nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
| 19
Working with Files - Introductiontolinux

20
|
Executing Commands
For upcoming labs and courses, you will require many different commands. Probably the most basic
of these is ‘ping ’. Try running the following command to ping the Google OpenDNS Server (8.8.8.8)
located at 10.203.1.5
What is ‘ping’?
The
command you just ran, ‘ping’, is a command designed to test the connectivity between two
networked computers. Simply put, the ping command sends ICMP
packets from your computer
to the target computer (in this case, 10.203.1.5), which then returns the packets to your computer.
Your computer measures the journey time of each individual packet, deriving metrics from this,
thus giving you useful information about the network connection and possibly the machine you’re
‘pinging’.
Example
tundra:~ msai135$ ping -c 5 -n 10.203.1.5
PING 10.203.1.5 (10.203.1.5): 56
data bytes
64 bytes from 10.203.1.5: icmp_seq=0 ttl=63 time=0.536 ms
64 bytes from 10.203.1.5: icmp_seq=1 ttl=63 time=0.562 ms
64 bytes from 10.203.1.5: icmp_seq=2 ttl=63 time=0.645 ms
64 bytes from 10.203.1.5: icmp_seq=3 ttl=63 time=0.668 ms
64 bytes from 10.203.1.5: icmp_seq=4 ttl=63 time=0.640 ms
--- 10.203.1.5 ping statistics ---
5 packets transmitted, 5
packets received, 0.0% packet loss
round-trip min/avg/max/stddev = 0.536/0.610/0.668/0.052 ms
tundra:~ msai135$
ping -c 5 -n 8.8.8.8
Ping the IP Address 10.203.1.5
for a count of 5 (-c 5), outputting
numerical values only (-n)
Transport vositalari egalarining fuqorolik

Transport vositalari egalarining fuqorolik
Download
429,5 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
20.01.2024
Hajmi
429,5 Kb.
#141917
Download
429,5 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Transport vositalari egalarining fuqorolik
Download
429,5 Kb.
Matnni ko'rish
M. N. Amonov, O. R. Ortiqov, B. T. Jurayev - bet 11

23
-
ish strukturasining sifati (qo‘yilgan maqsadlarga izchilligi, etarliligi);
-
savodli yozish;
-
dizaynning aniqligi va savodxonligi, ilmiy apparat bilan ishlash
qobiliyati;
-
ilmiy etika normalariga rioya qilish.
Talabalarning kurs ishlarini baholash “Oliy ta’lim muassasalarida
talabalar bilimini nazorat qilish va baholash tizimi to‘g‘risidagi” Nizomga
asosan amalga oshiriladi. Mazkur Nizomga tayangan holda kurs ishlarni
baholash mezonini ko‘rib chiqamiz:
“A’lo” baho.
Kirish qismida mavzuni tanlash uchun asos aniq
ko‘rsatilgan bo‘lsa, ilmiy sohadagi dolzarbligini to‘liq ochib berilsa, kurs
ishining maqsad va vazifalari aniq belgilab olinsa, kurs ishining asosiy
qismida muallif tomonidan tahlil etilgan adabiyotlar ko‘pligi, asosiy
atamalar to‘g‘ri tahlil etilganligi, manbalar tanqidiy tahlil qilinganligi,
xulosalar mavjudligi, mantiqiy xulosalar va o‘z munosabati aniq ifodalay
olganligi, o‘rganilgan nazariyalar va usullarni amaliyotda qo‘llash
imkoniyatidan xabardorligi, ilovada jadvallar, illyustratsiyalar va
diagrammalar mavjudligi, terminologiyani etarli darajada qo‘llaganligi,
ishni ko‘rsatilgan tartibda rasmiylashtirilganligi, ish hajmining etarliligi,
shuningdek himoya vaqtidagi talabaning nutqi ravonligi inobatga olinib,
“a’lo” baho bilan baholanadi.
KURS ISHLARIGA TAQRIZ YOZISH TARTIBI

21
empirik material to‘planganmi va qayta ishlanganmi. Bu erda tadqiqotning
amaliy ahamiyatini ham baholashingiz mumkin: amaliyot bilan
munosabatlar va natijalar va natijalarni qo‘llash imkoniyati.
Ishning kamchiliklari va ularning tahlili. Taqrizning bu qismida ishda
uchraydigan kamchiliklar, orfografik xatolar va ularni bartaraf etish yo‘llari
ko‘rsatiladi.
Taqrizning xulosa qismida esa, ishning talablarga muvofiqligi haqidagi
xulosa va baho berish taklif qilish kerak.
3-ilova 
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI

33
4-ilova
REJA
KIRISH
I
BOB.
OMMAVIY
MADANIYATNING
YOSHLAR
TARBIYASIGA SALBIY TA’SIRI VA UNI BARTARAF ETISHNING
ILMIY-PEDAGOGIK ASOSLARI.
1.1.
Ommaviy madaniyatning ko’rinishlari va uning salbiy
oqibatlarini o’rganish ijtimoiy-pedagogik zaruriyat.
1.2.
Ommaviy madaniyatning yoshlar tarbiyasiga salbiy ta’sirini
bartaraf etishning hozirgi holati va uni takomillashtirish yo’llari.
I bob bo’yicha xulosalar.
II
BOB.
OMMAVIY
MADANIYATNING
YOSHLAR
TARBIYASIGA SALBIY TA’SIRI VA UNI BARTARAF ETISHNING
PEDAGOGIK IMKONIYATLARI.
2.1. Ommaviy madaniyatning salbiy ta’sirini bartaraf etishda o’quv-
tarbiya ishlarining mazmuni.
2.2. Ommaviy madaniyatining salbiy ta’sirini bartaraf etishda ommaviy
axborot vositalarining o’rni.
2.3. Ommaviy madaniyatning yoshlar tarbiyasiga salbiy ta’siriga qarshi
mafkuraviy immunnitetni shakllantirishning shakl va metodlari
II bob bo’yicha xulosalar.
"
Yaxshi" baho - M. N. Amonov, O. R. Ortiqov, B. T. Jurayev

