nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kompyuter virusi tushinchasi - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

150
kompyuterda nazarda tutilmagan turli amallarni bajarishi mumkin.
Ichida virus bo„lgan dastur «zararlangan» deyiladi. Bunday dastur
ishni boshlaganda boshqaruvni avval virus oladi. Virus boshqa
dasturlarni topadi va ularni «zararlaydi» hamda qandaydir zararli
amallarni (masalan, fayllarni yoki diskda fayllarning joylashish tartibini
buzadi, tezkor xotirani «ifloslantiradi» va h.k) bajaradi. Viruslar boshqa
dasturlarga har doim zarar yetkazmasligi, balki, ma‟lum shartlar
bajarilgandagina ishga tushishi mumkin. Masalan,
Anti-MIT
virusi har
yilning 1-dekabrida qattiq diskdagi barcha axborotni buzadi,
Tea Time
virusi
15:10
dan
15:13
gacha klaviaturadan axborot kiritishga xalaqit
beradi.
2003
-yilda shaharda «kezib yurgan» mashhur bo„lgan
One Half
virusi qattiq diskdagi ma‟lumotlarni sezilmagan holda shifrlaydi.
1989
-
yilda amerikalik talaba virus yaratishga muvaffaq bo„ldi va bu virus
AQSh
Mudofaa Vazirligining
6.000
ga yaqin kompyuterini ishdan
chiqardi. Taniqli
Dir-II
virusi epidyemiyasi
1991
-yilda tarqaldi. Virusda
original, yangi texnologiyadan foydalanildi va an‟anaviy antivirus
vositalarining rivojlanmaganligi hisobiga keng tarqaldi.
Kristofer Payn
Pathogen
hamda
Smeg
viruslarini yaratishga erishdi. Aynan oxirgisi juda
xavfli, uni avvalgi ikkita virusga ulash mumkin edi. Har dastur ishga
tushirilganda ular konfiguratsiyasini o„zgartiradi. Shu sababli, ularni
yo„qotish mumkin emas edi. Payn kompyuter o„yinlari va dasturlarini
ko„chirib, ularni virus bilan zararlantirar va tarmoqqa jo„natar edi.
Foydalanuvchilar o„z kompyuterlariga zararlangan dasturni ko„chirib,
diskni zararlantirganlar. Payn shu darajada ishga berilib ketdiki, natijada
viruslarni virusga qarshi kurashuvchi dasturlarga ham kiritishga
muvaffaq bo„ldi. Uni ishga tushurish bilan yana bir yangi virus olinar
edi. Buning natijasida ko„pgina firmalar fayllari yo„qotildi va ko„rilgan
zarar millionlab funt sterlingga yetdi. Amerikalik dasturchi
Morris
virus
yaratuvchi sifatida tanilgan. U yaratgan virus
1988
-yilda Internetga
ulangan yetti mingga yaqin shaxsiy kompyuterni ishdan chiqardi.
Sun‟iy o„zi ko„payuvchi konstruktsiyalarni tekshirish
XX
asrning
o„rtalarida amalga oshirildi. «Kompyuter virusi» termini keyinroq
yuzaga keldi. Uning muallifi
Lexay
universiteti xodimi
F. Koen (AQSh)
(
1984
-yil, axborot xavfsizligi bo„yicha yettinchi konferentsiya)
hisoblanadi.
MITOXONDRYALARINI 0 ‘RGANISH

5.1
—
rasm. Mitoxondriya. (a) Tirik fibroblaslni faskantrast
mikroskopda ко ‘rinishi. (b) mitoxondriyalar uzun va qoronj
7
tanachalar. (c)mitoxondriani ichki membranasini kristallari ко
V
shapalakni spermasi.
Bir hujayralilarda mitoxondriyalar bo‘lishi mumkin. Dukkaksi-
mon organelialarda shu to ‘qimaning oczida
lekin boshqa hujayral-
arida naysimon turdagi mitoxondriyalar boTishi mumkin. Eng qizig‘i
mitoxondriyalar bir biri bilan qo‘shilishi mumkin yoki bir mitoxon
driya ikkiga bo‘linib ketishi mumkin (5.2 (a) -rasm).
Mitoxondriya membranalari.
5.1
(b) rasmda yaxshi ko‘rsatilganki mitoxon
driyalar ikkita membranalardan iborat bular tashqi
va ichki. Tashqi membrana mitoxondriyani toMiq
o ‘rab turadi, ichki membrana esa
ikkita domenlar-
dan iborat ularnin har biri o‘ziga hos oqsillardan
iborat va har xil vazifalami
5.1(c)
-
rasm. M itox
ondriya
bajaradi. Ichki membrana oqsillarga juda
boy va mitoxondrial oqsillarni importiga javobgar.
Ichki membranani
boshqa domeni invaginatsion
qismlarga o ‘xshash tuzilgan bo‘lib KRISTA lar
deb ataladi. Kristalarda aerob nafas olish va ATF
ni hosil boTishi kuzatiladi. Mitoxondriyaning
ichki hajmi MATRIT-
SA deb ataladi. Tashqi va ichki membranasini orasi esa membrana-
198
lar aro bo‘shliq deb ataladi. M atritsa gelsimon holatga ega. Bizga
m a’lumki mitoxondrianing membranalari aro oqsillari hujayrani o ‘z
o'zini o ‘ldirish xususiyati ega. Mitoxondriyani tashqi va ichki mem
branalari har xil xususiyatlarga ega. Tashqi membrana taxmiman 50
% lipidlardan iborat. Icliki membrana taxminan yuzdan ortiq polipep-
tidlardan iborat va oqisil-lipid nisbati taxminan 3:1
nisbatda
5.1(b)
—
rasm. M itoxondriya [1] (page 180-182).
-LABORATORIYA M ASHG‘ULOTI

yupqa
kesik olib, buyum oynasiga qo‘yiladi va ustiga bir tomchi suv
tomizib qoplagcich oyna bilan yopiladi.
3. Tayyorlangan vaqtinchalik mikropreparat mikroskopning kichik
obyektivida ko‘riladi. Mikroskopda hujayralar bir tekis bo‘yalgan va
tarang turgan holatida ko‘rinadi.
4. Vaqtinchalik mikropreparatning, qoplag‘ich oynasi
bir chetiga
NaCL ning 1% yoki 5%li eritmasidan bir tomchi tomizila- di va si-
toplazma hujayra po‘stidan asta-sekin ajralishi - plazmoliz hodisasi
kuzatiladi. Bu hodisani mikroskopda ko‘riladi. 5. Biroz vaqt o'tgach,
qoplag'ich oynasi bir chetiga
bir tom- chi suv tomizilib, ikkinchi to-
monidan dastlab tomizilgan NaCL ning 1—5%.li eritmasi filtr qogeoz
orqali shimdirib olinadi. 6. Suvning hujayraga qayta shimilishi nati
jasida uning
sito- plazmasi sathi ortib, hujayra devoriga tarqaladi,
y a’ni hujayra nor- m al holatga o ‘tadi. Bunday jarayon deplazmoliz
holati
deyiladi
7.
Mikroskopda ko4rganlami daftarga chizib olinadi. Olingan
natija va xulosalar daftarga yozib olinadi.
Ulush: butunning 
bir qismi.
Umumiy

61
3
Diagrammalar bilan ishlashni boshlash
Keyin ekranning yuqorisidagi
Insert menyusini
tanlang.
Siz istagan ko‘rinishdagi diagrammani aks ettiruvchi
ikonkani tanlashingiz
mumkin. Siz ustunli diagrammadan foydalanishingiz mumkin.
Ustunli diagramma belgisini tanlasangiz, menyu hosil bo‘ladi. Menyudan
birinchi variantni tanlang.
8.1-mashg‘ulot
Oʻqituvchingiz bergan “shapes_2.xlsx” faylini oching.
Mazkur tasvirda joylashgan shakllardan foydalanib maʼlumotlar jadvalini
toʻldiring.
2 - Cover ict stb indd

