Ii. II o’quvchilarini kasbga yo’naltirish va mutaxassislik kasbiga oid bilimlarini informatika va axborot texnologiyalari fani asosida rivojlantirishning nazariy asoslari

|
Ii. II o’quvchilarini kasbga yo’naltirish va mutaxassislik kasbiga oid bilimlarini informatika va axborot texnologiyalari fani asosida rivojlantirishning nazariy asoslari
|
Sana | 30.12.2023 | Hajmi | 19,37 Kb. | | #129190 |
Bog'liq 2.2 (1)
II.II O’quvchilarini kasbga yo’naltirish va mutaxassislik kasbiga oid bilimlarini informatika va axborot texnologiyalari fani asosida rivojlantirishning nazariy asoslari.
O’quvchilarga bilim berishda zamonaviy ta’lim texnologiyalarining ahamiyati to’g’risida so’z borganda birinchi Prezidentimiz I.A.Karimovning “O’quv jarayoniga yangi axborot va pedagogik texnologiyalarni keng joriy etish, bolalarimizni komil insonlar etib tarbiyalashda jonbozlik ko’rsatadigan o’qituvchi va domlalarga e’tiborimizni yanada oshirish, qisqacha aytganda, ta’lim-tarbiya tizimini sifat jihatidan butunlay yangi bosqichga ko’tarish diqqatimiz markazida bo’lishi darkor”7 degan so’zlarini ta’kidlash o’rinlidir. Bu masala “Barkamol avlod yili” Davlat dasturida ham asosiy yo’nalishlardan biri sifatida e’tirof etilgan. Ayniqsa dars jarayonida ilg’or pedagogik va zamonaviy axborot texnologiyalaridan unumli foydalanish bilan na faqat ta’lim samaradorligi ortadi, balki o’quvchilarda innovasion ta’lim-tarbiya jarayonini loyihalash, amalga oshirish ko’nikmalari shakllantirib boriladi.
Hozirgi davrda biror-bir sohada ish yuritish uni boshqarishni kompyutersiz tasavvur qilish qiyin. XXI asr savodxon kishisi bo’lish uchun, avvalo, kompyuter savodxoni bo’lish, axborot texnologiyalarini puxta egallamog’i lozim. Har bir mutaxassis, u qaysi soxada ishlashidan qatiy nazar, o’z vazifasini zamon talabi darajasida bajarishi uchun axborotga ishlov beruvchi vositalarni, ularni ishlatish uslubiyotini bilishi va ularda ishlash ko’nikmasiga ega bo’lishi zarur. Shu sababli bugungi kunda mustaqil Respublikamizda ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan tub isloxotlarning mazmun-mohiyati, maqsadi va vazifalariani aniq belgilab olingan. Jumladan, «Kadrlar tayorlash milliy dasturi»da «Kadrlar tayyorlash tizimi va mazmunini mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyoti istiqbollaridan, jamiyat ehtiyojlaridan, fan, madaniyat, texnika va texnologiyalarining zamonaviy yutuqlaridan kelib chiqqan holda qayta qurish nazarda tutiladi» deb belgilab qo’yilgan.
O’zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti I.A.Karimovning O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatning 2010 yil 27 yanvar kuni bo’lib o’tgan qo’shma majlisidagi “Mamlakatni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – ustivor maqsadimizdir” 9 , hamda Vazirlar Mahkamasining 2010 yil 29 yanvar kuni bo’lib o’tgan majlisidagi “Asosiy vazifamiz–Vatanimiz taraqqiyoti va halqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir” 10 mavzularidagi ma’ruzalarida ham o’quv jarayoniga yangi axborot–kommunikatsiya va pedagogik texnologiyalarni, elektron darsliklar hamda multimedia vositalarini keng joriy etish hisobiga mamlakat umummaktablari, kasb–hunar kollejlari va litseylarida, oliy ta’lim muassasalarida ta’lim berish sifatini tubdan yaxshilash, ta’lim muassasalarining o’quv-laboratoriya bazasini eng zamonaviy o’quv va laboratoriya uskunalari, kompyuter texnikasi bilan mustaxkamlash vazifalari qo’yilgan Ta’limning kasbiy yo’naltirilganligi qaralayotgan fanning o’qitish mazmunining o’quv maskanining asosiy maqsadlariga yo’naltirilganligi bilan belgilanadi. Ta’limni kasbga yo’naltirilganligi pedagogik dasturiy vositalardan o’ziga xos ravishda shunday foydalanishdan iboratki, bunda bir tomonda o’quvchilarning dasturda ko’zda tutilgan bilim, ko’nikma va malakalarini egallashlariga imkon yaratilsa, ikkinchi tomondan, tegishli kasbga munosabatni, bo’lg’usi ishchi shaxsning kasbiy sifatlarini shakllantiradi.
