nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
jin siy xromatin - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K....

96
Genetika
Birinchi leykotsit antigeni 1958-yilda J.Dosse tomonidan
aniqlangan. I sinf to ‘qima antigenlariga A, B, C guruhlari antigen
lari, II sinf to ‘qima antigenlariga esa D guruhi antigenlari kiradi.
Hozirda leykotsit antigenlarining har biri ko‘p izoantigenlardan
iboratligi aniqlandi, har bir antigen o‘z harfi va raqamlari bilan ifo-
dalanadi. Masalan HLA-Al, HLA-A2, HLA-B5, HLA-C1 va
hokazolar. Yangi topilgan antigenlar xalqaro ilmiy majlislarda
unifikatsiyalanadi. Yangi topilgan antigenlar xalqaro majlislarda
tasdiqdan o‘tib, unifikatsiyalanguncha W simvoli bilan belgilanadi
Wl, W2, W17 kabi ifodalanadi. Tasdiqdan o ‘tgandan keyin esa
rasmiy HLA nomenklaturasi bilan ifodalanadi
HLA antigenlarini kodlashtiruvchi genlar birikkan guruh hosil
qilib 6-autosomaning kalta yelkasiga joylashadi
Autosomalar, geteroploidiyasini aniqlash uchun qanday usuldan

1. Autosomalar, geteroploidiyasini aniqlash uchun qanday usuldan foydalanamiz? A) Immunogenetik B) Jinsiy xromatinni aniqlash
C) Lyuminessent mikroskopiya
D) Sitogenetik E) A va D javoblar to‘g‘ri
2. Qon hujayralarini sun ’iy o ‘stirilayotganda fitogemaglyutinin (FGA) nima maqsadda q o ‘shiladi? A) Hujayralar aniqlanishi uchun
B) Hujayralar shishishi uchun
C) Hujayralar bo‘linishini tezlashtirish uchun
D) Hujayralar bo‘linishini to‘xtatish uchun
E) Qon ivishining oldini olish uchun
3. Y — xromosoma geteroploidiyasini qanday usul bilan aniqlanadi? A) Immunogenetik B) Lyuminessent mikroskopiya
C) Biokimyoviy D) Kariotipni aniqlab
E) B va D javoblar to‘g‘ri
4. To‘qima antigenlari qaysi usul yordamida o ‘rganiladi? A) Dermatoglifika B) Immunogenetika
C) Sitokimyoviy D) Gistologik E) Biokimyoviy
5. Gimza usuli qanday maqsadlarda q o ‘llaniladi? A) Xromosomalarni differensial bo‘yash uchun
B) Dominant genlar joylashishishini aniqlash uchun
C) Resessiv genlar joylashishini aniqlash uchun
D) Hamma javoblar bir-birini to‘ldiradi
E) B va C javoblar to‘g‘ri
6. Edvards sindromli bolada qancha jinsiy X xromatin aniqlanadi? A) 1 B) 2 C) 3 D) 0 E) 4
7. Autosomalar geteroploidiyasini aniqlashda qanday usuldan foy- dalaniladi? A) Immunogenetik
B) Jinsiy xromatinni tekshirish
C) Lyuminessent mikroskopiyasi
102
Genetika
D) Kariotipni tekshirish
E) B va D javoblar to‘g‘ri
8. Odam xromosomalarini o ‘rganishda eng qulay o b ’ekt: A) Og‘iz shilliq pardasi hujayralari
B) Eritrotsitlar C) Tuxum hujayralar
D) Spermatozoidlar E) Leykotsitlar
Android operatsion tizimi tuzilishi

405
vositalarga ega bo‘lgan turli xil C/C ++ yadro kutubxonalaridan
iborat. Ulardan ba’zilari:
Android runtime – Android bajarish vositasi asosan Java va
ART (Android Run Time) kutubxonalaridan iborat. Android ning eski
versiyalari (4.x va oldingi versiyalari) Dalvik ga asoslangan;
Open GL (graphics library) – ushbu kross-tilli, kross-
platformali dasturiy interfeys 2D va 3D kompyuter grafikalarni
yaratish uchun ishlatiladi;
WebKit – ushbu ochiq kodli veb-brauzer mexanizmi veb-
tarkibni namoyish qilish va sahifani yuklashni soddalashtirish uchun
barcha xususiyatlarni taqdim etadi;
Media frameworks – ushbu kutubxonalar audio va video ni
ishga tushurish va yozish uchun imkon beradi;
Secure Socket Layer (SSL) – ushbu kutubxonalar Internet
xavfsizligini ta’minlash uchun ishlatiladi.
Android Runtime
. Bu arxitekturaning uchinchi qismidir. Dalvik
virtual mashinasi deb nomlangan asosiy tarkibiy qismlardan birini
taqdim etadi. Bu Java uchun maxsus ishlab chiqarilgan Java virtual
mashinasi sifatida ishlaydi. Android bitta moslamada bir nechta
nusxalarning samarali ishlashini ta’minlash uchun mo‘ljallangan
o‘zining maxsus virtual mashinasidan foydalanadi. Dalvik virtual
mashinasi past darajadagi funktsiyalarni qo‘llab-quvvatlash uchun
xavfsizlik, ko‘p tarmoqli va xotirani boshqarish uchun Linux
yadrosidan foydalanadi.
acct:
hisob ma’lumotlari saqlanadigan acct katalogi. Ushbu 
hisob ma’lumotlari boshida protsessorni ishlatishni hisobga oladi. 
cache

407
data:
foydalanuvchi ma’lumotlari, shuningdek kontaktlar va
matnli xabarlar saqlanadigan ma’lumotlar katalogi.
default.prop:
bu standart xususiyatlarni o‘z ichiga olgan fayl.
dev:
bu Linux tizimidagi /dev katalogi bilan bir xil. Bu telefon
yoki planshetdagi qo‘shimcha qurilmalarga tegishli barcha maxsus
fayllarni o‘z ichiga oladi.
etc:
Linux tizimi kabi etc katalogi sozlash fayllarini o‘z ichiga
oladi.
init:
bu telefon yoki planshet ishga tushganda barcha boshqa
xizmatlar va dasturlarni ishga tushirish uchun ishlatiladigan asosiy
jarayon. Ushbu dastur ushbu katalogda saqlanadi.
mnt:
Linux tizimi kabi, bu tashqi qurilmalar uchun o‘rnatish
nuqtasi.
proc:
proc katalogi soxta fayllar tizimi, u ishga tushirilgan
jarayonlar bilan bog‘liq kataloglar va fayllarni o‘z ichiga oladi.
root:
bu super foydalanuvchi uchun uy katalogidir.
sdcard:
sdcard katalogi, ma’lumotlarni saqlash mumkin bo‘lgan
SD-kartani ulash joyidir.
sys:
bu sysfs soxta fayl tizimi uchun ulanish nuqtasi, yadro ichki
tuzilishi bilan bog‘liq ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.
Xromosomalarnnng o‘lchami va sentromerasining joylashishiga

91
Sitotrofoblast
t
r
♦
4 V %
9 *
2
3
4
2
3
4
Em brional
hujayralar
* t»
S.-
t A
■ # J
4 w
2
3
4
2
3
4
2 -
p i
+
f it c
3 - F r r c
4
-PI
33-r a s m.
Differensial bo‘yash asosida tuzilgan xromosomalarning
umumlashtirilgan ifodasi.
Hozirgi vaqtda xromosomalarni farqlashda va idiogrammalarni
tuzishda kompyuter dasturlaridan foydalanish usuli yo‘lga qo‘yil-
gan
(34-rasm).
92
Genetika
34-r a s m.
Xromosomalarni farqlashda va idiogrammalarni tuzishda
kompyuter dasturlaridan foydalanish.
Sitogenetikada keng qo‘llaniladigan usullardan biri odam
somatik
hujayralarida jinsiy
kavkazoidlar - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N....

