nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Birinchidan - Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish...

|
Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish I bob. Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning nazariy asoslari
|
bet | 11/17 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 148 Kb. | | #245469 |
Bog'liq Diplom ishi Psixologiya yunalishi..Birinchidan, shaxs ma’naviy kamoloti jamiyatimizning asosiy
maqsadlaridan biridir. Milliy istiqlol mafkurasining bosh g‘oyasi – ozod va
obod vatan, erkin va farovon hayotni ta’minlashga xizmat qiladi;
Ikkinchidan, shaxs ma’naviy kamolotini bilish, idrok etish inson badiiy
estetik tafakkurini o‘stiradi. Shaxs ma’naviy kamoloti jarayonini o‘rganish,
baholash, ibratli tomonlarini ko‘rsatish hozirgi davr shaxsini komil inson
qilib shakllantirishda alohida o‘rin egallaydi;
Uchinchidan, milliy istiqlol g‘oyasi va mafkuraviy jarayonlarning
ma’naviy sohadagi asosiy vazifalaridan biri ajdodlarimizning ilg‘or
qarashlarini, insoniylik mohiyatini keng jamoatchilikka tushuntirish
borasidagi ishlarni davom ettirish, toki bu qarashlar xalqimizning ming
yillik tarixi, bugungi ma’naviy hayotimizning ham asosi ekani yosh avlod ongiga singib borsin;
To‘rtinchidan, shaxs tarbiyasi, insonning nafaqat jismoniy va ichki ruhiy,
balki ma’naviy-ruhiy dunyosini ham mukammal tarbiyalashga – ya’ni komil inson bo‘lishiga erishish uchun xizmat qiladi;
Mazkur shaxs ma’naviy kamolotida insonning noyob ruhiy zahiralaridan
foydalanish orqali shaxsning ichki kechinmalari, yuksak go‘zal his-tuyg‘ularini yaxshilik, ezgulik tomon o‘zgarishini targ‘ib qilishi alohida e’tiborga loyiqdir.
Muammoning o‘rganilinganlik darajasi.
Shaxs ma’naviy kamolotining ulkan falsafiy-estetik merosi zamirida
vujudga kelgan asarlar nihoyatda ko‘p. Bugungi kunda shaxs ma’naviy
kamolotining mazmun-mohiyati, axloqiy-estetik g‘oyalari faylasuflar,
adabiyotshunoslar, tarixchilar, sharqshunoslar va din arboblari tarixchi
olimlar tomonidan o‘rganilgan.
Nafosat muammosi faylasuf, adabiyotshunos, san’atshunos olimlar
tomonidan hozirga kadar o‘rganib kelinadi. Xususan, nafosatning nazariy
va amaliy tahlili, ma’naviy va axloqiy mohiyati, ijtimoiy va siyosiy
ahamiyatini ochib berishga qaratilgan tadqiqotlar shular jumlasidandir.
Umuman olganda, nafosat muammosini o‘rganishga doir tadqiqotlarni asosan
ikki guruhga ajratish mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish I bob. Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning nazariy asoslari
|
Yumshoq rejim - Samarqand davlat universiteti fizika fakultet

Yumshoq rejim – bu rejim tebranishlar tavsifnomasining nol nuqtadan va uning ogʻmasining absissa oʻqidagi burchagi kichik amplitudalar sohasida teskari bogʻlanish chizigʻi ogʻmasining burchagidan kata boʻladi. Bunday tebranishlar tavsifnomasi 1.2-rasmda tasvirlangan. Bu vaqtda generatorni ta’minlash manbayiga ulaganda tebranishlar amplitudasi statsionar qiymatga qadar bir tekis ortib boradi.
Qattiq rejim – bu rejimda tebranishlar tavsifnomasi yumshoq rejimda keltirilgan shartlarni qanoatlantirmaydi. Bunday rejim 1.3-rasmda tasvirlangan. Qattiq rejimda teskari bogʻlanish chizigʻi (1.3-rasm) tebranishlar tavsifnomasini M` va M nuqtalarda kesib oʻtadi. M nuqta qattiq dinamik muvazanat nuqtasidan iborat. M` esa muvazanat qat’iy boʻlmagan muvazanat nuqtasi boʻlib, kirish kuchlanishidagi qiymatdan har qanday chetlanishlar tebranishlarning yoʻqolishiga yoki amplitude qiymatining ortib ketishiga olib keladi. Shunday qilib qattiq rejimli generatorlarda sunmas tebranishlarni hosil qilish uchun dastlabki implusli kuchlanish boʻlishi va u tok hosil boʻlishini ta’minlashi lozim.
1.3 rasm.Teskari bog‘lanish chizig‘i tebranishlar tavsifnomasi 2Mva M' nuqtaviy kesib o‘tadi. Sinusoidal tebranishlar generatori ikki turga boʻlinadi.
LC – tipidagi generatorlar boʻlib, bunday generatorlarda teskari bogʻlanish zanjiri sifatida chastotaga bogʻliq boʻlgan tebranish konturi qo‘llaniladi. Bunday generatorlar odatda radio chastotali signallarni hosil qilish uchun qo‘llaniladi.
RC – tipidagi generatorlar. Bunday generatorlarda musbat teskari bogʻlanish zanjirida chastotaga bogʻliq boʻlgan RC zanjirlardan foydalaniladi.
III BOB. SINUSOIDAL TEBRANISHLAR GENERATORLARINI HISOBLASH

III BOB. SINUSOIDAL TEBRANISHLAR GENERATORLARINI HISOBLASH.
3.1. RC generatarni hisoblash.
Chastotasi bo‘lgan sunmas tebranishlar generatorini hisoblash
3.1 rasm. Umumiy emitterli kuchatirgich
asosida tuzilgan RC generator sxemasi.
Generatorning kuchlanish manbayi Ek=-10V. tiranzistorlarning tinchlikdagi ishchi kuchlanish va toklari mos ravishda Ik01=Ik02=Ik0=4MA
Uk01=4k02=Uk0=4V tranzitorlarni Ukemax˃Ek. 2 Ik0˂Ik ro‘x shartlar asosida tanlaymiz. Bu shartlarga mos keluvchi tiranzistor MГUr B bo‘lib, quyidagi parametrga ega. h21e=45-100,Ikrus=30MA Ukemax=15B. Kollektor kuchlanishining tenglamasidan foydalangan holda kollektor qarshiligini hisoblaymiz.
(3.1)
. Baza toki ifodasidan foydalangan holda
(3.2)
baza qarshiligini topamiz
(ГocT ga ko‘ra 43kOM) Ieo1 Re1=0.015 Ek deb qabul qilib,
(3)
Formuladan foydalangan holda kollektor qarshiligini aniqlaymiz.
Rk=(0,985Ek-Uke 01)/Ik01=1.5 koM (ГocT 39oM) emitter qarshiligini hisoblaymiz.
Re1=Ue01/Ie01=0.015 Ek/Ie01=0.04 koM. Kuchlanish belgisini R1-R2 hisobiga olingan holda kuchaytirgich kaskadining kirish qarshiligini hisoblaymiz.
Rkr1=Гб1÷(1+h21e)Re1=1.8 kOM
Parallel ulangan R1va R2 rezistorlar qarshiligi deyarli ta’sir qilmaganini hisobga olgan holda ularning qarshiligini aniqlaymiz. R1||R2˃Rkr1 Yoki R1||R2=2Rkr1=3.6 kOM. Quyidagi ifodadan foydalangan holda R1 qarshiligini aniqlaymiz.
(4)
R1=112 kOM (ГocT ga ko‘ra 110 koM). Quyidagi ifodadan foydalangan holda R2 rezistor qarshiligini aniqlaymiz.
(5)
R2=3.8kOM (ГocT ga ko‘ra 3.9 kOM) Emetrik tozalagichning kirish qarshiligini Re2 rezistorga qisqa ulashni hisobga olgan holda kirish qarshiligini
R’k21=R1||R2||Rk21=1.2kOM kuchaytirgich koeffsienti qarshiligini hisobga olgan holda hisoblaymiz. Rkr2=Гб2+(1+h21e2)(Re2||Rk21)=55.2 OM. Rkr2 , qarshilikni aniqlaymiz va Rkr2=Rб||Rkr2=24,6 kOM. R qarshilikni tanlaymiz. R≈0.1Rkr2=2.3 kOM (ГocT ga ko‘ra 2.2 kom). Quyidagi ifodadan foydalangan holda kondensatorning sig‘imini aniqlaymiz.
(6)
C=1.1Mkf. Agar kondensatorning sig‘imi juda katta chiqsa, u holda R qarshilikni kattalashtirgan holda qaytadan hisoblanadi. Kuchaytirgichning kuchayish koeffsientini aniqlaymiz.
Kutb≈(h21e1Rk)/Rk21≈37,5. Olingan natija ampiltuda balans shartini bajaradi.
Shunga ko‘ra sunmas tebranishlar hosil bo‘ladi. Agar amplituda balans sharti bajarilmasa Re1 teskari bog‘lanish rezistori qarshiligini kamaytirish kerak. Agar teskari bog‘lanish bo‘lmasa, biroq hosil qilinmagan koeffsienti amplitudasi bajarilmasa, u holda h21e ko‘rsatgich katta bo‘lgan tranzistorni tanlash lozim.
|
LOYIHA ISHI BILAN TANISHUV       ARDUINO UNO QURILMASI

