MA’LUMOT UZATISH TARMOQLARINING QURILISH

7
bajaradi.
2. Protokollar OSI modelining turli pog‗onalarida ishlaydi. Protokolning
vazifasi uning ishlash pog‗onasidan kelib chiqib aniqlanadi.
3. Bir qancha protokollar birgalikda ishlashi mumkin. Ular protokollar steki
yoki protokollar to‗plami turkumida bo‗ladi.
Protokollar stekining pog‗onalari OSI modelining pog‗onalari bilan mos
keladi. Alohida vazifalarni boshqarish uchun har bir pog‗onada har xil protokollar
ishlatiladi. Har bir pog‗onaning o‗zida qoidalar to‗plami bo‗ladi.
Protokollar shartli ravishda quyidagicha tasniflanishi mumkin:
- internet tarmog‗ining asosiy protokollari: IP, ICMP, TCP, UDP;
- transport protokollari: RTP, RTCP;
- signal protokollari: SIP, H.323, SIGTRAN, MEGACO/H.248, MGCP,
RSVP, SCTP, ISUP, BICC, SCCP, INAP;
- marshrutizatsiya protokollari: RIP, IGRP, OSPF, IS-IS, EGP, BGP;
- axborot xizmatlari va boshqaruv protokollari: SLP, OSP, LDAP;
- xizmat protokollari: FTP, SMTP, HTTP, G.xxx (kodeklar uchun), H.xxx.
Aloqa kanalida ma‘lumot uzatish avtomatlashtirilgan
tizimdan foydalanib,
bu ma‘lumotli hujjatlarni xat tashish yo‗li (yoki pochta bilan) va ko‗chirish yo‗li
bilan tizim ma‘lumotini boshqarib turadi. Ma‘lumot uzatishga xizmat qiladigan
idora (muassasa) hujjatlarini tarqatishga mexanik va qo‗l yordamida
ko‗chirishlardan foydalaniladi. Bunday xizmatlar kichik kapital (mablag‗)
yordamida ma‘lumotni ohirigacha aniq hujjatlarni uzatishni qayd qiladi va o‗rta
pog‗onali punktda ro‗yxatga olib, uni tekshirib (nazorat qilib) turadi. Past operativ
(tezlikda) uzatish – foydalanish talablariga javob bera olmaydi. Shuning uchun
ham avtomatlashtirilgan ma‘lumot uzatish tizimidan foydalanib ma‘lumotni
operativ yetkazib beradi.
Vositalar to‗plami, ma‘lumot uzatishga xizmat qilish uchun ma‘lumot
uzatish tizimini chaqirib beradi.
Uzatish tizimida ma‘lumotni bevosita iste‘molga va manba uzatish tizimida
abonentlar, kompyuterlar, marshrutizatorlar, ma‘lumot saqlash qurilmalari, telefon
8
apparatlari, peydjerlar,
ajratib turuvchi datchiklar, bajaruvchi qurilmalar va
odamlar bo‗lishi mumkin.
Uzatish tizimini tarkibiga quyidagilarni kiritishimiz mumkin (1.1-rasm):
1. Uzatish kanali (AK – aloqa kanali);
2. Ma‘lumot uzatuvchi
qurilmalar;
3. Ma‘lumot qabul qiluvchi qurilmalar.
1.1-rasm. Ma‘lumot uzatish tizimi
Uzatish abonent xabarini signalga tubdan o‗zgartirib tarqatish va aloqa
kanaliga uzatish uchun xizmat qiladi. Qabul qilgich signalni xabarga qayta
aylantirib, abonentga yetkazib berish uchun xizmat qiladi.
Ma‘lumot uzatishdagi noaniqliklarni
kelib chiqishiga sabab, o‗tkazgich
aniqligini buzilishi tufayli, gapirganda qabul qilgichlarda yuzaga keladi. Aloqa
kanaliga tashqi ta‘sir va shovqinlarni ta‘siri natijasida ham ma‘lumotni aniqligi
buziladi.
Ma‘lumot uzatish tizimlarini asosiy sifat ko‗rsatkichlari quyidagilar:
o‗tkazish qobiliyati;
ishonchlilik;
ishlash ishonchligi.
Ma‘lumot uzatish tizimidagi o‗tkazish qobiliyati – bir vaqtda tizimni ishlash
extimolligi katta bo‗lmagan hajmdagi ma‘lumot to‗plamiga ega bo‗lganda
Axborot
manbai
Uzatuvchi
Aloqa
kanali
Qabul
qiluvchi
Malumotlar
iste‘molchisi
Signal + xalaqitlar
Signal + xalaqitlar
Xabarlar
Xabarlar
Xalaqitlar
11
1.1– jadval.
Asosiy aloqa ko‘rsatkichlari