|
Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. BosimovBog'liq Genetikakavkazoidlar
negroidlar
oriyentlar
HLA-A1
14,7
3,3
—
HLA-A2
15,7
27,3
43,2
HLA-A3
23,0
14,2
1,1
HLA-A9
21,3
26,1
59,6
HLA-A10
11,0
8,2
18,7
HLA-A11
11,8
1,1
17,2
HLA-A19
29,6
66,0
29,2
HLA-A28
8,3
16,6
1,1
HLA-B7
17,3
17,0
11,4
HLA-B8
16,1
5,8
0,2
HLA-B12
24,2
21,4
12,8
HLA-B13
5,5
1,4
4,0
HLA-B14
6,8
8,0
0,2
HLA-B15
15,0
—
10,0
HLA-B16
9,3
3,6
6,1
HLA-B17
8,7
18,0
1,7
HLA-B18
10,8
7,7
—
HLA-B21
7,0
6,3
0,6
HLA-B22
5,5
2,6
22,1
HLA-B27
7,6
3,0
0,8
HLA-B35
17,6
12, 1
14,0
HLA-B40
10,8
3,5
29,5
bakteriyalar sog‘lom odamlarga qaraganda kasalning qonida, siy-
digida yaxshi rivojlanishi mumkin). Skrining tekshirishlar yordami-
da ko‘p sonli tekshirilganlar orasidan m a’lum kasallikka shubhali
bo ‘lgan ayrim shahslar ajratib olinadi.
Ikkinchi bosqichda
— tanlab olinganlarda shubha qilinayotgan
kasallik bor yoki yo‘qligini aniqlanadi. Bu bosqich maxsus labora-
toriyalarda, murakkab tadqiqot usullari qo‘llanilib o ‘tkaziladi.
Moddalar almashinuvi buzilishining asosiy sababi — irsiy
axborot tuzilishi o ‘zgarishlaridir. Natijada oqsillar, fermentlar,
100
Genetika
38-r a s m.
Skrining tekshirish uchun maxsus blank va tekshiruvchi qurilma.
lipidlar, uglevodlar tuzilishi, ularning faolligi o‘zgaradi, moddalar
oxirigacha parchalanmaydi, organizm uchun zararli oraliq mahsu-
lotlar hosil bo‘ladi.
Mustaqil tayyorlanish uchun topshiriqlar
1. Sitogenetika usulining mohiyatini tushuntiring.
2. Sitogenetik tekshirishlarda qanday obyektlardan foydalaniladi?
3. Sitogenetika usulining bosqichlarini izohlab bering.
4. Sitogenetik usulning ahamiyatini aytib bering.
5. Jinsiy xromatin va uni aniqlashning ahamiyatini bilasizmi?
6. Immunogenetika usulining mohiyatini tushuntiring.
7. Immunogenetika usulining ahamiyatini tushuntiring.
8. Biokimyoviy usul qanday maqsadlarda qo‘llaniladi.
9. Biokimyoviy usulning o‘tkazilish bosqichlarini tushuntiring.
Masalalar
1. Genetik vrach qabuliga kelgan qiz bolaning qon hujayralari
sitogenetik usulda o‘rganilganda uning kariogrammasida 44ta autoso
ma va XY hromosomalari aniqlandi. Bundan qanday xulosaga kelish
mumkin?
2. Genetik vrach qabuliga kelgan shaxs tanasining har xil joylari-
101
da oq dog‘lar mavjud. Bu kasallikni aniqlash uchun vrach qanday
genetik usuldan foydalanishi mumkin deb o‘ylaysiz?
3.
Yaqin qarindoshlar o‘rtasida o‘tkaziladigan to‘qima yoki a’zo-
lari transplantatsiyasi ko‘pincha yaxshi natija beradi, ba’zan hech
qanday qarindosh bo‘lmagan shaxslar orasida o‘tkazilgan transplanta-
tsiya ham yaxshi natija berishi mumkin. Buni qanday tushuntirish
mumkin?
Test topshiriqlari:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov
|
Prospektiv maslahat - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov,...

133
4-bosqichda
genetik-shifokor maslahatga kelgan shaxsga o ‘z
xulosasi m a’nosini tushuntirib maslahat beradi va aniq bir karorga
kelishiga yordam beradi.
Tibbiy-genetik
maslahat
o ‘tqazishda
p ren atal
tashxis
(tug‘ilguncha tashxis) usullari juda katta ahamiyatga ega.
Irsiy kasalliklar profilaktikasida asosiy usul — homila rivoj-
lanishining ilk bosqichlarida (homiladorlikni 20-haftasigacha) erta
tashxis qo‘yish (prenatal diagnostika) va og‘ir irsiy kasalliklar
aniqlansa ularni eliminatsiyalashdir (teratanaziya).
Prenatal diagnostikani tashkillashtirishda quyidagi sharoitlar
bo‘lishi shart.
1. Qo‘llaniladigan muolajalar ona va pusht sog‘lig‘iga zarar
yetkazmasligi lozim.
2. Muolajalar o ‘tkazilganidan keyin yoki vaqt o‘tganidan so‘ng
asoratlar xatari iloji boricha kam bo ‘lishiga harakat qilish kerak.
3. Prenatal diagnostika ikki bosqichda o‘tkazilishi kerak.
Birinchi bosqichda homila rivojlanishida genetik xatar yuqori
b o ‘lgan ayollarni aniqlash, ikkinchi bosqichda esa prenatal diag
nostikani o ‘tkazish.
4. Mutahassislar laboratoriya analizlari va muolaja standartla-
riga qat’iy amal qilishlari, bajarilayotgan ishlari sifatini doim nazo
rat qilib borishlari, homiladorlik qanday yakunlanganligi va qo‘yil-
gan tashxisdagi xatolarni statistik analizlarini amalga oshirib bo-
rishlari lozim.
Prenatal diagnostika usullari quyidagi 3 ta guruhga bo‘linadi:
1. Skrining (inglizcha screen-elakdan o ‘tkazish, tanlab olish)
usullari bilan irsiy yoki tug‘ma kasalliklari bo‘lgan bolani tug‘ush
xatari yukori bo ‘lgan ayollar ajratib olinadi. Bu usullar kam xara-
jat va keng qo‘llanilishi mumkin bo‘lishligi lozim.
2. Noinvaziv usullar deganda jarrohlik muolajasisiz amalga
oshiriladigan usullar tushuniladi. Bu usulga asosan ultratovush tek-
shirishlar (UTT) kiradi. Radiografiya va rentgenografiya usullari
hozirgi davrda qo‘llanilmaydi. UTT homiladorlikning 17—22-haf-
talarida (eng optimal davr) o‘tkaziladi. Bu usul tug‘ma rivojlanish
nuqsonlarini aniqlashga imkon beradi. UTTni skrining maqsadida
ham, aniqlovchi usul sifatida ham ishlatiladi.
3. Invaziv usullar maxsus jarrohlik muolajalari orqali amalga
oshiriladi.Ularga xorionbiopsiya, platsentobiopsiya, amniotsentez,
to ‘qimalar biopsiyasi, kordotsentez, fetoskopiya usullari kiradi
Simmetrik va assimmetrik ko‘p protsessorli tizimlar

