nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
N a zo ra t sa vollari va top sh iriq lari

6 A tsetat tola v a iplarini ishlab chiqarish b o ’y ic h a h aqida m a'lum ot bering.
7 Kapron to la si v a iplari haqida m a'lum ot bering.
8 Nitron tola va iplarini ishlab chiqarish b o ’yicha haqida ma'lumot bering.
9 Xlorin tola va iplarini ishlab chiqarish bo’yicha ma'lumotlam i keltiring.
10 Shisha tolalar va metall iplarini ishlab chiqarish b o ’yicha ma'lum otlam i
keltiring.
T ayanch ib oralar:
Viskoza shtapel tolasi-yigirish jarayoni va buyum turlariga bog’Iiq b o ’lib, turli
chiziqiy zichlikda va rar xil turda ishlab chiqariladi; mis-am miakli tolalari
chegaralangan miqdorda ishlab chiqariladi va junli apparat yigirishda, gilamchilik
to ’qishda ishlatiladi; mis-ammiak to ’da iplari chiziqiy zichligi 0,05 teksli ingichka
tanro iplar olishda ishlatiladi; atsetat tola va iplari uch diatsetat, uchlanma atsetat va
sovunli atsetat k o ’rinishda ishlab chiqariladi; kapron tolalari 0,77; 0,67; 0,5; 0,29
teksli chiziqiy zichlikda va turli uzunlikda ishlab chiqariladi; nitron tolalari kapron va
lavsan tolalariga qaraganda mayinroq va tovlanuvchanroq b o ’ladi; polivinil xlorid
tolalari kam m iqdorda qo’llaniladi; shisha tolalar pishiq, egiluvchan, yorug’likni
yaxshi o ’tkazadi, yorug’likka chidamli, elektr-issiqlik-tovush izolyatsiya xossalari
yuqori; metall iplarining asosiy turlariga voloka-dumaloq metall ip, plyuhenko-plita
ko’rinishdagi yassi ip, kanitel-spiralsimon voloka yoki plyuhenko, m ishura-voloka
yoki plyuhenkadan burab tayyorlangan ip, pryadovo-plyuhenko qo’shib pishitilgan
paxta yoki ipak ipi; lyureks-kumush rang yoki turli rangdagi elim qoplangan yassi
alyuminiy ip.
H I-В О В  
M A H S U L O T SIF A T I

ta'minlaydi. Sifati past mahsulot talabga javob bermaydi, bu esa sarf-xarajatlami
oshiradi. Yuqori sifatli mahsulot ishlab chiqarish, reklama, transport, saqlash kabi
ortiqcha xarajatlardan saqlaydi ham da mehnat unumdorligini oshiradi.
Mahsulot sifatining m ehnat unumdorligiga ta'siri, asosan, undan foydalanish
davomida namoyon bo’ladi. Yuqori sifatli mahsulotni ishlatish-ishlatilishdagi
chiqimlar va ta'm irlash ishlarini qisqartiradi. Buning natijasida tejalgan mahsulot
ishlab chiqarishdagi ortiqcha sarf- xarajatlardan saqlaydi.
M ehnat unumdorligi m ahsulotning ishlatilishdagi yuqori sifatliligi uchun
oshadi, tannarxi past bo’ladi, ishlab chiqarish uskunalari ikki barobar kam m ehnat
bajaradi, mehnat qilish sharoiti yaxshilanadi, nuqsonli m ahsulotlar ishlab chiqarish
tobora yuqqa chiqadi.
Yuqori sifatli mahsulot ishlab chiqarish siyosiy, fan, texnika va iqtisodiy
ahamiyatga ega bo’lgan m uam m olami echishdagiyagona yuldir.
Siyosiy ahamiyati-m ahsulotni xaridorgir holda ishlab chiqarish, aholining
talabini sifati yuqori mahsulot bilan ta'minlash va shunday rivojlangan jam iyat qurish
sari ilgari yurishdir.
Fan va texnikadagi aham iyati-m ahsulot a'lo darajada ishlab chiqarilgan sari fan
va texnikaning o ’sishini, bu esa yuqori sifatli mahsulot ishlab chiqarishni ta'minlaydi.
Iqtisodiy ahamiyati-ishlab chiqarishda yuqori sifatli mahsulotni yaratishni
ta'minlaydi, chunki aholi va xalq x o ’jaligining talabini to ’laroq qondiradi, ishlab
chiqarish unumdorligini oshiradi, xom ashyo va yoqilg’ini tejaydi, tashqi bozorda
tovar raqobatbardoshliligi va bundan kelib chiqib tejash orqali ja m g ’arm alar foizini
oshiradi.
U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlash - bet 75

|
U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlashBog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslari
(
2
.
8
)
”
S,K
(2.9)
10
bu erda: A-eng kalta junning sinfli oraliq bilan ayirmasi b o ’lib, sinf
chegarasidagi qiym atlaming yarim y ig ’indisi,mm;
Si va S2 -qo’shimcha y ig ’indi;
K-10 mm ga teng sin f oralig’i.
N a zo ra t sa vollari va top shiriq lari:
1 J u n tolasining xossalariga nimalar kiradi.
2 J u n tolasining sifatini aniqlashda nam una olish qoidasi qanday.
3.Yuvilgan, quruq ishlov berilgan va organik aralashm alardan tozalangan
junning sifati qanday aniqlanadi.
4.Jun tolasining o ’rtacha uzunligini aniqlash formulasini bering.
T ayan ch iboralar:
Jun tolasining sifatini GOST 468-81 "Saralangan tabiiy jun, k o ’rsatkich
nomenklaturasi"ga asosan aniqlanadi, ju n tolasining xossalariga quyidagi asosiy
ko’rsatkichlar kiradi: ingichkaligi (o ’rtacha diametri), uzunligi, y o g ’ miqdori,
o ’simlik, ma'danli aralashma va chang, namlik, pishiqlik, birlik kalava har uchta
toydan keyin tasodifiy ravishda tanlanadi, yuvilgan, quruq ishlov berilgan va organik
aralashmalardan tozalangan junning sifat ko’rsatkichlarini tekshirish uchun GOST
20576-82 standartiga asosan to ’dadan kam b o ’lmagan 30 foizlik birlik o ’rami
tanalanadi, turli joydan tayyorlangan birlashtirilgan namunadan yuvilgan va organik
aralashm alardan tozalangan ju n uchun 50 g m assa bo’yicha uchta laboratoriya
namunasi, quruq holida ishlov berilgan jun uchun 300 g massadagi namuna tanlanadi,
yuvilgan, organik eritmalardan tozalangan va quruq ishlov berilgan ju n tolasining
uzunligi GOST 21244-75 standartiga asosan aniqlanadi, o ’lchanadigan taramli ju n 10
mm ga teng sin f oralig’ida uzunlik sinfi bo’yicha guruhlanadi.
169
E slab qolish u chu n atam alar:
Saralangan tabiiy ju n , k o ’rsatkich nomenklaturasi, ingichkaligi (o ’rtacha
diam etri), uzunligi, yog’ miqdori, o ’simlik, ma'danli aralashma va chang, namlik,
pishiqlik, yuvilgan, quruq ishlov berilgan va organik aralashm alardan tozalangan jun,
birlashtirilgan namuna.
|
| |
E slab qolish u chu n atam alar - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov...

