nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Biologiya (2) — копия cdr - bet 5

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotig
a kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv natijalarini
va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar). Zarur bo‘lsa
javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar qiladi,
o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7. Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor
qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd
etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor so‘rov
savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2.
Guruhlar
ishini
baholaydilar,
o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari uchun
vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 7

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar). Zarur bo‘lsa
javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar qiladi,
o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga
qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
Fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 3

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
9
Axborotni huquqiy himoya qilish
Axborotni muhofaza qilishning
davlat tizimini tashkil etish
2
Nazariy,
Amaliy
Amaliy mashg’ulot
10
Federal qoidalar: qonunlar, qoidalar,
standartlar. Mahalliy qoidalar:
qoidalar, buyruqlar, ko'rsatmalar.
Axborotga egalik huquqini tartibga
solishda me'yoriy-huquqiy bazaning
vazifalari
2
Amaliy
1
Savol-javob,
Amaliy mashg’ulot
11
Tashkiliy axborotni muhofaza qilish
Axborotni qayta ishlash va uzatishning
texnik vositalarini himoya qilishni
tashkil etish.
2
Nazariy,
amaliy
Amaliy mashg’ulot
12
Axborotni kriptografik himoya qilish
usullari
2
Amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
13
Axborot xavfsizligi texnik tizimlari
Simmetrik va assimetrik shifrlash
tizimlari
2
Nazariy,
Amaliy mashg’ulot,
savol-javob
14
Identifikatsiya va autentifikatsiya
Foydalanuvchining identifikatsiyasi va
autentifikatsiyasi
2
Nazariy,
Amaliy mashg’ulot
15
Parollar va sertifikatlar asosida
autentifikatsiya.
Axborot xavfsizligi metodologiyasi
2
Amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
16
Elektron biznes va elektron biznesni
himoya qilish muammolari
2
Nazariy,
Amaliy mashg’ulot
17
Elektron biznes va tijorat modellari
Elektron biznes tizimini himoya qilish
muammosi
Elektron biznesni himoya qilish usullari
2
Amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
18
Ma'lumot uzatish tarmoqlarida
axborotni muhofaza qilish.
2
Nazariy,
Amaliy mashg’ulot
19
Himoyalangan xavfsizlik devori
texnologiyasi
Xususiy xavfsiz virtual tarmoqlar va
VPN-lar.
2
Amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
20
Simsiz tarmoqlarda axborot xavfsizligi
IPsec protokollari. VPN himoyasi.
Yakuniy nazorat
2
Nazariy,
amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
Maxsus fan o‘qituvchisi:
Bo’riyev Bobur
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 2

tizimli dasturiy ta'minot va uning turlarini, opеratsion tizim va uning
qobigi ostida ishlovchi dasturlarni bilishi va ular bilan ishlay olishi,
zamonaviy opеratsion tizimlar haqida ma'lumotlarga ega bo’lishi,
WINDOWS opеratsion tizimining yangi vеrsiyalarida ishlay olishi,
LINUX-opеratsion tizimi, uning imkoniyatlari, qo’llanilish doirasi,
hususiyatlari va afzalliklari haqidagi bilimlarga ega bo’lishadi
O’QITISH MATERIALLARI TO’PLAMI TARKIBI:
№
To’plam tarkibi
Shakli
1
Taqvim-mavzular rejasi
Jadval
2
Fanning ta’lim texnologiyasi
Nusxa (PDF)
3
Mavzular to’plami
Yozma+(CD Word)
4
Baholash vositalari
Matn, jadval
5
Vizual-didaktik resurslar
№
Mavzu nomi
Jami
O‘qitishning
tashkiliy shakli
Mustaqil
ta’lim
O‘quvchilarning bilim va
ko‘nikmalarini baholash
1
Axborot xavfsizligi tushunchasi
2
Nazariy,
Test, Savol-javob
2
Xavfsizlik va himoya qilish informatika
sohalaridan biri sifatida. Axborot
xavfsizligi tizimi. Xavfsizlik tizimi.
2
Nazariy,
Amaliy mashg’ulot
3
Axborotning qiymati Axborotning
qiymati va iste'molchi qiymati
tushunchasi.
2
Amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
4
Axborot xavfsizligining kontseptual
modeli
2
Amaliy
1
Test, Amaliy mashg’ulot
5
Kompyuter viruslari va viruslardan
himoya qilish muammolari
2
Nazariy
Savol-javob
6
Viruslardan birlamchi himoya.
Antivirus dasturlaridan foydalanish
qoidalari.
2
Amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
7
Virusga qarshi mudofaa tizimini
yaratish
2
Nazariy
1
Amaliy mashg’ulot
8
Dasturlarni kompyuter viruslaridan
himoya qilish choralari. Axborot
ob'ektlarining qiymatini aniqlash.
2
Amaliy
1
Amaliy mashg’ulot
|
Biologiya (2) — копия cdr - bet 192

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 192/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
100095, Toshkent sh, Olmazor tumani, Ziyo kо‘chasi, 76-uy
Tel: +99871-246-90-38 / Veb-sayt: www.ipitvet.uz /
PEDAGOGIK INNOVATSIYALAR, KASB-HUNAR TA’LIMI
BOSHQARUV HAMDA PEDAGOG KADRLARNI QAYTA
TAYYORLASH VA ULARNI MALAKASINI OSHIRISH
INSTITUTI
Document Outline - 2: Axborot xavfsizligi
- D:\!!!O'qitish materiallari to'plami\O'MT\Axborot xavfsizligi.pdf
- 2: Axborot xavfsizligi
- D:\!!!O'qitish materiallari to'plami\O'MT\orqa fon.pdf
- C:\Users\a.mardonova\Desktop\Axborot xavfsizligi tayyor pdf.pdf
- D:\!!!O'qitish materiallari to'plami\O'MT word fayllari\O`A axborot xavfsizligi.pdf
- D:\!!!O'qitish materiallari to'plami\O'MT\tayyor\Axborot xavfsizligi+.pdf
- C:\Users\a.mardonova\Desktop\Guvohnomalar 31 ta\материал\AXBOROT XAVFSIZLIGI.pdf
|
| |
Jami
65 - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

111. Sterillash usullari.
112. Konservantlar.
113. Sterillashning termik usullari.
114. Sterillashning fizikaviy usullari.
115. Sterillashning mexanik usullari.
116. Pirogenlik tushunchasi, uni aniqlash va bartaraf etish usullari
117. In’eksion eritmalarni barqarorlash usullari.
118. In’eksion eritmalarni fizikaviy usullar yordamida barqarorlash.
119. In’eksion eritmalarni kimyoviy usullar yordamida barqarorlash.
120. Oson oksidlanuvchi moddalardan in’yeksion eritmalar tayyorlash.
121. In’eksion eritmalarning xususiy texnologiyalari
122. Izotonik eritmalar. Ularni konsentratsiyasini xisoblash usullari.
123. Infuzion eritmalar texnologiyasi
124. Suv-tuz va kislota-ishqor muvozanatini ta’minlovchi eritmalar texnologiyasi
125. Karaxtlikka qarshi infuzion eritmalar texnologiyasi.
126.In’eksion dori turlarini sifatini baholash, saqlash va texnologiyasini takomillashtirish.
127. Ko‘z dori turlari.
128. Ko‘z tomchilari va namlamalari texnologiyasi.
129. Ko‘z surtmalari texnologiyasi.
130. Ko‘z dori turlari sifatini baholash, saqlash va texnologiyasini takomillashtirish.
131. Antibiotiklar bilan dori turlarini tayyorlash.
132. Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan suyuq dori turlari texnologiyasi
133. Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan qattiq dori turlari texnologiyasi.
134.Antibiotiklar bilan tayyorlanadigan yumshoq dori turlari texnologiyasi.
135. Antibiotiklar bilan tayyorlangan dori turlarining sifatini baholash, saqlash va texnologiyasini
takomillashtirish.
136. Dori shakllarini tayyorlashda uchraydigan nomutanosibliklar.
137. Dori vositalardagi farmatsevtik nomutanosibliklar.
138.Dori shakllarini tayyorlashda uchraydigan fizikaviy nomutanosibliklar.
139. Dori shakllarini tayyorlashda uchraydigan kimyoviy nomutanosibliklar.
140. Dori vositalardagi farmakologik nomutanosibliklar turlari.
Ishlab chiqarish amaliyoti - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

