ishlar amalga oshiriladi. Kengaytirmoqchi bo’lgan qatoringiz ustida
ustun kabi amallarni bajarib ko’ring.
Yacheykaga qiymatlar kiritish. Yacheykaga quyidagi ko’rinishdagi kiymatlarni kiritish mumkin. Ular sonlar
(masalan: 1,23,-45,0, va.x.o.), turli simvollar (qiymat tenglik va matematik amallardan boshlanmasligi kerak aks
xolda Excel bu qiymatni formula deb tushinadi) ya’ni sonli va qatorli o’zgaruvchi qiymatlarni xamda formulalarni
kiritish mumkin. Formula tenglik (q) belgisidan boshlanadi. Buni aloxida ko’rib chiqamiz. Agar son oldida
apostrof (’) belgisi kiritilsa Excel bu qiymatni son emas qatorli o’zaruvchi qiymati sifatida qabul qiladi.
Qiymatlarni kiritish to’g’ridan-to’g’ri qiymat kiritilishi kerak bo’lgan yacheyka ustida amalga oshiriladi. Buning
uchun qiymat kiritilishi kerak bo’lgan yacheykaga kursor olib boriladi va kerakli qiymat kiritiladi. Qiymatlarni
kiritishni boshqa usullari mavjud bo’lib ularni keyigi xollarda ko’riladi.
Boshqarish tugmachalari - Andijon mashinasozlik instituti elektrotexnika fakulteti

|
Andijon mashinasozlik instituti elektrotexnika fakulteti
|
bet | 12/33 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #238851 |
Bog'liq tayyor diplomBoshqarish tugmachalari (knopkalari) magnitli yurgizgichlar, relelar, avtomatlar va sh.o‘.larni kontaktlarini 500 V gacha bo‘lgan kuchlanishlarda o'zib ulash uchun ishlatiladi.Boshqarish tugmachalari rusumi, kuchlanish, ruxsat etilgan toki, kontaktlar soni va og‘irligi bo‘yicha tanlanadilar.
Kran-balkadagi barcha dvigatellarini boshqarish uchun quyidagi boshqarish tugmachalarini tanlaymiz:
rusumi-KUO-3 ;
kuchlanish-380 V;
ruxsat etilgan toki-2.5 A;
kontaktlar soni 2 (1 ta ochiq, 1 ta yopiq);
og‘irligi 300 gr (0.3kg)
2.8. Elektrotal yuk ko‘tarish mexanizmi elektrodvigatelini o‘ta yuklanishdan ximoyalash qurilmasi
Yuk ko‘tarish mexanizmini elektrodvigatelini ishga tushish chastotasi katta bo‘lganligi uchun uni yurgizish tokidan qizishi intensiv bo‘lganligi bois elektrodvigatelni effektiv ximoya qilish uchun xarorat datchiklaridan va boshqarish qurilmalaridan tashqil topgan xaroratdan ximoyalash vositalaridan foydalanishni qo‘llaymiz.
Xarorat datchiklari bo‘lib yarim o‘tkazgichli termorezistor va pozistorlar xizmat qiladi. Ular stator cho‘lg‘ami yonboshi oralig‘iga ( xar bir fazoga bittadan) joylashtiriladi. Ximoyalovchi datchik sifatida asosan diametri 3 mm, qalinligi 1,5 mm disk ko‘rinishidagi ST 14-1A yoki ST-14 15 pozistorlari ishlatiladi.
UVTZ-1 M rusumli bunday qurilma quyidagicha ishlaydi. Magnitli yurgizgichni PUSK knopkasi ezilganda 1 va 4 qismlarga kuchlanish beriladi. Mabodo elektrodvigatel xarorati chegaraviy miqdordan past bo‘lsa datchik qarshiligi oz bo‘ladi va kuchaytirgichlarniishga tushishi kuchlanishdan katta bo‘ladi, bu kuchlanish R 6, R 7, va R 8 bo‘lgichlariga bog‘liq bo‘ladi.
Bu xolatda tranzistor VTI ochiq, tranzistorlar VT1 va tiristor VS1 yopiq, rele KVI o‘lchanmagan bo‘ladi.
Elektrodvigatel xarorati chegaraviy qiymatidan qolib ketgan taqdirda datchiklar qarshiliklari keskin oshadi va datchikdan chiqadigan signal kamayadi, trizistor VTI yopiladi, tranzistor VT1 esa ochiladi. Tiristor VS1 va rele KVI ulanadi, rele kontaktlari magnitli yurgizgich g‘altagini tarmoqdan o'zib qo‘yadi, natijada elektrodvigatel tarmoqdan o'zilib qoladi va to‘xtaydi.
Mobodo datchiklar zanjirida o'zilish yoki qisqa tutashuv sodir bo‘lsa trazistor VT1 ochiladi, tiristor VS1 va rele KVI ulanadilar va relelar magnit g‘altagi ta’minot zanjirini o'zib qo‘yadi, natijada elektrodvigatel tarmoqdan o'ziladi.Boshqarish qurilmasi plastmassali g‘ilofga joylashtiriladi va izolyatsiyalangan simlar yordamida datchiklarga ulanadi.
|
| |
«FAYL - 18- mavzu Word, Excel, PowerPoint, Access, yangi versiyalarining oldingi versiyalaridan farqli imkoniyatlari

G)
Ctrl klavishshasini bosib turgan xolda gapning ixtiyoriy so’zi ustida bir marta chap tugmasini bosing.
Bunda o’sha so’z joylashgan butun gapning belgilanganini ko’rasiz.
D) Kursorni belgilanishi kerak bo’lgan joyning boshi yoki oxiriga olib boring.
Shift klavishshasini bosib
turgan xolda matnni kerakli joyiga sichqoncha ko’rsatkichini olib boring va chap tugmasini bosing. Matnni
belgilanganini ko’rasiz.
E) To’g’ri burchakli fragmentni belgilash uchun sichqoncha ko’rsatkichini belgilash kerak bo’lgan joyning
biron burchagiga olib boring.
ALT klavishshasini bosib turgan xolda sichqoncha chap tugmasini bosib turgan
xolda kerakli joyni belgilang. Belgilashni bekor qilish
ESC klavishshasi yordamida amalga oshiriladi.
Yuqoridagi amallar matndan nusxa ko’chirish va uni boshka joyga qo’yish imkoniyatini beradi. Ba’zan matn
ichidagi biron so’zni (bir necha so’zni) bir joydan ikkinchi joyga ko’chirishga to’g’ri keladi. Bu vazifani bajarish
uchun quyidagilarni amallarni bajarishimiz kerak.
Ko’chirish kerak bo’lgan fragment belgilanadi
Pravka
Vo’rezat (yoki
(
Vo’rezat)) menyusi olinadi
Kursorni fragmentni qaerga qo’yish kerak bo’lsa o’sha joyga olib boring.
Pravka
Vstavit (yoki
(
Vstavit)) menyusini oling.
Sichqoncha yordamida bir joydan ikkinchi joyga ko’chirish uchun ko’chirish kerak bo’lgan fragment
belgilanadi, sichqoncha ko’rsatkichini belgilangan matnning ixtiyoriy joyiga olib borilib chap tugmasi bosiladi
va qo’yib yubormasdan matn qo’yilishi kerak bo’lgan joyga sichqoncha ko’rsatkichi olib borib qo’yib yuboriladi.