nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Molekulalardıń erkinlik dárejeleri

|
Molekulalardıń erkinlik dárejeleri
|
bet | 4/21 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #116440 |
Bog'liq Ametova толык таяр Мaftuna AMolekulalardıń erkinlik dárejeleri. Molekulanıń erkinlik dárejesi dep onıń keńisliktegi ornın tolıq aniqlaw ushın zárúr bolǵan, bir-birine baylanıslı bolmaǵan koordinatalardıń ulıwma sanına aytıladı.
Bir atomlı gazdıń molekulası úsh ilgerlemeli qozǵalıs erkinlik dárejesine iye: i=i =3;
1.1.1 - Suwret
Eki atomlı molekula úsh ilgerleme hám eki aylanba qozǵalis erkinlik dárejesine iye: i =3, i =2
Eki erkin kósher átirapinda aylaniw múmkin:
Úsh atomli molekula úsh ilgerilenbe hám úsh aylanba qozǵalıs erkinlik dárejesine iye: (1.1.1-v suwret).
Úsh atomlı gaz hár úsh kósher átirapında da aylanıwı múmkin:
Molekulalardıń erkinlik dárejeleri neshew bolıwına qaramastan olardıń, álbette, úshewi ilgerleme boladı. İlgerleme qozǵalıs erkinlik dárejesinıń barlıǵı teń kúshli bolıp, olardıń hár birine birdey 1/3 < ε0> energiya tuwrı keledi, yaǵnıy:
< ε0> = (1.1.1)
Klassik fizikada energiyanıń erkinlik dárejeleri boyınsha teń bólistiriliwi haqqında Bolcman nızamı orınlı. Bul nızamǵa muwapıq termodinamikalıq teń salmaqlıqtaǵı statistikalıq sistemanıń hár bir ilgerlenbe hám aylanba erkinlik dárejelerine energiya tuwrı keledi. Demek, molekulanıń ortasha energiyası
< ε0> = , (1.1.2)
Bul jerde i=molekulanıń tolıq erkinlik dárejesi.
İdeal gazdıń ishki energiyası. İdeal gazdıń molekulaları bir-birleri menen óz-ara tásirlespegenligi ushın olardıń óz-ara tásir etiw energiyaları nolge teń. Demek, ideal gazdıń ishki energiyası molekulalardıń kinetikalıq energiyalarınıń qosındısına teń boladı. 1 mol gazdıń ishki energiyasın tabıw ushın bir molekulanıń ortasha kinetikalıq energiyası βεσ ni molekulalar sanı NA ǵa kóbeytiwimiz kerek.
Um = , (1.1.3)
Bul jerde k· NA = R ekenligi esapqa alınǵan.
Qálegen muǵdardaǵı ideal gazdıń ishki energiyasın tómendegishe tabamız:
U = ν Um = , (1.1.4)
Bul jerde M - molyar massa, ν – zattıń muǵdarı.
|
| |
Microsoft Word 15. Hujumlarni aniqlash va himoyalashni tahlili

Microsoft Word 15. Hujumlarni aniqlash va himoyalashni tahlili
Download
227,04 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
11.01.2024
Hajmi
227,04 Kb.
#134961
Download
227,04 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Microsoft Word 15. Hujumlarni aniqlash va himoyalashni tahlili
Download
227,04 Kb.
Matnni ko'rish
Denege beriletuǵın jıllılıq muǵdarı onıń ishki energiyasın artıwına h’ám sırtqı kúshlerge qársı jumıs atqarıwǵa jumsaladı

|
Denege beriletuǵın jıllılıq muǵdarı onıń ishki energiyasın artıwına h’ám sırtqı kúshlerge qársı jumıs atqarıwǵa jumsaladı
|
bet | 8/21 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #116440 |
Bog'liq Ametova толык таяр Мaftuna ADenege beriletuǵın jıllılıq muǵdarı onıń ishki energiyasın artıwına h’ám sırtqı kúshlerge qársı jumıs atqarıwǵa jumsaladı.
Eger denege jıllılıq muǵdarı berilip atırǵan bolsa, Q oń, eger deneden jıllılıq muǵdarı shıǵıp atırǵan bolsa Q teris belgi menen alınadı. Sonday-aq, eger dene sırtqı kúshlerge qarsı jumıs atqarıp atırǵan bolsa, A jumıs oń, sırtqı kúshler dene ústinde jumıs atqarıp atırǵan bolsa, A jumıs teris boladı.
Termodinamikanıń birinshi nızamı birinshi túr mángilik dvigatel (latinsha, “perpetuum mobile”) jasaw múmkin emes ekenligin kórsetedi. Birinshi túr perpetuum mobilege tiykarlanıp teń muǵdarlarda energiya jumsamastan jumıs atqara alatuǵın mashina soǵıw haqqında pikir júrgiziledi. Energiyanıń saqlaniw hám aylaniw nızamı bolǵan termodinamikanıń birinshi nızamında bolsa tabiyatta júz beretuǵın barliq processlerde energiya óz-ózinen payda bolmaydi da, tek bir túrden basqasina aylaniw múmkin dep atap ótiledi.
Endi termodinamikanıń birinshi nızamıniń ayirim processlerge qollaniliwin kóreyik.
Izoxoraliq process. Ideal gazdıń kólemi ózgermesten (V=const), oniń basimi hám temperaturasi ózgeredi. Eger gazdiń kólemi ózgermese, sirtqi kúshlege jumis atqara almaydi, yaǵniy A=0. onda termodinamikaniń birinshi nızamı
Q=∆U (1.2..2)
Kórinisin aladi. Demek, ideal gazge berilip atirǵan jilliliq muǵdarı oniń ishki energiyasın ózgertiwge, basqasha etip aytqanda temperaturaniń kóteriliwine jumsaladi.
(1.2.1) ańlatpaǵa tiykarlanip
∆U= (1.2..3)
Alinadi.
Izobaralıq process. Ideal gazdiń basimi ózgermeydi (p=const), oniń kólemi hám temperaturasi ózgeredi. Bunda gazge berilgen jilliliq muǵdarıniń bir bólimi oniń ishki energiyasınıń attiriwǵa, al bir bólimi bolsa sirtqi kúshlerge qarsi jumis atqariwǵa jumsaladi.
Q=ΔU+A (1.2..4)
izobaralıq processte gaz atqarǵan jumis
A=
Ekenligin kórgen edik.
Izotermiyalıq process. Ideal gazdıń temperaturasi ózgermeydi (T=const), onıń kólemi hám basimi ózgerdi. Eger gazdiń temperaturasi ózgermese, demek onıń ishki energiyasıda ózgermeydi: ΔU=0. bunday process ushın termodinamikanıń birinshi nızamı
Q=A (1.2..5)
Koriniske iye boladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Denege beriletuǵın jıllılıq muǵdarı onıń ishki energiyasın artıwına h’ám sırtqı kúshlerge qársı jumıs atqarıwǵa jumsaladı
|
Gazdıń kóleminiń ózgeriwinde atqarılatuǵın jumıs

