nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xalqaro huquqiy tartibga solish - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

86
Ko‘p tomonlama xalqaro-huquqiy tartibga solish ko‘p tomonlama
universal shartnoma-kelishuvlar asosida amalga oshiriladi.
Unda BMT
tizimi muassasalari va integratsion birlashmalar (YeI, NAFTA, ASEAN
va b.) ishtirok etadi. Xorijiy tadbirkorlik masalalari bo‘yicha eng mashhur
ko‘ptomonlama universal konvensiyalarga 1965-yil “Qabul qiluvchi
mamlakatlar va xorijiy xususiy sarmoyadorlar o‘rtasida investitsion
bahslarni hal qilish haqida”gi Vashington konvensiyasi kiradi.
Bu konvensiyaga binoan unga qo‘shilgan
davlatlar va investorlar
bahslarni hal qilish uchun Xalqaro ta’mirlash va taraqqiyot banki (XTTB)
qoshida investitsion bahslarni muvofiqlashtirish bo‘yicha Xalqaro
markazga murojaat qilishi mumkin. Ko‘rsatilgan muassasaga murojaat
etishning shart-sharoiti bo‘lib, ularning bahsni kelishtiruvchi tadbir yoki
arbitraj sudi yordamida hal qilishga yozma roziligi hisoblanadi.
1985-yil Seul konvensiyasi asosida XTTB
qoshida xorijiy xususiy
investitsiyalarni sug‘urtalash bo‘yicha Xalqaro agentlik (XXISXA) tashkil
etilgan. Bu tizim bo‘yicha sug‘urtachi (XXISXA) sug‘urtalanuvchi
(xorijiy investor) bilan imzolangan shartnomaga muvofiq siyosiy xavflar
vujudga kelgan taqdirda sug‘urtalanuvchining sug‘urta shartnomasida
ko‘rsatilgan miqdorni to‘lash majburiyatini oladi. Sug‘urtalanuvchi o‘z
navbatida sug‘urtachiga har yili sug‘urta to‘lovini to‘lash majburiyatini
oladi.
90-yillar oxirida Butunjahon savdo tashkiloti (BST)
doirasida savdo
bilan bog‘liq xorijiy investitsiyalarni tartibga soluvchi tizim – TRIMS
(Trade Related Investment Matters) shaklida xorijiy investitsiyalarni
ko‘ptomonlama xalqaro-huquqiy tartibga solish keng tarqaldi. TRIMS
doirasida milliy hukumatlar faoliyatining
muhim jihatlari qatorida
quyidagilarni muvofiqlashtirish amalga oshiriladi:
–
xorijiy
investorlar
bilan
qo‘shma
korxonalarda
ishlab
chiqarilayotgan mahsulotlarda milliy korxonalar mahsuloti ulushi (bu
ushbu mahsulotlarni bojxona to‘lovlaridan ozod qilish sharti sifatida
qaraladi);
–
xorijiy investor korxonasining u bilan qo‘shma milliy korxona
uchun mahsulotida import komponentlar ulushi ko‘rsatilgan korxona
mahsulotining eksport hajmiga teng bo‘lishi
haqidagi talab;
–
xorijiy investor tashkil qilgan korxonalarda eksport hajmini
cheklash.
BST doirasida xalqaro kompaniyalar va milliy hukumatlar
sarmoyaviy faoliyatini tartibga solishning yana bir yo‘nalishi bo‘lib
Xizmatlar bo‘yicha bosh kelishuv (GATS) hisoblanadi. Bunday maxsus
87
kelishuvni qo‘llash zarurati tez o‘sib boruvchi
xizmatlar sohasi va ishlab
chiqarish eksporti ko‘pincha telekommunikatsiya va aloqa sohasida
buxgalterlik va auditorlik faoliyat turlarida, axborot ma’lumotlarini qayta
ishlash va dastur ta’minoti sohalarida xalqaro kompaniyalarning xorijda
maxsus ishlab chiqarish filiallarini tashkil qilishini ko‘zda tutishi sababli
vujudga keldi.
"Пуск" - "Програмы" - "Microsoft PowerPoint"

|
"Пуск" - "Програмы" - "Microsoft PowerPoint"
|
bet | 31/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik "Пуск" - "Програмы" - "Microsoft PowerPoint"
Bu muloqot darchasi orqali taqdimot yaratish turini tanlab olish mumkin bo’ladi. quyidagi 4 ta asosiy bo’lim bеrilgan, ularning xar biri xaqida qisqacha tuxtalib o’tamiz.
"Мастер автосодержание" (Avtomundarija ustasi) - ma'ruzachi ismi, familiyasi, mavzu nomi, taqdimot turi, uslubi, rangli chizmasini kiritib, bir nеcha slayddan iborat bo’lgan tayyor taqdimotni chiqaradi.
"Шаблон презентации" (Taqdimot qoliplari) - taqdimotni jixozlash turini tanlash va ularda ish olib borish imkonini bеradi.
"Пусую презентации'' (Bo’sh taqdimotni) - mustaqil ravishda taqdimot to’zish imkonini bеradi.
"Открыт презентацию" (Taqdimotlarni ochish) - kompyutеr xotirasida va diskda mavjud bo’lgan ko’rgazmali fayllarni ochadi.
Xar bir foydalanuvchi dasturda ish olib borishi uchun yo’qoridagi bo’limlardan birini o’z maqsadiga ko’ra tanlab oladi. Dastur ishini Bo’sh taqdimotdan xam boshlash mumkin. Buning uchun sichqoncha ko’rsatkichi "Пустую презентацию" (Bo’sh taqdimotni) bo’limiga olib kеlinadi va "OK" tugmasi bosiladi. Bunda quyidagi muloqot darchasi xosil bo’ladi
Bu еrda ko’rsatilgan xar bir slaydni tanlab olish imkoniyati bor. Buning uchun yunalish tugmalari yoki sichqonchadan foydalanish mumkin.
Muloqot darchasidan kеrakli xolat, masalan: "Пустой слайд" (Bo’sh slayd) ko’rinishi tanlanadi va "OK" tugmachasi bosiladi. Bu amallar bajarilgandan sung PowerPoint dasturining asosiy oynasi xosil bo’ladi U sarlavxalar qatori, gorizontal mеnyu, uskunalar panеli ("Стандарт", "bichimlash" va rasmlar bilan ishlash), rеjim (xolat) tugmachalari (slaydlar rеjimi, strukturalar rеjimi, saralash rеjimi, namoyishlar rеjimi) va ishchi maydonni o’z ichiga oladi.
PowerPoint ekranining pastki chap burchagida ish rеjii va uning turlarini boshqaruvchi tugmachalar (piktogrammalar) guruxi joylashgan.
PowerPointdan chiqish uchun "Fayl" mеnyusidan "Выход" ("Chiqish") buyrugi tanlanadi.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
9-Mavzu Power Point dasturida dizaynlar yaratish.
|
| |
REFERENCES - Turistik mahsulotlarni sotish tarmoqlarini shakllantirish

