nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat uchun savollar - Amaliy matematika

Nazorat uchun savollar:
Elektron jadvallar qanday masalalarni yechish uchun mo‘ljallangan?
Excelning asosiy tavsiyanomasi qanday bo‘limlarni o‘z ichiga oladi?
Ma’lumotlarni tartiblash usullari.
Jadvalni formatlash turlari?
Foydalanish uchun adabiyotlar:
B.Mo‘minov. Informatika. O‘quv qo‘llanma. T.: “Tafakkur-bo‘stoni”, 2014 y.
A.Abduqodirov, A.Xaitov, R.Shodiyev “Axborot texnologiyalari”. Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik. - T: “O’zbekiston”, 2001 y.
A.Axmedov, N.Toyloqov “Informatika”. Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik. - T: “O‘zbekiston”, 2001 y. 272 b.
A.Norov, L.Safarov, B.Shovaliyev. Informatika va informatsion texnologiyalardan laboratoriya ishlari. -Qarshi “Nasaf’ nashriyoti, 2004.
www.ziyonet.uz - ZiyoNet axborot ta’lim portal
Amaliy mashg‘ulot №9
Mavzu: Taqdimotlar muharrirlari va ularda ishlash.
Ishning maqsadi: Taqdimotlarni yaratish va ularda ishlashni o‘rganish.
Nazariy ma’lumotlar: MS Power Point - grafik tasvirlar tayyorlash va prezentatsiyalar hosil qilish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, unda yaratilgan prezentatsiyalarda oddiy animatsiyalar tashkil qilish mumkin.
Power Point dasturiy mahsuloti asosan prezentatsiyalar hosil qilishda ishlatiladi. Prezentatsiya - ma’ruza, biznes reja va hokazolar bo‘lishi mumkin. Har bir prezentatsiya bir nechta slayddan tashkil topgan bo‘lishi mumkin.
MS Power Point yaratgan hujjatlarini Office ning boshqa muharrirlariga, Web sahifa ko‘rinishida, rasm ko‘rinishida (*.bmp,*.jpg) va boshqa ko‘rinishlarda eksport qilish imkoni berilgan.
Odatda MS Power Point dasturini ishga tushirish uchun Windowsning «Пуск» tugmasi bosiladi, menyuning «Программы» bandidan MS Power Point nomli qismi ishga tushiriladi.
MS Power Point ishga tushganda quyidagi oynani ko'ramiz
«Strelka» orqali ko‘rsatilgan oynachada Power Point prezentatsiya yaratishning to‘rt xil variantidan birini tanlashni taklif etayapti:
Power Point Masteri orqali prezentatsiya hosil qilish; (Bu variant tanlanganda so‘rovlar orqali qanday prezentatsiya hosil qilinishi kerakligi master orqali aniqlanib, shu talablarga javob beradigan prezentatsiya hosil qilinadi.)
Biror shablon ko‘rinishidagi prezentatsiya hosil qilish; (Bu variantda esa, tayyor prezentatsiyalar shablonidan birortasi tanlanishi talab qilinadi. Tanlangan shablon ko‘rinishida perezentatsiya hosil qilib, foydalanuvchiga havola etiladi. Shablonlarning ham bir nechta turi bor, ular: «Общие», «Web-страницы», «Презентации», «Дизайны», «Презентаций». Masalan Web-sahifa hosil qilmoqchi bo‘lsak, «Web- страницы» bandidagi biror shablonni tanlaymiz va hokazo).
Bo‘sh prezentatsiya hosil qilish; (1 ta slayddan iborat prezentatsiya hosil qilib beradi).
Oldin hosil qilingan prezentatsiyani ochish. (Oldin yaratilgan prezentatsiyalar ro‘yxatidan keraklisini ochish imkonini beradi.) (2-rasm).
|
BNC-konnektor - 1. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja

29
harfidan boshlansa, bu ekran sifatida simli o‟ram ishlatilayotganini anglatadi, agar F
harfidan boshlansa ekran sifatida folgadan foydalanilganligini anglatadi.
U/UTP (Unshielded Twisted Pair) markirovkasi – bu oddiy ekransiz o‟rama
juft. Masalan, F/UTP (Shielded Twisted Pair) kabel folga bilan ekranlashganini, lekin
o‟ralgan o‟tkazgichlarning o‟zi ekranlashmaganini anglatadi. Ya‟ni
birinchi harf
kabelning umumiy ekranini, “/” belgisidan keyingisi esa o‟tkazgichlarning
o‟zilarining ekranlashganini ko‟rsatadi. F/FTP markirovkasi
har bir juft folga bilan
ekranlashganini va qo‟shimchasiga barcha juftlar folgali ekran bilan o‟ralganini
anglatadi (2.4-rasm).
2.4-rasm. Kabel markirovkalari.
Agar kabelning kategoriyasi qanchalik yuqori uning bo‟lsa uzatish tezligi va
o‟tkazuvchanligi shunchalik yuqori bo‟ladi. Quyida kabel
kategoriyasining tezlikka
va o‟tkazuvchanligiga bog‟liqligi bo‟yicha qisqacha ma‟lumot keltirilgan.
1. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja

1. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
18.05.2024
Hajmi
0,79 Mb.
#243161
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
-ma’ruza uchun adabiyotlar ro’yxati

2-ma’ruza uchun adabiyotlar ro’yxati
1.
James F. Kurose, Keith W. Ross “A Top-Down Approach: Computer
Networking”, 2017y. Pearson Education Limited
2.
Andrew S. Tanenbaum. Computer Networks, Fourth Edition. Publisher; Prentice
Hall, 2011.
3.
Н.А. Олифер, В.Г. Олифер “Компютерные сети: Принципы, технологии,
протоколы” Пятое издание, издател Питер, 2016
4.
Musaev M.M. “Kompyuter tizimlari va tarmoqlari”. Toshkent.: “Aloqachi”
nashriyoti, 2013 yil. 8 bob. 394 bet. – Oliy o„quv yurtlari uchun qo„llanma.
5.
Бройдо В.Л. "Вычислителные системы, сети и телекоммуникации" - СПб.:
Питер. 2003г.
Nazorat savollari
1.
Simli va simsiz tarmoqlarning farqi nimada?
2.
Simli tarmoqning afzalliklari va kamchiliklari nimalardan iborat?
3.
Simsiz tarmoqning afzalliklari va kamchiliklari nimalardan iborat?
4.
IEEE 802.3 standartlarini tavsiflab bering?
5.
IEEE 802.11 standartlarini tavsiflab bering?
6.
IEEE 802.15 standartlarini tavsiflab bering?
7.
IEEE 802.16 standartlarini tavsiflab bering?
8.
Mobil tarmoq standartlarini tavsiflab bering?
9.
Mobil aloqani tavsiflab bering?
10.
Tarmoqlarni loyihalashning qanday zamonaviy dasturiy ta‟minotlari mavjud?
11.
Tarmoqning asosiy komponentalari nimalardan iborat?
Test topshiriqlari
1. Simli tarmoq standarti qaysi javobda to‟g‟ri ko‟rsatilgan?
А)IEEE 802.3; B)IEEE 802.1; C) IEEE 802.2; D) IEEE 802.5;
2. IEEE 802.3u standartining maksimal o‟tkazish tezligi qanday?
40
A) 100 Mbit/s; B) 1000 Mbit/s; C) 10 Gbit/s; D) 1 Gbit/s;
3. IEEE 802.3 ab standartining maksimal o‟tkazish tezligi qanday?
A) 1000 Mbit/s; B) 100 Mbit/s; C) 10 Gbit/s; D) 1 Gbit/s;
4. IEEE 802.3 an standartining maksimal o‟tkazish tezligi qanday?
A) 10 Gbit/s; B) 100 Mbit/s; C) 1000 Mbit/s; D) 1 Gbit/s;
5. Simli tarmoqning umumiy o'tkazuvchanligi qanchagacha yetishi mumkin:
A) 2000 Mbit/s; B) 1000 Mbit/s; C) 10 Gbit/s; D) 1 Gbit/s;
6. 5-kategoriyali o‟rama juft kabeli qancha masofagacha samarali ishlay oladi?
A) 100 m.; B) 200 m.; C) 300 m.; D) 400 m.
7. 5e-kategoriyali o‟rama juft kabeli o‟tkazish qobiliyati qancha?
A) 2 ta juftdan foydalanilganda 100 Mbit/s gacha va 4 ta juftdan foydalanilganda 1
Gbit/s gacha;
B) 100 Mbit/s gacha;
C) 4 ta juftdan foydalanilganda 1 Gbit/s gacha va kabel uzunligi 55 metrdan
oshmaganda 10 Gbit/s gacha;
D) 2 ta juftdan foydalanilganda 1 Gbit/s gacha;
8. 6-kategoriyali o‟rama juft kabelining o‟tkazish qobilati qancha?
A) 250 MHz; B) 125 MHz; C) 500 MHz; D) 100 MHz.
9. 802.11 ac standartining maksimal o‟tkazish tezligi qancha?
A) 6,77 Gbit/s; B) 1000 Mbit/s; C) 54 Mbit/s; D) 600 Mbit/s
10. 802.11g standartining maksimal o‟tkazish tezligi qancha?
A) 54 Mbit/s; B) 1000 Mbit/s; C) 55 Mbit/s; D) 600 Mbit/s
|
Visio mahalliy tarmoqni loyihalash uchun shablonlarni taqdim etdi

