nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
I BOB 1.1 GIMNASTIKANING SOG’LOMLASHTIRUVCHI TURLARI

I BOB 1.1 GIMNASTIKANING SOG’LOMLASHTIRUVCHI TURLARI
Gimnastik mashqlarnig turfa xilligi ularning o’ziga xos xususiyatlarining yo’naltirilganligiga qarab, gimnastikaning mustaqil turlariga birlashtiriladi. 1984 yilda o’tgan Umumittifoq anjumanida quyidagi tasniflash tasdiqlangan: gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi, ta’limni- rivojlantiruvchi va sport turlari.
Gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlarida ertalabki gigienik zaryadka va kirish gimnastikasi shakllarida, ishlab chiqarishda va ta’lim muassasalarida jismoniy madaniyat daqiqalari shaklida mashqlarni bajarish nazarda tutilgan. Bu qatorga davolash va ritmik gimnastika ham kiritilgan. Ularning asosiy maqsadi inson sog’ligini mustahkamlashdan, mehnatda uning jismoniy vaaqliy ishga layoqatligini yuqori darajada saqlab turishdan iborat, mehnat va jamoatchilik faoliyatida faolligini oshirish.
Gigienik gimnastika- sog’likni saqlash va mustahkamlash uchun, jismoniy vaaqliy faolligini yuqori darajada saqlash uchun, qattiq jismoniy, aqliy va hissiyotli zo’riqishdan, uzoq muddatli adinamiyadan so’ng dam olish uchun qo’llaniladi. Mashg’ulotlar individual va gurux shakllarida bolalar bog’chalarining tarbiyalanuvchilari, maktab o’quvchilari, o’rta maxsus va oliy ta’lim muassasalarinig talabalari bilan, hamda sog’lomlashtiruvchi oromgohlar , sanatoriyalar va harbiy qismlar askarlari bilan o’tkaziladi.
Gigienik gimnastika majmuiga yurish va yugurish, umumrivojlantiruvchi vaamaliy mashqlar kiritilgan. Mashqlar majmui chuqur nafas olish va mushaklarni susaytirish mashqlari bilan yakunlanadi.
Mashqlardan keyin havo, suv, quyosh muolajalari o’tkaziladi. Mashqlar va yuklama me’yorlari shug’ullanuvchilarning yoshi, jinsi, sog’ligining ahvoli, jismoniy tayyorgarlik darajasi va boshqa xususiyatlariga qarab belgilanadi.
Gigienik gimnastika kunning har qanday vaqtida o’tkazilishi mumkin: ertalab- kun tartibiga yanada tezroq kirishi uchun, kunduzi- to’plangan charchoqni chiqarish uchun. Uyqudan oldin mushaklarning asosiy guruxlarini zo’riqtirish va keyinchalik susaytirish bilan chuqur nafas olib, chuqur uyquga, kun bo’yi sarflagan kuchini qayta tiklashga, o’tgan kun uchun shukronalik fikrlari va kelajakda muvafaqiyatlarga umid qilishgapsixik tayyorgarlik qilish shaklidagi mashqlar juda foydalidir. Harbiylar gimnastikaning ushbu turini kechki uyqudan so’ng kun tartibiga tezroq kirish, jismoniy tayyorgarlikni oshirish va xarbiylarni chiniqtiirish uchun ertalab o’tkazadilar.
|
Bajarish vaqtida - Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob...

Bajarish vaqtida
gavda to’g’ri
Bir suratda 2-3 marta bajarish.
|
2-seriya. Dastlabki va oxirgi xolatlarga yo’naltirilgan.
|
1. Tayanib cho’qqayish
|
Oyoqlar kaft oralig’ida qo’yilgan, tana og’irligi qo’llarga tushadi.
|
A.t. tez va to’g’ri D.x. ga turish
|
3-seriya. Orqaga umbaloq oshishni texnika asoslarini o’zlashtirish
uchun yo’naltirilgan mashqlar.
|
1. /ujanak bo’lib orqaga dumalash.
|
D.Xdan g’ujanak bo’lib orqaga dumalab D.x. ga qaytish
|
CHo’qqayib tayanish xolatidan g’ujanak bo’lib orqaga dumalash va dumalab cho’qqayib tayanish.
|
|
4-seriya O’z xarakatlarini fazosi, vaqtda, mushak xarakatlarini baholash va boshqarishni bilish uchun o’naltirilgan mashqlar.
|
1. SHuning o’zi 3-seriya
|
3-seriyadagi mashqlar, o’rgatilib va tez tempda zich g’ujanak bo’lib
|
A.t. Tayanib cho’qqayish va orqaga mumkin qadar tez dumalash. Tayanib cho’qqayishga qaytish.
|
5-seriya. Yordamchi va o’zlashtirilayotgan mashqni ayrim qismlarini o’zlashtirishga yo’naltirilgan mashqlar.
|
1. yelkalar oqasida qo’llarga tayanish
|
Devorga tiralib turib, qo’llarni bosh orqasida devorga tirab turish. SHuning o’zi, chalqancha yotgan holda.
|
|
2. Orqaga dumalab qo’llarga tayanish
|
Tayanib o’tirish holatidan, oyoqlar sal kerilgan holatda, g’ujanak bo’ib orqaga dumalash va yelkalar ortida qo’llarga tayanish, D.x. ga qaytish. SHuning o’zi, tayanib cho’qqayishdan.
|
|
3. Qiyalikdan orqaga umbaloq oshish.
|
Gimnastika ko’prigiga o’tirishdan (ko’prikka mat qo’yilgan) orqaga umbaloq oshishni bajarish.
|
|
|
4. SHuning o’zi odatdagi sharoitda
|
O’tirgan holatdan yordam bilan orqaga umbaloq oshish (yordam berish vaqtida yonda turish kerak va yelkadan bir qo’lda ko’tarish kerak) tayanib cho’qqayish holatiga.
|
A.T. CHo’qqayib tayanish. Orqaga umbaloq oshish va A.t.
|
|
Orqaga umbaloq oshish texnikasi - Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja:...

|
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
bet | 8/19 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 148,99 Kb. | | #256817 |
Bog'liq GIMNASTIKANING TARBIYAVIY RIVOJLANTIRUVCHI VA SOG\'LOMLASHTIRUVOrqaga umbaloq oshish texnikasi.
Oyoqlar tor kerilgan xolatdan tayanib cho’qqayish, yelkalar sal oldinda, g’ujanak hosil qilish;
Boshni oldinga engashtirib, orqaga dumalashni bajarish;
3-4 Qo’llar kafti yelkalar ortidayerga qo’yiladi boshdan to’ntarilish;
5. Tayanib cho’qqayish;
Orqaga umbaloq oshishni o’zlashtirishda o’quvchi nimani bilishi shart?
CHo’qqayib tayanishda yelkalarni oldinga engashtirish.
Orqaga dumalash paytida g’ujanakni bukib, bo’yin matga tegib qo’llar yelkalar ortida tiralguncha, shaklini ushlab turishi kerak.
Oyoqlar matga qo’yilguncha qo’llarni uzatish kerak.
Nimani bilish kerak? Tez orqaga g’ujanak bo’lish, dumalashni va qo’llar bilan yelkalar orqasiga tayanishni.
O’quv topshiriqni turlari
(1-mashg’ulot)
Bilm ma’lumot
kadrlari
(nima qilish kerak?)
|
Bajarish kadrlari
(Qanday bajarish)
|
Nazorat kadrlari
(Nazorat mashqlari
test)
|
1-seriya jismoniy sifatlarni rivojlantirish uchun mashqlar, ular
orqaga umbaloq oshishni o’zlashtirishda kerak.
|
Engashish va aylanma xarakatlar
|
Oldinga va orqaga maksimal darajada bajarish, sherikni
to’sig’i bilan.
|
|
Kaftni aylantirish
|
Barmoqlarni jipslashtirish.
|
|
Qo’llarni bukish va uzatish, oyoqlar gimnastika devorini 2-3 rey-kasida yoki gimnastika o’rindig’ida.
| |
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
Sport aerobikasi - Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob...

