nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-belgilangan vaqt mobaynida guruhlar matn ustida ishlaydilar

|
-belgilangan vaqt mobaynida guruhlar matn ustida ishlaydilar
|
bet | 6/6 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 13,29 Kb. | | #99745 |
Bog'liq Mavzu Matematika oʼqitish usullari va yangi pedagogik texnologi-azkurs.org-belgilangan vaqt mobaynida guruhlar matn ustida ishlaydilar;
-belgilangan vaqt mobaynida guruhlar matn ustida ishlaydilar;
-vaqtni tejash maqsadida guruh a’zolari orasidan liderlar tanlanadi va ular o‘rganilgan matnga oid asosiy ma’lumotlarni guruhdoshlariga so‘zlab beradilar;
-liderlarning fikri guruh a’zolari tomonidan to‘ldirilishi mumkin;
-barcha guruhlar o‘zlariga berilgan matnni puxta o‘zlashtirganlaridan so‘ng matnlar guruhlararo almashtiriladi;
-bu bosqichda ham yuqoridagi faoliyat takrorlanadi;
-shu taxlitda mavzu mohiyatini yorituvchi yaxlit matn o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtiriladi.
Klaster (g‘uncha, bog‘lam) metodi pedagogik, didaktik strategiyaning muayyan shakli bo‘lib, u o‘quvchilarga ixtiyoriy muammolar xususida erkin, ochiq o‘ylash va shaxsiy fikrlarni bemalol bayon etish uchun sharoit yaratishga yordam beradi. Mazkur metod turli xil g‘oyalar o‘rtasidagi aloqalar to‘g‘risida fikrlash imkoniyatini beruvchi tuzilmani aniqlashni talab etadi. “Klaster” metodi aniq ob’ektga yo‘naltirilmagan fikrlash shakli sanaladi. Undan foydalanish inson miya faoliyatining ishlash tamoyili bilan bog‘liq ravishda amalga oshadi. Ushbu metod muayyan mavzuning o‘quvchilar tomonidan chuqur hamda puxta o‘zlashtirilguniga qadar fikrlash faoliyatining bir maromda bo‘lishini ta’minlashga xizmat qiladi. INSERT” strategiyasi Strategiya o‘zlashtirilishi ko‘zda tutilgan yangi mavzu bo‘yicha o‘quvchilarning muayyan tushunchalarga egaliklarini aniqlash va ularda matnga nisbatan tahliliy yondashish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi. E’tiboringiz uchun rahmat! E’tiboringiz uchun rahmat!
http://azkurs.org
|
| |
Mavzu: Matematika oʼqitish usullari va yangi pedagogik texnologiyalar - bet 2

|
Mavzu: Matematika oʼqitish usullari va yangi pedagogik texnologiyalar
|
bet | 2/6 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 13,29 Kb. | | #99745 |
Bog'liq Mavzu Matematika oʼqitish usullari va yangi pedagogik texnologi-azkurs.orgTa’limni isloh qilinishi jarayonining ajralmas, muhim qismi hisoblangan zamonaviy pedagogik texnalogiyalar, interfaol metodlar ta’lim jarayoniga o’zlari bilmagan holda qiziqishi bilan kirishib ketadilar. Tajriba shuni ko’rsatadiki, zamonaviy interfaol strategiyalar bo’lga bilimlarni samarali o’zlashtiradi. Chunki bugun sinflarni to’ldirib o’tirgan o’quvchilar sho’x beg’ubor bolalik gashtini surayotgan, ba’zan xayolparast bolalardir. Ular orasida hatto 45 daqiqalik dars jarayonining nihoyasini intiqlik bilan kutib, ta’limga yuzaki qaraydigan o’quvchilar ham yo’q emas. Matematikani o’qitishda texnologiyadan foydalanishning kengaytirilganligi o'quv jarayonini yanada moslashtirishga imkon beradi. Ikkala o'quvchi bir-biriga o'xshash emasligi sababli, texnologiya individual talabalarga, ayniqsa, ularning shaxsiy ehtiyojlari uchun foydali bo'lgan tarkib va yordamlarni taqdim etishi mumkin. Bolalar darslarni, o'quv qo'llanmalarni, ekran yozuvlarini va boshqa o'quv vositalarini o'z qurilmalarida va o'zlarining tezligida ko'rishlari mumkin. Matematikani o’qitishda texnologiyadan foydalanishning kengaytirilganligi o'quv jarayonini yanada moslashtirishga imkon beradi. Ikkala o'quvchi bir-biriga o'xshash emasligi sababli, texnologiya individual talabalarga, ayniqsa, ularning shaxsiy ehtiyojlari uchun foydali bo'lgan tarkib va yordamlarni taqdim etishi mumkin. Bolalar darslarni, o'quv qo'llanmalarni, ekran yozuvlarini va boshqa o'quv vositalarini o'z qurilmalarida va o'zlarining tezligida ko'rishlari mumkin. Pedagogik texnologiya o‘z mohiyatiga ko‘ra sub’ektiv xususiyatga ega. Qanday shakl, metod va vositalar yordamida tashkil etilishidan qat’iy nazar texnologiyalar: Pedagogik texnologiya o‘z mohiyatiga ko‘ra sub’ektiv xususiyatga ega. Qanday shakl, metod va vositalar yordamida tashkil etilishidan qat’iy nazar texnologiyalar: — pedagogik faoliyat samaradorligini oshirishi; — o‘qituvchi o‘rtasida o‘zaro hamkorlikni qaror toptirishi; — o`quvchilar tomonidan o‘quv predmetlari bo‘yicha puxta bilimlarning egallanishini ta’minlashi;
|
| |
Adobe Photoshop - Axborot texnologiyalari va kompyuter injiniringi fakulteti Informatika o‘qitish metodikasi yo‘nalishi talabasi

|
Axborot texnologiyalari va kompyuter injiniringi fakulteti Informatika o‘qitish metodikasi yo‘nalishi talabasi
|
bet | 3/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Adobe Photoshop — Adobe Inc. firmasi tomonidan ishlab chiqilgan va tarqatilyotgan koʻpfunksiyali grafik redaktor. Asosan rastrli tasvirlar bilan ishlashga moʻljallangan, biroq bir nechta vektorli vositalariga ega. Dastur Adobe firmasi mahsuloti sifatida mashhur va rastrli tasvirlarni tahrirlashda dunyoda eng oldi brendi hisoblanadi. Hozirda Photoshop macOS, Windows platformalariga, iOS, Windows Phone va Android mobil tizimlariga moslashtirilgan. Yana Windows 8 va Windows 8.1 uchun Photoshop Express versiyasi ham mavjud. Adobe Photoshop tasvirlarni tahrirlashdagi proffesional redaktor hisoblanadi.
Adobe Photoshop dasturining ishlab chiqilgan sanasi birorta kalendarda qayd etilmagan. Biz ishlatadigan Adobe Photoshop dasturining 2005-yilda bir yilligi nishonlandi. Bundan 17 yil oldin, fevral oyida, „Adobe“ kompaniyasi, Rassomlar, fotograflar, dizaynerlar orasida hozirgacha mashhur boʻlgan „Photoshop — 1.0“ muallifini eʼlon qildi. Photoshop dasturi bugungi kunda, „kompyuter grafikasi“ sohasi boʻyicha eng oldingi oʻrinda turibdi va mustaqil dastur boʻlib ajraldi. Biz foydalanayotgan Adobe Photoshop dasturining boshlanishi ancha ilgari boʻlgan. Hozir 41 ta muallifi eʼlon qilingan dasturni aslida aka-uka Jon Noll va Tomas Nollar boshlab bergan. Ularning otasi fotograf boʻlib, ular yertoʻlada joylashgan fotolabaratoriyada otasiga yordam berar edilar. Tomas nur va rang kontrastini oʻrgandi. Jonn esa eski „Apple“ da ishlashga qiziqardi. 1984-yilda Aka-uka Nollarga otasi dastlabki Macintosh olib berdi. Uning imkoniyatlarining koʻpligi shu dasturni tuzishga sabab boʻldi
Hozirda kompyuter grafikasi va adobe photoshop ilmiy xodimlar uchungina emas, balki rassomlar, loyihachilar, dizayn va reklama bilan shug`ullanadigan mutaxassislar, web sayt yaratuvchilar, o`qitish jarayoni va boshqa sohalarda keng qo`llanilmoqda. Shuning uchun kompyuter grafikasi sohasida yetuk kadrlarni tayyorlash, yosh kitobxonlarga kompyuter grafikasiga doir adabiyotlarni yetkazish oldimizda turgan vazifalardan biri hisoblanadi. Yuqoridagi fikrlarni inobatga olgan holda ushbu o`quv qo`llanmada tasvir turlari, kompyuter grafikasi turlari, grafik formatlar, rang modellari, proyeksiyalar, tasvirlarni sifatini yaxshilash usullari, tasvirlarni filtrlash, Adobe Flashda animatsiyalar kabi mavzular to`liq yoritib berilgan.
|
| |
Kist: Aerograf oynasi kabi tasvirni bo’yashda ishlatiladi. Ammo Kist

