nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
e,h = 4 .5 -6 .0 , 
m; shnekning diametri 
Dsh

e,h = 4 .5 -6 .0 ,
m; shnekning diametri
Dsh
= 0 , 6 - 0 ,8 ,
m; shnekning qadami
Sq
=
0,5 - 0 , 6 ,
m.
Shnekli ish jihozining texnik ish unumdorligi quyidagi formula
orqali aniqlanadi:
X V I bob. DRENAJ TRANSHEYALARINI Q A Y T A K O ‘ MISHDA
TUPROQNI SH IBBALOVCHIM ASH INALARNI HISOBLASH
(16 .1)
248
bu yerda
h - suriladigan tuproqning o ‘ rtacha qalinligi, m, uni
quyidagi munosabat orqali aniqlash mumkin
h=
(0,45-0,6)-
Dsh\
n -
shnekni aylanishlar soni, ay!/min (n = 80-110 ayl/min).
Mashinaning ish paytdagi tezligi quyidagi formula yordamida
aniqlanadi:
b
hT bT
bu yerda
Ut - shnekning texnik ish unumdorligi, m3/soat; ht
transheyani chu-qurligi, m, bt -transheyani eni, m.
Э,зЬ = -— t— , m/soat
(16.2)
Shnekli ish jihoziga sarflanadigan quwat quyidagi formula orqali
aniqlanadi:
p
л.
p
4
. p
P =
-----.-----Ыкц kvt
(16 3)
П
bu yerda Pq - tuproqni qirqishga sarflanadigan quwat, kVt; Ps -
tuproqni surishga sarflanadigan quwat, kVt; Р щ - tuproqni tuproq va
metall bilan ishqalanish kuchini yengish uchun sarflanadigan quwat,
kVt.
Tuproqni qirqishga sarflanadigan quwat quyidagi formula
yordamida aniqlanadi:
Pq = 0,28kq Ut ksh,kV t
(16.4)
bu yerda
kq-shnek yordamida tuproqni qirqishdagi solishtirma
qarshiligi, (kq= 0,03-0,06 MPa); ksh-shnek yordamida tuproqni
qirqishdan foydalanish koeffitsienti, (kSh = 0,4-0,6).
Tuproqni
surishga sarflanadigan quwat quyidagi
formula
yordamida aniqlanadi:
U -v
■£
Ps = .~
> kVt
(16.5)
3,6-106
bu yerda ygr- tuproqni solishtirma og ‘ irlik kuchi, kN/m3;
t , -
shnek
yordamida suriladigan tuproqning y o ii, m, ( f s= 4,0-6,0 m).
Tuproqni tuproq va metall bilan ishqalanish kuchini yengish uchun
sarflanadigan quwat quyidagi formula orqali aniqlanadi:
P ishq = U ' Y g r
+ f t m ) >
kVt
(16.6)
i,0* 1U
bu yerda
i ish-
ishqalanadigan qism uzunligi, m, (^ish= 4,0-6,0 m);
f„,ftm- mos ravishda tuproqni tuproq va metall bilan ishqalanish
koeffitsienti.
249
|
-rasm. Tuynukli drenaj quruvchi mashinaning

- sug‘oriladigan yerlarda drenaj qurishda sizdirgich materiaii
o ‘rnida matolardan foydalanishgayo‘l qo ‘ymasIik;
- drenaj quvuri ichiga maxsus po'lat arqon mahkamlanib, keyingi
tutashtiriiadigan quvurlar ichidan ham shu arqonni o ‘tkazib, uni quvur
ichida qoldirish;
-drenaj transheyaiarini grunt bilan qayta ko‘mishni maxsus
tekshiruvdan so‘ng amalga oshirish;
-drenaj transheyasiga gruntni qayta ko‘mish va uni zichlashni
qurilish jarayoni bilan birgaiikda olib borish.
Yer osti suvlari qumli va toshli (shag‘alli) joylarda joylashgan
maydonlarda vertikal drenajlar quriladi. Vertikal drenajlarni qurish
xarajatlari yuqori bo‘!sada, undan chiqqan suvni ekinlarni sug‘orishda
ishlatilishi suv tejamkorligiga olib keladi.
Burg‘alovchi mashinalar yordamida quduq 4 qazilib (diametri 1,0 m
va chuqurligi 20-300 m), unga tem ir beton yoki temir quvuri 8
tushiriladi
(6.15-rasm). Quduqdagi suvni maxsus nasoslar yordamida
chiqarish, suv tinib, hovuz 7 hosil qilguncha davom ettiriladi. Bunda
hovuz tagida har xil mayda toshlar 6 yig‘ilib qoladi va bu hovuzga nasos
- С
Е - Melioratsiya

|
Melioratsiya Pdf ko'rish
|
bet | 58/189 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 10,96 Mb. | | #142869 |
Bog'liq Melioratsiya mashinalari- С
Е
Э
-
®
—
b
d
=tnnc
- F E E 3 "
6.6-rasm. Drenaj quvurlarining konstruksiyalari:
a-qamish yoki yog'och qalamchalar dastasi; />qog‘oz-sement aralashmali quvur;
^-kallak!i sopol quvurlar; e- kallakli sopol uchli quvurlar/-kallaksiz sopol uchli
quvurlar; g-plastmassali quvur; /?-burma plastmassali quvur; /-maxsus tasma
shaklli plastmassa quvur.
Keyinchalik qog‘oz-sement aralashmali (6.6,b,d-rasmlar) quvur-
lardan foydalanilgan. Bunda quvurlar bir biriga taqalib, maxsus muftalar
yordamida ulangan va quvur atrofi mayda toshlar bilan qoplangan.
93
Keyingi yillarda sopol quvurlardan (6.6, e, f-rasmlar) keng
foydalaniidi.
Hozirda esa plastmassali (6.6, g, h, i-rasmlar) quvurlardan
fbydalanilmoqda.
6.3. Transheyali drenaj yotqizuvchi mashinalar
Sug‘oriladigan yeriarda yopiq gorizontal drenajlarni qurish to‘la
mexanizatsiyalashgan bo1 lib, Markaziy Osiyo sharoitida «lam ing
o ‘rtacha chuqurligi 3 m ni tashkil qiladi.
Transheyali
drenaj yotqizuvchi mashinalarning (chuqurligi 3m,
eni 0,6m) Д-301, ЭД-3,0, ЭТЦ-406 markalari mavjud (6.7, 6.8-rasm).
Drenaj quruvchi mashinalarning ish unumdorligini oshirish hamda
sizdirgich
materiallarini
kam
sarflash
maqsadida
transheyasi
toraytirilgan (chuqurligi 3m, eni 0,35m) ДУ-251, ДУ-252 markalari
ham mavjud (6.9, 6.10-rasm).
94
95
Yuqorida qayd etilgan drenaj mashinalari uncha qattiq boMmagan
(1,11 guruh) gruntlarda hamda yer osti suvlarining sathi yer sirtidan 2 ,5 -
3,0 m da bo‘lgan sharoitda qoMlaniladi.
96
|
| |
Fanga oid kompetensiyalar

|
Fanga oid kompetensiyalar
|
bet | 65/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
Fanga oid kompetensiyalar:
Tarixiy voqeilikni tushunishvauni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi.
tarixiy davrlar va -yillarni ajrata oladi, tarixiy hisobini tushuntira oladi; mazkur davrni o‘rganish orqali o‘quvchilar tarix fanining o‘rganilayot- gan davriga oid tarixiy atamalar mazmunini biladi;
Tarixiy shaxslar haqida ma’lumot bera oladi,tarixiy sanalarda ro‘y bergan voqealar haqida ma’lumot bera oladi
Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi.
Tarixiy illustrasiyalar asosida kichik hikoyalar tuza oladi, tarixiy joylarni xaritadan ko‘rsata oladi
Darsning blok sxemasi:
|
| |
Vertikal drenaj qurish texnologiyasi

