nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Donni qayta ishlash korxonasining bosh plani bilan tanishish - bet 13

|
Donni qayta ishlash korxonasining bosh plani bilan tanishish
|
bet | 13/13 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 8,93 Mb. | | #260252 |
Bog'liq DONNI QAYTA ISHLASH KORXONASINING BOSH PLANI BILAN TANISHISH. «Kuzbass-M1» rusumli xamir bo’laklovchi mashina:
1-tasmali transportyor; 2-aylanuvchi boshcha; 3-burchakli quvur; 4-panjara; 5-voronka; 6-xamir yuklovchi bunker; 7-shnek; 8-shturval; 9-zanjirli uzatma; 10-bosh val; 11-shkiv bloki; 12-zanjirli uzatma; 13-yulduzchalar bloki; 14-zanjirli uzatma; 15-ponasimon tasmali uzatma; 16-elektrodvigatel; 17-zanjirli uzatma; 18-val; 19-xrapovikli mexanizm; 20-zanjirli uzatma.
Sirti kesilgan baton.
SHahar batoni.
Oddiy qoqnonlar.
«Obi-non»
Xulosa
Malakaviy bitiruv ishim shu kunga qadar mutaxassislik va umumta’lim fanlaridan olgan bilimlarimning yakunlovchi hisoboti bo’lib, bunda olgan bilimlarim chuqurlashdi, hususan don va don maxsulotlarini boyitish usullarini o’rgandim, undan turli xil maxsulotlar ishlab chiqish usullarini,, non maxsulotlarini assortimentlarini va ularni boyitish usullarini o’rganib shu bilimlarimni kelajakda amaliyotda tadbiq etaman.
Malakaviy bitiruv ishimni bajarayotganda butun o’quv jarayonida olgan bilimlarim namoyon bo’ldi.
Keyingi yillarda donda yadroviy parchalanishning ikkilamchi radioaktiv moddalari mavjudligi kuzatilmoqda. Bu moddalar bilan atmosfera havosi, tuproq, suv, atmosfera yog’inlarining va shundan kelib chiqib don, sabzavotlar, mevalar va sut, baliq mahsulotlarining zararlanishiga, yadroviy qurol sinovlarini o’tkazilishi, yadroviy reaktorlar va qurilmalaridagi baxtsiz hodisalar (masalan, chernobil AESidagi portlash) sabab bo’lmoqda. Shu munosabat bilan don va don mahsulotlarining radioaktiv zararsizligini nazorat qilish dolzarb muammoga aylandi. Don va don mahsulotlarini zararsizlantirish usullari ishlab chiqilgan.
Daladan yig’ishtirib olinmagan va qishda atmosfera yog’inlari ostida qolgan g’alla ekinlarining doni zaharli bo’lishi mumkin. Zamburug’larning don yog’ fraksiyasiga ta`sir qilishi natijasida, odamda alimentar septik angina kasalligi rivojlanishi mumkin. Nonning zaharlanishiga Asp.flavus zamburug’lari ajratib chiqaradigan zaharlar (toksinlar) ham sabab bo’lishi mumkin. Bu zamburug’lar ajratib chiqaradigan zaharli moddalar mikotoksinlar deb ataladi. Zamburug’lar donda, unda va nonda rivojlanishi mumkin. SHuning uchun bu zaharli moddalarning donda, unda, nonda, va mog’or zamburug’laridan olinadigan ferment preparatlarda mavjud bo’lishini nazorat qilish lozim
ADABIYOTLAR
|
| |
aksincha, sovuq rang o`zidan sovuqroq rang yonida iliqroq tuyulishi mumkin. Ko'rinuvchi yorug'lik ranglarining to'lqin uzunligini biling

|
aksincha, sovuq rang o`zidan sovuqroq rang yonida iliqroq tuyulishi mumkin. Ko'rinuvchi yorug'lik ranglarining to'lqin uzunligini biling
|
bet | 13/15 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,04 Mb. | | #247733 |
Bog'liq Dinamika asoslariaksincha, sovuq rang o`zidan sovuqroq rang yonida iliqroq tuyulishi mumkin. Ko'rinuvchi yorug'lik ranglarining to'lqin uzunligini biling.
Ko'rinadigan yorug'likning spektri qizil, to'q sariq, sariq, yashil, ko'k, indigo va binafsha ranglariga mos keladigan to'lqin uzunliklarini o'z ichiga oladi. Inson ko'zlari rangli qirmizi timsoliga qaramasdan, mos keladigan to'lqin uzunligi yo'q, chunki u miya qizil va binafsha o'rtasida interpolyatsiya qilish uchun foydalanadigan makkorlikdir. Nikola Nastasich, Getty Images
Inson ko'zlari, 400 nm (binafsha) dan 700 nmgacha (qizil) to'lqin uzunliklari bo'ylab rangni ko'radi. 400-700 nanometrdan keladigan yorug'lik ko'rinadigan yorug'lik yoki paydo bo'ladigan spektrga o'xshaydi, chunki odamlar uni ko'rishlari mumkin, ammo bu diapazondan tashqaridagi nur boshqa organizmlarga ko'rinishi mumkin, lekin inson ko'zlari tomonidan algılanmıyor. Qizil, to'q sariq, sariq, ko'k, indigo va binafsha ranglar yordamida tor dalgaboyu chiziqlariga mos ranglar (monoxromatik yorug'lik) ROYGBIV qisqartmasi yordamida o'rganilgan sof spektrli ranglardir. Ko'rinmas nurning ranglariga mos keladigan to'lqin bo'yi va siz ko'rib turgan boshqa ranglar haqida bilib oling:
Ko'zni ko'rgan nurning ranglari va to'lqin uzunligi
Ba'zi odamlar ultrabinafsha va infraqizil intervallarni boshqalardan ko'ra ko'proq ko'ra oladilar, shuning uchun qizil va maykalarning "ko'rinadigan yorug'lik" qirralari yaxshi aniqlanmagan. Bundan tashqari, spektrning bir uchiga yaxshiroq qarash, siz spektrning boshqa uchiga yaxshi ko'rinishingizni anglatmaydi. Siz o'zingizni prizma va qog'oz varag'i yordamida tekshirishingiz mumkin. Qog'oz ustiga kamalakni olish uchun prizma orqali yorqin oq nuri porlaydi. Kenarlarni belgilang va kamalakni boshqalar bilan taqqoslang.
violet : 380-450 nm (688-789 THz chastotani)
ko'k : 450-495 nm
yashil : 495-570 nm
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
aksincha, sovuq rang o`zidan sovuqroq rang yonida iliqroq tuyulishi mumkin. Ko'rinuvchi yorug'lik ranglarining to'lqin uzunligini biling
|
Zodiak yulduz turkumlarini o

|
Zodiak yulduz turkumlarini o
|
bet | 1/4 | Sana | 16.08.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #269553 |
Bog'liq Мақола Ой ёрдамида Зодиак Навоий (2)
5-sho‘ba:
ZODIAK YULDUZ TURKUMLARINI O‘RGANISHDA ZAMONAVIY INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH.
Qahhorov Siddiq Qahhorovich
BuxDU, pedogogika fanlari doktori, professori,
Avezmurotov Ollayor
UrDU, “Fizika” kafedrasi dotsenti.
Avezmuratova Zebo Allayarovna
UrDPI, “ Fizika-matematika va texnologik ta’lim fanlari”
kafedrasi dotsenti v/b.
Annotatsiya: Ushbu maqolada Stellarium dasturi asosida astronomiya fanidan amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish, kuzatishlar olib borish xususan Zodiak yulduz turkumlarini chuqurroq o‘rganish yuzasidan uslub bayon etilgan. Bu uslubdan astronomiya fanini o‘qitishda o‘qituvchilar, ushbu fanga qiziquvchi talabalar va o‘quvchilar foydalanishi mumkin.
Аннотация: В данной статье изложена методика организации практических занятий по предмету астрономии на основе программы Stellarium, методика проведения наблюдений, в частности методика углубленного изучения созвездия Зодиака. Данной методикой могут вопользоваться преподаватели при обучении предмету астрономии, студенты и учащиеся интересующиеся астрономией.
Annotation: In this paper presents the observations at the practical lessons, especially the observation of Zodiak stars received by Stellarium programs. This method are useful for a teachers, students and interesting persons.
Kalit so‘zlar: Ekliptika, Antares, Zodiak, Hut, Hamal, Savr, Javzo, Saraton, Asad, Sunbula, Mezon, Aqrab, Qavs, Jaddi, Dalv, Oy, Stellarium dasturi.
Ключевые слова: Эклиптика, Антарес, Зодиак, Рыбы, Овен, Телец, Близнецы, Рак, Лев, Дева, Весы, Скорпион, Стрелец, Козерог, Водолей, Луна, программ «Stellarium».
Key words: Ecliptic, Antares, Zodiac, Fish, Aries, Taurus, Twins, Cancer, Lion, Virgo, Scales, Scorpion, Sagittarius, Capricorn, Aquarius, programs "Stellarium".
|
| |
М у н д а р и ж а саҳифа бети

