Metallurgiyada qo’llaniladigan o’tga chidamli materiallar

|
Metallurgiyada qo’llaniladigan o’tga chidamli materiallar
|
bet | 1/5 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 32,06 Kb. | | #148069 |
Bog'liq Metallurgik pechlarda qo\'llaniladigan o\'tga bardosh materiallar
Metallurgik pechlarda qo'llaniladigan o'tga bardosh materiallar
Reja:
Gafniy, tantal va uglerod (HF-Ta-C) elementlaridan tashkil topgan.
Keramika materialini isitish
Niobiy asosidagi o’tga chidamli qotishmalar Niobiy va uning qotishmalari
1.Ilgari gafniy, tantal va uglerod (HF-Ta-C) elementlaridan tashkil topgan moddaning rekord darajadagi erish nuqtasiga ega ekanligi eksperimental tarzda tasdiqlangan edi.Physical Review B jurnalida keltirilgan hisob-kitoblar shuni ko’rsatdiki, ma’lum bir tarkibga ega bo’lgan material gafniy, azot va uglerod (HF-NC) 4400 K dan ortiq erish nuqtasiga ega bo’ladi, bu tajriba natijasidan 200 K ga yuqori. Amalga oshirilgan hisob-kitoblar shuni ko’rsatadiki, gafniy, azot va ugleroddan olingan materialning optimal tarkibi HfN 0,38 C 0,51 dir. Tadqiqotchilarning keyingi bosqichi laboratoriya natijalarini tasdiqlash uchun materialni sintez qilish bo’ladi.
"Hisoblash yondashuvining afzalligi shundaki, siz arzon narxlarda ko’plab turli kombinatsiyalarni ko’rib chiqishingiz va laboratoriyada tajriba o’tkazishga arziydiganlarini topishingiz mumkin", dedi tadqiqot hammuallifi Aksel van de Uoll. Tadqiqotchilar kvant mexanikasi qonuniga amal qilgan holda, atom darajasidagi fizik jarayonlarni taqlid qilish orqali erish harorati hisoblangan hisoblash usulidan foydalanishdi. Erish dinamikasi nano miqyosda, taxminan 100 atomli bloklarda o’rganiladi.
Tadqiqotchilar erish nuqtasi allaqachon eksperimental ravishda aniqlangan HF-Ta-C materialini tahlil qilishdan boshladilar. Simulyatsiyalar materialning issiqlikka bardosh berish qobiliyatiga hissa qo’shadigan ba’zi omillarni aniqlashga muvaffaq bo’ldi. Ish shuni ko’rsatdiki, HF-Ta-C yuqori termoyadroviy issiqlikni (energiya qattiq holatdan suyuqlikka o’tganda chiqariladi yoki so’riladi) qattiq va suyuq fazalar entropiyasi o’rtasidagi kichik farq bilan birlashtiradi.
Keyin tadqiqotchilar ushbu topilmalardan bunday talablarga eng yaxshi javob beradigan birikmalarni topish uchun foydalanganlar. Ular gafniy, azot va uglerod birikmasi xuddi shunday yuqori erish nuqtasiga ega bo’lishini, lekin qattiq va suyuq entropiya o’rtasidagi farq kichikroq ekanligini aniqladilar.
