nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-modda. Soliq davri - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(8-q.)
Soliq davri uchun toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasi, boʻnak toʻlovlar hisobga
olingan holda, soliq hisobotini taqdim etish muddatidan kechiktirmay budjetga oʻtkaziladi.
(9-q.)
Soliq davrida soliq boʻyicha boʻnak toʻlovlar summasi soliq hisobotida koʻrsatilgan
budjetga toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasiga nisbatan 10 foizdan ortiq kamaytirilgan
taqdirda, soliq organi boʻnak toʻlovlarni soliqning haqiqiy summasidan kelib chiqib, penya
hisoblagan holda qaytadan hisoblab chiqadi.
(10-q.)
Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni doimiy muassasalar orqali amalga
oshirmaydigan Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari tomonidan soliq har yili bir marta
soliq hisoboti davridan keyingi yilning 15-fevralidan kechiktirmay toʻlanadi.
Hisob-kitob muomalalarining

№
|
Me'yoriy-huquqiy hujjatlar
|
1.
|
O`zbekiston Respublikasi Fuqarolik Kodeksi. 1996 - yil 29 - avgustda tasdiqlangan (2002
- yil 30 - avgust holatiga ko`ra o`zgartirishlar bilan)
|
2.
|
O`zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksi. 2008 yil.
|
3.
|
O`zbekiston Respublikasi «Buxgalteriya hisobi to`g`risida»gi qonun. -T., 1996.
|
4.
|
O`zbekiston Respublikasi «Auditorlik faoliyati to`g`risida»gi qonun. -T., 2000.
|
5.
|
O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 -yil 5 -fevraldagi 54-son qarori
«Mahsulot (ish, xizmat) larni ishlab chiqarish va sotish bo`yicha xarajatlar tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllanitirish haqidagi Nizom»
|
6.
|
O`zbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirish to`g`risida
Nizom. -T.,2002.
|
7.
|
O`zbekiston Respublikasi hududida banklar tomonidan xojalik yurituvchi subyektlarni
qisqa muddatli kreditlashni tashkil etish tartibi to`g`risida Nizom. O`zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 1999 -yil 16 -martda 675-son bilan ro`yxatga olingan
|
8.
|
O`zbekiston Respublikasi hududida banklar tomonidan xojalik yurituvchi subyektlarni
o`rta va uzoq muddatli kreditlashni tashkil etish tartibi to`g`risida Nizom. O`zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2000 -yil 8 -fevralda 892-son bilan ro`yxatga olingan
|
9.
|
Tijorat banklari tomonidan fermer xojaliklari hamda kichik va o`rta biznes subyektlarini milliy valutada kreditlash tartibi. O`zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan
2001 -yil 7 -martda 907-son bilan ro`yxatga olingan
|
10.
|
Umumdavlat soliqlarini hisoblash va budjetga to`lash to`g`risida yo`riqnomalar
|
11.
|
Mahalliy soliqlar va yig`imlarni hisoblash va budjetga to`lash to`g`risida yo`riqnomalar.
|
12.
|
Vazirlik, idoralar, korxonalar va tashkilotlar xodimlarini O`zbekiston Respublikasi
hududidan tashqariga xizmat safariga yuborilganda xizmat safari xarajatlarini qoplash uchun mablag`lar berish tartibi to`g`risidagi Nizom
|
13.
|
O`zbekiston Respublikasi 21-son «Xojalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy-xojalik
faoliyati buxgalteriya hisobi schyotlar rejasi va uni qo`llash to`g`risida yo`riqnoma».nomli Buxgalteriya hisobi milliy andozasi (BHMA)
|
14.
|
O`zbekiston Respublikasining boshqa BHMAlari
|
15.
|
Hisob-kitob muomalalarini hisobga oluvchi dastlabki hujjatlar va hisob registrlari
|
16.
|
Moliyaviy hisobot
|
-Misol - Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali
|
bet | 69/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.org2-Misol. Kaliy sulfat K2SO4tuzining suvli eritmasining elektroliz sxemasi. K2SO4 = 2K+ + SO42-
H2O
Katod
|
(-)
|
2K+ +2H2O +2e = 2K+ + 2OH- + H2T
|
Qaytarilish jarayoni. Muhit ishqoriy.
|
Anod
|
(+)
|
2SO42- + 2H2O - 4e-=4H++ 2SO42-+O2?
|
Oksidlanish jarayoni. Muhit kislotali.
|
Katodda vodorod qaytarilib ajralib chiqadi va muhit ishqoriy, anodda esa kislorod ajralib chiqadi va muhit kislotali bo'ladi. Bu misolimizda suvning o'zi oksidlanib, o'zi qaytariladi, natijada vodorod va kislorod ajralib chiqadi.
Keltirilgan misollardan ko‘rinib turibdiki, katodda ishqoriy metallar ionlari qaytarilmasdan ularning o'rniga suvning vodorod H+ ionlari qaytariladi. Agar anodda kislorodli kislota qoldig'I bo'lsa, anod elektrodda ham suvning o'zi elektron berib oksidlanadi.
Agar tuz kuchlanishlar qatorida aluminiydan keyinda turgan metalldan tashkil topganbo'lsa, u holda katodda shu metallning ioni va juda oz miqdorda vodorod ioni qaytariladi. Masalan :
rux sulfat ZnSO4 tuzi suvli eritmasining elektroliz sxemasi.
ZnSO4= Zn2+ + SO42- H2O
Katod
|
(-)
|
Zn2+ +2e- = Zn0
|
Anod
|
(+)
|
4H2O - 4e-=O2+4H+ +2H2O yoki 2HOH- 4e- = O2 + 4H+ +SO42-
|
Katodda ruh ioni qaytariladi, anoddakislorod ajralib chiqadi.Kaliy xlorid tuz suyuqlanmasining elektroliz sxemasi :
Suyuqlanma holatda kristall panjaradagi ionlar orasidagi bog'lanish susayadi, shuning uchun
KCl = K+ + Cl-
Katod (-) K+ + e- = K0 Anod (+) 2Cl- - 2e- = Cl2 katodda kaliy, anodda xlor ajralib chiqadi. Agarda
suyuqlanmada bir nechta kation bo'lsa, metallarning kuchlanish qatoriga qarab qaysi metall ioni oldin qo'rg’oshin ioni, keyin ruh ioni oldin qaytarilishini aytish mumkin. Masalan, suyuqlanmadam K+, Zn2+, Pb2+kationlari bo'lganda oldin qo'rgoshin ioni, keyin ruh ioni va oxiri kaliy ioni qaytariladi.
|
| |
Tadbirkorlik subyektlari - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 10/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotTadbirkorlik subyektlaritadbirkor, ishlab chiqarish omillari mulkdorlari, menejerlar (boshqaruvchilar), aksionerlar, tovarlarni yetkazib beruvchilar (xaridorlar), davlat, kasaba uyushmalari.
Firma (korxona) - bu ishlab chiarish resurslari egalarining qarorlarini va manfaatlarini muvofiqlashtiruvchi institusional tuzilma hisoblanadi.
Tadbirkorlik firmalarining asosiy tashkiliy shakllari: xususiy tadbirkorlik firmasi, mas’uliyati cheklangan va cheklanmagan jamiyatlar, korporatsiya (ochiq va yopiq turdagi aksionerlik jamiyatlari).
Xususiy tadbirkorlik firmasi - bu firmaning egasi ishni mustaqil, o‘z manfaatidan kelib chiqib olib boradi, u tavakkalchilikni o‘z zimmasiga oladi, firmaning barcha majburiyatlari bo‘yicha to‘liq javobgarlikni bo‘yniga oladi (ya’ni, mas’uliyati cheklanmagan jamiyat hisoblanadi), qolgan daromadni o‘zi o‘zlashtiradi.
Mas’uliyati cheklanmagan jamiyat - firmani birgalikda tashkil qilib, birgalikda egalik qiluvchi va boshqaruvchi shaxslar guruhi bo‘lib, ular firmaning barcha majburiyatlari bo‘yicha to‘liq javobgarlikni cheklanmagan ravishda o‘zlarining zimmalariga oladilar.