М у н д а р и ж а саҳифа бети
Download
1,04 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
17.12.2023
Hajmi
1,04 Mb.
#121186
Download
1,04 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
М у н д а р и ж а саҳифа бети
Download
1,04 Mb.
Matnni ko'rish
жойбары ҳәм есабы.” - М у н д а р и ж а саҳифа бети

жойбары ҳәм есабы.”
Менинг курс ишимни тайёрлашда, Водород сульфид гази билан
тўйинган абсорбентни регенерация қилиш жараёни хақидада.
Бизга маълумки бугунги кунга келиб дунёда табиий газни қайта
ишлаш заводлари газни заҳарли бирикмалардан тозалашда абсорбция ва
адсорбция,
жараёнларидан
тенг
фойдаланилиб
келинмоқда.
Бу
технологиялардан абсоорбцион тозалаш усули кенг тарқалган бўлиб
абсорбент сифатида МЭА, ДЭА, ТЭА, МДЭА яъни этанол амин сақловчи
эритмалардан кенг қўлланилиб келинмоқда. Ундан ташқари Цеолитлардан
хам кенг қўлланилмоқда. Бу модда нордон газларни яхши тозалайди. Мен
курс ишини бажаришда ушбу Абсорбцион методдан фойдаланиб кўриб
чиқдим. Ундан ташқари курс ишининг асосий қурилмасини материал,
иссиқлик, гидравлик ва механик ҳисоблари ҳисобланди.
28
|
Фойдаланилган адабиётлар - М у н д а р и ж а саҳифа бети

Фойдаланилган адабиётлар. 1. И. А. Каримов «Жаҳон молиявий – иқтисодий инқирози, Ўзбекистон
шароитида уни бартараф этишнинг йўлари ва чоралари», Тошкент –
«Ўзбекистон», 2009 йил.
2. И.А. Каримов «Ватанимизнинг тинчлиги ва хавфсизлиги ўз куч-
қудратимизга, халқимизнинг ҳамжиҳатлиги ва букилмас иродасига
боғлиқ», Тошкент: «Ўзбекистон», 2004 йил.
3. Тўраев Т.Б. Менглиев Ш.Ш. Ишлаб чиқариш корхоналарини
лойихалаш асослари фани бўйича ўқув услубий мажмуа. Тошкент-
2013.
4. Нуруллаев Ш.Н. Арипджанов О.Ю. Ёқилғи ва углеродли моддалар
кимёвий технологияси фани бўйича ўқув услубий мажмуа Тошкент-
2013. .
5. Баннов П.Г. Процессы переработки нефти. Издат. Москва-2000
Стр.116.
6. Регламенты установок каталитического риформинга. Л-35-11/300, Лч-
35-11/600.
7. Средин В.В. Тарасенков П.М. Оборудование и трубопроводы
установок каталитического риформинга и гидроочистки. 1963.
8. Современные катализаторы нефтепереработки. – ЦНИИТЭ нефтехим,
1999.
9. Бориов Г.С. Брыков В.П. Дытнерский Ю.И. Основные процессы и
аппараты химической технологии: Пособие по проектированию.
Химия, 1991. Стр.496
10. С.А.Фармазов. Эксплуатация оборудования нефтеперерабатывающих
заводов. Издат. Химия 1969г.
11. Молоканов Ю.К. Процессы и аппараты нефтегазо-переработки.
Москва Химия-1980г.
12. Поникаров.И.И. Поникаров С.И. Рачковский С.В. Расчеты машин и
аппаратов химических производств и нефтегазопереработки (примеры
и задачи). Альфа-М, 2008. -720стр.
Guruh talabasi Bo’stonov Muslimbek 7

|
Guruh talabasi Bo’stonov Muslimbek 7
|
Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,48 Mb. | | #248774 |
Bog'liq Muslimxon
623-21-guruh talabasi
Bo’stonov Muslimbek
7-amaliy mashg`ulot. Edpuzzle platformasi yordamida interaktiv videolar yaratish.
1. Edpuzzle platformasida talaba sifatida ro`yxatdan o`ting.
2. https://edpuzzle.com/content misol sifatida ushbu havolaga kiring.
3. Yaratgan interaktiv videoni Hemisga joylang.
Havola: https://edpuzzle.com/media/62510f579623379b0f3a95076
8-amaliy mashg`ulot. Youtube uchun o‘quv videosini yaratish.
1. O`quv video yarating
2. Yaratilgan videoni Youtubega joylang
3. Youtubedan vedeolarni yuklab olishni o`rganing
Yaratilgan Vedio havolasi: https://youtu.be/sU4wyipVhJY?si=8kD8OJoy_yzu4fCs
9-amaliy mashg`ulot. Ta’lim jarayonida Classroom texnologiyasidan foydalanish.
1. Classroom platformasi bilan tanishing.
2. Classroom texnologiyasidan ta’lim jarayonida foydalanishni o`rganing.
https://classroom.google.com/c/NjgyMTAyNDU5ODg0?cjc=4k4uhjv
|
| |
ТЕХНОЛОГИК ЖАРАЁННИНГ - М у н д а р и ж а саҳифа бети

16
ДЕСОРБЦИЯ
Абсорбердан чиқиб кетаётган суюқ ютувчи
таркибидаги эриган газларни
ажратиб олиш жараёни десорбция деб аталади. Десорбциянинг асосий мақсади
ишлатилган абсорбентни регенерация қилиш ҳамда ютилган газни ҳайдаш ёки
ректификация усули билан ажратиб олишдан иборатдир. Саноатда десорбциянинг
турли усуллари қўлланилади. Аралашманинг табиатига кўра десорбциянинг у ёки
бошқа усули танлаб олинади. Суюқликда ютилган компонент қуйидаги усулларда
десорбция қилинади: 1) инерт газ ёки сув буғи ёрдамида
ажратиб олинади;
2) абсорбентга иссиқлик бериш билан ажратиб олинади; 3) абсорбция жараёнидан
кейин абсорбентнинг босимини камайтириш натижасида ажратиб олинади.
Инерт газ ёки сув буғи таъсирида десорбция қилиш. Бу
усулда
ютилган газни десорбция қилиш учун инерт газ ёки сув буғи ишлатилади. Бунда
инерт газ ёки сув буғи суюқлик билан бевосита бир-бирига таъсир қилади.
Тақсимланаётган компонентнинг парциал иш босими суюқлик устидан десорбция
қилинаётган агент босимига қараганда юқори бўлгани
учун бу компонент
суюқликдан газ оқимига ёки сув буғига ўтади. Ютилган газни суюқликдан ажратиб
олиш учун десорбция жараёни инерт газ ва сув буғи таъсирида қарама-қарши
йўналишда насадкали колонналарда олиб борилади. Инерт газ сифатида ҳаво
ишлатилади, ютилган газ эса у билан аралашиб кетади. Бундай десорбция усули газ
аралашмасидан ажратиб олинган компонент бошқа мақсадларда ишлатилмаган
ҳолларда қўлланилади.
Абсорберга иссиқлик бериш йўли билан ютилган газни ажратиб олиш.
Десорберга иссиқлик берилганда, масалан, у сув буғи билан иситилганда, суюқликда
десорбция қилинаётган компонент билан абсорбентнинг ҳам бир қисми
буғланади. Ҳосил бўлган аралашмалардан керакли компонентни ажратиб олиш учун
ректификация усули қўлланилади.
АСОСИЙ 
ҚУРИЛМАНИНГ - М у н д а р и ж а саҳифа бети

