nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-seriya. O’zlashtirayotgan mashqni yaxlit bajarish uchun yo’naltirilgan mashqlar

|
-seriya. O’zlashtirayotgan mashqni yaxlit bajarish uchun yo’naltirilgan mashqlar
|
bet | 10/19 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 148,99 Kb. | | #256817 |
Bog'liq GIMNASTIKANING TARBIYAVIY RIVOJLANTIRUVCHI VA SOG\'LOMLASHTIRUV6-seriya. O’zlashtirayotgan mashqni yaxlit bajarish uchun yo’naltirilgan mashqlar.
1. To’xtabqto’xtab orqaga ikki marta umbaloq oshish.
|
CHo’qqayib tayanish holatidan orqaga umbaloq oshish, to’xtash 2-s, cho’qqayib tayanish va orqaga umbaloq oshish.
|
|
2. Orqaga ikki marta umbaloq oshish.
|
CHo’qqayib tayanish hola-tidan orqaga ikki marta umbaloq oshish, tizzalar kerilgan, birinchi baja-rishda to’xtash kerak emas.
|
Tez suratda orqaga ikki marta umbaloq oshish va tik turish, joyda tik turish 2-3 s.
|
2.3 BIR OYOQNI SILTAB IKKINCHI OYOQDA DEPSINIB QO’LLARDA TIK TURISH
Bajarish texnikasi. Qo’llar yuqoriga ko’tarilgan holatdan keng qadam qo’yib gavda oldinga engashtirish. Polga yelka, qo’llar bilan tiralib, barmoqlar ochilgan (1-2 rasmlar) kengligida. Bir oyoqni siltab, ikkinchi oyoq bilan depsinib, qo’llarda tik turishga chiqish (3-4 rasmlar), oyoqlarni juftlash. Qo’llarda tik turishda gavda maksimal cho’ziladi, muvozanat saqlanib gavda to’g’ri ushlanadi (5-rasm).
1 2 3 4
Qo’llarda tik turishni o’zlashtirishda shug’ullanuvchi nimani bilishi kerak?
Elka kengligida qo’llarni tirab, barmoqlar ochilishi kerak.
Gavda cho’zilib, to’g’ri turishini kuzatish.
Qo’llarga, kallaga tayanib tik turish.
O’quv topshiriqlarning turlari
Bilm ma’lumot
kadrlari
(nima qilish kerak?)
|
|
|
| |
-4 seriyalar - Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning...

|
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
bet | 12/19 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 148,99 Kb. | | #256817 |
Bog'liq GIMNASTIKANING TARBIYAVIY RIVOJLANTIRUVCHI VA SOG\'LOMLASHTIRUV3-4 seriyalar
1. Bir oyoqda depsinib ikkinchida siltanib oyoqlarni almashtirish
|
A.T. dan oldinga tashlanib qo’llarga tayanish, og’irlikni qo’llarga yuklash, bir oyoqda depsinib, ikkinchi oyoqni siltab oyoqlarni almashtirish (siltanganda tosni yuqori ko’tarish kerak).
|
Birinchi xarakatda D.H. va 2-3 marta mashqni takrorlash.
|
5-seriya
|
1. YOrdam bilan qo’llarda tik turish
|
Tayanib yotish holatidan yordamchilar sondan, boldirdan gavdani qo’llarda tik turishga to’g’ri gavdani ko’tarishadi.
|
|
2. SHuning o’zi bir oyoqni siltab, ikkinchi oyoqda depsinib.
|
Qadamlab qo’llarga tiralish (siltanish boshlanganda bajaruvchini sonidan va boldiridan ushlab yordam berish), tik turishga chiqish, xatorlarni tuzatish. SHuning o’zi tik turishda yordam berish.
|
|
Devorga tayanib qo’llarda tik turish
|
Devorga osilgan matga tayanib qo’llarda tik turish
|
|
6-seriya.
|
Qo’llarda tik turish
|
SHerik bilan bajarish: bir oyoqda siltab, ikkinchi oyoqda depsinib qo’llarda tik turish (sherik tik turish holatga chiqqanda ushlab turish). SHuning o’zi mustaqil (tik turishga chiqish, ushlab turish ihtiyoriy)
|
Bir oyoqni siltab, ikkinchi oyoq bilan depsinib ikki marta ketma-ket qo’llarda tik turishga chiqish.
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
GIMNASTIKACHILARNING JISMONIY TAYYORGARLIGI

