nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalanilgan adabiyotlar - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi...

V. KEYSLAR BANKI
102
V. KEYSLAR BANKI
1-keys.
Bank bir nechta automat bankomatlardan tashkil topgan bo’lib, ular geografik
jihatdan taqsimlangan bo’lib tarmoq orqali markaziy serverga ulanadi. Har bir
bankomat plastik karta o’quvchi, naqd pul pispanseri, klaviatura/displey va
printerdan tashkil topadi. Bankomatdan foydalangan holda bank mijozlari naqd
pullarini yechib olishlari, hisob raqamidagi balansni tekshirish yoki bir hisob
raqamidan boshqa hisob raqamiga pul ko’chirishlari mumkin. Tranzaksiya mijoz
bank kartasini
card reader
ga qo’yishi bilan boshlanadi. Karta orqasidagi magnit
shtrix kodlaridan karta nomeri, karta tayyorlangan kun va amal qilish kuni
aniqlanadi. Karta haqidagi ma’lumotlar olingandan so’ng tizim kartaning amal qilish
muddati o’tib ketmaganligiga tekshiradi. Agar karta amal qilish muddatida va
foydalanuvchi kiritgan PIN kodi tizimdagi PIN kod bilan bir-xil bo’lsa karta
yo’qotilmagan yoki o’g’rilanmagan. Agar foydalanuvchi uch marta noto’g’ri PIN
kod kiritsa karta banomat ichida qoladi. Agar karta barcha tasdiqlashlardan o’tsa
pulni yechib olish, balans haqidagi so’rovlar va transferlar bo’limlar ochiladi. Naqd
pul yechib olish bo’limi tanlanganda so’ralgan summa hisob raqamida mavjudligi
va kundalik pul yechib olish limitidan oshib ketmaganligiga va lokal naqd pul
pispanserida mavjud summaga tekshiriladi. Agar tranzaksiya tasdiqlansa so’ralgan
miqdordagi naqd pul chiqariladi, tranzaksiya haqidagi barcha ma’lumotlar cheki
printerdan chiqariladi va karta egasiga qaytariladi. Mijoz ixtiyoriy paytda
tranzaksiyani bekor qilishi mumkin. Tranzaksiya to’xtatilganda karta qaytariladi.
Mustaqil ta’lim mavzulari - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi...

|
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot texnologiyalari universitetiBog'liq 4ef7b1824881c65919d6a3cb19ba676c
Mustaqil ta’lim mavzulari
1.
Kompomentaga asoslangan dasturiy ta’minot injiniringi(Component-based
software engineering).
2.
Qayta foydalansa bo’ladigan dasturiy ta’monot(Software reuse).
3.
Taqsimlangan dasturiy ta’minot injiniringi(Distributed software engineering).
4.
Servisga yo’naltirilgan dasturiy ta’minot injiniringi(Service-oriented
architecture).
5.
Ajratilgan(Embedded) dasturiy ta’minotlar.
6.
Aspect-oriented dasturiy injiniring.
VII. BO`LIM
VII. GLOSSARIY
106
VII. GLOSSARIY
Termin
O’zbek tilidagi sharhi
Ingliz tilidagi sharhi
Actor
Mavzu bilan o’zaro
hamkorlikdagi
o’ynalayotgan shaxs roli
A type of role played by an
entity that interacts with the
subject (e.g., by exchanging
signals and data)
Adaptability
Dasturiy mahsulotning turli
xil muhitlarga
moslashuvchanligi
The capability of the
software product to be
adapted for different
specified environments
without applying actions
Agile software
development
Ketma-ket oshib boruvchi
dasturiy mahsulotlar ishlab
chiqish metodologiyalar
guruhi
A group of software
development methodologies
based on iterative
incremental development,
where requirements and
solutions evolve through
collaboration between self-
organizing cross-functional
teams
Artefact
Dasturiy ta’minot ishlab
chiqarilish mobaynida
olingan natijalardan biri
One of outcomes produced
during the development of
software
Attribute
Obyektning xarakteristikasi
A characteristic of an object.
Behavioral
diagram
Tizimning xususiyatlarini
ko’rsatuvchi UML
diagrammasi
In UML a type of diagram
that depicts behavioral
features of a system or
business process. This
includes activity, state
machine, and use case
diagrams as well as the four
interaction diagrams.
Business Analysis
(BA)
Biznes ehtiyojlarni
aniqlashda va biznes
muammolarni yechishda
talab qilingan vazifalar,
bilim, uskunalar va usullar
to’plami
The set of tasks, knowledge,
tools and techniques
required to identify business
needs and determine
solutions to business
problems
Business Process
Alohida mijozlar yoki bozor
uchun mahsulotlar ishlab
chiqish faoliyatlari to’plami
A collection of activities
designed to produce a
specific output for a
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
Olamning paydo bo‘lishi va evolyusiyasi

|
Olamning paydo bo‘lishi va evolyusiyasi
|
bet | 39/139 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #160902 |
Bog'liq 1.«Falsafa» tushunchasining kelib chiqishi-fayllar.orgOlamning paydo bo‘lishi va evolyusiyasi. Notirik tabiat o‘z shakllari va holatlarining son-sanoqsizligi va rang-barangligi bilan aqlni lol qoldiradi. U turli jismlar, predmetlar, zarralar, gazlar, maydonlar, xossalar, hodisalar ko‘rinishida amal qilar ekan, muttasil harakat va o‘zgarishlar jarayonini boshdan kechiradi.
Dunyoning paydo bo‘lishi va evolyusiyasi haqidagi hozirgi ilmiy tasavvurlar so‘nggi 400 yil ichida vujudga keldi, galaktikalar va ularning to‘dalari, makro va mikrodunyoning hayratomuz rang-barangligi haqida odamlar XX asrdagina xabar topdilar. Olamning cheksiz bo‘shlig‘i qarshisida bizning dunyo haqidagi tasavvurlarimiz hozir ham dengizdan bir tomchi bo‘lib tuyuladi. Lekin, shunga qaramay, bugungi kunda biz bilgan va tushungan narsalar butun Olam va uning ayrim qismlari evolyusiyasi va muttasil o‘zgaruvchanligi haqida ancha asosli xulosa chiqarish imkonini beradi. Boshqacha aytganda, dunyo u yoki bu bosqichda ma'lum narsalar vujudga kelib, o‘z borlig‘ini kasb etadigan va qachondir yo‘q bo‘ladigan, ya'ni o‘zining avvalgi borlig‘ini yo‘qotib, modda va energiyaning saqlanish qonuniga binoan boshqa narsaga aylanadigan muttasil davom etuvchi jarayondir.
Notirik tabiatning hozirda mavjud bo‘lgan butun rang-barangligi o‘z asosiga ega, ya'ni u qachondir vujudga kelgan. Bu fikrni kengayib borayotgan Olam haqidagi hozirgi ilmiy tasavvurlar ham tasdiqlaydi. Biroq, olimlar fikriga ko‘ra, biz yashayotgan Olam tarixi boshlanishiga asos bo‘lgan Katta portlash nazariyasi dunyoning mohiyati va uning tuzilishi xususida yangi va yangi masalalarni kun tartibiga qo‘ymoqda. Tabiiy fanlarning ma'lumotlari taxminan 15 milliard yil muqaddam ayrim osmon jismlari mavjud bo‘lmagani, bizning Olam deyarli bir jinsli kengayib borayotgan plazmadan tashkil topganidan dalolat beradi. Endilikda bir-biridan uzoqlashayotgan galaktikalar tarkibiga kiruvchi yulduzlar, sayyoralar, asteroidlar va boshqa ko‘plab kosmik jismlar mavjud bo‘lib, bu galaktikalarning to‘dalarida vaqti-vaqti bilan fanga ma'lum bo‘lmagan sabablarga ko‘ra ulkan tadrijiy va inqilobiy o‘zgarishlar yuz beradi.
yer tarixi. Ilmiy tasavvurlarga ko‘ra biz yashayotgan sayyora taxminan 4,5 milliard yil muqaddam Quyosh tizimsida sochilib yotgan gazsimon-changsimon moddadan paydo bo‘lgan, muayyan moddiy jism sifatida o‘z borlig‘ini kasb etgan, oradan yana bir milliard yilcha vaqt o‘tgach, yerning geologik tarixi boshlangan. Hozirgi zamon fani aniqlagan eng qadimgi tog‘ jinslarining yoshi shundan dalolat beradi. Shunday qilib, yer jonsiz tabiatining moddiy dunyosi o‘zining aniq geologik yil hisobiga ega va uning borlig‘i sayyoramizning umumiy evolyusion jarayonlari bilan bog‘liq. yerning tabiiy kosmik jism sifatidagi evolyusiyasini esa nafaqat tog‘ jinslari yoki qit'alar tarixi, balki minerallar, foydali qazilmalar, keyinroq esa – oliy shakllar darajasigacha rivojlangan jonli mavjudodlarning paydo bo‘lishi ham tasdiqlaydi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 2/2 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 131,61 Kb. | | #152660 |
Bog'liq Beshta tashabbus va uning yuksak manaviy madaniyatini taminlashdagi orniFoydalanilgan adabiyotlar:
1. Boltaboeva U., Sh U., Rahmonova N. CREATIVE PERSON-THE ROLE OF LIVE WORD IN EDUCATING AN ACTOR //European Journal of Arts. – 2019. – No. 3.
2. Boltaboyeva U., Rakhmonova N., Usmonov S. Characteristics of speech Art: problems and solutions //ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. – 2020. – Т. 10. – No. 4. – С. 559-567.
3. Болтабоева У. Нутқ санъатининг ўзига хос хусусиятлари: муаммо ва ечимлар //Oriental Art and Culture. – 2020. – No. I (2).
4.Boltaboeva U. Using Oral Folk Art Methods in Improving Speech Technology //Eastern European Scientific Journal. – 2019. – No. 1.
5.Akbarova M., Tursunova G., Abdunazarov Z. Section 3. Theater art //European Journal of Arts. – С. 125.
http://fayllar.org
|
| |
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot texnologiyalari universiteti - bet 56

