X. Zayniddinov, S. O‘rinboyev, À. Beletskiy - bet 33

7.4.7-rasm. KPPP konfiguratsiyasining opsiyalari
Device (Qurilma/Óñòðîéñòâî). Modemga taalluqli appa- ratura parametrlari belgilanadi.
Modem (Modem /Ìîäåì). Bu ilova yordamida modem- larni har hil usullar bilan testlash va kuzatish mumkin.
Misc (Boshqalar/Ïðî÷èå) X Window ni ulanish, uzilish va yoqish payitida PPP demonning holatini kuzatadi.
Agarda, shtatdagi foydalanuvchilarga erkin foydalanish ruxsat qilinsa, suid-kengaytkichni berish mumkin. Suid-kengayt- kichlar hamma shtat foydalanuvchilarga, to‘liq huquq bermas- dan, ixtiyoriy dasturlarni ishga tushirish huquqini beradi.
Agarda faylning kengaytmasini /usr/sbin/kppp dan #chmod u+s/usr/sbin/kppp ga o‘zgartirsangiz, unda berilgan utilitni chaqirish uchun shtat foydalanuvchilari quyidagi buyruqni baja- rishi mumkin /usr/sbin/kppp.
132
Aloqani yakunlash
Internetda ishni tamomlagandan song, telefon kanalidan foydalanishni va Internetga murojaat to‘lovini to‘xtatish uchun telefon go‘shagini ilib qoyish lozim. Buning uchun PPPd ja- rayonini yo‘q qilish lozim.
Avvalambor, pppd dastur yordamida ishga tushirilgan ja- rayonni ID sini aniqlash kerak. Buning uchun rood foydalanuv- chi ps buyrug‘ini ishlatadi.
$ ps x | grep pppd
pppd tog‘risidagi ma’lumot ekranda quyidagi ko‘rinishda chiqadi:
1316 tty S0 S 0:00 /usr/sbin/pppd'/dev/modem 115200 con- nect/usr/sbin/chat »» AT
Birinchi raqam — bu jarayon ID si. Endi kill buyruq yor- damida jarayonni yo‘qotish mumkin.
$ kill 1316
pppd ni yo‘qotgandan so‘ng modem go‘shakni ilib qo‘yadi.
INTERNETGA ULANISH JARAYONINI AVTOMATLASHTIRISH
Agarda, Internetda PPP ulanishlar ko‘proq bajarilib tursa, unda har bir ulanishda pppd ning uzun buyruqlarining kiritilishi Internet bilan ulanishda Linuxdan amaliy foydalanishni chega- ralaydi.
Uzun buyruqlarni kiritish zaruriyatidan qutulish uchun ikkita ssenariy yaratish mumkin: ulanish uchun va aloqani uzish uchun. Bu ssenariylar dial va hangup deb nomlanadi. Shunga mos fayllarni foydalanuvchi katalogiga joylashtirish lozim, masalan: /usr/lokal/bin.
Dial va hangup ssenariylarni qisqa tafsivi quyida keltirilgan. Ularni keyinchalik har hil foydalanuvchi kompyuterlarda ish- latishingiz mumkin. Bu ssenariylarni ixtiyoriy matnli redaktorda yaratishingiz mumkin. Ko‘rinishda bitta satrdan iborat bolgan qatorlar foydalanuvchi faylda ham bitta satr bolib qolishi lozim. Dial ssenariysi ushun Internetga ulanishda PAP dan foy-
5—3891
133
dalaniladi deb tasavvur qilamiz. Uning misoli oldingi boblarda ko‘rib chiqilgan.
Agarda dial va hangup ssenariylar yaratilgan bo‘lsa, ularning ishga tushirilishi «chmod» buyrug‘i yordamida bajariladi.
$ chmod 700 dial hangup
700 parametri faqatgina root foydalanuvchiga ssenariyni o‘qish, yozish va bajarish imkonini beradi. Hammasi a’lo dara- jada ishlaydi, lekin bu buyruqni faqatgina root foydalanuvchisi ppp ulanishni o‘rnatgandan so‘ng bajarishi mumkin.
Agarda siz ssenariydan foydalanishni o‘z guruhingizdagi bir nechta foydalanuvchilarga ruhsat bermoqchi bo‘lsangiz, unda 700 ni o‘rniga 750 ni bering. Agarda siz ssenariydan foydala- nishni o‘z guruhingizdagi sizning Linux tizimingizda erkin ish- layotgan hamma foydalanuvchilarga ruxsat bermoqchi bo‘lsan- giz, unda 700 ni o‘rniga 755 ni bering.
