nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
dialog - bu holda buyruqlar va operatorlar buyruq satriga kiritiladi va dialogning oldingi natijalari xotirada saqlangan holda satr

|
dialog - bu holda buyruqlar va operatorlar buyruq satriga kiritiladi va dialogning oldingi natijalari xotirada saqlangan holda satr
|
bet | 9/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruzadialog - bu holda buyruqlar va operatorlar buyruq satriga kiritiladi va dialogning oldingi natijalari xotirada saqlangan holda satr bo'yicha qayta ishlanadi;
dasturiy jihatdan - bu holda, dastur oldindan matn muharriri bilan faylga kiritiladi va buyruqlar oynasida nomi bilan chaqirilganda bajariladi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
MathLAB Simulink ilovasi
Zamonaviy dasturiy modellashtirish paketlarida vizual (grafik) dasturlanishga oʻtishdan foydalanilmoqda, yechilayotgan masalaning virtual model displey ekranida, dasturiy tizim kutubxonasida mavjud yoki foydalanuvchi tomonidan elementlarni oʻzaro virtual oʻtkazgichlar bilan bogʻlanishi orqali, masala virtual elementlardan tuzilgan strukturaviy sxema koʻrinishda shakllanadi.
Virtual elementlar bu matematik operasiyalarga mos keluvchi dasturlardir.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
SIMULINK MATLAB paketiga ilovadir. SIMULINKni MathWorks firmasining alohida mahsuloti sifatida koʻriladi, ammo u MATLAB yadrosi bor boʻlgan holdagina ishlaydi va uning tarkibiga kiruvchi koʻp funksiyalardan foydalanadi. SIMULINK ilovasi yordamida bloklar dinamik tizimning alohida elementlariga mos keladi va ularning harakatlarini vaqt mobaynida tekshiradi. SIMULINK (S-modeli) vositalarini modelini ishlab chiqish drag-and-drop texnologiyasga asoslangan. S- modelini qurish uchun SIMULINK kutubxonasida saqlanuvchi modul (yoki bloklar) foydalaniladi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
SIMULINK kutubxonasi MATLAB paketining hamma asosiy imkoniyatlariga bemalol foydalanishi mumkin, yana bir tomondan uning komponenti bilan mustaqil, u bilan ishlaganda paket tarkibiga kirgan boshqa buyruq va funksiyalar bilan ishlashga koʻnikma boʻlishi kerak.
Simulink ilovasida ishchi fayl
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
MATLAB tizimida boshqa ilovalar ham mavjud va ular SIMULINK ilovasi bilan birgalikda ishlashga asoslanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
dialog - bu holda buyruqlar va operatorlar buyruq satriga kiritiladi va dialogning oldingi natijalari xotirada saqlangan holda satr
|
Integratsiyalashgan dasturlash paketlari

|
Integratsiyalashgan dasturlash paketlari
|
bet | 3/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruza Integratsiyalashgan dasturlash paketlari - dasturlar to'plami bo'lib, ular turli xil dasturiy paketlar va bibliotekaalardan tashkil topgan. Bu paketlaar turli xil masalalarni yechisga mo’ljallangan ADP larni o'z ichiga oladi.
Ko'pincha, bunday tizimda turli sohalarga tegishli muammolar hal qilinadi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
O'ziga xos paketli ishlanmalarning xilma-xilligiga qaramasdan, ularning ularning ichki strukturasini bir-biriga bog'langan uchta element sifatida ko'rsatish mumkin:
- kirish tili (makrotil, boshqaruv tili) - foydalanuvchi uchun aloqa vositasini ifodalaydi.
- predmet ta’minoti (funktsional to’ldiruvchi) - muayyan sohaga xos xususiyatlarni amalga oshiradi;
- tizim dasturiy ta'minoti (tizim tarkibi) - quyi darajali vositalarni ifodalaydi, masalan operatsion tizim funksiyalariga ruxsat berish kabi vositalar.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Amaliy dasturlash tizimi strukturasi
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Kirish tili foydalanuvchi dasturlash paketi bilan ishlaganda asosiy vosita hisoblanadi.
Kirish tili sifatida universal tillar (Pascal, C++, Pyton va boshqalar) dan foydalanish mumkin, shuningdek, ixtisoslashgan, dasturning o’ziga xos tillari (Cobol (common business-oriented language) - biznes ilovalari uchun, Lisp (List Processing language)- ma'lumotlar tuzilmalari ro'yxati, Fortran va MatLAB - matematik masalalar va boshqalar).
Kirish tillari paket tomonidan taqdim etilgan imkoniyatlar va sifatini ifodalaydi. Kirish tili dastur imkoniyatlarining asosiy ko’rsatkichi sifatida qarash mumkin.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
| |
Mathcad intuitiv va ishlatish uchun qulay foydalanuvchi interfeysiga ega. Formulalar va ma'lumotlarni kiritish

|
Mathcad intuitiv va ishlatish uchun qulay foydalanuvchi interfeysiga ega. Formulalar va ma'lumotlarni kiritish
|
bet | 6/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruzaMathcad intuitiv va ishlatish uchun qulay foydalanuvchi interfeysiga ega. Formulalar va ma'lumotlarni kiritish uchun klaviaturadan ham, maxsus instrumentlar panelidan ham foydalanish mumkin.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Mathcad o'qitish, hisob-kitoblar va muhandislik hisoblarini yuriishda foydalanish uchun juda qulay. Ilovaning ochiq arxitekturasi .NET va XML texnologiyalarini qo‘llab-quvvatlash bilan birgalikda Mathcadni deyarli har qanday IT tuzilmasi va muhandislik ilovasiga integratsiyalashni osonlashtiradi.
Elektron kitoblar (e-Book) yaratish mumkin.
Dunyodagi foydalanuvchilar soni 1,8 millionga yaqin.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Mathcad turli xil texnik muammolarni hal qilish uchun yuzlab operatorlar va o'rnatilgan funktsiyalarni o'z ichiga oladi. Dastur sonli va mantiqiy hisob-kitoblarni amalga oshirish, skalyar qiymatlar, vektorlar va matritsalar bilan operatsiyalarni bajarish, avtomatik ravishda bir o'lchov birligini boshqasiga o'tkazish imkonini beradi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Mathcad dasturiy paketi rivojlanishi 15-versiyadan keyin bilan MathCAD Prime ga o’zgartirildi. Eng oxirgi versiyasi MathCAD Prime 9.0.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
MathCAD Prime dasturi yordamida quyidagi masalalarni yechish mumkin:
- oddiy, takrorlanadigan hisob-kitoblar uchun oddiy kalkulyator sifatida;
-mantiqiy ifodalarni hisoblash va soddalashtirish;
- integral va hosilaviy funksiyalar ustida amallar;
-chiziqli algebraik tenglamalar tizimini yechish, matritsalar va determinantlar bilan ishlash;
-nochiziqli algebraik tenglamalar tizimini yechish;
-grafiklarni dekart, silindrsimon, qutb koordinatalarda, turli diagramma va gistogrammalarda qurish;
-o'z intuitiv dasturlash tilidan foydalangan holda tarmoqlanuvchi va tsiklik algoritmlarga ega dasturlar yaratish;
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
-ehtimollar nazariyasi va matematik statistika masalalarini yechish;
-Windows operatsion tizimining Excel, Powerpoint, Word kabi boshqa ilovalari bilan ma'lumot almashish;
-hujjatlarni hisob-kitob qilish va hisobot hujjatlarini yaratish;
-600 dan ortiq o'rnatilgan matematik funktsiyalarga ega;
-hujjat shablonlarini, matnni formatlashni, formulalarni formatlashni qo’llab-quvvatlash;
-3D-diagrammalar bilan ishlash uchun takomillashtirilgan modul;
-"matndagi matematika" - formulalarni to'g'ridan-to'g'ri matnga kiritish imkoniyati
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
| |
Aerospace Blockset - 6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari

|
6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
bet | 10/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruzaAerospace Blockset - aviasion, kosmik, reaktiv va turboreaktiv tizimlarni modellashtirish uchun maxsus asboblarga ega.
DSP Blockset - (DSP) tizimlarni loyiqalashga va raqamli signallarga ishlov berish masalalarini modellashtirishga moʻljallangan. Kutubxona bergan maʻlumotlar, klassik, koʻp pogʻonali, adaptiv filtrasiya, matrisali operasiyalar, oʻzgartirish, chiziqli operasiya, statistika va spektrli analizni oʻz ichiga oladi.
Nonlinear Control Design Blockset - dinamik obʻekt parametrlarini sozlash uchun foydalanuvchi ixtiyoriga interfeys grafgini taqdim etadi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Sim Power Systems- tizim va qurilmalarni elektrotexnik va elektroenergetik modellash uchun moʻljallangan.
SimMechanics – Mexanik modellarni signallar yordamida boshqarish tizimini modellashtirishga imkon beradi, ularni fizik modellar va boshqa kutubxonadagi modellar bilan birlashtiradi.
Sources kutubxonasi – signallar va ta’sirlar manbalari
Sinks kutubxonasi – signallarni qabul qilgichlar
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Shunday qilib, standart vositalarga ega Simulink ancha murakkab gibridli modellarni yaratishi mumkin. Foydalanuvchida paydo boʻladigan noqulayliklar koʻproq gibrid modelga bogʻliq emas, balki umuman olganda sodda bloklardan iborat tenglamalar murakkab tizimlarini yigʻishga bogʻliq.
Quyidagi boʻlimda yuqorida koʻrib oʻtilganlarning struktura sxemalari va virtual ekranlarda oʻlchash vositalarining modellashtirish natijalari keltirilgan. Amaliy ishini bajarishda dastlab modelning struktura sxemasini tuzib olish va sozlash tavsiya etiladi.
1. Sirtlar. Sirtlar ustida amallar
|
2. Tizimlararo axborot almashish standartlari
|
3.Chekli elementlar metodi
|
4.Loyihalashda optimallashtirish masalalari
|
5.Immitatsion modellashtirish tizimlari
|
6.Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
|
| |
MatLab tizimi - 6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari

|
6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
bet | 8/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruzaMatLab tizimi
MatLab tizimi (Matrix laboratoriyasi) - bu ma'lumotlar massivlari bilan ishlashga yo'naltirilgan muhandislik va ilmiy hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun interaktiv tizim. MatLab tizimi MathWork Inc tomonidan ishlab chiqilgan. (AQSh, Neytik, Massachusets).
MATLAB dasturi aerodinamika, gidrodinamika, akustika, radiotexnika, elektrotexnika va boshqa ilmiy sohalarda matematik masalalarni hal etishda keng qoʻllaniladi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Tizim o'rnatilgan matritsa va murakkab hisoblash tizimini o'z ichiga oladi, vektorlar, matritsalar va ma'lumotlar massivlari bilan operatsiyalarni qo'llab-quvvatlaydi, algebraik ko'phadlar bilan ishlash, chiziqli bo'lmagan tenglamalar va optimallashtirish masalalarini yechish, differensial va integral tenglamalarni yechish, har xil turdagi grafiklar, uch o'lchovli yuzalar, shuningdek, ma'lumotlar bazasi bilan ishlash imkoniyatiga ega.
Tizim qulay operatsion muhiti bilan ajralib turadi, bu esa tafsilotlarga kirishmay muammolarni shakllantirish va yechimlarni qulay shaklda olish imkonini beradi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Kiritish tilining soddaligi va tuzilgan dasturlash nuqtai nazaridan uning to'liqligi yuqori darajadagi tillar uchun mavjud bo'lgan har qanday algoritmni amalga oshirish imkonini beradi. Bundan tashqari, C va Fortran tillarida yozilgan protseduralar va funktsiyalarni bog’lashga imkon beradi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Dasturning ustun jihatlari:
-Matritsalar va chiziqli algebra masalalarini tilning operatorlari va o’rnatilgan funksiyalar darajasida ishlash
-Ma’lumotlarni vizualizatsiyalashning qulay tizimi (2D и 3D grafiklar)
-Kodni vektorlashtirishni qo’llab quvvatlash (sikllar o’rniga matritsa va vektorlar)
-Nochiziqli optimizatsiya masalalarini yechish uchun takomillashgan bibliotekalar (Optimization Toolbox, Statistics Toolbox v.b)
-Ommabop va krossplatformali (Windows, GNU Linux, Mac OS)
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
MatLab ochiq tizim bo’lib - deyarli barcha protseduralar va funksiyalar nafaqat foydalanish, balki tuzatish va o'zgartirish imkoni ham mavjud. Dastur shunday tuzilganki, dasturlash orqali foydalanuvchi o'z imkoniyatlarini standart funksiyalar bilan bir qatorda mavjud bo'lgan yangi dasturlar, protseduralar va funksiyalar bilan kengaytiradi.
MatLab tizimining kamchiligi kompilyatsiya rejimining yo'qligi bo'lib, ishlab chiqilgan dasturlardan tizim muhitidan tashqarida foydalanishga to'sqinlik qiladi. Shu bilan birga, dasturlarni MatLab tilidan C tiliga o’girish uchun konvertor dasturlari mavjud bo'lib, bu muammoni qisman hal qilish imkonini beradi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
MatLab tizimi ikki rejimda ishlash imkonini beradi:
|
| |
Abraziv ishlov berish stanoklari guruhining umumiy tavsifi Guruh

4
Xomaki
va
yon
yuzalarni
jilvirlash
ixtisoslashtirilgan (vallar uchun)
ЗБ722, ЗЕ721ВФ1-1
5
Ixtisoslashtirilgan
(stanoklarning
yo'naltiruvchilari uchun)
Har xi
6
3A544 Charxlash
3816
7
ЗД8705
3821
8
3992
ДШ-197
9
0Ф-38
Barcha jilvirlash stanoklarida bosh harakat jilvirlash doirasimon aylanma
harakat bo'lib, uning doiraviy tezligi m/s o`lchanadi Surish harakatlan jilvirlash
usuliga qarab har xil bo'ladi
Hozirgi zamon jilvirlash stanoklarida gidravlik yuritmalar juda keng
qo`llaniladi. Gidroyuritmalar elektromexamk qurilmalar bilan jilvirlash jarayonini
avtomatlashtirish imkonini yaratadi.
-rasm: Avtomatik liniyalar strukturaviy sxemalari

5) detalni yuklovchi qurilma va detallarni to`plash uchun va liniyaning
navbatdagi uchastkalarini ta’minlovchi qurilmalar (magazinlar, bunkerlar);
6) qirindini olib ketuvchi uskuna;
7) detallarni nazoratdan o`tkazish va saralash uchun qurilma va
apparaturalar;
8) boshqarish apparaturasi.
Dastgox tipini tanlashda va sonini aniqlashda ko`p asbobli va ko`p
pozitsiyali dastgoxlarni, ko`p keskichli yarim avtomat va avtomatlarni qo`llash
yo`li bilan imkoni boricha kam sondagi jixozlardan foydalanishga xarakat qilish
kerak.
Avtomatik liniyalarda bitta, ikkita va undan xam ko`p bir xil detallarga bir
vaqtda ikki va uch tomonlama ishlov berish uchun kuchli ko`p shpindelli kallakli
agregatli dastgoxlarni qo`llash zarur.
Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish yo‘nalishlaridan biri
detallarga
avtomat
liniyalarda
ishlov
berish
xisoblanadi.
Detallarga avtomatik liniyalarda ishlov berish texnologiyalarini tuzishda shu
liniyada
ishlatiladigan
asosiy
dastgoxlar
(avtomatlar,
yarim
avtomatlar)
zagotovkalarni
yuklash-tashish
qurilmalalari, qirindilarni yig‘ishtirib olish
mexanizmlari va boshqalarni to‘g‘ri tanlash muxim axamiyatga ega. Bundan
tashqari detallarni o‘lchamlari va boshqa parametrlarni nazorat qilish tizimlarini
tashkil
etish
muxim
axamiyatga
ega.
Demak,
ishlab
chiqarilayotgan
texnologiyalarda detalga to‘liq avtomat ravishda ishlov berish va nazorat qilinishni
ta’minlash zarur. Shuningdek detalga ishlov berishda operatsiya va o‘tishlarni
diferensiyalash va konsentratsiyalash usullaridan foydalanish darkor.
Vertikal va radial-parmalash stanoklari