o‘rganish
5.
Suyuq dori turlarini tayyorlash qoidalari va O‘zR SSVning 582
va 583-son buyruqlariga asosan ishlash tartibi bilan batafsil
tanishish.
Dorixona
6.
Suvli ajratmalar tayyorlash. Infundir
apparati bilan ishlash
qoidalari. Murakkab miksturalar.
Dorixona
7.
Yuqori molekulali birikmalar eritmalari va kolloid eritmalar
tayyorlash qoidalari, sifatini baholash
Dorixona
8.
Yumshoq dori turlari.
Surtmalar texnologiyasi, asos tanlash
qoidalari. Sifatini baholash.
Dorixona
9.
Aseptik sharoit xosil qilish va unga rioya qilish. Aseptik
blokning tuzilishi,
unda ishlash tartiblari
Dorixona
10.
In’eksion suv olish apparatlarini tuzilishi, ishlash prinsiplari
Dorixona
11.
In’eksion eritma tayyorlash, mexanik zarrachalarga tekshirish,
sterillash, qadoqlash vositalarni tayyorlash
Dorixona
12.
O‘quv amaliyoti bo‘yicha xulosalarni yozib,
hisobotlarni
topshirish.
Toshfarmi
DTT kafedrasi
Ветеринария - download

Qidiruv: Ветеринария
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги самарқанд ветеринария медицинаси институти
O‘zbekiston respublikasi veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qo’mitasi samarqand davlat veterinariya meditsinasi,chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti
81,41 Kb.
4
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tizimli dasturiy ta’minot

KALIT SOʻZLAR
Qurilma drayveri: printer kabi yordamchi qurilmalarni
boshqaruvchi dasturlar.
Buyruqlar qatori interfeysi: buyruqlar
qatoriga klaviaturada
yozish orqali kompyuter bilan muloqot qilish usuli.
Foydalanuvchining grafik interfeysi (GUI): sichqoncha
yoki trekpad yordamida rangli ekrandagi ikonkalarni bosish
orqali kompyuter bilan muloqot qilishning oson usuli.
Demak, operatsion tizim amaliy dasturlarni ishga tushirish
uchun platforma vazifasini bajaradi.
Foydalanuvchi sifatida,
operatsion tizim bilan muqolotga kirishish usullaridan biri
foydalanuvchining grafik interfeysi (GUI – Graphic User
Interface) orqali amalga oshiriladi.
Bunga Windows OTini
misol qilish mumkin. Bunday muloqot turi sizga ekranda
paydo boʻluvchi ikonkalar yoki obyektlarni koʻrsatish, ularni
tanlash orqali buyruqlarni kiritish imkonini beradi.
Operatsion tizim bilan muloqot
qilishning yana bir usuli
buyruqlar qatori interfeysi (CLI – Command Line
Interface) yordamida amalga oshiriladigan muloqot
hisoblanadi. Ushbu usulda fayllardan nusxa olish va ularning
nomini oʻzgartirish kabi amallarni
bajarish uchun mos
ravishda
COPY va
RENAME kabi buyruqlardan foydalaniladi.
Operatsion tizimning buyruqlar protsessori yoki buyruqlar
qatorining interpretatorlar deb ataluvchi qismi yordamida
buyruqlar qabul qilinadi va bajariladi.
1.04-rasm. Buyruq aks etgan buyruqlar qatori interfeysi.
Operatsion tizim foydalanuvchi va texnik taʼminot oʻrtasida
interfeys yaratishini bilib oldingiz. Quyida operatsion tizim
tarkibiga kirishi mumkin boʻlgan ayrim narsalar roʻyxati
keltirilgan:
Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва малакасига қўйиладиган талаблар

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва малакасига қўйиладиган талаблар
Фаннинг ўқитиш давомида талаба қуйидаги билимларга эга бўлиши керак:
- замонавий таъсири йўналтирилган дори турларини (микрокапсулалар, липосомалар, МОБС) яратиш асослари, тузилиши, таъсир этиш механизмлари;
-таъсири ўзайтирилган дори турларини (структурали таблеткалар, терапевтик доривор системалар, полимер доривор пардалар, спансулалар, қаттиқ дисперс системалар) яратиш асослари, тузулиши таъсир этиш механизмлари;
-доривор моддани дори турларидан сўрилишига таъсир этувчи омиллар ва биологик сўрилиш даражасини аниқлаш усуллари;
-гомеопатия даволаш тизимининг асосий принциплари;
- болаларга мўлжалланган ва гериатрик дори турларини ўзига хос томонлари;
-косметик воситалар ва ветеринария қўлланиладиган дори турларини таърифи, таснифи;
-махсус дори турлари (гомеопатик, болаларга ва қарияларга мўлжалланган, косметология ва ветеринария амалиётида қўлланиладиган) технологиясини назарий ва амалий асослари.
қуйидаги кўникмаларга эга бўлиши керак:
-гомеопатик дори турларини (сувли эритмалар, эссенция, тинктура, тритурация, гранулалар, юмшоқ дори турларини) тайёрлаш ва сифатини баҳолаш;
-махсус (болаларга, янги туғилган чақалоқларга мўлжалланган, косметология ва ветеринария амалиётида қўлланиладиган) дори турларини ўзига хос технология бўйича тайёрлаш;
- полимер доривор пардаларни тайёрлаш ва сифатини бахолаш.
қуйидаги малакага эга бўлиши керак:
-гомеопатик дориларни суюлтириш, сифатини бахолаш ва жиҳозлаш;
-таъсири узайтирилган таблеткалар ва спансула шаклидаги дори турларини тўғри қўллаш;
- дори моддаларни дори турларидан биосамарадорлигини аниқлаш усулларини бажариш;
- косметология амалиётида ва ветеринарияда қўлланиладиган дори турларини сифатига баҳо бериш.
|
tezkor xotira (RAM) - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 16/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darsliktezkor xotira (RAM) deb
ataladi. Joriy vaqtda foydalanilayotgan barcha dasturlar,
ulardagi maʼlumotlar tezkor xotirada saqlanadi.
RAM xotirasini ish stoli yoki parta deb tasavvur qiling. Ishga
kirishishdan oldin noutbuk, darslik, bloknot va ruchkangizni
olib, barchasini stolga qoʻyishingiz kerak. Bu xuddi kerakli
dasturni RAMga joylashtirish uchun dastur ikonkasi ustiga
bosish orqali uni ishga tushirishga oʻxshaydi; keyin esa kerakli
faylni ochishingiz, yaʼni RAMga joylash uchun kursorni uning
nomi va u saqlanadigan disk ustiga bosishingiz kerak bo‘ladi.
Endi ishingizni bajarish uchun kerak boʻlgan barcha narsa
mavjud, ulardan foydalanishingiz mumkin.
Odatda kompyuterdagi RAM xotira ROMdan ancha katta boʻladi,
chunki RAM xotirasi koʻproq narsani saqlashi kerak. Biroq baʼzi
kompyuter tizimlarida ROM xotirasi katta bo‘lishi mumkin;
bunga kir yuvish mashinasi kabi mikroprotsessor tomonidan
boshqariladigan kundalik maishiy jihozlar misol bo‘la oladi.
ESLATMA: ROM asosiy xotirasini CD ROM yoki DVD ROM bilan
almashtirib yubormang; ular boshqa qurilmalardir.
Zaxira xotiralar
Tashqi xotira qurilmasidan protsessor oʻchirilganda
dasturlar va maʼlumotlarni saqlash uchun foydalaniladi. Ushbu
dastur va maʼlumotdan foydalanish uchun ularni protsessor
xotirasiga qayta joylashtirish lozim.
Ushbu saqlash qurilmasi
zaxiradagi xotira, ikkilamchi
xotira yoki tashqi xotira deb ham ataladi. Bu nomlarning
barchasi ayni bir qurilmani anglatadi.
KALIT SOʻZLAR
Zaxira xotira: maʼlumotlarni saqlash uchun ikkilamchi xotira
qurilmasi.
Tashqi xotira qurilmasi: maʼlumotlarni saqlash uchun xotira,
odatda kompyuterdagi USB-portiga ulanadi.
Ikkilamchi xotira qurilmasi: baʼzan tashqi xotira deb
ataladi, bu energiyaga bo‘g‘liq bo‘lmagan xotira hisoblanadi
(kompyuter oʻchirilganda saqlangan maʼlumotlar o‘chib
ketmaydi); flesh xotira qurilmasi bunga misol boʻladi.
|
| |
Veb-sahifaning bosh va tana qismlari