АСОСИЙ
ҚУРИЛМАНИНГ
ТЕХНОЛОГИК ҲИСОБИ
21
ASOSIY QURILMANING TEXNOLOGIK HISOBI
MDEA eritmasini miqdori vaqt birligida absorber-desorber sistemasidagi
sirkulyasiyasi xom-ashyo sarfining va undagi nordon komponentlarning
miqdoriga qarab aniqlanadi. Agar yillik quvvatimiz 4.400.000.000 m
3
/yiliga
bo’lsa ishchi kunni to’rt chorakka bo’lib o’rganadigan bo’lsak.
Material balansini tuzamiz
G= 1400 000 000 / 360*24= 162037 m
3
\s
Bir soniyada
G=162037 / 3600 = 45,01 m3/sekund
Desorberning issiqlik balansi
Desorberning issiqlik balansi tuyingan eritmaning chiqish temperaturasini
aniqlash maqsadida aniqlanadi.
Qabc=2.525m³/s · 381+2.401m³k · 516 kkal/m³ =2200.9kkal/soat
QHp=Qc+Qp+Qabc=2035995.5 kkal/soat
22
Qп=00,3·2035995,5=61079.8 kkal/soat
QHp=φHп-(φor+Qn)
QHp=2035995.5-1938923.1+319671.6=777400kkal/soat
QHp
MDEA eritmasining miqdorini grafikdan topamiz
Bu erda,
– xom-ashyodagi nordon komponentlar miqdori
(%)
MDEA ning 45% li suvli eritmasining
dagi zichligi (aparatga
kirishdagi)
Regeneratsiyalangan MDEA ning mol miqdori 1 jadvalda keltirilgan.
Tozalangan gazning miqdori hisobi 2-jadvalda keltirilgan.
Metan, Etan ma’lum miqdorda suvda eriydi, shunga ko‘ra MDEA ning suvli
eritmasida ma’lummiqdorda metan, etan eriydi. Vaqt birligi ichida erigan metan,
etan miqdori quyidagiga teng:
Jadval-1 Regeneratsiyalangan MDEA eritmasining mol miqdori hisobi
Komponent
Mol
massa
Miqdori
Tarkibi
kg/soat
kmol/soat
massa
ulush
mol ulush
18,0
146720
8151
0,8498
0,9504
17,11
61,1
25900
424
0,1500
0,0495
3,02
34,0
20
0,6
0,0001
0,000069
0,00
44,0
20
0,4
0,0001
0,000046
0,00
∑
-
172660
8576
1,0000
1,000015≈
≈1,0000
20,13≈
≈20,1
23
Bu erda
va
–normal bosim va haroratda metan va etanning suvda
eruvchanligi
;
–MDEA eritmasidagi suvning xajmiy sarfi.
erish sodir bo‘ladigan xarorat. Uglevodorodlarni erish haroratini
ga teng deb
olamiz.
2-jadval Tozalangan gaz xisobi.
Miqdo
ri
Mol
massa
mas
sa
Miqdor
Mol
tarkibi
mol
ulush
Miqdor
Tarkibi
massa
ulush
16
234880
0,734
11,74
167770
0,5072
30
31360
0,098
2,94
42000
0,1270
44
24000
0,075
3,30
47143
0,1426
58
26560
0,083
4,82
68771
0,2078
34
2560
0,008
0,272
3886
0,0117
44
640
0,002
0,088
1257
0,0037
∑
-
320000
1,000
23,16
≈
≈23,2
330827
1,0000
3-Jadvalda tozalangan gaz xisobi
Miqdo
ri
Mol
mass
a
Miqdor
Mol
tarkibi
mol ulush
Miqdor
Tarkibi
massa
ulush
16
234877
0,7414
11,86
167760
0,5151
30
31356
0,0990
2,97
41995
0,1289
44
24000
0,0758
3,34
47143
0,1448
58
26560
0,0838
4,86
68771
0,2112
34
4
0,0000126 0,00
6
0,0000184
44
5
0,0000113 0,00
10
0,0000307
24
∑
-
316802
1,0000239
≈ ≈1,0000
23,03≈2
3
325685
1,0000491
≈ ≈1,0000
Tozalangan gazdagi metan, etan uglerod (II) oksid, vodorod sulfidning sarfi
quyidagiga teng:
Bu erda
=0,0015 –tozalangan gazdagi uglerod (II)
oksid, vodorod sulfid miqdori.
Indeksidagi “o” –tozalangan gaz.
“s” –tozalanmagan gaz.
Tozalangan gaz tarkibi 3-jadvalda berilgan.
MDEA eritmasiga yutilgan gaz sarfi teng kg/soat
Nordon gazlar bilan to‘yingan MDEA ning sarfi.
|
Texnika madaniyati reja: 1 Texnika madaniyatning shakllanishi

|
Texnika madaniyati reja: 1 Texnika madaniyatning shakllanishi
|
bet | 1/3 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 8,95 Kb. | | #259595 |
Bog'liq Texnika madaniyati-azkurs.org
Texnika madaniyati
TEXNIKA MADANIYATI Reja: 1 Texnika madaniyatning shakllanishi. 2. Zamonaviy madaniyatda texnikaning ahamiyati. 3. Ommaviy madaniyat. Zamonaviy madaniyatni texnikaviy, texnika hukmdorligi, dunyoviy-elektron yoki axborot madaniyati deb ataydilar. Bunday munosabat hozirgi madaniyatda fan va texnikaning o‘rni muhimligini ko‘rsatadi. «Zamonaviy» yoki «Yangi» fan antik yoki o‘rta asrlardagi fandan tubdan farQ Qiladi. Agar, ilgarilari fan dunyoni asl holda, unga dahlsiz o‘rgangan bo‘lsa, endi esa, fan bilish, yaratish, ixtiro, loyiha tuzish kabi jarayonlarni mujassamlashtirib «inson idroki yordamida hal bo‘ladigan muammolarga e’tiborini jalb QilmoQda». Hozirgi fanning jo‘shQin Qiyofasi mana shundan iborat. HaQiQatni anglashga urinish o‘rniga insonning QiziQish va ehtiyojlari mos keluvchi aniQ imkoniyatlarni hisobga olish harakati ustun bo‘lmoQda. Fan va madaniyatdagi yangi yo‘nalish shakllanishining boshlanishi Uyg‘onish davri bilan bog‘liQ. (XIV-XVI asrlar). Uyg‘onish-Evropa madaniyati taraQQiyotidagi muhim davr bo‘lib, davriy jihatdan o‘rta asrlarga mansub. BiroQ, bu davr mutlaQo yangi madaniyat bosQichini ochdi. Shaharlar ko‘payishi, Yevropada ichki va tashQi savdoning vujudga kelishi, hunarmandchilikning rivojlanishi Yevropa madaniyatida yangi yo‘nalishlarning paydo bo‘lishiga olib keldi. QisQa vaQt ichida o‘rta asrlar jamiyatida moddiy madaniyat va texnologiyalar o‘zgarib ko‘plab muhim ilmiy kashfiyotlar Qilindi. Buyuk geografik kashfiyotlar diniy «dunyo Qiyofasini» o‘zgartirdi, aQliy va iQtisodiy hududni kengaytirib jahon savdosini vujudga kelishiga sabab bo‘ldi. Antik davr merosini o‘rganish yangi falsafiy yo‘nalishlar paydo bo‘lishiga turtki bo‘lib inson va tabiatning o‘zaro munosabatlarida mutlaQo o‘zgacha andoza shakllandi. Jamiyatdagi shaharliklar orQasida «gumanizm» deb nomlanuvchi yangi g‘oya shakllandi. Bu nom inson haQidagi yangi dunyoviy fandan (studia humanitatis) kelib chiQQan bo‘lib, ilgarigi «ilohiyat haQidagi fanni» (studio divinus) asta-sekin siQib chiQardi. Insonparvarlik g‘oyasi Quyidagi xususiyatlarga ega:
|
| |
15- labaratoriya ishi raqamli iqtisodiyotda axborot xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy usullari va vositalari ishning maqsadi 15-labaratoriya IAKT

