nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Passiv o‘zaro faoliyat sayt skriptlari

|
Passiv o‘zaro faoliyat sayt skriptlari
|
bet | 19/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
Passiv o‘zaro faoliyat sayt skriptlari
Passiv o‘zaro faoliyat sayt skriptlari faqat foydalanuvchi tomonidan ma'lum ma'lumotlarni uzatishda ishlaydi, ya'ni hujumda hacker foydalanuvchini xssni chaqirishga majbur qilishi kerak. XSSning bunday turi Hackerning ta'siriga bog‘liq, chunki foydalanuvchi xavfli kod bilan bog‘lanishga qarab, noto‘g‘ri narsa haqida shubhalanishi mumkin. Yana bir usul, chunki ishoratlar juda uzoq olingan, deb aslida amalga oshirish uchun noqulay hisoblanadi. Shuning uchun, agar hacker sayt administratoriga yoki oddiygina rivojlangan foydalanuvchiga bunday aloqani surmoqchi bo‘lsa, u uni tekshirish mumkin emas. Aytaylik, bunday qidiruvni amalga oshiradigan skript qidiruv so‘rovini qidiruv parametri orqali uzatadi va bu parametr skript tomonidan filtrlanmaydi. Bundan tashqari, berilgan skript so‘rov natijalari sahifasida ko‘rsatiladi. Keyin link shunday bo‘lishi kerak: skript.php?qidiruv=[kerakli satr]
Shunga ko‘ra, hacker parametr qiymati o‘rniga html kodi bilan bog‘lanishni yuborishi kerak, masalan:
script.php?search=Hacked
Agar siz foydalanuvchini ushbu havolani bosishga majbur qilsangiz, u qalin "Hacked"so‘zini ko‘rsatadigan sahifani ko‘radi. Bundan tashqari, kabi boshqa teglardan foydalanishingiz mumkin, keyin matn katta harflar bilan ko‘rsatilishi uchun ishlaydigan chiziq yoki va sifatida ko‘rsatiladi. Bir qarashda, foydalanuvchini havolani bosishga majbur qilish oson emas. Ijtimoiy muhandislik usullari qutqarish uchun keladi. Agar hacker Foydalanuvchining ishonchini qozonsa, unda ba'zi bir rasm yoki boshqa qiziqarli narsalar borligini aytish kifoya. Kodning o‘rniga Hacked hacker sessiya ushlash yoki cookie o‘g‘irlash kodini yozishi mumkin (bu haqda keyinroq). Foydalanuvchidan shubhalarni bartaraf qilish uchun siz barcha havolani yoki kamida burchak qavslarini hexadecimal belgilar kodlari bilan almashtirishingiz mumkin (%3C-ochiladigan burchak qavs, % 3e-yopish):
script.php?search=%3cmarquee%3eHacked%3c/marquee%3e.
Quyidagi havolada parametrning qiymati "GET script" usuli bilan uzatiladi.php?search=Hacked
Agar hacker foydalanuvchini POST usuli bilan ma'lumotlarni qabul qiladigan skriptga xavfli havola qilsa, u holda hech narsa chiqmaydi. Buni amalga oshirish uchun POST usuli yordamida foydalanuvchi ma'lumotlarini skriptga yuboradigan html formasini yozishingiz kerak bo‘ladi. Foydalanuvchi hacker sahifasiga kirganda, javascript kodi ishlaydi, u darhol foydalanuvchini zaif saytga yuboradi va kerakli parametrlarni skriptga uzatadi.
|
| |
Tort-itar zigzag aylantirish

Tort-itar zigzag aylantirish 18-rasm
Perspektiva effekti
Perspektiva effekti tasvirga ko`ruv chizig`i yo`nalishini hisobga olgan holda chuqurlik va hajm taasurotini beradi. Perspektiva effektini qo`llash orqali ob'ekt sahna foni chuqurligida kichraygandek tuyuladi.
Perspektiva effektini bitta ob'ektga va ob'ektlar guruhiga qo`llash mumkin. U bir vaqtning o`zida bir nechta ob'ektga qo`llanilishi mumkin emas. Lekin uni bir ob'ektdan boshqa ob'ektga nusha olib o`tkazish mumkin.
Perspektiva effektini qo`llash uchun oldin ob'ekt yoki ob'ektlar guruhini belgilab olish lozim. Keyin Effects/Add Perspektive (effektlar/perspektivani qo`llash) komandasi tanlanadi. Shundan keyin ob'ekt yoki ob'ektlar guruhi burchaklarida bog`lamlar i bilan to`g`ri burchakli punktir ramka bilan ajraladi. Ramka ichi esa vertikal va gorizontal holatdagi yo`naltiruvchi chiziqlar bilan qoplanadi.
Ob'ektga perspektiva effektini berish uchun esa avtomatik ravishda paydo bo`luvchi Shape (shakl) instrumentidan foydalanamiz. Buning uchun esa bu instrument yordamida ob'ekt
burchaklaridagi bog`lamlar dan birini ushlab kerakli masofaga tortamiz.
Bog`lamni surish yunalishi ob'ektga qaysi turdagi (bir yoki ikki nuqtali) perspektiva qo`llanilishiga ta'sir qiladi.
Agar CTRL klavishini ushlab turib bog`lamlar dan birini vertikal yoki gorizontal bo`yicha sursak bir nuqtali perspektiva effekti hosilbo`ladi. Bog`lamni tortish jarayonida biz CTRL klavishini ushlab turmasak ikki nuqtali perspektiva effektini hosilqilgan bo`lamiz.
1
rasm
Ekstruziya effekti
Ekstruziya effekti yalpoq ikki o`lcham li ob'ektlarga hajm ya'ni uchinchi o`lcham illyuziyasini beradi. Ekstruziya effektini qo`llashda Corel DRAW ob'ektning ko`rinmas qirralarini quradi. Proyektsiyalarni berilgan tutashuv nuqtali perspektivaga aylantiradi. Ekstruziya effekti Interactive Extrude (xajmni interaktiv qurish) instrumenti yordamida yaratiladi. Bu instrument interaktiv instrumentlar panelida joylashgan, shuningdek atributlar panelining turli tuman elementlaridan foydalangan holda hosilqilinadi.
|
Uzarobogliq tasvirlar - Innovatsiyalar

