nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Dastur nomi - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 12/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Dastur nomi
|
“Biznes asoslari”
|
Ajratilgan soat
|
60
|
O‘qituvchining mashg‘ulotida qatnashib o‘zlashtirilishi lozim
bo‘lgan mavzular soni
|
Jamg‘arma o‘yini simulyatsiyasi 18 soat. Shundan: 12 soat biznes o‘yin; 6 soat nazariy dars.
Mikro biznes o‘yini simulyatsiyasi 30 soat. Shundan: 22 soat biznes o‘yin; 8 soat nazariy dars.
Biznesni rejalashtirish va kredit olish bo‘yicha suhbatga tayyorgarlik ko‘rish 12 soat. Shundan: 6 soat nazariy dars;
6 soat amaliy mashqlar.
|
Dasturning maqsadi
|
O‘quvchilarga o‘z biznes g‘oyasini amalga oshirish va shaxsiy daromadga ega bo‘lish hamda daromadlarini oshirish uchun o‘zining shaxsiy tadbirkorlik korxonasiga asos solishga o‘rgatish.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
Jamg‘arma o‘yini:
Har bir kishi uchun, shuningdek xalq xo‘jaligi uchun jamg‘arishning ahamiyati haqida bilimga ega bo‘lish;
Daromadlar, xarajatlar, ehtiyojlar, istaklar kabi tushunchalarni anglab yetish;
Jamg‘arishni kredit olishga nisbatan taqqoslab ko‘rish; ➢ Inflyatsiyaning jamg‘arma balansi va kreditlarga ta’sirini farqlash;
Shaxsiy budjetni shakllantirish va uni tahlil qilish;
Hozirgi holatdagi va kelajakdagi ehtiyojlar va istaklar o‘rtasidagi farqni tushunish;
Jamg‘arishning maqsadi va ahamiyati(qiymati)ni tushunish; ➢ Turli xil jamg‘arish shakllari bilan tanishish;
Mos va mos bo‘lmagan moliyaviy institutlarni bir-biridan farqlash.
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
Mikro biznes o‘yini - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 13/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Mikro biznes o‘yini:
Eng asosiy maqsad – simulyatsiyaning amaliy yondashuv usuli orqali mikroqorxonani qanday boshqarishni o‘rganishdir; ➢ Ishtiroqchilar tadbirkorlik faoliyatida duch keladigan qiyinchiliklar va imkoniyatlarda qanday yo‘l tutish kerakligini o‘rganadilar;
Biznes hayotga oid asosiy bilimlar;
Tadbirkorona fikrlash va harakat qilish;
Biznes g‘oyani yanada rivojlantirish;
Buxgalteriya hisobi va nazorati bo‘yicha asosiy bilimlar; ➢ “O‘z mijozingni tanib ol” ” (KYC - Know Your Customer) tamoyilining ahamiyatini anglash;
Marketing asoslari, bozor dinamikasi va raqobat;
Qarz va kredit olish jarayonlari yuzasidan kredit institutlari bilan muomalada qanday harakat qilishni o‘rganish.
Biznesni rejalashtirish va kredit olish bo‘yicha suhbatga
|
tayyorgarlik ko‘rish:
Biror biznesni rejalashtirishning funksiyalari va asosiy qismlari bilan tanishib chiqish;
Ishtiroqchilarning individual biznes g‘oyalari asosida o‘z shaxsiy biznes rejasini tuzish;
Ratsional(aql bilan yondashuv) va iqtisodiy
yondashuvlarning ahamiyati haqida bilib olish;
Turli rejalashtirish sohalari bo‘yicha ishlaganda tizimli(sistematik) yondashuvni qo‘llash;
Turli modellar va o‘zaro bog‘liqliklar asosida fikrlash; ➢ Imkoniyatlar va xavf-xatarlarni hisobga olgan holda real hayot hissiga asoslanish;
Bankka kredit olish uchun ariza topshirish;
Kredit olish uchun suhbatga tayyorgarlik ko‘rish;
Kredit olish uchun suhbatda so‘raladigan kerakli xujjatlar; ➢ O‘zining biznes g‘oyasi, shuningdek biznes rejasini o‘ziga ishonch bilan taqdimot qilib berish;
Bank berishi mumkin bo‘lgan savollarga javob/munosabat bildirish;
Garovni taqdim etish zarurati.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan

Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/11
Sana
22.12.2023
Hajmi
0,73 Mb.
#126458
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 6

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
21
tengdoshlaridan yordam so'rashgan, belgilangan muddatlarga rioya qilishgan natijada
o`zlariga kerakli bo`lgan blim va ko`nikmalarni egallashga muvaffaq bo`lganlar.
Talabalarni onlayn ta'limga jalb qilish sabablarida keng tarqalganligi sababli
onlayn kurslarning moslashuvchanligini alohida ta'kidlash darkor. Ya’ni onlayn ta'lim
talabalarga o'z ehtiyojlariga mos keladigan vaqt va joyda ishlash imkonini beradi. Bir
qator o'qituvchilar va talabalar kursning mazmuniga ko'proq e'tibor qaratish
imkoniyati paydo bo`ladi va an'anaviy sinf muhitiga tashrif buyurishda yuzaga kelishi
mumkin bo'lgan mashinalar, transport va boshqa muammolar kabi muammolarga
kamroq e'tibor qaratishadi. Masofaviy ta'limga bo'lgan qiziqish va imkoniyatlarning
ortishi bir qator ijobiy sabablarga olib keldi.
Masofaviy ta'lim moliyaviy va geografik to'siqlarni asta-sekin yo'q qilib barcha
talabalar uchun teng bo`lgan imkoniyatlar va sifatli ta'lim taqdim etishi mumkin.
Onlayn ta'limning afzalliklarini to'rt guruhga bo'lish mumkin:
1. Qulaylik;
2. Tejamkorlik;
3. Texnologiya;
4. Qo'shimcha imtiyozlar.
1. Qulaylik
Qulaylik o'qish joyi, vaqti, kurs davomiyligi bilan bog'liq:
Universitetga borish va kelish uchun vaqt sarflashning hojati yo'q.
Kurs tanlashda geografik cheklovlar yo'q.
Mashg'ulotlar jadvalida hech qanday cheklovlar yo'q. Siz o'zingiz xohlagan
tezlikda o'qishingiz va uni o'zingizning vaqtingizga mos ravishda bajarishingiz
mumkin.
O'z fikringizni og'zaki emas, balki yozma ravishda bildirishingiz mumkin.
Siz o'qituvchi boshchiligidagi ma'ruza o'rniga virtual muhokama qilishingiz
mumkin.
Kurs ishi va ko'rsatmalar sizning sohangiz va mavzu sohangizga moslashtirilishi
mumkin.
Yuqori sifatli dialog. Talaba javob berishdan yoki keyingi mavzuga o'tishdan
oldin har bir sharhning sifatini diqqat bilan ko'rib chiqa oladi.
Talabalar guruhdagilarning barcha ishlarini o'qishi mumkin, lekin ular ishning
faqat o'z ehtiyojlariga mos keladigan qismlarida faol ishtirok etishlari mumkin.
Resurslarga kirish. Mutaxassislar yoki boshqa ta'lim muassasalari talabalarini
ulash oson. Shuningdek, siz butun dunyodan manbalar va ma'lumotlarga kirishingiz
ham juda qulay.
Nogironlar uchun ta'lim olish imkoniyati.
2. Tejamkorlik
Onlayn ta'lim arzonroq bo'lgan holda yuqori sifatli dasturlarni taklif qiladi.
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 2

