nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
jadval - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

Audio
|
G.711 G.722 G.728
|
G.711 G.722 G.728
|
G.711 G.722 G.728
|
G.711 G.722 G.728 G.723 G.729
|
G.723
|
Multipleksorlash
|
H.221
|
H.221
|
H.221
|
H.225.0
|
H.223
|
Boshqarish
|
H.230 H.242
|
H.242
|
H.242 H.230
|
H.245
|
H.245
|
Ko‘pnuqtali konferensiyalar-ni quvvatlash
|
H.231 H.243
|
H.231 H.243
|
H.231 H.243
|
H.323
|
–
|
Ma’lumotlarni almashish
|
T.120
|
T.120
|
T.120
|
T.120
|
T.120
|
Tarmoqli interfeys
|
I.400
|
AAL I.363 AJM I.361 PHY I.400
|
I.400 & TCP/IP
|
TCP/IP
|
V.34
Modem
|
Platformali mustaqilligi. H.323 qurilmalar yoki dasturiy ta’minoti bilan bog‘liq xech qanday texnologik yechimlarga ulanmagan. Bir biri bilan bog‘liq ilovalar xar xil platformalar, xar xil operatsion tizimlari bilan yaratilishi mumkin.
Ko‘p nuqtali konferensiyalarni quvvatlash. H.323 tavsifnomalari uchta va undan oshiq qatnashuvchilari bilan konferensiyani tashkil qilish mumkin. Ko‘pnuqtali konferensiyalar markaziy MCU (ko‘pnuqtali konferensiya qurilmasi) ishlatilishi yoki ishlatmasligi bilan o‘tkazilishi mumkin.
Ko‘ padresli uzatishni quvvatlash. H.323 agar tarmoq guruhli adresatsiya boshqarish protokolini quvvatlasa (masalan, IGMP) ko‘pnuqtali konferensiyada ko‘padresli uzatishni quvvatlaydi. Ko‘padresli uzatish paytida axborotning bitta paketi ortiqcha dubllashtirishmasdan kerak bo‘lgan manzillarga yuboriladi. Ko‘padresli uzatish o‘tkazish polosani effektiv ishlatadi, chunki xamma qatnashuvchi manzillarga bitta oqim yuboriladi.
Kodeklar uchun standartlari. H.323 xar xil ishlab chiqaruvchilar qurilmalarni moslashishni ta’minlab berish maqsadida audio va videooqimlarni kodlash va dekodlash uchun standartlarni o‘rnatadi. Bu standart juda ixcham hisoblanadi. Bajarishni talab qiladigan talablar mavjud va opsial imkoniyatlar xam bor. Bundan tashqari ishlab chiqaruvchi multimedia mahsulotlarga va ilovalarga qushimcha imkonyatlarni kiritish mumkin, agar ular standart talablarga mos bo‘lsa.
Korxonalarning moliyaviy holatini tahlil etishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat bo‘ladi

|
Korxonalarning moliyaviy holatini tahlil etishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat bo‘ladi
|
bet | 156/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Korxonalarning moliyaviy holatini tahlil etishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat bo‘ladi:
korxonaning moliyaviy ahvolini har tomonlama o‘rganib, uning holatiga aniq va xolisona baho berish;
mablag‘ va manbalarning joylanishini tekshirish, ularni to‘g‘ri yo‘nalishda ishlatilganligini aniqlash;
hisoblashish ishlarining o‘z muddatida bajarilganligi, debitor va kreditorlik qarzlari tarkibini o‘rganish;
korxonaning o‘ziga qarashli mablag‘lari bilan qarz mablag‘lari o‘rtasidagi nisbat va aylanma mablag‘larni manba bilan ta’minlanganligini tekshirish;
moliyaviy intizomga qanchalik amal qilishni aniqlash va to‘lov qobiliyatiga baho berish;
korxona mulkining kadrligi va tez pulga aylana olish darajasini o‘rganish;
aylanma mablag‘lardan foydalanishga baho berish va korxonaning moliyaviy ahvolini yaxshilash bo‘yicha takliflar bayon etish va hokazo.
Tahlilning asosiy maqsadi – moliyaviy faoliyatdagi yutuq va kamchiliklarni aniqlab, mablag‘lardan yanada to‘g‘ri foydalangan holda hisob-kitob tartibini mustahkamlashga qaratiladi. Demak, bu mahsulot ishlab chiqarish va uni sotish, xarajatlarni tejash, pul-moliya aloqalari va boshqa faoliyatlarning bir-biriga bog‘liqligini ko‘rsatadi. Moliyaviy tahlilni bajarishda zarur bo‘ladigan manbalarga korxona balansi, unga qilingan ilovalar va boshqa hisobot ma’lumotlari kiradi. Shuningdek, buxgalteriyaning sintetik va analitik schetlari ma’lumotlaridan ham keng foydalanish lozim, chunki keyingi yillarda tuziladigan hisobotlarning hajmi qisqarib, tahlil imkoniyatlarini chegaralashga olib kelmoqda. Ay- niqsa, mahsulot ishlab chiqarish va uni sotish, maxsus va maqsadli mablag‘lar, zaxira jamg‘armasi, foyda va zararlar, turli xil hisob- kitoblar, qimmatli qog‘oz va veksellar bo‘yicha ma’lumotlardan ko‘proq foydalaniladi. Bular xo‘jalik faoliyatining to‘g‘ri boshqarilishi, uning moliyaviy barqaror bo‘lishi va to‘lov qobiliyatining yaxshilanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Korxonalarning moliyaviy holatini tahlil etishda moliyaviy tahlilning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat bo‘ladi
|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 451
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
в русле концепции развития детской морали, по Л. Колбергу. На начальном этапе
морального развития ребенка, которому свойственна так называемая доконвенциональная
мораль, нормы и правила поведения детям должны разъясняться. Необходимо добиваться
того, чтобы сами дети в конечном счете научились давать нравственные объяснения своим
поступкам, и всего этого вполне можно достичь в возрасте от 2—3 до 4—5 лет.
В группах старшего дошкольного и младшего школьного возраста допустимо
переходить к построению межличностных отношений на базе конвенциональной морали,
т. е. к уяснению того, что нравственные нормы существуют и развиваются независимо от
мнений отдельных людей и обязательны для всех.[3] Развитие детской морали можно
ускорить при правильно организованном руководстве их очными взаимоотношениями в
подростковом и раннем юношеском возрасте. Весьма положительную роль могли бы
сыграть уроки нравственности, проводимые людьми, в моральном отношении
высокоразвитыми, культурно образованными. Теория ролей и конструирование ситуаций
педагогического воздействия. Анализ опыта успешно работающих педагогов показывает,
что закономерности теории ролей фактически используются ими для формирования
мотивов и способов поведения учащихся. Основные понятия теории ролей: статус, роль.
Статус - положение личности в системе общественных и межличностных отношений,
определяющее ее права, обязанности, привилегии. Статус человека - ответ на вопрос, кто
он? (в обществе, в группе).[3] Роль - социально-типическая система поведения,
выработанная в обществе для реализации прав и обязанностей, вытекающих из статуса.
Один и тот же человек играет множество социальных ролей как формальных, так и
неформальных. Формальные роли подразделяются на официальные (зафиксированные
документально: «сын», «учитель», «директор» и т.д.) и конвенциональные (основанные на
знании допустимых норм поведения в конкретных ситуациях: «клиент парикмахерской»,
«зритель», «гость» и т.д.).[4] Неформальные роли подразделяются на внутригрупповые
(вытекающие из неформального статуса человека в группе: «весельчак», «грубиян», «вечно
опаздывающий», «добрая душа» и т.д.) и межличностные (различающиеся в зависимости
от той функции, которую человек играет по отношению к другому: «утешитель», «друг» и
т.д.). Согласно ролевой теории, изменение поведения происходит в результате принятия
новых ролей, которые детерминируются предписаниями социальных систем, групповыми
нормами, ролевыми ожиданиями. Остановимся на ролевых ожиданиях, поскольку они чаще
всего не осознаются.
|
| |
) Qoturluq xəstəliyinin müalicəsində istifadə edilən vasitə hansıdır?

