nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
MASHQ – Ushbu so’zlar ishtirokida gaplar tuzing

|
MASHQ – Ushbu so’zlar ishtirokida gaplar tuzingBog'liq Turk tilini o‘rganamiz fayl 11-02-2015 kitob turkcha urganamiz4. MASHQ – Ushbu so’zlar ishtirokida gaplar tuzing.
(Çalışmak, Okumak, Yapmak, Vermek, Öğrenmek, Yikamak, Temizlemek, Almak,
Gelmek, Gitmek, Söylemek, Satmak, Geçmek, İçmek, Oturmak, Kapatmak,
Konuşmak, Kesmek, Girmek, Çikmek, Göstermek, kullanmak, inmek)
Gaplar “qila olmoq” ko’rinishidagi savol javob bo’lsin. Masalan:
- Burada otobüs’ten inebilir miyim? - Hayır sadece durak’ta inebilirsiniz
- Sen bügün çalışabilir misin? – Evet, bügün çalışabilirim.
-
Sen bura’ya kendin gelabilir misin? . Evet kendim gelabilirim.
5. MASHQ – Savollarga javob bering.
1. Siz bilgisayar kullanabilir misiniz?
2. Siz nerede doğdunuz?
3. Siz rusça kitaplar okuyabilir misiniz?
4. Siz inlizçe kitaplar okuyabilir misiniz?
5. Siz kendiniz yemek yapabilir misiniz?
6. Siz rusça konuşabilir misiniz?
7. Sizin babanız rusça konuşabilir mi?
8. Sizin arkadaşlarınız türkçe konuşabilir mi?
6. MASHQ – Turk tiliga tarjima qiling
1. Bu bekatda tusha olamanmi? 2. Sen komputer ishlata olasanmi? Ha ishlata olaman.
3. ichkari kira olamanmi? Yo’q, siz kirolmaysiz. 4. Ahmatning bolalari ruscha kitoblar
o’qiy oladilar. 5. Sening bolang gapira oladimi? Ha, gapira oladi. 6. Men hozir sizdan
pul ololmayman. 7. Nega siz bankdan pul ololmaysiz? Chunki ban hozir pul
berolmaydi. 8. Bu bola uch yil oldin tug’ildi. 9. Sen qaysi shaharda tug’ilding? Men
Toshkentta tug’ildim. 10. Men bu komuterni ishlatolmayman. 11. Mening kaspim
oshpaz. Men bu kaspni yaxshi ko’raman. 12. Men universitetni tamomladim
22-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Toptan – ko’tara savdo / ulgurji
Mal - mol / tovar
Satış - sotish
Göndermek - yubormoq
Göruşmak – ko’rishmoq
Kalite - sifat
Kaliteli - sifatli
Şeker - shakar
|
| |
SÖZLÜK – LUG’AT. 
So’zlarni o’qing va yodlang 
Meslek –

SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Meslek – kasp Doğmak – tug’ilmoq
Bitirmek - tugatmoq / bitirmoq Kullanmak - ishlatmoq Bilgisayar - komputer Kız kardeş – singil / opa
Aşağı - past / pastga İnmek - tushmoq
Evlenmek - uylanmoq
Evli - uylangan DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
YAPABİLMEK - QILA OLMOQ (QO’LIDAN KELMOQ)
Turk tilida biror ishni hozirgi zamonda qila olishni ifodalash uchun fe’l oxiriga - abilirim, -abilirsin kabi qo’shimchalar qo’shiladi. Masalan:
Ben bu işi yapabilirim – Men bu ishni qila olaman.
O kendi gidebilir – U o’zi bora oladi.
Biror ishni qila oladimi – deb so’rash uchun fe’l oxiriga –abilir mi, -abilir misin kabi
qo’shimchalar qo’shiladi. Masalan:
Sen bu işi yapabilir misin? - Sen bu ishni qila olasanmi?
O kendi gelebilir mi? – U o’zi kela olasanmi?
Savol shakli, ya’ni, qila oladimi – fe’liga misollar:
Sen bu işi yapabilir misin? – Sen bu ishni qila olasanmi?
O kitap okuabilir mi? – U kitob o’qiy oladimi?
inkor shakli, ya’ni, qilolmaydi – fe’liga misollar:
Sen bu işi yapamazsın – Sen bu ishni qilolmaysan.
Onlar burada çalışamazlar – Ular bu yerda ishlolmaydilar.
Shu o’rinda bir narsaga diqqat qiling, qo’shimcha boshidagi a harfi talaffuz qilinmasa
(yoki yozilmasa) so’z ma’nosi o’zgaradi ya’ni “qilmaydi” degan ma’no chiqadi.
Masalan:
O bu işi yapamaz – U bu ishni qilolmaydi.
O bu işi yapmaz – U bu ishni qilmaydi, (umuman qilmaydi)
Onlar buraya gelemezler – Ular bu yerga kelolmaydilar
Onlar buraya gelmezler – Ular bu yerga kelmaydilar (umuman kelmaydilar)
Hozirgi zamonda “qila olmoq” fe’lini kishilik olmoshlariga ko’ra o’zgarishini ko’rib
chiqsak.
Tasdiq shakli (qila olmoq) qo’shimchalari.
Ben ...-abilirim (-ebilirim)
Sen ...-abilirsin (-ebilirsin)
O ...-abilir (-ebilir)
Biz ...-abiliriz (-ebiliriz)
Siz ...-abilirsiniz (-ebilirsiniz)
Onlar ...-abilirler (-ebilirler)
Ben türkçe konuşabilirim
Sen alabilirsin
O bura’ya gelebilir
Biz ora’ya gidebiliriz
Bir bardak su içabilirsiniz
Çocuklar kitap okuyabilirler
Savol shakli (qila olmoq) qo’shimchalari.
Ben ...-abilir miyim ?
Sen ...-abilir misin ?
O ...-abilir mi ?
Biz ...-abilir miyiz ?
Siz ...-abilir misiniz ?
Onlar ...-abilir miler ?
Ben türkçe konuşabilir miyim ?
Sen alabilir misin ?
O bura’ya gelebilir mi ?
Biz ora’ya gidabilir miyiz ?
Bana su verebilir misiniz ?
Çocuklar kitap okuyabilir miler ?
inkor shakli (qila olmoq) qo’shimchalari.
Ben ...-amam (-emem)
Sen ...-amazsın (-emezsin)
O ...-amaz (-emez)
Biz ...-amayız (-emeyiz )
Siz ...-amazsınız (-emezsiniz )
Onlar ...-amazlar (-emezler )
Ben türkçe konuşamam
Sen bunu alamazsın
O bura’ya gelemez
Biz ora’ya gidemeyiz
Siz bilgisayar kullanamazsınız
Çocuklar kitap okuyamazlar
Eslatma: Agar fe’l oxiri unli harf bilar tugasa (Masalan: oku, yika, bekle) u yolda
qo’shimchadan oldin –y- harfi qo’shiladi. Masalan:
Sen kitap okuyabilir misin?
Onlar bu arabayi yikayamazlar,
O burayı temizleyemez
MASHQ - O’qing va yodalang