Ular erish nuqtasini hisoblaganlarida, u HF-Ta-C uchun tajribada olinganidan 200 K ga yuqori bo’lib chiqdi. Ta-HF-C-N qotishmalarining erish nuqtalari. Qattiq doiralar HF-C va Hf-C-N tizimlarida hisoblangan erish nuqtalarini ko’rsatadi va ochiq doiralar taqqoslash uchun Ta-HF-C tizimi uchun ma’lumotlarni ko’rsatadi. Ish oxir-oqibat qoplamalardan tortib to ilovalar uchun yangi yuqori sifatli materiallarga ishora qilishi mumkin gaz turbinalari tezyurar samolyotlarning tafsilotlariga. HfN 0.38 C 0.51 bu yangi materialga aylanadimi yoki yo’qmi, hali aniq emas, deydi tadqiqotchilar. London Imperial kolleji tadqiqotchilari ma’lum nisbatlarda tantal karbid va gafniy karbid aralashmasi insonga ma’lum bo’lgan har qanday materialning eng yuqori erish nuqtasiga ega bo’lgan material ekanligini aniqladilar. Ushbu kompozit sopol materialning erish nuqtasi 4000 daraja Selsiyga yaqinlashdi va bu termal himoya vazifasini bajaradigan bunday keramika asosida issiqlikka chidamli materiallarning yangi sinfini yaratishga imkon beradi. kosmik kemalar va kelajakdagi gipertovushli samolyotlar.
Tantal karbid (TaC) va gafniy karbid (HfC) juda barqaror kimyoviy birikmalar bo’lib, ular juda yuqori haroratlarga qo’shimcha ravishda, masalan, yadroviy reaktor yadrolarining qizib ketgan muhitida mavjud bo’lgan bir qator o’ta salbiy omillarga bardosh bera oladi. Yaqin vaqtgacha olimlar tantal karbid va gafniy karbidiga asoslangan kompozit keramika materiallarining erish nuqtasi haroratini aniq o’lchay olmadilar; an’anaviy usullar faqat ushbu materiallarning har birining erish nuqtasi haroratini alohida va eng past harorat variantlarini o’lchashga muvaffaq bo’ldi. ularning kombinatsiyalaridan. Londonlik olimlar o’z tadqiqotlarida sof tantal karbid, gafniy karbid va ularning uchta turdagi "keramika qotishmasi" Ta1?xHfxC, x = 0,8, 0,5 va 0,2 dan foydalanganlar. Va bu materiallarning erish nuqtalarining haroratlarini o’lchash uchun maxsus ishlab chiqilgan lazerli isitish texnologiyasi ishlatilgan.
2. Keramika materialini isitish uchun to’rtta lazer impulslari ketma-ketligi ishlatilgan. Birinchi impuls taxminan 1000 millisekund davom etgan eng past energiya zarbasi edi. Har bir keyingi impulsning kuchi bir vaqtning o’zida bir necha yuz millisekundga qisqarishi bilan oshdi. Materialning bunday silliq va ko’p bosqichli isishi materialdagi termal stresslarni minimallashtirish va sinov namunalarining mexanik shikastlanish xavfini kamaytirish uchun zarur edi. Olimlar tomonidan olingan natijalar avvalgi tadqiqotlar natijalarini to’liq tasdiqlaydi. Ushbu natijalarga ko’ra, sof tantal karbid 3768 daraja Selsiyda eriydi va gafnium karbidining erish nuqtasi 3958 daraja Selsiy. Eng yuqori erish nuqtasi HfC0.98 kompozit keramika materialiga ega, u 3959 daraja Selsiyda eriydi va bu material hozirgi kunga qadar eng o’tga chidamli materialdir.
Yaqin kelajakda olimlar asl komponentlarning boshqa foiziga ega bo’lgan kompozit keramika materiallariga nisbatan shunga o’xshash tadqiqotlar o’tkazishni rejalashtirmoqda. Bundan tashqari, to’rt turdagi Ta-Hf-C-N atomlaridan tashkil topgan materiallarni o’rganish rejalashtirilgan, ular nazariyaga ko’ra, uch turdagi Ta-Hf-C atomlari asosidagi materiallardan ham yuqori erish nuqtasiga ega bo’lishi kerak. Vikipediyaga ko’ra, o’tga chidamli metallar erish nuqtasi 2200 ° C bo’lgan metallardir. Niobiy, reniy, molibden, tantal va volfram bu bayonotga kiradi. O’tga chidamli metallar ko’plab sohalarda va sanoatda keng qo’llaniladi Kundalik hayot. Ular cho’g’lanma lampalar, mobil telefonlar, kompyuterlar yoki masalan, yadro reaktorlarini ishlab chiqarishda qo’llaniladi.Kengroq tushuncha va amaliy qo’llanilishida vanadiy, gafniy, ruteniy, xrom, sirkoniy va osmiy ham o’tga chidamli metallar deb ataladi.
