Boshqaruvning tashkiliy-farmoyish usuli

|
Boshqaruvning tashkiliy-farmoyish usuli
|
bet | 88/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiBoshqaruvning tashkiliy-farmoyish usuli
Xo`jalik tashkilotlarining ishlab chiqarishni boshqarish bo`yicha faoliyati boshqaruvning turli ma`muriy yoki tashkiliy-farmoyish usullarini qo`llash bilan bog`liqdir. Boshqaruvning tashkiliy-farmoyish usullari boshqaruvchi va boshqariluvchi tizimlar samarali faoliyat yuritishini ta`minlovchi ta`sir etish tizimidan iboratdir. Boshqaruvning tashkiliy-farmoyish usullari iqtisodiy usullarni to`ldirib, bozor iqtisodiyoti qonunlari. Huquqiy aktlarni hisobga olish va bajarishga asoslanadi.
Davlat maxsus tuzilgan boshqaruv tashkilotlari vositasida boshqariladigan tizimga ma`muriy va tashkiliy jihatdan ta`sir o`tkazadi. Menejment tizimida tashkiliy usullar umumiy maqsadga erishish uchun ishlab chiqaruvchilarning hamkorlikdagi harakati tartibga solinadigan ma`muriy hujjatlar asosida amalga oshadi. Tashkiliy-farmoyish usulini qo`llash asosini boshqaruvning barcha tamoyilariga rioya qilish tashkil etadi.
Nima sababdan boshqaruvning tashkiliy-farmoyish usullari ma`muriy shakllar bilan qo`shib olib boriladi. Bu ko`p hollarda tashkiliy ta`sir ma`muriy huquqni qo`llash, ya`ni qaror va farmoyishlarni amalga oshirishga asoslanadi. Lekin, «boshqaruvning tashkiliy-farmoyish usuli» tushunchasi «ma`muriy boshqaruv usuli» tushunchasidan bir muncha kengdir, chunki tashkiliy-farmoyish usullari boshqaruvning turli darajalariga turli ko`lamda va shaklda tashkiliy ta`sir etishni o`rganish masalalarini xam qamrab oladi. Tashkiliy-farmoyish usullari tashkiliy aniqlikni ta`minlaydilar, tashkiy tizim, boshqaruvning xar bir bo`g`ini vazifalarini belgilab beradi, boshqaruv apparati intizomi va faoliyati samaradorligini ta`minlaydi, ishda tartib o`rnatadi, qaror, farmoyishlarni bajaradi, kadrlarni tanlaydi va joy-joyiga qo`yadi va h.k. Boshqaruvning tashkiliy farmoyish usullari ularning ishlab chiqaruvchilarga ta`sir etish manbaalari va yo`nalishlari bo`yicha turlarga ajratiladi. Bunga bog`liq holda ta`sir etishning tashkiliy-farmoyish usullari uch guruhga bo`linadi: tashkiliy-barqarorlashtiruvchi, farmoyish va intizom.
Ta`sir etishning tashkiliy-barqarorlashtirish usullari asosiy maqsadi hamkorlikda ishlash uchun tashkiliy asos yaratishdir, ya`ni, vazifa, majburiyat, javobgarlik va vakolatlarni taqsimlash, tartib o`rnatish va h.k. Ma`muriy ta`sirning tashkiliy shakllarining 2 turi, ya`ni tashkiliy reglamentlash va tashkiliy meyorlash turlari mavjud.
Tashkiliy reglamentlash vositasida davlat boshqaruvchi va boshqariladigan tizimga ularning maqbul nisbatini, tashkiliy tizimini va xar bir darajada boshqaruv chegaralarini aniqlash maqsadida ta`sir etadi. Tashkiliy reglamentlashga misol qilib lavozimlar haqida Nizomni ko`rsatish mumkin.
Tashkiliy meyorlash hujjatlari vositasida xom-ashyo, materiallar sarfini meyorlash, mahsulotlar ishlab chiqarishga mehnat sarfi ishlab chiqarish fondlaridan foydalanish texnikaviy va texnologik meyorlar (standartlar, meyorlar, qayta ishlov berish usuli, tartibi va h.k.) ishlab chiqarishini tashkil etish meyorlari (maqbul ishlanma ko`lami).
Ta`sir etishning farmoyish usullari cheklovchi hujjatlarda ko`zda tutilmagan mavjud vaziyatdan kelib chiqqan holda kundalik jadal boshqarish maqsadida qo`llaniladi. Farmoyish ta`sirining asosiy maqsadi boshqaruv apparatining aniq harakati, boshqaruvning barcha bo`linma va xizmatlari barqaror ishlashini ta`minlab berishdan iborat. Ta`sir etishning farmoyish usullari buyruq, farmoyish, ko`rsatma va boshqa meyoriy hujjatlar asosida amalga oshiriladi.
Buyruq – bu rahbarning qo`l ostidagi xodimlardan ma`lum vazifani bajarishni yozma yoki og`zaki ravishda talab qilishidadir. Buyruq faqat chiziqli boshqaruv tizimi rahbari tomonidan beriladi. Farmoyish – xodimlardan ayrim ishlab chiqarish va xo`jalik masalalarini hal etishni talab qilishdir. Farmoyish boshliq o`rinbosarlari, xizmatlar boshliqlari, ular ega bo`lgan vakolatlari doirasida beriladi. Boshqaruv amaliyotida qo`llaniladigan ta`sir qilish usullaridan biri – og`zaki ko`rsatmadir. Ta`sir qilish usullaridan biri – og`zaki ko`rsatmadir. Ta`sir etishning bunday shaklini barcha darajadagi rahbarlar, lekin ko`pincha quyi darajadagi komandirlar, brigada boshliqlari, ustalar qo`llaydilar.
Farmoyish vositasida ta`sir etish bajarish muddatlari bilan farq qiladi. Buyruq va farmoyishlar uzoq yoki qisqa muddatda mo`ljallangan bo`ladi.
Har bir buyruq yoki farmoyishda qanday vazifa bajarilishi, qachon bajarilishi kerakligi belgilanadi. Ta`sir etishning farmoyish usuli tashkiliy ta`sirga nisbatan uning bajarilishini nazorat qilishni ko`proq talab etadi. Ijro etishning borishi nazorat qilingandan so`ng yana farmoyish bilan ta`sir etishga ehtiyoj tug`iladi. Farmoyish usulining qo`llanish ko`lami boshqaruv kadrlari malakasi, tashabbuskorligi va qobiliyatiga bog`liqdir.
Korxonani boshqarishda farmoyish bilan ta`sir etish faqat qonunga zid bo`lmagan holdagina bajarilishi qat`iy bo`lgan huquqiy kuchga ega bo`ladi. SHu sababli barcha tizimdagi tashkiliy-farmoyish faoliyati mavjud qonunchilikka buysungan holda amalga oshishi lozim.
Intizomiy ta`sir usullari tashkiliy barqarorlashtiruvchi va farmoyish vositasida ta`sir etish usullarini to`ldirib, intizomiy talablar va majburiyatlar tizimi vositasida tashkiliy aloqalar barqarorligini ta`minlashga qaratilgandir.
|
| |