Atom elektr stantsiyalarining afzalliklari

Atom elektr stantsiyalarining afzalliklari:
Zararli chiqindilar yo'q;
Radioaktiv moddalarning emissiyasi ko'mirdan bir necha baravar kam. shunga o'xshash quvvatga ega bo'lgan stansiyalar (ko'mirda ishlaydigan issiqlik elektr stantsiyalarining kulida ularni foydali qazib olish uchun etarli bo'lgan uran va toriy foizi mavjud);
Ishlatilgan yoqilg'ining oz miqdori va uni qayta ishlashdan keyin qayta foydalanish imkoniyati;
Yuqori quvvat: birlik uchun 1000-1600 MVt;
Energiyaning arzonligi, ayniqsa issiqlik.
Atom elektr stantsiyalarining kamchiliklari:
Nurlangan yoqilg'i xavfli bo'lib, murakkab va qimmat qayta ishlash va saqlash choralarini talab qiladi;
Termal neytron reaktorlari uchun o'zgaruvchan quvvat ishlashi istalmagan;
Mumkin bo'lgan hodisaning oqibatlari juda og'ir, garchi uning ehtimoli juda past;
700-800 MVt dan kam quvvatga ega bo'lgan agregatlar uchun o'rnatilgan quvvatning 1 MVtiga ham o'ziga xos, ham umumiy, stansiya, uning infratuzilmasini qurish uchun zarur bo'lgan, shuningdek, tugatilishi mumkin bo'lgan yirik kapital qo'yilmalar.
Atom elektr stansiyalarining xavfsizligi
Rostexnadzor Rossiya AESlari xavfsizligini nazorat qiladi.
Yadro xavfsizligi quyidagi hujjatlar bilan tartibga solinadi:
Atom elektr stantsiyalarining xavfsizligini ta'minlashning umumiy qoidalari. OPB-88/97 (PNAE G-01-011-97)
Atom elektr stantsiyalarida reaktorlarni o'rnatish uchun yadro xavfsizligi qoidalari. NBY RU AS-89 (PNAE G - 1 - 024 - 90)
Radiatsiyaviy xavfsizlik quyidagi hujjatlar bilan tartibga solinadi:
Atom elektr stansiyalarining sanitariya qoidalari. SP AS-99
Radiatsion xavfsizlikni ta'minlashning asosiy qoidalari. OSPORB-02
istiqbollari
Bunday kamchiliklarga qaramay, atom energetikasi eng istiqbolli ko'rinadi. To'lqinlar, shamol, quyosh, geotermal manbalar va boshqalar energiyasi tufayli energiya olishning muqobil usullari hozirgi vaqtda ishlab chiqarilgan energiyaning past darajasi va uning past konsentratsiyasi bilan tavsiflanadi. Bundan tashqari, energiya ishlab chiqarishning ushbu turlari atrof-muhit va turizm uchun o'ziga xos xavflarni (fotovoltaik elementlarning ifloslanishi, shamol fermalarining qushlar uchun xavfi va to'lqin dinamikasidagi o'zgarishlar) olib keladi.
Akademik Anatoliy Aleksandrov: "Atom energiyasi keng miqyosda insoniyat uchun eng katta ne'mat bo'ladi va bir qator o'tkir muammolarni hal qiladi".
Ayni paytda GT-MGR kabi yangi avlod yadro reaktorlari bo‘yicha xalqaro loyihalar ishlab chiqilmoqda, bu esa atom elektr stansiyalarining xavfsizligi va samaradorligini oshiradi.
Rossiya dunyodagi birinchi suzuvchi atom elektr stansiyasini qurishga kirishdi, bu mamlakatning chekka qirg‘oqbo‘yi hududlarida energiya taqchilligi muammosini hal qiladi.[manba?]
AQSH va Yaponiya alohida sanoat tarmoqlarini issiqlik va elektr energiyasi bilan taʼminlash maqsadida quvvati taxminan 10-20 MVt boʻlgan mini-atom elektr stansiyalarini qurmoqda. turar-joy majmualari, va kelajakda - va yakka tartibdagi uylar. O'rnatish quvvatining pasayishi bilan ishlab chiqarishning kutilayotgan ko'lami oshadi. Kichik o'lchamli reaktorlar (masalan, Hyperion AESga qarang) yadroviy materialning sizib chiqishi ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradigan xavfsiz texnologiyalar yordamida yaratilgan.