Ular, shuningdek, operatsion yoki texnologik xususiyatlar to’plamini yaxshilash uchun birinchi guruhdagi metallar bilan qotishmalarda qotishma elementlar sifatida ishlatiladi. Sof metallarning o’zi, albatta, ishlab chiqarishda qo’llaniladi, masalan, sof molibden va volfram radioelektron sanoatda, kimyo texnikasida yoki issiqlik bilan ishlov berish pechlarini ishlab chiqarishda qo’llaniladi. Ammo ularning ko’pchiligi yuqori haroratlarda mo’rt sinishga moyil bo’lib, ular ham nisbatan past issiqlik qarshiligiga ega. Operatsion xususiyatlarini yaxshilash nuqtai nazaridan, ushbu metallarning qotishmalaridan foydalanish ancha qiziqroq.
Volfram asosidagi o’tga chidamli qotishmalar Bunday qotishmalarning vakili 1200 ° S gacha bo’lgan issiqlikka chidamlilik haroratiga ega volfram va niobiy BB2 qotishmasi hisoblanadi. Korroziyaga chidamlilik va refrakterlikni yaxshilash uchun volfram qotishmalari reniy bilan qotishtiriladi. Va toriy bilan aşınma qarshiligini oshirish uchun. Molibden asosidagi qotishmalar Molibden va uning qotishmalari, ehtimol, barcha refrakterlar orasida eng ko’p qo’llaniladi. Sanoatda tsirkoniy, bor, titanium, niobiy bilan qotishmalari ko’pincha ishlatiladi: TsM3, TsM6, TsM2A, VM3 qotishmalari.
3.Niobiy asosidagi o’tga chidamli qotishmalar Niobiy va uning qotishmalari
yuqori korroziyaga chidamliligi, yuqori issiqlikka chidamliligi (1300 ° S gacha) va neytron nurlanishida yaxshi ishlashi tufayli yadro sanoati uchun mahsulotlar ishlab chiqarishda keng qo’llanilishini topdi. Niobiy asosidagi qotishmalarga misol sifatida VN2, VN2A, VN3 qotishmalarini eslatib o’tish kerak. Qotishmalarning issiqlikka chidamliligi va issiqlikka chidamliligini oshirish yo’llari Olovga chidamli qotishmalarning issiqlikka chidamliligi, yuqorida aytib o’tilganidek, qotishmada o’rnini bosuvchi qattiq eritmalar hosil qiluvchi yuqori erish nuqtasiga ega bo’lgan elementlar bilan qotishma orqali ortadi.
Issiqlikka chidamliligini va ba’zi hollarda aşınmaya bardoshliligini oshirishda yuqori samaradorlikka karbidlar (ZrC, NiC), nitridlar (TiN) va oksidlar (ZrO 2) hosil bo’lishi bilan qotishmaning yog’ingarchilik bilan qattiqlashishi bilan erishish mumkin. Barcha refrakter metallar past issiqlikka chidamliligiga ega, shuning uchun ularni 400 ° C dan yuqori haroratlarda himoya qilish uchun intermetalik va keramik qoplamalar qo’llaniladi. Molibden va volfram uchun silikon asosidagi qoplamalar (MoSi 2, WSi 2) ishlatiladi. Oddiy sharoitlarda deyarli barcha metallar qattiq moddadir. Ammo ma’lum haroratlarda ular agregatsiya holatini o’zgartirishi va suyuqlikka aylanishi mumkin. Keling, metallning eng yuqori erish nuqtasi nima ekanligini bilib olaylik? Eng pasti nima? Metalllarning erish nuqtasi Davriy jadvaldagi elementlarning aksariyati metallardir. Hozirda ularning taxminan 96 tasi bor. Ularning barchasi suyuqlikka aylanishi uchun har xil sharoitlarga muhtoj.