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
17
Sohada jadal taraqqiyot va doimiy yangilanish axborot texnologiyalari
imkoniyatlardan
foydalanish
imkonini
beradi.
Hozirgi
kunda
internet
texnologiyalaridan samarali ta'lim vositasi sifatida foydalanish shakllanmoqda. O`quv
muhitini to'liq ta'minlash imkonini beruvchi zamonaviy ta’lim texnologiyalari joriy
etishga harakat qilinmoqda. Bunday sharoitda ijtimoiy tarmoqlardan pedagogik vosita
sifatida foydalanish tobora kuchayib bormoqda.
Bugungi kunda eng mashhur ijtimoiy tarmoqlar Facebook, Twitter, YouTube,
Google+, Linkeldn, VKontakte, Odnoklassniki, Moy mir lar hisoblanadi.
Ijtimoiy tarmoqlar bir-biridan umumiy maqsadda farq qiladi, foydalanuvchilar
uchun turli imkoniyatlar, turli talablar va interfeysni taqdim etadi. Biroq, ko'plab
ijtimoiy tarmoqlarga xos bo'lgan umumiy xususiyatlar ham mavjud va ularni boshqa
onlayn aloqa vositalaridan, masalan, bloglardan,forumlar, chat room lar va h.k.lardan
farqi jihatlari talaygina.
Ijtimoiy tarmoqlarni ta'lim vositasi sifatida o'rganib chiqib, o'ziga xos
xususiyatini aniqlash mumkin, ijtimoiy tarmoqlar orqali bilim va ko`nikmalarni
masofaviy interaktiv holatda egallash imkoniyati mavjud.
Bugungi kunda masofaviy ta'limning zamonaviy turli modellari mavjud.
Masofaviy ta'lim- onlayn ta'lim (mustaqil onlayn kurslar;axborot-sub'ekt
muhiti); tarmoq ta'limi va keys texnologiyalari, interfaol televideniye (Two-way TV)
asosida yoki kompyuter video konferentsiyasi amalga oshirilishi mumkin.
Eng maqbul model sinfning integratsiyasiga asoslangan darslar (ma'ruzalar,
seminarlar, amaliy mashg'ulotlar va boshqalar) va masofaviy-interaktiv ta'lim
shakllari (vebinarlar, video yozuvlar, videokonferentsiyalar,forumlar, munozaralar,
munozaralar, telekonferentsiyalar va boshqalar) hisoblanadi.
Keyingi yillarda jahon pedagogik hamjamiyatida ijtimoiy tarmoqlarning
ta’limdagi qo‘llanilishi qizg‘in muhokama qilinmoqda. Ko'pchilik metodologlar
tarmoqlardan foydalanish imkoniyatiga shubha bilan qarashadi va ijtimoiy tarmoqlar
bo'sh vaqt va o'yin-kulgini o'tkazish uchun muhit sifatida qaraladi. Shubhasiz,
ijtimoiy tarmoqlar ta’limning yagona vositasi bo'la olmaydi,lekin ularning ta'lim
imkoniyatlari ko`pchilik tomonidan aniq baholanmagan. Ijtimoiy tarmoqlarga
qiziqish ta'limga bo'lgan ehtiyoj bilan bog'liq. Ishtirokchilar bilan bevosita samarali
aloqa o'rnatish uchun ta'lim muassasalari va ta'lim xizmatlari iste'molchilari uchun
ijtimoiy tarmoqlar qoʻshimcha “norasmiy koʻprik” boʻlib xizmat qiladi. Jiddiy va
malakali yondashuv bilan ijtimoiy tarmoqlar orqali o'quv faoliyatini tashkil etish
tanqidchilarning dastlabki negativligi yo'q qilinadi. Tashkilot uchun platforma
sifatida ijtimoiy tarmoqlarni tanlash masofaviy-interaktiv ta'lim bir qator dalillarga
ega.
Ijtimoiy tarmoqlarga asoslangan ta'lim resursi avtomatik ravishda o'qituvchi va
talaba o'rtasida hamda talaba va talabao`rtasida bevosita samarali aloqa o'rnatadi.
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 4

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
19
qondirish bilan bog'liq. Ijtimoiy xizmatlar va ijtimoiy tarmoqlarning ishlashiga oid
mavjud manbalarni o'rganish ushbu tushunchalarning mazmuni atrofida bahs-
munozaralar mavjudligini ko'rsatadi. "Ijtimoiy tarmoq" tushunchasining eng umumiy
ta'rifi bu virtual platforma bo'lib, u o'zining aloqa vositalarini, qo'llab-quvvatlashni,
yaratishni, rivojlantirishni, ko'rsatishni va ijtimoiy aloqalarni tashkil qilishni, shu
jumladan foydalanuvchilar o'rtasida ma'lumotlarni almashishni ta'minlaydi, bunda
oldindan yaratishni ta'minlaydi.
Internetda paydo bo'ladigan yangi xizmatlar o'quv jarayonini modernizatsiya
qilishga qodir, ularning integratsiyasi ta'lim jarayoni ishtirokchilari uydan
chiqmasdan ta'lim mazmunini imkon qadar tez va qulay boshqarish imkoniyatiga ega
bo'lishiga olib kelishi mumkin.
Mavzuning
dolzarbligi
shundaki,
bizning
mamlakatimizda
ijtimoiy
tarmoqlardan ta'lim maqsadlarida foydalanish amaliyoti keng tarqalgan emas.
Ijtimoiy tarmoqlar bo'sh vaqt o'tkazish, do'stlar bilan suhbatlashish va ta'limga oid
bo'lmagan sahifalarni ko'rish uchun vosita sifatida qaraladi. Ammo o'qituvchining
ta'lim faoliyatida ijtimoiy tarmoqlardan ta'lim jarayoni muammolarini hal qilish
uchun foydalanish mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlar turli maqsadli auditoriyalarga moʻljallangan — maktab va
talabalik yoshidagi yoshlar (VKontakte, Instagram), yoshi katta foydalanuvchilar
(Facebook, Odoklassniki), universitet auditoriyasi (Instagram, Facebook), ilmiy
hamjamiyat (SciWorld, Ukrainian Scientists Worldwait, …), turli soha mutaxassislari
(LinkedIn) va boshqalar. Ijtimoiy tarmoq vositalarining standart to‘plami
foydalanuvchining shaxsiy sahifasida fotosuratlar, videolar, audio materiallarni
saqlash, foydalanuvchilarni ma’lum mezonlar bo‘yicha qidirish va ularni alohida
ustuvor ro‘yxatga qo‘shish, bunday ro‘yxat a’zolariga ma’lum afzalliklarni taqdim
etish imkonini beradi. Ushbu tarmoqning boshqa foydalanuvchilari orqali shaxsiy
sahifaga kiruvchi tashrif buyuruvchilar bilan aloqani cheklash imkoni jham mavjud.
Internetda paydo bo'ladigan yangi xizmatlar o'quv jarayonini modernizatsiya
qilishga qodir, ularning integratsiyasi ta'lim jarayoni ishtirokchilari uydan
chiqmasdan ta'lim mazmunini imkon qadar tez va qulay boshqarish imkoniyatiga ega
bo'lishiga olib kelishi mumkin. Foydalanish maqsadga muvofiq bo'lgan xizmatlar
orasida quyidagilarni ajratib ko'rsatish mumkin - foto va video fayllarni saqlash
xizmatlari (Flikr, Flamber, BobrDobr), hujjatlarni saqlash xizmatlari (GoogleDocs,
Dropbox, OneDrive), ma'lumot almashish xizmatlari (Blogger, Wiki), aloqa
xizmatlari (Facebook, Twitter, Vkontakte), geoservislar (GoogleMaps, GoogleEarth,
Wikimapia). Ro'yxatda keltirilgan manbalar sizga turli formatlarda yaratilgan
hujjatlarni saqlash, boshqa foydalanuvchilarga fayllarni (matnli hujjatlar, elektron
jadvallar va taqdimotlar) yuklab olish, ularni turli xil rejimlarda (onlayn va oflayn;
alohida yoki guruhda) tahrirlash imkoniyatini beradi. Aloqa bunday xizmatlarning
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 5