Vodorod ishlab chiqarish
AQSh hukumati atom vodorod tashabbusini qabul qildi. Koʻp miqdorda vodorod ishlab chiqarishga qodir boʻlgan yangi avlod yadro reaktorlarini yaratish boʻyicha (Janubiy Koreya bilan birgalikda) ishlar olib borilmoqda. INEEL (Aydaho milliy muhandislik atrof-muhit laboratoriyasi) bitta birlikni bashorat qilmoqda atom elektr stansiyasi keyingi avlod kuniga 750 000 litr benzinga ekvivalent vodorod ishlab chiqaradi.
Mavjud atom elektr stantsiyalarida vodorod ishlab chiqarish bo'yicha tadqiqotlar moliyalashtirilmoqda.
Termoyadro energiyasi
Nisbatan uzoq istiqbol bo'lsa ham, bundan ham qiziqroq narsa - yadroviy sintez energiyasidan foydalanish. Hisob-kitoblarga ko'ra, termoyadroviy reaktorlar energiya birligiga kamroq yoqilg'i sarflaydi va bu yoqilg'ining o'zi ham (deyteriy, litiy, geliy-3) ham, ularning sintez mahsulotlari ham radioaktiv emas va shuning uchun ekologik xavfsizdir.
Ayni paytda Fransiyaning janubida Rossiya ishtirokida xalqaro eksperimental termostantsiya qurilmoqda yadroviy reaktor ITER.
AES qurilishi
Sayt tanlash
Atom elektr stantsiyasini qurish imkoniyatini baholashda asosiy talablardan biri uning radiatsiyaviy xavfsizlik standartlari bilan tartibga solinadigan atrofdagi aholi uchun ishlashi xavfsizligini ta'minlashdir. Atom elektr stansiyasini ishlatish jarayonida atrof-muhitni - hududni va aholini zararli ta'sirlardan muhofaza qilish chora-tadbirlaridan biri uning atrofida sanitariya muhofazasi zonasini tashkil etishdir.Atom elektr stansiyasini qurish uchun joy tanlashda markazi AESning ventilyatsiya stakasi bo'lgan doira bilan belgilangan sanitariya muhofazasi zonasini yaratish imkoniyatini hisobga olish kerak. Aholiga sanitariya muhofazasi zonasida yashash taqiqlanadi. Maxsus e'tibor Atom elektr stansiyasini aholi punktlari bilan bog'liq holda tog' tomonda joylashtirish uchun atom elektr stansiyasi qurilishi hududida shamol rejimlarini o'rganishga yo'naltirilishi kerak. Faol suyuqliklarning favqulodda oqishi ehtimolidan kelib chiqqan holda, er osti suvlari chuqur joylashgan joylarga ustunlik beriladi.
Atom elektr stantsiyasini qurish uchun joy tanlashda texnik suv ta'minoti katta ahamiyatga ega. Atom elektr stansiyasi asosiy suv foydalanuvchisidir. AESlarning suv sarfi arzimas, suvdan foydalanish esa katta, ya'ni suv asosan suv ta'minoti manbasiga qaytariladi. Atom elektr stansiyalari, shuningdek, qurilayotgan barcha sanoat ob'ektlari uchun ekologik talablar qo'yiladi.Atom elektr stansiyasini qurish uchun joy tanlashda quyidagi talablarga rioya qilish kerak:
atom elektr stansiyalarini qurish uchun ajratilgan yerlar qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi uchun yaroqsiz yoki yaroqsiz bo‘lsa;
qurilish maydonchasi suv omborlari va daryolar yaqinida, sel suvlari bilan to'ldirilmagan qirg'oqbo'yi hududlarida joylashgan;
saytning tuproqlari qo'shimcha xarajatlarsiz binolar va inshootlarni qurishga imkon beradi;
yer osti suvlari sathi binolarning yerto‘lalari va yer osti muhandislik kommunikatsiyalari chuqurligidan past bo‘lsa, atom elektr stansiyasini qurishda suvni quritish uchun qo‘shimcha xarajatlar talab etilmaydi;
sayt sirt drenajini ta'minlaydigan nishabli nisbatan tekis yuzaga ega, tuproq ishlari esa minimal darajada saqlanadi.
AES qurilish maydonchalari, qoida tariqasida, quyidagilarga ruxsat etilmaydi:
faol karst zonalarida;
kuchli (ommaviy) ko'chkilar va sel oqimlari bo'lgan hududlarda;
qor ko'chkilari mumkin bo'lgan hududlarda;
doimiy bosim ostida er osti suvlari oqimi bo'lgan botqoq va botqoq joylarda;
kon ishlari natijasida katta nosozliklar yuz bergan hududlarda;
tsunami kabi halokatli hodisalarga duchor bo'lgan hududlarda.
foydali qazilmalar joylashgan hududlarda;
Belgilangan hududlarda atom elektr stantsiyasini qurish imkoniyatini aniqlash va geologik, topografik va gidrometeorologik sharoitlar nuqtai nazaridan variantlarni taqqoslash uchun uchastkani tanlash bosqichida elektr energiyasini joylashtirishning har bir ko'rib chiqilayotgan varianti bo'yicha aniq tadqiqotlar o'tkaziladi. o'simlik.
