nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
AND, OR, NOT mantiqiy standart so‘zlari

|
AND, OR, NOT mantiqiy standart so‘zlari
|
bet | 13/18 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 50,82 Kb. | | #138706 |
Bog'liq Sql tilining create operatori va u yordamida soârovlar yaratish -fayllar.orgAND, OR, NOT mantiqiy standart so‘zlari.
NOT
|
Mantiqiy inkor operatori
|
AND
|
VA mantiqiy operatori
|
OR
|
YOKI mantiqiy operatori
|
Select *from.... where ......and.......... - And (va ) jadvaldagi ma’lumotlardan keraklisini ajratib topishimizga yordam beradi.
Or (yoki)- jadvaldagi u yoki bu ma’lumotni topishimizga imkon beradi
SQL so’rovlar tili, ma’lumotlar bilan ishlash (manipulyasiyalash).
Javobi: Ma’lumotlarni manipulyasiyalash SQL tilini DML peratorlari qo‘llaniladi
SQL tilida jadvalga ma’lumotlar kiritish, o‘zgartirish va o‘chirish uchun ma’lumotlarni manipulyasiya qilish (DML) tilining uchta komandasi ishlatiladi. Bular INSERT (qo‘shish), UPDATE (tiklash yangilash), DELETE (o‘chirish) komandalaridir.
INSERT komandasi jadvalga yangi satr qo‘shishni amalga oshiradi. Sodda holda uning sintaksisi quyidagicha:
Insert into values (,,);
Misol uchun: INSET INTO Student VALUES (110, 'Ivanov', 'Aleksandr', 200, 3, 'Moskva', '6/10/1979', 15);
Jadvaldagi satrlarni o‘chirish uchun DELETE komandasi ishlatiladi.masalan: DELETE * FROM mashina_markasi;
UPDATE komandasi jadval satrlari yoki mavjud satrni ba’zi bir yoki barcha maydonlari qiymatini yangilash, ya’ni o‘zgartirish imkonini beradi. Masalan Universitet1 jadvalidagi barcha universitetlarni reytingini 200 qiymatga o‘zgartirish
uchun quyidagi so‘rovni ishlatish mumkin:
UPDATE University1 SET Rating=200;
Jadvaldagi maydon qiymatlarini o‘zgartirish kerak bo‘lgan aniq satrlarni ko‘rsatish uchun UPDATE komandasi WHERE parametrida predikat ishlatish mumkin.
UPDATE UNIVERSITY1 SET RATING=200 WHERE CITY= ‘Moskva’;
|
| |
SQL tili SELECT operatori parametrlari

|
SQL tili SELECT operatori parametrlari
|
bet | 11/18 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 50,82 Kb. | | #138706 |
Bog'liq Sql tilining create operatori va u yordamida soârovlar yaratish -fayllar.orgSQL tili SELECT operatori parametrlari
Javob: SELECT (tanlash) SQL tilining eng muhim va ko’p ishlatiladigan operatori hisoblanadi. U ma’lumotlar bazasi jadvalidan axborotlarni tanlab olish uchun mo’ljallangan. SELECT xizmatchi so‘zi ma’lumot bazasidan axborotni tanlab olish operatori yozilganini anglatadi. SELECT so‘zidan keyin bir biridan vergul bilan ajratilib ko‘rsatilgan maydon nomlari (atributlar ro‘yxati) yoziladi. SELECT so‘rov operatorini zarur xizmatchi so‘zi FROM hisoblanadi. FROM so‘zidan keyin axborot olinayotgan jadval nomlari bir biridan vergul bilan ajratilib yoziladi. Masalan:
SELECT Name, Surname FROM TALABA;
SELECT *FROM TALABA(izoh:* yordamida talaba jadvalidagi barcha ma’lumotlarni chiqaradi)
SELECT operatorini yaratishdagi birinchi qоidа, SELECT ifоdаsi o‘z ichigа аlbаttа, hech bo’lmaganda bitta, FROM ifоdаsini оlishi kerаk. Qоlgаn ifоdаlаr kerаk hollarda ishlаtilаdi. Ikkinchi qoida, SELECT kalit so’zidan so‘ng chiqarilishi lozim bo’lgan ustunlаr ro‘yхаti ko’rsatilishi lozim. Uchinchi qoida, FROM kalit so’zidan so‘ng so‘rоvni bаjаrish uchun kerakli jаdvаllаr nоmi yozilаdi.
SQL tilida jadvallar yaratish, o‘zgartirish va o‘chirish.
Javobi: Ma’lumotlar bazasi jadvallari yaratishda CREATE – yangi jadval hosil qilish uchun ishlatiladi. Quyidagi ko‘rinishda yoziladi:
CREATE TABLE ( ustun_nomi va toifasi, … );
ALTER – jadvalga o‘zgartirish kiritish uchun ishlatiladi. Bu buyruq jadvalga yangi ustunlar qo'shish, ustunlarni o'chirish, ustunlar kattaligini o'zgartirish, hamda cheklanishlarni qo'shish va olib tashlash imkoniyatlariga ega.
Misol uchun jadvalga ustun qo‘shish buyrug‘i sintaksisi quyidagicha:
ALTER TABLE ADD ;
Jadvalga bir nechta ustun ham qo‘shsa bo’ladi. Ular bir-biridan vergul bilan ajratiladi.
Ustun tavsifini o‘zgartirish mumkin. Ko’pincha bu ustun o‘lchamlarini o‘zgartirish, ulardagi qiymatlarga cheklanishlarni qo‘shish yoki olib tashlash bilan bog‘liq bo’ladi. Komanda bu holda quyidagicha bo’ladi:
|
| |
Set – Tartiblanmagan va indekslanmagan to‘plam. Elementlari dublikatlanmaydi. 
 
Dictionary

|
Set – Tartiblanmagan va indekslanmagan to‘plam. Elementlari dublikatlanmaydi.
Dictionary
|
bet | 13/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashSet – Tartiblanmagan va indekslanmagan to‘plam. Elementlari dublikatlanmaydi.
Dictionary – tartiblanmagan,o‘zgaruvchan va indekslangan to‘plam. Elementlari dublikatlanmaydi.
Yuqoridagi xususiyatlardan kelib chiqqan holda tegishli joylarda qo‘llaniladi. Ularni birma-bir ko‘rib keyingi mavzularda ko‘rib chiqamiz.
XULOSA
Yuqoridagi mavzuimiz yuzasidan yozgan kurs ishimda axborot texnologiyalarining avtomatlashtirilgan elementlarini qo‘llash va avtomatlashtirish asosida yangi axborot texnologiyasini yaratish bosqichini amalga oshirishda python dasturlash tili kata ahamiyatga egaligini bilgan holda’ python dasturlash tilida ma’lumotlar bilan ishlashni yaxshiroq yozitib berishga harakat qildim. Python dasturlash tili tarkibidagi barcha turdagi operatorlar, kalit so‘zlar va qoidalardan mavzuimga tegishlilarini keltirib o’tdim. Kurs ishida python tilining ba’zi imkoniyatlari bo‘yicha nazariy tushunchalar hamda bu tushunchalarni o‘zlashtirish uchun masalalar yechimlari keltirib o‘tdim. Har bir reja bo‘yicha mavzuni mustahkamlash uchun nazariy ma’lumotlar yetarlicha bo’ldi degan umiddaman.
Mazkur kurs ishi kirishda berilgan mavzu yuzasidan o’z oldimga qo’ygan rejalarimni, belgilangan vazifalarni hal etish uchun, shu ma’lumotlar yetarli deb o’ylayman. Bu kurs ishidan nafaqat men boshqa talabalar, balki mustaqil o‘rganuvchilar uchun ham arzimas qo’llanma bo’ladi deb hisoblanadi. Kurs ishim Amaliy matematika va informatika, Axborot tizimlarining matematik va dasturiy taminoti yo‘nalishlarining o‘quv rejasi hamda o‘quv dasturida keltirilgan ba’zi mavzularga talabala o’rganishini osonlashtirsa xursandman.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Axatov Akmal, Nazarov Fayzullo Python tilida dasturlash asoslari. O‘quv qo‘llanma –SamDU, 2020 –yil, 180- bet.
Abbosbek Ibragimov Python asoslari
Xaldjigitov A.A., Madraximov Sh. F., Adambayev U.E., Eshboyev E.A., Informatika va programmalash. T.:O`zMU, 2005, -148.
www.ziyonet.uz
www.tuit.uz
www.tuit.kf.uz
|
| |
Choice(s) - s ketma- ketlikdan tasodifiy elementni tanlab oladi.  
 