|
MASHQ - O’qing va yodalangBog'liq Turk tilini o‘rganamiz fayl 11-02-2015 kitob turkcha urganamiz3. MASHQ - O’qing va yodalang.
- iyi günler. Merhaba!
- Bana ayakkabı lazım
- Hangi renk istiyorsunuz
- Beyaz renk istiyorum.
- Biz’de şimdi beyaz ayakkabılar yok. Sadece siyah var.
- Bu kaç para
- Bunun fiyatı 85 lira
- Bu çok pahalı. Benda şimdi az para var. ucuz ayakkabılar hangisi
- Ucuz ayakkabılar bu taraf’ta
4. MASHQ – savollarga javob bering.
1) Siz yarın ne yapacaksınız ?
2). Dersden sonra nereye gideceksiniz ?
3). Hangi otobus’a bineceksiniz?
4). Ev’de nasıl kitap okuyacaksınız?
5) Sizin Buradan eviniz’e kadar kaç tane otobüs durağı var?
6) Sizin ev buradan ne kadar uzak?
7) Siz ne zaman pazara gideceksiniz?
8) Siz dersden sonra ne yapacaksiniz?
9) Siz yarın saat kaçta işten (okuldan, üniversiteden) ev’e geleceksiniz?
10) Her yarın kaçta ders’e geleceksiniz?
5. MASHQ – So’zlarni to’g’ri joylashtirib gaplar tuzing.
1) yarın, okumak, kitap, iyi, Ben, O,
2) onlar, gelmek, 2 gün, Buraya, sonra
3) hafta, bir, sonra, gitmek, türkiye, arkadaş, senin,
4) yarın, gelmek, onlar, türkiyeden,
5) bu, duraktan, otobüs, geçmek, bügün
6) uzak, ne kadar, buradan, oraya
7) taraf’ta, senin, hangi, ev
8) annem, güzel, almak, Pazardan, çanta, yarın
11-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Anahtar - kalit
Kendi – o’zi
Lütfen - iltimos
içmek - ichmoq
Açmak - ochmoq
da / de - ham
Oturmak – o’tirmoq
Kalkmak - turmoq
Kapatmak - yopmoq
için - uchun
Olmak – bo’lmoq
Hastane – kasalxona
|
| |
Juwmaq - «Kompyuter injineringi» fakulteti «at-servis» baǵdarı III kurs 306-21 topar studenti Abdireymov Sultanbektin’

|
«Kompyuter injineringi» fakulteti «at-servis» baǵdarı III kurs 306-21 topar studenti Abdireymov Sultanbektin’
|
bet | 3/3 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #136379 |
Bog'liq WS SultanJuwmaq :
Tarmaq túsinigi júdá tereń esaplanadı, onı tolıq úyrenip shıǵıw ushın bolsa odaǵı hár bir elementti úyreniw kerek. Búgingi temada men ılajı bolǵanınsha qısqa lekin túsinikli bolıwına háreket etdim. Bul túsinikler túpkiliklilerinen bir neshesi esaplanadı holos. Kompyuter tarmaǵı - bul óz-ara baylanıslı bolǵan eki yamasa odan artıq kompyuter sistemaları toparı. Kompyuter tarmaqları maǵlıwmatlardı jiberiw hám qabıllaw ushın bir neshe kompyuterler menen birgelikte jalǵanıwǵa járdem beredi.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
James F. Kurose, Keith W. Ross “A Top-Down Approach: Computer Networking”, 2017y. Pearson Education Limited
Oliver C. Ibe “Fundamentals of Data Communication Networks”, 2018y. JohnWiley&Sons, Inc.
Andrew S. Tanenbaum. Computer Networks, Fourth Edition. Publisher; Prentice Hall, 2011
Qo‘shimcha adabiyotlar
Musaev M.M. “Kompyuter tizimlari va tarmoqlari”. Toshkent.: “Aloqachi” nashriyoti, 2013 yil. 8 bob. 394 bet. – Oliy o‘quv yurtlari uchun qo‘llanma.
Andrew S. Tanenbaum. Computer Networks, Fourth Edition. Publisher; Prentice Hall, 2011y.
Olifer V.G., Olifer N.А. Компютерные сети. Принципы, технологии, протоколы. Учебник. - СПб. Питер. 2010.
Internet saytlari:
www.intuit.ru http://tuitfiles http://www.kgtu.runnet.ru http://www.piter.com
http:// www.ciscopress.ru http:// www.williamspublishing.com www.ziyonet.uz
|
| |
MASHQ – O’qing va tarjima qiling

1. MASHQ – O’qing va tarjima qiling. 1. Ben bu işleri hepsini kendim yapabilirim.
2. Ben bu kitapı okuyabilirim.
3. Ahmet türkçe konuşabilir.
4. Ben rusça harfları okuyabilirim.
5. Ben biligisayar kullanabilirim.
6. Onlar yukarı çikabilirler.
7. Kadınlar şimdi içeri girebilirler.
8. Erkekler şimdi aşağı inebilirler
9. Sen bankadan para alabilirsin.
10. Senin kız kardeşin çok iyi yemekler hazırlayabilir.
11. O şimdi ne yapabilir? Onlar ne yapabilirler?
12. Sen kendin için bir bardak çay alabilirsin.
13. Siz bunları hepsini alabilirsiniz.
14. Siz yukarı’ya çikabilirsiniz.
15. Siz buradan içeri girebilirsiniz.
2. MASHQ – Savollarga inkor shaklda javob bering. Masalan: - Sen buraya gelebilir misin? - Hayır, ben gelemem.
- O yukarı çikebilir mi? - Hayır, O çikemez.
1. O bilgisayar kullanabilir mi?
2. O şimdi bu ağaçları kesebilir mi?
3. Onlar türkçe konuşabilir miler?
4. Onlar bankadan para alabilir miler?
5. Siz rusça kitaplar okuyabilir misiniz?
6. Siz kendiniz oradan gelebilir misiniz?
7. Siz kendiniz patron ile konuşabilir misiniz?
8. Sen kendin türkiye’ye gidebilir misin?
9. Sen bu pencere’yi açabilir misin?
10. Sen bu kapı’yı kapatabilir misin?
3. MASHQ – O’qing va 3-shaxs (O, Onlar) nomidan gapirib bering. Benim adım Ahmet, Soyadım Yılmaz, Ben bin dokuz yüz seksan altıncı senede
İstanbulda doğdum. Dört sene üniversite’de okudum. Geçen sene üniversite’yi bitirdim.
Benim meslek bilgisayar programcısı. Ben kendi işimi seviyorum. Benim Annem
babam, ve iki kız kardeşim var. Benim kız kardeşim evli, Onun çocukları var. Ben evli
değilim. Sonraki sene evleneceğim.
4. MASHQ – Yuqoridagi matn asosida savollarga javob bering. 1. Onun soyadı ne?
2. Ahmet nerede doğmuş?
3. O kaç sene üniversite’de okumuş?
4. Onun mesleği ne?
5. O kendi işini seviyor mu?
6. Onun kız kardeşi evli mi?
7. O ne zaman evlenecek?
MASHQ – Quyidagi so’zlar ishtirokida hozirgi, o’tgan va kelasi zamon

4. Siz hastane’den çikdiniz
5. Çocuklar okul’a gidiyorlar.
6. Biz Pazar’dan geliyoruz
7. Kadınlar ev’den çikiyorlar
8. Erkekler ev’e giriyorlar
9. Taşkent’in bu tarafı çok güzel.
10. Bizim köy’de eski ağaçları kesiyorlar.
4. MASHQ – Quyidagi so’zlar yordamida gaplarni to’ldiring
(çalışmak, gelmek, gitmek, oturmak, çikmek, girmek, okumak, almak, vermek,
yaşamak)
Ben şimdi lokantada ...............
Sen bügün hastaneden ............
O şimdi otele ....................
O şimdi eski evde ....................
Ben daha önce evde ................
Ben geçen gün evden ....................
O dün akşam eve ....................
Siz dün Mustafadan kitap.................
Onlar Mustafa’ya para ................
Ahmet şimdi sandalyede ............................
Sen okuldan .......................
O okula ...........
21-DARS
MASHQ – Quyidagi so’zlardan keraklisini qo’yib gaplarni to’ldiring

