nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
HISTSIZE=0
Listing 7-1: Changing the value of 
HISTSIZE
     
74

74
Chapter 7
Now, when you try to use the up- and down-arrow keys to recall your
commands, nothing happens because the system no longer stores them.
This is stealthy, although it can be inconvenient.
Making Variable Value Changes Permanent
When you change an environment variable, that change only occurs in that
particular environment; in this case, that environment is the bash shell
session. This means that when you close the terminal, any changes you
made are lost, with values set back to their defaults. If you want to make the
changes permanent, you need to use the
export
command. This command
will
export the new value from your current environment (the bash shell) to
any new forked child processes. This allows the new process to inherit the
exported variables.
Variables are strings, so if you run on the cautious side, it isn’t a bad
idea to save the contents of a variable to a text file before you modify it.
For example, since we’re about to change the
PS1
variable, which controls
the information you display in the prompt, first run the following com-
mand to save the existing values to a text file in the current user’s home
directory:
kali >
echo $HISTSIZE> ~/valueofHISTSIZE.txt
This way, you can always undo your changes. If you want to be even
more cautious and create a text file with all the current settings, you can
save the output of the
set
command to a text file with a command like
this one:
kali >
set> ~/valueofALLon01012019.txt
After you’ve changed a variable, as we did in Listing 7-1, you can make
the change permanent by entering
export
and then the name of the variable
you changed, as shown here:
kali >
export HISTSIZE
Now the
HISTSIZE
variable will still be set to 0 in this environment and
will no longer store your commands. If you want to reset the
HISTSIZE
vari-
able to 1,000, simply enter this:
kali >
Managing Processes - L in u X ba sics for h acke rs g e t t I n g s t a r t e d w I t h

Process Management
65
Changing Process Priority with nice
You don’t often hear the word
nice used in the context of hackers, but here
you will. The
nice
command is used to influence the
priority of a process to
the kernel. As you saw when we ran the
ps
command, numerous processes
run on the system at once, and all of them are contending for the available
resources. The kernel will have final say
over the priority of a process, but
you can use
nice
to
suggest that a process should be elevated in priority.
The idea behind the use of the term
nice is that, when you use it, you’re
determining how “nice” you’ll be to
other users: if your process is using most
of
the system resources, you aren’t being very nice.
The values for
nice
range from −20 to +19, with zero being the default
value (see Figure 61). A high
nice
value translates to a low priority, and a
low
nice
value translates to a high priority (when you’re not being so nice
to other users and processes).
When a process is started, it inherits the
nice
value of its parent process. The owner of the process can lower the priority
of the process but cannot increase its priority. Of course, the superuser or
root user
can arbitrarily set the
nice
value to whatever they please.
0
−20
+19
Default
nice value
Least likely to
receive priority
Most likely to
receive priority
Figure 6-1: Niceness priority values
When you start a process, you can set the priority level with the
nice
command and then alter the priority after the process has started run
ning with the
renice
command. The syntax for these two commands is
slightly different and can be confusing. The
nice
command requires that
you
increment the
nice
value, whereas the
renice
command wants an
absolute
value for niceness. Let’s look at an example to demonstrate this.
MUSTAQIL ISHLASH UCHUN TOPSHIRIQ

116
Masalan, jadval ko`rinishida quyidagicha ifodalash mumkin:
Ta’lim metodlari
Ta’lim vositalari
O`ziga xos (farqli) tomonlar
O`xshash (bir) xil
tomonlar
O`ziga xos
(farqli) tomonlar
- Ta’lim metodlari muayyan
pedagogik jarayondan ko’zda
tutilgan maqsadlarga erishish
uchun bajarish lozim bo’lgan
vazifalarii amalga oshirishda
qo’llaniladigan turli-tuman ish
usullari va shakllarini o’z ichiga
oladi.
- Axborotlarni to’plash usul va
vositalari.
-
Muayyan
ta’lim-tarbiyaviy
maqsadga qaratilgan biror harakatni
amalga oshirish yo’li, usuli yoki
ko’rinishidan
iborat
bo’lib
shakllangan faoliyat shu maqsadga
erishishga xizmat qiluvchi o’ziga
xos ta’lim metodini hosil qiladi.
- Bunda harakatni amalga oshirish
yo’li
deb
bajarilishi
talab
- Ta`lim maqsadi
va natijasini
kafolatlaydi
- Ta`lim
jarayonida
qo`llaniladi
-
Ta`lim
samaradorligini
oshiradi
- Ta`lim
oluvchining bilim
doirasini
kengaytirishga
xizmat qiladi
Ta`lim
beruvchining
axborotlarni
-
ta’lim
samaradorligini
ta’minlovchi
ob’ektiv
(darslik,o’quv
qo’llanmalari,
o’quv
qurollari,
xarita, diagramma,
plakat,
rasm,
chizma,
dioproektor,
magnitafon,
videomagnitafon,
uskuna, telivizor,
radio, kompyuter
va boshqalar) va
sub’ektiv
(o’qituvchining
nutqi,
namunasi,
muayyan
shaxs
hayoti
va
faoliyatiga
oid
«Venn» diagrammasi-2yoki 3ob`ektni, tushunchani, g`oyani, xodisani
taqqoslash faoliyatini tashkil etish jarayonida ishlatiladi. U talabalarda
taqqoslash, taxlil qilish, guruxlash malakalarini shakllantiradi
1-bosqich
Talabalar ushbu diagrammani tuzish qoidalari bilan tanishtiriladi
2-bosqich
Yakka, juftlikda yoki gurux ichida diagramma asosida taqqoslash faoliyati
tashkil etiladi
3 –bosqich
O`xshash va farqli xususiyatlar diagramma yoki jadvalga tushuriladi.
4 –bosqich
Faoliyat natijalari taxlil qilinadi va baholanadi
-ISSOURI
#OLORADO
!LASKA
!RIZONA
(AWAII
#ALIFORNIA
.EVADA
.EW
4EXAS

Cartograms and Diagrams 193
Some authors consider the noncontiguous type to be the most crude form of the
cartogram and criticize the sacrifice of continuity. However, it is easy to create even
with illustration software.
VaRiaTiOns
There are a number of variations of value-by-area cartograms. The rectangular car-
togram, popularized by Raisz, uses a variety of rectangles to approximate the shapes
of countries or states. This type is popular in atlases.
Dorling cartograms, which
were invented by Daniel Dorling, replace the enumeration areas by uniform abstract
shapes, normally circles (Figure 10.4); there is no attempt to maintain shape or topol-
ogy. It is best if the shapes do not overlap so that each enumeration area can be
identified, but in doing so, the figures are moved from their actual geographic loca-
tions. The method for determining the circles or squares is the same as that used for
proportional circles and squares. The
Demers cartogram is a variation of the Dorling
cartogram, but uses squares to represent enumeration areas and permits greater con-
tiguity than circles (Figure 10.5).
Bivariate Cartograms
Any type of value-by-area cartogram can represent multiple variables.
Bivariate car-
tograms, like bivariate choropleth maps, show two variables, such as population and
income. One variable is shown as the cartogram, while the second variable is shown
by color or shading, as with choropleth maps Figure 10.6 is a simple, noncontiguous
cartogram in which the population of each state forms the cartogram, and violent
crime is shown with shades of gray.
Finally, contiguous cartograms likewise portray the enumeration area as the car-
Vermont Population
by County
at 7:20am
at >
/root/myscanningscript

