nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
INSTITUTSIONAL-SOTSIOLOGIK YO‘NALISHI

|
INSTITUTSIONAL-SOTSIOLOGIK YO‘NALISHI
|
bet | 319/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INSTITUTSIONAL-SOTSIOLOGIK YO‘NALISHI – hozirgi zamon iqtisodiyot nazariyasidan uchinchi yo‘nalishi bo‘lib, uning namoyondalari T.Veblen, Yj.Kommons, U.Mitchell, Yj.Gelbreytdir. Mazkur kontseptsiyaning nomi lotincha “institutum” – o‘rnatish, tuzilma, muassasa so‘zidan kelib chiqqan. “Institut” tushunchasi juda keng talqin qilinadi: davlat, korporatsiya, kasaba uyushmalar, raqobat, monopoliya, soliqlar, barqaror turmush tarzi va yuridik normalar.
INSTITUTSIONALIZM — iqtisodiy qarorlar qabul qilish va ularni yo‘naltirish sohasida birinchi darajali ahamiyatga molik muassasalar haqidagi iqtisodiy ta’limot.
INSTRUKSIYA (lot.) — 1. Markaziy rahbarlar va mahalliy davlat boshqaruv organlari tomonidan ularning o‘z kompetentsiyalari doirasida qonunlar, buyruqlar, qarorlar va hukumat farmoyishlari va davlatning oliy boshqaruv organlari aktlari asosida va bajarish uchun nashr qilinadigan normativ akt.
INTEGRATSION SALOHIYAT – xalqaro iqtisodiy integratsiya sub`ektlarini iqtisodiy manfaatdor tomonlarni xalqaro iqtisodiy ishlab chiqarish, ilmiy texnika sohasidagi hamkorligi va o‘zaro almashinuv predmeti hisoblangan tabiiy kompleksi, mehnat, ishlab chiqarish, moliya-kredit, tashqi va ichki savdo resurslari, ilmiy salohiyatli kadrlar va insonlarning mulklari tushuniladi.
INTEGRATSIYA (lot. integer-butun) – 1) mustaqil xo‘jalik faoliyatining milliy, mintaqa va xalqaro miqyosda o‘zaro qo‘shilib yaxlit xo‘jalik tizimini tashkil etishi; 2) I. (lot.) — yirik xalq xo‘jaligi masalalarini hamkorlikda hal etish maqsadlarida mamlakatlarning iqtisodiy birlashuvi.
INTELLEKTUAL MULK – 1) ijodiy faoliyat va individuallashtirish vakolatlariga bo‘lgan mutlaq huquqlar yig‘indisini bildiruvchi tushuncha. U adabiy, badiiy va ilmiy asarlarga, artistlarning ijro faoliyatiga , ovoz yozish, radio va televizion eshittirishlarga, ixtirolarga, sanoat namunalariga, tovar belgilariga, firma nomlariga bo‘lgan huquqni qamrab oladi; 2) I.m. (lot.) — ijodiy faoliyat mahsulotlarini tijorat maqsadlarida foydalanishga berilgan yagona huquqidir; 3) I.m. — berilgan mahsulotlardan foydalanish, almashtirish va yaratish munosabatlarini boshqaruvchi, huquqiy asosda amalga oshiriladigan ijodiy faoliyat mahsulotiga egalik.
|
| |
INTERNATSIONAL QIYMAT - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 321/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INTERNATSIONAL QIYMAT — jahon xo‘jaligida tovar ishlab ch i q a r i shga ketgan ijtimoiy zaruriy mehnat xarajatlari. Rivojlangan ijtimoiy mehnat taqsimoti va xalqaro kapitalistik savdo sharoitlarida I.q. jahon bahosini tashkil etish asosida yotuvchi internatsional ishlab chiqarish bahosiga aylanadi. Ishlab chiqarishning iqtisodiy shart-sharoitlari har xil mamlakatlarda bir xil emas, har bir mamlakat uchun mehnat intensivligi va mehnat unumdorligining ma’lum milliy darajasi xarakterlidir. Shuning uchun har bir mamlakat o‘zining milliy qiymatini belgilovchi tovarlar ishlab chiqarishga ketgan ijtimoiy zaruriy mehnat xarajatlari darajasiga ega. Xalqaro tovar muomalalarining rivojlanishi va ishlab chiqarishning internatsionallashuvi munosabati bilan qiymat ham internatsional kategoriya hisoblanadi. Jahon bozorida tovarlar realizatsiya qilinganda ayrim mamlakatlarning milliy mehnati jahon xo‘jaligidagi jami mehnatning umumiy sifatida tan olinadi. Har bir mamlakatdagi mehnat xarajatlari jahon ijtimoiy zarur mehnatga nisbatan individual mehnat hisoblanadi.
INTERNET (ingl. Internet) — yagona tilda muloqot qiluvchi kompyuterlarning butun dunyo bo‘ylab (global) tarqalgan tarmog‘idir. U xalqaro telefon tarmog‘iga o‘xshash: hech kimga tobe emas va uni hech kim to‘laligicha boshqarmaydi. Bunga qaramasdan, u shunday bog‘langanki, go‘yoki, u faqat va faqat sizga ishlagandek imkon yaratadi. Bugungi kunda Internet 190 dan ziyod mamlakatda 600 millionga yaqin abonentga ega. Tarmoq hajmi har oyda 7—10% ga ko‘paymoqda. Tarmoqdagi barcha kompyuterlarning yagona umumiy tili — TCP/IP tili deb nomlanadi. Kompyuterdan foydalanuvchilar bu til orqali o‘zaro muloqotda bo‘ladilar.
Internetning tarixi 1969-yildan boshlanadi. 1969-yilda AQSh Mudofaa vazirligi (Pentagon) mutaxassislari tomonidan Arpanet deb atalgan kompyuter tarmog‘i yaratildi. 1972 - yilda Arpanetra AQShning harbiy bo‘lmagan muassasalari ham ulandi. 1973 - yilda Buyuk Britaniya va Norvegiya bilan aloqa kanallari o‘rnatildi. 1977 - yilda Arpanetr AQShdagi va rivojlangan mamlakatlardagi aloqa tarmoqlari qo‘shila boshladi. Buning natijasida yer yuziga tarqalgan global kompyuter tarmog‘i — Internet vujudga keldi.
|
| |
Xulosalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

312
8.
Yalpi talab egri chizig’i va yalpi taklif egri chizig’i kesishgan nuqta
umumiqtisodiy muvozanatni ifodalab, bu holatga narxning muvozanatli darajasi va
milliy ishlab chiqarishning muvozanatli real hajmi orqali erishiladi.
9.
Iqtisodiyot doimiy ravishda makroiqtisodiy muvozanat tomon harakat qiladi
va ma’lum darajada bu tenglik ta’minlab turiladi. Biroq, yalpi talab va yalpi taklifga
ta’sir etuvchi omillarning o’zgarib turishi natijasida muvozanat buziladi va iqtisodiyot
yangi muvozanat tomon harakat qiladi.