3. MASHQ – Quyidagi so’zlardan keraklisini qo’yib gaplarni to’ldiring. (Zengin, hasta, iyi, soğuk, büyük, küçük, güzel, beyaz, temiz, zor, kolay, yeşil)
1. Türkçe öğrenmek çok ……......
2. İnglizçe öğrenmek ………......
3. Bunu yapmak çok ………......
4. Bu kişi çok ……......................
5. Benim gömleğim …………….
6. Bügün hava çok ………….
7. Dün hava çok ………….
8. Yarın hava ………………
9. Bügün benım arkadaşım ………….
10. Ağaçların yaprakları …………..
11. Şimdi bu oda ……………….
12. Bu kişinin pantolonu ……………………
4. MASHQ – O’qing va gapirib bering. Benim arkadaş Benim arkadaşımın adı Hasan. Onun yaşı 40’da. O şimdi Antalya’da yaşiyor. Ama O
iki sana(yıl) önce Ankara’da yaşadı. Hasan şimdi dükkanda satıçı. Onun iki çocukları
var. Onlar çok iyi çocular. Onların adı Ahmed ve Ali. Onlar dil öğrenmek seviyorlar.
Çocuklar okul’da okuyorlar. Onlar türkça ve inglizça bilyorlar. Şimdi rusça da
öğreniyorlar. Ahmed doktor olmak istiyor. Ali tekstil fabrikasın’da çalışmak istiyor.
Benim kardeş Bizim aile’de beş kişi var. Onlar: babam, annem, iki kardeşim ve Ben. Benim büyük
kardeşim’in adı Hasan. Onun yaş 28’de. O üniversite’de okudu. Sonra rusça dil
öğrendi. Hasan şimdi Rusya’da fabrika’da çalışıyor. O fabrika’nın sahibi. Hasan bir
sene sonra Rusya’dan Taşkent’e gelecek. Taşkent’te da onun evi var. Onun ailesi
Taşkent’te yaşiyorlar. Taşkent çok güzel şehir.
5. MASHQ – Savollarga javob bering. 1) Siz yarın nereye gideceksiniz ?
2) Siz hangi üniversite’de okudunuz ?
3) Hangi dil’i seviyorsunuz ?
4) Şimdi hava soğuk mu ?
5) Sizin ev’de kaç oda var ?
6) Siz kaç dil biliyorsunuz ?
7) Sizin arkadaşlarınız çok mu ?
8) Siz buradan ev’e nasıl gideceksiniz ?
9) Türkçe öğrenmek zor mu ?
10) Hangi dil’i öğrenmek zor ?
11) Şimdi ağaç yaprakları nasıl renk ?
12) Sizin yaş kaç ? (Siz kaç yaşdasınız ?)
13) Sizin aile’de kaç kiçi var ve Onlar kim ?
14) Sizin ailede kim inglizçe biliyor
15) Sabah saat kaç’ta kalkıyorsunuz ?
13-DARS
Korpuslar yuqori sifatli, hozirgi korpuslarda elektr ta’minotchisi o’zida bo’ladi. Korpus rangi sizning tabingizga bog’liq

|
Korpuslar yuqori sifatli, hozirgi korpuslarda elektr ta’minotchisi o’zida bo’ladi. Korpus rangi sizning tabingizga bog’liq
|
bet | 5/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.orgKorpuslar yuqori sifatli, hozirgi korpuslarda elektr ta’minotchisi o’zida bo’ladi. Korpus rangi sizning tabingizga bog’liq.
Монитор.
Все знают, зачем вам монитор. Мы не рекомендуем глянцевые экраны с диагональю 19 дюймов и меньше .
20 ″ матовый TN для офисного компьютера
22-23 ″ (IPS, PLS), 1920 x 108 (Full HD) для хорошего домашнего компьютера
23-27 ″ для игрового компьютера (IPS, PLS) <8 мс 1920 x 1080 Quida хорошие производители:
Dell, HP, NEC, Samsung, LG
Klaviatura.
Kompyuterda ishlash qulayligi klaviaturaga bog’liq.
Ofes kompyuteriga har qanday sfatli klaviatura bo’laveradi.
Uy kompyuteri uchun klaviaturadagi qo’shimcha tugmachalar ishlashga yordam beradi.
Igravoy kompyuterga maxsus klaviatura tanlash kerak tugmachalari kauchukli, programmalangan tugmachalari o’yinlarda yordam beradi.
Biz simsiz klaviaturalarni tavsiya qilmaymiz.
Sichqoncha (мишка)
Kompyuterda ishlash qulayligi sichqonchaga ham bog’liq.
Ofes kompyuteriga har qanday sfatli sichqoncha bo’laveradi.
Uy kompyuteriga qulayroq ergonomik sichqoncha tavsiya qilamiz.
Igravoy kompyuteri uchun lazerli qo’shimcha tugmali sichqoncha tavsiya qilamiz.
Sichqoncha uchun bo’yra (коврик)
Yaxshi sichqonchaga yaxshi bo’yra kerak, sichqoncha yaxshi ishlashi boyraga ham bog’liq.
Kompyuterning afzalliklari:
arzon narx, individual xaridor uchun mavjud bo'lgan doirada;
8>
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Korpuslar yuqori sifatli, hozirgi korpuslarda elektr ta’minotchisi o’zida bo’ladi. Korpus rangi sizning tabingizga bog’liq
|
atrof-muhit sharoitlari uchun maxsus talablarsiz avtonom ishlash

|
atrof-muhit sharoitlari uchun maxsus talablarsiz avtonom ishlash
|
bet | 6/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.org
atrof-muhit sharoitlari uchun maxsus talablarsiz avtonom ishlash;
arxitekturaning moslashuvchanligi, uning boshqaruv, fan, ta'lim, kundalik hayotda turli xil qo'llanmalarga moslashuvchanligini ta'minlash;
operatsion tizim va boshqa dasturiy ta'minotning "mutonosibligi", bu foydalanuvchiga u bilan maxsus kasbiy tayyorgarliksiz ishlashga imkon beradi;
yuqori operatsion ishonchlilik.
Variantlar bo'yicha amaliy qism:
Quyidagi tasnif bo'yicha shaxsiy kompyuterni tanlang: Office kompyuteri.
Quyidagi tasnif bo'yicha shaxsiy kompyuterni tanlang: videoni tahrirlash uchun kompyuter.
Quyidagi tasnifga ko'ra shaxsiy kompyuterni tanlang: ovozli tahrirlash uchun kompyuter.
Quyidagi tasnif bo'yicha kompyuterni tanlang: nashriyot uchun kompyuter.
Quyidagi tasnif bo'yicha kompyuterni tanlang: rasm ishlash uchun kompyuter.
Quyidagi tasnif bo'yicha shaxsiy kompyuterni tanlang: Flash-animatsiya bilan ishlash uchun kompyuter.
Quyidagi tasnifga ko'ra kompyuterni tanlang: o'yin va dastur ishlab chiqaruvchisi uchun kompyuter.
Quyidagi tasnif bo'yicha shaxsiy kompyuterni tanlang: yuqori samarali kompyuter.
Quyidagi tasnif bo'yicha shaxsiy kompyuterni tanlang: dizayner uchun kompyuter.
Quyidagi tasnifga muvofiq shaxsiy kompyuterni tanlang: savdo vakili uchun kompyuter.
Kompyuter – inglizcha so`z bo`lib, u hisoblovchi demakdir. Garchand u hozirda faqat hisoblovchi bo`lmasdan, matnlar, tovush, video va boshqa ma’lumotlar ustida ham amallar bajaradi. Shunga qaramasdan hozirda uning eski nomi – kompyuter saqlangan. Uning asosiy vazifasi turli ma’lumotlarni qayta ishlashdan iborat. Avallo shuni aytish lozimki, ko`pchilikning tushunchasida go`yoki biz kundalikda foydalanadigan faqat shaxsiy kompyuter bor xolos. Bunga albatta sabablar ko`p. Shulardan biri hozirgi zamon shaxsiy kompyuterlari ilgari universal deb hisoblangan kompyuterlardan tezligi va xotira hajmi jihatidan ancha oshib ketganligida bo`lsa, ikkinchi tomondan ko`p masalalarni yechish uchun bu kompyuterlar foydalanuvchilarni qanoatlantirishidadir.
Kompyuterning
Qurilmalari
|
| |
Klaviatura. Klaviatura 101-105 klavishlardan iborat

