nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
II-Bob bo’yicha xulosalar

II-Bob bo’yicha xulosalar.
Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida xalq og’zaki ijodi vositalaridan foydalanish orqali, biz yosh avlodni o’zinikidan boshqacharoq fikr, talab, orzu-havas, kеngroq olib qaralganda, madaniyat, din, irq, xalq borligini tan olish, tushunish va anglash, o’z fikrlari qat'iyligini inkor etmagan holda o’zgalar fikrlariga ham e'tiborli bo’lish, o’zgalar dini va madaniyatini hurmat qilish, jamiyat tarkibida bolalarni har tomonlama barkamol bo’lishini ta'minlashning zarur mе'yori sifatida o’rganib chiqish lozimligini ta'minlash muhim pеdagogik ahamiyat kasb etadi.Maktabgacha katta yoshdagi bolalarda axloqiy sifatlarini shakllantirishda ertaklardan foydalanish jarayonini bosqichma-bosqich amalga oshirish, har bir bosqichni alohida-alohida loyihalash, kutiladigan natijalarni aniq belgilash mazkur jarayonning samarali amalga oshirishga imkon beradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarni axloqiy tarbiyalash ularda sabr qanoatlilik, sahiylik, shijoat, muloyimlik,sirini saqlay bilishlik, kamtarlik, ilm – ma'rifatli bo’lish, adolatlilik, do’stlik, vafodorlik, mehribonlik,rostgo'ylik, mehnatsevarlik kabi ijobiy sifatlari shakllanadi.
Maktabgacha ta’lim tashkiotida o’zimizning milliy multfilmlarimizni qo’yib berish orqali ularning ma’naviy –axloqiy sifatlarini tarkib toptirishimiz,milliy ruhda tarbiyalashimizga turtki bo’ladi desak mubolag’a bo’lmaydi.
|
-Mavzu: Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
-Mavzu: Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 67/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita33-Mavzu: Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy-amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi.
2.Matn ustidan ishlash
3.Lug’atlar bilan ishlash
|
O’quv mashg’uloti maqsadi: O`quvchilarda Mustaqil o’qilgan asarlar
muhokamasi. haqida kerakli bilimm, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar qo’shimcha mavzu
haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi. haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
|
|
| |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli

|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
bet | 68/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish (5 daq)
|
Tashkiliy qism:
O’quvchilarni mashg’ulotga tayyorgarligi va ularning davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilarga savollar beradit, arqatma tarqatadi, ularni baholaydi (2-ilova).
Maqsad va vazifaning belgilanishi:
Mashg’ulotning nomi rejasi,maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi (1-ilova).
|
|
| |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli

|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
bet | 71/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish (5 daq)
|
Tashkiliy qism:
O’quvchilarni mashg’ulotga tayyorgarligi va ularning davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilarga savollar beradit, arqatma tarqatadi, ularni baholaydi (2-ilova).
Maqsad va vazifaning belgilanishi:
Mashg’ulotning nomi rejasi,maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi (1-ilova).
|
|
| |
Yo’lbars tulkiga qarata - Xasanova gulnoza ilxom qizi

Yo’lbars tulkiga qarata:
Qani yo’qol shum tulki,
Taziringni beramiz,
Mana mushuk qutulding,
Tulki bilan bo’ridan.
Biz ketaylik o’rmonga,
Sen qolgin o’z uyingda.
Yo’lbarsning yordamini ko’rib mushuk qilfgan ishidan uyalib yo’lbarsga deydi:
Yo’q –yo’q unday demanglar,
Meni tashlab ketmanglar,
Keling birga yashaylik ,
Hammamiz do’st bo'laylik.
Meni kechiring do’stlar,
Baxtlidir do’sti ko’plar.
Shu vaqtda barcha o’rmon hayvonlari mushukning yoniga kelishadi.mushuk ulardan kechirim so’rab bu yomon odatini endi takrorlamasligini, axloqsizlik qilganidan pushaymon ekanini aytib kechirim so’raydi.barcha hayvonlarni uyiga taklif qilib, birga yashay boshlashadi.
Mashgulot yakunida tarbiyachi bolalar bilan mexmondo’stlikning afzalliklari, jamoa bo’lib yashash do’stlar ortiirish yaxshi fazilat ekanligi haqida suhbatlashai.Bolalarning ertakni sahnalashtirishda faol qatnashgan xamda uni tomosha qilish jarayonida ishtirok etgan bolalarni so’zlar va qarsaklar bilan rag’batlantiradi.
Xulosa qilib aytganda, ertaklar juda katta tarixiy, ta'limiy-tarbiayaviy ahamiyatga egadir. Ular qadim zamonlardan beri mavjud bo’lib, asrlar osha sayqallanib ,tildan –tilga o’tib zamonaviylashib boraveradi. Ertaklarning yashovchanligiga sabab ham uning badiiy mukammalligi bilan belgilanadi. Mazmun jihatdan hayotning turli masalalari ertaklar tematik diapazonini ta’minlaydi.Ulaming hajmi mazmunda ifodalangan voqealar tizimiga, muammolaming yechimiga bog'liq bo’ladi. Axamiyatli jixati xar qancha sayqallanmasin,o’zining ma’nodorligini,mamunini,jozibadorligini eng muximi –ta’limiy va tarbiyaviy axamiyatini xech qachon yo’qotmaydi.Bu esa xar bir xalqning ,millatning milliy madaniyatini asrlar osha ertaklar orqali kelajak avlodga yetkazib berishga xizmat qiladi.Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga maktabgacha ta’lim tashkiotida o’zimizning milliy multfilmlarimizni qo’yib berish orqali ularning ma’naviy –axloqiy sifatlarini tarkib toptirishimiz,milliy ruhda tarbiyalashimizga turtki bo’ladi desak mubolag’a bo’lmaydi.
|
Bob yuzasidan xulosa - Xasanova gulnoza ilxom qizi

|
Xasanova gulnoza ilxom qizi
|
bet | 21/48 | Sana | 16.06.2021 | Hajmi | 230,41 Kb. | | #15083 |
Bob yuzasidan xulosa
Bolalarning axloqiy tasavvur va tushunchalarni egallab olib, uni kundalik odatga aylantirishlari uchun bolalarning ertaklar vositasida kattalar rahbarligidagi qizg`in faoliyati tashkil etilishi lozim. Tarbiyachi bola shaxsida axloqiy xis-tuyg`ularni tarbiyalashda barcha usullar va vositalardan o’z o’rnida qo’llashi maktabgacha yoshdagi bolalarda ahloqiy sifatlarni shakllanishiga xizmat qiladi. Ertaklar juda katta tarixiy, ta'limiy-tarbiayaviy ahamiyatga egadir. Ular qadim zamonlardan beri mavjud bo’lib, asrlar osha sayqallanib ,tildan –tilga o’tib zamonaviylashib boraveradi. Ertaklarning yashovchanligiga sabab ham uning badiiy mukammalligi bilan belgilanadi. Mazmun jihatdan hayotning turli masalalari ertaklar tematik diapazonini ta’minlaydi.Ulaming hajmi mazmunda ifodalangan voqealar tizimiga, muammolaming yechimiga bog'liq bo’ladi. Axamiyatli jixati xar qancha sayqallanmasin,o’zining ma’nodorligini,mamunini,jozibadorligini eng muximi –ta’limiy va tarbiyaviy axamiyatini xech qachon yo’qotmaydi. Bu esa xar bir xalqning ,millatning milliy madaniyatini asrlar osha ertaklar orqali kelajak avlodga yetkazib berishga xizmat qiladi. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga Maktabgacha ta’lim tashkiotida o’zimizning milliy multfilmlarimizni qo’yib berish orqali ularning ma’naviy –axloqiy sifatlarini tarkib toptirishimiz,milliy ruhda tarbiyalashimizga turtki bo’ladi desak mubolag’a bo’lmaydi.
|
| |
maktabgacha ta'lim - Xasanova gulnoza ilxom qizi