Shuffle(s) -

|
Choice(s) - s ketma- ketlikdan tasodifiy elementni tanlab oladi.
Shuffle(s) -
|
bet | 5/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashChoice(s) - s ketma- ketlikdan tasodifiy elementni tanlab oladi.
Shuffle(s) - s o`zgaruvchan ketma-ketlik elementlarini joyiga joylashtiradi.
Randrange([start], stop, [step]) - renge(start, stop, step) diapozondagi tasodifiy butun raqamni chiqaradi. Choice(range(start, stop, step)) ga analogik holatda.
Normalvariate(mu, sigma) - normal holatda taqsimlangan ketma-ketlikdan raqamni chiqaradi. Bu yerda mu- o`rtacha, sigma-o`rta kvadratli (sigma>0) sonlar.
Boshqa funksiyalar va uning parametrlarini hujjatlashdan aniqlab olish mumkin. Modulda qandaydir holatga tasodifiy raqamlar generatorini joylashtirishga imkon beruvchi seed(n) funksiyasi ham mavjud. Masalan: agarda bitta tasodifiy raqamlar ketma-ketligidan ko`p marta foydalanishga ehtiyoj sezilsa.
Pythonda satrlar
Satrlar – bu belgilar ketma-ketligi. Ko‘p hollarda satrlar so‘zlar
jamlanmasidan tashkil topadi. Pythonda satrlar bilan ishlash juda qulay. Bir qancha satr literallari mavjud. Pythonda satrlar qo‘shtirnoq yoki bittalik tirnoqlar bilan ifodalanadi. Ularni print() funksiyasi bilan ekranga chiqaramiz.
print ("Salom") print ('Python')
Apostrof va qo`shtirnoqdagi satrlar bir narsa. Uni ikki xil variantda keltirilishiga sabab literallarga apostrof va qo`shtirnoq belgilarini maxsus xizmatchi belgilardan foydalanmasdan kiritish mumkinligi deb hisoblanadi.
Ism = "San'atbek"
Gap = 'Men "Python dasturlash tili" nomli kitob yozdim'
Satrni o‘zgaruvchiga biriktirish
Satrni o‘zgaruvchiga biriktirish uchun tenglik belgisi ishlatiladi:
a = "Salom" print(a)
Ko‘p qatorli satr
Ko‘p qatorli satrni hosil qilish uchun uchtalik qo‘shtirnoq yoki tirnoqlardan foydalaniladi. Bunda satr qanday holatda yozilgan bo‘lsa shundayligicha natija beradi:
|
| |
= """ Bu ko‘p qatorli satr """

|
= """ Bu ko‘p qatorli satr """
|
bet | 6/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlash= """ Bu ko‘p qatorli satr """
= ''' Bu ham ko‘p qatorli satr '''
print(a) print(b)
|
Satr konstantalarini birlashtirish uchun ularni yonma-yon joylashtirishning o‘zi kifoya. Python avtomat ularni birlashtiradi. Misol uchun: "Ismingiz" "kim?" avtomat "Ismingiz kim?" ga aylanadi. Eslatma: Bir tirnoq va qo‘sh tirnoqdagi satrlar bir-biridan hech ham farq qilmaydi.
Satr – bu massiv
Satrni alohida belgilar ketma-ketligidan tashkil topgan massiv deb hisoblash mumkin. Pythonda belgini ifodalovchi ma’lumot turi yo‘qligi uchun bitta belgi deb, bitta elementdan tashkil topgan satrga aytiladi. Satrning istalgan elementiga murojaat qilish mumkin. Buning uchun kvadrat qavslardan foydalanamiz va elementning satrdagi o‘rnini kiritamiz.
Eslatma: Elementning satrdagi o‘rnini ifodalash uchun sanoq o dan boshlanadi. Ya’ni satrdagi birinchi elementning o‘rni 0 ga, ikkinchi elementning o‘rni 1 ga teng va hokazo.
Quyidagi misolimizda biz ikkinchi elementni ekranga chiqaramiz:
a = "Dasturlash" print(a[1])
Satrlar ustida amallar
Shunday qilib satrlar bilan ishlash haqida gapirdik, endi satrlarning funksiyalari va metodlari haqida gapiramiz. Quyida satrlarning barcha funksiya va metodlari keltirilgan.
Konkatenatsiyalash (qo`shish)
Satrni takrorlash (dublikat qilish)
Satr uzunligi (len() funksiyasi)
Indeks bo`yicha chiqarish
Misoldan ko`rinib turibidiki Python manfiy indeks bo`yicha chiqarishga ruxsat etadi, lekin hisoblash qator oxiridan boshlanadi. Satrdan qism ajratib olishni uning oxiridan boshlash uchun manfiy indeks ishlatiladi.
|
| |
x = 1 y = 2.8 z = 1j - Python asoslari

|
Python asoslari
|
bet | 3/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashx = 1 y = 2.8 z = 1j
print(type(x)) print(type(y)) print(type(z))
Consolda yuqoridagi kod bizga quyidagi natijani beradi:
Int (butun sonlar)
Int (integer) turidagi sonlar o‘z ichiga istalgan oraliqdagi musbat yoki manfiy butun sonlarni oladi:
x = 1
y = 345699247453245 z = -2344699247
print(type(x)) print(type(y)) print(type(z))
Python interpretatorida yuqorida operator va ifodalar mavzusida ko`rib chiqqan barcha operatorlarni oddiy matemetika kursida ishlatilganidek bajarilishini ko`rdik. Ya’ni ko`paytirish, qo`shish, ayirish, bo‘lish, darajaga ko`tarish va hokazo. Endi esa butun sonlar ustida bajarish mumkin bo`lgan qo`shimcha metodlarni ko`ramiz.
int.bit_length() - sonni oldidagi ishora va nollarni hisobga olmasdan uni ikkilik sanoq sistemasida taqdim etish uchun kerakli bo`lgan bitlar soni.
int.to_bytes(length, byteorder, *, signed=False) -shu sonni taqdim etuvchi baytlar qatorini qaytaradi.
classmethod int.from_bytes(bytes, byteorder, *, signed=False)-berilgan baytlar qatoriga mos sonni qaytaradi.
Float (haqiqiy sonlar)
Float turidagi sonlar o‘z ichiga manfiy yoki musbat o‘nli kasr ko‘rinishidagi sonlarni oladi:
x = 1.10 y = 10.0 z = -38.54
print(type(x)) print(type(y)) print(type(z))
|
Haqiqiy sonlar ham butun sonlar qo`llab quvvatlovchi operatsiyalarni qo`llab quvvatlaydi. Haqiqiy sonlar ustida amal bajarishda foydalanish mumkin bo`lgan qo`shimcha metodlar:
float.as_integer_ratio- shu haqiqiy son bilan juftlik munosabatida bo`lgan butun son.
|
| |
float.is_integer()- - Python asoslari

