nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Adabiy ta‘limning asosiy maqsadlari quyidagilar

Adabiy ta‘limning asosiy maqsadlari quyidagilar:
o‘quvchilarning yosh va psixofiziologik xususiyatlarini e‘tiborga olib, milliy va jahon adabiyotining
eng munosib namunalari bilan tanishtirish asosida ularning qalbida vatanparvarlik, ezgulik,
insonparvarlik singari yuksak insoniy fazilatlarga nisbatan rag‘bat, mehr va muhabbat uyg‘otish;
fuqarolik va vatanparvarlik ruhida, adabiyotga, milliy, madaniy-mahrifiy qadriyatlarga nisbatan
hurmat ruhida tarbiyalash;
boy mahnaviy dunyosini shakllantirish;
ulardagi mustaqil fikrlash, ijodkorlik qobiliyatlarining shakllanishi va rivoji uchun imkoniyat yaratish;
so‘z sanhati vositasida o‘quvchining individual va shaxslik fazilatlarini rivojlantirish.
Mazkur maqsadlarni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalarning bajarilishi zarur:
o‘quvchilarda badiiy adabiyotga nisbatan mehr uyg‘otish;
og‘zaki nutqlarining adabiy til mehyorlari asosida shakllanishi va rivojini tahminlash,
nutqiy
kompetensiyani o‘stirish;
yozma nutqlarida yuksak savodxonlik, adabiy til mehyorlariga rioya etish, uslubiy rang-
barangliklardan foydalana olishga oid ko‘nikma va malakalarning shakllanishiga erishish;
badiiy asar mazmun va mohiyatini, undagi go‘zallik va nafosatni his etishga o‘rgatish;
badiiy matnni emosional tarzda idrok etish va qabul qilishni, obrazli va analitik tafakkur hamda ijodiy
fikrlashni, kitobxonlik madaniyatini, adabiyotning boshqa sanhat asarlari bilan yaqin va farqli jihatlari
haqidagi tasavvurlarini, ularning og‘zaki va yozma nutqlarini rivojlantirish.
Adabiy kompetensiya - adabiyot fani bo‘yicha egallagan bilim, ko‘nikma va malakalarini kundalik
hayotda duch keladigan voqea-hodisalarga tatbiq etish, adabiy jarayon yangiliklarini tushunish, adabiy-
nazariy qoidalardan badiiy asarlarni tahlil qilish va baholashda o‘rinli foydala olish qobiliyatidir.
|
A1 daraja uchun ta‘lim mazmuni - 2-sinflar uchun barcha fanlardan kompetensiyali dars ishlanmalari Kompetensiya

|
2-sinflar uchun barcha fanlardan kompetensiyali dars ishlanmalari Kompetensiya
|
bet | 69/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 322,85 Kb. | | #153092 |
Bog'liq KOMPITINSIYAA1 daraja uchun ta‘lim mazmuni
(1-4- sinflar uchun)
Adabiy ta‘lim (O‘qish) mazmuni
Majburiy
minimal
o‘quv
materiallari
Kundalik hayot va atrof muhit:
―O‘zbekiston-Vatanim manim‖, ―Ona yurtim –oltin beshigim‖, ―Ona bitta, Vatan yagona‖,
―Vatanimiz o‘tmishidan‖, ―Odob – insonga husn‖, ―Mehnat – baxt keltirar‖, ―Mehnatning
tagi-rohat‖, ―Maktabim – qutlug‘ makonim, kitobim- oftobim‖, ―Oltin kuz - hosiling yuz‖,
―Ko‘klam – yashnaydi olam‖, ―Kumush qish – misoli oqqush‖, ―Zumrad bahor – bahri
diling ochar‖, ―Yoz – o‘tadi soz‖, ―Tabiatni asrang, avaylang‖, ―Hayvonot olamida‖
bo‘limlaridagi mavzularni bilish.
Ijtimoiy hayotga doir mavzular.
―Otalar so‘zi – aqlning ko‘zi‖, ―Nima yaxshi-yu, nima yomon?‖, ―Ilm – aql chirog‘i‖,
―Xalq o‘giti – baxt kaliti‖, ―Xalq og‘zaki ijodi‖, ―Ertaklar – yaxshilikka yetaklar‖, ―Jahon
bolalar adabiyoti‖, ―Sinfdan tashqari o‘qish va nutq o‘stirish‖ bo‘limlaridagi mavzularni
bilish.
Ijtimoiy-madaniy mavzular.
―Mahnaviyat — qalb quyoshi‖, ―Biz – buyuklar avlodi‖, ―Ajdodlarimiz – faxrimiz‖,
―Ulug‘lardan o‘rganmoq – oqillik‖, ―Istiqlolim – istiqbolim‖, ―Yashasin tinchlik, bor
bo‘lsin do‘stlik‖ bo‘limlaridagi mavzularni bilish.
Ada
biy-
nut
qiy
kom
pete
nsiy
alar
Tingl
ab
tushu
nish
O‘qituvchining nutqi va u tomonidan beriladigan topshiriqlarni tushunib bajarish.
O‘rganilgan she‘riy va nasriy matnlar mazmunini tushunish, idrok etish. Turli mavzulardagi
suhbatlarda tushunib, ongli ishtirok etish. Ommaviy axborot vositalari materiallarini
tinglab, tushuna olish. Maktab kutubxonasidagi bolalar yozuvchilari asarlarini tanlab
o‘qish va mazmunini tushunish. Matn mazmunini reja asosida to‘liq yoki qisqartirib qayta
hikoya qilish. Asar qahramonlariga xos fazilatlarni anglab yetish, tushungan holda
munosabat bildirish.
|
| |
majburiy ta‘lim bitiruvchilariga qo‘yiladigan minimal

|
majburiy ta‘lim bitiruvchilariga qo‘yiladigan minimal
|
bet | 71/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 322,85 Kb. | | #153092 |
Bog'liq KOMPITINSIYAmajburiy ta‘lim bitiruvchilariga qo‘yiladigan minimal
TALABLAR
Bilishi kerak:
―chapda‖, ―o‘ngda‖, ―yuqorida‖, ―pastda‖, ―ustida‖, ―ostida‖, ―oldin‖, ―keyin‖, ―oldida‖, ―orqasida‖,
―yonida‖, ―orasida‖, ―uzun‖, ―qisqa‖, ―keng‖, ―tor‖, ―ortiq‖, ―kam‖, ―... ta ortiq‖, ―... ta kam‖, ―... marta
ortiq‖, ―... marta kam‖, ―har biri‖, ―hammasi‖, ―teng‖ (― q ‖), ―katta‖ (― > ‖), ―kichik‖ (― < ‖), ―qo‘shish‖ (― q
‖), ―ayirish‖ (― – ‖), ―ko‘paytirish
), ―bo‘lish‖ (― : ‖), ―qo‘shiluvchi‖ (―birinchi qo‘shiluvchi‖,
―ikkinchi qo‘shiluvchi‖), ―yig‘indi‖, ―kamayuvchi‖, ―ayriluvchi‖, ―ayirma‖, ―ko‘payuvchi‖,
―ko‘paytuvchi‖, ―ko‘paytma‖, ―bo‘linuvchi‖, ―bo‘luvchi‖, ―bo‘linma‖, ―butun‖, ―yarmi‖ (―ikkidan biri‖),
―uchdan biri‖, ―choragi‖ (―to‘rtdan biri‖) tushunchalarni;
kesma, uchburchak, ko‘pburchak, to‘rtburchak, to‘g‘ri to‘rtburchak, kvadrat, aylana, doira, diametr, radius,
perimetr, yuza, uzunlik, vaqt, massa, tezlik, mahsulot narxi va ularning o‘lchov birliklarini.
Bajara olishi kerak:
sanoq texnikasini egallash (to‘g‘ri va teskari tartibda sanash, juftliklar va o‘nliklar bilan sanash, sondan
oldin va keyin keluvchi sonni aytish kabi), sonlarni o‘qish va yozish, sonni uning xona qo‘shiluvchilari
yig‘indisi ko‘rinishida ifodalash, sonli (qavssiz va qavsli) ifodalarni o‘qish va yozish, sonlar ustida qo‘shish,
ayirish, ko‘paytirish, bo‘lish amallarini bajarish va natijalarni tekshirish, qoldiqli bo‘lishni bajarish va
natijani tekshirish, sonlarni va sonli ifodalarni taqqoslash, uch xonali sonni yuzliklar, o‘nliklar va birliklar
ko‘rinishida yozish, ko‘p xonali sonlarni sinflarga ajratib o‘qish, nomahlum qo‘shiluvchi, nomahlum
kamayuvchi, nomahlum ayriluvchi, nomahlum ko‘paytuvchi, nomahlum bo‘linuvchi, nomahlum bo‘luvchini
topishga doir sodda tenglamalarni yechish;
uzunlik o‘lchov birliklari (millimetr, santimetr, desimetr, metr, kilometr)ni biridan ikkinchisiga o‘tkazish
va foydalana olish, yuza o‘lchov birliklari (kvadrat santimetr, kvadrat metr, kvadrat kilometr) ni qo‘llay
olish, vaqt o‘lchov birliklari (sekund, minut, soat, sutka, oy, yil, asr) ni biridan ikkinchisiga o‘tkazish va
foydalana olish, massa o‘lchov birliklari (gramm, kilogram, sentr, tonna) ni biridan ikkinchisiga o‘tkazish va
foydalana olish, tezlik o‘lchov birliklari (metr/sekund, kilometr/soat)ni, tezlik, yo‘l va vaqt orasidagi
munosabatlar, mahsulotlar narxi (so‘mga doir masalalarni yechish;
ko‘p xonali sonning sinflari va birliklari, o‘nli sanoq sistemasi, qo‘shish va ayirish, ko‘paytirish va bo‘lish
xossalari, to‘rt arifmetik amalning hisoblash natijalarini tekshirish, qoldiqli bo‘lish va natijani tekshirish,
tenglama haqida mantiqiy fikrlash.
|
| |
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom hayot tarzining shakllanishi

