nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mos keladigan davlat texnologiyasi

|
Mos keladigan davlat texnologiyasi
|
bet | 6/8 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 27,5 Kb. | | #128608 |
Bog'liq Hujumni aniqlash tizimi (ids) Hujumni aniqlash vositalari-hozir.orgMos keladigan davlat texnologiyasi
Hujum mohiyatiga ko’ra bitta paket emas, balki paketli oqim bo’lgani uchun bu usul ma’lumotlar oqimi bilan ishlaydi. Hukm chiqarilishidan oldin har bir ulanishdan bir nechta paket tekshiriladi.
Oldingi mexanizm bilan taqqoslaganda, foo simli ikkita paketda bo’lishi mumkin. Ikkala usulning natijasi, menimcha, tushunarli.
Ijobiy tomonlari:
Namuna haqiqiy bo’lsa, hujum haqidagi xabar to’g’ri;
Namunani hujum bilan kuchli bog’lash imkonini beradi;
Barcha protokollar uchun ishlaydi;
Hujumni to’xtatish oldingi usulga qaraganda ancha murakkab.
Salbiy tomonlari taqqoslash texnologiyasi kabi bir hildir.
Protokolni shifrlash tahlili
Ushbu usul individual protokollarga qilingan hujumlarni tekshirishni amalga oshiradi. Mexanizm protokolni belgilaydi va tegishli qoidalarni qo’llaydi. Ijobiy tomonlari:
Agar protokol aniq belgilangan bo’lsa, unda yolg’on pozitiv ehtimolligi kamayadi;
Namunani hujum bilan mahkam bog’lash imkonini beradi;
Protokollar bilan ishlash qoidalarini buzish holatlarini aniqlashga imkon beradi;
Sizga hujum qilishning turli xil variantlarini topishga imkon beradi.
Salbiy tomonlari:
Mexanizmni sozlash murakkab;
Agar protokol standartida tafovutlar mavjud bo'lsa, yolg’on pozitivlarning yuqori foizi ehtimoldan yiroq.
Statik tahlil
Ushbu usul hujumlarni aniqlash uchun mantiqni amalga oshirishni o'z ichiga oladi. Trafikni tahlil qilish uchun statistik ma’lumotlar ishlatiladi. Portlash tekshiruvini aniqlash bunday hujumlarni aniqlashga misol bo’lishi mumkin. Mexanizm bitta xostda bajarilishi mumkin bo’lgan portlar uchun cheklangan qiymatlarni beradi. Bunday vaziyatda, yagona qonuniy aloqalar hujumga sabab bo’ladi.
|
| |
Internet tarmog’i konfiguratsiyasi misollari

|
Internet tarmog’i konfiguratsiyasi misollari
|
bet | 5/8 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 17,2 Kb. | | #120347 |
Bog'liq 1-Ìa’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi Kompyuter tar 1992—93-yillarda axborot texnologiyasining rivojlanishi sababli tasviriy va tovushli axborotlarni olis masofalardan qisqa vaqtda uzatishning shunday imkoniyati yaratilganki, u World Wide Web deb nomlangan.World Wide Web ning yaratilishiga 1989-yil Shvetsariyadagi Yevropa Yadroviy Tadqiqotlar Kengashining loyihasi asos bo'ldi. Bu loyihaning maqsadi Internetda axborot tarqatishning samarali usullarini izlash va uning oqibatlarini kuzatishdan iborat edi. Hozirgi kunda World Wide Web Internetning eng tez rivojlanayotgan sohalaridan biri bo'lib qoldi.Internet deganda ko'pchilik World Wide Web (qisqacha Web yoki WWW) ni tushunadi. Aslida World Wide Web Internetning bir qismi bo'lib, xalqaro o'rgimchak to'ri ma'nosini anglatadi. World Wide Web multimedia (multimedia — rasm va matnli axborotni tovushli va harakatdagi shakllardan iborat axborot bilan birlashtirish texnologiyasi) imkoniyatlariga ega boigani uchun foydalanuvchilar e'tiborini juda tez qozondi. Hozirgi kunda Internet dunyo bozorini o'rganishda va savdo-sotiq ishlarini tashkil etishda zamonaviy biznesning eng muhim vositalaridan biriga aylanib bormoqda. Internet o'zaro aloqa bogiash yoki ma'lumotlar almashish tarmog'i bo'libgina qolmasdan, unda mavjud bo'lgan ma'lumotlar ombori majmuyi dunyo bilimlar omborini tashkil etadi. Yangi texnologiyalar va tarmoqlardagi barqaror yutuqlar tarmoqning kengayishida tijorat ishtiroki va aholiga xizmat ko'rsatishda yangi iqtisodiy imkoniyatlarni yaratdi.
1.3.-rasm. Zamonaviy tarmoqlar va rivojlantiruvchi omillar
Kompyuter va tarmoq texnologiyalari hududlar bo’yicha tarqoq taqsimlangan hisoblash vositalarini yagona tizimga birlashtirish zarurati tufayli kelib chiqqan ma’lumotlarni qayta ishlash tizimlarining rivojlanish yo’nalishlaridan biri hisoblanadi. Bunda protokollar, tarmoq texnologiyalari foydalanuvchilarga keng turdagi xizmatlar to’plamini taqdim etadi hamda vazifasi bo’yicha turli xil bo’lgan avtomatlashtirilgan ma’lumotni taqsimlangan holda qayta ishlash tizimlarini yaratish imkonini beradi.
|
| |
Aqlli zavod - Toʻrtinchi sanoat inqilobi

|
Toʻrtinchi sanoat inqilobi
|
bet | 3/3 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 99,93 Kb. | | #130958 |
Bog'liq 5.Toʻrtinchi sanoat inqilobiAqlli zavod[tahrir | manbasini tahrirlash]
Aqlli zavod
Aqlli zavod — ishlab chiqarish obyektlari va logistika tizimlari inson aralashuvisiz tashkil etilgan ishlab chiqarish muhiti haqidagi tasavvur hisoblanadi. Aqlli zavod asoslangan texnik asoslar internet va xizmatlardan foydalangan holda bir-biri bilan aloqa qiladigan kiber-fizik tizimlardir. Ushbu jarayonning muhim qismi mahsulot va ishlab chiqarish liniyasi oʻrtasida maʼlumotlar almashinuvidir. Bu taʼminot zanjirining yanada samarali ulanishini va har qanday ishlab chiqarish muhitida yaxshiroq tashkil etilishini taʼminlaydi[9].
3D bosib chiqarish[tahrir | manbasini tahrirlash]
3D bosib chiqarish
Toʻrtinchi sanoat inqilobi 3D bosib chiqarish texnologiyasiga keng bogʻliqligi aytiladi. Sanoat uchun 3D bosib chiqarishning baʼzi afzalliklari shundaki, 3D bosib chiqarish koʻplab geometrik tuzilmalarni chop etishi, shuningdek, mahsulotni loyihalash jarayonini soddalashtirishi mumkin. Bundan tashqari, ekologik jihatdan qulay va kam hajmli ishlab chiqarishda ishlab chiqarish vaqtini va umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishi mumkin. U moslashuvchanlikni oshirishi, saqlash xarajatlarini kamaytirishi va kompaniyaga ommaviy xususiylashtirish biznes strategiyasini qabul qilishda yordam berishi mumkin. Qolaversa, 3D bosib chiqarish ehtiyot qismlarni chop etish va uni mahalliy oʻrnatish uchun juda foydali boʻlishi mumkin, shuning uchun yetkazib beruvchiga bogʻliqlikni kamaytiradi va yetkazib berish muddatini qisqartiradi[10].
Qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat sanoati[tahrir | manbasini tahrirlash]
Vertikal dehqonchilik
Gidroponik vertikal dehqonchilik — bu ikki sohadagi aqlli sensorlar hali sinov bosqichida. Ushbu innovatsion bogʻlangan sensorlar mavjud boʻlgan maʼlumotlarni (barg maydoni, oʻsimlik koʻrsatkichi, xlorofill, gigrometriya, harorat, suv potentsiali, radiatsiya) toʻplaydi, uzatadi va muloqot qiladi. Ushbu ilmiy maʼlumotlarga asoslanib, maqsad — natijalar, vaqt va xarajatlar nuqtai nazaridan boshqaruvini optimallashtiradigan qator maslahatlar bilan smartfon orqali real vaqt rejimida monitoringni oʻtkazish imkoniyatini beradi. Fermada bu sensorlar ekin bosqichlarini aniqlash va kerakli vaqtda kiritish va davolashni tavsiya qilish uchun ishlatilishi mumkin. Shuningdek, sugʻorish darajasini nazorat qiladi[11].
Oziq-ovqat sanoati tobora koʻproq xavfsizlik, shaffoflikni talab qiladi hamda toʻliq hujjatlar talab qilinadi. Ushbu yangi texnologiya kuzatuv tizimi, shuningdek, inson maʼlumotlari va mahsulot maʼlumotlarini yigʻish sifatida ishlatiladi.
Qiyinchiliklar[tahrir | manbasini tahrirlash]
Sanoat 4.0 ni joriy etishdagi qiyinchiliklar:
Iqtisodiy[tahrir | manbasini tahrirlash]
|
| |
Nazorat savollari: Kompyuter tarmoqlariga umumiy ta’rif bering. KT rivojlantiruvchi omillarni keltiring. Protokol va tarmoq texnologiyasi tushunchalarini izohlang

