nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
D. G. Leybnits ehmlarda eng kichik axborot o‘lchov birligini ko‘rsating

EHMga informatsiya kirituvchi qurilmani ko‘rsating
skaner
“sichqoncha”
Klaviatura.
barchasi to‘g‘ri
Paint grafik muharririning ishchi maydoni - …
tasvirni qayta ishlashga mo‘ljallangan buyruqlar majmuyi.
turli shakllarni tanlashga mo‘ljallangan maxsus qism
kompyuter ekranining rasm chizish uchun ajratilgan qismi
rang tanlashga mo‘ljallangan maxsus qism
3. Ekranning ruxsat etilgan eng kichik o‘lchov birligi:
A. piksel.
B. kbayt
C. qator
D. ustun
4. Matn muharririda eng kichik ob`ekt bu -
A. belgi.
B. so‘z
C. bo‘shliq
D. abzats
5. Printerning vazifasi:
A. Perfokartalarga axborot yozish
B. Magnit disklariga axborot yozish
C. Kompyuter ekranidagi tasvirni qog`ozga ko‘chirish
D. Axborotlarni qog‘ozga chop etish.
6. Kompyuterning asosiy qurilmalarini ko`rsating.
A. Klaviatura, tizimli blok, displey.
B. Tizimli blok, xotira, kiritish-chiqarish qurilmasi
C. Tizimli blok, klaviatura, diskyuritgich
D. Tizimli blok, klaviatura, diskyuritgich, printer
7. Birinchi mexanik hisoblash mashinasini loyixalashtirgan olim
A. V.Shikkard.
B. Leonardo da Vinchi
C. Blez Paskal
D. G.Leybnits
8. EHMlarda eng kichik axborot o‘lchov birligini ko‘rsating
A. Bayt
B. B.
C. Raqam
D. Kbayt (kilobayt)
9. Axborot deb nimaga aytiladi?
A. Tushuntirish,tavsiflash.
B. Belgilar tuplami.
C. Atrof muhitdagi ob'ektlar, hodisa va jarayonlar, ularning parametrlari, xususiyatlari va holati to‘g‘risidagi ma’lumotlar.
D. Moddiy dunyoning belgilar va signallar shaklida akslanishi
10. Fayl nomi va kengaytmasida so‘roq ("?") belgisini ishlatib bo‘ladimi?
A. yo‘q.
B. doim emas
C. ha
D. zarur bo‘lsa
11. Ingliz tilidagi "kompyuter" so‘zining dastlabki ma’nosi:
A. teleskop turi
B. elektron qurilma
C. hisoblashni bajaruvchi inson.
D. elektron-nurli trubka
12. «Informatsiya» so‘zining lug‘aviy ma'nosini bilasizmi?
A. Darg‘a, kema boshqaruvchi
B. Ma'lumot.
C. Qiymat
D. Tushuntirish, tavsif1ash
13. Disklarni ishlash tezligi bo‘yicha tartiblang?
1) egiluvchan magnit disklar.
2) qattiq disk (vinchester) lar
3) kompakt disk (CD-ROM) lar.
A. 2,3,1.......
B. 3,1,2
C. 2,1,3
D. 1,2,3
14. Kompyuter arxitekturasi deganda nimani tushunish lozim?
A. Uning mantiqiy tashkil etilishi, tuzilishi resurslarini.
B. Uning ichki va tashqi qurimalarini.
C. Uni yasash usulini.
D. Uning tuzilishini.
15. Operatsion sistem qanday dasturlarni boshqaradi?
1-Ishlab chiqarishda xavfli ziyonli holatlar va baxtsiz hodisalar - bet 3

|
1-Ishlab chiqarishda xavfli ziyonli holatlar va baxtsiz hodisalar
|
bet | 3/3 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 61,62 Kb. | | #115025 |
Bog'liq 1-Ishlab chiqarishda xavfli ziyonli holatlar va baxtsiz hodisalarKasbiy zaxarlanish bir smena davomida yuz bersa uni o‘tkir zaxarlanish deyiladi, agar uzoq muddat davomida zaxarli moddalar yig‘ilishi natijasida yuz bersa suruikali zaxarlanish deyiladi. Surunkali zaxarlanish kasb kasalliklariga olib keladi. Kasb kasalliklariga qoniqarsiz ish sharoitlarida ishlash natijasida kelib chiqadigan xamma kasalliklar kiradi. Masalan, xavo bosimning ortiq yoki kam bo‘lishi natijasida kesson yoki tog‘ kasalligi, sanoatda ajralib chiqadigan chang ta’siridan pnevmokonioz kasaligi, yallig‘lanish va zaxarli moddalar ta’siridan dermatit va yazva kasalliklari kelib chiqadi. - Kasbiy zaxarlanish bir smena davomida yuz bersa uni o‘tkir zaxarlanish deyiladi, agar uzoq muddat davomida zaxarli moddalar yig‘ilishi natijasida yuz bersa suruikali zaxarlanish deyiladi. Surunkali zaxarlanish kasb kasalliklariga olib keladi. Kasb kasalliklariga qoniqarsiz ish sharoitlarida ishlash natijasida kelib chiqadigan xamma kasalliklar kiradi. Masalan, xavo bosimning ortiq yoki kam bo‘lishi natijasida kesson yoki tog‘ kasalligi, sanoatda ajralib chiqadigan chang ta’siridan pnevmokonioz kasaligi, yallig‘lanish va zaxarli moddalar ta’siridan dermatit va yazva kasalliklari kelib chiqadi.
shlab chiqarish jaroxatlanishi va kasb kasalliklari bizning jamiyatimizda toqat qilib bo‘lmaydigan xol xisoblanadi. Agar bunday xol yuz berar ekan, uni sanoat korxonasida yo‘l qo‘yilgan tashkiliy va texnik xatolar natijasi deb qarash kerak. - shlab chiqarish jaroxatlanishi va kasb kasalliklari bizning jamiyatimizda toqat qilib bo‘lmaydigan xol xisoblanadi. Agar bunday xol yuz berar ekan, uni sanoat korxonasida yo‘l qo‘yilgan tashkiliy va texnik xatolar natijasi deb qarash kerak.
- SHuning uchun xam ishlab chiqarish korxonalarida yuz bergan xar qanday baxtsiz xodisa xar tomonlama tekshiriladi va xisobga olinadi. Tekshirish va xisobga olish umumiy o‘rnatilgan qat’iy tartib asosida olib borilishi kerak. Yo‘lga qo‘yilgan baxtsiz xodisalar va kasb kasalliklarini xisobga olish va tekshirish, ularning kelib chiqish sabablarini aniqlash bunday baxtsiz xodisa va kasb kasalliklarining qaytarilmasligi uchun chora-tadbirlar ko‘rish imkoniyatini yaratadi.
|
| |
Ijtimoiy mediani baholash - bet 5

|
Ijtimoiy mediani baholash
|
bet | 5/5 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #260916 |
Bog'liq JtPTTuh5ltkoW2CDBGib7 5Hlnl8cY5s (2)Bugun OAVning ta’siri o‘sha paytdagidan kam emas. Aynan axborotni tahlil etmay, o‘z holicha qabul qilish oqibatida dunyoning turli chekkalarida yoshlar jinoyatga qo‘l urmoqda, o‘zini kino asari qahramoni sifatida his qilganlar esa, “qahramon” xatti-harakatlarini takrorlagan holda qo‘llariga qurol olib, begunoh insonlar hayotiga zomin bo‘lishmoqda. Shuning uchun mediani to’g’ri baholay olishimiz zarur. Foydalanilgan adabiyotlar : - 1. Mediasavodxonlik maruza matni (2019)
- 2. Trottier, D., & Fuchs, C. (2015). Social media, politics and the state. Protests,
- Revolutions, Riots, Crime and Policing in the Age of Facebook, Twitter and YouTube.
- New York and London: Routledge.
- 4. https://en.wikipedia.org/wiki/Social_media
- 5. https://www.investopedia.com/terms/s/social-media.asp#toc-what-are-the-6-typesof-social-media
|
| |
Laktoza va uning kompaniyasi Sut shakari bilan tanishish

