nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-bob. Reyestrga o‘zgartirishlar kiritish yoki XIChOni Reyestrdan chiqarish

|
-bob. Reyestrga o‘zgartirishlar kiritish yoki XIChOni Reyestrdan chiqarish
|
bet | 4/9 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 355,84 Kb. | | #156263 |
Bog'liq 291 сонли карор 19,05,2020й4-bob. Reyestrga o‘zgartirishlar kiritish yoki XIChOni Reyestrdan chiqarish
16. Reyestrda hisobga olingan XIChO to‘g‘risidagi ma’lumotlar o‘zgarganda, XIChOdan foydalanuvchi tashkilot o‘n ish kuni mobaynida ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha ariza berish yo‘li bilan ushbu o‘zgarishlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasiga yoki uning hududiy bo‘linmalariga quyidagi xujjatlarni ilova qilgan holda taqdim etadi:
XIChOni rekonstruksiya qilish yoki texnik jihatdan qayta jihozlashga loyiha hujjatlarining sanoat xavfsizligi ekspertizasi xulosasi;
identifikatsiya varaqasini o‘z ichiga olgan XIChOni sanoat xavfsizligi ekspertizasi natijalari to‘g‘risidagi xulosa nusxasi.
17. XIChO tugatilgan yoki foydalanishdan chiqarilgan taqdirda, arizaga XIChOni tugatish yoki foydalanishdan chiqarishga loyixa xujjatlarining sanoat xavfsizligi ekspertizasining tegishli xulosasi ilova qilinadi.
18. Reyestrga o‘zgartirish kiritish yoki XIChOni Reyestrdan chiqarish Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasi tomonidan XIChOdan foydalanuvchi tashkilot tomonidan ariza taqdim etilgan sanadan boshlab o‘n ish kuni mobaynida amalga oshiriladi.
19. Reyestrda hisobga olingan XIChO ijaraga berilgan taqdirda, ijaraga beruvchi tashkilot XIChOdan foydalanuvchi tashkilot — ijaraga oluvchi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oluvchi hujjatlarni Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasiga taqdim etadi.
20. XIChOdan foydalanuvchi tashkilot tugatilgan taqdirda, tugatish komissiyasi yoki boshqa vakolatli organ XIChOni Reyestrdan chiqarish uchun bir hafta muddatda ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq shaklda arizani quyidagi hujjatlarni ilova qilgan holda Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasiga taqdim etishi shart:
XIChOni Reyestrdan chiqarish uchun asos bo‘luvchi hujjat nusxasi (muassisning, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining yoki O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining, sudning qarori, oldi-sotdi shartnomasi);
mulkni topshirish va qabul qilish dalolatnomasining nusxasi.
21. XIChO Reyestrdan chiqarilganda Sanoat xavfsizligi davlat qo‘mitasi tomonidan ariza beruvchiga bir hafta muddatda bevosita pochta aloqasi orqali yoki elektron shaklda tegishli xabarnoma yuboriladi.
|
| |
O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

|
O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
|
bet | 2/9 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 355,84 Kb. | | #156263 |
Bog'liq 291 сонли карор 19,05,2020йO‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV
Toshkent sh.,
2020-yil 19-may,
291-son
Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 19-maydagi 291-son qaroriga
1-ILOVA
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini hisobga olish va davlat reyestrini yuritish tartibi to‘g‘risida
NIZOM
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizom xavfli ishlab chiqarish obyektlarini hisobga olish va davlat reyestrini yuritish tartibini belgilaydi.
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining davlat reyestrini yuritish xavfli ishlab chiqarish obyekti to‘g‘risidagi ma’lumotlar bazasini yaratish, sanoat xavfsizligi sohasida davlat siyosatini amalga oshirish, xavfli ishlab chiqarish obyektlarida sanoat xavfsizligi talablarining ta’minlanishi monitoringini olib borish, shuningdek, ro‘yxatga olingan xavfli ishlab chiqarish obyektlari va ushbu obyektlardan foydalanuvchi tashkilotlar to‘g‘risida tizimli axborotni to‘plash, tahlil qilish va saqlash maqsadida amalga oshiriladi.
2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
xavfli ishlab chiqarish obyekti (keyingi o‘rinlarda — XIChO) — “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining 4-moddasida belgilangan korxonalar yoki ularning sexlari, uchastkalari, maydonchalari, shuningdek, boshqa ishlab chiqarish obyektlari;
xavfli ishlab chiqarish obyektlari davlat reyestri (keyingi o‘rinlarda — Reyestr) — XIChO va ulardan foydalanuvchi tashkilotlar to‘g‘risida qog‘oz va elektron shakllardagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oluvchi yagona axborot ma’lumotlar bazasi;
XIChOdan foydalanuvchi tashkilot — mulkchilikning tashkiliy-huquqiy shaklidan qati nazar hususiy mulk yoki boshqa ashyoviy huquqlar asosida unga tegishli bo‘lgan XIChOdan foydalanuvchi tashkilot;
ekspert tashkiloti — sanoat xavfsizligini qonun hujjatlariga muvofiq ekspertizadan o‘tkazadigan va belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan tashkilot.
2-bob. Reyestrda hisobga olinadigan XIChO
3. Belgilangan tartibda foydalanishga qabul qilingan hamda Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 10-dekabrdagi 271-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini identifikatsiyalash tartibi to‘g‘risidagi nizomda belgilangan tartibda identifikatsiyalashdan o‘tgan XIChO Reyestrda majburiy hisobga olinadi.
Ijaraga olingan XIChO ushbu obyektlardan foydalanuvchi tashkilot — ijaraga oluvchi tarkibida hisobga olinadi.
4. Foydalanishga qabul qilingan XIChO foydalanishga qabul qilingan sanadan o‘ttiz kundan kechiktirmasdan indentifikatsiyalanadi. Identifikatsiyalashdan o‘tkazilgan XIChO ularni identifikatsiyalash sanasidan o‘ttiz kundan kechiktirmasdan hisobga olinishi shart.
|
| |
Xavfli ishlab chiqarish obyektlari davlat reyestri

|
Xavfli ishlab chiqarish obyektlari davlat reyestri
|
bet | 6/9 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 355,84 Kb. | | #156263 |
Bog'liq 291 сонли карор 19,05,2020йXavfli ishlab chiqarish obyektlari davlat reyestri
T/r
|
Sana
|
Hisobga olish raqami*
|
Yuqori turuvchi tashkilotning nomi (mavjud bo‘lsa)
|
XIChOdan foydalanuvchi tashkilotning nomi va pochta manzili
|
STIR
|
XIChOning nomi
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
XIChO joylashgan joy
|
XIChOning turi
|
XIChO sexlari, uchastkalari, maydonchalari va boshqa ishlab chiqarish obyektlarining nomi
|
VMning 2008-yil 10 dekabrdagi 271-son qaroriga muvofiq xavfli moddalarning nomi va miqdori**
|
Reyestrga o‘zgartirish kiritish sabablari
|
XIChOni Reyestrdan chiqarish sabablari
|
Izoh
|
8
|
9
|
10
|
11
|
12
|
13
|
14
| | | | | | | |
* Reyestrda hisobga qo‘yilganda har bir XIChOga uchta belgilar guruhidan iborat, tire (defis) bilan ajratilgan XXXXX-XXXX-XX ko‘rinishida hisobga olish raqami biriktiriladi. Bu hisobga olish raqami XIChOdan foydalanuvchi tashkilotning, XIChOning o‘zining va XIChO hisobga qo‘yilganligining identifikatori hisoblanadi.
** Xavfli moddalar miqdorining chegalangan me’yorlari Vazirlar Mahkamasining 2008-yich 10-dekabrdagi 271-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini identifikatsiyalash tartibi to‘g‘risidagi nizomning 1 va 2-jadvallarida keltirilgan.
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini hisobga olish va davlat reyestrini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
2-ILOVA
Xavfli ishlab chiqarish obyektini xavfli ishlab chiqarish obyektlari davlat reyestrida hisobga olish
SXEMASI
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini hisobga olish va davlat reyestrini yuritish tartibi to‘g‘risidagi nizomga
3-ILOVA
ARIZA
|
Sizdan _____________________________________________________________________________
| | | | |
(ariza beruvchi tashkilotining to‘liq nomi)
| | | | | | | | |
_____________________________________________________________________________
| | | | | |
(pochta indeksi va manzili)
| | | | | |
tomonidan foydalanilayotgan quyidagi xavfli ishlab chiqarish obyektlarini davlat reyestriga kiritishni (davlat reyestriga o‘zgartirishlar kiritishni/davlat reyestridan chiqarishni) so‘rayman.
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| |
| |
O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar

O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar
1. Fiziologik usullarning xarakteristikalari; Elektroensefalogramma (EEG), Elektrokardiogramma (EKG), Pnevmogramma (PG),
2. Fiziologik usullarning xarakteristikalari; Nutq javobi (NJ), Spirometriya. yurak urish tezligi monitorlari.
3.Fiziologik usullarning xarakteristikasi ; har xil turdagi kardiografiya. Qon bosimini o'lchash.
Referat mavzular
1. Operator faoliyatidagi fiziologik metodlar.
2.Yurak-qon tomir tizimini o'rganish metodlari
3. Fiziologik ma'lumotlar olish va qayta ishlash metodlari.
Adabiyot
1. Belousova, N. S. Mehnat psixologiyasi: Uralsdagi universitet talabalari uchun ma'ruzalar kursi. davlat ped. univ. – Ekaterinburg, 2013. – 120 b.
2. Manuxina, S.Yu.Muhandislik psixologiyasi va ergonomikasi. Reader elektron. Resurs: Comp. Evraz. Ochiq. Institut, 2011. – 223
3. Pryajnikov, N.S. Talabalar uchun "Mehnat psixologiyasi va muhandislik psixologiyasi". universitetlar M.: MPSI; Voronej MODEK, 2010. – 536
4. Smirnov, B. A. Tinkov, A. M. Muhandislik psixologiyasining usullari. Xarkov: Gumanitar markaz, 2008. – 528 b.
5. Sergey S.F. Muhandislik psixologlari va ergonomika: Darslik. M.: Maktab texnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti, 2008.17 6 b.
6. Fugelova, T.A. Muhandislik psixologiyasi: darslik. qishloq universitetlar uchun M.: nashriyot uyi. Yurayt, 2019. - 316 b.
Mavzu № 8. MATEMATIK VA STATİK METODLAR.
8.1. Muhandislik psixologiyasida matematik-statistik metodlar.
8.2. Eksperimental ma'lumotlarni matematik qayta ishlash.
8.3.Parametrik mezonlar tushunchasi. Metodlari: statistik, korrelyatsiya, regressiya, dispersiya, omilli tahlili.
8.4 Operator faoliyatining matematik modellashtirishning tasnifi,
Kalit su’zlar: Matematik-statistik metodlar, natijalarni matematik-statistik qayita ishlash,matematik modellashtirish, matematik kriteryialar tushunchasi, statistik farazlarni tekshirish, statisik,korellatsion,regresiv,dispersion,jmilli taxlil metodlari,Operator faoliyiatida matematik modellashtirish, Operator faoliyiatida kibernetik modellar.
|
Vertikal markazdan qochma nasoslar

|
Vertikal markazdan qochma nasoslarBog'liq ZDIFT 1206 (1)Vertikal markazdan qochma nasoslar
Vertikal valli В turdagi markazdan qochma nasoslar asosan bir gMldirakli boMib, asosiy detallari
va ishiash tarzi bir tomonlama suyuqlik kiradigan К turdagi gorizonai valli nasosga o‘xshaydi.
Nasos stansiyalarga o‘rnatishda reja o ‘lchamlari kichik va ixcham bo‘lganligi sababli suyuqlik
uzatish Q = 1...35 mVc va bosimi H =22...110 m gacha bo‘lgan yirik В turdagi nasoslar ishlab
chiqariladi va katta magistral kanallardagi hamda katta shaharlar suv ta’minoti tizimlaridagi
nasos stansiyalarga o‘rnatiladi.
Maxsus markazdan qochma nasoslar Markazdan qochma ifloslangan suyuqliklar uchun
moslangan Ф (fekalniy), qum-suv aralashmasi uchun П (peskovoy), kul-suv aralashmasi uchun
Б (bagemiy), loyqa uchun Гру (gruntoviy), suvga cho‘ktiriladigan monoblok ЦМПВ, ГНОМ
turdagi bir g‘ildirakli nasoslami maxsus nasoslar deyiladi. Chunki ular maxsus suyuqliklar va
maxsus joylarda foydalanish uchun mo’ljallangan. Tuzilishi va ishlash tarzi bo‘yicha К turdagi
nasoslarga o'xshaydi. Lekin ish detallari uzatiladigan suyuqlikka mos ravishda tayyorlanadi.
Masalan, Ф turdagi nasoslarda ifloslanishini oldini olish maqsadida ishchi g‘ildiragi kanallari
keng va kuraklar soni kam holda tayyorlanadi. Bu esa FIKni kamayishiga sabab bo‘ladi. П, Б, Гру
turdagi nasoslarda ishchi gMldiragi va ichki oqim detallari yeyilishga chidamli materiallardan
tayyorlanadi.
1
Markazdan qochma quduq nasoslari ko‘p pog'onali markazdan qochma nasoslar turiga
mansub bo'lib, ularni ikki guruhga bo‘lish mumkin; transmission valli [6,27] va cho‘ktiriladigan
dvigateli [2,6]. Transmission valli quduq nasoslari asosan uch qismdan iborat agregatni tashkil
etadi.
2
Mаrkаzdаn qоchmа nаsоslаrdа suyuqlik, ish g’ildirаgi аylаnishidаn vujudgа kеlаdigаn
mаrkаzdаn qоchmа kuchlаr hisоbigа uzаtilаdi. Sо’rish quvuridаn ish g’ildirаgi mаrkаzigа
|
| |
21 markazdan qochma nasoslar, ularning ishlash prinsipi turg’unova Laylo Ramil qizi - bet 3

`
24
2-rasm. Ikki tomomlama suyuqlik kiradigan D turdagi markazdan qochma nasoslar
Ko‘p pog‘onali markazdan qochma nasoslarda uzatilayotgan suyuqlik bitta valga o‘rnatilgan
bir neciita ishchi g'ildiraklardan ketma-ket o‘tadi. Ishchi g‘ildiraklarning suyuqlik uzatishi bir xil,
lekin nasosning bosimi esa ishchi g’ildirakiar bosimiari yig‘indisiga teng bo‘Iadi. Suyuqlik
uzatishi va bosimi bo‘yicha ko‘p pog‘onali nasoslar Q=1...1000 m / soat va H=40...2000 m gacha
chegaralarda ishlab chiqariladi.
21 markazdan qochma nasoslar, ularning ishlash prinsipi turg’unova Laylo Ramil qizi - bet 5