Korporatsiya - paychilikka asoslangan jamiyat bo‘lib, har bir mulk egasining mas’uliyati ushbu korxonaga qo‘shgan hissasi bilan cheklangan. Korxona aksiyalarini sotib olgan shaxslar korxona mulki egalariga aylanadilar. Korporatsiya faoliyatini aksionerlar majlisi nazorat qiladi. Aksiyadorlar o‘z aksiyalariga daromad (dividend) oladilar. Korporatsiya kreditorlari o‘z talablarini aksiyadorlarga emas, korporatsiyaga qo‘yadilar.
Foyda olmaydigan tashkilotlar - bozor sharoitida bunday turdagi tashkilotlarga foyda olish maqsadida harakat qilmaydigan kasaba uyushmalari, klublar, machitlar, kasalxona, kollejlar, xayriya jamiyatlari va boshqalar kiradi.
Kooperativlar - kooperativlar o‘z a’zolarining resurslarini foyda olish maqsadida birlashtirish asosida vujudga keladi.
|
| |
AVC = TVC/Q
Raqobat - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 13/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotAVC = TVC/Q
Raqobat– bu ne’matlar miqdori va iste’mol talabi cheklangan joyda yuzaga keladigan manfaatlar to‘qnashuvi. Iste’molchilar ham, firmalar ham raqobatlashishi mumkin.
Sun’iy to‘siqlar (institusional) - faoliyat turi bo‘yicha cheklangan firmalar uchun patent va lisenziyalar berish.
Tabiiy to‘siqlar - ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish uchun kerak bo‘ladigan investision xarajatlar, bozordagi mahsulotlarning yuqori darajada diversifikatsiyalashganligi, iste’molchilarning mavjud firma savdo belgisiga bo‘lgan ishonchi, mahsulotlarni taqsimlash kanallariga bo‘lgan yo‘llar.
Raqobatlashgan bozorda umumiy daromad -firma tomonidan ma’lum miqdordagi ne’matni sotishdan olgan daromadiga teng, ya’ni umumiy daromad sotilgan mahsulot miqdorini uning narxiga ko‘paytmasiga teng:
,
O‘rtacha daromad - sotilgan bir birlik mahsulotga to‘g‘ri keladigan daromaddir, ya’ni:
.
Chekli daromad ( ) - bu qo‘shimcha bir birlik ne’matni sotish natijasida umumiy daromadning o‘sgan qismi , ya’ni:
.
Chekli mahsulot qoidasiga ko‘ra firma mahsulot ishlab chiqarish hajmini chekli daromad bilan chekli xarajatning tengligini ta’minlaydigan darajada ushlab turishga harakat qiladi .
Ishlab chiqarishni to‘xtatish qoidasiga ko‘ra firmaning iqtisodiy foydasi har qanday ishlab chiqarish hajmida noldan kichik bo‘lsa, ya’ni raqobatlashgan bozordagi narx o‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatdan kichik bo‘lsa , firma yopiladi (ushbu bozordan ketadi, faoliyatini tugatadi).
Uzoq muddatli oraliqda ishlab chiqarish hajmini tanlash - uzoq muddatli oraliqda firma foydalanadigan barcha omillarini o‘zgartiradi, shu jumladan ishlab chiqarish quvvatlarini ham. Uzoq muddatli oraliqda firma o‘z kapitali hajmini o‘zgartirishi, ya’ni ishlab chiqarish quvvatini o‘zgartirishi mumkinligi firmaga ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishga imkon beradi.
|
| |
Yalpi - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 12/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotYalpi xarajatlar (TC - Total cost) - qisqa muddatli orliqda ma’lum miqdorda mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflangan o‘zgarmas va o‘zgaruvchan xarajatlarning yig‘indisiga teng:
TC=FC+VC(Q)
Yalpi doimiy xarajatlar (TFC – total fixed cost)– barcha doimiy ishlab chiqarish omillariga bo‘lgan yalpi xarajatlar.
TFC =p1q1+p2q2+...+pnqn,
Yalpi o‘zgaruvchan xarajatlar (TVC – total variable cost) – barcha o‘zgaruvchan ishlab chiqarish omillariga bo‘lgan yalpi xarajatlar.
TVC =p1q1+p2q2+...+pnqn,
Chekli xarajatlar (MC - Marginal cost) – firma bir-birlik qo‘shimcha ishlab chiqarish xajmi ortirishi evaziga qiladigan xarajati.
MC = d TC/ dQ = TC’(Q)= TVC’(Q)
O‘rtacha yalpi xarajatlar (ATC - Average total cost) - yalpi xarajatni ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga bo‘lish yo‘li bilan aniqlash mumkin:
ATC = TC/Q,
ATC = AFC+ AVC=(FC+VC)/Q
O‘rtachadoimiy xarajatlar (AFC –Average fixed cost) -yalpi doimiy xarajatni ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga bo‘lish yo‘li bilan aniqlash mumkin:
AFC = TFC/Q
O‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatlar (AVC –Average variable cost) -yalpi o‘zgaruvchan xarajatni ishlab chiqarilgan mahsulot miqdoriga bo‘lish yo‘li bilan aniqlash mumkin:
|
| |
Ichki xarajatlar - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 11/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotIchki xarajatlar sifatida quyidagilar qaraladi: 1) tadbirkorning o‘ziga tegishli resurslarga bo‘lgan xarajati; 2) tadbirkorlik qobiliyatiga to‘g‘ri keladigan va tadbirkorga tegishli bo‘lgan normal foyda.
Iqtisodiy xarajatlar – bu boshqa nematlarning (tovar va xizmatlarning) qiymati.Iqtisodiy xarajatlar firma faoliyatini buxgalter va iqtisodchi tomonidan baholanishni farq qilishga imkon beradi. Buxgalterni birinchi navbatda, firmaning ma’lum muddat davomidagi (hisobot davrida) faoliyati natijalari qiziqtiradi.
Buxgalterlik xarajatlari – firma tomonidan foydalanilayotgan resurslarni sotib olingan narxlaridagi qiymatlaridir.
Qaytariladigan xarajatlar – firma qaytarib olishi mumkin bo‘lgan xarajatlar (faoliyatini to‘xtatgandan so‘ng ham).
Qaytarilmaydigan xarajatlar – firma hech qachon qaytarib ololmaydigan xarajatlar. Bularga misol, firma registratsiyasi va lisenziya olishi uchun qilingan xarajatlar.Qaytarilmaydigan xarajatlar firmani bozorga kirishi va chiqishi uchun qilinadigan xarajatlardir. Qaytarilmaydigan xarajatlar oldin qilingan xarajatlar bo‘lib, ularni qaytadan tiklash mumkin emas. Bu xarajatlar qaytarilmasligi uchun ham firmaning qaror qabul qilishiga ta’sir qilmaydi.
O‘zgarmas (Doimiy) xarajat (FC - Fixed cost) - bu qisqa muddatli oraliqda mahsulot ishlab chiqarish hajmiga bog‘liq bo‘lmagan xarajatdir (mahsulot ishlab chiqarish hajmi oshganda ham, kamayganda ham o‘zgarmaydigan xarajat). O‘zgarmas xarajatlarga binodan, texnikadan, inshootlardan, ishlab chiqarish uskunalaridan foydalanish bilan bog‘liq xarajatlar, ijara haqi, Sug‘urta to‘lovlari, Bank kreditlari bo‘yicha foiz to‘lovlari, Amortizasion ajratmalar, kapital ta’mirlash, ma’muriy xarajatlar kiradi.
O‘zgaruvchan xarajat (VC - Variable cost) - mahsulot ishlab chiqarish hajmiga bog‘liq bo‘lgan xarajat, ya’ni mahsulot hajmi oshganda yoki kamayganda o‘zgaradigan xarajat. O‘zgaruvchan xarajatlarga xom ashyoga, elektroenergiyaga, gazga, yordamchi materiallarga bo‘lgan xarajatlar hamda ish haqi kiradi.
|
| |
-topshiriq. Quyida ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning sinonimlarini toping