594) Qoturluq xəstəliyinin müalicəsində istifadə edilən vasitə hansıdır?
A) Naftamon
B) Niklozamid( Fenasal)
C) Vermoks
D) Vilkinson məlhəmi
E) Furasilin
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh
595) Bitə qarşı istifadə edilən preparatlar necə adlanır?
A) Antasid
B) Hemotoşizotrop
C) Helmintoz
D) Sporontosid
E) Antipedikulyoz preparatlar
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 542
596) Bitə qarşı istifadə edilməyən vasitə hansıdır?
A) İtaks
B) Pedilin
C) Kükürd məlhəmi
D) Fenotrin (Anti-Bit)
E) Permetrin (Nittifor)
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 542
597) Tetrasiklin qrupundan olan antibiotiklərin təsir mexanizmi nədən ibarətdir?
A) Mikrob hüceyrələrində RNT sintezinə pozucu təsir göstərir
B) Mikrob hüceyrələrində zülal biosintezini tormozlayır
C) Mikrob hüceyrəsi divarının biosintezini pozur
D) Mikrob hüceyrələrində DNT sintezinə pozucu təsir göstərir
E) Mikrob hüceyrəsinin sitoplazmatik membranının keçiriciliyini pozur
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 477
|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi - bet 72

98
Buning uchun shu kimyoviy radiatsiyali xavfli obyekt joylashgan hudud to‗g‗risida
aniq ma‘lumotlarga, moddalarning miqdori, turi, saqlash sharoiti, saqlash joyi aholi
yashaydigan joydan qanday oraliqda joylashganligi to‗g‗risidan aniq ma‘lumotlarga
ega bo‗lishlari kerak.
2. Kuchli ta‘sir etuvchi zaharli modda (KTZM) va radioaktiv moddalarni
maxsus saqlash joylariga chiqarib tashlash, moddalarning ta‘sirini oldini olishga,
ta‘sirini kamaytirishga qaratilgan tadbirlarni ishlab chiqish.
3. Fuqarolarni kerakli miqdorda shaxsiy himoya vositalari bilan ta‘minlashni
tashkil etish.
4. Kimyoviy va radiatsiyali nazorat va tekshirish ishlarini o‗z vaqtida amalga
oshirish.
5. FVlarning oldini olish va unga barham berish uchun kerakli kuch va
vositalarni doimo shay turishini ta‘minlash.
6. Kimyoviy va radiatsiyali xavf vujudga kelgan FVlarda fuqarolarni qanday
vazifalarni bajarishlari lozimligiga tayyorlab borish.
Kimyoviy va radiatsiyali vaziyatni oldindan taxminlash va baholab borish.
Vaziyatni oldindan taxminlashga quyidagilar kiradi:
FVning aniq turini bilish; vaziyat tafsiloti va ko‗lamini aniqlashning
ishonchli usullarini, uskuna – jihozlarini topish;
FM kuchlarini va aholini o‗z vaqtida ogohlantirish; talafotlar va moddiy
zararlarning oldini olish yoki ularning ta‘sir kuchini mumkin bo‗lgan darajada
kamaytirish yuzasidan kerakli choralarni ko‗rish.
Aholini evakuatsiyasi FM organlarining ko‗rsatmasi bilan amalga oshiriladi.
Ko‗rsatmalarin olgach odamlar eng kerakli narsalarni yig‗ishlari lozim, 2-3 kunga
yetadigan oziq-ovqat, ichimlik suvini, dori qutisi, pullar, hujjatlar va bog‗cha
bolalarini evakuatsiyaga tayyorlash va aytilgan vaqtda KIPda bo‗lishi kerak. KIPda
aholi ro‗yxatga olinadi. KIP ishchilari boshchiligida vagonlarga taqsimlanadi,
avtomobillar, yayov kolonnalar va avtomobillarga taqsimlanadi, belgilangan vaqtda
jo‗natiladi va jo‗nash punktlariga olib chiqiladi.
Yayov evakuatsiya qilinadigan aholi kalonnalarga 500-1000 kishiga bo‗linadi,
kolonnalar esa 50-100 kishilik guruhlarga bo‗linadi. Obyekt boshliqlari kolonna
boliqlarini tayyorlashadi harakat tezligi 3-4 km.soat mo‗ljallangan.
Kolonnalar o‗rtasida masofa 500 metr qilib belgilanadi. Har bir 4-1,5 soat
yurgandan keyin 15 minut dam olinadi, sutkaning ikkinchi yarimida 1-2 soat dam
olinadi. Evakuatsiya qilinganlarni joylashtirish ishlarini mahalliy viloyat, tuman
boshliqlari amalga oshiriladilar.
) Nar ağacı qabığının sulu ekstraktı hansı məqsədlə tətbiq edilir?

781) Nar ağacı qabığının sulu ekstraktı hansı məqsədlə tətbiq edilir?
A) Ödqovucu kimi
B) İltihab əleyhinə
C) Sidikqovucu kimi
D) Yuxugətirici kimi
E) Qurd əleyhinə
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.619-622.
782) Qaragilənin dəmləmə və ekstraktı hansı halda istifadə olunmur?
A) Şəkərli diabetdə
B) Kəskin və xroniki enterokolitdə
C) Taxikardiyada
D) Bağırsaq qıcqırmasında
E) Uşaqlardakı ishalda
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.626-628.
783) Hansı bitkidən alınan yağ “Lavian” aerozolunun komponentidir?
A) Qızılgül ləçəklərindən
B) Lavanda çiçəyindən
C) Badamdan
D) Ərikdən
E) Zeytun meyvəsindən
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.193-194.
|
Fuqaro muhofazasi maxsus - taktik o„quv mashg„ulotlari va

175
Hududiy tuzilmalar va qutqaruv otryadlari bilan maxsus-taktik mashqlarni
tayyorlash va o‗tkazish uchun rahbariyat shtabi tuziladi. Bo‗linmalar, guruhlar va
boshqa tuzilmalar bilan boshqaruv guruhi tashkil etiladi, tuzilmalar va taqlid bo‗yicha
rahbarning yordamchilari (vositachilar) tayinlanadi.
Ayrim holatlarda rahbarlar
tarkibini tayyorlash markazi (RTTM)ning o‗qituvchilari jalb etilishi mumkin.
O„quv mashqi rahbarining majburiyatlari o„quv mashqini tayyorlashda:
- tegishli me‘yoriy va huquqiy hujjatlarni (qonunlar, qarorlar, yo‗riqnomalarni)
o‗rganish, tuzilmalarning tayyorgarlik holatini tahlil qilish, dastlabki ma‘lumotlarni,
ya‘ni mavzu, o‗quv mashqining maqsadi, o‗tkazish muddati, o‗quv bosqichi va
savollari, jalb etilayotgan tuzilmalarning soni va tarkibi, o‗quv mashqi o‗tkaziladigan
hududni, taqlid vositalari, hamda moddiy-texnik ta‘minot masalalarini aniqlash;
-
mashq o‗tkaziladigan hududlarni tayyorlash tartibi,
qanday kuchlar bilan
qanday muddatlarda ular tayyor bo‗lishi lozimligini belgilash;
- o‗rinbosarlar, yordamchilar, vositachilar va barcha qatnashchilarni
tayyorlashni
tashkil
etish.
Sardorlarni
avariya-qutqaruv
ishlari
olib
borilayotganda boshqaruvni mohirona tashkil etishga o‗rgatish.
Biometrik obyektlar asosida shaxsni tanib olish tahlili

