nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mahsulot ishlab chiqarish tannarxiga qo‘shiladigan xarajat- lar quyidagicha turkumlanadi

|
Mahsulot ishlab chiqarish tannarxiga qo‘shiladigan xarajat- lar quyidagicha turkumlanadi
|
bet | 139/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Mahsulot ishlab chiqarish tannarxiga qo‘shiladigan xarajat- lar quyidagicha turkumlanadi:
bevosita va bilvosita moddiy xarajatlar;
bevosita va bilvosita mehnat xarajatlari;
d) ishlab chiqarishdagi ma’muriy xarajatlar.
Davr xarajatlari quyidagicha turkumlanadi:
sotish bo‘yicha xarajatlar;
boshqaruv xarajatlari;
d) boshqa muomala xarajatlari va zararlar.
Moliyaviy faoliyat bo‘yicha xarajatlar quyidagicha turkumlanadi:
foizlar bo‘yicha sarflar;
chet el valutasi kursi o‘zgarishidan ko‘rilgan zarar;
qimmatli qog‘ozlarga qo‘yilgan mablag‘larni qayta baholashdan ko‘rilgan zarar;
moliyaviy faoliyat bo‘yicha boshqa sarf-xarajatlar.
Favqulodda zararlar, odatda, turkumlanmaydi.
Ishlab chiqarish va noishlab chiqarish xarajatlari.
Mahsulot ishlab chiqarish bilan bog‘liq xarajatlarga ishlab chiqa- rish xarajatlari deb ataladi. Ularga quyidagilar kiradi:
material xarajatlari;
mehnat haqi xarajatlari;
ishlab chiqarish bilan bog‘liq ma’muriy xarajatlar.
Bevosita material xarajatlari mehnat haqi bilan birgalikda dastlabki xarajatlarni tashkil etadi.
Mehnat haqi va ishlab chiqarish xarakteridagi ma’muriy boshqaruv xarajatlari birgalikda konversiya xarajatlarini tashkil etadi.
Material xarajatlari konversiya xarajatlari bilan birgalikda to‘liq ishlab chiqarish tannarxini tashkil etadi.
Noishlab chiqarish xarajatlari.
Ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lmagan barcha xarajatlarga noish- lab chiqarish xarajatlari deb ataladi. Ular tarkibiga sotish bilan bog‘liq xarajatlar, ilmiy tekshirish va tadqiqot xarajatlari, umumiy va ma’muriy boshqaruv xarajatlari, boshqaruv xarajatlari, olingan kredit uchun foiz to‘lovlari va boshqa ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lmagan, xarajatlar kiritiladi.
Mahsulot tannarxini umumlashtiruvchi ko‘rsatkichlar quyidagilarni tashkil etadi.
Bir so‘mlik tovar mahsuloti uchun qilingan xarajat.
Taqqoslanadigan mahsulot tannarxi.
Mahsulot birligining tannarxi.
|
| |
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov mamlakat aho-

201
o‘sish darajasi mahsulot hajmini o‘sish darajasiga nisbatan yuqori
bo‘lishi mamlakat miqyosida katta iqtisodiy samara berdi. Xalqaro
tajribalaridan ma’lumki, shu ko‘rsatkich davlat iqtisodiyoti qudrati,
kishilar turmush farovonligi omillarini mezoni bo‘lib xizmat qiladi.
Mamlakatimizda keyingi yillarda yalpi ichki mahsulot, shu jum-
ladan sanoat mahsuloti ishlab chiqarish hajmi yuqori sur’atlar bilan o‘sib
borayotganligini turli o‘zgarishlar bilan bog‘lash mumkin. Masalan, turli
mulk shakllari va mazmunining o‘zgarishi, boshqaruv tizimidagi o‘zga-
rishlar, erkin iqtisodiy foaliyatning cheklanmaganligi, tashqi iqtisodiy
faoliyatga keng yo‘l ochilishi va hokazo. Mamlakatimizdagi demografik
vaziyatning o‘ziga xos xususiyati shundan iboratki, ayniqsa, mehnatga
qobiliyatli yoshlarning soni tez o‘sib bormoqda. Shu bois ishchi
kuchlarini ish bilan ta’minlash, ishsizlik masalasini hal etish
mamlakatimizdagi eng dolzarb iqtisodiy va ijtimoiy muammolardan
biridir. Bu vazifani hal etishning eng samarali yo‘nalishlaridan biri
Prezident I.Karimov ta’kidlaganidek, «Kichik va o‘rta korxonalar sonini
ko‘paytirish, xususiy tadbirkorlikni har tomonlama qo‘llab-quvvat-
lashdan iborat. Yuqorida zikr etilgan sohalar, birinchi galda, biz uchun
eng dolzarb bo‘lib turgan aholi bandligi va uning daromadlarini oshirish
muammolarini hal etishda o‘ziga xos lokomotiv vazifasini bajaradigan
kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni jadal rivojlantirish borasida biz
tanlagan siyosatning mutlaqo to‘g‘ri va uzoqni ko‘zlagan holda olib
borilayotganini takror va takror isbotlamoqda».
1
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 152/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.141
С помощью разработанной программы можно было прогнозировать объемы суточного,
месячного и годового потребления электроэнергии предприятиями по минимальной и
максимальной киловатт-часам и затратам.
Литература
1. Закон Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии». 25.04.1997г.
2. Кадыров К. Диссертация “Исследованние влияния применения дифференцированных
по времени тарифов на энергетическую эффективность потребителей”. Диссертация на
соискание ученой степени доктора философии, Ташкент, 2019г.
3.В.В.Мухайлов “Тарифы и режимы электропотребления” Москва,1986г.
TABAQALASHTIRILGAN TA’RIFLARNI TADBIQ QILISH
R.O.Rahmatullayev, M.M.Qodirov
Namangan muhandislik-texnologiya instituti
Аnnоtаsiya. Maqolada - ishlab chiqarish korxonalari elektr energiyasi iste'molini
samaradorligini oshirish uchun vaqt bo‘yicha tabaqalashtirilgan tariflarni qo‘llash asosladi.
- vaqt bo‘yicha tabaqalashtirilgan tariflarni qo‘llashni asoslash uchun axoli yashash joylari
elektr energiyasi iste'moli taxlil etiladi;
- turli tariflar bo‘yicha elektr energiyasi iste'moli parametrlari optimallashtiriladi.
Tayanch so’zlar va iboralar: optimallash, tabaqalashtirish, pik vaqtlar (davrlar),
tabaqalashgan tariflar.
Vaqt bo‘yicha tabaqalashtirilgan tariflar tizimining Yevropa davlatlarida qo‘llanilishi shuni
ko‘rsatadiki, ishlab chiqarish korxonalarida, aholi turar joylarida, qishloq xo‘jaligida va boshqa
tizimlarda 20% gacha elektr energiyasini tejashga erishilgan.
O‘zbekiston Respublika energetika tizimida tarif davrlari haqida ya'ni, ishlab chiqarish
korxonalari va aholi turar joylari elektr energiya iste'mol davrlari “pik”, “yarim pik” va “tungi”
davrlarini faqatgina iste'molchilarning iste'mol davrlari quvvatlarini hisob-kitob qilib chiqish bilan
aniqlash mumkin.
Ishlab chiqarish korxonalari hamda aholi urar joylarida elektr energiyani iste'mol qiluvchi
mavjud asbob va uskunalarining elektr energiya iste'molini tahlil qilish hamda har bir korxona va
aholi turar oylarining soatlik, kunlik, oylik va yillik iste'mol qiladigan elektr energiyasi hisoblab
chiqilganidan keyin iste'molchilar sutkaning qaysi davrlarida ko‘proq elektr energiyasini iste'mol
qilishini aniqlash mumkin bo‘ladi.
Vaqt bo‘yicha tabaqalashtirilgan tariflar tizimi qo‘llanilganida yillik iste'mol hajmi bir xil
bo‘lmaydi. Iste'molchilarning elektr energiyaga bo‘lgan asosiy talab davri asosan sutkaning ertalabki
va kechgi davriga to‘g‘ri keladi.
Sutkalik grafikning asosiy hususiyatlari quydagicha:
- notekis grafik (tungi davrdagi minimum yuklamalar davrining, maksimum yuklamalar davriga
nisbati) quydagicha ifodalanadi:
P
P
а
Н
max
min
/
(1)
Yuklamani to‘ldirish koeffisenti (o‘rtacha sutkalik yuklamalar davrining maksimum yuklamalar
davriga nisbati) quydagicha ifodalanadi:
P
P
y
урт
з
max
/
(2)
Shuningdek maksimal yuklamalar davrining soatlar bo‘yicha miqdori quydagicha ifodalanadi:
P
Э
йил
h
max
/
(3)
|
| |
o‘zgarishining ta’sirini aniqlang