|
Innovatsiyalar
|
bet | 64/67 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 8,78 Mb. | | #150568 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi va dizayn o\'quv amaliyotidan 42-guruhUzarobogliq tasvirlar
Import qilganda tasvirlarni boshqa hujjatlarga olib utishlar faylar o’lchami katta qiladi shu sababli tasvirni olib utmay fahat utish joyini ko’rsatish (ssilka ) orqali ham bajariladi.. Ssilka qoyilgan tasvirlar boglangan deyiladi (linked images).
Bu turdagi importdan foydalanishning yaxshi tomoni va yomon tomoni bor.
Yaxshi tomoni: faylni o’lchami kichik bo’ladi, CorelDRAW dasturiga murajat qilmasdan paralel va mustaqil ishlatiladi, hujjatdagi hamma tasvirlarga o’zgartirish kiritish urniga bir marta uzgartiladi.
Yomon tomoni tasvirlarning joylashgan joyi nomalun va ssilkalar noto’gri bo’lishi mumkin.
Bir-biri bilan noglan tasvirlar bilan ishlash uchun Docker tipidagi panel ishlab chiqilgan va uni Диспетчер связей (Link Manager) ataydi bu panelda tasvirning barcha nuqtalari bilan boglanishini ko’rsatadi.
Har bir satrda tasvirlarning boqlanishi haqida malumot bo’ladi, kichiklashtirilgan tasviri, fayl manzili va nomi,tasvir joylashgan beti.
Panelning pastki tomonida uchta tugma joylashgan:
Birinchi turgma tasvir bilan orasidagi boglanishni uzdi va boglanish paneli satridan uchiriladi.
Ekkinchi tugma eskirgan tasvirlarni yangilash uchun ishlatiladi.
Uchunchi tugmaajratilgan tasvirni muharrirlash uchun ishlatiladi.
Bu uchunchi tugma yordamida chaqiriladigan kichkina dasturcha CorelDRAW yordamida ishlatiladi va
fayl kengaytmalari mosligiga inibor beriladi.Shuni itiborga olgan holda ekranga grafik dastur emas ko’rsatadigan dastur (masalan, ACDSee) yoki brauzer - dasturlar(masalan , MI Explorer) chaqiriladi.
Ung tomondagi pastdagi tugma boglanishni qo’l yordamida boshqarish uchun ishlatiladi, agarda tasvir ko’rsatilgan jilddan tashqarida qolsa holat satrida qizil belgi bilan ko’rsatiladi. Aloqani qaytatdan boqlash uchun ko’rsatgich holat satriga olib borib sichqonchani ung tomoni bosiladi, va ochilgan menudan Восстановить разорванную связь (Fix Broken Link) tanlanadi. Bu mulohot oynasini chiqaradi Определить местоположение точечного изображения (Locate External Bitmap) ni tanlash kerak . Agarda hotiradan uchirilmagan bo’lsa, u holda tasvirni manzili o’zgartirib qo’yish kifoya.
|
| |
Qadam- baqadam - Innovatsiyalar

Qadam- baqadam o`tish effekti
Qadam- baqadam o`tish effekti turli-tuman variantlarda qurilishi mumkin, lekin ularning hammasi qadam- baqadam o`tishning boshi va oxirini belgilovchi ikkita ob'ektni qurishdan boshlanadi. Bu ikkita ob'ekt juda oddiy (masalan, to`g`riburchaklik, ellips va hokazo) yoki aksincha juda murakkab, masalan bir nechta ob'ektlardan iborat bo`lishi mumkin.
Qadam- baqadam o`tish effekti perspektiva illyuziyasini hosilqilishi uchun yoki neon reklamasining tashqi ko`rinishini imitatsiyalash uchun ishlatiladi.
Qadam- baqadam o`tish effektini qo`llash natijasida hosilqilingan grafik ob'ektlar utish guruhi deyiladi.Bunda guruh uch qismdan iborat: ikkita boshqaruvchi ob'ekt (boshi va oxiri) va oraliqdagi ob'ektlar guruhi.
O`tish guruhidagi barcha ob'ektlar bir-biri bilan dinamik ravishda bog`langan. Buning ma'nosi Shundan iboratki, agar guruhdagi boshqaruvchi ob'ektni olib hujjat varag`ining boshqa joiga o`tkazsak qolgan ob'ektlar ham avtomatik ravishda birinchi ob'ektning izidan boradi.
Qadam- baqadam o`tish effektini Interactive Blend (kadam- baqadam o`tishni interaktiv tuzish) instrumenti yordamida qo`llaniladi.Neon reklamasi effekti esa ikkita turli ob'ektlarning chiziqlari yoki konturlari orasida hosilqilinadi. Bu effekt orqali turli reklamalarni bezashda foydalaniladi.
20-rasm
Kontur effekti
Interactive Contour (konturni interaktiv tuzish) instrumenti belgilangan ob'ektga uning kontsentrik dublikatlarini tuzib beradi. Bu dublikatlar ob'ektning ichiga
yoki tashqi tomoniga qo`yilishi mumkin. Ob'ekt originalining rangi qanaqa bo`lsa uning dublikatining rangi ham shunaqa bo`ladi. Dublikat soni va ular orasidagi masofani iteraktiv rejimda yoki Contour Steps (oreol qadami) va Contour Offset (oreol intervali) nomli tugmalar orqali tuzish mumkin. Atributlar panelida esa uchta kontur tiplaridan biri tanlanadi:
Bular To Center (markazga), Inside ( ichkariga) va Outside ( tashqariga) deb ataladi.
|
Egish effekti - Innovatsiyalar

Egish effekti bilan ishlash
Egish effekti ob'ekt shaklini mustaqil ravishda egishga yordam beradi.Bunday effektni ob'ektlar guruhiga qo`llashdan oldin shu ob'ektlarni guruhlash lozim.
Egish effekti Interactive Envelope (egishni interaktiv tuzish) instrumenti yordamida amalga oshiriladi. Bu instrument grafika panelidagi instrumentlar to`plamida joylashgan. Interactive Envelope (egishni interaktiv tuzish) instrumenti tugmasi panelda chapdan to`rtinchi bo`lib joylashgan. Agar ob'ektni belgilab olib shu tugmani bossak ob'ekt atrofida avtomatik raviщda 8 bog`lamdan iborat bo`lgan gabarit to`g`riburchaklik paydo bo`ladi. Xuddi boshqa bog`lamlar kabi ular ham markerlar bilan ta'minlangan. Markerni bosib turib, uni sichqonchabilan sursak ob'ektga kerakli shaklni bera olamiz.
17-rasm
Ob'ektga kerakli shaklni berishdan oldin tahrirlash tartibi tugmalaridan birini tanlash lozim. Bu tartib ob'ekt shaklini tahrirlash vositalarini belgilab beradi.
Tahrirlash tartibi tugmalari atributlar panelining o`rtasida joylashgan. Tartib nomlari bajaradigan vazifasiga qarab tanlangan bo`lib, ular chapdan o`ngga qarab quyidagi tartibda va nomda joylashgan:
Straight Line (to`g`ri chiziq), Single Arc (yoy), Double Arc(to`lqin), Uncons trained mode (mustaqil).
Ob'ektga egish effektini qo`llash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
Ob'ekt yoki ob'ektlar guruhini belgilab oling va Interactive Envelope (egishni interaktiv tuzish) instrumentlar tugmasini bosing. Ob'ekt atrofida avtomatik ravishda egish effektini beruvchi gabarit to`g`riburchaklik paydo bo`ladi.
Atributlar panelidagi egish tartibini tanlash tugmasini bosamiz.
Interactive Envelope (egishni interaktiv tuzish) instrumentini gabarit to`g`riburchaklik bog`lamlar ini ajratish va almashtirish uchun foydalanamiz.
Deformatsiya effekti
Interactive Distortion (interaktiv deformatsiya) instrumenti tugmasi grafika panelidagi interaktiv effektlar panelining qo`shimcha instrumentlar panelida joylashgan.
Tugmadagi belgi g`ijimlangan qog`ozga o`hshaydi. Deformatsiyaning uchta turi mavjud:
Push and Pull (tort-itar)
Zipper (zigzag)
Twister (aylantirish)
-rasmda haruchta deformatsiyaning aylana ob'ektga ta'siri tasvirlangan. Deformatsiya tipining soni va turli tumanligi cheksiz bo`lib, uning natijasi deformatsiya instrumentining tipi, boshqaruvchi markerga, kursorni tortish yo`nalishiga, shuningdek atributlar panelining parametrlarining tuzilishiga bog`liq.
|
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 28

43
6.2-jadval
B
U
a
n.b.
A
I
a
n.b.
6.3-jadval
B
U
a
n.b.
A
i
q
n.b.
4. Tashqi tavsifi U
ya
=f(I
ya
) quyidagicha olinadi. Bu tavsifni tajribada
yuklanish tokini oshirish yo‘li bilan olish uchun gеnеratorning salt ishlash
holatidagi kuchlanishi U
0
=U
n
qiymatga yеtguncha qo‘zg‘atish tokini i
q
=0
dan boshlab oshiriladi va bu tokning i
q
=i
qn
qiymati butun tajriba oxirigacha
o‘zgartirilmaydi (dеmak R
q
=const bo‘ladi).
So‘ngra yakor zanjiri yuklanish qarshiligi R
yuk
ga ulanadi va yuklanish
toki I
ya
=0 dan I
yu
=1,1I
n
ga qadar oshirib boriladi. Yuklanish tokining 5-6 ta
qiymat o‘lchab olinadi va natijalar 6.2-jadvalga yoziladi. Tavsif
6.3- rasmda ko‘rsatilgan.
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 26