|
Veb-sahifaning bosh va tana qismlari Pdf ko'rish
|
bet | 377/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikVeb-sahifaning bosh va tana qismlari
HTML hujjat ikki qismdan iborat boʻladi: bosh (head) va
tana (body) qismlari. “Bosh” qism kontenti veb-sahifangizda
koʻrsatilmaydi. HTML hujjatingizning “tana” qismida veb-
sahifangizda koʻrsatiladigan maʼlumotlar joylashadi.
Bosh qismda sahifaning sarlavhasini koʻrishingiz mumkin,
masalan, Mening veb-sahifam .
U brauzerda sahifaning oʻzida emas, varaq sahifasi sifatida
koʻrinadi. Hujjatning ushbu qismida meta-teglar, JavaScript va
CSS kod ham boʻlishi mumkin.
Bu jihatlar ushbu sohada chuqurroq bilimga ega boʻlgan veb-
sayt yaratuvchilar uchundir. 21.03-boʻlimda qanday qilib uslub
jadvallarini (CSS) hujjatning bosh qismiga biriktirish bilan
tanishasiz.
Hujjatning tana qismida veb-sahifangizda koʻrinadigan barcha
maʼlumotlar, jumladan, jadval, matn, rasmlar va multimedia
elementlari joylashadi. Quyida bunday elementlarni qanday
joylashni oʻrganasiz.
Nega veb-sahifadagi elementlarning tuzilishini
belgilashda jadvallardan foydalaniladi
Jadvallar sahifa maketini yaxshiroq boshqarish va koʻrinishi
jihatidan qiziqarli boʻlgan maketlarni yaratish imkonini beradi.
Katak shaklidagi maketdan (odatda koʻrinmaydi) yasalgan
sahifalarda maketni boshqarish uchun jadvallardan foydalaniladi.
Siz yon panellar, navigatsiya panellari yoki ramkali rasmlar
sarlavhalari bilan birga bir-biridan ajrab turishi uchun sahifani
boʻlimlarga boʻlishda ham jadvallardan foydalanishingiz mumkin.
Jadvallar veb-sahifangizdagi maʼlumotlarni muayyan shaklda
tashkillashtirish va barcha boʻlimlarni oʻz joyida saqlashga yordam
beradi. Jadvalning har bir katagini alohida formatlash, undagi
maʼlumotlarni chapga, markazga yoki oʻngga tekislash mumkin.
Jadvallarda ustunlarning sarlavhalari joylashtiriladigan sarlavha
maʼlumoti kataklari ham mavjud.
Jadvalning sarlavha qismi odatda eng yuqori qatorda boʻlib, unda
muayyan ustundagi kontentni tasvirlaydigan axborot joylashadi.
|
| |
c Endi 1-ustunga quyidagi maʼlumotlarni kiriting: 32, 34, 
12, 36
d

|
c Endi 1-ustunga quyidagi maʼlumotlarni kiriting: 32, 34,
12, 36
d Pdf ko'rish
|
bet | 379/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikc Endi 1-ustunga quyidagi maʼlumotlarni kiriting: 32, 34,
12, 36
d Endi 2-ustunga quyidagi maʼlumotlarni kiriting: 16, 38,
10, 26
e Endi 3-ustunga quyidagi maʼlumotlarni kiriting: 46, 4,
18, 16
f Jami ballarni hisoblang va natijani oxirgi ustunga kiriting.
21.02-amaliy topshiriq
Sahifaning tana qismiga jadvallarni joylashda tegiga
atributlarni qoʻshishingiz mumkin. Atribut – biror HTML
element haqidagi qoʻshimcha axborotdir.
Siz jadval ichida kataklarni bittadan ortiq qator yoki ustunni qamrab
olishi hamda jadval va katak oʻlchamlarini piksellar yoki % (foiz)
qiymatlarida belgilash kabi atributlarni koʻrsatishingiz mumkin.
Agar quyidagi HTML koddan foydalangan boʻlsangiz, natija
21.03-rasmda koʻrsatilganidek boʻladi.
TABLE TITLE |
Column A |
Column B |
21.03-rasm. Yuqoridagi HTML koddan foydalanib yaratilgan
jadval.
Yuqoridagi HTML kodga qaralsa:
• Tegning BORDER qismi jadval atributi boʻlib, raqam esa
jadval atrofidagi ramka kengligining necha piksel boʻlishi
kerakligini koʻrsatadi.
• COLSPAN=“...” atributi katakning nechta ustunni qamrab olishi
kerakligini koʻrsatadi. Bu atribut sarlavhalarda foydalanish
uchun juda qulay. Agar uning beshta ustunni qamrab olishini
xohlasangiz, COLSPAN=“5” deb yozishingiz kerak.
a Koʻrinmas ramkalarni qanday yaratish mumkin?
b Jadvalingizga yana bitta ustun qoʻshing. Jadval
sarlavhasi butun jadval uzunligida boʻlishi uchun
“COLSPAN” atributini qanday oʻzgartirishingiz kerak?
21.03-amaliy topshiriq
Quyidagi kod 21.04-rasmda koʻrsatilgan natijani hosil qiladi:
cellspacing=“3”>
TABLE TITLE
|
Column A |
Column B |
Data 1 |
Data 2 |
Data 3 |
|
|
• dasturlarni yuklab olish funksiyasi;
•

