nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov - bet 49

{ pi = partition(arr, low, high); quickSort(arr, low, pi - 1); // Before pi quickSort(arr, pi + 1, high); // After pi }
73
} “Boʻlib tashlash” algoritmning psevdokodi. Ushbu funksiya
soʻnggi elementni ―tayanch‖ sifatida qabul qiladi, ―tayanch‖ elementni
tartiblangan qatorga toʻgʻri holatiga qoʻyadi va kichikroq (burilishdan
kichikroq) burilishning chap tomoniga va barcha katta elementlarni
―tayanch element‖ ning oʻng tomoniga joylashtiradi
partition (arr[], low, high) { // pivot (Element toʻgʻri joyga joylashtiriladi) pivot = arr[high]; i = (low - 1) // Kichikroq element koʻrsatkichi va tayanch //toʻgʻri holatini koʻrsatadi for (j = low; j <= high- 1; j++) { // Agar joriy element “tayanch” elementdan kichikroq boʻlsa if (arr[j] < pivot) { i++; // kichik elementning oʻsish koʻrsatkichi swap arr[i] and arr[j] } } swap arr[i + 1] and arr[high]) return (i + 1) } ―Boʻlib tashlash‖ algoritmining ishlashini quyidagi misolda qarab
chiqish mumkin:
arr[] = {10, 80, 30, 90, 40, 50, 70} Indekslar: 0 1 2 3 4 5 6 low = 0, high = 6, pivot = arr[h] = 70
Kichik element indeksini initsializatsiya qilish,
i = -1
74
j = low to high-1
j = 0 : arr[j] <= pivot, shart bajarilsa, i++ va swap(arr[i], arr[j])
i = 0 arr[] = {10, 80, 30, 90, 40, 50, 70} //Massivda oʻzgarish boʻlmaydi
Saralashning umumiy mexanizmi - Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov

72
Algoritmni kompyuterga tarqatish va dasturni keyinchalik bajarish
uchun emas, balki odamga taqdim etish uchun moʻljallangan.
Rekursiv QuickSort funksiyasi uchun psevdokod:
/* low --> boshlangʻich index, high --> yuqori index */
quickSort(arr[], low, high)
{
if (low < high)
{
/ * pi - bu qismlarni ajratish koʻrsatkichi, arr [pi] endi kerakli joyda *
/
pi = partition(arr, low, high);
quickSort(arr, low, pi - 1); // Pi oldin
quickSort(arr, pi + 1, high); // pi keyin
}
}
“Boʻlib tashlash” algoritmi.
―Boʻlib tashlash‖ni amalga
oshirishning koʻplab usullari boʻlishi mumkin, psevdokoddan soʻng
quyidagi algoritm qoʻllaniladi. Mantiqan sodda, biz eng chap
elementdan boshlaymiz va kichik (yoki teng) elementlarning indeksini i
sifatida kuzatamiz. Tekshirish paytida kichik element topsak, joriy
elementni arr [i] bilan almashtiramiz. Aks holda biz joriy elementni
e‘tiborsiz qoldiramiz.
quickSort(arr[], low, high)
{
if (low < high)
Mavzu yuzasidan savollar - Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov

161
to'plamlari bo'ladi. Bunday moslik
kolliziya
deb ataladi. Agar biron bir
muammoni hal qilishda kirish ma'lumotlari cheklangan bo'lsa, siz
bunday xeshlar to'plamini tanlashingiz mumkin, shunda uning aniqligi
kirish ma'lumotlari to'plamining muhimligidan oshib ketadi. Bunday
holda, biz inyeksion xaritalashni aniqlaydigan xesh funksiyasini
qurishimiz mumkin (mukammal xeshlash). Biroq, umuman olganda,
kolliziya muqarrar. Kolliziya ehtimoli xesh funksiyasi sifatini baholash
uchun ishlatiladi. Yaxshi xesh funksiyasi quyidagicha ishlaydi:
- mavjud bo'lgan barcha xesh oraligʻi maksimal darajada
ishlatiladi;
- kirish ma'lumotlarining ozgina o'zgarishi ham mutlaqo boshqacha
xeshni berishi kerak, to'qnashuvlar faqat butunlay boshqacha
ma'lumotlar uchun ro'y berishi kerak.
Xeshlash o'zi obyektga tasodifiy o'zgaruvchini xaritalashga
o'xshaydi. Birinchi xususiyat natijasida xeshlar o'zlarini bir tekis
taqsimlangan tasodifiy o'zgaruvchilar kabi tutishi kerak, bu butun
diapazondan foydalanishni ta'minlaydi, bu foydali bo'lishi mumkin,
masalan, xesh jadvalini tuzishda.
Birlashtirib saralash algoritmi uchun dastur kodi

69
Birlashtirib saralash algortimini baholash.
Algoritmning
murakkabligini taxmin qilaylik. Har qanday rekursiv funksiya chaqiruvi
daraxtga oʻxshaydi (Izoh: ―Daraxtlar‖ haqida keyingi ma‘ruzalarda
toʻxtalib oʻtiladi). Bunday daraxtni rekursion daraxt deb ham atashadi.
Daraxtning har bir darajasi bir yoki bir nechta funksiya chaqiruvlarini
aks ettiradi. Shoxlari boʻlmagan daraxt tugunlari rekursiyani tugatadigan
funksiya chaqiruvlarini anglatadi. Birlashtirish tartibida daraxtning
balandligi log
2
n ga teng, chunki har bir qadamda boshlangʻich massiv
n/2 uzunlikdagi ikkita ichki massivga boʻlinadi. Ajratishdan soʻng,
birlashtirish operatsiyasi amalga oshiriladi. Birlashtirish jarayoni n
taqqoslashni, navbati bilan
log
n marta, ya‘ni daraxtning har bir darajasi
uchun 1 marta takrorlashni talab qiladi. Keyin algortim asimptotikasi O
(nlogn) boʻladi.
15-rasm. Merge Sort algoritmining turli xil tiplar uchun ishlash
vaqti (elementlar soni 50000 ta)
Mavzu yuzasidan savollar:
1.
#include - Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov

164
asosiy savollariga tezda javob berishlari bilan birga, ulardan foydalanish
har doim juda qimmatga tushadi.
13.2. C++ dasturlash tilida xesh jadvallarni realizatsiya qilish
C++ dasturlash tilida xesh jadvallarni
hosil qilish uchun map
konteyneri aniqlangan.
map konteyner vector, list,
deque kabi boshqa
konteynerlarga juda o'xshaydi, lekin ozgina farqi mavjud. Bu
konteynerga birdaniga ikkita qiymat qo'yish mumkin. Shunday qilib, bu
map misolni batafsil ko'rib chiqaylik:
#include
#include
165
cout << (*it).first << " : " << (*it).second << endl;
}
return 0;
}
Map bilan bogʻliq ba'zi asosiy funksiyalar quyida keltirilgan:
begin
() - iteratorni mapdagi birinchi elementga qaytaradi
end
() - iteratorni mapdagi oxirgi elementdan keyingi nazariy elementga
qaytaradi
size()
- mapdagi elementlar sonini qaytaradi
max_size
() - mapda saqlanishi mumkin bo'lgan
elementlarning
maksimal sonini qaytaradi
empty
() - mapning bo'shligini tekshiradi
“Hukmronlik qilish” - Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov

64
Birlashtirish bosqichi
. Birlashtirish bosqichi asosiy pogʻonaga
yetib borganida va biz A [p..r] massivi uchun ikkita tartiblangan A [p..q]
va A [q + 1, r]
kichik massivlarni olsak, natijalarni A [p..r] massiviga
birlashtiramiz. Bu ikkita tartiblangan A [p..q] va A [q + 1, r]
massivlarning birlashmasidir (12-rasm).
Birlashtirib saralash algoritmi.
MergeSort
funksiyasi massivni
ketma-ket ikki qismga ajratadi, biz 1-darajali ichki massivda MergeSort-
ga oʻtishga harakat qiladigan bosqichga yetguncha ya‘ni p == r
boʻlguncha.
Shundan soʻng, birlashtirish funksiyasi ishga tushadi, bu
tartiblangan massivlarni butun massiv birlashguncha
katta massivlarga
birlashtiradi.
12-rasm. Merge Sort algoritmining ishlash prinsipi
65
1.
MergeSort(A, p, r)
2.
If p > r
3.
return;
4.
q = (p+r)/2;
5.
mergeSort(A, p, q)
6.
mergeSort(A, q+1, r)
7.
merge(A, p, q, r)
Butun massivni saralash uchun MergeSort (A, 0, length (A) -1) ga
murojaat qilishimiz kerak.
13-rasmda koʻrsatilgandek, birlashtirib saralash algoritmi 1
elementli massivning asosiy holatiga kelgunimizcha
massivni rekursiv
ravishda ikkiga boʻladi. Soʻngra birlashtirish funksiyasi saralangan ichki
massivlarni tanlaydi va butun qatorni asta-sekin saralash uchun ularni
birlashtiradi.
13-rasm. Merge Sort algoritmida massivni qismlarga boʻlish
jarayoni
66
Algoritmning eng muhim qismi bu "birlashtirish" bosqichidir.
Birlashish bosqichi - ikkita katta roʻyxat (massiv)
yaratish uchun ikkita
tartiblangan roʻyxatni (massivlarni) birlashtirish boʻyicha oddiy
muammoning yechimi.
Ikkinchi massivda boshqa elementlar
qolmaganligi va ikkala
massiv ham ishga tushirilganda saralanganligini bilganimiz uchun
qolgan massivlarni toʻgʻridan-toʻgʻri birinchi
massivdan nusxalashimiz
mumkin.
-rasm. Graf turlari - Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov

|
Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. EshonqulovBog'liq ALGORITMLAR VA MA‟LUMOTLAR STRUKTURALARI16-rasm. Graf turlari
Graf
- bu abstrakt obyekt boʻlib, uchlar toʻplami (tugunlar) va
qirralarning toʻplami - uchlar juftliklari orasidagi bogʻlanishlardan
tashkil topadi (ulanishlar). Graf mavzusi juda keng. Graflar diskret
matematikaning oʻrganish mavzusidir (bu yerda graf tushunchasining
aniqroq ta‘rifi berilgan). Graf murakkab tuzilgan ma‘lumotni tavsiflash
uchun ishlatiladi va shuning uchun katta amaliy ahamiyatga ega.
Matematikada graflar paydo boʻlishiga Eyler asarlari yordam berdi.
Graflar bilan qayerda uchrashamiz? Ehtimol, ular bilan qayerda
uchrashmasligimizni aytish osonroq. Ya‘ni biz graflarda juda koʻp
holatda uchratamiz. Misol qilib quyidagilarni keltirishimiz mumkin:
Lokal yoki global tarmoq modeli
Algoritmlarning blok-sxemasi
Elektr sxemalar
81
Oila daraxti (Shajara)
Metro xaritasi
Ma‘lumotlar bazasi modeli
Aqlli xaritalar
va boshqa koʻplab sohalarda qoʻllanilib kelmoqda. Ushbu darsda butun
graflar nazariyasini olish mumkin emas. Shuning uchun qisqacha
ma‘lumotlarni keltirib oʻtamiz.
G graf
- G: = (V, E) tartiblangan juftlik, bu yerda V - uchlarning
(yoki tugunlarning) boʻsh boʻlmagan toʻplami, E esa qirralar deb
nomlangan uchlarning juftlari toʻplamidir. Grafning uchlari va qirralari
(ular graf elementlari deb ataladi), grafdagi uchlar soni | V | - graf tartibi,
qirralarning soni | E | - graf hajmi deb ataladi.
17-rasm. Yoʻnaltirilmagan graf
18-rasm. Daraxt - bu bogʻlangan asiklik graf
Ildiz
ajdod
qirra
avlod
barg
|
| |
Uchinchi daraja - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 42/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)Uchinchi daraja. Transport majmuasini boshqarish eng yuqori ierarxiya darajasiga ega. Odatda u bir nechta doiradan (qism, bo’lim) iborat.
Uchinchi darajada aloxidagi viloyatlar markaziy boshqarish punktlari mujassamlashtirilgan (svetofor ob’ektlari, tonnellar, to’xtab turish joylari va boshqalar). Xozirgi vaqtda boshqarish tizimi majmuasini loyihalapggirganda transport oqimlarini integrallashgan boshqarish tizimi tushunchasi kiritish lozim (Integrated Traffic Management- ITM).
Ushbu darajada transport vositalarning tiqilib (zator) qolishi yoki boshqa favquloddagi vaziyatlarda boshqarish tizimi va nazorat qiluvchi televizion tizimlari ishlatiladi. Odatda ushbu tizimlar avtomatik ravishda ishlaydi va zarur bo’lgan xollarda dispetcher tomonidan aralashuvga imkon yaratadi. Favquloddagi vaziyatlarda boshqarishni amalga oshirishda ekspert tizimlari yordam beradi va avtomatik ravishda favquloddagi vaziyatda paydo bo’lgan muammolarni yechishga imkon yaratadi. Barcha mavjud tizimlarning o’zaro faoliyatini muvofiqlashtirishni ta’minlash va yagona tuzilmani shakllantirish juda muxim hisoblanadi. Telematik boshqaruv tizimi uchun mo’ljallangan ma’lumotlar tarmoqlarning barcha joylarida xoxlagan vaqtda foydalanish uchun mavjudligi bilan tavsiflanadi. SHahar xududida nafaqat uzellar tarmog’i balki mamlakat xududida avtomagistrallarni boshqarish tizimi ham majmua sifatida qabul kilinishi mumkin, masalan, xalqaro darajada xavfli yuklarni tashish tizimi (RISC management).
Telematika- bu mobil va statsionar postlarni funktsional boglash uchun muljallangan telekommunikatsiya (ingliz tilida telematics) va axborot texnologiyalarini uz ichida kamrab olgan texnologiyalar yigindisi tushuniladi. Telematika tushunchasi barchasi «telematikaga doyr» mahnosini anglatadi. Transportda telematika tushunchasi yangi mavzu deb hisoblanadi va ko’pchilik fanlarni uz ichiga kamrab oladi. U ko’pchilik tushuncha va terminlarni paydo bulishiga sababchi buldi, milliy va xalkaro loyihalarda, dasturlar va tashkilotlarda maxsuslanggirilgan «jaxon tili» tushunchasi shakllanishiga sababchi buldi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
SDN ning qishloq xo'jaligi hayvonlarida qo'llanilishi

