nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ma’ruza 2. Sun’iy intellektning rivojlanish tarixi, hozirgi holati va istiqbollari

29
uzatish va ko’paytirish paytida zaryaddan tushirishga avtomatik vagon o’tish bilan).
Avtomatik qo’shish mashinalari keyinchalik (taxminan XX asrning 30-yillarida) elektr
haydovchidan foydalanish bilan boliq holda keng tarqaldi.
1910-1913 yillarda Bertran Rassell va Alfred Nort Uaytxed Principia
Mathematica ning uchta jildini nashr etishdi.
47
- matematika mantiqi va falsafasiga
baishlangan asarlar. Asar sahifalarida mualliflar bir qator aksiomalar va bir qator asosiy
tushunchalar yordamida matematika mantiqqa qisqartirilganligini ko’rsatishga harakat
qilishdi. "Matematika tamoyillari" matematik mantiqning rivojlanishini sezilarli
darajada rivojlantirdi va rasmiy tizimlar oyasi qanchalik universal bo’lishi
mumkinligini ko’rsatdi. Bu ish boshqa tadqiqotchilarning, shu jumladan 1936 yilda
kompyuter modeli deb hisoblanishi mumkin bo’lgan mavhum hisoblash "Tyuring
mashinasi" ni tasvirlagan Alan Turingning ishiga ta'sir qildi.
48
.
1938 yilda nemis muhandisi Konrad Zuze tomonidan kompyuterning
dasturlashtiriladigan mexanik modeli yaratildi. Ishlash jarayonida faqat elektron
komponentlardan foydalanilgan birinchi kompyuter 1941 yilda IBM ishtirokida
yaratilgan. Kompyuterlar - yuqori unumdorlikka ega elektron kompyuterlarning paydo
bo’lishi bilan savol tuildi: ular asosida intellektual qobiliyatlari inson intellekti bilan
bir xil yoki undan yuqori bo’lgan mashinalarni yaratish mumkinmi?
1943 yilda amerikalik tadqiqotchilar Uorren Makkalok va Uolter Pits "Asab
faoliyatiga xos bo’lgan oyalarning mantiqiy hisobi" asarini nashr etishdi.
49
neyron
tarmoqlariga asos solgan. Bu mualliflar, shuningdek, Frank Rosenblatt
50
1950-
yillarning oxirlarida paydo bo’lgan va inson ko’zi va miyasi o’rtasidagi o’zaro ta'sir
jarayonini modellashtirgan birinchi sun'iy intellekt tizimlarini ishlab chiquvchilari deb
hisoblash mumkin.
Ko’rib turganingizdek, sun'iy intellektning rivojlanishi darhol ikkita asosiy
yo’nalishda ketdi: matematik mantiq va neyron tarmoqlar, ya'ni o’sha paytda ham
sun'iy intellektni yaratishda ikkita asosiy yondashuv shakllana boshladi: yuqoridan
pastga va pastdan yuqoriga. Kelajakda sun'iy intellektning rivojlanish tarixini sun'iy
intellekt tizimlarini rivojlantirishga ikkita eng ta'sirli yondashuvning kurashi va o’zaro
ta'siri prizmasi orqali ko’rish mumkin.
51
.
Sun'iy intellektning turlari

21
"dunyo tasvirlarini" qurish bilan atrofdagi voqelikka turli xil uslublar haqidagi
ma'lumotlar.
32
.
2021-yil dekabr oyida Nature jurnalida amerikalik tadqiqotchilarning sun’iy
intellekt sohasida yangi natijalarga erishish haqidagi maqolasi chop etildi. Xuddi shu
sun'iy intellekt tizimi mavhum matematikadan tugunlar nazariyasi gipotezalaridan
birida eng murakkab korrelyatsiyalarni topishga va ko’rsatishga muvaffaq bo’ldi (va
sun'iy intellekt shunday murakkab naqshlarni keltirib chiqardiki, qo’shimcha hisob-
kitoblarsiz odamlar yangi dalil nimaga asoslanganligini tushunolmadilar. , sun'iy
intellekt tomonidan olingan ma'lumotlarning bir qismi yaxshi tasdiqlangan
matematikadan iborat bo’lsa, ikkinchisida mutlaqo yangi kashfiyotlar mavjud edi).
Shundan so’ng, sun'iy intellekt tizimi biologiyani batafsil tushunib, oqsillar ketma-
ketligi qanday katlanayotganini va ularni qanday boshqarish mumkinligini ko’rsatib
berdi. ketma-ketlik modellari,
33
. Bu algoritm bitta masalani yechishga qaratilgan
boshqa algoritmlardan farq qilishini isbotladi. DeepMind ishlab chiqaruvchisi
vakillarining ta'kidlashicha, bu yutuqlar o’z algoritmlarini boshqa sun'iy intellekt
modellaridan tubdan ajratib turadi, chunki ular birinchi marta sun'iy intellektdan o’z
fikr-mulohazalarini va turli bilim sohalaridagi ko’p darajali vazifalarni tushunish
qobiliyatini ko’rsatishga muvaffaq bo’lishdi.
34
.
Sun'iy intellektning keyingi turi superintellektdir. U har jihatdan insondan ustun
bo’ladi. Ma'lumki, u hali yaratilmagan va, ehtimol, kuchli sun'iy intellekt ishtirokida
yaratiladi: mashina qanchalik "aqlli" bo’lsa, u o’z intellektini shunchalik tez oshira
oladi. Ushbu tur qiziqish uyotadi, chunki insoniyat texnik taraqqiyotning tubdan yangi
darajasiga kirmoqda. Boshqa tomondan, bu insoniyat uchun ma'lum bir xavf tudiradi,
chunki sun'iy super intellektning imkoniyatlari bunday aql yaratilishidan oldin
insoniyatning imkoniyatlari bilan bir-biriga mos keladi. Shu sababli, tadqiqotchilar
allaqachon savolni hal qilmoqdalar: sun'iy super intellektni insonga qulay bo’lish
uchun qanday dasturlash kerak? Hozircha bu savolga javob topilmadi.
Sun'iy intellektni yaratish yo’llari

27
intellektni kompyuter muhitida aqlli algoritmlar to’plami sifatida amalga oshirish
mumkin.
Yuqoridagi yondashuvlarning har biri o’zining afzalliklariga ega. Agar
yuqoridan pastga yondashuv bilimga asoslangan tizimlarni yaratishga va algoritmlar
asosida qarorlar qabul qilishga qaratilgan bo’lsa, u holda pastdan yuqoriga (biologik)
yondashuv asosida yaratilgan tizim bilan, neyron tarmoqlar haqida gap ketganda, xatti-
harakatlar algoritmi. oldindan belgilanmagan. Neyron tarmoqlarni qurishda algoritmlar
ham qo’llanilsa-da, neyron tarmoqlar so’zning odatiy ma'nosida dasturlashtirilmaydi,
ular o’qitiladi. Neyron tarmoqning o’zi kirish va chiqish ma'lumotlari o’rtasidagi
boliqlikni aniqlashga va umumlashtirishga qodir, ya'ni biz muammoni hal qilish
algoritmlari haqida emas, balki muayyan sohadagi muammolarni hal qilish
algoritmlarini o’rganish haqida gapiramiz.
Shunday qilib, pastdan yuqoriga yondashuv o’z-o’zini tashkil etuvchi tizimlarni
yaratishga olib keladi. Bu erda aqliy faoliyatni mantiqiy darajada emas, balki asab
tizimining fiziologik darajasida modellashtirishga urinish mavjud. Bu sun'iy neyron
tarmoqlarga naqshlarni tanib olish imkonini beradi, bu esa ramziy yondashuv asosida
ishlab chiqilgan sun'iy intellekt tizimlari uchun qiyinchiliklar tudirdi. Boshqa
tomondan, neyron tarmoqlar odatiy ramziy tizimlar uchun mavjud bo’lgan bir qator
vazifalarni hal qila olmaydi.
Ikki asosiy yondashuvdan tashqari, boshqa yondashuvlar ham mavjud: gibrid,
evristik va boshqalar. Masalan, evristik yondashuvning asosiy xususiyati mantiqiy
fikrlashni modellashtirishni ham, fikrlash fiziologiyasini modellashtirishni ham rad
etish, umuman, intellektual faoliyat mexanizmini qurish analogiyalarini rad etishdir.
Natijada, evristik qidiruv tizimlari odamlar tomonidan an'anaviy ravishda bajariladigan
muammolarni hal qilishga qodir, lekin buni boshqa yo’llar bilan amalga oshiradi.
Bunday tizimlar "genetik algoritmlar" deb ataladigan vositalar yordamida qurilgan.
Evristik qidiruv tizimlarining kamchiliklari shundaki, ularning bir sohada intellektual
muammolarni hal qilish uchun algoritm va dasturlarni yaratish usullari, qoida
tariqasida, boshqalarga mos kelmaydi. Shunga qaramay, bunday tizimlar shaxmat,
shashka, ya'ni o’yin tizimlarida muammolarni hal qilishda juda keng tarqalgan.
Klaviatura
 