|
-topshiriq. Quyida ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning sinonimlarini toping
|
bet | 62/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданики7-topshiriq. Quyida ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning sinonimlarini toping.
Professor Hik tadqiqotdagi topilmalar bo‘yichaso‘rovnoma olib bordi.
Statistika o‘quvchilar soni proporsional oshib borayotganini ko‘rsatdi.
Institutning taxmini bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi.
Narx - bu tizimga asosiy yetishmovchilik bo‘lishi mumkin.
Ular birinchi tanlovda fikr jamlashlari kerak.
Leksiyadan so‘ng u g‘oyani aniqlashtirishga harakat qildi.
Uch muammoanaliz qilinishi kerak.
Korpus saqlanib qolinishi mumkin, ammo, maqsad o‘zgartirilishi kerak.
Yog‘ ishlab chiqaruvchilar maqsadi: mahsulot hajmini kamaytirish va jahonda narxlarni oshirish.
Kichik oilalarning ko‘rsatkichi oxirgi o‘n yillik ichida tezkor ravishda ko‘tarildi.
8-topshiriq. Matnni o‘qing. Iqtisodiy atamalarni daftaringizga yozing va izohlang.
Bozor iqtisodiyoti
G‘arbda bozor iqtisodiyoti deganda, iqtisodiy yechimlar asosan markazlashmagan tarzda qabul qilinadigan iqtisodiyot tushuniladi. Bozor iqtisodiyotining faoliyat ko‘rsatishi asosan bozor meHanizmlari orqali amalga oshiriladi. G‘arb adabiyotida bozorning ko‘pgina ta’riflari mavjud. Lekin, ularning hammasi shundan iboratki, bozor mustaqil ravishda qarorlar qabul qiluvchi alohida xo‘jalik yurituvchi subyektlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar, aloqalar shakli hisoblanadi. Har doim ham bozor iqtisodiyoti sharoitida erkin bozor bo‘lmay, balki raqobatli bozor o‘z faoliytini ko‘rsatadi. Uning faoliyat ko‘rsatishi uchun dastavval mulkchilikning xilma-xil shakllarini (xususiy, kooperativ, aksiyadorlik, davlat va boshqalarni) ro‘yobga chiqarishini va bozor infrastrukturasini vujudga keltirishini talab etadi.
9-topshiriq. Quyidagi matnda ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarni ularning sinonimlariga almashtiring.
Ko‘pgina motor ishlab chiqaruvchi korxonalar elektr zaryadli mashinalar ishlab chiqarishmoqda. Ushbu kompaniyaning maqsadi arzon va oz miqdorda iflos chiqaruvchi mashinalarni ishlab chiqarish. Lekin, ushbu motor ishlab chiqaruvchilar bir necha qiyinchiliklarga uchrashdi. Birinchi muammolardan biri batareya miqdorining cheklangani bo‘lsa, ikkinchisi uning narxi va og‘irligi. Biroq, motor ishlab chiqaruvchilar ushbu muammolar tez kunlarda bartaraf etilishini va mashinalarning 10% miqdori 5 yil mobaynida uzluksiz elektr zaryadi bilan ta’minlanishini bashorat qildilar.
|
| |
Zaxiralarni aniqlash usullari va

• energiya va yoqilg'i xarajatlari;
• yordamchi materialiarga ketadigan xarajatlar;
• uskunalarni ishlatish bilan bog’liq xarajatlar;
• ustam a xarajatlar.
Agar korx o n a m ah su lo tlarin i tash ish d a tash q i tra n sp o rt
tashkilotlaridan foydalansa, tashishga ketadigan xarajatlar transport
tarifiari ko'rinishini oladi.
Zaxiralarni tashkil etish bilan b o g iiq xarajatlar korxonaning
buyurtm alarni bajarish va m ateriallarni saqlashga ketadigan
xarajtlari sifatida ko'riladi. U lar boshqa xarajatlar bilan bir qatorda
o ‘zining tarkibiga vositalarni qayta mobillashtirish natijasidagi
yo‘qotishlar va «defitsit yo‘qotish»larini oladi.
Sug‘urtalash xarajatlari.
Tovarlarni sug‘urtalash yuk egalari
va tashuvchilarning m ablaglarini himoya qiladi; tovar harakati
jarayonlari faoliyatining m a’lum mustahkarnligini va transport
tashkilotlari xarajatlarining qisqarishini ta ’minlaydi. Sug‘urtalashga
ketadigan xarajatlar sug‘urta bozorining stavkalar miqdori bilan
aniqlanadi.
Logistik yondashuvning qo'llanishi natijasida ishlab chiqarish
zaxiralari miqdorining optimallashuvi hisobidan olinishi mumkin
bo'lgan samarani quyidagicha aniqlash mumkin.
Gidratatsiya issiqligi: ionli birikmalarning suvda erishi

