nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzu: Valyuta kursi Mundarija - bet 10

29
valyuta kursi qadrsizlanganda qat’iy pul-kredit siyosati, valyutaning qadri maqsadli
darajadan ko‘proq oshganda yumshoq pul-kredit siyosati yuritiladi.
Valyuta kursini targetlash rejimi aniqligi va oddiyligi sababli aholi, xo‘jalik
yurituvchi sub’ektlari va bozorning boshqa ishtirokchilari tomonidan oson
tushuniladi.
Mazkur rejimning yana bir ijobiy tomoni moliyaviy institutlar yaxshi
rivojlanmagan sharoitlarda ham u o‘zining samaradorligini saqlab qoladi. Bunday
vaziyatda valyuta kursiga pul-kredit siyosati choralari va valyuta intervensiyalari
orqali ta’sir ko‘rsatiladi.
Shu bilan birga, kapital oqimlari kuchli bo‘lgan davrlarda ushbu rejimni
samarali qo‘llash imkoniyati cheklanadi va iqtisodiy inqiroz davrida markaziy
bankning valyuta kursini barqarorlashtirish borasidagi vazifasini qiyinlashtiradi.
O‘zgaruvchanlik - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K....

Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov
Genetika
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov
|
Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov - bet 18

|
Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. BosimovBog'liq Genetika1. Birlamchi pleyotropiya deb nimaga aytiladi?
A) gen ta’sirida bir necha belgilar bir vaqtning o‘zida yuzaga
chiqadi
B) Bir genning bir necha belgilarni nazorat qilishi yoki ko‘p
tomonlama ta’siri
C) Mutatsiya gen ta’sirida avval bitta belgi keyin ketma-ket ra-
vishda bir qancha belgilar yuzaga chiqishi.
D) Har xil dominant allelmas genlarning 1ta belgini kuchaytirishi
2. Odamda pleyotropiyaga bog‘liq kasallik qaysi javobda to‘g ‘ri
k o ‘rsatilgan?
A) Gemofiliya
B) Daltonizm
C) O‘rgimchak barmoqlilik
D) Bombey fenomeni
3. Ikkilamchi pleyotropiyada qanday jarayon yuz beradi?
A) Gen ta’sirida bir necha belgilar bir vaqtning o ‘zida yuzaga
chiqadi
B) Bir genning bir necha belgilarni nazorat qilishi yoki ko‘p
tomonlama ta’siri
C) Mutatsiya gen ta ’sirida avval bitta belgi, keyin ketma-ket ra-
vishda bir qancha belgilar yuzaga chiqishi.
D) Har xil dominant allelmas genlarning 1ta belgini kuchaytirishi
4. Yadrodan tashqari xromosomaga bog‘liqmas o ‘zgaruvchanlik deb
ham ataladigan o ‘zgaruvchanlikni toping?
A) Gen irsiyati
56
Genetika
B) Xromosoma irsiyati
C) Genom irsiyati
D) Sitoplazmatik irsiyat
5. Bakteriyalarda halqasimon D N K molekulalarida nimalar
aniqlangan?
A) plazmidlar B) rezus omil C) gen D) xromosoma
6. Irsiyatning sitoplazmada joylashgan faktorlari nima deb ataladi?
A) Plazmon yoki sitotip
B) Plazmogen
C) Plazmid
D) Plastogen
7. Irsiyatning sitoplazmada joylashmagan faktorlarini nima deyiladi?
A) Plazmon yoki sitotip
B) Plazmogen
C) Plazmid
D) Plastogen
8. Qorako‘l qo‘ylarida gomozigotli dominant genga ega bo‘lgan
qo‘chqorchalar qachon o ‘ladi?
A) Ona sutini emizish to‘xtatilganda
B) Tug‘ilmasdan
C) Bunday genotipli qo‘chqorchalar uzoq yashaydi
D) Barcha javoblar xato.
IV
B O B
O ‘zgaruvchanlik
O ‘zgaruvchanligi tirik organizmlarning fundam ental xusu-
siyatlaridan biridir. Irsiyatga qaram a-qarshi ravishda o ‘zgaruv-
chanlik bir turga kiruvchi organizmlar belgilari va xususiyatlarining
xilma-xilligini ta ’minlaydi. Bunday xilma-xillik asosida irsiy
axborotning o ‘zgarishi yoki genlarning m uhitning har xil sharoit-
larida har xil nom ayon b o ‘lishi kabi sabablar yotadi.
Irsiy va irsiy bo‘lmagan o ‘zgaruvchanlik kuzatiladi.
Irsiy bo‘lmagan o‘zgaruvchanlikni fenotipik, modifikatsion
yoki paratipik o ‘zgaruvchanlik deb ham ataladi.
Irsiy o‘zgaruvchanlik — kombinativ (meyozda krossingover
natijasida yoki rekombinatsiya jarayonida) va mutatsion b o ‘lishi
mumkin. O ‘zgaruvchanlik xillari quyidagi jadvalda ifodalangan (7-
jadval).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov
|
Modifikatsion o ‘zgaruvchanlikning ahamiyati

9. Modifikatsion o ‘zgaruvchanlikning ahamiyati: A) Organizmlarning muhitga moslanuvchanligini ta’minlaydi
B) Evoloutsion ahamiyatga ega
C) Moslanuvchanlikka ta’sir qilmaydi
D) Faqat fenokopiyalar ahamiyatga ega
E) Faqat uzoq davom etuvchi modifikasiyalar ahamiyatga ega
10. Tirik organizimlarning fundamental xususiyatlaridan biri qaysi javobda? A) O‘zgaruvchanlik
B) Irsiyat
C) Yashash uchun kurash
D) Fenotip
11. Irsiy o ‘zgaruvchanlik qanday shakllarda b o ‘ladi? A) Fenotipik-pariotipik
B) Kombinativ-mutatsion
C) Fenotip-genotipik
D) Yashash uchun kurash
12. Modifikatsion o ‘zgaruvchanlikning tipik misoli sifatida qaysi o ‘simlikning barglari shakli o ‘zgaruvchanligini misol qilib keltirish mumkin? A) Iloq
B) Lola
C) O‘q barg
D) Suvzamchi
13. Organizimlar belgilarining rivojlanish sharoitlari yoki tashqi muxit ta ’sirida o ‘zgarishi qanday o ‘zgaruvchanlik deyiladi? A) Fenotipik
B) Genotipik
C) Mutatsion
D) B va C javoblar to‘g‘ri
14. Bitta genotipning tashqi muhit sharoitiga qarab har xil fenotipni yuzaga chiqara olish chegarasi nima deyiladi? A) Strelolist
B) Reaksiya normasi
C) Paratipik normasi
D) O‘sish va rivojlanish
15. Belgilarnig o ‘zgaruvchanligini o ‘rganish usullarini ishlab chiqish bilan qaysi fan shug‘ullanadi?
64
Genetika
A) Sitologiya
B) Fiziologiya
C) Biometriya
D) Gistologiya
16. Belgilarning miqdoriy o ‘zgarishlarini aniqlash uchun nima qili- nadi? A) jadval tuziladi
B) Biometriya
C) Matematik hisoblanadi
D) Variatsion qator tuziladi
variatsion egri - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K....

