nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
cos(A/0AJ ) - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

7. Nuqtaga nisbatan kuch momentining vektorligini tushuntirib be-
ring.
8. 0 ‘qqa nisbatan kuch momentining analitik ifodasi qanday yoziladi?
9. Varinon teoremasini ta’riflang.
IV BOB. JU FT KUCHLAR NAZARIYASI
12- §. Juft kuch. Juft kuch momenti
M a’lum oraliqda joylashgan, bir-biriga qaram a-qarshi yo‘nalgan
va m iqdor jihatidan teng b o ‘lgan ikki kuch juft kuch deb ataladi. U
( F , F ' ) bilan belgilanadi (37-rasm).
Juft kuchning teng ta ’sir etuvchi
si b o ‘lm aydi va ju ft kuchni tashkil
qiluvchi kuchlar muvozanatlashmay-
di. D em ak, ju ft kuch teng t a ’sir
etuvchisi b o ‘lm agan va m uvozanat-
lashm aydigan ku ch lar sistem asidan
iborat.
Juft kuchni tuzuvchi kuchlarning
ta ’sir chizig‘i orqali o'tkazilgan tekis
lik
ju ft kuch tekisligi deyiladi. Juft
kuchni tuzuvchi kuchlar orasidagi eng qisqa masofa
ju ft kuch yelkasi
deb ataladi va u
d bilan belgilanadi (37-rasm).
Juft kuchni tuzuvchi kuchlardan biri bilan juft kuch yelkasining
k o ‘paytmasi
ju ft kuch momenti deyiladi. U quyidagicha yoziladi:
M =
±Fd.
(12.1)
Juft kuch jism ni soat strelkasiga teskari yo‘nalishda aylantirsa,
uning m om enti musbat, aks holda manfiy deb olinadi.
? j Nazorat savollari - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

fida soat strelkasi aylanishiga qarama-qarshi yo‘nalishda aylantirishga
intilsa, uning m om enti m usbat, soat strelkasi b o ‘yicha aylanadigan
yo‘nalishda aylantirsa, manfiy ishora bilan olinadi (32- rasm).
Kuch mom enti SI birliklar sistemasida N yuton m etr (N m ) bilan
o ‘lchanadi. Kuch m om enti quyidagi xususiyatlarga ega:
1. K uchni o ‘z ta ’sir chizig‘i bo‘ylab ixtiyoriy nuqtaga k o ‘chirsak,
uning m om enti o‘zgarmaydi.
2. Kuchning ta ’sir chizig‘i m om ent markazidan o ‘tsa,uning m az
kur nuqtaga nisbatan m om enti nolga teng b o ‘ladi.
3. Kuchning О nuqtaga nisbatan m om enti
AOAB yuzining ikki-
langaniga teng, ya’ni:
m0( F ) = ± 2 SA0AB .
Jismning biror o ‘q atrofidagi aylanma harakatini kuchning o ‘qqa
nisbatan m om enti xarakterlaydi.
Fazoda ixtiyoriy joylashgan kuchlar sistemasi ta ’siridagi jismning
m uvozanatiga doir m asalalarni yechishda kuchning o ‘qqa nisbatan
m om enti tushunchasi kiritiladi.
Kuchning o ‘qqa nisbatan momenti deb, kuchning o ‘qqa perpendi
kular qilib olingan tekislikdagi proyeksiyasidan o ‘q bilan tekislikning
kesishgan nuqtasiga nisbatan olingan m om entiga aytiladi (33-rasm).
K uchning o ‘qqa nisbatan m om entining m atem atik ifodasi
form ula bilan ifodalanadi.
Agar jc,
y, z bilan kuch q o ‘yilgan
A nuqtaning koordinatalarini:
Fx, F , Fz orqali
F kuchning koordinata o ‘qlariga proyeksiyalarini
belgilasak (34-rasm), u holda kuchning o ‘qqa nisbatan mom entining
analitik ifodasi quyidagicha b o ‘ladi:
-rasm.
16 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

28-rasm.
16
а
Y\
Л|4е
У
(6.3)
dan ko‘ramizki, kuchning
biror o ‘qdagi proyeksiyasi kuchning
_
m iqdori ham da kuchning shu o ‘q
m usbat yo‘nalishi bilan hosil qil-
gan burchak kosinusining ko'payt-
masiga teng.
D em ak, kuch o 'q n in g musbat
yo‘nalishi bilan o ‘tkir burchak h o
sil qilsa, uning proyeksiyasi m us
b at; agar o ‘tm as b u rch ak tashkil
etsa, manfiy bo'ladi.
'
Faraz qilaylik, F kuch x (yoki y)
29-rasm.
o ‘q bilan bir tekislikda yotm asin.
Bu holda F kuchni avval Oxy tekisligiga proyeksiyalaymiz. Buning
uchun F kuchning boshi A va oxiridagi В nuqtadan Oxy tekislikka per
pendikular AAX
va BBX chiziqlarni o'tkazamiz. U holda A [Bl—F^vektori
mazkur kuchning Oxy tekislikdagi proyeksiyasi deb ataladi (29-rasm).
Agar F kuchning Oxy tekisligi bilan tashkil qilgan burchagi 0 ga
teng bo'lsa, 29-rasmdan quyidagini olamiz:
7^= fcosG
(6.4)
Agar Fxy m a’lum b o ‘lsa, u holda F kuchning Ox, Oy, Oz o 'q la-
ridagi proyeksiyalari quyidagicha aniqlanadi:
Fx = /•^coscp = /•cosOcoscp,
Fy — ^sincp = fcosOsinip,
(6.5)
F = Fcos(90° — 0) = Fsin©
7- §. Kesishuvchi kuchlarni analitik usulda qo‘shish va
ularning analitik muvozanat sharti
Faraz qilaylik, jismga О nuqtada kesishuvchi kuchlar ta ’sir qilsin
(30-rasm, a,b).
(F\ ,F2 ,...,Fn ) kuchlarni yuqoridagilarga asoslanib, Ox, Oy, Oz
o ‘qlariga proyeksiyalaymiz. N atijada m azkur o ‘qlar bo‘ylab joylash
gan kuchlar hosil bo'ladi. Bir to 'g 'ri chiziq bo'ylab yo'nalgan k u ch
lar algebraik qo'shilgani uchun:
Fl x +F2 x + ... + Fm = j ^ F vx = Rx ,
V = 1
FXy + Fly + ... + Fny = Y^Fvy = Ry ,
V= 1
17
г
30-rasm.
Flz +F2
z
+ ... + Fnz = Ц р к = Rz.
V=1
Endi Rx, Ry, Rz larni parallelogram m usuli b o ‘yicha q o ‘shsak
(30-rasm, b):
R =
+ R) + R \
kelib chiqadi.
Teng ta ’sir etuvchi R ning yo‘naltiruvchi kosinuslari:
cos( Ъ , 1 ) = Ц -\ c o s ( ^ AJ ) =
c o s ( R \ k ) = ^ ,
bu yerda 1 J , k — mos ravishda Ox, Oy, Oz o ‘qlarining birlik vek-
torlari.
Kesishuvchi kuchlar ta ’siridagi jism muvozanatda bo‘lishi uchun
R= 0 shart bajarilishi kerak:
R = ^ R X + Rf, + R} = 0 ,
bundan
Rx = ± F VX = 0, Ry = ± F v y = 0 , Rz = ± F VZ = 0
(7.1)
V = 1
V=1
V=1
kelib chiqadi.
Agar kesishuvchi kuchlar tekislikda joylashgan b o ‘lsa (7.1) for
m ula quyidagi ko‘rinishga ega bo'ladi:
£ F m = 0 , ± F vy = 0 .
(7.2)
V= 1
V=1
18
|
8 -§ . C hiziqli tezlik va tezlanishni koordinata usulida aniqlash .......................................... 74