72
Chapter 7
Variables are simply strings in key-value pairs. Generally, each pair will
look like
KEY=value
. In cases where there are multiple values, they will look
like
KEY=value1:value2
. As with most things in Linux, if there are spaces in the
value, it needs to be contained in quotation marks. In Kali Linux, your envi-
ronment is your bash shell. Each user, including root, has a default set of
environment variables that determine how the system looks, acts, and feels.
You can change the values for these variables to make your system work
more efficiently, tailor your work environment to best meet your individual
needs, and potentially cover your tracks if you need to.
fIgURe 10.1 - Tyner indb

192 nOnTRaDiTiOnaL MaPPing
important than shape for reader acceptance and recognition. However, probably the
most commonly seen cartograms, especially on the Internet, do not preserve shape.
nOnCOnTigUOUs CaRTOgRaMs
Traditional noncontiguous value-by-area cartograms show shapes correctly and either
enlarge or reduce enumeration areas according to the variable represented; adjoining
areas do not touch (Figure 10.3). Although there is usually an effort to place the vari-
ous areas in roughly their correct positions relative to one another, they are separated
by empty spaces. Often, as in Figure 10.3, a true outline of the area is placed around
the enumeration areas. This gives the reader a frame of reference. It allows the reader
to see the region in its entirety in true geographical space and gives an idea of the
gaps, which are considered important in this type of cartogram.
Advantages and Disadvantages. Judy Olson (1976) lists three properties of the
noncontiguous cartogram that make it a useful device:
1. [The gaps between the enumeration units are] meaningful representations of
discrepancies of values.
2. The representation and manipulations involve only the discrete units for which
information is available and only the lines that can be accurately relocated on
the original map appear on the noncontiguous cartogram.
3. Because only sizes of units change, not their shapes, recognition of the units
represented is relatively uncomplicated for the reader.
Filtering for Particular Variables

|
Filtering for Particular VariablesBog'liq linuxbasicsforhackersFiltering for Particular Variables
Although using
set
with
more
gives more manageable results than looking
through the huge chunk of variable names you get with
set
alone, it can still
be rather tedious if you’re looking for a particular variable. Instead, you can
use the filtering command
grep
to find your variable of interest.
Let’s use the variable
HISTSIZE
as an example. This variable contains
the maximum number of commands your command history file will store.
These commands are any ones you’ve previously typed into your command
prompt in this session and can be recalled with your up- and down-arrow
keys. Note that
HISTSIZE
doesn’t store the commands themselves, just the
number of them that can be stored.
Pipe your
set
output with
grep
to find the
HISTSIZE
variable, like so:
kali >
set | grep HISTSIZE
HISTSIZE=1000
As you can see, this command finds the variable
HISTSIZE
and displays
its value. The default value of this variable is probably set to
1000
on your
system. This indicates that the terminal will store your last 1,000 commands
by default.
Changing Variable Values for a Session
Now let’s see how to change a variable’s value. As noted, the
HISTSIZE
variable
contains the value of the number of commands to store in the history file.
Sometimes, you won’t want your system to save past commands—perhaps
because you don’t want to leave any evidence of your activity on your own
system or a target system. In that case, you can set the
HISTSIZE
variable to
0
so the system won’t store any of your past commands. Because this variable
has a single value, to change it, you assign it a new value in the familiar way
shown in Listing 7-1.
kali >
|
| |
Tarbiya san`ati va texnologiyasi-matn

147
qoidalar qanday holatda, qaysi vosita yordamida va qanday maqsadlarga erishish
uchun u yoki bu bilim zarur bo’lishini ko’rsatadi. Boshqacha aytganda, bilim
faoliyat tizimiga kiradi va maxsus shakl sifatida namoyon bo’ladi, uning asosida
esa faoliyatdagi ish tartibi bayon etiladi.
O’zining falsafiy qarashlarida mashhur matematik faylasuf Abu Nasr Forobiy
pedagogikaning fan sifatidagi ayrim muhim vazifalarini ko’rsatib o’tadi.
“Tarbiyalash san’ati tamoyili shundayki, - degan u,- tarbiyalash uchun reja
tuzadigan kishilarning ko’z oldidan quyidagilar ketmasligi kerak va bu shunday:
bolalar faqat hozirgi kungina emas, balki kelajak uchun xam tarbiyalanishlari
lozim, ya’ni, odamzod mafkurasi uchun va uning umumiy burchi uchun tarbiya
olishlari kerak”. Ulug’ matematik, astronom Mirzo Ulug’bek o’z shogirdlariga tez-
tez shunday deb turgan: “Agar Yerdagi voqelikni yaxshi tushunishni istasang,
kelajakni yaxshi rejalashtira ol”. Astronomiya, matematika, fizika, tibbiyot,
geografiya, tarix va lingvistikaga oid ko’plab asar yozgan buyuk mutafakkir Abu
Rayhon al-Beruniy ta’kidlagan: “Aqlli kishi kelajak avlod uchun foyda keltirib, u aql
va idrok bilan hammani mushohada eta olsagina, ruhan qanoat hosil qilgan”.
Vatanimizda faol ijtimoiy -pedagogik tafakkur rivoj-lanishiga Toshmuhammad
Qori-Niyoziy, Abdulla Avloniy, Munavvar Qori Abdurashidxonovlar katta hissa
qo’shdilar. Ularning asarlarida kelajak kishi siymosini yaratish g’oyasi muammosi
alohida o’rin egallaydiki, unga erishish yo’lida tarbiyaning tegishli tizimi barpo
bo’lishi lozim edi. Mashhur o’zbek pedagogi Abdulla Avloniy o’z asarlarida ko’p
marta o’z diqqatini pedagogikaning vazifalarini tahlil qilishda, uning tarbiya
haqidagi fan sifatida tarbiyaviy faoliyatning san’at sifatidagi ahamiyatini
yoritishga qaratdi. Abdulla Avloniyning fikricha, «tarbiya san’atlarning oliysidir,
san’at esa hali mavjud bo’lmagan tomon intiladi, uning oldida ijodiyotining
kelajakdagi maqsadi va g’oyaviy siymosi gavdalanadi».
-shakl.Tarbiya texnologiyasining tarkibiy tuzilmasi

135
6. Pedagogyk texnologiya o`zida ta’lim, tarbiya va shaxs taraqqiyoti (kamoloti)
birligini ifoda etadi.
Xullas, pedagogik texnologiyaning asosiy maqsadi komil shaxsni
shakllantirish uchun poydevor bo`lgan pedagogik jarayonni takomillashtirish,
insonparvarlashtirish, o`quvchining mustakilligini ta’minlash, o`qitish jarayonida
texnik vositalar imkoniyatlaridan samarali foydalanishga erishishdan iborat.
*2 va З-ilovalar berilmaydi

