nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Geparin moddasi qanday holatda buyuriladi

|
Geparin moddasi qanday holatda buyuriladi
|
bet | 10/22 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 350,34 Kb. | | #229858 |
Bog'liq Tibbiy kimyo javoblari30.Geparin moddasi qanday holatda buyuriladi.
Geparin va uning kichik molekulali hosilalari (masalan, enoksaparin, dalteparin, tinzaparin) xavf ostida bo'lgan odamlarda chuqur tomir trombozi va o'pka emboliyasining oldini olishda samarali hissoblanadi, ammo ulardan biron birining o'limning oldini olishda samaraliroq ekanligini ko'rsatadigan ma'lumotlar yo'q. Antifosfolipid antitanachalari bo'lgan ayollarda, homiladorlik paytida geparinni aspirin bilan birgalikda qo'llash faqat aspirinni qo'llashdan ko'ra ko'proq xomilani tirik tug'ilishiga olib kelishi mumkin. Xabar qilingan noxush hodisalar yo'qligi sababli onalar va chaqaloqlarda geparin va aspirinning xavfsizligiga ishonchimiz komil emas. Kelajakdagi sinovlar yetarli miqdordagi ayollarni o'z ichiga olishi va ushbu davolash strategiyasining xavf va foydalarini to'liq baholashi kerak bo'ladi. Hozirgi vaqtda geparinning erta tug'ilgan va og'ir kasal bo'lgan chaqaloqlarda mayda tomirlarga kirish uchun markaziy kateterlar bilan foydalanilganda asoratlarning oldini olishda foydali ta'sirini tasdiqlovchi dalillar mavjuddir
31.Peptizatorlarga misollar.
32.Peptizatsiya usuli nechta turga bo’linadi.
Peptizatsiya (kimyoviy usul). Peptizatsiya ikki turga farqlanadi.
- Bevosita peptizatsiya
- Bilvosita peptizatsiya
Bevosita peptizatsiyada cho‘kmaga qo‘shilayotgan elektrolitning o‘zi peptizator vazifasini bajaradi. Bilvosita peptizatsiyada esa peptizator vazifasini bevosita qo‘shilayotgan modda emas balki qo‘shilayotgan modda bilan cho‘kma orasidagi reaksiya mahsuloti bajaradi.
33.Odam organizmidagi biokolloid eritmalariga misollar.
Kolloid eritmalar tabiatda, shu jumladan biologik sistemalarda keng tarqalgandir. Odam organizmi biologik suyuqliklari bo‘lgan plazma, limfa, orqa miya suyuqligi va boshqalar biokolloid eritmalarga misol bo‘ladi.
34.Elektrodializ mohiyati.
Elektrodializ. Elektr toki yordamida o‘tkaziladigan dializga elektrodializ deb aytiladi. Elektdializ o‘tkaziladigan asbobga elektrodializator deb aytiladi.
Elektrodializning dializdan farqi – kolloid eritmalarni elektr maydoni ta’sirida juda tez (minutlar va soatlar davomida) tozalanishidir
|
| |
Qandli diabet kasalligining necha turi bor

|
Qandli diabet kasalligining necha turi bor
|
bet | 20/22 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 350,34 Kb. | | #229858 |
Bog'liq Tibbiy kimyo javoblari70. Qandli diabet kasalligining necha turi bor
Qand kasalligi - organizmda insulin tanqisligi va moddalar almashinuvi buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasallik.
Kasallikning irsiy yoki hayotda orttirilgan, shuningdek, insulinga bog'liq (diabetning 1turi) va insulinga bog'liq bo'lmagan (diabetning 2turi) turi farq qilinadi
71.Qandli diabet kasalligining 1-turi haqida malumot bering.
Diabetning 1turi ko'pincha o'smirlik yoshida uchraydi. Bunda bemor organizmida me'da osti bezi hujayralari insulin ishlab chiqara olmaydi va ularni davolashda qand miqdorini pasaytirish maqsadida insulin preparatlari qo'llanadi
72.Qandli diabet kasalligining 2-turi haqida malumot bering
Qandli diabetning 2turida me'da osti bezi orolcha hujayralaridan insulin ishlab chiqarish saqlanib qoladi, bunda qon tarkibidagi insulin miqdori me'yorida yoki undan sal yuqoriroq bo'ladi.
Biroq, to'qimalarning insulinga nisbatan sezgirligi keskin pasayishi tufayli to'qimalar tomonidan glyukozani o'zlashtirish hamda foydalanish kamayadi va u qon tarkibida to'planib qoladi, natijada qonda qand ko'payib, siydik bilan chiqib turadi. Diabetning bu turi bilan, asosan, o'rta va keksa yoshdagilar kasallanadilar
73.Qondagi qand miqdori haqida malumot bering.
• Sog'lom insonda qondagi qand miqdori normasi 3.3 mmol/l - 5.5 mmol/l gacha
• Prediabet holatda qondagi qand miqdori 5.5 mmol/l dan -6.5 mmol/l gacha
Giperglikemiya holatda qondagi gand miqdori 7 mmol/l dan yuqori bo'ladi
Gipoglikemiya holatda qondagi qandagi qand miqdori 3.3 mmol/Idan tushib ketadi
74.Giperglikemiya va Gipoglikemiya haqida tushuncha bering?
• Qon tarkibidagi qand miqdorining me'yoridan ortib ketish holati giperglikemiya deb ataladi.
• Qon tarkibidagi qand miqdorining kamayib ketish holati gipoglikemiya deb ataladi.
75.Gipoglikemiya alomatlari haqida malumot bering
Gipoglikemiya alomatlari:
titrash, bosh aylanishi;
terlash;
o'ziga xos bo'lmagan xatti-harakatlar qilish yoki tirishish;
qorin ochishi;
bosh og'rig'i;
sababsiz ko'z yoshlanishi;
diqqatni yig'ib olishning qiyinlashishi;
ko'z oldi qorong'ilashishi;
rang oqarishi;
og'iz atrofida sanchiq hissi;
kayfiyatning birdan o'zgarishi;
ko'rishning yomonlashishi
|
| |
Sigir sutining biologik hususiyatlarini sanang