Qattiq kristall moddalarni qizdirish chegarasi, ular suyuqlikka aylanadi, erish nuqtasi deyiladi. Metalllarda u bir necha ming daraja ichida o’zgarib turadi. Ularning ko’pchiligi nisbatan yuqori isitiladigan suyuqlikka o’tadi. Shu sababli, ular kostryulkalar, kostryulkalar va boshqa oshxona jihozlarini ishlab chiqarish uchun keng tarqalgan materialdir. Kumush (962 °C), alyuminiy (660,32 °C), oltin (1064,18 °C), nikel (1455 °C), platina (1772 °C) va boshqalar o’rtacha erish nuqtalariga ega. Bundan tashqari, refrakter va bir guruh mavjud erituvchi metallar. Birinchisi suyuqlikka aylanadi, siz 2000 darajadan ko’proq, ikkinchisi - 500 darajadan kam harorat kerak. Past eriydigan metallarga odatda qalay (232 ° C), rux (419 ° C), qo’rg’oshin (327 ° C) kiradi.
Biroq, ularning ba’zilari hatto pastroq haroratga ega bo’lishi mumkin. Misol uchun, fransiy va galliy allaqachon qo’lda eriydi va seziy faqat ampulada qizdirilishi mumkin, chunki u kisloroddan alangalanadi. Metalllarning eng past va eng yuqori erish nuqtalari jadvalda keltirilgan: Volfram Eng yuqori erish nuqtasi volfram metallidir. Ushbu ko’rsatkichda undan yuqorida faqat metall bo’lmagan uglerod mavjud. Volfram - och kulrang porloq modda, juda zich va og’ir. U 5555 °C da qaynaydi, bu deyarli Quyosh fotosferasi haroratiga teng. Xona sharoitida u kislorod bilan zaif reaksiyaga kirishadi va korroziyaga uchramaydi. O’tga chidamliligiga qaramay, u juda egiluvchan va 1600 ° C gacha qizdirilganda ham soxtalashtiriladi. Volframning bu xususiyatlari lampalardagi filamentlar va payvandlash uchun elektrodlarning kineskoplari uchun ishlatiladi.
Qazib olingan metallning ko’p qismi mustahkamligi va qattiqligini oshirish uchun po’lat bilan qotishtiriladi. Volfram harbiy sohada va texnologiyada keng qo’llaniladi. U o’q-dorilar, zirhlar, dvigatellar va harbiy mashinalar va samolyotlarning eng muhim qismlarini ishlab chiqarish uchun ajralmas hisoblanadi. Bundan tashqari, jarrohlik asboblari, radioaktiv moddalarni saqlash uchun qutilar tayyorlanadi. Merkuriy Simob erish nuqtasi minus bo’lgan yagona metalldir. Bundan tashqari, u oddiy sharoitda oddiy moddalar suyuqlik shaklida mavjud bo’lgan ikkita kimyoviy elementdan biridir. Qizig’i shundaki, metall 356,73 ° S ga qizdirilganda qaynaydi, bu uning erish nuqtasidan ancha yuqori.
U kumushrang-oq rangga va aniq yorqinlikka ega. U xona sharoitida allaqachon bug’lanib, kichik to’plarga aylanadi. Metall juda zaharli. U odamning ichki organlarida to’planib, miya, taloq, buyrak va jigar kasalliklarini keltirib chiqarishi mumkin. Merkuriy insoniyatga ma’lum bo’lgan ettita birinchi metallardan biridir. O’rta asrlarda u asosiy alkimyoviy element hisoblangan. O’zining toksikligiga qaramay, u bir vaqtlar tibbiyotda tish plombalarining bir qismi sifatida, shuningdek, sifilisni davolovchi vosita sifatida ishlatilgan. Endi simob dori-darmonlardan deyarli butunlay chiqarib tashlandi, ammo u o’lchash asboblarida (barometrlar, bosim o’lchagichlar), lampalar, kalitlar va eshik qo’ng’iroqlarini ishlab chiqarishda keng qo’llaniladi.