|
Nazorat savollari: Kompyuter tarmoqlariga umumiy ta’rif bering. KT rivojlantiruvchi omillarni keltiring. Protokol va tarmoq texnologiyasi tushunchalarini izohlang
|
bet | 8/8 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 17,2 Kb. | | #120347 |
Bog'liq 1-Ìa’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi Kompyuter tar Nazorat savollari: Kompyuter tarmoqlariga umumiy ta’rif bering. KT rivojlantiruvchi omillarni keltiring. Protokol va tarmoq texnologiyasi tushunchalarini izohlang. Аsosiy adabiyotlar
James F. Kurose, Keith W. Ross “A Top-Down Approach: Computer Networking”, 2017y. Pearson Education Limited
Oliver C. Ibe “Fundamentals of Data Communication Networks”, 2018y. JohnWiley&Sons, Inc.
Andrew S. Tanenbaum. Computer Networks, Fourth Edition. Publisher; Prentice Hall, 2011
Musaev M.M. “Kompyuter tizimlari va tarmoqlari”. Toshkent.: “Aloqachi” nashriyoti, 2013 yil. 8 bob. 394 bet. – Oliy o‘quv yurtlari uchun qo‘llanma.
Andrew S. Tanenbaum. Computer Networks, Fourth Edition. Publisher; Prentice Hall, 2011y.
Olifer V.G., Olifer N.А. Компютерные сети. Принципы, технологии, протоколы. Учебник. - СПб. Питер. 2010.
Internet saytlari: www.intuit.ru http://tuitfiles http://www.kgtu.runnet.ru http://www.piter.com http:// www.ciscopress.ru http:// www.williamspublishing.com www.ziyonet.uz
http://fayllar.org
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Nazorat savollari: Kompyuter tarmoqlariga umumiy ta’rif bering. KT rivojlantiruvchi omillarni keltiring. Protokol va tarmoq texnologiyasi tushunchalarini izohlang
|
Kompyuter tarmoqlarini qo'llash - 1-Мa’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi Kompyuter tarmoqlarining protokollari,...

|
1-Мa’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi Kompyuter tarmoqlarining protokollari, ilovalar va texnologiyalari haqida umumiy tushunchalar
|
bet | 3/8 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 17,2 Kb. | | #120347 |
Bog'liq 1-Ìa’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi Kompyuter tarBu sahifa navigatsiya:
- Misol
Kompyuter tarmoqlarini qo'llash:
file.txt
Fayllarni ajratish
Resurslarni taqsimlash
Интернет
Kompyuter tarmoqlarini qo'llash:
Dasturlarni ajratish
Kliyent-server ilovalari
MSOffice
MSOffice
MSOffice
MSOffice
Ilova
Printer drayveri
Printerni local navbati
Serverni bosib
chiqarish navbati
Printerni navbati
Bosma serveri
Misol Misol Kompyuter tarmoqlarining tarixi
Zamonaviy jahon infrastrukturasida kompyuterlashtirish va axborotlashtirish yetakchi o‘rinlarni egallamoqda. Mutaxassislarning hisobiga ko‘ra, XX asr boshida «Bilimlar hajmi» har 50 yilda 2 barobar oshdi. Hozirgi paytda bu jarayon 1 yilda amalga oshirilmoqda, yaqin istiqbolda esa 1 oyda bo‘ladi.
Axborot texnologiyalari, zamonaviy kompyuterlarga va ofis jihozlariga talab oxirgi yillarda jahon iqtisodiy dinamikasi va sturukturasiga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Axborot texnologiyalari sohasida Internet tizimining paydo bo‘lishi va jadal rivojlanishi haqiqiy inqilob bo‘ldi. Internet uchinchi ming yillikka kelib jahon iqtisodining yetakchi sohalaridan biriga aylandi, uning yillik qiymati 500 mlrd. dollarni tashkil qiladi, bu sohada uch milliondan ortiq kishi band.
Dunyo miqyosida raqamli texnologiyalar statistikasi
Amerika Qo'shma Shtatlari Mudofaa vazirligining Ilg'or tadqiqot loyihalari agentligi (ARPA) 1960 yillarda kompyuterlarni vaqt almashish bo'yicha tadqiqotlarni moliyalashtirdi. Shu bilan birga, Internetning asosiy texnologiyalaridan biri bo'lgan paketli kommutatsiya bo'yicha tadqiqotlar 60-yillarning boshlarida Pol Baran va 1965-yilda mustaqil ravishda Devid Devis tomonidan boshlandi. 967 yilda operatsion tizimlarning ishlash printsiplari bo'yicha simpoziumdan so'ng, 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida ishlab chiqilgan ARPANET va NPL tarmog'i, Merit Network va CYCLADES kabi boshqa tarmoqlar uchun paketli kommutatsiya taklif qilindi. ARPANETni ishlab chiqish Kaliforniya universitetidagi Tarmoqni o'lchash markazi (UCLA), Henri Samuelining muhandislik va amaliy fanlar maktabi Leonard Kleinrok tomonidan boshqariladigan va Duglas Engelbart tomonidan SRI International (SRI) NLS tizimi bilan o'zaro bog'langan ikkita tarmoq tugunlaridan (Menlo Park Kaliforniya, 1969 yil 29 oktyabr) boshlandi. Kelajakdagi o'sish belgisi sifatida 1971 yil oxirida o'n beshta sayt yosh ARPANETga ulandi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-Мa’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi Kompyuter tarmoqlarining protokollari, ilovalar va texnologiyalari haqida umumiy tushunchalar
|
Iqtisodiy qiyinchiliklarning Yaponiyaga ta’siri

