Nazoratning sezgirligi - Lecture 6 mavzu: magnit induksiya usulining fizik mohiyati. Magnit kukuni usuli

Nazoratning sezgirligi. Magnit kukunli usulning sezgirligi qator omillar: kukun zarralarining o‘lchami va uni qoplash usuliga, qo‘yilgan magnitlovchi maydonning kuchlanganligi, tokning turi (o‘zgaruvchan yoki o‘zgarmas) ga, nuqsonlarning o‘lchami hamda chuqurligiga, shuningdek ularning buyum sirtiga nisbatan joylashuvi va magnitlanish yo‘nalishiga, yuzaning holati hamda shakliga, magnitlash usuliga bog‘liq.
Kukun zarrralarining o‘lchami 5 – 10 mkm bo‘lishi kerak. CHuqur nuqsonlarni aniqlash uchun yirikroq magnit kukuni ishlatiladi. Magnit suspenziya («xo‘l» usul) uchun mayda zarrali magnit kukunidan foydalaniladi. Bundan tashqari, magnit kukuni zarralari eng yuqori darajada harakatchan bo‘lmog‘i lozim. Bu maqsadda noto‘g‘ri shaklli zarralar ishlatilishi zarur. Magnit kukuni zarralari ishqalanish koeffitsienti kichik bo‘lgan pigment bilan qoplansa, ularning harakatchanligi ortadi.
O‘zgarmas yoki o‘zgaruvchan tok bilan magnitlash, shuningdek kukunni «quruq» yohud «xo‘l» usulda qoplash yuzadagi nuqsonlarni aniqlashga jiddiy ta’sir qilmaydi (6.3-rasm). Ammo magnitlash tokining turi, shuningdek kukunni qoplash usuli yuzaning ostidagi nuqsonlarni aniqlashga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Bu holda o‘zgarmas tokning o‘zgaruvchan tokdan afzalligi keskin namoyon bo‘ladi. Bunga o‘zgarmas tok metallga chuqur kirib boruvchi magnit maydoni hosil qilishi sabab bo‘ladi. Lekin devorining qalinligi 20 mm bo‘lgan detallarni o‘zgarmas tok bilan magnitlash yaramaydi, chunki bunday detallarni nazoratdan keyin magnitsizlantirib bo‘lmaydi. O‘zgaruvchan tok bilan magnitlanganda skin-effekt tufayli tokning zichligi, binobarin, magnit oqimining zichligi ham magnitlangan buyumning sirtidan katta bo‘ladi. SHu sababli o‘zgaruvchan tok bilan magnitlashda faqat yuzadagi nuqsonlar yaxshiroq aniqlanadi.
6.3-rasm. Magnit kukunli usul sezgirligini tok turiga va kukun qoplash
usuliga bog‘liqligi:
1-o‘zgaruvchan tok, "ho‘l” usul”, 2-o‘zgaruvchan tok, "qypyq" usul, 3-o‘zgarmas tok, "ho‘l" usul", 4-uzgarmas tok, “QURUQ" usul
1 Tok kuchi, A 2 Nuqsonniig yuza ostida joylashish chuqurligi, mm
«Quruq» nazorat usuli yuzadagi nuqsonlarni aniqlashda «ho‘l» usuldan afzalroq hisoblanadi (6.3-rasmga qarang). Bunga sabab shuki, suspenziya muayyan qovushoqlikka ega buladi va ferromagnit zarralari ana shu qovushoq muhitda harakatlanishi uchun magnit maydonining ta’sir kuchi ana shu zarralarning havoda harkatlanishi uchun zarur bo‘lgan kuchdan kattaroq bo‘lishi talab etiladi.
Qo‘yilgan maydonning kuchlanganligi ortishi bilan to‘yinish induksiyasiga etgunga qadar (6.1-rasm, b ga qarang), usulning sezgirligi oshadi.
