b) Avtomatik havo o’chirgichlari - Ajratgichlar, ularni vazifalari, konstruktsiyalari, qisqa tutashtirgich va avtomatik...

|
Ajratgichlar, ularni vazifalari, konstruktsiyalari, qisqa tutashtirgich va avtomatik ajratgichlar, ularning vazifalari va konstruktsiyalari
|
bet | 2/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #102355 |
Bog'liq Ajratgichlar-ularni-vazifalari-konstruktsiyalari-qisqa-tutashtirgich-va-avtomatikb) Avtomatik havo o’chirgichlari
Avtomatik havo o’chirgichlari normal bo’lmagan rejimda ishlayotgan elektr zanjirlarni avtomatik ajratish va normal ish rejimlarida, kam hollarda operativ qayta ulash uchun xizmat qiladi.
Avtomatik havo uzgichlarida yoyni so’ndirish uchun maxsus muhit qo’llanilmaydi, u havoda o’chiriladi, shuning uchun ular havo o’chirgichlari deb yuritiladi.
Qutblar soniga qarab avtomatlar bir, ikki va uch qutbli bo’ladi.
Ishlab ketish vaqti tsr bo’yicha, ya’ni tekshiriladigan parametr (tok, kuchlanish, harorat) belgilangan qiymat (avtomatning kurilmasi) dan ortish momentidagi vaqtdan kontaktlarning ajrash momentigacha bo’lgan vaqtga qarab quyidagilarga bo’linadi: normal avtomatlar tsr=0,020,1 s; ushlash vaqtini 1 s gacha rostlovchi selektiv avtomatlar; tez ta’sir qiluvchi avtomatlar tsr ≤ 0,005 s.
Avtomatlarni turli ushlash vaqti t1<t2<t3 ga o’rnatish yo’li bilan, selektiv avtomatlar tarmoqlarni selektiv muhofazalash imkonini beradi.
Tez ta’sir qiluvchi avtomatlar tarmoqdagi toklarni cheklash imkonini beradi, chunki ular zanjirni tarmoqdagi q.t. toki iu miqdorga yetmasdan oldinroq uzadi.
Avtomatlar kuchlanishi o’zgaruvchan tokda 660 V gacha va o’zgarmas tokda 440 V gacha bo’lganda 6000 A gacha toklar uchun mo’ljallab ishlab chiqariladi.
Avtomatlarning uzish qobiliyati 200-300 kA gacha yetadi.
Har qanday avtomatda quyidagi asosiy elementlarni ajratib ko’rsatish mumkin: yoy so’ndiruvchi tizimli kontaktlar; yuritma; erkin ajratish mexanizmi; ajratkichlar; yordamchi kontaktlar.
Avtomatlarning kontaktlari uzoq vaqt qizimasdan nominal toklarni o’tkazishi va q.t.
toklarini uzishda yoy ta’siriga chidashi kerak. Birinchi shartga muvofiq, kontaktlarni o’tish qarshiligi uncha katta bo’lmagan solishtirma qarshiligi kichik materialdan, ikkinchi shart bo’yicha esa yoy ta’siriga chidaydigan materialdan tayyorlash kerak. Ikkala talabni bir vaqtning o’zida bajarish mumkin bo’lmaganligi uchun ikki juft - bosh 1 va yoy so’ndiruvchi 2 kontaktlar qo’llaniladi (51-rasm). Normal rejimda tokning asosiy qismi mis, kumush yoki ularning qotishmasidan tayyorlangan bosh kontaktdan o’tadi. Uzilganda avval asosiy kontaktlar ajraydi, lekin zanjir uzilmaydi, chunki tokning hammasi yoy so’ndiruvchi kortaktlar zanjiriga o’tadi, so’ngra yoy so’ndiruvchi kontaktlar ajraydi va ularda elektr yoy ham so’nadi. Uziladigan toklar 30 kA dan oshmasa yoy so’ndiruvchi kontaktlar misdan, katta toklarda esa volьframdan, uning qotishmasidan yoki metallokeramikadan tayyorlanadi. Bu kontaktlar konstruktsiyasi bo’yicha oson almashtiriladigan qilib tayyorlanadi.
A vtomatning yoy so’ndiruvchi tizimi avtomatni o’chirishda hosil bo’ladigan yoyni so’ndirish uchun xizmat qiladi. Po’lat plastinkali (uzun yoyni qisqa yoylarga bo’lish 51-расм. Автоматларнинг effekti) yoy so’ndiruvchi kameralar keng qo’llaniladi. контакт тизимининг схемаси Uziladigan tok katta bo’lganida yoyni tor tir-
qishda so’ndirish effektidan foydalanishga asoslangan buylama-tirqishli va labirint-tirqishli kameralar ishlatiladn. Yoyni kameraga tortish magnitli puflash bilan amalga oshiriladi. Qamera materiali yuqori yoy turg’unligiga ega bo’lishi kerak.