«Kadrlar tayorlash milliy dasturi»dagi talablarni o’zida aks ettiruvchi ta’limning shakli va metodlarini ishlab chiqish hamda ularni amalga oshirish oldimizda turgan vazifalarni hal qilishning asosiy yo’llaridan biridir. Bu vazifalar qatoriga, shubhasiz, o’quv dargohining yo’nalishiga qarab, umumta’lim fanlarini turli fan asoslari bilan aloqadorlik, fanlararo aloqadorlik, izchillik, kasbiy yo’naltirilganlik sharoitlarida olib borish ham kiradi.
Informatsion ta’limning kasbga yo’naltirilishi va uning o’quvchilar kasbiy tayyorgarlik darajasiga ta’sir ettirilishi kasb–hunar kollejlarida informatika va axborot texnologiyalari o’qitilishining takomillashtirish yo’llaridan biridir. Ta’limni kasbiy yo’naltirilganligini amalga oshirish uchun esa metodik talab va shartlarni ochib berish kerak.
Kasbiy yo’naltirishdagi aosiy talab umumta’lim va kasbiy tayyorgarlik o’rtasida aloqadorlik o’rnatishdan iborat. Bunda ta’lim mazmunini amaliyot bilan bo g’lash eng muhim omillardan biri hisoblanadi. Umumta’lim fanlari kasbiy mazmunining kuchaytirilishi hamda o’qitishning mazmuni, shakl va vositalariga umumiy va kasbiy ta’lim orasidagi aloqalarning kiritilishi kasbga yo’naltirilgan ta’limni amalga oshirishning asosiy metodik shartidir.
Nazariya bilan amaliyotning aloqadorligini amalga oshirish o’quvchilarda tasavvur, kuzatuvchanlik, mantiqiy tafakkur kabi psixologik komponentlarni rivojlantirishga sabab bo’ladi. Bu komponentlar esa umumta’lim fanlarida rivojlantiriladi. Yangi sharoitlarda bilimlarni tatbiq qila olish o’quvchilarning aqliy rivojlanishining eng muhim ko’rsatkichlaridan biridir. Bunda fanning abstrakt sxema sifatida emas, balki birinchi navbatda faoliyat quroli sifatidagi roli zarur. Kasbga yo’naltirish imkoniyatlarini aniqlash uchun informatika va axborot texnologiyalari fani va kasbiy fanlar bo’yicha o’quv reja va dasturlar, darslik va o’quv qo’llanmalari qiyosiy tahlil etiladi. Tegishli kasb uchun bo’lajak ishchining kasbiy xislatlari o’rganiladi. O’quv materialining har bir mavzusiga tayyorgarlik ko’rishda shu mavzuga tegishli ishlab chiqarish ta’limi materialniing hajmi va mazmuni qatiy aniqlanishi, ishlab chiqarish ta’limi bilan “informatika va axborot texnologiyalari” fanini o’qitish orasidagi aloqalarning shakllarini ishlab chiqish maqsadga muvofiq.
Kasb-hunar kollejlari o’quvchilarning kasb-hunarga moyilligini, layoqatlarini, bilim va ko’nikmalarini rivojlantirish, ularning tanlagan yo’nalishlari bo’yicha bir yoki bir necha zamonaviy kasb egallash imkonini beradi. Mutaxassisliklar talablaridan kelib chiqadigan ta’limning maqsad va vazifalarining murakkablashuvi kasb-hunar kollejlari talabalarining informatsion tayyorgarligini kasbga yo’naltirishning shakl va metodlarini ta’limning turdosh, kasbiy fanlar bilan o’zaro aloqadorligini va izchilligini kuchaytirgan holda takomillashtirish zaruriyatini tug’diradi.
O’rta maxsus kasb–hunar kollejlari muassasalarida o’qitishning sohalarga yo’naltirilganlik darajalari:
-O’rganilayotgan mavzuning o’quvchilarning kelgusida egallaydigan kasbida tutgan o’rnini yoritish.