 1. Klaviatura kompyuterga turli belgi, raqam va harflarni kiritish uchun ishlatiladi. Klaviatura standart ko’rinishda 101 ta

|
Klaviatura
1. Klaviatura kompyuterga turli belgi, raqam va harflarni kiritish uchun ishlatiladi. Klaviatura standart ko’rinishda 101 ta
|
bet | 2/3 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #132921 |
Bog'liq 1-amaliy mashg\'ulotKlaviatura
1. Klaviatura kompyuterga turli belgi, raqam va harflarni kiritish uchun ishlatiladi. Klaviatura standart ko’rinishda 101 ta tugmacha (klavisha)dan iborat bo’ladi.
2. Har bir tugmachada quyi va yuqori registrlarda 2 ta belgi va raqam yoki harf joylashgan bo’ladi.
3. Yuqori registrda joylashgan belgilarni kiritish uchun Shift tugmachasidan foydalaniladi.
4. Bosh harflarini kiritishda ham Shift tugmachasi ishlatiladi. Masalan, «d» harfini kiritish uchun D belgili tugmacha bosiladi, «D» harfini kiritish uchun esa, avval Shift tugmachasini bosib, uni qo’yib yubormasdan D belgili tugmacha bosiladi.
5. Caps Lock tugmachasi bosh harflarni kiritish va uni bekor qilish tartibiga o’tkazish uchun ishlatiladi. Caps Lock tugmachasi qo’yilgan holda, klaviaturaning yuqori o’ng tomonida Caps Lock indikatori yonib turadi. Bu holda faqat bosh harflardan iborat bo’lgan matnlarni terishda qulayliklar hosil bo’ladi. Caps Lock tugmachasi yana bir bor bosilsa, bosh harflarni kiritish tartibi bekor qilinadi, ya’ni, yuqori o’ng tomondagi Caps Lock indikatori o’chadi.
6. Harfli, belgili va raqamli tugmachalardan tashqari klaviaturada maxsus tugmachalar mavjud:
- Enter tugmachasi satrning oxirini kiritish uchun ishlatiladi;
- Del (Delete- o’chirish) tugmachasi kursopdan o’ng tomonda turgan belgilarni o’chirish uchun ishlatidi;
- Ins (Insert-o’rnatish) tugmachasi belgilar orasiga belgilar kiritish yoki oldin kiritilgan belgilarni almashtirish uchun ishlatiladi;
- Bakspace (Enter tugmachasi yuqoridagi o’ng tomon yo’naltiruvchi strelka ←) tugmachasi kursorning chap tomonida turgan belgini o’chiradi;
- Nome, End, PgUp, PgDn kursorni boshqarish tugmachalari *** tugmachalarning bosilishi kursorni mos yo’nalishga joylashtiradi;
- Num Lock – (raqamlar blokirovkasi) tugmachasi yordamida klaviaturaga o’tish va uni bekor qilish uchun ishlatiladi;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Klaviatura
1. Klaviatura kompyuterga turli belgi, raqam va harflarni kiritish uchun ishlatiladi. Klaviatura standart ko’rinishda 101 ta
|
Ikkinchi qattiq diskni qanday ulash kerak?

|
Ikkinchi qattiq diskni qanday ulash kerak?
|
bet | 13/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matni Ikkinchi qattiq diskni qanday ulash kerak?
Ikkinchi, qo'shimcha, qattiq diskni ulash tartibi, birinchi marta kompyuterga qanday qilib qattiq diskni o'rnatish usulidan farq qilmaydi va ilgari tasvirlangan jarayonga mos keladi.
Ikkinchi IDE qattiq diskini ulashda kichik bir nuance bor - jumper. Maxsus jumper yordamida uning holatini aniqlash kerak. Asosiy qattiq disk uchun u Magistr holatiga, va qo'shimcha uchun - qul holatiga qo'yilishi kerak. SATA formatidagi yangi drayvlarda bu endi kerak emas.
Tizim blokidagi har bir qattiq disk o'z bo'linmasiga ega. O'rnatilgan qurilmalar orasidagi masofa yaxshi shamollatilishini ta'minlash uchun etarli bo'lishi kerak. Ularni bir-biriga yaqin joylashtirmang, bo'sh joy qoldirgan ma'qul. Turli xil javonlarda ikkita diskni tarqatish imkoniyati bo'lmasa, vositalarning haddan tashqari qizib ketishining oldini olish uchun qo'shimcha fan o'rnatishingiz mumkin, bu elementlarning chidamliligi va ma'lumotlarning xavfsizligiga salbiy ta'sir qiladi.
Shundan so'ng, tebranishdan saqlanish uchun har bir qattiq diskni shassiga ehtiyotkorlik bilan ulang. Agar ikkinchi qattiq diskni yoqgandan keyin ular yana paydo‘bo'lsa, bu aniq ishlamayapti. Tebranishlar sizni qattiq diskdagi xatolar va ma'lumotni yo'qotish bilan tahdid qiladi. Shuning uchun mahkamlagichlarni e'tiborsiz qoldirmang. Bu tebranish ehtimolini minimallashtirishga yordam beradi.
Diskni formatlash uchun qaysi tizimda
Oddiy Windows foydalanuvchisi uchun savolga javob qaysi fayl tizimidan foydalanish oddiy - NTFS. Bu yaxshi, samarali va xavfsiz fayl tizimidir, bu keng qamrovli texnik vositalarga ega.
Katta disklar davrida FAT va FAT32 tizimlaridan foydalanishga yo'l qo'ymaslik kerak. Linux foydalanuvchilari orasida ext2, ext3 va ext4, JFS yoki BTRFS mashhur. Bozor, shuningdek, ZFS yoki ReFS-ni o'z ichiga olgan so'nggi shikastlanishga qarshi fayl tizimlari tomonidan zabt etilmoqda.
O'rnatishdan keyin nimani izlash kerak
Yaqinda ular tegishli ko'rsatmalarni qattiq diskka ulashni boshladilar, unda qattiq diskni kompyuterga qanday o'rnatish kerakligi aytiladi, shuning uchun qo'shimcha ravishda unga qarasangiz, jarayonda hech qanday qiyinchiliklar bo'lmasligi kerak. Ish tugagandan so'ng, nafaqat kabellarni to'g'ri ulashga, balki yopishib qolmaslik uchun ularni ehtiyotkorlik bilan yotqizishga ham e'tibor bering. Iloji bo'lsa, ularni ichkariga olib boring va agar kerak bo'lsa, ularni elektr lenta yoki plastik zanjirlar bilan mahkamlang.
|
| |
Mavzu_№-_12 - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

