O‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi respublika ta’lim markazi uzviylashtirilgan Davlat ta’lim standarti va o‘quv dasturlari

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA’LIMI VAZIRLIGI
RESPUBLIKA TA’LIM MARKAZI
Uzviylashtirilgan Davlat ta’lim
standarti va o‘quv dasturlari
(Ona tili, o‘qish, matematika, atrofimizda olam va tabiatshunoslik)
(1–4 sinflar)
TOSHKENT -2010
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
XALQ TA’LIMI VAZIRLIGINING
QO‘SHMA HAY’AT MAJLISI
QARORI
2010 yil 1 iyul № 6/2 / 4/1 Toshkent sh. Toshkent - Markaziy Osiyoning eng yirik qadimiy shaharlaridan biri - O‘zbekiston Respublikasining poytaxtidir. Oʻrta Osiyoning yirik sanoat-transport chorraxasi va madaniyat markazlaridan biri. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida, Tyanshan togʻlari etaklarida, 440–480 m teppalikda, Chirchiq daryosi vodiysida joylashgan.
Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarida o‘qitiladigan umumta’lim fanlari hamda oliy ta’limda davom ettiriladigan fanlar dasturlari uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash to‘g‘risida
“Barkamol avlod yili” Davlat dasturi hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat maslahatchisi xizmati va Vazirlar Mahkamasi Ta’lim, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy muhofaza, axborot tizimlari va telekommunikatsiyalar kompleksining 2010 yil 17 martdagi qo‘shma yig‘ilish bayonida belgilangan vazifalar ijrosini ta’minlash maqsadida Oliy va o‘rta maxsus va Xalq ta’limi vazirliklarining 134- va 62-sonli qo‘shma buyruqlariga asosan umumta’lim fanlarining barcha yo‘nalishlari bo‘yicha umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda oliy ta’lim muassasalarining yuqori pedagogik mahorat va tajribaga ega amaliyotchi o‘qituvchilari, yetakchi olim, metodist va mutaxassislarni jalb etgan holda 31 ta ishchi guruhlari tuzildi.
Mazkur ishchi guruhlar tomonidan umumiy o‘rta, o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limining Davlat ta’lim standartlarining sharhlari, o‘quv dasturlari va darsliklari uzviylik, uzluksizlik hamda o‘quvchilarning yoshi va psixofiziologik xususiyatlariga mosligi jihatidan tahlil qilinib, tegishli xulosa va takliflar tayyorlandi.
Tahlillar asosida o‘quvchilarning yoshi imkoniyatlari va psixofiziologik xususiyatlariga asoslanmasdan umumta’lim fanlari o‘quv dasturlariga kiritilgan yoki 12 yillik majburiy ta’limga o‘tish davrida quyi bosqichlarga o‘tkazilgan, sinflar, ta’lim bosqichlari (umumiy o‘rta va o‘rta maxsus kasb hunar ta’limi) mazmunida takrorlangan, izchilligi ta’minlanmagan jami 813 soat hajmdagi mavzular aniqlanib, optimallashtirildi.
Shundan, 247 soat hajmdagi mavzular umumiy o‘rta ta’lim o‘quv dasturlaridan chiqarilib, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limiga, 327 soat hajmdagi mavzular esa sinfdan-sinfga o‘tkazildi, 239 soat hajmdagi mavzular sinflarda takrorlanganligi uchun qisqartirilib, maqbullashtirildi.
O`rta maxsus, kasb-hunar ta’limiga o‘tkazilgan va sinflar kesimida maqbullashtirilgan soatlar hisobidan amaliy mashg‘ulotlar uchun qo‘shimcha 240 soat, murakkab mavzularni kengaytirib o‘qitish uchun 359 soat, yangi mavzular uchun 214 soat ajratildi.
O`rta maxsus, kasb-hunar ta’limida 413 soat hajmdagi mavzular optimallashtirilib, 333 soat hajmdagi mavzularga qo‘shimchalar kiritilib to‘ldirildi va qolgan 80 soati mavjud mavzular tarkibiga singdirildi.
Natijada, umumiy o‘rta ta’lim davlat standartlarining sharhlari va umumta’lim maktablari, akademik litseylar va kasb hunar kollejlarida o‘qitiladigan 18 ta umumta’lim fanlari bo‘yicha o‘quv dasturlari qayta ishlandi hamda Respublika ta’lim markazi huzuridagi fanlar bo‘yicha Ilmiy-metodik kengashlar hamda Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashning fan komissiyalarida muhokama etilib, tasdiqlandi.