199
VI BOB. MEHNAT RESURSLARI BILAN
TA’MINLANGANLIK, MEHNAT UNUMDORLIGI VA
ULARNING MAHSULOT HAJMIGA TA’SIRI TAHLILI
6.1. Korxonada mehnat resurslarini tahlil qilishning ahamiyati,
tahlil vazifalari va axborot manbalari
Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida korxonalarda mahsu-
lot (ish, xizmat)lar ishlab chiqarishda asosiy o‘rinni jonli mehnat omili,
ya’ni inson omili muhim ahamiyat kasb etadi,
chunki har qanday fan-
texnika taraqqiyotining rivojlangan bosqichida ham inson omilining
bo‘lishi talab etiladi, ya’ni yuqori texnologiyaga
asoslangan ishlab
chiqarish uskunalarini ham inson boshqarishi lozim bo‘ladi. Bunday
sharoitda korxonalarning mehnat resurslari bilan ta’minlanganlik
darajasini o‘rganib borish muhim ahamiyat kasb etadi.
Mahsulot ishlab chiqarish hajmining oshishiga,
mahsulot tannarxi-
ning pasayishiga, foyda miqdorining oshishiga hamda boshqa bir qator
texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarining yaxshilanishi
korxonaning mehnat
resurslari bilan ta’minlanish darajasiga bog‘liq. Mehnat ko‘rsatkichlari-
ning bajarilish darajasi mashina va jihozlardan maksimal foydalanishga,
ishlab chiqarishni bir maromda amalga oshirilishiga va mehnat unum-
dorligini o‘sishiga ta’sir ko‘rsatadi.
Bugungi kunda respublikamizda ro‘y berayotgan ijtimoiy-iqtisodiy
o‘zgarishlar mavjud mehnat resurslaridan samarali foydalanishni taqozo
etmoqda.
Mehnat ko‘rsatkichlari tarkibiga, odatda, quyidagilar kiradi:
a) ish haqi fondi;
b) xodimlar soni;
d) mehnat unumdorligi;
e) o‘rtacha yillik ish haqi.
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnalogiyalari

Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnalogiyalari
Download
440,61 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
26.11.2023
Hajmi
440,61 Kb.
#106001
Download
440,61 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnalogiyalari
Download
440,61 Kb.
Matnni ko'rish
Radioaktiv xavfli obyektlaridagi avariyalar