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
20
asosiy yo'nalishi emas; Teskari aloqa o'zaro baholash tizimi orqali amalga oshiriladi;
Materiallari qiziqish uyg'otgan materiallar va foydalanuvchilar ro'yxatini yaratish,
turli foydalanuvchilar guruhlari uchun hujjatlarga tabaqalashtirilgan kirishni
ta'minlash (ko'rish, natijalarni saqlagan holda yoki saqlamasdan asl hujjatga
o'zgartirishlar kiritish, hujjatni chop etishga ruxsat berish va uni foydalanuvchining
veb-saytida saqlash).
Ayniqsa, o'qituvchilarning fikriga ko'ra, talabalar orasida ijtimoiy tarmoqlar,
lahzali xabar almashish xizmatlari, ovozli va video aloqa, shuningdek, foto va video
fayllarni saqlash va ularga kirishni ta'minlash uchun mo'ljallangan xizmatlar ancha
ommabopdir. Ushbu resurslar o'qitishni tashkil etish nuqtai nazaridan sezilarli
salohiyatga ega, ulardan juda cheklangan doiralargina foydalaniladi. So'rov natijalari
shuni ko'rsatadiki, o'qituvchilarning kichik qismi (respondentlarning 12% gacha)
ushbu Internet resurslaridan ta'lim maqsadlarida foydalanish tajribasiga ega. Bu
talabalar jamoalari (guruhlari) uchun vazifalarni o'qituvchining shaxsiy sahifasida
yoki maxsus yaratilgan foydalanuvchilar guruhida (respondentlarning 6%), shaxsiy
sahifalar va bloglarda rejalar, dasturlar, ma'ruza matnlarini joylashtirish (12%),
saqlash, yaratilgan hujjatlar va talabalarga tegishli hujjatlarni taqdim etish va undan
tashqari tanishtirish (8%) va boshqalar. Birinchi guruhga mansub o'qituvchilar
ijtimoiy xizmatlar imkoniyatlari bilan ko'proq tanish bo'lib, ulardan kengroq
foydalanishni amaliyotda qo'llashmoqda. Respondentlarning salmoqli qismi axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan to‘g‘ridan-to‘g‘ri darsda foydalanishadi, shu
bilan birga tizimli ravishda.
Ushbu ijtimoiy xizmatlar va ijtimoiy tarmoqlar imkoniyatlarini qiyosiy tahlil
qilish quyidagi xulosalarga asos beradi:
- ta’lim jarayoni ishtirokchilarining har xil turdagi hujjatlarni saqlash, uzatish va
almashish ehtiyojlarini qondira oladigan bepul ijtimoiy xizmatlar mavjud;
- ta’lim jarayoni ishtirokchilarining mutlaq ko‘pchiligi (ham o‘qituvchilar, ham
talabalar) kundalik hayotda ijtimoiy xizmatlar va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish
tajribasiga ega, o‘qituvchilar esa ijtimoiy xizmatlardan, o‘quvchilar esa ijtimoiy
tarmoqlardan foydalanishadi;
O‘quv faoliyatini tashkil etish maqsadida ijtimoiy xizmatlar va ijtimoiy
tarmoqlardan muntazam foydalanish virtual muhitda muloqot madaniyatini
shakllantirishga xizmat qiladi; kommunikativ kompetentsiyani rivojlantirish,
kelajakda universitetda o'qish va kasbiy faoliyatga moslashishga ijobiy ta'sir
ko'rsatadi.
Onlayn kurslar o'z-o'zini tartibga solishni o'rganish tarafdori bo'lgan talabalar
uchun qulay ekanligi aniqlandi. Mustaqil ravishda ta'lim ko'nikmalarini
rivojlantirishga qodir bo'lgan talabalar ko'pincha vaqtni to`g`ri sarflaganliklari
natijasida, muntazam ravishda materiallarni ko'rib chiqishgan, o`qituvchilar yoki
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 8

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
23
Elektron ta'lim pulni tejaydi va xodimlarni o'qitish uchun juda yaxshi. Ayniqsa,
xodimlar tez-tez almashtiriladigan tashkilotlarda. Har bir inson pulni tejashi mumkin,
chunki siz doimiy ravishda murabbiyga pul to'lashingiz yoki xonani ijaraga
olishingiz, turar joy uchun to'lashingiz shart emas.
Siz har qanday joydan mashg'ulot o'tkazishingiz mumkin, lekin har doim
professional ko'rinishga egasiz. Yoki kamerani butunlay o'chirib qo'ying.
Hech kim ma'ruzalarga kechikmaydi. Mobil ilova tufayli siz tirbandlikda yoki
endigina yotoqdan turganingizda ham qurilma yordamida darsga ulanishingiz
mumkin.
Ko'p uyatchan odamlar onlayn kurslarga kirishni osonroq deb bilishadi. Ular
o‘qituvchi bilan gaplashish uchun kameradan foydalanishlari shart emas.
Talabalar sonini ko'paytirish imkoniyati.
Talabalarning o'quv materialini ancha chuqurroq mustaqil o'rganishini,
shuningdek, tajriba va bilimlarning intensiv va samarali almashinuvini ta'minlash.
Noqulayliklari
Hozirgi kundagi aholining salmoqli qismi mobil qurilmalarga ega, har 100
kishidan 60 ga yaqini esa shaxsiy kompyuterga ega. Shu sababli, onlayn ta'lim
ko'pchilik uchun osonlik bilan kirishi mumkinligi haqida bahslashish oson. Biroq,
Texnologik imkoniyatlarning jadal o'sishiga qaramay, kompyuter savodxonligi
darajasi hali ham mukammal emas.Aholining salmoqli qismi taʼlim usuli sifatida E-
Learningdan foydalanishda katta muammolarga duch kelishini anglatadi. Jamiyatda
bunday holatlarni mavjud bo'lishi tufayli onlayn ta'lim barcha fuqarolarni qamrab
olmaydi. Shuning uchun biz onlayn ta'limga an'anaviy ta'limni almashtirish sifatida
emas, balki qo'shimcha sifatida qarashimiz juda muhimdir.
Agar E-Learning an'anaviy ta'lim kabi samarali va haqiqiy deb hisoblansa,
barcha onlayn maktablar malakali va akkreditatsiyadan o'tganligiga ishonch hosil
qilish kerak. Afsuski, hozirgi vaqtda akkreditatsiyadan o'tmagan va barcha
materiallarining sifati faqat o`zlarining o'qituvchilardan boshqa hech kim tomonidan
tekshirilmaydigan juda ko'p onlayn o'quv platformalari mavjud.
Yuqorida aytib o`tilgan muammolardan tashqari onlayn ta’limda bir qator
boshqa muammolar ham mavjud. Quyida yuzaga kelishi mumkin bo`lgan
muammolarni bir qator sanab o`tamiz.
Dasturiy ta'minot bilan bog'liq muammolar: Dasturiy ta'minot – dars jarayonidan
foydalanish imkonini beruvchi maxsus darsturlar hisoblanib, uning ishlash muddati
va davomiyligi to`xtovsiz yoki serverdan uzilib qolmaydigan bo`lib tuyulsada, uning
uzluksiz ishlashiga to'sqinlik qiladigan boshqa tashqi omillar ham mavjud. Ushbu
tashqi omillar IT sohasidagi tendentsiyalarni o'zgartirmoqda. Dasturiy ta'minotning
muvofiqligi bilan bog'liq muammolar, yangi versiyaga yangilanmaslik, muntazam
tizimning ishdan chiqishi va boshqalar dasturiy ta'minotning ishlashiga to'sqinlik
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 9