Bundan tashqari, barcha umumta’lim fanlari bo‘yicha o‘qituvchilar uchun taqvim-mavzu rejalarining namunalari ishlab chiqildi hamda optimallashtirilgan o‘quv dasturlarini amaliyotga joriy etish bo‘yicha metodik tavsiyalar tayyorlandi.
Shu asosda umumiy o‘rta ta’limda foydalanib kelinayotgan darsliklar mazmuniga ham tegishli o‘zgartirishlar kiritildi, masalan, 8-sinf iqtisodiy bilim asoslari fanidan 6,3%, geografiya fanidan 3,5%, 9-sinf biologiya fanidan (tsitologiya va genetika asoslari) 6,2% o‘zgarishlar darsliklar mazmuniga singdirildi.
Shuningdek, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limdagi umumta’lim fanlari hamda oliy ta’limda davom ettiriladigan fanlar dasturlari uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash maqsadida oliy ta’limning o‘quv dasturlari qayta ishlanib, ularning takomillashtirilgan loyihalari tayyorlandi.
Oliy ta’lim tizimidagi bakalavriat yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklarining uzluksizligi va uzviyligi, fanlar mazmunidagi takrorlanishlarni bartaraf etish va o‘quv reja hamda dasturlarni optimallashtirish, shuningdek ta’lim sifatini oshirish maqsadida Oliy ta’lim yo‘nalishlari va mutaxassisliklari Klassifikatoriga mos holda sakkizta bilim sohasi bo‘yicha tashkil etilgan Ishchi guruhlari tomonidan tanlangan bakalavriat yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklari-ning uzluksizligi va uzviyligi tanqidiy tahlil qilindi.
Ishchi guruhlar tomonidan tanlangan bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari va ushbu yo‘nalishlarga mos keluvchi magistratura mutaxassisliklari o‘quv rejalari, o‘quv soatlarini solishtirish, o‘quv dasturlari va ularning mazmunini taqqoslab chiqish, fanlar bo‘yicha tavsiya etilgan o‘quv adabiyotlari (darslik va o‘quv qo‘llanmalari)ni tanqidiy tahlil qilish asosida o‘quv reja va dasturlarini optimallashtirish hamda ta’limning uzluksizligi va uzviyligini ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.
Oliy ta’lim yo‘nalishlari va mutaxassisliklarini unifikatsiyalash, iqtisodiyot tarmoqlari, boshqaruv va xo‘jalik yuritish sub’ektlari uchun chuqur va fundamental, ayniqsa yuqori va innovatsion texnologiyalar bo‘yicha bilimlarga ega bo‘lgan kadrlar tayyorlashni yo‘lga qo‘yish maqsadida Oliy ta’lim yo‘nalishlari va mutaxassisliklari Klassifikatorining yangi tahriri tayyorlanib, Vazirlar Mahkamasi bilan kelishilgan holda tasdiqlandi. Hukumat - davlatning oliy kollegial ijroiya organi. H. turli mamlakatlarda turlicha nom bilan ataladi: Vazirlar Kengashi (Fransiya, Italiya, Polsha), Vazirlar Mahkamasi (Buyuk Britaniya, Oʻzbekiston), davlat kengashi (XXR) va h.k. H.
Klassifikatorga yangidan kiritilgan 4 ta bakalavriat yo‘nalishlari va 128 ta magistratura mutaxassisliklari, birlashtirilgan 25 ta bakalavriat yo‘nalishlari va 275 ta magistratura mutaxassisliklari, shuningdek nomi va shifri o‘zgartirilgan ta’lim yo‘nalishlari va mutaxassisliklarining davlat ta’lim standartlari rivojlangan xorijiy davlatlar va respublikada to‘plangan ilg‘or tajribalar asosida yaratildi hamda ish beruvchi yirik korxona va tashkilotlar, Fanlar Akademiyasining tarmoq institutlari va turdosh oliy ta’lim muassasalari bilan kelishildi.
Bugungi kunda “Yozstandart” agentligiga topshirilgan 1258 ta Davlat ta’lim standartlaridan 583 tasi ro‘yxatdan o‘tkazildi va bu jarayon davom etmoqda.