25
uzаtilgаn suyuqlik, ish g’ildirаgi pаrrаklаri оrqаli оlib kеtilаdi. Olib kеtilgаn suyuqlik mаrkаzdаn
qоchmа kuch tа’siridа pаrrаklаr оrqаli оlib kеlish kаnаligа tushаdi. Bu yеrdа tеzlik kаmаyishi
hisоbigа bоsim оrtаdi vа suyuqlik bоsim quvurigа о’tаdi.
Markazdan qochma nasoslarning kamchliklari shundan iboratki, ular biroz qo’pol,birmuncha
murakkab,qimmatliligi va ifloslanish, tez ishdan chiqishi, mumkin.Ushbu kamchiliklarni bartaraf
qilish uchun nasoslarning hajmini ixchamlashtirish va tuzilish jihatidan soddaroq, tan narxini
arzonlashtirish,tez ishdan chiqishining oldini olish uchun esa nasos materillari sifatini yanada
oshirish kerak.
References:
1. Issiqlik yuritgichlari. Toshboyev N. T.
2.Issiqlik texnikasi. Nurmatov J. 1998-yil
3.Issiqlik dvigatellari. Samadova Sh. I. 2002-2003-yil
4.Nasoslar va Nasos stansiyalari. Mamajonov Mahmudjon. Toshkent – 2012
5. Kimyoviy texnologiya asosiy texnologik jarayon va qurilmalari. N.R.Yusupbekov,
H.S.Nurmuhammedov, S.G. Zokirov. Toshkent-2003
6. Gulbaev Ya. I., Karimova FS, Mullazhonova ZSK Coordination compound of
paraoxybenzoaldehyde thiosemicarbazone with molybdenum // Universum: chemistry and
biology. - 2021.
7. https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/download/1392/1336/2940
8. https://fayllar.org/kurakli-nasoslar-asosiy-kattaliklari-reja-v2.html
9. https://azkurs.org/farmatsevtika-sanoatida-nasoslarning-maxsus-turlari.html
|
F=mw
2 - 21 markazdan qochma nasoslar, ularning ishlash prinsipi turg’unova Laylo Ramil qizi

F=mw
2
r
(1)
Bu yerda, w-valning aylanish burchak tezligi.
`
22
Ana shu markazdan qochma kuch ta’sirida suyuliik g’ildirakdan chiqishi natijasida uning atrofida
bosim ortadi, ishchi g’ildirak markazida bosim pasayadi (vakuum hosil bo’ladi), hamda
suyuqlikning so‘rish quvuridan uzluksiz kelishi ta’minlanadi.
Markazdan qochma nasos va uning so‘rish quvuri yurgizishdan avval suvga to’ldirilishi lozim.
Buning uchun bolt olinib, teshikchadan vakuum-nasos yordamida havosi so‘rib olinadi yoki o‘sha
teshikchadan suv quyib to‘ldiriladi.
3
Markazdan qochma nasoslarda dvigateldan olingan mexanik energiya suyuqlikni kuraklaridan
oqib o‘tish jarayonida uning gidravlik energiyasiga aylanadi, ya’ni suyuqlikning statik va dinamik
bosimi ortadi.
Markazdan qochma nasoslar quyidagicha tasniflanadi:
- ishchi g‘ildiragi shakli bo‘yicha: markazdan qochma, o‘qli va diagonal;
- ishchi g’ildiraklar soni bo‘yicha: bir g‘ildirakli, ko‘p g’ildirakli (ko‘p pog‘onali);
- suyuqlikni ishchi g’iidirakka kirish xususiyati bo‘yicha (markazdan qochma nasoslarda): bir
tomonlama, ikki tomonlama;
- valini o’rnatilish holati bo‘yicha: gorizontal, vertikal va qiya valli;
- bosim hosil qilishi bo‘yicha; past bosimli (H60 m);.
- tezkorligi bo‘yicha; markazdan qochma; sekinyurar (n^ = 40...80), o'rtacha tezkorlikdagi (ns =
80...150), tezkor (Пз=150...350); diagonal (ns=350...600), o'qiy (Пз=600...1200);
- ahamiyati bo'yicha: umumiy vazifani bajaruvchi; maxsus vazifani bajaruvchi, ya’ni kimyoviy
aktiv suyuqliklar uchun, ifloslangan kanalizatsiya suvlari uchun, loyqa, qum yoki kul aralashmasi
uchun, issiq suvlar uchun va hokazo.
Markazdan qochma nasoslar so‘rish usuliga qarab bir tomonlama so‘ruvchi va ikki tomonlama
so‘ruvchi nasoslarga bo’linadi. Markazdan qochma nasoslarning asosiy qismlari korpus, valga
o‘rnatilgan aylanuvchi ish g’ildiraklari bo‘lib, valga bir yoki bir necha ish g’ildiragi o‘rnatish
mumkin. Birinchi holda nasos bir g‘ildirakli yoki bir bosqichli deyiladi. Ikkinchi holda esa u ko’p
bosqichli deyiladi. Bir bosqichli markazdan qochma nasoslar kichik bosimli nasoslar gruppasiga
taalluqli bo‘lib, bosimni oshirish uchun valga bir necha ish g’ildiragi o‘rnatiladi. Bu holda bosim
ish g’ildiraklari nechta bo‘lsa, taxminan shuncha ortadi. Odatda, markazdan qochma
nasoslarning bosqichlari soni o‘n ikkitadan oshmaydi.
|
Texnologiyalari universiteti samarqand filiali "kompyuter injiniringi" fakulteti

Texnologiyalari universiteti samarqand filiali "kompyuter injiniringi" fakulteti
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
16.05.2024
Hajmi
0,93 Mb.
#236865
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnologiyalari universiteti samarqand filiali "kompyuter injiniringi" fakulteti
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar

|
O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar
|
bet | 48/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar
1. Matematik metodlar, algoritmlar yig`indisidir tushunchasini tariflang.
2. Parametrik mezonlar tushunchasi aniqlang.
3. Statistik, korrelyatsiya, regressiya, dispersiya , omilli tahlil metodlariga ta’rif bering.
Referat mavzular
1. Eksperimental ma'lumotlarni matematik qayta ishlash
2. Operator faoliyatini matematik modellashtirish tasnifi.
3. Operator faoliyatining matematik modellarining turlari va xususyiatlari.
Adabiyot
1. Belousova, N. S. Mehnat psixologiyasi: Uralsdagi universitet talabalari uchun ma'ruzalar kursi. davlat ped. univ. – Ekaterinburg, 2013. – 120 b.
2. Manuxina, S.Yu.Muhandislik psixologiyasi va ergonomikasi. Reader elektron. Resurs: ta'lim usuli. Comp. Evraz. Ochiq. Institut, 2011. – 223
3. Pryajnikov, N.S. Talabalar uchun "Mehnat psixologiyasi va muhandislik psixologiyasi". universitetlar M.: MPSI; Voronej MODEK, 2010. – 536
4. Smirnov, B. A. Tinkov, A. M. Muhandislik psixologiyasining usullari. Xarkov: Gumanitar markaz, 2008. – 528 b.
5. Sergey S.F. Muhandislik psixologlari va ergonomika: Darslik. M.: Maktab texnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti, 2008.17 6 b.
6. Fugelova, T.A. Muhandislik psixologiyasi: darslik. qishloq universitetlar uchun M.: nashriyot uyi. Yurayt, 2019. - 316 b.
Mavzu 9. IMITATSIY METODLARI.
9.1. Muhandislik psixologiyasining imitatsiya metodlari.
9.2. Boshqarish tizimida operator faoliyatining imitatsiya modellari.
9.3. Guruh faoliyatining imitatsion modeli.
Kalit so’zlar: Imitatsiya metodlari; fizik imitatsiya, simvolik imitatsiya, qisman imitatsiya, to’liq imitatsiya, dinamik imitatsiya, tsifrali(statistik) modellashtirish. Imitatsiya modeli, xizmat ko’rsatishning imitatsiya modeli,guruxyi faoliyiatning imitatsiya modeli, Imitatsiyon modellashtirish tiplari; analitik, statistik.
|
| |
Qurilmalar generator va parametriklarga