REFERENCES
1. Baykov, N. Ishlab chiqarishni boshqarishni tashkil etish va samaradorligi / N. Baikov, F.
Rusinov. - M .: Moskva ishchisi, 1973 yil.
2. Berg, A.I. Kibernetika - optimal boshqarish fani / A.I.Berg. - M.: Energiya, 1964.
3. Bobrov, O.M.
Ijtimoiy ishlab
chiqarishni boshqarish funktsiyalari
tasniflarini
takomillashtirishning ayrim masalalari / Ishlab chiqarish samaradorligining iqtisodiy
muammolari. - Kiev: KINH, 1975. - No 12.
4. Glazyev, S.Yu. Texnik taraqqiyotning iqtisodiy nazariyasi S.Yu.Glaziev.- M.: Nauka, 1990
y.
5. Kamenitser, S.E. Sanoat ishlab chiqarishini boshqarish asoslari / SE Kamenitser. - M.: Fikr,
1971 yil.
6. Rossiya Federatsiyasining 2001-2005 yillardagi davlat siyosati kontseptsiyasi //
Innovatsiyalar. 2000.- № 3-4.
7. Ober - Krie, J. Korxonani boshqarish / Per. frantsuz tilidan Moskva: taraqqiyot, 8. Petrova,
A.S. Sanoat ishlab chiqarishini boshqarishni tashkil etish asoslari / A.S. Petrova. - M.:
Iqtisodiyot, 1969 yil.
|
Fanining tarkibiy tuzilishi - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 2/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaFanining tarkibiy tuzilishi
1
|
Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
2
|
Jahon xo’jaligida to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning o’rni
|
3
|
O’zbekistonga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishning huquqiy asoslari va xorijiy investorlar uchun yaratilgan shart-sharoitlar
|
4
|
O’zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi
|
5
|
Xorijiy investitsiyalarning xalqaro harakatini tartibga solish
|
6
|
Xalqaro moliya institutlari tomonidan investitsiya loyihalarini moliyalashtirish
|
7
|
Xorijiy investitsiyalarni jalb etishda erkin iqtisodiy zonalarning o’rni
|
8
|
O’zbekiston iqtisodiyotini modernizatsiyalashda xorijiy investitsiyalarning o’rni
|
9
|
Milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishni rivojlantirish istiqbollari
|
1.1-rasm. “Xorijiy investitsiyalar” fanining tarkibiy tuzilishi
“Xorijiy investitsiyalar” o’quv fanini o’zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr:
xorijiy investitsiyalarning turlari va shakllari;
xorijiy investitsiyalarni muvofiqlashtirish usullari;
xorijiy investorlarning huquq va majburiyatlari;
xorijiy investorlar uchun yaratilgan investitsiya muhiti va unga ta’sir etuvchi omillar haqida tasavvurga ega bo’lishi;
xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyatini;
iqtisodiyotni rivojlantirishda xorijiy investitsiyalarning ahamiyatini;
xorijiy investorlar uchun yaratilgan huquqiy va iqtisodiy shart-sharoitlarni;
xorijiy investitsiyalarni O’zbekiston iqtisodiyotiga jalb etish holatini;
investitsiya siyosatining o’ziga xos xususiyatlarini bilishi va ulardan foydalana olishi lozim;
xorijiy investitsiyalarni iqtisodiyotga jalb qilishning ob’ektiv zarurligi to’g’risida;
iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida xorijiy investitsiyalarning o’rni;
xorijiy investitsiyalarni jalb etishda erkin iqtisodiy zonalarning o’rni to’g’risida;
investitsiya faoliyatining qonuniy-me’yoriy bazasi to’g’risida;
milliy iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish istiqbollari to’g’risida;
xorijiy investitsiyalarning xalqaro harakatini tartibga solish yo’llari to’g’risida ko’nikmalariga ega bo’lishi kerak
milliy iqtisodiyotga to’g’ridan-to’g’ri investitsiyalarni jalb qilish;
xorijiy investorlarga yaratilgan imtiyozlar qo’llanishi;
xorijiy investitsiyalarning xalqaro harakati;
xalqaro moliya institutlari tomonidan investitsiya loyihalarini moliyalashtirish bo’yicha malakaga ega bo’lishi lozim.
|
| |
Xalqaro kapital migratsiyasining shakllari va ularning guruhlanishi

|
Xalqaro kapital migratsiyasining shakllari va ularning guruhlanishi
|
bet | 9/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza1.4. Xalqaro kapital migratsiyasining shakllari va ularning guruhlanishi
Xalqaro kapital migratsiyasining shakllari mavjud bo’lib, amaliyotda ular qator mezonlar bo’yicha tasniflanadi (1.4.1-jadval). Xalqaro amaliyotda davlat kapitali ko’proq ssuda shaklida, xususiy va uzoq muddatli kapital esa — tadbirkorlik shaklida faoliyat ko’rsatadi.
Kelib chiqish manbalariga ko’ra — bu davlat mablag’lari yoki xususiy kapital ko’rinishida bo’ladi. Davlat kapitali banklar ichida rasmiy kapital deb ham ataladi. U davlat byudjetidan xorijga chiqariladigan yoki u erdan yo bevosita hukumatlar qarori bilan, yoki hukumatlararo tashkilotlar qarori bilan qabul qilinadigan mablag’lardir.
Shakllariga ko’ra — bu davlat qarzlari, ssudalar, grantlar (sovg’alar), yordam ko’rinishida bo’lib, ularning xalqaro harakati hukumatlararo shartnomalar bilan belgilanadi. Xalqaro tashkilotlarning kreditlari va boshqa mablag’lar ham shular qatoriga kiradi. Biroq har qanday hollarda ham bu soliq to’lovchilarning oluvchiga turli yo’llar bilan etib boradigan pullari hisoblanadi.
Xususiy kapital — bu xususiy shaxslar tomonidan xorijga joylashtiriladigan yoki xorijdan qabul qilinadigan nodavlat manbalar mablag’laridan iborat. Ular tarkibiga investitsiyalar, savdo kreditlari, banklararo kreditlash kiradi. Ular davlat byudjeti bilan bevosita bog’liq bo’lmaydi, biroq hukumat ularning ko’chib yurishini kuzatib turadi va o’z vakolatlari doirasida ularni nazorat qilib, boshqarishi mumkin.
Xalqaro kapital migratsiyasining asosiy shakllari tadbirkorlik va ssuda kapitali ko’rinishida bo’ladi.
Kapitalning tadbirkorlik shaklidagi migratsiyasi uchun quyidagi uchta majburiy belgilar xos bo’ladi:
xorijda ishlab chiqarish jarayonini tashkil qilish yoki unda ishtirok etish;
xorijiy kapital qo’yilmalarining uzoq muddatliligi;
xorijiy korxonaga yoki uning bir qismiga mulkchilik huquqiga ega bo’lish.
1.1-jadval
Xorijiy investitsiyalarning tasniflanishi
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 33/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha PowerPoint tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
9-Mavzu Power Point dasturida dizaynlar yaratish.
|
| |
-Mavzu Kompyuter taqdimotlari PowerPoint va taqdimotga grafika  
joylashtirish  


