nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Proekciey skanerlar - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

|
Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi
|
bet | 108/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matniProekciey skanerlar tashqi ko’rinishdan fotokattalashtirgichni еslatadi,lekin pastda skanerlanadigan hujjat yotadi, yuqorida еsa skanerlovchi kallak joylashadi. Skaner malumotli hujjatni optik yo’l bilan skanerlaydi va olingan ma’lumotni fayl ko’rinishda kompyuter xotirasiga kiritadi.
Slayd-skanerlar ham tuzulish jihatdan turlicha bo’ladi: planshetli, barabanli, proekciey va b. SHaffof asl nusxa 35 mm dan 300 mm gacha chiziqli o’lchamli to’g’ri to’rtburchak tomonlari ko’rinishiga еga. Tavsiflari bo’yicha slayd-skanerlar еng yuqori sifatlidir: ularning o’tkazish qobiliyati odatda 2000 dan 5000 dpi gacha oraliqda yotadi.
Masalan, barabanli skanerlar, ularda taxminan 200x300 mm li shaffof asl nusxa (slayd) aylanadigan barabanga mahkamlanadi. Howtek Scan Master skanerida o’tkazish qobiliyati 4000 dpi, Scan View ScanMate Magic skanerida 4096 ta tusni uzatishda o’tkazish qobiliyati 2000 dpi. Еng katta o’tkazish qobiliyatiga kichik o’lchamli slaydlar (tomoni 120 mm gacha) bilan ishlaydigan skanerlar еga. Scitex Leaf Scan 45 skanerida 64500 ta tusni uzatishda o’tkazish qobiliyati 5080 dpi ga teng.
Mavzu_№-_36_: MFU qurilmasi. MFU turlari va asosiy parametrlari
Reja:
Hujjatlarni nusxalash vositalari
Elektrografik nusxa ko’chirish (kserografiya)
Termografik nusxa kuchirish (termografiya)
Xujjatlarni (makolalar, e’lonlar, reklama prospektlari va boshkalar) nusxalash va kupaytirish operaсiyalari tadbirkorlik va xalq xo’jaligining boshka faoliyatida keng tarkalgandir.
Xujjatlarni nusxalash va ko’paytirish uchun maxsus texnika vositalari ishlatiladi:
unchalik ko’p bo’lmagan nusxalashda (25 ta nusxagacha) xujjatlarni nusxalash vositalarndan foydalanish mumkin;
ko’p nusxa chikarganda ( 25 ta nusxadan ko’proq) xujjatlarni ko’paytirish vositalaridan (tezkor yoki kichik poligrafiya) foydalaniladi.
Nusxalash vositalarining kichik poligrafiyadan farki shundaki, nusxalashda nusxa bevosita asl nusxadan olinadi, ko’paytirishda esa xujjat asl nusxadan tayyorlangan oralik bosma shakldan (forma) olinadi.
|
| |
Sariq karton - Mavzu: Applikatsiya va mozaika bilan ishlash darslarini tashkil etish metodikasi. Qog‘oz va karton...

|
Mavzu: Applikatsiya va mozaika bilan ishlash darslarini tashkil etish metodikasi. Qog‘oz va karton bilan ishlash darslarini mazmunini tashkil etish metodikasi. Reja
|
bet | 3/8 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 140,83 Kb. | | #123701 |
Bog'liq 1-mavzuSariq karton - oq kartondan ko‘ra pishiqroq, egiluvchan, yaxshi qirqiladi, yelimdan ko‘tarilmaydi. Turli ishlarda foydalaniladi.
Kulrang karton - oq va sariq kartondan pishiqroq, qirqish qiyin. Pichoq karton massasidagi qumdan tez o‘tmaslashadi. Kartonning bu turidan o‘ta pishiqlikni talab qiluvchi narsalar tayyorlanadi.
Rangli karton - bu yupqa, egiluvchan, sathiga turli rangda jilo berilgan, ishlov berish oson va ko‘rinishi chiroyli. Hajmi kichik narsalar, papkalar, muqovalar tayyorlash uchun quiay bo‘lgan karton turidir.
Ta’lim jarayonida o‘quvchilar turli qog‘ozlarning asosiy jismoniy xususiyatlari: rangi, qaliniigi, zichligi, siyohni ishlatish xususiyati, sathining xarakteri silliq, g‘adur-budurligi bilan tanishadilar. Ba’zi narsalami tayyorlashda bolalar yelimdan foydalanadilar. Demak, bolalar 1-sinfdayoq tayyor yelimlaming asosiy xususiyatlari: yopishqoqligi, saqlanishi, yelimlashni o‘rganishlari kerak.
Qog‘oz va kartonga ishlov berish usullari unchalik murakkab emas, bolalar ulami osonlik bilan o‘zlashtirib oladilar. Qog‘oz va kartonga ishlov berish yuzasidan egallangan malakalar keyinchalik barcha mehnat turlari bo‘yicha mehnat ta’limida keng qo‘llaniladi.
Qog‘ozni buklash usullari. Qog‘ozni teng ikkiga buklash uchun qog‘oz stol yoki parta ustiga qo‘yiladi va o‘ng hamda chap qo‘l bilan qog‘ozni o‘ziga yaqin turgan tomonining ikki uchidan ushlab, uni pastki uchlari bilan tenglashtiriladi. Bunda qog‘ozning uchlarining qirrasi bir-biriga to‘g‘ri tushishi kerak. Ana shundagina qog‘oz qo‘l bilan tekislanib, uning bukilgan chizig‘i ustidan timoq bosib yurgiziladi.
Qog‘ozni bukilgan joyidan yirtish. Qog‘ozni yirtishdan oldin, avval ehtiyotlik bilan ochiladi, uning bir tomoni o‘ng qo‘l bilan bosilib, chap qo‘l bilan bukilgan chiziqdan sekin yirtiladi. Bukilgan chiziq ustiga chizgichni qo‘yib ham qog‘ozni yirtish mumkin.
Qog‘ozni bukilgan joyini pichoqda qirqish. Qog‘ozni buklab, timoq bilan bosib iz tushiriladi. Shundan so‘ng uning buklangan chizig‘ini o‘ng tomonga qilib stol ustiga qo‘yiladi, uning orasiga pichoqni tiqib yurgiziladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Applikatsiya va mozaika bilan ishlash darslarini tashkil etish metodikasi. Qog‘oz va karton bilan ishlash darslarini mazmunini tashkil etish metodikasi. Reja
|
MORPHEMICS - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

MORFOLOGIYA- (r < grek) 1. Organizm, a’zo. Zamin tuzilishi haqidagi fan. Eksperimental morfologiya.
2. So‘zlarning tarkibi va o‘zgarish shakllari sistemasi, grammatikaning so‘z tarkibi va shakllarini o‘rganuvchi bo‘limi.
|
МОРФОЛОГИЯ 1. Раздел языкознания, изучающий разнообразные аспекты строения слова с точки зрения зависимости его значения от составляющих его морфем. Основным предметом морфологии является исследование системы морфологических противопоставлений, свойственных данному языку, т. е. системы его грамматических категорий и способов их выражения, включая учение о формообразовании
2. Совокупность морфологических противопоставлений, свойственных данному языку, его грамматических категорий и способов их выражения. Выражение грамматических категорий посредством соположения морфем, не претерпевающих при этом морфонологических изменений.
|
MORPHOLOGY –
1. Section of linguistics studying various aspects of the structure of the word in terms of its value depending on its constituent morphemes. The main subject is the study of the morphology morphological oppositions system specific to the language, so its system of grammatical categories and modes of expression, including the doctrine of shaping
2. The set of morphological oppositions inherent in a given language, its grammatical categories and ways of expressing them. The expression of grammatical categories through the juxtaposition of morphemes, do not undergo changes during this morphonological.
|
-reja. ► - 1-mavzu: "Akademik yozuv" fanining mazmuni va vazifalari. Yozuv jarayoni