6.7. Vertikal drenaj qurish texnologiyasi
5 tushirilib, joyJashtiriladi.
1-temir beton tutkich; 2-elektr
kabel; 3-suv quvuri; 4-quduq;
5-m otor-nasos; 6-m ayda toshlar;
7-su v to'planadigan hovuz; 8-temir
beton yoki temir quvur.
6.15-rasm. Vertikal drenajning
umumiy ко 'rinishi:
108
Motor-nasosni energiya bilan ta’minlash maqsadida, uch fazali
elektr energiyasi tortilib, transformatorga tushiriladi.
Transformatordan elektr energiyasi maxsus kabel orqali suv nasosi-
ning elektr motoriga ulanadi (6.16, 6.17-rasmlar).
6 .16-rasm. Vertikal drenaj dan
chiqayotgan suv va undan
foydalanish:
1-yig‘uvchi quvur; 2 -y o ‘naltiruvchi
quvur; 3-suvni ochib, yopuvchi
moslama; 4-suv ko‘taruvchi quvur,
5-vertikai drenajni tutuvchi quvur
6 .1 7-rasm. Vertikal drenajni
elektr ta 'minoti:
1-suv quvuri; 2-transformator;
3-eIektr tarmog‘i; 4-suvni ochib,
yopuvchi moslama; 5-suv chiqaruvchi
quvur.
Suv nasosi suvni 10-30 m chuqurlikdan tortib chiqaradi. Nasos se-
kundiga 150-250 litr suvni tortib chiqarishi mumkin. Qumoq gruntlarda
quduqdagi suvning ta ’sir radiusi 800-1000 m, zichroq gruntlarda 400-
500 m, yirik qum va shag‘a!li gruntlarda 3000 m gacha boradi.
0 ‘rtacha bitta vertikal drenaj 50-100 ga maydonga xizmat qiladi.
Motor-nasosni, ayniqsa u sho‘r suvlarda ishlaganida rejaga asosan
texnik ko‘rikdan o‘tkazib turish qattiy talab qilinadi.
Drenajni ishlatish mavsumga qarab, davriy ravishda olib boriladi.
Drenajdan chiqarilgan suv maxsus nov ariqlar yordamida ekinlarni
sug‘orish uchun yoki ochiq drenaj kollektorlarga yuboriladi.
109
|
VII bob. YOPIQ GORIZONTAL DRENAJLARNI

Shunday b o isad a hozirda drenaj transheyalari buPdozerlar
yordamida grunt zichlanmasdan ko‘milib, tabiiy, ya’ni qor yomg‘ir
suvlari ta ’sirida 3 -4 yil davomida shibbalanishi uchun maxsus chellar
orqali himoyalanadi.
Drenaj transheyalarida gruntni mexanik zichlash asosan gruntning
namligi optimal sharoitda yaxshi natijalar beradi,
Drenaj transheyalarida gruntni mexanik zichlash ikki xil jarayonga
boyish mumkin: birinchi jarayon
qayta ko‘mi!gan gruntni shibbalash
bo'Isa ikkinchi jarayon qayta ko'm ish bilan birgalikda shibbalash,
Drenaj transheyalarida gruntni qayta ко‘in ish jarayonidagi
titratma, statik va dinamik turiari ayniqsa grunt namligi optimal bo‘lgan
sharoitlarda yaxshi natijalar berishi mumkin, lekin bu usulda zichlashda
ham transheya devorlari bilan qayta ko‘milgan gruntni bogiash
imkoniyatlari yo ‘q.
Shuni alohida ta’kidlab o ‘tish joizki, drenaj transheyalari, asosan
transheya qazuvchi ko‘p cho‘michli ekskavatorlarning aylanma harakat
qiluvchi ish jihozlari orqali amalga oshiriladi. Bu ish jihozi o ‘zining
aylanma harakati davomida transheya devorlarini zichlab, silliq qatlam
hosil qiladi. Bu silliq qatlam esa transheyadagi zichlanadigan gruntni
transheya devori bilan birlashishga to‘siq bo‘ladi va natijada m a’lum
miqdorda transheya devorlarida chok hosil b o iib , sug‘orma suvlar shu
choklar orqali o ‘tib, drenajning buzilishi va yuvilib ketishiga olib keladi.
Transheyasi* drenaj yotqizish texnologiyasi

|
Transheyasi* drenaj yotqizish texnologiyasi Pdf ko'rish
|
bet | 60/189 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 10,96 Mb. | | #142869 |
Bog'liq Melioratsiya mashinalari6.4. Transheyasi* drenaj yotqizish texnologiyasi
Yopiq
gorizontal
drenaj
quruvchi
mashmalammg
ish
unumdorligini oshirish hamda uning mashina bazasidan unumli
foydalanish maqsadida drenaj mashinasining yangi konstruksiyasi ishlab
chiqiigan va u transheyasiz drenaj quruvchi БДМ -25!,
БДМ-252
rusumli mashinalar deb yuritildi. Bu mashinalar drenajni unclm qattiq
bolm agan (I, II guruh) gruntlarda, chuqurligi 2,0-2,5 m ga teng bo‘lgan
joylarda o ‘rnatiladi (6.11, 6.12-rasm).
Bu mashinalar, zax qochirish hududlariga mo‘ljallangan bo‘lib,
torfli gruntlarda, yer osti suvlarining sathi ko‘tarilgan joylarda
qo‘llaniladi.
Ushbu mashinalar yordamida qurilgan drenajlar transheyasiz deb
atalsada, aslida pog‘onali qilib ishlangan tishlarining eni yuqoridan
pastga qarab 0,2-0,35 m dan iborat bo‘lishi, konussimon bo‘shliqni
tashkil qiladi.
Transheyasiz БДМ-251 rusumli drenaj yotqizuvchi mashinaning
umumiy ko ‘rinishi 6.11-rasmda ko‘rsatilgan. Bu mashina quyidagi
asosiy qismlar: mashina bazasi 1, pog‘onali ish jihozi 2, ish jihozini
tortuvchi rama 3, ish jihozini ko'tarib, tushiruvchi gidrotsilindr 4,
o ‘ralgan plastmassa quvurlarini tarqatuvchi g ‘altak 5, drenaj (plastmassa
quvurni qamrab olgan sizdirgich) yotqizuvchi quti 6, tayanch g ‘ildirak-
lari 7 dan tashkil topgan.
6.1 l-rasm. БДМ-251 rusumli drenaj quruvchi mashinanig umumiy
ко ‘rinishi
100
6.12-rasm. MD-2 rusumli drenaj quruvchi mashina
6.3-jadval
MD-2 rusumli drenaj quruvchi mashinaning texnik ko‘rsatkichlari
Mashina bazasi
Д Э Т -250
Ish unumdorligi, m/soat
1000
K avlash chuqurligi, m:
|
| |
Yu.K.Babinskiy - Pedagogika kafedrasi

