nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Milliy valyuta – so„mning muomalaga kiritilishi

|
Milliy valyuta – so„mning muomalaga kiritilishiBog'liq \'19.11.2020 ma’ruza matniMilliy valyuta – so„mning muomalaga kiritilishi. Mustaqil, erkin
davlatning asosiy belgisi, asl poydevori – milliy valutadir. O‘z valutasiga ega
bo‗lmagan davlat o‗z manfaatlarini ko‗zlab muslaqil ravishda moliya-kredit, bank
siyosatini yurita olmaydi, o‗z taqdirini, tashkilotlar, xo‗jaliklar va fuqarolar
taqdirini belgilay olmaydi. Ichki bozorni naqd pul bilan ta‘minlash, pul chiqarish
miqdori, uning xarid kuchi, kelajak istiqboli uchun sarmoya ajratish, kimga qarz
berish va kimdan qarz olish, qarzni to‗lash va undirib olish, foiz stavkalarini
belgilash lcabi masalalarni mustaqil hal qila olmaydi. Pirovardida bunday davlat
boshqa kuchli davlatlar ko‗rsatmalariga qaram bo‗lib qoladi, uni hech kim haqiqiy
mustaqil davlat deb tan olmaydi. Shu boisdan milliy valutaga o‗tish O‘zbekiston
uchun oliy maqsad edi.
Biroq milliy valutaga o‗tish oson ko‗chmaydi, yangi valutani muomalaga
kiritish inqilob bilan teng. Dunyo tajribasi ko‗rsatadiki, davlatlar o‗z milliy
valutasiga erishish uchun uzoq va mashaqqatli yo‗llar bosib o‗tgan, bor qudratini
safarbar etgan.
O‘zbekistonda milliy valutani muomalaga kiritish uchun ham ma‘lum vaqt,
tajriba kerak edi. Avvalo, haqiqiy mustaqil iqtisodiyotga erishish lozim edi. Shu
boisdan O‘zbekiston mustaqillikning dastlabki payti 1991-1993-yillarda sobiq
Ittifoqdan meros qolgan rubl zonasida bo‗lib turdi. Biroq sovetlardan keyingi
makonda yalpi ichki mahsulot ishlab chiqarishning keskin pasayishi natijasida
rublning qadri ham shunga mos ravishda tushib bordi. 1993-yil may oyi boshlarida
800-900 rublning qadri 1 AQSH dollari darajasiga tushib ketgan edi. Shu yili
Rossiyada oldingi rubl kursiga tenglashtirilgan yangi namunadagi rubl chiqarildi.
Rossiya hukumati 1993-yil 26-iyulda O‘zbekiston mutasaddi vakillarini Moskvaga
taklif qilib, birgalikda rubl zonasida bo‗lamiz deb aytdi. Keyinroq Rossiya,
O‘zbekiston va Qozog‗iston rahbarlari Moskvada uchrashib, rubl zonasini
saqlashga, O‘zbekiston va Qozog‗istonni 1993-yilgi yangi rubl namunasi bilan
ta‘minlashga qaror qilindi.
Biroq, amalda boshqacha yo‗l tutildi, to‗g‗rirog‗i Rossiya hukumati bu
tadbirlardan o‗z manfaati yo‗lida foydalanmoqchi bo‗ldi. Rossiya hukumati
O‘zbekiston oldiga o‗z shartlarini qo‗ydi. Birinchidan, kerakli rublni davlatlararo
qarz sifatida, keyinchalik boylik yoki mahsulot bilan to‗lash sharti qo‗yildi.
|
| |
Ikkinchidan - 2-modul. Taraqqiyotning “O„zbek modeli” va uning o„ziga xos xususiyatlari

10
so„m-kupon muomalaga kiritildi, uning kursi oldin muomalada bo‗lib kelgan
rublga tenglashtirilgan edi. Shu yil noyabr oyi davomida aholi qo‗lidagi rubl
namunasidagi pullarini jamg‗arma banklari orqali so‗m-kuponga almashtirish
ta‘minlandi. So‗m-kupon joriy etilayotgan dastlabki paytlarda chetdan rubl oqib
kelmoqda, degan mishmishlar ko‗paydi. Bozorda narxlar osmonga chiqdi.
Toshkent bozorlarida bir kg go‗sht 25 ming so‗m-kupongacha ko‗tarildi.
Hukumat
buning oldini olish choralarini ko‗rdi. Aholi ortiqcha tashvish, aziyat chekmadi,
aksincha aholi, iqtisodiyot himoya qilindi. O‘zbekiston rahbariyati so‗m-kuponlar
asosida zarur tajriba orttirdi, haqiqiy milliy valutani joriy qilish tadbirlarini ko‗rdi.
1994-yil 16-iyundagi ,,O‘zbekiston Respublikasining milliy valutasini
muomalaga kiritish to‗g‗risida―gi Prezident farmoni va Yazirlar Mahkamasining
qaroriga binoan
1994-yil 1-iyuldan boshlab milliy valuta – so„m muomalaga
kiritildi. 1 so‗m kursi 1000 so‗m-kuponga tenglashtirilgan holda joriy qilindi.
Milliy valuta – so‗m O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining qiymati
JAMI - Vazi rli gi

4
Alisher Navoiy nomidagi Tosh DO`TAU O`zbek filologiyasi fakulteti
bitiruvchisi Qurbonova Shodiyaning «Badiiy matnning gender xususiyatlari»
mavzusidagi bitiruv malakaviy ishiga
ilmiy rahbar xulosasi
Bugungi kunda dunyo tilshunosligida tilni immanent o‟rganishdan
tilni uning
egasi bilan bog'lab o'rganish, ya'ni antropotsentrik tadqiq usuliga o'tildi.
Masalaning bu tarzda qo'yilishi natijasida tilshunoslikning boshqa fanlar bilan
kesishish
nuqtasida
hosil
bo'lgan
sotsiolingvistika,
psixolingvistika,
lingvokulturologiya, kompyuter lingvistikasi kabi qator yo'nalishlar shakllandi.
Genderolingvistika sohasi ham ana shunday fanlardan bo'lib, unda til hodisasi
gender (jins) parametrlari yordamida tadqiq etiladi.
Har qanday matnda uning
muallifiga xos qator belgilar, jumladan, jinsiy
belgilar o'z aksini topadi. Shu sababdan barcha
matnlarni gender aspektda
o'rganish juda muhim xulosalarni ilgari surishga asos bo'lishi, shubhasiz.
Bitiruv malakaviy ishining 1-bobi "Tilshunoslikda matnning o'rganilish
muammosi" deb nomlanib, bu qismda matnning o'rganilish tarixi va taraqqiyoti,
badiiy matnning o'ziga xos xususiyatlari hamda
gender tilshunosligining
O`zbekistonda rivojlanishi masalalari xususida fikr yuritiladi. Talaba bu qismda
mavzuga oid adabiyotlarga batafsil to'xtaladi, ayniqsa, o'zbek tilining gender
tadqiqiga bag'ishlangan ishlar tahlilga tortilgan va munosabat bildirilgan.
Bitiruv malakaviy ishining keyingi bobi badiiy
matnni gender aspektda
o'rganish muammolariga, xususan, insonga xos tashqi korinishni ifodalovchi
gender sterotiplar, murojaat shakllari va mulozamat
- manzirat ifodalovchi
birliklarning gender xoslanishi va qarindoshlik asosidagi shaxs nomlarining gender
xususiyatlariga to'xtaladi.
Bitiruv malakaviy ishining 3-bobida leksik, morfemik, morfologik va sintaktik
vositalarning gender tadqiqi kabi masalalarga e'tibor qaratilladi.
Sh.Qurbonova ishni tayyorlash davomida gender tilshunoslikga oid
tushunchalarni o'zlashtirdi, gender tahlil haqida muayyan tasavvurga ega bo'ldi.
Pythonda standart random kutubxonasi va uning metodlarini misollar orqali tushuntirib bering