4-reja. ►
Ikkinchi qismi turdosh ot bo‘lgan geografik nomlar (Qoratog‘), sifat va atoqli otlardan tuzilgan geografik nomlar (Shimoliy Kavkaz) yozilishi kabi ayrim qoidalar ancha ixchamlashgan.
“O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari” quyidagi bo‘limlardan tashkil topgan:
Yozuv jarayoni.
Ilmiy yozuvning maqsadi
Stephen Bailey. Academic Writing. A Handbook for International Students. London, 2015, 4-5-betlar.
13
Yozuvchi o‘tkazayotgan tadqiqot hisobotiga Yozuvchi tanlagan yoki berilgan savolga javob berish uchun У Umum qiziqqan soha bo‘yicha bahslashish va yozuvchi fikrini berish uchun
У Boshqalarning tadqiqotlarini sintez qilish uchun
Qisqa esselar odatda quyidagilardan iborat bo ‘ladi:
S Kirish
S Asosiy qism
S Xulosa
Uzun esselar va hisobotlar esa quyidagicha:
Kirish
Asosiy qism
Adabiyot manbalari haqida umumiy ma'lumot
Dissertatsiya va jurnal maqolalari quyidagicha tuziladi:
Adabiyot manbalari haqida umumiy ma'lumot
Muhokama Amaliy ish I E’tirof I Havolalar
Ilovalar I Yangiliklar I Xulosa
Ilmiy ishning tuzilmasi uchun qat ’iy belgilangan qoidalar yo‘q. Turli maktablar va muassasalar talabalardan yozma ishlar uchun turli xil formatga amal qilishini
Ilmiy yozuvning xususiyatlari
O‘qituvchilaringiz sizga yo‘riqnoma berishi mumkin yoki siz ulardan nimani xohlayotganliklarini so ‘rashingiz kerak, lekin ba ’zi umumiy xususiyatlar ko‘plab formatlarga mos keladi.
Adabiyotlar ro'yxati:
O‘zbekiston Vazirlar Mahkamasi qarori: «O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalarini tasdiqlash haqida», «Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosi» (Vazirlar Mahkamasining 1995-yil, 24-avgustdagi 339-sonli qarori.).
O‘zbekiston Respublikasining “Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyati tashkil etilishining asosiy prinsiplari” to‘g’risidagi Konstitutsiyaviy qonuni. - T.: O‘zbekiston, 2002.
Karimov I.A. Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot pirovard maqsadimiz. T.8. -T.: O‘zbekiston, 2000, 528 b.
Karimov I.A. Yuksak ma'naviyat yengilmas kuch T.: O‘zbekiston, 2006.
Husanov N., Mirahmedova Z. Mutaxassislik tili. T.: TMI, 2003.
Stephen Bailey. Academic Writing. A Handbook for International Students. London, 2015.
http://fayllar.org
|
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq qora-metallurgiyada-hosil-bo-lgan-changlardan-rangli-metallarni-ajratib-olish-texnologiyalarini-o-rganish-va-tahlil-qilishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1415
w
www.oriens.uz
May
2021
Fastmet, Fastmelt, Oxycup, Primus, PaulWurth, Contop, Электродуговая печь, С-
брикет.
Abstract:
There is currently a problem with the significant increase in the
amount of dust generated in ferrous metallurgy. Every year at these metallurgical
enterprises, dusts with high zinc content are discharged into the landfill, the mass of
which is 5-10% of the total mass of the metal produced. Worldwide, the total annual
amount of zinc-containing dust is 10-15 million tons. The amount of zinc in such
powders varies in a very wide range: from 2 to 20%; In addition to zinc, the powder
contains iron oxides (30-60%) and a total of up to 20% additional oxides (silicon,
calcium and lead). Return of the powder with the above composition directly to the
main metallurgical production can lead to disruption of the technological process.
The processing of such dusts by the methods discovered so far is not very efficient, so
most metallurgical plants simply collect this type of dust. This article discusses a
number of modern ways to recycle this dust.
Keywords:
Secondary resources, man-made waste recycling, zinc-containing
dust, ferrous metallurgical waste, ferroalloy, Fastmet, Fastmelt, Oxycup, Primus,
PaulWurth, Contop, Electric arc furnace, C-briquette.
KIRISH
O‘zbekistonda elektr yoyli pechlarda po‘lat eritish AJ O‘zmetkombinatda
boshlangan. Unda 13-fevral 1978-yilda birinchi nomerli e.p.e. pechni ishga
tushurilgan. O‘sha yili dekabr oyda 2 e.p.e. pech ishga tushdi. 1979- yil sentabr oyda
3 e/p/e pech ishga tushdi. Va nihoyat 2002-yil avgust oyida AJ “O‘zmetkombinat”
eng zamonaviy dunyo talablariga javob beradigan DSP100-UMZ ishga tushurildi.
Pechlarni hajmi 100 t tashkil qiladi.
DSP pech dunyo talablariga javob beradi, 1 sutkada 22 po‘lat eritish
imkoniyatiga egadir. Pech AKOS agregati bilan birga ishlaydi va 1 yilda 550-600
ming tonna po‘lat eritish qobiliyatiga egadir. Hamma pechlarni ishga tushurilsa,
kombinat 1 yilda 1,5-2 mln tonna po‘lat ishlab chiqarish O‘zbekiston talabini to‘liq
bajarilsa bo‘ladi. AJ “O‘zmetkombinat” boshqa elektr yoyli pechlar Navoiy KMK
(5ta pech), Olmaliq KMK (2ta pech) va bir qancha Mashinasozlik zavodlarida
muayyan ishlab turibdi. 2010-2012- yilda Toshkent shahar Sergeli tumanida
O‘zbekiston, Xitoy, Rossiya va AQSH qo‘shma truba ishlab chiqarish zavodida 3
elektr pechi qurilishi rejalashtirilgan va qurulyapti. Ko‘rilgan misollardan ko‘rinib
turibdiki, elektr pechlarida po‘lat va ferroqotishmalar olish butun dunyo bilan ham
ohangda O‘zbekistonda ham keng tarqalmoqda va bu texnologiya kelajagi porloqdir
[1] .
|
| |
(1857-1913) 

