nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Shisha tola va metall iplar - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab...

|
Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati
|
bet | 14/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOSShisha tola va metall iplar. Shisha tolalar olish uchun silikat shisha parchalari elektr pechlarda 1370Soharoratda suyuqlantiriladi. Tez aylanib turadigan baraban
filerdan chiqayotgan suyuq shisha oqimlarini ishlatib ketadi va 30 m/s tezlikda
cho`zadi. Havoda soviganda ingichka (1-20 mkm) shisha iplar hosil bo`ladi. Shisha
iplar pishiq, egiluvchan, yorug`likni yaxshi o`tkazadi, yorug`lik va olov ta`siriga
yaxshi chidaydi, elektr, issiqlik, tovushni izolyatsiyalash xossalari yuqori. Bunday
tolalar kimyoviy turg‘un bo`lib, faqat ftorid kislotada eriydi. Tolalarning gigroskopikligi past – 0,2 %.
Shisha tolalari bo`yash uchun suyuq shisha massasiga xrom, kobalt, marganets,
temir, oltin va boshqa birikmalar qo`shiladi. Shisha tolalarning rangi barcha
ta`sirlarga yaxshi chidaydi.
Shisha tolalar texnik maqsadlarda, bezak gazlamalar olish uchun ishlatiladi.
Metall iplar misdan yoki mis qotishmalaridan qilingan simni asta -sekin cho`zish
yoki yassi alyuminiy lenta (folga)ni qirqish yo`li bilan olinadi. Ip sirtida turg‘un
yaltiroqlik xosil qilish uchun unga yupqa oltin yoki kumush qatlami surkaladi. Ba`zi
metal iplar rangli pigmentlar va yupqa sintetik ximoya plenkasi bilan qoplanadi.
a,b – viskoza tolasi, v-atsetat va 3 atsetat, g-polinoz, poliamid va poliefir, d-nitron, exlorin, polivinil xlorid, j-vinol
Viskoza eritmasidan ip yigirish. Tayyor bo`lgan viskoza eritmasidan 3 xil usulda
ip yigiriladi: bobina, sentrifuga va uzluksiz.
Bobina usuli:
1. - filtr;
2. — cho`ktiruvchi vanna;
3. — filyera;
4. — ip;
5. — ip joylagich moslama;
6. — bobina (ip).
Nazorat savollari:
1.Tabiiy tolalarga qaysilar kiradi?
2. Kimyoviy tolalar nechchi guruxga bo`linadi?
3.Tabiiy tolalar tarkibini qanday aniqlash mumkin?
4.Kimyoviy tolalar tarkibini aniqlash usuli qanday?
|
| |
Estetik talablar - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati

|
Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati
|
bet | 3/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOSEstetik talablar. Kiyimlar o d a m la rn in g didiga va z a m o n talablariga javob bcrishi kerak. T a la b la r b i r m u n c h a shartli b o 'lib , kiyim larningb a d iiy b e z a t ili s h i va ta s h q i k o 'r i n i s h i n i n g c h iro y lilig i b o 'y i c h ais te 'm o lc h ila rn in g ehtiyojiga m os kelishi bilan a n iq lan a d i. M asalan,kiyim gigiyenik, qulay va chiroyli yoki qulay, lekin chiroyli em as, b o 'lm a s a , chiroyli, biroq n o q u la y va nogigiyenik bo 'lishi m u m k in .K iyim larning shinam ligi, s h u n in g bilan birga chiroyliligi haqidagi tu s h u n c h a l a r j a m i y a t n i n g rivojlanish darajasi, ishlab c h iq a rish va m a d a n i y a t y u t u q l a r i h a m d a a h o l i n i n g y a s h a s h s h a r o i t i b i l a nbelgilanadi. K iyim larga qo'y ilad ig an talablarga z a m o n a v iy uslub va m o d a sezilarli darajad a t a ’sir etadi. Uslub — bu o 'z ig a xos usul va vositalarning badiiy timsoli birligidir.Uslub ja m iy a tn in g ijtim oiy-iqtisodiy hayoti. badiiy m a d a niya tining holati, un in g u yoki bu davrdagi rivojlanish a n ’a na la ri, o 'z ig a xos xususiyatlarini ifodalaydi. M asalan, qadim gi rim liklar va y u n o n la rn in gkiyimlari oddiylik, tik chiziqlar, shaklining aniqligi bilan ajralib turgan.G o t i k uslubdagi kiyim larda c h o 'z ilg a n shakllari, y a 'n i uchi o 't k i r b a la n d shlyapalari va u zu n yenglari orqali ifodalangan. XV11—X V I 11 a s r la r d a , y a 'n i b a r o k k o va r o k o k o u s lu b la ri hukm r o n l i k qilg a n
p aytlarda k iyim lar h ar xil b u k la m la ri, bantiklari, burm alari va to 'rlari bilan ajralib turgan. K iy im la rning uslub ch e g ara sid a esletik b e /a g in in g qism an b o 'lsa da, o ‘zgarishi m o d a g a tegishli b o 'lad i. M oda deb, qisqa dav r ichida kelib -k e ta d ig a n ijtimoiy m u h itd a g i h u k m r o n did va urf-odatlarga aytiladi. M asalan, ta x m in a n h ar 6 —7 yilda shim pochasining kengligi,v n b kaning uzunligi va kiyim larn in g b o s h q a detallari h a m d a shakli o'zgarib turadi.
|
| |
Paxta tolasining xossalari - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi...

|
Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati
|
bet | 9/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOSPaxta tolasining xossalari. Tolalarning pishiqligi ularning pishganlik darajasiga
bog`liq. Normal pishgan tola uchun o`rtacha uzish yuki 5 kN, nisbiy uzish yuki 27 -36
kN/teks, tolalarning uzishdagi to`liq uzayishi 7-8%. To`liq uzayishning taxminan
50% ini plastik deformatsiya tashkil qiladi. Shuning uchun ip gazlama ancha
g`ijimlanuvchan bo`ladi. Paxta tolasining rangi oq, biroz sariq.
Paxtaning gigroskopikligi ancha yuqori. Paxtaning namligi namlik, harorat
sharoitiga va ifloslanganlik darajasiga bog`liq. Normal sharoitda (hararat 200 C va havoning nisbiy namligi 65%) pishgan tolalarning namligi 8-9% bo`ladi.
Havoning nisbiy namligi oshgan sari paxtaning namligi ham oshadi va havoning
namligi 100% bo`lganda 20% ga yetagi. Paxta namni tez shimadi va tez ketkazadi,
ya`ni tezquriydi. Paxta tolasi suvga botirilganda shishadi, shunda uzishga pishiqligi
15-17% oshadi.
Paxtaga kislota va ishqorlar ta`sir etadi. Paxta kislotaga chidamsiz. U hatto suyultirilgan kislotalar ta`sirida ham yemiriladi, kislotalar uzoq ta`sir qilib turgan ip gazlama qurigandan keyin pishiqligi shunchalik pasayib ketagiki, hatto papiros qog`ozidek yirtilib ketaveradi.
Kontsentratsiyalangan sulfat kislota tolani ko`mirga aylantiradi.
Sovuq o`yuvchi ishqorlar tolalarni shishiradi, ularning buramdorligi yo`qoladi,
sirti silliqlashadi, ipakka o`xshab tovlanadi, pishiqligi oshadi, bo`yaluvchanligi
yaxshilanadi.
Gazlamalarga maxsus pardoz berishda, ya`ni merserizatsiyalashda bu xossadan foydalaniladi. Qaynoq o`yuvchi ishqorlar havo kislorodi ishtiroqida paxta tsellyulozasini oksidlantiradi va tolalarning pishiqligi ni pasaytiradi.
Mis-ammiak reaktivi, ya`ni mis gidrooqsidning navshadil spirtdagi eritmasi ta`sirida paxta tolalari eriydi.
Agar hosil bo`lgan eritmaga suv qo`shilsa, navshadil spirtning kontsentratsiyasi pasayadi va tsellyuloza massasi kolloid eritma tarzida cho`kadi. Paxta tsellyulozasining mis-ammiak reaktivida erish va so`ngra eritmadan ajralish
xossasidan mis-ammiak tolalari olishda foydalaniladi.
Barcha organik tolalar kabi paxta ham yorug‘`lik ta`sirida pishiqligini asta-sekin
yo`qotadi. Quyosh nuri 940 soat ta`sir qilib turganda tolalarning pishiqligi 50%
pasayadi. 1500 C haroratda quruq paxta tolalarining xossalari o`zgarmaydi, hararat bundan oshganda bir oz sarg`ayadi, so`ngra qo`ng`ir tusga kiradi va 2500 C da ko`mirga aylanadi.
Paxta tolalari sarg`ish alanga berib yonadi va to`liq yonib kulrang qo‘l hosil qiladi. Tolalar kuydirilganda ulardan kuygan qogoz hidi keladi.
|
| |
Kiyimlarning xizm at muddatiga q o ‘yiladigan talablar