|
Laktoza va uning kompaniyasi Sut shakari bilan tanishish
|
Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,87 Mb. | | #133437 |
LAKTOZA Sut shakari bilan tanishish Laktoza beta -galaktoza va beta-glyukoza qoldiqlaridan tashkil topgan tipik disaxariddir. Xususiyatlari Sahara Darhaqiqat, tabiat bu disaxaridni sutemizuvchilar uchun, aniqrog'i ularning avlodlarini boqish uchun yaratgan . SUT Nazariy jihatdan, balog'at yoshida organizmlar kattalar bolalardan ovqat olib ketmasligi uchun uni hazm qilish qobiliyatini yo'qotishi kerak edi. Lekin… Shu bilan birga, laktoza boshqa sohalarda ham qo'llanilishini topdi: oziqlantiruvchi vositalar , bolalar ovqatlari , laktuloza (osmotik laksatif), tabletkalarni to'ldiruvchi, sut o'rnini bosuvchi, xushbo'y qo'shimchalar, oziq-ovqat sanoati . Va shunga qaramay, qiziqarli narsalar shu erda tugamaydi!
Strukturaviy FORMULA
Beta-galaktoza
Beta glyukoza
laktaza
b -1,4 glikozid aloqasi
Sutga chidamlilik Biroq, boshqa ko'p hollarda bo'lgani kabi, inson ona tabiatning o'zidan o'tib ketdi va endi siz hech narsadan tashvishlanmasdan, xotirjamlik bilan uyga qaytib, sevimli sutingizdan krujkalar ichishingiz mumkin... Bu qanday sodir bo'ldi?
?
1) O‘troq turmush tarzi va chorvachilik 2) D vitamini va kaltsiyning etishmasligi , shuningdek, tez-tez ochlik davri
Gap shundaki , laktaza fermentini kodlaydigan LCT genining yonida yoshga qarab uning ifodasini boshqaradigan maxsus gen MCM6 mavjud . Biroq, evropaliklar orasida tashqi muhitga moslashish jarayonida mutatsiyaga uchragan bu gen bu funktsiyani yo'qotdi .
Bunga quyidagilar yordam berdi:
Nima uchun sut ich ketishiga olib keladi? Ferment bo'lmasa, laktoza molekulalari ( katta! ) yo'g'on ichakka o'tadi, bakteriyalar u erda uni metabolizatsiya qiladi , H2, CH4 va CO2 ni chiqaradi va shu bilan ichak kasalliklarini keltirib chiqaradi. Osmotik bosimning oshishi diareya . Mutatsiya bo'lsa ham, kerakli fermentni ishlab chiqarish faolligi ko'pincha qarish bilan kamayadi. Biroq, er yuzida to'liq laktoza intoleransi bo'lgan odamlarning 1% dan kamrog'i bor.
LAKTOZA INTERNERITY
"unsiz sut" Echki suti ( ehtiyot bo'ling!) Sutli mahsulotlar Laktozasiz sut Laktozasiz sut Nemoloko ( sabzavot !) E'tiboringiz uchun rahmat! Manbalar: - https://ru.wikipedia.org
- www.cbg.ru/news/2014_01
|
| |
1-Ishlab chiqarishda xavfli ziyonli holatlar va baxtsiz hodisalar

|
1-Ishlab chiqarishda xavfli ziyonli holatlar va baxtsiz hodisalar
|
bet | 1/3 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 61,62 Kb. | | #115025 |
Bog'liq 1-Ishlab chiqarishda xavfli ziyonli holatlar va baxtsiz hodisalar Mardon polatov - Inson tanasining teri yoki ayrim qismlari tashqi mexanik, ximik, issiqlik va elektr ta’sirida natijasida shikastlansa, buni jaroxatlanish deb ataladi. Jaroxatlanishga urilish natijasida lat eyish, kesilish, suyuk sinishi va siqishi, ximiyaviy yoki issiqlikdan kuyish, issiq urishi, sovuq urishi, o‘tkir zaxarlanish va elektr toki ta’sirida organizmning ba’zi qismlarida xayot faoliyatining buzilishi kiradi.
Jaroxatlanish tushunchasini baxtsiz xodisa deb xam yuritiladi. - Jaroxatlanish tushunchasini baxtsiz xodisa deb xam yuritiladi.
- Jaroxatlanish uch turga bo‘lib qaraladi. Birinchisi ishlab chiqarishda, ish joyida jaroxatlanish, ikkinchisi ish bilan bog‘langan lekin ishlab chiqarish bilan bog‘lanmagan jaroxatlanish va uchinchisi ishlab chiqarish va ish bilan bog‘lanmagan jaroxatlanish.
- Ishlab chiqarishda, ish joylarida olingan jaroxatlanishga, ishchi ma’muriyat tomonidan buyurilgan ishni bajarish brasida ish joyida sexda, zavod xududida yuk ortish va yuk tushirish yoki ba’zi yuklarni bir joydan ikkinchi joyga ko‘chirish vaqtida olgan jaroxatlanishlar kiradi.
Baxtsiz hodisa - turli tabiiy ofat, avariya va boshqa koʻngilsiz hodisalar oqibatida badanga shikast yetish, mayib boʻlish yoki oʻlish hollari. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida korxonalar, qurilish, transport, konlar va bosh joylarda xavfsizlik qoidalari buzilishiga yoʻl qoʻyib, Baxtsiz hodisalarga sababchi boʻlgan shaxslarga nisbatan tegishli jazo choralari belgilangan. Jumladan, radioaktiv materiallar va yadro qurilmalaridan foydapanish qoidalarini buzish, shu materiallarni konunga xilof tarzda ishlatish, tadqiqot ishlarini bajarishda, togʻ kon, qurilish yoki portlatish ishlarida xavfsizlik, mehnatni muhofaza etish, yongʻin xavfsizligi qoidalarini buzish hollari, transport harakati va vositalaridan foydalanish xavfsizligiga zid ravishda jinoyatlar sodir etilgani uchun Oʻzbekiston Respublikasi JKda tegishli jazo choralari koʻzda tutilgan. - Baxtsiz hodisa - turli tabiiy ofat, avariya va boshqa koʻngilsiz hodisalar oqibatida badanga shikast yetish, mayib boʻlish yoki oʻlish hollari. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida korxonalar, qurilish, transport, konlar va bosh joylarda xavfsizlik qoidalari buzilishiga yoʻl qoʻyib, Baxtsiz hodisalarga sababchi boʻlgan shaxslarga nisbatan tegishli jazo choralari belgilangan. Jumladan, radioaktiv materiallar va yadro qurilmalaridan foydapanish qoidalarini buzish, shu materiallarni konunga xilof tarzda ishlatish, tadqiqot ishlarini bajarishda, togʻ kon, qurilish yoki portlatish ishlarida xavfsizlik, mehnatni muhofaza etish, yongʻin xavfsizligi qoidalarini buzish hollari, transport harakati va vositalaridan foydalanish xavfsizligiga zid ravishda jinoyatlar sodir etilgani uchun Oʻzbekiston Respublikasi JKda tegishli jazo choralari koʻzda tutilgan.
|
| |
Ijtimoiy mediani baholash - bet 2