|
Qurilmalar generator va parametriklarga
|
bet | 54/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi Qurilmalar generator va parametriklarga bo'linadi. Birinchisining o'zi o'rganilayotgan fiziologik yoki psixologik jarayonga teng bo'lgan elektr signallarini ishlab chiqaradi; ikkinchisi o'rganilayotgan jarayonning dinamikasiga muvofiq elektr parametrlarini o'zgartiradi. Datchiklar ma'lumotni o'zgartirishning turli metodlari yordamida qurilishi mumkin. Ko'rsatish va yozish qurilmalariga ko'rsatgichli va raqamli elektr va radio o'lchash asboblari, mexanik asboblar, foto va kino kameralari, videomagnitofonlar, magnitafonlar, poligraflar, magnitafonlar, spektr analizatorlari va boshqalar kiradi.
Operator faoliyatini o'rganishda quyidagi o'lchov asboblari qo'llaniladi:
■vaqt xarakteristikalarini o'lchash uchun-sekundomerlar, refleksometrlar, xronorefleksometrlar;
ko'rish xususiyatlarini o'lchash uchun- lyuks metrlar, fotometrlar , taxistoskoplar;
eshitish xususiyatlarini o'lchash uchun - audiometrlar, shovqin o'lchagichlar, o'lchash kuchaytirgichlari;
■ O'lchash kompaslarining xususiyatlarini o'lchash uchun taktil analizatorlar, resteziometrlar,
Eng tipik vositalari va qo'llaniladigan metodlar haqida umumiy tasavvurni 10.1-jadval yordamida olish mumkin. Bularga taxistoskop, refleksometr, adaptometr, audiometr, ergometr, poligraf va boshqalar kiradi.
Taxistoskop ( lotincha Taxistos - tez, tez - qarayman) - bu sizga vizual stimullarni aniq belgilangan, shu jumladan juda qisqa vaqt davomida taqdim etish imkonini beruvchi qurilma. Taxistoskoplar quyidagilarni ta'minlaydi:
vizual tizim moslashadigan dastlabki "kutish" fon yoki ob'ektni taqdim etish;
sinov ob'ektiga ma'lum vaqt davomida qisqa muddatli ta'sir qilish;
ta'sir qilingandan so'ng darhol "yo’qish" yoki "o'chirish" ob'ektining (fon) takroriy taqdimoti;
har qanday reaktsiya vaqtini ro'yxatdan o'tkazish.
Taxistoskoplarning ikkita guruhi mavjud:
"tabiiy" ob'ektning ekspozitsiyasini ta'minlash;
proyeksiya tasvirining ekspozitsiyasini ta'minlash .
|
| |
Ma’lumotlar strukturasi tushunchasi

Algoritm tushunchasi
Algoritm bu – buyruqlar ketma-ketligi bo’lib, u biror bir masalani yechish qaratiladi.
Algoritm formal tilda tavsiflanishi kerak. Algoritmni bajaruvchi inson yoki mashina bo’lishi
mumkin. Bajaruvchi algrotimdagi barcha buyruqlarni bajara olishi kerak. Algoritmni formal tilda
yozish dastur deb ataladi.
Algoritm doimo belgili miqdordagi qadamlar bilan tugashi shart.
Algoritm biror-bir sinfdagi kiruvchi ma’lumotlarga qo’llaniladi.
Algoritm turlari:
• Chiziqli algoritmlar. Belgili tartibda biror bir amalni bir necha marta bajaradi.
• Tarmoqlanuvchi algoritm. Biro bir shart asosida bir necha ketma-ketlikdagi amallarni
bajaradi.
• Siklli algoritmlar – Amalni belgili miqdorda bajaradi.
• Yordamchi algoritmlar – Boshqa algoritmdagi amallarni belgilab beradi.
Zamonaviy dasturlashdagi algoritmlar:
• Saralash algoritmlari
• Fur’e konvertatsiyasi.
• Deykstra algoritmi.
• RSA-algoritmi.
• Xeshlash algoritmi.
• Bog’lanishlar algoritmi.
• Ma’lumotlarni siqish algoritmi.
• Tasodifiy sonlar algoritmi.
Algoritmlarning bir qancha turlari bo’lib ular quyida sohalarda qo’llanilib kelmoqda:
• Marshrutizatsiya protokollarida eng qisqa yo’lni topish algoritmlari
• Kriptografiyada nazariy-sonli algoritmlar
• Kompyuter grafikasida geometrik algoritmlar
• Ma’lumotlar bazasi indeksatsiyada qidirish daraxti
Ma’lumot tipi - 1-amaliy ish. Ma’lumot, ALGORITMLAR VA Ma’lumotlar tuzilmasi tushunchalari. Ma’lumotlarni ifodalash...

Mantiqiy tip – mantiqiy yoki bul qiymatli tip bo’lib, faqat ikkita qiymatdan birini qabul
qiladi. Qiymati true yoki false, 1 yoki 0 bo’lishi mumkin.
Butun sonli tiplar – Butun sonli qiymatlarni o’z ichiga oladigan tip.
Haqiqiy sonli tiplar – Haqiqiy son qiymatlarini o’z ichiga oladigan tip.
Satrli va simvolli tip – bitta simvolni yoki simvollar ketma-ketligini o’zida saqlaydigan tip.
Har xil dasturlash tillarida cheklovlar har xil bo’lishi mumkin.
Ko’rsatkichlar – o’zgaruvchi bo’lib, qiymatlar diapazoni xotira yacheykalari adreslaridan
iborat.
Abstrakt tiplar – bu ma’lumotlar tipining matematik modeli bo’lib, tip foydalanuvchi
ma’lumotlari ko’z qarashida semantikani belgilaydi. Abstrakt tipni obyektlar ko’pligi
sifatida
qarash mumkin. Masalan: ro’yhat, stek, navbat, massiv.
Jadval-1. C++ tilidagi ma’lumot tiplari
Tip
bayt Qiymatlar diapazoni
Mantiqiy
bool
1
0/255
Simvolli
char
1
0/255
Butun sonli
short int
2
-32768 / 32767
unsigned short int
2
0 / 65535
int
4
-2147483648 / 2147483647
unsigned int
4
0 / 4294967295
long int
4
-2147483648 / 2147483647
unsigned long int
4
0 / 4294967295
Haqiqy sonli
float
4
-2147483648.0 / 2147483647.0
long float
8
-9223372036854775808.0 / 9223372036854775807.0
double
8
-9223372036854775808.0 / 9223372036854775807.0
Eslatma - Namangan muhandislik-qurilish instituti

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti
|
bet | 49/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiEslatma. SHaberlash sifati shabeorlangan yuzadagi (usta ko’rsatib beradi)dog’larning joylashish tekisligi va soniga qarab aniqlanadi.
6.Tekshirish ramkasi shaberlanayotgan yuzaning 2-4 joyiga qo’yiladi va bu kvadratdagi dog’lar soni sanab chiqiladi. Yuzani yaqin chetidan uzoq chetiga qaratib shaberlash kerak, shaberning butun kesuvchi qirrasi bilan ishlashiga e’tibor berish lozim (aks holda, ishlov berilayotgan yuzada chuqur tirnalishlar hosil bo’lishi mumkin). SHaberlash ikki usulda: homaki (dastlabki) va tozalab (uzil-kesil) amalga oshiriladi. SHaberlangan yuzaning sifati buyoq yordamida tekshiriladi: 25x25 mm yuzada 12-16ta bir tekis joylashgan dog’ hosil qilinadi (v).
Eslatma. SHaberlab bo’lingan yuzada chuqur, do’ng joylar va tirnalishlar hamda tob tashlashlar (qiyshayish-lar) bo’lmasligi kerak.
|
Yassi yuzalarni mexanik shaber bilan shaberlash
|
1.Yassi yuzani mexanik shaber yordamida shaberlash.
|
1. SHaberlash kallagi universal yuritmadagi egiluvchan valik shpindeliga biriktiriladi, kallakka shaber kiydiriladi va mahkamlanadi. SHaber yo’lining kattaligi rostlanadi: shaberlash aniqligi qancha yuqori bo’lsa, shaber yo’lining kattaligi shuncha kam bo’ladi. Kallak chap qo’l bilan «xartumi» dan, o’ng qo’l bilan esa dastasidan ushlanadi, shaber ishlov beriladigan detalga o’rnatiladi va yuritgich ishga tushiriladi. Yuza 2 - mashqda ko’rsatilgan barcha shaberlash qoidalariga amal qilgan holda, talab qilinadigan aniqlikkacha shaberlanadi.
|
SHaberlarni charxlash va qirovini to’kish
|
1.Yassi shaberlarni charhlash
|
1.CHarxlash stanogi to’siqlarning birligi va uning ishga yaroqliligi, charxtoshning mahkam va aniq o’rnatilganligi, charxtosh va podruchnik orasidagi tirqish (2-3 mm) -podruchnikning puxta mahkamlanganligi mavjud mahalliy yoritishning qoidaga muvofiqligi nuqtai nazaridan tekshiriladi.
Taglikning doiraga nisbatan holati me’yorlanadi, ximoya ekrani ochiladi, stanok ishga tushiriladi.
|
|
| |
- AMALIY ISH - Namangan muhandislik-qurilish instituti