|
Gazdıń kóleminiń ózgeriwinde atqarılatuǵın jumıs
|
bet | 5/21 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #116440 |
Bog'liq Ametova толык таяр Мaftuna AGazdıń kóleminiń ózgeriwinde atqarılatuǵın jumıs. Gazdıń kóleminiń ózgeriwinde sırtqı kúshlerge qarsı atqarılatuǵın jumıs penen tanısayıq. Cilindr formasındaǵı ıdısta porshen astında gaz turǵan bolsın (1.1.2-súwret).
Gaz keńeyip, porshen sheksiz kishkene Δl ǵa jılıssın. Kólemniń keńeyiwin júdá kishkene dep esaplap, basım ózgermey qaladı (p=const) dep alamız. Endi gazdıń keńeyiwde atqarılǵan jumıstı esaplayıq:
A = F · Δl = p · s · Δl = p · ΔV, (1.1.5)
1.1.2-súwret
1.1.3-súwret
Bul jerde F=p S hám S•Δl=ΔV gaz keńeygende kóleminiń ózgeriwi ekenligi názerde tutilǵan.
Atqrilǵan jumista grafiklik tárizde suwretleymiz. Ol 1.1.4-súrette shtrixlanǵan maydan menen kórsetilgen. Gazdiń sirtqi kúshlerge qarsi jumis atqariwiniń nátiyjesinde oniń ishki energiyası kemeyedi, yaǵniy kólemi artip, molekulalardiń arasindaǵi ortasha araliqta artadi, bul bolsa olar arasindaǵi óz-ara tásir etisiw energiyasıniń kemeyiwine alip keledi.
1.1.4-suwret
Gaz keńeygende oniń ishki eneriyasi kemeyedi, ishki energiya sirtqi kúshlerge qarsi jumis atqariwǵa yaǵniy porshendi jiljitiwǵa jumsaladi.
Al gaz qisilǵanda bolsa sirtqi kúshlerdiń gazdiń ustinde atqarǵan jumisi esabinan ishki energiyası artadi.
Jilliliq almasiwi. Eki hár túrli temperaturaǵa iye denelerdi bir-birine tiygizeyik. Belgili waqit ótkennen keyin olardiń temperaturalariniń teńlesiwi júz beredi. Jillisiniń temperaturasi tómeneyedi, suwiǵiniki bolsa kóteriledi. Bir dene molekulalariniń tártipsiz qozǵalisiniń kinetikaliq energiyası ekinshi dene Mexanikaliq jumis atqarilmastan ishki energiyaniń jetkerilip beriliw processine jilliliq almasiwi delinedi. Jilliliq muǵdarı jilliliq almasiwi processinde deneler alatuǵin yamasa beretuǵın energiya ólshemi esaplanadi.
Jilliliq hám jumis energiyanıń kórinisi emes, al oniń uzatiw formasi. Olar energiyanıń uzatiw processsinde ǵana payda boladi.
Denege jilliliq berilgende oniń ishki energiyası artadi, yaǵniy molekulalardıń tártipsiz qozǵalisinińenergiyası artadi.
SI da jilliliq muǵdarıniń birligi sipatinda jumis hám energiya birligi siyaqli Djoul (Dj) paydalanıladı.
SI kirgizilgenge shekem jilliliq muǵdarınıń birligi sipatinda kaloriya paydalanilǵan.
1g distillengen suwdi 1°C ǵa, aniǵraǵi 19,5°C dan 20,5°C ǵa shekem qizdiriw ushın kerek bolatuǵin jilliliq muǵdarı 1 kaloriya delinedi: 1 kal = 4,15 Dj.
|
| |
Bolalarni masalalar yechishga o'rgatish

Bolalarni masalalar yechishga o'rgatish
Download
0,89 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/23
Sana
15.01.2024
Hajmi
0,89 Mb.
#137318
Download
0,89 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Bolalarni masalalar yechishga o'rgatish
Download
0,89 Mb.
Matnni ko'rish
elementar matematik tasavvurlarni shakllantirish mashg`ulotlarida

elementar matematik tasavvurlarni shakllantirish mashg`ulotlarida arifmetik masalalar yechishni o`rgatish masalasi dolzarb qilib qo'yildi.
Bitiruv malakaviy ish mavzusining o’rganilganlik darajasi:Bitiruv
malakaviy ishini yozish uchun bir qator pedagog, psixolog va metodist olimlarning
ishlari bilan yaqindan tanishib chiqdim. Jumladan, bu muammoni hal qilishning
pedagogik-psixologik jihatlari, S.A. Rubinshteyn, P.Ya. Gal'perin, A.V. Usova kabi
olimlarning ishlarida o'z aksini topgan. Shu bilan bir qatorda metodist olimlardan:
Tixieva, A.M.Leushina, F.N.Blixer, N.U.Bikbaeva, L.SH . Levenberg ,
M.I. Moro, M .A. Bantova va boshqalarning bir qator ishlari bilan yaqindan
tanishib chiqdik .
Ammo bu tadqiqotlarda uzluksiz ta`lim tizimining maktabgacha ta`limda
tayyorlov guruh bolalarini arifmetik masalalar yechishga o’rgatish metodlarini
amalga oshirish imkoniyatlari qaralmagan.
Bitiruv malakaviy ishning maqsadi.Tayyorlov guruh bolalarini arifmetik
masalalar yechishga o’rgatish muammolarini o'rganish va uni hal etishga doir
uslubiy tavsiyalar ishlab chiqish.
Tadqiqot obyekti: maktabgacha ta`lim muassasalarining maktabga
tayyorlov guruhida elementar matematik tasavvurlarni shakllantirish jarayoni
Tadqiqot predmeti: Maktabga tayyorlov guruhi bolalari arifmetik
masalalar yechishga o’rgatishning mаzmuni, shаkl vа mеtоdlаri.
Tadqiqot vazifalari: Maktabgacha yoshdagi bolalarni masalalar yechishga o’rgatish -
pedagogik asoslarini o’rganish;
Maktabgacha yoshdagi bolalarda mustaqil fikr yuritish
ko’nikmasining shakllanishida masala yechish mashg’ulotlari
ahamiyatini o’rganish;
Tayyorlov guruh bolalarini arifmetik masalalar yechishga o’rgatish
6
bilan bog’liq bo’lgan masalalarni hal qilish yo'l yo'riqlarini o'rgatish;
Mavzuga oid tajriba natijalarini aniqlash.
) Taza temanı bekkemlew – 20 minut

|
) Taza temanı bekkemlew – 20 minut
|
bet | 14/21 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #116440 |
Bog'liq Ametova толык таяр Мaftuna A4) Taza temanı bekkemlew – 20 minut
Taza temanı bekkemlew ushın “Klaster” metodınan paydalanaman. Bunda oqıwshılardı toparlarǵa bólgen halda tómendegishe tarqatpa materiallar beriledı hám oqıwshılar tolıqtırıp óz túsiniklerin jazıp berıwlerı kerek boladı:
5) Úyge tapsırma berıw – 5 minut
Úyge tapsırmaǵa taza temanı oqıp kelıw, tema boyınsha qosımsha máseleler sheshıp kelıw.
«Termodinamikanıń 2-nızamı » temasın jańa pedagogikalıq texnologiyalar negizinde oqıtıw
Sabaqtıń barısı
1. Shólkemlestiriw – 5 minut
Auditoriyaǵa kirip oqıwshılar menen sálemlesiw, auditoriya tazalıǵın, oqıwshılardıń qatnasın kózden ótkeriw.
2. Úyge tapsırma soraw – 20 minut Ótilgen úyge tapsırma «Termodinamikanıń 1-nızamı. Izoprocesslerde Termodinamikanıń nızamın qollanıw. Adiabatalıq process. Qaytımlı hám qaytımsız processler» degen tema boyınsha qısqasha sholıw jasaw, házirgi waqıtta temanıń áhmiyeti haqqında túsinik beriw.
3. Oqıwshılar iyelegen kónlikpelerdi anıqlaw hám bahalaw.
Frontal sorawlar.
1. Termodinamikanıń birinshi nızamın aytıp beriń.
2. Izoprocesslerde Termodinamikanıń 1-nızamı qanday kórinislerde boladı
3. Adiabatalıq process degenimiz ne
4. Qaytımlı process degenimiz ne
6. Qaytımsız process degen ne
. Siz ilimpazlardı tanıysız ba.
Bul oyında oqıwshılar ilimpazlar atların aytıp jarısadı.
) Erkin túsiw tezleniwin kim anıqlaǵan Juwabı «Galileo Galiley»
) Izotermiyalıq process nızamın kim ashqan Juwabı «Boil hám Marriot»
) Izoxoralıq process nızamın kim ashqan Juwabı «Sharl»
) Izobaralıq process nızamın kim ashqan Juwabı «Gey-Lyussak»
) Ideal gaz halınıń teńlemesin qaysı ilimpazlar ashqan Juwabı «Mendeleev-Klapeyron»
) Pútkil dúnyalıq tartılısıw nızamın kim ashqan Juwabı «Nyuton»
. Krossvord sheshiw
2
5
. Hawanıń ıǵallıǵın qanday ásbap penen ólsheydi (psixrometr)
3
. Puwlanıwǵa keri qubılıs ne dep ataladı (kondensaciya)
4
. Birinshi ret atmosferalıq basımdı anıqlaǵan ilimpaz kim (Torrichelli)
1
. Atmosferalıq basımdı ólsheytuǵın ásbap ne dep ataladı (barometr)
. Absolyut temperaturanıń ólshem birligi qanday (Kelvin)
|
| |
Gruppaning to’plamdagi harakati

