nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
IV. Ishni bajarish tartibi

Faoliyat turlari |
Asbob uskuna, moslama va ashyo.
| Rasm (ko‘rinish) |
Ish bajarishda quyiladigan talablar.
|
I-ISH KUNIDA BAJARILADIGAN ISHLAR: QISMLARGA AJRATISH
|
1.1. Dvigatelni stendga o‘rnatish.
|
Kalitlar to‘plami, ko‘targich.
KM412 stendi.
|
|
Osma uskunalari yechilgan. Karterdan moy to‘kilgan bo‘lish kerak.
|
1.2.
Karter tagligini zichlagichi bilan va moy qabul qilgichni yechib olish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Rasmdagi:
1-boltlarni yechish; 2-gaykalarni yechish; 3-karter tagligini va zichlagichini olish;
4-boltlarni yechish; 5-moy qabul qilgichni zichlagichi bilan yechib olish. Bolt va gaykalar rasmda ko‘rsatilgan ketma-ketlikda bo‘shatilsin.
|
1.3.
Tirsakli val shkivini yechish.
|
Kalitlar to‘plami, otvertka, maxsus asbob.
|
|
Maxsus asbob 1 bilan maxovik maxkamlansin.
|
1.4.
Tishli tasmaning tashqi g‘ilofini yechish.
|
Kalitlar
|
1-o‘rnatish belgilari; 2-tishli shkiv; 3-ichki g‘ilof; 4-bolt.
|
Tirsakli valni soat millari bo‘yicha aylantirib, taqsimlash valining shesternyasidagi
1 belgini, tishli tasmaning ichki g‘ilofidagi 1 belgiga mos keltirilsin.
|
1.5. Taqsimlash valining shesternyasini va ichki g‘ilofini yechish.
|
Kalitlar to‘plami, maxsus asbob
|
|
Maxsus asbob bilan maxovikni aylanmaydigan qilib maxkamlab qo‘yilsin. (1.3.ga qarang!) shesternyani bolti 1 va ichki g‘ilofning boltlari 2 yechib olinadi.
|
1.6.
Tishli tasmani yechish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Tishli tasmaning taranglovchi moslamasini
1 bolti bo‘shatilib, tasma 2 olinadi.
|
1.7. Maxovikni yechish.
|
Kalitlar to‘plami, maxsus asbob.
|
|
Maxsus 1 asbob o‘rnatib, boltlar bo‘shatib olinadi va belgi qo‘yilib maxovik yechilsin.
|
1.8.
Tirsakli valning orqa qopqog‘ini yechish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Rasmda ko‘rsatilgan 1 boltlar yechib olinsin.
|
1.9. Silindrlar kallagining qopqog‘ini yechish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Boltlar 1 yechib olinib, qopqoq bilan zichlagich ajratib olinsin.
|
1.10. Silindrlar kallagini yechish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Boltlar rasmda ko‘rsatilgan ketma-ketlikda bo‘shatilsin.
|
1.11.
Moy nasosining korpusini yechish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Rasmda ko‘rsatilgan boltlar
1 bo‘shatilsin.
|
1.12.
Shatun qopqoqlarini yechish.
|
Kalit to‘plami, moslama.
|
|
Boltlardagi gaykalar yechilsin.
|
1.13
Porshen bilan shatun guruxlarini yechish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
1-porshen; 2-strelka; 3-shatun; 4-moy kanali.
|
Silindrlar kallagi tomonga itarib chiqarilsin.
|
1.14.
Tirsakli valni yechish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
O‘zak bo‘yin qopqoqlarining boltlari 1 yechib olinsin.
|
1.15.
Porshen xalqalarini yechish.
|
Maxsus moslama.
|
|
Birinchi xalqadan yechish boshlansin.
|
1.16.
Porshen barmog‘ini chiqarish.
|
Moslama
|
1-porshen;
2-zichlovchi xalqalar;
3-moy sidirgich xalqa;
4-porshen barmog‘i;
5-cheklovchi xalqa.
|
Cheklovchi xalqalar yechib olinib, barmoq chiqarilsin.
|
|
Uglerodli kompozit - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

75
75
92-rasm.
Fasad qismida kompozit materiallardan foydalanilgan zamonaviy binolar
(Toshkent shahri).
Bugungi kunda kompozit mate rial lardan aviatsiya (masalan:
dvi ga tel, korpus,
parrak, haroratbar dosh detallar va bosh qalar), kosmo nav tika, energetika, elektro texnika
va radiotexnika, mashi na sozlik (masa lan: avtomobil kuzovlari, ishqala nishga chidamli
tormoz quril ma lari va boshqalar), kemasozlik, kim yo,
konchilik, qurilish (bino va
inshoot larning fasad qismlarida (92-rasm), to‘qimachilik, yengil va og‘ir sanoatlarda,
tibbiyot asboblari yasash da, qishloq xo‘jaligi, uy-ro‘zg‘or texnikasi kabi ko‘plab
sohalarda foydalaniladi.
Humo arena
Hilton mehmonxonasi
Mustаhkаmlаsh uchun sаvol va topshiriqlаr

200
200
ENERGIYA ISHLAB CHIQARISH
VA
UNDAN FOYDALANISH
b
o
b
-
1-§.
ENERGIYA TURLARI
(MEXANIK, ELEKTR, QUYOSH VA ATOM ENERGIYASI)
Bizning mamlakatimiz shunday jannatmakon o‘lkaki, bu o‘lkada barcha ne’matlar
mavjud. Shunday ne’matlardan biri bu elektr ener giyasi hisoblanadi.
“Energiya”
so‘zi yunonchadan olingan bo‘lib, “harakat, faollik, kuch, quvvat”
degan ma’nolarni bildiradi. Energiyaning o‘zgarishi shu o‘zgarishlarni sodir qilish
uchun bajariladigan ish bilan belgilanadi. Masalan, bolta bilan o‘tin
yorganda ish
bajariladi. Shu bajarilgan ishga
energiya
deb ataladi.
Energiya
resurslari
yoqilgʻi
(koʻmir, neft, gaz, oʻtin) va
yoqilgʻi boʻlmagan
vosi-
talarga (suv, shamol, quyosh energiyasi va boshqalar) boʻlinadi.
Yoqilgʻi bilan bogʻliq energiya resurslari
tiklanmaydigan,
yoqilgʻi bilan bogʻliq
boʻlmaganlari esa
tiklanadigan
resurslar hisoblanadi. Bular muqobil energiya
manbalari deb ham ataladi.
Tabiatda mexanik, elektr, quyosh, atom, shamol va
boshqa turdagi energiyalar
mavjud.
Kompozit materiallar tasnifi - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

