nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash

|
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash
|
bet | 75/103 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #156399 |
Bog'liq 10 s-d-i-tIV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: UGLEVODLAR. MONOSAXARIDLAR. OLINISHI VA XOSSALARI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
O‘zinio‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
B1
kimyo fani va undagi asosiy qonuniyatlar haqida bilish, doimiy ravishda o‘zini o‘z rivojlantirib, kamolotga intilish, kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil ravishda oshirib borish.
|
Darsning blok sxemasi:
|
| |
IV. Elektron manbalar - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

Maktabgacha va maktab ta’limi
vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi
70-XDFU-son buyrug‘i bilan
tasdiqlangan
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI
MAKTABGACHA VA MAKTAB TAʼLIMI VAZIRLIGI
A. AVLONIY NOMIDAGI PEDAGOGLARNI KASBIY
RIVOJLANTIRISH VA YANGI METODIKALARGA OʻRGATISH
MILLIY-TADQIQOT INSTITUTI
PEDAGOGIK MARKAZLARI METODIK XIZMAT
KO‘RSATISH BO‘LIMI METODISTLARI
UZLUKSIZ KASBIY RIVOJLANTIRISH KURSINING
N A M U N A V I Y Oʻ Q U V D A S T U R I
v) yangi sharoitda ishlay oladigan kadrlarni tayyorlash

b) iqtisodiyotda bozor munosabatlarini shakllantirishga qaratilgan
chora-tadbirlar;
v) siyosiy o'zgarishlarni am alga oshirishga qaratilgan chora-
tadbirlar;
g) m a’naviy va maishiy o'zgarishlarga qaritilgan tadbirlar;
d) yuqoridagilarning barchasi.
6. Iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishning asosiy yo'nalishlaridan qa/si
biri bozor iqtisodiyotiga o'tishning shart-sharoitini vujudga keltiradi?
Download
a) mulkiy munosabatlarni isloh qilish

Bog'liq T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor
a) mulkiy munosabatlarni isloh qilish; b) boshqarish tizimini isloh qilish va bozor infratuzilmasini yaratish; v) moliya-kredit va narx-navo islohoti; g) agrar islohotlar; d) yuqoridagilarning barchasi. 7. Respublikada agrar islohotlarning negizini nima tashkil qiladi?
a) yerga bo'lgan mulkchilik munosabatlarini isloh qilish; b) davlat korxonalarini jam oa xo'jaliklariga va m ulkchilikning boshqa shakllariga aylantirish; v) shaxsiy tomorqalarni kengaytirish; g) ishlab chiqarish tuzilishini takomillashtirish; d) yuqoridagilarning barchasi. 8. Respublikada bozor infratuzilm asini vujudga keltirishning qaysi
ynlashi brokerlik va dileriik idoralari, vositachi firmalar paydo bo'lishiga
olib keladi?
a) tovar birjasi tizimini rivojlantirish; b) fond birjalari tizimini rivojlantirish; v) xom ashyo birjasi tizimini rivojlantirish; g) valyuta birjasi tizimini rivojlantirish; d) yuqoridagilarning barchasi. 9. O'zbekistonda bozor munosabatlariga o'tishda nimaga ustunlik beriladi?
a) iste’molga; b) raqobatga; v) chetdan qarz olishga; g) investitsiyalarni ko'paytirishga; d) iqtisodiy erkinlikni kengaytirishga. 10. Bozor iqtisodiyotiga o'tishda islohotlar qachon sezilarli samara beradi?
a) milliy valyuta muomalaga kiritilganda; b) chinakam mulkdorlar sinfi shakllanganda; v) mulk davlat tasarrufidan chiqarilganda; g) ijtimoiy himoya tizimi yaratilganda; d) makroiqtisodiy barqarorlikka erishilganda. 75
11. Respublikada bozor munosabatlari qaror topishining asosiy belgisi
nimada namoyon bo'ladi?
a) inson manfaatlarining muhofaza qilinishida;
a) chet el valyutalari bozorida

a) ayirboshlashga chiqariladigan tovar va xizm atlar turi (bozor
obyektlari);
b) bozorli vaziyatning yetuklik darajasi (bozor subyektlari mavqei);
v) ishlab chiqaruvchi bilan iste’molchini bog'lash vazifasi;
g) iqtisodiyotni tartibga solish vazifasi;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
7. Quyidagilardan qaysi biri moliya bozorining tarkibiy qismi hisoblanadi?
a) qarz majburiyatlari bozori;
b) kapital bozori;
v) ssuda kapital bozori;
g) qimmatli qog'ozlar bozori;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
8. Bozorning qaysi turida ishlab chiqarishning pirovard natijalari
ayirboshlash qilindi?
a) iste’molchilik tovarlari bozori;
b) ishchi kuchi (mehnat) bozori;
v) kapital bozori;
g) tabiiy resurslar (yer) bozori;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
9. Quyidagilarning qaysi biri chakana savdo shahobchalarining tarkibiy
qismi hisoblanadi?
a) ixtisoslashgan va universal magazinlar;
b) supermarketlar;
v) xizm at ko'rsatish uylari;
g) dehqon bozori;
Download
Taʼlimga oid normativ-huquqiy hujjatlarni bilish va kasbiy faoliyatda

9
baholash
metodologiyasi, taʼlimdagi ilgʻor xorijiy yondashuvlar. Janubiy Koreya,
Singapur, Finlandiya, Buyuk Britaniya,
Germaniya tajribalari, Milliy oʻquv
dasturini amaliyotga bosqichma-bosqich joriy etish.
Metodik xizmatni olib borish. Oʻquv jarayoni mazmuni va uni tashkil
etilishining xususiyatlari. Taʼlimda “standart” va “standartlashtirish” tushunchalari.
DTSning zaruriyligi, maqsadlari,
vazifalari, mohiyati, tuzilishining asosiy
tamoyillari.
Taʼlim sifatini baholash boʻyicha xalqaro tadqiqotlar (PISA, PIRLS, TIMSS,
STEAM va boshqalar). PIRLS va PISA taʼlim sifatini baholash xalqaro tadqiqoti
va 2022-yilda oʻtkazilgan tadqiqot natijalari.
PIRLS xalqaro tadqiqoti
topshiriqlarini baholash metodikasi bilan tanishish, oʻqish va matnni tushunish
savodxonligini rivojlantirish. TIMSS xalqaro baholash dasturining maqsadi,
qamrov doirasi, asosiy yoʻnalishlari, mazmuni va samaradorligi. Zamonaviy ilgʻor
oʻquv materiallar va texnologiyalarni taʼlim jarayoniga tatbiq etish. Baholashning
yangi usul va vositalari. Bilim va koʻnikmalarni
baholashning alternativ
yondashuvlari. Hayotiy koʻnikmalarning tavsiflari. Bilim va koʻnikmalarni
baholashdagi farqlar. Koʻnikmalarni baholashning maqsadlari.
Oʻquvchilarning bilim va koʻnikmalarni baholash metodologiyasi. Bilim va
koʻnikmalarni baholashga tayyorgarlik koʻrish. Formativ va summativ baholash.
Oʻquvchilarning oʻquv tajribasi va ehtiyojlarini baholash. Oʻquvchilarning oʻz-
oʻzini hamda boshqalarni baholash usul va vositalari. Baholash vositalaridagi
mezonlarni ishlab chiqish. Baholash mezonlarining DTSlari talablari va fan
mazmuni
bilan
mosligini
taʼminlash.
Baholashni
amalga
oshirishda
oʻquvchilarning bilim va koʻnikmalarini korrektirovka qilish. Oʻquvchilarning
bilim va koʻnikmalarini baholash mezonlari, usul va vositalari. Baholash usullari.
STesting dasturlari, test topshiriqlari va ularni tayyorlash.
Taʼlimda monitoring va uning taʼlim-tarbiya sifatini boshqarishdagi roli.
Monitoring yoʻnalishlari. Davlat taʼlim standarti asosida oʻquvchilar
natijalarini
monitoring qilish. Monitoring maqsadlari. Maktabda monitoring turlari.
Monitoringni rejalashtirish, tayyorgarlik va oʻtkazish bosqichlari.
Oʻquv va metodik materiallar tayyorlash va ekspertizadan oʻtkazish.
Oʻquv-metodik majmua – darslik, mashq daftari, oʻqituvchi uchun metodik
qoʻllanma, multimedia mahsulotlari, elektron platformalar orqali oʻrganuvchi va
oʻrgatuvchi kontentlar (videodars, virtual laboratoriyalar, elektron dasturlar va
boshqa).
Iqtidorli yoshlarni aniqlash boʻyicha fan olimpiadalari
va turli tanlovlarni
tashkil etish. Oʻquvchilarni respublika va xalqaro olimpiadalarga tayyorlash,
ragʻbatlantirish, yuqori malakali kadrlar tayyorlashning uzluksiz tizimini tashkil
etish.
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 9