|
Kiyimlarning xizm at muddatiga q o ‘yiladigan talablar
|
bet | 4/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOSKiyimlarning xizm at muddatiga q o ‘yiladigan talablar. Kiyimlarga q o 'y ila d ig a n talab lar u larning tejamliligi bog'liq. Ko'pga chidam liligi ularning buzilishigacha b o'lgan ishga yaroqlilik davri bilan tavsiflanadi. Kiyimlarni kiyish va saqlash paytida paydo bo'ladigan fizik o'z garishlar natijasida iste’m o lc h ila r talabini q o n d iris h d a n to'xtaydi.
Tikuvchilik buyumlariga ma'lum gigiyenik, texnikaviy, estetik va iqtisodiy talablar qo'yildi.
Gigiyenik talablar — insonning sog'lig'ini saqlashga qaratilgan talablar. ffiyimning asosiy gigiyenik ko'rsatkichlari — havo o'tka-zuvchanligi, gigroskopligi, issiqdan himoya qiUsh xossalari, kir-chilligi, suv o'tkazmashgi va hokazo. Gigiyenik talablar buyum-ning nimaga mo'ljallanganligiga bog'liq. Ichki kiyim va yozgi kiyimlarning havo o'tkazuvchanligi va gigroskopligi yaxshi bo'lishi, ularni kiyib yurish qulay bo'lib, osonlikcha yuvilishi kerak. Qishki kiyimlar issiq bo'lishi, plashlar suv o'tkazmasligi kerak.
Texnikaviy talablar — tikuvchilik materiaEarining sifatiga va kiyimlar tayyorlashga qo'yiladigan talablar. Tikuvchilik materiallari va tayyor tikuvchilik buyumlari Davlat standartiga mos kelishi shart.
Estetik talablar esa moda bilan bog'liq.
Iqtisodiy talablar Idyirnning narxi bilan belgilanadi.
To'qimachilik materiallarining deyarli barchasi to'qimachilik tolalaridan iborat. Turli xil materiallarning tashqi ko'rinishi, xususi-yatlari ularni tashkil etuvchi tolalarning xossalariga bog'liq.
Nazorat savollari
1 Materialshunoslik nima?
2 Asosiy materiallar nima?
3 Astarlik materiallar nima?
4.Kiyimga qo‘yiladigan talablar
2-mavzu: To‘qimachilik tolalarini tuzilishi tasnifi va ularning xossalari.
Reja:
1. Tolalarning tasnifi, ular haqida umumiy ma’lumot.
2. Tabiiy tolalar paxta, zig‘ir, jun, ipak..
1. Tolalarning tasnifi, ular haqida umumiy ma’lumot.
To'qimachilik materiallarining deyarli barchasi to'qimachilik tolalaridan iborat. Turli xil materiallarning tashqi ko'rinishi, xususi-yatlari ularni tashkil etuvchi tolalarning xossalariga bog'liq.
|
| |
Nazorat savollari - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati

|
Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati
|
bet | 8/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOSNazorat savollari
To'qimachilik tolasi deb nimaga aytiladi?.
Qanday tabiiy tolani bilasiz?
Paxta tolasini necha xil olinish usuli bor?.
Tabiiy ipak nimadan olinadi?.
3- Mavzu : Tabiiy tolalar tasnifi, ular turlarini aniqlash.
Reja:
1) Tolalar xossalarini organoleptik va laboratoriya usuli bilan aniqlash.
2) Kimyoviy tolalar tasnifi, ularni turlari.
Paydo bo`lishi, olinishi va kimyoviy tarkibiga qarab, tolalar har xil guruxlarga bo`linadi, ya`ni sinflanadi (1- sxema).
Barcha tolalar ikki katta guruxga: tabiyi va kimyoviy tolalar guruxiga bo`linadi.
Tabiatda mavjud bo`lgan tolalar tabiiy deb, zavod sharoitida olinadigan tolalar
kimyoviy tolalar deb ataladi.
Tabiiy tolalarga o`simliklardan olinadigan tolalar (tsellyulozali tolalar – paxta,
zig`ir, kanop losi va hokazo), hayvonot tolalari (oqsilli tolalar – jun, ta biiy ipak) hamda minerallardan olinadigan tolalar (asbest) kiradi.
Tabiiy tolalarini yorug‘lik va mikroskop yordamida tuzilishini o`rganganda quyidagi o`ziga xos xususiyatlar ma`lum bo`ladi.
Paxta tolasi – turli daraja yalpoqlangan naychaga o`xshaydi Uning devorchalarini qalinligi tolaning yetilishiga bog`liq. Pishmagan paxta tolalari yassi, lentasimon, yupqa devorli ekanligini va o`rtasida keng kanal borligin i ko`ramiz.
Tolalar pishgan sari devorlariga tsellyuloza yigiladi va devorlari qalinlashadi, kanali
torayadi, tolalar buramdor bo`lib qoladi. Pishgan tolalarning bo`ylama ko`rinishi
spiralsimon, buralgan, yassi naychalardan iborat. Pishib o`tib ketgan tolalar, o`rtasida ingichka kanali bor, tsilindr shaklini oladi.
Tolalarning ko`ndalang kesimi turli shaklda bo`ladi: pishmagan tolada keskin
yalpoq, lentasimon shaklda; o`rtacha pishgan va pishgan tolada – loviya shaklida; pishib ketgan tolada – ellips yoqi deyarli doira shaklida.
– rasm. Paxta tolasining mikroskob ostida ko`rinishi.
a) mutlaqo pishmagan (o`lik ) tola
b) pishmagan tola
c) yaxshi pishmagab tola
d) pishgan tola
e) pishib o`tib ketgan tola.
Tolalarning uzunligi bilan yo`g`onligi bir biriga bog`liq, ular paxta naviga qarab
har xil bo`ladi.
Kalta tolali paxtani qayta ishlab yo`g`on va tukdor kalava ip olinadi; undan
bayka, flanel, bumazeya va boshqa gazlamalar tayyorlanadi. O`rtacha tolali paxtadan
o`rtacha nomerli ip yigiriladi; undan chit, satin va boshqa gazlamalar to`qiladi. Uzun
tolali paxtadan eng ingichka va silliq ip yigiriladi; undan sifatli yupqa ip gazlamalar –
batist, markizet, mayin satin va boshqa gazlamalar tayyorlanadi.
|
| |
Kiyimga qo‘yiladigan talablar - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab...

