Vizual modellashtirish - Kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot...

Vizual modellashtirish
(visual modeling)
- bu modellar
yordamida real dunyoda g'oyalar va muammolarni ifodalash
usuli. Model turli bosqichlarda loyihani amalga oshirishda
ishtirok etuvchi barcha ishtirokchilar uchun muammoni
tushunishga yordam beradi: mijoz, ekspert, tahlilchi, loyihachi,
hujjatlar muallifi, dasturchi va boshqalar. Modellashtirish zarur
resurslarning aniqroq bahosini olishga, rejalarni aniq tuzishga
va yaratilayotgan tizimlarning samarali ishlashiga yordam
beradi.
Vizual modellashtirish dasturiy ta'minot
arxitekturasini belgilaydi
Model nima?
■ Model - bu murakkab muammo yoki tuzilmaning mohiyatini ahamiyatsiz
detallariga e’tibor qaratmasdan tasvirlaydigan va shu bilan uni yanada
tushunarli qiladigan abstraksiyadir. Abstraktsiya insonning asosiy
qobiliyatlaridan biri bo'lib, murakkab narsalarni tushunishga imkon
beradi. Muhandislar, rassomlar, hunarmandlar ming yillar davomida
modellarni dastlab mahsulot yoki loyihani sinab ko'rish uchun ishlatib,
keyin uni amalga oshirishni boshlaydilar.
Nega model yaratiladi?
Model tizimning soddalashtirilgan ko'rinishidir. U ma'lum bir nuqtai
nazardan tizimning muhim tomonlarini ko'rsatadi va ahamiyatsiz tafsilotlarni
yashiradi. Modellar quyidagi yo'llar bilan yordam berishi mumkin:
■ murakkab tizimlarni tushunishga yordam beradi
■ kamroq xarajat qilib alternativ eskiz variantlarini o'rganish va solishtirish
imkonini beradi
■ amalga oshirish uchun asosni shakllantiradi
■ talablarni toʻgʻri qabul qiladi
■ qarorlarni aniq etkazadi
Vizual modellashtirish: tillar, usullar,
dasturiy ta'minot
Vizual modellashtirish tillari va usullari
■
Vizual modellashtirish tillari (yoki vizual tillar) - bu grafik belgilar va ulardan
vizual modellarni yaratish qoidalarining rasmiylashtirilgan to'plamidir. Hozirda
UML va BPMN kabi vizual modellashtirish tillari ma'lum va amalda faol
foydalanilmoqda. Biroq, eski tillar ham mavjud: telekommunikatsiya tizimlarini
modellashtirish uchun SDL va MSC, biznes jarayonlarini modellashtirish uchun
SADT / IDEF0, ma'lumotlar bazalarini modellashtirish uchun IDEF1x va
boshqalar. Bundan tashqari, tadqiqot muhitida ko'plab boshqa vizual tillar
yaratilgan.
■
Vizual modellashtirishdan foydalanish usullari dasturiy ta'minotni ishlab chiqish
jarayonining muayyan muammolarini hal qilish uchun vizual tillardan
foydalanish qoidalarini belgilaydi.
Vizual modellashtirish vositalari
Vizual modellashtirishning tillari va usullarini amalga oshiradigan vositalar
ikki xil - universal va sohaga yo'naltirilgan bo’ladi.
■ Universal vositalar - bu "umuman" dasturiy ta'minotni tahlil qilish va
loyihalash uchun mo'ljallangan, ya'ni hech qanday ixtisoslashtirilgan
yo'nalishsiz ko'p funktsiyali paketlar.
■ Vizual modellashni qo'llab-quvvatlash uchun sohaga yo’naltirilgan
dasturiy vositalar dasturiy ta'minotni ishlab chiqishning muayyan
sohalari uchun mo'ljallangan.
Modellar va dasturlar o'rtasidagi
semantik bo'shliq
22
Loyihalashga qanday yondashish
kerak?
■ “Loyihanii yovuz, beparvo, evristik jarayon sifatida ko'ring.
■ O'zingizga kelgan birinchi loyihaga rozi bo'lmang.
■ Hamkorlik qiling. Oddiylikka intiling. Sizga kerak bo'lganda prototip.
■ Takrorlang, takrorlang va yana takrorlang. Loyihalaringizdan mamnun bo'lasiz
23
Loyihalashga qanday yondashish
kerak?