INTERDISCIPLINE INNOVATION AND SCIENTIFIC RESEARCH CONFERENCE
British International Science Conference
41
BIOMETRIK OBYEKTLAR ASOSIDA SHAXSNI TANIB OLISH TAHLILI
Normurodov Sadriddin Salim o’g’li
DTPI.Axborot texnologiyalari kafedrasi o’qituvchisi
Annotatsiya:
Jahonda informatsion texnologiyalarning jadal sur’atlar bilan rivojlanayotgan
yo‘nalishlaridan biri bo‘lib shaxsni tanib olish biometrik tizimlarni yaratish bilan bog‘liq bo‘lgan yo‘nalish
hisoblanadi. Biometrik tizimlar ijtimoiy internet tarmoqlari, elektron to‘lovlar, kriminalistika va boshqa
bir qator sohalarda keng qo‘llanilib kelinmoqda. Respublikamizda biometrik obyektlar (yuz, quloq chanog‘i,
barmoq izlari, ko‘z to‘rpardasi va hokazo) tasvirlari bazalarini yaratish, tasvirlarga dastlabki ishlov
berish va bu tasvirlardagi obyektlarning xarakterlovchi belgilarini ajratish algoritmlarini ishlab chiqishga
alohida e’tibor qaratilmoqda. Ushbu maqolada Shaxsni biometrik texnologiyalar asosida tanib olishning
asosiy yo‘nalishlari bilan tanishib chiqamiz.
Kalit so’zlar:
Shaxsni tanib olish. Shaxsning fizik va biologik xususiyatlarini o‘rganish. Barmoq
izlari asosida shaxsni tanib olish. Qo‘l geometriyasiga asoslangan biometrik tizimlar. Ko‘zning rangdor
pardasi asosida shaxsni tanib olish. Shaxsni videoportretlari bo‘yicha avtomatik tanib olish usullari.
Quloq
chanog‘i tasviri asosida shaxsni tanib olish.
KIRISH
Jahonda informatsion texnologiyalarning jadal sur‟atlar bilan rivojlanayotgan
yo„nalishlaridan biri bo„lib shaxsni tanib olish biometrik tizimlarni yaratish bilan bog„liq
bo„lgan yo„nalish hisoblanadi. Biometrik tizimlar ijtimoiy internet tarmoqlari,
elektron
to„lovlar, kriminalistika va boshqa bir qator sohalarda keng qo„llanilib kelinmoqda. Shuning
uchun hozirgi vaqtda biometrik texnologiyalar asosida shaxsni tanib olish usul va
algoritmlarini takomillashtirish, ishlab chiqish hamda joriy qilishga katta e‟tibor
qaratilmoqda.
Respublikamizda biometrik obyektlar (yuz, quloq chanog„i, barmoq izlari, ko„z
to„rpardasi va hokazo) tasvirlari bazalarini yaratish, tasvirlarga dastlabki ishlov berish va
bu tasvirlardagi obyektlarning xarakterlovchi belgilarini ajratish
algoritmlarini ishlab
chiqishga alohida e‟tibor qaratilmoqda. 2017-2021 yillarda O„zbekiston Respublikasini
yanada rivojlantirish bo„yicha Harakatlar strategiyasida, jumladan «...
iqtisodiyot, ijtimoiy
soha va boshqaruv tizimiga
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini joriy etish,
axborot xavfsizligini ta‟minlash va axborotni himoya qilish tizimini takomillashtirish,
axborot sohasidagi tahdidlarga o„z vaqtida va munosib qarshi harakatlarni tashkil etish»
vazifalari belgilangan. Mazkur vazifalarni amalga oshirish,
jumladan, shaxsni tanib olish
biometrik
texnologiyalaridan
foydalanib
kompyuter
va
axborot
tizimlari
foydalanuvchilarini avtorizatsiya qilish tizimlarini yaratish axborot- kommunikatsiya
texnologiyalarini rivojlantirishning eng muhim masalalaridan biri hisoblanadi.
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 610/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.561
qo
ʻ
llanmalari va uslubiy materiallarni tahlil qilish, tadqiqot mavzusi bo
ʻ
yicha ilmiy qoidalarni
umumlashtirish va tizimlashtirish;
-
fanlarning fanlararo strukturaviy va mantiqiy aloqalarini tahlil qilish - nazariy
elektrotexnika, elektrotexnika o'lchovlari, o`tkinchi jarayonlar, elektr mashinalari misolida;
-
yuqorida sanab o'tilgan elektr energetikasi fanlarining alohida elementlarini yagona o'quv
dasturiga sintez qilish (birlashtirish).
-
Kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirishning tarkibiy-kontent modelini integrativ,
kompetentsiyaga asoslangan, axborot yondashuvlari asosida ishlab chiqish.
-
Kasbiy kompetentsiyalarning rivojlanish darajasini aniqlash uchun ishlatilishi mumkin
bo'lgan integrativ baholash tizimini shakllantirish metodologiyasidan foydalanish.[3]
Elektr energetikasi yo`nalishi talabalari uchun o`zlashtirish darajalarini oshirishga erishishda
hozirda rivojlangan davlatlarda foydalanilib ijobiy samara berayotgan “Flipped class”
texnalogiyasidan foydalanish ta’lim jarayonida samarali natijalarga erishish mumkinligini o`z
tasdig`ini topmoqda. Shu o`rinda usgbu texnalogiyaga qisqacha to`xtaladigan bo`lsak.
“Flipped Class” inglizcha so`z bo`lib, o`zbekchada “teskari dars, sinf”, “O`rin almashtirilgan
dars, sinf”, “Ilgarilanma dars, sinf”, “Oldinda tayyorlanish darsi, sinfi” ma’nolariga to`g`ri keladi.
Ushbu teskari dars sinf - an'anaviy guruhli o'rganishdan ko'ra individual va faol o'rganishga
qaratilgan interaktiv va aralash ta'lim usuli xisoblanadi. Talabalar uyda yangi mavzu materiali va
tushunchalar bilan tanishadilar va institutda dars jarayonida ularni individual ravishda
takrorlaydilar. Odatda talabalarga bunday tushunchalarni shakllantirish uchun keyingi darsning
mavzu bo`yicha materiallari Taqdimot, ma’ruza matni yoki video dars ko`rinishlarida mustaqil
o`rganib kelishlari uchun berib yuboriladi va ular keyingi darsda mavzu bo`yicha ishlashda bir oz
bo`lsada boshlang`ich bilimga ega bo`ladilar.
Ta’lim jarayonini tashkil etishning bunday uslubi an'anaviy uslubdan farqli o'laroq, asosan
o'qituvchiga asosiy ma'lumot manbai sifatida e’tibor qaratilishida xisoblanib, teskari sinf usuli o'z-
o'zini o'rganishga va talabalarni mavzuni o'zlashtirish jarayonini qanday shakllantirishga
qaratilgan. Bunday dars shaklida talabalar uchun quyidagicha imkoniyatlar yaratiladi:[2]
1.
Talabalar sinfda interfaol va qiziqarli o'quv faoliyati orqali o'rganadilar.
2.
Talabalar ma’lumotlarni o'z tezligida va o'ziga xos tarzda o'rganishadi.
Yuqoridagi innavatsion texnalogiyadan foydalanib, vitagenik ta’lim hamda dars jarayonida
interfaol metodlarni mavzuning mazmuni va turidan kelib chiqgan holda qo`llab mashg`ulotlarni
olib borish o`z mutaxassisligi bo`yicha kasbiy kompetensiyali kadarlarni tayyorlashda an’anaviy
ta’limdan bir qancha samarali xisoblanadi.
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 612/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.563
Дастурнинг бугунги кун талабларига мос келадиган қуйидаги қулайликларини
қўрсатиш мумкин:
1.
Дастурнинг мулоқотли интерфейси содда ва фойдаланувчи учун қулай;
2.
Дастур ўзигагина хос бўлган тақдимотни намойиш этиш услубига эга;
3.
Бир нечта шаблонлар айнан мавзуларга мос ҳолда танлаб олинади ва тайёр
наъмуналар тавсия этилади;
4.
Дастурдаги шаблонлар базаси бевосита On-line тарзида доим янгиланиб
турилади;
5.
Турли хил мавзуга оид шаблонлар гуруҳини танлаш ва ундан фойдаланиш
имконияти мавжуд;
6.
Юксак даражадаги дизайнга ва сифатли “маҳсулот” яратиш имкониятига эга.
Focusky дастури ёрдамида яратилган маҳсулотга қуйидаги дидактик талабалар
қўйилади.
Бутун тақдимот давомида риоя қилиниши керак бўлган ягона услубни ташкил этиш
мавзунинг мазмунига мос равишда ахборотларни изчил ва тизимли равишда
ўзлаштирилишини таъминлайди.
Асосий ва кўмакчи ахборотларни матн ва расм, бошқариш тугмачалари орқали
ажратиб баён қилиниши асосий тушунчаларни талаба томонидан кўргазмали равишда
эслаб қолинишига ёрдам беради.
Тақдимотда анимациялардан мақсадга мувофиқ равишда фойдаланиш, диққатни
чалғитувчи ва мазмунга мос келмаган анимацияларни ишлатмаслик керак. Анимация
ўқитувчи учун бирор фикрни таъкидлаш, муаммоли саволнинг жавобини “ушлаб туриш”,
назорат жараёнини ўтказиш, бирор ишни бажариш кетма-кетлигини кўрсатишда ёрдам
бериши керак.
Тақдимотда энг асосийси берилаётган ахборотнинг аниқ сўзлардан ва қисқа
ифодалардан иборат бўлиши бу ахборотни осонроқ ўзлаштиришга ва яхшироқ англанишига
ёрдам беради.
Саҳифада тўлдирувчи гап ва бошқа сўз бирикмаларини камроқ ишлатиш, фақат
асосий таъриф ва тушунчаларни бериш мақсадга мувофиқ бўлиб, қўшимча фикрларни
оғзаки нутқ учун сақлаб қўйиш афзалроқдир.
Хулоса қилиб айтганда, тақдим этилаётган ахборот технологиясининг самарадорлиги
кўп жиҳатдан тақдим этувчи ва уни яратувчи шахсга, унинг дунёқараши, нутқ маданияти ва
педагогик маҳоратига боғлиқдир. Уларни янада такомиллаштириш ва мукаммаллаштириш,
мақсадга мувофиқ ҳолда таълим жараёнини лойиҳалашда самарали фойдаланиш ўқитувчи
олдидаги муҳим вазифалардан саналади.
|
| |
Aholi va hududlarni Terror harakatlaridan muhofaza qilishni tashkil etish