|
Iqtisodiy qiyinchiliklarning Yaponiyaga ta’siri
|
bet | 5/8 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 42,78 Kb. | | #114881 |
Bog'liq JAHONIqtisodiy qiyinchiliklarning Yaponiyaga ta’siri.
Yaponiyaga ta’sir ko‘rsatgan 1927 yilgi iqtisodiy tushkunlik faqat yapon tovarlarining Xitoyda boykot qilinishi bilan bog‘liq emasdi. Asosiy muammo yapon tovarlarining sifati past, raqobatbardosh emasligi sababli bozorlardan siqib chikarilishida, buning natijasida eksportning keskin pasayishi va ko‘plab banklarning xonavayron bo‘lishida edi. Bunday sharoitda tadbirkorlar odaddagi usullarni qo‘lladi: ishchilarga ish haqini pasaytirdi, mexnat intensivligini oshirdi, hukumatdan yangi subsidiyalar talab qildi.
Iqtisodiy ahvolning yomonlashuvi hukumatning almashinuviga olib keldi, ammo Shiti Tanaka boshchiligidagi yangi hukumat ham Shandunga qo‘shin jo‘natib, ahvolni yaxshilashga erisha olmadi. Bundan tashkari, qo‘shinning chet davlat hududida joylashtirilishi yangi xarajatlarni talab qildi. 1929 yili hukumat qo‘shinni chaqirib olishga majbur bo‘ldi va bu Tanakaning iste’fosiga sabab bo‘ldi.
1929 yili boshlangan jahon iqtisodiy inqirozi Yaponiyaga juda katta ta’sir ko‘rsatdi. Inqiroz yapon kapitalizmining iqtisodiy kuchsizligi va nisbatan qoloqligini namoyish qildi. Bu 1923 yilgi daxshatli zilzila oqibatlari va 1926-1927 yillardagi moliyaviy inqirozlar, shuningdek, sanoatdagi inqirozning doimiy ravishda qishloq xo‘jaligidagi muammolar bilan ko‘shilib ketishi natijasida yanada og‘irlashdi. Inqiroz natijasida 1929-1931 yillari sanoat mahsulotlarining umumiy qiymati 7,4 mlrd dan 5 mlrd iengacha (32% ga) tushib ketdi.
Ma’lumki, inqiroz boshlanishi bilan AQSh va yirik Yevropa davlatlari o‘z ichki bozorini himoya qilish maqsadida chet el tovarlariga boj tariflarini oshirdi. Bu o‘zining keng ichki bozoriga ega bo‘lmagan Yaponiyani og‘ir ahvolga solib qo‘ydi: 1930 yili eksport hajmi ikki barobar kamayib ketdi.
Ayniqsa 1930 yilgacha eksportning 1/3 kismini tashkil qilgan yapon ipagini AQShga eksport qilishning keskin qisqarishi halokatli oqibatga olib keldi. Sanoat ishlab chiqarishi darajasi tushib ketdi, og‘ir sanoatda davlat buyurtmalari hajmi ikki barobar qisqardi, ommaviy bankrotlik boshlandi. Ayniqsa ko‘mir qazib chiqarish va kemasozlik sanoati keskin qisqardi. Qishloq xo‘jalik mahsulotlari narxining pasayishi natijasida dehqonlarning daromadi tushib ketdi va ichki bozor yanada toraydi.
Jahon iqtisodiy inqirozi Xitoyda Gomindanning pozitsiyasi kuchayishi bilan bir paytga to‘g‘ri keldi. Bu yapon kapitali faolligini pasaytirdi va Yaponiyada iqtisodiy muammolarni yanada chuqurlashtirdi. 1929 yilgi jahon iqtisodiy inqirozi ancha uzoq muddatga yapon jamiyatida demokratizatsiyalash jarayonining tugatilishiga olib keldi.
|
| |
ábra - Mágnesesrezonancia-képalkotás

2. ábra - a ma alkalmazott leképezési módszerek a Fourier-transzformáció tulajdonságot használják fel:
- amint korábban tárgyaltuk: n adatpont felvétele x-gradiens jelenlétében a Fourier-transzformáció után n számú adatpontot szolgáltat, amelyekbe a tér-információ be van kódolva
- 2 dimenziós kép megalkotásához az y-tengely menti térinformációt is be kell kódolni az adatokba
- ezt eredetileg úgy oldották meg, hogy változó t1 ideig y-gradienst alkalmaztak → ez meghatározza a jel fázisát a t2 időintervallum kezdetén, amely t2 alatt „kiolvasó” gradienst hoztak létre az x tengely mentén (2/a ábra) t1-et változtatták és az ezt követő t2 időtartam alatt n adatpontot gyűjtöttek t1 minden értékére (ez utóbbinak m számú értékénél) → végül a kapott, elemből álló adatsort Fourier-transzformációnak vetették alá, amelynek eredményeképp számú, ekvidisztáns beosztású pontot kaptak a térbeli xy síkban
ábra - Mágnesesrezonancia-képalkotás

Mágnesesrezonancia-képalkotás
Download
4,24 Mb.
bet
7/8
Sana
31.12.2019
Hajmi
4,24 Mb.
#7325
1
2
3
4
5
6
7
8
6. ábra
Download
4,24 Mb.
1
2
3
4
5
6
7
8
Download
4,24 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mágnesesrezonancia-képalkotás
Download
4,24 Mb.
Yuksaltirishning eng yahshi usullaridan biri mustaqil talim so‘z boradi

Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 5 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-5-1382-1387
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1382
May, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALARNING MUSTAQIL
TA’LIM OLISHINI TASHKIL ETISHNING YANGI USULLARINI
YARATISH
D. Zakirov
Toshket viloyati Chirchiq davlat pedagogika instituti Genetika va
evolyutsion
biologiya kafedresi o’qituvchisi
d.zakırov_76@maıl.ru
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida talabalarning ijodiy salohiyatini
yuksaltirishning eng yahshi usullaridan biri mustaqil talim so‘z boradi.
Maqola
mazkur yo‘nalishda bugungi kunda mavjud bo‘lgan muammolar va mustaqil ta’lim
olishni tashkil etishning yangi usullarini yaratish borasida qator taklif va shu
maqsadda amalga oshirilgan qator uslubiy tajribalarni misol tariqasida yoritib beradi.
SHuningdek oliy talimda oquv predmeti fan dasturini ishlab chiqishda mustaqil ishlar
mavzularini qanday mezonlar asosida belgilash maqsadli bo‘lishi hamda ta’lim
berishning innovatsion uslublarini yaratish bilan birgalikda, mustaqil ta’lim olishning
ham
mavzuviy, ham uslubiy yondashuviga bo‘lgan bugungi kun talabini ham
ochishga xarakat qilinadi.
Kalit so‘zlar: Motivatsiya, plagiat, muammoli ta’lim uslubi,
ijodiy muhit,
kazus, tatqiqot natijasi, iste’molchi, mezonlar.
KIRISH
Mamlakatimiz aholisining munosib hayot kechirishi, jahon talablari darajasida
talim olishi hamda kasb egallashi, jamiyatda o’zlarining
munosib fuqarolik
pozitsiyasini egallashi va bunyodkorlik salohiyatini ro’yobga chiqarish uchun zarur
shart-sharoitlar yaratdi. Buning asosiy tub ma’nosida sog’lom avlodni yuzaga
keltirish va ularni munosib ravishda tarbiyalash yotadi.
Yangi sharoitlardan kelib
chiqib, «Talim to’g’risida»gi va «Kadrlar taiyorlash milliy dasturi to’g’risida»gi
O’zbekiston Respublikasi qonunlariga, 2017-2021 yillarga mo’ljallangan ―
O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’iycha Harakatlar strategiyasi‖,
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining ― Pedagog kadrlarni taiyorlash, halq talimi
hodimlarini qayta tayorlash va ularning
malakasini oshirish
tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida‖gi
qaroriga muvofiq, talim bosqichlarining uzluksizligi va
Millatchilarning liberal hukumatga qarshi bosimi