|
Klaviatura. Klaviatura 101-105 klavishlardan iborat
|
bet | 14/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.org
Klaviatura. Klaviatura 101-105 klavishlardan iborat.
O`z vazifalariga ko`ra klavishlar beshta guruhga bo`linadi:
1. Harflar va sonlarni kiritadigan klavishlar. Ular oddiy yozuv mashinkalarning klavishlariga o`xshaydi.
2. Boshqaruvga oid klavishlar.
3. Funksional yoki amal klavishlar.
4. Kichik sonlar kiritadigan klavishlar.
5. Maxsus belgilardan iborat klavishlar.
Eng katta guruh-birinchi guruh bo`lib, ular yordamida rus va lotin katta-kichik harflari, sonlar, maxsus belgilar, tinish belgilari kompyuterga kiritiladi. Pastda joylashgan uzun, hech qanaqa belgisi bo`lmagan klavishning nomi Spacerbar yoki Space deb ataladi va bo`shliq belgisini kiritishga mo`ljallangandir. Boshqa klavishlar bir necha nomga ega, chunki ular klaviaturaning ish tartibiga (registriga) qarab turli belgilarni kiritishga mo`ljallangan.
Pastki registrda kichik yuqori registrda esa katta harflar kiritiladi.
Rus alifbosidan lotin (ingliz) alifbosiga yoki aksincha, lotinchadan ruschaga o`tish siz ishlaydigan programmaga bog`liq. Masalan, WINDOWS da alifbo avtomatik ravishda tanlanadi. (Ekranning eng pastki qismida).
Ekranga belgi tushadigan joy maxsus usul bilan belgilanadi. Buning uchun maxsus belgi bor, u kursor deb ataladi. Agar ekran matn kiritish holatida ishlab turgan bo`lsa, unda kursor o`chib-yonib turadigan vertikal chiziqcha yoki harfning ustiga tushadigan to`rtburchakka o`xshaydi va matn kursori deb nomlanadi.
Boshqarishga oid klavishlar har xil boshqarish vazifalarini bajaradi. Ayrim klavishlar, masalan: CAPSLOCK, NUMLOCK va SCROLL LOCK klavishlarining ishlash vazifasini o`zgartirib turadi. SHIFT, CTRL, ALT klavishlari boshqa klavishlar bilan birga ishlaydi. Masalan, CTRL + ALT + F degani CTRL, ALT va F klavishlarini birdaniga bosishni bildiradi.
F1 dan F12 gacha bo`lgan klavishlar funksional klavishlar deb nomlanadi. Dastur tuzilishiga qarab, ushbu klavishlar har xil vazifalarni bajarishi mumkin. Bular 12 ta bo`lishiga qaramasdan, ko`pincha F1 dan F10 gachasi ishlatiladi. Odatda F1 klavishi yordamchi ma’lumotlarni olish uchun xizmat qiladi (Spravochnik).
Num Lock (sonlarni saqlash)-sonlar kiritishning kichik klaviaturasi sonni kiritishga yoki kursorni boshqarishga moslaydi. Sonlarni kiritish klavishlari ikki rejimda ishlashi mumkin:
|
| |
Sistema bloki - O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi...

|
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali
|
bet | 7/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.org
Sistema bloki
Sistema bloki odatda desktop (yassi) yoki town (minora) ko`rinishida ishlab chiqariladi.
Kompyuterning asosiy qismlari sistema blokida joylashgan bo`lib, ular quyidagilardir:
Tezkor xotira (RAM-Random Access Memory-ixtiyoriy kirish mumkin bo`lgan) mikroprotsessor, qurilmalar nazoratchilari, (ya’ni kontrolerlar, adapterlar, elektr manbai bilan ta’minlash bloki), yumshoq disk qurilmasi (FDD-Floppy Disk Driver), qattiq disk qurilmasi (HDD-Hard Disk Driver), faqat o`qish uchun mo`ljallangan lazer disk qurilmasi (CD ROM-Compact Disk Read Only Memory), shinalar, modem va boshqa qurilmalar. Sistema blokiga uning parallel (LPT) va ketma-ket (COM) portlari orqali ko`plab tashqi qurilmalarni ulash mumkin.
Mikroprotsessor. Mikroprotsessor kompyuterning amal bajaradigan qismi bo`lib, u ma’lumotlarni berilgan programma asosida qayta ishlaydi.
Mikroprotsessor 140 tacha turli arifmetik va mantiqiy amallarni bajaradi. IBM rusumli kompyuterlarda Intel tipidagi (shu nomli firma ishlab chiqqan) mikroprotsessorlar ishlatiladi. Bu firma o`z faoliyati mobaynida Intel-8080, 80286, 80386, 80486, Pentium, Pentium Pro(professional) mikroprotsessorlari ishlab chiqargan bo`lib, hozirda faqat zamon talablariga javob beradigan Pentium-3, Pentium-4 protsessorlarinigina bozorga chiqarmoqda, xolos. Shuni aytish joyizki, bu protsessorlar faqat Intel firmasida ishlab chiqarilishi shart emas. Uning litsenziyasi asosida bunday mikroprotsessorlar,
da ishlab chiqarilishi shart emas. Uning litsenziyasi asosida bunday mikroprotsessorlar, ishchi kuchi arzon bo`lgan, Janubiy- Sharqiy Osiyo mamlakatlarida ko`plab ishlab chiqarilmoqda. Bundan tashqari, IBM kompyuterlariga moslik shartini bajaradigan boshqa firmalar: AMD, Cyrix, Celeron va hokazo ishlab chiqqan mikroprotsessorlar ham keng qo`llaniladi. Ammo boshqa firmalar ishlab chiqqan mikroprotsessorlar Intel-protsessorlardan umuman aytganda kuchsizroq hisoblanadi. Hozirda MMX-protsessorli kompyuterlar keng qo`llaniladi. Protsessorlarning tezligi megagerslar (Mgs) sekundda o`lchanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali
|
Мощный игровой компьютер - GeForce GTX 770, 970, 780

|
Мощный игровой компьютер - GeForce GTX 770, 970, 780
|
bet | 3/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.org
Мощный игровой компьютер - GeForce GTX 770, 970, 780
Более мощная видеокарта - GeForce GTX 780 Ti.
Qanaqa vidyokarta o’rnatish kerak?
Arzon igravoy kompyuterga – GeForce GTX 750Ti
O’rta narxli igravoy kompyuterga – GeForce GTX 760
Qudratli igravoy kompyuterga – GeForce GTX 770, 970, 780
Yanada kuchli vidyokarta – GeForce GTX 780 Ti
Qattiq disk (Жесткий диск).
Qattiq disk nima uchun kerak?
Birinchi navbatda aperatsion tizim (Windows) o’rnatish uchun. Programmalar o’rnatish, igralar o’rnatish va foydalanuvchini
Qattiq disk miqdorlari (объём диска).
Ofes kopyuteri uchun – 250 – 500 Gb
Uy kompyuteri uchun – 1 Tb
Arzon igravoy kompyuteri uchun – 1 Tb
Qudratli igravoy kompyuteri uchun – 2 Tb Tavsiya qilamiz.
Hitachi (barqaror sifat). Seagate (yuqori tezlik) Qattiq disk xsusiyatlari.
O’rtacha o’qish tezligi – 120 – 140 Mb/s
Tasodifiy kirish vaqti – 14 -15 Mb/s
Bufer hajmi – 32 Mb
SSD disk.
Bu kichik hajmli tezkor disk operatsion tizim (windows), programmalar, igralarni yuklashni tezlashtiradi.
Ofes va uy kompyuterlariga SSD disk o’rnatmasaham bo’ladi.
Qudratli igravoy kompyuterga – 120 Gb (450/450 Mb/s) Quidagi SSD disk ishlab chiqaruvchilarni tavsiya qilamiz:
Corsair, Crucial, Intel, Kingston, OCZ, Samsung, SanDisk, Toshiba, Transcend…
Optik disk (Оптический привод).
|
| |
Quyida klavishlar va ular bajaradigan vazifalarni ko`rib chiqamiz