|
Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik Pdf ko'rish
|
bet | 52/148 | Sana | 01.10.2024 | Hajmi | 33,06 Mb. | | #273065 |
Bog'liq 5-texnologiyaKompozit materiallar tasnifi
12shakl
Kompozit material turlari
1. Qatlamli kompozit materiallarda birinchi qatlam mustahkamlikni ta’minlasa,
ikkinchisi korroziyaga qarshilik ko‘rsatadi.
2. Tolali kompozit materiallarda metall asos shisha tolalar va boshqa materiallar
bilan mustahkamlanadi.
3. Dispersiyalangan (zichlangan) kompozit materiallar qiyin eriydigan zarralar bilan
mustahkamlanadi.
Kompozit materiallar qanday tasniflanadi? Kompozit materiallar tasnifi o‘ta
murakkab emas. Ular asosan biz bilgan metall va metallmas materiallardan tuzilgan
bo‘ladi (13-shakl).
Kompozit materiallar asosan 3 turga bo‘linadi (12-shakl).
Metall kompozit
materiallarning ishlash xususiyatlari, olovbardoshliligi, bikr-
ligi, solishtirma mustahkamligi metall va metall qotishmalardan ustun turadi.
polimer kompozit
materiallarning o‘ziga xosligi shundan iboratki, ularning
asosini, ya’ni matritsa vazifasini bajaruvchi har xil polimerlar (polietilen, polipropilen,
polistirol va boshqalar) hosil qilib, bu asos tola, to‘qima, plyonka, shisha kabi metall va
metallmaslar bilan mustahkamlanadi.
Keramika kompozit
materiallarining tolalar bilan, shuningdek, metall va keramik
disp
ersiyalangan zarralar bilan mustahkamlash, yuqori kuchli kompozitlarni olish
imkonini beradi.
Kompozit
Metall
kompozit
materiallar
polimer
kompozit
materiallar
Keramika
kompozit
materiallar
Uglerodli
kompozit
materiallar
Olinishi
Olinishi
Olinishi
Qatlamli
Tolali
Disper-
siyalan-
gan
bosim bilan ishlov berish
yo‘li asosida
bosim bilan ishlov berish
yo‘li asosida
bosim bilan ishlov berish
yo‘li asosida
|
| |
%
90-rasm - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

72
72
Kompozit materiallardan turli buyumlar tayyorlashda
tanlangan xomashyo
materiallari tarkibiga katta e’tibor qaratish lozim. Chunki ularning biri metall,
biri plastmassa, biri yog‘och va boshqa materiallarning birikishidan hosil bo‘lgan
kompozit materiallardir.
Shu sababli kompozit materialning issiq va korroziyabardoshliligi,
elektr va
issiqlikni saqlash qobiliyati, qayta ishlash texnologiyasi
kabi muhim xossalari
bog‘lovchining xususiyatlariga bog‘liq bо‘ladi.
Armatura (mustahkamlovchi) va qo‘shimcha elementlarning turiga hamda
ularning matritsada (bog‘lovchi material) joylashishi va geometrik o‘lchamlariga
qarab kompozit materiallarning xossalari o‘zgaradi.
Kompozit materiallar xossalariga qo‘shimcha elementlar (to‘ldiruvchi)ning
ta’siri juda katta bo‘lganligi uchun ko‘pincha shu
kompozit materialning nomi
uning to‘ldiruvchisi nomi bilan ham aytiladi. Masalan, yog‘och, aluminiy, po‘lat,
polimer, shisha tolali kompozitlar va hokazo (91-rasm).
a
–
yog‘och asosli: 1
–
himoya (lok)
qatlami, 2
–
yuqori qatlam (faner);
3
–
yelim; 4
–
o‘rta qatlam (taxta);
5
–
ulanish qismi; 6
–
pastki qatlam.
d – pо‘lat asosli: 1 – himoya plyonkasi, 2 – emal,
3 – grunt, 4 – termopolimer yelimi, 5 – hi
moya qoplamasi, 6 – innovatsion kompozit
materiallar (alcotek), 7 – pо‘lat listlar.
b
–
aluminiy asosli: 1
–
himoya plyonkasi,
2
–
emal; 3, 7
–
aluminiy qatlami;
4, 6
–
yopishqoq qatlam; 5
–
plastik qatlam;
8
–
himoya qatlamlari.
e – polimer asosli: 1 – himoya plyonkasi, 2 –
bо‘yoq bilan qoplangan qismi, 3 – aluminiy
qatlam, 4 – yopishqoq qatlam, 5 – polietilen.
91-rasm.
Kompozit materiallar:
a
– yog‘och asosli,
b
–
aluminiy asosli,
d
– pо‘lat asosli,
e
– polimer asosli.
а)
1
2
3
4
5
6
d)
b)
e)
b)
1
1
1
2
3
4
5
6
7
2
3
4
5
2
3
4
5
6
7
8
model plitasi - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

81
81
Mustahkamlash uchun savollar
1. Kompozit materiallar ishlab chiqarishda qanday usullardan foydalaniladi?
2. Presslash deb nimaga aytiladi?
3. Kompozit materiallarni press-qoliplash asosida qanday buyumlar olinadi?
4. Qanday turdagi texnologik moslamalar va asboblarni bilasiz?
5. Kompozit materiallarga ishlov berishda xavfsizlik texnikasi qoidalarini
ayting.
Qolip va sterjenlarni tayyorlashda
foydalaniladigan asboblarga
qoliplash asboblari
deyiladi. Ularga belkurak, g‘alvir, tekislashda
ishlatiladigan shibbalar, ilgak qoshiq,
andava, chizgich kabilar kiradi (99-rasm).
Xavfsizlik texnikasi qoidalari
Siz maktab o‘quv ustaxonasida yog‘och va metallar bilan ishlashda amal qilinadigan
tartib va qoidalarni bilasiz. Shu sababli kompozit materiallarga ishlov berishda quyidagi
xavfsizlik texnikasi qoidalariga ham qat’iy rioya qilish kerak.
1. Kompozit materiallar turli qatlamli bo‘lganligi uchun
ularga ishlov berishda
qo‘lga qo‘lqop kiyish kerak.
2. Ish vaqtida ko‘zoynik taqish shart.
3. Asbob-uskuna va moslamalar hamda xomashyolarni ehtiyotkorlik bilan te-
jamkorlik asosida ishlatish.
4. Ish o‘rnini payraha va qipiqlardan maxsus cho‘tka bilan tozalash.
5. O‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriqni belgilangan tartibga rioya qilgan holda
bajarish. Ishni texnologik xarita asosida yoki ko‘rsatilgan usullar bilan olib bo rish.
99-rasm.
Qoliplash asboblari:
a
–
belkurak;
b
– g‘alvir;
d
– shibba;
e
– ilgak qoshiq;
f –
andava;
g –
chizgich.
a)
b)
e)
f)
g)
d)
6 – Texnologiya, 5-sinf
-amaliy mashg‘ulot - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