|
Kist: Aerograf oynasi kabi tasvirni bo’yashda ishlatiladi. Ammo Kist
|
bet | 8/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Kist: Aerograf oynasi kabi tasvirni bo’yashda ishlatiladi. Ammo Kist yordamida tasvirni sifatli bo’yash mumkin. Bu oyna aerografga nisbatan ko’p qo’llaniladi. Kist oynasini V klavishini bosish orqali aktivlashtirish mumkin. Brushes oynasi yordamida bo’yoq cho’tkalarini shaklini o’zgartirish mumkin.
SHtamp: tasvirdagi kichik bir bo’lak nushasini ko’chirish uchun ishlatiladi. Bu oyna tasvirdagi ayrim nuqsonlarni, dog’larni yo’qotish va eski rasmlarni tiklashda keng qo’llnailadi.
Kist predidushix sostoyaniy: Bu oyna tasvir haqidagi dastlabki ma’lumotlar asosida ishlaydi. Uning yordamida tasvirga kiritilgan so’ngi o’zgartirishlarni bekor qilish mumkin.
Lastik: tasvirni o’chirish uchun ishlatiladi. U qo’llanganda tasvirda fon qaysi rangda bo’lsa, o’sha rangdagi chiziqlar hosil bo’ladi. Alt klavishini qo’llash yordamida kompyuter xotirasiga olinmagan so’ngi o’zgartirishlarni bekor qilish mumkin. LASTIK asbobi Ye klavishni bosish orqali aktivlashtiriladi.
Karandash: turli chiziqlarni chizish uchun foydalaniladi. Alt klavishi bosilganda kursorning ekrandagi tasviri o’zgaradi va bevosita tasvirdan kerakli rangni tanlash mumkin. Bu amal bajarilagnadan so’ng o’sha rangda chiziq tortadi.
Liniya: To’g’ri chiziqlarni chizishda qo’llanilaniladi.
Razmivka: Ushbu oyna ishlatilganda, tasvirdagi yorqinlik pasayadi. Alt klavishi bilan qo’llanganda yorqinlik ortadi.
Rezkost: Ushbu oyna ishlatilganda tasvirdagi yorqinlik ortadi. Alt klavishi bilan qo’llanganda esa tasvir hiralashadi.
Palets: Tasvirdagi ranglar chayqaltirib, tasvirdagi obektlar o’rtasidagi chegaralarni bir-biriga qo’shishga xizmat qiladi.
Osvetitel: Piksellardagi ranglar yorqinlashadi. Alt klavishi bilan qo’llanganda esa piksellardagi ranglar hiralashadi.
Zamenitel: Tasvir ustida harakatlantirilganda piksellardagi rannglar qoramtil tus oladi.
Gubka: Tasvir ustida xarakatlantirilganda, tasvirdagi ranglar miqdori pasayadi. Gubka bir joyda ko’p aylantirilsa, tasvirning o’sha joyi kulrang tus oladi.
|
| |
Pero: Peroni tasvir ustida xaraktlantirilganda, nuqtalar xosil bo’ladi. Ushbu nuqtalar yordamida chizilgan tasvirni o’zgartirsh mumkin. 
Magnitnoe pero

|
Pero: Peroni tasvir ustida xaraktlantirilganda, nuqtalar xosil bo’ladi. Ushbu nuqtalar yordamida chizilgan tasvirni o’zgartirsh mumkin.
Magnitnoe pero
|
bet | 9/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Pero: Peroni tasvir ustida xaraktlantirilganda, nuqtalar xosil bo’ladi. Ushbu nuqtalar yordamida chizilgan tasvirni o’zgartirsh mumkin.
Magnitnoe pero: Bu asbob huddi magnitnoe lasso kabi xarakatlanadi. Biror bir tasvirdagi obekt atrofida xarakatlantirilganda, Adobe Photoshop dasturining o’z obekt chetlarini belgilab chiqadi.
Proizvolnoe pero: juda qulay oyna bo’lib, xoxlagan shakldagi tasvirni u yordamida ifodalash mumkin.
Vstavit tochku: Bu oyna pero yordamida chizilgan chiziq ustiga qo’shimcha nuqtalarni qo’shadi.
Udalit tochku: pero yordamida chizilgan chiziq ustidagi ortiqcha bo’lgan nuqtalarni o’chiradi.
Neposredstvennoe vo’delenie: U yoki bu pero bilan chizilgan chiziqlarni tahrir qilish uchun hizmat qladi.
Uning yordamida chiziqdagi nuqtalarni yakka tartibda harakatlantirish va kerakli joyga siljitish mumkin.
Preobrazovat tochku: Tasvir ustida chizilgan chiziqchalarda o’rnatilgan har bir nuqta, burchak yoki yoy vazifasini bajaradi. Ushbu oyna yordamida nuqtalarning vazifalarini o’zgartirish, yani yoyni burchakka va burchakni yoyga almashtirish mumkin. Buning uchun kursorni nuqta ustiga olib borib «sichqoncha» ning chap tugmasi bir marta bosiladi.
Tekst: Ushbu asbob yordamida tasvirga turli matnlarni kiritish mumkin. Tekst oynasi aktivlashtirilib, kursor tasvir ustida bosilsa, matn kiritish uchun alohida darcha hosil bo’ladi. Bu darchada xarf o’lchami, turi, rangi va boshqa o’lchamlari kirtiladi. Bu asbob yordamida kiritilgan matnlar qayta tahrir qilish imkoni mavjud emas.Tekst asbobi aktivlashtirilib, kursor tasvir ustida bosiladi, matn kiritish uchun alohida darcha hosil bo’ladi. Bu darcha harf o’lchami, turi rangi va boshqa o’lchamlari kiritiladi. Bu asbob yordamida kiritilgan matnni qayta tahrir qilish imkoni mavjud emas.
Tekst–Maska: Tekst oynasi kabi bu asbob aktivlashtirilib, matn ustida bir marta bosiliganda, Tekstovo’e istrument darchasi xosil bo’ladi. Lekin bu oddiy tekstdan tubdan farq qiladi. Harflarning cheti huddi Lasso oynasini belgilash kabi ko’rinishga ega bo’ladi. Harflarni turli ranglarga bo’yash va Peremeshenie: Oynasi yordamida o’rnidan siljitish yoki boshqa rasmga olib o’tish mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pero: Peroni tasvir ustida xaraktlantirilganda, nuqtalar xosil bo’ladi. Ushbu nuqtalar yordamida chizilgan tasvirni o’zgartirsh mumkin.
Magnitnoe pero
|
Adobe Photoshop Uskunalar paneli bilan ishlash

