nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Glyukozaning laktat va piruvatdan biosintezlanishi

|
Glyukozaning laktat va piruvatdan biosintezlanishi Pdf ko'rish
|
bet | 123/273 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 4,12 Mb. | | #249242 |
Bog'liq Sobirova-R.A-biokimyoGlyukozaning laktat va piruvatdan biosintezlanishi
(glyukoneogenez)
Glyukoneogenez – bu laktat va Krebs sikli mahsulotlaridan
glyukozaningbiosintezidir.Glyukoneogenez jigarda sodir bo‘ladi.
Glyukoneogenez glikolizning qaytar jarayoni bo‘lib, bunda glikolizning
3 ta qaytmas bosqichii mavjud:
FEP
→
PIRUVAT
FRUKTOZA-6-FOSFAT
→
FRUKTOZA-1,6-DIFOSFAT
GLYUKOZA
→
GLYUKOZA-6-FOSFAT
Glyukoneogenez jarayonida bu 3 ta qaytmas bosqichni quyidagi
fermentlar yordamida qaytar holatga keltiriladi:
1-Piruvatkarboksilaza, bu ferment piruvatga CO
2
birikib,
oksaloatsetat hosil bo‘lishini tezlashtiradi.
2-FEP karboksilaza – bu oksaloatsetatni FEP, hamda CO
2
gaaylanishini katalizlaydi.3-Fruktoza-1,6-difosfataza – bu fruktoza-1,6-
difosfatni fruktoza-6-fosfatga aylanishini tezlatadi.
4-Glyukoza-6-fosfataza esa glyukoza-6-fosfatni glyukoza va fosfat
kislotasiga aylanishini tezlatadi.
Sut kislotasi (laktat) dan glyukoza sintezlanishining
(glyukoneogenez) sxemasi quyidagicha (59-rasm).
Biotin va uning uglevod almashinuvidagi vazifasi
Biotin (H vitamini) piruvatkarboksilaza fermentining faol markazi
tarkibiga kiradi. Piruvat karboksilaza fermenti piruvatni karboksillanishi
reaksiyasini katalizlaydi va oksaloatsetat hosil bo‘ladi. Biotin fermentga
CO
2
biriktirib, «CO
2
-ning faol shakli» yuzaga keladi.
Biotin karboksilaza fermentining kofermenti vazifasini bajaradi va
piruvat, a-ketoglutarat, aspartat kislotalarining karboksillanishi
reaksiyasida qatnashadi. Shuning uchun, biotin avitaminozida
yuqoridagi kislotalarni karboksillanishi buzilib, ko‘p simptomli
kasalliklar yuz beradi. Masalan: terilarning yallig‘lanishi, soch to‘kilishi,
yog‘ bezlaridan ko‘p miqdorda yog‘ ajralishi (seboreya) va boshqalar.
|
| |
Darsning maqsadi - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

Maqsadlar:
Ta`limiy maqsad:-o`quvchilar bu darsda G`arbiy Yevropa feodallarining Yaqin Sharqqa yurishlari,talonchiligi,bosqinchiigi haqidagi bilimlarga ega bo`ladilar;
Tarbiyaviy maqsad: - o`quvchilarda urushga nafrat hissini uyg`otish;
Rivojlantiruvchi maqsad: -o`quvchilarni dunyoqarashini, nutqini,fikrlash qobilyatini, rivojlantirish.
Tayanch kompetentsiyalar:
Kommunikativlik
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olish, mavzu:dan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob berish;
Milliy va umummadaniy
umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyatlarini (urf odatlar, marosimlar, milliy madaniy an’analar va.h.k.) hurmat qilish;
o‘zgalarga nisbatan mehrmuruvvat, saxiylik, diniy e’tiqodi, milliy hususiyatlari, an’ana va marosimlarini hurmat qilish; jamiyatda o‘rnatilgan odobaxloq qidalariga rioya qilish
|
Qonning bufer sistemasi - Biokimyo pmd

374
dissotsiatsiyasi natijasida H
+
ioni ajralib, oqsil molekulasi kuchsiz
organik kislota xususiyatiga ega bo‘lib qoladi:
Oqsil molekulasidagi NH
2
uning ishqoriy xossasini ta’minlaydi,
chunki NH
2
o‘ziga H
+
ionini biriktirib R - NH
3
ga aylanadi.
Oqsil molekulasining bu shakli amfion deyiladi. Garchi ular
elektroneytral zarrachalar bo‘lsada muhitning pH ko‘rsatkichi
o‘zgarishiga ko‘ra yoki ishqoriy, yoki kislotalik xossaga ega bo‘ladi.
Gemoglobin bufer sistemasi –
qonning eng kuchli bufer sistemasidir.
U qonning umumiy bufer hajmining 70%ini tashkil etadi. Gemoglobin
bufer sistemasi ionlashmagan gemoglobin HHb (proton donori) va
gemoglobin kaliy tuzi – KHb (proton akseptori) dan tarkib topgan.
Kislotali xossaga ega bo‘lgan birikmalar gemoglobinning kaliy tuzi bilan
birikib kislotaning kaliy tuzini hosil qiladi va bunda erkin gemoglobin
hosil bo‘ladi. Gemoglobinning buferlik xususiyati avvalo ana shunga
asoslangan.
KHb + H
2
CO
3
→
KHCO
3
+ HHb
-jadval
Organizmda kislorod va uglerod dioksidi konsentratsiyalarining farqi