|
8 -§ . C hiziqli tezlik va tezlanishni koordinata usulida aniqlash .......................................... 74 Pdf ko'rish
|
bet | 185/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 16741437624 8 -§ . C hiziqli tezlik va tezlanishni koordinata usulida aniqlash .......................................... 74
4 9 -§ . A ylanm a harakatlami bir jism dan ikkinchi jismga u z a t is h ......................................... 76
5 0 -§ . M asalalar........................................................................................................................................ 77
X bob. Qattiq jismning tekis parallel harakati
51 -§. Tekis parallel harakat te n g la m a si..........................................................................................81
5 2 -§ . T ekis shakl ixtiyoriy nuqtasining trayek toriyasi............................................................. 82
5 3 -§ . Tekis parallel harakatdagi jism ixtiyoriy nuqtasining t e z l ig i ...................................... 83
5 4 -§ . T ekis parallel harakatdagi jism ixtiyoriy nuqtasining te z la n is h i................................84
5 5 -§ . T ekis parallel harakatdagi jism ikki nuqtasi tezliklarining
proyeksiyasi haqidagi te o r e m a ............................................................................................... 85
5 6 -§ . Tezliklar oniy markazi ( T O M ) ..............................................................................................85
5 7 -§ . Tezliklar oniy markazini aniqlash u su llari.........................................................................87
1
XI bob. Moddiy nuqtaning murakkab harakati
5 8 -§ . M oddiy nuqtaning nisbiy, k o ‘chirma va murakkab (absolut) harakati.
Murakkab harakat q o n u n i....................................................................................................... 92
5 9 -§ . Murakkab (absolut) harakatdagi m oddiy nuqta tezligi
(tezliklam i q o ‘shish teorem asi) ............................................................................................ 93
|
| |
2 -§ . M exanik sistem a. Ichki va tashqi k u ch lar......................................................................140

|
2 -§ . M exanik sistem a. Ichki va tashqi k u ch lar......................................................................140 Pdf ko'rish
|
bet | 187/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 16741437627 2 -§ . M exanik sistem a. Ichki va tashqi k u ch lar......................................................................140
7 3 -§ . M exanik sistem a massasi va massa m arkazi..................................................................141
2 2 2
74 -§ . Sistem aning inersiya m om enti. Inersiya ra d iu si...........................................................142
75 -§ . Ba’zi birjin sli jism larning inersiya m o m en tla ri............................................................144
76-§. M exanik sistem a harakatining differensial ten g la m a la ri............................................146
7 7 -§ . Sistema inersiya markazining harakati haqidagi te o r e m a ......................................... 147
78 -§ . Inersiya markazi harakatining saqlanish qonuni ...........................................................148
79-§. Inersiya markazining harakati haqidagi teorem ani q o lla b masalalar y e ch ish ....... 148
8 0 -§ . Kuch im p u ls i.............................................................................................................................151
8 1 -§. M oddiy nuqta va mexanik sistem aning harakati m iq d o r i........................................152
8 2 -§ . Mexanik sistem a va m oddiy nuqta harakati m iqdorining o'zgarishi
haqidagi t e o r e m a .....................................................................................................................153
8 3 -§ . M exanik sistem a va m oddiy nuqta harakati m iqdorining saqlanish q o n u n i ..... 154
8 4 -§ . Mexanik sistem a va m oddiy nuqta harakati m iqdorining o'zgarishi
haqidagi teorem ani qo'llab masalalar yechish ...............................................................155
85-§. Moddiy nuqta va m exanik sistema harakati miqdorining m om enti ......................... 159
86
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
2 -§ . M exanik sistem a. Ichki va tashqi k u ch lar......................................................................140
|
-§ . Mexanik energiyaning saqlanish q o n u n i........................................................................... 177

|
-§ . Mexanik energiyaning saqlanish q o n u n i........................................................................... 177 Pdf ko'rish
|
bet | 189/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 167414376299 -§ . Mexanik energiyaning saqlanish q o n u n i........................................................................... 177
100-§. M oddiy nuqta va mexanik sistema kinetik energiyasining o'zgarishi
haqidagi teorem ani qo'llab masalalar y e c h is h ..............................................................178
XV bob. Q attiq jism ning tekis parallel harakati
1 0 1-§. Qattiq jism tekis parallel harakatining differensial ten g la m a la ri......................... 185
XVI bob. Dalam ber prinsipi. Aylanma harakatdagi jism n in g aylanish
o'q iga k o 'rsa ta d ig a n bosim i
102-§. M oddiy nuqta uchun Dalam ber prinsipi ......................................................................188
103-§. Sistema uchun Dalam ber p r in sip i...................................................................................189
H)4-§. Dalamber prinsipini qo'llab masalalar y e c h is h ........................................................... 192
105-§. Q o'/g'alm as o'q atrofida aylanadigan jism ning aylanish o'qiga
ko'rsatadigan b o s im i............................................................................................................. 194
106-§. Inersiya kuchlarini m uvozanatlash................................................................................... 197
X V II bob. M um kin boMgan ko'chish prinsipi
107-§. Bog'lanishlar klassifikatsiyasi............................................................................................. 199
!0 8 -§ . Um um lashgan koordinatalar. Sistem aning erkinlik darajasi................................. 201
109-§. Mumkin bo'lgan ko'chish. M um kin bo'lgan ko'chishdagi ish.
Ideal b o g 'la n ish la r................................................................................................................. 203
110 -§ . Um um lashgan kuch ............................................................................................................. 204
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-§ . Mexanik energiyaning saqlanish q o n u n i........................................................................... 177
|
-§. M umkin bo'lgan ko'chish prinsip i................................................................................... 206