|
GIMNASTIKACHILARNING JISMONIY TAYYORGARLIGI
|
bet | 16/19 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 148,99 Kb. | | #256817 |
Bog'liq GIMNASTIKANING TARBIYAVIY RIVOJLANTIRUVCHI VA SOG\'LOMLASHTIRUV3.3. GIMNASTIKACHILARNING JISMONIY TAYYORGARLIGI
Gimnastikachilarning jismoniy tayyorgarligi, musobaqa natijalari va alohida jismoniy sifatlarni rivojlanish darajasiga qarab belgilanadi. Gimnastikachining jismoniy holati, uning jismoniy sifati bo’yicha aniqlanadi. Sport nazariyasi bo’yicha asosan jismoniy sifatlar bosh guruhga bo’linadi: kuch, tezlik, egiluvchanlik, chaqqonlik va chidamlilik. Bu sifatlarni yuqori darajada rivojlantirish har bir gimnastikachi uchun juda muhimdir. U o’z navbatida gimnastikachilarni texnik tayyorgarlik bo’yicha yuqori ko’rsatkichlarga erishishga, o’zaro bog’liq va ko’makdoshdir.
Gimnastikachilarni texnik takomillashtirishni asosiy poydevori, bu jismoniy tayyorgarlik bo’lib hisoblanadi. SHuning uchun umumiy jismoniy tayyorgarlik mashg’ulotlarda katta o’rin tutadi. Umumiy jismoniy tayyorgarlik (UJT) maxsus jismoniy tayyorgarlikni (MJT) asosi bo’lib xizmat qiladi, u o’z navbatida texnik tayyorgarlik bo’yicha vazifalarni hal etishga ko’maklashadi.
MJT mashqlari harakat tuzilishiga, texnik bajarilishiga va organizmni ishlash tartibiga mos bo’lishi lozim. Har tomonlama jismoniy tayyorgarlikka ega bo’lmagan gimnastikachilar, gimnastika ko’pkurashida mashqlar texnikasini egallashlari va takomillashtirishlari mumkin emas, chunki bu mashq gimnastikachidan kuch talab etsa, boshqasi-egiluvchanlikni, uchinchisi-chaqqonlikni, to’rtinchisi-bir vaqtda uchta sifatni talab etishi mumkin. Butun mashqlar majmuasini boshqarish uchun gimnastikachilardan yuqori ko’rsatilgan sifatlardan tashqari yana chidamlilikni rivojlantirish talab etiladi.
Gimnastika asboblaridagi mashqlarni bajarish bilan jismoniy sifatlarni to’liq rivojlantirish mumkin emas, shuning uchun asosiy mashg’ulotlar vaqtida MJTni rivojlantirishga vaqt ajratish va alohida mashg’ulotlarni bajarish xususiyatidan kelib chiqqan holda, gimnastikachilarga kuch tayyorgarligini rivojlantirishga kerakli vosita va uslublarni taklif etiladi.
Gimnastikada va boshqa sport turlarida sportchining qobiliyati, uni ko’rsatgan natijasiga qarab butunligicha belgilanadi. Gimnastikachining jismoniy tayyorgarligi asosiy tartibi bo’lib, tezkor-kuch sifatlari va og’irlikka nisbatan mushak kuchlari hisoblanadi. Ular chaqqonlikni, maxsus chidamlilikni, faol egiluvchanlikni va tezkorlikni yaratishga ko’maklashadi.
|
| |
” yanvar 2022 yil tarix yo’nalishi 2-kurs (sirtqi) talabalari uchun raqamli tarix fanidan

|
” yanvar 2022 yil tarix yo’nalishi 2-kurs (sirtqi) talabalari uchun raqamli tarix fanidan
|
bet | 1/31 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 432,03 Kb. | | #265948 |
Bog'liq “ ” yanvar 2022 yil tarix yo’nalishi 2-kurs (sirtqi) talabalari -www.fayllar.org
“ ” yanvar 2022 yil tarix yo’nalishi 2-kurs (sirtqi) talabalari uchun raqamli tarix fanidan
QARSHI INNOVATSION TA’LIM UNIVERSITETI
TASDIQLAYMAN
Qarshi innovatsion ta’lim universiteti
rektori__________________L.T. Raxmonov
“____” yanvar 2022 yil
TARIX YO’NALISHI 2-KURS (SIRTQI) TALABALARI UCHUN
RAQAMLI TARIX
FANIDAN
O`QUV-USLUBIY MAJMUA
QARSHI – 2022
Ushbu о‘quv uslubiy majmua “Raqamli tarix” fanidan yaratilgan bо‘lib, unda о‘rganish bо‘yicha, Tarix (yo’nalishlar va mintaqalar bo’yicha) yо‘nalishlari uchun ma’ruzalar matnlari, amaliy mashg‘ulotlar ishlanmalari, talabalar mustaqil ishi, glossariy, fan о‘quv dasturi, fan ishchi о‘quv dasturi, reyting ishlanmasi va baholash me’zonlari, yozma ish va test savollari jamlangan. Mazkur о‘quv uslubiy majmua Tarix (yo’nalishlar va mintaqalar bo’yicha) ta’lim yо‘nalishi talabalari uchun tavsiya etiladi. Shu bilan birga о‘quv uslubiy majmuadan mazkur sohadagi о‘qituvchilar, aspirantlar, ilmiy tadqiqodchilar, magistrlar, qiziquvchilar va boshqalar ham foydalanishlari mumkin.
Tuzuvchilar:
|
N.Rajabova
N.Suyarov
|
|
|
|
|
Taqrizchilar:
|
Dots. F.Rahmonov
|
PhD. J.Berdiyev
|
MUNDARIJA
|
| |
“Metrologiya to‘g‘risida” Respublika qonuni

58
vaqti bilan qiyoslashdan o‘tkazib turish har doim e’tiborda bo‘lmoqligi lozim. Ular
bo‘yicha ro‘yxatlar tuziladi va o‘lchash vositalari turkumlarining ro‘yxati
“O‘zstandart” agentligi tomonidan tasdiqlanadi. Ilmiy-tadqiqotlar bilan bog‘liq
o‘lchash vositalari,
asboblari, qurilmalari hamda o‘lchovlari “Metrologiya
to‘g‘risida”gi qonunning 17-moddasi asosida “O‘zstandart” agentligining davriy
ravishda qiyoslashdan o‘tkazilib turilishi lozim bo‘lgan o‘lchash
vositalari
guruhining ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lib, shu qonunning 7-moddasiga binoan, amaliy
foydalanishda bo‘lgan o‘lchash vositalari belgilangan aniqlikda va foydalanish
shartlariga mos holda, qonuniy birliklardagi o‘lchash natijalari bilan ta’minlashlari
lozimligi alohida ko‘rsatib o‘tilgan.
“Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash” fanining rivojlanish tarixi