|
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
bet | 19/19 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 148,99 Kb. | | #256817 |
Bog'liq GIMNASTIKANING TARBIYAVIY RIVOJLANTIRUVCHI VA SOG\'LOMLASHTIRUVSport aerobikasi- ushbu sport turida sportchilar murakkab koordinasion asiklik harakatlar birliklarini, turli tuzilma guruxlarning har xil murakkablikdagi elementlarni, hamda sheriklarning o’zaro harakatlanishini o’ziga qamrab olgan uzuluksiz va yuqori samarali mashqlar majmuini bajaradilar. Quyidagi mashqlar turlarini o’ziga qamrab olgan: ayollar va erkaklarning individual chiqishlari, aralash juftliklar, har qanday tarkibdagi uchliklar va oltiliklar. Ushbu mashqlarda xoreografiya asosini “tayanch“ aerob qadamlari va ularning birliklari tashkil etadi.
1995 yilda Xalqaro Olimpiya qo’mitasi aerobikani rasmiy sport turi deb tan olgan va u Xalqaro gimnastika federasiyasiga kiritildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
I. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining asarlari
1. Mirziyoyev Sh.M. “Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz” mavzusidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali marosimiga bag‘ishlangan Oliy Majlis palatalarining qo‘shma majlisidagi nutqi. – T.: “O‘zbekiston”, 2016 – 56 b.
2. Mirziyoyev Sh.M. “Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligi garovi” mavzusidagi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasi. – T.: “O‘zbekiston”, 2017.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning “O‘zbekistonning yangi taraqqiyot davrida ta’lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 6-noyabrdagi PF–6108-son Farmoni mohiyati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning “Ta’lim-tarbiya tizimini yanada takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2020-yil 6-noyabrda PQ–4884-son qarorida belgilangan ustuvor vazifalar.
4. Mirziyoyev Sh.M. Mustaqillik-ezgu niyatlarimiz, buyuk maqsadlarimiz ro‘yobi yo‘lida qudrat manbai. Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining yigirma to‘qqiz yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi. “Yangi O‘zbekiston”, 2020-yil, 1-sentabr
5Chereshneva A.YA. Skorostno-silovaya podgotovka gimnastov vesokoy kvalifikatsii., Gimnastika., M. F va S., 1988. 13-15 b.
6.A.M.SHlemin “Yunыy gimnast” M., F va S., 19. 375 b.
7.Shlyomin A.M. O’spirin va o’smirlar bilan sport gimnastikasi mashg’ulotlarini o’tkazish uslubiyati to’g’risida. M., F va S., 1986. 26 b.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
Ishchi maydon - To‘plamning muallifi to‘g‘risida

|
To‘plamning muallifi to‘g‘risida
|
bet | 79/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariIshchi maydon deb .. aytiladi.
kazib olish uchun muljallangan jixozlar (burgulash dastgoxlari, ekskavatorlar, transport vositalari va b.) joylashgan maydon;
ish olib boriladigan pogonani uning balandligi buyicha chegaralovchi gorizontal yuza;
v) pogona kiyaligini uning ostki va ustki maydonchalari bilan kesishgan chizigi;
d) aloxida kazish, yuklash va tashish vositalariga ega bulgan (ta‘minlangan) va pogona shaklidagi ishchi yuzaga ega bulgan tog jinsi katlamining bir kismi.
YUkori pogonananing yukori brovkasini kuyi pogonaning kuyi brovkasi bilan boglovchi chiziklar orasidagi burchak … deyiladi.
bortning kiyalik burchagi;
pogonaning kiyalik burchagi;
v) ish olib boriladigan bortning kiyalik burchagi;
g) ish olib borilmaydigan bortning kiyalik burchagi;
d) ish olib boriladigan pogonaning kiyalik burchagi.
Transport maydonchalari -
karerdagi ishchi maydonlarni yuza bilan boglovchi transport yullari joylashishi uchun xizmat kiladi;
yopik katlamlarni kazib olishda, foydali kazilmani kazib olgandan sung karerda xosil bulgan maydon.
v) bort turgunligini oshirish va shamol ta‘sirida pogonalarning emirilishi natijasida upirib tushadigan tog jinslari bulaklarini ushlab kolish uchun xizmat kiladi;
g) yukori pogonananing yukori brovkasini kuyi pogonaning kuyi brovkasi bilan boglovchi chiziklar orasidagi burchak;
d) pogona kiyaligini uning ostki va ustki maydonchalari bilan kesishgan chizigi;
|
| |
Jinslarning qattiqligi - To‘plamning muallifi to‘g‘risida

Jinslarning qattiqligi — bu ularni qazib olish jarayonida tashqi kuch ta‘sirida buzilishga (maydalanishga) bo‗lgan nisbiy qarshiligidir. Masalan, burg‗ilash, portlatish va kon bosimi ta‘sirida
buzilishga ko‗rsatadigan qarshiliklari.
Kon jinslarining qattiqlik darajasi professor M.M. Protodyakonov tomonidan tavsiya etilgan o‗lchamsiz koef- fitsiyent orqali aniqlanadi va bu koeffitsiyent 1 dan 20 gacha o‗zgaradi.
Tirnovchanlik — bu kon jinslarini qazib olish va ularni yuklash jarayonlarida kon mashinalari detallarining jinslarga ishqalanish natijasida yemirilishiga ta‘sir etish xususiyatidir.
Kon jinslari va foydali qazilmalar tirnovchanlik xususiyatlariga ko‗ra 5 kategoriyaga ajratiladi: a) tirnovchanlik xususiyati yo‗q jinslar (tuz, marganes
rudalari, ko‗mir); b) kam tirnay- digan jinslar (sulfid rudalari, qo‗ng‗ir temirtoshlar); d) o‗rtacha tirnovchan jinslar (kvars-sulfid rudalar va yertomir rudalar);
tirnovchan jinslar (kvarslangan rudalar va slaneslar);
yuqori tirnovchi jinslar (porfiritlar, dioritlar, granitlar).
Odatda, qattiqlik koeffitsiyenti yuqori bo‗lgan jinslarningtirnovchanlik darajasi ham yuqori bo‗lishi konchilik amaliyo- tida o‗z tasdig‗ini topgan.
Kon jinslarining turg‗unligi — kon qazish ishlari natijasida hosil bo‗lgan bo‗shliqlarda kon massivining buzilmasdan o‗z muvozanatini saqlab turish xususiyati.
Ruda va ko‗mirning turg‗unlik xususiyati kon qazish ishlari texnologiyasi va qazish bo‗shlig‗ini
saqlab
turishda muhim ahamiyatga egadir.
Foydali qazilma konlarini (ruda konlarini) yerosti usulida qazib olishda kon jinslari massivi turg‗unlik
bo‗yicha quyida- gicha tasniflanadi:
O‗ta noturg‗un massiv — qazish bo‗shlig‗ini mustah- kamlamasdan qazish ishlarini olib borish imkonini ber- maydi.
Noturg‗un massiv — lahim yon tomonlarini kichik miqdorda (4—10 m2) mustahkamlamasdan kon ishlarini olib borish imkonini beradi, biroq kon shiftini mustahkamlamasdan kon ishlarini olib borish ishlariga imkon bermaydi.
Kam turg‗un massiv — lahim yon tomonini mustah- kamlamay, shifti 10—30 m2 gacha ochilganda shiftning buzi- lishiga olib keladi.
-rasm. Gorizontal yotqiziqni vertikal stvol bilan ochish:
 1 — bosh stvol; 2