|
Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab chiqarishdagi ahamiyati
|
bet | 2/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOS2.Kiyimga qo‘yiladigan talablar
Kiyimlar «Kiyim -poyabzal» kom pleksining m urakkab tovar guruhidan biri bo'lib hisoblanadi. Ular iqlim va ijtimoiy sharoitga qarab xilma- xil (utilitar, amaliy yoki m an fa atd o rlik , estetik, professional, ijtimoiy, marosim va boshq.) funksiyalarni bajaradi. Shunin g uchun kiyimlarga ularning har birining aniq maqsad boyic h a ishlatilishi, iqlim sharoiti, iste’m o lc h ila rn in g yoshi va bosh q a
om illarn i e’tiborga olgan holda u m u miy h a m d a o'z ig a xos talablar qo'yiladi.
Umumiy talablarni shartli ra v ish d a e r g o n o m i k , estetik va pishiq p u xtaligin i t a v s iflo v c h i t a l a b l a r g a b o 'l i s h m u m k i n . O 'z i g a xos t a l a b l a r — kiyim larning kiyilish sharoiti, iqlim m intaqasi va iste’- m o lch ila rn in g yoshi, jinsi bilan bog'liq b o 'lg a n talablardir.
Ergonom ik talablar.
Kiyim larga q o 'y ila d ig a n fiziologik talablar shu buy u m n i kishining fiziologik fazilatlariga mos kelishini belgilaydi.
Gigiyenik tala b la r esa kishining m u h it bilan o 'z a r o aloqasi davrida kiyim to m o n id a n kishining hayot faoliyati va m eh n at qilish qobiliyatini t a ’m inlab turishiga bog'liq bo'lgan talablardir. S huning u c h u n kiyimlar kishining tanasi o 'lc h a m la rig a m os kelishi, m in im al massa, qattiqlik va ishqalanishga ega h a m d a kiyishda qulay bo'lishi kerak. H a r q a n d a y kiyim y u q o rid a bay o n etilgan erg o n o m ik talablarga to 'liq jav o b bcrishi kerak. M asa la n , qishki palto birinchi n avbatda tanani sovuqdan saqlashi, ichki kiyimlar kishi tanasidan ajralib chiqqan terni o'z ig a shim ib, tashqi t o m o n g a chiq arib yuborishi lozim. Maxsus kiyim lar esa kimyoviy, radiaktiv va bakteriologik m o d d a la r ta'siriga c h id a m li b o 'lis h i zarur. K iy im la rn in g e r g o n o m ik talablarga javob b e r is h - b e rm a s lig i q a n d a y m a t e r i a l d a n ta y y o rla n g a n lig i, tuzilishi, m odeli va ishlov berilishiga bog'liq.
|
| |
Korxonaning moliyaviy holati

Bog'liq Korxona samaradorligini oshirish yo\'llari-fayllar.org (1)
2.2 Korxonaning moliyaviy holati Moliyaviy barqarorlik xarajatlardan yuqori bo'lgan daromadlar tomonidan aniqlanadi,
tashkilotlarning pullari va uzluksiz ishlab chiqarish jarayoni tashkilotlari va uzluksiz
ishlab chiqarish jarayonini ta'minlaydi.
Omon qolish garovi va tashkilot barqarorligining asosi bu moliyaviy barqarorlik, i.e.
Bunday to'lov qobiliyatini kafolatlaydigan bunday moliya. Bunday xo'jalik yurituvchi
sub'ektiv korxona aktivlarga investitsiya kiritilgan mablag'larni qamrab oladi, keraksiz
debitorlik va kreditorlik qarzlari va o'z majburiyatlari bo'yicha to'lashga ruxsat bermaydi.
O'z va qarz mablag'larining nisbati, u moliya strategiyasi tomonidan tanlangan korxona
ichki va tashqi ish sharoitlari tufayli bir qator omillar ta'sir qiladi.
Ushbu omillarning eng muhimi orasida quyidagilar kiradi:
Ushbu asosiy ishlab chiqarish maydonlarini kengaytirish zarur tovarlarni tarbiyalash
uchun qarz mablag'larini jalb qilish zarurligini oshiradi;
Keraksiz yoki zaif ishlatiladigan uskunalar, materiallar, tayyor mahsulotlar, sotiladigan
tovarlar, mablag'larni ishlab chiqishda, qo'shimcha qarzdorliklarni jalb qilishga olib
keladigan shubhali debitorlik qarzlarini shakllantirish.
Tashkilotning to'lov qobiliyati o'zining moliyaviy barqarorligining tashqi belgisidir va uzoq
muddatli manbalar bilan joriy aktivlarning xavfsizligi darajasi tufayli. To'lov ostida
kompaniya tomonidan o'z vaqtida to'lash va qarz majburiyatlari bo'yicha to'liq to'lash
imkoniyatini anglatadi. Faqatgina tashkilotning keyingi tashkilot faoliyatini, balki uning
tashqi hamkori va potentsial investorlarini baholash va bashorat qilish uchun to'lovni
tahlil qilish zarur.
Likvidlik tashkilotlarni to'lashning shartsiz qobiliyatini anglatadi va uning aktivlari va
majburiyatlari o'rtasidagi bir vaqtning o'zida doimiy tenglikni anglatadi.
Tashkilotning likvidligini tahlil qilish balansida olib boriladi va bu mablag'larni likvidlik va
joylashgan aktivga taqqoslash, ammo kamayish majburiyatlari bo'yicha belgilangan
tartibda belgilangan tartibda taqsimot majburiyatlari bilan taqqoslanadi. Ushbu tahlil
kordarsatsiyaning aktivlarining o'z aktivlarining pul shaklida o'z mablag'larini qamrab
olish darajasini belgilaydi, pullilik muddatiga mos keladi, aktivning likvidliligi yuqori
Korxonaning ishlab chiqarish va xo'jalik faoliyati samaradorligi darajasi

Korxonalarni joylashtirish va sanoat sig'imini ratsionalizatsiya qilish. Bu resurslarni
etkazib berish va tovarlarni sotishni tezlashtiradi, shu bilan aylanma mablag'lardan
foydalanish samaradorligini oshiradi, aylanma tezligini oshiradi;
Ishlab chiqarishni tashkil etish. Uzluksiz ishlab chiqarishga o'tish. Konsentratsiya,
ixtisoslik, hamkorlik va ishlab chiqarishning kombinatsiyasini optimallashtirish;
Mamlakat hududining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi darajasini baholash, viloyat iqtisodiyoti
va federat sub'ektlarini har tomonlama rivojlantirish;
Uning barcha yo'nalishlari bo'yicha ilmiy va texnik taraqqiyot va uning ishlab chiqarishda
yutuqlaridan keng ko'lamli foydalanish;
Bularning barchasi aylanma mablag'larni tejash va aylantirishga yordam beradi, bu
aylanma mablag'larga ehtiyojni kamaytirish va aylanma mablag'lar aylanmasi tezligini
oshirishni anglatadi.
Iqtisodiyot uchun kompleks chora-tadbirlar, shu jumladan mehnat kapitalining
samaradorligini oshirishni moddiy rag'batlantirish. Bunday universal demakdir - bu
bevaqt vijdonli raqobat va ishlab chiqarish va muomalada tezlashishni tezlashtirishning
ob'ektiv mexanizmi.
Hosildorlik mahsulot ishlab chiqarish va xo'jalik yurituvchi sub'ektlar samaradorligini
oshirishga jiddiy ta'sir ko'rsatadi.
3. Korxonaning ishlab chiqarish va xo'jalik faoliyati samaradorligini oshirish bo'yicha
chora-tadbirlarni ishlab chiqish
Integratsion yondashuv asosida M .M . Semagoning