|
-§. M umkin bo'lgan ko'chish prinsip i................................................................................... 206 Pdf ko'rish
|
bet | 190/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762111-§. M umkin bo'lgan ko'chish prinsip i................................................................................... 206
112-§. M umkin bo'lgan ko'chish prinsipini qo'llab masalalar y e c h is h ...........................208
X V III bob. D inam ikaning umumiy tenglam asi. Lagranjning II tur tenglam alari
113 -§. Dinamikaning um um iy tenglam asi..................................................................................211
114-§. Lagranjning II tur ten glam alari........................................................................................ 214
115-§. Lagranjning II tur tenglamalarini tatbiq etib masalalar y e c h is h ..........................217
Foydalanilgan ad ab iyotlar................................................................................................................. 220
2 2 3
М 5 6
M irsaidov Mirziyod M irsaidovich. Nazariy mexanika.
O liy
o ‘q u v yurtlari u c h u n o ‘q u v q o ‘lla n m a ./M .M . M ir sa id o v ,
L.I. B oym u rod ova, N .T . G 'iy o so v a ; 0 ‘zR o liy va o ‘rta m axsu s
t a ’lim v a zirlig i. - Т.: « IL M Z 1 Y O » , 2 0 0 9 . - 2 2 4 b.
I. B o ym u rod ova L.I. II. G ‘iyoso v a N .T .
B B K 2 2 .2 1 y a 7 3
M I R S A I D O V M I R Z I Y O D M I R S A I D O V I C H ,
B O Y M U R O D O V A L O L A X O N I S M O I L O V N A ,
G 4 Y O S O V A N A R G I Z A T O L I B O V N A
NAZARIY MEXANIKA
Oliy о ‘quv yurtlari uchun о ‘quv qo ‘llanma
T osh kent - «ILM ZIYO» - 2009
Muharrir
Tex. muharrir
Musahhih
Badiiy muharrir
Sahifalovchi
D. Abbosova
N. Xolmatova
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-§. M umkin bo'lgan ko'chish prinsip i................................................................................... 206
|
-§ . M exanik sistem a va m oddiy nuqta kinetik m om en tin in g o'zgarishi

|
-§ . M exanik sistem a va m oddiy nuqta kinetik m om en tin in g o'zgarishi Pdf ko'rish
|
bet | 188/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762-§ . M exanik sistem a va m oddiy nuqta kinetik m om en tin in g o'zgarishi
haqidagi te o r e m a ...................................................................................................................... 160
87 -§ . Rezal te o re m a si.........................................................................................................................161
88
-§ . Qattiq jism ning q o ‘zg ‘almas o ‘q atrofidagi aylanm a harakati
differensial ten g la m a si........................................................................................................... 162
89-§. Sistema va m oddiy nuqta kinetik m om en tining saqlanish qonuni ......................... 163
9 0 -§ . Sistem a va m od d iy nuqta kinetik m om en tin ing o ‘zgarishi
haqidagi teorem ani qo'llab masalalar yechish ...............................................................164
9 1 -§ . Ish va q u w a t .............................................................................................................................. 166
9 2 -§ . Potensialli kuch m aydoni. Kuch funksiyasi. Potensialli k u c h ................................171
9 3 -§ . Potensialli kuch maydonidagi ish. Potensial e n e r g iy a ................................................ 172
9 4 -§ . M oddiy nuqta va mexanik sistem aning kinetik e n e rg iy a si....................................... 173
9 5 -§ . Kyonig te o r e m a si.....................................................................................................................174
9 6 -§ . Qattiq jism ning kinetik energiyasi..................................................................................... 174
9 7 -§ . Sistema kinetik energiyasining o'zgarishi haqidagi te o r e m a .................................... 176
98 -§ . M oddiy nuqta kinetik energiyasining o'zgarishi haqidagi teorem a .......................177
|
| |
Juft kuch - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

5. Uch kuch teoremasi nimadan iborat?
6. Bog‘lanishdan bo'shatish aksiomasi nimani ifodalaydi?
7. Qanday jism erksiz jism deyiladi?
8. Bog‘lanish reaksiya kuchi deb nimaga aytiladi?
9. Absolut qattiq jism tayanadigan silliq sirtning reaksiya kuchi qan
day yo‘nalgan? Jismning mazkur sirtga bosimi qanday yo‘naladi?
10. Arqon, zanjir va vaznsiz qattiq steijenli bog‘lanish
reaksiyalari
qanday yo‘naladi?
11. Sferik, silindrik sharnirli bog‘lanish reaksiyalari qanday bo‘ladi?
12. Qistirib mahkamlangan bog‘lanish reaksiya kuchining yo‘nalishi
qanday?
13. Qanday kuch to ‘planma kuch deyiladi?
14. Taqsimlangan kuchlarning qanday
turlari bor va ular qanday
aniqlanadi?
15. Juft kuch ta’rifi qanday?
16. Qanday kuchlar sistemasi ekvivalent sistema deyiladi?
I I BOB. K ESISH U V C H I KUCHLAR S IS T E M A S I
- §. Kesishuvchi kuchlar sistemasini geometrik qo‘shish

