Izoh: «+».- afzalligi; « - » - kamchiligi; «о» - o ‘rtacha

Oldingi sves kichik.
Salon polida tunnel
yo‘q.
Yig‘ish qulay.
Oldingi o‘q
ortiqcha
yuklangan.
Dvigatelning
uzunligi
cheklangan.
O ‘tag‘onligi va
dinamikasi yaxshi.
Dvigatelning
uzunligi
cheklangan.
I-oh: 1 - dvigatel; 2
- uzatmalar qutisi; 3 - asosiy uzatma va differensial;
4
- taqsimlash qutisi.
So‘nggi yillarda yengil avtomobillarda gibrid kuch agregatini
(ichki yonuv dvigateli + elektrdvigatel) qo‘llaniIishi ortmoqda. Gibrid
kuch agregatida uch xil yuritma turi boMishi mumkin: ketma-ket;
parallel; aralash.
1
T
3.5-rasm. G ibrid avtomobil yuritm asining turlari:
a- ketma-ket;
b- parallel; v - aralash;
1- ichki yonuv dvigateli;
2-uzatmalar qutisi; 3-generator; 4-elektordvigatel; J-reduktor;
6-yoqilg‘i baki; 7-akkumulyator; S-asosiy uzatma.
25
Gibrid avtomobil yuritmasining tahlili
4-jadval
Yuritma
turi
Afzalligi
Kamchiligi
Ketma-ket
Joylashtirish qulay. IYOD
ning ish rejimi avtomobil
ning harakatlanish rejimi
bilan bogMiq emas. '
Quvvati katta
elektrodvigatel va generator
o ‘rnatilgan. Narxi baland.
Parallel
An’anaviy kompanovkali
avtomobildan foydalanish
mumkin. Quvvati kichik
elektrodvigatel va generator
o‘matilgan.
Faqat elektrodvigatel yorda
mida harakatlanish
muammoli. IYOD ning ish
rejimi avtomobilning
harakatlanish rejimiga
bogMiq.
Aralash
IYOD ning ish rejimini va
energiya oqimini
boshqarish nisbatan aniq.
Konstuktsiya murakkab.
III.2. Avtobuslarning kompanovka sxemalari
Zamonaviy avtobuslarning kompanovka sxemasi quyidagi faktor-
lar bilan aniqlanadi: kuzovning konstruksiyasi; salonning tuzilishi;
dvigatel, transmissiya va yetakchi gMldiraklaming joylashuvi.
Vagon tipidagi avtobusning asosiy afzalligi gabarit maydondan
yaxshi foydalanishdadir, shuning uchun aksariyat o‘rta,
katta va alohida
katta sinfdagi avtobuslar (yoMovchilar soni 22ta va undan ko‘p) vagon
kompanovkasiga ega. Yakka avtobusning gabarit uzunligi me’yoriy
hujjatiar bilan cheklangan (12 metrdan oshmasligi kerak). Qo‘shaloq
26
avtobuslarning sig‘imi eng katta bo‘lib, ularning uzunligi 18 metrgacha
bo‘lishi mumkin.
1 1
1 I
- #
---- о
I..i
.
i z : o , . : , o
1 1.
1
..
1
..
1
—
ф
. . .
„А
Lj—1
....
1
.
IX _ _
Щ 1 ,1..i 1
Lgd
!o----- «Ш
3.6-rasm. Avtobuslar kuzovlarining shakllari:
a - vagon tipidagi;
b - vagon tipidagi qo‘shaloq;
v - yarim kapotli;
d - kapotli;
d - ikki qavatli.
Alohida kichik va kichik sinfdagi mahalliy va qishloq joylarga
hamda umumiy foydalanishga mo‘Ijallangan avtobuslar kapotli
kompanovkaga ega. Kapotli avtobuslar
yuk avtomobili shassisiga
platforma o ‘rniga passajir salonini joylashtirish yo‘li bilan yaratiladi,
shuning uchun ulami loyihalashga, ishlab chiqarishga va foydalanishga
kam mablag1 sarflanadi (7-rasm).
Ikki qavatli avtobuslar keng tarqalmagan,
sababi bu avtobuslarga
yoiovchilarning kirib-chiqishi noqulay va ag‘darilish bo‘yicha turg‘un-
ligi past.
Avtobus salonining kompanovkasi o‘tirib yoki turib ketayotgan
yo‘lovchilar soniga, o'rindiqlar soni va joylashuviga, eshiklar soni va
kengligiga o ‘tish yo‘-laklari va h.k. larga bog‘liq.yeEK OON №36
talablariga asosan katta sig‘imdagi (yo‘lovchilar soni 22ta va undan
ko‘p) avtobuslar uchta sinfga bo‘linadi:
I sinf - shahar avtobuslari bo‘lib,
ularda turib ketayotgan
yo‘lovchilar uchun ham joylar ajratilgan;
II sinf - shaharlararo qatnaydigan avtobuslar bo‘lib, ularda ham
turib ketayotgan yo‘lovchilar uchun qisman joylar ajratilgan;
III sinf - turistik avtobuslari boiib, ularda faqat o‘tirib ketayotgan
yo‘lovchilar uchun o‘rindiqlar o‘matilgan.
Vagon turidagi avtobuslar uchta kompanovka sxemasi bo‘yicha
ishlanadi: dvigatel oldinda (oldingi o‘q oldida yoki ustida); dvigatel
avtobus o‘qlari orasida (bazada); dvigatel orqada orqa o‘qdan keyin.
27
Avtobus kompanovka sxemalari ekspluatatsion liususiyatlar
(o‘tag‘onlik,
boshqarish yengil va quiayligi, passajir o'rinlarining
qulayligi, texnik xizmat ko‘rsatish va joriy ta’mirlashga sarflanadigan
mehnat
hajmi)
ko‘rsatkichlari
va
kompanovka
parametrlarini
(konstruksiya murakkabligi, radiator, sovutish tizimi, yukxonani
joylashishi va h.k.) aniqlovchi konstruktiv o‘ziga
xosligi bilan
baholanadi. Sanab o ‘tilgan ko‘rsatkich va parametrlar avtobusning
o ‘lchamli va og‘irlik parametrlariga bog‘liq.