|
Quyida klavishlar va ular bajaradigan vazifalarni ko`rib chiqamiz
|
bet | 16/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.org
Quyida klavishlar va ular bajaradigan vazifalarni ko`rib chiqamiz.
Ekranda ko`rsatilgan obyektni surish yoki ko`chirish. Ekranda ko`rsatilgan obyektni topib, chap klavisha bosiladi va klavishani qo`yib yubormasdan, obyektni yangi joyga suriladi va sichqoncha klavishasi qo`yib yuboriladi. Windows muhitida ishlayotganda ekrandagi obyektlarni ham chap, ham o`ng tomonda joylashgan klavishalar bilan ko`chirish mumkin.
Chap klavisha bosilganda, mo`ljallash bo`ladi, o`ng klavisha bosilganda esa aniq vazifa berish kerak bo`ladi.
Sichqoncha yordamida quyidagi asosiy harakatni bajarish mumkin:
Point-ko`rsatkichni ekranning kerakli joyiga ko`chirish;
Slick-sichqoncha klavishasini bosib darhol qo`yib yuborish;
Double click-sichqoncha klavishasini ikki marta tez bosish;
Select-biror obyektni tanlash.
Tanlab olingan tasvir, matn qismi yoki grafik simvollarni boshqa joyga ko`chirish (Drag and Drop texnologiyasi) mumkin. Buning uchun tanlab olingan obyekt ustiga ko`rsatkichni olib borib, sichqoncha klavishasi bosiladi va obyektni kerakli joyga ko`chiriladi, so`ngra sichqoncha klavishasi qo`yib yuboriladi.
Windowsda sonlarni kiritish klaviaturasini sichqoncha o`rnida ishlatish mumkin. Bunday holat har xil sabablarga ko`ra, sichqoncha ishlamay qolganda yuz berishi mumkin.
http://fayllar.org
|
| |
Protsessorlarda vidoyadrosi ham bo’lishi mumkin. Bu ozgina ekanom (vidokarta), lekin bunday protsessorlar igravoy PK ga to’g’ri kelmaydi

|
Protsessorlarda vidoyadrosi ham bo’lishi mumkin. Bu ozgina ekanom (vidokarta), lekin bunday protsessorlar igravoy PK ga to’g’ri kelmaydi
|
bet | 2/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.orgProtsessorlarda vidoyadrosi ham bo’lishi mumkin. Bu ozgina ekanom (vidokarta), lekin bunday protsessorlar igravoy PK ga to’g’ri kelmaydi.
Qanaqa protsessor tanlash kerak?
Ofes kompyuteri – 2 x AMD A4 (3 GGz) vidyoyadrosi bilan.
Uy kompyuteri – 4 x AMD A8, A10 (3,5 GGz) vidyoyadrosi bilan.
Arzonroq igravoy kompyuter – 6-8x AMD FX (4 GGz)
Qudratli igravoy kompyuter -4 x Intel Core i5 (3,5 – 4 GGz)
Tezkor xotira.
DDR-3 chastotasi har xil bo’ladi. Bitta planka yagona kanalli rejim. Ikkita planka ikkitab kanalli rejim (tavsiya qilamiz)
Qanaqa kompyuterga qanaqa tezkor xotira o’rnatish kerak?
Ofes kompyuteriga – 1 ta planka DDR-3 1333 MGz 2Gb li.
Uy kompyuteriga – 2 ta planka DDR-3 1600 MGz 2Gb dan
Arzon igravoy kompyuterga – 2 ta planka DDR-3 1600 MGz 4Gb dan
Qudratli igravoy kompyuterga – 2 ta planka DDR-3 1866 MGz 8Gb dan
Vidyokarta Ofes va uy kompyuterlari uchun alohida vidyokarta kerak emas, protsessordagi vidyo yadro yetarli.
Vidyokarta ishlab chiqaruvchilar: Nvidia va AMD kompanyalari vidyokartalar ishlab chiqaradi. Nvidia vidyokartalari GeForce brendi bilan sotiladi (sifati yaxshi). AMD vidyokartalari Radeon brendi bilan sotiladi (arzonroq). Eng yaxshi vidyokarta ishlab chiqaruvchilar Asus, MSI, Gigabyte (tavsiya qilamiz).
Vidyokartalar xususiyatlari: Vidyokartani qudrati unga o’rnatilga vidyochip yoki vidyoprotsessorga bog’liq. Narxi ham shunga bog’liq. Vidyokartalar turi va hajmiga qarab har xil bo’ladi.
Qanaqa vidyokarta o’rnatish kerak?
Дешевый игровой компьютер - GeForce GTX 750Ti
Игровой компьютер средней ценовой категории - GeForce GTX 760
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Protsessorlarda vidoyadrosi ham bo’lishi mumkin. Bu ozgina ekanom (vidokarta), lekin bunday protsessorlar igravoy PK ga to’g’ri kelmaydi
|
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