а
b
d
27-rasm.
6 - § . Kuchning o ‘qdagi va tekislikdagi proyeksiyasi
F araz qilaylik,
F kuch bilan / o ‘q bir tekislikda yotsin. Bu h o l
da
k u ch n in g boshi A va oxiri
В n u q ta larid an / o ‘qqa
tushirilgan
proyeksiyalar
A { va i?, orasidagi kesm aning m os ishorali uzunligi
kuchning I o ‘qdagi proyeksiyasi deyiladi (28-rasm).
Agar
A x nuqtadan B x nuqtaga ko‘chish / o ‘qning musbat yo‘na-
lishi bilan ustm a-ust tushsa, kuchning o ‘qdagi
proyeksiyasi musbat,
aks holda manfiy qiym atlarga ega b o ‘ladi (28-rasm ,
a, b).
F kuchning / o ‘qidagi proyeksiyasini
Ft bilan belgilasak:
F = A XB V A xB = A B r
(6.1)
AABB2 (28-rasm,
a) dan
A B = F - cosa
(6.2)
(6.2) ni (6.1) ga q o ‘ysak:
F = F - cosa
(6.3)
a = 0 bo ‘lsa,
Ft = F; a = 180° b o ‘lsa,
Ft = —F\ a = 90° b o is a ,
Ft = 0 b o ‘ladi.
Amaliy psixologiya - Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 27/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgAmaliy psixologiya – ijtimoiy amaliyotning turli sohalaridagi amaliy vazifalarni hal qilishda foydalaniladigan amaliy bilimlar va texnologiyalar majmuasidir. Amaliy psixologiyaning muhim xususiyati shundaki, u yoki bu vazifalar ularning manfaatlari uchun hal etilayotgan iste’molchi yoki buyurtmachini hamisha ko‘rsatish mumkin.
Aql – insonning ma’naviy va ruhiy faoliyatida barcha oliy narsalar xodiaslarni qanday bo‘lsa, aynan shunday xolda bilish qobiliyati, mavxum fikrlash va tushunchalar yaratish xususiyati.
Ahloq - ijtimoiy ong shakllaridan biridir. Kishilarning tarixan tarkib topgan hulq – atvori, yurish – turish, ijtimoiy va shaxsiy xayotga o‘zaro, shuningdek jamiyatga bo‘lgan munosabatlarini tartibga solib turuvchi barqarormuayyan norma va qoidalar yig‘indisi.
Attraksiya – (lotincha so‘z – attrahere –yoqtirish, o‘ziga jalb etish) – bu bir insonning boshqa bir insonga ijobiy munosabati asosida yoqishi va yoqtirish, o‘zaro mobillikni tushuntiruvchi emotsional hisdir.
Aloqa – makon yo vaqtda bir – biridan muayyan masofada uzoqlikda joylashgan ikki yoki bir necha hodisa yo ob’ektning o‘zaro bog‘lanish xodisasi.
Anglash - psixik mazmunni ongsizlikdan aktiv belgi shakliga ko‘chirishdan iborat psixik jarayon bo‘lib, bu mazmunni boshqa kishilarga etkazib berish imkonini beradi. Anglamoq o‘zicha xabar bermoq, o‘z tajribasi xissiyoti, extiyoji, qiziqishi va boshqalar to‘g‘risida tushuntirish demakdir. Anglash demoq nimalar to‘g‘risida o‘z – o‘ziga xisob berishdir. Sub’ektiv xolda u yoki bk vaziyat, kechikma va boshqalarni ochiq – ravshan va nazorat qilinadigan inikosidir.
Agleratsiya – olomon
Bilish – olamning inson ongidagi in’ikos etish jarayoni . inson o‘zini qamrab olgan atrof – muxit to‘g‘risida bilish va tasavvurga ega bo‘lmay turib, faoliyatning biron bir turi bilan shug‘ullana olmaydi. Bilishning maxsuli natijasi bilim bo‘lib, xar qanday kasbni egallash faqat bilim orqali ro‘y beradi.
Vijdon – ijtimoiy xodisa bo‘lib, kishining xayotida sodir bo‘layotgan ijobiy va salbiy xodisalarga munosabatida ifodalanadi. Vijdon kishining ma’naviy etukligiga bog‘liq.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 26/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgAsosiy adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.2003.
2. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga sharhlar.T.2001, 590 b.
3. Vasilyev B.JI. Yuridicheskaya Psixologiya. «Piter» Sankt-Peterburg. 2009.
4. Ratinov A.R. Sudebnaya Psixologiya dlya sledovateley. M.,2005.
5. Romanov V.V. Yuridicheskaya Psixologiya Moskva., Yurist, 2006.
6. Ruxiyeva X.A. Sud psixologik ekspertizasi T., 2011.
7. Umarov B.M. Yuridikshunoslik faoliyatida sud-psixologik ekspertizasidan foydalanish. Toshkent, 1998.
10. Umarov B.M. Yuridikshunoslik faoliyati Psixologiyasi Toshkent, “Yangi asr avlodi”.2005
11. Usmanova A.A., Norboyev A.N.. Yuridir Psixologiya. T., 2006
Qo‘shimcha adabiyotlar:
Berezip F.B., Miroshnikov N.P., Rojanets R.V. Metodika mnogostoronnego .issledovaniya lichnosti. M., 2005y.
Bogdanov V.M. Psihologicheskiye osobennosti professionalnogo mishleniya rabotnikov ugolovnogo roziska. Omsk. 1994.
Boginskiy V.YE. Refleksivnoye upravleniye pri doprose. Uchebnoye posobiye. Xarkov 1993.
Bikov V.M. Osobennosti rassledovaniya gruppovix prestupleniy. Tashkent, 2003.
Volkov B.S. Motivi prestupleniy. Kazan, 2003
Glazirin F.V. Psixologiya sledstvennix deystviy. Volgograd, 2003
Glatochkii A.V., Pirojkov V.F. Psixologiya sostoyaniya cheloveka leshennogo svobodi. M.,2003
GLOSSARIY
Affekt (latincha affectus – ruhiy hayajonlanish, qiziqish) qisqa muddatda va shiddat bilan sodir bo‘ladigan hissiy, hayajonli jarayon: hulq-atvor, hatti-harakat ustidan nazoratning susayishi tufayli ro‘y beradigan kuchli his-tuyg‘u (g‘azablanish, qo‘rqish, nafratlanish, shodlanish). Mutaxassislar normal va patologik affektlar borligini, shuningdek, affektiv reaksiyalarga ozroq yoki ko‘proq moyil bo‘ladigan shaxslar ham bo‘lishini ta’kidlashadi. O‘zida affektiv reaksiyaga nisbatan hislarga erk bermaslik insondagi normal psixik holat hisoblanadi. Affektlar ta’siriga beriluvchi kishilar odatda olomon orasida sarosimalik uyg‘otishga moyil bo‘ladilar.
Anglash – psixik mazmunni ongsizlikdan aktiv belgi shakliga ko‘chirishdan iboart psixik jarayoni bo‘lib, bu mazmunni boshqa kishilarga etkazib berish imkonini beradi. Anglamoq o‘ziga xabar bermoq, o‘z tajribasi hisiyoti, ehtiyoji, qiziqishi va b. to‘g‘risida o‘ziga tushuntirish demakdir. Anglash demak nimadir to‘g‘risida o‘z-o‘ziga hisob berishdir. Sub’ektiv holda u yoki bu vaziyat, kechinma va boshqalarni aniq-ravshan va nazorat qilinadigan in’ikosidir.
|
| |
4-§. Dumalanishdagi ishqalanish k u c h i........................................................................................ 41

|
4-§. Dumalanishdagi ishqalanish k u c h i........................................................................................ 41 Pdf ko'rish
|
bet | 183/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 16741437622 4-§. Dumalanishdagi ishqalanish k u c h i........................................................................................ 41
VII bob. Parallel ku chlar. O g ‘irlik markazi
2 5 -§ . Bir tom onga yo'nalgan ikki parallel kuchni q o ‘s h is h .................................................... 43
2 6 -§ . Parallel kuchlar markazi ...........................................................................................................4 4
2 7-§. Qattiq jism ning og'irlik m a r k a zi........................................................................................... 44
2 8-§. Bir jinsli jism lar og'irlik markazining koordinatalari .................................................... 45
29-§. Jism og'irlik markazining koordinatalarini aniqlash usullari....................................... 4 6
3 0-§. Oddiy shaklli ba’zi bir jinsli jism lam in g og'irlik m a r k a z i........................................... 47
31-§. Masalalar......................................................................................................................................... 48
Ikkinchi b o‘lim. K IN E M A T IK A
Asosiy tushu nchalar................................................................................................................................ 51
VIII bob. M oddiy nuqta kinem atikasi
32-§. M oddiy nuqta harakatining berilish u sullari...................................................................... 51
33-§. M oddiy nuqta harakatining koordinata usulida berilishidan tabiiy usuldagi
berilishiga o ' t i s h ...........................................................................................................................53
34-§. M oddiy nuqtaning tezlik va tezlanish vektori ..................................................................53
35-§. M oddiy nuqtaning tezlik va tezlanishini koordinata usulida aniqlash .....................55
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
4-§. Dumalanishdagi ishqalanish k u c h i........................................................................................ 41
|
-§. Tabiiy usulda berilganda nuqta harakatining tezligini aniqlash ..................................57