195
195
19-§.
Mustаhkаmlаsh uchun sаvol vа topshiriqlаr
1. Mulina ipini kаrton qog‘ozgа o‘rаsh jаrаyonini аytib bering.
2. Mulina ipi gаzlаmаgа qаndаy puxtаlаnаdi?
3. Gаzlаmаgа chаmbаrаk qаndаy qotirilаdi?
4. Kashta choklaridan foydalanib, mustaqil kompozitsiya yarating.
LOYIHА ISHI.
XАRIDORGIR KАSHTАCHILIK BUYUMLАRINI TIKISH
Tekis chok – bir tomoni tekis, yirik qаviqlаr bilаn tikilgаn dekorаtiv kаshtаdir.
Bu chok rаngli yo‘g‘on mulina (6–10 qаvаt) ipdа zich qilib to‘qilgаn polotno
gаzlаmаlаrgа tikilаdi. Kаshtаlаrning аsosiy rаngi qizil bo‘lib, ungа ozginа ko‘k,
yashil, sаriq rаngli iplаr qo‘shilаdi.
Motivlаrning o‘ng tomoni tekis ustki chok bilаn to‘ldirilаdi, teskаri tomonidа
kаshtа konturi bo‘ylаb punktir chiziq shаklidаgi mаydа qаviqlаr o‘tish
joyi hosil
bo‘lаdi.
kamchiliklariga - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

kamchiliklariga ruchka va uning materiali tannarxining yuqoriligi kiradi.
Issiq va sovuq 3D ruchkalar orqali Siz ajoyib ijodkorlik namunalarini yaratish
imkoniyatiga ega bо‘lasiz. Masalan, zargarlik buyumlari, me’moriy modellar, turli xil
muhandislik
loyihalari uchun qismlar, haqiqiy obyekt maketlari, uy-rо‘zg‘or buyumlari
va ularning buzilgan qismlarini tuzatish, turli aksessuarlar, buyum va о‘yinchoqlar
ustiga gul shakllari va boshqalar.
Xavfsizlik texnikasi qoidalari 1. 3D tipidagi ruchkalardan foydalanishdan oldin berilgan kо‘rsat ma larni о‘rganib
chiqish va unga amal qilish.
2. 3D tipidagi ruchkalardan о‘qituvchi ruxsati bilan uning nazorati ostida foy-
dalanish.
3. Issiq 3D ruchka issiqlik elementlariga ega bо‘lganligi sababli, ular bilan
ishlaganda niqob taqish va tez-tez xonani shamollatib turish lozim.
4. Sovuq 3D ruchkadan foydalanganda kо‘zlarni ultrabinafsha nurlanishidan
himoya qiluvchi maxsus kо‘zoynak taqish shart.
10-amaliy mashg‘ulot. 3D ruchkadan foydalanib turli geometrik shakllar
yasash.
jihozlar: issiq 3D ruchka, ABS yoki PLA plastik, chizg‘ich, qalam,
geometrik shakl namunalari.
Ishni bajarish tartibi: 1. Turli geometrik shakllardan birini ixtiyoriy tanlab oling. Masalan,
konus yoki kub shakllaridan birini (107-rasm).
2. Tanlagan geometrik shakl tuzilishining murakkab tomonlarini о‘rganib chiqing.
3. Tanlagan geometrik shaklni taxminiy о‘lchamlarini belgilab, tо‘liq holdagi
variantini oq qog‘ozga chizing. Agar shakl murakkab bо‘lsa, uning о‘xshash
tomonlaridan bittasini chizib oling.
4. 3D ruchkadan foydalanib, tanlangan geometrik shakl tomonlarini yasang.
Yasalgan tomonlarni о‘zaro birlashtirib chiqing.
94
94
5. Geometrik shakl atroflarini ruchka yordamida tо‘ldiring.
6. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilgan holda ishlarni bajaring.
Konus shakli
Ko‘pburchaklar
Kо‘pburchakli charxpalak
Kub shakli
-rasm. 
Kukunlarni biriktirish sxemasi

79
79
Press-qoliplarda
sanitariya-texnika buyumlari, uy-ro‘zg‘or buyumlari, rom va
eshik
qismlari, qurilish materiallari, mashina va mexanizmlar qismlari va boshqalar
ham qoliplanib olinadi (95-rasm).
95-rasm.
Turli buyumlarning press-qolip namunalari:
a – xokandoz; b – gultuvak; d – cherepitsa.
a) b) d)
Qoliplarni tayyorlashda foydalaniladigan texnologik
moslamalarga model, model
tagligi, sterjen yashigi va opoka kiradi.
Model.
Model deb qolip materialidan olinuvchi quyma yoki buyumning tashqi
ko‘rinishini hosil qiluvchi moslamaga aytiladi.
Modelning tashqi kо‘rinishi olinuvchi quyma yoki buyum shakliga o‘xshash
bo‘ladi. Modellar yengil,
oson kesib ishlanadigan, chidamli, arzon materiallardan
tayyorlanib, ular qolip
materialiga yopishmaydigan, undan oson ajraladigan bo‘lishi
kerak.
Modellar oddiy, yaxlit, murakkab shaklli, kichik va o‘rtacha o‘lchamli bo‘ladi.
Ular ajraluvchi va ayrim-ayrim bo‘laklardan yig‘iladi (96-rasm).
Buyum chizmalari asosida g‘o‘la, taxta, brus shaklidagi quritilgan yog‘ochlardan
(qarag‘ay, archa va boshqalar) bir martalik qoliplar tayyorlanadi. Biroq yog‘ochlar
nam tortib tob tashlashi, tez chirishi va deyarli puxtamasligi
tufayli ulardan keng
foydalanib bo‘lmaydi.
Shu boisdan ko‘plab texnologik moslamalar aluminiy qotishmalar va plastmas-
96-rasm.
Modellar xili:
a
– yaxlit model;
b
– ikki bo‘lak model;
d
– ajraluvchi model.
a)
b)
Ajraluvchi qismi
Shiplar
Belgi qismi
d)
80
80
salardan tayyorlanadi. Ular ancha qimmat bo‘lsa-da,
uzoq vaqt turli muhitlarda
ishlashi davomida shakli va o‘lchamlarini saqlashi, qolip materialida aniq model
ko‘rinishini olishi kabi afzalliklarga ega. Modellar qaysi
materialdan tayyorlanmasin,
qolipdan osonroq chiqarish uchun uning vertikal tekisliklariga kichik qiyalik beriladi
va yuzalari nafis ishlanadi
.
Model tagligi.
Qoliplarni tayyorlashda foydalaniladigan model tagligi yog‘ochdan
tayyorlansa, bu taglikka model taglik taxtasi deyiladi. Agar model taglik metall yoki
plastmassa materiallaridan tayyorlangan bo‘lsa, unga
Kompyuter ekranida kiritiluvchi simvol joyini kursatgichga nima

175
Ma‘lumotlarni boshqa
qurilmaga uzatadi;
Operativ xotirani tashkil qilib, ma‘lumotlarni saqlaydi
93. Kompyuter ishlash tezligi nimaga boglik?
protsessor
chastotasiga
displey ekran razmeriga
elektr toki kuchlanishiga
vinchester kuvvatiga
94. Word matn muxaririda sichqoncha yordamida qator belgilash qanday
bajariladi?
Qator boshiga kelib sichqonchaning chap tugmasi bir marta bosiladi.
Qator boshiga kelib sichqonchaning oʻng tugmasi bir marta bosiladi.
Qator oxiriga kelib sichqonchaning chap tugmasi bir marta bosiladi.
Qator oxiriga kelib sichqonchaning oʻng tugmasi bir marta
bosiladi
Axborotning muhim sifatlari qaysilar?