Muhandislik-geologik tadqiqotlar ikki bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda ko'rib chiqilayotgan hududda ilgari o'tkazilgan tadqiqotlar bo'yicha materiallar to'planadi va tavsiya etilgan qurilish maydonchasining bilim darajasi aniqlanadi. Ikkinchi bosqichda, agar kerak bo'lsa, quduqlarni burg'ulash va tuproq namunalarini olish bilan maxsus muhandislik-geologik tadqiqotlar, shuningdek, uchastkaning razvedka-geologik tadqiqoti amalga oshiriladi. To'plangan ma'lumotlarni idoraviy qayta ishlash va qo'shimcha tadqiqotlar natijalariga ko'ra qurilish maydonining muhandislik-geologik tavsifi olinishi kerak, bu esa quyidagilarni belgilaydi:
hududning relefi va geomorfologiyasi;
50-100 m chuqurlikdagi hududda keng tarqalgan birlamchi va toʻrtlamchi davr yotqiziqlarining stratigrafiyasi, qalinligi va litologik tarkibi;
umumiy chuqurlikdagi alohida suvli qatlamlarning miqdori, tabiati, paydo bo'lish darajasi va tarqalish shartlari;
fizik-geologik jarayonlar va hodisalarning tabiati va intensivligi.
Sayt tanlash bosqichida muhandislik-geologik tadqiqotlar o'tkazilayotganda mahalliy qurilish materiallari - o'zlashtirilgan karerlar va tosh, qum, shag'al va boshqa qurilish materiallari konlari mavjudligi to'g'risida ma'lumot to'planadi. Xuddi shu davrda er osti suvlaridan texnologik va maishiy suv ta'minoti uchun foydalanish imkoniyatlari belgilanadi. Atom elektr stansiyalarini, shuningdek, boshqa yirik sanoat majmualarini loyihalashda situatsion qurilish rejalari, bosh rejalar sxemalari va bosh rejalar atom elektr stantsiyasining sanoat maydoni.
Binolar uchun kosmik rejalashtirish echimlari
Atom elektr stansiyalarini loyihalashdan maqsad eng oqilona loyihani yaratishdir. Atom elektr stantsiyasi binolari javob berishi kerak bo'lgan asosiy talablar:
ular uchun mo'ljallangan asosiy texnologik jarayonni amalga oshirish uchun qulaylik (binoning funktsional maqsadga muvofiqligi);
atrof-muhitga ta'sir qilishda ishonchlilik, mustahkamlik va chidamlilik (binoning texnik imkoniyatlari);
rentabellik, lekin chidamlilik hisobiga emas (iqtisodiy asoslilik).
estetika (arxitektura va badiiy maqsadga muvofiqligi);
Atom elektr stansiyasining sxemasi turli ixtisoslikdagi dizaynerlar jamoasi tomonidan yaratilgan.
Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalari
Atom elektr stansiyasining tarkibiga turli maqsadlardagi va shunga mos ravishda turli xil dizayndagi binolar va inshootlar kiradi. Bu radioaktiv zanjirni o'rab turgan massiv temir-beton konstruktsiyalarga ega bo'lgan asosiy binoning ko'p qavatli va ko'p oraliqli binosi; yordamchi tizimlarning mustaqil binolari, masalan, kimyoviy suvni tozalash, dizel generatori, azot stantsiyasi, odatda prefabrik temir-beton standart konstruktsiyalarda tayyorlanadi; tizimlar orasidagi kabel oqimlari va aloqa quvurlarini joylashtirish uchun o'tish mumkin bo'lgan va o'tib bo'lmaydigan er osti kanallari va tunnellari; koʻtarilgan yoʻl oʻtkazgichlar bogʻlaydi asosiy bino va yordamchi binolar va inshootlar, shuningdek ma'muriy sanitariya binosi binolari. Atom elektr stantsiyasining eng murakkab va mas'uliyatli binosi asosiy bino bo'lib, u umumiy holatda ramka qurilish konstruksiyalari va reaktor bo'linmasining massivlaridan tashkil topgan tuzilmalar tizimidir.