Kun tartibidagi masalani har tomonlama muhokama qilgan holda, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari umumta’lim fanlari hamda oliy ta’limda davom ettiriladigan fanlar dasturlari uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash maqsadida, qo‘shma Hay’at majlisi
Q A R O R Q I L A D I:
1. Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarida o‘qitiladigan umumta’lim fanlari hamda oliy ta’limda davom ettiriladigan fanlar dasturlari uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash yuzasidan amalga oshirilgan ishlar to‘g‘risidagi axborot ma’lumot uchun qabul qilinsin.
2. Respublika ta’lim markazi huzuridagi fanlar bo‘yicha Ilmiy-metodik kengashlar hamda Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashning fan komissiyalarining qo‘shma qarorlari bilan tavsiya etilgan umumiy o‘rta, o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limining umumta’lim fanlari bo‘yicha uzviylashtirilgan o‘quv dasturlari 1-ilovaga asosan tasdiqlansin va 2010-2011-o‘quv yilidan amaliyotga joriy etilsin.
3. Umumta’lim fanlari bo‘yicha uzviylashtirilgan o‘quv dasturlarini ta’lim jarayoniga joriy etish bo‘yicha monitoring guruhi 2-ilovada berilgan tarkibda tasdiqlansin.
4. O`qituvchilar uchun ishlab chiqilgan taqvim-mavzu rejalarining namunalari hamda uzviylashtirilgan o‘quv dasturlarini amaliyotga joriy etish bo‘yicha metodik tavsiyalar 3-ilovaga muvofiq ma’qullansin.
5. Uzviylashtirilgan davlat ta’lim standartlarining sharhlari, o‘quv dasturlarining mazmun-mohiyatini o‘rganish bo‘yicha umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘qituvchilarining o‘quv-seminarlarini o‘tkazish tartibi 4-ilovaga va o‘quv-mavzu rejasi 5-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
6. Umumta’lim maktablarida o‘quv-tarbiya jarayonini rivojlantirish bosh boshqarmasi (Y.Asadov), Ta’lim muassasalari faoliyatini tashkil etish bosh boshqarmasi (F.Ahmedov), Respublika ta’lim markazi (I.Zokirov), Yorta maxsus kasb-hunar ta’limi markazi Ta’lim standartlari va o‘quv adabiyotlarini takomillashtirish boshqarmasi (R.Nimatov), Oliy va o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limini rivojlantirish markazi (B.Raximov)ga:
umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘qituvchilari uchun o‘tkaziladigan o‘quv-seminarlarini belgilangan muddatlarda yuqori saviyada o‘tkazilishini ta’minlash;
pedagog xodimlarning avgust kengashlarida umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘qituvchilarining umumta’lim fanlari bo‘yicha sho‘ba ishlarini birgalikda tashkil etish;
joriy yilning 15 avgustiga qadar uzviylashtirilgan davlat ta’lim standartlarining sharhlari, o‘quv dasturlarini Xalq ta’limi va Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirliklarining ta’lim partallariga joylashtirish vazifalari yuklatilsin.
7. Xalq ta’limi vazirligi Moliyalashtirish, buxgalteriya hisobi va hisoboti boshqarmasi (U.Daulanov), Respublika ta’lim markazi (I.Zokirov), Qoraqalpog‘iston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (A.Narimbetov), Yorta maxsus kasb-hunar ta’limi markazi buxgalteriya hisobi va hisoboti boshqarmasi (E.Ermatov) ga:
ichki imkoniyatlar doirasida hamda xomiylarni jalb etgan holda barcha umumta’lim fanlari bo‘yicha uzviylashtirilgan o‘quv dasturlarini amaliyotga joriy etish bo‘yicha metodik tavsiyalar va taqvim-mavzu rejalar namunalarini chop ettirish uchun mablag‘larni izlab topish;
umumta’lim fanlari bo‘yicha uzviylashtirilgan davlat ta’lim standartlarining sharhlari va o‘quv dasturlarini bosqichma-bosqich o‘qitish tillari (rus, qoraqalpoq va boshq.)ga tarjima qilish;
umumta’lim fanlari bo‘yicha uzviylashtirilgan davlat ta’lim standartlarining sharhlari va o‘quv dasturlari, ularni o‘quv jarayoniga joriy etish bo‘yicha tayyorlangan metodik tavsiyalar, taqvim-mavzu rejalar namunalarini har bir ta’lim muassasasiga yetkazish vazifalari yuklatilsin.
