RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA RAQAMLI MARKETING VA

RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA RAQAMLI MARKETING VA
UNDAN SAMARALI FOYDALANISH YO‘LLARI
Nasimova Nargiza Shavkatjonovna
TATU Farg’ona filiali 2-bosqich magistranti
Raqamli marketing yuqori darajada qidiruv tizimlari, veb-saytlar, ijtimoiy
tarmoqlar, elektron pochta va mobil ilovalar kabi raqamli kanallar orqali
yetkazib beriladigan reklamalarni anglatadi. Ushbu onlayn media kanallaridan
foydalangan holda, raqamli marketing bu kompaniyalar tomonidan tovarlar,
xizmatlar va brendlarni qo‘llab-quvvatlash usuli. Iste’molchilar mahsulotlarni
tadqiq qilishda raqamli vositalarga ko‘proq ishonadilar.
Raqamli marketing - bu iste’molchilarni topish uchun Internet, mobil
qurilmalar, ijtimoiy tarmoqlar, qidiruv tizimlari va boshqa raqamli kanallardan
unumli foydalangan holda, xizmat yoki mahsulotni targ‘ib qilishdir. Ba’zi
marketing mutaxassislari raqamli marketingni mijozlarga yaqinlashishning
yangicha usuli va an’anaviy marketing bilan taqqoslaganda mijozlarning o‘zini
qanday tutishini tushunishning yangi usullarini talab qiladigan mutlaqo yangi
faoliyat deb biladilar. Bugungi kunda raqamli marketing jadal rivojlanmoqda va
bu marketingni xaridorlarning fikri yoki kompaniya va mijozning ikki
Raqamli iqtisodiyotning jamiyatni rivojlanishidagi dolzarb muammolari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
340
tomonlama o‘zaro aloqasi bilan birlashtirgan har qanday qidiruv natijalari
reklamalari, elektron pochta xabarlari va reklamalarni o‘z ichiga oladi.
Internet marketing raqamli marketingdan farq qiladi. Internet marketing
bu faqat Internetda bo‘ladigan reklama, raqamli marketing esa mobil qurilmalar,
metro platformasida, video o‘yinlarda yoki smartfon ilovasi orqali ham amalga
oshirilishi mumkin. Raqamli marketing elektron qurilma yoki Internetdan
foydalanadigan barcha marketing harakatlarini qamrab oladi. Joriy va istiqbolli
mijozlar bilan bog‘lanish uchun korxonalar qidiruv tizimlari, ijtimoiy tarmoqlar,
elektron pochta va boshqa veb saytlar kabi raqamli kanallardan foydalanadilar.
Raqamli marketingning bir necha afzalliklari mavjud. Quyida ularning
ba’zilarini ko‘rib chiqish mumkin:
1. Mahsulot yoki xizmatlarni sotib olish ehtimoli yuqori bo‘lgan istiqbolli
mijozlarni belgilash imkoniyati.
Raqamli marketing ishlab chiqruvchiga aniq auditoriyani aniqlash va
yo‘naltirishga imkon beradi hamda ushbu auditoriyaga aniq yo‘naltirilgan
marketing xabarlarini yuboradi. Firma ijtimoiy medianing maqsadli
xususiyatlaridan foydalanib, ma’lum bir auditoriyaga yoshi, jinsi, joylashuvi,
qiziqishlari, yoki xatti-harakatlari kabi xususiyatlariga asoslangan ijtimoiy
media reklamalarini namoyish qilishi mumkin.
2. Raqamli marketingning an’anaviy marketing usullariga qaraganda
ancha tejamkorligi. Raqamli marketing har kuni iste’molchilar harakatlarini
kuzatib borish va ma’lum bir kanalga sarflagan pul miqdorini kamaytirishga
imkon beradi. An’anaviy reklama shakllari haqida esa bunday deb bo‘lmaydi.
Chunki bunda reklama qanday ishlashi ahamiyatga ega emas – firmaning sotuv
hajmini o‘zgartiradimi yoki yo‘qmi, baribir bir xil xarajat qilinadi.
Raqamli marketing ikki turga, ya’ni onlayn raqamli marketing va oflayn
raqamli marketingga bo‘linadi.
Onlayn raqamli marketing - bu internet bilan ishlaydigan raqamli
platformalardan foydalangan holda marketingni amalga oshirish tizimidir.
Актуальные проблемы цифровой экономики в развитии общества
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
341
Ushbu marketing turi hozirgi vaqtda marketingning quyidagi sohalarini o‘z
ichiga oladi: SMM (Social Media Marketing); Mobil marketing; Video
Marketing; Websayt Marketing. Oflayn raqamli marketing - bu internet bilan
bog‘liq bo‘lmagan raqamli platformalarda marketing yuritish tizimidir. Ushbu
marketing turiga quyidagi marketing sohalari kirishi mumkin: TV Marketing;
Radio Marketing; SMS Marketing.