Integrativ psixologik tashxisning yana bir asosiy ko‘rinish-
laridan biri b o iib , psixoxarakterning b a’zi ko‘rinishini shakl-
lantirish darajasi tahlili hisoblanadi. Bunday ko‘rinishlarga birinchi
o ‘rinda bolaning oraliq-vaqt tasaw urini shakllanish darajasi ki-
radi. Bu ko‘rinish nafaqat bolani bilim olish negizlari, balki effekt
rivojlanish negizlariga ham yetadi. Oraliq-vaqt tasavvuri o‘z nav-
batida bolaning harakat aktivligini rivojlanishi bilan chambarchas
bog‘liqdir. Psixoharakat antogenezining yana bir ko‘rinishi bo‘lib,
effekt regulatsiyani bazali tizimining shakllanishi hisoblanadi.
«PEDAGOGIKA» VA «UMUMIY PSIXOLOGIYA»

xususiyatlariga xarakter, qobiliyat va tem peram ent kiradi. Psixo-
logiya fani yuqorida sanalgan ruhiy jarayonlar, ruhiy holatlar va
ruhiy xususiyatlarni o ’rgatadi. U quyidagi tarm oqlarni o ‘z ichiga
oladi:
1. Umumiy psixologiya.
2. Bolalar psixologiyasi (bu kichik yoshdagi, maktab, oVrtada
katta maktab o ‘quvchilari bilan shug‘ullanadi).
3. T a’lim psixologiyasi asarlari.
4. Pedagogika psixologiyasi.
5. Tibbiyot psixologiyasi.
6. Kosmos psixologiyasi.
7. Sud psixologiyasi.
8. Savdo psixologiyasi.
9. Harbiy psixologiya.
10. Maxsus psixologiya.
11. Sport psixologiyasi.
Y uqorida aytib o ‘tiladiganlarning barchasi hozirgi zam on
psixologiyasining bir qancha fanlar bilan cham barchas bog‘-
liqligidan dalolat beradi. U falsafa, tabiiy, ijtimoiy fanlari o ‘r-
tasida joylashgan va katta, oraliq mavqeyiga ega. «Umumiy psi
xologiya» dasturidagi «Shaxs», ya’ni «Psixologiyada shaxs tu-
shunchasi» mavzusini ko‘rib chiqamiz. Umumiy maqsadni ko‘z-
lash ya’ni ehtiyojlar, qiziqishlar, qobiliyatlar, asosiy ehtiyojlar
asosida vujudga keladigan maqsadlar, intilishlar motivlar har bir
kishi shaxsini xarakterlab beradi. Ana shu ko‘zlangan maqsad
insonni faol bo‘lishga, atrofdagi muhitga muayyan munosabatini
bildirishga undaydi.
Shaxsning ko‘zlangan maqsadi ehtiyojlar, ya’ni odam biron
bir narsaga zaruriyat sezish ta ’sirida tarkib topadi. Ehtiyojlar kishi
organizmining ovqat, kiyim-kechak, uy-joy, harakat qilishi, dam
olish va boshqalarga bo ‘lgan talabini bajarishi zarur. Shu talablar
bilan bog‘liq biologik va ijtimoiy ehtiyojlar bo ‘ladi. Ehtiyojlar his-
hayajon bilan mahkam bog‘langandir.
«Matematika» fanidan « 0 ‘tilganlarni takrorlash» mavzusidagi

2 ) 2 - b a l i q n i n g u z u n l i g i n i t o p :
III. Og‘zaki hisob:
—
Bilasizmi, hayot avval suvda paydo bo‘lgan, Yer kurasida
baliqlarning nechta turi mavjudligini bilasizmi? (Dengiz
yulduz-
lariga yozilgan misollarni yechamiz.)
27:9=
16:8=
20:5=
30:6=
42:7=
(Javoblarni ketm a-ket yozamiz: 32456 ta baliq turi bor.)
IV.
O'qituvchi: —
M ana bu baliq nomini bilasizmi? (Kambala.)
3-
o ‘quvchi: —
Kambala balig‘i juda qiziq baliq. Uning tanasi
yapaloq, dengiz tubida yota oladi va bir tom oni bilan suza oladi.
K o‘zlari ham bir tomonda.
4 -
o ‘quvchi: —
Avval k o ‘zlari ikki tom onda b o ‘lgan,
lekin
boshqa baliqlarga yem boim aslik uchun u bir tom onlam a suzishni
va dengiz tubiga berkinishni o ‘rgandi.
0 ‘qituvchi: —
Baliqli yomg‘ir haqida eshitganmisiz? Bo‘ron
qattiq b o ‘lganda u suvni baliqlar bilan ko‘tarib
ketadi va biror
joyga yom g'ir qilib tashlaydi. M asalan,
oxirgi vaqtda Angliyada
9 marta, Hindistonda undan 4 bor ko‘p baliq yomg‘iri yog‘gan.
Hammasi bo‘lib, nechta shunday yomg‘ir yoqqan?
9 + (9+ 4)= 22
178
V.
0 ‘qituvchi: — Siz eng katta baliq nomini bilasizmi? U kit
akulasi.
Misollarni yechsangiz, uning uzunligini bilib olasiz:
6 7 -5 2 = 15;
9 3 -7 7 = 16;
82 -6 5 = 17;
100-82 = 18.
Demak, akula uzunligi 15 dan 18 metrgacha bo‘ladi. Endi shifr-
langan sonlarni toping:
Д Д " 
-
126
Д Д д д д -2з°

VI1J. Og‘zaki hisob.
0 ‘qituvchi:
— Eng katta dengiz jonivorini bilasizmi?
l l - o ‘quvchi:
— K o‘k kit. Kit baliq emas, sut emizuvchi. Kit-
ning jabrasi yo‘q, o ‘pkasi bilan nafas oladi. Planktonlar bilan oziq-
lanadi. Ularning ajdodlari quruqlikda yashagan.
Kitning uzunligi va og‘irligini bilish uchun meduzalarga yozil-
gan misollarni yechib, bilib olasiz:
1 8 : 6 =
4 0 : 8 =
1 0 : 1 0 =
1 8 : 9 =
4 5 : 9 =
Javoblarni ketma-ket yozamiz: 35 m; 125 tonna.
IX. Umumlashtirish:
— Darsda nimalarni bilib oldingiz?
— Sizga nimalar ko^proq yoqdi?
X. Dengiz haqida she’r yoki qo‘shiq.
«Sayohat dars» integratsiyalashgan dars ishlanmasi

