nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
MUSTAQIL TA‘LIM MASHG'ULOTLARI - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

|
Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi Pdf ko'rish
|
bet | 383/436 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,28 Mb. | | #149752 |
Bog'liq farmatsevtik texnologiya MUSTAQIL TA‘LIM MASHG'ULOTLARI
Dori moddalar va dori ishlab chiqarishda ishlatiladigan yordamchi moddalar, ularning sifati va
mutanosibligini organish ko’zda tutilgan.
Dorixonada dori tayyorlashda hozirgi zamon talablari bayon etilib, xom ashyoga bo‗lgan
talab, dori tayyorlash xonalariga, ishlovchi - mutaxassisga, dorixonada tayyorlanadigan dori
turlarini sifatini me‘yorlashga alohida e‘tibor berilgan.
Kukunlar va suyuq dori shakllarini o‗ziga xos tayyorlanishi, aseptik sharoit yaratishva bu
sharoitda in‘yeksiya uchun ishlatiladigan eritmalar, infuzion suyuqliklar tayyorlash usullari
keltirilgan. Antibiotiklardan dori turlarini tayyorlash usullari bayon etilgan.
Farmatsevtik texnologiya o‘qitishda nafaqat mahalliy balki xorijiy manbalardan jumladan
Jaxon Sogliqni saqlash tashkiloti tomonidan tavsiya etilgan Ansel‘s Pharmaceutical dosage
forms and drug delivery systems /Loyd V.Allen, Jr., NicholasG. Popovich, HowardC. Ansel.-
9
th
ed. –2011. adabiyotidan foydalanish ko‘zda tutilgan. quyidagimavzulardao´zgartirishkiritildi:
Suspenziya ta'rifi, hosil bo`lish yo`llari va umumiy texnologiyasi. Suspenziya turg‗unliligiga
ta‘sir etuvchi omillar (flokulyasiya, sedimentatsiya, zarrachalarning cho‗kish tezligi, zarrachalar
o‗lchamining kattalashuvi)
Emulsiyalar ta'rifi, tasnifi, emulsiya turlari va hosil bo‘lish nazariyasi. Emulgatorlar ta'rifi,
tasnifi, klassifikatsiyasi. Emulgatorlarni qo‗llashni moxiyati. GLB ko‗rsatkichining emulsiya
turg‗unligiga ta‘siri. Emulsiya turg‗unligiga ta‘sir etuvchi omillar. Emulsiya sifatini baholash
FANNING MAQSAD VA VAZIFALARI
Dori turlari texnologiyasi fanini o‘qitishdan maqsad – talabalarga dorixona sharoitida
ishlab chiqariladigan dori turlarini tayyorlash usullari, dori ishlab chiqarishda ishlatiladigan
yordamchi moddalar, ularning sifati va mutanosibligini o‘rgatishdan iborat.
Fanning vazifasi – dorixonada dori tayyorlashda hozirgi zamon talablari bayon etilib,
xom ashyoga bo‘lgan talab, dori tayyorlash xonalariga, ishlovchi mutahassisga, dorixonada
tayyorlanadigan dori turlarini sifatini me'yorlashtirishni o‘rganishdan iborat.
|
| |
Ключевые слова - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
179
основа достижения энергетической безопасности, обеспечения экологической
устойчивости, но и как предпосылка достижения «зеленого» роста. Таджикистан
уникальная горная страна, граничащая с Афганистаном, Китаем, Кыргызстаном и
Узбекистаном. Население страны насчитывает более 10,5 миллиона жителей, и
каждый год эта цифра увеличивается на 2-2, 2%. Валовый внутренний продукт в
2020 году составил 82, 5 миллиарда сомони, а его рост составил 4, 5%. За
последние двадцать лет уровень бедности в стране снизился с 83% в 2000 году до
26, 3% в 2020 году. Таджикистан обладает значительными гидроэнергетическими
ресурсами, а гидроэнергетика играет особую роль в этом контексте. На
данный
момент только около 5% от потенциала гидроэнергии Таджикистана было освоено,
что составляет примерно 317 миллиардов кВтч в год. Это примерно 4% от всех
гидроэнергетических ресурсов в мире. Таджикистан занимает первое место в мире
по удельным показателям гидроэнергетического потенциала на один квадратный
километр и второе место по показателям на душу населения. Кроме того, страна
занимает шестое место в мире по использованию "зеленой энергии".
Гидроэнергетика не только обеспечивает энергетическую
безопасность и
экологическую устойчивость, но и служит основой для достижения "зеленого"
роста, как отмечается в Национальном докладе о ходе реализации стратегических
документов страны в контексте Целей Устойчивого Развития. Энергосистема
Таджикистана включает в себя западную и восточную (Памирскую)
энергосистемы, которые работают изолированно. Управление электроэнергией
осуществляется ОАХК "Барки Точик", государственной компанией. На данный
момент энергосистема ГБАО работает изолированно и
не связана с основной
системой Таджикистана. "Памир Энерджи" управляет одиннадцатью маленькими и
мини-гидроэлектростанциями общей мощностью 44, 16 МВт. Главным
потребителем электроэнергии в стране является сектор коммунального хозяйства и
население, которые потребляют около 42% всей электроэнергии. Промышленная
сфера занимает вторую позицию в потреблении с долей около 24,4%, а сельское
хозяйство занимает третье место с долей 16%. В 2023 году выработка
электроэнергии в Таджикистане составила 21, 6 миллиарда кВтч, что на 453
миллиона больше, чем в 2022 году. При этом Таджикистан экспортировал 2, 6
миллиарда кВтч электроэнергии, в основном в Афганистан,
Узбекистан и
Казахстан.
Linimentlar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Linimentlar. Yumshoq dori turlaridan linimentlar ham uchrab turadi.
Linimentlar moyli, lanolinli, sovunli bo‘ladi. Ko‘p qo‘llaniladiganlari:
Uchuvchan liniment (novshadil spirti-1 q., kungaboqar moyi-3 q)
2. Murakkab uchuvchan liniment (kamfora moyi-3 q., kanakunjut moyi-1 q., novshadil spirti-1 q.)
3. Sovunli kamfora-uchuvchan liniment (meditsina sovuni-40 q.,spirt 420q., kamfora-10q., limon moyi-2 q., rozmarin-2q., tmin moyi-1q., novshadil spirti-25 q.)
Sovun-spirtli liniment (shpan qo‘ng‘izi kukuni-1 q., skipidar-20q., kamfora spirti-80 q., sovunli spirt-208q., novshadil spirti-12 q.)
Veterinariya amaliyotida linimentlar ko‘pincha baliq moyida ishlatiladi, chunki baliq moyi yaxshi so‘riladi, terini yumshatadi va tarkibida vitaminlari ko‘p bo‘lib, yaxshi terapevtik samara beradi.
Rp: Ammonii caustici 25 ml
Olei Terebinthinae 25,0
Olei Jecoris aselli 50,0
M.f. linimentum
S.S. Otga, sirtga ishlatish uchun og‘riq qoldiruvchi.
Vishnevskiy linimenti ham ishlatiladi. (tarkibida kseroform va qora moy 3,0 dan, baliq moyi yoki kanakunjut moyi 100,0 gacha)
|
malakasizlantirish - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