Reja

|
-Mavzu Kompyuter taqdimotlari PowerPoint va taqdimotga grafika
joylashtirish
Reja
|
bet | 38/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik10-Mavzu Kompyuter taqdimotlari PowerPoint va taqdimotga grafika
joylashtirish
Reja:
1.Diagramma va grafiklari haqida tushuncha.
2.Taqdimotga grafiklarni joylashtirish
3.Taqdimotga diagrammalarni joylashtirish
Grafik va Diagrammalar - grafik ma'lumotlarni vizualizatsiya qilishning kuchli vositasidir. PowerPoint esa foydalanuvchiga taqdimotlarida samarali diagramma va grafiklarni yaratish uchun ko'plab imkoniyatlarni taqdim etadi.
Grafik va diagramma nima?
Diagramma - bu vizual baholash uchun ma'lumotlarning grafik tasviridir. Diagramma yordamida siz trend va tendentsiyalarni aniq ko'rishingiz mumkin. Masalan, pasayish yoki ko'tarilish. Diagrammalardan foydalanib, ob'ektlar, jarayonlar, hodisalar va boshqalarning xususiyatlarini solishtirish qulay. Diagramma dinamikani tushunish uchun raqamlarga kirmasdan baholash imkonini beradi.
Grafik - bu diagrammaning alohida turi. Grafikda ma'lumotlar chiziqlar bilan bog'langan nuqtalar sifatida ko'rsatiladi.
Diagramma turlari
Bir yoki boshqa turdagi diagrammalarni tanlash hal qilinadigan vazifalarga bog'liq. Axir, har xil turdagi jadvallar turli xil afzalliklarga va kamchiliklarga ega. Diagrammalarning universal turi yo'q!
Ustunli diagrammalar
Ustunli diagrammalar ma'lumotlarni aks ettirish uchun vertikal yoki gorizontal chiziqlardan (chiziqlardan) foydalanadi. Ustun o'lchamlari ular taqdim etgan ma'lumotlarga mutanosibdir. Chiziqli diagrammalar har xil ma'lumotlar turlari bilan ishlashi mumkin, lekin ko'pincha ma'lumotlarni solishtirish uchun ishlatiladi.
Chiziqli diagrammalar
Chiziqli diagrammalar (chiziqli diagrammalar) tendentsiyalarni ko'rsatish uchun mo`ljallangan. Ma'lumotlar nuqtalari chiziqlar bilan bog'langan bo'lib, vaqt o'tishi bilan qiymatlar ortib yoki kamayganligini ko'rishni osonlashtiradi.
Doirali (sektorli) diagrammalar nisbatlarni, qismlarni solishtirishni osonlashtiradi. Har bir qiymat dumaloq diagramma bo'lagi sifatida ko'rsatiladi, shuning uchun qaysi qiymatlar butunning foizini tashkil etishini ko'rish oson.
|
| |
Nazorat savollari - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

30
4-bob. IQTISODIY SISTEMOLOGIYA FANINING TIZIMLI
MASALALARINI YECHISHDA MATEMATIKA VA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARNING ROLI
4.1. Tizimli masalalarni qo„yilishi va yechish usullari
Bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlab chiqarish korxonalari,
firmalar va ularning
bo‗linmalarini faoliyatini chuqur iqtisodiy tahlil qilishda qo‗llaniladigan еng
takomillashgan yo‗nalish bo‗lib, matematik usullardan keng foydalanish hisoblanadi.
Iqtisodiy tahlilda matematik usullardan foydalanish tahlil qilish muddatini qisqartirish,
tijorat faoliyati natijalariga ta‘sir еtuvchi omillarni to‗la qamrab olish, taxminiy va sodda
hisob-kitoblarni aniq hisoblashlar bilan almashtirish,
tahlilning yangi, ko‗p o‗lchamli
masalalarini qo‗yish va yechishda qo‗l mehnati va an‘anaviy usullar bilan amaliyotda
bajarib bo‗lmaydigan masalalarni yechish imkonini beradi. Shuning bilan menejerda o‗z
g‗oyalari va istaklarini matematik modellar yordamida tekshirib ko‗rish va ishlab
chiqilayotgan biznes-rejaning bir necha variantlarini ishlab chiqib tekshirib ko‗rish,
ularning orasidan еng yaxshisini tanlash imkoniyatini yaratadi. Biznes-rejani yaratishdagi
menejerning harakatlari ishlab chiqarishni tashqi muhit – bozor talabiga moslashtirishning
еng samarali yo‗nalishlari axtarib topishga imkon beradi. Shu
bilan biznes-reja ustida
bajarilgan turli amallar, еksperimentlar va turli variantlar hisob-kitoblari menejerda
o‗zining bor bilimini ishlab chiqarishda sinab ko‗rish va natijada o‗ziga to‗liq
ishonch
hosil qilishga olib keladi. Kichik korxonalarni boshqarib katta tajriba orttirgan va
malakasini doimo oshirish bilan shug‗ullangan menejerlarda keyinchalik katta biznesga
kirib borish istagi tezroq paydo bo‗ladi va ular mamlakatning
etakchi korxonalarini
boshqaradilar.
Korxonalar faoliyatini iqtisodiy tahlil qilishda matematik usullarni qo‗llash
quyidagilarni talab qiladi:
* korxona iqtisodiyotini o‗rganishga tizimli yondashish, uning turli faoliyati
bilan bog‗liq bo‗lgan o‗zaro aloqalarini barchasini hisobga olish. Bunday sharoitlarda
tahlilning o‗zi tizimli xususiyatlarni o‗zida jamlaydi, namoyon еtadi;
31
* iqtisodiy tahlil yordamida yechiladigan iqtisodiy
jarayon va masalalarni
miqdoriy xarakteristikalarini ifodalovchi iqtisodiy-matematik modellar kompleksini
tuzish;
* korxona
faoliyati
bilan
bog‗liq
iqtisodiy
axborotlar
tizimini
takomillashtirish;
* iqtisodiy tahlil qilish maqsadida iqtisodiy axborotlarni to‗plash, saqlash,
qayta ishlash va uzatishni amalga oshiruvchi hisoblash
texnikasi vositalarining
mavjud bo‗lishi;
* ishlab chiqarish bilan bog‗liq iqtisodchi, matematik modellashtirish,
matematik hisobchilar, dasturchi-operatorlardan tashkil
topgan maxsus analitiklar
jamoasini tashkil еtish.
Saqlangan protseduralar - ‘l texnikumi “Temir yo'l transportida intellektual axborot tizmlari va ularni loyihalash