INNOVATSIYA - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 314/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INNOVATSIYA – 1) yangiliklar yaratilishga investitsiya sarflash. Yangi texnika, texnologiyalar va ilmiy izlanishlar uchun sarmoya sarflash. Innovatsiya faoliyatining oxirgi natijalarni aniq belgilash qiyin bo‘lganligi sababli uni amalga oshirish uchun maxsus innovatsiya jamg‘armalari (fondler), banklar va boshqa moliyaviy muassasalar tashkil etiladi. O‘zbekistonda «Ipak yo‘li» tijorat-innovatsiya banki tashkil etilgan; 2) I. yangilikni joriy qilish, fan-taxnika yutuqlarini boshqarish va tashkil qilish sohasidagi yangiliklar majmui; 3) I. (yangilik joriy etish) (ing.) — ijtimoiy (sotsial) amaliyotda katta o‘zgarishlarni qiluvchi turli xildagi yangiliklarni yaratish va joriy etish. Sotsial-iqtisodiy, tashkiliy- boshqaruv va texnik-texnologik I. farq qiladi. Innovatsiyaviy faoliyat inson omili, qisman, uning barcha rivojlanish bosqichlarida vujudga keluvchi sotsial-psixologik to‘siqlarni bartaraf etishni hisobga olishni talab etadi. Bu faoliyatga o‘z manfaati, masalasi va maqsadi bo‘lgan turli sotsial guruhlar (buyurtmachilar, bevosita ishlab chiqaruvchilar, tajriba namunalarini tayyorlovchilar, maketlar va h.k.) jalb etiladi. Innovatsiyaviy faoliyat sotsial-psixologik to‘siqlarni bartaraf etish quyidagilarga ta’sir etadi: 1) qurilmalar, ahamiyatli yo‘nalishlar, uning ishtirokchilarining entik-axloqiy normalarini hisobga olish; 2) innovatsiyaviy qobiliyatni rivojlantirish, uni qabul qilish va ularda ishtirok etishga tayyor bo‘lishni shakllantirish maqsadi bo‘lgan xodimlarni aktiv o‘rgatish sotsial- psixologik metodlarini qo‘llash. Amerika menejmentida I. keng qo‘llaniladi. Bu XIX asrdayoq Amerika fermeri amaliyotida qo‘llanilgan va isbotlangan. Bu shuni ko‘rsatadiki, resurslarga innovatsiyaviy yondashish qo‘shimcha foyda olishning samarali vositasi hisoblanadi.
INNOVATSIYAVIY BANK (fr.) — ko‘chmas mulkni garovga qo‘yish orqali uzoq muddatli pul ssudalari beradigan hamda solingan ko‘chmas mulkni ta’minlovchi garov listlari chiqaruvchi kredit muassasasi.
INNOVATSIYA BANKLARI YOKI FONDLARI — innovatsiya jarayoni yaratilishi, har xil yangiliklar va fan-texnika ishlanmalari joriy etilishining barcha bosqichlarida kreditlash amalga oshiriladi (asosan, ma’lum tavakkalchilik bilan bog‘liq bo‘lgan venchur kreditlash).
|
| |
INVESTITSION FAOLIYAT - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 326/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INVESTITSION FAOLIYAT - investitsiyalarni amalga oshirish maqsadidagi xatti-harakatlar.
INVESTITSION FONDLAR — investitsiya kompaniyalari tomonidan boshqariladigan ko‘p sonli yirik, o‘rta va mayda investorlarning kapitali yig‘indisi.
INVESTITSION HAMKORLIK — xalqaro iqtisodiy munosabatlarning bir ko‘rinishi bo‘lib, resurslarni ratsional taqsimlash, xalqaro mehnat taqsimotida ishtirok etish natijasidagi ustunliklaridan foydalanish orqali davlat tomonidan iqtisodiyotda nisbatan yuqori natijalarga erishish, texnologik ishlab chiqarish tuzilmasini yangilash kabilarni maqsad qilgan.
INVESTITSION KREDITLAR – ishlab chiqarishni kengaytirish, texnik va texnologik jihatdan yangilash, modernizatsiyalash va rekonstruktsiya qilish, yangi bino va inshootlarni qurish uchun zarur bo‘lgan vositalar hamda qimmatli qog‘ozlarni sotib olish maqsadida olingan uzoq muddatli kreditlar.
INVESTITSION LOYIHA DASTURI – O‘zbekiston Republikasida qabul qilingan qonunchilik andozalariga muvofiq ishlab chiqilgan zaruriy hujjatlarni hisobga olgan holda kapital qo‘yilmalar hajmi va amalga oshirish muddatining maqsadga muvofiqligini asoslovchi va investitsiyalarni (biznes reja) amalga oshirish bo‘yicha amaliy faoliyat dasturi.
INVESTITSION MARKETING XIZMATLARI DEPARTAMENTI (IMXD) — agentlikka a’zo bo‘lgan rivojlanayotgan va o‘tish mamlakatlari iqtisodiyotiga yo‘naltirilayotgan to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalami qo‘llab- quvvatlaydi. IMXDning maqsadi rivojlanayotgan mamlakatlarga iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va kambag‘allikka qarshi kurashish uchun jalb etilayotgan to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiyalar oqimining barqarorligini ta’minlashga yordamlashish.
INVESTITSION NIZOLARNI TARTIBGA SOLISHNING XALQARO MARKAZI (ICSID) — maqsadi xorijiy investorlar va investitsiyalarni jalb etuvchi mamlakatlar o‘rtasida yuzaga kelgan xalqaro investitsion nizolarni arbitrajda ko‘rib chiqish va tartibga solish mexanizmini ta’minlab berishdan iborat.
|
| |
iste’mol
– 
uy xo’jaliklari joriy daromadlarining o’sib boruvchi funktsiyasi

iste’mol –
uy xo’jaliklari joriy daromadlarining o’sib boruvchi funktsiyasi hisoblanadi:
)
(
Y f C
.
Iste’mol funktsiyasini grafik ko’rinishida ham tasvirlash mumkin (16.1-chizma).
Bunda tik o’qqa iste’mol sarflari, yotiq o’qqa esa aholi ixtiyoridagi daromad miqdori
joylashtiriladi.
16.1-chizma Iste’mol funktsiyasining grafikdagi tasviri F
C E
2
V C = C(Y)
E
0
C
0
E
1
0 Y
1
Y
Har ikkala o’q o’rtasidan 45
ostida o’tuvchi 0F to’g’ri chiziq iste’mol sarflari va
ixtiyordagi (sof) daromadning miqdoran tengligini ifodalaydi. 0Y o’qidagi har qanday
daromad miqdorini ifodalovchi ushbu chiziqda joylashgan nuqta 0C o’qning tegishli
miqdordagi iste’mol sarfiga teng bo’ladi. Boshqacha aytganda, uy xo’jaligi sof
daromadning barcha hajmini to’liq iste’molga sarflaydi. Biroq, bunday tenglik amalda
doimo ham ro’y beravermaydi. Iste’mol sarflari miqdori ba’zida joriy sof daromadlar
miqdoridan past bo’lishi, ba’zida esa oshib ketishi ham mumkin. Shuning uchun
iste’mol egri chizig’i
C sof daromad 0F chizig’iga mos tushmay, unga nisbatan
ma’lum darajada og’adi. Har ikkala chiziqning o’zaro kesishgan V nuqtasi
«0 darajadagi jamg’arma» ni anglatadi. Bu nuqtaning chap tomonida iste’mol sarflari
daromad miqdoridan yuqori bo’lib, bu
manfiy jamg’arma deb ataladi.