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti
|
bet | 42/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahorati14 - AMALIY ISH
Moslash (pripasovka) ishqalab moslash
Ishning maqsadi:
Andoza — shablon va kontrandoza yasash.
To’g’ri chiziq konturli ("qaldirg’och quyrug’i" ko’rinishli) ikki detalni o’zaro moslash.
Taxmiiiy ish ob’ektlari: yarim dumaloq andozalar, "qaldirg’och quyrug’i" ariqchasini tekshirish andozalari, rejalash tsirkullari, shponkalar, yassi jag’li ombur (sharnir), turli ishlab chiqarish : zagotvkalari.
Asbob, moslama, jihoz va materiallar: har xil shakl, o’lcham hamda raqamli va mayin egovlar, rsjalash asboblari (rejalash tsirkuli, chizg’ich, kerner hisoblash darajasi 0,1 mm. li tangentsirkullar, o’lchov chizg’ichlari), har xil parmalar, chilangarlik zubilolari, kreytsmeysellar, 500 g.li chilangarlik bolg’alari, 900 li yassi go’niyalar, virabotkalar, turli ichqo’yma — vkladishlar, goptrol pal i kl ar, parmalash girasi, parallel gira, bo’yoq — lazur (q orakuya), lok, bo’r.
Andoza va kontrandoza yasash
|
1.Andoza (o’yma) yasash.
|
1.Andoza zagotovkasining ikkala enli yuzasi chizg’ich qo’yilib, o’lchami bo’yicha egovlanadi. Andoza tomoni (1)ni baza deb qabul qilib, chizg’ich qo’yib egovlanadi. Andoza konturi bazadan rejalanadi. Andoza o’yig’i parmalanadi (yoki po’lat arra bilan qirqib olinadi). Andozaning to’g’ri chiziqli (2,3,4na5)tomonlari chizg’ich va go’niya bilai tekshirilib, o’lchamlar bo’yicha egovlanadi.
Tarh (6) dumaloq kalibr yoki nazorat valik bo’yicha yorug’lik tirqishiga qarab tekshirilib, andozaning yarim dumalok, o’yig’i egovlanadi, qirralari to’mtoqlashtiriladi.
|
2.Kontrandoza (ichkuyma) yasash
|
2.Kontrandoza zagotovkasi-
ning ikkala enli sirti chizg’ich bilan tekshirilib, o’lchami bo’yicha egovlanadi. Kontrandozaning bazali tomoni (I) chizg’ich qo’yib egovlanadi. Kontrandoza tarhi bazadan boshlab rejalanadi, (2 va 3) qirralar go’niya va chizg’ich b i l a n tekshirilib egovlanadi va ishlovga 1,5—2 mm qo’-yim qoldirilib, metallninig ortiqcha qismi qo’l arra bilan qirqib olinadi. Kontrandozaning(4va5) tomonlari bazali tomonga parallel ravishda va yarim dumaloq qismi (6) 0-1mm aniqlikda egovlanadi. Pripasovka aniqligi yorug’likka qarab tekshirilib, kontrandoza tarhi andoza bo’yicha moslanadi.
|
|
|
| |
Detallarning ensiz tomonlarini ishqalab moslash

|
Detallarning ensiz tomonlarini ishqalab moslash
|
bet | 45/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiDetallarning ensiz tomonlarini ishqalab moslash
1.Bir detalning ensiz tomonini ishqalab moslash.
|
1.Detal enli yassi sirti bilan prizma yoki kubikka shunday tirkalishi kerakki, uning ensiz (ishqalanadigan) tomoni taxtaga tegib tursin. Kubik yoki prizma detal bilan birga ilgarilama-qaytma harakatlantirilib, ishqalash olib boriladi. Enli yassi sirtlarni ishqalashdagi kabi qoidalarga amal qilinadi. Zagotovka keng tekisligi bilan to’g’ri to’rtburchak qayroqtoshga siqib bosiladi. Ishqalab moslanadigan xomaki mahsulotga tekkizib qo’yilgan qayroqtosh ilgarilama-qaytma harakat- lantiriladi.
|
2. Bir necha detalning ensiz tomonlarini ishqalab moslash.
|
2.Detallar to’plam-to’plam qilib qisqichlarda qisiladi va tomonlari enli va yassi yuzadek ishqalanadi.
|
Egri chiziqli sirtlarni ishqalab moslash
|
1.Konus yuzani (tiqinni uyaga) ishqalab moslash.
|
Eslatma. Tiqinni konussimon teshikda faqat burabgina qolmay, shu bilan birga, aylantirish tiqinni esa goh oxiriga yetkazib, goh bir oz chiqarish lozim bo’ladi. Bunga “taqillatib ishqalash” deyiladi. Aks holda, detalda chuqur halqasimon chiziqchalar hosil bo’lishi mumkin.
1.Tiqin kerosin va moy aralashmasi bilan moylanadi, usti abraziv kukun yoki pasta bilan qoplanadi va uyaga (jumrak korpusidagi teshikka) kiritiladi. Tiqin galma-gal goh bir, goh ikkinchi tomonga 30-450 ga buriladi; bir necha harakat bilan o’z o’qi atrofida aylantiriladi. 12- 15 harakatdan so’ng metall qirindilari hamda abraziv material qoldiklari yuvib tashlanadi va kukun yoki pasta almashtiriladi.
|
2.Konus yuzalarini ishqalab moslash sifatini tekshirish.
|
2.Konussimon yuzalarni ishqalab moslash sifati bo’r yoki rangli qalam bilan tekshiriladi, tiqinning konussimon sirti bo’ylab bo’r bilan chiziq chiziladi, u teshikka kiritilib, yengil bosib 1-2 marta to’liq aylantiriladi (chiziq uchib ketsa, demak, moslash yaxshi amalga oshirilgan).
Qalam vositasida tekshirish o’tkaziladi. Tiqinning konus yuzasi bo’ylab qalam bilan chiziq chiziladi, tiqin vtulka ichiga kiritilib, sal buraladi.
Germetikligi tekshiriladi. Ishqalangan yuzalar quruq qilib artiladi, buyumlar zich biriktiriladi va jumrak teshigiga kerosin quyiladi (ishqalab moslash sifati yaxshi bo’lganida, kerosin yuzalar oralig’idan 2 min davomida sizib o’tmasligi kerak).
|
3.Tashqi tsilindrik sirtni ishqalab moslash.
Eslatma. Tashqi tsilindrik sirt ishqalagich diametriga teng bo’lishi lozim.
|
3.Ishqalagich yuzasi kukun yoki pasta bilan qoplanadi. Ishqalagich bo’shatiladi, unga buyum qo’yilib, bir-biriga zich kelguncha rostlash murvatlari bilan qisiladi. Buyum ishqalagichda (yoki ishqalagich buyumda), shu bilan bir vaqtda ishqalagich buyum o’qi bo’ylab (yoki buyum ishqalagich bo’ylab) yurgizilib, aylantiriladi. Ishqalanayottan yuza sifati (tekisligi, xira sifatligi va h.k.) ko’z hamda qalam bilan tekshiriladi.
|
|
| |
Jihoz va asboblar - Namangan muhandislik-qurilish instituti