|
Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professionalBog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya Kamilovna
4-rasm
O‘chirg‘ich(rezinka). Chizmada ko‘pincha yumshoq o‘chirg‘ich(rezinka) ishlatiladi.
Keraksiz chiziqlarni o‘chirish vaqtida chizma chap qo‘l bilan ushlab turiladi.
O‘chirg‘ich(rezinka)ni esa qattiq bosmaslik va mumkin qadar bir tomonga yurg‘izish
kerak.
Uchburchaklik. Uchburchakliklar yog‘ochdan va plastmassadan yasalgan bo‘lishi
mumkin. U vertikal va qiya chiziqlarni o‘tkazishda ishlatiladi. Bunda uchburchak bir
kateti bilan linekaga qo’yiladi, uning ikkinchi kateti bo‘yicha esa pastdan yuqoriga qarab
vertical chiziqlar tortiladi, qiya chiziqlar esa uchburchakning gipotenuzasi bo’yicha
o‘tkaziladi.
5-rasm
25
Transporter. Burchaklarni yasash uchun transporter ishlatiladi. Burchaklar yasashda va
o‘lchashda burchak uchi transportirda ko’rsatilgan maxsus belgida bo‘lishi shart.
Gotoval’niya. Chiziqlarni o‘lchaydigan, aylanalar chizadigan, chizmani tushlash va
boshqa ishlarni bajarish uchun belgilangan asboblar to‘plamiga gotoval’niya deyiladi.
quyidagi tipdagi (xildagi) gotoval’niyalardan foydalanish tavsiya etiladi. U 14, 15, 19 va
30 universal gotoval’niyadan foydalanish mumkin.
Qiyalik. To‘g‘ri burchakli A B C uchburchakning AB gipotenuzasi bilan AC kateti
orasida hosil bo‘lgan tangens burchagi (tga) qiyalik deyiladi. Bu yerda a qiyalik burchagi.
Qiyalik, ya’ni tga ko‘pincha I harfi bilan ifodalanadi. U BC va AC katetlarning nisbatiga
teng. Ya’ni:
6-rasm
26
7-rasm
|
| |
b) k o ‘ p u k la d li iq tis o d iy tiz im va m u lk d o rla r s in fin in g

|
b) k o ‘ p u k la d li iq tis o d iy tiz im va m u lk d o rla r s in fin in g |
bet | 52/122 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | | | #252621 |
Bog'liq T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professorb) k o ‘ p u k la d li iq tis o d iy tiz im va m u lk d o rla r s in fin in g
shakllanishida;
v) bozor infratuzilmasi shakllanishida
g) a) va b) to'g'ri;
d) b) va v) to ‘g‘ri.
12. Iqtisodiy islohotlarni am alga oshirishning qaysi tam oyilli bozor
munosabatlariga o'tishniig izchilligini ta’minlaydi?
a) iqtisodiyotning mavfkuradan ustunligi;
b) davlatning bosh islohatchi b o lishi;
v) qonunlarga asoslanish;
g) aholini ijtimoiy himoyalash;
d) bozor munosabatlarini bosqichma-bosqich qaror toptirish.
13. Davlat mulkini xususiylashtirishning dastlabki bosqichida qanday vazifa
amalga oshirildi?
a) ommaviy xususiylashtirish amalga oshirildi;
b) kichik xususiylashtirish amalga oshirildi;
v) chek vositasida xususiylashtirish amalga oshirildi;
g) ko‘p ukladli iqtisodiyot real shakllandi;
d) xususiy mulk hukmron shaklga aylandi.
14. Agar islohotlarning negizini nima tashkil qiladi?
a) qishloqda boshqaruv tizim ini takomillashtirish;
b) yerga mulkchilik munosabatlarini tubdan zgartirish;
v) ishsizlikni bartaraf etish;
g) xizm at ko'rsatish sohasini rivojlantirish;
d) qishloq aholisining ijtimoiy kafolatlarini mustahkamlash.
15. Respublikada narxlar qaysi davrdan boshlab erkinlashtirila boshladi?
a) 1991 yildan;
b) 1992 yildan;
v) 1993 yildan;
g) 1994 yildan;
d) 1995 yildan.
16. Iqtisodiy islohotlarning ikkinchi bosqichidagi asosiy iqtisodiy vazifani
aniqlang:
a) davlat mulkini xususiylashtirishni oxiriga yetkazish;
b) makroiqtisodiy barqarorlikni ta ’minlash;
v) milliy valyutani mustahkamlash;
g) iqtisodiyot tuzilishining tubdan o'zgarishi;
d) yuqoridagilam ing barchasi.
76
|
| |
Metodistning masʼuliyati va moslashuvchanligi

8
Taʼlim jarayonida yuz berayotgan turli oʻzgarishlarga va yangilanish
jarayonlariga tez va oson moslasha olish. Taʼlimdagi yangi yondashuv va
strategiyalarni qabul qila olish, ularni egallash va oʻz kasbiy amaliyotiga joriy eta
olish. Kattalar taʼlimi nazariyasi. Pedagogik jamoa va uning ijtimoiy-psixologik
xususiyatlari. Pedagogik jamoalarda kuzatiladigan muammolar, pedagogik jamoani
muvaffaqiyatli boshqarishda xodimlarning oʻzaro munosabatlari. Pedagogik
jamoada sogʻlom ijtimoiy-psixologik muhit va uning asosiy indikatorlari.
Metodik xizmat koʻrsatishda psixologik adaptatsiya muammolari. Jamoadagi
psixologik holatni aniqlashda diagnostik psixologik trening. STEAM taʼlimi va
boshqa
taʼlim
mazmuni.
Oʻz-oʻzida masʼuliyat va moslashuvchanlik
kompetensiyalarini rivojlantirishning samarali texnologiyalari.
5. Inklyuziv taʼlimni joriy etish masalalari
Inklyuziya va inklyuziv taʼlim tushunchasi. Oʻquvchilarni jismoniy,
intellektual, ijtimoiy, emotsional, tili va boshqa xususiyatlaridan qatʼi nazar birga
oʻqitishni tashkil qilish. Bunda yuzaga keladigan muammolar va ularni samarali
hal etish usullari.
Alohida taʼlim ehtiyojlariga ega oʻquvchilarni taʼlim jarayoniga jalb qilishga
oid meʼyoriy hujjatlar. Imkoniyati cheklangan oʻquvchilarning umumtaʼlim
maktablarida
sogʻlom
bolalar
bilan
bir
qatorda
taʼlim
olishlarini
qoʻllab‑quvvatlashning turli strategiyalari.
Alohida taʼlim ehtiyojlariga ega oʻquvchilarga taʼlim-tarbiya berishning
psixologik jihatlari.
Oʻzini oʻzi rivojlantirish, uzluksiz kasbiy rivojlanish masalalari