|
Ijtimoiy mediani baholash
|
bet | 2/5 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #260916 |
Bog'liq JtPTTuh5ltkoW2CDBGib7 5Hlnl8cY5s (2)Londonning Qirollik universiteti professori S.Fayrstounning fikriga ko‘ra esa, mediasavodxonlik harakat bo‘lib, uning asosiy vazifasi insonlarni audiovizual va bosma matnlarning madaniy ahamiyatini tushunish, yaratish va baholashga undashdan iborat. Ingliz siyosatshunosi R.Kibey esa mediasavodxonlikni turli xil shakllarda ma’lumotlarni uzatish, ularni tahlil etish va baholash deb tushunadi. M.Guetterz esa multimediasavodxonligi o‘z ichiga multimedia hujjatlarini shakllantirishga qaratilgan tillarni bilish, axborotni qayta ishlashga qaratilgan qurilma va usullardan foydalana olish, yangi multimedia texnologiyalarini bilish va ularni baholay olish, mediamatnlarni tanqidiy qabul qilishni oladi, deydi. 2015 yili har bir amerikalik internetda kuniga 8,4 soat o‘tirib, mediakontent bilan tanishgan bo‘lsa, filippinliklar bunga 10,6 soat, rossiyaliklar 4,6 soat, yurtimizda 1,6 soatni ajratishmoqda. So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, dunyoda internet foydalanuvchilarining soni 2,6 milliardni tashkil etgan bo‘lsa, O‘zbekistonda mazkur raqam 19 milliondan oshdi va shundan 7 million nafari mobil foydalanuvchilardir.
Axborot qayerdan, kim tomonidan va nima maqsadlarda uzatilayapti, kimning manfaatlarini o‘zida aks e ttirayapti, degan savollarga javob topa olish uchun zarurdir. Media savodxonlik tushunchasi borasida turli fikrlar mavjud bo‘lib, AQShning Jamiyat xususidagi xalqaro e nsiklopediyasida qayd e tilishicha, “Media savodxonlik — inson jamiyatdagi fuqaro sifatidagi mas’uliyatini his qilgan holda faol va savodli bo‘lishi, media matnlarni qabul qila olishi, yaratishi, tahlil eta olishi va baholashi, zamonaviy mediani ijtimoiy-madaniy va siyosiy mazmunini tushuna olishi demakdir”. Medi a savodxonlikning maqsadi har bir medianing ustuvorliklari va kamchiliklarini tushungan holda ular tomonidan tarqatilayotgan axborotni saralay bilish va zarurini qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘lsa, asosiy vazifasi insonlar tomonidan iste’mol qilinadigan har qanda y a xborotning manipulyativ kuchini anglagan holda undan chegaralanishdir. Shuningdek, odamlarga OAV hamda fuqarolik jurnalistika rolini tushunishga yordam berishdir.
|
| |
23 Том-1 Июнь -2024 Yuqori chasototali va o’ta yuqori chastotali diodlar mavzusini mazmuni va o’tish uslublari.

http://web-journal.ru/
Часть-23_ Том-1_
Июнь -2024
ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ
59
ISSN:
3030-3680
Yuqori chasototali va o’ta yuqori chastotali diodlar mavzusini mazmuni va
o’tish uslublari.
Toshkent tumani 1- son kasb hunar
maktabi Fizika va astranomiya fani o`qituvchisi
Hasanov Olimjon
ANNOTATSIYA
Sanoatda juda ko‘p diodlar ishlab chiqariladi. Ular bir-biridan
ko‘rinishi,parametrlari, ishlatilgan materiali, bajaradigan vazifasi bilan bir-
biridan farq qiladi. Yarimo‘tkazgichli diodlar ikki elektrodli bo‘lib, birining
nomi anod,ikkinchisining nomi katod deyiladi. Dioddan faqat bir tomonga tok
oqib o‘tadi,ya’ni anoddan katodga, ikkinchi tomonga oqib o‘tmaydi chunki
manbaga teskari ulanganda diodning ichki qarshiligi juda katta
bo‘ladi.Diodlar elektr zanjirda ulanishiga qarab vazifalari belgilanadi.
Masalan:o‘zgaruvchan tokni to‘g‘irlash maqsadida to‘g‘irlagichli diodlar,
tokning barqarorholatda turishini ta’minlovchi stabilitronlar, yorug‘lik nur
tarqatuvchi yorug‘likdiodlar, nurli signallarni qabul qiluvchi fotodiodlar,
yuqori chastotali signallarnipast chastotali signallarga aylantirib beruvchi
yuqori chastotali diodlar hisoblanadi.
Kalit so`zlar:
Diod,chastota,elektrodli lampa,yarimo`tgazgich.
Diodlarning hayotimizda qollanishi va ahamiyati
Eng oddiy radiolampa - bu dioddir.Boshqacha aytganda, ikki elektrodli
lampa hisoblanadi. Diod ikki elektrod - termokatod vaanoddan iborat bo‘lib,
ular shisha, metall yoki keramik ballonda joylashgan.
|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi №8

|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi №8
|
bet | 2/4 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 3,14 Mb. | | #139527 |
Bog'liq Mavzu 8O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi №8
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich. O’quv mashgulotga kirish (5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O’quvchilarni mashgulotga tayyorgarligi va davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Maksad va vazifani belgilanishi:
Mashgulotning nomi, rejasi, maqsad va o’qitish natijalar bilan tanishtiradi.
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi; O’quv mashgulotida o’quv ishlarni baxolash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi
Ta’lim oluvchilar bilimini faollashtirish:
Tezkor – so’rov, savol - javob, aqliy hujum, pinbord, “o’ylang va juftlikda fikr almashing”, va boshka texnikalar orqali bilimlarni faollashtiradi.
Yangio’quv materialini mustahkamlash:
Mustahkamlash uchun savollar beradi. Jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi;
Kichik guruxlarga bo’ladi, kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishtiradi xar bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi
Guruhlarda ishlarni boshlashga ruxsat beradi. Har bir kichik guruh ishtirokchisi vazifani bajarish tartibini tushunganligini aniqlash maqsadida qayta aloqa o’tkazadi.
Bajarish jarayonini kuzatadi, maslaxatlar beradi.
Ishga ajratilgan vaqt tugaganini ma’lum qiladi, guruhlar tavdimotini tashkil etadi.
Guruh a’zolariga diqqat bilan eshitishlarini va savollar berishlarini, shu bilan birga uzaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi. Javoblarni to’ldiradi va qisqacha xulosalar qiladi;
7. Guruhlar ishini o’zaro baholashni o’tkazadi, mavzuning xar
|
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar.
Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar.
Topshiriqni bajaradilar.
Kichik guruhlarga bo’linadilar.
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Xar bir gurux o’z topshirik varaqlari buyicha faoliyatini boshlaydi.
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar.
Guruh ish natijalarini o’zaro baxolaydilar. Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar.
|
|
bir kismi buyicha xulosalar kiladi, eng asosiylariga e’tibor
|
|
|
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini
|
|
|
eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan
|
|
|
boglab mavzuni yakunlaydi
|
|
3-bosqich. Yakuniy
(10 daqiqa)
|
Mashg’ulot yakuni:
Faol ishtirok etgan O’quvchilarni javoblarini izoxlab baxolaydi va ragbatlantiradi.
Uyga vazifani berilishi:
Kelgusi mashgulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi .
|
Baholari bilan tanishadilar. Topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |
Oldindan aytib o`tilgan ma`lumotlar asosida, siz tebranayotgan jism harakatining grafigini chiza olish imkoniyatiga ega bo`lasiz