|
Pythonda standart random kutubxonasi va uning metodlarini misollar orqali tushuntirib bering
|
bet | 14/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.org12. Pythonda standart random kutubxonasi va uning metodlarini misollar orqali tushuntirib bering..
Python-da tasodifiy raqamlarni yaratish uchun foydalanishingiz mumkin bo'lgan o'rnatilgan modul mavjud.
Modulda randombir qator usullar mavjud:
Metod seed()tasodifiy sonlar generatorini ishga tushirish uchun ishlatiladi.
Tasodifiy sonlarni yaratish uchun tasodifiy sonlar generatoriga boshlash uchun raqam kerak.
Metod getstate()tasodifiy sonlar generatorining joriy holatiga ega ob'ektni qaytaradi.
Holatni qo'lga kiritish uchun ushbu usuldan foydalaning va holatni tiklash uchun olingan holat bilan usuldan foydalaning setstate()
Metod getrandbits()belgilangan o'lchamdagi (bitlarda) butun sonni qaytaradi.
Sintaksis
random.getrandbits(n)
Metod randrange()belgilangan diapazondan tasodifiy tanlangan elementni qaytaradi.
Sintaksis
random.randrange(start, stop, step)
RandomAgar siz o'zingiz yaratgan boshqa asosiy generatordan foydalanmoqchi bo'lsangiz, sinfni ham pastki sinflarga ajratish mumkin: u holda random(), seed(), getstate()va setstate()usullarini bekor qiling. Majburiy emas, yangi generator getrandbits()usul bilan ta'minlashi mumkin - bu randrange()o'zboshimchalik bilan katta diapazonda tanlovlarni ishlab chiqarish imkonini beradi.
Modul randomshuningdek, operatsion tizim tomonidan taqdim etilgan manbalardan tasodifiy sonlarni yaratish SystemRandomuchun tizim funksiyasidan foydalanadigan sinfni ham taqdim etadi.os.urandom()
13. Python dasturlsh tilida satrlarni formatlash
Satrlarni formatlash
Satrni formatlash format() funksiyasi bilan amalga oshiriladi. Bu narsa bizga satr ichiga
qiymatlarini joylashtirsh uchun kerak bo’lgan joyga maxsus qavslar qo’yiladi va format()
funksiyasi bilan kerakli qiymat joylashtiriladi.
narx = 30
satr = "Mahsulot narxi {} so'm"
print(satr.format(narx))
Mahsulot narxi 30 so'm
|
| |
Pythonda o`zgaruvchilar - 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python

|
1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python
|
bet | 6/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.org7.Pythonda o`zgaruvchilar
Biror ma'lumotni saqlash va uning ustida turli amallarni bajarish uchun bizga o'zgaruvchilar yordam
beradi. O'zgaruvchining qiymati, o'z nomi bilan aytib turibdiki, o'zgarishi mumkin. Unda xohlagan
qiymatni saqlash mumkin. O'zgaruvchilar kompyuter xotirasidagi joy bo'lib, u yerda siz biror
ma'lumotni saqlaysiz. O'zgaruvchining konstantadan farqi, o'zgaruvchiga dastur ishlashi davomida
(run time) murojaat qilib, uning qiymatini o'zgartira olamiz. Konstantaga esa oldindan ma'lum bir
qiymat beriladi va bu qiymatni o'zgartirib bo'lmaydi.
Pythonda o’zgaruvchilar ularni qiymatlarini tenglashtirish bilan hosil qilinadi. O’zgaruvchilarning
turini alohida e’lon qilish shart emas. Pythonda barchasi avtomatik tarzda ishlaydi:
x = 5
y = "Salom dunyo"
O’zgaruvchilarni hosil qilish
O’zgaruvchilar ma’lum bir turdagi qiymatni o’zida saqlovchi konteynerlardir. Boshqa dasturlash
tillaridan farqli, Python o’zgaruvchilarni e’lon qilish uchun alohida buyruqqa ega emas.
O’zgaruvchilar ularga qiymatni tenglashtirish orqali hosil qilinadi. Quyida biz 2 ta o’zgaruvchini 2
xil trudagi qiymatga biriktiramiz va ekranga chiqaramiz:
x = 5
y = "Python"
print(x)
print(y)
O’zgaruvchilarni qaysi turda ekanligni e’lon qilish shart emas. Buni Python avtomatik tarzda
aniqlaydi. O’zgaruvchilarning turlarini kodning istalgan qismida o’zgartirish ham mumkin.
x = "Dastur" # x-satr
x = 5 # x endi butun son
print(x)
Satrli o’zgaruvchilar qo’shtirnoq yoki bittalik tirnoqlar ichiga yozilish bilan e’lon qilinishi mumin:
x = "Dastur"
# ikkala o'zgaruvchi ham bir xil
y = 'Dastur'
O’zgaruvchi nomlari
O’zgaruvchilar harflar yoki so’zlar bilan ifodalanishi mumkin. Ularni ifodalash uchun ayrim
qoidalar mavjud:
O’zgaruvchi nomi harf yoki tag chiziq bilan boshlanishi kerak;
O’zgaruvchi nomi raqam bilan boshlanmasligi kerak;
O’zgaruvchi nomi faqat harflar, raqamlar va tag chiziqdan iborat bo’lishi mumkin;
O’zgaruvchi nomlari katta-kichik harflarni farqlaydi (ism, iSm, ISM – bular 3 xil
o’zgaruvchilar);
O’zgaruvchi nomi orasida bo’shliq (probel) bo’lmasligi kerak;
# To'g'ri nomlangan o'zgaruvchilar:
myvar = "Python"
my_var = "Python"
_myvar = "Python"
myVar = "Python"
MYVAR = "Python"
myvar2 = "Python"
# Noto'g'ri nomlangan o'zgaruvchilar:
2myvar = "Python"
my-var = "Python"
my var = "Python"
Bir nechta o’zgaruvchiga qiymat o’zlashtirish
Pythonda bir nechta o’zgaruvchiga qiymatlarni bir qatorning o’zida o’zlashtirish mumkin:
x, y, z = "Olma", "Banan", "Nok"
print(x)
print(y)
print(z)
Va aksincha, bir qiymatni bir nechta o’zgaruvchiga o’zlashtirish ham mumkin:
x = y = z = "Meva"
print(x)
print(y)
print(z)
|
| |
Ro’yxatlarni qo’shish - 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python

|
1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python
|
bet | 24/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgRo’yxatlarni qo’shish
Pythonda ikki yoki undan ko’p ro’yxatlarni o’zaro qo’shishning turli usullari bor. Eng oson yo’li
“+” operatoridan foydalanish.
Shuni eslatish lozimki, ro’yxat nafaqat satr va harflar, baki sonli o’zgaruvchilardan ham iborat bo’la
oladi:
a = [1, 2, 3, 4, 5]
b = [5, 6, 7]
c= a + b
print(c)
[1, 2, 3, 4, 5, 5, 6, 7]
Bir ro’yxatga boshqasini qo’shishning yana bir yo’li – ikkinchi ro’yxatning elementlarini bittalab
qo’shib chiqish:
mashina1 = ["Audi", "Mustang", "Ferrari"]
mashina2 = ["BMW", "MErcedes", "Porsche"]
for x in mashina2:
mashina1.append(mashina2)
print(mashina1)
extend() funksiyasi ham bir ro’yxatdagi elementlarni ikkinchisiga qo’shib chiqadi. Qo’shilayotgan
elementlar avtomatik tarzda ro’yxat oxiridan boshlab qo’shiladi.
a = [1, 2, 3, 4, 5]
b = [5, 6, 7]
a.extend(b)
print(a)
18.Flask micro frameworki haqida ma`lumot bering va kirish (login) web sahifasining tayyorlang.Flask - bu Python - da yozilgan mikro veb-ramka . U mikroframevork sifatida tasniflanadi, chunki u alohida vositalar yoki kutubxonalarni talab qilmaydi. Unda maʼlumotlar bazasi abstraktsiya qatlami, shaklni tekshirish yoki oldindan mavjud uchinchi tomon kutubxonalari umumiy funktsiyalarni taʼminlaydigan boshqa komponentlar yoʻq. Biroq, Flask, xuddi Flaskning o'zida amalga oshirilgandek, ilova funksiyalarini qo'shishi mumkin bo'lgan kengaytmalarni qo'llab-quvvatlaydi. Ob'ektga aloqador xaritalar , shakllarni tekshirish, yuklash bilan ishlash, turli xil ochiq autentifikatsiya texnologiyalari va bir nechta umumiy ramkalar bilan bog'liq vositalar uchun kengaytmalar mavjud
Misol
Ro’yxatdan o’tish oynasi.
Html qismi:
http://fayllar.org
|
| |
Pythonda requests tashqi kutubxonasi va uning metodlarini misollar orqali tushuntirib bering

