nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Təbii zəncir reaksiya prinsipi - Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin

|
Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərinBog'liq M asir d vrd istehsalatda h r hans s viyy d q bul edil n q ra2. Təbii zəncir reaksiya prinsipi. Təbii zəncir reaksiyası dedikdə, elə təbii hadisələr
nəzərdə tutulur ki, hər bir hadisə özü ilə əlaqədar olan digər hadisəyə təsir edərək onda müəyyən
dəyişiklik yaradır. Zəncir reaksiyası ekosistemin müxtəlif cür təsiri ilə də yarana bilər. Onun
yaranma ehtimalı və mənfi nəticəsi antropogen faktorlar təsirindən kəskin artır. Yadda saxlamaq
lazımdır ki, təbii proseslərə kəskin müdaxilə zəncir reaksiyası ilə nəticələnir. İnsanların təbii
sistemlərdə fəaliyyətlərinin səmərəliliyi onların təbii zəncir reaksiyalarını tam dərk etmələrindən,
onlara qarşı aparılan mübarizə üsulların necə seçilməsindən asılıdır.
Tətbiqi ekologiyada “təbii zəncir reaksiyası”nın əhəmiyyəti ümumi ekologiyada olduğu
kimidir.
Təbii zəncir reaksiyasına aid bir neçə misal göstərmək olar:
– Atmosferdə yığılan qazlar iqlimin istiləşməsinə səbəb olur. Bunun nəticəsində, buzlaqlar
əriyir, okeanlarda suyun səviyyəsi qalxır. Bu da, öz növbəsində, suların quru sahələrə
keçməsinə,biosferdə hidrogeoloji və başqa proseslərin fəaliyyətinin pozulmasına gətirib çıxarır.
– Azot və fosfor nitrat şəklində orqanizmlərin həyat fəaliyyətində böyük rol oynayır. Lakin
yuxarıda qeyd olunduğu kimi, onlar suda göy-yaşıl bakteriyalar, yosunlar yaradırlar. Üzvü
maddələrin parçalanması suda oksigenin azalmasına və ümumilikdə su ekosisteminin bataqlığa
çevrilməsinə səbəb olur.
– Şimal yarımkürəsində meşələrin qırılması torpağın kipliyinin artmasına və onun səthində
su yığılmasına səbəb olur. Belə sahələrdə, suyu özündə saxlayan bitkilər əmələ gəlir və həmin
zona bataqlığa çevrilir.
Meşələrin qırılması nəticəsində torpağın sıxlığının artması yağış sularının torpağa
hopmasının qarşısını alır. Nəticədə, bulaqların itməsi, çayların quruması, sel sularının yaranması,
torpaqda eroziya və s. proseslərin baş verməsi müşahidə olunur.
3. Daxili dinamiki müvazinət qanunu. Zəncir reaksiyası daxili dinamiki müvazinətin
pozulmasına səbəb olur. Bu onunla izah olunur ki, hər hansı bir maddə, enerji, informasiya, ayrı-
ayrı təbii sistemlərin dinamiki keyfiyyətləri bir-biri ilə o qədər çıx əlaqədə olurlar ki, onların hər
hansı birində baş vermiş dəyişiklik digərində də müəyyən dəyişikliyin yaranmasına səbəb olur.
|
| |
Affiliratsiyalangan a’zolar - Yevropa ittifoqi doirasida standartlashtirish. Reja: Yevropa ittifoqi (EI) doirasida...

|
Yevropa ittifoqi doirasida standartlashtirish. Reja: Yevropa ittifoqi (EI) doirasida standartlashtirish ishlarini olib borish
|
bet | 3/6 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 158,34 Kb. | | #107335 |
Bog'liq 11-MA’RUZA. YEVROPA ITTIFOQI DOIRASIDAAffiliratsiyalangan a’zolar — kuzatuvchi statusiga ega standartlashtirish bo’yicha milliy idoralar, masalan haqiqiy a’zolikka qabul qilinmagan Markaziy va SHarqiy yevropa milliy idoralar, masalan, Albaniya (DPS), Bolgariya (BDS), Xorvatiya (HZN), Makedoniya (ISRM).
Hamkor-milliy standartlashtirish idoralari — siyosiy yoki geografik sabablarga ko’ra SENga a’zo bo’la olmaydigan, ISOning a’zosi bo’lgan milliy standartlashtirish idoralari (PSB). Bunday statusni olish uchun da’vogar ma’lum talablarni bajarishi kerak. Eng muhim talab, o’zi a’zo bo’lgan SEN qo’mitasi ishlab chiqqan yevropa standartlarini milliy standartlar sifatida qabul qilish va yevropa standartiga qarama-qarshi bo’lgan tegishli milliy standartlarini bekor qilishdir. Hamkorlar SEN faoliyatida va Bosh Assambleyasi ishida, TQlar yig’ilishlarida ishtirok etishlari mumkin, yevropa standartlari (EN) va ularning loyihalarini olishlari mumkin. Hamkorlar qatoriga Misr, Rossiya, Serbiya va CHernogoriya, Ukraina, Tunis kiradi. Bunday status yeI a’zo bo’lmagan davlatlarning SEN qoshidagi TK lar ishida kuzatuvchi sifatida ishtirok etish imkonini beradi.
SEN rejalarida hamkorlikni Osiyo davlatlari orasida ham kengaytirish xohishi borligi 2004 yilda rasman ma’lum qilingan.
SEN tomonidan bir necha toifadagi MHlar ishlab chiqilishi mumkin.
Evropa standarti (EN) — SEN/TK tomonidan konsensus asosida ishlab chiqilgan MH bo’lib, SEN a’zosi bo’lgan davlatlarda milliy standart sifatida qabul qilinishi kerak. yevropa standartlariga asos qilib ISO halqaro standartlari va milliy ( masalan, yeermaniya (DIN), Frantsiya (AFNOR) standartlari olinadi.
Evropa standartlari Fondi 15000 dan ziyod MHlarni o’z ichiga oladi va ularni ishlab chiqishda 60 mingdan ziyod ekspertlar qatnashadi.
SEN tomonidan yana quyidagi toifadagi MHlar ishlab chiqilishi mumkin:
- CEN/TS, Texnik shartlar (Technical Specification) — dastlabki yevropa standartlari hisoblanadi va keyinchalik yevropa standart sifatida qabul qilinishi mumkin;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yevropa ittifoqi doirasida standartlashtirish. Reja: Yevropa ittifoqi (EI) doirasida standartlashtirish ishlarini olib borish
|
Nazorat savollari - Yevropa ittifoqi doirasida standartlashtirish. Reja: Yevropa ittifoqi (EI) doirasida standartlashtirish...

|
Yevropa ittifoqi doirasida standartlashtirish. Reja: Yevropa ittifoqi (EI) doirasida standartlashtirish ishlarini olib borish
|
bet | 6/6 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 158,34 Kb. | | #107335 |
Bog'liq 11-MA’RUZA. YEVROPA ITTIFOQI DOIRASIDANazorat savollari:
1. yevropa ittifoqi darajasida standartlashtirish ma- salalariga oid printsiplar kachon belgilandi?
2. yevropa ittifoki doirasida standartlashtirish ishlarini olib borish qaysi idoralarga yuklatilgan?
3.YAngi va global yondashuvlar bo’yicha direktivalar nima maqsadda qabul qilingan?
4. YAngi yondashuvning asosiy printsiplari nimalardan iborat?
5. yevrodirektivalar, yevronormalar va milliy standartlar o’rtasida qanday munosabatlar yo’lga qo’yilgan?
6. yevropa standartlashtirish qo’mitasi qachon tashkil etilgan?
7. yevropa standartlashtirish qo’mitasi nima maqsadda tashkil etilgan?
8. yevropa standartlashtirish qo’mitasiga kimlar a’zo?
9. yevropa standartlashtirish qo’mitasi qanday tuzilmaga ega?
10. yevropa standartlashtirish qo’mitasining standartlashtirish bo’yicha faoliyati nimadan iborat?
11. Elektrotexnikada yevropa standartlashtirish bo’yicha qo’mitasi qachon va nima maqsadda tashkil etilgan?
12. Elektrotexnikada yevropa standartlashtirish bo’yicha qo’mitasi qanday tuzilmaga ega?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yevropa ittifoqi doirasida standartlashtirish. Reja: Yevropa ittifoqi (EI) doirasida standartlashtirish ishlarini olib borish
|
Bog‘lovchi 
chaqirdi 
boshlang'ich