-Muayyan mavzu mazmunini ilmiy dunyo qarashni kengaytirish va kelgusida egallanadigan kasb uchun zamin bo’ladigan bilimlar bilan boyitish.
-Gorizontal kasbiy yo’naltirilganlikni bitta semestr yoki kursda o’qitiladigan umumta’lim va umumkasbiy o’quv fanlari o’rtasida amalga oshirish.
-Vertikal kasbiy yo’naltirilganlikni keyingi semestr yoki kursda o’qitiladigan umumkasbiy oquv fanlari o’rtasida amalga oshirish.
Yuqoridagilar asosida ta’lim tizimidagi fanlarni o’qitishda uzviylik va uzluksizligini ta’minlash maqsadida, har bir fanning mazmuni qayta tahlildan o’tkazildi. Davlat ta’lim standartlari va o’quv dasturlari takomillashtirildi, ta’lim bosqichlari bo’yicha uning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash asosida tubdan isloh qilindi. Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o’quv rejasida umumta’lim predmeti sifatida kiritilgan «Informatika va axborot texnologiyalari» fani bo’yicha ham mazkur ishlar amalga oshirildi.
O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi bosqichida «Informatika va axborot texnologiyalari» fanini o’qitishning bosh maqsadlaridan biri sifatida ta’lim muassasalarida (kasb-hunar kollejida) tahsil olayotgan talabalarga informatikaning kasbga yo’naltirilgan va amaliy jihatlari haqida bilim berish, zamonaviy kompyuterlarning dasturiy ta’minoti, shu jumladan, amaliy va xizmat ko’rsatuvchi dasturlar bilan ishlash malakasini hosil qilish, web-sahifalarda turli animatsiyalarni yaratish, zamonaviy axborot texnologiyalari haqida umumiy ma’lumot berishdan iborat deb belgilandi.
Fanning vazifasi sifatida informatikani kasbiy faoliyatida samarali foydalana oladigan darajasida o’rgatishdan iborat bo’lib, o’rta maxsus ma’lumotli mutaxassislarga shu soxada mukammal to’liq bilim berilishini tahminlashdan iborat deb belgilandi.
Zamonaviy axborot texnologiyalari haqida umumiy ma’lumot berishda kasbga yo’naltirish talabalarni o’rganilayotgan fanning nazariy asoslarini bilish va uning imkoniyatlarini o’rganishdan iborat.
Hozirgi vaqtda yetarlicha ko’p sondagi yangi axborot texnologiyalari vositalari ishlab chiqilgan va foydalanilmoqda. Ularning soni yil sayin o’zgarmoqda. Ular ro’yxatiga quyidagilarni kiritish mumkin: barcha sinf kompyuterlari, displey, printer, xotira, kompyuterga ovozni kiritish qurilmasi, skaner, klaviatura, ma’lumotlar ombori, bilimlar ombori, multimedia tizimlari, videomatn, telematn, TV-axborot, modem, kompyuter tarmoqlari, elektron aloqa, elektron konferentsiyalar, axborot qidiruv tizimlari, raqamli fotokameralar, ekspert o’qitish tizimlari, grafik axborotni chiqarish qurilmasi, gipermatnli tizimlar, televidenie, radio, telefon, faks, ovozli elektron aloqa, telekonferentsiyalar, elektron doska, Internetdagi dasturiy vositalar, avtomatlashtirilgan kutubxonalar, o’qitishga mo’ljallangan dasturiy vositalar, tahririy-nashriyot tizimlari, CD ROM, dasturiy majmualar(dasturlash tillari, translyatorlar), berilganlarni uzatish vositalari, radiostantsiya va boshqalar.
Bu ro’yxatni to’liq deyish fikridan yiroq bo’lish kerak. Lekin bu ro’yxat yangi axborot texnologiyalari vositalarining va tizimlarining turli ko’rinishlari haqida tasavvur beradi.
Yangi axborot texnologiyalari vositalaridan foydalanishning pedagogik maqsadlari quyidagilardan iborat:
-o’quv-tarbiya jarayonining barcha darajalarini intensivlash (tezlashtirish);
-o’quvchining har taraflama rivojlanishi;
-Kasb-hunar kollejlari muassasalari bitiruvchilarini axborotli jamiyat sharoitidagi hayotga tayyorlash;
-ijtimoiy talabni qondirish.