Vertikal va radial-parmalash stanoklari. Vertikal va radial-parmalash
stanoklari sanoatda eng ko'p uchraydigan paramalash stanoklari hisoblanadi.
Vertikal-parmalash stanoklari o'lchamlari nisbatan katta bo'lmagan
zagotovkalarda teshiklarga ishlov berish uchun mo'ljallangandir. Ishlov o'tadigan
zagotovka moslama bilan birga stolning ustiga o'rnatiladi. Za-monaviy 2H135-1
modelli vertikal-parmalash stanogi
(8.1-rasm) 2H135 modelli, bundan ilgari
chiqarilgan stanokka nisbatan keskin takomillashgan. Bunda «suzuvchi»
buriluvchi-suriluvchi stol mavjud bo'lib, u zagotovkadagi bir necha teshiklarga
zagotovkani qayta bo'shatib rnahkamlamasdan turib ishlov berish imkonini beradi.
8.l-rasm. Vertikal-parmalash stanogi:
l-fundament plitasi; 2-«suzuvchi» stol; 3-buriluvchi stol; 4- kolonna; 5- shpindel; 6-parmalash babkasi. Stolning
bo'ylama
surilishi
va
salazkalaming
ko'ndalang
siljitilishi
tebranuvchan yo'naltiruvchilar bo'yicha bajariladi. Bo'ylama stolning ustiga
buriluvchan stol o'rnatilgan. Bunday «suzuvchi» stoli yo'q bo'lgan avvalgi
stanoklarda asbobning markazi bilan zagotovka teshigi markazini bir-biriga
moslash qo'lda bajarilar edi va so'ngra zagotovka mahkamlanar edi.
2H135-1 modelli stanokda «suzuvchi» stolning mavjudligi zagotovkaga
konduktor, oldindan rejalangan yoki oldindan sozlangan kulachoklar bo'yicha ko'p
koordinatli ishlov berishni zagotovkani qayta rnahkamlamasdan turib amalga
oshirish imkonini yaratdi.
2H135-1 modelli vertikal-parmalash stanogining texnik xarakteristikasi
quyidagicha:
1)
parmalashning maksimal diametri
d max =35 mm;
2)
shpindel o'qidan kolonnagacha bo'lgan masofa A=300 mm;
3)
stolning burilish burchagi 360°;
4)
shpindel aylanish chastotalari soni 12 (31,.5... 1400 min
-1
);
5)
surish qutisi 9 xil (5=0,1... 1,6 mmg’ayl) surish qiymatiga ega ;
6)
bosh harakat elektr dvigateli N
d
q4 kW; N
ed
q1440 mhr
1
.
NAZARIY QISM - Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari

NAZARIY QISM. Yig`ish ishi ishlab chiqarish jarayonida oxirgi bosqich xisoblanadi. Bunda
aloxida detal va qismlardan tayyor maxsulot yig`iladi. Yig`ish ishining sifati
mashinalarning ishlash davridagi ishonchliligiga va chidamliligiga sezilarli ta’sir
etadi.
Yig`ilgan maxsulot-mashina-aloxida detallarini bir-biriga yetarli aniqlikda
biriktirilmasa bu detallar berilgan aniqlikda tayyorlangan bo`lsa xam ishlash
davrida sifatli va ishonchli ishlamaydi. Shuning uchun mashinasozlikda yig`ish
jarayoniga katta axamiyat beriladi. Bunga yana shuni qo`shish mumkinki, yig`ish
ishining xajmi juda katta.
Avtomatlashtirilgan yig‘ish qurilmalar detallarni avtomatlashtirilgan sistema
orqali uzatish va ularni yig‘ishni bajaruvchi mexanizmdan tashkil topadi, masalan,
vintlarni uzatishni va burab maxkamlashni avtomatlashtiruvchi qurilma.
Avtomatlashtirilgan yig‘ish liniyasi avtomatik ravishda qator yig‘ish
ishlarini bajaruvchi operatsiyalar va stendrlardan tashkil topgan bo‘lib,ularda
chilangar-yig‘uvchilar ishlaydi. Odatda, ular ancha murakkab va ma’suliyatli
bo‘lgan, lekin xar xil sabablarga ko‘ra ularni avtomatlashtirish mumkin bo‘lmagan,
yig‘uv operatsiyalarni bajaradi.
Avtomatik liniyalarda yig‘ish, bunda boshidan oxirga qadar yig‘ish
operatsiyalarda inson ishtirokisiz, mag‘sulotlarni yig‘ish ishlari bajariladi, masalan,
tebranuvchi podshipniklarni yig‘uvchi avtomatlashtirilgan liniya;keramik
rezistorlarni yig‘ish uchun rotorli stend va boshqalar.
Yig`ish ishlariga sarf bo`ladigan vaqtga detalni tayyorlash uchun sarf
bo`ladigan vaqtning nisbati, xamda yig`ish jarayonining aloxida bosqichlariga sarf
bo`ladigan vaqt ishlab chiqarishning turiga va yig`ish usullariga bog`liq. Yig`ish
ishlari vaqti mexanik ishlov berish vaqtining taxminan quyidagi foizini tashkil
etadi:
yakka tartibda va mayda mayda seriyali ishlab chiqarishda 40-50%;
o`rta seriyali ishlab chiqarishda 30-35%;
yirik seriyali ishlab chiqarishda 20-25%;
ommaviy ishlab chiqarishda 20% dan oz.
ko`rinishda bo`lishi mumkin

AL lar tipaviy detallar uchun qayta sozlanishi mumkin bo`lgan ko`p
nomenklaturali bo`lishi mumkin, bunday AL lar silindrik tishli gildiraklar, shlitsali
va pog`onali vallar uchun mo`ljallangan.
Yalpi ishlab chiqarishda maxsus bir buyum uchun mo`ljallangan AL
ishlatilishi
mumkin.
XARAKATNI, KICHKINA DIAMETRLI TESHIKLARGA CHUQUR

