nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mаsаlа yеchish nаmunаsi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

Mаsаlа yеchish nаmunаsi
To‘g‘ri cheksiz o‘tkаzgichdаn 250 mА tоk o‘tmоqdа. Undаn 4 сm uzоqlikdа joylashgan nuqtаdаgi mаgnit mаydоn induksiyasini tоping.
Formulas i: Yechilish i:
B = μ
I
0 2π⋅ d
B = 4π · 10–7
250 · 10–3 T =
2π · 4 · 10–2
N
[ B] = A2
A N m A m
= 1,25 · 10 –6 T.
= = T
Javobi: B = 12,5·10–6 T.
mavzu. TOKLI O‘TKAZGICHNI MAGNIT MAYDONDA KO‘CHIRISHDA BAJARILGAN ISH
Ikki parallel a va b silliq metall simlar bir-biridan l uzoqlikda joylashtirilgan bo‘lib, ularning ustiga yengil c metall o‘tkazgich qo‘yilgan holni qaraylik (1.12-rasm). O‘tkazgichlar tizimi magnit induksiyasi B bo‘lgan bir jinsli maydonga joylashgan. 1.12-rasmdagi ( ) belgisi magnit maydon induksiya vektori bizdan rasm tekisligi tomon tik yo‘nalganligini anglatadi. a va b o‘tkazgichlar tok manbayiga ulanganda c o‘tkazgich orqali tok o‘ta boshlaydi. Bunda l uzunlikdagi tokli o‘tkazgichga magnit maydoni tоmonidan F = I · B · l Amper kuchi ta’sir qiladi. Tok yo‘nalishi bi- lan magnit maydon induksiyasi yo‘nalishi orasidagi burchak 90° ekanligi- ni bilgan holda kuchning yo‘nalishi chap qo‘l qoidasiga binoan aniqlanadi.
Bu kuch c o‘tkazgichni d masofaga siljitib,
A = I · B · l · d (1–13)
ish bajaradi. Bu ifodadagi l·d ko‘payt- ma o‘tkazgichning harakati davomida chizgan yuzadan iborat, ya’ni S = l·d. Harakat davomida o‘tkazgichni kesib o‘tgan magnit oqimi ∆Ф =B · ∆S ga tengligidan:
A = I · ∆ Ф
1.12-rasm.
b
a
(1–14)
ko‘rinishdagi ifodaga ega bo‘lamiz. Shuni ta’kidlash joizki, bu ish magnit maydon tomonidan emas, balki zanjirni tok bilan ta’minlab turuvchi manba energiyasi hisobidan bajariladi.
Demak, tokli o‘tkazgichni magnit maydonda ko‘chirishda Amper kuchining bajargan ishi o‘tkazgichdan o‘tayotgan tok kuchi va magnit oqimi o‘zgarishining ko‘paytmasiga teng ekan.
Magnit maydonda tokli o‘tkazgichni ko‘chirishda bajariladigan ishdan amaliyotda keng foydalaniladi. U transport, maishiy texnika va elektronika sohalarida qo‘llanilishi bilan muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda juda keng ishlatilayotgan elektron qulflar bunga misol bo‘la oladi.
Magnit maydonda tokli o‘tkazgichni ko‘chirishda bajarilgan ish qanday hisoblanadi?
Tok yo‘nalishi bilan magnit maydon induksiyasi bir yo‘nalishda bo‘lsa, bajarilgan ish nimaga teng bo‘ladi?
Tokli o‘tkazgichni magnit maydonda ko‘chirishda ish nimaning hisobiga bajariladi?
|
Tema: Web-betlerde formalar jaratıw hám bezew

|
Tema: Web-betlerde formalar jaratıw hám bezew
|
Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 5,43 Mb. | | #249814 |
Bog'liq innovacion 2
Bugungi kun o’qtuvchisi qanday bo’lishi kerak?
O’zi ustida ishlasi,izlanishi,ijod qilishi,diskussiyani kuchaytirishi,kompyuter savodhonligi yuqori bo’lishi zamonaviy telekommunikaciya ,texnologiyalardan samarali foydalanib bilishlari kerak.
Reja: 1. Kam uchraydigan logik savollar berish 2. Online testlar yoki har xil elektron krosvordlar,viktorinalar yaratish 3. Jumboqlar ishlab chiqish 4. Kam uchraydigan metodlardan foydalanish 5. Masalalar tuzish Mantiqiy savol - Mantiqiy savol
- Tasavvur qiling siz bir oroldasiz,u yerda ricarlar faqat rost gapiradi,jokerlar faqat yolg’on gapiradi.Sizni oldingizdan bir kishi chiqdi va siz undan kimsiz deb so’radingiz,u sizga javob beradi lekin siz uni eshitmay qoldingiz va ikkinchi kishidan u nima deb ketdi dedingiz.Ikkinchi odam u jokkerman deb ketdi deb javob beradi shunda uchinchi turgan odam,ikkinchi odamga ishonmang u sizni aldayabdi-deb aytadi.
- Ikkinchi va uchinchi odamlar kimlar?
Tuz,kompyuter,shakar,olma, Tuz,kompyuter,shakar,olma, vaqt,kompleks,son,telefon-ushbu bir-biriga umuman boģliq bólmagan sózlarni umumlashtirib bir-biriga boģlang. Aukcion metodi Bu nusxadan ko’chirma deb Yana nusxa yuklanadi Kursor meni o’chirma deb Sichqonchaga yuzlanadi U ikkisi doimo Birgalikda yuradi Birisi qo’yib beradi Masalalar ishlab chiqish
1. Oppog’oy etti gnom bilan bir uyda yashaydi va ular bir birlikni tashkil etadi. Agar bu birlik 210
bo’lsa nechaga teng va gap nima haida ketyabdi?
2. Robinzon yolg’iz edi. U Jumaboy bilan ikkita bo’ldi,Jumaboyni sanashicha ular,Robinzon,Jumaboy,echki,iti,qushi va uchta odam qo’shiladi. Bu uch odamdan keyin yana ikki odam qo’shiladi, undan keyin ham 6 kishi kelib qo’shilsa Robinzon va Jumaboydan boshqa jonivar va odamlar har gal qo’shilganda necha marta qo’silgan va ular qanday sonlarni bildiradi?
O’qituvchi foydalanish uchun innovocion metodlar Diqqatingiz uchun raxmat!
|
| |
Mаsаlа yеchish nаmunаsi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