|
M. N. Amonov, O. R. Ortiqov, B. T. JurayevBog'liq Kurs ishi tayyorlash bo\'yicha ko\'rsatma"
Yaxshi" baho.
Kurs ishining kirish qismida ba’zi noaniqlik mavjud
bo‘lsa, asosiy qismida tanqidiy to‘liq amalga oshirilmaganligi,
terminologiya noto‘g‘ri ishlatilganligi, ishda kichik orfografik va stelistik
xatolar mavjudligi, adabiyotlar va ilovalarni rasmiylashtirishda kichik
noaniqliklar borligi, himoya jarayonidagi talabaning nutqi o‘rta darajada
24
ekanligini inobatga olib, “yaxshi” baho bilan baholanadi.
"Qoniqarli" baho:
kurs ishi kirish qismida faqat mavzu tanlash va
dolzarbligini oqlashga o‘ringanligi, aniq tahriri yo‘qligi, vazifalar va
maqsadlar noaniq belgilanganligi, asosiy qismda boshqalarning g‘oyalarini
qayta takror qilinganligi, taqdimot mantig‘i buzilganligi, muallif ijodiy
yondashmaganligi, ilovada bir nechta qo‘pol xatolar mavjudligi, ilmiy
atamalar ko‘pincha noto‘g‘ri ishlatilganligi, plagiat borligi, himoyada nutqi
sayozligini ko‘zatilsa talaba “qoniqarli” baholanadi.
"Qoniqarsiz" baho.
Bunday kurs ishini baholashda uning kamchiliklari
darhol ko‘rinadi. Kurs ishi kirish qismida mavzuni asoslash mavjud emas,
mavzuni yangiligi ko‘rsatilmagan, ishning maqsad va vazifalari ham
aniqlanmagan, foydalanilgan adabiyotlarning kamligi, mavzu doirasida
tanqidiy tushuncha ham, o‘zini fikri ham mavjud emas. Umumlashma yoki
xulosalar yo‘q. Ish xulosalanmagan. Hech qanday ilova yo‘q, yoki etarli
emas. Asarda ma’lumotnomalarning yo‘qligi, plagiatligi, uslubi
saqlanmagan va terminologiyadan foydalanish kamligi ko‘rsatilgan.
Rasmiylashtirishda bir qator kamchiliklar mavjud: bibliografiyada ko‘plab
xatolar mavjud. butun ishning hajmi belgilangan me’yordan kam va
talabaning himoya vaqtida mavzuni yorita olmasligiga qarab “qoniqarsiz”
baholanadi. Kurs ishini o‘z vaqtida asosli sababsiz topshira olmagan talaba
“qoniqarsiz” baholanadi. Kurs ishi uchun qoniqarsiz baho olgan talaba
kurs ishini belgilangan muddatda qayta topshirishi mumkin.
|
| |
Ta'limning 
tashkiliy - M. N. Amonov, O. R. Ortiqov, B. T. Jurayev

|
M. N. Amonov, O. R. Ortiqov, B. T. JurayevBog'liq Kurs ishi tayyorlash bo\'yicha ko\'rsatmaTa'limning
tashkiliy
shakllari
O’quv materiali
mazmuni
Ta’lim
metodlari
Ta’lim vositalari
Ta’lim
maqsadi
O’qituvchi
faoliyati
O’quvchi
faoliyati
1.1-
rasm. Ta'lim metodlarining ta'lim jarayoni boshqa
komponentlari bilan aloqadorligi
37
8-ilova
Tasdiqlayman: Kafedra mudiri
“___”_______________20____y.
Kafedra
_____________________
KURS LOYIHASI
Kurs bo’yicha____________________________________________________________________
Gurux______________Talaba___________________________Raxbar_____________________
T O P SH I R I Q
1. Loyiha mavzusi:_______________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
2. Boshlang’ich ma’lumotlar:_________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
3. Qo’llanmalar.___________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
4. Chizma qismning tuzilishi:_______________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
5. Tushuntirish xatini tuzilishi:___________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
6. Qo’shimcha topshiriq va ko’rsatmalar:_______________________________________________
7.Loyihalar topshirish davri: Reja__________________Amalda________________________
Bosqichlar
Himoya
1
2
3
4
5
Rahbar_________________________________
|
| |
XULOSA 
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
ILOVALAR
34
5-ilova
Chap-3sm, past-2sm, yuqori-2sm, o’ng-1sm
3 1
2
2
35
6- ilova
4-jadval. Bugungi kunda namoyon bo’layotgan “ommaviy
madaniyat”
Madaniyat
Antimadaniyat
1.
Salomlashish
Chap qo’li ko’ksida, o’ng
qo’lini salomlashayotgan odamga
uzatadi. Yoki ikki qo’lini ham
salomlashuvchiga
uzatadi
va
qo’shqo’llab,
bir-birlarining
yuziga
qarab,
xiyol
egilib
salomlashadi. Hol-ahvol so’raydi.
Yuzida tabassum bilan “Assalomu
alaykum!” deb salomlashadi.
Bir-birining qo’lini ushlab,
boshlari va oyoqlarini urishtirib,
o’pishib, elkasiga urib va hokazo.
So’kinib
yoki
boshqa
masxaratomuz (“Qandaysan
endi, tentak!”, “Qalley, bratan!”,
“Ha, .... (so’kinish so’zlari),
ketyaptimi?”) so’zlarni aytib
salomlashadi. Salom deyish yoki
salom o’rniga boshqa bir ishora
qilish.
2.
Kiyinish
Sodda va barcha qismi butun
bo’lgan
kiyimlarni
kiyish.
O’rtacha kenglikdagi, badanga
zarar etkazmaydigan,
did, farosat
bilan, o’zining yoshiga mos kiyim
kiyish.
Tizzasi yoki pasti yirtilgan
kiyim kiyish. Kiyimni manmanlik
belgisi sifatida turmushi tor va
uzun kiyish, beli yoki qornini
ochib turadigan, turli temirlar
taqilgan
va
yoshiga
mos
kelmaydigan kiyimlarni kiyish.
Ayollik iffatiga zid kiyimlar kiyib
yurish.
|
| 31
Nano Quick Reference

32
|
Useful commands to
research and try
•
ssh – Secure Shell – used to remote control a system via the command prompt
•
scp – Secure Copy – used to transfer files between computers over SSH
•
cat – Concatenate – used to print a view the contents of a file.
•
chmod – Change file mode bits – used to change permissions of a file for user, group & other
•
chown – Change Owner – used to change
the user ownership of a file
•
chgrp – Change Group – used to change the group ownership of a file
•
gzip – Gunzip – file compression / decompression command for the .gz
format
•
tar – file compression / decompression command for the .tar format
•
sudo – command to gain root access to a system (useful when combine with su. e.g: ‘sudo su’)
•
lynx – console-based web-browser
•
alpine / pine – an email client
•
nano – text editor (See previous pages for a brief How-to)
•
vim – advanced text editor – not for the faint hearted (try the command ‘vimtutor’)
•
ping – Sends ICMP ECHO_REQUEST to network hosts to determine
their connectivity status
•
nc – netcat, used to listen / send TCP & UDP packets
•
nmap – Network Mapper – Tool for network exploration & Security auditing – Very involved
•
telnet – basic (unencrypted) method of controlling a system. Useful
for interrogating ports
| 23 - Introductiontolinux