171
Sodda, Natijali, Kimmatli
Tulik, Natijali, Xulosali
Sodda, Natijali, Xulosali
71. 240 bit necha baytga teng boʻladi?
30 bayt
80 bayt
24 bayt
60 bayt
72. 8 ta harf necha bitga teng boʻladi ?
64 bitga
32 bitga
8 bitga
48 bitga
73. Informatika bu — .... oʻrganuvchi fan?
axborotlarni tasvirlash, saklash, ishlov berish va
uzatish usullarini
axborotga ishlov berishni
kompyuterlarni
axborotlarni qayta ishlash, saklash, ishlov berish va uzatish usullarini
74. Xotira, vinchestr, monitor va tashki kurilmalar kompyuterning ... .ga
kiradi?
Fizik resurslari
Asosiy kurilmalari
Dasturiy resurslari
Ichki kurilmalari
75. Informatika soʻzi dastlab kaerda vujudga kelgan?
Frantsiya
Germaniya
AKSh
Yaponiya
76. Monitorning sifati nimaga boglik?
172
Videoadapterga
Ishlab chikarilgan firmasiga
Monitorning ulchamiga
Vinchestrga
77. 1 Mb necha Kbaytga teng?
1O24Kbayt
1000 Kbayt
102402 Kbayt
1000102 Kbayt
78. Xotira kurilmalari kaysilar?
disketa, fleshka, vinchester
Printer, modem, skaner
Monitor, printer, fleshka
Monitor, protsessor, strimmer
79. Kompyuterda axborotni vaktincha saklovchi kurilma kaysi?
Operativ xotira
Protsessor
Vinchestr
Ichki xotira
80. Axborotlar kanday kurinishlarda ifodalanadi?
Uzluksiz va
diskret kurinishda
Matn kurinishida
Xarf
va rakamlar yordamida
Signallar yordamida
BIT kanday ma‘noni anglatadi? - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

173
82. Ma‘lumotlarning kompyuterda saklanadigan, alohida tashkil qilingan
va biror nomga ega boʻlgan ma‘lum bir qismi nima deb ataladi?
Fayl
Disk yurituvchi
Dastur
Kompyuter
83. Kompyuter elektr tarmogidan uchirilganda barcha ma‘lumotlar ...
oʻchadi.
Operativ xotiradan
Egiluvchan diskdan
Kattik diskdan
Monitordan
84. Klaviatura kanday vazifani bajaradi?
Foydalanuvchi tomonidan kompyuterga kiritilishi kerak bulgan axborot va
buyruklarni kiritish vazifasini bajaradi
Foydalanuvchi tomonidan kerakli axborotlarni kiritishda
kerak buladi
Foydalanuvchi tomonidan kompyuterga kiritish kerak bulgan axborot va
buyruklarning kiritilishini nazorat
kiladi
Foydalanuvchi tomonidan buyruklarni bajarishga kerak buladi
85. Xotira turlari tugri yozilgan javobni kursating?
Doimiy va
tezkor
Doimiy va
ishchi
Murojaatli va tezkor
Katta va kichik
86. Klaviaturadagi [Caps Lock] tugmasi vazifasi?
Bosh Xarflar bilan ishlash rejimini ta‘minlaydi va
bekor kiladi
Bosh yoki kichik Xarflar bilan ishlashni ta‘minlaydi va
bekor kiladi
Kichik Xarflar bilan ishlashni ta‘minlaydi va bekor kiladi
Bosh xarflar bilan ishlash rejimini bekor kiladi
87. [ESC] tugmasi kanday vazifani bajaradi?
174
Buyrukni bekor kilish uchun xizmat kiladi
Ishni boshlash uchun xizmat kiladi
Ishni tugatish va yakunlash uchun xizmat kiladi
Ishni yakunlash uchun xizmat kiladi
O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti - bet 43

155
Nazorat savollari va topshiriqlari.
1. Billing tizimi nima?
2. Billing tizimini qoʻllash?
3. Billing tizim turlari?
Mustaqil ish topshiriqlari
1. Billing tizimining paydo boʻlishi.
2. Billing tizimining hozirgi vaqtdagi o‗rni va ahamiyati.
156
TEST TOPSHIRIQLARI
1. Zamonaviy axborot texnologiyalari deganda nimani tushunasiz?
Zamonaviy
axborot
texnologiyalari
shaxsiy
kompyuterlar
va
telekommunikatsiya vositalaridan foydalangan holda ma‘lumotlarni qayta
ishlashnikg uslublari, xamda texnik va dasturiy vositalarining jamlanmasidir.
Zamonaviy axborot texnologiyalari elektron hisoblash
mashinalari yordamida
qidirib topilishi va qayta ishlanishi mumkin boʻlgan tarzda tartibga solingan
ma‘lumotlar toʻplami
Zamonaviy axborot texnologiyalari tarmokda
joylashgan fayllar va boshq
resurslardan erkin foydalanishni takdim etuvchi kompyuter tushuniladi.
Zamonaviy axborot texnologiyalari deganda, yagona maqsad yoʻlida bir
vaqtning oʻzida xam yaxlit, xam oʻzaro boglangan tarzda faoliyat koʻrsatadigan bir
necha turdagi elementlar majmui tushuniladi.
2. Kompyuterning texnik va dasturiy vositalarida ishlashni oʻrgatish bu
....... fanning vazifasi?
Axborot texnologiyalari
Axborotlashtirish
Kompyuterni tizimlashtirish
IBM kompyuterlarini yaratuvchi kompaiyalar va ularni qismlarini oʻrganuvchi
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2002 yil 30-maydagi Farmoni
bu-.........
Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini joriy etish toʻgʻrisida
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini
yanada rivojlantirishga oid
qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining jamoat axborot tarmogʻini tashkil etish
toʻgʻrisida
Ma‘lumotlar uzatish milliy tarmogʻini tashkil
etish va jaxon axborot
tarmoqlaridan foydalanishni tartibga solish toʻgʻrisida
turlari boʻyicha echish imkoniyatiga ega

170
Baza
Ma‘lumot
Mantiq
65. Ma‘lumotlar bazasining asosiy elementi bu -........
Maydonlar
Ustunlar
Qatorlar
Diapozon
66. Ma‘lumotlar bazasida ustunlar-........ deb ataladi.
maydonlar
Ustunlar
Qatorlar
Diapozon
67. Ma‘lumotlar bazasida satrlar-........ deb ataladi.
yozuvlar
maydonlar
Qatorlar
Diapozon
68. MS Access dasturi yordamida quyidagi ob‘ektlarni yaratish mumkin:
Jadval,Soʻrov,Forma,Hisobot,Makros,Modul
Jadval, Diapazon, Yacheyka, Diagramma, Xisobot
Jadval,Soʻrov,Forma, Yacheyka, Diagramma, Xisobot
Hisobot,Makros,Modul, Yacheyka, Diagramma,
69. Axborot ulchov birliklari tugri kursatilagn katorni koʻrsating
Bit, Bayt, Kbayt, Mbayt, Gbayt
Bayt, Kbayt, Mbayt, Gbayt,Sbayt
Bit, Bayt, Kbayt, Gbayt, Mbayt
But , Kbayt, Mbayt, Gbayt, Sbayt
Mustahkamlash uchun sаvol va topshiriqlаr