|
-rasm. Gorizontal yotqiziqni vertikal stvol bilan ochish:
1 — bosh stvol; 2
|
bet | 40/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslari3.3-rasm. Gorizontal yotqiziqni vertikal stvol bilan ochish:
1 — bosh stvol; 2 — yordamchi stvol; 3 — shamollatish stvoli; 4 — rudatushirgich; 5
— tashish shtreki.
3.4-rasm. Ruda konlarini shtolnyalar bilan ochish: 1 — bosh shtolnya; 2 — yordamchi stvolnya; 3 — ko‗r stvol;
4 — maydon shtreklari.
Ochilgan ruda tanalarini qazishga tayyorlash tashish gori- zontida kon tayyorlov lahimlari to‗rini barpo etishdan bosh- lanadi. Yirik va qiya ruda konlarida ruda tanasini tushish yo‗nalishi bo‗yicha
qavatlarga bo‗lib qazishga tayyorlash quyidagi variantlarda bajarilishi mumkin:
kon-tayyorlov lahimlari rusumi bo‗yicha (shtrekli va ortli);
—tayyorlov lahimlarining ruda tanasiga nisbatan joylashishi bo‗yicha (ruda lahimlari bilan, maydon lahimlari bilan va aralash lahimlar bilan);
—transport vositalarining harakatlanish tarzi bo‗yicha (boshi berk yo‗llik, aylanma yo‗llik).
Tayyorlash sxemasi, asosan, ruda yotqizig‗i qalinligiga nisbatan tanlab olinadi. Kichik qalinlikdagi ruda yotqizig‗ini qazishga tayyorlashda ruda shtreklari va berk yo‗llik transport sxemasi qo‗llaniladi
(3.5-a rasm).
O‗rtacha qalinlikdagi va qalin yotqiziqlarni qazishga tayyorlash ishlari maydon, ruda va aralash kon-tayyorlov lahimlari (shtrek va ortlar) o‗tish orqali bajariladi (3.5-b, d, e rasm).
3.5-rasm. Tashish gorizontini tayyorlash sxemasi: a — berk tashish yo‗llik ruda shtreki bilan tayyorlash; b — berk tashish yo‗Hik maydon shtreki va ortlar bilan tayyorlash; d — aylanma tashish yo‗llik aralash (ruda va maydon) shtreklar va ortlar bilan tayyorlash; e — aylanma tashish yo‗llik maydon shtreki va ortlar bilan tayyorlash. 1 — bosh kvershlag; 2 — shamollatish kvershlagi;
3 — ruda shtreki;
4 — maydon shtreki; 5 — ortlar.
Tashish gorizonti tayyorlangandan so‗ng bevosita qazish bloklarini tayyorlashga kirishiladi.
Blokni tayyorlash ishlarining hajmi va tartibi qabul qilingan qazish tizimiga bog‗liq bo‗lib, asosan, quyidagi jarayonlardan tashkil topadi:
blok ko‗tarilmalarini o‗tish;
ruda tushirgichlarni barpo qilish;
ikkilamchi maydalash gorizontlari shtreklarini o‗tish;
skreperni o‗rnatish lahimini o‗tish va boshqalar.
Nazorat uchun savol va topshiriqlar
1. Ruda konlarini yerosti usulida qazib olishning o ‘ziga xos xususiyatlarini aytib bering.
2. Ruda yo ‘qotUishi va sifatsizlanishini ta ’riflab bering. Yo ‘qotilish miqdorini aniqlash ifodalarni yozing.
|
| |
Uyumlarning sifat - To‘plamning muallifi to‘g‘risida

|
To‘plamning muallifi to‘g‘risida
|
bet | 77/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariUyumlarning sifat taksimoti va tuzilishi strukturasi buyicha konlar kuyidagilarga bulinadi:
bir komponentli – bir tuzilishli va sifat kursatkichlari bir xilda taksimlangan oddiy uyumlar; uyumlarning planda va chukurlikda joylashishi buyicha tur va
navlari bir xilda taksimlanmagan kup komponentli va kup navli murakkab strukturali uyumlarga;
ustki turdagi konlar; chukur turdagi konlar; togli turdagi konlar; baland-chukur turdagi konlar;
v) katlamsimon uyumlar va katlamlar; murakkab shaklli uyumlar; tektonik buzilgan katlamlar tizimi;
g) murakkab shaklli uyumlar; tektonik buzilgan katlamlar tizimi;
d) katlamsimon uyumlar va katlamlar.
Erning ustki kismida ochik kon ishlari olib borilishi natijasida xosil bulgan chukurliklar yigindisiga … deb aytiladi.
karer;
kirkim;
v) shaxta;
g) pogona;
d) ishchi maydon.
Kumir sanoatida va sochilma konlarni ochik usul bilan kazib olishda karerni … deb ataladi.
kirkim;
pogona;
v) ishchi maydon;
g) shaxta;
d) berma.
Pogona deb … aytiladi:
aloxida kazish, yuklash va tashish vositalariga ega bulgan (ta‘minlangan) va pogona shaklidagi ishchi yuzaga ega bulgan tog jinsi katlamining bir kismiga;
erning ustki kismida ochik kon ishlari olib borilishi natijasida xosil bulgan chukurliklar yigindisiga;
v) yopik katlamlarni kazib olishda, foydali kazilmani kazib olgandan sung karerda xosil bulgan maydonga;
g) ochik kon ishlari natijasida kazib olingan va keraksiz bulgan tog jinslari va nokonditsion foydali kazilma tuplanadigan joyga;
d) xar xil tog jinslarini kazib olishda va turli-tuman kazilmalar, chukurliklarni kovlash maksadida er ostida turib olib boriladigan ishlar yigindisiga.
|
| |
Pogonacha (podustup) - To‘plamning muallifi to‘g‘risida

|
To‘plamning muallifi to‘g‘risida
|
bet | 78/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariPogonacha (podustup) deb … aytiladi.
aloxida kazish vositalari bilan kazib olinadigan, lekin barcha pogonalar uchun umumiy bulgan transport vositalari bilan xizmat kursatiladigan pogonaning balandligi buyicha kismiga;
aloxida kazish, yuklash va tashish vositalariga ega bulgan (ta‘minlangan) va pogona shaklidagi ishchi yuzaga ega bulgan tog jinsi katlamining bir kismiga;
v) erning ustki kismida ochik kon ishlari olib borilishi natijasida xosil bulgan chukurliklar yigindisiga;
g) yopik katlamlarni kazib olishda, foydali kazilmani kazib olgandan sung karerda xosil bulgan maydonga;
d) ochik kon ishlari natijasida kazib olingan va keraksiz bulgan tog jinslari va nokonditsion foydali kazilma tuplanadigan joyga.
Pogonaning kazib olingan tomoni buyichachegaralovchi f kiyalik …
deyiladi.
pogona kiyaligi;
ustki brovka;
v) ostki brovka;
g) ustki maydoncha;
d) ostki maydoncha.
burchak ostida
Pogona kiyaligini uning ostki va ustki maydonchalari bilan kesishgan chizigiga mos ravishda deyiladi.
ustki va ostki brovkalar;
ustki va ostki maydonchlar;
v) transport va ximoyalovchi maydon;
g) ishchi maydon;
d) ish olib borilmaydigan maydon.
Ish olib boriladigan pogonani uning balandligi buyicha chegaralovchi gorizontal yuzaga … deyiladi.
ustki va ostki maydonchlar;
ustki va ostki brovkalar;
v) transport va ximoyalovchi maydon;
g) ishchi maydon;
d) ish olib borilmaydigan maydon.
|
| |
Rudniklarning shaxta maydoni deganda nimani tushunasiz?
4

