.7-rasm. ALS DT yaratish sxemasi

3 .7-rasm. ALS DT yaratish sxemasi.
Biror bir iyerarxik darajada joylashgan komponentlar, boshqa
darajadagi komponentlar bilan amaliy DT modullari yoki ularning
natijalari uchun kerakli boMgan ma’lumotlar bilan muloqot qiladi.
Eng yuqori iyerarxik darajadagi ALSlami boshqaruvchi dastur
63
vositalari tashkil etadi. Bunday boshqarish faqatgina loyiha-
lovchilar uchun bir loyihalash bosqichidan ikkinchi loyihalash
bosqichiga o ‘tish uchun kerak bo‘lmay, balki sistema kompo-
nentlarini to ‘g ‘ri ishlashini tekshirish va kerakli o ‘zgartirishlami
dastur modullariga va m a’lumotlar bazasiga kiritish kabi
masalalarini hal qiluvchi ALS administratorlari uchun ham kerakli
b o ‘ladi. Shuning uchun ALS lami boshqaruvchi dastur vositalari
tarkibiga loyihalovchi lar va ALS administratori uchun alohida
komponentlar kiritilishi mumkin.
Biror bir iyerarxik darajada joylashgan komponentlar, boshqa
darajadagi komponentlar bilan amaliy DT modullari yoki ulaming
natijalari uchun kerakli bo‘lgan m a’lumotlar bilan muloqot qiladi.
Eng yuqori iyerarxik darajadagi ALS lami boshqaruvchi dastur
vositalari tashkil etadi. Bunday boshqarish faqatgina loyihalovchilar
uchun bir loyihalash bosqichidan ikkinchi loyihalash bosqichiga
o ‘tish uchun kerak bo‘lmay, balki sistema komponentlarini to‘g ‘ri
ishlashini tekshirish va kerakli o ‘zgartirishlami dastur modullariga
va m a’lumotlar bazasiga kiritish kabi masalalarini hal qiluvchi ALS
administratorlari uchun ham kerakli bo‘ladi. Shuning uchun ALS
lami boshqaruvchi dastur vositalari tarkibiga loyihalovchilar va
ALS administratori uchun alohida komponentlar kiritilishi mumkin.
Ko‘rib o ‘tilgan ALS DT strkuturasining prinsipial xususiyati
bo‘lib, m a’lumotlar bazasida saqlanadigan m a’lumotlami yoki unga
kiritilgan m a’lumotlami ALS boshqarish vositalari va m a’lumotlari
bazasini boshqarish sistemalari bo‘lmagan holda ham qayta ishlash
imkoniyatining borligi hisoblanadi. Bunday harakatlar, ma lumotlar
bazasini yaratishda yoki unga tuzatishlar kiritishda, undan tashqari
loyihalovchi yoki administratsiya so'rovi bo‘yicha m a’lumotnoma
axborotlami olishda kerakli bo ‘lib hisoblanishi mumkin.
ALS larda, ulardan foydalanuvchilami va ulami yaratuvchilami
uchta kategoriyalarini ko‘rsatish mumkin.
-
ALS yaratuvchilari - kompyutemi ishlatish sohasidagi muta-
xassislar bo‘lib, ular ALS laming bazali uslublarini, vositalarini va
jihozlarini umumiy DTni, loyihalashning instrumental va texnologik
vositalarini yaratuvchilari, ALS lami faol ishlash sharoitida gene-
ratsiya qiluvchi yoki sozlovchilar bo‘lib hisoblanadilar;
64
1
- amaliy dasturlovchilar - yuqori malakaga ega bo‘lib, loyiha
lash uslubiyati va algoritmlar bilimlari bo‘yicha maxsus DTini,
umumiy DTidan foydalanib yarata oluvchilar hisoblanadi;
- loyihalovchilar - REVlarining loyihalash sohasi mutaxassislari
hisoblanib, ALSning imkoniyatlaridan foydalanib, avtomatlashti
rilgan loyihalashni bajaradilar.
ALSlaming DTni yaratish uchun quyidagi talablar qo‘yiladi:
- xotira hajmini iqtisod qilish va dastur bajarilishining
tezkorligiga qarab olinadigan samara;
- ishlatilishga qulay bo‘lishi;
- ochiq qilib yaratilishi;
- mobilligi (mobil deb shunday dastur vositalariga aytiladiki, bu
dasturlami boshqa turdagi EHMga o ‘zgartirishsiz o ‘tkazish mumkin
bo‘ladi);
- kuzatib borish uchun qulay vositalarga ega bo‘lishi (kuzatib
borish deb DTni doim ishchan holda saqlab turishga va yangi
modifikatsiyalarni kiritish jarayoniga aytiladi);
- puxtalik va to 'g ‘rilik talabi.
DTdagi maxsus xususiyatlar deb, uni yaratish jarayonidagi vosi
taga bo‘lgan talablardan tuzilgan hujjatlarga aytiladi. Maxsus xusu
siyatlar eksplutatsion va funksional bo‘lishi mumkin. Eksplutatsion
maxsus xususiyatlarga DTning tezkorligi, unga sarf qilingan xotira,
puxtaliligi, uning ishlatilishi uchun kerakli texnik vositalar haqidagi
m a’lumotlar kiradi. Funksional maxsus xususiyatlar matematik va
texnik xarakterga ega bo‘lishi mumkin. Matematik maxsus xususi
yatlar hisoblash jarayonlarini aniqlaydi. ALS lar uchun texnik
xarakterdagi, ya’ni loyihalanilayotgan obyektni ishlash qobiliyatini,
uning tezkorligini va murakkabligini aniqlovchi maxsus xususiyatlar
ham muhim hisoblanadi.
Yaratilgan dastur, matematik xarakterdagi maxsus xususiyatlami
qanoatlantiruvchi algoritmlami xatosiz bajara olsa, bu dastur to‘g‘ri
deyiladi. Agar dastur loyihalanilayotgan obyektning texnik xarak
terdagi maxsus xususiyatlarini qanoatlantirsa, bu dastur puxta
yaratilgan deyiladi.
65
|