194
194
“Zаngori gullаr” sаlfetkаsi
. Sаlfetkа oqаr-
tirilmаgаn xom surpdаn 40x61
cm
o‘l chamda tay-
yorlanаdi. Bu kаshtа zаngori (uch xil tusdаgi) rаngli
mulina ipdа (2 vа 4 qаvаt) tikilgаn. Kаsh tа gullаri
vа bаrglаri popop chok, qаytmа chok, yo‘rmа chok
bilаn tikilgаn. Doirаchа
vа gul lаr konturlаri popop
chok bilаn tikilgаn. Gul ning hаr bir gulbаrgidа
puxtаlаngаn yo‘rmа chok bo‘ladi. Gul konturi qаyt-
mа chok bilan, o‘zаgi puxtаlаngаn chаlа yo‘rmаlаr
bilаn tikilgаn. Novdа bаrg lаr konturi
qаytmа chok
bilаn tikilgаn. Bаrglаrning аtrofiga yo‘rmа chok
qo‘llanilgаn. Kаshtа bezаgini bir nechа xil tusdаgi,
mаsаlаn, qizil, zumrаd-yashil, siyohrаng iplаr bilаn
tikish mumkin. Ushbu kаshtа turi koftа, yubkа,
sаrаfаn, dаsturxon kabilarni bezashda qo‘l laniladi.
Sаlfetkаlаr
. Sаlfetkа tikish uchun 3
mm
kаtаk
fаkturаli oq rаngdagi gаzlаmа kerаk bo‘lаdi. Zаr-
g‘аldoq rаng vа qorа mulina ip (6 qаvаt) ishlаtilаdi.
Kаshtа gulining yo‘llаri iroqi, chizmа, tekis choklar bilаn tikilаdi. Sаlfetkа chetlаrining
ensiz tаrаfi 1,5
cm
, keng tаrаfidаgi kаshtа gulning birinchi yo‘li zаrg‘аldoq rаngdаgi
ipdа
iroqi chok bilаn, qorа ipdа chizmа chok bilаn tikilаdi.
Gаzlаmаgа chаmbаrаkni qotirish jаrаyoni.
Shamol parraklarini loyihalash. Shamol generatorlari va uning tuzulishini õrganish

|
Shamol parraklarini loyihalash. Shamol generatorlari va uning tuzulishini õrganish
|
bet | 1/4 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #115837 |
Bog'liq Shamol parraklarini loyihalash. Shamol generatorlari va uning tuzulishini õrganish
SHAMOL PARRAKLARINI LOYIHALASH. SHAMOL GENERATORLARI VA UNING TUZULISHINI ÕRGANISH
Tabiiy manbalardan qayta tiklanuvchi energiya ishlab chiqarishning 97 foizi quyosh energiyasi ulushiga to‘g‘ri keladi. Shamol energetikasining quvvati esa 500 GVt.ni yoki amaldagi energotizimdan 30 barobar ko‘p bo‘lgan muqobil qurilmalarni joylashtirish imkonini beradi.x
“Daryo” qayta ishlanuvchi elektr energiyalari, xususan, shamol elektrostansiyalari o‘zi nima ekani, uning tarixi, foydalanish usullari, qayerlarga qanday maqsadda o‘rnatish mumkinligi va boshqa u bilan bog‘liq kerakli ma’lumotlarni o‘rgandi.
Shamol elektrostansiyalari nima?
Shamol elektr stansiyalari (keyingi o‘rinlarda SHES) — shamol oqimining kinetik energiyasini elektr energiyaga aylantiruvchi qurilma hisoblanadi.
U xalq orasida shamol parraklari yoki shamol tegirmoni deb ham yuritiladi. Ular foydalanish mumkin bo‘lgan, qayta tiklanuvchi elektr manbai sanaladi.
Shamol tegirmoni nimadan tashkil topgan va undan qanday maqsadlarda foydalaniladi?
SHESlar tarkibi shamol dvigateli, elektr toki generatori, generator va dvigatelning ishini boshqaruvchi avtomatik qurilma hamda ular o‘rnatiladigan inshootlardan tashkil topadi.
SHESning balandligi taxminan 90 metr bo‘lib, u 8 mingdan ortiq qismlardan iborat bo‘ladi.
Shamol elektr stansiyasidan ko‘pincha, shamol oqimining o‘rtacha yillik tezligi yuqori bo‘lgan hamda markazlashtirilgan elektr ta’minot tarmoqlaridan uzoq joylashgan — dasht yoki cho‘lli hududlarda elektr energiyasi manbai sifatida foydalaniladi.
Foto: “www.pppda.uz”
Birinchi shamol stansiyasi qayerda o‘rnatilgan?
Birinchi shamol stansiyasi 1887-yil Buyuk Britaniyada professor Jeyms Blit tomonidan qurilgan. Shamol tegirmonining diametri 10 metr bo‘lib, undan yozgi uyni yoritish uchun foydalanilgan.
Qanday shamol turbinalari samarador hisoblanadi?
Shamol turbinasidagi parraklar 3 ta bo‘lganida eng ko‘p samara beradi. Ikkita parrakli shamol tegirmonida turbinaga ortiqcha yuk tushishi hamda havo girdobi turbinaning ishlashiga xalaqit berishi mumkin.
|
| |
Odamlar paydo boʻlgandan buyon dastlabki xisoblash vositasi sifatida

158
9. Olamdagi butun borliq, undagi roʻy beradigan xodisalar va jarayonlar
haqidagi xabar va ma‘lumotlar
Axborot
Ma‘lumot
Manba
Tasvir
10. Axborot texnologiyasining asosiy resursi bu-.....
Axborot
Internet
Informatika
Axborot tizimi
10. ........ oʻziga, boshqa dasturlar joʻnatayotgan signal boʻyruqlarni qaboʻl
qiladi va ularni ―tushunarli‖ mashina tiliga oʻtkazadi. ....... kompyuterga
ulangan hamma qurilmalarni boshqaradi va ularga boshqa dasturlar
murojatini ta‘minlab beradi. Ya‘ni ..... foydalanuvchiga kompyuter bilan
ishlash qoʻlayligini yaratadi.
Operatsion tizim
Axborot tizimi
Axborot texnologiyasi
Tizimli blok (Sistema bloki)
resurs
19–20­mavzu. pptx 19–20­mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Yangi mavzu bayoni