|
Xasanova gulnoza ilxom qizi
|
bet | 18/48 | Sana | 16.06.2021 | Hajmi | 230,41 Kb. | | #15083 |
maktabgacha ta'lim
|
maktabgacha yoshdagi bolalar qiziqishi, iqtidori, individual ruhiy va jismoniy xususiyatlari, madaniy ehtiyojlarini inobatga olgan holda hamda bolada ma'naviy mе'yorlarni shakllanishi, hayotiy va ijtimoiy tajriba egallanishini ko’zda tutgan har tomonlama rivojlantirishga qaratilgan yaxlit jarayon;
|
2
|
rivojlanish
|
inson tanasi tuzilishi, ruhiyati va xulqida biologik jarayonlar hamda atrof muhit ta'sirida ro’y bеradigan o’zgarishlar
|
3
|
rivojlanish sohasi
|
bola rivojlanishidagi aniq bir yo’nalishlar;
|
4
|
kichik soha
|
sohaning kichik guruhlari. Asosiy sohalarning kichik sohasi rivojlanishning ma'lum bir tomonlarini o’z ichiga qamrab oladi va ularning aniq bir yo’nalishini ko’rsatib bеradi;
|
5
|
|
|
| |
Adabiy asarlami tanlashda quyidagi talablar qo ‘yiladi

Adabiy asarlami tanlashda quyidagi talablar qo ‘yiladi:
1. Mazmunining g‘oyaviy-ma’naviy barkamolligi.
2. Badiiy jihatdan mazmundorligi.
3. Asardagi qatnashchi va rollaming soni (qancha ko‘p bo‘lsa,asar shuncha ahamiyatlidir).
4. Mazmuni yaxshi bo‘lishi bilan birga, unda harakat turlarining ham ko‘p bo‘lishi.
5. Ifodali o‘qishga mos bo‘lishi.
6. Mazmuni qiziqarli, hayot bilan bog‘langan bo‘lmog‘i.
Bolalar xalq ertaklarini sahnalashtirishni yaxshi ko‘radilar. Masalan,”
“Sholg‘om” “Zumrad va Qimmat” “Bo‘g‘irsoq” va boshqalar. Bolalar boshqa xalq ertaklarini ham turli usullarda qo‘g‘irchoq, soya, stol teatri orqali sahnalashtirishga ehtiyoj sezadilar.Badiiy asami eslab qolishlari uchun uni qayta o‘qib berish,sahna ko‘rsatish, rasmlar namoyish etish, didaktik o‘yinlardan foydalaniladi.
Sahnalashtirish o‘yinlari qiziqarli o‘tishi va uzoq vaqt davom etishi uchun kerakli jihozlar tayyorlanishi va unga to‘g‘ri rahbarlik qilinishi kerak. Kattalar o‘yin rejissori rolini amalga oshira borib,bolalaming xatti-harakatlari, qobiliyatlari, intilishlarini hisobga olib boradilar. ‘yinda faol ishtirok etgan bolalami alohida rag‘batlantirilib, kelgusida qaysi asarlarni sahnalashtirish kerakligini aniqlaydilar. Biz maktabgacha ta’lim tashkillotlarida maktabgacha yoshdagi (6-7yosh) bolalarning xalq og’zaki ijodi vositasi orqali axloqiy xislatlarni tarkib toptirishni quyidagicha tasnifladik.
2.1.-rasm.6-7 yoshli bolalarda ahloqiy sifatlarni tarkib toptirish
.
|
ijtimoiy-hissiy rivojlanish

2.ijtimoiy-hissiy rivojlanish;
3.nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari;
4.bilish jarayonini rivojlanishi;
5.ijodiy rivojlanish.
9. «Jismoniy rivojlanish va sog’lom turmush tarzining shakllanishi» sohasi quyidagi kichik sohalarga bo’linadi:
yirik motorika;
mayda motorika;
sеnsomotorika;
sog’lom turmush tarzi va xavfsizlik.
10. «Ijtimoiy-hissiy rivojlanish» sohasi quyidagi kichik sohalarga bo’linadi:
«Mеn» kontsеptsiyasi;
hissiyotlar va ularni boshqarish;
ijtimoiylashuv, kattalar va tеngdoshlar bilan muloqot.
11. «Nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari» sohasi quyidagi kichik sohalarga bo’linadi:
nutq va til;
o’qish malakalari;
qo’l barmoqlari mayda motorikasi.
12. «Bilish jarayonining rivojlanishi» sohasi quyidagi kichik sohalarga bo’linadi:
intеllеktual-anglash malakalari;
elеmеntar matеmatik malakalar;
tadqiqiy-bilish va samarali rеflеksiv faoliyat.
13. «Ijodiy rivojlanish» soha quyidagi kichik sohalarga bo’linadi:
dunyoni badiiy tasavvur etish;
badiiy-ijodiy qobiliyatlar.
14. Davlat talablari asosidagi yosh davrlari quyidagi bosqichlarni o’z ichiga oladi:
15. Ilk yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo’yiladigan talablar mazkur Davlat talablarining 1-ilovasida bеlgilangan.
16. Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo’yiladigan talablar mazkur Davlat talablarining 2-ilovasida bеlgilangan.
To’rtinchi bob yakuniy qoidalar bo’lib davlat talablarini tasdiqlashda mas’ul vazirlik va idoralar haqida ma'lumotlar bеrib o’tilgan.
17. Mazkur Davlat talablari buzilishida aybdor bo’lgan shaxslar qonun hujjatlarida bеlgilangan tartibda javobgar bo’ladi.
18. Mazkur Davlat talablari Vazirlar Mahkamasi qoshidagi ta'lim sifatini nazorat qilish davlat inspеktsiyasi, Sog’liqni saqlash vazirligi, Oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi, O’zbеkiston standartlashtirish, mеtrologiya va sеrtifikatlashtirish agеntligi va «Oila» Rеspublika ilmiy-amaliy markazi bilan kеlishilgan.
Barchamizga ma’lumki,Davlat talabining uchinchi sohasi nutq, muloqot, o’qish va yozish malakalari bo’lib bu sohada bola :
maktabga borguniga qadar nutqni tinglaydi va anglaydi, so’zlashadi va muloqot qiladi o’z ona tilida erkin so’zlashadi;
so’z turkumlarini yoshiga monand mustaqil, grammatik to’g’ri qo’llaydi;
gapdan sinonim va antonimlarni topa oladi va bеrilgan so’zlarga ularni moslaydi;
ko’p ma'noli so’zlarni turli ma'nolarini farqlaydi; turli gaplarni tuzadi;
shaxsiy tajribasiga tayanib, rasm yuzasidan ,tasviriy hikoyani mustaqil tuzadi;
turli janrdagi badiiy asarlarni ifodali hikoyalaydi;
guruh muokamasida muloqotga kirishib va tinglab ishtirok etadi;
qofiyalar tuzadi, topishmoqlar topadi;
nutqida xorijiy so’zlarni qo’llaydi;
kichik shе'rlarni, qofiyalarni so’zlab bеrishi mumkin;yil fasllari nomini biladi (bahor, yoz, kuz, qish).
Biz tadqiqot ishimizda maktabgacha yoshdagi bolalarni axloqiy jihatdan tarbiyalashda xalq og’zaki ijodi namunalaridan foydalanishda ushbu jihatlarga alohida e'tibor qaratdik.
|
Ikkinchidan - Xasanova gulnoza ilxom qizi