Visio mahalliy tarmoqni loyihalash uchun shablonlarni taqdim etdi .
Microsoft kompaniyasi Visio 2010 ning yangi versiyasini taqdim etdi, u an'anaga
ko'ra Office to'plamining hech bir versiyasiga kiritilmagan va uni alohida sotib
olishingiz kerak. Unda yangi shablonlar paydo bo'ldi, xususan, "Tarmoq" toifasi
mahalliy tarmoq topologiyasini, LDAP va Active Directory katalog tuzilmalarini va
server rafining joylashuvini loyihalash uchun shablonlarni o'z ichiga oladi. Tarmoq
diagrammasi shablonlari va ma'lumotlarni ulash xususiyatlaridan foydalanib, siz
uskunaning qanday mantiqiy yoki jismoniy ulanganligini ko'rsatadigan diagramma
yaratishingiz, har bir shaklni aniqlash uchun mos yozuvlar ma'lumotlarini
qo'shishingiz va keyin tashqi ma'lumotlarni import qilish va tarmoq shakllariga
bog'lashingiz mumkin.
3. Tarmoqlarning asosiy elementlari va kompyuterlarning tashkiliy qismlari Serverlar va ishchi stansiyalar . Oddiy qilib aytganda, tarmoqni ikkita
kompyuter guruhiga bo'lish mumkin: serverlar va ishchi stantsiyalari. Serverlar - bu
barcha foydalanuvchilar va qurilmalarga o'z resurslarini taqdim etadigan
kompyuterlar. Ishchi stantsiyalari - tarmoq tomonidan taqdim etilgan xizmatlardan
foydalanadigan alohida kompyuterlar guruhi.
Tarmoq kartalari va tarmoq kabellari . Har qanday tarmoq serverlar va ish
stantsiyalaridan tashqari qo'shimcha apparat va dasturiy ta'minotdan iborat.
Tarmoqqa ulangan har bir server va har bir ish stantsiyasida tarmoq kartasi
o'rnatilgan bo'lishi kerak. Keyin kompyuterlar bir-biriga kabel tizimi yoki boshqa
uzatish vositasi orqali ulanadi. Kompyuterni kabelga ulashning turli usullari mavjud.
Shunday qilib, kompyuterlar bitta kabel orqali ulanishi mumkin yoki bir guruh
kompyuterlar hubga ulanishi mumkin. Ko'pincha yangi binolarda kabel tizimi
38
allaqachon tayyor, chunki u telefon kabellari bilan birga yotqizilgan. Shunday qilib,
o'rnatilgan kabellarning mavjudligi va ma'lum bir tarmoqning o'ziga xos talablari
ishlatiladigan kabel tizimining turini aniqlaydi.
2.8-rasm. Tarmoq kartasi.
Tarmoq operatsion tizimlari - 1. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja

39
Ma'lumotlar almashinuvi tarixi aloqa modelining barcha
tarkibiy qismlarining
yaxshilanishi bilan ajralib turadi. Ushbu yaxshilanishlar uni tezroq,
boshqarishni
osonlashtirdi va samaraliroq qildi. Tarmoq - bu axborot uzatiladigan tizim.
Kompyuter tarmog'i kompyuterlar va boshqa elektron jihozlarni bir-biri bilan
bog'lashi mumkin bo'lgan kanalga ulash uchun zarur bo'lgan
barcha apparat va
dasturiy ta'minotni o'z ichiga oladi. Tarmoqdagi boshqa qurilmalar bilan aloqa
qiladigan
qurilmalar tugunlar, stantsiyalar yoki tarmoq qurilmalari deb ataladi.
Tugunlar soni ikkidan minglabgacha bo'lishi mumkin.
Mobil tarmoqlar - 1. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja

34
2.6- rasm. HSAT xizmat ko„rsatish hududi
S qiymat tizimning chastotaviy parametri (klasteri) hisoblanadi va
SHATning bo„lishi mumkin kanallari sonini aniqlaydi.
2.7-rasm. Yonma-yon stansiyalar guruhi
Agar har bir BTSda to„plam F k polosa kengligili L kanallardan tashkil
topsa, u holda HSATning uzatish yo„nalishidagi polosasining umumiy
kengligi
F c =F kℓCni tashkil etadi. R 0 radiusli xizmat ko„rsatish hududidagi BTSlar soni
(L) taxminan quyidagicha aniqlanadi:
U holda butun xizmat ko„rsatish hududidagi aktiv abonentlar soni N=Lℓ
kabi, chastotalar spektridan foydalanish samaradorligi esa quyidagicha aniqlanadi:
35
ya‟ni u ℓ to„plamdagi kanallar soniga bog„liq bo„lmaydi va yacheykaning
R radiusi kamayishi bilan ortadi. Bu yerdan kelib chiqadiki,
yacheykaning R
radiusi qanchalik kichik bo„lsa, chastotalarni shunchalik tez-tez takrorlash, ya‟ni
ulardan bir vaqtda foydalanish mumkin bo„ladi. Bundan tashqari, S chastota
parametrining kichikroq qiymatini tanlash kerak bo„ladi.
Tarmoqlarni loyihalashda qo’llanilayotgan zamonaviy dasturlar