|
• dasturlarni yuklab olish funksiyasi;
• Pdf ko'rish
|
bet | 11/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslik• dasturlarni yuklab olish funksiyasi;
• printer kabi tashqi qurilmalardan foydalanish uchun
qurilma drayverlari;
• linker-dasturlar: aksariyat dasturlash tillari vazifani
soddalashtirish uchun katta dasturlarni turli kod qismlariga
(yoki modullarga) ajratib chiqadi. Linker dasturlari ushbu
dasturlar ishlashi uchun mayda modullarni birlashtiradi.
KALIT SOʻZLAR
Linker-dastur: kompilyator tomonidan yaratilgan
fayllarni qabul qilib, ular ijro etilishi uchun yagona faylga
birlashtiradigan kompyuter dasturi.
Kompilyator: berilgan kodni kompyuter tushuna oladigan
tilga oʻgiradigan kompyuter dasturi.
Utilit: kompyuterni tahlil qilish, sozlash, optimallashtirish
va unga xizmat koʻrsatish kabi vazifalarni bajara oladigan
TDTning qismi.
• Utilit dasturlar kompyuterning samaraliroq ishlashiga
yordam beradigan yoki unga yangi funksiya qoʻshadigan
dasturdir.
Utilitlar tarkibiga antivirus dasturlari,
ma’lumotlar nusxasini yaratish, disklarni ta’mirlash uchun
defragmentator dasturlar, fayllarni boshqarish, xavfsizlik va
tarmoq dasturlari kabilar kirishi mumkin.
• Foydalanuvchining grafik interfeysi.
• Operatsion tizimdagi xizmatlarga kirish imkonini beruvchi
qobiq dasturlar.
• BIOS (asosiy kiritish-chiqarish tizimi) operatsion tizim
buyruqlarini qurilmalar bajaradigan amallarga aylantiradi.
BIOS boʻlmasa, operatsion tizim qurilmalar bilan muloqot
qila olmaydi.
• Gipervizor – kompyuterga bittadan koʻp operatsion
tizim oʻrnatish imkonini beruvchi dasturiy ta’minot.
U joriy hisoblash muhitidagi CPU, RAM (tezkor xotira)
kabi manbalarni ikki yoki undan ortiq mustaqil “virtual
mashinalar”ga ajrata oladi. Har bir virtual mashina oʻz
operatsion tizimini ishga tushira oladi, bunda xuddi virtual
mashinada alohida CPU va RAM bordek koʻrinadi.
• Bootloader kichik hajmdagi kod boʻlib, kompyuter
yoqilganida birinchi ishga tushuvchi dasturiy ta’minotdir.
Soʻng u operatsion tizimni “yuklaydi” hamda ishga
tushiradi.
|
| |
, Toshkent sh, Olmazor tumani, Ziyo kо‘chasi, 76-uy

|
, Toshkent sh, Olmazor tumani, Ziyo kо‘chasi, 76-uyBog'liq Axborot xavfsizligi100095, Toshkent sh, Olmazor tumani, Ziyo kо‘chasi, 76-uy
Tel: +99871-246-90-38 / Veb-sayt: www.ipitvet.uz /
PEDAGOGIK INNOVATSIYALAR, KASB-HUNAR TA’LIMI
BOSHQARUV HAMDA PEDAGOG KADRLARNI QAYTA
TAYYORLASH VA ULARNI MALAKASINI OSHIRISH
INSTITUTI
Document Outline - 2: Axborot xavfsizligi
- D:\!!!O'qitish materiallari to'plami\O'MT\Axborot xavfsizligi.pdf
- 2: Axborot xavfsizligi
- D:\!!!O'qitish materiallari to'plami\O'MT\orqa fon.pdf
- C:\Users\a.mardonova\Desktop\Axborot xavfsizligi tayyor pdf.pdf
|
| |
BEVOSITA O‘RIN ALMASTIRISH USULI

|
BEVOSITA O‘RIN ALMASTIRISH USULIBog'liq Axborot xavfsizligiBEVOSITA O‘RIN ALMASTIRISH USULI
Bevosita o’rin almashtirish usulida Shifrlash.
O’rta asr Shifrlash usullarida Shifrlash jarayonlarining eng oddiy turi hisoblangan
ustunlardan foydalanishgan. Bunda ma’lumotlardagi harflarning o’rnini almashtirish
orqali amalga oshirilgan. Bu usulda kalit bo’lib jadval hajmi belgilanadi, ya’ni
nxn
yoki
nxm.
Masalan, “AXBOROT XAVFSIZLIGI VOSITASI” degan jumlani Shifrlab ko’ramiz. Ush-
bu jumladagi belgilar soni probellar bilan birgalikda 28 tani tashkil qiladi. Shuning uchun
6x5 o’chamli jadvaldan foydalanamiz. Har bir katakchaga 1 tadan harfni vertikaliga yozib
chiqiladi. To’lmay qolgan katakchalarga * qo’yiladi.
A
O
V
L
V
A
X
T
F
I
O
S
B
-
S
G
S
I
O
X
I
I
I
*
R
A
Z
-
T
*
So’ng jadvaldagi harflarni gorizontaliga bir qator qilib yozib chiqiladi.
AOVLVAXTFIOSB-SGSIOXIII*RAZ-T*
Hosil qilingan Shifrmatn bloklarga ajratiladi. Blok o’lchami ixtiyoriy tanlanadi. Mas-
alan, blok uzunligini 4 deb olish mumkin va Shifrmatn quyidagi ko’rinishga keladi:
AOVL_VAXT_FIOS_B-SG_SIOX_III*_RAZ-_T***
To’lmay qolgan blok * bilan to’ldiriladi.
D
eshifrlash jarayoni
1-qadam. Matn bloklardan ajratiladi va quyidagi holatga keltiriladi:
AOVLVAXTFIOSB-SGSIOXIII*RAZ-T*
2-qadam. 6x5 jadvalga Shifrlangan matn gorizontaliga to’ldiriladi.
A
O
V
L
V
A
X
T
F
I
O
S
B
-
S
G
S
I
O
X
I
I
I
*
R
A
Z
-
T
*
3-qadam. Jadvaldagi matnni ustun bo’yicha yozib chiqiladi va ochiq matnga ega
bo’linadi.
|
| |
AXBOROT XAVFSIZLIGI VOSITASI