Uzunligi 30 cm bo‘lgan o‘tkazgichdan 2 A tok o‘tmoqda. O‘tkazgich induksiyasi 1,5 T bo‘lgan bir jinsli magnit maydonning induksiya chiziqlariga 30° burchak ostida joylashgan. O‘tkazgich Amper kuchi yo‘nalishida 4 cm ga ko‘chganda qanday ish bajariladi?
Formulas i: Yechilish i:
A = I · B · l · d · sinα
A m
[A] = A · N · m· m =
= N · m = J
1
A = 2 · 1,5 · 0,3 · 4 · 10 –2 · 2 J =
= 18 · 10 –3 J.
Javobi: A =18 · 10 –3 J.
mavzu. TOKLI O‘TKAZGICHLARNING O‘ZARO TA’SIR KUCHI
Xuddi elektr zaryadlari kabi tokli o‘tkazgichlar orasida ham o‘zaro ta’sir kuchlari mavjud bo‘ladi. Buni amalda kuzatish uchun ikki elastik o‘tkazgich olib, ularni vertikal holatda tayanchga mahkamlaymiz.
Agar o‘tkazgichlarning yuqori qismini sim orqali ulasak, o‘tkazgichlardan qarama-qarshi yo‘nalishda tok oqadi (1.13- a rasm). Natijada
o‘tkazgichlar bir-biridan itarilib, orasidagi
masofa uzoqlashadi. Agar o‘tkazgichlardan bir xil yo‘nalishda tok oqishini ta’minlasak, o‘tkazgichlar bir-biriga tortiladi (1.13-b rasm).
a b
1.13-rasm.
Amper qonunidan foydalanib, vakuumdagi cheksiz uzun parallel tokli o‘tkazgichlar orasida hosil bo‘ladigan o‘zaro ta’sir kuchining yo‘nalishi va son qiymatining kattaligini aniqlaylik.
Bir-biridan d masofada joylashgan,
ikkita parallel o‘tkazgichlardan bir
xil yo‘nalishda I1
va I2
tok o‘tayotgan
bo‘lsin (1.14-rasm). O‘tkazgichlardan
o‘tayotgan I1
va I2
toklarning magnit
I1 tok pastdan yuqoriga oqayotgan bo‘lsa,
1.14-rasm.
ikkinchi o‘tkazgichda yotgan nuqtalarda
B1 vektor (parma qoidasiga binoan) bizdan kitob tekisligi tomon yo‘nalgan bo‘ladi va ular o‘zaro tik joylashgan. Birinchi tokning magnit maydoni tomonidan ikkinchi tokka ko‘rsatiladigan F2 ta’sir kuchi kattalik jihatdan, Amper qonuniga muvofiq quyidagiga teng bo‘ladi:
F2 = B1 · I2 · ∆ l; (1–15)
bunda: ∆ l – ikkinchi o‘tkazgichning magnit maydonda joylashgan qismining
uzunligi. Bu formulaga to‘g‘ri tokning magnit induksiyasi B = µ I1
ifodasini qo‘ysak,
1 0 2π⋅ d
F2 =
0 2π⋅d
(1–16)
Demak, cheksiz uzun parallel tokli o‘tkazgichlarning birlik uzunligiga ta’sir qilayotgan o‘zaro ta’sir kuchi ulardan o‘tayotgan tok kuchlarining ko‘paytmasiga to‘g‘ri, orasidagi masofaga esa teskari proporsional ekan.
Mazkur hodisa asosida tok kuchining Xalqaro birliklar sistemasidagi
birligi – amper (A) qabul qilingan.
Amper – vakuumda bir-biridan 1 m masofada parallel joylashgan, ko‘ndalang kesim yuzi hisobga olmas darajada kichik bo‘lgan cheksiz uzun to‘g‘ri o‘tkazgichlardan tok o‘tganda, o‘tkazgichlarning har bir metr uzunligida 2 · 10–7 N o‘zaro ta’sir kuchi hosil qiladigan o‘zgarmas tok kuchidir.
Parallel tokli o‘tkazgichlar orasida hosil bo‘ladigan o‘zaro ta’sir kuchining yo‘nalishi qanday aniqlanadi?
Qarama-qarshi yo‘nalishda I1 va I2 tok o‘tayotgan ikkita parallel o‘tkazgichning o‘zaro ta’sir kuchini izohlang.
Tok kuchining birligi – Amperni ta’riflang.
|
Elеktrolit eritmalarning elеktr o`tkazuvchanligi - bet 9

3. Ionlanish konstantasini elektr o’tkazuvchanlik yordamida aniqlash.
Ostvaldning suyultirish qonuniga muvofiq kuchsiz elektrolitlarning ionlanish konstantasi ushbu tenglama bilan ifodalanadi:
Bu erda “C” elektrolit kontsentratsiyasi; ekanligini hisobga olsak va yuqoridagi tenglamaga qo’ysak: tenglama kelib chiqadi. Demak, kuchsiz elektrolitning ionlanish konstantasini topish uchun, dastlab solishtirma elektr o’tkazuvchanlik topiladi; tenglamasi orqali topiladi; orqali topiladi; So’ngra ionlanish konstantasi hisoblab chiqiladi.
Elеktrolit eritmalarning elеktr o`tkazuvchanligi - bet 2

Qarshilikni Om, () bilan, elektr o’tkazuvchanlikni Om-1 (-1) bilan belgilanadi. solishtirma elektr o’tkazuvchanlik deb ataladi.
SHunday qilib, solishtirma elektr o’tkazuvchanlik - bu uzunligi 1sm, ko’ndalang kesimi yuzasi 1sm2 bo’lgan moddaning elektr o’tkazuvchanligidir.
Demak, suyuqlikni elektr o’tkazuvchanligini aniqlash lozim bo’lsa, unga albatta elektrod tushiriladi. Suyuqlikni solishtirma elektr o’tkazuvchanligi aniqlanayotgan bo’lsa, tushirilayotgan elektrodlarning sath yuzasi 1sm2 va ular orasidagi masofa 1sm bo’lishi kerak. Amalda bunday sharoitni vujudga keltirish ancha qiyin, shuning uchun odatda kuzatilayotgan elektr o’tkazuvchanlik o’lchanadi. So’ngra hisoblash yordamida solishtirma elektr o’tkazuvchanlik topiladi.
Eritmalarning elektr o’tkazuvchanligini aniqlash turli shakldagi idishlarda olib boriladi. Elektr tokini yomon o’tkazadigan eritmalar uchun elektrodlar sathi katta bo’lib, ular bir-biri yaqin joylashtirilishi kerak. YAxshi o’tkazgichlar uchun esa, aksincha, elektrodlar sathi kichik va elektrodlar orasi uzoq bo’lgan idishlar qo’llangani ma’qul.
SHunday qilib, yuqorida aytilgan solishtirma elektr o’tkazuvchanligini o’lchash uchun idish tayyorlash qiyin. Bunday hollarda xar bir idish uchun uning doimiyligi , ya’ni idish doimiyligi yoki sig’imi aniqlab olinadi.
Idishning doimiyligi (sig’imi) quyidagi usulda aniqlanadi: solishtirma elektr o’tkazuvchanligi ma’lum bo’lgan (ko’pincha KCl, KNO3) eritmasi idishga quyiladi. (ularning 0 qiymati jadvalda berilgan bo’ladi).
bo’lgani uchun, dastlab shu eritmaning elektr o’tkazuvchanligi aniqlanadi va idish doimiyligi hisoblab topiladi. So’ngra idishdan eritmani to’kib, o’rniga tekshiriluvchi eritma quyiladi va uning elektr o’tkazuvchanligi topiladi, hamda eritmaning solishtirma elektr o’tkazuvchanligt formula orqali hisoblab chiqiladi
Solishtirma elektr o’tkazuvchanlik qiymati elektrolit yoki suyuqlik tabiatiga, eritma kontsentratsiyasiga va haroratga bog’liq.
Ionlarning harakat tezligi va oz bo’lsada dissotsialanish darajasi haroratga bog’liq bo’ladi. Elektr o’tkazuvchanlikni aniqlashda haroratni doimiyligiga katta e’tibor berish lozim. Haroratni ortishi bilan 0 ortadi, chunki bunda ionlar harakatchanligi ortadi. O’lchanadigan xonada haroratning o’zgarishi katta xatolikka olib keladi. SHuning uchun elektr o’tkazuvchanlik termostatda aniqlanishi kerak. Quyidagi jadvalda ba’zi toza suyuqliklarning 180S dagi solishtirma elektr o’tkazuvchanligi berilgan:
|
«tasdiqlangan» «toshkent shahar dori darmon» aksiyadorlik jamiyatining

« Toshkent shahar dori – darmon »
aksiyadorlik jamiyati
aksiyadorlarining
2016 yil 26 maydagi
umumiy yig'ilishi qarori bilan
«TASDIQLANGAN»
«TOSHKENT SHAHAR DORI – DARMON »
AKSIYADORLIK JAMIYATINING
IJROIYA ORGANI TO'G'RISIDA GI
NIZOMI
Toshkent -2016 yil
MUNDARIJA
I. Umumiy qoidalar
II. saylanishi (tayinlanishi) va Bosh direktori vakolat tugatish tartibi
III. Direktorining vakolatlari
IV. Operation bosh direktori
V. javobgarlik bosh direktori
I. UMUMIY HOLATLAR
1.1 Ushbu Nizom «Toshkent shahar Dori - Darmon» ijroiya organi ishini maqomini aniqlaydi va tartibga soladi (bundan buyon matnda - Jamiyat).
1.2 Jamiyatning mazkur faoliyati boshqaruvi yagona ijro etuvchi organ vakolatlari jamiyatning Nizomi va mazkur Nizomda belgilangan Bosh direktor tomonidan boshqariladi
1.3 Ushbu Nizom jamiyat Nizomiga, O'zbekiston Respublikasining «Aktsiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida" Qonuni (bundan keyin matnda - Qonun)ga va O'zbekiston Respublikasining boshqa me'yoriy huquqiy hujjatlarga muvofiq ishlab chiqildi
|
To‘g‘ri tоkning mаgnit mаydоn induksiyasi