40
Bo‘g‘irsoq rasmini chizish
Kichik qahramonimiz Bo‘g‘irsoq bilan tanishing. U juda
quvnoq va sodda. Uni chizish uchun rasm chizishdagi
barcha amaliy ko‘nikmalaringizdan foydalaning. Bu
quyidagicha boʻladi:
1-mashg‘ulot
Bitta sherik toping va Bo‘g‘irsoq rasmiga qarang.
Qahramonimizning turli qismlarini qaysi uskunalar
yordamida chizish haqida suhbatlashing. Uni chizish uchun Line uskunasi,
Brush uskunasi va Shape uskunasidan foydalanishingiz mumkinligini
yodda saqlang. Shuningdek, nusxa olish va joylash uskunalaridan ham
foydalanishingiz mumkin. Ulardan qayerda foydalana olishingiz mumkinligini
eslab oling.
2-mashg‘ulot
Bo‘g‘irsoqning siz chizadigan versiyasida oʻrgangan barcha uskunalardan
foydalaning. Qahramonimizni chizib boʻlganingizdan keyin uni belgilang va
yoniga uning nusxasini yarating. Shunda sizda ikkita qahramon paydo bo‘ladi!
3-mashg‘ulot
Bo‘g‘irsoq tasvirini qulay fayl nomi bilan saqlang.
Ssenariy
Shaklning tashqi hoshiyasi uchun bitta rangdan, ichini bo‘yash uchun boshqa
rangdan foydalanish mumkin. Buni Color 1 va Color 2 variantlaridan foydalanib
amalga oshirasiz. Color 1 tashqi hoshiya rangi va 2-rang esa shaklni bo‘yash
rangi bo’ladi.
Color 1 uskunasini tanlang, so‘ng shakl hoshiyasi uchun xohlagan rangingizni
tanlashingiz mumkin. Color 2 uskunasini tanlang, so‘ngra shaklni bo‘yash
uchun o‘zingiz istagan rangingizni tanlaysiz.
Endi shaklni chizishingiz mumkin va uning hoshiyasi hamda shaklning ichi siz
tanlagan ranglarda boʻladi.
1-mashg‘ulot
Koʻk hoshiya va sariq bilan bo‘yalgan kvadrat chizing. Olovrang hoshiya va
binafsharang bilan toʻldirilgan doira chizing.
Masala
Sichqonchaning
chap tugmasini
bosganingizda
Brush uskunasi
Color 1 rangidan,
sichqonchani
oʻng tugmasini
bosganingizda
Color 2 rangidan
foydalanadi.
Hayvonlar turi Hayvonlarning soni

49
3
Diagrammalar bilan
ishlashni boshlash
2.4-mashg‘ulot
Daftaringizda quyidagi vazifani bajaring. Darsligingizga yozmang.
Tasvirdagi mevalar uchun maʼlumotlar jadvalini toʻldiring.
1 Tasvirdagi ranglarning nomlarini 1-ustunga yozing.
2 Har bir rang uchun sanoqni 2-ustunga kiriting.
3 Har bir rang uchun jami miqdor ko‘rsatkichini 3-ustunga kiriting.
Rang (1)
Sanoq (2)
Jami (3)
50
Piktogramma:
soʻzlar oʻrniga
tasvirlardan
foydalanib
namoyish etiluvchi
grafik.
Kalit soʻz
Piktogramma yaratish
Maʼlumotlarni taqdim etish (koʻrsatish) uchun
piktogramma tasvirlaridan
foydalaniladi. Bitta tasvir bir yoki koʻproq maʼlumot o‘rnida kela oladi. Masalan,
bitta tasvir oʻnta sherni bildirishi mumkin. Piktogramma
har bir tasvir nimani
namoyish etayotganini koʻrsatish uchun o‘z kalitiga ega. Masalan,
ikkita sher
quyidagicha ifodalanadi:
Kalit
=
bitta sher
Bu tasvirda meva
piktogrammasini quyidagi
usullarda yaratishingiz mumkin:
Maslahat
     
41 - Cover ict stb indd

41
2
Tasvirlar bilan
ishlashni boshlash
Yakuniy loyiha − Kinoteatrda!
Oʻqituvchingiz sizdan sevimli filmingizdagi qahramon tasvirini yaratishni soʻradi.
Tasvir yaratish uchun Shape, Brush va Line uskunalaridan foydalanishingiz kerak.
1-mashg‘ulot
Yangi Microsoft Paint hujjatini yarating va sevimli
qahramoningiz haqida tasvir
chizish uchun Shape, Brush va Line uskunalaridan foydalaning.
Yodda tuting, siz
avval chizgan chiziq yoki shaklga yana shunday chiqiziqlarni qo‘shishni istasangiz,
ulardan nusxa olish va joylash amallarini bajarishingiz mumkin.
2-mashg‘ulot
Yaratgan tasvir yorqin va rangli boʻlishi uchun
Fill va Brush uskunalaridan
foydalaning.
3-mashg‘ulot
Hujjatingizni mos fayl nomi bilan saqlang.
42
O‘ylab ko‘ring
Daftaringizga quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang.
1 Tasvir yaratishda o‘rganilgan yangi amaliy ko‘nikmalardan qanday foydalanasiz?
Bunga uchta namuna keltiring.
2 Nega tasvirning bir qismini shunchaki qayta chizib qo‘ya qolmasdan,
undan
nusxa olish va joylash vositasidan foydalanasiz?
3 Yaratgan tasvirlaringizni qayta ko‘rib chiqing. Ularni yanada yaxshilash uchun
qanday o‘zgartirishlar kiritgan boʻlardingiz?
43
Bu modulda maʼlumotlar bilan ishlash ko‘nikmalaringizni rivojlantiribgina
qolmay, balki Microsoft Excel deb ataluvchi dasturdan foydalanib maʼlumotlarni
jamlash
va ular yordamida diagramma, grafik yasashni oʻrganib borasiz. Yakuniy
loyihada o‘rgangan ko‘nikmalaringizdan
foydalanib, doʻstlaringiz qiziqishi haqidagi
maʼlumotni jamlagan grafik yaratasiz.
Shuningdek, quyidagilarni ham bilib olasiz:
Kalit soʻzlar - Cover ict stb indd

44
Guruhlash:
obyektlarni
tegishli
guruhlarga
ajratish.
Maʼlumot: biror
maʼnoga ega
boʻlmagan raqam,
soʻz yoki fakt.
Uni
faqatgina
kontekstda
tushunsa bo’ladi.
Tartiblash:
tartibga
solish
yoki guruhlarga
kiritish.
Kalit soʻzlar
Ranglarning
ustunil diagrammasi
7
6
5
4
3
Qizil
Sariq Siyohrang
Ranglar
Yashil
Ko’k
2
1
0
Raqami
Ranglarning
doiraviy diagrammasi
1 2
3
5
6
Axborotni guruhlash
Axborotni guruhlash deganda ularni guruhlarga ajratish tushuniladi.
Doʻstingizning turli xil kitob oʻqishga qiziqishi katta.
Uning kitoblarini qanday
tartiblash haqida oʻylab ko‘ring.
Masalan, uning kitoblarini quyidagi guruhlarga
ajratish orqali tartiblash
mumkin:
• muqovasining rangiga ko‘ra;
• muallifning ismiga ko‘ra;
• kitob janriga ko‘ra (masalan, badiiy yoki ilmiy).
Ularni tartiblash uchun boshqa qanday usullarini taklif etasiz?
1-amaliy ko‘nikma
45
3
Diagrammalar bilan
ishlashni boshlash
1.1-mashg‘ulot
Quyidagi tasvirga qarang.
Bu tasvirdagi predmetlarni qanday guruhlay olasiz?
Ularni tartiblashning bir usuli hayvonlar turi boʻyichadir.
Bu holatda guruhlar
bunday boʻladi: jirafa, sher va pingvin.
Bir necha to‘g‘ri
javoblar mavjud.
Ko‘rsatma
46
1.2-mashg‘ulot
Mevalar aks etgan quyidagi tasvirga qarang.
Mevalarni bir necha usulda guruhlash mumkin.
Mevalarni turlari yoki ranglari bo‘yicha guruhlasa bo‘ladi.
Maslahat
     