|
Python asoslari
|
bet | 4/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashfloat.is_integer()- ko`rsatgich butun son bo`lish bo`lmasligini tekshiradi.
float.hex()-float ni hex ga (o`n oltilik sanoq sistemasiga) o`tkazadi.
classmethod float.fromhex(s)- o`n oltilik sanoq sistemasisdan floatga otkazadi. Ya’ni float.hex() ni teskarisi.
Complex (kompleks sonlar)
Xuddi matamatika sohasidagi kompleks sonlarni Pythonda ham ishlatish mumkin:
Pythonda komleks sonlar ustida arifmetik amallarni butun va haqiqiy sonlar ustida bajarilgani kabi oddiy bajarish mumkin yani matematika kursida komleks sonlar ustida arifmetik amallar qanday bajarilsa xuddi shunga o`xshab bajariladi.
Sonlarni o‘girish
Sonlarni bir turdan boshqasiga osongina o‘girish mumkin. Buning uchun int(), float(), complex() buyruqlari ishlatiladi:
x = 1 #int y = 2.8 #float z = 1j #complex
# int turidan floatga o‘tkazish a = float(x)
# float turidan intga o‘tkazish b = int(x)
# int turidan complexga o‘tkazish
c = complex(x)
print(a) print(b) print(c)
|
Consolda yuqoridagi kod bizga quyidagi natijani beradi:
1.0
1
(1+0j)
Tasodifiy son (random moduli)
Tasodifiy sonni hosil qilish ichun Pythonda random buyrug‘i kiritilgan. Hozir 1 dan 9 gacha bo‘lgan sonlar oralig‘idan tasodifiy sonni ekranga chiqaruvchi dasturni yaratamiz:
Bu modul har xil taqsimotlar uchun tasodifiy raqamlarni generatsiya qiladi. Eng ko`p qo`llaniladigan funksiyalari:
Random() -[0.0, 1.0) yarim ochiq diapozondagi tasodifiy sonlarni generatsiya qiladi.
|
| |
Satrdan qism ya’ni kesma ajratib olish

|
Satrdan qism ya’ni kesma ajratib olish
|
bet | 7/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashSatrdan qism ya’ni kesma ajratib olish. Satrdan bir nechta elementdan tashkil topgan qismini ajratib olish mumiin. Buning uchun ajratilayogan qismining boshlang‘ich elementining satrdagi o‘rni va oxirgi elementining satrdagi o‘rni olinadi. Ularni bildirgan sonlar orasiga: belgisi qo‘yilgan holda kvadrat qavs ichiga yoziladi. Kesmani ajratib olish operatori:[X:Y].
X- kesmaning boshi, Y esa –oxiri. Y raqamli belgi kesmaga kirmaydi. Jimlik holatida birinchi indeks 0 ga teng, ikkinchi indeks esa qator uzunligiga teng bo`ladi.
Bundan tashqari kesmani ajratib olishda qadamni belgilash mumkin:
Satrga oid funksiyalar
Pythonda satr bilan ayrim amallarni bajarish uchun maxsus funksiyalar bor. Ularning soni ancha ko‘p, hammasini eslab qolish esa qiyin. Shuning uchun kerakli fuksiyani manbadan tanlab foydalangan ma’qul. Hozir esa shulardan ba’zilarini ko‘rib chiqamiz.
Metodlarni chaqirganga Pythondagi satrlar o`zgarmaydigan ketma-ketliklar darajasiga kirishini inobatga olishimiz kerak. Bu degani hamma funksiyalar va metodlar faqat yangi satrni tuzishi mumkin.
Shuning uchun hamma metodlar yangi satrni qaytaradilar, va u keyin boshqa nomga ega bo`ladi.
S = ‘str’; S = “str”; S = ‘’‘str’‘’; S = “”“str”“”- Satrlarni literallari
S = “s\np\ta\nbbb” - ekran bilan ishlash ketma-ketliklari
S = r”C:\temp\new” - Formatlashtirilmagan satrlar
S = b”byte” - Baytlar qatori
S1+S2 - Konkatenatsiya (qo`shish)
S1*3 - Satrni takrorlash
S[i] - Indeks bo`yicha murojaat
S[i:j:step] - Step qadamli i elementdan boshlab j elementgacha bo`lgan kesmani ajratib olish.
len()- Satr uzunligini hisoblaydi. Bunda har bir harf, belgi, xatto bo‘shliq ham hisobga olinadi.
S.find(str,[start],[end])- Satrdan satr ostini izlash. Satr ostining birinchi belgisini o`rinini qaytaradi, agar satrda satr osti bo`lmasa -1 ni qaytaradi.
|
| |
Pyhonda ma’lumot turlari - Python asoslari

|
Python asoslari
|
bet | 2/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashPyhonda ma’lumot turlari
Dasturlashda ma’lumot turlari muhim tushuncha sanaladi. Har bir ma’lumot turining o‘z vazifasi bor. Python quyidagi ma’lumot turlariga ega:
Matn turi: str
Raqam turi: int, float, complex
Ketma-ketlik turi: list, tuple, range
Ko‘rsatish turi: dict
O‘rnatish turi: set, fronzenset
Mantiq turi: bool
Binar (ikkilik) turi: bytes, bytearray, memoryview
Ma’lumot turini aniqlash
Ma’lumot turini aniqlash uchun type() funksiyasi ishlatiladi. Hozirgi misolda x o‘zgaruvchisining turini ekranga chiqaramiz:
x = 5 print(type(x))
Ma’lumot turlarini o‘rnatish
O‘zgaruvchiga qiymatni o‘zlashtirgan vaqtda uning ma’lumot turini avtomatik tarzda aniqlab uni o‘zlashtiradi. Natijada o‘zgaruvchi o‘sha ma’lumot turini o‘zida saqlaydi:
x = “Python” --- str (satr turi) x = 20 --- int (butun son turi) x = [“olma”, “banan”, “nok”] --- list (ro‘yxat turi) va hokazo.
Aniq ma’lumot turini o‘rnatish
Agr ma’lumot turini aniq ko‘rsatmoqchi bo‘lsangiz, bu ishni quyidagicha amalga oshirish kerak:
x = str(“Python”) --- str (satr turi) x = int(20) --- int (butun son turi) x = list([“olma”, “banan”, “nok”]) --- list (ro‘yxat turi)
Pythonda sonlar
Pythonda sonli turlar 3 turga bo‘linadi:
Quyidagi misolda 3 xil sonli o‘zgaruvchi hosil qilamiz va ularning turlarini ekranga chiqaramiz:
|
| |
Ma’lumotlar bazasi - Sql tilining create operatori va u yordamida so’rovlar yaratish javobi

|
Sql tilining create operatori va u yordamida so’rovlar yaratish javobi
|
bet | 16/18 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 50,82 Kb. | | #138706 |
Bog'liq Sql tilining create operatori va u yordamida soârovlar yaratish -fayllar.orgMa’lumotlar bazasi tushunchasi maydon, yozuv, fayl (jadval) kabi elementlar bilan chambarchas bog‘liq. Maydon - bu ma’lumotlarni mantiqiy tashkil etishni elementar birligi bo’lib, u axborotni eng kichik va bo’linmas birligi bo’lgan rekvizitga mos keladi. Maydonni tasvirlash uchun quyidagi tavsiflardan foydalaniladi.
Yozuv – bu mantiqiy bog‘langan maydonlar to‘plami. Yozuv tuzilishi uchun uning tarkibiga kiruvchi maydonlar tarkibi va joylashishi ketma-ketligi aniqlanib, ularni har biri ichida elementar yozuvlarning nusxasi deb ataladi. Yozuv ob’ektning biror bir elementi haqida to‘liq ma’lumotni ifodalaydi. Fayl (jadval) - bu bir xil tuzilmaga ega bo’lgan yozuvning nusxalar to‘plamidir. U o‘zicha har bir maydonda qiymatga ega.
Insert, Update va Delete operatorlari misollar asosida.
Standart va agregat funksiyalar misollar asosida.
Group va Order by standart so‘zlaridan foydalanib so‘rovlar yaratish.
Javobi:
Ma`lumotlar bazasini loyihalash, boshqarish.
Javobi:Ma’lumotlarni loyihalashning uch bosqichi
Konseptual ma`lumotlar bazasini loyihalash
Logik ma`lumotlar bazasini loyihalash
Fizik ma`lumotlar bazasini loyihalash
Konseptual ma’lumotlar bazasini loyihalash
Korxonadagi barcha fizik mulohazalarni ma’lumotlar bazasi modelini qurish jarayoni.
Ma’lumot modeli bu foydalanuvchining alohida talablariga ma’lumotdan foydalanishni yaratish.
Konseptual model logik loyihalash bosqichi uchun axborotlarning asosi hisoblanadi.
Logik ma’lumotlar bazasini loyihalash
Korxonada ma’lum bir ma’lumot modeli asosida ma’lumot ishlatilgan modelini qurish jarayoni, lekin muayyan MBBT va fizik bo’limlar bundan mustasno.
Konseptual model mantiqiy ma’lumotlar bazasi modeli uchun tartibga keltirilgan va tuzilgan model hisoblanadi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Mavzu: Metall parchalari va chiqindilaridan temir qotishmalarini olish. Reja