40
Shunday qilib, «A» cho‘tka tagida hamma vaqt shimoliy qutb
ta’siridagi, «V» cho‘tka tagida esa janubiy qutb ta’siridagi o‘tkazgich
ulangan plastina turadi. Natijada O‘T generatorida yakor chulg‘amidagi
o‘zgaruvchan tok kollektor va cho‘tkalar vositasida zanjirning tashqi
qismidagi pulsatsiyalanadigan tokka aylantiriladi (5.9,
c-rasm).Agar yakor
chulg‘ami fazoda bir-biriga nisbatan 90
da joylashgan ikkita o‘ramdan
iborat bo‘lsa (5.9,
b-rasm), tashqi zanjirda tokning pulsatsiyalanishi
keskin kamayadi (5.9,
c-rasm).
Albatta, yakor chulg‘ami bitta yoki ikkita o‘ramdan emas, balki bir
necha o‘ramdan iborat bo‘ladi. Natijada tokning tashqi zanjirdagi
pulsatsiyasi keskin kamayadi. Masalan, chulg‘amdagi o‘tkazgichlar soni
16 ta (o‘ramlar soni 8 ta) bo‘lsa, tokning pulsatsiyasi sezilmay qoladi va
generatorning tashqi zanjiridagi EYK (yoki tok) ni faqat yo‘nalishi
bo‘yicha emas, balki kattaligi bo‘yicha ham o‘zgarmas deyish mumkin
bo‘ladi.
Yakor chulg‘amiga yuklama ulanganda o‘tadigan tok asosiy maydon
bilan ta’sirlashib elektromagnit kuch va moment hosil qiladi.
Elektromagnit kuchning qiymati Amper qonuniga binoan quyidagi
formula bo‘yicha aniqlanadi:
F
em
= В
o‘rt
I
a
. (5.2)
Bu kuchning yo‘nalishi «chap qo‘l qoidasi» bo‘yicha aniqlanadi. Bu
kuch hosil qilgan elektromagnit moment quyidagiga teng bo‘ladi:
M = F
em
D / 2 = C
m
F I
a
, (5.3)
bunda D/2–yakorning radiusi; C
m
= rN/(2
a)– mashina konstruksiyasiga
bog‘liq bo‘lgan o‘zgarmas son. Mashina generator rejimida ishlaganda bu
moment tormozlovchi ta’sir etadi.
-rasm


Soya - Innovatsiyalar

|
Innovatsiyalar
|
bet | 62/67 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 8,78 Mb. | | #150568 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi va dizayn o\'quv amaliyotidan 42-guruh21-rasm
Soya effekti
Soya effekti interaktiv instrumentlar panelidagi Interactive Drop Shadow (soyani interaktiv tuzish) instrumenti yordamida beriladi. Soya parametrlarini tuzish uchun atributlar panelidagi boshqaruv elementlaridan foydalaniladi. Soya effekti perspektiva effekti bilan birgalikda berilishi mumkin.
Linza effekti
Lens (linza) tutashuvchi oynasini chaqirish uchun Effects/ Lens (Efffektlar/ Linza) menyusidagi komandadan yoki ALT+F3 klavishidan foydalanishingiz mumkin. Bu tutashuvchi oyna yordamida linza turi tanlanadi.Linza quyidagi turlarga ega:
Brighten (yorqinlik), Color Add (ranglarni tuzish), Color Limit (rangli filtr), Sustom Color Map (maxsus palitra),Fisheue (baliq ko`zi),Heat Map (nurlanish spektri), Invert (murojaat), Magnify (kattalashtirish), Tinted Grayscale (bir hil rang tusi), Transparensy (shaffoflik) va Wireframe (rangli kontur).
Shaffoflik effekti
Interactive Transparensy (shaffoflikni interaktiv tuzish) instrumenti tugmasi grafika panelidagi interaktiv instrumentlar panelida joylashgan. Bu instrument grafik ob'ektga shaffoflik effektini berib, yarimtonli rastrli tasvir hosilqiladi. YArimtonli rastrli maskada oqdan to qoragacha bo`lgan diapazonda tekis taqsimlangan kulrangning 256 ta gradatsiyasini hosil qilish mumkin.
№-_28_-Mavzu: Corel Draw dasturida tayyor tasvirlarni chiqarish va import qilish
CorelDraw dasturida ob'yektlarni import va eksport qilish.
CorelDraw dasturida kattaliklaming (ob'yektlaming) to'rt tipini import qilish.
Ob'yektlarning import va eksporti 3 yo'l bilan amalga oshirish.
Tasvirlarni eksport yoki import qilganda quyidagi konbertorlar bo’lishi kerak
oldindan saqlangan malumotlarni dastur tushunadigan turiga o’tkazuvchi modullar bo’lishi shart. Ole texnologiyasini foydalanganda konventorlar haqida oylamasak ham bo’ladi.Ekkinchi tomondan bu texnologiya obyektlar bilan ishlaganda bir qancha cheklashlar qoyadi yani,obyektlar kloni olinmaydiganbo’ladi va h.
|
| |
Tasvirlarni eskportlash - Innovatsiyalar

|
Innovatsiyalar
|
bet | 65/67 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 8,78 Mb. | | #150568 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi va dizayn o\'quv amaliyotidan 42-guruhTasvirlarni eskportlash
Tasvirlarni boshqa formatga eksport qilish ushun qiyidagi amallarni bajarish kerak. Menuning Файл (File)dan Экспортировать (Export...), tanlanadi va u ekranga oynani chaqiradi.
Только выделенные объекты (Selected only) bayroqchasi qoyilsa hujjatdagi fahat belgilangan obyektlarni eksport qiladi.
Сортировка типов файлов (Sort type) ruyhati Типы файлов (Files of type) ruyhatini tartibga soladi: По умолчанию (Default), По расширению (Extension), По описанию (Description), В порядке использования (Most Resently Used), Сначала векторные (Vector), Сначала точечные (Bitmap), Сначала текстовые (Text), Сначала анимированные (Animation)
Без пробелов va специальных символов (No white spaces, special characters) bayroqchasi fayl nomidagibush joylarni tagini chizib yozish bilan, maxsus belgilarni Web sahifa fayllarida ishlatiladigan belgilarga olmashtiradi.
Fayllar formati ruyhatidan mumkinbo’lgan bitta formati tanlaniladiva Экспортировать (Export) tugmasi bosilishi bilan ekranda mulahot oyna paydo bo’ladi,bu oynada CDR formatidan boshqa formatga utgandagi saqaladigan malumotlar beriladi.
CorelDRAW dasturi vektor grafikasi dasturlari ichidagilardan eng bir kuzga ko’ringanlardan biri bulib hisoblanib, va u shu sohadagi barcha imkoniotlarga ega bo’ladi.
Rastrli tasvirlarni parametrlarini o’zgartirish
Rastrli tasvirlarni asosiy parametrlari geometrik ulchovlari va o’tqazish bulib hisoblanadi. Bu parametrlarni CorelDRAW muhitida o’zgartirishda Точечные изображения (Bitmaps) menusidagi Изменение параметров изображения (Resample...) dan foydalaniladi.
Размер изображения (Image size) maydonidagi (поле Width)da eni boyicha qiymati kiritiladi va (поле Height) balandligi boyicha qyimati beriladi.
Разрешение (Resolution) maydonida (поле Horizontal) gorizontal boyicha va (поле Vertical) vertikal boyicha razreshenyelari beriladi.. Qo’shni maydondagi Идентичные значения (Identical values) ga bayroqch qoyilsa u holda bir xil bo’ladi, aks holda har xil qiymatlar bo’ladi.
Oynani pastki qismida fayllar o’lchamlari beriladi (строка Original image size) uzgartilmagan holdagisi va (строка New image size) parametrlari o’zgartirilgandan keyingisi. Сглаживание (Anti-alias) bayroqchasi chegaralaridagi har xil notekisliklarni yoqatadi.
|
| |
O’quv mashg’ulotining - Innovatsiyalar