37 - Cover ict stb indd

37
2
Tasvirlar bilan
ishlashni boshlash
Paste buyrug‘i sizga nusxa olgan tasvirni kanvasning turli qismiga joylash
imkonini beradi.
Belgilagan tasvirni joylash uchun sichqoncha koʻrsatkichini joylamoqchi
boʻlgan
joyingizga olib boring, keyin
Paste
tugmasini bosing.
Natijada belgilagan tasvir qismi kanvasga joylanganini koʻrasiz.
Tasvirning belgilangan qismini kanvasdan oʻchirmoqchi
yoki surmoqchi
boʻlsangiz, buni
Cut uskunasi orqali amalga oshirishingiz mumkin.
Menyudagi
Cut
tugmasini tanlasangiz, tasvirning siz belgilagan qismi oʻchadi.
Agar
istasangiz, uni kanvasning boshqa qismiga joylashingiz mumkin.
Cut: tasvirning
belgilangan qismi
yoki
hammasini
kesib olish.
Kalit soʻz
38
Eraser uskunasi
Shuningdek, tasvirning ayrim qismlarini oʻchirish uchun Eraser uskunasidan
foydalanishingiz ham mumkin. Bu uskuna qogʻozga
chizilgan tasvirni
oʻchirishda foydalaniladigan oʻchirgʻichga juda oʻxshaydi.
Eraser uskunasidan foydalanish uchun avval uni faollashtirib olishingiz kerak.
Sichqoncha koʻrsatkichini tasvirning siz oʻchirmoqchi boʻlgan qismiga joylang
va uning chap tugmasini bosib ushlab turing.
Sichqoncha koʻrsatkichi tasvir boʻylab harakatlanadi va huddi qogʻozdagi
tasvirni oʻchirganingiz kabi holat amalga oshiriladi.
6.1-mashg‘ulot
Oʻqituvchingiz bergan “Bee.png” faylini oching.
Asalarini belgilang va undan nusxa oling.
Uchta asalari hosil qilish uchun nusxa olingan
asalarini ikki marta qayta
joylang.
Asalarilar joylashgan tasvir fonida moviy osmon tasvirini hosil qilish uchun
Brush uskunasidan foydalaning.
Sent mail: email 
akkauntingiz-
dagi boshqa 
odamlarga 
yuborilgan barcha 
xatlar saqlangan 
papka.
Drafts

120
5.3mashg‘ulot
Send Mail papkasiga qarang. Boshqa insonlarga nechta xat yuborgansiz?
5.4mashg‘ulot
Trash papkasiga qarang. Papka ichi xatlar bormi?
Bu xatlardan birortasini
butunlay oʻchirib tashlashingiz kerakmi?
Unda ularni oʻchiring. Oʻchirishni istamasangiz,
buni keyinroq qilsangiz ham
boʻladi.
Forward: bu –
elektron xatni
qabul qilib,
keyin
o‘sha xatni bir
yoki
bir nechta
odamga yuborish.
Kalit soʻz
Email xabarlarni uzatish
Siz o‘zingiz boshqa biror kimga yubormoqchi boʻlgan email xabarini olishingiz
mumkin. Bu
uzatish (forward) deyiladi.
6.1mashg‘ulot
Boshqalarga uzatmoqchi bo‘lgan email xabarini oching.
Forward tugmasini
tanlang.
6amaliy ko‘nikma
121
6
Elektron pochtada
ishlashni boshlash
Sizga yuborilgan matn ham yangi email xabari ichida joylashadi.
Oʻz matningizni email xabariga qoʻshing.
Xat uzatiladigan insonning email manzilini kiriting (yoki manzillar
kitobingizdan foydalaning).
Tayyor boʻlganida
Send tugmasini bosing.
6.2mashg‘ulot
Email xabarining aniq nusxasini (cc) ikkinchi odamga yuborishingiz mumkin.
“To” maydoniga
kiritilgan oluvchi ham, “cc” maydoniga kiritilgan oluvchi ham
shu xatni oladi.
Siz “carbon copy” (cc) maydoni orqali email yuborganizda
uni qabul qilgan
shaxs bu xatni siz yuborganigizni yoki unda u bilishi kerak bo‘lgan biror
maʼlumot borligi biladi.
Axborot xavfsizligi tizimi - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

146
yetarli vositalarda uni berkitishi lozim.
Kompleks
. Tarkibiy elementlar va kanallardan axborot chiqishining
turli-tumanligida axborotni himoyalash uchun barcha usullar to„liq
hajmda qo„llanilishi lozim. Alohida formalar va texnik vositalarning
qo„llanilishi mumkin emas. Himoyalashning kompleks tasnifi bu – bir-
biriga bog„liq bo„lgan uzluksiz jarayonlarni ifodalovchi murakkab
tizimdir. O„z navbatida ularning har biri bir-birlariga turli xizmat
ko„rsatuvchi ko„plab xossalarga, tendensiyalarga ega. Ishlab chiqarish
tizimining barcha tarkibiy elementlarida va axborotga ishlov berish
texnologik
siklining
barcha
bosqichlarida
va
uni
uzatishda
himoyalanishning mavjud bo„lgan barcha usullaridan foydalanish zarur.
Amaliyotdan bizga ma‟lumki, axborot xavfsizligining kompleks
tizimini tashkiliy va huquqiy tavsifga ega bo„lgan choralarni amalga
oshirmasdan
qurish
mumkin
emas.
Konfidentsial
axborotdan
foydalanishning imkoniyatlari texnik aspektlar orqali emas, balki g„araz
maqsaddagi harakatlar, foydalanuvchi va xodimlarning e‟tiborsizligi
natijasida ko„proq yuzaga keladi.
Axborotni himoyalash bo„yicha
Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o - bet 93

149
o„chiruvchi va boshqalar) axborotni himoyalash dasturlari.
AHT
ning muhim elementlaridan biri tizimdagi barcha elektron-
texnik vositalarning
uzluksiz elektr ta’minotining
ta‟minlanishi
hisoblanadi.
Bizning asr, raqamli texnologiyalar, elektron tijorat, mobil aloqa va
Internet asridir. Bu ko„plab korxonalar, firmalar va tashkilotlar
o„rtasidagi raqobatchilik kurashi to„xtamayotgan, jahonni tubdan
o„zgartirgan texnologiyalarning to„liq ro„yxati emas. Bizning davrimizga
kelib, elektr ta‟minoti himoyasi masalasi ko„tarilmoqda. Hozirda ko„plab
korxonalar kun mobaynida ishlashi kerak. Insonlar kun va tunning
ixtiyoriy vaqtida planyetamizning ixtiyoriy nuqtasidan o„z shaxsiy hisob
raqamlariga Internet orqali kirishni, doimiy aloqada bo„lishni, xizmatlar
haqqini to„lashni, turistik yo„llanmalarni berkitishni yoki biror narsa
sotib olishni xohlaydilar. Shu sababli, bunday xizmatlar ko„rsatuvchi
kompaniya va firmalar hech qanday ushlanishlarsiz xizmat taqdim etish
imkoniyatiga ega bo„lishlari kerak. Boshqacha so„z bilan aytganda, ular
kun davomida sifatli va samarali ishlashlari lozim. Misol tariqasida
Internetni olaylik. Ma‟lum xizmatlar taqdim etilayotgan Web-saytda
biror hodisa sodir bo„lsa, ishlamay qolishi yoki so„rovlarga ishlov berish
davomiyligi cho„zilib ketishi mumkin. Bunda mijoz saytdan chiqib, mos
bo„lgan xizmat taqdim etuvchi boshqa firma saytiga kiradi. Huddi
shunday holatlar mijozlar sifatli va turg„un xizmatlar ko„rsatadi deb
hisoblovchi telekommunikatsiya kompaniyalariga ham tegishli.
Venture Development Corporation
(VDC)
ning bergan ma‟lumotlariga
ko„ra, kompyuterlar, hisoblash tarmoqlari, telekommunikatsiyalar va
Internet bozorining tez rivojlanishi natijasida Yevropa, Yaqin Sharq va
Afrika regionlarida uzluksiz ta‟minot tizimiga (
UTT
) bo„lgan ehtiyoj
o„sib bormoqda. Mutaxassislarning hisoblariga ko„ra uzluksiz ta‟minot
tizimining Yevropa bozoridagi aylanmasi
2004
-yilda taxminan
2,2 mlrd
.
dollarni tashkil etadi (
1999
-yilda
1,4 mlrd
. dollar).
Uzluksiz elektr ta‟minoti tizimining rivojlanishi bilan siz
24/7
rejimida yashovchi zamonaviy dunyoda tijoratingizning rivojlanishini
ta‟minlash uchun yangi imkoniyatlarga ega bo„lasiz.
Select uskunasi yoki erkin shakldagi Select 
uskunasi orqali bajarishingiz mumkin. 
Copy