■
Muammoni turli nuqtai nazardan o'rganish va tushunish
Potentsial yechimlarni aniqlash va kelishmovchiliklarni baholash
Abstraktsiyaning turli darajalarida tizimning turli
modellarini
ishlab chiqish: global boshlash, bo'linish
(yuqoridan pastga),
takrorlash (dizayn ko'pincha yuqoridan pastga va ustma-ust)
MURAKKAB
Dasturiy ta'minot loyihalashni yaratishning
ikki yo'li mavjud (Toni Xoare):
• Bir yo'l - hech qanday kamchiliklar
yo'qliginiyo‘l esa, hech qanday
aniq bo‘lmaydigan darajada
• Agar bizning miyamiz uni tushuna oladigan
darajada sodda bo'lsa, biz uni tushunish
uchun juda ahmoq bo'lardik.
Nega loyihalash murakkab?
■
Tahlil: Ilova domeniga e'tibor qaratiladi
■
loyiha: yechim maydoniga e'tibor qaratadi
■
Yechim sohasi juda tez o'zgarib bormoqda
■
Dasturiy ta'minot muhandisligi bo'yicha yarim kunlik bilim: Taxminan 3-5
yil
■
➢loyihalash bilimi harakatlanuvchi maqsaddir
23
Dekompositsiya
■
Dekompositsiya - bu bo’linish jarayoni. Bu funksiyalarni kichikroq qismlarga
ajratadi. Muammoning murakkabligini hal qilish uchun dasturiy ta'minot
muhandisligining yana bir muhim printsipi. Ushbu tamoyil qabul qilingan
muammoning murakkabligining eksponentsial o'sishini o'z ichiga olish uchun bir
nechta dasturiy ta'minot muhandislik texnikasi tomonidan keng qo'llaniladi.
■
Dekompositsiya tamoyili xalq orasida "bo'l va qo'lga kirit" tamoyili deyiladi.
26
27
Funksional Dekompositsiya
■ Bu muhandislar qurilma, tizim yoki jarayonning umumiy funktsiyasini
kichikroq qismlarga bo'lish uchun bir qator bosqichlarni tavsiflash uchun
foydalanadigan atamadir.
■ Funktsional dekompozitsiya bosqichlari:
1.Eng umumiy funksiyani toping
2. Eng yaqin kichik funksiyalarni toping
3. Pastki funksiyalarning keyingi darajalarini toping
Funksional Dekompositsiya (misol)
29
Dekompozitsiya va modullik
■ Tizimni loyihalash - belgilangan talablar to'plamini qondiradigan komponentlar
to'plamini va komponentlararo interfeysni aniqlash. Asosan, yaxshi loyihalarni
yaratishning ko'plab usullari mavjud, biroq loyihalash usuli tizimning asosiy
elementlarini yuqori darajada tasvirlashdan boshlab qandaydir parchalanishni o'z
ichiga oladi va tizim funksiyasi va funktsiyalari bir-biriga qanday mos kelishini
ko'rib chiqadi.
Dekompozitsiya va modullik
■ Shunday qilib, loyihalash tizim ma'lumotlari tavsiflari, hodisalar, foydalanuvchi
ma'lumotlari, yuqori darajadagi funktsional tavsiflar yoki kombinatsiyadan ishlash
va batafsil ma'lumotlar ierarxiyasini yaratish orqali olinishi mumkin.
Dekompozisiya tushunchasi
31
■
Dekompozisiya – bu butunning qismlarga bo'linishi. Shuningdek, dekompozitsiya
masalaning tuzilmasidan foydalanadigan va bitta katta muammoning yechimini bir-biri
bilan bog'liq bo'lsa-da, lekin soddaroq bo'lgan bir qator kichikroq muammolarni hal
qilish yo’liga almashtirishga imkon beradigan ilmiy usuldir.
■
Dekompozisiya, parchalanish jarayoni sifatida, har qanday tekshirilayotgan murakkab
tizimni, o'z navbatida, qismlarga bo'linishi mumkin bo'lgan alohida o'zaro bog'langan
quyi tizimlardan tashkil topgan deb hisoblash imkonini beradi. Tizim sifatida nafaqat
moddiy ob'ektlar, balki jarayonlar, hodisalar va tushunchalar ham olish mumkin.
Dekompozisiya
■ Dekompozisiya talabining natijasi sifatida mehnat taqsimotidir
|