Paxta-to„qimachilik klasterlari ishtirok etuvchilari o„z faoliyatini

Paxta-to„qimachilik klasterlari ishtirok etuvchilari o„z faoliyatini
tashkil etishida quyidagi vazifa va majburiyatlar
yuklanadi:
fermer xo‗jaliklariga paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishining tegishli
tashkilotchilari tomonidan kontraktatsiya shartnomasida nazarda tutilgan
miqdorlarda va shartlar asosida avans beriladi;
50
paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari 2018 yil mobaynida
paxta xom ashyosini etishtirish va ularga etkazib berishni moliyalashtirish uchun
O‗zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Qishloq xo‗jaligini davlat
tomonidan qo‗llab-quvvatlash jamg‗armasi mablag‗lari hisobidan xizmat
ko‗rsatuvchi tijorat banklari orqali kreditlar ajratadi va ta‘minot sifatida sug‗urta
polisi taqdim etadi;
paxta-to‗qimachilik
ishlab
chiqarishi
tashkilotchilariga
Jamg‗arma
mablag‗lari hisobidan ajratiladigan kreditlar miqdorlari paxta xom ashyosini
etishtirish va etkazib berishni moliyalashtirish uchun davlat buyurtmasi doirasida
paxta xom ashyosi sotadigan fermer xo‗jaliklari uchun amaldagi shartlar inobatga
olingan holda hisoblanadigan hisob-kitob ehtiyojining kamida 60 foizini tashkil
qiladi;
paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilariga kreditlar Jamg‗arma
mablag‗lari hisobidan yiliga 3 foizdan ortiq bo‗lmagan foiz stavkasi bo‗yicha va
davlat buyurtmasi doirasida paxta xom ashyosi sotadigan fermer xo‗jaliklarini
moliyalashtirish uchun nazarda tutilgan shartlar asosida ajratiladi;
fermer xo‗jaliklari bilan xarid qilinadigan paxta xom ashyosi qiymatining
90 foizdan kam bo‗lmagan miqdori bo‗yicha yakuniy hisob-kitoblar paxta-
to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari tomonidan 2018 yilning sentyabr
oyidan boshlab dekabr oyigacha, qolgan qismi esa 2019 yilning 1 apreligacha
amalga oshiriladi.
jamg‗arma paxta-to‗qimachilik tashkilotchilari uchun fermer xo‗jaliklari
tomonidan paxta xom ashyosi etishtirilishini moliyalashtirish bo‗yicha amaldagi
shartlarni qo‗llagan holda, agrotexnik tadbirlarga muvofiq kredit liniyalari
belgilangan tartibda hamda muddatlarda ochilishini ta‘minlanishi vazifasi
yuklatilgan.
paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi uchun paxta xom ashyosi etishtirish
maqsadida ajratiladigan mablag‗lar fermer xo‗jaligining maxsus hisobraqamiga,
shuningdek, paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishlari tashkilotchilari bilan tuzilgan
shartnomalar asosida paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishlari tashkilotchilari,
51
moddiy-texnika resurslari etkazib beruvchilar va xizmatlar ko‗rsatuvchi
tashkilotlarga o‗tkaziladi;
fermer xo‗jaliklarining maxsus hisobraqamlariga tushadigan mablag‗lardan
yangi paxta xom ashyosi hosili etishtirish uchun faqat zarur tovarlar (ishlar,
xizmatlar) xarid qilish uchun foydalanish mumkin va hisobraqamlar egalarining
yangi hosilni etishtirish bilan bog‗liq bo‗lmagan ilgari yuzaga kelgan
majburiyatlarini qoplashga yo‗naltirilishi mumkin emas;
paxta xom ashyosini etishtirish va etkazib berishga doir qo‗shimcha
xarajatlar hamda fermer xo‗jaliklari uchun qishloq xo‗jaligi texnikasi xarid qilish
xarajatlari paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari tomonidan o‗z
mablag‗lari yoki tijorat banklarining to‗qimachilik hamda tikuvchilik-trikotaj
mahsulotlari etkazib berish bo‗yicha eksport kontraktlari kafolati ostida
ajratiladigan kreditlari hisobidan moliyalashtirilishi mumkin;
paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishini tashkil etadigan paxta-to‗qimachilik
ishlab chiqarishi tashkilotchilari va fermer xo‗jaliklari oladigan hamda ular
tomonidan beriladigan, o‗zlari ishlab chiqaradigan mahsulotlarni sotish bo‗yicha
oborotlar bilan bog‗liq bo‗lmagan pul mablag‗lari va mulk, shuningdek, sof
daromad taqsimoti soliq solinadigan ob‘ektlar hisoblanmaydi.
paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilariga hududlar sharoitlari,
ekinlarni ilmiy asoslangan tarzda almashlab ekish, suv va resurslarni tejaydigan
texnologiyalarni joriy etish, shuningdek, paxtaning tozaligiga rioya etilishini
hisobga olgan holda, g‗o‗zaning seleksiya navlarini mustaqil ravishda joylashtirish
huquqi berilgan.
«O‗zpaxtasanoat» AJ paxta-to‗qimachilik ishlab chiqarishi tashkilotchilari
bilan paxta xom ashyosi etishtirish bo‗yicha kontraktatsiya shartnomasi tuzgan
fermer xo‗jaliklariga belgilangan tartibda tasdiqlangan navlar hamda hajmlar
bo‗yicha chigit etkazib berilishi vazifasi yuklatilgan.
Bugungi kunda strategiyalarning bir nechta turlari mavjud, jumladan:
samarani faoliyat ko‗lami hisobiga oshirish (tarmoq kuchlarini birlashtirish
doirasida); jug‗rofiy diversifikatsiya; vertikal integratsiya sharoitida iqtisodiy
52
xavfsizlikni ta‘minlash va bozor tamoyillarini kuchaytirish; yangi texnologiyalar
keng foydalanish va boshqalar.
Integratsiya strategiyalarni amalga oshirish vositalaridan biri bu
uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimini (Balanced ScoreCard, BSC) hisoblanadi.
Ushbu strategiya shaklini Garvard Universiteti xuzuridagi Biznes maktab
professori Robert Kaplan va boshqaruv masalalari bo‗yicha amarikalik konsultant
Devid Nortonlar 90-yillar boshida ishlab chiqishgan.
Uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimi – bu korxonalar faoliyatining barcha,
ya‘ni ham moliyaviy, ham nomoliyaviy jihatlarini o‗zida aks ettirgan optimal
tanlab olingan ko‗rsatkichlar bo‗yicha korxona samaradorligini aniqlash va
baholashgan asoslangan boshqaruv tizimidir
4
.
Robert Kaplan i Devid Norton tomonidan o‗tkazilgan tadqiqotlar natijasida
shunday xulosaga kelishdi, jumladan muvaffaqiyatli faoliyat yuritayotgan
korxonalar uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimi shakllantirishda kamida to‗rtta
omil:
moliya;
xaridorlar;
ichki biznes jarayonlari;
ta‘lim va rivojlantirishni inobatga olishlari lozim.
Bizning fikrimizcha, yuqorida keltirilgan olimlar g‗oyasi O‗zbekistonda
paxtachilik-to‗qimachilik klasterlarni shakllantirish uchun muhim ilmiy va
iqtisodiy asos sifatida qabul qilishimiz mumkin.
Shu nuqtai nazardan, milliy paxtachilik-to‗qimachilik klasterlari uchun
uyg‗unlashgan ko‗rsatkichlar tizimini ishlab chiqish quyidagi bosqichlarda amalga
oshirish maqsadga muvofiq va 3.1-rasmda keltirilgan:
4
Kaplan, Robert S., and David Norton. Using the Balanced Scorecard as a Strategic Management
System.Harvard Business Review 70, no. 1 (January–February 1996): pp.75–85.
53
1. Klaster modelini amalga oshirishga davlat, hududlar, xo‗jalik yuritish
sub‘ektlari tayyorligini baholash;
|