IV. Endi « 0 ‘ychan dalaga» yetib keldik. Vinni Pux bir son
o ‘yladi.
Uni 2 ga ko‘paytirdi, 5 ni qo ‘shdi, natijani 7 ga bo‘ldi, va 49 ni
qo‘shdi. 52 soni hosil bo ‘ldi. Vinni Pux qanday sonni o ‘ylagan?
—
0
‘ylangan sonni topish uchun nima qilish kerak?
— Teskari amallarni bajarish kerak.
V. Endi chuqur o ‘ra qazilgan maydonga keldik.
Uning yuzini
topaylik.
M aydon chuqur va tekis qism dan iborat. C huqurning b o ‘yi
5 metr, eni 3 metr. Maydonning bo‘yi — 14 m, eni 7 m, tekis
qismining yuzi nimaga teng?
S chuqur = 5-3= 15 (m 2);
S maydon = 14-7 = 98 (m 2);
S tekis - 98 - 15 - 83 (m 2).
Javob:
maydondagi tekis qismning yuzi 83 (m 2).
V. Yo‘lda davom etamiz. Dono Boyqush
tenglamalarni yechi-
shimizni so‘rayapti:
(30 x ):3 0 = 6
4 0 - x : 4 = 9
x ~ 6
x = 4
VI. Endi biroz dam olamiz va quyidagi tenglamani yechamiz.
Quyon 7 piyola asal yedi,
Pyatachok undan
6
piyola ko‘p asal
yedi, Vinni pux Pyatachokdan 4 marta ko‘p asal yedi. Hammasi
bo'lib ular necha piyola asal egan?
7+6=13 (piyola) — Pyatachok.
13-4=52 (piyola) — Vinni-Pux.
7+13+52=72 (piyola) — hammasi.
VII. M atem atik qutbga yetishimizga
uzoq yuramizmi yoki
yo‘qmi, quyidagi algoritm bo‘yicha topib olamiz.
39
27
18
15
14
10
3
0
u
r
a
P
0
1
yu
s
A
0
5
7
9
10
12
14
16
X
0
10
14
18
3
15
27
39
1 7 6
A •
6
ha
< 60
yo‘q
: 3
X
- 57
VIII. Dars yakuni.
M ana, qutbga qilgan sayohatimiz tugadi. Sizga dars davomida
turli rangdagi jitonlar berib borgan edim:
qizil — «5»;
yashil — «4»;
sariq — «3» baho bilan almashtiriladi.
T. L. Pervushina

|
T. L. Pervushina
|
bet | 1/18 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 220,18 Kb. | | #105994 |
Bog'liq 00000000 (1)
T.L. Pervushina
XAVFLARNI BAHOLASH VA TAHLILI
Krasnoyarsk
2011 yil
Rossiya Federatsiyasi Ta'lim va fan vazirligi
FSBEI HPE "SIBIR DAVLAT TEXNOLOGIYA UNIVERSITETI"
T. L. PERVUSHINA
XAVFLARNI BAHOLASH VA TAHLILI
MA'ruza kursi
080109 “Buxgalteriya hisobi, tahlil va audit”, 080205 “O‘rmon xo‘jaligi va yog‘ochsozlik sanoati korxonalarida iqtisodiyot va menejment”, “Yog‘ochga ishlov berish va sellyuloza-qog‘oz sanoati korxonalarida iqtisodiyot va menejment”, “Kimyo va sanoat korxonalarida iqtisodiyot va menejment” yo‘nalishlari talabalari uchun. neft-kimyo sanoati korxonasi” ”, 080505 “Kadrlarni boshqarish” barcha shakllardagi kadrlar tayyorlash
Krasnoyarsk
2011 yil
Pervushina T.L. Xavflarni baholash va tahlil qilish: 080109 “Buxgalteriya hisobi, tahlil va audit”, 080205 “Oʻrmon xoʻjaligi va daraxt kesish sanoatida iqtisodiyot va menejment”, “Yogʻochga ishlov berish va sellyuloza-qogʻoz sanoatida iqtisodiyot va menejment”, “Iqtisodiyot” mutaxassisliklari talabalari uchun maʼruzalar kursi . va kimyo va neft-kimyo sanoati korxonasida menejment”, 080505 “Xodimlarni boshqarish” barcha shakllardagi kadrlar tayyorlash. – Krasnoyarsk: SibSTU, 2011. – 76 p.
Risklarni boshqarish nuqtai nazaridan zamonaviy sharoitda korxona faoliyatining dolzarb muammolari ko'rib chiqiladi. “Xavf” atamasining etimologiyasi masalalari, tadbirkorlik faoliyati risklarini baholash usullari va tavakkalchilik muammolarini hal qilish usullari; xavflarni tasniflash sxemasi keltirilgan. Kimyo va o'rmon xo'jaligi kompleksi misolida sanoatga xos xavflarga e'tibor qaratiladi. Xavfli vaziyatni tahlil qilishning keng qamrovli xavf ko'rsatkichiga asoslangan yangi yondashuvi ko'rib chiqiladi, bu muallifning rivojlanishi.
Kimyo-o‘rmon sanoati iqtisodiyoti va tashkil etish boshqarmasining 2011 yildagi yig‘ilishida № 1-sonli bayonnomasi tasdiqlangan.
Sibir davlat texnika universiteti tahririyat va nashriyot kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilgan.
G., protokol №.
|
| |
Matematika va tabiatshunoslik bo‘yicha integrallashgan

Darsning jihozi:
materik xarita, jadval, rasmlar.
Darsuing borishi:
I. Tashkiliy qism.
1) Aqliy hujum:
— Noyabr oyi kuzning nechanchi oyi hisoblanadi?
— Bir marta kesishdan oldin necha marta o ‘lchash kerak?
— Nimasiz ovqatning mazasi bo‘lmaydi?
— Nimasiz oNhoqqa olov yoqib boim aydi?
Kelar
edi izlab buloq,
Bir echki-yu, bir uloq.
Ularda bor necha tuyoq,
N echta oyoq, nechta quloq?
2)
Daftarni ochib, sana va sinf ishi yoziladi.
II. Dars mavzusi va maqsadi aytiladi.
— Bolalar, bugun biz ekskursiyaga otlanamiz. Qayergaligini
bilish uchun quyidagi topshiriqni bajarish kerak.
Misollarni yechib, yashirilgan so‘zni toping.
25 ■
20
I
108 ■
9
T
1 4 -1 1
N
700 : 35
525 : 5
R
900 :
6
A
1827 ■
9
Buning uchun harflarni mos kataklarga joylashtiring.
150
154
972
150
155
203
972
500
20
150
A
N
T
A
R
К
T
I
D
A
0 ‘quvchilar ANTARKTIDA so’zini topadi.
— ANTARKTIDA nima? (Q it’a.)
— Bu qit’a haqida nima bilasiz. (U Janubiy qutbda joylashgan.)
— Bugun biz shu qit’aga sayohatga boramiz. Yo‘l-yo‘lakay ko‘p
xonali sonlar ustida amallar bajarish va masala yechish ko‘nik-
malarini mustahkamlaymiz.
1 7 3
— A ntarktida — eng sovuq m aterik.
Uni rus dengizchilari
F.F. Belinsgauzen va M .P. Lazarev 1920-yil 28-yanvarda kashf
etgan.
III. Bu materikdagi haroratni quyidagi dastur orqali bilib olamiz:
120
14
96
39
21
46
9
62
18
1
.
1
-qatordagi eng kichik sonni yozing.
2
.
2
-qatordagi eng katta sonni yozing.
3. 3-qatordagi o ‘rta sonni yozing
4. Tanlangan 3 ta son yig‘indisini toping.
14+46+18=78
Demak, havo harorati 78°C ekan.
IV. Endi Antarktida maydonining yuzini topamiz. M a’lumki,
u Afrika q it’asi yuzining 7/15 qismini tashkil qiladi. Afrikaning
yer maydoni 30 000 000 km 2.
30 000 000 : 15 ■
7 = 14 000 000 (km2)
V. Antarktida shamollari ham juda qattiq.
Shamol tezligini
tenglamani yechish orqali topasiz:
1) 1260:7=180 (m)
2) 180:9=20 (m)
Javob: 20 m.
V. Antarktidada deyarli o ‘simlik va hayvonot dunyosi yo‘q.
Faqat chegaraviy qismlardagina ba’zi jonivorlar yashaydi. Ularni
misollarni yechib, javoblarini o ‘sib borish
tartibida mos harflar
bilan yozib olsangiz topasiz:
809
. 4205
. 1214
+ 3716
6
7
2
5831
4854 V
29435 P
2428 N
9547 G
25805
12106
10534
~ 6321
+ 8190
“ 6287
19484N
20296 I
4247 1
29435
20296
19484
9544
4854
4247 2428
P
I
N
G
V
I
N
1 7 4
VI. Pingvinlar haqida nimalami bilasiz?
Pingvinlarning A ntarktidada 17 turi yashaydi. Eng kattasi
imperator pingvini bo ‘lsa, eng kichigi — adeli deb ataladi. Ular
o ‘ta suzuvchan bo ‘lib, baliq, molluska
va toshbaqalar bilan ov-
qatlanadi.
Endi quyidagi ketma-ketlik bo‘yicha im perator pingvinining
b o ‘yi va og‘irligini bilib oling:
: 6
+17
: 4
-20
sm
kg
VII. Darsning yakuni.
— Bugun darsda nimalarni bilib oldingiz?
— Sizga nimalar yordam berdi?
(Klaster bo‘yicha hikoya qilinadi.)
BO‘LAJAK 0 ‘QITUVCH1LARN1NG