ARDUINO UNO QURILMASI
Loyiha ishini bajarish jarayonida biz Arduino 1.8.19 dasturida ishaymiz. Ushbu dastur haqida ozgina to’xtalib ketadigan bo’lsak, Arduino — professional boʻlmagan robototexnika ishqibozlari (foydalanuvchilar) uchun dasturiy va texnik taʼminotlar yigʻindisi. Arduino mutloq ochiq arxitektura. Undagi barcha loyihalar qismlari (asosan, dasturiy ta`minot) ochiq tarqatiladi. U oʻzining platasi va IDE-dasturlash muhitiga ega.Aduino 2003-yili italiyalik olim Massimo Banzi, Devid Mellis va devid Kvartiler tomonidan kashf etilgan.Arduino platasi maxsus oʻzida microcontroller va boshqa elektronik qurilmalarni mujassamlashtirgan elektron qurilmadir. Uning ishlatilish maqsadiga qarab hozirgi kunda bir nechta turlari mavjud. Ular quyidagilar:
Arduino UNO
Arduino NANO
Arduino MINI
Arduino Mega
Arduino Uno bilan elektronika dunyosini ochish
Elektronika dunyosi yillar davomida ajoyib o'zgarishlarga guvoh bo'ldi va bu
inqilobning markazida Arduino Uno yotadi. Ushbu kichik, ammo kuchli mikrokontroller taxtasi havaskorlar, talabalar va mutaxassislar uchun asos bo'lib, ularga elektron orzularini hayotga tatbiq etish imkonini berdi.
Italiyaning Arduino SRL kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Arduino Uno birinchi marta 2010 yilda taqdim etilgan. U tezda foydalanuvchilarga qulay dizayni va ochiq manbali tabiati bilan mashhurlikka erishdi. Arduino Uno muvaffaqiyatining kaliti uning ko'p qirraliligi va foydalanish qulayligidadir, bu esa yangi boshlanuvchilar uchun qulay bo'lib, ilg'or loyihalar uchun etarli imkoniyatlarni taqdim etadi.
Arduino Uno Ichida ATmega328P mikrokontroller, 8 MGts da ishlaydigan 16 bitli AVR chipi joylashgan. 14 raqamli kirish / chiqish pinlari va 6 analog kirish pinlari bilan u keng ko'lamli ilovalar uchun mustahkam platformani taqdim etadi. Datchiklar, motorlar va turli xil elektron komponentlar bilan interfeys qilish qobiliyati uni prototiplash va tajriba o'tkazish uchun ideal tanlovga aylantiradi.
USB ulanishining kiritilishi dasturlash jarayonini soddalashtiradi va foydalanuvchilarga kompyuterlaridan kodni osongina yuklash imkonini beradi. Voltaj regulyatori 7v dan 12v gacha bo'lgan quvvat manbalarini joylashtiradi va loyihalar uchun quvvat manbalarini tanlashda moslashuvchanlikni ta'minlaydi.
Arduino IDE; Arduino Uno-ning keng qo'llanilishining asosiy sabablaridan biri bu Arduino Integrated Development Environment (IDE). IDE Arduino platasiga kod yozish, kompilyatsiya qilish va yuklash uchun qulay interfeysni taqdim etadi. C/C++ ning soddalashtirilgan versiyasida qurilgan, tajribali dasturchilar uchun etarlicha moslashuvchanlikni taklif qilib, yangi boshlanuvchilar uchun kirish to'sig'ini pasaytiradi.
|
Qurilish:


Servo motorni o'rnatish

|
Qurilish:
Servo motorni o'rnatish
|
bet | 6/8 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 4,08 Mb. | | #143359 |
Bog'liq Bozorov TulevberdiyevQurilish:
Servo motorni o'rnatish: - Servo motorni vintlar yoki yopishtiruvchi yordamida qopqoqning ichki qismiga mahkamlaymiz, uning mahkam o'rnatilishini ta'minlaymiz. Qopqoqning silliq harakatlanishini engillashtirish uchun dvigatelning milini qopqoq ilgagi bilan tekislash kerak.
Qopqoqni Servo motorga ulash: - Servo motorni qopqoqqa ulash uchun kichik qo'l yoki bog'lanish kabi mexanizmdan foydalanamiz. Servo vosita aylanayotganda qopqog'ini ochishi va yopishi kerak.
Harakat sensori o'rnatilmoqda: - Harakat sensorini axlat qutisining tashqi tomoniga (qutini teshib sensorlarni ichkaridan tashqariga chiqarish) joylashtiramiz. Uning atrofidagi harakatni aniqlash uchun aniq ko'rish chizig'i bo'lishi kerak.
Simlar: - Servo vosita va harakat sensorini simli kabellar yordamida Arduino Uno taxtasiga ulanadi.
- Servo motorni Arduino ustidagi PINLARDAN biriga ulanadi (masalan, Pin 9).
- Arduino (masalan, Pin 2) ustida raqamli pin uchun harakat sensori ulanadi.
Elektr Ta'minoti: - Servo vosita va Arduino Uno kengashi uchun quvvat manbaini ulaymiz. Bunga batareya to'plami yoki tashqi quvvat adapteri yordamida erishish mumkin.
Komponentlarni Ta'minlash: - Axlat qutisidagi barcha komponentlarni mahkamlab, simlarning toza bo'lishini va qopqoqning harakatiga xalaqit bermasligini ta'minlaymiz.
Funktsiyalari:
Harakatni Aniqlash: - Harakat sensori har qanday harakat uchun atrofini doimiy ravishda kuzatib boradi.
Arduino Nazorati: - Arduino Uno platasi harakat sensori kiritish jarayonlari.
Qopqoqni Faollashtirish: - Harakatni aniqlagandan so'ng, Arduino servo motorga aylanish uchun signal yuboradi va qopqoq ochiladi.
Kechikish va avtomatik yopilish: - Belgilangan muddat davomida qopqoqni ochiq ushlab turish uchun Arduino kodida kechikishni amalga oshirishimiz kerak. Ushbu davrdan keyin Arduino qopqoqni avtomatik ravishda yopish uchun servo motorga boshqa signal yuboradi.
|
| |
Samarqand davlat universiteti fizika fakultet - bet 4