|
Adobe Photoshop Uskunalar paneli bilan ishlash
|
bet | 6/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Adobe Photoshop Uskunalar paneli bilan ishlash
Asboblar paneli haqida ma`lumot.
Adobe Photoshop asboblar panelida turli xil ishni bajariadigan oynalar joylashgan. Har biri Adobe Photoshop dasturining biror-bir buyrug’ini anglatadi. Agar asboblar panelida biron-bir oyna bo’lmasa, menyu satring Okno punktida Vkl. Panel buyrug’ini tanlang.
Adobe Photoshop dasturida jami 46 ta asboblar mavjud bo’lib, ulardan 20 tasi bevosita dastur ishga tushirilganda oynada ko’zga tashlanib turadi. +olganlarini qo’shimcha buyruqlarni bajarish orqali ishga tushirish mumkin. Agar asboblar panelida joylashgan oynaning ostki qism o’ng burchagida kichik uchburchak shakli tasvirlangan bo’lsa, bu tasvir ushbu oyna tarkibida o’xshash buyruqni bajaruvchi asboblar yashiringanligidan darak beradi.
Yashiringan asbobni aktivlashtirish uchun kursorni maxsus belgili oyna ustida «sichqoncha» ning chap tugmasini bosgan holda asboblar panelidan tashqariga olib chiqariladi va kerakli oyna ustida kursorni qoldirib «sichqoncha» ning chap tugmasi qo’yib yuboriladi.
Har bir oynaga kursor yaqinlashtirilsa, kursor belgisi ostidagi asbobning kanday vazifani bajarishi xaqidagi axborot paydo bo’ladi.
+uyida Adobe Photoshop dasturida ishlash jarayonida keng qo’llaniladigan asboblarning qisqacha tavsifi keltiriladi.
Pryamougolnaya oblast: To’g’ri to’rtburchak shaklidagi maydonni belgilab olish uchun qo’llaniladi. Bu asbob yordamida tasvirdagi alohida maydonni belgilab olingandan keyin tasvirga kiritilgan barcha o’zgarishlar faqat belgilangan maydon ichiga ta’sir etadi. Ushbu oynaga qo’shimcha tarzda Shift klavishi ishlatilsa, belgilangan maydon xududi ortadi. Shift klavish o’rnida Alt klavishi qo’llanilgan taqdirda belgilangan maydon xududi qisqaradi. Ushbu amal Lasso va Volshebnaya palochka asboblari bilan ishlashda qo’llaniladi.
Ellipticheskaya oblast: Doira shaklidagi maydonni belgilab olish uchun qo’llaniladi. Bu oyna yordamida tasvirdagi alohida maydonni belgilab olingandan keyin tasvirga kiritilgan barcha o’zgarishlar faqat belgilangan maydon ichiga ta’sir etadi.
|
| |
Guruhlar umumiy sxemaning alohida bandlari bo‘yicha o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajaradi

|
Guruhlar umumiy sxemaning alohida bandlari bo‘yicha o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajaradi
|
bet | 5/6 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 13,29 Kb. | | #99745 |
Bog'liq Mavzu Matematika oʼqitish usullari va yangi pedagogik texnologi-azkurs.orgGuruhlar umumiy sxemaning alohida bandlari bo‘yicha o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajaradi. O‘quvchilarni mavzuga oid ma’lumotlar bilan batafsil tanishtiriladilar.
O‘quvchilarni mavzuga oid ma’lumotlar bilan batafsil tanishtiriladilar.
Bosqichlar bo‘yicha amalga oshirilgan harakatlarning to‘liq tafsiloti quyidagicha:
— sinf o‘quvchilari guruhlarga biriktiriladilar;
— o‘quvchilarning yangi mavzu bo‘yicha tushunchalarga egalik darajasi o‘rganiladi;
— o‘quvchilar tomonidan qayd etilgan tushunchalar loyihaning 1-bandiga yozib boriladi;
— o‘quvchilarning yangi mavzu bo‘yicha mavjud bilimlarini boyitishga bo‘lgan ehtiyojlari o‘rganiladi;
— o‘quvchilarning ehtiyojlari sifatida bayon etilgan tushunchalar loyihaning 2-bandiga yozib boriladi;
— o‘qituvchi yangi mavzuga oid umumiy ma’lumotlar bilan o‘quvchilarni xabardor qiladi;
— o‘quvchilar o‘zlashtirgan yangi tushunchalar aniqlanadi;
— bayon etilgan yangi tushunchalar loyihaning 2-bandiga yozib qo‘yiladi;
— mashg‘ulot yakunida loyiha yaratiladi.
“ZIG-ZAG” STRATEGIYASI (metodi) “ZIG-ZAG” STRATEGIYASI (metodi) Metodi o‘quvchilar bilan guruh asosida ishlash, mavzuni tezkor va puxta o‘zlashtirishga xizmat qiladi. Metodning afzalligi quyidagi jihatlar bilan belgilanadi:
O‘quvchilarda jamoa (yoki guruh) bo‘lib ishlash ko‘nikmasi shakllanadi;
Mavzuni o‘zlashtirishga sarflanadigan vaqt tejaladi.
“Zig-zag” strategiyasini qo‘llash jarayonida quyidagi harakatlar amalga oshiriladi:
-sinf o‘quvchilari bir necha (5-7 ta) guruhga bo‘linadi;
-yangi mavzu mohiyatini yorituvchi matn ham tegishli ravishda 5-7 ta qismga ajratiladi;
-har bir guruhga mavzuning muayyan qismi (1-matni, 2-matni, … ) beriladi va uni o‘rganish vazifasi topshiriladi;
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 15/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
Karimov I.A. Yuksak malakali mutaxassislar –taraqqiyot omili. Т., O’zbekiston, 1995 y, 30 – 31 b.
Sh.F. Madraximov va boshqalar, Informatika va programmalash, Toshkent-2005.
Коцюбинский А.О. Рисунки на компьютере – М. 2000 г.
Кобурн. Ф, Маккормик П. Corel DRAW 9 – СПБ 2000 г.
Тайц. А. Photoshop – 5,5 СПБ , .2000 г.
Райан Д. Инженерная графика в САПР, - М, 1989.
Котов Ю.К. Как рисует машина – М, 1988 г.
Фоли Дж.Вал Дем.А. Основы интерактивной машинной графики.М., 1985г.
КотовЮ.К.Геометрическое конструирование и машинная графика.–М.,1987
S.I. Raхmоnkulоva. IBM PC shaхsiy kоmpyutеrida ishlash .—T., 1996 y
Fеdоrеnkоv.A. Kimaеv.A. Auto CAD 2002 . - M., 2001 g.
Д. Дисами. Auto CAD программирование ,- М., 1992 г
Э.Т. Романичева и др. Auto Cad верс .12, 13, 14. – М., 1997 г.
E.I.Ruziеv. Grafik dizayn – T 1993
E.I.Ro`ziеv. «Grafika» Intеgrativ kursining variativ dasturlari.T 1997
E.I.Ro`ziеv. Tехnik grafika va dizayn asоslari. T 1995
Е.Х.Хоlmatоv,N.I.Taylaqоv,U.A.Nazarоv «Infоrmatika va hisоblash tехnikasi.T-2001.
Макарова Н.В.и другие. Информатика. Москва. Финансы и статистика,1997
Полякова Т.М. Графические средства в экономических информационных системах. Москва . МЭСИ, 1996, 70с.
|
| |
Kurs ishi rahbari - Axborot texnologiyalari va kompyuter injiniringi fakulteti Informatika o‘qitish metodikasi yo‘nalishi talabasi