|
Pythonda requests tashqi kutubxonasi va uning metodlarini misollar orqali tushuntirib bering
|
bet | 3/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.org3. Pythonda requests tashqi kutubxonasi va uning metodlarini misollar orqali tushuntirib bering
Requests kutubxonasi belgilangan URL manziliga HTTP so'rovlarini yuborish uchun Pythonning ajralmas qismlaridan biridir. Bu REST API yoki Web Scrapping bo'ladimi, ushbu texnologiyalardan foydalanishni davom ettirish uchun so'rovlarni o'rganish kerak. URI ga so'rov yuborilganda, u javob qaytaradi. Python so'rovlari so'rov va javobni boshqarish uchun o'rnatilgan funktsiyalarni ta'minlaydi.
O'rnatish so'rovlari EIS ishlatilayotgan operatsion tizim turiga bog'liq, har qanday joyda asosiy buyruq buyruq terminalini ochish va ishga tushirish bo'ladi,
pip install requests
Python so'rovlari modulida GET, POST, PUT, PATCH yoki HEAD so'rovlari yordamida belgilangan URI ga Http so'rovlarini yuborish uchun bir nechta o'rnatilgan usullar mavjud. Http so'rovi ma'lum bir URI dan ma'lumotlarni olish yoki ma'lumotlarni serverga yuborish uchun mo'ljallangan. U mijoz va server o'rtasida so'rov-javob protokoli sifatida ishlaydi. Keling, so'nggi nuqtaga GET so'rovini qanday qilishni ko'rsatamiz.
GET usuli ma'lum bir URI yordamida berilgan serverdan ma'lumot olish uchun ishlatiladi. GET usuli sahifa so'roviga qo'shilgan kodlangan foydalanuvchi ma'lumotlarini yuboradi. Sahifa va kodlangan ma'lumotlar "?" belgisi bilan ajratiladi. xarakter.
Masalan:
https://www.google.com/search?q=hello
Python so'rovlari orqali GET so'rovini qanday qilish kerak
Python so'rovlar moduli belgilangan URI ga GET so'rovini yuborish uchun get() deb nomlangan o'rnatilgan usulni taqdim etadi .
Sintaksis -
requests.get(url, params={kalit: qiymat}, args)
import requests
# Making a GET request
r = requests.get('https://api.github.com/users/naveenkrnl')
# check status code for response received
# success code - 200
print(r)
# print content of request
print(r.content)
Metodlari va vazifalari:
GET-metodi ma'lum bir URI yordamida berilgan serverdan ma'lumot olish uchun ishlatiladi.
POST so'rovi usuli veb-server so'rov xabarining asosiy qismiga kiritilgan ma'lumotlarni, ehtimol uni saqlash uchun qabul qilishini so'raydi.
PUT metodi yopiq ob'ektni taqdim etilgan URI ostida saqlashni so'raydi. Agar URI allaqachon mavjud bo'lgan resursga ishora qilsa, u o'zgartiriladi va agar URI mavjud manbaga ishora qilmasa, server ushbu URI bilan resurs yaratishi mumkin.
DELETE metodi belgilangan resursni o'chiradi
HEAD metodi GET so'roviga o'xshash javobni so'raydi, lekin javob organisiz.
PATCH- U qobiliyatlarni o'zgartirish uchun ishlatiladi. PATCH so'rovi to'liq resursni emas, balki faqat resursdagi o'zgarishlarni o'z ichiga olishi kerak
|
| |
O’zgaruvchilarni ekranga chiqarish

|
O’zgaruvchilarni ekranga chiqarish
|
bet | 7/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgO’zgaruvchilarni ekranga chiqarish
Pythonda o’zgaruvchilarni yoki natijalarni ekranga chiqarish uchun print funksiyasidan
foydalaniladi. Biror matnga satr o’zgaruvchisini biriktirish uchun “+” belgisi ishlatiladi:
x = "maroqlidir"
print ("Dasturlashni o'rganish "+x)
PYTHON ASOSLARI | ABBOSBEK IBRAGIMOV
10
Bundan tashqari “+” belgisini o’zgaruvchilarni o’zaro biriktirish uchun ham ishlatsa bo’ladi:
x = "Dasturlashni"
y = "o'rganamiz"
print (x+y)
Sonli o’zgaruvchilar uchun “+” belgisi matematik amal sifatida ta’sir qiladi:
x = 5
y = 10
print (x+y)
Satr o’zgaruvchini sonli o’zgaruvchiga qo’shmoqchi bo’lsak Python xato yuz berganini ma’lum
qiladi:
x = 5
y = "besh"
print (x+y)
Global o’zgaruvchilar
Funksiyadan tashqarida hosil qilingan o’zgaruvchilar global o’zgaruvchilar hisoblanadi. Global
o’zgaruvchilar kodning istalgan qismida (funksiya ichida ham, tashqarisida ham) ishlatilishi
mumkin. Quyidagi kodda funksiya tashqarisida o’zgaruvchi hosil qilamiz va uni funksiya ichida
ishlatamiz:
x = "qiziq"
def funksiya():
print("Dasturlash juda "+ x)
funksiya()
Funksiya ichida hosil qilingan o’zgaruvchi lokal o’zgaruvchi deyiladi. Agar lokal va global
o’zgaruvchilarni nomlari bir xil bo’lsa , funksiya ichida lokal o’zgaruvchining qiymati funksiya
tashqarisida esa global o’zgaruvchining qiymati olinadi:
x = "shirin"
def funksiya():
x = "foydali"
print("Olma "+ x)
funksiya()
print ("Olma "+ x)
PYTHO
8. Pyhonda ma’lumot turlari
Dasturlashda ma’lumot turlari muhim tushuncha sanaladi. Har bir ma’lumot turining o’z vazifasi
bor. Python quyidagi ma’lumot turlariga ega:
Matn turi: str
Raqam turi: int, float, complex
Ketma-ketlik turi: list, tuple, range
Ko’rsatish turi: dict
O’rnatish turi: set, fronzenset
Mantiq turi: bool
Binar (ikkilik) turi: bytes, bytearray, memoryview
|
| |
-bob. Sud xarajatlari - I bo‘lim. Umumiy qoidalar 1-bob. Asosiy qoidalar