resurs 19–20mavzu. pptx 19–20mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Yangi mavzu bayoni. (50 daqiqa) Yangi mavzu bo‘yicha taqdimot va videoroliklar namoyish qilinadi.
O‘quvchilar diqqat bilan taqdimot va videoroliklarni kuzatadi
va o‘zlari uchun qiziqarli, yangi ma’lumotlarni belgilab boradilar.
Tushunmagan muammoli qismlar bo‘yicha savollarni tayyorlay dilar.
Daftarga yozib oling! Duradgorlik buyumlari detallarini tayyorlashda ko‘proq dasta bet
bog‘lash, to‘g‘ri tirnoqli birikmalar, porsi usulida bog‘lash, zak rovli va
“Qaldirg‘och quyruq” tirnoqli birikmalardan foydalaniladi.
Duradgorlik birikmalarini hosil qilishda brusok tayyorlanadi. Tay
yorlangan brusok tirnoq, in va quloqlar ochish uchun rejalab olinadi.
Tirnoq — bu in yoki ko‘zning o‘lchamlari va profiliga mos keladigan
ish qismining oxirida chiqariladigan qismi.
In — brusokning ishlov beriladigan qismiga teshik ochiladigan
bo‘lib, uning ichiga tirnoq kiritiladi. In tirnoqning o‘lchami va profiliga
mos kelishi kerak.
Quloq — bu tirnoq uchun mo‘ljallangan indir.
Mustaqil ish. “O‘yla, izla, top!” Quyidagi 2-rasmda keltirilgan qutilar tuzilishi
bilan yaxshilab tanishib chiqing. Qutilarni birlashtirilgan qismlariga
nazar tashlang va qanday turdagi bog‘lanish usullaridan nechtasini
topdingiz. Ularni nomlarini daftaringizga yozing (javob: 1qutida 6 ta
bir tirnoqli birikma usulida, 2qutida 2 ta porsi usulida bog‘lash va 2
ta zakrovli birikma).
1quti 2quti
49
metodik qo‘llanma 5-sinf darsligi bo‘yicha
Yangi mavzuni mustahkamlash. (15 daqiqa) Duradgorlik buyumlari detallarini bog‘lash usullari berilgan bo‘lib,
ular tarkibiga kiruvchi bog‘lash turlarini toping va jadvalni to‘ldiring.
III. Yangi 
tushunchalar - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

51
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
23–24-dars. PARDOZLASH ISHLARI
3-amaliy mashg‘ulot.
TAMPON TAYYORLASH. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: pardozlash ishlarini tashkil qilish haqidagi bilimlarni
o‘rgatish.
Tarbiyaviy: pardozlash ishlarini tashkil qilish madaniyatini shakl-
lantirish.
Rivojlantiruvchi: pardozlash ishlarini belgilangan bosqichlar aso-
sida tashkil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: o‘quvchilarni pardozlash ishla riga
oid kasblarga yo‘llash.
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
54
II. Motivatsiya
(5 daqiqa)
Chilangarlik ish o‘rni va dastgohini duradgorlik
ish o‘rni va dastgohidan qanday farqli va
o‘xshash tomonlarini bilasiz?
III. Yangi
tushunchalar
Ustaxona, chilangarlik ish o‘rni, chilangarlik
dastgohi, tiski, texnologik intizom, xavfsizlik
texnikasi qoidalari
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
25–26mavzu. pptx 25–26mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Yangi mavzu bayoni. (30 daqiqa)
Metallga ishlov berish ustaxonasining tuzilishi va xavfsizlik texni
kasi qoidalari haqida ma’lumot beriladi. Bu jarayonda metallga ishlov
berish ustaxonasida belgilangan tartibqoidalar va kirish instruktajini
(yo‘riqnoma) o‘tkazadi.
Yangi mavzu bo‘yicha taqdimot va videoroliklar namoyish qilinadi.
Daftarga yozib oling!
Chilangarikda bajariladigan ish turlarini erkin bajarish imkonini
beradigan bajariladigan ish turi uchun kerakli asbobuskuna va
moslamalar bilan jihozlangan, ishni bajarish tartibini ko‘rsatuvchi
texnikaviy hujjatlar (buyum chizmalari, texnik rasmlari) hamda kerakli
metall materiallar bilan ta’minlangan chilangarlik ustaxo nasining bir
qismi
chilangarlik ish o‘rni deb ataladi.
Chilangarlik ustaxonasida ish o‘rnining asosini chilangarlik
dastgohi tashkil etadi. Metallni qayta ishlash uchun mo‘ljallangan
dastgoh
chilangarlik dastgohi deb ataladi.
Chilangarlik tiskisi detallarni yig‘ish yoki kerakli ishlov berishda
ularni mahkam qisish va ushlab turishda foydalaniladi.
Texnologik xaritalar ko‘rnishida rasmiylashtirilgan, belgilangan
texnologik jarayonga qat’iy rioya qilish
|
| |
Dasta bet 
bog‘lash - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
50
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o
kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o
televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o
rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o
test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(5 daqiqa)
To‘g‘ri tirnoqli birikma hosil qilishni o‘rganish
orqali qanday turdagi buyum detallarini
yasash mumkin? Kamida 4 ta buyum nomini
sanab bering
Kompyuter resurslari necha xil bo'ladi va qaysilar?

24. Kompyuter resurslari necha xil bo'ladi va qaysilar?
ikki xil: fizik va dasturiy resurslar;
bir xil: dasturiy resurslar;
bir xil: fizikaviy qurilmalar resursi.
ikki xil: fizik va vositali dasturlar;
25. Xotira, vinchestr, monitor va tashqi qurilmalar kompyuterning ... .ga
kiradi
fizik resurslari;
asosiy qurilmalari;
dasturiy resurslari;
ichki qurilmalari;
162
26. Bir sekundda oʻn trilion va undan yuqori amal bajaradigan
kompyuterlar, ....... kompyuterlar xisoblanadi ?
Super
Mini
Portativ
Analog
27. Kompyuterning asosiy konfiguratsiyasi tarkibiga kirmaydigan va
sistema blokidan tashqarida joylashgan qurulmalar:
Proektor, skaner, videokamera
Printer, flesh xotira, sichqoncha
Proektor, flesh xotira, skaner
Videokamera, printer, proektor
28. Blue Ray bu-.......
Optik disklarning yangi standarti
Flesh xotira
Tezkor xotiralarning yangi nomi
Kompaniyaning nomi
29. Blue Ray disklarining xajmi-......
25Gb-100Gb
16Gb-32Gb
500Gb-1Tb
500Gb
30. Elektron mikrosxemalar koʻrinishidagi,elektr ta‘minotidan uzulganda
ham oʻzidagi ma‘lumotlarni saqlab qola oladigan va kompyuterga USB shina
orqali ulanadigan tashqi xotira
Flesh xotira
Asosiy xotira
USB xotira
Tezkor xotira
163
31. …………….-katta oʻlchamlardagi tasvirlarni qogʻoz yoki boshqa
materiallarga tushirish uchun xizmat qiladi.
Plotterlar
Skanerlar
Lazerli printerlar
Matritsali printerlar
32. ………..asosan, A4 format (21x30sm) yoki B4 format (21x35sm) uchun
|
moʻljallangan, lekin sotuvda A3 formatli (30x43sm) skanerlar ham uchraydi