|
Pedagogika kafedrasi
|
bet | 56/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Yu.K.Babinskiy tahriri ostida nashr qilingan «Hozirgi zamon umumiy o’rta ta’lim maktablarida o’qitish metodlari» (1990 yil) kitobida o’qitish metodlari quyidagicha turkumlanadi.
O’qitishning og’zaki metodlari.
O’qitishning ko’rgazmali metodlari.
O’qitishning muammoli - izlanishlar va reproduktiv metodlari.
O’qitishning mantiqiy metodlari: induktiv, deduktiv va asoslash mantiqiy metodlari.
O’quvchilarning o’quv faoliyatlarini rag’batlantirish va asoslash metodlari:
a) Bilimga bo’lgan qiziqishni shakllantarish metodlari.
b) Bilim berishdagi burch va mas’uliyatni rag’batlantirish metodlari.
6. O’qitishdagi nazorat va o’z - o’zini nazorat qilish metodlari:
a) Og’zaki va yozma nazorat metodlari.
b) O’quvchilarning tayyorgarliklarini laboratoriya va amaliy yo’llari bilan nazorat qilish metodlari.
c) Mashina vositasida nazorat qilish metodlari.
d) O’z - o’zini nazorat qilish metodlari va h.k.
Ya.A.Komenskiy "O’qitish metodlarining o’chi bolada qiziqish uyg’otishi uchun uni jonli qiziqarli qilish zarur, o’qitish har qancha jiddiy ish bo’lsa ham, darsni do’stona, qiziqarli vaziyatda, suhbat, musobaqa, topshiriqlarni topshirish shaklida yoki hikoya va masala shaklida o’tish lozim". O’qitish metodi san’at darajasiga ko’tarilishi uchun uni shunday puxta asoslarga qo’yish kerak, “o’qitish hech og’ishmay olg’a qadam tashlasin va o’z natijalarida aldanmasin” - deb yozgandi.
I.G.Pestalossi metodik tanlashda bolaning o’z ichki tabiatini hisobga olgan holda tabiatning adabiy qonunlariga asoslanishi kerak deb hisoblaydi. "Faqat bitta metod, ya’ni tabiatning abadiy qonunlariga to’la asoslanadigan metodgina yaxshidir".
A.Disterveg o’qitishning ikki asosiy metodini bayon qiluvchi va o’stiruvchi metodlarini ajratadi: “Tashqi tomondan farq ikki metod mavjuddir. Biri shundan iboratki, unda o’quvchilarga predmet aytib beriladi: ikkinchisi shundan iboratki, unda o’quvchilar predmetning o’zini yaratishga va shu bilan bir qatorda o’qitishning dogmatik va o’stiruvchi (evristik) metodlarini yaratishga majbur qiladi”.
U ta’lim metodlariga taaluqli ikki qoidani, ya’ni: "Metod tanlashda predmet xususiyati bilan hisoblashmoq kerak" va ”O’qitish metodi o’qituvchi shaxsining o’zi bilan bog’langan", - degan qoidalarni ifodalaydi.
|
| |
-mavzu: Didaktika pedagogik ta’lim nazariyasi. O`qitish jarayoni yaxlit tizim sifatida. Ta’lim mazmuni. Ta’limni tashkil etish shakllari mavzusi yuzasidan

3-mavzu: Didaktika pedagogik ta’lim nazariyasi. O`qitish jarayoni yaxlit tizim sifatida. Ta’lim mazmuni. Ta’limni tashkil etish shakllari mavzusi yuzasidan
SEMINAR TOPSHIRIQ
Kеys tоpshirig’i: “Tа’lim jаrаyoni yaхlit hоdisа sifаtidа”
Quyidа kеltirilgаn chizmаgа e’tibоr qаrаting. Undа grаfik ifоdа etilgаn,birоq undа аks etishi lоzim bo’lgаn jumlаlаr chizmа оstidа bеrilgаn. Mаzkur jumlаlаrni shundаy kеtmа-kеtlikdа jоylаshtiringki, nаtijаdа tа’lim jаrаyoni tаrkibiy qismlаrining o’zаrо аlоqаdоrligi vа bоg’liqligi аniq nаmоyon bo’lsin.
Chizmаdа аks ettirilishi lоzim bo’lgаn jumlаlаr:
Mаqsаd. 2. Nаtijа. 3. O’qituvchi fаоliyati. 4. O’quvchi fаоliyati. 5. Mаzmun. 6. Shаkl. 7. Mеtоd. 8.vоsitа
Ijоdiy tеst tоpshirig’i
Gаpni tugаllаng.
Bаrqаrоr, tаkrоrlаnuvchi, invаriаntli tаvsifgа egа nаrsа-hоdisа vа jаrаyonlаrning ichki mаvjud аlоqаlаri ...
Nuqtаlаr o’rnigа kеrаkli so’z yoki jumlаni tоpib qo’ying.
Didаktikаdа ... dеgаndа tа’limiy hоdisаlаrning nаmоyon bo’lishi vа rivоjlаnishi bilаn shаrtlаnаdigаn ichki mаvjud аlоqаlаr tushunilаdi.
Gаpni dаvоm ettiring.
Qоnuniyat –bu ...
Gаpni tugаllаng.
Tа’lim jаrаyonining tаrkibiy qismlаri оrаsidаgi оb’еktiv, mаvjud, bаrqаrоr, tаkrоrlаnuvchi аlоqаdоrlik ...
Gаpni dаvоm ettiring.
Tаmоyil dеgаndа …
6. Nuqtаlаr o’rnigа kеrаkli jumlаni tоpib qo’ying.
... o’quv jаrаyonining umumiy mаqsаdlаri vа qоnuniyatlаrigа binоаn uning mаzmuni, tаshkiliy shаkl vа mеtоdlаrini bеlgilоvchi bоshlаng’ich qоidаlаrdir
Gаpni tugаllаng.
Tа’lim tаmоyillаrini аmаlgа оshirish tехnоlоgiyasi ...
“Tа’lim mеtоdlаri” mаvzusidа chаlkаshtirilgаn mаntiqiy zаnjirlаr kеtmа-kеtligi
1. Suhbаt. 2. Tushuntirish. 3. Mа’ruzа. 4. Mаshq. 5. Illyustrаsiya. 6. Dеmоnstrаsiya.
7. Didаktik o’yin. 8. Kitоb bilаn ishlаsh. 9.vidеоmеtоd. 10. Hikоya. 11. Аmаliy. 12. Lаbоrаtоriya.
Tоpshiriqni bаjаrishgа dоir ko’rsаtmа:
chаlkаshtirilgаn hоldа bеrilgаn tа’lim mеtоdlаri bilаn tаnishing;
mеtоdlаrni jаdvаldа ko’rsаtilgаnidеk, mоs ustungа yozib chiqing.
Оg’zаki
|
Ko’rgаo’zmаli
|
Аmаliy
|
|
|
|
|
Pedagogika ta’rixi fan sifatida Ibtidoiy jamoada tarbiya. Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar

|
Pedagogika ta’rixi fan sifatida Ibtidoiy jamoada tarbiya. Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar
|
bet | 224/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Pedagogika ta’rixi fan sifatida Ibtidoiy jamoada tarbiya. Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar.
|
|
1-Mavzu: O‘zbekiston Respublikasida ta`lim tizimini rivojlantirishning konseptual asoslari mavzusi yuzasidan
SEMINAR TOPSHIRIQ.
“O’zbеkistоn Rеspublikаsi tа’lim tizimi vа turlаri” mаvzusidаgi chаlkаshtirilgаn mаntiqiy zаnjirlаr kеtmа-kеtligi
Quyidа kеltirilgаn jumlаlаr bilаn tаnishing. Ulаrni mоs rаvishdа jаdvаlning kеrаkli ustunigа yozib qo’ying.
O’n bir bo’lim, yetmish besh mоddаdаn ibоrаt.
Ta’lim ustuvorligining tan olinishi
Ta’lim olish huquqi
Ta’lim tizimi, turlari va shakllari
Maktabgacha ta’lim va tarbiya;
Ta’lim sohasidagi vakolatli davlat boshqaruvi organlari
Ta’lim faoliyatini tashkil etish va uning nazoratini amalga oshirish
Bilim оlish huquqi.
Bilimli bo’lishni vа istе’dоdni rаg’bаtlаntirish.
Kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish;
Professional ta’lim;
O‘quv dasturlarini tanlashga doir yondashuvning yagonaligi va tabaqalashtirilganligi;
Insonning butun hayoti davomida ta’lim olishi;
“Tа’lim to’g’risidа”gi Qоnun
|
Ta’lim sohasidagi asosiy prinsiplar
|
Uzluksiz ta’lim tizimi
|
|
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pedagogika ta’rixi fan sifatida Ibtidoiy jamoada tarbiya. Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar
|
-
suv purkovchi - Melioratsiya