1.5. Gruppaning to’plamdagi harakati
gruppa va to’plamning to’g’ri ko’paytmasi orqali aniqlangan quyidagi funksiyani qaraylik: , . Qulaylik uchun aniqlangan funksiyani kabi yozamiz. Bu funksiya quyidagi shartlarni qanoatlantirsin:
va birlik element uchun tenglik bajarilsin.
va elementlar uchun tenglik o’rinli bo’lsin.
U holda juftlikka gruppaning to’plamdagi harakati deyiladi.
Misol 1.5.1: - gruppa berilgan, bu yerda to’plamdan iborat va gruppa amali ko’paytirish amali bo’lsin. to’plam sifatida R haqiqiy sonlar to’plamini olamiz. funksiyani quyidagi ko’rinishda aniqlaymiz
va birlik element uchun, quyidagi tenglikni bajarilishini ko’rsatamiz. ekanligidan ekanligi kelib chiqadi. Demak birlik element uchun va uchun tenglik bajariladi. Demak birlik element mavjud ekan.
va elementlar uchun, quyidagi (haqiqiy sonlarning amaliga nisbatan assosiativligidan) tenglikning o’rinli ekanligi kelib chiqadi. Demak gruppaning dagi harakati bo’ladi.
gruppa va to’plam berilgan bo’lsin. va elementlarni olamiz. Agar va elementlar uchun element topilib, tenglik o’rinli bo’lsa, u holda va elementlar - ekvivalent deyiladi va bunu quyidagi ko’rinishda belgilaymiz. -ekvivalentlik ekvivalentlik munosabatidir.
|
Jilliliq balansi teńlemesi - «Termodinamikanıń 2-nızamı» temasın jańa pedagogikalıq texnologiyalar negizinde oqıtıw

|
«Termodinamikanıń 2-nızamı» temasın jańa pedagogikalıq texnologiyalar negizinde oqıtıw
|
bet | 7/21 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #116440 |
Bog'liq Ametova толык таяр Мaftuna AJilliliq balansi teńlemesi. Belgisiz denenıń salistirmali jilliliq siyimliliǵin tabiw usilin kóreyik. Bunıń ushın qizdirilǵan dene ishinde suw bolǵan kalorimetrge salinadi. Ápiwayi kalorimetr qaqpaqli metall stakannan ibarat bolip, ol kólemi úlkenirek idisqa idis diywallari arasinda bosliq qalatuǵin etip jaylastiriladi. Nátiyjede qizǵan denenıń jilliliq muǵdarı suwǵa hám kalorimetrge beriledi. Process denenıń, suwdiń hám kalorimetrdiń temperaturalari teńleskenge shekem dawam etedi. Denenıń Tj, suwdiń C: kalorimerdıń Tk baslanǵish temperaturalari, cs suwdiń, ck kalorimetrdıń salistirmali jilliliq siyimliliqlari, mj denenıń, ms suwdıń mk kaloorimetrdıń massaların bilgen halda hám aralaspanıń temperaturasi T ni termometrden aniqlap, deneń salistirmali jilliliq siyimliliǵi cj ni aniqlaw múmkin.
Denenıń Bergen jilliliq muǵdarı Q1 suwdiń alǵan jilliliǵi Qs hám kalorimetr alǵan jilliliq muǵdarı Qk lardıń qosindisina teń boliwi kerek, yaǵniy
Q1=Qs+Qk, (1.1.10)
Bul jerde jilliliq balansi teńlemesi delinedi.
Óz náwbetide (1.1.9) ǵa tiykarlanip
Qj = cj · mj (Tj – T) (1.1.11)
Qs = cs · ms (Tj – T) (1.1.12)
Qk = ck · mk (Tj – T) (1.1.13)
(1.1.11, (1.1.12), (1.1.13)ańlatpaların (1.1.10)ke qoyamız:
cjmj (Tj – T) = ss· ms(T-C) + ck·mk (T-Tk)
h’ám bunnan cj nı tabamız:
(1.1.14)
Bull ańlatpa belgisiz denenıń salıstırmalı jıllılıq sıyımlıǵın tabıwǵa imkan beredi.
1.2. Termodinamikanıń birinshi nızamı
Termodinamikanıń birinshi nızamı. Bunıń ushın ısıtılǵan shaynekti mısalǵa alayıq. Shaynek alıp atırǵan jıllılıq muǵdarı Q ishindegi suwdıń jılıwına, yaǵnıy suwdıń ishki energiyasınıń artıwına ∆U hám puwları shaynek qaqpaǵın kótergende sırtqı kúshlerge qarsı (qaqpaqtıń awırlıq kúshi) atqaratuǵın A jumısqa jumsaladı. Bul process ushın energiyanıń saqlanıw h’ám aylanıw nızamı.
Q = ∆U + A (1.2..1)
kóriniske iye boladı. Bull termodinamikanıń birinshi nızamınıń matematikalıq kórinisi bolıp tabıladı.
|
| |
Tadqiqot metodlari - Bolalarni masalalar yechishga o'rgatish

|
Bolalarni masalalar yechishga o'rgatishBog'liq 8644504c-2da9-4073-a147-9a2b3d44eaccTadqiqot metodlari: pedagogik tahlil, qiyosiy tahlil, suhbat, kuzatish,
analitik obzor.
Tadqiqotning metodologik asoslari: O'zbekiston Respublikasining "Ta`lim
to'g'risida"gi qonuni, "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi", Bolajon dasturi, Ilk
qadam dasturi O'zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning asarlari va
ma`ruzalarida bayon qilingan ta`limni isloh qilish, bolalarni mantiqiy tafakkurini
o’stirishga oid yondashuvlar, ta`lim jarayonini takomillashtirishga yo'naltirilgan
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, Xalq ta`limi
vazirligining buyruqlari, mavzuga oid ilmiy-pedagogik, psixologik manbalar.
Bitiruv malakaviy ishini yozish uchun maktabgacha ta`lim dasturi,
boshlang'ich sinf matematika darsliklari va o'qituvchilarning ish tajribasidan keng
foydalanish bilan bir katorda pedagog-psixolog olimlar- N.U.Bikbaeva
P.Ya.Galperin, Ya.I.Grudenov, Z. I. Kalmikov, Yu. M. Kolyagin, V. A. Kruteskiy,
A.M.Matyushkin, Z. I. Slekan, N.F. Talizina, L.M.Fridman kabi olimlarning
ishlari bilan yaqindan tanishdim.
Bitiruv malakaviy ishining ilmiy yangiligi: sifatida maktabgacha ta`limda
tayyorlov guruh bolalarini arifmetik masalalar yechishga o’rgatish usullari nazariy
va jihatdan asoslab berildi.
Bitiruv malakaviy ishining amaliy sohadagi ahamiyati shundan iboratki,
ishlab chiqilgan tavsiyalar matematika mashg'ulotlarida bolalarga bilim berishda
ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini shakllantirishdа tarbiyachiga yordam berishi
mumkin
Bitiruv malakaviy ishning tuzilishi:bitiruv malakaviy ish 2 bobdan iborat
bo'lib, unda maktabga tayyorlov guruh bolalarini arifmetik masalalar yechishga
o’rgatish omillari yoritilgan.
7
I BOB
MATEMATIKA O'RGANISH JARAYONIDA TAYYORLOV GURUH
|
| |
Yechish - 7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish....