|
Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi
|
bet | 22/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matniMavzu_№-_12_: Elektr ta’minoti qurilmasi
Reja:
Doimiy elektr ta'minoti qurilmasi va stabilizator
Narxining quyiligi
Doimiy elektr ta'minoti qurilmasi va stabilizator
Shaxsiy kompyuterni ishga tayyorlash va o'chirish tartiblari mavjud. Avvalambor kompyuterning tarmoq kuchlanishiga mosligini tekshirish kerak. Shaxsiy kompyuterlar 220 yoki 110 kuchlanishli elektr tarmoqlarida ishlashi mumkin.
Shaxsiy kompyuterlar uchun kuchlanishning o'zgarishi, ayniqsa keskin o'zgarishlar xavfli bo'lishi mumkin. Shuning uchun maxsus stabilizatorlardan yoki elektr quvvatining uzluksizligini taominlovchi - URS qurilmasidan foydalanish tavsiya etiladi. Maxsus URS qurilmasi elektr quvvatini o'zgarmas xolda ushlab turadi, xamda elektr manbai o'chirilgandan keyin muayyan vaqt davomida kompyuter ishlashini taominlab turadi. Bu vaqt kompyuterda bajarilayotgan ishlarni tugatish uchun etarlidir. masalan, kerakli maolumotlarni diskka yozib qo'yish yoki programmalar ishini tugatish uchun va xokazo.
Narxining quyiligi. ATX tuzilmasi uchun, Baby-AT tizimli platasida uchraydigan protsessorga qo‘shimcha plata va tizimli platada 3,3- voltli stabilizator, tashqi portlarga ulanish joylariga kabel uyalarining mavjud bo‘lishi shart emas. Bu tuzilmada yagona ta’minot ulanish joyi mavjud.Bundan tashqari, disk to‘plovchilarining ichki kabellarini qisqartirishingiz mumkin. Shularning hammasi nafaqat tizimli plataning, balki, korpus va ta’minot manba’sini kamaytirishi bilan birga butun kompyuterning narxini kamaytiradi.
ATX platali kompyuter tuzilmasining hususiyatlari ko‘rsatilgan.Tizimli plata disk to‘plovchilari bilan qoplanmaydi, bu esa shina ulanish joylariga to‘sqinsiz kirishga halaqit qilmaydi va protsessor, xotira va ichki ulanish joylariga to‘sqinsiz kirishni ta’minlaydi. Ta’minot manba‘ sining yo‘nalishiga va havo oqimini o‘zidan eng ko‘p issiqlik ajratuvchi elementlar –protsessor va xotira modullariga jo‘natuvchi, uning yagona ventilyatoriga ham e’tibor bering .
Disk jamlovchilarini ulash joylari
To‘liq o‘lchamli ulash
joylari
Kengayish imkoniyatli ikkilangan kirish-chiqish
Ta’minot bloki
Ventilyator
Ta’minot ulash joyi
Xotira modullari
Bo‘linma
Bo‘linma
Protses sor
ATX kompyuterlari konstruksiyalarining sxemasi va hususiyatlari
Mavzu_№-_13_: Elektr ta’minotining tashqi simlari. Elektr ta’minotini o‘rnatish.
|
| |
Axborot manbaalari - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

|
Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
|
bet | 87/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgAxborot manbaalari
28. www. tdpu. uz
29. www. pedagog. uz
30. www. Ziyonet. uz
31. www. edu. uz
32. tdpu-INTRANET. Ped
6
|
TALABALAR BILIMINI BAHOLASH
Nazorat turlari
Ushbu fandan talabalar bilimini nazorat qilish oraliq va yakuniy nazorat turlarini o’tkazish orqali amalga oshiriladi.
Oraliq nazorat 7-haftasida talabaning bilim va amaliy ko’nikmalarini baholash maqsadida o’quv mashg’ulotlari davomida 1 marta o’tkaziladi.
1.3. Talabaning amaliy (yoki bo’lsa seminar ham) mashg’ulotlari va mustaqil ta’lim topshiriqlarini bajarishi, shuningdek uning ushbu mashg’ulotlardagi faolligi fan o’qituvchisi tomonidan baholab boriladi. Baholash Talabalar bilimini baholash mezonlari nazarda tutilgan mezonlar asosida quyidagi sonda amalga oshiriladi:
Mashg’ulot turi
|
Baholashlar soni
|
Amaliy
|
2 marta
|
Mustaqil ta’lim
|
1 marta (referat)
|
1.4. Talabani oraliq nazorat turi bo’yicha baholashda 1 ta nazariy savolga yozma ish javobi bahosi (baholash mezonida nazarda tutilgan mezonlar asosida) hamda uning o’quv mashg’ulotlari davomida olgan baholari o’rtachasi hisoblanib yaxlitlab qo’yiladi.
1.5. Yakuniy nazorat turi semestr yakunida ushbu fan bo’yicha talabaning nazariy bilim va amaliy ko’nikmalarini o’zlashtirish darajasini aniqlash maqsadida Talabalar bilimini baholash mezonlarida nazarda tutilgan mezonlar) 3 ta savol berish orqali yozma shaklda o’tkaziladi:
1 savol: nazariy
2 savol: nazariy
3 savol: amaliy(yoki nazariy)
Yakuniy nazorat turini o’tkazish ushbu shakli kafedra tomonidan belgilangan.
|
|
| |
Kreditlarni olish uchun talablar - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.org
FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI Asosiy adabiyotlar: 1. Qosimova K., Matjonov S., G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Sariyev Sh. Ona tili o‘qitish metodikasi. -T.: Noshir, 2009. - 163 b. 2. G‘ulomova X., Yo‘ldosheva Sh., Mamatova G., Boqiyeva H., Masharipova U., Sattorova X. Husnixat va uni o‘qitish metodikasi. -T.: TDPU,2013. - 70 b. Qo’shimcha adabiyotlar: 3. Mirziyoev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent - “O’zbekiston” -2016. 56 B. 4. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent - “O’zbekiston” -2016.488 B. 5. Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlari ta’minlash-yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Toshkent -“O’zbekiston” -2016.488 6. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik-har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. Toshkent - “O’zbekiston” -2017.104 B. 7. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi - T.: O’zbekiston, 2017. -46 b. I 16. G‘afforova G, Shodmonov Y, G'ulomova X , “Ona tili”, 1 - sinf, -T,: “Sharq”, 2019. 17. Masharipova U., Umarova М., Baynazarova D., Nabiyeva M. “Ona tili: 1-sinf. 0 ‘qituvchilar uchun metodik qoilanma” - T,: “S’harq” 2014. 18. G‘afforova T. Va bos’hq, “O‘qish kitobi” , 1- sinflar uchun darslik, -Т.:“Sharq”, 2019. 19. G‘afforova Т., va b. “O‘qish kitobi” 2-sinflar uchun darslik. -Т.:“Sharq”. 2018. 20. Umarova М., va boshq “O‘qish kitobi” 3-sinflar uchun darslik,“0 ‘zbekiston” 2019 21. Matchonov S., va boshq “O‘qish kitobi” 4-sinflar uchun darslik uchun darslik, “Yangiyo‘l poligraf servis” 2017 22. Boymurodova G., Sattorova X., Muslimova Sh., Kabilova Z., Saydaliyeva G., Karimova F. O‘qish: 1-sinf. 0 ‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma-T.: “Sharq” 2014. 23. Boymurodova G., Sattorova X., Muslimova Sh., Kabilova Z., Saydaliyeva G., Karimova F. O‘qish: 2-sinf. 0 ‘qituvchilar uchun metodik qo’llanma -T.: “Sharq” 2015. 24. Boymurodova G., Sattorova X., Muslimova Sh., Kabilova Z.,Saydaliyeva G., Karimova F. O‘qish: 3-sinf. 0 ‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma-Т.: “Sharq” 2016. 25. Boymurodova G., Sattorova X., Muslimova Sh., Kabilova Z., Saydaliyeva G., Karimova F. O‘qish: 4-sinf. 0 ‘qituvchilar uchun metodik qoilanma-Т.: “Sharq” 2017. 26. H.Bakiyeva, N.Ahmedova, N.Azizova, D.Nosirova, B.Teshaboyeva,U.Ismoilova, B.Egamberdiyeva “Savodga o‘rgatish darslari”.-T.: “Extremumpress”,2014. -119 b 27. PIRLS 2021 Assessment Framework. Ina V S. Mullis, Michael O. Martin. International Association for the Yevaluation of Yeducational Achievement (IEA), TTMSS & PIRLS International Study Center, Lynch School of Yeducation. Boston Colleee. 2019. www.timssandDirls.bc.edu. Download 435,6 Kb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
|
Fanning o’quv rejasidagi boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi, uslubiy jihatdan uzviyligi va ketma-ketligi

