Muqaddima - bet 63

|
Muqaddima
|
bet | 63/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаSelenUchquduq tipidagi konlarda u doimiy ravishda uran minerallashuvi bilan birga keladi. Mahalliylashtirishning o'ziga xos xususiyatlariga muvofiq (oksidlangan jinslarning mahalliy shaklida) ushbu elementni yuvish uchun maxsus geotexnologiyani ishlab chiqish zarur.
Tajribalar jarayonida selen kislotali va karbonatli muhitda faqat kuchli oksidlovchi (xlor) ishtirokida eritmaga juda yaxshi kirishi aniqlandi; kislorod va vodorod periks samarasiz. Bundan tashqari, rudalardan natriy gidrosulfid-sulfid eritmalari bilan intensiv yuviladi.
Rudalardan selenni filtrlash bilan yuvish xlorli (1-5 g/l) karbonat (kaliy) (5-10 g/l), sulfat kislota (5-10 g/l) eritmalari va natriy sulfid eritmasi (10-) yordamida amalga oshirildi. 20 g/l). Tajribalar davomida rudalardan selen olishning yuqori darajasi (80% va undan ortiq) nisbatan kichik W:T=1÷3 qiymati bilan aniqlandi. W:T ning eng katta (90-98% gacha ekstraktsiya) va kichikroq (1% gacha) qiymatlari natriy sulfid eritmalari uchun xosdir. Bundan tashqari selenning asosiy qismi (60-70%) W:T=0,2÷0,6 qiymatdagi rudalardan olingan.
Selenning mahsuldor eritmadagi kontsentratsiyasi uning rudadagi dastlabki tarkibiga va yuvish uchun ishlatiladigan reagentga bevosita bog'liq edi. Kaliy va sulfat kislotaning xlorli eritmalari uchun uning o'rtacha konsentratsiyasi 50 dan 200 mg/l gacha, maksimal qiymati 500 mg/l gacha, natriy sulfid eritmalari uchun esa mos ravishda 100-2000 mg/l va 250- 7500 mg/l.
Sulfidlarni yuvish jarayonining oksidlanish-qaytarilish potensialining qiymati Eh=550÷660 mV, pH=12,5÷12,7; xlorid-karbonat - mos ravishda Eh=780÷860 mV va pH=8÷10. Xlor-karbonat usuli uchun B.P. Jagin qatlamni xlorli suv bilan oldindan tozalashni tavsiya qildi (Eh 1230 mV, pH 1,6÷1,9), bu rudalarning o'tkazuvchanligini deyarli 3 barobar oshirish imkonini beradi. Selenni xlorli sulfat kislota eritmalari bilan yuvish jarayonining Eh qiymati +740 mV, pH 0,9 ni tashkil etdi. Olingan 1 kg selen uchun reaktivlarning narxi:
sulfidli usul uchun - 2÷10 kg natriy gidrosulfidi va 8÷40 kg natriy sulfid;
xlor-karbonat usulida - 13 kg kaliy va 5÷10 kg xlor;
perxlorid-sulfat kislota usuli uchun - 10÷15 kg xlor va 100÷120 kg sulfat kislota.
Selenni yuvish uchun natriy sulfid eritmalaridan foydalanishda yuzaga keladigan muammolardan biri bu muhitning yuqori ishqoriyligi (pH 10 dan yuqori), bu gillarning shishishiga yordam beradi va jinslarning o'tkazuvchanligini pasaytiradi. Ushbu hodisani qisman bartaraf etish uchun shakllanishni natriy gidrosulfidi eritmasi bilan oldindan davolash, so'ngra natriy sulfid bilan ta'minlash orqali muhitning pH darajasini bosqichma-bosqich oshirish usuli sinovdan o'tkazildi. Natriy gidrosulfididan foydalanish rudalardan selenni olishning oxirgi bosqichida (60% dan keyin) ham taklif etiladi. Sulfid usuli faqat uranni bikarbonat bilan yuvishdan keyin qo'llanilishi mumkin, ya'ni. polielement konlarini qazib olishning bosqichma-bosqich sxemasiga ko'ra va, ehtimol, kislotali portlatishdan keyin qabul qilinishi mumkin emas, chunki selenni natriy sulfidi bilan portlatishdan oldin kislotalangan rudali jinslarni suv bilan yuvish haqiqiy emas.
Shimoliy Kenimex va Shimoliy Qoramurun konlarida selen IW boʻyicha toʻliq miqyosli geotexnologik tadqiqotlar olib borildi. Bundan tashqari, uranni sulfat kislota va bikarbonat bilan yuvish bo'yicha tajribalar jarayonida selenning mahsuldor eritmalardagi xatti-harakatlari o'rganildi. IW ning barcha hududlarida uning konsentratsiyasi 10 mg/l dan past ekanligi aniqlandi (selen faqat selenidlardan yuviladi), mahalliy selen o'z joyida qoldi.