|
15- labaratoriya ishi raqamli iqtisodiyotda axborot xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy usullari va vositalari ishning maqsadi
|
Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 459,54 Kb. | | #122922 |
Bog'liq 15-labaratoriya IAKT
15- LABARATORIYA ISHI
RAQAMLI IQTISODIYOTDA AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING ZAMONAVIY USULLARI VA VOSITALARI
Ishning maqsadi: Axborot xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy usullari va vositalari bilan ishlash ko‘nikmasini hosil qilish.
Kerakli apparat va dasturiy ta’minotlar: kompyuter, Windows operatsion tizim, MS Office dasturlari.
Nazariy qism: Iqtisodiyotning turli subyektlari oʻrtasida raqamli oʻzaro oʻta bogʻliqlik sharoitida xavfsiz axborot muhitini yaratish barqaror raqamli iqtisodiyotni shakllantirishning ajralmas elementiga aylanadi. Axborot xavfsizligi nuqtai nazaridan koʻplab raqamli texnologiyalar orasida katta ma’lumotlar, buyumlar interneti va sun’iy intellekt texnologiyalari boshqarilishi murakkab boʻlgan yoʻnalishlar hisoblanadi.
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida axborot xavfsizligiga tahdidlar sonining ortib borishi raqamli texnologiyalardan foydalanishning doimiy ravishda murakkablashuvi va takomillashuvi bilan bogʻliq. Soʻnggi yillarda yirik tashkilotlarda boʻlgani kabi kichik tashkilotlarning biznes faoliyatiga nisbatan ham tez-tez va jiddiy axborot xujumlari uyushtirilmoqda.
Laboratoriya ishini mustaqil bajarish uchun topshiriqlar:
1-Topshiriq. Windows operatsion tizimida yashirin papka yarating.
2-Topshiriq. MS Excel dasturida berilgan jadvaldagi kiritilgan summalarni, matnlarni va hisoblanadigan formulani ko‘rinmas holatga keltiring.
3-Topshiriq. MS Word dasturida yaratilgan hujjatni parollashni ko‘rsating.
Laboratoriya ishi hisobotining tarkibi:
1. Ish stolida o‘z familiyangiz va guruh nomi bilan papka oching.
2. Papka ichida – MS Wordda matnli hujjat “ism_laboratoriya_13” nomi bilan hujjat (hisobot) yarating.
3. Hisobot titul varag’ini yarating. (namuna keltirilgan)
4. Yaratilgan hujjatga talablar:
-hisobotda laboratoriya mavzusi va bajarilgan ishlar ketma ketligi keltiriladi va yakunida bajarilgan ish bo‘yicha qisqacha xulosa yoziladi.
-hisobotda tayyorlanadigan matn Times New Roman shriftida 14- o‘lchamida bo‘lishi kerak.
-laboratoriya ishini qabul qiluvchi o‘qituvchini familiyasi va ismi aniq ko‘rsatilishi kerak.
-talaba familiyasi , ismi, guruhi va yo’nalishi aniq ko‘rsatilishi kerak.
5.Hisobotni talaba o‘zini elektron pochtasiga (mail)ga saqlaydi. O‘qituvchi talab qilganda o‘qituvchi elektron pochtasiga yuboradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
15- labaratoriya ishi raqamli iqtisodiyotda axborot xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy usullari va vositalari ishning maqsadi
|
Абсорбернинг босимини камайтириб ютилган газни ажратиб олиш

17
атмосфера
босимида олиб борилса, у ҳолда десорбция қилинувчи компонент
вакуум-насос
ёрдамида тортиб олинади. Эритма таркибидаги десорбция
қилинадиган компонентни бутунлай ажратиб олиш учун кўпинча десорбция
жараёнлари иссиқлик бериш билан биргаликда
паст босим остида олиб
борилади.
АБСОРБЕРЛАРНИНГ ТУЗИЛИШИ
Абсорбция жараёни фазаларни ажратувчи юзада рўй беради. Шу
сабабдан абсорберларда иложи борича газ ва суюқлик ўртасидаги контакт
(тўқнашув) юзасини кўпайтириш зарур. Фазаларнинг тўқнашув юзасини
ҳосил қилиш усулига кўра, абсорберлар шартли равишда қуйидаги турларга
бўлинади: 1) пленкали; 2) насадкали; 3) тарелкали; 4) суюқликни сочиб
берувчи.
Нефть ва газни қайта ишлаш корхоналарида тарелкали ва насадкали
абсорберлар энг кўп тарқалган. 1-расмда тарелкали ва насадкали
абсорберларнинг схематик кўринишлари тасвирланган. Тарелкали абсорбер
(1 а-расм) вертикал жойлашган ускунадан иборат бўлиб, қобиқ 1 нинг
юқориги қисмида абсорбентнинг газ оқими билан чиқиб
кетмаслиги учун
томчи ажратгич 2 ўрнатилган. Тарелкалар 3 нинг устида газ оқими билан
абсорбентнинг тўқнашуви юз беради. Абсорберни таъмирлаш ва унинг ички
қисмларини монтаж қилиш учун 4-5 та тарелкаларнинг оралиғига қопқоқли
туйнуклар 4 жойлаштирилган. Қобиқнинг пастки қисми таянч гардиши 5 га
пайванд қилинган.
18
1-расм. Абсорберлар:
а-тарелкали: 1-қобиқ; 2-томчи ажратгич; 3-тарелка; 4-қопқоқли туйнук;
5-таянч гардиши; б-насадкали: 1-қобиқ; 2-тақсимловчи тарелка; 3-
насадка; 4-таянч панжараси; 5-қопқоқли юклаш туйнуклари; 6-таянч; 7-
қопқоқли тушириш туйнуклари. Оқимлар: I-тўйинмаган абсорбент; II-
қуруқ газ; III-ҳўл газ; IV-тўйинган абсорбент.
Насадкали абсорбер (1 б-расм) нинг юқориги қисмида регенерация
қилинган абсорбент учун тақсимловчи тарелка 2 ўрнатилган. Насадкали
қатлам таянч панжараси 4 нинг устига жойлаштирилган. Абсорберни
насадка билан юклаш ва уни тушириш туйнуклар 5 ва 7 орқали
амалга
оширилади.
Нефтга йўлдош бўлган газларни ажратишда абсорберлардаги босим
1,6-2,0 МПа, табиий газнинг компонентларини ажратишда эса 4,0-7,5 МПа
ни ташкил этади. Абсорбердаги ҳарорат ишлатиладиган совитувчи
агентнинг ҳароратига боғлиқ бўлади, масалан, пропанни ажратиб олишда
минус 40
0
С, этанни ажратиб олишда эса минус 80-100
0
С атрофида бўлади.
Inflyasiya, uning kelib chiqish sabablari va turlari