— bir oy muddatda axborot-kutubxona va axborot-resurs mar-
kazlari kadrlarini qayta tayyorlash hamda malakasini oshirishga
nisbatan qo‘yiladigan talablami ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
— elektron darsliklar va kutubxonalar, multimedia tizimlari va
dasturlari yaratihshini ta’minlasin.
9. 0 ‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tegishli vazirliklar
va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga
ushbu qarordan kelib chiqadigan o‘zgartish va qo‘shimchalar
to‘g‘risida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
10. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish 0 ‘zbekiston
Respublikasi Bosh vaziri Sh.M. Mirziyoyev zimmasiga yuklansin.
Takrorlash uchun savollar

— yig‘ma elektron katalog yordamida axborot resurslarini
birlashtiruvchi elektron kutubxonalar va m a’lumot bazalarini
yaratish;
— joylarda axborotlashtirish va kutubxonachilik ishi sohasidagi
axborot-resurs markazlari faoliyatini muvofiqlashtirish hamda
tashkiliy-metodik jihatdan ta’minlash vazifasi yuklansin.
4. Quyidagilar:
— axborot-resurs tarmog‘i va axborot-kutubxona markazlari
sxemasi 1-ilovaga muvofiq;
— axborot-resurs va axborot-kutubxona markazlarini yaratish
topshirig‘i 2-ilovaga* muvofiq;
— respublika axborot-kutubxona tizimi faoliyatini muvo-
fiqlashtirish bo‘yicha Idoralararo kengash tarkibi 3-ilovaga*
muvofiq tasdiqlansin.
5. Respublika axborot-kutubxona tizimi faoliyatini muvofiq
lashtirish bo‘yicha Idoralararo kengash:
— bir oy m uddatda belgilangan tartibda kutubxonalarni,
4-ilovaga** muvofiq, 0 ‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va
sport ishlari vazirligi tizimidan Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi,
0 0 ‘MTVning 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta ’limi markazi, Xalq
ta’limi vazirligi hamda 0 ‘zbekiston Aloqa va axborotlashtirish
agentligi ixtiyoriga bepul o‘tkazishni hamda ular oqilona qayta
tashkil etilishini;
— ikki oy muddatda barcha kutubxona fondlarini zamonaviy
talablami hisobga olgan holda qayta ro‘yxatdan o ‘tkazish uchun
ekspert komissiyalari tuzilishini;
— ikki oy muddatda axborot-kutubxona va axborot-resurs
markazlari ishini belgilab beruvchi tegishli normativ hujjatlar ishlab
chiqilishini;
— axborot-kutubxona va axborot-resurs markazlari tanlov
asosida malakali kadrlar bilan to‘ldirilishini;
— axborot-kutubxona va axborot-resurs markazlari yuksak sa
mara bilan faoliyat ko‘rsatishini hamda aholining barcha qatlamlari
ulardan bemalol foydalana olishlarini ta’minlasin.
masalalariru - Kutubxonashunoslik

masalalariru
anglab yetishlariga va ularni hal etishda faol ishtirok
etishlariga
erishish;
7. Kompyuterdan foydalanish madaniyatini rivojlantirish;
8 .0 ‘quvchilarda dunyo axboroti olamiga kira olish, undan to‘g‘ri
va maqsadli foydalanish ko‘nikmasini shakllantirish;
9. Mamlakatimiz kutubxonachilik tizimida mavjud bo‘lgaI^
axborot resurslaridan
unum li
va aniq
m aqsad y o ‘lida foydalanishga
o‘rgatish;
10. Axborot-kutubxona muassasalari negizida xorijiy tillami
o‘rganishlari uchun keng imkon yaratib berish;
11. О z tashkilotlari fondini, faoliyatini targ‘ib qilish.
160
www.ziyouz.com kutubxonasi
Axborot-resurs markazlarida bolalar o‘qishiga rahbarlik qilish
jarayonida, awalo, bolalarda vatanparvarlik, mehnatsevarlik ruhida
tarbiyalashga yordam beruvchi axborot-kutubxona resurslaridan
foydalanishadi. Bolalar uchun mo‘ljallangan mehnatni tarannum
qiluvchi ertaklar, hikoyalar, she’rlar, maqollar, topishmoqlar,
hikmatli iboralar ko‘p. 0 ‘zbek ertaklarining barchasida mehnat
tufayli qahramonlar yutuqlarga erishadilar. Kutubxonachi bola-
larga ertaklarni o'qishga tavsiya qilar ekan, ularning ma’nosini,
mohiyatini to‘la tushunib olishlari uchun gapirib beradi.
0 ‘qish rejasi aniq maqsadga qaratilgan bo‘lib, muayyan biror
sohaga oid yoki aniq mavzu yuzasidan bilim olish uchun o‘qishni
tashkil etadi; duch kelgan, har qanday kitobni emas, balki eng
yaxshi va zarur adabiyotlarni oddiydan murakkabgacha bir tizimda
o‘qishga, tanlangan mavzuni har taraflama o‘rganishga mo‘ljalla-
nadi. Kitobxonga o‘qish rejasini tuzish, reja asosida o‘qish uzoq va
ko‘p mehnat talab qiladi, bu jarayonda kutubxonachi kitobxon
bilan yaqin munosabatda bo‘lishi, unga muntazam yordam ko‘rsatib
turishi kerak. Buning uchun tez-tez suhbatlashib, mavzu qiyin
emasmi, agar qiyin bo‘lgan taqdirda maslahatlar uyushtirish,
ma’lumotnoma adabiyotlarni tavsiya qilib borishi kerak. Reja asosida
o ‘qish tugagach, kitobxon fikr-mulohazalarini alohida daftarga,
albomga yozib borsa maqsadga mos bo‘ladi yoki kutubxonachi
xulosalarini kitobxon formularining 3-qismiga yozib qo‘yadi.
Kitobxonga u yoki bu o‘qish rejasini tavsiya qilishda mav-
zuning dolzarbligi, ahamiyati, kitobxon qiziqishi hisobga oli-
nishi zaiiir. Reja asosida o‘qishni boshlashdan awal alohida qi-
ziqish paydo qiladigan, kitobxonning tayyorgarlik darajasiga mos
keladigan, mavzuni mumkin qadar to‘la ochib beradigan kitobni
o‘qishga taklif qilinsa, kitobxonning kitobni yaxshiroq o'qishga
va o‘zlashtirishga katta qiziqish paydo bo‘lishini ta’minlaydi va
mustaqil bilim olishga bo'lgan qiziqishining barqaror bo‘lishiga
yordam beradi.
Mustaqil bilim olish uchun o'qishga jalb etishda foydalanuvchi
kitobxon bilan yakka tartibda ishlash hal qiluvchi ahamiyatga ega.
11
-
403
161
www.ziyouz.com kutubxonasi
Kitobxon uchun o ‘qish rejasini tuzib olish uchun, awalo,
uning qiziqishi aniqlanadi, u bilan birgalikda elektron katalog,
elektron kitoblar, elektron m a’lum otlar bazasi, bibliografik
qo‘llanmalar, tavsiya ko‘rsatkichlari, fondda mavjud adabiyotlar
ko‘rib chiqiladi va tanlanadi.
0 ‘qish rejasi bo‘yicha o‘qish jarayoni nazorat qilib boriladi.
|
bibliografik - Kutubxonashunoslik