KALIT SOʻZLAR
Malakasizlantirish: malaka talab etiladigan ishni qilib
kelayotgan kishilarning oʻrnini kamroq koʻnikmaga ega
operatorlar tomonidan boshqariladigan texnologiyalar
egallashi, shu tarzda, kompaniyada pul tejalishi.
Ish joylaridagi ATga ixtisoslashuv
Bugunning AT tizimlari ish joyida yanada ixtisoslashgan
kompyuter koʻnikmalari va qobiliyatlarini talab qiladi.
Dunyodagi talab eng yuqori boʻlgan ishlarning 80% AT
sohasiga aloqador. Ish turlari jadallik bilan oshib bormoqda,
chunki har bir ish turi juda ixtisoslashgan AT koʻnikmalari
va qobiliyatlarini talab qiladi. Bularning baʼzilari “bir umrlik”
ish emas, aksincha, qisqa muddatli shartnoma asosidagi
ishga aylangan. Bundan tashqari, baʼzi ixtisoslashgan AT
amaliy koʻnikmalari kishini qisqa muddat ichida dunyoning
bir chekkasidan ikkinchi chekkasiga olib bora oladi. Mehnat
bozoriga kirayotgan yoshlar orasida bir vaqtning oʻzida
bir nechta kompaniya va tashkilotlar bilan bittadan koʻp
shartnoma tuzish hollari tez-tez uchrab turadi. Kompyuter
fanlari sohasida oʻqigan, lekin ixtisosligi veb-ilovalar emas,
maʼlumotlar bazasi boʻlgan kishi bunga misol boʻla oladi.
Bularning har biri juda xususiy amaliy koʻnikmadir, ikkala soha
vakili ham oliy taʼlimda kompyuter fanlari sohasida oʻqigan
boʻlsa-da, bir-birining ishini qila olishi shart emas. Muqobil
ravishda, kishilar dasturlash boʻyicha ilmiy daraja dasturida
oʻqigan boʻlishi shart emas, balki bepul MOOC (Massive Open
Online Courses - ommaviy ochiq onlayn kurslar)dan biri orqali
veb-ilovalar yoki maʼlumotlar bazasi boʻyicha bitta kursni
oʻrgangan boʻlishi mumkin.
Aqlli ish uslublari - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 92/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikAqlli ish uslublari
Videokonferensiya va VOIP (Voice over IP) kabi texnologiyalar
yordamidagi onlayn hamkorlik oʻtmishdagi baʼzi ish
uslublarini oʻzgartirib yuborgan. Oʻquv tadbirlarini endilikda
videokonferensiya dasturlari yoki internet telefoniya
yordamida vebinarlar hamda sinxron telekommunikatsiyalar
orqali onlayn shaklga oʻtkazish mumkin. Bunda trening,
konferensiya va uchrashuvlar uchun ijtimoiy tarmoqlarga
oʻxshash dasturlar yordamida hamkasblar real vaqtda onlayn
yoki nosinxron tarzda uchrashadi. Baʼzi kompaniyalar koʻp
beriladigan savollarga javob berish uchun avtomatlashtirilgan
telefon xabarlaridan foydalanadi. Koʻp mijozlar bunday
shaxssiz telefon muloqotlarni yoqtirmaydi, lekin bu operator
xodimlar sonini qisqartirish orqali kompaniyalarning ancha
mablagʻni tejaydi. Xuddi shuningdek, avtomatlashtirilgan
telefon marketing hamdir. Virusli marketing kishilarni
marketing materiallarini bir-biriga ulashishga undaydi, natijada
broshyuralar va varaqalarni tarqatish kabi baʼzi anʼanaviy
marketing usullari bilan bogʻliq ish oʻrinlarning qisqarishiga
sabab boʻladi.
KALIT SOʻZLAR
VOIP: Ovozni internet orqali yuborish protokoli.
AT sababli ish bilan bandlikning oshishi
Yuqorida tasvirlangan baʼzi ish oʻrinlarining qisqarishi
kuzatilgan boʻlsa-da, veb-sayt dizaynerligi, kompyuter
dasturchiligi va yetkazib berish haydovchiligi kabi boshqa
sohalarda ish bilan bandlik darajasi oshgan.
Veb-sayt dizaynerlari
Veb-sayt dizaynerlarining ishi faqat internet paydo boʻlgandan
keyin boshlandi va mehnat bozorida nisbatan yangi soha
hisoblanadi. Dastlab, faqatgina ilgʻor amaliy kompyuter
koʻnikmalariga ega kishilar veb-saytlar ishlab chiqa olgan.
Hozirgi kunda esa kompyuter foydalanuvchilarining salmoqli
qismi oʻz veb-saytlarini ishlab chiqish va yaratishni uddalay
oladi, chunki dasturlar foydalanishga qulay va intuitivdir.
Bundan tashqari, veb-sayt yaratish uchun mavjud bepul
manbalar va dasturlar paketlari soni bir necha yil oldingiga
qaraganda nisbatan koʻp.
Kunning har daqiqasida internetga millionlab veb-saytlar
qoʻshilmoqda va bu hozirda millionlab kishilar veb-sayt
yaratayotganini anglatadi. Veb-saytlarni qanday qilib ishlab
chiqish va yaratish oʻn besh yilcha oldin taʼlim muassasalarida
oʻqitilmagan, lekin hozirda oʻrta va oliy taʼlim dargoxlarida veb-
saytlarni loyihalashtirish va yaratish boʻyicha koʻplab kurslar
mavjud (5.03-rasm).
5.03-rasm. Sayt ishlab chiqayotgan oʻquvchilar.
|
| |
Генерация - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
180
Производство.
В 3 квартале 2023 года энергосистемой Республики
Таджикистан произведено 6336 млн. кВт*ч электроэнергии, где выработка ГЭС
мощностью более 25 МВт составила 6311 млн. кВт*ч (99,6 выработка ГЭС
мощностью менее 25 МВт 23 млн. кВт*ч (0,36 выработка ТЭС 2,4 млн. кВт*ч
(0,038%).Следует отметить, что более 95% электроэнергии, вырабатываемой в
Таджикистане, получают на гидроэлектростанциях, в том числе 94% на крупных и
средних. Вырабатываемая на ГЭС электроэнергия имеет сезонный характер и
зависит от стока воды в реках. Самый низкий уровень выработки электроэнергии
наблюдается в осенне-зимний период (с октября по апрель/май), в то время как
спрос на электроэнергию в это время самый высокий. В то же время, в летний
период подача электроэнергии наиболее надежная, т.к. в это время года имеется
избыток электроэнергии в объеме 3-7 млрд. кВт·ч.
aloqa vinodagi tarkibiy qismlar o'rtasidagi munosabatga asoslangandir”