|
Gidratatsiya issiqligi: ionli birikmalarning suvda erishi
|
bet | 49/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgGidratatsiya issiqligi: ionli birikmalarning suvda erishi.
Individual AH1, AH2 va AH3 kattaliklarni o‘lchash qiyin. Bu kattaliklarning birgalikdagi yig‘indisi AH erish jarayonini beradi, uni solvatatsiya deyiladi, ya’ni bu erigan modda zarrachalarini erituvchi zarrachalari tomonidan o‘rab olish jarayonidir. Erituvchi sifatida suvdan foydalanilgandagi solvatatsiyani gidratatsiya deyiladi.
Eritma hosil bo„lishining entalpiyasi.
A) Erishning ekzotermik jarayoni, AH3 katta ^AH1+AH2 B) Erishning endotermik jarayoni, AH3 kichik ^AH1+AH2
Ionli birikmalarni eritishda gidratatsiya issiqligi asosiy kattalik hisoblanadi. Vodorod bog‘lari parchalanishi asosan kuchli ion-dipolli kuchli o‘zaro ta’sir kuchlari hosil bo‘lishi hisobiga kompensatsiyalanadi, ya’ni ionlar gidratatsiyasi doimo ekzotermik jarayon hisoblanadi. Ionning AH gidratatsiyasi gazgimon ionlar 1 molining AH gidratatsiyasi sifatida aniqlanadi:
M+(g)[yoki X-(g)|(N2O)^M'(sUvll)VOkl|X-(sUvll)| AHionlargidr .(doimo<0)
Zaryad zichligining ahamiyati. Gidratatsiya issiqligi undagi zaryad zichligiga bog‘liq, ya’ni uning zaryadining hajmiga nisbatiga bog‘liq. Umumiy holda zaryad zichligi qanchalik katta bo‘lsa AH gidratatsiya qiymati shunchalik manfiy bo‘ladi. Ion zaryadi qanchalik katta bo‘lsa va uning radiusi qanchalik kichik bo‘lsa, u shunchalik suvning dipol molekulasiga yaqin keladi (rasm 2.11) va unga shunchalik kuchli tortiladi. Shunday qilib:
A2+ ion o‘lchami bir xil bo‘lganda, A+ ionga qaraganda suv molekulalari bilan etarli darajada ko‘p o‘zaro ta’sirlashadi.
O‘lchami kichik bo‘lgan A+ ion, o‘lchami katta bo‘lgan A+ ionga qaraganda suv molekulalarini ko‘proq yaqinlashtiradi.
Shuningdek, ta’kidlash mumkin:
Guruhda yuqoridan pastga qarab element zaryadi bir xil bo‘ladi, ammo uning o‘lchami ortadi, ya’ni zaryad zichligi kamayadi, ya’ni ANgidr qiymati kamayishiga olib keladi.
Davr bo‘ylab, masalan 1A(1) guruhdan 2A(2) guruhga o‘tganda A2+ ion kichik radius va katta zaryadga ega, ya’ni zaryad zichligi va tegishlicha AHgidr ortadi.
|
| |
TS
strategiyasi - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

buyurtm alarni berish davrlari belgilanadi. Bu kattalik bo ‘yieha
grafikdan zaxiralaming toMiq ishlatilish hollariga mos keluvchi
talab miqdori aniqlanadi.
Logistika jarayonlarini boshqarishdan maqsad logistik tizirn-
lam ing samaradoriigini oshirishdan iborat. Bu maqsadga erishishda
katta e ’tibor logistik xarajatlarni rejalashtirish, hisobga olish va
qisqartirishga qaratiladi.
Mahsulotni ishlab chiqarishga ketadigan xarajatlar tarkibida bu
x a ra ja tla rn in g m iq d o r i k a tta , m a s a la n , m a s h in a s o z lik d a
10-15 %ni, yengil va oziq-ovqat sanoatida 30—45%ni tashkil etadi.
Logistik tizimda xarajatlar ikkita asosiy gumhga bo'linadi:
1. Korxona ichida moddiy oqim larni tashkil etish bilan bogMiq
xarajatlar.
2. M ahsulotni sotish jarayonida yuzaga keladigan xarajatlar.
Logistik xizmat ko‘rsatish darajasini

servis sifalining yomonlashuvi natijasidagi yo‘qotishlarga olib keiadi
(1 1.4-rasm).
Logistik xizmatning m aqsadi xizm at ko ‘rsatish
darajasining
optim al miqdorini qidirishdan iborat. Grafik tarzda servis daraja
sining optim al m iqdorini xizmat darajasi o'zgarganda xarajatlar
va yo'qotishlam ing o ‘zgarishini aks ettiruvchi F sum m ar chizig‘ini
k o ‘rish orqali aniqlash m um kin (11.5-rasm).
Demak, logistik xizmat ko‘rsatishning
eng muvofiq-optimal
darajasini aniqlash m aqsadida, ja ’m i sarflar (xarajatlar),
foyda
ham da darom adlarni muvofiq tarzda muvozanatlashtirish ishlari
amalga oshiriladi. Izlash jarayonida
m urosalik yechim prinsipi
amalga tatbiq etilishi zarur.
M azkur tartibda qabul qilingan qaror o ‘zida logistik xizmatlar
qiymati va tegishli xizmat ko‘rsatishn.ing
darajasi oVrtasida hamda
jam i xarajatlar va darom adlar o'rtasida mavjud maqsadga muvofiq
tarzdagi nisbatni ifodalashi zarur.
Logistik xizmatlarning eng m uhim tavsiflari
obyektiv ekanligi
bilan bir qatorda logistik faoliyatning shartlari ham da param etr-
c
70
80 90
Xizmat k o ‘rsatish
darajasi %
11.4-rasm.
Xizmat ko‘rsatishning
yomaniashuvi natijasidagi
yoqotishlarning xizmat koYsatish
darajasiga bog‘iiqiigi.
Xizmat ko‘rsatish
darajasi %
11.3 - r a m .
Xizmat ko‘rsatish
xarajatlarining xizmat ko‘rsatish
darajasiga bog‘liqligi.
196
11.5-rasm.
Xizmat ko‘rsatish darajasining miqdoriga xarajatlar va
yo'qotishlarning bog'liqligi.
larini konseptual ravishda belgilaydi.
Qayd etilganlarning eng
muhimlarini alohida tartibda ajratib ko‘rsatamiz:
Korxonada moddiy oqimlarni tashkil etish bilan bogMiq

7
.
1-jadvalning davomi
Omborxona xarajatlari
16,9
15,6
Qadoqlash
11,9
12,5
Buyunnalami qayta ishlash
5,5
5,2
Boshqaruv xarajatlari
11,0
12,5
Mahsulotni sotish jarayonlarini amalga oshirish bilan bogliq
b oigan xarajatlar. M ahsulotni sotish bilan b o g iiq xarajatlar
guruhiga xarajatlarning quyidagi turlari kiradi:
• m ahsulotni iste’m olchigacha yetkazib berish xarajatlari;
• yuklash-tushirish ishlariga ketadigan xarajatlar;
• tovam ing yoldagi harakati bilan b o g liq xarajatlar;
• yuklarni sug‘urtalash bilan b o g liq xarajatlar;
• savdo-sotiq tashkilotlarida zaxiralarni shakllantirish va saq
lashga ketadigan xarajatlar;
• defitsit natijasidagi yo‘qotishlar;
• transport-ekspeditorlik funksiyalari bilan b o g liq xarajatlar;
• boshqaruv xarajatlari, yuk to lo v la ri va boshqa turdagi
yo‘qotishlar.
Zaxiralarni nazorat qilishning boshqa tizimlari

chiqiJayotgan tizimda buyurtm alar belgilangan
vaqt oraliqlaridan
keyin emas, balki ombordagi zaxiralar minimal darajaga teng yoki
kamroq b o ‘lish sharti bajarilganda beriladi. Buyurtma berilganda
uning
miqdori shunday hisoblanadiki, kelib tushayotgan materiallar
zaxiralarni maksimal darajada to ‘ldirishi kerak.
Davriyligi o ‘rnatilgan va buyurtm a miqdori belgilangan tizim
(strateg iy a T Q ) d o im iy , v aqt o ra lig ‘i o ‘zg arm as z ax iralar
tekshiruvini n azarda tutadi. Agar
tekshiruv vaqtida ularning
darajasi buyurtma nuqtasiga yetgan yoki undan kamayib ketgan
bo'lsa, navbatdagi buyurtma beriladi,
optimal partiya Q miqdorida
beriladi.
K o‘rib chiqilgan zaxiralarni nazorat qilish tizimlarining grafik
ko‘rinishlari 7.4-rasm da keltirilgan.
S
On
7.4-rasm.
Zaxiralarni nazorat qilish tizimlari.
Tugatilmagan ishlab chiqarishni nazorat qilish. Tugatilmagan
ishlab chiqarishning natural ifodasi bu ishlab chiqarish jarayonining
har xil bosqichlarida joylashgan bo‘shliqlarning yig'indisi, ya’ni
detallar, yig‘uv birliklari va mahsulotlardir.
Tugatilmagan ishlab chiqarish hajmi o'rtacha kunlik mahsulot
ishlab chiqarilishini, mahsulot ishlab chiqarish
siklini tashkil etuvchi
ish kunlariga ko‘paytmasi sifatida aniqlanadi. Tugatilmagan ishlab
Qiymat berish operatori - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