Asosiy ishlab chiqarilgan bilim m o n ito rin g i prinsiplari.
U lar ichida:
1.
Uzluksizlik prinsipi.
Bu m onitoring butun dinamik rivoj-
lanuvchi tizim sifatiga qarash degani. Bu tizim nafaqat sonli xa-
rakter balki sifatli xarakterdagi struktur-funksional o ‘zgarishlarni
o ‘z ichiga oladi. Monitoring bir sifatdan ikkinchisiga o'tish va-
ziyatlarini, bilim va jarayon a n ’analarini korreksiya qilish va
to ‘g‘rilash yoki bo ‘shashtirish holatlarini belgilashi lozim.
2.
Ilmiy prinsip.
Bu kuzatishning asoslangan xarakteristika-
siga tayangan holda kuzatish degani. Bu holatga maishiy tur-
mush tom onidan yondashish man etiladi.
3.
Standartlashtirishning maqsad va vazifalari

|
Standartlashtirishning maqsad va vazifalari
|
bet | 7/17 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #255536 |
Bog'liq 1-2 mavzu3.2. Standartlashtirishning maqsad va vazifalari
Standartlashtirish tub mohiyati bilan ishlab chiqarishni tashkil etishning eng samarador formalari haqidagi fandir.
Standartlashtirish iqtisod, texnologiya va fundamental fanlar singari asosiy yо‘nalishlarni bir-biriga bog‘lovchi vosita hamdir.
Kо‘pgina texnika jihatidan ilg‘or mamlakatlarda standartlashtirish masalalariga о‘suvchi qiziqish qayd qilinmoqda, uning asosi bо‘lgan standartlashtirishning nazariyasiga ham katta e’tibor berilmoqda.
Standartlashtirishni texnika taraqqiyotida, ishlab chiqarishda eng ratsional joriy qilish, mahsulot sifatini yaxshilash, mehnat harajatlarini va moddiy resurslarni ta’sirchan vositalaridan biri sifatida kо‘rilmoqda.
Standartlashtirishning asosiy maqsadlari va vazifalari quyidagi sxemada ko‘rsatilgan:
3.3. Standartlashtirish sohasidagi asosiy atama va tushunchalar
Standartlashtirish deganda mavjud yoki bo‘lajak aniq masalalarga nisbatan umumiy va ko‘p marta tatbiq etiladigan talablarni belgilash orqali ma’lum sohada eng maqbul darajada tartiblashtirishga yo‘naltirilgan ilmiy – texnikaviy faoliyat tushuniladi. Bu faoliyat standartlarni va texnikaviy talablarni ishlab chiqishda, nashr etishda va tatbiq qilishda namoyon bo‘ladi. Standartlashtirishning muhim natijalari odatda mahsulot, jarayon va xizmatlarning belgilangan vazifaga mos kelishi, savdodagi g‘ovlarni bartaraf qilish hamda ilmiy – texnikaviy hamkorlikka ko‘maklashishda namoyon bo‘ladi.
Odatda standartlashtirish ob’yekti sifatida standartlashtiriladigan narsa (mahsulot, jarayon, xizmat) tushuniladi.
“Standartlashtirish ob’yekti” tushunchasini keng ma’noda ifodalash uchun “mahsulot”, “jarayon”, “xizmat” iboralari qabul qilingan bo‘lib, buni har qanday materialga, tarkibiy qismlarga, asbob – uskunalarga, tizimlarga, ularni mosligiga, qonun – qoidasiga, ish olib borish uslubiga, vazifasiga, usuliga yoki faoliyatiga teng darajada daxldor deb tushunmoq lozim.
Standartlashtirish har qanday ob’yektning muayyan jihatlari (xususiyatlari) bilan cheklanishi mumkin. Masalan, oyoq kiyimga nisbatan yondoshiladigan bo‘lsa, uning katta – kichikligi va pishiqligini alohida standartlashtirish mumkin.
Standartlashtirish ob’yekti sifatida xizmat – xalqqa xizmat qilishni (xizmat shartlarini qo‘shib) va korxona hamda tashkilotlar uchun ishlab chiqarish xizmatini o‘z ichiga oladi. Standartlashtirishning boshqa ob’yektlari faoliyatining biriktirilgan sohalarida O‘zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qumitasi,
Davlat arxitektura va qurilish qumitasi hamda Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi.
Odatda xalqaro, mintaqaviy, milliy standartlashtirish idoralari mavjud.
|
| |
Tayyorgarlik va motivatsiyaga yo‘naltirilgan bosqich (yo‘nalish olish)

|
Tayyorgarlik va motivatsiyaga yo‘naltirilgan bosqich (yo‘nalish olish)
|
bet | 4/9 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 53,17 Kb. | | #150224 |
Bog'liq Ergasheva F T Elektron ta\'lim1.1.1. Tayyorgarlik va motivatsiyaga yo‘naltirilgan bosqich (yo‘nalish olish). Diskussiya doirasida bu bosqich asosan o‘qituvchi va talabalarning mustaqil (asosan darsdan tashqari) ishlarini o‘z ichiga oladi.
Ular quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Diskussiya darsining o‘quv jarayonidagi o‘rnini aniqlash.
O‘qituvchi mavzuni o‘rganishning quyidagi bosqichlaridan foydalanishi mumkin:
mavzuni o‘rganishning dastlabki bosqichida o‘quvchilarning mavzu bo‘yicha mavjud bilim darajasini aniqlash, o‘rganilayotgan ob’ekt (hodisalar) haqidagi mavjud g‘oyalarni aniqlash va keyinchalik o‘quv rejasini tuzish;
mavzuni o‘rganish jarayonining ichida bilimni oraliq nazorat qilish, o‘zlashtirganlik darajasini aniqlash, talabalar tomonidan o‘quv materialini tushunish, qo‘shimcha tahlil va ishlab chiqishni talab qiladigan jihatlarni aniqlash;
mavzuni o‘rganish tugallangandan so‘ng talabalarning materialni o‘zlashtirganlik darajasini aniqlash, bilimlarni nazorat qilish va baholash, mavzuni chuqur tushunganligini tahlil qilish.
2. Diskussiya mavzusini aniqlash, bo‘lajak dars rejasini tuzish.
3. Diskussiya mavzusi va maqsadini (asosiy diskussiya savolini) talabalarga yetkazish.
4. Muammo bo‘yicha ma'lumot manbalari ro‘yxatini taqdim etish (agar zarur bo‘lsa), kontseptual apparatni aniqlashtirish.
5. Talabalarga diskussiyani o‘tkazish texnologiyasi (diskussiyada ishtirok etish qoidalari, taqdimotlar formati) haqida ma'lumot berish.
Diskussiyada ishtirok etish qoidalari (tayyorlash va talabalarga tarqatish yoki ekranda ko‘rsatish mumkin):
xolis, mantiqiy, izchil fikr yuritish;
har bir bayonotni faktlar bilan mustahkamlash va dalillar keltirish;
har bir ishtirokchiga o‘z fikrini bildirish imkoniyatini berish;
har bir fikr va pozitsiyani hisobga olish;
diskussiyani faqat muhokama qilinadigan mavzu bo‘yicha “shaxsiylashmasdan” o‘tkazish;
bir-biriga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;
har bir ishtirokchi uchun nutq vaqti 5-7 minut.
|
| |
Diskussiya jarayonida ishlash formati