27
Assimmetrik
ko‘p
protsessorli
tizim
(asymmetric
multiprocessing) – bu ko‘p protsessorli kompyuter tizimi bo‘lib, unda
protsessorlar o‘z funksiyalari bo‘yicha maxsuslashtirilgan. Har bir
protsessorga o‘ziga xos topshiriq beriladi. Bosh protsessor (master
processor) bo‘ysunuvchi jarayonlarning (slave processors) ishlashini
rejalashtiradi. Bunday tizimda OT bitta ma’lum unga biriktirilgan
markaziy protsessorda bajariladi.
Bunday arxitektura juda katta tizimlar uchun o‘ziga xos. Misol
uchun "Elbrus" tizimi o‘z tarkibida konfiguratsiyaga bog‘liq ravishda
bittadan o‘ntagacha markaziy protsessorlarga, bittadan to‘rttagacha
maxsuslashtirilgan kiritish/chiqarish protsessorlariga (KChP), bittadan
to‘rttagacha ma’lumotlarni uzatish protsessorlariga (MUP) ega.
Kompyuterlarning
SMP-arxitekturasini
tashkil
etish
sxemasi
1.3- rasmda keltirilgan.
1.3- rasm. Kompyuterlarning SMP-arxitekturasini tashkil etish
sxemasi
III BOB Gen injeneriyasi sohasidagi ma’lumotlardan o’qitish jarayonida foydalanish

III BOB Gen injeneriyasi sohasidagi ma’lumotlardan o’qitish jarayonida foydalanish
Gen injenerligi uslubi yordamida o’simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlarning yangi turlarini yaratib ulardan xalq xo’jaligining barcha sohalarida keng maqsadda qo’llanilishi haqida yaratilgan yangiliklarni botanika, zoologiya va inson salomatligi haqidagi fanlarni o’qitishda maktab o’quvchilariga tushuntirish zarurdir. O’qitish jarayonida muhim ahamiyatga ega bo’lgan genning qidirib topilishi va uning ajratib olinishi (klonlanish) hamda tuzilishini organish haqidagi ma’lumotlar, ajratib olingan gen xromosoma DNK si bilan rekombinasiyalanuvchi biror plasmid bilan biriktirilib vector konstruksiyasiga kiritilishi, uning hujayraga kiritilishi va transgen hujayra olinishi haqidagi haqidagi ma’lumotlar ketma-ketlik asosida tushuntiriladi.
Gen injeneriyasi usuli bilan haq qanday genni xoxlagancaha ko’paytirish va bu genlar ishtirokida hujayra har qanday oqsil moddasini sintez qilishi mumkin. Qand kasalligini davolashda oshqozon osti bezining garmoni insulin gen injineriyasi usuli bilan sintez qilinib olinmoqda va tibbiyot sohasida ishlatilmoqda.
O’simliklar irsiyatini o’zgartirishi sohasida ham gen injenerligidan foydalanilgan. Takomillashtirilayotgan o’simlik navi hujayrasiga qimmatbaho sifatli gen kiritiladi va bu hujayradan yetuk o’simlik olinadi.
Tuproqda yashovchi agrobakterium o’simlik hujayrasini kasallantirib unda ishni hosil qiladi.
Shishni Ti plasmid genomining T DNK (shish hosil (DNK)) bo’lagi hosil qiladi. t DNK ning bu xususisyatidan gen injinerligida keng foydalaniladi. Genetik transformasiya qilingan o’simlik hujayrasidan transgen o’simlik olinadi. Ma’lum sharoitda bir organizm irsiy molekulasi har qanday bo’lagining ikkinchi organizm irsiy molekulasi tarkibiga birikish hodisasiga transformasiya deb ataladi. Gen injenerligi usuli bilan organizmning irsiyatini o’zgartirishida transformasiya keng qo’llaniladi. Transformasiya qilingan o’simlik hujayrasi bo’lishi natijasida ma’lum bir programma bo’yicha rivojlanmaydigan hujayralar to’plami hosil bo’ladi. Bunday to’qimalar kallus to’qima deb ataladi. Kallus to’qima hujayralaridan ayrimlari o’simlik rogmoni va boshqa regulyator moddalar ta’sirida ma’lum yo’nalish bo’yicha bo’lina boshlaydi. Natijada bunday hujayralardan bosqichma-bosqich o’simlik embrion to’qimasi va barcha jihatdan normal, voyaga yetgan transgen o’simlik olinadi.
Gen injeneriyasini qo’llab ko’sak qurtiga chidamli g’o’za va koloroda qo’ng’iziga chidamli kartoshka o’simligi yetishtirilgan.
Gen injeneriyasining mohiyati haqidagi yuqorida ko’rsatilgan ma’lumotlardan o’qitish jarayonida foydalanish maqsadga muvofiqdir.
|
Har xil turdagi transgen hayvonlarni yaratish

Har xil turdagi transgen hayvonlarni yaratish.
Dunyodagi ko’plab seleksioner olimlarni niyati nafaqat foydali xo’jalik ko’rsatkichlari yaxshilangan hayvonlarni tanlash balki, genotiplarni o’zgarish orqali o’ziga yoqqan ma’lum maqsadga yo’naltirilgan. Hayvon turlarini yaratish hamdir. Masalan, kimga yoqmaydi deysiz, agar kattaligi mushukday bo’lgan liliput tuyalar uyingizda chopqillab yursa DNK ni genetik axborot tashuvchi ekanligi aniqlanguncha rekombinant texnika asoslari yaratilmaguncha (restriktaza fermenti | ochilmaguncha va DNK ni klonlash usuli yaratilmaguncha) bu xom hayol ko’rinar edi va shunday bu\o’lib qolgan edi. Nisbatan qisqa vaqtda genomdan alohida gen ajratib olish, samarali faoliyat ko’rsatuvchi gen konstruksiyalari yaratish yo’llari ishlab chiqildi. Keyinroq begona genlarni retsipient hayvonlar genomiga kiritish usullari yaratildi. Shunday qilib, seleksionerlar xususiyatlari oldindan belgilab qo’yilgan , hayvonlar yaratish imkoniyatlariga ega bo’ldilar. Har xil genlarni , qishloq xo’jalik hayvonlariga ko’chirib o’tkazishdan qo’yilgan asosiy maqsad bir tomondan hayvonlarni hosildorligini (sut berish, yog’ yoki go’sht yig’ish, junlarni tez o’stirish, va x.k.) oshirish bo’lsa, ikkinchi tomondan ularni har xil kasaliklarga chidamliligini oshirishga hamda biologik faol moddalarni ko’plab sintez qila oladigan hayvon- bioreaktorlarni yaratishga qaratilgan.
|
Bulutli hisoblashlar va bulutli hisoblashlar uchun OTlar