55
boshlagan.
Eng qadimgi o‘lchash birliklari - antropometrik, ya’ni insonning muayyan
a’zolariga muvofiqlikka yoki moyillikka asoslangan holda kelib chiqqan o‘lchash
birliklari hisoblanadi. Masalan: Ladon- bosh barmoqni hisobga olmaganda qolgan
to‘rttasining
kengligi; fut- oyoq tagining uzunligi; pyad- yozilgan bosh va
ko‘rsatkich barmoqlar
orasidagi masofa, qarich, quloch, qadam va hokazolar.
Asrlar o‘ta bizga etib kelgan ba’zi o‘lchov birliklari xozirda xam
ishlatiladi. Masalan, qadimgi janubi-sharqda “loviya doni”, “no‘xotcha” ma’nosini
bildirgan, turli qimmatbaho toshlarning o‘lchov birligi sifatida ishlatilgan -
KARAT: dorishunoslikda og‘irlik birligi qilib qo‘llanilayotgan, ingliz, fransuz, lotin
va ispan tillarida “bug‘doy doni” ma’nosi bildiruvchi -GRAN va hokazolar.
Ba’zi bir tabiiy o‘lchovlar ham uzoq o‘tmishga ega. Ularning dastlabkilaridan
biri, hamma erda ishlatiladigan vaqt o‘lchovlaridir. Munajjimlarning ko‘p
yillik
kuzatishlari natijasida qadimgi Vavilonda vaqt birligi sifatida yil, oy, soat
tushunchalari ishlatilgan. Keyinchalik erning o‘z o‘qi atrofida to‘la aylanishiga
ketgan vaqtning 1/86400 qismi sekund nomini olgan. Qadimgi Vavilonliklar bizning
eramizgacha bo‘lgan II asrdayoq vaqtni Minalarda o‘lchashgan. Mina taxminan ikki
astronomik soat vaqt oralig‘iga teng bo‘lib, bu vaqt
mobaynida Vavilonda rasm
bo‘lgan suv soatidan massasi taxminan 500 grammga teng bo‘lgan “mina suv” oqib
ketgan. Keyinchalik mina o‘zgarib, biz o‘rganib qolgan minutga aylandi.
Vaqtlar o‘tishi bilan suv soatlari o‘z o‘rnini qum soatlariga, ular ham vaqti
kelib mayatnikli mexanizmlarga bo‘shatib berdilar.
Insoniyat taraqqiyoti rivojlanishining ilk davrlaridanoq “moddiy” o‘lchashlar
va o‘lchov birliklarining katta ahamiyatini tushunib bilganlar.
Fan va texnikaning rivojlanishi har xil fizikaviy kattaliklarning o‘lchamlarini
muayyan o‘lchovlarga qiyoslab kiritishni taqozo eta boshladi.
Bunday faoliyat
jarayoni va rivojlanishi davomida o‘lchashlar haqidagi fan, ya’ni
Kuchni rivojlantirish - Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I...

|
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
bet | 17/19 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 148,99 Kb. | | #256817 |
Bog'liq GIMNASTIKANING TARBIYAVIY RIVOJLANTIRUVCHI VA SOG\'LOMLASHTIRUVKuchni rivojlantirish. Kuch-bu qobiliyat, mushak kuchlanishi hisobiga tashqaridan bo’lgan har xil qarshiliklarni zabt etishdir. Kuchni rivojlantirishni ikki xil uslubi mavjud: mashqlarni qarshilik bilan bajarish uslubi va elektrostimulyator uslubi.
Mushaklarda kuch paydo bo’lishi mumkin:
1. O’z uzunligini o’zgartirmasdan (turg’un-statik) izometrik (rejim) tartibda;
2. Uzunligini qisqartirish bilan (og’irlikni yengib o’tish-meometriya tartibi);
3. Uzunligini oshirish bilan (qarshilik plometriya tartibi);
4. Aralash (taranglatishni oshirib, mushak uzunligini qisqartirish).
Mushak ishlarini uchta turi: kuchlanish (sekin, harakatda, sekin-sekin harakat). Qarshilik bilan bajarishdagi mashqlar yordamida mashg’ulotlarda kuch oshirish uslubiyati.
1.Qarama-qarshi mushaklarni birgalikda taranglatish mashqlar;
2.Harakat mashqlarini qo’shimcha qarshilik bilan;
3.Kuch bilan harakatlar va turg’un holatlar.
Kuchni rivojlantirish uslubi.
1.Qo’lni bukish va yozish uchun mashqlar;
2.Gavdani bukish va yozish uchun mashqlar:
3.Sonni bukish va yozish uchun mashqlar;
4.Oyoqni bukish va yozish uchun mashqlar.
Mashqlarni bajarish mumkin:
1.Engillashtirilgan sharoitda;
2.Engillashtirilgan sharoitda, og’irlik bilan;
3.Oddiy sharoitda;
4.Oddiy sharoitda, og’irlik bilan.
Egiluvchanlikni rivojlantirish.
Egiluvchanlik aktiv (o’z mushaklarining kuchi hisobiga erishiladigan) va passiv (tashqi kuch ta’sirida erishilgan) egiluvchanlikka bo’linadi.
Egiluvchanlik mushaklar va bo’g’in paylarining cho’ziluvchanligiga bog’liq bo’ladi. Egiluvchanlik darajasi tashqi ta’sirga ham bog’liq bo’ladi: harorat ko’tarilganda egiluvchanlik ortadi. Egiluvchanlikka salbiy ta’sir qiluvchi omillarning oldini olish uchun badan qizdirish orqali ijobiy holatga erishish mumkin. CHarchash ta’sirida ham egiluvchanlik sezilarli darajada o’zgaradi, bunda aktiv egiluvchanlik sustlashadi, passiv egiluvchanlik esa ortadi.
Gimnastika mashqlarini o’zlashtirishda egiluvchanlikning yetarli emasligi ma’lum bo’ladi. Egiluvchanlikni bolalik va o’smirlik davridan rivojlantirgan ma’qul, chunki katta yoshdagi kishining egiluvchanligini oshirish juda murkkab bo’ladi yoki erishilganda ham ko’p mashq qilish talab etiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob 1 gimnastikaning sog’lomlashtiruvchi turlari
|
Texnik vositalarning kuvvatini