|
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom hayot tarzining shakllanishi
|
bet | 94/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgJismoniy rivojlanish va sog‘lom hayot tarzining shakllanishi jismoniy tarbiya, salomatlik darslari, XXA, YHQ/
|
|
|
Jismoniy tarbiya
Sakrashlar. Emaklash.
To‘pni qayta urish. P/o‘yin «Polda yotib qolma».
M/p o‘yin «Topgin va jim tur»
|
|
Jismoniy tarbiya
O‘yin mashqlari -«To‘pni o‘yinchiga uzat»
«Ko‘prik ustida»
P/o‘yin «Ilib olmoq»
M/p o‘yin «O‘ylab topuvchilar»
|
nutq, muloqot, o‘qish va yozish ko‘nikmalari
rivojlantirish,
Tovushlar chiqarish, chet tilni, grammatikani o‘rgatish/
|
|
Quvnoq ingliz tili
/pedagog rejasiga ko‘ra/
|
Gapiroqnikida mehmonda- nutqni rivojlantirish
«Kolosok» ertagini aytib berish
«Erga don tushdi» she’riy o‘yin
"Teskarisiga aytgin" o‘yini
|
|
ABVGDeyka
Jarangdor so‘z bilan tanishish. «Tovush» atamasini kiritish.
«N» tovushi va harfi. «Nasos» so‘zining tovush taxlili. Urg‘ularni yasash va o‘qish -kesiluvchi alifbolar bilan ishlash
|
Bilish jarayoning rivojlanishi Dunyo xaqida bilimlar va tushuncha, ilmiy usullar, elementar matematika
|
Tashqi dunyo bilan tanishish.
«Non qaerdan keldi?» Mavzusida suhbat.
«G‘alla maydonlarida» rasmini o‘rganish
Kognitiv tadqiqotlar
|
|
| |
Amaliyotda qo‘llay olishi kerak - 2-sinflar uchun barcha fanlardan kompetensiyali dars ishlanmalari Kompetensiya

|
2-sinflar uchun barcha fanlardan kompetensiyali dars ishlanmalari Kompetensiya
|
bet | 72/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 322,85 Kb. | | #153092 |
Bog'liq KOMPITINSIYA
Amaliyotda qo‘llay olishi kerak:
sonlarni taqqoslash, to‘rt arifmetik amallarni bajarish va boshqa hisoblashga doir egallangan bilim va
malakalarni kundalik turmushda qo‘llash, o‘tilgan mavzularga doir masalalarni yechish, qisqa yozuv, rasm va
jadval bo‘yicha masalalar tuzish va yechish;
CHizg‘ich yordamida kesma uzunligi, uchburchak va ko‘pburchak tomonlarini o‘lchash, pallali tarozi
yordamida jism massalarini o‘lchash, ko‘pburchak perimetrini aniqlash, to‘g‘ri to‘rtburchak va kvadrat yuzini
aniqlash, sirkulg‘ yordamida aylana diametri (radiusi) ini o‘lchash, berilgan uzunliklagi kesmani yasash,
berilgan tomonlariga ko‘ra to‘g‘ri to‘rtburchak va kvadratni yasash, berilgan diametr (radius)ga ko‘ra aylana
va doirani yasash;
geometrik shakllar, kattaliklar, ularning o‘lchov birliklari qo‘llanilgan amaliy masalalarni yechish, ularga
oid qisqa yozuv, rasm, jadval asosida amaliy masalalar tuza olish, olgan bilim va ko‘nikmalarni kundalik
turmushda qo‘llay olish.
10
MATEMATIKA
FANINING MAQSAD VA VAZIFALARI
Umumiy o‘rta ta‘limning birinchi bochqichi – boshlang‘ich sinflarda matematika ta‘limi
o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirishga, o‘z fikrlarini mustaqil
bayon qila olishga, egallagan bilimlarini ijtimoiy faoliyatlarida qo‘llashga hamda ta‘limning umumiy o‘rta
ta‘limning ikkinchi bosqichida o‘qishlari uchun matematik tayyorgarlikni tahminlashga xizmat qiladi.
Boshlang‘ich sinflarda matematika ta‘limining maqsadi:
ta‘limiy – sonlar to‘g‘risida o‘quvchilarning tasavvurlarini shakllantirish, to‘rt arifmetik amallar ustida
hisoblash va ularga doir masalalarni yechish ko‘nikmalarini hosil qilish, sodda geometrik shakllar va ularning
xususiyatlari haqida tasavvurlarini shakllantirish;
tarbiyaviy – hisoblashlarni bajarish va natijalarini tekshirishga, kattaliklar va ularning birliklari,
geometrik shakllar ustida ishlashga o‘rgatish asnosida mantiqiy fikrlashga o‘rgatish, matematika fanining
rivojiga hissa qo‘shgan yurtimiz allomalarining ijodlari bilan tanishtirish orqali o‘quvchilarni vatanparvarlik
ruhida tarbiyalash;
|
| |
Yagonalik modeli - Axborot tehnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy...