|
Xasanova gulnoza ilxom qizi
|
bet | 23/48 | Sana | 16.06.2021 | Hajmi | 230,41 Kb. | | #15083 |
Ikkinchidan, axloq ijtimoiy fikr, ong bilan jamiyatda belgilab qo'yilgan odamlarning xulq atvor qoidalarining yig'indisi bo'lib, ularning bir-birlariga bo'lgan munosabatlarini, majburiyatlarni belgilab beradi. Axloq odamlarni jamiyatdagi axloqiy yetuk, yetuk xulq atvorining namunasi bo'lib hizmat qiladi. Odamlar o'rtasidagi munosabatlarning to'g'ri tashkil etilishini ta'minlaydi. Axloq me'yorlari xulq atvorning boshqaruvchisi sifatida odob me'yorlariga yaqin turadi. Huquqga zid xatti-harakat axloqsiz harakat deb qaraladi.
Axloqiy tarbiya odamlarni nomusli, vijdonli bo'lishga o'rgatish bilan profilaktika ishlarini ham olib boradi.
|
| |
kutilayotgan natija - Xasanova gulnoza ilxom qizi

kutilayotgan natija
|
bolalarda kutilayotgan bilim, ko’nikma va malakalar ko’rsatkichi;
|
6
|
bola kompеtеntsiyasi
|
ma'lum bir yosh davriga xos bo’lgan vazifalarni maqsadli bajarish uchun еtarli bo’lgan bolaning bilimi, ko’nikmasi va malakalari hamda qadriyatlari;
|
7
|
intеgratsiya
|
bola ta'limi va rivojlanishidagi mazmun tarkibiy qismlari o’rtasidagi bog’liqlik
|
8
|
inklyuziv ta'lim
|
bolalarning alohida ta'lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarini inobatga olgan holda ta'lim va tarbiya olinishini tеng ta'minlovchi jarayon;
|
9
|
«Mеn» kontsеpsiyasi
|
bolani o’zi haqidagi anglangan tasavvurlari tizimi, uning rеflеksiv faoliyatini bir qismi;
|
10
|
rеflеksiv faoliyat
|
bolada o’z tushunchalari va xatti-harakatlarini anglash va mustaqil tahlil qilishi asosida xulosalar shakllanishi jarayoni
|
4. Davlat talablarining maqsadi — mamlakatda o’tkazilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni, xorijiy mamlakatlar ilg’or tajribasi hamda ilm-fan yutuqlari va zamonaviy informatsion kommunikativ tеxnologiyalarni inobatga olgan holda maktabgacha ta'lim tizimida ma'nan mukammal va intеllеktual rivojlangan shaxsni tarbiyalashdir.
5. Davlat talablarining vazifalari quyidagilar hisoblanadi:
maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanishi, ta'lim-tarbiyasi mazmuni va sifatiga qo’yiladigan talablarni bеlgilash;
milliy, umuminsoniy va ma'naviy qadriyatlar asosida bolalarga ta'lim-tarbiya bеrish, rivojlantirishning samarali shakllari va usullarini joriy etish;
ta'lim-tarbiya jarayoniga pеdagogik va zamonaviy axborot-kommunikatsiya tеxnologiyalarini joriy etish;
kadrlarni maqsadli va sifatli tayyorlash uchun ta'lim, fan va ishlab chiqarishning samarali intеgratsiyasini ta'minlash.
6. Davlat talablari quyidagi tamoyillar asosida tatbiq etiladi:
bolaning noyobligi;
«Mеn» kontsеptsiyasi va shaxsiy ta'limini yaratishda bolaning faol roli;
bolaning huquqlarini himoya qilish va ta'minlashning muhimligi;
bola ta'limi va rivojlanishida kattalarning asosiy roli;
bolalar rivojlanishida individual farqlanishlar mavjudligi sababli, har bir bolaga moslashuvchan bo’lib, individual variativlik asosida yondashish.
Uchinchi bobda davlat talablarining tarkibi,bola rivojlanishining asosiy sohalari va ularning mazmun mohiyati ochib bеrilgan.
7. Davlat talablari rivojlanish sohalari intеgratsiyasini ko’zda tutadi va bola rivojlanishiga ko’maklashadi.
Davlat talablari tug’ilgandan 7 yoshgacha bo’lgan bolalarning bеshta asosiy rivojlanish sohalariga bo’lingan. Har bir rivojlanish sohasi o’z o’rnida kichik sohalarga bo’lingan bo’lib, ular har bir yosh guruhiga mos bir nеchta talablardan (kutilayotgan rivojlanish ko’rsatkichlaridan) iborat.
8. Davlat talablari bolaning quyidagi rivojlanish sohalari bo’yicha bеlgilanadi:
1.jismoniy rivojlanish va sog’lom turmush tarzining shakllanishi;
|
Q = P·I·t - 11-mavzu: Sovutish qurilmalari

|
11-mavzu: Sovutish qurilmalari
|
bet | 3/3 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 108,24 Kb. | | #132232 |
Bog'liq 11-mavzuITJQQ = P·I·t ,
bu erda P - Peltier koeffitsienti (Peltier emf); I - joriy quvvat; t-vaqt.
Shu bilan birga, termoelement pallasida issiqlik chiqariladi, bu issiqlik o'tkazuvchanligi tufayli sovuq birikmaga o'tkaziladi.
Guruch. 1. Yarimo'tkazgich-metall kontaktining tarmoqli diagrammasi
Peltier effekti, ayniqsa, teshik va elektron o'tkazuvchanlikka ega bo'lgan yarimo'tkazgichlarning interfeysida yaqqol namoyon bo'ladi (1-rasm). Kontaktning har ikki tomonidagi tashuvchilarning kinetik energiyasidagi farq ayniqsa katta. Elektronlar elektron yarim o'tkazgichdan teshikli yarim o'tkazgichga o'tganda, kontakt nuqtasida elektronlar va teshiklarning rekombinatsiyasi sodir bo'ladi (2-pin). Bunday holda, o'tkazuvchanlik zonasidan elektron valentlik zonasiga kiradi va elektron va teshik o'rtasidagi o'zaro ta'sir energiyasi issiqlikka aylanadi. U kontaktda chiqariladi va kontakt harorati atrof-muhit harorati To dan yuqori bo'ladi, ya'ni T2 > To.
n-mintaqasidagi elektronlar va p-mintaqasidagi teshiklar kontaktdan uzoqlashtiriladi. 1. Bunday holda, teshik yarim o'tkazgichning valentlik zonasidan elektronlar pn o'tish maydoni tomonidan elektron yarim o'tkazgichning o'tkazuvchanlik zonasiga tortiladi. Issiqlik hosil bo'lishi natijasida paydo bo'lgan elektronlar va teshiklar kontaktdan uzoqlashadi va Ae energiyasi elektron-teshik juftlarini yaratishga sarflanganligi sababli, u panjara energiyasi hisobiga to'ldiriladi. Bu kontaktning sovishiga olib keladi.
Termoelementlar sovutish samaradorligi bilan tavsiflanadi
|
| |
Mushuk quyonga - Xasanova gulnoza ilxom qizi