Bulutli hisoblashlar va bulutli hisoblashlar uchun OTlar
Bulutli hisoblashlar (cloud computing)
. ATning eng ommaviy
rivojlanishi yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. "Bulut" (cloud) bu endi
Internet yoki boshqa kommunikatsion tarmoq orqali (masalan, ATM
tarmoq orqali) taqdim etiladigan servislarni aks ettirish uchun o‘nlab
yillardan beri ishlatib kelinayotgan metafora hisoblanadi.Bulut
hisoblashlar Internet orqali servislar sifatida mumkin bo‘lgan va
ishlatiladigan va yuqori unumdor ma’lumotlarga ishlov berish
34
markazlari (data centers) yordamida amalga oshiriladigan dinamik
masshtablashtiriladigan (scalable) va virtuallashtirilgan resurslarga
(ma’lumotlar, ilovalar, OT va boshqalarga) asoslangan hisoblash
modeli hisoblanadi.
Foydalanuvchilar nuqtai nazaridan individual foydalanuvchida
bo‘lmagan quvvatli hisoblash resurslaridan foydalanish uchun turli
kompaniyalar tomonidan taqdim etiladigan “bulutlar” to‘plami
(umumiy mumkin bo‘lgan, korporativ, xususiy va boshqalar) mavjud.
“Bulut” servislari pullik.
Bepul
servislardan
Windows
Liveni
aytish
mumkin
(http://www.live.com;).
Bulut
hisoblashlarning
kamchiligi
foydalanuvchi u foydalanadigan “bulutga” (u foydalanadigan
ma’lumotlar va dasturlar mumkin bo‘lgan) to‘liq bog‘liq bo‘lib qolishi
va nafaqat “bulutdagi” kompyuterlarni, balki hatto
o‘z
ma’lumotlardan zahira nusxa ko‘chirishni boshqara olmasligidan
iborat.
Shu sababli bulut hisoblashlarning xavfsizligi, foydalanuvchilar
ma’lumotlarining konfidensialligi va boshqalar haqidagi qator muhim
masalalar vujudga keladi. Ularning hammasi hozirgi vaqtda
yechilmagan. Ma’lumotlarga ishlov berish markazlari apparaturalari
nuqtai nazaridan bulut hisoblashlarni tashkil etishning jiddiy
muammosi elektr energiyasini tejash va yuklanishni taqsimlash
muammosi hisoblanadi, chunki har bir ma’lumotlarga ishlov berish
markazida bulutli hisoblashlarga millionlab olisdagi foydalanuvchilar
ega.
Eng ommaviy “bulut” platformalari Microsoft Windows Azure
(bulutli OT) va Microsoft Azure Services Platform (Microsoft.NET
asosida amalga oshirilgan) hisoblanadi. Foydalanuvchiga buning
uchun
zarur
resurslarga
ega
bo‘lmasligi
mumkin
bo‘lgan
kompyuterida uni o‘rnatish haqida zarurat bo‘lmaydi.
Web-brauzer va brauzer orqali bulut servislarni ishga tushirish
foydalanish uchun minimal sozlashlar paketi (plug-ins) talab qilinadi
xalos. Hozirgi vaqtda yirik kompaniyalar (Microsoft, IBM, HP, Dell,
Oracle va boshqalar) o‘z bulutli hisoblashlar tizimlarini ishlab
chiqishmoqda. Ushbu korporativ tizimlarni foydalanuvchiga mumkin
bo‘lgan yagona “bulutga” integratsiyalash (birlashtirish) yo‘nalishi
mavjud.
|
Mijoz 
Mijoz - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

29
1.4- rasm.Mijoz-server tizimi tuzilishi
Mijoz-server kompyuter tizimlaridagi serverlarning turlari
Taqsimlangan tizimlarning mijoz-server arxitekturasi juda keng
tarqalgan va operatsion tizimlar bilan qo‘llanadi. Shuning uchun
zamonaviy taqsimlangan tizimlar qanday serverlar turlari va
funksiyalarini tashkil etishini bilish juda muhim.
Fayl-server (file server)
– kompyuter va dasturiy ta’minot
bo‘lib, u kompyuter-serverning disklarida joylashgan fayllar tizimlari
to‘plamiga, lokal tarmoqning (LAN) boshqa kompyuterlariga
ulanishni taqdim etadi. Misol uchun, UNIX (Linux, FreeBSD, Solaris
va boshqalar) turdagi OT uchun SAMBA (SMB – Server Message
Block) serverlar dasturiy ta’minoti lokal tarmoqning Windows-
kompyuterlaridan UNIX-mashinalarning fayllar tizimlariga ulanishni
ta’minlaydi. Samba shuningdek, Macintosh/MacOS platformasi uchun
ham amalga oshirilgan.
Ilovalar serveri (application server)
– kompyuter va dasturiy
ta’minot bo‘lib, hisoblash resurslari (xotira va protsessor) va lokal
tarmoqning boshqa kompyuterlaridan ilovalarning ma’lum sinflarini
olisdan ishga tushirish uchun zarur muhitni taqdim etadi. Misollar
Java Enterprise Editionda (JEE) ishlaydigan ma’lum ilovalar
serverlaridan eng yaxshilari WebSphere (IBM), WebLogic (BEA)
ilovalar serverlari hisoblanadi.
Ma’lumotlar ombori serveri (database server)
– kompyuter
va dasturiy ta’minot bo‘lib, kompyuter-serverda joylashgan
ma’lumotlar omboriga tarmoqning boshqa kompyuterlariga ulanishni
taqdim etadi. Misol, Microsoft SQL Server ma’lumotlar omboriga
ulanish uchun serverlar dasturiy ta’minoti hisoblanadi.
Veb-server (Web server) - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

31
Kompyuterlar klasterlari quyidagi ikkita turlarga bo‘linadi:
assimmetrik klasterlashtirish (asymmetric clustering) – bitta
kompyuter ilovani bajaradi, qolganlari esa turib qoladigan
kompyuterlar klasterini tashkil etish;
simmetrik
klasterlashtirish
(symmetric
clustering)
–
klasterning barcha mashinalari bir vaqtda bitta katta ilovaning turli
qismlarini bajaradigan kompyuterlar klasterini tashkil etish.
Shuningdek, quyidagilarga bo‘linadi:
yuqori tezlikli ulanishli klasterlar (high-availability clusters)
– klaster kompyuterlari resurslariga, masalan, ma’lumotlar
omborlariga
optimal
ulanishni
ta’minlaydigan
kompyuterlar
klasterlari;
yuklanish balanslanadigan klasterlar (load-balancing clusters)
– so‘rovlarni balanslaydigan (front-ends), serverlar qismlari (server
back-end) kompyuterlari orasida topshiriqni taqsimlaydigan bir necha
kompyuterlarga ega bo‘lgan kompyuterlar klasterlari.
Klasterlar ko‘pincha universitetlarda va tadqiqotlar markazlarida
(masalan, CERN, Shveytsariya) o‘rnatilgan. Klasterlar uchun
operatsion tizimlarga Windows 2003 for clusters, Windows 2008
High-Performance Computing kiradi.
Taqsimlangan kompyuter tizimlari va ularning OTlarini o‘ziga xos

28
1.
Resurslarni ajratish
(birgalikda foydalanish): taqsimlangan
tizimda turli resurslar turli kompyuterlarda saqlanishi mumkin.
Dasturlar yoki ma’lumotlarning nusxalarini bir necha kompyuterlarda
saqlash bilan zahiralashning zarurati yo‘q.
2.
Birgalikda yuklash
(load sharing): taqsimlangan tizimda har
bir kompyuterga ma’lum
topshiriq berilishi mumkin, uni u boshqa
kompyuterlar o‘z topshiriqlarini bajarishi bilan parallel bajaradi.
3.
Ishonchlilik
: taqsimlangan tizimning
kompyuterlaridan biri
rad etganda yoki uzilganda uning topshirig‘i uzilish yakuniy natijaga
minimal darajada ta’sir etishi yoki umuman ta’sir
etmasligi uchun
boshqa kompyuterga taqsimlanishi mumkin.
4.
Aloqa
: taqsimlangan tizimda barcha kompyuterlar bir-birlari
bilan bog‘langan,
shunday ekan, masalan, zarurat bo‘lganda
quvvatliroq kompyuterning resurslaridan foydalanish maqsadida bitta
kompyuterdan boshqa kompyuterga masofadan kirish mumkin.
Taqsimlangan tizimda kompyuterlar
tarmoq infratuzilmasiga
bog‘langan, u quyidagilar bo‘lishi mumkin:
1. Lokal tarmoq (local area network - LAN);
2. Global yoki hududiy tarmoq (wide area network - WAN).
O‘zining tashkil etilishi bo‘yicha taqsimlangan tizimlar mijoz-
serverli (client-server) yoki bir darajali (peer-to-peer) tizimlar bo‘lishi
mumkin. Mijoz-serverli tizimda ma’lum kompyuterlar serverlar rolini,
boshqalari esa ularning xizmatlaridan foydalanadigan
mijozlar rolini
o‘ynaydi.
Taqsimlangan tizimlarning bunday tashkil etilishi eng keng
tarqalgan va uni atroflicha ko‘rib chiqamiz. Bir darajali taqsimlangan
tizimda barcha kompyuterlar teng huquqli.
Mijoz-server tizimining
tuzilishi 1.4- rasmda keltirilgan.
Tibbiy-genetik maslahat quyidagi vazifalarni amalga oshiradi