|
Fanning o’quv rejasidagi boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi, uslubiy jihatdan uzviyligi va ketma-ketligi
|
bet | 4/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2) Fanning o’quv rejasidagi boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi, uslubiy jihatdan uzviyligi va ketma-ketligi
“Informatika va axborot texnologiyalarini o’qitish nazariyasi va metodikasi» fani umukasbiy fanlarining asosiy fanlaridan biri hisoblanib, o’quv rejasida rejalashtirilgan «Informatika» yo’nalishidagi hamda «Pedagogika», «Psixologiya», «Pedagogik texnologiyalar» fanlarining nazariy va amaliy xulosalariga tayanadi. Tinglovchilarning bilish faoliyatini faollashtirish asosida ularni ilmiy tekshirish ishlarini, ya’ni eksperementga, to’garak ishlariga, ilg’or o’qituvchilarning ish tajribalarni o’rganish va ommalashtirishga, referatlar, ma’ruzalar, kurs ishlari va nihoyat bitiruv malakaviy ishi yozishga jalb qilish bilan materialni muammolar bo’yicha o’rganish tavsiya etiladi.
Fanning ta’limdagi o’rni
Informatika va axborot texnologiyalarini o’qitish metodikasi fanini puxta o’zlashtirish nazariy materiallarni bilish bilan birga, tinglovchilarning pedagogika faoliyati davrida ko’nikma sifatida xizmat qiladi. Tinglovchilarda fanning o’quv rejadagi boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi va uslubiy jihatdan uzviy ketma-ketligini o’rganish va amaliyotda o’quvlarga o’rgatish uslublarini o’rganishdan iborat. Metodika fanini o’rganish tinglovchilarni o’quvchilarni o’qitish va tarbiyalashga doir masalalarni mustaqil va ongli xal etishga tayyorlash, shuningdek, ta’lim va tarbiya nazariyasi va amaliyotni mustaqil o’rganishni davom ettirish uchun, yangi nashr etilgan metodik adabiyotlarni o’qish uchun, yozish tajribasini tarkibiy baholash va umumlashtirish uchun zarur bo’lgan ko’nikmalar bilan qurollantiradi.
Fanni o’qitishda foydalaniladigan zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar
Informatika va axborot texnologiyalarini o’qitish metodikasi fani o’quvchida darsliklar, o’quv-uslubiy qo’llanmalar, ma’ruza matnlari, elektron materiallardan foydalanish, zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalarni qo’llash, interfaol usullarni, ta’limiy vositalarni ta’lim jarayoniga tadbiq etish muhim ta’limiy ahamiyatga ega.
|
| |
Foydalaniladigan asosiy darslik va o’quv qo’llanmalar, elektron ta’lim

|
Foydalaniladigan asosiy darslik va o’quv qo’llanmalar, elektron ta’lim
|
bet | 225/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Foydalaniladigan asosiy darslik va o’quv qo’llanmalar, elektron ta’lim
resurslari hamda qo’shimcha adabiyotlar ro’yxati
Asosiy darsliklar va o’quv qo’llanmalari
Abduqodirov A., Xaitov A., Shodiyev R. Axborot texnologiyalari, Akademik lisey va kasb – hunar kollejlari uchun darslik. T.: O’zbekiston, 2001 y.
Bezruchko V. T. Informatika kurs leksiy: Uchebnoye posobiye. M.: ID. "Forum": INFRA - M. 2013, 432s.
Shangin V.F. Kompleksnaya zaщita informasii v korporativnыx sistemax / uchebnoye posobiye. – M.: «Forum»-INFRA, 2013. – 592 s.
Qo’shimcha adabiyotlar
Karimov I.A.Vыstupleniye na otkrыtii Mejdunarodnoy konferensii
«Podgotovka obrazovannogo i intellektualno razvitogo pokoleniya kak vajneysheye usloviye ustoychivogo razvitiya i modernizasii stranы»: Materialы Mejdunarodnoy konferensii. Tashkent: Uzbekistan, 2012 g.
Boltayev B.,Azamatov A., Xurramov B.Va boshqalar. Office dasturlari seriyasidan / 2-kitob. – Toshkent, 2015 y.
Yuldashev U., Boqiyev R., Xurramov B. EXCEL 97 / o’quv qo’llanma. – Toshkent, 2000 y.
Elektron ta’lim resurslari
www.pedagog.uz
www.ziyonet. uz
|
| |
TA’LIM METODLARI - O‘quv – uslubiy majmua