|
Bog‘lovchi
chaqirdi
boshlang'ich
|
bet | 4/6 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 30,39 Kb. | | #108899 |
Bog'liq Diskret tuzilmalarBog‘lovchi
chaqirdi
boshlang'ich
agar unga kiritilgan barcha
o'zgaruvchilar boshqacha bo'lsa. Elementar birikma yoki elementar ayirma
tarkibiga kiruvchi harflar soni deyiladi
daraja.
1-raqam 0-darajali elementar birikma hisoblanadi. Oʻzgaruvchi elementar
bogʻlanish yoki 1-darajali elementar dis’yunksiya hisoblanadi. elementar shaklga
keltiriladi va harflarning bir xil to'g'ri bo'lmagan har qanday diszyunksiyasi
elementar shaklga ham keltirilishi mumkin. Buning uchun konyunksiya va
diszyunksiyaning kommutativlik, idempotentlik va assotsiativlik xossalarini
qo`llash zarur.
Mantiqiy algebraning istalgan formulasini , &, amallari yordamida ifodalash
mumkinligi qat’iy isbotlangan. Intuitiv ravishda, bu haqiqat aniq, keling, haqiqat
jadvaliga ko'ra formulani tuzish algoritmini eslaylik. Biroq, biz faqat ushbu
operatsiyalardan foydalanamiz. Belgilanishning bu shakli deyiladi
disjunktiv
normal shakl
(DNF). Bu mantiqiy algebra formulalarini normallashtirish
mexanizmining bir turi.
Ta'rifi:
DNF
Har xil elementar qo‘shma gaplarning diszyunksiyasi (ya’ni, har bir
qo‘shma gap elementar gaplardan yoki ularning inkorlaridan iborat).
CNF xuddi shunday aniqlanadi - kon'yunktiv normal shakl.
Ta'rifi: Agar DNFda barcha elementar birikmalar DNF bog'liq bo'lgan
o'zgaruvchilar soniga teng bir xil darajaga ega bo'lsa, u deyiladi.
mukammal
(SDNF).
Teorema. Xuddi shunday noto'g'ri bo'lmagan har qanday funktsiya uchun noyob
SDNF ham mavjud.
Natija ... Xuddi shunday noto'g'ri bo'lmagan har qanday mantiqiy funktsiya
superpozitsiya sifatida taqdim etilishi mumkin &, , va inkor faqat
o'zgaruvchilarga tegishli.
Ta'rifi: Mantiqiy amallar tizimi, agar ushbu amallar va ushbu tizimning
konstantalaridan foydalanib, mantiqiy algebraning istalgan funksiyasini ifodalash
mumkin bo'lsa, funktsional tugallangan deb ataladi.
Tizimlar (&, , ); (, ); (&, ), (/) - funksional jihatdan tugallangan
(&, ) - funktsional jihatdan to'liq emas.
Biz bu faktlarni isbotsiz qabul qilamiz va masalalarni yechishda istalgan formulani
(&, , ) yordamida ifodalashga harakat qilamiz. Keyinchalik operatsiyalar
tizimining funktsional to'liqligi va to'liq emasligi masalasini batafsilroq ko'rib
chiqamiz.
1.7-mavzu. Mantiqiy ifodalarni soddalashtirish usullari. Mantiqiy masalalarni
yechish usullari.
Keling, mantiqiy masalani yechish misolini ko'rib chiqaylik.
Misol :
Ekspeditsiya ishtirokchilari tarkibini muhokama qilib, ikkita shart bajarilishi kerak
degan qarorga keldi.
Agar Arbuzov ketsa, Bryukvin yoki Vishnevskiy ketishi kerak
Agar Arbuzov va Vishnevskiy ketsa, Bryukvin ketadi
Ramziy shaklda qaror qabul qilishning mantiqiy formulasini tuzing, natijada
olingan formulani soddalashtiring va undan foydalangan holda ekspeditsiyani
shakllantirishning yangi shartini tuzing.
Keling, o'zgaruvchilar va ularga mos keladigan elementar bayonotlarni kiritamiz.
- Arbuzov ketadi
Mantiqiy algebra qonunlari va o'ziga xosliklaridan foydalanib, siz mantiqiy
ifodalarni soddalashtirishingiz mumkin.
Xizmat maqsadi... Onlayn kalkulyator uchun mo'ljallangan
|
| |
O’zbekistonda yevropa standartlari mamlakatimiz va yev­ropa ittifoqi o’rtasidagi Hamkorlik hamda o’zaro aloqalar

|
O’zbekistonda yevropa standartlari mamlakatimiz va yevropa ittifoqi o’rtasidagi Hamkorlik hamda o’zaro aloqalar
|
bet | 5/6 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 158,34 Kb. | | #107335 |
Bog'liq 11-MA’RUZA. YEVROPA ITTIFOQI DOIRASIDA3. O’zbekistonda yevropa standartlari mamlakatimiz va yevropa ittifoqi o’rtasidagi Hamkorlik hamda o’zaro aloqalar.
kelishuviga muvofiq umumtexnikaviy yo’nalishlarda hamda tarmoqlar extiyojidan kelib chiqqan holda qo’llaniladi. Bunda, respublikamizda yevropa standartlari to’g’ridan- to’g’ri davlat standartlari ko’rinishida yoki yeNlarga moslashtirilgan GOSTlar orqali ham qo’llanishi mumkin. Masalan, hozirda amaldagi GOSTlarning 200 dan ziyodi yeNlar asosida ishlab chiqilgan. SHu bilan birga, O’zbekistonda kimyo sanoati, mashinasozlik va avtomobilsozlik tarmoqlarida yevropa standartlari O’zbekiston davlat standartlari sifatida qabul qilingan.
Elektrotexnikada yevropa standartlashtirish bo’yicha qo’mita (SENELEK).
SENELEK notijorat tashkiloti bo’lib, u 1973 yilda ikki tashkilot — yevropa erkin savdo assotsiatsiyasi a’zo davlatlari elektrotexnika standartlarini muvofiqlash- tirish bo’yicha yevropa qo’mitasi va yeI a’zo davlatlari elektrotexnika standartlarini muvofiqlashtirish bo’yicha yevropa qo’mitasi qo’shilishi natijasida tashkil toptan. SENELEK tarkibiga 31 ta elektrotexnika bo’yicha yevropa milliy qo’mitalari va 11 ta qo’shni davlatlar elektrotexnika bo’yicha milliy qo’mitalari kiradi, unga 15000 ekspert xizmat ko’rsatadi.
Uning strukturasi SEN strukturasiga o’xshash bo’lib, asosiy maqsadlari elektrotexnika va elektron mahsulotlariga ixtiyoriy standartlar ishlab chiqishdan iboratdir.
SEN va SENELEK o’z faoliyatlarida muvofiqlashtirish asosida doimiy hamkorlikda ish olib boradilar.
SENELEK standartlari rasman qabul qilingandan so’ng, a’zolar tomonidan biror-bir o’zgartirish va qo’shimchalarsiz milliy standart sifatida qabul qilinishi kerak.
SENELEKning asosiy organi standartlashtirish bo’yicha milliy idoralar va davlat idoralar tomonidan saylanadigan Bosh Assambleya bo’lib, u o’z navbatida 5 kishidan iborat Ma’muriy Kengashni saylaydi.
SENELEKning standartlashtirish bo’yicha asosiy ob’ekt- lari quyidagilar:
SENELEK standartlari halqaro standartlar asosida ishlab chiqilishi mumkin. SENELEK standartlari barcha a’zo davlatlar tomonidan milliy standartlar sifatida qabul kilinadi.
SENELEK standartlari uch ko’rinishda bo’lishi mumkin: yevropa standarti (EN), uyg’unlashtirish bo’yicha xujjat (MH) va dastlabki standart (ENV).
Evronorma SENELEK (EN) — bu texnik tekstga ega va milliy MH sifatida a’zo davlatlar tomonidan qabul qilinadigan yevropa standarti. SENELEK standarti (EN)ga o’zgartirish kiritish taqiqlanadi va ular uch rasmiy tilda chop etiladi: ingliz, frantsuz, nemis. yevronormalarni raqamlash 50001 dan boshlanadi. Milliy darajada EN mahalliy tilda mohiyati o’zgartirilmasdan chop etilishi mumkin va bunda mahalliy xususiyatlar alohida axborot ilovasi sifatida ko’rsatiladi.
|
| |
-usul - Mantiqiy funksiyalar uchun qiymatlar jadvali. Funksiyalar soni