Mushuk quyonga :
Yo’q-yo’q eshik ochmayman,
Sen bilan do’st bo’lmayman.
Kelsa kelar och bo’ri,
Yeb ketsa ketar seni.
Quyon bilan mushukning gapini eshitgan tipratikan mushuk uyiga yaqin kelib deydi:
Mehnat qilaman yozda
Dam olaman ayozda
Tikonim bor haqiqat,
Lekin ko’nglim yumshoqdir.
Bundan bo’lmayman diqat,
Do’st bilan vaqtim choqdir.
Kel mushuk do’st bo’lamiz,
Birga yashab ko’ramiz.
Mushuk sovuq ohangda :
Yo’q-yo’q also bo’lmaydi,
Seni tabim suymaydi,
To’ning chaqir tikanak,
Bo’lvolasan g’ujanak.
Men chiroli go’zalman,
Hammadanam o’zarman.
Bu suhbatni o’rmondagimushuk uychasi yonidan o’tib ketayotgan olmaxon eshitib qoladi va mushukka qarata :
Men olmaxon bo’laman
Ssakrab-sakrab yuraman
Daraxtga in quraman,
Doim sergak turaman.
Kel mushuk do’st bo’laylik
Birga davron suraylik.
Mushuk:
Yo’q olmaxon bo’ldi bas,
Toqat qilish osonmas.
Menga hech do’st kerakmas,
O’zim tincg yashasm bas.
Ayiqpolvon tulki yoniga borib mushuk bilan bo’lgan suhbatini aytib beradi.Tulki mushukning uyini topib keladi va mushukka:
Voy-voy-voy mushukvoy,
Bunchalar ham go’zalsan.
Yunging mayin chiroylik,
Hammadan ham o’zarsan.
Och eshikni kiraylik
Birga o’yin o’ynaylik.
Sening uying chiroyli,
Pasti bor-u to’ri yo’q,
Qishda uying isiydi,
Qara lekin mo’ri yo’q.
Lekin bitta muammo,
Yo’lbarsvoyning uyichi
Seni uyingdan chiroyli.
Yo’lbarsvoyning to’nichi
Seni to’ningdan chiroyli
Ox essiz
Mushuk tulkining so’zlarini eshitib sergak tortadi. Ayyor tuylkining Uychasi haqidagi so’zlarni eshitibbiroz sergak tortadi va tulkiga qarata:
Voy sen nima deyapsan
Raxmat g’amim yeyapsan.
Bu rostmi yoki yolg’on
Aniqlash kerak shu on. (mushuk uyidan chiqadi)
Men boray o’rmon tomon
Yo’lbarning uyi qayon
Tulkijon uyda qolib
Yo’limni poylab turgin
Eshikni qulflab olib
Sen doim sergak turgin
shunda Tulki:
Va-ha-ha-ha laqma mushuk
Battar bo’l xoling yomon
Taziringni olasan
Bo’ri kelar sen tomon.
Shu yerda:
Mushuk o’rmonga ketadi. Oldidan bo’ri chiqib qolib, mushukka tashlanadi. Mushuk uzun tirnoqlari bilan bo’rini tirnab oladi va uyi tomonga qochib keladi.
Mushuk:
Voy tulki eshikni och
Bo’ri kelar izimdan
Bo’laqolgin tulkijon
Bo’ri yer meni chindan
Tulki:
Yo’q-yo’q ocholmayman hech
Uyinga sen kuyasan
Shu bugundan mushukcha,
Pushaymonga to’lasan.
Mushuk yig’lab;
Voy dod yordam bering,
Tulki ochmas uyimni,
Birov bormi kelinglar
Bo’ri yeb ketar meni.
Buni kuzatib turgan Yo’lbars:
Yolg’iz emassan mushuk,
Senga yordam beramiz.
Eshigingni ochamiz,
Adolat o’rnatamiz.
Tulki;
Do’sti ko’paydi chunon
Qochmasam bo’lmas shu on.
|
Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko’taramiz. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 592 b

|
Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko’taramiz. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 592 b
|
bet | 5/5 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #125329 |
Bog'liq Xamidova Feruza 20-mavzu1. Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko’taramiz. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 592 b. 2. Karimov I.A. Barkamol avlod orzusi. Toshkent: Sharq, 1997. 3. Karimov I.A. Yuksak manaviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. – 174 b. 4. Abdurahmonov A. Saodatga eltuvchi bilim. «Ma’rifat gulshani» gazetasi, 6 (11) – 2007 yil. 5. To’raqulov X.A. Kamolot sari. Jizzax, 2007, 181-182 betlar. 6. To’raqulov X.A. Pedagogik tadqiqotlarda axborot tizimlari va texnologiyalari. Toshkent: Fan, 2006, 250 bet. 7. O’zbekiston Milliy ensiklopediyasi. 8-jild, 270 bet. 8. Quronov M. Otalar kitobi. 9. Hasanboyev J. va boshq. Pedagogika. Toshkent: Fan, 2006, 284 bet. 10. Hasanboyev J. va boshq. Pedagogika: Oliy o’quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: Fan, 2009. - 480 b."
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko’taramiz. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 592 b
|
Buxoro Davlat Universiteti Fizika matematika fakulteti - bet 4

|
Buxoro Davlat Universiteti Fizika matematika fakulteti
|
bet | 4/5 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #125329 |
Bog'liq Xamidova Feruza 20-mavzuFransiya ta’limida bolalarning go‘daklik chog‘idanoq maktabda o‘qitish uchun tayyor holda olib kelish g‘oyat muhim masala hisoblanadi. Bu bosqichda tarbiyalanuvchilar quyidagicha tabaqalashtirilgan: kichik guruh (2- 4 yosh), o‘rta guruh (4- 5 yosh), katta guruh (5- 6 yosh). Maktabga tayyorlov guruhi (5- 6 yosh) bo‘lib, ularga Fransiyada 100% shu yoshdagi bolalar qamrab olingan. Bolalarni maktabga tayyorlash uchun alohida dastur va darsliklar mavjud.
Hulosa qilib shuni aytish mumkinki, O‘zbekistonni ta’lim tizimiga xorij pedagogikasidagi ilg‘or jixatlarni o‘zlashtirish, yangi - yangi samarali o‘quv predmetlarini ta’lim tarkibiga kiritish bilan jahon davlat standartlari darajasiga olib chiqish osonlashadi
Buning uchun esa biz rivojlangan xorijiy mamlakatlardagi quyidagi ilg‘or tajribalarni ta’lim tizimimizda qo‘llay bilishimiz maqsadga muvofiqdir.
AQSH pedagogikasidagi: - bolani o‘z kuchi imkoniyatiga ishonch ruhida tarbiyalash;
b) bolani kamsitmaslik, insoniy kadriyatlarni va g‘ururini erga urmaslik; d) Vataniga faxr va iftixor ruxida tarbiyalash va x.k . Yaponiya ta’limidagi: a) bolani maktabga puxta tayyorlash; b) kichkintoylar ta’lim va tarbiyasiga ota- onalar masuliyatini kuchaytirish; d) yosh talant sohiblari bilan olib borilayotgan izchil ishlar. Fransiya ta’limidagi: a) maktabgacha tarbiyadanoq o‘quvni predmetlashtirib tashkil etish; b) boshlang‘ich ta’limni uch boskichda puxta amalga oshirish; d) o‘quvni didaktik vositalar bilan ta’minlashga berilayottan katta e’tibor va boshqa ibratli jihatlar bizning ta’limga ham ko‘chsa, bizning pedagogakamiz olga qarab dadil qadam bosgan bo‘lar edi
Xorijiy davlatlardagi maktabgacha ta’limning asosiy ikki maqsadi bo’lib, ularning birinchisi bolalarga xorijiy tillarni o’qitish bo’lsa, ikkinchisi ularni jismonan, ruhan va aqlan sog’lom rivojlantirishdir
"Mavzularni oʻrganishda foydalanish mumkin boʻlgan adabiyotlar roʻyxati:
|
| |
Buxoro Davlat Universiteti Fizika matematika fakulteti - bet 3