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
24
qiladigan va shu bilan mobil o'rganish tajribangizni to'xtatib qo'yadigan
muammolardir.
Uskuna muammolari: Dasturiy ta'minotdan farqli o'laroq, apparat jismoniy
qurilmalardan foydalanadi. Amaldagi jismoniy qurilmalar ma'lum vaqtdan keyin
eskirishi mumkin. Ular haddan tashqari foydalanish, chang, qurilmadan qo'pol
foydalanish va hokazolar tufayli eskirishi mumkin. Bular mobil yoki boshqa
qurilmalarning uzluksiz ishlashiga xalaqit beradigan ba'zi omillardir.
Chalg'itish: Mobil ta'limdan foydalanish ham ko'p chalg'itishni keltirib
chiqaradi. Ko'pgina talabalar biror narsani o'rganish uchun mobil telefonni ochadi va
oxir-oqibat ijtimoiy media veb-saytlaridan foydalanish, suhbatlashish, rasmlar
almashish yoki video o'yinlarni o'ynash bilan band bo`lib qoladi. Ushbu turdagi
chalg'itadigan narsalar insonning vaqtini behuda sarflaydi, bu esa mazmunli vazifani
bajarish uchun ishlatilishi mumkin edi.
Noto'g'ri foydalanish:Ko'pgina talabalar qurilmani turli maqsadlarda noto'g'ri
ishlatishadi. Ba'zilar buni shunchaki o'yin-kulgi uchun suiiste'mol qiladilar.
Internetga ulanish yoki elektr yo'qligi:Bu qishloq joylarida va internet va elektr
energiyasidan foydalanish hali keng tarqalmagan joylarda muammo bo'lishi mumkin.
Agar sizda qurilmangiz bo'lsa-yu, lekin sizda qurilmani ishga tushirish va mobil
o'rganish imkoniyatidan foydalanish uchun zarur bo'lgan elektr quvvati yoki
internetingiz bo'lmasa onlayn ta’limdan foydalanib bo`lmaydi. Shu sababli internet
orqali ta’lim olish uchun zarur boʻlgan barcha talablarga javob beradigan sharoit
bo`lgandagina onlayn ta’limdan foydalanish mumkin bo`ladi.
Sog'liqni saqlash muammolari: Ko'pgina ota-onalar farzandlarining sog'lig'i
haqida qayg'urishadi, chunki kompyuter ekrani oldida soatlab o'tirish sog`likka
zaralidir. Ekranga juda uzoq vaqt qarash ularning ko'rish qobiliyatiga ham zarar
etkazishi mumkin. Faqat bu emas, noto'g'ri o'tirish holatlari tufayli ham muammolar
paydo bo'lishi mumkin.
Qimmat: Hozirgi kunda internetdan foydalanish ancha keng tarqalgan bo`lsada,
ijtimoiy tarmoqlar orqali darslarga qatnashish juda ko`p megabaytlarni sarflarga
to`g`ri kelishi sababli hozirgi kunda ko`pchilik o`quvchilar uchun qimmatga
tushmoqda.
Ijtimoiylashish ko'nikmalarining etishmasligi: raqamli o'qitishda ijtimoiylashuv
mavjud bo'lmaganligi sababli, raqamli rejimda o'qiydigan bir nechta talabalar
ijtimoiylashuv ko'nikmalariga ega bo'lolmaydilar. Bundan tashqari, bu o'quvchining
hamkorlik ko'nikmalarini pasayishiga olib kelishi mumkin.
Izolyatsiya: Raqamli ta'lim o'zining afzalliklariga ega bo'lsa-da, ko'plab talabalar
yolg'izlanishni his qilishadi va tushkunlikka tushishadi. Buning sababi, odamlarning
deyarli hech qanday aloqasi yo'qligi va tengdoshlar bilan muloqot qilinmasligidir.
Talabalar ham, o'qituvchilar ham virtual o'rganishda yolg'izlikka moyil bo`lib qoladi.
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 3

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
18
Ijtimoiy tarmoqlardan ta`lim muhitita foydalanishning bir qator afzalliklari
mavjud:
1. Ularning mutlaqo bepul ekanligi;
2. Pochta xizmatlarining qulayligi
3. Talabalar bilan muloqot qilishda qulaylik
4.Yaratadigan ma'lumotlar to'g'risidagi bildirishnomalar;
5. Darsda qatnasha olmagan talabaga o`zlashtirib olish uchun sharoit yaratiladi
6. Mashg'ulot, o'quv faoliyatini har qanday joydan turib kuzatish va hatto unda
qatnashish
7. To'g'ridan-to'g'ri onlayn ishtirok etish.
Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishning muammoli tomonlari ham mavjud:
1. ta’lim uchun maxsus ishlab chiqilgan qulay vositalarning etishmasligi
(masalan, elektron bayonot yoki jurnalni yuritish).
2. ta’lim muassasalarining barcha sinf xonalaridan ijtimoiy tarmoqlarga
kirishning imkoniyati yo'qligi
3. faol muloqot, keng axborot oqimi bilan birga ko'ngilochar kontentning ta'lim
jarayonidan chalg'shga sabab bo`lish;
4. o'quv maydonining butun Internet hamjamiyatiga ochiqligi, buham ba’zida
ta'lim jarayoni uchun nomaqbul yoki noqulay;
5. ijtimoiy tarmoqlarda olib borilgan mashg`ulotlar uchun haq to'lash tartibidagi
tushunmovchiliklar.
O‘ylaymizki, aniqlangan va keltirilgan muammolarni hal qilish mumkin
Ijtimoiy tarmoqlarning ta'lim imkoniyatlarini chuqurroq o'rganish orqali
tarmoqlar, ularni qo'llashning samarali usullarini ishlab chiqish va sinovdan o'tkazish
zarur bo`lib qolmoqda.
Maktab ta’lim tizimini rivojlantirish texnologiyalarni doimiy ravishda yangilab
borish, innovatsion texnologiyalarni jadal joriy etish, uni jahondagi iqtisodiy va
texnologik o‘zgarishlarga tez moslashtirishni talab qiladi.
Axborot jamiyati shakllanishining hozirgi bosqichi axborotlashtirishning o'sishi
va ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarda axborot texnologiyalarining o'rni bilan
tavsiflanadi, shuning uchun ta'lim jarayonlarini optimallashtirish uchun axborot
texnologiyalaridan foydalanish juda mantiqiydir.
Bundan tashqari, so‘nggi 15 yil ichida sodir bo‘lgan axborot texnologiyalarining
jadal rivojlanishi, ularning kundalik hayotda va kasbiy faoliyatda keng tarqalishi
ta’limga yondashuvlarni qayta ko‘rib chiqish zaruratini tug‘dirdi, kompyuter
texnologiyalaridan foydalanishning nafaqat sohada keng tarqalishiga xizmat qildi.
informatika darslarida, balki boshqa o‘quv fanlarini o‘rganishda ham.
Ijtimoiy xizmatlar va ijtimoiy tarmoqlarning paydo bo'lishi Internet
foydalanuvchilarining bevosita muloqot va hamkorlikka bo'lgan ehtiyojlarini
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 11

