Kanal qazish mashinalarining konstruksiyasi va ularni ishlab chiqarish sharoitida ishlatish

Kanal qazish mashinalarining konstruksiyasi va ularni ishlab chiqarish sharoitida ishlatish
Kanal deb, suvni ko’chirishga (transport qilishga) mo’ljallangan gidrotexnik inshootga aytiladi. Kanallar qurilishi konstruksiyasi buyicha quyidagi turlari mav-jud ko’tarma kanal, yarim qazilma va ko’tarma kanal va qazilma kanal.
Ushbu kanallarni qazuvchi mashinalar tuproqni qazish, qazilgan tuproqni ko’-tarish va uni kanal qirg’og’ini bir yoki ikkala tomoniga joylash va surish ishlari bilan bir qatorda, uning sirtini tekislash va silliqlash, hamda nishabligini ta’minlash ishlarini bajarishlari zarur.
Kanal qazgich mashinalari ishiga qarab, davriy va uzluksiz ishlaydigan turlar-ga ajratiladi. Ish jihozining ijrosiga qarab, oddiy, faol, aralash ish jihozlariga bo’linadi.
Yurish uskunasi bo’yicha: g’ildirakli, zanjirli turlari mavjuddir.
Ish jihozining o’rnatilishi bo’yicha: osma, tirkama, yarim tirkama va mashina bazasidagi turlarga ajratiladi.
Boshqaruv tizimi bo’yicha: mexanik, gidravlik, elektrik va avtomatik bosh-qariladigan turlari mavjud.
Plugli va ag’dargichli kanal qazish mashinalari qo’llanilishi
Plugli kanal qazish mashinalari asosan yumshoq (I…II guruh) gruntlarida mu-vaqqat va xo’jaliklararo kanallar qazishga mo’ljallangan bo’lib, ularning osma va tirkama turlari mavjud. Ular mexanik yoki gidravlik boshqariladi.
Tirkama plugli kanal qazish mashinalari asosan birinchi guruh gruntlarida, chuqurligi 0,8...1,2 m kanal tubining eni 0,2...0,4 m gacha bo’lgan kanallarni qazishga mo’ljallangan.
Turli rusumli tirkama plugli kanal qazgich mashinalarning texnik tavsiflari 2-jadvalda keltirilgan.
Tirkama plugli kanal qazgichlarning texnik ko’rsatkichlari
Ko’rsatkichlar
|
KM-1400M
|
LKA-2M
|
D-267A
|
MK-13*
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
Traktorning bazasi
Traktorlar soni
Bir soat davomidagi ish unumdorligi, km
Qaziladigan kanallarning o’lchami, m:
chuqurligi
tubining kengligi
Otkosining nishabligi
Boshqarish
Traktorsiz, transport holatidagi chekki o’lchamlari, mm:
uzunligi
eni (kengligi)
balandligi
Massasi (traktorsiz), kg
|
T-100 MB,
T-130 B
2...3
1,6...1,8
0,8...1,0
0,2
1:1
Arqonli
6140
3160
3290
4490
|
T-100 MB,
T-130 B
2
1,4...1,6
0,4...0,8
0,3
1:1
Arqonli
6200
3000
2700
3250
|
T - 100M
2
1,4...1,8
0,6
0,6;0,8;1,0
1:1;1:1,5
Arqonli
7400
3000
2600
3640
|
T-100 MB,
T-130 B
1...3
1,4...2,5
0,8...1,0/0,6
0,2;/0,4;0,6;
0,8;1,0
1:1;1:1,5
Gidravlik
5750/6150
3170/3100
3530/3150
5200/4500
|
*Suratda – zax qochirish, maxrajda – sug’orish kanallarida
Jadvaldan ko’rinadiki, MK-13 rusumli kanal qazish mashinasining ish unumdorligi yuqori bo’lib, boshqarishning qulayligi va kanal o’lchamlarini o’zgartiruvchi mexanizimlarning mavjudligi uning yutig’i hisoblanadi.
Tirkama plugli kanal qazgich mashinisining umumiy ko’rinishi 1-rasmda keltirilgan.
