Xom-ashyo tasnifi va mahsulotlari

|
Xom-ashyo tasnifi va mahsulotlari
|
bet | 5/9 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #250614 |
Bog'liq ravshanXom-ashyo tasnifi va mahsulotlari
Metan — tabiiy va kon gazlarining asosiy qismini tashkil etadi, sellyulozaning anaerob achishidan ham hosil bo'ladi.Saturn, Yupiter va uning yo'ldoshi bo'lgan Titan atmosferasining asosini tashkil etadi.Metan sanoat
miqyosida tabiiy gazlardan yoki krekinggazdan past temperaturali distilyasiyalash yo'li bilan ajratib olinadi. Labaratoriyada atsetatlardan, karbid yoki metallarning metilgalogenidlaridan olinadi. Metan yonilg'i, sintezgaz xom ashyosi, vodorod, atsetilen, texnik uglerod, uglerod xlorid, xloroform, freonlar va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarishda qo'llanadi. Zaharli emas, ammo portlovchi aralashmalar hosil qiladi, ko'mir konlarida yuz beradigan noxushliklar shuning oqibatida kelib chiqadi. Bundan tashqari uylarda va xonadonlarda ishlatiladigan tabiiy gaz ham metandir.
Etan (CH3—CH3) — rangsiz, hidsiz gaz. Suyuqlanish temperaturasi -183,23°C, zichligi 572 kg/m3(- 100°C da). Suvda oz, etanol va uglevodorodlarda yaxshi eriydi. Kimyoviy xossalariga koʻra, Etan toʻyingan uglevodorodlarning yaqqol vakili. Radikal mexanizm boʻyicha turli almashinish reaksiyalariga kirishadi. 550—650° C da termik degidrogenlanganda etilenga aylanadi, 800°da atsetilen hosil qiladi. 300-450°C da xlorlanganda etil xlorid, oksidlanganda CH3CHO va CH3COOH aralashmasi, gaz fazada nitrolanganda nitroetan va nitrometan aralashmasini beradi. Etan etilen va vinilxlorid olishda xom ashyo sifatida foydalaniladi. Etanning havo bilan aralashmasi portlash xususiyatiga ega. Chaqnash temperaturasi 152°C, oʻz-oʻzidan alangalanish temperaturasi 472°C. Etan tabiiy va yoʻlakay gazlar komponenti (hajmiga koʻra 10%) boʻlib, ulardan past temperaturada rektifikatsiyalash yoʻli bilan ajratib olish mumkin. Neft xom ashyosini krekinglashda koʻp miqdorda etan hosil boʻladi. . Laboratoriya sharoitida etan metil yodid CH3I dan Vyurs reaksiyasini qoʻllab, (CH3COO)2Ca dan Kolbe reaksiyasiga koʻra, etilbromid C2H5MgJ dan Grinyar reaksiyasidan foydalanib, etilenni yoki atsetilenni gidrogenlab olinadi.
Propan - toʻyingan uglevodorod, rangsiz, hidsiz yonuvchi gaz; suyuqlanish temperaturasi — 187,7° C; Propan erituvchi sifatida, qurum olishda, metall qirqishda, avtomobillar uchun tutunsiz yonilgʻi, butan bilan aralashmasi maishiy gaz sifatida ishlatiladi. Sanoatda propanni katalitik degidrogenlab propilen, nitrolab esa nitrometan olinadi. Rangsiz, hidsiz gaz. Suvda juda oz eriydi. Qaynash nuqtasi -42,1 °C. muzlash nuqtasi -188 °C. 1,7 dan 10,9% gacha bo'lgan bug'lar konsentratsiyasida havo bilan portlovchi aralashmalar hosil qiladi. Propanning kritik harorati Tkr \ u003d 370 K, kritik bosim Rkr \ u003d 4,27 MPa, kritik o'ziga xos hajmi vkr \ u003d 0,00444 m3/kg suyultirilgan propanning zichligi 298 k-0,493 t/m3. Bosim ko'tarilganda gaz osongina suyultiriladi. Yuqori narxga qaramay, propan ko'p jihatdan tabiiy gazga (metan) qaraganda qulayroqdir, chunki metandan farqli o'laroq u xona haroratida va nisbatan past bosimda (8-12 ATM) suyultiriladi va metan xona haroratida suyultirilmaydi va uni yuqori bosim ostida (200-250 ATM) siqilgan holda saqlash yoki suyuq gazda tashish kerak. kriogen haroratda ko'rish. Shuning uchun propan tsilindrlari metanga qaraganda ancha engilroq va arzonroq va tarkibida ko'proq gaz bor (masalan, 50 litrli metan tsilindrining og'irligi 55 kg va 9 kg gazni o'z ichiga oladi, bir xil hajmdagi propan tsilindrining og'irligi 19 kg va 22 kg gazni o'z ichiga oladi, bundan tashqari metan tsilindri 3-4 baravar qimmat. Kompozit tsilindrlar 2-3 baravar engilroq, ammo yana bir necha baravar qimmat). Bu propanni saqlash va tashish uchun ancha qulay qiladi, shuning uchun propan (yoki uning Butan aralashmasi) ko'chma gaz uskunalarini ulash uchun, avtomobil yoqilg'isi sifatida, shuningdek, kichik chekka aholi punktlarini yoki alohida binolarni gazlashtirish uchun keng qo'llaniladi.. tabiiy gaz quvurini qurish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas.
Termik krekingning eng og'ir shakli bo'lgan piroliz jarayonining maqsadi ko'p miqdorda to'yinmagan birikmalar va birinchi navbatda etilen bo'lgan uglevodorod gazini ishlab chiqarishdir, shuning uchun piroliz zavodlari ko'pincha etilen zavodlari deb ataladi. Jarayon, shuningdek, propilen yoki butilen va butadienning hosildorligini maksimal darajada oshirishga qaratilgan bo'lishi mumkin. Piroliz orqali olingan etilen etilen oksidi, plastmassa va polimerlarni ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. Piroliz jarayonida hosil bo'lgan propilen asosan polipropilen, akrilonitril va butadien ishlab chiqarish uchun ishlatiladi.Piroliz jarayoni uchun xom ashyo sifatida uglevodorod gazlari, engil benzin fraksiyalari , gaz kondensatlari, katalitik reforming rafinatlar, kerosin va gaz neft fraktsiyalari ; Yog'lar va neft qoldiqlarini piroliz qilish bo'yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Xom ashyoni tanlash pirolizning maqsadi, shuningdek, xom ashyoning mavjudligi, ularning miqdori, narxi, shuningdek, jarayonning iqtisodiy ko'rsatkichlari bilan belgilanadi. Piroliz mahsulotlarining hosildorligi xom ashyo sifatiga va o'rnatishning texnologik rejimiga bog'liq. Etilenning eng yuqori unumi etanning pirolizidan olinadi. Xom ashyo og'irlashganda, piroliz qatroni (uglevodorodlar C5 va undan yuqori) va koksning hosildorligi bir vaqtning o'zida oshishi bilan etilenning unumi kamayadi . Jarayon haroratining oshishi va reaksiya vaqtining kamayishi bilan etilenning unumi ortadi. To'yinmagan birikmalarning unumini oshirish va koks hosil bo'lishini kamaytirish uchun reaksiya aralashmasiga turli xil erituvchilar qo'shiladi, masalan, suv bug'i, vodorod, metan yoki metan-vodorod aralashmasi.
|
| |