XARAKATNI, KICHKINA DIAMETRLI TESHIKLARGA CHUQUR
PARMALSHNI, SIRT YUZALAR QATLAM SIFATINI MARKAZSIZ
JILVIRLASH STANOKLARIDA DETAL O`LCHOVINI AVTOMATIK
BOSHQARISH TIZIMLARIGA MISOLLAR.
Nazariy qism.
Teshik ochish haqida tushuncha.
Umumiy tasnifbo'yicha metall kesuvchi
stanoklarning 2-guruhiga parmalash va teshik kengaytirish stanoklari kiritilgan
bo'lib, ular zagotovkalardagi turli o'lcham va shakldagi teshiklarga ishlov berish
uchun moijallangan. Bu guruh stanoklari barcha metall kesuvchi stanoklarning
20% ga yaqinini tashkil etadi.
Bu guruhga quyidagi tipdagi stanoklar kiradi (8.1-jadval):
8.1-jadval
Tiplari
Stanoklarning nomlari
Modellariga misollar
0
Rezerv
1
Vertikal-parmalash
2H118. 2R135F2
2
Bir shpindelli varim avtomatlar
3
Ko'p shpindelli varim avtomatlar
4
Koordinat-teshik kengaytirish
2A450, 2E450F30
5
Radial-parmalash
2554. 2N55F2
6
Gorizontal-teshik kengaytirish
2620B, 2A620F4-1
7
Olmosli teshik kengaytirish
2706B,2712B
8
Gorizontal-parmalash va markazlovchi
OC-955.OC-901
9
Har xil parmalash va teshik kengaytirish
Parmalash stanoklarida yaxlit materialda bir tomoni berk va ikkala tomoni
ochiq teshiklarni ochish, mavjud teshiklarning diametrini parmalab kattalashtirish
(rassverlivanie),
teshiklarni
yo'nib
kattalashtirish
va
pritirka
qilish,
list
ko'rinishidagi zagotovkalardan disklar qirqib olish, teshiklarga zenkerlash,
zenkovkalash, razvyortkalash, sekovkalash yordamida qo'shimcha ishlov berish,
metchik bilan ichki rezba-lar ochish va shunga o'xshash ishlar bajariladi.
Universal parmalash stanoklarining quyidagi turlari mavjud:
1)
Stol (yoki verstak) ustiga o'rnatilgan stanoklar — kichik diametrli (3,
6, 12 mm gacha) teshiklarga ishlov berish uchun. Modellari 2D103P, 2P06P,
2D112P, 2M112 va boshqalar. Bu stanoklarning shpindeli yuqori aylanish
chastotalariga ega (16000 aylg’min gacha) bo'lib, ular priborsozlikda qo'llaniladi.
2)
Vertikal va radial-parmalash stanoklari—diametri 18, 25, 35, 50 va 75
mm gacha bo'lgan teshiklarga parmalab ishlov beradi.
3)
Ko'p shpindelli parmalash stanoklari, ularning ish unumdorligi bir
shpindelli stanoklarnikiga qaraganda birmuncha ortiq bo'ladi.
4)
Gorizontal-parmalash stanoklari—katta chuqurlikka ega bo'lgan
teshiklarga ishlov beradi
(Lg’D>10-12).
5)
Zagotovkalarning yon qismida markaz teshiklarini hosil qilish uchun
mo'ljallangan stanoklar.
Parmalash stanoklarining asosiy o'lehami sifatida parmalashning eng katta
diametri, shpindel konusining o'lehami va uning eng katta yurish yo'li ko'rsatiladi.
Ixtisoslashtirilgan
parmalash
stanoklariga
agregat
stanoklarini kiritish
mumkin, ular maxsus jihozlar (moslamalar, maxsus kesuvchi asboblar va
boshqalar)ga ega bo'lib, odatda ko'p seriyali va keng ko'lamli-oqimli ishlab
chiqarishda qo'llaniladi.
Maxsus parmalash stanoklari bir mahsulot turida bir yoki bir necha
operatsialarni bajaradi. Ular odatda boshqa mahsulot turiga qayta moslan-maydi.
|
Mashinalarni yig`ish yordamchi jarayonlarini mехanizatsiyalash

Yig`uv sехlarida qo`llaniladigan konvеyrlarni ikki guruhga: yig`ish - uzеl
yoki umumiy yig`ishda yig`ilayotgan buyumlarni surish uchun, transport - dеtal va
komplеktlarni yig`ish maydoni va liniyalarga uzatish konvеyrlariga bo`lish
mumkin.
AMALIY MASHG‘ULOT №7
AVTOMATIK LINIYALAR. ULARNING TARKIBI VA O`RNATILISHI
XAMDA SINFLARGA BO`LINISHI.
Nazariy qism.
Avtomatik liniya – bu buyumlarni tashish, taqsimlash va ularning oqimini
birlashtirish, yo‘nalishini o‘zgartirish, chiqindilarni chiqarib tashlash uchun
mo‘ljallangan avtomatik mexanizm va qurilmlar bilan birlashirilgan texnologik
ketma-ketlikda joylashtirilgan avtomat mashinalar sistemasidir.
Qo`laniladigan jixoz xarakteriga qarab avtomatik liniyalar turli
w
- sikldan tashqari yo‘qotishlar o‘sish koeffitsienti (
w>1

7.3 –rasm. Ko‘p bo‘limli avtomatlashtirilgan liniya hisobiy sxemasi.
1,2 - uchastkalar nomeribunday hollarda
b
q
/n
y
- ishlab chiqaruvchi uchastka
yo‘qotishlarini ifodalaydi. Bu esa zagotovkalarni yetishmasligi kelib chiqadi.
Qo‘shimcha analitik yo‘qotishlar uchastkalar orasida joylashtirilish yo‘qotishlar
bilan ifodalashi mumkin
i
. masalan:
21
= 0,2
katttalik birinchi va ikkinchi
uchastkalar to‘plagich uchastkani 80% yo‘qotishlari bartaraf etiladi. 20%
yo‘qotishlar esa birinchi uchastkaga uzatiladi (to‘lib qolishi yoki bo‘shab qolishi
natijasida). Uchastkalar orasidagi joylashish yo‘qotishlari 2 ta faktorga bog‘liq
bo‘ladi (0<
<1), birinchisi to‘plagichlar sig‘imi
E va i
-chi uchastka orasidagi
masofaga bog‘liqdir. To‘plagichlar mavjud bo‘lmagan
(E=0)
holda uchastkalar
orasidagi joylashtirish koeffitsienti
(
=1)
ga teng bo‘ladi. joylashtrish yo‘qotishlari
koeffitsientlari berilgan i-chi uchastka bilan tayyor mahsulot uzatib beruvchi
uchastka orasidagi masofaga bog‘liqdir.
21
>
31
>
41
Yo‘qotishlar kattaligi koeffitsienti w - alohida uchastka yo‘qotishlari orqali
quyidagicha ifodalanadi:
W = 1+
21
+
31
+
41
+ ...+
ni.
Kengaytirilgan hisob-kitoblarda w = 1,15
1,25 qilib olish mumkin.
AMALIY MASHG`ULOT №8
TESHIKLAR ICHIGA ISHLOV BERISH UCHUN ELASTIKLI
Bumerang usuli asosida talim tarbiya jarayonini loyihalash