Ferdinand de Sossyur

I Boshqa millat va xalqlarnitig tiliga hurmat.
II Davlat tili ijtimoiy hayotning hamma sohalarida, о zaro muomalada bostiqa lilla rbilan barobar qadrlanadi.
• /
I . Boshqa millat va xalqlarning tiliga hurmat. Fuqarolar o‘zaro muomalani va ta’lim olishning qaysi tilda bo‘lishini o‘z xohishlariga ko‘ra tanlab olishlari, boshqa millat va xalqlar zich yashaydigan joylarda maktabgacha bo‘lgan tarbiya, bolalar muassasalarini tashkil etishlari (5-modda), mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralariga o‘z tillarida murojaat qilishlari mumkin.
Ular sudlov ishlari bilan o‘z tillarida ham tanishib chiqishlari va so‘zlashlari mumkin. Korxona, muassasa va birlashmalarda, agar ko‘pchilik
davlat tilini bilmasa, ish yuritish, hisob-kitob, statistika va moliya hujjatlari boshqa tillarda ham olib borilishi mumkin. Xalqaro anjumanlarning tili va hujjatlari davlat tili bilan bir qatorda boshqa tillarda ham o‘tkazilishiga ruxsat etiladi.
Agar talab etilsa, notarial harakatlar davlat tili bilan bir qatorda boshqa tillarda ham olib boriladi. Fuqarolar ariza, taklif, shikoyatlarini o‘z tillarida berishlari, radio, teleko‘rsatuvda o‘z
tillarida gapirishlari, kitob, maqola yozishlari mumkin.
Shu bilan birga, muassasa va tashkilot muhrlari, tamg‘alari, ish qog‘ozlari
hamda hududlar, maydon, ko‘chalar, geografik obyekt nomlari davlat tilida bo‘ladi. Shuningdek, Qonunning 4-moddasida ko‘rsatilishicha, «Fuqarolarga davlat tilini o‘qitish bepul amalga oshiriladi».
O‘zbek yozuvlari tarixi.
Tarixan tarkib topgan, qat ’iy me ’yorlarga bo‘ysunuvchi, so‘zlashuvchilarning qaysi hududda yashashidan qat ’i nazar barchasi uchun umumiy bo ‘lgan til adabiy til sanaladi.
Yozuv juda qadimiydir va vaqt jihatidan chegaralanmagan. Zero,
Xorazmiy, Ibn Sino va Navoiyning asarlari yozuvda aks etgani uchun ham shu kungacha saqlangan.
O‘zbek xalqi o‘zining ko‘p asrlik tarixiy taraqqiyoti davomida bir qancha yozuvlardan foydalanib keldi.
Miloddan oldingi asrlardanoq ajdodlarimiz o‘z tarixini, badiiy va ilmiy ijodini tarixiy sharoitdan kelib chiqqan holda turli yozuvlarda bitib qoldirganlar.
Markaziy Osiyo eng qadimgi madaniyat va ma’rifat o‘choqlaridan biridir. Bu hududda yashagan xalqlar juda qadimdan yozuv madaniyatiga ega bo‘lganlar.
Faqat muayyan bir hududga xos ayrim belgilarni o‘zida namoyon qilgan til shakli mahalliy shevalar hisoblanadi.
Arxeologik tekshirishlar Xorazmda yashagan xalqlar eramizning boshlaridayoq (III asr) ancha rivojlangan yozuv sistemasiga ega ekanliklarini isbotlab berdi. Tojikiston territoriyasidagi Mug‘ tog‘ida (Zarafshon daryosining chap qirg‘og‘ida) qazish ishlari (1933-yil) VIII asrda so'g'd yozuvida bitilgan qimmatli hujjatlarni qo‘lga kiritdi.
Tovushlar vositasida yozma ravishda bayon qilinuvchi adabiy til yozma adabiy tildir.
Bundan tashqari, Sibirda, Mo‘g‘ulistonda, Qozog‘iston va Markaziy Osiyoning turli joylarida ikki xil turk yozuvi yodgorliklari topildi.
Bu yozuv yodgorliklari,
keyin aniqlanishicha, qadimgi turk va qadimgi uyg‘ur yozuv yodgorliklari bo‘lib chiqdi.
Bu yozuvlarning ahamiyati juda kattadir. Turk xalqlarining tarixi uchun ham, turk tillari tarixi uchun ham bu yodgorliklar g‘oyat qimmatlidir.
Rangli metallarni ajratib olish texnologiyalarini

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1414
w
www.oriens.uz
May
2021
QORA METALLURGIYADA HOSIL BO’LGAN CHANGLARDAN
RANGLI METALLARNI AJRATIB OLISH TEXNOLOGIYALARINI
O’RGANISH VA TAHLIL QILISH
Sunnatov J.B «Metallurgiya» kafedrasi mudiri ToshDTU OF,
Qarshiyev X.K assistant «Metallurgiya» kafedrasi ToshDTU OF.
Annotasiya.
Hozirgi vaqtda qora metallurgiyada hosil bo’layotgan
changlarning miqdori sezilarli darajada ko'payishi bilan bog'liq muammo mavjud.
Har yili ushbu metallurgik korxonalarda tarkibidagi rux miqdori yuqori bo'lgan
changlar chiqindixonaga chiqarib yuboriladi, ularning massasi ishlab chiqarilgan
metall umumiy massasiga nisbatan 5 – 10 % ni tashkil qiladi. Dunyo bo'ylab
tarkibida rux saqlagan changning yillik umumiy miqdori 10-15 million tonnani
tashkil etadi. Bunday changlarda rux miqdori juda keng diapazonda o'zgarib turadi:
2 dan 20% gacha; Ruxdan tashqari, chang tarkibida temir oksidlari (30-60%) va
jami 20% gacha qo’shimcha oksidlar (kremniy, kaltsiy va qo'rg'oshin) mavjud.
Yuqorida keltirilgan tarkibli changni to'g'ridan-to'g'ri asosiy metallurgik ishlab
chiqarishga qaytarish texnologik jarayonning buzilishiga olib kelishi mumkin.
Hozirgi paytgacha kashf qilingan usullar bilan bunday changlarni qayta ishlash
unchalik samara bermayapti shu sababli ko’pchilik metallurgik zavodlar bu turdagi
changni shunchaki yig’ib qo’yishmoqda. Ushbu maqolada esa bu changni qayta
ishlashning bir qancha zamonaviy usullari ko’rib chiqiladi.
Kalit so’zlar:
Ikkilamchi resurslar, texnogen chiqindilarni qayta ishlash, rux
saqlagan changlar, qora metallurgiya chiqindilari, ferroqotishma, Fastmet, Fastmelt,
Oxycup, Primus, PaulWurth, Contop, Elektr yoyli pech, C-briket.
Аннотация.
В настоящее время существует проблема значительного
увеличения количества пыли, образующейся в черной металлургии. Эти
металлургические
предприятия
ежегодно
сбрасывают
на
полигон
высокоцинковую пыль, масса которой составляет 5-10% от общей массы
произведенного металла. Во всем мире общее годовое количество
цинксодержащей пыли составляет 10-15 миллионов тонн. Количество цинка в
таких порошках колеблется в очень широком диапазоне: от 2 до 20%; Помимо
цинка, порошок содержит оксиды железа (30-60%) и до 20% дополнительных
оксидов (кремний, кальций и свинец). Возврат порошка указанного состава
непосредственно в основное металлургическое производство может привести
к нарушению технологического процесса. Обработка такой пыли открытыми
до сих пор методами не очень эффективна, поэтому многие металлургические
предприятия просто собирают такую пыль. В этой статье обсуждается ряд
современных способов утилизации этой пыли.
Ключевые слова:
Вторичные ресурсы, переработка техногенных
отходов, цинксодержащая пыль, отходы черной металлургии, ферросплав,
|
Ishni bajarish tartibi - O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti...