1.4 rasm. a va b faza buruvchi RC zanjirlar. v va g RC zanjirlarning faza chastota tavsifnomasi.
Sxemasi 1.4-a-rasmda tasvirlangan zanjirning generatsiya chastotasi va chastotadagi uzatish koeffisentini quyidagi formulalardan foydalangan holda topish mumkin.
(1.3)
(1.4)
Sxemasi 1.4-b-rasmda tasvirlangan zanjirning rezonans chastotasi va uzatish koeffisenti quyidagi formulalardan aniqlanadi.
(1.5)
(1.6)
Yuqorida keltirilgan (1.4) va (1.6) formulalardan koʻrinadiki, fazaburuvchi RC zanjir koʻrsatgich kirishiga uzatayotgan teskari bogʻlanish signalini keskin kamaytiradi. Shunga koʻra generatorga amplituda balans sharti bajarilishi va tebranishlar yuzaga kelishi uchun kuchaytirgichning kuchaytirish koeffisenti shart bajariladigan qilib tanlash lozim. Eng oddiy fazaburuvchi zanjirli generatorning sxemasi 1.5 – rasmda tasvirlangan.
1.5 rasm. Umumiy emitterli kuchatirgich
asosida tuzilgan RC generator sxemasi.
Sxemada kuchaytirgich tranzistorda umumiy emitterli sxema asosida tuzilgan. Generatsiyalanayotgan tebranishlar shakliga sxema elementlarining ta’sirini kamaytirish maqsadida chastotaga bogʻliq boʻlmagan joriy tok boʻyicha manfiy teskari bogʻlanish amalga oshirilgan. Generator normal ishlashi uchun muvoffiqlashtiruvchi kaskad boʻlishi lozim. Ushbu maqsadda iborat emitterli takrorlagich boʻlmagan holda generatorning oʻz-oʻzidan uygʻonishi juda qiyin.cunki teskari bogʻlanish zanjiri rezistorni qisqa ulaydi., natijada kuchaytirgich kuchaytirish koeffisenti kamayadi. Ikkinchidan kichik kirish qarshiligi, uzatish koeffisentini kamaytiradi.
Generatorning generatsiya chastotasini (1.5) formula yordamida aniqlash mumkin. Agar rezistorning qarshiligi emitterni takrorlagichning kirish qarshiligidan juda kichik boʻlsa, ya’ni .
Agar bu shart bajarilmasa, generatorning generatsiya chastotasi qisqa ulash ta’sirini hisobga olgan holda quyidagi formula bilan aniqlanadi.
(1.7)
Sunmas tebranishlarni hosil qilish uchun teskari bogʻlanishni kuchaytirgichning kuchaytirish koeffisentini quyidagi formula bilan aniqlanadi.
(1.8)
|
Shaxs ongini shakllantirish metodlari

Shaxs ongini shakllantirish metodlari o’quvchilarda ma’naviy-axloqiy sifatlar, e’tiqod hamda dunyoqarashni shakllantirish maqsadida ularning ongi, his-tuyg’usi va irodasiga ta’sir ko’rsatish usullari sanaladi.
Shaxs ongini shakllantirish (ishontirish) metodlariga quyidagilar kiradi: hikoya, tushuntirish, izohlash, ma'ruza, etik suhbat, nasihat, o'git, ko'rsatma, munozara, namuna
Bu guruhga mansub metodlarning mohiyati shundaki, ular orqali o’quvchilar ongiga jamiyatda ustuvor o’rin tutuvchi ijtimoiy g’oya va maqsadlar singdiriladi. O’quvchilarda g’oyaviy onglilik va ijtimoiy faollik, ya’ni, davlatning ichki va xalqaro siyosati mazmunini tushunish va idrok qilish ko’nikmalarini tarbiyalash lozim.
Tushuntirish ijtimoiy ongni shakllantirishda eng ko’p ishlatiladigan metoddir. Tushuntirishning vazifasi o’quvchilarni yuksak madaniyatli, milliy g’urur tuyg’usiga ega bo’lib voyaga yetishlarini tarbiyalashga yordam berishdan iborat.
Suhbat. O’quvchi shaxsini g’oyaviy va ma’naviy-axloqiy jihatdan shakllantirishda o’qituvchining jonli so’zi eng ta’sirchan metod hisoblanadi. Suhbat uchun mavzu tanlashda uning mazkur sinf o’quvchilari uchun dolzarbligi, o’quvchilarning suhbat mazmuniga bo’lgan munosabatlari va suhbatdan kutilayotgan natijani hisobga olish zarur.
Hikoya. O’quvchilar odatda hayot va turli adabiyotlardan olingan aniq misollar bilan boyitilgan hikoyalarni katta qiziqish bilan tinglaydilar. Ularga axloq me’yorlari, xalq o’tmishi, tabiiy boyliklar, qahramonlar hayoti va jasorati, shuningdek, tarix, adabiyot va san’at haqida hikoya qilib berish mumkin. Badiiy adabiyot namunalari, shuningdek, ommaviy axborot vositalari – radio, televidenie, gazeta va jurnallar sahifalarida hamda Internet matbuotida e’lon qilingan ma’lumotlar ham o’quvchilar uchun qimmatli material bo’lib xizmat qiladi. Suhbat ham, hikoya ham o’quvchilarning yoshiga mos mavzularda, ular tushunadigan so’zlar vositasida adabiy tilda o’tkazilishi maqsadga muvofiqdir. Suhbat yoki hikoya mavzusining o’quvchilar tomonidan belgilanishi, ularning samarali kechishini ta’minlaydi, buning natijasida o’quvchilar ilgari surilayotgan mavzuga befarq qaramaydilar.
Namuna. O’quvchilar o’z atrofidagi kishilarda hamma yaxshi axloqiy sifatlarni ko’rishlari va ibrat olishlari nihoyatda muhim.
O’qituvchining shaxsan o’zi namuna bo’lishi, ayniqsa, yoshlarga katta ta’sir ko’rsatadi. Ular o’qituvchining darsda va hayotda o’zini qanday tutishini, atrofdagi kishilar bilan qanday muomala qilishini, o’z vazifalarini qanday bajarishini kuzatib yuradilar.
O’quvchilar o’zlariga yaqin kishilarning xulq-atvoriga taqlid qiladilar, Xulq-atvorlar bolalarda yaxshi sifatlarning, ba’zan esa yomon sifatlarning ham tarkib topishiga ta’sir ko’rsatadi. Shuning uchun o’qituvchi va ota-onalar har qanday holatda ham o’zlarini tuta bilishlari kerak. Ular qayerda bo’lishmasin, atroflarida bolalar borligini his etishlari lozim. Kattalarning so’zi bilan yurish-turishi va xatti-harakatlarida tafovut bo’lmasligi kerak.
Shaxs faoliyatini tashkil etish metodlari.
|
Jismoniy tarbiya-ma'naviy ruhiy kamolotning asosi

