Mavzu: koinot nurlari. Koinot nurlarining manbalari energiyasi va kimyoviy tarkibi - bet 2

|
Mavzu: koinot nurlari. Koinot nurlarining manbalari energiyasi va kimyoviy tarkibi
|
bet | 2/6 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 19,9 Kb. | | #116100 |
Bog'liq Mavzu koinot nurlari. Koinot nurlarining manbalari energiyasi v-fayllar.orgo’rganishda asosiy rol o’ynaydi. Baland tog’ stansiyalari, havo sharlari, Yer yo’ldoshlari, raketalar, planetalararo va orbital stansiyalarning ishlatilishi koinot nurlari fizikasini geofizika va koinot fizikasi bilan chambarchas bog’laydi. Koinot nurlari astrofizikasi yo’nalishi koinotdagi radionurlanishlarni o’rganadi. Bu nurlanish radioteleskoplar yordamida o’rganiladi. Bundan tashqari rentgen va — nurlanishlar elektronlar, protonlar va yadrolar yordamida hosil bo’ladi. Bu nurlanishlar yordamida Galaktikadan tashqarida bo’lgan jarayonlarni ham o’rganish mumkin. Bundan tashqari koinot nurlari fizikasi fan — texnikaning turli sohalariga, masalan, kosmik parvozlar, yuqori energiyalar fizikasi, zarrachalar o’zaro ta’siri va ularning xususiyatlarini o’rganishga bevosita daxldordir. Dastlab 20 —asrning 30 —yillarida koinot nurlari yuqori energiyali zarralar oqimi ekanligi ma’lum bo’lgach, ularning xususitlarini o’rganishiga kirishildi. Lekin yuqori energiyali tezlatgichlar qurilishi bilan bu soha tezlatgichlar yordamida, ya’ni o’ta yuqori energiyalarda o’rganila boshlandi. Hozirgi paytda koinot nurlari fizikasi yadro fizikasi, astrofizika, kosmik fazo fizikasi, geofizika va geliofizika kabi fanlarga aloqadaor juda ko’p muammolarni o’rganadi. Endi koinot nurlarnini o’rganishning tarixiga nazar tashlasak, koinot 4 nurlarini o’rganish gazlardagi tok o’tkazuvchanlikni o’rganishdan boshlangan. Bunda ionizatsiya kamerasi qalin qo’rg’oshin bilan to’sib qo’yilganda ham gaz ma’lum miqdorda tok o’tkazgan. Shu sababli, Vilson bu ionizatsiyani keltirib chiqaruvchi sabab yerdan tashqaridagi manba ekanligini birinchi bo’lib aytdi. 1911 — 1912 yillarda havo sharlari yordamida o’tkazilgan tajribalar balandlik oshishi bilan ionizatsiya tokining oshishini ko’rsatdi. Keyinchalik esa bu balandlikdagi nurlanish boshqa nurlanishlarga qaraganda yomon yutilishi, ya’ni yuqori o’tuvchanlikka ega ekanligi aniqlandi. 1927 yili D.Skobelsin Vilson kamerasini magnit maydoniga joylashtirdi va 1200 e kuchlanish magnit maydonida u kuchsiz og’gan izlarni kuzatishga muvaffaq bo’ldi. Natijada koinot nurlari korpuskulyar tabiatga ega ekanligini aniqladi. Keyinchalik koinot nurlarini kuzatish uchun qalin fotoemulsiya metodi qo’llanila boshlandi. 1932 yili esa Anderson kosmik nurlarda pozitronni kashf qildi. Koinot nurlari «yumshoq» va «qattiq» komponentlarga ajratib o’rganila
o’rganishda asosiy rol o’ynaydi. Baland tog’ stansiyalari, havo sharlari, Yer yo’ldoshlari, raketalar, planetalararo va orbital stansiyalarning ishlatilishi koinot nurlari fizikasini geofizika va koinot fizikasi bilan chambarchas bog’laydi. Koinot nurlari astrofizikasi yo’nalishi koinotdagi radionurlanishlarni o’rganadi. Bu nurlanish radioteleskoplar yordamida o’rganiladi. Bundan tashqari rentgen va — nurlanishlar elektronlar, protonlar va yadrolar yordamida hosil bo’ladi. Bu nurlanishlar yordamida Galaktikadan tashqarida bo’lgan jarayonlarni ham o’rganish mumkin. Bundan tashqari koinot nurlari fizikasi fan — texnikaning turli sohalariga, masalan, kosmik parvozlar, yuqori energiyalar fizikasi, zarrachalar o’zaro ta’siri va ularning xususiyatlarini o’rganishga bevosita daxldordir. Dastlab 20 —asrning 30 —yillarida koinot nurlari yuqori energiyali zarralar oqimi ekanligi ma’lum bo’lgach, ularning xususitlarini o’rganishiga kirishildi. Lekin yuqori energiyali tezlatgichlar qurilishi bilan bu soha tezlatgichlar yordamida, ya’ni o’ta yuqori energiyalarda o’rganila boshlandi. Hozirgi paytda koinot nurlari fizikasi yadro fizikasi, astrofizika, kosmik fazo fizikasi, geofizika va geliofizika kabi fanlarga aloqadaor juda ko’p muammolarni o’rganadi. Endi koinot nurlarnini o’rganishning tarixiga nazar tashlasak, koinot 4 nurlarini o’rganish gazlardagi tok o’tkazuvchanlikni o’rganishdan boshlangan. Bunda ionizatsiya kamerasi qalin qo’rg’oshin bilan to’sib qo’yilganda ham gaz ma’lum miqdorda tok o’tkazgan. Shu sababli, Vilson bu ionizatsiyani keltirib chiqaruvchi sabab yerdan tashqaridagi manba ekanligini birinchi bo’lib aytdi. 1911 — 1912 yillarda havo sharlari yordamida o’tkazilgan tajribalar balandlik oshishi bilan ionizatsiya tokining oshishini ko’rsatdi. Keyinchalik esa bu balandlikdagi nurlanish boshqa nurlanishlarga qaraganda yomon yutilishi, ya’ni yuqori o’tuvchanlikka ega ekanligi aniqlandi. 1927 yili D.Skobelsin Vilson kamerasini magnit maydoniga joylashtirdi va 1200 e kuchlanish magnit maydonida u kuchsiz og’gan izlarni kuzatishga muvaffaq bo’ldi. Natijada koinot nurlari korpuskulyar tabiatga ega ekanligini aniqladi. Keyinchalik koinot nurlarini kuzatish uchun qalin fotoemulsiya metodi qo’llanila boshlandi. 1932 yili esa Anderson kosmik nurlarda pozitronni kashf qildi. Koinot nurlari «yumshoq» va «qattiq» komponentlarga ajratib o’rganila
|
| |