|
AXBOROT XAVFSIZLIGI VOSITASIBog'liq Axborot xavfsizligiAXBOROT XAVFSIZLIGI VOSITASI
Bir martalik qayta qo‘yish usuli
Bir martalik qayta qo’yish usulining turg’unligi kattaroq bo’lib, bunga sabab uning
kalit orqali Shifrlanishidadir. Oddiy o’rin almashtirish usulidan farqi Shundaki, jadvallar
kalit so’zining o’lchamiga mos holatda quriladi. Masalan, Yuqoridagi “AXBOROT XAVFSI-
ZLIGI VOSITASI” jumlasini “MINORA” kalit so’zi orqali Shifrlab ko’ramiz.
1-qadam. Kalit so’zining uzunligi 6 ga teng bo’lgani uchun unga mos ravishda 6x5
o’lchamli jadvaldan foydalanamiz. Kalit so’zidagi harflarni alfavitda qaysi birinchi kelishi-
ga qarab nomerlab chiqiladi.
M
I
N
O
R
A
3
2
4
5
6
1
A
O
V
L
V
A
X
T
F
I
O
S
B
_
S
G
S
I
O
X
I
I
I
*
R
A
Z
_
T
*
2-qadam. Kalit so’zining harflari tartib nomeriga qarab yozib chiqiladi va unga mos
ustun ham Shu tartibda joylashtiriladi. Masalan, A harfi birinchi kelganligi sababli birinchi
ustunga unga tegishli simvollar ustuni joylashtirilgan.
A
I
M
N
O
R
1
2
3
4
5
6
A
O
A
V
L
V
S
T
X
F
I
O
I
_
B
S
G
S
*
X
O
I
I
I
*
A
R
Z
_
T
3-qadam. Jadvaldagi harflarni qator bo’yicha yozib chiqiladi.
AOAVLVSTXFIOI-BSGS*XOIII*ARZ-T
4-qadam. Shifrmatn bloklarga ajratiladi. Blok uzunligini 3 deb olamiz.
AOA_VLV_STX_FIO_I-B_SGS_*XO_III_*AR_Z-T
6
D
eshifrlash jarayoni
M: AOA_VLV_STX_FIO_I-B_SGS_*XO_III_*AR_Z-T
K: MINORA
1-qadam. Shifrlangan matn bloklardan ajratiladi.
AOAVLVSTXFIOI-BSGS*XOIII*ARZ-T
2-qadam. Kalit so’zning elementlarini raqamlab chiqimiz va uning harflarini o’sish
tartibida joylashtiramiz.
So’ng Shifrmatnni satr bo’yicha 6x5 o’lchamli jadvalga joylashtiramiz.
M
I
N
O
R
A
3
2
4
5
6
1
A
I
M
N
O
R
1
2
3
4
5
6
A
O
A
V
L
V
S
T
X
F
I
O
I
_
B
S
G
S
*
X
O
I
I
I
*
A
R
Z
_
T
4-qadam. Kalit so’zi bo’yicha jadval ustunlarining joyi almashtiriladi, ya’ni M harfi
kalit so’zning birinchi harfi bo’lganligi uchun unga mos ustun eng oldinga o’tadi va
hokazo.
M
I
N
O
R
A
3
2
4
5
6
1
A
O
V
L
V
A
X
T
F
I
O
S
B
_
S
G
S
I
O
X
I
I
I
*
R
A
Z
_
T
*
5-qadam. jadvaldagi matnni ustun bo’yicha yozib chiqamiz va dastlabki matnga ega
bo’lamiz.
|
| |
Yashash muhiti bo‘yicha kompyuter viruslari quyidagilarga bo‘linadi

14
• rezident;
• rezident bo‘lmagan;
Rezident
viruslar faollashganlaridan so‘ng to‘laligicha yoki qisman yashash muhiti-
dan (tarmoq, yuklama sektori, fayl) hisoblash mashinasining asosiy xotirasiga ko‘chadi.
Bu viruslar, odatda, faqat operatsion tizimga ruxsat etilgan imtiyozli rejimlardan foydalan-
ib yashash muhitini zaxarlaydi va ma’lum Sharoitlarda zararkunandalik vazifasini bajaradi.
Rezident bo‘lmagan
viruslar faqat faollashgan vaqtlarida hisoblash mashinasin-
ing asosiy xotirasiga tushib, zaxarlash va zararkunandalik vazifalarini bajaradi. Keyin bu
viruslar asosiy xotirani butunlay tark etib yashash muhitida qoladi. Agar virus yashash
muhitini zaxarlamaydigan programmani asosiy xotiraga joylashtirsa bunday virus rezident
bo‘lmagan virus deb hisoblanadi. Virusning zararkunandalik imkoniyatlari ularni yaratu-
vchisining maqsadi va malakasiga hamda kompyuter tizimlarining xususiyatlariga bog‘liq.
Foydalanuvchining informatsion resurslari uchun xavf darajasi bo‘yicha kompyuter
viruslarini quyidagilarga ajratish mumkin:
- beziyon viruslar;
- xavfli viruslar;
- juda xavfli viruslar;
Beziyon
kompyuter viruslari kompyuter tizimsi resurslariga qandaydir Shikast etka-
zishni o‘ziga maqsad qilmagan mualliflar tomonidan yaratiladi. Ularning maqsadi, odatda,
o‘zlarini programmist imkoniyatlarini ko‘z-ko‘z qilishdir. Bunday viruslarning zararkunan-
daligi monotoringda aybsiz matnlarni va rasmlarni, musiqiy parchalarning ijro etilishiga
olib keladi va h. Ammo bezarar bo‘lib ko‘ringan bunday viruslar kompyuter tizimlariga
ma’lum Shikast etkazadi. Birinchidan bunday viruslar kompyuter tizimlarini resurslarini
sarflaydi, natijada uning ishlash samaradorligi pasayadi. Ikkinchidan, kompyuter viruslari-
da kompyuter tizimlarining informatsion resurslariga Shikast keltiruvchi xatoliklar bo‘lishi
mumkin.
Xavfli
viruslarga kompyuter tizimlarining samaradorligini jiddiy pasayishiga olib kelu-
vchi, ammo xotirlovchi qurilmalarda saqlanuvchi axborotning yaxlitligini va maxfiyligini
buzmaydigan viruslar kiradi. Bunday viruslar ta’siri oqibatlarini unchalik katta bo‘lmagan
moddiy va vaqtiy resurslar sarfi evaziga yo‘qotish mumkin.
Bunday viruslarga misol tariqasida hisoblash mashinasi xotirasini egallovchi, ammo
tarmoq ishiga ta’sir qilmaydigan viruslarni, programmani qaytadan ishlanish, operatsion
tizimsining qaytadan yuklanish yoki ma’lumotlarni aloqa kanallari orqali qaytadan uzatil-
ish va h.k. zaruriyatini tug‘diruvchi viruslarni ko‘rsatish mumkin.
Viruslar bilan kurashish metodlari va vositalari

16
vazifalari boshlanmasdanoq amalga oshirish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Ta’kidlash
lozimki, barcha xil viruslarning aniqlanishini kafolatlovchi virusga qarShi vositalar mavjud
emas. Kompyuter tizimlarida viruslarni aniqlashning quyidagi metodlari mavjud:
skanerlash;
o‘zgarishlarni
bilib qolish;
evristik taxlil;
rezident
qorovullardan foydalanish;
programmani vaksinatsiyalash;
viruslardan apparat-programm himoyalanish.
Skanerlash
- viruslarni aniqlashning eng oddiy metodlaridan hisoblanadi.
Skaner-
lash programma-skaner tomonidan amalga oshiriladi. Bu programma-skaner viruslarning
tanituvchi qismini-signaturani qidirish maqsadida fayllarni ko‘rib chiqadi. Ko‘pincha pro-
gramma-skanerlar aniqlangan viruslarni yo‘qotishi mumkin. Bunday programmalar po-
lifaglar deb ataladi. Skanerlash usuli signaturalari ajratilgan va doimiy bo‘lgan viruslarni
aniqlashda qo‘llaniladi.
O‘zgarishlarni bilib qolish
usuli programm-taf-tishchidan foydalanishga asoslangan.
Bunday programmalar odatda virus joylashadigan diskning barcha qismlari xarakteristi-
kalarini aniqlaydi va eslab qoladi. Programma-taf-tishchining davriy bajarilishi jarayonida
saqlanuvchi xarakteristikalari bilan disk qismlarini nazoratlash natijasidagi xarakteristika-
lar taqqoslanadi. Taftish natijasida programma viruslar borligi xususida taxminga asoslan-
gan axborotni beradi. Metodning eng asosiy afzalligi- viruslarning barcha xilini hamda
noma’lum viruslarni aniqlashi imkoniyatidir.
Evristik taxlil
usuli ham o‘zgarishlarni bilib olish metodlari kabi noma’lum viruslar-
ni aniqlash imkonini beradi. Ammo bu metod fayl tizimsi xususidagi axborotni oldindan
yig‘ish,
ishlash va saqlashni talab
etmaydi. Evristik taxlilning mohiyati-viruslarning mumkin bo‘lgan
yashash
makonlarini tekshirish va ulardagi viruslarga xarakterli komandalarni (komandalar
guruxini) aniqlashdan iboratdir.
KOMPYUTER VIRUSLARI VA VIRUSDAN HIMOYALANISH