Bo lim tomonidan Abdulla Qahhor, Muso Toshmuhamrnad
o‘g‘li Oybek, Zulfiya hayoti va ijodiga bag‘ishlangan bibliografik
ko‘rsatkichlarning elektron shakli mavjud. Bundan tashqari, Hamid
Olimjonning 10 jildli mukammal asarlarining to la matnli
m a’lumotlar bazasi ham yaratilgan. 1999-yildan boshlab MK
o'zining elektron katalogini yaratib keldi. Dissertatsiyalar avtore-
feratlarining ma’lumotlar bazasi, kutubxonaga kelib tushayotgan
vaqtli matbuot nashrlarining tahliliy tavsifi, 0 ‘zbekiston bo‘yicha
« 0 ‘zbekiston» («0‘zbekistanika») ma’lumotlar bazasi yaratilgan.
Bunday elektron resurslar yoshlarda axborot-bibliografik bilimni
shakllantiradi, axborot olish madaniyatini tarbiyalaydi, axborot
materiallari bilan ishlash ko‘nikmasini shakllantiradi.
Ibn Sino nomidagi Buxoro viloyat AKM 1920-yillarda nashr
etilgan «Buxoro axbori» gazetasining milliy elektron bazasini
yaratdi. Taniqli jamoat arbobi Fayzulla Xo‘jayevning hayoti va
ijodi haqida elektron kitobni yaratib, aholi xizmatiga taqdim et-
gan. Yana respublika ilmiy jamoatchiligi, ko‘plab xalqaro
jamg‘armalar, ta’lim-tarbiya muassasalari tomonidan yaratila-
yotgan minglab nomdagi elektron axborot resurslarini ko‘rib
chiqish mumkin. Dunyo miqyosida mashhur EBSCOning
ma’lumotlar bazasini 84 kutubxona muntazam olib turibdi,
barcha markazlar ZiyoNET ta’lim ma’lumotlar bazasiga ega.
Asrlar davomida inson tarbiyasida, shaxsning shakllanib, tako-
millashib borishida, ilm-fan taraqqiyotida bosma axborot
resurslarining o‘rni beqiyos darajada katta bo‘lganligini inkor etib
bo‘lmaydi. Bugungi kunda ham, kelgusida ham ularning aha-
miyatini tan olish zarur. Ammo, axborotlashgan jamiyatda ular
bilan yonma-yon elektron axborot resurslari ham shiddat bilan
ko‘payib boiyapti. Elektron resurslarning ahamiyati shundaki, ular,
vazifasini
bajaramiz. Shu ma’noda san’atga oid adabiyotlar kishilar 
qalbida

go'zallik, nafislik, uni tushunish, his qilish kabi fazilatlarni,
muloqot, munosabat madaniyatini tarbiyalaydi. Musiqiy bilim,
tasviriy san’at asarlari kishilar ruhiyatiga katta ta’sir qiladi. Inson
ma’naviyatining, axloqining, ruhiyatining darajasi, uning qancha-
lik badiiy va san’at asarlarini o‘qiganligi, uni tushunganligi, undan
amalda foydalana olganligi bilan belgilanadi.
Turli xil bilim sohalariga oid adabiyotlarni targ‘ib qilishda
kitobxonlar bilan yakka tartibda ishlashning barcha usullaridan,
ommaviy tadbirlarning barcha shakllaridan foydalanish mumkin,
bunda targ‘ib qilinayotgan bilim sohasining o‘ziga xos xususiyatlari,
adabiyotlaming xarakteri, kitobxonlarning kasbi, bilim darajasi,
yoshi, qiziqishlari, albatta, hisobga olinadi. Ayniqsa, bilim soha
lariga oid qiziqarli kitob kechalari, kitob taqdimoti, savol-javob
kechalari, she’riyat kechalari, adabiy-musiqali kechalar, turli
mashhur kishilar bilan uchrashuvlar muhim o‘rin tutadi.
Bilim sohalariga oid kitob ko‘rgazmalari, veb-sahifalar, veb-
slaydlar, kutubxona saytlaridagi uchrashuvlar, muloqotlar, sharh
lar, bibliografik ro‘yxatlar ham katta ta’sirga ega bo‘ladi. Katta
ta’sirga ega televideniya va radio orqali olib borilayotgan turli bilim
sohalariga oid qiziqarli ko‘rsatuvlarga nisbatan kutubxonada ki
tobxon bilan yuzma-yuz olib borilayotgan bunday tadbir mar-
kazida kitob turadi. Kitob esa katta kuch, ma’naviy qurol.
( ? )
Takrorlash uchun savollar
1. Bilim sohalariga oid adabiyotlar targ‘iboti qanday olib boriladi?
2. Barkamol avlod tarbiyasida adabiyotlar qanday o ‘rin tutadi?
harakatlarimizning - Kutubxonashunoslik

tushunchalarini, munosabatini to ‘g‘ri tarbiyalashda diniy ada-
biyotlarning o‘rni katta. Ular haqida turli tadbirlar tashkil etish
bilan kishilar ongida diniy-ekstremistik harakatlarga noto‘g‘ri va
bizning siyosatimizga qarshi qo‘llaniladigan teskari diniy mu-
nosabatlarga nisbatan ongli munosabatni shakllantiramiz, dinlar
tarixini, turli dinlarning mohiyatini aks ettiruvchi adabiyotlar esa
kishilarimizni to ‘g‘ri yo‘ldan borishlariga, im on-e’tiqodli bo‘li-
shiga, har xil ta’sirlarga tushib qolmaslikka olib keladi.
Tabiiy-ilmiy adabiyotlar kishilarimizning ilmiy dunyoqa-
rashini shakllantirishga, ularning har qanday masalaga ilmiy
nuqtayi nazardan qarashlariga ta ’sir ko‘rsatadi. Ekologik bilimlar
esa kitobxonlarimizni m am lakatim izning obod va farovon
bo‘lishida, shu sohadagi ekologik tarbiyada faol bo‘lishiga olib
keladi. Kasbi va mutaxassisligiga ko‘ra, kirn bo‘lishidan qat’i na-
zar, badiiy adabiyot hamma uchun kerak. Insonning barcha yaxshi
insoniy fazilatlari — bag‘rikenglik, samimiylik, yaxshilik va ezgulik
ulashib yashash, mehnatsevarlik, insonparvarlik, qahramonlik,
sahovatli bo‘lish, vatanparvarlik, mehr-muhabbatli bo‘lishida ba
diiy adabiyotning o‘rnini boshqa adabiyotlar bosa olmaydi.
Badiiy asar insonning badiiy didini shakllantiradi, kishilar
qalbidagi yovuzlik, qahri qattiqlik, qo£pollik, kibr-havo kabi
illatlami yo‘qotishga yordam beradi. Bolalik davridanoq kitobxon
larni badiiy adabiyotga oshno qilish, kitobga mehr uyg‘otish,
ayniqsa, she’riyatga qiziqtirib borish va uning ta ’sirini oshirish,
buning uchun Alisher Navoiy, Ogahiy, Lutfiy, Nodira asarlarini,
mashhur jahon adabiyoti namunalarini, turli qardosh adabiyotlar
namunalarini, milliy adabiyotimiz namunalarini targ'ib qilish talab
etiladi. Aynan olingan bilim sohasidagi kasb egalariga malakali,
tajribali bo‘lib yetishishlariga, o‘z kasbi, mutaxassisligi doirasida
chuqur nazariy va amaliy bilimga ega bo‘lishlariga yordam berish
bilan ilm-fanni rivojlantirishga, ilmiy tadqiqot ishlarini rivojlan-
tirishga ta’sir etish asosiy maqsad bo‘lishi kerak.
Turli bilim sohalariga oid adabiyotlarni targ‘ib qilish bilan
kishilarimizning keng qamrovli, har tomonlama bilimga ega
bo‘lishlarida, komillikka erishishlarida yordam berish
Elektr jihozlariga texnik xizmat ko’rsatish texnologiyasi mavzusidagi laboratoriya ishi