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti
|
bet | 47/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiJihoz va asboblar: 3-raqamli tishli, uzunligi 250—300 mm. li tumtoq uchli yassi egovlar, har xil yassi shaberlar, “o’ziga tomon” shaberlash uchun shaberlar, uzunligi 175 mm. li tekshirish chizg’ichlari, tekshirish taxtalari, charxlash stanogi, mexanik shaberga universal yuritgich.
Moslama va materiallar: parallel gira, giraga qo’yma jag’lar, dog’lar sifatini tskshirish uchun 25x25 mm.li ramka, bo’yoq- lazurь (qorakuya), mashina moyi, latta-putta, tamponlar, abraziv qayrovlar, shaberlarning qirovini to’kish uchun qayroqlar, mexanizmlar vositasida shaberlashda zarur ashyolar.
SHaberlashga tayyorlash
|
1.Detalning yassi yuzalarini shaberlashga tayyorlash.
Eslatma. Yuzalar mexanik yoki chilangarlik ishlovidan so’ng 0,5 mm gacha aniqlikda shaberlanadi. SHaberlanayotgan yuzada chuqurchalar va tirnalishlar bo’lmasligi lozim.
|
1.Yuza lekalo chizg’ichi bilan tekshiriladi (yuzaga 0,1 mm aniqlikda mexanik yoki chilangarlik ishlovi berilgan bo’lishi kerak, yuzada tirnalishlar va ayniqsa chuqur chiziqchalar bo’lmasligi lozim). Agar yuzada botiqlar yoki chuqur tirnalishlar bo’lsa, u kerakli sifat darajasiga yetkazilguncha ayqash chiziqlar tushirish usulida egovlanadi.
|
2.Bo’yoq tayyorlash va bo’yoqni egovlash.
|
2.Maydalangan lazurь, qurum yoki qo’rg’oshin so’rig’i olinib, bankachaga joylanadi va ustidan mashina moyi qo’yiladi. Aralashma qaymoq quyuqligiga kelguncha yaxshilab aralashtiriladi (chuqur zarrachalar va qattiq qo’shilmalar bo’lishiga yo’l qo’yilmaydi). Bo’yoqni bir bo’lak gazlamaga qo’yib, tampon ko’rinishida bog’lash va bo’shagan bankachaga solib qo’yish kerak (tamponni quruq bo’yoq ustiga qo’yish yoki moy shimitib, buyoqqa qo’yish mumkin emas). Xomaki mahsulot yuzasini bo’yoqqa qarab egovlab, shaberlashga tayyorlashda:
g’adir-budurliklar va qirindilar to’liq ketkaziladi;
zagotovka shaberlash uchun yaramaydigan tutilgan taxta ustiga qo’yilmaydi;
yarim tayyor mahsulot taxtaning faqat o’rtasidan emas, balki butun yuzasi bo’ylab yurgiziladi; detal egovning aylanma harakati bilan egovlanadi;
detal yuzasida chuqur chiziqchalar hosil bo’lmasligi uchun egov tez-tez tozalab turiladi, uni kuch bilan bosmaslik, detalga bo’ylama harakat bilan ishlov bermaslik kerak; detal bo’r surkalgan mayda tishli egov bilan uzil-kesil egovlanadi; detalning egovlanish sifati tekshiriladi va uning yuzasiga bo’yoq surkalganda ko’p qismida (albatta, chetlarida ham) katta-katta bo’yoq dog’lari hosil bo’lishi kerak. Taxtadan bo’yoq ketkaziladi (moy bilan ishqalab tozalanadi va quruq qilib artiladi).
|
|
|
| |
To’g’ri chiziq shaklli («qaldirg’och quyrug’i» ko’rinishli) ikki

|
To’g’ri chiziq shaklli («qaldirg’och quyrug’i» ko’rinishli) ikki
|
bet | 43/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiTo’g’ri chiziq shaklli («qaldirg’och quyrug’i» ko’rinishli) ikki
detalni moslash
1.Tutashadigan bitta detalni (ichqo’yma-vkladishni) to’lik, yasash.
|
1.Xomaki max, sulotning enli tekisliklari chizg’ich bilan tekshirilib, o’lchami bo’yicha egovlanadi. Ichqo’ymaning bazali tomoni (qirrasi) (1) chizg’ich bilan tekshirilib egovlanadi. Ichqo’yma qirralari (2, 3 va 4) chizg’ich va go’niya bilan tekshirilib, o’lchami bo’yicha egovlanadi. Ichqo’ymaning o’tkir burchaklari po’lat arra bilan qirqib olinadi.
5va 6-qirralar 1-qirraga parallel, so’ngra esa burchak andozasi bilan tekshirilib, 7va8-qirralar 4-qirraga nisbatan 600 burchak hosil qilib egovlanadi.
|
Dastlab ikkinchi tutashma detalni (o’ymani) yasash.
|
2. Enli tekisliklar va bazali tomon (qirra) chizg’ich bilan tekshirib egovlanadi. O’yma chizma bo’yicha rejalanadi va chizg’ich hamda go’niya bilan tekshirilib, o’lcham bo’yicha o’ymaning (2, 3 va 4) qirralari egovlanadi. Ichqo’yma ariqchasi (pazi) parmalanadi va qo’l arra bilan qirqib olinadi. Oxirgi ishlovga 0,1—0,2 mm qo’yim qoldirilib va ariqcha yon qirralarining o’yma o’qiga nisbatan simmetrik bo’lishiga qat’iy rioya qilinib, dastlab arichaning qirralari (5, 6 va 7) egovlanadi.
|
3.O’ymani ichqo’yma bo’yicha moylash.
|
3.O’yma ariqchasining qirrasi to’liq, (6) (chuqurligi va bazali tomoni 1-qirrraga parallelligi bo’yicha) egovlanadi.
Ariqchaning qirralari (5,7) navbatma-navbat egovlanib, o’yma ariqchasi ichqo’yma chizig’i bo’yicha moslanadi. Agar ichqo’yma o’yiqqa va 1800 ga mumkin bo’lgan har ikki burashning istalganida qo’l yordamida tig’iz, yorug’lik tirqishisiz, tebranmasdan va qiyshaymasdan kirsa, moslash aniqligi yetarli darajada deb hisoblanadi.
|
- yuzalarni ishqalab moslashga tayyorlash, shuningdek, homaki mahsulotlarning o’lchamlarini va ishqalab moslash hamda shu amal bajarilgan yuza sifatini aniqlash usullarini; bu ishda qo’llaniladigan materiallar, asboblar va moslamalarni; xavfsizlik qoidalarini o’rganish.
- zagotovkalarning yuzalarini ishqalab moslash uchun zarur materiallar, asboblar va moslamalarni tayyorlash; taxtada zagotovkalarning keng va ensiz yuzalarini, tsilindrik juvalarni va konussimon juftlarni ishqalab moslash; moslashda xavfsiz ishlash qoidalariga rioya qilish; ishqalagichlarni sharjirlash kabi amallarni egallash lozim.
|
| |
-rasm. MATIZ avtomobili rul boshqarmasining gidrokuchaytirgichi