|
IntroductiontolinuxBog'liq introductiontolinux| 23
Piping output from one command into another is a very useful way of working at the command
prompt. It can allow you to output the results of a command into a file, or even allow you to search
through the output for a specific string. Let’s try looking for the same man pages again, but this time
we will redirect the output to the Linux search system ‘grep ’, and search for a specific line of text.
As you can see, now only a few results are displayed. Only the results from ‘man –k directory ’
containing that search string ‘ls ’ are displayed, and the lines not meeting the search criteria are
discarded.
Grep can be useful when searching through a long list of files/folders for one specific entry, or
when working with any large amounts of data. In this case, we simply used it to filter search results.
Using the command ‘man –k directory | grep ’, try searching for some other keywords,
replacing with the word of your choice. For example: run, NT, ACL, ln.
Need More Help?
If at any point you require more help than the ‘man’ pages can provide, there are a number of other
resources. One of these resources is ‘TLDP’ (The Linux Documentation Project). Not only does this
contain a copy of all the man pages, but there are Howto, guides, and FAQs on various Linux-related
subjects. Take a look at
http://www.tldp.org
in your own time.
By far, the best source of information for Linux is ‘Google’. If you are ever stuck, try Googling for
the solution. You will always feel a greater sense of accomplishment if you solve a problem yourself.
Never underestimate forums or newsgroups. While a solution may not immediately be apparent
(especially from the first few posts), the users that have posted will normally work toward a solution,
and the forum is a very good way of finding out what has worked and not worked previously.
When Googling, remember to put exactly what you’re looking for. It is recommended that you put
your linux distro into the search string, as some problems and solutions may be distro-specific.
Another key word to use is ‘howto ’. If you are looking for a guide, this can provide the best results.
Try it by Googling for; ‘linux dhcp howto ’ in your free time, and take a look at the results.
After (and only) after you have exhausted ALL other avenues for help, ask someone. People are more
willing to help if you have tried to solve things yourself.
REMEMBER:
Always try to help yourself first by researching the problem!
clear
man -k directory | grep ls
Clear all previous output
This pipes the output from the man-k
command into grep. In this instance,
we have told grep to search for the
string ‘ls’
NOTE:
Pipe (|) is not a capital ‘i’
|
| |
| 21
Improving your - Introductiontolinux

22
|
Getting Help and Searching
The behaviour of many commands can be modified by using ‘switches’ or ‘arguments’. These are
described in the online manuals (man-pages), which can be ready using the ‘man ’ command.
Information is also available about programming libraries and other operating system features.
To advance through the text, use the Page Up & Page Down keys. Type ‘h’ to discover more
sophisticated commands, and type ‘q’ to quit the man page.
If you’re not sure what
manual page you want to see, you can use the –k option:
Sometimes -k will give you a surprisingly long list of results. So long that it will scroll off the screen.
You can scroll back up the screen by using Shift + Page Up & Shift + Page Down. Another method
of reading all the results is to pipe(|) the results into ‘less ’. Try the following commands:
With the ‘ | less ‘ pipe invoked, the output from the ‘man –k directory ’ part of the command gets
piped into less, which then displays it on the screen. You will notice that at the end of the list, there
is a blank line with ‘:’ displayed. You can now use the return or spacebar key to move down through
the list. Type ‘q’ at any time to return to the command prompt.
ls -l
man ls
Get a list of files and folders in
long format - now you need to know
how to interpret it...
Opens the man (User Manual)
page for
the ‘ls’ command. Read this to find
out how to interpret the output.
man -k
man
Replace with your search
term. Once you have found your
desired man page you can go ahead and
open it like before...
Replace with the desired
result from your previous search.
This will open the man page.
clear
man -k directory
man -k directory | less
This will clear the visible terminal
of all previous output. You can still
return to the previous screen by
using Shift + Page Up / Page Down to
scroll back through the terminal.
This will search for a keyword that
displays lots of results.
By piping this output to another
command, we can filter these results.
Use the | character to try piping hte
output into less - see what happens.
M. N. Amonov, O. R. Ortiqov, B. T. Jurayev - bet 13

25
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi Qonuni. - T.,
2020.
2.
Мирзиёев Ш.M. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва
шахсий жавобгарлик - ҳар бир раҳбар фаолиятининг кундалик қоидаси
бўлиши керак. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
2016 йил якунлари ва 2017 йил истиқболларига бағишланган
мажлисидаги Ўзбекистон Республикаси Президенти нутқи. // Халқ сўзи
газетаси, 2017.16 январ, №11
3.
Мирзиёев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олийжаноб
халқимиз билан бирга қурамиз. “Ўзбекистон”, 2017.
4.
Мирзиёев Ш.М. Қонун устуворлиги
- инсон манфаатларини
таъминлаш
тараққиёти
ва
халқ
фаровонлигининг
гарови.
“Ўзбекистон”, 2017.
5.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Олий
таълимнинг давлат таълим стандартларини тасдиқлаш тўғрисида» 2001
йил 16 августдаги 343-сон қарорига ўзгартириш ва қўшимчалар
киритиш ҳақидги Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
2015 йил 10 январдаги 3-сон қарори. Ўзбекистон Республикаси қонун
ҳужжатлари тўплами, 2015 й., 2-сон, 21-модда
6.
Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2017-2021 йилларда
Ўзбекистонни ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича
ҳаракат стратегияси. 7 февраль 2017 йил.
7.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПҚ-2909-сонли
«Олий таълим тизимини янада ривожлантириш
чора-тадбирлари
тўғрисида»ги қарори, Тошкент ш., 2017 йил 20 апрель
26
8.
Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича
ҳаракатлар стратегияси. Ўзбекистон
Республикаси Президентининг
фармони. Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами,
2017йил, 6-сон,70-модда.
9.
Олий таълим муассасаларида
талабалар билимини назорат
қилиш ва баҳолаш тизими тўғрисидаги Низом. Ўзбекистон
Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирининг 2018 йил 9
августдаги 19-2018-сон буйруғи. Қонун ҳужжатлари маълумотлари
миллий базаси, 26.09.2018 й., 10/18/3069/1965-сон
10.
Abdullayeva. SH., Axatova. D.A Pedagogika. Toshkent. «Fan»
2004-y.
11.
Davronov I.E., Jurayev B.T. Pedagogika
va psixologiya fanlarini
o’qitish metodikasi. –B.: Durdona, 2019
12.
Hasanboev J. va boshqalar. Pedagogika. – T.: Fan, 2006.
13.
Hasanboeva O., Djamilova N. Pedagogik fanlarni o'qitish
metodikasi. - Т.: 2008.
14.
Hayitov A.G’. Pedagogik dastur vositalarini yaratishga qo’yiladigan
didaktik va psihofiziologik talablar //J. Pedagogik mahorat, 2001, 1-son. –B.
61—66.
15.
Ibragimov X.I.., Abdullayeva Sh.A. Pedagogika nazariyasi. - T.:
“Fan va texnologiyalar” nashriyoti, 2008.
16.
Ismоilоvа Z. Pеdаgоgikаdаn аmаliy mаshg’ulоtlаr. – T.: Fаn, 2001.
17.
Ochilov M., Ochilov N. Oliy maktab pedagogikasi (darslik) –T.
“Aloqachi”, 2008.
27
18.
Ҳасанбоев Ж., Тўрақулов Х., Ҳайдаров М., Ҳасанбоева О.,
Усманов Н.. Педагогика фанидан изоҳли луғат. Т.: “Фан ва
технология”, 2009, 464-бет
19.
http://www.istedod.uz/
20.
http://www.pedagog.uz/
21.
http://www.ziyonet.uz/
Distribyutor logistika sohasida logistika vositachilari bilan