7
kengash faoliyatini rivojlantirish, umumtaʼlim maktablarida fan oyliklarini
oʻtkazish, tayanch maktablari faoliyatini tashkil etish va amalga oshiriladigan
ishlar mazmunini ehtiyojlar asosida takomillashtirib borish.
Taʼlim muassasasidagi metodik faoliyat – roli, ahamiyati, huquqiy asoslari.
Umumiy oʻrta taʼlimni tizimli isloh qilishning ustuvor yoʻnalishlarini belgilash,
oʻsib kelayotgan yosh avlodni maʼnaviy-axloqiy va intellektual rivojlantirishni
sifat jihatidan yangi darajaga koʻtarish, oʻquv-tarbiya jarayoniga taʼlimning
innovatsion shakllari va usullarini joriy etish. Uzluksiz taʼlim tizimi mazmunini
sifat jihatidan yangilash, shuningdek, metodistlarning malakasini oshirish, oʻqitish
metodikasini takomillashtirish, taʼlim-tarbiya jarayoniga individuallashtirish
tamoyillarini bosqichma-bosqich tatbiq etish boʻyicha normativ-huquqiy
hujjatlarning mazmun-mohiyatini targʻib qilish va ijrosini taʼminlash, umumiy
oʻrta taʼlim maktablarida oʻqituvchilarga metodik xizmat koʻrsatish tartibi.
Oʻzini oʻzi rivojlantirish va mustaqil kasbiy rivojlanish uchun shaxsiy reja
tuzish, pedagoglarning oʻzini oʻzi rivojlantirish faoliyati natijalarini baholash,
oʻqituvchilarni
uzluksiz
kasbiy
rivojlantirish
ishlarini
tashkil
etish,
muvofiqlashtirish. Ehtiyojlarga asoslangan tadbirlar, anjumanlar, shuʼba
yigʻilishlari, vebinarlar va debatlarni tashkil etish.
Kollaboratsiya (hamkorlik) maqsadi, mohiyati, vazifasi, turlari. Metodistlar
va oʻqituvchilarning kompetensiyalari asosida kasbiy ehtiyojlari, oʻzaro tajriba
almashish, faoliyatini ommalashtirish ishlarini yoʻlga qoʻyish.
Variativ oʻquv rejalari asosida taʼlim jarayonini tashkil etish. Umumtaʼlim
muassasalarida taʼlim jarayonini tashkil etishda zamonaviy yondashuvlarni va
ilgʻor xorijiy tajribalarni qoʻllash, oʻquvchilarning qiziqishlarini inobatga olish,
maktab oʻquvchilarining oliy oʻquv yurtlariga kirish imtihonlariga tayyorgarlik
koʻrishlariga keng imkoniyatlar yaratish, umumiy oʻrta taʼlim maktablarida
variativ oʻquv rejalarini tajriba-sinovdan oʻtkazish, oʻquv dasturi va taqvim-
mavzularni ishlab chiqish, variativ sinflarni tashkil etishda olib boriladigan ishlar
tartibi. Variativ oʻquv rejalarini amaliyotga tatbiq etishning asosiy yoʻnalishlari
shakl va metodlari.
Variativ taʼlim jarayonida innovatsion yondashuv. Tanlov sinflar
oʻquvchilarining bilimlarini aniqlash yuzasidan nazorat ishlari va monitoringini
olib borish. Variativ oʻquv rejalarini joriy etishning ahamiyati.
II. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari va nutqlari

12
4.
Кох М. Н., Пешкова Т. Н. Основы андрагогики. – Краснодар:
КубГАУ, 2015. – 90 с.
5.
Eshqobilov S. Oʻquv-tarbiyaviy ishlarni boshqarishda axborot tizimlaridan
foydalanish. Metodik qoʻllanma. – Toshkent: A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot
instituti, 2022. – 74 b.
6.
Ishmuhamedov R. J., Yuldashev M. A. Taʼlim va tarbiyada innovatsion
pedagogik texnologiyalar. – Toshkent: Nihol, 2013. – 279 b.
7.
Tolipova J. O. Pedagogik texnologiyalar-doʻstona muhit yaratish omili. –
Toshkent: UNICEFning Oʻzbekistondagi vakolatxonasi, 2005. - 96 b.
8.
Anca Sirbu, Basic Andragogy-oriented strategies and communication in
online education. Martime University of Const.anta – 2020 // International
Conference Knowledge-Based Organization, №2(26). – P. 350–356.
9.
Jiban Khadka. Andragogy: Process and context based (PCB) Model for
adult learners // International Journal of African and Asian Studies. – 2020, №63. –
P. 27–34.
-§. Bozor infratuzilmasi va uning unsurlari

IV . Ijtimoiy sohaga xizmat ko'rsatuvchi muassasalar:
uy-joy va kommunal xizmati idoralari, mehnat birjasi va
agentliklari.
V.
Axborot xizmati idoralari:
auditorlik firmalari, huquqiy
maslahatxonalar, axborot agentliklari.
Tovar birjasi
- namuna yoki andozalar asosida ommaviy tovarlarning
muntazam savdo-sotiq ishlarini o'tkazuvchi tijorat muassasasi.
Universal birjalar
- har xil tovarlar bilan savdo-sotiq qiladi.
Ixtisoslashgan birjalarda
- ayrim turdagi yoki bir
guruhga kiruvchi tovarlar sotiladi.
Broker (m akler)lar
- bu tovar, fond va valyuta birjalarida oldi-sotdi
bitimlarini tuzishda vositachilik qiladigan shaxs yoki maxsus firmalar.
Auksionlar
- alohida xususiyatlarga ega bo'lgan tovarlarni sotish
uchun muayyan joylarda tashkil qilingan maxsus kirn oshdi savdo
muassasasi.
Savdo firmalari
- tijorat ishini yurituvchi ulgurji va chakana savdo
korxonalaridir. Ulgurji savdo firmalari tovarlarni o'z mulkiga sotib olib,
keyin iste’molchilarga sotadi. Chakana savdo korxonalari mustaqil
do'konlar, maxsus savdo shaxobchalari va supermarketlardan iborat
bo'ladi.
Download
№ 1-mavzu: Kirish. Qurilish chizmachiligi asoslari. Formatlar, chiziq turlari

№ 1-mavzu: Kirish. Qurilish chizmachiligi asoslari. Formatlar, chiziq turlari, masshtablar va yozuvlar. Chizmachilik buyumlaridan foydalanish R EJA 1. Q URILISH CHIZMACHILIGI ASOSLARI 2. F ORMATLAR HAQIDA TUSHUNCHA 3. C HIZIQ TURLARI 4. M ASSHTABLAR TO ‘ G ‘ RISIDA MA ’ LUMOT F ORMATLAR Tomonlarining o‘lchami 841x1189 mm yuzasi 1m² ga teng bo‘lgan format asosiy
format deb qabul qilinadi va Ao bilan belgilanadi.
Listning formati uning tashqi qirg‘og‘ining o‘lchamlari bilan aniqlanadi va ingichka
chiziq bilan chiziladi.
Formatning ichki ramkasi tutash yo‘g‘on chiziq bilan chiziladi.
Bunda uning yuqori, o‘ng va quyi tomonlari tashqi ramkadan 5mm listni, tikish uchun
chap tomondan 20 mm masofa qoldirilib chiziladi.
1-rasm Formatlarning nomer va belgisi A₀ №44 A₁ №24 A₂ №22 A₃ №12 A₄ №11 Format tomonlarining o‘lchami 841x1189 594x841 420x594 297x420 210x297
22
Har bir keyingi asosiy format undan oldingi formatning uzun tomonini teng ikkiga
bo‘lishdan kelib chiqadi.
Asosiy formatlardan foydalanish noqulay bo‘lganda qo‘shimcha formatlardan ham
foydalaniladi.
Kursning maqsadi va vazifalari

5
Kurs hajmi
Malaka oshirish kursining davomiyligi 36 soatni tashkil etadi. Malaka
oshirish
toifasi
boʻyicha
taʼlim
dasturlarini
toʻliq
oʻzlashtirgan kurs
tinglovchilariga davlat namunasidagi sertifikat beriladi. Oʻquv
modulining har
2 soatini oʻzlashtirgani uchun tinglovchiga 1 kredit ball beriladi.
Savol 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

