-jadval
0 ‘zbekiston Respublikastning muho£aza etiladigan íafoiiy hududlari

9-jadval
0 ‘zbekiston Respublikastning muho£aza etiladigan íafoiiy hududlari
№
Tabiiy Sand-
slsaíf.
Mrfsofaza tadadlari
Maydoni,
ga
TasWril
etiígan yil
1
2
3
4
5
Davlat qo‘riqxonalari
175536
1971 '
1
Baday -
to‘qay
Amudaryo pasttekisliklari to'qay
ekotizimlari
6462
1983
2
Hisor
Hisor tizmasi tog‘ ekotizimlari
80986
1959
3
Zomin
Turkiston tizmasi tog‘ ekotizim
lari
21735
1975
4
Zarafshon
Zarafshon daryosi o'rta oqimi
to‘qay ekotizimlari
2352
1971
5
Qizílqum
Amudaryo o‘rta oqimi va qo‘shni
sahrolar to‘qay ekotizimlari
10311
1975
6
Nurota
Nurota tizmasi tog‘ ekotizimlari
26895
1971
7
Surxon
Qo‘hitang tog‘ tizmasi ekotizim
lari va Amudaryo o‘rta oqimi
to'qay ekotizimlari
26895
1975
8
Kitob
Noyob geologik kon
3938
1987
9
Chotqol
davlat bio
sfera qo‘riq-
xonalari
Chotqol tog‘ tizimi ekotizimlari
35724
1947
1
Uyum-
Chotqol
davlat milliy
bog‘i
G ‘arbiy Tyonshon ekotizimlari
574590
1990
2
Xalq bog'i
(Zomin)
Turkiston tizmasi ekotizimlari
24110
1977
D&vSat tabiat yodgorliklari
1
Yozyovon
sahrosi
Noyob tabiat yodgorliklari
1000
1991
2
Mingbuloq
tumam tabi
at yodgorligi
O'simlik va hayvonot dunyosi
1000
1991
209
3
Chust turna
rá tablat
yodgorllgi
0
‘simlik va hayvonot dunyosi
j
96
1990
Alohida tabiiy obyektlar va komplekslarni saqSash,
ko‘paytirish va tiklash achnn liududiar
Buyurtmaxoisalar
1503206
1
Oqtog‘
Noyob va yo‘qolib borayotgan
hayvon va o'simliklar
15400
1997
2
Dengizko‘1
Hayvonot va o'simiiklar olami
50000
1990
3
Qamobcho‘1 Hayvonot va o'simliklar olami
40000
1992
4
Qoraqir
Hayvonot va o'simliklar olami
30000
1992
5
Qo'shrabod
Hayvonot va o'simliklar olami
16300
1992
6
Muborak
Noyob va yo‘qolib borayotgan
hayvon va o'simliMar
264469
1997
7
Sarmish
Hayvonot va o'simlíklar olami
5000
1997
8
Sayg'oclii
Yowoyi hayvonlar
1000000
1997
9
SecbanJco‘1
Baliqlar
7037
1998
10
Sudoche
Yowoyi hayvonlar
50000
1991
11
Xubara
Tuvaloq va uning yashash joylari
25000
1998
Tabiiy parvarisJtxonalar
7122
1
«Jayron»
ekomarkazi
Jayron, qulon, Prejevalsk otlari
7122
1976
2
Baliq
xo‘jaligi
hududlari
Suv havzalaridagi antrapogen
tizimlar
Muhoíaza
etiladigan
landshaftlar
Alohida tabiiy ekotizimlar
1004005
Kurort
tabiaíi
hududlari
Antropogen ekotizimlar
338
Rekreatsiya
hududlari
Antropogen va tabiiy ekotizimlar
70
Davlat bio
sfera rezer-
vatorlari
Tabiat ekotizimlari
35724
210
Mamlakatimizda turizm ta ’liminmg 5 yo‘nalishi uchun
5 ta mukammai o'quv qo‘Ilanma!arni tayyorlagan taniqli
olim N.To'xliyev va T.Abdullayevalar ekologik turizmni
rivojlantixishdagi muammolarga Markaziy Oslyo davlatlari
chegaralarida qaraydi74:
Davlatning ekoturizmni rivojlantirish dasturi ishlab
chiqilmaganligi.
Shuning
uchun
viloyatlar
va
hududlar
ekoturizmini rivojlantirishda davlatnmg moliyaviy quwatlashi
juda kam miqdorlarda;
• Ekoturizm obyektlari va ekotoristik tashriilar haqlda statistik
hisobotlar yuritilmaydi;
• Ekoturizmni tashkil qffish usuliari va ekologik turizmni
tashkiJ qilishning ijtimoiy, iqtisodiy va tashkiliy mexanizmlari
ishlab chiqllmagan; •
Ekoturizmni
rivojlantirishda
tegishli
idoralar
va
korxonalaming bir-biri bilan bog'lanmaganJigi, shuningdek,
ekoturizm infratuziSmalari boshqamvining tashkil qilinmaganligi;
• Ekoturizm xizmatlarinmg xalqaro darajaiarda emasligi;
•
Ekoturizmda moddiy-texnika zaxiralarining rivojlan-
maganligi;
• Aiohida muhofaza qilinadigan hududlaming ekoturizm
marshrutiarmi rivojlaxitirishga moliyaviy kuchsizligi, ekoturizm
mutaxassislarining yo‘qligi;
• Ekoturistik obyektlarga transport vositalari bilan borishning
chegaraianganligi va asosiy magistrallardan uzoqiigi;
• Ekoturizmda o'zaro aloqalarning va xalqaro itajribalar
almashishning yo'qligi.