|
Jismoniy tarbiya-ma'naviy ruhiy kamolotning asosi
|
bet | 2/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #146259 |
Bog'liq Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy tarbiyasining asosiy vazifalariJismoniy tarbiya-ma'naviy ruhiy kamolotning asosi. Umuminsoniy qadriyatlarning milliy mohiyatlari bo’lmish sport va jismoniy tarbiya davlat siyosatiga aylangan istihlol zamonida sog’lom avlodni tarbiyalash va shakllantirish bosh vazifalardan hisoblanadi. Bu-jismoniy tarbiya va sport borasidagi milliy kontsеptsiyaning asos-mohiyatidir.
Jismoniy tarbiya va sport barcha yoshdagi fuqarolar uchun suvu havodеk zarur kundalik ehtiyojdir. Xalq ta'limi ushbu qadriyatlarsiz tasavvur qilinmagan va qilinmaydi ham.
Jismoniy tarbiya nazariyasining umumiy masalalari. Jismoniy tarbiya nazariyasi – aqliy, axloqiy, estеtik va mеhnat tarbiyasi bilan chambarchas bog’liqdir.«Ta'lim to’g’risidagi qonun», «Kadrlar tayyorlash milliy Dasturi», «Sog’lom avlod Dasturi» jismoniy tarbiya bo’yicha bir qancha vazifalarni amalga oshirishni nazarda tutadi:
Bog’cha va maktab yillaridan boshlab farzandlarini oilaviy hayotga ruhan va jismonan tibbiy tayyorgarliklarini yaxshilash va shu maqsadda maxsus qo’llanmalar asosida dars o’tish.
Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar rivojlanishining o’ziga xos xususiyatlari va jismoniy tarbiya vazifalari.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta'lim-tarbiya bеrishning asosiy maqsadi yosh avlodni istiqlol mafkurasi asosida Sog’lom, har tomonlama rivojlangan shaxs sifatida tarbiyalash va maktab ta'limiga tayyorlashdan iboratdir.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta'lim-tarbiya bеrishning asosiy vazifalari bolalarni jismoniy, aqliy va ma'naviy jihatdan rivojlantirishdan, ularning tug’ma layoqati, qiziqishi, ehtiyoji va imkoniyatlarini hisobga olgan holda, milliy va umuminsoniy qadriyatlar asosida muntazam ta'lim olishga (maktabga) tayyorlashdan iboratdir.
Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar jismoniy tarbiyasining vazifalari. Jismoniy tarbiya tizimining barcha bo’g’inlaridagi yagona maqsad: bolalarni hayotga, mеhnat va Vatan himoyasiga tayyorlash ishini amalga oshirishdir. Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni jismoniy tarbiyalashning vazifalari, ularni yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda bеrilgandir.
Maktabgacha tarbiya muassasalarida jismoniy tarbiyaning quyidagi vazifalari mavjuddir.
1. Sog’lomlashtirish vazifalari.
2. Ta'limiy vazifalar.
3. Tarbiyaviy vazifalar.
4. Sog’lomlashtirish vazifalari
4. Hayotni saqlash va sog’liqni mustahkamlash
|
| |
Jismoniy tarbiya vositalari

|
Jismoniy tarbiya vositalari
|
bet | 3/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #146259 |
Bog'liq Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy tarbiyasining asosiy vazifalariJismoniy tarbiya vositalari Tеxnika taraqqiyoti davrida jismoniy tarbiya va sportga katta ahamiyat qaratilmoqda. Chunki, tеxnik taraqqiyot davrida insoniyat jismoniy mеhnatdan ozod bo’lib, eng havfli «kam harakat qilish» kasalligiga uchramoqda, bu esa qon-tomir tizimining kasalligiga olib kеladi. Shuning uchun, oxirgi yillarda davlatimiz tomonidan chiqarilgan «Jismoniy tarbiya va sport» bo’yicha qonun va «Sog’lom avlod uchun» farmoni va dasturi bolalarning ma'naviy va jismoniy rivojlanishi, ularning sog’lom, mеhnatsеvar, baxtli bo’lishlari to’g’risidagi g’amxo’rlikdan dalolatdir. Shunday ekan, bolalarni jismoniy va har tomonlama rivojlanishi uchun jismoniy tarbiya vositalaridan foydalanmog’imiz muhimdir. Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarni jismoniy mashqlarga o’rgatish mеtodikasi Gimnastika kishi organizmiga har tomonlama ta'sir etadigan, uning asosiy fiziologik jarayonlarini kuchaytiradigan, garmonik rivojlanishiga yordam bеradigan maxsus tanlangan mashqlar tizimidir. Gimnastika mashqlari tufayli hayotiy zarur harakat ko’nikmalari, harakatlarning go’zalligi va aniqligi shakllanadi, asosiy jismoniy sifatlar – chaqqonlik, tеzkorlik, kuch, chidamlilik, egiluvchanlik rivojlanadi.
Gimnastika ilk bolalik chog’idan qo’llaniladi va kishi hayotining barcha yosh davrida davom ettiriladi.
Xarakatli o’yinlar. Harakatli o’yinlar jismoniy tarbiyaning asosiy vositasidir. harakatli o’yinlar bolalarning harakat faoliyati jismoniy rivojlanishiga, harakat ko’nikmalari va jismoniy sifatlarning shakllanishiga, organizmning funktsional faoliyatini oshirgan va emotsional quvnoqlik tuyg’ularini kuchaytirgan holda salomatlikni mustahkamlashga ijodiy ta'sir etadi.
Harakatli o’yinlarni o’tkazishda erishiladigan sog’lomlashtirish samarasi bolalarning o’yin faoliyati jarayonida yuzaga kеladigan va bola ruhiyatiga yaxshi ta'sir etadigan ijobiy emotsiyalar bilan uzviy bog’liqdir.
Harakatli o’yinlarning variantlari Harakatli o’yinlarni o’zgartirib turish maqsadga muvofiqdir. Biroq variantlar faqat o’yinni rang-baranglashtirish bolalarning unga nisbatan qiziqishini saqlab turish uchungina emas, balki pеdagogik vazifalar-harakatlarini takomillashtirish, birmuncha murakkab o’yin harakatlari, qoidalarini bajarishga o’yin vaziyati sharoitining o’zgarishi uchun kеrak bo’ladigan jismoniy sifatlarini tarbiyalash uchun ham zarurdir. Ular bolalardan muayyan aqliy va jismoniy kuchni va shu bilan birga o’yinga nisbatan ortib boruvchi qizihishni talab qiladi.
|
| |
Jismoniy mashqlar va sport turlari

|
Jismoniy mashqlar va sport turlari
|
bet | 4/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #146259 |
Bog'liq Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy tarbiyasining asosiy vazifalari Bolalarning harakat faoliyatini tashkil etishda sport o’yinlari va mashqlariga katta o’rin bеriladi.
Chang’ida yurish, konkida, chanada uchish, vеlosipеdda, samakatda, sport rollеrda yurish, shuningdеk suzish sport mashqlariga mansubdir. Ularning barchasi asosiy mushak guruhlarini mustahkamlashga, suyak, yurak-tomir, nafas olish va nеrv tizimlarining rivojlanishiga yordam bеradi.
Bundan tashqari mashg’ulotlar jarayonida bolalarda jismoniy sifatlar (chaqqonlik, tеzkorlik, chidamkorlik…), shuningdеk, ritmlilik, harakatlar koordinatsiyasi, fazoda mo’ljal olish malakasi rivojlanadi. Vеlosipеdda yurish, konkida uchish vеstibulyar barqarorlikni rivojlantiradi.
Bolalar bog’chasida jismoniy tarbiyani tashkil etish shakllari Jismoniy tarbiya mashg’ulotlari bolalarni jismoniy mashqlarga muntazam o’rgatishning asosiy shaklidir.
Mashg’ulotlar xushchaqchaq, intizomli, atrof-muhitda yaxshi harakat qila oladigan, bеlgilangan vazifaga muvofiq tеz va ishonch bilan, maqsadga yo’nalgan holda faoliyat ko’rsata oladigan, shuningdеk, axloqiy sifatlar va ijodiylik namoyon eta oladigan shaxslarni tarbiyalashga xizmat qiladi.
Mashg’ulotlarning ahamiyati harakatlar madaniyatini mujassam shakllanishi, sog’lomlashtirish, ta'limiy va tarbiyaviy vazifalarni muntazam amalga oshirishdan iboratdir.
Bolalarning kundalik hayotida jismoniy tarbiya bo’yicha ishni tashkil etish. Harakatli o’yinlar maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarning asosiy harakat faoliyati, shuningdеk jismoniy mashqlar sifatida tarbiyachi tomonidan kunning turli vaqtida, har bir yosh guruhi kun tartibiga muvofiq: ertalab tushda va kеchki sayr paytida rеjalashtiriladi. Tarbiyachi o’yinlarni taqsimlashda harakat ko’nikmalarining takomillashuviga xizmat qiluvchi harakat mazmunining rang-barangligini, zarur takroriylik, murakkablashuvni ko’zda tutadi. Tashqi muhit sharoitini hisobga olish va aniq vaziyatda o’zini tutishni tarbiyalash uchun muhimdir.
|
| |
Maktabgacha tarbiya muassasalarida jismoniy tarbiya bo’yicha ishlarni tashkil etish

