nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Географик қобиқдаги харакатлар

|
Географик қобиқдаги харакатлар
|
bet | 55/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaГеографик қобиқдаги харакатлар
Атмосферадаги ҳаракатлар
Гидросфера
даги ҳаракатлар
Биосфера-даги ҳаракатлар
Литосферадаги ҳаракатлар
Geografik qobiqdagi harakat turlari.
Geografik qobiqdagi issiqlik manbalari.
Geografik qobiqqa issiqlik ikki tomondan keladi. Fazodan va Yerning ichki qismidan. Geografik qobiqda issiqlik boshqa issiqlik shakllariga aylanadi. SHuning uchun geografik qobiqqa keladigan issiqlik ichki va tashqi guruhlarga bo’linadi.
Yerning ichki issiqligi
Yerning ichki qismidan geografik qobiqqa juda katta miqdorda issiqlik keladi. Mazkur issiqlik turlari quyidagi guruhlarga bo’linadi:
a) moddalarning gravitasion tabaqalanishi va zichlashishi tufayli vujudga keladigan issiqlik. Bu yerda issiqlik zarralarni bir-biriga ishqalanishi tufayli hosil bo’ladi;
b) radiogen issiqlik, ayrim ximiyaviy elementlarni radiaktiv parchalanishi natijasida hosil bo’ladi. Radiaktiv parchalanish natijasida moddalar qizib ketadi va qisman eriydi;
v) geoximik akkumulyatorlar issiqligi, gilli minerallar, toshko’mir Yer yuzasida juda ko’p issiqlik oladi, Yerning qa’riga tushgandan so’ng yuqori bosim ostida mazkur issiqlik qaytadan ajralib chiqadi. Masalan, gilli minerallar dala shpatiga aylanadi, aylanish jarayonida juda katta issiqlik ajralib chiqadi;
g) Yer qa’ridan chiqadigan issiqlik oqimlari (vulkanlar, geyzerlar, tektonik harakatlar, zilzilalar).
Fazodan keladigan issiqlik
Yer yuzasiga fazodan Quyosh va boshqa osmon jismlari issiqligi keladi. Fazodan keladigan issiqlikning 97% ni Quyoshdan keladigan issiqlik tashkil qiladi. Mazkur issiqlik Quyoshning elektromagnit nurlarini taratishi natijasida vujudga keladi. Yer yuzasining 1 sm2 maydoniga 1 mn. davomida tushadigan Quyosh issiqligining miqdori Quyosh doimiyligi deb ataladi (1,98 kkal/sm2. min.).
Quyoshdan keladigan elektromagnit nurlari turli xil uzunlikdagi to’lqinlardan iborat
-(ultraqisqa to’lqinli,
- uzun to’lqinli,
- olis ultrabinafsha,
- yorug’lik va yaqin infraqizil nurlar).
|
| |
Berilgan topshiriq uchun turli kiritish, saqlash

10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
34
o shiri .
M
aktab har kuni oʻz serverlaridagi
maʼlumotlarning zaxira nusxasini yaratishi va zaxira
maʼlumotlarini maktabdan tashqarida saqlashi
kerak Ushbu vazifa uchun tashqi qattiq diskdan
foydalanishni tahlil qiling
Vazifangiz tashqi HDD disk mos kelish yoki
kelmasligi haqida sizga ma’lumot beradigan
ssenariyning muhim jihatlarini aniqlash
Maktab
har kuni oʻz
s rv rlari a i
maʼlumotlarning zaxira nusxasini yaratishi va
za ira
ma’lumotlarini maktabdan
tash ari a
saqlashi kerak Ushbu vazifa uchun tashqi qattiq
diskdan foydalanishni baholang
Qurilma kimga
yoki nima uchun kerakligini bilish muhim va siz
javobingizda maktabga murojaat qilishingiz kerak
•
s rv rlar a i
maʼlumotlarning zaxira nusxasi
olinayotganini bilish muhim
Chunki bu katta
sigʻim talab qilinishini bildiradi
M
maʼlumotlarning
za ira nus asi
borligi
maʼlumotlardan shoshilinch foydalanish zarur
emasligini anglatadi
maʼlumotlarni
maktab an tash ari a
saqlash
muhim Chunki bunda ishlatiladigan qurilmani
maktabdan tashqariga ham olib keta olish kerak
Topshiriq javobiga bir misol
avob
tashqi HDD diskning yengil va portativligi
zaxira nusxasini
maktab an tash ari a olib
hi ish
oson boʻlishini taʼminlaydi
HDD disklar tarkibida harakatlanuvchi qismlar
boʻlgani uchun oʻqish/yozish moslamasi ishdan
chiqishi mumkin
Bu esa ularni
Yangi yoqqan qorning nurni qaytarish qobiliyati juda yuqori bo’ladi

|
Yangi yoqqan qorning nurni qaytarish qobiliyati juda yuqori bo’ladi
|
bet | 57/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaYangi yoqqan qorning nurni qaytarish qobiliyati juda yuqori bo’ladi. Uning yuzasi tushgan nurni 90%ni qaytaradi,
bargli o’rmonlar esa 16-27%,
igna bargli o’rmonlar 6-19%,
shudgorlangan yuzalar 7-10%,
cho’llar 9-34% nurni qaytaradi.
Suv yuzasi 2% nurni qaytaradi, 98%ni esa yutadi.
Yer yuzasi qisqa to’lqinli Quyosh nurlarini yutib o’zi ham issiqlik tarata boshlaydi. Yerning harorati yuqori bo’lmaganligi uchun uzun to’lqinlarda issiqlik taratadi.
Atmosfera ham o’zidan o’tayotgan Quyosh nurlarini bir qismini yutib, fazoga va yerga tomon issiqlik taratadi.
Atmosferadan Yerni issiqlik taratishiga qarshi yo’naltirilgan issiqlik qarshi nurlanish deb ataladi, mazkur nurlar ham uzun to’lqinli hisoblanadi.
Demak, atmosferada uzun to’lqinli radiatsiyaning ikki oqimi mavjud ekan, ya’ni Yerni va atmosferani nurlanishi. Ularning orasidagi farq effektiv nurlanish deb ataladi.
Effektiv nurlanishning miqdori tropik kengliklarda yuqori, yiliga bir kvadrat santimetr yuzaga 80 kkal issiqlik to’g’ri keladi. Buning asosiy sababi tropik kengliklarda Yer yuzasi haroratining yuqoriligi havoning quruqligi va osmonni tiniqligidir. Ekvator kengliklarida esa havoning namligi yuqori bo’lganligi uchun effektiv nurlanish yiliga maydon birligiga 30 kkal.ni tashkil qiladi. Yer yuzasi uchun o’rtacha effektiv nurlanish 46 kkal.ni tashkil qiladi.
Atmosferani Quyoshdan kelayotgan qisqa to’lqinli radiatsiyani o’zidan o’tkazib yuborishi va Yerdan kelayotgan uzun to’lqinli radiatsiyani ushlab qolishi issiqxona samarasi deb ataladi.
Geografik qobiqqa Yerning Quyosh va o’z o’qi atrofida aylanishi natijasida vujudga keladigan issiqlik ham keladi. Yerning Quyosh va Oy bilan gravitasion o’zaro ta’siri natijasida vujudga keladigan issiqlik ham geografik qobiqqa yetib keladi. Bunday o’zaro ta’sir natijasida suv qalqishlari sodir bo’ladi. Qalqish natijasida hosil bo’ladigan ishqalanish energiyasi F.Ya.SHipunov (1980) ma’lumoti bo’yicha 3,5-10-3 Djg’m2s. ni tashkil qiladi.
Qalqish natijasida Yerning o’z o’qi atrofida aylanish tezligi kamayib boradi, natijada Yer yuzasida issiqlik me’yori o’zgaradi. Yerning sutkalik harakat tezligining kamayishi oqibatida Koriolis kuchi kamayadi, natijada atmosfera va okeandagi havo va suv aylanma harakatlari soddalashadi. Sutkani uzayishi natijasida harorat farqlari ham ortadi (kunduz va kechasi o’rtasidagi harorat farqi).
|
| |
Shartli - Maktabgacha va