№4 2022
26
foydalanish jarayoni hozirgi kunda bir qator tashkil
qilingan chet tilini bilish
darajasini aniqlab beruvchi testlarda amalda qo`llanilmoqda. Lekin, kompyuter
yordamida onlayn topshiriladigan bu kabi test jarayonlari test o`tkazish
uchun
mo`ljallangan maxsus binolarda bo`lganlishini, hamda auditoriyada talabalarni
kuzatuvchi xodimlarining ham bo`lishini ham hisobga olish kerak.
Agar bu kabi jarayonlar maxsus binolarda emas talabaning o`zi xohlagan joyda
bo`lsa yuqorida aytib o`tilgan web kamera va mikrofon ham ba’zida xolislikni
ta’minlay olmasligi mumkin. Ya’ni talaba brauzerdan
chiqmagan holda boshqa
oynaga o`tib qidiruv xizmatlari orqali savollarga javob topishi mumkin. Shuning
uchun maxsus darstur yoki platforma
ishga tushirilishi bilan, ekranni yozib olish
dasturi ishga tushishi kerak va talabaning barcha hatti
harakatlari nazorat ostida
bo`ladi va bularning barchasini sun’iy intellekt bajaradi. Har bir talabaning yozib
olingan imtihon topshirish jarayoni oliy ta’lim muassasasidagi
maxsus serverlarda
saqlanadi.
Xulosa: Onlayn ta'lim hayotimizni osonlashtirgan ko'plab afzalliklarga ega.
Ayniqsa, ushbu pandemiya davrida ota-onalar farzandlarining xavfsizligi haqida
qayg'urayotganlarida, bu ko'pchilik uchun mukammal ta'lim namunasiga aylandi.
Kollejda tengdoshlar bilan kampuslarda ta'lim olish, albatta, o'tkazib
yubormaslik
kerak bo'lgan narsadir, chunki bu talabaning umumiy rivojlanishiga yordam beradi.
Ijobiy tomonlari kamchiliklardan ustun bo'lsa-da, biz kamchiliklarni ham e'tiborsiz
qoldira olmaymiz. Biz ikkala afzallik va kamchiliklarni ko'rib
chiqishimiz va
ikkalasidan ham eng yaxshisini olishimiz uchun ikkalasi o'rtasidagi muvozanatni
ishlab chiqishimiz kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
https://www.educationindex.ru
2. https://brammels.com
3. https://www.unicraft.org
4. https://blog.skillfactory.ru
5. https://vc.ru
6. https://externat.foxford.ru
7.
https://foxtime.ru
8. google.com
9.
https://www.jbcnschool.edu
Bilimlar - Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich...

|
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
bet | 22/87 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #151531 |
Bog'liq 30610401 2023Bilimlar
|
davlatning axborot xavfsizligini ta’minlashning maqsadlari, vazifalari, prinsiplari va asosiy Yo‘nalishlari to‘g‘risida;
axborot xavfsizligi tizimlarini yaratish metodologiyasi to‘g‘risida;
axborotni himoya qilish vositalari va usullarini rivojlantirishning istiqbolli
Yo‘nalishlari to‘g‘risida;
maxfiy ma’lumotni maxfiylik darajasi va maxfiylik darajasi bo‘yicha tasniflash to‘g‘risida;
mualliflik huquqi orqali axborotni himoya qilishning huquqiy asoslari;
davlat va tijorat sirlarini himoya qilishning huquqiy asoslari;
axborotni himoya qilishning asosiy huquqiy
hujjatlari;
|
|
Ko‘nikmalar
|
|
axborotni himoya qilishning kriptografik usullaridan foydalanish;
mualliflik huquqi va tijorat sirlaridan foydalangan holda axborotni himoya qilishni farqlash;
ma’lumotni himoya qilish bo‘yicha chora-tadbirlar tarkibi va mazmunini aniqlash uchun korxonaning tashkiliy hujjatlarini tahlil qilish; axborotni himoya qilishning texnik vositalari va usullarini tasniflash.
davlatning axborot infratuzilmasini tahlil
qilish;
kompyuter tizimlari va tarmoqlarining axborot xavfsizligini ta’minlash muammolarini rasmiy ravishda shakllantirish va hal qilish.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi professional ta’limni rivojlantirish instituti boshlang‘ich professional ta’limning
|
Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology. Dystrophies. Lecture-2 Cellular pathology. Mitosis pathology. Lecturer. Mamataliyev Avazbek Ro’zuvaevich., Docent, Candidatus Medicinae

Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology. Dystrophies. Lecture-2 Cellular pathology. Mitosis pathology. Lecturer. Mamataliyev Avazbek Ro’zuvaevich., Docent, Candidatus Medicinae
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology. Dystrophies. Lecture-2 Cellular pathology. Mitosis pathology. Lecturer. Mamataliyev Avazbek Ro’zuvaevich., Docent, Candidatus Medicinae
|
Ekologik ekspertiza xizmatini tashkil etish. Davlat ekologik ekspertizasini xulosasiga qo’yiladigаn talablar Reja