29-jadval
Organizmda kislorod va uglerod dioksidi konsentratsiyalarining farqi
gradiyenti
Havo, organizm Parsial bosimi, sim.us.mm Gemoglobinni O
2
bilan
suyuqligi O
2
CO
2
to‘yinish darajasi
Atmosfera havosi 157 0,3 —
Alveolalar havosi 100 40 —
Arterial qon 93
40 97
Hujayralararo suyuqlik 35 50 —
Venoz qon
40 46 64
102-rasm.
Gemoglobindagi allosferik effektorlar
Organizmda CO
2
ni bir qismi qonda erigan holda, bir qismi
gemoglobinga birikib, karbgemoglobin holda, asosiy qismi esa KHCO
3
holatida o‘pkaga tashib keltiriladi (102-rasm). Kislorodni qondan
372
to‘qima suyuqligiga o‘tilishida ularni konsentratsiyalar gradiyentidan
tashqari hujayralardan qo‘shimcha miqdorda qonga o‘tgan CO
2
ham
rol o‘ynaydi. Karbonat angidrid gemoglobinning kislorodga yaqinligini
kamaytiradi. Bu hodisada eritrotsitga kirgan CO
2
undagi H
2
O bilan
karboangidraza fermenti ta’sirida H
2
CO
3
ga aylanishi bilan bog‘liq
bo‘lib, H
2
CO
3
kuchsiz turg‘un kislota bo‘lmaganligi uchun u H
+
+ HCO
3
-
ionlariga parchalanadi. Hosil bo‘lgan H
+
protonlar gemoglobinni oqsilli
qismidagi ba’zi kislotali guruhlariga birikadi, bu jarayon
oksigemoglobinni kislorodga yaqinligini pasaytiradi. Buning natijasida
oksigemoglobinni kislorodi undan ajralib, to‘qimalarga o‘tadi.
Ana shu 65 mm ni tashkil etuvchi farq kislorodni alveolalardan
qonga va qondan to‘qimalarga o‘tishini ta’minlovchi omil hisoblanadi.
Mitoxondriyalarda kislorod sarflanib suvga aylanib turadi, shu bois
mitoxondriyalar hujayrada go‘yo kislorod vakuumini hosil qiladi va
eritrotsitlar vositasida havodan olingan kislorod go‘yo shu «vakuum»ga
so‘rilib turadi.
Alveolalarda 97% kislorod bilan to‘yingan gemoglobin to‘qimalarda
dissotsiatsiyalanib, kislorodni to‘qima suyuqliklari orqali hujayralarga
beradi. Hujayralardan ajralib chiqayotgan CO
2
oksigemoglobin
dissotsiatsiyasiga yordamchi omil bo‘ladi. To‘qimalarda CO
2
hujayralararo suyuqlikdan qonga tez diffuziyalanib o‘tadi. Eritrotsitlarda
ÑO
2
karboangidraza ta’sirida H
2
CO
3
ga aylanadi. Uning
dissotsiatsiyalanishi natijasida H
+
va HCO
3
-
ioni hosil bo‘ladi. H
+
protoni
gemoglobin bilan birikib O
2
ajralib chiqishini osonlashtiradi. O‘pkada
to‘qimalarda bo‘lib o‘tadigan jarayonlarga teskari jarayon kechadi:
o‘pkada HSO
3
-
hosil qiladi, u o‘z navbatida H
2
O va CO
2
ga parchalanadi,
CO
2
o‘pka alveolalariga chiqadi; HHb esa HbO
2
ga aylanadi. Shunday
qilib, to‘qimalarda CO
2
oksigemoglobindan O
2
ni siqib chiqaradi,
aksincha o‘pkada O
2
CO
2
ni qondan alveolalarga siqib chiqaradi. Bu
hodisa Bor effekti degan nom bilan ataladi. Bor effekti to‘qimalardan
o‘pkaga 80% CO
2
ni tashib berilishini ta’minlaydi, CO
2
ning qolgan
qismi plazmada erigan holda hamda karbogemoglobin shaklida tashiladi:
Hb-NH
2
+ CO
2
→
Hb-NH - COOH
→
Hb-NH
- COO
-
+ H
+
Bu reaksiya eritrotsitlarda, to‘qimalarda chapdan o‘ngga, o‘pkada
esa teskari yo‘nalishda boradi.
Xulosa qilib aytganda, to‘qimalarda CO
2
oksigemoglobindan O
2
ni,
o‘pkada esa O
2
qondan CO
2
ni alveolalar havosiga siqib chiqaradi. Buni
Bor effekti deyiladi.
|
Biologiya va geografiya - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
215
tabiiy sharoiti, aniq ravishda koʻrib chiqiladi. 5-sinf botanika dasturida kirish qismidan keyin “Mahalliy
oʻsimliklarning xilma-xilligi” (6 soat) mavzusini oʻtish tafsiya etiladi. Shu mavzuning oxirida esa oʻtilgan
materialni amalda koʻrish uchun ekskursiya uyushtiriladi. Natijada oʻquvchilarga biologiyadan oʻtilgan dars
takrorlanib, geografik bilim mustahkam tushuntiriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
|
bet | 2/2 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 37,76 Kb. | | #102166 |
Bog'liq Sardor Oripov maqolaFoydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
Дьякова. Е.Г. Процесс перехода к электронному правительству как объект теоретического моделирования [Текст] / Е.Г. Дьякова // Научный ежегодник Института философии и права Уральского отделения Российской академии наук. - 2010. - № 10. - С. 204-224.
Причины отказа от использования сети Интернет при получении государственных и муниципальных
Системный проект электронного правительства Российской Федерации / Официальный сайт Министерства связи и массовых коммуникаций Российской Федерации [Электронный ресурс] - Режим доступа: http://minsvyaz.ru/uploaded/files/sistemnyii-proekt-elektronnogo-pravitelstva-rf.pdf/, свободный.
Степанова, А.М. Предоставление государственных и муниципальных услуг в электронном виде: исследование, анализ, направления совершенствования [Текст] / А.М. Степанова II Вестник Сибирского института бизнеса и информационных технологий. - 2014. - № 1 (9). - С. 30-33.
Степанова, А.М. Совершенствование публичного управления в Российской Федерации [Текст] / А.М. Степанова II Вестник Сибирского института бизнеса и информационных технологий. - 2015. - № 4 (16). - С. 89-95.
Стырин, Е.М. Электронная демократия. Перспективы развития России [Текст] / Е.М. Стырин II Управление мегаполисом. - 2010. - № 2. - С. 80-92.
|
| |
Komissiya tarkibi - Doktorlik dissertatsiyasi natijalarining amaliyotga tatbiq etilganligi to‘G‘risidagi dalolatnoma

Doktorlik dissertatsiyasi natijalarining amaliyotga tatbiq etilganligi to‘G‘risidagi dalolatnoma
1 2 Bog'liqDalolatnoma Navoi DPI G\'ulomov J.G\'
1 2
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Doktorlik dissertatsiyasi natijalarining amaliyotga tatbiq etilganligi to‘G‘risidagi dalolatnoma
|
-rasm - Biokimyo pmd

370
Vodorod peroksidi eritrotsitlarda ko‘p bo‘ladigan katalaza va
qaytarilgan glutationdan foydalanuvchi glutationperoksidaza ta’sirida
parchalanib turadi:
katalaza
2H
2
O
2
———————
→
2H
2
O + O
2
glutation peroksidaza
2 H
2
O
2
+ 2GSH —————————
→
2 H
2
O + O
2
+ GSSG
Hosil bo‘lgan glutationning oksidlangan shakli pentozofosfat yo‘lida
hosil bo‘lib turgan NADFH
2
ni vodorodi hisobiga qaytarilib turadi va
bu jarayonni glutationreduktaza fermenti katalizlaydi:
glutationreduktaza
GSSG + NADFH
2
————————————
→
2GSH + NADF
+
Bu jarayonlar normal holatda eritrotsitlarda O
2
ni ko‘p to‘planishiga
yo‘l qo‘ymaydi. Biroq organizmga ko‘p miqdorda oksidlovchi moddalar
tushib qolishi natijasida metgemoglobinning hosil bo‘lishi oshadi. Bu
jarayon o‘z navbatida O
2
-
ni ko‘p hosil bo‘lishiga olib keladi (101-rasm).
Natijada, bu sistema faol shakldagi kislorodni bartaraf etishni uddalay
olmay qoladi. Bularning hammasi superoksid, vodorod peroksid va
kislorodning boshqa erkin shakllarini to‘planishiga, u o‘z navbatida
eritrotsit membranasidagi oqsillar, lipidlarni perekisli oksidlanishga
uchratib, eritrotsitlarning gemoliziga sabab bo‘ladi. Tibbiyot amaliyotida
metgemoglobinreduktazani faolligini irsiy pasayishi natijasida vujudga
keladigan oilaviy metgemoglobinemiya pentozofosfat yo‘lining birinchi
fermenti glyukoza-6- fosfatdegidrogenazaning faolligini irsiy past
bo‘lish holatlarida uchrab turadi. Bunday odamlar oksidlovchilar
ta’siriga ko‘proq sezgir bo‘ladilar.
Kislorod va uglerod dioksidining tashilishi Kislorodni o‘pkadan to‘qimalarga, CO
2
ni to‘qimalardan o‘pkaga
qon oqimi orqali tashilishini ta’minlovchi kuchlari ular
konsentratsiyalari gradiyentining qon bilan alveolalar va to‘qima
suyuqligi o‘rtasidagi farqidir. Alveolalar havosida O
2
parsial bosimi
371
100 mm ga teng (simob ustun hisobida). Hujayralararo suyuqlikda bu
ko‘rsatgich 35 mm ga teng.
Qon ivishi - Biokimyo pmd