|
Maktabgacha tarbiya muassasalarida jismoniy tarbiya bo’yicha ishlarni tashkil etish
|
bet | 5/6 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #146259 |
Bog'liq Maktabgacha yoshdagi bolalarni jismoniy tarbiyasining asosiy vazifalariMaktabgacha tarbiya muassasalarida jismoniy tarbiya bo’yicha ishlarni tashkil etish. Maktabgacha tarbiya muassasalarida bolalarning jismoniy tarbiyasi barcha xodimlar jamoasi tomonidan amalga oshiriladi. Barcha xodimlar, mudiradan tortib, to tеxnik xodimgacha xammasi xar bir bolaning xayotini muxofaza qilish va sog’liqni mustaxkamlash xamda jismoniy tarbiyaning boshqa vazifalarini xal qilishga da'vat etilgandir. GLOSSARY Jismoniy tarbiya – bu har tomonlama rivojlangan, jismonan sog‘lom, jismoniy kamolotga erishgan, ijtimoiy faol shaxsni tarbiyalashga qaratilgan pedagogik jarayon bo‘lib, o‘zida harakatlarni (harakat amallarini) o‘rgatish va jismoniy qobiliyatlarni (rivojlanishini boshqarish) tarbiyalashni mujassamlashtirgan. Jismoniy mashqlar - Maxsus tanlangan va jismoniy tarbiya vazifalarini hal etish maqsadida o‘tkaziladigan ongli harakatli faoliyat tushuniladi. Jismoniy rivojlanish - Odam organizmining tabiiy jarayon natijasida shakllanishi va biologik o‘zgarishi. Jismoniy rivojlanish - Odam organizmining tabiiy jarayon natijasida shakllanishi va biologik o‘zgarishi. Jismoniy tayyorgarlik - Sog‘likni mustahkamlashga, harakat sifatlarini rivojlantirishga, organizmning umumiy ish qobiliyatini oshirishga qaratilgan pedagogik jarayon. Sport zal - Sport, jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish uchun va bir yoki bir nechta sport turi bo‘yicha musobaqlar o‘tkazish uchun mo‘ljallangan usti yopik inshoat. Test 1. Gimnastika so’zining ma’nosi nima? A) mashq qilaman va mashq qildiraman degan ma’noni anglatadi; B) yengil harakat qilaman degan ma’noni anglatadi; D) badan tarbiya qilaman degan ma’noni anglatadi; E) yuguraman, sakrayman degan ma’noni anglatadi; 2. Boks bo’yicha o’zbekistonlik birinchi jahon chempioni kim? A) R.Risqiev; B) U.Haydarov; D) R.Chagaev; E) T.G’ulomov.
|
| |
Quvvatni Boshqarish - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi
|
bet | 7/8 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 4,08 Mb. | | #143359 |
Bog'liq Bozorov TulevberdiyevQuvvatni Boshqarish: - Chiqindi qutisi ishlatilmaganda energiyani tejash uchun quvvatni boshqarish tizimini joriy qilishni o'ylab ko'rishimiz kerak. Misol uchun, Arduino-ni harakatni aniqlash o'rtasida kam quvvatli uyqu rejimiga qo'yishimiz ham mumkin.
Ixtiyoriy: IoT Ulanishi (Kengaytirilgan): - Agar biz masofaviy monitoring yoki boshqarish kabi ilg'or xususiyatlarni qo'shmoqchi bo'lsak, IOT ulanishini birlashtirishni o'rganishimiz mumkin. Bu modul va bulutli platforma integratsiyasi kabi qo'shimcha komponentlarni o'z ichiga olishi mumkin.
```cpp
#include
Servo lidServo;
int motionPin = 2;
int motionState = 0;
void setup() {
lidServo.attach(9); // Attach the servo motor to pin 9
pinMode(motionPin, INPUT);
}
void loop() {
motionState = digitalRead(motionPin);
if (motionState == HIGH) {
// Motion detected
openLid();
delay(5000); // Keep the lid open for 5 seconds (adjust as needed)
closeLid();
}
}
void openLid() {
lidServo.write(90); // Rotate the servo to open the lid
}
void closeLid() {
lidServo.write(0); // Rotate the servo to close the lid
}
```
Ushbu asosiy Arduino kodi harakat sensori raqamli pin 2 ga va servo vosita PV pin 9 ga ulangan deb taxmin qiladi. Maxsus sozlash asosida pin-kod topshiriqlarini va kod mantig'ini sozlanadi.
Ushbu amallarni bajarib, bizda mavjud bo'lgan materiallardan foydalangan holda harakat bilan ishlaydigan qopqoqli funktsional aqlli chiqindi qutisini yaratishimiz mumkin.
Biz yasagan Smart Chiqindi qutisining rasimlari:
( Smart chiqindi qutising old ko‘rinishi. )
( Smart chiqindi qutining yon tomondan ko‘rinishi )
( Qutining qopqoq qismiga servo matorning joylashish ko‘rinishi. )
|
| |
Bahs-munozara” metodi - Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari....

|
Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish I bob. Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning nazariy asoslari
|
bet | 16/17 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 148 Kb. | | #245469 |
Bog'liq Diplom ishi Psixologiya yunalishi..Bahs-munozara” metodi - biror mavzu bo‘yicha ta’lim oluvchilar bilan o‘zaro bahs, fikr almashinuv tarzida o‘tkaziladigan o‘qitish metodidir.
Har qanday mavzu va muammolar mavjud bilimlar va tajribalar asosida muhokama qilinishi nazarda tutilgan holda ushbu metod qo‘llaniladi. Bahs-munozarani boshqarib borish vazifasini ta’lim oluvchilarning biriga topshirishi yoki ta’lim beruvchining o‘zi olib borishi mumkin. Bahs-munozarani erkin holatda olib borish va har bir ta’lim oluvchini munozaraga jalb etishga harakat qilish lozim. Ushbu metod olib borilayotganda ta’lim oluvchilar orasida paydo bo‘ladigan nizolarni darhol bartaraf etishga harakat qilish kerak.
“Bahs-munozara” metodini o‘tkazishda quyidagi qoidalarga amal qilish kerak:
Quyida “Bahs-munozara” metodini o‘tkazish tuzilmasi berilgan.
“Bahs-munozara” metodining tuzilmasi
“Bahs-munozara” metodining bosqichlari quyidagilardan iborat:
Ta’lim beruvchi munozara mavzusini tanlaydi va shunga doir savollar ishlab chiqadi.
Ta’lim beruvchi ta’lim oluvchilarga muammo bo‘yicha savol beradi va ularni munozaraga taklif etadi.
Ta’lim beruvchi berilgan savolga bildirilgan javoblarni, ya’ni turli g‘oya va fikrlarni yozib boradi yoki bu vazifani bajarish uchun ta’lim oluvchilardan birini kotib etib tayinlaydi. Bu bosqichda ta’lim beruvchi ta’lim oluvchilarga o‘z fikrlarini erkin bildirishlariga sharoit yaratib beradi.
Ta’lim beruvchi ta’lim oluvchilar bilan birgalikda bildirilgan fikr va g‘oyalarni guruhlarga ajratadi, umumlashtiradi va tahlil qiladi.
Tahlil natijasida qo‘yilgan muammoning eng maqbul yechimi tanlanadi.
“
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning innovatsion texnologiyalari. Reja: kirish I bob. Bo‘lajak o‘qituvchilarda estetik tarbiyani shakllantirishning nazariy asoslari
|
MAKETNI LOYIHALASH VA  PLATA EHTIYOT QISMLARNI YIG`ISH