36
Nusxa olmoqchi boʻlgan tasvir qismini belgilash uchun
foydalanadigan uskunani
tanlab oling.
Sichqoncha koʻrsatkichini tasvirning nusxa olinishi kerak boʻlgan qismi yoniga
joylashtiring.
Sichqonchaning chap tugmasini bosib ushlab turing.
Agar Rectangular select
uskunasidan foydalansangiz, nusxa olmoqchi boʻlgan
qismingiz atrofiga
toʻrtburchak joylashtirish uchun sichqonchani o‘ng tomonga harakatlantiring.
Agar Free-form selection uskunasidan foydalansangiz, nusxa olmoqchi boʻlgan
qismingiz atrofini chizib chiqing.
Tasvirning siz belgilagan qismi atrofidagi maydon hoshiyasi paydo bo‘lganini
koʻrasiz.
Endi tasvirning shu
qismidan nusxa olish uchun
Copy
tugmasini bosing. Bunda
Paste uskunasidan foydalanguningizga qadar clipboardga nusxa olinadi.
Agar nusxa
olmoqchi boʻlgan
qismingiz kvadrat
yoki toʻrtburchak
boʻlsa,
buning
uchun eng
yaxshisi
Retangular select
uskunasidir.
Boshqa istalgan
shaklning
bir qismini
belgilamoqchi
bo‘lsangiz, Free-
form selection
uskunasidan
foydalangan
ma’qul.
Maslahat
Paste: tasvirning
nusxa
olingan
qismini kanvasga
qayta joylash.
Kalit soʻz
Free-form
selection
uskunasini
ishlatganingizda,
siz chizayotgan
chiziqning oxiri
uning boshiga
tutashishiga
ishonch hosil
qilishingiz kerak.
“MATEMATIKA” so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?

|
“MATEMATIKA” so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
|
bet | 34/64 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 124,02 Kb. | | #255784 |
Bog'liq joriy diskret 47. “MATEMATIKA” so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
151200
48. A={1,2} va A={1,2} to‘plamlarning dekart(to‘g‘ri) ko‘paytmasida aniqlangan ρ munosabat berilgan ya’ni ρ={,}quyidagi javoblarning qaysi birida munosabat nomi to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
tenglik
49. Agar mashrut birorta ham qirraga ega bo‘lmasa ……. deb ataladi.
nol marshrut yoki trivial marshrut
1. Talabaning kiyimlar javonida 3 xil galstuk, 2 xil koʻylak va 3 xil shim bor. Talaba 1 ta galstuk, 1 ta koʻylak, 1 ta shimni necha xil usulda kiyishi mumkin?
18
2. A={1,2} va A={1,2} to‘plamlarning dekart(to‘g‘ri) ko‘paytmasida aniqlangan ρ munosabat berilgan ya’ni ρ={,}quyidagi javoblarning qaysi birida munosabat nomi to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
tenglik
3. x∨(x∧z) ifoda quydagilardan qaysi biriga teng?
x
4. Tepalikdagi buloqqa 4 ta yo‘l olib boradi. Agar sayyoh buloqqa borgan yo‘lidan emas, boshqa yo‘ldan qaytsa, u holda tepalikka chiqishi va qaytishi jami necha xil usulda bo‘lishi mumkin?
12
5. Kursdoshlik munosаbаti qanday munosаbаt bo‘lаdi?
ekvivаlentlik
7. (A∪B∪C)∩(Ā∪B∪C) ni qiymati quydagiardan qaysi biriga teng?
B∪C
8. А={2, 3, 4, 5, 6, 7, 8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plаmdа aniqlangan ρ={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x≤3} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
ρ ={(2,2), (2, 4), (2,6), (2, 8), (3, 3), (3, 6)}
9. {< 2, 4 >, < 3, 3 >, < 6, 7 >} ∈ρ munosabat berilgan bo‘lsa uning qiymatlar sohasini toping?
{4, 3, 7}.
10. x mulohazaning inkori deb ….qiymat qabul qiladi?
atalgan ¬x mulohazaga aytiladiki, bu mulohaza x mulohaza “chin” qiymat qabul qilganda “yolg‘on”, x mulohaza “yolg‘on” qiymat qabul qilganda “chin”
11. A={x: |x − 4| < 8, x ∈N} to‘plamning eng katta elementini toping.
11
|
| |
¬(x∧y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?

|
¬(x∧y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
|
bet | 39/64 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 124,02 Kb. | | #255784 |
Bog'liq joriy diskret 26. ¬(x∧y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
¬x∨¬y
28. x={chin, chin, yolg‘on, yolg‘on} va y={chin, yolg‘on, chin, yolg‘on} bo‘lsa (y → x) → y ni qiymatini toping?
{chin, yolg‘on, chin, yolg‘on}
29. (A∪(B∩Ā))∩(Ā∪(A∩B)) ni qiymati quydagiardan qaysi biriga teng?
B
30. Bir oʻquvchida qiziqarli matematikaga oid 7 ta kitob, ikkinchi oʻquvchida esa 9 ta badiiy kitob bor. Ular necha xil usul bilan birining bitta kitobini ikkinchisining bitta kitobiga ayirboshlashi mumkin?
63
33. 8 ta tovuq, 6 ta o‘rdak va 5 ta g‘oz bor. Uchta parrandani shunday tanlab olingki, ular ichida tovuq, o‘rdak va g‘oz bo‘lsin. Shunday tanlashlar soni nechta bo‘ladi?
240
34. Berilgan formulaning diz’yunktiv normal shakli(DNSH) deb, …. aytiladi.
unga teng kuchli va elementar kon’yunksiyalarning diz’yunksiyalaridan tashkil topgan formulaga
35. x∧y ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
(x|y)|(x|y)
36. Elementar mulohazalarning barcha qiymatlar satrida faqat “chin” qiymat qabul qiluvchi formulaga …..deb ataladi?
aynan chin(doimo chin) formula yoki tavtologiya
38. Besh nafar tomoshabinlarning beshta o‘rinni egallash imkoniyatlari(variantlari) sonini toping?
120
39. “Matbuot tarqatuvchi” do‘konida 7 xil konvert va 6 xil marka sotilmoqda. Konvert bilan markani necha usulda sotib olishimiz mumkin?
42
40. A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning yig‘indisini toping.
{1;3;5;6;7;8;10}
41. Berilgan elementar mulohazalar(o‘zgaruvchilar) yoki ularning inkorlari diz’yunksiyalaridan tashkil topgan formulaga …. deb ataladi.
shu o‘zgaruvchilar elementar diz’yunksiyasi
42. Umumiy holda uchlar to‘plami V va (yoki) qirralar (yoylar, qirra va yoylar) korteji U cheksiz ko‘p elementli bo‘lishi mumkin. Bundan keyin V to‘plam va U kortej faqat chekli bo‘lgan G=(V,U) graflarni qaraymiz. Bunday graflar ...... graflar deb ataladi.
chekli
|
| |
Daftaringizga quyidagi topshiriqlarni yozing. Darsligingizga yozmang