WORD WIDE WEB dan ERKIN FOYDALANISH
Netscape 6 yordamida Web dan erkin foydalanish qo‘shim- cha tayyorgarlikni talab qilmaydi. Internetga ulanish va buyruqni bajarish (Netscape 6 /usr/lokal/netscape katalogda o‘rnatilgan deb hisoblagan holda) yetarlidir:
$ /usr/lokal/netscape/netscape
Boshlovchi darchani chiqish jarayonidan boshlab, netscape bilan ishlash asosiy tamoyillari Windows yoki Macintosh kompyuterlarida ishlash tamoyillariga o‘xshashdir.
Eslatma: agarda sizga faqatgina web-brouser kerak bo‘lsa, unda Netscape Navigator 4.76 paketini http:/yhome.netsca- pe.com uzeldan yuklash mumkin. Afsuski, bu paket Publishir's Edition of Red Hat Linux 7.1 distributiv tartibiga kiritilmagan.
Netscape ning ixtiyoriy 5 asosiy ilovalaridan erkin foydala- nish uchun Netscape darchaning chap pastki burchakdagi mos keluvchi belgini bosish lozim. Bu yerda chapdan o‘ngga, Navigator ( web-brouser), Mail, Instart Messenger, Composer va Address Book belgilari joylashgan.
134
Netscape panellari
Netscape 6 ning asosiy yangiligi Netscape darchadagi max- sus (sidebar) panellardir. Ular miniatur brouser kabi ishlaydi. Ko‘proq yechiladigan masalalar (qidiruv, yangiliklar va h.k.) uchun standart panellar ko‘zda tutilgan. Kerakli panelni tanlash uchun hppt://search.natscape.com/mysidebar.tmpl adres bo‘yi- cha My Sidebar Directory saytga murojaat etish mumkin. O‘z talablaringizga panelni moslashtirishingiz mumkin. Shuningdek, o‘zingiz, guruhingiz yoki tashkilotingiz uchun shaxsiy panel- laringizni yaratishingiz mumkin.
Search Sidebar (qidiruv paneli)
Avtomatik ravishda Netscape 6 da Lycos qidiruv mashinasi ishlatiladi; Preferences (Sozlash / íañòðîéêè) darchasida bosh- qasini tanlab olishingiz mumkin. Menyuda Edit/Preferences (ïðaâêa/íañòðîéêè) buyruqni tanlang. Preferences darchasida Navigator / Internet Search (Navigator / Internet qidiruv) / (Navigator / Internet ïîèñê) buyrug‘ini tanlang. So‘ngra qidiruv mashinalar ro‘yxatidan kerakligini tanlab olishingiz mumkin.
Keltirilgan misol, «Grateful Dead Bears.» qidiruvini tasnif- laydi. Qidiruv panelidagi Search Results maydonida qidiruv natijalarining aniqlangan ssilkalar ro‘yxati keltirilgan. Agarda ssilkaga bossa, unda Netscape manzillangan Web sahifasiga o‘tib ketadi.
What's Related Sidebal (qoshimcha ssilkalar/ Äîïîëíè- òåëüíûå ññûëêè) What's Related qoshimcha ssilkalar paneli, ilgari berilgan kriteriylar bo‘yicha qo‘shimcha axborotni aniqlash imkoniyatini tug‘diradi. Masalan, agarda sizga Momma Bears’ Bears saytga tegishli saytlar kerak bo‘lsa, unda bu panel qo‘shimcha variantlarni taklif etadi. Masalan, Momma Bears’ Bears — diller. Siz «Recreation: ... Dealers» ssilkaga bosib, shu tipdagi boshqa dillerlarni qidiruvini bajarishingiz mumkin.
Buddi List Sidebar (ïðèяòåëüñêaя ïaíåëü). Agarda siz AOL Instant Messenger (IM) xizmatidan foydalansangiz, siz AOL IMning boshqa foydalanuvchilari bilan bog‘lanishingiz mumkin, albatta ular efirda bo‘lgan holda. Buddi List panelida shu foydalanuvchilarning ro‘yxatini tuzish mumkin. Agarda siz
135
Nescape 6 gacha Instant Messaging xizmatini foydalanuvchisi bo‘lmasangiz, unda bu panelda, sizga kerakli ro‘yxatni tuzib beradigan master joylashgan.
Stocks Sidebar (Áèðæåâaя ïaíåëü). Foydalanilayotgan birja paneli U.S. Dow Jones, NASDAQ, S&P 500 va AOL indeks- larni o‘z ichiga olgan. Agarda shu panelga boshqa birjalarni qo‘shmoqchi bo‘lsangiz Edit (ïðaâêa) tugmachasini bosib, keltirilgan yo‘riqnomalardan foydalanish mumkin.