|
O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi
|
bet | 6/20 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 81,03 Kb. | | #160853 |
Bog'liq Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi 421-21 e va a guruh talaba-fayllar.orgIshni bajarish tartibi.
1. Katod sifatida ishlatishga mo’ljallangan mis plastinkani qumli qog’oz bilan yaxshilab
tozalanadi, yuviladiva quritiladi. So’ngra bu plastinkani dempferli analitik tarozida tortib massasi
m
1
aniqlanadi.
2. Rasmdagi sxema bo’yicha elektr zanjiri tuzilib, massasi aniqlangan plastinkani
manbaining manfiy qutbiga ulan
3. Tajriba boshlangan vaqtni yozib, kalit bilan elektr zanjnr ulanadi va rheostat
yordamida tok kuchini 1A ga keltiriladi.
Zanjirdan 10 minut davomida tok o’tkaziladi.Tajriba vaqtida tok kuchi o’zgarmas bo’lishi
kuzatib boriladi.Agar tok kuchi o’zgarsa reostat yordamida uni yanaavvalgi qiymatiga keltiriladi.
4. 10 minutdan keyin zanjirni uziladi. Eritmadan katod plastinkani chiqarib olib
quritiladi, so’ngra massasi m
2
ni dempferli tarozidaaniqlanadi. U holda katoddaajralib chiqqan
mis massasi m
m
2
-m
1
ga teng bo’lib qoladi.Tajribada topilgan I, t va m larning qiymatlarini (1)
formulaga qo’yib k ning qiymati hisoblanadi.
5. Tajribayana takrorlanadi. Ikkinchi tajribada m
2
plastinka (katod) ning boshlang’ich
massasi tarzida qabul qilinadi. Tok kuchi 1,5A ga moslanadi va elektrolitdan 15 minut tok
o’tkaziladi.Bu galgi tajribadan ham k ning qiymati hisoblanadi. Uchinchi tajribada ham katodda
ajralgan modda massasini jadval.
Misning elektrokimyoviy ekvivalentini aniqlashda o’lchash va hisoblash natijalari.
Tajribalar
m
1
I
t
m
2
m
k
k
E
k
1
2
3
O’rtacha qiymat
6. Tajribalarda topilgan ma’lumotlar asosida<k>, <
k>vaE
k
lar hisoblanadi.
7. Moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti k ning o’rtachaa rifmetik qiymati ni (5)
formulaga qo’yib elektronning zaryadi e hisoblanadi.
Aniqlangan natija e
1,6•10
-19
Kl bilan taqqoslanadi.
8. Oxirgi natija quyidagicha yoziladi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi
|
Internet saytlari - O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti...

O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi
Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi 421-21 e va a guruh talaba-fayllar.org
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi
|
Tajriba ishini bajarish tartibi - O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika...

Uslubiy ko‘rsatmalar.
Ish bajarishda quyidagilarga e’tibor berish kerak:
1. Agar o‘rganilayotgan materialning issiqlik o‘zgarishi juda kichik bo‘lsa, harorat–vaqt
egri chizig‘idagi chiziqning siljishdan kristallanish haroratini aniqlash qiyin bo‘lib qolishi
mumkin.
2. Usulning sezgirligini sovish (isish) tezligini to‘g‘ri tanlab olish hisobiga oshirish
mumkin. Qoidaga asosan, qanchalik sovish egri chizigi kichik bo‘lsa qotish egri chizig;ining
bo‘lakchalari ham shuncha aniq ifodalanadi.
3. Pechkaga berilayotgan kuchlanish 150 v dan ortib ketmasligi kerak.
4. Eritmaning maksimum harorati qotish nuqtasidan (30
o
–50
o
C) dan ortmasligi kerak.
Sinov savollari
1.
Kristall va amorf materiallar qanday o‘ziga xos xususiyatlarga ega?
2.
Nima uchun amorf materialning qotish egri chizig‘ida siljish bo‘lagi yo‘q?
3.
Harorat
vaqt egri chizig‘i usulida qanday issiqlik effekti qo‘llaniladi?
4.
Ktistall materialning qotish egri chizig‘idagi sinishning ko‘rinishi nimalarga
bog‘liq?
Tajriba - O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika...

4.2. - rasm. Fotorezistor qarshiligini yoritilganlikka
bog‘liqligini o‘lchash.
Ish hisoboti quyidagilardan iborat bo‘lishi kerak:
1. O‘quvchining familiyasi va initsiallari, o‘quv guruhi indeksi va ish bajarilgan sana.
2. Qurilma sxemasi va ish usulining qisqacha bayoni.
3. Tajriba va hisoblash natijasida olingan ma’lumotlar jadvali va grafiklari: a) termorezistor
qarshiligini temperaturaga bog‘liqlik grafigi. Abssisssa o‘qiga absolyut temperaturaning teskari
qiymatini qo‘yib boring, ordinata o‘qiga esa qarshilikning logarifm qiymatini qo‘ying; b)
cho‘lg‘am lampasi hisobiga berilayotgan yoritilganlikni cho‘lg‘am tokiga proporsional deb
hisoblab, fotorezistor qarshiligini cho‘lg‘am tokiga bog‘liqlik grafigini ifodalang.
4-tajriba: YArim utkazgichli diodlarning volt-amper tasnifini
O’lchash.
I sh n i n g m a k s a d i–yarim utkazgich diod bilantanishish, uning xususiyatlarini tekshirish,
volt-amper tavsifini olish va uni taxlil kilish.
NAZARIY MA’LUMOTLAR
Kattik jism uzlarining elektr utkazuvchanlik xususiyatiga kura utkazgichlar, dielektriklar
va yarim utkazgichlarga ajratiladi.
Utkazgichlar guruxiga metallar va elektr utkazuvchanligi 10
5
– 10
6
Om
-1
sm
-1
bulgan
materiallar kiradi.
Elektr utkazuvchanligi 10
-10
-10
-15
Om
-1
sm
-1
tarkibda bulgan jismlar dielektriklar yoki
izolyatorlar guruxini tashkil etadi. YArim utkazgichlar guruxiga esa, elektr utkazuvchanligi 10
5
-
10
-10
Om
-1
sm
-1
bulgan barcha materiallar kiradi.
YArim utkazgichlarning elektr utkazuvchanlik xususiyati metallarnikidan sifat jixatdan
fark kiladi. Ular kuyidagilar:
Oz mikdordagi aralashmaning utkazuvchanlikka kuchli ta’sir etishi;
O‘tkazuvchanlik xarakteri va darajasining temperaturaga boglikligi;
O‘tkazuvchanlikning tashki kuchlanishga kuchli boglikligi;
Demak, yarim utkazgichlar elektr utkazuvchanligi kiymat jixatdan metallar bilan
dielektrik elektr utkazuvchanligining oraligiga tugri keladigan moddalar ekan.
YArim o‘tkazgich materiallarga kimyoviy elementlarga germaniy, kremniy, kimyoviy
birikmalar –metall oksidlari, (oksidlar), oltingugurt birikmalari (sulfidlar), selen birikmalari
(selenidlar) va boshkalar misol bula oladi. Biz shulardan sof yarim utkazgich material –
germaniy (yoki kremniy)ning ayrim xususiyatlari bilan tanishib chikamiz. Germaniy sirtki
elektron kobigida 4 ta valent eleketron bor. Bu elektronlar kushni atomlarning xar biri bir-biriga
Sinov savollari - O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika...