|
Rudniklarning shaxta maydoni deganda nimani tushunasiz?
4
|
bet | 41/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslari3. Rudniklarning shaxta maydoni deganda nimani tushunasiz?
4. Shaxta maydonini ochish va qazishga tayyorlash usullari va sxemalarini aytib bering.
5. Ruda konlarni qazib olishning asosiy jarayonlari va ularning mazmun-mohiyatini ta ’riflab bering.
MA‘RUZA
Asosiy ishlab chiqarish jarayonlari REJA:
Rudani massivdan ajratib olish;
Ikkilamchi maydalash;
Rudani blokdan tushirish va tashish gorizontigacha yetkazib berish;
Kon bosimini boshqarish.
Rudalarni qazib olishda quyidagi jarayonlar amalga oshiriladi:
Ana shu jarayonlarga sarflanadigan mehnat ruda konlarini yerosti usulida qazib chiqarishga sarflanadigan barcha turdagi mehnatning qariyb 50 foizini tashkil qiladi. Bu jarayonlarning o‗zaro bog‗liqligi ularning texnik-iqtisodiy korsatkichlariga ta‘sir etadi. Masalan, massivdan ajratib olish
jarayonida yaxshi maydalanmagan kon jinslari ularning ikkilamchi maydalashga ketadigan xarajatlarini oshirib yuboradi va tashish unumdorli- gini pasaytiradi. Agar ikkilamchi maydalash portlatish asosida bajariladigan bo‗lsa, boshqa jarayonlarni, masalan, rudani blokdan tushirish jarayonining to‗xtab qolishiga olib keladi. Shu sababli har bir jarayonni sifatli va aniq bajarish lozim bo‗ladi.
Ajratib olish — bu rudaning bir qismini maydalab, blok massivdan ajratib olish jarayonidir. Rudani ajratib olish burg‗ilab-portlatish, mexanik usullarda yoki massivning o‗z- o‗zidan qulashi oqibatida amalga oshirilishi mumkin. Rudani ajratib olish usulini tanlab olishga qator omillar ta‘sir ko‗rsatadi, ulardan asosiylari — rudaning fizik-mexanik xusu- siyatlari, kon-texnik sharoitlari va qo‗llaniladigan qazish tizimi. Ruda konlarini yerosti usulida qazib chiqarishda rudani ajratib olish
uchun shpurli, skvajinali va minasimon (markazlash- tirilgan zaryad) portlatish usullaridan foydalaniladi.
Shpurli ajratib olish usulida ruda massivida chuqurligi 5 m gacha va diametri 75 mm gacha bo‗lgan shpurlar burg‗ila- nadi. Ruda konlarini qazib olishda, asosan, chuqurligi 2—3,5 m va diametri 40—50 mm shpurlar burg‗ilanadi. Yumshoq rudalarda shpur burg‗ilashda (qattiqlik koeffitsiyenti 4— 6 ga- cha) elektr parmalardan, qattiq rudalarda esa zarba-burilma va zarba-aylanma rusumli burg‗ilash mashinalaridan foyda- laniladi. Ruda konlarini qazib chiqarish amaliyotida keyingi mashinalar keng
qo‗llaniladi.
Portlovchi modda sifatida patronlashtirilgan kukunsimon (ammoniy № 6 JV, detonit) yoki yumshoq donalashtirilgan (granulit, donagranulit) portlovchi moddalar ishlatiladi. Shpurlar qo‗lda
yoki mexanizmlar yordamida zaryadlanadi.
Shpurli usulda rudani massivdan ajratib olish qatlam, shift- pog‗ona va nimqavat usullarida
bajarilishi mumkin (3.6-rasm).
|
| |
Aralashuv (razubojivanie)

|
Aralashuv (razubojivanie)
|
bet | 76/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariAralashuv (razubojivanie) deb … aytiladi.
kon ishlarini olib borish jarayonida koplovchi jinslarning va konditsiya talabiga javob bermaydigan foydali kazilmalar turlarining konditsiya talabiga javob beruvchi foydali kazilmaga;
konditsion foydali kazilmalarning er ka‘rida kolib va koplovchi jins tarkibiga kushilib ketishi, yuklash va tashish okibatida xamda boshka xollarda xajmning kamayishiga;
v) foydalanishga yarokliligini va iktisodiy samaradorligini aniklovchi xususiyatlar majmuiga;
g) karer maydoni chegarasida yoki uning uchastkasida tartibli va ketma-ket bajariladigan ochik kon ishlariga;
d) xar xil tog jinslarini kazib olishda va turli-tuman kazilmalar, chukurliklarni kovlash maksadida er ostida turib olib boriladigan ishlar yigindisiga.
Konlar shakliga karab kuyidagilarga bulinadi:
katlamsimon uyumlar va katlamlar; murakkab shaklli uyumlar; tektonik buzilgan katlamlar tizimi;
ustki turdagi konlar; chukur turdagi konlar; togli turdagi konlar; balan-chukur turdagi konlar;
v) murakkab shaklli uyumlar; tektonik buzilgan katlamlar tizimi;
g) katlamsimon uyumlar va katlamlar;
d) murakkab shaklli uyumlar; katlamsimon uyumlar va katlamlar.
Uyumlarni er ustiga nisbatan joylashishiga karab konlar kuyidagilarga ajratiladi:
ustki turdagi konlar; chukur turdagi konlar; togli turdagi konlar; balan-chukur turdagi konlar;
katlamsimon uyumlar va katlamlar; murakkab shaklli uyumlar; tektonik buzilgan katlamlar tizimi;
v) murakkab shaklli uyumlar; tektonik buzilgan katlamlar tizimi;
g) katlamsimon uyumlar va katlamlar;
d) murakkab shaklli uyumlar; katlamsimon uyumlar va katlamlar.
|
| |
- jadval. Izolyatsiyalovchi shtangalarning minimal o’lchamlari

|
- jadval. Izolyatsiyalovchi shtangalarning minimal o’lchamlari
|
bet | 4/5 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 114,74 Kb. | | #104041 |
Bog'liq 15-ma\'ruza (1)2- jadval. Izolyatsiyalovchi shtangalarning minimal o’lchamlari
Elektr uskunalarining nominal kuchlanishi, kV
|
Uzunligi, mm
|
Izolyatsiyalovchi qismi
|
Dastagi
|
1 gacha
|
Cheklanmaydi, qo’llashga qulay holda belgilanadi
|
2 dan 15 gacha
|
700
|
300
|
15 dan 35 gacha
|
1100
|
400
|
35 dan yuqori, 110 gacha
|
1400
|
600
|
150
|
2000
|
800
|
220
|
2500
|
800
|
500 gacha
|
4000
|
1000
|
Himoyalovchi yerga ulash – kuchlanish ostida qolishi mumkin bo’lgan metalli, tok yurmaydigan qismlarini oldindan yerga ulab qoyish. Yerga ulash qurilmani himoya negizida tegib ketish kuchlanishini pasaytirish, yerga ulash qurilmani kichik qarshiligi hamda uskunani atrofidagi potensiallarini ko’tarish hisobiga. Izolyatsiyalangan sababli kuchlanish ostida qolishi mumkin bo’lgan tok o’tkazuvchi qismlar, elektr mashinalarni qobig’lari, transformatorlar, apparatlar, yoritkichlar, taqsimlovchi qalqonlar, karkaslar, shkaflar, metalli kabel konstruksiyalar, birlashtiruvchi muftalar, elektr o’tkazgichlarni quvurlari va boshqa tok o’tkazuvchan tok yurmaydigan qismlarini yerga ulab qo’yiladi.
|
| |
Konturli yerga ulash - 15 ma’ruza. Avtomatlashtirish sistemalarini yerga ulash