Muhandislik jihozlarining xususiyatlari
Atom elektr stantsiyalarining, shuningdek, har qanday yadroviy inshootlarning o'ziga xos xususiyati ish paytida ionlashtiruvchi nurlanishning mavjudligi. Loyihalashda ushbu asosiy farqlovchi omilni hisobga olish kerak. Atom elektr stantsiyalarida nurlanishning asosiy manbai yadro reaktori bo'lib, unda yoqilg'i yadrolarining bo'linish reaktsiyasi sodir bo'ladi. Bu reaktsiya barcha ma'lum turdagi nurlanish bilan birga keladi.
Yadro yoqilg'i aylanishi. Yadro energetikasi murakkab sanoat bo'lib, u birgalikda yoqilg'i aylanishini tashkil etadigan ko'plab sanoat jarayonlarini o'z ichiga oladi. Reaktor turiga va tsiklning yakuniy bosqichi qanday davom etishiga qarab, yonilg'i aylanishlarining har xil turlari mavjud.
Odatda, yoqilg'i aylanishi quyidagi jarayonlardan iborat. Uran rudasi shaxtalarda qazib olinadi. Uran dioksidini ajratish uchun ruda maydalanadi va radioaktiv chiqindilar tashlab yuboriladi. Olingan uran oksidi (sariq tort) uran geksafloridiga, gazsimon birikmaga aylanadi. Uran-235 konsentratsiyasini oshirish uchun uran geksaftorid izotoplarni ajratish zavodlarida boyitiladi. Keyin boyitilgan uran yana qattiq uran dioksidiga aylanadi va undan yoqilg'i granulalari tayyorlanadi. Yoqilg'i elementlari (yoqilg'i tayoqchalari) atom elektr stantsiyasining yadro reaktorining yadrosiga kiritish uchun yig'ilishlarga birlashtirilgan granulalardan yig'iladi. Reaktordan olingan sarflangan yoqilg'i yuqori darajadagi radiatsiyaga ega va stansiya hududida sovutilgandan so'ng, maxsus saqlash joyiga yuboriladi. Shuningdek, stansiyadan foydalanish va texnik xizmat ko'rsatish jarayonida to'plangan past darajadagi radiatsiyaviy chiqindilarni utilizatsiya qilish ko'zda tutilgan. Xizmat muddati tugagandan so'ng, reaktorning o'zi (reaktor bloklarini zararsizlantirish va utilizatsiya qilish bilan) ishdan chiqarilishi kerak. Yoqilg'i aylanishining har bir bosqichi odamlarning xavfsizligi va atrof-muhitni muhofaza qilishni ta'minlaydigan tarzda tartibga solinadi.
Bolgariyadagi elektr stantsiyalari Yadroviy elektr stansiyalari Ishning ichida bosim 160 ga etadi ... ular gidroelektrostantsiyalar, energiya va energiya bilan jiddiy raqobatlashadilar. atom elektr stansiyalari chunki ular ekologik toza ...
Atom elektr stantsiyasi(AES), elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun og'ir elementlarning yadroviy bo'linishining boshqariladigan zanjirli reaktsiyasi natijasida yadroviy reaktorda chiqarilgan issiqlikdan foydalanadigan elektr stantsiyasi (asosan. $\ce(^(233)U, ^(235)U, ^(239)Pu)$). ichida hosil bo'lgan issiqlik yadro yadroviy reaktor, uzatiladi (to'g'ridan-to'g'ri yoki oraliq orqali sovutish suvi) turbogeneratorli bug 'turbinalarini harakatga keltiradigan ishchi suyuqlik (asosan suv bug'i).