|
Mavzu: Metall parchalari va chiqindilaridan temir qotishmalarini olish. Reja
|
bet | 5/5 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 29,26 Kb. | | #239959 |
Bog'liq 18-Metall parchalari va chiqihdilaridan temir qotishmalarini olishFoydalanilgan adabiyotlar:
Hojiyev Sh.T., Berdiyarov B.T. Sulfidli rux boyitmasini Qaynar Qatlam pechida kuydirish jarayonida silikatlar va ferritlar hosil bo’lishining oldini olish chora-tadbirlari // “Fan va Texnika taraqqiyotida intellektual yoshlarning o’rni” nomli Respublika ilmiy anjumanining ma’ruzalar to’plami, I qism/ Toshkent: ToshDTU, aprel, 2015. 171 – 174 b.
А.А. Юсупходжаев, С.Р. Худояров, Х.Р. Валиев, Ш.Т. Хожиев, И.К. Матмусаев. Взаимодействие компонентов шихты при их нагреве в металлургических печах// Proceedings of the III International Scientific and Practical Conference “Modern Scientific Achievements and Their Practical Application” (October 27 – 28, 2016, Dubai, UAE). Ajman, 2016, № 11(15), Vol. 1, c. 24 – 27.
Каримова Т.П., Самадов А.У., Саидова М.С., Юсупходжаев А.А., Хожиев Ш.Т. Разработка эффективной технологии снижения потери меди со шлаками методом автоматизации процесса разлива конвертерных шлаков при сливе// Proceedings of the III International Scientific and Practical Conference “Scientific and Practical Results in 2016. Prospects for their Development” (December 27 – 28, 2016, Abu-Dhabi, UAE). Ajman, 2017, № 1(17), Vol. 1, c. 40 – 43.
А.А. Юсупходжаев, С.Б. Мирзажонова, Ш.Т. Хожиев. Повышение комплексности использования сырья при переработке сульфидных медных концентратов// Proceedings of the III International Scientific and Practical Conference “Scientific and Practical Results in 2016. Prospects for their Development” (December 27 – 28, 2016, Abu-Dhabi, UAE). Ajman, 2017, № 1(17), Vol. 1, c. 45 – 48.
A.A. Yusupkhodjayev, Sh.T. Khojiyev. Methods of decreasing of Copper loss with Slag in Smelting Processes// International Academy Journal Web of Scholar. Kiev, March 2017, № 2(11), Vol. 1, PP. 5 – 8.
А.А. Юсупходжаев, Ш.Т. Хожиев, Ж.С. Мамиркулов. Технология получения металлизированных железных концентратов из низкосортного сырья// Сборник статей победителей IX Международной научно-практической конференции “World Science: Problems and Innovations”, состоявшейся 30 апреля 2017 г. в г. Пенза. // МЦНС «Наука и Просвещение», г. Пенза, 2017, Часть 1, № 176. С. 152 – 156.
|
| |
Element - Mavzu: Metall parchalari va chiqindilaridan temir qotishmalarini olish. Reja

|
Mavzu: Metall parchalari va chiqindilaridan temir qotishmalarini olish. Reja
|
bet | 4/5 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 29,26 Kb. | | #239959 |
Bog'liq 18-Metall parchalari va chiqihdilaridan temir qotishmalarini olishElement |
S
|
Mn
|
Si
|
Sr
|
Ni
|
Mo
|
W
|
V
|
Al
|
Ti
|
Belgilanish
|
U
|
G
|
S
|
X
|
N
|
M
|
V
|
F
|
YU
|
T
|
G) Po‘latlarni qoliplarda tinish xususiyati bo‘yicha quyidagilarga bo‘linadi: tinch, qaynovchi va yarim tinch. Qoliplarda kristalizatsiyalanish paytida metallarni o‘zini tutishi, ularni erish darajasiga bog‘liq. Po‘latni erishida ko‘pchish (raskislonnnosti) qanchalik to‘liq bo‘lsa, quyma shunchalik tinch kristalizatsiyalanadi;
D) Po‘latlar ishlab chiqarish usuli bo‘yicha quyidagicha tasniflanadi:
ishlatiladigan agregatni turiga qarab:
- konvertor (o‘z navbatida kislorodli-konvertor),
bessemer (bessemer konvertorida erigan cho‘yanning ortiqcha uglerodini havo yordamida kuydirib po‘latga aylantirish),
tomason,
marten,
elektropo‘lat,
elektroshlakni qayta eritish po‘latiga va boshqalarga bo‘linadi;
ishlatilish texnologiyasi bo‘yicha:
asosiy va nordon martenli,
asosli va nordon elektropo‘lat,
vakuumda sintetik shlaklar ishtirokida inert gazlar bilan puflab ishlov berilgan va boshqa po‘latlarga bo‘linadi;
holati bo‘yicha:
qattiq holdagi (gubchaga o‘xshash, g‘ovak-g‘ovak temir - bevosita tiklash natijasida hosil bo‘lgan mahsulotlar),
elektrolitik holdagi (tarkibida temir bo‘lgan materiallarini elektroliz qilishdan hosil bo‘lgan mahsulotlar),
kukunsimon holdagi (suyuq po‘latni mayda zarrachalarga aylantirish, changlatish jarayonidan hosil bo‘lgan mahsulotlar),
xamirsimon holdagi («Aston-Bayers» jarayonidan, pudling, krichli va boshqa jarayonlar natijasida hosil bo‘lgan mahsulotlar),
suyuq, quyilgan holdagi (konvertor, marten va boshqa shunga o‘xshash jarayonlarning mahsulotlari).
|
| |
Cho‘yanlarning tasnifi - Mavzu: Metall parchalari va chiqindilaridan temir qotishmalarini olish. Reja