3.4. Aholi va hududlarni Terror harakatlaridan muhofaza qilishni tashkil etish. Terror harakatlarini amalga oshirish usullari va vositalari Terrorizm - zo‗rlik, zo‗rovonlik degan ma‘noni anglatadi.
O‗zbekiston Respublikasining 2000-yil 15-dekabrda qabul qilingan
―Terrorizmga qarshi kurash to‗g‗risida‖gi qonunida Terrorizm tushunchasiga
quyidagicha ta‘rif berilgan:
Terrorizm - mafkuraviy va boshqa maqsadlarga erishish uchun shaxsning
hayoti, sog‗lig‗iga xavf tug‗diruvchi, mol-mulk va boshqa moddiy obyektlarning
yo‗q qilinishi (shikastlantirilishi) xavfini keltirib chiqaruvchi hamda davlat, xalqaro
tashkilot, jismoniy yoki yuridik shaxsni ma‘um harakatlar sodir etish yoki sodir
etishidan tiyilishga majbur qilish, xalqaro munosabatlarni murakkablantirish,
davlatning suvereniteti va hududiy yaxlitlitligini buzish, xavfsizligiga putur
yetkazish, qurolli mojarolar chiqarishni ko‗zlab ig‗vogarlik qilish, aholini qo‗rqitish
va
ijtimoiy-siyosiy
vaziyatni
barqarorlashtirishga
qaratilgan
O‗zbekiston
Respublikasi Jinoyat kodeksida javobgarlik nazarda tutilgan zo‗rlik, zo‗rlik ishlatash
bilan qo‗rqitish yoki boshqa jinoiy qilmishdir. Terrorizm turlari:
1. Milliy.
2. Diniy.
3. Siyosiy.
4. An‘anviy (bombali).
5. Telefon.
6. Yadroviy.
7. Kimyoviy.
8. Biologik.
9. Kiberterrorizm.
Terror harakatlarini amalga oshirish uchun foydalaniluvchi vositalar. - sovuq qurollar;
- o‗q otar qurollar;
- portlovchi moddalar
- zaharlovchi moddalar;
- biologik agentlar;
- radioaktiv modalar;
- yadro zaryadlari;
- elektromagnit impulsi tarqatuvchilar.
Terrorizmning maqsadlari: - davlat siyosati va davlat qurilishi zo‗rlik yo‗li
bilan o‗zgartirish;
- davlatning jinoyatchilikka qarshi kurashdagi
urinishlari beqarorlashtirish va buzish;
- ijtimoiy va iqtisodiy masalalarni hal etish, dunyo ham jamiyatiga integratsiya
qilinish qudratiga ega bo‗lgan demokratik siyosiy tuzumni yaratish va
mustahkamlash bo‗yicha qabul qilinayotgan qarorlarni beqarorlashtirish va buzish;
- shaxsga, jamiyatga, davlatga siyosiy, iqtisodiy va ma‘naviy zarar keltirish.
Terrorizmniig ko‗lamlari:
108
- shaxsga qaratilgan jinoyatlar;
- guruhiy qotilliklar;
- odamlarning ommaviy qirilishi;
- butun mamlakat bo‗ylab terror harakatlarini amalga oshirish;
- dunyo hamjamiyatiga qarshi qaratilgan yirik ko‗lamli harakatlar.
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi - bet 71