|
To‘g‘ri tоkning mаgnit mаydоn induksiyasi
|
bet | 6/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarTo‘g‘ri tоkning mаgnit mаydоn induksiyasi. Bio – Savar – Laplas qonuniga ko‘rа, cheksiz uzun to‘g‘ri tоkdаn d uzоqlikdаgi A nuqtаdа hоsil bo‘lgаn mаgnit mаydоn induksiyasi quyidаgi ifоdа yordаmidа аniqlаnаdi:
B = μ I . (1–10)
0 2π · d
1.9-rаsm.
Dеmаk, to‘g‘ri chiziqli cheksiz uzun tоkli o‘tkаzgichning birоr nuqtаdа hоsil qilgаn mаgnit mаydоn induksiyasi o‘tkаzgichdаn o‘tаyotgаn tоk kuchigа
to‘g‘ri, o‘tkаzgich bilаn induksiyasi hisоblаnаyotgаn nuqtа оrаsidаgi eng qisqa mаsоfаgа tеskаri prоpоrsiоnаl ekаn.
Аylаnmа tоk mаrkаzidаgi mаgnit mаydоn induksiyasi. Rаdiusi R bo‘lgаn аylаnаdаn I o‘zgаrmаs tоk o‘tаyotgаn bo‘lsin (1.10-rаsm). Bio – Savar – Laplas qonuniga ko‘rа, аylаnmа tоkning mаrkаzidа hоsil bo‘lgаn mаgnit mаydоn induksiyasi аylаnа uzunligi ∆l bo‘lаkchаlаrining аylаnа mаrkаzidа hоsil qilgаn induksiyalаrining vеktоr yig‘indisigа tеng (1.3–1-ifоdа). Hisоblаsh nаtijаlаrigа ko‘rа, аylаnmа tоkning markazidagi mаgnit induksiyasi
B = μ
I
0 2 R
(1–11)
ga teng, bundа: μ0 – kоeffitsiyеnt, vаkuumning mаgnit dоimiysi bo‘lib, uning
–7 N
A2
sоn qiymаti μ0 = 4π · 10 gа tеng. Dеmаk, аylаnmа tоkning mаrkаzidа
hоsil bo‘lgаn mаgnit mаydоn induksiyasi o‘tkаzgichdаn o‘tаyotgаn tоk kuchigа to‘g‘ri, аylаnа rаdiusigа tеskаri prоpоrsiоnаl ekаn.
∆l
1.10-rаsm. 1.11-rаsm.
2R
Хususiy hоldа n tа o‘rаmgа egа bo‘lgаn tоkli g‘аltаkning mаrkаzidаgi mаgnit mаydоn induksiyasini (1.11-rаsm) quyidаgi ifоdа yordаmidа аniqlаsh mumkin:
B = μ0
n I . (1–12).
Dеmаk, tokli g‘altakning ichida hоsil bo‘lgаn mаgnit mаydоn induksiyasi g‘altakdаn o‘tаyotgаn tоk kuchigа, o‘ramlar soniga to‘g‘ri, g‘altak аylаnа- sining rаdiusigа tеskаri prоpоrsiоnаl ekаn.
Mаgnit mаydоnning supеrpоzitsiya prinsipini izоhlаng.
To‘g‘ri tоkning mаgnit mаydоn induksiyasini hisоblаsh fоrmulаsini yozing vа uni izоhlаng.
Аylаnа mаrkаzidаgi mаgnit mаydоn induksiyasini hisоblаsh fоrmu- lаsini yozing vа uni izоhlаng.
|
| |
Ijaraga berilgan darslik holatini ko‘rsatuvchi jadval

|
Ijaraga berilgan darslik holatini ko‘rsatuvchi jadval
|
bet | 111/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarIjaraga berilgan darslik holatini ko‘rsatuvchi jadval
Darslik ijaraga berilib, o‘quv yili yakunida qaytarib olinganda yuqo- ridagi jadval sinf rahbari tomonidan quyidagi baholash mezonlariga asosan to‘ldiriladi:
Yangi
|
Darslikning birinchi marotaba foydalanishga berilgandagi
holati.
|
Yaxshi
|
Muqova butun, darslikning asosiy qismidan ajralmagan. Barcha varaqlari mavjud, yirtilmagan, ko‘chmagan, betlarida yozuv va chiziqlar yo‘q.
|
Qoniqarli
|
Muqova ezilgan, birmuncha chizilib, chetlari yedirilgan, darslikning asosiy qismidan ajralish holati bor, foydalanuvchi tomonidan qoniqarli ta’mirlangan. Ko‘chgan varaqlari qayta ta’mirlangan, ayrim betlariga chizilgan.
|
Qoniqarsiz
|
Muqovaga chizilgan, yirtilgan, asosiy qismidan ajralgan yoki butunlay yo‘q, qoniqarsiz ta’mirlangan. Betlari yirtilgan, varaqlari yetishmaydi, chizib, bo‘yab tashlangan. Darslikni tiklab bo‘lmaydi.
|
http://hozir.org
|
| |
psixologiyani antropologiya bilan bog’liqligi

|
psixologiyani antropologiya bilan bog’liqligi
|
bet | 10/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3Mpsixologiyani antropologiya bilan bog’liqligi — psixologiyaning shaxs psixologiyasi kabi fundamental tarmoqg’i mavjuligi bilan bilan belgilanadi;
pedagogika bilan — ta’lim psixologiyasi;
defektologiya — maxsus psixologiya mavjudligi bilan;
tilshunoslik psixologiya bilan o’zaro ta’sirlashib, psixolingvistikani yaratadi;
huquqshunoslik bilan bog’liqligi psixologiyaning sud, jabrlanuvchi, jinoylatlarni tergov qilish psixologiyasi, kriminal psixologiya, patopsixologiya, tarmoqlarida yaqqol seziladi.
Psixolog — psixologiya sohasida ilmiy, psixologik yordam yoki amaliy tadqiqotlar sifatida professional faoliyatni amalga oshiradigan psixologik ta’limga ega shaxs.
O’zini u yoki bu shaklda rasmiy psixolog deb atashga quyidagi shakl va darajalarda maxsus psixologik ta’lim olgan shaxslar huquqlidir:
Mutaxassislik (5 yil to’liq, 6 yil sirtqi ta’lim, agar ikkinchi oliy ma’lumotligi bo’lsa, 3,5 yil ta’lim olish);
Bakalavriat (4 yil kunduzgi yoki 5 yil sirtqi kurslarda);
Magistratura dasturi (bakalavr yoki mutaxassisning malakasi mavjudligi shartida qo’shimcha 2 yillik qo’shimcha ta’lim);
Kasbiy qayta tayyorlash (to’qqiz oylik kurslar).
|
| |
Sub’yektning bevosita tajribasi - N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida...

|
N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida chegara chizdi
|
bet | 6/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3MSub’yektning bevosita tajribasi (strukturizm — Wilgelm Wundt);
Moslashuvchanlik (funktsionalizm — Uilyam Jeyms);
Ruhiy faoliyatning kelib chiqishi (psixofiziologiya — Ivan Mixaylovich Sechhenov);
Xulq (bixeviorizm — Jon Uotson);
Ongsiz ravishda (chuqur psixologiya: psixoanaliz — Zigmund Freyd, individual psixologiya — Alfred Adler, analitik psixologiya — Karl Gustav Yung);
Obrazlarni qayta ishlash jarayoni va ushbu jarayonlarning natijalari (geshtalt-psixologiya — Maks Vertgeymer);
Inson mavjudligi muammolari (gumansitik, jumladan, ekzistentsial psixologiya — Abraxam Maslou, Karl Rodjers, Viktor Frankl, Rollo Mey, ontopsixologiya — Antonio Menegetti va pozitiv psixologiya — Martin Seligman);
«Miya» axborot tizimi tomonidan axborotni qayta ishlash jarayonlari, insonning o’rganish qobiliyatlari (kognitiv psixologiya — Jorj Miller, Gerbert Saymon, Allen Nyuell, Noam Xomski, Devid Grin, Jon Swits va boshqalar);
V. A. Mazilovning fikricha, insonning ichki dunyosini ilmiy psixologiya predmeti deb hisoblash maqsadga muvofiq.
Psixologiya ob’yekti
Psixologiya fanining ob’yekti — turli ruhiy fenomen tashuvchilarning jamlanmasi bo’lib, ularning asosiylari xulq-atvor, faoliyat, katta va kichik ijtimoiy guruhlardagi odamlar o’rtasidagi munosabatlari hisoblanadi.
Psixik hodisalarning mohiyatini tushunishni o’rganish;
Ularni boshqarishni o’rganish;
Olingan bilimlardan amaliyotning turli sohalari samaradorligini oshirish uchun foydalanish;
Psixologik xizmat amaliyotining nazariy asosi bo’lish.
Psixologiya usullari (metodlari)
Ma’lumot to’plash usullari (o’z-o’zini kuzatish, kuzatish, faoliyat natijalarini o’rganish, hujjatlarni o’rganish, so’rovnomalar usuli, testlar usuli, tadqiqotlar, biografik usul);
|
| |
Psixologiya va zamonaviy fanlarning o’zaro bog’liqligi