Savol
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25
To‘g‘ri
Javob
B D C E B A B E D A
A
B
A
A
A
A
A
A
A
A
D
D
D
B
A
219
AMALIY MASHG‘ULOT
94-rasm.
220
95-rasm.
221
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. I.Rahmonov- Chizmachilik. Toshkent 2016.
2. Raxmonov i., Abduraxmonov a., Chizmachilikdan ma’lumotnoma t. «o‘qituvchi».
3. Umronxо‘jayev A, Djumanov SH. “Mashinasozlik va qurilish chizmachiligi”.
Toshkent. О‘qituvchi, 2015 y. 22-56 betlar
4. A.Egamov. “Chizma tasvir” Toshkent, О‘qituvchi, 2017 y. 14-32 betlar
5. Nosirov D.A. Markaziy Osiyo me’morchiligida interyer-T.: О‘zbekiston Respublikasi
«Fan» nashiryoti", 2015-148 b.
6. Abduraxmonov SH. “Chizma” geometriya”. Toshkent. Aloqachi, 2005y.
7. K. Madumarov “Texnik chizmachilik” (Qoraqalpoq), Toshkent, О‘qituvchi, 2006
8. YE.Semchenko. “Chteniya chertejey” Toshkent, О‘qituvchi, 2007
9. Timomova N. Interyer+Dizayn.-M.: Rossiya, 2011-232 b.
10. Odilov P.O. va boshqalar. Chizmachilik. – T: 2010
Internet manbalari:
1.
www.chizmachilk.uz
2.
www.arxiv.uz
3.
www.kitobxon.com
4.
www.hozir.org
5.
www.e-library.namdu.uz
6.
www.foydali-fayllar.uz
7.
www.mbaza.uz
8.
www.library.samdu.uz
9.
www.kompy.info
10.
www.taqi.uz
11.
www.n.ziyouz.com
12.
www.fayllar.org
13.
www.ilmiy.bmti.uz
14.
www.fll.jdpu.uz
15.
www.kitobsevar.uz
16.
www.reja.tdpu.uz
17.
www.tdtu.uz
18.
www.library.tsdi.uz
19.
www.edusammono.uz
20.
www.uz.denemetr.com
21.
www.tdtu.uz
22.
www.portal.guldu.uz
Document Outline
|
VII
Siklli - 6-маруза. Социал-иқтисодий тизимлар ва уларни ўзгариши

|
6-маруза. Социал-иқтисодий тизимлар ва уларни ўзгариши
|
bet | 3/6 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 309,15 Kb. | | #156332 |
Bog'liq 3 MAVZU IQTISODIY TIZIM MODELLARI VA MULKChILIK I — копияVII
Siklli
rivojlanish
darajasiga
ko‘ra
Jamiyatning siklli rivojlanish sivilizasiyasi
- Neolitik (30–35 asr.)
- Quldorchilik bronza asri (20–23 asr.)
- Antik temir asri (11–13 asr.)
- Dastlabki feodal (7 asr.)
- Toindustrial sivilizasiya (4–5 asr.)
- Industrial asr (2–5 asr.)
VI
Mulkiy jihatdan yondashuv
Ishlab chiqarish vositalariga mulkchilik shakli
Monoiqtisodiyot
Poliiqtisodiyot
Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi
Turkumlashga yondashuvlar
Turkumlash mezonlari
Iqtisodiy tizim turlari
VIII
Iqtisodiy tizim turlari
Amal qilish darajasi
Mikroiqtisodiyot
Makroiqtisodiyot
Mezoiqtisodiyot
Megaiqtisodiyot
Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi
Turkumlashga yondashuvlar
Turkumlash mezonlari
Iqtisodiy tizim turlari
Iqtisodiy tizim modellari
Iqtisodiy jarayonlarni boshqarish mexanizmi hamda mulkchilikning ustuvor shakllariga ko‘ra iqtisodiy tizimning bir qator modellari ajratiladi.
Belgilari
Buyruqbozlikka asoslangan iqtisodiyot
- Davlat mulki ustuvorlikka ega;
- Iqtisodiy jarayonlar bir markazdan turib boshqariladi va uyg‘unlashtiriladi.
Bozor
iqtisodiyoti
- Xususiy mulk ustuvorlikka ega;
- Iqtisodiy jarayonlar bozor mexanizmi orqali tartibga solinadi.
Aralash
iqtisodiyot
- Mulkchilikning turli-tuman shakllari mavjud bo‘ladi;
- Iqtisodiy jarayonlar bozor mexanizmi bilan birga davlat tomonidan ham tartibga solinadi.
An'anaviy iqtisodiyot
- Mulkchilik munosabatlarida merosxo‘rlik va sulolalarning mavqei hukmronlik qiladi;
- Iqtisodiy jarayonlar urf-odatlar, udumlar, an'analar, ijtimoiy va diniy qoidalar yordamida tartibga solinadi;
- Natural mayda tovar xo‘jaligi xo‘jalik yuritishning ustuvor shakli hisoblanadi.
|
| |
►Respublika mulki - - 6-маруза. Социал-иқтисодий тизимлар ва уларни ўзгариши

|
6-маруза. Социал-иқтисодий тизимлар ва уларни ўзгариши
|
bet | 5/6 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 309,15 Kb. | | #156332 |
Bog'liq 3 MAVZU IQTISODIY TIZIM MODELLARI VA MULKChILIK I — копия►Respublika mulki - bular yer, yer osti boyliklari, suv, havo bo‘shlig‘i, o‘simlik va xayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslar, respublika hukumati va boshqaruv tuzilmalari mol-mulki, davlatga qarashli madaniy va tarixiy boyliklar, byudjet mablag‘lari, oltin zaxirasi, valyuta fondi va boshqa davlat fondlari.
►Ma'muriy - hududiy tuzilmalar mulki — bular davlat hokimiyati mahalliy organlari mol-mulki, mahalliy byudjet mablag‘lari, munisipial uy-joy fondi va kommunal xo‘jaligi korxonalari hamda boshqa mulkiy majmualar, xalq ta'limi, madaniyat, sog‘liqni saklash muassasalari kabilar
mol - mulki.
Jamoa mulki turlari:
Jamoa mulki
Jamoa mulki turlari: kooperativlar mulki; ijara va jamoa korxonalari mulki; Aksionerlik jamiyatlari mulki; Xo‘jalik jamiyatlari va shirkatlari mulki; Jamoat va diniy tashkilotlar mulki.
Bunda ishlab chiqarish vositalari va uning natijalarini o‘zlashtirish jamoa - guruh xarakteriga ega bo‘ladi.
Shaxsiy mulk manbalari:
Shaxsiy mulk
Shaxsiy mulk manbalari: ijtimoiy ishlab chiqarishdagi ishtirokidan oladigan daromadlari;(ish xaqi) o‘z xo‘jaligi (oila, dehqon)ni yuritish hisobiga oladigan daromadlari; aksiyadan keladigan dividend; foizli daromadlar; shaxsiy tadbirkorlikdan olinadigan daromad; transfert to‘lovlari hisobiga kelib tushadigan mablag‘lar. Shaxsiy mulk ob'ektlari: uy va turar joylar; bog‘ va dala hovli; transport vositalari; uy-ro‘zg‘or va shaxsiy iste'mol buyumlari; xo‘jalik faoliyati uchun kerakli ishlab chiqarish vositalari; xo‘jalik faoliyati hisobiga olingan mahsulotlar; pul jamg‘armalari.
Fuqarolar mulki bo‘lib, ularning shaxsiy yoki oilaviy ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi.
Turli mulk ob'ektlari va uning natijalarini turli mulkdorlar tomonidan o‘zlashtirishni bildiradi.
(Aralash mulk, sub'ektlari sifatida qo‘shma korxonalar, xorijiy fuqarolar, xorijiy tashkilotlar va xorijiy davlatlar chiqadi.)
Aralash mulk
Ayrim tadbirkorlarga qarashli, yollanma mehnatga asoslangan va o‘z egasiga foyda keltiruvchi mulkdir. Bunda mulkka egalik qilish va uni tasarruf etish huquqi xususiy shaxslarga tegishli bo‘ladi.
|
| |
Chizma chiziq turlari - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