Uyishi va kopigi oynoqi vinolaming sifatli ekanligidan dalolat beradi. Uni organolcptik baholashda gaz ajralib chiqishini, jadalligini, ba’zida esaUyining ta’riflash uchun uzoq, jadal, kuchsiz, chiroyli, kopikli baholashda- barqaror, barqaror emas, mayda dispersli, yirik dispersli, zich, botiq kabi sozlar |
aloqa vinodagi tarkibiy qismlar o'rtasidagi munosabatga asoslangandir” Pdf ko'rish
|
bet | 137/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeBu sahifa navigatsiya:
- Uyishi va kopigi oynoqi vinolaming sifatli ekanligidan dalolat beradi. Uni organolcptik baholashda gaz ajralib chiqishini, jadalligini, ba’zida esa
- Uyining ta’riflash uchun uzoq, jadal, kuchsiz, chiroyli, kopikli baholashda- barqaror, barqaror emas, mayda dispersli, yirik dispersli, zich, botiq kabi sozlar
aloqa vinodagi tarkibiy qismlar o'rtasidagi munosabatga asoslangandir”.
0 ‘ynovchan va ko‘pirish xususiyatlari o'ynoqi va vijirlovchi vinolaming
xususiyatlari baholanadi. 0 ‘ynoqi vino bilan bokal toidirilganda uning tarkibidagi
ko‘p miqdorda boigan karbonat kislota chiqishi va ko‘pik hosil bo'lishi kuzatiladi.
Uyishi va ko'pigi o'ynoqi vinolaming sifatli ekanligidan dalolat beradi.
Uni organolcptik baholashda gaz ajralib chiqishini, jadalligini, ba’zida esa
yuzaga chiqayotgan S 0 2 pufakchalaming kattaligi o'lchanadi. Ko'pikning
barqarorligi, tuzilmasi, qayta tiklanishi, ba’zida rangi hisobga olinadi.
Uyining ta’riflash uchun uzoq, jadal, kuchsiz, chiroyli, ko'pikli baholashda-
barqaror, barqaror emas, mayda dispersli, yirik dispersli, zich, botiq kabi so'zlar
ishlatiladi.
Ko'pikning xususiyati o'ynoqi bo'lmagan (tinch) vinolar uchun ham muhim
ko'rsatgich bo'lib hisoblanadi. Vinoni stakanda chayqatib ularda ko'pigini hosil
qilish mumkin. Chayqalish natijasida vino yuzasida pay do boigan pufakchalar
ichida havo mavjud. Vinoning tarkibiga qarab ko'pik har xil xususiyatlarga ega
boiadi. Ba’zida ko'pik oz ba’zida esa ko'p vaqt saqlanib turadi.
Agar ko'pik pufakchalari birdan yorilmasa, vino yuzasida biroz saqlanib tursa
unda vinodagi spirt miqdori kam yoki harorat past bo'lib, qayta suzish kerak
ekanligidan dalolat beradi.
Agar vino yuzasida pufakchalar chayqash natijasida emas doimiy holda paytda
bo'layotgan bo'lsa unda vinoda qolgan qand bijgishi davom etayotganligi yoki
vino propion, achitqi mikroblar bilan kasallanganligidan dalolat beradi.
Hid sezish yordamida aromat, hid va ta’m, begona hidlami bilish mumkin. Hid
tarqalishda hid tarqatuvchi moddadan mayda zarrachalar ajralib hidlash
hujayralarga ta’sir qiladi. Agar yopiq makonga hidli moddani olib tinsa uning hidi
|
| |
-amaliy topshiriq - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

Oldindan belgilangan rang sxemalari va dizaynlari har bir slayd
uchun alohida dizayn yaratishga vaqt sarflash va slaydlar
uchun izchil uslub yaratish oʻrniga, taqdimotning kontentiga
eʼtibor qaratishga imkon beradi.
Almashish effektlari bir slayddan keyingi slaydga oʻtish vaqtida
ishga tushadigan vizual effektlardir. Misol uchun, kitob varag‘i
kabi bir slaydning ikkinchi slayd ustiga “ochilishi” effekti 19.04-
rasm. Taqdimotlar paketida mavjud turli almashish effektlari.
Agar taqdimotchi uzun nutq soʻzlasa, taqdimotni jonlantirish
uchun almashish effektlari toʻplami qiziqarli harakatlarni
ko‘rsatadi. Zarur bo‘lsa, tovush qoʻshishingiz mumkin. Lekin
bu auditoriyani chalgʻitish vositasi boʻlmasligi kerak. Aks
holda ular taqdimot yoki nutqning oʻrniga tovushga eʼtiborini
qaratadi. Izchillikni ta’minlash uchun barcha slaydlaringizga
yoki zarur bo‘lsa faqat ma’lum slaydlaringizga o‘tish-
effektlarini qo‘llashingiz mumkin.
Baʼzida keyingi slaydga oʻtish uchun sichqoncha yoki
klaviaturadan foydalanmagan holda almashish zarur bo‘ladi.
Bunday holatlarda, slaydlarni bir necha daqiqa yoki soniyadan
keyin keyingi slaydga avtomatik oʻtishga sozlash tavsiya etiladi.
Biroq bu amalda har doim ham yaxshi ishlamasligi mumkin.
Chunki agar taqdimot qilayotgan boʻlsangiz, sizga berilgan
vaqtni uzaytirish yoki qisqartirishga toʻgʻri kelishi mumkin. Bu
nutqingiz davomida shoshib qolishga sabab boʻlishi mumkin.
Agar shunday boʻladi deb hisoblasangiz,
On Mouse Click
parametridan foydalaning. Bu keyingi sahifaga belgilangan
vaqtda emas, balki oʻtishga tayyor boʻlganda oʻtishga
imkon beradi. Siz har doim ham har bir slaydga qancha vaqt
sarflashingizni bilmasligingiz mumkin va shu sababli avtomatik
almashish har doim ham eng yaxshi usul emas.
Animatsiyalar taqdimotingizga biroz hazil qoʻshib, uni
auditoriya uchun qiziqarli qilish uchun moʻljallangan. Biroq
bu taqdimotchining maqsadiga ko‘ra taqdimotda maʼlum
jihatni tushuntirish yoki aniqlashtirish uchun animatsiyaning
samaradorligiga bogʻliq boʻladi. Shuningdek, haddan
ortiq animatsiyalar auditoriyani taqdimotingizning asosiy
maqsadidan chalgʻitadi. Agar ular taqdimotda foydalanilishi
shart bo‘lsa, ularning aniq maqsadi belgilab olinishi kerak.
19.03-rasm. Taqdimotlar dasturi paketlarida oldindan belgilangan dizaynlar.
vinolar uchun-qandni) aniqlaydi. Ular aksariyat holatlarda vinoning tarkibi va

|
vinolar uchun-qandni) aniqlaydi. Ular aksariyat holatlarda vinoning tarkibi va Pdf ko'rish
|
bet | 132/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbevinolar uchun-qandni) aniqlaydi. Ular aksariyat holatlarda vinoning tarkibi va
holatini ta’riflaydi. Olingan qisqa analitik ma’lumotlar va tashqi belgilar vino
yetilayotganida yuza kelayotgan nome’yoriy jarayonlar haqida xabar berganda har
bir holat uchun qo'shimcha tadqiqot o'tkaziladi.
Vinolaming to'liq kimyoviy tahlili ilmiy tadqiqotlar uchun kerak: ishlab
chiqarish maqsadlari amalga oshirishda uning keragi bo'lmaydi.
Agar vinoda oksidlanish-tiklanish jarayonlar qanday kechayotganini bilish
kerak bo'lganda o v - imkoniyatini, erigan kislorod miqdorini, kislorod sonini
aniqlaydi.
Vinoni ta’riflash uchun kimyoviy tahlil bilan bir qatorda uni mikrobiologik
tekshirish ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Vino tarkibini, undagi mikroflora holatini bilgan taqdirdagina iste’mol
qilayotgan vinoda qanday jarayonlar kechayotganligini kelajakda qanday
o'zgarishlar bo'lishligi va ulami qanday qilib kerakli yo'lga burish haqida
ma’lumotga ega bo'lish mumkin.
Kimyoviy tahlil vinoning tarkibi va tuzilmasini belgilab, beradi; mikrobilogik
tahlil esa loyqa va cho'kindilaming mikroflorasi va tabiatini aniqladi. Vino
bijg'ishning murakkab mahsulidir, uning tarkibida juda ko'p turli xil moddalar
mavjud. Ulaming miqdori ko'p bo'lmasada lekin vinoning hidi ta’mi va
xususiyatiga katta ta’sir ko'rsatadi. Shuning uchun vinoni oziqali va ta’mli ichimlik
sifatida baholashda uning tarkibiy qismlari nisbatiga qarab emas, balki organoleptik
(ko'rish, hidlash, ta’mi) ya’ni degustatsiya qilish uslubidan foydalanish kerak.
Kimyoviy tarkibi bir xil bo'lgan vinolar ta’m jihatdan turli bo'lishi bu holatni
isbotlaydi. Ishonch bilan aytish mumkmki, kimyoviy uslublar qancha takomil
bo'lmasin vinolami baholashda asosiy uslub degustatsiya bo'lib qoladi. Kimyoviy
|
| |
ta’msiz deb ataladi. Tarkibidagi boshqa moddalar bilan chiqishmagan ta’mi