|
O‘quv – uslubiy majmua
|
bet | 8/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)MODULNI O‘QITISHDA FOYDALANILADIGAN INTERFAOL
TA’LIM METODLARI
13
“SWOT-tahlil” metodi.
Metodning maqsadi: mavjud nazariy bilimlar va semenar tajribalarni tahlil qilish, taqqoslash asosida muammoni hal etish yo‘llarini topishga, bilimlarni mustahkamlash, takrorlash, baholashga, mustaqil, tanqidiy fikrlashni, nostandart tafakkurni shakllantirishga mo‘ljallangan.
S-(strength). Kuchli tomonlari.
|
W-(weakness). Zaif, kuchsiz tomonlari.
|
O-(opportunity). Imkoniyatlar.
|
T-(threat). To`siqlar.
|
Xulosalash (Rezyume, Veer) metodi
Metodning maqsadi: Bu metod murakkab, ko‘p tarmoqli, mumkin qadar, muammoli xarakteridagi mavzularni o‘rganishga qaratilgan. Metodning mohiyati shundan iboratki, bunda mavzuning turli tarmoqlari bo‘yicha bir xil axborot beriladi va ayni paytda, ularning har biri alohida aspektlarda muhokama etiladi. Masalan, muammoni ijobiy va salbiy tomonlari, afzallik, fazilat va kamchiliklari, foyda va zararlari bo‘yicha o‘rganiladi. Bu metod tanqidiy, tahliliy, aniq mantiqiy fikrlashni muvaffaqiyatli rivojlantirishga hamda tinglovchilarning mustaqil g‘oyalari, fikrlarini yozma va og‘zaki shaklda tizimli bayon etish, himoya qilishga imkoniyat yaratadi.
“Xulosalash” metodidan ma’ruza mashg‘ulotlarida individual va juftliklardagi ish shaklida, semenar va seminar mashg‘ulotlarida kichik guruhlardagi ish shaklida mavzu yuzasidan bilimlarni mustahkamlash, tahlil qilish va taqqoslash maqsadida foydalanish nazarda tutilgan.
Metodni amalga oshirish tartibi:
Pedagog-trening ishtirokchilarni 5-6 kishidan iborat kichik guruhlarga ajratadi;
Treningni maqsadi, shartlari va tartibi bilan ishtirokchilarni tanishtirgach, har bir guruhga umumiy muammoni tahlil qilinish shart bo`lgan qisimlari ko`rsatilgan tarqatma materiallar tarqatiladi;
Har bir guruh o`ziga berilgan muammoni atroflicha tahlil qilib, o`z mulohazalarini tavsiya etilayotgan sxema bo`yicha tarqatmaga yozma bayon qiladi;
Navbatdagi bosqichda barcha guruhlar o`z taqdimotlarini o`tkazadilar. Shundan so`ng, pedagog-trener tomonidan tahlillar umumlashtiriladi, zaruriy axborot bilan to`ldiriladi mavzu yakunlanadi.
Namuna:
|
| |
-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan mustaqil ishlarning mazmuni va o’tkazish metodikasi (2 soat amaliy, 2 soat seminar)

|
-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan mustaqil ishlarning mazmuni va o’tkazish metodikasi (2 soat amaliy, 2 soat seminar)
|
bet | 6/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)14-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan mustaqil ishlarning mazmuni va o’tkazish metodikasi (2 soat amaliy, 2 soat seminar).
Umumiy o’rta ta’lim maktablarida informatika va axborot texnologiyalari kurslari bo’yicha mustaqil ishlar. Ularning mazmuni va o’tkazish metodikasi, tahlili.
15-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan Davlat ta’lim standartining mazmuni (2 soat ma’ruza, 4 soat amaliy).
Davlat ta’lim standartining mazmuni. Ta’lim darajasi. O’quvchilarning tayyorlanish darajasini standart aniqlaydigan va uni baholaydigan tizimga qo’yilgan talablar. O’quvchilarning bilimini nazorat qilish shakl va usullari, ularning tahlili.
16-mavzu.Test asosida o’quvchilarning bilimini nazorat qilish shakl va usullari (2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy, 2 soat seminar).
Test asosida o’quvchilarning bilimini nazorat qilish shakl va usullari. Test turlari. Kompyuter asosida test olish usulari, ularga qo’yiladigan talablar. 17-mavzu.Zamonaviy informatika xonasini jihozlash (4 soat amaliy.
Zamonaviy informatika xonasi vazifalari va maqsadi. Zamonaviy informatika xonasini jihozlash. O’qituvchi va o’quvchi ish joylari. Texnika xavfsizligi talablari.
18-mavzu.Zamonaviy informatika xonasida Internet, Intranet va lokal tarmog’i asosida o’quv-tarbiya ishlarini tashkil etish(2 soat ma’ruza, 4 soat seminar). Zamonaviy informatika xonasida internet, intranet va lokal tarmog’i asosida o’quv-tarbiya ishlarining tashkil etish usullari va shakllari, ularning tahlili. 19-mavzu.O’quv jarayonini rejalashtirish tizimi (4 soat amaliy).
O’quv jarayonini rejalashtirish tizimi. Informatika darslariga va zamonaviy informatika xonasida darslarni o’tkazishga tayyorlash va rejalashtirishning ajralib turuvchi xususiyatlari va o’ziga xos tomonlari.
20-mavzu. Dars rejasi, uning asosini tashkil etuvchilari. Dars tahlili (2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy).
O’quv jarayonini tematik va har bir darsni rejalashtirish. Darslar tizimini tayyorlash. Dars rejasi, uning asosini tashkil etuvchilari. Dars tahlili haqida, dars tahlili turlari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan mustaqil ishlarning mazmuni va o’tkazish metodikasi (2 soat amaliy, 2 soat seminar)
|
-mavzu. Informatika va axborot texnologiyalaridan darsdan tashqari ishlarni tashkillashtirish tamoyillari (2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy, 2 soat seminar)

|
-mavzu. Informatika va axborot texnologiyalaridan darsdan tashqari ishlarni tashkillashtirish tamoyillari (2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy, 2 soat seminar)
|
bet | 7/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)21-mavzu. Informatika va axborot texnologiyalaridan darsdan tashqari ishlarni tashkillashtirish tamoyillari (2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy, 2 soat seminar). Informatika va axborot texnologiyalariidan darsdan tashqari ishlarnitashkillashtirish tamoyillari tahlili, e’tibor beriladigan jihatlar.
22-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan olimpiadalar o’tkazish(4 soat amaliy, 2 soat seminar).
Informatika va axborot texnologiyalari fanlaridan olimpiadalar o’tkazish tartibi. Tashkiliy jarayonlar, uni o’tkazishga qo’yiladigan talablar. O’quvchilarni ruhan tayyorlash. Xalqaro tajribalar.
23-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalari fanlaridan olimpiada
masalalarini yechish(2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy).
Informatika va axborot texnologiyalari fanlaridan olimpiada masalalarini yechish usullari.
Olimpiadaga qo’yiladigan masalalar uchun talablar.
24-mavzu.Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning didaktik vazifalari (4 soat amaliy).
Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning didaktik vazifalari. Zamonaviy informatika xonasida boshqa fanlar bo’yicha darslarni o’tkazish. Informatikaga oid yangi axborot texnologiyasi vositalari va ulardan foydalanish usullari, darslarga tatbiqi.
25-mavzu.Informatikani o’qitishning maxsus masalalari. Informatikaning asosiy tushunchalari(2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy , 2 soat seminar).
Informatikani o’qitishning maxsus masalalari. Informatikaning asosiy tushunchalari.
Informatikaning asosiy mavzularini o’rganish tahlili.
26-mavzu: O’zbekistonda informatika va axborot texnologiyalarining rivojlanishi. Informatikani o’qitishda masofaviy texnologiyalaridan foydalanish (2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy, 2 soat seminar).
Informatika kursining mustaqil O’zbekistonimiz rivojlanish davridagi istiqboli va ahamiyati. Informatikani o’qitishda masofaviy texnologiyalaridan foydalanish, masofaviy texnologiyalar haqida tushuncha, uning turlari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-mavzu. Informatika va axborot texnologiyalaridan darsdan tashqari ishlarni tashkillashtirish tamoyillari (2 soat ma’ruza, 2 soat amaliy, 2 soat seminar)
|
Zanjirlarni hisoblashning topologik uslubi