|
Bumerang usuli asosida talim tarbiya jarayonini loyihalash
|
bet | 1/4 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 52,97 Kb. | | #274028 |
Bog'liq Bumerang texnologiyasi
Ilgʻor tajribalarning taʼlim
jarayoniga tatbigʻi
“Maktabgacha ta’limda pedagogik jarayonlarni loyihalashtirish” oʻquv fanining bitta oʻquv mashgʻulotining loyihasini tuzish tajribasi
BUMERANG USULI ASOSIDA TALIM TARBIYA JARAYONINI LOYIHALASH
OʻRTA MODUL (TANLAGAN MAVZU) NING UMUMIY MAQSADI
Mazkur texnologiya bir mashg’ulot davomida o’quv materialini chuqur va yaxlit holatda o’rganish, ijodiy tushunib yetish, erkin egallashga yo’naltirilgan. U turli mazmunan va xarakterga (muammoli, munozarali, turli mazmunli) ega bo’lgan mavzularni o’rganishga yaroqli bo’lib, o’z ichiga og’zaki va yozma ish shakllarini qamrab oladi hamda bir mashg’ulot davomida har bir ishtirokchining turli topshiriqlarni bajarishi, navbat bilan o’quvchi yoki o’qituvchi rolida bo’lishi, kerakli ballni to’plashga imkoniyat beradi.
Bumerang texnologiyasi tanqidiy fikrlash, mantiqni shakllantirishga imkoniyat yaratadi; xotirani, go’yalarni, fikrlarni, dalillarni yozma va og’zaki shakllarda bayon qilish ko’nikmalarini rivojlantiradi.
Ta’lim bilan bir qtorda mazkur metod tarbiyaviy xarakterdagi qator vazifalarni amalga oshirish imkonini beradi:
Asosiy tushunchalar quyidagilar:
Ochiq savollar – bu savollar muomala, so’zlashuvni davom ettirishga imkon beradi. Ularga qisqa, bir xil javob berish ko’zda tutadi.
Yopiq savollar – bu savollar oldindan “ha” yoki “yo’q” tipidagi to’g’ri, ochiq, javoblarni berishni ko’zda tutadi.
Ko’ndalang so’roq – bir-biriga guruhlab beriluvchi qisqa savollar qatori bo’lib, bu o’ziga xos axborotlar izlash hamda dalillarni, opponentlar pozitsiyasini aniqlash va muayyan qarorlar qabul qilish uchun ajoyib imkoniyatdir.
Ko’ndalang so’roq paytida munozaraga kirishish mumkin emas. Bu vaqtda faqat savollar beriladi, munozaraga kirishilmaydi.
|
“BUMERANG USULI ASOSIDA TALIM TARBIYA JARAYONINI LOYIHALASH
|
| |
Jilvirlash stanoklari - Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari

Stanokda zagotovkalar oldingi va orqa babkalarga o'matilgan markazlarga,
kalta zagotovkalar esa oldingi babkadagi patronga o'rnatiladi.
Doiraviy jilvirlash
stanoklarining asosiy xarakteristikasi sifatida jilvirlanadigan detalning eng katta
diametri va uzunligi ko'rsatiladi.
Zamonaviy jilvirlash stanoklari yarim avtomatik yoki avtomatik sikl bo'yicha
ishlab, keng ko'lamli, seriyali va yakka buyurtmali ishlab chiqarish sharoitlarida
foydalaniladi.
3M152Ф2 modelli tashqi doiraviy jilvirlash yarim avtomati (8.9-rasm)
dastur
bo'yicha boshqariladi va silindrik, tores, konussimon va zinasimon yuzalarni
bo'ylama surish va botirib kirish usullari bo'yicha mayda
seriyali ishlab chiqarish
sharoitida foydalanish uchun mo'ljallangan. Jilvirlash doirasining yon qismi va
cheti (periferiya) bo'yicha o'tkirlab to'g’rilab turish (pravka) avtomatik tarzda orqa
babkada maxsus opravkaga o'matilgan olmosli qalamchalar
yordamida bajariladi
yoki doirani almashtirish paytida qo'lda bajarish ham mumkin. Stanok ХШ9-2М
tipidagi o'lchash-boshqarish qurilmasi bilan ta'minlangan. Ishlov berish dasturini
raqamli boshqarish sistemasiga (ЧПУ) kiritish boshqarish pultidagi klaviatura
yordamida bajariladi.
М152ВФ2 yarim avtomatining texnik tavsifi

1.
Bosh harakat —
jilvirlash doirasining aylanma halqa Jilvirlash doirasining
shpindeli elektr dvigatelidan tasmali harakat oladi:
2.
Zagotovkaning aylanma harakati
— doiraviy surib babka shpideli
o'zgarmas tok elektr dvigateli (A
==
0-85 kW, n=220...2200 min-
1
) dan tasmali
uzatma orqali harakat oladi
:
п=пq*s
* Z
r
=(200...2200)*0.985*70/177, ayl/min
-1
Zagotovkaning zarur bo'lgan aylanish chastotasi dastlirini tayinlash pultida
belgilanadi. Bu shpindel o'z o'qi bo'ylab surilish imkoniga egaki, mazkur harakat
ishlanayotgan detalni yuqori o’qiga nisbatan moslashtirib olish uchun kerak
bo'ladi.
Stolning bo'ylama surilishi va uning burilishi
elektromexanik yuritmali
mexanizmlar yordamida bajariladi. Chunonchi, bo'ylama surish
(s
b
)
yuqori momentli
elektr dvigatel
(N=l
kW; n=1000 min
1
) dan
t=6
mm li vint uzatmasi orqali amalga
oshiriladi.
3.
Jilvirlash babkasining
ishchi (ko'ndalang) surilishi
5
k
uning detalga tez
yaqinlashuvi va uzoqlashuvi yuqori momentli o'zgarmas tok elektr dvigateli
(N=0.75
kW,
n=
1000...2600 min
-1
) dan chervyakli (2:32) va gayka-vint (g’=6 mm)
uzatmalari orqali bajariladi.
4.
Orqa babka о 'rnatilgan markaz bilan zagotovkani siqib, о 'rnatib qo yish
(pinol
orqali) gidrosilindr yordamida bajariladi. Bu gidrosilindrni boshqarish stanokning old
tomoniga o'rnatilgan pedal orqali bo'ladi.
Stanokdagi harakatlar - Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari

0,15 mm/ayl) va kesish chuqurliklari (g’q0,05...0,03 mm) da olib boriladi.
Texnologik sistema vibratsiyaga chidamlilikning yuqori darajalariga ega. Pardozlab
teshik kengaytirish operatsiyalarida diametr bo'yicha 100 mm ga 5-15 mkm oralig’ida
farq (dopusk) bo'lishiga erishiladi. O'lchamlarning aniqligi 8-9 (ba'zan esa 5-7)
kvalitetlarga to'g’ri keladi. Dumaloqlik va konussimonlik bo'yicha farqlanish 3..10
mkm oralig’ida bo'Iadi. Olmosli-teshik kengaytirish stanoklari vertikal, gorizontal, bir
va ko'p shpindelli turlarga bo'linadi. Kesuvchi asbob sifatida olmosli va qattiq
qotishmali keskichlardan foydalaniladi.
Bu stanoklarda bosh harakat shpindelning kesuvchi asbob bilan birga aylanma
harakatidir. Surish harakati vertikal bir shpindelli stanoklarda shpindelga, gorizontal
bir va ikki tomonlama stanoklarda zagotovka va moslama o'rnatilgan stolga uzatiladi
(8.6-rasm).
Surish harakati ko'pincha pog’onasiz boshqariladigan gidroyuritma yordamida
amalga oshiriladi.
Vertikal olmosli-teshik kengaytirish stanoklari avtomobil va traktor dvigatellari
silindrlar blokidagi teshiklarni nafis yo'nib kengaytirishda qo'llaniladi. Bunda
ishlangan yuzada jilvirlash va xoninglashdan so'ng qoladigan abraziv modda
qoldiqlari bo'lmaydi, ishlov aniqligi 0100-200 mmli teshiklar uchun ovallik va
konuslik bo'yicha ikkinchi va hatto birinchi sinflargacha yetadi (0.01-0,005 mm).
-sonli, 2011-yil 23-fevraldagi 1487-sonli Qarorlari, 2011-yil