47
3
Diagrammalar bilan
ishlashni boshlash
Axborotni qiymatini hisoblash
Ma’lumotlarni guruhlarga ajratganingizda har bir
guruhdagi axborot sonini
sanashingiz mumkin. Bu bir guruhdagi predmetlarning umumiy qiymatidir.
Sanash orqali yoki maʼlumotlar jadvalini yaratish
orqali axborotni hisoblash
mumkin.
2.1-mashg‘ulot
Daftaringizda quyidagi vazifani bajaring. Darsligingizga yozmang.
Koʻplab predmetlarni sanashda sanoq jadvali sizga yordam beradi.
Sanayotganingizda har bir predmet uchun belgi qoʻyib keting. Beshtaga
yetganingizda toʻrt chiziq
ustidan bir chiziq torting, mana bunday:
Koʻplab alohida chiziqlarni sanagandan koʻra, beshtadan hisoblagan osonroq.
Nechta
belgi aks etgan?
Nechta
belgi aks etgan?
2.2-mashg‘ulot
Daftaringizda quyidagi vazifani bajaring. Darsligingizga yozmang.
Sanoq jadvalida siz sanayotgan turli guruhlar aks etgan.
U yerda siz sanagan
tasvirlar sonini belgilashingiz uchun alohida katak ham bor.
2-amaliy ko‘nikma
48
Sanoq jadvalda yuqorida tasvirlangan hayvonlar uchun guruhlar mavjud.
Tasvirdagi har bir hayvonning sonini bilish uchun
ularni sanab chiqing va
jadvalni sanoq belgilari bilan to‘ldiring.
bo‘lmaslik tamoyilidir - Iqtisod-moliya

Qonunchilik (legitimlik) tamoyili.
Qatnashayotgan tomonlar amalga oshirilgan biznes bitimi elektron
usulda bajarilgani uchunchi tomon uchun uning qonuniyligi va haqiqiy-
ligini shubha ostiga qo‘yishga haqli emas. Elektron biznes tizimidagi
operatsiyalarni amaldagi mahalliy qonunchilik hamda tegishli xalqaro
huquqiy me’yorlarni hisobga olib amalga oshirish kerak.
Globallik tamoyili. Elektron biznes tizimlari nafaqat mahalliy, bal-
ki jahon ehtiyojlari hisobi bilan tashkil qilinishi lozim. Ya’ni tizim integ-
ratsiyalashgan bo‘lishi kerak.
Millatdan tashqarilik tamoyili

|
Millatdan tashqarilik tamoyiliBog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv (1)Millatdan tashqarilik tamoyili. U salohiyatli mijozlarni elektron
biznesni integratsiyalashgan tizimiga milliy mansublikdan qat’iy nazar
kirishlarini ta’minlash zarurligini bildiradi.
Geografiyadan tashqarilik. U elektron biznes tizimiga mijozlar-
ning geografik manzilidan qat’iy nazar real kirish imkoniyati mavjudli-
gini aks ettiradi.
Xavfsizlik tamoyili. Biznes bitim qatnashchilari haqidagi ma’lumot
begona shaxslarga bildirmasligi lozim. Bu biznes bitimi qatnashchilari-
dan biriga iqtisodiy yoki moliyaviy zarar yetkazish ehtimoli yo‘qligi
hamda muvaffaqiyatning asosiy shartlaridan biri hisoblanadi. Transak-
siya xavfsizligi maxsus to‘lov tizimini qo‘llash yo‘li bilan ta’minlanadi.
Funksional ekvivalent tamoyili. U bitimlarni imzolash va bajarish
bilan bog‘langan harakatlar yozma ravishda yoki yozma hujjatlardan
foydalangan holda amalga oshirilishi milliy qonun bilan ko‘zda tutil-
ganligini bildiradi. Mazkur talab agar ko‘rsatilgan harakatlar bir yoki bir
nechta elektron xabar yordamida qonunchilik qoidalariga rioya etgan
holda bajarilgan bo‘lsa, bajarilishi mumkin.
Interfeysning do‘stonalik tamoyili. Elektron biznes tizimi taqdim
etadigan tarmoqli texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlari, zarur bo‘lgan
dasturiy ta’minot nihoyatda sodda, qulay hamda salohiyatli foydalanuv-
chilarning keng doirasi uchun oson bo‘lishi kerak.
Bir qator umumiy tamoyillar (masalan, ishonchlilik, standartlilik,
interfaollik, interfeysning do‘stonaligi) elektron biznesni integratsiya-
lashgan tizimiga tegishli bo‘lgan muayyan ta’minot kichik tizimlari (lo-
kal tizimlari) uchun qo‘yiladigan tamoyillar ro‘yxatiga kiritilishi lozim.
Shu bilan birga, elektron biznes tizimi infratuzilmasi tarkibiga kira-
digan ta’minot kichik tizimlari uchun umumiy tamoyillarga qo‘shimcha,
xususiy tamoyillar ishlab chiqilishi kerak. Bu to‘lov tizimlari, moliyaviy
ta’minot tizimlariga tovarlar va xizmatlarni yetkazish tizimlariga ham,
marketing tizimlariga ham taalluqlidir.
|
| |
“Onlaynlik” tamoyili - Iqtisod-moliya

|
Iqtisod-moliyaBog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv (1)“Onlaynlik” tamoyili. Tashkil qilinayotgan elektron biznes tizim-
lari amal qilishning to‘xtovsiz tartibiga rioya etilishiga asoslangan bo‘-
lishi kerak, (ya’ni real vaqt rejimiga). Bu esa tarmoqning salohiyatli mi-
jozlari uchun kerakli qulaylik tug‘dirishga yordam beradi hamda Inter-
net-kompaniyalar amal qilishining ma’qul iqtisodiy samaradorligi ta’-
minlanishiga xizmat qiladi.
Qarama-qarshi bo‘lmaslik tamoyili. Elektron biznes tizimida ay-
lanadigan har qanday ma’lumot aniq va ishonchli bo‘lishi kerak. Axbo-
rot (hujjatlar) ni uzatish ishonchliligini ta’minlovchi mexanizm bilan
Electronic Data Interchange (EDI) nomli butun bir soha shug‘ullanadi.
U o‘z ilmiy bazasi, andozalar tizimiga ega.
Standartlilik tamoyili. Elektron magazinlarni loyihalashtirish vaq-
tida ISO 10303 (STEP), ISO 13584 (PLIB) va boshqa yagona xalqaro
standartlar tizimini qo‘llash kerak.
ISO 10303 – bu kompyuter taqdimoti va mahsulot haqida ma’lumot
almashish uchun xalqaro standartdir. ISO 13584 mahsulotlar kutubxo-
nasi haqidagi ma’lumotlarini almashish, qo‘llash va to‘g‘rilashni ta’min-
lovchi zarur mexanizmlardan iborat.
Interfaollik tamoyili. U elektron biznes tizimini tarmoq mijozlari-
ning har qanday murojaatlari (so‘rovlari) ga tezkor javob berishga qo-
dirligini ta’riflashi ko‘zda tutilgan.
Anonimlik tamoyili. Uning mohiyati shundaki, egasining virtual
hisobi haqidagi ma’lumot (masalan, elektron to‘lov kartasining raqami
haqida) faqatgina uning o‘ziga ma’lum bo‘lishi lozim.
Kamsitish yo‘qligi (yoki teng huquqlilik) tamoyili. Elektron biz-
nes resurslariga va tegishlicha tarmoqqa har qanday kattalikdagi (kichik,
o‘rta, katta) korxonalar, shuningdek turli tashkiliy-huquqiy shakldagi
yuridik hamda jismoniy shaxslar bir xilda oson kira olishlari kerak.
35
|
| |
Biznesni bоzоr (qiyosiy) yondashuvi tarkibida bahоlash usuli