|
Psixologiya va zamonaviy fanlarning o’zaro bog’liqligi
|
bet | 8/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3M Psixologiya va zamonaviy fanlarning o’zaro bog’liqligi Falsafa
Psixologiya masalalari uzoq vaqt davomida falsafa doirasida ko’rib chiqilgan. Faqat XIX asrning o’rtalarida psixologiya mustaqil fanga aylandi. Ammo falsafadan ajralib chiqgan bo’lsada, u bilan yaqin bog’liqligi saqlanib qolgan. Hozirgi vaqtda falsafa bilan birgalikda o’rganilayotgan ilmiy muammolar mavjud. Ushbu muammolarga shaxs tushunchalari, hayot maqsadlari, mafkura, siyosiy qarashlar, axloqiy qadriyatlar va boshqalar kiradi.
Psixologiya gipotezalarni tekshirish uchun eksperimental usullardan foydalanadi. Biroq, eksperiment usullar bilan hal etilmaydigan masalalar ham mavjud. Bunday hollarda psixologlar falsafaga murojaat qilishlari mumkin. Falsafiy-psixologik muammolar orasida inson ongining mohiyati va kelib chiqishi, inson fikrlashining yuksak shakllari tabiati, jamiyatning insonga va insonning jamiyatdagi ta’siri kabilar mavjud.
Sotsiologiya
Psixologiya ijtimoiy fanlar bilan chambarchas bog’liq. U sotsiologiya bilan ko’plab o’xshashliklarga ega. Sotsiologiya ijtimoiy psixologiyadan shaxsni va inson munosabatlarini o’rganish usullarini oladi. Psixologiya ilmiy ma’lumot to’plashning an’anaviy ravishda sotsiologik deb hisoblanadigan tadqiqot va so’rovlar kabi usullaridan keng foydalanadi. Psixologiya va sotsiologiya bir-biridan oladigan turli konsepsiyalar mavjud. Psixologlar va sotsiologlar milliy psixologiya, siyosat psixologiyasi, sotsializatsiya va ijtimoiy o’rnatmalar muammolarini birgalikda hal qiladilar.
Tarix
Tarixiy fanlar ham psixologiya uchun muhimdir. Psixologiyada tarixiy usuldan foydalanish psixik fenomenlarning elementar shakldan murakkab shakllarga filo- va ontogenetik rivojlanishini o’rganishdan iborat. Tarix va psixologiya yaqinligining asosi — zamonaviy inson insoniyat taraqqiyotining mahsuli ekanligi tushunchasidir. Psixologik hodisalarning tarixiy rivojlanishi masalalari ham evolyutsion psixologiya tomonidan o’rganiladi.
|
| |
Ma’lumotlarga ishlov berish usullari

|
Ma’lumotlarga ishlov berish usullari
|
bet | 7/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3MMa’lumotlarga ishlov berish usullari (statistik tahlil, boshqa matematik usullar);
Psixologik ta’sir ko’rsatish usullari (muhokamalar, treninglar, shakllantiruvchi tadqiqotlar, ishontirish, ongiga singdirish, relaksatsiya va boshqalar);
Elektronensefalografiya, tomografiya, magnitoensefalografiya va inson tanasidan o’ta oladigan 700-900 nanometr uzunlikdagi to’lqinli infraqizil spektroskopiya asosida miya va alohida neyronlar elektrofiziologiyasi.
Psixologiya tarmoqlari
Zamonaviy psixologiya — bu ko’p tarmoqli fan hisoblanadi. Psixologiya tarmoqlari nisbatan mustaqil rivojlanayotgan yo’nalishlardir. Ular shartli ravishda fundamental (umumiy) va amaliy (maxsus)ga ajratiladi.
Psixologiyaning fundamental yo’nalishlari ruhiy hodisalarni o’rganishda umumiy ahamiyatga ega. Bu psixologiyaning barcha sohalarini birlashtiradigan va ularning rivojlanishi uchun asos bo’lib xizmat qiladigan bazisdir. Fundamental tarmoqlar odatda «umumiy psixologiya» deb ataladi. Umumiy psixologiya ko’rib chiqadigan asosiy tushunchalar quyidagilardir:
O’rganish jarayonlari (hislar, tuyg’ular, e’tibor, g’oyalar, xotiralar, tasavvurlar, xotira, hayol, idrok etish, nutq, hissiyotlar, erkinlik, reflekslar);
Psixik xususiyatlar (qobiliyatlar, ilhomlanish, temperament, xarakter);
Psixik holatlar.
Umumiy psixologiyaning fundamental tarmoq sifatida paydo bo’lishi 1940-yilda «Umumiy psixologiya asoslari» nomli fundamental ishni yaratgan S. L. Rubinshteyn nomi bilan bog’lanadi.
Psixologiyaning amaliy ahamiyatga ega bo’lgan tarmoqlari amaliy deb nomlanadi. Bunday tarmoqlarga, masalan, pedagogik psixologiya, rivojlanish psixologiyasi, differentsial psixologiya, ijtimoiy psixologiya, klinik psixologiya, huquqiy psixologiya, sport psixologiyasi va boshqalar kiradi.
Psixologiyaning fanlar tizimidagi o’rni
Psixologiyaning o’rni ikki xil an’analar bilan bog’liq. Birinchisi, tabiiy fan intizomi bo’lish, ikkinchisi kundalik psixologiya o’rnini egallash istagi. V V. Petuxov va V V. Stolinning ta’kidlashicha, har ikkala maqsad ham erishib bo’lmaydi.
Kundalik psixologiya bilan taqqoslaganda, ilmiy psixologiya psixik hayotni o’rganish uchun kontseptual va metodik apparatiga ega maxsus intizomni ifodalaydi. Shu bilan birga, psixologiya uning o’rganish ob’yekti o’z holatlarini ichki aks ettirishga qodirligi dalili bilan bog’liq xususiyatlarga ham ega. Ilmiy va kundalik psixologiya bir-biridan tubdan farq qiladi, biroq o’zaro bog’liqligini saqlab qolgan holda.
Psixologiya tabiiy va gumanitar fanlar bilan ham bog’liqlikka ega. Psixologiya va tabiiy fanlar o’rtasidagi o’zaro bog’liqlik insonning biologik tabiatiga asoslangan. Biroq insonning o’ziga xos xususiyati yana shundaki, u ijtimoiy mavjudot bo’lib, uning psixik fenomenlari ko’p jihatdan ijtimoiy shartlar bilan belgilanadi. Shu sababli bu fan gumanitar fanlar bilan ham bog’liq. Psixologiyaning o’ziga xos xususiyati — bu ob’yekt va sub’yektning mos kelishi, ya’ni o’rganish instrumenti sifatida refleksiyadan foydalanish talabi.
|
| |
Muhandislik dasturlash