|
ta’msiz deb ataladi. Tarkibidagi boshqa moddalar bilan chiqishmagan ta’mi Pdf ko'rish
|
bet | 142/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeta’msiz deb ataladi. Tarkibidagi boshqa moddalar bilan chiqishmagan ta’mi
ortiqcha achchiq vinolami nordon va o'tkir deb atashadi. Shuningdek, kislotalik
yashil, qo'tir, yoqimli, timdalovchi, yoqimsiz, yumshoq, yangi, o'tkir (uchuvchan
kislotalari bor), tikanli (karbonat kislotasi) deb ham nomlanadi.
Vino shirinligini baholashda kislotalilikni aniqlashdagi turli xil ta’mlar
boimaydi. Shu bilan birga degustatsiya qilishda shirin ta’mning turli xilda
boiishligini belgilashadi. Shirin ta’m vinodagi boshqa moddalar bilan birga yuzaga
chiqadi.
Shirin bo'lmagan vinolarga shirasiz deyiladi. Lekin shirasiz vinolarda ham
foizning nihoyatda oz miqdorida qand bo'lishi mumkin. Qand mavjudligini
degustator oson bilib oladi;
Ta’mda shiraning mutloq bo'lmasligi juda shirasiz, atamasi bilan belgilanadi.
Ta’mida biroz shira sezilgan vinolar yarim shirin deb nomlanadi. Shirin ta’m
aniq sezilgan vinolarga shirin vino deyiladi. Qand miqdori 20 foizdan oshgan
127
vinolar likyorli vinolar guruhini tashkil qiladi.
Shirinlik xususiyati yoqimli, yoqimsiz, keskin, taxir, o‘ta shirali atamalari bilan
nomlanadi.
Turli turdagi vinolardagi har xil oshlovchi moddalar vinodagi boshqa moddalar
bilan bir xil chiqishmaydi. Ko‘p holatlarda oshlovchi moddalar ta’mda sezilmaydi
va degustatorlar tomonidan ajratib ko'rsatilmaydi. Oshlovchi moddalar ortiqcha
bo'lgan holatlarda ta’m taxir bo'ladi. Ekstraktivligi kam vinolardan oz miqdorli
oshlovchi moddalar bo'lganda ham taxirlik ta’m aniq seziladi.
Ekstraktivligi ko'p bo'lgan qizil vinolarda oshlovchi moddalar ko'p bo'lganda
ham nordon va taxir ta’m ko'p hollarda sezilmaydi.
Yetilgan qizil vinolarda taxir va nordon ta’m umuman sezilmaydi.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 89

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Aksariyat hollarda MzP o‘z ichiga:
arifmetik-mantiqiy qurilmani;
ma’lumotlar shinalari va manzillar shinalarini;
registrlarni;
komandalar hisoblagichini;
kesh - kichik hajmli (virtual) xotiraga juda tez (8 dan 512 Kbayt ga
qadar) saqlash qurilmasini;
nuqtasi o‘zgaruvchan sonlarning matematik soprotsessorini
mujassam etadi.
Zamonaviy
protsessorlar
mikroprotsessorlar
ko‘rinishida
tayyorlanadi. Jismonan mikroprotsessor integral sxema ko‘rinishidan
iborat, ya’ni u umumiy maydoni atigi bir necha kvadrat millimetr
keladigan to‘g‘ri burchak shaklga ega kristall holatdagi kremniyning
yupqa plastinkasi ko‘rinishida tayyorlangan bo‘lib, ustiga protsessorning
barcha ishlarini bajaradigan sxemalar (qoliplar) joylashtirilgan. Ushbu
kristall-plastinka, odatda, plastmassa yoki sopoldan tayyorlangan yassi
korpusga joylanib, kompyuterning tizim platasiga ulash imkoni bo‘lishi
uchun metall tilchalariga ega tilla simlar bilan ulanadi.
9. Arifmetik mantiqiy qurilma vazifasini tashkil etuvchilar bilan
tanishish
Arifmetik-mantiqiy qurilma axborotni o‘zgartirishga oid arifmetik
va mantiqiy operatsiyalarni bajarish uchun mo‘ljallangan qurilma
sanaladi. Funksional jihatdan AMQ, odatda, ikkita registr, summator va
boshqaruv sxemasidan (mahalliy boshqaruv qurilmasidan) tashkil
topgan. Summator - kirish qismiga kelayotgan ikkilik sonli kodlarni
qo‘shish amalini bajaruvchi hisoblash sxemasi bo‘lib, mashinaning
ikkilangan so‘ziga oid razryadlik darajasiga ega.
Uzunligi turlicha bo‘lgan tez ishlovchi xotira registrlari: 1- registr
(Pr1) ikkilangan so‘z, 2- registr (Pr2) esa bitta so‘zga oid razryadlik
darajasiga ega.
Operatsiya bajarilayotgan paytda Pr1 ichida operatsiyada ishtirok
etayotgan birinchi son, operatsiya yakuniga yetgach - natija joylashadi;
Pr2 ichida esa operatsiyada ishtirok etayotgan ikkinchi son
joylashib, operatsiya yakuniga yetgach, uning ichidagi axborot
o‘zgarmay qoladi. 1- registr axborotni ma’lumotlarning kodli shinasidan
olishi va xuddi shu shinasi orqali uzatishi mumkin.
|
| |
IV. Topshiriqning talabalar tomonidan bajarilishini nazorat qilish, yo’l-yuriq berish

|
IV. Topshiriqning talabalar tomonidan bajarilishini nazorat qilish, yo’l-yuriq berish Pdf ko'rish
|
bet | 318/386 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 8,59 Mb. | | #257248 |
Bog'liq qorakol
IV. Topshiriqning talabalar tomonidan bajarilishini nazorat qilish, yo’l-yuriq berish
V. Topshiriqni yechish natijalari bo’yicha xulosa va takliflar
VI. Savol – javoblar
VII. Uyga vazifa
Nazorat uchun savollar:
1.
Resurslar potensiali nima?
2.
Ishlab chiqarish omillarining mohiyati nima?
3.
Iqtisodiyotni rivojlantirishda resurslarning roli qanday?
4.
Resurslar qiymatini hisoblashda yoki baholashda qanday usul ma’qul?
5.
Resurslar potensialining samaradorligi qanday aniqlanadi?
6.
Mehnat resurslari deb nimaga aytiladi?
7.
Ish kuchi nima?
8.
Mehnat va uning xususiyatlari?
9.
Qishloq xo’jaligida mehnat resurslarining o’ziga xos xususiyatlari nimalardan
iborat?
10.
Mavsumiylik nima va u qanday bartaraf etiladi?
11.
Ish kuchining qo’nimsizligi nima?
12.
Mehnat unumdorligi nima?
13.
Mehnat unumdorligining asosiy ko’rsatkichlari ?
14.
Qishloq xo’jalik mahsulotdlarida mehnat sig’imini aniqlash usullari?
15.
Qishloq xo’jaligida mehnat unumdorligini oshirish yo’llari?
Asosiy adabiyotlar.
1.
Karimov I.A. Davlatimiz mulkini xususiylashtirish va ko’p ukladli iqtisodiyot asoslarini
shakllantirish.T.: «O’zbekiston» 1995 yil
2.
Karimov I.A. Qishloq xo’jaligini isloh qilish. Agrar munosabatlarning yangi turini
shakllantirish. T.: «O’zbekiston» 1995 yil 58 bet.
3.
Karimov I.A. Xususiylashtirish jarayonlarini chuqurlashtirish va raqobatchilik muhitini
shakllantirish iqtisodiy islohotlar ikkinchi bosqichni asosiy vazifasi. T.: «O’zbekiston»
1995 yil 179 bet.
4.
Karimov I.A. Dehqonchilik taraqqiyoti – farovonlik manbai. T.: «O’zbekiston» 1996 yil
58 bet.
5.
Karimov I. A. Qishloq istiqboli - yurt istiqboli. T.: 1996 yil 115 bet.
6.
Karimov I.A. Bоsh mаqsаdimiz–mаvjud qiyinchiliklаrgа qаrаmаsdаn, оlib bоrаyotgаn
islоhоtlаrni, iqtisоdiyotimizdа tаrkibiy o’zgаrishlаrni izchil dаvоm ettirish, хususiy
mulkchilik, kichik biznes vа tаdbirkоrlikkа yanаdа keng yo’l оchib berish hisоbidаn
оldingа yurishdir. O‘zbekiston Respublikasi prezidenti Islom Karimovning
mamlakatimizni 2015-yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2016-yilga
mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan
vazirlar mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasidan. Xalq so’zi, 2016 yil 16-
yanvar.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 83