|
Mantiqiy funksiyalar uchun qiymatlar jadvali. Funksiyalar soni
|
bet | 2/6 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 30,39 Kb. | | #108899 |
Bog'liq Diskret tuzilmalar1-usul.
Boshlang'ich o'zgaruvchilarning har bir qiymatlari to'plami ikkilik sanoq
tizimidagi raqamning kodi bo'lib, raqamning raqamlari soni kiritilgan
o'zgaruvchilar soniga teng. Birinchi to'plam 0 raqamidir. Joriy raqamga har safar 1
qo'shilsa, biz keyingi to'plamni olamiz. Oxirgi to'plam berilgan kod uzunligi uchun
maksimal ikkilik qiymatdir.
Masalan, uchta o'zgaruvchidan iborat funktsiya uchun to'plamlar ketma-ketligi
raqamlardan iborat:
2-usul.
Uch o'zgaruvchidan iborat funktsiya uchun ma'lumotlar ketma-ketligini
quyidagi tarzda olish mumkin:
a) birinchi o'zgaruvchining qiymatlari ustunini yarmiga bo'ling va yuqori
yarmini nol bilan, pastki yarmini birlar bilan to'ldiring;
b) ikkinchi o'zgaruvchining keyingi ustunida yarmini yana yarmiga bo'ling
va nol va birlik guruhlarini to'ldiring; ikkinchi yarmini xuddi shu tarzda
to'ldiring;
c) buni nol va birliklar guruhlari bitta belgidan iborat bo'lguncha bajaring.
3-usul.
Ikki argument uchun ma'lum bo'lgan haqiqat jadvalidan foydalaning.
Uchinchi argumentni qo'shib, birinchi navbatda jadvalning birinchi 4 qatorini
yozing, ularni uchinchi argumentning qiymati 0 ga teng bo'ladi va keyin yana bir
xil 4 qatorni yozing, lekin endi uchinchi argumentning qiymati 1 ga teng. Natijada,uchta argument uchun jadval 8 qatordan iborat bo'ladi:
Masalan, mantiqiy funksiya uchun haqiqat jadvalini tuzamiz:
Berilgan ifodadagi kiritilgan o'zgaruvchilar soni uchta (A, B, C)... Shunday qilib,
kirish to'plamlari soni Q = 2 3 =8 .
Haqiqat jadvali ustunlari asl iboralarning qiymatlariga mos keladi A, B, C, oraliq
natijalar va ( B V C), shuningdek, murakkab arifmetik ifodaning istalgan yakuniy
qiymati:
•
0 0 0 1 0 0
•
0 0 1 1 1 1
•
0 1 0 1 1 1
•
0 1 1 1 1 1
•
1 0 0 0 0 0
•
1 0 1 0 1 0
•
1 1 0 0 1 0
•
1 1 1 0 1 0
•
7.4. Mantiqiy funksiyalar va ularning transformatsiyasi. Mantiq qonunlari
Konyunksiya, dis'yunksiya va inversiya operatsiyalari uchun mantiqiy algebra
qonunlari aniqlangan bo'lib, ular hosil qilish imkonini beradi. mantiqiy
ifodalarning bir xil (ekvivalent) transformatsiyalari.
|
| |
mantiqiy ifoda uchun - Mantiqiy funksiyalar uchun qiymatlar jadvali. Funksiyalar soni

|
Mantiqiy funksiyalar uchun qiymatlar jadvali. Funksiyalar soni
|
bet | 5/6 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 30,39 Kb. | | #108899 |
Bog'liq Diskret tuzilmalarmantiqiy ifoda uchun
haqiqat jadvalini tuzish
.
Haqiqat jadvali - kiritilgan o'zgaruvchilarning barcha mumkin bo'lgan
kombinatsiyalarini va ularning tegishli chiqish qiymatlarini o'z ichiga olgan jadval.
Haqiqat jadvali 2 n qatorni o'z ichiga oladi, bu erda n - kirish o'zgaruvchilar soni va
n + m - ustunlar, bu erda m - chiqish o'zgaruvchilari.
Ko'rsatma. Klaviaturadan kiritishda quyidagi belgidan foydalaning: Masalan, abc +
ab ~ c + a ~ bc mantiqiy ifodani quyidagicha kiritish kerak: a * b * c + a * b = c +
a = b * c
Mantiqiy diagramma shaklida ma'lumotlarni kiritish uchun ushbu xizmatdan
foydalaning.
Mantiqiy funktsiyani kiritish qoidalari
1. v o'rniga + dan foydalaning (dizyunksiya, OR).
2. Mantiqiy funktsiyadan oldin funktsiya belgilovchisi kerak emas. Misol
uchun, F (x, y) = (x | y) = (x ^ y) o'rniga, siz shunchaki (x | y) = (x ^ y) ni
kiritishingiz kerak.
3. O'zgaruvchilarning maksimal soni - 10 ta.
Kompyuterning mantiqiy sxemalarini loyihalash va tahlil qilish matematikaning
maxsus bo'limi - mantiq algebrasi yordamida amalga oshiriladi. Mantiq algebrasida
uchta asosiy mantiqiy funktsiyani ajratib ko'rsatish mumkin: "EMAS" (inkor),
"VA" (konjunksiya), "OR" (dizyunksiya).
Har qanday mantiqiy qurilmani yaratish uchun chiqish o'zgaruvchilarning har
birining operatsion kirish o'zgaruvchilarga bog'liqligini aniqlash kerak, bunday
bog'liqlik kommutatsiya funktsiyasi yoki mantiq algebrasining funktsiyasi deb
ataladi.
Mantiqiy algebra funktsiyasi, agar uning barcha 2 n qiymatlari berilgan bo'lsa,
to'liq aniqlangan deb ataladi, bu erda n - chiqish o'zgaruvchilari soni.
Agar barcha qiymatlar aniqlanmagan bo'lsa, funktsiya qisman aniqlangan deb
aytiladi.
Qurilmaning holati mantiqiy algebra funktsiyasi yordamida tasvirlangan bo'lsa, u
mantiqiy deb ataladi.
Mantiq algebrasining funksiyasini ifodalash uchun quyidagi usullardan
foydalaniladi:
•
og'zaki tavsif - dastlabki loyihalash bosqichida qo'llaniladigan va shartli
tasvirga ega bo'lgan shakl.
•
mantiq algebrasining funksiyasini haqiqat jadvali shaklida tasvirlash.
•
mantiq algebrasi funktsiyasini algebraik ifoda ko'rinishida tavsiflash: FAL
ning ikkita algebraik shakllari qo'llaniladi:
a)
|
| |
Evropa standartlashtirish qo’mitasi. SEN tashkiliy tuzilmasi