|
Muhandislik dasturlash
|
bet | 1/6 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 36,57 Kb. | | #153309 |
Bog'liq Muhandislik dasturlash-fayllar.org
Muhandislik dasturlash
O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
Namangan muhandislik-texnologiya instituti
“MUHANDISLIK DASTURLASH”
FANINING ISHCHI O`QUV DASTURI
-
Ta`lim sоxasi:
|
310000 - Muhandislik ishi
|
Ta`lim yo’nalishi:
|
5311000- Tеxnologik jarayonlar va ishlab chiqarishni avtomatlashtirish va boshqarish (paxta, to’qimachilik va yengil sanoat)
|
Umumiy soat – 276 soat
Shu jumladan:
Ma’ruza- 72 soat (1 semestr-36 soat, 2 semestr –36 soat)
Amaliy mashg’ulot – 54 soat (1 semestr-36 soat, 2 semestr – 18 soat)
Tajriba mashg’uloti-36 soat (1 semestr-18 soat ,2 semestr – 18 soat)
Mustaqil ta’lim soati - 92 soat (1semestr-48 soat, 2 semestr – 44 soat)
Namangan – 2020 y.
Fanning ishchi o’quv dasturi o’quv O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi 2020 yil “__” _____dagi ___ -sonli buyrug’i bilan (buyruqning ___-ilovasi) tasdiqlangan “Muhandislik dasturlari” fani dasturi asosida tayyorlangan.
Fan dasturi Namangan muhandislik - texnologiya instituti Kengashining 2020 yil “___” _______________ dagi “___” –sonli bayoni bilan tasdiqlandi.
Tuzuvchilar:
|
| |
Ruhiy holat tasnifi - N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida chegara chizdi

|
N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida chegara chizdi
|
bet | 3/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3MRuhiy holat tasnifi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Ruhiy holatlarni tasniflashning qiyinligi shundaki, ular tez-tez kesishadi yoki hatto bir-biriga mos keladi, shuning uchun ularni „ajratish“ juda qiyin — masalan, qandaydir taranglik holati koʻpincha charchoq, monotonlik holatlari fonida paydo boʻladi. Biroq, ularni tasniflashning koʻplab variantlari mavjud. Koʻpincha ular hissiy, kognitiv, motivatsion, ixtiyoriy turlarga boʻlinadi. Psixikaning asosiy integratorlari (shaxs, intellekt, ong) faoliyatining hozirgi xususiyatlarini umumlashtirganda, shaxs holati, intellekt holati, ong holati atamalari qoʻllanadi. Holatlarning boshqa sinflari funktsional, psixofiziologik, astenik, chegara, inqiroz, gipnoz va boshqa holatlar tavsiflangan va oʻrganilmoqda Yu. V.Shcherbatyx yettita doimiy va bitta vaziyatli komponentdan iborat ruhiy holatlarning oʻziga xos tasnifini taklif qiladi. Ushbu tasnifga asoslanib, sakkiz komponentdan iborat ruhiy holat formulasini olish mumkin. Bunday formula ikkita versiyaga ega boʻladi — umumiy shaklda va maʼlum turdagi har bir oʻziga xos holat uchun. Masalan, qoʻrquv holatining umumiy formulasi:
0.1/ 1.2 / 2.3 / 3.2 / 4.2 / 5.1 / 6.? / 7.2
Bu shuni anglatadiki, qoʻrquv, qoida tariqasida, maʼlum bir vaziyatdan kelib chiqadi (0,1), inson ruhiyatiga chuqur taʼsir qiladi (1,2), salbiy hissiyot (2,3) oʻrtacha davomiylikdagi (3,2) va kishi bilan toʻliq amalga oshiriladi (4.2). Bu holatda his-tuygʻular aqldan ustun turadi (5.1), lekin tananing faollashuv darajasi har xil boʻlishi mumkin: qoʻrquv faollashtiruvchi qiymatga ega boʻlishi yoki odamni kuchdan mahrum qilishi mumkin (6.?). Shunday qilib, maʼlum bir inson holatini tavsiflashda 6.1 yoki 6.2 variantlari mumkin. Formulaning oxirgi komponenti — 7.2, bu holat psixologik va fiziologik darajada teng ravishda amalga oshirilishini anglatadi. Ushbu kontseptsiya doirasida baʼzi boshqa ruhiy holatlarning formulalarini quyidagicha taʼriflash mumkin:
Signal : 0.2/ 1.? / 2,3 / 3,3 / 4,1 / 5,1 / 6,1 / 7.? Sevgi : 0,1/1,2/2,1/3,3/4,2/5,2/6,2/7,3 Charchoq : 0,1/1? / 2,3 / 3,2 / 4,2 / 5,- / 6,1 / 7,2 Hayrat : 0,1/1,2/2,1/3,2/4,2/5,2/6,2/7,3
Soʻroq belgisi (?) vaziyatga qarab holat har ikkala xususiyatni ham olishi mumkinligini bildiradi. Chiziq (-) bu holat sanab oʻtilgan belgilarning hech birini oʻz ichiga olmaydi (masalan, charchoq sababga yoki his-tuygʻularga ishora qilmaydi).
|
| |
Biologik fanlari - N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida chegara chizdi

|
N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida chegara chizdi
|
bet | 9/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3M
Psixologiya biologik ilmlar, jumladan, tibbiyot bilan chambarchas bog’liq. Psixologiyada ushbu fanlarning yutuqlaridan foydalanish psixologik hodisalar va ruhiy jarayonlar fiziologik jihatdan belgilanishiga asoslanadi.
Ruhiy va somatik salomatlikning o’zaro bir-biriga ta’siri haqida aniq ma’lumotlar mavjud. Ruhiy holat fiziologik holatga ta’sir ko’rsatadi. Psixikaning o’ziga xos xususiyatlari muayyan kasalliklarning rivojlanishiga hissa qo’shishi mumkin (masalan, psixosomatik). Qayta bog’liqligi esa ko’pgina kasalliklar aqliy holatga ta’sir ko’rsatishi bilan tushuntiriladi.
Psixologiya ayniqsa nevrologiya va psixiatriya bilan yaqindan bog’liq. Psixologiyaga katta hissa qo’shgan olimlar aksariyati asl mutaxassisligi bo’yicha nevrolog va psixiatrlar edi. Aynan asab tizimi va ruhiy kasalliklarni o’rganish psixikaning tuzilishi va faoliyatining asosiy xususiyatlarini va normal holatida yashirin qoladigan yoki aniqlash qiyin bo’lgan asab tizimining tuzilishi va faoliyati bilan aloqalarini aniqlashga yordam berdi.
Psixiatriya bilan kesishadigan muammolarni o’rganish uchun psixologiyaning quyidagi tarmoqlari ajratiladi:
Patopsixologiya;
Klinik psixologiya;
Psixosomatika;
Anomal rivojlanish psixologiyasi.
Neyrobiologiya, marakaziy asab tizimi fiziologiya va anatomiyasi bilan kesishadigan muammolar uchun:
Neyropsixologiya;
Psixofiziologiya.
Neyropsixologiya
Psixologiyada haqiqiy revolyutsiyani ham passiv (fMRT), ham faol (transkranial magnit stiumlyatsiya) noinvaziv tadqiq usullari paydo bo’lishi boshlab berdi. Ushbu usullar yordamida psixologlar birinchi marta oldin ob’yektiv ravishda o’rganish juda mushkul bo’lgan tafakkur, tush ko’rish, iroda erkinligi va hokazo kabi hodisalarni o’rganish imkoniyatiga ega bo’ldilar.
Psixologiya ko’plab boshqa fan va ilmiy bilim tarmoqlari bilan faol o’zaro bog’liqlikka ega. Bu o’zaro bog’liqlik, birinchi navbatda, psixologiya fanlari nuqtai nazaridan ob’yektiv borliq qonunlarini psixologiya predmeti pozitsiyasidan o’rganuvchi ilmiy bilimlarning kesishuvchi, amaliy sohalari bo’lgan psixologiya tarmoqlarini yaratishda namoyon bo’ladi. Masalan:
|
| |
Insonning mehnat faoliyati natijasidagi holati

