2. Nutq holati Nutqning aniqligi Nutq faoliyati turlari. Gapirmoqda

|
2. Nutq holati Nutqning aniqligi Nutq faoliyati turlari. Gapirmoqda
|
Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 2,76 Mb. | | #160196 |
Bog'liq 104-gurux SHotbatshayeva G
TOSHKENT FAN VA TEXNOLOGIYA UNIVERSITETI 104-gurux talabasi Shotbatshayeva Gulnozaning pedagogik retorika fanidan taqdimoti
Mavzu: Nutq turlari
REJA.
1.Nutq faoliyati turlari
2.Nutq holati
3.Nutqning aniqligi
Nutq faoliyati turlari. Gapirmoqda.
Bu tushuncha har qanday tovushli nutqni xarakterlaydi. Tarixiy nuqtai nazardan, nutq yozuvdan ancha oldin paydo bo'lgan asosiy til shaklidir. Moddiy nuqtai nazardan, og'zaki nutq - bu insonning ma'lum organlari (ovoz apparati) faoliyatining natijasidir. Intonatsiya talaffuz tembri, tempi (ortib yoki sekin), davomiylik, ovoz balandligi (intensivlik), ohangning birikmasidir. Og'zaki nutqda pauzalarning yo'qligi yoki mavjudligi, talaffuzdagi ravshanlik darajasi, nutqni to'g'ri tartibga solish qobiliyati, intonatsiya xilma-xilligi, kechinmalar, his-tuyg'ular, kayfiyatlarning to'liqligini etkazishga katta ahamiyat beriladi.
Nutq faoliyati turlari. Xat.
Inson til faoliyatining bu turi nutqni (tovushli nutqni) tuzatish uchun ishlatiladigan belgilarning yordamchi tizimidir. Biroq, xatni mustaqil tuzilma deb atash mumkin. Yozma tizim nutqni (og'zaki) mahkamlash funktsiyasidan tashqari, to'plangan bilimlarni o'zlashtirishga, muloqot doirasini kengaytirishga imkon beradi.
Tinglash - bu tinglovchi va so'zlovchi o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita (audio yozuv, radio va boshqalar yordamida) o'zaro ta'sirni o'z ichiga olgan jarayon.
Birinchi holda (to'g'ridan-to'g'ri aloqa bilan) suhbatdoshlar nafaqat lingvistik shakllardan, balki og'zaki bo'lmagan aloqa vositalaridan (idrok va tushunishni yanada samaraliroq qilishga yordam beradigan yuz ifodalaridan) foydalanish imkoniyatiga ega.
Nutq holati- suhbatdoshlarni ma'lumot almashishga undaydigan tashqi holatlar va ichki psixologik reaktsiyalarning murakkab kombinatsiyasi. Nutq samarali bo'lishi uchun ba'zi printsiplarga rioya qilish kerak:
Nutq odobi tamoyili (tinglovchi bilan teng huquqli sherik sifatida gaplashish, tinglovchining fikrini hurmat qilish, tinglovchi bilan muloqot qilishdan manfaatdor bo'lish).
Nutq vaziyatining quyidagi belgilari (komponentlari) mavjud: ishtirokchilar: murojaat qiluvchi, qabul qiluvchi, auditoriya;
nutq mavzusi;
holatlar: joy, vaqt, boshqa muhim shartlar;
aloqa kanali- muloqot usuli - og'zaki yoki yozma nutq, shartli belgilar va boshqalar qo'llaniladi;
kod: til, sheva, uslub;
nutq janri, masalan, ilmiy hisobot, suhbat;
voqea;
To'g'ri, chiroyli nutq quyidagi xususiyatlar bilan ajralib turadi : aniqlik, izchillik, soflik, ifodalilik, boylik (xilma-xillik) va dolzarblik.
Aniqlik nutq predmetini, so‘z ma’nosini bilish, ya’ni umuman nutq madaniyati bilan bog‘liq.
Nutqning aniqligi- bu, asosan, so'zlarning voqelikning belgilangan ob'ektlariga (hodisasiga) muvofiqligi yoki so'zning umumiy qabul qilingan ma'nosi va nutqda qo'llanilishi o'rtasidagi muvofiqlik.
Nutq sifati sifatida aniqlik, birinchi navbatda, til tizimidagi leksik daraja bilan bog'liq bo'lib, demak, nutqning aniqligi, agar bunday me'yorlar tan olinsa, nutqda so'z qo'llash me'yorlariga muvofiqligini tushunish mumkin.
kontseptual aniqlik mavjud - nutq mazmunining unda ko'rsatilgan tushunchalar tizimiga muvofiqligi. L. N. Tolstoyning fikricha: "So'z fikrning ifodasidir, shuning uchun so'z u ifodalagan narsaga mos kelishi kerak".
|
| |