|
Inflyasiya, uning kelib chiqish sabablari va turlari
|
bet | 11/14 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 265,62 Kb. | | #233145 |
Bog'liq Makroiqtisodiy barqarorlik inqiroz , ishsizlik va inflatsiya.4.Inflyasiya, uning kelib chiqish sabablari va turlari
Inflyasiya makroiqtisodiy beqarorlikning ko‘rinishlaridan biri hisoblanadi.
Inflyasiya (lotinchainflatio-shishirilgan) tushunchasi birinchi marta shimoliy Amerikada 1861-1865 yillardagi fuqarolar urushi davrida ishlatilgan va muomaladagi qog‘oz pullarning ko‘payib ketishini anglatgan.
Iqtisodiy adabiyotlarda “inflyasiya” tushunchasi XX asrda, birinchi jahon urushidan keyin keng qo‘llanila boshlagan.
Inflyasiya- bu pul aylanish kanallarining ortiqcha pul massasi bilan to‘lib ketishi oqibatida narxlar o‘rtacha (umumiy) darajasining ko‘tarilib borishini va natijada milliy pul birligining qadrsizlanishi ya’ni uning sotib olish layoqati pasayishini anglatadi.
Inflyasiya narx darajasining barqaror o‘sishi sifatida namoyon bo‘ladi. Bu barcha narxlarning bir vaqtda muqarrar o‘sib borishini bildirmaydi. Narxlar nomutanosib o‘sish tamoyiliga ega bo‘ladi. Biri sakrab o‘ssa, boshqasi ancha ma’yoriy sur’atda ortadi, uchinchisi umuman ko‘tarilmaydi.
Deflyasiya – inflyasiyaga qarama-qarshi jarayonni, ya’ni narxlarning umumiy darajasining pasayib borishini bildiradi.
Inflyasiya quyidagilarda namoyon bo‘ladi:
tovar (xizmat)larning mavjud taklifiga nisbatan muomaladagi naqd pullar yoki moliyaviy aktivlar hajmining haddan tashqari ortib ketishida.
pulning sotib olish layoqatining pasayib borishida.
narxlarning uzoq muddatli umumiy o‘sishida.
Inflyasiya – bu pul birligining qadrsizlanishi va shunga mos ravishda tovar narxlarining o‘sishidir.
Muomalada bo‘lgan pul birligi miqdorining tovarlar narxi summasidan oshib ketishi va buning natijasida tovarlar bilan ta’minlanmagan pulning paydo bo‘lishi pulning qadrsizlanishi, ya’ni inflyasiyani bildiradi.
Inflyasiya bozor xo‘jaligining har xil sohalarida takror ishlab chiqarish nomutanosibliklari tug‘diradigan murakkab ijtimoiy-iqtisodiy hodisadir.
Qog‘oz pul tovarlarga, oltinga va o‘z qadrini, barqarorligini saqlab qolgan chet el valyutalariga nisbatan qadrsizlanadi.
Inflyasiya narx indeksi yordamida bazis davrga nisbatan aniqlanadi.
Narx indeksi – bu joriy davrdagi narxlarning (Rj) bazis davrdagi narxlarga (Rb) nisbatidir.
Masalan, iste’molchilik tovarlariga narx indeksi 2010 yil 113, 6; 2002 yil - 118,3 ga teng bulsa, inflyasiya sur’ati quyidagicha bo‘ladi.
Inflyasiya sur’ati =
Iqtisodiy fanda va amaliy hayotda iste’mol va investitsion tovarlar, YAIM, eksport va import tovarlari narx indekslaridan foydalaniladi.
Iste’mol tovarlari narx indeksi Iste’mol savatiga kirgan tovarlarning joriy va bazis davrdagi narxlarini taqqoslash yo‘li bilan aniqlanadi.
|
| |
Kompyuter grafikasining quyidagi turkumlarini ajratib ko’rsatish mumkin

|
Kompyuter grafikasining quyidagi turkumlarini ajratib ko’rsatish mumkin
|
bet | 3/5 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 14,04 Kb. | | #137097 |
Bog'liq Mavzu Grafik axborotlarni tasvirlash asoslari Kompyuter grafik-fayllar.orgKompyuter grafikasining quyidagi turkumlarini ajratib ko’rsatish mumkin:
tijoratga oid
namoyishlarga oid
muhandislikka oid
ilmiy
ko’rgazmaviy
animatsion
Tijoratga oid grafika elektron jadvallarda yoki berilganlar bazasidagi axborotlarni aks ettirish uchun xizmat qiladi. Bu axborotlar ShEHM monitor ekranida grafik, gistogramma, diagramma va xoxlagan boshqa ko’rinishlarda aks ettirilishi mumkin. Bunda grafiklar matn izohlari va ma`lum joylarda shartli belgili izohlar bilan ta`minlanadi.
Tijorat grafikasiga tegishli bo’lgan amaliy dasturlar paketi tasvirni ekranda tezda va qulay ifodalashga qaratilgan, chunki tijorat-chining asosiy maqsadi axborotlarni qayta ishlash jarayonidagi o’zgarishlarni tezda muhokama qilib, tegishli qarorlar qabul qilishdan iboratdir. Tasavvurni yanada oshirish uchun ushbu paketlarda tasvirni turli xildagi grafika shaklida tasvirlash imkoniyati kiritilgan. Bu esa o’z navbatida barcha turdagi tasvirlarni ekranda birgalikda ko’rib, tahlil qilish imkoniyatini oshiradi. Bu paketlarning eng ahamiyatli tomoni shundaki, ular tasvirlarni turli xil shaklda berishdan tashqari aks ettirilgan grafikalarni tahlil qilish imkoniyatini ham beradi. Shu sababli bu paketlarga turli xil matematik tahlil usullari, jumladan statistik tahlil, ehtimollar nazariyasi, iqtisodiy jarayonlar bashorati kabi usullar kiritilganki, ular berilgan axborot to’plamini tahlil qilish imkonini beradi.
Namoyish qilish grafikasi - matn, sxema, eskiz kabi hujjatlarni mashinaviy tasvirini hosil qilib uni namoyish etishga tayyorlash uchun xizmat qiladi. Bu erda eng asosiy vazifa - yuqori sifatli va chiroyli ko’rinishdagi tasvirlar hosil qilishdan iborat. Bu turdagi grafikalarning eng afzal tomoni shundaki, undagi tasvirlar to’plami va ko’rinishini tezda o’zgartirish mumkin.
Injenerlik grafikasi - bunday grafika chizmachilik, loyihalash va konstruktorlik ishlarini avtomatlashtirishda keng qo’llaniladi. Injener-lik grafikasi analiz, sintez, modellashtirish, chizmachilik, boshqarish va shu kabi loyixalashni ishlarini avtomatlashtirishning hamma bosqichlarini o’z ichiga oladi.
Ilmiy grafika - ilmiy izlanishlar uchun xizmat qiladi va geografik, fizik, biologik va boshqa jarayonlarni tadqiq qilishda qo’llaniladi. Ilmiy grafikaning eng asosiy maqsadi ilmiy izlanishlarda hosil bo’ladigan axborotlarni vizuallashtirish -ko’zga ko’rinarli shaklda ifodalashdir. Ayniqsa bu yo’nalish atom energiyasi manbalarini tadqiq qilishda, kosmonavtika, samolyotsozlikda, geografiyada va okeanologiyada - xulas qamrovi katta bo’lgan, tez kechadigan jarayonlarni o’rganishda juda keng qo’llaniladi. Shuningdek, ilmiy izlanishlar natijalarini kerakli shaklda diagrammalar, xaritalar, jadvallar va turli matematik formulalar shaklida tasvirlashdaishlatilishi mumkin.
|
| |
Reja: Ko'pprotsessorli operatsion tizimlar

|
Reja: Ko'pprotsessorli operatsion tizimlar
|
bet | 1/6 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,99 Mb. | | #230249 |
Bog'liq KpQIyCZvOpxEUCuzbjbn6FaLVMkgAXJvbqTYIn4C
Operatsion tizimlarning turlari
Ma’ruzachi: t.f.d., prof. Mirzaakbar Hudayberdiyev
4-Ma’ruza
Reja:
Ko'pprotsessorli operatsion tizimlar
Ko'pdarajali tizimlar
Meynfreymlar operatsion tizimlari
Server operatsion tizimlari
Mijoz-server modeli
Virtual mashina.
Dasturiy ta’minot o’zi nima?
Dasturiy ta’minot deb komputerni boshqarishda ishlatiladigan dastur yoki dasturlar majmuasiga aytiladi.
Shuningdek, dasturiy ta’minot texnik vositalarning mantiqiy davomidir va aniq bir jarayon faoliyatini amalga oshirish uchun dasturiy ta’minot ishlab chiqiladi.
Dasturiy ta’minot 3 turga bo’linadi:
- Tizimli dasturiy ta’minot;
- Amaliy dasturiy ta’minot;
- Dasturlash muxitlari.
Ko'pprotsessorli operatsion tizimlar Ko'pprotsessorli operatsion tizimlar
Ko'p protsessorli operatsion tizim (yoki ko'p yadroli operatsion tizim) - bu bitta kompyuter tizimidagi bir nechta CPU (markaziy protsessor) yoki yadrolardan foydalanish uchun mo'ljallangan operatsion tizim. Aslini olganda, u kompyuterga qayta ishlash quvvatini bir nechta protsessorlar orasida taqsimlash imkonini beradi va shu bilan uning ishlash tezligi va umumiy samaradorligini oshiradi.
Ko'p protsessorli operatsion tizimlarning bir nechta turlari mavjud. Ko'p protsessorli operatsion tizimlarning bir nechta turlari mavjud. Eng keng tarqalganlardan ba'zilari:
Simmetrik ko'p ishlov berish (SMP): SMP tizimida barcha protsessorlar bir xil xotiradan foydalanadi va bir xil operatsion tizimda ishlaydi. Ushbu turdagi tizim odatda PC va serverlarida qo'llaniladi.
Asimmetrik multiprocessing (AMP): AMP tizimida har bir protsessor o'z xotirasiga ega va o'z operatsion tizimini boshqaradi. Ushbu turdagi tizim odatda o'rnatilgan tizimlarda, masalan, avtomobillarda yoki sanoat boshqaruv tizimlarida qo'llaniladi.
Klasterli ko'p ishlov berish: Klasterli ko'p ishlov berish tizimida bir tizimni tashkil qilish uchun bir nechta kompyuterlar bir-biriga ulanadi. Klasterdagi har bir kompyuter o'z operatsion tizimi va xotirasiga ega.
|
| |
Mavzu: Adobe Photoshop dasturi interfeysi va ishlash asoslari