Mashinaga ishchi tezligi berilib, shnekli ish jihozi harakatga keltiriladi
va gruntni transheyaga ko‘mish jarayoni boshlanadi.
Transheya grunt bilan to'liq ko‘milgandan so‘ng, mashina
to‘xtatilib, transheyaga ko‘milgan gruntning tabiiy nishabligiga parallel
qilib shibbalovchi ish jihozi o ‘matiladi. Bunda suv purkovehi
moslamaning
kerakli
balandlikka
o ‘matish,
uni
transheyada
nmrkazlashtirib turuvehi g ‘ildtrakning holatini joyiga qo‘yish hamda suv
purkagiehlami gruntga singdirish ishlarini bajarish ko‘zda tutiladi,
Bareha tayyorgarlik ishlari bajarilgandan so‘ng mashina va
ko‘muvchi ish jihoziga harakat berilib, kerakli suv miqdorini beradigan
uskuna ochiladi.
РАЗВИТИЕ - download

Qidiruv: РАЗВИТИЕ
Развитие сотрудничества в области туризма между странами
Internet ва телекоммуникация технологиялари туфайли "реал вақт" режимида алоқа қилиш мумкин бўлди. Бу глобаллашув жараёнларининг асосий натижаларидан биридир
2,34 Mb.
13
o'qib
Развитие творческого воображения дошкольников через нетрадиционные методы изобразительной деятельности
Kompyuterning faqat apparat qisminigina tizim deb atash mumkin. Muayyan amaliy vazifalarni bajarish uchun hujjatlarni yuritish va hisob kitoblarni boshqarish jarayonlari bilan to’ldirilgan ko’plab dasturlarni ham tizim deb hisoblashimiz
195,81 Kb.
1
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Amaliy ishlar metodi - Pedagogika kafedrasi

|
Pedagogika kafedrasi
|
bet | 62/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Amaliy ishlar metodi – umumiy o’rta ta’lim maktablarida texnika va mehnat malakalari bilan qurollantirish maqsadida amaliy ishlar olib boriladi. Fizika, ximiya, biologiya, chizmachilik fanlari o’quvchilarga texnika ta’limini berishda muhim rol o’ynaydi. Texnik ta’limi o’quvchilardan bevosita ishlab chiqarishning dastlabki mehnat ko’nikmalari bilan qurollanishni ham talab qiladi. Shuning uchun ham umumiy o’rta ta’lim maktablarining V-IX sinflarida o’quv ustaxonasi va tajriba yer uchastkasida bir qancha amaliy tajriba ishlari olib boriladi. Masalan: yog’och va materiallar bilan ishlash.
Yuqori sinflarda maktab yer uchastkasida amaliy tajriba olib boriladi. Amaliy mashg’ulotlarni olib borishda shu mashg’ulotlarning xarakteriga qarab xilma-xil metod va usullar qo’llaniladi. Amaliy ishlar oxirida o’qituvchi o’quvchilar ishini tekshiradi, baholaydi, amaliy ishlarga yakun yasaydi.
Tajriba yer uchastkasida amaliy mashg’ulotlar. O’quvchilarning amaliy tajriba mashg’ulotlari maktab jonli burchagi va tajriba yer uchastkasida olib boriladi. Amaliy ishlar o’quv fanlari, fizika, ximiya, biologiya, tabiatni o’rganish darslarida ilmiy bilimlar asosida olib boriladi. Maktab yer uchastkasidagi ishlarni asosan o’quvchilar jamoalari amalga oshiradi. Maktab yer uchastkasida asosan ish turi ekin maydonlarini haydash, ekish, o’g’itlash, sug’orish kabilar hamda otaliq tashkilotlari ish uchastkalarida, parrandachilik, sut-tovar fermalarida ham o’tkazishlari mumkin.
«Tarbiyachi o’z shogirdlarining mustaqil ishlashiga ko’proq imkoniyat yaratib bermog’i lozim. O’quvchini tayyor xulosalar bilan qurollantirishdan ko’ra uning o’ziga to’g’ri xulosalar chiqarishni o’rgatmog’i lozim», - deb ta’kidlagan K.D.Ushinskiy. Shveysariya pedagogi I.G.Pestolojka: «Mening o’quvchilarim yangilikni mendan olmaydi: ular bu yangilikni o’zlari kashf etadilar. Mening asosiy vazifam-ularni o’zlarini namoyish etishga, mustaqil g’oyalarini rivojlantirishga yordam berishdan iborat» degan.
Muammoli o’qitish. Maktabda ta’limning muammoli o’qitishsiz tasavuur etish mushkul. Uning asosiy maqsadi o’quvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatish orqali bilish qobiliyatlarini rivojlantirishdan iborat. Har qaysi fanni o’qitishda muammoli ta’lim shu fanning o’ziga xos xususiyat va mazmunidan kelib chiqib tashkil etiladi. Muammoli ta’limda muammoli vaziyatni yuzaga keltirish, o’quvchilarni mazkur vaziyatni qidirib topishga, ixtiro qilishga o’rgatishni vazifa qilib oladi. Albatta, o’qituvchi yo’naltiruvchi shaxs hisoblanadi. Bunda o’quvchilarning o’zlari mavjud bo’lgan bilimlarga tayanib ish tutadi. Eng muhimi o’quvchilarni mantiqiy fikrlashga va ularni amalda qo’llashga o’rgatadi
Muammoli izlanish turidagi metodlar o`quvchilarning tafakkuriga, binobarin, ularning ijodiy faoliyatiga yo`nalgan ta`lim metodidir. Bu metodlar asosida o`quv-tarbiya ishlari tashkil etilganda o`qituvchi va o`quvchilarning o`zaro ta`siri quyidagicha umumiy ko`rinishga ega bo`ladi.
|
| |
ГРУППОВАЯ - download

|
Qidiruv: ГРУППОВАЯ | Групповая скорость. Дисперсия Natijada, yorug'lik alohida ranglarga bo'linadi: qizil rang muhitda maksimal tezlikka va minimal sinish darajasiga ega, binafsha rang muhitda minimal yorug'lik tezligiga va maksimal sinish darajasiga EGA 358,91 Kb. 6 | o'qib |
1
| |
Yosh o’qituvchilarga maslahatlar

