O‘zbekistonda rasman qayd etilayotgan nikoh va ajrim holatlari

O‘zbekistonda rasman qayd etilayotgan nikoh va ajrim holatlari
Yillar
|
Nikoh
|
Ajrim koeffitsiyenti
|
umumiy soni
|
koeffitsiyenti
|
1000 kishiga nisbatan
|
1000 ta nikoh soniga nisbatan
|
1989
|
15000
|
8,2
|
1,5
|
14,6
|
2002
|
165385
|
6,8
|
0,6
|
9,2
|
2004
|
155936
|
6,0
|
0,7
|
10,1
|
2005
|
183991
|
7,0
|
0,6
|
11,0
|
2006
|
208423
|
8,1
|
0,58
|
10,8
|
Oilalar miqdorining ortib borishi oxirgi yillarda asosan yosh oilalar va nuklear tipli, ya’ni, er-xotin va ularning farzandlari alohida yashaydigan oilalar hisobiga sodir bo‘lmoqda. Mavjud oilalarning salkam 50 foizi – bu nuklear oilalar, bir xonadonda bir necha alohida oilalar istiqomat qiladigan patriarxal oilalar jami oilalarning salkam 23,5 foizini tashkil etadi. Nuklear, yosh oilalarning aksariyati 9 yildan kam bo‘lgan turmush tajribasiga ega bo‘lganlar bo‘lib, sodir bo‘layotgan nikohning barbod bo‘lishi holatlari aynan shu kabi oilalarga to‘g‘ri kelmoqda. YA’ni, ilmiy izlanishlardan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 70 foizdan ortiq nikoh ajrimlari yosh oilaga to‘g‘ri keladi.
Noto‘liq oila – yolg‘iz onaxon yoki otaxonlar, er yoki xotinning o‘limi tufayli noto‘liq bo‘lgan oilalar, yoki ajrim tufayli paydo bo‘ladigan oila tipidir. Afsuski, oxirgi sabab bo‘yicha noto‘liq bo‘lgan oilalar boshqa toifaga nisbatan ko‘p. Ajrim bo‘lgan oilalarning salkam 1% dagina bolalar otaning qo‘lida qoladi. Qolgan holatlarda voyaga yetmagan bolalar onalari bilan qoladi. Bu onalarning o‘rtacha yoshi 23-24 yoshni tashkil etadi, ularning qo‘lida qolgan bolalarning o‘rtacha soni 2,5 nafardir. Yolg‘iz farzand tarbiyalayotgan yosh ayollarning ma’lumotliligi o‘rganilganda, ularning aksariyati o‘rta va to‘liqsiz o‘rta ma’lumotli ekanligi e’tirof etilgan (20,5%). Yosh turmush qurayotgan qizlarimizning 12,3%i 15-19 yosh oralig‘ida ona bo‘lishadi. 15-16 yoshda ona bo‘lish holatlari ham xanuz mavjud bo‘lib, 2006 yilda ular soni 95 nafarni, yoki jami tuqqanlarning 0,01%ini tashkil etdi (2005 yilda 117 nafar edi, yoki 0,02%), 17-19 yoshda ona bo‘lgan ayollar soni 19419 nafar bo‘lib, bu jami tuqqanlarning 3,6 foizini (2005 yilda mos ravishda 19147 yoki 3,7%) tashkil etdi. Ularning har 10 tasidan bittasi (10,6%) talaba qizlardir.
Psixologik adabiyotlarda ajrimlarning tabiati, bu jarayonga oid qonuniyatlar ilmiy nuitai nazardan beriladi. Masalan, S.Kraxotvil ajrim jarayonining quyidagi bosqichlarini ajratadi:
Bosh ko‘tarish bosqichi: xo‘rlangan va norozi ayol o‘z faolligini oshirib, ajrim sodir bo‘lmasligining oldini olib uchun muayyan say’i-harakatlarga kirishadi. Lekin barcha ishlarni xavotirlik va hayajon bilan amalga oshirgani sababli, ko‘p xatolarga yo‘l qo‘yadi va noma’qul ishlar ham qilib qo‘yishi mumkin;
Tushkunlikka tushish bosqichi: ajralishni xohlamagan tomon vaziyatni boshqara olmaganligini tan olib, tushkunlik, depressiya holatiga tushadi, va endi o‘zini ham ayblay boshlaydi;
Bo‘yinga olish bosqichi: ajralishni xohlamagan tomon endi mavjud holat bilan kelishib, bunday nikohning bo‘lganidan bo‘lmagani ma’qulligi fikriga keladi.
Albatta, shuni ta’kidlash joizki, ayrim hollarda ikkala tomon ongli ravishda, o‘zaro kelishib, bir-birlariga tana-dashnom bermaydilar va bunday ajrimlar yuqorida ko‘rsatilgan bosqichlarsiz sodir bo‘ladi. Demokratik huquqiy davlat, erkin fuqarolik jamiyati qurilayotgan davlatlarda ajrimlar masalasiga ham demokratik tarzda qaraladi, ya’ni, bu ikki tomonning yoki birining manfaatiga mos kelishi inobatga olinib, ajrim sodir etiladi, lekin bunday holatlarda, ayniqsa, yosh bolasi bilan qolgan ona ijtimoiy-psixologik yordamga, jamiyat toomnidan ko‘rsatiladigan madadga muhtoj bo‘ladi.
|