|
Axborot tehnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi tatu farg’ona filiali
|
bet | 7/12 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 90,67 Kb. | | #110474 |
Bog'liq Individual loyiha-fayllar.orgYagonalik modeli. Ushbu model tashkiliy tuzilishiga ko`ra faqat masofali o`qitishda va
"masofali" talabalar bilan ishlash maqsadida tashkil etiladi. O`qitish shunday amalga oshiriladiki,
bunda ta`limning kunduzgi shakli zarur bo`lmaydi. Barcha o`qitish masofadan amalga oshiriladi.
Ushbu modelda o`qitishda xududiy markazlar bo`lib, ularda talabalar o`qituvchilardan maslahatlar
olishi yoki yakuniy imtihon topshirishlari mumkin.
Bunday oliygoxlarda o`qituvchilarga ham talabalarga ham o`quv faoliyatining shakl va
uslublarini tanlashda katta erkinlik beriladi. Vaqt va o`quv jadvallariga qa`tiy chegaralar
qo`yilmaydi.
Bunday tamoyilida o`qitish Ochiq universitetlarda, masalan, Buyuk Britaniyaning Ochiq
universiteti (United Kingdom Open University - http://www. open.ac.uk) da tashkil etilgan.
Ikkilangan modeli. Bunday tizimda oliygox kunduzgi talabalarni ham, qisman kunduzgi va
qisman masofali dastur asosida o`qitadi. Har ikkalasida ham dars jadvallari, o`qitish dasturlari,
imtihonlari va baholash mezonlari bir xil bo`ladi. Odatda ikkilangan modelni rivojlantirayotgan
oliygox kunduzgi talabalar soni masofali o`qiyotgan talabalar sonidan katta bo`lgan ana`naviy
oliygoxlardir. Shuning uchun bir universitetning o`zida ikki shaklning birgaligida ko`proq o`zlarida
katta o`quv materiallaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo`lgan kunduzgi talabalar yutadilar.
Bunday oliygoxlarda masofali kurslar har doim ham foyda keltirmaydi, ba`zan u qisman kunduzgi
talabalarni o`qitish hisobidan amalga oshiriladi. Bunday holatlarda asosiy urg`u tajribaga,
pedagogika va uslubiy innovasiyalar tadqiqotiga va boshqalarga beriladi. Masofali o`qitishning
bunday modeli Avstraliyaning yangi Angliya universiteti (University of New England, Australia -
http://www.une.edu.au) da tashkil etilgan.
Aralash model. Bu model universitet talabalarini masofali o`qitishning turli shakllarini,
aniqrog`i shakllarning integrasiyasini nazarda tutadi. Masalan, kunduzgi shaklda o`qiyotgan
talabalar masofali o`qitish kurslarining dasturlaridagilarni yoki ushbu universitetining o`qituvchisi
o`qiyotgan kunduzgi kurslari bilan parallel ravishda qisman o`qiydilar. Shuningdek, bu modelda
an`anaviy kurslar doirasida virtual seminarlar, taqdimotlar, ma`ruzalar ko`rinishidagi
mashg`ulotlar alohida shakllarining birlashmasi bo`lishi mumkin. Universitet axborot va
kommunikasiya texnologiyalari vositalari bilan qanchalik yuqori jixozlangan bo`lsa, shunchalik
o`qitish shakllari turli-tuman bo`ladi. Integrallashgan bunday kurslar Yangi Zellandiyadagi Massey
universitetida (Massey University, New Zealand - http://www.massey.ac.nz) tashkil etilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborot tehnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi tatu farg’ona filiali
|
Konsorsium model - Axborot tehnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy...

|
Axborot tehnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi tatu farg’ona filiali
|
bet | 8/12 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 90,67 Kb. | | #110474 |
Bog'liq Individual loyiha-fayllar.orgKonsorsium model. Ushbu model ikki universitetni birlashmasidan iborat. Bunda ular
o`quv materiallari bilan almashadilar yoki ba`zi vazifalarni bo`lishib oladilar. Masalan, bir
universitet masofali o`qitish uchun o`quv materiallar ishlab chiqaradi, boshqasi virtual o`quv
guruhlarini o`qituvchilar bilan ta`minlaydi yoki masofali o`qitish dasturlarini rasmiy
akreditasiyasini o`tkazadi. Bunday hollarda universitet butunlay yoki uning alohida markazalari,
fakultetlari, xatto ta`lim xizmati bozorida ishlayotgan tijorat yoki davlat tashkilotlari hamkor
bo`lishlari mumkin. Konsorsiumlar faqat qattiy markazlashgan boshqarish va yaratilayotgan
ashyolarning mualliflik hamda material xuquqlarini rioya etish shartlaridagina samarali bo`ladi.
Kanadadagi Ochiq o`quv Agentligi (Open Learning Agency, Canada - http://www.ola.bc.ca)
konsorsiumga misol bo`lishi mumkin.
Franchayzing model. Franchayzing tamoyilida tashkil etilgan masofali o`qitish modelida
hamkor universitetlar bir - birlariga o`zlarining masofali kurslarini beradilar. Bunda ta`lim xizmati
bozorida o`zini ko`rsatgan qandaydir universitet o`zida ishlab chiqqan kurslarini masofali o`qitishni
endigina tashkil qilayotgan va masofali o`qitish uchun o`quv ashyolarini mustaqil ishlab chiqish
tajribasiga ega bo`lmagan boshqa oliygox - hamkorlariga o`qitish huquqini berishi mumkin.
Bunday modelning qiziq tomoni shundaki, talabalar o`zlarining universitetida o`qishga
yozilib, konsorsiumga kirgan ilg`or oliygox talabasi kabi o`sha hajmda va o`sha sifatda ta`lim
xizmatlalariga, o`qishni bitirganlaridan keyin xatto diplomlariga ega bo`ladilar. Bunda ilg`or
universitetning barcha atributikalari o`z kuchini saqlab qoladi. Franchayzing modeliga misol
sifatida Buyuk Britaniyaning Ochiq universiteti qoshidagi Biznes Maktabi (Open University
Business School, Great Britain) va uning Sharqiy Yevropadagi universitetlari bilan aloqasini olish
mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborot tehnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi tatu farg’ona filiali
|
39 
Rivojlangan mamlakatlarda monopoliyaga qarshi siyosat borasidagi 
tajribalar. 
2

|
39
Rivojlangan mamlakatlarda monopoliyaga qarshi siyosat borasidagi
tajribalar.
2 Pdf ko'rish
|
bet | 629/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI2
39
Rivojlangan mamlakatlarda monopoliyaga qarshi siyosat borasidagi
tajribalar.
2
40
O`zbekistonda raqobat muhitining kuchaytirish borasidagi chora-
tadbirlar
2
41
Narxning mazmuni va uning ob`ektiv asoslari. Narx to`g`risidagi
nazariyalar.
2
42
Bozor iqtisodiyoti sharoitida narxning vazifalari.
2
43
Narx turlari Narx diapazoni va narx pariteti.
2
44
Narx siyosati va uning O`zbekistonda amalga oshirilish
xususiyatlari.
2
45
Tadbirkorlik faoliyatining mazmuni, mohiyati va rivojlanish shart-
sharoitlari.
2
46
O`zbekistonda
kichik
biznes
va
xususiy
tadbirkorlikning
erkinlashtirilishi va rag`batlantirilishi.
2
47
Tadbirkorlik kapitalining mohiyati.
2
48
Tadbirkorlik kapitalining aylanishi. Asosiy va aylanma kapital.
2
49
Ishlab chiqarish xarajatlarining mazmuni, tarkibi va turlari.
2
50
Tannarx.
2
51
Foydaning tarkib topish bosqichlari. Foyda miqdoriga ta`sir
ko`rsatuvchi omillar.
2
52
YAlpi foydaning taqsimlanishi. Iqtisodiy foyda va buxgalteriya
foydasining farqlanishi.
2
53
Bankrotlik va sanatsiya.
2
54
Foyda miqdorini ko`paytirishda moddiy resurslarni tejashning
ahamiyati.
2
55
Ish haqi to`g`risida turlicha nazariyalar. Uning iqtisodiy mazmuni.
2
56
Nominal va real ish haqi.
2
57
Ish haqini tashkil qilish shakllari va tizimlari. Minimal ish haqi.
2
58
Mehnat munosabatlari.
2
59
Ishchi kuchi talabi va taklifini o`zgartirish.
|
| |
60 
Mehnat munosabatlarini tartibga solishda davlatning roli. 
2