|
Ekologik ekspertiza xizmatini tashkil etish. Davlat ekologik ekspertizasini xulosasiga qo’yiladigаn talablar Reja
|
bet | 1/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 371,33 Kb. | | #127430 |
Bog'liq Berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti biologiya fakulte-fayllar.org (1)
Ekologik ekspertiza xizmatini tashkil etish. Davlat ekologik ekspertizasini xulosasiga qo’yiladigаn talablar
Reja:
Kirish…………………………………………………………….
I. Bob Ekologik ekspertizaning yangi fan va o’quv predmeti, ob’ekti, tadqiqot metodlari
1.1. Ekologik ekspertiza fanining boshqa fanlar bilan bog’liqligi va o’zaro aloqalari…………………………………………………………………………..
1.2. Ekologik ekspertiza fanining maqsadi va vazifalari
II. Bob. Ekologik ekspertizaning ilmiy-metodik asoslari
2.1. Ekologik ekspertiza munosabatlarida ekologik qonunlar, qoidalar, printsiplarga asoslanishi…………………………………………………………..
2.2. Ekologik ekspertizada atrof muhitga ta’sirini baholash……………………..
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Kurs ishining dolzarbligi. Mustaqillik yillarida O’zbekistonda ekologik tadbirlar tizimini amalga oshirishga katta ahamiyat berilib, bu tizim malakat xalq xo’jaligini isloh qilishning tarkibiy qismiga aylandi. Аmalga oshirilgan eng muhim tadbirlar qatoriga quyidagilar kiradi: atrof muhitni muhofaza qilishni amalga oshirishning ko’pbosqichli tuzilmalar barpo etiladi; atrof muhitni muhofaza qilishning xuquqiy asosi yaratildi va u muttasil takomillashtirib berilmoqda; Globallashuv jarayonlarida atrof – muhitga ta’sir yildan yilga ortib bormoqda. Buni ayniqsa, sanoatlashgan, aholisi zich bo‘lgan mamlakatlar hududlarida kuzatilmoqda. Bundan tashqari rivojlanmagan va endi rivojlanayotgan mamlakatlar ham iqtisodiyotini tiklash uchun tabiiy resurslardan keng va rejasiz foydalanishlari natijasida tabiatga bo‘lgan ta’sir ortib bormoqda.
Kurs ishi maqsadi «Davlat ekologik ekspertizasi» mavzusini o‘qitishda pedagogik texnologiyalarni qo‘llash masalalarini tadqiq etish, mavzu yuzasidan elektron o‘quv moduli ishlanmasini shakllantirish hamda o‘qitishni takomillashtirish bo‘yicha xulosalar va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Kurs ishining vazifasi. "Davlat ekologik ekspertizasi" ning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish va atrof tabiiy muhit xolatining oʼzgarishi hamda ular oʼrtasidagi chambarchas bogʼliqlikni taʼminlashdan iborat
Mavzuning predmeti oliy ta’lim muasasalarida «Davlat ekologik ekspertizasi »mavzusini mazmun mohiyatini o‘rganish hamda pedagogik texnologiyalarni tadqiq etish xisoblanadi.
|
| |
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 7

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
22
Qatnov va turar joy xarajatlari yo'q;
Talaba dars paytida o'z ish joyida bo'lishni davom ettirishi mumkin.
3. Texnologiya
Masofaviy ta'lim sizning texnik ko'nikmalaringizni oshirishi mumkin. Kursda
kompyuteringiz bor deyarli hamma joyda ishlashingiz mumkin. Onlayn kurslar yangi
texnologiyalar bilan tanishish va ofis dasturlari, Internetdan foydalanishni mashq
qilish imkonini beradi. Onlayn kursni yakunlash uchun olgan kompyuter
ko'nikmalaringiz kelajakdagi barcha harakatlaringizda sizga yordam beradi.
Masofaviy ta'lim platformasida chat, pochta, forum yoki audio-video aloqadan
foydalangan holda o'qituvchi bilan bog'lanish oson.
Sifatli dasturlar onlayn o'quvchilar uchun mo'ljallangan noyob tarkibni yaratish
uchun eng zamonaviy vositalar va usullardan foydalanadi.
4. Qo'shimcha imtiyozlar
Talaba nafaqat o`z yurtidagi, balki butun dunyodan kelgan talabalar bilan ishlay
oladi.
Talabalar o'rtasida irqi, jinsi, dini, millati, yoshi, kiyimi, tashqi ko'rinishi
bo'yicha kamsitishlarga yo'l qo'yilmaydi.
Barcha guruhdoshlarning teng ishtiroki. Munozarani monopoliyaga oladigan eng
ko'p gapiradigan talaba bo'lmaydi.
Onlayn kurslar introvertlar, shuningdek, vizual belgilar bilan o'rganadigan va
materialni tushunish uchun ko'proq vaqt talab qiladiganlar uchun juda mos keladi.
Immigratsiya bilan bog'liq muammo yo'q.
O'qituvchi va talabalar o'rtasidagi, shuningdek, talabalarning o'zlari o'rtasidagi
yuqori darajadagi dinamik o'zaro ta'sir. Har bir ishtirokchi kursni muhokama qilishda
o'z hissasini qo'shishi va kursdoshlarining ishi haqida o'z fikr-mulohazalarini
bildirishi sababli o'quv jarayonida g'oyalar va resurslar almashiladi va uzluksiz
sinergiya yaratiladi.
Ijodiy ta'lim. Interfaol ta'lim muhitiga ega bo'lgan kattalar sinfiga ega bo'lish o'z-
o'ziga ishonish va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishi mumkin. Virtual sinfning yarim
avtonom va mustaqil dunyosining tabiati ta'limga innovatsion va ijodiy
yondashuvlarni rag'batlantiradi.
Onlayn ta'limning boshqa afzalliklari:
Tashkilotchi (o'qituvchi) uchun onlayn ta'limning afzalliklari
Qulay asboblardan foydalanish tufayli yuqori samaradorlik. Avvalo, bu
taqdimotlar, testlar, video chat, ekran almashish va darsni qayta-qayta ko'rib chiqish
qobiliyati.
Har bir talabaning taraqqiyotini kuzatish osonroq. Chunki o'quv dasturlari
buning uchun qulay testlar va statistikani taklif qiladi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 9/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 371,33 Kb. | | #127430 |
Bog'liq Berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti biologiya fakulte-fayllar.org (1)Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1. «Ekologik ekspertiza to‘g‘risida» O‘zbekiston Respublikasi qonuni. (2000y).
2. 2005 yilgacha atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan ratsional foydalanish bo‘yicha davlat dasturi. T.2000.
3. Atrof muhitni muhofaza qilish milliy harakat rejasi. T. 1998.
4. Natsiolnalno‘y doklad. O sostoyani i okrujaeshiy prerodnoy sredo‘i ispohlzolvanii prirodnix resurssov v respublike Uzbekistan.
5. Li N. «Ekologicheskaya ekspertiza. Uchebnoe rukovozstvo. M. 1995.
6. Natsionalno‘y doklad. O sostoyanii okrujayushey prirodnoy sredo‘i ispolzovanii prirodnix resursov v respublike Uzbekistan. T. 2002.
7. Uzbekistan: na puti k ustoychivomu razvitiyu. Povestka dnya na 21 vek. T. 2002.
8. O‘zbekiston Respublikasi yer resurslari atlasi. T. 2002.
9. Abirqulov Q.N., Jumaev T.J., Rajabov N.R., Ekologik ekspertiza. Namunaviy o‘quv dasturi (bakalavrlar uchun). TDIU Namunaviy o‘quv dasturlari to‘plami. T.2001.
10. Akimova T.A., Xaskin V.V. Osnovo‘ ekorazvitiya Uchebnoe posobie. M.1994.
Internet saytlari:
1. www.ziyonet.uz
2.www.natl.uz
3. www.nature.uz
4.www.uznature.uz;
http://fayllar.org.
|
| |
Ekologik ekspertiza fanining boshqa fanlar bilan bog’liqligi va o’zaro aloqalari