Bog'liq explanatory note new techniques agricu tcm30-512313
SDN ning qishloq xo'jaligi hayvonlarida qo'llanilishi muvaffaqiyat darajasi (Li va boshq., 2013; Svitashev va boshq., 2015).
SDNlar potentsialga ega bo'lgan qimmatli molekulyar vositalar sifatida paydo bo'ldi
Bir vaqtning o'zida yoki bosqichma-bosqich o'zgarishlarni bir nechta joylarda kiritish
barqaror integratsiya maqsaddan tashqari effektlarni yaratish imkoniyatini oshiradi
yirik hayvonlarni ko'paytirishda inqilob. SDN-ga asoslangan genomni tahrirlash usullari
hayvonlarda qishloq xo'jaligi va biotibbiyot maqsadlarida tezda qo'llanildi. Maxsus DNK
nukleazasini tashuvchi plazmidlar zigota sitoplazmasiga kiritilishi yoki somatik hujayraga
transfektsiyasi mumkin.
keyinchalik enukleatsiyalangan oositga o'tkaziladi (SCNTga qarang). The
(ko'zda tutilmagan genomik saytlarda bo'linish va mutatsiya o'xshash, ammo emas
Kerakli sayt bilan ketma-ketlikda bir xil), chunki doimiy nukleaza
genomda bir nechta turli RNK qo'llanmalari yordamida ham mumkin.
Yaqinda Arabidopsis thaliana -da 14 gendagi bir vaqtda mutatsiyalar maqsaddan tashqari
ta'sirlarni aniqlamasdan kiritildi (Peterson va boshq., 2016). Zavoddagi bir nechta
o'zgarishlarning bir vaqtning o'zida kiritilishi
faoliyat, o'simliklar va hayvonlarda CRISPR/Cas9 dan foydalanish bilan bog'liq masala
Bunday aniqlik va samaradorlik bilan genomga CBT yoki bilan erishib bo'lmaydi
plazmid odatda xost genomiga barqaror integratsiya qilinmaydi. Buning o'rniga genetik
o'zgarish DNK nukleazasining vaqtinchalik ifodasi orqali erishiladi.
Machine Translated by Google
62 SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi 2017 yil aprel Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar Tushuntirish eslatmasi hayvonlardan olingan mahsulotlar, masalan, qoramol suti (Yu va boshq., 2011) va tovuq
SDN ning o'simliklarda qo'llanilishi

2017 yil aprel
61
SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
Tushuntirish eslatmasi
va mikroorganizmlar (Liang va boshq., 2017) va ular quyida "CRISPR/Cas ning kutilmagan
ta'siri va keyingi ishlanmalar" bo'limida muhokama qilinadi.
ETGM. CRISPR/Cas tizimining yuqori samaradorligi, shuningdek, geksaploid bug'doy (Liang
va boshq., 2017; Vang va boshq., 2014) kabi poliploid o'simliklardagi barcha allellarning
SDN1 tomonidan bir vaqtning o'zida inaktivatsiyasiga imkon beradi.
tetraploid kartoshka (Andersson va boshq., 2016; Peterson va boshq., 2016).
takomillashtirish'.
SDN1 bilan bir qatorda o'simliklarda SDN2 genomini tahrirlash ham qo'llanilgan
shablonli mutatsiyalar olingan bo'lsa-da, hozirgacha faqat past
Umumiy oq tugma qo'ziqorinida
(Agaricus bisporus) SDN dan foydalanish qorayishni
kamaytiradi (Vals, 2016).
Nazorat savollari - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 43/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)Nazorat savollari
ITT arxitekturasini yoritib bering.
Transport oqimlarini zamonaviy boshqarish tizimining xususiyatlarini yoritib bering.
Transport oqimlarini boshqarishning integrallashgan boshqarish tizimini mazmunini yoriting.
Topologik majmua (kompleks): tarkibi, aloqalari va ITTni tadbiq etish sharoitida faoliyati.
Zamonaviy transport oqimlarini boshqarish tizimlarining afzalliklari.
Transport vositasini boshqarish uchun telematik tizimning uch bosqichli
Ierarxiyasi vazifasi.
Shahar transportini boshqarish tizimining ierarxik tuzilishi.
Transport nazoratini loyihalashda transport oqimlarini boshqarish uchun oʻrnatilgan yoʻl harakati nazorat qilish tizimi (ITM.
OLAP tizimlari vaifasi.
ERP tizimlari vaifasi.
MES tizimlari vaifasi.
Adekvatlik- bu...
Sintaktik adekvatlik-bu...
6.YO‘L HARAKATI XAVFSIZLIGINI OSHIRISHDA ZAMONAVIY INTELLEKTUAL TIZIMLAR
6.1.Intellektual avtomagistral, xaydovchilarning xavfsizligini ta’minlovchi tizimlar va loyihalar
6.2. Yo’l-transport xodisasn (YTX) to’g’risida o’z vaqtida xabar berish va ogohlantirish
6.3.Yo’l harakati qoidalariga rioya qilishning nazorati
Tayanch iboralar: Intellektual avtomagistral, yo`l harakati xavfsizligini ta`minlash, axborot-kommunikasiya texnologiyasi, davlat yo`l harakati xavfsizligi xizmati, chorraha, videokuzatuv moslamasi, Markaziy dispetcherlik xizmati, Avtomobil yo`llari davlat qo`mitasi, «Uzavtoyo‘lbelgi» davlat unitar korxonasi, RDS- TMS tizimi, LAN tarmog’i, WAN tarmog’i, AHS (Automated Cruise-Assist High-way Systems) tizimi, DSRC tizimi, «Intellektual» chorraxa, sputnikga tayangan navigatsiya tizimi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
Boshqariladigan yo’l belgilari va tablolar