69
keltirmasligi lozim.
Dunyo miqiyosida radioaktiv moddalardan AES-atom elektr stansiyalarida
foydalaniladi. Jahonda 500 dan ortiq reaktorlar mavjud va dunyo bo‗yicha
elektrenergiya ishlab chiqarishda AES larning ulushi 16 foizni tashkil etadi. AQShda
104, Fransiyada 59, Yaponiyada 55, Rossiyada 31, Angiliyada 23, Janubiy Koreyada
20, Kanadada 18, Germaniyada 17, Ukrainada 15 ta AES mavjud.
Radiatsiyali xavfsizlik - fuqarolar va atrof-muhitning ionlashtiruvchi
nurlanishning zararli ta‘siridan muhofazalanganlik holati.
Kimyoviy va radiatsiyali muhofazaning eng asosiy vazifasi kimyoviy xavfli
obyektlar (KXO) va radiatsiyali xavfli obyektlardagi halokatlar bilan bog‗liq
favqulodda vaziyatlarning oldini olishdan iborat. Misol tariqasida ayrim FVlarni
keltirish mumkin: Amerikaning ―Yunion Korbayt‖ kompaniyasiga qarashli kimyo
zavodida gaz quvurlaridan 40 tonna o‗tkir zaharlovchi moddaning tashqi muhitga
oqishi oqibatida ulkan falokat ro‗y berdi. 2000 kishining hayotiga zomin bo‗lgan
mana shu hodisa tufayli 80 ming nafar fuqaro zaharlanib, salomatligiga jiddiy ziyon
yetdi.
1986-yil 26-aprel kuni Chernobil AESdagi halokatli hodisa tufayli kamsuqum,
mo‗‘jazgina ukrain shaharchasining nomi dunyoga yoyildi. Halokatning dastlabki
daqiqalarida 30000 kishi hayot bilan vidolashdi. Radiatsiya asorati keyinchalik yana
ko‗p ming kishining o‗lishiga olib kelgan. Radioaktiv parchalanishlar Ukrainaning 11
ta viloyatiga tarqalgan.
Chernobildagi AES halokati to‗g‗isida 1987-yildagi sud ma‘lumotiga ko‗ra,
AESda oddiy intizom qoidalariga rioya qilish, javobgarlikni sezish juda pasayib
ketgan. Stansiya direktori halokatdan keyin ham radiatsiyaviy tekshiruvni
o‗tkazmagan, o‗tkazish uchun kerakli zamonaviy uskuna, moslamalar bo‗lmagan,
gazdan saqlash vositasi stansiyada ishlovchi xodimlarda bo‗lmagan, halokat
to‗g‗risidagi ma‘lumot o‗z vaqtida e‘lon qilinmay, 36 soat o‗tgandan so‗ng e‘lon
qilingan.
Stansiya xodimlari aniq harakat qilishlari lozimligini bilmaganlar. 21 mln m
3
uskunalarning ustki yuzasi maxsus tozalashdan o‗tkazilmagan. 500 ming m
3
yer
yuzasining tuprog‗i ko‗chirilib, ko‗mib yuborilgan. 600 ta qishloq zaharli radioaktiv
modadlardan zararsizlangirilgan.
2011-yil 11-martdagi Yaponiya zilzilasi natijasida Fukusuma AESdagi
reaktorlarda portlash ro‗y berdi. Avariya natijasida juda katta hududda radioaktiv
ifloslanish yuzaga keldi.
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 618/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.569
Бундан келиб чиқадики, кучли магнит майдони мавжуд бўлганда, квант ўра
ҳолатларининг комбинацияланган зичлигини ҳисоблаш учун дисперсия энергияси
қонунларидан фойдаланилади. Уларни қуйидагича ёзиш мумкин:
𝑬
𝒄
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝒏
𝒄𝒁
) = (𝑵
𝑳
𝒄
+
𝟏
𝟐
) ℏ𝝎
𝒄
𝒄
+
ℏ
𝟐
𝝅
𝟐
𝟐𝒎
𝒄
𝒅
𝟐
𝒏
𝒆𝒁
𝟐
+ 𝒎
𝒔
𝒄
𝒈
𝒄
𝝁
𝑩
𝑯
𝑬
𝒗
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝒏
𝒗𝒁
) = − (𝑵
𝑳
𝒗
+
𝟏
𝟐
) ℏ𝝎
𝒄
𝒗
−
ℏ
𝟐
𝝅
𝟐
𝟐𝒎
𝒗
𝒅
𝟐
𝒏
𝒗𝒁
𝟐
− 𝒎
𝒔
𝒗
𝒈
𝒗
𝝁
𝑩
𝑯 − 𝑬
𝒈
𝟐𝒅
(𝟎)
(1)
Бу ерда,
𝑁
𝐿
𝑐
, 𝑁
𝐿
𝑣
−
кван ўрасининг рухсат этилган соҳасидаги заряд ташувчиларнинг
Ландау сатхлари сони;
𝜔
𝑐
𝑐
, 𝜔
𝑐
𝑣
−
квант ўрасининг ўтказувчан ва валент соҳаларида магнит
майдонининг циклотрон частотаси; d – квант ўраси қалинлиги;
𝑛
𝑒𝑍
2
, 𝑛
𝑣𝑍
2
−
квант ўрасининг
ўтказувчан ва валент соҳаларида ўлчамли квантлаш қисм-соҳасининг тартиб рақами;
𝑛
𝑒𝑍
, 𝑛
𝜈𝑍
– мос равишда Z ўқи бўйича электронлар ва тешикларнинг квантлаш сатхлари
тартиб рақамлари; электрон ва валент соҳалар симметрик деб фараз қиламиз, у ҳолда,
𝑛
𝑒𝑍
= 𝑛
𝜈𝑍
= 𝑛
𝑍
шарт бажарилади;
𝑚
𝑠
𝑐
𝑔
𝑐
𝜇
𝐵
𝐻, 𝑚
𝑠
𝑣
𝑔
𝑣
𝜇
𝐵
𝐻 −
рухсат этилган соҳадаги спин
энергияси;
𝐸
𝑔
2𝑑
(0) −
абсолют ноль ҳароратда квант ўраси таъқиқланган соҳасининг
кенглиги; В – магнит майдони индукцияси.
𝐸
𝑐
2𝑑
(𝐵, 𝑑, 𝑛
𝑍
) ва 𝐸
𝑣
2𝑑
(𝐵, 𝑑, 𝑛
𝑍
)
лар учун, спинни ҳисобга олмаганда, магнитооптик
ўтишлар энергиянинг сақланиш қонунига мос келади:
𝑬
𝒄𝒗
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝒏
𝒁
) = 𝑬
𝒄
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝒏
𝒁
) − 𝑬
𝒗
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝒏
𝒁
)
𝑬
𝒄𝒗
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝒏
𝒁
) = 𝑬
𝒈
𝟐𝒅
(𝟎) + (𝑵
𝑳
𝒄
+
𝟏
𝟐
) ℏ𝝎
𝒄
𝒄
+ (𝑵
𝑳
𝒗
+
𝟏
𝟐
) ℏ𝝎
𝒄
𝒗
+
ℏ
𝟐
𝝅
𝟐
𝟐𝒎
𝒄𝒗
∗
𝒅
𝟐
𝒏
𝒁
𝟐
𝒉𝝂 ≥ 𝑬
𝒄𝒗
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝒏
𝒁
)
(2)
Бу ерда,
ℎ𝜈 −
ютилаётган фотоннинг ютилувчи энергияси,
𝜈 −
ёруғлик энергияси,
1
𝑚
𝑐𝑣
∗
=
1
𝑚
𝑐
∗
+
1
𝑚
𝑣
∗
−
комбинацияланган (келтирилган) эффектив масса.
OZ ўқи йўналиши буйича, кучли магнит майдони заряд ташувчилар учун энергия ва
тўлқин вектори орасидаги нисбатни ўзгартирмайди. Бироқ, заряд ташувчиларнинг магнит
индукциясига перпендикуляр йўналишдаги (XY текисликда) ҳаракати учун энергетик
сатҳларнинг аввалги квазиузлуксиз қатори Ландаунинг дискрет сатхлари системаси билан
алмашади. Электронлар ва тешикларнинг эффектив массалари тенг деб олинаётганлиги
сабабли, Ландау сатҳлари орасидаги масофа квант сонига боғлиқ бўлмайди ва у
ℏ𝜔
с
га тенг
бўлади. Демак, квант ўрасининг ўтказувчан ва валент соҳаларида эркин электронлар ва
тешикларнинг ҳар уччала йўналиш бўйича ҳаракати чекланган. Квантловчи магнит майдони
таъсирида квант ўраси квант нуқтаси аналогига айланади. Формулага мувофиқ,
𝛿(𝐸 − 𝐸
𝑙𝑚𝑛
)
аргументда E ни
ℏ𝜈
га ва
𝐸
𝑙𝑚𝑛
ни
𝐸
𝑐𝑣
2𝑑
(𝐵, 𝑑, 𝑛
𝑍
)
га алмаштириб, қуйидагига эга бўламиз:
𝑵
𝒋𝒅𝒔
𝟐𝒅
(𝒉𝝂, 𝑬
𝒄𝒗
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝑵
𝑳
𝒄𝒗
, 𝒏
𝒁
) ) =
𝒆𝑩
𝝅ℏ
∑ 𝜹 (𝒉𝝂 − 𝑬
𝒄𝒗
𝟐𝒅
(𝑩, 𝒅, 𝑵
𝑳
𝒄𝒗
, 𝒏
𝒁
))
𝑵
𝑳
𝒄
,𝑵
𝑳
𝒗
,𝒏
𝒁
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 620/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.571
Interaktiv metodlar – bu jamoa bo‘lib fikrlashdan iborat deb yuritiladi, ya`ni pedagogik
ta`sir etish usullari bo‘lib, ta`lim mazmunining tarkibiy qismi hisoblanadi. Bu metodlarning o‘ziga
xosligi shundaki, ular faqat pedagog va talabalarning birgalikda faoliyat ko‘rsatishi orqali amalga
oshiriladi.
Bunday pedagogik hamkorlik jarayoni o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, ularga quyidagilar
kiradi:
-
talabaning dars davomida befarq bo‘lmaslikka mustaqil fikrlash, ijod etish va izlanishga
majbur etishi;
-
talabalarni o‘quv jarayonida bilimga bo‘lgan qiziqishlarini doimiy ravishda bo‘lishini
ta`minlashi;
-
talabaning bilimga bo‘lgan qiziqishini mustaqil ravishda har bir masalaga ijodiy
yondoshgan holda kuchaytirishi;
-
pedagog va talabaning hamisha hamkorlikdagi faoliyatini tashkillanishi.
O‘qituvchi va talabaning maqsadi boyicha natijaga erishishida qanday texnologiyani
tanlashlari ular ixtiyorida, chunki har ikkala tomonning asosiy maqsadi aniq natijaga erishishga
qaratilgan, bunda talabalarning bilim saviyasi, guruh harakteri, sharoitga qarab ishlatilgan
texnologiya tanlanadi, masalan, natijaga erishish uchun balkim, kompyuter bilan ishlash lozimdir,
balkim film, tarqatma material, chizma va plakatlar, turli adabiyotlar, axborot texnologiyasi kerak
bo‘lar, bular o‘qituvchi va talabaga bog‘liq.
Hozirgi kunda talabalarni o‘qitishda quyidagi turdagi munozaralar tashkil qilish ancha
ommalashgan: forum, debat, simpozium, doiraviy stol, ochiq munozara va hokazo.
Ochiq munozara:
Maqsad : katta guruhlarda muammoni muhokama qilishni tashkil etish.
O‘tkazish tartibi:
Katta guruhlarda o‘tkaziladi (40 kishidan ortiq ishtirokchi)
1)
Muammoning munozarasi rahbar tomonidan shakllantiriladi
2)
Ishtirokchilar 6-8 kishilik mikroguruhlarga bo‘linishadi va auditoriyada doiraviy bo‘lib
joylashadilar
3)
Har bir guruh o‘ziga sardor tayinlaydi, sardor har bir ishtirokchi pozitsiyasini qo‘llab
quvvatlab turadi.
4)
15-20 daqiqa davomida guruhlarda muammoni yechimi ishlab chiqilib bitta xulosaga
kelinadi.
5)
Guruh sardorlari qolgan ishtirokchilar bilan maslahatlashish uchun tanaffus olish
imkoniyatiga ega.
6)
Muhokama qaror qabul qilingandan so‘ng yoki berilgan vaqt tugashi bilan yakunlanadi.
7)
Muhokama yakunlangach guruh sardori yakuniy qarorga kelish uchun tanqidiy tahlil
olib boradi
Eng muhimi guruhdagi barcha ishtirokchilar muammoning yechimidan manfaatdor bo‘lishi
kerak, shundagina auditoriyaning diqqat-e’tibori boshqa narsalarga chalg‘imaydi.
Eslatma: agar muhokama katta zalda o‘tkazilsa, guruhlar sahnaga chiqishlari mumkin.
Forum-muhokama. Buni o‘tkazish mexanizmi va maqsadi ochiq munazaranikiga o‘xshash
bo‘ladi, faqat munozara oxirida faqat guruh sardorlari bilan emas balki barcha ishtirokchilar o‘zaro
fikr almashadilar.
Simpozium - o‘ta rasmiy va maxsus reglamentlar asosidagi muhokama. Bunda har bir
ishtirokchi o‘zining nuqtai nazarini ifoda etish uchun so‘zga chiqadi.
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz - bet 619