IV. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
100
Performance testing(ijroni yoki dasturiy ta’minotning ishlash jarayonini
testlash) –
bu dasturiy ta’minotni amaliyotga tadbiq qilish jarayonidagi testlashning
so’nggi bosqichi bo’lib bunda asosiy e’tibor dasturning
barcha mayda detallarini
ham inobatga olgan holda testlash lozim bo’ladi.
III.
Foydalanuvchi tomonidan testlash(user testing)
Bunda foydalanuvchi yoki iste’molchi dasturiy mahsulotdan foydalanish
davomida yuzaga kelgan muammolar bo’yicha o’z fikr va maslahatlari bergan holda
testlash jarayonini amalga oshiradi. Deyarli barcha tizimlar uchun dasturchi va ishga
tushirish davomida olib borilgan testlashning o’zi yetarli bo’lib qolmaydi. Chunki
murakkab tizimlarda shunday vaziyatlar bo’ladi-ki, faqatgina
foydalanuvchi yoki
mijoz dasturiy mahsulotdan foydalanayotgan vaqtda muammolar yuzaga keladi. Shu
jihati bilan ham testlashning ushbu bosqichi muhim hisoblanadi. Buning ham bir
necha usullari mavjud:
a)
Alfa testlash –
bunda foydalanuvchi dasuturiy ta’minotni
ishlab
chiqaruvchi jamoa bilan birga faoliyat olib borgan holda testlashni
amalga oshiradi.
b)
Beta testlash –
dasturiy ta’minotning ma’lum
bir funksiyalari
foydalanuvchilar testlashlari uchun ochiq bo’ladi va ular testlash
jarayonini o’z kasbiy vazifalarini bajara turib amalga oshiradilar.
c)
Tasqidlovchi testlash –
bunda foydalanuvchi dasturiy ta’minotni izchil
o’rganib uni o’zining ish jarayoni uchun
tadbiq qilish mumkin yoki
mumkin emasligi haqida yakuniy qarorni qabul qiladi.
Keysni bajarish tartibi - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi...

V. KEYSLAR BANKI
103
Keysni bajarish tartibi
2.1.
Use Case modelini tuzing(individual)
2.2.
Static modelini tuzing(individual)
2.3.
Obyekt strukturasini tuzing(guruhlarda)
2.4.
Dinamik modelini tuzing(individual)
2.5.
Tizim arxitekturasi va dizaynini yarating(guruhlarda)
2.6.
Tizimni amaliy ko’rinishini yarating (individual)
2.7.
Tizimni testlang (guruhlarda)
3-keys.
Favqulotda holatlar monitoring tizimi bir nechta
masofadan boshqariladigan
monitoring tizimlari va monitoring sensorlaridan tashkil topadi. Turli xil sensorlar
orqali tashqi muhit holati monitoring qilib boriladi. Sensorlarning bir nechtasi
masofadan turib monitoring serveriga ma’lumot uzatadi.
Tashqi muhit xavfli
holatlarga duch kelganda odamlar sensorlar orqali ogohlantirishi mumkin.
Ogohlantirishlar ogohlantrish servisida saqlanadi. Monitoring operatori turli-xil
sensorlarning holatini ko’rib boradi va ogohlantirish holatlarini yangilab turadi.
Keysni bajarish tartibi - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi...

VI. MUSTAQIL TA’LIM MAVZULARI
105
Tinglovchi mustaqil ishni muayyan modulni xususiyatlarini
hisobga olgan
xolda quyidagi shakllardan foydalanib tayyorlashi tavsiya etiladi:
- me’yoriy xujjatlardan, o’quv va ilmiy adabiyotlardan
foydalanish asosida
modul mavzularini o’rganish;
- tarqatma materiallar bo’yicha ma’ruzalar qismini o’zlashtirish;
- avtomatlashtirilgan o’rgatuvchi va nazorat qiluvchi dasturlar bilan ishlash;
- maxsus adabiyotlar bo’yicha modul bo’limlari yoki mavzulari ustida ishlash;
-tinglovchining kasbiy faoliyati bilan bog’liq bo’lgan modul bo’limlari va
mavzularni chuqur o’rganish.
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot texnologiyalari universiteti - bet 55

IV. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
98
Misol tariqasida ob-havoni aniqlovchi stansiya uchun dasturiy ta’minot ishlab
chiqarilayotgan bo’lsa unit testing da uning yuqorida ko’rsatilgan ma’lum bir
usullarini tekshirish yetarlidir.
2.
Component testing –
ma’lum bir umumiy vazifani
bajaruvchi bir nechta
bo’limlardan tashkil topgan biror
bir komponentani testlash
Bunda bitta koponentani tashkil qilgan A, B va C bo’limlar umumlashtirilgan
holda testlanadi.
3.
System testing –
ba’zi yoki barcha komonentalarni o’z ichiga olgan butun bir
tizimni yaxlit holda testlash jarayoni. Bunda
testlash butun bir tizimga
qaratilgan bo’ladi.
IV. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
99
O’z nomi bilan ma’lumki bunda barcha komponentalarni o’z
ichiga olgan
butun bir tizim yakuniy bosqichda teslanadi.
Testlashning ishlab chiqarish jarayonidagi bosqichi (development testing)
testlarning professional dasturchilar tomonidan amalga oshirilganligi bilan muhim
va aniqdir.
Ishdan maqsad - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot...