Metallurgik pechlarni issiqlik energiyasi bilan taminlash uchun asosiy manba yoqilg’I hisoblanadi. Yoqilg’I deb shunday moddaga aytiladiki uni kislorodli muhitda qizdirganda shiddat bilan oksidlanib ya’ni yonib ma’lum miqdorda issiqlik ajratib chiqaradi. Ularga elementar oltingugurt, sulfidli minerallarning oksidlanishi va yuqori uglerodi bo’lgan birikmalar kiradi. Sanoatda asosan uglerodli birikmalar ko’p qo’llaniladi. Ular tabiiy va sun’iy bo’ladi va agregat holatiga ko’ra qattiq, suyuq va gaz holida bo’ladi. Ularga ko’mir, neft va tabiiy gaz kiradi.
Tabiiy yoqilg’ilar metallurgik jarayonlar uchun har doim ham yetarli talablargajavob bermaydi. Shuning uchun ularning sifatini yaxshilash maqsadida ularga maxsus ishlov beriladi. Bu jarayonga qattiq yoqilg’ini boyitish, qattiq yoqilg’ini gaz holidagi yoqilg’iga keltirish,ko’mirni kokslash, ko’mir changlaridan briketlar tayyorlash, neftni qayta ishlash, tabiiy gazni konverstiyalash va boshqalar kiradi.
Yoqilg’ining xossalariga kimyoviy tarkibi, qizdirishga munosabati va yonish natijasida ajratadigan issiqlik darajasi kiradi. Yoqilg’ining kimyoviy tarkibini uglerod, vodorod, azot, kislorod, oltingugurtdan tashqari suv va yonish natijasida hosil bo’lgan kuldan tashkil topgan bo’ladi. Yoqilg’ining asosini uglerod tashkil etadi va uning yonishi natijasida ko’p issiqlik ajraladi. Yoqilg’i tarkibidagi uglerod organik birikmalar holida bo’lib, 85-90% ini tashkil qiladi. Kislorod bilan bog’lanmagan vodorod yonganida ham ma’lum miqdorda issiqlik ajraladi.
XULOSA: Metallurgik jarayonlarda ishlatiladigan yoqilg’ilar bilan tanishib chiqdim. Bu jarayonlarda asosan yuqori uglerodli birikmalardan iborat yoqilg’ilar ishlatiladi. Chunki bunday yoqilg’ilar yetarli miqdordagi issiqlikni beradi. Metallurgiyada har doim ham tabiiy yoqilg’ilar ishlatilmaydi. Yetarlicha talablarga javob berishi va ish unumini oshirish uchun ularga ma’lum miqdorda maxsus ishlov beriladi. Yoqilg’ida ish unumini pasaytiruvchi birikmalar masalan azot va kislorod bilan birikkan vodorod ham bo’ladi. Bundan tashqari yoqilg’ining namligi uning sifatini pasaytiradi. Biz yoqilg’ini qizdirish orqali namlikni ketkazib olamiz.
2. Metallurgiyada qo’llaniladigan pechlarni quyidagi ko’rsatkichlarga asosan quyidagi sinflarga ajratish mumkin:
Texnologik maqsadiga ko’ra: quritish, eritish, kuydirish, isitish, termik qayta ishlash kabi sinflarga bo’linadi.
Issiqlik manbaiga qarab: uglerodli yoqilg’ilarda ishlaydigan pechlar va elektr pechlarga bo’linadi.
Issiqlik almashuv asosida: isitilayotgan materialdan issiqlik chiqishi, issiqlik manbai alohida bo’lib issiqlik almashuvi orqali isitilishi.