|
Evropa standartlashtirish qo’mitasi. SEN tashkiliy tuzilmasi
|
bet | 2/6 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 158,34 Kb. | | #107335 |
Bog'liq 11-MA’RUZA. YEVROPA ITTIFOQI DOIRASIDAEvropa standartlashtirish qo’mitasi. SEN tashkiliy tuzilmasi.
1961 yilda tashkil etilgan yevropa standartlashtirish qo’mitasi (SEN)ga yevropa ittifoqiga a’zo 28 davlatning standartlashtirish bo’yicha milliy idoralari kiradi. Bular Avstriya (ON), Belgiya (IBN/BIN), Buyuk Britaniya (BSI), Vengriya (MZSH), Germaniya (DIN), Gretsiya (ELOT), Daniya (DS), Irlandiya (NSAI), Islandiya (STRI), Ispaniya
(AENOR), Italiya (UNI), Kipr (CYS), Latviya (LVS), Litva (LST), Lyuksemburg (SEE), Malta (MSA), Niderlandlar (NNI), Norvegiya (NSF), Polsha (PKN), Portugaliya (IPQ), Slovakiya (UNMS), Sloveniya (SMIS), Finlyandiya (SFS), Frantsiya (AFNOR), CHexiya (CNI), SHveytsariya (SNV), SHvetsiya (SIS), Estoniya (EVS) davlatlaridir.
SENga a’zolikka milliy idoralar dastlab tegishli auditdan o’tadilar va keyin SENning belgilangan talablariga mosligi tasdiqlangandan keyin, ular a’zolikka qabul qi- linadilar.
SEN o’z faoliyatini quyidagi printsiplar asosida tashkil etadi:
oshkoralik va ochiqlik, barcha manfaatdor tomonlar standartlashtirish bo’yicha milliy idoralarga murojaat qilib, standartlashtirish ishlarida ishtirok etishlari mumkin;
konsensus, standartlar o’zaro ixtiyoriy kelishuvlar asosida ishlab chiqiladi;
milliy a’zolarning majburiyatlari va texnik kelishuvchanlik, milliy idoralar yevropa standartlarini milliy standart sifatida qabul qilishlari va yevropa standartla- riga mos bo’lmagan boshqa standartlarni bekor qilishlari zarur;
SEN yevropa komissiyasi bilan o’zviy aloqada ish olib boradi;
SENda haqiqiy a’zolar bilan birga, assotsiatsiyalangan, affiliratsiyalangan a’zolar hamda 2003 yilda joriy etilgan hamkor-milliy standartlashtirish idoralari fa- oliyat ko’rsatadi.
Assotsiatsiyalangan a’zolar — sanoatning alohida tarmoqlari bo’yicha yevropa tashkilotlari, iste’molchilar, atrof- muhit himoyasi bilan bog’liq faoliyatdagi manfaatdor tomonlar, kichik va o’rta korxonalar bo’lib, ular SENning Bosh Assambleyasi (ovoz berish huquqisiz), Ma’muriy va Texnik byurolar ishida ishtirok etishlari va barcha kerakli Hujjatlarni (xususan, standartlar loyihalarini) olish- lari mumkin. Assotsiatsiyalangan a’zolar qatoriga yevropa kimyo sanoati kengashi (CEFIC), yevropa meditsina usku- nalarini ishlab chiqarish bo’yicha assotsiatsiyalari konfederatsiyasi (EUCOMED) va boshqalar kiradi.
|
| |
1. Elementar mantiqiy funksiyalar Mantiqiy elementlar va funksiyalar

|
1. Elementar mantiqiy funksiyalar Mantiqiy elementlar va funksiyalar
|
bet | 1/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 444,09 Kb. | | #132304 |
Bog'liq 18-mustaqil ish
Reja
1 .Elementar mantiqiy funksiyalar
2 .Mantiqiy elementlar va funksiyalar
3 . Mantiqiy elementlar
4 .Xulosa
Mantiqiy algebraning ahamiyati uzoq vaqt davomida inkor qilib kelinadi, chunki uning usul va uslublaridan o‘sha davrning fan va texnikasi uchun amaliy foyda yo‘q edi. Biroq elektron asosdagi (bazadagi) hisoblash texnikasi vositasini yaratish uchun prinsipial imkoniyat paydo bo‘lganida Bul tomonidan kiritilgan amallar katta foyda berdi. Ular avval boshdanoq faqat ikkita mohiyat: rost va yolg‘on bilan ishlashga mo‘ljallangan. Ular ikkilik kod bilan ishlash uchun qanchalik qo‘l kelganini tushunish qiyin emas. Bu kod zamonaviy kompyuterlarda ham faqat ikkita signal: nol va bir bilan taqdim etilgan.Elektron hisoblash mashinalarini yaratishda Jorj Bul taklif qilgan mantiqiy amallarning hammasi emas, balki to‘rtta asosiy amali: VA (kesishma), YOKI (birlashtirish), EMAS (inkor) va YOKINI ISTESNO ETUVChI zamonaviy kompyuterlar protsessorlarining hamma turlarida qo‘llaniladi.
Elektron hisoblash mashinalarida axborotni tasvirlash. Inson faoliyatining ixtiyoriy shakli axborotni uzatish va qayta o‘zgartirish bilan bog‘liqdir. Axborot terminining aniq ta’rifi mavjud emas, lekin, biz, axborot deganda, qandaydir ob’ektlar xolatining o‘zgarishini boshqarishni tushunamiz.Qandaydir moddiy shaklda fiksirlangan va mujassamlantirilgan axborot xabar yoki signal deb ataladi. Signallar uzluksiz yoki diskret bo‘lishi mumkin. Uzluksiz (analog) signal, o‘zgarishi qaralayotgan jarayon haqida axborotni vaqt bo‘yicha akslantiruvchi qandaydir fizikaviy miqdor elektr toki, kuchlanish va bosh sifatida ifodalanadi. Uzluksiz signalni uzatuvchi fizikaviy miqdor biror aniq intervalda ixtiyoriy qiymatlarni qabul qilishi mumkin, va vaqtning ixtiyoriy momentlarida o‘zgarishi mumkin. Diskret xabarlarda, vaqtning qandaydir momentlarida ulardan turli ketma-ketliklar vujudga keluvchi fiksirlangan darajalar to‘plami mavjuddir.
|
| |
Real mayenin laminar axını - Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika...

Real mayenin laminar axını
Real mayenin üfüqi vəziyyətdə qoyulmuş l uzunluqlu və R radiuslu silindrik borudan laminar axında mayenin boruda sürətə görə paylanması qanununu tapaq.
Silindrik boru ilə eyni oxa malik olan r radiuslu maye sütununa baxaq. Stasionar axın zamanı bu sütun bərabər sürətli (təcilsiz) hərəkət edir.Deməli, həmin maye sütununa təsir edən bütün qüvvələr qarşılıqlı tarazlaşır
Təzyiq qüvvələrinin modulu:
(1)
Burada .
Sütunun xarici səthinə onu tormozlaşdıran sürtünmə qüvvəsi:
(2)
- silindrin yan səthinin sahəsidir
(-) işarəsi Fs istiqaməti maye hərəkətinin əksinə olduğunu göstərir.
Stasionar axında a=0 olduğundan F=Fs , yəni
Buradan .
Inteqrallayaraq alırıq: (3)
Inteqrallama sabiti C- ni, borunun divarı üzərində (yəni r=R) mayenin hərəkət sürəti olur. Onda (3)- dən alarıq:
Bu ifadəni (3)- də nəzərə alaq:
(4)
Borunun oxundakı sürət:
(5)
olduğundan (4) ifadəsini belə yazmaq olar:
(6)
Buradan ğörsənir ki, laminar axında radial istiqamətdə sürət parabolik qanunu üzrə dəyişir.
|
Mövzu № 29 - Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika kursu. Bakı, 2016