Atom elektr stantsiyasi, qoida tariqasida, an'anaviyning analogidir issiqlik elektr stansiyasi(TPP), bug 'qozon pechining o'rniga yadroviy reaktor ishlatiladi. Biroq, atom va issiqlik elektr stansiyalarining asosiy termodinamik sxemalarining o'xshashligiga qaramasdan, ular orasida sezilarli farqlar ham mavjud. Ulardan asosiylari atom elektr stansiyalarining issiqlik elektr stansiyalariga nisbatan ekologik va iqtisodiy afzalliklari: atom elektr stansiyalari yoqilg‘i yoqish uchun kislorodga muhtoj emas; ular amalda atrof-muhitni oltingugurtli va boshqa gazlar bilan ifloslantirmaydi; yadro yoqilg'isi ancha yuqori kaloriya qiymati(1 g U yoki Pu izotoplarini parchalashda 22500 kVt/soat ajralib chiqadi, bu 3000 kg ko'mir tarkibidagi energiyaga teng), bu uning hajmini va tashish va tashish xarajatlarini keskin kamaytiradi; Yadro yoqilg'isining jahon energiya resurslari uglevodorod yoqilg'isining tabiiy zaxiralaridan sezilarli darajada oshadi. Bundan tashqari, yadroviy reaktorlardan (har qanday turdagi) energiya manbai sifatida foydalanish an'anaviy issiqlik elektr stansiyalarida qabul qilingan issiqlik sxemalarini o'zgartirishni va masalan, atom elektr stantsiyalari tuzilishiga yangi elementlarni kiritishni talab qiladi. biologik himoya qilish (qarang Radiatsiya xavfsizligi), ishlatilgan yoqilg'iga yonilg'i quyish tizimlari, yonilg'i hovuzlari va boshqalar. Issiqlik energiyasini yadro reaktoriga o'tkazish bug 'turbinalari muhrlangan quvur liniyalari orqali aylanib yuruvchi sovutish suvi orqali, aylanma nasoslar bilan birgalikda, deb ataladigan shaklda amalga oshiriladi. reaktor sxemasi yoki halqasi. Issiqlik tashuvchilar sifatida oddiy va og'ir suv, suv bug'lari, suyuq metallar, organik suyuqliklar va ba'zi gazlar (masalan, geliy, karbonat angidrid) ishlatiladi. Sovutish suyuqligi aylanadigan davrlar radioaktivlik oqmasligi uchun har doim yopiq bo'ladi, ularning soni asosan yadroviy reaktor turiga, shuningdek ishchi suyuqlik va sovutish suvi xususiyatlariga qarab belgilanadi.
Yagona konturli atom elektr stansiyalarida (rasm, 2). lekin) sovutish suyuqligi ham ishlaydigan suyuqlikdir, butun sxema radioaktiv va shuning uchun biologik himoya bilan o'ralgan. Yadroning neytron maydonida faollashtirilmagan geliy kabi inert gazni sovutish suvi sifatida ishlatganda, sovutish suvi radioaktiv bo'lmagani uchun faqat yadroviy reaktor atrofida biologik himoya qilish kerak. Sovutish suyuqligi - ishchi suyuqlik, reaktor yadrosida isitiladi, so'ngra turbinaga kiradi, u erda uning issiqlik energiyasi mexanik energiyaga, keyin esa elektr generatorida - elektr energiyasiga aylanadi. Eng keng tarqalgani yadro reaktorlari bo'lgan bir pallali atom elektr stantsiyalari bo'lib, ularda sovutish suvi va neytron moderatori suv sifatida xizmat qiladi. Sovutgich qaynaguncha qizdirilganda ishchi suyuqlik to'g'ridan-to'g'ri yadroda hosil bo'ladi. Bunday reaktorlar qaynoq suv reaktorlari deb ataladi, jahon atom energetikasida ular BWR (qaynoq suv reaktori) deb ataladi. Rossiyada suv sovutgichli qaynoq suv reaktorlari va grafit moderatori - RBMK (yuqori quvvatli kanal reaktori) keng tarqaldi. AESlarda yuqori haroratli gaz bilan sovutilgan (geliyli sovutish suvi bilan) - HTGR (HTGR) reaktorlaridan foydalanish istiqbolli hisoblanadi. Yopiq gaz turbinasi aylanishida ishlaydigan bitta konturli AESlarning samaradorligi 45-50% dan oshishi mumkin.
Ikki davrli sxema bilan yadroda isitiladigan asosiy sovutish suvi bug 'generatoriga o'tkaziladi ( issiqlik almashtirgich) issiqlik energiyasi ikkilamchi kontaktlarning zanglashiga olib keladigan ishchi suyuqlikka, shundan so'ng u aylanma nasos orqali yadroga qaytariladi. Birlamchi sovutish suvi, suyuq metall yoki gaz bo'lishi mumkin, ishchi suyuqlik esa bug 'generatorida suv bug'iga aylanadi. Birlamchi kontur radioaktiv bo'lib, biologik himoya bilan o'ralgan (inert gaz sovutish suvi sifatida ishlatilmagan hollar bundan mustasno). Ikkinchi sxema odatda radiatsiyaviy xavfsizdir, chunki ishchi suyuqlik va asosiy kontaktlarning zanglashiga olib keladigan sovutish moslamasi aloqa qilmaydi. Eng keng tarqalgani reaktorli ikki konturli atom elektr stantsiyalari bo'lib, ularda suv asosiy sovutuvchi va moderator, bug' esa ishchi suyuqlikdir. Ushbu turdagi reaktor VVER - bosimli suv quvvati deb ataladi. reaktor (PWR - Power Water Reactor). VVER bilan ishlaydigan atom elektr stantsiyalarining samaradorligi 40% ga etadi. Termodinamik samaradorlik nuqtai nazaridan, bunday AESlar, agar yadrodan chiqishda gaz sovutgichining harorati 700 ° C dan oshsa, HTGR bilan bitta konturli AESlardan past bo'ladi.