|
Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. BosimovBog'liq Genetikavariatsion egri
chiziq h o sil
bo‘ladi. Variatsion qatorning o‘rtacha arifmetik ko‘rsat-
kichi o‘zgaruvchanlikning muhim xarakteristikasi hisoblanadi.
Mustaqil tayyorlanishi uchun topshiriqlar:
1. O‘zgaruvchanlik nima? O‘zgaruvchanlik va irsiyat orasida qan
day bog‘lanishlar bor?
2. O‘zgaruvchanlikning qanday turlarini bilasiz?
3. Plastik va noplastik belgilarni izohlang, misollar keltiring.
61
4. Fenokopiyalar nima? (misollar keltiring).
5. Morfozlar deb qanday o‘zgarishlarga aytiladi?
6. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikning evolutsiyadagi va tibbi-
yotdagi ahamiyati qanday?
7. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikni qanday usullar yordamida
o‘rganish mumkin?
8. Biometrik usul qanday bosqichlaridan tarkib topgan?
9. Reaksiya normasi nima va uning tibbiyotdagi ahamiyati qan-
day?
10. Ketle qonunini bilasizmi?
Masalalar
1. Drozofila pashshalarida metamorfoz holati kuzatilganda
quyidagi o‘zgarishlar aniqlangan: a) lichinkalar ozuqasiga kumush
nitrati qo‘shib berilsa, pashshalar dominant kulrang belgi bo‘yicha
gomozigotali (AA) bo‘lishiga qaramasdan, rangi sariq bo‘ladi;
b) gomozigotali resessiv kalta geniga (bb) ega bo‘lgan pashshalar 15°C
da saqlansa qanotlari kalta bo‘ladi, agar ulardan 31°C da saqlansa qa-
notlar normal tuzilishga ega bo‘ladi.
Bunday o‘zgarishlar mohiyatini tushuntiring. Bu holatda resessiv
gen dominant genga aylanishi mumkinmi?
2. Tug‘uruqxonadagi 50 ta chaqaloq bo‘y uzunligi bo‘yicha
quyidagi ko‘rsatkichlarga
(8-jadval)
ega:
8-j a d v a l
Bo‘y uzunligi (sm)
44
46
49
50
52
55
57
Variantlar soni
5
3
7
15
10
6
4
a) shu belgi ko‘rsatkichlari asosida variatsion egri chiziqni chi-
zing.
b) belgining o‘rtacha ko‘rsatkichini aniqlang.
3.
Bog‘chadagi kichkintoylar guruhidagi 50 ta tarbiyalanuvchilar
og‘irliklari bo‘yicha quyidagi ko‘rsatkichlarga
(9-jadval)
ega:
9-j a d v a l
Og‘irlik (kg)
8,5
9,0
9,5
10,0
12,0 14,5
15,0
Variantlar soni
4
7
10
12
10
6
1
Belgining variatsion egri chizig‘ini chizing, o‘rtacha ko‘rsatkichi-
ni aniqlang.
62
Genetika
Test topshiriqlari:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov
|
Variatsion qator nima? - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov,...

Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov
Genetika
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov, K. N. Nishonboyev, M. Bosimov
|
Genetik injeneriya Bakteriyalarning o`sishi va ko`payishi

|
Genetik injeneriya Bakteriyalarning o`sishi va ko`payishi
|
bet | 1/4 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 285,5 Kb. | | #145608 |
Bog'liq Genetika muhandislik
Mavzu: Genetika muhandislik
Reja:
Genetik injeneriya
Bakteriyalarning o`sishi va ko`payishi
Bir molekula oqsilning biologik sinteziga javobgar bo'lgan, DNK zanjiridagi nukleotidlar qatorini gen deb ataladi. Murakkab biologik jarayon ketma-ketligini boshqarishda ishtirok etadigan, genetik tuzilishi bo'yicha deyarli bir-biriga o'xshash bo'lgan bir necha genlar — genlar majmuasi yoki oilasini tashkil qiladi.
Organizmlar genlari yoki genlar majmuasining faoliyatini inson manfaatlarini ko'zlagan holda o'zgartirilishiga gen injeneriyasi yoki genetik injeneriya deb ataladi.
Gen injeneriyasi fanining maqsadi genlam ing ichki tuzilishini va xromosomada tutgan o'rnini ehtiyojga mos ravishda o'zgartirib, ularning faoliyatini idora etishdir. Natijada har qanday tirik mavjudotni, albatta imkoniyat darajasida, maqsadga yana ham ko'proq muvofiqlashtirish yo'li bilan sanoat miqyosida oqsil m oddalar ishlab chiqarish, o'sim lik va hayvon turlarini inson ehtiyojiga mos ravishda o'zgartirish, irsiy va yuqumli kasalliklarni aniq va tez tashxis qilish ham da sabablarini aniqlash usullari yaratildi.
Genetik injeneriya (gen injeneriyasi) fani irsiyatning moddiy asosi — DNK molekulasini spetsifik tarzda bo'laklarga bo'luvchi va har qanday DNK bo'lagini bir-biriga uchm a-uch biriktiruvchii enzimlar ham da DNK bo'laklarini uzunligi bo'yicha bir-biridani o'ta aniqlik bilan ajrata oluvchi elektroforez usulining kashf eti-j lishi oqibatida vujudga keldi. Ayniqsa, DNK molekulasini tashkil etuvchi nukleotidlarning spetsifik ketma-ketligini (izchilligini)] aniqlash ham da xohlagan DNK bo'lagini avtomatik tarzda sintez qilish usullarining va uskunalarining kashf etilishi bu fanning jadalj sur’atlar bilan rivojlanishini ta ’minladi.
DNK zanjiri
Genetik injeneriyaning tadqiqot obyektlari[tahrir | manbasini tahrirlash]
Genetik injeneriyaning tadqiqot obyektlari viruslar, bakteriyalar, zambumgMar, hayvon va o'sim liklarning hujayralaridir. Bu tirik mavjudodlarning DNK molekulasi hujayraning boshqa moddalaridan tozalab olinganidan keyin ular orasidagi moddiy farq yoʻqoladi. Har qanday m anbadan ajratihb, tozalangan DNK molekulasi enzimlar vositasida spetsifik boʻlaklarga parchalanishi va qaytadan bu boʻlaklar ulovchi enzim vositasida ehtiyojga mos ravishda ulanishi mumkin. Hozirgi zam on genetik injeneriyasi usullari vositasida probirkada har qanday DNK molekulasi boʻlagini aynan ko'paytirish yoki DNK zanjiridagi xohlagan nukleotidni boshqasi bilan almashtirish mumkin. Albatta bu qadar yuksak yutuqlarga irsiyat qonuniyatlarini izchillik bilan tadqiq etish natijasida erishildi.
Irsiyatning moddiy asoslarini oʻrganish tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]
Buyuk fransuz olimi Lui Paster bakteriyalarning xilma-xilligini, ularning irsiyati mavjudligini va xususiyatlarining irsiyatga toʻla bog'liqligini bakteriyalarni klonlash usuli bilan ilk bor ko'rsatib berdi.
|
| |
I bob. Tezlatgichlar va ularning turlari

