SANOATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR

|
SANOATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARBog'liq gazlarni-kimyoviy-aralashmalardan-tozalash-jarayonini-tadqiq-qilishSANOATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ПРОМЫШЛЕННОСТИ
DIGITAL TECHNOLOGIES IN INDUSTRY
ID: 37094
Volume 1, № 1
September 2023
DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.8376784
GEOLOGIYA VA NEFT-GAZ SANOATI
ГЕОЛОГИЯ И НЕФТЕГАЗОВАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ
GEOLOGY AND OIL-GAS INDUSTRY
www.srt-journal.uz
72
nafas yo‘llarining shilliq pardalarida tirnash xususiyati beruvchi ta’sirida ham namoyon
bo‘ladi. Uning ish joylari havosida ruxsat etilgan maksimal kontsentratsiyasi 0,01 mg / l ni
tashkil qiladi.
Vodorod sulfidi ham yuqori korrozivlikka ega, gazda namlik mavjudligi vodorod sulfidi
va boshqa kislotali komponentlarning korroziy ta’sirini kuchaytiradi.
Adabiyot tahlili va metodlar.
Hozirgi vaqtda MDH mamlakatlarida vodorod sulfidli
tabiiy gaz ishlab chiqarish iste’mol qilinadigan gazning umumiy hajmining taxminan 10% ni
tashkil qiladi. Shu bilan birga gazlardagi vodorod sulfidining miqdori juda katta farq qiladi -
bir necha fraktsiyadan bir necha o‘n foizgacha. Bunday gaz vodorod sulfidining zaharliligi,
uning korrozivligi va tabiiy gazlarni kimyoviy qayta ishlashda ishlatiladigan ko‘plab
katalizatorlarga zaharli ta’siri tufayli iste’molchiga yetkazib berishdan oldin tozalanadi.
Vodorod sulfididan tabiiy gaz, turli xil neftni qayta ishlash va neft-kimyo jarayonlarining
gazlari (gidrotozalash, kreking, riforming, piroliz va boshqalar) tozalanadi. Gazlar vodorod
sulfidining tarkibiga qarab farqlanadi. Tabiiy gazlar oltingugurtsiz bo‘lishi yoki katta
miqdorda vodorod sulfidini o‘z ichiga olishi mumkin. Masalan Orenburg konining tabiiy
gazlarida 4-6% vodorod sulfidi, Astraxanda - 25%, ba’zi tabiiy gazlarda vodorod sulfidi
miqdori 50 - 70% ga (hajm bo‘yicha), masalan Harmettenda, Kanadadagi Panter daryosi va
Burberry konlari, AQShning Missisipi, Xitoyning Zhaolangiuang va boshqalar. Neftni qayta
ishlash va neft-kimyo gazlari tarkibida 0,5 dan 15% gacha vodorod sulfid bo‘lishi mumkin.
Vodorod sulfididan tozalash darajasiga qo‘yiladigan talablar gazning maqsadiga bog‘liq.
Atmosferaga chiqarilgan gazlarni tozalashda vodorod sulfidining tarkibi MPC ga mos kelishi
kerak. Texnologik gazni tozalashda vodorod sulfidining tarkibi keyingi qayta ishlash
jarayonlarining talablari bilan tartibga solinadi. Xususan kimyoviy sintezlar uchun texnologik
gazdagi vodorod sulfidining miqdori ba’zan 1 dan 50 mg/m3 gacha bo‘lishi mumkin. Tabiiy
gaz oz miqdorda vodorod sulfidi bilan ham tozalanadi, chunki uning magistral gaz quvurlariga
pompalanadigan gazdagi ruxsat etilgan miqdori 20 mg/m3 dan oshmasligi kerak.
Ko‘pgina hollarda gazni tozalash nafaqat undagi zararli aralashmalarning tarkibini
belgilangan standartlarga yetkazish, balki ularni sanoatda utilizatsiya qilish uchun ham amalga
oshiriladi. Tozalash jarayonida chiqarilgan vodorod sulfidi elementar oltingugurt yoki sulfat
kislotaga qayta ishlanadi. Masalan oltingugurt ishlab chiqarishning 30% dan ortig‘i vodorod
sulfidiga boy tabiiy gazlar; Orenburg va Astraxan GESlarida yiliga 5 million tonnadan ortiq
oltingugurt ishlab chiqariladi.
Uglerod disulfidi (uglerod disulfidi, CS2) - 46,3 °C haroratda qaynaydigan, zichligi 129,7
kg / kubometr bo‘lgan uchuvchi rangsiz suyuqlik. U suvda erimaydi, lekin unga hid beradi,
etanol va xloroformda osongina eriydi. Havoda tez yonuvchan. Yuqori haroratlarda u vodorod
bilan reaksiyaga kirishib, vodorod sulfidini hosil qiladi.
Uglerod sulfidi (COS) rangsiz, hidsiz, tez yonuvchan, o‘ta zaharli gaz bo‘lib, 50,2°C
haroratda kondensatsiyalanadi, uglerod sulfidi MPC - sanoat binolarida 1 mg/m3 dan ko‘p
bo‘lmagan, 0,15 mg/m3 dan ko‘p bo‘lmagan. - aholi punktlarida. U qizdirilganda karbonat
angidrid, uglerod disulfidi, uglerod oksidi va oltingugurt hosil qilish uchun parchalanadi.
Merkaptanlar (tiollar, RSH) spirtlarning analoglari bo‘lib, ularda kislorod oltingugurt
|
| |