|
Axborot texnologiyalari va kompyuter injiniringi fakulteti Informatika o‘qitish metodikasi yo‘nalishi talabasi
|
bet | 2/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Kurs ishi rahbari ________________
Topshiriqni bajarishga oldim ________________
Reja
Kirish
Photoshop dasturi va uning uskunalar paneli
Photoshopda ranglar bilan ishlash va palitralar
Photoshop dasturini imkoniyatlari va o’qitishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Bugungi kunga kelib butun dunyo miqyosida fan va texnologiyalar sohasidaulkan o'zgarishlar sodir bo’lmoqda. Bu o’zgarishlar bevosita axborottexnologiyalarining taraqqiyoti bilan bog’liqdir. Aynan axborot texnologiyalarisohasidagi zamonaviy muhandislar faoliyati bilan bog’liq o’zgarishlar, oliytexnik ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar, bo’lajak muhandis kadrlargaqo’yiladigan talablarning oshishi mazkur sohada tayyorlanayotgan talabalarningkasbiy kompetentligini shakllantirish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Axborottexnologiyalari iqtisodiyotning barcha tarmoqlariga kirib borgan va shusohaning rivojlanishiga o’z xissasini qo’shib kelayotgan bir vaqtda, aynanmazkur yo’nalishlarga bog’liq axborot texnologiyalarining tadbiqi alohida fansifatida vujudga kelmoqda. Bu esa axborot texnologiyalari fani sohasiko’lamining kengayishiga olib keladi. Xususan, raqamli kontentlar uchunmaxsus effektlar - kino, klip, reklama, san’at, dizayn, taqdimotlar, dinamikalarimmitatsiyasi, shuningdek kompyuter o’yinlari va ta’limiy dasturlar yaratishkabi sohalarda zarur uskunaviy vosita hisoblanib, kompyuter grafikasiningmuhim yo’nalishlaridan biri sanaladi. Har kuni ko’z o’ngimizda yangimo'jizalar yaratilmoqdaki, buni ajoyib video tasvirlar, o’zgacha tasvirlardamujassam bo’lgan kosmik kemalar, tabiatda mavjud bo’lmagan narsalar vaboshqalar orqali ko’rishimiz mumkin. Zamonaviy kinoda film yaratuvchilarmontaj, ovoz va ranglar bilan bir qatorda barcha texnik vositalar va usullaryordamida o’zlari hohlagandek asarlarini olib chiqishlari imkoniyati yaratildiki,bugun kino chegara bilmas darajada rivojlanayotganligini bemalol aytishmumkin. Elektronika va kibernetikaning rivojlanishi asosida va tasvirlarni qaytaishlashni kompyuter dasturlarida amalga oshirish natijasida yuzaga kelganyangi vositalar, ularning keng tarqalishi tasviriy san’atda yangi bir yo’nalish -kompyuter grafikasining paydo bo’lishiga olib keldi. Bu esa sanoat va maishiydizayn ko’rinishini o’zgarishiga sabab bo’ldi. Kompyuter grafikasi terminiendlikda kino sanoatida ‘kompyuter maxsus effektlari’ deb qo’llanilmoqda.
|
| |
Stroka pikseley - Axborot texnologiyalari va kompyuter injiniringi fakulteti Informatika o‘qitish metodikasi yo‘nalishi talabasi

|
Axborot texnologiyalari va kompyuter injiniringi fakulteti Informatika o‘qitish metodikasi yo‘nalishi talabasi
|
bet | 7/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Stroka pikseley: tasvirda gorizontal shakldagi chiziqni belgilaydi. Amalda bu oyna juda kam qo’llanildi.
Stolbets pikseley: Tasvirda Vertikal shakldagi chiziqni belgilaydi. Amalda bu oyna ham juda kam uchraydi.
Kadrirovanie: Ushbu oyna, asosan tasvir chetlarini va keraksiz qismlarini kesib tashlash uchun qo’llaniladi. Bu buyruq aktivlashtirilganda tasvir yuzida to’g’ri to’rtburchak shaklidagi ramka hosil bo’ladi. Ramkaning chetlari kichik kvadratlardan iborat bo’lib, bu kvadratchalar yordamida ramka hajmi o’zgartiriladi. Tasvir ramka ostiga olingandan so’ng Enter klavishi bosilsa, ramka tashqarisida qolgan ortiqcha bo’laklar kesib tashlanadi. Ushbu buyruqni Esc klavishini bosib rad etish mumkin.
Peremeshenie: Ushbu oyna tasvirdagi belgilangan madonni yoki qatlamni siljitish va kesib olish uchun hizmat qiladi. Peremeshenie buyrug’ini bajaradigan ayni jarayonni boshqa ayrim oynalar (masalan Volshebnaya palochka oynasi) yordamida ham amalga oshirish mumkin.
Lassol: tasvirdagi turli shakldagi ob’ktlarni belgilash uchun ishlatiladi.
Mnogougolnoe Lasso: Asosan tasvirdagi to’g’ri chiziqlardan iborat ob’ektlarni belgilashda ishlatiladi. Alt klavishi qo’llanilganda oddiy Lasso oynasi vazifasini bajaradi.
Magnitnoe Lasso: Bu oyna ishlatilganda Adobe Photoshop dasturi tasvirdagi obekt chegaralarin o’zi belgilaydi. Ammo bu oyna peksillardagi ranglarni o’zgarishiga bog’liq tarzda chegaralarni aniqlashi bois kam qo’llaniladi.
Volshebnaya palochka: Bir-biriga yaqin bo’lgan rangdagi piksellar joylashgan maydonni belgilaydi. Shift bilan birgalikda qo’llansa, belgilangan maydon hajmi ortadi. Alt bilan ishlatilganda esa belgilangan maydon hajmi kamayadi.
Aerograf: tasvirini bo’yashda ishlatiladi. Aerografni bir joyda ushlab turish siyohni tasvir bo’yla yoyilib ketish effektini beradi. Bo’yoqning tasvir bo’ylab oqishi kursorni qo’yib yuborguncha davom etadi. Odatda bu asbob yumshoq cho’tkalar ishlatiladi. AEROGRAF kursorni ushbu asbob ustida bosish yoki klaviaturadagi J klavishini bosish orqali aktivlashtriladi.
|
| |
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi - bet 40

37
qismidagi oqibatlarni keltirib chiqarsa, jinoiy harakatsizlik sodir qilingan hisoblanadi. Bu holda shaxsning zimmasidagi
ma'lum tarzda harakat qilish majburiyati qonun mazmunidan kelib chiqadi. Demak, jinoiy harakatsizlik shaxsning
qonun, shartnoma, kelishuv va boshqalar bo'yicha ma'lum harakatlarni bajarmasligi yoki uning mansab, kasbiy
vazifalarini hisobga olgan holda bajarmasligida ifodalanadi.
Uzoqqa cho'zilgan, davomli va murakkab jinoyatlarning obyektiv tomoni ijtimoiy xavfli harakat yoki
harakatsizlikning qator xususiyatlari bilan ifodalanadi. Uzoqqa cho'zilgan jinoyat deb, ma'lum davrgacha cho'zilgan
jinoiy harakat yoki harakatsizlikka aytiladi. Bu jinoyat muayyan jinoiy harakat yoki harakatsizlik bilan boshlanadi.
Jinoyat qonunida aybdorga yuklatilgan majburiyatning uzoq vaqt davomida bajarilmay kelishidan iborat
harakatsizlik ham uzoqqa cho'zilgan jinoyat hisoblanadi. Masalan, aliment to'lash to'g'risi-dagi sud qarorini qasddan
bajarmay yurish, tayyorlanayotgan yoki sodir bo'lgan ayrim jinoyatlar haqida xabar bermaslik va h.k.
Uzoqqa cho'zilgan jinoyatlar jinoiy harakat yoki harakatsizlik sodir etilgan vaqtidan boshlanib, aybdorning o'zi
shu harakatni to'xtatishi yoki jinoyatga to'sqinlik qiluvchi biron voqea yuz berishi bilan tamomlanadi.
Davomli jinoyat deb, bir maqsadga erishish uchun bir-biriga o'xshash bir necha harakatdan iborat bo'lgan
jinoyatga aytiladi. Bu jinoyatlarning har biri alohida olinganida mustaqil jinoyat tarkibining obyekti bo'lishi mumkin.
Davomli jinoyat biror harakatning sodir bo'lishi bilan boshlanib, oxirgi jinoiy harakat bilan tamom bo'lgan hisoblanadi.
Murakkab jinoyat deb, ikki yoki undan ko'p alohida jinoyat belgisi bo'lgan, lekin sodir qilinishdagi harakatlar
bir-biriga yaqin aloqadorligi sababli bir butun jinoyat tarkibini tashkil etuvchi jinoyatga aytiladi.
Jinoyat obyektining turlari - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar...