Distribyutor logistika sohasida logistika vositachilari bilan bog'lanishning asosiy sabablari:
iste'molchilar talablari bozorining eng yaxshi monitoringi bilan;
logistika xarajatlari kamayishi bilan;
39
logistika muhiti atrofidagi mumkin bo'lgan o'zgarishlarga
kompaniyani moslashuvchanligi bilan;
tizimli va yaxlit yechimlar imkoniyati bilan;
dunyo miqyosidagi moslamalar va ilg'or texnologiyalardan
foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish bilan;
xavflar va operatsion va logistik sikllarning davomiyligi
pasayishi bilan;
zamonaviy
axborot
texnologiyalaridan
tez
foydalanish,
ma'lumotlarning sifati va ochiqligini oshirish.
Taqsimotda logistika vositachilaridan foydalanish yanada
samarali logistika tarmog'ini yaratishga imkon beradi.
3.7. Taqsimotni boshqarish tizimlari Eng keng tarqalgan taqsimotni boshqarish
tizimi DRP (Distribution Requirents Planning) tizimidir.
Ushbu tizimning eng muhim funktsiyalari quyidagilardan iborat:
zaxira nazorati;
ishlab chiqarish, ta'minot va marketing munosabatlarining
shakllanishi; Ushbu tizimda ishlashning asosiy bosqichlari:
1.
prognozlar va amaldagi buyurtma ma'lumotlari yordamida
rejalashtirish;
2.
aniq sanalar, mahsulotlar, mahsulotlar sonini ko'rsatgan holda ishlab
chiqarish jadvalini shakllantirish;
3.
moddiy resurslarga, ishlab chiqarish quvvatiga bo'lgan ehtiyojni
hisoblash.
DRP II tizimi (Distribution Resource Planning) - DRP ning ikkinchi
avlodi sifatida qaraladi, ammo farq bor. Bu erda bashorat qilish o'rta
va uzoq muddatli bo'lishi mumkin.
LRP tizimi (logistic requirements planning) - bu korxona darajasida
kirish va chiqish materiallari oqimini rejalashtirish va boshqarish
tizimidir. Tizim inventarizatsiyani boshqarish, transport xizmatlarini
prognoz qilish, korxona tovarlariga bo'lgan talabni bashorat qilishga
kompleks yondashuvni ta'minlaydi.
QRM tizimi (Quick Response Method) - bu tezkor javob berish usuli.
Distribyutor markazlari orqali chakana va ulgurji korxonalarga
tovarlar yetkazib berishni rejalashtirish va tartibga solish usuli. Ushbu
usul savdo kompaniyasi, yetkazib beruvchilar o'rtasidagi yaqin
40
hamkorlikni, savdo zaxiralarini optimallashtirishni, mijozlarning
talablarini darhol qondirishni ta'minlaydi.
X avflam in g - M tojiyev, I. Nigmatov

X avflam in g taksonom iyasi.Taksonom iya - murakkab hodisalam i,
jarayonlam i, tushunchalami yoki obyektlam i bir sistem aga solish haqidagi
fandir.
Xavflar taksonom iyasi - xavflarni tartib bo‘yicha joylashtirish degan
m a’noni anglatadi. M asalan, tabiiy ofat xavfining taksonom iyasini tuzish:
a) geologik o‘zgarishlar oqibatida yuzaga keladigan xavflar: yer
silkinishi, yer ko‘chkisi, vulqon otilishi, togMaming yemirilishi va
boshqalar;
b) gidrom eterologik o :zgarish oqibatida yuzaga keladigan xavflar:
shamollar, yog ‘ingarchiliklar, tabiiy yong‘in, qurg‘oqchilik, m omaqaldiroq,
chaqm oq chaqishi, do‘l yog'ishi va hokazolar;
d) epidemiologik, epizootik v a epifttotik xavflar: (insonlar kasallanishi,
zaharlanishi, ommaviy o ‘lim, parranda, cho‘chqa gripplari, qutirish, oqsil
kasalligi, chigirtkalam ing yog‘ilishi, fotosintez jarayonining buzilishi va
boshqalar);
Xavflar taksonomiyasini tuzish aynan inson faoliyati xavfsizligini
ta ’m inlashda muhim ro‘l o ‘ynaydi. Xavflam ing taksom aniyasini tuzishni,
albatta, xavflam ing tabiatini chuqur o ‘rganish orqaligina am alga oshirish
mumkin.
Afsuski, hozirga qadar xavflam ing yetarlicha to ‘liq taksanomiyasi
yaratilmagan. Bu esa har qanaqa xavfning oldini olishni ta’minlashni
chegaralab qo4yadi. Shuning uchun olimlar, soha m utaxassislari oldiga
xavflam ing taksonom iyasini yaratish bo‘yicha ilmiy va metodologik
izlanishlar olib borish m aqsad qilib q o ‘yilgan.
X avflam ing nom enklaturasi. Nom enklatura - m uayyan belgi,
xususiyatiga k o ‘ra sistem aga solingan nom va so 'zlar ro ‘yxatidir. Masalan,
tibbiyotda qoilaniladigan dori-darm onlar nom enklaturasi birm uncha aniq
tuzilgan. Jum ladan, antibiotiklarga: tetratsiklin, ampitsilin, oksotsilin,
biotsilin, trimol, sefozolin, sefamizin va boshqalar kiradi.
Xavflar nom enklaturasini tuzishda ham aynan xavfning biror belgisi,
xususiyati, keltiradigan oqibati yoki boshqa ko‘rsatkichlariga ko ‘ra
tuzilishi lozim. Hozirgi kunda xavflar nomenklaturasi um um iy holda alfavit
bo‘yicha tuzilgan. Masalan, ajal, alanga, alkagol, aziyat, vakuum, vulqon,
vahima, gaz, gerbitsid, dinam ik zo ‘riqish, yem irilish, yom g‘ir, yong‘in,
z o ‘riqish, zahar, zilzila, ifloslanish, ichimlik, iztirob, kasallik, kuyish,
lat yeyish, loyqalanish, m agnit m aydoni, momaqaldiroq, meteoritlar,
mikroorganizmlar, radiatsiya, reanim atsiya, rezonans, tebranish, tok urish,
toyib ketish, uzilish, urmoq, ultratovush, hujum, xatar, shamol, shovqin,
elektr toki, elektr maydoni, ekzema, yaxlash, yadro zaryadi, yashur
kasalligi va boshqalar.
14
Umuman, xavflam ing nom enklaturasi har bir obyekt, ishlab chiqarish
jarayoni, sexlar, ish oi'in lari, texnologik jarayonlar, kasblar va boshqa
faoliyat o ‘rm)ari uchun tuzilsa m aqsadga muvofiq b o ia rd i.
|
Xavflar kvantifikatsiyasi

Xavflarni identifikatsiya qilishda, albatta, xavflam ing nom enklaturasi
aniq o ‘rganilgan b o iis h i lozim. Chunki xavfning aniq turini,
nomini
bilm asdan turib,
u keltiradigan talafotlarini,
oqibatlarni
o ‘rganib
b o im ay d i. Demak, xavflarni o‘rganishdan xulosa qilsak, xavf-sabab-
oqibat tushunchalari bir-biri bilan uzviy b o g iiq lik d a b o ia d i. U chala
tushuncha ham ko ‘ngilsiz hodisaning asosiy ko ‘rsatkichlari hisoblanadi.
K o‘ngilsiz hodisaning oqibatilari turli koVinishda b o iis h i mumkin.
M asalan: havo transporti
-
transport
-
yerga qulashi
(xavf)
elementining
(oqibat)
ishlamay qolishi
(sabab)
M isolda oqibat - havo transportining yaroqsiz holga kelishi,
odam lam ing turli darajada jarohat olishi, o ‘!im b o iis h i,
y o n g in chiqishi,
portlash yuz berishi, buzilishlar, atrof m uhit zararlanishi va boshqa
holatlar kuzatilishi mumkin.
Z ahar - ichib qo‘yish - zaharlanish;
(xavf)
(sabab)
(oqibat)
yoki elektr toki - sim lam ing qisqa tutashuvi - tok urishi, kuyish.
(xavf)
(sabab)
(oqibat)
M tojiyev, I. Nigmatov