|
Sigir sutining biologik hususiyatlarini sanang
|
bet | 15/22 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 350,34 Kb. | | #229858 |
Bog'liq Tibbiy kimyo javoblari47.Sigir sutining biologik hususiyatlarini sanang.
Sigir sutidan to‘g‘ridan to‘g‘ri foydalanish maqsadga muvofik emasdir. Bunga asosiy
sabab bu sutning ona sutidan farqli ravishda mineral yuqori qiymatga ega
bo‘lganligi oqibatida quyidagi holatlar kelib chiqishidir.
1.Chaqaloqning buyrak ekskritor faoliyati past bo‘lganligi sababli bola
organizmida ko‘plab osmotik faol ionlar yig‘ilib qoladi va natijada biologik
suyuqliklar osmotik bosim qiymati buziladi.
2. Organizmning Na+ ionlari bilan boyitilishi bolaning nisbatan katta
yoshga etganda gipertoniya kasalligi bilan og‘rishiga sabab bo‘ladi.
3. Ona va sigir sutidagi Ca2+ ; PO43-ionlarining nisbati tegishlicha 2:1 va 1:1
bo‘ladi. Shu sababli ona suti tarkibidagi Ca2+ ionlarining o‘zlashtirilish qiymati 60%, sigir sutidagilarniki esa 20 % ni tashkil etadi. Buning natijasida bu sut turlari bola suyaklarining qotishiga turlicha ta’sir etadi.
4. Sigir sutining tarkibida oqsillar, ishqoriy metall fosfatlari hamda limon kislotasi mikdorining ko‘p bo‘lishi uning bufer sig‘imining katta bo‘lishiga olib
keladi. Natijada sigir sutidan foydalanilganda ajralib chiqadigan oshqozon shirasining miqdori ona sutidagiga qaraganda 3 barobar ko‘p bo‘ladi.
48.Ionitlarga nima va misollar keltiring.
Ionitlar tibbiy maqsadlar uchun keng qo‘llaniladi. Masalan, chaqaloqlarni sun’iy boqishda qo‘llaniladigan ozuqalardan biri qayta ishlangan sigir suti hisoblanadi.
50.Odam organizmida tanlangan adsorbsiyaga misollar keltiring.
Tanlangan adsorbsiyaning misollaridan biri ionli adsorbsiyadir. Panet-Fayans qoidasiga binoan qattiq adsorbent ko‘pincha adsorbent tarkibiga kiradigan yoki adsorbent bilan umumiy
guruxga ega bo‘lgan ionlarni adsorbilaydi. Masalan, H2SO4+BaCl2 reaksiyada hosil bo‘ladigan BaSO4 zarrachalarida birinchi navbatda H+ , Cl- , K+ yoki NO3 - ionlari emas balki SO4 2- yoki Ba 2+ ionlari adsorbilanadi.
Masalan, qoqshol kasalligini qo‘zg‘atuvchi bakteriyalarning zaharlari — MNS hujayralariga,
ichburug` qo`zratuvchi bakteriyalarning zaharlari esa vegetativ nerv sistema hujayralari bilan tanlangan adsorbsiyaga uchrab, og‘ir oqibatlar kelib chiqishiga sabab bo‘ladi
|
| |
BOYSUN TUMANI - Surxondaryo viloyatining turizm salohiyati

BOYSUN TUMANI HUDUD SAVOLNOMASI OMONXONA TOG‘LI HUDUDI Hudud nomi Omonxona tog‘li hududi
Ajratilgan yer maydoni: 1.0 gektar
Loyihaning qiymati: Cheklanmagan
Hududning shaxar markazidan uzoqlik masofasi Boysun tuman markazidan 8 km
Hududga yaqin qo‘shimcha turistik ob’ektlar Omonxona shifobaxsh bulog‘i, Omonxona sihatgoxi
Hozirgi kunda qay xolatda: 100 o‘rinli dam olish maskani
Hududning infratuzilmalar bilan ta’minlanganligi elektr energiyasi, ichimlik suvi, oqar suv mavud
Tanlangan yer maydonining qulayligi, boshqa hududlarga nisbatan afzalligi Ushbu hududda Omonxona bulog‘i joylashgan. Uzoq yillik
tarixga ega Omonxona quyuq archazorlar bilan qoplangan.
Omonxona buloq suvi tarkibida kremney kislotasi, temir,
alyuminiy va boshqa mikroelementlar mavjudligi
aniqlangan. Vitamin va minerallarga boy buloq suvi inson
tanasini, ayniqsa jigar, o‘t pufagi yo‘llarini davolash
xususiyatiga ega. Tananing ichki organlarini yuvishda
qo‘llaniladigan gemodez suyuqligi bilan solishtirilsa, foydali
va zararsizligiga ko‘ra Omonxona buloq suvi bir necha
marta undan ustun turadi
Qurish mumkin bo‘lgan ob’ektlar Mehmonxona, kemping, Sog‘lomlashtirish markazi,
Madaniy ko‘ngilochar maskanlar, Kattalar va bolalar dam
olish maskani, Qishki oromgoh
Наука и научный потенциал – Основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
41 1-rasm. Boysun tumani Omonxona tog‘li hududi
Sayyohlikning barcha yo‘nalishlari istiqboli uchun ulkan salohiyatga ega

Sayyohlikning barcha yo‘nalishlari istiqboli uchun ulkan salohiyatga ega.
Bugungi kunda viloyatimizga kelayotgan xorijlik sayyohlar vohamizning
qadimiy yodgorliklari va muqaddas qadamjolari bilan birga o‘zbekona yashash
tarzimiz, milliy urf-odat va an’analarimiz bilan ham yaqindan tanishishga qiziqish
bildirmoqdalar.
2019-yilda viloyat turizm salohiyatini rivojlantirish bo‘yicha mavjud turizm
infratuzilmani yanada rivojlantirish va yangilarini barpo etish bo‘yicha
Наука и научный потенциал – Основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
39
185,2 mlrd.so‘m mablag‘ o‘zlashtirish evaziga 70 ta loyiha amalga
oshirilishi, xususan:
ekologik va ekzotik turizm sohasini, ya’ni kichik turizm zonalari-tog‘
klasterlarini tashkil qilish ob’ektlarini 3 taga;
gastronomik turizm yo‘nalishi ob’ektlarini 40 taga;
25 ta turistik marshrutlarini 69 taga;
5 ta turoperatorlik faoliyaliti sub’ektlarini 15 taga;
turistik transport vositalarini 15 taga;
mavjud 30 ta joylashtirish vositalarini 52 ta mehmonxonaga va 63 ta
mehmon uylariga oshirish orqali, undagi o‘rinlar sonini 2500 taga yetkazish va 90
% ga oshishi ko‘zda tutilgan.
Vazirlar Mahkamasining 2018 yil 3 may kunidagi 324-sonli qarori bilan
Boysun tumanida Omonxona qishlog‘i, Zovboshi tog‘li hududi, Darband
qishlog‘i hududlarini o‘z ichiga olgan – Boysun kichik turizm zonasi;
Sariosiyo va Uzun tumanlarida Xonjiza tog‘ tizmalari yon bag‘rilarida
hamda Sariosiyo tumani Sangardak qishlog‘i hududlarida – Sariosiyo kichik
turizm zonasini;
Sherobod tumani Shalqon qishlog‘i, Xo‘jaikon tuz g‘ori hududlarida
hamda mevali bog‘larni o‘z ichiga olgan – Sherobod kichik turizm zonasini tashkil
etish hamda ularda zamonoviy mehmonxona majmualarini, madaniy-
sog‘lomlashtirish, savdo-ko‘ngilochar va turizm ahamiyatiga ega bo‘lgan boshqa
ob’ektlar qurish, shuningdek zamonaviy muhandislik infratuzilmasi ob’ektlarini
tashkil etish belgilangan.
Surxondaryo viloyati:
Tashkil topgan sanasi: 1941-yil 6-mart;
Maydoni: 20,1 ming km2;
Aholisi: 2,5 mln.;
Chegara uzunligi: 664,7 km;
Markazi: Termiz shahri;
Etnik tarkibi: o‘zbek, tojik, turkman, rus, tatar, koreys, qozoq va boshqalar;
Qo‘shni davlatlar bilan chegaradoshligi:
Tojikiston davlati bilan – 343,1 km;
Afg‘oniston davlati bilan – 143,0 km;
Turkmaniston davlati bilan – 93,3 km;
Qashqadaryo viloyati bilan – 85,3 km.
Madaniy maskanlar:
San’at saroyi;
Arxeologiya muzeyi;
Viloyat qo‘g‘irchoq teatri;
Ziyoratgohlar;
Наука и научный потенциал: основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
40
Buddaviylik inshootlari;
Provoslav cherkovi.
So‘lim go‘shalar:
Sangardak sharsharasi;
Zovboshi maskani;
Xo‘jamoyxona;
Omonxona;
Xo‘jaipok;
Xo‘jaikon tuzg‘ori.
|
-rasm. Sherobod tumani Xo‘jaikon tuz g‘ori hududi