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.570
alternative energy and ecology. 2017. № 07-09. pp. 112-120. doi: 10.15518/isjaee.2017.07-
09.112-120.
2.
G.Gulyamov, U.I.Erkaboev, P.J.Baymatov. Simulation of energy dependence
of the photon absorption on the magnetic field in semiconductors. International scientific journal
for alternative energy and ecology. 2016. № 19-20. pp. 130-138. doi: 10.15518/isjaee.2016.19-
20.130-138.
3.
M.L.Badgutdinov, A.É.Yunovich. Emission spectra of InGaN/AlGaN/GaN quantum well
heterostructures: Model of the two-dimensional joint density of states.
Semiconductors, 2008,
Vol. 42, No.4, pp.429–438.
TEXNIKA FANLARINI O’QITISHNI TASHKIL QILISHNING ZAMONAVIY USULLARI
B.G’Soliyev, A.G.Kaxarbayev
Farg‘ona politexnika instituti
Annotatsiya: Ushbu maqolada texnika fanlarini o‘qitishda kichik guruhlarga bo‘linib,
munozara tashkil qilishning zamonaviy usullari va shu bilan fanni o‘zlashtirishning samaradorligini
oshirish to‘g‘risida so‘z boradi.
Tayanch so‘zlar: debat, doiraviy stol, simpozium, akvarium, interaktiv metodlar tarqatma
material
Oliy ta’lim muassasalarining umumiy amaliyotida bir biridan farq qiluvchi, turli darajadagi,
tartibga solingan rasmiy muhokamalar bilan dars o‘tish keng tarqalgan. Hozirgi kunda amaliyotda
tashkil etish maqsadi, faoliyati va ishtirokchilar soniga ko‘ra turlicha bo‘lgan xilma- xil variantdagi
munozaralar tashkil qilinmoqda. Ushbu munozalarda ikki va undan ortiq ishtirokchi qatnashishi
mumkin. Eng yaxshi konstruktiv variant 6-8 ta ishtirokchi. Bunday miqdordagi ishtirokchilar bilan
tashkil qilingan munozarada har bir qatnashuvchida fikrini qolganlarga to‘liq yetkazish va ularning
fikrini tinglash uchun yetarli vaqt bo‘ladi. Lekin munozara o‘tkazishning zamonaviy texnikasi unda
20 va undan ortiq kishi ishtirok etish imkonini beradi. Guruhlarda
munozara tashkil qilishning
asosiy turlarini ko‘rib chiqamiz.
Ta`lim jarayonida interaktiv metodlar,
innovatsion texnologiyalar, pedagogik va axborot
texnologiyalarini o’quv jarayonida qo’llashga bo’lgan
qiziqish, e`tibor kundan-kunga kuchayib
bormoqda, bunday bo’lishining sabablaridan biri, shu vaqtgacha an`anaviy ta`limda o’quvchilarni
faqat tayyor bilimlarni egallashga o’rgatilgan bo’lsa,
zamonaviy texnologiyalarda esa, ularni
egallayotgan bilimlarni o’zlari
qidirib topishlariga, mustaqil o’rganib tahlil qilishlariga,
hatto
xulosalarni o’zlari keltirib chiqarishlariga o’rgatadi. Pedagog bu jarayonga shaxsning rivojlanishi,
shakllanishi, bilim olish va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi va shu bilan bir qatorda
boshqaruvchilik, yo’naltiruvchilik funktsiyasini bajaradi. Ta`lim jarayonida o’quvchi asosiy figuraga
aylanadi.
Shuning uchun o’quv yurtlari malakali kasb egalarini tayyorlashda zamonaviy o’qitish
metodlari - interaktiv metodlar, innovatsion texnologiyalarning o’rni va roli benihoya katta. Bunda
pedagogik texnologiya va
pedagogik mahoratiga oid bilim, tajriba va interaktiv metodlar
o’quvchilarni bilimli, etuk malakaga ega bo’lishlarini ta`minlaydi.
Ishlab chiqarishdagi mehnatga haq to‘lash xarajatlariga quyidagi moddalar kiradi

|
Ishlab chiqarishdagi mehnatga haq to‘lash xarajatlariga quyidagi moddalar kiradi
|
bet | 138/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Ishlab chiqarishdagi mehnatga haq to‘lash xarajatlariga quyidagi moddalar kiradi:
korxonada qabul qilingan mehnatga haq to‘lash shakl va tizimlari- ga muvofiq ishbay haqlari, tarif stavkalari va mansab okladlari asosida haqiqiy bajarilgan ishlar uchun ishlab chiqarishdagi hisoblangan ish haqi;
natura shaklida haq to‘lash tartibi bo‘yicha beriladigan mahsulot qiymati;
amaldagi tartiblarga ko‘ra rag‘batlantiruvchi to‘lovlar, jumladan, ishlab chiqarish natijalari uchun mukofotlar (natural mukofotlarni qo‘shgan holda) ta’rif stavkalari va okladlarga kasb mahorati uchun qo‘shimcha ustama to‘lovlar, amaldagi qonunchilikka muvofiq ko‘p yillik xizmatlari uchun (shu xo‘jalikda bir ixtisoslikdagi ish staji uchun) ishlab chiqarish xodimlariga beriladigan taqdirlanishlar, mukofotlar, kasb mahorati uchun ta’rif stakalar va okladlarga nisbatan) ustama to‘lovlar, harakatdagi qonunchilikka muvofiq ko‘p yillik xizmatlari uchun ishlab chiqarish xodimlariga beriladigan taqdirlashlar;
ish rejimi va mehnat sharoitlari bilan bog‘liq tovon to‘lovlari, jumladan, tungi ish vaqti, ish vaqtidan so‘nggi ish uchun to‘lovlar.
Amaldagi Nizomga muvofiq xo‘jalik yurituvchi subyektlarning barcha xarajatlari quyidagi guruhlarga ajratiladi:
mahsulot ishlab chiqarish tannarxiga qo‘shiladigan xarajatlar;
ishlab chiqarish tannarxiga qo‘shilmaydigan xarajatlar, ammo, davr xarajatlariga qo‘shiladigan xarajatlar (asosiy faoliyatdan ko‘rilgan foydani aniqlash uchun);
korxonaning umumxo‘jalik faoliyatidan ko‘rgan foyda yoki zararini aniqlashda hisobga olinadigan moliyaviy faoliyat xarajatlari.
favqulodda zarar (soliq to‘lashga qadar aniqlanadigan foydani hisoblashda ishtirok etadigan).
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning xarajatlarini yuqoridagi tar- kib bo‘yicha guruhlanganda, har bir guruh xarajatlari quyidagicha turkumlanadi:
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 146/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.135
Литература
1.
Browne E., Tuli J. K. Nuclear Data Sheets // Nuclear Data Sheets for A=230, 2012. - Vol.
113– Р. 2113-2185.
2.
Tompson R. C., Huizenga J. R., Elze Th. W. Collective states in
230
Th,
240
Pu,
244
Pu, and
248
Cm
excited by inelastic deuteron scattering // Physical Review C, 1975. - Vol. 12. – Р.1227–1235.
3.
Lauterbach Ch., de Boer J., Mittag Ch., et al. High-spin states in
230
Th populated via
coulomb excitation with
142
Nd projectiles // Physics Letters, 1984. - Vol. 140B. – Р.187–190.
4.
Gerl J., Elze Th. W., and Ower H., et al. Electromagnetic properties of
230
Th studied by
Coulomb excitation // Physical Review C, 1984. - Vol. 29. – Р.1684–1692.
5.
Kulessa R., Briançоn Ch., Lefebvre A., et al. Coulomb excitation of
230
Th with
32
S,
84
Kr and
142
Nd projectiles // Zeitschrift für Physik A, 1989. - Vol. 334. – P. 299–314.
6.
Usmanov P. N., Mikhailov I. N. Effect of nonadiabaticity of collective motion in even-even
deformed nuclei // Physics of Particles and Nuclei, 1997. - Vol. 28. – Р.348–373.
7.
Usmanov P. N., Vdovin A. I., Yusupov E. K., Salikhbaev U. S. Phenomenological Analysis of
Characteristics of Rotational Bands in
158,160
Gd Isotopes // Physics of Particles and Nuclei Letters,
2019. - Vol. 19. – Р.706–712.
ЭНЕРГИЯ ИРАСТ СОСТОЯНИЯ ИЗОТОПОВ
248,250
Fm
П. Н. Усманов
1
, И.Н.Изосимов
2
, C.Б.Бокиев
1
.
1
Наманганский инженерно-технологический институт, 160115 Наманган, Узбекистан
2
Объединенныйинститутядерныхисследований, Дубна, Россия
*
E-mail: usmanov1956.56@mail.ru
|
| |
Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari

|
Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari
|
bet | 245/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari
Fond qaytimi
|
Fond sig‘imi
|
Sanoat ishlab chiqarish fondlari qaytimi
|
F = Mahsulot hajmi
q Sanoat ishlab chiqarish fondlari
o‘rtacha yillik qiymati
|
Mashina va uskunalar qaytimi
|
F = Mahsulot hajmi
q Mashina va uskunalar o‘rtacha yillik qiymati
|
Sanoat ishlab chiqarish fondlari sig‘imi
|
Sanoat ishlab chiqarish fondlari
F = o‘rtacha yillik qiymati
s Mahsulot hajmi
|
Mashina va uskunalar sig‘imi
|
F Mashina va uskunalar o‘rtacha yillik qiymati
s = Mahsulot hajmi
| Ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish tahlilining quyidagi qatorlarini xarakterlash mumkin:
korxona ishlab chiqarish quvvatlarining texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlari tizimi;
texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlar va ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishning qiyosiy tahlili;
ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishning korxona xarajat- lariga ta’siri tahlili;
ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishning korxona ishlab chiqarish samaradorligiga va faoliyat natijaviyligiga ta’siri tahlili.
Ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanishda korxona tomonidan oshkor etiladigan 2-b shakl «Korxonaning ijtimoiy iqtisodiy ko‘rsatkich- lar tizimi» ga muhim e’tibor beriladi.
|
| |
Ishlab chiqarish jihozlarining vaqti va quvvati bo‘yicha foydalanish tahlili

Ishlab chiqarish jihozlarining vaqti va quvvati bo‘yicha foydalanish tahlili
Ishlab chiqarish jihozlaridan vaqt va quvvat bo‘yicha foydalanish tahlilida korxona asosiy fondlari va ularning tarkibida mashina va usku- nalar, stanoklar ish vaqtidan foydalanishning darajasiga, quvvatlarning foydali ish koeffitsentlariga, foydalanishning real holatiga baho beriladi. Mashina va uskunalar ish vaqtidan samarali foydalanishda ularning jami sanoat ishlab chiqarish asosiy vositalari tarkibidagi salmog‘iga va
ularning ish samarasiga ahamiyat beriladi.
Mashina va uskunalarning jami ishlagan vaqti hamda mashina va uskunalar ish vaqtidan olingan samaradorlik ko‘rsatkichlarini aniqlash asosida mahsulot ishlab chiqarish hajmining o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlil etiladi hamda uni o‘stirishning ichki imkoniyatlari belgilanadi.
Quyidagi jadval ma’lumotlari asosida ularni tahlil etishning uslubiy asoslarini ko‘rib o‘tish mumkin.
jadval
Mashina va uskunalardan samarali foydalanish ko‘rsatkichlari tahlili
Jadval ma’lumotlaridan ko‘rinib turibdiki, biz tahlil qilayotgan xo‘jalik subyektida o‘rganilayotgan davrda o‘tgan yilga nisbatan mahsulot ishlab chiqarish hajmi 440537 ming so‘mga o‘sgan bo‘lsa, buning aksi o‘laroq, jami ishlangan stanok soatlar hajmi 8500 ming stanok soatga qisqargan. Buning natijasida esa bir stanok soatda ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi o‘tgan yilgi 16,41 ming so‘mdan hisobot yiliga kelib 21,23 ming so‘mga ko‘tarilgan.
Uskunalar (ishlab chiqarish uskunalari, mashinalar) vaqt jihatdan kalendar, rejim va yillik ish vaqti fondlariga bo‘linadi.
Kalendar vaqt fondi koeffitsiyenti mashina, uskunalarni yil davo- mida ishlagan vaqt fondini kalendar bo‘yicha vaqt fondiga bo‘lish orqali aniqlanadi. Uskunalarning rejim vaqt fondidan foydalanish koeffitsiyen- tini aniqlash uchun yillik vaqt fondini rejim vaqt fondiga bo‘lish lozim.
jadval
|
Birinchidan - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

507
Zanjirli bog‘lanishning balansli usulidan foydalanib, pul mablag‘lari
kirimi va debitorlik qarzlarning o‘zgarishi hisob-kitob qilinadi. Balansli
tenglikni quyidagi formula orqali ifodalash mumkin:
DQ
D.B.
+ ST = DQ
D.O.
+ PK
Bu yerda:
DQ
D.B.
– Tovar va xizmatlar bo‘yicha
debitorlik qarzlarning davr
boshidagi holati.
D) olingan kredit 
E) - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

503
raqamlaridagi va kassadagi pul mablag‘i qoldig‘i ko‘payishida o‘z aksini
topgan.
Pul mablag‘lari oqimi koeffitsiyentining birdan pastligi pul
mablag‘lari sarfi kelib tushishiga nisbatan ko‘proq bo‘lganligidan,
hisobot davri oxirida pul va valuta mablag‘lari qoldig‘i kamayganligidan
dalolat beradi.
Mazkur koeffitsiyent korxona hisobot
davri boshida muayyan pul
qoldiq summasiga ega bo‘lganida birdan past bo‘lishi mumkin.
Pul mablag‘lari oqimi o‘zgarishining moyilligini, ularning korxona
moliyaviy ahvoliga ta’sirini
aniqlash, pul mablag‘lari oqimini
prognozlash uchun pul mablag‘lari oqimining so‘nggi
bir necha yil
ichidagi summasi, tuzilmasi va koeffitsiyentining o‘zgarishini tahlil
qilish lozim bo‘ladi.
Moliyaviy natijalarga daxlsizligi bo‘yicha

|
Moliyaviy natijalarga daxlsizligi bo‘yicha
|
bet | 141/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Moliyaviy natijalarga daxlsizligi bo‘yicha:
mahsulot tannarxiga qo‘shiladigan xarajatlar;
foyda hisobidan qoplanadigan xarajatlar.
Tahlil etishda o‘rganish obyekti va maqsadidan kelib chiqqan holda korxona xarajatlarining u yoki bu turkumi bo‘yicha o‘zgarishlar va o‘z- garish sabablariga baho beriladi. Taqqoslash yoki qiyosiy o‘rganishda joriy davr va o‘tgan yil ma’lumotlari, biznes-reja ko‘rsatkichlari, o‘rta- cha ko‘rsatkichlar va tarmoq bo‘yicha boshqa ma’lumotlar olinadi. Taqqoslashda ko‘rsatkichlar bo‘yicha mutlaq o‘zgarishlar nisbiy ko‘rsatkichlarni qo‘llash orqali to‘ldiriladi.
Mahsulot ishlab chiqarish hajmiga bog‘liqligi jihatidan xarajatlar quyidagi guruhlarga bo‘linadi:
o‘zgaruvchan xarajatlar;
o‘zgarmas xarajatlar;
d) yarim o‘zgaruvchan xarajatlar
Mahsulot ishlab chiqarish hajmini ortishi bilan o‘sib boruvchi xarajatlar o‘zgaruvchan xarajat hisoblanadi. Ular tarkibiga ishlab chiqarishdagi ishchilarni ish haqi, yoqilg‘i, energiya materiallar xarajati kiradi.
Mahsulot hajmi
chizma. O‘zgaruvchan va o‘zgarmas xarajatlar chizmasi.
O‘zgarmas xarajatlar – mahsulot miqdoriga bog‘liq bo‘lmagan holda bir xil darajada saqlanuvchi xarajatlardir. Masalan, ijara to‘lovlari, amortizatsiya ajratmalari, reklama xarajatlari o‘zgarmas xarajatlar sirasiga kiradi.
Yarim o‘zgaruvchan harjatlar – o‘zgaruvchanlik va ayni paytda davriylik yoki doimiylik xarakteriga ega xarajatlardir.
jadval
Jami ishlab chiqarish xarajatlari va mahsulot birligi tannarxini mahsulot hajmiga bog‘liqligi
|
| |
Xarajatlarning iqtisodiy elementlari bo‘yicha

