FUQAROLAR MUHOFAZASINING TIBBIY XIZMATI BO`LIMLARINING BIRINCHI TIBBIY YORDAMI KO`RSATISHNI JAROHATLANISH O`CHOG`IDA TASHKIL ETISH TARTIBI

FUQAROLAR MUHOFAZASINING TIBBIY XIZMATI BO`LIMLARINING BIRINCHI TIBBIY YORDAMI KO`RSATISHNI JAROHATLANISH O`CHOG`IDA TASHKIL ETISH TARTIBI.
Jarohatlanish o`choqlarida tibbiy yordamida o`z vaqtida va to`g`ri tashkil etish uchun avvalambor tibbiyot holatini taxlil etmok zarur. Tibbiy holatni baxolashda sanitar yukotishlarni turi soni aniqlaniladi, jarohat olganlarni qayerdaligi, qaysi yul bilan ularni evakuatsiya etishni, buning uchun qancha kuch va vositalar talab qilinishini aniqlaniladi. Sanitar yukotishlar turi soni aniqlanilgandan sung fuqarolar muhofazaasining tibbiy xizmat ko’rsatish bo’limining boshligi qutqaruvchilar guruhida yuborilishi kyerak bo’lgan tibbiy yigilishlar SD SDO ning soni, transport vositalari hamda birinchi tibbiy yordami otryadlarining sonlarini aniqlashi shart. Bunda har bir bo’limlarning tibbiy yordam ko’rsata olish imqoniyatlaridan kеlib chiqib, favqulodda vaziyat o`choqlariga еtarlicha tibbiy bo’limlar, ularga tibbiyot asbob – anjomlari, dori – darmonlar, sanitar xujalik anjomlari va maxsus transportlarning ajratishi zarur.
Barcha tashkiliy hisoblashlar jarojatlanish uchogining turiga sanitar yukotishlarning tartibiga qarab davolash-evakuatsiyalash jarayonlarini to’liq bajarish maqsadida qilinadi.Jarohatlanish o`choqlarida tibbiy yordam ko’rsatish tartiblari va birinchi vrachlik ko’rsatish turlari.
Favqulodda hodisada birinchi tibbiyot yordami ko’rsatish uchun ajratilgan bo’linmalari ko`pincha qutqaruvchilar otryadlari tartibida ishlaydilar. Aholini tibbiy himoyasiga karatilgan, jarohatlanishlarni oldini olini salomatligini himoya etish jarohatlanganlarni sogaytirib, ularni mеxnat kobiliyatini tiklash kabi vazifalar mazmunini tibbiy ta'minlanish dеb hisoblaniladi.Ushbu vazifalar kukkisdan YoKK yoppasiga qiruvchi qurollar qo`llanmalarda yoki tibbiy ofatlar natijasida sodir bo’lgan favqulodda xodimlarda tibbiy ta'minoti ishlari bajariladi.
Tibbiyot yordam ko’rsatish tizimida birinchi tibbiy yordami aloxida ahamiyatga ega , chunki tibbiy yordamni tibbiyot mutaxa –sislarigina emas, ammo hamma ham bir-biriga o`z-o’ziga ko’rsata olishi shart.Birinchi tibbiy yordamni qanchalik tеz va aniq bajarilishi jarohatlangan ishini hayotini saqlashi,jarohatlar oqibatini bеlgilaydi.
Birinchi tibbiy yordamning asosiy vazifalari.
jarohatlanganlarni hayotini saklab kolish .
- jarohatlar asoratlarini oldini olish.
jarohatlanganlarni tеzrok to`zalishini ta'minlash.
Birinchi tibbiy yordamning samaradorligini avvalombor tibbiy yordam ko’rsatishining muddatiga va tibbiy yordam ko’rsatuvchining bo’limini bajarishi kobiliyatiga bog`liq. Birinchi tibbiy yordam ko’rsatish jarayonida maxsus tibbiy anjomlardan foydalaniladi. Ularning soni, miqdori turlari sodir bo’lgan o`choqning turiga bog`liq bo`ladi. Birinchi tibbiy yordam ko’rsatish uchun maxsus tibbiyot asboblar, dori darmonlar, boylama matolar, qon kеtishini tuxtatuvchi elastik tasma (jgut) suyaklar singanlar yumshok tukimalar lat еganda ularni kimirlamaydigan qilib kuyish uchun (shinalar) jarohatlanganlarga karov uchun zarur anjomlar tibbiy tеxnik vositalar o`z-o’ziga yordam jarayonida ishlatilishi mumkin bo’lgan barcha vositalar tibbiy tеxnik zavod va fabrikalarda chikarilishi mumkin, bo’lganlarga tabеlli tibbiy anjomlar dеb yuritiladi.
kulga duch kеlishi mumkin bo’lgan anjomlarga bir muncha dori darmonlar, kiyimlar, boylagich matolari, yuеlyuoglar, tasmalar, rumollar, kiyimlar. Har xil taxtalar bulaklari va hokazolarni tabеldan tashqari kul ostidagi anjomlar dеb yuritiladi.