|
-§. Tabiiy usulda berilganda nuqta harakatining tezligini aniqlash ..................................57 Pdf ko'rish
|
bet | 184/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 167414376236-§. Tabiiy usulda berilganda nuqta harakatining tezligini aniqlash ..................................57
37-§. Tabiiy koordinatalar sistemasi. C hiziqning egriligi. Egrilik radiusi .......................... 57
38-§. M oddiy nuqta tezlanishini tabiiy usulda a n iq la sh ........................................................... 58
39-§. M oddiy nuqta harakatining xususiy h o lla ri........................................................................61
MUNDARIJA
221
4 0 -§ . M oddiy nuqta harakati koordinata usulida berilganda uning trayektoriya
tenglam asi, trayektoriya bo'yicha tenglamasi, tezlik v a tezlanishini an iq lash ..... 62
41 - § . M oddiy nuqta harakati tabiiy usulda berilganda tezlik va tezlanishni to p ish .......64
4 2 -§ . M oddiy nuqta harakati koordinata usulida berilganda urinma,
norm al tezlanish ham da egrilik radiusini aniqlash......................................................... 65
IX bob. Qattiq jismning sodda harakatlari
4 3 -§ . Q attiq jism ilgarilama h arak ati..............................................................................................68
4 4 -§ . Q attiq jism ning q o ‘zg ‘alm as o ‘q atrofidagi aylanm a harakati.
A ylanm a harakat te n g la m a si..................................................................................................69
4 5 -§ . A ylanm a harakatdagi jism ning burchak tezligi va burchak tezla n ish i..................... 69
4 6 -§ . Q o ‘z g ‘alm as o ‘q atrofida aylanayotgan jism ixtiyoriy nuqtasining
tezligi va tezlanishini tabiiy usulda a n iq la s h ....................................................................72
4 7 -§ . C hiziqli tezlik va tezlanish vektori ......................................................................................73
|
| |
0 -§ . Murakkab (absolut) harakatdagi nuqta tezlanishi

|
0 -§ . Murakkab (absolut) harakatdagi nuqta tezlanishi Pdf ko'rish
|
bet | 186/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 16741437626 0 -§ . Murakkab (absolut) harakatdagi nuqta tezlanishi
(tezlanishlarni q o‘shish te o re m a si).......................................................................................95
61 -§. M asalalar........................................................................................................................................ 97
Uchinchi bo‘lim. DINAMIKA
XII bob. Dinamikaning asosiy tushunchalari. Moddiy nuqta dinamikasining
ikki asosiy masalasi
6 2 -§ . D inam ika q o n u n la r i...............................................................................................................102
6 3 -§ . Erkin va erksiz m oddiy nuqta dinamikasining ikki asosiy masalasi............................104
6 4 -§ . Erkin va erksiz m odd iy nuqta harakatining differensial ten glam alari................. 105
6 5 -§ . M oddiy nuqta dinam ikasining birinchi asosiy masalasini y e ch is h .........................107
6 6 -§ . D inam ikaning ikkinchi asosiy masalasini y e c h is h ........................................................i l l
XIII bob. Moddiy nuqtaning tebranma harakati
6 7 -§ . M oddiy nuqtaning erkin tebranma harakati.................................................................. 116
6 8 -§ . M oddiy nuqtaning so'nu vch i tebranma harakati.........................................................118
6 9 -§ . M od d iy nuqtaning majburiy tebranm a harakati.......................................................... 122
7 0 -§ . M oddiy nuqtaning majburiy tebranma harakatiga m uhit qarshilik
kuchining ta’sir i....................................................................................................................... 127
71 -§. M oddiy nuqtaning tebranm a harakatiga doir masalalar y e c h is h ............................131
XIV bob. Mexanik sistema va moddiy nuqta dinamikasining umumiy teoremalari
|
| |
-rasm.
45-rasm - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

R = 0 , M = 0 .
(20.1)
(20.1) ni D ekart koordinata o ‘qlariga proyeksiyalaymiz:
Rx = Z ^ v x = 0 ,
Ry = Z ^ = 0 ,
Rz = ^ F VZ = 0 ;
(20.2)
M x = Ъ тх ( К ) = 0,
My = Z
my ( F v ) = 0,
M z = Y .mz ( Fv ) = 0 •
Ixtiyoriy kuchlar tekislikda joylashgan b o ‘lsa, ularning m uvoza
nat sharti quyidagicha bo'ladi:
X
Fvx = 0,
= 0 ,
Z m o ( X ) = 0-
(20.3)
Agarda kuchlar sistemasi fazo (tekislik) da kesishuvchi kuchlar
dan iborat b o ‘lsa, ularning m uvozanat shartlari mos ravishda quyi
dagicha yoziladi:
Z F VX = 0 , £ F vy = 0 ,
^ F vz = 0 ;
(20.4)
E 'V * = 0 , I
Fvy = 0 .
(20.5)
Ixtiyoriy
kuchlar sistemasi Oz o ‘qqa parallel b o ‘lsa, (20.2) ning
birinchi ikkitasi va oxirgisi aynan nolga teng b o ‘ladi. N atijada fazo
dagi parallel kuchlarning m uvozanat sharti quyidagicha b o ‘ladi:
= 0 ,
1
Z ' n x ( K ) = 0, Z ^ ( K ) = o.
(20.6)
Agar parallel kuchlar tekislikda joylashgan bo‘lsa,(20.3) ni shun
day yozish mumkin:
Z
Fvy = 0 , Z " * o ( ^ ) = 0.
(20.7)
Bunda kuchlar
Oy o ‘qiga parallel b o ‘ladi.
Shamolni o‘lchash usullari va asboblari