IV. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
97
2.
Release testing
, tizim foydalanuvchilarga taqdim etilishidan oldin to’liq tizim
testlovchi guruh tomonidan testlanadi.
3.
User testing
, foydalanuvchilar o’zining muhitida tizimni testlaydi.
Amaliyotda testlash ikki usul - avtomatik va qo’lda tekshirishning birgalikda
qo’llanishi orqali amalga oshiriladi. Qo’lda tekshirish jarayonida testlovchilar
dasturni bir necha testlovchi ma’lumotlarni kiritgan
holda ishga tushirib hosil
bo’lgan natijalarni kutilgan natijalar bilan solishtiradi. Ular testlash jarayoni
mobaynida vujudga kelgan farqlar va xatolarni yozib olib dasturiy ta’minotni ishlab
chiqaruvchiga yetkazadilar. Avtomatik testlash jarayoni esa dasturiy ta’minotni
ishlab chiqish davomida bir necha marta ma’lum bir testlovchi tizim tomonidan
amalga oshirilib boriladi. Teslashning avtomatik uslubi qo’lda
olib boriladigan
testlashdan tezroq va unumliroqdir, ayniqsa, testlash natijasida vujudga kelgan
xatoliklarni tuzatishdan hosil bo’lishi mumkin bo’lgan yangi nosozliklarni tekshirish
kerak bo’lganda, ya’ni qayta teslash jarayonida avtomatik testlash usuli foydaliroq
hisoblanadi.
Endi tijorat dasturiy ta’minotlarining testlash bosqichlariga batafsil to’xtalib
o’tamiz:
particular customer or - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent...

VII.
GLOSSARIY
108
characterized by attributes
and linked by relationships.
Error
Noto’g’ri natija
chiqaradigan inson harakati
A human action that
produces an incorrect result
Function
Tizim nima ish bajarishini
tasvirlash.
A description of “what” a
system does. A function has
a corresponding implied
purpose and is a
fundamental part of a system
description
Lifecycle
Mahsulotning hayotni
bo’limlarga bo’lish
A partitioning of
the life of a
product or project into
phases
Maintenance
Dasturiy mahsulot
yetkazilganidan so’ng uni
yaxshilash,
muhitga
moslashtirish
Modification of a software
product after delivery to
correct defects, to improve
performance or other
attributes, or to adapt the
product to a modified
environment
Modeling language
Axborotni ifodalashda
foydalansa bo’ladigan
ixtiyoriy sun’iy til
Any artificial language that
can be used to express
information or
knowledge or
systems in a structure that is
defined by a consistent set
of rules.
Non-functional
requirement
Funksional bo’lmagan
talablar
A requirement that does not
relate to functionality, but to
attributes such as reliability,
efficiency, usability,
maintainability and
portability.
Object-oriented
analysis and design
Tizimni birlashgan obyektlar
guruhi ko’rinishida
modellashtirish
A software engineering
approach that models a
system as a group of
interacting objects.
Portability
Dasturiy mahsulotni bir
muhitdan boshqa muhitga
o’tkazganda oson ko’chish
imkoniyati
The ease with which the
software product can be
transferred from one
hardware or software
environment to another
Process
Jarayon, bog’liq faoliyatlat
to’plami
A set of interrelated
activities, which transform
109
inputs into outputs
Process
requirement
Ishlab chiqish jarayoniga oid
bo’lgan talablar
A requirement related to the
development process.
Product
requirement
Ishlab chiqish jarayoni
mahsulotiga oid bo’lgan
talablar. Mahsulotning
sifatiga ta’sir ko’rsatadi.
A requirement related to the
product of the development
process. They affect quality
of the product.
Product
Jarayondan chiquvchi natija
An output of
a process
Quality
Tizimning talablarga javob
berish darajasi
The degree to which a
component, system or
process meets specified
requirements and/or
user/customer needs and
expectations
Requirement
Talab
Requirement
Sodda va murakkab mulohazalar - Mavzu: Fikrlar algebrasi. Mulohaza tushunchasi. Mulohazalar ustida ikkilik mantiqiy amallar. Reja

|
Mavzu: Fikrlar algebrasi. Mulohaza tushunchasi. Mulohazalar ustida ikkilik mantiqiy amallar. Reja
|
bet | 2/3 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 4,33 Mb. | | #121884 |
Bog'liq Hd2mH8mYltlUpc4xEDNAuSQOZoP89T0C3Peey2C1Sodda va murakkab mulohazalar - Ta’rif 1. Rost yoki yolg‘onligi aniq bo‘lgan darak gap mulohaza deyiladi. So`roq va undov gaplar mulohaza hisoblanmaydi, ya`ni: “Bugun kinoga kiramizmi?” yoki “Kitobga tegma!” Mulohazalar lotin alifbosining bosh harflari bilan belgilanadi: A, B, C, ….
- Agar mulohaza rost bo`lsa A=1, yolg‘on bo`lsa A=0 deb belgilaymiz, ba`zi adabiyotlarda, shuningdek, “Informatika va hisoblash texnikasi” fanining “ALGOL”, “BOOLEAN”, “C++” dasturlash tillarida rost mulohazaga “T”, ya`ni “true” so´zining, yolg`on mulohazaga “F”, ya`ni “false” so`zining bosh harflari ishlatiladi.
- Misol 1.
- А=”Ikki ko`paytiruv olti 14 ga teng”=0
- В=”Ikki qo`shuv ikki 4 ga teng”=1
- С=”Qor oq”=1
- Д="Bugun dushanba bo`lsa, u holda ertaga seshanba bo`ladi”=1
- Z=”agar 1+1=3 bo`lsa, u holda jumadan keyin yakshanba keladi”=?
- 5-mulohazaning rost yoki yolg`onligi haqida hozircha bir nima deyish qiyin, biroq mantiqiy amallarni kiritganimizdan keyin bu savolga osongina javob topasiz.
- Shunday fikrlar borki, ular tuzilishi bo`yicha mulohazaga o`xshaydi, lekin mulohaza emas. Masalan, ikki varaq qog`oz olamiz-da, ularni 1- va 2- deb raqamlaymiz. Birinchi qog`ozga “Ikkinchi varaqda yolg`on yozilgan” deb, ikkinchi qog`ozga esa “Birinchi varaqda rost yozilgan” degan mulohazani yozamiz. Bir qaraganda sodda mulohazaga o`xshaydi, biroq …! Savol beramiz, bu mulohazalar rostmi yoki yolg`onmi? Bu fikrlar ziddiyatga olib keladi, ya`ni ularni rost yoki yolg`onligi haqida aniq gapirib bo`lmaydi. Bunday mulohazalar matematikada mantiqiy paradoks deyiladi.
- Demak, ko`rinishidan mulohazaga o`xshagan har qanday gap ham mulohaza bo`lavermaydi.
- Mulohazalar sodda yoki murakkab bo‘lishi mumkin.
- Ta’rif 2. Agar A mulohazaning o‘zi bir tasdiq bo‘lib, ma’nosi bo’yicha u bilan ustma - ust tushmaydigan bir qismini ajratib ko‘rsatish mumkin bo‘lmasa, u holda A mulohazaga sodda mulohaza deyiladi.
|
| |
O’zbekiston respublikasi raqamli texnalogiyalar vazirligi