|
Innovatsiyalar
|
bet | 17/67 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 8,78 Mb. | | #150568 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi va dizayn o\'quv amaliyotidan 42-guruhO’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich lari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
Ta’lim beruvchi
|
Ta’lim oluvchilar
|
|
Tashkiliy qism
|
Mashg’ulotga tayyorgarlik ko’radilar
Amaliyotga xavfsizlik texnikasi, sanitariya va gigiena talablariga rioya qilgan holda maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo qo’yadilar.
Tinglaydilar.
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
( daq.)
|
. Ta’lim oluvchilarni davomatini tekshirish
. Ta’lim oluvchining mashg’ulotga tayyorgarligini tekshirish
. Amaliy mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
. Amaliy mashg’ulotning baxolash mezonlari bilan tanishtiradi
. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
|
Kirish yo’riqnomasi (50 daqiqa). O’quvchilar bilimini faollashtirish:
. Tezkor-so’rov, savol-javob, aqliy hujum orqali bilimlarni faollashtirish.
Yangi o’quv materiallari bayoni:
. O’quv amaliyoti mavzusi bo’yicha umumiy ma’lumot beradi, ish joylarini tushuntiradi.
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi o’quv materiali bo’yicha amaliy mashq bajarish
. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riqnomali texnologik xarita (1- ilova) hamda mustaqil ish bajarish uchun hom- ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatadi
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
. Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan maxsulotni
qabul qiladi.
|
Savollarga javob
|
|
|
| |
Uskunalar paneli - • Coreldraw • pho to s h o p

Orqa fonga rang berish - Paint Bucket (Ведро с цветом) -
[G] - belgilangan sohani bitta rang yoki naqsh (tayyor va biz yaratgan)
bilan to ‘ldirish.
Kontrast kamaytirish - Blur (Размытие) - [R] - kontrastni
kamaytirish yoki ranglami yoyish.
Ш
Kontrast ko‘paytirish - Sharpen (Резкость) - [R] - kontrastni
ko‘paytirish yoki ranglami aniqlashtirish.
m m
Rang tortish - Smudge (Размазыватель) - [R] - rang yoyish
yoki tortish.
Ochroq qilish - Dodge (Осветлитель) - [О] - tasvir rang-
larini ochartirish.
To‘qroq qilish - Burn (Затемнитель) - [О] - tasvir rangla-
rini to‘qroq qilish.
Rang h o ila sh - Sponge (Губка) - [О] - tasvir ranglarini ku-
chaytirish.
Sinov savollari - Microsoft Word А4 син ва узгар doc

Sinov savollari 1. O‘zgarmas tok gеnеratorining tuzilishi va ishlash printsipini gapirib
bеring.
2. Gеnеratorning salt ishlash tavsifi qanday olinadi?
3. Gеnеratorning qisqa tutashuv tavsifi qanday olinadi?
4. O‘zgarmas tok gеnеratorlarining turlari va sxemalarini chizing?
5. Cho‘tka va kollektorning vazifasi?
41
6-laboratoriya ishi Mustaqil qo‘zg‘atishli o‘zgarmas tok generatorini, rostlash, tashqi va qisqa tutashish tavsiflarini tekshirish 1. Ishni bajarishdan maqsad 1. Mustaqil qo‘zg‘atishli о’zgarmas tok generatorining tuzilishi va
asosiy xossalari bilan tanishish. 2. Mustaqil qo‘zg‘atishli о’zgarmas tok generatori rostlash, tashqi va
yuklanish tavsiflarini tajribada tekshirish va ularning grafik tasvirini nisbiy
birlik (n.b.) lar sistemasida chizishni o‘rganish.
2. Ishni bajarish yuzasidan topshiriqlar 1. Rostlash tavsifini ifodalovchi i
q
=f (I
ya
) bog‘liqlikni yakor kuchlanishi
U
ya
=U
n
=const bo‘lganda olish.
2. Tashqi tavsifini ifodalovchi U
ya
=f (I
ya
) bog‘liqni qo‘zg‘atish
chulg‘ami toki i
q
= const bo‘lganda yuklanish tokini oshirib olish. Tashqi
tavsifdan kuchlanishning o‘zgarish qiymati u ni aniqlash.
3.Yuklanish tavsifini ifodalovchi U
a
=f (i
q
) bog‘liqlikni yakor
chulg‘amidan o‘tadigan yuklanish toki I=I
a
=const (I
a
>0) bo‘lganda olish.
3. Ish bajarish tartibi va hisobot tayyorlash bo‘yicha ko‘rsatmalar 1. 6.1-rasmda ko‘rsatilgan tajriba o‘tkazish elеktr sxеmasi yig‘iladi.
2. Dasturda ko‘rsatilgan gеnеrator tavsiflarini tеkshirishda gеnеrator
yakorini birlamchi motor bilan n=n
n
=const tеzlikda aylantirib tajriba
o‘tkaziladi.
3. Rostlash tavsifi. i
q
=f(I
ya
) quyidagicha olinadi. Rostlash tavsifini olish
uchun yuklanish toki I
ya
=0 bo‘lganda, qo‘zg‘atish tokini oshirib yakor
klеmmalarida U
ya
=U
n
kuchlanish hosil qilinadi. Yakor zanjiri yuklanish
qarshiligi R
yuk
ga ulanadi va uni kamaytirib yakor chulg‘ami tokini I
ya
=I
n
qiymatga еtguncha oshirib boriladi. Ma'lumki, yakor zanjiri qarshiliklarida
kuchlanish pasayishi I
ya
R
ya
va yakor rеaksiyasining magnitsizlanishi
ta'sirida kuchlanish U
ya
=U
n
qiymatidan kamayib boradi. Lеkin, shartga
ko‘ra, yakor kuchlanishini o‘zgartirmay saqlash lozim bo‘lgani uchun
qo‘zg‘atish zanjiridagi rostlash rеostati (R
qr
) qarshiligini kamaytirish bilan
qo‘zg‘atish toki i
q
oshirib boriladi. O‘lchash natijalari 6.1-jadvalga
42
yoziladi. Rostlash tavsifining taxminiy grafik tasviri 6.2-rasmda
ko‘rsatilgan.
Qisqa tutashuv xarakteristikasi (QTX)