197
Tepki(30) ning to’liq harakatlanish yo’li 38-chegaralovchi gayka bo’shatilib, 37-tayanch
boltni burash bilan sozlanadi.
Tepkining erkin harakatlanish yo’li esa 58-chegaralovchi gayka bo’shatilib, 57-shtokning
uzunligini o’zgartirish bilan sozlanadi. Tepkining erkin yurish yo’li 8-15 mm oralig’ida bo’lishi
kerak.
Ilashish muftasining yuritmasidan havoni chiqarish asosan bosh yoki ishchi stilindrlarning
manjetlari almashtirilganda yoki yuritma quvuri germetiksizligini bartaraf qilinganda amalga
oshiriladi.
Buning uchun ishchi stilindr chang va iflosliklardan tozalaniladi. Ilashish muftasi
yuritmasining suyuqlik quyish sig’imining qopqog’i
ochiladi va suyuqlik sathi tekshiriladi. Suyuqlik sathi
sig’imnin rezbali qismidan 15-20 mm. dan yoki ”min”
belgisidan past bo’lmasligi kerak. Ishchi stilindrning
chiqarish klapani (59) ning rezina qopqog’i olinib,
o’rniga rezina shlanga tiqiladi va bir uchi 1
/
3...1
/
2
hajmda tormoz suyuqligi to’ldirilgan shisha idishga
tushuriladi. Yuritma tepkisi qarshilik sezilguncha, yahni
tepkining yurish yo’li o’zgarmagunga qadar tez-tez
bosib harakatlantiriladi, so’ngra tepkini bosib turib
klapan 1
/
2...3
/
4 aylanaga buraladi va tepki ohirigacha
bosilgach klapan mahkamlanadi hamda tepki sekin
qo’yib yuboriladi. Bu holat shisha idishda havo
pufakchalari chiqmay qolguncha davom ettiriladi.
Operastiya vaqtida vaqti-vaqti bilan sig’imdagi tormoz
suyuqligi sathi tekshirilib va me’yoriga keltirib turiladi.
Nihoyat klapan qotirilib, shlanga echib olinadi.
MA’RUZA MASHG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYASI

107
1.2. Kirish, fanining predmeti, vazifalari va manbalari ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi Faoliyat mazmuni Ish bosqichlari va vaqti Ta’lim beruvchi Ta’lim oluvchilar Tay- yorgar lik bosqichi 1. Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2. Kirish ma’ruzasi uchun taqdimot slaydalarini
tayyorash.
3. Talabalar o’quv faoliyatini baholash
mezonlarini ishlab chiqish.
4. O’quv kursini o’rganishda foydalaniladigan
adabiyotlar ro’yxatini ishlab chiqish.
1.1. O’quv kursi nomini aytadi. Ekranga kursning
tuzilmaviy mantiqiy chizmasini chiqaradi mavzular
ro’yxatini beradi va ularga qisqacha ta’rif beradi
(1-ilova) .
Tinglaydilar.
1.2. Talabalar o’quv faoliyatini baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
(2-ilova) .
Tinglaydilar
1.3.Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va
o’quv faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.
Tinglaydilar
1. Mavzuga kirish (15 daqiqa) 1.4. Talabalar bilimlarini faollashtirish maqsadida
savollar beradi
(3-ilova) .
Talabalar
berilgan savollarga
javob beradilar.
2- bosqich Asosi y bosqich (55
daqiqa)
2.1. Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish
qilish va izohlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy
jihatlarini tushuntirib beradi
2.2.
O’quv kursining maqsadi va vazifalari, o’tiladigan
mavzularga tuzilmaviy mantiqiy chizma asosida
tushuncha berish;
2.3.
Jaxon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi sharoitida
inqirozga qarshi choralar dasturi doirasida servis
salohiyatini mustahkamlash, qo’llab quvvatlash choralari
bilan tanishtirish;
2.4.
O’zbekiston respublikasi prezidenti
I.A.Karimovning asarlarida avtomobillar, avtomobillar
texnik ekspluatatsiyasi va avtomobillar servisi xizmati
ko’rsatishni ask ettirilishi to’g’risida ma’lumotlar berish
2.5. Respublikada avtomobil sanoati va transportini
rivojlantirish bo’yicha hukumat texnik siyosati va ulardan
kelib chiqadigan vazifalar;
2.6.
S ervis korxonalarida texnologik jihozlarning
ahamiyati;
2.7.
Texnologik jihozlarning umumlashgan holda
turlanishi va tasnifi. Jihozlarning funktsional va
konstruktiv tavsifi to’g’risida tushuncha berish
(4-ilova) .
2.8. Avtoservisning tarixiy shakllanishidan ma’lumot
berish
(5-ilova) .
2.8. Talabalar bilimlarini faollashtirish va
mustahkamlash maqsadida quyidagi savollarni beradi:
Ø
Fanning asosiy maqsadi nim?
Ø
Fanning echadigan asosiy masalari nimadan iborat?
Ø
Texnologik jihozlarning ahamiyati nimada?
Tinglaydilar,
yozadilar.
Talabalar
berilgan savollarga
javob beradilar.
108
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan
savollarga javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar beradilar.
Yakuniy - Касбий психология

|
Касбий психологияBog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi3.
Yakuniy
bosqich
(10 daqiqa)
Mustaqil ishlash uchun “Garaj jihozlariga quyiladigan asosiy
talablar” mavzusini taqdim etadi va Insert texnikasi asosida
mazkur o’quv materialini o’rganib kelish vazifasini beradi.
Vazifani yozib
oladilar.
3-ilova
4-ilova
Avtomobillarga TXK va JT ishlari turlari, texnologiyasi va ularni amalga oshirishni tashkil
etish texnologik jihozlarni funksional ahamiyati bo’yicha turlashni taqozo etadi. Shu sababli
texnologik jihozlar quyidagi turlarga bo’linadi va ularning ulushlari foizda ko’rsatilgan:
1. Mehnat unumdorligini oshirishga xizmat qiluvchi jihozlar (gaykaburagich, konveyer) –
37%;
2. Ish sifatini oshiruvchi jihozlar (ko’targich, diagnostika jihozlari, domkratlar) – 16%;
3. Ishchilarning ishtirokisiz bajarib bo’lmaydigan jihozlar – (maxsus asboblar (kalit),
kompressor, vannalar, tokar-jilvirlash stanoklari va boshqalar) – 34%;
4. Ko’p toifali jihozlar – (yuvish qurilmalari, diagnostika stendlari va boshqalar) – 13%.
5-ilova
2. Garaj jihozlariga quyiladigan asosiy talablar
Garaj jihozlari quyidagi xususiyatlarga ega bo’lishlari zarur:
·
ishlatilishi oddiy va ishonchli bo’lishi;
·
ishlatilishi xavfsiz bo’lishi;
·
ishlatilishi arzon va tejamli bo’lishi;
·
uzoq muddat xizmat qilishi;
·
yasalishi texnologik jarayonga mos bo’lishi;
·
unifikatsiyalashgan qismlardan maksimal foydalanish imkoni mavjudligi;
·
ishtatilishi qulay bo’lishi;
·
ajratish-yi’gilishi qulay bo’lishi; zamonaviy xususiyatlarga ega ekanligi.
Jonlantirish uchun savollar:
1. Servis korxonasini mexanizatsiyalashda qo’llaniladigan
jihozlarning assiy turlari qanday?
2. Texnologik jihozlarni funksional ahamiyati bo’yicha turlari
qanday?
3. Avtotransport vositalarini diagnostikalash, TXK va JT ishlarida
ishlatiladigan garaj jihozlarining tasnifini keltiring?.
4. Nazorat – diagnostika jihozlarining tasnifini keltiring?
5.
Garaj jihozlariga qanday asosiy talablar quyiladi?
|
| |
Ko’tarish – tashish jihozlari