|
Shamolni o‘lchash usullari va asboblari
|
bet | 32/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3) Shamolni o‘lchash usullari va asboblari
Havoning er sirtiga nisbatan gorizontal harakati shamol deb ataladi. Odatda shamolning yo‘nalishi – gorizontning shamol kelayotgan tomoni va uning m/s lardagi tezligi aniqlanadi. Meteorologik stansiyalardagi kuzatishlarda shuningdek yo‘nalish
(doimiy yoki o‘zgaruvchan) va tezlik (bir tekis va kuchayuvchan) bo‘yicha shamolning o‘zgaruvchanlik darajasiga sifat xarakteristikalari beriladi.
Anemometrlar. Tadqiqot vazifalariga bog‘liq ravishda shamolni kuzatishning turli asboblari va usullari qo‘llaniladi. Dala sharoitlarida havoning er yaqinidagi qatlamida shamol tezligini aniqlash uchun kosali, kontaktli va induksion anemometrlardan foydalaniladi (4.4-rasm).
4.4-rasm. Akustik anemometr
Kosali va kontaktli anemometrlar odatda atmosferaning quyi qatlamidagi issiqlik va namlikning turbulent oqimlarini hisoblash uchun zarur bo‘lgan gradient o‘lchashlarida qo‘llaniladi. Ular yordamida vaqtning kerakli oralig‘i (bir necha minutdan 1-3 soatgacha) uchun shamolning o‘rtacha tezligini aniqlash mumkin. Induksion anemometrlar shamolning oniy (2-3 s) tezligini aniqlashda qo‘llaniladi. Bunday kuzatishlar, masalan, balans o‘lchagich ko‘rsatkichlariga shamol tuzatmalarini kiritish uchun zarur.
Shamol xarakteristikalarini aniqlash uchun hozirgi vaqtda meteorologik stansiyalarda anemorumbometrlar qo‘llaniladi. Shamolni kuzatish quyidagilarni o‘z ichiga oladi: a) vaqtning 2 yoki 10 daqiqa oraliqlarida (o‘lchashlarda foydalanilayotgan asbobning texnik imkoniyatlariga bog‘liq holda) shamolning
o‘rtacha tezligini o‘lchash; b) vaqtning shu oralig‘idagi oniy shamol tezligining maksimal qiymatini aniqlash (kuchayuvchi shamol tezligi); v) 2 daqiqa ichidagi shamolning o‘rtacha yo‘nalishini aniqlash. Shamol tezligi va yo‘nalishini uzluksiz qayd qilib borish uchun anemorumbograflardan foydalaniladi. Ular yordamida shamol tezligining 1 soat ichidagi o‘rtacha qiymati, oniy tezlikning 1 soat ichidagi maksimal qiymati va 1 soat ichidagi o‘rtacha tezlikka mos keluvchi shamol yo‘nalishi aniqlanadi.
Shamol tezligi datchiklarining konstruksiyasiga bog‘liq ravishda anemometrlarning quyidagi turlari ajratiladi:
havo oqimining bosimini qayd etuvchi plastinka yoki boshqa shakldagi jism (flyuger, shamol o‘lchagich);
shamol ta’sirida vertikal o‘q atrofida aylanuvchi bir nechta kosa yoki parraklardan tashkil topgan tizim (rotoanemometrlar, parrakli anemometrlar)
harorati atrofdagi havo haroratidan farq qiluvchi jismlar (issiqlik anemometrlari).
|
| |
Quyosh fotoelektrik qurilmalarining zaryad-razryad kontrollerlari

|
Quyosh fotoelektrik qurilmalarining zaryad-razryad kontrollerlari
|
bet | 58/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3)Quyosh fotoelektrik qurilmalarining zaryad-razryad kontrollerlari
Avtonom fotoelektrik tizimlarda zaryad-razryad kontrollerlari ortiqcha energiya sarfi bo‘lganda akkumulyator batareyasini (AB) chuqur razryaddan himoya qilish va AB to‘liq zaryad holatida quyosh paneli elektr energiya generatsiya vaqtida AB ni qaytadan zaryadlanish holatidan asraydi (6.5-rasm). Zaryad-razryad kontrolleridan foydalanishda afzalliklaridan biri shuki, AB razryad holatida yuklamani darhol uzadi. Odatda, fotoelektrik tizimlar zaryad-razryad kontrollerlari bilan ta’minlanadi. Shuning uchun yuklama hech qachon to‘g‘ridan to‘g‘ri AB ga ulanmaydi, bunda AB ishdan chiqishi mumkin.
6.5-rasm. Zaryad-razryad kontrollerlari
Keng–impulsli modulyasiyali zaryad tokiga ega kontrollerlar
Oddiy kontrollerlar akkumulyator batareyasi (AB) kuchlanish 14,4 V ga etganida energiya manbai (quyosh batareyasi) ni uzadi (AB nominal kuchlanish 12 V). AB da kuchlanish ≈ 12,5− 13 V ga kamayganida quyosh paneli qaytadan ulanadi va zaryad AB da tiklanadi. Shuning uchun AB maksimal razryadlanish darajasi 60−70% ni tashkil etadi. Muntazam ravishda to‘liq zaryadlanish bajarilmasa, AB ning yaroqlilik muddati kamayadi.
Zamonaviy kontrollerlar zaryadning tugash bosqichida keng impuls modulyasiyali zaryad toki (KIMZT) deb nomlanadigan jarayondan foydalaniladi.
Bunda AB zaryadi 100% gacha zaryadlanadi. 6.6-rasmda quyosh paneli yordamida AB zaryadlashning 4 ta bosqichi ko‘rsatilgan.
6.6-rasm. Quyosh panelidan AB zaryadlashda bosqichlar
Maksimal tok bilan zaryadlash. Bu bosqichda AB quyosh panelidan kelayotgan hamma tokdan foydalanadi.
KIMZT dan foydalanish. AB da kuchlanish aniq sathga chiqqanida kontroller doimiy kuchlanish bilan KIMZT hisobiga ta’minlay boshlaydi. Bu AB da gaz ajralib chiqishi va o‘ta qizishni oldini oladi. AB zaryadlanish sathiga qarab tok kamayib boradi.
Tenglashish. Ko‘pgina suyuq elektrolitga ega AB gaz hosil bo‘lishigacha davriy zaryadlanish davomida ish jarayoni yaxshilanadi, elektrolit aralashib plastinalar tozalanadi, AB har xil bankalarida kuchlanish tenglashadi.
Tayanch zaryad. AB to‘liq zaryad holatida bo‘lsa ham, zaryad kuchlanishi batareyada gaz ajralib chiqqanda yoki uning qizishi vaqtida kamayadi, bu vaqtda AB zaryad holatida ushlab turiladi.
|
| |
Baholash:
Uyga vazifa - 1-Mavzu: Natural son tushunchasi