M tojiyev, I. Nigmatov
Download
8,77 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/239
Sana
25.01.2024
Hajmi
8,77 Mb.
#145886
Download
8,77 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
M tojiyev, I. Nigmatov
Download
8,77 Mb.
Matnni ko'rish
A h b o ? o 5 - r e s u r s m f i f k a z l j

A h b o ? o 5 - r e s u r s m f i f k a z l j
^—
U o z o H
1.4. Faoliyat xavfsizligini ta’minlash vositalari
Texnosferada ishlovchilarga zararli
va xavfli ishlab chiqarish
omillarining ta ’sirini kam aytirish yoki oldini olish uchun turli maqsadli
him oya vositalari qurilm alari qo'llaniladi. Him oya vositalari quyidagilami
ta’rniniashi lozim:
- texnosferadagi (ish zonasidagi) xavfli va zararli m oddalar miqdorini
kam aytirish, ulam ing ta ’sirini uzoqlashtirish yoki haydashi (so'ruvchi
shkaf, havo alrnashtirgich yordamida);
- zararli om illar m iqdorini belgilangan darajadagi sanitar norm agacha
kamaytirilishi;
- texnologik jarayon buzilganda paydo b o ‘ladigan salbiy om illardan
him oya qililishi.
Himoya vositlari har bir zararli holat uchun m ehnat xavfsizligi
talablariga asoslanib qo ‘llaniladi. Himoya vositalri q o ‘lanilish xarakteriga
qarab: jam oa him oya vositalari (JHV ) va shaxsiy him oya vositalariga
(ShHV) b o ‘linadi. Bularninng har biri taktik qo‘llanilishiga qarab
tasniflanadi. Jam oa him oya vositalariga: shovqindan, titrashdan, issiqdan,
sovuqdan, elektro-statik zaryadlardan, zararli changlardan, radiatsiya
nuridan va boshqa ta'siriardan him oyalovchi: to ‘siqlar, blokirovkalar,
tormozlar, yorug‘lik va ovoz signallari, xavfsizlik asboblari, xavfsizlik
belboqlari, avtom atik harorat qurilmalari, masofadan boshqarish vositalari,
elektr jihozlarini yerga ulash qurilmalari, shamollatish, yoritish, sovutish,
izolatsiyalash, germ etizatsiyalash vositalari va boshqalar kiradi.
Shaxsiy him oya vositalari asosan inson tana a’zolari (nafas olish
y o ‘llari, yuz, k o ‘z, bosh, eshitish a ’zolari, teri va boshqalar) himoyalovchi
vositlarga bo‘linadi.
Shaxsiy him oya vositalari q o ilaniiishiga qarab bir necha sinflarga
b o ‘linadi.
- him oya kostyum lari (pnevma-gidrokastyum, skafandrlar);
- m axsus kiyim lar (kombenzonlar, yarim konbenzoniar, kurtkalar,
shimlar, kostyumlar, xalat, fartuk, nimcha, paltolar);
- m axsus oyoq kiyim lar (etik, yarim etik, botinka, kalish va boshqalar);
- nafas olish organlarini him oyalovchi vositalar (gazniqoblar,
resperatorlar, pnevmom askalar);
- boshni him oyalash vostilari (kaska, shlem, shapka, qalpoq,
shlyapalar);
18
— qo‘lqoplar, k o ‘ zoynaklar, shovqindan saqlovchi vositalar, him oya
tasmalari, belbog‘!ar, dielektrik poyondoz, q o ‘l ushlatgich - ilgaklar va
boshqalar.
— teri a ’zolarini saqlovchi dermotologik vositalar (sovun, pasta, krem,
mazlar);
— odam boshini m exanik va elektr toki ta ’siridan himoyalovchi
kaskalar (tekstolitli, plastmassali, vinilplastli, shishapastli xillari);
M exanik shikastlanishdan, term ik kuyishdan, kislota, ishqor, tuzlar,
erituvchilar, zararli v a terini qizdiruvchi moddalar, elektr toki ta ’siridan
qo‘lni him oya qilish uchun paxtadan, kanopdan, sherst gazlamasi, charm,
rezina, polim er m ateriallardan tayyorlangan qo'lqoplardan foydalaniladi.
Sanoat korxonlarida ishchi-xizm atchilar him oya kaskasini kiyib yurishlari
kerak. Ayollar esa sochlarini ixchamlashtirib, ro'm ol o ’rab ish yuritishlari
lozim.
|
Hayot faoliyati xavfsizligining asosiy tushunchalari

- atro f m uhitga begona gazlarning tarqalishi;
- tuproq zarrachalarining deformatsiyalanishi;
~ tuproq zarrachalari elektr qarshiligining o ‘zgarishi va hokazo.
Yer k o ‘chki xavfi um uman boshqa xarakterlovchi belgilar orqali
aniqlanadi. Jumladan:
- tuproq zarrachalari nam lik darajasining ortishi;
- tuproq zarrachalari m ustahkam lik darajasining pasayishi;
- qiya sathli joylarda yoriqlarning hosil bo‘ lishi;
- yo‘llarda uzilishlam ing kuzatilishi;
- daraxtlam ing to ‘g ‘ri o ‘smasligi;
- uylar konstruksiyasining buziiishi;
- uylam ing devorlarida yoriqlarning yuzaga kelishi va boshqa
k o ‘rsatkichlar;
H ar
qanaqa x av f o ‘zida inson hayot faloiyatini izdan chiqaruvchi
energiyaga ega b o ‘lib, kimyoviy yoki biologik faol kom ponentlam i
o ‘zida saqlaydi. Masalan: atir-upa sanoatida qcrllaniladigan erituvchilar:
efir, spirt, xloroform va boshqalam ing surunkali ta ’sir etishi insonlarda
allergik kasalliklar yuzaga kelishiga sabab b o ia d i.
Xavflam ing turlari quyidagicha tasn if qilinadi:
1. Kelib chiqish tabiatiga koVra: tabiiy, texnogen, antropogenik va
ekologik.
2. Ta’sir xususiyatiga k o ‘ra: fizikaviy, kimyoviy, biologik, term ik va
psixofiziologik.
3. Olib keluvchi oqibatiga k o ‘ra: toliqish, kasallanish, jarohatlanish,
halokat, yong‘in, nurlanish, kuyish va boshqalar.
4. Keltiruvchi zarariga ko‘ra: ijtimoiy, iqtisodiy, texnik, siyosiy.
5. Kelib chiqish sohasiga k o ‘ra: turmushga, sportga, y o i transportiga,
ishlab chiqarishga, urushga, tabiiy ofatga oid xavflar.
6. Insonga ta ’sir qiiish darajasi ga qarab: faol (aktiv) va sust (passiv).
7. Ta’sir doirasiga ko ‘ra: lokal, mahalliy, milliy, global.
8. Ta’sir etish tezligiga ko ‘ra: tasodifiy, shiddatii, m o ‘tadil va ravon.
Bulardan shunday xulosa chiqadiki, inson faoliyatining bironta turi
yo'qki, u absolut xavfsiz am alga oshsa. Shuning uchun, har qanday xavf
potensial xavfli hisoblanadi.
Web-bog`l - Toshkent tibbiyot akademiyasi biotibbiyot muhandisligi, informatika va biofizika kafedrasi