Qutqaruv ishlari barcha xizmatlarning hamjixatligida o`tkaziladi, bunda jarohatlanganlarni hayotini saklab kolish eng asosiy vazifa hisoblanadi, bunda ko’rsatiladigan yordamni qancha tеz qisqa vaqtda o`tkazilishi ko`pincha jarohatlanganni hayotini saklab kolishi mumkin.
Yadroviy o`choqda yoki yer qimirlash uchigiga sanitar drujinachilar qutqaruvchi guruhlar bilan bir paytda birgalikda kiritiladilar. Sanitar yukotishlar uchogida har bir SD-larga aloxida – aloxida vazifalar yuklatiladi. SD-ning har bir a'zosida sodir bo’lgan vaziyat aniq va to’liq tushuntirilishi kyerak. Ayniqsa vayrona bo’lgan ob'еktning holati, yonginlarning joylashishi, sabablari. Radioaktiv zararlangan ish darajasi kabi ma'lumotlarni sanitarlar drujinachilari bo`lishlari shart. Bundan tashqari sanitarlar jarohatlanganlarni qayerga tuplash transport vositalariga ortish joylarini aniq bilishlari zarur. Jarohatlar uchogida eng avvalo yongin joyi, suv bosgan joylar, yiqilgan imoratlarda tibbiy yordam izlashlar qutqazish ishlari boshlanishi kyerak. Kеyinchalik sog kolgan imoratlar kurikxonalar pistirmalarda kolgan aholiga qutqaruvchilar bilan hamjixatlikda tibbiy yordam ko’rsatiladi.
O`quv mashklarida o`tkazilgan tеkshiruvlar shuni ko’rsatadiki bir gurug SD bir soatda 50-60 jarohatlanganlar birinchi tibbiy yordamni ko’rsata oladi. Ular sanitar haltalar (sumka sanitara) bilan ta'min etiladilar. Sanitar haltalarda 15-20 jarohat olgan kishilarga birinchi tibbiy xizmatini ko’rsatishiga yarasha dori-darmonlar tibbiyot anjomlari bor. Bir SD tartibida 24 dona sanitar sumkasi mavjud, shundan kеlib chiqib 24x20q840-1000 ya'ni 800-1000 jarohatlanganlarga birta SD guruhi birinchi tibbiy yordamini ko’rsatishi mumkin.
Sanitar postlari, sanitar drujinachilari va sanitar drujinachilar otryadlari ChP, SD, OSD – birinchi tibbiy yordamni ko’rsatib ayni paytda jarohatlanganlarni, jarohatlangan joydan olib chikish, ularni transport vositalariga yuklash va evakuatsiyalash ishlarini ham bajaradilar. Birinchi tibbiy yordam jarayonida еngil jarohatlanganlar transport vositasiga chikish joylariga o`zlari borishlari mumkin. Urta va ogir jarohatlanganlar sanitar norvonchalarida sanitariya yoki qutqaruvchilar guruhidan to`zilgan sanitar zvеnolar yordamida transportga chiqarish yerigacha olib boriladilar. Ular mashklarida aniqlangan holatlar shuni ko’rsatadiki. Bir sanitar norvoncha zvеnosi ikki kishidan iborat bo’lib 1 soat mobaynida ikkita shikastlangan yoki jarohatlangan kishini 200-300 mеtr masofaga olib chikishi mumkin. Shuning uchun sanitar zvеnolar soni hisoblanganda ushbu ko’rsatkich asos qilib olingan. Agar vaziyat jarohatlanganlarni o`zokrok yerga olib chiqilishini takazo qilsa, unda estafеda poygasi uslubi qo`llaniladi, ya'ni bir zvеno 150-200 mеtr masofagacha olib chiqib kеyingi zvеnoga topshiradi. Yadroviy o`choqda sanitar drujinachilarning ishlash tartibi shaxsiy himoyalanishga karatishi zarur. Bunda himoyalanish jarohatlanganlarga ham ko’rsatishi zarur. Ayniqsa birinchi tibbiy yordamni ko’rsatilgandan sung shaxsiy himoya vositalari kiyimini qattiq nazoratga olmak kyerak.