114-modda. Ekspertlar, mutaxassislar, guvohlar va tarjimonlarga tegishli summalarni
to‘lash
Ekspertlar, mutaxassislar, guvohlar va tarjimonlarga sudga kelish bilan bog‘liq bo‘lgan yo‘lkira,
xona ijarasi bo‘yicha xarajatlarning o‘rni qoplanadi va kundalik xarajatlar uchun haq to‘lanadi.
Ekspertlar, mutaxassislar va tarjimonlar sudning topshirig‘i bo‘yicha bajargan ish ularning
xizmat vazifalari doirasiga kirmasa, ular bu ish uchun haq oladi.
Ekspertlar, mutaxassislar va guvohlarga to‘lanishi lozim bo‘lgan summa tegishli iltimosnoma
bilan murojaat qilgan ishda ishtirok etuvchi shaxs tomonidan sudning depozit hisobvarag‘iga
oldindan o‘tkaziladi. Agar iltimosnoma ikkala tarafga tegishli bo‘lsa, talab qilinadigan summani ular
teng bo‘lib o‘tkazadi. Agar ekspertiza sudning tashabbusi bilan tayinlansa, to‘lanishi lozim bo‘lgan
summa ekspertga sud tomonidan depozit hisobvarag‘idan to‘lanadi. Bu summalar ishda ishtirok
etuvchi shaxslardan ushbu Kodeksning
115-moddasiga
muvoﬁq undirilib, sudning depozit
hisobvarag‘iga o‘tkaziladi. Ekspertlar, mutaxassislar, guvohlar va tarjimonlarga tegishli bo‘lgan
summalar ular o‘z vazifalarini bajarganlaridan keyin sud tomonidan to‘lanadi.
To‘lanishi lozim bo‘lgan summalarni to‘lash tartibi va miqdori qonunchilikda belgilanadi.
Interfaol muhitida yuz bergan xatolik va uni tuzatish

Interfaol muhitida yuz bergan xatolik va uni tuzatish
Ba’zan yo‘l qo‘yilgan xatolik interfaol muhitda qizil rang bilan namoyon bo‘ladi. Bunday xatolik dasturning ishga tushishiga to‘sqinlik qiladi.
NameError xatoligi Python dasturida qaysidir so‘z tanilmayotganini anglatadi (masalan, print o‘rniga pront yozilgan) (1).
Dasturlash muhitida xatolik ko‘rsatilgan satrga o‘tib, noto‘g‘ri ko‘rsatilgan buyruq nomi tuzatiladi (4).
Agar interfaol muhitda shunday xatolik yuz bersa, File so‘zi bilan boshlanuvchi satr ustida sichqonchaning o‘ng tugmachasini bosib (2), Go to file/line tanlanadi (3).
Katta yoki kichik harflar. Agar dasturda bir vaqtda print va Print so‘zlari ishlatilsa, Phyton bu qanday buyruq ekanligini tushunmaydi.
Minus va tagchiziq. Minus (–) va tagchiziq(_) belgilarini adashtirish zinhor mumkin emas.
Bittalik va ikkitalik qo‘shtirnoqlar. Qo‘shtirnoqlarning bu ikkala turini aralashtirib ishlatish mumkin emas. Ochiluvchi qo‘shtirnoq sifatida qaysi biri ishlatilsa, yopishda ham mana shu qo‘shtirnoq ishlatilishi lozim.
Turli qavslar. Qavslarning bir necha turi mavjud: (), {} va [ ]. Ochiluvchi va yopiluvchi qavslar bir-biriga mos bo‘lishi lozim.
6.Pythonda turtle kutubxonasi va uning metodlarini misollar orqali tushuntirib
bering.Xy tekisligida (0, 0) dan boshlanadigan robot toshbaqani tasavvur qiling. dan so'ng , unga buyruq bering va u (ekranda!) o'zi qaragan yo'nalishda 15 piksel harakatlanadi, harakatlanayotganda chiziq chizadi. Unga buyruq bering va u joyida soat yo'nalishi bo'yicha 25 daraja aylanadi.import turtleturtle.forward(15)turtle.right(25)
Sinf TurtleScreengrafik oynalarni toshbaqalarni chizish uchun o'yin maydonchasi sifatida belgilaydi. Uning konstruktoriga a tkinter.Canvasyoki ScrolledCanvasas argumenti kerak. turtleBa'zi ilovalarning bir qismi sifatida foydalanilganda foydalanish kerak .
Toshbaqa oddiy harakatlarni takrorlaydigan dasturlar yordamida murakkab shakllarni chizishi mumkin:
Funktsiya pastki Screen()sinfning singleton ob'ektini qaytaradi . TurtleScreenUshbu funktsiyadan turtlegrafiklarni bajarish uchun mustaqil vosita sifatida foydalanilganda foydalanish kerak. Singleton ob'ekti sifatida uning sinfidan meros olish mumkin emas.TurtleScreen/Screenningbarchausullarifunksiyasifatida, ya'niprotseduragayo'naltirilganinterfeysningbirqismisifatidahammavjud.
RawTurtle(taxalus: RawPen) ga chizilgan toshbaqa obyektlarini belgilaydi TurtleScreen. Uning konstruktoriga argument sifatida Canvas, ScrolledCanvas yoki TurtleScreen kerak, shuning uchun RawTurtle obyektlari qaerga chizish kerakligini biladi.
RawTurtle'dan olingan bo'lib , agar mavjud bo'lmasa, avtomatik ravishda yaratiladigan "" misolidan foydalanadigan kichik sinf Turtle(taxallus: Pen) .Screen
RawTurtle/Turtle ning barcha usullari funksiyalar, ya'ni protseduraga yo'naltirilgan interfeysning bir qismi sifatida ham mavjud
|
Python dasturlash tili sintaksisi

|
Python dasturlash tili sintaksisi
|
bet | 4/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.org4. Python dasturlash tili sintaksisi
Python dasturlash tili sintaksisi o`zi kabi juda sodda:
Satr oxiri instruksiyaning oxiri hisoblanadi (nuqta vergul shart emas)
Pythonda sintaksis juda sodda tuzilishga ega. Quyida “Salom dunyo” gapini ekranga
chiqaruvchi kod ko’rsatilgan:
print ("Hello world")
Har bir qator boshidagi bo`sh joy(отступ) muhim ahamiyatga ega. Kiritilgan amallar bo`sh
joylarning kattaligiga qarab bloklarga birlashadi. Bo`sh joy istalgancha bo`lishi mumkin
asosiysi bitta kiritilgan blok chegarasida bo`sh joy bir xil bo`lishi kerak. Noto`g`ri qo`yilgan
bo`sh joylar xatolik yuz berishiga olib kelishi mumkin. Bitta probel bilan bo`sh joy hosil
qilish yaxshi qaror emas uni o`rniga to`rta probel yoki Tab belgisini ishlatish kerak.
Odatda dasturlash tillarida abzats kodni oson o’qilishi uchun ishlatiladi. Ammo Pythonda
abzats kodning blokini ajratib ko’rsatadi. Misol keltiramiz:
if 5 > 2:
print("Besh ikkidan katta")
Agar kodimizni mana bunday tarzda yozsak dasturda xatolik yuz beradi:
if 5 > 2:
print("Besh ikkidan katta")
Pythonga kiritilgan amallar bir xil shablonda yoziladi. Bunda asosiy amal ikki nuqta bilan
tugatiladi va uning orqasidan kiritilgan blok kodi ham joylashadi. Odatda, asosiy amalning
ostidagi satr bo`sh joy bilan ajratiladi.
Bazan bir nechta amalni bitta satrga nuqtali vergul bilan ajratgan holda yozish mumkin.
a = 1; b = 2; print(a, b)
Buni ko`p ham qo`llamang! Yaxshisi bunday qilmang, o`qishga noqulay.
5. Pythonda xatoliklar bilan ishlash.
Dasturlash muhitida dastur kodi yozilib, dastur ishga tushirilganda, xatolik haqidagi xabar (SyntaxError) oynasi ekraniga chiqadi. Bu esa dasturning kodida uni ishga tushirishga to‘sqinlik qiluvchi qandaydir xato mavludligini anglatadi.
Dasturlash muhitidagi xatolik va uni tuzatish
Xatolik haqidagi xabar (SyntaxError) oynasida
ko‘rsatilgan xatolik aniqlanadi, masalan:
• invalid syntax – matnni terishda xatolik bor;
• unexpected indent – dasturda noto‘gri joy ajratilgan va h. k.).
• Ok tugmachasini bosib, dastur oynasiga qaytiladi.
Xatolik mavjud bo‘lgan – qizil bilan belgilangan – qator sinchiklab tekshiriladi va xatolik tuzatiladi.
|
| |
Fayllarni o’qish - 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python