Oldindan aytib o`tilgan ma`lumotlar asosida, siz tebranayotgan jism harakatining grafigini chiza olish imkoniyatiga ega bo`lasiz.
Garmonik tebranuvchi tizimning ayrim holatlari tebranish davri deb ataluvchi - T vaqtdan so‘ng takrorlanib turadi. Bu davr ichida tebranish fazasi 2p ga o‘zgaradi, ya’ni:
Bu yerdan tebranish davri quyidagiga teng bo‘ladi:
, (2)
Tebranish davriga teskari bo‘lgan kattalik, birlik vaqt ichidagi to‘la tebranishlar sonini belgilaydi va u tebranishlar chastotasi deb ataladi:
, (3)
Chastota birligi Gerts hisoblanadi va 1 Gerts - 1 sekund davomida 1 tsikl tebranish sodir bo‘lishini ko‘rsatadi.
Garmonik tebranishlarga bir misol keltiramiz. M nuqta A radiusli aylana bo‘ylab burchak tezlik bilan tekis harakatlanayotgan bo‘lsin (1 - rasm). Harakat boshlanishida, t = 0 da
1 - rasm. Moddiy nuqtaning aylana bo‘ylab harakati.
nuqta M0 holatda deb hisoblaymiz. Shu nuqtaga o‘tkazilgan A = 0 M0 aylananing radiusi M nuqtaning burchak tezligiga teng tezlik bilan ko‘rsatgich yo‘nalishida aylanadi. Agar t = 0 da radius gorizontal o‘q bilan j burchak hosil qilgan bo‘lsa, t vaqt o‘tgandan so‘ng esa (w t + j) qiymatga ega bo‘ladi. M nuqta aylana bo‘ylab w burchak tezlik bilan harakatlanganda uning tik diametrga proektsiyasi N aylana markazi atrofida garmonik tebranishlar hosil qiladi.
N nuqtaning tik diametr bo‘yicha siljishi yoki tebranishi sinus qonuni bilan ifodalanadi:
, (4)
bu yerda u– M nuqtaning tik diametrga proektsiyasi N nuqtaning 0 aylana markaziga nisbatan holatidir va tebranuvchi kattalik hisoblanadi.
M nuqtaning 0X o‘qqa proektsiyasi ham shunday qonun asosida tebranadi:
(4) – ifodada t ni t+T bilan almashtirib, ga tengligini hisobga olsak, M nuqtaning tik diametrga proektsiyasi N ni 0 nuqta atrofidagi tebranish qiymatiga ega bo‘lamiz va x siljish kattaligining davriy ravishda o‘zgarishini kuzatamiz.
|
- rasm. Garmonik tebranish kinetik parametrlarining vaqtga bog‘liq o‘zgarishlari

4 - rasm. Garmonik tebranish kinetik parametrlarining vaqtga bog‘liq o‘zgarishlari.
Kuchning siljishga bog‘liqligi deformatsiya ta’siridagi elastik kuchni eslatgani uchun, uni goh paytda kvazielastik kuch deb ham ataladi. O‘z navbatida kvazielastik kuchlar tortishish yoki elastik kuchlar kabi konservativ kuchlarga o‘xshaydilar. Shu sababli, garmonik tebranayotgan jismlarning to‘la mexanik energiyasi o‘zgarmasdir, ya’ni energiyaning saqlanish qonuniga amal qiladi
, (8)
Garmonik qonuniyat bilan tebranayotgan jismning kinetik energiyasi quyidagicha ifodalanadi:
, (9)
Kinetik energiya maksimal qiymatga ega bo‘lganida potentsial energiya U nolga teng bo‘ladi. U holda to‘la energiya
ga teng bo‘ladi. Boshqa vaqtlarda potentsial energiya shunday ifodalanadi:
, (10)
Dinamikaning ikkinchi qonunidan, tebranayotgan jismlar uchun quyidagi ifodani o‘rinli deb hisoblasa bo‘ladi:
, , (11)
Bu ifoda garmonik tebranishlarning differentsial tenglamasi deb ataladi. Uning yechimi dan iboratdir.
Prujinali mayatnik
Garmonik tebranma harakat qiluvchi tizimlarga misol tariqasida turli ko‘rinishdagi mayatniklarni keltirish mumkin.
Prujinali mayatnik – yuqori tarafi qo‘zg‘almas etib qotirilgan spiralli prujinaning pastiga ilingan m – massali yukchadan iboratdir (5 - rasm).
5 - rasm. Prujinali mayatnik.
Prujinaning massasi yukchaning massasidan juda kichik deb hisoblanadi. Shuning uchun uning massasi hisobga olinmaydi.
Yukcha a holatda bo‘lganida, yukning og‘irligi bilan cho‘zilgan prujinaning elastiklik kuchi muvozanatda ekanligini e’tiborga olamiz
Agar spiralli prujinani cho‘zib, yukchani V nuqtaga siljitib qo‘yib yuborsak, u holatda yukcha yuqori va pastga qarab tebrana boshlaydi. Demak, t vaqtda, yukcha V nuqtada bo‘lganida yukchaga ta’sir etuvchi kuchni quyidagicha ifodalaymiz:
, (1)
Bu yerda k – prujinaning elastiklik kuchi, u yukning siljishiga (u) ga proportsionaldir.
|
Bu grafik soyaning orqadan oldinga bir martta to`liq aylanib chiqqanligini ko`rsatadi

Bu grafik soyaning orqadan oldinga bir martta to`liq aylanib chiqqanligini ko`rsatadi.
Gorizontal o‘q bo‘yicha vaqtning o‘zgarishini, vertikal o‘q bo‘yicha esa siljishining o‘zgarishini keltirsak, siljishning o‘zgarishini grafik ravishda tassavur qilish mumkin. Natijada sinusoida qonuniyatini kuzatamiz (2-rasm).
Bu yerda istalgan vertikal AV kesma shu vaqtdagi siljishni ko‘rsatadi, A1V1 – amplitudaning maksimal qiymatini, T – tebranish davrini ko‘rsatadi.
2 - rasm. Moddiy nuqtaning aylana traektoriyasidagi holatini u o‘qiga proektsiyasining garmonik tebranishi.
Garmonik tebranishlarning grafik tasvirlash usullaridan yana biri vektor diagrammalar usuli hisoblanadi (3-rasm).
0 nuqta atrofida o‘zgarmas burchak tezlik bilan aylanayotgan, miqdor jihatdan o‘zgarmas A amplitudaga teng bo‘lgan vektorni tasavvur qilamiz. Istalgan t vaqtdagi A vektorning vertikal o‘qqa proektsiyasi siljishga tengdir, gorizontal o‘q bilan hosil qilgan burchagi esa tebranishning fazasini bildiradi.
3 - rasm. Garmonik tebranishning vektor diagramma orqali grafik tasviri.
N nuqtaning siljishini t vaqt ichidagi bosib o‘tgan yo‘li deb hisoblasak, t vaqtdagi uning tezligi quyidagiga teng bo‘ladi:
, (5)
Tezlanishni ham shunday aniqlaymiz:
, (6)
Shunga e`tibor beringki, maksimum tezlanish soya o`zining maksimum amplitudasida bo`lgan paytda yuzaga keladi va tezlanish markazga intilgan bo`ladi.
Garmonik tebranayotgan nuqtaning tezlanishi siljishga proportsional bo‘lib, ishorasi yo‘nalishga teskaridir. (1) -, (5) - va (6) - ifodalar garmonik tebranishning kinematika qonunlaridir (4 - rasm).
(6) - ifodaning ikki tarafini tebranayotgan nuqtaning massasiga ko‘paytirsak, garmonik tebranish dinamikasining qonuniga ega bo‘lamiz.
Vektor ko‘rinishda quyidagicha ifodalanadi:
, (7)
Garmonik tebranayotgan jismga qo‘yilgan kuch siljishga teskari yo‘nalgan bo‘lib, u jismni muvozanat holatiga qaytarishga intiladi, shu sababli bu kuch - qaytaruvchi kuch deb ataladi.
|
Prujinali mayatnikning oddiy garmonik harakatining davrini T desak, u 2π ning m ni k ga nisbatidan olingan ildiziga ko'paytmasiga teng