mashq
Tebranish konturi sig‘imi 8 pF bo‘lgan kondensator va induktivligi 0,5 mH bo‘lgan g‘altakdan iborat. G‘altakdagi tok kuchining maksimal qiymati 40 mA bo‘lsa, kondensatordagi maksimal kuchlanish nimaga teng? (Javobi: 317 V)
Induktivligi 31 mH bo‘lgan g‘altak, qoplamalarining yuzasi 20 cm2, orasidagi masofa 1 cm bo‘lgan kondensator bilan ulangan. Tok kuchining maksimal qiymati 0,2 mA, kuchlanishning maksimal qiymati esa 10 V. Kondensator qoplamalari orasidagi muhitning dielektrik singdiruvchanligi nimaga teng? (Javobi: 7)
Ideal tebranish konturining induktivligi 0,2 H bo‘lgan g‘altak sig‘imi 20 μF bo‘lgan kondensatordan iborat. Kondensatordagi kuchlanish 1 V bo‘lgan paytda konturdagi tok kuchi 0,01 A. Tok kuchining maksimal qiymatini aniqlang. (Javobi: 0,012A)
Tebranish konturi sig‘imi 2,5 μF bo‘lgan kondensator va induktivligi 1 H ga teng g‘altakdan iborat. Kondensator qoplamalaridagi zaryadning am- plitudasi 0,5 μC bo‘lsa, zaryad tebranishlari tenglamasini yozing. (Javobi: 0,5 · 10–6 cos630 · 106 t)
G‘altakning induktivligi 0,04 H bo‘lgan tebranish konturining erkin tebranishlar chastotasi 800 Hz. Konturdagi kondensator sig‘imi nimaga teng? (Javobi: 1μF)
Sig‘imi 0,5 μF teng zaryadlangan kondensator induktivligi 5 mH bo‘lgan g‘altak bilan ulangan. Qancha vaqtdan so‘ng kondensatorning elektr maydon energiyasi g‘altakning magnit maydon energiyasiga teng bo‘ladi? (Javobi: 39 · 10–5 s)
3
q = 0,03 cos (100 πt + 𝜋 ) tenglamaning grafigini chizing.
Aktiv qarshiligi 50 Ω bo‘lgan o‘zgaruvchan tok zanjiridagi kuch- lanishning amplituda qiymati 100 V, tebranish chastotasi 100 Hz. Zanjirdagi tok tebranishlari tenglamasini yozing. (Javobi: 2 cos200πt)
Zanjirdagi tok kuchi 8,5 sin(628t + 0,325) qonuni bo‘yicha o‘zgaradi. Tok kuchining effektiv qiymatini, tebranishlar fazasi va chastotasini toping. (Javobi: 6,03 A; 0,325 rad; 100 Hz)
O‘zgaruvchan tok zanjiriga ulangan kondensatordagi tok kuchi 0,03 cos(314 t + 1,57) qonuni bo‘yicha o‘zgaradi. Kondensatordagi maksimal kuchlanish 60 V bo‘lsa, uning sig‘imini aniqlang. (Javobi: 5,3 μF)
O‘zgaruvchan tok zanjiriga ulangan g‘altak uchlariga qo‘yilgan kuchlanish amplitudasi 157 V, tok kuchining amplitudasi 5 A, tokning chastotasi 50 Hz bo‘lsa, uning induktivligi nimaga teng? (Javobi: 0,1 H)
Kuchlanishning effektiv qiymati 127 V bo‘lgan zanjirga induktivligi 0,16 H, aktiv qarshiligi 2 Ω va sig‘imi 64 μF bo‘lgan kondensator ketma- ket ulangan. Tokning chastotasi 200 Hz. Tok kuchining effektiv qiymatini toping.
Masala ishlash namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 41/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
Ochiq tebranish konturidagi kuchlanish i = 0,3sin5 · 105πt qonuni bo‘yicha o‘zgaradi. Havoda tarqalayotgan elektromagnit to‘lqinning uzunligi λ ni aniqlang.
Formulas i:
ω
Yechilish i:
5 · 10 5 ·π · s –1
ω = 2πv v =
λ = u
2𝜋 v =
2𝜋 = 2,5 · 10 5 Hz.
v 3 ⋅108
λ = 2,5 ⋅105
m =1200 m.
Javobi: 1200 m.
Ochiq tebranish konturi deganda nimani tushunamiz?
Maksvell elektromagnit maydoni mavjudligi nazariyasini yaratishda nimalarga tayangan?
Hertz vibratorida ikkinchi sterjenga o‘rnatilgan sharchalar orasida manbaga ulanmagan bo‘lsa-da, nima sababdan uchqun chiqadi?
Hertz elektromagnit tebranishlardan foydalanish bo‘yicha qanday fikrlar aytgan?
mavzu. ELEKTROMAGNIT TO‘LQINLARNING UMUMIY XOSSALARI (IKKI MUHIT CHEGARASIDA QAYTISHI VA SINISHI). TO‘LQINNI XARAKTERLOVCHI ASOSIY TUSHUNCHA VA KATTALIKLAR
Elektromagnit to‘lqinlarning xossalarini elektromagnit to‘lqin chiqaradigan maxsus generator yordamida o‘rganish mumkin. Generatorda hosil bo‘lgan yuqori chastotali elektromagnit to‘lqin generator rupori deb ataluvchi tarqatuvchi antennadan tarqatiladi (4.4-rasm).
4.4-rasm.
Qabul qiluvchi antennaning shakli ham xuddi tarqatuvchi antennaga o‘xshash bo‘ladi. Antennada qabul qilingan elektromagnit to‘lqin hosil qilgan EYuK kristall diod vositasida pulsatsiyalanuvchi tokka aylanadi. Tok kuchaytirilganidan so‘ng galvanometrga beriladi va qayd etiladi.
|
| |
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 34/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
Chastotasi 50 Hz bo‘lgan o‘zgaruvchan tok zanjirida induktivligi 100 mH bo‘lgan induktiv g‘altak va C sig‘imli kondensator ulangan. Konden- sator sig‘imi nechaga teng bo‘lganda rezonans hodisasi ro‘y beradi?
Formulas i: Yechilish i:
1
ωL = C
1
4π 2v2 L =
1
4 ⋅ 3,14 ⋅ 50 2 ⋅100 ⋅10 −3
C= 2
≈ 0,0001 F ≈ 101,4 μF.
10
F
F = 98596 ≈
C
C = 1
4𝜋2v2L
Javobi: ≈ 100 μF.
Kuchlanishlar rezonansiga mos keladigan vektor diagramma chizing.
Qanday shart bajarilganda o‘zgaruvchan tok zanjirida elektr teshilishlar vujudga kelishi mumkin?
Kuchlanishlar rezonansidan yana qayerlarda foydalanish mumkin?
Toklar rezonansi ham bo‘ladimi?
Ideal tebranish konturida rezonans paytida tok kuchining amplitu- daviy qiymati nimaga teng bo‘ladi?
mavzu. LABORATORIYA ISHI: O‘ZGARUVCHAN TOK
ZANJIRIDA REZONANS HODISASINI O‘RGANISH
Ishning maqsadi. O‘zgaruvchan tok zanjirida kuchlanishlar rezonansi hodisasini o‘rganish.
Kerakli asboblar. 1. O‘zgaruvchan tok (to-
vush) generatori ( TG). TG
Ferromagnit o‘zakka ega bo‘lgan induktiv g‘altak (L = 1 H).
Sig‘imi 10 μF gacha o‘zgaradigan konden- satorlar batareyasi.
Ikkita multimetr.
Qarshiliklar to‘plami.
Uzib-ulagich va ulovchi simlar.
C
R
L
3.22-rasm.
|
| |
Rezistor, induktiv g‘altak va sig‘im ketma-ket ulangan zanjirning to‘la qarshiligi rezonans davrida qanday bo‘ladi?