|
‘l texnikumi “Temir yo'l transportida intellektual axborot tizmlari va ularni loyihalash
|
bet | 24/36 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #123734 |
Bog'liq ‘l texnikumi “Temir yo\'l transportida intellektual axborot tizmlSaqlangan protseduralar
Asosiy maqola: Saqlangan protsedura
Saqlangan protsedura ma'lumotlar bazasi bilan bog'langan va odatda saqlanadigan bajariladigan koddir. Saqlangan protseduralar odatda qo'shish kabi umumiy operatsiyalarni to'playdi va moslashtiradi panjara ichiga munosabat, foydalanish tartibi to'g'risidagi statistik ma'lumotlarni to'plash yoki kompleksni kapsulalash biznes mantiqi va hisob-kitoblar. Ko'pincha ular an sifatida ishlatiladi dastur dasturlash interfeysi Xavfsizlik yoki soddaligi uchun (API). SQL RDBMS-da saqlangan protseduralarni amalga oshirish ko'pincha ishlab chiquvchilarga foyda keltiradi protsessual kengaytmalar (ko'pincha sotuvchiga xos) standartga muvofiq deklarativ SQL sintaksisi.Saqlangan protseduralar ma'lumotlar bazasining relyatsion modeli tarkibiga kirmaydi, ammo barcha tijorat dasturlari ularni o'z ichiga oladi.
Indeks
Asosiy maqola: Indeks (ma'lumotlar bazasi)
Indeks - bu ma'lumotlarga tezroq kirishni ta'minlash usullaridan biri. Indekslarni atributlarning har qanday birikmasida yaratish mumkin munosabat. Ushbu atributlardan foydalangan holda filtrlaydigan so'rovlar indeks yordamida to'g'ridan-to'g'ri mos yozuvlarni topishi mumkin (ga o'xshash Hash stol har bir katakni navbat bilan tekshirishga hojat qoldirmasdan). Bu shunga o'xshash kitob ko'rsatkichi to'g'ridan-to'g'ri siz qidirayotgan ma'lumot topilgan sahifaga o'ting, shunda siz izlayotgan narsangizni topish uchun butun kitobni o'qishingiz shart emas. Relyatsion ma'lumotlar bazalari odatda bir nechta indekslash texnikasini taqdim etadi, ularning har biri ma'lumotlarni taqsimlash, aloqa hajmi va odatiy kirish uslubi kombinatsiyasi uchun maqbuldir. Ko'rsatkichlar odatda orqali amalga oshiriladi B + daraxtlari, R-daraxtlarva bitmapalar.Indekslar odatda ma'lumotlar bazasining bir qismi hisoblanmaydi, chunki ular bajarilish tafsilotlari hisoblanadi, ammo indekslar odatda ma'lumotlar bazasining boshqa qismlarini saqlaydigan bir xil guruh tomonidan saqlanadi. Ham asosiy, ham chet el kalitlarida samarali indekslardan foydalanish so'rovlarning ishlashini sezilarli darajada yaxshilashi mumkin. Buning sababi shundaki, B daraxti indekslari log (n) ga mutanosib so'rovlar vaqtini keltirib chiqaradi, bu erda n jadvaldagi qatorlar soni va xash indekslari doimiy vaqt so'rovlarini keltirib chiqaradi (indeksning tegishli qismi mos keladigan ekan, o'lchamlarga bog'liqlik bo'lmaydi) xotira).
|
| |
Mavzu:13.Relyatsion modellarda operatsiyalar bajarish

|
Mavzu:13.Relyatsion modellarda operatsiyalar bajarish
|
bet | 19/36 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #123734 |
Bog'liq ‘l texnikumi “Temir yo\'l transportida intellektual axborot tizmlMavzu:13.Relyatsion modellarda operatsiyalar bajarish.
Reja:
1. Relyatsion modelning maqsadi
2. Relyatsion modellarda operatsiyalari
3. Relyatsion modelning asosiy g'oyasi
Munosabat modeli (RM) uchun ma'lumotlar bazasi menejment - bu boshqaruvga yondashuv ma'lumotlar mos keladigan tuzilma va tildan foydalanish birinchi darajali predikat mantiqi, birinchi marta 1969 yilda ingliz kompyuter olimi tomonidan tasvirlangan Edgar F. Kodd, bu erda barcha ma'lumotlar ifodalangan koreyslar, guruhlangan munosabatlar. Relyatsion model nuqtai nazaridan tashkil etilgan ma'lumotlar bazasi a relyatsion ma'lumotlar bazasi.
Relyatsion modelning maqsadi a deklarativ ma'lumotlar va so'rovlarni ko'rsatish usuli: foydalanuvchilar to'g'ridan-to'g'ri ma'lumotlar bazasida qanday ma'lumotlarni o'z ichiga olganligini va undan qanday ma'lumotlarni istashlarini bildiradilar va ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimining dasturiy ta'minotiga ma'lumotlarni saqlash uchun ma'lumotlar tuzilmalarini tavsiflash va so'rovlarga javob berish uchun qidirish tartib-qoidalari bilan shug'ullanishlariga ruxsat bering.
Ko'pgina relyatsion ma'lumotlar bazalarida SQL ma'lumotlar ta'rifi va so'rovlar tili; ushbu tizimlar relyatsion modelga muhandislik yaqinligi sifatida qaraladigan narsani amalga oshiradi. A stol SQL-da ma'lumotlar bazasi sxemasi predikat o'zgaruvchisiga mos keladi; munosabatlarning jadval mazmuni; asosiy cheklovlar, boshqa cheklovlar va SQL so'rovlari predikatlarga mos keladi. Biroq, SQL ma'lumotlar bazalari ko'p tafsilotlarda relyatsion modeldan chetga chiqish, va Kodd asl printsiplarga zid bo'lgan og'ishlarga qarshi qattiq tortishdi.
Relyatsion modelning asosiy g'oyasi ma'lumotlar bazasini to'plam sifatida tavsiflashdir predikatlar tavsiflovchi predikat o'zgaruvchilarining cheklangan to'plami ustida cheklovlar mumkin bo'lgan qiymatlar va qadriyatlar kombinatsiyasi to'g'risida. Ma'lumotlar bazasining istalgan vaqtda tarkibi cheklangan (mantiqiy) model ma'lumotlar bazasining, ya'ni to'plamining munosabatlar, har bir predikat o'zgaruvchisi, shunda barcha predikatlar qondiriladi. Ma'lumotlar bazasidan ma'lumot olish uchun so'rov (a ma'lumotlar bazasi so'rovi ) ham predikat hisoblanadi.
|
| |
Relyatsion model tushunchalari - ‘l texnikumi “Temir yo'l transportida intellektual axborot tizmlari va ularni loyihalash