|
-rasm. MATIZ avtomobili rul boshqarmasining gidrokuchaytirgichi
|
bet | 117/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahorati5-rasm. MATIZ avtomobili rul boshqarmasining gidrokuchaytirgichi
1-reyka shesternyali rul mexanizmi; 2-gidrotaqsimlagich; 3-gidrosilindr.
MATIZ avtomobilida gidrokuchaytirgichning taqsimlagichi bilan rul mexanizmi bitta korpusda joylashgan bo‘lib, gidrosilindr esa rul mexanizmining reykasiga o‘rnatilgan.
Rul chambaragi burilganida gidrotaqsimlagich korpusining 2 ichidagi o‘q bo‘ylab siljiydigan zolotnikli taqsimlagichning zolotnigi, dastlabki holatdan (neytraldan) korpusga nisbatan o‘q bo‘ylab 1,1 mm ga siljib, gidronasosdan kelgan suyuqlik bosimni gidrosilindrning 3 chap yoki o‘ng bo‘shlig‘iga (rul chambaragini burish yo‘nalishiga qarab) yuboradi va gidrosilindrning ikkinchi bo‘shlig‘ini suyuqlikni to‘kish idishning trubkasi bilan ulaydi. Natijada gidrosilindrning ichida porshen bilan bog‘langan reyka harakatga kelib, g‘ildiraklarni buradi.
Rul yuritmasi
Rul yuritmasi boshqariluvchi g‘ildiraklarni to‘g‘ri nisbatda (ichki g‘ildirakni katta, tashqi g‘ildirakni kichik burchaklarga) burilishini, boshqariluvchi g‘ildiraklarda avtotebranishlar bo‘lmasligini hamda avtomobilning osmalari tebranishida g‘ildiraklarni o‘z-o‘zidan burilishini oldini olishni ta’minlaydi.
Rul yuritmasi: rul taresiyasidan,rul mexanizmini rul trapesiyasi bilan bog‘lovchi richaglar va tortqilardan, sharnirli birikmalar hamda ko‘pchilik avtomobillarda rul kuchaytirgichidan tashkil topgan.
Rul trapesiyasi avtomobilning kompanovka imkoniyatlari bo‘yicha turlicha bo‘lishi mumkin, 6-rasm.
6-rasm. Rul yuritmasi trapesiyasining turlari:
a-ko‘prik orqasida joylashgan trapesiya; b-ko‘prik oldida joylashgan trapesiya; v- sharnirli trapesiya; g-olti sharnirli trapesiya; d-olti sharnirli mayatnik richagli trapesiya; ye-sakkiz sharnirli mayatnik richagli trapesiya.
Trapesiyalarning oldingi balkaga nisbatan joylashishi bo‘yicha orqada joylashgan (6-rasm, a) yoki oldinda joylashgan (6-rasm, b) bo‘ladi. Avtomobilning g‘ildiraklari nomustaqil osmaga ega bo‘lganida yaxlit ko‘ndalang tortqili trapesiyalar (6-rasm a va b), mustaqil osmaga ega bo‘lganda esa, bo‘g‘inlarga ajratilgan ko‘ndalang tortqili trapesiyalar (6-rasm, v, g, d, ye) ishlatiladi.
Ko‘ndalang tortqilarni choksiz trubadan tayyorlanib, uning rezbali uchlariga sharnirli bo‘g‘inlar biriktiriladi. Oldingi boshqariluvchi g‘ildiraklarni yaqinlashuvini (sxojdeniye) rostlash maqsadida ko‘ndalang tortqining uzunligini rostlanadigan qilib tayyorlanadi. Ko‘ndalang torqining uzunligini o‘zgartirish uchun sharnir 1 bilan rezba yordamida birikgan ko‘ndalang tortqi 3 ni maxsus kalitda burab (stopor gaykasini bo‘shatib) rostlanadi, 7-rasm. Tortqilarda qirqilgan rezbalar turli yo‘nalishga ega bo‘lib, rostlanishni aniq bajarish uchun rezba qadami har xil bo‘ladi.
|
| |
-rasm. Rul boshqarmasi - Namangan muhandislik-qurilish instituti

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti
|
bet | 115/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahorati1-rasm. Rul boshqarmasi.
1-rul chambaragi; 2-rul kolonkasining g‘ilofi; 3-rul boshqarmasining vali; 4-rul boshqarmasining kardanli uzatmasi; 5-bolt; 6-stakan; 7-sharsimon kallakning korpusi; 8-sharsimon kallakning vkladishi; 9-sharsimon kallakli tortqi; 10-tiqin; 11-sharsimon barmoqning vkladishi; 12-xomut; 13-himoyalovchi rezinali g‘ilof; 14-sharsimon kallakli barmoq; 15-vtulka; 16-prujina; 17-sharnirning rezbali tortqisi; 18-kontragayka;
19-xomut; 20-himoyalovchi rezinali g‘ilof; 21-rul mexanizmining tishli reykasi; 22-xomut; 23-rul mexanizmining korpusi; 24-rul mexanizmining mahkamlash kronshteyni; 25-rul mexanizmining karteri; 26-tishli reykaning vtulkasi;
27-himoyalovchi rezinali g‘ilof; 28-xomut; 29-flanes.
Rul mexanizmi
Reyka-shesternyali rul mexanizmi reduktor ko‘rinishida bo‘lib, shesternya 2 va reyka 3 juftligidan iborat, 2-rasm.
2-rasm. Reyka-shesternyali mexanizm.
1-rul vali; 2-shesternya; 3-reyka; 4-tayanch.
Reyka shesternyali mexanizmlar TICO, DAMAS, MATIZ, NEXIA yengil avtomobillarida qo‘llanilgan. Reyka-shesternyali mexanizmlarning afzalliklari, uning konstruksiyasini soddaligi, ixchamligi va boshqa mexanizmlarga nisbatan tannarxi arzonligidir. Bu turdagi mexanizmlarning to‘g‘ri (kuchni rul chambaragidan g‘ildirakga uzatishdagi) F.I.K. va teskari (kuchni g‘ildirakdan rul chambaragiga uzatishdagi) F.I.K. boshqa turdagi mexanizmlarga nisbatan yuqori (0,9...0,95). Shu sababli rul boshqarmasida rul kuchaytirgichi mavjud bo‘lmasa, reyka-shesternyali mexanizmlarni faqat kichik sinfdagi (TICO) avtomobillariga o‘rnatish mumkin. Bunda g‘ildiraklardan rul chambaragiga uzatiladigan to‘rtkilar qisman reykadagi ishqalanish hisobiga rezina yoki metall – keramik tayanchlarda so‘ndiriladi. MATIZ, NEXIA avtomobillarida gidrokuchaytirgich mavjudligi tufayli g‘ildiraklardan rul chambaragiga uzatishdagi turtkilar gidrokuchaytirgichda so‘ndiriladi.
Chervyak-rolikli rul mexanizmi
Bu turdagi mexanizmlar yengil (VAZ 2106), yuk (GAZ-53) avtomobillarida va avtobuslarda (PAZ) ishlatiladi. Rul mexanizmining juftligi globoid uzatmasi 3 dan va ikki yoki uch o‘rkachsimon rolikdan iborat, 3-rasm.
|
| |
-rasm. Chervyak-rolikli mexanizm

|
-rasm. Chervyak-rolikli mexanizm
|
bet | 116/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahorati3-rasm. Chervyak-rolikli mexanizm
1-soshkaning vali; 2-uch o‘rkachsimon rolik; 3-globoid shaklidagi chervyak.
Chervyakni korpusga radial-tayanchli yoki konussimon rolikli podshipniklar yordamida o‘rnatiladi. Rolikni esa soshka valining o‘yig‘chasiga sharikli yoki ninasimon podshipniklar yordamida o‘rnatiladi.
Bu turdagi mexanizmlarning to‘g‘ri F.I.K. taxminan 0,55, teskari F.I.K. esa taxminan 0,70 ga teng, mexanizmning uzatish soni 1618 oralig‘ida. Bu turdagi mexanizmlarning teskari F.I.K. kam bo‘lganligi tufayli, boshqariluvchi g‘ildiraklar qabul qilgan turtkilarni rul chambaragiga kamaytirib o‘tkazadi.
Rul boshqarmasining gidrokuchaytirgichi
Rul boshqarmasining gidrokuchaytirgichlari yengil, yuk avtomobillarida, avtobuslarda ishlatilganida avtomobilni boshqarish yengillashadi, avtomobilning burilishiga moyilligi ortadi va avtomobilning biron-bir shinasi harakat mobaynida shikastlanganida uni belgilangan yo‘nalishda ushlab qolish imkoniyati ortishi hisobiga harakat xavfsizligini ta’minlaydi.
Shuni ham ta’kidlab o‘tish zarurki, gidrokuchaytirgichning mavjudligi boshqariluvchi g‘ildiraklarning yeyilishini orttirib, barqarorligini (stabilizasiya) pasaytiradi.
Rul boshqarmasiga kiritilgan kuchaytirgich quyidagi asosiy qismlardan tashkil topgan:
gidronasos;
taqsimlagich;
gidrosilindr;
MATIZ avtomobilining rul boshqarmasiga o‘rnatilgan rul boshqarmasining gidrokuchaytirgich tizimi 4-rasmda ko‘rsatilgan.
4-rasm. Rul boshqarmasining gidrokuchaytirgich tizimi.
1-suyuqlik idishi; 2-qopqoq; 3-himoyalagich; 4-suyuqlikni idishga qaytarish naychasi; 5-qisqich; 6-zichlovchi halqa; 7-rul mexanizmining taqsimlagichiga bosimni yuborish shlangi; 8-bosim yuborish trubkasi; 9-gidrosilindr; 10-qisqich; 11-nasosga suyuqlik yuborish shlangi; 12-gidronasos jamlamasi; 13-gidronasos; 14-oldingi kronshteyn; 15-shkiv; 16-ketingi kronshteyn; 17-asosiy kronshteyn (kondisioner mavjud bo‘lsa); 18-nasosni mahkamlovchi kronshteyn (kondisioner bo‘lsa).
Rul mexanizmi 1, gidrotaqsimlagich 2 va gidrosilindr 3 bitta agregatni tashkil etib, integral turidagi kuchaytirgich deb nomlanadi. Gidranasos bilan suyuqlik idishi alohida joylashadi, 5-rasm.
|
| |
-rasm. 
Mexatronika tizimi.
Mustahkamlash uchun savollar