132
Genetika
4. Bolalarda jismoniy va ruhiy
rivojlanishdan orqada qolish,
har xil tug‘ma rivojlanish nuqsonlari kuzatilganda;
5. Homiladorlikning odatda oxirigacha yetmasligi,
spontan
abortlar, bola tushishi, o ‘lik tug‘ilish holatlarida;
6.
Birlamchi amenoreya, jinsiy a’zolar gapoplaziyasi yoki
oilada birlamchi bepushtlik holatlarida;
7. Homiladorlikning 3 oyigacha teratogenlar ta ’siri kuzatil-
ganda;
8. Er-xotinlar qon-qarindosh bo ‘lganda;
9. Tez-tez qaytalanuvchi va an’anaviy
davolashga berilmaydi-
gan bronx-o‘pka kasalliklari, o ‘pka shamollashidan bolalarning
bevaqt ko‘z yumishida;
10. Raxit kasalligini og‘ir kechishi va davolashga berilmasligi;
Oilaviy nevrologik kasalliklar (mushaklarning rivojlanmasligi,
to ‘g‘ri
yura olmaslik, titrash);
Tibbiy-genetik maslahatni bola tug‘ilishidan oldin yoki keyin
o ‘tqazish mumkin.
1.
Genetik monitoring - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov,...

127
mutanosibligini, tug‘ma va orttirilgan
kasalliklar chastotasini,
bolalarning o‘sish va rivojlanish ko‘rsatkichlarini aniqlash;
c) qon zardobi va eritrotsitlarda oqsillarni elektroforez usulida
tekshirib,
mutant oqsillarni aniqlash;
d) spontan abortlangan homilalarni, o ‘lik tug‘ilish holatlarini,
tug‘ma nuqsonlar bilan tirik tug‘ilgan bolalarni
sitogenetik usullar-
cha tekshirish.
Irsiy kasalliklarning katta guruhi ekogenetik kasalliklar bo ‘lib,
ular irsiy moyilligi bo ‘lgan shaxslarda, m a’lum omillar ta ’sirida
kelib chiqadi. Bunday kasalliklar profilaktikasida ham tevarak-
muhitni muhofaza qilish katta ahamiyatga ega.
Irsiy kasalliklar profilaktikasining ikkinchi yo‘nalishi —
oilalarni rejalashtirishga asoslangan. Oilani
rejalashtirish chora-
tadbirlariga quyidagilarni kiritish mumkin:
a) qon-qarindoshlar orasidagi nikohlar (inbriding)ga yo‘l
qo‘ymaslik;
b) geterozigot tashuvchilar orasidagi nikohlarni cheklash;
c) irsiy patologiya xatari yuqori bo‘lgan holatlarda farzand
ko‘rishga maslahat bermaslik.
Insonlar genofondi ko‘p jihatdan ular
orasidagi nikohlar tipla-
riga bog‘liq. Ular quyidagilar:
1.
Virtual tarmoqlarning afzalliklari va afzalliklari

|
Virtual tarmoqlarning afzalliklari va afzalliklari
|
bet | 6/6 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 16,13 Kb. | | #233310 |
Bog'liq Mavzu Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi-kompy.infoVirtual tarmoqlarning afzalliklari va afzalliklari Virtual tarmoqlarning afzalliklari va afzalliklari Bir xil uskunada ishlaydigan bir nechta VM mavjud bo'lsa, virtual tarmoq mutlaq zaruratdir - bulutli hisoblashda umumiy stsenariy. Mavjud jismoniy tarmoqlar ustida VLAN va VXLAN yaratish, shu bilan birga, ma'murlarga o'z ehtiyojlarini tezda qondirish uchun tarmoqlarni qayta qurish imkonini beradi - va ko'pincha, kod sifatida infratuzilma davrida . Jismoniy tarmoqlarni qo'lda qayta qurish orqali buni qilish qiyin yoki imkonsiz bo'lar edi. Virtual tarmoqning afzalliklari quyidagilardan iborat: - Jismoniy tarmoq uskunalari bilan bog'liq xarajatlar va texnik xizmat ko'rsatishni kamaytirish. - Boshqarishni markazlashtirish va avtomatlashtirish orqali tarmoq boshqaruvini soddalashtirish. - Tarmoq konfiguratsiyasining yanada moslashuvchan va nozik opsiyalarini taklif qilish. VLAN va uning vazifasi? VLAN va uning vazifasi? VLAN – inglizcha Virtual Local Area Network so’zlarining qisqartmasi bo’lib, bu virtual lokal tarmoq deganidir. VLAN router va kommutatorlarda bitta fizik tarmoq interfeysida (Ethernet, Wi-Fi) bir nechta virtual lokal tarmoqlarni yaratishga imkon beruvchi funktsiya. VLANlar fizik topologiyadan mustaqil ravishda mantiqiy tarmoq topologiyasini yaratish uchun ishlatiladi. VLAN-dan foydalanishning afzalliklari
Tarmoqning o’tkazuvchanligini kamaytiradigan translyatsiya so’rovlari sonini kamaytirish.
Har bir virtual tarmoq xavfsizligini oshirish. Ofisdagi bitta bo’lim xodimlari o’zlarining VLAN-lariga kirmagan bo’limlar trafigini nazorat qila olmaydilar va ularning resurslariga kira olmaydilar.
Geografik jihatdan bir-biridan uzoq bo’lgan bo’limlarni yoki foydalanuvchilarni ajratish yoki birlashtirish qobiliyati. Bu ish jarayoniga ofis binosi tashqarisidagi mutaxassislarni jalb qilishga imkon beradi.
Kabelga ulanmasdan va switch sotib olmasdan yangi virtual tarmoq yaratishingiz mumkin.
Turli xil switchlarga ulangan kompyuterlarni bitta tarmoqqa birlashtirishga imkon beradi.
Tarmoq administratorining ishini soddalashtirish. VLAN foydalanuvchisi boshqa xonaga yoki binoga ko’chib o’tganda, tarmoq administratori kabellarni qayta ulashga hojat yo’q, tarmoq uskunasini ish joyidan qayta sozlash kifoya. Va dinamik VLAN-lardan foydalanilgan holda, foydalanuvchi yangi joyda avtomatik ravishda «o’z» VLAN-da ro’yxatdan o’tadi.
http://kompy.info
|
| |
Nazorat savollari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