|
1-Mavzu: Natural son tushunchasi
|
bet | 45/90 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 5,91 Mb. | | #129663 |
Bog'liq 7-sinf 2018 algebraBaholash:
Uyga vazifa: 292-misol.
O’IBDO’:
Sana: Sinf:
45-Mavzu: Masalalar yechish.
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarga ko’phadni ko’phadga ko’paytirishga doir misol va masala yechishni o’rgatish.
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Tayanch kompetensiyalar:
Axborot bilan ishlash kompetensiya elementi: mavzu doirasida ko’rsatilgan multimedia ilovalariga ongli munosabat bildirish.
Fanga oid kompetensiyalar: o‘nli kasrni (bu yerda , -natural son) standart shaklda yoza oladi, standart shakldagi sonlar ustida amallar bajara oladi;
butun koeffitsientli va sodda kasr koeffitsientli ko‘phadlar va ular ustida qo‘shish, ayirish va ko‘paytirish amallarni bajara oladi;
ko‘phadni birhadga bo‘la oladi.
Dars turi: olingan tushuncha va bilimlarni rivojlantiruvchi
Darsda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Dars jihozi: darslik, konspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
291-misol.
292-misol.
Mustahkamlash
293-misol.
Baholash:
Uyga vazifa: 294-misol.
O’IBDO’:
Sana: Sinf:
46-Mavzu: Nazorat ishi-4
Darsning maqsadi:
|
| |
Shamol energetik qurilmalarining turlari, tuzilishi va asosiy ko‘rsatkichlari

|
Shamol energetik qurilmalarining turlari, tuzilishi va asosiy ko‘rsatkichlari
|
bet | 27/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3) Shamol energetik qurilmalarining turlari, tuzilishi va asosiy ko‘rsatkichlari
Elektr energiya narxini pasaytirishning o‘zgacha usuli - bu yirik SHES larni yuqori shamol potensiali bo‘lgan rayonlarda, shu jumladan dengiz qirg‘oqlarida qurish va katta quvvatli elektr manbaa tarmoqlari bilan paralell ishlashini ta’minlashdir.
Ko‘pchilik mamlakatlarda shamol energetikasini moliyalovchi xususiy tadbirkorlarga bir qator imtiyozli soliqlar joriy etilgan. Bir qancha soliqlarni to‘lashdan ma’lum muddatgacha ozod qilish, imtiyozli foiz stavkali uzoq muddatli kredit berish va to‘lov muddatini qurulish tugaguncha cho‘zish, ekologiya solig‘ini joriy etish, elektr energiya sotishdan tushgan foyda mablag‘ining bir qismini rivojlanish fondiga o‘tkazish, mahalliy narx-navoni joriy etish kabi choralar ko‘rilgan bo‘lib bu choralar sarflangan kapital sarmoyani juda oz fursatlarda qaytarishga qaratilgan.
Hozirgi kunda O‘zbekistonda birlamchi energiya ishlab chiqarish tartibi jahondagi tartibdan farq qiladi. Buning sababi shundaki, IEA ma’lumotlariga ko‘ra, bizda asosiy yonilg‘i - energetika mahsulotlaridan: tabiiy gaz - 83,7%, neft mahsulotlari -10,2%, ko‘mir - 2,6 %, suyultirilgan gaz - 2,5 % va gidroenergiya - 1,0% tashkil etadi.
Yadro energiyasidan va yangidan qo‘llanilayotgan energiya manbalari: geotermal, biomassa, quyosh, shamol energiyasidan katta hajmlarda foydalanilmayotganligi sababli ular haqidagi ma’lumotlar berilmagan.
GES larda ishlab chiqarilayotgan elektr energiya foiz hisobida olinganda dunyo ko‘rastkichlari bilan raqobatlasha oladi. IES da ishlab chiqarilayotgan elektr energiya esa dunyo ko‘rsatkichlaridan 22,52% ga yuqoridir.
Ushbu holat shu bilan izohlanadiki, qazib chiqarilayotgan issiqlik - energetika mahsulotlarining aksariyat qismi yonilg‘i sifatida ishlatiladi. Vaholanki, neft va gaz eng qimmatbaho kimyoviy mahsulotdir. Shu sababli issiqlik energiya resruslaridan elektr energiya ishlab chiqarish mexanizmini o‘zgartirish zarur.
Mustaqil Respublikamizning milliy konsepsiyasi issiqlik energiya resurslarini tejovchi samarador usullarini shakllantirishga qaratilishi lozim. Yuqorida keltirilgan shamol energiyasidan foydalanish bo‘yicha dunyo tajribalarini baholash va tahlil etish, yangidan kashf etilayotgan energiya manbaalaridan sanalmish shamol enrgetikasini rivojlantirish va undan foydalanishning har tomonlama ustunligini namoyon etdi. Ushbu fikrni 4.2. 4.3, va 4.4 - jadvallardagi ma’lumotlar ham tasdiqlaydi. Ushbu jadvaldagi shamol intensivligi 15 m/sek bo‘lgan tumanlardagi shamol esish muddati uzoq muddatni tashkil etadi
|
| |
Quyosh fotoelektrik stansiyalarining energetik manbalari

|
Quyosh fotoelektrik stansiyalarining energetik manbalari
|
bet | 56/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3)
Quyosh panellari ishonchli elektr energiyasi manbasi bo‘lishi uchun u tizimda qo‘shimcha elementlar bilan ta’minlanishi zarur: kabellar, tizimning turiga (tarmoq bilan bog‘langan FES, avtonom, rezerv) bog‘liq ravishda struktura, elektron invertor, akkumulyator batareyalari to‘plami va zaryad-razryad kontrolleri. Bunday tizim butunligicha quyosh fotoelektrik sistema yoki quyosh stansiyasi deb nomlanadi.
Fotoelektrik sistemalarning 3 ta asosiy turi mavjuddir:
Odatiy holda alohida uylarning elektr ta’minoti uchun qo‘llaniladigan avtonom FES
Tarmoq bilan bog‘langan FES
Rezerv FES
Avtonom fotoelektrik tizimlar
Avtonom fotoelektrik tizimlardan markazlashtirilgan elektr ta’minoti mavjud bo‘lmagan joylarda foydalaniladi. Sutkaning tungi vaqtlarida energiya ta’minoti va quyosh yaxshi nur sochmagan vaqtlar uchun akkumulyator batareyasi (AB) zarur. Avtonom fotoelektrik tizimlar alohida uylarning elektr ta’minoti uchun tez-tez qo‘llaniladi. Kichik tizimlar asosiy yuklamani ta’minlashi mumkin (yoritish manbai, ba’zan televizor yoki radio), o‘ta quvvatli tizimlar suv nasosi, radiostansiya, muzlatgich, elektrojihozlar va boshqalar. Bunday tizim quyidagilardan tashkil topgan (6.2-rasm).
Markazlashtirilgan elektr ta’minot manbalari mavjud bo‘lsa ham, gohida toza elektr energiya manbaidan foydalanishga hoxish bo‘ladi, bunda quyosh panellari tarmoq bilan ulangan bo‘ladi. Yetarli miqdordagi quyosh panellari bir biri bilan ulanganda yuklamaning bir qismi uyda quyosh elektr energiyasidan ta’minlanishi mumkin. Tarmoq bilan ulangan fotoelektrik tizimlar odatda bir yoki bir nechta panellardan va invertor, kabellar, qo‘llab-quvvatlovchi tizim va elektrik yuklamadan iborat bo‘ladi (6.3-rasm).
6.2-rasm. Avtonom fotoelektrik tizim,
1 – quyosh paneli; 2 – kontroller; 3 – AB; 4 – yuklama
Invertor quyosh panellarini tarmoq bilan bog‘lash uchun xizmat qiladi. Shuningdek, AS-panellar ham mavjud bo‘lib, ularning orqa tomoniga invertor o‘rnatilgan bo‘ladi.
Ortiqcha elektr energiyasi elektr tarmog‘iga uzatilishi mumkin. Agar quyosh elektr ta’minoti uchun maxsus kuchaytirilgan tariflar foydalanilsa unda 2 ta elektr hisoblagichi, biri generatsiya uchun, keyingisi iste’mol uchun o‘rnatiladi.
Bunda quyosh panellari tomonidan ishlab chiqilgan elektr energiyasi tarmoqqa yuqori tarif bo‘yicha sotiladi, uyning elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyoji tarmoqdan odatiy narx bo‘yicha olinadi. Shunday qilib, nafaqat elektr energiyaga bo‘lgan yil davomidagi nol chiqimlarni, balki yil ichida nol iste’molni ham (yozda ortiqcha energiya tarmoqqa jo‘natiladi, qish oyida esa kun bulut vaqtlarida uy asosan tarmoq orqali oziqlanadi.)
|
| |
Baholash:
Uyga vazifa - 1-Mavzu: Natural son tushunchasi