|
Boshqariladigan yo’l belgilari va tablolar
|
bet | 49/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)7.2.Boshqariladigan yo’l belgilari va tablolar
Boshqariladigan yo’l belgilari, tablolar (o'zgaruvchan ma'lumotlar taxtasi) (TPI) va dinamik axborot tablo (DIT) axborot texnologiyalari asosida ishlash uchun mo’ljallangan.
O'zgaruvchan axborot belgisi (FPI) haydovchilarga harakatni tashkil etish to'g'risida majburiy yoki tavsiya etilgan ma'lumotlarni berish uchun mo'ljallangan. Ular quyidagilardan iborat:
Tezlik ko'rsatkichi;
Tirbandlik yuzaga kelganda harakatni tashkil etishda vaqtincha o'zgarishlar, ommaviy tadbirlar, maxsus tadbirlar. yoki kunning ma'lum vaqtlarida harakat cheklovlarini joriy qilish uchun;
Tezlik magistralining kirish qismida svetoforning takrorlanishi;
Qatnov qismida ishlarni bajarish;
Harakatni tashkil etishdagi o'zgarishlar (shu jumladan magistral yo'llar, chorrahalar, kongresslarning qisman yopilishi).
7.4-rasm. Boshqariladigan o'zgaruvchan ma'lumot beruvchi (wpi) yo'l belgisi (UDZ)
Ish rejimlari va o'z-o'zini diagnostika qilish imkoniyatlari:
GOST r 52290-2004 ga muvofiq ma'lumotlarni uzatish tarmoqlari orqali dispetcherlik punktidan uzatiladigan ogohlantiruvchi, taqiqlovchi, ko'rsatma va axborot-ko'rsatkichlardan ZPI-ga grafik ma'lumotlarni olish;
Ma'lumotni o'zgartirish Ethernet, GSM\GPRS\CSD, USB aloqa kanallari yordamida maxsus dastur yordamida masofadan yoki mahalliy ravishda amalga oshiriladi;
Atrof-muhit yoritilishiga qarab, yorug'lik yorqinligini avtomatik ravishda boshqarish qobiliyati, 256 daraja. Kecha- kunduzni almashtirish (avtomatik ravishda);
ZPI-ni qo'lda o'chirish imkoniyati;
ZPI ish faoliyatini o'z-o'zini tashxislash imkoniyati. Grafik modul hujayralarining holatini tekshirish;
O'z-o'zini diagnostika qilish natijasida aniqlangan nosozliklar, shuningdek, Markaziy protsessor bilan aloqa uzilib qolgan taqdirda, ma'lumotlarning avtomatik ravishda yoritilishini to'xtatish.
|
| |
Nazorat savollari - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 86/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)Nazorat savollari
ITTta kommunikatsiyalar axborotlarni qaysi ko’rinishda uzatilishini ta’minlaydi?
Axborotlar tizimi ma’lumotlarni uzatish interfeysi va parametrlariga qaysi talablarni qo’yadi?
Tasvir va videoaxborotlarni uzatishda qaysi talablarni qo’yiladi?
Mulg’timediya uzatish usuli qanday ishlaydi?
Telekommunikatsiya tarmog’i deb nimaga aytiladi?
Telekommunikatsion tarmoqlarni loyihalashtirganda qarorlarning ustunligi va kamchiliklarini qanday hisobga olish lozim?
Telekommunikatsion tarmoqlarni qaysi mezonlar asosida taqsimlash mumkin?
Telekommunikatsion tizimlarida asosiy axborotlar nimalar o’rtasida uzatiladi?
Xizmatlar doirasi kengligi bo’yicha tarmoqlar qaysi turlarga ajratiladi?
Avtomobil telematikasi tizimi bir qaysi funktsiyalarni birlashtiradi?
Avtotransport guruhini boshqarish va ob'ektlarni kuzatish qanday ishlaydi?
Mobil ilovadan foydalanish qanday ishlaydi?
16. INTELLEKTUAL TRANSPORT VOSITALARINI YaRATISHDA JAHON TAJRIBASI
16.1. Advanced Safety Vehicle (ASV) Nissan- Innovatsion xavfsiz avtomobil
16.2. Avtomobilning harakatlanish jarayonida xavfli vaziyat paydo bo’lishi to’g’risida xaydovchini ogohlantiruvchi innovatsion texnologiyalar
Tayanch iboralar: Xavfsiz avtomobil, V2V kommunikatsi, ASV-4 avtomobili, transport avariyasi, «ko’rinmas» chorraxa, navigatsiya tizimi, WLAN (Wireless Local Area Network) texnologiyasi, IEEE 802.11 texnologiyasi, marshrutlashtirish algoritmi, xavfli vaziyat, ogohlantiruvchi innovatsion texnologiya, favqulodda to’xtash, xatarli joy, vizual signal, avtomobilining yaqinlashishi, chorrahada to’qnashish xavfi, JNCAP reytingi, passiv xavfsizlik, yo'l belgilarini aniqlash tizimi, qorong'ida velosipedchilarni tanib olish qobiliyati, piyodalarni tanib olish qobiliyati, profilaktik xavfsizlik reytingi, Top Safety Pick+ mukofoti.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
Biotexnologiya Qishloq xo'jaligi - bet 95

Patnaik, R., Louie, S., Gavrilovic, V., Perry, K., Stemmer, WPC, Ryan, CM, & del Cardayré, S. (2002).
Kislota bardoshliligini
oshirish uchun Lactobacillus genomini aralashtirish.
Peng, R., Lin, G. va Li, J. (2016). CRISPR/Cas9 vositachiligida genomni tahrirlashning potentsial tuzoqlari.
FEBS jurnali.
http://doi.org/10.1111/febs.13586
Tushuntirish eslatmasi
Palgrave, CJ, Gilmour, L., Lowden, CS, Lillico, SG, Mellencamp, MA va Whitelaw, CBA (2011). RELAdagi turlarga xos
o'zgaruvchanlik NF-B faoliyatidagi farqlarga asoslanadi: Afrika cho'chqa isitmasi patogenezida potentsial rol.
Virusologiya jurnali, 85(12), 6008–6014. http://doi.org/10.1128/JVI.00331-11
ning
Peyn, JA, Shipton, CA, Chaggar, S., Howells, RM, Kennedi, MJ, Vernon, G., ... Drake, R. (2005). Provitamin A ni
ko'paytirish orqali Oltin guruchning ozuqaviy qiymatini yaxshilash.
Tabiat biotexnologiyasi, 23(4), 482-7. http://
doi.org/10.1038/nbt1082
Tabiat,
Pacher, M. va Puchta, H. (2016). Klassik mutagenezdan nukleaza asosidagi naslchilikgacha - tabiiy yakuniy mahsulot
uchun tabiiy DNK ta'mirini yo'naltirish.
The Plant Journal, 1–33.
Genetik modifikatsiyalangan organizmlarni identifikatsiya qilish uchun 19 ta maqsadni aniqlash uchun real vaqt
rejimida sifatli PCR usulini ishlab chiqish.
SpringerPlus, 5(1), 889. http://doi.org/10.1186/s40064-016-2395-y
Ossowski, S., Schneeberger, K.,
Lukas-Ledado, JI, Warthmann, N., Klark, RM, Shou, RG, ... Linch, M. (2010). Arabidopsis
thalianadagi spontan mutatsiyalarning tezligi va molekulyar spektri.
Science (Nyu-York, NY), 327 (5961), 92–94.
http://doi.org/10.1126/science.1180677
Maqsaddan tashqari DNK parchalanishining yuqori o'tkazuvchanlik profili RNK tomonidan dasturlashtirilgan Cas9
nukleazasining o'ziga xosligini ochib beradi.
Tabiat biotexnologiyasi, 31(9), 839–843. http://doi.org/10.1038/nbt.2673
Peng, C., Vang, P., Xu, X., Vang, X., Vey, V., Chen, X. va Xu, J. (2016).
Orthwein, A., Noordermeer, SM, Wilson, MD, Landry, S., Enchev, RI, Sherker, A., … Durocher, D. (2015). G1
hujayralarida
gomologik rekombinatsiyani bostirish mexanizmi. 528(7582), 422–426. http://doi.org/10.1038/nature16142
Orozco-terWengel, P., Barbato, M., Nicolazzi, E., Biscarini, F., Milanesi, M., Davies, W., … Bruford, MW (2015).
Qoramollardagi demografik jarayonlarni genom bo'yicha populyatsiya genetik tahlili bilan qayta ko'rib chiqish.
Genetikadagi chegaralar, 6 (IYUN), 1-15. http://doi.org/10.3389/fgene.2015.00191
Pattanayak, V., Lin, S., Guilinger, JP, Ma, E., Doudna, JA va Liu, DR (2013).
Oropeza, A., Hadeler, K. va Niemann, H. (2006). Prepubertal va kattalar qoramollarida ultratovush
yordamida follikulyar
aspiratsiyani (OPU) qo'llash.
Ko'payish va rivojlanish jurnali, 52, 1–8.
Muayyan belgilarga javoban CRISPR/Cas9 genomini tahrirlashni faollashtirish usullari