Ishchi hajmining tuzulishiga ko’ra: vertikalshaxtali pech, gorizontal olovli pech, silindr shaklda, to’g’ri burchak shaklida va boshqalar.
Ishlash usuli bo’yicha: davriy va uzluksizga bo’linadi.
Metallurgiyada xomashyolarni quritish va kuydirish uchun ishlatiladigan pechlar 8 turga bo’linadi. Ular quyidagilar:
1) Ko’p tubli pech vertical silindr shaklida bo’lib diametri 4-8 m, balandligi bo’ylab tublarga bo’lingan. Bu tublar pech markazidan o’tgan po’lat o’qqa mahkamlangan bo’lib ular o’z o’qi atrofida aylanma harakat qiladi. Dastlabki shixta yuqoridagi tubga beriladi va tublarning aylanma harakati tufayli birin-ketin pastda joylashgan tubga tushiriladi. Yoqilg’i va havo har bir tub qarshisida joylashgan oynadan beriladi.
2) Quvur aylanadigan pech gorizontal silindr shaklida diametri 2-5 m, uzunligi 20-200 m. Shixta va yoqilg’I pechning qarama qarshi tomonlaridan berilib, ular bir-biriga qarab harakatlanadi. Shixta pechning ma’lum qiyalikda joylashishi va uni aylanishi natijasida harakatlanadi.
3) Aglameratsion mashina eni 1-4 m va uzunligi 10-50 m bo’lgan bir biriga jipslashgan po’lat aravachalardan iborat. Shixta qatlam qatlam qilib aravaga solinadi va yondiriladi, yonishga kerak bo’ladigan havo shixta orqali so’riladi.
4) Qaynar qatlam pechi eni 2-8 m, balandligi 3-15 m silindr shaklidagi kamerani eslatadi. Pechning pastki qismidan ko’tariladigan havo kuydiriladigan materialni qaynar qatlam shaklida ushlab turadi.
5) Yallig’ qaytaruvchi pech ruda va boyitmalarni eritish va yarim tayyor mahsulotlarni tozalash uchun ishlatiladi. Pechning eni 4-10 m, uzunligi 10-35 m, kamera gorizontal joylashgan. Dastlabki shixta pechga yon devorida joylashgan oynalardan yoki yuqoridagi maxsus tuynuklar orqali yuklanadi. Eritma mahsulotlar esa pechning vannasida to’planadi. Yoqilg’i pechning bosh tomonidan beriladi, gazlar esa pechning oxiridan chiqariladi. Jarayonning mahsulotlari pechdan vaqti vaqti bilan chiqariladi.
6) Shaxtali pech eni 1-2 m, uzunligi 5-15 m va balandligi 5-8 m, vertical shaxta shaklida yasalgan. Yirik shixta va yoqilg’I pechning tepa kesmasidan yuklanadi. Havo esa pechning past qismiga joylashgan furmalardan beriladi. Jarayon mahsulotlari tinimsiz pechning yig’indi xonasiga chiqariladi.
Elektr pechi yallig’ qaytaruvchi pechga o’xshash bo’lib, pechning yuqori qismidan grafitdan yasalgan elektrod tushurilgan, uning diametri 0.6-1.4 m. Bu pechning yallig’ qaytaruvchi pechga o’xshashligi shixtani solishi va erigan mahsulotlarni chiqarishidir.
Konverter diametri 2-4 m va uzunligi 4-10 m bo’lgan gorizontal slindr shaklda. Konverter gorizontal o’qi atrofida aylanishi mumkin. Eritma shteyn va flyusni pechning yuqori qismidagi maxsus darchadan solinadi, havo esa to’g’r eritmaga pechning pastki qismidan vannaga beriladi.