93
Elektron jadvaldan
maqsadli foydalanish
Maqsadni
qidirish: istalgan
miqdorga erishish
uchun qiymatlarni
o‘zgartiradigan
vosita.
Kalit soʻz
1-mashg ʻulot
Ultimate League
nomli elektron jadvalingizga shartli formatlashni qo‘shing.
Ishlangan pul 0 dan kichik bo‘lsa, katakni qizil rangga bo‘yang.
2-mashgʻulot
Ishlangan pul 0 dan katta bo‘lganida katakni yashil rangga bo‘yang.
3-mashgʻulot
Ishlangan pul 0 ga teng bo‘lsa, katakni to‘q sariq rangga bo‘yang.
2-masala
Maqsadni qidirish
Microsot Excel dasturida
“What-If” funksiyasi o‘rnatilgan. Maqsadni qidirish orqali
kerakli qiymat elektron jadvalga kiritiladi. Natijada qidirilayotgan qiymat topilguncha
elektron jadvaldagi qiymatlar o‘zgaraveradi.
Misol uchun, agar 1 000 000 so‘m foyda olish uchun ishtirok narxi qancha bo‘lishi
kerakligini bilish uchun tizim foyda qiymati 1 000 000 so‘m bo‘lgunga qadar ishtirok
uchun to‘lovni o‘zgartiradi.
Yer yuzasida issiqlikni notekis taqsimlanishi va u bilan bog’liq bo’lgan jarayonlar

|
Yer yuzasida issiqlikni notekis taqsimlanishi va u bilan bog’liq bo’lgan jarayonlar
|
bet | 60/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaYer yuzasida issiqlikni notekis taqsimlanishi va u bilan bog’liq bo’lgan jarayonlar.
Atmosferadagi havo bevosita quyosh nurlari ta’sirida emas, balki Yer yuzasidan ko’tarilayotgan issiqlik ta’sirida isiydi. Yer yuzasidan atmosferaga issiqlik havoning turbulent almashinishi va ko’tarilayotgan havodan yashirin bug’ hosil bo’lish issiqligini ajralib chiqishi tufayli keladi.
Buning natijasida qo’yidagi jarayonlar sodir bo’ladi:
termik turbulentlik yoki termik konveksiya;
adiabatik jarayonlar;
harorat inversiyasi va h.k.
Termik turbulentlik yoki termik konveksiya notekis qizigan yer yuzasidan havo zarralarini tartibsiz harakati natijasida sodir bo’ladi. Agar kichik-kichik tartibsiz havo harakatlarini o’rniga kuchli ko’tarilma va pastlama oqimlar harakati sodir bo’lsa, ular havoning tartibli oqimi deb ataladi. Yer yuzasidan ko’tarilayotgan issiqlik tufayli qizigan havo tepaga ko’tarila boshlaydi va mazkur qatlamlarga issiqlik olib chiqadi. Termik konveksiya ko’tarilayotgan havo harorati mazkur balandlikdagi havo haroratidan yuqori bo’lguncha davom etadi (atmosferaning beqaror holati).
Agar ko’tarilayotgan havoning harorati mazkur balandlikdagi havo harorati bilan tenglashib qolsa havoning ko’tarilishi to’xtaydi, (atmosferaning befarq holati),
agar ko’tarilayotgan havo harorati mazkur balandlikdagi havo haroratidan past bo’lsa havo massasi pastga tusha boshlaydi.
Yuqoriga issiqlik bug’langan nam sifatida ham chiqadi. Kondensasiya jarayonida mazkur bulutdan katta miqdorda issiqlik ajralib chiqadi. Suv bug’ining har bir gramm 600 kall. yashirin bug’ hosil qilish issiqligiga ega.
Haroratni atrof muhit bilan issiqlik almashinuvisiz o’zgarishiga adiabatik jarayon deb ataladi. Bunda gazlarning ichki energiyasi kuchga aylanadi va kuch ichki energiyaga aylanadi. Gazlarning ichki energiyasi mutloq haroratga teng, natijada haroratni o’zgarishi sodir bo’ladi.
Yuqoriga ko’tarilayotgan havo kengayadi va ma’lum bir ishni bajaradi, mazkur ishni bajarish uchun esa ichki energiya sarflanadi, natijada havoning harorati pasayadi. Pastga tushayotgan havo esa zichligi ortishi munosabati bilan siqiladi, havoning kengayishi uchun sarflangan energiya ajralib chiqadi va havo harorati ko’tariladi.
|
| |
Maslahat
Ma’lumotlarni toʻplash shaklini tuzish

79
Elektron jadvaldan
maqsadli foydalanish
3. Sahifaning yuqori qismiga sarlavha qo‘yiladi. Formatni o‘zgartirish, masalan,
qalin shriftda markazda tekislangan holda joylashtirish mumkin. Mos formatlash
tanlanganiga ishonch hosil qilish kerak. Hujjatning rang-barangligi emas, balki
mazmuni muhim ekanini yodda tutish kerak.
Masalan:
Kitob uchun ma’lumotlarni toʻplash shakli
4. Agar bu shakl boshqalar tomonidan to‘ldirilsa, nima qilish kerakligini aytib berish
uchun (qisqacha) annotatsiya yoziladi.
Masalan:
Iltimos, ushbu formani kitoblaringizdan biri uchun to‘ldiring. Ajratilgan bo‘sh joylarga
so‘ralgan ma’lumotlarni yozing.
5. Birinchi maydon nomi yoziladi. Uning yoniga javob yozish uchun bo‘sh joy
qoldiriladi. Bu kvadrat yoki nuqtalar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
Masalan,
Kitob nomi:
yoki
Kitob nomi: ……………………………………………………………………………………
Geografik qobiqning radiasion va issiqlik muvozanati

