Mehnatni muhofaza qilishda ergonomikaning ahamiyati

|
Mehnatni muhofaza qilishda ergonomikaning ahamiyati
|
bet | 7/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 134 Kb. | | #127719 |
Bog'liq Hayot xavfsizligi asoslariMehnatni muhofaza qilishda ergonomikaning ahamiyati.
Hayot faoliyati xavfsizligi fanini o‘rganishda ijtimoiy, texnik, gumanitar fanlar qatorida ergonomika fanining ham ahamiyati katta.
Ergonomika atamasi grekcha ergon – ish, nomos-qonun degan ma’noni anglatadi va bu so‘z 1949 yida Angliyada yuritila boshlanib, keyinchalik keng tarqalishiga olib keldi.
Ergonomika - bu mehnat qurolining va mehnat sharoitining inson talablariga moslashuvi haqidagi fandir. Bu fanning maqsadi inson mehnat qilish jarayonida qulay, xavfsiz sharoitlarni yaratish, mehnat unumdorligini oshirishga bulgan imkoniyatlarni o‘rganishdan iborat. Bu vazifani bajarishda inson va muhit tavsifnomalari aniq yoki ma’lum darajada mos tushishi o‘rganiladi va xavfsizlik bilan bog‘liq muhim vazifalar yechiladi.
Qadimdan inson o‘z mehnat qurollariga va mehnat sharoitiga moslasha borgan va bu stixiyali ravishda bo‘lgan. Ayni vaqtda insonlardan ham aniqlik, ham tez reaksiya, ham bexato harakat qilish talab etiladi. Bu harakatlar katta asabiy va psixik zo‘riqish bilan bog‘liqdir.
Optimal ish sharoitini ta’minlash mashina yoki asbob bilan muomala qilishda ko‘prok qulaylik yaratish uchun olimlar, matematiklar, biologlar, vrachlar jalb etiladi.
Ergonomika doirasida besh xil moslik – ma’lumot–axborot, biofizik, energetik, fazoviy–antropometrik va texnik-estetik moslanish mavjud bo‘lib, ularni ta’minlash va amalga oshirish ishni, qo‘yilgan vazifani muvaffaqiyatli yakunlanishini kafolatlaydi.
Bajarilayotgan turli jarayonlar va unga bog‘liq bo‘lgan uskuna, qurilmalar doirasida axborotni etkazuvchi – ko‘rsatuvchi moslama – mashina modeli bo‘lsa, operator murakkab tizimda bo‘lsa ham boshqarish ishlarini amalga oshiradi. Bu vazifani bajarish uchun ergonomika nuqtai-nazaridan shunday axborot modeli yaratilishi kerakki, bu model o‘z vaqtida mashinaga taalluqli ta’rifni berishi, natijada operator toliqmasdan, fikrlab va e’tibor bilan axborotni xatosiz qabul qilib qayta ishlashi lozim.
Murakkab hisoblangan vazifani echish operatorning xavfsizligiga, aniq-sifatli ishlashiga, mehnat unumdorligiga, shuningdek insonning psixofiziologik imkoniyatlarini axborot modeliga mos bo‘lishiga bog‘liqdir.
Biofizik moslik operatorning ish qobiliyatini, normadagi fiziologik holatini ta’minlaydigan atrof-muhitning yaratilishini ifodalaydi. Bu vazifa mehnat muhofazasi talablari bilan bog‘langan. Atrof-muhitning ko‘pgina omillari, chegara miqdorlari qonuniyat bilan belgilangan va ular operatorning ish vazifasi bilan doimiy bog‘lanmagan bo‘lishi mumkin. Shuning uchun mashinalarning yaratilishida shovqin, tebranish, havo muhiti kabi barcha birliklarning maxsus tekshirilishi talab qilinadi.
Insonning kuchi va energetik qobiliyati ma’lum chegaraga ega. Shuning uchun ish jarayonida boshqarish tizimida charchash maqsadga muvofiq bo‘lmagan oqibatga olib kelishi mumkin. Shuningdek, ish tizimidagi aniqlik pasayadi. Bunday cheklanish yoki atrof-muhitga bog‘liq bo‘lgan vaziyat, omillar e’tiborga olinishi kerak.
Energetik moslik operatorning optimal imkoniyatlari asosida talab qilinadigan kuch, sarflanadigan quvvat, harakatning aniqligi va tezligi bilan mashinani boshqarilishidagi kelishuvni ifodalaydi.
Fazoviy-antropometrik moslik inson tanasi o‘lchami, tashqi fazoning ta’sirli imkoniyatlari, ish jarayonida operatorning vaziyati, gavdaning turishi hisobga olinishini ifodalaydi. Vazifaning to‘g‘ri hal qilinishida ish joyi hajmi, operator harakatlanadigan masofa, balandlik, boshqaruv pultigacha bo‘lgan oraliq va boshqa ko‘rsatkichlar aniqlanadi.
Moslikni ta’minlashda insonlarda antropometrik ko‘rsatkichlarning har xil bo‘lishi murakkab holatga olib keladi va bu vazifani echishda ergonomika yordam beradi.
Texnikaviy-estetik moslik insonni mehnat jarayonida, mashina bilan bo‘ladigan muloqotida qoniqarli sharoit bilan ta’minlashni anglatadi. Ko‘p sonli va favqulodda muxim texnik-estetik masalalarni hal qilishda san’atkorlar, konstruktorlar, rassomlar va boshqalar jalb qilinadi.
|
| |