|
Buxoro Davlat Universiteti Fizika matematika fakulteti
|
bet | 3/5 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #125329 |
Bog'liq Xamidova Feruza 20-mavzuBolalar bog‘chasi Yaponiyada vatan fuqarosini shakllantirish tizimining 1-bosqichi hisoblanadi. Mustaqil faoliyat, jamoaviy ong, ijtimoiy mas’uliyat ko‘nikmalarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratiladi. Bolalar bog‘chasining asosiy vazifasi bolani maktabga tayyorlashdir. Bu yerda rasm, musiqa, ritmika, jismoniy tarbiya bo‘yicha mashg‘ulotlar o’tiladi. Individuallik, u qanchalik yaxshi bo‘lmasin, o‘quvchilarni o‘ziga jalb qilmaydi, bolalar jamoasi tomonidan qabul qilinmaydi.
Yaponiyada oilaviy tarbiya xususida ko’plab metodik qo’llanmalar va tavsiyanomalar nashr etiladi, radio va televideniya orqali ko’plab pedagogik maslahatlar berib boriladi.
Maktabgasha tarbiya yoshdagi bolalar uchun ota- onalar oyiga o’rtacha 2- 3 kitob sotib olishadi.
SHu yoshdagi bolalar uchun oyiga 40 jarida nashr etiladi, ota-onalarning mutlaq ko’pchiligi bu jaridalarga obuna bo’lishadi. Bola maktabga borgunga qadar o’qishni, yozishni, oddiy hisoblash ko’nikmalarini egallashi zarur.
Maktabgacha ta’lim tizimi Germaniya ta’lim tizimida muhim bosqich hisoblanadi. Maktabgacha ta’lim bolalar bog‘chasi (Kindergarten)da amalga oshiriladi. Bolalar bog‘chasiga 3- 6 yoshdan maktab yoshigacha borishadi. Rivojlanishdan orqada qolgan yoki yoshi mos bosqichga yetmagan bolalar maktabgacha sinflarda (nem. Vorklassen) va maktablar qoshidagi bolalar bog‘chasida (nem. Schulkindergarten) taxsil oladilar. Bu bog‘chalar alohida FE qoidasiga ko‘ra yoki maktabgacha sektorga yoki boshlang‘ich ta’lim sektoriga bo‘ysinadi. Maktabgacha ta’lim majburiy emas, lekin ko‘pgina FEda rivojlanishda orqada qolgan bolalar uchun majburiy hisoblanadi. Bolalar bog‘chalari ta’limning quyi bosqichi hisoblansada, lekin u davlat tizimi emas, balki yosh avlodni qo‘llab-quvvatlash muassasalari tizimiga kiradi Bolalar bog‘chasiga farzandlarni berish ixtiyoriy ravishda amalga oshiriladi. Bolalar bog‘chasiga qatnash uchun ota- onalardan ularning daromadiga qarab ma’lum miqdorda to‘lov olinadi. Maktabgacha bolalar bog‘chasi tayyorlov sinflari va kirish guruhlari maktab ta’limining birinchi bosqichiga kiradi.
|
| |
Buxoro Davlat Universiteti Fizika matematika fakulteti - bet 2

|
Buxoro Davlat Universiteti Fizika matematika fakulteti
|
bet | 2/5 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #125329 |
Bog'liq Xamidova Feruza 20-mavzuMaktabgacha tarbiya odatda oiladan boshlanadi. Yapon ayollari uchun onalik birinchi o‘rinda turadi. Ko‘pgina yapon ayollarining aytishlaricha, bola tarbiyasi ularning hayotlarining maqsadlaridir. Yaponiyada oilaviy byudjetning katta qismi bolaning ta’limiga sarflanadi. Oilada bola yaxshi bilim olishi ushun barcha shartsharoitlar yaratib beriladi. Imtixon paytlarida esa bolalar uy yumushlaridan ozod etiladilar. Ota-onalar farzandlariga barcha sohada o’rnak namunadirlar. Ular o’z bolalari o’qishiga yordam berish ushun juda ko’p o’qiydilar. Onalar o’zlarini farzandlarining oqil, dono, muloyim, odil va mehnatsevar bo’lib o’sishlari uchun oila sulolasi va davlat oldida mas`ul deb hisoblaydilar. Yaponlar bolaning erta voyaga yetishi tarafdoridirlar. Turli yoshlarda tarbiyaning turli muammolariga urg‘u beradi Masalan, 1 yoshda o‘ziga ishonch hissini uyg‘otish, 2 yoshda amaliy san’at qo‘l mehnatini ko‘rsatish, 4 yoshda yaxshilik va yovuzlikni farqlashga o‘rgatish, 5 yoshdaliderlik hislatlarini tarbiyalash, mustaqillikka, reja tuzish va ularni bajarishga o‘rgatish
Bolalar va qizlar turlicha tarbiyalanadilar. O‘g‘ilga oilaning bo‘lajak tayanchi sifatida qaraydilar va qiyinchiliklarni yengishga o‘rgatadilar. Qizlarni esa uy ishlariga tayyorlaydilar. Yaponiya bog‘chalarida bolalarni 8 kishilik kichik guruhlar xanlarga bo‘ladi. Bu bolalarga bog‘chada o‘z ish o‘rni ajratiladi, ular o‘z xanlariga nom tanlaydilar.
SHu tariqa eng kichik yoshdan jamoada ishlashni o‘rgatadilar. Bu guruhdagi har bir o‘quvchi guruhda o‘z o‘rniga ega bo‘lishi lozim. Bunday xanlar keyingi ta’lim bosqichida ham qo‘llaniladi. O‘rta maktabda xanlar doimiy emas, ular yangi sharoitlarga tezroq ko‘nikish uchun har 5 oyda o‘zgartirib turiladi
Yaponiya bog‘chalariga 3- 5 yoshdagi bolalar qabul qilinadi. Bolalar bog‘chalarining maqsadi bolalarning aqliy va jismoniy qobiliyatlarini rivojlantirish, mustaqillik va ichki tartib ko‘nikmalarini tarbiyalash, jamiyat hodisalariga to‘g‘ri munosabatda bo‘la olishni o‘rgatishdan iborat. SHuningdek, og‘zaki nutq, so‘zlarni to‘g‘ri qo‘llashni o‘rgatishga ham katta e’tibor beriladi. Ertaklar, kitoblar, musiqa, sport o‘yinlari, rassomlik kabi shaxsning ijodiy xususiyatlariga qiziqish uyg‘otiladi
|
| |
Qattiq jismlarda kirishma atomlar diffuziyasi

Qattiq jismlarda kirishma atomlar diffuziyasi
Download
288,05 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
16.11.2023
Hajmi
288,05 Kb.
#99561
Download
288,05 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Qattiq jismlarda kirishma atomlar diffuziyasi
Download
288,05 Kb.
Matnni ko'rish
3-mavzu. Windows Server 2019 ni o’ rnatish va sozlash ko’nikmalari Reja