375
Hozirgi zamon tasavvuriga ko‘ra qon ivishida plazma, trombotsit
va to‘qima komponentlari ishtirok etadi. Ularni
qon ivish omillari deb
ataladi.
Qon plazmasi omillari :
I omil (fibrinogen)
– qon ivishda ishtirok etuvchi asosiy omil.
Glikoproteid, jigarda sintezlanadi, molekula massasi 330000, qon
plazmasidagi konsentratsiyasi 2-4 g/l, molekulasi 3 juft o‘zaro o‘xshash
bo‘lmagan peptid zanjiridan tarkib topgan bo‘lib, ular o‘zaro disulfid
bog‘lari orqali bog‘langan.
II omil (protrombin)
– qon ivishda
ishtirok etuvchi asosiy
omillaridan biri, trombin (ferment)ning o‘tmishdoshi, kimyoviy jihatdan
glikoproteid,
α
2
-globulinlar fraksiyasi tarkibiga mansub,
jigarda
sintezlanadi; 10-12 atom Ca
2+
bilan birikishi natijasida qonformatsiyasi
o‘zgaradi.
III omil (to‘qima tromboplastini)
– lipoprotein, to‘qima
jarohatlanganda hosil bo‘ladi, molekula massasi 167 000 000.
IV omil (kalsiy ionlari)
– qon ivishining ko‘p
fazalarida ishtirok
etadi; jumladan, X omilning faollashuvida, to‘qima tromboplastin
faollashuvida, prokonvertin faollashuvida, trombin hosil bo‘lishida
ishtirok etadi.
-modda. Sayyor soliq tekshiruvi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(5-q.)
Sayyor soliq tekshiruvi oʻn kundan koʻp boʻlmagan muddatda oʻtkaziladi.
(6-q.)
Sayyor soliq tekshiruvini tayinlash toʻgʻrisidagi buyruqda koʻrsatilgan sana ushbu
tekshiruvni oʻtkazish muddatining boshlanishi deb hisoblanadi.
(7-q.)
Soliq toʻlovchiga sayyor soliq tekshiruvi dalolatnomasini topshirilgan kun sayyor
soliq tekshiruvi muddatining tugashi deb hisoblanadi.
OʻzR 11.03.2022-y. OʻRQ-758-son
Qonuniga
muvofiq sakkizinchi qism chiqarib
tashlangan
(8-q.) Sayyor soliq tekshiruvi natijalariga koʻra soliq organlari tomonidan soliqlar va
yigʻimlarni hisoblash amalga oshirilmaydi.
OʻzR 11.03.2022-y. OʻRQ-758-son Qonuniga muvofiq toʻqqizinchi qismi sakkizinchi qism
deb hisoblansin
(8-q.)
Sayyor soliq tekshiruvi oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom Oʻzbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
(OʻzR 11.03.2022-y. OʻRQ-758-son Qonuni
tahriridagi qism) (Oldingi tahririga qarang)
Qarang: VMning 2021 yil 7-yanvardagi 1-son Qarori bilan tasdiqlangan "Soliq tekshiruvlarini
tashkil etish va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida"gi Nizomning 5-bobi
-modda. Banklarning soliq nazoratini amalga

3) mijozning hisobvaraqlaridagi operatsiyalarga hamda omonatlariga (depozitlariga) doir
koʻchirmalarni;
4) soliq toʻlovchining soliq majburiyatlarini bajarishi bilan bogʻliq boshqa maʼlumotlarni.
(4-q.)
Ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan axborot, Oʻzbekiston
Respublikasining xalqaro shartnomalarida nazarda tutilgan hollarda chet davlat vakolatli
organining soʻrovi asosida ham soliq organlari tomonidan bankdan soʻrab olinishi mumkin.
(5-q.)
Soliq organi tomonidan bankka soʻrov yuborish shakli va tartibi hamda banklar
tomonidan soliq organlarining soʻrovlariga koʻra axborot taqdim etish tartibi Oʻzbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
(OʻzR 11.03.2022-y. OʻRQ-758-son
Qonuni tahriridagi qism) (Oldingi tahririga qarang)
-modda. Soliq auditini oʻtkazish muddati

3) ekspertizalar oʻtkazish;
4) chet tilida taqdim etilgan hujjatlarni tarjima qilish.
(4-q.)
Soliq auditi muddatini ushbu moddaning uchinchi qismi 1-bandida koʻrsatilgan asos
boʻyicha uzaytirishga hujjatlar talab qilinayotgan har bir shaxs boʻyicha koʻpi bilan bir marta yoʻl
qoʻyiladi.
(5-q.)
Soliq auditi muddatini uzaytirish soliq tekshiruvini oʻtkazayotgan soliq organi
rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) tegishli buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi.
(6-q.)
Soliq auditining umumiy muddati olti oydan oshishi mumkin emas.
(7-q.)
Soliq auditini oʻtkazish muddati oʻtkazilgan soliq auditi toʻgʻrisida dalolatnoma
tuzilgan (imzolangan) kunda tugaydi.
Kirish - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahorat Pdf ko'rish
|
bet | 114/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilKirish. Butun insoniyat taraqqiyoti har bir xalqning oʻz tarixi, tili, an’ana va qadriyatlari boʻlgani
singari uning oʻziga xos falsafasi va ma’naviyati ham mavjudligidan dalolat beradi. Bir-biri bilan uzviy va
chambarchas bog‘liq boʻlganligi bois ularni ayri holda tasavvur etib boʻlmaydi. Falsafa, garchi universal
qonun va kategoriyalarni oʻrganuvchi umuminsoniy fan hisoblansa ham, ayni paytda, butun bashariyat
hayotiga xos muammolar bilan birga muayyan xalq turmushi va taraqqiyotiga oid qonunlarni, maqsad-
muddaolarini ifoda etishi bilan boshqa fanlar orasida alohida ajralib turadi. Mustaqillik tufayli bugun
yurtimizni butun dunyo tanigan va tan olgan bir davrda “oʻzbek falsafasi” tushunchasining keng miqyosda
ilmiy iste'molga kirib kelayotganligi, shubhasiz, juda quvonarli holdir. Zero, shukrlar boʻlsinki, falsafiy fikr
va tafakkur taraqqiyotida juda uzoq va boy an’analarga ega boʻlishimizga qaramasdan bir necha oʻn yilliklar
mobaynida ayrim yot kuchlar tomonidan xalqimizning ilmiy merosi e’tirof etilish oʻrniga, unga nisbatan
otilgan ta’na toshlaridan milliy falsafamiz nufuzi zavol koʻrmadi. Aksincha, g‘animlarimiz har qancha
urinishmasin, Yevropaning ma’naviyat sohasida shu kungacha qoʻlga kiritgan yutuqlari oʻtmishda Sharq
ma’naviyati koʻtarilgan kamolot choʻqqilariga nisbatan goʻdak bolaning “chug‘ur-chug‘uri” darajasidan
yuqoriga koʻtarila olmaganligi (Oldenburg) haqiqatga yaqinroqdir, desak toʻg‘ri boʻladi.
Asosiy qism. Fan tarixi bilan chuqurroq tanishuv shundan dalolat beradiki, unda Sharq fani koʻplab
g‘arblik tadqiqotchilar tomonidan “koʻchirmakashlik”, “ilmiy yangilikning yoʻqligi”, “umuminsoniy
qadriyatlar darajasida emas”ligi singari nohaq sifatlar bilan ayblanib kelindi. Bu borada sobiq Ittifoq davrida
ahvol yanada yomonlashdi. Chunki bu davrga kelib barcha sohalar singari falsafa fani taraqqiyoti ham
siyosiy tamoyillar mezoni yordamida oʻlchanganligi bois milliy fanimizning nufuzi rus og‘alarimiz
nafsoniyatiga tegmaydigan darajada rivojlanishi uchun ruxsat berildi, xolos. Natijada, garchi, dunyodagi
barcha tibbiyot muassasalarida darslik sifatida keng foydalanilayotganligiga qaramasdan, aytaylik, Ibn
Sinoning “Tib qonunlari” yurtimizda M. Gorkiyning “Ona” romanining adadidan ortiqroq nusxada chop
etilishiga yoʻl qoʻyilmadi. Oqibat shu boʻldiki, sovet davrida milliy falsafamiz aksar hollarda rivojlanish
oʻrniga hukmron mafkura qobiqlari doirasida kun koʻrishga majbur boʻldi.
Yuzaki qaraganda ilmiy izlanishlar va tadqiqotlar ham bir maromda amalga oshirilgandek tuyulsa
ham, aslida “sotsialistik turmush tarzi”, “ateistik dunyoqarashni shakllantirish” kabi mavzular sun’iy
ravishda dolzarblashtirilib, qator-qator nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalari himoya qilindi. Pirovard
oqibatda esa bunday tadqiqotlardan oʻzbek falsafasi hech qanday naf koʻrmadi, balki uning obroʻ-e’tibori
tushib, tadqiqotlar samaradorligi oshishi oʻrniga dissertatsiyabozlik avj oldi, ilmiy unvonlarni tezroq qoʻlga
https://buxdu.uz
|
| |
(79) 2021 - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahorat Pdf ko'rish
|
bet | 120/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yil3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
93
oshirish, tadbirlarni muvofiqlashtirish, davlat va jamoat tashkilotlari bilan samarali hamkorlikni ta’minlash,
ularga uslubiy-amaliy ko‘maklashish kabilar amaliyotga tatbiq etilmoqda. Bu o‘rinda bo‘lajak
o‘qituvchilarni tarbiya jarayonida turli tashkilotlar tomonidan o‘quvchi-yoshlarning muammolarini o‘z
vaqtida bartaraf etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishda farzand tarbiyasi muammolari ,
ehtiyojlari va qiziqishlarini uyma-uy yurish orqali o‘rganish ishlarini tashkil etishda mahalla raislari va
oqsoqollari ijtimoiy-ma’naviy masalalar bo‘yicha o‘rinbosarlarning faoliyatini samarali tashkil etishda
yordam berish tajribasiga ega bo‘lish, oilalarning ijtimoiy ahvoli va turmush sharoiti, tarbiya muammolarini
aniqlash va hal qilish bo‘yicha mas’ul idora va rahbarlarning faoliyati bilan hamkorlikda muvofiqlashtirishda
tashkilotchilik qobiliyati ega bo‘lishlari muhim o‘rin tutadi. Bunda bo‘lajak o‘qituvchilar tarbiya
masalalariga oid muammolarini hal etish bo‘yicha “yo‘l xaritalarini” ishlab chiqib, amalga oshirish va
maktab pedagogik kengashlarida har oyda hisobot berish ta’lim muassasalarida o‘quvchilar sog’lig’ini
tiklash ishlarini tashkil etish mahoratiga ega bo‘lishlari, mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan kasblar
bo‘yicha o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarni egallashi bilan bog’liq tadbirlarni amalga oshirishlari
muhim hisoblanadi.
Yuqoridagi masalalar yuzasidan muntazam ravishda seminar mashg’ulotlarida, pedagogik amaliyot
jarayonida munozaralar, savol-javoblar, tadbirlar o‘tkazish, referatlar tayyorlash kabilar talabalarni
tarbiyaviy ishlarga tayyorlash malakalarini oshiradi.
Hozirgi kunda uzluksiz ta’limda qator dolzarb muammolar mavjud. Pedagog kadrlarga bo‘lgan talab,
malakali o‘qituvchilarga ehtiyoj, ta’lim turlari o‘rtasida uzviylik va integratsiya, ta’lim-tarbiya sifatini
oshirish, o‘qitishga nisbatan tizimli yondashuv yangi mexanizmni yaratish hayotiy zaruratga aylandi. Unda
ta’lim turlari o‘rtasida o‘zaro nazorat ham, raqobat ham, manfaatlar ham ta’minlanishi zarur. Toshkent
viloyati Chirchiq davlat pedagogika instituti ana shu muammoning ilmiy-nazariy va amaliy yechimini topish
asoslarini yaratish va uni amaliyotga tatbiq etish mexanizmlarini ishlab chiqish vazifalari belgilangan.
Institut faoliyatida zamonaviy talablar, tizimdagi muammolar va ularni hal qilish masalalari ta’lim-tarbiya
jarayonlaridan chuqur o‘rin egallagan.
|
| |
-rasm.
Fruktoza almashinuvi sxemasi
     