Prujinali mayatnikning oddiy garmonik harakatining davrini T desak, u 2π ning m ni k ga nisbatidan olingan ildiziga ko'paytmasiga teng.
Agarda prujinali mayatnikning garmonik tebranishini hisobga olsak, (1)- ifodani (4) – ifoda bilan solishtirib quyidagi tenglikka ega bo‘lamiz:
, (2)
Prujinali mayatnikning tebranish davri
, (3)
ga teng bo‘ladi.
Biz mg/L qiymat k yoki m ning k ga nisbati L ning g ga nisbatiga teng ekanligini keltirib chiqardik.
Fizik mayatnik
Fizik mayatnik – bu og‘irlik markazi S nuqtadan o‘tgan, 0 o‘qmarkazi atrofida tebranadigan jismdan iboratdir (6 - rasm).
Bu yerda 0 – tebranish o‘qi markazi, S – tebranayotgan m – massali jismning og‘irlik markazi, mg – jismning og‘irlik kuchi, – fizik mayatnikning yelkasi.
Agar mayatnik kichik j burchakka og‘dirilsa, mayatnikka qo‘yilgan kuch momenti
, (1)
6 - rasm. Fizik mayatnik.
ga teng bo‘ladi. Aylanma harakatning asosiy qonunini
, (2)
(1) – ifodaga tenglashtirasak, quyidagi ifodaga ega bo‘lamiz
, (3)
Bundan fizik mayatnikning tsiklik chastotasi
ga tengbo‘linishi ko‘rinib turibdi. Fizik mayatnikning tebranish davrini quyidagicha ifodalash mumkin:
, (4)
Matematik mayatnik
Matematik mayatnik – og‘irligi hisobga olinmaydigan, uzunlikdagi cho‘zilmaydigan ipga osilgan m massali moddiy nuqtadir (7 - rasm).
7 - rasm. Matematik mayatnik.
Ammo kuting! Matematik mayatnikning harakati garmonik tarzda bo’lishida alohida holat mavjud.
U fizik mayatnikning xususiy holidir. Ip vertikal o‘qdan kichik j burchakka siljitilsa, m massali moddiy nuqtaning inertsiya momenti
.
ga teng bo‘ladi. (4) - ifodaga inertsiya momenti qiymatini qo‘ysak, matematik mayatnikning tebranish davri ifodasiga ega bo‘lamiz:
, (1)
|
Erkin mexanik tebranishlar

Erkin mexanik tebranishlar
So‘nuvchi tebranishlarning differentsial tenglamasini keltirib chiqarishga harakat qilamiz. Tebranuvchi jismga qaytaruvchi kuch va jismning harakat tezligiga proportsional bo‘lgan qarshilik kuchlarning yig‘indisi ta’sir etadi, deb hisoblaylik.
Bu yerda Fq = qarshilik kuchi, r - qarshilik koeffitsienti, - harakat tezligi, “–“ ishora ishqalanish kuchi doimo harakat tezligi yo‘nalishiga teskari ekanligini bildiradi.
OU o‘q bo‘ylab to‘g‘ri chiziqli so‘nuvchi tebranish uchun Nyutonning II qonuni quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
, (1)
Bu yerda y - tebranuvchi kattalik, - qarshilik kuchi yo‘qligidagi tebranishlar chastotasi yoki tebranuvchi tizimning xususiy chatotasidir.
Tenglikning hadlarini m ga bo‘lsak, quyidagi ifodaga ega bo‘lamiz:
, (2)
Bu ifoda erkin so‘nuvchi tebranishlarning differentsial tenglamasi deb ataladi.
Bu yerda - so‘nish koeffitsienti deb ataladi.
(52.2) tenglamani quyidagi ko‘rinishda ham yozish mumkin:
, (3)
Bu tenglamaning yechimi
, (4)
dan iboratdir. Bu yerda, so‘nuvchi tebranishning chastotasidir
, (5)
Muhitning qarshiligi bo‘lmagan holatda (r = 0) (5) – ifoda tizimning xususiy chastotasiga tenglashadi:
.
(4) - funksiya ko‘rinishiga qarab, tizimning harakatini chastotali, amplitudasi vaqt bo‘yicha o‘zgaradigan quyidagi
so‘nuvchi tebranish deb qarash mumkin. Bu yerda - vaqtning boshlang‘ich holatidagi tebranish amplitudasidir.
18 - rasm. Erkin so‘nuvchi tebranishning amplitudasining vaqtga bog‘liq o‘zgarishi.
18 - rasmda amplituda va siljishning vaqtga bog‘liq egri chiziqlari keltirilgan. Egri chiziqlarning yuqorigisi
funksiya grafigini belgilaydi. Bu yerda va y0 boshlang‘ich momentdagi amplituda va siljishning qiymatlaridir.
Boshlang‘ich siljish y0 o‘z vaqtida, dan tashqari, boshlang‘ich fazaga ham bog‘liqdir:
Tebranishning so‘nish tezligi bilan aniqlanadi va u so‘nish koeffitsienti deb ataladi.
Amplituda “e” marta kamayishga ketgan vaqt
ga tengdir. So‘nuvchi tebranishlar davri
, (6)
ifoda bilan aniqlanadi. Muhitning qarshiligi sezilarli ravishda kichik bo‘lganda , tebranish davri xususiy davrga teng bo‘ladi:
So‘nish koeffitsienti ortishi bilan tebranish davri orta boradi.
Bitta to‘la davrning boshlang‘ich va oxirgi holatlariga mos keluvchi amplitudalar nisbati quyidagiga tengdir:
, (7)
va u so‘nish dekrementi deb ataladi. Bu ifodaning logarifmi so‘nishning logarifmik dekrementi deb ataladi:
, (8)
So‘nishning logarifmik dekrementi bir davr ichida amplitudaning nisbiy kamayishini xarakterlaydi, so‘nish koeffitsienti esa apmlitudaning birlik vaqt ichidagi nisbiy kamayishini ko‘rsatadi.
Yuqorida ta’kidlangandek, so‘nish koeffitsienti r qarshilik koeffitsientiga to‘g‘ri va tebranuvchi jismning massasiga teskari proportsionaldir.
19 - rasm. Davriy bo‘lmagan aperiodik tebranish .
(5) - ifodadan siklik chastota xususiy chastota - dan kichikligi ko‘rinib turibdi. Agarda muhitning qarshiligi juda katta bo‘lsa dir, ildiz ostidagi ifoda manfiy, tsiklik chastota esa mavhum bo‘ladi. Bu holatda jism davriy bo‘lmagan - aperiodik harakat qila boshlaydi (19 - rasm).
|
)Tebranish yo‘nalishi bir xil, chastota, amplituda va boshlang‘ich fazalari har xil bo‘lgan ikkita tebranishlarni qo‘shish