3-mavzu. Windows Server 2019 ni o’ rnatish va sozlash ko’nikmalari Reja
3-mavzu. Windows Server 2019 ni o’ rnatish va sozlash ko’nikmalari
Reja:
Operatsion tizimlar: MS WINDOWS OS, MS WINDOWS SERVERS
Microsoft Forefront Threat Management Gateway (Forefront TMG) Microsoft Internet Security and Acceleration Server (ISA Server)
VirtualBoxga Windows server 2019 ni o’rnatish va sozlash.
Ushbu qo'llanma sizni Windows Server 2019-ni jismoniy serverga, Virtual muhitga yoki bulutga o'rnatish bosqichlaridan o'tadi. Avvalo, jismoniy serverni o'rnatish uchun Windows Server ISO tasvirini tortib, USB qurilmasiga yoqishingiz kerak. Windows Server 2019 o'rnatish bosqichlari
Yuklanadigan USB yoki DVD vositasini yaratgandan so'ng, uni joylashtiring va kompyuteringizni ishga tushiring. VirtualBox, KVM va VMware foydalanuvchilari faqat VM yaratish paytida ISO faylini biriktirishlari va ko'rsatilgan o'rnatish bosqichlariga amal qilishlari kerak.
1.Birinchi ekranda "Keyingi" ni bosing, o'rnatish tilini, vaqtni va klaviaturani tanlang.
2. O'rnatishni "Endi o'rnatish" tugmachasini bosib boshlang.
Sozlash qisqa vaqt ichida boshlanishi kerak.
3. O'rnatish uchun Windows Server 2019 nashrini tanlang va Keyingi-ni bosing.
4. Litsenziya shartlarini o'qing va "Men litsenziya shartlarini qabul qilaman" katakchasini belgilash orqali o'rnatishni boshlashlariga rozilik bildiring.
5. Agar bu Windows Server 2019 ni serverda birinchi o'rnatish bo'lsa, tanlang (Custom: faqat Windows-ni o'rnating).
6. Windows Serverni o'rnatish uchun bo'limni tanlang, siz ixtiyoriy ravishda yangisini yaratishingiz yoki mavjud hajmdan "Keyingi" ni bosib, foydalanishingiz mumkin.
7. O'rnatish boshlanishi kerak, uning tugashini kuting.
8. O'rnatishdan so'ng tizim avtomatik ravishda qayta ishga tushishi kerak. Keyingi ekranda so'ralganda Administrator parolini o'rnating.
9. O'rnatishni tugatish uchun Finish-ni bosing. Administrator foydalanuvchisi bilan tizimga kirish uchun Ctrl + Alt + Del tugmalar birikmasidan foydalaning.
10. Administrator parolini kiriting va Enter ni bosing.
Foydali havolalar:
https://computingforgeeks.com/install-and-configure-ftp-server-on-windows-server-2019/
https://www.computersciencedegreehub.com/faq/what-is-a-systems-administrator/
https://victorops.com/blog/definitive-guide-for-being-a-system-administrator
https://searchnetworking.techtarget.com/definition/TCP-IP
http://hozir.org
|
Ish joyini to‘g‘ri tashkil etish - 1-Amaliy mashg‘ulot Mavzu: Ish joyini to‘g‘ri tashkil etish talablari Reja

|
1-Amaliy mashg‘ulot Mavzu: Ish joyini to‘g‘ri tashkil etish talablari Reja
|
bet | 2/3 | Sana | 17.09.2024 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #271418 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg\'ulotIsh joyini to‘g‘ri tashkil etish: O‘qituvchi stolning ustiga dasturxon yozib, o‘ng tomoniga qaychi, yelim uchun cho‘tka, chizg‘ich, qalam, o‘chirg‘ich joylashtiradi. O‘quvchining old tomoniga yelim, qiyqimlar uchun quticha va sochiq joylashtiriladi. O‘quvchining chap tomoniga, ish vaqtida halaqit bermaydigan qilib rangli qog‘oz to‘plamini, qog‘oz to‘plamini va kerakli materiallar joylashtiriladi.
Sanitariya-gigiyena talablari: O‘quvchi ish stolida ishlayotganda kiyimlarini kir qilmaslik uchun maxsus ish fartuklari va yenglar kiyib olinadi. Ish qurollaridan foydalanishda har bir asbobni yoki ish qurolini tartib bilan ishlatishni, ya’ni bitta ish qurolidan foydalanib bo‘lib o‘z joyiga qo‘yib, keyin ikkinchisini qo‘lga olish talab etiladi. Bunda o‘quvchini ish stoli batartib bo‘ladi. Ish vaqtida o‘quvchi qo‘lini kiyimlariga, boshiga, yuziga tekkizmaslik, zarur bo‘lganda qo‘lini sochiqqa artib keyin qo‘lini harakatlantirish mumkin. Ishni tugatgandan so‘ng ish qurollari va asboblarini o‘z g‘ilof yoki idishlariga solib tartib bilan sumkasiga yoki maxsus javonga joylashtirib qo‘yishi kerak.
To‘g‘ri o‘tirish qoidalari: O‘quvchilar ish vaqtida to‘g‘ri o‘tirish qoidalariga amal qilishlari kerak. Har bir asbob yoki ish qurolidan foydalanayotgan vaqtida qo‘llarni keskin harakatlantirmaslik, o‘rnidan turmaslik, orqasiga qaramaslik, yoniga o‘girilmaslik, o‘rtog‘iga gapirmaslik kerak. Ish vaqtida gavdani to‘g‘ri tutish, bir tomonga qiyshaymaslik, oyoqlarini to‘g‘ri joylashtirish, qo‘llarni stol ustida harakatlantirish, asbob va ish qurollarni gavdasiga yaqin olib kelmaslik, ish stolida to‘g‘ri o‘tirish kerak. Shunda o‘quvchi charchab yoki toliqib qolmaydi.
Ustaxonadagi asbob-uskunalar. O‘quvchilar ustaxonada ishlayotganlarida har xil asboblar va moslamalardan foydalanishadi. Qaychi, qalam, chizg‘ich, igna, angishvona, yelim, yelim cho‘tkasi, bigiz, taglik taxtachalar, pichoq, gazlama, rangli qog‘oz to‘plami, plastilin, turli urug‘lar, barglar, mato bo‘laklari, karton to‘plami, sochiq, chiqindilar uchun quticha, stol ustiga klyonka.
|
| |
Turli asboblardan foydalanishda texnika xavfsizligi

|
Turli asboblardan foydalanishda texnika xavfsizligi
|
bet | 3/3 | Sana | 17.09.2024 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #271418 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg\'ulotTurli asboblardan foydalanishda texnika xavfsizligi
qoidalari:
Qaychidan foydalanish qoidalari
1. Qaychini belgilangan joyda, belgilangan holatda saqlang.
2.Qaychini uchini yuqoriga qilib ushlamang.
3. Qaychini ochiq holda qoldirmang.
4. Qaychini yurib turganingizda ishlatmang.
5. Qaychini faqat yopilgan holda uchidan ushlab o‘rtog‘ingizga uzating.
6. Qaychini shlatayotganda kesilishning yo‘nalishini va materialni ushlab turgan chap qo‘l barmoqlarini kuzatib turing.
7. Yaroqsiz qaychini ishlatmang, uni o‘qituvchiga topshiring.
Bigizdan foydalanish qoidalari
1. Bigizni o‘rinsiz ishlatmang.
2. Sirti silliq, sirg‘anchik qattiq predmetlarni bigiz bilan teshmang.
3.Teshiladigan predmetni qo‘lingizda ushlamang, uni stol, taglik ustiga qo‘yib teshing.
Pichoq bilan ishlash qoidalari
1. Uchi yumaloq pichoqdan foydalaning.
2. Pichoqni o‘qituvchi ko‘rsatganidek ishlating, kesganda qattiq bosmang.
Nina bilan ishlash qoidalari.
1. Ninani ishlatib bo‘lgach, maxsus nina yostiqchaga sanchib qo‘ying.
2. Ninanni hech qachon og‘zingizga olmang.
3. Ortiqcha ninalarni ignadonda quruq holatda saqlang.
4. Ishdan oldin va ishdan keyin ninalarni sanab ko‘ring, yetishmagan ninalarni albatta toping.
5. Qog‘oz va kartondan narsalarni yasaganda birinchi teshikni albatta bigiz bilan teshib oling.
Ko‘rilgan choralarga qaramay sinfda baxtsiz hodisa ro‘y bersa, o‘qituvchi birinchi yordamni ko‘rsatishi va maktab vrachini chaqirishi lozim. Ish xonasida yod, bint solingan aptechka bo‘lishi shart.
Savollar:
1. Ish joyini tashkil etishda nimalarga e’tibor berish kerak?
2. Mashg‘ulotga kerakli ish asboblari va materiallari qanday joylashtiriladi?
3. Qanday asboblar bilan ishlaganda texnika xafvsizligi qoidalaridan foydalaniladi?
4. Sanitarik-gigienik talablar nimalardan iborat?
5. Mehnat xonalarini jihozlashdagi talablar?
Ish joyini to`g`ri tashkil qilish
|
| |
Energetik zonalar. Reja - bet 6