1. Elektroliz deb qanday hodisaga aytiladi?
asboblarning ishlash prinsipi shu xossaga asoslangan. Termistor (termorezistor) – bu nochiziqli
rezistor bo‘lib, uning qarshiligi kuchli ravishda temperaturaga bog‘liq.
4.1- rasmda termorezistor qarshiligini temperaturga bog‘liqligi va uning shartli belgilanishi
ko‘rsatilgan. Termorezistorlar oksid va karbidlardan tayyorlanadi.
4.1.- rasm. Termorezistor qarshiligini temperaturga bog‘liqligi
va uning shartli belgilanishi
Ko‘p yarim o‘tkazgichlarda kvant nuri ta’sirida valent zonadan ta’qiqlangan zonani engib
o‘tib, elektron – kovak juftligi yuzaga keladi. Fotoqarshilikning (fotorezistor) ishlash prinsipi shu
xossaga asoslangan.
Agar yorug‘lik bo‘lmasa, fotorezistor juda katta qorong‘ulik qarshiligiga R
Q
=10
4
-10
7
Om ega
bo‘ladi. Fotorezistor sifatida turli karbidlar qo‘llaniladi.
Moddalarning erish va kotish xaroratlari xolatlarini o’rganish

1
chizmada kristall va amorf materiallarning sovish egri chizig‘i keltirilgan.
a)
Kristall materialning qotishi;
b)
Kristall materialning ozgina qotishi
c)
Amorf materialning qotishi
1
rasmda ko‘rinib turibtiki, kristall materialning qotishi
T
kr
-doimiy
harorat sohasida
sodir bo‘ladi, amorf material qotishmasi soviyotganda (eriyotganda) kristallashish jarayonida
yashirin issiqlik ajralish sodir bo‘ladi. Amorf materiallar qotayotganda esa yashrin issiqlik ajralib
chiqmaydi va sovish egri chizig‘i 1c-rasmda tasvirlangandek ko‘rinishga ega bo‘ladi.
Kristallarning o‘stirish usuliga nisbatan sovish egri chizig‘i (1a) yoki (1b)
rasmdagi
ko‘rinishgagidek ega bo‘ladi.
Qurilma
Harorat–vaqt egri chizig‘ini olish uchun quyidagi qismlardan tashkil topgan qurilma:
tigel bilan pechka, millivoltmetr bilan termopara, LATP
9 ishlatiladi.
Pechkaga ulangan kuchlanish LATP
9 bilan boshqariladi va qurilmaning oldi qismida
joylashgan voltmetr bilan nazorat qilinadi. Pechka harorati millivoltmetr ko‘rsatkichini 100ga
ko‘paytirib aniqlanadi.
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq qora-metallurgiyada-hosil-bo-lgan-changlardan-rangli-metallarni-ajratib-olish-texnologiyalarini-o-rganish-va-tahlil-qilishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1427
w
www.oriens.uz
May
2021
отходов
в
металлургии
[Электронный
ресурс]
Режим
доступа:
http://pstu.ru/files/file/Izdatelstvo/four.pdf (2011)
[27] [Электронный ресурс] Режим доступа: http://www.paulwurth.com/
[28]
[Электронный
ресурс]
Режим
доступа:
http://www.kuettner.de/files/Papirkurv/Filer/Downloads/en/Kuettner_shaft-
furnace.pdf
[29] [Электронный ресурс] Режим доступа: www.kuttner.com.br
[30] [Электронный ресурс] Режим доступа: http://www.divacreative.com/case-
studies/zincox-plc/
[31] Стовченко А. П., Камкина Л. В. Процессы утилизации пыли
сталеплавильного производства. Часть 2. Промышленные процессы
переработки пыли в агрегатах средней мощности / Электрометаллургия. − №2.
− 2010. – с. 42-43.
[32] Н.М. Аскарова, А.У. Самадов. ВОЗМОЖНОСТИ ПЕРЕРАБОТКИ
ШЛАКОВ МЕДНОГО ПРОИЗВОДСТВА ГИДРОМЕТАЛЛУРГИЧЕСКИМ
СПОСОБОМ // Вестник науки и образования. № 10-2 (88). С. 36-40.
[33] Самадов А.У., Аскарова Н.М. “Совершенствование технологиии
переработки шлаков медного производства” “VNESHINVESTROM” 2020.103
стр. ISBN 978-9943-4237-3-8
[34] [Электронный ресурс] Режим доступа: http://www.tetronics.com
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq qora-metallurgiyada-hosil-bo-lgan-changlardan-rangli-metallarni-ajratib-olish-texnologiyalarini-o-rganish-va-tahlil-qilishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1420
w
www.oriens.uz
May
2021
C-briket holida flyus hamda temir saqlagan chiqindilar (shlak va skraplar ) bilan
shaxtali pechga yuklanadi [28] .
2-chizma. Oxycup firmasining jarayoni: a – jarayonning texnologik sxemasi, b –
shaxtyali pechning sxemasi
Shixta pechning yuqori qismidan yuklanadi aynan ushbu qismdan chiqindi
gazlar chiqishi hisobiga shixta qisman qiziydi. Metallarni tiklanish jarayoni 1000
o
C
dan boshlanadi. Mahsulotlar metal va shlak tinimsiz ravishda pechdan chiqarib
turiladi. 1500
o
C haroratda tarkibida 4 % uglerod saqlagan cho’yan quyib olinadi. Rux
esa koloshnik gazlari tarkibida ajralib chiqadi hamda keyinchalik ikkilamchi
xomashyo bo’lib xizmat qiladi [29].
Changni ZincOx Resources [30] firmasi tomonidan yaratilgan sxema bo’yicha
qayta ishlashni taklif qilmoqda. Bu jarayonda ham Fastmet jarayonida qo’llaniladigan
tubi aylanuvchi pech qo’llaniladi. Asosiy farq shundaki Zinc Ox da flyus
qo’llanilmaydi.
Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1421
w
www.oriens.uz
May
2021
3 – chizma. ZincOx elektr pechida po’lat eritishda hosil bo’lgan changni utilizasiya
qilish tizimi
Changni Pizo jarayoni yordamida qayta ishlash natijasida rux oksidi, cho’yan
va shlak olinadi. Jarayon bir bosqichli bo’lib, temirni cho’yanga o’tkazish 95 %ni rux
oksidi tarkibida esa ruxni ulushi 65-70 % ni tashkil qiladi [31].
Siemens VAI Metals Technologies firmasi tomonidan CONTOP jarayoni taklif
etildi. Jarayon 1800-2000
o
C da suv bilan sovitiluvchi siklonda olib boriladi. Shixta
siklonga yoqilg’i va kislorod bilan birga purkaladi. Suyuq faza (shlak) va rux
saqlagan gaz bilan birgalikda markazga qarab harakatlanadi[32,33]. Alohida
kamerada gaz faza shlak faza bilan alohida ajratiladi. Rux esa rux oksid holida filtrda
ajratib olinadi.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq qora-metallurgiyada-hosil-bo-lgan-changlardan-rangli-metallarni-ajratib-olish-texnologiyalarini-o-rganish-va-tahlil-qilishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1417
w
www.oriens.uz
May
2021
6
K
0.3-1.2
7
Cd
0.05-0.2
8
Mn
2-4.5
9
Ca
1-12
10
Si
0.7-5.6
11
Mg
0.6-16
12
Al
0.1-5
13
P
0.01-0.3
14
Cl
0.3-6.8
15
F
0.2-0.5
16
S
0.02-3
Yuqorida ta’kidlanganimizdek bu turdagi changlarni qayta ishlash usullarining
foydasi bir muncha past hisoblanadi. Mavjud texnologiyalarni 3 guruhga bo’lish
mumkin:
Birinchi guruh – Changdan ruxni ajratib olmasdan turib uni aglomeratsiyalash
jarayoniga yuborib undan olingan aglomeratni domna pechiga eritishga yuborish
hisoblanadi. Bu metodda faqatgina changda rux miqdori o’ta kam bo’lgan
hollardagina foydalanish mumkin [7,8] .
Ikkinchi guruh – Ruxni pirometallurgik qayta ishlash usuli bilan ajratib olish
hisoblanadi. Bu usulga velslash va FASTMET, FASTMEL, Oxycup, PRIMUS,
PaulWurth va boshqa texnologiyalar kiradi. Keltirilgan texnologiyalarning asosini
rux oksidlarini turli xildagi uglerod saqlagan reagentlar yordamida yuqori haroratda
tiklash yotadi. Jarayondagi asosiy muommo bu tiklovchi materiallarni ko’p miqdorda
sarflanishi,pech futerovkasini yemirilishi hisoblanadi. Shuningdek yana ruxni xlorid
holatida uchirish ham taklif etilgan. Xloridli usulda ruxni temirdan ajratish yuqoriligi
bilan ajralib turadi ammo texnologiyada reagent sifatida HCl ishlatilishi xavfli va
zaharlidir [9] .
Uchinchi guruh – Turli xil eritmalar bilan changni gidrometallurgik qayta
ishlash. Bu usulda kislotali hamda ishqoriy tanlab eritishni qo’llash mumkin.
Kislotali tanlab eritishda changdan ruxni yuqori darajada eritmaga o’tqazish mumkin
shu bilan birga eritmada qo’shimchalar shu jumladan temir tuzlari ham ko’p
miqdorda bo’ladi. Eritmadan esa ruxni elektroliz usulida ajratib olish mumkin dastlab
eritmani qo’shimchalardan tozalash zarur va bu birmuncha sarf xarajatni talab
etadi[10]. Erituvchi sifatida odatda sulfat kislota qo’llanilib u anchayin arzon hamda
nitrat va xlorid kislotalarga qaraganda ruxni ajratib olish darajasi yuqoriroq [11-14].
Ayni paytda elektr yoyli po’lat eritish pechidan ajralib chiqayotgan changlarni
qayta ishlashning laboratoriya va sanoat usullari qolaversa bir qancha patentlar ishlab
chiqilmoqda.
|
| |
СИНТАКСИС - download