|
15 ma’ruza. Avtomatlashtirish sistemalarini yerga ulash
|
bet | 5/5 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 114,74 Kb. | | #104041 |
Bog'liq 15-ma\'ruza (1)Konturli yerga ulash – qurilmalarni maydon chegarasidan chiqishda qadamli kuchlanish baland bo’lib qoladi. Uni kamaytirish maqsadida insonlar o’tadigan yo’llarida alohida metalli shinalar o’rnatiladi. Natijada yer sathidagi potensiallarni taqsimlash qiyaligi hamda qadamli kuchlanishi kamayadi. Shunday qilib, konturli yerga ulash qurilmada yerga ulangan uskuna atrofidagi potensiali balandroq, potensiallarni ayirmasi esa pastroq bo’lishi hisobiga tegib ketish kuchlanishni va qadamli kuchlanishni xavfsizligini ta’minlaydi.
Topraklama nima?
Bu metal konstruksiyalardan yig’ilgan, yer va ulangan qurilmaning korpusi o’rtasida elektr aloqasini yaratadigan tizim. Bu yerda asosiy element yer elektrodidir. U qattiq yoki bir – biriga bog’langan Super o’tkazuvchilar qismlardan iborat. Oxir oqibat, tizim yerga tushadi. Qoidalarga asosan metall konstruksiyalar quyidagi materiallardan tayyorlanadi: po’lat yoki mis.
15.2. Zazemleniya va nollashtirish.
Elektr tarmog’ining nol simini yerga ulashni zanuleniya deyiladi. Nollashtirish – bu elektr jihozlarini kuchlanish ostida bo’lgan metal qismlarni yerga ulash. Uch fazali tok manbaidan nol sim tortilgan va yerga ulangan bo’lsa, elektr uskunalarining korpuslarini yerga ulamasdan, shu nol simga ulash kifoya.
|
| |
Yerga ulagich shtangalarining minimal o’lchamlari. 1 – jadval

|
Yerga ulagich shtangalarining minimal o’lchamlari. 1 – jadval
|
bet | 3/5 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 114,74 Kb. | | #104041 |
Bog'liq 15-ma\'ruza (1)Yerga ulagich shtangalarining minimal o’lchamlari. 1 – jadval.
Shtangalar
|
Uzunligi, mm
|
izolyatsiyalovchi qismi
|
dastagi
|
1000 V kuchlanishgacha bo’lgan elektr uskunalarida yerga o’lchagichni o’rnatish uchun
|
Cheklanmaydi, qo’llashga qulay holda belgilanadi.
|
2 – 500 kV kuchlanishli taqsimlovchi uskunalar va 35 kB kuchlanishgacha bo’lgan havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulash uchun
|
2 – jadval bo’yicha
|
110-220 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga butunlay elektr izolyatsiyalovchi materialdan yasalgan hamda elektr yoyini o’chiruvchi qurilmali yerga ulashni o’rnatuvchi shtangalar
|
1400
|
2- jadval bo’yicha
|
500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulagich o’rnatuvchi metall zvenolardan iborat yig’ma shtangalar
|
1000
|
2- jadval bo’yicha
|
110 – 500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari ustunlaridan izolyatsiya qilingan yashindan himoya qiluvchi trosslarga yerga ulagichni o’rnatuvchi
|
700
|
300
|
Labaratoriya va sinov uskunalarida yerga ulagich o’rnatuvchi
|
kamida 700
|
300
|
|
| |
Vоzgоnlarni gidrоmеtallurgik usuli bilan qayta ishlash

Vоzgоnlarni gidrоmеtallurgik usuli bilan qayta ishlash
Vоzgоnlarni alоhida siklda yoki kuydirilgan kоnsеntrat bilan qayta ishlanadi. Bir xil zavоdlarda, tanlab eritishdan оldin, vоzgоnlar kuydiriladi. 600 – 700 0C da 1 – 2 sоat davоmida kuydirish natijasida 75% CI va 70 – 75% F yo’qоtiladi. Mish’yak eriydigan hоlatga o’tadi, uglеrоd esa yonib kеtadi. Vоzgоnlarni kuydirish bo’lajak tеxnоlоgik jarayonlarning ancha оsоnlashtiradi va rux va kadmiyni eritmaga o’tish darajasini оshiradi.
Vоzgоnlarni gidrоmеtallurgik qayta ishlash quyidagicha оlib bоriladi. Tanlab eritishni davriy sxеmasi bo’yicha 70 – 80 0C оlib bоriladi. Sul’fat kislоtasini bоshlang’ich kоnsеntrasiyasi 160 – 170 g/l tashkil qiladi. Vеl’s – оksid qo’shilib kislоtani 15 – 20 g/l gacha nеytrallashtiradi. Bunda eritmaga Zn, Cd, Jn, As, Sb, CI, Fe o’tadi. Qоldiq qo’rg’оshin kеki bo’lib maxsuslashtirilgan zavоdlarga yubоriladi. Eritma rux zavоdlardagi sxеmalar bo’yicha qayta ishlanib kеrakli mоddalar ajratib оlinadi.
TEXNOLOGIK HISOBLASHLAR
2.1.Rux kekini tarkibi va chiqishini hisoblash
Rux kekini tarkibi va chiqishini hisobini 100 kg rux kuyindisiga olib boriladi. Kеkning kimyoviy tarkibi, 100 %: Zn=24 %; Pb=5 %; Cu=1,3 %; Fe=18 %; SSO4=11 %; Cd=0,2 %; CaO=0,5 %; SiO2=9 %; O2=30 %; bоshqalar = 1 %. Kеkning minеrоlоgik tarkibi: ZnS; ZnO•Fe2O3; PbSO4; CaSO4; CuO; CdO.
PbSO4 ni miqdоrini aniqlaymiz:
x=5•32/207=0,773 kg
x=75•64/207=1,545 kg
mPbSO4=7,318 kg
CaSO4 ni miqdоrini aniqlaymiz
CaSO4 = CaO·SO3
x S = 0,5•32/56=0,286 kg
x O2 = 0,5•48/56=0,43 kg
mCaSO4 = 0,5+0,286+0,43=1,216 kg
jami SSO4 ni aniqlaymiz SSO4=0,773+0,286=1,059 kg
S=S0-SSO4-SS=11-1,059=9,941 kg
ZnS ning miqdоrini aniqlaymiz;
x Zn=65,4•9,941/32=20,32 kg
m ZnS=30,261 kg
qоlgan Zn = 24-20,32=3,68 kg
ZnO • Fe2O3 ning miqdоrini aniqlaymiz
x0 v ZnO=3,68•16/65,4=0,9 kg m(ZnO)=10,5 kg
x0 v Fe2O3=18•48/112=7,7 kg m(Fe2O3)=24,28 kg
mZnO•Fe2O3=0,9+7,7+3,68+16=28,28 kg
CuO ni aniqlaymiz;
x(O2)=1,3•16/64=0,325 kg
mCuO=1,3+0,325=1,625 kg
CdO ning miqdоrini aniqlaymiz;
x(О)=0,2•16/112=0,028 kg
mCdO=0,2+0,028=0,328kg
Birikmalardagi jami О2 ning miqdоri: 0,328+0,325+0,9+7,7+0,428+1,545=11,226 kg
Bоshqalarni aniqlaymiz: 30-11,226=18,774 kg
Kоmpоnеntlar
|
Zn
|
Pb
|
Cu
|
SiO2
|
O2
|
CaO
|
S
|
SO4
|
Cd
|
Fe
|
bоshqalar
|
Jami
|
SiO2
ZnS
ZnO•Fe2O3
PbSO4
CaSO4
CuO
CdO
Bоshqalar
|
20,32
3,68
|
5,00
|
1,3
|
9,00
|
8,6
1,545
0,428
0,325
0,028
|
0,5
|
9,941
|
1,13
0,286
|
0,2
|
18
|
19,77
|
9
30,26
30,28
7,675
1,214
1,625
0,228
19,77
|
|
|
Jami
  