97
Masalan, quyidagi operatorlar ketma-ketligi bajarilganda k: q 5 ; k: q kQ1
; k: q 8 birinchi qiymat berishdan sung k ning qiymati 5 ga , ikkinchisidan so’ng 6
ga, uchinchisidan sung 8 ga bo’ladi.
Ma’lumotlarni kiritish operatori.
Dastlabki ma’lumotlarni kiritishni
read
operatori erdamida amalga oshirish
mumkin.
READ operatori dastur bajarilishi jaraenida klaviaturadan ma’lumotlarni kiritish
vazifasini bajaradi. Operatorning ko’rinishi quyidagicha:
READ (kiritilaetgan qiymatlar ro’yxati). Operator bajarilishi natijasida ekranga
kursor (-) chiqariladi. Klaviatura orqali kiritilgan ma’lumotlar, ketma-ket ravishda
read operatorida ko’rsatilgan o’zgaruvchilarga beriladi. Kiritish oqimida ma’lumotlar
(sonlar) probel bilan ajratiladi. Ohirida Enter klavishasi bosiladi.
Misol. Ikki sonni kiritish va ularni qo’shish dasturining fragmentini ezing. read
(a); read (v);
S:qaQb;
Kiritish operatorlarini bitta read (a,v) bilan almashtirish mumkin.
Manbaga uzviy bog4iqligi - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

4. Takrorlanmasiik.
Н аг b ir k o 'rsatilay o tg an logistik xizm at ushbu xizm atni
oluvchi uchun takrorlanm as tartibda ko ‘rsatiladi. Boshqa shu
kabi xizmat turi avvalgisidan yoki keyingisidan param etriga, m ud-
datiga,
sifatiga, ishlab chiqarish ham da iste’mol shartlariga ko4ra
farqlanadi.
5.
Boshqa xizm a t turlari kabi logistik x izm a tla m i ham
«ehtiyotdan» tarzida amalga oshirish mumkin emas (imkoniyatsiz).
Logistik xizm atlam i g‘amlab-joylash imkoniyatining mavjud
emasligi m azkur turdagi m ahsulotlam ing har qandav shakldagi
zaxiralarini g'am lab borish vazifasidan ozod etadi.
6. Talabning moslashuvchanligi (elastikligi).
Moddiy shakldagi tovarlar logistik xizmat
turlari bilan solish-
tirilganda ushbu xizmatlarning bozor talablariga moslashuvchanlik
bilan ustunlik qilishi ko‘rinadi. Mutaxassislar tom onidan qiziqarli
tartibdagi qonuniyat qayd etilgan.
U shbu qonuniyatga k o ‘ra, odatdagi iqtisodiy sharoitlarda
logistik xizmalarga b o ‘lgan talab m azkur
xizm atlar narxining
pasayishiga h a m d a is te ’m o lc h i-k o rx o n a la rn in g d a ro m a d lari
hajm ining ortishiga m uvofiq ravishda tezkor sur’atlarda ortib
boradi. Shu bilan birga, logistik xizmatlarga bo ‘lgan
talabning
o ‘sish sur’atlari moddiy shakldagi tovarlarga b o ‘lgan talabning
o ‘zgaruvchan tarzdagi rivojlanish sur’atlariga nisbatan birm uncha
yuqori darajani tashkil etadi.
7.
Tezkorlik darajasi.
Belgilangan ishlarni amalga oshirishda mavjud tezkorlik hamda
jadallik sur’atlari har doim ham yakuniy
natijaga nisbatan ijobiy
ta’sirga ega bo‘lmagan moddiy shakldagi tovarlar ham da boshqa
faoliyat turlaridan farqli ravishda logistik xizmatlar ushbu xizmat-
larni k o ‘rsatishni am alga oshirishdagi tezkorlik darajasining
o ‘sishiga m u tan o sib ravishda m azkur
xizm atlar keltiradigan
iqtisodiy samaradorlik darajasini ta ’minlaydi. Ko‘p hollarda aynan
logistik xizmatlar ko‘rsatishda mavjud tezkorlik darajasi potensial
buyurtm achilam i o ‘ziga jalb etadi.
Zos
+ 
Zz, + Zls - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

|
M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteliBog'liq LOGISTIKA. Umarova D.MZos
+
Zz, + Zls
+
Zns + Zks
+
Zpv
+
Zds
+
z«
+
zps
<
z„g
+
Zzi + Z„ + Zm
+
Zkt + Zpz,
+
Zd, + Zs! + Zph
bunda,
Zos ~
tovarlaming om bor zaxirasida yoki yo‘lda qolib ketishi
natijasidagi yo‘qotishlar;
Z&
— korxona omborida zaxiralarni saqlash
xarajatlari; ZB - tashish ishlariga ketadigan um m iy xarajatlar;
Zsts
—
yuklash va tushixish xarajatlari;
- savdo, transport va broker
kom paniyalariga komission xarajatlar;
Zm —
buyurtm alarning
bajarilmasligi natijasidagi yo ‘qotishlar; Z& - hujjatlashtirishga
ketadigan xarajatlar:
Zss —
su g 'u rta xarajatlari;
Zps -
yo ‘lda
tovarlam ing buzilishi natijasidagi yo'qotishlar;
Zog
— tovarning
zaxirada qolib ketishi natijasidagi yo'qotishlar;
Zv
— zaxiralarni
korxona va iste’m olchi om borlarida saqlash xarajatlari;
Zn —
transport xarajatlari;
Zm
— yuklash va tushirish xarajatlari;
Zk,
— komission xarajatlar;
Zpzj —
yetkazib berishning talab qilinayotgan
muddatlarm i taminlay olmaslik natijasida buyurtmalarning bajaril-
masligidan olingan yo‘qotishlar;
Zdi —
hujjatlashtirishga ketadigan
xarajatlar;
Zs, -
sug‘urta xarajatlari;
Zp, —
yoMdagi tovarlaming
buzilishi natijasidagi yo‘qotishlar.
Keltirilgan tengsizlikning chap tom oni tovar harakatining ombor
shaklida, o ‘ng tom oni esa — tranzit shaklida um um iy zaxiralami
aks ettiradi.
|
| |
-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert kengashlari