bevosita sabab Xamaguti hukumati tomonidan London konferensiyasida dengiz huquqlari bo’yicha imzolangan kelishuvni oqlash uchun professorning ilmiy ishlaridan foydalangani bo’ldi. Professor Minobe barcha ayblovlarga
munosib javob bersada, baribir perlar palatasi va Tokio universitetidan ketishiga to’g’ri keldi. Hukumat boshlig’i Xamaguti iste’foga chiqishga majbur bo’ldi. Uning o’rniga Okada keldi.
1935 yil fevralda bo’lib o’tgan parlament saylovlarida o’ng radikallar mag’lubiyatga uchradi.
Shunga qaramasdan, 26 fevral kuni «yosh zobitlar» general Araki boshchiligida navbatdagi davlat to’ntarishini amalga oshirishga urindilar. Bosh vazir Sayto va bir qator yirik amaldorlar o’ldirildi, ammo isyon xarbiy-dengiz kuchlari tomonidan bostirildi. Shunga qaramasdan Xirota boshhiligidagi yangi hukumat o’z
tarkibiga xarbiylarni kiritib, bu bilan ularning xarbiy soxani nazorat qilishdagi xuquqini tan oldi. Shu davrdan boshlab «nazorat guruhi» hokimiyat uchun kurashda uzil-kesil g’alaba qildi.
1935 yildan Yaponiyada byurokratiyaning ro’li kuchaydi. Shu yili vazirlar maxkamasi huzurida davlat siyosatini rejalashtirish bilan shug’ullanuvchi Tadqiqot byurosi tashkil qilindi. Mamlakatda siyosiy partiyalarning ta’sirini pasaytirish uchun tadbirlar amalga oshirildi. Yaponiya «katta urush»ga tayyorgarlikni jadallashtirdi: qurollarning yangi turlarini ishlab chiqarish ko’paytirildi, xarbiy korxonalarda kasaba uyushmalari tarqatib yuborildi. 1936 yili noyabrda Germaniya va Italiya bilan ittifoq (Antikomintern pakta) tuzilib, bu Yaponiyaning keyingi strategiyasini belgilab berdi.
Fan-texnika yutuqlari - 1. Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning shakllari. Jahon infratuzilmasining rivojlanishi

|
1. Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning shakllari. Jahon infratuzilmasining rivojlanishi
|
bet | 2/5 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 309 Kb. | | #113204 |
Bog'liq Xalqaro turizm iqtisodiy munosbatlarning shakllari.jahon infra tuzilmasining rivojlanishiFan-texnika yutuqlari bilan xalqaro ayirboshlash bir qator shakllarda amalga oshiriladi. U ilmiy-texnikaviy axborotlar, mutaxassislar, fan sohasi xodimlari bilan ayirboshlashni, tadqiqot va yangiliklarni litsenziya asosida berishni, ilmiy-tadqiqot ishlario‘tkazishni, umumiy fan-texnika va texnologiyani ishlab chiqarish bo‘yicha qo‘shma tadbirkorlikni o‘z ichiga oladi.
Ilmiy-texnikaviy hamkorlikning muhim shakllaridan biri xalqaro injiniring hisoblanadi. Xalqaro injiniring bir davlat tomonidan boshqasiga sanoat va boshqa ob’ektlarni loyihalashtirish va qurish jarayoniga kerakli hisob-kitob loyihalarini berish hamda injenerlik-qurilish xizmati ko‘rsatishdan iborat bo‘ladi.
2. Jahon infratuzilmasining rivojlanishi.
Jahon infratuzilmasi. Tovarlar, ishchi kuchi, moliyaviy vositalarning milliy chegaralardan chiqib, boshqa mamlakatlarga kirib borishi orqali to‘xtovsiz o‘sib boruvchi harakati butun jahon infratuzilmasining rivojlanishi va takomillashuvini tezlashtiradi. Muhim transport tizimi (dengiz, daryo, havo, temir yo‘l transporti) bilan bir qatorda jahon iqtisodiyotining rivojlanishida axborot kommunikatsiyalar tarmog‘i tobora ko‘proq ahamiyat kasb etib boradi. Munosib umumjahon infratuzilmasi bo‘lmasa, hozirgi ishlab chiqaruvchi kuchlarning baynalminal-lashuvini rivojlantirib bo‘lmaydi. Bunday infratuzilmaning ayrim tarkibiy qismlari jahon savdosi vujudga kelayotgan, jahon bozori tashkil topayotgan vaqtda paydo bo‘lgan.
Hozirgi davrda birjalar, moliya markazlari, yirik sanoat va savdo birlashmalari misli ko‘rilmagan tezlik bilan operativ ma’lumotlar olishga va ularni ishlab chiqishga imkon beruvchi eng yangi texnik vositalar bilan jihozlangan. Rivojlangan mamalakatlarda keng tarmoqli axborot majmuasi tashkil topmoqda, uning ta’siri amalda iqtisodiyotning barcha tarmoqlari va sohalariga yoyilmoqda. Hozirgi sharoitda ilmiy va tijorat axborotlar ayniqsa qimmatlidir. Shu sababli turli xalqaro darajalarda maxsus «ma’lumotlar banklari» tashkil topmoqda, bular ilmiy va ishlab chiqarish maqsadlari uchun zarur axborotni qidirib topishni ancha yengillashtiradi. Jahon infratuzilmasi turli ziddiyatlarni bartaraf qilish orqali rivojlanadi.
Xalqaro ayirboshlash tovarlarda moddiylashgan shakllardan nomoddiy aloqalarga tobora ko‘proq o‘rin bo‘shatadi, ya’ni fan-texnika yutuqlari, ishlab chiqarish va boshqarish tajribasi, xizmatning boshqa turlari bilan ayirboshlash o‘sib boradi. Hisob-kitoblar va ma’lumotlarga ko‘ra, hozirgi kunda xizmatlar jahon yalpi ichki mahsulotining 46 foizidan ko‘prog‘ini tashkil qiladi, bu ko‘rsatkich yanada tezlik bilan o‘sib boradi.
|
| |
Tariflar va savdo bo‘yicha bosh kelishuv (TSBK)

|
Tariflar va savdo bo‘yicha bosh kelishuv (TSBK)
|
bet | 4/5 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 309 Kb. | | #113204 |
Bog'liq Xalqaro turizm iqtisodiy munosbatlarning shakllari.jahon infra tuzilmasining rivojlanishiTariflar va savdo bo‘yicha bosh kelishuv (TSBK), Yevropa iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (YeIHT), NATOning iqtisodiy masalalarni uyg‘unlashtiruvchi komiteti (IMUK) xalqaro iqtisodiy munosabatlarni erkinlashtirish davriga to‘g‘ri keldi.
Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning yana bir ahamiyatga molik sohasi – bu valyuta- moliya sohasidir. Xalqaro moliyaviy munosabatlarni uyg‘unlashtirish XVF, XTRB, Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti (IHRT), Xalqaro rivojlanish uyushmasi (XRU), Xalqaro moliyaviy korporatsiya (XMK) va shu kabilar doirasida amalga oshiriladi. «Katta sakkizlik» nomini olgan jahondagi yetakchi mamlakatlar (AQSh, Yaponiya, Germaniya, Fransiya, Italiya, Buyuk Britaniya, Kanada, Rossiya) ning har yillik kengashi bu sohada muhim rol o‘ynaydi.
Valyuta-moliyaviy sohani xalqaro uyg‘unlashtirishning kuchayishi ko‘p jihatdan XVFning faoliyati bilan bog‘liq. U o‘zining nizomiga muvofiq valyuta kurslari va a’zo mamlakatlar to‘lov balanslarini tartibga soladi, ko‘p tomonlama to‘lov tizimlari va rivojlanayotgan mamlakatlar tashqi qarzlarini nazorat qiladi, a’zo mamlakatlarga ularning valyuta-moliya muammolarini hal qilish uchun kredit beradi.
Rivojlanayotgan mamlakatlarda tarkibiy qayta qurishlarni moliyalashtirish bilan XTRB faol shug‘ullanadi. XTRB va u bilan birga Jahon banki tarkibiga kiruvchi Xalqaro rivojlanish uyushmasi (XRU), Xalqaro moliyaviy korporatsiya (XMK) har xil investitsion ob’ektlarni o‘rta va uzoq muddatli kreditlash bilan shug‘ullanadi, loyihalarning moliyaviy-iqtisodiy asoslarini tauyorlaydi, rivojlanayotgan mamlakatlardagi tarkibiy qayta o‘zgartirishga yordam beradi.
Sharqiy Yevropa mintaqasida tarkibiy qayta qurishga moliyaviy ta’sir ko‘rsatish va yordam tashkil qilish maqsadida 1991 yil Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YeTTB) tuzildi.
80-yillarning o‘rtalarida dunyoda AQSh, G‘arbiy Yevropa va Yaponiyadan iborat ancha qudratli raqobatlashuv markaz vujudga keldiki, bu ham jahon iqtisodiy munosabatlarini tartibga solishga o‘z ta’sirini ko‘rsatadi.
Jahon xo‘jalik aloqalarini tartibga solishga xalqaro tashkilotlar a’zolari tarkibidagi o‘zgarishlarning ham ta’siri bo‘ldi. XVF, XTRB, TSBK (XST)ga Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasidagi ozod bo‘lgan mamlakatlar va keyin qator sobiq sotsialistik mamlakatlar faol kira bordiki, bu ham jahon xo‘jaligi aloqalarini tartibga solishda ma’lum o‘zgarishlarga olib keladi.
Yevropa Ittifoqi (YeI) doirasida yagona bozorni bunyod etishga harakat tufayli yagona umumevropa fuqaroligi, iqtisodiy, valyuta va siyosiy ittifoq ta’sis etiladi. Bu Ittifoqning Shartnomada belgilangan vazifalarini bajarish uchun bir qator Yevropa muassasalari tuzildi.
Yevropa Ittifoqining ijroiya organi
|
| |
Jahon xo‘jaligi aloqalarini xalqaro tartibga solish