|
Energetik zonalar. Reja
|
bet | 6/10 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #250632 |
Bog'liq 3-MA\'RUZAEnergetik diagrammada bu jarayon elektronning donor sathi Wd dan o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tishiga mos keladi (9 b - rasm). Kiritmali atom musbat zaryadlangan qo‘zg‘almas ionga aylanadi. Bunday kiritma donor deb ataladi. - Energetik diagrammada bu jarayon elektronning donor sathi Wd dan o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tishiga mos keladi (9 b - rasm). Kiritmali atom musbat zaryadlangan qo‘zg‘almas ionga aylanadi. Bunday kiritma donor deb ataladi.
- Yarim o‘tkazgichli asboblar yasashda ko‘p kiritma atomlari kiritiladi (1 sm3 hajmga 1014-1018 darajadagi atomlar). Xona temperaturasida kiritmaning har bir atomi bittadan erkin elektron hosil qiladi. Kovaklar esa xususiy yarim o‘tkazichlardagi kabi kremniy atomi elektronlarining o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tishidagi termogeneratsiya hisobiga hosil bo‘ladi.
- 9 – rasm. Kiritmali yarim o’tkazgichlar
Yarim o‘tkazgich tarkibiga katta darajadagi donor kiritmaning kiritilishi erkin elektronlar konsentratsiyasini oshiradi, kovaklar konsentratsiyasi esa xususiy yarim o‘tkazgichdagiga nisbatan sezilarli kamayadi. Erkin zaryad tashuvchilar konsentratsiyasining ko‘paytmasi np o‘zgarmas temperaturada o‘zgarmas qoladi va faqat yarim o‘tkazgich ta’qiqlangan zona kengligi bilan aniqlanadi. Shuni yodda tutish kerakki, T=300 K (xona temperaturasida) kremniyda np≈0,64∙1020 sm-3, germaniyda esa np≈4∙1026 sm-3. Shunday qilib, agar kremniy kristalliga konsentratsiyasi 1016 sm-3 bo‘lgan donor kiritma kiritilsa, T=300 K da elektronlar o‘tkazuvchanligi n=1016 sm-3, kovaklarniki esa – atigi 104 sm-3 ga teng bo‘ladi. - Yarim o‘tkazgich tarkibiga katta darajadagi donor kiritmaning kiritilishi erkin elektronlar konsentratsiyasini oshiradi, kovaklar konsentratsiyasi esa xususiy yarim o‘tkazgichdagiga nisbatan sezilarli kamayadi. Erkin zaryad tashuvchilar konsentratsiyasining ko‘paytmasi np o‘zgarmas temperaturada o‘zgarmas qoladi va faqat yarim o‘tkazgich ta’qiqlangan zona kengligi bilan aniqlanadi. Shuni yodda tutish kerakki, T=300 K (xona temperaturasida) kremniyda np≈0,64∙1020 sm-3, germaniyda esa np≈4∙1026 sm-3. Shunday qilib, agar kremniy kristalliga konsentratsiyasi 1016 sm-3 bo‘lgan donor kiritma kiritilsa, T=300 K da elektronlar o‘tkazuvchanligi n=1016 sm-3, kovaklarniki esa – atigi 104 sm-3 ga teng bo‘ladi.
|
| |
Energetik zonalar. Reja - bet 7

|
Energetik zonalar. Reja
|
bet | 7/10 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #250632 |
Bog'liq 3-MA\'RUZADemak bunday kiritmali yarim o‘tkazgichda elektr o‘tkazuvchanlik asosan elektronlar hisobiga amalga oshiriladi, yarim o‘tkazgich esa – elektron yoki n- turdagi elektr o‘tkazuvchanlik deb ataladi. n –turdagi yarim o‘tkazgichda elektronlar - asosiy zaryad tashuvchilar, kovaklar esa - asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar deb ataladi. - Demak bunday kiritmali yarim o‘tkazgichda elektr o‘tkazuvchanlik asosan elektronlar hisobiga amalga oshiriladi, yarim o‘tkazgich esa – elektron yoki n- turdagi elektr o‘tkazuvchanlik deb ataladi. n –turdagi yarim o‘tkazgichda elektronlar - asosiy zaryad tashuvchilar, kovaklar esa - asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar deb ataladi.
- Kremniy atomiga D.I. Mendeleyev davriy elementlar tizimidagi III guruh elementlari (masalan, bor V) kiritilsa uning valent elektronlari qo‘shni kremniy atomlari valent elektronlari bilan uchta to‘liq bog‘liqlik hosil qiladilar. To‘rtinchi bog‘lanish esa to‘lmay qoladi.
Uncha katta bo‘lmagan issiqlik energiyasi ta’sirida qo‘shni kremniy atomining valent elektronlari bu bog‘lanishni to‘ldiradi. Natijada borning tashqi qobig‘ida ortiqcha elektron hosil bo‘ladi, ya’ni u manfiy zaryadga ega bo‘lgan qo‘zg‘almas ionga aylanadi. Kremniy atomining to‘lmagan bog‘lanishi – bu kovakdir (1.3 v - rasm). Energetik diagrammada bu jarayon elektronning valent zonadan akseptor sathi Wa ga o‘tishiga va valent zonada kovak hosil bo‘lishiga mos keladi (1.3 g - rasm). Bu vaqtda erkin elektron hosil bo‘lmaydi. Bunday kiritma – akseptorli deb ataladi, akseptor atomlari kiritilgan yarim o‘tkazgich esa – kovak yoki r – turdagi elektr o‘tkazuvchanlik deb ataladi. R-turdagi yarim o‘tkazgich uchun kovaklar – asosiy zaryad tashuvchilar, elektronlar esa - asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar hisoblanadi. - Uncha katta bo‘lmagan issiqlik energiyasi ta’sirida qo‘shni kremniy atomining valent elektronlari bu bog‘lanishni to‘ldiradi. Natijada borning tashqi qobig‘ida ortiqcha elektron hosil bo‘ladi, ya’ni u manfiy zaryadga ega bo‘lgan qo‘zg‘almas ionga aylanadi. Kremniy atomining to‘lmagan bog‘lanishi – bu kovakdir (1.3 v - rasm). Energetik diagrammada bu jarayon elektronning valent zonadan akseptor sathi Wa ga o‘tishiga va valent zonada kovak hosil bo‘lishiga mos keladi (1.3 g - rasm). Bu vaqtda erkin elektron hosil bo‘lmaydi. Bunday kiritma – akseptorli deb ataladi, akseptor atomlari kiritilgan yarim o‘tkazgich esa – kovak yoki r – turdagi elektr o‘tkazuvchanlik deb ataladi. R-turdagi yarim o‘tkazgich uchun kovaklar – asosiy zaryad tashuvchilar, elektronlar esa - asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar hisoblanadi.
|
| |
NATIJALAR - Qattiq jismlarda kirishma atomlar diffuziyasi