Shimoliy Qoramurun konida natriy sulfid eritmalari bilan chuqurlikdan faqat selenni ajratib olish uchun ikkita quduq uchastkasidagi “PV-selenium”da “toza” (uranni yuvishsiz) tajriba o‘tkazildi. Texnologik quduqlar orasidagi masofa 10 m.Ruda tarkibidagi selen miqdori 0,051÷0,238%, ruda tanasining qalinligi 6,45÷8,4 m, mahsuldorligi 5,5 dan 29 kg/m2 gacha, selen zahirasi yuvishda. aylanish 686 kg edi.
Tajriba boshlanishidan oldin jins massasining o'tkazuvchanligini barqarorlashtirish va selenni yuvishga tayyorlash uchun 10 g/l natriy gidrosulfat va 1 g/l natriy sulfiddan iborat eritma bilan ishlov berildi: (pH 11÷11,5). . Selen natriy sulfid eritmasi (20 g/l) bilan pH 12,5÷13 da yuvilgan. Texnologik quduqlar oralig'ida joylashgan kuzatuv quduqlarida uning konsentratsiyasi 100 dan 5100 mg / l gacha, nasos eritmalarida o'rtacha miqdori 20 mg / l; Ichaklardan ~500 kg selen yoki dastlabki zahiralarning 81% i chiqarildi. Natriy sulfidning o'ziga xos iste'moli 12,4 kg, natriy gidrosulfidi 1 kg selen uchun 44 kg, W: T nisbati taxminan 1,2 ni tashkil qiladi. Shunday qilib, tajriba jarayonida rudalar paydo bo'lgan joyda selenni sulfid eritmalari bilan yuvish imkoniyati isbotlandi. Bu holda uran yuvilmaydi.
Natriy gidrosulfidi-sulfidi eritmalaridan foydalangan holda xuddi shunday tajriba Shimoliy Kenimex konining ikkita quduq uchastkasida uran va reniyni vodorod peroksid bilan ammoniy gidrokarbonat eritmalari bilan chuqurlikdan yuvgandan keyin o'tkazildi. Rudadagi selen miqdori 0,076%, minerallashuv qalinligi 3,8 m, maydon unumdorligi 4,61 kg/m2, selenning eritma konturidagi zahiralari ~550 kg. Natriy sulfidini etkazib berishdan oldin, rudali qatlam natriy gidrosulfidi (10 g / l) eritmasi bilan ishlangan, keyin selen natriy sulfid eritmasi (26,5 g / l) bilan yuvilgan. Nasos eritmalarida selenning konsentratsiyasi 20÷512 mg/l, o‘rtacha 139 mg/l ni tashkil etdi. Tajriba davomida suv bilan eritmalarni besh marta suyultirish bilan ikkita quduq sinovining o'ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda ishlaydigan nasos qudug'i zonasida kolmatatsiya hodisalari qayd etildi. pH 12,5÷12,7 suv (pH 7,8) bo'lgan eritmalardan selenning cho'kishi bilan bog'liq. Umuman olganda, tajriba natijalari uran va reniyni oksidlovchi vosita bilan bikarbonat eritmalari va selenni natriy sulfid eritmalari bilan bosqichma-bosqich yuvish imkoniyatini ishonchli tarzda isbotladi.
Xuddi shu konda uran, reniy va selenni ichaklardan yuvish bo'yicha ikki teshikli bosqichli tajriba o'tkazildi. Texnologik quduqlar orasidagi masofa taxminan 12 m.Rudalardagi selen miqdori 0,028%, selen minerallashuvining qalinligi 3,85 m, mahsuldorlik 1,71 kg/m2, uning eritma konturidagi zahiralari 162 kg reniy va uran bilan 162 kg. sulfat kislota eritmalari (5÷30 g/l asta-sekin ortib borishi bilan). Birinchi bosqich W:T=0,86 bo'lgan uranning 50% ekstraktsiyasiga erishilganda yakunlandi, uning eritmalardagi o'rtacha konsentratsiyasi 101 mg/l ni tashkil etdi. Eritmalarda selen 1 mg/l dan kam bo'lgan. Ikkinchi bosqichda qatlamga sulfat kislotaning xlorli (2 g/l xlor gazi) eritmalari (10 g/l) yuborildi. Nasos eritmalarida 20 mg/l dan ortiq miqdorda selen 10 kundan keyin paydo bo'ldi. Tajriba uchun uning o'rtacha konsentratsiyasi 55 mg/l, maksimal - 162 mg/l. Yuvish jarayoni ancha qizg'in kechdi - L:T = 0,44 da, bir vaqtning o'zida o'rtacha konsentratsiyada dastlabki zaxiralarning 32% yoki 53 kg selen, 87 kg uran yoki 20% dastlabki zaxiralar qazib olindi. 86 mg/l. Reagentlarni rezervuarga yetkazib berish to‘xtatilgandan so‘ng, chuqurlikdan suyuq fazaga (15÷50 mg/l konsentratsiyada 52 kg) o‘tkazilgan selenni olish davom ettirildi. Tajriba davomida jami 105 kg selen olindi (dastlabki zahiraning 65,6%). 1 kg selen uchun kislotaning o'ziga xos iste'moli 95 kg, xlor - 19 kg. Reagentlarni rezervuarga yetkazib berish to‘xtatilgandan so‘ng, chuqurlikdan suyuq fazaga (15÷50 mg/l konsentratsiyada 52 kg) o‘tkazilgan selenni olish davom ettirildi. Tajriba davomida jami 105 kg selen olindi (dastlabki zahiraning 65,6%). 1 kg selen uchun kislotaning o'ziga xos iste'moli 95 kg, xlor - 19 kg. Reagentlarni rezervuarga yetkazib berish to‘xtatilgandan so‘ng, chuqurlikdan suyuq fazaga (15÷50 mg/l konsentratsiyada 52 kg) o‘tkazilgan selenni olish davom ettirildi. Tajriba davomida jami 105 kg selen olindi (dastlabki zahiraning 65,6%). 1 kg selen uchun kislotaning o'ziga xos iste'moli 95 kg, xlor - 19 kg.