164
Tarmokli, bir vazifali va operatsion tizim
36. ……………….foydalanuvchining aniq vazifalarini hal etish va
umuman axborot tizimining hisoblash jarayonini tashkil etish uchun
moʻljallangan dastur.
Amaliy dasturiy ta‘minot
Kup vazifali dasturiy ta‘minot
Bir vazifali dasturiy ta‘minot
Tizimli dasturiy ta‘minot
37. ……………………(dasturlash tizimlari) ga yangi dasturlar yaratish
uchun moʻljallangan dasturiy vositalar, algoritmik tillar va Case texnologiyasi
kiradi.
Dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalari
Amaliy dasturiy ta‘minot
Kup vazifali dasturiy ta‘minot
Bir vazifali dasturiy ta‘minot
38. ……………. (Computer-Aided System Engineering) - dasturiy
tizimlarni tahlil qilish, loyihalashtirish va yaratish usullarini taqdim etuvchi
va axborot tizimlarini ishlab chiqish va amalga oshirish jarayonlarini
……..– bu ma‘lumotlarni ifodalash shakli boʻlib, u mazmunan yagona

|
……..– bu ma‘lumotlarni ifodalash shakli boʻlib, u mazmunan yagona11. ……..– bu ma‘lumotlarni ifodalash shakli boʻlib, u mazmunan yagona,
yaxlit va tanlangan tilning belgilari ketma-ketligidan iborat. Matn hujjat
asosidir
Matn
Tasvir
Animatsiya
Xabar
12. …………– bu biror voqea, xodisa yoki jarayonlarni oʻzida ifodalagan
rasm boʻlaklari va ranglardan iborat ma‘lumotdir. Rasm, manzara,
matematik funktsiyalar grafigi va shunga oʻxshash ma‘lumotlar hisoblanadi.
159
Tasvir
Matn
Animatsiya
Xabar
13. Kimningdir fikriga bogʻliq boʻlmagan axborot –………axborot
hisoblanadi.
xaqqoniy
ishonchli
dolzarb
aniq
14. Xaqiqiy jarayonga mos boʻlgan axborot ………. xisoblanadi.
ishonchli
xaqqoniy
dolzarb
aniq
15. Foydalanuvchi uchun axborotning muhim xarakteristikalaridan
(koʻrsatgichlaridan) biri -uning ……..hisoblanadi.
adekvatligi
semantik adekvatligi
sintaktik adekvantlik
pragmatik adekvantlik
16. …………..-bunda axborot aks ettirgan ma‘lumotlar tahlil qilinadi,
ma‘nolar bogʻliqligi koʻriladi. Bu shakl axborot xususida tushunchalar va
tasavvurlarni
shakllantirishga,
ma‘nosini,
mazmunini
aniqlashga,
umumlashtirishga xizmat qiladi.
semantik adekvatligi
sintaktik adekvantlik
pragmatik adekvantlik
ishonchli adekvantlik
160
17. …………-axborotning mazmuniga tegmagan holda, uning rasmiy-
strukturaviy xarakteristikalarini ifodalaydi. Sintaktik darajada axborotni
ifodalash usulida axborot eltuvchi turi, uzatish va qayta ishlash tezligi,
ifodalash kodining oʻlchamlari, bu kodlarni oʻzgartirish aniqliligi va
|
| |
avtomatlashtirish uchun moʻljallangan

|
avtomatlashtirish uchun moʻljallanganavtomatlashtirish uchun moʻljallangan.
CASE-texnologiyalar
Axborot texnologiyalar
Axborot tizimlari
CAFR texnologiyalar
39. Kompyuterning fizik va dasturiy resurslarini taqsimlash va ularai
boshqarish uchun ishlatiladigan boshqamv dasturiga....
Operatsion sistema deyiladi.
MS DOS deyiladi;
amaliy dastur deyiladi;
dastur ta'minoti deyiladi;
165
40. ………………yordamida tezkor xotiradan foydalanish, disklardan
axborotlarni oʻqish va axborotlarni disklarga yozish, amaliy dasturlarni ishga
tushirish va shu kabi turli ishlarni amalga oshirish mumkin.
Operatsion sistema
Dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalari
Amaliy dasturiy ta‘minot
Koʻp vazifali dasturiy ta‘minot
41. ………….ning asosiy vazifasi foydalanuvchini uning bajarishi va
umuman bilishi ham kerak bulmagan yukoridagi zerikarli hamda juda
murakkab ishlardan xolos etish, kompyuter bilan mulokot kilishda
qulayliklar yaratishdir.
Operatsion sistema
Dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalari
Amaliy dasturiy ta‘minot
Kup vazifali dasturiy ta‘minot
42. Biror ob'yektning konteks menyusi qanday hosil qilinadi?
sichqonchaning o'ng tugmasini o'sha ob'yekt ustiga bir marta bosish bilan;
klaviaturadan Alt tugmasi orqali;
masalalar panelidan;
sichqonchaning chap tugmasini o'sha ob'yekt ustiga bir marta bosish bilan;
43. Muharrir dasturlar necha guruhga bo'linadi va qanday nomlanadi?
2 ga: tashqi va tahrirlovchi;
3 ga: tashqi, tahrirlovchi, yozuvchi muharrirlar;
2 ga: tashqi va ichki muharrirlar;
1 taga: faqat yozuvchi muharrirlar.
44. Microsoft Word dasturidagi Word so'zining lug'aviy ma'nosi nima?
so'z;
yozuv;
grafik;
tasvir.
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
56
II. Motivatsiya
(10 daqiqa)
Metall, ruda va kompleks rudalarni birbiridan
farqli va o‘xshash tomonlari bormi? Ruda bu
metall hisoblanadimi?
III. Yangi
tushunchalar
Metallurgiya sanoati, metallurgiya kombi nati,
ruda, metall, krits, damashq po‘lati, bosim bilan
ishlash, prokatlash, qotishma, metall qotishma,
qora va rangli metallar
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
27–28mavzu. pptx 27–28mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Yangi mavzu bayoni. (50 daqiqa)
Yangi mavzu bo‘yicha taqdimot va videoroliklar namoyish qilinadi.
O‘quvchilar diqqat bilan taqdimot va videoroliklarni kuzatadi
va o‘zlari uchun qiziqarli, yangi ma’lumotlarni belgilab boradilar.
Tushunmagan muammoli qismlar bo‘yicha savollarni tayyorlaydilar.
Daftarga yozib oling!
Sanoatning metall ishlab chiqaruvchi sohasi va metall olish va
tozalash
metallurgiya sanoati deb ataladi. Metallurgiya so‘zi yunoncha
so‘zdan olingan bo‘lib, “metallurgeo” — “yerdan qazib chiqaraman”
degan ma’nolarni bildiradi.
Metall deb, oddiy sharoitda yuqori elektr va issiq o‘tkazuvchan ligi,
elektr magnit to‘lqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi o‘ziga xos
xususiyatlarga ega bo‘lgan moddalarga aytiladi.
Ruda deb, tarkibida metall yoki metallar guruhining ajratib olinishi
iqtisodiy jihatdan samarali miqdori mavjud bo‘lgan tog‘ jinslariga
aytiladi.
Ikki yoki undan ortiq metallning suyuq holatdagi bir jinsli ara-
lashmasi yoki bu aralashmaning qotishidan hosil bo‘lgan mahsulot
qotishma deb ataladi.
Bitta metall bilan metall xususiyatlariga ega bo‘lgan ikki yoki
undan ortiq mahsulot qotishmasi
|
| |
texnologik intizom - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