24
Chizmalarni bajarishga oid talablar
Chizma buyumlariga chizma qog‘ozi, qalam, o‘chirg‘ich, to‘g‘ri chizg‘ich,
transportir, lekalo, gotoval’niya kiradi.
Chizma qog‘ozi. Chizma qog‘ozi yuqori sifatli (B markali) qog‘ozga va oddiy (O
markali) qog‘ozga bo‘linadi. O‘quv yurtlarida ko‘pincha list ko‘rinishida
ishlab
chiqarilgan oddiy chizma qog‘oz ishlatiladi.
Millimetrli qog‘oz eskiz (xomaki) chizma chizish uchun ishlatiladi.
Kal’ka qog‘oz esa nusxa ko‘chirishda ishlatiladi.
Qalamlar. Qalamning qattiqlik darajasi T va M harflari bilan belgilanadi. O‘rtacha
qattiq qalam TM bilan belgilanadi. Qattiq qalamlar T, 2T, 3T
va hakazo, yumshoq
qalamlar esa M, 2M, 3M va hakazo harflar bilan belgilanadi.
Odatda chizmalarni
chizishda T, 2T va 3T,ya’ni qattiq qalamlar, chizma chiziqlarning
ustidan yurgizib
chiqishda esa TM va M ya’ni o‘rtacha qattiqlikdagi qalamlar ishlatiladi.
Qalam markasi ko‘rsatilgan uchiga teskari tomonidan uzunligini 22-25 mm qilib ushlash
kerak qalamning uchi (o‘zagi) yog‘och qobiqdan 6-8 mm chiqib tursin. Qattiq qalamlar
odatda konus shaklida uchlanadi.
-§. R aq o b at shakllari. Tarm oq ichidagi va tarm o q lararo

2-§. R aq o b at shakllari. Tarm oq ichidagi va tarm o q lararo
raq ob at
Raqobat shakllari
V.Amalga oshirish usuliga ko'ra:
narx vositasidagi raqobat;
narxsiz raqobat;
Amalga oshirish yo'liga ko'ra:
•
xalol raqobat:
•
g'irrom raqobat:
III. Sodir bo'lish holatiga ko'ra:
•
tartibsiz (stixiyali) raqobat;
•
tartibga solinadigan raqobat;
I. Ishlab chiqaruvchi (sotuvchi) laming
bozordagi mavqeiga ko'ra:
•
sof yoki erkin raqobat;
•
sof monopoliya;
•
monopolistik raqobat;
•
oligopoliya;
II.Miqiyosiga ko'ra:
•
tarmoqlar ichidagi raqobat
•
tarmoqlar o'rtasidagi raqobat
•
milliy xo'jalik doirasidagi raqobat;
•
Jahon xo'jaligi doirasidagi raqobat.
Ishlab chiqaruvchi (sotuvchi)larning bozordagi
mavqeini belgilab beruvchi omillar:
— ►Ishlab chiqaruvchi (sotuvchilar) soni.
— ►To'siqlaming mavjudlik darajasi (bozorga kirish va
undan chiqib ketishda).
142
Raqobat
shakllari
a s o s i y \ .
belgilari
S o f
raqobat
S o f m onopoliya
Monopolistik
raqobat
Oligopoliya
1. Ishlab
ch iq a ru vch i
(sotuvchi)lar) soni
2. to'siqlam ing
m avjudlik darajasi
Juda ko'p
Yagona
Nisbatan
ko'piroq
Kam sonli
Mavjud
emas
Katta, taqiqlash
bilan barobar
Unchalik katta
emas
Katta
Tarmoq ichidagi raqobat-m ahsulot ishlab chiqarish va sotishda
qulay sharoitga ega bo'lish uchun bir tarmoq korxonalar o'rtasida boradi.
Tarmoq ichidagi raqobat natijasida turli ishlab chiqaruvchilar tovarlaming
individual (alohida) narxi bozor narxiga aylanadi.
Tarmoqlar o'rtasidagi raqobat-tu rli tarmoq korxonalari o'rtasida
yuqori foydaga ega bo'lish uchun boradi. Bu raqobat natijasida
korxonalarda hosil bo'lgan turli foyda normalari o'rtacha foydaga aylanib
boradi.
Milliy xo'jalik doirasidagi raqobat-natijasida o'rtacha narxlar va
bozor subyektlarining yalpi milliy (ichki) mahsulotdagi ulushi aniqlanadi.
Jahon x o 'ja lig id a g i ra q o b a t - tu rli d a v la tla r m illiy ishlab
chiqaruvchilarning jahon bozoridagi mavqeini mustahkamlash uchun
boradi va uning natijasida alohida tovarlaming jahon narxlari shakllanadi
Tartibsiz (stixiyali) raqobat - bozor kuchlarining ta'sirida, tabiiy
ravishda ro'y beradi.
Tartibga solinadigan raqobat - madaniylashgan tarzda va ma’lum
m e’yorlar doirasida sodir bo'ladi.
Narxning raqobat vositasi sifatida qo'llanilish darajasiga qarab narx
yordamidagi va narxsiz raqobat ajratiladi.
Raqobatlashishda g'ayrioddiy usullar (josuslik, qotillik, zo'ravonlik
va h.k.)ning qo'llanilish darajasiga ko'ra, halol va g'irrom raqobat
farqlanadi.
143
|
d) yuqoridagilarning barchasi

d) yuqoridagilarning barchasi.
26. Qaysi iqtisodiy resursning taklifi mutlaq cheklangan (doimiy)?
a) kapital;
b) yer va boshqa tabiiy resurslar;
v) ishchi kuchi;
g) tadbirkorlik layoqati;
d) yuqoridagilarning barchasi.
1 4 0
14-MAVZU. RAQOBAT NAZARIYASI
1-§. Raqobatning mohiyati, iqtisodiy asoslari
va rivojlanish bosqichlari
Raqobat-bu yuqori foyda va omilli daromad olish hamda naflilikni
eng yuqori darajada yetkazish maqsadida bozor subyektlari iqtisodiy
manfaatlarining to'qnashishidir.
Ishlab chiqaruvchilar
o'rtasidagi raqobat.
Resurs egalari
o'rtasidagi raqobat.
Iste’molchilar
o'rtasidagi raqobat.
Tovarlarni qulay sharoitda ishlab
chiqarish, yuqori narxlarda sotish va
bozordagi mavqeini mustahkamlash
orqali eng ko'p foyda olishga
qaratiladi.
O'zlarining iqtisodiy resurslarini
(kapital, yer, ishchi kuchi) yuqori
narxlarda sotish orqali ko'proq omilli
daromadga ega bo'lishga qaratiladi.
Daromadlarning mavjud darajasida
ko'proq miqdordagi tovarlarni sotib
olishga, ya’ni sarflagan puli evaziga
ko'piroq naflilikga ega bo'lishga
qaratiladi.
Raqobatning iqtisodiy asosi-bu ishlab chiqaruvchilar, resurs egalari
va iste’molchilaming tadbirkor, mulk va daromad egasi sifatida erkin
hamda mustaqil bo'lishidir.
Raqobatning rivojlanish bosqichlari:
I. Oddiy tovar xo'jaligiga xos bo'lgan raqobatchilik, bosqichi.
II. Sof yoki erkin raqobatga asoslangan bosqich.
III. Monopolistik raqobat bosqichi.
IV. Hozirgi zamon madaniy jihatdan rivojlangan raqobatchilik bosqichi.
«Iqtisodiyotni erkinlashtirish haqiqiy raqobat muhitini shakllantirish
bilan uzviy bog'liqdir. Raqobat bo'lmasa, bozor iqtisodiyotini barpo etib
bo'lmaydi.
R aqobat bozorning a so siy sh a rti, aytish m um kinki, uning
qonunidir» .
Ч.А. Karimov. O zbekiston XXI asrga intilm oqa. T , « zb e kiston » , 1999, 34-bet.
141
|
Mulkchilik munosabatlarining mohiyati va iqtisodiy mazmuni. Mulkchilik shakllari