2. Bitimlar (yoki sоtish) usuli.
3. Tarmоq kоeffitsiyentlari (yoki tarmоq nisbatlari) usuli.
O‘xshash kоmpaniya (yoki kapitallar bоzоri) usuli оchiq fоnd bоzо-
rida shakllangan narxlardan fоydalanishga asоslanadi.
Ochiq aksiyadоr-lik
jamiyati (OAJ) bir dоna aksiyasining narxi qiyoslash uchun baza bo‘-lib
xizmat qiladi. Binоbarin, bu usuldan sоf hоlida minоritar (nazоrat
qilmaydigan) aksiyalar paketini bahоlash uchun fоydalaniladi.
Bitimlar (yoki sоtish) usuli butun kоrxоnani yoki aksiyalar nazоrat
paketini sоtib оlish narxiga qarab ish tutishni nazarda tutadi.
Tarmоq
kоeffitsiyentlari kоmpaniyalarning sоtish narxlarini va ularning eng mu-
him mоliyaviy ko‘rsatkichlarini kuzatib turadigan maxsus institutlar tо-
mоnidan to‘plangan uzоq muddatli statistika kuzatuvlarini tegishli sur’-
atda qayta ishlash yo‘li bilan aniqlanadi. Umumlashtirilgan bahоlar asо-
sida bahоlanayotgan kоrxоna qiymatini aniqlashning оddiy fоrmulalari
оlindi. Chunоnchi, avtоmоbillarga benzin quyish stansiyasining narxi 1,2 –
2,0 оylik tushum miqdоrida bo‘ladi. Chakana savdо kоrxоnasining
narxi
ikkita qo‘shiluvchini: sоf yillik darоmadning 0,75 – 1,5 baravarini plyus
bahоlanayotgan kоrxоna ixtiyoridagi uskuna va zaxiralar qiymati-ni o‘z
ichiga оladi.
O‘xshash kоmpaniya va bitimlar usullari bo‘yicha hisоb-kitоblar
amalda bir-biriga mоs keladi. Farq faqat bоshlang‘ich ma’lumоtlar ko‘-
rinishiga ega: yo hech qanday nazоrat unsurlarini
kafоlatlamaydigan bir
aksiya bahоsi yoki nazоrat unsurlari mavjudligi uchun mukоfоtni o‘z
ichiga оladigan nazоrat paketining narxi. Shundan keyin o‘xshash kоm-
paniya usuli ko‘rib chiqiladi.
Tarmоq kоeffitsiyentlari usuli zarur bоshlang‘ich ma’lumоtlar yo‘qligi
tufayli birоn-bir darajada sezilarli tarzda keng yoyilmadi. Bunday ma’lumоt-
larni to‘plash juda uzоq vaqt mоbaynida kuzatuvlar оlib bоrishni talab qiladi.
O‘xshashlik usuli va bitimlar usuli yordamida kоmpaniyalar qiy-
matini bahоlaganda asоsiy tartib-taоmillar quyidagilardan ibоrat bo‘ladi:
1. Zarur bоshlang‘ich ma’lumоtlarni (aksiyalarni оlish-sоtish narx-lari
to‘g‘risidagi, shuningdek, buxgalteriya va mоliya hisоbоti to‘g‘risi-dagi
ma’lumоtlarni) to‘plash.
2. O‘xshash kоmpaniyalar ro‘yxatini tuzish.
3. Mоliyaviy tahlil o‘tkazish.
4. Bahоlash uchun qabul qilingan multiplikatоrlarni hisоblash.
5. Multiplikatоr miqdоrini tanlash.
6. Kоmpaniyaning yakuniy qiymatini aniqlash.
7. Zarur tuzatishlarni kiritish.
237
A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A-B ni toping?

|
A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A-B ni toping?
|
bet | 35/64 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 124,02 Kb. | | #255784 |
Bog'liq joriy diskret 12. A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A-B ni toping?
{1}
13. 40 xil bolt va 13 xil gaykadan bittadan olinib, necha xil juftlik tuzish mumkin?
520
14. A={x: x ∈N, (x-7)(x+7) ∈0} va B={x: x ∈R, (x-8)(x+2)(x-5)(x+5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
{-2;-5;8}
15. Qurilish tashkilotining duradgorlar bo‘limida 15 nafar ishchi bor. Ko‘p qavatli uyning eshiklarini ta’mirlash uchun 3 nafar duradgorni tanlash zarur. Agar bo‘limdagi har bir duradgor bu topshiriqni bajarishga layoqatli bo‘lsa, bunday tanlash imkoniyatlari(variantlari) qancha?
455
16. 45 xil bolt va 16 xil gaykadan bittadan olinib, necha xil juftlik tuzish mumkin?
720
17. x→y ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
¬x∨y
18. A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, bu to‘plamlarning ko‘paytmasini toping.
{5;8;10}
19. Kitob javonida matematikadan 12 ta, chet tilidan 14 ta va ona tilidan 16 ta kitob turibdi. Javondan bitta kitobni necha usulda tanlash mumkin?
42
20. A={1,2,3,4} to‘plamning 3 ta elementli qism to‘plamlari soni nechta?
4
21. R-munosаbаtgа tegishli juftliklаr ikkinchi elementlаridаn iborаt to‘plаmgа ….аytilаdi?
R-munosаbаtning o‘ng sohаsi yoki qiymatlar sohаsi
22. A={1,2,3,4} to‘plamning barcha qism to‘plamlari soni nechta?
16
23. Futbol bo‘yicha mamlakat chempionatida 18 ta komanda qatnashadi. Necha xil usulda oltin va kumush medallar taqsimlanishi mumkin?
306
24. А={2, 3, 4, 5, 6, 7, 8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plаmdа aniqlangan ρ={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x=y} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
ρ ={(2,2), (3, 3), (4,4), (5, 5), (6, 6), (7, 7), (8, 8)}
25. Aytaylik birin-ketin k ta harakatni amalga oshirish talab qilngan bo‘lsin. Agar birinchi harakatni - n1 usulda, ikkinchi harakatni - n2 usulda, va hokazo k – harakatni - nk usulda amalga oshirish mumkin bo‘lsa, u holda barcha k ta harakatni ………..usulda amalga oshirish mumkin bo‘ladi.
n1xn2xn3x....xnk
|
| |
Nazorat savollar - Muallif famililiya ism sharif taxdid razvedkasi texnologiyalari

|
Muallif famililiya ism sharif taxdid razvedkasi texnologiyalari
|
bet | 60/77 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 18,03 Mb. | | #122434 |
Bog'liq Muallif famililiya ism sharif taxdid razvedkasi texnologiyalari
1. Kirish tahdidlarini aniqlash va bloklash-HIPS?
2. Bulutli himoya qilish tizimi?
3. ESET NOD32 bilan tahdidni aniqlash?
4. Tahdidlarni faol qidirish (tahdidlarni ovlash - threat hunting).
5. Hunting Maturity Model (HMM - Hunting Maturity Model).
14. MAVZU: XAVFSIZLIK MA’LUMOTLARI VA HODISALARNI BOSHQARISH (SIEM).
Zamonaviy korporativ AT-infratuzilmasi.
Axborot tizimlarining infratuzilmasi — bu axborot maydonining ishlashi va rivojlanishini ta'minlovchi tashkiliy tuzilmalar tizimi va axborotning o‘zaro ta'siri vositalari.
AT-auditi — bu kompaniyaning yoki uning bo‘linmalarining AT-infratuzilmasi ishini, uning ma'lum standartlarga, siyosat va qoidalarga muvofiqligi bo‘yicha batafsil o‘rganish, tahlil qilish va ekspertlik bahosini tayyorlash.
AT-auditi vazifasi — butun AT-infratuzilmasining samaradorlik koeffitsientini aniqlash, axborot tizimini "tartibga keltirish" va mumkin bo‘lgan texnik xavflarning oldini olish.
14.1 Xavfsizlik ma’lumotlari va hodisalarni boshqarish (SIEM)
SIEM (xavfsizlik ma’lumotlari va hodisalarni boshqarish) — dastur doirasini belgilaydigan ikkita atamani birlashtirish:
SIM (xavfsizlik ma’lumotlarini boshqarish) — xavfsizlik ma’lumotlarini boshqarish
SEM (xavfsizlik hodisalarini boshqarish) — xavfsizlik hodisalarini boshqarish.
SIEM texnologiyasi tarmoq qurilmalari va ilovalaridan kelib chiqqan xavfsizlik voqealarini (signallarni) real vaqtda tahlil qilishni ta'minlaydi.
14.2 Funksionallik (SIEM).
Muvofiqlik (konvertatsiya qilish): ma’lumotlarni to‘plashni avtomatlashtirish uchun ilovalarni qo‘llash, yig‘ilgan ma’lumotlarni mavjud axborot xavfsizligini boshqarish va audit jarayonlariga moslashtirish uchun hisobotlarni shakllantirish.
Ma’lumotlarni saqlash: uzoq muddatli ma’lumotlarni saqlashni tarixiy tartibda ma’lumotlar bilan bog‘lash va transformatsiyani ta'minlash uchun qo‘llash. Uzoq muddatli ma’lumotlarni saqlash kompyuter-texnik ekspertizalarni o‘tkazish uchun juda muhimdir, chunki tarmoq hodisasini tekshirish buzilish vaqtida amalga oshirilishi mumkin emas.
Ekspert tahlillari: turli tugunlarda ko‘plab jurnallarni qidirish qobiliyati; dasturiy-texnik ekspertiza doirasida amalga oshirilishi mumkin.
|
| |
Operatsion semantika - Tomonidan tan olingan, ammo boshqalar ham ma'lum