News Sidebar (íîâîñòè). Yangiliklar panelida biznes, sport va siyosat sohasidagi oxirgi Amerika yangiliklarining sahifalari yig‘ilgan. Ma’lumotlarni to‘liq olish uchun uni no- miga cherting.
Today’s Tips Sidebar (Câåæèå ñîâåòû). Bu panel Netscape's Tips and Tricks maslahat xizmatiga va bir nechta qoshimcha panellarga chiqish imkonnini berdi. Masalan, Health News (íîâîñòè ìåäèöèíû) yoki Home Improvement (äîìaø- íèå çaáîòû) ssilkalarga bossak Netscape brouser konfigura- tsiyasiga shu opsiyalarni yangi panel sfatida qo‘shadi.
Web sahifani ochish
Panelni ishlatishdan tashqari, Web sahifani boshqa usullar bilan ham ochish mumkin. Birinchisi — URL kerakli sahifani bosh darchadagi Search adreslar maydoniga kiritish yo‘li bilan. Enter tugmasini bosishi bilan Netscape 6 ko‘rsatilgan URL da- gilarni yuklashga harakat qiladi. Yangi darchani ochishning boshqa usuli — File (ôaéë) menyudagi Open Web Location (Îòêðûòü ñòðaíèöó) buyrug‘ini tanlash. Open Web Location muloqot darchasi ochiladi. Unda kerakli URL ni kiriting va berilgan Web sahifani ochish uchun darchani tanlang.
Oldingi sahifaga qaytish. Netscape 6 asboblar panelidagi Back tugmachasi yordamida oldingi yuklangan sahifaga o‘tish vazifasi bajariladi. Go menyudagi Back punkti yordamida ham oldingi sahifaga o‘tish mumkin. Go menyusi hujjat ta’rifidan iborat; shu hujjatlarning ixtiyoriga qaytishi uchun uni Go menyusidan tanlab oling.
Sahifani bosmaga chiqarish. Agarda sizda instalyatsiyalan- gan va sozlangan printer bo‘lsa, unda Web sahifani bosmaga chiqarish mumkin. Monitor ekranida tasvirlangan sahifani
136
bosmaga chiqarish uchun asboblar qatoridagi print (ïå÷aòü) tug- machasini bosing yoki File menyusidagi print buyrug‘ini tan- lang. Bu darchadan faylga chiqarish yoki tizimda o‘rnatilgan printerga chiqarish ro‘yxatiga jo‘natish mumkin.
Faylga chiqarish. Netscape da faylga chiqarish sahifa obrazi- ni Post Script generatsiya yordamida bajariladi. Hosil bo‘lqan faylni Post Script dasturi yordamida ko‘rish mumkin, masalan, Ghost Script dasturi yordamida.
Faylga chiqarish uchun muloqot darchasining tepa qismida joylashgan Print To yoqib-o‘chiruvchida File ilovasini tanlab, Nestcape hosil bo‘lgan faylni saqlash uchun to‘liq yo‘lini va fayl nomini ko‘rsating.
Bosmaga chiqarishni o‘rnatish. Sahifani bosmaga chiqarish navbatni o‘rnatish uchun muloqot darchaning tepa qismidagi Print To yoqib-o‘chiruvchida Printer ilovasini tanlang. Printerni o‘rnatish uchun to‘liq buyruqni kiriting. Masalan, agarda bosmaga chiqarish Laserjet 51 printerda bajarilsa, Ipr-Plaserjet
51 buyruqni kiriting. Ba’zi bir hollarda buyruq uchun to‘liq yo‘lni ko‘rsatish lozim, masalan, usr/bin/Lpr-Plaserjet 51.
Linux buyruqlari -p kabi kalit va uning qiymati orasiga pro- bel qo‘yishni talab etadi, masalan Laserjet 51.-p kalitli Ipr buyrug‘i shu probelni talab qilmaydi.
Bosmaga chiqarish uchun First Page First yoki Last Page First buyruqlarni tanlash sahifalarni printerdan chiqish tartibini aniqlaydi.
Shuningdek, Grayscape yoki Color opsiyalari muhimdir. Agarda bosmaga chiqarish oq-qora rangli printerda bajarilsa Gray Scape opsiyasini ko‘rsatish lozim. Ba’zida oq-qora rangli printerlar Color rejimida hujjatni sifatsiz qilib chiqa- rishadi, chunki ranglar qora rangda bosmaga chiqadi va huj- jatdan foydalanish mumkin emas. O‘rnatilgan printer uchun qog‘oz o‘lchamini va chegarani belgilab, Print tugmasini bosing.