74
Тухлиев H., Абдуллаева Т. Экологический туризм; сущность, тен
денции и стратегия развития. Ташкент: Узбекистан миялий энциклопе-
дияси, 2009. С. 415.
211
17.2. Ekoturranni rivojlantirishdagi muaiomolanimg yechimlari
O'zbekisíonda muhofaza qilinadigan íabiiy hududlarda
ekoturizmning rivojlanishini ta ’minlaydigan asosiy chora va
tadbirlar «Ekoturizm Konsepsiy&sida» rnukamma! holatda
berilgan. Ekoturizmning dunyoda tutgan o ‘mi, mavqei hamda
O'zbekistondagi salohiyati va uníng rivojlanishini e’tiborga
oigan hoida «Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish
Davlat qo‘mitasi» Vatanimizning muhofaza qilinadigan tabiiy
hududlarida
ekoturizmning
rivojlanishini
ta ’minlaydigan
quyidagi asosiy chora va tadbirlar ishíab chiqdi75:
1. Respublikamizda ekoturizm sohasida xizmat qiluvchi, jahon
talablariga javob beraoladigan yuqori malakali mutaxassislaming
yetishmasligini hisobga oigan holda, yosh mutaxassislarni
ekoturizm rivojlangan mamlakatlarga (AQSH, Yaponiya,
Kanada, Fransiya, Germaniya) malakalarini oshirísh uchun
o'qishga, ishga yuborish lozim.
2. Jahon andozalari va talablaiiga rnos keladigan ilmiy va
iqtisodiy asoslangan katta-kichik, qisqa va uzoq muddatga
m o‘ljaUangan loyihalar va biznes rejalar ishlab chiqib amalga
oshirish lozim (imtiyozli kredit asosida).
3. O'zbekistonda ekoturizmning jahon talablariga javob
beraoladigan moddiy-texnik, axborot tahliliy bazasíni yaratish,
xizmat ko‘nsatish va servís sohasini rivojlantirish zarur.
4. Vatanimizning tarixiy yodgoríiklari, go‘zal va betakror
tabiati, landshafti, nabotot va hayvonot dunyosi haqida bukletlar,
turistik atlas va xaritalar yordamida dunyo ekoturizm bozorida
targ‘ibot ishlarini amalga oshirish lozim.
5. Baday-to'qay va «Jayronxona» ekomarkaziga qo'shni
hududlarda Markaziy Osiyoda qirilib ketishi xavflí bo‘lgan noyob
75
0 ‘zbekistonda ekologik turizmni nvojlantirish Konsepsiyasi, «Ekologik
xabarnomasi», j. №
6
, 2007, Toshkent. 8—14-bb.
212
hayvonlami saqlash va ko‘paytirish uchun miiliy boglar tashkil
qüish lo/im.
6. 0 ‘zbekiston viloyatlari bo‘yicha yangi ekoíuristik dasturlar,
yo‘nalishlar va xaritalar tuzish kerak.
7. Ekoturizm sohasi bilan bog‘liq tashkilotlarga ko‘proq
huquqlar, imtiyózli kreditiar berish, “ Ekologiya Va atrof-
muhitni muhofaza qilish davlat qo‘miíasi” tomonidan
ishlab chiqilgan «Tabiatni muhofaza qilish to £g‘risida»gi
qonunga ekotxxristlarga nisbatan huquqiy nazorat ishlarini
yengillashíirish bo‘yicha ayrim qonun hujjatlariga o ‘zgartirish
va qo‘shimcha!ar kiritish lozim.
Vatanimiz ekoíurizminmg taraqqiyot salohiyati nihoyatda
katta va uni jadal sur’atiar biian rivojlantirish uchun barcha
imkoniyatlar mavjud. Faqat bu salohiyat va imkoniyatlardan
jahonda ekoturizmi taraqqiy etgan mamlakatíar tajribasiga
tayangan holda oqilona foydalanish hamda ilmiy asosda
xatolarsiz amaiga oshirish lozim. Qayd qilingan muammolar
ham mamlakatimizda turizmni va ekoturizmni rivojiaíitirishga
kirishganimizdan keyingina aniqlanmoqda.
0 ‘z rivojlanishini boshlagan har qanday soha taraqqiyotiga,
istiqboliga bosqichma-bosqich yetib boradi. Birinchi navbaída ana
shu bosqichlardagi muammolaming bajarilish darajalari va ketma-
ketligini aniqlasb talab qilinadi. Ikkinchidan, muammolaming
yechimini topishda albatta mukammal tajriba va mukammal
tadqiqot natijalariga asoslanish lozim. ikkinchidan, ekologik
tuxizm faoiiyati tabiat muhofazasi bilan bogliq boiganJigidan
ekoturizmni tashkil qilishdagi ñmiy-amaliy tadqiqotlar o ‘ta
darajadagi diqqat-e’tiborni talab qiladi.
Tayanch so‘z va iboralar: ekologik muammo, xalqaro
darajalar, ilmiy ekspeditsiya, zaxira, ekologik cheklov, biznes reja,
antropogen, landshaft
213
|