|
Xarajatlarning iqtisodiy elementlari bo‘yicha
|
bet | 143/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Xarajatlarning iqtisodiy elementlari bo‘yicha;
Xarajatlarning kalkulatsion moddalari bo‘yicha.
Xarajatlarni elementi bo‘yicha guruhlarga ajratishdan maqsad ularni strukturasi, dinamikasini nazorat qilishdan iborat.
Ko‘rsatkichlarni taqqoslash orqali jonli mehnat bilan boshqa xarajat turlarini nisbati, ishlab chiqarish zaxiralarini normalashtirish va tahlil etish, oborot mablag‘larini tezligini aniqlash va milliy daromadni hisoblash imkoniyati tug‘iladi.
Xarajatlarni elementlari bo‘yicha tahlil natijalariga muvofiq material sig‘imi, mehnat sig‘imi va fond sig‘imi darajalari bo‘yicha tannarxni pasaytirish imkoniyatlarini aniqlash mumkin.
Tahlil etishda jami xarajatdagi har bir xarajat elementning tutgan salmog‘i aniqlanib, o‘tgan yildagisi hamda smetadagi ko‘rsatkichlar bilan taqqoslanadi va bu ko‘rsatkichlarni o‘zgarish sabablari aniqlanadi.
Mahsulotlarning ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlari tarkibini iqtisodiy elementlari va moddalari bo‘yicha quyidagi tarkibda berish mumkin.
Ishlab chiqarish xarajatlarini iqtisodiy elementlari va kalkulatsion moddalari bo‘yicha o‘rganish quyidagicha farqlanadi, ya’ni bo‘limlar va korxona bo‘yicha jami xarajatlar faqat iqtisodiy elementlari bo‘yicha o‘rganiladi, mahsulotlar turi va turkumi bo‘yicha esa ishlab chiqarish xarajatlari kalkulatsiya moddalari asosida ko‘rib chiqiladi. Tahlil etishda ishlab chiqarish xarajatlarining jami o‘zgarishi va uning tarkibi bo‘yicha o‘zgarishlari mutlaq va nisbiy jihatdan o‘rganiladi. Nisbiy jihatdan o‘rganishda har bir turkum xarajat moddasi yoki elementining jami ishlab chiqarish xarajatlari tarkibidagi salmog‘iga baho beriladi.
jadval
Ishlab chiqarish xarajatlarining iqtisodiy elementlari va moddalari bo‘yicha turkumlanishi
|
| |
IMSlar tarixi - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnalogiyalari

Kelgusida, tranzistor kanali uzunligi 5 nmgacha kamaytirilganda,
tranzistordagi kvant hodisalar uning xarakteristikalariga katta ta’sir ko‘rsata
boshlaydi va xususan, stok – istok orasidagi tunnellashuv toki 1 sm
2
yuzada
ajraladigan energiyani 1 kVt ga etkazadi.
Planar texnologiyaning zamonaviy protsessorlar,
xotira qurilmalari va
boshqa raqamli IMSlar hosil qilishdagi yutuqlari o‘lchamlari 90 nm, 45 nm va
hatto 28 nmni tashkil etuvchi IMSlar ishchi elementlarini hosil qilish imkonini
yaratganligi
bugungi
kunda
ko‘pchilik
tadqiqotchilar
tomonidan
nanotexnologiyalarning qo‘llanilish natijasidek qaralmoqdaligini aytib o‘tamiz.
Bu mavjud ISO/TK 229 nuqtai – nazaridan to‘g‘ri. Lekin, planar jarayon
birinchi IMSlar paydo bo‘lishi bilan, o‘tgan asrning 60 – yillarida hech qanday
nanotexnologiyalar mavjud bo‘lmagan vaqtda paydo bo‘ldi
va shundan beri
prinsipial o‘zgargani yo‘q.
Hozirgi kunda telekommunikatsiya va axborotlashtirish tizimining
rivojlanish darajasi tom ma’noda mikroelektronika va nanoelektronika
maxsulotlarining ularda qo‘llanilish darajasiga bog‘liq.
Integral mikroelektronika rivojining fizik
chegaralari mavjudligi sababli,
hozirgi kunda an’anaviy mikroelektronika bilan bir qatorda elektronikaning
yangi yo‘nalishi – nanoelektronika jadal rivojlanmoqda.
dKx = M e - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

(86.3)
d a n xususiy hoi sifatida m o d diy n u q ta h a ra k a t m iq d o ri-
ning m arkazga n isb atan m o m e n ti o ‘zgarishi haqidagi te o re m a n i h o -
sil qilish m um kin:
moddiy nuqta harakat miqdorining biror markazga
nisbatan momentidan vaqt bo ‘yich a olingan birinchi hosilasi nuqta-
ga ta ’sir qiluvchi kuchning shu m arkazga nisbatan m omentiga teng
(162-rasm):
А щ ы П
(86 6)
yoki
^ ( r x m V ) = r x F .
(
86.7)
A gar m oddiy nuqta bir n ech a k u ch lar t a ’sirida b o ‘lsa (
86.6) yoki
(86.7) da
F ni shu kuchlarning teng ta ’sir etuvchisi deb qarash kerak.
(86.7)
ni D e k a rt k o o rd in a ta o ‘qlariga p royeksiyalasak, m o ddiy
n u q ta h arak ati m iqdorining o ‘q qa nisbatan m o m e n ti o ‘zgarishi h a
qidagi te o re m a kelib chiqadi.
m() ( m V, ) = m0 ( m V2 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

D astlabki vaqtda parrak burilish burchagi va b u rch a k tezligi n ol
ga teng . Q a n c h a vaqt (/,) d a n so ‘ng p arrak n in g b u rc h a k tezligi to,
b o lis h i topilsin.
Yechish. P arrakning aylanish o ‘qi deb
z o ‘qni olam iz. C hegara
sh artlari quyidagicha:
t = 0 da со = 0,
t = tx da со = со, ■
(90.7)
P a rra k k a a y la n tiru v c h i
M m o m e n t va q a rs h ilik
M m o m e n ti
t a ’sir qiladi. N atijada:
Щ
M -
ka> ■
Parrakning kinetik m om enti:
K z = /ш .
P arrak harakatining differensial tenglam asi quyidagicha:
hl<»
I — = M - коз2 yoki
dt
M - kcо
=
d t .
(90.8)
(90.9)
(90.10)
M
T
— =
a belgilash kiritib va (90.7) dan foydalanib, (90.10) ni in-
tegrallaym iz:
b u n d a n
-masala. M assasi m = - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

M o d d iy n u q ta h arakati q o n u n id a g i
y, z va (90.2) ni (90.1) ga
q o ‘ysak,
kx = m t 6
kelib chiqadi. (
86.8) ga ko‘ra:
(90.3)
dkx
dt
= mx ( F) yoki
6 m t 5 = m x ( F ) .
(90.4)
(90.4) ga son qiym atlarni q o ‘ysak:
mx ( F ) =
6 N m .
56-m asala.
M m oddiy nuqta
F t a ’sirida harakatlanadi. Bu k uch
ning t a ’sir c h iz ig ‘i
О m arkazdan o ‘tad i (166-rasm ). N u q ta n in g
holatidagi tezlik vektori
Oy o ‘qiga parallel b o ‘lib, m iqdori 2 m /s;
M2
holatdagi tezlik vektori esa ku ch n in g t a ’sir chizig‘i bilan a= 3 0 ° b ur-
ch ak tashkil qiladi. M oddiy n u q tan in g
M2 holatidagi tezligi
V2 aniq-
lansin.
O M ]/ O M 2= 3/2. M nuq ta o g ‘irligi hisobga olinm asin.
Yechish.
M m oddiy nuqtaga faqat
F kuch t a ’sir qiladi. Bu n u q
ta h a ra k a ti m iq d o rin in g
О n u q tag a n isb atan m o m e n ti o ‘zg arm as,
chunki
m{) (
F) =
0.
N atijada, m oddiy nuqta h arak at m iqdori m o m e n tin in g saqlanish
qo nuniga ko‘ra:
Ish vaqtidan foydalanish - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