|
Mavzu: Metall parchalari va chiqindilaridan temir qotishmalarini olish. Reja
|
bet | 2/5 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 29,26 Kb. | | #239959 |
Bog'liq 18-Metall parchalari va chiqihdilaridan temir qotishmalarini olishCho‘yanlarning tasnifi
Strukturasiga ko‘ra kulrang cho‘yanlar (uglerod plastinkasimon yoki sharsimon grafit tarzida bo‘ladi), oq cho‘yan (uglerod sementini yoki temir karbidi tarzida bo‘ladi), bolg‘alanuvchan cho‘yan (oq cho‘yanni qizdirib olinadi, uglerod bodroqsimon, grafit tarzida bo‘ladi) va puxtaligi yuqori cho‘yanlar bo‘ladi.
Kul rang cho‘yan (quyish cho‘yani) larda uglerod erkin holda, ya’ni grafit tarzida bo‘ladi. Kul rang cho‘yan oquvchan, qotganda hajmi kam qisqaruvchi, suyuqlanish harorati nisbatan past bo‘lgan, yaxshi kesib ishlanuvchi qotishmadir. Lekin bu cho‘yan po‘latlarga qaraganda ancha mo‘rt, shuning uchun uni bolg‘alab yoki prokatlab bo‘lmaydi. Kul rang cho‘yanlar siqilishga, tebranma kuchlarga ayniqsa yaxshi qarshilik ko‘rsatadi. Bu hollarda uning ishlatilish sohalarini yanada kengaytiradi. Kul rang cho‘yanlarning siniq yuzalari kul rang tusda bo‘lganligidan, ular kul rang cho‘yanlar deb ataladi.
Oq cho‘yan (qayta ishlanuvchi cho‘yan) da uglerod temir bilan kimyoviy birikma hosil qilgan holda, ya’ni sementit holida bo‘ladi, shuning uchun u juda qattiqdir. Sanoatda bunday cho‘yanlardan, asosan, po‘lat olinadi. Bu cho‘yan cho‘yanlarning siniq yuzalari oq tusda bo‘lganligidan, ular oq cho‘yanlar deb ataladi.
Bolg‘alanuvchan cho‘yan oq cho‘yan quymasidan uzoq vaqt (3-4 sutka) davomida 900-10000C haroratda yumshatish natijasida olinadi. Bu jarayon natijasida Fe3S perlitga va bodroq nusxa grafitga parchalanadi.Bolg‘alanuvchan cho‘yanlarning cho‘zilishidan mustahkamlik chegarasi boshqa cho‘yanlarnikiga qaraganda yumshoqroq bo‘lib, u zarb kuchlari ta’siriga va korroziyaga yaxshi qarshilik ko‘rsatadi. Bu cho‘yanni bolg‘alab bo‘lmaydi, «bolg‘alanuvchan cho‘yan» degan nom shartli bo‘lib, bu nom uning kul rang cho‘yanga qaraganda bir oz plastik bo‘lgani uchun berilgan. Bolg‘alanuvchan cho‘yanlarning ba’zi markalari va ularning mexanik xossalari 1-jadvalda keltirilgan.
1-jadval.
Bolg‘alanuvchan cho‘yanlarning ba’zi markalari
|
| |
S.rfind(str,[start],[end])-

|
S.rfind(str,[start],[end])-
|
bet | 8/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashS.rfind(str,[start],[end])- Satrdan satr ostini axtarish. Oxirgi kirish raqamini yoki 1 ni qaytaradi
S.index(str,[start],[end])- Satrdan satr ostini axtarish. Birinchi kirish raqamini qaytaradi yoki ValueError istisnosini chaqiradi
S.rindex(str,[start],[end])- Satrdan satr ostini axtarish. Oxirgi kirish raqamini qaytaradi yoki ValueError istisnosini chaqiradi.
S.isdigit() - Satrda raqamlar ishtirok etganligini tekshirish.
S.isalpha() - Satr faqat harflardan iboratligini tekshirish.
S.isalnum() - Satr harf yoki raqamlardan iboratligini tekshiradi.
S.islower() - Satr quyi registrdagi belgilardan iboratligini tekshiradi.
S.isspace()-Satrda ko`rinmaydidan belgilar borligini tekshirish (probel, sahifani o`tkazish belgisi(‘\p’), yangi satrga o`tish(‘\n’), koretkani qaytarish(‘\r’), gorizontal tabulyatsiya(‘\t’) va vertikal tabulyatsiya)
S.istitle() - Satrda so`zlar bosh harf bilan boshlanishini tekshirish.
S.starswith(str)- S satr str shablonidan boshlanishini tekshirish.
S.endswith(str)- S satr str shabloni bilan tugashini tekshirish.
S.join(ro`yxat)- S ajratuvchiga ega ro`yxatdan qatorni yig`ish.
Ord(belgi)- Belgiga mos ASCII kodni qaytaradi.
Chr(son)- ASCII kodga mos belgini qaytaradi.
S.capitalize()-Satrning birinchi belgisi yuqori registrda qolganlarini quyi registrga o`tkazadi.
S.center(width,[fill])- Chegaralari bo`yicha fill (jimlik holatida probel) belgisi turuvchi markazlashtirilgan satrni qaytaradi.
S.expandtabs(tabsize)- Joriy ustungacha bir yoki bir qancha probellar bilan tabulyatsiyaning hamma belgilari almashtirilgan satr nusxasini qaytaradi. Agarda TabSize ko`rsatilmagan bo`lsa tabulyatsiya hajmi 8 probelga teng bo`ladi.
S.lstrip([chars])- Satr boshidagi probel belgilarini olib tashlash.
S.rstrip([chars]) - Satr oxiridan probel belgilarini olib tashlash.
|
| |
S.strip([chars]) - - Python asoslari

|
Python asoslari
|
bet | 9/13 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 454,5 Kb. | | #241819 |
Bog'liq Pythonda ma\'lumotlar bilan ishlashS.strip([chars]) - Satr boshidan va oxiridan probel belgilarini olib tashlash.
S.partition(shablon) - Birinchi shablon oldida turuvchi qismni keyin shablonni o`zini va shablondan keyin turuvchi qismga ega kortejni qaytaradi. Agarda shablon topilmasa satrga ega bo`lgan kortejni qaytaradi, avval ikki bo`sh satr keyin satrni o`zini.
S.rpartition(sep)- Oxirgi shablon oldida turuvchi qismni keyin shablonni o`zini va shablondan keyin turuvchi qismni qaytaradi. Kortej qator o`zidan va undan keyin ikkita bo`sh qatordan iborat bo`ladi.
S.swapcase()-Quyi registrdagi belgilarni yuqori registrga, yuqorilarni esa quyiga o`tkazadi.
S.title() - Har bitta so`zning birinchi harfini yuqori registrga qolganlarini esa quyi registrga o`tkazadi.
S.zfill(width) - Qator uzunligini Widthdan kam qilmaydi agar kerak bo`lsa birinchi belgilarni nollar bilan to`ldiradi.
S.strip() funksiyasi satrning boshi va oxirida bo‘shliqlar bo‘lsa, olib tasdiqlaydi:
a = " Dastur "
print(a.strip())
S.lower() funksiyasi satrdagi barcha so‘zlarni kichik harf bilan yozilishini ta’minlaydi:
a = "Markaziy Osiyo" print(a.lower())
S.upper() funksiyasi satrdagi barcha so‘zlarni katta harflar bilan yozadi:
a = "Markaziy Osiyo" print(a.upper())
S.replace() funksiyasi satrdagi bir so‘z yoki harfni boshqasi bilan almashtiradi:
a = "Bor" b = "Markaziy Osiyo"
print (a.replace("r", "y"))
print (b.replace("Markaziy", "O‘rta"))
Boy O‘rta Osiyo
S.split() funksiyasi satrni ko‘rsatilgan belgi bo‘yicha qismlarga bo‘lib chiqadi. Masalan, vergul ko‘rsatilsa satrdagi har bir vergulgacha bo‘lgan so‘z yoki harflar bitta alohida qism deb olinadi. Yoki probel (bo‘shliq) ko‘rsatilsa har bir probelgacha bo‘lgan qismi ajratiladi.
a = "Python bilan ishlash qiziqarli" print(a.split(" "))
|
| |
Ishlab chiqarish jarayoni - Mustaqil ish Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatining turlari Bajardi: Damirov Ibrohim. Tekshirdi:...