|
Mavzu: Adobe Photoshop dasturi interfeysi va ishlash asoslari
|
bet | 5/5 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 14,04 Kb. | | #137097 |
Bog'liq Mavzu Grafik axborotlarni tasvirlash asoslari Kompyuter grafik-fayllar.orgMavzu: Adobe Photoshop dasturi interfeysi va ishlash asoslari.
Adobe Photoshop dastur haqida umumiy ma’lumot.
A dobe PhotoShop dasturni ishga tushirish uchun Windows ning asosiy menyu tugmasini bosamiz, uning ichidan Programmы bo’limini tanlaymiz va Adobe nomli guruxdan Adobe PhotoShop nomli buyruqni tanlaymiz. Natijada quyidagi oyna xosil qilinadi
U shbu oynaning yuqorisida menyu satri joylashgan. U quyidagi qismlardan iborat: Fayl (File), Pravka (Edit), Risunok (Image), Sloy (Layer), Vыdelenie (Select), Filtr (Filter), Vid (View), Okno (Window) va Pomoщ (Help).
Uning tagida ish qurollarning xususiyatlari soxasi (Panel Svoystv - Options bar) joylashgan. Agar ushbu soxa ekranda yo’q bo’lsa uni Okno (Window) menyusidagi Svoystva (Options) buyrug’i yordamida ekranga chiqarishimiz mumkin.
Hususiyatlar soxasi pastida ish soxasi joylashgan bo’lib, uning chap tomonida ish qurollar soxasini (panel Instrumentov - Toolbox) ko’rishimiz mumkin. Ish soxasining o’ng tomonida xar hil yordamchi soxalar joylanishi mumkin: Sloi - Layers, Istoriya - History, Кanalы - Channel, Sveta - Color, Stili Style, Svoystva kisti - Brushes, Svoystva shriFta – Character va xokazo. Ushbu soxalarni ham Okno(Window) menyusidagi buyruqlari yordamida ekranga chiqarishimiz va ekrandan olib
tashlashimiz mumkin.
Yordamchi soxalarni kichkinashtirishimiz ham mumkin. Buning uchun soxaning yuqorisidagi kichkinalashtirish (svernut) tugmasidan Foydalanamiz.
Yordamchi soxalarda bizga eng kerakli bu ish qurollar soxasi (panel Instrumentov -Toolbox) va qatlamlar soxasi (Sloi- Layers). Yangi PhotoShop Faylini yaratish yoki eski Faylni qayta ochish uchun menyu Fayldagi Sozdat va Otkrыt buyruglaridan Foydalanamiz. Fayl yaratganimizda ekranda quyidagi oyna hosil qilinadi.
Bu oynada uning nomini Name, turini Preset, enini Width, bo’yini Height, siFatini Resolution, ranglar xolatini, orqa rangini tanlashimiz kerak bo’ladi. Hammasini tanlagach OК tugmasini bosamiz va natijada ekranda yangi bo’sh ish soxa xosil qilinadi.
http://fayllar.org
|
| |
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari 55 Nazorat savollari

Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
55
Nazorat savollari
1. Datumni tushuntirib bering.
2. Gorizontal datum nima?
3. Vertikal datum nima?
4. Datum siljishi nima?
5. Geografik va proyeksiya koordinata sistemalari orasidagi farq nimada?
6. WGS-84 va SK-42 orasida qanday farq mavjud?
7. Oʻzbekistonda qaysi koordinata sistemasi qoʻllaniladi?
8. Geomarkazlashgan datum tushunchasiga ta’rif bering.
9. Oʻzbekiston uchun WGS-84 va SK-42 ning taqqoslash parametrlari
qanday?
10. Koordinatalarni transformatsiyalash nima?
Geoaxborot tizimining ilmiy asoslari
56
3-bob.
FAZOVIY MA’LUMOTLAR VA ULARNING ILMIY ASOSLARI
3.1. Geoaxborot tizimida ma’lumotlar tushunchasi
Qadimdan kishilar geografik ma’lumotlarni turli xil usullar bilan koʻrsatib
kelishgan va zamon oʻtishi bilan geografik ma’lumotlarni tasvrilash usullari ham
takomillashib borgan. Geografik ma’lumotlarni tasvirlash usullaridan birinchilari
bu joy toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni kartada tasvirlash boʻlgan. Keyinchalik esa
kartalarga shartli belgilar va koordinatalarni kirita boshlashgan. Agar dastlabki
kartalar qoʻl yordamida chizilgan va kiritilgan hamda shartli belgilar oʻsha oʻzlari
yashab turgan jamiyat miqyosida foydalanishga moʻljallangan boʻlsa, keyinchalik
qoʻlda emas, balki bosma uskunalarda va shartli belgilar ham oʻzaro kelishilgan
holda umumjahon miqyosida qoʻllanila boshlangan.
Shu oʻrinda ma’lumot va axborot tushunchalariga ham toʻxtalib oʻtishimiz
zarur, chunki bu ikki tushuncha bir-biriga yaqin boʻlganligi va koʻpincha birga
qoʻllanilganligi sababli chalkashlikka olib kelishi mumkin.
Ma’lumot – bu qayta ishlanmagan, tizimlashtirilmagan xom faktlar
yigʻindisidir. Ma’lumot sifat va son qiymatlarida boʻlishi mumkin hamda oʻlchov
natijalari asosida hosil qilinadi. Geoaxborot tizimidagi dasturlarda ma’lumot
jadvalda keltirilishi mumkin. Ma’lumot qayta ishlanib, tahlil etilganidan soʻng u
axborotga aylanadi. Ma’lumotni oʻqiganda biz faqat sonlarni koʻrsak, axborotda
ma’lumotlar tartibli koʻrinishga keltiriladi va aynan shu ma’lumotni koʻrmasak-
da, ular asosida qayta ishlangan natijani koʻrishimiz mumkin boʻladi. Tushunarli
boʻlishi uchun soddaroq misol sifatida talabalarning imtihon natijalarini
keltirishimiz mumkin. Agar har bir talabaning imtihon natijasi ma’lumot
hisoblansa, u holda auditoriyadagi yoki umuman institutdagi talabalarning
oʻrtacha bahosi, oʻzlashtirish koʻrsatkichi axborot deb ataladi.
Quyida ma’lumot va axborot oʻrtasidagi farqlar keltirilgan:
ma’lumotni kompyuter tizimiga kiritish uchun qoʻllaymiz, oʻsha
ma’lumot qayta ishlangandan keyin axborotni natija sifatida undan
olamiz;
|
Adabiyotlar - Reja: Om va Joul-Lens qonunlarining integral va differensial ifodalari. Berk zanjir uchun Om qonuni....