220
64-rasm

63-rasm.
Fruktoza almashinuvi sxemasi
220
64-rasm.
Galaktoza metabolizmi
Galaktoza-1-fosfat uridiltransferaza fermenti ona suti bilan
oziqlanadigan bolalarning jigarida bo‘ladi. Katta yoshli insonlar jigarida
UDF- galaktozapirofosforilaza fermenti bo‘lib, u UTF ishtirokida UDF-
galaktoza hosil bo‘lishini katalizlaydi. Ba’zan organizmda galaktoza
almashinuvini tartibga solib turuvchi fermentlar sintezlanishini
ta’minlaydigan genlarni mutatsiyaga uchrashi roy berib, bu fermentlar
sintezini toxtashiga sabab bo‘ladi. Natijada galaktoza almashinuvi ham
buziladi. Bunda deyarli hamma vaqt Galaktozani fosforlanib
(galaktolinaza fermenti ta’sirida va ATF sarflanishi bilan) Galaktoza-
1-fosfatga aylanishi katalizlovchi ferment galaktoza-1-
fosfaturidiltransferazani sintezlanishi buzilishi natijasida galaktozani
miqdori qonda ortishi
galaktozemiya
deyiladi.
221
Galaktozemiya bola organizmini rivojlanishini buzilishga, sariq
kasalligi, jigar sirrozi, aqliy zaiflikka olib keladi. Bu kasallik yosh
bolalarda (1-2 yoshgacha) uchrab, bunda galaktozemiyaning ogir
oqibatlarini bartaraf etish uchun bolani kundalik ovqati tarkibiga
sut qoshmaslik lozim. Galaktozemiyani aniqlash uchun eritrotsit
tarkibida spetsifik fermentni faolligini aniqlash lozim.
Glikogenning fiziologik ahamiyati
va metabolizmi
Glikogen (hayvon kraxmali) glyukoza qoldiqlaridan tashkil
topgan polimer bo‘lib, bunda glyukozalar ozaro 1-4 va 1-6 glikozid
bog‘lar yordamida bog‘lanadilar va natijada shoxlangan glikogen
molekulasi hosil bo‘ladi.
Qonda glyukozaning miqdori iste’mol qilingan uglevodlar
hisobiga ortganda, glyukozadan glikogen sintezi tezlashadi. Muskul
to‘qimasining glikogeni esa jigar glikogeniga nisbatan kechroq
parchalanadi. Glikogen deyarli hamma to‘qimalarda (hatto yog‘
to‘qimasida) uchrab, uning parchalanishi va sintezlanishi toxtovsiz
davom etadi. Shu glikogenning miqdori jigarda ma’lum turg‘unlikka
ega. Och qoldirilgan hayvonlar jigarida 24 soat ichida hamma jigar
glikogeni parchalanib ketadi, chunki u asosiy energetik manbadir.
Hayvonlar organizmidagi deyarli hamma to‘qimalar glikogen
sintezlay oladi, ammo glikogen biosintezi asosan jigar va skelet
muskullarida boradi. Bunda glyukoza fosfoglyurokinaza fermenti
ta’sirida, ATF ishtirokida (fosforlanish reaksiyasi borib) glyukoza-
6-fosfatga aylanadi: u fosfoglyukomutaza ta’sirida glyukoza-1-
fosfatga, so‘ng glyukoza-1-fosfat-uridiltransferaza ta’sirida va UTF
ishtirokida (pirofosfat ajratib), UDF glyukozaga: bu esa glikogen
sintetaza fermenti ta’sirida va hali sintezlanib bo‘lmagan glikogen
ishtirokida (UDF ajratib) glikogenga aylanadi:
Toqimalar faoliyati uchun energiya talab etilganda glikogen
glyukozaga parchalanadi. Bunda avvalo glikogen
glikogenfosforilaza fermenti ta’sirida (H
3
RO
4
) biriktirib, glyukoza-
1-fosfatga: so‘ng u fosfoglyukomutaza ta’sirida glyukoza-6-fosfatga,
keyin glyukoza-6-fosfataza ta’sirida (H
2
O biriktirib, H
3
RO
4
ajratib)
glyukozaga aylanadi.
222
65-rasm.
Glikogen metabolismi va balansi
|
-modda. Soliq auditi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(8-q.)
Soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) soliq auditini oʻtkazish toʻgʻrisidagi
buyrugʻida tekshiriladigan soliq toʻlovchining nomi va identifikatsiya raqami, tekshiruvchi
shaxslarning familiyasi, ismi, otasining ismi hamda lavozimi, soliq auditini oʻtkazish muddatlari
va maqsadi koʻrsatiladi.
(9-q.)
Soliq organi rahbarining (rahbari oʻrinbosarining) soliq auditini oʻtkazish toʻgʻrisidagi
buyrugʻi bilan uni oʻtkazish dasturi ham tasdiqlanadi.
(10-q.)
Ushbu Kodeksning 143-moddasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, soliq
auditi faqat ushbu Kodeksning 88-moddasida belgilangan daʼvo qilish muddati oʻtmagan oxirgi
soliq auditidan keyingi davrni qamrab olishi mumkin.
(11-q.)
Soliq toʻlovchi ixtiyoriy ravishda tugatilayotganda soliq auditi, soliq toʻlovchining
bevosita soliq auditi oʻtkazilayotgan yildan oldingi uch yildan koʻp boʻlmagan faoliyatini qamrab
olishi mumkin.
(12-q.)
Soliq auditi oʻtkazilayotgan davrda tekshirilayotgan davrning soliq hisobotiga soliq
toʻlovchi tomonidan oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
(13-q.)
Soliq auditi oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizom Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
(OʻzR 11.03.2022-y. OʻRQ-758-son Qonuni tahriridagi
qism) (Oldingi tahririga qarang)
Qarang: VMning 2021 yil 7-yanvardagi 1-son Qarori bilan tasdiqlangan "Soliq tekshiruvlarini
tashkil etish va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida"gi Nizomning 6-bobi
Glikogen almashuvini adrenalin va insulin ta’sirida