|
Geografik qobiqning radiasion va issiqlik muvozanati
|
bet | 58/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaGeografik qobiqning radiasion va issiqlik muvozanati
Yer yuzasiga kelayotgan va qaytayotgan radiatsiya o’rtasidagi farq geografik qobiqning radiasion muvozanati deb ataladi. Geografik qobiqning radiasion muvozanati Yer yuzasining va atmosferaning radiasion muvozanatlari yig’indisidan iborat. Yer yuzasiga kelgan radiatsiyani yalpi radiatsiya tashkil qiladi, Yer yuzasidan ketayotgan radiatsiyani esa alьbedo va effektiv nurlanish tashkil qiladi.
Radiasion muvozanat quyidagi tenglik orqali ifodalanadi:
Rq Q (1-) – Eef
R- radiasion muvozanat, Q- yalpi radiatsiya, - alьbedo, effektiv nurlanish.
Agar geografik qobiqqa kelgan radiatsiya qaytgan radiatsiyadan ortiq bo’lsa, radiasion muvozanat musbat bo’ladi, agar kam bo’lsa manfiy bo’ladi.
Tunda hamma kengliklarda radiasion muvozanat manfiy bo’ladi, kunduzi esa musbat bo’ladi. Sutka davomida radiasion muvozanat musbat ham, manfiy ham bo’lishi mumkin.
Quruqlikda va okeanlarda yillik radiatsiya muvozanati miqdori Yer yuzasi bo’yicha turlicha taqsimlanadi. Quruqlikda radiatsiya muvozanati miqdori ekvatorial va tropik kengliklarda eng katta (1 sm2ga 60-90 kkal). Ayniqsa barcha tropik o’rmonlarda, savannalarda juda yuqori, bulutlik yuqori va quruq hududlarda kamroq. Mo’tadil va yuqori kengliklarda geografik kenglik bo’yicha kamayib boradi. Antarktidaning markaziy qismlarida yillik radiatsiya muvozanati manfiy, Arktikada esa 0 atrofida. Dunyo okeanida yillik radiatsiya muvozanati quruqlikka nisbatan yuqori va uning taqsimlanishi zonal qonuniga bo’ysunadi.
Geografik qobiqning yillik radiatsiya muvozanati musbat. Demak, Yer yuzasida ortiqcha issiqlik vujudga keladi. Mazkur issiqlik geografik qobiqda turli jarayonlarda sarflanadi. Mazkur issiqlikning nimalarga sarflanishini issiqlik muvozanati orqali tushuntiriladi.
Issiqlik muvozanati tenglamasi quyidagicha ifodalanadi:
Agar Quyoshdan Yer yuzasiga kelayotgan issiqlikni 100% deb olsak,
uning 31%i atmosferadan fazoga qaytariladi (7% sochilib ketadi, 24% bulutlardan qaytariladi),
kelayotgan issiqlikni 17% atmosfera tomonidan yutiladi (3% azon qatlami tomonidan,
13% suv bug’lari va 1% bulutlar tomonidan yutiladi).
Qolgan 52% (to’g’ri va sochilgan) radiatsiya Yer yuzasiga yetib keladi. Uning 4%i qaytariladi, 48% yutiladi.
Yutilgan (48%) radiatsiyaning 18% effektiv nurlanishga sarflanadi. Bunda Yer yuzasining radiatsiya muvozanati (qoldiq radiatsiya) 30% (52%-4%-22%) ni tashkil qiladi.
Bug’lanishga 22% radiatsiya sarflanadi, atmosfera bilan issiqlik almashinuviga esa 8%.
Unda Yer yuzasining issiqlik muvozanati:
30%-22%-8% = 0
|
| |
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishi

|
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishi
|
bet | 59/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaYer yuzasida haroratning taqsimlanishi.
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishida quyidagi qonuniyatlar mavjud (S.V.Kalesnik bo’yicha):
- har ikkala yarim sharda qishda ham yozda ham harorat ekvatordan qutblarga tomon borgan sari pasaya boradi;
- janubiy yarim sharda izotermalar yo’nalishi shimoliy yarim shardagidek egri-bugri emas, chunki shimoliy yarim shardagiga qaraganda janubiy yarim sharda okean juda katta maydonni egallagan;
- bir xil geografik kengliklardagi materiklar shu kengliklarda joylashgan okeanga nisbatan yozda issiqroq, qishda esa sovuqroq bo’ladi, bunga sabab shuki suvning issiqlik sig’imi katta, quruqlikning issiqlik sig’imi esa kichik, shuning uchun suv sekin isib sekin sovuydi;
- Atlantika okeani bilan Tinch okeanining shimoliy qismlarida, janubiy yarim sharda esa Janubiy Amerikaning, Afrikaning va Avstraliyaning g’arbiy qirg’oqlarida izotermalar biroz shimolga burilgan. Buning asosiy sababi dengiz oqimlaridir (shimoliy yarim sharda iliq, janubiy yarim sharda sovuq oqimlar) janubga tomon oqib keladigan sovuq oqimlar ta’sirida Pireney yarim oroli yaqinida va SHimoliy Amerikaning g’arbiy qirg’og’i bo’ylab izotermalar janubga buriladi;
- okean yuzasida quruqlik yuzasiga nisbatan havo kam o’zgaradi;
- tropiklarda qish va yoz orasidagi haroratlar farqi juda kam bo’ladi. Tropik mintaqadan har ikala tomonga qarab haroratlar farqi ortib boradi. Har ikala yarim sharda ham yozda eng yuqori harorat ekvatorda emas, balki tropiklarda (cho’llarda) kuzatiladi, chunki tropiklarda Quyosh zenitda turadi.
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishiga geografik kenglik, dengiz oqimlari, relyef, balandlik va boshqa omillar ta’sir qiladi.
MAVZU: ATMOSFERADAGI HARAKATLAR
Reja:
Yer yuzasida issiqlikning notekis taqsimlanishi va u bilan bog’liq bo’lgan jarayonlar.
Issiqlik mashinalari.
Yer yuzasida bosimning taqsimlanishi va shamollari.
Atmosfera harakatlarining turlari.
Atmosferadagi harakatlarning asosiy manbai yer yuzasida issiqlikni, namlikni va bosimni notekis taqsimlanishi hisoblanadi. Buning oqibatida atmosferada turli xil harakatlar (jarayonlar) sodir bo’ladi va ular geografik qobiqni rivojlanishida muhim o’rin tutadi.
|
| |
Balandlik mintaqalari - Umumiy tabiiy geografiya