Mövzu № 29
Atom fizikası haqqında məlumat
Rezerford təcrübəsi. Hidrogen atomu.
Bor postulatları.
Hidrogen atomunun kvant nəzəriyyəsi (Bora görə).
Frank və Hers təcrübəsi.
Kvant ədədləri.
Pauli prinsipi. Atomda elektron örtüklərin quruluşu.
Rezerford təcrübəsi. Hidrogen atomu.
Kütlənin atomun daxilində paylanmasını tətqiq etmək üçün Rezerford 1906-cı ildə -zərrəciklərlə atomları zondlayaraq (-zərrəciyin nazik təbəqəyə düşməsi ilə) belə bir nəticəyə gəlmişlər.
Atomun bütün (+) yükü və kütləsi toplanmış nüvə onun mərkəzində yerləşir.
Nüvə 10-14 tərtibli diametrə malikdir və bu təxminən 10000 dəfəatomun öz ölçülərindən (~10-10m) azdır.
Atom bütövlükdə neytraldır, onun elektronlarının sayı nüvənin yükü kimi elementin dövri sistemdəki sıra nömrəsinə bərabərdir və yüngül olan elektronlar böyük kütləli nüvəətrafında qapalıorbitlərlə hərəkət edir.
Başqa təcrübələr göstərmişdir ki, atom dayanıqlı və hər bir elementin atomu özünə xas olan xətti spektr verir. Atomun Rezerford modelinin inkişafında hidrogen atomunun xətti spektrinin tədqiqi xüsusi rol oynamışdır. Ona görə əvvəlcə hidrogen atomunun xətti spektrini nəzərdən keçirək.
Közərmiş bərk cisimlər bütöv spektr verir, işıqlanan qaz və buxarların spektrləri xətti və zolaqlı olur. Atom xətti, milekul zolaqlı spektr verir.
Hidrogen atomunun xətti spektrini Balmer müşahidə etmişdir. O müəyyən etmişdir ki, hidrogen atomunun xətti spektrində spektral xətlər, spektrin bənövşəyi hissəsinə tərəf, getdikcə bir birinə yaxınlaşır parlaqlıqlarınıda azaldır. Spektrin müəyyən yerində həmin xətlər birləşib spektrin bütöv hissəsini təşkil edir.
Hidrogen atomunun xətti spektrində müşahidə olunan bütün xətlərin tezliyi aşağdakı ifadə ilə müəyyən olunur (Balmer düsturu ilə):
(1)
Burada: c- vakuumda işıq sürəti; R- Ridberq sabitidir; - baş kvant ədədləridir;
k-ları eyni olan xətlər qrupuna seriya deyilir.
Layman seriyası () üçün:
Balmer seriyası () üçün:
Paşen seriyası () üçün: alınır.
Sonralar Breket (); Pfund () və Hemfri () spektral seriyaları aşkar edilmişdirlər.
Nüvəsinin yükü və cəmi bir elektronu olan atomlara (məsələn:He+, Li++, Be+++ və.s. ) hidrogenə oxşar (bənzər) atomlar deyirlər.
Hidrogenə bənzər atomlar üçün (1) ifadəsi belə şəkildə yazılır:
(2)
Burada -elementin dövri cədvəldəki sıra nömrəsidir.
k-nın hər bir qiymətinə maksimal tezlikli seriyanın sərhədi uyğundur. Bu sərhədə term deyilir.
Hidrogen üçün: ;
Hidrogenəbənzər atom üçün:
|
Oraliq nazorat

Oraliq nazorat
Download
84,64 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
07.06.2024
Hajmi
84,64 Kb.
#261412
Download
84,64 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oraliq nazorat
Download
84,64 Kb.
Matnni ko'rish
Hidrogen atomunun kvant nəzəriyyəsi (Bora görə)

Hidrogen atomunun kvant nəzəriyyəsi (Bora görə)
Hidrogen atomunun bir elektronu var. Elektronun radiuslu orbit üzrə hərəkəti zamanı ona nüvə tərəfindən təsir edən kulon qüvvəsi mərkəzəqaçma qüvvəsi rolunu dörür. Yəni
olduğundan (1) alırıq.
Buradan: (2) alırıq.
Elektronun nüvə ilə qarşılıqlı təsir nəticəsində malik olduğu potensial enerjisi (3) bərabərdir,
burada (-) işarə onu göstərir ki, elektron sahə qüvvələri təsirindən hərəkət edərsə onun potensial enerjisi azalar.
Elektronun kinetik enerjisi düsturunda (2) ifadəsini nəzərə alaq: (4).
(3) və (4)-dən elektronun tam enerjisini tapmaq olar.
(5)
Buna görə elektronun nüvəyə nisbətən maqnit momenti :
Elektronun dairəvi orbitində tam sayda dalğa uzunluqları yerləşməlidir, yəni olur. Burada de-Broyla görə olduğunu nəzərə alaq: , və ya . Bu kvantlanma qaydasıdır.
Buradan alırıq: (6)
(6) ifadfəsini (2)-də yerinə yazaq:
Buradan (7)
Bu ifadədən görünür ki, n ədədi dəyişdikcə Bor orbitinin radiusu diskret olaraq dəyişir. Deməli, stasionar orbitlərin radiusları istənilən qiymət ala bilməz: onlar müəyyən kvant şərti əsasında təyin edilməlidir. Orbitlərin seçilməsi üçün qəbul olunmuş bu metod kvantlanma metodu adlanır.
(7)-ni (5)-də nəzərə alaq: (8)
Bu ifadə elektronun n-ci orbitdəki enerjisini ifadə edir.
Borun II postulatına görə:
və ya
Buradə (8) ifadəsini nəzərə aldıqda Balmerin empirik düsturunu alırıq: (9)
Burada : ; (-Ridberq sabitidir).
Gördüyümüz kimi Bor nəzəriyyəsi təcrübi faktları bütövlüklə izah edir.
Bor nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edən enerjinin diskretliyini təcrübədə aşkara şıxaran Frank və Hers olmuşdur.
|
Şəkil 3.2 - Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin

Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin
M asir d vrd istehsalatda h r hans s viyy d q bul edil n q ra
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin
|
Kürələrin elastik və qeyri elastik toqquşması

Kürələrin elastik və qeyri elastik toqquşması
Toqquşmada iştirak edən kürələrin hazırlandığı maddənin növündən asılı olaraq elastik (fil dişindən hazırlanmış kürələr) toqquşmaya rast gəlirik.
Kürələr toqquşarkən onların müxaniki enerjisinin bir hissəsi deformasiyaya sərf olunarsa, kürələr öz əvvəlki halını bərpa edə bilmədiyindən qalıq deformasıyası müşahidə olunur. Bu nov toqquşma qeyri- elastik toqquşma adlanır. Toqquşmadan sonra kürələrin heç birində qalıq deformasiyası olmazsa (maxaniki enerji başqa növ enerjilərə çevrilməzsə) və kürələrdən hər biri müstəqil olaraq hərəkət edərsə, bu növ toqquşma elastik toqquşma adlanır.
Sadəlik üçün mərkəzi toqquşmanı (kürələrin hərəkəti onların mərkəzlərini birləşdirən düz xətt üzrə olduqda) nəzərdən keçirək.
1.Qeyri elastik toqquşma. Bu halda:
Elastiki deformasiya olmadığından potensial enerji yaranmır;
Kürələrin kinetik enerjisi qismən və ya tam daxili enerjiyə çevrilir (kürələr qızır)
Toqquşmadan sənra kürələr birləşərək eyni sürətlə hərəkət edirlər və ya sükunətdə olurlar.
Deməli qeyri elastik toqquşmada enerjinin saxlanması qanunu ödəmir (daxili enerjiyə çevrildiyindən) və yalnız impulsun saxlanması qanunu ödənir.
2. Elastik toqquşma. Bu halda:
Tam mexaniki enerji dəyişmir. tam və ya qismən elastiki deformasiyanın potensial enerjisinə çevrilir. Sonra isə cismlər bir- birini itələyərək ilk vəziyyətə qayıdır və elastiki deformasiyanın -si yenidən bütövlüklə kinetik enerjiyə çevrilir.
İmpulsun saxlanması qanununa görə:
Enerjinin saxlanması qanununa görə:
Bu tənlikləri aşağdakı kimi yazaq:
Və ya
(2)
(3)
Bu ifadədəki vektorların hamısı kollineardırlar.(bir düz xətt və ya paralel xətlər üzrə yünəliblər). Yəni və olduqda, olur.
Ona görə (4) alırıq.
(4) ifadəsini m2 -yə vurub (2)- dən çıxaq:
(5)
(4) ifadəsini m1- ə vurub (2) ifadəsi ilə toplayaq:
(6)
Toqquşma mərkəzi olduğundan (5) və (6) ifadələrini istiqamətində proyeksiyalamaqla skalyar şəkildə belə yazmaq olar:
(+) işarəsi kürələrin eyni istiqamətdə , (-) işarəsi isə qarşı- qarşıya hərəkətinə uyğundur.
a) m1=m2=m olduqda (5) və (6)- dan alırıq ki, və , yəni toqquşma zamanı sürətlər mübadilə olunur.
b) olduqda və
Ikinci kürənin toqquşmadan sonrakı hərəkəti, birinci kürənin toqquşanadək hərəkəti istiqamətində olur. Birinci kürənin hərəkət istiqaməti kürələrin kütlələrindən asılı olaraq bu və ya digər istiqamətdə ola bilər. m1>m2 olduqda və vektorları eyni istiqamətdə yönəlir, yəni birinci kürə toqquşduqdan sonra da öz hərəkət istiqamətini dəyişmir. m1< m2 olduqda və vektorları əks tərəflərə yönəlir, yəni birinci kürə ikinci ilə toqquşaraq geri qayıdır.
Klassik mexanikanin tətbiq olunma hüdudlari
Klassik mexanika işıq sürətindən çox kiçik sürətlərlə hərəkət edən makroskopik cisimlər (böyük kütləli), yəni çox miqdarda molekullardan ibarət olan cisimlər, mexanikasıdır.
Işıq sürətinə yaxın sürətlərlə hərəkət edən cismlər üçün və kiçik kütləli cismlər(mikrosərrəciklər) üçün Nyuton qanunlarının verdiyi nəticələr təcrübə ilə uyğun gəlmir.Belə cismləri kvant mexanikası öyrənir.
Bundan başqa Nyuton qanunları yalnız ətalət hesablama sistemlərində ödənir.
|
Arduinoda turli proektlarda video ko`rish. Motorlarni mikrokontrollerlarga ulash