|
Texnik vositalarning kuvvatini
|
bet | 73/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariTexnik vositalarning kuvvatini xisobga olgan, fundamental bilimlar konuniyatlariga asoslangan usullar bilan kazib olinadigan va mexanizatsiyalashtirilgan kabul asosida tashkil etilgan, bir-biri bilan alokador kon ishlari jarayonlari yigindisiga konlarni … deb aytiladi.
kazish texnologiyasi;
ochish texnologiyasi;
v) ishlab chikarish texnologiyasi;
g) ochish tizimi;
d) kazish tizimi.
Xar xil tog jinslarini kazib olishda va turli-tuman kazilmalar, chukurliklarni kovlash maksadida er ustida turib olib boriladigan ishlar yigindisiga … deb aytiladi.
ochik kon ishlari;
kazish texnologiyasi;
v) ishlab chikarish texnologiyasi;
g) ochik kon ishlari texnologiyasi;
d) er osti kon ishlari.
Foydali kazilmalarni ochik usulda kazib olish texnologiyasi ikkita aspektni uz ichiga oladi:
ishlab chikarish jarayonlari texnologiyasi va ochik kon ishlari texnologiyasi;
kazib olish texnologiyasi va tashish texnologiyasi;
v) kon laximlari kompleksi sifatida karer muxiti va vakti buyicha konni kazib olish kurilishi va rivojlanishi;
g) tashish va jinslarni garamlash;
d) ochik kon ishlari asosiy jarayonlari va ishlab chikarish jarayonlari.
Kazish tizimi deb … aytiladi.
karer maydoni chegarasida yoki uning uchastkasida tartibli va ketma-ket bajariladigan ochik kon ishlariga;
xar xil tog jinslarini kazib olishda va turli-tuman kazilmalar, chukurliklarni kovlash maksadida er ostida turib olib boriladigan ishlar yigindisiga;
v) texnik vositalarning kuvvatini xisobga olgan, fundamental bilimlar konuniyatlariga asoslangan usullar bilan kazib olinadigan va mexanizatsiyalashtirilgan kabul asosida tashkil etilgan, bir-biri bilan alokador kon ishlari jarayonlari yigindisiga;
g) bir vaktda karer ichida kazish ishlari olib borilayotgan pogonalar yigindisiga;
d) ma‘lum karalayotgan davrda karerning ishchi gorizontlarini va kon massasini karer ichida yoki er yuzida mos ravishda kayta yuklash va kabul kilish punktlarini uzaro boglikligini yuk transport xarakatini ta‘minlovchi barcha ochuvchi kon laximlari majmuiga.
|
| |
Qoyasimon jinslar - To‘plamning muallifi to‘g‘risida

|
To‘plamning muallifi to‘g‘risida
|
bet | 49/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariQoyasimon jinslar massivdan faqat portlatib, maydalab ajratib olinadi. Bu jinslarga magmatik, metomorflk (granitlar, kvarsitlar, bazaltlar, gabbro, siyenitlar, kolchedanlar),
shuningdek, ba‘zi bir cho‗kindi jinslar (qumtoshlar, pishiq ohaktoshlar, qumli konglemeratlar va boshqalar) kiradi.
Buzilgan (maydalangan) kon jinslari yopishqoqlik darajasi, bo‗lakdorligi va bo‗laklarning pishiqligi bilan tavsiflanadi. Bu jinslarning ko‗pchish koeffitsiyenti (maydalanganda massivdagi hajmiga nisbatan ko‗payishi) ularning xususiyatlariga
ko‗ra turlicha bo‗ladi.
Masalan, buzilgan sochilma jinslarning ko‗pchish koeffitsiyenti 1,4-1,65 va undan ko‗proq bo‗lishi mumkin; buzilgan yopishqoq jinslarning ko‗pchish koeffitsiyenti 1,03 1,5 ga teng bo‗lib, qiyalik burchagi katta bo‗lgan jins uyumlarining turg‗unligini ta‘minlaydi.
Jinslarning bo‘lakdorligi bo‗lakning uzunlik chizig‗i bo‗yicha o‗rtacha o‗lchami bilan aniqlanadi va besh kate- goriyaga bo‗linadi. Birinchi kategoriyadagi bo‗laklarning
o‗rtacha uzunligi (lor) 10 sm gacha bo‗lsa, beshinchi kategoriyadagi bo‗laklarning o‗rtacha uzunligi 70-90 sm ni tashkil qiladi.
Turli kon-geologik sharoitlarda yotgan va turli shaklga ega bo‗lgan foydali qazilma konlari ochiq usulda qazib olinishi mumkin.
Yer yuziga nisbatan joylashishiga ko‗ra foydali qazilma yotqizig‗i bevosita yer yuziga chiqqan yoki yupqa ustama jinslar bilan qoplangan, yer yuziga nisbatan ancha chuqurda joylashgan, tepalik yoki tog‗ yonbag‗riga joylashgan hamda qisman yer yuzi
sathidan pastga va qisman tepaga joylashgan kon turlari ko‗rinishida bo‗ladi.
Qiyalik burchagi bo‘yicha foydali qazilma yotqizig‗i gorizontal yoki yotiq (qiyaroq) - 0 dan 10-15° gacha; qiya - 10° dan 30° gacha; o‗ta qiya - 30° ko‗rinishda
bo‗ladi.
Qalinlik bo‘yicha foydali qazilma yotqizig‗i yupqa - 2-3 m gacha, kichik qalinlik - 10-20 m gacha; o‗rtacha qalinlik - 20-30 m; qalin - 30-50 m va undan qalin turlarga
ajratiladi.
|
| |
Nazorat savollari - To‘plamning muallifi to‘g‘risida