|
KOMPYUTER VIRUSLARI VA VIRUSDAN HIMOYALANISHBog'liq Axborot xavfsizligiKOMPYUTER VIRUSLARI VA VIRUSDAN HIMOYALANISH
Kompyuter viruslari va ularning klassifikatsiyasi;
Zararkunanda programmalar va avvalo, viruslar kompyuter tizimsi uchun jiddiy xavf
hisoblanadi. Bu xavfni nazar pisand qilmaslik foydalanuvchilar axborotsi uchun jiddiy
oqibatlarga sabab bo‘lishi mumkin. Viruslarning xavfini xaddan tashqari oshirib yuborish
ham kompyuter tizimlarining barcha imkoniyatlaridan foydalanishga salbiy ta’sir ko‘rsa-
tadi. Viruslar ta’siri mexanizmini, ular bilan kurashish metodlarini bilish viruslarga qarshi
samarali kurashishni tashkil etishga, ular ta’siri natijasida zararlanish ehtimolini va yo‘qo-
tishlarni minimumga keltirishga imkon beradi. «Kompyuter virusi» atamasi 80-yillarning
o‘rtalarida kiritilgan. Biologik viruslarga tegishli o‘lchamlarining kichikligi, o‘z-o‘zidan
ko‘payib va ob’ektlarga singib(ularni zaxarlab) tez tarqalish qobiliyati, tizimga salbiy ta’siri
kabi alomatlar zararkunanda programmalarga ham taalluqlidir. Kompyuter viruslari bilan
ish ko‘rilganda «virus» atamasi bilan bir qatorda «zaharlanish», «yashash muxiti», «pro-
filaktika», kabi tibbiyot atamalaridan ham foydalaniladi. «Kompyuter viruslari» -kompy-
uter tizimlarida tarqalish va o‘z-o‘zidan qaytadan tiklanish (replikatsiya) xususiyatlariga
ega bo‘lgan bajariluvchi yoki Sharxlanuvchi kichik programmalardir. Viruslar kompyut-
er tizimlarida saqlanuvchi programma ta’minotini o‘zgartirishi yoki yo‘qotishi mumkin.
Hozirda dunyoda faqat ro‘yxatga olingan 65 mingdan ortiq kompyuter viruslari mavjud.
Zamonaviy zarakunanda programmalarining aksariyati o‘z-o‘zidan ko‘payish qobiliyatiga
ega bo‘lganliklari sababli ularni ham kompyuter viruslariga taalluqli deb hisoblaydilar.
Barcha kompyuter viruslari quyidagi alomatlari bo‘yicha klassifikatsiyalanishi mumkin:
- yashash muhiti bo‘yicha;
- yashash muhitining zaxarlanishi bo‘yicha;
- zararkunandalik ta’sirning xavfi darajasi bo‘yicha;
- ishlash algoritmi bo‘yicha.
|
| |
Juda xavfli - Biologiya (2) — копия cdr

15
• viruslar-«yo‘ldoshlar» (companion),
• viruslar-«qurtlar» (worm).
Viruslar-«yo‘ldoshlar» fayllarni o‘zgartirmaydi. Uning ta’sir
mexanizmi bajariluvchi
fayllarning nushalarini yaratishdan iboratdir. Viruslar-«qurtlar» tarmoq orqali ishchi stan-
siyaga tushadi, tarmoqning boshqa abonentlari bo‘yicha virusni jo‘natish adreslarini hi-
soblaydi va virusni uzatishni bajaradi. Virus fayllarni o‘zgartirmaydi va disklarning yukla-
ma sektorlariga yozilmaydi. Ba’zi bir viruslar-«qurtlar» diskda virusning ishchi nusxasini
yaratadi, boshqalari faqat hisoblash mashinasining asosiy xotirasida joylashadi. Algorit-
mlarning murakkabligi, mukammalik darajasi va yashirinish xususiyatlari bo‘yicha yashash
makonini o‘zgartiradigan viruslar quyidagilarga bo‘linadi:
1.talaba
viruslar;
2.«stels» viruslar (ko‘rinmaydigan viruslar);
3.polimorf viruslar.
Talaba-viruslar malakasi past yaratuvchilar tomonidan yaratiladi.
Bunday viruslar,
odatda, rezident bo‘lmagan viruslar qatoriga kiradi, ularda ko‘pincha xatoliklar mavjud
bo‘ladi, osongina taniladi va yo‘qotiladi.
«Stels» viruslar malakali mutaxasislar tomonidan yaryatiladi.
«Stels»-viruslar operatsion tizimning Shikastlangan fayllarga
murojaatlarini ushlab
qolish yo‘li bilan o‘zini yashash makonidagiligini yashiradi va operatsion tizimni axborot-
ning Shikastlanmagan qismiga yo‘naltiradi. Virus rezident hisoblanadi, operatsion tizim
programmalari ostida yashirinadi, xotirada joyini o‘zgartirishi mumkin. «Stels» - viruslar
rezident antivirus vositalariga qarShi ta’sir ko‘rsata olish qobiliyatiga ega.
Polimorf vi-
ruslar ham malakali mutaxasislar tomonidan yaratiladi, va doimiy tanituvchi guruxlar-sig-
naturalarga ega bo‘lmaydi. Oddiy viruslar yashash makonining zaxarlanganligini aniqlash
uchun zaxarlangan ob’ektga maxsus tanituvchi ikkili ketma-ketlikni
yoki simvollar ket-
ma-ketligini (signaturani) joylashtiradi. Bu ketma- ketlik fayl yoki sektorning zaxarlangan-
ligini aniqlaydi. Polimorf viruslar virus tanasini Shifrlashdan va Shifrlash programmasini
turlantirishdan foydalanadi. Bunday o‘zgartirish evaziga polimorf viruslarda kodlarning
muvofiqligi bo‘lmaydi. Ma’lum viruslar bilan ishlashda qo‘laylikni ta’minlash maqsadida
viruslar katalogidan foydalaniladi. Katalogda viruslarning quyidagi standart xususiyatlari
to‘g‘risidagi ma’lumot joylashtiriladi: nomi, uzunligi, zaxarlanuvchi fayllar, fayldagi o‘rni,
zaxarlash usuli, rezident viruslar uchun asosiy xotiraga joylashtirish usuli, kelib chiqar-
adigan natijalari, zarakunandalik vazifalarining borligi (yo‘q-ligi) va xatoliklar. Kataloglarn-
ing mavjudligi viruslarni tavsiflashda ularning standart xususiyatlari va ta’sirlarini tushirib
qoldirib, faqat o‘ziga xos xususiyatlarini ko‘rsatishga imkon beradi.
• Taqdimot dasturidan slayd-shou va taqdimotlar yaratishda 
foydalaniladi.
•

