nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
I - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

bo‘ lavermaydi: ilg‘or yangilikni ko‘pchilik birdaniga tan olmaydi
yoki tushunmaydi.
Ekspert baholash usulini qo‘llash
natijasi ekspertlar soniga
bog‘liq bo‘ladi. Ekspertlar soni kamaytirilganda ulaming har
birini roli gipertrofirlanadi (keskin ortadi), ekspertlar sonini
haddan ziyod orttirib yuborilishi
esa ulaming hamfikrligiga
erishish juda ham mushkul bo‘ladi.
Ekspertizani o ‘tkazish usullari rang - barangdir. U s t i v o r 1 i k
(ranjirovka qilish) u s u l i ulaming eng soddasi hisoblanadi.
Ushbu usuldan foydalangan holda ekspertlar baholanayotgan
obyektlaming ranglarini sifati pasayib borishi
bo‘yicha
joylashtiradilar. Har bir obyekt egallagan o‘rin u to ‘plagan ballar
orqali aniqlanadi: ballar yig‘indisi qanchalik katta (yoki kichik)
bo‘lsa, obyekt egallaydigan o‘rin ham shunchalik yuqori (past)
bo‘ladi.
Umumiy holda, eng takomillashgan
ekspertiza usullarini
quyidagi alohida ijobiy xususiyatlari xarakterlaydi:
-
anonimlik: ekspertlar bir - birlari bilan uchrashmaydilar
va shu yo'lning o‘zi bilan ayrim ekspertning obro‘-e’tibori yoki
alohida fikrini guruh a ’zolariga ta’siri bartaraf etiladi;
- ko‘p bosqichlilik: har bir bosqichdan keyin ekspertlar
hamkasblarining fikrlari bilan tanishish va keyingi bosqichda o‘z
nuqtayi nazarini qayta ko‘rib chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladi;
- boshqaruvchanlik: har bir ekspertdan o ‘z
fikrini yozma
ravishda asoslashni iltimos qilish hamda boshqa ekspertlami
bu fikr bilan tanishtirish huquqiga ega bo‘lgan «koordinator»
ekspertiza jarayoni borishini regulirovka qiladi va uning
anonimligini saqlaydi;
- ekspertiza sifatini nazorat qilib borish:
ekspertizaning har
bir bosqichidan keyin ekspertlaming fikrlarini o‘rtacha arifmetik
qiymatga nisbatan sochilishi baholanib boriladi. Shu bilan bir
vaqtda qo‘llanayotgan miqdoriy o ‘lchovlar qanday shkalalardan
foydalanishga bog‘liq bo‘ladi: agar tartib shkalasidan foydalansa,
u holda o ‘rtacha
arifmetik qiymat mediana bilan, fikrlar turli
102
xilligi esa - kvantillar qiymati bilan baholanadi; agar intervallar
yoki nisbatlar
shkalasidan foydalanilsa, u holda, mos ravishda,
o'rtacha arifmetik qiymat va standart og‘ishdan foydalaniladi.
Amaliyot shuni ko‘rsatadi-ki, ekspert baholash usuli
qo‘llanganda, variatsiya koeffitsiyenti ancha samarali ko‘rsatkich
hisoblanadi; u, agar ekspertlarning fikrlari kelishilgan bo‘lsa,
taxminan 15 foizdan oshmasligi lozim.
Agar, V > 15% bo‘Isa, ekspertlarning
fikrlarini har xil deb,
ekspertizani esa amalga oshmagan deb hisoblash lozim.
5.2-misoI. Yetti nafar ekspert, voleybolchini himoyadagi
o‘yini texnikasi to‘g‘risida uch ballik tizim bo‘yicha o ‘z fikrlarini
ifodalamoqdalar: 5 - a’lo, 4
- yaxshi, 3 - qoniqarli. Agar, bitta
o‘yin o‘tkaziIgan bo‘lsa, voleybolchini himoyadagi o ‘yinining
texnikasini baholang. Ekspertlarning fikri 5.2-jadvalda keltirilgan.
absolut cffektivligi - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

absolut cffektivligi ushbu mutaxassis tomonidan voqealaming
keyingi rivojlanishini oldindan istiqbolli to ‘g ‘ri aytganlari
sonini u qatnashgan umumiy ekspertizalar soniga nisbati bilan
aniqlanadi. Masalan, ekspert 10 ta ekspertizada ishtirok etgan
va ularda uning fikri-nuqtayi nazari 6 marta tasdiqlangan bo‘lsa,
u holda bunday ekspert faoliyatining absolut intensivligi 0,6 ga
teng bo‘ladi.
Ekspert faoliyatining nisbiy effektivligi - bu mazkur ekspert
faoliyati absolut intensivligini ekspertlar guruhi faoliyatining
absolut intensivligi o‘rtacha arifmetik qiymatiga nisbatidir.
Ekspert faoliyatining absolut va nisbiy intensivligi qanchalik
yuqori bo‘lsa, ushbu ekspertning qimmati shunchalik yuqori
bo‘ladi, albatta. Ekspertiza sifati darajasini oshirish uchun tahlil
qilinayotgan muammo bo‘yicha maxsus o'qishlar, mashg‘ulotlar
va imkon qadar kengroq obyektiv ma’lumotlar bilan tanishishni
tashkil etish yo‘li bilan ekspertlarning mahorati (toifasi)
ni ko‘tarishga harakat qiladilar.
Ko‘pchilik sport turlarida
hakamlami sportchilaming mahoratini (masalan, gimnastikada)
yoki bellashuvning borishini baholaydigan o‘ziga xos ekspertlar
(masalan, boksda) sifatida qarash mumkin.
Ekspertiza usulida (ekspert baholash usulidan foydalanganda)
ekspertlar fikrlarining o‘zaro mos kelish d arajasi katta
ahamiyatga ega.
Agar ekspertizada ikkita ekspert ishtirok
etsa, u holda ular fikrlarining o ‘zaro moslik darajasini rangga
oid Spirmen korrelatsiya koeffitsiyentini hisoblash yo‘li
bilan baholash mumkin. Agar ikkitadan ko‘p sonli ekspertlar
ishtirok etsa, u holda ulaming
fikrlarini
o ‘zaro mos kelish
darajasi konkordatsiya koeffitsiyentidan foydalanib aniqlanadi.
Sportchilaming (ulaming soni n ta) musobaqadagi chiqishlarini
m ta ekspert (masalan, konkida figurali uchishdagi hakamlar)
99
kuzatdilar va baholadi (ranglar - o‘rinlar bo‘yicha taqsimladi) lar
deb faraz qilaylik. U holda ekspertlar fikrlari uchun konkordatsiya
koeffitsiyenti quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:
Optimal taktik variant - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

Bunday ko‘rsatkichlaming besh guruhi farqlanadi. Bular
hartomonlamalik, ratsionallik, samaradorlik va taktikani o ‘z-
lashtirganlik hajmi ko‘rsatkichlari. Umuman olganda, ular
sportchilaming texnik mahoratini baholash uchun ishlatiladigan
ko‘rsatkichlarga o‘xshaydi.
9.3-jadval - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

sportchining o‘yindagi holatni tez baholash va tez qaror qabul
qilish jarayoniga aytiladi. Sportning barcha turlarida sport
taktikasiningmetrologikmasalalariharxilyechiladi.Bumusobaqa
strukturasining bir xil emasligi va optimal mezonlaming to‘g ‘ri
kelmasligiga bog‘liq.
Taktik mahoratning miqdoriy ko‘rsatkichlari