|
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
bet | 3/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalarYechish. Faraz qilaylik, o‘lchovli funksiya bo‘lsin, u holda ta’rifga ko‘ra, ixtiyoriy uchun to‘plam o‘lchovli bo‘ladi.
1) tenglikdan, hamda o‘lchovli to‘plamning to‘ldiruvchisi o‘lchovli ekanligidan to‘plamning o‘lchovli ekanligi kelib chiqadi.
2) tenglikdan, hamda o‘lchovli to‘plamlar kesishmasi o‘lchovli ekanligidan to‘plamning o‘lchovli ekanligi kelib chiqadi.
3) to‘plamning o‘lchovli ekanligini ko‘rsatamiz:
Bu yerda to‘plam 2) ko‘rinishdagi to‘plam bo‘lgani uchun u - o‘lchovli. O‘lchovli to‘plamlarning sanoqli sondagi kesishmasi (6.7-teoremaga qarang) o‘lchovli bo‘lgani uchun to‘plam o‘lchovli bo‘ladi.
4) to‘plamning o‘lchovli ekanligi ta’rifdan, 3) dan hamda tenglikdan kelib chiqadi.
5) tenglikdan hamda to‘ldiruvchi to‘plamning o‘lchovliligidan kelib chiqadi.
7.3-misol. Agar ixtiyoriy uchun 7.2-misoldagi 1), 4), 5) ko‘rinishdagi to‘plamlarning birortasi o‘lchovli bo‘lsa, u holda funksiya to‘plamda o‘lchovli bo‘lishini isbotlang.
Yechish. 1). Ixtiyoriy uchun ushbu to’plam o’lchovli bo’lsin. Ushbu tenglikdan o’lchovli to’plamlar xossasiga ko’ra to’plamning o’lchovli ekanligi kelib chiqadi.
2). Ixtiyoriy uchun ushbu to’plam o’lchovli bo’lsin. Ushbu tenglikdan o’lchovli to’plamlar xossasiga ko’ra to’plamning o’lchovli ekanligi kelib chiqadi.
3). Ixtiyoriy uchun ushbu to’plam o’lchovli bo’lsin. Ushbu tenglikdan o’lchovli to’plamlar xossasiga ko’ra to’plamning o’lchovli ekanligi kelib chiqadi.
7.4-misol. Agar va lar da o‘lchovli funksiyalar bo‘lsa, u holda
to‘plam o‘lchovligini ko’rsating.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
Татu sаmаrqаnd filiali тт vа kt fаkulteti "Теlеkоmmunikаtsiya injiniringi" kаfedrаsi

|
Татu sаmаrqаnd filiali тт vа kt fаkulteti "Теlеkоmmunikаtsiya injiniringi" kаfedrаsi
|
bet | 1/3 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 0,87 Mb. | | #129478 |
Bog'liq Э ва С 1 ОН саволлари
1
Вариант
|
ТАТU Sаmаrqаnd filiali ТТ vа KT fаkulteti “Теlеkоmmunikаtsiya injiniringi” kаfedrаsi
«Elektronika va sxemalar 1” fаnidаn 2-kurs ta’lim uchun ON savollar
|
Таsdiqlаyman ТI
kаf.mudiri Х.B.Мirzоqulov
Тuzuvchi
J.O.Urinov
|
1
|
Elektronika va sxemalar fanining rivojlanish bosqichlari
|
|
2
|
Elektrotexnika va elektronika sohalaridagi standartlar va texnik talablar.
|
|
3
|
Rasmda keltirilgan zanjirda R1 = 20 Om, R2 = 30 Om, E1 = 100 V, E2 = 50 V. Voltmetming ko‘rsatishi aniqlansin.
|
|
2
Вариант
|
ТАТU Sаmаrqаnd filiali ТТ vа KT fаkulteti “Теlеkоmmunikаtsiya injiniringi” kаfedrаsi
«Elektronika va sxemalar 1” fаnidаn 2-kurs ta’lim uchun ON savollar
|
Таsdiqlаyman ТI
kаf.mudiri Х.B.Мirzоqulov
Тuzuvchi
J.O.Urinov
|
1
|
Rezistiv va reaktiv zanjirlardagi quvvatlarni taqqoslash
|
|
2
|
Elektron sxema simulyatorlarining turlari, qo’llanilishi va afzalliklari.
|
|
3
|
Manba kuchlanishi U = 240 V, elementlar qarshiligi R1 = R2 = 0,5 Om, R3 = R5 = 10 Om, R4= R6 = R7= 5 Om bo'lgan elektr zanjimi (rasm) hisoblang, toklar va elementlardagi kuchlanish qiymatlarini aniqlang.
|
|
3
Вариант
|
ТАТU Sаmаrqаnd filiali ТТ vа KT fаkulteti “Теlеkоmmunikаtsiya injiniringi” kаfedrаsi
«Elektronika va sxemalar 1” fаnidаn 2-kurs ta’lim uchun ON savollar
|
Таsdiqlаyman ТI
kаf.mudiri Х.B.Мirzоqulov
Тuzuvchi
J.O.Urinov
|
1
|
Yarimo’tkazgichli diodlar va ularning turlari.
|
|
2
|
Elektronika va sxemalar fanining rivojlanish bosqichlari
|
|
3
|
Kuchlanishi U =150 V o‘zgarmas tok manbaiga har xil quwatli to‘rtta yuklama ulangan (rasm). Agar yuklamalar quvvatlari P1=90 Vt, P2=270 Vt, P3=157,5 Vt va P4=360 Vt bo‘lsa, har bir shoxobcha o‘tkazuvchanligi va shoxobchalardan o‘tuvchi tok qiymatlarini aniqlang.
|
|
4
Вариант
|
ТАТU Sаmаrqаnd filiali ТТ vа KT fаkulteti “Теlеkоmmunikаtsiya injiniringi” kаfedrаsi
«Elektronika va sxemalar 1” fаnidаn 2-kurs ta’lim uchun ON savollar
|
Таsdiqlаyman ТI
kаf.mudiri Х.B.Мirzоqulov
Тuzuvchi
J.O.Urinov
|
1
|
Reaktiv ikki qutbliklarning chastotaviy tavsiflari.
|
|
2
|
R, L va С zanjirlarning AChX va FChX larini hisoblash.
|
|
3
|
Manba kuchlanishi U = 220 V bo‘lganda, elektr plitkasidan 15 minut davomida 216 kkal issiqlik ajraladi. Shu isitgichning qarshiligini, undan o'tuvchi tok va elektr energiya qiymatini hisoblang.
|
|
5
Вариант
|
ТАТU Sаmаrqаnd filiali ТТ vа KT fаkulteti “Теlеkоmmunikаtsiya injiniringi” kаfedrаsi
«Elektronika va sxemalar 1” fаnidаn 2-kurs ta’lim uchun ON savollar
|
Таsdiqlаyman ТI
kаf.mudiri Х.B.Мirzоqulov
Тuzuvchi
J.O.Urinov
|
1
|
Yarimo’tkazgichli diodlar va ularning turlari.
|
|
2
|
Ma’lumotlar uzgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o’zaro ta’sirlari bilan bog‘liq muammolar.
|
|
3
|
Rasmda keltirilgan sxema bo'yicha elektr zanjir hisoblansin. Kuchlanishlar va toklar qiymatlari aniqlansin.
|
|
| |
o’rgatishning nazariy asoslari”