|
U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlashBog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslariE slab qolish u chu n atam alar:
Lub tolalari, kanop, zig’ir, jut, manilla, sizal, o ’rtacha k o ’ndalangi, uzilishdagi
kuchlanish, elem entar tola, texnik tola, titilgan zig’ir, me'yoriy-texnik hujjat, ivitilgan
poya, taralgan zig ’ir, tarandi, tarandining hisob nomeri, o ’zak tarkibi, konditsion
massa, tozalangan, quruq, ho’l, oqartirilgan, b o ’yalgan, chiziqiy zichligi, ju t iplari.
2.13.3-§.Ju n tolalari va iplarini sinash u chu n ish latilad igan sta n d a rtla r
Jun tolasi. Jun tolasining sifatini GOST 468-81 "Saralangan tabiiy jun,
k o ’rsatkich nomenklaturasi"ga asosan aniqlanadi.
Jun tolasining xossalariga quyidagi asosiy k o ’rsatkichlar kiradi: ingichkaligi
(o’rtacha diametri), uzunligi, y og’ miqdori, o ’simlik, ma'danli aralashm a va chang,
namlik, pishiqlik v a boshqalar.
Bu ko’rsatkichlar turli standartda belgilangan k o ’rsatkichlarga binoan
aniqlanadi.
Yuvilgan, quruq ishlov berilgan va organik aralashm alardan tozalangan
junning sifat ko’rsatkichlarini tekshirish uchun GOST 20576-82 standartiga asosan
to ’dadan kam b o ’lmagan 30 foizlik birlik o ’ram i tanalanadi.
Birlik kalava har uchta toydan keyin tasodifiy ravishda tanlanadi.
2 .1 1-jadvalga binoan bitta birlashtirilgan namunaga q o ’yilgan hamm a birlik kalava
massasidan taqriban 15 g li nuqtali namuna olinadi.
Birlashtirilgan namuna stol ustiga 100x100 sm li o ’lchamda qatlamli qilib
taxlanadi. Bu qatlam to ’rtta bir xil teng b o ’lakka bo’linadi, har biri yana qaytadan
qatlamli qilib taxlanadi, ya'ni bir qismi boshqasiga qo’yiladi.
Turli jo y dan tayyorlangan birlashtirilgan namunadan yuvilgan va organik
aralashmalardan tozalangan jun uchun 50 g massa bo’yicha uchta laboratoriya
namunasi, quruq holida ishlov berilgan ju n uchun 300 g massadagi namuna tanlanadi.
Olingan namunalardan 2.12-jadvalga mos ravishda sinash ishlari olib boriladi.
167
2.11-jadval
Jun
Bitta birlik o ’ramida olingan nuqtali namunalar soni
5 ва к о ’п
4
3
2
1
Yuvilgan va organik
aralashmalardan
tozalangan
1 0
13
17
26
50
Quruq rolida ishlab
chiqarishda qayta
ishlangan
2 0
26
34
51
1 0 0
2.12-jadval
Namunasining massasi, g
Sifat ko’rsatkich
Laboratoriyada
yuvilgan jun
uchun
organik
aralashmalardan
tozalangan jun
uchun
quruq rolida
ishlov berilgan
jun uchun
Namunalar
soni
Qirqim tarkibi
50
50
1 0 0
3
O ’rtacha uzunlik
50
50
50
3
Mustahkamlik va
uzayishi
2 0
2 0
1 0 0
3
Ingichkalik
2 0
2 0
1 0 0
3
O ’simlik aralashmasi
tarkibi
50
50
300
3
Qazg’oq tarkibi
1 0 0
-
300
3
Qoldiqli erkin ishqor
tarkibi
5
5
3
Qoldikli yog' tarkibi
1 0
1 0
-
3
Yuvilgan, organik eritmalardan tozalangan va quruq ishlov berilgan jun
tolasining uzunligi GOST 21244-75 standartiga asosan aniqlanadi. U ning uchun
taram tayyorlanadi.
O ’lchanadigan taramli ju n 10 mm ga teng sin f oralig’ida uzunlik sinfi bo’yicha
guruhlanadi.
168
Tolaning o ’rtacha uzunligi, mm, quyidagi formula yordam ida risoblanadi:
L
|
| |
Xulosa - Issn: 2181-1695 oak: 01-08/1819/6

|
Issn: 2181-1695 oak: 01-08/1819/6Bog'liq 65-71Xulosa:
Generativ AIning (masalan, ChatGPT) mehnat
bozoridagi ijobiy va salbiy oqibatlari sezilarli boʻlishi kutilmoqda. Bir
tomondan,
ular
ishchilarning,
xususan,
oddiy
ishlarni
bajaradiganlarning koʻchirilishiga olib kelishi kutilmoqda. Bunday
koʻchish ishsizlikka, ish haqining pasayishiga va daromadlar
tengsizligining oshishiga olib kelishi mumkin. Aksincha, sun’iy
intellekt, umuman olganda, yangi ish imkoniyatlarini, ayniqsa, yuqori
malakali kasblarda yaratishi va samaradorlik va iqtisodiy oʻsishni
oshirishi mumkin.
AIning
mehnat
bozoriga
ta’siri
toʻgʻridan-toʻgʻri
almashtiriladigan ish oʻrinlari va ishini yoʻqotayotgan xodimlar
oʻrtasidagi malakalarning nomuvofiqligi bilan bogʻliq. Ushbu
nomuvofiqlik boshqa kasblarga oʻtish uchun yangi koʻnikmalarni
oʻrgana olmaydigan xodimlar uchun uzoq muddatli ishsizlikka olib
kelishi mumkin. Qayta malaka oshirish va malaka oshirish
imkoniyatlari AIning mehnat bozoridagi zararli ta’sirini qoplashi
mumkin.
AIning mehnat bozoriga ta’siri bir qancha iqtisodiy va ijtimoiy
omillarga, jumladan, avtomatlashtirishni qoʻllash tezligi va koʻlamiga,
bandlik turlari va ta’sir koʻrsatadigan sohalarga, shuningdek,
xodimlarning
malakasini
oshirish
va
malakasini
oshirish
imkoniyatlariga bogʻliq. Iqtisodiy oʻsish darajasi, mahalliy
iqtisodiyotning tuzilishi va malaka oshirish va malaka oshirish
imkoniyatlarining mavjudligi kabi ba’zi oʻzgaruvchilar AIning mehnat
bozoriga ta’siriga ta’sir qiladi.
ISCOdagi turli vazifalarga asoslanib, ushbu tadqiqot ChatGPT
kabi AI texnologiyalari kelajakda ishchi kuchining muhim qismiga
ta’sir qilishi mumkinligini aniqladi. Xususan, kasblarning 32,8 foizi
toʻliq ta’sirga, 36,5 foizi qisman ta’sirga duchor boʻlishi va 30,7 foizi
hech qanday ta’sirga ega boʻlmasligi mumkinligini aniqladi. Bu shuni
koʻrsatadiki, AI kengroq qoʻllanilishi bilan mehnat bozorida sezilarli
oʻzgarishlar boʻlishi mumkin.
ChatGPT kabi sun’iy intellekt texnologiyalarini oʻz ichiga olish
mahsuldorlik va samaradorlikni oshirishi mumkin boʻlsa-da, bu ba’zi
ishchilar uchun ish joyini almashtirish va ishsizlikka olib kelishi
mumkin. Toʻliq ta’sirga duchor boʻlgan 32,8% kasblar uchun ta’sir,
ayniqsa, aniq va buzuvchi boʻlishi mumkin. Boshqa tomondan, hech
qanday ta’siri boʻlmagan kasblarning 30,7 foizi uchun bu ishchilar
oʻtmishdagi kabi oʻz ishlarini bajarishda davom etishlari mumkin.
Qisman ta’sirga duchor boʻlishi mumkin boʻlgan kasblarning 36,5 foizi
ularning ish jarayonlari va ish mas’uliyatiga ba’zi oʻzgarishlar
kiritilishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, ushbu tadqiqot hukumatlar, korxonalar va
ishchilar AIning mehnat bozoriga ta’siriga tayyorgarlik koʻrishlari va
sun’iy intellektning afzalliklari keng taqsimlanishi va ishchilarning
yangi rollarga oʻtishlari uchun faol choralar koʻrishlari zarurligini
ta’kidlaydi.
|
| |
-rasm – ISOCdagi asosiy toifalar uchun turli darajadagi ta’sir