Qidiruv: СИНТАКСИС
Лекция 2 Тема: Технология создания Web страниц. Возможности языка html
Web-документов. Он определяет синтаксис и размещение специальных инструкций (тегов), которые не выводятся на экран, но указывают браузеру, как отображать содержимое документа
Лекция
44,89 Kb.
6
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
b 
=const - O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika...

O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi
Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi 421-21 e va a guruh talaba-fayllar.org
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti Elektronika va asbobsozlik yo’nalishi
|
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1416
w
www.oriens.uz
May
2021
metallurgiyada hosil bo’lgan changlardan rangli
metallarni ajratib olish
texnologiyalarini o’rganish va tahlil qilish obyektiv ochib berildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Har qanday metallurgik korxonalar to’xtovsiz faoliyati davomida o’zi
joylashgan hudud ekologiyaga va insonlar salomatligiga ta’sir ko’rsatadi. Xususan
po’lat va ferroqotishma eritish jarayonlarida atrof muhitga turli xil ko’rinishdagi
chiqindilar ajralib chiqadi. Bu chiqindilardan biri changdir. Chang o’zining judayam
kichik o’lchamli ekanligi va tarkibida og’ir rangli metallarning oksildarini saqlagan
holda zararli chiqindilar qatoriga kiradi. Bu turdagi chang
inson nafas olish organi
orqali oshqozonida to’planib og’ir kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin. Buni
oldini olish uchun esa hozirda changni qayat ishlashning bir qancha usullari taklif
etilmoqda.
Metallni chang bilan yo’qotilishi korxonani yillik ishlab chiqarishida 2-5 %
yo’qotilishga olib keladi. Agar metallurgik korxona yiliga 1 mln tonna po’lat ishlab
chiqarsa undan hosil bo’ladigan chang esa 32 ming tonnani tashkil etishi mumkin [2].
Ko’p hollarda bu turdagi changlar tarkibida temir oksidi miqdori yuqori bo’lsa
ham ular qayta ishlanmasdan shlam saqlovchi maydonlarda yig’ilmoqda. Ayni
paytda bu turdagi chiqindi changlar ikkilamchi xomashyo ham hisoblanadi. Changni
qayta ishlashning asosiy muommosi shundaki birinchidan
jarayondan ajralib
chiqayotgan changlarni har xil kimyoviy tarkibli ekanligi va uning dispersligi.
Ikkinchidan esa tarkibida rux metalining yuqoriligi va amalda birmuncha qiyin
masala bo’lgan ho’l usulda tutib qolingan shlamdan changni ajratib olish hisoblanadi.
Elektr yoyli po’lat eritish pechlarining gazni tozalash tizimida 15-25 kg/t chang tutib
qolinadi [3]. Bu changlarda nafaqat noorganik moddalar [4]
balkim yuqorida
ta’kidlaganimizdek (Pb,Zn,Cu) metallar mavjudligi uni qayta ishlashda alohida
e’tibor talab qiladi.[5] Bu changlarni xavflilik darajasi esa uning tarkibidagi og’ir
metall birikmalarining suvda erishi va chang zarralarining o’lchamiga bog’liq.
1-jadval
Elektr yoyli po’lat eritish pechlarida hosil bo’lgan changlarni tarkibi va ulushi, % da
[6] .
№
Element
Elektr yoyli po’lat eritish pechi
1
Fe
20-55
2
Zn
2-35
3
C
0.2-5
4
Pb
0.5-8
5
Na
0.5-1.8
-tajriba ishi: Moddalarning elektr

Elektroliz texnikada juda ko’p maqsadlarda qo’llaniladi. Bir metallning sirtini boshqa
metallning yupqa qatlami bilan elektrolitik usulda qoplanadi. Masalan, metallardan yasalgan uy-
ro’zg’or asboblarning sirti elektrolitik usulda nikellanadi. Yoki metallarni turli aralashmalardan
tozalashda ham elektroliz qo’llaniladi, Masalan, rudadan toza misni ajratishda, boksitlar
qotishmasidan alyuminiyni olishda elektroliz qo’llaniladi. Bunday misollarni ko’plab
keltirish
mumkin.
Elektrolitlarda ionlar parchalanish jarayonida hosil bo’lib, eritma hajmi bo’ylab xaotik
harakatda bo’ladi. Endi mis kuporosining suvdagi eritmasiga ikkita ko’mir plastinka tushirib,
ularni tok manbaining qutblariga ulaylik (1-rasm).
Usulning nazariyasi va qurilma tavsifi. Elektroliz qonunlarini 1836 yilda ingliz olimi M.Faradey
kashf qilgan. Elektroliz bo’yicha Faradeyning birinchi qonuni quyidagicha ta’riflanadi: elektroliz
vaqtida
katoddaajralgan modda massasi m elektrolitdan o’tuvchi elektr miqdori
q ga to’g’ri
mutanosib
m
kq (1)
(1) tenglikdagi
k koeffisientni moddaning elektro kimyoviy ekvivalenti
deb yuritiladi va u
elektroliz vaqtida katoddaajraluvchi modda miqdorining modda turiga bog’liqligini ko’rsatadi.
Elektrolitdan birlik elektr miqdori o’tganida katoddaajralgan moddaning massasi bilan
o’lchanadigan kattalikni shu moddaning
elektrokimyoviy ekvivalenti k deb aytiladi.
q
m
к
(2)
Agar
q
1Kl bo’lsa, k
m ga teng bo’lib qolganidan,
moddaning elektrokimyoviy
ekvivalenti, elektrolitdan ionlar 1Kl zaryad olib o’tganida katoddaajralgan moddaning
kilogrammlarda ifodalangan massasi bilan o’lchanadi, ya’ni
k ning SI sistemasidagi o’lchov
birligi
Кл
кг
dan iborat.
Elektrolitdan 1Kl zaryad o’tganda katoddaajraladigan modda
massasi judaoz bo’lganidan,
k ko’pincha
Кл
мг
birlikdao’lchanadi.
Agar (1) tenglikdagiqo’rniga,
uning q
It ifodasini quysak
ushbuni hosil qilamiz:
t
I
m
k
dan m
kIt
Demak, elektrolitdan elektr toki o’tganida katoddaajralib chiqqan
moddaning massasi tok kuchiga va uning o’tish vaqtiga to’g’ri mutanosibdir.
Elektrodgaetib kelgan ionlar soni esa quyidagichaaniqlanadi:
e
Z
t
I
q
It
q
q
N
oi
oi
i
buyerda
q-elektrolitdantvaqtdao’tuvchizaryad;
Z-ionvalentligi.
U
holda
(3)
niquyidagichayozishmumkin.
e
Z
N
t
I
m
A
bundanelektronzaryadiuchunquyidagiformulaniyozamiz:
m
ZN
It
e
A
(4)
(4) tenglamadagi
к
m
t
I
1
ekanliginie’tiborgaolsak, ushbuni hosil qilamiz:
k
N
Z
e
A
(5)
kovolentboglanish - O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Jizzax politexnika instituti...