224
ham qatnashadilar. Bu gormonlar ham qonda, ham to‘qimada
glyukozaning miqdori ko‘payishiga sabab bo‘ladilar. Shuning uchun
bu gormonlarni diabetogen gormonlar deydilar. Ular glyukozani
glikogendan emas, balki aminikoslotalarning azotsiz qoldiqlari va yog‘
moddalarini parchalanish mahsulotlaridan hosil bo‘lishini
faollashtiradilar.
Axloqiy tarbiya maqsadlari va vositalari

|
Axloqiy tarbiya maqsadlari va vositalari
|
bet | 197/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Axloqiy tarbiya maqsadlari va vositalari. K.D.Ushinskiy tarbiya ishidagi turli vositalar orasida axloqiy tarbiyaga katta e’tibor berib, “Tarbiyaning asosiy vazifasi axloqiy jihatdan ta’sir etishdan iboratdir, bu aqlni umuman o‘stirish, boshni bilimlar bilan to‘ldirishdan ko‘ra ham muhimroqdir”, -deb yozgan edi.
Axloqiy tarbiya bolalarda odamlarga hurmat va muhabbat bilan qarashni, ularga nisbatan samimiy, xayrixoh va adolatli munosabatda bo‘lishni o‘stirishi kerak.
Ushinskiy ko‘r-ko‘rona, tayoq intizomiga qarshi norozilik bildirib, “Eski maktabda intizom nihoyatda g‘ayritabiiy asosga yoki mukofotlar va yoki jazolar ulashib beruvchi o‘qituvchidan qo‘rqish asosiga qurilgan edi. Bu qo‘rquv bolalarni zararli holatlarga: sustkashlikka, sinf doirasidagi zerikishga va ikkiyuzlamachilikka olib keldi” deb u bolalarga nisbatan insoniy munosabatda bo‘lishni talab qildi.
Ushinskiy egoistlik, mansabparastlik, bekorchilik, g‘arazgo‘ylik, munofiqlik singari nuqson va kamchiliklarni qattiq qoralaydi.
Ushinskiyning fikricha, axloqiy tarbiyaning vositalari quyidagilardan iborat bo‘lishi kerak: 1. Ta’lim (axloqiy tarbiyada kitob va darsliklarni o‘rni); 2. O‘qituvchining shaxsan namuna bo‘lishi (Ushinskiyning obrazli ifodalashicha, “bu narsa yosh qalb uchun quyoshning barakali nuridirki, uni hech bir narsa bilan almashtirib bo‘lmaydi”); 3. E’tiqod; 4. O‘quvchilarga mohirlik bilan munosabatda bo‘lish (pedagogik odob); ogohlantirish choralari; 6. Rag‘batlantirish va jazolash.
Ushinskiy bolalar mehnati haqida gapirib, insonning to‘g‘ri rivojlanishidagi zarur shart mehnatdir, deb hisoblagan edi. Uning fikricha “agar tarbiya kishini baxtli qilmoqchi bo‘lsa, uni baxt uchun tarbiyalamaslik kerak, balki hayotdagi mehnat uchun tayyorlashi lozim”. Tarbiya kishida mehnatga muhabbat va odatni o‘stirish kerak. Ushinskiy kishi o‘z faoliyatida jismoniy mehnat bilan aqliy mehnatni birlashtirsa, juda foydali bo‘lur edi, deb hisoblaydi. U o‘quvchilar mehnati haqida gapirib, “O‘qish mehnatdir va mehnat bo‘lib qolishi, ammo to‘la ma’noli mehnat bo‘lishi lozim”, -deydi. U ta’limni ovunchoqlik, ko‘ngil ochish yo‘li bilan o‘tkazishga, ba’zi pedagoglarning ta’limni mumkin qadar engilroq qilishga harakat qilishlariga qarshi chiqdi. Bolalar o‘qish davrida mehnatga, qiyinchiliklarni enga olishga o‘rganishlari kerak. Faqat kichkina bolalarnigina o‘ynab turib o‘qishga o‘rgatish mumkin, deb yozadi Ushinskiy. Aqliy mehnat og‘ir, o‘rganmagan kishini tezda charchatib qo‘yadi. SHuning uchun bolalarni kuchi etadigan ishlar bilan sekin-asta o‘rgatish lozim.
K.D.Ushinskiyning aqliy mehnatni jismoniy mehnat bilan qo‘shib olib borish to‘g‘risidagi, o‘qish va dam olishni to‘g‘ri tashkil etish haqidagi pedagogik fikrlari hozirgi kunda ham qimmatlidir.
|
| |
O‘qituvchiga nisbatan qo‘yiladigan talablar

|
O‘qituvchiga nisbatan qo‘yiladigan talablar
|
bet | 195/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023O‘qituvchiga nisbatan qo‘yiladigan talablar. Distervegning fikricha, o‘qitish chog‘ida bolalarning tashabbuskorligini o‘stirish, ularni bilimlar bilan qurollantirish o‘qituvchi rahbarlik rolini o‘ynaganidagina mumkin bo‘ladigan ishdir. Komenskiy singari o‘qitish ishida puxta ishlangan o‘quv rejasi va yaxshi darslikning bo‘lishiga katta ahamiyat beradi. Distervegning Komenskiydan farqi shuki, u ta’limning muvaffaqiyatli bo‘lishi oqibat natijada darslik yoki metodga emas, balki o‘qituvchiga bog‘liq deb ta’kidlaydi. Distervegning fikricha, yaxshi o‘qituvchi o‘z fanini mukammal egallab olgan bo‘lishi hamda o‘z kasbini va bolalarni sevishi kerak. Dars chog‘ida hamma bolalar tetik bo‘lib turishi, o‘qituvchi g‘ayrat bilan dars berib, o‘quvchilarning aqliy kuchini uyg‘otishi, ularning irodasini mustahkamlashi, ularning xarakterini tarkib toptirishi kerak. O‘quvchilar o‘zlarining ilgarilab borayotganliklarini hamisha sezib turishlari lozim. YAxshi o‘qituvchi, -deydi Disterveg, -o‘zining tarbiya prinsiplarini qat’iyat bilan og‘ishmay o‘tkazib boradi, bu prinsiplardan hech qaytmaydi. O‘qituvchi muttasil o‘z ustida ishlashi lozim. SHundagina u o‘quvchilarni bilimlarni egallashda matonatli bo‘lishga o‘rgatadi va ularni o‘z yo‘llarida uchraydigan qiyinchiliklarni enga oladigan qilib tarbiyalaydi. Disterveg o‘qituvchining mustahkam xarakteri va o‘tkir iroda kuchi ham katta tarbiyaviy ahamiyatga ega ekanligini ta’kidlaydi. O‘qituvchi qattiqo‘l va talabchan bo‘lish bilan birga, adolatli bo‘lishi ham kerak, faqat shundagina u o‘z o‘quvchilari orasida obro‘ qozonishi mumkin. O‘qituvchi haqiqiy inson, mustahkam e’tiqodli bo‘lishi lozim, deydi.
Distervegning fikricha, “yomon o‘qituvchi haqiqatni aytib berib qo‘ya qoladi, yaxshi o‘qituvchi esa haqiqatni topishiga o‘rgatadi”. Disterveg o‘qituvchilarga o‘z bilimlarini qanday qilib oshirishlari to‘g‘risida bir qancha qimmatli maslahatlar beradi, o‘qituvchilarga o‘zlari o‘qitayotgan fanga taalluqli asarlarni birinchi navbatda o‘qishni tavsiya qiladi, shuningdek, o‘qituvchi tarix va adabiyotni bilishi, pedagogika, psixologiya va metodikaga doir chiqayotgan yangi asarlarni kuzatib borishi kerak, deb ta’kidlaydi. Disterveg o‘qituvchilarni amaliy pedagoglik mahorati va malakalari bilan qurollantirishga katta ahamiyat berdi.
|
| |
Biologiya darslarida integratsiya