101
doirasida texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi boshqa vakolatli davlat organlari tomonidan
shakllantiriladi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondi umumiy va maxsus texnik
reglamentlar to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni o‗z ichiga oladi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organlari, davlat boshqaruvi organlari
o‗zlari tasdiqlagan maxsus texnik reglamentlarni texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ
hujjatlar davlat fondiga belgilangan tartibda taqdim etadi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondini shakllantirish va
yuritish
tartibi
O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
14-modda. Texnik reglamentlar to‗g‗risidagi axborot
Amaldagi, ishlab chiqilayotgan va qabul qilingan texnik reglamentlar to‗g‗risidagi axborot yuridik
va jismoniy shaxslar erkin foydalana oladigan bo‗lishi kerak. Davlat sirlarini va qonun bilan
qo‗riqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi ma‘lumotlar tarqatilmasligi kerak.
O‗zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi yuridik va jismoniy
shaxslarning so‗rovlariga ko‗ra:
amaldagi, ishlab chiqilayotgan va qabul qilingan texnik reglamentlar to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni;
Oldingi
tahrirga qarang.
mahsulotlar va xizmatlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar
talablariga muvofiqligini baholash tartib-taomili to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni;
(14-modda ikkinchi qismining uchinchi xatboshisi O‗zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-
apreldagi O‗RQ-405-sonli
Qonuni
tahririda — O‗R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
O‗zbekiston Respublikasining texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi xalqaro tashkilotlarga
a‘zoligi va xalqaro shartnomalardagi ishtiroki to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni;
ishlab chiqilayotgan, qabul qilingan texnik reglamentlarni va texnik jihatdan tartibga solish
sohasidagi
boshqa
normativ
hujjatlarni
e‘lon
qilishning
rasmiy manbalari to‗g‗risidagi
ma‘lumotlarni taqdim etadi.
-modda. Guvohning ishtiroki - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(7-q.)
Ekspert xulosani oʻz nomidan yozma shaklda beradi. Ekspert xulosasida oʻzi
oʻtkazgan tekshirishlar, ular asosida qilingan xulosalar hamda qoʻyilgan masalalarga
asoslantirilgan javoblar bayon etiladi.
(8-q.)
Agar ekspertga berilgan materiallar yetarli boʻlmasa yoki u ekspertiza oʻtkazish uchun
zarur bilimlarga ega boʻlmasa, ekspert xulosa berishni rad etishi mumkin.
(9-q.)
Soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organining mansabdor shaxsi tekshirilayotgan
shaxsni ekspertiza tayinlanganligi toʻgʻrisidagi qaror bilan tanishtirishi va uning ushbu moddaning
oʻninchi qismida nazarda tutilgan huquqlarini tushuntirishi shart boʻlib, bu haqda bayonnoma
tuziladi.
(10-q.)
Ekspertiza tayinlash va oʻtkazish jarayonida tekshirilayotgan shaxs:
1) ekspertni rad etish;
2) ekspertni oʻzi koʻrsatgan shaxslar orasidan tayinlash toʻgʻrisida iltimos qilish;
3) qoʻshimcha savollarni taqdim etib, ular yuzasidan ekspert xulosasini olish;
4) soliq organi mansabdor shaxsining ruxsati bilan ekspertiza oʻtkazishda ishtirok etish va
ekspertga tushuntirishlar berish;
5) ekspertning xulosasi bilan tanishish;
6) ekspertning xulosasi yuzasidan asoslantirilgan fikr taqdim etish huquqiga ega.
Mikroprosessorli xotira - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

209
Pentium mikroprosessorlarida registrlar bloki.
Segment registrlar, Flag registri Boshkarish flaglari Buyruk registri,
Soprosessor registrlari, Multimedia kengaytmali butun sonli registrlar, Segment
registrlari, Flag registrlari, Boshkarish flaglari, Mikroprosessorning sistemali
registrlari, Sistemali adreslar registri , Soprosessor registrlari, SWR xolat registrlari,
CWR boshkarish registri, TWR teglar registri
Kompyuter ta’minoti va uning turlari
Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti haqida tushuncha, texnikaviy va dasturiy
ta’minot, dasturlar va apparat ta’minoti orasidagi bog’liqlik, interfeys tushunchasi,
uning turlari, dasturiy ta’minot turlari va ularning klassifikasiyasi, sistemaviy dasturiy
ta’minot va ularning turlari. Amaliy dasturiy ta’minot va ularning turlari, dasturlash
texnologiyasining uskunaviy vositalari va unda qo’llaniladigan dasturlar haqida
tushuncha.
Sistemaviy dasturiy ta’minot. Operasion tizim.
Sistemaviy dasturiy ta’minot
turlari bilan ishlash. Kompyuterni ishga tushiruvchi sistemaviy dasturlar va ularning
imkoniyatlari. Operasion sistemalar va ularning turlari, operasion sistemalarning tarixi.
DOS operasion sistemasi. OTning ichki buyruqlari tasnifi, operasion sistemaning
tashqi buyruqlari va uni ishlatish xususiyatlari. Operasion sistemaning yangi
turlarining imkoniyatlari. Windows XR operasion tizimning oddiy va serverli
sistemalarini kompyuterga o’rnatish va ularning afzalliklari. Fayllarga hizmat
ko’rsatuvchi dasturlar. Sistemali dasturlarning roli va vazifasi. Kompyuterning tashqi
qurilmalarini boshqaruvchi dasturlar – drayverlar.
Windows Commander dasturi va unda ishlash imkoniyatlari. CD va CD-R
kompakt disklariga fayllar ko’chirish. NERO sistemasi va uning imkoniyatlari. Turli
formatdagi disklarga fayllar ko’chirish. Dasturiy ta’minotning holati va rivojlanish
tendensiyalari. Dasturiy mahsulotlar, ularning asosiy tavsiflari va klassifikasiyasi.
Operasion sistema va uning turlari. Windowszamonaviy axborot texnologiyalarining
operasion sistemasi Arxivlashtirish dasturlari: fayllarni arxivlashtirish xaqida umumiy
ma’lumot, RAR va ZIP arxivator dasturlar. Antivirus dasturiy vositalar: kompyuter
viruslarining xarakteristikalari, viruslarni aniqlash va ulardan himoya qilish dasturlari.
Disklarga xizmat kґrsatuvchi dasturlar: shikastlangan fayllar va disklarni tiklash,
disklarni fragmentasiyasini bekor qilish, ularning ishini tezlashtirish.
Nazorat uchun savollar - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

|
M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteliBog'liq LOGISTIKA. Umarova D.MNazorat uchun savollar
1. Zaxiralami boshqarish tizimida xarajat turlarining o ‘ziga xos jihatlari va
qo'llanilishi bilan bog‘Uq holailarini izohlab bering.
2. Moddiy zaxiralarni tashkil etish sabablari nimadan iborat?
3. Buyurtma miqdori va davriyligi, belgilangan tizimlar ahamiyati, afzalligini
izohlab bering.
4. Zaxiralarni boshqarish strategiyalarining mohiyati va unga mos jihatlar
nimalardan iborat?
128
5.
Buyurtma davriyligi betgilangan tizimini boshqarishdan maqsad nima?
6. Korxonalarda zaxiralarni nazorat qilish tizimlarining afzalligi va kam-
chiliklarini tushuntirib be ring.
7. TugatHmagan ishlab chiqarishni nazorat qilishdan maqsad nima?
S. Talabdan foiz strategiyasini qanday tushunasiz va uning tarkibiga nimalar
kiradi?
9. Moddiy oqimlarni tashkil etish bilan bog'liq xarajatlar nimadan iborat?
10. Xarajatlarni aniqlash usullarini izohlab bering.
11. Korxonada moddiy oqimlarni tashkil etish bilan bog'liq xarajatlar nimadan
iborat?
12. Mahsulotni sotish jarayonlarini amalga oshirish bilan bog'liq bo'lgan
xarajatlar nimadan iborat?
13. Sug‘urtalash xarajatlariga nimalar kiradi?
14. Yuklarni tashishga ketadigan xarajatlarni ta ’minlash nimalarga bog'liq?
15. Logistik jarayonlarning optimallik mezonini izohlab bering.
16. Tovar harakati shakllari va chizmalari qanday tanlanadi?
17. T a ’minotning ombor yoki tranzit shakli qanday tanlanadi?
|
| |
Fanni o’qitishda foydalaniladigan zamonaviy axborot va pedagogik