|
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markaziBog'liq 67. Жиноят хукуки умумий кисм5.2. Jinoyat obyektining turlari
Jinoyat huquqida jinoyatning obyekti uch turga bo'lib, o'rganilgan. Bular:
a) jinoyatlarning umumiy obyekti;
b) jinoyatlarning maxsus obyekti; d) jinoyatning bevosita obyekti.
Jinoyatlarning umumiy obyekti jinoyat qonuni bilan qo'riqlanadigan ijtimoiy munosabatlardir. Ya'ni boshqacha
qilib aytganda, Jinoyat kodeksining barcha moddalari yig'indisi bilan qo'riqlanadigan ijtimoiy munosabatlardir.
Jinoyat kodeksining barcha moddalari yig'indisi bilan qo'riqlanadigan ijtimoiy munosabatlar jinoyatning
umumiy obyektini tashkil qilar ekan, ana shu jinoyatlarni muayyan tizimda tasniflab joylashtirish uchun umumiy obyekt
tarkibiga kiravchi barcha jinoyatlarning obyekti jihatidan bir-biriga o'xshashlari ajratib olinadi va muayyan guruhdagi
jinoyatlar tarkibiga kiritiladi. Bunda obyekti jihatidan bir-biriga yaqin bo'lgan jinoyatlar gurahini maxsus obyektli
jinoyatlar, deb topiladi.
Maxsus obyekt —
jinoyat qonuni bilan qo'riqlanadigan, o'zaro bir-biri bilan bog'liq va o'xshash bo'lgan ijtimoiy
munosabatlar bo'lib, Jinoyat kodeksining «Maxsus» qismidagi barcha jinoyatlarning obyekti jihatidan o'xshashlari
ajratib olinib, so'ng muayyan guruhdagi jinoyatlar turkumiga kiritiladi.
Maxsus obyektli jinoyatlardan alohida ijtimoiy munosabatlar, ya'ni «Maxsus» qismning alohida moddasi bilan
qo'riqlanadigan ijtimoiy munosabatlar ajratib olinadi va buni jinoyat huquqida bevosita obyekt, deb aytiladi.
Jinoyat kodeksi «Maxsus» qismining bir qancha moddalarida ikki obyektli jinoyatlar uchun javobgarlik
belgilanib, bunda o'sha jinoyatni «Maxsus» qismning u yoki bu bobiga kiritishda (masalan, bosqinchilik, mansabdorlik
jinoyatlari va hokazolar). Bunday ikki obyektli jinoyatlarni Jinoyat kodeksining qaysi bo'limi yoki bobiga kiritish
kerakligi masalasi ushbu jinoyat tarkibida qaysi obyekt asosiy va qaysi bid qo'shimcha obyekt ekanligiga qaraladi.
Masalan, bosqinchilikjinoyati tufayli ham shaxsning sog'lig'iga, ham mulkka Lajovuz qilinadi. Qonun chiqaruvchi organ
bu jinoyatni mulkiy jinoyatlar bobiga kiritgan. Bosqinchilikda kishining sog'lig'i mulkka nisbatan muhim bo'lsa-da,
subyekt birinchi navbatda o'zganing mulkini g'ayriqonuniy ravishda egallash maqsadida hujum qiladi. Ammo mulkni
egallash uchun mulk egasining qarshiligini sindirish kerak bo'ladi. Jinoyatchining asl maqsadi mulkni egallashga
qaratilgan. Shuning uchun qonun chiqaruvchi organ bosqinchilikni^ shaxsga qarshi jinoyatlar guruhiga emas, balki
mulkka qarshi jinoyatlar bobiga kiritgan.
Yuqorida bayon qilinganlarga asoslanib, aytishimiz mumkinki, «Maxsus» qismning moddalarida nazarda
tutilgan jinoyatlarni tasniflashning mezoni sifatida maxsus va bevosita obyektlarning ahamiyatiga qarab hal qilingan.
|
| |
Jinoyat predmetining jinoyat sodir etish quroli va vositasidan farqi

|
Jinoyat predmetining jinoyat sodir etish quroli va vositasidan farqiBog'liq 67. Жиноят хукуки умумий кисм5.3. Jinoyat predmetining jinoyat sodir etish quroli va vositasidan farqi
Jinoyat tarkibini tahlil etishda jinoyatni sodir etishda foydala-nilgan vosita va qurollarini jinoyat predmetidan
ajratish lozim. Jinoyat sodir etishda foydalanilgan vosita va qurollar moddiy narsalar bo'lib, ulardan aybdor jinoyatni
sodir etish, ya'ni jinoiy natijaga erishish, jinoyat predmetiga ta'sir etish uchun foydalanadi.
Jinoyat vositalari va qurollarining jinoyat predmetidan farqi shundaki, jinoyat vositasi va qurolidan jinoyatni
sodir etishda foydalaniladi. Masalan, qandaydir narsadan jinoyatchi jinoyat sodir etishda (osonroq bo'lishi uchun)
foydalansa, vosita yoki qurol hisoblanadi. Jinoyat tufayli ta'sir etiladigan narsalar jinoyatning predmeti bo'ladi. Masalan,
o'g'rilik orqali pul talon-taroj qilinsa, bu jinoyatning predmeti pul bo'ladi.
Ba'zi qurol va vositalar turli sharoitlarda jinoyat predmeti yoki jinoyat vositasi bo'lishi mumkin. Masalan, talon-
taroj qilishda pul jinoyat predmeti bo'ladi, lekin u pora berishda jinoyat vositasi ham bo'lishi mumkin. Yoki qurol odam
о'ldirishda jinoyat vositasi bo'lsa, u qonunga xilof ravishda qurol saqlash jinoyatining predmeti bo'ladi.
NAZORAT SAVOLLARI
1. Jinoyatning obyekti deb nimaga aytiladi? Jinoyat tarkibi tomonlari tizimidagi ahamiyati nimada?
34
2. Jinoyat obyekti va ijtimoiy munosbatlar obyektlari o'rtasidagi farq va ularning nisbati nimada?
3. Jinoyat obyektining turlarini bayon eting.
4. Jinoyat obyektlarini tasniflashning ahamiyati nimalarda ifodalanadi?
5. Jinoyatlarning maxsus obyekti deganda nimani tushunasiz?
6. Jinoyatlarning bevosita obyekti nima?
7. Jinoyatlarning predmeti nima va jinoyat obyektidan farqi nima?
8. Jinoyat predmetini jinoyatni kvalifikatsiya qilishdagi ahamiyati nimada?
|
| |
Aybdorning o'z qilmishiga chin ko'ngildan pushaymon