Uch davrali termal sxemalar (rasm, ichida) faqat birinchi (radioaktiv) kontaktlarning zanglashiga olib keladigan sovutish suyuqligining ishchi suyuqlik bilan aloqasini to'liq istisno qilish zarur bo'lgan hollarda qo'llaniladi; masalan, yadro suyuq natriy bilan sovutilganda, uning ishchi suyuqlik (bug ') bilan aloqasi katta avariyaga olib kelishi mumkin. Suyuq natriy sovutish suvi sifatida faqat tez neytronli yadro reaktorlarida (FBR - Fast Breeder Reactor) ishlatiladi. Tez neytron reaktoriga ega atom elektr stantsiyalarining o'ziga xos xususiyati shundaki, ular elektr va issiqlik energiyasini ishlab chiqarish bilan bir vaqtda termal yadro reaktorlarida foydalanish uchun mos bo'linadigan izotoplarni ko'paytiradi (2-rasmga qarang). Breeder reaktor).
Atom elektr stantsiyasining turbinalari odatda to'yingan yoki biroz qizib ketgan bug'da ishlaydi. O'ta qizdirilgan bug'da ishlaydigan turbinalardan foydalanilganda, to'yingan bug' reaktor yadrosi orqali (maxsus kanallar orqali) yoki maxsus issiqlik almashtirgich - harorat va bosimni oshirish uchun uglevodorod yoqilg'isida ishlaydigan o'ta qizdirgich orqali o'tkaziladi. AES tsiklining termodinamik samaradorligi qanchalik yuqori bo'lsa, sovutish suvi, ishchi suyuqlik parametrlari qanchalik yuqori bo'lsa, ular AES sovutish davrlarida ishlatiladigan strukturaviy materiallarning texnologik imkoniyatlari va xususiyatlari bilan belgilanadi.
Atom elektr stantsiyalarida sovutish suvini tozalashga katta e'tibor beriladi, chunki undagi tabiiy aralashmalar, shuningdek, asbob-uskunalar va quvurlarni ishlatish jarayonida to'plangan korroziya mahsulotlari radioaktivlik manbalari hisoblanadi. Sovutish suyuqligining tozalik darajasi ko'p jihatdan AES binolaridagi radiatsiyaviy vaziyat darajasini aniqlaydi.
Atom elektr stantsiyalari deyarli har doim energiya iste'molchilari yaqinida quriladi, chunki yadro yoqilg'isini AESga tashish narxi, issiqlik elektr stantsiyalari uchun uglevodorod yoqilg'idan farqli o'laroq, ishlab chiqarilgan energiya (odatda, energiya reaktorlarida yadro yoqilg'isi) narxiga kam ta'sir qiladi. bir necha yilda bir marta yangisiga almashtiriladi).yilda) va elektr va issiqlik energiyasini uzoq masofalarga uzatish ularning narxini sezilarli darajada oshiradi. Atom elektr stantsiyalari eng yaqin aholi punktining past tomonida qurilgan bo'lib, uning atrofida sanitariya muhofazasi zonasi va aholini qabul qilish mumkin bo'lmagan kuzatuv zonasini yaratadi. Kuzatuv zonasida atrof-muhitni uzluksiz nazorat qilish uchun nazorat-o'lchov uskunalari joylashtirilgan.
AES - asos atom energiyasi. Ularning asosiy maqsadi elektr energiyasini ishlab chiqarish (kondensatsiya tipidagi atom elektr stansiyalari) yoki elektr va issiqlik energiyasini birgalikda ishlab chiqarish (atom issiqlik va elektr stantsiyalari - ATES). AESda turbinalarda chiqarilgan bug'ning bir qismi deb ataladigan narsaga yo'naltiriladi. yopiq issiqlik ta'minoti tarmoqlarida aylanayotgan suvni isitish uchun tarmoq issiqlik almashtirgichlari. Ayrim hollarda yadro reaktorlarining issiqlik energiyasi faqat isitish ehtiyojlari uchun ishlatilishi mumkin (yadro issiqlik ta'minoti stantsiyalari - AST). Bunday holda, birinchi va ikkinchi davrlarning issiqlik almashinuvchilaridan isitiladigan suv tarmoq issiqlik almashtirgichiga kiradi, u erda tarmoq suviga issiqlik beradi va keyin kontaktlarning zanglashiga qaytadi.