121
Pedagogik vazifalar
:
·
konveerlar;
·
osma kranlar;
·
elektrotal, telferlar;
·
agreget va uzellarni echish o’rnatish va
tashish qurilmalari to’g’risida bilimlar
berish.
O’quv faoliyati natijalari:
·
konveerlar;
·
osma kranlar;
·
elektrotal, telferlar;
·
agreget va uzellarni echish o’rnatish va
tashish qurilmalari to’g’risida olgan ko’nikma
va bilimlarini namoyon eta bilish.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza, suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni, proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
7.2. Ko’tarish – tashish jihozlari
ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi
Faoliyat mazmuni
Ish
bosqichlari
va vaqti
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Tay-yorgar
lik bosqichi
1. Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2. Ma’ruza uchun taqdimot slaydalarini tayyorash.
3. Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlarini
ishlab chiqish.
1.1. Avvalgi ma’ruza bo’yicha talabalar o’quv faoliyatini
baholash.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
Cloud & - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 110/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Cloud & Digital Transformation anjumani ishtirokchilarining ta’kidlashlaricha, ko’pchilik kompaniyalar biznes uchun raqamli strategiya zarurligini tan olsalar ham, har bir to’rtinchi rahbar raqamli texnologiyalarga katta ahamiyat berish zarurligiga unchalik ishonmaydilar. Ammo tezkorlik bilan rivojlanayotga va o’zgarayotgan dunyo bunday skeptiklarning sonini kun sayin kamaytirmoqda. Chunki aks holda raqobatli dunyoda yashab qolish ham qiyin bolib qoladi. Bu masalalar bo’yicha batafsilroq ma’lumotlarni quyidagi saytdan olishingiz mumkin: IKSMEDIA.RU: http://www.iksmedia.ru/articles/5401323- Digital-Transformation-ili-smert.html#ixzz5jQvTXq00
Raqamli analitika (Digital Analitics)haqida tushuncha
Digital-analitik sohasini yaxshi tushunadigan insonlar istalgan turdagi kompaniya uchun kerakli bo’lgan mutaxassislikdir. Ayniqsa, biznes internet tizimiga o’tganidan so’ng, bunday mutaxassislik juda ham muhim ahamiyatga ega bo’lib qoladi. Mehnat bozorida talabgor bo’lishi uchun digital-analitik qanday ko’nikmalarga ega bo’lishi kerakligini quyida ko’rib chiqishga harakat qilamiz. Agarda kompaniya on-line da biznes yurita olmasa, u tarmoqni maqsadli auditoriya bilan asosiy kommunikatsiya kanali sifatida ishlatadi. Bunda biznesga marketingni yo’naltira oladigan, ma’lumotlarni tahlil qila oladigan va rivojlanish bo’yicha maslahatlar bera oladigan mutahassislar kerak bo’ladi. Ammo bu bilan bir vaqtda dunyoviy ma’lumotlar hajmi juda tez sur’atlarda ko’payib borayapti. Jahon bo’yicha ma’lumotlar hajmi har yili 30% lar atrofida ko’payishi qayd etilgan. Xuddi shuning uchun ham kompaniyalar katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qila oladigan va bundan foydalangan xolda ma’lum hulosalar chiqara oladigan mutaxassislarni topishga harakat qiladilar. Hozirda analitiklarga boshlang’ich o’rtacha $1000 atrofida ish haqqi to’lanadi. Ammo bu ish haqqi tajriba va ko’nikmalar oshishi bilan tezda kattaroq miqdorlarga ham yetadi. Masalan, digital-analitikning o’rtahca oyligi trud.com ma’lumotlariga ko’ra 2-2,5 ming dollar atrofida bo’lar ekan. Agar siz bilimli, aqlli va o’z ishingizni sevsangiz, digital-analitik sifatida sizni ishga olgan kompaniyada qadringiz va obruingiz juda yaxshi bo’ladi.
Malakali digital-analitik quidagi bilim,ko’nikma va malakalarga ega bo’lishi talab qilinadi:
Tanlangan analitikaning instrumentariysini yaxshi bilish;
Digital-analitik Google Analitics va Yandex.metrika dan tashqari Google Tag Manager da ham ishlay olishi kerak;
|
| |
Binary District - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 165/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Binary District deb nomlangan halqaro ta’lim platformasi ham sun’iy intellect, mashinaviy o’qitish va neyron tarmoqlarga bag’ishlangan intensiv kurslar taklif etgan. Kurs davomida talabalarga matnlar va tasvirlarni tanib oladigan masalalarni yechish uchun neyron tarmoqlaridan foydalanish usullarini hamda katta ma’lumotlar (big data) larni tahlil qilish uchun turli hildagi usullardan foydalanish bo’yicha ta’lim beriladi. Darslar haftasiga uch marta Moskvadagi Digital Octobermaydonchasida olib boriladi.
SberbankningSber Graduate deb nomlangan loyihasida Sberseasons deb ataladigan stajirovkaga talabalar, magistrantlar hamda mutaxassislar qabul qilinadi va bu stajirovka Moskvada, Sankt-Peterburgda, Yekaterinburgda, Novosibirskda, Samarada va Voronejda o’tkaziladi. Bunda IT-yo’nalishlardan UX/UI design, Data Engineering, Java Script, Cyber security, Python development, Data science kabi fanlar hamda grafik dizayn, iqtisodiy modellashtirish usullari, biznes-analiz kabi alohida yo’nalishlar mavjud. O’qish jarayoni davomida talabalar Sberbankning turli xildagi amaliy loyihalarini amalga oshirishda ham ishtirok etadilar.
New Professional Labta’limloyihasi«Специалистпобольшимданным» deb nomlangan amaliy kurs taklif etadi. Kursning dasturi algoritmlar, texnologiyalar va biznes deb nomlangan uchta blokdan iborat. Talabalar ma’lumotlarga ishlov berishni, analitik masalalarni yechishni va olingan bilimlarini amaliyotda qo’llashni o’rganadilar. Uch oylik o’qish muddatida talabalar 10 ta laboratoriya ishi topshiradilar va ikkita guruhiy loyihani bajaradilar. Darslar Moskva shaxrida
o’tkaziladi va talabgorlar Linux va chiziqli algebra asoslarini, Python da dasturlashni va SQL ni bilishlari talab etiladi. Bundan tashqari NewProLab da
«Анализданныхна Scala» kursi ham ochilgan va u data-sayentistlarga, data- injenerlarga va scala-ishlab chiqaruvchilarga mo’ljallangan.