206
Ishlab chiqarish jarayonida mehnat qiladigan kategoriyadagi sex
uskunalarini kapital ta’mirlash, korxona boshqaruv bo‘limi, konstruktor
byurosi, yong‘indan muhofaza qilish sohasidagi xodimlar sanoat ishlab
chiqarish xodimlari deb ataladi.
Transport, uy-joy xo‘jaligi, bolalar bog‘chasi va yaslisi, madaniy-
ma’rifiy sohalardagi xodimlar noishlab chiqarish xodimlari tarkibiga
kiradi.
Sanoat ishlab chiqarish xodimlari ishlab chiqarishdagi roliga
qarab quyidagi kategoriyadagi xodimlarga bo‘linadi:
· ishchilar;
· xizmatchilar;
· rahbar xodimlar;
· mutaxassislar;
· qorovullik xizmati xodimlari.
Ishchi kuchining tahlili korxonani mehnat resurslari bilan ta’minla-
nishini aniqlashdan boshlanadi. Buning uchun jami sanoat ishlab
chiqarish xodimlarini soni shu jumladan, ayrim kategoriyadagi xodimla-
ri rejasi bilan taqqoslanib xodimlarni ortiqcha, yetishmasligi aniqlanadi.
Mahsulot ishlab chiqarish hajmi nafaqat korxonani umumiy miqdorda
mehnat resurslari bilan ta’minlanishiga bog‘liq bo‘lmay, balki xodim-
larning malakaviy darajasi va kategoriyalari bo‘yicha tuzilishiga bog‘liq.
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning mehnat resurslari bilan
ta’minlanganligiga baho berishda asosiy e’tibor mehnat resurslaridan
foydalanishga qaratilishi lozim. Mehnat resurslaridan foydalanishni
quyidagi chizma yordamida ifodalab berishimiz mumkin.
51-jadval
Mehnat resurslarining tarkibi, strukturasi va dinamikasini tahlili
Hisobot yili
Mutlaq farqi (+,-)
Biznes-rejada
Haqiqatda
Ko‘rsatkichlar
O‘tgan
yili
Soni,
kishi
Salmo
-rasm.
у _ Щ - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

8 5 - § . M oddiy nuqta va mexanik sistem a harakat miqdorining
momenti
M e x a n ik a m a s a la la rin i y e c h is h d a
h a ra k a t m iq d o ri tu s h u n c h a s i
b ila n b ir
q a to rd a h a ra k a t m iq d o ri m o m e n ti yoki
k in e tik m o m e n t tu s h u n c h a s id a n h a m
fo y d a la n ila d i.
F k uch t a ’s irid a g i
M
m o d d iy n u q ta
V tezlik
bilan h a ra k a tla -
nayotgan b o ‘lsin (162-rasm ).
M n u q tan in g b iro r О m arkazga n is
b atan kinetik m om enti deb m azkur nuq ta
ra d iu s -v e k to ri h a m d a h a ra k a t m iq d o ri
vektorining v ek to r k o ‘paytm asiga ay tila
di va quyidagicha yoziladi:
ко = щ ( т У ) = r x m V .
(85.1)
M oddiy n u q ta kinetik m o m enti vek
to rin in g y o ‘nalish i
r va V y o tg an t e
kislikka p erp en d ik u lar b o ‘ladi.
(85.1)
ni D ekart koordinata o ‘qlariga
proyeksiyalasak, m od d iy n u q ta h a ra k a t
m iq d o rin in g o ‘q q a n isb a ta n m o m e n ti
kelib chiqadi:
Щ (
F )
162-rasm.
163-rasm.
kx = mx ( m V ) =
m( y V z - z V y ) = m ( y z - z y ) ,
ky = my ( m V ) = m (zV x - x Vz ) = m ( z x - x z ) ,
(85.2)
kz = mz ( m V ) =
m{ x Vy - y Vx ) = m( x y - yx) .
K in e tik m o m e n tn in g SI ga k o ‘ra
oM chov birligi kg m
2 / s yoki
N m s ga teng.
M exanik sistem aning b iro r m arkazga nisbatan k in etik m o m e n ti
shu sistem ani tashkil qiluvchi m oddiy nuqtalarning
m azkur m arkazga
nisbatan kinetik m omentlarining geom etrik yig‘indisiga teng (163-rasm).
Pul oqimlarini prognozlash

506
Korxonalarda pul mablag‘lari oqimini ratsional boshqarish uchun
korxonaning kelgusidagi pul mablag‘lari oqimini prognozlash (basho-
ratlash) muhim hisoblanadi. Bunda korxonaning
moliyaviy menejeri
tomonidan pul mablag‘larining kirimi va chiqimiga oid bor bo‘lgan
manbalari yig‘ilishi hamda o‘rganilishi lozim. Odatda ko‘pchilik ko‘r-
satkichlarni katta aniqlik darajasida bashoratlash birmuncha murakkab
jarayondir. Ayrim hollarda rejalashtirilgan davrdagi pul mablag‘lari
budjetining tashkil topishi, bashorat qilingan pul mablag‘lari
oqimiga
mos keladi.
Korxonalar kelgusida foydasini maksimal darajaga yetkazib, o‘z
faoliyatini ratsional ravishda yuritish uchun har qanday sharoitda ham
pul oqimini bashorat qilishning optimal usullarini tanlashi lozim. Bunda
korxona moliyaviy menejeridan iqtisodiy strategiyani to‘g‘ri
tanlay
bilishni, pul oqimlari hisobini aniq va to‘g‘ri yuritishni talab etadi.
Bizning nazarimizda korxonaning moliyaviy menejeri korxona pul
oqimlarini prognoz qilishda bir qancha bosqichlarni bosib o‘tishi lozim.
Bu bosqichlar qo‘yidagilardan iborat bo‘lishi kerak.
-jadval 
Mehnat unumdorligi ko‘rsatkichlarining darajasi

216
1
2
3
4
5
6
4.
Bir ishchini yil davomida
ishlagan kishi-kunlari, kishi-
kun
263
265
256
-7
-9
5. Bir ishchini yil davomida
ishlagan kishi-soatlari, kishi-
soat
2087,15
2074,71
2008,01
-79,14
-66,7
6. O‘rtacha ish kuni davo-
miyligi, soat
7,85
7,83
7,84
-0,01
+0,01
7.
Ishchilar sonini sanoat
ishlab chiqarish xodimlari
tarkibida tutgan salmog‘i, %
73,63
73,78
73,59
-0,04
-0,19
8. Bir xodimga to‘g‘ri
keladigan o‘rtacha yillik
mahsulot, ming so‘mda (1\2)
2522,0
2681,4
3137,6
+615,6
+456,2
9. Bir ishchiga to‘g‘ri keladi-
gan o‘rtacha yillik mahsulot,
ming so‘mda (1\3)
3425,3
3634,3
4263,7
+838,4
+629,4
10. Ishchining bir kunlik ish
unumi, so‘m (1\4)
8035,855 8297,219 9976,433 +1940,578 +1679,214
11.
Ishchining bir soatlik ish
unumi, so‘m (1\5)
1012,591 1059,793 1271,889
+259,298
+212,096
Ushbu jadval ma’lumotlari asosida xo‘jalik subyektidagi mehnat
unumdorligiga va uning dinamik o‘zgarishlariga baho berishimiz
mumkin bo‘ladi. Ma’lumotlardan ko‘rinib
turibdiki, korxonada barcha
turdagi mehnat unumdorlik ko‘rsatkichlari o‘tgan yili va biznes-rejaga
nisbatan o‘sgan. Mehnat unumdorligining o‘sishiga, asosan,
mahsulot
ishlab chiqarish hajmining o‘sishi va aksincha, ishchi va xodimlarning
kamayganligi sabab bo‘lgan. Unumdorlikning o‘sishini
ijobiy baholash
lozim.
тадбиркорликни - download