|
O’zbekiston respublikasi raqamli texnalogiyalar vazirligi
|
bet | 1/4 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 75,33 Kb. | | #109475 |
Bog'liq 2-Amaliy MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI QARSHI FILIALI
“ KI ” FAKULTETI 2– BOSQICH DI-12-21
2-Amaliy ishim
Qabul qildi: BOYQOBILOV S.
2-Amaliy ishi
Mavzu: Loyiha uchun tizim talablari va funksional talablarni ishlab chiqish. UML muhitida ishlash uchun kerakli dasturiy vositani o’rnatish. Loyiha uchun UML holat diagrammalarini shakllantirish.
Ishning maqsadi: Talabalarga Modullarning uzaroboglanishi va nomlar tizimi (tuzilmaning vizual modeli). Modullarning birikish yullari (funksiya chakiruvlari, ajratuvchi uzgaruvchilar). DT tuzilishiga yangi funksiyalarni kiritish (initsializatsiyakilish, chikarish uchun ma’lumotlarni taxrirkilish va shu kabilar). Dasturiy kodni lokalboshkarish uchun versiyalar nazorat tizimi (git) Usullarini o’rganishdan iborat
Ishni bajarish tartibi:
Har bir amaliyot mashg‘uloti uchun ajratilgan baholash miqdori 2 ball holatda olinib, quyidagi omillar bo‘yicha baholanadi:
Berilgan topshiriqni to‘liq va mustaqil bajarib algoritmlar va dasturlar tuzganligi: 1 ball
Amaliyot mashg‘uloti talablar bo‘yicha bajarilganligi va dasturlardan natijalar olinganligi: 1 ball.
Ishni bajarish bo’yicha nazariy ma’lumotlar va amaliy ko’rsatmalar
GIT o'zi nima?
Agar shu savolni google ga yozsangiz sizga (inglizchada. – Global Information Tracker) bu versiyalar boshqaruvi sistemasi degan javobni berishadi va bu hali tushunchasi yo'q bo'lgan odam uchun mujmal va tushunarsiz javob bo'ladi.
Git bu VSC (Version Control System) ning bir turi hisoblanadi. VSC - bu doimo o'zgarib turadigan ma'lumot bilan ishlaydigan dastur. Bunday dastur bir fayl yoki hujjatni bir necha versiyalarini saqlab istalgan paytda oldingi eskiroq versiyalarga qaytish imkonini beruvchi dastur.
Keling soddaroq misol qilib keltiradigan bo'lsak. Misol uchun jami to'rtta dasturchi bir proyekt ustida ishlashmoqda. Dasturchilarning joylashuvi, kompyuterlari va ishlash vaqtlari hammasi har xil. VSC dasturchilar tomonidan o'zgartirilgan va yozilgan har bir kodni saqlab qo'yadi. Istalgan paytda 3 kun oldingi yoki 1 oy oldingi yozilgan kodga qaytish mumkin bo'ladi.
|
| |
Талабаларнинг - download

Qidiruv: Талабаларнинг
Тошкент ахборот технологиялари университети фарғона филиали талабаларнинг корхона, ташкилот ва муассаларда амалиёт ўтказишга
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg‘ona filiali talabalarining korxona, tashkilot va qabul qiluvchi tashkilotlarida amaliyot o‘tkazishga
58,5 Kb.
4
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Aniq tugunlardagi interpolyatsiya

|
Aniq tugunlardagi interpolyatsiya
|
bet | 3/5 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 165,82 Kb. | | #108693 |
Bog'liq tizmlar i sinlARDSDOWDAniq tugunlardagi interpolyatsiya
Interpolatsiya intrpolatsiya ma'lum bo'lgan qadriyatlar sonining o'rtacha qiymatining oraliq qiymatlarini topish usuli hisoblanadi
Amaliyotda jarayonning parametrlari tajriba asosida jadval ko‘rinishida aniqlangan bo‘lishi mumkin. Xususan jarayonning X va U parametrlari ustida o‘tkazilgan kuzatuvlar quyidagi jadval ko‘rinishida ifodalangan bo‘lsin.
Ana shu jadval qiymatlar asosida X va U o‘zgaruvchilar orasidagi funksional bog‘lanishni Y=P(x) aniqlash masalasi approksimatsiya masalasi deyiladi. Bu erda ikkita savol hal qilinishi kerak. Birinchidan P(x) funksiya ko‘rinishini tanlash, ikkinchisi esa uning jadvalga muvofiq yoki yaqinligini ta’minlash. Birinchi savol javobi sifatida funksiyalar to‘plamidan hisoblash va tahlil qilish nuqtai nazaridan eng qulayi, ya’ni ko‘pxadlarni tanlaymiz. Ikkinchi savol ya’ni jadvalga muvofiqlik belgisi sifatida tenglikni talab qilamiz.
Natijada quyidagi matematik masalani xosil qilamiz.
+an (2.1)
ko‘pxadlar orasidan shundayi topilsinki, jadval tugunlari nuqtalarda noma’lum funksiya jadval qiymatlariga teng bo‘lsin.
Bu talabni barcha nuqtalar uchun yoyib yozsak, noma’lum koeffitsentlar larni aniqlash uchun quyidagi sistemani xosil qilamiz.
(2.2)
Bu sistema n ta noma’lumli n chiziqli algebraik tenglamalar sistemasi bo‘lib uning determinanti
interpolyatsiyalash tugunlari turli bo‘lgan xolda noldan farqli
ekanligi isbotlangan. Demak (2.2) sistema echimi mavjud va yagona bo‘ladi. Uning echimi a0,a1,….,an qiymatlarini (2.1) formulaga qo‘yilsa izlanayotgan interpolyatsion ko‘phadni hosil qilamiz.
|
| |
Pardalar hosil qilish - Reja: Kirish Integral Mikrosxemalar tarixi

|
Reja: Kirish Integral Mikrosxemalar tarixi
|
bet | 7/8 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #230618 |
Bog'liq Reja Kirish Integral Mikrosxemalar tarixiPardalar hosil qilish. Pardalar IS elementlarini elektr jihatdan ulash hamda rezistorlar, kondensatorlar va gibrid ISlarda elementlar orasidagi izolyatsiyani amalga oshirish uchun qo‘llaniladi.
Pardalar vakuumda termik purkash, materialni ionlar bilan bombardimon qilib uchirish yoki gaz fazadan, suvli eritmadan kimyoviy o‘tkazish usullari bilan hosil qilinadi. Har bir usulning afzalligi va kamchiligi mavjud.
Misol tariqasida metallashni – kristall yoki asos sirtida metall pardalar (sxemada elementlarning o‘zaro ulanishi, kontakt yuzachalar, pasiv va aktiv elementlar elektrodlari) hosil qilish jarayonini ko‘rib chiqamiz. Metallash uchun oltin, nikel, kumush, alyuminiy va Cr-Au, Ti-Au va boshqalar ishlatiladi.
Kremniy asosidagi IMSlarda metallashni amalga oshirish uchun asosan alyuminiydan foydalaniladi. Narhi qimmat bo‘lmagan holda, ko‘rsatib o‘tilgan metallar kabi, u r – kremniy bilan omik (to‘g‘rilamaydigan) kontakt hosil qiladi, kichik solishtirma qarshilikka ega va katta tokka chidaydi. Alyuminiy vakuumda termik bug‘latish usuli bilan sirtga o‘tkaziladi. n–turli soha bilan omik kontakt hosil qilish uchun undagi donorlar konsentratsiyasi 1020 sm-3 atrofida bo‘lishi kerak. Bundan yuqori konsentratsiyaga ega bo‘lgan soha n+ deb belgilanadi. Metallash jarayoni yarimo‘tkazgich plastina hajmida sxema elementlari hosil qilingandan so‘ng amalga oshiriladi. Birinchi navbatda plastina sirtida SiO2 qatlam hosil qilinadi. Shundan keyin kremniy bilan kontaktlar hosil qilinishi kerak bo‘lgan joylarda, fotolitografiya usuli bilan, SiO2 parda qatlamida «darcha»lar ochiladi. So‘ng vakuumda termik purkash usuli bilan plastina sirtida qalinligi 1 mkm atrofida bo‘lgan alyuminiy qatlam hosil qilinadi. Kontakt yuzachalari va elektr jihatdan birlashtiruvchi o‘tkazgichlarning zaruriy shakli fotolitografiya usuli bilan hosil qilinadi. Alyuminiy qatlamining ishlatilmaydigan sohalari yemirish usuli bilan olib tashlanadi, so‘ngra alyuminiy bilan kremniy orasida kontakt hosil qilish uchun plastinaga termik ishlov beriladi. Hozirgi vaqtda metallashda elektr o‘tkazuvchanligi alyuminiyga nisbatan katta bo‘lgan mis ham qo‘llanilmoqda
|
| |
Integratsiya koeffitsiyenti