|
Umumiy tabiiy geografiya
|
bet | 52/86 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #241761 |
Bog'liq Umumiy tabiiy geografiyaBalandlik mintaqalari
Geografik zonallikning asosida quyosh issiqligini issiq mintaqadan qutblar tomon va tropiklardagi okean sathidan xionosfera tomon kamayib borish qonuniyati yotadi. Tog’larga ko’tarilgan sari hovoning zichligi kamayadi. Quyosh radiatsiyasining faolligi esa har bir kilometr balandlikda taxminan 10% ga ortadi, effektiv nurlanish kuchayadi. Bu esa haroratni balandliklar bo’yicha kamayishiga va uning sutkalik farqini ortishiga olib keladi. Troposferaning quyi 4 km.lik qismida harorat har 100 m. balandlikda 0,50Sga pasayadi, 4 km.dan balandda esa 0,60Sga pasayadi.
Tropopauzada esa 0,7-0,80Sga pasayadi. O’rmonlarning chegarasi tekisliklarda qutblar hisoblanadi, yuqorida esa faol haroratlar yig’indisi 500-9000Sga bo’lgan chegaradan o’tadi. Mo’tadil mintaqaning asosiy tog’ tizmalarida har 100m.ga ko’tarilganda faol haroratlar yig’indisi 1700Sga, quruq tropiklarda 2500Sga(And tog’ida 3000ga) kamayadi. Yonbag’irlar ekspozisiyasi va asosiy shamollar balandlik mintaqalarini joylanishini 300-800 m.ga o’zgartirib yuboradi. Tog’larda yog’in miqdori ma’lum bir balandlikkacha ortib boradi. Mo’tadil kengliklarda va nam tropiklarda 2000-3000 m.ga, quruq tropiklarda 4000 m.ga va undan yuqori, qutbiy kengliklarda 1000 m. Balandlik ortgan sari yuza oqim 3-4 marta ortadi, eroziya kuchayadi va qattiq oqim 5-10 marta ko’payadi. Tog’larda flora va faunaning turlari tekislikka nisbatan 2-5marta ortiq. Endemik o’simlik va hayvonlar tog’larda 30-50%ga yetadi. Bularni hammasi balandlik mintaqalarini kenglik zonalaridan farqlanishidan darak beradi.
Balandlik mintaqalarining tuzulishi tog’larning qaysi geografik mintaqada va sektorda joylashganligiga bog’liq. Oraliq sektorlarda balandlik mintaqalarining tuzulishida gumid va arid landshaftlar qatnashadi. Quruq sektorlarda cho’l va chala cho’l landshaftlari keng tarqalgan. Ekvatorial mintaqada quyidagi balandlik mintaqalari shakllangan: Gileya o’rmonlari; tog’ gileya o’rmonlari; qing’ir-qiyshiq o’rmonlar; paramos; cho’llar. Okean bo’yi sektorida esa quyidagi tabiat zonalari shakllangan: gileya o’rmonlari; tog’ gileya o’rmonlari; aralash o’rmonlar; tumanli o’rmonlar; paramos cho’llar.
|
| |
Onlayn - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 131/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Onlayn
int.
Online
internetga ulanganlik holati;
elektron pochta serveriga ulanganlik holati.
Onlayn munosabatlar
mad.
Online relationship
internet orqali turli muloqot resurslarida uchrashgan
va ko‘p hollarda bir-birini faqat internet orqali
taniydigan insonlar o‘rtasidagi munosabatlar.
Onlayn protsessing
int.
Online processing
foydalanuvchiga asosiy kompyuter bilan bevosita
aloqada bo‘lish imkonini yaratuvchi ishlov berish usuli;
kirish va chiqish maʼlumotlarini darhol qayta
ishlaydigan operatsion tizim.
Onlayn xavfsizlik
xavf.
Online safety
internetda xavfsizlik qoidalariga rioya qilish.
Onlayn yuborish
int.
Online send
elektron pochta akkauntiga ulangan holda elektron
xatni yozilgan vaqtning o‘zidayoq jo‘natish.
Operator
Operator
ikkita qiymat yoki o‘zgaruvchilar orasida
foydalaniladigan buyruq.
Operatsion tizim (OT)
Operating system
kompyuter va boshqa hisoblash qurilmalarini
boshqaruvchi tizim;
kompyuterning qurilma va dasturlarini boshqarib,
interfeysni tashqi foydalanuvchi bilan bog‘laydigan
dasturiy taʼminotlar to‘plami.
Operatsiya
Operation (computer)
berilgan vazifani bajarish uchun amalga oshiriladigan
harakat.
Optik disk
Optical disk
katta hajmdagi maʼlumotlardan bevosita foydalanish
imkonini beruvchi maʼlumot saqlash qurilmasi.
Maʼlumotlar magnitli muhitda emas, balki lazer
yordamida saqlanadi va o‘qiladi.
Optik maʼlumot tashuvchi
Optical storage media
maʼlumotlarni CD, DVD, BluRay kabi optik diskda
saqlaydigan vosita.
Optik tola
tar.
Fibre optic
maʼlumotlarni yorug‘lik sifatida uzatadigan kabel turi.
|
| |
NAZORAT SAVOLLARI (JN, ON, YAN) - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 51/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatNAZORAT SAVOLLARI (JN, ON, YAN)
Joriy nazorat uchun mustaqil ish mavzulari:
Iqtisodiyot jamiyat hayotining asosi sifatida.
Iqtisodiyotni rivojlantirishning bozor modeli.
Iqtisodiyotni bozor munosabatlariga o‘tkazishning “o‘zbek” modeli.
Milliy iqtisodiyotni rivojlanishi va aholi bandligini ta’minlashda korxonaning o‘rni va roli.
Bozor munosabatlari sharoitida davlat va korxonalar o‘rtasidagi munosabat.
Korxonaning ichki va tashqi muhiti.
Korxonaning ishlab chiqarish va bozor munosabatlari.
Iqtisodiyotda kichik biznesni rivojlantirish istiqbollari.
Aksiyadorlik korxonalarning iqtisodiyotdagi roli va o‘rni.
O‘zbekiston qo‘shma korxonalarning hozirgi holati va rivojlanishi.
O‘zbekiston korxonalari mahsulotlarining sifati va raqobatbardoshligi.
Korxonada mehnat unumdorligi – ishlab chiqarishning iqtisodiy samaradorlik mezoni.
Korxonada kadrlar siyosati va uni darajasini oshirish yo‘llari.
Korxonada mehnatga haq to‘lash tizimi.
Korxona aylanma mablag‘laridan samarali foydalanish yo‘llari.
Korxonada strategik rejalashtirish muammolari.
Korxonaning investitsion faoliyatini samaradorligini oshirish yo‘llari.
Korxonaning innovatsion faoliyatini rivojlantirish yo‘llari.
Korxonaning marketing faoliyati.
Korxonada mahsulot (xizmat, ish) tannarxini kamaytirish yo‘llari.
Korxonada foydani shakllantirish va oqilona taqsimlash.
Korxonaning rentabelligini oshirish yo‘llari.
Korxona moliyaviy holatini baholash va uni yaxshilash yo‘llari.
Korxonada resurslardan oqilona foydalanish yo‘llari.
Korxonaning xavfsizligini takomillashtirish yo‘llari.
Moliyaviy menejmentning korxona rivojlanishidagi o‘rni.
Innovatsion menejmentning korxona rivojlanishidagi o‘rni.
Ishlab chiqarish menejmenti va uning korxona rivojlanishidagi o‘rni.
Ta’lim menejmenti va uning rivojlanishi.
Tadbirkorlikni rivojlantirishda menejer mahorati.
Menejment nazariyasi va amaliyotining rivojlanish bosqichlari.
Zamonaviy menejment xususiyatlari.
Menejmentda tizimli yondashuv.
Menejmentda vaziyatli yondashuv.
Menejmentda majmuaviy yondashuv.
Menejmentning asosiy tamoyillari.
Boshqaruvning tashkiliy tuzilmalarini loyixalashtirish.
Kommunikatsiya va uni rivojlantirish yo‘llari.
Boshqaruv qarorlarini tayyorlash va qabul qilish jarayoni.
Boshqaruv qarorlarini maqbullash usullari.
Attestatsiya menejerlarning shaxsiy va ishbilarmonlik sifatini baholash usuli sifatida.
Menejer mehnatini samarali tashkil etish mexanizmi.
Zamonaviy rahbarlik uslublari.
Korxonada marketing xizmatini samrali tashkil etish yo‘llari.
Korxonada ijtimoiy rivojlanishni boshqarish.
Boshqaruvni tashkil etish samaradorligi.
|
| |
Ichki shaxsiy nizolar - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 50/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat95. Ichki shaxsiy nizolar:
a) shaxslarning guruh bilan to‘qnashuvini bildiradi
*b) mohiyati jihatidan bir xil, lekin sabablari, ehtiyojlari, qiziqishlari qarama-qarshi bo‘lgan shaxs ichidagi to‘qnashuvni bildiradi
v) guruhlarning o‘zaro to‘qnashuvini bildiradi
g) bo‘limlararo to‘qnashuvlarni bildiradi.
96. SHaxslararo nizolar:
a) ko‘p hollarda ayrim shaxsning u yoki bu narsaga, masalaga nisbatan bo‘lgan fikrining yoki manfaatining guruh fikriga yoki manfaatiga mos tushmaslik oqibatida vujudga keladi
*b) ko‘p hollarda shaxslarning u yoki bu masalaga bo‘lgan nuqtai-nazarlarining mos tushmasligi yuzasidan vujudga keladi
v) ko‘p hollarda bo‘limlar bilan bo‘limlarning u yoki bu masalaga bo‘lgan nuqtai-nazarlarining mos tushmasligi yuzasidan vujudga keladi
g) chiziqli boshqaruv guruhlari bilan shtabli boshqaruv guruhlarinig manfaatlari mos tushmagan hollarda vujudga keladi.
97. Agar nizo hech qanday asosga ega bo‘lmasa, u holda bunday nizo:
*a) destruktiv nizo deb yuritiladi, sub’ektiv nizo deb yuritiladi
b) sub’ektiv nizo deb yuritiladi, konstruktiv nizo deb yuritiladi
v) yopiq nizo deb yuritiladi, destruktiv nizo deb yuritiladi
g) yopiq nizo deb yuritiladi, sub’ektiv nizo deb yuritiladi.
98. Agar nizo korxonada maqsadga muvofiq o‘zgartirishlar qilinishi sababli yuzaga kelgan bo‘lsa, u holda bunday nizolar:
a) yopiq nizolar deb yuritiladi
*b) konstruktiv nizolar deb yuritiladi
v) destruktiv nizolar deb yuritiladi
g) a+b.
99. Quyida qayd qilingan usullarning qaysi biri nizoli vaziyatlarning oldini olish yoki ziddiyatni yumshatish uchun qo‘llaniladi:
a) uzoqlashish
b) silliqlashish
v) majburlash
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
100. Stress – bu:
a) o‘zaro kelishmovchilik yoki qarama-qarshilik sababli tug‘iladigan holat
b) ixtilof
*v) asablarning qo‘zg‘alishi bilan bog‘liq bo‘lgan holat
g) nifoq.
|
| |
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 27