|
Tomonidan tan olingan, ammo boshqalar ham ma'lum
|
bet | 2/6 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 36,54 Kb. | | #144809 |
Bog'liq 10,11-Лекция узб6.1. Operatsion semantika
Mantiqiy dasturlash ma'lumotlarni qayta ishlashni ta'riflarning ixtiyoriy tarkibini tanlashga kamaytiradi (tenglamalar, predikat shakllari), bu natijani muvaffaqiyatli olishga imkon beradi. Aynan formulalarni qayta ishlash asos bo'lib xizmat qiladi – hisoblash formula bo'yicha operatsiya sifatida qaraladi. Muvaffaqiyatsiz bo'lsa, ta'riflarning boshqa variantlari juda ko'p. LP tillarida namunalar bilan taqqoslanadigan variantlarni to'g'ridan-to'g'ri saralash va muvaffaqiyatsiz tanlov bilan daromadlarni tashkil etish mumkin deb hisoblanadi. Variantlarni saralash grafikni chuqur chetlab o'tishga o'xshaydi. Qasddan umidsiz qidiruvni istisno qilish uchun qo'pol kuch ishlatishni boshqarish vositalari mavjud.
Deterministik bo'lmagan jarayonlarni amalga oshirish uchun izohlovchi avtomat diagnostika holatiga tushganda hisob-kitoblarni davom ettirish tsikli sifatida ifodalanishi mumkin. Davomi funktsional ob'ektning ta'riflari to'plamidan boshqa variantni tanlashdir. Agar formulaning qiymatini hisoblash imkonini beradigan variantlar to'plamini tanlash imkoni bo'lmasa, hisoblash muvaffaqiyatsiz deb hisoblanadi.
ko'p elementlardan farqli o'laroq, variantlar to'plami barcha tarkibiy qismlarning bir vaqtning o'zida mavjudligini talab qilmaydi. Shuning uchun, variantlarni dasturlash bir vaqtning o'zida barcha variantlarni shakllantirish zaruriyatidan ozod qilinishi mumkin. Mantiqiy dasturlashda siz formulalar namunalari o'rtasidagi munosabatlar variantlarini asta-sekin o'ylab ko'rishingiz mumkin, ular haqiqatan ham mavjud bo'lgan faktlar va ularning kombinatsiyalarini to'playdi. Ushbu jarayon, shuningdek, apparat darajasida uzilish ishlovchilari to'plamini takomillashtirishga o'xshaydi. Maqsadli ma'lumotlarni qayta ishlashni amalga oshiradigan asosiy dasturga qo'shimcha ravishda, dastur natijasini olishga xalaqit beradigan har xil kutilmagan hodisalar uchun diagnostika reaktsiyalari va hisobni davom ettirish protseduralari to'plami disk raskadrovka qilinadi.
|
| |
Variantlarni tanlashning teng ehtimolini ta'minlash qiyinroq

|
Variantlarni tanlashning teng ehtimolini ta'minlash qiyinroq
|
bet | 5/6 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 36,54 Kb. | | #144809 |
Bog'liq 10,11-Лекция узбVariantlarni tanlashning teng ehtimolini ta'minlash qiyinroq.
Bunday amalga oshirish imkoniyati SETL tili loyihasida eng jiddiy ko'rib chiqildi. Shunga o'xshash mexanizmlar Grow kabi o'yinlarni loyihalashga yo'naltirilgan tillarda qo'llaniladi, bu erda buyruqni ishga tushirish sharti sifatida ehtimollik ko'rsatilishi mumkin.
sun'iy intellekt vazifalari bilim bazalari va ekspert tizimlarida ishlatiladigan semantik tarmoqlar bilan ishlash ko'pincha формулируется в терминах фреймов-слотов (рамка-LISP tilidagi atom xususiyatlarining ro'yxatlari bilan ishlashga juda o'xshash bo'lgan slot ramkalar (ramka-bo'shliq) nuqtai nazaridan shakllantiriladiLisp. Har bir ob'ekt nomlangan xususiyatlar to'plami bilan tavsiflanadi, bu esa o'z navbatida har qanday ob'ekt bo'lishi mumkin. Shu tarzda taqdim etilgan kontseptual tizimni tahlil qilish odatda deterministik bo'lmagan uslubda tavsiflanadi.
6.3. Prolog deklarativ dasturlash tili Prolog
Prolog-bu sun'iy intellekt va kompyuter tilshunosligi muammolari bilan bog'liq bo'lgan eng mashhur umumiy maqsadli mantiqiy dasturlash tili. U birinchi darajali mantiqqa asoslanadi va an'anaviy dasturlash tillaridan farqli o'laroq, deklarativlikni birinchi o'ringa qo'yadi. Mantiqiy dastur faktlar va qoidalar sifatida taqdim etilgan munosabatlar nuqtai nazaridan ifodalanadi. Teoremalarning dalillarini avtomatlashtirish va ekspert tizimlarini, shu jumladan tabiiy tillar uchun lingvistik protsessorlarni ishlab chiqish uchun ishlatilgan. Mantiqiy dasturning bajarilishi munosabatlar tizimidagi so'rovga javob sifatida tushuniladi. Aloqalar va so'rovlar atamalar va bulutlardan qurilgan.
Язык программированияProlog dasturlash tili 1972 yilda A. Kolmerauer tomonidan taklif qilingan. (Alain Colmerauer), tilning protsessual talqini R. Kovalski tomonidan amalgaoshirildiva 1973 yilda 1974 yilda nashr etilgan. 1977 yilda D. Uorren (Devid Uorren) kompilyatorining yaratilishi tufayli tilning amaliyligi keskin oshdi, bu LISP tilining samaradorligiga ramziy ishlov berish tezligini yaqinlashtirdi.
|
| |
Shuni yodda tutish kerakki, variantlar ierarxiyani tashkil qilmaydi. Ularning aksiomatikasi soddalashtirilgan to'plamlar nazariyasiga o'xshaydi