Toshkent Davlat Pedogogika
universiteti
“
Arduinoda turli proektlarda video ko`rish.
Motorlarni mikrokontrollerlarga ulash
”
mavzusida
tayyorlagan slaydi
Fizika matematika fakulteti fizika-astronomiya 204-guruh talabasi
Raqamli signallarni uzatish, qayta ishlash.
Tohi
qizining Radiotexnika fanidan
Raqamli elektronika asoslari.
Raqamli elektronikada ma'lumot o'zgaruvchan elektr signallari shaklida
uzatilishi mumkin.
Signallarning ikki turi mavjud
:
raqamli
analog
•
Barcha raqamli signallar faqat ikkita qiymatga ega –
minimal (nolga yaqin) yoki maksimal kuchlanish yoki
oqim qiymati.
•
Raqamli signallarni qayta ishlashda faqat ikkita holatni
farqlash kerak, shuning uchun bu signallarni matematik
tarzda tasvirlash ancha oson: kuchlanish (oqim) -1, yo'q –
0 mavjud. Raqamli signallarning matematik ketma-
ketligini
tahlil
qilish
uchun
ikkilik
kodlardan
foydalaniladi.
Raqamli elektronika asoslari
•
Poydevor
ikkilik
raqamlar
tizimi, kompyuterlarga ma'lumot
berish uchun esa o'n oltilikdir.
•
Mantiqiy elementlarning ishlashini tahlil qilish bayonotlar
orasidagi bog'liqlikni tavsiflovchi matematik mantiqqa asoslanadi.
Unda belgilar raqamlarni emas, balki bayonotlarni bildiradi. Bayonot
haqiqatga javob berishi yoki javob bermasligi mumkin. Birinchi
holda, u to'g'ri (1 ga teng), ikkinchisida – yolg'on (0 ga teng). Mantiq
algebra qonunlariga muvofiq operatsiyalar orqali har qanday
bayonotdan yangi bayonot olish mumkin.
•
Mantiqiy elementlar bu yuqori – "1" va past – "0" darajadagi
signallarning raqamli ketma-ketligida ma'lumotlarni qayta ishlash
uchun ishlatiladigan elementar raqamli qurilmalar bo'lib, ular
mantiqiy operatsiyalarni va yoki bu operatsiyalarning turli xil
kombinatsiyalarini bajaradi.
|
1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

3-Ma’ruza.
Gruntga ishlov berish texnologiyasi.
Ma’ruza rejasi:
1.Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari.
2.Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi.
3.Gruntlarning qurilishga aloqador xususiyatlari.
4.Er ishlari bajarilishidagi tayyorlov va yordamchi jarayonlar.
5.Bir cho’michli va ko’p cho’michli ekskavatorlar bilan grunt qazish.
6.Er qazuvchi –transport mashinalari bilan gruntni qazish.
7.Gruntni zichlash va trambovka qilish. Gruntni zichlash. Gruntni trambovka qilish.
8.Er ishlari sifatini nazorat qilish.
Tayanch iboralar:
Kotlovan, transheyalar, mexanik, gidravlik,svalka, karьer, tayyorgarlik va yordamchi jarayonlar, loyli
gruntlar, grunt zichligi, qiyalik tikligi, vakuum usuli, elektroosmos usuli. Bir cho’michli va ko’p
cho’michli ekskavatorlar, draglayn va greyfer, transheya, gruntni zichlash, gruntni trambovka qilish,
gruntni urib shibbalash,
drenaj, estakadli usul, estakadsiz usul.
1.Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari.
Qurilish-montaj ishlarini bajarish, birinchi navbatda, bino va inshootlarning
yer ostki qismini
barpo etish, katta hajmdagi yer ishlarini bajarish bilan bog’liq. Yer ishlari og’ir va ko’p mehnat talab
qiladigan qurilish ishlari turiga kirib, murakkab sharoitda bajariladigan va ma’lum
darajada tabiiy-iqlim
omillariga bog’liq.
SHuning uchun loyihachilar, texnologlar va quruvchilarning oldidagi asosiy
vazifalardan biri, bu qurilish maydonidagi yer ishlar hajmini kamaytirish imkonini beradigan usul hamda
texnologiyalarni ishlab chiqish va amalga oshirishdir.
Unga quyidagilar kiradi: yer inshootlari konstruktsiyalarini
takomillashtirish, joy relьfidan
oqilona foydalanish, tik devorli kotlovan
va transheyalarni barpo etish, gruntni ko’chirish hajmlari va
gruntning ortiqcha yuklanishini minimallashtirish, kommunikatsiyalarni
transheyasiz usulda yotqizish,
gruntning qurilish xususiyatlarini oshirish (mustahkamlash, armaturalash, geosintetik materiallarni
qo’llash va boshqalar). Bu maqsadni amalga oshirishga shuningdek yer
ishlarini mexanizatsiyalash
vositalarini takomillashtirish, yer inshootini loyihalash geometriyasini ta’minlash imkonini beradigan,
mashinalar va ishchi jixozlari almashtiriladigan mashinalarni qo’llash kiradi.
Barcha
kursatilgan
omillar
zamonaviy
qurilishning
tamoyillaridan
biri
bo’lmish
moslashuvchanlikni amalga oshishiga to’g’ri keladi, ya’ni undagi, har bir
qullaniladigan texnologiya
qurilish maydonining aniq sharoitlariga moslashganligidir
Dars mavzusi: Ayollar liboslarini modellashtirish

|
Dars mavzusi: Ayollar liboslarini modellashtirish
|
bet | 6/9 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 50,51 Kb. | | #263242 |
Bog'liq Kurs ishi Mavzu Ayollar liboslarini modellashtirishni mavzusin-www.fayllar.orgDars mavzusi: Ayollar liboslarini modellashtirish
Darsning maqsadi: Talabalarda“ Ayollar liboslarini modellashtirish “mavzusini o‘qitish metodikasi haqidagi tasavvurlarini shakllantirish
Ta‘limiy maqsad: O’quvchilarga ayollar liboslarini modellashtirish vа ulаr hаqidа tushunchа, va zamonaviy kiyim haqida ma’lumotlar berish.
Tarbiyaviy maqsad: O‘quvchilarni mehnatsevarlikka, va texnika xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni o‘rgatish.
Rivojlantiruvchi maqsad: Ayollar kiymini modellashtirish va eskizini chizish. Matolardan ayollar kiymi eskizi yordamida koylak bichish va zamonaviy kiyimlar haqida tushuncha, olchamlar olish iva tikishb bichish ishlari haqida bilim, ko’nikma va malakalarni hosil qilish.
Dars turi: Bilimlarni mustahkamlovchi. Yangi bilim beruvchi.
Dars uslubi: Tushuntirish, suxbat, tezkor savol – javob,
Dars metodi: Guruhlarda ishlash, “Aqliy hujum”, “Bilimdon”, “Klaster”
Darsda jihozi: Matolar, kamyuter, video praektr, mavzuga oid rasm va tarqatma materiallar, o‘quv qurollari, Slaydlar, electron materiallar, korgazmali qurollar.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
|
3 minut
|
Uyga vazifani so‘rash:
|
5 minut
|
Yangi mavzu bayoni:
|
20 minut
|
Yangi mavzuni mustahkamlash va baholash
|
15 minut
|
|
|
| |
Kurs ishining predmeti va mazmuni