96
almashtiriladi va maxsus ishlovdan o‗tkaziladi. KOP da aholini FV zonasida ishlagan
transportdagi ifloslanmagan hududda ishlaydigan ―toza‖ transport vositalariga
o‗tkaziladi. KOP temir va shosse yo‗llar, suv yo‗llari yaqinida bo‗ladi. Aholini FV
yuz bergan zonadan ko‗chirish har bir alohida holda shu vaziyatning yuzaga kelish
sharoitiga, FV manbai, ta‘sir omillarining ta‘sir etish xarakteri, makon va vaqt
parametrlariga qarab belgilanadi. FV yuzaga kelishi haqidagi ishonchli taxmin haqida
ma‘lumot olinganda odamlarni FV yuz bergan zonadan transportda va piyoda
uyushqoqliq bilan olib chiqish uchun qulay sharoit yaratishdan iborat bo‗lgan
tayyorgarlik tadbirlari o‗tkaziladi. Ba‘zi holatlarda aholini ko‗chirish cheklangan yoki
mahalliy xarakterda bo‗ladi.
Xabar berish oldindan (taxminga binoan) yoki selning boshi signal
darvozasidan o‗tganda (shoshilinch ko‗chirishlarda) amalga oshiriladi.
Sel xavfi mavjud joylardan aholini ko„chirish. Bunday ko‗chirish sel oqimi
yuzaga kelish xavfi tutilganda, sel oqimi yuzaga kelayotgan davrda, alohida
holatlarda esa sel oqimining ta‘siri tugaganda ham o‗tkazilishi mumkin. Aholini
ko‗chirish oldindan o‗tkazilgani ma‘qul. Sel oqimi yuzaga kelayotganda esa
shoshilinch (kechiktirib bo‗lmaydigan) aholini ko‗chirish tadbirlari o‗tkaziladi.
Ko‗chirishning shoshilinchligi sel to‗lqinining muhofaza obyektiga kelishi
taxmin qilinayotgan vaqt, odatda 4 soatgacha yetadigan vaqt bilan belgilanadi.
Shundan keyin esa real xavf tug‗ilishiga qarab belgilanadi. Aholini ko‗chirish
cheklangan yoki mahalliy xarakterda bo‗ladi va ular 2 bosqichda o‗tkaziladi:
1-bosqich KIP ni yo‗lga qo‗ymay, sel oqimi joyida.
2-bosqichda esa KIP orqali rejadagi joylarga yetkazib qo‗yguncha (tashlab
ketilgan uylar va aholi punktlarini sel buzib ketganda) davom etadi.
-rasm. Bug’ turbinasining soplosi ra ish g‘ildiragi

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.156
2
Turbinaning bug’ oqib o‘tish qismi ikkita asosiy qismdan — soplo apparati 1 va val 4 ga
o‘rnatilgan disk 3 dan tashkil topgan (l.l- rasm). Diskning aylanasi bo‘ylab ishchi kurakchalar 2
mahkamlangan bo‘lib, ular kanallar hosil qiladi.
Birinchi jarayon soplo apparatida sodir bo‘ladi, bu yerga yuqori bosimli bug‘ kiradi va
kengayadi, uning bosimi pasayadi va tegishlicha tezligi ortadi, ya’ni soplo apparatida bug‘ning ichki
energiyasi kinetik energiyaga aylanadi. Ikkinchi jarayon ishchi kurakchalari kanallarida sodir bo‘ladi,
bu yerda: bug‘ning kinetik energiyasi diskning va u bilan bog‘langan turbina valining mexanik ishiga
aylanadi.
Bir pog‘onali bug‘ turbinasi quyidagi asosiy qismlardan iborat (l.2-rasm): soplo 4, val 1, disk 2
va unda o‘rnatilgan ishchi ku- rakchalar 3, chiqaruv quvuri 6. Val 1 unga o‘rnatilgan disk 2 bilan
turbinaning asosiy qismi hisob- lanadi va rotor deb nomlanadi. Rotor korpus 5 da o‘rnatilgan. Val
korpusga tirgovuch podshipniklar orqali o‘rnatiladi.
Bug’ boshlang‘ich p
0
bosim dan oxirgi p bosimgacha bitta yoki bir guruh soplolarda
kengayadi. Soplolar aylanuvchi diskka o‘rnatilgan ishchi kurakchalar oldida korpusga o‘rnatilgan.
Soploda bug’ bosimi pasayishi bilan uning entalpiyasi ham kamayadi, ya’ni soplolarda
bug‘ issiqlik energiyasiga aylanadi.
Bug‘ning soplodagi kengayishi natijasida tezligi c dan c gacha ortadi. ishchi kurakchalar kanal
larida esa bug‘ tezligi c
l
dan c
2
gacha pasayadi, ya’ni bug‘ kinetik energiyasi kamayadi. Bunda
bug‘ ning kinetik energiyasi rotorni aylantirish uchun sarflanadi, ya’ni rotor aylanish mexanik
energiyasiga aylanadi. Bug‘ning butun kengayish jarayoni faqat qo‘zg‘almas kanallarda, ya’ni
soplolarda, kinetik energiyaning mexanik energiyaga aylanish jarayoni esa faqat ishchi
kurakchalarda (bug‘ kengaymasdan) sodir bo‘ladigan turbinalar aktiv turbinalar deyiladi.
Bir pog‘onali aktiv turbinalar quvvati 500÷800 kW dan oshmaydi. kichik quvvatli reaktiv turbina
ish prinsipini ko‘rib chiqamiz.
Birlamchi bug’ halqasimon bug‘ kamerasi 10 orqali kiritiladi (l.3- rasm). Rotorda ishchi va
korpusda yo‘naltiruvchi kurakchalar o‘rnatilgan bo‘lib, bu kurakchalar orasida bug‘ o‘tishi uchun
kanal mavjud. Bug’ kurakchalar orqali o‘tib, chiqarish quvuri 1 orqali kondensatorga kiritiladi.
Aholini ko‘chirish - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti f. T. Hakimova, N. X. Xoliyeva fuqaro muhofazasi

92
joylashtirish tadbirlari majmuidir.
Aholini
ko„chirish.
Ko„chirish
tadbirlarini
o„tkazish xususiyatlari quyidagilarga ko„ra belgilanadi:
FVlar manbaining tavsifi (tusi);
FVlar manbai ta‘sirining makon-vaqt tavsiflari;
transportda (piyoda) olib chiqiladigan aholining
soni va qamrab olinishi;
aholini ko‗chirish tadbirlarining o‗tkazilish vaqti
va qanchaliq shoshilinchligi.
Ko‗chirilishi kerak bo‗lgan aholining hammasi
FVlar manbaining shikastlovchi omillari ta‘sir zonasi
chegarasidan tashqariga transportda (piyoda) olib chiqib
bo‗linsa, shundagina aholini ko‗chirish tugallangan
hisoblanadi. O‗tkazilish vaqti va
aholini ko„chirish
muddatiga qarab, aholini ko‗chirishning 2 turi mavjud:
1. Oldindan o‗tkaziladigan ko‗chirish.
2. Shoshilinch (kechiktirib bo‗lmaydigan) ko‗chirish.
Oldindan o‗tkaziladigan ko‗chirish FVlar (potensial xavfli obyektlardagi
falokatlar yoki tabiiy ofatlar) yuzaga kelish
ehtimoli yuqori darajada ekanligi haqida ishonchli
ma‘lumot olinganda o‗tkaziladi. Bunga bir necha
o‗n daqiqadan bir necha sutkagacha davr ichida
FV sodir bo‗lishi mumkinligi haqidagi qisqa
muddatli ishonchli oldindan taxminlash asos
hisoblanadi. Bu taxminga shu muddat mobaynida
aniqlik kiritilishi mumkin.
Shoshilinch
(kechiktirib
bo‗lmaydigan)
ko‗chirish odamlarning hayoti va salomatligiga xavf tug‗iladigan darajada texnogen
yoki tabiiy tusdagi FV yuzaga kelgan, aholining risoladagidek kun kechirishi
buzilgan taqdirda o‗tkaziladi.
FV rivojlana borishi va FV zonasidan olib chiqiladigan aholi soniga ko‗ra, 3 xil
ko‗chirish mavjud:
1. Cheklangan ko‗chirish.
2. Mahalliy ko‗chirish.
3. Mintaqaviy ko‗chirish.
Foydalaniladigan adabiyotlar