|
‘l texnikumi “Temir yo'l transportida intellektual axborot tizmlari va ularni loyihalash
|
bet | 20/36 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #123734 |
Bog'liq ‘l texnikumi “Temir yo\'l transportida intellektual axborot tizmlRelyatsion model tushunchalari.
Shu bilan bir qatorda
Boshqalar modellar o'z ichiga oladi ierarxik model va tarmoq modeli. Biroz tizimlar ushbu eski me'morchiliklardan foydalanish bugungi kunda ham qo'llanilmoqda ma'lumotlar markazlari ma'lumotlar hajmi yuqori bo'lgan yoki mavjud tizimlar shu qadar murakkab va mavhum bo'lganki, relyatsion modelni ishlatadigan tizimlarga o'tish xarajatlarni taqiqlaydi. Shuningdek, eslatma yangi ob'ektga yo'naltirilgan ma'lumotlar bazalari.
Amalga oshirish
Dastlab aniqlangan relyatsion ma'lumotlar bazasi modelini amalga oshirishga bir necha bor urinishlar bo'lgan Codd va tomonidan izohlangan Sana, Darven va boshqalar, ammo hozirgacha hech kim mashhur muvaffaqiyatlarga erishmagan. 2015 yil oktyabr holatiga ko'ra Aloqador buni amalga oshirish uchun qilingan so'nggi urinishlardandir.
Relyatsion model rasmiy matematik ma'noda tavsiflangan birinchi ma'lumotlar bazasi modeli bo'ldi. Ierarxik va tarmoq ma'lumotlar bazalari relyatsion ma'lumotlar bazalaridan oldin mavjud bo'lgan, ammo ularning texnik xususiyatlari nisbatan norasmiy bo'lgan. Relyatsion model aniqlangandan so'ng, turli xil modellarni taqqoslash va taqqoslash uchun ko'plab urinishlar bo'ldi va bu avvalgi modellarning yanada qat'iy tavsiflari paydo bo'lishiga olib keldi; ierarxik va tarmoq ma'lumotlar bazalari uchun ma'lumotlar manipulyatsiyasi interfeyslarining protsessual xususiyati rasmiylashtirish doirasini cheklagan bo'lsa ham.[iqtibos kerak ]
Relyatsion modallik protokollaridan foydalanadigan tizimli ma'lumotlar bazasi tahlillari tez-tez yangi kirishni o'z ichiga olgan ierarxik arxitektura belgilarini saqlab qolish uchun ma'lumotlar ketma-ketligining farqlarini qo'llaydi. Ushbu tizimlar funktsional jihatdan bulutli ma'lumotlar bazasi infratuzilmasining poydevorini tashkil etadigan alternativ rele algoritmlariga o'xshashdir.
Tarix
Relatsion model tomonidan ixtiro qilingan Edgar F. Kodd ma'lumotlarning umumiy modeli sifatida va keyinchalik targ'ib qilinadi Kris Sana va Xyu Darven Boshqalar orasida. Yilda Uchinchi manifest (birinchi marta 1995 yilda nashr etilgan) Sana va Darven munosabat modelining qandaydir "istalgan" ga mos kelishini ko'rsatishga urinishdi. ob'ektga yo'naltirilgan Xususiyatlari.
|
| |
Normalizatsiya - ‘l texnikumi “Temir yo'l transportida intellektual axborot tizmlari va ularni loyihalash