Ko‘p hollarda, trenirovka mashg‘u!otlarida
sportchilar turli-
tuman taktikani namoyish etadilar, taktik variant va yurishlaming
musobaqa sharoitidagi to'plami ancha kam bo‘ladi va, shu bilan
birga, ular, asosan, monoton yurishlardan tashkil topgan bo‘ladi.
Bu sportchilaming taktik tayyorgarligi darajasini yetarlicha
yuksak emasligidan dalolat beradi.
M a’lum bir taktik variant (yurish) ni qo‘llash sharoitida
maqsadga erishish imkoniyati mazkur usul (variant) ning
samaradorligi (intensivligi) va ratsionalligi bilan xarakterlanadi.
Ratsionallik aniq sportchiga nisbatan taktik variant (yurish)
ni xarakterlaydi. Ma’lumki, masalan, monoton taktik yurishlarga
nisbatan keskin taktik yurishlardan
foydalanish muvaffaqiyat
keltiradi.
Natijalar obyektiv o‘lchanadigan sport turlarida sportchi o‘z
oldiga qanday maqsad qo‘yganligiga qarab taktikaning ikki turi
mavjud:
- o ‘zi uchun eng yuqori natijani ko‘rsatish (shaxsiy rekord)
(«natija»ga ko‘rsatma berish);
- mazkur musobaqada aniq raqiblar ustidan g ‘alaba qozonish
(«g‘alaba»ga ko‘rsatma berish).
Ikkinchi ko‘rsatmada hamma vaziyat va hollarda yaroqli
bo‘ladigan taktikaning ratsional variantlari bo‘lmaydi. Bu yerda
hamma narsa sportchi va raqiblarning
individual xususiyatlariga
bog‘liq b o ‘ladi.
Birinchi ko‘rsatma to‘g‘risida gapirganda, bu yerda eng yuqori
ehtimollik bilan eng yuqori natija ko‘rsatish mumkin bo‘lgan
ratsional variantlar mumkinligini ta’kidlash lozim.
Taktika samaradorligi aniq bir sportchining taktik mahoratini
xarakterlaydi. Taktika individual optimal (ratsional) variantga
qanchalik yaqin bo‘lsa, u shuncha yuqori samarali bo‘iadi.
Taktik variantlar samaradorligini eng oddiy nazorat usuli
alohida texnik-taktik harakatlaming natijaviyligini nazorati bilan
mos tushadi.
160
Ideal hollarda esa har bir taktik usul muvaffaqiyatli bajarilishi
kerak.
Va shuning uchun u yoki bu taktik
variantning natij aviyligi
(muvaffaqiyatliligi) mazkur variantni muvaffaqiyatli qo‘IIash
foizi sifatida aniqlanadi.
“Platina” bankida hisob raqam ochishdagi CyberPlat to‘lov ti-

chiqadi. Tekshiruv natijasida to‘lovni o‘tkazish yoki o‘tkazmaslik haqi-
dagi qaror shakllanadi.
7. To‘lovga ruxsat olinganda bank pul mablag‘larni Xaridorning hi-
sob raqamidan Magazin hisob raqamiga o‘tkazish bilan birga Magazinga
xizmat ko‘rsatishga (tovar berishga) ruxsat beradi, Magazin esa ushbu
xizmatni ko‘rsatadi (tovar beradi).
8. To‘lov taqiqlangan holda bank Magazinga to‘lovni qaytarish ha-
qida xabar beradi, Xaridorga esa to‘lovning qaytarilishi asoslanadi. Xa-
ridor xarid qilish jarayonini to‘la-to‘kis nazorat qiladi. Amalga oshiril-
gan kelishuvni tasdiqlovchi hujjat sifatida har bir tomonda yuridik kuch-
ga ega bo‘lgan elektron-raqam usulida imzolangan cheklar qoladi.
Parametrlar - Iqtisod-moliya

|
Iqtisod-moliyaBog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quvParametrlar
Izohi
Ko‘pvalutalilik
Turli valutalar ishlatilishi mumkin, lekin hisob-kitob faqat
AQSh dollarida amalga oshiriladi
Transaksiya
diapazoni
1 rublgacha, $1, $1-10, $10-100 gacha, $100 dan ortiq,
$0,01-$500
Transaksiya qiymati
3-5% plyus sotish hajmidan $0,5
Tizimga ulanish
shartlari
Foydalanuvchi uchun ulanish erkin. Sotuvchi esa shartnoma
tuzishi va boshlang‘ich badal $150ni to‘lashi kerak.
va unga bo‘lgan havolani (link) joylashtirishi mumkin. CyberMall DCP
(Delivery Versus Payment – haqi to‘langan mahsulotgina yetkazib beri-
ladi). Mahsulotga bo‘lgan havola ushbu mahsulotning haqi to‘langandan
keyingina taqdim etiladi.
Banklar o‘z mijozlariga Internet orqali tovar va xizmatlarni sotib
olish imkonini berish maqsadida protsessing xizmatlarni sotib olish yoki
o‘ziga tegishli bo‘lgan protsessingni shakllantirish shartlarida ushbu to‘-
lov sistemasidan foydalanishlari mumkin.
Shunday qilib, Instant tizimidan quyidagilar foydalanishi mumkin:
–
–
–
–
–
–
–
–
uyali aloqa provayderlari;
telekommunikatsiya va peydjing kompaniyalari;
Internet-provayderlar;
Axborot agentliklari;
Chakana savdo kompaniyalari;
Davriy nashrlar;
Kommunal xizmatlar;
Yuridik maslahatxonalar.
InterRussia to‘lov tizimi (http://Interrussia.com/)
InterRussia (interrasha) – Cybercash to‘lov tizimining moslashtiril-
gan varianti bo‘lib, 1998-yilning fevral oyida ishga tushirilgan. Tizimga
ulanish shartlari: foydalanuvchi uchun bepul bo‘lsa, sotuvchi shartnoma
tuzib, dastlabki badalni to‘lamog‘i lozim.
Analoglardan farqli tomonlari
Asosiy afzal tomoni sistemaning standartligidadir, u elektron biz-
nesning aksariyat qatnashchilari tomonidan qabul qilingan.
Mazkur to‘lov tizimning xususiyatlari 4.6-jadvalda keltirilgan.
|
| |
Operatsiya chiqimlari, shuningdek, zarur infratuzilmani ya-

|
Operatsiya chiqimlari, shuningdek, zarur infratuzilmani ya- Pdf ko'rish
|
bet | 157/191 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #252938 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv7. Operatsiya chiqimlari, shuningdek, zarur infratuzilmani ya-
ratish xarajatlarining ancha qisqarishi.
Savdоni elektrоn magazinlar
оrqali tashkil etish magazinlar, оfislar, оmbоrxоnalar qurishni (ijaraga
оlishni) оrtiqcha qilib qo‘yadi. Bu esa tоvar va xizmatlar narxini sezilarli
darajada arzоnlashtirish uchun asоs bo‘lib xizmat qiladi.
8. Xaridоrlarga xizmat ko‘rsatishni shaxsiylashtirish
. Elektrоn
magazinda xarid qilishning buyurtmachi tоmоnidan ilmiy tashkil etilgan
jarayoni xaridоrlarning amalda barcha yoki ko‘pchilik individual talab-
larini hisоbga оlish imkоnini beradi.
9. Raqiblardan ilgarilab ketish uchun real imkоniyat tug‘ilishi
.
Interaktiv qo‘llab-quvvatlash xizmatlari, оnlayn ma’lumоt xizmatlari
hamda axbоrоt bilan ta’minlashning bоshqa usullari elektrоn magazinlar
оrqali savdо qiladigan firmalarga shubhasiz ustunliklar beradi. Bоzоr
kоnyunkturasi haqidagi zarur axbоrоtga ega bo‘lgan buyurtmachilar o‘z-
garayotgan talabga tez munоsabat bildirish imkоniga ega bo‘ladilar.
10. Katta-kichikligidan qat’iy nazar, elektrоn magazinlar yor-
damida savdо qiladigan hamma firmalar uchun faоliyat ko‘rsatish
sharоitlarining baravarlashuvi
.
Xaridоrga kattaligi jihatidan har xil
bo‘lgan virtual magazinlarga kirish hamda ularning imkоniyatlarini taq-
qоslash imkоniyati beriladi.
11. Yer kurrasining istalgan jоyidan biznesni amalga оshirish
jarayonlarini samarali bоshqarish uchun real imkоniyatga ega bo‘-
lish.
Elektrоn magazinlar yer yuzining istagan nuqtasidan, Internet tar-
mоg‘iga ulangan har qanday kоmpyuterdan o‘zlarini bоshqarish imkо-nini
beradi. Elektrоn magazinlarning egalari barcha savdо bitimlarini va
amalga оshirilayotgan оmbоr оperatsiyalarini avtоmat usulda ro‘yxatga
оlish asоsida o‘z menejerlarining harakatlarini nisbatan оsоn nazоrat
qiladilar.
|
| |
Cuenta estándar - - Este tutorial proporciona conocimientos básicos para utilizar el sistema operativo Windows xp de Microsoft