|
To‘plamning muallifi to‘g‘risida
|
bet | 48/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariNazorat savollari:
Foydali qazilmalar shkllariva tarkibidagi foydali komponentlar turi bo‗yicha qanday turlarga bo‗linadi?
Foydali qazilmalarning yotish elementlari nimalardan iborat?
Rudalar qalinligi va yotish burchagi bo‗yicha qanday tavsiflanadi?
Foydali qazilmalar shkllariva tarkibidagi foydali komponentlar soni bo‗yicha qanday turlarga bo‗linadi?
MA‘RUZA
Kon jinslarining texnologik xossalari va ochiq usulda qazib olinadigan konlarning yotish sharoitlari
Tub kon jinslari (magmatik, metomorfik va cho‗kindi jinslar) va ularni qoplab yotgan ustama jinslar kon qazish ishlarining obyektlari hisoblanadi. Bu jinslarning
xossalari asosida ularni qazib oluvchi va qayta ishlovchi uskunalar tanlab olinadi. Kon jinslarining bo‗shoqligi, yumshoqligi, pishiqligi, yarim qoyasimon, qoyasimon va ularning bo‗lakdorligi kabi xossalari kon jinslarining asosiy xususiyatlaridir.
Kon jinslarining bo‗shoqligi va yumshoqligi ularni massivdan dastlab maydalamasdan turli kon qazish mashinalari yordamida osonlik bilan ajratib olish
mumkinligi bilan tavsiflanadi va ulardagi zarrachalarning o‗zaro ilashish kuchi
0, 03-0,05 mPa dan katta bo‗lmaydi.
Pishiq jinslar (qattiq gil, bo‗r, toshko‗mir va qo‗ng‗ir ko‗mir) kon qazish mashinalari bilan, dastlab maydalamasdan jins massividan bevosita ajratib olinadi. Bu jinslar pog‗ona balandligi 10-20 m qiyalik tekisligi burchagi 60-70° gacha bo‗lganda pog‗ona barqarorligini ta‘minlaydi. Yarim qoyasimon jinslarni qazib olish portlatish
asosida, dastlab maydalab, so‗ng qazib olishni talab etadi.
Bu jinslarni nuragan magmatik, metomorfik, shuningdek, cho‗kindi jinslar (gillangan slaneslar, qumtoshlar, gemotit rudalar, mergellar, arglitlar, alevrolitlar,
toshko‗mir va turli qo‗ng‗ir ko‗mirlar) tashkil qiladi.
|
| |
Buzilgan (birinchi - To‘plamning muallifi to‘g‘risida

|
To‘plamning muallifi to‘g‘risida
|
bet | 75/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariBuzilgan (birinchi guruxdagi tog jinslarining tabiiy yoki biror kuch ta‘siri natijasida uzgargan xolatda) tog jinslari bogliklik darajasi buyicha nechta kategoriyaga bulinadi:
3 ta kategoriyaga;
5 ta kategoriyaga;
v) 2 ta kategoriyaga;
g) 6 ta kategoriyaga;
d) 7 ta kategoriyaga.
Buzilgan (birinchi guruxdagi tog jinslarining tabiiy yoki biror kuch ta‘siri natijasida uzgargan xolatda) tog jinslari bulakligi buyicha nechta kategoriyaga bulinadi:
4 ta kategoriyaga;
5 ta kategoriyaga;
v) 3 ta kategoriyaga;
g) 6 ta kategoriyaga;
d) 2 ta kategoriyaga.
Foydali kazilmalar kuyidagilarga ajratiladi:
metall, nometall, yonuvchi va kurilish tog jinslariga;
metall, nometall va kurilishi tog jinslariga;
v) kurilish tog jinslari va yonuvchi tog jinslariga;
g) metall, nometall va yonuvchi tog jinslariga;
d) metall va nometall tog jinslariga.
Foydalanishga yarokliligini va iktisodiy samaradorligini aniklovchi xususiyatlar majmuiga … deyiladi.
foydali kazilma sifati;
foydali kursatkichlar;
v) zararli kursatkichlar;
g) aralashuv;
d) koplovchi tog jinslari sifati.
Yukolish (poteri) deb … aytiladi:
konditsion foydali kazilmalarning er ka‘rida kolib va koplovchi jins tarkibiga kushilib ketishi, yuklash va tashish okibatida xamda boshka xollarda xajmning kamayishiga;
kon ishlarini olib borish jarayonida koplovchi jinslarning va konditsiya talabiga javob bermaydigan foydali kazilmalar turlarining konditsiya talabiga javob beruvchi foydali kazilmaga;
v) foydalanishga yarokliligini va iktisodiy samaradorligini aniklovchi xususiyatlar majmuiga;
g) karer maydoni chegarasida yoki uning uchastkasida tartibli va ketma-ket bajariladigan ochik kon ishlariga;
d) xar xil tog jinslarini kazib olishda va turli-tuman kazilmalar, chukurliklarni kovlash maksadida er ostida turib olib boriladigan ishlar yigindisiga.
|
| |
Uzok vakt ishlatiladigan kon laximlariga (xandak va er osti laximlari), koplovchi jinslarni tashishga, foydali kazilma boyliklarini erning