kavaklarning kuchishi uzlukli buladi. Lekin kulaylik uchun kavaklar elektronlar kabi erkin tok
tashuvchi deb olinib, xarakati uzluksiz deb karaladi.
Kavak toki ion tokidan tupdan fark kiladi. CHunki ion toki xosil bulishida elektrolitda
joylashgan atom yoki molekula bir joydan ikkinchi joyga kuchadi va ma’lum mikdordagi
moddani olib utadi. Kavak toki xosil bulishida esa, atomlar kuchmay, uz urnida koladi. Ularda
navbat bilan ionlashish vujudga keladi.
SHunday kilib, kimyoviy sof yarim utkazgich kristallida elektron-kavak
juftining xosil
bulishi asosida ikki xil utkazuvchanlik – elektron va kavak utkazuvchanligi mavjud bulib,
ularning mikdori – bir biriga tengdir.
YArim utkazgichning elektron utkazuvchanligi n-
tur utkazuvchanlik (negative – manfiy
suzdan olingan), p-
tur utkazuvchanli (positive-musbat suzudan olingan) deb ataladi. Ular
birgalikda yarim utkazgichning
xususiy utkazuvchanligi deyiladi.
YUkorida kurib chikilgan utkazuvchanlikni xosil kilish usuli ratsional emas.
CHunki
amalda utkazuvchanlik turlaridan biri –yo elektron, yo kavak utkazuvchanligi asosiy kilib
olinadi. Uni sof germaniy (yoki kremniy) kristalliga begona modda kushib kotishma tayyorlash
yuli bilan amalga oshiriladi. Kiritilgan begona moddaning (aralashmaning)
mikdori asosiy
kristall mikdoriga nisbatan juda oz buladi.
YArim utkazgichning muxim xususiyati shundan iboratki, ularda aralashmalar bulsa,
-tajriba ishi. Laboratoriya mashgulotlarini bajarish uchun

mashinalarning xarakatlanib turgan kismlariga (energiya manbai uzib
kuyilganda xam) tegish mumkin emas. Baxtsiz xodisalar bulmasligi uchun
kiyilgan kiyim yopishib turishi lozim; tajribada rumol urash,
sharf va galstuk
takish mumkin emas. Agar baxtsiz xodisa ruy bersa, zudlik bilan elektrik
sxemani tarmokdan uzish va shikastlangan kishiga birinchi yordam berish kerak.
Xar bir talaba jixozlarni ishlashida buzilish sezsa va xavfsizlik texnikasi koidalari
buzilganligini kursa, buni raxbarga tez bildirishi shart. Talabalar bilan xavfsizlik texnikasidan
instruktaj utkazilganligi jurnalda kayd kilinishi va unga talabalar imzo chekishlari lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI (REFERENCES)