Linuxda faks bilan ishlash uchun dasturiy ta’minot. Linux va Unix olamida fakslarni jo‘natish va qabul qilish uchun bir nech- ta asosiy dasturlar mavjud: efax, NetFax, mgetty+sendfax va HulaFax.
Efax dasturi instalyatsiyalash va konfiguratsiyalash uchun
137
eng oddiy deb hisoblanadi, chunki u bitta foydalanuvchiga mo‘ljallangan tizim uchun juda qulaydir. Ko‘pgina uyda ishla- yotgan foydalanuvchilar uchun Linux efax yaxshidir. Lekin, efax asosiy paket bilan ham, ko‘p foydalanuvchi tarmoq konfigura- tsiyasi uchun HylaFax va NetFax ni ideal darajaga olib keladi- gan murakkab masalalarni yechmaydi. Bunga qaramay, efax da hamma foydalanuvchilar orqali eng ko‘p ishlatiladigan funk- siyalar qollab-quvvatlanadi.
Efax paketi uchta asosiy dasturni o‘z ichiga oladi: efax, efix va fax.
Efax dasturi — tizim yadrosi. U standart formatdagi faks- larni fayldan jo‘natadi yoki faylga qabul qiladi: Group 3 zich- langan TIFF fayllarni, matnli fayllarni, PostScript yoki boshqa tipdagi fayllarni jo‘natish uchun efax dasturidan, Group 3 zich- langan TIFF fayldagi formatga oldindan konvertatsiyalamasdan foydalanish mumkin emas.
Efix dasturi o‘zlashtirish uchun foydalaniladi, chunki u fayl- larni matnli, rastrli va TIFF formatga va qayta o‘zlashtirishni bajaradi. Efax va efix dasturlar birgalikda tasvirli va matnli fayl- larni faks ko‘rinishida jo‘natish imkoniga ega.
Fax dasturi integratsiya darajasini ta’minlaydi. Uning yor- damida fakslarni yaratish, jo‘natish, ko‘rib chiqish va bosmaga chiqarish mumkin. Bu dastur, Linux da faks funksiyalarini to‘liq to‘plamini ta’minlash uchun, efax, efix va boshqa Linux kom- ponentlarni bir butunga jamlaydi.
Efax yordamida fakslarni jo‘natish va qabul qilish jarayonini o‘rganish uchun fax dasturida to‘xtalib otamiz, chunki shu das- tur kerakli funksiyalarni taqdim etadi.
Fakslarni jo‘natish. Fax dasturi matnli fayldan yoki Post Script fayldan fakslarni oson jo‘natish imkonini beradi. Faksni jo‘natish uchun buyruqlarning sintaksisi:
$ fax send options number file
Buyruq, faks jo‘natish jarayonida foydalaniladigan uchta opsiyani ko‘zda tutadi:
/ — quyi kengaytmadan foydalanish (dyumga 96 nuqta); v — batafsil ma’lumot va dastur statusini berish;
t — telefon raqamini terilgan deb hisoblash (unda telefon raqami kiritilmaydi).
138
Telefon nomeri teriladigan formada bo‘lishi shart. Masalan, 555—1212 ichki telefondan qo‘ng‘iroq qilish uchun 555—1212 yoki 555—1212 ni ko‘rsatish lozim. Agarda tashqi liniyaga chiqish uchun 9 ni terish kerak bo‘lsa, unda 95551212 yoki 9— 5551212 yoki 9—555—1212 ni korsatish lozim.
Masalan, /trap katalogida textfile nomli matnli fayl mavjud. Bu faylni quyi kengaytmali faks kabi 123-4567 raqam bo‘yicha va tashqi liniyaga chiqish uchun 9 dan foydalanib jo‘natish lozim. Shu faylni jo‘natish uchun $ fax send -I 9-123-4567
/tmp/textfile buyruqdan foydalanish lozim.
Masalan, matnli fayl berilgan:
FAX TRANSMISSION:. TO: Arman Danesh FROM:
Arman Danesh NOTE:
This is a test of the efax packade. Using the fax command, we can send text files as faxes.
Olingan fayl 7.6-rasmda ko‘rsatilgan.
FAX TRANSMISSION:
TO: Arman Danesh From: Arman Danesh NOTE:
This is a test of the efax package.
Using the efax command, text files as faxes
|