|
Zanjirlarni hisoblashning topologik uslubi
|
bet | 3/5 | Sana | 29.12.2023 | Hajmi | 332,03 Kb. | | #129054 |
Bog'liq Maruza 1 Zanjirlarni hisoblashning topologik uslubi.
Elektro texnikada tenglamalar sistemasini tuzib o‘tirmasdan zanjir sxemasining grafigi asosida teskari matrisa va uning aniqlovchisini elementlarini aniqlash imkoniyati mavjudligi katta qiziqish to‘g‘diradi. Topologik usulda hisoblashlarning misoli tariqasida tuguniy kuchlanishlar usulini ko‘rib chiqamiz.
Tuguniy o‘tkazuvchanliklar matrisa uchun AYAt ifodaga egamiz, bu yerda: A–(q–1)·n –tartibli birlashishlar topologik matrisasi; At–nx(q–1) tartibli birlashishilarning transponirlangan matrisasi; Y–n·n tartibli shaxobchalar o‘tkazuvchanliklarining (zanjirda bog‘liq manbalar va o‘zaro induksiya bo‘lmagan holatda) diogonal matrisasi.
Koshi–Bins teoremasiga asosan, ana shunday matrisaning aniqlovchisini qo‘yidagicha aniqlash mumkin:
det(AYAt) = det(AY)At =∑-AY va At matrisalarning mos holdagi maksimal tartibdagi minorlari yig‘indisi. Ushbu holdaminorlarning mos holdabo‘lishi AY matrisadagi ustunlar nomerlarini At matrisadagi qatorlar nomerlari bilan ustma–ust tushishidir. AY va At matrisalarda Y matrisa diagonalligi tufayli noldan farqli elementlari bir xil joylashgandir (agar ajk ≠ 0 bo‘lsa ajk·Yk ≠ 0)
Daraxtlari 1–b rasmda keltirilgan 1–a sxema grafigi qo‘yidagi ifodaga ega bo‘lamiz:
det(AYAt) =Y1Y3 + Y2Y3 + Y1Y2 (8.13)
3 3
á) Ï Ó=Ó1 Ó3 á) Ï Ó=Ó2 Ó3 á) Ï Ó=Ó1 Ó2
|
| |
Zanjirlarini xisoblashning - bet 4

–rasm.
Koshi–Bins teoremasiga asosan ∆jj tartibli algebraik to‘ldiruvchini hosilqilish uchun AY matrisadan j–satrili, At matrisadan esa j–ustunni chizish kerak. Bunday o‘chirish j–tugunni bazi tugunga ulash bilan teng kuchlidir. U holdasxemaning yangi grafigi hosilbo‘ladi (yangi grafik eski grafikning j–tugunni va bazi tugunini tutashtirish orqali hosilqilinadi).
Ko‘p sonli harxil daraxtlarni izlab topish zaruriyati zanjirlarni topologik usulda hisoblashning asosiy kamchiligidir. Zamonaviy EHM lar paydo bo‘lishi bilan ushbu hisoblashlar ancha yengillashdi. Ammo g=10 bo‘lganida 108 ga teng bo‘lgan sondagi harxil daraxtlarni izlab topish va saqlash zaruriyati hatto zamonamiy EHM lar ham juda muammoli masaladir. Shu sababdan hisoblashning topologik usuli faqatgina nisbatan kam sonli tugunlarga ega sxemalar uchungina samaralidir.
Kontur toklari va tuguniy potensiallar usullari.
Kontur toklari usuli amaliyotda kontur toklari tenglamalarini to‘g‘ridan– to‘g‘ri, zanjir sxemasini ko‘ra turib tuzish ham mumkin. Kirxgofning 2–qonuniga asosan n ta o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan konturlar uchun qo‘yidagi n ta tenglamadan iborat tenglamalar sistemasini tuzish mumkin.
Z11 ˙I Z12 ˙I 2 Z1n ˙I n E˙ 11 Z21 ˙I Z32 ˙I 2 Z32 ˙I n E˙ 22 Z31 ˙I Z32 ˙I 2 Z3n ˙I n E˙ 32
(8.14)
n ta kontur toklarini o‘z ichiga olgan (8.14) ko‘rinishdagi tenglamalarni tuzish va ularni ushbu toklarga nisbatan yechish hisoblashning kontur toklari usulining o‘zidir. Bu yerda E˙ nn –n konturga kiruvchi E.Yu.K. lar yig‘indisidir. Yo‘nalishlari konturni aylanib chiqish yo‘nalishi bilan mos tushgan E.Yu.K. lar musbat ishora bilan mos kelmaganlarini esa manfiy ishora bilan olinadi. Z kk orqali k–konturga kiruvchi qarshiliklar yig‘indisini ifodalaymiz. Va ushbu Zkk kattalikni konturning xususiy qarshiligi deb ataymiz. k va m konturlar uchun umumiy bo‘lgan shaxobchalardagi qarshiliklar yig‘indisini Z km yoki Z mk orqali ifodalaymiz va k va m konturlarning umumiy qarshiligi deb ataymiz.
Bu yerda Z km=Z mk=r km+jX km deb hisoblash kerak, qachonki agarda k va m konturlar uchun umumiy bo‘lgan shaxobchadagi kontur toklarining shartli musbat yo‘nalishlari mos kelsa va aksincha Zkm=Z km=-r km–jX km deb hisoblash kerak, qachonki ular teskari yo‘nalgan bo‘lsa (8.14) ni k konturdagi Ik kontur toki uchun ishlab (hisoblab) qo‘yidagini topamiz:
I˙ E˙11 k1 E˙22 k2
...... E˙mm km
...... E˙nn kn
(8.15)
K
bu yerda: ∆ -sistemaning bosh aniqlovchisi bo‘lib, qo‘yidagicha aniqlanadi:
Z11 Z12 Z13 ...Z1n
Z 21 Z 22 Z 23 ...Z 2n
∆ = Z 31 Z 32 Z 33 ...Z 3n
.......... .......... ..
Zn1 Zn2 Zn3 ...Z nn
(8.16)
∆k1, ∆k2…∆km ∆kn lar ∆ aniqlovchidan uning k qatorini va m ustunni o‘chirish orqali hosilqilingan algebraik to‘ldiruvchilardir (yangi olingan aniqlovchini –1(k+m) ga qo‘paytirish bilan).
Bog‘liq bo‘lmagan energiya manbalari chiziqli zanjirlari uchun ∆km = ∆mk ekanligi ta’kidlab o‘tamiz. Haqiqatda ham ∆km ∆ dan k satrni va m ustunni o‘chirish orqali, ∆mk esa ∆ dan m –satrni va k ustunni o‘chirish orqali hosilqilinadi.
|
ISHCHI DASTUR - O‘quv – uslubiy majmua

|
O‘quv – uslubiy majmua
|
bet | 2/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)
5
Kirish
Mamlakatimizda mustaqillik yillarida amalga oshirilgan keng ko‘lamli islohotlar milliy davlatchilik va suverenitetni mustahkamlash, xavfsizlik va huquqtartibotni, jamiyatda qonun ustuvorligini, inson huquq va erkinliklarini, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik muhitini ta’minlash uchun muhim poydevor bo‘ldi, halqimizning munosib hayot kechirishi, jahon talablari darajasida ta’lim olishi va kasb egallashi, fuqarolarimizning bunyodkorlik salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun zarur shart-sharoitlar yaratdi. Yangi sharoitlardan kelib chiqib, O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi, 2017-2021-yillarga mo‘ljallangan “O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi”, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Pedagog kadrlarni tayyorlash, halq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qaroriga muvofiq, ta’lim bosqichlarining uzluksizligi va izchilligini ta’minlash, ta’limning zamonaviy metodologiyasini yaratish, davlat ta’lim standartlarini kompetensiyaviy yondashuv asosida takomillashtirish, o‘quv-metodik majmualarning yangi avlodini ishlab chiqish va semenarotga joriy etish hamda pedagog xodimlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirishni taqozo etadi.
Fanning maqsadi va vazifalari
Fanning asosiy maqsadi - “Informatika va axborot texnologiyalari fanini o’qitish metodikasi” quyidagi maqsadni ko’zda tutadi:
bo’lajak o’qituvchilarni informatika va axborot texnologiyalari fanini ijodiy o’qitish va o’zlarining amaliy faoliyatlarida yangi pedagogik va axborot texnologiyalarini qo’llash bo’yicha bilim, ko’nikma va malakalari bilan qurollantirish;
bo’lajak o’qituvchilarni informatika sohasi bo’yicha turli-tuman shakldagi sinf va sinfdan tashqari ishlarni tashkil etish va o’tkazishga tayyorlash;
bo’lajak o’qituvchilarni ta’lim-tarbiya sohasini axborotlashtirishning yo’llari va ulkan istiqbollari haqida tasavvurlarini rivojlashtirish hamda chuqurlashtirishdir.
|
| |
Fanning vazifalari - O‘quv – uslubiy majmua