|
Shuni yodda tutish kerakki, variantlar ierarxiyani tashkil qilmaydi. Ularning aksiomatikasi soddalashtirilgan to'plamlar nazariyasiga o'xshaydi
|
bet | 3/6 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 36,54 Kb. | | #144809 |
Bog'liq 10,11-Лекция узбShuni yodda tutish kerakki, variantlar ierarxiyani tashkil qilmaydi. Ularning aksiomatikasi soddalashtirilgan to'plamlar nazariyasiga o'xshaydi.
Asosiy xususiyat-bu tegishli bo'lish va qo'shilish predikatlarining tasodifidir.
Agar bunday iboradagi variantlar teng komponentlar deb hisoblansa, bo'sh bo'lmagan variantlar ro'yxati bilan bo'sh ro'yxatni muddatidan oldin tanlashni qanday oldini olish mumkinligi aniq emas. Ushbu muammoni hal qilish uchun,
LP tizimlari ESC (o'lik) ning maxsus shaklini joriy etadi, uning harakati iloji boricha bajarilmaslikka "harakat qiladi". Boshqacha qilib aytganda, variantlarni tanlashda ESC shaklining bajarilishiga olib kelmaydigan variantlar afzal ESCko'riladi. Xuddi shu muammo grammatikalardagi bo'sh zanjirlarni qayta ishlashda ham yuzaga keladi. Shunga o'xshash muammo Petri tarmoqlari tomonidan talqin qilingan jarayonlarni simulyatsiya qilishda Yuklangan o'tishlarning bo'shlarga nisbatan ustuvorligi to'g'risidagi Konventsiya bilan hal qilindi.
AC quyidagi formulaga qisqartiriladi:
(fakt / (predikat maqsadi | / ESC)
AML = , bu erda RL =
s e c d r → s 'e' c ' d ' r ' - eski holatdan yangisiga o'tish.
s e c d FP bilan bir xil, r – sinab ko'rilmagan variantlarni saqlash uchun mo'ljallangan.
Xendersonning kitobi [15] mavhum mashinaning umumlashtirilishini taqdim etadi, bu esa variantlarni saralashda mashina holatining o'ziga xosligini kafolatlaydigan qo'shimcha axlat yordamida variantlar bilan ishlashni asosiy darajada qo'llab-quvvatlaydi.
s e c d r → s' e' c' d' r'
33-jadval
LP alternativalarini bajarish uchun mavhum mashinani kengaytirish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Shuni yodda tutish kerakki, variantlar ierarxiyani tashkil qilmaydi. Ularning aksiomatikasi soddalashtirilgan to'plamlar nazariyasiga o'xshaydi
|
Maxsus to‘lov tizimlari - Iqtisod-moliya

nallaridan foydalanib. Bu holda kerakli raqamli va boshqa ma’lumotni
(masalan, dasturiy mahsulotlarni, jurnallar, gazetalar, musiqa
asarlarini
elektron nashrlarini) yetkazish ko‘zda tutiladi.
Marketing xizmati. Marketingning asosiy vazifalarini yechish yuk-
latilgan bo‘limlari quyidagilardir: sotuv bo‘limi, narxni shakllantirish
bo‘limi, shaxsiy Web-sahifalar dizayni hamda reklama bo‘limi. Internet
tarmog‘ida marketing faoliyati ikkita asosiy turga bo‘linadi:
1. Internetning oddiy foydalanuvchisi sifatida faoliyat yuritish. Bu
usul uchun ma’lum cheklashlar xos bo‘lib, ular ushbu muhitni kommu-
nikatsiya imkoniyatlarini faqatgina qisman qo‘llashga ruxsat beradi.
2. Internet tarmog‘i imkoniyatlarini qo‘llashda eng faol va bevosita
qatnashish. Eng kamida bu Web-sahifa yoki shaxsiy Web-server bo‘lishi
mumkin, ko‘pi bilan esa – imkoniyatlar cheksiz. Internetda firma vako-
latini amalga oshirish yoki interfaol magazin tashkil qilish mumkin.
Internetdan elektron bozorning marketing
tadqiqotlari uchun sama-
rali foydalanish mumkin. U birlamchi ma’lumotlarga bevosita asoslan-
gan (tarmoqda firma tomonidan olib borilayotgan tadqiqot doirasida
olingan), shuningdek, Internetda e’lon qilingan ma’lumotlarga asoslan-
gan ikkilamchi marketing tadqiqotlarini ham
olib borish imkoniyatini
beradi. Internet tarmog‘idan tovar bozorlarini tadqiq qilish uchun, ular-
ning tuzilmasini o‘rganish uchun yoki xaridorlarni real hamda salohi-
yatli guruhlari tarkibini o‘rganish uchun foydalanish mumkin.
Internetdagi reklamaning o‘ziga xosligi shundaki,
uning bosh ele-
menti firma web-serveri hisoblanadi. Uning asosida reklama tadbirla-
rining butun majmuyi shakllantiriladi. Web-server egasining asosiy mu-
him vazifasi reklama olib borishdan iborat. Internetda reklamaning eng
keng tarqagan elementi bannerlar hisoblanadi. Bannerli reklama web-
sahifa yoki web-serverga tashrif etuvchilarni jalb
qilishning eng ommaviy
va samarali usullardan biri hisoblanadi. U, shuningdek, imij reklamasini
olib borishning qudratli instrumenti hisoblanadi. Banner GIF yoki JPG
formatidagi to‘rtburchak tasvirdan iborat. Undan tashqari, JAVA, Shock
Ware va boshqa texnologiyalar yordamida yaratilgan
bannerlar ham uch-
raydi. Banner, odatda, noshirning web-sahifasida joylashtiriladi hamda
reklama beruvchining serveriga giperishoraga ega bo‘ladi.
Internet muhitida firma faoliyatini reklama qilishning asosiy usul-
lari quyidagilardir:
– web-sahifani yaxshi tayyorlangan, demak jozibali dizaynini ta’-
minlash;
– serverni izlash mashinalarida ro‘yxatga olish;
42
Jamoa
  
Tushuntirish - Tomonidan tan olingan, ammo boshqalar ham ma'lum

|
Tomonidan tan olingan, ammo boshqalar ham ma'lum
|
bet | 4/6 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 36,54 Kb. | | #144809 |
Bog'liq 10,11-Лекция узбJamoa
|
Tushuntirish
|
ALT tushuntirish buyrug'i
|
to'g'ri variantni tanlash.
|
ESC
|
-bu boshi berk ko'chadan chiqish.
|
|
|
Jadval 34
|
buyruqlarning ta'rifi LP
|
|
|
|
registrlar formati
|
|
natijasi
|
s e (ALT c1 c2 . c) d r
|
→ s e (c1
|
. c) (c . d) ((s e (c2 . c) d) . r)
|
s e (ESC) d Nil
|
→ Nil e (Esc) d Nil
|
s‟ e‟ (ESC) d‟ ((s e (c2 . c) d) . r)
|
→ s e (c2
|
. c) d r
|
6.2. Asoslari
Variantlarning taqdimoti-filiallarning ta'rifiga o'xshaydi, lekin filialni tanlashni boshqaradigan predikatlarsiz, bu amalga oshirish orqali oddiy Java-da variant yozuvlari yoki birlashmalariga o'xshaydi. Ba'zi tillarda, masalan, o'quv-va o'yin xarakterida siz variantni tanlash ehtimolini ko'rsatishingiz mumkin. Mantiqiy va genetik dasturlash tillarida variantlarni to'g'ridan-to'g'ri ko'rib chiqish mumkin,
namunalar bilan taqqoslash va muvaffaqiyatsiz tanlov bilan daromadlarni tashkiletish.
Odatda algoritm va dastur tushunchasi deterministik jarayonlar bilan bog'liq. Biroq, cheklangan miqdordagi variantlar bilan cheklangan determinizmga yo'l qo'yilsa, bu tushunchalar juda murakkablashmaydi, shuning uchun har bir vaqtda ulardan faqat bitta variant mavjud.
har qanday ifoda bilan siz filiallarni oddiylarga belgilashingiz mumkin
boshi berkko'chalar. Puffinlar turli teglar bilan bog'lanishi va belgilangan teglarga tuzoqlarni o'rnatishi mumkin. Boshi berk ko'chaga kirganda, tuzoq ichida joylashgan butun strukturaning qiymati hosil bo'ladi.
O'lik va tuzoqlardan foydalanib, siz birinchi noaniq variantga qadar variantlarni saralashni tashkil qilishingiz yoki barcha noaniq variantlarni to'plashingizmumkin. Ikkinchisi xaritalar (map) yordamida amalga oshirilishi mumkin, birinchisi esa birinchi mos usulni tan oladi, cho biroz o'zgartirilgan evcon sifatida amalga oshirilishi mumkin, muvaffaqiyatga erishilganda qo'shimcha uzilish tuzog'i mavjud.
|
| |