I bob. Tezlatgichlar va ularning turlari
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
14.01.2024
Hajmi
0,98 Mb.
#137254
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
I bob. Tezlatgichlar va ularning turlari
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
har doim tezlashtiruvchi generator chastotasi 
𝜔
𝑔

maydon yo’nalishiga ham, shuningdek zarra tezligi yo’nalishiga ham
perpendikulyardir. Bu kuch zarraga markazga intilma tezlanish beradi, ya’ni:
2
,
V
a
R
=
Demak, zarra aylana bo’ylab harakatlanadi. Bir jinsli magnit maydonga uchib kirgan
zaryadlangan zarrachaning harakati 5-rasmda keltirilgan.
5-rasm. Bir jinsli magnit maydonda zarrachaning aylanma harakati
Nyutonning ikkinchi qonuniga asosan:
2
mV
F
R
=
(2)
(1) va (2) formulalardan quyidagi ifodani olamiz:
2
,
mV
eVB
R
=
(3) yoki
,
p
mV
eBR
=
=
(4)
bu yerda
p
mV
=
- zarra impulsi. Agar
m massani quyidagi ifoda orqali aniqlanuvchi
relyativistik massa deb olsak, ya’ni:
0
2
2
,
1
/
I bob. Tezlatgichlar va ularning turlari - bet 5

nazariyasida(relyativistik mexanikada) impuls
bilan energiya quyidagicha
bog’langan:
2
2 2
2 4
0
.
E
p c
m c
=
+
(6)
Bu yerda E – zarra to’liq energiyasi. Agar zarra tinch turgan bo’lsa, uning
energiyasi quyidagiga teng bo’ladi:
2
0
0
.
E
E
m c
=
=
(7)
Bu yerda E
0
– zarraning tinchlikdagi energiyasi deyiladi. Zarraning kinetik
energiyasi uning kinetik va tinchlikdagi energiyalarining yig’indisidan iborat
bo’ladi, ya’ni:
2
0
,
E
T
m c
= +
(8)
bu yerda
T – zarra kinetik energiyasi. Ushbu energiyani (7) va (8)
ifodalardan
foydalanib, quyidagi ko’rinishda yozamiz:
2
2
2
2
4
2
0
0
0
.
T
E
m c
p c
m ñ
m c
= −
=
+
−
(9)
Yuqoridagi ifodalardan ko’rinadiki, zarra kinetik energiyasi uning impulsi bilan,
demak, magnit maydon induktsiyasi bilan ham murrakkab formula orqali
bog’langan.
Relyativistik
fizikada
p
impuls
o’rniga
pckattalikdan,
m
0
tinchlikdagimassao’rniga esa
m
0
c
2
tinchlikdagi
energiyadan foydalanish
qo’laydir. Buning uchun (4) ifodaning ikki tomonini
sko’paytiramiz va foydalanish
uchun qulay bo’lgan o’lchov birliklardan foydalanib,
bu ifodani quyidagi
ko’rinishga olib kelamiz:
70
,
pc
T
ÃýÂ
=
(10)
Siklotron va fazotronlarda magnit maydon induksiyasi
B=2 Tl atrofida
bo’ladi. Boshqa turdagi siklik tezlatkichlarda esa
B=1,2 Tl bo’ladi. Bu qiymatlarni
(4.10) ifodaga qo’yamiz va tezlatkichlarning radiusini
hisoblash formulasini
yozamiz:
Siklotron va fazotronlar uchun
9
1, 6 10
R
pc
−
(11)
Katta siklik tezlatkichlar uchun
9
3 10
R
pc
−
. Bu yerda
R – metrlarda,
pc –
elektronvoltlarda. Proton tezlatkichlar radiuslarini baholashga misollar keltiramiz.
Buning uchun har energiyali proton tezlatkichlarning radiuslarni baholaymiz.
Protonlarni T=20 MeV (norelyativistik hol) gacha tezlatigan siklik tezlatkichning
radiusini aniqlaymiz. Ushbu energiyadagi proton impulsi:
2
2
2
2 938 20
200
pc
mc T
Ì ýÂ
Ì ýÂ
=
=
Binobarin, oxirgi aylanishining (halqasining) radiusi quyidagiga teng bo’ladi:
9
9
8
1, 6 10
1, 6 10
2 10 (
)
0,32 .
R
pc
ýÂ
ì
−
−
=
=
Rossiyaning Dubna shahridagi Yadro muammolar laboratoriyasidagi fazotron
protonlarni 680 MeV energiyagacha tezlatadi. Ushbu tezlatkichning radiusini
aniqlaymiz. Buning uchun (4.9) ifodadan protonlar impulsini topamiz va (4.11)
formuladan birinchisiga, ya’ni fazotronlar uchun yozilgan formulaga qo’yamiz va
orbita radiusini topamiz:
2
2
2
2
0
0
(
)
(
)
1300
,
Amaliy qism - Axborot kutubxona tizimlari

|
Axborot kutubxona tizimlari
|
bet | 19/33 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #126639 |
Bog'liq ААМ ва Х сиртқи услубий кўрсатма (1)Amaliy qism
Amaliy ish mazmuni: Axborot xizmatini ommaviy shakllaridan ommaviy tadbirlarni tayyorlash va o‘tkazish bosqichlari bo‘yicha quydagilarni amalga oshiradi:
-o‘tkaziladigan tadbir vaqti va joyini belgilaydi
- o‘tkaziladigan tadbir dasturini ishlab chiqadi
- ilg‘or mutaxasislarni qatnashishga jalb etadi
- mutaxasislarga taklifnomalar tayyorlaydi va jo‘natadi
- tashkil etish masalalarini muxokama qiladi, dastur bilan e’lonni tayyorlaydi
-ko‘rgazmaga kerakli narsalarni rasmiylashtiradi
- mavzuiga oid videofilm(slaydlar)ni tayyorlaydi
Ommaviy tadbir dasturini tayyorlashda quyidagilarga e’tibor qaratadi:
- qisqa kirish so‘zi
- dokladlar, obzorlar, xabarlar
- yurtimiz va xorijda masalaning zamonaviy xolati to‘g‘risida ilg‘or mutaxassislarni ma’ruzalari
-mazkur soxadagi tadqiqotlar to‘g‘risida ilg‘or mutaxassislar ma’ruzalari
- yangi imkoniyatlarni amaliyotga kiritish
- yangi kitoblarning mavzuiy obzori
- davriy nashrlardagi chiqishlar muxokamasi
-xorijiy davriylik bilan tanishishda tarjimonlar konsultatsiyasi
- ma’lumotlar bazasi namoishi
- videofilm(slaydovlar) ko‘rsatilishi
- ko‘rgazma, mustaqil ishlarni ko‘rsatish
- MBA orqali tanlangan mutaxassislar arizalarini yig‘ish
Amaliy mashg‘ulotga tavsiya etiladigan metodika. “Xulosalash” metodi bo‘lib, ko‘ptarmoqli, muammoli xarakteridagi mavzularni o‘rganishga qaratilgan metod xisoblanadi. Metodning mohiyati: axborot beriladi va ularning har biri alohida aspektlarda muhokama etiladi.
Amaliy mashg‘ulot “Xulosalash” metodini qo‘llash jarayoni: amaliy mashg‘ulot vazifasini bajarish jarayonida 7-10 daqiqa davomida o‘qituvchi talabani kichik guruhlarga taqsimlab oladi. Har bitta guruhga «Xulosalash» jadvali asosida ommaviy tadbirlarni tayyorlash va o‘tkazish metodikasini xususiyati, axamiyati va kamchiligi bo‘yicha tahlil qilish topshirig‘i beriladi. Guruhlar mazkur jadvalni 10 daqiqa davomida o‘zaro muhokama etgan holda to‘ldiradi.
|
| |
Xisobot shakli - Axborot kutubxona tizimlari