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
quyidagi qurilmalardan tashkil topgan: mikroprotsessor yoki protsessor;
sooprotsessor; operativ xotira; qattiq disk (vinchester); diskovodlar
(magnit disklardan o‘quvchi yoki ularga yozuvchi qurilmalar); control-
lyorlar; adapterlar; shinalar; ta’minlash bloki. Mikroprotsessor
(microprocessor) - barcha arifmetik mantiqiy amallarni bajaruvchi
hamda kompyuter boshqa qurilmalarining ishlashini nazorat qiluvchi va
boshqaruvchi qurilma. Kompyuterning eng asosiy qurilmalaridan biri
boTgani uchun kompyuter markasi aynan shu kompyuterga o‘rnatilgan
mikroprotsessor markasi bilan ataladi. Mikroprotsessorlaming quvvati 1
sekundda bajarilishi mumkin bo‘lgan elementar amallar soni - “takt
chastotalari” bilan chanadi. O‘lchov birligi - megagers (MGs). Oxirgi
vaqtlarda ishlab chiqarilayotgan Pentium-IV kompyuterlarida tezkor
xotira 512 MB va undan yuqori, tatk chastotasi 2.4 yoki 2.6 GB va undan
yuqori, doimiy xotirasi 80 GB va undan yuqori. Diskovodlar {driver)-
qattiq (vinchester) yoki yumshoq (disketa) disklardagi ma’lumotlami
o‘qishga hamda maiumotlarni shu disklarga yozishga xizmat qiluvchi
qurilmalar. Hozirgi vaqtda shaxsiy kompyuterlarda qoilanilayotgan
yumshoq magnit disklar (diskette yoki floppy disk) 1.44 MB hajmga ega.
Kontrollyorlar {controller) - kompyuterning va unga ulangan
qurilmalarning ishlash faoliyatini nazorat qiluvchi va boshqaruvchi
elektron sxema. Ular klaviaturani, diskovodlar hamda qo‘shimcha
qurilmalarni nazorat qiluvchi va boshqaruvchi kontrollyorlarga boiinadi.
Adapterlar {adapter) - kompyuterni qo‘shimcha qurilmalar bilan
bog`lashga hamda ularning ishlashini bir-biriga moslashtirishga xizmat
qiluvchi aloqa qurilmasi.Adapterlar quyidagi turlarga bolinadi:
1) Parallel portlar (parallel port) adapterlari. Bu portlarga odatda
printerlar ulanadi. Portlarning nomlari LPT1, LPT2, LPT3 va LPT4;
2) Asinxron ketma-ket portlar (serial port) adapterlari. Bu portlarga
asosan “sichqoncha”, modemlar ulanadi. Portlarning nomlari COMI,
COM2 va COM3.
3) Kompyuter o ‘yinlari uchun ajratilgan port (game port) adapteri.
Bu portga o ‘yinlarni boshqaruvchi qurilma - joystik ulanadi.
Shinalar (bus) - kontrollyorlar va adapterlarni mikroprotsessor
hamda operativ xotira bilan bog io v ch i aloqa uzatish magistrali.
Asosan IBM firmasi tomonidan ishlab chiqilgan ISA, MCA, EISA, VESA
hamda Intel firmasi tomonidan ishlab chiqilayotgan PCI shinalari
qoilaniladi. Ta'minlash bloki (power supply unit) - o ‘zgaruvchan elektr
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 87

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
chiyasini aniqlash mumkin. Bu dasturni tizimli disketada saqlash
foydalidir.
Bu maqsadlar uchun ko‘pincha Symantec firmasining Norton
Diagnostic (Norton Utilites paketidan), Touchstone firmasining Checkit
paketining turli versiyalari kabi dastur mahsulotlari ham ishlatiladi.
Checkit, odatda, SHK tizimli konfiguraciyasini aniqlash, uning asosiy
komponentalarini testlash va alohida qims tizimlarning unumdorligini
baholash imkonini beradi.
Checkit dasturining imkoniyatlari orasida quyidagi ko‘rib
chiqishlarni ta’kidlash mumkin:
� adreslanadigan xotira birinchi megabaytining ichidagi bor
narsasini;
� uzulish liniyalarini va xotiraga bevosita murojaat qilish
kanallarini;
� CMOS xotirasining ichidagi bor narsasini;
� tizimga O‘rnatilgan DOS drayverlarining to‘liq ro‘yxatini.
� tizimga O‘rnatilgan DOS drayverlarining to‘liq ruyxatini.
Dasturda xotiraning barcha tiplari (standart, kengaytirilgan va
qo‘shimcha), tizimli plataning komponentalari (processor, soprocessor,
nazoratchilar), haqiqiy vaqt soatlari, SHK ga ulangan printerning ketma-
ket va parallel portlarining testlari mavjud. Qattiq disk uchun nazoratchi
testidan tashqari, har bir fizik yo‘lakchani tekshiruvchi, nazoratni
bo‘zmaydigan amallar qo‘llaniladi. Videoqism tizimni nazorat qilishli
matnli va grafikli rejimlar hamda videoxotira alohida tekshiril adi.
Dastur kiritish qurilmalarini: klaviatura, sichqonchani interaktiv-
nazorat qilishni ko‘zda tutadi. Bajarilishi mumkin: modemlarni, tarmoqli
platalarni, CD-ROM yuritmalarini identifikaciyalash, еgiluvchan disklar
yuritmalarini testlash, CMOS RAM ni taxrirlash. Va nihoyat, tizimli plata,
qattiq disk (murojaat qilish vaqti va uzatish tezligi), videoqism tizim
(almashish tezligi) uchun unumdorlikni baholashni bajarish mumkin.
Norton utilitalari (xususan 7.0 versiyasi) paketidan juda ommaviy
SYSINFO.EXE (System Information) utilitasi taqdim еtadigan testlash
imkoniyatlarini va kompyuterning asosiy reytingli parametrlarini ko‘rib
chiqaniz, bu utilitani qattiq; diskdagi, agar u erda bo‘lmasa, disketadagi
NU (Norton Utilites) katalogidan ishga tushirish mumkin.
SYSINFO utilitasi kompyuterning tizimli konfiguraciyasi, uning
asosiy komponentalari va ularning tavsiflari tugrisidagi ma’lumotlarni
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 84