|
Biologiya darslarida integratsiya Pdf ko'rish
|
bet | 285/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilBiologiya darslarida integratsiya
Boʻlajak biologiya fani oʻqituvchisi darsni sermazmun, qiziqarli, barcha
oʻquvchilar uchun kerakli boʻlishi, boshqa fan oʻqituvchilari bilan hamkorlikda ishlash malakasiga hamda
maktabdagi fan oʻqituvchilari oʻrtasida mustaqil ishlash va hamjihatlikda boʻladi.
Biologiya va kimyo
Inson organizmida doim boʻladigan va ularning hayot faoliyatida muhim rol oʻynaydigan kimyoviy
elementlar:
kislorod, uglerod, vodorod, kalsiy, azot, kaliy, fosfor, magniy, oltingugurt, xlor, natriy, temir kiradi.
Biogen elementlardan birortasi organizmda yetarli miqdorda boʻlmasa kasallik roʻy beradi
(biogeokimyoviy endemiyalar), masalan, suvda va ovqatda yod yetishmasaodam buqoq boʻladi yoki bor
yetishmaganda qand lavlagi qora dogʻli boʻlib qoladi.
Sog’lom odam organizmida mineral tuzlar ortiqcha miqdorda iste’mol qilinsa zaxira sifatida toʻplanib
boradi masalan: NaCl - teri osti kletchatkasida, temir tuzlari - jigarda, kalsiy tuzlari - suyakda toʻplanib
boradi.
Bioelementlar deb ham ataladigan mineral elementlar inson tanasida muhim rol oʻynaydi:
tana qurilishida (kaltsiy, fosfor, temir);
metabolizm jarayonida koʻplab biokimyoviy jarayonlarni (kaliy, natriy, yod, xlor, mis, marganets,
selen va boshqalar) tartibga soladi;
qon ivishi (kalsiy) jarayonida ishtirok etish;
tanadagi suv muvozanatini saqlash (natriy, kaliy);
kislota-ishqor muvozanatini saqlashga ta’sir qiladi;
Tirik tizimlarning kimyoviy elementlari tarkibi yer qobig’ining kimyoviy elementlaridan farq qiladi.
Yer qobig’ida O, Si, Al, Na, Fe, K, tirik organizmlarda H, O, C, N. Boshqa barcha elementlar 1% dan kam.
Bizga 20 ta kimyoviy element kerak - ularsiz tirik tizim boʻla olmaydi. Ushbu moddalarning toʻplami atrof-
muhit va metabolizmga qarab farq qiladi. Ba’zi kimyoviy elementlar barcha tirik organizmlarning bir
qismidir (universal kimyoviy elementlar) H, C, N, O. Na, Mg, P, S, Ca, K, Cl, Fe, Cu, Mn, Zn, B, V, Si, Co,
Mo...
Organizmda 1,5 kg atrofida kalsiy mavjud boʻlib, uning ikki fondi mavjud:
1. Suyaklardagi kalsiy.
2. Suyuqliklardagi yoki toʻqima oqsillari bilan birikkan kalsiy.
|
| |
Uglevodlarning anaerob yo‘l bilan parchalanishi

211
borib, aerob oksidlanish uchun shart bo‘lgan
membrana, mitoxondriya
butunligini talab qilmaydi. Shuning uchun ba’zi «mitoxondrial
kasalliklar» vaqtida glikoliz asosiy energiya bilan ta’minlovchi manba
vazifasini o‘taydi («halokatdan saqlanish mexanizmi»): shu bilan birga
sitoplazmada boradigan
biosintetik jarayonlar, asosan glikoliz davomida
hosil bo‘ladigan ATF hisobiga boradi.
58-rasm.
Glikolis va piruvatning oksidlanishi
-rasm - Biokimyo pmd

225
glyukoza-6-fosfat allosterik regulyatsiya yoli bilan glikogensintetaza
fermentining faolligini oshiradi, bu esa glikogen sintezlanishini
tezlashtiradi;
glyukozani to‘qimalarda parchalanishini tezlashtiradi;
glyukozani aminokislota va yog‘ kislotalariga aylanishini
tezlashtiradi;
glikogenfosforilazaning faolligini pasaytiradi, chunki uning
fosforlanishi toxtaydi.
Glikogenoliz ham pasayadi; insulin adenilsiklazaning faolligini
pasaytiradi (aniqrogi, sAMF ni parchalovchi fosfodiesteraza
fermentining faolligini oshiradi va u sAMF ni AMF ga aylantiradi,
parchalaydi). Natijada proproteinkinaza faol holatga otmaydi va
glikogensintetaza «B» nofaol (fosforlangan) formasi kamayib,
glikosintetaza «A» faol (fosforlanmagan) formasi miqdori ko‘payadi.
Bunda glyukozadan glikogen sintezi tezlashadi.
Uglevodlar almashuvida insulinning glyukozaning glikogenga
aylanishidagi molekulyar ta’sir etish sxematik mexanizmi quydagicha:
sAMF (-) kamayib, glikogenni glyukozaga parchalanishi kamayadi;
sGMF (+) chunki glikogenfosforilaza «A» (faol) glikogenfosforilaza
«B» ga o‘tadi.Glikogensintetaza «B» (nofaol) esa glikogensintetaza «A»
ga (faol) aylanadi va glikogen sintezlanishi tezlashadi.
Rasm elementini yashirish

146
146
146
146
Hodisalar_bilan_ishlash'>V BOB.
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI
Hodisalar bilan ishlash
Klaviatura yoki sichqoncha tugmachasi bosilganda, kompyuter hodisalar deb nomlanuvchi
signallarni qabul qiladi. Dastur kodi esa ushbu hodisalarga javob qaytarishi lozim.
Tkinter modulining klaviatura va sichqoncha bilan ishlovchi maxsus hodisalari mavjud.
Hodisalar
Tavsifi
Sichqoncha hodisalari
chap tugmachasi bosilganda
o‘ng tugmachasi bosilganda
Klaviatura hodisalari
O‘ngga strelkasi bosilganda
Chapga strelkasi bosilganda
Yuqoriga strelkasi bosilganda
Pastga strelkasi bosilganda
Probel klavishasi bosilganda
A klavishasi bosilganda, A ning o‘rnida boshqa harf qo‘yilishi
mumkin.
Sichqonchaning tugmachasi bosilgan hodisa uchun funksiya yozamiz:
.........................
Yuqoridagi kodning davomi.
window.attributes('-topmost',1)
Oynani birinchi planga o‘tkazish.
def anim(event)
Hodisa uchun funksiya e’lon qilindi.
eye_right()
Ko‘zni o‘ng tomonga siljitadi.
mouth_open()
Og‘izni ochadi.
c.bind_all('', anim)
Sichqonchaning tup tugmachasi
bosilganda, anim funksiyasini
chaqiradi.
window.mainloop()
Asosiy siklga kirish.
Dastur ishga tushganda
Sichqoncha bosilganda
Kiruvchi ma’lumot - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