o’rgatishning nazariy asoslari” deb nomlanib maktabgacha yoshdagi bolalarni
masalalar yechishga o’rgatishning pedagogik asoslari tahlil qilingan .Bunda o'quv
mashg'ulotlarida masala yechishga o’rgatishning hozirgi holati, maktabgacha
yoshdagi bolalarda mustaqil fikr yuritish ko’nikmasining shakllanishida masala
yechish mashg’ulotlari o’rni i o'qitish samaradorligini oshirishga ta`siri haqida fikr
yuritilgan.
Bitiruv malakaviy ishning ikkinchi bobi ―Tayyorlov guruh bolalarini
arifmetik masalalar yechishga o’rgatishning metodik asoslari” deb nomlanib,
masalalarni yechishga o'rgatish bosqichlari, tayyorlov guruhida bolalarni masalalar
tuzishga o'rgatish, mashg'ulotlarda mustaqil ishlar vositasida arifmetik masalalar
yechishga o’rgatishni tashkil etish va nazorat qilish texnologiyasi va metodikasi
berilgan.
Xulosa
Jajji bolajonlarga ta`lim-tarbiya berishning takomillashgan usullarini
ishlab chiqish va amaliyotda ulardan samarali foydalanish masalalari har bir
muassasaning kun tartibida muhim masalalardan biri bo'lib turibdi. Masalaga shu
nuqta nazardan qaraganda maktabgacha ta`lim muassasalarida amalga
oshiriladigan barcha ta'lim-tarbiya ishlarini bir-biriga uzviy bog'lab borish, biri
ikkinchisini to'ldirib turishi, ta`limni eng oddiy ko'rinishlaridan foydalanib
bolalarga o'qish, yozishга nisbatan qiziqish va havas uyg'otish masalalari dolzarb
sifatida namayon bo'lmoqda.
Tayyorlov guruh bolalarini arifmetik masalalar yechishga orgatish haqidagi
bitiruv malakaviy ish mavzusining ilmiy farazini to'g'riligi ishni bajarish
davomida olib borilgan tadqiqotlar natijasida o'z isbotini topdi va quyidagi
xulosalarni chiqarish imkonini berdi.
1. Maktabgacha yoshdagi bolalarni masalalar yechishga o’rgatish dolzarb
pedagogik muammo ekanligi aniqlandi.
64
2. Masalalar yechishga o’rgatish mashg'ulotlarining bolalarda mustaqil fikr
yuritish ko’nikmasi shakllanishdagi ahamiyatini belgilash uchun ilmiy asoslangan
tavsiyalar ishlab chiqish zaruriyatiga ehtiyoj mavjud.
3. Mavzuga oid adabiyotlarni tahlil qilishda ―Adabiyotlar tahlili shuni
ko’rsatdiki, bolalar masalalar yechishga o’rgatilsa, ularning mantiqiy fikrlashi
o’sadi, dunyoqarashi rivojlanadi. Buni men amalgam o’z tajribamda ham sinab
ko’rib , buning guvohi bo’ldim.
4. Masala yechishga o’rgatish ishini asta-sekinlik bilan osondan qiyinga,
soddadan murakkabga qarab boorish tamoyiliga tayangan holda masala tuzish
ishlari olib borildi, ya’ni bolalar dastlab narsa – predmetlarga qarab, so’ngra ularni
tasavvur qilib, rasmga qarab masalalar tuzishni o’rganib borishadi. Shuni aytish
kerakki, dastlabki paytlarda bolalar bunday topshiriqlar bo’yicha mustaqil
masalalar tuzishga ancha qiynaldilar. Lekin keyinchalik masala tuzishga
o’rgatish ishini ma’lum tizim asosida uzluksiz tashkil qilish natijasida bolalar
qiyinchiliklarni bartaraf etishdi. Mustaqil masala yecha olishadigan bo’lishdi.
65
|
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi

|
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
bet | 1/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalar
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat)
Darsning rejasi:
7. O‘lchovli funksiyalar
7. O‘lchovli funksiyalarning xossalari.
7. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi.
4. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi.
5.O’lchov bo’yicha yaqinlashish.
Adabiyotlar: [1],[2], [3], [6]
Darsning maqsadlari:
Ta’limiy maqsadi: talabalarni o‘lchovli funksiyalar, o‘lchovli funksiyalarning xossalari bilan tanishtirish.
Rivojlantiruvchi maqsadi: talabalarning izlanuvchanlik faoliyatini rag‘batlantirish, muammoli topshiriqlarga mulohazali javoblar berish ko‘nikmalarini hosil qilish hamda ularda natijalarni umumlashtirish mantiqiy va ijodiy qobiliyatini, muloqot madaniyatini
rivojlantirish.
Tarbiyaviy maqsadi: talabalarni mustaqil fikrlash va faol mustaqil ish faoliyatiga jalb etish, ularda o‘zaro hurmat, hamkorlik fazilatlarini shakllantirish hamda fanga bo‘lgan qiziqishni o‘stirish.
Tayanch iboralar: o‘lchovli to‘plam, o‘lchovli funksiya. Darsning jihozlari: auditoriya doskasi, darsliklar, o‘quv va uslubiy qo‘llanmalar, ma’ruzalar kursi, tarixiy ma’lumotlar, izohli lug‘atlar, atamalar, o‘tilgan dars mavzusi bo‘yicha savollar va muammoli toshiriqlar majmuasi, testlar, kartochkalar, shaxsiy
kompyuter, lazerli proyektor.
Dars o‘tish usuli: avval o‘tilgan mavzu qay darajada o‘zlashtirilganligini tekshirish, o‘z-o‘zini tekshirish savollariga javoblar va topshiriqlarni bajarish bo‘yicha munozarali jonli muloqotni amalga oshirish, talabalarni yangi mavzu bo‘yicha asosiy tushuncha va natijalar haqida fikr-mulohazalarni bayon qilishga o‘rgatish, savol javob usulidan foydalanib, o‘zlashtirishga erishish; asosiy iboralarga alohida izoh berish; o‘tilgan mavzuni o‘zlashtirish darajasini tekshirish va mustahkamlash.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
Darsning borishi. Tashkiliy qism (7 daqiqa)