|
MAKETNI LOYIHALASH VA PLATA EHTIYOT QISMLARNI YIG`ISH
|
bet | 4/8 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 4,08 Mb. | | #143359 |
Bog'liq Bozorov Tulevberdiyev MAKETNI LOYIHALASH VA PLATA EHTIYOT QISMLARNI YIG`ISH MAKETNING TUZILISHI VA KO’RINISHI
Kerakli jihozlar
1 Arduino uno platasi
Biz qurayotgan aqlli chiqindi qutisi kontekstida Arduino Uno platasi tizimning Markaziy protsessor birligi yoki "miyasi" bo'lib xizmat qiladi. Uning asosiy vazifasi boshqa komponentlarning, ya'ni servo vosita va harakat sensori harakatlarini boshqarish va muvofiqlashtirishdir. Ushbu aqlli qutidagi Arduino Uno-ning asosiy funktsiyalari:
Sensor Ma'lumotlarni Qayta Ishlash:
- Arduino Uno har qanday aniqlangan harakat uchun atrofini kuzatadigan harakat sensori kirish signallarini o'qiydi. Harakat sensori odatda harakatning mavjudligini yoki yo'qligini ko'rsatish uchun raqamli signalni (yuqori yoki past) chiqaradi.
Qaror Qabul Qilish:
- Harakat sensoridan olingan kirish asosida Arduino Uno servo motorni qanday boshqarish haqida qaror qabul qiladi. Masalan, harakat aniqlanganda, Arduino qopqoqni ochish uchun servo motorni faollashtirishga qaror qilishi mumkin.
Servo Motorni Boshqarish:
- Arduino Uno harakatini tartibga solish uchun servo motorga boshqaruv signallarini yuboradi. Qopqoqni ochish yoki yopish uchun zarur bo'lgan burilish burchagini aniqlaydi. Ilgari taqdim etilgan kodda ' lidServo.yozish (burchak) funktsiyasi servo dvigatelning holatini boshqarish uchun ishlatiladi.
Vaqt va kechikishlar:
- Arduino Uno qopqoqning harakatlanish vaqtini boshqaradi, qopqoqni yana yopishdan oldin belgilangan muddat davomida ochiq ushlab turish uchun kechikishlarni amalga oshiradi. `Delay ()` kabi vaqt funktsiyalari harakatlar davomiyligini boshqarish uchun ishlatiladi.
Quvvatni Boshqarish:
- Arduino Uno quvvatni boshqarish strategiyasida ishtirok etishi mumkin. Masalan, u energiyani tejash, quvvat manbai (batareya yoki tashqi quvvat manbai) umrini uzaytirish uchun harakatsizlik davrida o'zini kam quvvatli uyqu rejimiga o'tkazishi mumkin.
Kodni Bajarish:
- Arduino Uno xotirasida saqlangan dasturlashtirilgan kodni ishlaydi. Arduino dasturlash tilida yozilgan kod (C++ varianti) sensor kirishlari va kerakli harakatlar asosida aqlli chiqindi qutisining xatti-harakatlarini belgilaydi.
|
| |
Oddiy yuk ko‘tarish qurilmalari - N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi

|
N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 33/57 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 4,17 Mb. | | #99118 |
Bog'liq KO‘TARISH, TRANSPORT majmua5. Oddiy yuk ko‘tarish qurilmalari
Domkratlar
Yukni uncha katta bo‘lmagan balandlikka (odatda H < 1m) ko‘tarish, pastga tushirish uchun mo‘ljallangan qurilmalar domkratlar deyiladi. Domkratlar ta’mirlash va montaj ishlarida ishlatiladi. Domkratlar yuklarni tagidan ko‘taradi va yukni to‘ntarib yuborish xavfi tug‘iladi. Shuning uchun domkratlar bilan ishlaganda to‘ntarishdan saqlash choralarini ko‘rish talab qilinadi.
Ishlash prinsipi va tuzilishining xususiyatlariga qarab domkratlar vintli, richag-reykali, tishli reykali va gidravlik turlar- ga bo‘linadi (69-rasm).
Domkratlar dastaki yoki mexanik yuritmalar yordamida ishga tushiriladi.
106
69-rasm. Domkratlar:
a — vintli; b — reykali; d — gidravlik.
Vintli domkratlar. Vintli domkratlarning yuk ko‘taruvchanligi Q — 1...20T, yuk ko‘tarish balandligi H <0,5m bo‘lib, ular ko‘tarilgan yukni, rezbaning o‘z-o‘zidan tormozlanish xususiya- tidan foydalanib ko‘tarib turadi (69-rasm, a).
Vintli domkratda yuk ko‘taruvchi (to‘g‘ri to‘rtburchak yoki trapetsiya profilli rezbali) vint 2 korpus 1 ning yuqori qismida joylashgan gayka 3 bilan ilashishda bo‘ladi. Vintning gaykadan yuqori qismiga tartarakli dastak 5 va kallak 4 o‘rnatiladi.
Domkrat yordamida yuk ko‘tarish uchun dastakni F kuch bilan aylantirish kerak. F kuchning miqdori rezbadagi va tayanchlardagi ishqalanishni hisobga olmaganda, quyidagicha aniqlanadi:
(146)
F _ dyukro‘rtga
107
Ishqalanishni hisobga olgan taqdirda:
(147)
F = У* V tg(a+p) + 2L./
■^ ro‘r
bu yerda: yuk — ko‘tarilayotgan yukning og‘irlik kuchi, N; ro — vint rezbasining o‘rta diametri, mm, ro = * 1; L — dastak yelkasi, mm; rr — tayanch kallagi tovonining o‘rtacha radiusi, mm; a — vint chizig‘ining ko‘tarilish burchagi, a < 6° olinadi; p — ishqalanish burchagi, p = arctg f ^ 6° olinadi;/ — rezbadagi va tayanch kallagidagi ishqalanish koeffitsienti (У = 0,1).
Domkratning foydali ish koeffitsienti quyidagicha aniq- lanadi:
tg a
(148)
.tg (a + P) -^-f
ro‘r
Vintli domkratlarning kamchiligi foydali ish koeffitsienti- ning va yuk ko‘tarish tezligining kamligidir (// = 0,3...0,5).
Domkratning yuk ko‘taruvchi vinti siqilishga va buralishga ishlaydi.
Vintning gaykadan yuqoriga ko‘tarilgan qismi turg‘unlikka va bo‘ylama egilishga tekshirilishi kerak. Vint rezbasi ezilishga tekshiriladi.
|
| |
N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi - bet 32