|
| |
Raqamli iqtisodiyot - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 167/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Raqamli iqtisodiyot – jarayonlarni tahlil qilish natijalaridan foydalanish va katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash asosida turli xildagi ishlab chiqarishlar, texnologiyalar, asbob-uskunalar, tovarlar va hizmatlarni saqlash, sotish va yetkazib berish samaradorligini jiddiy ravishda oshirishga imkon beradigan va raqamli ko‘rinishdagi ma’lumotlar asosiy ishlab chiqarish omili deb sanalgan xo‘jalik faoliyatidir.
Raqamli (elektron) iqtisodiyot – axborot, jumladan, shaxsiy axborotdan foydalanish hisobiga barcha qatnashchilarning ehtiyojlarini maksimal darajada qondirish kabi o‘ziga xos xususiyati bo‘lgan iqtisodiyot turidir. Bu iqtisodiyot axborot-kommunikatsiya va moliya texnologiyalarining rivojlanganligi, shuningdek, birgalikda gibrid dunyoda barcha iqtisodiy faoliyat sub’ektlari – tovarlar va hizmatlar yaratish, taqsimlash, ayirboshlash va iste’mol qilish jarayoni ob’ektlari va sub’ektlarining to‘laqonli o‘zaro aloqa qilish imkoniyatini ta’minlaydigan infratuzilma ochiqligi tufayli mavjud bo‘lishi mumkin.
Raqamli iqtisodiyot - xo’jalik yuritishning bir zamonaviy shakli bo’lib, unda ishlab chiqarish va boshqarishning asosiy faktori sifatida raqamli ko’rinishdagi katta ma’lumotlar majmui va ularni qayta ishlash jarayoni hizmat qiladi. Olingan natijalarni amaliyotda ishlatish esa an’anaviy ho’jalik yuritish shakllriga nisbatan ancha katta samaradorlikka erishishga imkon beradi.
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi quyidagi bosqichlardan iborat:
1990-2005 yillar: Raqamli iqtisodiyotning vujudga kelish davri bo’lib, bu davr to’rt qismdan iborat ekanligini ko’rishimiz mumkin – dotkomlar davri, yangi elektron hizmatlar ko’rsatish bozorlarining rivojlanishi, elektron biznesning yuzaga kelishi va elektron tijorat.
2005-2010 yillar: Raqamli iqtisodiyotning o’sish davri – bu davrda elektron hizmat ko’rsatish boshlandi va yangi hildagi elektron mahsulotlar yaratildi.
2010-2015 yillar: Raqamli iqtisodiyotning yetilish davri bo’lib, unda onlayn imkoniyatlar yuzaga keldi va raqamli texnologiyalar an’anaviy biznesga ham asta- sekinlik bilan kirib kela boshladi.
|
| |
Xususiy bulut - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 100/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Xususiy bulut (private cloud) – korxonaning ichki bulutli infratuzilishi va xizmatidir. Odatda bunday bulutli informatsion tuzilma shaxsiy yoki korporativ tarmoq doirasida joylashgan bo’ladi. Tashkilot unga tegishli bo’lgan bulutni mustaqil boshqarishi yoki bu masalani tashqi pudratchiga topshirishi mumkin. Infratuzilma buyurtmachi binosida yoki tashqi operatorda, yoki qisman buyurtmachi va qisman operator binosida joylashtirilishi xam mumkin.
Ommaviy bulut (public cloud) - bunday infratuzilmadagi bulutli hisoblash xizmatlaridan keng xalq ommasi foydalanishi mumkin, bunda kerakli boshlangich ma’lumotlar uni yetkazib beruvchilar tomonidan taqdim etiladi va korporativ tarmoqdan tashqarida joylashtiriladi. Bunday bulut foydalanuvchilari informatsion
bulutdagi bazaviy ma’lumotlarni boshqarish yoki unga xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘lmaydilar, informatsion xizmatlarning sifati bo’yicha barcha mas’uliyat bulut egasiga yuklatiladi. Mijoz esa foydalanayotgan dasturiy-texnik va informatsion resurslar uchun ulardan foydalanishiga bogliq ravishda qandaydir miqdorda haq to‘laydi. Foydalanuvchilarga boshqa bu xildagi elektron platformali yechimlarda erishish mumkin bo‘lmagan va katta ko‘lamli kengayuvchanlik imkoniyatiga ega biznes-tizim yoki veb-saytdan foydalanish imkoniyatlari tushunarli tarzda va imkon qadar qoniqarli narxlarda taklif etiladi. Bunday bulutli platformalarda ishlash imkoniyatini taqdim etuvchilarga Amazon YEC2, Amazon Simple Storage Service (S3), Google Apps/Docs, Salesforce.com, Microsoft Office Web kabi onlayn-xizmatlarini misol sifatida keltirish mumkin. Ta’kidlash joizki, ommaviy bulutda foydalanuvchi bulutli tizimni past va cheklangan darajada nazorat qilganligi tufayli, qat’iy xavfsizlik choralarini va me’yoriy talablarga mos kelishlikni ta’minlab bera olmaydi.
|
| |
Gibrid bulut - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 101/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Gibrid bulut (hybrid cloud) – bu infratuzilma yuqoridagi barcha ko’rsatilgan bulutli modellarini o‘z tarkibiga oladi (xususiy bulut va ommaviy bulut). Odatda, gibrid bulut platformasi undan foydalanadigan kompaniyada yaratiladi, ularni boshqarish bo‘yicha mas’uliyat esa korxona bilan ommaviy bulutni yetkazib beruvchi o‘rtasida taqsimlanadi. Gibrid bulutning bir qismi ommaviy bulutga, bir qismi xususiy bulutga tegishli bo‘lgan xizmatlarni taqdim etadi. Misol sifatida xususiy bulutli texnologiya to‘g‘risida yanada aniq tasavvurga ega bo‘lishga yordam beradigan quyidagi asosiy mezonlarni ajratib ko‘rsatishimiz mumkin:
Bulut – bu nafaqat virtuallashtirish, negaki, server va infratuzilishni virtuallashtirish uni informatsion bulut deb hisoblashning asosi hisoblansada, virtuallashtirish va virtuallashgan muhitni boshqarishni amalga oshirish natijasida tizim o‘z-o‘zidan qandaydir turdagi bulut bo‘lib qolmaydi. Texnik muhit bulut texnologiyasi deb hisoblanishi uchun, informatsion tizim virtual mashina, operatsion tizim yoki bog‘lovchi dasturiy ta’minot konteyneri, yuqori bardoshli operatsion tizim, grid-hisoblash dasturiy ta’minoti, saqlash resurslarini tahlil qilib
boruvchi dasturiy ta’minot, ko‘lamlashtiruvchi va klasterlovchi vositalardan iborat tashkil etuvchilarga ham ega bo‘lishi zarur.