66
SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
2017 yil aprel
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
Tushuntirish eslatmasi
Mikroorganizmlarning genom hajmi o'simliklarnikiga qaraganda ancha kichik va
CRISPR/Cas9 bilan bog'liq usullar past, chunki maqsadli ketma-ketlik
repressor yoki aktivator domenlari, bu maqsadli genlarning ketma-ketligi yoki epigenetik
holatini o'zgartirmasdan, mos ravishda bostirilishi yoki ko'tarilishiga olib keladi. Xuddi
shunday, ZF va TALE domenlari kabi DNKni bog'lovchi domenlar gen ekspressiyasiga
ta'sir qilish uchun repressor yoki aktivator domenlari bilan bog'langan.
(Lindhout, Pinas, Hooykaas va Van Der Zaal, 2006). Mustaqil ravishda,
ma'lum.
hayvonlar. Shu sababli, maqsaddan tashqari ta'sirlar ehtimoli ancha past bo'ladi
hidoyat RNK ham tartibga soluvchi molekulalarni (endogen yoki ekzogen) jalb qilish
uchun iskala sifatida ishlatilishi mumkin. Turli xil tartibga soluvchi molekulalar turli xil
yo'naltiruvchi RNKlar, turli genlar bilan bog'langanda
mikrobial genomda bir xil maqsadli ketma-ketlikning mavjudligi kabi
ehtimoli kamroq (Stella & Montoya, 2016). SDN1 ko'p bakteriyalarda samarali emas
Toshkent Axborot Texnalogiyalari Universiteti Nurafshon Filliali “Kompyuter injiniringi” fakulteti 210-21- guruh talabasi Abdumuminova Gulchehraning tarmoq xavfsizligi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi ustoz

Toshkent Axborot Texnalogiyalari Universiteti Nurafshon Filliali “Kompyuter injiniringi” fakulteti 210-21- guruh talabasi Abdumuminova Gulchehraning tarmoq xavfsizligi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi ustoz
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent Axborot Texnalogiyalari Universiteti Nurafshon Filliali “Kompyuter injiniringi” fakulteti 210-21- guruh talabasi Abdumuminova Gulchehraning tarmoq xavfsizligi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi ustoz
|
-rasm. Tezlikni cheklash tablosi - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 48/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)7.1-rasm. Tezlikni cheklash tablosi
7.2-rasm. Tezlikni cheklash tablosi
7.3-rasm. Tezlikni cheklash tablosi
Tezlikni cheklash moslamasidan foydalanishning asosiy maqsadi g'ildirakli transport vositasini boshqarish jarayonida inson omilini yo'q qilishgacha kamaytirishdir.
Tezlikni cheklash moslamasi- bu ijro etuvchi qurilmadir. Bu sodir bo'lgan voqealar haqida ogohlantirmaydi, masalan, tezlikni oshirish, transport vositasining ish sharoitlarining buzilishi, transport vositasining rejalashtirilgan haydash yo'nalishidan chetga chiqishi va boshqalar. Bu tezlikni cheklash moslamasi bunday qoidabuzarliklar va hodisalarga jismonan yo'l qo'ymaydi. Aynan shu xususiyat bilan UOS NK 80 avtomobillarda keng qo'llaniladigan monitoring tizimlaridan farq qiladi. Monitoring tizimlari faqat egasiga allaqachon sodir bo'lgan buzilish faktini bildiradi, ammo uning oldini olmaydi. "Ishonchli boshqaruv 80" tezlikni cheklash moslamasi buzilish ehtimolini yo'q qiladi va shu bilan egasini sodir bo'lgan voqealarni murakkab tahlil qilishdan va "kim haq, kim aybdor" haydovchisi bilan sud jarayonidan himoya qiladi va shu bilan korxonada "kadrlar almashinuvini" kamaytiradi.
Tezlikni cheklash moslamasini o'rnatish "ishonchli nazorat 80" mehnatni muhofaza qilish sohasida ishlab chiqarishdagi shikastlanishlarni kamaytirish bo'yicha chora-tadbirlarning muhim va samarali qismidir.
Ruxsat etilgan tezlik rejimiga rioya qilishning bir qismi sifatida transport vositalaridan foydalanish bilan shug'ullanadigan xodimlarning moliyaviy motivatsiyasi xarajatlarini kamaytirish- haydovchi uning xohishidan qat'iy nazar, tezlikni oshirib yuborish imkoniyatiga ega emas. Haydovchi endi jazolanishi shart emas- jazoning sababi yo'qoladi. Bu kadrlar yetishmasligining bunday oddiy bo'lmagan vaqtida xodimlarni saqlab qolishga imkon beradi.
Nazorat qiluvchi organlar tomonidan nazorat qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar talablariga rioya qilish (xavfli yuklarni tashishda, uyushgan bolalar guruhlarini tashishda, korxonalar hududida harakatlanayotganda va boshqalar).
Sodir bo'lgan baxtsiz hodisalar va hodisalar natijasida nazorat qiluvchi organlar tomonidan jarimalar yoki (jinoiy javobgarlik) yo'qligi, buning sababi ham mansabdor shaxslar, ham yuridik shaxslar uchun avtotransport vositalari bo'lgan.
Sug'urta mukofotlarini kamaytirish orqali transport vositalarini tezlikni cheklovchi qurilmalar bilan jihozlash uchun sarflangan moliyaviy mablag'larning 100 foizigacha Davlat tomonidan qoplanishi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
Nazorat savollari - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 47/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)Nazorat savollari
Intellektual avtomagistral birinchi marta qachon va qayerda ishlatilgan?
"Intellektual avtomagistral" atamasi qachon va qayerda ishlatilgan?
"Intellektual avtomagistral" atamasi ilgari qanday atalgan?
Davlat yo`l harakati xavfsizligi xizmatining doimiy vazifalari qaysilar hisoblanadi?
Chorrahalardan olingan barcha ma`lumotlar qayrga uzatiladi?
Chorrahalardagi vaziyatni masofadan uzluksiz kuzatib borish uchun qanday vositalar o`rnatildi?
«Uzavtoyo‘lbelgi» davlat unitar korxonasining ta`sischisi kim?
Prezidentimiz qaroriga asosan tajriba tariqasida yo`l-patrul xizmati motosikldagi guruhlari qayerlarda tuziladi?
LAN va WAN tarmoqlari qanday ishlatiladi?
7.BELGILANGAN HARAKAT TEZLIGI OSHIRILGANDA OGOHLANTIRUVCHI QURILMALAR
7.1. Belgilangan harakat tezligi oshirilganda ogoxlantiruvchi qurilmalar
7.2.Boshqariladigan yo’l belgilari va tablolar
7.3. Ob-xavo va iqlim sharoiti o’zgarganlign va harakatlanish jarayonida to’siqlar mavjudligini ogohlantirish (detektirovanie)
Tayanch iboralar: Belgilangan harakat tezligi, ogoxlantiruvchi qurilma, boshqariladigan yo’l belgisi, yoritkichli belgi, Svetodiod, yo‘l-transport hodisasi, tezlikni cheklash moslamasi, baxtsiz hodisa, tablo (o'zgaruvchan ma'lumotlar taxtasi) (TPI) va dinamik tablo, dispetcherlik punkti, Ethernet aloqa kanali, GSM aloqa kanali, GPRS aloqa kanali, CSD aloqa kanali, atrof-muhit yoritilishi, o'z-o'zini diagnostika qilish, ZPI boshqaruvi, TPI metall konstruksiyasi, LED displey, texnik makon, svetodiodlar texnologiyasi, Segmentli display, ogoxlantiruvchi vosita.
7.1. Belgilangan harakat tezligi oshirilganda ogoxlantiruvchi qurilmalar 2023 yilgi davlat dasturiga ko‘ra, 1 apreldan Toshkent va Nukus shaharlarida hamda viloyat va tumanlar markazlarida avtomobillar harakatlanishining eng yuqori tezligi 70 km/soatdan 60 km/soatga tushirildi. Eslatib o‘tamiz, muhokamaga qo‘yilgan 2023 yilgi davlat dasturiga muvofiq, 1 iyundan boshlab respublikaning barcha aholi punktlarida transport vositalari harakatlanishining eng yuqori tezligi soatiga 60 kilometrgacha tushirilishi ko‘zda tutilgandi. Yo‘l-transport hodisalari yiliga 4 mingga yaqin o‘lim holatlari bilan yakunlanadi. Tahlillarga ko‘ra, tezlikni 10 kilometr soatga tushirish o‘lim holatlarini kamida 15 foizga kamaytirishga olib keladi. Masalan, Toshkent shahrida 2022 yilda 1200 ta yo‘l-transport hodisasi sodir etilgan, bu 2021 yildagi holatlardan (1073) qariyb 130 taga ko‘p. Ushbu davrda yo‘l-transport hodisalari oqibatida halok bo‘lganlar soni 136 nafarini tashkil etadi [17].
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
Yo’l-transport xodisasn (YTX) to’g’risida o’z vaqtida