|
Axborot kutubxona tizimlari
|
bet | 18/33 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #126639 |
Bog'liq ААМ ва Х сиртқи услубий кўрсатма (1)Xisobot shakli
Talaba amaliy ishni Hemis OTM axborot tizimiga belgilangan vaqtgacha yuklaydi.
Nazorat savollari
1.Faktografik ma’lumotlar bazasi deganda nimani tushunasiz?
2.Axborot maxsulotlari va xizmatlarini yaratish metodikasi xaqida tushuncha bering?
3. Faktografik ma’lumot olingan manbaga analitik tavsif berish jarayonidagi tavsif sxemasi qoidasiga izox bering
Topshiriqni bajarishda foydalangan adabiyotlar ro‘yxati
Брежнева В.В., Минкина В.А. Информационное обслуживание: продукты и услуги, предоставляемые библиотеками и службами информации предприятий/ В.В.Брежнева, В.А.Минкина; СПбГУКИ. –СПб.: Профессия, 2004 См. Учебник. Приложение 8.
3-amaliy ish:
Axborot xizmatini ommaviy shakllari
(Ommaviy tadbirlarni tayyorlash va o‘tkazish metodikasi).
Isning maqsadi: Talaba tomonidan axborot kutubxona muassasalarida ommaviy tadbirlarni o‘tkazish va tayyorlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
Nazariy qism
Axborot kutubxona muassasalarida, AKM va ARMlarda kitobni targ‘ib qilish, kitobxonlarni kutubxonaga jalb etish, hamda ularni adabiyot va san’at vakillarining hayoti va ijodi bilan tanishtirish, muhim va unutilmas sanalar, davrning dolzarb ahamiyat kasb etgan voqea-hodisalari munosabati bilan ko‘pgina ommaviy tadbirlar o‘tkaziladi.
Kutubxonalarda adabiyotlarni targ‘ib etishda ommaviy usullar – ko‘rgazmali, og‘zaki va kompleks usullar qo‘llaniladi. Ular mazmuni, nashr xususiyati va boshqa xususiyatlarga ko‘ra kitob ko‘rgazmalari, kutubxona plakatlari, og‘zaki jurnallar, kitobxonlar konferensiyasi, adabiy-tematik, she’riyat, savol-javob, munozara, uchrashuv kechalari va boshqa tadbirlardan iborat bo‘lishi mumkin.
Ommaviy tadbirlarning afzallik tomoni shundaki, ushbu tadbirlar kitobxonlarning umumiy qiziqishlarini tezda qondirish imkoniyatini beradi. O‘tkaziladigan har qanday ommaviy tadbir avvaldan puxta tayyorgarlik ko‘rilgandagina samara beradi, ta’sirchan bo‘ladi va aniq maqsadga xizmat qiladi. Natijada kitobxonlar soni oshadi, mavzu bo‘yicha kitob o‘qilishi darajasi ko‘tariladi, yangi qiziqishlar paydo bo‘ladi. Kutubxonaga va tadbirlarga munosabat o‘zgaradi. Ommaviy tadbirda texnika vositalarini qo‘llash, ijtimoiy, siyosiy tashkilotlar, OAVlari bilan hamkorlik qilish, uning sifat va darajasini ko‘taradi, ommaviylik xususiyatini oshiradi.
Tadbirlarni o‘tkazayotgan mutaxassislar shuni unutmasliklari kerakki, har qanday tadbirda kitob o‘qishni targ‘ib etish birlamchi o‘rinda bo‘lishi lozim.
|
| |
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI  TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI

|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
|
bet | 24/33 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #126639 |
Bog'liq ААМ ва Х сиртқи услубий кўрсатма (1)O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“AXBOROT KUTUBXONA TIZIMLARI” KAFEDRASI
“Axborot kutubxona tizimlari” kafedrasi
“AXBOROTLARNING ANALITIK MAHSULOTI VA XIZMATI” FANIDAN MUSTAQIL ISHI
Mavzu: “_________________________________________________”
Bajardi:__________________
Qabul qildi:______________
Toshkent
1 ilova
10 мм
30 мм
Glassariy
Atamalar
|
Ta’riflar
|
Rus tili
|
Axborot
|
Kommunikatsiya jarayonida inson va (yoki) maxsus qurilma tomonidan moddiy va ma’naviy olamdagi faktlarning aksi sifatida qabul qilinadigan ma’lumotlar
|
Информация
|
Kommunikatsiya
|
Ikki va undan ortiq shaxslar va (yoki) sistemalar orasida boshqariladigan axborot uzatuvi
|
Коммуникация
|
Xabar
|
Kommunikatsiya uzatilgan va (yoki) kabul kilingan axborot
|
Сообщение
|
Nashr
|
Ommaviy foydalanishga mo‘ljallangan xujjat
|
Публикация
|
Xujjat
|
Jampyat tomonidan foydalangai va saklash maksadida zamon va makonda uzatpshga muljallangan matn, tovushli yozuv yokn tasvpr kurinishidagi axborot aks etgan moddiy ob’ekt
|
Документ
|
|
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar
1. O’zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
farmoni.
O’zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha
harakatlar strategiyasi
to’g’risida. Toshkent sh., 2017 yil 7 fevral, 4947-son
2. O’zbekiston
Respublikasi
Xalq
ta’limi
tizimini
2030-yilgacha
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida. O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining Farmoyishi. 2019-yil 29-aprel PQ-5712-son.
3. Bekjonov R. Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi. Toshkent. 1995.
4. Muminov T.M., Xushmurodov Sh.X., Xoliqulov A.B.
Yadro va elemntar
zarralar fizikasi. Toshkent. 2009.
5. Ракобольская А. Ядерная физика. М.1978.
6. Акоста В. Основы современной физики. М. 1981.
7. Ahmedova G., Omanov Sh., Xushmurodov Sh.X. Radiofaol nuklidlar va
ularning qo‟llanishi. Samarqand. SamDU nashriyoti 2002.
8. Сердюкова А.С., Капитанов Ю.Т. Изотопы радона и короткоживущие
продукты их распада в природе. М. 1968.
9. Радиация, дозы, эффекти, риск, издателство «Мир». Москва: 1988.
10. Комар Е.Г. Основы ускорительной техники. М., Атомиздат, 1975.
11. Коломенский А.А. Физические основы методов ускорения заряженных
частиц. М., изд. МГУ, 1980.
12. Гольдин Л.Л. Физика ускорителей. М., Наука, 1983.
13. Шальнов А.В., Лебедев А.Н. Основы физики и техники ускорителей.
Том. 1-3, М., Энергоиздат, 1982.
14. Москалев В.А., Сергеев Г.И. Измерение параметров пучков заряженных
частиц. М., Энергоатомиздат, 1991.
15. Пипко А.И., Плисковский В.Я., Королев Б.И., Кузнецов В.И.
Основы
вакуумной технике. М., Энергоиздат, 1981.
Kompyuterni tashkillashtirish Mustaqil ish Bajardi

|
Kompyuterni tashkillashtirish Mustaqil ish Bajardi
|
bet | 1/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 140,84 Kb. | | #245126 |
Bog'liq kkk
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Kompyuterni tashkillashtirish
Mustaqil ish
Bajardi : Xayotov Xasan
Tekshirdi: Atadjanova Nozima
|
Mavzu: Parallelashtirish tizimlarning arxitekturasi, MIMD arxitekturasi.
vektor konveyerli kompyuterlar, ommaviy parallel va matritsali tizimlar, keng buyruqli so'zlar, maxsus protsessorlar, klasterlar, juda ko'prikli arxitekturali kompyuterlar va hokazo. Kompyuterlarga qo'ng'iroq qilishingiz mumkin. Xuddi shu ro'yxatda hali muhokama qilinmagan mimariler Masalan, sistolik massivlar yoki dataflow kompyuterlar. Shu bilan birga, tavsifning to'liqligi uchun xotira tashkil etilishi, protsessorlar o'rtasidagi muloqot topologiyasi, alohida qurilmalar ishining sinxronlashi yoki operatsiyalarni bajarish usuli kabi muhim parametrlar qo'shiladi, keyin turli xil me'morchiliklarning soni mutlaqo tushunarsiz bo'ladi.
Nima uchun juda ko'p parallel arxitektura mavjud? Ularning o'zaro aloqasi qanday? Har bir me'morlikni tavsiflovchi asosiy omillar nima? Bu kabi savollarga javobni topishning o'zi kompyuter tizimlarining arxitekturasini tasniflash zaruriyatiga olib keladi. Bu yo'nalishdagi faol harakatlar M. Flynn o'tgan asrning 60-yillari oxirida tasnifi birinchi versiyasining nashr etilganidan so'ng boshlangan edi.
Yaxshi tarkibni tasniflash kompyuterni takomillashtirishning mumkin bo'lgan usullarini taklif qilishi mumkinligini inkor etmang. Masalan, qimmatbaho yoki yuqori ko'rsatkichlarga ko'ra tasniflashda noyob bo'lmagan "oq nuqta" ni topish qiyin. Biroq, dasturlarning soddaligi va moslashuvchanligi nuqtai nazaridan mumkin bo'lgan sistematikalar haqidagi aks ettirish yangi arxitekturalarni qidirish yo'nalishini aniqlash uchun juda foydali bo'lishi mumkin.
|
|
| |
interyer
(ichki qiyo- 
fasini aniqlovchi) belgilariga emas, balki 
eksteryer