|
Fanni o’qitishda foydalaniladigan zamonaviy axborot va pedagogik Pdf ko'rish
|
bet | 153/191 | Sana | 05.09.2024 | Hajmi | 8,87 Mb. | | #270328 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minotiFanni o’qitishda foydalaniladigan zamonaviy axborot va pedagogik
texnologiyalar
Fanning o’qitilishida yangi pedagogik va axborot texnologiyalaridan umumli
foydalanish ko’zda tutiladi. Nazariy ma’lumotlar amaliyot va ko’rgazmalilik bilan
mustaxkamlangandagina, chuqur bilimga ega bo’lish mumkin. Shuning uchun
dasturda laboratoriya ishlariga katta e’tibor qaratilgan. Talabalarning «Kompyuter
ta’minoti» fanini o’zlashtirishlari uchun pedagogik texnologiyalardan ―Fikrlar
xujumi, ―Klaster metodi, ―Bumerang, ―Skorobey, ―Tarozi, ―Elpig’ich
texnologiyasi va boshqa o’qitishning ilg’or va zamonaviy usullaridan foydalanish,
yangi axborot-kommunikasiya va pedagogik texnologiyalarini tadbiq qilish muhim
ahamiyatga egadir. Fanni o’zlashtirishda darslik, o’quv va uslubiy qo’llanmalar,
elektron materiallar, tarqatma materiallar, virtual stentlardan foydalaniladi. Bundan
tashqari kundan kun texnikaning rivojlanib borayotganini hisobga olsak, o’qituvchi
hamda talaba fan va texnika yangiliklari bilan doimiy tanishib borishi, internet
tizimidan muntazam foydalanib, kerakli ma’lumotlarini doimiy yangilab-
mustahkamlab borishi kerak. Laboratoriya mashg’ulotlari kompyuter texnologiyalari
yordamida o’tkaziladi.
Asosiy qism
Fanning nazariy mashg’ulotlari mazmuni
Mikroprosessorlar haqida asosiy tushunchalar.
Markaziy prosessor, arifmetik – mantiqiy qurilma; berilgan va adreslar shinasi;
registrlar; buyruqlar hisoblagichi; KESH; o’zgaruvchi nuqtali sonlar matematikasi
soprosessori.
Mikroprosessor tarixi va uning turlari
Mikroprosessor ishlab chiqarilish tarixi, Hisoblash sistemasida bir necha parallel
prosessorlar. ko’p prosessorli haqidagi ma’lumotlar. Mikroprosessor turlari, Intel,
Intel Celeron, VIA, NVIDIA, Elbrus, Philips, Hitachi, Sun, AMD Athlon va boshqalar.
Mikroprosessorning tuzilishi.
Boshqarish qurilmasi, Buyruqlar registri, buyruqlar registri bloki, Operasiyalar
deshifratori, Mikrodasturlarni doimiy saqlash qurilmasi (PZU). Impuls operasiyalar
deshifratori, Berilganlar, adreslar, instruksiyalar kodli shinalar, Schyotchik-registr,
Operativ xotira, Operasiya kodi va tanlangan buyruqni kayta shifrlash, qayta
shifrlangan kodga mos doimiy xotira yacheykalaridan boshkarish impulslarini o’qish
va bloklarga yuborish,
|
| |
Resurslarning oqilona taqsimlanmasligi

|
Resurslarning oqilona taqsimlanmasligi
|
bet | 15/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotResurslarning oqilona taqsimlanmasligi - bu holat monopoliyalarning yuqori foyda ketidan quvib, sun’iy ravishda ishlab chiqarishni cheklash vositasida narxlarni ko‘tarishi, mahsulotlarning u qadar yaxshi bo‘lmagan turlarini, past texnikaviy darajasini, past sifati hamda sotishning yomon sharoitlarini vujudga keltirishi orqali namoyon bo‘ladi. Natijada, raqobat sharoitida amal qiluvchi iqtisodiyot samaradorligini bozor vositasida tartibga solish mexanizmi ishdan chiqadi. Monopoliyalar bilan bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy faoliyatlar erkin hamda oqilona tanlov imkoniyatidan mahrum bo‘ladi, monopoliyalarning iqtisodiy jihatdan asoslanmagan shart-sharoit va narxlari tazyiqiga chiday olmaydi, ish faolligini pasaytirib, ba’zi hollarda xonavayron bo‘ladilar.
Daromadlardagi tengsizlikning kuchayishi - bu holat ham narxlarning monopol tarzda oshirilishi (pasaytirilishi) hamda yuqori foyda olinishi bilan bog‘liq bo‘lib, bu aholi qolgan qismi daromadlarining nisbatan kamayishiga olib keladi.
Narx diskriminatsiyasi (price discremination) — bunda firma bir xil tovarni xar xil narxda sotib olish imkoniyati xar xil bo‘lgan xaridorlarga sotadi.
Xaridor daromadlari bo‘yicha narxli diskriminatsiya - birinchi darajali narx diskriminatsiyasi (yoki mukammal narxli diskriminatsiya) tovarning har birligi firma tomonidan uning talab narxi bo‘yicha, ya’ni xaridor to‘lashga tayyor bo‘lgan maksimal narx bo‘yicha sotilganda o‘z o‘rniga ega bo‘lishi.
Monopol raqobat – tarmoqdagi ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar soni ko‘p hamda ular o‘rtasida ma’lum darajada raqobat mavjud bo‘lgan, biroq har bir ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchi o‘z tovar yoki xizmatining alohida, maxsus xususiyatlari mavjudligi sababli ularning narxi va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi ma’lum darajada hukmronlik holati hisoblanadi.
Monopol raqobat bozorining asosiy xususiyati bu- tovarlarning differensatsiyasi.Sotuvchilar sonining ko‘pligi narxni o‘zaro kelishib olish imkoninibermaydi, bozordagi narxlarga ta’sir ko‘rsata olmaydi. Monopol raqobat sharoitida bozorga kirish nisbatan erkin bo‘ladi, chunki bozordagi korxonalar xajmi kichik, ularning birlamchi investisiyalari, kapitali ham past darajada.
|
| |
-modda. Davlat va xo‗jalik boshqaruvi organlarining texnik jihatdan tartibga solish

|
-modda. Davlat va xo‗jalik boshqaruvi organlarining texnik jihatdan tartibga solishBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmua10-modda. Davlat va xo‗jalik boshqaruvi organlarining texnik jihatdan tartibga solish
sohasidagi vakolatlari
Davlat va xo‗jalik boshqaruvi organlari o‗z vakolatlari doirasida:
texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlari loyihalari yuzasidan O‗zbekiston standartlashtirish,
metrologiya va sertifikatlashtirish agentligiga takliflar kiritadi;
umumiy va maxsus texnik reglamentlar ishlab chiqilishini amalga oshiradi;
umumiy va maxsus texnik reglamentlarga o‗zgartish va qo‗shimchalar kiritish, shuningdek mazkur
reglamentlarni bekor qilish bo‗yicha takliflar tayyorlaydi;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert kengashlarini tuzadi;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondini shakllantirishda ishtirok
etadi;
umumiy va maxsus texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan qonun hujjatlarida belgilangan
tartibda nazoratni amalga oshiradi.
Davlat va xo‗jalik boshqaruvi organlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham
amalga oshirishi mumkin.
Davlat boshqaruvi organlari o‗z vakolatlari doirasida maxsus texnik reglamentlarni tasdiqlaydi,
ularga o‗zgartish va qo‗shimchalar kiritadi, shuningdek mazkur reglamentlarni bekor qiladi.
11-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalari
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ekspert komissiyalari ishlab chiqilgan umumiy va maxsus
texnik reglamentlarni, texnik reglamentlarga o‗zgartish va qo‗shimchalarni ekspertizadan o‗tkazish,
shuningdek mazkur reglamentlarni bekor qilish bo‗yicha takliflar hamda ular yuzasidan xulosalar
tayyorlash uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organlari huzurida
tuziladi.
Texnik
jihatdan
tartibga
solish
sohasidagi ekspert komissiyalarining faoliyati O‗zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan
tartibda
amalga oshiriladi.
|
| |
Yil Til 
Sintaksisi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