2. Tarmoqlarni loyihalashda qo’llanilayotgan zamonaviy dasturlar
Zamonaviy tarmoqni loyihalash dasturlari tarmoq uskunalarining to'g'ri
modellarini tanlashga, kabellarni optimal yotqizishga, rozetkalarni va Wi-Fi ulanish
nuqtalarini tartibga solishga yordam beradi. Bunday dasturlarga misollar quyida
keltirilgan.
CAD5D – mahalliy tarmoqlarni loyihalash uchun onlayn xizmat
. CAD5D
onlayn dasturi korxona va ma'muriy binolarning mahalliy kompyuter tarmoqlarini
loyihalash uchun ishlatiladi. Uning yordami bilan siz binoning batafsil qavat
rejalarini ishlab chiqishingiz, kerakli abonent punktlari va asosiy nazorat tugunlarini
joylashtirishingiz,
shuningdek,
barcha
kabellarning
kerakli
uzunliklarini
hisoblashingiz mumkin. Dastur to'liq loyiha hujjatlarini, kompyuter tarmog'ini
rivojlantirish uchun zarur bo'lgan asbob-uskunalar va materiallarning barcha zarur
texnik xususiyatlarini yaratishga imkon beradi. CAD5D dasturi SAPR dasturlari bilan
integratsiyalash uchun modulga ega va dwg formatini qo'llab-quvvatlaydi.
Bu
xususiyat kompyuter tarmog'i loyihasini ishlab chiqishda dizaynerning vazifalarini
sezilarli darajada osonlashtiradi va kabel jurnalining mavjudligi kabel mahsulotlarini
tanlashda xatolarni minimal darajada kamaytiradi.
36
Office Anatomy - ofis tizimlarini rejalashtirish xizmati
. Agar sizning
kompaniyangiz yangi ofisga ko'chib o'tsa, siz ofisni barcha kerakli tizimlar - yoritish,
intranet, telefonlar, videokameralar, signalizatsiya va boshqalar bilan ta'minlashingiz
kerak bo'ladi. Agar siz ushbu ish uchun pudratchi yollagan bo'lsangiz ham, siz hali
ham ushbu muhandislik tizimlarini o'rganishingiz va loyihalashda ishtirok etishingiz
kerak, chunki siz xodimlaringizga nima kerakligini bilasiz. Office Anatomy xizmati
bu jarayonni osonlashtirishga yordam beradi va shu bilan birga loyiha xarajatlarini
yaxshiroq nazorat qiladi. Bu vizual dizayner bo'lib, unda siz xona tartibini qurasiz,
katalogdan tanlaysiz va sichqoncha yordamida kerakli infratuzilma elementlarini
(rozetkalar, Wi-Fi ulanish nuqtalari, kompyuterlar, telefonlar, videokameralar,
kirishni boshqarish tizimining elementlari) joylashtirasiz. Xizmat avtomatik ravishda
kerakli komponentlarni (kabellar, qutilar, qalqonlar, mahkamlagichlar) qo'shadi,
smeta tuzadi va xarajatlarni hisoblab chiqadi. Shu bilan birga, jihozlar soni,
joylashuvi
yoki
sinfini
o'zgartirish
orqali
loyihani
o'z
byudjetingizga
moslashtirishingiz mumkin. Ishlab chiquvchilar o'z xizmatlarini 1000 kv.m gacha
bo'lgan ofislar va 100 tagacha xodimlar uchun tavsiya qiladilar.
|
WiMAX (IEEE 802.16) texnologiyasi

Bog'liq 1. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari.
WiMAX (IEEE 802.16) texnologiyasi. Worldwide Interoperability for Microware Acces (WiMAX, inglizchadan, O„YuCh diapazonida ulanish
bo„yicha butun dunyo hamkorligi) - bu IEEE instituti (802.16 guruhi)
tomonidan standartlashtirilgan katta masofalarda “so„nggi milya” muammosini
alternativ yechimi sifatida qayd qilingan simli liniyalar va kabel
texnologiyalarini to„ldiruvchi keng polosali simsiz ulanish texnologiyasidir.
WiMAX texnologiyasidan shahar miqyosida keng polosali ulanish tarmoqlarini
(ingl. Metropolitan Area Networks, MAN) yaratish, simsiz ulanish nuqtalarini
tashkil qilish (“nuqta - ko„p nuqta” rejimi), bir-biridan olis ob‟ektlar orasida
yuqori sifatli aloqa tashkil etish (“nuqta - nuqta” rejimi) va shunga o„xshash
masalalarni yechish uchun foydalanish mumkin.
Umuman olganda, IEEE 802.16 standartining bazaviy xarakteristikalari 50
kilometrgacha bo„lgan ta‟sirning uzoqligi darajasini, to„g„ri ko„rinish zonasidan
tashqarida ishlash imkoniyatini, BS ning bir sektorida (jami BS 6 tagacha
sektorga ega bo„lishi mumkin) ma‟lumot almashuv tezligini maksimal (pik)
holatda 70Mbit/sek. gacha ko„tarilishini ko„zda tutadi. WiMAX tarmoqlarining
jihozlari 2 - 11GGs diapazonida 10-20MGs kenglikdagi bir necha kanallarda
ishlashi mumkin. Chastota diapazonlarning bunchalik keng tanlanishi dunyoning
ko„plab mamlakatlari spetsifikatsiya(tavsifnoma)larini hisobga olish uchun
qilingan.
Shunday qilib, WiMAX ma‟lumot uzatish tezligi bo„yicha simli tarmoqlar
bilan taqqoslana oladigan va unumdorlik hamda qoplash bo„yicha zamonaviy
Wi-Fi tarmoqlaridan yuqoriroq bo„lgan Internetga tezkor ulanish uchun
yaratilgan texnologiya hisoblanadi. O„z navbatida, aynan Wi-Fi lokal tarmoqlari
yoki foydalanuvchilarning turli tijorat va maishiy simli tarmoqlari WiMAX
“magistral tarmoqlari”ning davomi bo„lib xizmat qilishi mumkin. Ideal holatda,
WiMAX, soha standartlariga asoslangan bo„lib, shaharlar va qishloqlarda uy
33
foydalanuvchilari, korxonalar va mobil simsiz tarmoqlar uchun yuqori tezlikdagi,
shu bilan birga, nisbatan qimmat bo„lmagan aloqani tashkil etish uchun ishlab
chiqilgan texnologiya hisoblanadi [4].
IEEE 802 (IEEE 802.3, 802.11, 802.15, 802.16) texnologiyalari

27
Bugungi kunda 802 qo'mitasi quyidagi kichik qo'mitalarni o'z ichiga oladi:
802.1 - Internetworking – tarmoqlarni birlashtirish;
802.2 -
Logical Link Control, LLC - ma'lumotlarni mantiqiy uzatishni
boshqarish;
802.3 - Ethernet CSMA /
CD kirish usuli bilan;
802.4 - Token Bus LAN - Token Bus kirish usuli bilan lokal tarmoqlar;
802.5 - Token Ring LAN - Token Ring kirish usuli bilan mahalliy tarmoqlar;
802.6 - Metropolitan Area Network, MAN - Metropolitan Area Network;
802.7 - Broadband Technical Advisory Group - keng polosali uzatish bo'yicha
texnik maslahat guruhi;
802.8 - Fiber Optic Technical Advisory Group - optik tolali tarmoqlar uchun
texnik maslahat guruhi;
802.9 - Integrated Voice and data Networks
- integrallashgan ovozli va
ma'lumotlar tarmoqlari;
802.10 - Network Security - tarmoq xavfsizligi;
802.11 - Wireless Networks - simsiz tarmoqlar;
802.12 -
Demand Priority Access LAN, l00VG-AnyLAN - ustuvor talabli
kirish usuli bilan mahalliy tarmoqlar.
Lokal tarmoqlarning rivojlanish vaqtida tarmoq kabellarining yetarlicha ko‟p
turlari paydo bo‟ldi va ularning barchasi standartlar talablarining natijasidir. Ularning
ba‟zilari tarixda qoldi, ba‟zilari esa endi qo‟llanilmoqda va ular tufayli biz o‟zimizga
kerakli bo‟lgan yuqori tezlikda ma‟lumotlar almashish imkoniyatiga egamiz.
Kompyuter tarmoqlarida eng ko‟p qo‟llaniladigan kabellar:
koaksial kabel,
o‟rama juft kabeli va optik tolali kabellardir.
Koaksial kabel
– tarmoqlarini qurishda ishlatiladigan eng dastlabki
o‟tkazgichlardan biri. Koaksial kabel qalin izolyatiya bilan o‟ralgan
markaziy
o‟tkazgich, misli yoki alyuminli o‟ram va tashqi izolyatsiya qobig‟idan tashkil topgan
(2.1-rasm).
28
2.1-rasm. Koaksial kabelning tuzilishi.
Koaksial kabellar bilan ishlash uchun turli tipdagi bir qancha razyomlar
qo‟llaniladi.
JavaScript raqamlari - Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat

|
Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat
|
bet | 5/5 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 232,82 Kb. | | #262303 |
Bog'liq 10-ma’ruza. JavaScript asoslari. JavaScript stsenariyli tilining (1)JavaScript raqamlari
let x1 = 34.00; // Written with decimals let x2 = 34; // Written without decimals
JavaScript mantiqiy
let x = 5; let y = 5; let z = 6;
(x == y) // Returns true (x == z) // Returns false
JavaScript massivlari
JavaScript massivlari kvadrat qavslar bilan yoziladi. Massiv elementlari vergul bilan ajratiladi. Massiv indekslari nolga asoslangan, ya'ni birinchi element [0], ikkinchisi [1] va hokazo. Quyidagi kod cars uchta elementni (avtomobil nomlarini) o'z ichiga olgan massivni e'lon qiladi (yaratadi):
JavaScript obyektlari
JavaScript ob'ektlari jingalak qavslar bilan yoziladi {}.
Obyekt xossalari vergul bilan ajratilgan nom:qiymat juftlari sifatida yoziladi.
Operator turi
typeof JavaScript o'zgaruvchisi turini topish uchun JavaScript operatoridan foydalanishingiz
mumkin. Operator typeof o'zgaruvchi yoki ifoda turini qaytaradi:
typeof "" // Returns "string" typeof "John" // Returns "string" typeof "John Doe" // Returns "string"
Aniqlanmagan
JavaScript-da qiymatsiz o'zgaruvchi qiymatga ega undefined. Turi ham undefined.
let car; // Value is undefined, type is undefined
Mustahkamlash uchun savollar
JavaScript haqida dastlabki tushunchalar bering.
JavaScript HTML bilan qanday bog’lanadi?
|
| |
Cisco packet tracer yordamida dhcp serverini

Cisco packet tracer yordamida dhcp serverini
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
12.02.2024
Hajmi
0,98 Mb.
#154846
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Cisco packet tracer yordamida dhcp serverini
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
tegi - Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat

JavaScript funksiyalari va hodisalari
JavaScript yoki da
da JavaScript
Tashqi JavaScript
Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat
Download
232,82 Kb.
bet
2/5
Sana
10.06.2024
Hajmi
232,82 Kb.
#262303
1
2
3
4
5
Bog'liq
10-ma’ruza. JavaScript asoslari. JavaScript stsenariyli tilining (1)
Bu sahifa navigatsiya:
JavaScript funksiyalari va hodisalari
JavaScript yoki da
da JavaScript
Tashqi JavaScript
.
Eski JavaScript misollarida type atributidan foydalanish mumkin:
Tashqi JavaScript afzalliklari - Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat

|
Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat
|
bet | 3/5 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 232,82 Kb. | | #262303 |
Bog'liq 10-ma’ruza. JavaScript asoslari. JavaScript stsenariyli tilining (1)Tashqi JavaScript afzalliklari
Skriptlarni tashqi fayllarga joylashtirish bir qator afzalliklarga ega:
U HTML va kodni ajratadi
Bu HTML va JavaScript-ni o'qish va saqlashni osonlashtiradi
Keshlangan JavaScript fayllari sahifa yuklanishini tezlashtirishi mumkin
Bir sahifaga bir nechta skript fayllarini qo'shish uchun - bir nechta skript teglaridan foydalaning:
Tashqi havolalar
Tashqi skriptga 3 xil usulda murojaat qilish mumkin:
To'liq URL bilan (to'liq veb-manzil)
Fayl yo'li bilan (masalan, /js/)
Hech qanday yo'lsiz
Bu misol myScript.js ga havola qilish uchun toʻliq URL manzilidan foydalanadi:
JavaScript-ni ko'rsatish imkoniyatlari
JavaScript ma'lumotlarni turli yo'llar bilan "ko'rsatishi" mumkin:
innerHTML dan foydalanib HTML elementiga yozish.
document.write().dan foydalanib HTML chiqishiga yozish
window.alert().dan foydalanib ogohlantirish qutisiga yozish
console.log().dan foydalanib brauzer konsoliga yozish
innerHTML dan foydalanish
HTML elementiga kirish uchun JavaScript document.getElementById(id)usuldan foydalanishi mumkin. Atribut idHTML elementini belgilaydi. Xususiyat innerHTML HTML tarkibini belgilaydi:
JavaScript bayonotlari nuqtali vergul;
Nuqtali vergul JavaScript bayonotlarini ajratib turadi. Har bir bajariladigan bayonotning oxiriga nuqta-vergul qo'ying:
JavaScript oq maydoni
JavaScript bir nechta bo'shliqlarga e'tibor bermaydi. Skriptni yanada o'qilishi uchun unga bo'sh joy qo'shishingiz mumkin. Quyidagi qatorlar ekvivalentdir:
JavaScript satr uzunligi va qator uzilishlari
Eng yaxshi o'qilishi uchun dasturchilar ko'pincha 80 belgidan ortiq kod satrlaridan qochishni yaxshi ko'radilar. Agar JavaScript bayonoti bitta satrga to'g'ri kelmasa, uni buzish uchun eng yaxshi joy operatordan keyin bo'ladi:
|
| |
JavaScript qiymatlari - Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat

|
Reja: JavaScript asoslari. JavaScript stsenariylarini html-xujjat
|
bet | 4/5 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 232,82 Kb. | | #262303 |
Bog'liq 10-ma’ruza. JavaScript asoslari. JavaScript stsenariyli tilining (1)JavaScript qiymatlari
JavaScript sintaksisi ikki turdagi qiymatlarni belgilaydi:
Ruxsat etilgan qiymatlar
O'zgaruvchan qiymatlar
Ruxsat etilgan qiymatlar Literals deb ataladi .O'zgaruvchan qiymatlar o'zgaruvchilar deb ataladi .
JavaScript Literals
Ruxsat etilgan qiymatlar uchun ikkita eng muhim sintaksis qoidalari:
Raqamlar o‘nli yoki o‘nli kasrsiz yoziladi:
Satrlar ikki yoki bitta tirnoq ichida yozilgan matndir:
JavaScript o'zgaruvchilari
Dasturlash tilida o'zgaruvchilar ma'lumotlar qiymatlarini saqlash uchun ishlatiladi
.JavaScript o'zgaruvchilarni e'lon qilish uchun var va let kalit so'zlaridan foydalanadi.const
O'zgaruvchilarga qiymat berish uchun tenglik belgisi qo'llaniladi .Bu misolda x o'zgaruvchi sifatida aniqlanadi. Keyin x ga 6 qiymati beriladi (beriladi):
JavaScript sharhlari
Barcha JavaScript iboralari "bajarilmaydi". Ikki qiyshiq chiziqdan keyin //yoki orasidagi kod
/*va sharh*/ sifatida qabul qilinadi .Sharhlar e'tiborga olinmaydi va bajarilmaydi:
JavaScript katta harflarni sezgir
Barcha JavaScript identifikatorlari katta-kichik harflarga sezgir . O'zgaruvchilar lastName
va lastname, ikki xil o'zgaruvchilardir:
JavaScript ma'lumotlar turlari
JavaScript o'zgaruvchilari turli xil ma'lumotlarni saqlashi mumkin: raqamlar, satrlar, ob'ektlar va boshqalar:
Ma'lumotlar turlari haqida tushuncha
Dasturlashda ma'lumotlar turlari muhim tushunchadir. O'zgaruvchilar ustida ishlay olish uchun tur haqida biror narsa bilish muhimdir. Ma'lumotlar turlarisiz kompyuter buni xavfsiz hal qila olmaydi:
JavaScript satrlari let carName1 = "Volvo XC60"; // Using double quotes let carName2 = 'Volvo XC60'; // Using single quotes
|
| |
Mavzuni mustahkamlash uchun nazorat savollari