36
IIBOB. OPERATSIONTIZIMDAJARAYONLARNIVAPROTSE
SSORNIBOSHQARISH
Ushbu mavzu jarayonlarni boshqarish, jarayonlarni rejalashtirish
va rejalashtirishning asosiy tushunchalarini o‘z ichiga oladi.Ushbu
ma’ruzada batafsil muhokama
qilingan birinchi konsepsiya,
jarayon
va jarayonlarni boshqarish tushunchasi. Quyidagi masalalar ko‘rib
chiqiladi:
jarayon tushunchasi;
jarayon holati;
jarayonni boshqarish bloki;
jarayonlarni rejalashtirish;
jarayonlar bo‘yicha operatsiyalar;
oqim tushunchasi;
oqim turlari va boshqalar.
protsessorni boshqarish;
tizim modeli;
resurslarni taqsimlash grafi;
berkliklarning xarakteristikalari;
berkliklarga ishlov berish;
berkliklarni oldini olish.
Mavzu: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar - bet 5

|
Mavzu: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar
|
bet | 5/6 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 16,13 Kb. | | #233310 |
Bog'liq Mavzu Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi-kompy.infoAgar port turli VLANlardan trafikni qabul qila oladigan yoki yuboradigan bo'lsa, u etiketlangan yoki magistral holatda bo'lishi kerak. Magistral port va etiketli port tushunchalari bir xil. Magistral yoki tegli port, agar alohida ko'rsatilmagan bo'lsa, alohida ko'rsatiladigan VLANlarni yoki barcha standart VLANlarni olib yurishi mumkin. Agar port belgilanmagan bo'lsa, u faqat bitta VLANni o'tkazishi mumkin. Agar portda VLAN nima ekanligini ko'rsatmasa, u birinchi VLANda (VID 1) teglanmagan holatda deb taxmin qilinadi. Bu holda, turli xil uskunalar boshqacha tarzda tuzilgan. Bir uskuna uchun siz jismoniy interfeysda ushbu interfeys qanday holatda ekanligini ko'rsatishingiz kerak, ikkinchisida esa, ma'lum bir VLAN -da, qaysi port tegli yoki tegsiz joylashtirilganligini ko'rsatish kerak. Va agar bu port bir nechta VLANni o'zi orqali o'tishi kerak bo'lsa, bu VLANlarning har birida siz ushbu portni teg bilan ro'yxatdan o'tkazishingiz kerak. Masalan, kalitlarda Enterasys tarmoqlari biz ma'lum bir port qaysi VLANda joylashganligini ko'rsatishimiz va bu portni ushbu VLAN chiqish ro'yxatiga qo'shishimiz kerak, shunda trafik bu port orqali o'tishi mumkin. Agar biz boshqa VLAN trafigi portimiz orqali o'tishini istasak, biz ushbu portni ushbu VLAN chiqish ro'yxatiga qo'shamiz. Uskunalar ustida HP(masalan, kalitlar ProCurve) VLAN -ning o'zida biz qaysi portlar ushbu VLAN trafikini o'tkazishi va port holatini qo'shib qo'yishi mumkinligini ko'rsatamiz - teglangan yoki teglanmagan. Uskuna bo'yicha eng oson Cisco tizimlari... Bunday kalitlarda biz faqat qaysi portlar belgilanmaganligini ko'rsatamiz, ular VLAN -larda kirish) va qaysi portlar belgilangan holatda ( magistral). Virtual tarmoqlarning turlari Virtual tarmoqlarning turlari Muhim farqlardan biri ichki va tashqi virtual tarmoqlar o'rtasida . Ichki virtual tarmoq bitta serverda ishlaydigan bir nechta VMlarni ulash uchun ishlatiladi. Bunday holda, gipervizor tarmoq paketlarini inkapsulyatsiya qilishi va ularni haqiqiy tarmoq orqali yuborishi shart emas; u faqat qaysi VM uchun mo'ljallanganligini aniqlaydi va ularni etkazib beradi. Kompyuterdan kompyuterga aloqa uchun ishlab chiqilgan protokollardan bir xil jismoniy apparatda ishlaydigan ikkita jarayon uchun vosita sifatida foydalanish g'alati tuyulishi mumkin. Ammo esda tutingki, virtualizatsiyaning afzalliklaridan bir shundaki, siz bir xil serverda bir nechta operatsion tizimlarni butunlay alohida va mustaqil jarayonlar sifatida ishlatishingiz mumkin.
|
| |
Jarayonni boshqarish tizim ostining asosiy funksiyasi

44
Oqim o‘zining kod segmenti, ma’lumotlar segmenti va ochiq
fayllarini teng huquqli oqimlari bilan almashadi. Agar bir oqim kod
segmentining xotira elementini o‘zgartirsa, qolgan barcha oqimlar
buni ko‘radi. Oqim yengil jarayon deb ham ataladi. Oqimlar
parallellash orqali dastur samaradorligini oshirish usulini taqdim etadi.
Quyidagi rasmda bir oqimli va ko‘p oqimli jarayonlarning ishlashi
ko‘rsatilgan.
Oqimlar - bu klassik jarayonga mos keladigan ishchi oqimlarni
kamaytirish hisobiga operatsion tizimning ish faoliyatini yaxshilashga
qaratilgan dasturiy yondashuv.
2.1- jadval. Jarayon va oqim o‘rtasidagi farq
VLAN-dan foydalanishning afzalliklari

|
VLAN-dan foydalanishning afzalliklari
|
bet | 3/6 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 16,13 Kb. | | #233310 |
Bog'liq Mavzu Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi-kompy.info VLAN-dan foydalanishning afzalliklari
Qurilmalarning guruhlarga moslashuvchan bo'linishi
Odatda, bitta VLAN bitta quyi tarmoqqa mos keladi. Turli VLAN-lardagi kompyuterlar bir-biridan ajratilgan bo'ladi. Bundan tashqari, turli xil kalitlarga ulangan kompyuterlarni bitta virtual tarmoqqa birlashtirishingiz mumkin.
Tarmoqdagi translyatsiya trafigini kamaytirish
Har bir VLAN alohida translyatsiya domenini ifodalaydi. Translyatsiya trafigi turli VLANlar o'rtasida translyatsiya qilinmaydi. Agar siz bir xil VLAN-ni turli xil kalitlarda sozlasangiz, u holda turli xil kalitlarning portlari bitta translyatsiya domenini tashkil qiladi.
Tarmoq xavfsizligi va boshqarilishi ortdi
Virtual pastki tarmoqlarga bo'lingan tarmoqda har bir VLAN uchun siyosat va xavfsizlik qoidalarini qo'llash qulay. Siyosat alohida qurilmaga emas, balki butun ichki tarmoqqa qo‘llaniladi.
Uskunalar va tarmoq kabeli miqdorini kamaytirish
Yangi VLAN yaratish uchun siz kalit sotib olishingiz yoki tarmoq kabelini yotqizishingiz shart emas. Biroq, siz qimmatroq VLAN-ni yoqadigan boshqariladigan kalitlardan foydalanishingiz kerak.
VLAN tashkil etish usullari
Bo'lim va ishchi guruhlarning etakchi ishlab chiqaruvchilari o'z qurilmalarida, qoida tariqasida, VLAN-ni tashkil qilishning uchta usulidan birini qo'llaydilar: portlar, MAC manzillari yoki Layer 3 protokollari asosida. Ushbu usullarning har biri OSI ochiq tizimlarining o'zaro ta'siri modelining uchta pastki qatlamidan biriga mos keladi: mos ravishda jismoniy, kanal va tarmoq. VLAN-larni tartibga solishning to'rtinchi usuli bor - qoidalarga asoslangan. Bugungi kunda u kamdan-kam qo'llaniladi, garchi u VLAN-larni tashkil qilishda juda ko'p moslashuvchanlikni ta'minlaydi va yaqin kelajakda qurilmalarda keng qo'llanilishi mumkin. Keling, yuqoridagi VLAN tashkil etish usullarining har birini, ularning afzalliklari va kamchiliklarini qisqacha ko'rib chiqaylik.
Portga asoslangan VLAN. Nomidan ko'rinib turibdiki, VLAN-lar tanlangan jismoniy kommutator portlarini mantiqiy ravishda birlashtirish orqali tashkil etilgan. Masalan, tarmoq ma'muri 1, 2, 5 raqamli kommutator portlari VLAN1, 3, 4, 6 raqamli portlar VLAN2 va boshqalarni tashkil etishini belgilashi mumkin. Bitta kommutator portiga bir nechta kompyuterlar ulanishi mumkin (masalan, hub orqali). . Ularning barchasi bir xil VLAN-ga tegishli bo'ladi - ularga xizmat ko'rsatadigan kommutator porti tayinlangan. VLAN a'zoligining bunday qattiq bog'lanishi portga asoslangan VLAN-larning kamchiligi hisoblanadi.
|
| |
VLAN-dan foydalanishga misollar - Mavzu: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar

|
Mavzu: Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi: Jo`raqulov Samandar
|
bet | 2/6 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 16,13 Kb. | | #233310 |
Bog'liq Mavzu Virtual tarmoqlarni yaratish va sozlash(vlan). Tayyorladi-kompy.info VLAN-dan foydalanishga misollar Turli xil kalitlarga ulangan kompyuterlarni bitta tarmoqqa birlashtirish... Aytaylik, sizda turli xil kalitlarga ulangan kompyuterlar bor, lekin ularni bitta tarmoqqa birlashtirish kerak. Biz ba'zi kompyuterlarni virtual mahalliy tarmoqqa birlashtiramiz VLAN 1, va boshqalar - tarmoqqa VLAN 2... Funktsiyaga rahmat VLAN har bir virtual tarmoqdagi kompyuterlar xuddi shu kalitga ulangandek ishlaydi. Turli virtual tarmoqlardagi kompyuterlar VLAN 1 va VLAN 2 bir-biriga ko'rinmas bo'ladi. Bitta kalitga ulangan kompyuterlarni turli subtarmoqlarga ajratish. Rasmda kompyuterlar jismonan bitta kalitga ulangan, lekin turli virtual tarmoqlarga ajratilgan VLAN 1 va VLAN 2... Turli virtual pastki tarmoqlardagi kompyuterlar bir-biriga ko'rinmas bo'ladi. Mehmon Wi-Fi tarmog'ini va korporativ Wi-Fi tarmog'ini ajratish. Rasmda bitta Wi-Fi kirish nuqtasi routerga jismonan ulangan. Nuqtada nomli ikkita virtual Wi-Fi nuqtasi yaratilgan Hotspot va Idora... TO Hotspot mehmon noutbuklari Internetga kirish uchun Wi-Fi orqali ulanadi va Idora- korporativ noutbuklar. Xavfsizlik nuqtai nazaridan mehmon noutbuklari korporativ tarmoqqa kirish imkoniga ega bo'lmasliklari shart. Buning uchun korporativ kompyuterlar va virtual Wi-Fi ulanish nuqtasi Idora virtual mahalliy tarmoqqa birlashtirilgan VLAN 1 va mehmon noutbuklari virtual tarmoqda bo'ladi VLAN 2... Tarmoqdagi mehmon noutbuklari VLAN 2 korxona tarmog'iga kirish imkoniga ega bo'lmaydi VLAN 1. Mehmon Wi-Fi tarmog'ini va korporativ Wi-Fi tarmog'ini ajratish. Rasmda bitta Wi-Fi kirish nuqtasi routerga jismonan ulangan. Nuqtada nomli ikkita virtual Wi-Fi nuqtasi yaratilgan Hotspot va Idora... TO Hotspot mehmon noutbuklari Internetga kirish uchun Wi-Fi orqali ulanadi va Idora- korporativ noutbuklar. Xavfsizlik nuqtai nazaridan mehmon noutbuklari korporativ tarmoqqa kirish imkoniga ega bo'lmasliklari shart. Buning uchun korporativ kompyuterlar va virtual Wi-Fi ulanish nuqtasi Idora virtual mahalliy tarmoqqa birlashtirilgan VLAN 1 va mehmon noutbuklari virtual tarmoqda bo'ladi VLAN 2... Tarmoqdagi mehmon noutbuklari VLAN 2 korxona tarmog'iga kirish imkoniga ega bo'lmaydi VLAN 1.
|
| |
Soft real-time - tizimlar - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

33
monitorlar (displeylar) ekranlarining kichik o‘lchami, bu
yerdan GUIni qo‘llash uchun maxsuslashtirilgan dasturiy ta’minot
zarurati kelib chiqadi. Masalan, Java Micro Editionda (JME) mobil
qurilmalar uchun Java versiyalarida GUIni ishlab chiqish uchun qulay
AWT va Swing umumiy paketlaridan foydalanish zarur. Ularning
o‘rniga JMEda ishlab chiquvchiga Java (JSE) standart nashri bilan
moslashuvchan bo‘lmagan javax.microelectronics…lcdui
turdagi
maxsuslash-tirilgan paketlar taklif etiladi, bu kodni qurilmaning
turiga, ba’zan esa ekranlarning turli o‘lchamlariga ega bo‘lgan mobil
telefonlarning aniq bir modellariga bog‘liq bo‘ladi;
Internet orqali uncha yuqori bo‘lmagan aloqa tezligi.
Masalan, mobil telefonlarning GPRS-modemi taxminan sekundiga 3-5
kilobayt – dial-up tezligidagi aloqani ta’minlaydi;
ma’lumotlarni uzatish uchun
aloqa Bluetooth yoki IrDA
(binobarin, u ko‘pincha bo‘lmaydi) orqali amalga oshiriladi. Barcha
zarur portlar mavjud emas. Masalan, mobil qurilmalarning qismida
USB port mavjud emas, ya’ni “fleshkadan”
foydalanish mumkin
emas, bu juda noqulay va Smart Media turdagi o‘ta kichik maxsus
disklardan
foydalanishga
to‘g‘ri
keladi,
ular
uchun
stol
kompyuterlarida o‘qish uchun adapterlar hamma vaqt ham
bo‘lavermaydi.
Shunga qaramay,
zamonaviy
kommunikatsiya
vositalari
(masalan, Wi-Fi) va personal kompyuterlar bilan moslashuvchan
portlar va tashqi xotira modullari cho‘ntak va mobil qurilmalarda ham
ishlatila boshlanmoqda. Cho‘ntak
va mobil qurilmalar uchun
operatsion tizimlar va boshqa tizim dasturiy ta’minotida bu barcha
cheklashlarni, xususan, cheklangan xotira hajmini hisobga olishga
to‘g‘ri keladi. Shuning uchun qator qulay kundalik dasturiy
imkoniyatlarni mobil qurilmalar uchun ta’qiqlashga to‘g‘ri keladi.
-jadval  
Mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanish yo’li bo’yicha guruhlanishi

|
-jadval
Mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanish yo’li bo’yicha guruhlanishi
|
bet | 21/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasnifla2.3-jadval
Mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanish yo’li bo’yicha guruhlanishi
1-bosqich. Rossiya, Bolgariya davlatlari uchun xosdir. V’etnam TTXIni barqaror sur’atlarda jalb etgani holda, ushbu bosqichni tark eta boshladi. Bu guruhdagi mamlakatlar xorijiy investitsiyalarni salmoqli, katta hajmda jalb eta olmayaptilar. Shu bilan birga xorijiy investitsiyalarga bo’lgan ehtiyoj yuqoriligicha qolmoqda
|
2-bosqich. Vengriya, Polsha, Indoneziya, Hindiston davlatlariga xos bo’lib, ular xorijiy investitsiyalarni faol jalb etishmoqda. Xorijiy investitsiyalar yordamida iqtisodiyot tarkibi o’zgartirilmoqda.
|
3-bosqich. Braziliya, Xitoy, Meksika davlatlari o’zlashtirgan. Ushbu mamlakatlar TTXIni eksport qila boshladilar. Rossiyada MDH mamlakatlarining kapital bozorlariga kirib borish tendentsiyasi kuzatilmoqda
|
4-bosqich. Rivojlangan mamlakatlarga xosdir: Frantsiya, Germaniya, Italiya. Ispaniya, Buyuk Britaniya, AQSh.
|
5 bosqich. Kanada o’zlashtirgan
|
Iqtisodiy o’sish yo’llari nazariyasi TTXI oqimi rivojlanayotgan mamlakatlar tomonidan oqilona boshqarilganda iqtisodiy rivojlanishning muhim omiliga aylanishi mumkinligini ko’rsatadi.
Shu bilan birga TTXI qabul qiluvchi mamlakat iqtisodiyotiga salbiy ta’sir o’tkazishi ham mumkin:
milliy ishlab chiqaruvchilarga nisbatan kuchli raqobatchining kirib kelishi;
korxonani keyinchalik muqobil ishlab chiqarishni tugatish maqsadida yopib yuborish;
atrof-muhitning ifloslanishi, chunki xorijiy kapital o’z vatanida ta’qiqlangan zararli ishlab chiqarishni chetga chiqarishga harakat qiladi;
eksportyor mamlakatda raqobatbardosh bo’lmay qolgan kapitalning kirib kelishi;
erkin tadbirkorlik muhitiga zarar etkazuvchi monopol (me’yorning o’rnatilish xavfi; adolatsiz raqobat muhitida ishlovchi sinalmagan kapitalni qabul qilish ehtimoli.
|
| |
III Bob elektron hujjatlar