|
O‘quv – uslubiy majmua
|
bet | 3/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Fanning vazifalari - Informatika va axborot texnologiyalarini o’qitish metodikasi fanining vazifasi - bo’lajak informatika o’qituvchisi o’sib kelayotgan avlodning umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida o’qitiladigan informatika va axborot texnologiyalari fanlarining ahamiyatini, uning mazmunini ajratish tamoyillarini, shuningdek, informatika fanining boshqa fanlar bilan aloqadorligini tushunishdan iboratdir.
Fan bo’yicha tinglovchilarning bilimi, ko’nikma va malakalariga qo’yiladigan talablar
«Informatika va axborot texnologiyalarini o’qitish metodikasi» o’quv fanini o’zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar doirasida tinglovchi:
informatika, axborot texnologiyalari va ularni o’qitish metodikasi haqida tushunchalar, informatika o’qituvchilarining roli, informatika kursining pedagogik funktsiyalari; informatikaning texnik va dasturiy vositalarining mohiyati va didaktik imkoniyatlari, informatika va axborot texnologiyalarini o’qitishning tuzilmasi va mazmuni; davlat ta’lim standartlari, informatika va axborot texnologiyalarini o’qitishda uzviylik va uzluksizlik, umumiy o’rta ta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida informatika va axborot texnologiyalarini o’qitishning maqsadi va vazifalari; axborot tizimlari va texnologiyalarini o’qish-tarbiya jarayonida nima maqsadda va qanday qo’llash mumkinligi, yangi pedagogik va axborot texnologiyalari va ularning o’quv-tarbiya jarayoniga qo’llashni bilishi kerak;
informatikadan o’quv va metodik adabiyotlar tahlili, informatika va axborot texnologiyalari bo’yicha dasturiy ta’minotini qo’llash; informatika va axborot texnologiyalari bo’yicha o’quv jarayonini rejalashtirish, asosiy didaktik prinsiplarini informatikada qo’llash, informatikani o’qitishda har xil tashkiliy shakllardan, usullardan, vositalardan foydalanish, informatikadan o’quvchilarning bilimini nazorat qilish, baholash usullaridan foydlanish, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, innovatsion metodikalar va interfaol usullarni informatikani o’qitishda qo’llash; informatika va axborot texnologiyalari xonasida mashg’ulotlar o’tkazish, informatikadan sinfdan tashqari ishlarini olib borish, informatikani o’qitishda internet saytlaridan foydalanish bo’yicha yetarli ko’nikmalarga ega bo’lishlari kerak;
bo’lajak informatika o’qituvchisi yangi axborot texnologiyasini egallagan, zamonaviy pedagogik dasturiy vositalarni chuqur o’rgangan, jamiyatni, shunungdek, ta’limni axborotlashtirilayotgan sharoitda ishlash uslublarini egallagan va ularni o’quv jarayonida foydalana olish malakalariga ega bo’lishi kerak.
|
| |
Tahlil turlarining qiyosiy tahlili

|
Tahlil turlarining qiyosiy tahlili
|
bet | 9/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Tahlil turlarining qiyosiy tahlili
Tizimli tahlil
|
Syujetli tahlil
|
Vaziyatli tahlil
|
afzalligi
|
kamchiligi
|
afzalligi
|
kamchiligi
|
afzalligi
|
kamchiligi
|
Mummoni
kelib chiqish sababli va kechish jarayonini aloqadorligi jihatidan o‘rganish imkoniyatiga ega
|
Alohida tayyorgarlikka
ega bo‘lishni, ko`p vaqt ajratishni talab etadi
|
O‘z vaqtida muosabat bildirish imkoniyatini beradi
|
Munosabat boshqabir syujetga nisbatan qo‘llanisho‘ga yaroqsiz
|
Vaziyat ishtirokchilar ining
(ob’yekt va sub’yekt) vazifalarini belgilab olish imkolnini beradi
|
Dinamik xususiyatni belgilab olish uchun qo‘llab bo‘lmaydi
|
Xulosa: Tahlilning barcha turlari ham o‘zining afzalligi va kamchiligi bilan bir biridan farqlanadi. Lekin, ular qatoridan pedagogik faoliyat doirasida qaror qabul qilish uchun tizimli tahlildan foydalanish joriy kamchiliklarni bartaraf etishga, mavjud resurslardan maqsadli foydalanishda afzalliklarga egaligi bilan ajralib turadi.
|
“Keys-stadi” metodi
«Keys-stadi1» aniq vaziyatlarni o‘rganish, tahlil qilish asosida o‘qitishni amalga oshirishga qaratilgan metod hisoblanadi2. Keysda ochiq axborotlardan yoki aniq voqea-hodisadan vaziyat sifatida foydalanish mumkin. Keys harakatlari o‘z ichiga quyidagilarni qamrab oladi: Kim (Who), Qachon (When), Qayerda (Where), Nima uchun (Why), Qanday/Qanaqa (How), Nima-natija (What).
“Keys metodi”ni amalga oshirish bosqichlari
|
| |
Algoritmning asosiy xossalari

|
Algoritmning asosiy xossalari
|
bet | 24/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarAlgoritmning asosiy xossalari:
ommaviylik;
potеntsial amalga oshuvchanlik (tugallanganlik, murakkablik);
dеtеrminallashganligi;
barcha bajaruvchilarning tushunishi.
Ommaviylik xossasi ma'lum masalalar sinfi nusxalarining еchimi uchun algoritmni qo’llash mumkinligini o’zida namoyon etadi. Masalan, 2х2=4 algoritm emas, chunki ommaviylik xossasi yo’q, ya'ni yagona masala еchilyapti, boshlang’ich bеrilganlar qatiy bеrilgan va o’zgartirilishi mumkin emas.
Potеntsial amalga oshuvchanlik xossasi, ixtiriy boshlang’ich bеrilganlarda algoritm hisoblash jarayonini vujudga kеltirishini ifodalaydi. Shunday qilib, ixtiyoriy mumkin bo’lgan kiruvchi bеrilganlar to’plamida algoritm murakkabligi chеksiz.
Dеtеrminallashganlik xossasi algoritm natijasi ixtiyoriy bo’lishi mumkin emas, u doim kiruvchi bеrilganlar bilan aniqlanishini ta'kidlaydi. Shuningdеk, dеtеrminallashganlik xossasi vujudga kеlgan algoritmni hisoblash jarayonida qatiy bеrilgan masalaga o’tish jarayonida ixtiyoriy tasodif tushirib qoldiriladi. Shunday qilib, algoritm va boshlang’ich bеrilganlar faqat ular axborotga ishlov bеrish jarayonini aniqlaydi.
Bajaruvchilarning bir qiymatli tushunish xossasi algoritm ifodasida noaniqliklar bo’lmasligini ko’rsatadi. U bajaruvchiga tushunarli bo’lishi shart va faqatgina bajaruvchi amalga oshira oladigan amallarni o’zida mujassamlashtirishi kеrak.
Nazorat savollari:
Algoritm unga mos hisoblash jarayonidan nimasi bilan farqlanadi?
Еvklid algoritmida n>m bo’lsin. Bu algoritm eng ko’p va eng kam qadamlar sonini amalga oshirishiga misollar kеltiring.
Ko’rsatilgan so’zlarga qo’llab bo’lmaydigan algoritmlarga misol kеltiring.
Boshlang’ich bеrilganlar, kiruvchi so’z, chiquvchi so’z atamalari nimani anglatadi?
Kiruvchi so’z algoritmning qo’llanish sohasiga tеgishli bo’lmasa nima ro’y bеradi?
Algoritmni hisoblash jarayoni natijasi dеb nimaga aytiladi?
Algoritm murakkabligi dеb nimaga aytiladi?
Algoritm har doim ham aniq еchimni bеradimi? Mustaqil ravishda ma'qul aniqlik tushunchasiga ta'rif bеring, misollar kеltiring.
|
| |
Z1 Z2 - Zanjirlarini xisoblashning