621
67
Milliy iqtisodiyotning mazmuni va uning tuzilishi.
2
68
Makroiqtisodiy tahlil va uning vazifalari. Asosiy makroiqtisodiy
ko`rsatkichlar.
2
69
Milliy mahsulotning iqtisodiy mazmuni va uning harakat shakllari.
2
70
Milliy hisoblar tizimi. YAIMni hisoblash usullari
2
71
YAlpi talab tushunchasi va uning tarkibi.
2
72
YAlpi taklif tushunchasi va uning tarkibi. YAlpi taklif egri chizig`i.
2
73
YAlpi talab va yalpi taklif o`rtasidagi muvozanat va uning
o`zgarishi.
2
74
Taqchillikning iqtisodiy tabiati va uni bartaraf qilish yo`llari.
2
75
Iste`molning mazmuni va uning turlari.
2
76
Jamg`arma va uning maqsadi. Iste`mol va jamg`arma o`rtasidagi
nisbatning o`zgarishi.
2
77
Investitsiyalarning mazmuni va vazifalari.
2
78
O`zbekistonda investitsion faoliyatni ta`minlash va uning shart-
sharoitlari.
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 49

50
2.6-chizma
Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig’i
Ishlab chiqarish imkoniyati egri chizig’idagi har
bir nuqta ikki xil mahsulot
ishlab chiqarishning qandaydir eng ko’p hajmini ko’rsatadi. Jamiyat uchun
mahsulotlarning erishib bo’ladigan har xil uyg’unlashuvlaridan
tanlab olish
imkoniyati egri chiziq ichida joylashadi.
Non va tegirmon ishlab chiqarishning har xil uyg’unlashuvini amalga oshirish
uchun jamiyat ulardagi mavjud resurslarning to’la bandligi
va ishlab chiqarishning
to’liq hajmini ta’minlashi zarur. Non va tegirmonning barcha uyg’unlashuvi ularning
eng ko’p miqdorini ko’rsatib, bu barcha mavjud resurslardan esa samarali foydalanish
natijasida olinishi mumkin.
Iqtisodiyotda resurslarning to’la bandligi va ulardan
samarali foydalanishni
ta’minlash uchun har ikkala mahsulotning tanlangan hajmi ishlab chiqarish
imkoniyatlari egri chizig’i deb nomlanuvchi ABCDE chizig’ida joylashgan bo’lishi
lozim. Bu chiziqdan chap tomonda joylashgan har qanday nuqta resurslardan to’liq
foydalanmaslikni anglatadi. Masalan, chizmadagi G nuqta iqtisodiyotda 1,6 mln.
dona non va 5 ming donaga yaqin tegirmon ishlab chiqarilayotganini bildiradi. Bu
esa, resurslardan foydalanishning
muayyan darajasida, qo’shimcha resurslarni jalb
etmagan holda, quyidagi harakatlarni amalga oshirish
imkoniyati mavjudligini
ko’rsatadi:
a) non ishlab chiqarishning mavjud
hajmini saqlab qolgan holda,
tegirmon
ishlab chiqarish hajmini 8 ming donagacha yetkazish;
b) tegirmon ishlab chiqarishning mavjud hajmini saqlab qolgan holda, non
ishlab chiqarish hajmini 2,7 mln. donagacha yetkazish;
d) bir vaqtning o’zida har ikkala mahsulot ishlab chiqarish hajmini oshirish.
Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig’idan tashqarida joylashgan har qanday
nuqtaga (masalan W) resurslarning mavjud hajmi va
ishlab chiqarishning mavjud
texnologiyasi darajasida erishib bo’lmaydi.
Тегирмон, минг дона
А
В
С
•
ishlab chiqarishni kengaytirish orqali qondirishga mo’ljallangan mahsulotlar

|
ishlab chiqarishni kengaytirish orqali qondirishga mo’ljallangan mahsulotlarBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIishlab chiqarishni kengaytirish orqali qondirishga mo’ljallangan mahsulotlar
hisoblanadi. Sh
unga ko’ra, ko’pincha ijtimoiy ishlab chiqarishning pirovard natijasi
sifatida Yalpi milliy mahsulot, Yalpi ichki mahsulot, sof milliy mahsulot (milliy
daromad) va boshqalarni ko’rsatish mumkin.
Yaratilgan mahsulotdan iste’mol qilingan ishlab chiqarish vositalari
qiymati chegirib tashlansa, qolgan qismi sof mahsulot deyiladi.
Demak, sof
mahsulot bevosita ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishda band bo’lgan menejerlar,
ishchilar, dehqonlar va muxandislar, texnik xodimlar va boshqalarning yangidan sarf
qilingan mehnati bilan yaratilgan zaruriy va qo’shimcha mahsulotdan iboratdir.
Zaruriy mahsulot deb ishchi va xizmatchilar ish vaqtining bir qismi bo’lgan
zaruriy ish vaqtida zaruriy mehnat bilan yaratilgan, ishchi kuchini normal
holatda saqlash va qayta tiklash uchun zarur bo’lgan mahsulotga aytiladi.
Bunga kelgusi avlod ishchilarini yetishtirish, ya’ni ishchilarning oilasi va bolalari
uchun zarur bo’lgan mahsulot ham kiradi.
Sof mahsulotning zaruriy mahsulotdan ortiqcha qismi, ya’ni qo’shimcha ish
vaqtida xodimlarning qo’shimcha mehnati bilan yaratilgan qismi qo’shimcha
mahsulot deyiladi. Ya
ngidan yaratilgan sof mahsulotning tarkibini quyidagi 2.5-
chizmada aniqroq tasvirlash mumkin.
Har bir korxonada, tarmoqda qo’shimcha mahsulot hajmini ko’paytirish asosan
uch yo’l bilan – ishlovchilar sonini ko’paytirish, ish kunini uzaytirish va ish kuni
chegarasi o’zgarmagan holda zaruriy ish vaqtini kamaytirish evaziga qo’shimcha ish
vaqtini ko’paytirish yo’li bilan amalga oshiriladi.
|
| |
Takroriy hisob – bu milliy mahsulot ishlab chiqarish jarayonining bir necha

44
Milliy mahsulot qiymatini to’g’ri
baholash, unda takroriy hisobga yo’l
qo’ymaslik uchun oraliq va pirovard mahsulot tushunchalarini ham ajratib olish
lozim.
Oraliq mahsulot – bu tugallanmagan ishlab chiqarish, kelgusida yana
qayta ishlov berilishi zarur bo’lgan yoki qayta sotish uchun mo’ljallangan tovar
va xizmatlardir.
Bizning misolimizda 140 birlik paxta xomashyosi, 285 birlik paxta
tolasi
va yigirilgan ip, 465 birlik to’qilgan gazlama oraliq mahsulotlar bo’lib
hisoblanadi. Chunki ular tikuvchilik mahsuloti (ko’ylak yoki kostyum) ishlab
chiqarishning izchil jarayonida navbatdagi bosqichda
qayta ishlov berishga
muhtojdirlar. Aynan 625 birlik qiymatga ega tikuvchilik mahsuloti esa pirovard
mahsulot hisoblanadi. Demak,
pirovard mahsulot – bu ishlab chiqarishning
barcha texnologik jarayonlaridan o’tgan hamda bevosita so’nggi iste’mol uchun
mo’ljallangan tayyor mahsulotdir.
Bundan ko’rinadiki, jamiyat a’zolarini ishlab chiqarishning umumiy natijasi
emas, balki ko’proq ishlab chiqarishning pirovard natijalari qiziqtiradi.
Ishlab chiqarishning pirovard natijasi bo’lib
takroriy hisobni o’z ichiga
olmagan, jamiyat a’zolarining ehtiyojlarini yo bevosita, yoki bilvosita, ya’ni
-chizma 
Zaruriy va qo’shimcha mahsulotning sotilib pulga aylangandan keyin o’zgargan

46
bir mahsulot birligini ishlab chiqarishga va ko’paytirish mo’ljallangan mahsulot
hajmini ishlab chiqarishga qancha resurs sarfi talab qilinishini aniqlash imkonini
beradi.
Ishlab chiqarishda foydalaniladigan turli xil omillar
sarfini birdaniga yoki
ularning ayrim turlarini ko’paytirish yo’li bilan mahsulot hajmini ko’paytirish
mumkin. Lekin boshqa omillar va sharoitlar teng bo’lgani holda ayrim omillar sarfini
oshirish yo’li bilan mahsulotni cheksiz ko’paytirib bo’lmaydi. Omillardan
foydalanish va ularning miqdorini oshirish evaziga olingan mahsulot uch xil
o’lchanadi: umumiy mahsulot, o’rtacha mahsulot va so’nggi qo’shilgan mahsulot.
rangli palitra – Rasm chizish