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI (REFERENCES)Bog'liq qora-metallurgiyada-hosil-bo-lgan-changlardan-rangli-metallarni-ajratib-olish-texnologiyalarini-o-rganish-va-tahlil-qilish
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI (REFERENCES)
[1]
Yusupxodjayev
A.A.,
Muhametdjanova
Sh.A
Po‘lat va ferrosplav
elektrometallurgiyasi fanidan ma‘ruza matni. –ToshDTU, 2015, 108 – bet.
[2] Большина Е.П. Экология металлургического производства [Текст] / Е.П.
Большина // Курс лекций. – Новотроицк: НФ НИТУ «МИСиС», 2012. – 155 с.
[3] Guézennec A.-G., Huber J.-Ch., Patisson F. et al. Dust formation in Electric Arc
Furnace: Birth of the particles // Powder Technology. – 2005. – Vol. 157. – P. 2–11.
[4] Sammut M.L., Rose J., Fiani E. Determination of zinc speciation in basic oxygen
furnace flying dust by chemical extractions and X-ray spectroscopy // Chemosphere.
– 2008. – Vol. 70. – P. 1945–1951.
[5] Machado. J. G.M.S., Brehm F. Andrade, Mendes Moraes C. A. et al. Chemical,
physical, structural and morphological characterization of the electric arc furnace dust
// J. of Hazardous Materials. – 2006. – B. 136. – P. 953–960.
[6] Доронин И.Е. Экспериментальное исследование испарения компонентов
сталеплавильной пыли [Текст] / И.Е. Доронин, А.Г. Свяжин // Металлург. –
2014. - № 10. – С. 37-41.
[7] Валавин B.С., Юсфин Ю.С., Подгородецкий Г.С. Поведение цинка в
агломерационном процессе // Сталь. 1988. №4. C. 12 – 17.
[8] Курунов И.Ф., Греков В.В., Яриков И.С. Производство и проплавка в
доменной печи агломерата из железоцинкосодержащих шламов. // Черная
металлургия. 2003. №9. C. 33 – 37.
[9] Камил В., Ян С., Яна В. Отгонка цинка из сталеплавильной пыли //
Операции химических технологий 2010. №21. с. 739-744.
[10] Оустадакис П., Тсакиридис П.Е., Катслапи А., Агатзини-Леонардоу С.
Гидрометаллургический процесс извлечения цинка из пыли электродуговой
печи (ПЭДП), Часть 1: Характеристика и выщелачивание разбавленной серной
кислотой // Журнал опасных материалов. 2010. №179. С. 5-8.
[11] Йан В., Стефан Я., Мичал Л. Извлечение цинка из отходов производства
железа и стали традиционным выщелачиванием и с применением
микроволнового излучения // Аcта Монтанистиcа Словаcа. 2011. №16. С. 185-
191.
[12] Xoliqulov D.B., Xaydaraliev X.R., Qarshiyev H.K. “OLMALIQ KMK” AJ
RUX ISHLAB CHIQARISH ZAVODI SHAROITIDA RUX KEKLARINI
GIDROMETALLURGIK QAYTA ISHLASH IMKONIYATLARINI
TAHLIL QILISH. // © Journal of Advances in Engineering Technology Vol.2(2),
Dec, 2020 DOI: 10.24412/2181-1431-2020-2-54-58 14.
[13] Kholikulov D.B., Yakubov M.M., Abdukadirov A., Mamatkulov N.,
Khaydaraliev K., Pulatov G., Muxametdjanova Sh. The Study of the Characteristics
of Zinc Cake and the Main Direction of Processing. International Journal of
Advanced Research in Science, Engineering and Technology Vol. 6, Issue 10,
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1423
w
www.oriens.uz
May
2021
Tetronics, Scandust va Arcfume. Mintek, SKF, Davy, Mannesman – Demag
kompaniyasining texnologiyalari va b.
6 – chizma ScanDust jarayonining texnologik sxemasi
ArcFume jarayoni rux oksidini tiklashga asoslangan bo’lib, Norvegiyaning
Heyanger shahridagi zavodda qo’llanilib kelinmoqda yiliga ushbu zavodda 50 000
tonna chang qayta ishlanmoqda.
Buyuk Britaniya olimlari tomonidan taklif etilayotgan
yana bir alternativ usul
Tetronics jarayoni hisoblanadi [34].
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq qora-metallurgiyada-hosil-bo-lgan-changlardan-rangli-metallarni-ajratib-olish-texnologiyalarini-o-rganish-va-tahlil-qilishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 4
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
1426
w
www.oriens.uz
May
2021
October
2019.
Рр.
11416-11421.
ISSN:
2350-
0328.
http://www.ijarset.com/upload/2019/october/78- doniyor-95.pdf
[14] Кholiqulov D.B., Samadov A.U., Boltaev O.N., Akhtamov F.E. The results of
laboratory research processing of zinc cake zinc plant JSC "Almalyk MMC".
European science review, Premier Publishing s.r.o. Vienna. 2018. № 11-12, Vol. 6, -
Pp. 96-99
[15] Доронин И. Е., Свяжин А. Г. Промышленные способы переработки
сталеплавильной пыли – М.: Металлург, № 10, 2010. – 48-53
[16] Стовпченко А. П., Пройдак Ю. С., Камкина Л. В. Современное состояние
проблемы переработки пыли дуговой сталеплавильной печи [Электронный
ресурс] Режим доступа: http://waste.ua/cooperation/2009/theses/stovpchenko.html
[17] Hepworth M.T. Treatment of Electric Arc Furnace Dust With a Sustained
Shockwave Plasma Reacto / Hepworth M.T., Tylko J.K., Hua Han // Waste
Management & Research. 1993. V. 11. P. 415-427
[18] Паньшин А.М., Леонтьев Л.И., Козлов П.А., Дюбанов В.Г., Затонский А.В.,
Ивакин Д.А. Технология переработки пыли электродуговых печей ОАО
«Северсталь» в Вельц-комплексе ОАО "ЧЦЗ" // Экология и промышленность
России. 2012. № 11. С. 4-6.
[19] Корнеев В.П. Исследование физико-химических свойств цинксодержащих
пылей электросталеплавильного производства / Корнеев В.П., Сиротинкин
В.П., Петракова Н.В., Дюбанов В.Г., Леонтьев Л.И. // Металлы. 2013. № 4. С.
38-43.
[20] Абдурахмонов С., Тошкодирова Р.Э. Технология переработки клинкера
цинкового производства // Монография. – Навои: А.Навоий, 2020.
[21] Абдурахмонов С., Тошкодирова Р.Э. Исследования по переработке
клинкера - отхода цинкового производства // Вестник науки и образования.
№10 (88) часть 1. май 2020
[22] Тошкодирова Р.Э., Абдурахмонов С. Переработка клинкера – техногенного
отхода цинкового производства // Universum: технические науки : электрон.
научн. журн. 2020. 11(80).
[23] [Электронный ресурс] Режим доступа: http://www.midrex.com
[24] Баходир Джунайдуллаевич Турсунов, Жахонгир Бахтиёрович Суннатов.
Совершенствование технологии вторичного дробления безвзрывным методом.
// Общество с ограниченной ответственностью Издательство Молодой ученый.
2017 Номер13 Страницы 97-100
[25] Касимов А.М. Современные проблемы и решения в системе управления
опасными отходами / Касимов А.М., Семенов В.Т., Щербань Н.Г., Мясоедов
В.В. // − Харьков: ХНАГХ, 2008. − 510 с.
[26] Пугин К. Г. Снижение экологической нагрузки сталеплавильного
производства за счет использования мелкодисперсных железосодержащих
|
| |
Lug ‘at ishi - Mavzu: boshlang'ich sinf grammatika va imlo darslarida qiziqarli o'yinlardan foydalanish

|
Mavzu: boshlang'ich sinf grammatika va imlo darslarida qiziqarli o'yinlardan foydalanish
|
bet | 9/11 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 36,64 Kb. | | #115032 |
Bog'liq BOSHLANG\'ICH SINF GRAMMATIKA VA IMLO DARSLARIDA QIZIQARLI O\'YINLARDAN FOYDALANISHLug ‘at ishi: beg‘ubor — g‘uborsiz, gardiyo‘q.
Shudring — tongda barglarga tushadigan tomchi.
Sifatlar ko‘pincha otlarga bog‘lanib, gapda ikkinchi darajali bo‘lak vazifasida keladi. Sifatlar tagiga to‘lqinli chiziq chiziladi.
IV.Yangi mavzuni mustahkamlash.
So‘ng og‘zaki quyidagi “Sifatlarini top!” ta’limiy o‘yin o‘tkaziladi. Buning uchun mashq matnidagi sifatlar yozilgan doskaga ilib qo‘yiladi. O‘quvchining vazifasi so‘zlarning Ingliz
tilidagi nomini aytib, anashu sifatga mos otlarni Ingliz tilida yozib chiqadilar.
|
adjective
(sifatlar)
Clear
(tip-tiniq)
white(oq)
Dark green
(ko ‘m-ko ‘k)
Sincere (beg‘ubor)
1 -topshiriq 265-mashq. Matnni o‘qiladi. Qanday? qanaqa?
so‘roqlariga javob bo‘lgan so‘zlarni o‘zi bog‘langan ot bilan birga belgilanadi.
Darslikdagi 265-mashq o‘qiladi so‘roqlar yordamida sifatlar aniqlanib, gapdagi vazifasi aytiladi. Ko‘m-ko‘k., zarrin , yam-yashil ,sovuq , sevimli ,yangi , yashil (qanday?)
Novda so‘ziga ma’nodosh so‘z - niholshox,
L ug‘at ishi: zarrin— yarqiroq
Sifat haqidagi bilimlarni mustahkamlash uchun test olinadi.
1. Sifatlar berilgan qatorni belgilang.
a) Handalak, hissa, chiroyli.
b) Aqlli, dono, dumaloq.
d) yozdi, chizdi, o‘qidi.
e) olti,besh,yigirma.
2. Sifat turkumidagi so‘z qatnashgan gapni belgilang.
a) Halima kitobni o‘qidi.
b) Sen sariq ko‘ylagingni kiyasanmi?
d) Salim oltinchi sinfdao‘qiydi.
e) Malika Madina bilan dugona.
3. … shamolesdi. Nuqtalaro‘rnigamossifatni toping.
a) toza
b) mayin
d) ajoyib
e) sariq
|
| |