|
Insonning mehnat faoliyati natijasidagi holati
|
bet | 4/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3MInsonning mehnat faoliyati natijasidagi holati
Mehnat psixologiyasi va ergonomikada „ praksik holatlar“ (lotincha praxis — mehnat) tushunchasi keng qoʻllanadi. Bular mehnat jarayonida vaqti-vaqti bilan paydo boʻladigan maqsadli, moddiy va axborot taʼminoti mavjudligi bilan bogʻliq boʻlgan oʻziga xos xususiyatlarga bogʻliq boʻlgan ruhiy holatlardir (uch komponentli tuzilmada faoliyatning eng muhim shartlarini tavsiflovchi nuqtai nazardan: „maqsad. — vosita — natija“) [3] .
Faoliyatning ushbu elementlarining nisbatiga qarab („ maqsad — vosita — natija“ strukturasida) mehnat jarayonida odam turli xil amaliy holatlarga ega. Faqat bitta variant bilan, agar odamda faoliyat uchun zarur boʻlgan barcha sharoitlar mavjud boʻlsa (maqsadni anglash, vositalarning etarliligi , natijaga erishish), biz qulay ruhiy holat sifatida funktsional qulaylik haqida gapirishimiz mumkin. Ammo, aslida, odam quyidagilarga majburdir :
(a) ushbu sharoitlarda oʻz harakatlarining aniq maqsadini mustaqil ravishda shakllantirish (uni ish yoki texnik koʻrsatmalarda topish, menejerdan olingan maʼlumotlarni oʻrganish, mas’uliyatli qarorlar qabul qilish va hokazo);
(b) faoliyat vositalarini (va usullarini) mustaqil ravishda izlash, ularni „loyihalash“ yoki mavjud asbob-uskunalar, bilimlar, maʼlumotlarni muayyan ishlab chiqarish holatiga nisbatan „rekonstruksiya qilish“;
(c) oʻzboshimchalik bilan uzoq vaqt davomida ijobiy natijaga erishish, katta kuch sarflash, oʻz faoliyati natijalari (va baʼzi hollarda hatto ularning harakatlarining maqsadi toʻgʻrisida) maʼlumotlarning etishmasligi sharoitida ishlash.
Shaxs tomonidan individual shartlarni (a, b, c) bajarishdagi qiyinchilik yoki ularning kombinatsiyasi quyidagi ruhiy (amaliy) holatlardan birini keltirib chiqaradi [4] : aqliy charchoq; ruhiy zoʻriqish; monotonlik; tashvish; psixologik (emotsional) stress; motivatsiyaning etishmasligi; befarq holat.
Oylar va hatto yillar davomida kun sayin yuzaga keladigan va saqlanib qoladigan noqulay sharoitlarda ishlash odamning farovonligiga salbiy taʼsir qiladi. Bunday sharoitlarning mavjudligi insonning kasbiy muammolari borligini bildiradi va somatik kasalliklar paydo boʻlishi uchun xavf omildir .
|
| |
1-Amaliy mashg’ulot 1-mavzu. Kimyoviy texnologiyaning sanoatdagi roli

1-Amaliy mashg’ulot 1-mavzu. Kimyoviy texnologiyaning sanoatdagi roli
Download
106,59 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
14.12.2023
Hajmi
106,59 Kb.
#118951
Download
106,59 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1-Amaliy mashg’ulot 1-mavzu. Kimyoviy texnologiyaning sanoatdagi roli
Download
106,59 Kb.
Matnni ko'rish
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Globallashuv globalistika va barqaror taraqqiyot tushunchalarining o'zaro aloqasi va farqi reja

|
Globallashuv globalistika va barqaror taraqqiyot tushunchalarining o'zaro aloqasi va farqi reja
|
bet | 2/2 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 22,82 Kb. | | #134146 |
Bog'liq GLOBALLASHUV GLOBALISTIKA VA BARQAROR TARAQQIYOT TUSHUNCHALARINING O\'ZARO ALOQASI VA FARQIFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
Glebov G. I., Milaeva O. V. Sovremennie mejdunarodnie otnosheniya. Uchebnoe posobie. — Penza: Izd. Penz. gos. un-ta, 2010. — 98 s.
Коренюшкина Светлана Ильинична, Соловьев Кирилл Анатольевич (2015). Суверенитет в эпоху глобализации: теория и практика (Общество. Среда. Развитие (Terra Humana) nashri).
Novikova I. V. Globalizatsiya, gosudarstvo i rinok: retrospektiva i perspektiva vzaimodeystviya. — Mn.: Академия управления при Президенте Республики Беларусь, 2009.
Гринин 2005.
Дергачёв 2005.
Attali J. Karl Marks. Mirovoy dux. M., 2008. S. 192.
Cambridge Economic History of Europe, Cambridge, 1989, Vol. VIII, pp. 1, 90-91
|
| |
N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida chegara chizdi - bet 5

|
N. D. Levitov insonning ruhiy holatlari bilan tananing funktsional holatlari oʻrtasida chegara chizdi
|
bet | 5/10 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 134,07 Kb. | | #273966 |
Bog'liq 3M
Psixologiya (qad.yunon ψυχή — «ruh, qalb, ong, xarakter» va λόγος — «ta’limot») — odam va odamlardan iborat guruhlarning psixikasi va psixik faoliyatining funktsiyasi, rivojlanishi va yuzaga kelishi qonuniyatlarini o’rganadigan fan. Psixologiya tushunchasi murakkab bo’lib, u o’zida gumanitar va tabiiy fanlar yondashuvlarini birlashtiradi.
Psixologiya fani quyidagi bo’limlarni o’z ichiga oladi:
Fundamental psixologiya — ruhiy faoliyatning qonunlari, dalillar va mexanizmlarni aniqlaydi;
Amaliy psixologiya — fundamental psixologiya ma’lumotlariga tayanib o’rganadi;
Amaliyotli psixologiya — psixologik bilimlarni amaliyotda qo’llash bilan shug’ullanadi.
Psixologiya tibbiyotning ruhiy buzilishlarni aniqlash va davolash bilan shug’ullanadigan psixiatriya va ruhiyat orqali organizmga terapevtik ta’sir o’tkazish yordamida kishilarni emotsional, shaxsiy va ijtimoiy tabiatli muammolardan xalos etish bilan shug’ullanadigan psixoterapiya bo’limi bilan chambarchas bog’langan.
Psixologiya predmeti
Psixologiya fanining predmeti tarix davomida va turli xil psixologiya yo’nalishlari nuqtai nazaridan turlicha tushuniladi. Zamonaviy psixologiya uchun psixologiya predmetini izlash hali ham dolzarbligicha qolmoqda.
Ruh (XVIII asrning boshiga qadar barcha tadqiqotchilar);
Ong fenomeni (ingliz empirik assotsianists psixologiyasi — D. Xartli, Djon Styuart Mill, Aleksandr Ben, Gerbert Spencer);
|
| |
Moliya bozori va moliyaviy texnologiyalar