|
Yosh o’qituvchilarga maslahatlar
|
bet | 223/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023Yosh o’qituvchilarga maslahatlar
1. O’quvchilar bilan aloqa bog’lashga jamiyat manfaatlaridan kelib chiqib talablar qo’yib borish.
2. O’quvchilar bilan samarali o’zaro hamkorlik qilish uchun o’z shaxsini ular bilan teng qo’yishi.
3. O’qituvchi va o’quvchilararo munosabatlarda o’zaro hurmatga asoslangan maqsadli aloqa o’rnatishi lozim. O’qituvchi har bir o’quvchi shaxsini hurmat qilishi, o’z tengdoshlari orasida o’ziga ishonch hosil qilishi va o’quvchilarda yaxshi sifatlarni rivojlantirishi muhim.
4. O’qituvchi ba’zan o’z mavqyeini, imkoniyatini, g’amxo’rligini namoyish qilishi ham zarur.
5. O’qituvchining o’quvchilar bilan aloqasining samarasi doimo o’quvchilar nutq faoliyatini o’stirish, o’z nutqini rivojlantirish, foydasiz vaqt sarfini kamaytirish, aloqalar sonini ko’paytirish (savol, javob) asosida olib borilsa maqsadga muvofiq.
6. Arzimaydigan kamgina muvaffaqiyat uchun bolalarni saxiylarcha maqtash zarur (o’quvchilar jamoasida maqtash, kamchiliklarni esa o’quysnining o’ziga alohida aytish).
7. Agar siz o’quvchilar bilan ishni boshlaganingizdan keyin ham umidli o’zgarishlar bo’lmasa ham, ularga o’zlarining kamchiliklarni va e’tirozingizni aytmasligingiz darkor. Sizning asosiy vazifangiz - o’z mo’ljalingizga ota-onalarni yo’ldosh qilishga va hamfikr bo’lishga qaratilish kerak.
8. Yosh o’qituvchi o’quvchi yoki ota-ona bilan o’zaro bir fikrga kela olmaslik malakasi yetishmasligi yoki bir masala to’g’risida bir fikrga kela olmasligi, yo malakasiz suhbatlar asosida samaraga erisha olmaydi. Shuning uchun suhbat ikki tomonga ham qiziqarli bo’lishi va vazifani ham o’qituvchi o’zi hal etishi kerak.
“UMUMIY PEDAGOGIKA” FANIDAN AMALIY VA SEMINAR MASHG’ULOTLAR UCHUN TOPSHIRIQLAR
UMUMIY PEDAGOGIKA FANIDAN MASHG’ULOT
MUNDARIJASI
|
O‘zbekiston Respublikasida “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunini tahlil qilish.
|
|
|
Pedagogikaning fan sifatida rivojlanishi fan. Ilmiy pedagogik tadqiqotlar metodologiyasi va metodlarini taqqoslash.
|
|
|
Xalqaro baholash dasturlari (PISA, PIRLS, TIMSS…).
|
|
|
Korreksion pedagogika asoslari.
|
|
|
|
|
| |
ОБУЧЕНИЕ - download

Qidiruv: ОБУЧЕНИЕ
“Elektron ta’lim” – “Электронное обучение” – “E-learning” December-2020,Volume 4 issn2-181-1199
Elektron ta’lim” – “Электронное обучение” – “E-learning” December-2020,Volume 1,№4 issn2-181-1199
0,62 Mb.
1
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
СПОСОБ САМООЦЕНКИ РЕЗИДЕНТА КАК МЕТОД ПОВЫШЕНИЯ

СПОСОБ САМООЦЕНКИ РЕЗИДЕНТА КАК МЕТОД ПОВЫШЕНИЯ
ЭФФЕКТИВНОСТИ УСВОЕНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ НАВЫКОВ
Рымбаева Т.Х., Иванова Р.Л., Горемыкина М.В.
НАО «Медицинский университет Семей»
(Семей, Казахстан)
Одной из наиболее актуальных проблем в вузе является успеваемость
обучающихся, степень их профессиональной конкурентоспособности на рынке
труда. Эффективность учебного процесса зависит во многом от оценки личности
самого себя, своих возможностей, качеств и места среди других людей.
«Самооценка – автономная характеристика личности, её центральный
компонент, формирующийся при активном участии самой личности и
отражающий своеобразие её внутреннего мира» (Журавлева Е., 2020).
На кафедре ревматологии и неинфекционных болезней НАО
«Медицинского университета Семей» реализуется преподавание дисциплин
специальности
«Ревматология
взрослая,
детская».
Овладение
профессиональными компетенциями в ходе образовательного процесса
осуществляется
путем
учебно-коммуникативного
взаимодействия
преподавателя и резидента. В университетском госпитале имеется
артрологический кабинет с необходимым оборудованием и специализированное
отделение для оказания стационарной помощи ревматологическим больным.
Для проведения резидентом анализа своей готовности к
профессиональной деятельности и самоконтроля способностей, профессорско-
преподавательский состав кафедры ревматологии и неинфекционных болезней
разработал «Чек-лист самооценки учебной, познавательной и профессиональной
деятельности
резидента».
В
качестве
этапов
профессионального
самоопределения обучающемуся предложено оценивать такие навыки, как:
«Усвоение нового учебного материала», «Развитие навыков постановки
предварительного диагноза, плана диагностики и лечения», «Психологическая
готовность к самостоятельному проведению инвазивных мероприятий на
пациенте, степень самостоятельности при выполнении заданий», «Развитие
навыков работы в команде», «Академические успехи», «Удовлетворенность
результатами своей учебной деятельности». Степень выраженности
рассматриваемых мотивов оценивается самим испытуемым в баллах.
Каждый навык он оценивает от 1 до 5 баллов.
Интерпертация результатов:
1-
2 балла: самооценка снижена (неуверенность в себе)
75
3 -
4 балла: средний уровень самосовершенствования
5 баллов: высокий уровень самосовершенствования
Цель внедрения самооценки резидента – научить его осмысленно и
самостоятельно работать сначала с учебным материалом, затем с научной
информацией, заложить основы самоорганизации для дальнейшего
непрерывного повышения своей квалификации и приобретения необходимого
уровня знаний и практических навыков.
Данная образовательная модель самовоспитания обучающихся впервые
внедрена на нашей кафедре в текущем учебном году, она будет проводиться 1
раз в семестр в течение всего периода обучения. По окончании каждого семестра
резидентуры планируется получение обратной связи от резидентов, а также
будет проведено исследование результатов анкетирования, адекватности
использованных навыков и, самое главное, будет оцениваться уровень
повышения качества их учебной деятельности.
|
Significance of the humanities in medical education

Significance of the humanities in medical education There are two basic ways that humanities topics might be useful in medicine.
One widely held belief is that the humanities play a crucial role in the education of
future doctors. Literature, in particular, can assist pupils in introducing them to difficult
life situations with which they may be unfamiliar. Imaginative identification with the
characters will allow students to have at least a vicarious experience with these issues
before having to deal with them as doctors in a clinical setting. Students can gain
essential skills from the humanities, such as what makes for good
—and bad—oral
communication from play, or analysis and argumentation from philosophy.
Art, literature, theater and music represent human creativity in many ways. They
reflect human joy and sadness, as well as human blessings and remorse. Part of the
meaning of being a perfect human being is to participate in some form of artistic
activity as either an audience, a reader, or a viewer. Understanding this helps doctors
remember the purpose of their art: to allow people to participate in life as undisturbed
as possible by illness or disability. Therefore, the humanities play a second non-
instrumental role in the training of physicians. Not only do they help contribute to the
development of purposes other than themselves, but they also have their own value and
are themselves an essential part of the educated mind.
Instrumental use of the humanities The use of tools can be divided into two groups. The humanities, especially
literature, can be viewed as a source of case documentation for medical students.
Humanities can teach students specific skills that may be useful in clinical settings.
With the character to attract us, good literature is a "subtle up to date" students.
However, in the literature for tool use, we need to consider how students have answered
people who met with people who met with people with similar problems in professional
practices and their treatments. This additional step should be challenged directly to
considering the hypothetical response to the character or circumstances of the fiction.
78
This can be done in group work operations, and when students, emotions and emotions
TIBBIYOT TALABALARIGA KASBIY KOMPETENSIYANI INTEGRATIV