|
Mustaqil ish Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatining turlari Bajardi: Damirov Ibrohim. Tekshirdi: Kurbanova Maftuna
|
bet | 2/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 17,67 Kb. | | #236391 |
Bog'liq business 3Ishlab chiqarish jarayoni: Bu jarayon bir nechta bosqichlardan iborat: xom ashyoni tayyorlash, ishlab chiqarish, mahsulotni yig'ish va sifat nazorati.
Resurslar: Ushbu tadbirkorlik turi katta miqdordagi resurslar talab qiladi, jumladan xom ashyo, uskunalar va texnologiyalar.
Bozor talabi: Ishlab chiqariladigan mahsulotlarga bozor talabini o'rganish muhimdir, chunki bu talabga mos ravishda mahsulot ishlab chiqarish kerak bo'ladi.
Ishlab chiqarish tadbirkorligi misollariga avtomobil zavodlari, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqaruvchi kompaniyalar va kiyim-kechak fabrikalari kiradi. Ushbu soha iqtisodiyotning asosiy sektorlaridan biri bo'lib, katta miqdorda ish o'rinlari yaratadi va mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlaydi.
Savdo-sotiq tadbirkorligi
Savdo-sotiq tadbirkorligi – bu mahsulot va xizmatlarni sotish bilan bog'liq faoliyatdir. Bu turdagi tadbirkorlikning o'ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat:
Sotib olish va sotish: Tadbirkorlar mahsulotlarni ishlab chiqaruvchilardan sotib olib, iste'molchilarga sotadilar. Bu jarayon chakana va ulgurji savdo turlariga bo'linadi.
Logistika va ta'minot zanjiri: Mahsulotlarni xarid qilish, saqlash va yetkazib berish jarayonlari muhim ahamiyatga ega.
Marketing va mijozlar bilan ishlash: Mijozlar ehtiyojlarini aniqlash va ularga mos mahsulotlarni taklif qilish, marketing strategiyalarini ishlab chiqish talab etiladi.
Savdo-sotiq tadbirkorligi misollariga do'konlar, supermarketlar va internet-do'konlar kiradi. Ushbu soha aholining kundalik ehtiyojlarini qondirishda muhim rol o'ynaydi va katta iqtisodiy ahamiyatga ega.
Xizmat ko'rsatish tadbirkorligi
Xizmat ko'rsatish tadbirkorligi – bu mijozlarga turli xizmatlar ko'rsatish bilan bog'liq faoliyatdir. Bu turdagi tadbirkorlikning asosiy xususiyatlari:
Xizmat turlari: Turli xil xizmatlar ko'rsatiladi, jumladan ta'lim, sog'liqni saqlash, turizm, moliyaviy xizmatlar va boshqalar.
|
| |
Mijozlarga yo'naltirilganlik - Mustaqil ish Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatining turlari Bajardi: Damirov Ibrohim....

|
Mustaqil ish Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatining turlari Bajardi: Damirov Ibrohim. Tekshirdi: Kurbanova Maftuna
|
bet | 3/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 17,67 Kb. | | #236391 |
Bog'liq business 3Mijozlarga yo'naltirilganlik: Xizmat ko'rsatuvchi tadbirkorlar mijozlar ehtiyojlariga e'tibor qaratadilar va yuqori sifatli xizmatlar taqdim etishga intiladilar.
Malakali kadrlar: Ushbu sohada malakali va tajribali kadrlar zarur, chunki xizmatlarning sifati ularga bog'liq.
Xizmat ko'rsatish tadbirkorligi misollariga restoranlar, mehmonxonalar, sog'liqni saqlash muassasalari va ta'lim markazlari kiradi. Ushbu soha jamiyatning farovonligi va hayot sifati uchun muhim ahamiyatga ega.
Innovatsion tadbirkorlik
Innovatsion tadbirkorlik – bu yangi texnologiyalar va yangiliklar yaratish va joriy qilish bilan bog'liq faoliyatdir. Bu turdagi tadbirkorlik quyidagi xususiyatlarga ega:
Yaratish va innovatsiya: Yangi mahsulotlar va xizmatlarni yaratish, yangi texnologiyalarni ishlab chiqish va ularni joriy qilish.
Ilmiy-tadqiqot va rivojlantirish: Innovatsion tadbirkorlar ilmiy-tadqiqot ishlariga katta e'tibor qaratadilar va rivojlantirish jarayonlarini doimiy ravishda olib boradilar.
Risk va muvaffaqiyat: Innovatsion loyihalar ko'pincha yuqori riskli bo'lib, ammo muvaffaqiyatga erishilganida katta daromad va ta'sirga ega bo'ladi.
Innovatsion tadbirkorlik misollariga startaplar, texnologik kompaniyalar va ilmiy-tadqiqot institutlari kiradi. Ushbu soha iqtisodiyotning innovatsion va raqobatbardoshligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi.
Ijtimoiy tadbirkorlik
Ijtimoiy tadbirkorlik – bu jamiyatdagi muammolarni hal qilish va ijtimoiy o'zgarishlar yaratish bilan bog'liq faoliyatdir. Bu turdagi tadbirkorlikning asosiy xususiyatlari:
Ijtimoiy maqsadlar: Asosiy maqsad jamiyatdagi muammolarni aniqlash va ularni hal qilish orqali ijtimoiy farovonlikni oshirish.
Barqarorlik va davomiylik: Ijtimoiy tadbirkorlar barqaror va davomiy yechimlar yaratishga intiladilar.
|
| |
Hamkorlik - Mustaqil ish Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatining turlari Bajardi: Damirov Ibrohim. Tekshirdi: Kurbanova Maftuna

|
Mustaqil ish Mavzu: Tadbirkorlik faoliyatining turlari Bajardi: Damirov Ibrohim. Tekshirdi: Kurbanova Maftuna
|
bet | 4/4 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 17,67 Kb. | | #236391 |
Bog'liq business 3Hamkorlik: Ushbu sohada davlat, notijorat tashkilotlar va xususiy sektor bilan hamkorlik qilish muhim ahamiyatga ega.
Ijtimoiy tadbirkorlik misollariga notijorat tashkilotlar, ijtimoiy korxonalar va ekologik loyihalar kiradi. Ushbu soha jamiyatdagi muammolarni hal qilishda va ijtimoiy adolatni ta'minlashda katta ahamiyatga ega.
Xulosa
Tadbirkorlik faoliyati turli shakllarda bo'lib, har bir turi o'ziga xos xususiyatlarga ega. Ishlab chiqarish, savdo-sotiq, xizmat ko'rsatish, innovatsion va ijtimoiy tadbirkorlik iqtisodiyot va jamiyatning turli ehtiyojlarini qondirishda muhim rol o'ynaydi. Ushbu turlar bir-birini to'ldiradi va umumiy iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishga hissa qo'shadi. Tadbirkorlikning har bir turi o'ziga xos maqsad va vazifalarga ega bo'lib, ularning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va jamiyatning farovonligini ta'minlashda katta rol o'ynaydi.
|
| |
Plastik kartochkalar bilan hisob-kitoblar

|
Plastik kartochkalar bilan hisob-kitoblar
|
bet | 6/8 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 29,35 Kb. | | #148263 |
Bog'liq 2 Mavzu Pul mablag’lari va valyuta operatsiyalari hisobi.Plastik kartochkalar bilan hisob-kitoblar.
Plastik kartochkalar bank tomonidan chiqarilgan personifitsirlangan to’lov vositasi bo’lib, kartochka egasining tegishli bankdagi schyotida mablag’ borligiga guvoxlik beruvchi va naqd pul to’lamasdan tovarlar, ish va xizmatlarni sotib olish huquqini o’zida aks ettiradi.
Plastik kartochkada emitentning nomi bosma usulda terilgan harflarda ko’rsatiladi. Plastik kartochkalar jismoniy shaxslar, huquqiy shaxslar yoki yakka tartibdagi tadbirkorlar orasida sodir bo’ladigan o’zaro naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirishda, shuningdek naqd pul beradigan shaxobchalardan va bankomatlardan naqd pul mablag’larini olishda qo’llaniladi.
Vakolatli banklar xalqaro plastik kartochkalarini muomalaga chiqarishlari va ularga xizmat ko’rsatishlari mumkin, bunda ular xalqaro to’lov tizimlari bilan tuzilgan shartnomalarga muvofiq operatsiyalarni o’tkazish qoidalariga va O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2013 yil 3 iyunda 2465-son bilan ro’yxatdan o’tkazilgan “O’zbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisobkitoblar to’g’risida”gi Nizom talablariga amal qilishlari kerak.
Tegishligiga ko’ra plastik kartochkalar shaxsiy, oilaviy va korporativ xillarga bo’linadi:
1. Shaxsiy kartochka-bu jismoniy shaxsga berilgan plastik kartochka;
2. Oilaviy kartochka-bu foydalanuvchiga shaxsiy kartochka ushlovchining ishonchnomasiga asosan berilgan plastik kartochka;
3. Korporativ kartochka-bu huquqiy shaxslar va yuridik shaxsni tashkil etmagan yakka tartibdagi tadbirkorlarga xizmat ko’rsatishga berilgan plastik kartochka.
Korporativ kartochkalardan ish haqi va boshqa ijtimoiy tusdagi to’lovlarni to’lash, shuningdek naqd pul mablag’larini olish man qilinadi Harakatlanish rejimiga ko’ra plastik kartochkalar quyidagi turlarga bo’linadi:
1. Debetli-bank va mijoz o’rtasidagi shartnoma shartlariga binoan plastik kartochka egasining schyotida mavjud bo’lgan pul mablag’larini tovarlarga, ishlarga va xizmatlarga haq to’lashda foydalanish yoki naqd pul vositalarini (korporativ kartochkalardan tashqari) olish imkoniyatini beradigan kartochka;
|
| |
Mutualizm (lotincha – «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi.  
 