Kiruvchi ma’lumot
input.txt
Chiquvchi ma’lumot
output.txt
Tarixingdir ming asrlar
Ichra pinhon, o‘zbegim,
Senga tengdosh Pomir-u
Oqsoch Tiyonshon, o‘zbegim.
Oqsoch Tiyonshon, o‘zbegim.
Senga tengdosh Pomir-u
Ichra pinhon, o‘zbegim,
Tarixingdir ming asrlar
138
138
138
138
V BOB.
WWW-TEXNOLOGIYA VA HTML TILI
Python dasturlash tilida tasvir chizish uchun
Canvas
deb nomlanuvchi chizish maydonidan
foydalaniladi. Canvasning biror qismiga tasvir
chizish uchun X va Y koordinatalar tizimi
qo‘llaniladi.
Tkinterda X koordinatalari chapdan o‘ngga,
Y
koordinatalari esa yuqoridan pastga qarab
belgilanadi. (0, 0) nuqta Canvasning yuqori chap
burchagi hisoblanadi.
Canvas nusxasini yaratayotgan vaqtda uning eni
va balandligini
ko‘rsatish lozim. Geometrik figura
va boshqa obyektlarni joylashtirishda ularning
Canvasdagi koordinatasi ko‘rsatiladi. Koordinatani
hisoblash yuqori chap burchak, ya’ni (0, 0) dan
boshlanadi.
40-dars. PYTHONDA GRAFIKA BILAN ISHLASH
Canvas
– Python dasturlash tilida X
va Y koordinatalar tizimidan iborat
maxsus tasvir chizish maydoni.
TAYANCH TUSHUNCHALAR
UYGA VAZIFA
input.txt
output.txt
Ali.vali@gmail.com
Ha
Hello world!
Yo`q
1. О‘zingizga yoqqan biror 8 qatorli she’rni faylga yozish va uni о‘qish dasturini tuzing.
2. Fayldagi satrda @ belgisi mavjud yoki mavjud emasligini aniqlovchi dastur tuzing.
Figura chizish
Figurani chizish uchun maxsus tkinter moduli funksiyalaridan foydalaniladi va koordinatalar
ko‘rsatiladi. Birinchi raqam gorizontal (X o‘qi), ikkinchi raqam esa vertikal (Y o‘qi) bo‘yicha
joylashuvni belgilaydi.
from tkinter import *
window=Tk()
Kutubxonadan tkinter modulini yuklab
oladi.
Tkinter oynasini yaratadi.
draw=Canvas(window, width=400,
height=400)
draw.pack()
Eni 400, bo‘yi 400 ga teng Canvas
maydoni yaratiladi.
draw.create_rectangle(30,30,200,250)
Yuqori chap burchagi koordinatasi
(30,30), quyi o‘ng burchak koordinatasi
(200,250) bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakni
chizadi.
(30,30)
(200,250)
|
Figuraga rang berish - Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021

|
Va axborot texnologiyalari 10-sinf toshkent – 2021 Pdf ko'rish
|
bet | 99/153 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 27,94 Mb. | | #244031 |
Bog'liq 10-sinf yangi
Figuraga rang berish
Ma’lumki, kompyuter monitori ekranidagi tasvirlar piksel deb nomlanuvchi kichik rangli
nuqtalardan iborat. Dasturda tasvir chizish uchun har bir piksel qaysi rangda bo‘lishini
kompyuterga “tushuntirish” lozim.
.........................
Yuqoridagi kodning davomi
draw.create_rectangle(30,30,200,250
fill='green',
outline='yellow')
Yuqori chap burchagi koordinatasi
(30,30), quyi o‘ng burchak koordinatasi
(200,250), rangi yashil, chegarasi sariq
to‘g‘ri to‘rtburchakni chizadi.
(30,30)
(200,250)
Python dasturlash tilida tkinter modulining figurali obyektlarni chizish uchun mo‘ljallangan bir
nechta funksiyalari mavjud.
Funksiya va tavsifi
Dasturdagi ko‘rinishi
Natijasi
create_line()
to‘g‘ri chiziq
c.create_line(10, 10, 190, 50)
create_polygon()
ixtiyoriy ko‘pburchak
A(100,10), B(20,90),
C(180,90)
c.create_polygon(100, 10, 20, 90,
180, 90)
create_polygon()
ixtiyoriy ko‘pburchak
A(20,10), B(140,10),
C(180,80) , C(10,80)
c.create_polygon(20, 10, 140, 10,
180, 80, 10, 80,
fill='pink',
outline='green')
create_rectangle()
to‘g‘ri to‘rtburchak
yuqori chap va quyi
o‘ng koordinatasi
berilgan.
c.create_rectangle(40, 40, 140, 80,
fill='yellow',
outline='green',
width=3,
activedash=(5, 4))
create_oval()
Aylana
Aylana bo‘lganligi
uchun kvadrat
koordinatasi beriladi.
c.create_ oval (50, 60, 150, 160,
width=2)
A
B
C
A
B
D
C
|
| |
Metodbirlashma har bir a’zosining majburiyatlari

|
Metodbirlashma har bir a’zosining majburiyatlari
|
bet | 4/24 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 6,02 Mb. | | #134854 |
Bog'liq boshlang\'ich ta\'lim metodbirlashma 2023-2024 (2)18. Metodbirlashma har bir a’zosining majburiyatlari:
har bir o‘qituvchi kamida bitta Metodbirlashmaga a’zo bo‘lishi;
Metodbirlashma o‘tkazadigan yig‘ilishlar va tadbirlarda qatnashish;
kasbiy mahoratini oshirishga intilishi;
pedagogning huquqiy-me’yoriy faoliyatini bilishi va unga amal qilishi;
pedagogik faoliyatida o‘z-o‘zini tahlil qilib borishi lozim.
5-bob. Metodbirlashmaning huquqlari
19. Metodbirlashma quyidagi huquqlarga ega:
Umumta’lim maktabi rahbariyatiga fan xonalari mas’ullarini rag‘batlantirish va fan to‘garaklarini tashkil qilish yuzasidan takliflar kiritadi;
ayrim fan yoki yo‘nalishlar bo‘yicha chuqurlashtirilgan bilimlar beradigan sinflar ochish bo‘yicha takliflar beradi;
ayrim fanlar chuqurlashtirib o‘qitiladigan sinflar mavjud umumta’lim maktablarida yo‘nalishlar bo‘yicha maxsus dasturlar va yakuniy nazorat materiallarini tayyorlaydi;
Metodbirlashma a’zolarining malakasini oshirishga doir takliflar beradi.
6-bob. Metodbirlashma hujjatlari
20. Metodbirlashma faoliyatiga doir quyidagi hujjatlar bo‘lishi lozim:
Metodbirlashmaning tasdiqlangan yillik ish rejasi;
yig‘ilish bayonnomasi;
yillik hisoboti.
21. Metodbirlashma hujjatlarining yuritilishi va saqlanishiga Metodbirlashma rahbari javobgar hisoblanadi.
Metodbirlashmaning yillik ish rejasi, yig‘ilish bayonnomasi, hisoboti uch yil mobaynida saqlanadi hamda tegishli tuman (shahar) xalq ta’limi bo‘limining idoraviy
arxiviga topshiriladi.
7-bob. Moddiy rag‘batlantirish
22. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida fan metodbirlashma rahbarlariga O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 30-sentabrdagi 823-son qarori bilan tasdiqlangan “Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarining o‘rnak ko‘rsatgan xodimlarini rag‘batlantirishning direktor jamg‘armasini tashkil etish va uning mablag‘laridan foydalanish tartibi to‘g‘risida nizom”ga muvofiq, talabnoma asosida tarif stavkalariga har oylik ustama haqi berilib borilishi mumkin.
|
| |
Boshlang‘ich ta’lim metodbirlashma rahbari