85
foydalanishdir.Tibbiyot ta'limida professional va shaxsiy kompetensiyalarni
rivojlantirishga hamda tibbiy bilim va malakalarni egallashga
qiziqish tobora ortib
bormoqda. Lachman va Pawlina ilmiy tadqiqotlariga ko’ra an'anaviy tartibga
asoslangan tibbiy o'quv dasturlarida talabalar odatda uch yil asosiy fanlarni o'rganishga
va yana uch-to'rt yil klinik ta'limni egallashga sarflaydilar. Kompetensiyalar asosan
tibbiy o'quv dasturlarining keyingi bosqichlarida amalga oshiriladi [1].Ushbu tadqiqot
eng muhim kasbiy kompetensiyalarni aniqlashga qaratilgan bo’lib,
talabalarning
kasbiy kompetentsiyalari tibbiy dastur jarayoni orqali, xususan erta bosqichda,
kelajakdagi kasbiy amaliyotga tayyorgarlikda rivojlanishi kerak.
Kasbiy kompetentsiyalar bo'yicha qilingan juda keng ko’lamdagi tadqiqotlar ish
yurituvchilar, stajyorlar, rezidentlar
va shifokorlarga qaratilgan; Bakalavriat
talabalarida ushbu kompetensiyalarni qanday osonlashtirish va baholash bo'yicha
tadqiqotlar olib borilmoqda..Professionallik tibbiy malakaning yana bir muhim jihati
bo'lib, ko'pincha shunday bo'ladi insoniylik va axloq kabi shaxsiy xususiyatlar bilan
bog'liq deb baholaydilar [2].
Ushbu maqsadda Toshkent tibbiyot akademiyasi, o’zbek
va xorijiy tillar
kafedrasida barcha fakultetlarning talabarida hamda magistratura bo’limi
rezidentlariga ham amaliy xorijiy til o’qitiladi.Amaliy mashg’ulotlarda zamonaviy
darsliklarining har bir bosqich talabalarga mos variantlari amalda qo’llanib
kelinmoqda. Ushbu darsliklarning afzallik jixatlariga to’xtalib o’tadigan bo’lsak,
ularda har bir dars uchun til o’ganishning o’ziga xos integtativ yodashuvlar,xususan
listening, reading, speaking,writing bo’limlari mujassamlashgan. Darsliklar o’z ichiga
student’s book, teacher’s book va audio-listening qismlari alohida taqdim
etilgan.Talaba birinchi darsdayoq tibbiyot soha vakillarining mutaxassisliklari nomini
o’rganish imkoniyatiga ega bo’ladilar.
Axborot tizimlarini korxona darajasida qo’llash

o’zaro munosabatda bo’lish
Hozirgi kunga kelib axborot tizimlari korxonalar menejerlari uchun katta ahamiyat kasb
etmoqda, chunki ular korxonaning taraqqiy etish va rivojlanishida
asosiy omillardan
hisoblanmoqda. Axborot tizimlari asosida korxonalar yangi bozorlarga kirib borishi, yangi tovar
va xizmatlarni taklif etishi va biznesni amalga oshirishning yangi usullarini taklif qilmoqda.
Biznes-jarayonlarining tubdan o’zgarishiga to’rtta omil jiddiy ta’sir ko’rsatmoqda, ya’ni
birinchidan
– global iqtisodiyotning paydo bo’lishi va rivojlanishi,
ikkinchidan
-
industrial
iqtisodiyotning bilim va axborotlarga asoslangan iqtisodiyotga aylanishi,
uchinchidan
–
korxonalar boshqaruvining tubdan o’zgarishi va
Avtomatlashtirilgan axborot tizimlaring tasnifi - darajasiga ko'ra avtomatlashtirish

tizimning biror bir belgisiga ko’ra ajratib ko’rsatilgan qismidir. Odatda axborot tizimlarida
funksional qism funksional belgilariga ko’ra kenja tizimlarga bo’linadi:
- Boshqaruv darajasi(oliy, o’rta, quyi);
- Boshqariladigan resurs turi(moddiy, mehnat, moliyaviy va hakazo);
- Qo’llanish sohasi (bank, jamg’arma bozori va hakazo);
- Boshqaruv ishi va davri.
Shuni qayd etish lozimki, avtomatlashtirilgan axborot tizimlarining funksional qismi tarkibi
va mazmuni ma’lum bir obyektga bog’liq. Axborot tizimlarining ta’minlovchi qismi tarkibi va
mazmuni turli obyektlar uchun bir xilda bo’ladi.
6.3 Boshqaruv jarayoni ko'rinishiga ko'ra qo'llanish sohalari bo'yicha avtomatlashtirish
yo'llari
Axborot tizimlarini boshqaruvda qo’llash
Qaror qabul
qiluvchilarning
turlari
Tashkiliy daraja
Operasiyalarni
boshqarish
Menejment
Strategik
rejalashtirish
Tarkiblashtirilgan
Hisob
Byudjet tahlili
Strategik reja
Yarim
tarkiblashtirilgan
Zahiralarni
boshqarish
Qisqa muddatli
bashoratlash
(MIS)
Ishlab chiqarishni
joylashtirish
(DDS)
Tarkiblashtirilmagan
Loyihani taqvimli
rejalashtirish
Byudjetni
tayyorlash (ESS)
Sotuv dasturi
Yangi mahsulotlar
chiqarish to’g’risida
qaror.
Yetkazib beruvchilar
va iste’molchilar
o’rtasidagi munosabat
to’rtinchidan - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

|
Samarqand davlat arxitektura-qurilishBog'liq okto’rtinchidan
– kiberkorporatsiyalarning
(raqamli korporatsiya) paydo bo’lishidir.
6.4. Integrasiyalashuviga ko'ra axborot tizimining sinflari
Axborot tizimi integrasiyasi quyidagi jadvalda keltirilgan.
Mahsuldorlik
Samaradorlik
Ishga oid
integrasiya
Ichki
fokus
Ma’lumotlarni an’-
anaviy qayta ishlash
(hisob-kitob, to’lov
vedomostlari)
Eng asosiy operasion tizim-
lar (on-line, aniq vaqt, MIS)
Ichki integrasiya
(end- to end aloqasi)
Tashqi
fokus
Ma’lumotlarni elek-
tron usulda almash-
tirish (to’g’ridan-
to’g’ri kodlash)
Jarayonlarni rasionalizasiya-
lash. Axborotlarni bo’lish
Tashqi integrasiya
(taklif maqsadini
optimizasiyalash)
Joriy biznes shaklini qabul qiladi
Biznes shaklini
o’zgartiradi.
Kompyuter axborot tizimlarining korxonalar boshqaruv jarayonlariga joriy etilishi uning
barcha boshqaruv pog’onalarini axborot ta’minoti bilan yuqori darajada ta’minlanishiga olib
kelmoqda. Korxonalar boshqaruvida bo’layotgan o’zgarishlar avvalom bor zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish hisobiga bo’lib, boshqaruv jarayonlari ham ularga
nisbatan parallel o’zgarmoqda. Amaliyot shuni ko’rsatmoqdaki, korxonalarning axborot
arxitekturasi undagi biznes-arxitekturaga to’liq mos kelishi kerak, aks holda ularni harid qilish
uchun qilingan harajatlar foyda keltirmaydi. Shuning uchun ham axborot tizimlarini
loyihalashtirish, ishlab chiqish va joriy qilish bo’yicha korxonaning axborotlashtirish strategiyasi
bo’lishi kerak. Ushbu strategiya korxonaning ixtisoslashishini, maqsadlari va yutuqlarga erishish
omillarini e’tiborga olib, ular axborot tizimlari asosida amalga oshiriladi.
Nazorat savollari
1. Avtomalashtirilgan axborot tizimlarining hayotiy sikli deganda nimani tushunasiz?
2. Loyiha oldi bosqichi nima?
3. Texnik loyihalashtirish bosqichini izohlang?
4. Tadbiq etish bosqichi nima?
5. Ekspluatatsiya bosqichini izohlang?
6. Axborot tizimlari evolyutsiyasining bosqichlarini izohlang?
7. Axborot tizimlarini boshqaruvda qo’llash.
8. Axborot tizimlarini korxona darajasida qo’llash
9. Axborot tizimi integrasiyasini izohlab bering?
|
| |
РОЛЬ КОМПЕТЕНЦИЙ В СИСТЕМЕ ПОВЫШЕНИЯ