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
tokini kerakli kuchlanishdagi o ‘zgarmas tokga aylantirib, elektron
sxemalarga uzatuvchi qurilma. Monitor (displey)lar matnli va grafik
maiumotlami ekranda aks ettirishga xizmat qiladi. Oq-qora
tasvirli(monoxrom) hamda rangli monitorlarga boiinadi. Ekranining
standart kattaligi-diagonalining uzunligi 14 dyum(
≪
14
≫
). Lekin
ekranining diagonali 18 dyum (
≪
18
≫
) va 21 dyum (
≪
21
≫
) boigan
monitorlar ham ishlab chiqilgan.
Klaviatura. Klaviatura - ma’lumotlarni kompyuterga kiritishga
xizmat qiluvchi qurilma bo‘lib , 83 tugmachali ( 83-keyboard ) va 101
tugmachali (101-keyboard) klaviaturalarga bo‘linadi. 83 tugmachali
klaviaturalar asosan portativ kompyuterlarda ishlatiladi.
Klaviatura tugmachalari o‘z vazifalariga ko‘ra 6 guruhga bo‘linadi:
funksional, raqamlar va belgilar, harflar, kursorni boshqaruvchi, tahrir
qiluvchi, maxsus amallarni bajaruvchi. Bu guruhlardagi tugmachalarning
vazifalari quyida keltirilgan:
Printer (printer) - kompyuterdagi maiumotlami qog‘ozga bosib
chiqarishga xizmat qiluvchi qurilma. Tor va keng oichamli printerlar
ishlab chiqilmoqda. Tor oichamli printerlar maiumotlarni faqat A4
formatli (210 X 297 mm) qog‘ozga bosib chiqarsa, keng oichamli
printerlar maiumotlarni A3 formatli ( 297 x 400 mm) hamda A4 formatli
qog‘ozlarga bosib chiqarishga moijallangan. Bulardan tashqari,
printerlarning ayrimlari faqat matnli maiumotlarnigina bosmaga
chiqarsa, ayrimlari grafik maiumotlarni, rasmlarni, chizmalarni har xil
ranglarda bosmaga chiqarish imkoniyatiga ega. Tasvirlarni qog‘ozga
bosib chiqarish usuliga ko ‘ra printerlar matritsali, sepuvchi, lazerli,nur-
diodli, termoprinterlar kabi turlarga boiinadi. Bulardan eng ko‘p
tarqalganlari matritsali, sepuvchi va lazerli printerlardir.
Skaner (scanner) - qog‘ozdagi matnli va grafik maiumotlami,
tasvirlarni, har xil rasmlarni qo‘yib kompyuterga kirituvchi qurilma.
Ularning rangli va oq-qora (monoxrom) tasvirlarni kirituvchi, stol
ustiga qo‘yiladigan, qo‘l bilan tasvirlar bo‘ylab yurgiziladigan turlari
ishlab chiqilmoqda.
Kompakt disk diskovodlari (CD - ROM)- kompakt disklarga yozilgan
maiumotlarni o ‘qib, kompyuterga kirituvchi qurilma. Keyingi paytlarda
bunday diskovodlarga boigan talab oshib bormoqda. Chunki, ko‘pgina
amaliy dasturlar (OC Novell; Windows NT; Borland C ++ kompilyatori;
Corel Draw grafik paketi) kompakt disklarga yozilgan holda sotilmoqda.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 88

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
taqdim еtadi, hamda butun kompyuterning va uning alohida qims
tizimlarining kiyosiy unumdorligini (SHK ning tanlangan tipik
modellariga nisbatan) baholash imkonini beradi.
Utilita ishlaganda videomonitor еkranida foydalanuvchi bilan
muloqat qilish rejimida foydalanuvchiga qiziqarli bo‘lgan malumotlarni
o‘z ichiga olgan ma’lumot kadrlari aks еttiriladi.
Har bir еkran quyidagilarga еga bo‘ladi:
� umumiy sarlavxa
� System Information
7. kompyuterga ulangan texnik qurilmalarning ishlash xolatini
tekshirish
Diagnostik dasturlar, kompyuterni tekshirishga moljallangan. Uning
yordamida, vaqtida bartaraf etilmagan muammolarni yechish mumkin
Lekin bu panatseya emas. diagnostik utilitni ishga tushirish uchun
kompyuter disketadan yoki qattiq diskdan yuklanish lozim. Agarda,
yoqib/o‘chirish tugmachani bosgandan so‘ng jimjidlik bo‘lsa siz
(самостоятельно), shu kitob yordamida, nima bo‘lganini aniqlashingiz
kerak.
Ba’zi bir diagnostik dasturlar DOS yoki Windows ish nusxasi
mavjudligiga bog‘liq, boshqa dasturlar esa DOSdagi chegarali
funksional analogi bilan birga etkizib beriladi yoki o‘rnatish jarayonida
yuklanish disketani yaratadi.
Yana bitta manfiy tarafi shundaki, eng yetakshi (самой
совершенной) diagnostik dasturga, diagnostik natijalarni inter-
pretatsiya qiloladigan superkompyuter kerak. Bu superkompyuter-
sizning miyangiz. Diagnostik dasturlar qanchalik yaxshi bo‘lmasin,
ulardan hech biri kompyuterning har bir komponentini sinalolmaydi.
Antivirus dasturlarning faoliyat maydoniga tusholmaydigan
muammolar quyida keltirilgan.
8. Markaziy protsessorning tuzulishi bilan tanishish
Mikroprotsessor, boshqacha nomi - markaziy protsessor.
Markaziy protsessor (CPU, ingl. Central Processing Unit) -
kompyuterning dastur tomonidan berilgan arifmetik va mantiqiy
operatsiyalarni bajaradigan asosiy ish komponenti bo‘lib, hisoblash
jarayonini boshqaradi va kompyuterda mavjud barcha qurilmalar ishini
muvofiqlashtiradi.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 94

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
darajada ushlab turadi. Ko'proq xavfsizlik ma'lumotni olishda ko'proq
to'siqlarga olib keladi, shuning uchun umumiy foydalanish uchun oddiy
fayllarni saqlash va olish nuqtai nazaridan fayl tizimiga afzallik beriladi.
Ilgari jismoniy, qog'ozli fayllarga murojaat qilganda, fayl
tizimiatamasi 1961 yil boshida raqamli fayllarga murojaat qilish uchun
ishlatilgan. 1964 yilga kelib, bu kompyuterlashtirilgan fayl tizimlariga
murojaat qilish uchun keng foydalanishni boshladi.
Fayl tizimiatamasi, shuningdek, OT yoki fayl tizimini qo'llab-
quvvatlaydigan qo'shimcha dasturni ham anglatishi mumkin. Bunday
qo'shimcha fayl tizimlariga misollar orasida Network File System (NFS)
va Andrew File System (AFS) mavjud.
Bundan tashqari, atama o'zgaruvchan bo'lmagan saqlash uchun
ishlatiladigan dasturiy ta'minotga, ikkala uskuna va dasturiy
ta'minotning apparat va arxitekturasini boshqaruvchi dasturiy
ta'minotga murojaat qildi.
Margaret Rouse so'raydi:
Fayl kengaytmalari va fayl formatlari
Amazon Web Services ishga tushirish va ma'lumotlarni ko'chirishni,
zaxiralashni va ofatlarni tiklashni kuchaytirish uchun CloudEndure
boshlang'ich dasturini sotib oladi ... standart BC/DR shablon odatda ob-
havo, uskunaning ishdan chiqishi va yong'inlarni o'z ichiga oladi.
So'nggi yillarda ko'proq tashkilotlar ... nomini olishmoqda
Masofaviy avtoulov diagnostikasi AsTech provayderi o'zining
mahalliy ma'lumot markazi uchun juda katta bo'lib qolganda, u ... bilan
6-raqamli kolokatsiyaga aylandi. Kvant zaxira qurilmasi DXi4800 va
DXi9000 seriyalari qo'shilishi bilan yangilanadi. Ammo sotuvchi
qolmoqda.
...Bitta ishchi muhit va yaxshilangan bulut qo'llab-quvvatlashning
afzalliklari ushbu tizimga o'tish bilan bog'liq xarajatlardan oshib
ketadimi.
…2018-ning zaxira va falokatlarni tiklash dasturi finalchilari,
o'rnatilgan o'yinchilar bilan birgalikda musobaqada yangi sotuvchilarni
namoyish etadilar.
...Giper-konvertatsiya qilingan infratuzilma rivojlanayotgan
resurslarni ochadigan AI ish yukining ortib borayotgan talablarini
qondirish uchun rivojlanmoqda. AI, o'z navbatida.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 151