|
Mavzuni mustahkamlash uchun nazorat savollari
|
bet | 7/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 195,27 Kb. | | #232036 |
Bog'liq mavzu 7Mavzuni mustahkamlash uchun nazorat savollari:
Matrisa deb nimaga aytiladi?
Matrisaning o’lchovi nima va u qanday yoziladi?
Kvadrat matrisa deb qanday matrisaga aytiladi?
Matrisaning determinanti nima?
2-tartibli determinant qanday belgilanadi?
3-tartibli determinant qanday belgilanadi?
Determinantlarning xossalari nimalardan iborat.
Maxsus va maxsusmas matrisalar qanday matrisalar?
Diagonal matrisa deb nimaga aytiladi?
Birlik matrisa deb qanday matrisaga aytiladi?
Transponirlangan matrisa deb nimaga aytiladi?
Qanday matrisalar teng bo’ladi?
2-tartibli determinant nimaga teng?
3-tartibli determinant qanday hisoblanadi?
Determinantlarning xossalarini ayting.
|
| |
Matrisaning rangi va uni hisoblash

|
Matrisaning rangi va uni hisoblash
|
bet | 4/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 195,27 Kb. | | #232036 |
Bog'liq mavzu 73.Matrisaning rangi va uni hisoblash.
o’lchovli matrisada satr va ta ustunini ajratamiz, bunda, va sonlardan kichik yoki ularning kichigiga teng bo’lishi mumkin. Ajratilgan satr va ustunlarning kesishuvida hosil bo’lgan -tartibli determinantga matrisaning -tartibli minori deyiladi.
Ta’rif. matrisaning 0 dan farqli minorlarining eng yuqori tartibiga matrisaning rangi deyiladi. matrisaning rangi yoki bilan belgilanadi.
Matrisa rangini bevosita hisoblashda ko’p sondagi determinantlarni hisoblashga to’g’ri keladi. Quyidagi amallardan foydalanib matrisa rangini hisoblash qulayroq. Matrisada: 1)faqat 0 lardan iborat satri (ustuni)ni o’chirishdan; 2) ikkita satr (ustun)ning o’rinlarini almashtirishdan;
3) biror satr (ustun)ning elementlarini biror songa ko’paytirib, boshqa satr (ustun) mos elementlariga qo’shish; 4) matrisani transponirlashdan, uning rangi o’zgarmaydi. Bu amallarga odatda elementar almashtirishlar deyiladi.
1-misol.
matrisaning rangini hisoblang.
Yechish. matrisaning rangini hisoblash uchun elementar almashtirishlardan foydalanamiz. Birinchi satr elementlarini ikkinchi satr elementlariga, birinchi satr elementlarini (–2)ga ko’paytirib, uchinchi satr elementlariga, hamda uchinchi satr elementlarini to’rtinchi satr elemntlariga qo’shib quyidagi matrisani hosil qilamiz:
Keyingi matrisada 2-satrini (–1) ga ko’paytirib to’rtinchi satriga qo’shsak
matrisa hosil bo’ladi. Bu matrisada
bo’lib, to’rtinchi tartibli minorlar 0 ga teng. Shunday qilib, berilgan matrisaning rangi 3 ga teng.
4. Teskari matrisa va uni topish.
kvadrat matrisa uchun birlik matrisa bo’lsa, kvadrat matrisa matrisaga teskari matrisa deyiladi. Odatda, matrisaga teskari matrisa bilan belgilanadi.
Teorema: kvadrat matrisa teskari matrisaga ega bo’lishi uchun matrisaning determinanti 0 dan farqli bo’lishi zarur va yetarlidir. (Bu teoremani isbotsiz keltirdik, uning isbotini kengroq dasturli kurslardan topish mumkin, masalan, V.Ye.Shneyder va boshqalar. «Oliy matematika qisqa kursi» 1tom. T. O’qituvchi. 1985. 407 b.)
kvadrat matrisa uchun bo’lsa , unga teskari bo’lgan yagona matrisa mavjud.
matrisaga teskari matrisa
formula bilan topiladi. Bunda mos ravishda elementlarning algebraik to’ldiruvchilari va .
Teskari matrisani topishga misol qaraymiz.
2-misol. Ushbu
matrisaga teskari matrisani toping.
Yechish. Oldin matrisaning determinantini hisoblaymiz:
Yuqoridagi teoremaga asosan teskari matrisa mavjud, chunki
ya’ni, berilgan matrisa maxsusmas matrisadir. ni topish uchun matrisa hamma elementlarining algebraik to’ldiruvchilarini topamiz:
Teskari matrisani topish
formulasiga asosan
bo’ladi. teskari matrisaning to’g’ri topilganligini
tenglikning bajarilishi bilan tekshirib ko’rish mumkin, haqiqatan ham,
ya’ni, birlik matrisa hosil bo’ladi, bu teskari matrisaning to’g’ri topilganligini isbotlaydi.
|
| |
Matrisalar ustida amallar - Matrisalar. Ular ustida amallar. Determinantlar va ularning xossalari

|
Matrisalar. Ular ustida amallar. Determinantlar va ularning xossalari
|
bet | 3/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 195,27 Kb. | | #232036 |
Bog'liq mavzu 72. Matrisalar ustida amallar.
Matrisalarni qo’shish, songa ko’paytirish va bir-biriga ko’paytirish mumkin.
Bir xil o’lchamli va matrisalarning yig’indisi deb, elementlari ravishda aniqlanadigan uchinchi matrisaga aytiladi. Ravshanki, matrisaning o’lchami oldingi matrisalarning o’lchami bilan bir xil bo’ladi. Masalan:
matrisalar yig’indisi
bo’ladi. Matrisalarni qo’shish amali quyidagi o’rin almashtirish va guruhlash xossalariga ega, ya’ni
Matrisalarni qo’shishda biror matrisaga matrisani qo’shish odatdagi sonlarni qo’shishdagi no’l soni rolini o’ynaydi, ya’ni
masalan,
.
matrisani songa ko’paytirish deb uning hamma elementlarini shu songa ko’paytirishga aytiladi, ya’ni
masalan,
matrisani ga ko’paytirsak,
bo’ladi.
o’lchamli matrisaning o’lchamli matrisaga, ko’paytmasi deb o’lchamli shunday matrisaga aytiladiki uning elementi matrisa -satri elementlarini matrisa -ustunining mos elementlariga ko’paytmalari yig’indisiga teng, ya’ni:
Matrisalar ko’paytmasi bilan belgilanadi. Demak, matrisalarni ko’paytirish uchun birinchi ko’paytuvchining ustunlari soni, 2- ko’paytuvchining satrlari soniga teng bo’lishi talab qilinadi. Shu sababli, umuman .
1-misol. va matrisalar berilgan. va matrisalarni ko’paytiring.
Yechish. Birinchi matrisaning ustunlar soni, ikkinchi matrisaning satrlar soniga teng, shuning uchun bu matrisalarni ko’paytirish mumkin:
Matrisalarni ko’paytirish ushbu
guruhlash hamda
taqsimot xossasiga ega. Masalan,
bo’lsin.
Bu holda
Endi ko’paytirishni bajaramiz:
Shunday qilib
xossa o’rinli bo’ladi. Endi taqsimot xossasini qaraymiz:
bo’lsin. Oldin taqsimot xossasining chap tomonini
hisoblaymiz:
O’ng tomoni
bo’ladi.
Shunday qilib
tenglik o’rinli bo’ladi.
Istalgan kvadrat matrisa ni mos birlik matrisaga ko’paytirganda
tenglik o’rinli bo’ladi, masalan
Xuddi shunga o’xshash tenglikni ham tekshirib ko’rish mumkin (buni bajarishni o’quvchiga havola qilamiz).
|
| |
Tarmoq-lar
  