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini bаhоlаsh mеzоnlаri mа’lum
qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
II. Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1.Vektor asboblari qanday tasvirlar yaratish
uchun mo'ljallangan?
2.Vektorli
chizmalar, chizmaning egri chiziqlari
shaklini o'zgartirish mumkunmi?
3.Egri chiziqlarning
egilishi qanday nuqtalar
orqali boshqariladi?
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi: kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal) bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt vаriаnti 3-ilоvаdа kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
Sinov savollari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

9-MAVZU
Erkin chizish uskunalari.
1.1.O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа
o’quv mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.Ixtiyoriy aylanasimon turtburchak chizish.
2.Erkin o’zgartirish.
3.Ish kurolni tanlab sichqoncha yordamida
rasmni siljitish asosiy elementlari va usullari.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda erkin chizish uskunalari.tushunchalarni
shakllantirish
O’qitish natijasi: Erkin chizish uskunalari bo`yicha mavzuni o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Ixtiyoriy aylanasimon turtburchak
chizish, roli va o’rni haqida ma’lumot
berish.
2. Erkin o’zgartirishni, mazmuni va
vazifalarini yoritib berish.
3. Ish
kurolni tanlab sichqoncha
yordamida rasmni siljitishning asosiy
elementlari
va usullari xususiyatlarini
ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Ixtiyoriy aylanasimon turtburchak chizish,
roli va
o’rni haqida aytib beradilar.
2 Erkin o’zgartirishni, mazmuni va vazifalarini
ko’rsatib beradilar.
3. Ish kurolni tanlab
sichqoncha yordamida rasmni
siljitishning asosiy elementlari va usullarini sanab
beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza matn,
tushuntirish, blis-so’rоv,
klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali, slaydlar, kompyuter tizimi.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus
texnika
vositalari
bilan
jihozlangan
auditoriya.
Qaytar
aloqaning
yo’l
va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
-mavzu. Korxona faoliyatini boshqarish asoslari. Sanoatning maqsadli yo‘nalishlari (2 soat)