|
Integratsiya koeffitsiyenti
|
bet | 3/8 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #230618 |
Bog'liq Reja Kirish Integral Mikrosxemalar tarixiIntegratsiya koeffitsiyenti
|
K qiymati
|
Elementlar soni
|
IMS nomi
|
1
|
< 1
|
10 tagacha
|
oddiy
|
2
|
1 < K ≤ 2
|
11÷100
|
o‘rtacha (O‘IS)
|
3
|
2 < K ≤ 4
|
101÷10 000
|
katta (KIS)
|
4-5
|
≥ 4
|
> 10 000
|
o‘ta katta (O‘KIS)
|
Oddiy IMSlarga misol sifatida mantiq elementlarni ko‘rsatish mumkin. O‘ISlarga jamlash qurilmasi, schetchiklar, operativ xotira qurilmalari (OXQ), sig‘imi 256-1024 bit bo‘lgan doimiy xotira qurilmalari (DXQ) misol bo‘la oladi. KISlarga mantiqiy-arifmetik va boshqaruvchi qurilmalar kiradi. O‘KISlarga 1,9 milliard MDYa – tranzistorlardan tashkil topgan, sig‘imi 294 MB bo‘lgan xotira mikrosxemalari misol bo‘la oladi.
Kristalldagi elementlar joylashuvining zichligi – birlik yuzaga to‘g‘ri keluvchi elementlar soni IS konstruksiyasi va texnologiyasi sifatining muhim ko‘rsatkichi hisoblanadi. Texnologiya darajasi minimal texnologik o‘lcham, ya’ni erishish mumkin bo‘lgan eng kichik o‘lcham bilan ifodalanadi, masalan, emitter kengligi, o‘tkazgichlar kengligi, ular orasidagi masofa bilan xarakterlanadi.
IMSlar ishlab chiqarish texnologiyasini mukammallashtirish jarayonida minimal texnologik o‘lcham Δ ning yillar bo‘yicha o‘zgarishi 2.2-jadvalda keltirilgan.
|
| |
Journal of marketing, business and management(jmbm)/sjif factor: 57

Journal of marketing, business and management(jmbm)/sjif factor: 57
Download
238,11 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
18.05.2024
Hajmi
238,11 Kb.
#241304
Download
238,11 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Journal of marketing, business and management(jmbm)/sjif factor: 57
Download
238,11 Kb.
Matnni ko'rish
Tiristorning ishlashini tadqiq qilish - bet 2

Tiristorning ishlashini tadqiq qilish
1 2 Bog'liq3-Amaliy ish
3.3-rasm. Tiristorning teskari yo’nalishda ulangandagi VAXsini tekshirish sxemasi Olingan ma’lumotlar asosida (3.1-jadval) TM8050H-8D3 tiristorning VAXsini chizing. Hisobot mazmuni Tajriba ishining bayoni. O’lchash natijalari jadvallari. Tiristorning VAX grafiklari. Nazorat savollari: Tiristor qanday tuzilgan? p-n o‘tish joyi nima va uning qanday xususiyatlari bor? Tiristorlar o‘z vazifalari bo‘yicha qanday turlarga bo‘linadi? Tiristorning volt-amper tavsifi deb nimaga aytiladi va u tajribada qanday olinadi? Tiristorlarda xususiy teshik va elektron o‘tkazuvchanligi tushunchalari nimani bildiradi? Tiristorlar qanday asosiy ko‘rsatkichlari bilan tavsiflanadilar? Tiristorning ishlash prinsipini ikkita n-p-n va p-n-p (yoki aksincha) tranzistorlar ulanish modelida tushuntiring? Tiristorning asosiy parametrlari nomini va ularning qiymatlarini keltiring? Tiristor asosidagi tok kalitining ishlash prinsipini tushuntiring? Download 89,94 Kb. 1 2
|
Kon’yunktsiya amalining rostlik jadvali quyidagicha

|
Kon’yunktsiya amalining rostlik jadvali quyidagicha
|
bet | 3/3 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 4,33 Mb. | | #121884 |
Bog'liq Hd2mH8mYltlUpc4xEDNAuSQOZoP89T0C3Peey2C1Kon’yunktsiya amalining rostlik jadvali quyidagicha: - Ta`rif 4. {0; 1; ¬; &; \/} - to’plamga mulohazalar algebrasi yoki Bul algebrasi deyiladi.
- Ta`rif 5. A va B mulohazalarning implikatsiyasi deb, A mulohaza rost bo`lib, B yolg`on bo`lgandagina yolg`on, qolgan barcha hollarda rost qiymat qabul qiluvchi mulohazaga aytiladi.
Sodda va tuzilgan fikrlar. Fikr o‘zgaruvchilari. Asosiy mantiqiy bog‘liqliklar - Tuzilgan fikrlarni sodda fikrlardan yasash uchun quyidagicha bog‘liqliklardan foydalaniladi:
Fikrlar ustida mantiqiy amallar bajarish mumkin ular quyidagicha aniqlanadi Nyuton binomi va Polinomial formula. - masala. p1, p2 ,...., pn – turli sodda sonlar,
- qandaydir natural sonlar bo‘lgan quyida berilgan son
- Nechta turli bo‘luvchilarga ega? 35*54 sonchi?
- Yechilishi: ta umumiy bo‘luvchiga ega; 35*54 son esa 6*5=30 ta bo‘luvchiga ega.
Berilgan to‘plamning k-elementli to‘plam ostilari soni. - Agar A to‘plam berilgan bo‘lsa, u holda biz yangi to‘plam uning barcha to‘plam ostilar to‘plami M(A) ni ko‘rib chiqishimiz mumkin. Mk (A) – deb A to‘plamning barcha k – elementli to‘plam ostilar to‘plamini belgilaymiz. Shunday qilib agar B⊂M(A) va n(B)=k bo‘lsa, B⊂Mk(A) bo‘ladi.
Teorema. n – elementli to‘plamning barcha k – elementli to‘plam ostilar soni - Teorema. n – elementli to‘plamning barcha k – elementli to‘plam ostilar soni
- teng bo‘ladi.
- n – elementli to‘plamning ixtiyoriy k – elementli to‘plam ostilari n – elementdan k tadan guruhlash deb nomlanadi. Ayrim hollarda guruhlash so‘zini o‘rniga kombinatsiya n elementdan k tadan termini ham ishlatiladi.
Ushbu koeffitsiyent uchun quyidagi xossalar o‘rinli - Ushbu koeffitsiyent uchun quyidagi xossalar o‘rinli
Testlar
|
| |
Yil  
  
