Internetda tovar siyosati

13.4. Internetda tovar siyosati
Internet tomonidan zamonaviy tijorat dunyosiga olib kirilgan eng asosiy
xislatlardan biri asosiy rolning ishlab chiqaruvchidan iste‘molchiga o‗tishi
hisoblanadi. Internet kompaniyalar uchun kompyuter ekrani oldida o‗tirgan yangi
mijozning e‘tiborini biror soniyalar ichida jalb qilish imkonini berdi. Biroq shu
bilan bir vaqtda u xuddi shu foydalanuvchiga sichqoncha tugmasini bir necha
marta bosib raqobatchilarga o‗tib ketishiga ham imkon beradi. Bunday vaziyatda
xaridorlarning diqqat-e‘tibori eng katta qimmatga ega bo‗ladi, mijozlar bilan
o‗rnatilgan aloqalar esa kompaniyaning asosiy kapitaliga aylanadi.
Internet tijorat yuritishning zamon va makon ko‗rsatkichlarini keskin
o‗zgartirib yuboradi. U hech qanday hududiy cheklovlarsiz to‗g‗ri kommunikatsiya
vositasi bo‗lib, bunda axborotga ulanish qiymati an‘anaviy vositalarning aksi
o‗laroq undan uzoqlikda joylashganlikka bog‗liq emas. SHunday qilib, internet
elektron tijorat eng mayda ta‘minotchilarga ham jahon miqyosida biznes bilan
shug‗ullanishga imkon beradi. Mos ravishda, buyurtmachilar ham talab
qilinayotgan tovar va xizmatlar taklif etuvchi potensial ta‘minotchilarni geografik
joylashuvidan qat‘i nazar global tanlash imkoniga ega bo‗ladilar. Sotuvchi va
xaridor o‗rtasidagi masofa tovarni etkazib berish bosqichidagina transport
xarajatlari nuqtai nazaridan rol o‗ynaydi, xolos.
Kompaniyaning web-saytiga tashrif buyuruvchilarni ularning dastlabki
tashrifidan keyin ushlab qolish kompaniya oldida turgan eng muhim vazifalardan
biri sanaladi. Amaliyotdan ma‘lum bo‗lishicha, tashrif buyuruvchilarni ushlab
280
qolish kompaniya uchun yangi tashrif buyuruvchilarni jalb etishga nisbatan arzon
tushadi. Shu sababdan kompaniya bir marta tashrif buyurgan kishilarni kompaniya
saytiga vaqti-vaqti bilan muntazam kirib turishini ta‘minlash uchun qo‗lidan
kelgan barcha imkoniyatlarni ishga solishi lozim.
Odatda,
internetdan
foydalanuvchining
kompaniya
saytiga
tashrif
buyurishidan maqsad biror xizmatlarga ehtiyoj hisoblanadi. Bu ehtiyoj eng ko‗p
axborot olishda, boshqa foydalanuvchilar bilan aloqa qilishda vujudga keladi. Shu
bilan birga, u yoki bu tovar va xizmatlarni xarid qilish ehtiyoji ham tobora ko‗proq
uchramoqda.
Foydalanuvchining firmaga moyilligi va uning saytiga qayta tashrif
buyurishining garovi bo‗lib bunday vaziyatda foydalanuvchini web-saytga olib
kelgan asosiy ehtiyojlarni maksimal darajada qondirish, shuningdek, qo‗shimcha
xizmatlar taqdim etish yo‗li bilan xarid qilingan tovar va xizmatlar qimmatini
oshiruvchi vaziyatni shakllantirish, sotuvdan oldingi va keyingi xizmat ko‗rsatish,
turli ma‘lumotnomalar, boshqa foydalanuvchilar bilan aloqa kabilar xizmat qilishi
mumkin. Bundan tashqari, saytning muloqot doirasi xohish-istaklari va
ehtiyojlarini yaxshiroq tushunish uchun ular bilan barqaror qaytuvchan aloqa
o‗rnatishni ta‘minlovchi vositalardan foydalanish zarur.
Istalgan bozorlar turida, xoh u an‘anaviy bozor bo‗lsin, xoh Internet bozori
bo‗lsin, korxonalar tijorat faoliyati ular chiqarayotgan tovar yoki ko‗rsatayotgan
xizmatlarga talab mavjud bo‗lib, xaridorlarning ma‘lum bir ehtiyojlarini shu tovar
yoki xizmatlarni xarid qilish orqali qondirishi firmaga foyda keltirgan holdagina
samarali bo‗lishi mumkin.
Chiqarilayotgan
tovar
yoki
ko‗rsatilayotgan xizmatlar har doim
raqobatbardosh va ularga talab yuqori bo‗lishi uchun ko‗plab qarorlar qabul qilish
zarur. Marketing faoliyatida bunday qarorlar, odatda to‗rt yo‗nalishga aloqador
bo‗ladi: tovar siyosati, narx siyosati, taqsimot va sotuv siyosati, kommunikativ
siyosat. Tovar siyosati bu qatorda asosiy hisoblanadi, uning atrofida tovarni xarid
qilish va uni ishlab chiqaruvchidan yakuniy iste‘molchi tomon harakatlantirish
usullari bilan bog‗liq boshqa qarorlar shakllanadi.