24,0 - Texnologik hisobotlar

|
Texnologik hisobotlar
|
bet | 11/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 54,5 Kb. | | #248417 |
Bog'liq Rux velsevlash 11111111111Jami
|
24,0
|
5,00
|
1,3
|
9,00
|
10,926
|
0,5
|
9,941
|
1,416
|
0,2
|
18
|
19,77
|
100
| Rux kеkining rasiоnal tarkibi.
Jadval 2.1
Vеlsеvlash tarkibini va chiqishini aniqlash
Hisоblash uchun ajatib оlish darajalarini amaliy ma’lumоtlar bo’yicha оlib bоriladi.
Zn=93,5
Pb=90,5
Cd=94
Vеls оksidlarining tarkibiga o’tadigan ZnO ning miqdоri Zn=24•0,935=22,44kg ZnО=22,44(81,4:65,4)=27,88 kg
Vеl’ts оksid tarkibiga o’tadigan PbО ning miqdоrini aniqlaymiz:
Pb=5•0,905=4,525 kg, unda PbО ning miqdоri 4,535(223:207)=4,875 kg
Vеl’ts оksid tarkibiga o’tadigan CdО ning miqdоrini tоpamiz: Cd=0,2•0,94=0,188 kg, unda CdО ning miqdоri=0,188(128,4:112,4)=0,215 kg
Vоzgоnga ajraladigan оksidlar miqdоri:
ZnО+PbО+CdО=27,88+4,875+0,215=32,97kg
ZnО, PbО, CdО yig’indi miqdоri 75 % ni tashkil etadi, bularni inоbatga оlgan hоlda vеls оksidlarining chiqishi :
32,97•0,75=43,96kg
Vеls оksidlari quyidagilrdan tashkil tоpadi:
Zn=22,44•43,96/100=9,86%
Pb=4,525•43,96/100=1,989%
Cd=0,188•43,96/100=0,083%
Mеxanik yo’qоlishni hisоbga оlgan hоlda shixta kоmpоnеntlari miqdоrini tоpiladi: 43,96-32,97=10,99 kg.
Kоks kukunlarining sarfini hisоblash
Vеlsеvlashda ZnO metall hоligacha оksidlanadi.
ZnO•Fe2O3+4CO=Zn+2Fе+4CО2
Cu, Cd fеrritlari tiklanadi, Ca sulfati sulfid hоligacha tiklanadi:
CaSO4+4CO=CaS+4CO2
CО gacha оksidlanish uchun C sarfini aniqlaymiz.
C sarfi=12•10,99:16=8,25kg
Tiklanish jarayoni kеchishi uchun CО2 ni CО gacha tiklash zarur. Buning uchun shixta tarkibiga naxariy jixatdan kеrak bo’ladigan kоksga nisbatan 1,8-2,4 marta ko’prоq оlinadi. Оrtiqcha оlish kоeffisiеntini 2,1. dеb qabul qilamiz 8,25•2,1=17,31kg
Kоks kukunining kul chiqish darajasi 12% ni tashkil qiladi. Kоks kukunlarining sarfi 17,31:0,88=19,67kg
Vеls оksidalarning tarkibini aniqlashtirish.
Kоks kukuni kulining tarkibi:
SiO2=51,5%
CaO=3%
FeO=8%
Al2O3=32%
MgO=1,2%
bоshqalar=4,3%
Jami оlingan kul:
19,67-17,31=2,36 kg
Kul bilan vеlsеvlash shixtasi tarkibiga utadigan mоddalar
SiО2=2,36•0,515=1,215 kg
SaО=2,36•0,03=0,071 kg
FеО=2,36•0,08=0,189 kg
Al2О3=2,36•0,32=0,755 kg
MgО=2,36•0,012=0,028 kg
Bоshqalar =2,36•0,043=0,01 kg
Mеxanik yo’qоlish quyidagicha
Zn=2,5% yoki 24•0,025=0,6 kg
Pb=4,7% 5•0,047=0,235 kg
Cd=3% 0,2•0,03=0,006kg
Zn va Pb larni xaydashdan kеyin shixtada quyidagi mоddalar qоladi:
Fe=18,0+0,189•56/(56+16)=18,147kg
Cu=1,3 kg
SiO=9+1,215=10,215 kg
Al2O3=0,755 kg
CaS=0,5•(40+32):(40+16)+0,071•(40+32):(40+16)=0,73 kg
MgS=0,028•(24+32):(24+16)=0,04kg
Jami: 31,187 kg
Bоshqa mоddalarni 4% dеb qabul qilamiz.
Bоshqa mоddalar bilan jami mоddalar: 31,187:(0,755-0,0281)=42,9 kg
Bоshqa mоddalraning miqdоri: 42,9-31,187=11,713kg
Gaz оqimi bo’ylab chiqib xamda ular Hi Cd va Pb оksidlari bilan ushlab оlinadiganlar
Fe=0,45•10,99:42,9=4,65kg
Cu=1,3•10,99:42,9=0,34kg
SiO2=10,215•10,99:42,9=2,62kg
Fe2O3=0,755•10,99:42,9=0,19kg
CaS=0,73•10,99:42,9=0,187kg
MgS=0,04•10,99:42,9=0,01kg
Bоshqalar=11,713•10,99:42,9=3,00kg
|
| |
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY - Etish masalalari

|
Etish masalalari
|
bet | 3/4 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,43 Mb. | | #263846 |
Bog'liq Инклзив таълим.INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
- Demak, barcha
bolalarning ehtiyojlarini hisobga oladigan, huquq va qobiliyatlarini hurmat qiladigan, ijtimoiy adolat hamda tenglikka erishishni maqsad qilib olgan ta’lim tizimi inklyuziv
ta’lim deyiladi.
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Har bir bola shaxs sifatida mukammaldir va ular hayotga moslashish va rivojlanish uchun yordamga muhtojdir.
.
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
Alohida yordamga muhtoj bolalarni umumta’lim muassasalariga jalb qilishning ikki asosiy omili bor:
Birinchidan:
- Maxsus ehtiyojga ega
bolalar ham sog‘lom
bilan birgalikda o‘zaro
ko‘rsatishi mumkin;
bo‘lgan
bolalar
faoliyat
- Inklyuziv ta’lim maqsadga
muofiq tashkil etilsa maxsus
ehtiyojli bolalar ijtimoiy
tomondan himoyalanadilar;
bebaho ekanligini, nogiron bolalarga nisbatan yanada
e’tibor bilan munosabatda
bo‘lishni his etadilar.
Ikkinchidan:
- Nogiron bolalar ham sog‘lom tengdoshlari bilan yonma-yon o‘qish, tarbiyalanish huquqiga
ega ekanligi amalda o‘z
isbotini topadi.
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
Imkoniyati cheklangan bolalarga sog‘lom tengdoshlari tomonidan yordam ko‘rsatish orqali ikki tomonlama manfaatga erishish mumkin:
|
| |
Inklyuziv ta’lim - Etish masalalari