1999 - Reja: Kirish Integral Mikrosxemalar tarixi

|
Reja: Kirish Integral Mikrosxemalar tarixi
|
bet | 4/8 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #230618 |
Bog'liq Reja Kirish Integral Mikrosxemalar tarixiYil
|
1999
|
2001
|
2003
|
2005
|
2007
|
2009
|
Δ, nm
|
180
|
130
|
90
|
65
|
45
|
32
|
Xotira qurilmalarida elementlar joylashuv zichligi har ikki yilda ikki marta ortib borayotganini 1965 yilda Gordon Mur bashorat qilgan edi. 2.2-jadval ushbuni tasdiqlaydi.
Funksional vazifasiga ko‘ra ISlar analog va raqamlilarga bo‘linadi. Analog ISlarda signal uzluksiz funksiya sifatida o‘zgaradi. Eng keng tarqalgan analog IS – operatsion kuchaytirgichdir. Raqamli ISlar diskret ko‘rinishda berilgan signallarni o‘zgartirishga va qayta ishlashga xizmat qiladi.
IMS tayyorlash jarayoni.
Tayyorlov operatsiyalari. Yarimo‘tkazgich IMSlar tayyorlash uchun asosiy material bo‘lgan kremniy monokristall quymalari olishdan boshlanadi. Monokristall quymalar hosil qilishning bir qancha usullari mavjud.
Choxralskiy usulida tarkibiga donor yoki akseptor kiritmalar qo‘shilgan o‘ta toza kremniy eritmasi yuziga kremniy monokristali tushiriladi. Eritma eritgan monokristall o‘z o‘qi atrofida asta-sekin aylantirilib ko‘tariladi. Monokristall ko‘tarilishi bilan eritma kristallanadi va kremniy monokristalli hosil bo‘ladi. Hosil bo‘lgan kremniy quymasi n – yoki r – turli elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘ladi. Quyma uzunligi 150 sm, diametri esa 150 mm va undan katta bo‘lishi mumkin.
|
| |
Zonali eritish usulida - Reja: Kirish Integral Mikrosxemalar tarixi

|
Reja: Kirish Integral Mikrosxemalar tarixi
|
bet | 5/8 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #230618 |
Bog'liq Reja Kirish Integral Mikrosxemalar tarixiZonali eritish usulida monokristall ifloslantiruvchi kiritmalardan qo‘shimcha tozalanadi. Bunda kristallning tor zonasi eritilib, eritilgan zona kristallning bir uchidan ikkinchi uchiga asta siljitib boriladi. Kiritmalarning erigan fazada eruvchanligi qattiq holatdagi eruvchanligiga qaraganda katta bo‘lsa, kiritmalar suyuq fazaga o‘tib kristallning ikkinchi uchiga siljib boradi va to‘planadi. Kiritmalar to‘plangan soha tozalash jarayonlari tugagandan so‘ng kesib tashlanadi.
Epitaksiya. Epitaksiya jarayoni asos sirtida uning kristall tuzilishini takrorlovchi yupqa monokristall ishchi qatlamlar hosil qilish uchun ishlatiladi. Asos bunda mustahkamlikni ta’minlash va kristallanayotgan qatlam takrorlashi zarur bo‘lgan kristall panjara sifatida xizmat qiladi. Keyingi texnologik jarayonlarda epitaksial qatlamda IMSning aktiv va passiv elementlari hosil qilinadi.
Gaz fazali va suyuq fazali epitaksiya usullari keng tarqalgan bo‘lib, ular monokristall asos sirtida n – yoki r – turli o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan epitaksial qatlamlar hosil qilish imkonini beradi.
Termik oksidlash. Termik oksidlash – kremniy sirtida oksid (SiO2) qatlam (parda) hosil qilish maqsadida sun’iy yo‘l bilan oksidlashdan iborat jarayon. U yuqori (1000÷1200) 0S tempe-raturalarda kechadi.
IMSlar tayyorlashda SiO2 qatlam bir necha muhim funksiyalarni bajaradi: sirtni himoyalovchi qatlam; niqob vazifasini bajarib, undagi tirqishdan zarur kiritmalar kiritiladi; MDYa – tranzistorlarda zatvor ostidagi yupqa dielektrik qatlam sifatida ishlaydi.
Legirlash. Yarimo‘tkazgich hajmiga kiritmalarni kiritish jarayoni legirlash deb ataladi. IMSlar tayyorlashda legirlash sxemaning aktiv va passiv elementlarini hosil qilish va zarur o‘tkazuvchanlikni ta’minlash uchun kerak. Legirlashning asosiy usullari yuqori temperaturalarda kiritmalar atomlarini diffuziyalash va yuqori energiyali ionlar bilan bombardimon qilish (ionlarni kristall panjaraga kiritish)dan iborat.
|
| |
Eynshteyn tenglamasi - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 172/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniEynshteyn tenglamasi. toletov qonunlari haqida chuqur mulohaza yurutgan A.Eynshteyn fotoeffekt hodisasini Plank gipotezasi asosida tushuntirishga harakat qildi. U Plank gipotezasini rivojlantirib, yorug’lik nafaqat chiqarilganda, balki fazoda tarqalganida ham, boshqa moddalar tomonidan yutilganida ham o’zini fotonlar oqimidek tutadi, degan fikrni bildiradi. Eynshteyn fotoeffekt hodisasinishunday tushuntiradi: katodga tushayotgan foton o’zining energiyasini elektronga beradi. Agar bu energiya elektroning chiqish ishi A dan katta bo’lsa, elektron katoddan ajralib chiqadi.
Lekin u anodga yetib borishi uchun kinetik energiyaga ega bo’lmog’i kerak. Aks holda u yana qaytadan katod moddasida yutilishi mumkin . Shunday qilib, fotoeffekt hodisasi ro’y berishi uchun fotonning energiyasi elektroning moddadan ajralib chiqishiga va unga kinetik energiya berishga yetarli bo’lishi kerak, ya’ni
(1)
Ushbu ifoda tashqi fotoeffekt uchun Eynshteyn tenglamasi deyiladi va u fotoeffekt hodisasi uchun energiyaning saqlanish va aylanish qonunini ifodalaydi. Eynshteyn o’z mulohazalarida elektron faqat bittagina fotondan energiya oladi, deb hisoblagan.
Fotoeffektning qizil chegarasi. Elektroning metalldan chqish ishi moddaning tabiatiga bog’liq bolib, u turli metallar uchun turli qiymatlarni qabul qiladi. Fotonning energiyasi faqat elektronni moddadan ajratib chiqara olishga, ya’ni chiqish ishini bajarishga yetarli bo’lgan holni qaraylik:
(2)
agar ekanligini e’tiborga olsak,
(3)
bo’ladi.
Odatda, bu shart fotonning energiyasi kichik bo’lganda ro’y bergani uchun unga fotoeffektning qizil chegarasi deyiladi. Bunga sabab, ko’zga ko’rinadigan nurlar orasida to’lqin uzunligi eng katta—chastotasi eng kichik va demak, eng kam energiyali foton qizil nurga taalluqli ekanligidir. Aynan shu qizil shegaradan boshlab fotoeffekt hodisasi ro’y bera boshlaydi. (2) va (3) ifodalardan
yoki (4)
ni olamiz. tushayotgan yorug’lik to’lqinining fotoeffekt hodisasi boshlanishini ta’minlay oladigan chegaraviy shastotasi vqyoki to’lqin uzunligi ga fotoeffektning qizil chegari deyiladi
2. Fotoeffekt hodisasiga asoslanib ishlovchi qurilmalar - fotoelementlar texnikada juda keng qo'llaniladi, Ulardan eng ko'p tarqalgani - vakuumli va yarimo`tkazgichli fotoelementlar,
|
| |
Uslubiy ko‘rsatma - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja

Tajriba o`tkazishdan oldin qattiq jism deformatsiyasi turlari va uning mexanik xossasini tavsiflovchi kattaliklar to‘g‘risida qisqacha ma’lumot beriladi. Tajriba qurilmasi yig‘ilib, elgilangan tartibda bajariladi.Tegishli kattaliklarni aniqlovchi asosi formulalar daftarga yozib olinadi.
Ishning nazariy asosi:
Tashqi kuch ta’sirida jismning shakli yoki o‘lchamlarining o‘zgarish hodisasiga deformatsiya deb ataladi. Tashqi kuchlar ta’siri to‘хtatilgandan so‘ng deformatsiya yo‘qolsa, bunday deformatsiya elastik deformatsiya deyiladi. Agar tashqi kuchlar ta’siri to‘xtatilgandan so‘ng ham jismda saqlanib qoluvchi deformatsiyaga plastik yoki noelastik deformatsiya deyiladi. Tashqi ko‘rinishiga qarab deformatsiya cho‘zilish yoki siqilish, egilish, buralish va siljish deformatsiyalariga bo‘linadi.
Bir uchi mahkamlab qo‘yilgan bir jinsli sterjen (yoki rezina ip) ga uning o‘qi yo‘nalishida tashqariga qaratib kuch qo‘yilsa, u cho‘zilish deformatsiyasiga uchraydi. Cho‘zilish deformatsiyasining mutlaq uzayishi quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:
∆l=l-l0 (1)
bunda, l0 - sterjenning boshlang‘ich uzunligi, l– keyingi uzunligi. Shuningdek, sterjenning nisbiy uzayishi:
(2)
ifoda yordamida aniqlanadi. Nisbiy uzayish datslab uzunlik birligining qanchaga uzayganligini ko‘rsatadigan fizik kattalikdir.
Deformatsiyalangan jismda hosil bo‘ladigan elastiklik kuchi doim mutlaq uzayishga to‘g‘ri proporsional bo‘ladi. Bu хulosa Guk qonuni deb ataladi va quyidagi matematik formula orqali ifodalanadi:
Fel=-k∙∆l (3)
bunda k–proporsionallik koeffitsiyenti bo‘lib, u deformatsiyalanayotgan jismning tabiatiga va geometrik o‘lchamlariga bog‘liq. k–jismning elastiklik хususiyatini miqdor jihatdan tavsiflovchi fizik kattalik bo‘lib unga jismning bikirligi deyiladi.
Deformatsiyalangan jismning birlik ko‘ndalang kesim yuziga ta’sir qilayotgan deformatsiyalovchi kuchga son jihatdan teng bo‘lgan fizik kattalikka meхanik kuchlanish deyiladi va u quyidagicha ifodalanadi:
(4)
Gukning tajribada aniqlashicha elastik deformatsiyada meхanik kuchlanish nisbiy uzayishga to‘g‘ri proporsional bo‘ladi, ya’ni
(5)
Bu qonunda qatnashgan proporsionallik koeffitsiyenti E ga elastiklik moduli yoki Yung moduli deb ataladi. Yung moduli jismning tabiatiga bog‘liq. (3), (4), (5) ifodalar asosida Yung moduli quyidagicha ifodalanadi:
(6)
|
Qurilmaning tuzilishi va ishlashi

|
Qurilmaning tuzilishi va ishlashi
|
bet | 170/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniQurilmaning tuzilishi va ishlashi
Yarim o‘tkazgichli fotoelementning ishlash tamoyilini o‘rganish va fotoelementga ulangan iste’molchining sarflayotgan quvvatini hisoblash uchun 1-chizmada berilgan elektr zanjiri yig‘iladi. Qisqa tutashuv tokini o‘lchash uchun fotoelementning p (yorug‘lik nuri tushadigan soha) sohasidan chiqqan kontaktni milliampemetrning p musbat qutbiga ulanadi, fotoelementning n sohasidan chiqqan kontakt esa ulash simi yordamida milliampermetrning manfiy qutbiga ulanadi. Milliampermetr laboratoriya universal ta’minlash manbayining iste’molchilarni ta’minlovchi maxsus ±5,5V/8V tarmog‘iga ulanadi.
M illiampermetrning vaziyatli kaliti 1 holatiga keltiriladi. Laboratoriya universal ta’minlash manbayi tok tarmog‘iga ulanib milliampermetrning ish holati tekshiriladi. So‘ngra fotoelementga yorug‘lik nuri tushirilib qisqa tutashuv toki o‘lchanadi. Ochiq zanjir kuchlanishini o‘lchash uchun volmetrning musbat qutbi fotoelementning p sohasining kontaktiga (+), voltmetrning manfiy qutbi fotoelementning n sohasining kontakti (-) ga ulanadi. Laboratoriya universal ta’minlash manbayining iste’molchilarni ta’minlovchi maxsus 8 V li tarmog‘iga voltmetr ulanadi. Voltmetrning ish holati tekshiriladi, so‘ngra fotoelementga yorug‘lik nuri tushirilib, ochiq zanjir kuchlanishi o‘lchanadi. Fotoelementga ulangan iste’molchining sarflayotgan elektr quvvatini aniqlash uchun iste’molchidan o‘tayotgan tokni va uning uchlaridagi kuchlanishni o‘lchagan holda, quyidagi ifodaga asosan aniqlanadi:
(1)
1-chizma asosida yig‘ilgan qurilmaning umumiy ko‘rinishi 1-rasmda keltirilgan
1-rasm
Ishni bajarish tartibi:
Fotoelementning qisqichlariga millampermetrning mos qutblari ulanadi.
Fotoelement sirtiga tik ravishda yorug‘lik nuri tushiriladi.
Qisqa tutashuv toki o‘lchanadi.
Fotoelementning qisqichlariga voltmetrning mos qutblari ulanadi.
Fotoelement sirtiga tik ravishda yorug‘lik nuri tushiriladi.
Ochiq zanjir kuchlanishi o‘lchanadi.
1-chizmada keltirilgan zanjir to‘liq yig‘iladi.
Fotoelement sirtini yoritib voltmetr va millampermetrning ko‘rsatishiga ko‘ra iste’molchining sarflayotgan quvvati (1) ifodaga ko‘ra hisoblanadi.
Fotoelementning sirtiga yorug‘lik filtrlarining birini qo‘yib tajriba takrorlanadi.
Tajriba natijalari asosida quyidagi jadval to‘ldiriladi.
№
|
Qisqa tutashuv toki (mA)
|
Ochiq zanjir kuchlanishi (V)
|
Iste’molchidan o‘tayotgan tok kuchi (mA)
|
Iste’molchi uchlaridagi kuchlanish (V)
|
Iste’molchining sarflayotgan quvvati (mW)
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
...
|
|
|
|
|
|
|
| |
Nazorat uchun savollar - Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi...