Faqat uran va reniyni yuvish uchun ilgari berilgan kislotani hisobga olgan holda reagent quvvati kislota uchun 23 kg/t, xlor uchun 0,9 kg/t (ikkinchi bosqich). Selen va uran bilan bir vaqtda tajribaning ikkinchi bosqichida chuqurlikdan vanadiy olindi. Shunday qilib, ichaklardan bir nechta foydali komponentlarni kompleks yuvish imkoniyati isbotlandi. Ko'rib chiqilayotgan HP usulida eng qiyin masala - bu xlorli sulfat kislota eritmalarining yuqori agressivligi tufayli zanglamaydigan po'latdan yasalgan uskunalarning xavfsizligi masalasi.
Shimoliy Kenimex konida selenni kaliyning xlorli eritmalari bilan yuvish bo‘yicha navbatdagi tajriba o‘tkazildi. Sayt to'rtta inyeksiya qudug'i va bitta nasos qudug'idan iborat bo'lib, ular orasidagi o'rtacha masofa 15 m.Selenning geometrik konturdagi zahiralari ~600 kg, uran - ~550 kg, reniy - 1 kg. Dastlab, o'tkazuvchanlikni barqarorlashtirish uchun rudali jinslar kaliy xlorid (5 g / l) va kaliy karbonat (1 r / l) eritmasi bilan ishlov berilgan. Foydali komponentlarni yuvish uchun kaliy karbonatning (4÷5 g/l) xlorli eritmasi (1 g/l) ishlatilgan, ishchi eritmalarning pH si 7,5÷8,5 ni tashkil qilgan. Renin (0,1 mg / l) va uran (10 mg / l va undan ko'p) 12-15 kundan keyin nasos eritmalarida birinchi bo'lib, 24 kundan keyin esa selen (10 mg / l dan ortiq) paydo bo'ldi. Eritmalarda reniyning o'rtacha konsentratsiyasi 0,25 mg/l, maksimal 0,36 mg/l. Reniy 15 kun ichida chuqurlikdan olingan. 10 dan 50 mg/l gacha bo'lgan eritmalarda uran, selen - bir xil darajada. Tajriba davomida selenning dastlabki zahiralarining qariyb 33 foizi va uranning 36 foizi topildi. Yuvish jarayoni ancha keng ko'lamli bo'lib xarakterlanadi, erishilgan tiklanishda W:T qiymati 3,25 ni tashkil etdi. Selen va uranning sanoat konsentratsiyasi 30 mg/l dan yuqori bo'lganida tajriba texnik sabablarga ko'ra to'xtatildi. Tajriba davomida foydali komponentlarni, shu jumladan selenni kaliyning xlorli eritmalari bilan kompleks yuvish imkoniyati isbotlandi.
Shunday qilib, chuqurlikdan selenni yuvish bo'yicha eksperimental ishlar jarayonida termodinamik hisob-kitoblar natijasida aniqlangan barcha qulay geotexnologik sharoitlar sinovdan o'tkazildi. Aniqlanishicha, polielement konlarining rudalaridan er osti qazib olish kuchliroq reagentlar va oksidlovchilardan foydalangan holda uran, reniy va molibdenga qaraganda ko'proq "qattiq" yuvish rejimini talab qiladi. Tajribalar davomida xlorli kaliy eritmalarining ichaklaridan uran, reniy, vanadiyni kompleks ajratib olish imkoniyati isbotlandi.
|
| |