147
Hayvonlar seleksiyasi ongsiz ravishda, bundan 10 ming yillar
avvalroq, hayvonlarni xonakilashtirish jarayonidan boshlangan.
Xonakilashtirish jarayonida hayvonlarga stabillashtiruvchi tan
lashning ta ’siri tobora kamayib borgan va aksincha o ‘zgaruvchanlik
ortib borgan. Inson o‘zi tushunmagan holda xonakilashtirilayotgan
hayvonlarning foydali belgilari ko‘proq saqlanib qolishiga sabab
bo ‘lgan.
32-§. Hayvonlar seleksiyasining asosiy yo‘nalishlari
1. Hayvonlar yuqori mahsuldor va konkret yashash muxitiga
yaxshi moslashgan b o ‘lishi lozim.
2. Hayvonlar mahsuldorligining sifat k o ‘rsatkichlarining ortishi-
ga (sutning yog‘liligi, g o ‘shtdor hayvonlarda g o ‘sht, yog‘, suyak
mutanosibligi, m o ‘yna va junning sifati va boshqalar) erishish.
3. Kam xarajat talab qiluvchi, tez k o ‘payuvchi zotlarni keltirib
chiqarish.
4. Kasalliklarga chidamliligini orttirish.
Duragaylash va individual tanlash
hayvonlar seleksiyasining
asosiy metodlaridan hisoblanadi. Hayvonlarda nasl kam bo‘lgani
uchun yalpi tanlash qo‘llanilmaydi.
Hayvonlar seleksiyasida
inbriding
(qarindoshlar orasida) va
autbriding
(begonalar orasida) duragaylash qo‘llaniladi.
Inbriding duragaylash natijasida
gomozigotalik
ortib ketadi,
chidamlilik va moslanuvchanlik kamayadi, bepushtlik ko‘payadi.
Shunday bo‘lishiga qaramasdan inbriding hayvonlar selek
siyasida qo‘llaniladi.
Zot doirasida birnecha liniyalar ajratib olinadi va inbriding
duragaylanadi. Keyin har xil liniyalar, hatto zotlar o ‘zaro duragay-
lanadi.
Inbriding va autbridingni ketma-ket qo‘llash natijasida mash-
xur seleksioner M. F. Ivanov cho‘chqalar va qo‘ylarning qimmatli
zotlarini keltirib chiqardi. Hayvonlar seleksiyasida
MUSTA - Axborot kutubxona tizimlari

1
|
Axborot maxsulotlariga bo‘lgan iste’molchilarni talablari Axborot maxsulotlari va xizmat turlari
|
2
|
Axborot maxsulotlari sifatini ta’minlash prinsiplari va sharoitlari. Axborot xizmatini baholashni ob’ektiv kriteriyalari.
|
3
|
Servis va servis faoliyati: zamonaviy qarashlar.Axborot xizmatining vazifalari va mazmuni haqidagi ilmiy qarashlar evolyusiyasi. Axborot xizmatiga servis yondoshuvi.
|
4
|
Axborot talablarining mazmuni. Ijtimoiy axborotlar mazmuni
|
5
|
Xujjatlar oqimining o‘ziga xosligi. Axborotga analitik-sintetik ishlov berish imkoniyatlari
|
6
7
|
Tovar nomenklaturasini ishlab chiqish. Axborot xizmatini tannarhi
|
8
|
Axborot maxsuloti taraqqiyoti. Axborot maxsuloti va xizmati reklamasi
|
9
|
Axborot bozori sub’ektlari va ularni o‘rganish maqsadlari. Asosiy foydalanuvchilar guruxi. Axborot maqsulotlari ishlab chiqaruvchilar
|
10
|
Axborotga bo‘lgan talablarning belgilari. Axborot xizmati organlari va axborot-kutubxona muassasalarida axborotga bo‘lgan talablarni aniqlash.
|
11
|
Axborot ishlab chiqarish samaradorligini asosiy belgilari
|
12
|
Axborot maxsulotlarini boshqarish. Axborot ishlab chiqarishda mexnatni tashkil etish
|
13
|
Axborot maxsulotlarini tayyorlashda kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash tizimi. Axborot xuquqining yuridik manbalari
|
14
|
Kutubxonachilik xizmati ko‘rsatish usullari: a’zo bo‘lish, o‘quv zali, elektron xujjatlardan foydalanish, to‘la matnli elektron xujjatlarga onlayn tarzda kirish
|
15
|
Bibliografik mahsulotlar va xizmatlar: vertual servis, bibliografik va annatatsiyali nashrlar, to‘plamlar, esselar, elektron kataloglar
|
16
|
Servis va servis faoliyati haqida referat tayyorlash.
|
17
|
Axborot xizmati ko‘rsatishning mazmuni va vazifalarini.
|
18
|
Xujjatlar oqimining xususiyatlarini bir ARM negizida tahlil qilish.
|
19
|
Axborot mahsulotlarining tipologiyasi.
|
20
|
TATU talabalarining axborotga bo‘lgan talablarni o‘rganish
|
21
|
Axborot mahsulotlarini ishlab chiquvchi va iste’molchilarning asosiy guruhlarini tanlash va tariflash.
|
22
|
Axborot-kutubxona muassasalarida axborotga bo‘lgan talablarni aniqlash.
|
23
|
Turli xil axborot mahsulotlarini o‘rganish.
|
24
|
Bibliografik mahsulotlar turlarini o‘rganish va taxliil qilish.
|
25
|
TATU ARMida faktografik axborot mahsulotlarining holatini o‘rganish.
|
26
|
Axborot-kutubxona muassasalarida axborotga bo‘lgan talablarni aniqlash usulini ishlab chikish.
|
27
|
Guruhda kompleks axborot tadbirini tayyorlash.
|
28
|
Olingan ilmiy mavzu bo‘yicha axborot materialini tayyorlash.
|
29
|
Maslahat xizmati, uni tashkil etish, maqsadi va vazifalari.
|
30
|
Bir AKM yoki ARM negizida axborot mahsluoti sifatini boshqarish holatini o‘rganish.
|
31
|
Axborot mahsuloti marketingi.
|
32
|
Axborot mahsuloti narxi va uni aniqlash yo‘llarini o‘rganish.
|
33
|
Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish va axborot maxsulotlarini taxlil qilish
|
34
|
Ma’lumot berish xizmatining buguni va kelajagi
|
35
|
Ma’lumot berish ishija foydalanuvchi materiallarini tanlash va baxolash
|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. AbdullayevBog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhh
1
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
U.R.XAMDAMOV, DJ.B.SULTANOV,
S.S.PARSIYEV, U.M.ABDULLAYEV
OPERATSION
TIZIMLAR
O‘zbekistonRespublikasi
Oliyvao‘rtamaxsusta’limvazirligi
tomonidano‘quvqo‘llanmasifatida
tavsiyaetilgan.
Toshkent –2021
2
UDK: 004.45(075.8)
KBK: 32.973
U.R.Xamdamov, Dj.B.Sultanov, S.S.Parsiyev, U.M.Abdullayev
Operatsion tizimlar. (O‘quv qo‘llanma). – T.: «Nihol print» OK, 2021. – 436 b.
ISBN 978–9943–7343-2-6
Operatsion tizimlar hisoblash mashinalari va hisoblash tizimlari uchun dasturiy
ta’minotning asosidir. Hozirgi kunda kompyuterlashtirish hayotimizning barcha sohalarini
qamrab oldi. Ushbu o‘quv qo‘llanmada operatsion tizimlarning asosiy tushunchalari va
ularning ahamiyati, operatsion tizimlarning asosiy funksiyalari va imkoniyatlarini o‘rganish
masalalarini o‘z ichiga olgan.
Mazkur fan talabalarga maxsus fanlarni o‘zlashtirishda, keyinchalik ishlab chiqarish,
loyihalash va tadqiqot ishlarida kerak bo‘ladigan asosiy negiz tushunchalarni o‘rgatadi. O‘quv
qo‘llanmada “Operatsion tizimlar” fanini o‘zlashtirish jarayonida talabalar tomonidan
o‘zlashtirilishi kerak bo‘lgan bilimlar: operatsion tizim tushunchasi va ularning ahamiyati,
ularning tuzilishi va asosiy komponentlari, operatsion tizimlarning asosiy funksiyalari bo‘lgan
jarayonlarni boshqarish, protsessorni boshqarish, xotirani tashkil etish va boshqarish usullari,
tashqi qurilmalarni boshqarish, fayl tizimi va fayllarni boshqarish masalalari, tarmoq
operatsion tizimlari va ularning imkoniyatlari, tarmoq xizmatlari va ularni tashkil etish,
xavfsizlik va himoya vositalari va dasturlari, amaliyotda keng qo‘llaniladigan Linux,
Windows, Android operatsion tizimlari, ularning qurilish tamoyillari va imkoniyatlari
haqidagi ma’lumotlar keltirilgan.
O‘quv
qo‘llanma
5350100
-
“Telekommunikatsiya
texnologiyalari”
(Telekommunikatsiyalar, Teleradioeshittirish, Mobil tizimlar) yo‘nalishi bo‘yicha oliy o‘quv
yurtlari talabalari, hamda kredit ta’lim tizimi bo‘yicha ta’lim olayotgan talabalarning
“Tarmoqni dasturlash asoslari”, “O‘rnatilgan tizimlar” v.b. fanlarni tayanch fani hisoblanadi
va shu fanlar bilan mantiqan bog‘langan.
|
| |
geterozis
ham 
keng qo‘llaniladi (broyler jo ‘jalarni olishda).
Poliploidiya