|
-mavzu. Korxona faoliyatini boshqarish asoslari. Sanoatning maqsadli yo‘nalishlari (2 soat)
|
bet | 252/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat12-mavzu. Korxona faoliyatini boshqarish asoslari. Sanoatning maqsadli yo‘nalishlari (2 soat)
1. Korxona boshqaruvining mohiyati va prinsiplari
2. Boshqaruvning axborot ta’minoti
3.Boshqaruv qarorlar, ularning usullari va ularni qabul qilish jarayoni
4. Tarmoqni rivojlantirish konsepsiyasi
5.Soxani rivojlanishning asosiy yo‘nalishlari
Boshqaruv – bu xodimlarga va umuman ishlab chiqarish jamoalariga ta’sir ko‘rsatish usullari bo‘lib, bu usullar qo‘yilgan maqsadlarga erishish jarayonida mazkur xodimlar va jamoalarning faoliyatini uyg‘unlashtirishni nazarda tutadi.
Boshkaruv tizimini turli mikyoslarga bulish mumkin:
Boshkaruv tuzilmasini belgilovchi omillar: tuzilmani aniklovchi omillar, tuzilmaga ta’sir kiluvchi omillar, tuzilmani muvofiklashtiruvchi omillar
Boshkaruvning tashkiliy tuzilmasi boshkaruv oldida turgan vazifalarni muvaffakiyatli xal etishga yordam beradigan kilib tuzilishi kerak. U kuyidagi talablarga javob berishi kerak
1.Boshkaruv tizimida bugin va boskichlar soni makbul bulishi kerak. Bugin va boskichlar sonining aksossiz kupayib ketishi:
Boshkaruv apparatini saklash xarajatlarining ortib ketishi
Axborotlarning utish yuli chuzilib ketishi
Boshkaruvda paralellizm va takrorlanishning yuzaga kelishiga
Boshkaruvda ma’suliyatsizlikka yul kuyilishiga va boshkaruv samarasini pasayishiga olib keladi.
2.Boshkaruv tuzilmasi boshkaruv apparatining tezkor ishlashini ta’minlashi lozim.
Usul – bu tadqiqot qilish yoki ta`sir ko‘rsatish usulidir.
Boshqaruv usullari:
tashkiliy-ma`muriy;
iqtisodiy;
Sotsial-ruhiy.
|
| |
Sinov savollari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

10-MAVZU
Qalam, o‘chirg‘ich, mo‘yqalam va uning turlari.
1.1.
O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1. Turli hil mo’yqalam.
2. Har bitta asbob elementlari.
3. «Katalog» palitrasi ishlatish.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda qalam, o‘chirg‘ich, mo‘yqalam
va uning
turlari.tushunchalarni shakllantirish.
O’qitish natijasi: Qalam, o‘chirg‘ich, mo‘yqalam va uning turlari bo`yicha
mavzuni
o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida
shakllanadigan
bilim,
ko’nikma
yoki
kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Turli hil mo’yqalam, roli va o’rni
haqida ma’lumot berish.
2. Har bitta asbob lementlari,
mazmuni va vazifalarini yoritib
berish.
3. «Katalog» palitrasi ishlatishning
asosiy
elementlari va usullari
xususiyatlarini ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Turli hil mo’yqalam, roli va o’rni haqida aytib
beradilar.
2. Har bitta asbob elementlari, mazmuni va
vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. «Katalog» palitrasi ishlatishning asosiy elementlari
va usullarini sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza matn,
tushuntirish, blis-so’rоv,
BBB.
O’qitish vositalari:
O’quv
materiali,
slaydlar,
kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
Nazorat savollari - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 251/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatNazorat savollari
Investitsiyalarning qanday turlari mavjud?
Xorijiy investitsiyalarga qanday omillar ta’sir etadi?
Investitsiyalarning ichki manabalari nima?
Investitsiyalarning tashki manbalari nima?
Investitsiyalardan foydalanishning asosiy yo‘nalishlari qanday?
Investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini baxolashda korxonalar qanday vazifani xal qilishlari lozim?
Investitsion loyihalarning samaradorligini baxolash ko‘rsatkichlari nima?
Xatarlar va ularning investitsion loyihadagi zarari
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Innovatsiya so‘zining ma’nosi.
2. Korxonalarning innovatsion yo‘nalishlarini sanang.
3. Innovatsiyalarni rag‘batlantirishda davlatning roli.
4. Innovatsion loyiha qanday bo‘limlardan tashkil topadi?
5. Innovatsion loyihani amalga oshirish mexanizmi qanday?
6. Innovatsiya loyihasini yaratilish bosqichlarini aytib o‘ting.
7. “Innovatsion loyiha” tushunchasini ifodalab bering.
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya” , 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma. 2018.
|
| |
UMUMIY SAVOLLAR - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
Sinov savollari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

8-MAVZU
Egri chiziqlar bilan ishlash.
1.1.
O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.Photoshop rastr grafik muharriri.
2.Egri chiziqlar - konturlarni yaratish.
3.Vektor konturlari asosiy tugunlari.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda erkin chizish uskunalari.tushunchalarni
shakllantirish
O’qitish natijasi: Egri chiziqlar bilan ishlash bo`yicha mavzuni o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Photoshop
rastr grafik muharriri,
roli va o’rni haqida ma’lumot berish.
2. Egri chiziqlar - konturlarni yaratish,
mazmuni va vazifalarini yoritib berish.
3.
Vektor
konturlari
asosiy
tugunlariini ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Photoshop
rastr grafik muharriri, roli va o’rni
haqida aytib beradilar.
2 Egri chiziqlar
- konturlarni yaratish,
mazmuni va
vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. Vektor konturlari
asosiy tugunlariini sanab
beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, BBB.
O’qitish vositalari:
O’quv
materiali, slaydlar, kompyuter tizimi.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar
aloqaning
yo’l
va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
Testlar
1. Moliyaviy investitsiyalar tarkibiga qaysilar kiradi?

|
Testlar
1. Moliyaviy investitsiyalar tarkibiga qaysilar kiradi?
|
bet | 249/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatTestlar
1. Moliyaviy investitsiyalar tarkibiga qaysilar kiradi?
A) sertifikatlar, aksiyalar, obligatsiyalar
B) asosiy ishlab chiqarish fondlarining aktiv va passiv qismlari
V) aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatli qog‘ozlar
G) aqliy mehnatga oid shakldagi investitsiyalar
D) A va V
2. Moddiy investitsiyalar tarkibiga qaysilar kiradi?
A) sertifikatlar, aksiyalar, obligatsiyalar
B) banklardagi sertifikatlar
V) asosiy fondlar, ya’ni binolar, asbob-uskunalar, inshootlar
G) aqliy meщnatga oid shakldagi investitsiyalar
D) mahalliy va xorijiy mamlakatlarning pul birliklari
3. Investitsiyaga ketgan harajatning miqdori qaysi omillarga bog‘liq?
A) sof foydaning kutilayotgan me’yori va foiz stavkasi yoki tadbirkor real kapitalni sotib olishga zarur bo‘lgan pulga
B) banklardagi sertifikatlar, aksiyalar, obligatsiyalar, veksellar va boshqa qimmatli qog‘ozlar
V) mahalliy hamda xorijiy mamlakatlarning pul birliklari va tenglashtirilgan omonatlar, depozit boyliklar
G) asosiy fondlar va boshqa turdagi asosiy ishlab chiqarish fondlarining aktiv va passiv qismlari
D) B va V
4. Investitsiya faoliyatini amalga oshirishni muhim shartlaridan biri?
A) foiz hisobida qisqa muddatga mablag‘ berishdir
B) texnika va texnologiyani ijaraga berishdir
V) qarzga kapital berishdir
G) muomalada bo‘lgan pul birligini qadrsizlanishini oldini olishdir
D) muomalada bo‘lgan pul birligini qadrsizlanishga olib kelishdir
5. Bir davlatdan boshqa davlatga daromad olish uchun yunaltirilgan har qanday shakldagi mulk nima deb ataladi ?
A) shaxsiy mulk
B) xorijiy investitsiya
V) xususiy mulk
G) aralash mulk
D) to‘g‘ri javob yo‘q
6. Xorijiy investitsiyalar – bu?
A) chet el investorlari tomonidan yuqori darajada daromad olish
B) yangi korxonalar qurilishiga ketgan harajatlardir
V) yangi kapitalni barpo etishga ketgan harajatlardir
G) to‘g‘ri javob yo‘q
D) A, B, V
|
| |
Amaliy ish – 6 Mavzu : Simulink-da algebraik qiymatlarni hisoblash