|
Uzok vakt ishlatiladigan kon laximlariga (xandak va er osti laximlari), koplovchi jinslarni tashishga, foydali kazilma boyliklarini erning
|
bet | 74/96 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,55 Mb. | | #150123 |
Bog'liq 3.2022.Kon ishlari asoslariUzok vakt ishlatiladigan kon laximlariga (xandak va er osti laximlari), koplovchi jinslarni tashishga, foydali kazilma boyliklarini erning ustki kismida joylashgan kabul kilish punktlariga etkazishga, erning ustki kismidan ishlab turgan gorizontga materiallarni, asbob-uskunalarni va odamlarni tashib keltirishni ta‘minlab turuvchi yangi erning ustki kismidan karer va zaboyning ishlab turgan joyigacha transportning kelishini ta‘minlashiga … deb aytiladi.
konni ochish tizimi;
kazish tizimi;
v) ishlab chikarish texnologiyasi;
g) ochik kon ishlari texnologiyasi;
d) ochik kon ishlari.
Tog jinslari kelib chikishiga kura ... tog jinslariga bulinadi.
chukindi, magmatik va metamorfik;
magmatik va metamorfik;
v) chukindi va magmatik;
g) tub joyli,metamorfik va magmatik;
d) tub joyli, nanoslar va magmatik.
Ochik usulda kazib olishda barcha tog jinslari umumiy xolda kuyidagi guruxlarga bulinadi:
koyali va yarim koyali tog jinslariga (ularning tabiiy xolatida); buzilgan tog jinslari (birinchi guruxdagi tog jinslarining tabiiy yoki biror kuch ta‘siri natijasida uzgargan xolatda); mustaxkam, yumshok (boglanuvchan) va sochiluvchan tog jinslari;
koyali va yarim koyali tog jinslariga (ularning tabiiy xolatida); buzilgan tog jinslari (birinchi guruxdagi tog jinslarining tabiiy yoki biror kuch ta‘siri natijasida uzgargan xolatda);
v) buzilgan tog jinslari (birinchi guruxdagi tog jinslarining tabiiy yoki biror kuch ta‘siri natijasida uzgargan xolatda); mustaxkam, yumshok (boglanuvchan) va sochiluvchan tog jinslari;
g) mustaxkam, yumshok (boglanuvchan) va sochiluvchan tog jinslari;
d) mustaxkam, yumshok (boglanuvchan) tog jinslari; kattik tog jinslari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Uzok vakt ishlatiladigan kon laximlariga (xandak va er osti laximlari), koplovchi jinslarni tashishga, foydali kazilma boyliklarini erning
|
Egiluvchanlikni rivojlantirish uslublari

|
Egiluvchanlikni rivojlantirish uslublari
|
bet | 18/19 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 148,99 Kb. | | #256817 |
Bog'liq GIMNASTIKANING TARBIYAVIY RIVOJLANTIRUVCHI VA SOG\'LOMLASHTIRUVEgiluvchanlikni rivojlantirish uslublari.
Egiluvchanlik mashqlarini bajarishdan oldin bir nechta tanish bo’lgan va qizdiruvchi mashqlarni takrorlash zarur. Egiluvchanlik mashqlaridan so’ng mushaklarni mustahkamlaydigan va bo’shashtiradigan mashqlar bajarish lozim.
Har qanday mashq ham kuchni va egiluvchanlikni rivojlantirish uchun to’g’ri kelavermaydi. Masalan: yarim cho’qqayib o’tirish mashqi to’rt boshli mushak qisqarishiga ta’sir qilib, kuchini oshirsa, to’liq cho’qqayib o’tirish esa shu mushakning egiluvchanligini oshiradi, ya’ni cho’zadi.
Egiluvchanlik mashqlarini sekin me’yorda uzoq vaqt bajarilsa yaxshi samara beradi. Egiluvchanlikni rivojlantirish uchun turli usullar qo’llaniladi:
1. Cho’zilish samarasini oshiruvchi prujinasimon harakatlarni takrorlash. Masalan: takroriy oldinga engashish.
2. Harakatlarni imkoni boricha katta ko’lamda bajarish. Masalan, oldinga va orqaga oxirigacha engashish.
3. Tana biror bir qismining harakati inersiyasidan foydalanish. Masalan, harakat qo’llashni har gal oshirib, oyoqlarni oldinga va yon tomonga siltash.
4. Qo’shimcha tashqi tayanchdan foydalanish; gimnastika devorining poyasidan ushlab, tana bir qismini ikkinchisiga tortib yaqinlashtirish.
5. Sherikning faol yordamidan foydalanish.
Chaqqonlikni rivojlantirish.
Chaqqonlikni o’lchovi hisolanadi:
1.Harakat aniqligi (koordinatsiya) bo’yicha murakkab topshiriqlar;
2.Uning aniq bajarilishi;
3.Bajarish vaqti.
Yangi harakat faoliyatini tez egallash, boshqa harakat faoliyatini bajarishga tayyorligi orqali chaqqonlikni aniqlash mumkin. Bundan tashqari, chaqqonlik ko’rsatkichlaridan biri talablar sharoitini o’zgarishidan qat’iy nazar harakat faoliyatini bajarishga tez moslasha olish qobiliyati hisoblanadi.
Chaqqonlikni rivojlantirish uslublari.
Ko’pgina sport turlari singari gimnastikada chaqqonlikni kuch, egiluvchanlik, tezkorlik bo’yicha ko’rsatgan natijalar orqali aniqlanadi, bu uni tabiiy asosidir. Chaqqonlikni rivojlantirishda bosh uslubiy yo’nalish bo’lib quyidagilar hisoblanadi:
1.Oddiy harakatlarni fazoda takomillashtirish;
2.Harakat apparatining turli qismlarini birgalikda harakatlanishini rivojlantirish;
3.Tibbiy harakat qismlarini takomillashtirish;
4.Harakatning bilim va ko’nikmalari zahirasini kengaytirish;
5.O’zlashtirilgan harakat ko’nikmalardan turli holatda foydalanishni shakllantirish.
XULOSA
O’zbekiston yoshlarini salomatligini asrash, jismonan baquvvat, chaqqon, qilib tarbiyalash hamda ularni hayotga, mehnatga, vatanni himoya qilishga tayyorlash masalalariga tegishli hujjatlardagi ko’rsatmalarini amalga oshirish uchun jismoniy tarbiya ishlariga yangicha yondashish, izlanishda bo’lish, butun tashkiliy va amaliy jismoniy tarbiya tiziminida ishlab chiqilgan
Akrobatika mashg’ulotlari uchun murakkab sport jixozlari kerak emas, akrobatik yo’lakcha va gimnastik matlar bo’lsa yetarli. Mashg’ulotlarni faqat sport zalida emas, balki sport maydonchasida ham tashkil etsa bo’ladi.
|
| |
Yonga to’ntarilish - Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob...