|
Diskussiya jarayonida ishlash formati
|
bet | 5/9 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 53,17 Kb. | | #150224 |
Bog'liq Ergasheva F T Elektron ta\'limDiskussiya jarayonida ishlash formati:
og‘zaki bayon qilish;
taqdimot bilan bayon qilish;
tarqatma materiallar bilan va boshqa usullardan foydalanish.
6. Diskussiya uchun zarur materiallar va jihozlarni o‘qituvchi tomonidan aniqlashtirish:
zarur jihozlar bilan ta’minlangan auditoriya (proyektor, interfaol doska va boshqalar);
kompyuter sinfi;
mebellarni ko‘chirish imkoniyatiga ega keng sinf xonasi (guruhlarda ishlashda);
tarqatma materiallar (mulohazalar, mulohaza yuritish, eslatmalar va boshqalar uchun) va boshqalar.
7. Diskussiya mavzusi bo‘yicha turli fikrlar (qarorlar, pozitsiyalar) bildirish uchun guruhlarni shakllantirish (zarur bo‘lsa).
8. Mavzu bo‘yicha ma'lumotlarni tahlil qilish.
9. Talabalarni diskussiyada faol ishtirok etishga undash.
1.1.2. Asosiy bosqich (baholash). Diskussiyani boshlashdan oldin talabalarga jarayonda qatnashish qoidalarini eslatib o‘tish kerak. Bundan tashqari, butun guruh (yoki guruhlar) ishi davomida o‘qituvchi moderator (olib boruvchi) vazifasini bajaradi: diskussiyda ishtirok etish qoidalarining bajarilishini nazorat qiladi, ishtirokchilarning faoliyatini muvofiqlashtiradi, muhokama jarayonini to‘g‘ri yo‘nalishga yo‘naltiradi, reglamentga rioya etilishini nazorat qiladi, talabalar bilan birgalikda taklif qilingan muqobil variantlarni tahlil qiladi va baholaydi.
Diskussiyaning o‘tkazilishi - bu o‘qituvchi-moderator va talabalarning auditoriyadagi hamkorlikdagi faoliyatini ifodalaydi. Ushbu bosqichning quyidagi qadamlarini ajratib ko‘rsatish mumkin:
1. Mavzu bo‘yicha fikrlarni almashish va g‘oyalarni to‘plash ishtirokchilarning nutqi, ularning asosli fikrlarini, qarorlarini taqdim etishlariga asoslanadi (faktlar, misollar, qarashlar, pozitsiyasini tasdiqlovchi dalillar bilan).
2. Birgalikda muhokama qilish (har bir pozitsiyaning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash uchun ishtirokchilarning bir-birlari bilan o‘zaro muloqoti), bu esa o‘z navbatida mavzuga chuqurroq kirishga va uni chuqurroq tahlil qilishga yordam beradi.
3. Topilgan yechim variantlarini umumlashtirish, tahlil qilish va baholash.
|
| |
Mavzuga oid adabiyotlar tahlili - Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini shakllantirishda...

|
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini shakllantirishda “diskussiya” interfaol metodini qo‘llash
|
bet | 2/9 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 53,17 Kb. | | #150224 |
Bog'liq Ergasheva F T Elektron ta\'limMavzuga oid adabiyotlar tahlili. O‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasini shakllantirishga bagishlangan tadqiqotlar D.A.Mezenseva, Ye.S.Djavlax, O.V.Yeliseyeva, A.SH.Bagautdinova, N.V.Noskova, L.A.Petrovalar tomonidan olib borilgan [7, 8]. Boshlang‘ich ta'lim o‘qituvchilarining raqamli kompetentligi muammolari esa G.A.Baklanova, E.N.Yakovleva, N.N.Drujinina, G.V.Voiteleva, I.E.Krasilova [9, 10] kabi MDH davlatlari tadqiqotchilari, shuningdek, M.Lukas, P.Bem-Xaja, F.Siddiq, A.Moreyra, C.Redeker [11] kabi xorijiy olimlarning ishlarida qaralgan. O‘zbekistonda axborot ta’lim muhitini tashkil etish va boshqarish, axborot texnologiyalarini ta’lim jarayoniga tadbiq etish, bo‘lajak o‘qituvchilarda axborot va raqamli texnologiyalardan foydalanish kompetentligi bilan bog‘liq masalalar A.Abduqodirov, U.Begimqulov, R.Boqiyev, F.Zokirova, M.Matnazarova, N.Tayloqov, M.Mamarajabov, P.E.Nuraliyeva va boshqalarning tadqiqotlarida o‘z aksini topgan.
Tadqiqot metodologiyasi. Ushbu tadqiqotda bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini shakllantirish va rivojlantirishda interfaol usullardan foydalanish metodikasi qaralgan.
Interfaol ta’lim texnologiyalari innovatsion ta’lim texnologiyalarining turlaridan biridir. Ular talabalarning kasbiy bilim va ko‘nikmalarni egallash jarayonida ham o‘qituvchi bilan, ham bir-biri bilan o‘zaro munosabatlariga asoslangan o‘qitish texnologiyalaridir. Interfaol ta’lim texnologiyalarining asosiy o‘ziga xos xususiyati - bu shaxsiy tashabbusni rivojlantirish, talabalarda yangi bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lish istagini rivojlantirish, shuningdek, o‘qitishda kompetensiyaga asoslangan va shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvdir. O‘qituvchi vujudga kelayotgan masala va muammolar bo‘yicha koordinator, ya’ni maslahatchi vazifasini bajaradi, muloqot orqali talabalarning bilish faoliyati jarayonida bilimlarni va ko‘nikmalarni egallashiga sharoit yaratadi.
Tahlil va natijalar. Biz quyida “Diskussiya” metodi, uning umumiy tavsifi va uni o‘quv jarayonida qo‘llash muammolarini o‘rganamiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini shakllantirishda “diskussiya” interfaol metodini qo‘llash
|
Tayyorgarlik va motivatsiyaga yo‘naltirilgan bosqich (yo‘nalish olish)