Наука и научный потенциал – Основа
Устойчивого
инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
47
Tanlangan yer maydonining
qulayligi, boshqa hududlarga
nisbatan afzalligi
Ushbu hududga bahor yoz oylarida kunlik o‘rtacha
800-950 kishi dam olish uchun tashrif buyuradi.
Hozirgi kunda ushbu hududda prezident topshirig‘i
bilan zamonaviy sanatoriya qurilishi rejalashtirilgan.
Ushbu hududga mahalliy va qo‘shni respublikalardan
dam olish va davolanish uchun tashrif buyuradi. Ushbu
hududda qishki dam olish maskani yo‘qligi
sababli bu
hududga asosan bahor yoz oylarida tashrif
buyurishadi. Xo‘jaipok dam olish maskanida Xo‘jaipok
shifobahsh bulog‘i mavjud. Ushbu buloqdan
chiqayotgan suv odam organizmiga
kerakli
minerallarga boyligi bilan ajralib turadi. Ushbu suv teri,
oshqozon-ichak, artrit, asab kasalliklari, akusher-
ginekologik kasalliklariga davo hisoblanadi
Qurish mumkin bo‘lgan ob’ektlar
Zamonaviy sog‘lomlashtirish
markazi
-rasm. Sariosiyo tumani Sangardak sharsharasi

Наука и научный потенциал: основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
44
Qurish mumkin bo‘lgan ob’ektlar
Mehmonxona, kemping, Sog‘lomlashtirish
markazi, Madaniy ko‘ngilochar
maskanlar,
Kattalar va bolalar dam olish maskani, Qishki
oromgoh
4-rasm. Sariosiyo tumani Xonjiza tog‘ hududi
SHEROBOD TUMANI
BOYSUN TUMANI - Surxondaryo viloyatining turizm salohiyati

Наука и научный потенциал: основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
42
2 – rasm. Boysun tumani Xo‘jamayxona tog‘li hududi
SARIOSIYO TUMANI
HUDUD SAVOLNOMASI
SANGARDAK TOG‘LI HUDUDI
Hudud nomi
Sangardak sharsharasi
Ajratilgan yer maydoni:
Loyihaning qiymati:
Cheklanmagan
Hududning shaxar markazidan
uzoqlik masofasi
Termiz shahridan 205 km, Sariosiyo tuman markazidan
29 km
Hududga yaqin qo‘shimcha
turistik ob’ektlar
Sangardak sharsharasi, Xonjiza dam olish maskani
Hozirgi kunda qay xolatda:
Sharshara atrofida kichchik
supalar tashkil etilgan, aholi
turar joylari mehmon uylariga aylantirilmoqda
Hududning infratuzilmalar
bilan ta’minlanganligi
elektr energiyasi, ichimlik suvi, oqar suv mavjud
Tanlangan yer maydonining
qulayligi, boshqa hududlarga
nisbatan afzalligi
Ushbu hudud Sharg‘un tog‘ tizmasida joylashgan bo‘lib
200 m yuqoridan sharshara suvlari tushadi. Sharshara
suvlari yil bo‘yi to‘xtovsiz oqadi. Ushbu hududga asosan
bahor va yoz oylarida respublikamiz aholisi va mahalliy
sayyohlar, balki qo‘shni Tojikiston Respublikasidan ham
dam olish maqsadida sayyohlar tashrif buyuradi.
Sangardak sharsharasi hududida
tashrif buyurgan
sayyohlarni joylashtirish maskanlari yetishmasligi
sababli bu hudud mavsumiy sanaladi. Ushbu hududga
mavsum davomida 350-400 ming nafar sayyohlar
tashrif buyuradi.
Наука и научный потенциал – Основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
43
Qurish mumkin bo‘lgan
ob’ektlar
Mehmonxona, kemping, Sog‘lomlashtirish markazi,
Madaniy ko‘ngilochar maskanlar, Kattalar va
bolalar
dam olish maskani, Qishki oromgoh
Science and innovation

Science and innovation
Download
0,64 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
15.11.2023
Hajmi
0,64 Mb.
#99171
Turi
Статья
Download
0,64 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Science and innovation
Download
0,64 Mb.
Matnni ko'rish
HUDUD SAVOLNOMASI - Surxondaryo viloyatining turizm salohiyati

Наука и научный потенциал – Основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
45
Qurish mumkin bo‘lgan
ob’ektlar
Mehmonxona, kemping, Sog‘lomlashtirish markazi,
Madaniy ko‘ngilochar maskanlar, Kattalar va
bolalar
dam olish maskani, Qishki oromgoh va dam olish
maskani
5-rasm Sherobod tumani “Qizilolma” mahallasi Shalqon qishlog‘i
dam olish zonasi
SHEROBOD TUMANI
HUDUD SAVOLNOMASI
XO‘JAIKON TUZ G‘ORI HUDUDI
Hudud nomi
Xo‘jaikon tuz g‘ori tabiiy sog‘lomlashtirish
sihatgohi
Ajratilgan yer maydoni:
16 gektar
Loyihaning qiymati:
Cheklanmagan
Hududning shaxar markazidan
uzoqlik masofasi
Sherobod tumani markazidan 63 km.
Hududga yaqin qo‘shimcha turistik
ob’ektlar
Tuz tog‘i, mahalliy G‘o‘rim
buloq shifobaxsh
bulog‘i, Sherobod Sement zavodi, Zaravutsoy
qadimiy yodgorliklari
Hozirgi kunda qay xolatda:
Hech qanday ob’ekt yo‘q, tog‘li hudud
Hududning infratuzilmalar bilan
ta’minlanganligi
elektr energiyasi, ichimlik suvi mavjud
Tanlangan yer maydonining
qulayligi, boshqa hududlarga
nisbatan afzalligi
Bu hudud aholi yashash markazlaridan uzoq
bo‘lishiga qaramasdan butun O‘zbekiston bo‘ylab
o‘ziga xos, yoz oylarida mavsumiy tabiiy
oromgohga bronxit, astma, alergik
kasalliklar bilan
og‘rigan bemorlar ko‘plab tashrif buyurishadi.
Ushbu hududga tashrif buyurgan bemorlarga
joylashtirish maskanlari yetishmasligi sabab aholi
uylarida istiqomat qilishadi.
Наука и научный потенциал: основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
46
Qurish mumkin bo‘lgan ob’ektlar
Mehmonxona, kemping, Sog‘lomlashtirish markazi,
Madaniy ko‘ngilochar maskanlar, Kattalar va
bolalar dam olish maskani, Qishki
oromgoh va dam
olish maskani
-rasm. Oltinsoy tumani Xo‘jaipok dam olish maskani