47
QTX ni tajribada qo‘zg‘atish chulg‘ami hosil qiladigan magnit
oqimining yo‘nalishi Ф
qol
yo‘nalishi bilan mos tushgan hol uchun oladilar.
Bu holda qo‘zg‘atish tokini 0 dan boshlab oshirganda qisqa tutashuv (QT)
toki I
qt
bironta
a nuqtadan
to‘g‘ri chiziqli ko‘rinishda oshadi (6.5-rasm).
I
qoz
0 bo‘lganda ham yakor zanjiridan I
qt
0
a tok o‘tadi. Bu tok Ф
qol
yakor
chulg‘amida vujudga keltirgan kichik qiymatdagi EYK E
qol
hisobiga
hosil bo‘ladi. Odatda yakor tokining yo‘l qo‘yilgan qiymatlarida QTX
deyarli to‘g‘ri chiziqli bo‘ladi.
Agar cho‘tka bilan kollektor orasidagi o‘zgaruvchan kontakt qarshiligini
e’tiborga olmasak (bunda R
a
const) QT toki I
qt
EYK E
a
ga, magnit
sistema to‘yinmaganligi uchun bu tok (I
qt
)
qo‘zg‘atish tokiga to‘g‘ri
mutanosib ravishda o‘zgarar ekan (I
qt
I
qoz
).
Tashqi va rostlash xarakteristikalari. Generatorni ishlatishdagi asosiy
ish jarayonni belgilovchi xarakteristika –
tashqi xarakteristikadir. Odatda,
generatorlarga nisbatan qo‘yiladigan talab (payvandlash generatorlaridan
tashqari) umumiy bo‘lib, ularning qo‘zg‘atish toki
I
qoz
const bo‘lganda,
yuklama tokining qiymati 0 dan yo‘l qo‘yilgan qiymatgacha o‘zgarganda,
generatorlarning chiqish klemmalaridagi kuchlanishi nominal qiymatidan
mumkin qadar kam o‘zgarishi amaliyot uchun muhimdir.
Tashqi xarakteristika–qo‘zg‘atish toki
I
qoz
N
const va yakorning aylanish
chastotasi n
N
const bo‘lganda U
a
f(I
a
)bog‘liqlikni ifodalaydi. Bu
xarakteristikani ahamiyatga ega bo‘lgan ikkita hol uchun tahlil qilish
foydalidir:
1) salt ishlash rejimda (I
a
0) yakor chulg‘amida hosil bo‘lgan EYK ning
qiymati E
0
U
N
ga to‘g‘ri kelgan qo‘zg‘atish toki
I
qoz.N
const bo‘lganda
yuklama tokini oshirib olish (6.6,
a-rasm, 2);
0
I
qoz qt
I
qt
I
qt
=I
N
a
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 38

54
Aralash qo‘zg‘atishli o‘zgarmas tok generatorining
xarakteristikalari
Dastlabki ma’lumotlar. Bu turdagi generatorning ikkita qo‘zg‘atish
chulg‘ami bo‘lib, ulardan bittasi yakor chulg‘amiga parallel qilib,
ikkinchisi esa unga ketma-ket qilib ulanadi.
Ketma-ket
qo‘zg‘atish
chulg‘ami
faqat
aralash
qo‘zg‘atishli
generatorlarda yaxshi samara beradi. Parallel (F
Sh
) va ketma-ket (F
S
)
qo‘zg‘atish chulg‘amlari hosil qilgan MYK larning birgalikdagi ta’siridan
umumiy qo‘zg‘atish oqimi Ф
qoz
vujudga keltiriladi. Ko‘pincha qo‘zg‘atish
chulg‘amlari, ular hosil qilgan magnit oqimlari bir xil yo‘naladigan qilib
ulanadilar. Ketma-ket qo‘zg‘atish chulg‘ami yakor reaksiyasi MYK ni va
yakor zanjirida kuchlanish pasayuvi (I
a
R
a
) ni kompensatsiyalaydi. Shu
tarzda generator klemmalaridagi kuchlanishni avtomatik ravishda
rostlashga erishiladi.
Aralash qo‘zg‘atishli generatorlar magnit zanjirining to‘yinish darajasi
kam bo‘lgan mashinalar turiga kiradi.
Tashqi xarakteristikasi. Bu xarakteristika, parallel qo‘zg‘atish
zanjiridagi qarshilik r
qoz
const va nn
N
const bo‘lganda U
a
f (I
a
)
bog‘liqlikni ifodalaydi. Bu xarakteristika, normal ishlatish xarakteristikasi
bo‘lganligidan uning tahlili katta ahamiyatga egadir.
-rasm. Mustasil qo‘zg‘atishli gеnеratorning

48
2) yakor chulg‘amining toki I
a
I
N
va kuchlanishi U
N
bo‘lganda
qo‘zg‘atish tokini
I
qoz.
N
const qilib, yuklama tokini kamaytirib olish (6,
a-
rasm, 1).
Tashqi xarakteristikani tajribada yuklama tokini I
a
0 dan I
a
I
N
gacha
oshirib olinganda, generator chiqish klemmalaridagi kuchlanishi, yakor
reaktsiyasi magnitsizlovchi ta’sirining va yakor zanjiridagi qarshiliklarda
kuchlanish pasayishi tufayli bir oz kamayadi (2-egri chiziq). Tashqi
xarakteristika egri chizig‘ining shakliga yuklama toki tufayli magnit zanjiri
to‘yinish darajasining o‘zgarishi ham sabab bo‘ladi.
Ma’lumki, generatorning kuchlanishi (U
a
), natijaviy magnit oqimiga
bog‘liq ravishda o‘zgaradigan E
a
, yakor zanjiridagi (I
a
R
a
) hamda
cho‘tkalarda bo‘ladigan (U
ch
) kuchlanish pasayishlari bilan aniqlanadi:
U
a
E
a
–I
a
R
a
– U
ch
. (6.1)
Yuklama toki oshirilganda yakor reaksiyasining mashina asosiy
maydoniga bo‘lgan magnitsizlovchi ta’siri ortadi. Qo‘zg‘atish toki
I
qoz
const bo‘lganligidan, generatorning natijaviy magnit oqimi, demak,
EYK E
a
ham bir oz kamayadi.
Tashqi xarakteristikani tajribada olishda
davlat standarti tavsiyasi
qo‘yidagicha: yakorning aylanish chastotasi n n
N
va qo‘zg‘atish tokini
I
qoz.
N
=const holda saqlab, yuklama toki I
a
ni nominal qiymatidan 0 gacha
kamaytirib olish lozim.
Yuklama toki kamaya borgan sari, ko‘ndalang yakor reaksiyasi
ta’sirining susayishi va yakor zanjirida kuchlanish pasayishi I
a
R
a
ning
kamayishi tufayli, yakor chul-g‘ami chiqish klemmalaridagi kuchlanish
tobora oshadi (6,
a-rasm, 1).Tashqi xarakteristika yuklamani oshirib
olinganda kuchlanish pasayuvi quyidagicha aniqlanadi:
U
%
100 (U
N
–U
a
) U
N
, (6.2)
Yuklanish xarakteristikasi