215
215
2. A6 karusel modelini yig‘ib bo‘lgach, sariq rangli das ta ni aylantiring va karusel
aylanayotganligini tek shiring.
3. Siz dastani necha marta aylantirganingizda karu sel bir marta to‘liq aylanganligini
kuzating. Natijalarni hisoblab, mashq daftaringizga yozib qo‘ying.
4. G‘ildiraklardagi tishlar sonini hisoblang (8-rasm). Hisoblashni rasmda ko‘rsa-
tilganidek belgilangan nuq ta dan boshlang.
Amaliy mashg’ulotning texnologik xaritasi

Ish bosqichlari
|
O’quv faoliyatining mazmuni
|
Tinglovchi faoliyatining mazmuni
|
1-bosqich. Mavzuga kirish (10daqiqa)
|
1.1. O’quv mashg’uloti mavzusi, maqsad va vazifalarini aytadi (amaliy mash-g’ulotni o’tkazishda oldindan topshiriq va vazifalar beradi).
|
Amaliy mashg’ulotga tayyorgarlik ko’rib keladi.
|
1.2. Ta’lim jarayoni interfaol usullar orqali amalga oshirishini e’lon qiladi. Talabalarni doira yoki to’rt-burchak shaklida stollar atrofida ikki guruhga bo’ladi.
|
Ixtiyoriy ravishda ikki guruhga
bo’linadi.
|
2.1. «Konvert» texnikasidan foyda-lanilgan xolda har bir guruh navbat bilan konvertga solingan topshiriq-larni oladi (1-ilova).
|
Topshiriqni ko’rib chiqib, savollarga javob beradi.
|
2.2. Topshiriqlarga tayyorgarlik ko’-rish uchun 3 minut, javob berish uchun esa 7 minut beradi.
|
2.3. Guruhlarga topshiriqlarni baja-rish uchun yordam beradi, ularni baho-lash mezonlari bilan tanishtiradi (4-ilova), baxs-munozarani boshqarib boradi. Zarur hollarda aralashadi va kerakli tomonga yo’naltiradi.
|
Faol qatnashadilar
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daqiqa)
|
2.4. Guruhlarning javoblarini ting-lab, ularni baholaydi.
|
O’z fikrlarini er-kin bildiradilar.
|
2.5. Guruhlarga «Qanday?» texnikasi-dan foydalanilgan holda: «Diniy olam va dunyoviy ilm o’rtasidagi bog’liqlik qanday?» deb savol bilan murojaat qiladi (2-ilova).
|
Mustaqil diagrammani har bir guruh to’ldiradi.
|
2.6. Topshiriqlarni vatman-qog’ozlarga tushirib, taqdimotini o’tkazishga yordam beradi. YAgona xulosa chiqarishga ko’mak beradi va nihoyasida umum-lashtiradi.
|
Taqdimot o’tkazadi.
|
3-Bosqich. Yakuniy (10 daqiqa)
|
3.1. Ish Yakunlarini chiqaradi. Faol talabalarni baholash mezoni orqali rag’batlantiradi.
|
Eshitadi.
Aniqlaydi.
|
3.2. Uyga bajarish uchun topshiriqlar beradi: «Diling Ollohda, qo’ling meh-natda bo’lsin» iborasining mohiyatini izohlab, esse yozib keling hamda ilovada taqdim etilgan jadvalni to’ldiring. (3-Ilova)
|
O’UM ga
qaraydilar
|
“Ishlab chiqarish”, “Menejment (boshqaruv)” va

|
“Ishlab chiqarish”, “Menejment (boshqaruv)” va Pdf ko'rish
|
bet | 130/148 | Sana | 01.10.2024 | Hajmi | 33,06 Mb. | | #273065 |
Bog'liq 5-texnologiya“Ishlab chiqarish”, “Menejment (boshqaruv)” va
“Bozor talablari”
ning ichki qobig‘iga joylashtirilgan uchta kesishuvchi aylana bilan
ifodalanadi (6-rasm).
Shunday qilib, ushbu uch turdagi ele ment-
larning tizimli bog‘la nishi mexat ronik tizimni
tashkil etishning zaruriy sharti hi soblanadi.
Mexatronika nafaqat professional, bal
ki
oddiy insonlarning kundalik hayotiga ham kirib
ulgurdi. Masalan, aqlli uylar, zamonaviy uy-
ro‘zg‘or texnikalari, raqamli video kameralar
kabilar mexatronik prin siplarga asoslanadi.
Mexatronika va robototexnika tu shun -
chalari nima uchun birga likda ish la tiladi?
Ushbu tushunchalarning ko‘ pin cha bir-
galikda qo‘llanilishi sababi oddiy: robo to-
texnika mexatroni kaning eng mashhur sohasi hisob lanadi. Bundan tashqari,
mexat ro nika aynan robototexnika va robototexnik tizimlar, mashinalar kabi qu-
rilmalarni ishlab chiqish bilan shug‘ullanadi.
Mexatronika va uning eng mash hur sohasi bo‘lgan robototexnika
bugungi kunda eng istiqbolli yo‘nalishlardan hisoblanadi.
LEGO haqida nimalarni bilasiz?
LEGO (Leg-godt – “yaxshi o‘ynang”) – turli xil obyekt larni yi g‘ish
va modellash uchun har xil o‘lchamdagi detallar to‘plamidir.
LEGO Group kompaniyasining asosiy idorasi Daniyada joy-
lashgan bo‘lib, 1932-yilda tashkil etilgan. LEGO de tallari dastlab
oddiy yog‘ochdan yasalgan bo‘lib, asosan, o‘yinchoqlar ishlab chiqa rilgan.
LEGOdan transport vositalari, binolar va harakatlanuvchi robotlar kabi obyekt-
larni yig‘ishda foydalanish mumkin. Bundan tashqari, LEGO to‘plamlarida odamlar
va hay vonlarning figuralari, g‘ildiraklar, elektr dvigatellari, turli xil sensorlar va
hatto mikro kontrollerlar ham mavjud. Bu to‘plamlar Sizga avtomobillar, samolyotlar,
poyezdlar, kemalar, binolar, robotlarning modellarini yig‘ish uchun imkon beradi.
Siz birinchi bobning 4-paragrafidagi “Texnikaning asosiy konstruktiv elementlari.
Texnikaning ishchi organlari” mavzusini o‘rganish davomida oddiy mexanizmlar va
ularning turlari bilan tanishgansiz (qarang).
|
| |