|
Darsning borishi. Tashkiliy qism (7 daqiqa)
|
bet | 2/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalarDarsning borishi. Tashkiliy qism (7 daqiqa): dars xonasining sanitariya holatini kuzatish, davomat va talabalarning darsga tayyorligini tekshirish. Talabalarni o‘tgan ma’ruza boshida bajargan ishlari (o‘z-o‘zini tekshirish savollariga javoblar va muammoli topshiriqlarni bajarish) natijalarini e’lon qilish.
O‘tilgan mavzular bo‘yicha (8 daqiqa): talabalarning o‘tgan ma’ruzada ko‘rsatilgan o‘z-o‘zini tekshirish savollariga javob berish va muammoli topshiriqlarni bajarishini tashkil etish natijasida talabalarning bilim darajasini aniqlash (bunda har bir talaba o‘z varianti bo‘yicha yozma javob berishi ko‘zda tutiladi).
7- ma’ruza bo‘yicha o‘z-o‘zini tekshirish savollari
7. Uzluksiz funksiya ta’rifini ayting
7. O‘lchovli funksiyalar ta’rifini ayting
7. O‘lchovli funksiyalarning xossalari.
7- ma’ruza bo‘yicha muammoli topshiriqlar
7. O‘lchovli E to‘plamning hamma nuqtalarida o‘zgarmas bo‘lgan f (x) funksiya E to‘plamda o‘lchovlidir.
7. [a,b] kesmada aniqlangan uzluksiz funksiya shu kesmada o‘lchovlidir.
7. [a,b] kesmaning deyarli barcha nuqtalarida uzluksiz bo‘lgan funksiya shu kesmada o‘lchovlidir.
4. Agar bo‘lsa, A to‘plamda aniqlangan har qanday funksiya o‘lchovlidir.
Bizga Lebeg ma’nosida o‘lchovli to‘plam va unda aniqlangan haqiqiy qiymatli funksiya berilgan bo‘lsin.
7.1-ta’rif. Agar ixtiyoriy uchun to‘plam o‘lchovli bo‘lsa, funksiya to‘plamda o‘lchovli deyiladi.
7.1-misol. funksiyaning o‘lchovli ekanligini ko‘rsating.
Yechish. Ixtiyoriy uchun
tenglik o‘rinli. va to‘plamlar o‘lchovli. Demak, ixtiyoriy uchun to‘plam o‘lchovli ekan. Ta’rifga ko‘ra, funksiya da o‘lchovli funksiya bo‘ladi.
7.2-misol. Agar funksiya to‘plamda o‘lchovli bo‘lsa, u holda ixtiyoriy lar uchun quyidagi to‘plamlarning har biri o‘lchovli bo‘lishini isbotlang:
|
| |
Mavzu: havo transporti

|
Mavzu: havo transporti
|
bet | 1/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #123129 |
Bog'liq 1 X.Xo`janazarov Havo transporti - LATVIYADAGI ISMA UNIVERSITETINING FARG‘ONA SHAHRIDAGI FILIALI
- Transportning 5 asosiy turi mavjud: temir yo‘l, suv, avtomobil, havo va quvur.
-
- Havo transporti bu - yo‘lovchilar, pochta va yuklarni havo yo‘llari orqali tashishni amalga oshiradigan transport turi. Yuk aviatsiyasi eng yangi va eng kam talab qilinadigan transport turidir. Uning asosiy afzalligi - yetkazib berish tezligi, asosiy kamchiligi - yuk tashish narxining yuqoriligi, bu esa omborlar va zaxiralarni saqlash bilan bog‘liq logistika xarajatlari tuzilishining boshqa elementlaridan voz kechishga imkon beradi. Havo tashish masofasi cheklanmagan bo‘lsa-da, ular hali ham butun shaharlararo yuk aylanmasining 1% dan kamrog‘ini tashkil qiladi (tonna milda ifodalangan). Havo transporti imkoniyatlari samolyotlarning yuk ko‘tarish qobiliyati va yuk sig‘imiga, shuningdek, ularning cheklangan mavjudligiga to‘sqinlik qiladi.
-
- Dastlabki havo transporti Birinchi jahon urushidan keyin Yevropa va Amerika davlatlarida vujudga keldi. Germaniya va Fransiyada transport turi sifatida 1920—21-yillarda rivojlandi. O‘zbekiston SSRda birinchi havo yo‘li 1929-yil 12-mayda ochildi. Uzunligi 800 km bo‘lgan Toshkent-Avliyo-ota-Bishkek-Olmaota marshrutida Rossiya ko‘ngilli havo floti jamiyati ("Dobrolyot")ning O‘rta Osiyo bo‘limi (Kogon shahri)ga qarashli Germaniyadan sotib olingan "Yunkers—13" samolyotlarida dastlabki yo‘lovchilar tashish reysi amalga oshirildi. 1930-yillar boshidan O‘zbekiston SSR havo transportida yuk va yo‘lovchilar tashish ommaviy tus oldi, 1930 yildan Toshkent—Moskva yo‘lida samolyotlar muntazam qatnay boshladi. Toshkent (1932), Nukus va Urganch (1939), Termiz (1940), Namangan (1941) shaharlarida aeroportlar qurilib ishga tushirildi.
- O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka e’lon qilganidan keyin O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga muvofiq, 1992 yil 28 yanvarda sobiq Ittifoq Fuqaro aviatsiyasi vazirligi tasarrufida bo‘lgan O‘zbekiston Fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi negizida "O‘zbekiston havo yo‘llari" milliy aviakompaniyasi tashkil etildi. Mustaqillikdan so‘ng ilk xalqaro havo qatnovi Toshkent-London reysi yordamida amalga oshirilgan.
|
| |
(5)
tenglik hosil bo’ladi. tenglikda sifatida ni olaylik. U holda


(6)

|
(5)
tenglik hosil bo’ladi. tenglikda sifatida ni olaylik. U holda
(6)
|
bet | 2/4 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 241,97 Kb. | | #114880 |
Bog'liq Utunlik sohasi, maydon va jism tushunchalari(5)
tenglik hosil bo’ladi. tenglikda sifatida ni olaylik. U holda
(6)
tenglik kelib chiqadi. Olingan (5) va (6) tengliklardan kelib chiqadi. Demak (birlik) element yagona ekan.
Teorema 2: Gruppaning element uchun tenglikni qanoatlantiruvchi (teskari) element yagonadir.
Isbot: Faraz qilaylik, gruppaning berilgan bir a elementi uchun bir b element yuqoridagi tenglikni qanoatlantirsin ya’ni bo’lsin. Isbotlashimiz kerak tenglikni. Yuqoridagi tengliklardan ushbu tenglik kelib chiqadi yani tenglik chiqadi. Demak harbir a element uchun teskari elementi yagona ekanligi isbotlandi.
Biror bo’sh bo’lmagan to’plam berilgan bo’lib, bu to’plamda binar amal aniqlangan bo’lsin. Binar amalni quyidagicha belgilaylik.
Ta’rif 4: to’plamda aniqlangan binar amal uchun juftlik gruppa bo’sin va quyidagi shart bajarilsin:
elementlar uchun tenglik o’rinli bo’lsin (kommutativlik).
Bu holda juftlikka abel gruppa deyiladi.
Misol 2 dagi gruppaning abel gruppa ekanligi ma’lum.
Bo’sh bo’lmagan to’plam berilgan bo’lsin. to’plamda ikkita binar amal – qo’shish va ko’paytirish amallari aniqlangan bo’lsin.
Ta’rif 5: to’plamda qo’shish va ko’paytirish amallariga ko’ra quyidagi shartlar bajarilsin:
1). qo’shish amaliga nisbatan Abel gruppasi bo’lsin.
2). dagi ko’paytirish amali assosiativ bo’lsin.
3). elementlar uchun va shartlar bajarilsin (distributivlik shartlari).
Bunday uchlikka halqa deyiladi.
- ratsional sonlar maydoni bo’lsin.
Misol 5: to’plamda qoshish amali yuqorida tariflangan edi. Ko’paytirish amalini quyidagicha tariflaymiz: va elementlar uchun kopaytirish “∙” amali quyidagi ko’rinishda tariflanadi. to’plamning qoshish va kopaytirish ”.”amallariga nisbatan halqa tashkil etishini ko’rsatamiz.
Ikkita va elemantlar teng deyiladi, agar mos koeffitsiyentlari bir-biriga teng bo’lsa: ya’ni tenglik o’rinli bo’ladi.Tengliikning nolga teng ekanligidan,quyidagi va tengliklar kelib chiqadi.
Qo’shish amaliga nisbatan gruppa ekanligini yuqorida ko’rsatdik, Abel gruppa tashkil etishi uchun esa amaliga nisbatan kommutativ ekanligini ko’rsatish yetarli. tenglikdan va tengliklardan amalining kommutativ ekanligi kelib chiqadi. Demak Abel gruppa ekan.
elementlar uchun tenglikning chap tomonidan quyidagi (7)
tenglik kelib chiqadi va tenglikning o’ng tomonida quyidagi
(8)
tenglik kelib chiqadi. Kommutativligiga ko’ra (7) va (8) tengliklar teng ekanligi kelib chiqadi. Demak assosiativlik sharti bajarilishi korsatildi.
elementlari uchun tenglikning bajarilishini ko’rsatamiz. Tenglikning chap tomonidan quyidagi (9)
tenglik kelib chiqadi.Tenglikning o’ng tomonidan esa (10)
tenglik kelib chiqadi.Yuqoridagi (9) va (10) tengliklardan ko’rinadiki, distributivlik sharti o’rinli bo;ladi.
Demak uchlik halqa tashkil etadi.
Bizga halqa berilgan bo’lsin. SUGGESTED NEWS
|
| |
Deyarli yaqinlashish - 7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi....