|
Toshkent tibbiyot akademiyasi biotibbiyot muhandisligi, informatika va biofizika kafedrasi
|
bet | 13/15 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 187,75 Kb. | | #110667 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi o\'quv qo\'llanma (1)Web-bog`lama — web-serverda umumiy katalogda saqlangan, bir-biri bilan bog`liq bo`lgan, web-sahifalar, rasmlar, hujjatlar, multimedia va boshqa fayllar to`plami.
Web-dizayn (ingliz tilidan olingan bo`lib,web-dcsign) — web sahifani loyihalash mamosini bildiradi) — bu web-sahifani jihozlanishidir. Web-dizayn savt uchun huddi poligrallya dizayni va qog`ozli nashrlar dastgoblari singari muhim rol o`ynaydi. Web-dizayn deganda nafaqat web-sayt uchun grafikli elementlarni yaratish. balki lining strukturasini loyihalash, unda harakatlanish vositalari, ya’ni butun saytni yaratish tushuniladi.
Web-interfeys — foydalanuvchiga web-brauzer orqali turli dasturlar bilan o`zaro ishlash imkonini beruvchi interfeys (masalan, o`z buyurtmasini boshqarish. Internet do`konida yoki tarmoq printerni sozlash). Web-interfeyslarining qulayligi shundaki, ular bitta ofisda joylashmagan xodimlarga birgalikda ish yuritish imkonini beradi. Web-ranglar — rasmlarda ranglami aniq solishtirish va aks ettirish uchun ishlatilishi mumkin bo`lgan 256 rangdan 216 tasini o`z ichiga olgan ranglar jadvali qolgan 40 rang ishlatilmaydi, chunki ular kompyuterlarda rang uzatish sifatining sozlanganligiga ko`ra turlicha aks ettirilishi mumkin. Web standart palitra odatda xavfsiz ranglar palitrasi deyiladi.
Web-sayt — inglizcha «site» (tarjimasi «joy») so`zining o`zbekcha talaffuzi. Umumjahon o`rgimchak to`ri ma`lum axborot topish mumkin bo`lgan va noyob URL bilan belgilangan virtual joy. Mazkur URL web-saytning bosh sahifasi manzilini ko`rsatadi. O`z navbatida, bosh sahifada web-saytning boshqa sahifalari yoki boshqa saytlarga murojaatlar bo`ladi. Web-sayt sahifalari HTML. ASP, PHP, JSP grafik va boshqa fayllardan tashkil topgan bo`lishi mumkin. Websaytni ochish uchunbrauzer dasturidanfoydalaniladi. Web-saytshaxsiy, tijorat,axborotva boshqa bo`lishi mumkin.
|
| |
Axborot b - Toshkent tibbiyot akademiyasi biotibbiyot muhandisligi, informatika va biofizika kafedrasi

|
Toshkent tibbiyot akademiyasi biotibbiyot muhandisligi, informatika va biofizika kafedrasi
|
bet | 12/15 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 187,75 Kb. | | #110667 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi o\'quv qo\'llanma (1)Axborot butunligi — axborot va uni tashuvchining hoiati. Butun axborot va uning alohida tarkibiy qismlari bo`linmasligini ta`minlash hamda ularni ruxsatsiz qasddan yo`q qilish. buzib taiqin qilish. sizib chiqib ketish, o`g`irlash, qalbakilashtirish va almashtirib qo`yishni, oldindan bartaraf qilishni nazarda tutiladi.
Axborot tizimi — axborotni uzatish va qabul qilish tizimi. Axborot manbai, uzatkich. aloqa kanallari, axborotni qabul qiluvchilardan tarkib topgan bo`ladi. Banner — web-sahifadagi reklama xarakteridagi tasvir yoki matn bloki. U reklama beruvchining web-saytiga yoki mahsulot yoxud xizmat turi atrofilicha bayon qilingan sahifalarga giperhavoladan iborat.
Bilimlar bazasi (BB) — aniq bir predmet sohasi bo`yicha dalillar va qoidalar shaklida rasmiylashtirilgan bilimlar to`plami. Inson tomonidan aniq predmet sohasi bo`yicha yig`ilgan bilimlarni kompyuterda ifodalash uchun mo`ljallangan semantik (ma’noli) model. Biror-bir predmet sohasiga oid tushuncha, qoida va dalillarning tizimlashgan majmuini saqlash uchun bitta fayl yoki maxsus tashkil qilingan fayllar to`plami. Bilimlar bazasi (BB) sun`iy tafakkur (intellekt) masalalarini yechishda keng qo`llaniladi.
Bosh sahifa — asosiy sahifa. Ingliz tilidan to`g`ri tarjima qilinganligidan qat’iy nazar, bu muayyan insonning uy (shaxsiy) sahifasi emas, balki websaytning boshlang`ich sahifasidir. Odatda murojaatlar aynan web-saytning bosh sahifasiga qilinadi, shuning uchun ushbu sahifaga tashrif buyuruvchilar soni istalgan boshqa sahifaga qaraganda ko`proq. Bosh sahifa (web-sayt yuzi) bo`yicha foydalanuvchi qayerda ekanligi va saytning boshqa sahifalarida nimalarni ko`rish mumkinligi haqida tasavvur oladi (ba`zan bosh sahifa birinchi va yagona bo`ladi).
Web-resurslar katalogi (ingl. Web directory) — tavsiflar bilan birga berilgan
internet-resurslarga tizimlashtirilgan va rubrikator asosida tartibga solingan 361 gipermatnlar yig`indisi. Kataloglar ixtisoslashgan (soha bo`yicha) va umumiy hamda hududiy, milliy va global turlarga bo`linadi.
|
| |
Transport hujjatlari - Tairova m. M., Abdulloev a. J. Logistika

45
•
taqdim etilayotgan xizmatlar uchun transport kompaniyasi va
uning mijozi o'rtasidagi hisob-kitoblar uchun.
Tovar tashish qog'ozi quyidagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi:
•
schyot-fakturani tuzish sanasi va joyi;
•
yuk jo'natuvchining nomi va manzili;
•
tashuvchining nomi va manzili;
Savdo agentlari - Tairova m. M., Abdulloev a. J. Logistika