|
Boshlang‘ich ta’lim metodbirlashma rahbari
|
bet | 24/24 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 6,02 Mb. | | #134854 |
Bog'liq boshlang\'ich ta\'lim metodbirlashma 2023-2024 (2)Boshlang‘ich ta’lim metodbirlashma rahbari: ___________________
_____________ tumani maktabgacha va maktab ta’limi bo‘limi tasarrufidagi ____-umumiy o‘rta ta’lim maktabining boshlang‘ich ta’lim metodbirlashmasining
20 ___ - yil may oyi
HISOBOTI
Metodbirlashma a’zolari tomonidan belgangan reja asosida metodbirlashmasi a’zolarining dars mashg‘ulotlari jarayonida AKT vositalaridan unumli va samarali foydalanishlar darajalari hamda kompyuter savodxonligi past bo‘lgan bo‘lgan o‘qituvchilar tomonidan amalga oshirilgan ishlar, metodbirlashmada “Ustoz-shogird” yo‘nalishidagi ishlarning tashkil etilishi va bu borada olib borilgan ishlar tahlili, yakuniy attestatsiya imtihonlari materiallarini o‘rganib chiqish, o‘quvchilarni imtihon sinovlariga tayyorlash hamda o‘tkazish ishlarini tashkil etish to‘g‘risida navbatdagi yig‘ilish tashkilib etilib, dars mashg‘ulotlari jarayonida AKT vositalaridan unumli va samarali foydalanishlar darajalari hamda kompyuter savodxonligi past bo‘lgan bo‘lgan o‘qituvchilar tomonidan amalga oshirilgan ishlar, kompyuter savodxonligi past bo‘lgan o‘qituvchilar uchun haftaning dushanba va payshanba kunlari maktabimizning ____________ xonasida kompyuter savodxonligi bo‘yicha qo‘shimcha darslar va ko‘nikmalar berib borilishi muhokama qilindi. Yakuniy attestatsiya imtihonlari materiallarini o‘rganib chiqildi. O‘quvchilarni imtihon sinovlariga tayyorlash hamda o‘tkazish ishlarini tashkil etish bo‘yicha chora-tadbirlar rejasi ishlab chiqildi va ushbu chora-tadbirlar asosida ishlar amalgam oshirildi.
Metodbirlashma a’zolari o‘zlarining 4-chorak yakuni bo‘yicha olib borgan ishlari yuzasidan hisobotlari tayyorladilar va metodbirlashma rahbariga taqdim etdi. O’quv yili davomida namuna ko‘rsatgan o‘qituvchi va o‘quvchilar rag‘batlantirilib, maktab ma’muriyati tomonidan tashakkurnoma va esdalik sovg‘alar bilan taqdirlandilar.
Boshlang‘ich ta’lim metodbirlashma rahbari: ___________________
|
| |
Namunaviy hujjatlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi mundarija
|
bet | 76/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданикиNamunaviy hujjatlar – boshqaruvning muayyan bir vaziyatlari bilan bog‘liq, bir-biriga o‘ xshash va ko‘p takrorlanadigan masalalar yuzasidan tuzilgan matnlarni o‘z ichiga oladigan hujjatlardir. Bularga tavsiyanoma, ariza, e’lon, taklifnoma va boshqalar kiradi. javob, kafolat, axborot xatlarivaboshqalarkiradi.
Shaxsiy hujjat– yakka shaxs tomonidan yoziladigan, ularning xizmat faoliyatlaridan tashqaridagi yoki jamoat ishlarini bajarish bilan bog‘liq masalalarga tegishli bo‘ladigan hujjatlardir. Bularga shaxsiy ariza, shikoyat va boshqalar kiradi.
Xizmat (rasmiy) hujjatlari – tayyorlanishiga ko‘ra tashkilot yoki mansabdor shaxslarga tegishli hujjatlardir. Bularga ishga qabul qilish buyruqlari va boshqalar kiradi.javob, kafolat, axborot xatlarivaboshqalarkiradi.
4.Tegishlilik jihatiga ko‘ra xizmat (rasmiy) va shaxsiy hujjatlar farqlanadi:
Hujjatlarning tayyorlanish xususiyati va darajasi ham benihoya katta. Bu jihatiga ko‘ra hujjatlar quyidagicha tavsiflanadi:
Aksar hujjatlar dastlab qoralama nusxada tayyorlanadi, bu hujjat tayyorlovchining qo‘lyozma yoki mashinalangan dastlabki nusxasidir. Bu nusxa tuzatilib, qayta ko‘chirilishi mumkin. Qoralama hujjat huquqiy kuchga ega emas.
H ujjat qat’iy belgilangan rekvizitlar tarkibiga ega bo‘lishi, ularning joylashish va rasmiylashtirish tartiblari 6,38-90 GOST ga muvofiq kelishi kerak. Hujjatlarni tayyorlash borasida bugungi kunda shakllangan umumiy qoidalarga ko‘ra, boshqaruv hujjatlari zaruriy qismlar (rekvizitlar)ning belgilangan majmuiga va ularning barqarorlashgan joylashish tartibiga ega.
Ma’muriy-boshqaruv faoliyatida xizmat mavqeyiga ko‘ra hujjatlar hozirgi kunda asosan, quyidagicha tasniflanadi:
Farmoyish - muassasa ma’muriyati, shuningdek, bo‘limlarning rahbarlari to-monidan amaliy ma-salalar yu-zasidan qabul qili-nadigan huj-jatdir. Odatda far-moyishlar amal qilish muddati cheklangan bo‘lib, bo‘-limlarning tor doira-siga, ayrim mansabdor shaxslar va fuqarolarga taalluqli bo‘ladi. Far-moyish mat-ni xuddi buyruqdagi kabi zaruriy qismlardan tarkib topa-di faqat uning asos (kirish) qismida “BUYURAMAN” so‘zi o‘rniga “TAVSIYA ETAMAN”, “RUXSAT BERAMAN” kabi iboralar ishlatiladi.
|
| |
-topshiriq. Hujjat turlari haqidagi ma’lumotlardan foydalanib dialogga kirishing

|
-topshiriq. Hujjat turlari haqidagi ma’lumotlardan foydalanib dialogga kirishing
|
bet | 75/109 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #145749 |
Bog'liq Mажмуа соҳаданики3-topshiriq. Hujjat turlari haqidagi ma’lumotlardan foydalanib dialogga kirishing.
Hujjat turlari va xususiyatlari
2.Mazmuniga ko‘ra sodda vamurakkabhujjatlar farqlanadi:
Sodda hujjat – bir masalani o‘z ichiga oladigan hujjatdir. Bulargaariza, e’lon, tilxat, kafolatxativa boshqalar kiradi.
Hujjatshunoslikda hujjatlar bir necha jihatlarga ko‘ra tasnif qilinadi. Tasnifnomada mutlaqo bir xil guruhlantirish mavjud bo‘lmasa-da, har qalay ularni bir qadar yagonalashgan holda guruhlantirish mumkin. Hujjatshunoslikdagi ana shu an’anaga ko‘ra ish yuritishdagi hujjatlar quyidagicha tasniflanadi:
Xususiy hujjatlar – tashkilotlarda matnning o‘ziga xosligi, betakrorligi, mazmun bayoni erkin bo‘ladigan hujjatlardir. Bularga xizmat, so‘rov, iltimos, javob, kafolat, axborot xatlarivaboshqalarkiradi.
3.Mazmun bayonining shakli jihatidan xususiy, namunaviy, qoliplihujjatlar farqlanadi.
Qolipli hujjatlar – odatda, oldindan tayyorlangan bosma ish qog‘ozlariga yoziladigan hujjatlardir. Butur hujjatlarga nisbatan ko‘pincha «yozmoq» emas, balki «to‘ldirmoq» so‘zi ishlatiladi. Bularga ish haqi yoki yashash joyi haqidagi ma’lumotnomalar, mehnatga layoqatsizlik varaqasi, ayrim dalolatnomalar, xizmat safari guvohnomalari va boshqalar kiradi.
javob, kafolat, axborot xatlarivaboshqalarkiradi.
Murakkab hujjat – bir necha masalani o‘z ichiga olgan hujjatdir. Bularga shartnomalar ma’lumotnoma, rejalashtirilgan hisobot hujjatlari va boshqalar kiradi.
|
| |