Davr
|
Oktyabrь IV-hafta ___dan _____gacha
|
Guruh
mavzu
|
Bolalarni boshlang‘ich ta’limga majburiy bir yillik tayyorlashga tayyorgarlik guruhi _________________ (agar mavjud bo‘lsa, nomi)
|
«rang barang qushlar dunyosi. Ko‘chmanchi qushlar»
|
Rivojlanish sohalari bo‘yicha maqsadlar
|
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi
|
Jismoniy faollik va jismoniy yaxshilanishga bo‘lgan ehtiyojni o‘quvchilarda shakllantirish.
|
Ijtimoiy-hissiy rivojlanish
|
Qushlarga g‘amxo‘rlik qilish, ularning kayfiyatini tushunishga o‘rganish; ularga g‘amxo‘rlik qilish
|
nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari
|
Tovushlarni sifat jihatidan farqlash qobiliyatini rivojlantirish: unli va undosh tovushlar (jarangdor va jarangsiz)
|
Bilish jarayonining rivojlanishi
|
Inson tabiatning bir qismi, uni himoya qilish, himoya qilish kerakligi, hamma narsa tabiatda bir-biri bilan bog‘liqligi, Erdagi inson hayoti ko‘p jihatdan atrof-muhitga bog‘liq ekanligi haqidagi tushunchani shakllantirish.
|
Ijodiy rivojlanish
|
Musiqaga bo‘lgan harakatlarning o‘zini ifoda etish ko‘nikmalarini shakllantirish, xayolot, fantaziya, ijodkorlikni rivojlantirish.
|
|
Masofaviy ta’lim berish metodlari

Masofaviy ta’lim berish metodlari.
XXI-asrning muhim o`quv texnologiyasi
Masofali o`qitishning afzalliklari:
Masofali o`qitish:
- ochiq ta`limning zamonaviy shaklidan iborat;
- kompyuterli ta`limni foydalanishga qaratilgan;
- o`qituvchilar va boshqa talabalar bilan faol muloqat qilish uchun zamonaviy -
kommunikasiya texnologiyasini foydalaniladi.
Ochiq ta`lim. O`zbekistonda ochiq ta`lim endigina shakllanmoqda. Biinchilar qatorida
O`zbekiston respublikasi Prezidentining "Iste`dod" jamg`armasi qoshidagi masofali o`qitish
markazida ishlab chiqilgan "Axborot texnologiyalari va masofali o`qitish" kursi jamg`arma
portaliga joylashtirilib, undan foydalanish tajribadan o`tmoqda. Qator g`arbiy xorijiy mamlakatlarda
ochiq ta`lim universitetlari tashkil etilib, hozirda ularda talabalar o`zining rahbar(tyutor)lari
yordamida qanday o`qishlarini o`zlari aniqlamoqdalar.
Ochiq ta`lim, odatda tinglovchilar o`zlariga qulay tartiblarda kutubxonalar va kompyuter
sinflarda ishlash, rahbar(tyutor) bilan maslahatlasha oladigan o`quv markazlarning keng tarmog`iga
ega bo`ladi. Aniq predmet bo`yicha faol muloqot odatda talaba qatnashadigan seminarlarda amalga
oshiriladi. Masofali o`qitish, o`qitishning ochiq shakli bo`lib, unga nisbatan aniq afzalliklarga ega.
Bosh afzalligi - masofali o`qitish o`quvchilarning o`zlariga yanada ko`proq yo`naltirilgan
bo`lib, tinglovchilarga o`qish uchun maksimal qulay sharoit yaratadi, u vaqt va fazoviy
chegaralardan to`la ozod qiladi.
Birichidan, masofali o`qitishning asosiy tamoyillaidan biri - 24*7 (bir kecha-kunduzda 24
soat va haftada 7 kun) tamoyili, o`quv materiali bilan ishlash uchun vaqt bo`yicha chegaralarning
to`la yo`qligi.
Ikkinchidan, masofali o`qitish fazoviy chegaralardan to`la ozod qilingan, chunki u WWW
texnologiya asosida qurilgan virtual fazoda amalga oshiriladi, Internet texnologiyasi qo`llanilganligi
uchun o`quvchilar ta`lim muhitiga ixtiyoriy kompyuter orqali kirishlari mumkin.
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI.
1. Karimov I.A. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. Asarlar, 3-jild. –T.: O’zbekiston, 1996. –
278 b.
2. Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo’lidan. Asarlar, 6-jild. –T.: O’zbekiston,
1998. –429 b.
3. Barkamol avlod orzusi. –T.: O’zbekiston milliy
ensiklopediyasi, 2000. –246
4. Uzluksiz ta’lim tizimi uchun o’quv adabiyotlarining yangi avlodini yaratish konsepsiyasi
//Karimov A.A., Imomov E.Z. va boshqalar. –T.: SHarq. 2002. -15 b.
5. Umumiy o’rta ta’lim konsepsiyasi //Xalq ta’limi, 1992, 2-son.
6. Abduqodirov A.A., Hayitov A.G’. Beysik dasturlash tilidan test topshiriqlari. -T., 1999. –60
b.
7. Abduqodirov A.A., Hayitov A.G’. Informatika va hisoblash texnikasi asoslaridan mashqlar
to’plami /8-sinf uchun. -T.: SHarq, 1996. –48 b.
8. Abduqodirov A.A., Hayitov A.G’. Informatika va hisoblash texnikasi asoslaridan mashqlar
to’plami /9-sinf uchun. -T.: SHarq, 1996. –80 b.
9. Azlarov T.R. Informatika va hisoblash texnikasi asoslari
kursini milliy maktablarda
o’qitishni takomillashtirishning metodik sistemasi. Ped. fan. nom. … diss. -T., 1993. –150 b.
10. Aripov M.M., Muhammadiyev J.O’. Informatika, informatsion texnologiyalar //Oliy o’quv
yurtlari uchun darslik. –T.: TDYUI, 2004. –B. 275.
11.
www.rambler.ru
.
12.
www.yahoo.com
13. www.Ziyonet.uz
14. www.Referat.uz
Document Outline
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI.
http://fayllar.org
Uchinchidan - Axborot tehnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi...

Internet Web-tugun uzeli tinglovchilar uchun har doim-kunning ixtiyoriy soati va haftaning
eletron forum yoki jo`natmalar ro`yhati orqali hamkasblariga ma`lumot yuborishlari mumkin, yoki
jarayoni tezlashgan. Multimedia vosita(matn, grafika, animasiya, tovush)larini ishlab chiqish
ta`limni samaradorligini yetarlicha ko`tardi.
Masofali o`quv kurs (MO`K) bir o`quv predmetini o`rganish uchun zarur bo`lgan o`quv
materiallarining o`ziga yetarli majmuidir.
Masofali kurs bu:
etarlicha hajmdagi matn, rangli tasvir va grafiklar, animasiyalar, audio-video-
lavhalarga ega bo`lgan ma`ruzalar multimedia kursi;
tinglovchilarni tarmoqli o`qitish va nazorat qiluvchi testlash va bilimlarini bir onda
baholash;
tinglovchilarni o`quv vazifalarni bajarishning joriy grafigi haqida avtomatik
ma`lum qilish;
aniq mavzu bo`yicha jahon axborot manbalariga ega bo`lgan saytlarga
murojaatlarni ifodalaydi.
O`qituvchi va tinglovchilar bilan faol muloqot. Masofali o`qitishning asosiy elementlaridan
biri tinglovchilarning o`qituvchi va boshqa tinglovchilarlar bilan faol muloqot qilishidir. Bu
jarayon:
elektron pochta;
jo`natmalar ro`yhati;
munozarali forumlar;
chat-tizimlar;
on-laynli seminar va munozaralar;
teleanjumanlarni foydalanib amalga oshiriladi.
Masofali o`qitishdagi muloqot shakllarining xususiyati o`qituvchining o`quv jarayonidagi
roliga ta`sir qiladi: u tinglovchini boshqa shakllardagiga qaraganda ko`proq o`quv jarayonida faqat
yo`naltiruvchisi bo`lgan ko`makchi, o`rgatuvchi va rahbar bo`ladi. O`qituvchining monologi
ko`proq birini tajribasi ko`proq bo`lgan ikki hamkasbning muloqoti(dialogi)ga aylanadi.
Shuni ta`kidlash kerakki, masofali o`qitishda matn, grafik, vidielavhalar, nazorat, va shu
kabi ko`rinishda keltirilgan dasturlarga on-laynli (to`g`ridan-to`g`ri) kirish muhim ahamiyat kasb
etadi.
O`qituvchi tomonidan yaratilgan masofali o`quv kursining o`quv materiallari o`qituvchining
tinglovchiga murojat qilish shakllaridan iborat An`anaviy sirtqi shakldan farqli ravishda, masofali
o`qitish tinglovchini shaxsan nazorat ishlarini topshirish va himoya qilishdek yetarlicha mashaqqatli
vazifasidan ozod etadi.
Masofali o`qituvchiga E-mail orqali doim chiqish mumkin va u tinglovchida hosil bo`lgan
savollarga javob berishga tayyor. Yangi ming yillika ta`limning yangi va eng zamonaviy
texnologiyalari bilan Internet tarmog`idan o`quv-tarbiya jarayonida foydalanishning didaktik
imkoniyatlari:
Ikkita pud tuzi - Reja: Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni o’rgatishning o’ziga xos xususiyatlari