2)Tebranish yo‘nalishi bir xil, chastota, amplituda va boshlang‘ich fazalari har xil bo‘lgan ikkita tebranishlarni qo‘shish.
, (5)
Agarda va bo‘lsa, ikkita tebranishlar amplitudasi bir xil bo‘ladi.
Faraz qilaylik, bo‘lsin. Bu holda, tebranishlarni qo‘shishni analitik usul bilan amalga oshirish qulaydir.
(5)- ifodadagi ikkita tenglikni qo‘shsak, natijaviy tebranish tenglamasiga ega bo‘lamiz:
, (6)
bu yerda – davriy ko‘paytmadir, – natijaviy tebranishning amplitudasidir.
Jism siljishi yo‘nalishining ishorasi o‘zgarib turganligi uchun, A amplitudaning ifodasini moduli bo‘yicha olamiz.
12 - rasm. Yo‘nalishlari bir xil bo‘lgan tebranishlarni qo‘shishda tepkilarning hosil bo‘lishi.
Amplituda vaqtga bog‘liq bo‘lib, va yarim farqlariga teng bo‘lgan chastota bo‘yicha o‘zgarib turadi. Bunday tebranish 12 - rasmda keltirilgan, uzluksiz chiziq siljish o‘zgarishini, amplituda o‘zgarishi esa natijaviy tebranishni tasvirlaydi. Natijaviy tebranish amplitudasi goh ortib, goh kamayib turadi. Shunday davriy o‘zgaradigan amplitudali tebranish tepkilar yoki tepkili tebranishlar deb ataladi.
Tebranishni tashkil etuvchilarning amplitudalari bir-biriga teng bo‘lmasa, natijaviy tebranish amplitudasi nolgacha tushmaydi va fazalar farqi ga teng bo‘lganda minimumdan o‘tadi. (6) - tenglamadan quyidagiga ega bo‘lamiz:
bu yerda, , , ya’ni tsiklik chastota chastotaga mos keladi.
Bitta to‘la tebranish vaqtida tebranish amplitudasi ikki marta maksimumga erishadi, shu sababli tepkilar chastotasi qo‘shiladigan tebranishlar chastotalari farqiga teng bo‘ladi. Ko‘pincha tepki hodisasi tovushli va elektr tebranishlarida kuzatiladi.
3) Bir-biriga perpendikulyar bo‘lgan tebranishlarni qo‘shish.
Moddiy nuqta x o‘qi bo‘ylab va unga perpendikulyar bo‘lgan u o‘qi bo‘ylab tebranishi mumkin. Agarda ikki tebranishni qo‘zg‘atsak, moddiy nuqta tebranishni tashkil etuvchilari traektoriyalaridan farqli bo‘lgan qandaydir traektoriya bo‘ylab harakatlanadi.
Nuqtaning siljish tenglamasi mos ravishda u va x o‘qlari bo‘ylab quyidagicha bo‘lsin:
, , (7)
bu yerda ikkala tebranish fazalari farqidir. (7) - tenglamalardan ikkita bir-biriga o‘zaro perpendikulyar bo‘lgan tebranishlarda qatnashayotgan nuqtaning harakat traektoriyasi tenglamasiga ega bo‘lamiz:
;
Bu tenglamalardan t vaqtni yo‘qotsak, quyidagi ifodaga ega bo‘lamiz.
, (8)
Bu tenglama, o‘qlari x va u koordinata o‘qlari bo‘yicha yo‘nalgan ellipsning tenglamasidir.
Bir necha xususiy hollarda traektoriya formulalarini tekshirib ko‘ramiz.
a) Fazalar farqi nolga teng bo‘lsin, ya’ni . U holda (8)- tenglama quyidagi ko‘rinishni oladi
Bu tenglamaning yechimi yoki
to‘g‘ri chiziqdan iboratdir. Nuqta koordinatalar tizimining ikkinchi va to‘rtinchi kvadrantlaridan o‘tuvchi chiziq bo‘ylab tebranadi (13 - rasm).
|
- rasm. Fazalar farqi nolga teng tebranishlar qo‘shilishdagi natijaviy tebranish (

13 - rasm. Fazalar farqi nolga teng tebranishlar qo‘shilishdagi natijaviy tebranish (Dj=0).
Nuqtaning siljishi ga teng bo‘ladi. Buyerda - uning amplitudasi, – tsiklik chastotasidir.
b) fazalar farqi ga teng bo‘lsin.
(8)- tenglamadan quyidagi to‘g‘ri chiziq tenglamasini keltirib chiqaramiz:
yoki
Bu to‘g‘ri chiziq koordinatalar tizimining birinchi va uchinchi kvadrantlaridan o‘tadi (14 - rasm).
14 - rasm. Fazalar farqi. p ga teng bo‘lgan tebranishlar qo‘shilishidagi natijaviy tebranish (Dj=p).
v) fazalar farqi ga teng bo‘lsin, u holda (8)- tenglama ellips tenglamasiga o‘tadi:
Bu yerda ellipsning yarim o‘qlari tebranish amplitudalariga teng bo‘ladi. va hollar ellips bo‘yicha harakat yo‘nalishlari bilan farq qiladilar (15-rasm). bo‘lganda ellips aylanaga aylanadi.
15 -rasm. Fazalar farqi ga teng bo‘lgan tebranishlar qo‘shilishidagi natijaviy tebranish.
g) Ikkala tebranish davrlari bir xil bo‘lib, fazalar farqi dan farq qilsa, nuqtaning traektoriyasi og‘ishgan ellips ko‘rinishga ega bo‘ladi (16 – rasm).
d) Tebranishni tashkil etuvchilar davrlari har xil bo‘lganda va har xil boshlang‘ich fazalarda natijaviy tebranish traektoriyalari murakkab ko‘rinishga ega bo‘ladi. Ularning ayrim ko‘rinishlari 17 – rasmda keltirilgan.
16 –rasm. Og‘ishgan ellips ko‘rinishidagi natijaviy tebranish
17 – rasm. Lissaju figuralari.
Bunday egri chiziqlar Lissaju figuralari deb ataladi.
So‘nuvchi mexanik va elektromagnit tebranishlar
Vaqt o‘tishi bilan tebranish tizimining energiyasi asta-sekin yo‘qotilishiga bog‘liq tebranishlar – so‘nuvchi tebranishlar deb ataladi. Boshqacha qilib aytganda, energiya zahirasi muhitning qarshiligi, ishqalanish kuchlarini yengishga sarf bo‘ladi va tebranish so‘na boshlaydi, tebranish amplitudasi asta-sekin kamaya boradi. Bu xollarda erkin so‘nuvchi tebranma harakatlar kuzatiladi.
Mexanik tebranma harakatlarda ishqalanish hisobiga mexanik energiya issiqlik energiyasiga o‘tib, kamaya boradi.
Elektromagnit energiya elektromagnittebranish tizimi qarshiliklarida issiqlik ajralishiga sarf bo‘lishi hisobiga kamaya boradi.
Oddiy chiziqli tizimlarni, ya’ni prujinali mayatnik yoki induktivlik, sig‘im va qarshilikdan iborat bo‘lgan tebranish konturini ko‘rib chiqamiz.
|
Qirol hasan taqdim etadi

|
Qirol hasan taqdim etadi
|
bet | 1/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,77 Mb. | | #234153 |
Bog'liq Sarvinoz canva slayd
Bugungi kunda media ta'limining dolzarbligi
Reja:
2015 yili har bir amerikalik internetda kuniga 8,4 soat
o‘tirib, mediakontent bilan tanishgan bo‘lsa,
filippinliklar bunga 10,6 soat, rossiyaliklar 4,6 soat,
yurtimizda 1,6 soatni ajratishmoqda. So‘nggi
ma’lumotlarga ko‘ra, dunyoda internet
foydalanuvchilarining soni 2,6 milliardni tashkil etgan
bo‘lsa, O‘zbekistonda mazkur raqam 19 milliondan oshdi
va shundan 7 million nafari mobil foydalanuvchilardir.
Har oyda o‘zgarib turgan mazkur raqamlar bugungi
kunda zarur axborotni kerak emasidan ajratish, media
orqali savodxonlikka ega bo‘lish zaruratini qo‘ydi. Xo‘sh,
mediasavodxonlik nima? Nega bugun uning ahamiyati
tobora ortib bormoqda?
So‘nggi yillarda axborot oqimining bir necha barobar
tezlashishi, ijobiy ma’lumotlar bilan bir qatorda salbiy
xarakterdagi axborotning ko‘payishi mediasavodxonlikka ega bo‘lish zaruratini qo‘ydi. An’anaviy tarzda mediasavodxonlik shaxsning adabiy asarlarni tahlil eta olish va sifatli matnlarni yaratishidan iborat bo‘lgan. Bugun mediasavodxonlik – axborotning nega va nima uchun uzatilayotganligini bilish demakdir. Mediasavodxon inson o‘ziga bu axborotni kim va nima maqsadda yaratgan? Ushbu xabar men uchun zarurmi? Degan savolni bera olishi va to‘g‘ri xulosa chiqarishi, unga nisbatan tanqidiy yondoshishi lozim. Mazkur savollar nafaqat siz oilangiz davrasida televizor ko‘rayotgan, mashinada radio eshitayotgan yoki internetdagi xabarlarni ko‘rayotgan paytda berilishi, balki har qanday axborotni qabul qilayotgan va unga baho berayotganda ham kerakdir. Bugungi axboriy muhitni tushunishda mediasavodxonlik muhim ahamiyat kasb etadi.
|
| |
Reja Tebranishlar Erkin (xususiy) tebranishlar

