Eko-innovatsiya - Mehmonxona xo‘jaligida eko-innovatsiyalarni joriy etishning xalqaro tajribasi

|
Mehmonxona xo‘jaligida eko-innovatsiyalarni joriy etishning xalqaro tajribasi
|
bet | 3/6 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 70 Kb. | | #116467 |
Bog'liq 8-mavzu xalqaro mexmonxona (2)8.3. Eko-innovatsiya shartlari va konsepsiyasi
"Yashil" iqtisodiy o‘sish kontseptsiyasi - iqtisodiy o‘sish va mamlakat rivoji, tabiiy boyliklarni saqlab qolish va inson farovonligiga bog‘liq resurslar va ekotizim xizmatlarini ta'minlash. "Yashil" o‘sish investitsiyalar va innovatsiyalarning barqaror o‘sishining asosi bo‘lib xizmat qilishi kerak, bu esa yangi iqtisodiy imkoniyatlarning paydo bo‘lishiga olib keladi. Bu iste'molchi afzalliklariga, texnologiyalarga va
infratuzilmaga ta'sir qilishi mumkin. Yashil o‘sish innovatsiyalarni yaratish va joriy qilish, mehnat unumdorligini oshirish, yashil tovarlar va xizmatlar uchun yangi bozorlarni yaratish yo‘li bilan iqtisodiy o‘sish uchun yangi manbalarni ochishi mumkin. Bularning barchasi ishga joylashishning o‘sishiga olib keladi.
"Yashil" iqtisodiy o‘sishning asosiy to‘siqlari innovatsion imkoniyatlarning, texnologik to‘siqlarning, innovatsion mahsulotlarga bo‘lgan talabning etishmasligi, ilmiy kashfiyotlarning etishmasligi va umuman, ekologik yo‘naltirilgan innovatsiyalardan olinadigan iqtisodiy daromadlarning kamligi bo‘lishi mumkin. Ko‘rsatilgan to‘siqlarni bartaraf etish uchun ekologik siyosat vositalarini diqqat bilan o‘rganish muhimdir. Integratsiyalashgan yondashuvlar ekologik yo‘naltirilgan innovatsiyalarni rivojlantirishda davlatning rolini aniqlashga yordam berishi kerak. Soliq va emissiya ruxsatnomalarini sotish kabi bozor vositalarining aniq ustunligi uzoq vaqt davomida yuqori dinamik samaradorlikka ega ekologik siyosat vositasi sifatida o‘zlarining etakchi rolini aniqladi. Ularning afzalliklari shundaki, ular chiqindilarni yanada arzonlashtiradigan xarajatlarni qisqartirish uchun doimo rag‘batlantiradilar. Aksincha, texnik standartlarga asoslangan tartibga solish rejimi ortiqcha gazlari emissiyasini kamaytirishni rag‘batlantirish uchun mo‘ljallangan ta'sirni ta'minlamadi.
So‘nggi yillarda innovatsiya va atrof-muhitning o‘zaro ta'sirida tobora ortib borayotgan qiziqish sezilarli darajada oshdi. Ekologik innovatsiyalar ushbu muammolarni hal etishda iqtisodiy faoliyatni qisqartirmasdan, mamlakatning ekologik muammolarini hal qilishda muhim vosita sifatida qaraldi. Natijada, hukumatlar ekologik innovatsiyalarni ishlab chiqish, tadbiq etish va rivojlantirish uchun tobora ko‘proq qo‘llab-quvvatlanmoqda. Iqtisodiy hamkorlik bo‘yicha yo‘riqnomada keltirilgan ta'rifga binoan innovatsiya "yangi va sezilarli darajada yaxshilangan mahsulotni (mahsulotni, xizmatni) yoki jarayonni, yangi marketing uslubini yoki biznes amaliyotida yangi tashkiliy uslubni, yangi ish o‘rinlarini tashkil etish va tashqi aloqalarni amalga oshirishni anglatadi". Ekologik innovatsiyalar boshqa turdagi innovatsiyalarga qaraganda ikki muhim xususiyatga ega. Birinchisi: eko-innovatsiyalar - bu ularning asosiy funktsiyasi bo‘ladimi-yo‘qligidan qat'i nazar,atrof-muhitga ta'sirni kamaytirishga olib keladigan yangiliklar. Ikkinchidan, eko- innovatsiyalar tashkilotlardagi innovatsiyalarning an'anaviy tashkiliy chegaralaridan oshib ketishi va mavjud ijtimoiy-madaniy me'yorlar va institutsional tuzilmalardagi o‘zgarishlarga olib keladigan keng ijtimoiy mexanizmlarni jalb qilishi mumkin. Eko-innovatsiyalar firmalar yoki notijorat tashkilotlari tomonidan ishlab chiqilishi va keyinchalik uchinchi shaxslarga o‘tkazilishi mumkin. Texnologik, tashkiliy, ijtimoiy va institutsional