Milliy (tabiiy) bog‘lar

|
Mutualizm (lotincha – «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi.
Milliy (tabiiy) bog‘lar
|
bet | 4/5 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 39,95 Kb. | | #259720 |
Bog'liq atamalarMutualizm (lotincha – «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi.
Milliy (tabiiy) bog‘lar – ekologik, tarixiy va estetik ahamiyatga ega tabiiy majmualar joylashgan qo‘riqlanadigan hududlar va suv sathining cheklangan qismi.
Nekton (yunoncha – «nektos» – suzuvchi) – suvda faol harakatlanadigan, suv oqimiga qarshilik ko‘rsata oladigan, katta masofalarni suzib o‘ta oladigan organizmlar.
Noosfera – kishilik jamiyatining ongi, tafakkuri, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi, fan-texnika rivoji, madaniyati bilan bog‘liq holda biosferaning yangi qiyofaga ega inson jamoasini o‘z ichiga olgan Yer qobig‘i.
Tabiat yodgorliklari – ilmiy, madaniy – o‘quv yoki estetik jihatdan ahamiyatga ega, davlat tomonidan qo‘riqlanadigan tabiiy obyektlar.
Parazitizm (parazit – xo‘jayin) – har xil turga mansub individlarning antogonistik munosabatlari, bir turga mansub organizm (parazit) boshqa turga mansub organizmdan (xo‘jayin) oziq manbayi va yashash joyi sifatida foydalanadi.
Oziq zanjiri – bir bo‘g‘in (manba)dan ikkinchisi (iste’molchi)ga moddalar va energiya o‘tadigan organizmlarning chiziqli ketma-ketligi.
Plankton (yunoncha – «planktos» – sayyor, ko‘chib yuruvchi) – suv qa’rida yashovchi, mustaqil harakatlana olmaydigan va suv oqimi bilan ko‘chib yuruvchi organizmlar.
Poykiloterm organizmlar (yunoncha «poykilos» – o‘zgaruvchan, «therme» – issiqlik) – tana harorati tashqi muhit haroratiga bog‘liq ravishda o‘zgaruvchi organizmlardir.
Tolerantlik (lotincha – «tolerantia» – sabr-toqat) zonasi – ekologik omil ko‘rsatkichlarining tirik organizmlar yashashi mumkin bo‘lgan chidamlilik chegaralari doirasi.
Produtsentlar (lotincha – «producens» – yaratuvchi) – anorganik moddalardan organik birikmalarni hosil qiluvchi, ya’ni avtotrof organizmlar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mutualizm (lotincha – «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi.
Milliy (tabiiy) bog‘lar
|
Sun’iy tanlash - Abiotik omillar (yunoncha – «a» inkor qo‘shimchasi, «bios» – hayot) – tirik organizmlarning hayot...

|
Abiotik omillar (yunoncha – «a» inkor qo‘shimchasi, «bios» – hayot) – tirik organizmlarning hayot faoliyati va tarqalishiga ta’sir qiladigan anorganik tabiat tarkibiy qismlari. Agroekosistema
|
bet | 3/5 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 39,95 Kb. | | #259720 |
Bog'liq atamalarSun’iy tanlash – bu inson ehtiyoji uchun eng qimmatli organizmlarni tanlab olib, ularni ko‘paytirib, amaliyotda foydalaniladigan jarayon.
Katagenez («kata» – tuban tomonga harakat, «genesis» – rivojlanish) – organizm tuzilishining umumiy soddalashuviga – umumiy degeneratsiyaga olib keladigan evolutsion yo‘nalish. Kommensalizm (fransuzcha – «commensal» – hamtovoq) – birgalikda yashaydigan organizmning biri ushbu munosabatdan foyda oladigan, ikkinchisi hech qanday naf yoki zarar ko‘rmaydigan o‘zaro munosabat turi.
Konvergensiya – (lotincha – «converger» – yaqinlashish) tabiiy tanlanish natijasida kelib chiqishi har xil organizmlarning bir sharoitda o‘xshash bo‘lishi.
O‘zaro raqobat (konkurensiya) – o‘xshash ekologik ehtiyojlarga ega turlar orasidagi munosabatlar.
Konsumentlar – tirik organik moddani iste’mol qiluvchi va undagi energiyani oziq zanjiri orqali uzatuvchi organizmlar.
Kosmopolitlar – keng tarqalgan, ya’ni Yer yuzining juda katta hududlarini egallagan turlar. Masalan, kalamushlar, suvaraklar, pashshalar, burgalar.
Tur mezonlari – turga xos bo‘lgan belgi-xususiyatlarning yig‘indisi. 235
Moddalar davriy aylanishi – Yer sayyorasi miqyosida quyosh energiyasi hisobiga sodir bo‘ladigan biologik muhim moddalarning bir bo‘g‘indan ikkinchisiga o‘tishi.
Kserofitlar (yunoncha – «xerox» – quruq, «phyton» – o‘simlik) – namlik kam bo‘lgan muhitda o‘sishga moslashgan o‘simliklar.
Cheklovchi omil – organizmning hayot faoliyatini susaytiruvchi omil.
Mezofitlar (yunoncha – «mesos» – o‘rtacha) – mo‘tadil nam sharoitda o‘sadigan o‘simliklar. Mikosenoz (yunoncha – «mykos» – qo‘ziqorin, «koinos» – umumiy) – turli zamburug‘lar turlaridan iborat jamoa.
Mikrobiotsenoz – (yunoncha – «micros» – kichik, «koinos» – umumiy) organik moddalarni mineral moddalargacha parchalaydigan mikroorganizmlar jamoasi.
Monokultura – (lotincha – «mono» – bir, yagona, «cultura» – ekin) – sun’iy ekosistemalarda ko‘p yillar davomida bir xil o‘simliklar o‘stirilishi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Abiotik omillar (yunoncha – «a» inkor qo‘shimchasi, «bios» – hayot) – tirik organizmlarning hayot faoliyati va tarqalishiga ta’sir qiladigan anorganik tabiat tarkibiy qismlari. Agroekosistema
|
Redutsentlar - Abiotik omillar (yunoncha – «a» inkor qo‘shimchasi, «bios» – hayot) – tirik organizmlarning hayot...