|
Rezistor, induktiv g‘altak va sig‘im ketma-ket ulangan zanjirning to‘la qarshiligi rezonans davrida qanday bo‘ladi?
|
bet | 39/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarRezistor, induktiv g‘altak va sig‘im ketma-ket ulangan zanjirning to‘la qarshiligi rezonans davrida qanday bo‘ladi?
aktiv qarshilikdan katta bo‘ladi;
aktiv qarshilikka teng bo‘ladi;
aktiv qarshilikdan kichik bo‘ladi;
aktiv qarshilikdan ko‘p marta kichik bo‘ladi.
Quyida keltirilgan xossalardan qaysilari so‘nuvchi tebranishlarga te- gishli?
1. Garmonik tebranishlar. 2. Ideal tebranish konturidagi tebranishlar. 3. Real tebranish konturidagi tebranishlar.
A) 1; B) 2; C) 3; D) 1 va 3.
Tebranish konturida hosil bo‘ladigan elektromagnit tebranishlarning siklik chastotasini aniqlash formulasini ko‘rsating.
A) 1 ; B) 1
; C) 2𝜋
; D) 1 .
T 2𝜋
Quyidagilardan qaysi biri tebranish konturi to‘la energiyasini ifoda- laydi?
q2 Li2 q2 LI 2
2C 2 2C 2
A) 1; B) 2; C) 3; D) 3 va 4.
Mexanik tebranishlar bilan elektromagnit tebranishlar analogiyasiga ko‘ra, prujinali mayatnikdagi yuk massasi, elektromagnit tebranish- lardagi qaysi fizik kattalikka mos keladi?
zaryad; B) tok kuchi;
C) induktivlik; D) sig‘imga teskari bo‘lgan kattalik.
Mexanik tebranishlar bilan elektromagnit tebranishlar analogiyasiga ko‘ra, tebranish konturidagi tok kuchi, mexanik tebranishlardagi qaysi fizik kattalikka mos keladi?
koordinata; B) tezlik;
C) massa; D) prujinaning bikrligi.
|
| |
Yung metodi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 46/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarYung metodi (1801-yil). Uning metodi 4.14-rasmda keltirilgan. Qu- yosh nuri qorong‘i xonaga kichik S tirqishdan kiradi. Bu nur ikkita S1 va S2 tirqishdan o‘tib, ikkita nurga ajraladi. Ular ekranda uchrashganda markaziy qismda oq polosani, chetki qismlarida rangli polosalarni hosil qiladi. Yung o‘z tajribalarida yorug‘lik to‘lqin uzunligini aniq topadi. Spektrning chetki bi- nafsha qismi uchun to‘lqin uzunligi 0,42 μm, qizil yorug‘lik uchun 0,7 μm ni oladi.
m
4.14-rasm.
Yupqa plyonkalardagi ranglar. Asfaltga to‘kilgan yog‘ va sovun pufagidagi ranglarga qaytaylik. Oq yorug‘lik yupqa plyonkaga tushayotgan bo‘lsin (4.15-rasm). Tushayotgan to‘lqinning bir qismi (1 to‘lqin) plyonkaning ustki qismidan qaytadi. Bir qismi plyonka ichiga o‘tib, uning pastki sirtidan qaytadi (2 to‘lqin).
Har ikkala qaytgan to‘lqinlar (1' va
4.15-rasm.
2') yurgan yo‘llari bilan farqlanadi. Ular ko‘zda uchrashganida interferensiya manzarasi ko‘rinadi. Oq yorug‘lik to‘lqin uzunligi 380 dan 760 nm oraliqda bo‘lgan to‘lqinlardan iborat bo‘lganligidan qabul qiluvchining turli nuqtalarida
bir-birini kuchaytiradi va rangli tasvir ko‘rinadi.
Nyuton halqalari. Yupqa plastina ustiga qavariq sirtga ega bo‘lgan linza qo‘yilgan bo‘lsin (4.16-rasm). Bunda yassi parallel plastina va unga O nuqtada tegadigan linza sirti oralig‘ida havo qatlami bo‘ladi. Linzaning yassi yuzasiga tushgan yorug‘lik havo qatlamining ustki va ostki sirtidan qaytadi. Bu nurlar uchrashganda interferension manzara ko‘rinadi.
Agar qurilma monoxromatik yorug‘lik bi- lan yoritilsa, interferension manzara yorug‘ va qorong‘i halqalar shaklida bo‘ladi. Agar qurilma oq yorug‘lik bilan yoritilsa, linzaning tekislikka tegish nuqtasidan qaytgan yorug‘likda qorong‘i dog‘ ko‘rinadi. Uning atrofida rangli halqalar joylashadi. Tegishli raqamdagi halqaning diamet- rini o‘lchab, yorug‘likning to‘lqin uzunligini yoki linzaning egrilik radiusini aniqlash mumkin:
M
R
4.16-rasm.
m = 0, 1, 2, 3 ...
rqor =
– qorong‘i halqalar radiusi.
|
| |
Ishning bajarilishi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 35/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarIshning bajarilishi. 3.22-rasmdagi chizma bo‘yicha asboblarni ulab, zanjir
yig‘iladi.
TG dan chiqishda 100 Hz va 10 V bo‘ladigan holga to‘g‘rilanadi.
Multimetrlarni o‘zgaruvchan kuchlanishni o‘lchaydigan va o‘lchash dia- pazoni 20 V bo‘lgan holatga o‘tkaziladi va ularni parallel holda kondensator- ga va g‘altakka ulanadi.
Kalitni ulab, kondensatorga (UC) va g‘altakka (UL ) ulangan multimetr ko‘rsatishlari yozib olinadi. Bunda UC > UL bo‘lishiga e’tibor beriladi.
Generator chiqishidagi o‘zgaruvchan tok chastotasini 10 Hz dan oshirib
borib, UC va UL lar yozib boriladi.
Tajribani UC = UL bo‘lgunga qadar davom ettiriladi. Natijalari jadvalga yoziladi.
UC
= UL
shart bajariladigan hol uchun 2π vL = 1
2 π vC
dan zanjirning re-
zonans chastotasi hisoblanadi: v = 1 . Hisoblab topilgan chastotaning
r
qiymati tajribada aniqlangan chastota qiymati bilan solishtiriladi.
7*. Tajriba yana chastotani orttirib takrorlanadi.
Kondensatordagi UC va induktiv g‘altakdagi UL kuchlanishlarning gene- rator chastotasiga bog‘liqlik grafigi chiziladi.
Induktivlik ortganda zanjirdagi tok kuchi oldin ortib, keyin kamaydi. Bunday o‘zgarishning sababi nimada?
Sig‘im ortganda zanjirdagi tok kuchi oldin ortib, keyin kamaydi. Bunday o‘zgarishning sababi nimada?
Agar induktiv g‘altak ichiga o‘zak kiritila boshlaganda kondensator- dagi, induktiv g‘altakdagi va aktiv qarshilikdagi kuchlanish tushuv- lari o‘zgaradi. Sababi nimada?
|
| |
Funktsiya turi bo'yicha - Mustaqil ish mavzu: Vaqt va daraja bo’yicha signallarni ifodalash Guruh

|
Mustaqil ish mavzu: Vaqt va daraja bo’yicha signallarni ifodalash Guruh
|
bet | 4/6 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 232,33 Kb. | | #121809 |
Bog'liq Mustaqil ish mavzu Vaqt va daraja bo’yicha signallarni ifodalas Funktsiya turi bo'yicha
Ushbu parametr uchun turli toifalar ajratilgan.
Analog (uzluksiz).
Kvant.
Diskret (impuls).
Raqamli signal.
Ushbu turdagi signallarning barchasi elektrdir. Buning sababi shundaki, ular nafaqat qayta ishlashni osonlashtiradi, balki ular uzoq masofalarga ham osonlik bilan uzatiladi.
Bu vaqt o'tishi bilan uzluksiz (doimiy) o'zgarib turadigan va ma'lum vaqt oralig'ida turli qiymatlarni qabul qilishi mumkin bo'lgan tabiiy kelib chiqadigan signallarga berilgan nom.
Xususiyatlari tufayli ular telefon aloqasi, radioeshittirish va televidenieda ma'lumotlarni uzatish uchun juda mos keladi.
Aslida, boshqa barcha turdagi signallar (raqamli, kvant va diskret) tabiatan aylantirilgan analoglardir.
Uzluksiz bo'shliqlar va mos keladigan jismoniy miqdorlarga qarab, analog signallarning har xil turlari farqlanadi.
Streyt.
Bo'lim.
Doira.
Ko'p o'lchovlilik bilan tavsiflangan bo'shliqlar.
Oxirgi xatboshida aytib o'tilganidek, bu hali ham bir xil analog shakl, ammo uning farqi shundaki, u kvantlangan. Shu bilan birga, uning barcha qiymatlari darajalarga bo'lingan. Ularning soni berilgan bit kengligidagi raqamlarda ifodalanadi.
Odatda, bu jarayon audio yoki optik signallarni siqishda amalda qo'llaniladi. Kvantlash darajasi qanchalik ko'p bo'lsa, analog shaklning kvantga aylanishi shunchalik aniq bo'ladi.
Ko'rib chiqilayotgan xilma-xillik ham sun'iy ravishda paydo bo'lganlarga tegishli.
Signal turlarining ko'plab tasniflarida bu signal ajratilmaydi. Biroq, u mavjud.
Diskret ko'rinish
Bu signal ham sun'iy bo'lib, cheklangan miqdordagi darajalarga (qiymatlarga) ega. Qoida tariqasida, ularning ikkitasi yoki uchtasi bor.
Amalda, diskret va analog signal uzatish usullari o'rtasidagi farqni vinil plastinada va CDda ovoz yozishni solishtirish orqali ko'rsatish mumkin. Birinchisida ma'lumotlar uzluksiz audio trek shaklida taqdim etiladi. Ammo ikkinchisida - turli xil aks ettiruvchi lazer bilan yondirilgan nuqtalar shaklida.
Ushbu turdagi ma'lumotlarni uzatish uzluksiz konvertatsiya qilish orqali sodir bo'ladi analog signal ikkilik kodlar ko'rinishidagi diskret qiymatlar to'plamiga.
Bu jarayon namuna olish deb ataladi. Kod birikmalaridagi belgilar soniga qarab (bir xil / notekis) ikki turga bo'linadi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 6/6 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 232,33 Kb. | | #121809 |
Bog'liq Mustaqil ish mavzu Vaqt va daraja bo’yicha signallarni ifodalasFoydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.Volinskiy V.A. va boshqa elektrotexnika / BA. Volinskiy, E.N. Zane, V.E. Shaternikov: Darslik. universitetlar uchun qo'llanma. - M .: Energoatomizdat, 2011 .-- 528 b., Ill.
2.Kasatkin A.S., Nemtsov M.V. Elektrotexnika: darslik. universitetlar uchun qo'llanma. - 4-nashr, Rev. - M .: Energoatomizdat, 2003 .-- 440 b., Ill.
3. Sanoat elektronikasi asoslari: Noelektrik muhandislik uchun darslik. mutaxassis. universitetlar / V.G. Gerasimov, O M. Knyazkov, A. E. Krasnopolskiy, V.V. Suxorukov; ed. V.G. Gerasimov. - 3-nashr, Rev. va qo'shing. - M .: Yuqori. shk., 2006. - 336 b., kasal.
4. kitobda elektrotexnika va elektronika. Ed. V.G. Gerasimova 1 kitob. Elektr va magnit zanjirlar. - M .: Oliy maktab. - 2006 yil
|
| |
Magnitoelektrik tizimdagi o‘lchash asboblari