~ 71 ~
7-rasm – Kalit soʻzlar soniga qarab ishlarning taqsimlanishi
Muhokama:
ChatGPT va boshqa generativ AI xizmatlarining
mehnat bozoriga ta’sirini yanada
chuqurroq tushunish uchun
qoʻshimcha tadqiqotlar va tahlillar talab qilinadi. Kelgusi tadqiqotlar
ushbu xizmatlar keng qoʻllaniladigan va qoʻllaniladigan joylarda
bandlik shakllari va mehnat bozoridagi oʻzgarishlarni
kuzatishga
qaratilishi kerak. AIni keng qoʻllashning ishchilarning bandligi va ish
haqiga mumkin boʻlgan ta’sirini baholash boshqa tadqiqot sohasi
boʻlishi mumkin. Bu mehnat bozorini koʻrib chiqish, ishchi kuchiga
talab va muayyan ish toifalaridagi oʻzgarishlar,
daromad va
daromadlarni taqsimlashni oʻz ichiga olishi mumkin.
Bundan tashqari, mehnat bozorining oʻzgaruvchan
talablariga
javoban malaka oshirish va qayta malaka oshirish dasturlari
samaradorligini,
shu jumladan, ulardan foydalanish imkoniyati va
muvaffaqiyat koʻrsatkichlarini oʻrganish foydali boʻladi.
Bundan
tashqari, AI xizmatlarini qabul qilish va joriy etishni shakllantirishda
hukumat siyosati va qonunlari oʻynaydigan rolni oʻrganish ushbu
xizmatlarning mehnat bozoriga ta’siri haqida toʻliq
tasavvur hosil
qiladi.
Nihoyat, ta’lim darajasi, irqi va jinsi kabi xususiyatlar generativ
AIning mehnat bozoriga ta’sirida qanday farqlarga olib kelishi
mumkinligini oʻrganish qiziqarli boʻladi.
Ushbu farqlarni tushunish
sun’iy intellektning mehnat bozoriga salbiy ta’sirini yumshatish va
barcha ishchilar uchun inklyuziv rivojlanishni ragʻbatlantirishga
qaratilgan siyosat harakatlariga ta’sir qilishi mumkin.
VIII bob. XALQARO VA TRANSMILLIY KOMPANIYALAR

166
savdo-sotiq bozorini va yangi samarali texnologiyalarga erishish
imkoniyatlarini kengaytirish.
3. Qabul qilayotgan mamlakatning sanoati, moliya-kredit tizimi,
savdo kanallari va infratuzimasidan foydalanish.
Ko‘pchilik xalqaro kompaniyalar uchun milliy firmalardan transmilliy
korporatsiyalarga o‘tish jarayonida ularning tashqi iqtisodiy faoliyatining
muayyan ketma-ketligi (bosqichlari) odatiy hol bo‘lib qoldi (8.1-rasm).
Birinchi bosqich o‘z ichiga bir martalik eksport-import bitimlarida
aks etuvchi, turli davlatlardan bo‘lgan hamkorlar orasidagi shartnoma
munosabatlarini oladi. Bu bosqichda hamkorlar hali yetarli darajada bir-
birlarining moliyaviy imkoniyatlari, ilmiy-sanoat potensiali va ishbilar-
monlik uslubini bilmaydilar.
O‘zbekistonda investitsiya fondlari

|
O‘zbekistonda investitsiya fondlariBog'liq 150 Xalqaro menejment. Darslik. T 20187.5. O‘zbekistonda investitsiya fondlari
O‘zbekiston Respublikasining 2015-yil 25-avgustdagi “Investitsion
va pay fondlari to‘g‘risida”gi O‘zRQ-392-sonli qonuni har bir fondning
xususiyatini yetarlicha aniq belgilab berdi.
Unga ko‘ra, investitsiya fondi investorlarning pul mablag‘larini jalb
etish va ularni investitsion aktivlarga kiritish maqsadida aksiyalar
chiqarishni amalga oshiruvchi aksiyadorlik jamiyatini namoyon etadi. IF
o‘z faoliyatini vakolatli davlat qimmatli qog‘ozlar bozorini tartibga solish
organi tomonidan berilgan litsenziya asosida amalga oshirishga haqli.
Qonunda fondning turlari belgilab berilgan – bu ular tomonidan
chiqarilgan aksiyalarni majburiy sotib olish va majburiy bo‘lmagan holda
sotib olishdir. IF turi uning ta’sis hujjatlarida ko‘rsatiladi. IF yangi
yuridik shaxs ta’sis etilishi yoxud boshqa investitsiya fondini qayta
tashkil etish yo‘li bilan yaratilishiga e’tibor qaratish muhimdir. IF
hisoblanmagan yangi yuridik shaxsni qayta tashkil etish orqali fondni
yaratishga yo‘l qo‘yilmaydi. Masalan, ushbu me’yorga muvofiq MCHJ
yoki XK investitsiya fondi bo‘lolmaydi.
Pay fondiga to‘xtalib o‘tadigan bo‘lsak, u holda mazkur fond yuridik
shaxs hisoblanmaydi, balki ikki yoki undan ortiq shaxslar – investitsiya
faoliyatini amalga oshirish maqsadida ular tomonidan ishonchli
boshqaruvga berilgan investorlarning pul mablag‘lari yig‘indisini
164
namoyon etadi. Pay fondlari ikki turda – fond mablag‘lari hisobiga
ishonchli boshqaruvchi chiqargan investitsion paylarni majburiy sotib
olgan, yoki bunday majburiyatni olmagan bo‘lishi ham mumkin. Pay
fondi ishonchli boshqaruvchi tomonidan qabul qilingan qaror asosida
yaratiladi.
Investor va boshqaruvchi o‘rtasida investorlarning pul mablag‘larini
birlashtirish va ularni pay fondiga umumiy mulkdorlik ulushi huquqiga
ega bo‘lish sharti bilan kiritishni ko‘zda tutuvchi shartnoma tuziladi.
Moliyaviy va boshqa investitsion aktivlardan foydalanish maqsadi va
yo‘nalishi ishonchli boshqaruv shartnomasining shartlariga mos kelishi
lozim. Investitsion aktivlar bo‘yicha olingan daromadlar, bir-yildabir
marta fondning investitsion paylari egalari o‘rtasida taqsimlanadi yoki
ularning barcha mulkdorlarining roziligi bilan qayta investitsiyalanadi.
Yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan qonun me’yorlari investitsiya fondiga
nisbatan amal qilib kelmoqda, pay fondiga nisbatan esa 2017-yilning 1-
iyulidan kuchga kiradi.
|
| |
Drossel zaslonkasini korpusi