|
Moliya bozori va moliyaviy texnologiyalar
|
bet | 1/9 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 50,17 Kb. | | #107079 |
Bog'liq MOLIYA BOZORI FAN DASTURI
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TERMIZ DAVLAT UNIVERSITETI
MOLIYA BOZORI VA MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR
FANINING O`QUV DASTURI
Bilim sohasi:
|
400 000 – Biznes, boshqaruv va huquq
|
Ta’lim sohasi:
|
410 000 – Biznes va boshqaruv
|
Ta’lim yoʻnalishlari:
|
60410100-Buxgalteriya hisobi va audit (tarmoqlar bo‘yicha)
60410400-Moliya va moliyaviy texnologiyalar
|
Termiz - 2023
Fan/modul kodi
MB2605
|
O‘quv yili
2023-2024
|
Semestr
7-8
|
ECTS - Kreditlar
5/4
|
Fan/modul turi
Majburiy
|
Ta’lim tili
O‘zbek
|
Haftadagi dars soatlari
4
|
1.
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg‘ulotlari (soat)
|
Mustaqil ta’lim (soat)
|
Jami yuklama
(soat)
|
Moliya bozori va moliyaviy texnologiyalari
|
60/60
|
90/60
|
150/120
|
I. Fanning mazmuni
Fanni o‘qitishdan maqsad – talabalarda moliya bozorining iqtisodiy mohiyati, vujudga kelishi, rivojlanish bosqichlari va mamlakat iqtisodiy hayotida tutgan o‘rni va ahamiyatli jixatlarini o‘rgatishdan shuningdek, talabalarga kelgusida yuqori malakali iqtisodchi-mutaxasissislar bo‘lib yetishishlari uchun moliya bozori bo‘yicha nazariy bilim, amaliy ko‘nikma va malakalarini shakllantirishdan iborat.
Fanning vazifasi – yuqoridagi maqsadlarga erishish uchun talabalarni nazariy bilimlarini, amaliy ko‘nikmalarini, shuningdek, moliya bozorida yuzaga keladigan jarayonlarga uslubiy yondashuv hamda ilmiy dunyoqarashini shakllantirishdir.
|
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg’ulotlari)
1-mavzu. Moliya bozorining nazariy asoslari
Moliya bozorining iqtisodiy mohiyati. Moliya bozorining iqtisodiyotdagi ahamiyatli jihatlari. Moliya bozori ishtirokchilari. Moliya bozorida vositachilar tiplari. Moliya bozorining tarkibiy tuzilishi. Pul bozori. Kapital bozori. Qimmatli qog‘ozlar bozori.
Moliya bozori modellari. Bank kreditlari yordamida moliyalashtirish. Qimmatli qog‘ozlar bozori orqali moliyalashtirish. Bank modeli. Moliya bozorining anglo-sakson modeli. Autsayderlik modeli. Moliya bozorining islom modeli.
2-mavzu. Pul bozori
Pul bozorining iqtisodiy mohiyati. Pul bozorining vujudga kelishi. Pul bozorining qo‘llanish xususiyatlari. Pul bozori ishtirokchilari. Davlat, tijorat banklari, korxonalar va boshqalar pul bozori ishtirokchisi sifatida. Pul bozori instrumentlari: davlat qisqa muddatli qimmatli qog‘ozlari, qayta sotib olinuvchi shartnomalar, depozit sertifikatlari, tijorat qog‘ozi va boshqalar. Davlat qisqa muddatli qimmatli qog‘ozlarining diskont stavkalari.
Obligatsiyalar moliya bozorining muhim instrumenti. Obligatsiyalar emitentlari. Obligatsiyalar tasnifi. Davlat obligatsiyalari. Munitsipal obligatsiyalar. Korporativ obligatsiyalar va ularni muomalaga chiqarish shartlari. Xorijiy obligatsiyalar. Muddatiga ko‘ra obligatsiyalar turlari. Joylashtirish shakliga ko‘ra obligatsiyalar turlari. Kupon to‘lovlariga ko‘ra obligatsiyalar turlari. Ta’minlangan va ta’minlanmagan obligatsiyalar. Konvertatsiyalanuvchi obligatsiyalar. Obligatsiyalar qiymati va daromadliligi. O‘zbekiston obligatsiyalar bozoridagi holat.
|
|
| |
To'liq - to'liq g'isht - Keramika g'ishtidan foydalanish sohasi. Keramika g'ishtining xususiyatlari va tavsifi

|
Keramika g'ishtidan foydalanish sohasi. Keramika g'ishtining xususiyatlari va tavsifi
|
bet | 3/4 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 2,74 Mb. | | #103807 |
Bog'liq Keremika.101-21MYAMT A.Jaloladdin Taq.To'liq - to'liq g'isht 3 4 kg og'irlikdan iborat bo'lishi kerak. Bo'shliqlar yo'qligi sababli u kuchli kuchga ega. Shuningdek, u ovoz o'tkazmaydigan va iliq xususiyatlarga ega. Shuning uchun poydevor va birinchi qavatlar, pechka va kaminlarni qurish, devorlar va tayanchlarni ko'tarish tavsiya etiladi. Va qovurg'ani yotqizganda, ingichka, ammo kuchli ichki qismni hosil qiladi. Ichi bo'sh g'isht. U to'rtburchaklar yoki dumaloq shaklda. G'ishtning og'irligi 2 ta 2,5 kg. Foizlarning joiz soni 15% dan oshmasligi kerak. Bu yuqori issiqlik izolatsiyasi fazilatlariga ega, ammo uning kuchi ancha past. Shuning uchun past binolar va ichki qismlarning faqat devorlarini qurish tavsiya etiladi. Zonalarda zinmalar yoki poydevor kabi yuqori namlik bilan foydalanish taqiqlanadi. Suv, bo'shliqqa tushadi, ularni to'ldiradi va materialning yo'q qilinishiga olib keladi. Bu pechlarni yotqizish uchun mos emas. Bolllarning mavjudligi materialni notekis isitishga va uning vayronagarchiliklariga olib keladi. - yolg'iz 25x120x6.5 sm. Uning hajmi va vazni bir qo'li bilan, ikkinchisiga yechim bo'lganda uni bir qo'li bilan olish qulay bo'lishi uchun hisoblanadi;
- bir yarim 25x12x8.8 sm. Bu faqat ichi bo'sh bo'lishi mumkin, vaznni kamaytirish va kerakli echim bo'lishi mumkin, masonlar narxi kamayadi.
Keramik g'isht markasida qisqartirish m, bu uning siqish kuchiga xos xususiyatini anglatadi:
- M175 va m150mo'ljallangan, podval pollari va poydevori;
- M125 LOBRAGE uylarining yuklama devorlarini qurish uchun javob beradi va ochilgan teshiklar;
- M100 va m75yuk ko'tarish devorlari va qismlar uchun;
- M50 Yuk bo'lishi kerak bo'lmagan tuzilmalar uchun.
G'isht markasi uyning loyihasida ko'rsatilishi kerak. Bu qanchalik baland bo'lsa, materialning kuchliroq va zichroq va shuning uchun undan yuqori va uning vazni.
- Issiqlik o'tkazuvchanligi koeffitsienti Bu to'g'ridan-to'g'ri bo'shliqlarning mavjudligiga va soniga bog'liq. Shunday qilib, to'liq material uchun bu qiymat 0,5 0,9 Vt / m x darajagacha va o'rta bo'lak va shimoliy devorlar uchun 0,3 dan 0,5 funtgacha bo'lgan bo'shliqda, tashqi devorlar qalinligida 100 sm qo'shimcha izolyatsiyani talab qiladi.
|
| |
Xususiy keramik g'isht - Keramika g'ishtidan foydalanish sohasi. Keramika g'ishtining xususiyatlari va tavsifi

|
Keramika g'ishtidan foydalanish sohasi. Keramika g'ishtining xususiyatlari va tavsifi
|
bet | 2/4 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 2,74 Mb. | | #103807 |
Bog'liq Keremika.101-21MYAMT A.Jaloladdin Taq.Xususiy keramik g'isht
- Uning ikkinchi ismi bino. Bu to'la yoki ichi bo'sh.
- Keramika g'isht bo'shlig'ida bo'shliqlar 13% dan oshmasligi kerak. Bunga o'z vazniga qo'shimcha ravishda yuk bilan ta'minlanadigan devor va tuzilmalarni qurishda foydalanish mumkin. Shunday qilib, qo'llab-quvvatlovchi tuzilmalarni qurish yoki ustunlarni qo'llab-quvvatlash uchun mos keladi.
- Kam uy uylarini qurish uchun ichi bo'sh versiyasidan foydalanishning eng maqbulidir. Ular kamroq bardoshli, ammo dastlab loyiha katta yuklar uchun ta'minlanmaydi. Ammo mo'rtlik tufayli og'ir narsalar bunday devorlarga yopishtirish tavsiya etilmaydi. Qurilish paytida g'isht ichidagi bo'shliqlarning vertikal yoki gorizontal o'rashiga yo'l qo'yiladi. Ammo gorizontal bo'shliqlar kamroq afzalroq, chunki ular kuch xususiyatlariga salbiy ta'sir qiladi.
Keramik g'ishtga qaroq
- Ushbu binolarning tashqi bezaklari uchun kerak, shuning uchun uning ikkinchi ismi jabhalar. Uning tashqi ko'rinishiga juda yuqori talablar: aniq geometriya, hatto oddiy rang, kamchiliksiz yuza.
- Aksariyat hollarda, qo'lda g'ishtni yopishqoq devorlarga yukni kamaytirishga va yaxshi issiqlik izolatsiyasini ta'minlashga imkon beradi.
- oddiy. Bu oddiy va silliq yuzaga ega, shakli qattiq to'rtburchaklar. Bundan tashqari, rangni otishning ma'lum bir harorati va uni olib ketadigan vaqt tufayli rangga bo'yalgan. Ushbu usul yalang'ochlash juda ko'p o'n yillar davomida ajoyib ko'rinishini yo'qotmasligini kafolatlaydi. Kamchilik - bu faqat katta xarajat;
- sirlangan. Kliner g'isht pasidan so'ng, u sir bilan qoplangan. Bunday qoplamaning kuchi qotishma shisha stakanining asosiy tarkibiy qismi bilan erishiladi. Qayta o'q uzgandan so'ng, muzdan yasalgan sovuq xususiyatlari;
Keramik g'ishtni tavsiflash
O'zining o'ziga xos xususiyatlari tufayli keramik g'isht hali ham talabga ega va ba'zida ajralmas qurilish materiallari saqlanib qolmoqda. Unga 7484-78 va 530-2007 ga rioya qilish uchun qat'iy talablar beriladi.
|
| |
Sovuqqa chidamliligi - Keramika g'ishtidan foydalanish sohasi. Keramika g'ishtining xususiyatlari va tavsifi