|
Este tutorial proporciona conocimientos básicos para utilizar el sistema operativo Windows xp de Microsoft
|
bet | 54/86 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,84 Mb. | | #15734 |
Cuenta estándar - los usuarios que poseen cuentas estándar pueden instalar programas o hardware, modificar imágenes y datos personales afines, así como crear, cambiar o quitar su contraseña.
Cuenta de invitado - la cuenta de invitado no requiere contraseña, no puede agregar o quitar programas de la computadora y está inhabilitada en forma predeterminada. Este tipo de cuenta es ideal para niños o estudiantes.
Instrucciones para administrar cuentas de usuario
Para facilitar la administración de las cuentas, haga clic en el icono User Accounts (Cuentas de usuario) en el panel de control.
La ventana User Accounts (Cuentas de usuario) ofrece una interfaz sencilla.
|
| |
-jadval
Joyidan turib uzunlikka sakrash bo‘yicha o‘g‘il

odamning testlash sanasi va tug‘ilgan sanasi o‘rtasidagi farq bilan
aniqlanadi.
Masalan: testlash sanasi: 17 oktabr 1977 yil = 77,792; tug‘ilgan
sanasi: 20iyul 1961-yil = 61,548bo‘lsa,uholdabuinsonningtest
o‘tkaziladigan kundagi Xalqaro standartlar o‘nlik tizimi bo‘yicha
yoshi 77,792 - 61,548 = 16,244 yilga teng bo‘ladi.
4.8-jadval
Q‘nli tizimda yil kunlari
Sana
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
yanv
fev
m ar
apr m ay iyun iyui
Operatsion dastak - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 68/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatOperatsion dastak - yalpi marjaning foydaga bo‘lgan nisbati orqali ishlatilgan mablag‘ni samarali ishlatilish darajasini anglatadi.
Operatsion tizim - tovar ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish faoliyatining to‘liq tizimi. U 3 quyi tizimdan iborat: qayta ishlash; ta’minlash; rejalashtirish va nazorat.
Pareto-maqbullik– o‘rganilayotgan tizim elementlarining qabul qilingan mezonga ko‘ra eng afzallik darajasi.
“Pert” usuli – rejaga baho berish va qayta ko‘rib chiqish usuli, unga ko‘ra, operatsiyalar davomiyligida noaniqlikka yo‘l qo‘yadi, shu noaniqlikning ishlar davomiyligiga ta’siri tahlil qilinadi.
Raqobat – bozor mexanizmining korxona va firmalarning mahsulot va xizmatlarni sotish, sarmoyani foydaliroq joylashtirishda xo‘jalik nisbatlarini raqiblik asosida shakllantirish bilan bog‘liq elementi; ikki va undan ortiq tadbirkorlik sub’ektlari o‘rtasidagi “kim o‘zarlik” poygasi, kurashi.
Raqobatbardoshlik – o‘z faoliyatini bozor munosabatlari sharoitida amalga oshirish va bunda ishlab chiqarishni ilmiy-texnik jihatdan takomillashtirish, xodimlarni rag‘batlantirish va mahsulot sifatining yuqori bo‘lishini ta’minlashga etarli bo‘lgan foyda olish imkoniyati.
Reklama – mahsulot (xizmat, ish)ni targ‘ibot qilish.
Reklamatsiya - xaridor tomonidan sotuvchiga shartnoma asosida etkazib berilgan tovar sifati va miqdorining shartnomaga mos kelmasligi tufayli bildiruvchi da’vosi.
Rentabellik ostonasi – bu sotuvchini shunday daromadiki, bunda u na xarajat, va na foydaga ega bo‘ladi. Bunda yalpi marja doimiy xarajatlarni qoplashga etadi, xolos, hamda foyda nolga teng bo‘ladi.
Sertifikat - mas’ul idoralar tomonidan mahsulot (ish, xizmat)ni ekspertiza qilish asosida beriluvchi, ma’lum bir mahsulot, ish yoki xizmat sifatini belgilovchi hujjat.
Sifat – mahsulotga mujasamlangan kimyoviy, fizik, mexanik va boshqa iste’mol xususiyatlari majmuasi.
Smenalilik koeffitsienti –uskunalarning vaqt bo‘yicha ish bilan ta’minlash darajasi ko‘rsatkichi; kun davomida ishlab berilgan mashina-smenalarning o‘rnatilgan barcha smenalar soniga nisbati.
|
| |
Nazorat sinov savollari - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 50/64 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 385,8 Kb. | | #122649 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа
Ko‘prikli sxеmа dеgаndа nimаni tushunаsiz?
Yakkа vа qo‘shаlоk o‘zgаrmаs tоk ko‘priklаrining vаzifаsi nimаdаn ibоrаt?
Yakkа vа qo‘shаlоq o‘zgаrmаs tоk ko‘priklаrining muvоzаnаt shаrti (ifоdаsi) ni yozib, tushuntiring?
Nimа uchun yakkа ko‘prik yordаmidа kichkinа qаrshiliklаrni аniq
o‘lchаsh mumkin emаs?
Qаndаy qilib kichkinа qаrshiliklаrni qo‘shаlоq ko‘prik bilаn o‘lchаgаndа yuqоri аniqlikkа erishilаdi?
Nimа uchun r qаrshiligi kichkinа bo‘lishi kеrаk?
Ko‘prik sеzgirligi nimаgа bоg‘liq?
O‘zgаruvchаn tоk ko‘prigining muvоzаnаt shаrtini yozib, tushuntiring?
O‘zgаruvchаn tоk ko‘priklаrini muvоzаnаt hоlаtigа kеltirish uchun
qаndаy shаrtlаr bаjаrilishi kеrаk?
O‘zgаruvchаn tоk ko‘priklаrining hаr xil vаriаntli sxеmаlаridаn misоl kеltiring?
ma’ruza. Elеktr kаttаliklаrini kоmpеnsаtsiоn usuldа o‘lchаsh.
Rеjа: 1. O‘zgаrmаs tоk pоtеnsiоmеtrini tuzilishi vа ish prinsipi.
O‘zgаrmаs tоk pоtеnsiоmеtri yordаmidа tоk, kuchlаnish, qаrshilik vа
h.k. lаrni o‘lchаsh.
O‘zgаruvchаn tоk pоtеnsiоmеtri (to‘g‘ri – burchаk kоrdinаt tizimli) ning ish prinsipi, xususiyatlаri.
Tаyanch so‘zlаr: kоmpеnsаtsiоn usul, ish tоki zаnjiri, vibrаtsiоn gаl’vаnоmеtr, to‘g‘ri-burchаk kооrdinаtli, qutb-kооrdinаt tizimli.
O’zgarmas tok potensiometrini tuzilishi va ish prinsipi.
O’zgarmas tok potensiometlari yordamida noma’lum kuchlanish, EYK, tok va elektr qarshiliklarni o’lchash hamda namunaviy asboblar ampermetr, vol’tmetr va vattmetrlarni tekshirish uchun qo’llaniladi. 16.1 -rasmda qo’l bilan muvozanatlanuvchi o’zgarmas tok potensiometrining sxemasi keltirilgan.
|
| |
Namunaviy o’lchovlar - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 26/64 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 385,8 Kb. | | #122649 |
Bog'liq Ma’lumotlar. RеjаNamunaviy o’lchovlar ishchi o’lchovlarni va o’lchash asboblarini qiyoslash uchun ishlatiladi. Ba’zi bir o’lchashlarda esa namunaviy o’lchovlar bevosita qo’llaniladi.
Ishchi o’lchovlar bir xil kattaliklardagi qator o’lchashlarni takror ko’rsatish uchun ko’p hollarda ko’p qiymatli qilib yasaladi.
Elektr yurituvchi kuchi (EYK) o’lchovi.
EYKning namunaviy va ishchi o’lchovi sifatida normal element xizmat qiladi. Normal element barqaror qiymatli EYK hosil qiluvchi galvanik elementdan iborat. Normal elementlar to’yingan va to’yinmagan holda yasaladi, ular bir – biridan konstruksiyasi va hosil qiluvchi EYKning barqarorligi darajasi bilan farq qiladi. To’yingan normal element (8.1 – rasm) H – simon idishning bitta shisha trubkasiga musbat elektrod vazifasini o’tovchi simob (2) quyilgan. Ikkinchi trubkaning tagida manfiy elektrod (3) vazifasini o’tovchi kadmiyning simobdagi eritmasi bor. Simob ustiga simob sulfat oksidi va kadmiy sulfat
aralashmas8id.1a.nraibsomrat pasta (1) qatlami joylashtirilgan. Simob (2) sulfat oksidi
depolyazator, ya’ni qutblanish hodisasini qaytarish vazifasini o’taydi. Idishning yuqori qismiga kadmiy (8.1 – rasm) sulfatning to’yingan eritmasi (5) quyiladi. Eritmaning to’yinishini ta’minlash uchun elektrodlar ustidan kadmiy sulfatning kristallari (4) joylashtirilgan. Bu tirsaklarning pastki qismiga normal elementni o’lchash zanjiriga ulash uchun plastinadan yasalgan elektrodlar kavsharlangan. Shisha idish yaxshi izolyatsiyalangan quti ichiga joylashtiriladi.
To’yingan normal elementlar 0.0005; 0.001; 0.002 va 0.005 aniqlik klasslari bo’yicha ishlab chiqariladi. Ularning ichki qarshiligi 500?1000 Ω ni tashkil etadi. Aniqligi 0.005 bo’lgan to’yingan normal elementning harorati 200 C bo’lganda EYK ni 1.0185 – 0.0187 V oralig’ida bo’lib, uning bir yil ichida o’zgarishi 50 ?V dan oshmasligi lozim.
To’yinmagan normal elementlarning aniqlik klassi 0.002 dan oshmaydi 200 C haroratdagi EYK i 1.0186 – 0.0194 V oralg’ida, ichki qarshiligi 600 Ω gacha bo’ladi va bir yil mobaynida uning EYK i 20 ?V gacha o’zgarishi mumkin.
Normal elementlarni silkinish, to’ntarilishi, quyosh nuri, isituvchi va boshqa qurilmalar ta’siridan saqlash lozim. Ulardan o’tadigan ichki tok miqdori 1 ?A dan ortmasligi kerak. Aks holda elementning EYK i haroratga bog’liq bo’lib, u bog’liqlik quyidagi formula bo’yicha ifodalanadi.
Et= E20 – 0.00004 (t - 20) – 0.000001 (t – 20)2,
bu yerda Et va E20 lar t va 200 C haroratdagi EYK lar.
|
| |
On-line shaklidagi xarid va to‘lovni o‘tkazish

