nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kosmetik tualet suti tarkibi - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 189/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeKosmetik tualet suti tarkibi:
Tarkib: Oq mum 24,0
Kakao moyi 16,0
Stearin 8,0
Lanolin 16,0
Xolesterin 2,0
Trietanolamin 4,0
Natriy benzoat 1,0
Tozalangan suv 300 ml
Texnologiya: chinni havonchadagi tortib olingan oq mum suv hammomida eritilgach, 8,0 g stearin qo‘shib eriguncha aralashtiriladi, massa erigach, kakao moyi va lanolin qo‘shib eritiladi. Alohida shisha kolbada natriy benzoat tozalangan suvda eritilib, oz-ozdan erigan massaga qo‘shib boriladi, so‘ngra xolesterin va trietanolamin qo‘shib ralashtiriladi. Aralashma soviguncha dastak bilan chinni havonchada aralashtirilib turishi kerak. Tayyor mahsulot og‘zi burama qopqoqli shisha idishga qadoqlanadi.
Kosmetik sutlar sifatini baholash XI DF ning “Emulsiyalar” umumiy maqolasi bo‘yicha olib boriladi.
Saqlash sharoiti: quyosh nurlari tushmaydigan, harorati 3S dan past bo‘lmagan sharoitda.
III. Kosmetik xushbo’y suvlar texnologiyasini bajaring:
Moychechak xushbo‘y suvi tarkibi
Moychechak gullari 1 kg
Tozalangan suv 2 l
Etil spirti 10 sm 3
Texnologiyasi: Quritilgan o‘simlik xom ashyosini dag‘al kukun holatiga keltirib, etil spirti bilan namlanadi. Hosil bo‘lan massaga suv qo‘shib, 2-3 kunlik matseratsiyaga qoldiriladi. Muddat o‘tgach, 1 usul bo‘yicha xushbo‘y suv olinadi. Olingan kosmetik vosita oshlovchi moddalardan xoli.
Atirgul xushbo‘y suvi tarkibi.
Atirgul moyi 0.2 g
Etil spirti 10 sm 3
Tozalangan suv 1 l
Texnologiyasi: Tortib olingan moy etil spirtida eritiladi va tarkibdagi suv bilan suyultiriladi.
Apelsin guli xushbo‘y suvi tarkibi:
Apelsin guli moyi, absolyut 0,1 g
Etil spirti 10 sm 3
Tozalangan suv 1 l
Bu tarkib ham atirgul xushbo‘y suvi texnologiyasi bo‘yicha tayyorlanadi. 48 soat salqin sharoitda saqlanib, so‘ngra filtrlanadi.
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish:
|
| |
1. Strategik rejalashtirishning obyektlari

Strategik rejalashtirishning obyektlari va subyektlari
Reja:
1.Strategik rejalashtirishning obyektlari
Respublikada iqtisodiyot va statistika organlarining tashkiliy tuzilishini takomillashtirish
3. Strategiyali rejalashtirishning subyektlari
4. Strategik klassifikatsiya
1.Strategik rejalashtirishning obyektlari
Strategik rejalashtirish obektlari quyidagi iyerarxik boshqaruv darajalariga qarab ajratiladi: mintaqa firmalari, tarmoqlari, iqtisod sektorlari (sanoat, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish) darajasi; butun bir xo‘jalik (xo‘jalik davri, pul muomalasi, narx-navo); keng miqyosda (ijtimoiy munosabatlar, ekologiya); milliy (chet el davlatlari bilan siyosiy-iqtisodiy munosabatlar, integratsiya jarayonlari).
Binobarin, strategik rejalashtirish obyektlari – tarmoqlar, mintaqalar hamda davlat ijtimoiy-iqtisodiy hayotining vaziyati, hodisa va sharoitlarida muammolarning paydo bo‘lishi mumkinligidir. Iqtisodning hozirgi vaqtda va kelajakda normal ishlashi turishi hamda ijtimoiy barqarorligini saqlab turish uchun, bu muammolarni yo‘qota bilish juda zarur.
Strategiyali rejalashtirishning asosiy obyektlari:
iqtisodiy davr;
xo‘jalikning sektorlar, tarmoq va mintaqalar bo‘yicha tuzilishi;
kapitalning to‘planish sharti;
pul muomalasi;
to‘lov balansi;
narx-navo;
raqobatlashuv sharti;
ijtimoiy munosabatlar, shu jumladan, ish beruvchi va yollangan ishchilar orasidagi munosabatlar hamda ijtimoiy ta’minot;
mutaxassislarni tayyorlash va qayta tayyorlash;
atrof-muhit;
tashqi-iqtisodiy aloqalar.
Shubhasiz, sanab o‘tilgan obyektlar mutlaqo turli xarakterga ega bo‘lib, ular makroiqtisodiy jarayonlar, xo‘jalik davri, davlat miqyosida kapital to‘planishi, alohida tarmoqlar, hududiy majmua va hatto kasaba uyushmasi va ishbilarmonlar uyushmasi bilan davlatning tartibga solish organlari orasidagi munosabatlarni qamrab oladi.
|
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz - bet 590

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.541
BOSHLANG’ICH SINF O‘QITUVCHILARIDA MEDIASAVODXONLIK VA AXBOROT MADANYATINI
SHAKILLATIRISHDAGI MUAMMOLARIGA YECHIM TOPISH
A.I.Pardayev
O‘zbekiston-Finlandiya Pedagogika instituti
Annotatsiya. Biz bilamizki dunyodagi ko‘pgina muamolar asosan axboratni noto‘g‘ri talqin
qilish orqali vujudga kelmoqda bu muamolarning yechimi kelajak avlodni
mediasavodxonlik va
axborot madanyatini shakillantirish orqali xal qilish mumkin.
Kalit so'zlar: axborot, mediasavodxonlik, axborot madanyati,
ta’lim, pеdagog, boshlang’ich
sinf, ommaviy axborot vositalari.
Hozirgi axborot texnologiyalari rivojlangan zamonda o‘qituvchining oldiga bir qator talablar
qo
ʻ
yomoqda ya’ni o
ʻ
qituvchi o
ʻ
quvchilarga o
ʻ
ziga kerakli ma’lumotlarni tanlay bilish va o
ʻ
quvchi
bu ma’lumotlarni qanchalik darajada qabul qila olishini to
ʻ
g’ri va aniq belgilab olish zarur.Biz
bilamizki hozirgi axborot asrida ma’lumotlar juda ko’p lekin bu ma’lumotlarning o
ʻ
quvchiga kerakli
bo
ʻ
lgan
joyini ajratib olishda o
ʻ
qituvchining ayniqsa Boshlang’ich sinf o‘qituvchilarida
mediasavodxonlik va axborot madanyatini shakillantirish dolzarb masala hisoblanadi
Mediasavodxonlik insonlarga turli media shakllarini
va xabarlarni tahlil qilish, baholash va
yaratishga
imkon beradigan ko
ʻ
nikmalar to
ʻ
plamidir. Qaysi manba ishonchli,
qaysi manbada
noto
ʻ
g
ʻ
ri xabarlar tarqalishi mumkinligini media savodxonligi yuqori bo
ʻ
lgan
odam osongina
sezishi mumkin bo
ʻ
ladi.
Boshqacha qilib aytganda, media savodxonlik bu tanqidiy fikrlash
ko
ʻ
nikmalarini ommaviy axborot vositalari orqali uzatiladigan
xabarlar va belgilarga qo
ʻ
llash
qobiliyatidir.
Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari

|
Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari Pdf ko'rish
|
bet | 341/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docAsosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari
Fond qaytimi
Fond sig‘imi
Sanoat ishlab chiqarish
fondlari qaytimi
q
Mahsulot hajmi
F =
Sanoat ishlab chiqarish fondlari
o‘rtacha yillik qiymati
Mashina va uskunalar
qaytimi
q
Mahsulot hajmi
F =
Mashina va uskunalar o‘rtacha yillik qiymati
Sanoat ishlab chiqarish
fondlari sig‘imi
s
Sanoat ishlab chiqarish fondlari
o‘rtacha yillik qiymati
F =
Mahsulot hajmi
Mashina va uskunalar
sig‘imi
s
Mashina va uskunalar o‘rtacha yillik qiymati
F =
Mahsulot hajmi
Ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish tahlilining quyidagi
qatorlarini xarakterlash mumkin:
– korxona ishlab chiqarish quvvatlarining texnik iqtisodiy
ko‘rsatkichlari tizimi;
– texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlar va ishlab chiqarish quvvatlaridan
foydalanishning qiyosiy tahlili;
– ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishning korxona xarajat-
lariga ta’siri tahlili;
– ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishning korxona ishlab
chiqarish samaradorligiga va faoliyat natijaviyligiga ta’siri tahlili.
Ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishda korxona tomonidan
oshkor etiladigan 2-b shakl «Korxonaning ijtimoiy iqtisodiy ko‘rsatkich-
lar tizimi» ga muhim e’tibor beriladi.
Tahlilda asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari va
ularning ta’sir etuvchi omillari ikkita tarkib bo‘yicha o‘rganiladi.
1. Asosiy vositalarning samaradorligi va uning o‘zgarishiga ta’sir
etuvchi omillar tahlili.
2. Asosiy vositalar va ulardan samarali foydalanish ko‘rsatkichla-
rining mahsulot hajmi o‘zgarishiga ta’siri tahlili.
Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari va ularning
o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar qatoriga quyidagilar kiritiladi.
|
| |
Suyuk kosmetik vositalarni fizik-kimyoviy hossalarini baholash

|
Suyuk kosmetik vositalarni fizik-kimyoviy hossalarini baholash
|
bet | 223/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeSuyuk kosmetik vositalarni fizik-kimyoviy hossalarini baholash
Ko‘rsatgich nomi |
Tasnifi va me’yori
|
Loson,
loson-tonik, tonik
|
Sochni turmaklash va jingalak qilish uchun vositalar
|
Dezodorant, dezodorant-antiperspirant
|
Tashqi ko‘rinishi
|
bir hil, bir fazali yoki ko‘p fazali (suspenziya, emul-siya), yot moddalar aralashmasidan holi bo‘lgan suyuqlik
|
Rangi
|
kosmetik vositaga hos
|
Hidi
|
kosmetik vositaga hos
|
Etil spirtining hajmi
|
0-75% gacha
|
0-70% gacha
|
0-85% gacha.
|
Vodorod rN ko‘rsatkichi
|
1,2
|
4,0-8,0
|
3,5-8,0
|
Og‘ir metallar miqdori
|
0,002% dan oshmasligi kerak
|
Losonlarning mikrobiologik turg‘unligi ham muhim sifat ko‘r- satkichi hisoblanadi. Bu ko‘rsatkichni yaxshilash maqsadida loson tar- kibiga konservantlar qo‘shish yoki antiseptik moddalarni konsent- ratsiyasini oshirish bilan amalga oshiriladi. Mikrobiologik tozaligini oshiruvchi yana bir omil - ishlab chiqarish gigienasi (ya’ni mahsulot ishlab chiqarishda mikrob kontaminatsiyasini oldini olish).
Kosmetik vositalarining sifatini samaradorli nazorat qilish uchun Evropa Kengashi tomonidan maxsus ko‘rsatmalar ishlab chiqilgan (GMPC). Bu ko‘rsatmalarga kosmetik vositalarni ishlab chiqarishda amal qilish tavsiya etiladi. Ularning muhim qismi bu mahsulot sifatining mikrobiologik nazariyasi (Microbiological Quality Management MQM ). Xozirgi vaqtda KOE g yoki KOE ml dagi sonlariga talablar turli reglamentlarda farqlanadi. Kosmetik vositalarda mikrobiologik standartlar ( KOE g, KOE) ml ifodalani.
Masalan, bolalarga mo‘ljallangan kosmetik vositalarga 100-1000, ko‘z bilan kontaktda bo‘ladigan vositalarda 100-500, qolganlari – 1000.
Losonlarning tarkibida patogen va shartli patogen mikroorganizmlar (Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Clostridia, Escherihia coli, Salmonella, Candida alhicans) bo‘lishi man etiladi. Davolovchi - losonlarning mikrobiologik tozaligi XI DF da keltirilgan talablarga javob berishi tavsiya etilgan.
Loson tarkibidagi asosiy ta’sir etuvchi moddalarning sifat va miqdoriy tahlili xam o‘tkazilishi lozim.
Suyuk kosmetik vositalarni fizik-kimyoviy hossalarini baholash kuyidagi talablar bo‘yicha amalga oshiriladi: tashqi ko‘rinishi, rangi, hidi, etil spirtning hajmi, vodorod rN ko‘rsatkichi, og‘irmetallar miqdori.
|
| |
Mustaqil tayyorlash uchun savollar:**