Tuzuvchi: Mirishkor tuman 1-son kasb-hunar maktabi. Beknazarov Jamoliddin Bekturdiyevich
Atmosferani zaxarlanishini kamaytirishda avtomobillarni kundalik texnik
nazorat kilish katta ahamiyatga egadir.
Texnik soz, yaxshi rostlangan
dvigatellarning ishlatilgan gazlarida uglerod oksidi me’yoriy mikdoridan
oshmaydi. Bu yerda ayniqsa dvigatellarni ta’minlash
tizimi elementlarini
texnikaviy sozligi muxim ahamiyat kasb etadi. Avtomobillarni texnik xolatini
bashorat kilishda zamonaviy tekshirish asbob-uskunalari bilan jixozlangan
diagnostika stansiyalarini muntazam ishlashini ta’minlash lozim.
Ishlatilgan gazlar tarkibidagi zaxarli moddalarni me’yori
va aniklash
uslublari borasida davlat va tarmok standartlari joriy etilgan. Atrof muxitni
muxofaza kilish konuni amalda.
Ishlatilgan gazlardagi zaxarli moddalarni kamaytirish borasida davlat
mikyosida quyidagi tadbirlar amalga oshirilmokda:
- tejamli avtomobillarni yaratish. Bu yerda
jaxon andozalariga javob
beruvchi «TIKO», «DAMAS» va elektron yonilgi purkash tizimli «NEKSIYA»
avtomobillarini, TAYI da yaratilayotgan aerodinamikasi afzal «SANO» yengil
avtomobilini misol kilish mumkin;
- avtomobillarni dizel dvigatellariga utkazish. TAYI
- olimlariniGAZ-53AvaZIL-130
rusumli
karbyurator
dvigatelli
avtomobillarni dizel dvigatellariga o‘tkazish taxsinga sazovordir;
- ichki yonuv dvigatellarini takomillashtirish.
- «Dvigatellar va ekologiya» kafedrasida dvigatel konstro‘q-
- siyasiga keramika elementlarini kiritish ustida olib borilayotgan ilmiy
izlanish nixoyasiga yetib koldi. Dvigatellarni gaz
bilan ishlashga utkazish va
boshkalar misol bula oladi:
- kamtoksik kushimcha (prisadka) larni kullash va x.k.
-ilova 
B/B/B jadvalni to‘ldiradi

Tuzuvchi: Mirishkor tuman 1-son kasb-hunar maktabi. Beknazarov Jamoliddin Bekturdiyevich
O‘quv mashg‘ulot rejasi
1. Osmaning umumiy tuzilishi
2. Osmaning turlari
3. Osma elastik qismlarining tuzilishi
4. Ressor amartizatorning vazifalari
5. Ressor amartizatorning tuzilishi
O‘quv mashg‘ulotning maqsadi: O‘quvchilarda osma turlarini, ressor
amortizatorining tuzilishi bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish
O‘qitish natijalari:
Osma elastik qismlarining umumiy
tuzilishi, turlari, afzallik va
kamchiliklarini biladi.
Pedagog vazifalari:
1. Osmaning umumiy tuzilishini
ko‘rsatadi
2. Osmaning turlarini ko‘rsatadi
3. Osma elastik qismlarining
tuzilishini ko‘rsatadi
4. Ressor amartizatorning
vazifalarini o‘rgatadi
5. Ressor amartizatorning
tuzilishini ko‘rsatadi
Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment - bet 88

178
Xalqaro ishlab chiqarishni tashkil etishning bunday tuzilmasi yetkazib
beruvchilarga
qaramlikni qisqartirish, asosiy iste’molchilar, shu
jumladan butun e’tiborni xomashyo
va yarimtayyor mahsulotlar
xaridorlarining ehtiyojlarini
qondirishga qaratish,
butun texnologik
jarayon uchun umumiy reja bo‘yicha turli
mamlakatlardagi ishlab
chiqarish quvvatlarini
modernizatsiya qilish,
bosh kompaniyaning
xohishiga ko‘ra, alohida ishlab chiqarish munosabatlarida texnik darajani
oshirish imkonini ko‘zda tutadi.
Tayyor mahsulot yig‘ishning tarkibiy
qismlar ishlab chiqarish va
ITTKIdan hududiy ajratilishi vertikal integratsiya bo‘yicha xalqaro ishlab
chiqarishda yetkazib berishlarni (ta’minotni) va logistika xizmatini tashkil
qilishga, ya’ni ishlab chiqarishni dastlabki materiallar va komplektlovchi
А
В
С
Z mahsulot – tayyor mahsulotlarni yig’ish
Y- mahsulot – yarimtayyor mahsulotlar
Х mahsulot – хоmashyo
А,В,С – qabul qiluvchi mamlakatlar, bu yerda А – tayyor mahsulotlarni yig’ish, В – yarimtayyor
mahsulotlarni ishlab chiqarish, С – хоmashyo materiallarni ishlab chiqaruvch mamlakatlar.
E sla b qolish uchu n atam alar - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov...

O ’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan kelishilgan holda
xalqar0
sertifikatsiyalashtirish
tizim iga
bog’lanadi,
undan
tashqari
-ertifikatsiyalashtirish natijalarini o ’zaro tan olishligi haqida kelishib olinadi, hamda
sertifikatsiyalashtirish masalalari b o ’yicha boshqa davlatlar bilan o ’zaro hamkorlikni
yo’lga qo’yadi;
- majburiy sertifikatsiyalanishi kerak b o ’ladigan m ahsulotlar turini aniqlaydi;
.
bir
turdagi
mahsulotni
sertifikatsiyalashtirish
bo’yicha
idoralami
akkreditlashtirish;
- sertifikatsiyalashtirish b o ’yicha akkreditlangan idoralar, sifatni boshqarish
tizimi, sertifikatsiyalangan mahsulot, sifat b o ’yicha sinov laboratoriyalari, ekspert
auditorlami Davlat reestridan o ’tkazadi;
- bir turdagi mahsulot va sinov laboratoriyalarini sertifikatsiyalashtirish
bo’yicha akkreditlangan idoralarni sertifikatsiyalashtirish qonun-qoidalariga rioya
qilishda Davlat nazoratini o ’tkazadi.
Sertifikatsiyalashtirish doirasida O ’zbekiston standartlash-tirish agentligining
moliyaviy manbai bo’lib, davlat byudjeti, ham da xizmat haqi hisoblanadi.
Mahsulot birligini sertifikatsiyalashtirish bo’yicha akkreditlangan idoralar:
- birlik mahsulot sertifikatining tizimini yaratadi va uning funktsionalligini
ta'minlaydi;
Mintaqaviy fond - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