46
magnitsizlovchi ta’sirini miqdoriy jihatdan aniqlashga hamda uning
mashina magnit zanjiri to‘yinishini tekshirishga imkon beradi. Agar bitta
yuklanish xarakteristikasi olinadigan bo‘lsa, ko‘pincha
yakor toki I
a
I
N
bo‘lgan qiymat uchun olinadi.
Yuklanish va SIXlarini solishtirish va ular yordamida xarakteristik
uchburchak
qurish
uchun
yuklanish
xarakteristikasini
SIXning
kamayuvchi shoxobchasi (6.4,b-rasmda, 1) bilan bitta grafikda qurish
qulay bo‘ladi.
Yuklanish xarakteristikasi (2-egri chiziq)
quyidagi sabablarga ko‘ra
SIX ga nisbatan pastda joylashadi:
1) yakor zanjiridagi qarshiliklarda kuchlanish pasayishi;
2) yakor reaksiyasining magnitsizlovchi ta’siri (buning
natijasida
mashinaning asosiy magnit oqimi va EYK kamayadi).
Agarda salt ishlash rejimda qo‘zg‘atish tokining bironta I
qoz.
2
qiymatida
«D» nuqta bilan aniqlanadigan (6.4,
b-rasm) kuchlanishga ega bo‘lsak,
yuklama bilan ishlaganda esa (
I
qoz.
2
ning
o‘sha qiymatida) generatorning
chiqish klemmalaridagi kuchlanishi kamayadi (6.4,
b-rasmda «C» nuqta),
ya’ni «DC» kesma bilan ifodalanadigan kuchlanish pasayishiga ega
bo‘lamiz. Bu kesmaning «BC» qismi yakor zanjiri va cho‘tkalardagi
kuchlanish
pasayishini, “DB” kesma esa yakor reaksiyasining
magnitsizlovchi ta’siri tufayli kuchlanish pasayishini ifodalaydi. Yakor
toki I
a
const bo‘lsa, CB kuchlanish pasayishi ham o‘zgarmas bo‘ladi.
Yakor reaksiyasining magnitsizlovchi ta’siri esa
I
qoz
ning
oshishi bilan
o‘zgaruvchan bo‘ladi, chunki bu holda magnit zanjirining to‘yinish
darajasi o‘zgaradi.
EYK E
a
ning bir xil qiymatini olish uchun salt ishlash rejimda
I
qoz.
1
qo‘zg‘atish toki talab qilinsa, yuklama bilan ishlaganda esa, qiymati
I
qoz.
2
I
qoz.
1
bo‘lgan qo‘zg‘atish toki kerak bo‘ladi. Bu toklarning farqi yakor
chulg‘amidagi EYK E
a
ni «DB» qiymatga
kamaytiruvchi yakor
reaksiyasining magnitsizlovchi ta’sirini kompensatsiyalashga sarflanadi.
SIX va xarakteristik uchburchak yordamida elektromagnit qo‘zg‘atishli
O‘T generatorlarining normal ish jarayonidagi tashqi va rostlash
xarakteristikalarini grafik usulda aniqlash mumkin. 6.4-rasmdagi hosil
bo‘lgan «ABC» uchburchakni
xarakteristik (yoki reaktiv) uchburchak
deyiladi.
S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun

rang kodi va uning tashkil etuvchi qismlari (komponentlari) o‘rtasidagi
o ‘zaro aloqalarini aniqlaydi.
Misol tariqasida EGA va VGA 16-rangli video rejimlaming stan
dart palitrasini beramiz.
Rang kodi
R
G
В
Rangning
nomi
1
2
3
4
5
0
0
0
0
Qora
1
128
0
0
T o‘q qizil
2
0
128
0
Yashil
3
128
128
0
Jigar rang
4
0
0
128
T o ‘q yashil
5
128
0
128
T o ‘q
zarg‘aldoq
6
0
128
128
Yarim
havorang
7
128
128
128
Yarim
kulrang
8
192
192
192
Chorak
kulrang
9
255
0
0
Qizil
10
0
255
0
Ochiq yashil
11
255
255
0
Sariq
12
0
0
255
K o ‘k
13
255
0
255
Zarg‘aldoq
14
0
255
255
Havorang
15
255
255
255
Oq
Bunday palitraning kamchiligi sifatida
muhim ranglardan biri
b o ig a n zarg‘aldoq rangning y o‘qligini hisoblash mumkin.
Shuningdek
boshqa, masalan, VGA uchun 256 rangli standart palitralar ham mavjud.
Kompyuterlardagi video tizimlar odatda dasturiga o‘zining palitrasini
o ‘matish imkoniyatini beradi30.
Microsoft Word А4 син ва узгар doc - bet 29

44
3.5. Yuklanish tavsifi. U
a
=f(i
q
) quyidagicha olinadi. Qo‘zg‘atish
chulg‘amiga
bеrilgan tokni kuchlanish U
a
=U
n
bo‘lguncha oshiriladi va
yakorga bеriladigan yuklanish toki nominal qiymat (I
a
=I
n
)
ga yoki uning
yarmi (I
a
=0.5I
n
) ga yеtkaziladi. Tokning bu qiymatini butun tajriba olish
davomida yakor zanjiriga ulangan
yuklanish qarshiligi R
yuk
yordamida
o‘zgartirmay saqlanadi. Qo‘zg‘atish zanjiridagi rostlash rеostati R
qr
yordamida qo‘zg‘atish tokini kamaytirib bеsh oltita qiymat olinadi.
O‘lchash natijalari 6.3-jadvalga yoziladi.
4. Ishni bajarish yuzasidan qisqacha nazariy tushunchalar.
Mustaqil qo‘zg‘atishli o‘zgarmas tok generatorining
xarakteristikalari
Bu turdagi generatorning qo‘zg‘atish chulg‘amiga boshqa O‘T
manbadan kuchlanish beriladi. Agar qo‘zg‘atish chulg‘amiga
ulangan
kuchlanish U
qoz
const va uning qarshiligi ham R
qoz
const bo‘lsa,
generatorning har qanday ish rejimida ham bu chulg‘amdagi tok
I
qoz
o‘zgarmay qoladi.
Salt
ishlash
va
yuklanish
xarakteristikalari.
Salt
ishlash
xarakteristikasi (SIX) – generator yakorining aylanish chastotasi n const
va
yakor toki I
a
0 bo‘lganda U
0
E
0
f (
I
qoz
) bog‘liqlikni ifodalovchi
egri chiziqdir (6.4-rasm). Bu xarakteristikani tajribada olish vaqtida
generator
kuchlanishining qiymati U
0
(1,151,2)U
N
ga teng bo‘lgunga
qadar, qo‘zg‘atish toki
I
qoz
=
0 dan boshlab oshirib boriladi, so‘ngra esa
qo‘zg‘atish tokining qiymati 0 gacha kamaytiriladi.
O’quv mashg’ulotining - Innovatsiyalar

|
Innovatsiyalar
|
bet | 13/67 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 8,78 Mb. | | #150568 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi va dizayn o\'quv amaliyotidan 42-guruhO’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich lari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
Ta’lim beruvchi
|
Ta’lim oluvchilar
|
|
Tashkiliy qism
|
Mashg’ulotga tayyorgarlik ko’radilar
Amaliyotga xavfsizlik texnikasi, sanitariya va gigiena talablariga rioya qilgan holda maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo qo’yadilar.
Tinglaydilar.
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
( daq.)
|
. Ta’lim oluvchilarni davomatini tekshirish
. Ta’lim oluvchining mashg’ulotga tayyorgarligini tekshirish
. Amaliy mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
. Amaliy mashg’ulotning baxolash mezonlari bilan tanishtiradi
. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
|
Kirish yo’riqnomasi (50 daqiqa). O’quvchilar bilimini faollashtirish:
. Tezkor-so’rov, savol-javob, aqliy hujum orqali bilimlarni faollashtirish.
Yangi o’quv materiallari bayoni:
. O’quv amaliyoti mavzusi bo’yicha umumiy ma’lumot beradi, ish joylarini tushuntiradi.
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi o’quv materiali bo’yicha amaliy mashq bajarish
. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riqnomali texnologik xarita (1- ilova) hamda mustaqil ish bajarish uchun hom- ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatadi
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
. Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan maxsulotni
qabul qiladi.
|
Savollarga javob
|
|
|
| |
O’quv mashg’ulotining - Innovatsiyalar

|
Innovatsiyalar
|
bet | 22/67 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 8,78 Mb. | | #150568 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi va dizayn o\'quv amaliyotidan 42-guruhO’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich lari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
Ta’lim beruvchi
|
Ta’lim oluvchilar
|
|
Tashkiliy qism
|
Mashg’ulotga tayyorgarlik ko’radilar
Amaliyotga xavfsizlik texnikasi, sanitariya va gigiena talablariga rioya qilgan holda maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo qo’yadilar.
Tinglaydilar.
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
( daq.)
|
. Ta’lim oluvchilarni davomatini tekshirish
. Ta’lim oluvchining mashg’ulotga tayyorgarligini tekshirish
. Amaliy mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
. Amaliy mashg’ulotning baxolash mezonlari bilan tanishtiradi
. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
|
Kirish yo’riqnomasi (50 daqiqa). O’quvchilar bilimini faollashtirish:
. Tezkor-so’rov, savol-javob, aqliy hujum orqali bilimlarni faollashtirish.
Yangi o’quv materiallari bayoni:
. O’quv amaliyoti mavzusi bo’yicha umumiy ma’lumot beradi, ish joylarini tushuntiradi.
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi o’quv materiali bo’yicha amaliy mashq bajarish
. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riqnomali texnologik xarita (1- ilova) hamda mustaqil ish bajarish uchun hom- ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatadi
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
. Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan maxsulotni
qabul qiladi.
|
Savollarga javob
|
|
|
| |
Sirtlarni silliqlash va detallar qo'shish