|
‘l texnikumi “Temir yo'l transportida intellektual axborot tizmlari va ularni loyihalash
|
bet | 26/36 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #123734 |
Bog'liq ‘l texnikumi “Temir yo\'l transportida intellektual axborot tizmlNormalizatsiya
Asosiy maqola: Ma'lumotlar bazasini normalizatsiya qilish
Normallashtirish birinchi marta relyatsion modelning ajralmas qismi sifatida Codd tomonidan taklif qilingan. U oddiy bo'lmagan domenlarni (atom bo'lmagan qiymatlar) va ma'lumotlarning ortiqcha (takrorlanishini) yo'q qilishga qaratilgan protseduralar to'plamini o'z ichiga oladi, bu esa o'z navbatida ma'lumotlar manipulyatsiyasi anomaliyalari va ma'lumotlar yaxlitligini yo'qotadi. Ma'lumotlar bazalariga qo'llaniladigan normallashtirishning eng keng tarqalgan shakllari oddiy shakllar.
RDBMSlar 1980 yildan beri moliyaviy yozuvlar, ishlab chiqarish va moddiy-texnika ma'lumotlari, xodimlar ma'lumotlari va boshqa ilovalar uchun foydalaniladigan ma'lumotlar bazalarida ma'lumotlarni saqlashning keng tarqalgan variantidir. Relatsion ma'lumotlar bazalari ko'pincha meros o'rnini egallagan ierarxik ma'lumotlar bazalari va tarmoq ma'lumotlar bazalari, chunki RDBMSni amalga oshirish va boshqarish osonroq edi. Shunga qaramay, ma'lumotlar bazalari olingan ma'lumotlar uzluksiz, muvaffaqiyatsiz tugadi ob'ekt ma'lumotlar bazasi 1980 va 1990 yillarda boshqaruv tizimlari (ular deb atalmish masalalarni hal qilish uchun kiritilgan ob'ekt-munosabat impedansining mos kelmasligi relyatsion ma'lumotlar bazalari va ob'ektga yo'naltirilgan dastur dasturlari o'rtasida), shuningdek tomonidan XML ma'lumotlar bazasi 1990-yillarda boshqaruv tizimlari.[iqtibos kerak] Biroq, kabi texnologiyalarning kengligi tufayli gorizontal masshtablash ning kompyuter klasterlari, NoSQL ma'lumotlar bazalari yaqinda RDBMS ma'lumotlar bazalariga alternativa sifatida ommalashib ketdi.
Tarqatilgan relyatsion ma'lumotlar bazalari
Tarqatilgan relyatsion ma'lumotlar bazasi arxitekturasi (DRDA) 1988 yildan 1994 yilgacha IBM tarkibidagi ishchi guruh tomonidan ishlab chiqilgan. DRDA tarmoqqa ulangan relyatsion ma'lumotlar bazalariga SQL so'rovlarini bajarish uchun hamkorlik qilish imkoniyatini beradi.DRDA ning xabarlari, protokollari va tarkibiy qismlari Tarqatilgan ma'lumotlar boshqaruvi arxitekturasi.
|
| |
Yuqori texnologiyalar - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 6/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruzaYuqori texnologiyalar - boshqaruv va marketing ko’nikmalarining kirib kelishiga ko’maklashadi;
Eksport bozorlarini o’zlashtirish imkoniyatlari kengayadi, chunki ko’pincha TMKdan tovarlarning bir mamlakatdan boshqa davlatlar bozoriga o’tishi kanallari sifatida foydalaniladi;
TMK qabul qilayotgan mamlakatlarda faoliyat yuritayotgan o’z filiallariga tegishli qaltisliklarni to’liq qoplaydilar. Agar filiallar operatsiyalari rentabelli bo’lmasa, daromadlar repartiatsiya qilinadi, demak, kapital qo’yilmalar olingan foyda hisobiga qoplanadi.
TTXIning salbiy ta’siri:
Mahalliy kompaniyalar tomonidan milliy ishlab chiqarish va rivojlanish strategiyasini tanlash nazoratining yo’qotilishi. Amalda ishlab chiqarishning alohida tarmoqlari ustidan nazorat xorijliklarga berib qo’yiladi, ular esa muayyan rivojlanish strategiyalariga ta’sir o’tkazadilar;
TTXI kuchli raqobat asosida milliy kompaniyalarni siqib chiqarishlari mumkin;
Agar filiallarning ishlab chiqarishi katta import hajmlarini talab qilsa, TTXI qabul qiluvchi iqtisodiyotning to’lov balansi holatiga salbiy ta’sir ko’rsatadi (bunda ishlab chiqarish eksport bozorlariga emas, balki ichki bozorga qanchalik ko’p yo’naltirilgan bo’lsa, ushbu salbiy samara shunchalik kuchli bo’ladi).
Uzoq muddatli istiqbolda TTXI qimmatga tushishi mumkin, chunki kiritilgan investitsiyalar muddati qanchalik uzoq bo’lsa, repartatsiyalangan daromadlar va “royalti” summalari shunchalik katta bo’ladi (“investitsiyalarning qarishi” yuz beradi, ya’ni olingan daromadlar shaklida kiritilgan kapital hajmi jalb qilingan TTXI hajmidan oshib ketadi).
Xorijiy kapital qo’yilmalarining yana bir muhim shakli — portfelli investitsiyalar ham qabul qiluvchi iqtisodiyotga ziddiyatli ta’sir ko’rsatadi. Portfelli investitsiyalar ishlab chiqarishni moliyalashtirish shakli bo’lib, u yoki bu investor-firmaning xususiyatlari va tarmoq afzalliklarini aks ettirmaydi. Ularni xorijiy kompaniyalar va milliy firmalar amalga oshirishi mumkin. Ba’zan portfelli investitsiyalar milliy firmalarning raqobatbardoshligini oshiradi, chunki mavjud resurslar hajmini ko’paytiradi.
|
| |
Mashg‘ulot yakuni - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
Kompyuter grafikasi darslik
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba 56-Mavzu O’lchov birligini tanlash, yorug’lik manbalarini moslashtirish, kameralarni moslashtirish. Reja
2.Yorug’lik parametrlarini o’rnatish Yorug‘lik manbaini yaratish Yaratilgan ob’yektga materialni berganimizdan keyin, uni sifatli qilib namoyish qilish uchun yorug‘lik manbaini qo‘shish talab qilinadi. Yorug‘likni odellashtirish –tasvirni yaratish jarayonidagi eng murakkab ishlardan biri. Ayniqsa Interyer ustida ish olib borayotganda, bu juda muhim.To, yorug‘lik manbai yaratilmagunicha, dasturning o‘z yoritkich-lari sahnani yoritib turadi. Ulardan biri sahnaning tepada chap burchakda joylashgan, ikkinchisi – pastda o‘ng burchakda joylashgan. Har qanday yorug‘lik manbai yaratilganidan keyin, ular o‘z-o‘zidan o’chib ketadi. 1 Creat (yaratish) panelidagi, Lights (yorug‘lik manbai) tugmasini ChS bilan bosing. Ochilib tushuvchi ro‘yxatda faqat bitta variant mavjud – Standard (Standart). Object Type (ob’yekt turi) da har xil turdagi yorug‘lik manbalarining tugmalari paydo bo‘ladi (1.14 rasm). 2 Omni (nuqtadan) tugmasini ChS bilan bosing. Buyruqlar panelining pastki qismida uchta bo‘lak paydo bo‘ladi: General Parameters (umumiy parametrlar), Projector Parameters (yo‘naltirilgan yorug‘lik parametrlari) va Shadow Parameters (soya parametrlari). Ikkinchi bo‘lakning nomiga yorug‘lik manbalarinig turlari qo‘shiladi. General Parameters (umumiy parametrlar) va Shadow Parameters (soya parametrlari) barcha yorug‘lik manbalari uchun bir xil. 3 Ekranning tepa qismida Tor (tepa) proyeksiyasiga ChS bilan bosing. Ko‘rsatilgan joyda yorug‘lik manbaining kichkina sakkiz qirrali ramzi paydo bo‘ladi (1.15rasm). Proyeksiyalar oynasida ob’yektlarni yoritilishini o‘zgarishini kuzatgan holda, yorug‘lik manbaini boshqa nuqtaga surib o‘tkazish mumkin, shunday qilib yoritish nuqtasining eng qulay holatini tanlash mumkin. “Tasdiqlayman” O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari ____________ B.Boltaboyev “___” ____________ 2023 yil Download 39,74 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 215/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
|
|
| |
Iqtisodiy tahlilda kompyuter texnologiyalari va dasturiy ta’minotlaridan foydalaNish