1 - Matrisalar. Ular ustida amallar. Determinantlar va ularning xossalari

Tarmoq-lar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
4
|
|
|
|
|
|
5
|
|
|
|
|
|
Bu jadvalda lar bilan, -tarmoqning - tarmoqqa yetkazib beradigan (ta’minlaydigan) mahsuloti miqdori belgilangan, chunonchi, , , ..., lar 2-tarmoqning mos ravishda hamma tarmoqlarga; , , ..., lar esa 3-tarmoqning mos ravishda hamma tarmoqlarga yetkazib beradigan mahsulotlari miqdorini bildiradi. , lar mos ravishda 2,3-tarmoqlarning o’z ehtiyojlariga sarfini ifodalaydi.
Yuqoridagiga o’xshash ishlab chiqarish mezoni (normasi) axborotlari sistemasiga sonli misol qaraylik. Korxona 3 turdagi xom ashyo ishlatib 4 xildagi mahsulot ishlab chiqaradigan bo’lsin, bunda xom ashyo sarfi normasi sistemasi 2-jadval bilan berilgan bo’lsin.
2-jadval.
Xom
|
Mahsulotlar
|
ashyolar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1
|
2
|
3
|
2
|
0
|
2
|
4
|
0
|
3
|
5
|
3
|
3
|
5
|
2
|
4
|
2-jadvalda masalan, 1-turdagi xom ashyo sarfi normasi mos ravishda 1,2,3,4-xildagi mahsulotlar ishlab chiqarish uchun 2,3,2,0 bo’ladi.
1 va 2 jadvallar, matematikada o’rganiladigan matrisalar tushunchasining misollari bo’laoladi. Matrisalar iqtisodiy izlanishlarda keng qo’llanilmoqda, xususan, ulardan foydalanish ishlab chiqarishni rejalashtirishni osonlashtirib, mehnat sarfini kamaytiradi, hamda rejaning har xil variantlarini tuzishni ixchamlashtiradi. Bundan tashqari har xil iqtisodiy ko’rsatkichlar orasidagi bog’liqlikni tekshirishni osonlashtiradi. Bu holatlar matrisalarni umumiy holda qarashga olib keladi.
1-ta’rif. ta satrli va ta ustunli to’g’ri burchakli ta elementdan tuzilgan jadval
o’lchamli matrisa deyiladi. matrisani qisqacha bilan ham belgilash mumkin. Matrisalarda satrlar soni ustunlar soniga teng bo’lsa, bunday matrisalar kvadrat matrisa deb ataladi.
Har bir tartibli kvadrat matrisa uchun uning elementlaridan tuzilgan determinantni hisoblash mumkin, bu determinantga matrisaning determinanti deyiladi va yoki bilan belgilanadi. bo’lsa, matrisaga maxsus matrisa, bo’lsa, maxsusmas matrisa deyiladi. Kvadrat matrisaning elementlar joylashgan diagonali bosh diagonal, elementlari joylashgan diagonali yordamchi diagonal deyiladi. Bosh diagonaldagi elementlar 0dan farqli boshqa barcha elementlari 0 ga teng kvadrat matrisa diagonal matrisa deyiladi.Masalan,
matrisa diagonal matrisadir. Diagonaldagi barcha elementlari 1 ga teng diagonal matrisa birlik matrisa deyiladi va
bilan belgilanadi.
Faqat bitta satrdan iborat matrisaga satr matrisa deyiladi. Faqat bitta ustunga ega
matrisaga ustun matrisa deb ataladi.
Barcha elementlari 0 lardan iborat bo’lgan matrisaga no’l matrisa deyiladi va bilan belgilanadi.
A matrisaga quyidagi matrisani mos qo’yish mumkin:
Bu matrisaning har bir satri matrisaning unga mos ustunidan iborat. matrisani matrisaga nisbatan transponirlangan deyiladi.
va matrisalarning mos elementlari teng bo’lsa, bunday matrisalar teng deyiladi.
|
- tartibli determinantlar - Matrisalar. Ular ustida amallar. Determinantlar va ularning xossalari

|
Matrisalar. Ular ustida amallar. Determinantlar va ularning xossalari
|
bet | 5/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 195,27 Kb. | | #232036 |
Bog'liq mavzu 72 - tartibli determinantlar.
Determinantlarni hisoblashga keltiriladigan ushbu masalani qaraylik. Masala. va mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun 2 turdagi xom ashyodan foydalaniladi. Bitta mahsulotni ishlab chiqarish uchun 5 birlik 1-tur va 4 birlik 2-tur xom ashyo sarflanadi,bitta mahsulotni ishlab chiqarish uchun esa, 3 birlik 1-tur va 5 birlik 2-tur xom ashyo ishlatiladi. 1-tur xom ashyo 62 birlik, 2-tur xom ashyo 73 birlikda berilgan bo’lsa, eng katta foyda olinadigan ishlab chiqarishni rejalashtirish uchun xom ashyo sarfi modelini tuzing.
Bu masalaning matematik modelini tuzish maqsadida bilan ishlab chiqarilishi kerak bo’lgan mahsulot miqdorini, bilan esa ishlab chiqarilishi kerak bo’lgan mahsulot miqdorini belgilaylik. Bu holda mahsulotni ishlab chiqarish uchun sarflangan 1-tur xom ashyo miqdorini, esa mahsulotni ishlab chiqarish uchun sarflangan 1-tur xom ashyo miqdorini ifodalaydi. va mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun sarflanadigan 1-tur xom ashyo jami sarfi miqdorini ifodalaydi, bu xom ashyo chegaralangan bo’lib, 62 birlikda mavjud, demak tenglama kelib chiqadi. Xuddi shunday qilib, 2-tur xom ashyo sarfi uchun tenglamani hosil qilish mumkin. Shunday qilib,
ikki noma’lumli ikkita chiziqli tenglamalar sistemasini hosil qildik. Bu tenglamalar sistemasi berilgan va mahsulotlarni ishlab chiqarishda, xom ashyo sarfining matematik modelini ifodalaydi.
Biz yuqorida eng oddiy iqtisodiy masalani qaradik, hamda uning modeli ikki noma’lumli ikkita chiziqli tenglamalar sistemasiga keltirilishini ko’rsatdik. Fan va texnikaning juda ko’p masalalarining matematik modellari chiziqli tenglamalar sistemasi orqali ifodalanadi. Bu holatlar chiziqli tenglamalar nazariyasini umumiy holda qarashimiz lozimligini ko’rsatadi.
Ikki noma’lumli ikkita chiziqli tenglamalar sistemasi berilgan bo’lsin:
(1)
bo’lsa, (1) tenglamalar sistemasi yagona (2)
yechimga ega bo’ladi. (2) formuladagi sur’at va mahrajdagi ifodalar 2- tartibli determinant (aniklovchi)lar deyiladi. 2-tartibli determinantni bilan belgilanadi. larga determinantning elementlari deyiladi. Shunday qilib, (2) formulalarni determinantlar yordamida
(3)
ko’rinishda yozish mumkin.
|
| |
-rasm. Talab va narx o’rtasidagi bog’liqlik grafigi