|
Reja: Om va Joul-Lens qonunlarining integral va differensial ifodalari. Berk zanjir uchun Om qonuni. Kirxgof qoidalari. O`zgaruvchan elektr toki O`zgarmas elektr toki Elektrga yot kuchlar ta’sir etmaydigan zanjirning qismi bir jinsli o’tkazgich deb ataladi
|
bet | 4/4 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 256,06 Kb. | | #157129 |
Bog'liq Elektr tokiAdabiyotlar:
K.P.Abduraxmanov, O’.Egamov “Fizika kursi” darsligi, Toshkent.: Aloqachi 2013 y.
K.P.Abduraxmanov, O’.Egamov “Fizika kursi” darslik, Toshkent, “O’quv ta’lim metodikasi” 2015 y.
Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 1
Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 2
Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 3
Савельев И. В. Сборник вопросов и задач по общей физике. М.: АСТ. Астрель. 2005. С.320.
К.П.Абдурахманов, Ў.Эгамов “Физика курси” дарслиги, Тошкент, 2010 й.
П.А.Типлер, Р.А.Ллуэллин Современная физика (Лучший зарубежный учебник в двух томах) М. Мир.2007.С.496 (1том)
П.А.Типлер, Р.А.Ллуэллин Современная физика (Лучший зарубежный учебник в двух томах) М. Мир.2007.С.416 (2том)
Трофимова Т.И. Курс физики.М.Высшая щкола 1999.С.543
Интернет сайтлар:
www.ziyonet.uz;
www.estudy.uz;
www.fizika.uz;
www.elearning.uz;
www.bilim.uz;
www.edx.uz;
www.my.estudy.uz;
www.conrsera.org.uz;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Reja: Om va Joul-Lens qonunlarining integral va differensial ifodalari. Berk zanjir uchun Om qonuni. Kirxgof qoidalari. O`zgaruvchan elektr toki O`zgarmas elektr toki Elektrga yot kuchlar ta’sir etmaydigan zanjirning qismi bir jinsli o’tkazgich deb ataladi
|
Vektorli grafika - Mavzu : Grafik axborotlarni tasvirlash asoslari Kompyuter grafikasining turlari

|
Mavzu : Grafik axborotlarni tasvirlash asoslari Kompyuter grafikasining turlari
|
bet | 2/5 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 14,04 Kb. | | #137097 |
Bog'liq Mavzu Grafik axborotlarni tasvirlash asoslari Kompyuter grafik-fayllar.orgVektorli grafika. Vektorli grafikada tasvirning asosiy elementi sifatida chiziq qaraladi.
Chiziq sifatida to’g’ri chiziq yoki egri chiziq olinishi mumkin. Rastli grafikada bunday chiziqlar nuqtalar (piksellar) yordamida yaratilsa, vektorli grafikada esa tasvirlarni yaratishda nuqtaga nisbatan umumiyroq bo’lgan chiziqlardan foydalaniladi va shuning hisobiga tasvirlar aniqroq ko’rinishga bo’ladi.
Vektorli grafikaning afzallik tomoni tasvirning xotirada kamro q joy olishidir, chunki bu holda xotirada joy chiziq o’lchoviga bog’liq bo’lmagan ravishda bo’ladi. Buning sababi xotirada chiziqning o’zi emas balki uni ifodalovchi formula yoki parametrlar saqlanishidadir. Vektor grafikaning ixtiyoriy tasviri chiziqlardan tashkil topadi va oddiy chiziqlardan murakkablari hosil qilinadi. Ko’pincha vektorli grafikani ob`ektga mo’ljallangan grafika deyish mumkin. Chunki bunda, masalan, uchburchak hosil qilish uchun 3 ta chiziq (kesma)dan foydalanilsa, piramida hosil qilish uchun uni uchburchakdan foydalanibgina hosil qilish mumkin. Vektorli grafikani hisoblanadigan grafika deb ham atash mumkin, chunki tasvirni (ob`ektni) ekranga chi qarishdan avval uning koordinatalari hisoblanadi va mos nuqtalar hosil qilinadi.
Vektorli grafikaning matematik asosini geometrik figuralarning xosslarini o’rganish tashkil etadi. Ma`lumki, nuqta tekislikda 2 ta (x,y) koordinatasi bilan, to’g’ri chiziq uning kanonik ko’rinishi y=kx+b (bunda k va b ixtiyoriy sonlar) da, kesma esa mos ravishda boshlang’ich va oxirgi nuqtasini berish bilan tasvirlanadi. Egri chiziqlar ham mos ravishda o’z tenglamalariga ega.
Vektorli grafika asosan illyustratciyalar yaratish uchun yo’naltirilgandir. Vektorli grafika reklama agentliklarida, loyixalash byurolarida, nashriyotlarida va boshqa joylarda keng qo’llaniladi.
Vektorli grafika bilan ishlaydigan dasturlarga misol sifatida Adobe Illustrator 7.0, Macromedia Freehand 8.0 va Corel Draw 5.0 larni keltirish mumkin.
Fraktal grafika. Fraktal grafika ham hisoblanuvchi grafika bo’lib, uning vektor grafikadan farqi shundaki, unda hech qanday ob`ektlar kompyuter xotirasida saqlanmaydi. Chunki tasvirlar tenglamalar yoki ularni ng tizimlarida hosil qilinadi. Shuning uchun ham xotirada tenglamalargina saqlanadi.
Tenglamalarga oid parametrlar o’zgartirilishi natijasida turli tasvirlar hosil qilinadi.
Fraktal grafika matematik hisoblashlar asosida tasvirlarni avtomatik yaratish uchun qo’llaniladi. Shuning uchun ham uning asosi sifatida rasm, shakl, tasvir hosil qilishning dasturlash usuli tanlangan.
Bu grafika, odatda, turli jarayonlarni modellashtirish, tahlil qilish, turli qiziqtiruvchi dasturlar yaratishda keng qo’llaniladi.
|
| |
Kuchaytirgichlarda teskari bog‘lanish

|
Kuchaytirgichlarda teskari bog‘lanish
|
bet | 2/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 273,56 Kb. | | #247105 |
Bog'liq Umumiy emitterli (UE) kuchaytirsh kaskadi MiraxmedovDKuchaytirgichlarda teskari bog‘lanish deb kuchayib chiqqan signal energiyasining bir qismini uning kirishiga qayta uzatilish jarayoniga aytiladi.
Shuni aytish kerakki, deyarli barcha kuchaytirgichlarda ichki zararli (parazit) teskari bog‘lanish bo‘ladi. Bu, asosan, kuchaytirgich tarkibiga kirgan elementlarning ideal bo‘lmasligi natijasida ularda sodir bo‘ladigan fizik jarayonlar (elektrodlararo sig‘imni bo‘lishi va x.k) oqibatidir. Tashqi reaktiv elementlar – sig‘im va induktivlik elementlari Ham zararli teskari bog‘lanish paydo bo‘lishiga olib keladi. Ichki va tashqi zararli teskari bog‘lanish kuchaytirgichning parametrlarini kutilmagan Holda o‘zgartirib, uning normal ishlashiga zararli ta’sir etadi. Lekin, kuchaytirgichga kuchaytirish stabilligini oshirish, buzilishlarini kamaytirish, o‘tkazish soxasini kengaytirish, kirish va chiqish qarshiligini o‘zgartirish va boshqalar uchun foydali boshqariluvchi tashqi teskari bog‘lanish ham kiritish mumkin.
Kuchaytirgichning amplituda xarakteristikasi
Kuchaytirgichning chastota xarakteristikasi a) ideal holda b) real holda
ko‘rsatilgan tashqi teskari bog‘lanishli qurilmaning struktura (tuzilish) sxemasi tarkibiga, chastotaviy uzatish koeffitsienti K()=K(j) bo‘lgan kuchaytirgich va uzatish koeffitsienti ()=(j) bo‘lgan teskari bog‘lanish zanjiri (kuchaytirgich bilan energiya uzatish zanjiri Xalqa deb ataladi) kiradi. K() va () qiymatlar kompleks qiymatlar bo‘lib (ular soddalashtirish uchun rasmda K va ko‘rinishda berilgan) kuchaytirgich va teskari bog‘lanish zanjirida reaktiv elementlarning bo‘lishi natijasida vujudga keladigan fazaviy farqlarni hisobga oladi.
Teskari bog‘lanish kuchay-tirgichlari ishchi chastotalari polosasida faoliyat ko‘rsatgan-ligi uchun zararli teskari bog‘lanishlarning ta’siri se-zilarli bo‘lmaydi va uni hisobga olmaslik mumkin. Bu Holda uzatish koeffitsienti K() o‘rniga kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffitsientidan foydalanish mumkin. Bu parametr va teskari bog‘lanish Xalqasi uzatish koeffitsienti (), kuchlanish bo‘yicha moddiy qiymatlar K va lar bilan xarakterlanadi. Tok va kuchlanishlar Ham ishchi chastotalar polosasida moddiy qiymatli bo‘ladi. 2.4 -rasmda teskari bog‘lanishli kuchaytirgichlarning ko‘p tarqalgan turlarini struktura sxemalari ko‘rsatilgan.
|
| |
Toshkent davlat transport universiteti “Temir yo‘l muhandisligi” Kafedrasi