|
Mulkchilik munosabatlarining mohiyati va iqtisodiy mazmuni. Mulkchilik shakllari
|
bet | 4/6 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 309,15 Kb. | | #156332 |
Bog'liq 3 MAVZU IQTISODIY TIZIM MODELLARI VA MULKChILIK I — копия3. Mulkchilik munosabatlarining mohiyati va iqtisodiy mazmuni. Mulkchilik shakllari.
Mulkchilik munosabatlari — bu mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf qilish hamda ishlab chiqarish natijalarini o‘zlashtirish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlardir
Mulkka egalik qilish — mulkdorlik huquqining uning egasi qo‘lida saqlanib turiishni bildiradi
Mulkdan foydalanish — bu mol - mulkning iqtisodiy faoliyatda ishlatilishi yoki ijtimoiy hayotda qo‘llanishidir. Bundan daromad olish yoki shaxsiy ehtiyojni qondirish maqsadi ko‘zda tutiladi.
Mulkni tasarruf etish — bu mol - mulkning taqdirini mustaqil hal qilishdir. Bu mulk ob'ektlarini sotish, meros qoldirish, hadya qilish, ijaraga berish kabi yo‘llar bilan ro‘y beradi.
mol - mulkni himoya qilish usullari.
mulk egalarining qonun bilan himoyalanadigan vakolatlari;
ishlab chiqarish vositalari va yaratilgan moddiy ne'matlarning muayyan shaxslarga tegishli ekanligi;
Mulkchilikning huquqiy me'yorlarini quyidagilar belgilab beradi:
Mulk ob‘yektlari — bu mulkka aylangan barcha boylik turlaridir.
ishlab chiqarish vositalari;
inson yaratgan moddiy va ma'naviy boyliklar;
tabiiy boyliklar;
Intellektual boyliklar;
insonning mehnat qilish qobiliyati bo‘lgan ishchi kuchi va h.k.
Bular :
Mulk sub'ekti — bu mulkiy munosabatlarning ishtirokchilari, ya'ni mulk ob'ekti va ishlab chiqarish natijalarini o‘zlashtirishda qatnashuvchilardir.
► • davlat (turli darajadagi hukumat va boshqaruv organlari);
► • korxonalar, xo‘jalik birlashma (uyushma)lari, jamoat va boshqa tashkilotlar
► • alohida kishilar va oilalar;
► • chet elliklar (xorijiy fuqaro, tashkilot va davlatlar
Ular:
Mulkchilik shakllarining tasniflanishi
"Bozor munosabatlarini rivojlantirishga qaratilgan O‘zbekiston iqtisodiyotining negizini xilma xil shakllardaga mulk tashkil etadi'"
Davlat mulki — bunda mulka egalik qilish va uni tasarruf etish davlat ixtiyorida bo‘ladi. Davlat mulkidan foydalanish huquqi ko‘pincha xo‘jalik yurituvchi sub'ektlarga beriladi.
Davlat mulki ikki darajada mavjud bo‘ladi:
|
| |
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi - bet 85

8
Tavsiya etiladigan adabiyotlar roʻyxati I. Normativ-huquqiy hujjatlar 1.
Bola huquqlari toʻgʻrisida konvensiya. – Toshkent: UNICEFning
Oʻzbekistondagi vakolatxonasi, 1992. – 48 b.
2.
Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi: 2023-yil 30-aprelda qabul
qilingan [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-6445145
.
3.
Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim toʻgʻrisida”gi qonuni: 2020-yil 23-
sentyabr, ОʼRQ-637-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-5013007
.
4.
Oʻzbekiston Respublikasining “Nogironligi boʻlgan shaxslarning
huquqlari toʻgʻrisida”gi qonuni: 2020-yil 15-oktyabr, OʻRQ-641-son [Elektron
manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-5049511
.
5.
Oʻzbekiston
Respublikasining
“Bola
huquqlarining
kafolatlari
toʻgʻrisida”gi qonuni: 2008-yil 7-yanvar, OʻRQ-139-son [Elektron manba]. –
URL:
https://lex.uz/docs/-1297315
.
6.
Oʻzbekiston
Respublikasining
“Korrupsiyaga
qarshi
kurashish
toʻgʻrisida”gi qonuni: 2017-yil 3-yanvar, OʻRQ-419-son [Elektron manba]. –
URL:
https://lex.uz/docs/-3088008.
7.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maʼnaviy-maʼrifiy ishlar
samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirishni yangi bosqichga koʻtarish
toʻgʻrisida”gi qarori: 2017-yil 28-iyul, PQ-3160-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4071203
.
8.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi xalq
taʼlimi
tizimini
2030-yilgacha
rivojlantirish
konsepsiyasini
tasdiqlash
toʻgʻrisida”gi farmoni: 2019-yil 29-aprel, PF-5712-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4312785.
9.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Xalq taʼlimi sohasidagi ilmiy-
tadqiqot faoliyatini qoʻllab-quvvatlash hamda uzluksiz kasbiy rivojlantirish
tizimini joriy qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori: 2021-yil 25-yanvar, PQ-
4963-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-5239538.
10.
Oʻzbekiston
Respublikasi
Prezidentining
“2022–2026-yillarga
moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning Taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi
farmoni:
2022-yil
28-yanvar,
PF-60-son
[Elektron
manba].
– URL:
https://lex.uz/docs/-5841063
.
11.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarda maktab
taʼlimini rivojlantirish boʻyicha milliy dasturni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmoni:
2022-yil 11-may, PF-134-son [Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-
6008663
.
12.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Xalq taʼlimi
xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi
9
nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori: 2022-yil 17-yanvar, 25-son [Elektron manba].
– URL:
https://lex.uz/ru/docs/-5828765.
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi

|
Nazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasiBog'liq Qurilish chizmachiligi Kamilova Shamsiya KamilovnaNazariy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi
№ 1-mavzu: Kirish. Qurilish chizmachiligi asoslari. Formatlar, chiziq turlari,
masshtablar va yozuvlar. Chizmachilik buyumlaridan foydalanish
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt :80 daqiqa
Ta’lim oluvchilar soni ____ ta
O‘quv mashg‘uloti shakli va turi
nazariy
O‘quv mashg‘uloti rejasi
1. Qurilish chizmachiligi asoslari
2. Formatlar haqida tushuncha
3. Chiziq turlari
4. Masshtablar to‘g‘risida ma’lumot
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Qurilish chizmachiligi asoslari to‘g‘risidagi
bilimlarni shakllantirish
O‘qitish natijasi
Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida
o‘quvchida shakllanadigan asosiy bilim
ko‘nikma yoki kompetensiyalar.
Pedogogik vazifalar
1.Qurikish chizmachiligi bilan
tanishtirish.
2.Formatlar tasnifini berish.
3.Chiziq turlarini tushuntirish.
4.Masshtablarni ochib berish.
O‘quv faoliyat natijalari:
1. Qurikish chizmachiligi ko‘rsatadilar.
2. Formatlarni tasniflaydilar.
3. Chiziq turlarini aytib beradilar.
4. Masshtablarni tartibli ravishda izoxlab
beradilar.
O‘qitish metodlari
Ma’ruza
O‘qitish vositalar
Ma’ruza matni, yozuv taxtasi, asboblar,
ko‘rgazmali qurollar, slaydlar
O‘quv faoliyatini tashkil etish
jamoaviy
O‘qitish sharoiti.
Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan
guruhlarda ishlashga mo‘ljallangan xona
Qayta aloqaning usul va vositalari
Og‘zaki so‘rov, savol–javob, bajarilgan
o‘quv topshiriqlarni baxolash.
|
| |
Raqobatbardoshlik - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