|
-rasm. Talab va narx o’rtasidagi bog’liqlik grafigi
|
bet | 6/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 66,25 Kb. | | #238013 |
Bog'liq moliyaviy tahlil mustaqil ish7-rasm. Talab va narx o’rtasidagi bog’liqlik grafigi
Shunday qilib, ko’p omilli talab funksiyasi yordamida, talab miqdorining unga ta’sir qiluvchi omillar (yoki bir qator omillar ta’siri o’zgarmas bo’lganda qolgan omillar) ta’siri bo’yicha o’zgarish qonuniyatlarini tahlil qilish mumkin.
Talab qonuni bo’yicha narxdan boshqa omillar ta’siri o’zgarmaganda, narxning o’sishi bilan talab miqdori kamayib boradi (ya’ni, o’smaydi).Bozor talabi chizig’ini aniqlash uchun, birinchi navbatda statistik ma’lumotlar va iste’molchi didi hamda odatiga ko’ra, alohida xaridorning talab funksiyasi aniqlandi va undan keyin ushbu individual talab chiziqlari gorizontal qo’shiladi.
Taklifning taklif chizig’i bo’yicha o’zgarishiga, taklif miqdorining o’zgarishi deyiladi. Taklif miqdorining o’zgarishi, ya’ni taklifning taklif chizig’i bo’yicha o’zgarishi, faqat narx ta’siri ostida bo’ladi. Narxdan boshqa taklifga ta’sir qiluvchi omillar taklif chizig’ini unga pastga yoki chapga-yuqoriga siljitadi. Taklif chizig’ining o’zini o’ngga yoki chapga siljishiga taklifning o’zgarishi deyiladi.
Muvozanat - bu tizimning shunday bir holatiki, agar unga biror bir tashqi kuch ta’sir qilmasa, u o’zining ushbu holatini saqlab qoladi.
Talab va taklif modelida talab chizig’i bilan taklif chizig’ining kesishgan nuqtasi bozor muvozanatini bildiradi. Demak, bozor muvozanati talab hajmi bilan taklif hajmining tengligini ta’minlaydigan narx darajasi va tovar miqdori bilan aniqlanadi. Talab va taklif qonuniga ko’ra shuni ta’kidlash mumkinki, agar bozor muvozanat holatida bo’lsa, u holda, uning qatnashchilari tovar narxini yoki tovar miqdorini o’zgartirishga hech narsa sabab bo’lmaydi
Tovarning maksimal va minimal bahosi. Ba’zi vaqtlarda bozor narxi davlat tomonidan o’rnatiladi. Narx maksimal deyiladi, agar o’rnatilgan narx muvozanat narxdan kichik bo’lsa ( - muvozanat narx) va narxni maksimal narx dan yuqori belgilash ta’qiqlansa. Maksimal narx ba’zi bir mahsulotlarga aholini ushbu mahsulot bilan ma’lum darajada ta’minlash maqsadida davlat tomonidan o’rnatiladi. Talab va taklif nazariyasiga ko’ra, maksimal narxning o’rnatilishi mahsulot tanqisligiga olib keladi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
|
bet | 8/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 66,25 Kb. | | #238013 |
Bog'liq moliyaviy tahlil mustaqil ishFoydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
Slavin M.B. Sistemno’y podxod v mikroekonimike. - M.: TEIS, 2018.
Doroxina ye.YU. Modelerivonie mikroekonomiki: Uchebnoe posobie dlya vuzovG’.E.YU.Doroxina, Sh.A.Xalikov:Pod obh.red. N.P.Tixamirova.-M.:Ekzamen, 2020.-224 s.
Kornienko O.V. Mikroekonomika: 100 ekzamenatsionno’x otvetov: Ekspress – spravochnik G’. – I: Rostov N G’ D.: Mart, 2017. – 304s.
Moskva Institut Mikroekonomiki. www.citymarket.ru.
Nureev R.M. Kurs mikroekonomiki. M.: NORMA-Infra, 2015.576 s.
Vechkanov G.S., Vechkanova G.R. Mikroekonomika. SPb.: Piter, 2003.368s.
www.stat.uz (O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi)
www.webofscience.com- Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi.
www.scopus.com - Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi.
www.elibrary.ru - Rossiya ilmiy maqolalar indeksi.
|
| |
-rasm. Taklif egri chiziqlari

|
-rasm. Taklif egri chiziqlari
|
bet | 3/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 66,25 Kb. | | #238013 |
Bog'liq moliyaviy tahlil mustaqil ish2-rasm. Taklif egri chiziqlari
Taklif chizig’i dan boshlaymiz. 3-rasmdan ko’rinib turibdiki, narx bo’lganda, ishlab chiqariladigan va sotiladigan mahsulot miqdori ga teng. Endi faraz qilaylik, xom ashyo narxi kamaydi, demak, bir birlik mahsulot xarajati kamayadi. Bu taklifga qanday ta’sir qilishi mumkin?
Xom ashyo narxining kamayishi, mahsulotga bo’lgan xarajatning kamayishiga olib keladi, xarajatning kamayishi esa, ishlab chiqarish samarasini oshiradi va ko’proq foyda olishga olib keladi. Bu o’z navbatida ishlab chiqarishni rivojlantirishni rag’batlantiradi va ilgari rentabel bo’lmagan firmalar uchun bozorga o’z tovarlari bilan kirib kelishga imkoniyat yaratadi. Demak, agar bozorda tovar narxi o’zgarmasa, ya’ni saqlanib qolsa, ilgaridagiga nisbatan, bozordagi mahsulot taklifi oshadi, natijada taklif egri chizig’i unga siljiydi. narxga birlik emas mahsulot miqdori to’g’ri keladi. Mahsulot ishlab chiqarishning oshishi, bu erda narxga bog’liq emas, shu sababli taklif egri chizig’i butunlay o’ngga, ga siljiydi. Taklif egri chizig’ining bunday o’zgarishiga, ya’ni narxga bog’liq bo’lmagan holdagi o’zgarishiga taklif o’zgarishi deyiladi. O’zgarmas taklif egri chizig’idagi biror nuqtadan pastga yoki yuqoriga qarab harakat qilishga taklif miqdorining o’zgarishi deyiladi. Xom ashyo narxi pasayishining taklif egri chizig’iga boshqacha ta’sirini, ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori o’zgarmaganda kuzatish mumkin. Haqiqatdan ham, o’zgarmaganda, uni ishlab ishlab chiqarish uchun ketgan xarajat kamayadi (xom ashyo narxi pasaygani uchun), demak, tovar narxi ham kamayadi, ya’ni uning narxi dan ga o’zgaradi. Bu o’zgarish ishlab chiqarilgan tovar miqdoriga bog’liq emas. Natijada, taklif egri chizig’i o’ngga siljiydi. Umuman olganda, xom ashyo narxi o’zgarishining taklif chizig’iga ta’sirini o’rganishda, Yuqorida keltirilgan ikki hol ham xususiy hollardan bo’lib, eng chetki holatlarni anglatadi. Haqiqatda esa, xom ashyo xarajatlari kamayganda narx ham, tovar miqdori ham o’zgarishi mumkin. Bu o’zgarishlar yangi taklif egri chizig’ining talab chizig’i bilan muvozanatga kelishi bilan bog’liqdir.
|
| |
-rasm. Taklifdagi va talabdagi o’zgarish natijasidagi yangi

|
-rasm. Taklifdagi va talabdagi o’zgarish natijasidagi yangi
|
bet | 5/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 66,25 Kb. | | #238013 |
Bog'liq moliyaviy tahlil mustaqil ish6-rasm. Taklifdagi va talabdagi o’zgarish natijasidagi yangi muvozanat grafigi
Bu siljishlar, narxni dan ga oshishiga va tovar ishlab chiqarishni esa, dan ga oshishiga olib keladi. Talab va taklifdagi o’zgarishlarning miqdori va yo’nalishlarini oldindan aytib berish uchun, talab bilan taklifning narxdan va boshqa parametrlardan bog’langanligini miqdoriy jihatdan ifodalamoq kerak.
Zamonaviy iqtisodiy nazariyaning aniqroq bo’lishi, u o’rganadigan iqtisodiy jarayonlarning miqdoriy munosabatlarini o’rganish uchun matematik instrumentdan kengroq foydalanishni taqozo qiladi. Hozirgi vaqtda iqtisodchilar iqtisodiy jarayonlarni o’rganishda model tushunchasidan keng foydalanmoqdalar.
Model deganda, iqtisodiy jarayonning sxemasi, loyihasi, matematik formulalar bilan ifodalanishi tushuniladi. Bu erda kengroq ishlatiladigan modellardan biri iqtisodiy-matematik modellardir. Iqtisodiy matematik modellar, iqtisodiy jarayonlarning miqdoriy munosabatlarini funksiya, tenglama, tengsizliklar orqali ifodalaydi.
Funksiya - bu matematik tushuncha bo’lib, bog’liq o’zgaruvchi bilan erkin o’zgaruvchilar o’rtasidagi miqdoriy bog’liqlikni ifodalaydi.
Talab funksiyasi mahsulot narxi bo’lganda, iste’molchi qancha maksimal miqdorda mahsulot sotib olishi mumkinligini ko’rsatadi. Narx oshganda, talab miqdori kamayadi. Masalan, o’quvchi daftariga bo’lgan talab va daftar narxi o’rtasidagi bog’liqlik quyidagi jadvalda berilgan.
Bitta daftar narxi, so’m ()
|
10
|
20
|
30
|
Talab, (dona)
|
18
|
12
|
6
|
Bu jadvaldagi talab bilan narx o’rtasidagi bog’liqlik, teskari bog’liqlikdir. Nima uchun deganda, narx (argument) o’sishi bilan talab miqdori (funksiya qiymati) kamayib boradi.
Jadvaldagi bog’liqlik grafik ko’rinishida ham bo’lishi mumkin (7-rasm):
|
| |
-rasm. Taklif o’zgargandagi yangi muvozanat holat