Bulut – tejamkorlik manbai bo‘lishi shart emas. Bulutga pul mablag‘larini tejovchi vosita sifatida qarash xam xato tushunchalardan biri hisoblanadi. Bulutda ishlash tejamkor bo‘lishi mumkin, ammo bu juda xam majburiy bo’lgan atribut hisoblanmaydi.
Xususiy bulut faqat buyurtmachidagina joriy etilishi shart emas. Xususiy bulut atamasi aniq bir joyda joylashganlikni emas, balki, bu texnologiyaning konfidensiallik, resurslarga egalik qilish yoki mustaqil boshqarish mumkinligi kabi xususiyatlarini aniqlab beradi. Ko‘plab bulut texnologiyalarni yetkazib beruvchi kompaniyalar lokal bo‘lmagan xususiy bulutlarni taklif etadilar, ya’ni, bulutda bir nechta mijozlar birlashtirilganligiga qaramay, resurslarni yagona buyurtmachiga ajratib beradi. “Bulut” o‘zining qaerda ochilganligi, unga kim egalik qilishi va boshqarishga kim mas’ulligiga ko‘ra emas, balki, maxfiyligi uchun xususiy bulut hisoblanadi. Masalan, xususiy ma’lumotlarga ishlov berish markazlari xosting- provayderda joylashtirilishi yoki turli buyurtmachilar resurslarini birlashtirilib, xususiy virtual tarmoqlar (Virtual Private Network – VPN) orqali bir-biridan ajratib qo‘yilishi mumkin.
|
| |
-2020 yillar - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 168/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.20202015-2020 yillar: Raqamli texnologiyalarning kutilmagan sohalarga kirib kelishi va an’anaviy biznes modellarning transformatsiyasi hamda bir qancha yangi elektron biznes modellarining paydo bo’lishi.
2020-2030 yillar: Raqamli texnologiyalarning tizimli transformatsiyasi amalga oshirilishi, ya’ni, raqamlashtirishni tizimli yondoshuv asosida amalga oshirib, ularni kriptotizimlarga suyangan holda sifat jihatdan yangi darajaga ko’tarish.
Raqamli iqtisodiyotga o’tish nimani anglatadi? - degan savolga quyidagicha qilib javob berish mumkin:
Raqamli iqtisodiyotga o’tish deganda komp’uyterlar va bilimlarga asoslangan holda jamiyat va iqtisodiyotning yangi turini barpo etishni tushunamiz;
Raqamli iqtisodiyotga o’tish jarayonining asosiy tarkibiy qismlari sifatida ma’lumotlar bilan ishlashni amalga oshirib beradigan mobil ijtimoiy tarmoqlar, bulutli texnologiyalar, sensor tarmoqlar, narsalar interneti hamda sun’iy intellekt texnologiyalari misol sifatida ko’rsatish mumkin.
Yuqorida ko’rsatib o’tilgan texnologiyalar birgalikda “aqlli” ob’ekt va jarayonlarni (aqlli davlat, aqlli uy, aqlli shahar, sog’liqni saqlash, transprot ba tadbirkorlik) yaratishga imkon beradi.
Raqamli iqtisodiyot quyidagilarda namoyon bo’ladi:
Bu yangi kadrlar va yangi ish joylari
Bu yangi korporativ madaniyat
Bu yangi boshqaruv va nazorat usullari
Bu katta ma’lumotlar bazalari (big data) va aniqlik
Bu sun’iy intellekt va intellektual boshqaruv tizimlari
Bu ta’lim, ishlab chiqarish va boshqaruvdagi virtualizatsiya jarayonlari
Bu narsalar interneti va masofaviy ta’lim (MOOC)
Bu blokcheyn va u orqali yurutiladigan turli-tuman jarayonlar
Bu mayning jarayoni hamda mustaqil biznez yuritish imkoniyati
Bu yangi pul-kredit tizimi va banklar faoliyati
Bu katta investitsyalar jalb qilish imkonini beradigan ICO (Initial Coin Offering) jarayoni
Bu mustaqil pul birligi va kriptovalyutalar
Va boshqa juda katta imkoniyatlardir
|
| |
Infratuzilma - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 103/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Infratuzilma sifatidagi xizmat (Infrastructure as a Service – IaaS) buyurtmachilarga xizmatlar sifatida taqdim etiladigan serverlar, tarmoq uskunalari va saqlash qurilmalariga o‘xshash moddiy resurslar majmuidan iborat. Infratuzilma xizmatlari zaruriyatga ko‘ra, hisoblash quvvatini taqdim etgan holda, ma’lumotlarga ishlov berish markazini to‘g‘ri va samarali jihozlash masalalarini hal qiladi.
Afzalliklari. Texnik ta’minotga kapital qo‘yilmalarni qisqartiradi. Odatda, bu modelda virtuallashtirish usullari qo‘llanganligi sababli, resurslardan yanada samarali foydalanish orqali tejamkorlikka erishish mumkin. Sarmoyalarni yo‘qotish riski va joriy etish muddatining kamayishi, avtomat tarzda masshtablanuvchanlik xam afzalliklar sirasiga kiradi.
Kamchiliklari. Biznes-samaradorligi va mehnat unumdorligi bulutli xizmatlarni yetkazib beruvchining imkoniyatlariga bog‘liq. Uzoq muddat salohiyatli xarajatlar talab qilish ehtimoli xam mavjud. Markazlashtirish ham xavfsizlik choralariga yangicha yondashuvlarni talab etadi. IBM SmartCloud Enterprise, VMWare, Amazon YEC2, Windows Azure, Google Cloud Storage, Parallels Cloud Server
kabilarni bu turdagi infratuzilma xizmatlariga misol sifatida keltirish mumkin
Platforma sifatidagi xizmat (Platform as a Service – PaaS) - foydalanuvchiga ilovalarni xizmatlar to‘plami sifatida (yaratilgan yoki sotib olingan) taqdim etuvchi xizmat ko‘rsatish bulutli modelidir. Xususan, bu platforma xizmatlar sifatida oraliq dasturiy ta’minot, xabarlar almashish, integratsiya, axborotlar saqlash, aloqa va shu kabi boshqa xizmatlarni o‘z ichiga oladi. Masalan, xizmat sifatida ish joyi (Workplace as a Service – WaaS), ma’lumotlar (Data as a Service – DaaS), xavfsizlik (Security as a Service – SaaS) kabilar taqdim etilishi mumkin.
Afzalliklari. Yangi versiyalarini foydalanuvchiga sezilarsiz va osonlik bilan yetkazish. Odatda bu foydalanuvchining bulutda dasturiy ta’minot o‘zgarganligini katta uzgarishlarsiz his etishi yoki ideal ma’noda mutlaq his etmasligini bildiradi.
Kamchiliklari. Avvalgi xizmat modelida bo‘lgani kabi, markazlashtirish ishonchli xavfsizlik choralarini talab etadi. IBM Smart Cloud Application Services, Amazon Web Services, Windows Azure, Boomi, Cast Iron, Google App Engine kabilarni bu turdagi platforma xizmatlariga misol sifatida keltirish mumkin.
|
| |