Kasb-hunar kollejlaridagi muhim axborot va telekommunikatsion texnologiyalar quyidagilar:
-elektron darslik;
-multimedia tizimlari;
-ekspert tizimlar;
-avtomatik loyihalash tizimi;
-elektron kutubxonalar;
-ma’lumotlar ombori;
-lokal va global hisoblash tizimlari;
-elektron aloqa;
-ovozli elektron aloqa;
-elektron doska;
-telekonferentsiyalar tizimi;
-elektron tipografiya.
Yangi axborot texnologiyalari vositalari o’zining didaktik xususiyatlariga ko’ra o’qitish tizimining barcha komponentlariga: maqsad, mazmun, uslub va o’qitishning tashkiliy shakllariga faol ta’sir qiladi va pedagogikaning ancha murakkab hamda dolzarb masalasi bo’lgan shaxs kamoloti, uning intellektual, ijodiy potentsiali analitik va tanqidiy fikrlashi, bilimlarni egallashdagi mustaqilligi, axborotning turli manbalari bilan ishlashda mustaqillik taraqqiyoti masalasini qo’yish va hal etish imkonini beradi.
Kasb-hunar kollejlaridagi ta’lim jarayonini axborotlashtirish bo’yicha ishlar:
o’quv jarayonida foydalanish mumkin bo’lgan internet texnologiyalarining didaktik asoslarini aniqlash; masofaviy o’qitishning metodologiyasini rivojlantirish;
pedagog kadrlarni tayyorlashda, ularning zamonaviy axborot texnologiyalari asosida dars berish qobiliyatlarini oshirish;
pedagogik ta’limning elektron o’quv-metodik majmuasini yaratish (elektron adabiyotlar, virtual laboratoriya ishlari) va bu bilan bog’liq tashkiliy ishlarni amalga oshirish;
axborot texnologiyalari muhitida o’qitishni rivojlantirishning asosiy yo’nalishlarini aniqlanish;
o’qitishning tashkiliy shakllari, metodlari, metodologiyasi, shaxsni rivojlantirishning yangi axborot tizimida takomillashtirishni talab etadi.
Jamiyatning har bir a’zosi, jumladan o’quvchilar ham jahon sivilizatsiyasining axborot maydonidan ma’lumotlar oladi. Bu esa ularning intellektual salohiyatini shakllantirishga xizmat qiladi. Biroq ta’lim jarayonida axborot texnologiyalaridan keng foydalanishda shaxsning xarakteriga, turli xususiyati va sifatlariga albatta e’tibor berilishini talab qiladi. Shu maqsadda axborot texnologiyalari o’quvchi shaxsining fikrlashini, tarbiyasini, kommunikativ qobiliyatlarini oshirishi, bunda samaradorlikka erishish uchun qo’llaniladigan metodik maqsadlar, zamonaviy axborot texnologiyalari muhitida pedagogik jarayonlarni samarali tashkil etishni tahminlovchi jihatlar, masofaviy o’qitish kurslarini yaratishda o’qitish metodlari va ularning afzalliklari chuqur tahlillar asosida berilgan.
Zamonaviy kompyuter va telekommunikatsiya texnologiyalarining kasbhunar kollejlaridagi mazmunini rivojlantirishdagi ahamiyatini maxsus variantlar asosida takomillashtirish ko’rsatilgan. Zero, o’quvchi o’z faoliyatida zarur bo’lgan axborotlarni o’zi mustaqil izlab topishi va mustaqil ilmiy tadqiqot olib borish imkoniyatiga ega bo’lishi lozim. Shu sababli hozirgi kunda pedagogik ta’limni axborotlashtirishning asosiy yo’nalishlarini bir “qolip”ga solib o’rganish muhim ahamiyatga ega. Kitobda ushbu yo’nalishlar ko’rsatilib, har bir yo’nalishning ahamiyati hamda “Axborot–ta’lim muhiti”ning tipologik belgilari alohida ta’riflanadi.
Ta’lim tizimini isloh qilishning muhim yo’nalishlaridan biri axborot va telekommunikatsiya texnologiyalari bilan ta’lim jarayonini integratsiyalash va uni boshqarish hisoblanadi. Bunda axborot–ta’lim portallarining yaratilishi axborotlarni mantiqiy tartiblash va boshqarishga yordam beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ii. II o’quvchilarini kasbga yo’naltirish va mutaxassislik kasbiga oid bilimlarini informatika va axborot texnologiyalari fani asosida rivojlantirishning nazariy asoslari
|