Ushbu tizimlar yo’lovchilar na transport vositalari xaydovchilariga xavf-xatar paydo bo’lgan vaziyatlardan chiqib ketishga imkon yaratadi.
«Intellektual» chorraxalar xaydovchini qizil chiroqda to’xtamasdan xavfli harakatlanuvchi avtomobil to’g’risida ogohlantiradi. Yaxshi ishlangai tizimlardan jamoat transporti va svetoforlarni boshqarish vositalari bilan har xil shaklldagi aloqa o’
rnatgan ko’zi ojiz yo’lovchilarni xavfsizligini ta’minlash uchun foydalaniladi.
Yo’llarda insonlarning xavfsizligini oshiruvchi tizimlar har xil vaziyatlarni taxlil qilish algoritmlari va ishonchli nazorat vositalaridan foydalangan intellektual datchiklarga asoslanadi. Xavfsizlik tizimlarning asosiy qismlaridan biri deb aloqa vositalari hisoblanadi.
Sputniklarga tayangan navigatsiya tizimlari va radioaloqa vositalari ITX oqibatlarini bartaraf etish tizimlari xavfli vaziyatlarni paydo bo’lishi yoki xavfli vaziyatlarda yordam ko’rsatishda ishlatilayotgan vositalarning joylashishini aniqlovchi vositalardan foydalanadi. Yo’l-transport xodisasi sodir bo’lgan joyga qisqa vaqt ichida yetib borish uchun qutqaruvchi jamoa (komanda) optimal marshrutdan foydalanadi. Ko’pchilik xolatlarda transport vositasidagi jabrlangan shahsni ahvolini masofaviy monitoring qilish imkoniyati mavjud. Kasalxonadagi vrach masofadan transport vositasidagi jabrlangan shahsga qanday yordam ko’rsatilishini boshqaradn va ular kasalxonaga yetib kelguncha barcha yordam berish vositalarni tayyorlab turadi. Xavf-xatar to’g’risidagi signalni xaydovchi o’zi berishi mumkin yoki xodisalarni avtomatik aniqlovchi datchik (Crash Sensor) yoki xavfsizlik yostigi yordamida. Jamoat transport vositalarida favquloddagi vaziyatlar to’g’risida yordamchilarga habar beruvchi knopkasi xaydovchining yonida joylashgan. Undan tashqari ushbu knopkalar videokameralar bilan birgalikda barcha jamoat transporti bekatlarida o’rnatiladi.
Favquloddagi vaziyatlarda yo’lovchilar xavfsizligini oshiruvchi oddiy usullardan biri bevosita voqea sodir bo’lgan joyda jabrlangan yo’lovchiga birinchi yordamni ko’rsatish bo’ladi. Har bir xaydovchi yonida mobil telefon, ikki diapazonli GPS-GSM antennasi va oddiy elektron vositalardan iborat “bush
ko’llar” komplektini joylashtirishi lozim.
SDN ning mikroorganizmlarda qo'llanilishi

2017 yil aprel
63
SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
Tushuntirish eslatmasi
Genom tahrirlangan o'simliklarning maqsaddan tashqari mutatsiyalari, masalan, 2015 yilgi
GenØk Bioxavfsizlik hisobotida tasvirlangan tashvishli masaladir (Agapito-
davolash qilingan organizmlar hovuzidan genomda zarur o'zgarishlar.
WGS hayvon va
o'simlik genomlarida barcha o'zgarishlar bo'lishi mumkin bo'lmagan cheklov bilan maqsaddan
tashqari mutatsiyalar mavjudligini tekshirish uchun ishlatilishi mumkin.
ba'zi texnik cheklovlar tufayli aniqlangan
(masalan, ketma-ketlik bo'lishi mumkin
Tenfen, SZ & Wikmark, 2015), garchi bu muammoga qaraganda kamroq
klassik mutagenez bilan (mutatsion naslchilik, 3.1.1 va 3.1.3-ga qarang). Ko'p
2015 yildan beri genomni tahrirlashda qo'llaniladigan DNKni ta'mirlash mexanizmlari bo'yicha
bilim bo'shliqlarini yopish uchun muvaffaqiyatga erishildi.
xatolar va genomning ba'zi
hududlari, masalan, juda takrorlanadigan ketma-ketliklar ketma-
ketligi qiyin). SDN ning PCR va WGS tomonidan maqsaddan tashqari ta'sirini aniqlash aniq
nomzodni tahlil qilish orqali sezilarli darajada osonlashadi.
nukleaz uchun nishonga mos keladigan yoki shunga o'xshash ketma-ketliklar.
texnikasi va ularning samaradorligi va aniqligini oshirish uchun
Biotexnologiya Qishloq xo'jaligi - bet 94