96
направленное мышление, влияние актуальной творческой деятельности на
интеллектуальный рефлекс, ориентация образования на личность и
систематическое увеличение образовательных инноваций.
Рефлексивный критерий определяется содержанием деятельностного
подхода к личности, который обеспечивает повышение качества
образовательного процесса в процессе профессионального развития;
обеспечивает удобство и вариативность образовательных программ в
соответствии с потребностями аудитории; навыки самосознания и активизации
в развитии личности, традиционных и нетрадиционных
форм в процессе
обучения.; моделирование дидактических, педагогико-психологических и
социокультурных условий для свободного развития педагогической личности.
Тиришга оказывает практическую помощь в развитии личного и
профессионального потенциала с помощью этих законов.
Одной из главных задач курсов повышения квалификации преподавателей
специальности является необходимость самостоятельно управлять и развивать
свои навыки и умения, а также способность к самоконтролю. Необходимым и
достаточным условием для квалификации самоконтроля является следующее:
1. Определение понятий (накопление знаний и опыта действий в
современных условиях);
2. Совершенствование нравственных ценностей в педагогике (изменение
отношения педагога к другим людям и окружающей среде);
3. Нравственный стандарт (развитие нравственных навыков в педагогике
для успешного взаимодействия с окружающей средой в современном мире).
Нужно изучить проблемы повышения квалификации педагогических
работников
высших учебных заведений, повышения их профессиональной
компетентности, повышения квалификации преподавателей профильных наук в
системе повышения квалификации профессорско-преподавательского состава
высших учебных заведений.
Elektron darslik - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

|
Samarqand davlat arxitektura-qurilishBog'liq okElektron darslik
– bu an’anaviy darslikdan farqli o’laroq, fanga oid tegishli materiallarni
dinamik talqinda, ya’ni foydalanuvchi e’tiborini jalb qiluvchi turli ranglardan, multimedia, audio
va video animasiyalar, gipermurojaatlardan o’rinli foydalangan holda tuzilgan yoxud
dasturlarshtirilgan
darsliklar. U kompyuter texnologiyasiga asoslangan o’quv uslubini
qo’llashga, mustaqil ta’lim olishga hamda fanga oid o’quv materiallari, ilmiy adabiyotlarning har
tomonlama samarali o’zlashtirilishiga mo’ljallangan adabiyot. Shuningdek, u muayyan fanning
o’quv hajmini to’liq qamragan va masofaviy o’qitish hamda mustaqil o’rganish uchun
kompyuter texnologiyalariga asoslangan, bo’lib, unda materiallar (o’quv va ilmiy materiallar
faqat virtual (matn) shaklida, o’quv materiallari esa virtual (matn) va ikki o’lchamli grafik
shaklida) multimedia elementlari, ya’ni ma’lumot ikki – uch o’lchamli grafik ko’rinishida, video,
animasiya va qisman virtual (matn) shaklida, obyektlarga nisbatan harakatlanish tasavvurini
ifodalaydigan shaklda yaratiladi.
Elektron kitoblarni
yaratish ta’lim tizimiga CD – ROM va multimedia
texnologiyalarining keng joriy qilinishi, elektron o’quv adabiyotlarining ishlab chiqilishiga va
ularning ta’lim - tarbiyada samarali qo’llanishiga katta imkoniyatlar yaratish jarayonidan iborat
bo’ladi.
Elektron kitoblar to’rtta yo’nalishdan iborat bo’ladi. Ular: Qomusiy; ma’lumot beruvchi;
o’qituvchi; imtihon oluvchi.
Elektron kitoblar axborot turlari va ularni foydalanuvchiga yetkazib berish bilan
shug’ullanadi. Bunda
multimediali kitoblar
– bu axborotlarni bitta axborot tashuvchi vositasiga
jamlagan bo’lib, u matnli, ovozli, statik, dinamik va videotasvirli ma’lumotlardan tashkil topgan
bo’ladi.
Yarimmedia kitoblar
– bu multimedia kitoblardan farqli ravishda ma’lumotlarni yetkazib
berishda turli vositalarning kombinatsiyasidan foydalanuvchi kitoblar.
|
| |
HUMANITIES IN MEDICAL EDUCATION - Toshkent tibbiyot akademiyasi huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va...

77
A competent doctor must also cultivate sensitivity
in her interactions with
patients, which is founded on a thorough understanding of herself and her own values,
as well as imaginative insight into the problems and situations of patients' lives.
Doctors must be able to integrate scientific knowledge of disease and therapies with an
understanding of the individual patient, as well as exercise sound clinical judgment in
determining what would be beneficial to this patient with this particular problem at this
time in his life.
There’s more to being a physician than memorizing
biology textbooks or
knowing when to order a scan. Recognizing that a background in psychology and
sociology is as critical to delivering effective, equitable health care as understanding
biology.
СИМУЛЯЦИОН ЎҚУВ МАРКАЗЛАРНИНГ ОЛИЙ ТАЪЛИМДА

83
Кейинчалик эса нафақат робот-симуляторлар,
балки бутун бир жаррохлик,
реанимацион ва туғуруқхона симуляцион мухитлари яратилиб клиник амалиётга
тадбиқ этилди (Gaba D.M., 1998). Бир қатор ривожланган давлатларда
симуляцияга асосланган тиббий таълим фаол қўлланилиб келмоқда. Ушбу
тиббиёт олий таълим муасссаларида замон талаблари ва стандартларига тўла мос
келадиган замонавий симуляцион ўқув марказлари фолият кўрсатиб келмоқда.
Бу марказларда мульти-дициплинар дастурлар орқали бакалавриатура ва
магистратура таълим дастурлари бўйича симуляцияга асосланган тиббий таълим
олиб борилмоқда. Шунингдек, ушбу симуляцион ўқув марказларида амалиётда
фаолият кўрсатаётган шифокорлар ва ҳамширалар
учун турли даражадаги
таълим ва замонавий тиббий машғулотлар амалга оширилмоқда.
Айни кунларда тиббий таълимнинг ислоҳот вазифаларидан келиб чиққан
ҳолда, таълим жараёнида замонавий ўқув-техник воситалари, биринчи навбатда
компьютер технологияларининг энг сўнгги ютуқлари, тиббий ёрдам кўрсатишда
симуляцион роботлар, компьютер тизимлари ва симуляция дастурлари, масалан,
“Стандартлаштирилган бемор” симуляцион тизимининг ўқув жараёнига
киритилиши алоҳида аҳамият касб этади ва мухим йўналишлардан ҳисобланади.
Тиббиёт ОТМ ларда симуляцион ўқув марказларни очиш ва симуляцияга
асосланган таълимни кенг жорий этиш, замонавий роботлар ва симуляцион
тизимларни ўқув жараёнига босқичма-босқич тадбиқ этиб бориш тиббий хизмат
сифатини оширишга улкан ҳисса қўшади. Ўқитиш жараёнида симуляция
технологияларини кенг қўллаш эса
талабалар назарий ва амалий, илмий
салоҳиятининг ривожланишига, биринчи ёрдам кўрсатиш кўникмаларининг
шаклланишига, турли вазиятларда аниқ ҳаракатлар ва тезкор қарорлар қабул
қилишга ўргатади.
Nazorat savollari - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