8. Xalq ta’limi vazirligi Ta’lim muassasalari faoliyatini tashkil etish bosh boshqarmasi (F.Ahmedov), A.Avloniy nomidagi xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish markaziy instituti (M.Aliev), Oliy va o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limini rivojlantirish markazi (B.Raximov), Yorta maxsus, kasb-hunar ta’limi xodimlarining malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash instituti (X.Rashidov) va hududiy pedagog xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish institutlariga:
umumta’lim fanlari o‘qituvchilarining malakasini oshirish kurslari o‘quv rejalarini uzviylashtirilgan davlat ta’lim standartlarining sharhlari hamda o‘quv dasturlari mazmunidan kelib chiqqan holda qayta ko‘rib chiqish;
umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim muassasalariga uzviylashtirilgan o‘quv dasturlarini ta’lim jarayoniga joriy etish bo‘yicha amaliy-metodik yordam ko‘rsatish vazifalari yuklatilsin.
9. Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirining birinchi o‘rinbosari (U.Tashkenbaev) umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limdagi umumta’lim fanlari hamda oliy ta’limda davom ettiriladigan fanlar dasturlari uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash maqsadida qayta ishlangan va takomillashtirilgan oliy ta’limning o‘quv dasturlari loyihalarini Oliy va o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengash muhokamasidan o‘tkazish, kelishish va o‘rnatilgan tartibda tasdiqlatish hamda 2010-2011-o‘quv yilidan amaliyotga joriy etish yuzasidan tashkiliy-amaliy chora-tadbirlarini ko‘rsin.
10. Qoraqalpog‘iston Respublikasi xalq ta’limi vazirligi, Toshkent shahri, barcha viloyatlar xalq ta’limi va o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limi boshqarmalariga:
2010-2011-o‘quv yilidan umumta’lim fanlaridan uzviylashtirilgan o‘quv dasturlarini ta’lim jarayoniga joriy etish bo‘yicha aniq tashkiliy- pedagogik chora- tadbirlarni belgilab, amalga oshirish;
umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘qituvchilari uchun o‘tkaziladigan o‘quv-seminarlarining muddatida, tegishli mutaxassislarni to‘liq jalb etgan holda, yuqori saviyada o‘tkazilishini ta’minlash;
har bir ta’lim muassasasini o‘quv dasturlari, taqvim -mavzu rejalari namunalari va ularni ta’lim jarayoniga joriy etish bo‘yicha metodik tavsiyalar bilan ta’minlash;
pedagog xodimlarning avgust kengashlarida umumta’lim fanlari bo‘yicha sektsiyalar ishini, umumta’lim maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘qituvchilarini jalb etgan holda, birgalikda o‘tishini ta’minlash;
umumta’lim fanlaridan uzviylashtirilgan o‘quv dasturlarini ta’lim jarayoniga joriy etish ishlarining monitoringini olib borish va har chorak yakuni bilan Xalq ta’limi vazirligi va Yorta maxsus kasb-hunar ta’limi markazi monitoring guruhiga taqdim etib borish vazifalari yuklatilsin.
Belgilab qo‘yilsinki, umumta’lim fanlaridan uzviylashtirilgan o‘quv dasturlarini ta’lim jarayoniga joriy etish, uning monitoringini olib borish, natijalarni tahlil etib, hisobotlar tayyorlash ishlarini tashkil etishga ta’limning hududiy boshqaruv idoralari va ta’lim muassasalari rahbarlari shaxsan masuldirlar.
11. Ushbu qo‘shma qaror qabul qilinishi munosabati bilan
Xalq ta’limi vazirligining 2009 yil 26 iyundagi 6/4-sonli qarori, Yorta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi va Xalq ta’limi vazirligining 2009 yil 6 oktyabrdagi 41QB/273-sonli, Oliy va o‘rta maxsus hamda
Xalq ta’limi vazirliklarining 31 martdagi 134- va 62-sonli qo‘shma buyruqlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin.
12. Mazkur qarorning ijrosini nazorati Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirining birinchi o‘rinbosarlari U.Toshkenbaev, Sh.Javlonov va
Xalq ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari B.Daniyarov zimmalariga yuklatilsin.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vaziri
|
|
O‘zbekiston Respublikasi
Xalq ta’limi vaziri
|
_______________ B.Xodiev
|
|
______________ A.Maraximov
|
|