Niemann, H., Kues, WA, Lukas-Hahn, A. va Carnwath, JW (2011).
Sutemizuvchilarda somatik
klonlash va epigenetik qayta dasturlash. Regenerativ tibbiyot tamoyillari. Kitob. http://doi.org/
10.1016/B978-0-12-381422-7.10007-0
Tushuntirish eslatmasi
(2012). Braziliyada genetik jihatdan o'zgartirilgan makkajo'xori uchun strip testi va PCRni
aniqlash chegaralari.
Genetika va molekulyar tadqiqotlar: GMR, 11(3), 2497–2505. http://
doi.org/10.4238/2012.June.27.2
Nielsen, KM, Jonsen, PJ, Bensasson, D., & Daffonchio, D. (2007). Atrof muhitda hujayradan
tashqari DNKning chiqarilishi va turg'unligi.
Ekologik bioxavfsizlik tadqiqoti, 6(1-2). http://
doi.org/10.1051/ebr:2007031
Oishi, I., Yoshii, K., Miyahara, D., Kagami, H. va Tagami, T. (2016). CRISPR/Cas9 tizimi yordamida
tovuqda maqsadli mutagenez.
Ilmiy hisobotlar, 6 (oktyabr 2015), 23980. http://doi.org/
10.1038/srep23980
Nasimento, VE,
Von Pinho, É. VR, Von Pinho, RG va Nascimento, AD
OECD. (2016). Biotexnologiya, nanotexnologiya va konverging texnologiyalari bo'yicha ishchi
guruhi.
Xalqaro kontekstda gen tahrirlash bo'yicha OECD BNCT seminarida: Sektorlar
bo'ylab ilmiy, iqtisodiy va ijtimoiy masalalar (29.-30. Sentyabr 2016, Ottava, Kanada) ( 75-
bet).
Amerika Qo'shma Shtatlari Milliy Fanlar Akademiyasi materiallari, 106(19), 7762–7767. http://
doi.org/10.1073/pnas.0901412106
Nunes, JK, Xarrington, LB va Doudna, JA (2016 yil, 18 mart). Sozlanishi mumkin bo'lgan genom
muhandisligi uchun Cas9 ning kimyoviy va biofizik modulyatsiyasi.
ACS kimyoviy biologiyasi.
http://doi.org/10.1021/acschembio.5b01019
Naqvi, S., Ju, C., Farre, G., Ramessar, K., Bassie, L., Breitenbach, J., ... Christou, P. (2009).
Transgen multivitaminli makkajo'xori endospermni uchta alohida metabolik yo'lni ifodalovchi
uchta vitamin bilan biofortifikatsiya qilish orqali.
Nijland, R., Burgess, JG, Errington, J. va Veening, JW (2010). Atrof-muhit
Bacillus subtilis
izolatlarini genetik kompetentsiyani vaqtincha induktsiya qilish orqali o'zgartirish.
PLoS ONE,
5(3). http://doi.org/10.1371/journal.pone.0009724
Bioetika bo'yicha Nuffild kengashi. (2016).
Genom tahriri: axloqiy sharh. London.
Christou, P. (2011). Transgen makkajo'xoridan olingan yuqori qiymatli mahsulotlar.
Proyeksiya tekisliklariga nisbatan nuqtaning pozitsiyalari

5.2.7. Proyeksiya tekisliklariga nisbatan nuqtaning pozitsiyalari
Agar nuqta proektsiya tekisliklarning birortasida yotmasa, u holda bu
umumiy vaziyatdagi nuqta
deyiladi. Umumiy vaziyatdagi nuqtaning koordinatasi
nolga teng emas. Masalan, rasmdagi A nuqta. 5.13 va 5.16.
Agar nuqta kamida bitta koordinatasi nolga teng bo'lsa, u holda nuqta
xususiy vaziyatdagi nuqta
deyiladi. Keling, xususiy vaziyatdagi nuqtaning ba'zi bir
misollarini ko'rib chiqaylik.
Agar nuqtaning bitta koordinatasi nolga teng bo'lsa, u holda nuqta
proyeksiya tekisligida yotadi. Masalan, B nuqtaning z koordinatasi nolga teng
(5.18-rasm). Demak, B nuqtadan H proyeksiyalar tekisligiga masofa nolga teng,
shuning uchun B nuqta H proyeksiyalar tekisligida yotadi va uning b gorizontal
proektsiyasiga ustma-ust tushadi. “Ustma-ust tushadi” so'zi “≡” belgisi bilan
ko'rsatilgan va quyidagicha yozilgan: B≡b.
5.18-rasm
78
Epyurda B nuqta b' frontal proektsiyasi x o'qida yotganligi va b
x
(b'≡b
x
)
nuqtaga to'g'ri kelishini ko'rish mumkin. Profil proektsiyasi b'' y o'qida yotadi va
(b''≡b
y
) nuqtaga to'g'ri keladi. Shuning uchun, agar nuqta proyeksiya tekisligida
yotsa, u holda nuqtaning ikkita proektsiyasi proyeksiya o'qlarida yotadi.
Rasm. 5.18 B nuqta chizmasidan tashqari, C va D nuqtalarning koordinatalari
asosida epyurlari berilgan. C nuqtaning y koordinatasi nolga teng, shuning uchun C
nuqta proektsiyalarning frontal tekisligida yotadi. D nuqtaning x koordinatasi nolga
teng, shuning uchun D nuqta proektsiyalarning profil tekisligida yotadi.
Agar nuqtaning ikki koordinatasi nolga teng bo'lsa, u holda nuqta
proyeksiya o'qida yotadi.
Masalan, E nuqtaning y va z koordinatalari nolga teng (5.19-rasm). Bu shuni
anglatadiki, E nuqtadan H va V proyeksiya tekisliklariga masofa nolga teng,
shuning uchun E nuqta x o'qida yotadi va uning gorizontal e va frontal e'
proektsiyalariga to'g'ri keladi (E≡e≡e'). Profil proektsiyasi e'' O (O≡e'')
koordinatalarning kelib chiqishiga to'g'ri keladi.
Rasm. 5.19, E nuqtaning epyurasidan tashqari, mos ravishda y va z o'qlarida
yotadigan M va N nuqtalarining epyurlari berilgan.
Agar nuqtaning uchta koordinatasi nolga teng bo'lsa, u holda nuqta
koordinatalar boshida (O) ga yotadi.
Masalan, K nuqtaning x, y, z koordinatalari nolga teng (5.19-rasm). Demak,
K nuqtadan H, V, W proyeksiya tekisliklariga masofalar nolga teng, shuning uchun
K nuqta O koordinatalarning boshida yotadi va K (O≡K≡k≡k'≡k'') nuqtaning har
uchala proektsiyasi ustma-ust tushadi.
|
Mavzu bo’yicha geometrik modellashtirishga oid materiallar

|
Mavzu bo’yicha geometrik modellashtirishga oid materiallarMavzu bo’yicha geometrik modellashtirishga oid materiallar
Ma’lum-ki, detallarning eskizlari nafdaqat tayyor buyumning o’ziga qarab,
balki yangidan loyihalanayotgan buyumlar uchun ham tuziladi. Ayniqsa yangi
loyiha intellektual mulk sifatida ishlab chiqilganda yning ahamiyati yanada
seziladi. Chunki, bunda eskiz soda, tushunarli va buyumni tayyorlash uchun etarli
ma’lumotlarni berishi talab qilinadi. Bunday vaqtlarda loyihani geometrik
modellashtirish asosida ishlab chiqish qulay hisoblanadi. Masalan, yer haydash
plugi ag’dargichining asosiy detail hisoblanadigan korpusning yangi loyihasi
148
eskizini olib qaraylik. Loyihaning g’oyasi quyidagicha: An’anaviy korpusning
ishchi yuzasi sifatida, “ag’darish” texnologik operasiyasini bajarishi uchun,
yoyilmaydigan sirt - silindroid olingan, bu esa korpusni tayyorlash
texnologiyasining murakkabligiga sabab bo’ladi. Agar ishchi sirt sifatida
yoyiladigan sirt - silindr olinsa korpusni tayyorlash texnologiyasini soddalasadi,
lekin bunda korpusning “ag’darish” texnologik operasiyasini bajarish sifati
pasayadi. Yechim sifatida “ag’darish” texnologik operasiyasini bajara oladigan
yoyiladigan - silindr va konus sirtlari kombinatsiyasidan foydalanish taklif
qilingan. Bu geometrk kombinatsiyalangan korpusning eskizini tuzish uchun talab
qilingan ma’lumotlarni bera oladigan geometrik modellardan (а-sketch eskizi, b-
proyeksion eskiz, с-model eskizi) foydalanilgan (8.33-rasm)
1
. Bu usuldan turli
texnologik mashina va jihozlarni yaratishda foydalanish yaxshi samara beradi.
a)
b)
c)
8.33-rasm. Yangidan loyihalangan detal eskizlari.
1
Jo’rayev T.X. Корпус плуга. Патент на полезную модель. FAP № 00897.
|
| |
Geometrik jismlarning to’g’riburchakli proektsiyalari