8. Ijobiy holda Magazin xizmat ko‘rsatadi (ya’ni, tovarni sotadi).
Bank Magazin bilan tuzilgan shartnomaga asosan mablag‘larni Magazin
hisob raqamiga o‘tkazadi.
9. Avtorizatsiya taqiqlangan holda Bank Magazinga to‘lovni o‘t-
kazmaslik haqida habar beradi. Xaridor xarid qilish jarayonini to‘la-
to‘kis nazorat qiladi. Amalga oshirilgan kelishuvni tasdiqlovchi hujjat
sifatida har bir tomonda yuridik kuchga ega bo‘lgan elektron-raqam usu-
lida imzolangan cheklar qoladi.
Raqamli kоnvert - Iqtisod-moliya

Paramatrlari
Izоh
Transaksiya (o‘tkazma) qiymati
Sоtuvchi registratsiya uchun 10 dоllar va 29
sent plyus har bir transaksiya uchun 2 fоiz to‘-
laydi, xaridоr esa registratsiya uchun 2 dоllar
to‘laydi.
Maxfiylik
Sоtuvchi mijоz to‘g‘risida hech qanday axbо-
rоtga ega bo‘lmaydi. First Virtual mijоz va
uning xaridi to‘g‘risidagi batafsil axbоrоtni
sir saqaydi.
Xavfsizlik darajasi
Hech qanday ma’lumоtlarni shifrlash umu-
man amalga оshirilmaydi, barcha axbоrоt
«оchiq matn» ko‘rinishida elektrоn pоchta
оrqali uzatiladi. Ammо mijоzlarning shaxsiy
va bank ma’lumоtlari Internet оrqali uzati-
maydi.
Transaksiya xajmi
(maqsadi bоzоr)
dо$1
Yo‘q
$1-100
Ha
>$100
Bo‘lmagani ma’qul
Tоvar va xizmatlar
(maqsadi bоzоr)
Raqamli
Ha
jismоniy
Mumkin
schyotlar
Yo‘q
a)
b) - Ma’lumotlar. Rеjа

a)
b)
– rasm.
Shu maqsadda g’altak chulg’amlari sodda bifilyar, ya’ni simni ikki buklab o’rash, ikki qavatli ketma – ket bifilyar o’ramli (qarshiligi 100 – 300 Ω gacha bo’lgan o’lchovlarda) va parallel – bifilyar o’ramli (yuqori Omli o’lchovlarda) usulida yasaladi. (8.3 - rasm).
– rasm.
Elektr qarshiligining o’lchovi sifatida
qarshiliklar magazini ham ishlatiladi. Qarshliklar magazini zarur miqdordagi qarshiliklar olish va tanlash uchun mo’ljallangan qurilmadir. Hozirgi paytda ishlatiladigan qarshiliklar magazini yordamida
10-2Ω dan
1010Ω gacha bolgan qarshiliklarni kerakli qiymatlarini olish mumkin.Qarshiliklar magazini aniqligi bo’yicha
0.01; 0.02; 0.05; 0.1; 0.2; 0.5; 1 klasslariga bo’linadi va ular yuqori
Om li
(10Ω ? 103Ω), past
Om li
(0.03Ω ? 10Ω), o’zgarmas va o’zgaruvchan tok chastotalari
(50Hz –70 ķHz) uchun mo’ljallangan bo’ladi. Qarshiliklar magazini nafaqat o’lchov sifatida, balki tok va kuchlanishlarni rostlash uchun ham reastat sifatida ishlatiladi.
Xuddi qarshilik o’lchovlari kabi ayrim g’altaklar ko’rinishida yoki magazinlar ko’rinishida yasalishi mumkin. Ularga qo’yiladigan talablar quyidagilardan iborat: induktivlik vaqt o’tishi bilan o’zgarmasligi kerak, aktiv qarshiligining kichik bo’lishi hamda induktivlik qiymatining undan o’tayotgan tok qiymatiga va atrof muhit haroratiga bog’liq bo’lmasligi kerak. Shuning uchun ham chulg’am izolatsion material (odatda, plastmassa yoki chinni) dan yasalgan karkasga o’raladi (8.4 – rasm).
– rasm - Ma’lumotlar. Rеjа

– rasm.
O’lchash tok transformatorida Ii>I, W2 bo’lib, o’zgaruvchan tok zanjirlarida ishlatiladigan asboblarning o’lchash diapazonini kengaytirishda ishlatiladi. Tok transformatorining birlamchi toki IiH 1 – 4000 A gacha bo’lgan chegarada, ikkilamchi I2 nom toki 1; 2; 2.5; 5 A bo’lishi mumkin.
O’lchash tok transformatorlarining haqiqiy transformatsiya koeffitsiyenti
birlamchi I1
tokini ikkilamchi tok I2
ga nisbatidan topiladi
KI I
, lekin u har
I1
2
xil nagruzkalar uchun o’zgaruvchan miqdordir.
KI – tok transformatorining ish rejimiga, tok chastotasiga bog’liqdir. Shuning uchun tok transformatorining shchitida ko’rsatiladigan nominal transformatsiya koeffitsiyenti uning asosiy parametri bo’lib hisoblanadi va quyidagicha aniqlanadi:
KInom
I1
I2 ,
bu yerda ko’rsatishi.
I1 =KI nomI2, I2 – ikkilamchi chulg’amga ulangan ampermetrning
O’lchash tok transformatorlarida tok bo’yicha yuz beradigan hatolik yoki
transformatsiya koeffitsiyenti xatoligi quyidagi ifoda bo’yicha aniqlanadi:
I
f KInom I2 KI I2 100% KInom KI 100%
KI I2 KI
Tok transformatorlarida tok bo’yicha xatolikdan tashqari burchak xatoligi ham bo’ladi.
Burchak xatoligi deb birlamchi tok vektori I bilan 180 0 ga burilgan ikkilamchi tok vektori orasidagi burchak tushiniladi.
Tok transformatorlari yo’l qo’yiladigan xatoliklarning qiymatiga qarab, quyidagi aniqlik klasslariga bo’linadi: 0.05;0.1;0.2;0.5.
Tok transformatorlarining nominal ikkilamchi nagruzkasi deb, transformatorning ikkilamchi zanjiriga ulangan o’lchash asboblari chulg’amlari va tutashtiruvchi simlarning o’tkazgichlarning shunday eng katta qarshiligi tushuniladiki, bunda asbobning xatoliklari yo’l qo’yilgan chegaradan o’tmaydi. Nominal ikkilamchi nagruzka Z transformatorning shchitida “Om” larda yoki V A (vol’t – amper) da ko’rsatiladi.
Tok transformatorining normal ish rejimi qisqa tutashuv rejimiga yaqin rejim hisoblanadi va shu asbobli tarmoqqa ulangan transformatorning ikkilamchi chulg’ami, zanjirini uzish qat’iyan man qilinadi.
|
-jadval - Iqtisod-moliya