|
Magnitoelektrik tizimdagi o‘lchash asboblari
|
bet | 2/5 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 431,73 Kb. | | #109846 |
Bog'liq 1-lab metrologiyaMagnitoelektrik tizimdagi o‘lchash asboblari
Magnitoelektrik tizimdagi elektr o‘lchash asboblari doimiy magnit qutblari tomonidan hosil qilinadigan hamda harakatlanuvchi ramkadan (g‘altakning) oqib o‘tayotgan tok hosil qiladigan magnit maydonlarining o‘zaro ta’sirlashishi pinsipiga asoslangan (1.1-rasm).
1.1-rasm. Magnitoelektrik tizimli o‘lchash
asbobining mexanizmi
to‘g‘ri burchakli shakldagi 2 engil alyumin ramkasi olinadi, unga ingichka simdan tayyorlangan g‘altak o‘raladi. Ramkaga ikkita yarim o‘qlar maxkamlangan bo‘lib, ularga yana asbob mili 4 maxkamlangan. O‘q ikkita yuqa spiral prujinada 3 ushlab turiladi. Tok bo‘lmaganda ramani muvozanat xolatiga qaytaruvchi purjinani egiklik kuchi shunday tanlab olinadiki, u muvozanat xolatdan milni og‘ish burchagiga proporsianal bo‘lsin. G‘altakni yassi slindr shakldagi uchliklari bo‘lgan doimiy magnit M qutblari orasiga joylashtiriladi. G‘altak ichiga yumshoq temirdan 1 silindr joylashtiriladi. Bunday konstruksiya magnit induksiyasi chizig‘ini g‘altak kalavalari joylashgan oblastda radial yo‘nalishlarini ta’minlaydi.
O‘zaro ta’sirlashish natijasida F1va F2 elektr magnit kuchlari vujudga keladi (1.2-rasm).
1.2-rasm. Tok va magnit maydonining o‘zaro ta’sirlashishi.
F1 va F2 kuchlari o‘lchanayotgan tok kattaliklariga bog‘liq:
unda, — magnit induksiyasi;
I -tok kuchi
l – ramkaga o‘ralgan simning uzunligi.
Ushbu kuchlar aylantiruvchi moment Mayl ni hosil qiladi va u magnit maydonida ramkani ma’lum bir burchakga og‘diradi. Rama burilishiga ramka o‘qiga maxkamlangan spiral prujinaning teskari momenti Mtes qarama-qarshiharakat qiladi. Qarama-qarshi ta’sir etuvchi teskari moment ramka burilishlarining burchagi qiymatini ortib borishi bilan chiziqli oshib boradi. Mayl = Mtes momentlarni tengligi o‘lchanayotgan tokning ma’lum bir kattaligida vujudga keladi. SHunday qilib, ramka burilishini burchagi ham, bunga asosan, asbob shkalasi bo‘yicha ko‘rsatkich milini og‘ishlari ham, o‘lchanayotgan tok kattaliklariga bog‘liq bo‘ladi.
Magnitoelektrik tizimli o‘lchash asboblaridan ampermetrlar va voltmetrlar sifatida foydalaniladi va bunday tizimdagi o‘lchash asboblari doimiy tok qiymatlarini o‘lchash uchun qo‘llaniladi. Magnitoelektrik tizimli o‘lchash asboblarining shartli belgisi ko‘rinishga ega va asbob shkalasida ifoda etiladi.
Bunday asboblarni asosiy yutuqlari bo‘lib quyidagilar: shkalani teng o‘lchamliligi; tashqi magnit maydonni kam ta’sir etishi; yuqori sezuvchanligi, energiyani kam talab etishi, katta aniqligi xizmat qiladi. Kamchiliklari : faqat doimiy toklarni va kuchlarni o‘lchashga yaroqliligi; konstruksiyasini murakkabligi sanaladi.
|
| |
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 92/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarMasala yechish namunasi:
1. Agar Vilson kamerasiga uchib kirgan (7.9-rasmga qarang) elektron treki (izi)ning radiusi 4 cm, magnit maydon induksiyasi 8,5 mT bo‘lsa, elektronning tezligi qanday?
F = F
Yechilish i:
(1)
λ mi
2 2
e[ → →] = mυ , eυ B = mυ ,
υ⋅ B R R
m
υ= ReB . (2)
1,6 ⋅10 −19 C ⋅ 8,5 ⋅10 −3 T⋅ 4 ⋅10 −2 m
Berilganlardan olamiz: υ=
9,1
−31
= 6 · 10 7 m/s.
⋅10 kg
Javobi: 6 · 107 m/s.
mavzu. RADIOAKTIV YEMIRILISH QONUNI
Fransuz fizigi A. Bekkerel 1896-yilda uran tuzlarida luminessensiya hodisasini o‘rganayotib, g‘aroyib hodisaga duch keldi. Uran tuzini fotoplastinka ustida qoldirgan Bekkerel plastinkani ochganida plastinkaga tuzning surati o‘tib qolganini ko‘rdi. Tajribani bir necha bor takrorlagan Bekkerel, bunday tuzlar qog‘ozdan, yupqa metalldan oson o‘tuvchi, havoni ionlashtiruvchi, luminessensiya hodisasini vujudga keltiruvchi noma’lum nur chiqaradi, degan xulosaga keldi.
Ushbu nurlar radioaktiv nurlar (lotincha radius – nur so‘zidan olingan),
radioaktiv nurlarni chiqarish esa radioaktivlik deb nomlandi.
Rezerford tajribalar yordamida radioaktiv nurlar bir jinsli emas, balki bir necha nurlardan iborat ekanligini aniqladi. Rasm tekisligiga perpendikular yo‘nalgan magnit maydondan o‘tkazilgan nur (7.11-rasm) uchta:
7.11-rasm.
α – zarralar
α, β, γ – nurlarga ajralib ketdi. Ularning birinchisi – geliy yadrosining oqimi, ikkinchisi – elektronlar oqimi, uchinchisi esa γ – kvantlar (fotonlar) oqimidir. Tabiiy radioaktivlik. Uran radioaktiv nur chiqaradigan yagona element emas. Radioaktivlikni har tomonlama chuqur o‘rgangan er-xotin Mariya va Pyer Kyurilar uran rudasidan ikkita radioaktiv element – poloniy (Po) va radiy (Ra)larni ajratib olish sharafiga muyassar bo‘ldilar. Tabiiy radioaktiv elementlar yerning istalgan joyida mavjud. U havoda, suvda, tuproqda, jonli organizmning hujayralarida, oziq-ovqatlarda istalgancha topiladi. Tabiatda eng
ko‘p tarqalgan radioaktiv izotoplar 40K, 14C, uran va toriy izotoplari oilasidir.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, radioaktivlik izotopning sof holda yoki biror birikma tarkibiga kirishiga, qanday agregat holatda bo‘lishiga mutlaqo bog‘liq emas. Shu bilan birga, na bosim, na temperatura, na elektr maydon va na magnit maydon tabiiy radioaktivlikka ta’sir ko‘rsata olmaydi. Demak, radioaktivlik yadro ichidagi jarayonlargagina bog‘liq, degan xulosaga kelishdan boshqa ilojimiz yo‘q.
|
| |