|
Mavzu: Kirish. Tabiatni o'rganishda fizikaning o'rni va uning boshqa fanlar taraqqiyotidagi ahamiyati. Reja
|
bet | 171/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniNazorat uchun savollar:
Fotoeffekt hodisasi deb nimaga aytiladi? Uning qanday turlari mavjud?
Fotoelement nima va undan qanday maqsadlarda foydalaniladi?
Fotoeffekt qonunlari qaysi olimlar tomonidan o‘rganilgan?
Fotoeffekt uchun Eynshteyn tenglamasini yozing va uni tushuntiring.
Mavzu: Fotoeffekt va uning qonunlari.
REJA:
1.Fotoeffekt hodisasi va uning uchun Eynshteyn tenglamasi.
2.Vakuumli va yarimo`tkazgichli fotoelementlar.
3.Fotoeffekning texnikada qo`llanilishi.
4.Geliotexnika va uning O`zbekistondagi istiqbollari.
1 .Fotoeffekt hodisasi. Moddaga tushayotgan nurlanish ta’sirida undan elektronlarning uchib chqishiga fotoeffekt deyiladi. Fotoeffekt ikki turga bo’linadi:1) tashqi fotoeffekt;2) ichki fotoeffekt. Yorug’lik ta’sirida jismdan elektronlarning ajralib chiqib, erkin holatga o’tishi tashqi fotoeffekt deyilib u asosan metallarning to’lqin uzunligi kichik bo’lgan yorug’lik nuri bilan o’zaro ta’sirida kuzatiladi. Elektronlarning jismda bir holatdan ikkinchi holatga yorug’lik ta’sirida o’tishi ichki fotoeffekt deyiladi. Ichki fotoeffekt yarim o’tkazgichlarda sodir bo’ladi.
Fotoeffekt qonunlarini tekshirish borasida rus fizigi A.G. Stoletovning ishlari diqqatga sazovor. U ikkita elektrod va vakum shisha ballondan foydalanib (1-rasm), bu ballondagi tok kuchining elektrodlar orasidagi kuchlanisha va elektrodlardan birini yoritilish sharoitlariga bog’liqligini tekshirdi. Rasmdagi A elektrodga yorug’lik nuri tushirilsa zanjirda tok paydo bo’lganligini kuzatish mumkin. Agar yoritilgan elektrodga tok manbasining manfiy qismi ulansa, u holda avval tok kuchi kuchlanish ortishi bilan ortadi, keyin esa o’zgarmay qoladi (2-rasm), bu esa yorug’lik oqimi ta’sirida A elektroddan uchib chiqqan elektronlarning hammasi B elektrodga etib borganligini korsatadi. Yorug’lik oqimi oz’garmaganda hosil bo’ladigan eng katta fototokka to’yinish fototoki deyiladi. Tajribadan It to’yinish tok kuchi nurlanish oqimining quvvatiga to’gri proportsionalligi ma’lum bo’ladi. Yuqoridagi tajriba asosida fotoeffektning quyidagi qonunlari aniqlangan:
To’yinish tokining kuchi katodga tushayotgan yorug’likoqimiga to’g’ri proportsional.
Fotoelektronlarning kinetik energiyasi tushayotgan yorug’likning chastotasiga tog’ri proporsional va yorug’lik oqimiga bog’liq emas.
Tushayotgan yorug’lik intensivligi qanday bo’lishidan qat’iy nazar, fotoeffekt ma’lum chastotadan (to’lqin uzunligidan) boshlab ro’y bera boshlaydi va bu chastota katodning qanday materialdan yasalganiga bog’liq.
|
| |
Qurilmaning tuzilishi va ishlashi

|
Qurilmaning tuzilishi va ishlashi
|
bet | 51/197 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 8,06 Mb. | | #149719 |
Bog'liq Fizikadan maruza matniQurilmaning tuzilishi va ishlashi
Jismlarning cho‘zilish deformatsiyasini o‘rganish va Yung (elastiklik) modulini aniqlash qurilmasining umumiy ko‘rinishi 1-rasmda keltirilgan. Qurilma bir jinsli rezina ip, shtativ va yuklar to‘plamidan iborat. Shuningdek, rezina ipning uzunligini o‘lchash uchun chizg‘ich va diametrini o‘lchash uchun shtangensirkul berilgan. Rezina ipning bir uchi shtativning qisqichiga mahkamlangan. Yuk osish uchun ikkinchi uchiga ilgak o‘rnatilgan.
1-rasm
Qurilmani yig‘ib bo‘lgach, ilgakka yuk osiladi va o‘lchash ishlari olib boriladi. Ilgakka ilinadigan yuklar soni oshirilib tajriba davom ettriladi.
Ishni bajarish tartibi:
Rezina ip shtativ qisqichiga mahkamlanadi.
Rezina ipning ikkinchi uchiga ilgak o‘rnatiladi.
Rezina ipning uzunligi chizg‘ich yordamida o‘lchanadi (l0).
Rezina ipning diametri shtangensirkul yordamida o‘lchanadi (d).
Massasi aniq bo‘lgan yuklardan biri rezina uchidagi ilgakka osiladi. (Osilgan yukning og‘irligi son jihatidan ipda yuzaga kelgan elastiklik kuchining kattaligiga teng bo‘ladi, ya’ni F=mg).
Yuk osilgandan so‘ng rezina ipning uzunligi chizg‘ich yordamida o‘lchanadi (l).
(1) ifodaga ko‘ra rezina ipning mutlaq uzayishi hisoblanadi.
Yuklar sonini oshirib tajriba takrorlanadi.
(2) ifodaga ko‘ra rezina ipning nisbiy uzayishi hisoblanadi.
ifodaga asosan rezina ipning ko‘ndalang kesim yuzasi hisoblanadi.
(4) ifodaga ko‘ra rezina ipda yuzaga kelgan mexanik kuchlanish hisoblanadi.
(6) ifodaga ko‘ra Yung moduli hisoblanadi.
13.Tajribadan olingan natijalar asosida quyidagi jadval to‘ldiriladi.
№
|
l0
|
l
|
∆l
|
ε
|
d
|
S
|
σ
|
E
|
Yuklar soni 1 ta
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Yuklar soni 2 ta
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Yuklar soni 3 ta
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Xulosa va takliflar - Journal of marketing, business and management(jmbm)/sjif factor: 57

Xulosa va takliflar.
Raqamli transformatsiya bugungi kunda,
juda ham muhim
ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda. Raqamli
iqtisodiyotning mamlakatlar
iqtisodiyotidagi o‘rni va jahon iqtisodiy taraqqiyotidagi ahamiyatini anglagan holda
quyidagilarni amalga oshirish maqsadga muvofiq:
• Raqamli iqtisodiyotda ilgarilab borayotgan davlatlarda qo‘llab-quvvatlashning
yanada kengqamrovli usullarini o‘rganish;
• mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotning me’yoriyhuquqiy asoslarini yaratish;
• raqamli iqtisodiyot uchun
zarur infratuzilmani yaratish,
avvalo Internetga
kirish imkoniyati cheklangan yoki umuman mavjud bo‘lmagan
hududlarni tizimga
ulash;
• raqamli iqtisodiyot uchun zarur mutaxassis-kadrlarni
tayyorlash tizimi
faoliyotini takomillashtirish;
• hukumatlar, fuqarolik jamiyati, akademiya, ilmiy hamjamiyat va texnologiya
sohasi yangi echimlarni topish uchun birgalikda tadqiqot ishlarini rivojlantirish;
• raqamli ishlab chiquvchilar strategiyalari va globallashuvning
kelajakdagi
konturlarini qayta aniqlashtirish uchun yangi texnologiyalardan oqilona foydalanish,
sheriklik munosabatlarini mustahkamlash va intellektual
yetakchilikni kuchaytirish
zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.
Gulyamov, S.S. (2019). Raqamli iqtisodiyotda blokcheyn texnologiyalari. -T.:
Iqtisod-Moliya. 396 b.
2.
Ayupov, R.X.,
Baltabaeva, G.R. (2018). Raqamli valyutalar bozori:
innovatsiyalar va rivojlanish istiqbollari. –T: Fan va texnologiya. 172 b.
3.
https://www.texnoman.uz/post/raqamli-iqtisodiyot-nima.html
4.
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD).
Digital
economy report 2019.
5.
https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_economy
file:///C:/Users/user/Downloads/global-top-100-companies-2019.pdf
6.
Digital 2019: global digital overview. Value creation and capture: implications
for developing countries. UNCTAD, 2020