|
-sonli, 2011-yil 23-fevraldagi 1487-sonli Qarorlari, 2011-yil Pdf ko'rish
|
bet | 178/183 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 11,3 Mb. | | #237439 |
Bog'liq Kutubxonashunoslik381-sonli, 2011-yil 23-fevraldagi 1487-sonli Qarorlari, 2011-yil
13-apreldagi O‘zbekiston Respublikasining «Axborot-kutubxona
faoliyati to‘g‘risida»gi Qonuni va sohadagi islohotlar......
27
3-bob.
Axborot-kutubxona muassasalarining turlari
va ularning xususiyatlari
........... ...................34
3.1. Qoraqalpog‘iston Respublikasi axborot-kutubxona markazi............ 48
3.2. Toshkent viloyat axborot-kutubxona markazi (A K M )...................... 50
3.3. A.S. Pushkin nomidagi Samarqand viloyat
axborot-kutubxona m arkazi......................................................................53
3.4. Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro viloyat
axborot-kutubxona markazi......................................................................56
3.5. Ahmad al-Farg‘oniy nomidagi Farg‘ona viloyat
axborot-kutubxona markazi......................................................................57
3.6. Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Andijon viloyat
axborot-kutubxona markazi..................................................................... 59
3.7. Nodira nomidagi Namangan viloyat
axborot-kutubxona markazi..................................................................... 60
3.8. Qurbon ota Ismoilov nomidagi Xorazm viloyat
axborot-kutubxona markazi..................................................................... 61
3.9. At-Termiziy nomidagi Surxondaryo viloyat
axborot-kutubxona markazi..................................................................... 62
3.10. Saido Nasafiy nomidagi Qashqadaryo viloyat
axborot-kutubxona markazi..................................................................... 62
3.11. Alisher Navoiy nomidagi Sirdaryo viloyat
|
| |
tex­
nologiyalari bilan jihozlangan va maxsus qurilgan 7 qavatli 
binoga

Axborot-kutubxona muassasalari faoliyatini takomillashti-
rishda, xodimlarning nazariy va amaliy bilimlarini oshirishda,
ilg‘or ish tajribalarini ommalashtirishda 0 ‘rta maxsus, kasb-hu-
nar ta’limi markazi tasarrufidagi ARMlar o‘rtasida 2006-yildan
buyon o‘tkazilayotgan «Yilning eng yaxshi ARM», 1967-yildan
beri o ‘tkazib kelinayotgan Respublika bolalar kutubxonasidagi
«Yilning eng yaxshi kitobxoni» kabi tanlovlar muhim o‘rin tu-
tadi. Bu tanlovlar xodimlarning ishini sifatli va samarali tashkil
etishga, kutubxona ish hujjatlarini to‘g‘ri yuritishga, kompyuter
savodxonligini oshirishga, aholi o ‘rtasida axloqiy, m a’naviy,
tarbiyaviy ahamiyatga ega bo ‘lgan tadbirlarni kengaytirishga,
barkamol avlod tarbiyasiga samarali ta ’sir ko‘rsatishga, boshqa
tashkilotlar bilan mustahkam aloqada ish olib borishga, xususiy
elektron resurslarni yaratishga qaratilgan.
bat qanday ataladi? - Kutubxonashunoslik

|
Kutubxonashunoslik Pdf ko'rish
|
bet | 175/183 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 11,3 Mb. | | #237439 |
Bog'liq Kutubxonashunoslikbat qanday ataladi?
a) o'qilgan adabiyot haqida suhbat;
b) kutubxonaga a’zo qilish paytidagi suhbat;
d) tavsiya etiladigan adabiyot haqidagi suhbat;
e) tadbir haqidagi suhbat.
34. Toshkent viloyat kutubxonasiga «Turon» nomi qachon berilgan?
a) 1930-yilda;
b) 1956-yilda;
d) 1991-yilda;
e) 1992-yilda.
390
www.ziyouz.com kutubxonasi
35. 0 ‘zbekistonlik kutubxonashunos olimlarni ко ‘rsating:
a) O. Qosimova, B. Karimov, E. YoMdoshev;
b) O. Qosimova, I. Vaneyev, O. Korshunov;
d) T. Yesimov, N.N. Sherba, I. Vaneyev.
e) A.A. Semyonov, I. Vaneyev, E.K. Betger.
36. Kitobxon haqida та ’lumot beruvchi hujjat:
a) kitob formulari;
b) kutubxona kundaligi;
d) kitobxon formulari;
e) jamlama daftar.
391
www.ziyouz.com kutubxonasi
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1 .
I.A. Karimov.
0 ‘zbekiston XXI asr b o ‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid,
barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. Т., « 0 ‘zbekiston», 1997.
2.
I.A. Karimov.
Milliy istiqlol mafkurasi — xalq e ’tiqodi va buyuk
kelajakka ishonchdir. Т., « 0 ‘zbekiston», 2000.
3.
I.A. Karimov.
Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot — pirovard
maqsadimiz. Т., « 0 ‘zbekiston», 2000.
4.
I.A. Karimov.
Fuqarolikjam iyatiningpoydevori. Т., « 0 ‘zbekiston»,
2003.
5. Axborot-kutubxona va axborot-resurs markazlari ishini tashkil qilish
(hujjatlar to ‘plami). Т., A. Navoiy nomidagi 0 ‘zbekiston M illiy kutub
xonasi nashriyoti, 2007.
|
| |
Kutubxonashunoslik - bet 12

• tegishli hududda axborot-kutubxona muassasalarining
depozitar saqlanadigan axborot-kutubxona resurslarini to‘plashni
amalga oshiradi va ularning hisobini yuritadi;
• axborot-kutubxona markazlari qonun huijatlariga muvofiq,
boshqa vakolatlami ham amalga oshirishi mumkin.
12-moddada axborot-resurs markazlari va ularning vazifalari
yoritilgan. Bu markazlar asosan o‘quv muassasalari kutubxonalari
negizida tashkil topganligi sababli ularning vazifalari awalgiga
nisbatan ancha kengaydi. Jumladan:
• ta ’lim muassasasining ixtisoslashuviga muvofiq, ilmiy
ta ’limga oid mazmundagi axborot-kutubxona fondini shakllan-
tiradi va uning but saqlanishini ta’minlaydi;
• elektron kutubxona va elektron katalogni shakllantiradi;
• shaxsning ma’naviy boy va barkamol ijodiy o‘sishi uchun
imkoniyatlar yaratgan holda o ‘zidagi va o‘zidan uzoqdagi axbo
rot-kutubxona resurslaridan foydalanish asosida 0 ‘zbekiston xal-
qining tarixiy, ma’naviy va madaniy merosidan foydalanuvchilami
bahramand etadi;
• axborot-kutubxona resurslaridan o‘zaro foydalanishni ta’min
laydi;
• boshqa axborot-kutubxona muassasalari bilan hamkorlikni
amalga oshiradi;
• yig‘ma elektron katalogni shakllantirishda ishtirok etadi;
• madaniy, ta’lim, axborot dasturlari va loyihalarini hamda
boshqa dasturlar va loyihalarni birgalikda amalga oshirish uchun
ta’lim, ilmiy muassasalar va arxivlar, mahalliy davlat hokimiyati
organlari, milliy madaniyat markazlari va boshqa tashkilotlar bilan
hamkorlikni rivojlantiradi;
• axborot-resurs markazlari qonun hujjatlariga muvofiq, boshqa
vakolatlami ham amalga oshirishi mumkin;
• axborot-resurs markazlarining axborot-kutubxona fondi
A.S. Pushkin nomidagi Samarqand viloyat

