Mavzu: Bakteriyalarning turlari va vazifalari

|
Mavzu: Bakteriyalarning turlari va vazifalari
|
bet | 235/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotMavzu: Bakteriyalarning turlari va vazifalari
Reja:
1.Bakteriyalarning turlari
2. Bakteriyalarning vazifalari
3. Bakteriyalarning afzalligi va kamchiliklari
Bakteriyalar - asosan mikroskopning o'ndan bir qismigacha, masalan mikoplazmadan bir necha mikrometrgacha va spiroxetalarda 500 mikrongacha bo'lgan bir hujayrali mikroorganizmlar.
Bakteriyalarning uchta asosiy shakli mavjud - sharsimon (kokklar), tayoqcha shaklidagi (batsillalar va boshqalar), konvolutlangan (vibrionlar, spiroxetalar, spirilalar)
Globular bakteriyalar (kokklar) odatda shar shaklida, lekin biroz oval yoki loviya shaklida bo'lishi mumkin. Kokklar birma-bir joylashishi mumkin (mikrokokklar); juftlikda (diplokokklar); zanjirlar (streptokokklar) yoki uzum shamlari (stafilokokklar) shaklida, paketda (sarkins). Streptokokklar angina va qizilo'ngachni, stafilokokklarni - turli xil yallig'lanish va yiringli jarayonlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Shakl: 1. Bakteriyalarning shakllari: 1 - mikrokokklar; 2 - streptokokklar; 3 - sardalya; 4 - sporasiz tayoqchalar; 5 - sporali tayoqchalar (tayoqchalar); 6 - vibrionlar; 7 - spiroxetalar; 8 - spirilla (flagella bilan); stafilokokklar
Tayoq shaklidagi bakteriyalar eng keng tarqalgan. Tayoqchalar bitta bo'lishi mumkin, juft bo'lib ulanadi (diplobakteriyalar) yoki zanjirlarda (streptobakteriyalar). Koliform bakteriyalariga Escherichia coli, salmonellyoz qo'zg'atuvchilari, dizenteriya, tifo isitmasi, sil va boshqalar kiradi. Ba'zi tayoqcha shaklidagi bakteriyalar noqulay sharoitlarda hosil bo'lish qobiliyatiga ega. nizolar. Spora hosil qiluvchi tayoqchalar deyiladi tayoqcha. Shpindel shaklidagi tayoqchalar deyiladi klostridiya.
Spora hosil qilish murakkab jarayon. Sporalar oddiy bakterial hujayradan sezilarli darajada farq qiladi. Ularda zich qobiq va juda oz miqdordagi suv bor, ular ozuqa moddalarini talab qilmaydi va ko'payish butunlay to'xtaydi. Sporalar uzoq vaqt qurib ketishga, yuqori va past haroratlarga chidamli bo'lib, o'nlab va yuzlab yillar davomida yashovchan holatda bo'lishi mumkin (kuydirgi, botulizm, qoqshol va boshqalar). Qulay muhitga kirib, sporlar unib chiqadi, ya'ni odatdagi vegetativ ko'payadigan shaklga aylanadi.
Kıvrılmış bakteriyalar vergul shaklida bo'lishi mumkin - vibrionlar, bir nechta buruqlar bilan - spirilla, ingichka burama tayoq shaklida - spiroxetalar. Vibriozga vabo qo'zg'atuvchisi, sifilizning qo'zg'atuvchisi esa spiroket kiradi.
Bakteriyalar hujayrasi hujayra devoriga (membrana) ega, ko'pincha shilimshiq bilan qoplanadi. Balg'am ko'pincha kapsulani hosil qiladi. Hujayraning tarkibi (sitoplazma) membranadan hujayra membranasi bilan ajralib turadi. Sitoplazma kolloid holatdagi shaffof oqsil massasi. Sitoplazmada ribosomalar, DNK molekulalari bo'lgan yadro apparati va zaxira ozuqa moddalarining (glikogen, yog 'va boshqalar) har xil qo'shimchalari mavjud.
Mikoplazma - hujayra devoriga ega bo'lmagan bakteriyalar, ularning rivojlanishi uchun xamirturush tarkibidagi o'sish omillari kerak.
Ba'zi bakteriyalar harakatlanishi mumkin. Harakat flagella yordamida amalga oshiriladi - turli uzunlikdagi ingichka iplar, aylanma harakatlarni amalga oshiradi. Flagella bitta uzun filaman shaklida yoki to'plam shaklida bo'lishi mumkin, bakteriyaning butun yuzasida joylashgan bo'lishi mumkin. Ko'p novda shaklidagi bakteriyalar va deyarli barcha egri bakteriyalarda flagella mavjud. Globular bakteriyalar, qoida tariqasida, flagella yo'q, ular harakatsiz.
Bakteriyalar ikkiga bo'linib ko'payadi. Bo'linish darajasi juda yuqori (har 15-20 daqiqada) bo'lishi mumkin, shu bilan birga bakteriyalar soni tez ko'payib boradi. Ushbu tez bo'linish oziq-ovqat va boshqa ozuqaviy moddalarga boy substratlarda kuzatiladi.
|
| |