|
Mustaqil tayyorlash uchun savollar:**
|
bet | 193/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeMustaqil tayyorlash uchun savollar:**
XI-DF bo‘yicha surtma dorilarni ta’riflang.
Kosmetik surtmalarni ta’rifi va tasnifini keltiring. Kosmetik surtmalarni ishlatilishi va dispers sistemasi bo‘yicha tasnifini keltiring.
Gomogen turdagi kosmetik surtmalarni ta’rifi va tasnifi.
Gomogen turdagi kosmetik surtmalarda qo‘llaniladigan dori va yordamchi moddalarni o‘ziga hosligi.
Gomogen turdagi kosmetik surtmalar tarkibiga dori vositalarni kiritish tamoillari.
Kosmetik surtmalarni tayyorlash bosichlari. Gomogen kosmetik surtmalar texnologiyasi.
Gomogen tipdagi kosmetik surtmalarni sifatini baholash.
Kosmetik surtmalarni qadoqlash va jihozlash tartiblari.
8. Geterogen turdagi kosmetik surtmalarni ta’rifi va tasnifi.
9. Qaysi turdagi kosmetik surtmalarni suspenziya turdagi deb atash mumkin?
10. Dorivor moddalarni suspenziya turdagi kosmetik surtmalar tarkibiga kiritish tartibi.
11. Suspenziya turdagi kosmetik surtmalar tarkibiga kiritiladigan dori moddalarni ta’rifi.
12. Suspenziya turdagi kosmetik surtmalarni tayyorlash bosqichlari.
13. Surtmalarni umumiy massasiga nisbatan 5% dan kam, 5% va undan ko’p miqdorda qattiq dispers fazali dori moddalar saqlagan suspenziya turdagi surtmalarni texnologiyasi nima bilan farqlanadi?
14. Tarkibida 5% dan kam miqdorda qattiq dispers fazali dori moddalar saqlagan suspenzion surtmalarni tayyorlashda qanaqa yordamchi moddalar qo’llaniladi?
15. Pastalar qanday dori turi va ular qanday tayyorlanadi?
16. Suspenziya turdagi kosmetik surtmalarni sifatini baholashdagi o’ziga hos tomonlar?
17. Suspenzion kosmetik surtmalarni jihozlanishi, saqlanishi. Suspenzion kosmetik surtmalarni ta’sir etish mexanizmi va qo’llanishi.
18. Kosmetik gellar ta’rifi va tasnifi.
19. Gel xosil qiluvchi moddalarni tasnifi va ta’rifi.
20. Dorivor moddalarni kosmetik gellar tarkibiga kiritish tartibi.
21. Kosmetik gellarni tayyorlash bosqichlari.
22. Kosmetik gellarni sifatini baholash.
23. Kosmetik gellarni jihozlanishi, saqlanishi. Kosmetik gellarni ta’sir etish mexanizmi va qo’llanishi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 191/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeFoydalanilgan adabiyotlar.
Башура А.Г., Глушко С.Н. Косметика в аптеке.-Харьков.-2004.-120 с.
Гоникман Э.И.Натуральная косметика.М.-2000.-272 с.
Дрибноход Ю. Косметика, косметология.-СПб.-2003.-416с.
Дрибноход Ю. Введение в косметологию.-СПб.-2003.-352с.
Крестьянинова О.А. Современная косметология.-Спб.-2004.-176 с.
Матюшина Т.П., Тимофеева Ш.Ю., Краснюк И.И. Лечебно-косметические лосьоны как лекарственная форма//Фармация.-2002.-3.-с.42-44.
Назарова З.А.,Асланова Д.,Файзуллаева Н.С. Разработка технологии лечебно-косметических лосьонов противовоспалительного действия Farmatsevtica jurnali,2006, №1-2.- 53-54 bet.
NazarovaZ.A., TureevaG.M. Maxsusdoriturlaritexnologiyasi. Darslik.- 2008.- 160 b.
Назарова З.А., Махмуджанова К.С., Туреева Г.М., Файзуллаева Н.С. Технология специальных лекарственных форм.-Ташкент, 2014. .-275 с.
Назарова З.А., Туреева Г.М. Оптимизация технологии лечебно-косметических кремов. Матер.конф.посв.65 летию Ташфарми.-2002.-с.38-39.
Назарова З.А.. Файзуллаева Н.С., Туреева Г.М. Разработка технологи фитокосметических лосьонов на основе растительного сырья/Материалы Республиканской научно-практ.конф. Новые достижения в получении и применении природного сырья, посвященная 100 летию проф.. Р.Л. Хазанович.-Ташкент, 2006.-С.120-121.
Современная косметология. Новейший справочник –СПб 2004.-660 с.
Туреева Г.М., Мамедова Г. Разработка технологии косметических лосьонов Матер.науч-практ.конф.-”Акт.проблемы образо-вания, науки и производства в фармации”.-Ташкент.-2005.-С.56-57.
Чижова Е.Т., Михайлова Г.В. Изготовление индивидуальных лечебно-косметических препаратов в аптеке и в условиях малосерийных производств.-Уч.пособие.М.-ФГОУ ВУНМЦ.-2005.-262 с.
Fayzullaeva N.S., Uzokova D. Ekstraksion krem asosini tashkil etuvchi turli teksturalarga efir moyini ekstraksiya kilish/ Prof.R.L.Xazanovich tavalludining 100 yilligiga bag‘ish-langan «Tabiiy xom ashyolar asosida dori vositalarining oli-nishi, taxlili va qo‘llanishidagi yutuq-lar» mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani .-Toshkent, 2006.-122-123 b.
|
| |
Eritma nomi
  
pH ko‘rsatkichi - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 186/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeEritma nomi
|
pH ko‘rsatkichi
|
Eritma nomi
|
pH ko‘rsatkichi
|
0,1 M fosfor kislotasi
1,0 M limon kislotasi
0,1 M chumoli kislotasi
0,1 M sut kislotasi
0,1 M sirka kislotasi
Achchiqtosh
Ammoniy xlorid
1% NaN2RO4
Allantoin
|
1,5
2,2
2,3
2,4
2,86
4,2
4,6
4,8
5,5
|
Aminosirka kislotasi
1% natriy geksameta-fosfat
1,0 M ammoniy atsetati
0,1 M natriy bikarbo-nat
0,01M natriy atsetat
5% Boraks
0,01 M Ammiak
0,1 M natriy karbonat
|
6,0
6,9
7,0
8,4
8,6
9,25
10,78
11,65
|
Bundan tashqari xushbo‘y suvlar tarkibiga kiruvchi moddalar disperslik darajasiga va bu dispers fazaning dispers muhitda bir tekisda tarqalishini ta’minlashga, turg‘unligiga ahamiyat berish zarur.
YUqorida keltirilgan talablar kerakli texnologik jarayon (solvatatsiya, peptizatsiya, solyubilizatsiya, emulgirlash, dispergirlash, ekstraksiya qilish)lar natijasida bajariladi. Bu bilan esa nisbatan turg‘un sistemalar olishga erishiladi.
Xushbo‘y suvlar texnologiyasi (misollarda)
Xushbo‘y suvlar texnologiyasi 3 xil usulda olib boriladi:
distillyasiya usulida - suv bug‘i bilan haydab olish;
ekstraksiya usuli - efir moylarini eritib olish;
anfleraj usuli – efir moylarini yog‘ tarkibiga singdirish.
Xushbo‘y suvlarning jihozlash va saqlash
Konsentrlangan xushbo‘y suvlar og‘zi mahkam berkilgan idishlarda -80 S dan 00 S gacha bo‘lgan haroratda qorong‘i xonada saqlanadi.
Bevosita qo‘llash uchun xushbo‘y suv va odekolonlarni turli dizayndagi og‘zi mahkam berkitiladigan idishlarga qadoqlanadi.
YAroqlilik muddati belgilangan bejirim yorliqlar bilan jihozlanadi.
|
| |
Tashqi ko‘rinishi - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 222/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeTashqi ko‘rinishi. Losonlarni tashqi ko‘rinishi MH da keltirilgan talabga javob berishi kerak. Asosan loson bu bir fazali yoki ko‘p fazali birxil suyuqlik (eritma, suspenziya yoki emulsiya). Aloxida e’tibor losonning rangi va hidiga beriladi. Bu ko‘rsatkichlar har bir mahsulotga o‘ziga xos bo‘ladi.
Etil spirtning konsentratsiyasi, %. Bu ko‘rsatkich spirtli losonlarga tegishli va uning me’yori losonning turiga bog‘liq. (XI DF da keltirilgan usullar yordamida amalga oshiriladi: haydash - distillyasion usulida yoki qaynash harorati bo‘yicha).
Spirtomer yordamida suyuq kosmetika mahsulotida etil spirtining konsentratsiyasini aniqlash uchun oldindan yuvilgan va yaxshilab quritilgan shisha silindrga aniqlanayotgan suyuq holdagi mahsulot solinadi va unga sekin-asta spirtomer tushiriladi. Spirtomer erkin, mualak holatda, o‘z massasi bilan suyuqlikda suzishi va shisha silindr devoriga tegmasligi lozim.
Vodorod rN kursatkichi. Potensiometrik usulda aniqlanadi. Bu ko‘rsatkichning me’yori loson tarkibini tashkil etuvchi moddalarning tabiatiga bog‘liq va, ko‘pincha, rN 1,2 (nordon losonlar) – rN 8,0 oralig‘ida bo‘lishi mumkin;
Og‘ir metallar miqdori, %. Bu ko‘rsatkich MH larda keltirilgan usul bo‘yicha aniqlanadi va, ko‘pincha bu ko‘rsatkich 0,002% oshmasligi kerak.
Losonlar turg‘unligini baholash: suv-spirtli eritma saqlash muddati davomida (1 yildan kam emas) turg‘un bo‘lishi shart; cho‘kma hosil bo‘lishi, rang o‘zgarishi loson turg‘un emasligini bildiradi. Emulsion turdagi losonlarning turg‘unligi uy haroratida va 40- 450 S haroratda ham tekshiriladi (saqlash sharoitlari o‘zgarishini hisobga olgan holda). Qo‘shimcha sifat ko‘rsatgichi - muzlatishga chidamligi. Losonni -50 S haroratda 24 soat muzlatiladi va so‘ng uy haroratida qoldiriladi. Bunda loson sifati o‘zgarmasligi kerak.
Losonlarning yana bir muhim sifat ko‘rsatkichi bu reologik ko‘rsat- kichlari. Bulardan asosiysi qovushqoqlik, turg‘unlik. Losonlarni saq- lash davomida bu ko‘rsatkichlar sezilarli o‘zgarmaslik lozim. Losonlarning retsepturasini ishlab chiqishda qovushqoqlik ko‘rsatkichini o‘garishiga kata ahamiyat beriladi (1 yil davomida).
Ayrim mualliflar (G.Barnell) losonlarni mu’tadil retsepturasi tanlashda ularning qovushqoqligini har kuni 2 hafta mobaynida, so‘ng 3 oy davomida haftada 1 marta, undan keyin har oyda bir marta 12 oy saqlash davomida tekshirib turib xulosa qilish kerakligini tasdiqlaydi. Ko‘pincha losonlarning qovushqoqligi birinchi 5-10 kun davomida turg‘unlashib, keynchalik o‘zgarishlar sezilarli bo‘lmasligi lozim.
1-jadval
|
| |
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish

|
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish
|
bet | 198/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeTalabalarini o‘zlashtirishini tekshirish:
Test nazorat savollari
1. Surtmalar bu:
A) yumshoq dozalarga bo‘lingan, sirtga ishlatishga mo‘ljallangan dori turi;
V) yumshoq dozalarga bo‘linmagan, sirtga ishlatishga mo‘ljallangan dori turi;
S) qovushqoq konsistensiyaga ega yumshoq dori turi;
D) asos va unda bir hil tarqalgan, bir yoki bir nechta dori moddalardan tashkil topgan yumshoq dori turi;
E) XI-DF ta’rifi bo‘yicha, teri, yara va shilliq qavatga surtish uchun mo‘ljallangan, asos va unda bir hil tarqalgan dori moddalardan tashkil topgan yumshoq dori turi.
2. Surtmalar qanday tasniflanadi?
A) dispersligi bo‘yicha, asosi bo‘yicha, qo‘llanilishi bo‘yicha, konsistensiyasi bo‘yicha;
V) qo‘llanilishi bo‘yicha va qovishqoqligi bo‘yicha;
S) qovushqoqligi bo‘yicha va dispersligi bo‘yicha;
D) asosi bo‘yicha va qo‘llanilishi bo‘yicha;
E) faqat dispersligi bo‘yicha.
3. Kosmetik kremlarni tasnifini keltiring?
A) yog‘li (noemulsion) kremlar;
V) yog‘siz kremlar;
S) emulsion kremlar;
D) suspenzion kremlar;
E) yog‘li, yog‘siz va emulsion kremlar.
4. Gomogen surtmalarni tasnifini keltiring?
A) ekstraksion va emulsion turdagi surtmalar;
V) eritma va qotishma turdagi surtmalar;
S) qotishma va qo‘shilgan turdagi surtmalar;
D) emulsion va suspenzion turdagi surtmalar;
E) eritma, qotishma va ekstraksion turdagi surtmalar.
5. Gomogen surtmalar tayyorlashda asosga dori moddani kiritish nimaga asoslangan?
A) dori moddani asosda erishiga yoki asos bilan qotishma hosil qilishiga;
V) dori moddani asos tarkibiga kiruvchi biron bir yordamchi moddada erishiga;
S) dori moddani yog‘larda erishiga;
D) dori moddani suvda erishiga;
E) dori moddani spirt yoki glitserinda erishiga.
6. Gomogen surtmalarni ta’sir etish mexanizmini keltiring?
A) surtmaning yog‘li asosi teri sirtida qatlam hosil qiladi va terini atrofiga issiqlikni tarqatishini kamaytiradi, natijada giperemiya kuzatiladi, teridan namlik bug‘lanmasligi tufayli, teri epidermisi matseratsiyaga uchraydi va surtma tarkibidagi dori moddalar teri qatlamiga singiydi;
V) surtma tarkibidagi suv terini sovitadi, namlaydi, terini tarang va yumshoq bo‘lishiga yordam beradi;
S) surtmaning yog‘li asosi teri sirtida qatlam hosil qiladi va terini atrofiga issiqlikni tarqatishini kamaytiradi, natijada giperemiya kuzatiladi;
D)teridan namlik bug‘lanmasligi tufayli, teri epidermisi matseratsiyaga uchraydi va surtma tarkibidagi dori moddalar teri qatlamiga singiydi;
E) ta’sir mexanizmi ohirigacha o‘rganilmagan.
|
| |
rovka 
qilingan - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

277
holda esa 73446 ming so‘m ortiqcha sarfga yo‘l qo‘yilgan.
Ish haqi
fondini mutlaq farqi mahsulot ishlab chiqarish hajmini o‘sishi hamda 1
ishchiga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha yillik ish haqini rejaga nisbatan
ortishi bilan izohlanadi. Ishchilar sonini nisbatan 118 kishiga qisqarishi
ish haqi fondidan 18288 ming so‘m miqdorida
iqtisod qilinishiga olib
keldi. Tahlil davomida har bir ishchiga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha yillik
ish haqi rejaga nisbatan 153068 so‘mga o‘sish sabablari aniqlanadi.
O‘rtacha yillik ish haqini ortishi ishchini mahsulot ishlab chiqarish
bo‘yicha belgilangan normani ortig‘i
bilan bajarishi, hamda ish haqi
tarkibidagi unumsiz xarajatlar mavjudligi tufayli yuz beradi.
Bundan
tashqari bir ishchining o‘rtacha yillik ish haqining o‘zgarishi hisobiga
ishchilarning ish haqi fondiga 91688 ming so‘mlik ta’sir etgan.
Korxonada joriy yilda ishchilarning moliyaviy ahvoliga bir qadar e’tibor
kuchayganligini hamda ularning moddiy
holati yaxshilanganligini
ko‘rishimiz mumkin.
Bugungi bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida korxonalarning debitorlik va kreditorlik majburiyatlarini o‘rganishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari

|
Bugungi bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida korxonalarning debitorlik va kreditorlik majburiyatlarini o‘rganishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari
|
bet | 218/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Bugungi bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida korxonalarning debitorlik va kreditorlik majburiyatlarini o‘rganishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari:
debitorlik va kreditorlik qarzlarining yuzaga chiqish sabablarini o‘rganish;
korxonaning debitorlik va kreditorlik qarzlari holatiga baho berish;
debitorlik va kreditorlik qarzlarini vujudga kelish muddatlari bo‘yicha tasniflagan holda o‘rganish;
debitorlik qarzlarining tarkibiy tuzilishi va dinamik o‘zgarishlariga baho berish;
kreditorlik qarzlarining tarkibiy tuzilishi va dinamik o‘zgarishlariga baho berish;
debitorlik va kreditorlik qarzlarining aylanuvchanligiga baho berish;
muddati o‘tgan debitorlik va kreditorlik qarzlarining mavjudligini va ularni tugatish yo‘llarini o‘rganish;
qarzlarni kamaytirish bo‘yicha mavjud imkoniyatlarni ko‘rsatib berish va hokazolardan iborat.
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning debitorlik va kreditorlik qarzlarini o‘rganishda asosiy axborot manbalari bo‘lib quyidagilar hisoblanadi:
korxonaning «Buxgalteriya balansi» (1-shakl) ma’lumotlari;
«debitorlik va kreditorlik qarzlar haqida ma’lumotnoma»;
buxgalteriya hisobining debitorlik va kreditorlik qarzlarini aks ettiruvchi tegishli schot ma’lumotlari.
Buxgalteriya balansi bo‘yicha debitorlik va kreditorlik qarzlarining vujudga kelish sabablari
Debitorlik va kreditorlik majburiyatlari bevosita korxona bilan qar- shi tomon o‘rtasidagi o‘zaro hisob-kitoblarda kelib chiqadigan majbu- riyatlardir. Bu majburiyatlar korxona bilan mol yetkazib beruvchilar yoki xaridorlar o‘rtasidagi munosabatlarda, korxona bilan bank tashki- lotlari o‘rtasidagi, korxona bilan soliq organlari o‘rtasidagi, korxona bilan ijtimoiy taminot bo‘limlari va turli jamoat tashkilotlari, shuning- dek, xodimlar, mulk egalari, aksionerlar va investorlar bilan bo‘ladigan munosabatlarda yuzaga keladi. Ularning yuzaga kelishining asosiy sa- babi hisob-kitoblarda vaqtning o‘zgaruvchanligidir, ya’ni bugun ortilgan mahsulot ham puli to‘langunga qadar debitorlik va kreditorlik maj- buriyatlar qatoriga kiritiladi. Bunda daromad va xarajatlarning yuzaga chiqishi bilan ular bo‘yicha hisob-kitoblarning amalga oshishi orasida farqlanish kelib chiqadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bugungi bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida korxonalarning debitorlik va kreditorlik majburiyatlarini o‘rganishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari
|
Mahsulot turlari bo‘yicha tannarxning tahlili va unga ta’sir

|
Mahsulot turlari bo‘yicha tannarxning tahlili va unga ta’sir Pdf ko'rish
|
bet | 192/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc8.9. Mahsulot turlari bo‘yicha tannarxning tahlili va unga ta’sir
etuvchi omillar tahlili
Alohida mahsulot turlari bo‘yicha ishlab chiqarish xarajatlarini
hisobga olish va mahsulotlar tannarxini aniqlash, moliyaviy natijaga
daxldor bo‘lgan elementlarni iqtisodiy jarayonlarning turi, o‘rni, joyi va
javobgarlik bo‘yicha hisobga olinishi va nazorat qilinishi korxonaning
moliya-xo‘jalik faoliyatini boshqarishda muhim hisoblanadi. Alohida
olingan mahsulotlar ishlab chiqarish tannarxini aniqlashga hisob-kitob-
larning muhim obyekti sifatida qaraladi. Bunda mahsulot tannarxining
to‘g‘ri aniqlanishiga ahamiyat beriladi. Mahsulotlar tannarxini aniqlash
va hisobga olish, moliyaviy natijaviylikni tarkibli o‘rganish bilan birga,
foydaning shakllanish qatorlarini to‘g‘ri baholash imkonini beradi. Bir
xildagi mahsulot turlarini ishlab chiqaradigan korxonalarda mahsulot
tannarxini qiyosiy tahlili va uning natijalari iqtisodiy samaradorlik
ko‘rsatkichlarini oshirishga xizmat qiladi.
Alohida olingan mahsulotlar tannarxining tahlili xarajatlarni iqtiso-
diy elementlari bo‘yicha emas, balki, xarajat moddalari bo‘yicha o‘rga-
nishni, ularning rejaga va o‘tgan yillarga nisbatan o‘zgarishlariga baho
berishni hamda o‘zgarish sabablarini o‘rganishni tavsiflaydi. Mahsulot
ishlab chiqarishning kalkulatsiya moddalari ishlab chiqarish va texnolo-
giya jarayonlari xususiyatiga bog‘liq. Sanoat korxonalaridagi kalkulatsi-
ya moddalari tarkibini bir xil ko‘rinishga ega bo‘lishi tannarxni umumiy
hajmda va moddalari bo‘yicha tahlil etish imkoniyati tug‘iladi. Bunday
tahlil bozor iqtisodiyoti sharoitida mahsulot birligiga belgilanadigan
narxni aniqlashda foyda va rentabellikni oshrishda muhim o‘rin tutadi.
Mahsulotlar ishlab chiqarish tannarxiga va uning o‘zgarishiga ta’sir
etuvchi omillarni xarajat moddalarining har bir turi bo‘yicha alohida tar-
kiblash mumkin. Masalan, material xarajatlari yoki xomashyo xarajatlari
qatori bo‘yicha xarajatlar o‘zgarishiga moddiy sarflar me’yorining
o‘zgarishi, ularni sotib olish baholarining o‘zgarishi ta’sir qilsa, mehnat
haqi xarajatlarining o‘zgarishida ishchilar soni va bir xodimga to‘g‘ri
keladigan ish haqlarining o‘zgarishi ta’sir qiladi. Amortizatsiya xarajat-
lari bo‘yicha ham xuddi shu shaklda tarkiblashni aytib o‘tish mumkin,
ya’ni amortizatsiyalangan qiymatning o‘zgarishi, amortizatsiya me’yor-
lari, shuningdek, amortizatsiya ajratmalari ajratiladigan asosiy vositalar
turi, salmog‘iga bog‘liq va hokazolar. Omillar ta’sirini aniqlashda har
bir ta’sir birligi alohida va boshqa omillar ta’sirisiz o‘rganiladi.
|
| |
Адабиётлар шарҳи - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

408
фaoлият туpи, ўлчaми, тaшкилий-ҳуқуқий шaклидaн кaтъий нaзap бapчa
кopxoнa ҳиcoбoтини шaкллaнтиpиш учун йўнaлтиpилгaн»[3].
3. Тадқиқот методологияси.
Электр таъминоти cубъeктлapдa
бухгалтерия
ҳиcoби вa ҳиcoбoтини Мoлиявий Ҳиcoбoтнинг Xaлқapo Cтaндapтлapи acocидa
тaшкил этиш, мaмлaкaтимиздaги aкциядopлик жaмиятлapининг ҳисобот
шаклларини ҳoлaтлapи вa уйғунлaшувини oши
риш масалалари илмий жиҳатдан
ўрганилган. Мавзуни ёритишда адабиётлар шарҳи, маълумотларни гуруҳлаш ва
таққослаш методларидан фойдаланилган.
https://lex.uz - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