|
-rasm. Taklif o’zgargandagi yangi muvozanat holat
|
bet | 4/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 66,25 Kb. | | #238013 |
Bog'liq moliyaviy tahlil mustaqil ish3-rasm. Taklif o’zgargandagi yangi muvozanat holat
3-rasmda taklif chizig’i dan ga siljigan, muvozanat nuqta dan ga tushgan, umumiy ishlab chiqarish hajmi dan gacha oshgan. Mahsulot ishlab chiqarish xarajatlari qancha kam bo’lsa, u shuncha mahsulot narxini pasaytirishga va mahsulotni ko’proq sotishga olib keladi. O’z-o’zidan ravshanki, fan texnika taraqqiyoti asosida boshqarishni takomillashtirish natijasida ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, iqtisodiy o’sishning muhim harakatlantiruvchi kuchidir. Endi, iste’molchilar daromadini oshishining talabga ta’sirini o’rganish uchun, quyidagi qaraymiz.
4-rasm. Talab egri chiziqlari
Ma’lumki, iste’molchilar daromadi yuqori bo’lsa, ular tovarlarni sotib olish uchun ko’proq pul ajratadi. Agar bozor narxi o’zgarmas bo’lganda iste’mol qilinadigan mahsulot miqdori, masalan dan ga o’sishini kuzatish mumkin. Bu siljish bozor narxi qanday bo’lishidan qat’iy nazar amalga oshadi, shuning uchun talab chizig’i o’ngga qarab siljiydi. Rasmda bu siljish dan ga siljishi kabi akslantiradi.
Ikkinchi tomondan, iste’molchining real daromadi oshsa, u miqdordagi tovarni yuqoriroq narxda, masalan, narxda ham sotib oladi, ya’ni daromadi oshmaganda tovarni narxda sotib olsa, real daromadi oshsa, u shu miqdordagi tovarni narxda sotib oladi. Bu holatda ham talab chizig’i o’ngga siljiydi.
Umuman olganda, daromad oshganda narx ham, sotib olinadigan tovar miqdori ham o’zgarmay qolmaydi. Yangi narx va yangi tovar miqdori natijada talab va taklifning muvozanatligiga olib keladi.
5-rasm. Taklif o’zgargandagi yangi muvozanat
Rasmdan ko’rinib turibdiki, iste’molchilar yuqori narxni to’lashi mumkin, firmalar esa, daromadi oshgani uchun ko’proq, ya’ni miqdorda mahsulot ishlab chiqarishadi.
Ko’pgina bozorlarda bir vaqtning o’zida ham talab, ham taklif egri chiziqlari o’zgarib turadi. Iqtisodiy o’sish yuqori bo’lganda iste’molchilar daromadi yuqori bo’ladi, aks holda daromadlar ham kamayadi. Ba’zi bir tovarlarga bo’lgan talab ham vaqt bo’yicha o’zgaradi, masalan, mavsumlar bo’yicha tovarlarga talab; bir-birini o’rnini bosadigan tovarlardan birining narxini o’zgarishi; did va modaning o’zgarishiga qarab talabning o’zgarishi. Xuddi shunday, vaqt bo’yicha ish haqi, xom ashyo narxi, kapital mablag’ qo’yishlar ham o’zgaradi, natijada bu o’zgarishlar taklifga jiddiy ta’sir qiladi.
Taklif va talab egri chiziqlari bunday o’zgarishlar oqibatini tahlil qilishga yordam beradi. 6-rasmda ham talab, ham taklif chiziqlarining o’ngga siljishlari keltirilgan.
|
| |
Ishonchli 
IP-manzil - Cisco packet tracer yordamida dhcp serverini

Tarmoq
ma'muriyati
qisqartirildi . DHCP
tarmoq
ma'muriyatini
kamaytirish uchun quyidagi funktsiyalarni o'z ichiga oladi:
o
Markazlashtirilgan va avtomatlashtirilgan TCP / IP konfiguratsiyasi.
o
TCP / IP konfiguratsiyalarini markaziy joydan aniqlash qobiliyati.
o
DHCP parametrlari yordamida qo'shimcha TCP /
IP konfiguratsiya
qiymatlarini to'liq hajmini belgilash qobiliyati.
o
IP-manzilni samarali boshqarish tez-tez yangilanishi kerak bo'lgan
mijozlar
uchun o'zgaradi, masalan, simsiz tarmoqning turli joylariga ko'chib o'tadigan
portativ qurilmalar uchun.
o
DHCP-reley agenti yordamida dastlabki DHCP xabarlarini yo'naltirish, bu har
bir kichik tarmoqda DHCP-serverga ehtiyoj sezmaydi.
Amaliy qism
Cisco Packet Tracer dasturida ikkita alohida segment (192.168.1... va 192.168.2...)
bilan tarmoq topologiyasini yarating.
TATU (router) oynasida CLI buyrug’ini bosing va
dastlabki konfiguratsiya
ekranida (yes/no) NO ya’ni yo’q buyrug’ini tanlang va Enter tugmasini bosing.
Agar siz ushbu ekranda YES ya’ni ha tugmasini tanlasangiz, Cisco router sizdan
bosqichma-bosqich asosiy sozlamalarni bajarishni so’raydi.
Siz yaratgan tarmoq topologiyasiga muofiq IP manzilini belgilang va
Cisco router
interfeyslariga ochiq portlarni ulang. Keyin, DHCP ni Roterdan mijozga
avtomatik
ravishda tarqatish uchun quydagi buyruqlarni bajarib yoping.
Router>enable 
Router# - Cisco packet tracer yordamida dhcp serverini

Cisco DHCP buyruqlarini kiritganingizdan so’ng, avtomatik IP manzil uchun
Paket Tracer ish maydoniga qo’shadigan kompyuterlarni sozlashingiz kerak. Buni
amalga oshirish uchun KT ni tanlang, ochilgan oynada
IP ni sozlashni bosing va
keyin DHCP ni tanlang.
KI da DHCP ni yopgandan so’ng, quydagi rasmdagi kabi IP manzil so’rovi
yuboriladi. DHCP KI so’roviga javob berish orqali IP manzilini ajratadi.
192.168.2.... tarmog’idagi kompyuterlar uchun DHCP
parametrini yoping va
natijani tekshiring.
Python, shuningdek, IP manzilini muvaqqiyatli oladi, chunki DHCP
Cisco
yo’riqnomasida 192.168.2.... tarmog’i uchun natija chiqaradi.
KI ni 2.0 ga ulab tarmoq ulanishini sinab ko’rsangiz, bu quydagicha
muvaffaqiyatli
bo’ladi.