134
Aybdorning chin ko'ngildan pushaymon bo'lishi, uning faol harakatlarida ifodalanib, u ikki: aybini bo'yniga
olishi va zararni ixtiyoriy ravishda qoplashdan iborat bo'ladi. Aybini bo'yniga olib arz qilish shaxsning bevosita o'zi
yoki boshqa shaxslar vositasida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilib, ularga tayyorlangan jinoyatni
yoki guruhning ijtimoiy xavfli faoliyatini bartaraf etishga, sodir etilgan jinoyatni ochish, jinoyatning boshqa
ishtirokchilarini fosh qilishga yordam berish niyati haqida xabar berishi bilan amalga oshiriladi. Shaxs chin ko'ngildan
pushaymon bo'lganligi o'zining qilmishi xatoligini anglaydi va uni qoralaydi. Bu o'rinda xabarning aybdorning o'zi yoki
boshqa shaxslar tomonidan berilganligining ahamiyati yo'q. Xabar berish yozma, og'zaki yoki boshqa shakllarda
(telefon orqali, video yozuv, audio kassetada ovoz yozib olish orqali) amalga oshirilishi mumkin.
Ushbu asosga ko'ra, jinoiy jazodan ozod qilishning shartlaridan yana biri shaxsning og'ir yoki o'ta og'ir jinoyat
sodir etishda ishtirok etmagan bo'lishi lozimligidir. Jinoyat kodeksining 15-moddasida jinoyatlar tasnifi berilgan bo'lib,
unga ko'ra, jinoyatlar ijtimoiy xavfi katta bo'lmagan, uncha og'ir bo'lmagan, og'ir va o'ta og'ir jinoyatlarga ajratilgan.
Agar shaxs hali bironta ham jinoyat sodir etmagan, ammo qurolli uyushgan guruhda qatnashish uchun rozilik
bergan va u mazkur guruhning jinoiy rejalaridan boxabar bo'lsa, chindan ham tashkilotchilar va qatnashchilarni topib
bergan holda fosh qilishda ko'maklashgan bo'lsa, xususan, mazkur shaxslar ushlanganda guruhning jinoiy faoliyat bilan
shug'ullanishining oldini olishga yordam bersa, bunday holda ham jinoiy jazodan ozod qilinishi mumkin.
Demak, ushbu asosga ko'ra jazodan ozod qilish uchun quyidagi belgilar mavjud bo'lishi lozim:
l) birinchi marta jinoyat sodir etilganligi; 2) ijtimoiy xavfi katta bo'lmagan va uncha og'ir bo'lmagan jinoyat sodir
etilganligi;
3) aydorning aybini bo'yniga olib, arz qilganligi; 4)yetkazilgan zararning ixtiyoriy tarzda qoplanganligi.
Bu elementlarning barchasi mavjud bo'lganida, shaxs ushbu asosga ko'ra jinoiy javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin.
IBOC texnologiyasi - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

|
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligiBog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uIBOC texnologiyasi.
IBOC texnologiyasining asosiy g‘oyasi
analog uzatishdan raqamli uzatishga qo‘shimcha kanallardan
foydalanilmasdan asta-sekin o‘tishdan iborat. Bugungi kunda
amplitudaviy modulyatsiyalashli (AM) uzatishda band bo‘lgan uzun,
qisqa va o‘rta to‘lqinlar diapazonlari va chastotaviy modulyatsiyali
(FM) 87,5-108 MGs diapazondagi UQT-diapazonlari ko‘rib
chiqilmoqda. Ulardan har birida ikkita uzatish rejimlari – aralash va
to‘liq raqamli rejimlar ko‘zda tutilgan. Birinchi holda bir vaqtda
analog va raqamli uzatish, ikkinchi holda esa faqat raqamli uzatish
bo‘lib o‘tadi.
IBOC uzatish tizimi COFDM ortogonal tashuvchilardan
foydalaniladigan
modulyasyailash
texnologiyasida
quriladi.
Audiosignal raqamli va analog ko‘rinishda parallel translyasiya
qilinadi. Raqamli traktda audiokodlash, himoyaviy kodlash va
navbatlashtirish bo‘lib o‘tadi, bundan keyin raqamli ketma-ketlik
OFDM-modulyatorga beriladi. Analog signal kechikish bilan standart
analog traktga beriladi va qayta ishlanganidan keyin OFDM-
modulyator raqamli signali bilan aralashtiriladi. Fazaviy-amplitudaviy
modulyatsiyalashdan keyin yig‘indi signal standart uzatish moduliga
beriladi.
Yevropa tizimiga qaraganda Amerika tizimining asosiy afzalligi
bu qurilmalarning, avvalo qabullagichning arzonligi hisoblanadi.
Yer usti uzatish tizimlaridan tashqarida AQShda muhim rol
sun’iy yo‘ldoshli raqamli radioeshittirishga beriladi. Bu yerda Sirins
Satellite Radio va XM Satellite Radio kompaniyalarining ikkita
tizimlari real raqobatlashadi. Texnik nuqtai nazardan bu sun’iy
yo‘ldoshli tizimlar ko‘p jihatdan noyob. Chunki ular asosan avtomobil
radiosi biln ishlash uchun mo‘ljallangan va ommaviy iste’molchilar
bozoriga yo‘naltirilgan, ularning qabullagichlari oldin chiqarilgan
istalgan sun’iy yo‘ldoshli resiverlarga qaraganda arzon bo‘lishi kerak.
Qabul qilish antennalari majburiy yo‘nalitirilmagan va past
kuchaytirishli bo‘ladi, chunki qimmat turadigan sun’iy yo‘ldoshni
kuzatish antennalari tizimi ma’qul emas.
|
| |
DABni rivojlantirish bosqichlari - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

Bog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
DABni rivojlantirish bosqichlari. Evropa firmalari 1987 yilda
prinsipial yangi raqamli DAB radioeshittirish tizimini ishlab chiqish
maqsadida Eureka-147 konsorsiumiga asos soldi. Bu loyihaning
qatnashuvchilari Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya, Gollandiya,
Italiya, Shvetsiya, Shveytsariya, Norvegiya, Finlyandiya, Yaponiya,
Kanada, AQSh, Rossiya va qator boshqa davlatlardan taxminan 50 ta
firmalar va tashkilotlar hisoblanadi.
1992 yilda butundunyo kelishuviga asosan DAB uchun L- va S-
diapazonlar ajratildi. Asosan o‘lchash maqsadi uchun birinchi
qabullagichlar 1988 yilda yaratildi. 1990 yildan Evrika-147
loyihasining qator a’zolari JESSI loyihasida qatnashdi, uning
doirasida tijorat DAB-qabullagichlari uchun birinchi integral
mikrosxema ishlab chiqildi. Yevropa davlatlarida hozirda bir necha
o‘n minglab qabullagichlar ishlatilmoqda.
Buyuk Britaniya hukumati 1994 yilda yer usti DAB uchun
217,5-230 MGs chastotalar diapazonini ajratish haqida qaror qabul
qildi. Bu diapazonda yettita ko‘p dasturli DAB signallarini ( «DAB-
bloklar» yoki «ansambllar» deyiladigan) joylshtirish mumkin bo‘lib,
ulardan har biri taxminan 1,55 MGsga teng bo‘lgan chastotalar
polosasini egallaydi.
1995 yilda Germaniyada Visbadendagi konferensiyada yer usti
DAB uchun UQT II diapazondagi (87–108 MGs), III (174–240 MGs)
diapazondagi, L-diapazondagi (1452–1467,5 MGs) chastotalardan
foydalanish imkoniyati haqida qaror qabul qilindi.
Bugungi kunda bu standartdagi uzatish bilan davlatning 80
foizdan ortiq hududi qamrab olingan. Analog radieshittirishdan
raqamli radioeshittirishga to‘liq o‘tish 2010 va 2017 yillar orasidagi
davrda yakunlanadi. Uzatish uchun 12 ta TV kanalda (223-230 MGs,
har bir yer uchun bittadan DAB-bloki) va L-diapazonda (1452-1467,5
MGs) ishlaydigan uzatkichlar tarmog‘i ishlatiladi, bunda 100 ta DAB-
bloklar
hududiy
dasturlarga
beriladi.
Bunday
taqsimlash
Germaniyaning istalgan joyida oddiy shtirli antennali DAB
qabullagichi ishlatilganida minimum 12 ta yuqori sifatli ovoz
stereodasturlarini va qator qo‘shimcha ma’lumotlar kanallarini qabul
qilish mumkin bo‘ladi.
Rossiyada Sankt-Peterburg shahrida eksperimental uzatish
uchun Aloqa Vazirligi 92 – 100 MGs diapazondagi chastotalar
polosasini ajratilishi haqida qaror qabul qildi. Tajriba ishlari
muvaffaqiyatli o‘tkazildi, lekin bu RORE tizimini Rossiya
176
Federatsiyasi ko‘lamlarida etish uchun bu urinishlar etarli bo‘lmadi.
Uzatish muammosini hal etish uchun ko‘plab tashkiliy muammolarni,
birinchi navbatda alohida chastotalar diapazonini ajratilishini hal etish
zarur.
DAB
standartlari kompleksi - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