|
Reja: Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni o’rgatishning o’ziga xos xususiyatlari
|
bet | 4/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 213,5 Kb. | | #250899 |
Bog'liq Reja Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni Ikkita pud tuzi
Bu ommaviy mahsulot hajmining qirq funtga teng bo'lgan qadimgi o'lchovidir, u kilogramm bilan o'n oltidan sal ko'proq, yoki aniqrog'i bugungi kun me'yorlari bo'yicha 16,38 kg. Ism lotincha pondusdan kelib chiqqan, ya'ni "og'irlik" degan ma'noni anglatadi. Pudalar dastlab asal, un va tuzni eng mashhur tovar sifatida o'lchashgan, ammo keyinchalik bu hajm barcha qattiq va og'ir mahsulotlarga tarqaldi.
Hozirgi vaqtda "pud" atamasi faqat og'ir vaznli sportchilar orasida saqlanib qolgan, klassik o'n olti kilogramm vazn "pud og'irligi" deb nomlangan.
Shu bilan birga, pud eng katta og'irlik deb hisoblanmadi - yangi ulgurji o'lchovda o'n pud yig'ildi: Berkovets, uning nomi Byork orolidan kelgan va qadimgi savdogarlar savdo qilgan. Bu bitta ishchining kemaga yuklashi mumkin bo'lgan mum bilan to'ldirilgan bitta oddiy bochkaning og'irligi edi. Bir zumda deyarli 164 kilogramm! Darhaqiqat, Rossiyada har bir soniya qahramon edi.
Og'irliklar
Pud va berkovtsdan tashqari, mahsulot hajmining kichikroq rus o'lchovlari ham mavjud edi:
Grivna deb ham ataladigan funt 32 lot yoki 96 g'altakdan iborat edi. Bizning me'yorlarimiz bo'yicha bu deyarli 410 gramm. Bu vaqt sinovidan o'tgan oz sonli kishilardan biri - Amerikada va G'arbiy Evropa mamlakatlarida ular hanuzgacha uni asosiy sifatida ishlatishadi. Rossiyada Grivnası savdogarlar orasida eng keng tarqalgan bo'lib, og'irlik o'lchovi va pul birligi edi.
Qur'a uchta makaraga (12,8 gramm) tenglashtirildi va bu juda keng tarqalgan o'lchov edi: pishirish va dorixonada hajm birligi.
Spool (zlatnik) dastlab zamonaviy ma'noda og'irligi 4,26 gramm bo'lgan oltin tanga nomi bo'lib, uni savdogarlar kundalik buyumlar: shakar, choy va tuzni tortib, tarozida og'irlik o'rniga ishlatganlar. 1899 yilda g'altak rasmiy ravishda hajm og'irligi o'lchovi deb hisoblangan.
Qadimgi davrda bu ulush eng kichik vazn o'lchovi deb hisoblangan - uning vazni taxminan 0,044 grammni tashkil qiladi va u farmatsevtlar tomonidan ishlatilgan. To'qson oltita qism bitta g'altakni tashkil etdi.
|
| |
Arshin harflari bilan yozilgan - Reja: Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni o’rgatishning...

|
Reja: Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni o’rgatishning o’ziga xos xususiyatlari
|
bet | 6/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 213,5 Kb. | | #250899 |
Bog'liq Reja Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarniArshin harflari bilan yozilgan
Uzunlik va kenglikning eng ko'p ishlatiladigan o'lchovi fatomalar va arshinlar edi. Fathom bir yarim metrga tenglashtirildi - bu o'rtacha odamning qo'llari va arshinlar - etmish ikki santimetrgacha (ular bu o'lcham dastlab u o'zi bilan birga olib yurgan Buyuk Pyotr hukmdori o'lchamidan olingan deb aytishadi), ya'ni ikkita arshin deyarli fathga o'xshaydi. Ushbu o'lchovlar ob'ektlarni qurishda balandlik, kichik masofalar va o'lchamlarni hisoblash uchun ishlatilgan - bu qulay va amaliy edi, chunki "hukmdor" doimo yoningizda edi.
Bundan tashqari, oblik skelet ishlatilgan - bu oyoq barmog'i bilan boshning yuqorisida ko'tarilgan qarama-qarshi qo'l orasidagi masofa: masofa ikki yarim metr ichida edi. Va yana bir o'lchov o'lchov bilan raqobatlashdi - deyarli bir xil uzunlikdagi qadam - 72 santimetr.
Kichik narsalarni o'lchash uchun
Tirsak, turli xil manbalarga ko'ra, 38 yoki 47 santimetrga teng edi, bu o'rta barmoqning uchidan tirsak bo'g'imigacha bo'lgan qo'lning uzunligi. Ushbu o'lcham uzunligi 60 tirsakgacha bo'lgan matolarga ega bo'lgan savdogarlar uchun juda mos edi.
Xurmo tirsakning oltinchi qismi deb hisoblangan va qurilish paytida kichik maydonlarni hisoblash uchun ishlatilgan.
Bu oraliq bir necha variantga bo'lingan:
Kichkina oraliq (ba'zi hududlarda uni "chorak" deb atashgan) keng tarqalgan bosh barmog'i va ko'rsatkich barmog'i o'rtasida o'lchangan va 17,78 santimetrga teng bo'lgan.
Katta masofa - katta va kichik barmoqlar orasida (23 sm).
Salto bilan masofa - ko'rsatkich barmog'ining dastlabki ikkita bo'g'imining uzunligi odatdagi oraliqqa qo'shildi, bu deyarli o'ttiz santimetrga teng edi.
Vershok - zamonaviy ma'noda u 4,44 santimetrga teng, bu o'n oltinchi arshinga teng edi. Balandlik ko'pincha tepaliklar bilan o'lchangan.
Versta - bu o'lchov uzoq masofalarni o'lchashda qo'llanilgan, uning ikkinchi nomi "maydon" bo'lib, u maydonning chetidan shudgorning birinchi burilishigacha bo'lgan bitta chiziq uzunligini bildiradi. Keyinchalik ular yo'lning uzunligi, yo'llari va orasidagi masofani hisoblashda ishlatila boshlandi aholi punktlari... Turli vaqtlarda verstda turli xil fathlar mavjud edi: Buyuk Pyotrdan oldin - 500, va Aleksey hukmronligidan - allaqachon ming.
Shudgorlangan va ekilgan erlarni hisobga olish uchun ushr (u kichikroq qismlarga bo'lingan) va kvadrat fatomlardan foydalanilgan. Bir o‘nlik 2400 kvadrat fathga (1,093 gektar) teng edi va yarim o‘nlikka va o‘ndan bir qismiga bo‘lingan. Kvadrat fath to'rt kvadrat metrdan iborat bo'lib, 16 kvadrat metrni tashkil etdi. arshinov. Shuningdek, ushbu hisoblash usullariga bir uyum qo'shildi - bu ushrning o'ndan bir qismi, shu tariqa yig'indilarda (uyumlarda) yig'ilgan don va pichan miqdori hisoblangan.
|
| |
XVIII asrda qo'llanilgan vazn o'lchovlari