Shuni ham ta’kidlash lozimki, real hayotda iste’molning ma’lum qismi daromad
hajmiga bog’liq bo’lmaydi. Masalan, biron-bir shaxsning daromadi kutilmaganda juda
past darajaga tushib qolishi mumkin. Biroq, bu shaxs, daromadi bunga imkon
bermagan taqdirda ham, ma’lum darajada ovqatlanish, kiyinish va boshqa zarur
iste’mol xarajatlarini amalga oshirishga majbur. U mazkur sarflarni yo oldingi davrda
jamg’arilgan daromadlari hisobiga, yoki o’zgalardan qarz olish hisobiga qoplashi
317
mumkin. Iqtisodiy adabiyotlarda iste’mol sarflarining bu darajasi
Asosiy tayanch tushunchalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 323/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI
Asosiy tayanch tushunchalar:
Yalpi talab – barcha iste’molchilar, ya’ni aholi, korxonalar va davlat tomonidan
narxlarning muayyan darajasida turli tovarlar va xizmatlarni sotib olish mumkin
bo’lgan milliy iqtisodiyotdagi real pul daromadlari hajmi.
Yalpi taklif – mamlakatda narxlarning muayyan darajasida ishlab chiqarilgan va
sotishga tayyor bo’lgan barcha tovarlar va xizmatlar hajmi.
Xrapovik samarasi – yalpi talab oshganda narxning o’rtacha darajasi ko’tarilishi,
lekin talab kamayganda, qisqa davr ichida narx pasayish tamoyiliga ega bo’lmasligini
ifodalovchi ko’rsatkich.
Takrorlash uchun savol va topshiriqlar:
1.
Yalpi talab va yalpi taklifni tahlil qilish nima uchun zarur?
2.
Yalpi talab nima? Nima uchun yalpi talab egri chizig’i o’zgaradi?
3.
Yalpi talabga qanday omillar ta’sir ko’rsatadi?
4.
Yalpi talab egri chizig’ining pasayuvchan shaklda bo’lishiga foiz stavkasi,
boylik va import tovarlar xaridi samaralarining ta’sirini tushuntirib bering.
5.
Yalpi taklif nima? YAlpi taklif egri chizig’idan uchta kesmani tasvirlang va
ular nimani ko’rsatishini tushuntiring?
6.
Yalpi taklifga qanday omillar ta’sir ko’rsatadi?
7.
Hozir sharoitda O’zbekistonda yalpi taklifning o’zgarishiga ko’proq qaysi
omillar ta’sir ko’rsatmoqda?
8.
O’zbekistonda yalpi taklif hajmini oshirishda davlat tomonidan qanday
choralar ko’rilmoqda?
9.
Huquqiy me’yorlarning o’zgarishi yalpi taklif hajmiga ta’sir ko’rsatishi
borasida Respublikamiz tajribasidan misollar keltiring.
10.
Nima sababdan xrapovik samarasi ro’y beradi? Bu samaraning real hayotda
amal qilishiga misollar keltiring.
11.
Yalpi talab va yalpi taklif muvozanatining ahamiyati nimada? Bunday
muvozanatga erishish yo’llarini izohlab bering.
|
| |
INTELLEKTUAL MULKNING UMUMJAHON TASHKILOTI

|
INTELLEKTUAL MULKNING UMUMJAHON TASHKILOTI
|
bet | 320/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INTELLEKTUAL MULKNING UMUMJAHON TASHKILOTI — xalqaro hukumatlar o‘rtasidagi tashkilot. Sanoat mulkini muhofaza qilish bo‘yicha 1983 yilda Parij Konvensiyasi va adabiy hamda badiiy asarlarni muhofaza qilish to‘g‘risida 1986 yilda Bern Konvensiyasi asosida ta’sis etilgan. Ushbu tashkilotni tuzish to‘g‘risida Konvensiya 1970 - yilda faoliyat ko‘rsata boshladi. Bu tashkilot intellektual mulkni himoya etishga yordam ko‘rsatadi, yangi shartnomalarni tuzishni rag‘batlantiradi va milliy qonunlarni ishlashga yordam qiladi, axborotni yig‘adi va tarqatadi, xalqaro ro‘yxatlashtirish xizmatini bajaradi. I.m.u.t. shtab kvartirasi Jenevada joylashgan.
INTELLEKTUAL TOVARLAR BOZORI – aqliy mehnat mahsuli bo‘lgan tovarlar va xizmatlar bozori.
INTENSIV IQTISODIY O‘SISH – 1) texnika va texnologiyani takomillashtirish orqali ishlab chiqarish potensialini ko‘paytirishdir; 2) I.i.o‘. ishlab chiqarish omillarining mavjud darajasida, ulardan foydalanish samaradorligini oshirish orqali mahsulot ishlab chiqarish hajmining ko‘payib borishi; 3) I. i. o‘. ishlab chiqarish xarajatlarini ko‘paytirmay ishlab chiqarish omillaridan foydalanishni takomillashtirish yo‘li bilan ishlab chiqarish natijalarini ko‘paytirish, sifatini yaxshilash va xizmatlarni takomillashtirish.
INTENSIV MARKETING STRATEGIYASI - oldi-sotdini rag‘batlantirishga yuqori baho o‘rnatish va katta miqdordagi mablag‘lar sarflash.
INTENSIV TAKROR ISHLAB CHIQARISH – ishlab chiqarishni o‘sishi ishlab chiqarish jarayonini takomillashtirish, yangi texnika va texnologiyani qo‘llash hisobiga erishiladi.
INTENSIV TEXNOLOGIYA (fr., grek.) — dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishning fan-texnika taraqqiyoti yutuqlarini kompleks tarzda tadbiq qilishga asoslangan va resurslar potensiali bioiqlimiy va ishlab chiqarish iqtisodiy potensialdan yanada to‘laroq foydalanishga qaratilgan usul va amallari tizimi. I.t. texnik biologik iqtisodiy, tashkiliy va sotsial masalalarni kompleks hal qilishni ko‘zda tutadi.
|
| |
-mavzu. Iste’mol, jamg’arma va investitsiyalar…

|
-mavzu. Iste’mol, jamg’arma va investitsiyalar… Pdf ko'rish
|
bet | 324/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI16-mavzu. Iste’mol, jamg’arma va investitsiyalar….
1.Iste’mol va jamg’armaning iqtisodiy mazmuni hamda ularning o’zaro
bog’liqligi…….
2.Jamg’arishning mohiyati, omillari va samaradorligi……
3.Investitsiyalar va ularning darajasini belgilovchi omillar…….
4.Jamg’arma va investitsiya o’rtasidagi nisbatni ta’minlash muammolari.
5.O’zbekistonda investitsion faoliyatni ta’minlash va uning shart-sharoitlari……
Yalpi ichki mahsulot harakat shakllari ichida amortizatsiya fondi, milliy
daromadning keyingi harakatlari, ishlatilish shakl va yo’nalishlarini bilish muhim
o’rin tutib, ular aholi farovonligiga bevosita ta’sir ko’rsatadi.