|
Jahon xo‘jaligi aloqalarini xalqaro tartibga solish
|
bet | 3/5 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 309 Kb. | | #113204 |
Bog'liq Xalqaro turizm iqtisodiy munosbatlarning shakllari.jahon infra tuzilmasining rivojlanishi3. Jahon xo‘jaligi aloqalarini xalqaro tartibga solish
Butun jahon xo‘jaligining tashkil topishi uning iqtisodiy hayotining baynalminallashuvi davlatlararo xo‘jalik aloqalarini tartibga solishning mexanizmini yaratish zarurligiga olib keldi. Hozirgi davrda qandaydir tartibga soluvchi tuzilma amal qilmaydigan xalqaro iqtisodiy munosabatlar sohasini topish qiyin. Jumladan, moliya, valyuta va kredit sohalarida Xalqaro valyuta fondi (XVF), Xalqaro ta’mirlash va rivojlanish banki (XTRB), jahon savdosi sohasida – Tariflar va savdo bo‘yicha bosh kelishuv – Jahon savdo tashkiloti (TSBK – JST)ni ko‘rsatish mumkin.
Xalqaro iqtisodiy munosabatlarni tartibga solish milliy-tashkiliy shakllardan boshlanadi. Xo‘jalik hayotining baynalminallashuv jarayoni dastlab milliy davlatlar faoliyatini xalqaro uyg‘unlashtirishga, keyin esa davlatlararo va xalqaro tashkilotlar tuzilishiga olib keldi.
Huquqiy ma’noda tartibga solish xalqaro tartiblarni o‘rnatishga, ya’ni me’yoriy chegaralar va qoidalarni aniqlovchi kelishuvlarni ishlab chiqarishni yoki xalqaro aloqalarning qandaydir sohasini hal qilishda tomonlar zimmasiga majburiyatlarga amal qilishni yuklaydi. Umumqabul qilingan andozalar va qoidalarni o‘z ichiga oluvchi xalqaro tartiblar o‘z navbatida milliy tatibga solishga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Birinchi xalqaro tashkilotlar XX asrning 20-yillarida tuzilgan bo‘lsada (Millatlar ligasi – 1919 yil, Xalqaro hisob-kitoblar banki – 1929 yil), xalqaro darajada jahon xo‘jalik aloqalarini ko‘p tomonlama tartibga soluvchi tuzilmalar ikkinchi jahon urushidan keyin shakllana boshladi.
1945 yil maxsus xalqaro uyg‘unlashtiruvchi muassasalar – Xalqaro valyuta fondi (XVF) va Xalqaro ta’mirlash va rivojlantirish banki (XTRB) tashkil topdi. Hozirgi davrda ham ularning ikkalasi muhim xalqaro tashkilot hisoblanib, jahon savdosi, xalqaro kredit va valyuta munosabatlari sohalarini davlatlararo tartibga solishning tartib- qoidalarini aniqlab beradi. Urushdan keyingi davrda tuzilgan
|
| |
ábra  

5. Szeletelő képalkotás összehasonlítása a térfogati képalkotással

5. ábra
5. Szeletelő képalkotás összehasonlítása a térfogati képalkotással
- a szeletelő képalkotási technika 3-D esetre általánosítható: kétfázisú bekódoló gradiens kell ehhez a kiolvasó intervallum előtt; ehhez az n pontból álló adatsorból számút kell gyűjteni
- az eljárás ↑ leginkább időigényes része: a szükséges mértékű relaxációkhoz biztosítandó időkésleltetések → a 3-D térfogati képalkotáshoz szükséges idő L-szer hosszabb az egyetlen szelet felvételéhez felhasznált időnél
- ez igen nagy ár, viszont így valódi izotrop kép alkotható (amely ferde szeleteket is tud szolgáltatni)
- kevésbé időigényes alternatíva: a „sokszeletes” (multislice) képalkotás (5. ábra)
- mialatt az 1. gerjesztett szelet relaxál, újabb szelete(ke)t gerjesztünk; a TR (relaxációra hagyott) idő alatt ≈ 20 szelet gerjeszthető!
- ez maximum szeletszám:
(ahol TE az egy szelet gerjesztéséhez és adatgyűjtéséhez szükséges idő)
6. Impulzus-szekvenciák és kontrasztok
- az MRI-képek kontrasztjának eredete:
- proton-sűrűség: [H]
- spin-rács relaxációs idő (T1)
- spin-spin relaxációs idő (T2)
- áramlás (véráram)
- kémiai eltolódás
- ha a TR relaxációs időintervallum hosszú a T1-hez képest: akkor csak a proton-sűrűség ad kontrasztot
- de a lágy szövetek protonsűrűség eltérései kicsik a T1 illetve T2-beli eltéréseikhez képest → azokat is fel kell használni!
- a T1-kontraszt (egyszerűbb módja: a relaxáció előtt alkalmazott második 90°-os impulzussal (részben) telítésbe visszük a mintát
(miközben a TE spinvisszhang-késleltetést rövidre választjuk a T2-effektusok elkerülésére)
|
ábra - Mágnesesrezonancia-képalkotás