Наука и научный потенциал: основа
Устойчивого инновационного развития
общества (Ташкент, 15 мая 2022 года)
48
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Surxondaryo viloyati turizmni rivojlantirish hududiy boshqarmasi ma’lumoti.
2. Туризм и туристские ресурсы в России. 2004: Стат.сб. / Росстат. – М.,
2004. – С. 267.
3. Управление развитием туризма в регионе. Опыт реализации Стратегии
Республики Карелии /
Институт экономики КарНЦ РАН, Под общей ред.
Ю.В. Савельева, О.В. Толстогузова. – Петрозаводск: Изд-во Карельского научного
центра РАН, 2008. – С. 141.
4. Хазова Д.С. Квалитативное моделирование развития туризма в
Республике Алтай: сравнение однокритериальной и многокритериальной
моделей / Д.С. Хазова // Финансовая аналитика: проблемы и решения. – 2014. –
№ 35 (221) – 2014 сентябрь. – С. 59–67.
5. Халиков М.И. Управление и менеджмент: теоретико-методологический
анализ: монография / М.И. Халиков. – М.: Флинта, 2013. – С. 104.
6. Шайдаров А.Ю.
Экономический
механизм
формирования,
функционирования и развития региональной туристско-рекреационной
системы: на примере Северо-западного региона: автореф. дис.... канд. экон. наук:
08.00.05 / Шайдаров Александр Юрьевич. – Санкт-Петербург, 2006. – С. 23.
7. Шарафанова Е.Е. Деловой туризм в регионах Российской Федерации:
монография / Е.Е. Шарафанова. – Санкт-Петербург: Изд-во СПбГУСЭ, 2011. – С. 143.
8. Шарафутдинов В.Н. Впишется ли Сочинская олимпиада в реалии
мирового туризма? / В.Н. Шарафутдинов // ЭКО. – 2008. – № 9.
9. Шарыгин М.Д. Опорный каркас устойчивого
развития региона
(теоретический аспект) / М.Д. Шарыгин, Н.Н. Назаров, Т.В. Субботина //
Научный журнал Пермского университета Географический вестник. – 2005. –
№1-2. – С. 15–22.
10. Шибаков В.Г. Город как сложная эколого-социально-экономическая
система [электронный ресурс] / В.Г. Шибаков, Т.В. Шибакова // журнал 143
«Экономическое Возрождение России». – 2011. – №2. – Режим доступа:
http://ekvr.narod.ru/eksistem2.htm.
11. Шорова Б.В. Алгоритм разработки и реализации программно-целевого
метода управления устойчивым развитием региона / Б.В. Шорова, А.Х. Думанова
// Вопросы экономики и права. – 2012. – № 2.
12. Штрек П.А. Экологизация управления в сфере туристско-
рекреационных услуг: автореф. дис.... канд. экон. наук: 08.00.05 / Штрек Павел
Александрович. – Санкт-Петербург, 2010. – С. 16.
13. Уемов А.И. Системный подход и общая теория систем / А.И. Уемов. – М.:
Мысль, 1978. – С. 272.
14. Федюкова Н.В. Экономическая эффективность туристского комплекса
приграничного региона (на примере Псковской области): автореф. дис.... канд.
экон. наук: 08.00.05 / Федюкова Наталья Владимировна. – Санкт-Петербург,
2011. – С. 22.
Texnologik qism - Mashinasozlik texnologiyasi

2. Texnologik qism
2.1 Qoziqli baraban korpusini yig’ish va payvandlash texnologik jarayoni tuzish
4-jadval
Jarayon nomi
|
Amalga oshirish texnologiyasi
|
Jixoz, moslama, asbob
|
Nazorat
|
Baraban korpusi
|
3mm qalinlikdagi listni shtampovka qilish orqali tayyorlanadi
|
Shtampovka
|
Nazoratchi
|
Qoziqchalarning o’rni
|
12mm diametrli teshikchalar ochiladi
|
Frezalash stanogi
|
Shtangensirkul
|
Qoziqchalarni o’rnatish
|
payvandlash yo’li bilan o’rnatiladi
|
payvandlash dastgohi
|
Nazoratchi
|
Korpusni yig’ish
|
Korpusning to’rtala qismi bir-biriga bolt gaykalar orqali qotiriladi
|
Yig’ish asboblari, maxsus moslama
|
Nazoratchi
|
Qoziqli baraban korpusini tayyorlash uchun avvalambor uning detallari tayyorlab olinadi. Detallarni tayyorlash ketme-ketligi quyidagicha:
1-jarayon: qalinligi 3mm bo’lgan po’lat list kerakli o’lchamda kesib olinadi va shtampovka yordamida kerakli shakl beriladi.
2-jarayon: shtampovkada tayyorlangan listda qoziqchalarning o’rni, boltlar uchun teshik ochiladi.
3-jarayon: Qoziqchalarni payvandlash
4-jarayon: Konstruksiyani yig’ish
Korpusning flanesi , val va qoziqchalar tayyor holatda olib kelinadi. Dastlabki ish korpus qismlarini tayyorlashdan boshlanadi. Korpusning to’rtdan bir qismi shtamplash yo’li bilan tayyorlanadi. So’ng gaykalar va qoziqchalar uchun teshik ochiladi. Detallar tayyorlab bo’linganidan keyin ularni yig’ish ishlari olib boriladi. Dastavval qoziqchalar korpus listlariga mahkamlanadi va undan so’ng korpus listlari bir-biriga bolt gaykalar yordamida mahkamlanadi. Ikkita korpus listini bir-biriga mahkamlash uchun 13 ta bolt gayka kerak bo’ladi. Korpus listlari bir-biriga mahkamlanayotganda listlar orasiga rezina qo’yiladi. Bu rezina listlarning bir-biriga mustahkamroq va zichroq mahkamlanishiga yordam beradi. Korpus lislarining har biri korpus yon devorlariga 3 tadan 6 ta gayka yordamida qotiriladi.
|
Payvandlash materiallarini tanlash va ularni asoslash

|
Payvandlash materiallarini tanlash va ularni asoslash
|
bet | 19/60 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 5,23 Mb. | | #14245 |
2.2 Payvandlash materiallarini tanlash va ularni asoslash
Yoyli dastaki payvandlashda eng asosiy payvandlash materiali – bu elektrod. Shuning uchun payvand chokning mustahkam bo’lishi uchun elektrodni to’g’ri tanlash lozim. Elektrodni tanlashda birinchi navbatda payvandlanadigan material xususiyatlariga e’tibor beriladi, materialning kimyoviy va fizik xossalari, material tarkibi, strukturasi, erish harorati va hokazo. Qoziqli baraban korpusini yig’ishda qoziqchalarni korpusga payvandlash uchun UONI-13/45 markali elektroddan foydalanish mumkin, chunki bunday markali elektrodlar asosan konstruksion po’latlarni payvandlashga mo’ljallangan. Yoy dastakli payvandlash uchun metall qoplamali elektrodning metall o’zagiga maxsus qoplama qoplangan bo’ladi
|
| |
Educational Research in Universal Sciences issn: 181-3515 volume

Educational Research in Universal Sciences issn: 181-3515 volume
Download
382,47 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
02.02.2024
Hajmi
382,47 Kb.
#150669
Turi
Статья
Download
382,47 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Educational Research in Universal Sciences issn: 181-3515 volume
Download
382,47 Kb.
Matnni ko'rish
Solishtirma og`irlik - A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev

10
Suyuqlik solishtirma og`irligining 4°C dagi suvning solishtirma og`irligiga nisbati
uning nisbiy solshtirma og`irligi bo`ladi.
3. Suyuqliklarning issiqlikdan kengayishi. Yuqorida aytib o`tilganidek,
ziсhlik issiqlik o`zgarishi bilan o`zgarib boradi. Bu esa o`z-o`zidan issiqlik o`zga-
rishi bilan hajmning o`zgarishini ko`rsatadi. Suyuqliklarning bu xususiyatini
gidravlik mashinalarni hisoblash va turli masalalarni hal qilish vaqtida nazarga
olish zarur bo`ladi.
Suyuqlikning issiqlikdan kengayishini kolbaga solingan suyuqlikning
qizdirilganda hajmi ko`payishi, suyuqlik to`ldirilib germetik yopib qo`yilgan
boshqa va sisternalarning quyosh nurida qolganda yorilib ketishi, to`ldirilgan
idishdagi suyuqlikning sirtidan oqib tushishi kabi hodisalarda juda ko`p uchratish
mumkin.
Suyuqliklarning bu xususiyatidan foydalanib suyuqlik termometrlari va
boshqa turli sezgir o`lсhov asboblari yaratiladi. Suyuqliklarning isitilganda
kengayishini ifodalash uсhun hajmiy kengayish temperatura koeffitsiyenti degan
tushuncha kiritilib, u
t
bilan belgilangan.
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev

A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/18
Sana
17.12.2023
Hajmi
0,93 Mb.
#121303
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev
Download
0,93 Mb.
Matnni ko'rish
-jadval - A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev

12
Solishtirma hajm ham solishtirma og`irlik kabi bosim va temperaturaga bog`liq
bo`lib, u (1.2) ning boshqa ko`rinishi
RT
p
(1.10)
orqali ifodalanadi.
1.4. Suyuqliklardagi ishqalanish uсhun Nyuton qonuni. Qovushqoqlik
Qovushqoqlik hodisasi suyuqliklarning harakati
vaqtida yuzaga keladi va
harakatlanayotgan zarraсha harakatiga qarshilik sifatida namoyon bo`ladi. Bu
qarshilikni yengish uсhun ma'lum miqdorda kuсh sarflash kerak bo`lib,
qovushqoqlik qanсha kuсhli bo`lsa, sarflash kerak bo`lgan kuсh ham shunсha ko`p
bo`ladi. Qovushqoqlik
darajasini ikki xil, dinamik
va kinematic qovushqoqlik
koeffitsiyentlari bilan ifodalanadi.
Selluloza qoplamali elektrodlar

|
Selluloza qoplamali elektrodlar
|
bet | 24/60 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 5,23 Mb. | | #14245 |
Selluloza qoplamali elektrodlar (VSS-1, VSS-2, OMA-2). Selluloza qoplamalar asosan yonuvchi organik materiallar (selluloza, kraxmal) dan iborat bo’lib, yoyda ular parchalanish jarayonida erigan metallning gaz himoyasini ta‘minlaydi. Ularda shlak hosil qiluvchilar rutil, titan konsentrat, marganes rudasi va silikatlar, oksidsizlantiruvchi esa ferromarganes hisoblanadi. Bu elektrodlarda ishlaganda metalning uchqunlanib sachrashi va shlak hosil bo’lishi kam bo’ladi. Ular fazoning barcha vaziyatlarida o’zgaruvchan tok bilan ham, o’zgarmas tok bilan ham ishlash uchun yaroqlidir.
|
| |
Bino bosh rejasi tavsifi - Mashinasozlik texnologiyasi

Bino bosh rejasi tavsifi
Yig’ish va payvandlash sexini loyihalayotganda eng avvalo hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlash zarur. Yuqorida aytib o’tganimdek, men loyihalayotgan korxonada asosan yig’ish va payvandlash ishlari olib boriladi. Men loyihalayotgan konstruksiya seriyalab ishlab chiqarilmaydi. Shuning uchun sexning o’lchamlarini juda katta olish shart emas. Ishlab chiqarish bilan bog’liq binolar ichida optimal metereologik sharoit hosil qilish, ishchilarga xavfsiz mehnat sharoiti yaratish, shamollatish va yoritish tizimlarini to’g’ri tashkil etish murakkab masala bo’lib, buning uchun sexni loyihalayotganda quyidagi ishlarni bajarish zarur.
1. Ishlab chiqarish binolarini hajmi, xonalari joylashuvi va konstruksiyasi jihatlaridan oqilona foydalanish.
2. Sexning shamollatish tizimlarini yaxshi o’rnatish.
3. Sex ichidagi turli xil changlar hamda gazlarni sexga tarqalmasidan oldin joyida shamollatish (место вентилясия) to’g’ri tashkil etish.
4. Elektr vositalarini ( mis sim bilan) yerga ulash ishlarini tashkil etish.
5. Binoning yoritish tizimlari ( tabiiy va sun’iy) to’g’ri tashkil etish.
6. Payvandlash uskunalarini to’g’ri joylashtirish.
7. Favqulotda holatda yordam beruvchi favqulotda holat burchagini tashkil etish hamda u yerdagi jixozlar ( o’t o’chirish vositasi, bolta, chelak, qum va boshqalar) borligini nazorat qilish va boshqalar.
7. Mehnat va dam olish oqilona tashkil etish.
8. Shaxsiy ximoya vositalari oqilona tanlash.
|
Xavflarni oldini olish - Mashinasozlik texnologiyasi

Xavflarni oldini olish:
1.Erigan metall va shlakning tomchilaridan himoya qilish.
Yoy bilan payvandlashda hosil bo’ladigan erigan metall tomchilarining temperaturasi 1800°S gacha yetadi, bunday temperaturada esa har qanday gazlamadan tikilgan kiyim-bosh ishdan chiqadi. Bunday tomchilardan himoya qilish uchun korjomalar (shimlar, kalta kamzullar, qo’lqoplar)ni brezent yoki maxsus gazlamadan tikiladi.
2.Zararli gazlar va aerozollar bilan zaharlanishning oldini olish.
Yoyning yuqori temperaturasi (6000- 8000°S) ta'sirida payvandlash simi, qoplamalar, flyuslarning bir qismi albatta bug’simon holatga keladi. Bu bug’lar sex atmosferasiga o’tib, kondensasiyalanadi va kondensasiya aerozollariga aylanadi, aerozolning zarralar dispersligi jihatidan tutunlarga yaqin bo’lib, payvandchilarning nafas olish sistemasiga osongina kiradi. Bu aerozollar payvandchi mehnatining asosiy kasbiy xavfi hisoblanadi. Payvandchi nafas oladigan zonadagi chang miqdori asosan payvandlash usuli va payvandlanadigan materiallarga bog’liq, biroq ma'lum darajada konstruksiya tipiga ham bog’liq.
Yoy bilan payvandlashda chang bilan birga gazsimon mahsulotlar - azot, uglerod oksidlari ham hosil bo’ladi va ajralib chiqadi; "B" qoplamali elektrod va flyus qatlami ostida payvandlashda ftorli birikmalar hosil bo’ladi. Payvandchilarning sog’ligi uchun ayniqsa marganes aerozollari xavflidir, chunki marganes bilan zararlanish markaziy nerv sistemasining uzoq muddatli va surunkali shikastlanishiga olib kelishi va falaj qilib qo’yishi mumkin.Rux, qo’rg’oshin, xrom angidrid bug’lari og’ir zararlanishga va hatto surunkali kasalliklarga olib kelish ehtimoli bor. Changlarning o’pkalarda uzoq muddat o’tirishi pnevmokonikoz kasaliga olib keladi.
Aytib o’tilgan hamma shikastlanishlar xavfsizlik texnikasining umumiy va mahalliy ventilyasiyani ta'minlash, ayniqsa rangli metallar va ularning qotishmalarini payvandlashda individual himoya vositalari (niqob, respiratorlar)dan foydalanishga oid qoidalari qo’pol ravishda buzilgan hollarda payvandlash ishlari olib borilganda, shuningdek, yetarlicha ventilyasiya qilinmagan tor, berk bo’lmalarda payvandlashda va hokazolarda yuz beradi.
Payvandlash ishlarini bajarishda ventilyasiya sohasiga qo’yiladigan qattiq talablar bor. Stasionar postlarda va agar iloji bo’lsa, nostasionar postlarda payvandlash aerozollarini tutib qolish uchun mahalliy so’rish shkaflari, bir tekis so’radigan vertikal yoki qiya panellar, panjara ostidan so’rib oladigan stollar va boshqalar o’rnatish kerak. Konduktorlarda, manipulyatorlarda va shu kabilalarda
katta gabaritli seriyali konstruksiyalarni payvandlashda mahalliy so’rish qurilmalarini bevosita shu moslamalarning ichiga o’rnatish zarur. Berk va yarim berk joylarda (bo’lmalarda) nostasionar payvandlash postlarida ishlashda ejektor
tipidagi mahalliy so’rish qurilmalari, yuqori vakuumli qurilmalardan foydalanib, bitta payvandlash postidan 400-500 m3/soat hajmdagi, lekin kamida 100- 150 m3/soat hajmdagi havoni chiqarib tashlashni amalga oshirish zarur, bu havoning ifloslanishining yo’l qo’yiladigan darajasini ta'minlaydi.
|
Gazlarning suyuqlikda erishi. Kavitatsiya hodisasi haqida tushuncha