|
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
bet | 6/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalar7.7. Deyarli yaqinlashish. Bizga o’lchovli to‘plamda aniqlangan o‘lchovli funksiyalar ketma-ketligi berilgan bo‘lsin.
7.3-ta’rif. Agar to‘plamda aniqlangan funksiyalar ketma-ketligining funksiyaga yaqinlashmaydigan nuqtalari to‘plamining o‘lchovi nol bo‘lsa, ya’ni
tenglik dagi deyarli barcha lar uchun o‘rinli ( yoki
)
bo’lsa , u holda funksiyalar ketma-ketligi to‘plamda funksiyaga deyarli yaqinlashadi deyiladi
7.5-misol. funksiyalar ketma-ketligining nol funksiyaga deyarli yaqinlashishini ko‘rsating.
Yechish.
Demak,
Ta’rifga asosan, funksiyalar ketma-ketligi to‘plamda nol funksiyaga deyarli yaqinlashadi.
7.1-teorema. Agar to‘plamda o‘lchovli funksiyalar ketma-ketligi ga deyarli yaqinlashsa, u holda limit funksiya ham o‘lchovlidir.
Ma’lumki, tekis yaqinlashishdan nuqtali yaqinlashish, nuqtali yaqinlashishdan esa deyarli yaqinlashish kelib chiqadi. Quyidagi munosabatlar
o‘rinli:
Egorov teoremasi deyarli yaqinlashish bilan tekis yaqinlashish orasidagi bog‘lanishni ifodalaydi.
7.2-teorema (Egorov). chekli o‘lchovli to‘plamda funksiyalar ketma-ketligi ga deyarli yaqinlashsin. U holda ixtiyoriy uchun shunday to‘plam mavjudki, uning uchun quyidagilar o‘rinlidir:
1)
2) to‘plamda funksiyalar ketma-ketligi ga tekis yaqinlashadi.
7.7. O‘lchov bo‘yicha yaqinlashish. Bizga o’lchovli to‘plamda aniqlangan o‘lchovli funksiyalar ketma-ketligi va o‘lchovli funksiya berilgan bo‘lsin.
7.4-ta’rif. Agar ixtiyoriykichik uchun
tenglik bajarilsa, u holda funksiyalar ketma-ketligi to‘plamda funksiyaga o‘lchov bo‘yicha yaqinlashadi deyiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
O‘lchovli funksiyalar ketma-ketliklari

|
O‘lchovli funksiyalar ketma-ketliklari
|
bet | 5/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalarO‘lchovli funksiyalar ketma-ketliklari
Bu paragrafda ekvivalent funksiyalar, ularning ayrim xossalari va o‘lchovli funksiyalar ketma-ketliklarining turli yaqinlashishlari orasidagi bog‘lanishlarni keltiramiz.
7.1-ta’rif. E o‘lchovli to‘plamda aniqlangan va funksiyalar uchun
bo‘lsa, va lar ekvivalent funksiyalar deyiladi va ~ kabi belgilanadi.
7.1-misol. Dirixle funksiyasi
Riman funksiyasi
berilgan. Bu funksiyalar qaysi biri nol funksiyaga, qaysi biri bir funksiyaga ekvivalent bo’ladi.
Yechish. Ma’lumki, sanoqli to‘plam, shuning uchun Lebeg o‘lchovi - to‘la o‘lchov, shunday ekan, ixtiyoriy uchun Endi bu funksiyalarni ekvivalentlikka tekshiramiz:
Bu yerdan quyidagi tengliklarni hosil qilamiz:
Demak, ~ , ~ , ~ bo‘ladi. bilan ekvivalent emas.
7.2-ta’rif. Agar biror xossa to‘plamning nol o‘lchovli qism to‘plamidan boshqa barcha nuqtalarida bajarilsa, bu xossa to‘plamda deyarli bajariladi deyiladi.
Ma’lumki, agar ikkita funksiya deyarli teng bo‘lsa, ular ekvivalentdir.
7.2-misol. Aytaylik, va bo‘lsin. Agar va funksiyalar o‘lchovli bo‘lsa, u holda
da o‘lchovli funksiya bo‘lishini ko‘rsating.
Yechish. Ixtiyoriy da
to‘plam - o‘lchovli. Demak, funksiya - da o‘lchovli.
7.3-misol. Nol o‘lchovli to‘plamda aniqlangan ixtiyoriy funksiyaning o‘lchovli bo‘lishini isbotlang.
Yechish. O‘lchovi nolga teng to‘plamning ixtiyoriy qismi
o‘lchovli, shuning uchun, da o‘lchovli funksiya bo‘ladi.
7.4-misol. Agar funksiya o‘lchovli to‘plamda aniqlangan bo‘lib, o‘lchovli funksiyaga ekvivalent bo‘lsa, u holda ham da o‘lchovli funksiya bo‘ladi.
Yechish. Faraz qilaylik, - o‘lchovli, bo‘lsin, va bo‘lsin. U holda va
Natijada 7.2- va 7.3- misollarga ko’ra, ushbu funksiya
da o‘lchovli funksiya bo‘ladi.
|
| |
Yechish - 7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish....