|
Amaliy ish – 6 Mavzu : Simulink-da algebraik qiymatlarni hisoblash
|
Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 455,69 Kb. | | #243062 |
Bog'liq 6-amaliy (1)
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Amaliy ish – 6
Mavzu : Simulink-da algebraik qiymatlarni hisoblash.
Guruh:213-20
Talaba:Tilavov Sunnatillo
O’qituvchi:Jabborov Xayitmurod
Toshkent – 2024
Amaliy ish – 6
Mavzu: Simulink-da algebraik qiymatlarni hisoblash.
Ishning maqsadi: Simulink dinamik muhitida tenglamalar tizimini yechish usullarini o'rganish va tanishish.
Nazariy qism
MATLAB matematik hisoblarni avtomatlashtirish uchun vaqt sinovidan o'tgan tizimlardan biridir. Bu matritsa laboratoriyasida aks ettirilgan matritsa operatsiyalarini qo'llashga asoslangan tizimning nomi. Matritsalar murakkab matematik hisob-kitoblarda, jumladan, chiziqli algebra masalalarida, dinamik tizimlar va ob'ektlarni echish va modellashtirishda keng qo'llaniladi. Ular dinamik bo'lib, ko'rib chiqilayotgan tizimlar va ob'ektlarning holati tenglamalarini avtomatik ravishda qurish va echish uchun asosdir. Masalan, Matlab Simulink kengaytmasi.
MATLAB to'plami matematik dasturlashning istalgan sohasida mavjud bo'lib, u umumiy maqsadli yuqori darajadagi dasturlash tillariga qaraganda boyroqdir. Bu deyarli barcha dasturlash vositalarini, jumladan, ob'ektga yo'naltirilgan va vizual dasturlashni amalga oshiradigan deyarli barcha mavjud. Umuman olganda, tajribali dasturchilar MATLAB tizimidan o'z g'oyalarini amalga oshirish uchun cheksiz imkoniyatlarni taqdim etish uchun foydalanadilar.
Gain bloki kirish signalini ma'lum bir omilga ko'paytiradi.
Gain bloki kirish signalining qiymatini blokda ko'rsatilgan martalar soniga ko'paytiradi. Kirish signali va daromad qiymati skalyar, vektor yoki matritsa sifatida ifodalanishi mumkin. Siz daromad qiymatini Gain parametrida o'rnatasiz. Ko'paytirish parametri element bo'yicha yoki matritsali ko'paytirishni belgilash imkonini beradi.
Algebraic Constraint bloki kirish signalini f( z) ni z yoki 0 ga cheklaydi va algebraik holat z ni chiqaradi. Blok kirish sifatida 0 yoki z ni beradigan qiymatni chiqaradi. Chiqish signali to'g'ridan-to'g'ri qayta aloqa orqali kirish signaliga ta'sir qilishi kerak. Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, qayta aloqa yo'li faqat to'g'ridan-to'g'ri to'g'ridan-to'g'ri ulanishga ega bloklarni o'z ichiga oladi. Masalan, 1 indeksli differentsial algebraik tizimlar (DAT) uchun algebraik tenglamalarni belgilashingiz mumkin.
f(z) — kirish signalining real skayar yoki vektori
Signal algebraik tsiklni yechish uchun f(z) = 0 yoki f(z) = z chekloviga bo'ysunadi.
z — Haqiqiy skaler yoki chiqish holati vektori.
Amaliy qism.
19-variant 2-varian
1-rasm. Misolning Simulinkda ishlanishi.
2-rasm. Simulink natijasi.
3-rasm.Misolning multisimda qilinishi.
Xulosa:
Bu amaliy ish davomida matlab yordamida simulink paketida algebraik qiymatlarni hisoblash. bilan ishlash va qollash mumkin bo’lgan kodlarni ko’rib chiqdik.
|
| |
Nikoh 
va - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti...