Raqamli marketingning keng tarqalgan taktikalari va ularning har birida
ishtirok etadigan kanallar quyidagilardan iborat:
Kontent marketing. Kontent marketingining maqsadi kontentni ishlatish
orqali potensial mijozlarga erishishdir. Ushbu atama brendni ommalashtirish,
trafikning o‘sishi va xaridorlarni ko‘paytirish maqsadida kontent aktivlarini
yaratish va targ‘ib qilishni anglatadi.
SMM (Social Media Marketing). SMM - bu ijtimoiy tarmoqlardagi
marketing. Mijozlar va sotuvlar uchun vositadir. Bugungi kunda hamma
biznesda har bitta mijoz uchun kurashish mavjud va uni jalb qilish usullaridan
biri bu SMM dir. PPC (Pay Per Click).
Hamkorlik marketingi. Bu firma veb-saytida boshqa birovlarning
mahsulot yoki xizmatlarini reklama qilganligi uchun haq olishga asoslangan
reklama turi. Mahalliy reklama.
Marketingni
avtomatlashtirish
sizning
asosiy
marketing
operatsiyalaringizni avtomatlashtirishga xizmat qiladigan dasturiy ta’minotni
nazarda tutadi. Ko‘pgina marketing bo‘limlari qo‘lda bajaradigan
takrorlanadigan vazifalarni avtomatlashtirishi mumkin, masalan: epochta
xabarnomalari, ijtimoiy tarmoqlarda postlarni rejalashtirish, potensial mijozlar
bo‘yicha ish jarayonlari, aksiyalarni kuzatish va uning hisoboti.
Elektron pochta marketingi. Elektron pochta marketingi hali ham eng
samarali raqamli marketing kanallaridan biridir. Ko‘p odamlar elektron pochta
marketingini spam-elektron pochta xabarlari bilan aralashtirib yuborishadi,
ammo bu elektron pochta marketingi bilan bog‘liq emas. Elektron pochta
marketingi potensial mijozlar yoki firma brendiga qiziqadigan odamlar bilan
aloqada bo‘lish vositasidir. Onlayn PR (Public Relationship).
Raqamli iqtisodiyotning jamiyatni rivojlanishidagi dolzarb muammolari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
342
Onlayn PR - bu raqamli nashrlar, bloglar va boshqa kontentga asoslangan
veb-saytlar bilan onlayn ravishda qamrab olishni ta’minlash amaliyoti. PR -
oddiy reklamadan farqli o‘laroq, raqobatning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy
tizimlarida imij yaratish va uni amalga oshirish texnologiyasi hisoblanadi. Veb-
sayt marketing. Veb-sayt barcha raqamli marketing faoliyatining markazidir.
Faqat, bu juda kuchli kanal, ammo u turli xil onlayn marketing faoliyatlarini
amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan vositadir.
Veb-sayt tovar, mahsulot va xizmatlarni aniq va esda qolarli tarzda
namoyish etishi kerak. U tezkor va foydalanishda qulay bo‘lishi kerak.
Video marketing. YouTube ikkinchi eng mashhur qidiruv tizimiga aylandi
va ko‘plab foydalanuvchilar biror mahsulot yoki xizmatni sotib olishdan oldin, u
haqida biror narsani o‘rganish, ma’lumot olish yoki shunchaki dam olish uchun
YouTube ga murojaat qilishmoqda.
Raqamli texnologiyalar va platformalarni iqtisodiyotga tatbiq etish
choralari ko‘rilmoqda. Shu bilan birga, bu masalalar bo‘yicha tizimli muammo
va kamchiliklar ham bisyor. Mamlakatimizda ham, ayniqsa pandemiya
sharoitida raqamli marketing turlarini rivojlantirish, uni davlat tomonidan
qo‘llab-quvvatlash odamlar xavfsizligi, iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini
ta’minlash, korrupsiya va yashirin iqtisodiyotning oldi olinishiga olib keladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 19 fevraldagi
“Axborot texnologiyalari va kommunikasiyalari sohasini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PF-5349 sonli
Farmoni.
www.lex.uz
2. L.T.Abduxalilova. Internet-marketing. O’quv qo’llanma. T.: TDIU,
2019. - 310 bet.
3. Ergashxodjaeva Sh.Dj., Qosimova M.S., Yusupov M.A. Marketing
asoslari. T.: “Iqtisodiyot”, 2019. - 305 bet.
4. www.hubspot.com
Актуальные проблемы цифровой экономики в развитии общества
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
|