2.1.3. Sirtlarni silliqlash va detallar qo'shish
3D modellarni silliqlash va detallar qo'shish jarayoni dastlabki modellarni boshqarish va ularga detallar qo'shishni o'z ichiga oladi. Ushbu jarayon quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Modellarni silliqlash (Subdivision Modeling): Subdivision modeling tekshiruvchi usul bo'lib, shuningdek "silliqli" yoki "subdivided" deb ataladi. Ushbu usul bilan, asosiy geometrik shakllar, masalan, poligonal meshlar, kvadratlar yoki triyangullar, noaniqligi va ko'pnuqtali ko'rinishga aylanadi. Bu usul obyektlarni detallangan va boshqa geometrik qismlar qo'shish uchun juda foydali bo'ladi.
Detallar qo'shish: Obyektga detallar qo'shish uchun modellarni tahrirlash dasturida ko'rsatma usullar va qo'shimcha qo'llanmalar mavjud. Bu, modelni yaxshi ko'rsatish uchun zarur bo'lgan qo'shimcha qism yoki qo'shimcha funksiyalarni qo'shishga yordam beradi. Misol uchun, yuklamalar, qurol detallari, rangli texsturalar, chizmalarni o'rnating va boshqalar.
Soyishtirish va animatsiya: Silliqlangan modellarni animatsiyalash va boshqa o'zgarishlarni amalga oshirish uchun yordam beradi. Silliqlangan modellalar animatsiyada yaxshi ko'rinadi, chunki ularni o'zlariga shakllantirish va qo'shimcha detal qo'shish oson bo'ladi.
Tekstura va materiallar: Modellarga qizil ranglar, yorqin yorug'lik va boshqa materiallar va teksturalar qo'shish. Bu, modellarni fotorealistik ko'rsatish uchun muhimdir va ularni ko'rishini osonlashtiradi.
Silliqlangan modellarni tahrirlash va detallar qo'shish jarayonida yana qo'shimcha ma'lumotlar quyidagicha bo'lishi mumkin:
1. Bo'limlar va qurollar: Modellarga qo'shimcha bo'limlar, masalan, do'ppi, palto, kamar, yengil qo'llar va boshqalar qo'shish. Bu, modellarga shakl va hayotliklik qo'shadi.
2. Dam olish va izlash: Modellarga realistiklik qo'shish uchun dam olish va izlash effektlarini qo'shish. Bu, obyektlarning matematik va material xususiyatlarini ko'rsatishda juda muhimdir.
3. Animatsiya va ikkiqatli modellash: Modellarga hayotliklik va dinamiklik qo'shish uchun animatsiya va ikkiqatli modellash qo'shimchalari qo'llaniladi. Bu, obyektning harakatlarini, to'g'ri joylashishini va o'zgaruvchanligini ko'rsatishda yordam beradi.
4. Mesh tahrirlash va detal tuzatish: Meshlar ustida tahrirlash orqali, modellarni boshqarish va ularga detallar qo'shish imkoniyatini beradi. Bu, obyektlarni o'zgartirish va optimallashtirishda katta ahamiyatga ega.
5. To'g'ri joylashuv va nuqtai nazarlar: Modellarni to'g'ri joylashtirish va ularning nuqtai nazarlarini belgilash, ularning ko'rsatishini va harakatlarini aniqlashda muhimdir.
6. Bo'limlarni ajratish va birlashtirish: Modellarni tuzatish va ularga qo'shimcha bo'limlar qo'shishda, ularni bir-biriga bog'lash va ajratish imkoniyatlarini o'rganishingiz kerak. Bu, kompleks modellarni tuzatishda va tahrirlashda juda muhimdir.
|
Obyektlarni kesish, qo'shish va ajratish

2.1.1. Obyektlarni kesish, qo'shish va ajratish
AutoCAD dasturida 3D obyektlarni kesish, qo'shish va ajratish jarayonlari quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
3D obyekt yaratish: Birinchi navbatda, 3D obyektlarni yaratishning asosiy jarayonlarini o'rganishingiz kerak. Bu, geometrik shakllarni yaratish, ularni ko'rsatish, ranglarini belgilash va unga materiallar qo'shishni o'z ichiga oladi.
Kesish: 3D obyektlarni kesish uchun, "Slice" yoki "Intersect" qo'llanmasidan foydalanishingiz mumkin. Bu, obyektning biror bir qismidan yoki ikkisining kesishish punktlarini belgilab, ularni kesib olish imkoniyatini beradi.
Qo'shish: Yangi obyektlarni asosiy obyektga qo'shish uchun "Union" yoki "Boolean" amallaridan foydalanishingiz mumkin. Bu, obyektlarni bir-biriga bog'lash yoki ularga qo'shish orqali kompleks modellar yaratishga imkon beradi.
Ajratish: 3D obyektlarni ajratish uchun "Subtract" yoki "Slice" qo'llanmasidan foydalanishingiz mumkin. Bu, bir obyektning boshqa obyektga ko'ra joylashishi orqali bir qismi niqtalab olish imkoniyatini beradi.
1. 3D obyektlarni kesish (Slice): Slice amaliyoti, 3D obyektlarni belgilangan qatlam va yo'nalishda kesib olish imkonini beradi. Obyektga qatlam yoki kesishning joylashuvi, obyektning kerakli qismidagi kesilgan hisoblangan qismiga ta'sir qiladi.
2. 3D obyektlarni kesish (Intersect): Intersect amaliyoti, ikki yoki undan ko'p obyektlarning kesishuvlarini topadi. Uning natijasida, obyektlarning kesishgan qismi aniqlanadi va qoldiq ularni kesib olish imkoniyati beriladi.
3. 3D obyektlarni qo'shish (Union): Union amaliyoti, ikki yoki undan ko'p obyektlarni birlashtiradi. Bu, obyektlarning barchasini bir qatorda birlashtirish uchun foydalaniladi.
4. 3D obyektlarni qo'shish (Boolean): Boolean amaliyoti, ikki yoki undan ko'p obyektlarni birlashtirish uchun har bir obyektda qo'llaniladi. Bu amaliyot, obyektlarni qo'shish, ayirish yoki ajratish imkoniyatini beradi.
5. 3D obyektlarni ajratish (Subtract): Subtract amaliyoti, birinchi obyektdan ikkinchi obyektning kesishuvlarini olib tashlash imkoniyatini beradi. Natijada, birinchi obyektning o'zi kesiladi va ikkinchi obyekt kesishuvini qoldiradi.
|
D obyektlar yaratish  1.2.1. Asosiy 3D shakllar: Kub, silindr va konus yasash