xaridоrlarga ham, marketоlоglarga ham iqtisоdiy fоyda keltiradi. Ushbu
iqtisоdiy fоydalarning nоrasmiy shaklda keltirilgan tasnifini taqdim etamiz.
Tizimlarning iqtisоdiy samaradоrligini aniqlash usullari. Internet
tarmоg‘idan fоydalanish asоsida amalga оshiriladigan elektrоn biznes-ning
hamma ishtirоkchilari оladigan umumiy iqtisоdiy fоyda quyidagi-lardan
ibоrat:
1.
Mahsulоt yetkazib beruvchilarning barcha bоzоrlarida glо-bal
hоzir bo‘lish va buyurtmachilarni glоbal tanlash.
Tоvarlar va xiz-
matlar bilan elektrоn magazinlar оrqali savdо qilish geоgrafik chegaralar
bilan ham, milliy chegaralar bilan ham cheklangan emas. Cheklоv faqat
kоmpyuter tarmоqlarining qay darajada rivоjlanganligi bilan belgilanadi,
xоlоs. Eng muhim tarmоqlar glоbal tarmоq bo‘lganligidan, elektrоn biz-
nes tizimi hattо mayda mahsulоt yetkazib beruvchilarga ham bоzоrda
hоzir bo‘lish va biznes bilan butun dunyo ko‘lamida shug‘ullanish uchun
pоtensial imkоniyat yaratib beradi. Buyurtmachilar ham geоgrafik
jоylashgan yeridan qat’iy nazar, bоzоr uchun kerakli tоvarlar va xiz-
matlarni taklif qiladigan barcha pоtensial mahsulоt yetkazib beruvchilar
оrasidan glоbal tanlab оlish uchun real imkоniyatga ega bo‘ladilar.
Nazorat sinov savollari - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 48/64 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 385,8 Kb. | | #122649 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа Nazorat sinov savollari
Elеktrоn hisоblаgichining strukturа sxеmаsini chizing vа uning tаrkibiy qismlаrini tushuntiring?
Elеktrоn hisоblаgichning ish prinsipi nimаgа аsоslаnаdi?
Quvvаtni kuchlаnishgа o‘zgаrtiruvchi o‘zgаrtkich qаndаy blоklаrdаn
ibоrаt vа ulаrning funksiyasini tushuntiring?
Kеng-ko‘lаmli impul’sli vа аmplitudа impul’sli mоdulyatоrdа qаndаy o‘zgаrtirishlаr sоdir bo‘lаdi?
Kuchlаnishni impul’slаr chаstоtаsigа o‘zgаrtirish jаrаyonini tushuntiring?
Elеktrоn hisоblаgichi qаndаy xususiyatlаrgа egа?
15 – mа’ruzа:Elеktr zаnjir pаrаmеtrlаrini ko‘prikli sxеmаlаr yordаmidа o‘lchаsh.
Rеjа: 1. Ko‘prikli sxеmаlаrning umumiy nаzаriyasi.
Yakkа vа qo‘shаlоq o‘zgаrmаs tоk ko‘priklаri yordаmidа qаrshilik
o‘lchаsh.
O‘zgаruvchаn tоk ko‘priklаri yordаmidа L,C,M vа hоkаzоlаrni
o‘lchаshvа hаr xil vаriаntli sxеmаlаrini o‘rgаnish.
Ko’prikli sxemalarning umumiy nazariyasi
Ko’prikli sxema yoki oddiygina qilib aytganda ko’prik yopiq zanjirni tashkil qiluvchi to’rtta qarshilikdan, nol ko’rsatkich vazifasini bajaruvchi magnitoelektrik galvanometrdan iboratdir.
O’zgarmas tok ko’priklarini to’la muvozanatlanadigan va to’la muvozanatlanmaydigan turlari mavjud bo’lib, birinchi turdagi ko’priklarda o’lchanadigan kattalik (ya’ni qarshilik) ko’prikning muvozanat holatidan aniqlanadi, ikkinchi turidagi ko’priklarda esa ko’prikli sxemaning chiqish signali (tok, kuchlanish va h.k.) bo’yicha aniqlanadi.
Umuman ko’prikli sxemalar qarshilik, induktivlik, sig’im, o’zaro induktivlik va ba’zi noelektrik kattaliklarni ham o’lchashda keng qo’llaniladi.
|
| |
O’lchаsh mеxаnizmi - Ma’lumotlar. Rеjа

O’lchаsh mеxаnizmi ungа bеrilаdigаn elеktr enеrgiyasini qo’zg’aluvchаn qism vа u bilаn bоg’liq bo’lgаn ko’rsаtkich hаrаkаtining mеxаnik enеrgiyasigа аylаntirib bеrаdi.
Elеktrоmеxаnik o’lchаsh mеxаnizmlаrining qo’zg’aluvchаn qismini hаrаkаtlаnishi elеktrоmаgnit enеrgiyasining o’zgаrishigа bоg’liq.
O’lchаsh mеxаnizmigа tа’sir etuvchi mоmеntlаr.
O’lchаnаdigаn kаttаlik tа’siri оstidа hоsil bo’lib, аsbоb ko’rsаtkichini ko’pаyish tоmоnigа оg’diruvchi mоmеnt аylаntiruvchi mоmеnt dеyilib, u umumiy hоldа quyidаgichа ifоdаlаnаdi.
M=dWe/dα ,
bu еrdа We - elеktrоmаgnit mаydоn enеrgiyasi аsbоb qo’zg’aluvchаn qismining burilish burchаgi. Аylаntiruvchi mоmеntni o’lchаnаdigаn kаttаlik vа аsbоb qo’zg’aluvchаn qismining burilish burchаgi funksiyasi dеb qаrаsh mumkin vа u bоshqаchа ko’rinishdа hаm ifоdаlаnаdi.
M=F(x,α)
O’lchаsh аsbоbining qo’zg’aluvchаn qismigа аylаntiruvchi mоmеntdаn tаshqаri аks (tеskаri) tа’sir etuvchi mоmеnt, hаm tа’sir etаdi. Аks tа’sir etuvchi mоmеnt аylаntiruvchi mоmеntgа qаrаmа – qаrshi yo’nаlgаn bo’lib, qo’zg’aluvchаn qismining burilish burchаgi kаttаlаshishi bilаn оrtishi lоzim vа u tоrtqi, prujinа vа оsmаlаrning burаlishi bilаn hоsil qilinаdi. Аks tа’sir etuvchi mоmеnt qo’zg’aluvchаn qismning burilish burchаgigа to’g’ri prоpоrsiоnаl bo’lаdi, ya’ni Mα=-Wα, bu еrdа W- tоrtqi yoki prujinаning mаtеriаli vа uning o’lchаmlаrigа bоg’liq bo’lgаn o’zgаrmаs kаttаlik, yoki uni sоlishtirmа аks tа’sir etuvchi mоmеnt dеb аtаlаdi.
Аsbоb qo’zg’aluvchаn qismining bаrqаrоr burilish hоlаti аylаntiruvchi vа аks tа’sir etuvchi mоmеntlаrning tеngligidаn tоpilаdi M=Mα vа umumiy hоldа quyidаgichа ifоdаlаnаdi:
α=1/W·F(x,α)
bu hоlаtni quyidаgi grаfikdаn hаm kuzаtish mumkin.
Аsbоb dinаmik rеjimdа ishlаgаnidа, bоshqаchа аytgаndа аsbоb ko’rsаtkichi (surilishidа) jоyidаn qo’zg’alаyotgаnidа, аylаntiruvchi vа аks tа’sir etuvchi mоmеntlаrdаn tаshqаrit bоshqа mоmеntlаr hаm hоsil bo’lаdi. Bu mоmеntlаr qo’zg’aluvchаn qismning enеrsiya mоmеntidаn, tаshqi muhit qаrshiligidаn, uyurmа tоk vа h.k. lаrdаn vujudgа kеlаdi.
Mаsаlаn, аsbоb qo’zg’aluvchаn qismining hаrаkаtini tinchlаntirishgа intiluvchi mоmеnt tinchlаntiruvchi mоmеnt dеyilаdi.
M p dα
t dt
Bu mоmеnt tinchlаntirish kоeffisеnti P gа vа qo’zg’aluvchаn qismining
burchаkli tеzligigа
dα prоpоrsiоnаldir.
dt
|
Kuchlanish bo’lgichi - Ma’lumotlar. Rеjа