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 151/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
foydalanuvchilar tarmoqqa ulangan kompyuterlardagi ma'lumotlarni
birgalikda qayta ishlash va ma'lumotlarni ayirboshlash va dastur, chop
etish qurilmasi, modem va boshqa qurilmalardan birgalikda Ibydalanish
imkoniyatiga ega bo'lishadi.
Dastur -
1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi;
2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining
asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni;
3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi;
4) teatr, konsertlar va b.
Shuning uchun, bittadan ko'p kompyuterga ega bo'lgan firmalar
o'z kompyuterlarini lokal tarmoqqa birlashtiradi.
Lokal tarmoqda kompyuterlar orasidagi masofa yaqin bo'lganligi
bois, telefon kanallaridan foydalanmasdan axborotni uzatish tezligini
oshirish mumkin.
Lokal tarmoqda axborotni uzatish uchun axborotni marshrutlash va
seleksiyalash lozim bo'ladi.
Marshrutlash bu — kerakli manzilga axborot blokini uzatish yo'lini
aniqlash jarayonidir. Seleksiyalash — tegishli manziJdagi axborotni
saralash demakdir.
Lokal tarmoqlar axborotni marshrutlash va seleksiyalash usuli
bo'yicha ikki sinfga ajratiladi.
Lokal tarmoqlar seleksiyalash orqali axborotni bir abonent
tizimidan boshqa tizimga uzatishni ta'minlaydi.
Ishchi tizimlar katta miqdordagi ma'lumotni saqlash, izlash,
murakkab
hisoblashlar,
modellashtirish,
dasturiy
ta'minotni
rivojlantirishga xizmat qiladi.
Ma'muriyat tizimlari tarmoqni boshqaradi. Kommunikatsion
tizimlar abonent tizimlar orasida axborotlarni uzatish uchun
marshrutlash va bog'lanishlarni kommutatsiya qilish vazifasini bajaradi.
Mintaqaviy tarmoq— biror tuman, viloyat yoki respublika
miqyosidagi kompyuterlarni o'zida mujassamlashtirgan tarmoq.
Viloyat - maʼmuriy-hududiy birlik. Oʻrta asrlardan maʼlum.
Sharqning ayrim mamlakatlari (Afgʻoniston, Turkiya va boshqa),
shuningdek Oʻrta Osiyo xonliklari viloyatlarga boʻlingan. 1924-yil
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 150

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 150/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
13-MAVZU: KOMPYUTER TARMOQLARI HAQIDA
UMUMIY MA’LUMOT. MA’LUMOTLARNI UZATISH
PROTOKOLLARI. ETHERNET. TCP/IP VA IEEE.
KOMPYUTER TARMOQLARI VA ULARDA ISHLASH ASOSLARI
Hozirgi kunda kompyuterlarni yagona tarmoqqa ulab, ular
o'rtasida ma'lumot almashishni tashkil etish mumkin, Xo'sh, tarmoqning
o'zi nima? Uning qanday turlari bor? Internet, intranet, elektron aloqa
kabi tushunchalar nimani anglatishi, ularning texnik, dasturiy, axborotli
ta'minotini nimalar tashkil qilishi, ularning yaratilishi va ishlashi,
ahamiyatini anglash hamda bevosita ishlay olish ko 'nikmalariga ega
bo'lish hozirgi jamiyatning har bir a'zosi uchun muhimdir. Ushbu bobda
mazkur tushunchalar haqida atroflicha flkr yuritiladi,
Kompyuter tarmoqlari Kompyuterdan turli masalalarni hal qilishda
foydalanish mumkin. Axborot almashish uchun magnit va kompakt
disklardan foydalanish yoki boshqa kompyuterlar bilan umumiy
tarmoqqa ulanish kerak bo'ladi.
Kompyuter (ing computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash
Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan
avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi
atama.
Kompyuterlarning o'zaro axborot almashish imkoniyatlarini
beruvchi qurilmalar majmuyiga kompyuter tarmoqlari deyiladi.
Tarmoqning asosiy imkoniyatlari tarmoqqa ulangan kompyuterlar
va axborot ashyolariga bog'liq Axborot ashyolari deganda arxiv,
kutubxona, fondlar, ma'lumotlar ombori va boshqa axborot tizim-
laridagi hujjatlar yig'indisi tushuniladi.
Tarmoqdagi kompyuterlarda saqlanayotgan axborot ashyolariga
ushbu tarmoqqa ulangan boshqa kompyuterlar yordamida kirish
mumkin. Kompyuterlarni tarmoqqa ulash usullari ko'rsatilgan.
Kompyuterlar soniga qarab, tarmoqlar lokal, mintaqaviy va global
tarmoqlarga bo'linadi. Lokal tarmoqlar bir binoda yoki bir-biriga yaqin
binolarda joylashgan kompyuterlarda o'zaro axborot almashish
imkonini beruvchi tarmoq hisoblanadi.
Bunday tarmoqlarda axborot almashinish aloqa kabellari (ba'zan
telefon tizimi yoki radiokanal) orqali amalga oshiriladi. Bunda
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 82