Bilm ma’lumot
kadrlari
(nima qilish kerak?)
|
Bajarish kadrlari
(Qanday bajarish)
|
Nazorat kadrlari
(Nazorat mashqlari
test)
|
1-seriya
|
1. YOnga egilish
|
Keng turishda bajarish, asta-sekin, keng xarakatda, oldinga engashmasdan
|
|
2. YOnga tashlanish
|
O’nga tashlanib, gavdani o’nga engashtirib, chap oyoq chapga, qo’llar yonga (shuni o’zi boshqa tomonga)
|
|
3. Oyoqlarni ketma-ket yonga siltash
|
qo’llarni devorga tirab A.T. dan to’g’ri oyoqlarni aniq yonga keng darajada bajarish.
|
|
2 seriya
|
1. Oldinga tashlanish
|
CHap oyoqda turib, o’ng oyoqni siltab, qo’llarni oldinga, yuqoriga, o’ng oyoqda tashlanishni bajarish.
|
Tashlanishni tezlik bilan bajarish
|
Polga qo’llarni tirab yonga tashlanish. Tez tayangan oyoqni uzatib, bir oyoqda turish
|
|
Tashlanishda chap oyoqda depsinib, o’ng oyoqda turish, chap oyoq yonga 2-s, chap oyoqni pastga tushirish.
|
|
3-seriya
|
1. Qo’llarda tik turish
|
Bir oyoqni siltab, ikkinchi oyoqda depsinib devorga tiralib turish (yoki sherikni yordami bilan qo’llarda tik turishda cho’ziligi kiritilmasdan).
|
Devor yonida mustaqil qo’llarda tik turish, 2-4 s turish.
|
4-seriya
|
SHuni o’zi 3-seriya
|
Tez siltanib va depsinib tik turishni bajarish.
|
qo’llarda tik turish (mustaqil) devor oldida.
|
5-seriya
|
1. Oyoqlarni keng kerib qo’llarda tik turish.
|
Devorga tiralib qo’llarga tik turishdan oyoqlarni keng kerib turishga tushish, kerishmasdan.
|
|
2. Oyoqlarni keng kerib, devorga tayangan holatdan, yoki yordam bian yonga tushish.
|
YOrdam bilan bajarish (bajaruvchini o’ng qo’li bilan o’ng yelkasidan va chap qo’l bilan beldan) oyoqlarni kerib qo’llarda tik turishdan oyoqlarni keng kerib turishga tushish, qo’llar yonga.
|
|
|
3. Qo’llarda tik turib, oyoqlar kerilgan, chapga burilish
|
Chap oyoqda tashlanishni takror bajarganda, qo’l-larni bellariga qo’yish, sherik yoramida qo’llarga turishga chiqish, oyoqlar kerilgan, burilish yorda-mini o’ng oyoqda siltash vaqtida bajarish, orqada turib oyoqlarni ushlash.
|
|
|
4. Burilib qo’llarda tik turish va oyoqlarni kerib turishga tushish, qo’llar yonga.
|
Sherik bilan bajarish (birinchi qo’llarda tik turishni va burilishni bajarish, ikkinchi yelkadan va beldan ushlab)
|
|
5. Yonga to’ntarilish.
|
To’ntarilish belgilarda kuzatuv bilan bajariladi.
|
To’ntarilishni mustaqil bajarish
|
6-seriya
|
1. Tempni xakkalash
|
Bir vaqtda qo’llarni ko’tarib, pastda kichik xakkalashni chap oyoqda bajarish, chap oyoqga qo’nish, o’ng oyoqni sal bukib oldinga, shuning o’zi yugurib.
|
YUgurib templi xakkalash
|
|
2. Templi sakrash bilan yonga to’ntarilish
|
Bir chiziqda templi sakrash va yonga to’ntarilishni bajarish
|
Templi sakrash va yonga to’ntarilish.
|
Biz sizning foydangiz uchun harakatdamiz

|
Biz sizning foydangiz uchun harakatdamiz
|
bet | 1/56 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 87,07 Kb. | | #156776 |
BIZ SIZNING FOYDANGIZ UCHUN HARAKATDAMIZ.
BIZNING KANALIMIZGA OBUNA BO’LIB QUYING.
TA’LIM YURISTI
https://t.me/talimyuristi
1. «Texnologiya» so’zining lug’aviy ma’nosi?
+A) «texne» - mahorat, san’at, «logos» - tushuncha ta’limot
B) «texne» - mehnat, san’at, «logos» - tushuncha bilim
C) «texne» - qobiliyat, san’at, «logos» - tushuncha ta’lim
D) «texne» - san’at, «logos» – tushuncha o’qitish 2. Obro’ orttira olish qobiliyati ko’rsatilgan qatorni toping?
+A) O’quvchilarga bevosita emotsional irodaviy ta’sir ko’rsatish va obro’ orttira olishidir.
B) o’quvchilar jamoasini uyushtirish muhim vazifalarni hal etishga ruhlantirish.
C) To’g’ri muomala qila bilish qobiliyati.
D) O’z harakatlarining oqibatlarini oldindan ko’rish. 3. Mahorat bu –
+A)Yuqori darajadagi va doimo yuksalib boruvchi tarbiya va o`qitish san’atidan iborat.
B) Tug`ma talant yoki nasldan naslga o`tuvchi xususiyat.
S. O`qituvchilar uchun standart ish usuli.
D. Pedagogik mehnat samarasi. 4. PT mamalakatimiz ta’lim tizimida yoki pedagogik nashrlarda qachon paydo bo’lgan?
A) 1993 y «Xalq ta’limi» jurnalida.
+ B) 1997 y «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da.
C) 1993 y «Ta’lim to’g’risida» gi qonunda .
D) 2004 y. «Uzluksiz ta’lim» dasturida. 5. Fikrlash jarayonining mustaqilligini yuqori darajada talab etuvchi vaziyat turi.
+A) Muammoli vaziyat B)Baholash uchun vaziyat
C)Tasvirlovchi vaziyat D)Ko’rsatmali vaziyat 6. Metodika bilan pedagogik tehnologiya tushunchalarini izohi qaysi javobda ko`rsatilgan?
A).+Metodika - bu o`quv jarayonini tashkil etish va o`tkazish bo`yicha tavsiyalar majmuasi;
pedagogik tehnologiya – pedagogik muvaffaqiyatni kafolatlay oladigan o`quvchi shahsini shakllantirish jarayonining loyihalash tashkiliy-pedagogik hatti-harakatlar majmuasi;
B).Pedagogik tehnologiya metodikaning tarkibiy qismiga kiradi
C).Metodika – metod va usullar majmui, tehnologiya esa ta’lim tamoyillari va qonuniyatlaridir.
D).Metodika – bu hususiy pedagogika, tehnologiya esa usullar majmuidir.
|
| |
Т/r
  