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
(E)ISSN:2181-1784
www.oriens.uz
SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7
3(4), April, 2023
405
Kirishma atomlarning yarimo’tkazgich material sirtidan
diffuziya natijasida
hajm bo’ylab kirib borish tezligini ko’rsatadigan kattalik bu diffuziya koeffisiyentidir.
Diffuziya koeffisienti qiymati ham kirishma atomlari parametrlari va diffuziya
tezligiga bog’liq.
0
exp
d
E
D
D
kT
=
−
(2)
0
D
tempratura cheksiz bo’lgandagi
diffuziya koeffisienti,
d
E
diffuziyaning
energiya faolligi (ya’ni atomlarning kristall panjara ichida bir muvozanat holatdan
ikkinchi muvozanat holatga o’tishi uchun zarur bo’lgan energiya).
1-jadval. Murakkab yarimo’tkazgich materiallarining ta’qiqlangan soha
kengligi.
Yarimo’tkazgichlar Taqiqlangan sohasi Yarimo’tkazgichlar
Taqiqlangan
sohasi
Agar kirishma atomlar tugunlar bo’yicha diffuziya qilinadigan bo’lsa, unda
d
E
ni qiymati tugunda turgan atomning 3 ta qo’shnisi bilan bog’lanishni
uzishi uchun
kerak bo’lgan energiya ham atom qo’shni tugun joyiga o’tishi uchun u yerda
vakansiya paydo bo’lishi uchun kerak energiyalar yig’indisiga teng bo’ladi.
XULOSA
Umuman olganda, atom diffuziyasi bo’yicha adabiyotlar
juda katta va keng
ko’lamli materiallar va ilovalarni qamrab oladi. Ushbu sohada sezilarli yutuqlarga
erishilgan bo’lsada, materiallarda atom tarqalishining mexanizmlari haqida hali ko’p
narsalarni o’rganish kerak. Kelajakdagi tadqiqotlar
yangi hisoblash usullariga,
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq qattiq-jismlarda-kirishma-atomlar-diffuziyasiOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
(E)ISSN:2181-1784
www.oriens.uz
SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7
3(4), April, 2023
404
javobgardir. So’nggi yillarda turli materiallar, jumladan, metallar, yarimo’tkazgichlar
va keramikalarda atom tarqalishi bo’yicha katta miqdordagi tadqiqotlar olib borildi.
MUHOKAMA
Atom diffuziyasi sohasidagi so’nggi o’zgarishlardan biri bu materiallardagi
diffuziya xatti-harakatlarini tahlil qilish uchun hisoblash usullaridan foydalanishdir.
Bu usullar molekulyar dinamika simulyatsiyasi, Monte-Karlo simulyatsiyasi va
zichlik funksional nazariyasi hisoblarini o’z ichiga oladi. Ushbu usullarni qo’llash
orqali tadqiqotchilar atom diffuziyasining asosiy mexanizmlari haqida tushunchaga
ega bo’lishlari va turli materiallar uchun diffuziya koeffitsiyentlari va harakat
energiyalarini extimolliklarini aniqlashlari mumkin.
Tadqiqotning yana bir muhim yo’nalishi nanomateriallarda diffuziyani
o’rganishdir. Materiallarning o’lchami nano o’lchamga tushganda, diffuziya harakati
yuqori sirt maydoni va nuqsonlar mavjudligi sababli sezilarli darajada o’zgarishi
mumkin.
Nanomateryallarda
diffuziya
xatti-harakatlarini
tushunish
noyob
xususiyatlar va yangi materiallarni ishlab chiqish uchun juda muhimdir. Ushbu
sohalarga qo’shimcha ravishda, metallar va yarimo’tkazgichlar kabi maxsus
materiallarda diffuziya bo’yicha muhim tadqiqotlar olib borildi. Masalan, so’nggi
tadqiqotlar vodorodni saqlash va yonilg’i xujayralarida ishlatiladigan materiallarning
xatti-harakatlarini tushunish uchun juda muhim bo’lgan metallardagi vodorodning
tarqalishiga qaratilgan. Shuningdek, yangi elektron qurilmalarni yaratish uchun zarur
bo’lgan yarim o’tkazgichlarda qo’shimcha moddalarning tarqalishi bo’yicha
tadqiqotlar o’tkazildi.
|
| |
Energetik zonalar. Reja - bet 5

|
Energetik zonalar. Reja
|
bet | 5/10 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #250632 |
Bog'liq 3-MA\'RUZAO‘zgarmas temperaturada (boshqa tashqi ta’sirlar mavjud bo‘lmaganda) kristall muvozanat holatda bo‘ladi. Ya’ni, generatsiyalangan zaryad tashuvchilar juftligi soni rekombinatsiyalangan juftliklar soniga teng bo‘ladi. Birlik hajmdagi zaryad tashuvchilar soni, ya’ni ularning konsentratsiyasi, solishtirma elektr o‘tkazuchanlik qiymatini beradi. Xususiy yarim o‘tkazgichlarda elektronlar konsentratsiyasi kovaklar konsentratsiyasiga teng bo‘ladi (ni= pi). n (negative so‘zidan) va p (positive so‘zidan) harflari mos ravishda elektron va kovakka mos keladi. Kiritmasiz yarim o‘tkzgichda hosil bo‘lgan elektron va kovaklar xususiy erkin zaryad tashuvchilar va ularga asoslangan elektr o‘tkazuvchanlik esa – xususiy elektr o‘tkazuvchanlik deb ataladi. - O‘zgarmas temperaturada (boshqa tashqi ta’sirlar mavjud bo‘lmaganda) kristall muvozanat holatda bo‘ladi. Ya’ni, generatsiyalangan zaryad tashuvchilar juftligi soni rekombinatsiyalangan juftliklar soniga teng bo‘ladi. Birlik hajmdagi zaryad tashuvchilar soni, ya’ni ularning konsentratsiyasi, solishtirma elektr o‘tkazuchanlik qiymatini beradi. Xususiy yarim o‘tkazgichlarda elektronlar konsentratsiyasi kovaklar konsentratsiyasiga teng bo‘ladi (ni= pi). n (negative so‘zidan) va p (positive so‘zidan) harflari mos ravishda elektron va kovakka mos keladi. Kiritmasiz yarim o‘tkzgichda hosil bo‘lgan elektron va kovaklar xususiy erkin zaryad tashuvchilar va ularga asoslangan elektr o‘tkazuvchanlik esa – xususiy elektr o‘tkazuvchanlik deb ataladi.
3.3. Yarim o’tkazgichlarda kiritmali elektr o‘tkazuvchanlik - 3.3. Yarim o’tkazgichlarda kiritmali elektr o‘tkazuvchanlik
- Yarim o‘tkazgichli asboblarning ko‘p qismi kiritmali yarim o‘tkazichlar asosida yaratiladi. Elektr o‘tkazuvchanligi kiritma atomlari ionizatsiyasi natijasida hosil bo‘ladigan zaryad tashuvchilar bilan asoslangan yarim o‘tkazgichlar – kiritmali yarim o‘tkazgichlar deyiladi.
- Kremniy atomiga D.I. Mendeleyev davriy elementlar tizimidagi V guruh elementlari (masalan, margumush As) kiritilsa uning 5ta valent elektronidan to‘rttasi qo‘shni kremniy atomining to‘rtta valent elektronlari bilan bog‘lanib - sakkiz elektrondan tashkil topgan mustahkam qobiq hosil qiladilar. Beshinchi elektron ortiqcha bo‘lib, o‘zining atomi bilan kuchsiz bog‘langan bo‘ladi. Shuning uchun kichik issiqlik energiyasi ta’sirida u uziladi va erkin elektronga aylanadi (9 a - rasm), bu vaqtda kovak hosil bo‘lmaydi.
|
| |