148
Genetika
ga oshirilishi, lekin ulardan olingan duragaylar bepusht bo ‘lishi
ko‘rsatilgan edi. Masalan, ot bilan eshakni duragaylash (xachir),
bir o‘rkachli tuya bilan ikki o‘rkachli tuyani duragaylash (nor),
yakni yirik qoramol bilan duragaylash
inson tomonidan qadim
zamonlardan beri qo‘llanib kelinadi.
Ayrim hollarda uy hayvonlarini ularning yovvoyi ajdodlari
bilan duragaylash ijobiy natija berishi mumkin. Masalan,
mayin
junli merinos qo‘ylarini yovvoyi arxar qo‘chqorlari bilan duragay
lash natijasida mayda junli arxarmerinos qo‘ylar yaratildi. Yirik
shoxli qoramolni o‘rkachli zebu bilan duragaylash natijasida sutdor
qoramol olindi.
Hayvonlar seleksiyasida sun’iy urug‘lantirish (qimmatli belgi
larga ega bo‘lgan erkak hayvonning spermasini urg‘ochi
hayvon-
ning jinsiy yo‘llariga kiritib otalantirish) va poliembrioniya (bitta
zigotadan bir necha embrion hosil qilish va ularni bepusht urg‘ochi
xayvon bachadoniga kiritib rivojlantirish).
Sun’iy urug‘lantirish va poliembrioniya usullarini mahsuldor
hayvonlardan ko‘p nasl olishni tezlashtirishga imkon beradi.
Hujayra injeneriyasi
hayvonlar seleksiyasida istiqbolli usul
bo‘lishi mumkin. 1997-yilda Angliyada qo‘yni
irsiy klonlashtirish
tajribasi muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Bu tajribada avval
qo‘yning sut bezidan somatik hujayrasini ajratib olindi.
Tuxum
hujayradan yadrosi olib tashlandi va unga somatik hujayra yadrosi
kiritildi. Hosil bo‘lgan diploid zigotani
elektroshok yordamida
maydalanishga rag‘batlantirildi va maydalanayotgan homilani re-
tsepiyent qo‘y bachadoniga kiritildi. 148 kundan keyin tug‘ilgan
qo‘zichoqni
Dolli deb atashdi
Ximiyaviy mutagenez - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov,...

146
Genetika
C hinni gul
H osil
H u ja y ra la rn i H u ja y ra la rn i oziqa
N ihol olish
qiluvchi
a jra tish
m u h itid a o 'stirish
to 'q im a
50-r a s m.
To‘qimalarni sun’iy o‘stirish.
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
1. Madaniy o‘simliklar kelib chiqishi markazlarini sanab bering
va ular qanday o‘simliklar vatani ekanligini aytib bering.
2. O‘simliklar seleksiyasida qanday usullar qo‘llaniladi?
3. Irsiy o‘zgaruvchanlikning gomologik
qatori qonuni seleksiya-
da qanday ahamiyatga ega?
4. Poliploidiya nima uchun asosan o‘simliklar seleksiyasida
qo‘llaniladi?
5. O‘zbekistonda g‘o‘za seleksiyasi to‘g‘risida nimalarni bilasiz?
6. Qanday usul yordamida turlararo duragaylar bepushtligini bar-
taraf qilish mumkin?
31-§. Hayvonlar seleksiyasi
Hayvonlar
seleksiyasi metodlari
Hayvonlar seleksiyasida ham asosan o‘simliklar seleksiyasidagi
kabi metodlardan foydalaniladi. Ammo bu usullarni qo‘llashda
hayvonlar uchun xos bo‘lgan ayrim xususiyatlar bilan hisoblash-
ligiga to ‘g‘ri keladi.
Hayvonlar faqat jinsiy yo‘l bilan ko‘payadi, ularning nasli ko‘p
bo‘lmaydi.
Shuning uchun ham seleksionerlar
seleksiya uchun dastlabki
material tanlaganda ko‘p belgilar ota-onalarda namoyon
bo‘lmasligini e’tiborga olishi zarur (masalan, erkak organizmlarda
sutning yog‘liligi, tuxum qo‘yuvchanlik ko‘rsatkichlari).
Hayvonlar seleksiyasida
ularning faqat
Mavzu: Paint grafik muharriri