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
avlod (1969— 1980) kompyuterlarining elementlar bazalari integral
sxemalardan iborat bo‘lib, tezkorligi sekundiga 10 mingdan boshlab, shu
avlodning eng oxirgi mashinalari 2-2.5 million amal bajarishgacha yetdi.
Xotirasining hajmi ham 8-10 ming baytdan( bu avlod xotira oichami
xalqaro oicham baytlarda beriladigan boigan) 8 million baytlargacha
yetdi. Bu avlod mashinalariga YES (yagona seriya) kompyuterlari -“EC
1010’7 ’EC-1020", “EC-1030”,”EC-1035", “EC-1050”,”EC-1060",’’EC-66"
larni misol qilib ko‘rsatish mumkin. IV- avlod (1981—1990) kompyuter-
laming elementlar bazalari kata integral sxemalar (KlS)dan iborat.
Ularning tezkorligi sekundiga 6,5 million amal bajarishgacha yetdi,
xotirasinig hajmi 64M baytgacha kengaydi. Bu avlod mashinalariga
Super EHMlar, “Elbrus” 1-KB,’’IBM PC” kabi kompyuterlarni ko'rsatish
mumkin. 1990-yillardan boshlab kompyuterlaming elementlar bazalarini
o ‘ta katta integral sxemalar (UKIS) tashkil qiladi. Bu avlod kompyuterlari
hozir keng qoilaniladi. Ular elektron va yorugiik nurlari energiyasidan
foydalanishga, tuzilishi esa lazer texnikasiga, nurlanuvchi diodlarga
asoslangan. Amal bajarish tezligi sekundiga bir necha milliardgacha,
doimiy xotirasinig hajmi 10-100 gb gacha kengaydi.
Kompyuter arxitekturasi, odatda, arxitektura xususiyatlarining
foydalanuvchi uchun katta ahamiyatga ega bo‘ladigan majmui bilan
belgilanadi. Bunda, asosiy e’tibor mashinaning tuzilishi va funksional
imkoniyatlariga qaratiladi. Ushbu imkoniyatlar asosiy va qo‘shimcha
funksional imkoniyatlarga farq qiladi.
Asosiy funksiyalar EHM vazifasini belgilab beradi. Uning vazifalari
jumlasiga axborotga ishlov berish, saqlash va tashqi ob’ektlar bilan
axborot almashinish kiradi.
Qo‘shimcha funksiyalar esa asosiy funksiyalar samarasini oshiradi,
ya’ni mashina ishining unumli rejimi, yuqori ishonchliligi, foydalanuvchi
bilan mashina o‘rtasida dialog qaror topishi va shu kabilarni ta’minlaydi.
EHMning sanab o‘tilgan funksiyalari mashina komponentlari, jumladan
apparat vositalari va dasturiy vositalar yordamida amalga oshadi.
4. Kompyuterning asosiy va atrof qurilmalari va ularning
xarakteristikalari
Zamonaviy shaxsiy kompyuterlar quyidagi uchta asosiy qismdan
tashkil topgan: - sistemalar bloki (system block); monitor yoki displey
(monitor); klaviatura (keyboard). Sistemalar bloki (2.1-rasm). Bu blok
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 149

|
Biologiya (2) — копия cdr Pdf ko'rish
|
bet | 149/192 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 5,73 Mb. | | #261392 |
Bog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Ilovaning markazida slide ko'rsatiladigan slayd maydonlari.
Oddiy
rejim
- bu individual slaydlarni yaratish, tahrirlash va formatlashning
asosiy rejimi.
Asosiy oyna ostida
eslatma maydoni
. Ushbu sohada, slaydlar
namoyishida ko'rsatilmaydigan har bir slaydga ma'ruzachi yozuvlarini
qo'shishingiz mumkin.
Menyu paneli
barcha muhim guruhlarga kirishni ta'minlaydi
powerPoint dasturlari. Uskunalar panellari ishlatiladigan komandalarga
tezkor kirish imkonini beradi. PowerPoint guruhi menyu koman-
dalaridan foydalanadi.
Slaydshou
.
Formatlash panelida quyidagi vositalar mavjud:
Oluşturucu va Slayd yaratish
. Vazifa oynasida Designerni
tanlaganingizda, panel ko'rsatiladi
Slayd dizayni
Qanday uchta bo'lim
joylashtirilgan: Ustasi andozalari; Rang sxemalari; Animatsiya effektlari.
Ushbu bo'limlarda buyruqlardan foydalanib, slaydga dizayn shabloni,
rang tartiblari va animatsiya effektlarini qo'llashingiz mumkin.
Asboblar panelidagi buyrug'ni tanlaganingizda
Slayd yaratish
,
vazifa xonasi ko'rsatiladi
Slayd rejasi
, slaydni tartibini o'zgartirishingiz
mumkin (matn tartibi, kontent tartibi, matn tartibi va kontent).
O'tkazish paneli
bir slaydda matn bilan emas, balki slaydlar orasida
harakat qilish imkonini beradi. Bundan tashqari, slayderlarni sudrab olib,
tahrirlovchi har bir slaydning raqamini va nomini ko'rsatadi.
Tartibni tugmalarini ko'rish
gorizontal scrollbarning chap
tomonida, PowerPoint ko'rish rejimlaridan biriga (Oddiy rejim, Slider
tartibida tartibi, Slayd-shou) tezlik bilan o'tishingiz mumkin. Vaziyat
satrining chap tomonida joylashgan slaydning soni ko'rsatiladi davom
etmoqda hozirgi vaqtda va taqdimot turi yaratilmoqda.
Ko'rish rejimlari:
Prezentatsiyalarni yaratishda va tahrirlashda PowerPoint-dan
samarali foydalanish uchun turli xil hujjatlarni ko'rish rejimlaridan
foydalanish kerak. Tartiblar turli yo'llar bilan ekranda slaydlarni
ko'rsatish. PowerPointda ishlatiladigan asosiy usullar quyidagilardir:
oddiy rejim va slaydni tartiblash tartibi.
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 85

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
Bunga kompakt disklarning quyidagi qulayliklari sabab boidi:
- maiumotlar juda ishonchli holda saqlanadi;
- bitta kompakt diskga juda katta hajmdagi (700 Mb gacha)
maiumotlarni sig‘dirish mumkin;
- diskovoddagi maiumotlami o‘qib, kompyuterga kiritish tezligi
ancha yuqori (500 Kb/sek. gacha).
Magnitooptik diskovod - ma’lumotlarni 3,5 va 5,25 dyumlik
magnitooptik disklaridan o‘qib, kompyuterga kiritishga hamda
kompyuterdagi maiumotlarni shunday disklarga yozishga xizmat
qiluvchi qurilma. Magnit disklardagi maiumotlami o'qish va ularga
yozish lazer nuri yordamida amalga oshiriladi.
“Sichqoncha“ (mouse) - kompyuterga har-xil maiumotlami,
buyruqlarni kiritishni qulaylashtirish, yengillashtirishga xizmat qiluvchi
qurilma. Ikki va uch tugmachali sichqonchalar ishlab chiqilmoqda. Agar
kompyuterga “sichqoncha“ ulangan boisa, monitor ekranida ko‘rsatgich
(*'
≫
) paydo boiadi. “Sichqoncha”ni stol ustida siljitib, ko'rsatgichni
ekranning istalgan joyida joylashgan buyruqqa olib borish va shu
buyruqni ishga tushirish (chap tugmachani bosib) yoki inkor qilish (o‘ng
tugmachani bosib) mumkin.
Modem (modem) - telefon kanali orqali kompyuterlar o‘rtasida
maiumot almashishga imkon beruvchi qurilma. U ichki (sistemalar
blokining ichiga joylashtiriluvchi) va tashqi (kompyuter bilan asinxron
portlar orqali bogianuvchi) modemlarga bolinadi. Maiumot uzatish
tezligi turiga qarab 1200, 2400, 4800, 9600 bod (1 bod = 1 bit/sek);
Faks - modem (fax - modem) - faks hamda modemlaming
vazifalarini birgalikda bajaruvchi qurilma.
Plotter (plotter) - har xil chizmalarni qog‘ozga bosib chiqaruvchi
qurilma. Baraban tipidagi(chizmalarni o ‘ram shaklidagi qog‘ozga
chiqaruvchi) va planshet tipidagi (chizmalarni maxsus stol ustiga
qo‘yilgan tekis qog‘ozga chiqaruvchi) plotterlar ishlab chiqilmoqda.
Asosan loyihalash ishlarini avtomatlashtiruvchi sistemalarda
ishlatiladi;
Grafik planshet (graphics pad) - murakkab chizmalarni o ‘qib,
kompyuterga kirituvchi qurilma;
Kompyuterlar to‘ri adapteri (network adapter) - kompyuterlarni va
uning qurilmalarini lokal kompyuter to ‘riga ulashga hamda ularning
faoliyatini bir-biriga moslashga xizmat qiluvchi qurilma;
|
| |