|
1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python
|
bet | 9/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgFayllarni o’qish
Avvalgi darsda nima maqsadda ochishimizga qarab, turli rejimlarini borligini ko’rib chiqdik.
Hozir biz faylni ochib o’qish uchun ochib ko’ramiz.
Avval .txt kengaytmali biror faylga 4 – 5 qatorli matn kiritamiz, uni python faylimiz
joylashgan papkaga bitr nom bilan saqlaymiz. Uni open() funksiyasi bilan ochamiz va
read() funksiyasi bilan o’qiymiz:
f = open("fayl_nomi.txt", "r")
print(f.read())
Agar fayl boshqa bir papkada joylashgan bo’lsa o’sha faylga yo’llanmani ko’rsatish kerak:
f = open("D:\fayllarim\fayl_nomi.txt", "r")
print(f.read())
Faqat ma’lum qismni o’qish
read() funksiyasi fayldagi butun matnni o’qiydi. Ammo bizga uning faqatgina ma’lum bir qismi
kerak bo’lsa, uni belgilab ko’rsatishimiz kerak. Quyidagi misolimizdagi kod matnning dastlabki 10
ta harf yoki belgisini ekranga chiqaradi:
f = open("fayl_nomi.txt", "r")
print(f.read(10))
Qatorlarni o’qish
Matnni qatorma qator o’qish ham mumkin. readline() funksiyasi aynan shuning uchun
mo’ljallangan. Uni bir marta ishlatsak birinchi qator o’qiladi. Yana ishlatsak ikkinchisi va hokazo
o’qiladi. Quyidagi kodimiz ishga tushsa, birinchi va ikkinchi qatorlarni o’qiydi.
f = open("fayl_nomi.txt", "r")
print(f.readline())
print(f.readline())
Faylni yopish
Fayl bilan ishlab bo’lgach albatta uni yopish kerak. Buni close() funksiyasi bilan amalga oshiramiz.
Yuqoridagi kodimizda faylni ochib dastlabki ikkita qatorni o’qigan edik. Endi o’sha faylni yopamiz.
f = open("fayl_nomi.txt", "r")
print(f.readline())
print(f.readline())
f.close()
Faylga yozish
Avvalgi darslarda fayllarni nima maqsadda ochishimizga qarab turli rejimlar borligini ko’rib
chiqdik. Hozir biz faylni ochib o’qish uchun faylni ochib ko’ramiz.
Avval .txt kengaytmali biror faylga 4-5 qatorli papka kiritamiz. Uni python faylimiz joylashgan
papkaga biror nom bilan saqlaymiz. Uni open() funksiyasi bilan ochamiz va read() funksiyasi
bilan o’qiymiz:
f = open("fayl_nomi.txt", "a")
f.write("Matnga qo'shimcha qo'shdik.")
f.close(
# Endi faylni o'qiymiz
f = open("fayl_nomi.txt", "r")
print(f.read())
f.close()
Agar faylni “w” rejimida ochib unga ma’lumot kiritsak, o’sha fayldagi avvalgi ma’lumotlar o’chib
ketadi. Uning o’rniga biz kiritgan ma’lumot qoladi:
f = open("fayl_nomi.txt", "w")
f.write("Matnga qo'shimcha qo'shdik.")
f.close()
# Endi faylni o'qiymiz
f = open("fayl_nomi.txt", "r")
print(f.read())
f.close()
|
| |
Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti, maqsadi va mazmuni. Reja - bet 5

|
Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti, maqsadi va mazmuni. Reja
|
bet | 5/60 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 479 Kb. | | #98 |
Texnogen tusdagi favqulodda vaziyatlarga 7 xil turdagi vaziyat kiradi:
-
Transportlardagi avariya va halokatlar ( kema, samolyot, temir yul, vokzal,)
-
Kimyoviy xavfli ob`ektlardagi avariyalar;
-
Yong`in-portlash xavfi mavjud bwlgan ob`ektlardagi avariyalr;
-
Energetika va komunal tizimdagi avariyalar; (GES, GRES)
-
Bino va inshoatlarning birdan qulab tushushi bilan bog`liq avariyalar;
-
Radioaktiv va boshqa xavfli hamda ekologik jihatdan zararli moddalardan foydalanish yoki ularni saqlash bilan bog`liq avariyalar;
-
Gidrotexnik inshoatlardagi halokatlar va avariyalar; (suv omborlari, kanallar)
Ekologik tusdagi favqulodda vaziyatlar. Ekologik tusdagi FVlar asosan 3 xil bwladi:
-
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti, maqsadi va mazmuni. Reja
|
1-laboratoriya ishi. Mavzu: Avtomobil yo’llarini qidiruvida zamonaviy taxeometr turlari va qismlarini o’rganish

|
1-laboratoriya ishi. Mavzu: Avtomobil yo’llarini qidiruvida zamonaviy taxeometr turlari va qismlarini o’rganish
|
bet | 1/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #229108 |
Bog'liq 1-li
1-LABORATORIYA ISHI.
Mavzu: Avtomobil yo’llarini qidiruvida zamonaviy taxeometr turlari va qismlarini o’rganish.
Elektron taxeometrlar svetodalnomer, elektron teodolit va mikro EHM ni birlashtiruvchi, bir vaqtni o‘zida gorizantal va vertikal, hamda masofa o‘lchaydigan asbob hisoblanadi. Elektron taxeometrlarni amaliyotga kirib kelishi, barcha o‘lchash ishlarini avtomatlashtirishga olib keldi.
Hozirgi kunda elektron taxeometrlarni yetakchi ishlab chiqaruvchi davlatlar qatoriga Leica (Shveysariya), Sokkia, Topcon, Nikon (Yaponiya), Trimble (AQSh) va UOMZ (Rossiya) kompaniyalari kiradi. Asbobning svetodalnomeri, shtativga yoki nuqtadan nuqtaga olib o‘tuvchi vehaga o‘rnatilgan nur qaytaruvchigacha bo‘lgan masofani o‘lchaydi.
Elektron taxeometrda (40-rasm) panel boshqaruvi mavjud bo‘lib, unda joylashgan klaviatura o‘lchash jarayonini boshqaradi va ma’lumotlarni qo‘lda kiritish imkonini yaratadi. Ma’lumotlarni kiritish va boshqaruv distansion pult boshqaruvi orqali ham amalga oshirilishi mumkin.
O‘lchashlar natijasida joyda quyidagi amallar bajariladi:
- gorizontal va vertikal burchaklar hisoblanadi;
- chiziqlarni direksion burchaklari hosil qilinadi;
- gorizontal masofa hisoblanadi;
- orttirmalar olinib, balandliklar aniqlanadi;
- kuzatilayotgan nuqtaning to‘g‘ri burchakli va geografik koordinata orttirmalari topiladi.
Shu bilan birga borib bo‘lmas nuqtalarni tutashtirish usuli bilan masofalarini va koordinatalarni hisoblab topish ko‘zda tutilgan.
|
| |
Fuqaro muhofazasining vazifasi - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning...