1. ábra
az ábrán bemutatott, két, vízzel töltött hengerből álló fantom (leképezendő modell) esetén:
(a) ha a mágneses tér gradiense zérus (→ homogén mágneses tér): → a gerjesztő impulzust követően minden mag (a mintán belül) ugyanolyan frekvenciájú elektromos jelet indukál a vevő tekercsben (amint relaxálódnak) → a jelet digitalizálják, transzformálják (Fourier-transzformáció!) → egyetlen lorentzi vonalat ad!
(b) mágneses tér gradiens (kicsi gradiens!) jelenlétében:
- mutasson a mágneses tér gradiense a (pozitív) x tengely irányába:
→ a két henger tartalma eltérő mágneses indukcióvektort érzékel → a * Larmor-egyenlet értelmében két frekvenciát indukál a fantom → a Fourier-transzformáció két vonalat tartalmaz!
- ha a gradiens konstans (a tér indukcióvektorának értéke x lineáris függvénye), akkor a frekvenciáik különbsége arányos a két hengernek az x tengely irányában mérhető távolságával
→ azaz a tér gradiense bekódolja a térbeli elhelyezkedést megadó információt az NMR-jelbe!
|Ez minden NMR leképezési módszer alapelve!
- a gerjesztőimpulzust követő NMR-jelből mintákat vesznek és digitalizálják azokat; jelöljük t2-vel azt az időintervallumot, amelyen belül a digitalizációt elvégzik, a vett minták számát jelölje n; az n db mintát az időben ekvidisztáns módon (egyenletesen elosztva) veszik → t2/n távolságban lesznek egymástól az időben
→ ezek Fourier-transzformáltja a frekvenciatartományban ugyancsak egyenletesen elosztott (ekvidisztáns) pont-sorozatot eredményez → ez pedig – lineárisan változó tér, azaz konstans gradiens esetén - egyenletes eloszlást jelent az indukció nagyságának, azaz a térbeli elhelyezkedésnek függvényében
→ ha tehát n növekszik, akkor vele a térbeli feloldás is növekedni fog!
2. Képalkotási módszerek
- két hengerből álló modellünk képének megalkotásához több információ szükséges, mint a fentebb leírt egyetlen projekció az x tengelyre
- egy egyszerű y-gradiens (egy második, független kísérletben megfelelő lenne egyszerű modellünk kétdimenziós képének rekonstruálásához, azonban általános esetben TÖBB INFORMÁCIÓ SZÜKSÉGES!)
- egy lehetséges megoldás – ezt valósították meg eredetileg – az, hogy x és y irányú gradiensek keverékét használjuk fel projekciók sorozatának és azáltal – a röntgen-CT területén használt – szűrt visszaprojekciók (filtered backprojection) segítségével a kép rekonstruálásához
- ezt a módszert napjainkban kevéssé használják az MRI területén!
|
Yevropa hamjamiyati Komissiyasi (YeHK)