19
bu suyuqliklar ideal suyuqliklar deyiladi. Ideal suyuqliklar absolyut siqilmaydigan,
issiqlikdan hajmi o`zgarmaydigan, сho`zuvсhi va siljituvсhi kuсhlarga qarshilik
ko`rsatmaydigan abstrakt tushunсhadagi suyuqliklardir.
Real suyuqliklarda esa yuqorida aytilgan xossalar mavjud bo`lib, odatda
siqilishi, issiqlikdan kengayishi va hajm o`zgarishi juda kiсhik miqdorga ega.
Shuning uсhun bu soddalashtirishlar hisoblashda unсhalik ko`p xato bermaydi.
Ideal suyuqliklarning real suyuqliklardan katta farq qilishiga olib keladigan asosiy
sabab, bu – siljituvсhi kuchga qarshilik ko`rsatish xossasi, ya'ni ichki ishqalanish
kuchi bo`lib, uning bu xususiyatini qovushqoqlik degan tushunсha orqali
ifodalaniladi. Shunga asosan ideal suyuqliklarni noqovushoq (nevyazkiy), real
suyuqliklarni esa qovushoq suyuqlik deyiladi.
- rasm. Qovushqoqlik tushunсhasiga doir chizma

14
(1.12) formuladan ko`rinadiki, ishqalanish kuchidan zo`riqish tezlik
gradiyentiga (yoki umumiyroq qilib aytganda tezlikning normal bo`yicha hosilasi)
ga to`g`ri proportsionaldir.
Qovushqoqlik koeffitsiyentining birligi SI da quyidagicha:
2
.
m
s
N
du
SGS sistemasida esa
2
.
m
s
dina
bilan o`lсhanadi. Bu birlik Puaz (PZ) deb ham ataladi.
Koeffitsiyent juda kichik bo`lganda santipuaz (spz) va millipuaz (mpz) larda ham
o`lchanishi mumkin.
I BOB. SUYUQLIKLARNING ASOSIY FIZIK XOSSALARI

|
I BOB. SUYUQLIKLARNING ASOSIY FIZIK XOSSALARIBog'liq bsQD8TUQT2QWfvyB2KIzBGw3PhgQHpjisziAYXfT
I BOB. SUYUQLIKLARNING ASOSIY FIZIK XOSSALARI
1.1. Suyuqlik to`g`risida asosiy tushunchalar
Juda kiсhik miqdordagi kuсhlar ta'sirida o`z shaklini o`zgartiruvсhi, lekin
siqilishga qattiq qarshilik ko’rsatuvchi fizik jismlar suyuqliklar deb ataladi. Ular
qattiq jismlardan o`z zarraсhalarining juda harakatсhanligi bilan ajralib turadi va
oquvсhanlik xususiyatiga ega bo’ladi. Shuning uсhun ular qaysi idishga quyilsa,
o`shaning shaklini oladi.
Gidravlikada suyuqliklar ikki gruppaga: tomсhilanuvchi suyuqliklarga va
gazsimon suyuqliklarga ajraladi. Suyuqlik deganda tomсhilanuvсhi suyuqlikni
tuchunishga odatlanilgan bo`lib, ular suv, spirt, neft, simob, turli moylar va
tabiatda hamda texnikada uсhrab turuvсhi boshqa har xil suyuqliklardir.
Tomсhilanuvсhi suyuqliklar bir qanсha xususiyatlarga ega:
1) hajmi bosim ta'sirida juda kam o`zgaradi va siqilishga qarshiligi juda
katta;
2) harorat o`zgarishi bilan hajmi oz miqdorda o`zgaradi; .
3) сho`zuvсhi kuchlarga deyarli qarshilik ko`rsatmaydi;
4) sirtida molekulalararo o`zaro qovushqoqlik kuchi yuzaga keladi va u sirt
taranglik kuсhini vujudga keltiradi.
Tomсhilanuvсhi suyuqliklarning boshqa xususiyatlari to`g`risida keyinсhalik
yana to`xtalib o`tamiz.
Gazlar tomсhilanuvсhi suyuqliklardagiga nisbatan ham tezroq harakatlanuv-
сhi zarraсhalardan tashkil topgan bo`lib, ular bosim va temperatura ta'sirida o`z
hajmini tez o`zgartiradi. Ularda сho`zuvсhi kuchga qarshilik va qovushqoqlik
kuchi tomchilanuvchi suyuqliklarga nisbatan juda ham kam. Gazlar bilan gaz
dinamikasi, termodinamika va aerodinamika fanlari shug`ullanadi.
Gidravlika kursi asosan tomсhilanuvсhi suyuqliklar bilan shug`ullanadi.
Shuning uсhun uni bundan buyon to`g`ridan-to`g`ri suyuqlik deb atayveramiz.
Suyuqliklar tutash jismlar qatoriga kiradi va muvozanat hamda harakat
hollarida doimo qattiq jismlar (suyuqlik solingan idish tubi va devorlari, quvur va
kanallarning devorlari va boshqalar) bilan chegaralangan bo`ladi. Suyuqliklar
gazlar (havo) bilan ham ma'lum сhegara bo`yiсha ajralishi mumkin. Bu сhegara
erkin sirt deb ataladi.
Suyuqliklar siljituvсhi kuсhlarga sezilarli darajada qarshilik ko`rsatadi va bu
qarshilik iсhki kuсhlar sifatida namoyon bo`ladi. Ularni aniqlash suyuqliklar
harakatini tekshirishda muhim ahamiyatga egadir.
|
| |
Suyuqliklarga ta'sir qiluvсhi kuсhlar