|
III Bob elektron hujjatlar
|
bet | 11/13 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #234289 |
Bog'liq KURS ISHI.pdfIII Bob elektron hujjatlar
3.1 Elektron hujjatlar aylanishi
Elektron hujjat aylanishi elektron hujjatlarni axborot tizimi orqali jo‘natish va qabul qilib olish jarayonlari yig‘indisidan iborat bo‘ladi.
Elektron hujjat aylanishidan bitimlar tuzish (shu jumladan shartnomalar tuzish), hisob-kitoblarni, rasmiy va norasmiy yozishmalarni amalga oshirish hamda boshqa axborotni uzatishda foydalanish mumkin.
Elektron shaklda qayd etilgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan va elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan boshqa rekvizitlariga ega bo‘lgan axborot elektron hujjatdir.
Elektron hujjat texnika vositalaridan va axborot tizimlari xizmatlaridan hamda axborot texnologiyalaridan foydalanilgan holda yaratiladi, ishlov beriladi va saqlanadi. Elektron hujjat elektron hujjat aylanishi ishtirokchilarining mazkur hujjatni idrok etish imkoniyatini inobatga olgan holda yaratilishi kerak.
Elektron hujjat qog‘oz hujjatga tenglashtiriladi va u bilan bir xil yuridik kuchga ega bo‘ladi. Elektron hujjatning qog‘oz nusxasi bo‘lishi mumkin.
Elektron hujjat, agar u bevosita elektron hujjatni jo‘natuvchi yoki uning axborot vositachisi tomonidan jo‘natilgan bo‘lsa, jo‘natilgan deb hisoblanadi.
Elektron hujjatlarni saqlash chog‘ida ulardan erkin foydalanish va ularning qog‘oz nusxalarini taqdim etish imkoniyati ta’minlanishi lozim.
Elektron hujjatni saqlash muddati, shunga o‘xshash maqsadga mo‘ljallangan qog‘oz hujjat uchun belgilangan muddatdan kam bo‘lmasligi kerak.
Elektron hujjat aylanishida elektron hujjatlarni muhofaza qilish elektron hujjat aylanishining ishtirokchilariga yoki boshqa yuridik va jismoniy shaxslarga zarar etkazilishining oldini olish maqsadida, qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining elektron hujjat aylanishi to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.
|
| |
Birlamchi o‘lchov o‘zgartkichlari belgilanishini taqqoslash

|
Birlamchi o‘lchov o‘zgartkichlari belgilanishini taqqoslash
|
bet | 43/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblar2. Birlamchi o‘lchov o‘zgartkichlari belgilanishini taqqoslash.
9 va 11 – rasmlarda haroratni o‘lchash uchun dastlabki o‘lchovchi o‘zgartiruchilarida belgilanishlarni taqqoslash. 11.b – rasmda F – sarfni o‘lchavchi I ko‘rsatuchi Q – Integrallavchi va yana ikkilamchi qurilma.
11.v – rasmda qurilmalarni belgilash uchun FF – sarfni o‘lchash nisbati R – ro‘yxatga olish, pult ichiga o‘rnatish ko‘rsatilgan. Bu bo‘lishi mumkin masalan: ikkilamchi o‘zi yozadigan qurilmani sarfga bog‘liqligi
a) b) v)
12 – rasm. Sathni o‘lchovchi qurilmalarni belgilanishi.
12.a – rasmda YE dastlabki o‘lchavchi o‘zgartkich(sezuvchi element) uchun L sathni o‘lchash,joyiga o‘rnatish keltirilgan. Bunga misol bo‘lishi mumkin elektr sig‘imli datchik yoki ultra qisaqarostlavchi (sarf o‘lchagich). Shunday hollar bo‘lishi mumkin qachon qo‘shimcha asosiy harflarda belgilash aylana ichiga yozilgan kerakli ma’lumotlar, parametrlarni aniq mazmuni, kattalikni aniq o‘lchash.va shunga o‘xshash. Bunday ma’lumotlar aylananing yoniga yoziladi simolom pribora – sprava ot neye [4,9]
12.b – rasmda ko‘rsatilgan o‘lchash qurilma uchun sarfni o‘lchash bilan qur ilma aloqada, signalizatsiya sxemaga, sxema regulyatorni SA – sarf rele orqali ulaydi. Sathni xabar beruvchi (signalizator) bilan aloqali qurilmani (CS) joyiga o‘rnatish. Eng yuqori sath bo‘yicha qurilma to‘g‘irlab turishi kerak. Yuqori o‘ngda N harf bilan o‘lchash ko‘rsatilgan.
12 – rasmda b va v ko‘rsatgichlarni solishtiramiz. Agar 12 b – rasmda qurilma ko‘rsatgichi berilgan o‘rnatilgan joyiga qarab misol, sath relesi, unda 12 a – rasmda ikkilamchi qurilma ko‘rsatilgan. Signal ko‘rsatgichiga qarab (U va L) sath belgilaydi. Shuning uchun I va A harfi 12 v – signalizatsiya bildiradi. S va A esa 12 b – rasmda kantaktli qurilma signalizatsiya sxemasida ishlaydi. 13 – rasmda katta guruh qurilmalar kelttirilgan. Texnalogik nazorat va boshqaruv birinchi harf D (to‘la) ikkinchi harfi T bildiradiki datchik platnomera bilan elektro yoki pnevmo uzatgich ( YE harf yoki R) qaliinligini o‘lchovchi qurilma shkalasiz.(I harfini yo‘qligi ) masofali boshqvaruvdagi uzatish joyiga o‘rnatilgan. (13 – rasmda)
Qurilma berilishi, o‘lchami (G) ni o‘lchovchi ko‘rsatgich misol uchun qurilma lentaning ko‘rsatkichini o‘lchash uchun. (13 b – rasm)
Har xil elektrik miqdor kattaligi uchun katta guruhi tashqil etilgan. Misol uchun valtimetr, vattmetr va boshqalar. Bunday o‘lchagichlar 13 a – rasmning chapida ko‘rsatilgan. O‘ngda esa bu ko‘rsatgich “kuchlanishini” ko‘rsatadi.
8 jadvalda Q harfi kattaligi sifatni ko‘rsatadi. Tarkib, konsentratsiya va boshqalar. (13g rasmda) tasvir qurilma mahsulotini sifatini o‘lchaydi.
YE harfi birinchi bo‘lib bu sezgir element ko‘rsatadi. R va C harfi esa rostlovchi va to‘g‘rilovchi. Shunday qilib bir paytda bu datchik bo‘lish mumkin pH metr ikkinchi bo‘lib esa ikkilamchi o‘zi yozar qurilma to‘g‘rilovchi konsentratsiyani kulrang kislota korishmada.
|
| |