Og‘ir rejim uchun
p = Я.
Aylanayotgan kranni to‘xtatish momenti:
(143)
(144)
elektro-
p =
-^Д) n1 +
^yuk^2n1^ +
у cm Д2 n1v
t 375tt 93,5
uO tt 375«0 t
t ’
bu yerda:
tt — to‘xtatish vaqti (t
t = 4...8 s).
Aylantirish mexanizmi yuritmasining quvvati:
p = Ps • ns
975^ ’
Yuqorida aniqlangan quvvat miqdori bo‘yicha dvigatel tanlanadi. Yuritmaning uzatish soni:
uo = J
ns
bu yerda:
nl — tanlangan elektrodvigatelning aylanish takroriyligi; n
s — kran metallkonstruksiyasining (strelasining) aylanish takroriyligi.
Aylantirish mexanizmi kranning aylanadigan qismida yoki ay- lanmaydigan qismida ham o‘rnatilishi mumkin (65-rasm,
a, b).
Aylantirish mexanizmi kranning aylanadigan
qismida joy- lashtirilganda, kranning aylanmaydigan qismiga tegishli gardish o‘rnatiladi.
1O3
65-rasm. Burish mexanizmini joylashtirish sxemasi.
Aylantirish mexanizmi kranning aylanmaydigan qismida joy- lashtirilganda, aylanadigan tishli gardish kranning aylanadigan qismiga o‘rnatiladi.
Aylanayotgan kranning
aylanish takroriyligi n< 8 min
-1 bo‘l- gani uchun aylantirish mexanizmi yuritmasining uzatish soni juda katta bo‘ladi (ba’zi hollarda
u0> 100 bo‘ladi).
Shuning uchun aylantirish mexanizmi yuritmasiga ko‘pincha, chervyakli uzatma tanlanadi.
66-rasmda aylantirish mexanizmining yuritmasi ko‘rsatilgan. Aylantirish mexanizmi elektrodvigateli 5, mufta 6,
chervyakli reduktor 4, ochiq tishli uzatma
3, 2 va tishli gardish 1 dan iborat.
66-rasm. Mashina yuritmali burish mexanizmi sxemasi.
104
67-rasm. Saqlovchi mufta.
Aylantirish mexanizmini ishga tushirish (yurgizib yuborish) va to‘xtatish davrida dinamik yuklamaning qiymati katta bo‘lgani va uning miqdorini aniqlash qiyin bo‘lgani sababli re- duktor detallarini sinishdan asrash maqsadida ehtiyot choralari ko‘riladi. Shunday ehtiyot qurilmalaridan biri 67-rasmda ko‘rsatilgan. Bu qurilmada chervyakli uzatma g‘ildiragi 3 dagi aylantiruvchi moment g‘ildirak vali 1 ga, konussimon disk 2 orqali uzatiladi.
Ehtiyot qurilma momenti 7’
eht=(l,15...1,25)T olinadi.
Konsol kranlarning qulochi kran strelasining qiyaligini o‘zgar- tirish hisobiga o‘zgartiriladi. 68-rasmda kran qulochini o‘zgarti- rish uchun kranga qo‘shimcha lebyodka 2 o‘rnatilgan. Bu lebyodka kranni ko‘tarish mexanizmining lebyodkasi 1 bilan birgalikda ishlaydi.
Kranning qulochini o‘zgartirishda qo‘shimcha lebyodka arqo- nining tarangligi quyidagicha aniqlanadi:
105
68-rasm. Kran qulochini o‘zgartiruvchi kuch miqdorini aniqlash sxemasi:
1 — yuk ko‘tarish mexanizmi; 2 — strela qulochini o‘zgartirish mexanizmi; 3 — kran strelasi.
(GyukZ + GstrL - F
kL0
hv
(145)
bu yerda: Fk — ko‘tarish mexanizmidagi tortuvchi arqon tarang- ligi, N; Gyuk — ko‘tarilayotgan yukning og‘irlik kuchi, N; Gstr — kran strelasining og‘irlik kuchi, N; L, L1, Lk, hv lar G Gstr, Fk, Fv kuchlarning aylanish o‘qiga nisbatan yelkasi.
Po'lut tasmalar - N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi

|
N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 44/57 | Sana | 15.11.2023 | Hajmi | 4,17 Mb. | | #99118 |
Bog'liq KO‘TARISH, TRANSPORT majmuaPo'lut tasmalar. O‘tkir qirrali yoki yuqori temperaturali (120...130 °C) yuklarni tashish uchun po‘latdan tayyorlangan tasmalar ishlatiladi.
Uglerodli po‘latlardan tayyorlangan, qalinligi d =1 mm, eni В=500^650 mm bo‘lgan tasmalar, tasmali konveyerlarda ko‘p ishlatiladi. Ularning mustahkamligi um^1200 MPa ga yetadi.
Mustahkamligi yuqori bo‘lgani uchun po‘lat tasmalar uzunligi 1000 m gacha bo‘lgan konveyerlarda ishlatiladi. Lekin tasmani bukish qiyin bo‘lgani sababli konveyer barabanlari katta diametrga ega bo‘ladi.
Konveyer tasmasining chiziqli zichligi (1m uzunlikdagi tasmaning massasi, kg/m) quyidagicha aniqlanadi:
pt = 1,1B(dz + dx + d2), (162)
bu yerda: В — tasma eni, m; z — qistirmalar soni; d — bir dona qistirma qalinligi, mm; dx=(1,5...6) mm, d2=(1...1,5) mm tasmaning ustki va ostki qoplamalarining qalinligi, mm.
Barabanlar
Tasmali konveyerlarda konveyerni harakatga keltiruvchi — yetak- lovchi baraban, tasmaning tarangligini ta’minlovchi — yetaklanuvchi baraban, tasmaning yo‘nalishini o‘zgartiruvchi barabanlar o‘rnati- ladi.
Unumdorligi yuqori, uzun konveyerda tasma bilan baraban o‘rtasidagi ishqalanishni kuchaytirish maqsadida yetaklovchi baraban sirti rezina yoki yog‘och bilan qoplanadi. Tortuvchi element rezinalashtirilgan tasmadan iborat bo‘lsa, yetaklovchi baraban diametri £b=(125...150)z, (bu yerda z — tasmadagi qatlamlar (qistirmalar) soni) (103-rasm). Tortuvchi element po‘latdan iborat bo‘lsa, Z>b=(800...1200) d, (bu yerda d — po‘lat tasma qalinligi)
103-rasm. O‘q va valga o‘rnatilgan barabanlar sxemasi:
I — o‘qga o‘matilgan; II — valga o‘matilgan va futerovkalangan (barabanga qo‘shimcha material qoplangan); III — valga o‘rnatilgan futerovkalanmagan;
1 — o‘q; 2 — baraban; 3 — tasma; 4 — qoplama; 5-val.
olinadi. Taranglovchi baraban diametri Dt=2 Db/3, tasma yo‘nalishini o‘zgartiruvchi baraban diametri Do^0,5 Db olinadi.
Hamma barabanlarning diametrlari standart qatordagi qiymat- ga tenglashtirib olinadi. DAST 22644-77 bo‘yicha baraban dia- metrlarining standart qatori 160, 250, 320, 400, 500, 630, 800, 1000, 1250, 1600, 2000, 2500.
Baraban uzunligi tasma enidan 100 mm ga katta olinadi.
|
| |
N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi - bet 29

Siljitish mexanizmlarida yuk ko‘tarish
mexanizmlari kabi, mexanizmning ishlash davri uchga bo‘linadi:
1-davr —
ishga tushirish davri',
2-davr —
barqaror harakat davri,
3-davr —
mexanizmni to‘xtatish davri.
Barqaror harakat davrida aravachaning yoki kranning silji- shiga qarshilik ko‘rsatiladi. Bu qarshilik yuruvchi g‘ildiraklar- ning dumalab ishqalanishi va g‘ildirak qobirg‘alarining relsga ishqalanishidan hosil bo‘ladi (58-rasm):
Fa = (Gyu. +
Ga) '.?'■ К
кл, (122)
bu yerda: G
yuk — siljitilayotgan yukning og‘irlik kuchi, N;
Ga — aravacha yoki kranning og‘irlik kuchi, N;/— tayanchlarda-
gi ishqalanish koeffitsienti; dumalash
podshipniklari uchun f = 0,01...0.15, sirpanish podshipniklari uchun
f = 0,08...0,l; D
g. — yuruvchi g‘ildirak diametri, mm;
d — g‘ildirak o‘rnatil-
gan val sapfasining diametri, mm;
К — g‘ildirakning rels bo‘ylab dumalab harakatlanishiga qarshilik koeffitsienti (agar D
g. = 0,5...0,7 m bo‘lsa, К=(5...8)-10
-4 m); K
qob. — g‘ildirak qobirg‘alaridagi va gubchaklaridagi ishqalanishni e’tiborga oluvchi koeffitsient (aravacha uchun K
qob = 1,2...1,3; kran uchun Kqob=1,3...1,5).
58-rasm. Siljishga qarshilikni aniqlash sxemasi:
1 — g‘ildirak; 2 — podshipnik; 3 — o‘q; 4 — rels.
92
Agar JL = 1....1 bo‘lsa, dumalash podshipniklari uchun Dg‘ 4 6
g‘ildirak va rels o‘rtasidagi umumiy qarshilik koeffitsienti К = 7
d+
2* = 0,02 olinadi. um
Dg‘
Aravachani siljitish mexanizmidan ba’zi hollarda konsol kranlarining qulochini o‘zgartirishda foydalaniladi (59-rasm).
59-rasm. Konsol aylanma kran sxemasi:
1 — lebyodka;
2 — yulduzcha;
3 —
aravacha;
4 — arqon.
93
Bunda aravacha
3 aravachaga ulangan arqon 4 vositasida siljitiladi. Arqon 4 zanjir yulduzchasi
2 yordamida harakat- lantiriladi.
Yuk lebyodka 1 vositasida ko‘tariladi. Yuk ko‘ta- rayotgan arqon aravachaga o‘rnatilgan bloklardan o‘tkazilib, bir uchi lebyodka barabaniga, ikkinchi uchi kran fermasiga mahkamlanadi. Bunday kranlarda aravachaning siljishiga qarshilik yuruvchi g‘ildiraklardagi va bloklardagi qarshiliklar- dan tashkil topadi:
f.s = Л
+ Fu = (G„
k + G, + G,.
e) у
2 Кkob. + (Fkel - Л.,),
(123)
bu yerda: G
yuk — ko‘tarilayotgan yukning og‘irlik kuchi, N;
Ga — aravachaning og‘irlik kuchi, N; G
te — tortuvchi ele- mentning og‘irlik kuchi, N; F
kel,
Fket — keluvchi va ketuvchi tarmoqlarning (aravacha harakatlanayotgandagi) taranglik kuchi.
Siljitish mexanizmining va ko‘tarish mexanizmining arava- chadan tashqarida joylashtirilishi aravacha massasini va uning gabarit o‘lchamlarini ancha kamaytiradi. Bunday mexanizm- larda aravachaning inersiya kuchi aravachaning siljishiga qarshilik kuchidan ancha kam bo‘ladi. Shuning uchun
aravachani siljitish tezligi vas<3 m/min bo‘lganda, inersiya kuchlari e’tiborga olinmaydi. Bunday mexanizmlarning kam- chiligi yuk ko‘tarish mexanizmi tortuvchi elementining tez yedirilishidir.
Siljitish mexanizmi uchun elektrodvigatel quvvati (kW) qu- yidagicha aniqlanadi:
ps = Ifrf, (
124)
bu yerda:
va — aravachani siljitish tezligi, m/min;
3>
Davriy yuk tashish mashinalari - N. O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi

Davriy yuk tashish mashinalari
Davriy yuk tashish mashinalari deb, ishlab chiqarish kor- xonalari hududida foydalaniladigan barcha yer usti transport- lariga aytiladi. Ular aravalar, karalar, yuk ortgichlar va sanoat robotlaridir.
99-rasm, a da arava sxemasi ko‘rsatilgan. Bunday aravalar g‘ildiraklar 1 ga o‘rnatilgan platforma 2 dan iborat. Platforma yuk 3 ni tashish vazifasini bajaradi. Oddiy aravalar qo‘l kuchi yordamida harakatga keltiriladi. Aravalarning yuk ko‘taruv- chanligini va yuk tashish tezligini oshirish maqsadida ara- valarga yuritgich — motor-dvigatel o‘rnatiladi. Bunday aravalar kara deyiladi.
99-rasm, b da yuk ortgich sxemasi ko‘rsatilgan. Yuk ortgich arava 2 dan iborat bo‘lib, aravaga yuklarni ilib olish uchun shox (vilka)lar 3 o‘rnatilgan. Agar yuk sochiluvchan bo‘lsa, shoxlar o‘rniga cho‘mich o‘rnatiladi.
99-rasm. Davriy yuk tashish mashinalarining sxemalari. a — arava; b — elektr yuk ortgich; d — sanoat roboti; e — mexanik belkurak.
99-rasm, d da sanoat robotining sxemasi ko‘rsatilgan. Bunday robotlar korpus 1 va manipulator 2 dan tashkil topgan. Korpusga robotni boshqaruvchi mexanizmlar va aravani yurgi- zuvchi yuritgich o‘rnatiladi. Manipulator yuklarni ushlash, changallash, qisib olish va kerakli joyga o‘rnatish vazifasini o‘taydi.
2. Yuk tashish mashinalarining turini qabul
qilishga ta’sir qiladigan asosiy omillar
Yuk tashish mashinasining biror xilini tanlashda quyidagi omillarga e’tibor berish kerak:
.Tashiladigan material — yukning holati.
. Yukning kimyoviy va fizikaviy xususiyatlari (bir bo‘lak yukning kattaligi, uning qattiqligi, yopishqoqligi, zichligi va hokazo).
.Tashish mashinasining unumdorligi.
136
.Korxonada qabul qilingan texnologik tizimning turi.
.Tashiladigan yukning saqlanish sharoiti.
.Konveyerni yuklash va bo‘shatish sharoiti.
.Yuk tashish mashinasini ishlatishning iqtisodiy ko‘rsat- kichlari (mashinaning ishlash muddati, mashinadan foydala- nish sur’ati, mashinani ishlatish va ta’mirlashga sarf bo‘ladigan xarajat miqdori, sarflanadigan elektr energiyasining miqdori, 11 yukni siljitish uchun sarflanadigan mehnat va uning qiy- mati).
.Xavfsizlik qoidalariga rioya qilish sharoiti.
|
Munozara - 9-mavzu: ta’limda innovatsion jarayonlar. Reja

Munozara tarbiyalanuvchilarga hissiy-og’zaki ta’sir ko’rsatish asosida ularda ma’naviy-axloqiy sifatlarni shakllantirishga yo’naltirilgan bahs-munozara usuli bo’lib, siyosiy, iqtisodiy, madaniy, estetik va huquqiy mavzularda o’tkaziladi. Munozara turli nuqtai nazarlar to’qnashgan vaziyatda o’quvchilarda ma’lum hodisaga nisbatan ishonch hosil qilishga yordam beradi.
Tarbiya usullari va vositalari.
Tarbiya usullari – umumiy metodning bir qismi, alohida harakati, yanada aniqlashuvi. Obrazli aytganda, usullar – bu qo’yilgan maqsadga tezroq erishish uchun tarbiyachi o’zining tarbiyalanuvchilari bilan yo’l ochadigan o’rganilmagan so’qmoq. Agar uni boshqa tarbiyachilar ham foydalana boshlasa, u holda asta-sekin usullar keng ustunli yo’llar – metodlarga aylanishi mumkin.
Tarbiya usullari – umumiy metodning bir qismi, alohida harakati
Amaliyotda tarbiya vositalari tushunchasi ham ajratiladi. Usullar deganda ta’sir ko’rsatishlar birligi, vosita deganda, usullar yig’indisi tushuniladi. Vosita – bu usul ham emas, metod ham emas. Masalan, mehnat – tarbiya vositasi, biroq uni ko’rsatib berish, mehnatni baholash, ishdagi хatoni ko’rsatish – bu usullar. So’z (keng ma’noda) – tarbiya vositasi, biroq replika, taqqoslash – usullar. Bu bilan bog’liqlikda ba’zan tarbiya metodlari qo’yilgan maqsadni muvaffaqqiyatli amalga oshirish uchun foydalaniladigan usul va vositalar tizimi sifatida aniqlanadi. Xuddi shuningdek metodning tuzilishida usullar va vosita albatta mavjud bo’ladi.
Tarbiya vositalari – bu usul ham emas, metod ham emas, usullar yig’indisi.
Tarbiya metodlarini tanlash asoslari.
Metodning ijobiy va salbiysi bo’lmaydi, tarbiya jarayonida ma’lum yo’lni yuqori darajadagi samarali va samarasiz deya baholash mumkin emas. Metodning samaradorligini u qo’llanilayotgan sharoit nuqtai nazaridan baholash mumkin.
Tarbiya metodlarini maqsadga muvofiq tanlash bir qator omillarga bog’liq:
1. Tarbiyaning maqsad va vazifalari. Tarbiyaning maqsad va vazifalari. Maqsad nafaqat metodlarni oqlaydi, balki ularni aniqlab beradi. Maqsad qanday bo’lsa, unga erishish metodlari unga muvofiq bo’lishi zarur.
|