38
oshirish uchun boshqa shartlarni muhokama qilish vakolatiga ega.
Savdo agentliklarining ofislari iste'molchiga yaqin joyda joylashgan.
Brokerlar
((eng. Broker) xaridor va sotuvchi o'rtasida vositachi).
Bitimni yakunlash uchun xaridor va sotuvchilarni birga to'plang. Ular
bozorning holati, savdo sharoitlari, narxlar darajasi haqida yaxshi
xabardor bo'lib, muzokaralar olib borishda mohirona. Ba'zi hollarda
ular mahsulotlarni yetkazib berish va saqlashni ta'minlashi mumkin.
Xaridor va sotuvchi o'rtasida vositachilik qilish uchun vositachi, qoida
tariqasida, boshqa bog'liq vositachilardan farq qiluvchi bitim bo'yicha
ikkala tomondan ham komissiya oladi.
Komissionerlar
(fransuz
Commissionaire)
-
savdo
operatsiyalarida vositachi; mahsulotni ishlab chiqaruvchidan ma'lum
bir haq evaziga ombordan o'z nomiga sotish, lekin sotuvchi hisobidan
mahsulotni bir tomonning (eksportchining) boshqa tomoniga (eksport
qiluvchining) ko'rsatmasi asosida ishlab chiqarilgan mahsulotlardan
olish. Komissionerlarning idorasi, shuningdek mahsulotlarni saqlash
va sotish uchun omborxonalar mavjud. Komissionerlar iste'molchilar
bilan narxlarni muhokama qilishlari mumkin va ishlab chiqaruvchi
narx oralig'ini belgilaydi. Vositachilar tomonidan bajariladigan
funktsiyalar
tarkibiga kelsak, ular quyidagicha tizimlashtiriladi.
Vositachilarni ulgurji va chakana savdoga ajratish asosida shuni
ta'kidlash kerak: zamonaviy ulgurji vositachilar shartnoma va
korporativ asosda o'zlarining tashkil etilishi bilan ajralib turadi.
Shartnoma asosida ulgurji vositachilarni yaratishda ularni erkin
birlashmalarga birlashtirish odatiy holdir, ularning ishtirokchilari
ma'lum
operatsiyalarga
ixtisoslashgan
(masalan,
ba'zilari
omborxonalar bilan shug'ullanishadi, boshqalari transport bilan
shug'ullanishadi).
Korporativ uyushmalar tuzishda maqsad odatda bitta yoki ma'lum bir
tovar guruhini sotishdir. Ko'plab tovarlar ushbu korporatsiyalar
qatnashchilari o'rtasida qo'shilgan kapital miqdoriga mutanosib
ravishda taqsimlanadi.
Tairova m. M., Abdulloev a. J. Logistika - bet 33

46
1.
haydovchining familiyasi, ismi, otasining ismi;
2.
haydovchilik guvohnomasining raqami;
3.
yo'l-transport hujjatini bergan dispetcherning familiyasi, ismi,
otasining ismi va imzosi;
4.
mexanik tomonidan transport vositasini tekshirish natijasi;
5.
transport vositasini marshrutga qo'yishda va marshrutdan qaytishda
masofa o'lchagich ko'rsatkichlari;
6.
transport vositasining jo'nash va qaytish vaqti;
7.
transport vositasining yo'nalishi.
Faoliyat xavfsizligini ta’minlash usullari

G o m o sfera - inisonning faoliyat jarayonida uning turgan o ‘mi
tushuniladi. Masalan: ishlovchining obyektdagi, sexdagi, b o iim d a g i joyi.
T exnosfera - ishlovchining doimiy ravishda
ish jarayonidagi xavfli
joyi. Masalan: ishchining tokar yoki frezer dastgohidagi ish joyi yoki
payvandlovchining bevosita payvandlanayotgan qism lar holatidagi ish
joyi tushuniladi.
Xavfsizlikni ta ’m inlashning 3 uslubi mavjud:
1. Gom osfera bilan texnosferani bir-biridan vaqt yoki joy jihat-
dan
uzoqlashtirish
usuli,
bu
usulda
ishlab
chiqarish jarayonini
m exam zatsiyalashtirish
v a avtomatlashtirish, jihoz, uskunalam i ma-
sofadan turib boshqarish, robotlami qo‘llash v a boshqa boshqaruv
tizim lari orqali am alga oshiriladi. Masalan, konserva sanoatida sharbatlar
ishlab
chiqarishda, atom elektr stansiyalarida texnologik jarayonlam i
boshqarishda, avtom obilsozlikda y ig ‘ish jarayonidagi ishlami bajarishda
m asofadan turib m exanizatsiyalashtirilgan jarayonlar orqali boshqariladi.
2. X avfsizlik
qoidarini
qo‘llab xavflami
bartaraf
qiiish yoki
texnosfera (ishlab chiqarish m uhiti)ni norm allashtirish ham da texnosfera
xarakteristikalarini inson xarakteristikalarini xarakteristikalariga mos-
lashtirishga asoslangan. Bunda gom osfera va texnosfera ko ‘rsatkichlari
bir-biriga yaqinlashtiradi. B u usul ishlovchilam i shovqin, chang, gaz,
yoritilganlik, harorat, jarohatlanish va boshqa xavfli omillardan him oya
qilishga qaratilagan tadbirlar majmuasini ham da xavfsiz
uskuna jihozlarni
qo‘liash orqali am alga oshiriladi. Masalan, to ‘qim achilik kombinatlarida
yuzaga keladigan ishlab chiqarish changlari; jihozlardan chiqadigan
shovqin, ish joylarning yoritilganligi v a boshqa ko‘rsatkichlar m e’yor
darajalarida b o iis h i talab etiladi.
3. Ish joylaridagi ishlovchilami him oya vositalari yordam ida himoya-
iashga asoslangan. Bunda texnosfera xarakteristikalarini o ‘zgartirish uchun
har xil him oya vositalri qoilaniladi. Masalan,
shovqin chiqadigan ishlab
chiqarish tarm oqlarida shovqinga qarshi qurilmalar, kimyo sanoatida zaharli
gazlarni ish joyidan kam aytiruvchi-soiuvchi shkaflar, yuqori hair>rai‘i
ish joylarida sovitish qurilmalarini ishlatish, zaharli kimyoviy m oddalar
ishlatiladigan joyiarda inson organizmini him oya qiluvchi vositalam i
q o ila s h va boshqalarni aytish mumkin. Ammo
real shart-sharoitlarda
yuqoridagi usullam ing faqat bittasini q o ila s h orqali ishlovchilam ing
/.aruriy xavfsizlik darajasini ta ’minlash m um kin bo i m a vdLiliA il-htwkha
.imiild;i.i>i iisullarni tatbiq etish orqalig'ma maqsadi;
17
U N i V E R S IT E l !
j
12.8. Yumshoq to ‘qimalarning uzoq bosilishi ro‘y berganida va yopiq

|
12.8. Yumshoq to ‘qimalarning uzoq bosilishi ro‘y berganida va yopiq Pdf ko'rish
|
bet | 239/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M234
12.8. Yumshoq to ‘qimalarning uzoq bosilishi ro‘y berganida va yopiq
shikastlanish paytida ko'rsatiladigan birinchi tibbiy yordam .......................
239
12.9. Suyak singanpaytdako‘rsatiladigan birinchi tibbiy yordam ...................
241
12.10. Kuygan paytda ko'rsatiladigan birinchi tibbiy yordam ..........................
244
12.11. Yurak faoliyati va natas olish to'satdan to ‘xtab qolganida
birinchi tibbiy yordam berish .............................................................................
246
12.12. Sovuq olgan, xushdan ketgan va suvga c'no‘kkan odamlarga birinchi
tibbiy yordam к о ‘rsatish...........................................................................................
250
12.13. Odam zaharli moddalardan zaharlanganida ko'rsatiladigan birinchi
tibbiy yordam ...................... .......................................................................................
251
12.14. Shikastlangan odamlarni tashish va transportirovka qilishda
yordam ko'rsatish.......................................................................................................
253
12.15. Tabiiy ofat. avariya va katastrofalarda jabrlanganlami tibbiy saralash
qoidalari (triaj)...........................................................................................................
255
Yangi pedagogik texnologiyalardan «Panorama» trening uslubiyatining
qo'lianilishi................................................................................................................. ..... 259
Shartli b elg ila r........................................................................................................... .....262
Olossariy..................................................................................................................... ..... 263
Foydalanilgan adabiyotlar........................ ............................................................. .....266
271
M.X.TOJIYEV, LNIGMATOV
HAYOT FAOLIYATI
XAVFSIZLIGI
Download 8,77 Mb. |
| |
Transport xizmatlari sifatining ko'rsatkichlari