Avtomatlarning yuritmalari qo’l bilan yoki uzoqdan boshqariluvchi bo’lishi mumkin. Birinchi holda ulash dasta 12 ni burash bilan amalga oshiriladi. Ikkinchi holda elektromagnit 13 yoki maxsus elektr dvigatel yorda-mida yuritmaga ta’sir etiladi. Pnevmatik yuritmadan foydalavdsh hammumkin. Avtomatlarni uzish, erkin ajratish mexanizmi ishga tushganda uzuvchi prujinalar 17 (52-rasmda) ta’sirida amalga oshiriladi.
Erkin ajratish mexanizmi (52-rasm) avtomatni vaqtning istalgan momentida o’chirishni ta’minlaydi, shuningdek, yoqish jarayonida ham o’chirish lozim
bo’lsa, uni amalga oshiradi. U sharnirli bog’langan
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
richaglar 14 va 15 hamda tayanchlardan iborat. Ulash paytida harakat dasta 12 dan richaglar 14 va va 15
|
52-расм. узеллари.
|
Автоматнинг
|
асосий
|
orqali kontaktli richag 16 ga uzatiladi, bu richag avval yoy so’ndiruvchi 2 ni, so’ngra esa bosh -kontaktlar 3 ni tutashtiradi. Avtomat ulanganda,
14 va 15 richaglar «o’lik» holatga o’tadi, tayanch ularning pastga harakatlanishiga yo’l qo’ymaydi. Agar ulash vaqtida qisqa tutashuv mavjud bo’lsa, unda ajratkich 8 ta’sirida mexanik bog’lanish 11 richaglar 14 va 15 ni sharnirli birikma 04 bo’yicha «sindiradi» va uzuvchi prujina
17 ta’sirida kontakt tizim chapga suriladi, dasta 12 orqali ulanishga kuch berilishnga qaramay, bu tizimda o’chirilish amalga oshadi.
Ajratkichlar - bu elektromagnit yoki bimetall mexanizmlar bo’lib, ular zanjirning berilgan parametrini nazorat qiladi va parametr belgilangan qiymatidan oshib ketganda avtomatni o’chiradi. Bimetall (issiqlik) ajratkich 5 tarmoqqa shunt 6 orqali ulangan qizdirgich 7 dan issiqlik oladi. Turli chiziqli keygayishi koeffitsientlariga ega bo’lgan ikki metalldan tashkil gopgan bimetall plastinka qiziganda egilib, erkin ajratish mexanizmi richagini sindiruvchi tortqi
11 ga kuch beradi. Issiqlik ajratkich yordamida o’tayuklanishdan muhofaza qilinadi. Ishlab ketish vaqti o’tayuklanish tokiga bog’liq: tok qancha katta bo’lsa, bimetall plastinka shuncha tez qiziydi va uzish tezroq amalga oshadi. Issiqlik inertsiyasi katta bo’lganligi sababli issiqlik ajratkichlar elektr dvigatellarning ishga tushiruvchi toklari ta’sirini sezmaydi.
Maksimal alfatkich 8 g’altak va o’zakdan iborat. G’altakdan q.t. toki o’tganda o’zak richaglar 14 va 15 ni sindiruvchi kuch hosil qiladi, bu hol avtomatning o’chishiga olib keladi. Maksimal ajratkichning ishlab ketish tokini rostlash (boshqarish) mumkin.
Maksimal ajratkich tokka bog’liq bo’lgan yoki unga bog’liq bo’lmagan vaqtni ushlab turish (vaqt viderjkasi) mexanizmi bilan ta’minlangan bo’lishi mumkin. Bunday ajratkichlar selektiv muhofazalash imkoniyatini beradi.
Kuchlanish haddan tashqari pasayganda avtomatni o’chiradigan minimal ajratkich 9, shuningdek, avtomatni masofadan knopka KU bilan o’chirish uchun mustaqil ajratkich 10 qo’llanilishi mumkin.
Avtomat bir yoki bir necha ajratkichlarga ega bo’lishi mumkin.
Y ordamchi kontaktlar (blok-kontaktlar) bosh kontaktlar bilan mexanik bog’langan bo’lib, boshqarish, signalizatsiya va blokirovkalash zanjirlarida qo’llaniladi.
Elektrostantsiya,
nimstantsiya, sanoat kurilmalari va turmushda turli konstruktsiyadagi avtomatlar ishlatiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ajratgichlar, ularni vazifalari, konstruktsiyalari, qisqa tutashtirgich va avtomatik ajratgichlar, ularning vazifalari va konstruktsiyalari
|