|
Reja Tebranishlar Erkin (xususiy) tebranishlar
|
Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 3,79 Mb. | | #147943 |
- Tebranma harakat— Egri chiziqli harakatning asosiy turilaridan hisoblanadi.
- Reja
- Tebranishlar
- Erkin (xususiy) tebranishlar
- Garmonik tebranishlar
- U yoki bu darajada takrorlanuvchanligi bilan ajralib turadigan jarayonlarga tebranishlar deyiladi. Takrorlanayotgan jarayonning fizik tabiatiga qarab tebranishlar mexanik, elektromexanik, elektromagnit va boshqalarga ajraladi. Biz mexanik tebranishlarni ko’ramiz. Tebranishlar erkin (yoki xususiy) tebranishlar, majburiy tebranishlar, avtotebranishlar va parametrik tebranishlarga bo’linadi.
- Mexanik tebranishlar - bu harakatning muntazam oraliqlarida takrorlanadigan tebranishlar bo'lib, ular davomida jism muvozanat holatidan qayta-qayta va turli yo'nalishlarda o'tadi.
- Посмотрите на представленные рисунки и выберите те, на которых представлены случаи колебательного движения.
|
| |
12-mavzu. Taqdimotning tarkibi. Taqdimot

|
12-mavzu. Taqdimotning tarkibi. Taqdimot
|
bet | 1/5 | Sana | 13.07.2024 | Hajmi | 24,15 Kb. | | #267506 |
Bog'liq 12-mavzu. Taqdimotning tarkibi. Taqdimot
12-mavzu. Taqdimotning tarkibi.
Taqdimot (inglizcha presentation so’zidan olingan) audiovizual vositalardan foydalanib ko’rgazmali shaklda ma’lumot taqdim etish shakli. Taqdimot yagona manbaga umumlashgan kompyuter animatsiyasi, grafika, video, musiqa va ovozni o’zida mujassam etadi. Odatda taqdimot ma’lumotni qulay qabul qilish uchun syujet ssenariy va strukturaga ega bo’ladi.
Taqdimotlar so’z bilan ifoda qilish qiyin bo’lgan jarayonlarni tez, aniq va tushunarli bo’lishi, axborotni qabul qilishda turli xil ko’rinishlarda aks etirilishi
o’qituvchiga darsni tashkillashtirish va faol bo’lishida ko’makchi vositasini o’taydi.
Multimediali taqdimot bugungi kunda axborot taqdim etishning yagona va eng zamonaviy shakli hisoblanadi. Bu matnli ma’lumotlar, rasmlar, slayd shou, diktor jo’rligidagi ovoz bilan
boyitilgan, videoparcha va animatsiya, uch o’lchamli grafika tarzidagi dasturiy ta’minot bo’lishi
mumkin. Taqdimotning ma’lumot taqdim etishning boshqa shakllaridan asosiy farqi ularning
mazmunan boyitilganligi va interfaolligidir, ya’ni belgilangan shaklda o’zgarishga moyilligi va
foydalanuvchi faoliyatiga munosabatini bildirishidir.
Ma’lumki, inson ma’lumotning ko’p qismini ko’rish (~80%) va eshitish (~15%) organlari
orqali qabul qiladi (bu avvaldan aniqlangan va kino hamda televidenieda undan samarali
foydalaniladi). Multimediali texnologiyalar ushbu muhim sezgi organlarining bir vaqtda ishlashiga
yordam beradi. Dinamik vizual ketma-ketlik (slayd-shou, animatsiya, video)ni ovozli tarzda namoyish
etish orqali insonlarning e’tiborini ko’proq jalb qilamiz. Shundan kelib chiqib, multimediali
texnologiyalar axborotni maksimal samarali tarzda taqdim etishga imkon beradi.
Multimediali taqdimot
ma’lumotni to’g’ridan to’g’ri qabul qilishni ta’minlaydi.
Foydalanuvchi taqdim etilayotgan barcha ma’lumotlarni ko’radi va o’zini qiziqtirgan qismlaridan
foydalana oladi. Ma’lumotni qabul qilish katta mehnat va vaqt talab qilmaydi. Ma’lumot taqdim
etishning boshqa shakllaridan farqli ravishda multimediali taqdimot bir necha o’n minglab sahifa matn,
minglab rasm va tasvirlar, bir necha soatga cho’ziladigan audio va video yozuvlar, animatsiya va uch
o’lchamli grafikalarni o’z ichiga olgan bo’lishiga qaramay, ko’paytirish xarajatlarining kamligini va
saqlash muddatining uzoqligini ta’minlaydi.
|
| |
Elektr-gibrid yuritmali avtomobil va uning tarkibiy qismlarining mukammallik dialektikasi

Elektr-gibrid yuritmali avtomobil va uning tarkibiy qismlarining mukammallik dialektikasi
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/13
Sana
17.09.2024
Hajmi
1,03 Mb.
#271429
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elektr-gibrid yuritmali avtomobil va uning tarkibiy qismlarining mukammallik dialektikasi
Download
1,03 Mb.
Matnni ko'rish
Fizika darslarida laboratoriya mashg’ulotlarini dasturiy vositalardan foydalanib o`tkazishning afzalliklari

|
Fizika darslarida laboratoriya mashg’ulotlarini dasturiy vositalardan foydalanib o`tkazishning afzalliklari
|
bet | 1/5 | Sana | 24.12.2023 | Hajmi | 152,95 Kb. | | #127853 |
Bog'liq Fizika darslarida laboratoriya mashg’ulotlarini dasturiy vosital-fayllar.org
Fizika darslarida laboratoriya mashg’ulotlarini dasturiy vositalardan foydalanib o`tkazishning afzalliklari
FIZIKA DARSLARIDA LABORATORIYA MASHG’ULOTLARINI DASTURIY VOSITALARDAN FOYDALANIB O`TKAZISHNING AFZALLIKLARI
Razaqov J.X – Surxondaryo viloyati XTXQT va UMOHM “Aniq va tabiiy fanlar metodikasi” kafedrasi o`qituvchisi
Fan – tеxnikaning rivojlanishi va axborot tеxnologiyalari sohasidagi erishilgan yutuqlar insoniyat oldida turgan turli-tuman yangidan yangi muammolarni yеchishga imkon bеradi. Ta’lim tizimida o‘quv jarayonini tashkil qilishning sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha jahon andozalari darajasiga ko‘tarish, zamonaviy pеdagogik va axborot tеxnologiyalarini yurtimizda kеng joriy etish mеtodikasini yaratish dolzarb uslubiy masalalardan hisoblanadi.
Fizika fanining an’anaviy o‘qitish sxеmasi quyidagi rasmda kеltirilgan:
1-rasm. Fizika fanining an’anaviy o‘qitish sxеmasi.
Bu an’anaviy uslubda o‘quvchi (talaba) nazariy matеrialarni o‘rganib chiqib, o‘rgangan bilimini mustahkamlash uchun masala yеchadi va laboratoriya ishlarini bajaradi. Bunda o‘quvchi nazariy va amaliy bilimga ega bo‘ladi. Bu an’anaviy uslubda fizika fanini o‘rganish albatta o‘z samarasini bеradi. Lеkin fizika fani misolida bir jarayonni kеltirib o‘taman. Ko‘pgina fizikaviy masalalarni yеchishda o‘quvchi (talaba) masaladan kеlib chiqqan holatda fizika qonuniyatlarining matеmatik formulasini yozadi va hosil bo‘lgan tеnglamalar sistеmasidan masala shartida so‘ralayotgan fizik kattalikni kеltirib chiqaradi, kеrak bo‘lsa, tahlil qiladi. Mana shu bilan masala yеchish jarayoni tugaydi. Lеkin o‘quvchi shu ishlagan masalasini tajribada tеkshirib ko‘rish imkoniyatiga ega bo‘lmaydi.
Haqiqatdan ham, gorizontga burchak ostida otilgan jismning ma’lum bir vaqtdan kеyin vaziyati qanday bo‘lishi (qarshilik kuchini e’tiborga olgan holda) yoki bir nеcha prujinalarga osilgan jismlar tizimining harakat traеktoriyasi qanday bo‘lishini tasavvur etishimiz qiyin bo‘ladi.
Taklif etayotgan noan’anaviy o‘qitish uslubi yuqorida kеltirilgan muammoni hal qilishga yordam bеradi (2-rasm).
|
| |
Matematik mayatnikning tebranish davri T L ning g ga nisbatidan olingan kvadrat ildizining 2 pi ga ko'paytmasiga teng bo’lishini topamiz