Kuchlanish bo’lgichi. Kuchlanish bo’lgichi masshtabli o’zgartkichlar qatoriga kiradi va ular yordamida o’zgarmas tok potensiometrining yuqori o’lchash chegarasi kengaytiriladi
9.3 – rasmda KB – 1 (DN – 1) turidagi kuchlanish bo’lgichining elektr sxemasi keltirilgan.
- rasm
x
Kuchlanish bo’lgichi 4 – ta aktiv qarshilikdan iborat bo’lib, umumiy qarshiligi
100 kΩ, “X” qismalariga noma’lum kuchlanish ulanadi. Potensiometr bilan bu noma’lum kuchlanishning bir ulushi
U ' , ya’ni
“+” qismasi bilan ikkinchi bo’lish koeffitsienti ko’rsatilgan qisma 1 orasida kuchlanish pasayishi o’lchanadi. O’lchanuvchi kuchlanish quyidagi ifodadan hisoblash yo’li bilan topiladi:
Ux=Uk (Rδ/R)=KUk ,
bu yerda:
Rδ – 100kΩ bo’lgich qarshiligi;
R – 200, 800, 1000, 10000Ω qiymatlariga teng bo’lishi mumkin;
K – bo’lish koeffitsienti;
Uk – potensiometr shkalasidan olinadigan qiymat.
Tovar- xom ashyo birjasining vositachisi

|
Tovar- xom ashyo birjasining vositachisi
|
bet | 13/15 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 60,32 Kb. | | #259908 |
Bog'liq 11 мавзу БЖЛ (1)Tovar- xom ashyo birjasining vositachisi.
Kelgusi yil uchun maxsulot xajmlarini taxminlash bo‘yicha axborotlarni to‘plash va taxchil kilishni;
o‘tgan yillarning axboroti asosida qishloq xo‘ja lik madsulotlarini uning turlari bo‘yicha ichki xo‘jalik istehmoliga, sanoatda qayta ishlashga, ichki bozorga taqsimlanishining taxlilini, istehmolchi mamlakat tashib borish vositalari (transport turi), transport xizmatlariga tariflar, tovar birligining narxi va yetkazib berish shartlari singari omillarni xisobga olgan xolda chetga chiqarishni;
olinadigan xosilning qishloq xo‘jalik maxsulot-lariga eqin turlari bo‘yicha ulgurji va chakana narxlarini taxminlashni;
moliyaviy cheklanganlikdan (o‘z mablaglarining mavjudligi, qarz olish imkoniyati va shu kabilar) kelib chiqib fьyuchers kontraktlari bo‘yicha bitishuvlar xajmlarini rejalashtirishni;
bitishuv xajmlarini ichki va tashki bozorlarning ulgurji bazalari, kichik ulgurji savdo bo‘yicha, keyinchalik kichik ulgurji oldi-sottiga sotish uchun maxsulotni konsignatsion omborlarda uzoq muddatli saqdash bo‘yicha taqsimlashni;
rejalashgirilgan bitishuvlardan kushgan foydani xisob-kitob qilib, uni bitishuvlar ko‘lamlarini kengaytirishga, ichki istehmolga, yuqori foizli foyda keltiruvchi investitsiyata, sug‘urta va pul jamgarmatariga taksimlashni amalga oshiradi.
Tijorat banki
Bank xizmat ko‘rsatadigan mintaqa qishloq xo‘jalik maxsulotlari yetishtirish va qayta ishlash to‘g‘risidagi statistik axborotni yig‘adi;
axborotlarni taxlil qiladi, kelgusi yilgi kishloq xo‘jalik max sulotlari yetishtirish va qayta ishlash xajmlarini taxminlanlaydi;
korxonalar daromadlari va xarajatlarining yiriklashtirilgan baxosini belgilaydi;
investitsiya loyixalarini bajarishga buyurtmalar ekspertizasini amalga oshiradi, ular orasidan eng foydali, ishonchli, yuqori kadrlilarini tanlab oladi;
maxsulotlar tayyorlash bo‘yicha agentlarning, tovar xom ashyo birjasi dallollarining ular maxsulot ishlab chiqaruvchilarga forvard va fьyuchers kontraktlari asosida avans berishlari uchun qarz berishni taxlil etadi;
Kredit resurslariga maxsulotlar tayyorlash bo‘yicha agentlarning, ishlab chiqarish mavsumiy xususiyatga ega bo‘lgan korxonalar, ulgurji bazalarning ishlab chiqarishni rivojlantirish loyixalarini ro‘yobga chiqarayotgan investorlarning, fьyuchers kontraktlari asosida bitishuvlarni rasmiylashtirish uchun brokerlarning kredit resurslariga extiyojini tahminlaydi.
Kreditlar bo‘yicha cheklovlarni xisobga olgan xolda taxminlash mahlumotlarini to‘g‘rilab, bozorning yuqorida sanab o‘tilgan agentlariga kel gusi yil uchun moliyaviy mablag‘lar ajratish rejasini ishlab chiqadi.
|
| |
Uzluksiz ishlash rejimi - Iqtisod-moliya

5.
Yirik kоrpоratsiyalarga ham, o‘rta
va kichik firmalarga ham
In-
ternet-bоzоrga kirish uchun amalda bir xil texnika-texnоlоgik imkоniyat
berish.
6. Reklama оlib bоrish uchun xarajatlar ancha kamayishi
.
Mu-
taxassislar bergan ba’zi bahоlarga ko‘ra tоvarlarning elektrоn magazin-lar
оrqali o‘tishi sоtish hajmi o‘n baravar o‘sib,
ayni vaqtda reklamaga
qilinadigan xarajatlar o‘n karra qisqarishini ta’minladi.
Quyida qayd qilingan vakolatlarning qaysi biri idoraviy vakolatlar turiga kiradi

|
Quyida qayd qilingan vakolatlarning qaysi biri idoraviy vakolatlar turiga kiradi
|
bet | 28/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD88. Quyida qayd qilingan vakolatlarning qaysi biri idoraviy vakolatlar turiga kiradi:
a) funksional vakolatlar
b) tavsiyali vakolatlar
v) murosaga keltiruvchi vakolatlar
*g) v+g.
89. CHiziqli vakolatlar:
*a) tashkilotlarning ierarxik tuzilishining paydo bo‘lishi bilanoq vujudga kelgan bo‘lib, u yakka xokimlik tarzda rahbarlik qilishga asoslanadi
b) odatda bil vosita aloqalar sharoitida amalga oshirilib, ular ma’lum doirada cheklangan bo‘ladi
v) faqat tavsiya xarakteriga ega bo‘ladi
g) davat etuvchi vakolatlardir.
90. Funksional vakolatlar:
a) da’vat etuvchi vakolatlardir
b) tavsiya xarakteriga ega bo‘ladilar
*v) odatda bilvosita aloqalar sharoitida amalga oshirilib, ular ma’lum doirada cheklangan bo‘ladi
g) xamkorlikda qarorlarni ishlab chiqish va qabul qilish bilan bog‘liq vakolatlardir.
91. Xizmat qiluvchi apparat:
*a) rahbariyatga o‘z vakolati doirasida xizmat qiladi.Bunga kadrlar bo‘limi misol bo‘laoladi
b) o‘z bilim sohalari bo‘yicha chiziqli rahbarga maslahatlar beradi
v) rahbar nimani talab qilsa o‘shani bajaradi
g) b+v.
92. Nizo – bu:
*a) o‘zaro kelishmovchilik yoki qarama-qarshilik, dushmanlik, adovat orqasida tug‘ilgan holat munosabat,ixtilof,nifoq
b) asabiylik, keskinlik
v) asablarning qo‘zg‘alishi bilan bog‘liq bo‘lgan holat
g) hissiy zo‘riqish.
93. Quyida qayd qilinganlarning qaysi biri nizoning kelib chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin:
a) rahbar saviyasining qoniqarsizligi
b) mehnat sharoitining qoniqarsizligi
v) haq to‘lashning takomillashtirilmaganligi
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
94. Nizolar:
a) ikki shaxsiy munosabatlarda namoyon bo‘lishi mumkin
b) shaxslararo munosabatlarda namoyon bo‘lishi mumkin
v) shaxs va guruh o‘rtasidagi munosabatlarda namoyon bo‘lishi mumkin
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
|
| |
"Uzulgurji birja savdo" - 11-Mavzu. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga xizmat ko‘rsatuvchi bozor infratuzilmalari