|
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
bet | 4/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalarYechish. Ratsional sonlar to‘plami sanoqli bo‘lgani uchun uning elementlarini nomerlab chiqamiz, ya’ni va quyidagi tenglikni isbotlaymiz:
(7.1)
Faraz qilaylik, bo‘lsin, u holda ratsional sonlar-ning zichlik xossasiga ko‘ra shunday mavjudki, munosabat o‘rinli bo‘ladi. Demak,
Bundan
ekanligi kelib chiqadi. Endi
ixtiyoriy nuqta bo‘lsin, u holda birlashmadagi to‘plamlarning hech bo‘lmaganda bittasiga tegishli bo‘ladi, ya’ni shunday mavjudki, bir vaqtda va bo‘ladi. Bundan ekanligi va demak ekanligi kelib chiqadi.
Biz (7.1) tenglikni isbotladik. to’plam o’lchovliligi isboti (7.1) tenglikdan, hamda o‘lchovli to‘plamlarning sanoqli birlashmasi yana o‘lchovli to’plam ekanligidan kelib chiqadi.
7.2-ta’rif. E o‘lchovli to‘plamda aniqlangan va funksiyalar uchun
bo‘lsa, va lar ekvivalent funksiyalar deyiladi va ~ shaklda belgilanadi.
Biz aynan nol funksiyaga ekvivalent bo’lgan funksiyalarni (yoki ) bilan belgilaymiz.
7.1-teorema. Agar va funksiyalar to‘plamda o‘lchovli bo‘lsa, u holda ularning yig‘indisi ayirmasi va ko‘paytmasi to‘plamda o‘lchovli bo‘ladi. Agar bo‘lsa, u holda funksiya ham E da o‘lchovli bo‘ladi.
Shunday qilib, biz o‘lchovli funksiyalar to‘plamining arifmetik amallarga nisbatan yopiqligini ko‘rsatdik.
Matematik analizdan ma’lum bo‘lgan tekis va nuqtali yaqinlashish ta’riflarini keltiramiz. o‘lchovli to‘plamda funksiya va o‘lchovli funksiyalar ketma-ketligi berilgan bo‘lsin.
7.3-ta’rif. Agar ixtiyoriy uchun shunday mavjud bo‘lib, barcha va ixtiyoriy lar uchun bo‘lsa, u holda funksiyalar ketma-ketligi to‘plamda funksiyaga tekis yaqinlashadi deyiladi.
7.4-ta’rif. Agar har bir da bo‘lsa, u holda funksiyalar ketma-ketligi ga nuqtali yaqinlashadi deyiladi.
Quyidagi teorema o‘lchovli funksiyalar to‘plamining limitga o‘tish (nuqtali yaqinlashish) amaliga nisbatan ham yopiqligini ifodalaydi.
7.2-teorema. Agar to‘plamda o‘lchovli funksiyalar ketma-ketligi har bir da ga yaqinlashsa, u holda limit funksiya to‘plamda o‘lchovli bo‘ladi.
7.5-misol. Agar o‘lchovli funksiya bo‘lsa, u holda funksiya ning ixtiyoriy o‘lchovli qismida ham o‘lchovli funksiya bo‘lishini ko‘rsating.
Yechish. Haqiqatan ham, ixtiyoriy uchun
tenglik o‘rinli. va to‘plamlar o‘lchovli bo‘lganligi uchun to‘plam ham o‘lchovli bo‘ladi. Ta’rifga ko‘ra, funksiya da o‘lchovli bo‘ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
-teorema - 7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish....

|
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
bet | 7/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalar7.3-teorema. Agar o‘lchovli funksiyalar ketma-ketligi to‘plamda funksiyaga deyarli yaqinlashsa, u holda ketma-ketlik to‘plamda ga o‘lchov bo‘yicha ham yaqinlashadi.
“O‘lchov bo‘yicha yaqinlashishdan deyarli yaqinlashish kelib chiqadimi?” degan savol tug‘iladi. Umuman olganda o‘lchov bo‘yicha yaqinlashishdan deyarli yaqinlashish kelib chiqmaydi.
7.6-misol. Har bir uchun yarim intervalda funksiyalarni quyidagi usul bilan aniqlaymiz
bu yerda i=1,…k . Bu funksiyalar har biri yarim intervalda o’lchovlidir.
Bu funksiyalarning quyi va yuqori indekslari yigindisining o’sish tartibida joylashtirsak, funksiyalar ketma-ketligi hosil bo’ladi. Ushbu ketma-ketlikning nol funksiyaga o‘lchov bo‘yicha yaqinlashishini va har bir uchun nolga yaqinlashmasligini ko’rsating.
Yechish. Har bir uchun shunday va sonlar topiladiki, tenglik bajariladi va cheksizga intilishi bilan ham cheksizga intiladi. Demak, ixtiyoriy kichik uchun
Oxirgi munosabat funksiyalar ketma-ketligining nol funksiyaga o‘lchov bo‘yicha yaqinlashishini anglatadi.
Endi funksiyalar ketma-ketligi intervaldagi har bir nuqtada nolga yaqinlashmasligini ko‘rsatamiz. Ixtiyoriy nuqtani olamiz. Shunday va sonlar topiladiki,
bo‘ladi. Demak,
7.4-teorema. Agar o‘lchovli funksiyalar ketma-ketligi to‘plamda ga o‘lchov bo‘yicha yaqinlashsa, u holda undan ga deyarli yaqinlashuvchi qismiy ketma-ketlik ajratish mumkin.
O‘lchovli funksiyalar tuzilishi.
Biz ushbu paragrafda o’lchovli funksiyalarni uzluksiz funksiyalar bilan yaqinlashtirish haqidagi toeramalar bilan tanishamiz.
7.1-teorema. Faraz qilaylik to’plamda o’lchovli va deyarli chekli qiymatlarni qabul qiluvchi funksiya berilgan bo’lsin. U holda ixtiyoriy uchun shunday o’lchovli chegaralangan funksiya topiladiki, bunda tengsizlik o’rinli bo’ladi.
7.1-ta’rif. funksiya to’plamda aniqlangan bo’lsin va Quyidagi hollarda funksiya nuqtada uzluksiz deb yuritiladi: 1) agar nuqta to’plamning yakkaangan nuqtasi bo’lsa; 2) agar va munosamatdan munosabat kelib chiqsa.
funksiya to’plamning har bir nuqtasida uzluksiz bo’lsa, funksiya to’plamda uzluksiz deb yuritiladi.
Quyidagi teorema uzluksiz va o‘lchovli funksiyalar o‘rtasidagi muhim bog‘lanishni ifodalaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
-teorema (Borel’) - 7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi....

|
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
bet | 8/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 215,79 Kb. | | #117715 |
Bog'liq 7 O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari O’lchovli funksiyalar7.2-teorema (Borel’). Faraz qilaylik to’plamda o’lchovli va deyarli chekli qiymatlarni qabul qiluvchi funksiya berilgan bo’lsin. U holda ixtiyoriy va ixtiyoriy uchun da uzluksiz bo’lgan shunday funksiya mavjudki, bunda tengsizlik o’rinli bo’ladi. Bu yerda agar bo’lsa, funksiyani ushbu shartni qanoatlantiruvchi e‘tib tanlash mumkin.
Quyidagi xossalar uzluksiz va o‘lchovli funksiyalar o‘rtasidagi muhim bog‘lanishni ifodalaydi.
7.1-natija. segmentda o’lchovli va deyarli chekli qiymatlarni qabul qiluvchi ixtiyoriy funksiya uchun, o’lchov bo’yicha ga yaqinlashuvchi uzluksiz funksiyalar ketma-ketligi mavjuddir.
Ushbu xossadan va o’chov bo’yicha yaqinlashuvchi funksiyalar ketma-ketligi xossasini ifodalavchi Riss teoremasiga ko’ra quyidagi teorema kelib chiqadi.
7.3-teorema(Freshe) segmentda o’lchovli va deyarli chekli qiymatlarni qabul qiluvchi ixtiyoriy funksiya uchun, deyarli ga yaqinlashuvchi uzluksiz funksiyalar ketma-ketligi mavjuddir.
Yuqoridagi teorema yordamida o’lchovli funksiyalar nazariyasida muhim ahamiyatga ega bo’lgan Luzin teoremasini isbotlash mumkin.
7.4-teorema (Luzin). kesmada aniqlangan funksiya o‘lchovli bo‘lishi uchun ixtiyoriy son uchun da uzluksiz bo‘lgan shunday funksiya mavjud bo‘lib, tengsizlik bajarilishi zarur va yetarli.
7.2-natija. kesmada uzluksiz funksiya o‘lchovlidir.
7.1-misol. kesmada aniqlangan
funksiya o‘lchovli bo‘ladimi?
Yechish. Ushbu uzluksiz funksiya uchun
va bu tengsizlikdan hamda Luzin teoremasidan funksiyaning kesmada o‘lchovli ekanligi kelib chiqadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
7-ma’ruza. O’lchovli funksiyalar va ularning xossalari. O’lchovli funksiyalar ketma-ketligi. Tekis yaqinlashish. Egorov teoremasi. O’lchov bo’yicha yaqinlashish. Lebeg va Riss teoremalari.(2 soat) Darsning rejasi
|
Toshkent axborot

Toshkent axborot
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
17.12.2023
Hajmi
0,56 Mb.
#121715
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Toshkent axborot
Download
0,56 Mb.
Matnni ko'rish