Маҳаллабай ишлаш ва тадбиркорликни ривожлантириш агентлиги Banklar tomonidan amalga oshiriladigan ayrim moliyaviy operatsiyalarning ushbu Qonunda ruxsat etilgan majmuini amalga oshiruvchi quyidagi kredit tashkilotlari nobank kredit tashkilotidir: mikromoliya tashkiloti 1,49 Mb. 3
Tahlilda asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari va ularning ta’sir etuvchi omillari ikkita tarkib bo‘yicha o‘rganiladi

Tahlilda asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari va ularning ta’sir etuvchi omillari ikkita tarkib bo‘yicha o‘rganiladi.
Asosiy vositalarning samaradorligi va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili.
Asosiy vositalar va ulardan samarali foydalanish ko‘rsatkichla- rining mahsulot hajmi o‘zgarishiga ta’siri tahlili.
Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari va ularning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar qatoriga quyidagilar kiritiladi.
Fond qaytimi (sig‘imi) va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar:
Mahsulot ishlab chiqarish hajmi va uning o‘zgarishi.
Asosiy fondlar o‘rtacha yillik qiymatining o‘zgarishi.
Mahsulot hajmiga ta’sir etuvchi mehnat vositalari bilan bog‘liq bo‘lgan omillar qatoriga quyidagilar kiritiladi:
Asosiy fondlarning o‘rtacha yillik qiymati o‘zgarishi.
Fond qaytimi (sig‘imi)ning o‘zgarishi.
jadval
Asosiy vositalarning samaradorlik ko‘rsatkichlari va ularning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili
Ko‘rsatkichlar
|
Mahsulot hajmi, korxona ulgurji
bahosida, ming so‘m.
|
Sanoat ishlab chiqarish fondlari o‘rtacha yillik qiymati
|
Fond qaytimi
|
Fond sig‘imi
|
O‘tgan yil
|
2113430
|
166100
|
12,724
|
0,079
|
Shartli, hisobot yili
|
2357682
|
173596
|
13,581
|
0,074
|
Hisobot yili
|
2553967
|
180222
|
14,171
|
0,071
|
O‘tgan yildan farq
|
+440537
|
+14122
|
+1,447
|
-0,008
|
Fond qaytimining o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar
|
X
|
+0,857
|
+0,590
|
+1,447
|
X
|
Fond sig‘imining o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili
|
X
|
-0,005
|
-0,003
|
X
|
-0,008
|
Mehnat vositalari bilan bog‘liq omillarning mahsulot hajmiga ta’siri
|
X
|
+440469,5
|
+179688,3
|
+260781,2
|
x
|
Biz tahlil qilayotgan xo‘jalik subyektida asosiy vositalarning sama- radorligi o‘tgan yilga nisbatan bir qadar yaxshilangan. Fond qaytimi va uning o‘tgan yilga nisbatan o‘sishi +1,447 (14,171–12,724) so‘mga teng bo‘lgan. Bu o‘zgarishda ishlab chiqarilgan mahsulot hajmining o‘zgarishi ta’siri +0,857 (13,581–12,724) so‘mni, asosiy vositalarning o‘rtacha yillik qiymatining o‘zgarishi esa salbiy ta’sir etgan va uning natijasida fond qaytimi +0,590 (14,171–13,581) so‘mga kamaygan. Barcha omillar ta’sirida asosiy fondlar qaytimi o‘tgan yilga nisbatan
+1,447 so‘mga ortgan (14,171- 12,724).
Asosiy fondlar sig‘imi o‘tgan yilga nisbatan – 0,008 so‘mga kamaygan. Bu o‘zgarishga mahsulot hajmining ta’siri – 0,005 (0,074– 0,079) so‘mni, asosiy vositalar o‘rtacha yillik qiymati o‘zgarishining ta’siri esa – 0,003 (0,071–0,074) so‘mni tashkil qilgan.
Mehnat vositalari bilan bog‘liq bo‘lgan omillarning mahsulot ishlab chiqarish hajmiga ta’siri tahlilida asosiy vositalar o‘rtacha yillik qiymatining o‘zgarishi ta’sirida yalpi mahsulot hajmi +179688,3
(+14122·12,724) ming so‘mga, fond qaytimining o‘zgarishi hisobiga
+260781,2 (1,447·180222) ming so‘mga o‘sishini ko‘rish mumkin.
|
Namangan Institute of Engineering and Technology

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.568
Фойдаланилган адабиётлар
1.
A.V.Mikhailov, A.V.Trifonov, O.S.Sultanov, I.Yu.Yugova, I.V.Ignatiev. Quantum beats of
light and heavy-hole excitons in reflection spectra of GaAs/AlGaAs quantum well.
Semiconductors. 2022, Vol.56, No.7, pp. 672-676.
2.
U.I.Erkaboev, R.G.Rakhimov, N.A.Sayidov, J.I.Mirzaev.
Modeling the temperature
dependence of the density oscillation of energy states in two-dimensional electronic gases under
the
impact
of a longitudinal and transversal quantum magnetic field. Indian Journal of Physics. 2022.
https://doi.org/10.1007/s12648-022-02435-8
3.
Erkaboev, U.I., Rakhimov, R.G., Sayidov N.A.
Mathematical modeling
determination coefficient of magneto-optical absorption in semiconductors in presence of external
pressure and temperature // Modern Physics Letters B, 2021, 35(17), 2150293,
https://www.scopus.com/sourceid/29055
МАГНИТ МАЙДОНИ ТАЪСИРИДАГИ КВАНТ ЎРАЛИ ГЕТЕРОСТРУКТУРАЛАРДА
КОМБИНАЦИЯЛАНГАН ҲОЛАТЛАР ЗИЧЛИГИ ОСЦИЛЛЯЦИЯЛАРИ
У.И.Эркабоев, Н.А.Сайидов, С.И.Ғайратов
Наманган муҳандислик-технология институти
Аннотация: Ушбу ишда наноўлчамли тўғри соҳали гетероструктураларда квантловчи
магнит майдонининг комбинацияланган ҳолатлар зичлиги ҳароратига таъсири ўрганилган.
Квантловчи магнит майдонларида квант ўраларининг икки ўлчамли комбинацияланган
ҳолат зичлигининг ҳароратга боғлиқлигини ҳисоблаш учун янги математик модель ишлаб
чиқилган. Таклиф этилган модель наноўлчамли, тўғри соҳали, параболик қонунга
бўйсунувчи дисперсияли яримўтказгич-лардаги экспериментал натижаларни изоҳлайди.
Калит сўзлар: Ландау сатхлари,
электрон, ҳолатлар зичлиги, энергия, гетеро-ўтиш,
квант ўра, наноўлчам, магнит майдон.
Тўғридан-тўғри
рухсат
этилган
ўтишли
икки
ўлчовли
яримўтказгичларда
комбинацияланган ҳолатлар зичлигининг квантловчи магнит майдонига боғлиқлигини
ҳисоблаймиз. Квантловчи магнит майдонида, комбинацияланган ҳолатлар зичлиги
магнитооптик ўтишда энергиянинг сақланиш қонунига бўйсинувчи, квант ўрасининг
ўтказувчан соҳасида E
C
энергияли, валент соҳасида
E
C
энергияли барча ҳолатлар бўйича
интеграл орқали аниқланади.
Кучли магнит майдон таъсирида, квант ямали тўғрисоҳали
гетероструктуранинг таъқиқланган соҳаси чегараси яқинида соҳа структурасининг энг содда
моделини таҳлил қиламиз. Яъни, квант ўрасининг валент соҳаси заряд ташувчилар билан
тўла, ўтказувчан соҳа эса – бўш. Бу ерда, тегишли ҳолатларнинг тўлдириш функциялари f
V
=1,
f
C
=0 га тенг. Бундан ташқари, ушбу моделда шовқинланиш даражасининг параболик
дисперсия қонунли квант ўрасининг комбинацияланган ҳолат зичлигига боғлиқлигини
ҳисобга олмаслик мумкин. Магнит майдони индукцияси кўндаланг (OZ ўқига параллел) ва
XOY текислигига параллел йўналган бўлади. Бу кўндаланг
квант магнит майдони деб
аталади.