XULOSA: Metallurgik pechlar to’g’risida tanishib chiqdim. Metallurgik pechlar bazi ko’rsatkichlariga qarab sinflarga ajratish mumkin. Bulardan quritish va kuydirish maqsadida foydalaniladigan pechlarni o’rganib chiqdim. Ular 8 ta turga bo’linadi. Bu pechlarning deyarli barchasi katta maydonni egallaydi va ular yuqori haroratda ishlaydi.
3.Metallurgik korxonalarda yoqilg’ilarni yoqish maxsus qurilmalarda yoki alohida tayyorlangan moslamalarda olib boriladi.buni amalga oshirish yoqilg’ini yonish nazariyasiga va metallurgic zavodlarning amaliy ishlaridan olinan tajribalariga rioya qilgan holda amalga oshiriladi.
1) Yoqilg’ini har tomonlama yonishga tayyorlash: maydalash, suvsizlantirish, qizdirish
2) Yoqilg’ini yonish chegarasida uni to’liq havo bilan aralashishini ta’minlsh
3) Yonish kameralarida yoqilg’ini to’liq yonib issiqlikni pechlarga uzatilishi
4) Yonish jarayonida yoqilg’i sarfini boshqarishni yengil va bir maromda bo’lishini ta’minlash
5) Bajariladigan ishlarni soddaligi va osonligini tashkil etish.
Qattiq yoqilģilarga kòmir ,koks, òtin va torf kiradi. Metallurgik pechlarda qòllaniladigan qattiq yoqilģilar ma'lum òlchamli bòlaklar holida yoki maxsus tayyorlangan kukun holida tayyorlanadi.
Bòlakli yoqilģilarni yoqish kolosnik panjaralar ustida maxsus kameralarda amalga oshiriladi. Bu kameralar pechlardan alohida bòlib, issiqlik maxsus yuqori haroratga chidamli materiallardan ishlangam quvurlar orqali pechlarga ulangan bòladi, bunda yoqilģini qizdirish uchun pechlardan chiqayotgan texnologik gazlar issiqligidan foydalaniladi.
Qattiq yoqilģilarni yoqish uchun moslamalar yoqish kameralari òzining konstrukstiyasi , ishlash prinstipiga asosan oddiy va mexanizatsiyalashgan bòladi.
Qattiq yoqilģilarni yoqish kameralari metallurgik pechlardan tashqari alohida kamera holida qurilgan bòlib, ularni bir ģisht devor ajratib turadi.Yoqilģi kamera sathida yonib , undan chiqayotgan issiqlik tutash devorlardagi tuynuklar orqali pechning ishchi qismiga haydaladi. Qattiq yoqilģi yonishidan hosil bòlgan chiqindi panjara ostida yiģilib vaqti-vaqti bilan tozalanib turiladi.
Hozirgi kunda metallurgik pechlarda qattiq yoqilģini kukun-chang ,holida qòllanilishi keng tarqalgan va kelajakda undan foydalanish yanada rivojlanadi. Bunga sabab:
1.kukun xolidagi yoqilģilarni tannarxi arzon, saqlanish vaqti chegaralanmagam va nisbatan xavfsiz.
2.suyuq va gaz xolidagi yoqilģini kamayib borish va saqlash qiyin
Kukunli yoqilģilar metallurgiyada aylanma barabanli kuydirish pechlarida ,qaynar qatlamli yalliģ qaytaruvchi ,va zamonaviy avtogen sharoitda ishlaydigan pechlarda keng qòllaniladi.Yondirishga tayyorlangan kòmir kukuni yoki changli aeroaralashma holida 15-20m/sek tezlik bilan trubalar orqali metallurgik pechlarga uzatiladi.
Metallurgiyada pechlarda suyuqlik yoqilģi turlaridan asosan -mazut qòllaniladi. Mazut kuydirish, ruda va boyitma eritish, metallarni tozalash pechlarida ishlatiladi. Metallurgik zavodlarga mazut temir yòllar orqali sisternalarda keltirilib, zavodlarda maxsus qurilgan va jihozlangan-mazut saqlash xòjaligida saqlanadi va pechlarga taqsimlanadi.