|
Mavzu: Paint grafik muharriri
|
bet | 4/5 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 146 Kb. | | #261402 |
Bog'liq kom grafikasi lotinchaMavzu: Paint grafik muharriri.
Reja:
Paint dasturi haqida.
Paint dasturini ishga tushirish va ekran kursatkichlari.
Dastur menyusi.
Paint grafik muharriri Windows95 dasturining ilova dasturidir. Paint dasturi har hil turdagi rasmlar chizish uchun ko’pgina asbob vositalariga ega.
Dastur rasm chizish va rasmli fayllarni tahrir qilish uchun muljallangan.
Paint Brush dasturi faqat bir oynada ishlaydi. Ikkita oynada ishlash uchun birinchi oynadagi ma`lumotlarni saqlab olish kerak.
Paint Brush dasturi vektorli - .BMP, JPEG formatli - .jpg yoki .jpeg, animatsiya shaklidagi - .gif kengaytmali fayllar bilan ishlaydi. Asboblar paneli yordamida biror bir asbobni tanlab uni qog’ozda chizish mumkin.
Dastur Pusk, Programmi, Standartnie i Graficheskiy redaktor Paint menyular ketma-ketligi orqali ishga tushiriladi:
Paint Brush dasturi oynasi quyidagi ko’rinishda bo’ladi:
Ekran quyidagi ko’rsatkichlarga ega: menyu, asboblar to’plami, ish maydoni, rang-lar palitrasi, holat satri hamda o’ngda va pastda ekranni ko’rish menyusi.
Dasturning menyusi kuyidagi bulimlardan iborat:
Fayl, Pravka, Vid, Risunok, Parametri (Palitra) va Pomosh (Spravka).
Fayl bulimi. Fayl bo’limida siz Sozdat yoki Otkrit buyruqlari orqali mos ravishda yangi fayllar tashkil etishingiz yoki hotirada bor fayllardan birini chaqirib olishingiz mumkin.
Soxranit yoki Pechat buyruqlari orqali esa faylni hotiraga yozib qo’yish yoki printerda chop etish mumkin. Chop etishdan oldin printerni kompyuteringizga ulang va unga qog’oz qo’yishni unitmang. Bet ko’rsatkichlari esa Maket stranici buyrug’i orqali o’rnatiladi. Chizgan rasmingizni Windowsning ish stoliga Zapolnit rabochiy stol Windows buyrug’i orqali qo’yishingiz mumkin. Dasturdan Alt+F4 tugmalarini bosish orqali chiqiladi.
|
| |
(48-rasm).
Tur ichidagi formalarni duragaylash

145
Uzoqdan duragaylash va radiatsion mutagenez usullari yor
damida g‘o‘zaning foydali belgilariga ega bo‘lgan navlari yaratilgan.
O ‘zbekistonda radiatsion mutagenez hodisasidan foydalanib
akademiklar Nabijon Nazirov va Oston Jalilovlar g‘o‘zaning ser
hosil AN-402, Samarqand-3, Yulduz kabi serhosil navlarini yarat-
dilar.
Ma’ruza mashg’ulotining maqsadi - Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning...

|
Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning elektromexanik sistemalari, Sohaning texnologik o’lchashlari va asboblari
|
bet | 24/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarMa’ruza mashg’ulotining maqsadi: Talabalarni darsga mashg’ulotida tayyorlash, talabalarga bilimni uzatish yo’li bilan o’quv jarayonini tashkillashtirish, mar’uza materiallari boyicha bilim va ko’nikma hosil qilish, ushbu mashg’ulotni o’zlashtirishi uchun izlanish, ularning bilim va ko’nikmalarini shakllantirish va rivojlantirish
Reja:
1. Birlamchi o’zgartirgichlarni va olish qurilmalarini o’rnatish
2. Temperaturani o’lchaydigan birlamchi o’zgartirgichlarni o’rnatish haqida
3. Suyuqlikli tik shisha termometrlarni o’rnatish
4. Manometrik termometrning termoballonini o’rnatish
5. Qarshilik termoo’zgartgichlarini o’rnatish
6. Termoelektrik termometrlarni o’rnatish
7. Temperaturani o’lchovchi ikkilamchi asboblarni o’rnatish
1. Birlamchi o’zgartirgichlarni va olish qurilmalarini o’rnatish
Birlamchi o’zgartirgichlar maxsus zavodlarda yoki tayyorlash-o’rnatish ustaxonalarida tayyorlangan va sinalgan qismlar va detallardan foydalanib o’rnatiladi. Qator birlamchi o’zgartirgichlar (masalan, manometrlar, difmanometrlar)ni o’rnatish uchun namunaviy o’rnatish konstruksiyalari (TK va TM) ishlab chiqilgan. Bular montaj buyumlar zavodida tayyorlanadi. Difmanometrlar guruhini o’rnatish uchun maxsus montaj ramalari (stativlar) qo’llaniladi.
Birlamchi o’zgartirgichlarni o’rnatish joylari loyihaning ish chizmalarida ko’rsatilgan. O’rnatish joylarini belgilash va birlamchi o’zgartirgichlarni mahkamlash uchun teshiklar ochish ishlarini texnolotgik uskunalarni va quvurlarni (truba yo’llarni) o’rnatuvchi tashkilot bajaradi.
Birlamchi gazolish qurilmalarini o’rnatish uchun g’isht terish ishlarini bajaruvchi tashkilot devorga o’rnatiladigan qismlar uchun g’isht devorda teshiklar o’rnini belgilaydi, shuningdek bu qismlarni sementli qorishma bilan suvab o’rnatadi.
Birlamchi o’zgartirgichlar o’rnatiladigan teshiklarni belgilash, teshish va qurish ishlarini kim bajarishidan qat’iy nazar, bu ishlar avtomatlashtirish asboblari va vositalarini o’rnatuvchi tashkilotning bevosita mas’ul vakili nazorati ostida amalga oshiriladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning elektromexanik sistemalari, Sohaning texnologik o’lchashlari va asboblari
|
Bu holda quyidagi amallarni bajarish mumkin bo’ladi

Bu holda quyidagi amallarni bajarish mumkin bo’ladi:
2) O’tilgan mavzuni mustahkamlash.
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
Grafik muharrirlari haqida gapiring?
Grafik ahborotlar necha hil bo’ladi?
Rasmlarni hotiraga olish qanday bajariladi?
Rasmni bosmaga chiqarish uchun qanday amallarga bajariladi?
Testlar
1. Informatika fani o`rganadigan asosiy tushunchalar qaysilar?
A) Axborot, algoritm, EHM;
B) Dastur, EHM, dasturlash tillari;
C) Bit, bayt, axborot;
D) Kompyuter, EHM qurilmalari, dastur.
E) To`g`ri javob ko`rsatilmagan
2. Birinchi hisoblash vositalari.
A) Toshlar
B) Abak
C) Barmoqlar
D) Birka
E) To`g`ri javob ko`rsatilmagan
3. Rasmli xat
A) Ideogramma
B) Piktografiya
C) To`g`ri javob keltirilmagan
D) Gologramma
E) Sprayt
4. Displeyning rangli ekranidagi istagan nuqtaning rangi ...
kabi asosiy ranglarning signallaridan hosil bo`ladi
A) qizil, ko`k, yashil
B) oq, qizil, ko`k
C) oq, qizil, yashil
D) oq, qizil, qora
E) sariq, qizil, yashil
5. BEYSIK dasturlash tili qo`llanishi jixatidan qanday
tillar qatoriga kiradi
A) O`quv dasturlash tili
B) Universal dasturlash tili
C) Ko`rgazmali
D) Ommaviy
E) To`g`ri javobi ko`rsatilmagan
|
Temperaturani o’lchaydigan birlamchi o’zgartirgichlarni o’rnatish haqida