Ushbu mavzuda milliy daromad tarkibiy qismlari tahlili davom ettirilib, uning
iste’mol hamda ishlab chiqarishni kengaytirishga ketadigan qismi bo’lgan
jamg’arishning iqtisodiy mazmuni qarab chiqiladi. Ularning darajasini aniqlovchi
asosiy omillarni ko’rsatib beriladi. Shu bilan birga daromadning iste’moldan ortiqcha
boshqa qismi – jamg’armaning iqtisodiy mazmuni va omillarini ko’rsatib berishga
ham alohida e’tibor qaratiladi.
1. Iste’mol va jamg’armaning iqtisodiy mazmuni hamda ularning o’zaro
bog’liqligi
Milliy iqtisodiyotda yalpi ichki mahsulotning asosiy qismi bo’lgan yangidan
vujudga keltirilgan mahsulot, ya’ni sotilgandan keyingi uning puldagi ko’rinishi –
milliy daromaddan iste’mol va jamg’arish maqsadlarida foydalaniladi.
Keng ma’noda
iste’mol jamiyat a’zolari iqtisodiy ehtiyojlarini qondirish uchun ishlab
chiqarilgan tovar va xizmatlardan foydalanish jarayonini bildiradi.
Bunda unumli
va shaxsiy iste’mol farqlanadi.
Unumli iste’mol bevosita ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayoniga
tegishli bo’lib, ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchidan ishlab chiqarish
|
| |
-jadval - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 334/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI
16.2-jadval
Asosiy kapitalga investitsiyalar va ularning moliyalashtirish manbalari bo’yicha
tarkibi (foizda)
Ko’rsatkichla
r
Yillar
2000 2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Asosiy
kapitalga
investitsiyala
r, mln. so’m
744,
5
1320,
9
1442,
4
1867,
4
2473,
2
3012,
9
3838,
3
5479,
7
8483,
7
Jami
100
100
100
100
100
100
100
100
100
Davlat
budjeti
29,2 21,5
25,0
17,7
14,9
12,8
10,7
9,0
9,0
Korxonalar
mablag’lari
27,1 31,0
40,0
41,8
43,2
48,5
48,3
47,6
44,1
Aholi
mablag’lari
12,0 10,3
12,0
11,1
12,4
11,8
11,7
11,3
9,8
Hukumat
tomonidan
kafolatlangan
xorijiy
investitsiyala
r
19,8 23,2
15,7
19,2
14,5
6,0
4,9
5,0
5,0
To’g’ridan-
to’g’ri xorijiy
investitsiyala
r
3,4
4,8
4,7
7,1
10,0
13,2
14,1
17,8
20,9
Bankning
markazlashga
n kreditlari
5,2
5,9
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Tijorat
banklari
kreditlari
1,7
2,2
1,5
1,9
2,3
2,9
3,4
3,1
5,0
Nobudjet
fondlar
mablag’lari
1,2
0,5
0,3
0,4
2,4
4,7
6,9
6,1
6,3
Boshqa qarz
mablag’lari
0,4
0,6
0,7
0,8
0,3
0,2
0,0
0,0
0,0
Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari.
Investitsiyalarga sarflar darajasini ikkita asosiy omil belgilab beradi:
1) investitsiya sarflaridan kutilayotgan foyda normasi;
322
2) foiz stavkasi.
Investitsiyalarga qilinadigan sarflarning harakatlantiruvchi motivi
foyda
hisoblanadi.
Tadbirkorlar ishlab chiqarish vositalarini qachonki ular foyda keltiradigan bo’lsa, sotib
oladilar.
Investitsiyalar darajasini belgilaydigan ikkinchi omil
foizning real stavkasi
hisoblanadi.
Foiz stavkasi – real asosiy kapitalni sotib olish uchun zarur bo’lgan,
bankdan olingan ssuda kapitaliga korxona to’lashi lozim bo’lgan pul miqdori.
Investitsiya darajasiga kutilayotgan sof foyda normasi va foiz stavkasidan tashqari
boshqa quyidagi omillar ham ta’sir ko’rsatadi:
1) mashina va uskunalarni xarid qilish, ishlatish va ularga xizmat ko’rsatish
xarajatlari;
2) tadbirkorlardan olinadigan soliq miqdori;
3) texnologik o’zgarishlar.
Shunga ham e’tibor qaratish lozimki, yalpi sarflar tarkibining investitsiya
sarflariga oid qismi
yalpi xususiy ichki investitsiyalar
deb yuritiladi. Shunga ko’ra
yalpi va sof investitsiyalarni ham bir-biridan farqlash zarur.
Yalpi investitsiyalar
joriy yil davomida iste’mol qilingan asosiy kapitalni
qoplashga mo’ljallangan (amortizatsiya) hamda iqtisodiyotdagi kapital hajmiga
har qanday sof qo’shimchalardan iborat barcha investitsion tovarlarni ishlab
chiqarishni o’z ichiga oladi.
Sof investitsiyalar
esa joriy yil davomida qo’shimcha
|
| |
avtonom
(ya’ni, 
joriy sof daromaddan mustaqil) 
holdagi iste’mol darajasi

|
avtonom
(ya’ni,
joriy sof daromaddan mustaqil)
holdagi iste’mol darajasi Pdf ko'rish
|
bet | 329/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIavtonom
(ya’ni,
joriy sof daromaddan mustaqil)
holdagi iste’mol darajasi
deyiladi. Bizning
grafigimizda bu daraja S
0
nuqtadan boshlanadi.
Chizmadagi V nuqtaning o’ng tomoni esa
ijobiy (musbat ishorali) jamg’arma
deb ataladi. Aynan V nuqtada aholi daromadlari va sarflarining muvozanatiga
erishiladi. Daromad miqdori oshib borgan sari bu muvozanat buzilib, jamg’arma
miqdori ortib boradi. Chizmadagi daromadning Y
1
darajasida iste’mol miqdori E
1
E
0
kesmadan, jamg’arma miqdori esa ye
0
E
2
kesmadan iborat bo’ladi.
Jamg’arma funktsiyasining grafikdagi tasviri bir oz o’zgacha ko’rinishda bo’ladi
(16.2-chizma).
16.2-chizma
Jamg’arma funktsiyasining grafikdagi tasviri
S
S=S(Y)
E
0
B E
2
0
Y
1
Y
Chizmadan ko’rinadiki, jamg’arma funktsiyasining grafikdagi tasviri iste’mol
funktsiyasi tasvirining aksi sifatida namoyon bo’ladi. Bu grafikda ham V nuqta 0
darajadagi jamg’arishni, 0Y yotiq chizig’ining 0 darajadan pastki qismi manfiy
jamg’arishni, yuqori qismi esa ijobiy (musbat) jamg’arishni anglatadi. ye
0
E
2
kesma sof
daromadning Y
1
darajasidagi jamg’arma miqdorini ko’rsatadi.
Iste’mol va jamg’arma hajmiga daromaddan tashqari yana bir qator ob’ektiv va
sub’ektiv omillar ta’sir ko’rsatadi. Ob’ektiv omillar alohida iste’molchining ixtiyoriga,
idrokiga bog’liq bo’lmagan omillardan iborat bo’lib, ulardan asosiylari sifatida
quyidagilarni ko’rsatish mumkin:
- barcha xo’jaliklar tomonidan jamg’arilgan mol-mulk darajasi;
- narxlar darajasi;
- real foiz stavkalari;
- iste’molchining qarzdorligi darajasi;
- iste’molchilarni soliqqa tortish darajasi.
