! Germaneha model - Toshkent moliya instituti huzuridagi moliya-bank xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash

! Germaneha model
!
Modellar taraalean mamlakatlar
Buyuk
Britaniya,
AQSh,
Kanada,
Avstraliya,
Yangi
Zelandiya
Yaponiya,
Janubiy
Koreya
(Koreya
Respublikasi)
Germaniya,
Niderlandiya,
Skandinaviya, qisman
Fransiya va Belgiya
Mohivatining tavsifi
Individual
aksiyadorlaming
mavjudligi va mus
taqil,
kompaniya
bilan
aloqador
! bo'lmagan
aksiya
dorlar (autsayderlar)
sonining tobora ortib
borayotganligi,
ishtirokchilaming
huquq
va
majburiyatlarini aniq
belgilovchi
qonunchilik
bazasining
mavjudligi
bilan
tavsiflanadi
«Bank-kompaniya»
shemasi
bo'yicha
aksiyadorlar tarkibida
banklar
va
turli
kompaniyalar
ulushining
yuqoriligi
bilan
tavsiflanadi.
qonunchilik,
sanoat
keyresu
(qarz
va
xususiy
kapitalga
birgalikda egali qilish
uchun
birlashgan
kompaniyalari)ni
faol
qo ‘ 1 lab-quvvatlaydi.
Banklar
kompaniya
laming uzoq muddatli
aksiyadorlari
bo'lib,
ulaming
vakillari
direktorlar
kengashi
tarkibiga
doimiy
asosda
saylanadilar.
Aksariyat nemis fir-
malari
aksiyadorlik
moliyalashtirishiga
nisbatan
bank
moliyalashtirishini
afzal biladilar. Shu
bois boshqamv tarkibi
ko'proq
bank
va
kompaniya
aloqalari
tomonga og'adi.
Asosiv ishtirokchilar
Boshqaruvchilar,
Direktorlar,
aksiyadorlar (asosan
Asosiy
bank
va |
moliya-sanoat
(keyresu),
boshqamv,
Banklar.
Kompaniyalar
ham
aksiyadorlar bo'lishi
45
institusionai),
birjalar, hukumat
hukumat. Bank o'zi-
ning korporativ mijoz-
lariga
kredit
hamda
obligatsiya va aksiyalar
chiqarish,
hisoblami
yuritish va maslahat
bilan bog'liq xizmatlar
ko'rsatadi. O'zaro mu
nosabatlar
aloqalar
o'm atish bilan bog'liq.
Mustaqil
aksiyadorlar
deyarli
kompaniyaga
ta’sir
o ‘tkazish
imkoniga ega emas
va
affilirlanmagan
kompaniyalarda
o'z
sannoyasiga
ega
bo'lishi
mumkin.
ishchilar
qonunan
boshqamv
tarkibiga
kiritilgan
Aksivalarea esalik Qilish tarkibi
Institutional inves
torlar
(Buyuk
Britaniya-65%,
AQSh-60%); indivi
dual
investorlar
(AQSh-20%)
Aksiyalar to' laligicha
moliyaviy tashkilot va
kompaniyalar
ixtiyo-
rida. Sug'o'rta kompa
niyalari 50%, kompa
niyalar 25%, xorijiy
investorlar 5% aksiya
larga egalik qiladi
Banki ar-30%,
kompaniyaIar-45%,
pensiya
jamg‘armalari-3%,
individual aksiyador-
lar-4%
aksiyalarga
egalik qiladi
Direktorlar keneashi tarkibi
Insayderlar - kompa
niyada
ishlaydigan
yoki u bilan yaqin
aloqador
shaxslar.
Autsayderlar
-
kompaniya
bilan
bevosita
aloqador
bo'lmaganlar.
Soni
13
kishidan
15
kishigacha.
Amalda deyarli ichki
ishtirokchilardan
iborat
Davlat
o'z
vakilini tayinlashi ham
mumkin. 50 kishigacha
bo'lishi mumkin.
Ikki
palatali
di
rektorlar
kengashi:
kuzatuv kengashi va
boshqamv.
Kuzatuv
kengashi
boshqa-
ruvni tayinlaydi va
tarqatib
yuboradi.
Rahbariyat
qaror-
larini tasdiqlaydi va
boshqarish
bo‘yicha
ko'rsatmalar
beradi.
Boshqamv
faqat
kompaniya xodimla-
ridan iborat. Kuzatuv
kengashi
tarkibiga
46
—
aksiyadorlar
va
ishchilaming vakillari
kirishi shart. Kuzatuv
kengashi
tarkibi
9
kishidan
20
kishigacha (qonunda
belgilanadi).
Qonunchilik
bazasi
AQShda: shtat qon-
unlari, federal qo
nunlar,
qimmatli
qog'ozlar va biija
bo'yicha komissiya.
Buyuk Britanivada:
parlament hujjatlari,
qimmatli
qog'ozlar
va
investitsiyalar
bo'yicha hay’at
Amerikacha
ko'rinishga
ega.
hukumat kompaniyalar
faoliyatiga
an’anaviy
tarzda
o'z
vakillari
orqali ta’sir o'tkazadi
Federal va mahalliy
j
qonunlar,
qimmatli j
qog'ozlar
bo'yicha ]
agentlik
Axborot
oshkoralisiga talablar
AQShda:
chorakli
hisobot,
direktorlar
va ular egaligidagi
aksiyalar to'g'risida
axborotni o'z ichiga
oluvchi
yillik
hisobot;
5%
dan
ortiq aksiyaga ega
bo'lgan aksiyadorlar
haqida
ma’lumot;
kutilayotgan
qo'shilish va qo'shib
olish
haqida
ma’lumot.