|
Etish masalalari
|
bet | 2/4 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,43 Mb. | | #263846 |
Bog'liq Инклзив таълим.Inklyuziv ta’lim
- alohida yordamga muhtoj bolalarni normal rivojlanishdagi bolalar bilan teng huquqlilik asosida ta’lim olishidir
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
Integratsiya tushunchasi ingliz tilidan olingan bo‘lib, “integrative” – tiklash, to‘ldirish, birlashtirish“– degan ma’nolarni anglatadi. Inklyuziv ta’lim esa integratsiyani o‘z ichiga oladi.
Bunday ta’limning diqqat markazida
imkoniyati cheklangan bola turadi.
SOG‘LIQNI SAQLASH TIZIMI
OILA
MAHALLA INKLYUZIV TA'LIM ISHTIROKCHILARI
MAKTAB
JAMOASI
SINFDOSHLAR
MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI TIZIMI
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
INKLYUZIV TA'LIM TAMOYILLARI
E'TIROF ETILISHI
BARCHA UCHUN
OCHIQ BO‘LISHI
BOG‘LANISHNING MAVJUDLIGI
KOMPLEKS YONDASHISH
MOSLASHUVCHANLIK
MALAKAVIY TAMOYIL
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Nuqsonli bolalar
•
Intelektual nuqsonli bolalarga
-
oligofren
bolalar hamda ruhiy rivojlanishi sust bolalar kiradi.
“oligos -
kam,oz; fren - aql
so‘zlardan”
olingan bo'lib, esi past, aqli past demakdir.
Nuqsonli bolalar
-
- Sensor nuqsonli bolalarga eshitishida va ko'rishda
nuqsoni bo'lgan bolalar kiradi.
- Eshitishda nuqsoni bo'lgan bolalarni "Surdopedago
gika fani o'rganadi.
Nuqsonli bolalar
bolalarga, serebral falaji, poliomelit kasalliklari bilan kasallangan bolalar kiradi.
|
| |
Birinchidan - Etish masalalari

|
Etish masalalari
|
bet | 4/4 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,43 Mb. | | #263846 |
Bog'liq Инклзив таълим.Birinchidan, imkoniyati cheklangan bolaga sog‘lom tengdoshlari orqali ko‘rsatilgan yordam uning hayotga ishonch bilan qarashiga yordam beradi.
Ikkinchidan, sog‘lom bola qalbida imkoniyati cheklangan bolalarga nisbatan g‘amxo‘rlik hissi uyg‘onadi.
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
O‘zbеkistonda maxsus ta’lim sohasida quyidagi muammolar
uchraydi:
- yordamga muhtoj bolalar uchun moslashuvchan va ko‘p qirrali ta’lim tizimini yaratish;
- mahalliy va mintaqaviy miqyosda maxsus ta’limning tobora oshib borayotgan ahamiyati asosida ta’lim boshqaruvini markazlashtirish;
- yordamga muhtoj bolalarga yoshlikdan tashhis qo‘yish va kasalliklarni aniqlash uchun sharoit yaratish;
- milliy ta’lim standartlari asosida yordamga muhtoj bolalarga mo‘ljallangan o‘quv qo‘llanmalar sifatini yaxshilash;
INKLYUZIV TA’LIMNI JORIY
ETISH MASALALARI
Qashqadaryo viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
- ta’lim muassasalarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash;
- nogiron bolalar bilan ishlashga ixtisoslashgan xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik aloqalarini kengaytirish;
- ko‘zi ojiz bolalar uchun mo‘ljallangan turli
kitoblar, metodologik adabiyotlarni chop etish;
- nogiron bolalarni maxsus aravachalar, eshitish moslamalari, ko‘zoynaklar, sport anjomlari,ish asbob-uskunalari, kanselyariya mollari, maxsus mebellar va tibbiy uskunalar bilan ta’minlash;
- maxsus talim sohasida kadrlar tayyorlash.
O‘zbеkistonda maxsus ta’lim sohasida quyidagi muammolar uchraydi:
E’tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
Turli XIL konfiguratsiyali mashina deiallariga mexanik ishlov berish texnologik jarayonini tuzish

Turli XIL konfiguratsiyali mashina deiallariga mexanik ishlov berish texnologik jarayonini tuzish
Download
168,96 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
03.10.2024
Hajmi
168,96 Kb.
#273287
Download
168,96 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Turli XIL konfiguratsiyali mashina deiallariga mexanik ishlov berish texnologik jarayonini tuzish
Download
168,96 Kb.
Matnni ko'rish
Ishchi oyna - 6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari

|
6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
bet | 7/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruzaIshchi oyna Mathcad interfeysining muhim qismidir. U to'rt turdagi hududlarni o'z ichiga olishi mumkin:
Bo’sh hudud Matn Matematik ifoda Rasm
Bundan tashqari, grafik va jadval maydonlari mavjud. Xususiyatlari bo'yicha ular matematik ifodalar sohalariga o'xshash.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
10 ta lenta yorlig'i mavjud:
1.Matematika
2.Kirish/Chiqish
3. Funksiyalar
4.Matritsalar/jadvallar
5.Grafiklar
6. Formulani formatlash
7.Matnni formatlash
8.Hisoblash
9.Hujjat
10. Resurslar
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Matematika lentasi:
1. Hududlar (hujjatga kiritilishi turirni tanlash uchun)
2. Operatorlar va belgilar (hisoblash uchun ishlatiladi)
3. Belgilashlar (hisoblashda ishlatiladigan o'zgaruvchilar uchun)
4. O’B. (o'lchov birliklari).
5. Bufer.
1
2
3
4
5
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Operatorlar bo’limi:
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Dastur hisob-kitoblarni guruhlash va faqat ma'lum natijalarni qaytarish imkonini beradi. PTC Mathcad da dasturlar “dastur” operatori yordamida yaratiladi. Ushbu operator PTC Mathcad boshqaruv operatorlari uchun ko'p bosqichli konteyner bo'lib, quyidagi funktsiyalarni bajaradi:
• mahalliy o‘zgaruvchilar yoki funksiyalarga matematik ifodalarni belgilash;
• tarmoqlanish shartlarini tekshirish;
• siklda hisob-kitoblarni bajarish;
• to'xtash nuqtalarini qo'shish;
• xatolarni kuzatish.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
PTC Mathcad funktsiyalari va dasturlash operatorlaridan birgalikda foydalanib, murakkab dasturlarni yozish mumkin. Masalan:
• Matematik tillarlarda matematik ifodalarni kiritish.
• O‘lchov birliklarini kiritish.
• O'rnatilgan konstantalar va funksiyalarni chaqirish.
• Oldin belgilangan o‘zgaruvchilar va funksiyalarga murojaat qilish.
• Shartli operatorlar bilan birgalikda mantiqiy operatorlardan foydalanish.
• Matritsada element operatori kabi massiv operatorlarini iteratsiya o‘zgaruvchilari bilan birgalikda ishlatish.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
| |
Amaliy ta’minot - 6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari

|
6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
bet | 4/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruzaAmaliy ta’minot hal qilinayotgan muammolar sinfining xususiyatlarini aks ettiradi, muayyan sohaning o’ziga xosligini ifodalaydi:
• algoritmlarni amalga oshiradigan dasturiy modullar (yoki ularning alohida qismlari);
• alohida modullardan dasturlarni yig'ish vositalari.
Bu modular biblioteka ko’rinishida bo’lishi mumkin.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Tizim dasturiy ta'minoti - bu quyi darajadagi vositalar to'plami
(dasturlar, fayllar, jadvallar va boshqalar), muayyan vazifalarni amalga oshirishni ta'minlaydigan vositadir.
Unda quyidagi komponentlar kiritilgan:
- monitor - ADP ning barcha tarkibiy qismlarining o'zaro bog’lanishi nazorat qiluvchi dastur;
- kirish tillari translyatori – interpritatsiyalanuvchi tillarni qo’llovchi tizimlarga xos;
- ma’lumotlarga ruxsat berish vositasi – unifikatsiyalangan interfeyslar (ODBC, JDBC, ADO) orqali ma’lumotlar bazasi yoki komponentlar drayverlari;
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
- Axborot va ma'lumot moduli - qo'llab-quvvatlash funktsiyalarini ta'minlaydi, ular orasida boshqa axborot xabarlari, o'rnatilgan yordam tizimi va boshqalar. Quyi darajadagi operatsiyalarni bajaradigan turli xil yordamchi dasturlar (avtomatik saqlash, axborot almashish, umumiy fayllarni sinxronlashtirish va boshqalar) ma’lumotlarga ruxsat berish vositasi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Zamonaviy amaliy dasturlash paketlari rivojlanish bosqichlari
1-avlod.
Kirish tili sifatida universal dasturlash tillari (Fortran, Algol-60) qo’llanilgan. Bunday tilda uchun vazifalarni tuzish dasturlarni algoritmik tilda yozishdan deyarli farq qilmadi.
Amaliy ta’minot dastur bibliotekasi ko’rinishida tashkil qilingan.
Birinchi avlod paketlari uchun tizim dasturi sifatida odatda foydalaniladigan kompyuter dasturining muntazam komponentlari mavjud edi: algoritmik kompilyatorlar, matn muharrirlari, dastur kutubxonalarini tashkil qilish vositalari, arxiv tizimlari va boshqalar. Ushbu paketlar Tizim yordamini talab qilmadi va ularning ishlashi uchun belgilangan umumiy maqsadli tizim vositalari yetarli edi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
| |
-avlod. 
2-avlod ADP ishlab chiqish Sistema dasturchilari ishtirokida amalga oshirildi

|
-avlod.
2-avlod ADP ishlab chiqish Sistema dasturchilari ishtirokida amalga oshirildi
|
bet | 5/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruza2-avlod.
2-avlod ADP ishlab chiqish Sistema dasturchilari ishtirokida amalga oshirildi. Bu universal dasturlash tillari asosida ixtisoslashgan kirish tillarining paydo bo'lishiga olib keldi.
Amaliy ta’minot sifatida nafaqat dasturiy birliklar (ya’ni, biror dasturlash tilidagi yakunlangan dastur) balki dasturlash tillari operatorlar ketma-ketligi, ma’lumotlar jamlanmasi, hisob sxemalari kabi ob’yektlar ham foydalana boshlandi.
Ikkinchi avlod paketlarida tizim ta’minoti elemetlari: monitor, kirish tillari translyatorlari, ma’lumot bazalari, o’rganilayotgan sohadagi modelni tavsiflash vositalari, hisoblash rejalari va boshqalar qo’shildi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
3-avlod.
3-avlod ADP dasturchi bo’lmagan foydalanuvchilarga mo’ljallangan mustaqil kirish tillariga ega bo’ldi. Amaliy dasturlash paketlarining soddalashtirish va qulayligiga e’tibor qaratildi.
Soddalashtirish kirish tillarini maxsuslashtirish, hisoblashni rejalashtirish hisobiga erishildi.
Hisoblashni rejalashtirish:
- Vazifalarni bajarish uchun talablarni qabul qilish takroriyligi
- Uzilishlar va qayta ishga tushirish uchun sarflangan vaqtni hisobga olish
- Protsessorlar o'rtasidagi aloqaga cheklovlarni hisoblash
- Tahlil (analiz) qilish masalasi
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
4-avlod.
4-avlod ADP interaktiv rejimda ishlash imkoniyati yaratildi. Dialog rejimida EHM bilan o’zaro ma’lumot almashishning ustun jihati masalani qo’yishda, uni yechishda, olingan natijalarni analiz qilishda aktiv qayta aloqa imkoniyati majudligidir.
Dialog rejimining rivojlanishi texnik vositalarning taraqqiyoti bilan bog’liq ravishda rivojlanib bordi (EHMning grafik tizimosti bo’limlari, multimediya tizimlari, tarmoq tizimlari).
Apparat ta’minoti rivojlanishi esa dialog rejimini qo’llaydigan vositalar (dialogli operatsion tizimlar, dialogli dasturlash paketlari) hosil bo’lishiga sabab bo’ldi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Hozirgi kunda “Intellektual ADP” yaratishga katta e’tibor qaratilmoqda. Bunday paketlar foydalanuvchidan yechilish kerak bo’lgan muammoni yechish algoritmini ko’rsatmasdan shakllantirishni talab qiladi. Yechimni sintez qilish, maqsadli dasturni yig’ish avtomatik amalga oshiriladi.
Masalaning bunday yechish usuli konseptual dasturlash, deb ataladi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
| |
Integratsiya - 6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari

|
6-ma’ruza mashg’uloti: Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
bet | 2/10 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #141056 |
Bog'liq 6-maruzaIntegratsiya darajasiga qarab, ko'plab amaliy dasturlash tizimlarini quyidagicha tasniflash mumkin:
- Alohida amaliy dasturlash paketlari;
- Amaliy dasturlash paketlari bibliotekasi;
- Amaliy dasturlash paketlari;
- Integratsiyalashgan dasturlash paketlari;
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Alohida amaliy dasturlash paketlari - qoida tariqasida, biror yuqori darajadagi dasturlash tilida (Pascal, Basic va boshqalar) yoziladi va biror aniq muammolarni hal qilish uchun qo’llaniladi. Bunday dastur to'plami modular to’plami sifatida amalga oshirilib mustaqil vazifani bajaradi (masalan, foydalanuvchi interfeysi moduli, xatolarni qayta ishlash moduli, chop etish moduli va boshqalar). Shu bilan birga, modul funktsiyalariga tashqi dasturlar orqali kirish mumkin emas.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Amaliy dasturlash paketlari bibliotekasi - alohida dasturlar to'plamida ba'zi vazifalarni bajaradi yoki muayyan yordamchi funktsiyalarni bajaradi (xotirani boshqarish, tashqi qurilmalar bilan almashish va boshqalar).
Dasturiy ta'minot bibliotekalari hisoblash masalalarini yechishning samarali vositasi sifatida keng tarqalgan. Ular kompyuterlar yordamida ilmiy va muhandislik masalalarini hal qilishda intensiv foydalaniladi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
Amaliy dasturlash paketlari -bu o'zaro bog'liq bo'lgan dasturlar to'plami bo’lib, muayyan toifadagi muammolarni hal qilishga qaratilgan. Alohida toifa sifatida bir qator xususiyatlarga ega, jumladan:
Masalalarning sinfiga yechishga yo’naltirilgan, o’ziga xos bo’lgan interfeys, til vositalarining mavjudligi.
Muhandislik masalalarini yechish uchun dasturlash paketlari
|
| |