Sub’ektiv omillar asosan iste’molchining o’ziga, uning ruhiyati va bozordagi
xatti-harakatiga bog’liq bo’ladi. Bu omillar qatoriga iste’mol va jamg’arishga bo’lgan
moyillik, kelgusidagi narx, pul daromadlari, soliq, tovarlar mavjudligi darajasining
o’zgarishiga nisbatan munosabatni kiritish mumkin.
Sub’ektiv omillar ta’sirida iste’mol va jamg’arma darajasining o’zgarishini shartli
ma’lumotlar asosida tuzilgan quyidagi jadval orqali ko’rib chiqamiz (16.1-jadval).
|
| |
УЧИТЕЛЯ - download

Qidiruv: УЧИТЕЛЯ
Педагогический такт как основа мастерства учителя-предметника и классного руководителя
Pedagogik takt, busiz o'qituvchi, u qanchalik pedagogika nazariyasini o'rganmasin, hech qachon yaxshi amaliy o'qituvchi bo'lolmaydi, aslida psixologik taktikadan boshqa narsa emas
1,65 Mb.
1
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ishlab chiqarish yoki iqtisodiy hayotning baynalminallashuvi – bu

481
Xalqaro mehnat taqsimoti va ayirboshlashda qatnashayotgan mamlakatlar bir xil
sharoitda emas. Bu hol ularning turli geografik ahvoli, tabiiy resurslarining tarkibi va
miqdori, rivojlanish ko’lami, darajasi va iqtisodiyotining tuzilishi, ichki bozorning
hajmi bilan belgilanadi.
Ana shu farqlar sababli ayrim mamlakatlarda bir xil tovarlarni ishlab
chiqarishdagi xarajatlar darajasi ham turlicha bo’ladi. Shuning uchun har bir mamlakat
o’zi nisbatan qulayroq, kamroq xarajat bilan ishlab chiqaradigan tovarlarni boshqa
mamlakatlarga sotishga harakat qiladi. Aksincha, ishlab chiqarish nisbatan ko’proq
xarajat talab qiladigan yoki tabiiy va boshqa sharoitlarga ko’ra umuman ishlab
chiqarib bo’lmaydigan tovarlarni jahon bozoridan sotib olishga intiladi.
Tovarlar mamlakatlar o’rtasida jahon narxlari asosida ayirboshlanadi. Ular
baynalminal qiymatga - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 489/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIbaynalminal qiymatga
asoslanadi. Buning ma’nosi shuki,
ijtimoiy zaruriy
baynalminal mehnat sarflari
jahon bozorida e’tirof qilinadi.
Umuman olganda, jahon narxlarining tashkil topishi odatda sof holda amalga
oshmaydi. Baynalminal qiymatning hosil bo’lishiga to’sqinlik qiluvchi maxsus omillar
jahon narxlariga ta’sir qiladi. Tashqi savdo va valyuta cheklashlari, valyutalar
qiymatining o’zgarib turishi, xalqaro monopoliyalar siyosati, birjadagi chayqovchiliklar
va hokazolar shular jumlasidandir. Shu sababli ayrim mamlakatlarning jahon bozoridagi
raqobatlashuv qobiliyatidagi farqlar, pirovard natijada mehnat unumdorligining milliy
darajadagi farqlarini aks ettiradi.
Rivojlangan mamlakatlarda keyingi o’n yilliklarda yangi texnologik asoslarga
o’tish jahon xo’jalik aloqalarining tez o’sishi bilan birga bordi. Takror ishlab chiqarish
jarayonlarining baynalminallashuvi o’zining har ikkala shaklida:
integratsion
(milliy
xo’jaliklarning yaqinlashuvi, o’zaro moslashuvi orqali) va
transmilliy
(xalqaro ishlab
chiqarish majmuasining tuzilishi orqali) shakllarida kuchayadi. Jumladan, butun
dunyoda mintaqaviy davlatlararo iqtisodiy integratsiyaning qaror topish tamoyili
kuzatiladi. Xususan, rivojlangan yevropa integratsion hamjamiyati (EI) doirasida
tovarlar, xizmatlar va ishchi kuchining erkin harakati amalga oshiriladi. Shimoliy
Amerika umumiy iqtisodiy hamkorligi AQSH, Kanada va Meksika iqtisodiyotining
integratsiyasini ko’zda tutadi. Davlatlararo integratsiyaning kuchayishi janubiy-
sharqiy Osiyo, O’rta Osiyo, arab dunyosi, Afrika va Markaziy Amerika mamlakatlari
uchun ham xususiyatli bo’lmoqda.
2. Jahon xo’jaligining globallashuvi yo’nalishlari va ziddiyatlari
Iqtisodiy hayotning baynalminallashuvi bilan bir qatorda globallashuvi jarayoni
ham muhim o’rin tutadi. Bu har ikkala tushuncha o’zaro bog’liq bo’lib, ular jahon
xo’jaligi sub’ektlarining umumiy maqsadlarga erishish yo’lidagi xatti-harakatlarining
birlashuvi jarayonini aks ettiradi.
Shuningdek, bu tushunchalar bir-biridan farqlanadi. Birinchidan, ular bir xilda
bo’lmagan xo’jalik birlashmalari miqyoslarini ifodalaydilar. Oldingi o’rinda
ko’rsatilganidek, baynalminallashuv jahon xo’jaligining bir necha sub’ektlari
o’rtasidagi o’zaro aloqalarni o’rnatilishi va rivojlanishining dastlabki bosqichi
|
| |
maqsadida foydalanish jarayonini anglatadi

314
Nomoddiy ne’mat va xizmatlar iste’moli – ehtiyojlarni qondirishda
nomoddiy ko’rinishdagi ne’mat va xizmatlarning tegishli nafli xususiyatlaridan
foydalanish.
Bularga
bilim olish, musiqa tinglash, sog’liqni tiklash,
advokat
xizmatidan foydalanish va boshqalarni misol qilish mumkin.
Yakka tartibdagi yoki jamoa bo’lib iste’mol qilish ham farqlanadi.
Alohida
shaxsning o’z ixtiyorida bo’lgan ne’matlarni iste’mol qilishi yakka tartibdagi
iste’molga, jamiyat a’zolari turli guruhlarining ne’matlardan birgalikda
foydalanishi jamoa bo’lib iste’mol qilishga kiradi.
Masalan, ovqatlanish,
kiyinish,
badiiy asarlar o’qishni yakka tartibdagi iste’molni, jamoat transportidan foydalanish,
o’yingohlarda sport o’yinlarini
tomosha qilish, sihat maskanlarida sog’liqni tiklash
jamoa bo’lib iste’mol qilishni anglatadi.
Milliy daromadning jamiyat a’zolaring moddiy va ma’naviy ehtiyojlarini
qondirishga sarflanuvchi qismi iste’mol fondi deb ataladi.
Iste’mol fondi butun
aholining shaxsiy iste’molini, aholiga ijtimoiy xizmat
qiladigan muassasalardagi,
shuningdek, ilmiy muassasalar va boshqarishdagi barcha sarflarni o’z ichiga oladi.
Iste’mol fondining shaxsiy daromad shaklida aholi qo’liga kelib tushadigan qismi
iste’mol sarflari maqsadida ishlatiladi.