|
Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyatiBog'liq Iqtisodiyot va menejment leksiyalar kursi-242-257Raqobatbardoshlik
– o‘z faoliyatini bozor munosabatlari
sharoitida amalga oshirish va bunda ishlab chiqarishni ilmiy-texnik
jihatdan takomillashtirish, xodimlarni rag‘batlantirish va mahsulot
sifatining yuqori bo‘lishini ta’minlashga yetarli bo‘lgan foyda olish.
Reklamatsiya
- xaridor tomonidan sotuvchiga shartnoma asosida
yetkazib berilgan tovar sifati va miqdorining shartnomaga to‘g‘ri
kelmasligi tufayli bildiruvchi da’vosi.
Sertifikat -
mas’ul idoralar tomonidan mahsulotni ekspertiza
qilish asosida beriluvchi, mahsulot sifatini belgilovchi hujjat.
Smenalilik koeffitsiyenti
–uskunalarning vaqt bo‘yicha ish bilan
ta’minlash darajasi ko‘rsatkichi; sutka davomida ishlab berilgan
mashina-smenalarning o‘rnatilgan barcha smenalar soniga nisbati
orqali aniqlanadi.
Stanadartlashtirish
- ishlab chiqarishning ma’lum bir sohasida
faoliyatni tartibga solish maqsadida barcha manfaatdor tomonlar
ishtirokida qoidalar belgilash va qo‘llash. Normativ hujjatlar,
standartlar, yo‘riqnomalar, usullar, talablarda aks ettiriladi.
Ta’sis hujjatlari
– yangi tashkil qilinuvchi korxona, kompaniya,
aksiyadorlik jamiyatini ta’sis etish va ularni belgilangan tartibda
ro‘yxatga olish uchun asos bo‘lib xizmat qiluvchi hujjatlar.
Texnik qayta qurollantirish
– ishlab chiqarish alohida
uchastkalarining texnik imkoniyatlarni zamonaviy darajaga chiqarish
jarayoni.
Uskunalarni zamonaviylashtirish
– harakatdagi uskunalar
konstruksiyasiga, uning texnik darajasini oshiruvchi hamda texnik va
iqtisodiy ko‘rsatkichlarini yaxshilovchi sezilarli o‘zgarishlar kiritish.
Zamonaviylashtirish ikkinchi shakldagi ma’naviy eskirishning oldini
olishga ko‘maklashadi.
Ustama xarajatlar
– asosiy xarajatlarga qo‘shimcha bo‘lib, ular
bilan birga ishlab chiqarish xarajatlari tarkibiga kiritiluvchi, ishlab
chiqarish va korxona boshqaruviga xo‘jalik xizmati ko‘rsatish
xarajatlari.
|
| |
«Ilmiy-texnik darvozabonlar

«Ilmiy-texnik darvozabonlar
yoki
«axborotli yulduzlar»
ITvaTKI laboratoriyalari tayanch mutaxassislari
turkumiga kiradi va
o‘z hamkasblaridan tashqi axborotli manbalarga mo‘ljallanganligi
bilan farq qiladi. Ular boshqalarga nisbatan ko‘p o‘qiydilar, xususan
eng “qiyin” adabiyotlarni. Ular boshqa tashkilotdagi mutaxassislar
bilan uzoq muddatli keng ko‘lamdagi munosabatlarga ega. Bunday
xodim o‘zining tashkiloti hamkasblari va tashqi dunyo o‘rtasida
vositachi bo‘lib
xizmat qiladi, u o‘zining tashkilotini butun dunyodagi
ilmiy va texnik faoliyat bilan samarali bog‘laydi.
«Muqobil personal»
shtatdan tashqari vaqtinchalik xodimlarni
bildiradi. Korxona rahbarlari uzoq vaqtlardan buyon ish hajmi
ko‘payganda yoki personal yetishmovchiligida vaqtinchalik xodimlar
xizmatidan foydalanishadi. 1970 yillarning o‘rtalaridanoq ular
shtatdan tashqaridagilarni oqilona ishga
jalb qilish natijasida
raqobatchilardan ustun kelishlik mumkin degan xulosaga kelishgan.
Masalan, Motorola firmasining yarimo‘tkazgich buyumlari bo‘limiga
shtatdan tashqari hamkorlarni jalb qilinishi, (ayrim davrlarda
vaqtinchalik xodimlar soni doimiy ishlovchilar sonidan oshib ketgan)
pasayish davriga xos bo‘lgan shtatlarni anchagina qisqartirishdan
qutulib qolishga imkon bergan.
Hozirgi davrda foyda darajasiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi
raqobat
tufayli doimiy xodimlar tarkibini minimumga keltirishga to‘g‘ri keladi
va bu hol yuqori malakali vaqtinchalik ishlovchilarni tanlash
masalasini juda aktual qiladi. Bunday “nostandart” xodimlar
nafaqat
muqobil deb nomlanadi, balki ularni qo‘shimcha yoki periferiya
personallari deb ham atashadi.
Tashkilot yuksalish davrida shtatdan tashqarilarni ishga olishi
mumkin. Mahsulot hayotiy sikllari davrida albatta uchraydigan holat,
ya’ni tashkilotning ish faolligining pasayishi holatida tashkilot
shtatlarni qisqartirishni vaqtinchalik hamkorlar hisobidan amalga
oshirib, asosiy jamoani o‘zgarishsiz saqlab qolishi mumkin.
Hozirgi
rahbarlar bu amaliyotni keng o‘zlashtirib olishgan.
Kapital qurilish - Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

246
majburiyatlarni o‘z muddatida, eng kam
xarajatlar bilan eng yuqori
samaradorlikka erishgan holda bajarish imkonini beruvchi korxona
hajmi.
Korxonaning tijorat sirlari
– korxonaning ishlab chiqarish,
texnologiyalar, boshqaruv va boshqa turdagi faoliyati bilan bog‘liq,
oshkor qilinishi korxona manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin
bo‘lgan, davlat sirlariga aloqasi bo‘lmagan ma’lumotlar.
Lizing
- mulkka egalik qilish huquqi ijaraga beruvchida
saqlangan holda, mulkni uzoq muddatli ijaraga berishga asoslangan
holda investitsiyalarni moliyalashtirish shakli; mashina, uskuna va
transport vositalarining o‘rta va uzoq muddatli ijarasi.
Litsenziya
- qonunda belgilangan muayyan xo‘jalik
operatsiyalari,
jumladan, tashqi savdo (eksport va import)
operatsiyalarini amalga oshirish bo‘yicha, vakolatli davlat
idoralarining huquqiy shaxslarga beruvchi maxsus ruxsatnomasi.
Marketing
- korxonalarning mahsulot ishlab chiqish, ishlab
chiqarish va sotish yoki xizmat ko‘rsatishga oid faoliyatini, bozorni va
iste’molchilar talabiga faol ta’sir ko‘rsatishni o‘rganish asosida
boshqarish tizimi.
Iqtisodiy munosabtlarning turlari

