I. Tashkiliy qism - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 24/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
Buten-2 molekulasining modelini biz ikki xil tasvirlashimiz mumkin. Ammo bu yerda qo‘shbog‘ orqali birikkan uglerod atomlari erkin aylana olmaydi. Shuning uchun bir konformatsiya molekula boshqa konformatsiyadagi molekulaga o‘ta olmaydi. Izomeriyaning bu turi bizga ma’lum bo‘lgan izomeriya hodisalaridan farq qilib, atomlarning molekulada o‘zaro turli ketma-ketlikda birikkanligida emas, balki ularning fazoviy konformatsiyasi har xil bo‘lishidan kelib chiqadi. Bu geometrik izomeriya deb ataladi.Geometrik izomeriyaTarkibida uglerod atomlari o‘rtasida qo‘shbog‘i bor bo‘lgan uglevodorodlarda geometrik (sis-trans) izomeriyasi uchrashi mumkin. Biror moddani geometrik izomerlari bo‘lishi uchun, qo‘shbog‘ bilan bog‘langan ikkala uglerod atomi ikki xil zarracha bilan bog‘langan bo‘lishi kerak. Shu sababga ko‘ra buten-2 da sis va trans izomerlari bor. Biz buten-2 ni sis va trans izomerlarini osonroq tushunish uchun bu moddani etilenni hosilasi sifatida qaraymiz.
Etilendagi ajratib ko‘rsatilgan ikkita vodorod atomi metil radikallariga almashinishi natijasida buten-2 molekulasi hosil bo‘ladi. Dastlabki moddani tarkibidagi vodorod atomlarini o‘rniga almashayotgan har qanday zarracha (Cl, Br, J, CH3, C2H5 va boshqalar)ni o‘rinbosarlar deyiladi. Bizni misolimizda metil radikallari o‘rinbosarlar hisoblanadilar.
O’rinbosarlar qo‘shbog‘ni bir tomonida (ya’ni yuqori yoki quyi tarafda) bo‘lsa sis izomer deyiladi. Endi birinchi uglerod o‘rnida qolib, ikkinchi uglerodni 180є aylantirsak ikkinchi ugleroddagi o‘rinbosar chiziqni yoki qo‘shbog‘ni quyi qismida bo‘lib qoladi va trans buten-2 molekulasi hosil bo‘ladi. O’rinbosarlar bir tomonda emas har tomonda bo‘lib qoladi.
Shunday qilib etilen molekulasidagi ikkita vodorod o‘rinbosar bilan almashinishi natijasida hosil bo‘lgan sis- va trans- izomerlani nomini aniqlab olishda ikkala o‘rinbosarlar yoki ikkita vodorod atomi qo‘shbog‘ini bir tomonida bo‘lsa sis, agar har xil tomonida bo‘lsa trans izomer deyiladi.Agar, etilen molekulasidagi uchta yoki to’rtta vodorod atomini o’rnini har xil radikallar egallagan bo’lsa, sis- va trans-izomerlarni o’rniga Z va E izomerlar qo’llaniladi. (E-entgegen-qarama-qarshi; Z-zusammen-birga).
Mavzuga oid masala va mashqlar.
1. Formulasi (C4H8) bo‘lgan alkenning nechta izomeri bor? (sis-, transizomeriya hisobga olinmasin).
2. Formulasi C5H10 bo‘lgan alkenning nechta izomeri bor?(sis-, transizomeriya hisobga olinmasin).
3. Formulasi C6H10 bo‘lgan va asosiy zanjirda 6ta uglerod bo‘lgan alkenning nechta izomeri bor? (sis-, trans- izomeriya hisobga olinmasin).
4.Quyida berilgan alkenlar orasidan geometrik izomeriyaga ega bo‘lganlarini toping.
|
| |