|
1-Mavzu: Natural son tushunchasi
|
bet | 54/90 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 5,91 Mb. | | #129663 |
Bog'liq 7-sinf 2018 algebraBaholash:
Uyga vazifa: 358-359-misol.
O’IBDO’:
Sana: Sinf:
55-Mavzu: Misollar yechish.
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: Guruhlash usuliga doir misollar yechish
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Tayanch kompetensiyalar:
Axborot bilan ishlash kompetensiya elementi: mavzu doirasida ko’rsatilgan multimedia ilovalariga ongli munosabat bildirish.
Fanga oid kompetensiyalar: o‘rganilgan matematik tushunchalarni va qoidalarni tushuntirib bera oladi, tegishli misollar keltira oladi;
ko‘rinishdagi ko‘paytmani topa oladi, qisqa ko‘paytirish formulalarin ikeltirib chiqara oladi;
, , kabi ko‘phadlarni chiziqli ko‘paytuvchilarga ajrata oladi;
Chiziqli va kvadratik ifodalarning yig‘indisi, ko‘paytmasi, kvadratlarin o‘z ichiga olgan formulalar bo‘yicha aniq va taqribiy arifmetik hisob-kitoblarni va ayniy almashtirishlarni bajara oladi;
Ifodalarda qisqa ko‘paytirish formulalarini aniqlay oladi va ularni qo‘llay oladi.
Dars turi: olingan tushuncha va bilimlarni rivojlantiruvchi
Darsda foydalanilgan metodlar: an’anaviy
Dars jihozi: darslik, konspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
359-misol.
360-misol.
Mustahkamlash:
362-misol.
7-misol.
v=4q 4q+2q=3t 6q=3t t=2q
A+4q=10q A=10q-4q A=6q
Javob: Alining massasi 6 qovun massasiga teng.
|
| |
-rasm. Tarmoq bilan bog‘langan quyosh fotoelektrik tizimi

|
-rasm. Tarmoq bilan bog‘langan quyosh fotoelektrik tizimi
|
bet | 57/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3)
1 – quyosh paneli; 2 – invertor; 3 – tarmoq; 4 – yuklama
Quyosh fotoelektrik stansiyali zaxira elektr ta’minot tizimlari
Elektr iste’molchi ob’ektlar markazlashtirilgan elektr ta’minot tarmoqlariga ulangan bo‘lsada ushbu bog‘lanish ishonchli bo‘lmasa, bunday holatlarda rezerv quyosh tizimlaridan foydalaniladi. Tarmoqda kuchlanish bo‘lmagan vaqtlarda ham mavsumiy vaqtlarda elektr ta’minot uchun rezerv tizimlar qo‘llaniladi. Kichik rezerv quyosh tizimlari aloqa vositalari, kompyuterlar (telefon, radio, faks va hakozo) elektr ta’minoti uchun foydalaniladi. Yirik quyosh rezerv tizimlari tarmoqda uzulishlar bo‘lgan vaqtlarda muzlatgichlarni ham energiya bilan ta’minlash mumkin. Yuklanmani zaruriy oziqlantirish uchun, ayniqsa tez-tez tarmoqda uzulishlar bo‘lgan vaqtda fotoelektrik tizim katta quvvatga ega bo‘lishi zarur.
Agar tarmoq mavjud bo‘lsa, tizim odatdagidek u bilan bog‘langan holda ishlaydi. Tizim quyosh paneli, kontroller, akkumulyator batareyasi, kabellar, invertor,
yuklama va tayanch strukturadan iborat (6.4-rasm).
6.4-rasm. Quyosh fotoelektrik qurilmali zaxira elektr ta’minot tizimi,
1 – quyosh paneli; 2 – invertor; 3 – AB; 4 – tarmoq; 5 – yuklama
Quyosh fotoelektrik qurilmalarining tayanch konstruksiyalari
Quyosh fotoelektrik tizimlari muhim qismi sifatida quyosh panellari uchun qo‘llab quvvatlovchi konstruksiya xizmat qiladi. U hamma tizim uchun zaruriy mustahkamlik va quyosh paneli uchun to‘g‘ri qiyalik burchagini ta’minlaydi. Quyosh paneli bilan tayanch konstruksiyaning birikuvi har xil shamol tezliklariga va boshqa atrof muhit ta’sirlariga bardoshli bo‘lishi kerak.
Yirik fotoelektrik tizimlar uchun kichik nusxadan sanoat darajadagi nusxasigacha tayyorlanadigan konstruksiyalarning turli xillari mavjud. Bunday konstruksiya metalldan yoki sintetik materialdan tayyorlanadi. Fotoelektrik tizimlarni o‘rnatish vaqtidagi holatga qarab tayanch konstruksiyalarning turli xil turlari mavjud. Tarmoq bilan bog‘langan tizimlar uchun tayanch konstruksiyalarning yassi yoki tomda kichik burchak ostida, shuningdek uy fasadlari uchun turlari mavjud. Tarmoq bilan bog‘langan tizimlar bino konstruksiyasining elementi ham bo‘lishi mumkin (integratsiyalashgan quyosh tizimlari).
|
| |