Buxoro shahrida Buxoro Xalq Respublikasi M aorif vaziri
Musojon Saidjonov tashabbusi bilan tashkil topgan Eski Buxoro
markaziy shahar kutubxonasi 1921-yil 30-iyunda o ‘z faoliyatini
boshladi. Uning dastlabki kitob fondi 1187 nusxadan iborat edi.
1938-yil 0 ‘zbekiston Maorif xalq komissarligi qarori bilan
Eski Buxoro markaziy shahar kutubxonasi Buxoro viloyat ku-
tubxonasiga aylantirildi va unga buyuk alloma Abu Ali ibn Sino
nomi berildi. Shu munosabat bilan kutubxonaga adabiyotlar,
jihozlar xarid qilish uchun qo‘shimcha mablag‘ ajratildi. Natijada,
kitob fondi 1940-yilga kelib 10 baravar ko‘paydi, 1939-yilning
oxiriga kelib viloyat kutubxonalar tarmog‘i 138 ta kutubxonadan
iborat edi. Ularga kutubxonachilik ishining asosiy yo‘nalishlari
bo‘yicha uslubiy va amaliy yordam ko‘rsatish, kutubxona xodim-
larining malakasini oshirish bo‘yicha tadbirlar o‘tkazish maqsadida
1940-yilda viloyat kutubxonasi qoshida uslubiy xona tashkil etildi.
1953-yili Sharq fondidagi qo‘lyozmalarning bir qismi Abu
Rayhon Beruniy nomidagi sharqshunoslik institutiga berildi.
Umuman olganda, mazkur ilmiy muassasa kitob fondining eng
yaxshi va noyob qismini «Buxoro kolleksiyasi» tashkil etadi.
1958-yil aprelda viloyat kutubxonasida davriy nashrlar zali ochildi.
1959-yildan kutubxonada ilg‘or metod — kitob fondlaridan erkin
foydalanish qo‘llanila boshlandi. 1971-yil 500 ming kishiga
mo‘ljallangan yangi uch qavatli bino foydalanishga topshirildi.
0 ‘tgan asrning 90-yillariga kelib kutubxonaning asosiy boyligi —
kitob fondi 300000 nusxaga yetdi.
Mustaqillik yillarida kutubxona hayotida katta ijobiy o ‘zga-
rishlar го у berdi: kitobxonlar doirasi kengaydi, kutubxonaga
tashriflar soni ko‘paydi. 1993, 1994, 1995, 2006-yillarda xalqaro
simpozium va konferensiyalar o‘tkazildi. 1998-yil kutubxona Sharq
fondidagi noyob qo‘lyozma asarlar katalogi nashr etildi. Mazkur
katalog nusxalari AQSH Kongressi kutubxonasiga, Yaponiya,
Germaniya, Rossiya va Angliya kutubxonalariga yuborildi. Sharq
fondidagi toshbosma nashrlar katalogi tuzila boshlandi.
-bob. AKM va ARMlarda kitobxonlar qiziqishini o ‘rganish

|
-bob. AKM va ARMlarda kitobxonlar qiziqishini o ‘rganish Pdf ko'rish
|
bet | 180/183 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 11,3 Mb. | | #237439 |
Bog'liq Kutubxonashunoslik4-bob. AKM va ARMlarda kitobxonlar qiziqishini o ‘rganish,
uning maqsadi, vazifalari, ular bilan yakka tartibda
ishlash usullari..................................................................................... 85
4.1. Yakka tartibda suhbat o'tkazish............................................................... 89
4.2. Kitobxonlarning qiziqishi, talab va ehtiyojlarini o ‘rganish............ 92
4.3. 0 ‘qish tavsifi (xarakteristikasi)ni tu zish ...........................................106
5-bob. Kitobxonlar bilan o ‘tkaziladigan ommaviy ishlar,
ularning maqsadi, vazifalari, turlari, xususiyatlari............... 109
5.1. Adabiyotlarni targ'ib qilishning ko‘rgazmali usullari.................... 114
5.2. Adabiyotlarni targ‘ib qilishning og'zaki usullari........................... 131
5.3. Kitobxonlar konferensiyasi................................................................138
5.4. Adabiy viktorinalar........................................................... .................... 145
5.5. Adabiy o'qishlar, ularni tayyorlash va o ‘tkazish u s u li..................148
6-bob.
Axborot-resurs markazlarida bolalar va o‘smirlar
o ‘qishiga rahbarlik q ilish .............................................................^
7-bob.
Axborot-kutubxona markazlari va axborot-resurs
markazlarida o‘qish madaniyatini tarbiyalash...................... 163
395
www.ziyouz.com kutubxonasi
3 - b o ‘lim.
BILIM SOHALARIGA OID
ADABIYOTLAR TARG‘IBOTI
8-bob.
Bilim sohalariga oid adabiyotlarni targ‘ib qilishning
maqsadi, vazifalari va uni tashkil etish. Barkamol
|
| |
Adabiy viktorinalar (savol-javob o ‘yinlari). M etodik q o‘llanma. Т

|
Adabiy viktorinalar (savol-javob o ‘yinlari). M etodik q o‘llanma. Т Pdf ko'rish
|
bet | 176/183 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 11,3 Mb. | | #237439 |
Bog'liq Kutubxonashunoslik6. Adabiy viktorinalar (savol-javob o ‘yinlari). M etodik q o‘llanma. Т.,
1989.
7. Adabiy o'qishlar: tayyorlash va o ‘tkazish metodikasi. Т., 1987.
8.
О. Alimova.
Kutubxonashunoslik. 3 jildli. Т., «ILM ZIYO», 2007.
9. Badiiy adabiyotlarni targ‘ib qilishning ommaviy usullari. Metodik
qoilanm a. Т., 1989.
10.
Б. Иванова.
Ф андрайзингу нужно учиться. Ж урнал «Биб
лиотека», 2002, № 2.
11.
М. Imomnazarov.
Milliy ma’naviyatimiz nazariyasiga chizgilar. Т.,
«Sharq», 1998.
12.
E. Islomov, E. Yo ‘Idoshev.
Maktab kutubxonasi ishini tashkil
etish. Т., « 0 ‘qituvchi», 1992.
13.
E. Islomov, E. Yo‘Idoshev.
Maktab-litsey kutubxonasi ishini tashkil
etish. Т., « 0 ‘qituvchi», 1997.
14.
E. Yo ‘Idoshev.
Kutubxona va yosh kitobxon. Т., 2003.
15.
E. Yo ‘Idoshev.
Kutubxona fondlarini tashkil etish. Т., «M a’rifat—
Madadkor», 2002.
16.
E. Yo ‘Idoshev.
Kutubxonada bolalar o'qishiga rahbarlik qilish. Т.,
« 0 ‘zbekiston», 2002.
17.
U. Karimov.
Elektron bibliografik resurslar yaratish texnologiyasi
va manbalari. Т., «Fan», 2006.
www.ziyouz.com kutubxonasi
18. K utubxona-bibliografik klassifikatsiyasi. Axborot-kutubxona
muassasalari uchun jadval. T o‘ldirilgan va tuzatilgan 2-nashri. Т., «Alo-
qachi», 2010.
19.
E. Мальцева.
Рекомендательные списки из тридесятого царства.
|
| |
sharoitda
kutubxonalar faoliyati» mavzusida loyiha ishi olib borildi. 
Loyiha