Atom elektr stansiyalarining an'anaviy issiqlik elektr stansiyalariga nisbatan afzalliklaridan biri bu ularning yuqori ekologik tozaligi bo'lib, u malaka bilan saqlanadi. yadro reaktorlarining ishlashi. Mavjud AESning radiatsiyaviy xavfsizlik to'siqlari (yoqilg'i tayoqchasi, yadroviy reaktor idishi va boshqalar) sovutish suvining radioaktiv parchalanish mahsulotlari bilan ifloslanishini oldini oladi. Atom elektr stansiyasining reaktor zali ustida eng og'ir avariya - birlamchi konturning bosimsizlanishi, yadroning erishi paytida radioaktiv moddalarning atrof-muhitga kirib kelishiga yo'l qo'ymaslik uchun himoya qobig'i (kontrol) o'rnatilmoqda. AES xodimlarini o'qitish oddiy va favqulodda vaziyatlarda harakatlarni mashq qilish uchun maxsus simulyatorlar (AES simulyatorlari) bo'yicha o'qitishni nazarda tutadi. AESda stansiyaning normal ishlashini, uning xodimlarining xavfsizligini ta'minlaydigan bir qator xizmatlar mavjud (masalan, dozimetrik nazorat, sanitariya-gigiyena talablarini ta'minlash va boshqalar). Atom elektr stantsiyasi hududida yangi va ishlatilgan yadro yoqilg'isi, uni ishlatish jarayonida paydo bo'ladigan suyuq va qattiq radioaktiv chiqindilar uchun vaqtincha saqlash omborlari tashkil etiladi. Bularning barchasi atom elektr stantsiyalarida o'rnatilgan kilovatt quvvatning narxi issiqlik elektr stantsiyalarida bir kilovattning narxidan 30% dan ortiqroq bo'lishiga olib keladi. Biroq, iste'molchiga etkazib beriladigan, atom elektr stantsiyalarida ishlab chiqarilgan energiyaning tannarxi issiqlik elektr stansiyalariga qaraganda past, chunki bu tannarxda yoqilg'i komponentining ulushi juda kichik. Yuqori samaradorlik va energiyani tartibga solish xususiyatlari tufayli AESlar odatda asosiy rejimlarda qo'llaniladi, AESlarning o'rnatilgan quvvatdan foydalanish koeffitsienti 80% dan oshishi mumkin. Mintaqaning umumiy energetika balansida atom elektr stansiyalarining ulushi ortib borishi bilan ular manevr rejimida ham ishlashi mumkin (mahalliy energetika tizimidagi yuklanish tartibsizliklarini qoplash uchun). Atom elektr stansiyalarining yoqilg‘ini almashtirmasdan uzoq muddat ishlashi mumkinligi ularni chekka hududlarda ham qo‘llash imkonini beradi. AESlar ishlab chiqilgan bo'lib, ularning jihozlari sxemasi kemadagi atom elektr stantsiyalarida amalga oshiriladigan printsiplarga asoslanadi. qurilmalar (qarang: Yadro kemasi). Bunday atom elektr stantsiyalari, masalan, barjada joylashtirilishi mumkin. HTGRli atom elektr stantsiyalari metallurgiya, kimyo va neft sanoatida texnologik jarayonlarni amalga oshirish, ko'mir va slanetsni gazlashtirish, sintetik uglevodorod yoqilg'isini ishlab chiqarish uchun issiqlik energiyasini ishlab chiqaradigan istiqbolli hisoblanadi. AESning ishlash muddati 25-30 yil. Atom elektr stansiyasini foydalanishdan chiqarish, reaktorni demontaj qilish va uning uchastkasini "yashil maysazor" holatiga qaytarish har bir alohida holatda ishlab chiqilgan rejalarga muvofiq amalga oshiriladigan murakkab va qimmat tashkiliy va texnik choradir.
