Dumalaydigan lotoklar (ariqchalar)

Dumalaydigan lotoklar (ariqchalar). Birinchi guruhga quti qirqimga ega
bo’lgan dumalaydigan lotok kiradi. Diskli detallar uchun va sterjenli uchun.
Yopiq lotoklar yuqorigi qirg’og’i bo’lishi bilan harakterlanadi, ochig’i esa
qirg’oqqa ega emas. Yopiq lotoklar vertikal bo’yicha va 10
0
dan yuqori bo’lgan
qiyalik bo’yicha trasportlash uchun hamda marshrut uzun bo’lganda, detallarni
tepaga chiqib ketish havfi bo’lganda qo’llaniladi.
156
Yopiq tipdagi lotoklar ba’zida ilon shaklida tayyorlanadi. Ilonsimon
shakldagi lotoklar detallarni harakat tezligini kamaytiradi va pastki detallar
tepadagi detallar bosimi ta’sirida qisman chiqarib olinadi.
Sterjenli detallarni rolikli lotok bo’yicha o’z o’qi bo’ylab siljitishda qiyalik
burchagi mumkin qadar kam bo’lishni talab etadi. Bu esa balandlik bo’yicha lotok
egallaydigan joyni chegaralashga imkon beradi va barcha qurilmani boshqarishni
engillashtiradi.
Silliqlangan yon chiziq devorlardan tashkil topgan, me’yorlashtirilgan
elementlardan iborat bo’lgan lotok konstruksiyalari qiziqish uyg’otmoqda.
Lotoklar ko’ndalang kesimi o’lchami oraliq masofali trubkalar (8) o’rnatish bilan
aniqlanadi va rostlanadi. Lotok – yig’ish standart bolt, gayka va shaybalar
yordamida bajariladi. Qirindi va boshqa predmetlarni, aslida ular yopiq tipdagi
lotoklarda yig’ilib qoladi, lotok tubidagi ochiq joydan chiqarib yuboriladi. Ushbu
lotokli qurilmaning ahamiyatga ega bo’lgan afzalligi asosiy o’lchamlari, shakliga
o’zgartirish kiritish imkoni borligidir. Ushbu lotoklar Yuqori darajada moslashish
hususiyatiga ega.
Aylana bo’ylab tiplari yoki qirqimlar bo’lgan lotokda ilinib qolishga moyil,
shu sababli ularning o’z og’irligi ta’sirida harakatlanishida qiyinchilik tug’iladi.
Agar lotok bo’yicha pastga harakatlanayotgan detallar I va II pozitsiyani egallagan
bo’lsa, sharnirli posangini pozitsiya III buradi va II pozitsiya oyoq tomoniga kelib
to’xtaydi.
I pozitsiya’ni egallagan detal o’z joyini tark etganda ushbu pozitsiya’ning
posonchasi o’z sharniri atrofida o’griladi, bu esa II pozitsiya’ni egallagan detallarni
va undan so’ngilarini ilgarilab bir pozitsiyaga tushishiga imkon yaratadi. Ushbu
jarayon lotokka navbatdagi detallar tushishigacha davom etadi.
Quti
tipidagi
sirpanuvchi
lotoklarni
konstruksiyalashda
lotokning
ko’ndalang kesimi o’lchamlari, detallar og’ish burchagi va bortlari balandliklari
qiymatlarini tanlash zarur. Tirqish hisobiga detallar lotokda burchakka burilishi va
punktirda ko’rsatilgan holatni egallashi mumkin. Ushbu burilish burchagi
tirqishning kattalashishi bilan ortib boradi, bu holat detallar siqilib qolishi yoki
157
aylanib ketish, ya’ni orientasiya’ni yo’qotishigacha davom etadi. Detal dioganali
o’z kattaligi bo’yicha lotok kengligiga yaqin, biroz kichkina bo’lsa Yuqorida
keltirilgan har ikkala holat ham sodir bo’lishi mumkin.
Ruxsat etilgan chegaraviy tirqish quyidagi formuladan topiladi.
(5.4) bu erda
– ishqalanish koeffisienti.
Avtomatlashtirilgan liniyalarda zagotovkalarni dastgohdan dastgohga
uzatishda yoki to’plagich sifatida har hil novlardan foydalaniladi. Harakatlanishiga
ko’ra novlar ikki xil bo’ladi:
1.
Dumalash novlari.
2.
Sirpanish novlari.
Konstruksiyasiga ko’ra novlar ochiq va berk turlariga bo’linadi. Novlarni
bo’ylama pastiga ko’ra oddiy to’g’ri, chiziqli, to’g’ri chiziqli, rolikli egri chiziqli
va mahsus ko’rinishlarda bo’ladi.
158
5.9-rasm. Detallarning novlardagi harakat turlari.
Novning kengligi quyidagi formula bilan aniqlanadi:
B=L + ∆ (5.5)
L - zagotovka uzunligi; ∆ - novning yon tomoni bilan detal orasidagi
masofa.
159
5.10-rasm. Burchaqli lotoklarda detalning harakatlanish sxemasi.
5.11-rasm. Novlar turlari.
Yon tomoni tekkis bo’lgan valiklar uchun : d – zagotovka diametri.Agar α
burchagi tg α deb ifodalab, f = α deb olinadi.