|
Ekologik ekspertiza fanining boshqa fanlar bilan bog’liqligi va o’zaro aloqalari
|
bet | 6/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 371,33 Kb. | | #127430 |
Bog'liq Berdaq nomidagi qoraqalpoq davlat universiteti biologiya fakulte-fayllar.org (1)Ekologik ekspertiza fanining boshqa fanlar bilan bog’liqligi va o’zaro aloqalari Ekologik ekspertiza muammolarining kompleks xarakteri ob’ektining murakkab va fanlararo xususiyatlari ushbu fanining ko’plab iqtisodiy, tabiiy, texnika, xuquqiy, ijtimoiy, geografik, tibbiy va boshqa fanlar bilan bog’liq bo’lishini va ular bilan xar tomonlama o’zaro aloqalarni rivojlantirishni taqazo etadi.
Tabiat bilan jamiyat o’rtasidagi o’zaro aloqalarni ekologik ekspertiza fani nuqtai nazaridan o’rganish ushbu muammoning ekologik, iqtisodiy, ijtimoiy-demografik, hududiy-geografik, tibbiy, shaxarsozlik, xuquqiy, texnologik va boshqa ko’plab yo’nalishlarini har tomonlama kompleks hisobga olishni taqazo etadi. Ekologik ekspertiza fani foydalanish iqtisodi fani kabi tabiiy va ijtimoiy fanlar tabiatdan tutashgan chegaralarda turadi. SHu sababdan turli fanlar sohalarining ma’lumotlaridan, materiallaridan keng miqyosda foydalanish ekologik ekspertizaning g’oyat murakkab muammolarini muvaffaqiyatli xal etishga imkon beradi.
Ekologik ekspertiza fanining o’rganishda B.Kommoner tomonidan tavsiya etilgan quyidagi tabiat iqtisodiyoti qonunlari yoki printsiplaridan keng foydalanish muhim ahamiyatga ega: xammasi xammasi bilan bog’langan; xammasi qayoqqadir g’oyib bo’lishi kerak; xech narsa bekorga (tekin) berilmaydi; tabiat yaxshi biladi.
Ekologik ekspertiza tadqiqotlarida va amaliyotida tabiatga ko’p darajada salbiy ta’sir ko’rsatadigan xo’jalik, boshqaruv va boshqa faoliyat (ob’ekt) yo’nalishlari ekspertizada quyidagi umumiy va fanlararo printsiplarni har tomonlama hisobga olish muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega:
- insonning xayoti va sixat-salomatligining ustivorligi, aholining hayoti, mehnati, dam olishi uchun qulay ekologik sharoit yaratish;
- jamiyatning ekologik va iqtisodiy manfaatlarini aynan birga qo’shishni ilmiy asoslab amalga oshirish orqali aholining yashashi uchun sog’lom va qulay atrof tabiiy muhitga ega bo’lishi to’g’risidagi xuquqlarining real kafolatlarini ta’minlash;
- tabiat resurslaridan tabiat qonunlari, tabiatning potentsial imkoniyatlari, tabiiy resurslarni takror ishlab chiqarish zarurati va atrof muhit va aholi salomatligi uchun asil xoliga qayta olmaydigan oqibatlarga yo’l qo’ymaslikni hisobga olgan xolda ratsional foydalanish;
- tabiat muhofazasi va ekologik ekspertizada qonun xujjatlari talablariga qathiy amal qilish va ekologik xuquqbuzarlik uchun javobgarlik;
- ekologik muammolarni xal etishda oshkoralikka amal qilish, jamoat tashkilotlari va aholi bilan yaqin aloqalarni o’rnatish.
|
| |
Hujayra yadrosining patologiyasi - Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology....

Yadroning tuzilishi va hajmi (interfaza, intermitotik yadro)
birinchi navbatda - yadrodagi DNK miqdoriga va yadroni
funkstional holatiga bog’liq.
Proliferastiyalanayotgan
hujayralarda, DNK sintezi (G -
faza davrida), yadrodagi DNK tarkibi ikki baravar
ko’payadi, postmitotik davrda esa aksincha pasayadi.
Agar DNK sintezidan keyin diploid hujayrada normal
mitoz yuzaga kelmasa, tetraploid yadrolari paydo bo’ladi.
Hujayralar yadrosidagi xromosoma to’plamlari sonini
ko’payishi yoki tetraploidiya va undan yuqoridagi ploidlik
xolatida poliploidiya sodir bo’ladi
Poliploid
hujayralarda yadro kattaligiga, interfazada
yadrodagi DNK miqdorini oshishi yoki mitotik
hujayradagi xromosomalar sonini ko’payishi bilan
namoyon bo’ladi. Qarilikda ko’pgina a’zolarda poliploid
yadrolar sonini ko’payishi qayd etiladi. Reparativ
regenerastiya (jigar), kompensator (regenerativ)
gipertrofiya (miokard) va o’smalarni o’sishida
poliploidiya yorqin namoyon bo’ladi.
Yadrolarni tuzilishi
va hajmi
Mitoz patologiyasi - Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology. Dystrophies....

Xromosoma aberrasiyalari deyilganda genetik
materialning keyinchalik qayta taqsimlanishi, yo’qolishi
yoki juftlanib qolishi natijasida kelib chiqadigan
xromosomalarni tuzilishidagi o’zgarishlari tushuniladi.
Ular turli xil xromosoma anomaliyalarini aks ettiradi.
Insonlarda patologiyalarni rivojlanishi bilan namoyon
bo’ladigan xromosoma aberrasiyalari orasida
xromosomalarni soni va tuzilishiga oid anomaliyalar keng
tarqalgan.
Xromosomalar sonini buzilishi - gomologik xromosomalar
juftlaridan birining yo’qligi (monosomiya) yoki
qo’shimcha, uchinchi xromosomani (trisomiya) paydo
bo’lishi bilan ifodalanadi. Kariotipdagi xromosomalarni
umumiy soni bu hollarda modal sondan farq qiladi va 45
yoki 47 ga teng bo’ladi.
Xromosoma aberrasiyalari va xromosoma kasalliklari

Xromosoma sindromlarini
rivojlanishi uchun poliploidiya va
aneuploidiya kamroq ahamiyatga
ega. Kariotipni normal
soni bilan
ularni xromosomalar tuzilishini
buzilishi, ularni "sinishi"ni o’z
ichiga oladi: translokasiya (ikki
gomologik bo’lmagan
xromosomalar o’rtasidagi
segmentlar almashinishi), delesiya
(xromosomalarini bir qismini
yo’qolishi), parchalanish,
halqasimon xromosomalari va b.
Irsiy omillar muvozanatini buzuvchi
xromosoma aberrasiyalari
organizmning tuzilishi va hayotiy
faoliyatida turli xil og’ishlarga
sabab bo’lib, xromosoma
kasalliklarida namoyon bo’ladi.
Yadro kiritmalari - Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology. Dystrophies....

Haqiqiy yadro
qo’shilishlar
bu yadro ichida (karioplazma) va
sitoplazmada joylashgan moddalar - oqsillar, glikogen, lipidlar
va b. iborat
bo’ladi
.
Ko’pgina
hollarda, bu moddalar
sitoplazmadan yadroga zararsiz yoki shikastlangan yadro
qismlari yoki
yo’q
qilingan yadro qobiqlari orqali kiradi.
Mitoz paytida ushbu moddalar yadroga kirishi ham mumkin.
Masalan, diabet kasalligida jigar hujayralari yadrolariga
glikogenni kirishi ("yadro glikogeni")
Virusga bo
g’
liq
yadro kiritmalar turlicha bo’ladi.
Birinchidan,
bular karioplazmadagi viruslarni kristal panjarasi bo’lgan yadro
kiritmalari (6-rasm, b), ikkinchidan, viruslarni yadroda
ko’payishidan hosil bo’lgan oqsil kiritmalari; uchinchidan,
sitoplazmani viruslar shikaslashiga nisbatan reaksiyasini
namoyon b
o’
lishidagi yadro kiritmalari.
•
Yadro
qobig’i
RNKning sitoplazmaga tashilishini
boshqarishi patologik sharoitlarda hujayra
gomeosaziga sezilarli
ta’sir ko’rsatishi
mumkin.
• Yadro qobig’i fermentlarini
yadro funksiyasiga
mumkin bo’lgan ta’siri turli xil detoksikasiya
fermentlarini
va gormonal nazoratni
ta’minlovchi moddalar" (adenilatsiklaza, insulin
reseptorlari va b.) mavjudligi bilan ko’rsatiladi.
Mitoz hujayraning hayot siklida alohida o’rin tutadi. Uning
yordamida hujayralarni ko’payishi va shu sababli ularni irsiy
xususiyatlarini berilishi amalga oshiriladi. Hujayralarni mitozga
tayyorlash bir qator ketma - ketlikdagi jarayonlardan iborat: DNK
reproduksiyasi, hujayra massasini ortishi, xromosomalar va mitotik
apparatlarni oqsil komponentlarini sintez qilinishi, sitotomiya uchun
energiyani to’plash. Mitotik bo’linish jarayonida 4 ta asosiy faza
farqlanadi: profaza, metafaza, anafaza va telofaza.
Foydalanilgan adabiyotlar - Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology....