Rangli metallurgiyada pechlarni issiqlik bilan ta'minlashda tabiiy gaz va ikkilamchi yoqilģi gazlarni alohida ahamiyatga ega.
Pechlarni qizdirishda gazli yoqilģilardan foydalanish boshqa turdagi yoqilģilardan foydalanishga nisbatan kòpincha afzalliklarga ega hisobanadi.
Domna pechining yangi konstruktsiyalari 8-10 yilgacha kecha - yu kunduz to’xtovsiz ishlaydi. Domna pechining to’xtovsiz ishlash vaqtiga kompaniya davri deb ataladi. Kompaniya davrida domna pechining qanday ishlayotganligi kontrol-o’lchash asboblari yordamida aniqlab turiladi. Domna pechidan suyuq chuyan nov (1) orqali (19-rasmga qarang) har 3-4 soatda, suyuq shlak esa nov (2) orqali har 1,5-2 soatda chiqarib turiladi. Chuyan chiqarish uchun, o’tga chidamli material bilan urib qo’yilgan teshik (darcha), shlak chiqarish uchun esa teshik ochiladi, buning uchun maxsus asboblardan foydalaniladi. Shlak va chuyan har gal chiqarilgandan keyin bu teshiklar maxsus asbob yordamida o’tga chidamli materiall bilan yana bekitib qo’yiladi.
Suyuq chuyan domna pechida maxsus transport (vagonetka, kovsh va x.k.) larga tushiriladi va transportlarda pulat olish sexiga yuboriladi yoki kovshlarga solinib, ulardan qoliplarga qo’yiladi. Pulat olish sexiga suyuq chuyan mikser, deb ataladigan idishlar orqali to’ldirib keltiriladi.
Domna pechidan olinadigan mahsulotlar jumlasiga chuyan, shlak, domna gazi va koloshnik changi kiradi. Bu mahsulotlarning har biri bilan alohida tanishib o’tamiz.
Chuyan. Domna pechidan olinadigan asosiy mahsulotdir. Uning tarkibida 2,14 % dan 4,5 % gacha uglerod, 0,50 % dan 4,25 % gacha kremniy, 0,2 % dan 3,5 % gacha marganets, 0,10 % dan 1,30 % gacha fosfor, 0,02 % dan 0,20 % gacha oltingugurt va juda oz miqdorda boshqa ba’zi elementlar bo’ladi. Binobarin, chuyan temir bilan uglerodning murakkab qotishmasidir. Ishlatish soxasiga ko’ra, chuyan uchta asosiy gruppaga bo’linadi: qayta ishlanuvchi chuyan, qo’ymakorlik chuyani va ferro qotishmalar (maxsus chuyanlar)dir.
Bu chuyan domna pechidan olinadigan barcha chuyanning 80 % dan ortig’ini tashqil etadi. Qayta ishlanuvchi chuyan tarkibidagi uglerodning hammasi yoki ko’p qismi temir bilan ximiyaviy birikkan holda, ya’ni temir karbid (tsementit) Fe3C holida bo’ladi. Uning suyuq holatda oquvchanligi past, shuning uchun u qolipning nozik joylarini yaxshi to’ldira olmaydi. Bunday chuyanning siniq joyi oqish tusda bo’lganligi uchun uni oq chuyan deb ham ataladi. Oq chuyan qayta ishlanib, undan pulat olinadi. Uning qayta ishlanuvchi chuyan deb atalishining sababi ham ana shundadir.
Pulat olish usuliga ko’ra, qayta ishlanuvchi chuyan uch turga: marten, bessemer, tomas chuyanlariga bo’linadi.marten chuyani М-1 va М-2 bilan, bessemer chuyani B-1 va B-2 bilan, tomas chuyanni esa T-1 bilan markalanadi. Qayta ishlanuvchi chuyanlardan ba’zilarning ximiyaviy tarkibi 9- jadvalda keltirilgan.
|
| |