1-rasm. KM – 1400 M rusumli kanal qazish mashinasi: 1-plugli ish jihozi; 2- arqon g’ildi-ragi; 3- yurish ramasi; 4- ish jihozini ko’tarib tushiruvchi arqon; 5- arqonni to’g’irlovchi mosla-ma; 6- chig’ir; 7- tortish arqoni; 8- ildirgich; 9- qirquvchi pichoq; 10- tortish ramasi; 11- oldingi g’ildirak; 12- shtir (to’g’rilash moslamasi); 13- orqa g’ildirak; 14-grunt qirquvchi pichoq; 15-traktor. I, II –mos ravishda kanal qazgichning transport va ish holatlari
Mashinaning ish jihozi 1 tirkama ravishda, traktor 15 (mashina bazasi) ga qo’zg’aluvchan qilib ulanadi. Bunda uning quvvat muvozanati hisobiga amal qilish zarur. Kanal qazish mashinasining ish jihozi metallarni payvandlash orqali yasalgan bo’lib, bir nechta kismdan tashkil topgan. Ish jihozining pastgi qismida tuproq qiruvchi pichoq 14 joylashgan (poza) bo’lib, asosan kanal tubidagi tuproqni qirish (qazish) ga mo’ljallangan. Yer yuzidagi o’tlarni qirquvchi pichoq 9 kanal o’qining o’rtasida bo’lib, o’tni teng ikkiga ajratib kesadi.
Kanal qirg’oqlarini tozalovchi tozalagich orqali kanal chekkasidan surilgan gruntlar orasidagi masofa tekislanadi va chekkaga chiqarilgan gruntning ustki qat-lami ochgich orqali qirqilib tekislanadi. Ish jihozi po’lat 4 va 7 arqonlar yordamida boshqariladi, ish jihozi tortuvchi rama 10 ning oxiriga mustaxkam va qo’zg’almas qilib o’rnatilgan. Tortuvchi rama yurish ramasi bilan qo’zg’aluvchan qilib bog’lan-gan, ish jihozini ko’tarib, tushirish po’lat arqonlar majmuasi orqali chig’ir 6 yor-damida amalga oshiriladi. Po’lat arqon chig’irga bog’langan bo’lib, chig’ir orqali arqonni o’rash va yoyish ishlari bajariladi.
Ish jihozi oldingi 11 va orqa 13 g’ildiraklargi tayangan holda bo’ladi, bunda orqa g’ildirak ish holatda kanal tubida joylashgan bo’lib, kanal nishabligini ta’min-lashga xizmat qiladi. Kanal qurilishga mo’ljallangan erlarning ustki qatlamida joy-lashgan o’t o’lanlarni qirqish pichoq 9 yordamida amalga oshiriladi.
Ayrim kanal qazgich mashinalarining ish jihozlarida maxsus qirg’oqlar hosil qiluvchi moslamalar o’rnatilgan bo’lib, ular yordamida kanalning ikkala tomonida qirg’oqlar hosil qilinadi.
Pichoq tekisligi egri chiziqli tuproq ko’taruvchi ag’dargich bilan birlashtiril-gan bo’lib, u qirqilgan tuproqni ko’tarib, kanalning ikki qirg’og’iga joylashtiradi. Kanallarning yuqori qismiga ko’tarilgan tuproqni surish, ish jihozining yuqori qismiga o’rnatilgan ag’dargich orqali amalga oshiriladi.
Kanal tubi enini o’zgartirish maxsus qirquvchi pichoqlarni almashtirish orqali amalga oshiriladi.
Gidravlik boshqariladigan kanal qazgich mashinalari chuqurligi 1m gacha bo’lgan kanallarni qazishga mo’ljallangan bo’lib, ish jihozining turg’unligini ta’minlash maqsadida uni ko’tarib, tushiruvchi gidrosilindrlar orqali amalga oshiriladi. Bu turdagi kanal qazgich mashinasining yutuqlaridan biri shundaki, tortuvchi rama oxiriga qo’zg’aluvchan qilib o’rnatilgan ish jihozini buruvchi gidrosilindr orqali tuproqni qirqish burchagini o’zgartirishi mumkin, bu esa kanal ko’rsatkich-larini o’zgartirishga, traktorning tortish kuchini kamaytirishga imkoniyat beradi.
Ish jihozlarini me’yoriy o’lchamlarini ushlash, kanal chuqurligi va nishabli-gini saqlash g’ildirakli yoki sirpanuvchi chang’i orqali amalga oshiriladi.
Mashinalarning yutuqlariga, konstruksiyasi va boshqaruvning oddiyligi ham-da ish unumdorligining yuqoriligini ko’rsatish mumkin.
Mashinalarning kamchiliklariga, yuqori tortish kuchining talab qilishi va kanal ko’rsatkichlarini uzluksiz o’zgartirish imkoniyatini yo’qligi.
Bu turdagi kanal qazish mashinalari (2-rasm) yumshoq tuproqlarda chuqur-ligi 0,4…0,8 m va tubining eni 0,3…0,6 m bo’lgan kanallarni qazishga mo’ljallan-gan bo’lib, asosan muvaqqat kanallarni qazishda ishlatiladi.
|