eko-innovatsiyalar mavjud. Ijtimoiy ekologik innovatsiyalar hayot tarzi va iste'molchilarning xatti-harakatlaridagi o‘zgarishlarni o‘z ichiga oladi. Bu ekologik siyosat nafaqat texnologik tarkibiy qismni, balki aholining turmush tarzi dinamikasini ham o‘z ichiga olishi kerakligini anglatadi. Texnologik eko-innovatsiyalar foydalanilgan resurslar miqdorini qisqartirishi mumkin. Ular ishlab chiqarishni oshirish o‘rniga yangi tuzilmalarni joriy qilish orqali ishlab chiqarish jarayonini yanada ekologik jihatdan sog‘lomlashtirishga mo‘ljallangan. Texnologik innovatsiyalar mahsulotning (ishlarning, xizmatlarning) bir xil miqdordagi mahsulotlarini ishlab chiqarishni talab qiladi, lekin ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan kamroq resurslar bilan ta'minlanadi. Tashkiliy eko- innovatsiyalarga yangi boshqaruv shakllari kiradi. Institutsional eko-innovatsiyalar ko‘pincha barqaror rivojlanishga o‘tishning asosiy omili sifatida ko‘riladi. Ular kompaniyaning barqaror rivojlanishiga o‘tishning ko‘plab muammolarini hal qilishga imkon beradi, ular mahalliy tarmoqlar va xalqaro savdoga ko‘maklashishlari mumkin. Institutsional eko-innovatsiyalar hukumatni rag‘batlantirish va qo‘llab- quvvatlashning turli usullari orqali eko-innovatsiyalarni amalga oshirish bo‘yicha qarorlarni qabul qilish jarayonini takomillashtirishni nazarda tutadi. Ekologik innovatsiyalarni rag‘batlantirishga qaratilgan ekologik siyosatning ustunliklari xarajatlarni kamaytirish, raqobatbardoshlikni oshirish, ekologik jihatdan mazali mahsulot va jarayonlar uchun yangi bozorlarni yaratish va xodimlar sonini ko‘paytirishdan iborat. Global ekologik o‘zgarishlarni tushunish va ularning iqtisodiy va ijtimoiy tizimlarga ta'sirini yaxshilash maqsadida ushbu sohada innovatsiyalar va tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash uchun ko‘plab barqaror rivojlanish dasturlari yaratilgan. Innovatsion jihatlar nafaqat milliy va xalqaro iqtisodiy strategiyalarda katta rol o‘ynaydi, balki barqaror rivojlanish strategiyasining muhim elementi hisoblanadi. Barqaror rivojlanishning uzoq muddatli maqsadlariga faqat atrof-muhit texnologiyalari sohasida erishilgan yutuqlar tufayli erishish mumkin emas, ular odamlarning yashash tarzidagi o‘zgarishlar bilan to‘ldirilishi kerak.
Eko-innovatsiyalar - bu yangi yoki zamonaviy ishlab chiqarish jarayonlari bo‘lib, u atrof-muhitga zarar etkazish yoki atrof-muhitni yaxshilashga yordam beradi. Umuman, jamiyat eko-innovatsiyalardan foydalidir, ammo xarajatlar, odatda, faqat ishlab chiqaruvchilar tomonidan qoplanadi. Bozor, kompaniyalar bozor sharoitlari, yangi ish talablari va sifatni boshqarish sharoitlariga moslashishini talab qiladi, shuning uchun innovatsiya ortib borayotgan bozor sharoitlari oldida omon qolish vositasi sifatida ko‘rish mumkin. XIX asrning boshida Jozef Schumpeter "Iqtisodiy rivojlanish yangiliklarga bevosita bog‘liq" deb ko‘rsatgan "Iqtisodiy inqirozlar: kapitalistik jarayonning nazariy, tarixiy va statistik tahlilini" (1939) asarida ishlangan. Schumpeterning sharhiga ko‘ra, innovatsiya yangi mahsulot, yangi ishlab chiqarish jarayonlari, yangi usullar, bozorlar, hatto yangi xom ashyo manbalari shaklida bo‘lishi mumkin. Innovatsiyalar kompaniyaning barqaror raqobatbardoshligini ta'minlashi va uning farqlanishini qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Bugungi kunda, iqtisodiy jihatdan maqbul innovatsiyalarni ishlab chiqishdan tashqari, innovatsiyalarni ishlab chiqishda atrof-muhit va ijtimoiy omillarni e'tiborga olish kerak, chunki har qanday tashkilotning ishlashi ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy jihatlar bilan baholanishi kerak.
|
| |