|
D obyektlar yaratish 1.2.1. Asosiy 3D shakllar: Kub, silindr va konus yasash
|
bet | 11/22 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #248522 |
Bog'liq Saidov Saidnazarbek
Ko‘rinishlar asosida 3D obyektlarni ixtiyoriy olti tomondan va to‘rt xil vaziyatdagi izometrik proyeksiyalarda ko‘rsatish mumkin bo‘ladi. Ayrim 3D obyektlari 4 ta izometrik proyeksiyalardan birida qulay vaziyatdagi tasvirni bermasligi mumkin. Misol uchun kubni olsak. Bunda kub izometriyada teng yonli olti burchak shaklida ko‘rinib qoladi (56 arasm).
Shuning uchun ko‘rinishlarda va umuman modellashtirishda “Orbita” panelidan foydalanish ancha qulayliklarga ega. Ushbu panel asosida obyektning ko‘rinishi ixtiyoriy burchak ostida burilib ko‘rsatilishi va harakatlantirilishi mumkin (56 b-rasm).
a) b)
56-rasm: a) izometrik kub; b) izometrik burilgan kub
Shunisi e’tiborliki, orbita asosida burilgan obyektlar fazodagi vaziyati va boshqa obyektlarga nisbatan vaziyati o‘zgarmaydi. Bunda obyektlarga nisbatan ko‘rinish burchagi o‘zgartiriladi xolos. Obyektlar istalgan paytda yana oldingi biron bir asosiy ko‘rinishlardan biriga yoki izometrik ko‘rinishlardan biriga keltirilishi mumkin.
FKT (foydalanuvchi koordinatalar tizimi) paneli. AutoCADda ikki turdagi koordinatalar tizimi mavjud. Bular o‘zgarmas xalqaro (XKT) va o‘zgaruvchan foydalanuvchi (FKT) koordinatalar tizimlaridir. Yangi chizmada dastlabki holatda har ikkala tizim ustma-ust holatda bo‘lib, foydalanuvchi koordinata tizimi boshqa joyga va boshqa vaziyatga keltirilganda xalqaroga nisbatan amalga oshiriladi va xalqaro koordinata tizimi qaytish imkonini saqlab turadi.
FKT paneli asosan 4 ta bo‘limdan iborat (57-rasm):
1-bo‘lim 2-bo‘lim 3-bo‘lim 4-bo‘lim
1-bo‘limda XKT va FKTga o‘tish rejimlari joylashgan.
2-bo‘limda FKTni 1-obyektga, 2-yoqga va 3-ko‘rinishga bog‘lash buyruq tugmalari joylashgan.
3-bo‘limda FKT turli uslubda ko‘chirish va o‘qlar yo‘nalishini berish buyruq tugmalari joylashgan.
4-bo‘limda FKT koordinata tekisligini ma’lum bir burchakga bitta o‘q atrofida burish buyruq tugmalari joylashgan.
Jismni tahrirlash paneli. Ushbu panel asosan 3D jismlarini tahrirlashga qaratilgan bo‘lib, 3 ta bo‘limdan iborat (58-rasm).
1-bo‘lim 2-bo‘lim 3-bo‘lim
|
| |
S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun

va olchovlar kabi ayrim operatsiyalami samaraliroq bajarish uchun
ishlab chiqilgandir. Bir modelning boshqasiga almashtirilishi tasvirdagi
ranglaming buzilishiga olib kelishi mumkin.
Ranglami kodlash. Palitra28
Kompyuter rangli tasvirlar bilan ishlay olishi uchun tasvimi sonlar
ko‘rinishida ifodalash-ranglami kodlash kerak. Kodlash usuli rang mo
delidan va kompyuterdagi raqamli m a’lumotlaming formatiga bogliq.
RGB modeli uchun har bir komponentga m a’lum bir sohada
chegaralangan sonlar, masalan, 0 dan 1 gacha bo'lgan kasr sonlar bilan,
yoki 0 dan m a’lum bir maksimal qiymatgacha b o ig a n butun sonlar bilan
berilishi mumkin, Hozirgi paytda Tme Colour formati keng tarqalgan
b o lib , unda har bir tashkil etuvchi qism bayt ko‘rinishida berilib, u har
bir tashkil etuvchi qism uchun 256 gradatsiyani beradi:
R=0...256;
G=0...255;
B=0...255.
Ranglar
soni
256x256x256x=16,7 mln (224) tani tashkil etadi.
Kodlashning bunday usulini qismlar (komponentlar) usulida kod
lash deb atash mumkin. Kompyuterda Tme Colour tasviri kodlari baytlar
uchligi tarzda beriladi yoki uzun birlikka (to‘rt baytli) - 32 bitga joy-
lashtiriladi (masalan, Windows APIda):
C=00000000 bbbbbbbb gggggggg rrrrrrrr.
Kompyuter grafikasi tizimlaridagi tasvirlar bilan ishlaganda ko‘-
pincha tasviming sifati (iloji boricha ko‘proq rang talab etiladi) va
tasvimi saqlash va qayta tiklash uchun zarur boladigan va masalan, xo-
tira xajmi bilan hisoblanadigan, resurslar (bir pikselga to ‘g ‘ri keladigan
bitlar sonini kamaytirish kerak) o ‘rtasida kelishi (komprolis) holatini
izlashga to ‘g ‘ri keladi.
Bundan tashqari, ba’zi tasvirlar o ‘z-o‘zicha chekli ranglardan foy-
dalanishi mumkin. Masalan, chizmachilik uchun balki ikki xil rang
yetarli b o la r, inson yuzi uchun pushti, sariq, qirmizi, qizil, yashil, rang
laming nozik turlari; osmon uchun esa - havorang va kulranglar nozik
turlari yetarli. Bunday hollarda to iiq rangli kodlashdan foydalanish
ortiqchalik qiladi29.
Ranglar sonini qisqartirishda mazkur tasvir uchun muhim boig an
ranglar toplamini aks ettimvchi palitradan foydalaniladi. Palitrani rang
lar jadvali sifatida qabul qilish mumkin. Palitra tanlangan rang modelida
standart holat - • Coreldraw • pho to s h o p

I ll BOB. Corel DRAW X3 DASTURI
Bu dastur “Rangli chizaman” degan m a’nosini anglatadi. Undan
foydalanib grafik tasvirlar qayta ishlanadi, bo‘yaladi va bezaladi. Uning
imkoniyatlari
shunday kengki, ular hozirgi zamon talablariga mos
bo‘lgan barcha turdagi rang-barang ramziy belgi, emblema, plakat, e’lon
va reklamalami yasashga yetarlidir.
8-§. Corel DRAW X3 dasturida hujjatlarni yaratish va ochish
Har doim CorelDRAW dasturi yuklangandan so'ng yangi hujjat
ochiladi. Agar ish jarayonida yana bitta yangi hujjat yaratish kerak
bo‘Isa u holda,
File
(Fayl)
menyusidan
New
(Новый документ)
buyrug‘ini bering yoki standart uskunalar panelining chap qismida
joylashgan
New
(Новый документ) tugmasini sichqoncha chap tugmasi
yordamida bosing. Hujjatga nom berish, bet o ‘lchamini berish, CMYK
yoki RGB singari rangli rejimni tanlash
va rangli profillami sozlash
32
mumkin .
Dastur yuklangandan so‘ng ekranda «CorelDRAW ХЗ» muloqot
oynasi chiqadi va bir nechta variantlami taqdim qiladi, (9 - rasm): yangi
hujjat yaratish (Создать), oxirgi foydalanilgan hujjatni ochish (пос
ледние использованные), mavjud hujjatni ochish (Открыть), Mavjud
namunadan yaratish (Создать шаблон), o‘qitish tizimi (учебник
CorelTUTOR), yangi funksiyalar (новые функции),
ish boshlashdan
oldin ulardan birini tanlash kerak.