|
Yevropa hamjamiyati Komissiyasi (YeHK)
|
bet | 5/5 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 309 Kb. | | #113204 |
Bog'liq Xalqaro turizm iqtisodiy munosbatlarning shakllari.jahon infra tuzilmasining rivojlanishiYevropa hamjamiyati Komissiyasi (YeHK)dir. Uning a’zolarini milliy hukumatlar tayinlaydi, lekin ular o‘z faoliyatlarida mutlaqo mustaqildir.
Takrorlash uchun savol va topshiriqlar
Xalqaro iqtisodiy munosabatlar nima uchun turli shakllarga ega bo‘ladi? Ularning asosiy shakllarini sanab ko‘rsating.
Ishchi kuchining xalqaro migratsiyasi to‘g‘risida tushuncha bering. Xalqaro migrantlar qanday toifalarga ajratiladi?
Jahon infratuzilmasi tarkibiy qismlarining tavsifini bering va ularning har birining ahamiyatini ko‘rsating.
Xalqaro iqtisodiy munosabatlarni tartibga solishni nima zarur qilib qo‘yadi? Hozirda xalqaro iqtisodiy munosabatlarni tartibga soluvchi qanday xalqaro tuzilmalarni bilasiz?
|
| |
Mövzu 6 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 6. Detalların sürtünməsi və yeyilməsi.
Sürtünmə hərəkətə müqavimətdir. Hər hansı bir sistemin sürtünməsi sürtünmə anlamı ilə təsvir olunur, yeyilmənin və yağlamanın təsnifi üçün tətbiq olunur.Sürtünmə cisimlərin nisbi yerdəyişməsi və ya cismin müxtəlif hissələrinin bir-birinə nisbətən yerdəyişməsi zamanı yaranan mexaniki müqavimət. Birinci halda sürtünmə xarici sürtünmə, ikinci halda isə daxili sürtünmə adlanır. Sürtünmə qüvvəsi - toxunan səthlərin kələkötürlüyü və həm də bir- birinə sıxılması nəticəsində meydana çıxan qüvvədir. Sürtünmə qüvvəsi üç cürdür:
-sükunət sürtünmə qüvvəsi,
-sürüşmə sürtünmə qüvvəsi,
-diyirlənmə sürtünmə qüvvəsi.
Sükunət sürtünmə qüvvəsi - cismə toxunan səthə paralel qüvvə təsir edən zaman yaranır və bu qüvvənin əksinə yönələrək onu kompensasiya etdiyindən cisim sürət ala bilmir.
Sürüşmə sürtünmə qüvvəsi-bir cismin digər cismin üzəri ilə sürüşməsi zamanı yaranan və hərəkətin əksi istiqamətində yönələn qüvvədir.
Diyirlənmə sürtünmə qüvvəsi - bir cicmin digər cisim üzərində diyirlənməsi zamanı yaranan qüvvədir və sürüşmə sürtünmə qüvvəsindən dəfələrlə azdır.Sürtünmə qüvvəsi elektromaqnit təbiətli qüvvədir.
Detalların sürtünmə zamanı yeyilmə iki prosesdən ibarət olur: yonulma və əzilmə. Yonulma zamanı metal hissəcikləri sürtünmə səthindən qoparaq hissənin çəkisinin azalmasına və ölçülərinin dəyişməsinə səbəb olur. Əzilmə zamanı materialın plastikliyindən hissədə qalıq deformasiya yaranır və bu da onun həndəsi ölçülərini dəyişdirir.Detalların sürtünmədə yeyilmə aşağıdakı amillərdən asılıdır: xüsusi təzyiqdən; sürtünmə əmsalından; hissənin nisbi hərəkət sürətindən; sürtünən səthlərin bərkliyindən və kələ-kötürlüyündən və s. Xüsusi təzyiq artdıqca ona mütənasib olaraq yeyilmədə artır.
Bir cismin başqa bir cismin səthi üzərində hərəkət etməsinə sürtünmə deyilir. Sürtünmə iki növ: statik və dinamik olur.
Kontaktda olan cütlərin nispi hərəkətinin növündən asılı olaraq, aşağıdakı əsas sürtünmə növləri fərqləndirilir:
|
Mövzu 3 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 3. Təbii yağlar və onların emalından alınan məhsullar.
Yağlar və qoruyucu materiallar istehsal etdikdə neft xammalı və neftkimya sintezinin məhsulları ilə yanaşı təbii piylərdən də ist.edilir. Təbii piylər heyvan və bitki yağlarına bölünürlər. Təbii piylər əsas etibarılə orqanik turşuların qliseridlərindən ibarətdir, hansılarki qliserinlə yağlı turşuların birləşməsini təşkil edir. Təbii piylərin emalı prosesi zamanı onlardan stearin, oleyin və s.turşuları ayırırlar və onlardan plastik yağlayicilar üçün qatılaşdırıcılar istehsal edirlər. Qeneqerçek yağından xüsusi maddə alınır ki, o da vaqon bukslarını yağlamaq üçün ist.olunur. Bitki yağlarında olan turşuların qliseridləri havanin oksigeninin təsiri altında oksidləşir və bərk qat əmələ qətirməklə polimerləşir. Məs.əyər hər hansı səthə günəbaxan yağını nazik qatla çəksək, 2-3 həftədən sonra yağ qatı bərk rezinvari qat əmələ gətirəcək. Bəzi bitki yağları polimerləşmə xüsusiyyətlərinə görə lak-boya materiallarının komponenti kimi geniş tətbiq olunur. Bitki yağları 3 qrupa bölünür:
Quruyan (kətan, tung)
Yarıquruyan (günəbaxan, soya və s.)
Qurumayan (pambıq, zeytun və qeneqerçek).
1-ci qrupun yağlarını məmulatın səthinə nazik qatla çəkdikdə quruma (qat əmələ gəlmə) 5-12 sutka davam edir.
2-ci qrupun yağları 14-18 sutkaya qat əmələ gətirir.
Lak-boya materiallarının quruma vaxtını azaltmaq üçün onlara çiy bitki yağı deyil, qabaqcadan emal olunmuş yağları daxil edirlər. Belə ki, əyər çiy bitki yağını inert qazın mühitində (məs.CO2) qızdırsaq, o hissə-hissə polimerləşir və 10-20 dəfə tez qatılaşır. Belə polimerləşmiş yağ daha dəyanətli qatlar əmələ gətirir, nəinki çiy yağ.
Çiy bitki yağlarını qabaqcadan emalının digər üsulu - havanı üfürməklə yağın oksidləşməsidi. Belə üsulla emal olunmuş yağlar tez quruyur və yaxşı parıltılı bərk qat əmələ gətirir. Qat əmələ gəlmənin sürətini artırmaq üçün yağları maleyin anqidratı ilə emal edirlər. Xüsusi emal yolu ilə qurumayan qeneqerçek yağından quruyan yağ almaq olar. Bunun üçün onu 2000C t-da katalizator ilə saxlayırlar. Belə şəraitdə risinolein turşu quruyan linol turşularının bir formasına dönür.
|
Mövzu 8 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 8. Yağlayıcı sürtkü materiallarının alınma üsulları.
Müasir elmi-texniki tərəqqi dövründə neftdən cürbəcür məhsullar alınır: spirt, yağlı turşular, kauçuk, aseton, benzol, qliserin, partlayıcı maddələr, rənglər, dərman preparatları, ətir, yuyucu vasitələr, parafin, naftalin və digər çoxlu maddələr. Lakin neft hasilatının əsas hissəsi (95-97%) müxtəlif növlü mühərrik yanacaqları və yağlarının emalı üçün istifadə edilir. Neftin ilkin emalı onu fraksiyalara ayrılmasından ibarətdir. Bu emal üsulunda karbohidrogenlərin tərkibi dəyişmir, onlar ayrı-ayrı qruplara bölünür və bu bölünməyə fraksiya deyilir. Fraksiyalar qaynama temperaturuna görə təsnifata bölünür. Mazut borulu sobada emal etdikdən sonra müxtəlif təyinatlı yağlar alınır. Alınan yağların keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün onlara xüsusi kimyəvi birləşmələr əlavə edilir ki, bunlara aşqarlar deyilir. Bu üsulla alınan yağlara distilyat yağlar deyilir.
Təkrar distilləmə və atmosfer təzyigində neftdən benzin, liqroin, kerosin və qazoil fraksiyaları ayrılır. Bu ayırmadan sonra mazut qalır və ondan isə yağlar alınır. Mazut xüsusi borularda və vakuumda qızdırıldıqdan sonra yenə fraksiyalara bölünür. Bu zaman mazut buxarlarının kondensasiyası nəticəsində mil(ox), maşın, avtol və silindr yağları alınır. Mazut ayrıldıqdan sonra ağır yağlı konsentrat – hudron və polihudron qalır. Bu qalıq isə qalan yağların alınması üçün istifadə edilir və aviasiya silindr 52 və s. yağlar alınır. Vakuumda alinan yağlar da tam hazır məhsul hesab edilmir. Çünki onun tərkibində müxtəlif asfalt gətranı, nafta turşusu və digər zərərlı qatışıqlar olur ki, bunlar da yağın keyfiyyətini pisləşdirir. Bu zərərli qatışıqların kənarlaşdırılması üçün sulfat turşulu və seçmə təmizləmə üsulları tətbiq edilir.
Yağları istehsal edərkən əsas proseslərdən biri də mazutdan alınan məhsulları xoşagəlməz komponentlərdən - gətran-asfalt və kükürd birləşmələrindən, bərk parafindən, üzvi turşulardan, doymamış karbohidrogenlərdən təmizləməkdir. Yağların keyfiyyəti təmizləmə üsulunun xarakterindən çox asılıdır. Hazırda istehsal olunan yağlar aşağıdaki təmizləmə üsullarına uğradırırlar: 1. Qələvi – turşu təmizləmə üsulu. 2. Selektiv təmizləmə üsulu. 3. Adsorbsiya təmizləmə üsulu. Yağların istehsalında ən yaxşı təmizləmə üsulu kimi absorbsiya təmizləmə üsulu daha çox istifadə edilir.
Maye sürtgülər mənşəyinə görə bölünürlər:
mineral yağlar
heyvan və bitgi yağları
sintetik yağlar
xüsusi, məs. su, maye metal
Sənaye miqyasında istehsal olunan sürkü yağlarının keyfiyyəti çox vaxt müasir tələbatı ödəmir. Buna görə də yağların motor keyfiyyətini yüksəltmək üçün bunlara az miqdarda aşqarlar əlavə edilir. Bu aşqarlara bir sıra tələblər qoyulur. Bunlar da yağlarda yaxşı həll olunmalı, uzun müddət saxlandıqda temperaturun təsirindən çöküntü əmələ gətirməməli, su ilə yuyulmamalı və yağlara zərərli təsir göstərməməlidir.
|
Mövzu 23 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 23. Dizelin yağlama sisteminə baxış.
Dəmiryol nəqliyyatında geniş tətbiq edilən teplovoz dartısı ilə əlaqədar olaraq dizel tipli daxili yanma mühərrikləri üçün sərf edilən yağların miqdarı 60% təşkil edir. Mühərriklərinin sürətli və ağır yük altında işləməsindən, onların konstruksiyasından, istismar şəraitindən – qış və yay vaxtı şaxtalı və isti hava şəraitində işləməsindən, və dizel yanacağının keyfiyyətindən asılı olaraq teplovozlarda işlədilən dizel yağlarının tərkibinə kükürd və aşqarlar qatışdırılır. Qatar, manevr içlərində istismar edilən teplovozların və dizel qatarların mühərriklərinin texniki xarakteristikası cədvəllərdə göstərilir.
İstismar prosesində dizelin yağlama sisteminə daimi olaraq baxılmalıdır. Dövriyyə məntəgəsində və ya lokomotiv briqadalarının dəyişmə məntəqələrində texniki qulluq zamanı yağölçən çubuqla karterin dibində olan yağın səviyyəsi ölçülür. “Quru karterli” mühərriklərdə yağ bakında olan yağölçən şüşəyə əsasən yağın səviyyəsi ölçülür. Karterin yuxarı səviyyədən hündür olması dizelin silindr-porşen qrupunda yanıq qalıqlarının-qurumun çoxalmasını göstərir. Yağın aşağı səviyyədən az olmasına qəti surətdə icazə verilmir. Bu halda yağ mühərrikin sürtünən hissələrinə lazımı miqdarda daxil olmayacaq. Yağın temperaturunun yüksəlməsinə yol verilmir. Bu halda yağın yapışqanlığı azalır və yağ təbəqəsinin möhkəmliyi pozulur.
Dövriyyə məntəgəsində və ya lokomotiv briqadalarının dəyişmə məntəqələrində texniki qulluq zamanı istismar prosesində dizelin yağlama sisteminə daimi olaraq baxılmalı və lazımı olan qulluq edilməlidir. Bəzi teplovozların dizelində yağın keyfiyyətinin pisləşməsi yanma prosesində yağın da yanması təsir edir. Bunun aradan qaldırması üçün mühərrikin boş işləməsi zamanı yanacaq nasoslarının işi dayandırılır. Dizelin işə salınmasından qabaq yağın temperaturunun 20oC-dən yüksək olması yoxlanmalıdır. “Dizeli işə salınması” düyməsi basıldıqdan sonra dizelin qirişində yağın təzyiqini göstərən manometrin göstəricisi 0-dan yuxarı olmalı və yağlama sistemində olan təzyiqi göstərməlidir.
Teplovozların seriyasından asılı olaraq 100-150 min km yürüş etdikdən sonra dizelin karterində və yağ bakında olan yağ tam dəyişdirilir. Zəmanət yürüşündə olan teplovozların yağı teplovozu istehsal edən zavodun tılimatında göstərilmiş müddətdə dəyişdirilir. Mühərrik yağlarının dəyişdirilmələri arasında olan dövrdə lokomotiv deponun laboratoriyasında dizel mühərriklərində işlədilən yağların vəziyyətinə nəzarət edilir.
|
Sürüşmə sürtünməsi – dinamik sürüşməyə aiddir