|
Kurs ishining predmeti va mazmuni
|
bet | 2/9 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 50,51 Kb. | | #263242 |
Bog'liq Kurs ishi Mavzu Ayollar liboslarini modellashtirishni mavzusin-www.fayllar.orgKurs ishining predmeti va mazmuni: ushbu kur ishi orqali biz Ayollar ko’ylagi asos chizmasi konstruksiyalash o’rganish orqali kiyimga qo’yiladigan talablarni, modellashtirishning maqsad va vazifalari shuningdek ayollar yozgi fasondagi bluzkasini modellashtirish o`rganamiz.
Kurs ishining maqsad – biz “ayollar kiymini modellashtirish” mavzusini chuqquroq o’rganish orqali kiyimga qo’yiladigan talablar shuningdek modellashtirishning maqsad va vazifalari o`rganish.
Kurs ishining vazifasi – Bia ushbu kurs ishida oldimizga quydagi vazifalarni qo’yib oldik :
Ayollar ko’ylagi asos chizmasi konstruksiyalash.
Kiyimga qo’yiladigan talablar.
Modellashtirishning maqsad va vazifalari.
Ayollar yozgi fasondagi bluzkasini modellashtirish.
Ayollar liboslarini modellashtirishni mavzusini oʻqitish metodikasi
2.1 Ayollar ko’ylagi asos chizmasi konstruksiyalash. Ayollar ko‘ylagini loyihalash.
Konstruksiya lotincha so‘z bo‘lib, aniq bir narsani qurish ma’nosini bildiradi. Kiyim konstruksiyasini quyidagi pozitsiyalar bo‘yicha ta’riflash mumkin: tashqi tuzilishi (silueti va bichimi), detallarning konstruktiv qurilishi, biriktiruvchi choklar turiga va materiallariga qarab.
Agar kiyimni ishlab chiqarish — bu mavjud bo‘lgan texnik yozuv asosida uni tayyorlash bo‘lsa, shunday yozuvni vujudga keltirish jarayoniga loyihalash deyiladi. Loyihalash bo‘lg‘usi obyektning mo‘ljallanishi va uning xossalariga qo‘yilgan talablari ifodalangan boshlang‘ich yozuv mavjud bo‘lgan holdagina boshlanadi. Boshlan- g‘ich yozuv texnik topshiriq (TT) shaklida rasmiylash- tiriladi.
Texnik topshiriq bir qator loyihaviy jarayonlar va muolajalarni amalga oshirish yo‘li bilan loyihaviy konstruktorlik hujjatlariga aylanadi va bu loyihaviy konstruktorlik hujjatlar, konstruktor va ishlab-chiqarish o‘rtasida vositachi rolini o‘ynaydi.
1971-yilda sobiq Sovet ittifoqida qabul qilingan Konstruktorlik hujjatlarining yagona tizimi (ESKD) loyihaviy ishlarni tartibga solish maqsadida qilingan bo‘lib, Davlat standartlarining majmuasidan iboratdir. Bu standartlar loyihaviy-konstruktorlik hujjatlarni tuzish, rasmiylashtirish va ular bilan muomalada bo‘lish to‘g‘risida yagona uzviy bog‘langan qoidalarni ifodalaydi.
|
| |
Badiiy konstruksiyalash - Kurs ishi Mavzu : Ayollar liboslarini modellashtirishni mavzusini oʻqitish metodikasi

|
Kurs ishi Mavzu : Ayollar liboslarini modellashtirishni mavzusini oʻqitish metodikasi
|
bet | 3/9 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 50,51 Kb. | | #263242 |
Bog'liq Kurs ishi Mavzu Ayollar liboslarini modellashtirishni mavzusin-www.fayllar.orgBadiiy konstruksiyalash — bu sanoat mahsulotlarini loyihalashning zamonaviy ijodiy usulidir. Badiiy konstruksiyalash — jamoali ijodiy jarayon bo‘lib, unda muhandislik, agronomik va badiiy konstruksiyalash elementlari organik mujassamlashgan. Yuqori sifatli sanoat mahsulotlarining yangi namunalarini badiiy ishlab chiqarish bir qator mutaxassislarning hamkorligida amalga oshiriladi: konstruktor-muhandis, rassom-dizayner, iqtisodchi, psixofiziolog, san’atshunosvahokazolar.
2.2 Kiyimga qo’yiladigan talablar.
Kiyimni loyihalash kiyimga qo‘yiladigan talablardan boshlanadi. Har qanday tikuvchilik buyumlariga aniq belgilangan talablar qo‘yiladi. Kiyimga iste’molchi va ishlab chiqarish talabi qo‘yiladi.
Iste’molchining talabi o‘z navbatida quyidagilarga bo‘linadi:
1. Gigienik talab.
2. Ekspluatasion talab.
3. Estetik talab.
Gigienik talablar deganda, shuni tushuniladiki, kiyimdan foydalanganda kiyim odam sog‘lig‘iga zarar yetkazmasligi, erkin harakatlanish vaqtida halaqit bermasligi kerak, ya’ni yozda kiyiladigan kiyimlar yengil, havo o‘tkazuvchan bo‘lishi, quyosh nurini qaytaruvchan bo‘lishi, namni shimuvchan bo‘lishi kerak. Bunda gazlama asosiy rol o‘ynaydi. Kiyim tabiiy tolali gazlamalardan tikilishi talab qilinadi. Masalan: paxta, ipak, jun, zig‘ir tolali gazlamalar juda yaxshi, gigiyenik hisoblanadi.
Qishki kiyimlar odam tanasidan chiqqan issiqlikni saqlovchi, yengil va qulay bo‘lishi kerak. Shuning uchun qishki kiyimlar ko‘pincha jun tolali gazlamalardan tikiladi. Kiyimga ishlov berishda iloji boricha yengil bo‘lishiga, bichimi esa qulay bo‘lishiga e’tibor berish kerak. Kuzgi va bahorgi kiyimlar esa haroratning pastligi va yog‘ingarchilik ko‘pligiga asoslanib ko‘proq sintetik tolali gazlamalardan tikiladi.
Ekspluatasion talablar deganda, kiyimning vazifasiga va foydalanish sharoitlariga mosligi, qulayligi, chidamliligi, ishonchliligi, shaklining barqarorligi tushuniladi. Kiyilish davrida kiyim turli mexanikaviy va biologik ta’sirlarga duch keladi, nam vaqtida buraladi. Kiyim ana shu ta’sirlarga chidamli bo‘lishi kerak. Bunday ta’sirlardan kiyim sitiladigan, cho‘ziladigan, rangini o‘zgartiradigan yoki g‘ijimlanadigan bo‘lsa u uzoqqa chidamaydi. Shuning uchun gazlamaning xususiyatlarini e’tiborga olgan holda kiyim modelini to‘g‘ri tanlash kerak, ya’ni cho‘ziluvchan, sitiluvchan, gazlamalardan kengroq burmalangan kiyimlar tikilgani ma’qul. Undan tashqari kiyimning yoqalari, yenglari, bortlari, cho‘ntak og‘izlari ko‘p ishqalanadi. Bu yerlarga puxta texnik ishlov berish kerak. Aks holda kiyim o‘z ko‘rinishini yo‘qotadi.
|
| |
Şteyner teoremi. Bəzi cisimlərin ətalət momentləri