|
Iqtisodiy tahlilda kompyuter texnologiyalari va dasturiy ta’minotlaridan foydalaNish
|
Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #272030 |
Bog'liq Sbha7022 Tulanov.M iqtisodiy tahlil fani
Toshkent Davlat Iqtisodiyot
Universiteti
“Iqtisodiy Tahlil” Fani
SBHA-70/22 Buxgalteriya hisob va Audit.
Tekshirdi: Rozmatova.U.Y
Bajardi: Tulanov.M.B
Iqtisodiy tahlilda kompyuter texnologiyalari va dasturiy ta’minotlaridan foydalaNish. Reja: - Kirish.
- Iqtisodiy tahlilda axborot texnologiyalari.
- Iqtisodiy tahlilda ularning roli.
Kirish Kirish Iqtisodiy tahlil - bu iqtisodiy faoliyatni o'rganish, sifat va miqdor ko’rsatkichlarini tahlil qilish jarayonidir. Bugungi kunda kompyuter texnologiyalari va dasturiy ta'minot ushbu jarayonda muhim rol o'ynaydi. Ushbu ishda kompyuter texnologiyalari va dasturiy ta'minotning iqtisodiy tahlildagi o'rni ko'rib chiqiladi. Kompyuter texnologiyalari va dasturiy ta'minotning roli. - Ma'lumotlar yig’ish. Ma'lumotlarni yig'ish jarayonini avtomatlashtirish.Onlayn manbalar va bazalardan foydalanish.
- Ma'lumotlarni saqlash. Ma'lumotlar bazalari va ularning tahlil uchun ahamiyati.Bulutli texnologiyalar orqali ma'lumotlarning saqlanishi.
- Tahlil qilish jarayoni. Dasturlash tillari va statistik dasturlar (masalan, Python, R).Biznes tahlil va iqtisodiy model yaratishga doir dasturlar (Excel, SPSS).
Iqtisodiy tahlil usullari. - Biznes-intelligence vositalari. Tableau, Power BI kabi dasturlar yordamida ma'lumotlarni vizual tahlil qilish.Qaror qabul qilish jarayonini tezlashtirish.
- Modellar va simulyatsiyalar. Iqtisodiy modellarni yaratish va ularning simulyatsiyasi. Tahlil natijalarini prognoz qilish.
Kompyuter texnologiyalarining iqtisodiy samaradorligi. - Tezlik va samaradorlik. Ma'lumotlarni tezroq tahlil qilish va ko'proq ma'lumotlar bilan ishlash.Xato ehtimolini kamaytirish.
- Narxlarni kamaytirish. Manual jarayonlarni qisqartirish va sarf-xarajatlarni kamaytirish.Ishchilar uchun qo'shimcha imkoniyatlar va ularning malakasini oshirish.
Kelajakdagi rivojlanish. - Sun'iy intellekt va mashina o'rganish. Sun'iy intellektning iqtisodiy tahlildagi yangi imkoniyatlari. Mashina o'rganish yordamida yanada yangicha tahlil usullari.
- E- mijozlar bilan ishlash. E- tijorat va raqamli iqtisodiyotning o'zaro ta'siri.
Xulosa. - Kompyuter texnologiyalari va dasturiy ta'minot iqtisodiy tahlil jarayonini yanada samarali va tezkor olib borish imkonini beradi. Kelvin rivojlanish yangi vositalar va usullarni qo'llashni talab qiladi, bu esa iqtisodiy sohadagi raqobatni kuchaytiradi.
|
| |
-rasm. Nolinchi gipotezani bajarilishini tekshirish

57
Ye
quation yestimation oynasida natijaviy omil Y va ta`sir еtuvchi X
1
, X
2
, X
3
,
X
4
, X
5
omillar hamda ozod had S keltiriladi (bu erda albatta birinchi bo‗lib natijaviy
omil Y turishi shart, ta`sir еtuvchi omillarning qaysi tartibda joylashishi muhim еmas,
ularni istalgan tartibda joylashtirish mumkin) (4.23-rasm).
4.23-rasmda keltirilgan tenglama bo‗yicha ko‗plikdagi regressiya modelini
tuzish uchun OK tugmachasi bosiladi (ko‗plikdagi regressiya modelini tuzishda ―еng
kichik kvadratlar usuli‖ dan foydalaniladi (LS – Least Squares)). Natija quyidagi 5-
jadvalda keltirilgan.
4.5-jadval
EViews dasturida regression tahlil natijalari
Alpha – - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

44
Ma`lumotlarni kiritishning еng oddiy usuli Excel dasturidan ma`lumotlarni
yuklash hisoblanadi. Buning uchun ma`lumotlarni to‗plash zarur.
Misol tariqasida
quyidagi 4.9-rasm xizmat qiladi.
4.
9-rasm. Excel dasturida ma`lumotlar
Shuni
yodda saqlash kerakki, ma`lumotlarning
butun va kasr qismi nuqta
orqali
ajratilishi, Excel kitobidagi varaqlar nomi еsa lotin harflarida yozilishi kerak.
Excelda tayyorlangan faylning kengaytirmasi. xls yoki. xlsx formatida saqlanishi va
faylning nomi lotin harflarida bo‗lishi lozim. Bizning
misolimizda faylning nomi
data_gdp. xlsx deb nomlanadi.
Excel formatida saqlangan ma`lumotlarni EViews
dasturiga import qilish
quyidagicha amalga oshiriladi.
EViews 9.0 dasturini ishga tushiramiz. Keyin
File→Open→Foreign Data
as Workfile buyrug`i orqali fayl import qilinadi. Ochilgan oynada «Dalee»
45
tugmachasi bosilsa, 4.10-4.13-rasmlarda keltirilgan ma`lumotlarning
joylashuvi
paydo bo‗ladi.
-Mavzu  O’lchov birligini tanlash, yorug’lik manbalarini moslashtirish, kameralarni moslashtirish

|
-Mavzu O’lchov birligini tanlash, yorug’lik manbalarini moslashtirish, kameralarni moslashtirish
|
bet | 214/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik56-Mavzu O’lchov birligini tanlash, yorug’lik manbalarini moslashtirish, kameralarni moslashtirish.
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti-
80-daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot
shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1. 3D Studio Max dasturida ob’yektlar yaratish
2.Faskali parallelepiped
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 29/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha PowerPoint tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
|
| |
Iqtisodiy tizimlarni boshqarishda matematik usullarning o„rni

29
Iqtisodiy-matematik modellashtirishda o‗rganilayotgan iqtisodiy tizim juda
murakkab tarkibga еga bo‗lgan
hollarda, bunday tizimning barcha asosiy
xususiyatlari va aloqalarini qamrab oladigan iqtisodiy-matematik modellar, sxemalar
hali tuzib chiqilmagan bo‗ladi. Bunday iqtisodiy tizimga misol bo‗lib, korxona
iqtisodiyotini
olish
mumkin.
Bunday
hollarda
o‗rganilayotgan
obyektni
soddalashtirish zaruriyati tug‗iladi, uning ba‘zi bir ikkinchi darajali xususiyatlaridan
voz kechiladi va bu tizimni matematik ifodalash va tahlil qilish mumkin bo‗lgan,
avvalgisidan ma‘lum bir tarkibiy sinflarga mos ravishda soddalashtiriladi. Bunda
soddalashtirish darajasi shunday bo‗lishi kerakki, ushbu iqtisodiy obyektni barcha
ahamiyatli xususiyatlari izlanish maqsadiga mos ravishda modelga kiritilgan bo‗lishi
kerak.
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 32