|
Temperaturani o’lchaydigan birlamchi o’zgartirgichlarni o’rnatish haqida
|
bet | 25/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblar2. Temperaturani o’lchaydigan birlamchi o’zgartirgichlarni o’rnatish haqida
Temperaturani o’lchaydigan birlamchi o’zgartirgichlar (suyuqlikli shisha termometrlar, manometrik termometrlarning termoballonlari, qarshilik termoo’zgartirgichlari va termoelektrik termometrlar) stendlarda tekshirilib, ularning o’rnatishga yaroqli ekanligi aniqlangandan keyin o’rnatish uchun qabul qilinadi.
O’zgartirgichlar bevosita o’rnatish oldidan tashqi ko’rikdan o’tkaziladi, kapillyar va termoballonda shikastlangan joylarning y o’qligi tekshiriladi; asboblar to’plamida termoballonni mahkamlash detallarining borligi aniqlanadi; texnik hujjatlar (zavodda berilgan pasport va stendda tekshirilganlik bayonnomasi)ning borligi; kapillyar uzunligining asbob o’rnatilgan joydan termoballon o’rnatilgan joygacha bo’lgan masofaga mosligi tekshiriladi.
O’rnatilgan birlamchi o’zgartirgichlar oqimining o’rtacha temperaturasini qabul qilishi, nurlanish yoki issiqlik o’tkazuvchanlik oqibatida yo’qotilgan issiqlik miqdori eng kam bo’lishi lozim. Buning uchun birlamchi o’zgartirgichning sezgir elementi (manometrik termometrning termoballoni, qarshilik termoo’zgartgichning aktiv qismi, termoelektr termometrning issiqqa kiritiladigan kavsharlangan uchi) texnologik quvur yo’ldan oqadigan oqimning markaziga o’rnatiladi. Kesim yuzasi har xil bo’lgan quvur yo’llarda aktiv qismining va himoya cho’ntaklarining uzunligi turlicha bo’lgan termometrlar ishlatiladi yoki turli o’rnatish bo’rtmalaridan foydalaniladi. Quvuryo’lning kesimi kichik bo’lganda termometrni uning aktiv qismi oqimning markazida joylashadigan qilib o’rnatish qiyin. Bu holda termometr oqimga qarshi yo’naltirilib, quvurning o’qiga nisbatan 30 yoki 45 burchak hosil qilib o’rnatiladi yoki quvur yo’lning oqim ko’tariladigan tirsagida joylashtiriladi.
Nazorat qilinadigan muhit temperaturasini to’g’ri o’lchashning asosiy sharti termometrni surilma qopqoqlardan, jo’mraklardan va toraytiruvchi qurilmalardan quvur yo’lning 20 mmli diamteriga teng masofada, ya’ni oqim uyurmalanmaydigan yoki g’alayonlanmaydigan joyda o’rnatishdan iborat.
Birlamchi o’zgartirgich o’rnatilgan joyda tashqi (aloqasi bo’lmagan) issiqlik manbalaridan qo’shimcha harorat ta’sir etmasligi lozim. Begona issiqlikdan saqlanish iloji bo’lmasa, birlamchi qurilmalar issiq o’tkazmaydigan vositalar bilan qoplanadi yoki himoyalovchi ekran o’rnatiladi. Qarshilik termoo’zgartgichlarini va termoelektr termometrlarni devorlardagi tokchalarda, va havo aylanmaydigan boshqa joylarda o’rnatmaslik kerak. Aks holad o’lchash qurilmasining inersionligi ortib ketadi.
Birlamchi temperatura o’zgartirgichlarini mahkamlash va ularning sezgir elementlarini o’lchanadigan muhitga kiritish uchun ishlatiladigan eng oddiy qurilmalar texnologik uskuna va quvuryo’llarga o’rnatiladigan bo’rtmalardan iborat (138-rasm, a). Diametri Dn 45 va 57 mm li trubalarga bo’rtmalarni o’rnatish uchun kengaytirgichlar payvandlab ulanadi (138-rasm, b).
|
| |
Armaturani o’rnatishga tayyorlash

|
Armaturani o’rnatishga tayyorlash
|
bet | 23/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblar4. Armaturani o’rnatishga tayyorlash
Armaturani o’rnatishga tayyorlash ishlarining hajmi shu armatura mo’ljallangan shartli bosimga va uning pasportida ko’rsatilgan kafolat muddatiga bog’liq
10 Mpa dan past shartli bosimga mo’ljallangan armatura uning pasportida ko’rsatilgan kafolat muddati o’tgunga qadar o’rnatishga berilganda tayyorlash-o’rnatish ustaxonalarida fqat tashqi tekshiruvdan o’tkaziladi. Armatura moydan tozalangandan keyin sinchiklab ko’zdan kechiriladi va oson ochilishi va yopilishi tekshiriladi. Armaturaning tambasi qadalmasdan engil harakatlanishi lozim.
Tayyorlovchi-zavodda berilgan pasportda ko’rsatilgan kafolat muddati o’tgan bo’lsa, armaturani o’rnatishga berishdan oldin ko’zdan kechiriladi. Mustahkamligi va zichligini aniqlash maqsadida dastlabki gidravlik sinovdan o’tkaziladi. Armaturaning korpusini bosim bilan mustahkamlikka sinash GOST 356-80 ga muvofiq bajariladi; berkitish qurilmasining zichligi ish bosimi bilan sinaladi, bunda meyor GOST 9544-75 boyicha qabul qilinadi. Shartli o’tish teshigining diametri 15 dan 50 mm gacha bo’lgan jo’mraklar gidravlik sinovdan shkafsimon maxsus stendlarda o’tkaziladi. Stendning ustqoyma qismida masofadan boshqariladigan ikkita KDUB-1 jo’mragi va uchta manometr joylashgan. Bulardan bittasi –havo yo’lidagi bosimni o’lchashga, ikkitasi esa sinab ko’rish uchun beriladigan suv bosimini o’lchashga mo’ljallangan. KDUB-1 jo’mraklari servoyuritmalarni boshqaarish uchun mo’ljallangan: bitta jo’mrak sinaladigan buyumlarni siqadi, ikkinchisi suvning sinab ko’rish bosimini hosil qiladi. Stendda eng katta sinash 2,5 Mpa.
10 Mpa dan yuqori shartli bosimga mo’ljallangan armatura tayyorlovchi-zavoddan berilgan pasportning bor-yo’qligidan qat’i nazar o’rnatishga berishdan oldin tekshiruvdan va mustahkamlikka hamda zichlikka gidravlik sinovdan o’tkaziladi.
Armatura tashqi tomondan tozalangandan keyin tekshirish alohida qismlarga ajratiladi, kerosin bilan yuviladi, klapan va o’rindiq sinchiklab ko’rikdan o’tkaziladi, ularning bir-biriga ishqalab moslanganligi boyoq surkab tekshiriladi, rezbaning holati ko’zdan kechiriladi va tekshiriladi, linza osti uyalarning tozaligi, shuningdek tamg’alarning borligi tekshiriladi. Shundan keyin armatura yig’iladi.
Gidravlik sinov Gost 356-80 va 9544-75 da belgilangan meyordagi sinab ko’rish bosimida 5 min saqlab turib o’tkaziladi Gidravlik sinovdan keyin armatura puflab tozalanadi, tashqi boyalmagan yuzalar tabiiy alif yoki korroziyaga qarshi modda bilan qoplanadi, zichlash yuzalariga esa solidol surtiladi (kislorodli muhitda ishlaydigan armaturaga solidol surtilmaydi). Agar tekshiruvdan keyin armatura o’rnatish uchun jo’natilmaydigan bo’lsa, yashiklarga joylab qoyiladi.
Kislorod, ammiak va emiruvchi muhitlar bilan to’latiladigan quvuryo’llarda bu muhitlarda ishlashga mo’ljallangan armaturalardan ham foydalanishga ruxsat etiladi. Armaturani tekshirish va gidravlik sinash natijalari dalolatnomada yozib rasmiylashtiriladi.
Temperatura o‘lchash vositalarining montaj va sozlash ishlari
|
| |