Şteyner teoremi. Bəzi cisimlərin ətalət momentləri
Bərk cismin oxa nəzərən ətalət momenti: kimi təyin olunur. Bərk cisimdə kütlənin bütün cisim boyu arasıkəsilməz paylandığından cəmləmə əməliyyatından inteqrallamaya keçməliyik:
Burada r- kütləsi dm olan elementar hissənin ətalət momenti hesablanan oxdan olan məsafədir.
olduğundan alırıq. Burada -cismin sıxlığı, dV isə kütləsi dm olan maddə hissəsinin həcmidir.
Cismin bircins olduğunu qəbul etsək
Cismin ixtiyari oxa nəzərən ətalət momenti (Ι) həmin cismin ətalət mərkəzindən keçən və verilmiş oxa paralel olan oxa nəzərən momenti () ilə bu iki ox arasındakı məsafə (a) kvadratının cismin kütləsinə hasilinin () cəminə bərabərdir:
Bu Şteyner teoremi adlanır.
Kütlə mərkəzindən keçən fırlanma oxuna nəzərən müxtəlif düzgün həndəsi formalı cisimlərin ətalət momentlərinə baxaq:
Maddi nöqtənin ətalət momenti:
Bircins bütöv silindrin ətalət momenti:
Bircins bütöv kürənin ətalət momenti:
Bircins bütöv çubuğun ətalət momenti:
,
l- çubuğun uzunluğudur.
Işi boş bircins silindrin ətalət momenti:
,
- silindrin qalınlığıdır.
Bircins bütöv konusun ətalət momenti:
.
|
Kvant ədədləri - Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika kursu. Bakı, 2016

Kvant ədədləri
Atomda hər bir elektronun vəziyyəti dörd kvant ədədi ilə xarakterizə olunur. Bu kvant ədədləri bunlardır: - baş kvant ədədi, - orbital kvant ədədi, - maqnit kvant ədədi və S-spin kvant ədədi.
1. - baş kvant ədədi atomda elektronların enerji səviyyələrini, yəni elektronun nüvədən uzaqlaşma məsafəsini müəyyən edir. -in qiyməti artdırca atomda elektronların nüvə ilə əlaqə enerjisi azalır
Elektron örtükləri: K,L,M,N,O,P.....
Atomda -i eyni olan elektroinlar atomda elektron örtüyü (təbəqəsi və ya qabığı) əmələ gətirir. -in hər qiymətinə uyğun enerji səviyyələri K,L,M,N,O,P və.s. ilə göstərilir.
2. - orbital (əlavə,azimutal) kvant ədədi elektronun impuls momentini xarakterizə edir və orbitin dartılma dərəcəsini müəyyən edir.
və
Bor-Zommerfeld modelinə əsasən ellipsin kiçik yarım oxunun (b) böyük yarım oxuna olan (a) nisbəti aşağdakı şərti ödəməlidir:
- baş kvant ədədi, - orbital kvant ədədidir.
Məsələn: hidrogen atomunun əsas orbiti üçün =1 onda olur və yəni orbit çevrə formasındadır.
=3, =0 vəziyyəti 3S səviyyətini göstərir. olur, orbit ən çox dartılmış olur.
=3 və =1 vəziyyəti 3p səviyyətinə uyğun olur, qiymətini alır, orbitin az dartıldığını göstərir.
=3 və =2 vəziyyəti 3d səviyyəstinə uyğundur, olur, bu da orbitin çevrə olduğunu göstərir.
Elektron müəyyən elektron örtüyü adlanan səviyyədə yerləşdikdə, orbital kvant ədədinə () uyğun yarım səviyyələr uyğun gəlir. Bu yarım səviyyələr belə işarə olunurlar:
Yarım səviyyələr: s, p, d, f, g......
Hər bir elektron örtüyündə olan layların sayı (n) baş kvant ədədinə bərabərdir. Məsələn:
=1 ( K səviyyəsi) 1s;
=2 (L səviyyəsi) 2s və 2p;
=3 (M səviyyəsi) 3s, 3p və 3d yarım səviyyələrindən ibarətdir və.s.
3. - maqnit kvant ədədi xarici maqnit sahəsində elektronun orbitinin istiqamətlənməsini müəyyən edir. Başqa sözlə elektronun orbital impuls momenti və onunla bağlı olan orbital maqnit momentinin fəzadakı vəziyyətini müəyyən edir. cəmi qiymət ala bilir.
Xarici sahənin təsirindən atomda elektron sayda orbitlər üzrə hərəkət edə bilər. Xarici maqnit sahəsində orbitlər elə istiqamətdə yönəlməlidir ki, həmin orbitlər üzrə hərəkət edən elektronun impuls momenti sahə istiqamətində olan ox üzərindəki proyeksiyası -nin tam misillərinə bərabər olsun, yəni impuls momenti də sahə istiqamətində kvantlanır: ,
burada (cəmi qiymət)
4. qeyri müəyyənlik prinsipinə görə vektoru fəzada -in qiymətində müəyyən (konkret) vəziyyəti ola bilməz- o həmişə oxu ətrafında fırlanır (θ bucaqlı konus əmələ gətirir)
S-spin kvant ədədi elektronun spin vektorunun hansı istiqamətdə yönələ biləcəyini müəyyən edir. Elektronun öz oxu ətrafında fırladığından, o məxsusi impuls momentinə malik olur.
Təcrübi olaraq Ştern və Herlax müəyyən etmişlər ki, elektronun spini bərabərdir. Digər tərəfdən elektronun spini, spin kvant ədədi ilə (S) hasilinə bərabərdir: . buradan aydın olur ki, spin kvant ədədi ancaq iki qiymət ala bilir: , bu simvolik olaraq kimi güstərilir. Elektronun spini onun yükü və kütləsi kimi ayrılmaz xassəsidir.
|
Uyga vazifani e’lon qilish - Kurs ishi Mavzu : Ayollar liboslarini modellashtirishni mavzusini oʻqitish metodikasi

Uyga vazifani e’lon qilish
|
|
I.Tashkiliy qism:
Salomlashish
Davomatni aniqlash
c) Darsga tayyorgarlik ko‘rish
d) O‘quvchilar diqqatini darsga qaratish.
Uyga vazifani so‘rash:
Topshiriqlarni tekshirish
Test
1.Kiyim qaysi asosda tasniflanadi?
A) rang bo'yicha;
B) maqsadga muvofiq;
C) kenglik.
2.Liboslar tayyorlash uchun qanday matolardan foydalaniladi?
A) paxta, zig'ir, jun, ipak;
B) pardalar, choyshablar;
C) zig'ir, astar.
3.Kesishdan oldin mato bilan bajarish kerak:
A) bo'shatish;
B) dekatatsiya;
C) kuydirish.
4. Qanday kiyim uslubi mavjud emas?
A) klassik;
B) folklor;
C) bepul.
5.Kiyimdagi to'plam, bu:
A) rang, mato va maqsadga muvofiq tanlangan bir nechta kiyim-kechak buyumlari to'plami;
B) kesish xususiyatlari;
C) kiyimning shakli va hajmi.
6.Mato mahsulotlarini kesish qoidalariga nima taalluqli emas?
A) umumiy ipning yo'nalishini hisobga olish;
B) matoning nafas olish qobiliyatini hisobga olish;
C) maketning samaradorligi.
Liboslarning tasnifi, kiyimdagi uslub va to'plam, matoni kesish qoidalari.
(2-variant)
1.Kiyim qaysi asosda tasniflanadi?
A) rang bo'yicha;
B) maqsadga muvofiq.
2.Liboslar tayyorlash uchun qanday matolardan foydalaniladi?
A) paxta, zig'ir, jun, ipak;
B) pardalar, choyshablar.
3.Kesishdan oldin mato bilan bajarish kerak:
A) bo'shatish;
B) dekatatsiya.
4. Qanday kiyim uslubi mavjud emas?
A) klassik;
b) bepul.
5.Kiyimdagi to'plam, bu:
A) rang, mato va maqsadga muvofiq tanlangan bir nechta kiyim-kechak buyumlari to'plami;
B) kiyimning shakli va hajmi.
6.Mato mahsulotlarini kesish qoidalariga nima taalluqli emas?
A) matoning nafas olish qobiliyatini hisobga olish;
B) maketning samaradorligi.
|