INNOVATSIYALAR BOZORI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 315/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INNOVATSIYALAR BOZORI – bu yangiliklar, kashfiyotlar, ratsionalizatorlik takliflari bozori.
INNOVATSIYA FAOLLIGI – tashkilot faoliyatining turli sohalariga yangiliklarni joriy qilish va boshqalar.
INNOVATSION FAOLIYAT – yakunlangan ilmiy tadqiqot va loyihalar natijalari yoki boshqa ilmiy-texnik yutuqlarni (fan-texnika yutuqlarini) yangi yoki takomillashtirilgan mahsulotga; bozorda sotiladigan, amaliy faoliyatda foydalaniladigan yangi yoki takomillashtirilgan texnologik jarayonga, shuningdek, shu bilan bog’liq qo’shimcha ilmiy tadqiqot va loyihalarga joriy qilishga yo’naltirilgan jarayondir.
INNOVATSIYA LOYIHALARI – bunday loyihalarning asosiy maqsadi, yangi texnologiyalar, nau-xau va korxonalarning rivojlanishini ta`minlab beruvchi boshqa yangiliklarni ishlab chiqish va qo‘llashdan iborat.
INNOVATSION RIVOJLANISH - iqtisodiyotni diversifikatsiyalash va modernizatsiya qilish, mahsulotlarning raqobatli turlarini ishlab chiqarish va tovarlar eksportini o’stirish uchun sharoitlar yaratish.
INNOVATSION SALOHIYAT – ilmiy tadqiqotlar va ishlanmalarning amalda, jumladan ishlab chiqarishda qo’llanilishini ta’minlashga xizmat qiladigan shart-sharoitlar va resurslarning yig’indisi hisoblanadi.
INNOVATSION SIYOSAT - mahalliy mahsulotlar raqobatbardoshligini oshirish, barqaror iqtisodiy o’sishni ta’minlash, aholining turmush sifati va darajasini oshirish, texnologik va ekologik xavfsizligini ta’minlash uchun innovatsion faoliyat ustuvorliklarini tan olishdan kelib chiqib shakllantiriladi va amalga oshiriladi.
INNOVATSION STRATEGIYA – jamiyat rivojlanishi yo’nalishiga muvofiq texnologiyalarda ham, texnologiyalarni boshqarishda ham yangiliklar kiritishni tanlash va amalga oshirish tizimlarini o’zgartirish jarayonini belgilab beradigan qoidalar va me’yorlar to’plamidir.
INNOVATSION TAXNOLOGIYALAR – iqtisodiyotga yangiliklarni tatbiq etish bosqichlarida qo‘llaniluvchi usul va vositalar majmui bo‘lib, o‘z ichiga joriy etish, traning, konsalting, transfart, audit, injiniring kabi turlarini oladi.
|
| |
aholi qo’lida qoladigan - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

aholi qo’lida qoladigan daromad iste’mol sarflari va shaxsiy jamg’arma yig’indisiga teng bo’ladi. Shaxsiy
iste’mol va shaxsiy jamg’armaning darajasi bevosita soliqlar to’langandan keyingi
qolgan daromad bilan aniqlanadi. Bu daromadni biz tahlil chog’ida
ixtiyoridagi yoki
sof daromad deb ataymiz.
Demak bu daromad iste’molning ham, jamg’armaning ham
umumiy omili hisoblanadi. Chunki jamg’arma daromadning iste’mol qilinmaydigan
qismi hisoblansa, soliqlar to’langandan keyingi daromad shaxsiy jamg’armani aniqlab
beradigan asosiy omil bo’lib chiqadi. Har yilgi haqiqiy iste’mol miqdori va soliqlar
to’langandan keyingi daromad o’rtasidagi farq shu yildagi jamg’arma miqdorini
aniqlaydi.
Iste’mol va jamg’arma hajmi hamda unga ta’sir ko’rsatuvchi omillar o’rtasidagi bog’liqlik iste’mol va jamg’arma funktsiyasi deyiladi. Bu
funktsiyalarni bayon etishda klassik iqtisodchilar va keynschilarning nuqtai nazarlari
farqlanadi. Klassik iqtisodchilarning fikriga ko’ra, kishilar o’z mablag’larini
qo’shimcha daromad keltirgan taqdirda jamg’armaga yo’naltirishga harakat qiladilar.
Shunga ko’ra, banklarning real foiz stavkasi qanchalik yuqori bo’lsa, ularning
jamg’armaga qiziqishlari shu qadar kuchli bo’ladi, ya’ni jamg’arma real foiz
stavkasining o’sib boruvchi funktsiyasi hisoblanadi. Aholi daromadlari iste’mol va
jamg’arma mablag’larining yig’indisidan iborat ekan, real foiz stavkasining o’sishi
bilan iste’mol pasayib, jamg’arma esa ko’payib boradi. Boshqacha aytganda, klassik
iqtisodchilar fikriga ko’ra iste’mol
real foiz stavkasining pasayib boruvchi funktsiyasi hisoblanadi.
316
J.M.Keyns klassik iqtisodchilarning bu fikrlariga qarshi chiqib, uy
xo’jaliklarining iste’mol sarflari real foiz stavkasiga u qadar bog’liq emasligini,
kishilar uchun hamma vaqt joriy iste’molning kelgusidagi iste’moldan afzalligini
ta’kidlaydi. U iste’mol sarflari darajasiga ta’sir ko’rsatuvchi asosiy omil sifatida uy
xo’jaliklarining joriy daromadlarini ko’rsatadi. Demak, Keyns fikriga ko’ra,
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 297
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
Ko‘rsatilgan muammoning dolzarbligiga qaramay, ilmiy adabiyotlarda kommunikativ
kompetentsiyani rivojlantirish nuqtai nazaridan har xil turdagi ta'lim usullari va usullarining
samaradorligini asoslaydigan tadqiqotlar yetishmasligi mavjud.
Kommunikativ kompetentsiyaning individual komponentlarini rivojlantirishning interfaol
usullari yaxlit o‘quv dasturiga birlashtirilganligi talabalarning muloqot qobiliyatlarini
rivojlantirish darajasiga qanday ta'sir qilishini ko‘rsatish maqsadida tadqiqot ishlarini olib bordik.
Ishda qo‘yilgan vazifalarni hal qilish va sotsializmni rivojlantiruvchi mos vositalarni tanlash
uchun "kommunikativ kompetentsiya" tushunchasini tahlil qilish va ushbu kompetentsiyaning
asosiy tarkibiy qismlarini ajratib ko‘rsatish zarur.
“Kommunikativ kompetensiya” tushunchasi birinchi marta A.A.Bodalev tomonidan
qo‘llanilgan va ichki resurslar (bilim va ko‘nikmalar) mavjud bo‘lganda boshqa odamlar bilan
samarali aloqa o‘rnatish va qo‘llab-quvvatlash qobiliyati sifatida talqin qilingan [5].
Mahalliy psixologiyada kommunikativ kompetentsiya muammosi va kontseptsiyasiga oid
ko‘plab yondashuvlar va tushunchalar mavjud. Shunday qilib, masalan, S.V. Titova
kommunikativ kompetentsiyani tilni bilish, uning xatti-harakatining bashoratli modelini yaratish
uchun muloqot ob'ektida harakat qilish qobiliyati, hamdardlik, muloqot sub'ektining shaxsiy
xususiyatlari (adekvat o‘zini o‘zi qadrlash, ijtimoiy yo‘nalish) deb hisoblaydi.