163
Fondlar tarixida 90-yillar eng shiddatli davr bo‘ldi. Mamlakatda fond
bozorlarining shiddat bilan o‘sishi shov-shuvga sabab bo‘ldi. Bunda aholi
orasida paychilarning ulushi 1980-yildagi 6 %dan 1998-yilda 44 %ga
o‘sdi.
Rossiyada dastlabki PIFlar 1996-yilda paydo bo‘ldi, lekin o‘sha
vaqtda paychilar soni bir necha yuz kishidan oshmadi. Mamlakatda
iqtisodiy o‘sish 2000-yildan boshlab aholining qo‘lida jamg‘armalar
paydo bo‘lishiga
olib keldi, Rossiyada deyarli barcha PIFlar esa juda
yuqori, ya’ni inflyatsiya darajasidan yuqoriroq bo‘lgan daromadlilikni
ko‘rsatdi, bu esa aholining ularga nisbatan ishonchini tikladi. 2003-yilning
oxirlariga kelib, Rossiyada148
ming PIF faoliyat olib bordi, ularning sof
aktivlari esa 100 mlrd. rublga yetdi. Hozirgi kunga kelib, mamlakatda 300
dan ortiq PIF faoliyat yuritmoqda.
Qozog‘istonda dastlabki PIF 2004-yilning oxirlarida tashkil etildi.
Hozirgi kunga kelib esa 200 dan ortiq PIF va 50 dan ortiq boshqaruvchi
kompaniyalar faoliyat yuritmoqda.
Yuqori kuchlanish texnikasi - bet 101

251
va buzilishni ko’rsatsada, mahalliy deffektlar o’ta rivojlanmagan bo’lsa uni ilg’ay
olmaydi.
Ko’p qatlamli dielektriklarning sig’imini chastota o’sishi bilan kamayib
borishini ushbu formula bo’yicha aniqlash mumkin:
2
2
2
1
1
2
2
2
2
2
1
2
2
1
2
1
1
2
2
1
2
1
1
C
C
C
С
)
C
C
(
g
)
Obligatsiyalar fondi - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment
150 Xalqaro menejment. Darslik. T 2018
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment
|
-rasm. Navoiy EIIZga kiritilgan va kiritilishi rejalashtirilgan investitsiyalar dinamikasi (mln. AQSh dollari)41

|
-rasm. Navoiy EIIZga kiritilgan va kiritilishi rejalashtirilgan investitsiyalar dinamikasi (mln. AQSh dollari)41
|
bet | 87/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza7.2-rasm. Navoiy EIIZga kiritilgan va kiritilishi rejalashtirilgan investitsiyalar dinamikasi (mln. AQSh dollari)41
Umuman, “Navoiy” EIIZning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi uchun hozirda quyidagi omillar mavjud:
turli xom ashyo resurslarining mavjudligi va ularni 30%dan kam bo’lmagan mahalliylashtirish darajasida chuqur qayta ishlash imkoniyati;
ishlab chiqarilgan mahsulotlarni sotish bilan bog’liq yirik bozorlarning mavjudligi;
transport infratuzilmasining rivojlanganligi;
katta inson salohiyatining mavjudligi;
hududda yuqori texnologiyalarni jalb etish orqali diversifikatsiyalangan ekologik toza sanoat bazasini shakllantirish imkoniyati.
Asosiy tushunchalar
Erkin iqtisodiy zonalar — shunday geografik hududki, ularda mamlakatda qabul qilingan normal xo’jalik faoliyati tartibiga qaraganda imtiyozli soliq to’lash tartibi joriy etiladi.
Erkin savdo zonasi — bu dengiz porti yoki aeroportda joylashgan, yoki unga yaqin chegaralangan hudud, u milliy bojxona hududidan tashqarida bo’lib, bu erda saqlash, saralash va qadoqlash operatsiyalari amalga oshiriladi.
Eksport-ishlab chiqarish zonalari — milliy bojxona hududi doirasidagi anklavlar sifatida tavsiflanadi. Mazkur hududlar, odatda, xalqaro portlarga yaqin joylashtirilgan bo’lib, asbob-uskunalar, yig’ish uchun zarur ehtiyot qismlar va materiallar iqtisodiy siyosat choralari qo’llanilmagan holda olib kiriladi. Import qilinayotgan mahsulotlar eksport-ishlab chiqarish zonasida qayta ishlanadi va qabul qiluvchi tomonning bojxona aralashuvisiz eksport qilinadi.
Ilmiy-texnologik zonalar — ushbu hududda ilmiy va texnologik ishlab chiqarish faoliyati yirik ilmiy-tadqiqot markazlari va universitetlar atrofida joylashgan, fan sig’imkorligi yuqori bo’lgan, ilm ko’p talab qiladigan firmalar shaklida birlashadi va ular texnologik parklar, texnopolislar, ilmiy parklar, texnologik markazlar, ishbilarmonlik markazlari, deb nomlanadi.
|
| |
-Mavzu Matnli obyektni ajratish


Reja

|
-Mavzu Matnli obyektni ajratish
Reja
|
bet | 66/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik16-Mavzu Matnli obyektni ajratish
Reja
1.Matnlar bilan ishlash
2. CorelDraw dаsturidа оb`еktlаr hоsil qilishdа rаnglаr bilаn ishlаsh
3. Ob`еkt rаngini tаhrirlаsh
Matnlar bilan ishlash CorelDraw dаsturi yarаtuvchilаri ikki xildаgi mаtnli оb`еktlаr bilаn ishlаsh imkоniyatini bеrishgаn. Artistik Text (Figurniy tеkst) – shаklli mаtn. Bu mаtn turidа аsоsаn qisqа mаtnlаr, sаrlаvhаlаrni hаr xil fоrmаtdа yarаtish mumkin. Paragraph Text(Prоstоy tеkst) – Оddiy mаtn. Bu usul mаtn muhаrriri kаbi bo`lib, undа kаttа hаjmli mаtnlаr mаqоlа, qаydlаr yarаtish vа ulаrni tаhrirlаsh ishlаri аmаlgа оshirilаdi.
Ob`еkt rаngini tаhrirlаsh.
Kоntur chizish. Kоntur chizish buyrug`i оrqаli оchilgаn оynаdаn kоnturgа rаng bеrish, chiziq turlаri, o`lchаmi, birоr burchаkkа burish, оchiq kоntur bo`lsа bоshlаng`ich vа оxirgi nuqtаlаrigа tаyyor shаkllаr qo`yish аmаllаri mаvjud.
CorelDraw dаsturidа оb`еktlаr hоsil qilishdа rаnglаr bilаn ishlаsh
Kоnturni ko`rish uchun ungа аtrоflаmа chiziq yoki rаng bеrish muhim hisоblаnаdi. Chiziq hаm, rаng to`ldirish hаm, o`zigа xоs xususiyatlаrgа egа (uzluksiz, mаxsus). Nаtijаdа shаkli bir xil bo`lgаn kоnturlаr hаm bu аmаllаr оqibаtidа hаr xil ko`rinishgа kеlаdilаr.
Rang bilan ishlash
Rаnglаr dоkеri оynаsi. Bu buyruq оrqаli оynаning o`ng qismidа rаnglаr dоkеri оynаsi оchilаdi. Undаn kеrаkli rаngni hоsil qilish vа оb`еkt bo`yashdа fоydаlаnish mumkin..
shаkllаrgа bir turdаgi rаng to`ldirish mulоqоt оynаsi оchilаdi. Bu оynаdаn fоydаlаnuvchi kеrаkli mоdеllаrni tаnlаb, kоmpоnеntlаrni o`zgаrtirib, rаng to`ldirish аmаlgа оshirilаdi.
“Tasdiqlayman”
O`quv ishlari bo`yicha direktor
o`rinbosari
____________ B.Boltaboyev
“___” ____________ 2022 yil
17-Mavzu Oddiy matn muxarriri oynasida ishlash
|
| |
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 26 –30 gacha
|
Mashg’ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1. Corel DRAW grafik matn muharririni ishga tushirish
2.Grafika paneli
3.Asosiy menyu
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 71/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha PowerPoint tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 68/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha PowerPoint tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
|
| |
Nazorat savollari - Yuqori kuchlanish texnikasi