55
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Yangi mavzuni mustahkamlash. (5 daqiqa)
Mavzuga oid savoljavob va “Kim chaqqon?” muso baqa usulidan
foydalanib nazariy va amaliy mashg‘ulotni mustah kamlash.
Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Darslikdagi 44–47betlar: 14–15§ ni o‘qish va 46betda beril gan
54rasmga oid muammoli topshiriqqa javob topish hamda sababini
tushuntirib berish.
27–28-dars. METALLNING TURMUSHDA VA IQTISODIYOT
TARMOQLARIDAGI AHAMIYATI. ISHLAB CHIQARISH SOHALARI.
METALL VA UNING QOTISHMALARI. QORA VA RANGLI METALLAR. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: metallning turmushda va iqtisodiyot tarmoqlaridagi aha
miyati, ishlab chiqarish sohalari, metall va uning qotishmalari, qora va
rangli metallar haqidagi bilimlarni o‘rgatish.
Tarbiyaviy: metalldan tejamkorlik asosida foydalanish ko‘nikma-
larini shakllantirish.
Rivojlantiruvchi: metall va uning qotishmalari, qora va rangli me
tal lardan to‘g‘ri foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: o‘quvchilarni metall ishlab chiqa
rish sohasiga oid kasblarga yo‘llash.
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(10 daqiqa)
Salomlashish, davomatni aniqlash, navbatchini
tayinlash, o‘quvchilarning darsga tayyorgarlik
darajasini nazorat qilish, uy vazifasini tekshirish
Darsning
shakli
nazariy
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
suhbat, savoljavob, “O‘yla, izla, top!” bahs
munozara usullari
O‘qitish
shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o
kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o
proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o
darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o
plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o
test varaqalari
o so‘rovnoma
Mexatronika tizimi eng keng tarqalgan grafik shaklda “Ishlab

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
158
Yangi mavzuni mustahkamlash. (15 daqiqa)
Tarqatma materiallar asosida mavzuga oid ma’lu motlar savoljavob
va bahsmunozara usullaridan foydalangan holda mustahkamlanadi.
Uyga vazifa berish. (5 daqiqa)
Darslikdagi 212–213betlar: 5§ ni o‘qish va mexatronika haqida
ma’lumotlar to‘plash.
9–12-dars. AYLANMA HARAKATLANUVCHI
SODDA MEXANIZM YASASH.
KARUSEL. KARUSEL TEZLIGINI OSHIRISH
1-amaliy mashg‘ulot.
AYLANMA HARAKATLANUVCHI SODDA KARUSEL YASASH. (4 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: aylanma harakatlanuvchi sodda karusel yasash va karu
sel tezligini oshirishni o‘rgatish.
Tarbiyaviy: aylanma harakatlanuvchi
sodda karusel yasash va
karusel tezligini oshirish ishlarini belgilangan tartib-qoidalar asosida
tashkil qilish.
Rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni aylanma
harakatlanuvchi sodda
karusel yasash, aylanma harakatlanuvchi sodda karusel yasash orqali
kreativ qobiliyatlarini rivojlantirish.
Darsning texnologik xaritasi - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma...

O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
5-sinf Texnologiya METODIKA
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
|
Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma...

Kasbga yo‘naltiruvchi maqsad: metallga ishlov berish (chilan
garlik, tokarlik kabi) sohasiga oid kasblarga yo‘llash.
61
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(5 daqiqa)
Salomlashish, davomatni aniqlash,
navbatchini tayinlash, o‘quvchilarning darsga
tayyorgarlik darajasini nazorat qilish, uy
vazifasini tekshirish
Darsning shakli
amaliy
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
suhbat, savoljavob, “Estafeta”,
“Step by Step” usullari
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(5 daqiqa)
Simlarni egish, bukish yo‘li bilan har xil
shaklga keltirish mumkin. Simlarning bu
xususiyatlaridan foydalanib qanday buyumlar
tayyorlash mumkin?
III. Yangi
tushunchalar
Yumshoq sim, ishlov berish usuli, egish, bukish,
halqa, zagatovka, truba bukkich
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
33–34mavzu. pptx 33–34mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
Amaliy mashg‘ulot. (70 daqiqa)
Yumshoq simlarga ishlov berish va halqa hosil qilish haqida
ma’lumot beriladi.
Yumshoq simlarga ishlov berish va halqa hosil qilishni o‘rganish
2 ta usulda amalga oshiriladi. 1usul oddiy asbobuskunalar asosida
2usul zamonaviy asbobuskunalar asosida bajariladi. Har bir usul
bo‘yicha ishni bajarish tartibi va xavfsizlik texnikasi qoidalari bilan
tanishtiriladi.
|
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining Pdf ko'rish
|
bet | 137/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
154
III. Yangi
tushunchalar
Loyiha, loyihalash, tayyorgarlik, konstruktorlik,
texnologik, mahsulotni tayyorlash va yakuniy
bosqichlar
Qo‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
5–6mavzu. pptx
5–6mavzu. avi
http: //www.dr.rtm.uz
Yangi mavzu bayoni. (20 daqiqa)
Loyiha ishi va uning bosqichlari asosida harakat lanuvchi sodda
mexanizmlarni loyihalash va yasash haqida ma’ lumot beriladi.
Yangi mavzu bo‘yicha taqdimot va loyiha ishi bo‘yicha darslikda
namuna sifatida keltirilgan mavzularga oid videoroliklar namoyish
qilinadi. Loyiha ishini bajarish jarayoni tushuntirib beriladi va namu
nalar ko‘rsatib o‘tiladi. Masalan:
1. Harakatlanuvchi sodda gidravlik ekskavatorni loyihalash va
yasash.
2. Batareya asosida ishlaydigan ventilatorni loyihalash va yasash.
3. Tok ishlab chiqaruvchi energiya generatori asosida ishlaydigan
ventilatorni loyihalash va yasash.
Daftarga yozib oling!
O‘quvchilarga taqdimot materiallarida keltirilgan loyiha ishiga
oid aso siy tushunchalar yozdiriladi.
Loyiha ishi (50 daqiqa).
Loyiha ishi va uning bosqichlari asosida ixtiyoriy ravishda tan
langan va o‘quvchilarni qiziqtirgan mavzular bo‘yicha loyiha ishini
tayyorlash topshirig‘i beriladi. Loyiha ishi individual va jamoaviy holda
ham bajarilishi mumkin.
O‘quvchilarga yordam sifatida mavzular va ularning texnik rasm
lari taqdim qilinadi. O‘quvchilar tomonidan loyiha ishlari bajariladi.
Loyiha ishi o‘quvchidan ijodkorlikni va izlanishni talab qilganligi
sababli ajratilgan vaqt yetmasligi mumkin. Shu sababli uyga vazifa
sifatida berilishi ham mumkin.
Har bir o‘quvchi loyiha ishi ishlanmasini tayyorlagandan so‘ng
amalda o‘zi yoki jamoasi bilan birgalikda yasaydi. Loyiha bosqichlari
bo‘yicha barcha ishlar tayyor bo‘lgandan keyin taqdimotlar o‘tkazi ladi
hamda baholanadi.
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
156
ko‘rsatish sohasi mutaxassisi, elektrotexnik, robototexnik, menejment
kabilar) kasblarga yo‘llash.
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(10 daqiqa)
Salomlashish, davomatni
aniqlash,
navbatchini tayinlash, o‘quvchilarning darsga
tayyorgarlik darajasini nazorat qilish, uy
vazifasini
tekshirish
Darsning shakli
nazariy
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
suhbat, savoljavob, “Ekspress” usuli
O‘qitish shakllari
individual, frontal, jamoa
bilan ishlash
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o
smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o
darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o
tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
(10 daqiqa)
Siz turli xil imkoniyatlarga ega bo‘lgan aqlli
va harakatlanuvchi
mashina va mexanizmlarni
yasay olasizmi?