ZİLZİLANİNG İNShOTLARGA KWRSATGAN NUCHANİ URGANİSh VA BAHOLASh:
İnsoniyat wzining butun tarixiy taraqqiyoti mobaynida kwp marta er qimirlashlarni boshidan kechirgan, uning oqibatlarining guvohi bwlgan. Uzoq tarixiy saboq, ya`ni er silkinishini kishilarning ruhiy holatiga bwlgan ta`siri, imorat va inshoatlarning buzilishi, vayron qilinishi, er yuzasida vujudga kelgan wzgarishlar (er sathida yoriqlarning va buloqlarning paydo bwlishi) yuz bergan hodisaning kuchini baholashga wrnatgan. Natijada nisbiy baholash seysmik shkalasi paydo bwlgan. Quyida shu nisbiy sesmik shkalani ba`zi wzgarishlar bilan bayon etamiz. Respublikamizda va juda kup davlatlarda zilzila kuchi 12 balli shkala asosida baholanib, har bir ballga ega bulgan zilzila wz tafsilotiga ega. Bundan tashqari baholashda 8 balli Rixter seysmik shkalasidan ham foydalaniladi.
Bizda asosan 2 turdagi er qimirlashi kuzatilgan:
-uzoq davrli 1,5-2,5 daqiqa davom etadigan;
-yuqori chastotali tebranishli 1,5-2,5 soniya davom etadigan.
uzoq davrli er qimirlashda tebranish sekin – asta kuch yigadi va u kwp qavatli binolar uchun xavfli hisoblanadi. Yuqori chastotali er qimirlashi energiyasi qisqa davr ichida ajralishi tufayli, oqibatlari ayanchli bwlishi mumkin, sababi agar sust harakat qilinsa kwp qurbonlikka olib kelishi mumkin.Er qimirlashning asosiy kwrsatkichlari – qimirlash markazining chuqurligi va tebranishni qancha muddat davomida takrorlanishidadir . Yuqorida aytilganidek er yuzasidagi uning ta`sir kuchi odatda ballarda baholaniladi.
Quyida shu nisbiy seysmik shkalani ba`zi wzgarishlar bilan bayon etamiz :
|
Andijon mashinasozlik instituti intellektual boshqaruv va kompyuter tizimlari fakulteti f a r m o y I s h

Andijon mashinasozlik instituti intellektual boshqaruv va kompyuter tizimlari fakulteti f a r m o y I s h
Download
143,62 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
01.12.2023
Hajmi
143,62 Kb.
#108942
Download
143,62 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Andijon mashinasozlik instituti intellektual boshqaruv va kompyuter tizimlari fakulteti f a r m o y I s h
Download
143,62 Kb.
Matnni ko'rish
Atrof muhitga qarab elektr havfsizligi uch guruhga

|
Atrof muhitga qarab elektr havfsizligi uch guruhga
|
bet | 6/60 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 479 Kb. | | #98 |
Quruqlik (tuproq, er osti)ning holati wzgarishi bilan bog`liq vaziyatlar (foydali qazilmalarni qazish chog`ida, halokatli kwchkilar)
Atmosfera tarkibi va xossalari wzgarishi bilan bog`liq bwlgan vaziyatlar; (havo muhitining zararli gazlar bilan ifloslanishi)
Gidrosfera holatining wzgarishi bilan bog`liq vaziyatlar; Er yuzasi va osti suvlarining sanoat va qishloq xwjaligi ishlab chiqarishi oqovalari.
3. Favqulodda vaziyatning tavsifi
-
Har qanday favqulodda vaziyatlar 8 ta kwrsatkich bwyicha aniqlanidi:
-
Favqulodda vaziyatning nomlanishi (FV ning ta`rifi);
-
FVning mohiyati;
-
FVning sabablari;
-
FVning shikastlovchi omillari;
-
FVning qaltislikni oshiruvchi omillari;
-
FVning oldindin bilish mumkinligi (monitoring, bashorat,ogohlantirish, yumshatish);
-
FVni bartaraf qilish;
-
Moddiy zararni aniqlash;
FV oqibatining asosiy turlari: wlim, odamlarning kasallanishi, inshoatlarning buzilishi, radioaktiv ifloslanishlar, kimyoviy va bakterial zaharlanishlar.
FVning zararli va xavfli omillari ta`siri ostida joylashgan aholi, hayvonlar, inshoatlar, moddiy resurslarning barchasi – «Shikastlanish wchog`i» deyiladi. Oddiy (bir turdagi) shikastlanish wchog`i deb, faqat bir shikastlovchi omil ta`sirida hosil bwladigan wchog` tushiniladi. Masalan, portlash, yong`in natijasida buzilish, kimyoviy zaharlanish kuzatiladi. Murakkab (kwp turli) shikastlanish wchog`i deganda bir necha shikastlovchi omillar ta`sirida yuzaga kelishi tushuniladi. Masalan, kimyo korxonasidagi portlash, binolarning buzilishi, yong`in, kimyoviy zaharlanish kabi oqibatlarga, er silkinishi, kuchli bwron, suv toshqini, yog`inlar, elektr tarmoqlarini ishdan chiqishi, zaharli gazlarning chiqib ketishi natijasida zaharlanish va boshqa talofatlarga olib kelishi mumkin.
|
| |
ball-Sezilarsiz –Faqatgina seysmik asboblardagina qayd qilinadi.

2

|
ball-Sezilarsiz –Faqatgina seysmik asboblardagina qayd qilinadi.
2
|
bet | 9/60 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 479 Kb. | | #98 |
1 ball-Sezilarsiz –Faqatgina seysmik asboblardagina qayd qilinadi.
2 ball-juda kuchsiz- Uy ichida ortirgan ba`zi odamlar sezishi mumkin (deraza oynalari titraydi).
3 ball-Kuchsiz, kwpchilik odamlar sezmaydi, ochiq havoda tinch turgan odam sezishi mumkin. Osilgan jismlar asta- sekin tebranadi.
4 ball-wrtacha sezilarli. Ochiq havoda turgan odamlar va bino ichidagi kishilar sezadi. Uy devorlari qirsillaydi. Rwzgor anjomlari titraydi, osilgan jismlar tebranadi.
5 ball ancha kuchli. xamma sezadi, uyqudagi odam wygonadi. Ba`zi odamlar hovliga yugurib chiqadi. İdishdagi suyuqlik chayqalib twkiladi, osilgan uy jihozlari qattiq tebranadi.
|
| |
- Teorema - Mundarija kirish I bob. Sonli ketma-ketliklar

|
Mundarija kirish I bob. Sonli ketma-ketliklar
|
bet | 9/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.A2.1.5 - Teorema. Faraz qilaylik, va ketma-ketliklar bitta songa yaqinlashsin va ketma-ketlik
(1.26)
tengsizlikni qanoatlantirsin. U holda ketma-ketlik ham xuddi o'sha songa yaqinlashadi.
Isbot. Shartga ko'ra, va ketma-ketliklar limiti a soni bo'lsin. Shunday ekan, (1.26) tengsizlikdan
(1.27)
munosabat kelib chiqadi.
2.1.7 - Tasdiqqa asosan, va ketma-ketliklar cheksiz kichik bo'ladi. Demak, (1.27) va 1.6 - Tasdiqqa ko'ra, ketma-ketlik ham cheksiz kichik bo'ladi, ya'ni
Eslatma. Isbotlangan teorema yuqorida keltirilgan ¾ikki militsioner prinsipi¿ ning yana bir varianti: agar qochuvchi (ya'ni zn) hamma vaqt biror a punktga intiluvchi ikki militsioner (ya'ni xn va yn) orasida bo'lsa, qochuvchi ham oxiroqibat shu punktga keladi.
1.3. II- ajoyib limitning isboti
Teorema. Agar e son tenglik orqali aniqlangan son ho‘lsa, quyidagi tenglik
o‘rinli bo‘ladi (ikkinchi ajoyib limit):
Isbot. Ravshanki,
tenglikni isbotlash yetarlidir.
Avval deb faraz qilib, deb belgilaymiz. U holda
bo‘ladi va shuning uchun quyidagi ikki tomonlama tengsizlik bajariladi:
Ravshanki, e sonining ta’rifiga ko‘ra da bu tengsizlik o‘ng va chap tomonlarining limitlari e ga teng. Demak,
Endi, agar bo'lsa, deb
=
ni hosil qilamiz.
Agar yuqoridagi tenglikni e’tiborga olsak, da (ya’ni da) oxirgi tenglikning o‘ng tomoni e soniga intilishini ko'rishimiz mumkin. Binobarin, tenglik bajarilar ekan.
1-misol
Quyidagi limitlarni hisoblang:
► 1) Berilgan limitni hisoblashda 1-ajoyib limitdan foydalanamiz. Buning uchun quyidagicha almashtirish bajaramiz:
2) Bu limit va shu kabi limitlarni hisoblashda berilgan funksiya asosiga birni qo‘shib ayriladi va 2-ajoyib limitga keltiriladi:
3) Bu limitni hisoblashda trigonometrik funksiyalarning davriyligidan va keltirish formulalaridan foydalanib, 1-ajoyib limitga keltiramiz:
◄
|
| |
Ilmiy rahbar: Jalilov A.A

