§10.6.Multivibratorlar - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV) işlənibhazırlanması,...

§10.6.Multivibratorlar
Düzbucaqşəkilli impulslar almaq üçün praktikada relaksasiya generatorlarından (relaksatorlardan) da geniş istifadə edilir.Relaksa- torlar triggerlər kimi müsbət əks-rabitəli gücləndiricilər və ya mənfi diferensial müqavimətli elektron cihazları (tunel diodu, tiristorlar və s.)əsasındaqurulur.KaskadlararasındamüsbətəksrabitəRC dövrəsi vasitəsilə yaradılarsa, belə relaksatorlar – multivibratorlar, transformator vasitəsilə yaradılarsa, blokinggeneratorlar adlanır.Triggerlərdən fərqli olaraq multivibratorlar yalnız bir dayanıqlı ta- razlıq və ya iki dayanıqsız kvazitarazlıq halına malikdir.
Miltivibratorlar aşağıdakı üç rejimdə: gözləmə, avtorəqs və sinxronlaşma rejimlərində işləyə bilər.
Gözləmə rejimində işləyən multivibrator bir dayanıqlı tarazlıqvə bir kvazitarazlıq hallarına malikdir.Birinci haldan ikinci halakeçid xariciimpulsun təsiriilə başverir.Əksinə, ikincihaldanbirinci
halakeçidisəsxeminparametrləriilətəyinolunanmüəyyənzaman- rezistoruvə-Ekmənbəyindənibarətolandövrədəboşalır.Boşalma
dan sonra öz-özünə baş verir. Beləliklə, gözləmə rejimində multivi- brator yalnız müəyyən parametrli bir impuls generasiya edə bilər.Buna görə də, bu rejimdə işləyən multivibratorlara bəzən t ə k v i b ra t o r da deyilir.
Avtorəqs rejimində işləyən multivibratorun dayanıqlı tarazlıq halı yoxdur. O, iki kvazitarazlıq halına malikdir. Multivibrator bir kvazidayanıqlı haldan digərinə xarici təsir olmadan keçir.Bu vaxt multivibratorun çıxışında parametrləri sxemin tərkibindəki elementlərin parametrlərindən asılı olan impulslar ardıcıllığı alınır.
Sinxronlaşma rejimində multivibratorun çıxışında alınan impul- sların təkrarlanma tezliyi xarici sinxronlaşdırıcı gərginliyin tezliyi ilə təyinolunur.Relaksator iki tarazlıq halına malik olur və onunbu hal- larda qalma müddəti təkcə relaksatorun öz parametrlərindən yox, həmçinin sinxronlaşdırıcı gərginliyin periodundan da asılı olur.Sinxronlaşdırıcı gərginlik götürüldükdə isə multivibrator avtorəqs rejiminə keçir.
Avtorəqs rejimində işləyən multivibratorun iş prinsipi ilə tanış olaq. Belə multivibratorlardan müəyyən davametmə müddətinə və təkrarlanma tezliyinə malik olan düzbucaqşəkilli impulslar almaq üçün istifadə edilir.
Şəkil10.26-dakaskadlararasındakollektor-bazaəlaqəsi
dövrəsininzamansabiti üçün bu 2CRbolar.
2C2Rb2
-dir.Simmetrikmultivibrator
yaradılmış tranzistorlu simmetrik avtorəqs multivibratorun sxemi göstərilmişdir. Simmetrik multivibratorda Rk1=Rk2=Rk, Rb1=Rb2=Rb, C1=C2=C və T1, T2 tranzistorları eyni qrupa aid olub, yaxın parametrlərə malikdirlər. Burada C1 və C2 kaskadlar arasında rabitə yaradan kondensatorlardır.
Multivibrator avtorəqs rejimində işlədiyindən onun işinə istənilənzamananındanbaşlayaraqbaxmaqolar.Tutaqki,T1tranzis- toru doyma, T2 tranzistoru isə bağlı, C1 kondensatoru boşalmış, C2 kondensatoru isə Ek gərginliyə qədər yüklənmiş vəziyyətlərdədir.Bu andan başlayaraq C1 kondensatoru yüklənməyə (dolmağa), C2 kon- densatoru isə boşalmağa başlayır.C1 kondensatoru - Ek mənbəyi, Rk2 rezistoruvəT1tranzistorununemitterkeçidindənibarətolandövrəilə yüklənir.C1 kondensatorlu dövrənin zaman sabiti 1 C1Rk2 -dir. Simmetrik multivibrator üçün bu 1 CRkolar. Yüklənmiş C2 kon- densatorudoymarejimindəkiT1tranzistorununkollektorkeçidi,Rb2
|