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.157
ION ZARYAD TASHUVCHILARINI ANIQLASH ULUSHI (IONIC TRANSFERENCE NUMBER)
B.O’ktamaliyev, A.Abdukarimov, O.Mamatkarimov, M.Kazakov
Namangan muhandislik-texnologiya instituti
uktamaliyevb@mail.ru
tel: +998936700333
Yaxshi elektrolit nafaqat ionli o'tkazgich, balki elektron izolyator sifatida ham yaxshi bo'lishi
kerak. Batareyani qo'llash uchun polimer elektrolitlaridan foydalanish odatda ularning elektron
o'tkazuvchanligining yo’q bo’lishi yoki umuman bo'lmasligini talab qiladi, ya'ni ionlar asosiy zaryad
tashuvchilar bo'lishi kerak (Bradley va Greene, 1967). Zaryadlarni tashish jarayonlarini tushunish va
ionlarning o'tkazuvchanlik ulushini bilishni talab qiladi[1]. Shuning uchun ion o'tkazuvchanlik soni
polimer elektrolitlarini tavsiflovchi
𝑛
yana bir muhim parametrdir.
Polimer elektrolitlari musbat va manfiy ion tufayli o'tkazuvchanlikka ega (kationlar va
anionlar) va elektron (elektronlar yoki teshiklar) transporti vaqtida, o'tkazuvchanlikning ulushi ionlar
hamda elektronlar uchun qandayligini bilish kerak. Ushbu ma'lumotni uzatish raqami o'lchovidan
olish mumkin. O'tkazish raqami, shuningdek, transport raqami sifatida ham tanilgan, ion yoki
elektron bo'lishi mumkin bo'lgan zaryad tashuvchilar tomonidan olib boriladigan umumiy oqim yoki
o'tkazuvchanlikning ulushi sifatida belgilangan o'lchovsiz parametr.
Quydagi 1-rasmda qattiq polimer elektrolitning blokirovka qilish qurilmasi keltrilganligini
ko’rishimiz mumkin.
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 165/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.153
Xosil bo‘lgan manzarani suratga olib nurning kesimi bo‘yicha spekllar taqsimotini
o‘rganish mumkin. Spekllarning xarakterli o‘lchamlari muxitning optik sindirish ko‘rsatkichining bir
jinslilik darajasiga bog‘liq xolda, xarorat va bosimning o‘zgarishlari xaqida ma’lumot beradi.
1-a-rasm. Tajriba sxemasi: 1-lazer va optik kollimator, 2-yarim shaffof oynalar, 3-
qaytaruvchi oynalar, 4-qizlirilayotgan shisha nay, 5-fotoapparat ob’yektivi. 1-b-rasm. Spekl
strukturalarning shakllanishi mexanizmi.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, qayd etilgan spekl manzaralarning xarakterli o‘rtacha o‘lchamlari
xarorat ortishi bilan yiriklashib boradi. O‘z navbatida konveksion jarayonlarga, xamda bosim va
xaroratning izotroplik o‘zlchamlariga og‘irlik va Arximed kuchlarining xam ta’siri aniqlash maqsadida
shisha nay gorizotal va vertikal xollarda joylashgan xollar uchun tajribalar o‘tkazildi. Lekin spekl
kartinalarning xarakterli o‘lchamlari bu xolllarda statistik xatoliklar darajasida qayd etildi.
Fikrimizcha bu farqni qayd etish uchun muxitning turbulentlik ko‘rsatkichi kuchliroq bo‘lishi kerak.
Buning uchun kuchli qizdirilgan va majburiy oqimli muxit xosil qilish kerak.
Xulosa qilib aytganda optik nurlar to‘lqin frontlarini buzilishini qayd etish orqali muxitning
termodinamik parametrlarini o‘rganish mumkin. Miqdoriy bog‘lanishlarni aniqlash uchun spekl
kartinadagi nur intensivligi darajasini vaqt va fazoviy taqsimotini o‘lchash zarur. Shuningdek bu
yerda muxit xarorati va bosimi bir jinsliliklarining xarakterli o‘lchamlari juda kichik bo‘lganligi uchun
bu jarayonda gazlarning turbulent oqimiga doir nazariy qarashlar va chegaraviy shartlar bu yerda
o‘rinli emas.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Киселёв Б.Ю., Шепелев А.О,Лысенко В.С., Киселёв Г.Ю.,
Бубенчиков А.А.
Энергетическая эффективность парогазовых установок / Международный
научно-
исследовательский журнал. Выпуск №5 (47), часть 3 (май), с.113-115.
2.
Ю.А.Крайнов Основы теплопередачи, Учебное пособие, Издательство Томск 2016г.
с.7
3.
Issiqlik elektr stansiyasi bug‘ turibinalarida bug‘ni qizdirish uchun ikkilamchi quyosh
energiyasidan foydalanish imkoniyatrini o‘rganish. J.X.Suvonov D.J.Xolboyev .2023 yil 68-69 bet.
1
2
3
4
2
3
5
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 167/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.155
Литература
1. Дидыч В.А. Пути энергосбережения в насосных установках системы мелио-рации и
орошения. Научный журнал КубГАУ, №69(05), Краснодар, 2011. С.14-39.
2. Камалов Т.С., Шавазов А.А., Сайфуллаева Л.И. Вопросы пуска и регулирование
производительности насосного агрегата насосных станций систем машинного орошения.
Энергосбережение и Водоподготовка №3 (119), 2019 С.51-54
BUG’ TURBINASINING ISHLASH PRINSIPI
A.I.Xalmatov, S.T.G’ofurov
Namangan muxandislik-texnologiya instituti
A.A.Xalmatova
Namangan viloyati Norin tuman 7-sonli umumiy o’rta ta’lim maktabi
Annotatsiya. Bug
ʻ
turbinasi — bug’ning potensial energiyasini kinetik energiyaga, so
ʻ
ngra
aylanuvchi valning mexanik ishiga aylantiruvchi turbina; issiqlik elektr stansiyasi (IES)da elektr
generatorlarni aylantiruvchi asosiy dvigatel hisoblanadi. Aktiv va reaktiv turbinalar bo
ʻ
ladi. Bug
ʻ
turbinasi nisbatan ixcham, oddiy, tejamli, yuqori parametrli bug
ʻ
lardan foydalanishga, toza
kondensat olishga, elektr energiyasi ishlab chiqarish bilan birga iste
ʼ
molchilarga turli parametrli bug
ʻ
uzatishga imkon beradi. Muqim (statsionar) va transport (kemaga o
ʻ
rnatiladigan) xillari bor. Muqim
bug
ʻ
turbinasiga kondensatsiya turbinalari, teplofikatsiya turbinalari va boshqa kiradi. Deyarli
barcha Bug
ʻ
turbinasi ko
ʻ
p pog
ʻ
onali hisoblanadi. Bir va ko
ʻ
p (4 tagacha) korpusli, bir va ko
ʻ
p (3
tagacha) valli qilib ishlab chiqariladi. Bug
ʻ
turbinasi markazdan qochirma havo
haydagichlar, kompressorlar va nasoslarni harakatga keltirish uchun ham ishlatiladi.
[1]
Kalit so’z: Turbinaning ichki va tashqi detallari, val materiali, generator qismlari, kondensator
quvurlarining materiali – zanglamaydigan po’lat va latun, ishchi va yo’naltiruvchi kuraklar materiali.
Bug’ turbinasida bug‘ning potensial energiyasi kinetik energiyaga, kinetik energiya esa turbina
valining mexanik energiyasiga aylantiriladi. Turbina vali bevosita yoki uzatma moslama orqali ishchi
mashina bilan ulanadi.
Turbinada bug‘ning potensial energiyasini val aylanishining mexanik energiyasiga
aylantirishning turli xil usullari mavjud. Bug’ potensial energiyasini kinetik energiyaga o‘zgartirish
xarakteriga ko‘ra aktiu, reaktiu va aktiu-reaktiu turbinalar farqlanadi.
|
| |
Analitik hisobot tuzish uchun quyidagi axborot manbalaridan