248
yordamida amalga oshiriladi va asboblarning ko’rsatkichi faqat sekin polyarlanish
jarayoniga ta’sir ko’rsatadi (6.1- rasm). Qarshiliq quyidagicha aniqlaniladi:
i
U
R
iz
. Tabiiyki, tokning pasayishi bilan izolyatsiyaning qarshiligi o’sadi. Tajriba
yuli
bilan
o’rnatilganki, ko’pchilik izolyatsiyalovchi konstruktsiyalarda
polyarlanishning vaqt doimiysi T bir minutdan kam. Kuchlanish qo’yilgandan
T=1min
lahzadan keyin
iz
R
turg’unlashgan qiymatiga erishadi. Bu qarshiliq
izolyatsiyani kesib o’tadigan o’tkazuvchan yo’lning mavjudligini bildiradi. Bu
qarshilikning keskin tushib ketishi dielektrikda deffektning
rivojlanayotganini
bildiradi.
6.1- rasm. O’zgarmas kuchlanishda izolyatsiya orqali oqayotgan tok va izolyatsiya qarshiligining
o’zgarishi.
Izolyatsiya polyarlanish (qutblanish) tokining pasayishi va izolyatsiyaning
qarshiligining vaqt bo’yicha o’sishini xarakterlaydi. Qarshilikning o’sishi
1
2
t
t
R
R
nisbat bilan ifoda etiladi.
Bu yerda
1
t
R
va
2
t
R
izolyatsiyaning
1
t
va
2
t
lahzalarda
o’lchangan aktiv qarshiligi.
Izolyatsiyaning qarshiligini o’lchash megommetr orqali amalga oshiriladi.
Izolyatsiyadagi sirg’ish toki dielektrikning o’tkazuvchanligi yoki uning
sirtini ko’payishi bilan oshib boradi.
2. Izolyatsiyani dielektrik isroflar burchagi bo’yicha tekshirish.
249
Dielektrik orqali qutblanish tokining oqishi izolyatsiyani
qizishiga olib
keladi. U bilan bog’liq energiya isrofiga dielektrik isrof deyiladi. Sanoat
chastotasida dielektrik isrof asosan tezkor qutblanish hisobiga paydo bo’ladi. 6.2-
rasmda keltirilgan almashtirish sxemasiga o’zgaruvchan kuchlanish qo’yilganda
o’rnatilgan qutblanish toki
rC
va
R
shaxobchalari orqali oqadi.
6.2- rasm. Izolyatsiyaning almashtirish sxemasi.
Sxemada oqayotgan aktiv tok yig’indisi quyidagicha aniqlanadi:
2
1
1
Moslashuvchanlik - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

212
uyga qaytishga majburligi yoki yomon turmush kechirayotganligi haqida
turli fikrlar mavjud. Firmaning baynalmilallashuvi xizmat safari bo‘yicha
bevosita sarflar va natijalarga erishish maqsadidagi xarajatlarning yuqori
bo‘lishini nazarda tutadi. Xorijiy xizmat safarlari xodim yoki uning
oilasining moslasha olmasligi sababli oilaviy hayot tarzini buzadi.
Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda menejerlarga katta ehtiyoj
mavjudligi sharoitida oilaning yangi shart-sharoitlarga moslasha olmasligi
ko‘p uchraydi. Xizmat safari tufayli oila o‘z turmush tarzini, odatlarini
o‘zgartirishi, yangi ijtimoiy tizimga, ish yuritishning notanish usullariga
ko‘nikishi lozim. Bundan tashqari insonni qo‘llab-quvvatlaydigan yaqin
do‘st va qarindoshlari vatanida qoladi. Lekin boshqa davlatdagi hayotga
oson moslashuvchi insonlar ham bor. Shu sababli xizmat safariga yuborish
zarurati tug‘ilganda, xuddi shunday insonlarni tanlash maqsadga
muvofiqdir. Ba’zi firmalarda xorijda ishlash tajribasiga ega maxsus
guruhlar mavjud va faqat ularni xorijga yuboradilar.
Aniq muddatli va muddati ko‘rsatilmagan xizmat safari insonlarga
turlicha ta’sir ko‘rsatadi. Xodimlar xizmat safarining tugash muddatini
bilsa, ular ishni tezroq uddalay oladilar.
Tayanch iboralar - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

187
litsenziyalash, xalqaro ishlab chiqarish diversifikatsiyasi, transmilliy
moliyaviy-sanoat guruhlari (TMSG).
Nazorat uchun savollar:
1. Xalqaro kompaniyani, ko‘p millatli va transmilliy kompaniyani
ta’riflang.
2. Konsorsiumlar nima uchun tuziladi?
3. Transmilliylashtirish indeksi formulasini ayting.
4. TMK millatini qanday ko‘rsatkichlar aniqlaydi?
5. Milliy kompaniyaning xalqaro kompaniyaga aylanishidagi asosiy
bosqichlarni aytib bering.
6. Litsenzion bitimlar deganda nimani tushunasiz?
7. Xalqaro kompaniyalarda ishlab chiqarishni tashkil etishning nechta
asosiy turi mavjud?
8. TMK aloqalarining ko‘p darajaliligi qanday tushuntiriladi?
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
1.
Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston
sharoitida uni bartaraf etishning yo‘llari va choralari. –T.: O‘zbekiston,
2009.
2.
Nazarova G.G., Nazarova R.R., Salixova N.M., Muxamedjanova
G.A., Ismailova N.S. Xalqaro menejment. O‘quv qo‘llanma. T.: TDIU,
2009.
3.
Конина Н.Ю. Менеджмент в международных компаний: как
побеждать в конкурентной борьбе. – М.: ТК Велби, 2008. - 560 с.
4.
Сорокина М.В. Менеджмент в торговле: Учебник. - СПб.:
Бизнес – пресса, 2008. - 480 с.
5.
Пивоваров
С.Э.,
Тарасевич
Л.С.
Международный
менеджмент: Учебник. 4-е изд. - СПб.: Питер, 2008. - 720 с.
6.
Гаврилова
Т.А.,
Муромцев
Д.И.
Интеллектуальный
менеджмент: инструменты и системы. Учеб. пособие. 2- е изд.- СПб.,
2008. - 488 с.
Mahalliy muhitning ta’siri - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