|
Toshkent davlat transport universiteti “Temir yo‘l muhandisligi” Kafedrasi
|
bet | 1/11 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #229389 |
Bog'liq kurs ishi maqsud aka ao gacha
TOSHKENT DAVLAT TRANSPORT UNIVERSITETI
“Temir yo‘l muhandisligi”
Kafedrasi
KURS ISHI
Mavzu: TEMIR YO‘L IZINI KAPITAL TA’MIRLASHNING TEXNOLOGIK JARAYONI
Bajardi: YMTY-5 guruh talabasi
Abduxoliqov Temurmalik
Tekshirdi: Xamidov M.K.
Toshkent -2024
MUNDARIJA
Kirish
|
3
|
Yo‘l ustki qurilmasini tuzilishi
|
5
|
Texnologik jarayonning asosiy o‘lchamlari
|
6
|
2.1. YMS ning sutkalik samaradorligi
|
7
|
2.2. “Darcha”da ishlash fronti
|
8
|
2.3. Yo‘l ishlari sanoatida vaqt yo‘qotish koeffitsiyenti
|
8
|
2.4. Ishchi poyezdlarning uzunliklari
|
9
|
3. Texnik me’yorlar bo‘yicha mehnat sarfi qaydnomasi
|
14
|
4. “Darcha”da asosiy ishlarning chizmalarini loyihalashtirish
|
20
|
5. “Darcha”ning davomiyligini hisoblash
|
26
|
6. Ish kuchining harakatlanish chizmasi
|
28
|
7. “Darcha”dan keyin asosiy ishlar chizmasi
|
31
|
Adabiyotlar
|
32
|
1-ilova
|
33
|
2-ilova
|
34
|
Kirish
Mazkur “Temir yo‘l izini kapital ta’mirlashning texnologik jarayoni” mavzusidagi kurs ishi bakalavr talabalariga o‘tiladigan “Temir yo‘l izini ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish” fani tarkibida olib boriladi.
Kurs ishini olib borishdan maqsad talabalarni YMS (ПМС) tashkilotlarining ish faoliyati bilan tanishtirgan holda, yo‘lni ta’mirini bajarishga texnologik jarayonlarning asosiy ko‘rsatkichlarini hisoblash, yo‘lni kapital ta’mirini bajarishga ketadigan mexnat sarfini aniqlash hamda “Darcha” dagi asosiy va “Darcha” dan keying ishlarni loyihalashtirish jarayonlarini talabalarga o‘rgatishdir.
Temir yo‘lni to‘la ta’mirlashning texnologik jarayoni quyidagi bo‘limlardan iborat:
Ta’mirlashgacha va undan keyin yo‘lning ustki qurilmasi tavsifi.
Texnologik jarayonning asosiy o‘lchamlari.
Texnik me’yorlarga ko‘ra mehnat sarfi qaydnomasi.
Ishni bajarish tartibi bayoni.
Ish bajarilayotgan davrda poyezdlar xarakati xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tadbirlar.
Ishlovchilar mehnatini muhofaza qilish va xavfsizlik texnikasi bo‘yicha tadbirlar.
Ishni tashkil etish jadvallari:
a) “darcha” vaqtidagi asosiy ishlar jadvali;
b) “darcha” dan keyin asosiy ishlar jadvali;
8. Mashina, mexanizmlar va asbob-uskunalarga bo‘lgan extiyojlar qaydnomasi.
9. Ishlab chiqarish tarkibi, YMS ning jamoaviy, xamda xizmatchi xodimlari.
|
| |
3- amaliy mashg’ulot Mavzu: Kardanli uzatmaning hisobi

|
3- amaliy mashg’ulot Mavzu: Kardanli uzatmaning hisobi
|
Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 54,94 Kb. | | #114578 |
Bog'liq амалий машгулот 4 курс 3
3- Amaliy mashg’ulot
Mavzu: Kardanli uzatmaning hisobi.
Kardanli uzatma o’qlari bir to’g’ri chiziqda yotmaydigan va o’z holatini harakat davomida o’zgartirib turadigan vallar yordamida burovchi momentni bir mexanizmdan boshqasiga o’tkazish uchun xizmat qiladi.
Kardanli uzatma quyidagilardan tashkil topgan:
elastik mufta
shlitsali birikma
oldingi kardanli val
tayanch podshipnik
oldingi kardan sharniri
orqa kardan val
orqa kardan sharniri
1) Kardan valining egilishi uning yuklanish sxemasiga qarab aniqlanadi:
,
bu erda: E – birinchi darajali elastiklik moduli (E = 2 105 MPa);
- val ko’ndalang yuzasining inertsiya momenti trubali val uchun: to’liq val uchun: sm4
dn i dv – kardan valining ichki va tashqi diametrlari;
qv – valning uzunligiga to’g’ri kelgan og’irligi;
lv – valning uzunligi.
2) Kardan valining massasi quyidagicha aniqlanadi:
bu erda: γ – kardan vali materialining zichligi.
3) Kardan valining kritik aylanishlar sonini aniqlaymiz (Si va tv larning qiymatini o’rniga qo’yib):
truba val uchun: ; to’liq val uchun: ;
Kardan valining kritik aylanishlar soni dvigatelning maksimal aylanishlar sonidan 1,5...2 marotaba ko’p bo’lishi kerak.
4) Kardan valining maksimal aylanishlar soni:
,
bunda: Vamax – avtomobilning maksimal tezligi. kmG’s
Uv-k – kardan valdan yetakchi g’ildiraklargacha bo’lgan uzatish soni.
rk – g’ildirakning g’ildirash radiusi
5) Kardan valining mumkin bo’lgan uzunligini aniqlash:
,
Kardan valining o’rnatilish burchagi avtomobil tinch turganda yengil avtomobillarda 30dan, yuk avtomobillarida 40dan, o’tag’on avtomobillarda 80dan katta bo’lmasligi kerak;
Buraluvchi yuklanishlar.
6) Trubali kardan valining buralishdagi kuchlanishi:
100...120 MPa.
To’liq kardan valining buralishdagi kuchlanishi:
300...400 MPa
7) Kardan valning buralish burchagi:
,
bu erda: G –ikkinchi darajali elastiklik moduli. G=850GPa
Kardan valning ruxsat etilgan buralishi 1 metrda 7....80
8) Kardan valining shlitsasida eziluvchi kuchlanish quyidagicha aniqlanadi:
15...20 MPa.
bu erda: dshn , dshv – shlitsaning tashqi va ichki diametrlari;
psh – shlitsalar soni;
lsh– shlitsaning uzunligi.
9) Kardan valining shlitsasida qirqiluvchi kuchlanish quyidagicha aniqlanadi:
25...30 MPa.
bu erda: bsh – shlitsaning eni.
10) Kardan valining shlitsasida o’q bo’ylab yo’nalgan yuklanish quyidagicha aniqlanadi:
Nazaorat savollari
Kardanli uzatmalarning tasnifi.
Kardanli uzatmalarga qo’yiladigan talablar.
Kardanli uzatmalarning sxemalari (4x2, 4x4, 6x6 g’ildirak formulali).
Asinxron kardan sharnirining kinematikasi.
Sinxron kardan sharnirining kinematikasi.
Elastik yarim kardan sharnirining afzallik va kamchiliklari
|
| |