|
11-Mavzu. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga xizmat ko‘rsatuvchi bozor infratuzilmalari
|
bet | 12/15 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 60,32 Kb. | | #259908 |
Bog'liq 11 мавзу БЖЛ (1)"Uzulgurji birja savdo" tashkilotlari - assotsiapiyaning ahzolari tovarlarni xarid qilish va respblika istehmolchilariga sotishni amalga oshiradilar, tijorat-vositachilik, savdo, transport, moliyaviy, auditorlik, axborot xizmatlarini mulkchilik shakllaridan qatьiy nazar barcha korxonalar va tashkilotlarga kontrakt-shartnoma asosida ko‘rsatadilar.
Respublika bozorining davlat extiyojlari uchun maxsulotlar va tovarlar bilan tuldirish asosan ularni Xukumatlararo savdo-iqtisodiy bitinsharga muvofiq MDX, davlatlaridan yetkazib berish, xom ashyo, materiallar va uskunalarni bevosita tayyorlovchilardan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tijorat shartnomalari bo‘yicha xarid qilish uchun bilan amalga oshiriladi.
Infratuzilmaning amal qilish mexanizmi
Bu mexanizmni soddalashtirilgan misolda bayon qilib, asosii ishtirok etuvchi shaxslar, ularning xattixarakati va o‘zaro tahsirini ifodalaymiz.
Tovarlar ishlab chiqarish va xizmatlar jarayonining asosii uchastkalari:
* maxsulot (xizmatlar) ishlab chiqaruvchi; tovar-xom ashyo birjasining vositachisi;
* tijorat banki;
* ulgurji baza (konsignatsion ombor);
* avtotransport korxonasi, yuk avtomashinalar egasi.
Maxsulot tayyorlovchi agent. Yakin atrofdagi xo‘jaliklarning ishlab chiqarish imkoniyatlari, joriy yildagi bozor narx-navosiga oid bilimlari, jaxondagi narxlar to‘g‘risidagi axborotlarga asoslanib, maxsulot tayyorlash bo‘yicha agent:
* yaqin atrofdagi xo‘jaliklarda yetishtirilayotgan barcha turdagi maxsu lotlarga bozor talabini tahminlaydi;
* ishlab chiqaruvchilardan xar bir maxsulot turi bo‘yicha foydalanilayotgan maxsulot hajmlarini aniqlab chiqadi; * tayyorlov narxlarini xisoblab chiqadi va maxsulot yetkazib berish uchun forvard xamda fьyuchers bitishuvlarining loyixalarini tayyorlaydi;
* tayyorlov bazasi bilan barcha turlari bo‘yicha maxsulot yetkazib berish- ning muljallanayotgan xajmlarini kelishib oladi; * baza mavjud sovutish quvvatlari, maydonlar va bir pula saqdanadigan maxsulot xajmlaridan kelib chiqib, xar bir agentning maxsulot tayyorlash xajmiga aniqliklar kiritadi;
* baza tomonidan kiritilsgan tuzatishlarni xisobga olib, ishlab chiqaruvchilar bilan maxsulot yetkazib berishga kontraktlarni rasmiylashtiradi;
* maxsulot ishlab chiqaruvchilarga avans uslubida tuzilgan bitishuvlarni to‘lash uchun qarz (tayyorlov bazasidan, bankdan yoki boshqa qarz beruvchi muassasalardan) oladi;
* tuzilgai bitishuvlar asosida maxsulot yetkazib berish uchun fьyuchers kontraktlari tayyorlaydi va ularni, bitishuv ko‘lamlariga bog‘liq xolda, tayyorlov bazasi orqali unga xizmat ko‘rsatayotgan vositachiga beradi.
|
| |
Land of Uzbekistan - Земля Узбекистана

O‘ZBEKISTON ZAMINI
4/2019
39
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Atoev B., Kaypnazorov J., Egamberdieva M., Makhammadiev S., Karimov M., Makhkamova D. Technology of
nutriating winter wheat varieties in variety-soil-fertilizer system. E3S Web of Conferences 244, 02040 (2021).
2. Gafurova L.A., Madrimov R.M., Razakov A.M., Nabieva G.M., Makhkamova D.Yu., Мatkarimov T. R. Evolution,
Transformation and Biological Activity of Degraded Soils. International Journal of Advanced Science and Technology
Vol. 28, No. 14, (2019). -Pp. 88-99.
3. Jabborov O. Sug‘oriladigan tuproqlar va ularning unumdorlik dinamikasi. Milliy hisobot. Toshkent. 2018. -32 b.
4. Jabborov O.A. Sug‘oriladigan tuproqlarning meliorativ holati va ularning dinamikasi. // Farg‘ona vodiysi
dexqonchiligi istiqbollari, muammolari va yechimlari. Respublika onlayn ilmiy-amaliy anjumani materiallari to‘plami.
Farg‘ona. 2020 yil 19 iyun. -B.224-227.
5. Jabborov O.A., Maxkamova D.Yu. Agrochemical properties and their dynamics of the soils of Jizzakh region.
International scientific and practical conference. Praha, Czech Republic 2020. -44 b.
6. Mahkamova D., Sodiqova M., Jabborov O. Farg‘ona viloyati Furqat tumani tuproqlarining xossalari va ularning
sifat ko‘rsatkichlari . O‘ZBEKISTON ZAMINI Земля Узбекистана Land of Uzbekistan Ilmiy – amaliy va innovatsion
jurnal 2023 yil 1 – son. –B. 62-67.
7. Makhkamova D., Gafurova L. Seasonal dynamics of the amount of ammonifying bacteria in soils of Djizzak
steppe // European Science Review. Austrian Journal of Technical and Natural Sciences. № 11-12, November-December.
Vienna-2017. -Рp. 3-8.
8. Makhkamova D., Gafurova L., Nabieva G., Makhammadiev S., Kasimov U., Juliev M. Integral indicators of the
ecological and biological state of soils in Jizzakh steppe, Uzbekistan. Sustainable Management of Earth Resources and
Biodiversity IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science 1068 (2022) 012019 IOP Publishing doi:10.1088/1755-
1315/1068/1/012019.
9. Omonov A., Jabborov O.A. Respublikada sug‘oriladigan yerlarning sho‘rlanish xolatini aniqlash bo‘yicha amalga
oshirilgan ishlar. Respublika ilmiy-amaliy ma’ruzalar to‘plami - Toshkent 2016. -98 b.
sezilarli darajada ko‘tarilgan, 2023-yilga kelib
gumus bilan 1% gacha ta’minlanish darajasiga
ega tuproqlar ko‘payganligini va 2% gacha gumus
bilan ta’minlangan tuproqlar avvalgi yilga nisbatan
kamayganligini ko‘rishimiz mumkin.
Elektr qarshiligining o’lchovi