|
Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology. Dystrophies. Lecture-2 Cellular pathology. Mitosis pathology. Lecturer. Mamataliyev Avazbek Ro’zuvaevich., Docent, Candidatus MedicinaeBog'liq Cellular pathology. Dystrophies. Lecture-2Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Аббас А.К., Фаусто Н., Астер Дж. и др. Основы патологии заболеваний по
Роббинсу и Котрану Том 2: главы 11-20. — М.: Логосфера, 2016. — 616 с.;
2. Abdullaxo’jaeva M.S. Patologik anatomiya: darslik / -Toshkent: 1-qism. “Tafakkur-
Bostoni”, 2012. 512c.
3. Абдуллаходжаева М.С. Атлас патологической анатомии. – Ташкент: Нихол. 2013.-
352б.
4. Дамианов Иван. Секреты патологии/. перевод с анг.: Москва. МИА. 2006. 500с.
5.Зайратьянца О.В., Тарасовой Л.Б. Патологическая анатомия: руководство к
практическим занятиям. Учеб.пособие. М.: ГЭОТАР-Медиа. 2015. -696с.
6.Зайратьянца О.В. Патологическая анатомия. Атлас. М.: ГЭОТАР-Медиа. 2015. -710с/
7.Клатт Э.К. Атлас патологии Роббинса и Котрана / пер. с анг.: под.ред. О.Д.Мищнева,
А.И.Щеголоева. –М.: Логосфера, 2010.-544с.
8. Кривенцов М.А.и др. Краткий курс патоморфологии. Часть 1: тОбщая патология.
Учение об опухолях. Симферополь, 2016. -250с.
9. Кумар В. Основы патологии заболеваний по Роббинсу и Котрану / пер. с англ.;
под ред. Е.А. Коган. Том 1: главы 1-10. — М.: Логосфера, 2014. — 624 с.
Avazbek Mamataliyev Ro’zuvaevich
dr.mamataliyev66@gmail.com
E`TIBORINGIZ UCHUN
KATTA RAHMAT!!!
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Andijan State Medical Institute Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Cellular pathology. Dystrophies. Lecture-2 Cellular pathology. Mitosis pathology. Lecturer. Mamataliyev Avazbek Ro’zuvaevich., Docent, Candidatus Medicinae
|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutgan - bet 10

|
Ijtimoiy tarmoq saytlarining o'quv muhitida tutganBog'liq ijtimoiy-tarmoq-saytlarining-oquv-muhitida-tutgan-o-rni
№4 2022
25
Cheklangan: raqamli ta'lim barcha fanlarga taalluqli emas. Muhandislik, tibbiyot
fanlari va boshqa STEM fanlari kabi amaliyotni talab qiladigan sohalarni raqamli
sinflar bilan to'liq amalga oshirib bo'lmaydi. Bundan tashqari, ba'zi amaliyotlarni
virtual tarzda o'rganish mumkin emas.
Aldashning oldini olish qiyin: an'anaviy o'qitishdan farqli o'laroq, o'qituvchilar
talabalarni shaxsan kuzatishi mumkin. Raqamli onlayn darslar o'qituvchilarga
imtihon paytida o'z talabalarini baholashni qiyinlashtiradi. Talabalar testda
aldayaptimi yoki yo'qmi, o'qituvchilar hech qanday tasavvurga ega bo'lmaydilar,
chunki ular jismonan ularni baholash uchun talaba bilan jismonan birga
bo`lmaganliklari tufayli.
Elektron ta'limning yana bir kamchiligi - bu onlayn tarzda dars bera oladigan
malakali mutaxassislarning etishmasligi. Elektron ta'lim va yuzma-yuz ta'limdan juda
farq qiladi. O‘qituvchi kompyuter ekrani orqali axborotni yorqin, tushunarli va
qiziqarli bo‘lishi uchun yetkaza olishi kerak.
So`ngi yillarda dunyo miqiyosida keng tarqalgan Covid19 virusi tufayli juda
ko`p o`quv kurslari turli xil ijtimoiy tarmoqlar yoki maxsus o`quv platformalari orqali
olib borilishiga to`g`ri keldi. Bu sayi harakatlarning barchasi yuzaga kelgan
pandemiyaning tez tarqalib ketmasligi va odamlar hayotini saqlab qolish maqsadida
amalga oshrildi. Hattoki, o`quv jarayonidagi imtihonlar ham internet tarmog`i orqali
topshirildi. Vaholanki onlayn imtihon topshirish jarayonida juda ko`p kamchiliklar
yuzaga keldi va yuzaga kelmoqda. Bularning eng achinarlisi bu talabalarning imtihon
vaqtida bemalol boshqa resurslardan foydalana olish imkoniyatidir. Maxsus
platformalar yoki ijtimoiy tarmoqlarda imtihon toshirayotgan talaba, imtihon jarayoni
davomida o`zi ishlatib turgan oynani свернуть qilib imtihondagi savollarning
javoblarini qidiruv xizmatlari orqali toppish imkoniyatlariga ega bo`ldilar. Buning
yechimi sifatida test jarayonida web kamera, mikrofon va ekranni yozib olish
xizmatlaridan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Birinchidan, web kameradan foydalanish talabani doimiy kuzatuvda bo`lishini
anglatadi. Agar test jarayonida qandaydir ruxsat etilmagan hatti harakatlarni amalga
oshirmoqchi bo`lsa, web kamera bo`lganligi tufayli amalga oshira olmaydi. Mikrofon
esa talabaning ovozi ham doimiy ravishda o`qituvchiga eshitilib turishini
ta’minlaydi.Bu aytib o`tilgan holat faqatgina juda kam sonli auditoriyaga
mo`ljallangan. Biroq, talabalar sonining ko`pligi o`qituvchi uchun bir vaqtning o`zida
hammasini bir xilda nazoratda ushlashning imkonini bermaydi va yuqorida aytib
o`tilgan ikki vosita bo`lsa ham olib borilayotgan imtihon jarayoni xolisona o`tmasigi
mumkin. Shuning uchun vaziyatni qat’iy nazoratga olish uchun sun’iy intellektdan
foydalanish maqsadga muvofiqdir. Ya’ni dasturdan foydalinayotgan talabaning
ovozi, va hatti harakatlari sun’iy intellekt tomonidan nazorat qilinadi. Agar nomaqbul
harakatlar sodir bo`lsa imtihon jarayonidan chetlashtiriladi. Sun’iy intellektdan
|
| |