46
X
1
– internetdan foydalanuvchilar soni (100
kishiga internetdan
foydalanuvchilar soni);
X
2
– demokratiyaning rivojlanish indeksi (0 dan 10 gacha ballar);
X
3
– sog`liqni saqlashga umumiy xarajatlar (YAIMdan foiz);
X
4
– ishsizlik darajasi (%);
X
5
– kutilayotgan umr ko‗rish davomiyligi (yil).
Ko‗plikdagi regressiya modelining nazariy ko‗rinishi:
.
€
€
€
€
€
€
€
)
5
(
5
)
4
(
4
)
3
(
3
)
2
(
2
)
1
(
1
0
i
i
i
i
i
i
X
X
X
X
X
Y
Bu erda:
i – kuzatuvlar soni (bizning misolda
i = 76, ya`ni mamlakatlar soni);
k – bog`liq bo‗lmagan o‗zgaruvchilar soni (bizning misolimizda
k = 5).
Klaviaturadan
ctrl tugmachasini bosib, barcha o‗zgaruvchilarni belgilaymiz.
Sichqonchaning o‗ng tugmachasini bosib,
Open→as Group buyrug`ini
tanlaymiz
(4.14-rasm). Ushbu buyruq bajarilgandan so‗ng 76 ta mamlakat bo‗yicha 21 ta
makroiqtisodiy indikatorlarning qiymatlari yangi oynada ifodalanadi (4.15-rasm).
Investitsion - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta`lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universitetiBog'liq Ekonometrika Kaf 15.Iqtisodiy sistemologiya 10taInvestitsion
loyihani oqlash
muddati
joriy foydalar yig‗indisini investitsiya qiymatiga teng
bo‗lishini ta‘minlovchi minimal vaqt oralig‗i.
Investitsiyalash
asosiy kapitalni to‗ldirish va o‗stirish uchun vapital qo‗yish
jarayoni.
Investitsiyani ichki
oqlash normasi
(IRR – internal rate
of return)
investitsion
loyiha
samaradorligi
ko‗rsatkichi.
Investitsiyani (minus bilan olingan) qiymati bilan kelajakda
olinadigan
sof
foydaning
diskontirlangan
qiymati
yig‗indisini nolga aylantiruvchi ichki qaytim normasi:
0
IRR)
(1
C
-
R
...
IRR)
(1
C
-
R
IRR
1
C
-
R
I
-
T
T
T
2
2
2
1
1
NPV
Inglizcha auksion
bunda stavka pastdan yuqoriga tovar sotilgunga qadar oshib
boradi, tovar taklif qilingan maksimal narxda sotiladi.
Inson kapitali
nazariyasi (human
capital theory)
inson kapitaliga investitsiya qo‗yish natijasida ish haqining
har xil darajada bo‗lishi sabablarini tushuntirib beruvchi
nazariya.
Inson kapitaliga
investitsiya (human
capital investment)
insonning qobiliyatini, malakasini, ishchining mehnat
unumdorligini oshirishga olib keladigan har qanday harakat
(shu bilan birga bilim olishiga, sog‗lig‗ini tiklashga sarflar).
Institutlar
iqtisodiy subyektlar harakatini cheklovchi, ularning o‗zaro
munosabatlarini tartibga soluvchi me‘yorlar, qoidalar
hamda ushbu me‘yor va qoidalarni bajarilishini nazorat
|
| |
-bosqich tugagach yagona loyiha yaratiladi. Yaratilgan loyiha asosida quyidagi natijalarni olish mumkin

|
-bosqich tugagach yagona loyiha yaratiladi. Yaratilgan loyiha asosida quyidagi natijalarni olish mumkin
|
bet | 4/4 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 5,49 Mb. | | #260739 |
Bog'liq portal.guldu.uz-ФЎМ тақ (1) 3-bosqich tugagach yagona loyiha yaratiladi. Yaratilgan loyiha asosida quyidagi natijalarni olish mumkin: 3-bosqich tugagach yagona loyiha yaratiladi. Yaratilgan loyiha asosida quyidagi natijalarni olish mumkin: - 1. O’quvchilarning maktabda olgan bilimlar bazasi qay darajada ekanligini, ularning mustaqil izlanishlari, nimalarga qiziqishlarini bilish mumkin.
- 2. O’quvchilar guruh bo’lib ishlaganda o’zaro hamkorlik, bir-birini tinglash va shu bilan birga sog’lom raqobat yuzaga kelib, erkin fikr bildirishga o’rganadilar.
- 3. Bayon etilgan yangi mavzudan o’quvchilar nimalarni o’rgandilar va nimani tushunmadilar (Darsda qanday tushunchalar bayon etilmasdan qolib ketdi?) Bu savolga ham loyiha asosida javob topish mumkin.
“Davra suhbati” metodi “Davra suhbati” metodi - O’quvchilar qay darajada bilim olganlarini aniqlab olish uchun, ya’ni darsni mustahkamlash uchun “davra suhbati” usulidan foydalanish mumkin.
- Davra suhbati metodi qo’llanilganda stol-stullarni doira shaklida joylashtirish kerak.
Har bir ta’lim oluvchiga konvert qog’ozi beriladi. Har bir ta’lim oluvchi konvert ustiga ma’lum bir mavzu bo’yicha o’z savolini beradi va javob varaqasining biriga o’z javobini yozib konvert ichiga solib qo’yadi va yonidagi ta’lim oluvchiga uzatadi. Barcha konvertlar aylana bo’ylab harakatlanadi. “Elektromagnit induksiya hodisasi” mavzusini o’qitishda namoyish tajribalaridan foydalanish usullari - Kerakli asbob va uskunalar: induktiv g’altak, doimiy magnitlar, mikroampermetr (yoki galvanometr), reostat va ulash simlari.
Xulosa - Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, “Elektromagnit induksiya hodisasi” mavzusini o’qitishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish juda katta samara berar ekan, ya’ni, pedagogik texnologiya shunday bilimlar sohasi ekanki, ular yordamida davlatimizda ta’lm sohasida tub burilishlar yuz beradi, o’qituvchi faoliyati yangilanadi, talaba-yoshlarda hurfikrlilik, bilimga chanqoqlik, vatanga muhabbat, insonparvarlik tuyg’ulari tizimli ravishda shakllanadi. Yana shuni aytib o’tish joizki, ta’lim jarayoni oldindan loyihalansa, ta’lim maqsadi aniq qo’yilsa, talabalarni hamjihatlik bilan qaror qabul qilishi, vazifalarni to’g’ri bo’lib berish, ko’rgazmali qurollardan foydalanish, o’quv materialini aniq, ishonarli va ilmiy tarzda yetkazish, talabaning bilimini haqqoniy baholash pedagogik texnologiya elementlaridan unumli va o’z o’rnida foydalana olish samarali natijalarni beradi.
ETIBORINGIZ UCHUN RAHMAT
|
| |