DAB
standartlari kompleksi
ma’lumotlarni uzatish usullari,
egallanadigan chastotalar sohalari, servis xizmatlari to‘plami va ularni
taqdim etish usullari va boshqalarni aniqlaydi. Tizimli qurilishi va
174
tizimning texnik xarakteristikalari 1995 yilda qabul qilingan va 1997
yilda to‘ldirilgan Yevropa ETS 300401 standartida belgilangan.
DAB-radiodasturlarni translyatsiyalash tamoyili ko‘rib chiqilgan
radioeshittirish tizimlaridan tamoyilial farq qiladi. Endi bitta emas,
balki bir necha turli dasturlar ansambl (ENSEMBLE yoki
MULTIPLEX) deyiladigan yagona blokka birlashtiriladi va bitta
tashuvchi chastotada uzatiladi. Har bir ansambl 6 ta asosiy
dasturlardan,
shuningdek
dasturlarga
bog‘liq
qo‘shimcha
ma’lumotlardan tashkil topishi mumkin.
Raqamli efir ma’lumotlarini uzatish uchun COFDM (Coded
Orthogonal Frequency Division Multiplexing) tizimidan foydalanish
aniqlangan. Bu tizim analog oqimni nafaqat vaqt bo‘yicha, balki
chastota bo‘yicha ham diskretlashtirilishini ko‘zda tutadi. Olingan
elementlar raqamlashtiriladi, ma’lum tarzda aralashtiriladi va keyin
soni uzatiladigan axborot oqimining quvvati orqali aniqlanadigan
tashuvchilar majmuiga modulyatsiyalanadi DAB standartida 192
tadan 1536 tagacha tashuvchilar ishlatilishi mumkin. Tashuvchilar
orasidagi masofa shunday tarzda tanladiki, qo‘shni tashuvchilar
spektrlarining kesishishi demodulyatsiyalashda halaqitlar hosil
qilmasligi, ya’ni ularning ortogonallik sharti bajarilishi kerak.
Chastota bo‘yicha qo‘shimcha diskretlashtirish halaqitlarga
ma’lumotlarning barqarorligini oshiradigan aralashtirish va o‘rama
kodlarning qo‘llanilishiga imkon beradi. COFDM tizimining yana bir
sezilarli afzalligi alohida simvollarni uzatishlar orasida himoya
intervallaridan foydalanish hisoblanadi. Bu interval simvolning
qaytish signalining ko‘zda tutiladigan paydo bo‘lishi vaqtini qoplaydi,
bu radioto‘lqinlarning ko‘p nurli tarqalishi keltirib chiqaradigan
halaqitlarga sezgirlikni kamaytiradi.
Tashuvchilar soni, ular orasidagi masofa, himoya intervalining
uzunligi va FEC (o‘rama kodning qo‘llanilishi hisobiga himoyalash
darajasi) qiymati o‘zgaruvchan qiymatlar hisoblanadi. Bunday uzatish
tizimining ishlatilishi zich shahar qurilishlari joylarida toza qabul
qilish imkoniyatini ta’minlaydi. COFDMni qo‘llanilishining yana bir
muhim afzalligi mobil qabul qilishning yuqori sifati hisoblanadi,
uning
asosiy
muammolaridan
biri
qaytgan
signallarning
konfiguratsiyalarini o‘zgarishi tufayli signal quvvatining doimiy
o‘zgarishlariga
qabullagichni
moslashishining
murakkabligi
hisoblanadi.
|
SERT
)
tashkiloti 
Groupe Special

78
−
ommaviy mashinalararo aloqa (Massive Machine-Type
Communications, mMTC) – Internet-ashyolarni qo‘llash (ultra tor
polosali aloqa);
−
o‘ta ishonchli mashinalararo aloqa (Ultra-reliable MTC,
uMTC) - juda kichik kechikishlarli alohida xizmatlar turini
ta’minlash.
5G doirasida turli tashkilotlar tomonidan o‘tkaziladigan
tadqiqotlar ishlari asosan yangi radiointerfeysni qidirishga qaratilgan.
Uning spektral samaradorligini to‘rtinchi avlod (4G) tarmoqlaridagiga
qaraganda 3 martaga oshirish rejalashtirilmoqda, bu o‘sha bir
polosaning kengligida 3 marta ko‘p ma’lumotlarni o‘tkazilishini
bildiradi, ya’ni 1 Gsga 6 bit/sekundni tashkil etadi. Bundan tashqari,
yangi radiointerfeys tez moslashuvchan, oson konfiguratsiyalanadigan
va 4G va3G tarmoqlar bilan teskari moslashuvchan bo‘lishi kerak [8].
Mobil radioaloqa tizimlarida tasniflash, qurish tamoyillari va

79
bilan (PMR, PAMR) korxonalar, shifoxonalar, ishlab chiqarish
komplekslari va boshqalar jihozlanadi. RMR abonentlar radio qamrab
olish zonalari chegaralarini kesib o‘tganida aloqaning uzluksizligini
ta’minlamaydigan xususiy harakatdagi radioaloqa tizimlari sifatida
tushunadi, avtomatik roumingga ega emas, boshqa tizimlar
abonentlariga mavjud aloqa xizmatlari to‘plamini, shu jumladan to‘lov
masalalarini kafolatlamaydi. RMRdan farqli ravishda RAMR
harakatdagi abonentlarni umumiy foydalanishdagi telefon tarmoqlari
abonentlari bilan bog‘lanishini ta’minlaydi.
Harakatdagi tizimlarni loyihalashtirishdagi asosiy kuchlar
radiotelefon xabarlarini qabul qilish yuqori yuqori halaqitbardoshligini
ta’minlashga yo‘naltirildi, shuning uchun bu yo‘nalishda ma’lum
yutuqlarga erishildi, ular harakatdagi radioaloqani qabul qilinadigan
ma’lumotlarning sifati bo‘yicha simli TLF aloqa darajasiga
yaqinlashtirdi. Bu harakatdagi radioaloqaga ajratilgan chastotalar
resursi radioabonentlarning ommaviy oqib kelishi tufayli tugashiga
olib keldi, bu ishlab chiquvchilarni yuqori o‘tkazish qobiliyatli
tizimlarni yaratish va ajratilgan chastotalar spektridan samarali
foydalanish sohasida jadal tadqiqotlarni olib borishga undadi. Bu
nisbatda tamoyilial yangi qurish tuzilmaga va aloqani tashkil etilishiga
ega bo‘lgan, aynan ko‘plab bazaviy stansiyalar (BTS) yagona
tarmoqqa birlashtiradigan sotali harakatdagi aloqa tizimlari (HSAT)
eng istiqbolli deb tan olindi. Harakatlanish vaqtida abonent stansiyasi
(MS) bitta BTSdan boshqasiga, uning komandalari bo‘yicha
avtomatik qayta ulanish bilan “estafetali uzatiladi”, bu aloqaning
uzluksizligini ta’minlaydi. HSATda ajratilgan chastotalar kanallari
bir-birlaridan zarur himoya masofasiga ajratilgan yacheykalarda
abonentlar orqali ko‘p karrali ishlatiladi. Bunday qurish tamoyilida
aktiv chastotalar kanallari soni ortadi, bu yuqori o‘tkazish qobiliyatini
va chastotalar spektridan yanada samarali foydalanishni (Cellular
Radio Systems) ta’minlaydi
G HSAT konsepsiyasining asosiy qoidalari