|
Keramika g'ishtidan foydalanish sohasi. Keramika g'ishtining xususiyatlari va tavsifi
|
bet | 4/4 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 2,74 Mb. | | #103807 |
Bog'liq Keremika.101-21MYAMT A.Jaloladdin Taq.Sovuqqa chidamliligi. Bu materialning fazilatlarini yo'qotmasdan muzlatadigan tsikl bilan materialga qanchalik mos keladigan ko'rsatkichni ko'rsatadigan ko'rsatkich. Qiymatlar g'isht zichligi zichligiga qarab farq qiladi. Tashqi devorlarni yotqizish uchun F50 material ishlatiladi. Ayniqsa kuchli to'qnashuvli kulgili g'isht f150 qiymatiga ega. F25 ko'rsatkichlari bilan material faqat ichki devorlar uchun ishlatiladi. - Namlikning chidamliligi. Material kam suvga ega bo'lishi kerak. To'liq g'isht uchun, 2 kun suvda suvning massasiga nisbatan 13-15% suvdan ko'p bo'lmagan suvdan ko'prog'ini so'rilishi kerak.
- Rang. Bu to'g'ridan-to'g'ri material sifatini anglatadi. Maxsus ma'lumot rangi mavjud bo'lib, ularda g'isht ishlab chiqariladigan zavod tomonidan tasdiqlangan. Loydan olingan g'isht qizil rangda, ammo bu rangni o'qqa tutgandan so'ng g'isht deb ataladi.
Devorchılık turlari
a) qattiq oddiy g'ishtdan yasalgan qattiq tosh;
b) vertikal ko'ndalang bo'lgan oddiy g'ishtlardan yasalgan engil devorlar
devorlar (quduq toshlari); v) oddiy g'ishtlardan yasalgan engil devorlar, gorizontal ulanishlar bog'langan qatorlar shaklida (g'isht va beton tosh);d) sopol g'ishtdan yasalgan devor;e) engil quduqli burchak devori
|
| |
Ximiyaviy mahsulotning sifati va tannarxi

Ximiyaviy mahsulotning sifati va tannarxi.
Yuqori sifatli mahsulotlar ko‘pincha
maxsulotning
tozaligi yoki
konsentratsiya orqali ifodalanadi. Maxsulot tannarxi eng muxim ko‘rsatgichdir.
Korxona xarajatlari bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan ishlab
chiqariilgan maxsulot
korxona tannarxi deyiladi. Har xil xarajatlar orasidagi bog‘liqlik
tannarx
strukturasini tashkil etadi.
Fabrika–korxona tannarxi quydagi asosiy bosqichlardan iborat.
Xomashyo, yarim tayyor maxsulot va asosiy materiallar.
Yoqilg‘i va energiya. Texnologik maqsadlar uchun.
Asosiy korxona ishchilari uchun maosh.
Amartizatsiya-asosiy bino, qurilmalarni tiklash uchun xarajatlar.
Sex xarajatlari, bularga asosiy texnologik jarayonlarni tekushiy remont qilish
xarajatlari, qo‘shimcha
ishchilar va sex boshliqlari, sexni qo‘riqlash
va texnika
xavfsizligi xarajatlari.
Umumkorxona xarajatlari.
Maxsulotning umumiy tannarxini chiqarish
uchun bir maxsulot ishlab
chiqarish uchun ketgan xarajatlar hisoblanadi. Har xil korxonalarda tannarx bir xil
mahsulot ishlab chiqarish uchun har xil bo‘lishi mumkin. Asosiy xarajatlar ximiya
sanoatida xom ashyoga ketadi. YA’ni maxsulot tannarxining 60-70% ni xom ashyo
tashkil qiladi. Yoqilg‘i va energiya 10% ni. Lekin elektrotermik
va elektroximik
korxonalarda elektroenergiya asosiy xarajat hisoblanadi.
Mexanizatsiyalashgan korxonalar uchun asosiy
ishchilarning ish haqi
o‘rtacha 4% ni tashkil qiladi. Ayrim kimyoviy korxonalarda 20% to‘lanadi.
Amartizatsiya fondi 3-4% ni tashkil qiladi. yuqoridan ko‘rinib turibtiki
mahsulotning tannarxini kamaytirish uchun xomashyoning narxiga ko‘proq e’tibor
berish kerak. YA’ni yangi arzon xomashyoga o‘tish,
mahsulot tannarxining
pasaytirishni eng asosiy yo‘llaridan biri qurilma ishini intensivlashtirish kerak.
O'qing
Yandex.Darslik o'qituvchilarga kasbiy charchashning oldini olish

Xodimlar tajribasini boshqarish
Biz nimani baholaymiz?
sun'iy konstruktsiyalar
kompaniya boshqaruvi,
Vazifani bajarish sifati Ishga jalb qilingan
manba (kognitiv, shaxsiy, motivatsion) Xarakterli xatti-
harakatlar
tizimni qurishda
Haqiqiy ishchilarga asoslangan simulyatsiya
mashqlari
3
10
Bog'liq bo'lgan har qanday omillarni har
tomonlama baholash
baholashlar
TBAC
ishtirokchi namunalari bilim,
ko'nikma, qobiliyatlarning etishmasligi
Qo'shilish imkoniyati
qaysi mumkin
Fikr-mulohaza nimaga qaratilgan?
kompaniyaning vakolatlari
vazifalari, bu kuchli ekanligini ko'rsatadi
Yuqori qabul qilish darajasi
Ishga to'g'ridan-to'g'ri ulanish
ma'lum bir pozitsiyada ishtirokchining rivojlanishi
uchun tomonlar va yo'nalishlar
dan yondashuv
TBAC haqidagi ilmiy sharhimizni o'qing. Siz ushbu yondashuvning paydo bo'lishi va foydalanish
sohalari uchun zaruriy shartlar haqida bilib olasiz. Ko‘rib chiqish uchun tugmani bosing yoki
telefon kamerangizni o‘ng tarafdagi QR kodga yo‘naltiring.
nima tanqidiy bo'lishi mumkin
Ishchilar qarorining
samaradorligi
Yuqori ishonchlilik
EKOPSIY, 2022
Vazifaga asoslangan yondashuvda (TBAC) tashkil
etilgan Vazifalarga
asoslangan yondashuvda (TBAC) tashkil etilgan
baholash markazlarida shaxs har bir pozitsiya / pozitsiyalar guruhi uchun odatiy vazifalar bloklarini hal qilishda
uning samaradorligi darajasi bilan baholanadi.
Ishtirokchilar bir kun "ichkaridan" maqsadli rolni
yashaydilar
vazifalar
Baholash xodimning ishini taqlid qiluvchi mashqlarda kuzatish orqali amalga oshiriladi.
Ishlash bo'yicha fikr-mulohazalarni qabul qilishni
maksimal darajada oshiradi
ma'lum bir xodimning ishdagi muvaffaqiyati
bilan,
turli funktsiyalar, bo'linmalar va hatto
kasblardagi xodimlarning
pozitsiyasi