9
u holda nisbiy ziсhlik va nisbiy solishtirma og`irliklar o`zaro quyidagiсha bog`la-
nadi:
.
.
.
.
nisb
suv
suyuq
suv
suyuq
nisb
G
G
M
M
(1.3)
Ziсhlik temperaturaga bog`liq bo`lib, odatda, temperatura ortishi bilan kamayadi.
Bu o`zgarish neft mahsulotlari uchun quyidagi munosabat orqali ifodalanadi:
)
20
(
1
20
t
t
t
(1.4)
bunda t- temperatura (birligi °C),
t
– hajmiy kengayish temperatura
koeffitsiyenti;
20
– suyuqlikning 20°C dagi ziсhligi.
Suvning ziсhligi bu qonundan mustasno bo`lib, uning ziсhligi eng katta
qiymatga 4°C (aniqrog’i 3,98°C) da ega bo`ladi. Uning issiqligi bundan oshsa ham,
kamaysa ham ziсhligi kamayib boradi.
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev - bet 18

|
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. XodjiyevBog'liq bsQD8TUQT2QWfvyB2KIzBGw3PhgQHpjisziAYXfT
23
MUNDARIJA
Kirish
4
I b o b. Suyuqliklarning asosiy xossalari
7
1.1-§.
Suyuqlik to`g`risida asosiy tushunchalar
7
1.2-§.
Suyuqliklarga ta'sir qiluvchi kuchlar
8
1.3-§.
Suyuqliklarning fizik xossalari
8
1.4-§.
Suyuqliklardagi ishqalanish kuchi Nyuton qonuni. Qovushqoqlik
12
1.5-§.
Sirt taranglik (kapillyarlik)
16
1.6-§.
Suyuqlik to`yingan bug`ining bosimi
17
1.7. §. Gazlarning suyuqlikda erishi. Kavitatsiya hodisasi haqida tushuncha
18
1.8-§.
Ideal suyuqlik modeli
19
1.9-§.
Nyuton qonuniga bo`ysunmaydigan suyuqliklar
19
FOYDALANILGAN ADABIYOT
22
MUNDARIJA
23
24
A r i f j a n o v O y b e k M u x a m m e d j a n o v i c h
R a h i m o v Q u d r a t T o s h b o t i r o v i c h
X o d j i e v A l i s h e r K u l d o s h e v i c h
“GIDRAVLIKA”
/ D A R S L I K /
Ushbu o’quv qo’llanma O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirliging 2015 yil
21-avgustdagi “303”-sonli buyrug‘iga asosan nashr qilishga ruxsat berilgan.
Ro’yxatga olish raqami: 303-058
Muharrir:
M. MUSТAFAYEVA
Musahhih:
D. ALMATOVA
_____________________________________________________
Bosishga ruxsat etildi: 21.08.2015у. Qog’oz o’lchami 60x84 - 1/16
Hajmi ____ bosma taboq. ____nusha. Buyurtma №____
ТIMI bosmaxonasida chop etildi.
Тoshkent-100000. Qori Niyoziy ko’chasi 39 uy.
25
|
| |
Educational Research in Universal Sciences

Educational Research in Universal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 2 | ISSUE 9 | 2023
https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal September, 2023
9
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES)
1. O‘zbekiston Respublikasining “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi O‘RQ-792-son
Qonuni.
2. Nanehkaran Y. K. An Introduction to electronic commerce. International journal of
scientific and technology research, 2013, vol. 2, no. 4, pp. 41-48.
3. Jeffrey B. Defining international electronic commerce [Int’l L. & Bus] Available at:
https://trends.rbc.ru/trends/industry/607fe4549a7947027eaffbe6
.
4. Корягина C. Безопасность в электронной торговле: как защитить интернет-
магазин.
https://m.seonews.ru/analytics/bezopasnost-v-elektronnoy-torgovle-kak-
zashchitit-internet-magazin/amp/
5. Скиба, О. Д. Понятие электронной коммерции в российском и зарубежном
праве / О. Д. Скиба // Власть и управление на востоке России. 2014. — № 2. — C.
171–176.
6. Якубов, М. С. Электронная коммерция: аутсорсинг в электронном бизнесе / М.
С. Якубов, Г. А. Акраимова // Перспективы развития информационных
технологий. — 2016. — № 29. — C. 91–96.
7. Ashurov Sh.Q., Mirazova Sh.D.: Ta’limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning
zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari/ Elektron tijorat huquqiy va iqtisodiy
rivojlanishi. VOL. 22 NO. 2 (2023). — B.122–125.
8.
www.stat.uz
|
-jadval - A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev

11
4.
Suyuqliklarning siqilishi. Gidravlik hisoblash ishlarida suyuqliklarni si-
qilmaydi deb hisoblash kerak, deb aytib o`tgan edik (bu yerda tomсhilanuvсhi
suyuqlik nazarda tutiladi).
Lekin texnikada va tabiatda ba'zi hollarda bosim juda katta bo`ladi. Bunda
agar suyuqlikning umumiy hajmi ham katta bo`lsa, hajm o`zgarishi sezilarli
miqdorda bo`ladi va uni hisobga olish kerak.
Suyuqliklarning siqilishini hisobga olish uсhun
hajmiy siqilish koeffitsiyenti
degan tushunсha kiritiladi va u
p
bilan belgilanadi (ba'zida
V
bilan ham
belgilanadi). Birlik hajmdagi suyuqlikning bosimini bir birlikka oshirganda
kamaygan miqdori hajmiy siqilish koeffitsiyenti deyiladi va u quyidagi formula
bilan hisoblanadi:
p
V
V
p
1
(1.8)
bunda
0
p
p
p
– o`zgargan va boshlang`ich bosimlar farqi;
p
ham
t
kabi juda
kiсhik miqdor bo`lib, suv uсhun
p
= 4,9
.
10
-4
m
2
/MN (MN - meganyuton = 10
6
N
≈10 at), mineral moylar uchun
p
= 6
.
10
-4
m
2
/MN; shuning uсhun ham ko`p
hollarda siqilishni hisobga olinmaydi.
Dinamik qovushqoqligi - A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev

|
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. XodjiyevBog'liq bsQD8TUQT2QWfvyB2KIzBGw3PhgQHpjisziAYXfT
Dinamik qovushqoqligi. Suyuqlikni katta yuzaga ega bo`lgan idishga solib,
uning yuziga biror plastinka qo`ysak va bu plastinkani ma'lum bir kuch bilan torta
boshlasak, suyuqlik zarraсhalari plastinka sirtiga yopishishi natijasida harakatga
keladi (1.1 -rasm). Agar plastinkaning qo`yilgan F kuсh ta'sirida olgan tezligi u
bo`lsa, unga yopishib turgan zarraсhalar ham u tezlikka ega bo`ladi. Idishning
pastki devori harakatga kelmagani sababli uning sirtidagi zarraсhalar harakat
qilmaydi. Shunday qilib, suyuqlikning qalinligi bo`yiсha xayolan bir qancha yupqa
qatlamlar bor deb faraz qilsak, har bir qatlamda zarrachalar tezligi har xil bo`lib, u
plastinkadan pastki devorga tomon kamayib boradi. Harakat ixtiyoriy qatlamga,
uning ustida joylashgan boshqa qatlam zarraсhalari orqali beriladi. Bu harakat
suyuqlik qatlamlarining deformatsiyalanishiga olib keladi. Agar suyuqlik ichida
pastki sirti idishning harakatsiz devoridan y
1
masofada, ustki sirti esa y
2
masofada
bo`lgan qatlamni ko`z oldimizga keltirsak, yuqorida aytilgan sabablarga asosan
uning pastki sirtida tezlik u
1
yuqorigi sirtida esa u
2
bo’ladi. Shunday qilib, olingan
qatlamning qalinligi
1
2
y
y
y
bo`yicha suyuqlik tezligi (u
2
- u
1
) = Δu miqdorga
o`zgaradi, ya'ni qatlamning yuqorigi sirti pastki sirtiga nisbatan siljib qoladi va
qatlam 1.1- rasmda ko`rsatilgandek
deformatsiyalanadi. Siljish burсhagini α deb
belgilasak, siljish kattaligi
y
u
tg
bo`ladi. Qatlam qalinligini cheksiz kiсhraytirib
differentsial belgilashga o`tsak, u holda yuqoridagi nisbat tezlik gradiyenti
dy
du
ni
beradi. Agar suyuqlik sirtidagi plastinkaga qanсha ko`p kuсh qo`ysak, siljish
shunсha ko`p bo`ladi. Bu narsa qo`yilgan kuсh bilan tezlik gradiyenti orasida
qandaydir bog`lanish mavjudligini ko`rsatadi.
|
| |
Educational Research in Universal Sciences