|
XVIII asrda qo'llanilgan vazn o'lchovlari
|
bet | 3/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 213,5 Kb. | | #250899 |
Bog'liq Reja Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarniXVIII asrda qo'llanilgan vazn o'lchovlari:
Izoh: o'sha paytda eng ko'p ishlatilgan (XVIII asr) ta'kidlangan
Hududiy tadbirlar
Maydonlarni o'lchash uchun asosiy o'lchov o'ndan bir qismi, shuningdek, ushrning fraktsiyalari sifatida ko'rib chiqildi: o'ndan birining yarmi, to'rtdan biri (uzunligi - 40 fatm uzunlik va 30 kenglik) va boshqalar. O'tkazilgan tadqiqotchilar (ayniqsa, 1649 yilda "Katedrallar kodeksi" dan keyin) asosan davlatga tegishli bo'lgan uchta arshin fathomga teng bo'lib, 2,1336 m ga teng edi. Shunday qilib, 2400 kvadrat fathdagi ushr taxminan 1,093 gektarni tashkil etdi.
O'ndan va choraklardan foydalanish erlarning rivojlanishi va davlat hududining ko'payishiga mos ravishda oshdi. Biroq, XVI asrning birinchi yarmida allaqachon erlarni choraklarda o'lchashda erlarning umumiy ro'yxati ko'p yillar davom etishi aniq bo'ldi. Va keyin, 16-asrning 40-yillarida, eng ma'rifatli odamlardan biri Ermolay Erasmus, to'rtburchak maydonni kattaroq birlikdan foydalanishni taklif qildi, bu esa 1000 sazhen verst tomoni bilan kvadrat maydonni anglatardi. Ushbu taklif qabul qilinmadi, ammo katta shudgorni joriy etish jarayonida muhim rol o'ynadi. Ermolai Erasmus birinchi nazariy metrologlardan biri bo'lib, u metrologik va. Echimini birlashtirishga intilgan ijtimoiy muammolar... Pichanzorlar maydonlarini aniqlashda ushr katta qiyinchilik bilan kiritildi, chunki joylashganligi sababli erlar va tartibsiz shakllar o'lchash uchun noqulay bo'lgan. Hosil o'lchovi tez-tez ishlatilgan. Asta-sekin, bu o'lchov o'ndan biriga bog'liq bo'lgan qiymatga ega bo'ldi va 2 yarim uyumga, to'rtdan to'rt qismga, 8 yarim chorakdan va hokazolarga bo'lindi. Vaqt o'tishi bilan pichan, maydon o'lchovi sifatida, 0,1 ushrga tenglashtirildi (ya'ni, o'ndan o'rtacha 10 pichan olingan deb ishonilgan). Mehnat va ekish choralari ushrning geometrik o'lchovi bo'yicha ifodalangan.
Zamonaviy yoshlar tilida "stopudovo" so'zi mavjud, bu to'liq aniqlik, ishonch va maksimal ta'sirni anglatadi. Ya'ni, "yuz funt" hajmning eng katta o'lchovidir, agar so'zlar bunday vaznga ega bo'lsa? Bu qancha - pud, bu so'zni kim ishlatishini biladimi?
|
| |
QADAM - odam qadamining o'rtacha uzunligi \u003d 71 sm.Uzunlikning eng qadimgi o'lchovlaridan biri.
JUDA

|
QADAM - odam qadamining o'rtacha uzunligi \u003d 71 sm.Uzunlikning eng qadimgi o'lchovlaridan biri.
JUDA
|
bet | 8/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 213,5 Kb. | | #250899 |
Bog'liq Reja Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarniQADAM - odam qadamining o'rtacha uzunligi \u003d 71 sm.Uzunlikning eng qadimgi o'lchovlaridan biri.
JUDA - qadimgi rus sayohat o'lchovi (avvalgi nomi "" maydon "" edi). Dastlab bu so'z shudgorlash paytida shudgorning bir burilishidan ikkinchi burilishigacha bo'lgan masofa deb nomlangan. Uzoq vaqt davomida bu ikkita nom parallel ravishda sinonim sifatida ishlatilgan. Buyuk Pyotr davrida bitta verst 500 fathga teng edi, zamonaviy so'zlar bilan aytganda - 213,36 X 500 \u003d 1066,8 m.
Milepost ham yo'lda muhim voqea deb nomlangan.
1649 yilgi Kodeksda 1 ming sazendan iborat "chegara versti" o'rnatilgan. Keyinchalik, 18-asrda u bilan birga 500 ta sazen ("besh yuz mil") "sayohat mil" ishlatila boshlandi.
SOHON - Rossiyada eng keng tarqalgan uzunlik o'lchovlaridan biri. Har xil maqsadlarda (va shunga ko'ra, o'lchamda) o'ndan ortiq fathom bor edi. "Swing fathom" - kattalar odamining keng tarqalgan qo'llari barmoqlari uchlari orasidagi masofa. "Oblique fathom" - eng uzun: chap oyoqning barmog'idan yuqoriga ko'tarilgan o'ng qo'lning o'rta barmog'ining oxirigacha bo'lgan masofa. Ushbu iborada ishlatilgan: "uning elkasida egiluvchan chuqurlik bor" (ma'no - qahramon, dev)
Tarixchilar va me'morlarning fikriga ko'ra, 10 dan ortiq chuqurlik bor edi va ular o'zlarining ismlariga ega edi, taqqoslanmaydigan va bir-birining ko'paytmasi bo'lmagan. Fatomlar: shahar - 284,8 sm, sarlavhasiz - 258,4 sm, buyuk - 244,0 sm, yunoncha - 230,4 sm, davlat - 217,6 sm, qirollik - 197,4 sm, cherkov - 186,4 sm, xalq - 176,0 sm, devor - 159,7 sm, oddiy - 150,8 sm, kichik - 142,4 sm va yana bitta nomsiz - 134,5 sm (bitta manbadan olingan ma'lumotlar), shuningdek - hovli, yulka.
Fathomalar metrik o'lchovlar tizimi joriy etilishidan oldin ishlatilgan.
YO'Q qo'lning barmoqlaridan tirsagacha uzunligiga teng edi (boshqa manbalarga ko'ra - "tirsakdan uzaytirilgan o'rta barmoqning oxirigacha to'g'ri chiziqdagi masofa"). Ushbu qadimiy uzunlik o'lchovining qiymati, turli manbalarga ko'ra, 38 dan 47 sm gacha bo'lgan.XVI asrdan boshlab u asta-sekin arshin bilan almashtirildi va 19-asrda u deyarli ishlatilmadi.
TOP 1/16 chorak, 1/16 arshinga teng edi. Zamonaviy ma'noda - 4,44 sm. "Top" nomi "top" so'zidan kelib chiqqan. XVII asr adabiyotida. shuningdek, top-yarim va chorak to'plarning ulushlari mavjud.
|
| |
Pul birliklari - Reja: Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni o’rgatishning o’ziga xos xususiyatlari