Matematik mayatnikning tebranish davri T L ning g ga nisbatidan olingan kvadrat ildizining 2 pi ga ko'paytmasiga teng bo’lishini topamiz.
Tebranishlarni qo‘shish
Ayrim tebranuvchi tizimlarda jism bir vaqtning o‘zida bir necha harakatda qatnashishi mumkin. Shunday tizimlardan biri quyidagi 10 - rasmda keltirilgan.
m massali jism rasm tekisligida uzunlikdagi oddiy mayatnik singari tebranadi. Shu tekislikka perpendikulyar yo‘nalishda esa, uzunlikdagi mayatnik kabi tebranadi. Shu sababli, jismning natijaviy harakatini aniqlash zarur bo‘ladi.
Quyida garmonik tebranishlarni qo‘shishning ayrim hollarini ko‘rib chiqamiz.
10 - rasm. M massali jismning bir-biriga perpendikulyar tekisliklardagi tebranishi.
1) Bir yo‘nalishdagi tebranishlarni qo‘shish.
Jism chastotalari bir xil, amplituda va fazalari farq qiladigan ikkita
, , (1)
tebranishlarda ishtirok etadi, deb hisoblaymiz.Tebranishlarni vektorlar diagrammasi usulidan foydalanib qo‘shish qulaydir (11-rasm). va vektorlar bir xil burchak tezlik bilan aylanishlari sababli, fazalar siljishi doimo o‘zgarmasdir. Natijaviy tebranish tenglamasi quyidagichadir:
, (2)
11 - rasm. Bir yo‘nalishdagi tebranishlarni vektorlar diagrammasi usulida qo‘shish.
vektor va vektorlarning geometrik yig‘indisiga teng, ya’ni , uning ustiga oldingi burchak tezlik bilan aylanadi.
Natijaviy tebranish amplitudasining kvadrati quyidagiga teng:
, (3)
boshlang‘ich faza nisbat bilan aniqlanadi yoki
, (4)
ga tengdir. Shunday qilib, jism bir xil chastotali, bir yo‘nalishda sodir bo‘ladigan ikkita garmonik tebranishlarda qatnashib, o‘sha chastota bilan, o‘sha yo‘nalishda garmonik tebranadi. (3)- ifodadan, A amplituda bo‘lganda maksimal, bo‘lganda minimal va bo‘lganda nolqiymatlarga ega bo‘lishi ko‘rinib turibdi. Bu yerda qiymatlarni qabul qiladi. Natijaviy tebranishga o‘sha yo‘nalishda burchak tezlikli uchinchi tebranishni qo‘shilishi shu chastotali yangi garmonik tebranishga olib keladi.
|
-ilova
 


Klaster - O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 4/4 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 3,14 Mb. | | #139527 |
Bog'liq Mavzu 82-ilova
Klaster
3-ilova Klаstеrni tuzish qоidаsi
B/B/Busulidanfoydalanibmavzunikengroqyoriting.
Bilaman
|
Bilishni xohlayman
|
Bilib oldim
|
|
|
|
|
|
|
4-ilova
5-ilova uyga vazifa
Yo`riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 40720705 Tikuv buyumlarini konstruksiyalash, modellashtirish texnologiyasi
O`quv amaliyot nomi: Tikuv buyumlariga texnologik ishlov berish
8. Mavzu: Mashinada bajariladigan ishlar uchun ish o‘rnini tashkil etish, ularda bajariladigan ishlar, tikishda sodir bo‘ladigan nuqsonlar va ularni bartaraf etish usullari.
№
|
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar, asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
1
|
Mashinada bajariladigan ishlar uchun ish o‘rnini tashkil etish
|
Mashinada bajariladigan ishlar uchun mo‘ljallangan ish o‘rni
indivudual elektr yuritmali stol, o‘rindig‘i rostlanadigan vintli stul
bilan jihozlanadi.
|
|
Stolga tikuv mashinasining bosh qismi o‘rnatiladi, zarur asbob uskunalar qo‘yiladi.
|
2
|
Tikishda sodir bo‘ladigan nuqsonlar va ularni bartaraf etish usullari
|
Ish o ‘rnida alohida yoritgich tarzidagi yoki mashina koфusiga
o‘rnatilgan mahalliy chiroq bo‘lishi lozim.
|
|
Tepkini oyoq bilan
ko‘tarish uchun stol qopqog'i tagiga tirsakli richag o ‘matiladi. Stol siiti silliq bo‘Iishi kerak. Naychaga ip o‘rash uchun stolga maxsus jihoz mahkamlanadi.
|
3
|
Mashina chok turlari
|
Tikuv buyumlarini biriktiruvchi asosiy vosita mashinada tikiladigan
ipli choklardir.
|
|
Mashina choklar vazifasi va joylashishiga ko‘ra quyidagilarga bominadi: birlashtiruvchi choklar, ziy choklar va bezak choklar.
|
Mavzu №8: Mashinada bajariladigan ishlar uchun ish o‘rnini tashkil etish, ularda bajariladigan ishlar, tikishda sodir bo‘ladigan nuqsonlar va ularni bartaraf etish usullari.
Reja:
1.Mashinada bajariladigan ishlar uchun ish o‘rnini tashkil etish
2.Tikishda sodir bo‘ladigan nuqsonlar va ularni bartaraf etish usullari.
Mashinada bajariladigan ishlar uchun mo‘ljallangan ish o‘rni indivudual elektr yuritmali stol, o ‘rindig‘i rostlanadigan vintli stul bilan jihozlanadi. Stolga tikuv mashinasining bosh qismi o‘rnatiladi, zarur asbob uskunalar qo‘yiladi. Ish o ‘rnida alohida yoritgich tarzidagi yoki mashina koфusiga o ‘rnatilgan mahalliy chiroq bo‘lishi lozim. Tepkini oyoq bilan ko‘tarish uchun stol qopqog'i tagiga tirsakli richag o ‘matiladi. Stol siiti silliq bo‘Iishi kerak. Naychaga ip o‘rash uchun stolga maxsus jihoz mahkamlanadi. Stolda ishlov beriladigan detallar hamda mazkur texnologik operasiyani bajarish uchun zarur bo‘lgan asbob, moslamalargina turadi. Ish oxirida ish o'rnini yaxshilab tozalash, ishlayotgan detallarni shkafga qo‘yish, asbob va moslamalarni stol tortmasiga solish kerak. Ish o‘mi to‘g‘ri tashkil qilinganda mehnat unumdorligi oshadi va mahsulot sifati yaxshilanadi.
|
| |