90
Hozirgi kunda Basic ilgarigidek boshlovchi dasturlar tomonidan qo’llaniladi,
boshqa tillar-ilmiy tadqiqotlar sohasidagi FORTRANni istisno qilganda-ishlab chiqish
uchun boshqa qo’llanilmaydi.
Cobol o’ziga xos xususiyat kasb etadi. Bu tilda bugun barcha dasturiy
ta’minotning, jumladan universal hisobot IBM mashinalarida, yarmidan ortiqrog’i
yozilgan. Bu dasturlar ko’proq 60-70 yillarda yaratilgan. Modomiki bugun Cobol tilini
ko’pchilik bilmas ekan, unda bu dasturlarning texnik xizmat ko’rsatishi muammoli.
3-avlod, ikkinchi faza-dasturlashning strukturalashgan tillari
Tartiblangan dasturlashga mo’ljallangan siklli va protsedurali (protsedurali
dasturlash) bo’limiga yo’l qo’yadigan tillar rivojlanishi bilan qo’llaniadi. Shundan
boshlab dasturlashda FORTRAN va COBOLda tez-tez qo’llanuvchi GOTO o’tish
buyrug’i rad qilinadi.
-modda. Texnik reglamentlarga rioya etish

22-modda. Texnik reglamentlarga rioya etish Texnik reglamentlarga rioya etish barcha yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.
Oldingi tahrirga qarang. Texnik reglamentlar amalga kiritilgach, standartlashtirish bo‗yicha ularda ko‗rsatilgan mahsulotlar
va xizmatlarga doir ilgari qabul qilingan tegishli normativ hujjatlar majburiylik xususiyatini
yo‗qotadi hamda belgilangan tartibda qo‗llanilishda ixtiyoriylik kasb etadi.
(22-moddaning ikkinchi qismi O‗zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‗RQ-405- sonli Qonuni tahririda — O‗R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda) 23-modda. Texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati Texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati texnik jihatdan tartibga solish
sohasidagi vakolatli davlat organlarining va davlat boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslari
tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
4-bob. Yakunlovchi qoidalar 24-modda. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ishlarni moliyalashtirish Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi ishlarni moliyalashtirish respublika budjeti va yuridik
shaxslarning mablag‗lari hisobidan amalga oshiriladi.
Respublika budjeti mablag‗lari hisobidan quyidagilar moliyalashtiriladi:
umumiy texnik reglamentlarni ishlab chiqish;
umumiy va maxsus texnik reglamentlarni ekspertizadan o‗tkazish;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondini yuritish;
texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;
O‗zbekiston Respublikasining texnik jihatdan tartibga solish bo‗yicha xalqaro tashkilotlardagi
a‘zoligi bilan bog‗liq xarajatlar.
107
25-modda. Nizolarni hal etish Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.
III. G‘o‘za urug‘chiligi va seleksiyasi masalasiga aloqador bo‘lgan mansabdor

213
Ushbu Nizomning
II-
bo„limida
belgilangan vazifalarning bajarilishini ta‟minlamagan
yoki lozim darajada bajarilishini ta‟minlamagan mansabdor shaxslar qonunlarda
belgilangan tartibda moddiy,
intizomiy, ma‟muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortiladilar.
Mansabdor shaxslarning aybdorlik darajasini va yetkazilgan zarar miqdorini
aniqlash O„zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo„jaligi vazirining buyrug„i bilan
urug„chilik va seleksiya sohasiga oid olimlar va mutaxassislar, manfaatdor vazirlik va
idoralarning mas‟ul xodimlaridan iborat bo„lgan idoralararo komissiya tomonidan amalga
oshiriladi.
Idoralararo komissiyasining vakolatlari:
belgilangan vazifalarning bajarilishini ta‟minlamagan yoki lozim darajada
bajarilishini ta‟minlamagan mansabdor shaxslarning aybdorlik darajasini aniqlashdan;
mansabdor shaxslar tomonidan o„zlariga yuklatilgan vazifalarni bajarilishini
ta‟minlamaganligi yoki lozim darajada bajarilishini ta‟minlamaganligi oqibatida yetkazilgan
zararni aniqlashdan;
o„z vazifalarini bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan mansabdor shaxslarni
intizomiy javobgarlikka tortish bo„yicha vakolatli organ yoki rahbarlarga takliflar kiritishdan;
belgilangan vazifalarning bajarilishini ta‟minlamagan yoki lozim darajada
bajarilishini ta‟minlamagan mas‟ul xodimlar tomonidan yetkazilgan moddiy zararlarni
undirish to„g„risida da‟vo arizalari kiritishdan;
belgilangan vazifalarning bajarilishini ta‟minlamagan yoki lozim darajada
bajarilishini ta‟minlamagan mas‟ul xodimlarni ma‟muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortish
uchun to„plangan hujjatlarni huquqni muhofaza etuvchi organlariga kiritishdan iboratdir.
Paskal’ tilidagi dastur strukturasi

96
SQNUM : q NUM * NUM;
Paskalda darajaga oshirish amali bo’lmagan uchun, uni sonlarni uzini - uziga
ko’paytirish bilan almashtiramiz.
Paskal tilida ma’lumotlarni bosib chiqarishda chiqarish operatori ishlatiladi.
CHiqarish operatori WITE so’zidan boshlanadi, undan keyin qavslar ichida
chiqazilaetgan kattaliklar ro’yxati keladi.
Misol Write (NUM, SQNUM)
Bosib chiqariladigan ma’lumotlarning joylashishining o’zgartirish, ya’ni yangi
satrdan boshlash uchun dasturga
writeln
operatorini kiritish kerak
Writeln (NUM, SQNUM)
Dasturda takrorlanish jaraenini tashkil etish uchun tsikl operatori ishlatiladi:
For NUM : q 4 to 9 do
TSikl sarlavhasi for so’zidan boshlanadi, undan keyin o’zgaruvchi nomi hamda
uning tsikl bajariladigan qiymatlarning boshlang’ich va oxirgi qiymatlari keladi.
NUM o’zgaruvchining qiymati 4 dan 9 gacha (1 qadami bilan) o’zgaradi. Agar tsiklda
bir nechta operatorlarni bajarish kerak bulsa, ularni murakkab operatorga birlashtirish
kerak.
Butun dasturning ko’rinishi quyidagicha buladi.
Program prov1;
Var
NUM, SQNUM : integer;
begin for Num : q 4 TO 9 DO
begin
SQNUM : q NUM * NUM;
Writeln (NUM, SQNUM)
END END.
Paskal’ tilida END operatorining oldida nuqta - vergul qo’yilmaydi.