Buyuk
Britaniyada
yarim
yillik hisobotlar
Kapital
tarkibi,
direktorlar
kengashi
a’zolari,
ulaming
maoshi,
ko'zda
tutilayotgan
qo'shilishlar, Ustavga
tuzatishlar
haqidagi
ma’lumotni o'z ichiga
oluvchi yarim yillik
hisobot.
Kompaniya
ning
10
yirik
aksiyadorlari haqidagi
ro'yxat e’lon qilinadi
Kapital, 5% dan ortiq
aksiyalari
bo'lgan
kompaniya
aksiyadorlari tarkibi;
mumkin
bo'lgan
qo'shilish va qo'shib
olishlar
Aksivalar tomonidan та ’aullanishi lozim bo ‘lean xatti-harakatlar
Direktorlami
saylash, auditorlami
tayinlash, aksiyalami
Dividendlar
to'lash,
direktorlar kengashini
saylash,
auditorlami
Daromadni
taqsimlash,
kuzatuv
kengashi
va
bosh-
47
chiqarish, qo'shilish,
qo'shib
olish,
Ustavga tuzatishlar.
AQShda aksiyador
lar dividend miqdori
bo‘yicha ovoz berish
huquqiga ega emas,
Buyuk
Britaniyada
ushbu savol ovozga
qo‘yilishi mumkin.
tayinlash,
Ustavga
o'zgartirishlar kiritish,
qo'shilish,
qo'shib
olish
qaruv
qarorlarini
ratifikatsiya
qilish,
kuzatuv
kengashini
saylash
Ishtirokchilamine о ‘zaro aloqalari
Aksiyadorlar
o'zlarining
ovoz
berish
huquqlarini
aksiyadorlar
yig'ilishida ishtirok
etmasdan pochta va
ishonchnoma orqali
ifoda
etishlari
mumkin.
Institutsional
investor kompaniya
faoliyatini
kuzatib
boradilar
(ular
orasida: investitsiya
fondlari,
auditorlar,
xatarli
investitsiyalar)
Kompaniya
uzoq
muddatli
va
affilirlangan aksiyador-
lardan
manfaatdor.
Aksiyadorlaming yillik
yig'ilishlari
rasmiy
xususiyatga ega
Nemis
kompaniyalarining
aksariyat
aksiyalari
oddiy
aksiyalardir.
Banklar aksiyadorlar
roziligi
bilan
o'z
xohishiga ko'ra ovoz
beradilar.
Sirtdan
ovoz berish mumkin
bo'lmaganligi tufayli
yig'ilishda
shaxsan
ishtirok etish yoki bu
huquqni
bankka
topshirishlari mumkin
Yuqorida sanab o‘tilgan korporativ siyosat modellari bir-birini
istisno etuvchi modellar emas. So‘nggi vaqtlarda ulaming yaqinlashish
jarayoni kuzatilmoqda, bu ulaming birortasi ham mutlaq afzalliklarga
ega emasligidan dalolat beradi. Misol tariqasida, bir talay mamlakatlarda
(masalan, Italiya, Fransiya, Ispaniya, Gollandiya, Shvetsiya, Rossiya va
h.k.) bu modellami ikki yoki aralash ko'rinishda qo'llash mxsat
berilgan. Rivojlanayotgan va iqtisodiyoti o‘tish davrini boshidan
kechirayotgan mamlakatlarda turli modellar unsurlarini aralashtirish
yo‘li bilan korporativ siyosat tizimlari shakllantirilmoqda. Hozirgi
vaqtda bu mamlakatlarda vujudga kelayotgan mulk (kompaniyalar,
48
korporatsiyalar) tarkibi oraliq holatda bo‘lganligidan, u yoki bu mumtoz
modelga moyillik (ya’ni mulkka egalik qilish tarkibi bilan korporativ
siyosatning muvofiqligi) haqida xulosa qilish hali birmuncha erta.
Modellarning qiyosiy tahlili. Ta’riflangan har bir model o‘zining
ustun va zaif tomonlariga ega. Amerika modelining asosiy kamchiligi
uning qisqa muddatli investorlar manfaatlariga yo'naltirilganligidir.
Unga munosabatlar oydinligi, choraldi hisobotlar, aksiyalar almash-
tirishning soddaligi, yuqori likvidli fond bozori kabi xususiyatlar xos.
Biroq oxirgi o‘n yillik tajribalari shundan dalolat beradiki, ushbu model
katta rivojlanish salohiyatiga ega.
Germaniya va yapon modellarini asosan banklaming bir-biriga zid
roli uchun tanqid qilinadi. Banklar bir paytning o‘zida ham aksiyador,
ham kreditor sifatida namoyon bo'lib, manfaatlar to'qnashuvi zonasiga
kirib qoladi va bu qaytarilmaydigan kreditlar berilishi (Germaniyada)
yoki barqarorlikka salbiy ta’sir qiluvchi oldindan samarasiz loyihalarni
kreditlashga (Y aponiyada) olib keladi.
Yanada jiddiy tanqidga ushbu ikki modelda raqobatni jilovlash
xususiyatiga ega bo'lgan davlatning tutgan kuchli o'mi tufayli uchraydi.
Boshqarish strategiyasi bo'yicha taniqli mutaxassis M.Porter ushbu ikki
|