93
bo'lgan uchburchaklardir. Chizilgan rasmda piramidani aniqlash uchun uning
asosini va tepasini ko'rsatish kifoya. Rasm. 5.40 to'g'ri piramidaning ikkita
proektsiyasini ko'rsatadi.
5.40-rasm
Piramidaning yuzasida nuqta proektsiyasini qurish uchun shu nuqta orqali
to'g'ri chiziq chizish kerak. Masalan, agar
SAB yuziga tegishli
M nuqtaning frontal
proyeksiyasi ko'rsatilgan bo'lsa, u holda gorizontal proektsiyani qurish uchun shu
nuqta orqali
S1 to'g'ri chiziq chizish kerak. Shuningdek, frontal proyeksiyada
berilgan
N nuqta orqali
BC piramida asosining uchburchagi tomoniga parallel
ravishda
2-3 to'g'ri chiziq chizamiz.
2-3 to'g'ri chiziqning gorizontal proektsiyasini
toping, so'ngra
N nuqtaning gorizontal proektsiyasini aniqlang.
-bosqich - Muhandislik va kompyuter grafikasi

145
2.
Bosh ko’rinish va boshqa zarur tasvirlarni tanlanash
. Bosh ko’rinishni
tanlash uchun, detalni joylashtirish variantlari berilgan va proyeksiyalash
yo’nalishi strelkalar bilan ko’rsatilgan. Bulardan o’ng
vaziyat yaxshiroq
hisoblanadi, chunki, chap yondan ko’rinishda detalning ko’pgina elementlarining
konturlari ko’rinadi, Bosh ko’rinish esa detalning shakli to’g’risida yaqqolroq
tasavvurni beradi. Ushbu vaziyatda detal shakli to’g’risida tasavvurga ega bo’lish
uchun uchta tasvir: bosh ko’rinish, yuqoridan ko’rinish va chapdan ko’rinish
yetarli. Bosh ko’rinishda frontal qirqim berish tavsiya etiladi. Bosh ko’rinish
shunday tanlangan-ki, bu mazkur detal shakli va o’lchamlari to’g’risida mumkin
qadar to’liqroq tushuncha hosil qilishni, hamda detalni tayyorlashda eskizdan
foydalanishni yengillashtirgan.
Berilgan ikkita proektsiyadan nuqtaning uchinchi proektsiyasini qurish

77
orqali
x o'qidan yuqoriga qarab bog’lovchi chizig'ini torting. Ushbu bog’lovchi
chizig'ining kesishish nuqtasi
b' B nuqtaning frontal proyeksiyasidir.
B nuqta -
b'' nuqta profil proektsiyasi 5.2.5-bo'limda muhokama qilingan
usullardan biri yordamida topiladi. Masalan,
O nuqtadan chizilgan aylana yoyi
yordamida.
Shuning uchun, nuqtaning uchta koordinatasidan foydalanib, siz nuqta
chizmasini chizishingiz va nuqtaning fazodagi o'rnini aniqlashingiz mumkin.
Tekislikdagi chiziq va nuqta

91
Rasm. 5.37
Q tekislikning gorizontal
abc va frontal
a'b'c' proyeksiyalari va
M nuqtaning
m gorizontal proektsiyalari berilgan.
M nuqtaning frontal
proyeksiyasini topish kerak.
a
b
5.37-rasm
Buning uchun
B tekisligining (
gorizontal proyeksiya b) va
M nuqtaning
(gorizontal
proyeksiya m) nuqtasi orqali
B1 to'g'ri chiziq chizamiz.
(5.37-rasm,
a)
Q tekislikka tegishli.
1-nuqta uchburchak tekisligining o'zgaruvchan
tomoniga tegishli bo'lib,
1-yordamchi nuqtadan
a'c' mos keladigan frontal
proyeksiya bilan kesishgan joyga ulanish chizig'ini chizamiz,
1 (1') nuqtaning
frontal proyeksiyasini topamiz. Biz
B1 to`g`ri chiziqning frontal proyeksiyasini
amalga oshiramiz va shu to`g`ri chiziqda
M nuqtaning frontal proyeksiyasini
topamiz (5.37-rasm,
b).
M ϵ Q (ABC)
m ϵ ac, m' ϵ a'c'.
To'g'ri chiziqdagi nuqta

85
Chizmada tekislik bir necha usulda berilishi mumkin (5.28-rasm).
a
b
c
d
e
f
5.28-rasm
• bitta to'g'ri chiziqda yotmaydigan uchta nuqta proektsiyalari (5.28-rasm,
a);
• to'g'ri chiziq va shu to'g'ri chiziqda yotmagan nuqta proektsiyalari (5.28-rasm,
b);
• kesishgan ikkita to'g'ri chiziqning proektsiyalari (5.28-rasm,
c);
• ikkita parallel to'g'ri chiziqlarning proektsiyalari (5.28-rasm,
d);
• har qanday tekis figuraning proektsiyalari (5.28-rasm,
e);
• tekislikning izlari (5.28-rasm,
f).
Silindr proektsiyalari - Muhandislik va kompyuter grafikasi

94
qiya silindr ko'rsatilgan. Silindrning
radiusi
- bu uning asosining radiusi.
Silindrning
balandligi
bu asos tekisliklari orasidagi masofa. Silindrning
o'qi
- bu
asoslar markazidan o'tuvchi to'g'ri chiziq.
5.41-rasm 5.42-rasm
5.5.4. Konusning proektsiyalari
Konus
deganda aylana - konusning
asosi, bu aylana tekisligida yotmaydigan
nuqta - konusning ustki qismi va konusning yuqori qismini asos nuqtalari bilan
bog'laydigan barcha kesmalardan iborat yon yoqni aytamiz. Konusning yuqori
qismini asos atrofi nuqtalari bilan bog'laydigan kesmalar
konusning yasovchilari
deyiladi. Konus yuzasi asos va yon sirtdan iborat. Rasm. 5.43 dumaloq konusni
tasvirlaydi.
S - konusning yuqori uchi (qismi), O nuqtada markazlashgan aylana -
konusning asosi,
SA, SB, SC - konusning yasovchilari.
5.43-rasm
Agar konusning yuqori qismini asos markazi bilan bog'laydigan to'g'ri chiziq
asos tekisligiga perpendikulyar bo'lsa, konus to'g'ri deb nomlanadi.
To'g’riburchakli izometrik proektsiya

105
perpendikulyar. O’zgarish koeffitsientlari
0,82 ga teng bo'lgan to'g’riburchakli
izometriyani qurishda ellipsning katta o'qi aylana diametrining haqiqiy qiymatiga,
kichik o'qi esa bu diametrning
0,58 ga teng bo'ladi. O’zgarish koeffitsientlari biriga
teng ravishda chizilganida ellipsning katta o'qi aylana diametrining
1,22 ga, kichik
o'qi esa
0,7 ga teng bo'ladi.
Rasm. 6.6 gorizontal, frontal va profil tekisliklari yordamida sharning
markazidan o'tuvchi va koordinata tekisliklariga parallel ravishda sakkizdan bir
qismi kesilgan to'pning to'rtburchaklar izometrik ko'rinishini ko'rsatadi. Ushbu
tekisliklar sharning sirtini doiralar bilan kesib o'tadi, ular izometriyada rasmdagi
kabi bir xil ko’rinishga ega bo'lgan uchta bir xil ellips bilan tasvirlangan.
6.6-rasm