|
Abiotik omillar (yunoncha – «a» inkor qo‘shimchasi, «bios» – hayot) – tirik organizmlarning hayot faoliyati va tarqalishiga ta’sir qiladigan anorganik tabiat tarkibiy qismlari. Agroekosistema
|
bet | 5/5 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 39,95 Kb. | | #259720 |
Bog'liq atamalarRedutsentlar (lotincha – «reduco» – qaytaraman, tiklayman)
destruktorlar (lotincha «destruo» – parchalayman) – geterotrof organizmlar qoldiq organik birikmalarni anorganik moddalargacha parchalaydi. 236
Simbioz (yunoncha – «sym» – birga, «bios» – hayot) birgalikda yashaydigan organizmlarning har ikkalasi yoki bittasi ushbu munosabatdan o‘ziga foyda oladi.
Sklerofitlar (yunoncha – «scleros» – qattiq) – tuproqda namlik yetarli bo‘lmagan sharoitda o‘sadigan, tuproqdagi namni zo‘r berib shimadigan o‘simliklar.
Stenobiontlar (yunoncha – «stenos» – tor, cheklangan, «biontos» – yashovchi) nisbatan doimiy muhit sharoitida yashashga moslashgan, harorat, namlik, atmosfera bosimi kabi omillarning tor ko‘lamda o‘zgarishigagina bardosh bera oladigan o‘simlik va hayvonlar.
Sukkulentlar (lotincha – «succulentus» – sersuv) – o‘z to‘qimalari va organlarida suvni zaxirada saqlaydigan o‘simliklar.
Suksessiya (lotincha – «successio» – o‘rin almashish) – ma’lum hududdagi ekosistemalarni izchillik bilan inson va tabiat omillari ta’sirida boshqa ekosistemalarga aylanishi.
Taksis (yunoncha – «taxis» – joylashuv) – bakteriyalar, bir hujayrali hayvonlar, bir hujayrali suvo‘tlari va yuksak o‘simliklarning jinsiy hujayralarining tashqi omillar (yorug‘lik, kimyoviy moddalar, kislorod) ta’sirida harakati.
Trofik daraja – ekologik piramidani tashkil qiluvchi organizmlar yig‘indisi.
Fitosenoz (yunoncha – «phyton» – o‘simlik, «koidos» – umumiy) – muayyan hududdagi o‘simliklar jamoasi.
Fotoperiod – yil fasllari bilan belgilanadigan kun uzunligi.
Fotoperiodizm (yunoncha – «photos» – yorug‘lik va davr) – kun uzunligining mavsumiy o‘zgarishlariga nisbatan tirik organizmlarning javob reaksiyalari.
Fototropizm (yunoncha – «trope» – burilish) – yorug‘lik ta’sirida o‘simliklarning harakatlanishi, bunda harakat yo‘nalishi yorug‘lik yo‘nalishiga bog‘liq.
Evribiontlar (yunoncha – «eurys» – uzun, «bios» – hayot) – keng tolerantlik chegaralariga va ekologik sharoitda sezilarli o‘zgarishlarga ega bo‘lgan, katta hududlarni egallay oladigan organizm turlari.
Ekologik nisha – turning biotizim sifatida mavjudligi, yashashini belgilab beruvchi barcha abiotik va biotik omillarning yig‘indisi.
Gigrofitlar (yunoncha – «hygros» – nam, «phyton» – o‘simlik) – nam tuproq va yuqori namlikka ega havoda o‘sadigan o‘simliklar.
Gidrobiontlar (yunoncha – «hydor» – suv, «bios» – hayot) – suv muhitida yashovchi organizmlar.
Gidrosfera – yerning suvli qobig‘i.
Gomologik (yunoncha – «gomonos» – o‘xshash) – kelib chiqishi va tuzilishi o‘xshash organlar yoki ularning qismlari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Abiotik omillar (yunoncha – «a» inkor qo‘shimchasi, «bios» – hayot) – tirik organizmlarning hayot faoliyati va tarqalishiga ta’sir qiladigan anorganik tabiat tarkibiy qismlari. Agroekosistema
|
Nur terapiyasi (radioterapiya) bemorlarni ionlashtiruvchi nurlar (rentgen nurlari, gamma, beta, neytron nurlanish, tibbiy tezlashtirgichdagi elementar zarralar tutami) yordamida davolash usuli hisoblanadi

|
Nur terapiyasi (radioterapiya) bemorlarni ionlashtiruvchi nurlar (rentgen nurlari, gamma, beta, neytron nurlanish, tibbiy tezlashtirgichdagi elementar zarralar tutami) yordamida davolash usuli hisoblanadi
|
bet | 1/2 | Sana | 27.09.2024 | Hajmi | 78,26 Kb. | | #272755 |
Bog'liq Nur terapiyasi metodichka
Nur terapiyasi (radioterapiya) – bemorlarni ionlashtiruvchi nurlar (rentgen nurlari, gamma, beta, neytron nurlanish, tibbiy tezlashtirgichdagi elementar zarralar tutami) yordamida davolash usuli hisoblanadi. Asosan yomon sifatli o’sma kasalliklari hamda ayrim yallig’lanish kasalliklarini davolashda foydalaniladi.
Nur terapiyasining maqsadi patologik o’choqni tashkil etuvchi hujayralarni, masalan, o'simtani yo'q qilishdir. Hujayralarning "o'lishi" ning asosiy sababi, bu to'g'ridan-to'g'ri parchalanishni anglatmaydi, lekin inaktivatsiya (bo'linishni to'xtashi) ularning DNKsining buzilishi hisoblanadi. DNKning shikastlanishi to'g'ridan-to'g'ri DNK atomlarining ionlashuvi tufayli molekulyar bog'lanishlarning buzilishi natijasida ham, bilvosita hujayra sitoplazmasining asosiy komponenti bo'lgan suvning radiolizi natijasida ham bo'lishi mumkin. Ionlashtiruvchi nurlanish suv molekulalari bilan o'zaro ta'sir qilib, peroksid va erkin radikallarni hosil qiladi, ular o’z navbatida DNK molekulalariga ta'sir qiladi.
Bundan shunday muhim xulosa olish mumkinki, hujayra qanchalik faol bo'linsa, nurlanishning unga zararli ta'siri shunchalik kuchli bo'ladi. Saraton hujayralari faol bo'linadi va tez o'sadi; normal organizmda suyak iligi hujayralari xuddi shunday faollikka ega bo’ladi. Shunga ko'ra, saraton hujayralari atrofdagi to'qimalarga qaraganda faolroq bo'lgani uchun mos ravishda radiatsiyaning zararli ta'siri ularga ko’proq zarar yetkazadi. Bu mexanizm o'simta hujayralarini va katta hajmdagi sog'lom to'qimalarni bir xil nurlantirish paytidagi nur terapiyasi effektivligini ta’minlaydi, masalan, lokal limfa tugunlarini profilaktik nurlantirganda. Lekin shu bilan bir qatorda, hozirgi kundagi nur terapiyasi zamonaviy asbob uskunalarining ionlashtiruvchi nurlanish dozasini "fokuslash" (patologik markazda bir nechta nurlarni kesib o'tish) orqali sog'lom to'qimalarga kamroq ta'sir qilish tufayli terapevtik effektivligi sezilarli darajada oshirishi mumkin (10-rasm). Nurlanishga ayniqsa sezgir bo'lgan sog'lom to'qimalarni (masalan, suyak iligi) himoya qilish uchun "kompensatorlar" qo’llaniladi, bu sog’lom to'qimalarni nurlanishdan himoya qiladi.
Zarrachalar turiga ko'ra ionlashtiruvchi nurlanishni ikki guruhga bo'lish mumkin - korpuskulyar:
α - zarralari (alfa terapiyasi),
β -zarralari,
neytronli (manba sifatida Cf 252 izotopi yoki siklotronlar ishlatiladi),
protonli,
uglerod ionlari
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Nur terapiyasi (radioterapiya) bemorlarni ionlashtiruvchi nurlar (rentgen nurlari, gamma, beta, neytron nurlanish, tibbiy tezlashtirgichdagi elementar zarralar tutami) yordamida davolash usuli hisoblanadi
|