213
–
ular og‘ir sohalarda ishlay olmaydilar;
–
ular
turmush
o‘rtog‘ining
xizmat
martabasini
buzishni
xohlashmaydi.
Shularga asoslanib, firmalar juda kam hollarda xorijiy filiallar
boshqaruviga ayollarni tayinlaydi. Lekin o‘z mamlakatidan tashqarida
barcha ishni uddalaydigan ayollar ham mavjud. Ammo ular sanoat ishlab
chiqarishi sohasida emas, balki Yaponiya, Tailand va Hindiston kabi
davlatlarda xizmatlar ko‘rsatish sohasida ko‘p uchraydi. Chunki bu
davlatlarda ularni eng avvalo xorijiy fuqaro, keyin esa ayol sifatida qabul
qilishadi. Xorijda ayol boshqaruvchilarning mahalliy aholi tomonidan
ijobiy qabul qilinishi uchun ba’zi tavsiyanomalar ishlab chiqilgan. Unga
ko‘ra yoshi katta, oliy toifali, xizmat pog‘onasida bir necha marta
ko‘tarilgan va shular natijasida katta mavqega ega bo‘lgan ayollarni
tanlash maslahat beriladi. Mahalliy rahbariyatga ayol nomzodning yuqori
malakasi to‘g‘risida oldindan axborot berish va boshqaruvda mahalliy
ayollar ishlab turgan joyga tayinlash maqsadga muvofiqdir. Bundan
tashqari uning tashqi muhitga moslashib olishi uchun xizmat safari
uzunroq muddatga ega bo‘lishi kerak.
-Mavzu Matn muxarririda tuzilgan fayllarni ochish  


Dastur Bosh menyusi buyruqlari

|
-Mavzu Matn muxarririda tuzilgan fayllarni ochish
Dastur Bosh menyusi buyruqlari
|
bet | 72/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslik18-Mavzu Matn muxarririda tuzilgan fayllarni ochish
Dastur Bosh menyusi buyruqlari
1. Файл (File) menyusi
2. Вид (View) menyusi
Yuqorida aytilganidek, Bosh menyuda dasturning barcha buyruqlari jamlangan. Ushbu qo’llanmada bosh menyuning faqat asosiy va muhim buyruqlari keltirilgan bo’lib, uning barcha buyruqlari batafsil ko’rsatilmagan. Menyudagi ayrim buyruqlar yoniga ularning klaviatura tugmalari bilan bajarish ekvivalenti ham keltirilgan.
Файл (File) menyusi
Файл (File) menyusi buyruqlari asosan hujjatlar bilan ishlashga mo’ljallangan. Quyida uning buyruqlari va 3.1-rasmda ko’rinishi keltirilgan. Создать (New) Oldindan o’rnatilgan sozlamalar bilan yangi hujjat yaratish. Создать из шаблона (New From Template) Andoza (shablon) hujjat asosida yangi hujjat yaratish. Bunda andoza faylini tanlash imkoniyatini beruvchi muloqot oynasi ochiladi. CorelDRAW X4 dasturi tarkibiga kategoriyalarga ajratilib ko’plab qiziqarli andoza hujjatlar kiritilgan.
О ткрыть (Open) Avval yaratilgan hujjatlarni ochish. Закрыть (Close) Joriy hujjatni yopish.
Закрывает текущий документ. Закрыть все (File Close All) Barcha ochilgan hujjatlarni yopish.
Сохранить (Save) Joriy hujjatni saqlash.
С охранить как (Save As) Hujjatni yangi nom bilan saqlash va (yoki) formatda saqlash. Ekranda hujjatni saqlash oynasi paydo bo’ladi va bu quyidagi bo’limlar mavju Тип сохранения (Save as type) — hujjat saqlanishi kerak bo’lgan formatni tanlash. Версия (Version) — ochiladigan ro’yxat ko’rinishida bo’lib, Corel dasturining o’z formatlari ishlatilganda faollashadi va joriy format(fayl) versiyasini bildiradi. Внедрять шрифты с помощью TrueDoc (Embed Fonts using TrueDoc) — Hujjatni unda ishlatilgan shriftlar bilan saqlash uchun ishlatiladi.
Сохранить как шаблон…(Save As template) Hujjatni andoza (shablon) fayl sifatida saqlash imkoniyatini beradi. Вернуть (Revert) Hujjatni oxirgi saqlangan holatiga qaytaradi.
|
| |
Kelib chiqish va uchinchi mamlakatlarning kadrlari

211
tayyor bo‘lguncha amerikalik mutaxassislardan foydalangan. Bir necha
yildan keyin kompaniya Meksikada o‘lchami, mahsulot ko‘rsatkichlari va
boshqaruv bazasi bo‘yicha Perudagi zavodga o‘xshash zavodni qurishga
qaror qildi va ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish hamda rejalashtirish uchun
Meksikaga moslashuvchan va ispan tilida so‘zlashadigan perulik
mutaxassislarni jo‘natdi.
10.3. Xorijga ishga yuboriladigan xodimlarning ba’zi shaxsiy
tavsiflari
Texnik bidimdonlik.
Mahalliy xodimlar xorijliklarga nisbatan
ko‘pincha salbiy munosabatda bo‘ladi. Ularning fikricha, xorijliklar ularga
qaraganda past malakali hamda baland ish haqi oladilar. Boshqaruvchilar,
ekspatriant-menejerlar va mahalliy menejerlarning fikricha, xorijiy filialga
xizmat safariga yuborilganda yaxshi mehnat qilish qobiliyati asosiy
muvaffaqiyat omili hisoblanadi. Ammo xorijda muvaffaqiyatli ishlash
uchun boshqa qobiliyatlar ham muhim. Ekspatriant, eng avvalo bosh firma
tomonidan beriladigan texnik talablarni yaxshi bilishi lozim. Bundan
tashqari u xorijiy xususiyatlarga, masalan, eskirgan uskuna va inshootlar,
mehnat unumdorligining boshqa me’yorlari, firma ichida resurslarni
samarali taqsimlanmasligi, kreditlar olishdagi qiyinchilik va ommaviy
aloqa vositalaridan foydalanishning cheklanganligi kabilarga moslasha
olishi
zarur.
Ekspatriant
filialda
qabul
qilinadigan
qarorlarni
korporatsiyaning global me’yorlariga mos kelishi uchun korporatsiyaning
global siyosatini yaxshi bilishi lozim. Shu sabablar tufayli boshqaruvchilar
filialni boshqarishga yuborilishdan oldin bosh firmada bir necha yillik ish
tajribasiga ega bo‘lishi kerak.
Xizmat safaridan so‘ng yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan

215
ishlayotganida uning o‘rni bo‘sh qolmaydi va u qaytganidan so‘ng uning
o‘rnini egallagan xodimni ishdan bo‘shatib bo‘lmaydi. Ikkinchidan, u
yuqori mansablarga ega bo‘lish imkoniyatlari haqidagi ma’lumotlar bilan
tanishtirib borilmaydi.
Xorijdagi filiallardan qaytgan xodimlarning ish faoliyati bilan bog‘liq
bo‘lgan muammolar yuzaga kelganida, shu xodimlarni xorijda ishlashga
undaganlar uchun qo‘shimcha qiyinchiliklar keltirib chiqaradi. Ba’zi
kompaniyalar xodimlarning ish faoliyati uchun xavf-xatar mavjudligini
tan oladi va xodimning xorijga ishga ketishini juda yuqori moddiy
rag‘batlantirishga tayyor. Bu muammoni yechish uchun ko‘pgina
kompaniyalar xodim ish faoliyatini rejalashtirayotganda xorijga xizmat
safarlarini oldindan ko‘rib chiqishadi va bosh kompaniyada xodimning
huquqlarini himoya qiladigan rahbarlar (kuratorlar) muassasasini tashkil
qiladilar. Ba’zi firmalar xodim xizmat safaridan qaytganda avvalgi
lavozimidan past bo‘lmagan ishga ega bo‘lishi haqida yozma kafolat ham
(“Dou Kemikl” kompaniyasi) berishadi. Xorijda ishga tayinlanmagan
xodimlarga kelajakda qanday lavozimga ega bo‘lishlari haqida
kompaniyalar kafolat bermaydilar.
Bosh kompaniyaga ishga jo‘natiladigan mahalliy kadrlar boshqa
muammoga duch kelishadi. Agar bu xodimning filialdagi lavozimini
ko‘tarish deb qaralsa, u holda bosh ofisga ishga o‘tish doimiy bo‘lishi ham
mumkin.
А 
O - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

179
qismlar bilan ta’minlash tizimida aloqalar va bog‘lanishlarni yo‘lga
qo‘yish
va
takomillashtirishga,
ishlab
chiqarishning
o‘zini
optimallashtirish va tayyor mahsulot sotish tizimini ratsionallashtirishga
ma’lum jihatdan bog‘lab qo‘yadi. Ishlab chiqarishning xalqaro vertikal
integratsiya darajasi bitta TMK filiallarining ushbu kompaniyaning
boshqa mamlakatlardagi filiallariga eksporti hajmini hisoblash yo‘li bilan
aniqlanishi mumkin.
Bunday
mahsulotni
tayyorlash
tobora
ko‘proq
autsorsing
munosabatlari bilan birga
rivojlanmoqda. “Fortune”
jurnalining
ma’lumotlariga ko‘ra, rivojlangan mamlakatlardagi kamida 90 %
korxonalar hech bo‘lmaganda bitta biznes-jarayonni amalga oshirish
uchun autsorsingdan foydalanadi
14
. TMKlar tomonidan autsorsingning
eng faol qo‘llaniladigan asosiy shakllariga ishlab chiqarish autsorsingi,
ya’ni ofshor shartnomaviy ishlab chiqarish (OEM-original equipment
manufactures), XXI asr boshida eng ko‘p rivojlangan biznes-jarayonlar
autsorsingi, axborot texnologiyalari autsorsingi (“ofshor dasturlash”),
shuningdek, ITTKI autsorsingi (“bilimlar autsorsingi”) kiradi.
Ishlab
chiqarishni
diversifikatsiyalash
turli
qabul
qiluvchi
mamlakatlarda har xil mahsulotlarni ishlab chiqarishni bildiradi. Ma’lum
bir mahsulotni u yoki bu mamlakatda ishlab chiqarishni yo‘lga
qo‘yishning shu tovarni eksport qilishdan ko‘ra maqsadga muvofiqligi
qabul qiluvchi mamlakatda bu mahsulot uchun import bojining miqdori
bilan aniqlanadi. Yuqori import boji va o‘sayotgan talab vaziyatida
xalqaro kompaniya shu mahsulot eksporti o‘rniga uni import qiluvchi
mamlakatda ishlab chiqarish haqida qaror qabul qilishi mumkin. Bundan
tashqari bir turdagi mahsulotni shu mamlakatda, boshqa turdagisini
boshqa mamlakatda ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish xalqaro
kompaniyaga o‘zini boshqa mamlakatlarda boshqa mahsulot mustahkam
talabga egaligi va yangi bozorda o‘rnashish bo‘yicha muvaffaqiyatsizligi
holatida, kompaniya o‘z yo‘qotishlarini har xil mamlakatlardagi boshqa
tovarlarni ishlab chiqarish va sotishni oshirish hisobiga qoplashi
mumkinligi bilan sug‘urtalagan holda yangi bozorlarga kirish imkonini
beradi.
Ishlab
chiqarishni
diversifikatsiyalash
-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)

|
-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)
|
bet | 54/108 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,09 Mb. | | #126945 |
Bog'liq xorijiy investitsiya maruza6.1-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 26 noyabrdagi PQ-1438 sonli “2011-2015 yillarda Respublika moliya bank tizimini yanada isloh qilish va barqarorligini oshirish hamda yuqori xalqaro reyting ko’rsatkichlariga erishishning ustuvor yo’nalishlari to’g’risida”gi qaroriga ko’ra xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kredit liniyalari miqdori 2011 yilda 75 million AQSh dollarini, 2015 yilga borib esa, 155 million AQSh dollarini tashkil etgan (6.1-rasm).
Bugungi kunda O’zbekiston Respublikasi Savdo sanoat palatasining ma’lumotlariga ko’ra mamlakatimizda Xitoy davlat rivojlanish banki kredit liniyasi, Gollandiyaning FMO kredit liniyasi, Koreya eksport-import banki kredit liniyasi, Xalqaro taraqqiyot uyushmasining “Qishloq xo’jalik korxonalarini qo’llab-quvvatlash. Faza-II” loyihasi kredit liniyasi, Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki kredit liniyasi, Germaniyaning COMMERZBANK AG kredit liniyasi, Germaniyaning Landesbank Berlin AG ning kredit liniyasi, GermaniyaningLandesbank Baden-Vyurtemberg kredit liniyasi, Halqaro qishloq xo’jaligi taraqqiyot jamg’armasi va Ispaniya trast jamg’armasining “O’zbekiston Respublikasida mevasabzavotchilik tarmog’ini rivojlantirishni qo’llab quvvatlash” liniyasi, Xalqaro taraqqiyot uyushmasi ishtirokidagi “Sanoat korxonalarining energiya samaradorligini oshirish” loyihasi liniyasi kabi xalqaro kredit liniyalar mablag’laridan foydalanilib kelinmoqda.
Ularning ba’zilari to’g’risida quyidagi ma’lumotlarda ko’rib chiqamiz. Mazkur kredit liniyalar to’g’risidagi ma’lumotlar O’zbekiston Savdo-sanoat palatasi 2018 yil ma’lumotlari asosida tuzildi.
Gollandiyaning FMO kredit liniyasi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)
|