281
Internet tovar siyosatiga inqilobiy ta‘sir bilan bir qatorda xizmat ko‗rsatish
sohasiga ham kuchli ta‘sir ko‗rsatadi. Internet orqali axborot, moliyaviy, turistik va
ta‘lim xizmatlari ko‗rsatish hozirgi dunyoning ajralmas bir qismiga aylanib
ulgurdi.
World Wide Web xizmati paydo bo‗lgan paytdan boshlab Internet mahsulot
tarqatishning yangi kanaliga aylandi. Internet assortiment qatoridan o‗rin olgan
birinchi tovarlar axborot, kitoblar, audio va video yozuvlar, kompakt-disklar
hisoblanadi. Bugungi kunda ular eng ko‗p xarid qilinayotgan mahsulotlar bo‗lib
qolmoqda, biroq bu tovarlar assortimenti amalda cheksiz bo‗lib, antikvariatdan
tortib to zamonaviy va yuqori texnologiyali qurilmalargacha qamrab oladi.
Internetda tovar siyosati xususiyatlariga o‗tishdan avval tovar va tovar
siyosati tushunchalarini ko‗rib chiqamiz.
Tovar jonli mehnat mahsuli, foydali samara yoki foydali narsani ifodalaydi,
uni xarid qilish va undan foydalanish iste‘molchining muayyan ehtiyojlarini
qondiradi.
Tovar siyosati deganda raqobatli ustunlikni shakllantirish va tovarni
iste‘molchi uchun doimiy to‗laqonli qiluvchi hamda u yoki bu ehtiyojni qondirib,
firmaga mos keluvchi foydani ta‘minlovchi tovar tavsifnomasini yaratish bo‗yicha
strategiya va chora-tadbirlar majmuasini rejalashtirish va amalga oshirish bilan
bog‗liq marketing faoliyati tushuniladi.
Tovar siyosatining asosiy maqsadlariga erishish ikkita asosiy sohadagi
vazifalarni hal qilish yo‗li bilan amalga oshiriladi:
yangi tovar yaratish — yangi tovarni izlash, yaratish, rivojlantirish va
bozorga chiqarish;
tovarga hamrohlik qilish — tovar sifatini tartibga solish, bozorda tovar
xulq-atvorini nazorat qilish, servis xizmati ko‗rsatish va hokazo. YAngi tovar
yaratishdan farqli o‗laroq tovarga hamrohlik qilish tovarning butun hayotiylik
davrida davom etadi.
282
Tovarning asosiy vazifasi iste‘molchi ehtiyojlarini qondirish sanaladi. SHu
asnoda firmaning asosiy vazifasi tovarning asosiy qimmatini to‗g‗ri belgilash,
diqqat-e‘tiborni u qoniqtiruvchi ehtiyojlarga qaratishdan iborat.
Biroq tovarning asosiy iste‘mol qimmati etarli darajada emas. Uni tovar
jozibadorligini shakllantiruvchi atrof-muhit tavsifnomasi to‗ldiradi: tovar va uning
o‗rovi sifatini ta‘minlash, imidj yaratish, tovar markasi, sotuvdan oldin va sotuvdan
keyin servis xizmati ko‗rsatish, jamoatchilik fikrini shakllantirish va xaridorning
mazkur mahsulotni xarid qilish va undan foydalanishdan qoniqqanligini yaratish.
Shu tariqa tovar o‗zining asosiy tavsifnomasi elementlarini ham, xaridor
uchun qo‗shimcha samara yaratuvchi atrof-muhit tavsifnomasini ham birlashtirsa,
u iste‘molchi uchun qimmatli narsa sifatida ko‗rib chiqilishi mumkin.
Atrof-muhit tavsifnomalarining asosiylari qatorida xarid qilish imkoniyati,
tovar qimmati, narxi, sifati, xizmat ko‗rsatish muddati, shakli, o‗rovi, imiji va
markasini ajratib ko‗rsatish mumkin.
Internetda tovar siyosatini muvaffaqiyatli amalga oshirish ko‗p jihatdan
tovar jozibadorligi va unga talabni shakllantiruvchi tavsifnoma yaratish bilan
bog‗liq bo‗ladi.
Tovarni Internet orqali taklif etishda tovar muhitini shakllantirishning
quyidagi yo‗nalishlarini ajratib ko‗rsatish mumkin:
tovar haqida axborot va uni boshqa tovarlar bilan solishtirma tahlil qilish
uchun vositalar taqdim etish. Bu yo‗nalish quyidagilarni qamrab olishi mumkin:
xaridorning tovarni tanlashiga imkon beruvchi, uning ehtiyojlarini eng to‗liq
qoniqtiruvchi vositalar; tovarning maksimal sondagi tavsifnomalari bilan tanishish
imkoniyati; Internet kommunikativ vositalari yordamida sotuvchidan maslahat
olish va b.;
tovarni Internet orqali xarid qilish imkoniyatini taqdim etish;
sotuvdan oldin va sotuvdan keyingi xizmatni tashkil etish;
tovar markasi va imijini yaratish, internet-brendni rivojlantirish,
jamoatchilik fikrini shaklantirish.
283
Internet orqali eng ko‗p taklif etiluvchi iste‘mol tovarlari assortimentini
ko‗rib chiqishda shuni qayd etish mumkinki, bugungi kunda rivojlangan
mamlakatlarda virtual savdoning asosiy yo‗nalishlari kitob, audiokasseta,
videokasseta va kompyuter texnikasi savdosi bo‗lib, an‘anaviy savdo tuzilishidan
sezilarli farq qiladi.
|