|
• Taqdimot dasturidan slayd-shou va taqdimotlar yaratishda
foydalaniladi.
• Pdf ko'rish
|
bet | 13/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslik• Taqdimot dasturidan slayd-shou va taqdimotlar yaratishda
foydalaniladi.
• Bosma nashrlarni tayyorlash (DTP – Desktop Publishing)
toʻplamlari plakatlar, axborot byulletenlari va jurnallar
tayyorlash uchun ishlatiladi.
• Tasvir muharriri raqamli kamerada olingan fotosuratlar
yoki skaner qilingan tasvirlarni tahrirlash uchun ishlatiladi.
• Video tahrirlash dasturi.
• Grafik dasturlar sanʼat asarlari yaratish va ularni tahrirlash
uchun ishlatiladi.
• Avtomatlashtirilgan loyihalash dasturlari loyiha maketlari
va rejalar tayyorlash uchun ishlatiladi.
• Veb-brauzerlar va elektron pochta kabi kommunikatsiya
dasturlaridan internetga kirish, elektron xabarlarni
yuborish hamda ularni qabul qilishda foydalaniladi.
• Veb-sahifa muharrirlaridan veb-sahifalar yaratish uchun
foydalaniladi.
• Audio yaratish va tahrirlash dasturlari arzon narxda yuqori
sifatli musiqa yaratishning ommabop usuli hisoblanadi.
• Applet – interaktiv animatsiyalar yoki boshqa oddiy
vazifalarni hal etishda foydalaniladigan kichik dastur.
• App. (toʻliq nomi Application) odatda smartfon, planshet yoki
boshqa mobil qurilmada foydalaniladigan dasturiy ta’minot.
Umumiy maqsadli dasturlar (standart dasturlar deb ham
ataladi) birgalikda xarid qilinishi uchun bitta toʻplam(paket)ga
birlashtiriladi. Matn bilan ishlash, elektron jadval va taqdimot
dasturlari koʻpincha shu usulda toʻplamga birlashtiriladi.
Baʼzi tashkilotlar aynan o‘ziga kerak boʻlgan dastur
xususiyatlariga ega maxsus ishlab chiqilgan dasturlarni afzal
koʻradi. Bunday turdagi maxsus ishlab chiqilgan dasturlar ish
haqini hisoblash, hisob raqamlari, ma’lumotlar nusxasini hosil
qilish va boshqarish, yo‘nalish trayektoriyalarini rejalashtirish,
turizm sanoati va ob-havo prognozi boʻyicha dasturlarni oʻz
ichiga olishi mumkin.
|
| |
-SAVOL
ROM va RAM kompyuterlardagi xotira turlari hisoblanadi.
a

kompyuterlar haqida kam maʼlumotga ega kishi uchun ham
GUI interfeysidan foydalanish imkoniyatini yaratadi.
Kompyuter bilan muloqot qilishning yana bir interfeysi
buyruqlar qatori interfeysi (CLI) hisoblanadi (1.04-rasmga
qarang).
Biroq ushbu jarayonda kompyuterga nima qilish kerakligini
aytish uchun muayyan buyruqni yozishingiz kerak. Bu qiyin
jarayon bo‘lib, uning asosiy ikkita sababi mavjud:
• foydalanuvchi ushbu interfeysdan foydalanish uchun uning
barcha buyruqlarini bilishi kerak;
• foydalanuvchi buyruqlar imlosida xato qilmasligi kerak, aks
holda, kompyuter buyruqlarni tushuna olmaydi va bajarmaydi.
CLI interfeysidan asosan kompyuter tizimlariga xizmat
koʻrsatuvchi texnik mutaxassislar foydalanadi. Texnik
mutaxassislar barcha buyruqlarni biladi va butun tizimga kirib,
undan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Biroq GUIdan
foydalanishning kamchiligi sifatida, foydalanayotgan shaxs
faqat ikonkalar bilan koʻrsatilgan joylargagina kira olishi
mumkin ekanini ta’kidlash mumkin.
1.03 Operatsion tizimlar
Siz dasturlar “kompyuterga hayot baxshida etishi” va
kompyuteringizni boshqaruvchi dastur operatsion tizim (OS)
yoki tizimli dasturiy ta’minot deb atalishi haqida bilib oldingiz.
OS kompyuter tizimidagi barcha dastur va qurilmalarni
boshqaradi. OSning bir necha turlari mavjud. Ulardan eng
keng tarqalgan uchtasi: shaxsiy kompyuterlar uchun Microsoft
Windows, Macintosh (Mac) kompyuterlari uchun Apple OS X va
Linux operatsion tizimlari.
Aksariyat shaxsiy kompyuterlarda MS Windows OS avvaldan
yuklangan bo‘ladi; barcha yangi Mac kompyuterlarida OS X
yuklangan boʻladi; Linux ochiq kodli operatsion tizim bo‘lib,
uning kodini oʻzgartirish va yangi kodni tarqatish mumkin.
Kompyuter yordamida tarjima qilish

