Giperishorat - - 12-mavzu. Texnik tizimlarda internet texnologiyalari

|
12-mavzu. Texnik tizimlarda internet texnologiyalari
|
bet | 19/24 | Sana | 22.03.2021 | Hajmi | 134,76 Kb. | | #13352 |
Giperishorat - ingl: hyperlink, rus: giperssыlka -
1 Aktiv (rang bilan ajratilgan) matn, veb- sahifadagi tasvir yoki tugma. Uni chertish (giperishoratni faollashtirish) boshqa sahifaga o’tishga yoki galdagi sahifaning boshqa qismiga o’tishga olib keladi.
2 Gipermatn shaklida amalga oshirilgan, hujjatdagi yozuvlar yoki turli hujjatlar orasidagi aloqa. Aloqa joyi biror usul bilan (masalan, rang bilan, shrift bilan va h.k.) ajratiladi.
Matnlarda kalit suzlar deb ataluvchi suzlar orkali dunyoning ixtiyoriy burchagida Internet doirasida joylashgan ma’lumotlarga murojaat kilish va u orkali ma’lumotlar ni topish gipermurojaat deb ataladi. Ajratilgan suz va frazalar - gipermatn alokalari kiskacha giperaloqalar deb yuritiladi. Bu giperalokalar orkali boshka xujjatlarga murojaat kilib. unda yangi giperalokalarni yaratish mumkin va xokazo. SHunday shpib. Web - gipermatnli sistema bulib. unda ma’lumotlar ixtiyoriy tartibda (chiziksiz bulmagan) joylashadi. Uni na boshi, na oxiri bor. Unda ma’lumotlar ixtiyoriy joyda joylashgan buladi. Bunday ma’lumotlar fakat giperalokalar bilan boglangan xolos. Xozirda giperalokalar fakat matndagi ajratilgan suzlar bilangina emas, xatto tasvirlar, grafiklar, ularning kismlari orkali xam amalga oshrilishi mumkin. Masalan, Webda biror mamlakatning geografik kartasi mavjud bulsa, uning bir bulagiga sichkonchani yullab bosilsa, u orkali Web ma’lumotlariga kiriladi. Webda ma’lumotlar Web saxifalari shaklida beriladi. Bu saxifalar maxsus HTML tilida tashkil kilinadi.
Bosh saxifa. Bosh saxifa biror sub’ektning, shaxe yoki tashkilotlarning borligi belgisi bulgan Web saxifadir. Odatda bosh saxifa shaxening rasmi, uning avtobiografiyam, mutaxassisligi va boshka ma’lumotlarni aks ettiradi. Tashyuilotlarda esa uning no mi, tuzilishi va faoliyati bilan boglik bosh ma’lumotlar buladi.
Internet va Web bir xil narsami? Yuk; albatta. Web uz saxifalarini saklash va uzatish uchun IntemeUiaH foydalanadi. Web Intemetning imkoniyatlaridan biri deyish mumkin. World Wide Web Intemetra uxshab xar tomonlama uzluksiz uzgarib turadi. Xar doim yangi serverlar paydo buladi. eskilari esa uz-uzidan yukoladi. Yangi-yangi WWW browsemap yaratiladi. avvalgi ma’lumotlar takomillashtiriladi. yangi imkoniyatlari kutil ad i. Internetning yangi servislarida ishlash uchun kaydnomalar ishtab chikiladi. Uning ajoyib xususiyatlaridan biri Intemetfla mavjud boshka sistemalar bilan dustona munosabatda bulishi va ular bilan birgalikda foydalanish mumkinligidadir. Bunda ran UseNet, FTP, Telnet va boshkalar kabi Internet xizmatlari ustida ketyapti. Web orkali siz gazetalardagi ma’lumotlarni, turli yangiliklarni, turli soxaga oid ma’lumotlarni, kitob va jurnallarni, kompakt disklarni sotib olish uchun pul sarflamasdan, eng muximi ortikcha kuch sarflamay, biror joyga kitob, gazeta, kompakt disk va xokazolarni izlab bormasdan, ish joyingizda bir zumda olasiz. Bu asrimizning katta mu’jizasi emasmi axir.
SHu joyda bir misol keltiraylik. Bizda solik sistemasida daromadlarni deklaratsiya (e’lon) kilish joriy kilindi. SHu munosabat bilan solik idorasiga vaktni ketkazib borib yurmasdan, avvaldan tayyorlangan Web saxifa orkalitegishli blankani tuldirsangiz kifoya, kanchadan-kancha fukarolarning vakti tejaladi. Asabni joyida kol-ganligini aytmaysizmi?
WWWning yaratilish tarixiga biroz nazar tashlasak. 1989 yili CERN (Evropa elektron zarralar fizikasi laboratoriyasi) tadkikotchilari uz oldilariga shunday sistema yaratish masalasini kuyishadiki. bu sistema turli ilmiy guruxlar uzaro aloka kilishlarini ta’minlashi kerak edi. CERN tadkikotlarida turli shaxarlarda faoliyat kursatuvchi ilmiy markazlar va doimiy axborot almashishga kizikkanlar katnashdilar. Birok bu osoy kechmadi. matnii kurish yoki grafik tasvirlarni kurishda doimo kidirilayotgan xujjatniig joylashgan urnini kidirishga va bu xarakatlarni bajarish uchuy bir necha amaliy dasturlardan foydalanishga tugri keldi. TelNet, FTPlarga uxshash: grafik tasvirlarni kuruvchi dasturga uxshash dasturlar kerak buldi. SHuning uchun sistemani ishlab chikishda. maksadga yetish uchun juda kup oralik kadalshardan foydalani.ldi. 1990 yil oxirida CERN tadkikotchilari matn va grafik xolatlarda kurish uchun NeXT oilasiga tegishli programma yaratishdi. 1991 yilda WWW sistemasi CERN da keng foydalanila boshladi. WWWning dastlabki foydalanuvchilariga gipermatnli xujjatlar va UseNet telekonferentsiya makolalariga kirish xukuki berildi. Rivojlanish etapida Internet servis turlariga interfeys kushildi (WAIS, FTP va boshkalarga uxshash); 1992 yili CERN WWW loyixasi tugrisida juda keng ma’lumot tarkatishni boshladi. Intemetning butun jaxon jamiyati tomonidan tan olinishi turli xil. rang-barang ma’lumotlarga kirish imkoniyati paydo bulganidir. Kupsonli WWW serverlariyaratildi.Ba’zi jamoalar WWW dan foydalanuvchilar uchun ishlashni osonlashtiruvchi dasturlar yozishga kirishishdi. 1993 yildan boshlab WWW Intemetning resurslari ichida eng ommaviysiga aylandi.
|
| |