|
Iqtisodiy munosabtlarning turlari
|
bet | 2/6 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 309,15 Kb. | | #156332 |
Bog'liq 3 MAVZU IQTISODIY TIZIM MODELLARI VA MULKChILIK I — копияIqtisodiy munosabtlarning turlari:
Jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini bilishga turli
xil yondashuvlar
Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi
Turkumlashga yondashuvlar
Turkumlash mezonlari
Iqtisodiy tizim turlari
I
Sivilizasion yondashuv
1. Iqtisodiy jara-yonlarni boshqarish va uyg‘unlashtirish mexanizmi
2. Mulkchilikning hukmron shakli
- Bozor iqtisodiyoti
- Buyruqbozlik iqtisodiyoti
- Aralash iqtisodiyot
- An'anaviy iqtisodiyot
2. Iqtisodiy tizimlar turkumlanishiga turlicha yondashuvlar. Iqtisodiy tizim modellari.
III
Texnologik yondashuv
Ishlab chiqarishning texnologik usuli
- Oddiy kooperasiga
- asoslangan iqtisodiy
- tizim.
- Manufakturaga asoslangan iqtisodiy tizim.
- Yirik mashinalashgan ishlab chiqarishga asos-langan iqtisodiy tizim
II
Formasion yondashuv
Ishlab chiqarish kuchlarining ri-vojlanish dara-jasiga ishlab chiqarish muno-sabatlarining mos kelishi
- Ibtidoiy jamiyat
- Quldorlik
- Feodalizm
- Kapitalizm
- Kommunizm (sosializm)
Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi
Turkumlashga yondashuvlar
Turkumlash mezonlari
Iqtisodiy tizim turlari
V
Jamiyatning iqtisodiy rivojlanish darajasiga ko‘ra
Jamiyatning iqtisodiy taraqqiyoti
- An'anaviy jamiyat
- O‘tkinchi jamiyat
- Industrial jamiyatga o‘tish
- Industrial jamiyat
- «Ommaviy iste'mol» jamiyati
IV
Industrial taraqqiyot
Industrial sanoat ishlab chiqarishining vujudga kelishi va rivojlanishi
Toindustrial
Industrial
Postindustrial
Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi
Iqtisodiy tizimlar turkumlanishi
Turkumlash mezonlari
Iqtisodiy tizim turlari
|
| |
Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati
Download
89,55 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/19
Sana
14.06.2024
Hajmi
89,55 Kb.
#263809
Download
89,55 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati
Download
89,55 Kb.
Matnni ko'rish
Materiallardan foydalanish koeffitsiyenti

247
qilish uchun kerakli asbob-uskunalar bilan ta’minlangan maxsus
markazlarni yaratish bilan amalga oshiriladi.
Mahsulot sifati
– masulotning inson va jamiyatning ma’lum bir
ehtiyojlarini qondirish qobiliyatlarini belgilovchi foydali xislatlari
majmui.
Mahsulot sifatini boshqarish
–mahsulotni yaratish va undan
foydalanish yoki uni iste’mol qilishda zarur sifat darajasini belgilash,
ta’minlash va qo‘llab-quvvatlash maqsadida amalga oshiriluvchi xatti-
harakatlar.
-rasm - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

40
O‘lcham qo‘yish.
Chizmalarni chizishda konstruktor tasvirlanayotgan buyum va uning elementlari
shakligina emas, ularning o‘lchamlarini ham berish lozim. O‘lchamsiz
chizmada
buyumning shakli to‘g‘risidagi umumiy ma’lumot olishimiz mumkin. Uning haqiqiy
o‘lchamlari to‘g‘risida esa fikr yurg‘izib bolmaydi. Buyum
chizmada qanchalik aniq
chizilgan bo‘lmasin, undan chiziqli o‘lchamlar, uning haqiqiy (sonli) o‘lchamlarini
almashtira olmaydi, ya’ni chizmani bevosita o‘lchab bu o‘ lchamlari asosida yasaladi.
SHuning chizmalarning o‘lchamlarini to‘g‘ri bog‘lab borish ayniqsa katta o‘lchamlar
noto‘g‘ri qo‘yilgan bo‘Isa yaroqsiz bo‘lib chiqadi. o‘ lchamlar soni mumkin qadar kam
birga buyumni tayyorlaш hamda etarli bo‘lishi kerak.
Burchakning o‘lchami ko‘rsatilgandek qo‘yiladi. Bunda o‘lcham soni o‘lchaM
chizig‘i
ustiga shu, chiziqqa parallel qilib uning o‘rtasiga yoziladi. Bo‘yalgan zonada
o‘lcham sonlari qo‘yish mumkin emas. Bu holda o‘lcham soni gorizontal o‘tkazilgan
nuqtada ko‘rsatiladi. Joy etishmagan hollarda kichik burchakning o‘lcham
sonlari hamma
zonalarda ham chiqish chiziqining nuqtasiga qo‘yiladi.
№ 
Mavzu nomi - Chizmachiligi pedagogik innovatsiyalar, professional

18
KIRISH
«Qurilish chizmachiligi» fanining maqsad va vazifalari aksonomеtrik
proyeksiyalar, mashinasozlik chizmachiligiga doir detallar chizmalari, turar joy, maktab,
ta’lim muassasalari, korxona va boshqa shu kabi binolarning
chizmalarini bajarish
hamda uni o‘qishni o‘rganadi.
Bino va inshootlarning chizmalari – bu bir nеchta tеkisliklarga nisbatan o‘tkazilgan
to‘g‘ri burchakli proyеktsiyalar komplеksidan iborat. Ular binoning tashqi ko‘rinishi
bilan birgalikda, uning ichki va alohida qismlarining tuzilishlarini, bino tarkibiga
kiruvchi dеtallarni tayyorlash va binoni tiklash (qurish) bo‘yicha
har xil tеxnologik
ma’lumotlarni aks ettirishi zarur.
Qurilish chizmalarida ba’zi hollarda to‘g‘ri burchakli proеktsion tasvirlarga qo‘shimcha
tarzda bino va uning qismlari yaqqol tasvirlar (aksonomеtriya va pеrspеktivalar)da ham
bеriladi.
Bu fan o‘quvchilarga arxitеktura-qurilish chizmalari haqida umumiy ma’lumotlar,
bino plani, fasadi va qirqimi, qurilish qurilmalari, sanitar-tеxnik chizmalarini o‘rganishni
o‘z ichiga oladi.
O‘rgatilayotgan nazariy ma’lumotlar zamonaviy bino va inshootlarning namunaviy
loyihalari, tеmir-bеton hamda mеtall konstruktsiyalarning chizmalarini namoyish qilib,
birgalikda tahlil qilish orqali mustahkamlanadi.
O‘quvchilar bilimiga qo‘yiladigan talablar:
Qurilish chizmachiligi bo‘yicha grafik bilimlarni egallash, olingan bilimlarni
turmushda va kasbiy faoliyatda mustaqil qo‘llay olishni
shakllantirishga alohida
ahamiyat bеriladi.
O‘quvchilar «Qurilish chizmachiligi» fanini o‘rganishi natijasida quyidagi nazariy
bilimlar bilan qurollangan bo‘lishi lozim:
qurilish uchun loyiha hujjatlari tizimidagi chizmalarga qo‘yiladigan asosiy talablarni va
boshqa soha chizmalaridan farqlovchi asosiy xususiyatlarini bilishi;
bеlgilash (markirovka)qoidalari, yozuvlar, nomlar va chiqarish bеlgilarini to‘g‘ri
bajarish;
arxitеktura -qurilish chizmalarini chizishning umumiy qoidalarini;
binoning asosiy turlari vaqismlarini;
asosiy qurilish chizmalari (plan, fasad, qirqim va boshqalar) ni hamda ularni bajarish
tartiblarini;
binolar, inshootlar va qurilmalar elеmеntlarining shartli bеlgi va tasvirlarini;
qurilish
konstruktsiyalari, asosiy va ayrim joy qismlarining tarkibi, tuzilishini bilishi va
chizmalarini bajara olishi;
bosh plan, ko‘kalamzorlashtirish, sanitar-tеxnik va elеktr tarmoqlari chizmalarini bajarish
va o‘qishni;
Qurilish chizmachiligi fanining boshqa fanlar bilan aloqasi «Gеomеtrik va proеktsion
chizmachilik», «Mashinasozlik chizmachiligi», «Arxitеktura -qurilish chizmachiligi» va
shuningdеk, qator tasviriy va amaliy san'at fanlari bilan uzviy boqliq bo‘lib, bu fanlarda
egallangan bilim, ko‘nikma va malakalariga tayanadi.
Mashg‘ulotlarni bu tarzda tashkil qilish o‘quvchilarning fanni o‘zlashtirishga bo‘lgan
qiziqishlarini orttirib, ularning bilish faoliyatini faollashtiradi.