|
Kompyuter yordamida tarjima qilish Pdf ko'rish
|
bet | 22/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikKompyuter yordamida tarjima qilish
Kompyuter yordamida tarjima qilish (CAT – Computer-assisted
translation) mashina tarjimasi bilan bir xil narsa emas!
Mashina tarjimasi matnning inson ishtirokisiz, kompyuter
tomonidan tarjima qilinish jarayonidir. Biroq tarjimonlik kasbidagi
insonlar tarjima jarayonida oʻzlariga yordam boʻlishi uchun CAT
dasturlaridan foydalanishi mumkin.
CAT tizimi tarjima xotirasi bazasini (TM – Translation Memory)
yaratadi va boshqaradi, bu tarjimonlarning oldin tarjima
qilingan matnning mavjud iboralarini qayta ishlata olishini
anglatadi. TM maʼlumotlar bazasi tarjima jarayoni davomida
kontentni toʻplab boradi. Qanchalik TX xotirasi katta boʻlsa,
tarjima jarayoni ham tezroq kechadi.
3D va golografik tasvir
Golografiya deb insonning holati siz harakat qilganingizda
sizga mos holda o‘zgaradigan 3D tasvirlarni yaratish jarayoniga
aytiladi. Aslida bunda 3D tasvir emas, haqiqiy obyekt
boʻlganida, shunday harakatli holat sodir boʻlar edi.
Shifoxonalardagi jarrohlik xonalarida golografik tasvir tizimi
jarrohlik amaliyotini o‘tkazish uchun ishlab chiqilgan. Tana
tuzilmalarining 3D golografik tasviri “havoda suzib yuradi”
va jarroh ularning atrofida harakatlanishi hamda ularga
teginishi mumkin. Ushbu jarayon uchun hech qanday maxsus
koʻzoynak talab etilmaydi. Bu jaraon yordamida jarroh jarrohlik
muolajalarini rejalashtirishi va baholashi mumkin bo‘ladi.
Bunday turdagi imkoniyat arxitektura, virtual oʻyinlar va qatʼiy
standartlarga muvofiq boʻlgan vazifalarni bajarish orqali malaka
oshirish kabi boshqa sohalar uchun ishlab chiqilishi mumkin.
Koʻrish qobiliyatini yaxshilash
Koʻzi ojiz insonning koʻzidagi pardaga oʻrnatish mumkin
boʻlgan implant mavjud. Soʻng ular videokamera oʻrnatilgan
koʻzoynakni taqadi. Mazkur kameradan maʼlumotlar choʻntak
kompyuteriga yuboriladi va u yerda qayta ishlanadi yoki
koʻzoynakka oʻrnatilgan vizual ishlov berish blokiga uzatiladi.
Olingan vizual maʼlumotlar koʻrish nervi boʻylab foydalanuvchi
miyasining koʻrish qobigʻi deb nomlangan qismiga yuboriladi,
bu koʻrish qobiliyatini qisman tiklash imkonini beradi.
Biroq bunda kamchiliklar ham bor: yuqori aniqlik uchun
implantga koʻproq elektrodlar joylashtirish zarur, hozirda esa
ularni implantga sigʻdirish muammo boʻlishi mumkin.
Elektron
implantning
qabul
qiluvchi qismi
Koʻz ichiga
oʻrnatiladigan
implant
Koʻzoynak
gardishidagi
kamera
Simsiz
uzatuvchi
1.09-rasm. Koʻzning toʻr pardasi implantlari koʻzi ojiz
kishilarga maʼlum darajada koʻrish qobiliyatini taqdim eta
oladi.
Sinfda quyidagi mavzuda muhokama tashkil eting: “Yoʻlda
oʻz xavfsizligingizni kompyuterga ishonib topshirish biroz
xavotirli boʻlishi mumkin. Lekin mustaqil harakatlanuvchi
avtomobilning afzalliklari kamchiliklaridan koʻpmi?”
Muhokamadan soʻng haydovchisiz avtomobillardan
foydalanish jismoniy yoki sezgi organlarida nuqsoni bor
insonlar uchun qanday imkoniyatlarni yaratishi haqida
oʻylab koʻring.
|
| |
vaqtinchalik jarayon - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 15/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikvaqtinchalik jarayon” deyiladi.
Doimiy xotira: ROM deb ataladi. Unda oldindan oʻrnatilgan
maʼlumotlar saqlangan bo‘lib, ularni oʻchirib boʻlmaydi. RAMdan
farqli ravishda, ROM kompyuter oʻchirilganda ichidagi kontentni
saqlab qoladi. Shu sababli u “
doimiy xotira” deb ataladi.
CPU
ROM
RAM
Ishga tushish
boʻyicha
koʻrsatmalar
Ayni damda
foydalanilayotgan
dasturlar va
maʼlumotlar
1.05-rasm – ROM va RAM.
Tezkor xotira vaqtincha xotiradir. Ushbu jarayon kompyuter
oʻchirilganda xotira hamma narsani unutishini anglatadi. Shu
sababli keyingi safar yoqqaningizda, ishlatayotgan barcha
dasturlaringiz va hujjatingizni qayta yuklashingiz kerak bo‘ladi.
Dasturlar va maʼlumotlarni qayta yuklash uchun kompyuter
yoqilgan va ishlayotgan boʻlishi kerak. Demak, kompyuter ishga
tushishi uchun xotirada qandaydir dastur o‘rnatilgan boʻlishi
lozim. Ishga tushirish dasturi
doimiy xotira (ROM, 1.05 rasmga
qarang) deb ataluvchi asosiy xotirada saqlanadi. Kompyuterni
elektr manbayidan uzib qo‘yish orqali ham ROMdagi axborotni
oʻzgartirib boʻlmaydi.
ROM xotirasi dasturlarni ishga tushirish va ularda
ma’lumotlarni tahrirlash uchun yetarli boʻlmaydi, chunki
foydalanuvchilar narsalarni oʻzgartirishni xohlaydi. Agar siz
maktabdagi vazifalarni bajarish uchun matn muharriridan
foydalanishni, undan keyin esa elektron pochtangizni
tekshirish yoki oʻyin oʻynashni xohlasangiz, kompyuter
foydalanadigan koʻrsatmalar toʻplamini oʻzgartirishga to‘g‘ri
keladi. Agar kompyuterda faqatgina ROM xotirasi boʻlganida,
bu amallarni bajarib boʻlmas edi, chunki biz uning kontentini
oʻzgartira olmaymiz. Shu sababli bizga xotiraning boshqa
shakli kerak boʻladi.
Xotiraning mazkur boshqa shakli
|
| |
Umumiy maqsadli dasturlar

Kiritish va chiqarish qurilmalari
Kiritish va chiqarish qurilmalari haqida 2-bobda
batafsil
maʼlumot berilgan, biroq ular haqida
mavjud fikrlaringizni
jamlash uchun quyidagi topshiriqni bajarib koʻring.
Protsessor
Kompyuterning
markaziy protsessorini (CPU – Central
Processing Unit) koʻpincha “protsessor” deb atashadi.
Mikroprotsessor qurilmasi CPUning funksiyalarini bajaradigan
yagona integral sxemadir(chip). Mikroprotsessordan
kir yuvish
mashinalari, video pleyerlar va himoya signallari kabi jihozlarni
boshqarish uchun foydalaniladi.
Asosiy yoki ichki xotira
CPUning nihoyatda muhim qismlaridan biri asosiy xotiradir.
U foydalanilayotgan barcha maʼlumotlar va koʻrsatmalarni
saqlash uchun ishlatiladigan xotira. Asosiy xotira baʼzida
ichki
xotira, birlamchi xotira yoki tezkor xotira (IAS – Immediate
Access Storage) kabi boshqa nomlar bilan ham ataladi.
Tezkor xotira (RAM -Random Access Memory)
asosiy plataga
biriktirilgan; u joriy vaqtda foydalanilayotgan dasturlar va
ishlayotgan hujjatlar saqlanadigan xotira hisoblanadi.
Siz ayni
vaqtda ushbu xotiradagi ma’lumotlardan foydalanayotgan
boʻlasiz.
Гомеопатияда ишлатиладиган доза ва суюлтиришлар Гомеопатияга оид қўлланмалар. Гомеопатия фармакопеяси. Гомеопатик эссенция ва тинктуралар технологияси

Гомеопатияда ишлатиладиган доза ва суюлтиришлар Гомеопатияга оид қўлланмалар. Гомеопатия фармакопеяси. Гомеопатик эссенция ва тинктуралар технологияси
Гомеопатия даволаш тизимида қўлланиладиган дозалар ва суюлтиришлар.Ўнлик ва юзлик суюлтириш шкаласи. Гомеопатияга оид қўлланмалар. Гомеопатия фармакопеясининг асосий мазмуни, тузилиши. Гомеопатик рецептларни ёзиш тартиби.
Гомеопатик эссенция ва тинктуралар таърифи, турлари, тайёрлаш усуллари, суюлтириш тартиби, сифатини бахолаш. Эссенция ва тинктураларни гомеопатия тизимидаги ахамияти, номенклатураси. Гомеопатик сувли ва сув-спиртли эритмалар таърифи, технологияси.
|
Jadval joylash va uning atributlarini belgilash

21.02-rasm. HTML jadval.
Bu HTML kodning har bir qismi quyidagi vazifani bajaradi:
• : Har bir jadval tegi bilan boshlanishi
kerak.
•
,
teglari jadval qatorlarini belgilaydigan teglardir
•
,
|
> teglari jadval sarlavhalarini belgilaydi.
Barcha jadval sarlavhalari matnni avtomatik ravishda
markazga tekislash va qalinlashtirish uchun formatlanadi,
buning uchun qoʻshimcha teglarni qoʻshishingiz shart emas.
•
,
|
> teglari jadval kataklaridagi maʼlumotlar
joylashadigan teglardir.
• Jadval hoshiyalari koʻrsatilmagani sababli ular koʻrinmaydi.
a Oʻzingiz xohlagan onlayn HTML qoʻllanmasida yuqorida
ishlatilganiga oʻxshash HTML teglardan foydalanib
toʻrtta ustun va beshta qatordan iborat jadval yarating.
b Birinchi qatorni “Moviy jamoa”, “Qizil jamoa”, “Sariq
jamoa” va “Jami” matnlari yozilgan sarlavha qatori qilib
belgilang