|
Ilmiy rahbar: Jalilov A.A
|
bet | 2/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.AIlmiy rahbar: Jalilov A.A.
Magistrant: Rasulova N.A.
Kirish
Masalaning asoslanganligi va dolzarbligi. Algebra va sonlar nazariyasini o’qitish jarayonida koeffitsiyentlari biror ketma-ketliklardan iborat bo’lgan algebraik tenglamalarni yechishni umimiy formulalari mavjud emas.
1. Ushbu dissertatsiyada koeffitsiyentlari ketma-ketliklarga bog’liq ba’zi bir algebraik va trigonometrik tenglamalarning umumiy yechimlari keltiriladi.
2. Shu bilan birga Nyuton – Binomi va Eyler formulasidan foydalanib,kombinatorika elementlariga bog’liq tenglamalar va yig’indilarni hisoblash usullari keltirilgan.
O’rganish obyekti va predmeti. 2-ajoyib limit, Eyler formulasi,algebraik va trigonometrik tenglamalar.
Ishning maqsadi va vazifalari. Dissertatsiya ishining maqsadi quyidagilardan iborat:
kompleks sonlar, ularning turli ko’rinishlarini o’rganish va ular yordamida
kompleks sonlar turli ko’rinishlarini aniqlash;
2-ajoyib limit yordamida Eyler formulasini keltirib chiqarish;
Eyler formulasi yordamida ba’zi bir yig’indilarni hisoblash;
Eyler va Nyuton – Binomi formulalaridan foydalanib, ba’zi bir algebraik va
trigonometrik tenglamalarni yechish.
Ilmiy yangiligi. Ba’zi bir algebraik va trigonometrik ko’rinishga ega bo’lgan
tenglamalarni Nyuton – Binom koeffitsiyentlari va Eyler formulasi yordamida ildizlarini aniqlash.
Tadqiqot mavzusi bo’yicha adabiyotlar sharhi. Mavzu bo’yicha klassik va zamonaviy adabiyotlar to’plandi va tahlil olib borildi. Jumladan,
O’rganish metodikasi(uslubi). Nyuton – Binom koeffitsiyentlari, xossalaridan va kombinatorika elementlaridan foydalanish usuli.
Ilmiy yangiligi. Ba’zi bir algebraik va trigonometrik tenglamalarni yechishda Nyuton-Binom formulasidan foydalanish.
Olinga natijalarning haqqoniyligi. Nyuton-Binom formulasi yordamida yechilgan masalalarni bizga ma’lum bo’lgan usullar yordamida yechimning bir xil ekanligini ko’rsatish.
|
| |
- Tasdiq - Mundarija kirish I bob. Sonli ketma-ketliklar

|
Mundarija kirish I bob. Sonli ketma-ketliklar
|
bet | 6/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.A1.4 - Tasdiq. Chegaralangan ketma-ketlik bilan cheksiz kichik ketma-ketlikning ko'paytmasi cheksiz kichik ketma-ketlik bo'ladi.
Isbot. Faraz qilaylik, chegaralangan va cheksiz kichik ketma-ketliklar bo'lsin. Chegaralangan ketma-ketlikning ta’rifiga binoan, biror o’zgarmas uchun (2.1.5) tengsizlik o’rinli bo’ladi. Cheksiz kichik ketma-ketlikning ta’rifiga ko’ra esa, ista lgan uchun shunday nomer topiladiki, larda
(1.13)
bo'ladi.
Natijada, (2.1.5) va (2.1.13) tengsizliklardan
baho kelib chiqadi. Bu esa {xnαn} ketma-ketlik cheksiz kichikligini anglatadi.
Ta'kidlash joizki, istalgan {xn} ketma-ketlikni c songa ko'paytirishni biz ni statsionar ketma-ketlikka ko'paytirish deb qarashimiz mumkin.
1.5 - Tasdiq. Ikki cheksiz kichik ketma-ketliklarning ko'paytmasi yana cheksiz kichik ketma-ketlik bo'ladi.
Isbot 2.1.1 va 2.1.4 - Tasdiqlardan darhol kelib chiqadi.
1.6 - Tasdiq. Ikki va ketma-ketliklar cheksiz kichik bo'lib, ketma-ketlik
tengsizlikni qanoatlantirsin. U holda ketma-ketlik ham cheksiz kichik bo'ladi.
Isbot. Ravshanki, tasdiq shartidan quyidagi qo'shaloq tengsizliklar kelib chiqadi:
Haqiqatan, masalan, o'ngdagi tengsizlik (chap qismi ham xuddi shunday isbotlanadi) quyidagicha o'rnatiladi:
Endi, agar o'rnatilgan tengsizlikni unga teng kuchli quyidagi:
ko'rinishda yozib olsak, talab qilinayotgan tasdiq 2.1.2 va 2.1.3 - Tasdiqlardan kelib chiqadi.
Eslatma. Isbotlangan tasdiq, matematikada “ikki militsioner prinsipi” deb ataluvchi, quyidagi matematik folklorning xususiy holidir:agar qochuvchi (ya’ni ) hamma vaqt 0 punktga intiluvchi ikki militsioner (ya'ni va ) orasida bo’lsa, qochuvchi ham oxir-oqibat shu punktga boradi.
3. Endi istalgan yaqinlashuvchi ketma-ketliklarni o'rganishga o'tamiz. Bunda bizning asosiy qurolimiz cheksiz kichik ketma-ketliklarning yuqorida o'rnatilgan xossalari bo'ladi.
Avvalo, navbatdagi tasdiq o'rinli ekanini qayd etamiz.
|
| |
Ketma-ketlik hadlariga bog’liq trigonometrik tenglamalar

|
Ketma-ketlik hadlariga bog’liq trigonometrik tenglamalar
|
bet | 14/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.A3.2. Ketma-ketlik hadlariga bog’liq trigonometrik tenglamalar
Quyidagi tenglamalarni yechaylik:
3. (8)
4. (9)
Buning uchun Eyler formulasidan foydalanaylik:
+ =
(10)
Eyler formulasini bir necha marta qo’llab uni quyidagi ko’rinishda sodda trigonometrik tenglamaga keltiramiz:
1.
Bu yerdan:
,
2.
,
,
Quyidagi tenglamani yeching:
1.
tenglamani yechaylik.
Buning uchun quyidagi yordamchi funksiya kiritaylik:
(2)
(3)
Bu yerda , (4) , (5)
Yuqorida kiritilgan funksiyalar orqali (1) tenglamani quyidagicha yozish mumkin:
,
,
,
Yechimni aniqlashda quyidagi munosabat hisobga olish muhim ahamiyatga ega:
(6)
-larni (6) munosabatlarni qanoatlantiruvchi yechim izlash lozim.
2. (7)
,
bu yerda
Oxirgi munosabat ikkinchi tenglamani ifodalash.Endi ikkinchi tenglamaning o’rniga yechimni kiritaylik:
.
,
Bu yerda ham quyidagi munosabatlarni hisobga olish zarur:
3.
Eyler formulasiga ko’ra
Ikkinchi tomondan quyidagini yig’aylik:
bu esa uchinchi tenglamaning o’zi. Demak uchinchi tenglamaning o’rniga
tenglamani yechish maqsadga muvofiqdir.
Bu yerda ham
4.
Uchinchi masaladagi yo’l bilan boramiz:
Bu yerda ham
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 16/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.AFoydalanilgan adabiyotlar
Mirziyоyеv SH.M. ”2017-2021 yillаrdаОʻzbеkistоn Rеspublikаsini rivоjlаntirishning bеsh ustuvоr yоʻnаlishi bоʻyichа hаrаkаtlаr strаtеgiyаsi” Tоshkеnt shаxri 2017 yil 7-fеvrаl
Mirziyоyеv.Sh.M. “Buyuk kеlаjаgimizni mаrd vа оliyjаnоb xаlqimiz bilаn birgа qurаmiz” Tоshkеnt. Оʻzbеkistоn 2017
Оʻzbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеntining Оliy Mаjlisgа murоjааtnоmаsi. LЕX.UZ ,www.pv.uz
4. Hakimov A., Zayniddinova M. Ba’zi ikkinchi darajali ikki noma’lumli aniqmas tenglamaning butun yechimlarini aniqlashning bir usuli. ’’EURASIAN JOURNAL OF MATHEMATICAL THEORY AND COMPUTER SCIENCES “ xalqaro ilmiy jurnal 2023 y.
5. Hakimov A.,Zayniddinova M. Matematik induksiya yordamida ikkinchi darajali tenglamaning butun yechumlarini aniqlash“ Scientific Journal Impact Factor ilmiy jurnal 2023 y.
6. A.Солиев, М Исроилов “ Сонлар назарияси асослари” Т.”Ўқитувчи” 2005й
И.М.Виноградов “Основи теория чисел” М. Наука 1982г
Физика, математика ва информатика илмий услубий журнал 1- сон Т.2005й
|
| |
Ta'rif. Nol soniga yaqinlashuvchi ketma-ketlik cheksiz kichik