91
(CDMAning CDMA2000, CDMA2000 IX, CDMA2000 IX EvDo
turlari) yondashishlarni ko‘zda tutadi. Evolyusion yo‘l chastotalarning
saqlanishi va yangi texnologiyalarga operatorning texnik quvvatlarini
oshirish yo‘li bilan bosqichma-bosqich o‘tishni ko‘zda tutadi. UMTS
bu mutlaqo yangi standart, shu bilan bir vaqtda 3G uchun taqdim
etilgan CDMAning ko‘rinishi sifatida hozirda dunyoda ishlatilayotgan
ikkinchi avlod cdmaOne (IS-95) texnologiyalarining rivojlanishi
hisoblanadi. Hozirgi vaqtda 3G tarmoqlar deyarli butun dunyoda
ishlatilmoqda.
Asosida uchinchi avlod aloqa tarmoqlari quriladigan sotali aloqa
asosiy standartlarini ko‘rib chiqamiz.
Mavjud 
raqamli - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

|
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligiBog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uMavjud
raqamli
ovozli
radioeshittirish
tizimlari.
«EVRIKA-147/ DAB» tizimi
yer usti, sun’iy yo‘ldoshli va kabelli
uzatishni tashkil etishga mo‘ljallangan va quyidagi texnik
afzalliklarga ega:
- ovozni qayta eshittirishning yuqori sifati (kompakt-disklar
pleyerlari darajasida);
- raqamli signalni uzatilishi analog signalning uzatilishidan kam
quvvatni talab qiladi, yangrash sifati esa signalni qabul qilishi mumkin
bo‘ladigan momentdan boshlab o‘zgarishsiz qoladi;
- 1,54 MGs kenglikdagi tor chastotalar polosasida oltita
stereodasturlarni turli xil qo‘shimcha ma’lumotlar bilan (kompakt-
disklar pleyerlari uchun xarakterli bo‘lgan sifatda) birga uzatilishi
imkoniyati;
- har bir kanal uchun o‘z chastotalar polosasi ishlatiladi va
uzatish sifatini uzatish olib borilayotgan joyda dinamik rostlash
imkoniyati;
- katta hududlarni bir chastotali tarmoqlarni (ya’ni o‘sha bir
chastotada sinxron rejimda ishlaydigan uzatkichlardan tashkil topgan
tarmoqlarni) tashkil etish yo‘li orqali uzatish bilan qamrab olish yoki
Yerning sun’iy yo‘ldoshlaridan uzatish;
- yer usti va bevosita sun’iy yo‘ldoshli uzatish dasturlarini uy
sharoitlarida, harakatlanayotgan avtomobilda yoki sayr sharoitlarida
yo‘naltirilmagan shtirli antennalarli radioqabul qilgichlarda qabul
qilishi imkoniyati;
- murakkab ko‘p qavatli qurilishlar bo‘lgan shahar tumanlarida
hatto avtomobillarning tez harakatlanishida stabil qabul qilishga
erishishga imkon beradigan halaqitlar darajasi, shu jumladan ko‘p
nurli tarqalishlar halaqitlar ta’siriga yuqori barqarorlik;
- cheklangan foydalanuvchilar guruhiga ma’lumotlarni uzatish
uchun maxsus kanallarning (parolli yopiq kanallar yoki peyjing)
mavjudligi;
- yer usti, sun’iy yo‘ldoshli, aralash va kabelli uzatish
variantlarini ishlatilishida universal qabullagichdan foydalanish
imkoniyati.
|
| |
Nazorat savollari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

71
10. Antennaga umumiy tushuncha bering.
11. Izotrop nurlantirgich va simmetrik vibrator deganda nima
tushuniladi?
12. Fazaviy manipulyasiyalashni talqin etilishini keltiring va
tushuntiring.
13. FM-8 radiosignalni shakllantirish prinsipini tushuntiring va
qurilmaning funksional sxemasini keltiring.
14. π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyasilangan radiosignalni
shakllantirish qurilmasining funksional sxemasini keltiring va
tushuntiring.
15. Kvadraturali amplitudaviy modulyasiyalashni tushuntiring.
Va servis texnikumi

|
Va servis texnikumi
|
bet | 1/3 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 44,81 Kb. | | #141470 |
Bog'liq Ishchi
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
JIZZAX VILOYATI OLIY TA’LIM FAN VA INNOVATSIYALAR
BOSHQARMASI
ABDULLA QODIRIY NOMIDAGI JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI HUZURIDAGI G’ALLAOROL XIZMAT KO’RSATISH
VA SERVIS TEXNIKUMI
"Tasdiqlayman”
G’allaorol xizmat ko’rsatish va
servis texnikumi direktori
_________I.Ravshanov
31-avgust 2023- yil
50610401– Elektr stansiyalari, tarmoqlari va tizimlari
mutaxassisligi bo‘yicha
“Kasbiy faoliyatda axborot texnologiyalari” fanidan
ISHCHI O’QUV DASTURI
Kvаlifikаtsiya nоmi:
|
Elektrotexnik
Kompyuter va ofis qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha mutaxassis.
|
O‘quv rеjаdаgi tаrtib rаqаmi:
|
1.04
|
Аjrаtilgаn sоаt:
|
60
|
G'allaorol -2023
G'allaorol xizmat ko'rsatish va servis texnikumi “Mutaxassis fanlar” kafedrasining 2023-yil 30- avgustdagi 1- sonli bayonnomasida ko’rib chiqildi va ilmiy pedagogik kengashining 2023-yil 31-avgustdagi 1-son yig'ilishida ma’qullandi bilan tasdiqlandi.
Taqrizchi:
|
| |
Bluetooth, HomeRF, ZigBee, NFC va Wireless USB aloqa

|
Bluetooth, HomeRF, ZigBee, NFC va Wireless USB aloqaBog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
5.3. Bluetooth, HomeRF, ZigBee, NFC va Wireless USB aloqa
texnologiyalari
Bluetooth. Bu to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘rinish bo‘lmaganida simsiz
telefonlar,
kompyuterlar
va
turli
periferiyalarning
aloqasini
ta’minlashga imkon beradigan qisqa masofalarga ma’lumotlarni
uzatish radiotexnologiyasi hisoblanadi [23,26]. Kompyuterda yoki
mobil telefonda mavjud bo‘lgan shtatdagi interfeysning ishlatilishi
ko‘p hollarda juda qulay bo‘ladi (5.2- rasm).
180
5.2- rasm. Bluetooth tizimi
Mavjud
qurilmalar
uchun
standart
Bluetooth-bog‘lanish
profillarini ishlatadigan uncha qimmat bo‘lmagan o‘rnatiladigan
radiomodullar taklif etilmoqda. Masalan, simsiz garnituralarda
HeadSet profili ishlatiladi, qurilmalar orasida fayllarni almashlash
uchun FTP profili ishlab chiqilgan mobil telefonlarda Dial-up
Networking Profile profili qo‘llaniladi. Ma’lumotlarni to‘plash va
boshqarish tizimlarida ko‘pincha SPP ketma-ket porti profili
ishlatiladi.
Bluetooth
protokoli
nuqta-nuqta
va
nuqta-ko‘p
nuqta
topologiyalarini qo‘llaydi. Ikki yoki undan ortiq o‘sha bir kanalni
ishlatadigan qurilmalar pikotarmoqni (piconet) tashkil etadi. Bunda
qurilmalardan biri asosiy (Master) sifatda, qoganlari esa bo‘ysunuvchi
(Slave) qurilmalar sifatida ishlaydi.
Bluetooth qabullagich-uzatkichlari 2.45 GGs chastotada ishlaydi
va FHSS (Frequency Hopping Spread Spectrum – chastotani
sakrashsimon qayta sozlanishi) spektrni kengaytirish usulini ishlatadi.
Uzatkichning quvvatiga bog‘liq ravishda Bluetooth® qurilmalar
uchta sinflarga bo‘linadi:
- 1-sinf – 100 mVtgacha (ochiq fazoda masofa 100 metrgacha);
- 2-sinf – 2,5 mVtgacha (ochiq fazoda masofa 15 metrgacha);
- 3-sinf – 1 mVtgacha (ochiq fazoda masofa 5 metrgacha).
Uzatiladigan ma’lumotlar tezligi ishlatiladigan spetsifikatsiya
versiyasi va Bluetooth profiliga bog‘liq bo‘ladi. Ketma-ket port profili
ishlatilganida ma’lumotlarni uzatish tezligi 704 kbit/c nazariy
chegaraga ega bo‘ladi.
|
| |