5000 kVt quvvatga ega dunyodagi birinchi atom elektr stantsiyasi Rossiyada 1954 yilda Obninsk shahrida ishga tushirilgan. 1956 yilda Buyuk Britaniyadagi Kalder Xolldagi atom elektr stansiyasi (46 MVt), 1957 yilda AQShning Shipport portidagi atom elektr stantsiyasi (60 MVt) ishga tushirildi. 1974 yilda dunyodagi birinchi issiqlik elektr stansiyasi Bilibinskaya (Chukotka avtonom okrugi) ishga tushirildi. 2-yarmida yirik iqtisodiy atom elektr stansiyalarining ommaviy qurilishi boshlandi. 1960-yillar Biroq, Chernobil AESdagi avariyadan so'ng (1986), jozibadorlik atom energiyasi sezilarli darajada kamaydi va o'zining an'anaviy yoqilg'i-energetika resurslariga yoki ulardan foydalanish imkoniyatiga ega bo'lgan bir qator mamlakatlarda yangi atom elektr stansiyalarini qurish haqiqatda to'xtadi (Rossiya, AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya). 21-asr boshlarida, 2011-yil 11-martda Tinch okeanida Yaponiyaning sharqiy qirgʻoqlarida 9,0 dan 9,1 ballgacha kuchli zilzila va undan keyingi kuchli zilzila natijasida tsunami(to'lqin balandligi 40,5 m ga yetdi) Fukusima 1 atom elektr stansiyasida (Okuma shaharchasi, Fukusima prefekturasi) eng kattasitexnologik halokat- Xalqaro yadroviy hodisalar shkalasi bo'yicha maksimal 7 darajadagi radiatsiyaviy avariya. Tsunami tashqi quvvat manbalari va zaxira dizel generatorlarini ishdan chiqardi, bu esa barcha normal va favqulodda sovutish tizimlarining ishlamay qolishiga olib keldi va avariyaning birinchi kunlarida 1, 2 va 3-energetika bloklarida reaktor yadrosining erishiga olib keldi. 2013-yil dekabr oyida atom elektr stansiyasi rasman yopildi. 2016 yilning birinchi yarmida radiatsiyaning yuqori darajasi nafaqat reaktor binolaridagi odamlar, balki robotlar uchun ham ishlashni imkonsiz qiladi, bu esa yuqori daraja radiatsiya ishlamay qolgan. Tuproq qatlamlarini maxsus saqlash joylariga olib tashlash va uni yo‘q qilish 30 yil davom etishi rejalashtirilgan.
Dunyoning 31 ta davlati atom elektr stansiyalaridan foydalanadi. 2015 yil uchun amal qiladi. Umumiy quvvati 381 000 MVt (381 GVt) dan ortiq bo'lgan 440 ta atom energetika reaktorlari (energetika bloklari). OK. 70 ta yadro reaktorlari qurilmoqda. Umumiy elektr energiyasi ishlab chiqarishdagi ulushi bo'yicha jahonda yetakchi Frantsiya (o'rnatilgan quvvat bo'yicha ikkinchi o'rin) bo'lib, bunda atom energiyasi 76,9% ni tashkil qiladi.
2015-yilda dunyodagi eng yirik atom elektr stansiyasi (oʻrnatilgan quvvat boʻyicha) Kashivazaki-Kariva (Kashivazaki, Niigata prefekturasi, Yaponiya) hisoblanadi. 8212 MVt (8,212 GVt) quvvatga ega 5 ta qaynoq suv reaktori (BWR) va 2 ta ilg'or qaynoq suv reaktori (ABWR) ishlamoqda.
Xulosa
N quvvatli atom elektr stansiyasi loyihalashda hozirgi energiya iste'moli darajasida, turli hisob-kitoblarga ko'ra, dunyo zahiralari 100-400 yil ichida tugaydi.
Olimlarning prognozlariga ko'ra, energiya iste'moli 1950 yildan 2050 yilgacha 7 baravar farq qiladi. Yadro yoqilg'isi zahiralari aholining energiyaga bo'lgan ehtiyojini ancha uzoq muddatga qondira oladi.
O`zbekistonning boy tabiiy resurslariga qaramay, qazib olinadigan yoqilg'ida, shuningdek, yirik daryolarning gidroenergetika resurslari (1200 milliard kVt / soat) yoki 137 million kVt. Mamlakat prezidenti atom energetikasini rivojlantirishga alohida e'tibor qaratdi. Ko'mir, neft, gaz, slanets, torf kimyo sanoatining turli tarmoqlari uchun qimmatli xom ashyo ekanligini hisobga olsak. Ko'mir metallurgiya uchun koks ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. Shu sababli, ayrim sanoat tarmoqlari uchun organik yoqilg'i zaxiralarini saqlab qolish vazifasi qo'yiladi. Bu tendentsiyalarni kuzatib boradi jahon amaliyoti.
Atom elektr stansiyalarida olinadigan energiyaning tannarxi ko‘mirnikidan past bo‘lishi va gidroelektr stansiyalaridagi energiya qiymatiga yaqin bo‘lishi kutilayotganligini inobatga olsak, atom elektr stansiyalari qurilishini oshirishning dolzarbligi yaqqol namoyon bo‘ladi.
|