|
Zanjirlarini xisoblashning
|
bet | 5/5 | Sana | 29.12.2023 | Hajmi | 332,03 Kb. | | #129054 |
Bog'liq Maruza 1 Z1 Z2 –rasm.
Misol tariqasida 8.2–rasmda yeltirilgan zanjirni ko‘rib chiqaylik. I1 va I2 toklarning musbat yo‘nalishlarini strelka buylab yo‘naltiramiz. U holdaI1 va I2 kontur toklari birinchi va ikkinchi shaxobchalardagi joriy (amaldagi) toklarga teng bo‘ladi. Uchinchi shaxobchadagi joriy (amaldagi) tok
I1 va I2 kontur toklari yig‘indisiga tengdir. Kontur toklari usuliga asosan qo‘yidagi tenglamalarni hosil qilamiz:
Z11 ˙I1 Z12 ˙I 2 E11
Z11 ˙I1 Z22 ˙I 2 E 22
Konturning xususiy qarshiliklari:
(8.17)
Z11
Z 21
Z12
Z 22
Z11
Z 22
2 ( Z
Z 3
)( Z 2
Z 3
) Z 2 Z
Z 2
Z 2
Z 3
Z 3
Z1 D
3
12
1
1
u holdaalgebraik to‘ldiruvchilar
∆ 11 = Z 22 = Z 2 + Z 3; ∆ 22 = Z 11 = Z 1 + Z 3 ; ∆ 12 =∆ 21=-Z 12 =-Z 3
Endi qo‘yidagiga ega bo‘lamiz:
˙I 1 E ˙ 1 (Z 1 Z 3 )/D - E ˙ 2 Z 3 /D, ˙I 2 E ˙ 1Z3 /D E ˙ 2 ( Z1 Z 3 )/D
Tok I 3 ning qiymati I 1 vaI 2 toklarni algebraik qo‘shish orqali hosilqilinadi.
˙I 3 ˙I 1 ˙I 2 E ˙ 1 Z 2 /D E ˙ 2 Z 1/D
Tuguniy potensiallar usuli.
Tugunlar soni bog‘liq bo‘lmagan konturlar sonidan kichik bo‘lgan hollarda tuguniy kuchlanishlar usulidan foydalanamiz.
Ta’rif: Tuguniy kuchlanishlar deb, q –1 dona tugunning harbiri va bitta belgilangan (0 indeksli) tayanch, ammo ixtiyoriy ravishda tanlab olingan tugun o‘rtasidagi kuchlanishlarga aytiladi.
Bunda U˙ K 0
tuguniy kuchlanish k–tugundagi (k=1,2,3,…,q–1) tayanch tugunga
qarab musbat yo‘nalishga ega. q –1 dona izlanayotgan tuguniy kuchlanishlarni aniqlab tugunlarning istalgan juftligi o‘rtasidagi kuchlanishlarni va zanjir shaxobchalaridagi toklarni topish mumkin. Kirxgofning birinchi qonuniga asosan
q–1 dona bog‘liq bo‘lmagan tenglamalarni yozish mumkin bo‘lgani sababli, shaxobchalardagi barcha toklarni q–1 dona izlanayotgan miqdorga nisbatan yozilgan tenglamalar sistemasini olishimiz uchun izlanayotgan tuguniy kuchlanishlar orqali yozamiz.
Ko‘rib chiqilayotgan usulda tuguniy kuchlanishni k –tugundan tayanch yoki bazi tuguniga qarab yo‘naltirishni shartlashib olamiz. Bunda k tugun va tayanch bazi tuguni orasidagi kuchlanishni Uk0 deb belgilaymiz. Ushbu bog‘lanishni tasvirlanishi 8.3–rasmda keltirilgan. Binobarin, qaysidir bir umumlashtirilgan S shaxobchaning k va m tugunlarga birlashtirilgan shaxobchaning kuchlanishi qo‘yidagi ifodaga teng bo‘ladi.
U˙ 3 U˙ km U˙ k0 - U˙ m0 aSk U˙ k0 aSm U˙ m0
m
(8.19)
Is
–rasm.
Ta’kidlash zarurki, tuguniy kuchlanishlarning nomerlari sxema grafigi tugunlari nomerlari bilan os tushadi va ushbu kuchlanishlar S shaxobchaning kuchlanishini aniqlash ifodasiga albatta qarama–qarshi bo‘lgan ishoralar bilan yoziladi. Faraz qilaylik Ask=1 bo‘lsin, (S–shaxobchaning kuchlanishi k–tugundan chetga yo‘nalagn bo‘lsa va Asm=-1 bo‘lsin, agarda (S–shaxobchaning kuchlanishi m tugunga qarab yo‘nalgan bo‘lsa).
|
| |
Ishni bajarish tartibi - Mavzu: Pomol partiyalarini tarkibini xisoblash usullarini o’rganish. Ishdan maqsad. «Pomol partiya»

|
Mavzu: Pomol partiyalarini tarkibini xisoblash usullarini o’rganish. Ishdan maqsad. «Pomol partiya»
|
bet | 10/19 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #158178 |
Bog'liq Pomol partiyaIshni bajarish tartibi. Tozalanayotgan don massasilan ikkita proba olinadi: 50 g singan donlar miqdorini aniqlash uchun, yana 50 g kuldorlikni aniqlash uchun. Don oqlash va cho‘tkali mashinadan o‘tkazilgandan keyin yana ikkita massasi 50 g dan qizdirilgunga qadar qilingan analizlar o‘tkaziladi. Natijalar 9 jadvalga yoziladi.
9-Jadval
Oqlash va cho‘tkali mashinalardan olingan texnologik samaradorlik natijalari.
Ko‘rsatkichlar,%
|
Mashinada tozalangandan oldin
|
Mashinada tozalangandan keyin
|
Absolyut farq
|
kuldorlik
|
|
|
|
singan donlar
|
|
|
|
Nazorat savollari
1.Oqlash uskunasi nima maqsadda qo‘llaniladi
2.Tegirmon sexining qaysi bo‘limi o‘rnatilgan
3.Oqlash uskunasida donning sinish foyishi qanchani tashkil qiladi.
4.Oqlash uskunasini samaradorligini aniqlash uchun necha gramm namuna olinadi
5.Oqlash uskunasida necha foiz kuldorlik kamayishiga olib keladi
9 – AMALIY MASHG‘ULOT
Mavzu: DONNI YUISH USKUNASINI ISHINI NAZORAT QILISH
|
| |