Sürüşmə sürtünməsi – dinamik sürüşməyə aiddir
Diyirlənmə sürtünməsi – dinamik sürüşməyə aiddir
Burğulama sürtünməsi
Sürüşmə sürtünməsi. Sürtünən cismin səthə toxunan nöqtəsi öz vəziyyətini həmin səthə görə dəyişərsə,belə sürtünməyə sürüşmə sürtünməsi deyilir. Sürüşmə hərəkəti sürüşmə sürtünməsi ilə bağlıdır.Bu hala uyğun maşın elementi kimi geniş yayılmış sürüşmə yastıqlarını misal göstərmək olar.Başqa sürtünmə halları ilə müqaisədə sürüşmə sürtünməsi zamanı cütlər arasında kontakt sahəsində ağır gərginlik baş verir. Bu da əsasən sonda səthlərdə dağıdıcı termiki proseslərə səbəb olur. Sürüşmə sürtünməsi quru, mayeli və yarımmayeli sürtünmələrə ayrılır.
Quru sürtünmə elə sürtünməyə deyilir ki, bu sürtünmə zamanı iki sürtünən hissə arasında heç bir yağ təbəqəsi olmur və hissələr bir-biri üzərində quru sürüşərək hərəkət edir.
Mayeli sürtünmə elə sürtünməyə deyilir ki, hərəkət edən iki hissə arasında sürtgü yağı iştirak etmiş olsun. Əgər quru sürtünməni mayeli sürtünmə ilə əvəz etsək, o zaman metal hissələrinin əyilməsi və sürtünməyə sərf olunan güc azalır, hissələr az qızır və sürüşən hissələrin yükgötürmə qabiliyyəti çoxalır.
Yarımmayeli sürtünmə elə sürtünməyə deyilir ki, hərəkət edən iki hissə arasında tamamilə deyil, ayrı-ayrı yerlərində (hissələrində) yağ təbəqəsi iştirak etmiş olsun. Əgər mühərriklərdə belə bir hal olarsa, o zaman mühərrikin hissələri qısa bir vaxtda yeyilib işdən çıxar. Texnikada belə sürtünməyə yol verilmir.
Əgər fırlanan cismin fırlanma oxu kontakt sahəsinə parallel və hərəkət istiqaməti fırlanma oxuna perependikulyar olarsa onda bu hal ideal olaraq diyirlənmə adlanır. Texniki diyirlənmə hadisəsində tez – tez sürüşmə baş verərsə, bu halda xətti diyirlənmə anlayişi istifadə olunur. Nöqtəvi və xətti diyirlənməyə müvafiq maşın elementləri kimi kürəli (nöqtəvi kontakt) və diyircəklı yastıqları (xətti kontakt) misal göstərmək olar. Əgər fırlanan cismin fırlanma oxu fırlanma sahəsinə perpentikiulyar olub, fırlanma oxu ətrafında yalnız bir fırlanma baş verərsə və gərginlikli toxunma sahəsi makroskopik müqavimət göstərərsə onda belə halda burğulama hadisəsi və burğulama sürtünməsi yaranır. Bu hal məsələn, ucluq yastıqlarında baş verir.Bu üç halla yanaşı həmçinin kombinasiya olunmuş üsullar da mövcuddur.
|
Mövzu 12 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 12. Yağlara aşgarların əlavə edilməsi.
Neftdən alınan yağlara təbii xususuyyətlərini artırmaq üçün və eyni zamanda bir neçə göstəricisini yaxşılaşdıran çox funksiyalı aşqarlar qatırlar. Adətən aıqarlar yağlara az və ya müəyyən miqdarda qatılır. Təyinadından asılı olaraq yağlara aşağıdakı aşqarlar əlavə edilir:
1). Özlülük aşqarları yağın özlülüyünü artırır və eyni zamanda yağın özlülük-temperatur xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır, yəni temperatur dəyişdikdə özlülüyün dəyişməsinin azalmasını təmin edir. Bu aşqarları bir az qatdıqda (1,5-2%) yağın özlülüyünü müəyyən istiqamətdə dəyişmək olar.
2). Yağın donma temperaturunu azaldan aşqarlar 0,1-0,5% yağa qatıldıqda yağın donma temperaturunu 10-20 oC aşağı salır.
3). Oksidləşməyə qarşı aşqarlar – havada olan oksigenin yüksək temperatur şəraitində oksidləşmə prosesinə dayanıklı olur. Bu aşqarlar turbin və transformator yağları üçün çox vacibdi, çünki onlar fasiləsiz işləyir. 4). Korroziyaya qarşı işlədilən aşqarlar - əsasən metalı qorumaq üçün istifadə olunur. Bu aşqarlar yağa qatıldıqda (0,5-3%) metalın səthində nazik qat yaradır və metalı korroziyadan qoruyur.
5). Yağların yağlama qabiliyyətini yaxşılaşdıran aşqarlar – yüksək təzyiq altında işləyən detalların sürtünən düyünlərində yağlama qabiliyyətini yüksəldir.
6). Yuyucu aşqarlar – müxtəlif zərərli çöküntülərin ilişib qalmasının və detallar üzərində lak qatının yaranmasının qarşısını alır. Bu aşqarlar yağda oksidləşmə nəticəsində əmələ gələn çöküntüləri yumşaldır və yuyur. Belə aşqarlardan yağa 1-2% qatdıqda yağın çöküntü əmələ gətirməsi kəskın azalır.
7). Köpüklənməyə qarşı aşqarlar yağa 0,001-0,005% qatılır.
8). Kompleks aşqarlar yağların bir neçə xüsusiyyətini eyni zamanda yaxşılaşdırır.
|
ábra - Mágnesesrezonancia-képalkotás

Mágnesesrezonancia-képalkotás
Download
4,24 Mb.
bet
5/8
Sana
31.12.2019
Hajmi
4,24 Mb.
#7325
1
2
3
4
5
6
7
8
4. ábra
Download
4,24 Mb.
1
2
3
4
5
6
7
8
Download
4,24 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mágnesesrezonancia-képalkotás
Download
4,24 Mb.
Uçan aparatların mühüm texniki - istismar parametrləri

Beynəlxalq hava rabitələrində sərnişinlər, baqaj, yük və poçt daşına bilər. Sərnişinlərin,
baqajın və yükün daşınması ikitərəfli və çoxtərəfli razılaşmalar, həmçinin beynəlxalq hava
daşımalarına aid bəzi qaydaların unifikasiyası haqqında Konvensiya (1929 - cu il Varşava
konvensiyası) ilə nizamlanır. Poçtun beynəlxalq daşınması beynəlxalq poçt razdaşmaları
qaydaları gözlənilməklə həyata keçirilir.
Beynəlxalq hava xətlərində uçuşlar yerinə yetirilmə formasına görə aşağıdakı kimi təsnif
olunuıiar:
•
Müntəzəm reyslər - aviaxətlərdə dərc olunmuş cədvəl üzrə yerinə yetirilən reyslərdir.
•
Qeyri - müntəzəm aviadaşımalar birdəfəlik uçuşlar üçün verilmiş icazələr əsasında yerinə
yetirilir. Qeyri - müntəzəm daşımaların əlavə, xüsusi və çarter kimi növləri vardır.
Əlavə reyslər - müntəzəm reyslərin yerinə yetirildiyi aviaxətlərdə xiisusi cədvəl üzrə
həyata keçirilir. Əlavə reys partnyorlarm razılığı ilə o zaman yerinə yetirilə bilər ki, müntəzəm
reysdə kommersiya daşıması həyata keçirilə bilməsin.