E.P. Ilyinning ta'kidlashicha, kommunikativ kompetentsiya - bu boshqa odamlar bilan zarur
aloqalarni o‘rnatish va qo‘llab-quvvatlash qobiliyati.
V. Dik bu samarali qurish uchun zarur bo‘lgan ichki resurslar tizimi, deb hisoblaydi
shaxslararo o‘zaro munosabatlarning ma'lum bir doiradagi kommunikativ harakati [4].
V.A. Goryanina kommunikativ kompetentsiyani shaxsga yoki bir guruh shaxslarga xos
bo‘lgan kommunikativ taktika va strategiyalarning ishchi to‘plami deb hisoblaydi.
A.A.Leontiev kommunikativ kompetensiyani vaziyatga moslashish va ijtimoiy xulq-
atvorning og‘zaki va noverbal vositalarida ravonlik sifatida belgilaydi. Shu bilan birga, u
kommunikativ kompetentsiya samaradorligini boshqa odamlarga taassurot qoldirishda
mo‘ljallangan ta'sir qilish harakatlarining muvaffaqiyati va aloqa vositalaridan foydalanish
darajasi sifatida ko‘rib chiqishni taklif qiladi
Shunday qilib, barcha ta'riflarda umumiy bo‘lgan narsa kommunikativ kompetentsiyani
insonda kommunikativ jarayonlarning samarali oqimini ta'minlaydigan bilim, ko‘nikma va
ko‘nikmalarning ma'lum bir to‘plami sifatida tushunishdir, ya'ni. o‘zaro tushunishga erishish va
zarur ta'sir ko‘rsatish.
Shaxsning kommunikativ qobiliyatini hisobga olgan holda uning tarkibiy qismlarini ajratib
ko‘rsatish kerak.
|
| |
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 378
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
xalqaro standartda ta’lim sohasining barcha bosqichlariga oid me’yorlar aslida qanday bo‘lishi,
qay tarzda bo‘lsa, yuqori natijalarga erishish mumkinligi aniq belgilab berilgan. Holbuki, jahon
tajribasiga ko‘ra, milliy ta’lim standartlari o‘z ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy xususiyatlariga ega
bo‘lgan davlat tajribasiga emas, balki xalqaro ta’lim klassifikatsiyasi standartlariga asoslanishi
zarur. Shunda jahon standartlari talablariga javob bera oladigan yuqori malakali, raqobatbardosh
kadrlar tayyorlash imkoni oshadi.118 Yuqorida aytilgan bu fikr yana bir bor ta’limga bo‘lgan
qarashni o‘zgartirmoqda.
Nomarkazlashtirish respublika bo‘ylab, dastlab o‘zini o‘zi moliyalashtirish bilan
boshlangani hammaga ma’lum. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 3-dekabr kuni qabul qilingan
tegishli qaroriga muvofiq 2020-yil 1-yanvardan 10ta oliy ta’lim muassasasi tajriba-sinov
tariqasida o‘zini o‘zi moliyalashtirish tizimiga o‘tdi. Bu esa oliy ta’lim muassasalariga to‘lov-
kontrakti asosida ta’lim olayotgan talabalarga to‘lov summasi va muddatlarini shartnoma asosida
belgilash imkonini beradi. Shu o‘rinda, bizda savol tug‘ilishi mumkin:
Nomarkazlashtirish tufayli mustaqillikka erishgan OTM faoliyati salbiy tomonga og‘ib
ketmaydimi?
Vakolatli OTM faoliyati ta’lim tizimiga qanday ta’sir ko‘rsatadi?
Bu savollarga esa davlat belgilab qo‘ygan qonunlar, me’yoriy-huquqiy hujjatlar orqali javob
berishimiz mumkin, ya’ni DTS(Davlat ta’lim standarti), “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunlari orqali
bunday salbiy jarayonlarni oldini olish mumkin. Nomarkazlashtirish bir oliy ta’lim muassasasiga
boshqa oliy ta’lim muassasasidan o‘quv rejalari, hamda o‘quv dasturlari bo‘yicha qarab
qolmaslikni, o‘zini o‘zi moliyalashtirish esa davlat budjetiga foyda berib, davlat iqtisodiy
ahvolining yaxshilanishiga ko‘maklashadi. Bularga qo‘shimcha qilib, nomarkazlashtirish jarayoni
keng yoyilgan sharoitda aholining o‘zi oliy ta’lim reytingini belgilashda bosh omil hisoblanadi.
Masalan, aholining fikri oliy ta’lim muassasasining istiqboli, raqobatbardoshligini oshiradi va
aksincha salbiy munosabat bildirilgan ta’lim muassasasi tanqid ostiga olinib, keyinchalik butunlay
ish faoliyatini tugatishi ham mumkin. Bu esa endilikda faqat miqdor emas, balki u bilan birgalikda
sifatning ham oshishiga erishish imkonini beradi. Shu xususda, rus pedagoglari ustozi Konstantin
Dmitreivich Ushinskiyning quyidagi so‘zlarini eslab o‘tishimiz o‘rinlidir: “Talaba boshining
mustaqilligi har qanday samarali ta’limning yagona mustahkam poydevoridir”.
Xulosa o‘rnida shuni aytishimiz mumkinki, ta’lim tizimini nomarkazlashtirish va bu
boradagi chora-tadbirlar ta’lim yutuqlari va istiqbollarining bardavom bo‘lishiga, qolaversa, davlat
va jamiyat, balki butun jahon ijtimoiy-iqtisodiy hayot darajalarini yaxshilashiga ham xizmat qiladi.
|
| |
Asosiy matn

Kosmetik surtmalar

Asosiy matn
Kosmetik surtmalar – yumshoq dori turi bo‘lib, sirtga, teri ustiga yaxshi surtilib tekis oqmaydigan parda hosil qiluvchi yuqori qayishqoq massa. Dorilarning dispersologik tasnifi bo‘yicha hamma tomonlama erkin shaklsiz dispers sistemalarga kiradi.
Suyuq dorilardan farqi – surtmalar oqmaydi. Kosmetik surtmalar qadim zamondan ishlatilib kelmoqda. Asosan terini qoplovchi va himoyalovchi sifatida, shuningdek davolovchi (teridagi yara-chaqalar, kuygan sathiga, sovuq olgan va yorilganda) ishlatiladi.