|
Ta'rif. Nol soniga yaqinlashuvchi ketma-ketlik cheksiz kichik
|
bet | 5/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.ATa'rif. Nol soniga yaqinlashuvchi ketma-ketlik cheksiz kichik deyiladi.
Ushbu bandda biz cheksiz kichik ketma-ketliklar xossalarini o'rganamiz. Qaralayotgan ketma-ketlikning cheksiz kichikligiga urg'u berish maqsadida uning hadlarini yunoncha harflar va hakazolar bilan belgilaymiz.
Yuqorida keltirilgan ta’rifga ko'ra, agar istalgan uchun shunday nomer topilsaki, bo'lganda
(1.8)
tengsizlik bajarilsa, ketma-ketlik cheksiz kichik bo'ladi.
Ravshanki, statsionar, ya'ni hamma hadlari o'zaro teng bo'lgan ketma-ketlik faqat bo'lgandagina cheksiz kichik bo'la oladi.
Cheksiz kichik ketma-ketliklarning quyidagi sodda, lekin shu bilan birga, muhim xossasi bevosita ta'rifdan kelib chiqadi.
1.2 - Tasdiq. Agar cheksiz kichik ketma-ketlik bo'lib, ketma-ketlik
(1.9)
tengsizlikni qanoatlantirsa, ketma-ketlik ham cheksiz kichik bo'ladi.
Isbot. Cheksiz kichik ketma-ketlikning ta'rifiga ko'ra, istalgan olganda ham shunday nomer topiladiki, nomerlar uchun (2.1.8) tengsizlik bajariladi. Shunday ekan, (2.1.8) va (2.1.9) tengsizliklardan, bo'lganda
tengsizlik keilib chiqadi. Bu esa → 0 ni anglatadi.
1.2.Ketma – ketlikning xossalari
1.3 - Tasdiq. Ikki cheksiz kichik ketma-ketliklarning yig'indisi va ayirmasi yana cheksiz kichik ketma-ketlik bo'ladi.
Isbot. Aytaylik, va cheksiz kichik ketma-ketliklar bo'lsin. Cheksiz kichik ketma-ketlik ta'rifiga ko’ra, istalgan uchun shunday nomer topiladiki, bo'lganda
(1.10)
tengsizlik bajariladi. Xuddi o'sha uchun yana shunday nomer ham topiladiki, bo'lganda
(1.11)
tengsizlik bajariladi.
Agar
desak, n ≥ N bo'lganda har ikkala (1.10) va (1.11) tengsizliklar baravariga bajariladi.
Natijada,
tengsizlikdan foydalansak, (2.1.10) va (2.1.11) larga ko'ra,
(1.12)
baho hosil bo'ladi.
Oxirgi (2.1.12) tengsizlik ketma-ketlikning cheksiz kichikligini anglatadi.
ketma-ketlikning cheksiz kichikligi,
tengsizlikdan foydalanib, xuddi yuqoridagidek isbotlanadi.
|
| |
- Misol - Mundarija kirish I bob. Sonli ketma-ketliklar

|
Mundarija kirish I bob. Sonli ketma-ketliklar
|
bet | 4/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.A1.1 - Misol. ketma-ketlikning limiti 0 sonidir. Haqiqatan ham, istalgan uchun sifatida
(1.3)
tengsizlikni qanoatlantiruvchi ixtiyoriy natural sonni olaylik.
U holda biz nomerlar uchun
munosabatni olamiz. Bu esa, o'z navbatida, 0 soni xn ketma-ketligining limiti ekanini anglatadi.
Odatda sifatida (2.1.3) tengsizlikni qanoatlantiruvchi natural sonlar ichidan eng kichigini olishga harakat qilinadi. Ravshanki,
(1.4)
aynan shunday sondir.
Bu yerda ixtiyoriy haqiqiy son uchun simvol orqali uning butun qismi, ya'ni dan oshib ketmaydigan eng katta butun son belgilangan. Misol uchun,
Albatta, har qanday ketma-ketlik ham yaqinlashuvchi bo'lavermasligi tushunarli. Misol uchun,
ketma-ketlik, ravshanki, limitga ega emas. Limitga ega bo'lmagan ketma-ketliklar uzoqlashuvchi deyiladi.
E'tibor bering, oxirgi ketma-ketlikning qiymatlar to'plami chegaralanmagan. Bir qarashda, bu ketma-ketlik aynan shu sababli uzoqlashadi va agar bu to'plam chegaralangan bo'lganida edi, ketma-ketlik ham yaqinlashar edi, degan tasavvur hosil bo'lishi mumkin. Lekin aslida bunday emas.
Ta'rif. Agar shunday son mavjud bo'lsaki, ketma-ketlikning barcha hadlari
(1.5)
tengsizlikni qanoatlantirsa, bunday ketma-ketlik chegaralangan deyiladi.
Chegaralangan ketma-ketlikka eng sodda misol bu istalgan statsionar ketma-ketlikdir. Masalan,
Agar ketma-ketlik yaqinlashsa, yuqorida biz ko'rganimizdek, limitining ixtiyoriy atrofidan tashqarida ketma-ketlikning, oshib borsa, chekli sondagi elementlari yotar ekan. Bundan har qanday yaqinlashuvchi ketma-ketlikning chegaralangan bo'lishi bevosita kelib chiqadi.
1.1 - Tasdiq. Har qanday yaqinlashuvchi ketma-ketlik chegaralangandir.
Isbot. Faraz qilamiz, ketma-ketlik biror songa yaqinlashsin, ya'ni istalgan uchun shunday nomer topilsinki, bo'lganda (1.2) bajarilsin. Xususan, agar desak, shunday nomer topiladiki, u uchun
bo'ladi.
Shunday ekan, quyidagi
tengsizlikka ko'ra, xuddi o'sha n nomerlar uchun
(1.6)
tengsizlikka ega bo'lamiz.
Endi
(1.7)
deylik. Unda (2.1.6) va (2.1.7) larga ko'ra, istalgan nomer uchun
ya'ni ketma-ketlik chegaralangan bo'lar ekan.
Yuqorida bu tasdiqning teskarisi o'rinlimi degan savol qo'yilgan edi. Boshqacha aytganda, har qanday chegaralangan ketma-ketlik yaqinlashuvchi bo'ladimi? Navbatdagi misol bu savolga salbiy javob beradi.
1.2 - Misol. Ushbu
ketma-ketlik chegaralangan va uzoqlashuvchidir.
2. Ketma-ketliklar orasida nolga yaqinlashuvchi ketma-ketliklar alohida o'rin tutadi.
|
| |