11.1.O'quv maqsadli elektron vositalarni yaratish va foydalanishdagi pedagogik ergonomik
talablar va ularni sifatini baholash
Demak, uchinchi ming yillik birinchi asrida yashovchi barkamol avlod muntazam
ravishda
ilmiy - texnik taraqqiyot bilan tanishtirilib borilmog’i lozim ekan. Bu taraqqiyotdan tanish
bo’lish uchun bugungi kunda Respublikamizda keng imkoniyatlar mavjud. Ular:
masofaviy
ta’lim, “Internet” tarmog’iga ulanish, elektron darsliklar, elektron o’quv qo’llanmalar va
hakozolardir.
Elektron o’quv adabiyotlari va ularni ishlab chiqishga qo’yilgan talablar.
Keyingi
paytlarda darslik va o’quv qo’llanmalar yaratishga yangicha yondashuvlar paydo bo’lmoqda. Bu
borada elektron o’quv adabiyotlarini yaratish o’zining ijobiy pedagogik samaralarini bermoqda.
Bunda elektron kitoblar (multimedia kitoblar, yarim media kitoblar, gipremedia kitoblar,
intellektual kitoblar, telemedia kitoblar, kibernetik kitoblar), elektron nashr, elektron ta’lim
resurslari, elektron uslubiy qo’llanma,
elektron forumlar, elektron shakldagi o’quv – uslubiy
materiallar, elektron o’quv nashri va shu kabilarning ahamiyati beqiyos. Quyida
ular tavsiflarini
keltiramiz.
O’ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI AXLOQIY QADRIYATLAR

98
ifodalovchi birliklarning lingvokulturologik xususiyatlarini tillar orasidatadqiq qilish
“do‘st” va “begona” konseptik birliklarning o‘rnini aniqlash va aktuallashtirish
borasida olib borililayotgan mazkur tadqiqot ishning dolzarbligi, tadqiqotn
ing ob’ekti
va predmetini belgilashga ham asos bo‘la oladi. Kasbiy-sohaviy
muloqotda foydali
bo‘lgan paremiyalarga doir tadqiqotlar ham mavjud. Ayniqsa, kognitiv-diskursiv
nuqtai nazardan o‘rganishida rus olimlaridan N.D.Arutyunova, I.V.Gorban,
Ye.Skubryakova, A.Konstantinova
kabilarning tadqiqotlarini alohida ta’kidlash
mumkin. Kognitiv tilshunoslik muammolari o’zbekistonlik olimlar A.A.Abduazizov,
D.U.Ashurova, A.E.Mamatov, M.I.Rasulova, N.Mahmudov, R.X. Shirinova,
O‘.K.Yusupov, J.A.Yoqubov, I.M.Tuxtasinov, M.V.Ergasheva,
va boshqalarning
ilmiy tadqiqotlarida muayyan darajada tadqiq etilgan. Paremiyaning bir turi bo’lgan
frazeologiya tilshunoslikning mustaqil tarmog’i sifatida XXning birinchi yarmida rus
tilshunosligida paydo bo‘lgan. Bu borada, ayniqsa, Sh.Rahmatullayev, B.Yo‘ldoshev,
A.Mamatov, Sh.Almamatova va boshqa tilshunoslarning xizmatlari katta. Biroq
axloqiy qadriyatlarni ifodalovchi birliklarning lingvokulturologik xususiyatlarideyarli
o‘rganilmagan, qolaversa, konsept darajasida maxsus ilmiy tadqiq etilmagan, axloqiy
qadriyatlarni ifodalovchi birliklar o‘zbek va ingliz tiliga doir matnlar, xususan, “do‘st”
va “begona” konseptlari doirasida pragmatik lingvokulturologik nuqtai nazardan
maxsus tekshirilmagan edi. O‘zbek va ingliz tillaridagi
axloqiy qadriyatlarni
ifodalovchi birliklarning lingvokulturologik xususiyatlarini “do‘st” va “begona”
konseptlari misolida tadqiq etadi. Uni amalga oshirish quyidagi vazifalarni bajarishni
taqozo qiladi: -
jahon va o‘zbek tilshunosligidagi mavzuga aloqdor ilmiy adabiyotlarni
o‘rganish va ularga munosabat bildirish; tadqiqotning asosiy tadqiqot yo‘nalishlarini
tahlil qilish; o‘zbek va ingliz tillarida “do‘st” va “begona” konseptlari misolida axloqiy
qadriyatlarni ifodalovchi birliklarning lingvokulturologik xususiyatlarini tavsiflash
o‘zbek va ingliz tiliga doir axloqiy qadriyatlarni ifodalovchi birliklarning (“do‘st” va
“begona” konseptlari misolida )lingvokulturologik, umumlisoniy xususiyatlarini
aniqlash; o‘zbek va ingliz tiliga doir axloqiy qadriyatlarni
ifodalovchi birliklarning
lingvokulturologik
xususiyatlarinianiqlash va tavsiflash; o‘zbek va ingliz tiliga doir
axloqiy qadriyatlarni ifodalovchi birliklarning lingvokulturologik xususiyatlarini
funksional xususiyatlarini tizimlashtirish. Shuningdek, umumiy nutq nazariyasi bilan
bog‘liq ko‘plab muammolarni ishlab chiqish amaliyotida,
nominativ faoliyatning
kognitiv jihatlari, shuningdek, darslik, uslubiy ko‘rsatmalar tayyorlashda foydalanish
mumkin.
Aviakompaniya tizimi - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

chog’ida to’plangan ma’lumotlarni tahlil etish, yuk oqimini baholash jadvalini statistik tahlil
etish orqali ko’pincha qarorlarni qo’llab-quvvatlaydi. Masalan, u kompaniyalar ulushi, tushumi
va rentabellik bo’yicha aviabozorlar uchun bashoratlash imkonini beradi. Mazkur tizim shu
tarzda aviakopaniyalar rahbariyatlariga chiptalar narxi, taransportga bo’lgan talab va hokazo
masalalar yuzasidan qaror qabul qilishga ko’maklashadi.
Geografik tizim.
Geografik axborot tizimi – bu qarorlar qabul qilishga ko’maklashuvchi
tizimning maxsus kategoriyasi bo’lib, kompyuter grafikasini geografik ma’lumotlar bazasi
hamda tizimning boshqa vazifalari bilan integrallash imkonini va odamlarni geografik jihatdan
taqsimlashga oid qarorlar qabul qilishda ko’maklashuvchi xaritalar va shunga o’xshash
obyektlarni tuzish hamda ko’rsatish imkoniyatini yaratadi. Misol uchun, u jinoyatchilikka
tegishli geografik xaritani tuzish va milisiya kuchini to’g’ri taqsimlashga katta yordam beradi.
Shuningdek undan urbanizatsiya darajasini, o’rmonchilik san’atini, temir yo’l biznesini
o’rganishda foydalaniladi.
7.4. Qaror qabul qilishga yordamlashuvchi tizim darajalari. Ekspert tizimi
Qarorlar qabul qilishga ko’maklashuvchi tizim darajalari.
QQKTni tasniflashda
quyidagilar hisobga olinadi:
- Hal etiladigan boshqaruv vazifalarining tuzilishi;
- Qaror qabul qilinishi kerak bo’lgan tashkilot boshqaruvining iyerarxiya
darajasi;
- Hal etiladigan vazifaning u yoki bu sohadagi biznesga tegishliligi;
- Foydalaniladigan axborot-kommunikatsiya texnologiyalari turi.
Hal etiladigan vazifalarning murakkabligi va qo’llanilish sohasiga bog’liq xolda QQQTning
3-ta darajasini ajratib ko’rsatish mumkin.