|
Analitik hisobot tuzish uchun quyidagi axborot manbalaridan Pdf ko'rish
|
bet | 363/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docAnalitik hisobot tuzish uchun quyidagi axborot manbalaridan
foydalaniladi:
– «Buxgalteriya balansi» (1-shakl);
– «Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot» (2-shakl);
– «Asosiy vositalar harakati to‘g‘risidagi hisobot» (3-shakl);
– Bosh daftar;
– Jurnal-orderlar;
– Buxgalteriya hisobi ma’lumotnomalari va boshqalar.
Pul oqimlari tahlilining egri uslubi natijalari bo‘yicha quyidagi
savollarga javob olishimiz mumkin bo‘ladi:
1. Qanday hajmda qaysi manbalardan pul mablag‘lari kirim qilindi
hamda qanday asosiy yo‘nalishlarga pul mablag‘lari sarflandi?
2. Korxona joriy faoliyati natijasida to‘lov mablag‘lari (pul
qiymatliklari zaxirasini) kelishini ko‘paytirishni ta’minlay oladimi?
3. Korxona debitorlik qarzlarini undirish hisobiga qisqa muddatli
majburiyatlarini qoplash holatiga egami?
4. Investitsiya faoliyatiga yo‘naltirish uchun o‘zlik mablag‘lari (sof
foyda va amortizatsiya ajratmalari) yetarlimi?
5. Korxonaning olgan sof foydasi uning pul mablag‘lariga bo‘lgan
joriy talabini qoplash uchun yetarlimi?.
Yuqorida ta’kidlangan fikr-mulohazalarimizni pul oqimlarini tahlil
etishning egri uslubi va uni qo‘llash uslubiyatini aniq amaliy
ma’lumotlar asosida quyidagi jadvalda ko‘rib chiqamiz.
499
126-jadval
Pul mablag‘lari oqimini egri uslub orqali hisoblash tizimi va
uni tahlil qilish uslubiyati
Ko‘rsatkichlar
Pul mablag‘-
larining
ko‘payishi (+)
yoki uning
kamayishi(–)
Hisobot
yilida
(summa,
ming
so‘m)
Axborot manbayi
1
2
3
4
1. Joriy faoliyatdagi pul
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 163/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.151
koagulantlar va boshqalar). Ular ishlatilgandan keyin suvning bir qismi bilan chiqib ketadi va oqova
suvlarni hosil qiladi. Ushbu oqova suvlar zaharli qo‘shimchalarga ega emas, lekin suv havzalarini
tuzlar bilan ifloslantirib, havza suvining pHini o‘zgartiradi, ulardagi organik qo‘shimchalarning
miqdorini oshirib yuboradi, bu esa kislorod ishtirokisiz bo‘lgan jarayonlarda zararli mahsulotlar(H
2
S,
CH
4
va boshqalar)ning ajralib chiqishi bilan kechadi. Ko‘p hollarda bu kabi suvlarni suv havzalariga
oqizib yuborishga ruxsat etilmaydi va ular oqizib tashlanishidan avval tozalanishi zarur.
Tashlamalarning suv havzalariga oqizib tashlanishini kamaytirish, kelajakda esa umuman
tashlamaslik, suv tayyorlashning yangi ilg‘or zamonaviy usullarining tatbiq qilinishi bilan hamda
ularni keraklicha jihozlash va o‘zgartirish bilan amalga oshiriladi. Neft mahsulotlari bilan ifloslangan
suvlar suv havzalari uchun katta xavf tug‘diradi, chunki ular, har qanday sanoat korxonasining oqova
suvlarida bo‘lishi mumkin. IESlarning oqova suvlarida neft mahsulotlarining bo‘lishi asosan mazut
xo‘jaligidan va bosh korpusdan (turbinalarning moy sovutgichlaridan va nasoslarning ayrim
qismlaridan) moyning oqib ketishi hisobiga, elektr texnik qurilmalar (transformator, kabel va
boshqalar)dan va yordamchi xizmatlar (depo, garaj, kompressor xonasi)dan bo‘lishi mumkin. Oqova
suvlarning neft mahsulotlari suvda emulsiyalangan holda bo‘ladi, ya’ni, alohida bo‘lgan 200—300
mkm gacha o‘lchamli zarrachalar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Suv va neft mahsulotlarining zichliklar
farqlari ta’sirida neft mahsulotlarining zarralari suv ustiga suzib chiqadi va maxsus moslamalar
yordamida undan xalos etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
7.
Ўзбекистонда қайта тикланадиган энергетикани ривожлантириш истиқболлари.
ЮНДП, Тошкент, 2007.
8.
Международный семинар «Возобновляемая энергия в Центральной Азии как фактор
укрепления продовольственной безопасности и улучшения социально-экономических
условий в отдалённых населённых пунктах» ЮНДП, г.Ташкент. 2008
9.
Аллаев.К.Р. Электроэнергетика Узбекистана и мира. 2009.
10.
Ю.А.Лосюк, В.В.Кузьмич. Нетрадиционные источники энергии. Минск.
«Технопринт» 2005
11.
Issiqlik elektr stansiyasi bug‘ turibinalarida bug‘ni qizdirish uchun ikkilamchi quyosh
energiyasidan foydalanish imkoniyatrini o‘rganish. J.X.Suvonov D.J.Xolboyev .2023 yil 72-95 bet.
|
| |
Ish vaqtidan foydalanishni va o‘rtacha 1 soatlik ish unumdorligini