83
Umumiy sug‘urta sohasi esa quyidagi klasslardan tashkil topadi:
Klass
tartib
raqami
Klassning
nomi
Mazmuni va sug‘urta qilish shartlari bo‘yicha
talablar
1-klass
Baxtsiz
hodisalar-
dan ehtiyot
shart
sug‘urta
qilish
Quyidagi hollarda:
a) baxtsiz hodisa yoki muayyan turdagi baxtsiz hodisa
natijasida sog‘liqning qattiq shikastlanishi, yoxud;
b) baxtsiz hodisa yoki muayyan turdagi baxtsiz hodisa
natijasida vafot etgan taqdirda, yoxud;
v) kasallik yoki muayyan turdagi kasallik natijasida
mehnat qobiliyatini yo‘qotish, shu jumladan ishlab
chiqarishda jarohatlanish va kasb kasalliklari, biroq 2-
klass va IV klass bo‘yicha sug‘urta shartnomalarini
istisno qilgan holda, sug‘urta qilingan shaxsga
sug‘urta ta’minotining belgilab qo‘yilgan pul summasi
yoki pul kompensatsiyasi to‘lanishini ta’minlovchi
sug‘urta turlari jami
2-klass
-Oraliq nazorat savollari - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 52/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat1-Oraliq nazorat savollari
Korxonaning bozor iqtisodiyotining xo‘jalik sub’ekti tarzidagi
maqsadi va vazifalari.
Korxonani boshqarishning o‘ziga xos xususiyatlari.
Korxonani tashkil etish tamoyillari va tartib-qoidalari.
Asosiy fondlarning iqtisodiy mohiyati va tartibi.
Ishlab chiqarish vositalari va ularning tavsifi.
Asosiy fondlarning amartizatsiyasi va foydalanish ko‘rsatkichlari.
Ishlab chiqarish quvvati va uni hisoblash.
Aylanma fondlar tavsifi va tarkibi.
Aylanma fondlarning aylanish bosqichlari.
Aylanma fondlardan foydalanish ko‘rsatkichlari.
Investitsiya korxonaning ishlab chiqarish salohiyatini rivojlanti-rish vositasi sifatida.
Korxonalarda invistitsiyalarning asosiy manbalari va yo‘nalishlari.
Investitsiyaviy loyihalarni baholash.
Mehnat resurslari va ularning tarkibi haqida tushuncha.
Mehnat resurslarini boshqarish.
Korxonada mehnatga haq to‘lash shaklllari.
Tannarx - ishlab chiqarish sarflarini kamaytirish vositasi.
Mahsulot (ish, xizmat) tannarxini hosil qiluvchi xarajat turlari.
Foyda va rentabellik, ularni hisoblash usullari.
Mahsulot (ish, xizmat) tannarxini pasaytirish omillari.
Biznes-rejaning mohiyati va vazifalari.
Biznes-rejani tayyorlash bosqichlari.
Biznes-reja tarkibi va hisob-kitoblari.
Korxona xavfsizligini ta’minlashning maqsadi va vazifalari.
Korxona xavfsizlik xizmati, uning funksiyalari va tarkibi.
Korxona tijorat sirining mohiyati va uni himoya qilish mexanizmi.
2-Oraliq nazorat savollari
Menejmentning tarkibiy tuzilishi haqida tushuncha.
Tashkiliy tuzilmalar turlari.
Tashkiliy tuzilmalarni loyihalashtirish.
Menejmentning iqtisodiy usullari.
Menejmentning tashkiliy-farmoyish usuli.
Menejmentning ijtimoiy-ruhiy usullari.
Rahbarlik va uning madaniyati.
Boshqaruv qarorlarining mohiyati va ularning tasnifi.
Boshqaruv qarorlariga qo‘yiladigan talablar.
Boshqaruv qarorlarini tayyorlash jarayoni va qabul qilish
Boshqaruv qarorlarini maqbullash (optimallashtirish) usullari.
Strategik rejalashtirishning maqsad va vazifalari.
Strategik rejalashtirishda muhit tahlili.
Strategiya turlari.
Ishlab chiqarish jamoasi va uning tashkil topishi.
Ishlab chiqarish jamoasining ijtimoiy-ruhiy muhiti.
Xodimlarni boshqarish usullari.
Mehnatni rag‘batlantirishni tashkil qilishni takomillashtirish yo‘llari va mazmuni.
Mehnatni rag‘batlantirishning chet el nazariyasi.
Mehnatni rag‘batlantirish usullari.
Vakolat va mas’uliyat tushunchalari hamda ularning zarurligi.
Boshqaruv vakolatlarining turlari.
Boshqaruv nazorati, uning mohiyati, shakllari va amalga oshirish vositalari.
Innovatsiya va innovatsion menejment tushunchalari.
Innovatsiya jarayoni va uni samarali tashkil etish.
Innovatsiya loyihasi va uni boshqarish.
Tadbirkorlikni moliyaviy ta’minlash yo‘llari.
Moliyaviy menejment – boshqaruv usuli sifatida.
Boshqaruv samaradorligi va uni oshirish yo‘llari.
|
| |
Majburiy sug‘urta qonun yo‘li bilan o‘rnatiladi

89
o
sug‘urta ta’minoti darajasi va me’yorlarini;
o tarif stavkalari miqdorlari va ularni o‘rnatish tartibini;
o
sug‘urtalovchi
va
sug‘urtalanuvchilarning
asosiy
huquq
va
majburiyatlarini.
Qonunda ko‘rsatilgan majburiy sug‘urta ob’ektlarini yoppasiga
sug‘urtaga qamrab olish. Buning uchun sug‘urta organlari mamlakatda har yili
sug‘urtalangan ob’ektlarni, hisoblangan sug‘urta badallarini va ularni o‘rnatilgan
muddatlarda undirilishini hisobga olib boradilar.
Qonunda ko‘rsatilgan ob’ektlarga majburiy sug‘urtaning avtomatik
ravishda qo‘llanilishi. Sug‘urtalanuvchi yangi ob’ekt paydo bo‘lganligi haqida
sug‘urta organlariga xabar berishi shart emas. Bu ob’ekt sug‘urta sohasiga
avtomatik ravishda qo‘shiladi. Navbatdagi ro‘yxatga olish davrida hisobga olinadi
va sug‘urtalanuvchiga to‘lanishi kerak bo‘lgan sug‘urta badallari ko‘rsatiladi.
Majburiy sug‘urtani sug‘urta badallari to‘lanishidan qat’iy nazar amal
qilishi. Agarda sug‘urta qildiruvchi tegishli sug‘urta badallarini to‘lamagan
hollarda, badallar sud orqali undirib olinishi mumkin. Sug‘urta badallari
to‘lanmagan ob’ektga nisbatan sug‘urta javobgarligi amal qilaveradi, faqatgina
sug‘urta badallari bo‘yicha qarz va kechiktirilgan kunlar uchun jarima summasi
ushlab qolinadi.
Majburiy sug‘urtaning muddatsizligi. Majburiy sug‘urta sug‘urtalangan
ob’ekt mavjud bo‘lgan davrning to‘la qismida amal qiladi.
-modda. Sug‘urtalovchining litsenziyasi amal qilishi tugatilishining

179
to‘g‘risidagi xabarnomada ilgari ko‘rsatilmagan yangi asoslar bo‘yicha
sug‘urtalovchilarni qayta tashkil etishni o‘tkazishni rad etishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Bo‘lish va ajratib chiqarish shaklida qayta tashkil etilganda sug‘urtalovchi
(sug‘urtalovchilar) litsenziyasining amal qilishi tugatiladi. Qayta tashkil etish
natijasida yangitdan tuzilgan sug‘urtalovchilarga litsenziyalar berish qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Bo‘lish va ajratib chiqarish
shaklida qayta tashkil etilayotgan davr uchun hamda yangitdan tuzilgan
sug‘urtalovchilar litsenziya olguniga qadar bo‘lgan davrda ular yangi sug‘urta
shartnomalarini tuzishga, amaldagi sug‘urta shartnomalarini uzaytirishga haqli
emas, ilgari tuzilgan sug‘urta shartnomalari bo‘yicha o‘z zimmalariga olingan,
huquqiy vorislik tartibida o‘zlariga o‘tgan majburiyatlarni bajarish hollari bundan
mustasno.
Qo‘shib olish shaklida qayta tashkil etilayotganda o‘ziga boshqa
sug‘urtalovchi qo‘shilayotgan sug‘urtalovchi, agar qo‘shib olish natijasida
litsenziyaning shartlari o‘zgarmasa, amaldagi litsenziyani saqlab qoladi.
O‘zgartirish shaklida qayta tashkil etilganda sug‘urtalovchining litsenziyasi
qayta rasmiylashtiriladi.
Qo‘shib yuborish shaklida qayta tashkil etilayotganda litsenziyani qayta
rasmiylashtirishga qayta tashkil etilayotgan sug‘urtalovchilarda yangidan vujudga
kelgan sug‘urtalovchini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish sanasida litsenziya mavjud
bo‘lgan taqdirda yo‘l qo‘yiladi.