Magnitli usullar bilan nazorat qilishda tekis nuqsonlar: darzlar, payvandlanmay va erimay qolgan joylar eng ishonchli tarzda aniqlanadi, ularning eng katta o‘lchami magnit maydoni yo‘nalishiga nisbatan to‘g‘ri burchak yoki unga yaqin burchak ostida joylashgan bo‘ladi. Dumaloq shakldagi nuqsonlar (g‘ovaklar, shlak qushilmalari, bo‘shliqlar) etarli darajadagi sochilish oqimini hosil qila olmaydi va odatda nazorat qilishda yomon aniqlanadi. Amaliyotda magnit kukunli usul bilan yuzadagi va yuza ostidagi ko‘pi bilan (2 mm chuqurlikdagi) eni 0,001 mm, chuqurligi (nuqsonning balandligi) 0,05 mm va uzunligi 0,5 mm va bundan ortiq bo‘lgan darzlar topilishi aniqlangan.
Yuza ostida 5 – 6 mm chuqurlikda yotuvchi 2 – 3 mm2 dan katta kesimli nisbatan yirik nuqsonlar (payvandlanmay qolgan joylar, g‘ovaklar, shlak qo‘shilmalari) aniqlanishi mumkin. Tekislikdagi nuqsonlar detal sirtiga 200 dan katta (ko‘pi bilan 900) burchak ostida joylashgan hollardagina aniqlanishi mumkin. Nuqsonlarning yotish chuqurligi ortishi bilan magnit kukunlarining to‘planish tezligi pasayadi, bu esa nuqsonlarni topish va ularning turini aniqlashni qiyinlashtiradi.
Nazoratning sezgirligi suspenziya yoki kukun qoplanadigan yuzaning sifatiga ko‘p darajada bog‘liq. Magnit kukuni yordamida nazorat qilinadigan detallar yuzasi eng maqbul g‘adir budurligi Ra parametri bo‘yicha 2,5 – 1,25 mkm ni tashkil etadi. Bunday yuzada nazoratning sezgirligi eng yuqori bo‘lishi mumkin. YUzaning g‘adir budurligi ortishi nazoratning sezgirligi kamayishiga sabab bo‘ladi, masalan, nazorat qilinadigan buyumning g‘adir budurligi Rz= 20 mkm bo‘lgan yuzasiga ishlov berish shunga olib keladiki, ingichka (eni 0,001mm) nuqsonlar aniqlanishini ta’minlovchi rejimlarda nazorat qilish qiyinlashadi, chunki bunda magnit kukunidan fon paydo bo‘ladi. Bu xol magnitlovchi maydonning kuchlanganligini kamaytirish zaruriyatini keltirib chiqaradi va binobarin, nazoratning sezgirligi pasayishiga olib keladi. Silliqlangan (jilvirlangan yuzalar) Ra= 0,32 mkm g‘adir-budurlikdan boshlab (shu’lalanganligi uchun) ayniqsa, cho‘g‘lanish lampalari bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri yoritilganda, ularni ko‘zdan kechirish va yaroqsizga chiqarish qiyin bo‘ladi. Jilvirlangan yuzalarni nazorat qilishda ularni sochilgan yorug‘likda ko‘zdan kechirgan yoki yaltiroqlikni yo‘qotuvchi bo‘yoq, masalan, NS-25 nitroemalining yupqa (ko‘pi bilan 15 mkm) qatlami bilan qoplangan ma’qul.
Agar nazorat qilinayotgan detalning yuzasida keskin o‘tishlar (chunonchi, payvand chokning kuchayishi, tangachadorlik, kesiklar) yoki yirik mikrotekisliklar mavjud bo‘lsa, u holda magnit kukunlari nuqsonlar tepasida emas, balki o‘tishlar hamda chuqurliklar bor joylarda jadalroq to‘planadi. SHu bois kuchaytirilgan yoki dag‘al tangachador bo‘lgan payvand choklarni nazorat qilishda ichki nuqsonlar borligi haqida bir ma’noli fikr yuritish mumkin emas.
|