405
2.
O’zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2015-yil
24-apreldagi
“Aksiyadorlik jamiyatlarida zamonaviy korporativ boshqaruv
uslublarini joriy etish
chora-tadbirlari to’g’risida”gi PF-4720-sonli farmoni //https://lex.uz
3.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yilda 26-yanvarda
“Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari bo’yicha o’qitish
va buxgalterlarni
xalqaro sertifikatlash doirasida imtihonlarni topshirish xarajatlarini
qoplash tartibi
to’g’risidagi
vaqtinchalik
nizomni
tasdiqlash
haqida”gi
38-sonli
qarori
https://www.lex.uz
4.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 24-avgustdagi
“Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari va unga yushuntirishlar matnini tan olish
tartibi
to’g’risidagi
Nizomni
tasdiqlash
haqida”gi
507-sonli
qarori
/
https://www.lex.uz
5.
Тетерлева, А. С. Международные стандарты финансовой отчетности:
[учеб. пособие] / А. С. Тетерлева ; М-во образования и науки Рос. Федерации,
Урал. федер. ун-т. - Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 2016. - 176 с.
6.
Вахрушина М. Международные стандарты финансовой отчетности. -
М.: Учебник. Издательство: Национальное образование, 2014. – 656 с.
ЭЛЕКТР ТАЪМИНОТИ СУБЪЕКТЛАРИДА МОЛИЯВИЙ
ҲИСОБОТНИНГ ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАРИ АСОСИДА
БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИНИ ЮРИТИШ
Бакиров Норбек Норқучқор ўғли
Қарши муҳандислик иқтисодиёт институти
“Бухгалтерия ҳисоби ва аудит” кафедраси, магистр
Аннотация:
Ушбу мақолада электр таъминоти субъектларда бухгалтерия
ҳисобини юритишга доир масалалар молиявий ҳисоботнинг халқаро
стандартлари
асосида
ташкил
этиш,
мамлакатимиздаги
хўжалик
субъектларининг ҳисоб ва ҳисоботларини ҳолатларини уйғунлашувини
оширишга қаратилган таклиф ва тавсиялар берилган.
Таҳлилий натижалар - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari
QarMII konf 26-27 may 2023 (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari
|
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari - bet 206

426
kapital investisiyalarni hisobga oluvchi schyotlar» deb nomlash to‘g‘ridir. Mazkur
schyotning aynan shunday nomlanishi uning maqsad va maqomini to‘g‘ri ifoda
etadi, deb o‘ylaymiz. Chunki aynan shu nomdagi schyotning mavjudligi va uning
yuritilishi korxonada yuz berayotgan yangilanishlarni, bir tomondan, muhim jarayon
sifatida aks ettirishga, ikkinchi tomondan esa ularga kiritilgan kapital investisiyalar
hisobini yuritishga imkon beradi.
Ikkinchidan,
fikrimizcha, zamonaviylashtirish jarayonlari va ularga kiritilgan
kapital investisiyalarni hisobga oluvchi schyotlar tizimi tarkibiga kiruvchi schyotlar
davlatimiz siyosatida belgilangan innovasion jarayonlarning barcha yo‘nalishlari,
chunonchi, yangi obektlar qurish, mavjud obektlarni kengaytirish, rekonstruksiya
qilish va obodonlashtirish, zamonaviy asbob-uskunalar, texnika va texnologik
liniyalar, biologik aktivlar va boshqa turdagi yangi asosiy vositalarni xarid qilish,
shuningdek, mos ravishda ularga kiritilgan kapital investisiyalarni bevosita aks
ettirishga mo‘ljallangan bo‘lishi lozim. Aynan ushbu talabdan kelib chiqib,
bizningcha, amaldagi 0800-«Kapital qo‘yilmalarni hisobga oluvchi schyotlar»
tizimini tarkibi, maqomi va nomlanishi bo‘yicha restrukturizasiya qilish (o‘zgartirish)
maqsadga muvofiqdir. Korxonani zamonaviylashtirish jarayonlari va ularga
kiritiladigan kapital investisiyalar hisobi uchun biz tomonimizdan tavsiya etilayotgan
barcha schyotlar maqomiga ko‘ra aktiv, doimiy, balans schyotlar hisoblanadi,
shuningdek, ularning har biriga aniq maqsad va vazifalar yuklatiladi.
Asosiy ishlab chiqarish faoliyatining moliyaviy natijasi

|
Asosiy ishlab chiqarish faoliyatining moliyaviy natijasi
|
bet | 194/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Asosiy ishlab chiqarish faoliyatining moliyaviy natijasi (foyda yoki zarar). Asosiy ishlab chiqarish faoliyatining moliyaviy natijasi quyidagi bog‘lanishlarda, ya’ni mahsulot (ish va xizmat)larni sotishdan olingan foyda summasidan davr xarajatlari tarkibiga kiruvchi sotish xarajatlari, ma’muriy xarajatlar va boshqa umumxo‘jalik xarajatlarini chegirish hamda asosiy faoliyatning boshqa jarayonlaridan olingan daromad va xarajatlarni tartibli farqlash asosida aniqlanadi.
Moliyaviy faoliyatdan olingan foyda (zarar). Moliyaviy faoli- yatdan olingan foyda va zararlar qatoriga moliyaviy natijalar to‘g‘ri- sidagi hisobotda quyidagi umumlashgan ko‘rsatkichlar kiritilgan.
sho‘ba va qo‘shma korxonalardan olingan dividendlar;
boshqa olingan dividendlar;
sho‘ba va qo‘shma korxonalarga berilgan va olingan qarzlar bo‘yicha foizlar;
boshqa to‘langan va olingan foizlar;
valuta kursining o‘zgarishidan farqlar;
moliyaviy faoliyatdan boshqa daromadlar va xarajatlar.
Asosiy ishlab chiqarish faoliyatining moliyaviy natijasiga moliyaviy faoliyatdan olingan natijani qo‘shish asosida umumxo‘jalik faoliyatidan moliyaviy natija (foyda, zarar) aniqlanadi.
Umumxo‘jalik faoliyatidan moliyaviy natija. Umumxo‘jalik faoliyatidan olingan moliyaviy natija soliq to‘loviga qadar foyda sum- masidan yoki hisob foydasi summasidan favqulodda foyda va zararlar summasiga farq qiladi.
Umumxo‘jalik faoliyatidan olingan foyda summasi moliyaviy nati- janing shakllanish qatori emas, balki uni jamlovchi qator sifatida tarkib- lanadi.
Favqulodda foyda (zarar). Favqulodda foyda (zarar) – korxona tomonidan odatiy hol hisoblanmagan va uch yillik oraliqda bunday faoliyat bilan shug‘ullanmagan holatlardan oladigan daromad va yo‘qotishlar favqulodda foyda va zararlar qatoriga kiritiladi.
Favqulodda foyda va zararlar moliyaviy natijalar shakllanishining uchinchi tarkibi sifatida qaraladi.
Kutilmagan suv toshqini, yong‘inlar, tabiiy ofatlar ta’siridagi yo‘qo- tishlar ham ushbu qatorga kiritiladi. Ular bo‘yicha foyda va zararlarning boshqa shakllanish qatorlarida soliqqa tortish bo‘yicha hech qanday farqlanish yo‘q. Agar foyda olinadigan bo‘lsa, u bo‘yicha ham tegishli tartibda soliq to‘lanadi, zarar olinadigan bo‘lsa, umumxo‘jalik faoliyati- dan olinadigan foyda summasi zarar summasiga kamaytiriladi. Lekin amaliy kuzatishlar natijasi shuni ko‘rsatadiki ularning shakllanish ehtimoli nihoyatda qisqa yoki kam. Bo‘lgan taqdirda ham faqat zarar shaklida bo‘lishi mumkin.
|
| |
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili

415
beradigan O‘zbekiston buxgalteriya hisobi milliy standartlari (BHMS)ni
qayta
tahrirda ishlab chiqish vazifasi yuklatilgan
29
.
Buning uchun esa молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари MHXSlari
va buxgalteriya hisobi milliy standartlari BHMSlari o‘rtasidagi
tafovutlarga barham
berish kerak. Ularni imkon qadar muvofiqlashtirish kerak. Moliyaviy hisobotning
xalqaro standartlari (MHXS)larda mavjud bo‘lgan, lekin
buxgalteriya hisobi milliy
standartlari (BHMS)lar tarkibida bo‘lmagan standartlarni ham ishlab chiqish kerak.
Standartlarga interpretasiyalar ishlab chiqishni yo‘lga qo‘yish kerak. Buxgalteriya
hisobi bo‘yicha boshqa qonun osti
meyoriy-huquqiy hujjatlarni, jumladan Nizomlar
va qoidalarni ham standartlarga aylantirish kerak. O‘zbekistonda
mukammal
buxgalteriya hisobining milliy standartlari tizimi shakllanishi lozim.
Xalqaro standartlarga o‘tishda dastavval xalqaro konseptual asoslar bo‘yicha
umumiy qoidalarni muvofiqlashtirish o‘ta muhim ahamiyat kasb etadi.
Bugungi kunda xalqaro konseptual asoslarning yangi tahririda aktivlarga bergan
ta’riflar asosida milliy konseptual asoslarimizni takomillashtirish lozim, deb
hisoblaymiz. Xalqaro konseptual asoslari va milliy konseptual asoslaridagi qoidalarni
solishtirish natijalarini quyidagi jadvalda rasmiylashtiramiz (1-jadval)
Muvozanatni saqlash mashqlari

Muvozanatni saqlash mashqlari:
1. Yakka cho`p ustida yurish usullari: oddiy, oyoq uchlarida, yonlarga juftlama qadam bilan, oldinga va orqaga juftlama qadam bilan yurish. Shuningdek, yakka cho`p ustida yon bilan turib oyoqlarni chalishtirib yurishlarga o`rgatish.
2. Yakka cho`p ustida sakrab burilishlar: avval yerda to`ntarilgan gimnastik o`rindig`ida, reykasida 90°, 180° o`ng (chap)ga sakrab burilishlarga o`rgatish,
3. Yakka cho`p ustida turgan holatdan 35-40 sm balandliqdagi to`siqlar ustidan xatlab o`tish bilan yurish.
4. Yakka cho`pni oxirida yarim cho`kkayish holatidan sakrab yerga tushishni o`rgatish (yordamchi mashqlar uchun 3-sinf materiallariga qaralsin).
|
Калит сўзлар - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

407
масалалардан биридир.
“Қашқадарё ҳудудий электр тармоқлари” АЖда МҲХСни қўллаш бўйича
ишлар энг аввало МҲХС бўйича ҳисоб сиёсатини такомиллаштиришдан
бошланиши зарур. Шунга мувофиқ мамлакатимиздаги
барча электр энергия
таъминоти субъектлари 2021 йил якунларидан бошлаб молиявий ҳисоботни
МҲХС асосида тайёрлаш ишлари олиб бормоқда. Бироқ энергия таъминоти
субъектларида 2021 йилда молиявий ҳисоботни МҲХС асосида тайёрлаш
ишлари билан танишганимизда бир қанча номувофиқликлар мавжудлигига
гувоҳ бўлдик. Шунга асосан илмий изланишимнинг ушбу қисмида ушбу
номувофиқликлар ҳамда такомиллаштирилиши зарур бўлган МҲХСни қўллаш
бўйича мулоҳазаларимизни келтирмоқчимиз.
IQTISODIYOTNI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA

IQTISODIYOTNI RAQAMLASHTIRISH SHAROITIDA XALQARO STANDARTLAR ASOSIDA AKTIVLAR HISOBINI TAKOMILLASHTIRISH Egamberdiyeva Salima Rayimovna, QarMII dotsenti
, СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УЧЕТА АКТИВОВ ПО МЕЖДУНАРОДНЫМ СТАНДАРТАМ Эгамбердиева Салима Райимовна, КарМИИ доцент,
IMPROVEMENT OF ACCOUNTING OF ASSETS ACCORDING TO INTERNATIONAL STANDARDS Egamberdiyeva Salima Rayimovna, Karshi engineering economic institute associate professor ,
Annotatsiya: Ushbu maqolada moliyaviy hisobotning konseptual asoslarining
yangi tahririga asosan qishloq xо‘jaligi korxonalari buxgalteriya balansida
aktivlarning tarkibi bо‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Buxgalteriya balansida asosiy
vositalarni turlari (klasslari) bо‘yicha detallashtirish, investitsiyaviy mulklar, kabi
moddalarni kiritish taklif etilgan. Maqolada qishloq xo‘jaligida aktivlar hisobining
tashkiliy-uslubiy jihatlari yoritilgan. Qishloq xo‘jaligida aktivlar hisobini tashkil
etish bo‘yicha xulosalar shakllantirilgan hamda takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: qishloq xo‘jaligi, qishloq xo‘jaligi faoliyati, qishloq xo‘jaligi
hosili, tirik hayvon, o‘simlik. biologik aktiv, o‘stirishdagi hayvonlar, dehqonchilik
hosili, chorvachilik mahsuloti 16-son BHXS «Asosiy vositalar», 17-son BHXS
“Ijara” «Ijara», 38-son BHXS “Nomoddiy aktivlar”, 40-son BHXS “Investitsion
mulk”, 41-son BHXS “Qishloq xо‘jaligi”.
Аннотация : В данной статье на основе новой версии концептуальных
основ финансовой отчетности разработаны предложения по составу активов на
балансе сельскохозяйственных предприятий. В бухгалтерском балансе
предлагается детализировать основные средства по видам (классам), включать
такие статьи, как инвестиционная недвижимость. В статье рассмотрены
413
организационно-методические аспекты учета основных средств в сельском
хозяйстве. Сформированы выводы по организации учета основных средств в
сельском хозяйстве и разработаны предложения.
Ключевые 
слова - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

414
kо‘rinib turibdiki, hozirgi sharoit qishloq xо‘jaligida
faoliyat yuritayotgan
korxonalar faoliyatini rivojlantirish, ularda hisob va hisobot ishlarini xalqaro
tajribalar asosida takomillashtirishni taqozo etmoqda. Amalda bо‘lgan buxgalteriya
hisobiga oid milliy standartlarda qishloq xо‘jaligida faoliyat yuritayotgan korxonalar
faoliyatining xususiyatlaridan kelib chiqib hisobni
yuritish tartiblari aniq
belgilanmagan.
Bugungi
kunda qishloq
xо‘jaligida
faoliyat
yuritayotgan
korxonalarlarda axborot foydalanuvchilarga tashkilotning mol-mulki, uning holati va
foydalanish darajalari tо‘g‘risidagi axborotlarni xalqaro standartlar asosida tayyorlash
о‘ta muhim ahamiyat kasb etadi.
Ushbu muhim vazifaning bajarilishi buxgalteriya hisobini yuritishni tartibga
solib
turuvchi dastaklar, chunonchi, schyotlar rejasi, korxonalarda amalga
oshirilayotgan islohotlar jarayonlari kо‘lami va yо‘nalishlari,
ularga kiritilayotgan
investitsiyalar tо‘g‘risida atroflicha va tizimli axborotlarni shakllantirishga
mо‘ljallangan schyotlar mavjudligiga bevosita bog‘liq.
Bugungi kunda qishloq xо‘jaligida faoliyat yuritayotgan korxonalarlarda
aktivlarni tasniflash, ularni moliyaviy hisobotda aks
ettirish masalalari dolzarb
ekanligidan dalolat beradi.
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar

287
Asosiy faoliyat turi bo‘yicha (ming so‘m)
Hisobot davrida
Ko‘rsatkichlar nomi
Satr xos
raqami
Chorak
Yil
boshidan
Ishlab chiqarilgan mahsulotning (ishlar, xizmatlar)
amaldagi narxi (qo‘shimcha qiymat va aktsiz solig‘isiz)
011
131408
453781
Xarajatlar – jami (satrlar yig‘indisi 013, 040, 061, 070)
012
125304
437297
1. Ishlab chiqarilgan mahsulotning (ishlar, xizmatlar)
ishlab chiqarish tannarxi (satrlar yig‘indisi 014, 024,
025, 026, 028)
013
105797
369696
Shu jumladan:
Ishlab chiqarilgan moddiy xarajatlar (qaytadan
chiqindilarni chegirgan holda) (satrlar yig‘indisi 015,
017, 018, 021, 022, 023)
014
98062
340452
Ulardan:
Xomashyo va materiallar (xarid qilinadigan)
015
94522
329069
Ulardan: materiallar
016
Chet tashkilotlar bajargan
ishlab chiqarish tarzidagi
ishlar va xizmatlar
017
196
645
Tabiiy xomashyo
018
221
412
Shu jumladan:
Korxonalarning suv xo‘jaligi
tizimidan oladigan suvga
to‘laydigan haq (me’yor doirasida va undan ortiq)
019
221
412
Yerlarni rekultivatsiya qilish
uchun ajratmalar
020
Chetdan olinadigan barcha turdagi yoqilg‘i
021
1418
5039
Xarid qilinadigan
barcha turdagi energiya
022
1705
5287
Boshqa ishlab chiqarish moddiy
xarajatlari
023
Ishlab chiqarish tarzidagi ish haqi to‘lash xarajatlari
(sutkaliksiz)
024
5292
20235
Ishlab chiqarish ijtimoiy sug‘urta ajratmalari
025
1965
7697
Asosiy vositalar va ishlab chiqarish nomoddiy
aktivlar
amortizatsiyasi
026
267
1101
Ulardan:
Nomoddiy aktivlar
027
Ishlab chiqarishning boshqa turdagi xarajatlari (satrlar
yig‘indisi 029, 030, 032 dan 037 gacha)
028
211
211
Mahsulot hajmi -o‘tgan yil-314720
Oshxona servizini ishlab chiqarish uchun materiallar xarajati

279
Oshxona servizini ishlab chiqarish
uchun materiallar xarajati
33841,4 so‘mni tashkil etib biznes-rejaga nisbatan 600,4 so‘m
ortiqcha
sarfga yo‘l qo‘yilgan. Materiallar xarajatini o‘zgarishiga omillar ta’sirini
zanjirli bog‘lanish usuli orqali aniqlaymiz.
77-jadval
Materiallar xarajatiga «sarf me’yori» va «material bahosi»
o‘zgarishlarining ta’siri tahlili
Materiallar xarajati, so‘m
Farqi (+,-)
shu jumladan
o‘zgarishi
Materiallar
Reja,
rejadagi
sarf me’-
yori reja
bahosida
Haqiqatda,
haqiqiy
sarf me’-
yori ha-
qiqiy
bahoda
Shartli,
haqiqiy
sarf me’-
yori reja
bahosida
Jami:
gr2 –
gr1
sarf
me’yori
gr3-gr1
material
bahosi
gr2-gr3
Loy
5122,1
5250
5351,5
+127,9 +229,4
-101,5
Kaolin
20754
21058,8
20890,9
+304,8 +136,9
+167,9
Dala shpati
480
480
480
-
-
-
Kvars
6440,9
6592,6
6559,3
+151,7 +1184
+33,3
Pechmatit
444
460
460
+16
+16
-
Jami:
33241
33841,4
33741,7
+600,4 +500,7
+99,7
Sarf me’yoriga rioya qilmaslik tufayli
materiallar xarajati rejaga
nisbatan 500,7 so‘mga ortgan. Barcha material turlari bo‘yicha mahsulot
birligi uchun sarflangan materiallar miqdori
rejaga nisbatan yuqori
bo‘lgan. Materiallar bahosining o‘zgarishi tufayli materiallar xarajati
99,7 so‘mga ortgan.
Mahsulot tannarxidagi materiallar xarajatlarini
pasaytirish uchun
qimmatbaho materiallarni arzoni bilan almashtirish (
mahsulot sifatiga
putur yetkazmagan holda), ikkilamchi
resurslardan keng foydalanish,
xomashyoga ishlov beruvchi zamonaviy ilg‘or
texnologiyalarni joriy
etish, materiallarni transport – tayyorlov xarajatlarini
pasaytirishning
optimal variantlarini qo‘llash, kadrlar malakasini oshirish lozim.
Sarf me’yorining o‘zgarishiga, asosan, quyidagilar ta’sir ko‘rsa-
tishi mumkin:
1. Dastgohlar texnik jihatdan nosozligi.
2. Xomashyo sifati.
3. Ishchining malakasi.
Material bahosi o‘zgarishiga quyidagi sabablar ta’sir ko‘rsatadi:
1. Xomashyo yetkazuvchi bazalarni uzoq yoki yaqin joylashganligi.
2. Transport turlarini o‘zgarishi.
3. Davlat tomonidan material narxini o‘zgartirilishi.
Osilish va tayanishlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Osilish va tayanishlar:
Gimnastika narvoniga o`rgatilgan usullarda tirmashib chiqishlar (oddiy, bir taraflama, har taraflama). Gimnastika narvonida osilib turgan holatdan, qo`llarga tortilish bilan tirmashib chiqishlar. Gimnastik narvonidan qiya qo`yilgan gimnastik o`rindiqqa o`tish. Gimnastik narvonga tayanib turgan holda chap va o`ng oyoqni yon tomonga uzatish
Aralash va oddiy osilishlar:
Turnikda osilish, oyoqlarni bukib osilish, osilishda oyoqlarni bukib to`g`rilab oldinga ko`tarilish.
Past turniqda osilib turishdan to`ntarilib tayanchga ko`tarilish (bir oyoqda depsinib, ikkinchisida siltanib bajariladi). Mashqni bajarish uchun oyoq harakatlanganda qo`llar buqilib, oyoq va gavdani turnikka yaqinroq olib borishga harakat qilinadi.
Yerda qorin bilan yotgan holda o`rmalash. Tik arqonga uch harakat usulida tirmashib chiqish:
1. Gimnastika devorida osilib turishdan, uch harakat usuli texnikasi bilan tirmashib chiqish.
2. Tik arqonda ko`rsatilgan usulda 2-3 metrgacha tirmashib chiqish.
Tayanib sakrashlar: 1 metr balandliqdagi «Ot» ustiga sakrash va oyoq tizzalariga cho`kkayib tayanish. Shu mashqni 60-65 sm balandliqda taxlangan gimnastika to`shagi ustiga sakrab chiqib, tayanib turib bajarish.
|