|
Reja: Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni o’rgatishning o’ziga xos xususiyatlari
|
bet | 7/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 213,5 Kb. | | #250899 |
Bog'liq Reja Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarni
Qadimgi slavyan valyuta tizimi rus millatining o'ziga xosligi va o'ziga xosligini o'ziga xos tarzda ta'kidlagan: to'rt kishilik (25 rubl), rubl (metall rublning ikkinchi nomi), oltindan (3 kopek) va besh tanga (uch × besh \u003d 15), 10 tiyin va yarim rubldan iborat dime (eng kichigi tenglashtiriladi) bir tiyin) - bu qanday yoqimli ismlar!
Buyuk Pyotr davrida oddiy ishchining ish haqi kuniga besh dan sakkiz kopekgacha bo'lgan, bu miqdor yarim funt nonning narxiga teng edi - bu sakkiz kilogramm! O'sha vaqtga kelsak, bu juda ko'p.
Rus lazzati butun dunyoga psixologiyaning barcha nozikliklarini, slavyanlar hayotiy donoligini hamma uchun ochiq so'zlar bilan ochib beradigan maqollarda aniq ko'rinadi.
"Ikki kishiga tuz po'stini yeyish" bu odam bilan har tomonlama tanishish uchun ko'p vaqt sarflashdir.
"Kichik g'altak, ammo qimmat" - hajmi muhim emas.
"Bir funt qancha pul urayotganini bilib oling" - qayg'u va azobning og'irligini his qilish.
"Qozoqdan ikkita tepa va allaqachon ko'rsatgich" - o'zlarining hayotiy tajribasiga ega bo'lmagan, lekin boshqalarga hayot haqida ma'lumot berishga harakat qiladigan yoshlar haqida.
Zamonaviylikning quyidagi o'lchovlar jadvali va jadvallari barcha o'lchamlarning qanchalik ezilganligini va soddalashtirilganligini ko'rsatadi.
Eng muhim narsa yo'qoldi milliy til variantlarning xilma-xilligi, har bir narsani "rus qalbi" doirasida tizimlashtirish va haydash istagi buyuk va qudratli tilning ijodiy parvozini yutdi. Faqat "o'tmishdagi xarajatlar" qoldi - bu hali ham yo'qolgan buyuklikni saqlaydigan ajoyib maqollar.
Qadimgi rus uzunlik o'lchovlari tizimi quyidagi asosiy o'lchovlarni o'z ichiga olgan: verst, fathom, arshin, tirsak, span va vershok.
ARSHIN - qadimgi ruscha o'lchov o'lchovi, zamonaviy, 0,7112 m ga teng. Arshin shuningdek o'lchov o'lchagichi deb nomlangan, unga odatda vertolyotlarga bo'linishlar qo'llanilgan.
Uchun uzunlikning kichik o'lchovlari qadimgi qadimdan Rossiyada ishlatilgan o'lchov edi - "span" (17-asrdan - uzunlikka teng uzunlik boshqacha nomlangan - "to'rtdan bir arshin", "chorak", "chet"), undan ko'rinib turibdiki, kichraytirish oson edi loblar - ikki dyuym (1/2 dyuym) yoki bir dyuym (1/4 dyuym).
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
|
bet | 16/16 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 213,5 Kb. | | #250899 |
Bog'liq Reja Kirish I bob. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga miqdorlarniFoydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
Umumiy o'rta ta'limning davlat ta'lim standard va o'quv dasturi. Boshlang'ich ta'lim. Toshkent. «Sharq» konsern. 1999 yil 7 - maxsus son. 136-179betlar.
L. Sh. Levenberg va boshqalar. «Boshlang’ich sinflarda matematika o'qitish metodikasi». O'quv qo'llanma. Т. «O’qituvchi» nashriyoti. 1985 yil 360 bet.
M.Jumaev va boshqalar “1-sinf uchun matematika daftari” Toshkent O’qituvchi nashriyoti.
N.U.Bekboeva va boshqalar “Matematika 2-sinflar uchun darslik” Toshkent O’qituvchi 2018 yil
N.N. Bekboyeva va boshqalar. «Boshlang'ich sinflarda matematika
o'qitish metodikasi». CTquv qo'llanma. Т. «О’qituvchi» nashriyoti.
1996 yil 512 bet.
B.T. Toshmurodov «Boshlang'ich sinflarda matematika o'qitishni
takomillashtirish». Uslubiy qo’llanma. T. «(O’qituvchi» nashriyoti.
2000 yil 239 bet.
Boshlng'ich ta'lim haqida konseptsiya. Boshlang'ich ta'lim jurnali. 1995 yil 3 va 4 - sonlar.
Jumayev M.E. «Matematika o'qitish metodikasidan praktikum». О quv qo'llanma. Т. «O’qituvchi»- 2004 yil. 328 bet.
Boshlang'ich ta'lim jurnallari.
Axmedov M. va boshqalar. Matematika «О’qituvchi» kitobi.
T.«Uzinkomsentr» - 2003 yil.
Bikboyeva N.I. Yangiboyeva E. 4-sinf uchun darslik.
Sh.M.Mirziyoyev. “Erkin va farovon demokratik O’zbekiston Davlatini birgalikda barpo etamiz” –T.: “O’zbekiston” 2016-y -56-b.
Sh.M.Mirziyoyev. “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak”. –T.: “O‘zbekiston” 2017 y. -104-b.
I. A. Karimov. “Barkamol avlod orzusi”. -T.: “O‘zbekiston” 1999 y.
INTERNET SAYTLAR
https://fayllar.org
http://new.tdpu.uz
www.edu.uz
www.ziyonet.uz
www.google.uz
www.kitob.uz
|
| |
Umumiy mahsulot – jalb qilingan barcha ishlab chiqarish omillaridan

|
Umumiy mahsulot – jalb qilingan barcha ishlab chiqarish omillaridanBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIUmumiy mahsulot – jalb qilingan barcha ishlab chiqarish omillaridan
foydalanish evaziga olingan mahsulotning mutlaq hajmi.
Odatda korxona yoki
yakka tartibdagi ishlab chiqaruvchining faoliyati eng avvalo uning umumiy mahsuloti
orqali baholanadi. Misol uchun, «A» korxonada 1 oy davomida barcha mavjud
resurslardan foydalangan holda 100 birlik mahsulot yaratildi, deb faraz qilaylik. Bu
o’rinda 100 birlik hajmdagi umumiy mahsulot uni yaratishga sarflangan resurslar
to’g’risida ma’lumot bera olmaydi. Biz faqat ushbu korxona faoliyatini boshqa bir
korxona faoliyati natijasiga taqqoslab, baholashimiz mumkin. Masalan, xuddi shu
turdagi mahsulotni ishlab chiqaruvchi «V» korxonada bir oy davomida 80 birlik
mahsulot ishlab chiqarilgan, deylik. U holda, «A» korxonada «V» korxonaga
nisbatan 1,25 baravar ko’p umumiy mahsulot ishlab chiqarilgan, deb xulosa chiqarish
mumkin. Biroq, bu mahsulot nima evaziga, qanday sarflar hisobiga yaratilganligini
ayta olmaymiz. Buning uchun bizga ushbu mahsulotni ishlab chiqarish uchun
sarflangan omillar to’g’risida ham ma’lumot kerak bo’ladi. Bu ma’lumotlardan
foydalangan holda o’rtacha mahsulotni hisoblash mumkin.
O’rtacha mahsulot – jalb qilingan barcha ishlab chiqarish omillarining bir
birligiga to’g’ri keladigan mahsulot hajmi:
)
,
(
'
Ê
I
Ì
Ì
O
.
Aytaylik, 100 birlik mahsulot 10 birlik ishchi kuchi, 8 birlik kapital va 15 birlik
tabiiy resurslarni sarflash evaziga yaratilgan. U holda har qaysi omilning bir birligiga
to’g’ri keladigan mahsulot hajmini hisoblaymiz:
1) ishchi kuchi omili birligiga to’g’ri keladigan o’rtacha mahsulot:
10
10
100
'
I
Ì
O
birlikka teng.
2) kapital omili birligiga to’g’ri keladigan o’rtacha mahsulot:
5
,
12
8
100
'
Ê
Ì
O
birlikka teng.
3) tabiiy resurs omili birligiga to’g’ri keladigan o’rtacha mahsulot:
7
,
6
15
100
'
Å
Ì
O
birlikka teng.
Ishlab chiqarish
|
| |