44
Ushbu standartga muvofiq transport xizmatlari sifatining
ko'rsatkichlari quyidagi asosiy talablarga javob berishi kerak:
Yuk tashish sifatining iste'molchilar (jismoniy va yuridik shaxslar)
ehtiyojlariga muvofiqligini ta'minlash;
Yuk tashishning barcha xususiyatlarini tavsiflash, ularning
yaroqliligini
belgilash,
shuningdek
maqsadlarga
muvofiq
xaridorlarning aniq ehtiyojlarini qondirish;
Barqarorlik;
Yuk tashish sifati darajasini har tomonlama baholashda
indiqatorlarning o'zaro almashinishini istisno qilish.
Yuk tashish sifati darajasini oshirish uchun ko'rsatilayotgan
xizmatlarning sifatini vaqti-vaqti bilan tekshirish kerak. Buning uchun
iste'molchilar o'rtasida so'rovnomadan foydalanish mumkin.
Xaridorlarga tezkorlik bilan xizmat ko’rsatish imkoniyatlari

51
-talab qilingan tovarlarni sotib olish;
-talab qshgangan tovarni mavjud zaxiradan tez orada olib berish;
Keyingi usul, odatda, ancha qimmatliroq bo’lib hisoblanadi,
chunki ma’lum darajadagi zaxiraga ega bo’lshni talab etadi.
Biroq raqobat sharoitida berilgan talabning o’z vaqtida qondirilshi
xaridor uchun kurash jarayonida eng muhim bo’lib hisoblanishi
mumkn.
Zaxira qismlarning yo’qligi tufayli ishlab chiqarishning to’xtab
qolishini eng kam darajaga keltirish. Uskunalarning ishdan chiqishi,
turli xildagi halokatlar zaxiralarning mavjud bo’lmasligi tufayli ishlab
chiqarish jarayonlarining to’xtab qolishiga olib kelishi mumkin.
5. 3. Zaxiralar funktsiyalari
Zaxira logistikasini aniqlashdan oldin, biz zaxira nima ekanligini bilib
olamiz. Zaxira har qanday iqtisodiy tizimning ajralmas elementi bo'lib,
ishlab chiqarish, ayirboshlash, taqsimlash va iste'mol qilish, moddiy
boyliklarning notekisligini yo'q qiladi. Zaxiralarning mavjudligi
korxona iqtisodiyotidagi ijobiy va salbiy holatlar sifatida ko'rib
chiqilishi mumkin. Ortiqcha zaxiralar sezilarli moliyaviy resurslarni
yo'naltiradi.
Tovar-moddiy zaxiralar
- bu sanoat iste'moli uchun mo'ljallangan
har xil turdagi moddiy resurslar. Biz zaxiralarni shakllantirishning
asosiy sabablarini ajratib ko'rsatamiz:
▪
Yetkazib berish hajmining bir martalik iste'mol hajmiga
nomuvofiqligi;
▪
materiallar qabul qilingan payt va uning iste'moli o'rtasidagi vaqt
oralig'i;
▪
Takrorlash uchun savollar

Takrorlash uchun savollar: 1.
Distribyutor logistika nima?
2.
Distribyutor logistikaning asosiy vazifalari nimalardan iborat?
3.
Ichki va tashqi taqsimot logistikasining vazifalari nimalardan iborat?
4.
Distribyutor logistika qanday tamoyillar va xususiyatlarga
asoslanadi?
5.
Birlashtirish markazlarini yaratishdan maqsad nima?
6.
Tayyor mahsulotni taqsimotning asosiy shakllari qanday?
7.
Qanday parametrlar taqsimot kanalini tavsiflaydi?
8.
Logistika vositachilarining asosiy turlari qaysilar?
9.
Joylashtirish strategiyasining qaysi usullarini bilasiz?
4-mavzu. TRANSPORT LOGISTIKASI 4.1. Transport: tushunchasi va turlari
4.2. Tashish jarayoni texnologiyasining asosiy tamoyillari
4.3. Transport xizmatlari sifatining ko'rsatkichlari
4.4. Transport hujjatlari
4.1. Transport: tushunchasi va turlari Bozor iqtisodiyoti sharoitida transport korxonalari (tovarlarni
taqsimlash jarayonining boshqa ishtirokchilari kabi) logistika zanjirida
yagona iqtisodiy natijani olishga yo'naltirilgan bo'lishi kerak. Bunga
ko'pgina omillar ta'sir ko'rsatmoqda, ular orasida quyidagilar
ta'kidlanishi mumkin: transport xizmatlari bozorida shakllangan bozor,
korxonalar va transportning har xil turlari o'rtasidagi raqobat,
iste'molchilar tomonidan transport xizmatlari sifati va tariflariga
qo'yiladigan talablarning kuchayishi va boshqalar.
Shunday qilib, transport tufayli tovarlarni taqsimlashning
logistika jarayoni (xom ashyo va materiallar yetkazib beruvchilardan
tortib, har xil vositachilarni qamrab oladigan va tayyor mahsulot
iste'molchilariga qadar) yagona texnologik zanjirga aylanadi va
transport va ishlab chiqarish jarayonining ajralmas qismiga aylanadi.
41
Ushbu zanjirda transportning asosiy vazifalari tovarlarni ko'chirish va
ularni saqlashdir.
Transport -
bu
odamlar
va yuklarni
tashish
bilan
shug'ullanadigan moddiy ishlab chiqarish sohasi. Maqsadga ko'ra
transportning ikkita asosiy guruhi mavjud:
Jamoat (umumiy foydalanish) transporti

42
ko'rsatiladi. Avtotransport vositalarini
tanlashda quyidagi mezonlar
talab etiladi:
yuklarning xavfsizligi;
ularning imkoniyatlaridan va yuk ko'tarish qobiliyatidan eng
yaxshi foydalanish;
transport xarajatlarini kamaytirish.
Ratsional transport turini tanlashda dastlabki
baholash muammosini
hal qilish uchun biz foydali ma'lumotlarni har xil sifat mezonlarini
hisobga oladigan besh balli tizim bo'yicha ma'lumotlarni (8.1-jadval)
taqdim etamiz. Transport turining eng yaxshi bahosi pastroq songa
to'g'ri keladi.
Biroq, yuklarni yetkazib berish variantining yakuniy tanlovi texnik va
iqtisodiy hisob-kitoblar bilan oqlanadi.