doirasida respublika viloyat
kutubxonalaridan m enejm ent,
marketing, fandrayzing, huquqiy va
iqtisodiy ish yo nalishlari
bo'yicha 15 nafar kutubxonachi o‘qitildi.
2006-yil 20-iyunda Prezidentimiz tomonidan qabul qilingan
381-sonli Qarordan so‘ng viloyat llmiy-universal kutubxona negizida
Toshkent viloyat «Turon» axborot-kutubxona markazi tashkil topdi.
Kutubxonachilik ishi va axborot texnologiyalari sohasidagi yirik
mutaxassislar ishtirokida XXI asr
kutubxonalarining qiyofasi
haqida Bo‘stonliq tuman markaziy kutubxonasi negizida «Yangi
jamiyatga — yangi kutubxonalar» mavzusida ko‘chma seminar
tashkil etildi. 2003-yildan kutubxonada 8
ta kompyuter, nusxa
ko‘paytiruvchi, nusxa ko‘chiruvchi apparatlar bilan jihozlangan,
ichki tarmoqqa birlashtirilgan yangi axborot texnologiyalari bo‘-
limi
ish olib boradi, unda kutubxona va Toshkent viloyati ku
tubxonalari xodimlarining o‘qishi tashkil etildi.
Respublikada birinchi bo‘lib viloyat kutubxonasida «Kutub
xona muzeyi»ning tashkil etilgani katta yangilik bo‘ldi, unda
kutubxona tarixi, uning faoliyatida ishtirok etgan buyuk shaxslar
haqida katta arxiv materiali to‘plangan. «Turon» AKM tarkibida 6
ta sho‘ba bilan 7 ta bo‘lim faoliyat yuritadi. 2006—2007-yillarda
kompyuterlar soni 38 taga yetdi, skaner, 3 ta kseroks,
raqamli
fotoapparat va fotoprinter mavjud. « 0 ‘qish» nomli to ‘la matnli
ma’lumotlar bazasi tashkil topdi. Unda Internetdan olingan rus
tilidagi badiiy, ilmiy-ommabop adabiyotlar to ‘plangan. 2003-yil
kutubxonada «Zamonaviy axborot texnologiyalari» bo‘limi ochildi.
AKM viloyatdagi axborot-resurs markazlari uchun
tashkiliy-
uslubiy markaz hisoblanadi. Kutubxonachilik, bibliografik ish va
innovatsion texnologiyalarga
oid turli uslubiy, bibliografik
qo llanmalar nashr etadi. «Kutubxonalarda pulli xizmat ko‘rsatish
usullari», «KBKm joriy etish bo‘yicha uslubiy qo‘llanma» kabi,
«1.А. Karimov asarlarining bilimdoni», «Engkitobxon oila», «Kitob-
sevarlar», «Ayol ma’naviyati», «Bolalar
kutubxonasining eng
yaxshi kutubxonachisi» kabi tanlovlar o'tkazilib kelinmoqda. Faqat
kutubxonaning o‘zida emas, balki viloyat hududidagi ko‘pgina
kutubxonalar negizida ko‘plab qiziqarli ommaviy tadbirlar o‘tkazadi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
«Kutubxonaga kitob sovg‘a qiling!» xayriya marafonini o ‘tkazish
an ’ana tusini olib, unda ko‘plab taniqli olimlar, shoir va yozuv-
chilar o ‘zlarining kitoblarini sovg‘a qilish bilan ishtirok etishmoqda.
Журнал «Библиотека», 2002, № 3

|
Журнал «Библиотека», 2002, № 3 Pdf ko'rish
|
bet | 177/183 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 11,3 Mb. | | #237439 |
Bog'liq KutubxonashunoslikЖурнал «Библиотека», 2002, № 3.
20.
Т. Недашковская.
От читального зала — к культурно
инф орм ационном у центру. Журнал «Библиотека», 2002, № 2.
21.
Е. Мажирина, Ю. Рябова.
Конференция — это форма учёбы.
Ж урнал «Библиотека», 2002, № 12.
22.
Е. Oxunjonov.
Vatan kutubxonachiligi tarixi. 1-qism. Т., «Adolat»,
2004.
23.
E. Oxunjonov.
Vatan kutubxonachiligi tarixi. 2-qism. Т., «Sharq»,
2008.
24.
M. Rashidova, X. Mamatraimova.
0 ‘zbekistonda tabiiy fanlar va
qishloq x o ‘jaligiga oid adabiyotlar bibliograflyasi. Т., 1986.
25.
M.A. Rahmatullayev, A.O. JJmarov, U. Karimov, A.Sh. Muham-
madiyev.
Avtomatlashtirilgan kutubxona. Т., A. Navoiy nomidagi 0 ‘zbe-
kiston M illiy kutubxonasi nashriyoti, 2003.
26.
O. Qosimova, T. Yesimov.
Um um iy kutubxonashunoslik. Т.,
« 0 ‘qituvchi», 1994.
27.
D. G'aniyeva.
Ta’lim maqsadlarini amalga oshirishda axborot-
resurs markazlarining roli. Т., A. Navoiy nomidagi 0 ‘zbekiston Milliy
kutubxonasi nashriyoti, 2009.
393
www.ziyouz.com kutubxonasi
MUNDARIJA
Kirish..............................................................................................3
1-bo‘lim.
NAZARIY MASALALAR
1-bob.
«Kutubxonashunoslik» fanining predmeti, tadqiqot
doirasi va vazifalari....................................... 6
2-bob.
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 20-iyundagi
|
| |
Saido Nasafiy nomidagi Qashqadaryo viloyat

XX asming 70-yiUarida viloyat kutubxonasi doimiy kitobxonlari
soni 300 ming nafarga yetdi, kitob fondi esa 800
ming nusxadan
oshdi. Bu ko'rsatkich jamiyat hayotida kitobning roli tobora oshib
borayotganidan, fuqarolarning dunyoqarashiga, yosh avlodning,
turli kasb egalarining madaniy saviyasini yuksaltirishga kutubxona
ijobiy ta’sir ko‘rsatayotganidan dalolat berardi.
1970—80-yillarda kutubxonaning moddiy bazasini mustah-
kamlash borasida katta ishlar amalga oshirildi. Viloyat kutubxo
nasi tuman, tarmoq kutubxonalari xodimlarining bilimlarini
mustahkamlash va malakasini oshirish ishiga rahbarlik qildi.
Joylarda kutubxona tashabbusi bilan turli madaniy-ma’rifiy
tadbirlar, kitob ko‘rgazmalari, o‘quvchilar
bilan uchrashuvlar
o‘tkazildi, odamlarning kutubxonalar to ‘g‘risidagi fikri o‘rga-
nildi, mahallalar, qishloqlar va korxonalarda ko‘chma kutub
xonalar tashkil etildi.
1980-yili kutubxona 500 ming nusxa kitob saqlash uchun
mo‘ljallangan uch qavatli yangi binoga ko‘chib o‘tdi.
Bu yerda
to‘qqiz bo‘lim tashkil etildi. 0 ‘zbekiston mustaqillikka erishgach,
kutubxonaga qashqadaryolik mashhur adib Saido Nasafiy nomi
berildi. 2003-yil viloyat hokimi qarori bilan viloyat kutubxonasi
to‘liq ta’mirdan chiqarildi. Viloyat rahbariyati bu ishga 250 million
so‘m, yangi adabiyotlar,
kitob javonlari, zamonaviy texnika xarid
qilishga 80 million so‘m mablag1 ajratdi. Kutubxonaning barcha
xonalari, 6 ta o‘quv zali zamonaviy tarzda bezatildi.
Kutubxona jami 41849 nomda 302868
ming nusxadan iborat
kitob fondiga ega. Kutubxonaning kompyuter markazi Internet
tarmog‘iga ulangan bo‘lib, uning yordamida kitobxonlar mamla-
katimiz, jahon kutubxonalari va axborot markazlari bilan bog‘la-
nishlari mumkin. Viloyat kutubxonasi umuman va tarmoq kutub
xonalari uchun ilmiy-uslubiy markaz vazifasini bajaradi, tav-
siyalar, kitoblar haqida qisqacha ma’lumotlar
tayyorlab, quyi
bo‘g‘in kutubxonalariga tarqatadi.
Kutubxonada turli mavzularda tadbirlar, seminarlar,
taniqli
madaniyat arboblari, siyosatchilar va adiblar bilan
uchrashuvlar
o‘tkazish an’ana tusini olgan.
63
www.ziyouz.com kutubxonasi
2006-yilga qadar viloyatda 462 ta ommaviy kutubxona mar-
kazlashtirilgan kutubxona tizimlariga
birlashgan holda faoliyat
ko‘rsatdi. Ularning umumiy kitob fondi 3 mln 200 ming nusxa-
dan ziyod edi.
Kutubxona 2006-yili Qashqadaryo viloyat axborot-kutubxona
markaziga aylantiriladi.