Undan tashqari sochlarni to‘kilishida yoki soch o‘stirish uchun va h.k.
|
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi

|
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi
|
bet | 322/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi: VR-1; VR-5 qo’l torozi va toshlar (DTST 7328-61; VKT-1000 torozi (DTST 7328-61); mexanik aralashtirgich (MI-2); 10-15 sm li chinni kosacha; shisha tayoqcha; paxta; doka; qo’nђir rangli (OS, OS-1 navli), oђzi keng shisha yoki plastmassadan tayyorlangan hajmi 25 va 50 ml li idishlar, ular uchun polietilen probkalar va burama plastmassa qopqoqlar; plastmassa yoki metall shpatelllar, selluloid plastinkasi, mikroskop, buyum va yopqich oynachalar, sudan SH va metilen ko’ki eritmalari; “Sirtki” degan asosiy va ”Salqin joyda saqlansin”, “Yorug’lik tushmaydigan joyda saqlansin”, kabi qo’shimcha yorliqlar va kraxmal shilimshig’i.
|
| |
Surtma holidagi mahsulotlar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

Surtma holidagi mahsulotlar. Aniqlanadigan mahsulot oq emal bilan qoplangan plastinkaning bir chetiga 1-2 mm qalinlikda surtiladi, shu kabi plastinkaning boshqa chetiga etalon namuna surtiladi. Surtmalarning tashqi ko‘rinishi va rangi solishtiriladi, so‘ng surtmalar barmoq orasida ezilib, dag‘al zarrachalarni yo‘qligi (bir hilligi) va konsistensiyasi tekshiriladi.
Izoh. 1. Surtmaning rangi teri rangiga mos kelishini solishtirish uchun, surtma va etalon namunalari qo‘l terisiga surtib ko‘riladilar.
2. Mahsulotning suv ta’siriga barqarorligini aniqlash uchun, namlangan barmoqlar bilan bir necha marta namuna ustidan yurg‘iziladi, bunda barmoqlarda sezilarli iz qolmasligi kerak.
3. Lakning barqarorligini va qotish vaqtini aniqlash uchun mahsulot va etalon namunalari tirnoqlarga ikki marta surtiladi.
Poroshok holidagi ruh oksidi va cho‘ktirilgan oq simob kabi moddalarni saqlamaydigan kosmetika vositalarda mexanik qo‘shimchalar va yot moddalar saqlanishini aniqlash.
a) 1-2 g texnik torozda tortilgan mahsulot tortmasi 10 ml benzol yoki toluolda eritiladi, so‘ng eritma ustiga 10 ml 1:1 nisbatdagi glitserin suvli aralashma qo‘shiladi va suv hammomida erigunicha isitiladi. Eritma standart probirkaga o‘tkaziladi va ko‘riladi. YUqori benzol va papstki glitserin qatlamlari mexanik aralashmalarini saqlamasligi kerak.
b) og‘zi zich yopiladigan va oldindan hlorid kalsiy yordamida quritilgan 100 ml li o‘lchov silindrga 40 ml benzin va 10 ml eritib suyultirilgan holdagi aniqlanadigan mahsulot solinadi. Aralashma 500 S haroratgacha suv hammomida isitiladi, yaxshilab chayqatiladi va yana 30 daqiqaga 500 S suv hammomiga qo‘yiladi va so‘ng salfetka bilan quritib, ko‘riladi. Bunda silindr tagidagi eritma hira tortmasligi va cho‘kma hosil bo‘lmasligi kerak.
|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 317/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
346
частями.
При формировании профессиональной компетентности учителя, по
нашему мнению, немаловажным является процесс знакомства с новинками
методики и преподаваемого предмета.
Соглашаясь с выше упомянутыми аспектами, отметим необходимость
дальнейшей работы в данном направлении, предположим осуществление
таких положений, как совершенствование технологии повышения
профессионального мастерства учителей русского языка в системе народного
образования при органичной взаимосвязи содержания и самого процесса
формирования профессиональной культуры у студентов высших учебных
заведений педагогического направления с фактическим положением в
системе общеобразовательной школы.
Одним из важных аспектов будет осуществление работы по системной,
личностно-деятельностной,
культурологической
направленности
профессионального становления будущего учителя русского языка как
основного субъекта педагогического процесса (или деятельности). Для этого
необходима разработка модели учителя-профессионала, определение
показателей и индикаторов оценки.
Таким образом, можно сказать, что развитие профессионального мастерства
учителя является одним из важных аспектов повышения познавательной
активности учащихся и совершенствования учебно - воспитательной работы
в целом.
Литературa
1.
Указ Президента Республики Узбекистан от 7 февраля 2017 года
№УП-4947 «О Стратегии действий по дальнейшему развитию Республики
Узбекистан». - www.lex.uz.
2.
Концепция развития системы народного образования Республики
Узбекистан до 2030 года.
3.
Адольф В.А. Профессиональная компетентность современного
учителя. – Красноярск: “Молодой ученый”, 2008.
4.
Антипова В.М., Колесина К.Ю., Пахомова Г.А. Компетентностный
подход в организации дополнительного педагогического образования в
университете // Педагогика. № 8. 2006 г. С. 58–60.
5.
Введенский В.Н. Профессиональная компетентность педагога:
Учебное пособие. - СПб: филиал издательства «Просвещение», 2004. - 159 с.
|
| |
INTERVENSION OPERATSIYA - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 325/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INTERVENSION OPERATSIYA — kredit, qimmatli qog‘ozlar, milliy va chet el valutasiga bo‘lgan talab va taklifni tartibga solish orqali kapitalistik mamlakatlar markaziy banklari xazinachilarining kredit-moliya va valuta sohasiga aralashuvi shakllaridan biri.
INTERVYU (ing.) — marketing tadqiqotida mijozlarni so‘rash metodlaridan biri. Standart tarzidagi blankalarda javoblarni yozib olish sharti bilan ma’lum reja bo‘yicha marketolog amalga oshiradi. I. shaxsiy, guruhiy telefondan surash kabi bir necha turlari farq qiladi.
“INTRA VIRES” — vakolatlar doirasida harakat qilish.
INVALIDATSIYA — qonuniy kuchdan mahrum bo‘lish, bekor qilish.
INVENTARIZATSIYA – 1) korxonalar, firmalar, tashkilotlarda naqd mulk va tovarlarni ro‘yxatdan o‘tkazish; natura holidagi boyliklarning mavjudligi yoki holatini, mablag‘larni muntazam tekshirib turish, shuningdek, ularning moddiy boyliklarni hisobga olish qaydnomalariga muvofiqligini aniqlash maqsadlarida davriy qayta hisobga olish; 2) I. (lot.) — birlashma, korxona, tashkilot, muassasa balansida turuvchi mavjud qiymatliklarni, ularning yaxshi holdaligi va to‘g‘ri saqlanishi, mablag‘lar olish majburiyatlari va huquqlari hamda ombor xo‘jaligi yuritish va mavjud hisobning realligini vaqti-vaqti bilan tekshirish.
INVENTAR RO‘YXATI (lot.) — predmetlarning miqdor va sifat hamda ularni baholashni belgilashni ko‘rsatish bilan qandaydir xo‘jalik muassasa, korxona mol- mulkining mufassal ro‘yxati. I.r. tuzish alohida qoidalar asosida maxsus komissiyalar tomonidan amalga oshiriladi.
INVESTITSION DA’VOLARNI TARTIBGA SOLISH BO‘YICHA XALQARO MARKAZ (IDTSXM) — 1966-yilda tashkil topgan bo‘lib, maqsadi xorijiy investitsiyalarni qabul qiluvchi a’zo mamlakatlar hukumatlari, davlat organlari bilan xorijiy investorlar o‘rtasida vujudga keluvchi kelishmovchiliklarni tartibga solish, kelishtirish, arbitraj sudlarida ishni ko‘rib chiqish mexanizmlarini yaratish orqali xalqaro investitsiya faoliyatiga ko‘maklashish.
|
| |