|
Elektr qarshiligining o’lchovi
|
bet | 27/64 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 385,8 Kb. | | #122649 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа Elektr qarshiligining o’lchovi.
Elektr qarshiligining namunaviy va ishchi o’lchovlari qarshilikli g’altak ko’rinishida ishlanadi. Qarshilik o’lchovi O’zRST ga ko’ra R=10nΩ ga teng qiymatida yasaladi, bunda n – 5 dan 10 gacha bo’lgan butun son. Atrofdagi havo harorati 200 C bo’lganda, g’altak qarshiligining haqiqiy qiymati uning nominal qiymatidan eng ko’p yo‘l qo‘yiladigan o’zgarishiga qarab o’lchash g’altaklari
0.001; 0.002; 0.005; 0.01; 0.02; 0.05; 0.1 va 0.2 aniqlik klasslariga bo’linadi. Qarshilikli g’altaklarning (8.2 – rasm) ekvivalent sxemasi 8.2 – rasmda keltirilgan. O’tish qarshiliklarining ta’sirini kamaytirish maqsadida qiymati 104 Ω dan kichik bo’lgan o’lchovlar qismali qilib yasaladi.
Ikkita 1 – 1 qisma g‘altakni tok zanjiriga ulash uchun (8.2.a – rasm) xizmat qiladi va tok qismalari deb ataladi, boshqa ikkitasi (2 – 2 qismalar) esa g’altakdagi kuchlanish pasayishini o’lchash uchun xizmat qiladi va potensial qismalar deb ataladi. O’lchovning ekvivalent sxemasidan ko’rinib turibdiki, g’altak chulg’ami faqat aktiv qarshilik R0 ga ega bo’lmay, balki induktivlik L0 va o’ram orasida shuntlovchi sig’im C0 ga ham ega. 8.2.b – rasm. O’zgaruvchan tok zanjirida g’altak reaktiv elementlarining tok qiymatiga ta’siri vaqt doimiyligi bilan tavsiflanadi va bu doimiylik quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
L0
τ
R
C0 R0 ,
0
bu yerda L0 – induktivlik; C0
– sig’im. Vaqt doimiyligi qancha kichik bo’lsa,
g’altakning sifati shuncha yuqori bo’ladi.
|
| |
– rasm - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 51/64 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 385,8 Kb. | | #122649 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа – rasm.
Sxemadagi belgilar:En-normal element EYK i ; Rn – namunaviy qarshilik; Rk- qiymati aniq kompensatsiyalovchi qarshilik; Rb- ish tokini o’rnatishi uchun ishlatiladigan qarshilik;
YoB- yordamchi batareya; Ex– noma’lum EYK;
O’zgarmas tok potensiometrining ish prinsipi o’lchanadigan kattalikni (Ux, Ex, Ix, Rx) aniq kuchlanish (kompensatsiyalovchi) bilan o’zaro muvozanatlashuviga asoslanadi.
Potensiometr yordamida noma’lum EYK ni o’lchash jarayoni 2 qismdan iborat bo’ladi:
Har xil potensiometr turi uchun aniq qiymatga ega bo’lgan ish toki Iu ni o’rnatish;
Noma’lum EYK Ex ni o’lchash;
Ish tokini o’rnatish uchun ulagich K “1” holatga qo’yiladi va Rb qarshiligini o’zgartirib galvanometr ko’rsatgichini nolga keltiriladi. Bunda En=IiRn ga ish toki esa, Iu=En/Rn teng bo’ladi.
So’ngra ulagich K “2” holatga qo’yiladi va Rk qarshilikning dastagi D ni surib Uk ni Ex ga tenglashtiriladi, yani bu holda ham galvanometr ko’rsatgichi nolga keltiriladi.
Ex=Uk=Ii Rk
O’zgarmas tok potensiometri En ni yuqori aniqlik bilan o’lchaydi.Bu aniqlik normal element EYK qiymatining aniqligi va namunaviy qarshilik Rk qiymatlarining aniqligiga bog‘liq. Potensiometrda ish tokini aniq o’rnatishi va uni o’lchash davomida o’zgarmas bo’lishi normal element bilan ta’minlanadi. Uning aniqlik klassi 0,005 ga teng. Rn va Rk qarshiliklar ham juda yuqori aniqlik (xatoligi 0,01 % dan oshmaydi) bilan ishlanadi. Natijada potensiometrni o’lchash xatoligi 0,02% dan katta bo’lmaydi.
O’zgarmas tok potensiometrlari ish toki zanjirining qarshiligiga qarab, ikki guruhga bo’linadi: kichik qarshilikli yoki past omli va katta qarshilikli yoki yuqori omli potensiometrlar.
O’zgarmas tok potensiometrlarining afzalliklari quyidagilardan iborat: 1. Yuqori aniqlik; 2. O’lchanayotgan kuchlanish manbasida hech qanday quvvat sarflanmaydi.
|
| |
-Oraliq nazorat savollari - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 31/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD1-Oraliq nazorat savollari
Korxonaning bozor iqtisodiyotining xo‘jalik sub’ekti tarzidagi
maqsadi va vazifalari.
Korxonani boshqarishning o‘ziga xos xususiyatlari.
Korxonani tashkil etish tamoyillari va tartib-qoidalari.
Asosiy fondlarning iqtisodiy mohiyati va tartibi.
Ishlab chiqarish vositalari va ularning tavsifi.
Asosiy fondlarning amartizatsiyasi va foydalanish ko‘rsatkichlari.
Ishlab chiqarish quvvati va uni hisoblash.
Aylanma fondlar tavsifi va tarkibi.
Aylanma fondlarning aylanish bosqichlari.
Aylanma fondlardan foydalanish ko‘rsatkichlari.
Investitsiya korxonaning ishlab chiqarish salohiyatini rivojlanti-rish vositasi sifatida.
Korxonalarda invistitsiyalarning asosiy manbalari va yo‘nalishlari.
Investitsiyaviy loyihalarni baholash.
Mehnat resurslari va ularning tarkibi haqida tushuncha.
Mehnat resurslarini boshqarish.
Korxonada mehnatga haq to‘lash shaklllari.
Tannarx - ishlab chiqarish sarflarini kamaytirish vositasi.
Mahsulot (ish, xizmat) tannarxini hosil qiluvchi xarajat turlari.
Foyda va rentabellik, ularni hisoblash usullari.
Mahsulot (ish, xizmat) tannarxini pasaytirish omillari.
Biznes-rejaning mohiyati va vazifalari.
Biznes-rejani tayyorlash bosqichlari.
Biznes-reja tarkibi va hisob-kitoblari.
Korxona xavfsizligini ta’minlashning maqsadi va vazifalari.
Korxona xavfsizlik xizmati, uning funksiyalari va tarkibi.
Korxona tijorat sirining mohiyati va uni himoya qilish mexanizmi.
2-Oraliq nazorat savollari
Menejmentning tarkibiy tuzilishi haqida tushuncha.
Tashkiliy tuzilmalar turlari.
Tashkiliy tuzilmalarni loyihalashtirish.
Menejmentning iqtisodiy usullari.
Menejmentning tashkiliy-farmoyish usuli.
Menejmentning ijtimoiy-ruhiy usullari.
Rahbarlik va uning madaniyati.
Boshqaruv qarorlarining mohiyati va ularning tasnifi.
Boshqaruv qarorlariga qo‘yiladigan talablar.
Boshqaruv qarorlarini tayyorlash jarayoni va qabul qilish
Boshqaruv qarorlarini maqbullash (optimallashtirish) usullari.
Strategik rejalashtirishning maqsad va vazifalari.
Strategik rejalashtirishda muhit tahlili.
Strategiya turlari.
Ishlab chiqarish jamoasi va uning tashkil topishi.
Ishlab chiqarish jamoasining ijtimoiy-ruhiy muhiti.
Xodimlarni boshqarish usullari.
Mehnatni rag‘batlantirishni tashkil qilishni takomillashtirish yo‘llari va mazmuni.
Mehnatni rag‘batlantirishning chet el nazariyasi.
Mehnatni rag‘batlantirish usullari.
Vakolat va mas’uliyat tushunchalari hamda ularning zarurligi.
Boshqaruv vakolatlarining turlari.
Boshqaruv nazorati, uning mohiyati, shakllari va amalga oshirish vositalari.
Innovatsiya va innovatsion menejment tushunchalari.
Innovatsiya jarayoni va uni samarali tashkil etish.
Innovatsiya loyihasi va uni boshqarish.
Tadbirkorlikni moliyaviy ta’minlash yo‘llari.
Moliyaviy menejment – boshqaruv usuli sifatida.
Boshqaruv samaradorligi va uni oshirish yo‘llari.
|
| |