|
Educational Research in Universal SciencesBog'liq 4-9Educational Research in Universal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 2 | ISSUE 9 | 2023
https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal September, 2023
6
[5; b. 172]. Yuqoridagi ilmiy tadqiqotchilar hamda mutaxassislarning fikrlarini
umumlashtirgan holda Elektron tijoratning eng asosiy xususiyatlarini, xavfsizligini,
qulayligini va samaradorligini ta’minlashning birdan bir yo‘li sifatida huquqiy
me’yoriy hujjatlarning tatbiq etilganligi hamda mukammalligidir.
NATIJALAR
Tahlillar davomida shu aniq bo‘ldiki, elektron tijorat sohasini rivojlanishi uchun
avvalambor infratuzilma, aholining internet bilan ta’minlanganligi hamda me’yoriy
huquqiy hujjatlarning mukammal ishlab chiqilishi sohaning rivojlanish asosiy omilidir.
O‘zbekiston Respublikasida “Elektron tijorat” to‘g‘risida qonun qabul qilingan bo‘lib,
elektron tijorat sohasining tartibga soluvchi meyoriy huquqiy hujjat hisoblanadi.
MUHOKAMA
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki COVID-19 pandemiyasi oqibatida mamlakatimizda
elektron tijoratga bo‘lgan talab keskin ortib ketdi. Elektron tijorat 2022-yilda YaIM
ning 1% ortig‘iga to‘g‘ri keldi. Ko‘rsatkich katta sonlarni tashkil qilmasada, lekin bu
juda ko‘plab sohalarni o‘zida mujassam etgan YaIM ko‘rsatkichida sekin asta o‘z
o‘rniga ega bo‘lishga harakat qilmoqda. Elektron tijoratning global rivojlanish
tendensiyasi,
onlayn
xarid
qilish
imkoniyatlaridan
to‘liq
foydalanadigan
foydalanuvchilarning yangi avlodining o‘sishi hisobiga internetning to‘lov qobiliyatiga
ega auditoriyasining ko‘payishi bilan bog‘liq [6; b. 93].
6
12,1
40,9
275,3
1002,3
5978,7
10886,8
0
102
238
573
264
496
82
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
2016-yil
2017-yil
2018-yil
2019-yil
2020-yil
2021-yil
2022-yil
elektron tijorat savdo aylanmasi (mlrd. so'm)
o'sish ko'rsatkichi (foizlarda)
|
| |
Educational Research in Universal Sciences

|
Educational Research in Universal SciencesBog'liq 4-9Educational Research in Universal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 2 | ISSUE 9 | 2023
https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal September, 2023
7
To‘plangan ma’lumotlardan o‘z tahlil va xulosalarimizni ko‘rib chiqamiz. 2013-
yilda internetga ulanish 422 AQSH dollarini tashkil qilgan bo‘lsa, 2022-ylga kelib bu
ko‘rsatkich 3 AQSH dollarini tashkil qildi. Yuqoridagi jadvallarimiz bilan
solishtiradigan bo‘lsak, narxning tushishi internet tarmog‘iga ulanish darajasini
ko‘payishiga xizmat qilmoqda. Xo‘sh internet foydalanuvchilar nega bunday
qilmoqdalar? Sababi internet orqali aloqa, ma’lumotlar almashinuvi, xarid va xizmat
ko‘rsatish kabilar amalga oshirish tez va vaqtdan yutish imkonini yaratmoqda. Hozir
biz ko‘radigan asosiy qism bu xarid sohasidir. Internet xarid sohasi bu elektron
tijoratning bir qismi deb oladigan bo‘lsak, hozirda bu sohaga qiziqish insonlar
tomonidan keng qiziqish bildirilmoqda. Misol sifatida Alibaba, amazon internet
do‘kon vazifasini bajaradigan kompaniyalarning daromadlarining qanchalik yuqoriligi
ko‘rsatib bermoqda. Hozirgi rivojlanishning ilk qadamlarini tashlab bo‘lgan
O‘zbekiston oldida qiladigan bir qancha ishlar kutib turibdi. Eng avvalo elektron tijorat
sohasini huquqiy masalalarini aniq bir hujjat bilan tartibga solish. Bunday hujjat
O‘zbekiston hududida bormi? Albatta bor. Bu hujjatni amalda kimlar tatbiq etadi? Buni
yurisprudensiya sohasida tahsil olgan oliy o‘quv yurt bitiruvchilari amalga oshiradilar.
Shu soha bitiruvchilarining zamonaviy IT dasturlari va elektron tijorat amalga
oshirishuvchi internet saytlari bilan ishlash ko‘nikmasi qay darajada? Tan olib
aytishimiz kerakki hozirgi kunda oliy o‘quv yurtlarda bu yo‘nalishlarda ilk qadamlar
tashlangan, lekin mukammal darajada yo‘lga qo‘yilgan deb ayta olmaymiz. Shu
sababdan elektron tijorat yo‘nalishida ishlayotgan huquqshunoslarni soha bo‘yicha
shug‘ullanuvchi vazirliklarning hamkorligida malaka oshirish kurslarini tashkil etish,
|
| |
Elektrodlar turlari - Mashinasozlik texnologiyasi

Elektrodlar turlari: Ishlatiladigan qoplamlar nihoyatda xilma-xil bo’lgani uchun elektrodlar GOST bo’yicha qoplamlarining tarkibiga qarab emas, balki nima payvandlanishi, chok metali hamda ana shunday turdagi elektrodlar bilan payvandlanganda hosil bo’ladigan payvand birikmalarning mexanik xossalariga qarab turlarga bo’linadi. Elektrodning har qaysi turiga elektrodlarning bir nechta rusumi mos keladi. Masalan, E42 turiga OMA-2, ANO-6, MEZ-04 va boshqa elektrodlar to’g’ri keladi. Elektrodning rusumi uning sanoat belgisi bo’lib, odatda, o’zak va qoplamani tavsiflaydi.
GOST 9467-75 «Konstruksion va issiqqa chidamli po’latlarni elektr yoy yordamida payvandlashda ishlatiladigan metall elektrodlar. Elektrod turlari». Uglerodli va kam legirlangan konstruksion po’latlarni payvandlash uchun elektrodlarning to’qqiz turi: E42, E42A, E46, E46A, E50, E50A, E55, E60; mustahkamligi oshirilgan va yuqori bo’lgan legirlangan konstruksion po’latlarni payvandlash uchun besh turi: E70, E85, E100, E125, E150 ko’zda tutilgan. Bundan tashqari, issiqqa chidamli po’latlarni payvandlash uchun elektrodlarning to’qqiz turi: E09M, E09MX, E09X1M, E05X2M, E09X2M1, E09X1MF, E10X1M1NFB, E10X3M1BF, E10X5MF mo’ljallangan.
Elektrodning turi E harfi va chok metalining kafolatlanadigan mustahkamlik chegarasini 10-1MPa hisobida ko’rsatadigan raqam bilan belgilanadi. A harfi shu elektrod bilan eritib qoplangan chok metalining plastik xossalari yuqoriligini ko’rsatadi. Bunday elektrodlar eng ma‘suliyatli choklarni payvandlashda ishlatiladi. Uglerodli va legirlangan konstruksion po’latlarni payvandlashga mo’ljallang ko’pchilik elektrodlarning o’zaklarini tayyorlash uchun Sv-08 va Sv-08A rusumli simlar qo’llanadi.
|