221
mehnat unumdorligi 629,4 ming so‘mga ko‘tarilgan. Ishchilarning
mehnat unumdorligini oshishida, asosan, ishlab chiqarilgan mahsulot
hajmining o‘sishi hamda aksincha, ishchilar sonining va bir ishchining
yil davomida ishlagan kishi kunlarining kamayganligi ijobiy ta’sirini
ko‘rsatgan. Bundan tashqari jadval ma’lumotlaridan ko‘rinib turibdiki,
korxonada ishchining mehnat unumdorligini oshishiga, asosan, uchta
omil, ya’ni ish kunlarining yo‘qotilishi hisobiga 123,4 ming so‘mga
salbiy ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, ish kuni davomiyligining biznes-
rejadagiga nisbatan 0,01 soatga uzayganligi mehnat unumini 4,5 ming
so‘mga, ishchilarning bir soatlik ish unumini 371,628 so‘mga ortganligi
ham mehnat unumini 745,9 ming so‘mga oshirgan. Har uchala omilning
ta’siriga ko‘ra bir ishchining o‘rtacha yillik mehnat unumdorligi biznes-
rejadagiga nisbatan 629,4 ming so‘mga ortishiga olib keldi. Bunday
natijalarni aksionerlik jamiyati uchun ijobiy deb baholamoq lozim.
Dastlabki qiymat - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 236/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Dastlabki qiymat – aktivni xarid qilishda haqiqatda to‘langan pul mablag‘lari yoki uni barpo etishda amalga oshirilgan haqiqiy
xarajatlardir. Xarid qilishning haqiqiy qiymati asosiy vositani xarid qilish va uni ishlatish uchun tayyor holga keltirishda qilingan barcha xarajatlarni, ya’ni: xarid narxi, yuridik yig‘imlar va boshqa xarajatlarni o‘z ichiga oladi. Tashkilot tekinga olgan asosiy vositalarning dastlabki qiymati ekspert yo‘li bilan bozor narxida baholangan qiymat bo‘yicha tan olinadi. Tekinga olingan asosiy vositani kirim qilingan sanada amal qilgan narx asosida joriy bozor qiymati shakllantiriladi. Amaldagi narx to‘g‘risidagi ma’lumotlar ham hujjatlar va ekspert yo‘li bilan tasdiqlanishi kerak.
Sotish qiymati asosiy vositalarni bitim paytida manfaatdor taraflar o‘rtasida ayirboshlash mumkin bo‘lgan summa.
Asosiy vositani pulga xarid qilinsa, uning qiymati kontraktda ikkilamchi bozorda faol ishlayotgan shu singari aktivda aniqlangan bozor narxi bo‘yicha ko‘rsatilishi mumkin.
Asosiy vositani xo‘jalik yurituvchi subyektning o‘zi tomonidan yaratilgan va uni yaratish chiqimlarini aniq belgilash mumkin bo‘lgan hollarda asosiy vosita haqiqiy tannarx bo‘yicha aks ettiriladi.
Ba’zi vaqtlarda asosiy vositalarni qayta baholashga ehtiyoj tug‘iladi. Asosiy vositalarni qayta baholaganda asosiy vositaning butun zanjiri qayta baholanishi kerak. Qayta baholash natijasida asosiy vositaning balans qiymati ko‘paygan holda ushbu ko‘payish avvalgi bahodan oshadigan summada 8510-»Aktivlarni qayta baholash bo‘yicha tuzatishlar» schotining kreditida aks ettirilishi lozim.
Qayta baholash natijasida asosiy vositaning balans qiymati kamaygan bo‘lsa, bu kamayish avvalgi bahodan oshadigan summada xarajat sifatida tan olinadi.
Asosiy vositalarning tarkibi, ularning tuzilishini o‘rganish bilan bir qatorda dinamik o‘zgarishlariga ham baho berib boriladi. Dinamik o‘zgarishlar asosida korxonada asosiy vositalarning yillar bo‘yicha mutlaq va nisbiy o‘zgarishlariga baho beriladi.
Quyidagi jadval ma’lumotlari asosida esa korxonaning asosiy vositalari tarkibiga, tuzilishiga va dinamikasiga baho berish mumkin bo‘ladi.
Jadval ma’lumotlariga asoslanib, biz tahlil qilayotgan xo‘jalik sub- yektida, o‘rganilayotgan davrda o‘tgan yilga nisbatan jami ishlab chiqarishdagi asosiy vositalar hajmi 14122 ming so‘mga ko‘payganligini ko‘rishimiz mumkin. Mazkur korxonadagi asosiy vositalarning asosiy salmog‘ini yer, bino hamda mashina va jihozlar tashkil etgan. Ushbu
asosiy vositalar jami vositalarning 80-85 % ini tashkil qilmoqda. Joriy yilda korxonadagi asosiy vositalardan mashina va jihozlarning qiymati 8774 ming so‘mga, transport vositalarining qiymati 5712 ming so‘mga, uzatish moslamalarining qiymati 969 ming so‘mga ko‘paygan bo‘lsa, binoning qiymati 860 ming so‘mga, inshoot 54 ming so‘mga va boshqa asosiy vositalar 663 ming so‘mga kamaygan.
jadval
|
| |
Asosiy vositalarining texnik holati tahlili

Asosiy vositalarining texnik holati tahlili
Asosiy vositalar
|
Boshlang‘ich qiymati,
ming so‘m
|
Eskirish qiymati,
ming so‘m
|
Qoldiq qiymati,
ming so‘m
|
Eskirish darajasi, %
|
Yaroqlilik darajasi, %
|
1. O‘tgan yili
|
166100
|
85118
|
80982
|
51,24
|
48,76
|
2. Hisobot yili
|
180222
|
88969
|
91253
|
49,36
|
50,64
|
3. Farqi, (+,-)
|
+14122
|
+3851
|
+10271
|
-1,88
|
+1,88
|
Yuqoridagi jadval ma’lumotlari asosida biz tahlil qilayotgan xo‘jalik subyektining asosiy vositalari texnik holatiga baho berish mumkin bo‘ladi. Ma’lumotlardan ko‘rinadiki, korxonada joriy yilda asosiy vositalarning yaroqlilik darajasi o‘tgan yilga nisbatan 1,88 % ga ko‘tarilgan bo‘lib, jami asosiy vositalarning 50,54 % ini tashkil etmoqda. qolgan 48,76 % asosiy vositalar o‘zining xizmat muddatlarini o‘tab bo‘lgan hamda eskirgan asosiy vositalar tashkil etadi. Korxonada asosiy vositalarning texnik holati ijobiy tomonga o‘zgargan bo‘lsada, asosiy vositalarning umumiy texnik holati yetarli darajada, deb baholay olmaymiz. Chunki asosiy vositalarning teng yarmiga yaqini eskirganligi bu yaxshi natija emas. Shu sababli ham korxona ma’muriyati asosiy vositalarini yanada ko‘proq qismini yangilab borish choralarini izlab topishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.
|
x 5 
Mu = ( ----------- ) = 5,26 %

223
Mehnat sig‘imining o‘sishini mehnat unumdorligiga bo‘lgan ta’siri
quyidagi jadval ma’lumotlari asosida o‘rganib chiqiladi.
59-jadval
Mehnat sig‘imining o‘zgarishini mehnat unumdorligiga
ta’siri tahlili
Hisobot yili
Ko‘rsatkichlarni o‘zgarishi
Ko‘rsatkichlar
O‘tgan
yili
Biznes-
rejada
Haqi-
qatda
reja
o‘tgan
yilga
nisbatan,
%
haqiqiy
o‘tgan
yilga
nisbatan,
%
Reja-
ning
bajarili-
shi, %
1. Mahsulot hajmi solish-
tirma ulgurji bahoda,
ming so‘m
2113430 2198763
2553967
104,04
120,84
116,15
2. Ishchilarni jami ishla-
gan
kishi-soatlari, ming
k/soat
1287,8
1255,2
1202,8
97,47
93,40
95,82
3. Har 1000 so‘m mahsu-
lot uchun sarflangan meh-
nat, soat (2 satr: 1 satr)
0,61
0,57
0,47
93,44
77,05
82,45
4. Ishchining bir soatlik
ish unumi, so‘m (1 satr: 2
satr)
1641,1
1751,723 2123,351
106,74
129,38
121,21
Jadval ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki xo‘jalik subyektida
o‘rganilayotgan davrda mahsulot ishlab
chiqarish hajmi solishtirma
ulgurji bahoda o‘tgan yilga nisbatan ham,
biznes-rejaga nisbatan ham
o‘sgan. Bunga aksincha o‘laroq, ishchilarning jami ishlagan kishi
soatlari hajmi qisqargan.
Bu shundan dalolat beradiki, korxonada
mahsulot mehnat sig‘imi qisqargan
va aksincha mehnat qaytimi
ko‘rsatkichlari ortgan. Shularning natijasida ishchilarning bir soatlik ish
unumlari ham o‘sgan. Mehnat sig‘imini pasayishi hisobiga ishchining 1
soatlik ish unumini 29,38 % ga oshirish ko‘zda tutilgan. Haqiqatda esa 1
soatlik ish unumi 21,21 % ga mehnat sig‘imini pasayishi hisobiga
erishilgan.
Mahsulot mehnat sig‘imi tahlili

222
Bunda: A- ishlab chiqarilgan mahsulot mehnat sig‘imini pasay-
tirish (foiz hisobida).
Mu – mehnat unumdorligini o‘sish darajasi ( foiz hisobida).
Masalan, mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflangan mehnat 8550
kishi-soatni tashkil etib, norma bo‘yicha 9000 kishi-soatga nisbatan 450
kishi-soat iqtisod qilingan. Demak, mehnat sig‘imini 5 % (450:9000x100)
ga pasayishi mehnat unumdorligini 5,26% (9000:8550x100) ga ortishiga
olib keldi.
Erishilgan natijani yuqoridagi formula orqali ham aniqlash
mumkin.