|
Tayyorgarlik va motivatsiyaga yo‘naltirilgan bosqich (yo‘nalish olish)
|
bet | 7/9 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 53,17 Kb. | | #150224 |
Bog'liq Ergasheva F T Elektron ta\'limTayyorgarlik va motivatsiyaga yo‘naltirilgan bosqich (yo‘nalish olish)
diskussiya mashg‘ulotini o‘tkazish joyini aniqlaydi;
diskussiyani tashkil etishdagi asosiy muammoni va uning mavzusini aniqlashtiradi;
diskussiyaga tayyorlanish uchun manbalar ro‘yxatini taqdim etadi (zarur hollarda);
talabalarni diskussiyada qatnashish qoidalari bilan tanishtiradi;
talabalarning qism guruhlarga bo‘linishini tashkil etadi (agar zarur bo‘lsa);
talabalarni diskussiyada ishtirok etishga qiziqtiradi va rag‘batlantiradi.
|
diskussiya mavzunini biladi;
diskussiyada ishtirok etish qoidalarini o‘zlashtiradi va qabul qiladi;
zarur hollarda guruhlarga bo‘linishga tayyor bo‘ladi va buni amalga oshiradi;
kerakli axborotni o‘qituvchi taqdim etgan manbalardan izlaydi;
diskussiya mavzusi bo‘yicha axborotlarni tahlil qiladi;
individual yoki guruh uchun diskussiya mavzusi bo‘yicha chiqish qilishga o‘zini tayyorlaydi, bildiriladigan fikrlar yuzasidan asos topadi.
|
Asosiy bosqich (baholash)
|
diskussiya moderatori (olib boruvchi) roliga kirishadi:
diskussiya yuzasidan qo‘shimcha savollar beradi;
chiqish qilish reglamentiga rioya qilinishini nazorat qiladi;
diskussiya asosiy qoidalariga amal qilinishini kuzatib boradi;
diskussiyaga muqobil yechim variantlarini taklif etadi hamda talabalar bilan birgalikda tahlil qiladi va baholab boradi.
|
diskussiya mavzusi bo‘yicha o‘z pozitsiyalarini va fikrlarini bildiradi;
o‘z pozitsiyasini va fikrlarini asoslaydi (argumentlashtiradi);
muqobil fikrlarni asosli tanqid qiladi;
o‘qituvchi tomonidan taklif etilgan muqobil variantlarni tahlil qiladi va baholaydi.
|
|
|
| |
Refleksiv baholash bosqichi (mustahkamlash)

|
Refleksiv baholash bosqichi (mustahkamlash)
|
bet | 8/9 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 53,17 Kb. | | #150224 |
Bog'liq Ergasheva F T Elektron ta\'limRefleksiv baholash bosqichi (mustahkamlash)
diskussiyada taklif etilgan variantlar, fikrlar va yechimlarni talabalar bilan hamkorlikda umumlashtiradi;
diskussiya davomida erishilgan natijalarning oldindan qo‘yilgan o‘quv maqsadlariga mosligini aniqlaydi;
olib borilgan diskussiya natijalarining samaradorligi haqida xulosalar qiladi.
|
o‘qituvchi bilan hamkorlikda diskussiyada taklif etilgan variantlar, fikrlar va yechimlarni umumlashtiradi;
diskussiya davomida olgan bilim, ko‘nikma va shaxsiy fazilatlari asosida o‘z-o‘zini baholaydi.
|
1.2.3. Metodni qo‘llash natijalari.
Diskussiya metodini qo‘llash orqali quyidagi natijalarga erishish mumkin:
bir qiymatli aniqlanmaydigan vazifalar, masalalar va hodisalar bo‘yicha yechim topishga erishiladi;
mavzuni tushunish, uni yetarli darajada chuqurroq o‘zlashtirish, qo‘yilgan muammoga yangicha qarash hosil qilinadi;
kommunikativ (muloqot) va analitik (tahliliy) ko‘nikmalarni rivojlantirishga erishiladi;
o‘quv va kognitiv faoliyat uchun motivatsiyani rivojlantirish masalasi hal etiladi.
Xulosa va takliflar. Xulosa sifatida ta’kidlash mumkinki, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining kasbiy pedagogik faoliyati kichik yoshdagi o‘quvchilarni raqamli ta'lim muhitida ishlash uchun propedevtik tayyorlashga, ularning raqamli savodxonligini shakllantirishga yo‘naltirilgan bo‘lishi kerak. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari o‘quv va kundalik faoliyat muammolarini hal qilish uchun AKT va raqamli texnologiyalardan foydalanishga tayyor bo‘lishlari lozim. Bunday mashg‘ulotlarni faqatgina raqamli kompetentsiyasi yetarli darajada shakllangan o‘qituvchi amalga oshirishi mumkin. Raqamli vositalar va onlayn xizmatlarning didaktik imkoniyatlaridan kelib chiqib, o‘qituvchi kichik yoshdagi o‘quvchilarning yosh xususiyatlari va qiziqishlariga to‘liq mos keladigan o‘quv materiallarini ishlab chiqishi, o‘quvchilarni faol o‘quv faoliyatiga jalb qila olishi, ularning o‘qishga bo‘lgan qiziqishlarini oshira bilishi, raqamli texnologiyalar resurslaridan foydalanishi lozim. Shuningdek, kommunikativ va kognitiv vazifalarga, fan texnologiyalariga muvofiq ta'lim muhitiga, faol mustaqil va birgalikdagi faoliyatga tayyor bo‘lishi, ijobiy pedagogik tajribaga ega bo‘lishi va tegishli uslubiy ishlanmalar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim. Bunga erishishda taklif etilayotgan “Diskussiya” interfaol metodi yetarli darajada o‘quv jarayonini faollashtirish, talabalarning jamoada munozaraga asoslangan fikrlar, goyalar va qo‘yilgan muammoga yechim topish kompetensiyasini shakllantirishda muhim ro‘l oynaydi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini shakllantirishda...

|
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini shakllantirishda “diskussiya” interfaol metodini qo‘llash
|
bet | 9/9 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 53,17 Kb. | | #150224 |
Bog'liq Ergasheva F T Elektron ta\'limFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 13 dekabrdagi “O‘zbekiston Respublikasi davlat boshqaruviga raqamli iqtisodiyot, elektron hukumat hamda axborot tizimlarini joriy etish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-5598-son Farmoni (Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 13.12.2018 y., 06/18/5598/2313-son).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 3 iyuldagi PQ-3832-son “O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. - URL: https://lex.uz/docs/3806053.
Г.У. Солдатова, Т.А. Нестик, Е.И. Рассказова, Е.Ю. Зотова. Цифровая компетентность подростков и родителей. Результаты всероссийского исследования. — М.: Фонд Развития Интернет, 2013. — 144 с
Gilster, P. (1997), Digital literacy. New York: Wiley Computer Publications.
Ergasheva, F. T. Formation of ICT competence of future primary school teachers in the process of studying the discipline ‘information technologies in primary school’ // Academic Research in Educat. Sci., 2022. 3(10), P.221–229.
Ergasheva, F. T. General issues of forming the digital competence of university students // European Journal of Humanities and Educational Advancements (EJHEA) Vol. 4 No.7, July 2023, https://www.scholarzest.com.
Мезенцева Д.А., Джавлах Е.С., Елисеева О.В., Багаутдинова А.Ш. К вопросу о цифровой компетенции преподавателя // Высшее образование в России. 2020. № 11. С. 88–97.
Носкова Н.В., Петрова Л.А. Цифровая компетентность современного педагога: от теории к инновационной практике // Проблемы современного педагогического образования. 2020. № 68–4. С. 45–49.
Бакланова Г.А. Структура профессиональной компетентности учителя начальных классов в области использования цифровых образовательных ресурсов // Научно-педагогическое обозрение. 2015. №1(7). С. 14–20.
Яковлева Э.Н., Дружинина Н.Н., Воителева Г.В., Красилова И.Е. Проблема развития цифровой компетентности педагогов начального общего образования, принадлежащих к старшему поколению // Инновационные проекты и программы в образовании. 2021. № 1 (73). С. 46–55.
Lucas M., Bem-Haja P., Siddiq F. The relation between in-service teacher’s digital competence and personal and contextual factors: What matters most? // Computers & Education. 2021. No. 160. P. 104052. DOI: https://doi.org/10.1016/j.compedu.2020.104052.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetentligini shakllantirishda “diskussiya” interfaol metodini qo‘llash
|