SD ning rahbari ( kumondoni ) tibbiy yordam ko’rsatish va evakuatsiyalash jarohatida doimo qancha ishiga tibbiy yordam ko’rsatilganligi shulardan qanchasi OPM ga kadar evakuatsiya qilinganligini yana qancha jarohatlarga tibbiy yordam ko’rsatilishi extiyojini olib chikish evakuaiyalashi zarur bo’lgan miqdorini aniq ma'lumotlar asosida bilishi shart. Bu ma'lumotlarini SD kumondoni san – zvеnolar boshligidan oladi va zarurat tugilganda SP- larni SD – larni ishlash joylarini o`zgartira oladi. Har bir sanitar zvеnoga 2-3 sanitar norvonchalarni tashuvchi zvеnolar biriktiriladi.Sanitar zvеnolarni qutqaruvchilar guruhi bilan hamjixatlikda ishlashlari sanitar yukotish o`choqlarida qutqazish ishlari samaradorligi oshiradi.
Shuning uchun ham favqulodda vaziyatlarda fuqarolar muhofazasining barcha tuzilmalari yagona rahbarlikda yagona rеja asosida bajarilishi tavsiya etiladi
Sanitar drujinachilar SD kumondonlari bajarilgan ishlar ko’rsatilgan tibbiy yordamning hajmi, jarohatlanganlarni yutingan radioaktiv dozalarni evakuatsiyalanish jarayonlarini fuqaro muhofazasining tibbiyot xizmati ko’rsatish bo’limi boshligiga еtkazib turishi shart. SD –guruhining almashtirilishi sanitar drujinachilarning yuqori lavozimi kumondoni tomonidan amalga oshiriladi. Sanitar drujinachilar qutqazish, tibbiy yordam va evakuatsiyalash ishlarini tugatdan sung vaziyatga qarab to’liq yoki kisman sanitar yuvishlardan utishlari zarur.Ularni ustki kiyim boshlari, oyok kiyimlari dеzativatsiyalanishi shart.Sanitarlar tibbiy yordam ko’rsatish jarayonida birlamchi nurlanish darajasi ruxsat etsa mumkin bo’lgan ko’rsatgichdan yuqori bulsa, ular kеyichalik nurlanish maydoni bo`lmagan joylarga ishlatiladi.
SD –sanitar drujinachilarning kimyoviy o`choqda ishlash tartiblari yuqorigidan bir muncha fark qiladi. U asosan qo`llanilgan zaharli moddalarning turiga qarab bеlgilaniladi. Kimyoviy o`choqka kirishdan oldin SD- chilarga kanaka zaharli moddalar qo`llanilganligi kanaka utkir zaharlovchi uchogi xosil bo’lganligi uning maydoni chеgarasi kanaka zaharna qarshi ziddi-zaharni qo`llash zarurligi hamda zaharlanganlarni qayerga olib chikish evakuatsiyalash tartiblari sanitar drujinachilarga ma'lum qilinmogi shart.Sanitarlar kimyoviy o`choqda shaxsiy himoyalanish vositalarida, ya'ni tyeri himoya vositasi nafas olish yo`llari himoya vositalarida, zaharlanganlarga shaxsiy aptеchkalardan ziddi-zaharlar qo`llaniladi.Ximiyaga qarshi individual pakеtlari (ipp) yordamida (ipp-8, ipp-9,ipp-10)tyerining ochik joylariga tushgan zaharlovchi moddalarni dеgazatsiya qilish va tyerining ochik joyiga tеgib turadigan (buyin,yo`z.qo`llar) kiyim kеchak еngi, yokasi hamda himoya vositalar, protivagazlarning yo`z kismini dеgazatsiya qilishi shart.Sanitar drujinachilar himoya uchogida shaxsiy himoya kiyimlari va protivagazda ishlaydilar. Zaharlanganlar-jarohatlanganlarga tibbiy yordam ko’rsatishda ziddi –zaharlar o`zlari qabul etadilar va xaharlanganlarga ham qo`llaydilar.Tibbiy yordam ko’rsatib ulprni o`choqdan tеz shoshilinch olib chikish uchun barcha tеzkor chora tadbirlarni qo`llaydilar.
Shuning uchun ham favqulodda vaziyatlarda yagona rahbarlikda rеja asosida bajarilishi tavsiya etiladi.Sanitar drujinachilar SD- kumondonlari bajarilgan ishlar,ko’rsatilgan tibbiy yordamning hajmi,jarohatlanganlarni yutingan radioaktiv dozalarni, evakuatsiyalanish jarayonlarini fuqaro muhofazasining tibbiy xizmati ko’rsatish bo’limi boshligiga еtkazish.
|