Tayanch tushunchalar

|
Т/r
Tayanch tushunchalar
|
bet | 3/4 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 52,97 Kb. | | #274028 |
Bog'liq Bumerang texnologiyasiТ/r
|
Tayanch tushunchalar
|
Nazorat savollari
|
1
|
Agar 4 ta kichik guruh bo’lsa, u holda umumiy mavzu 4 ta kichik matnlarga bo’linib har bir guruhga beriladi; Faoliyat samarali bo’lishi uchun har bir gruhga berilgan tekstadan har bir tinglovchiga beriladi. Shunday qilib, 4 ta guruh umumiy mavzu asosida 4 xil matnga ega, har bir tinglovchiga esa o’z guruhiga tushgan matnga ega bo’ladi
|
Bumerang metodining afzalliklari va qiyinchiliklari nimadan iborat
|
2
|
Guruhlarga berilgan matnni guruh a’zolariga yakka tartibda alohida o’rganishlari, tekstni eslab qolishlari, keyin esa kerak bo’lsa boshqalarga yoki trenerga gapirib berishlari, iloji boricha tekstni o’zlashtirib olishlari karekligini trener uqtiradi, va tayyorgarlik uchun matanni katta kichikligiga qarab 10-15 daqiqa vaqt beradi. O’zi esa guruh va tinglovchilarni ish faoliyatini kuzatadi.
|
Muammoli vaziyat bu nima
|
3
|
Trener oldindan tayyorlab qo’yilgan raqamlar yozilgan kichik qog’ozlar bilan har bir guruh yoniga kelib guruh a’zolaridan ushbu qog’ozlarni bittadan raqam tortib olishlarini so’raydi.(qog’ozlar soni soni guruhdagi tinglovchilar soniga bog’liq, masalan, guruhda 5 kishi bo’lsa, qog’ozdagi raqamlar 1,2,3,4,5 etib tayyorlashadi, agar 4 ta bo’lsa 1 dan 4 gacha va hokazo.) Guruhlardagi barch atinglovchilar raqamlar yozilgan qog’ozdan olishlari kerak. Nechta guruh bo’lsa, shuncha guruh a’zolari soniga qarab raqamlar yozilgan qog’ozlar tayyorlashadi. Trener raqamlar bo’yicha tinglovchilardan yangi guruhlar tuzishlarini so’raydi. Masalan, hamma 1 raqamini olganlar 1 ta yangi guruh, 2 raqamlilar ikkinchi guruh va hokazo guruhni tashkil etishlarini so’raydi. Guruh a’zolari yangi guruhga o’tishlarida o’zlari bilan o’rgangan matnlarini oladilar.
|
Bumerang metodi bo’yicha taʼlim deganda nimani tushunasiz
|
4
|
Raqamlar bo’yicha yangi guruhlar tuzilganida har bir yangi guruhda avvalgi guruhlardan bittadan vakillar o’z-o’zidan to’planib qoladi, ya’ni 4 ta guruhda 4 xil matn o’rganilgan bo’lsa, bu yangi guruhda har bittadan vakil to’planadi, umumiy mavzu bo’yicha 4 tinglovchi va 4 xil matn to’planadi.
|
Bumerang metodining o’quvchilarning rivojlanishi uchun qanday muhum ro’l o’ynaydi
|
|
| |
", YAʼNI BIR DARS LOYIHASI

|
", YAʼNI BIR DARS LOYIHASI
|
bet | 2/4 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 52,97 Kb. | | #274028 |
Bog'liq Bumerang texnologiyasi", YAʼNI BIR DARS LOYIHASI
Kichik modullarning nomi
|
Tayanch ibora va Tayanch tushunchalar
|
Kichik modullar oldiga qoʻyilgan maqsadlari
|
1. Kirish
|
|
|
Bumerang texnologiyasi.
Trening haqida tushuncha.
Ushbu texnologiya o’quvchi-talabalarni dars jarayonida, darsdan tashqarida turli adabiyotlar, matnlar bilan ishlash, o’rganilgan materialni yodida saqlab qolish, so’zlab bera olish, fikrini erkin holda bayon eta olish hamda bir dars davomida barcha o’quvchi-talabalarni baholay olishga qaratilgan.
|
Trening to’gridan-to’g’ri tinglovchilarni 4-5 kishidan
iborat kichik guruhlarga bo’lishdan boshlanadi.
Trener har bir guruh va uning har bir a’zosiga mustaqil
o’rganish, fikrlash va yodda saqlab qolish uchun
alohida-alohida aniq yozma tarqatma material beradi (tarqatma materialda) trener tomonidan tanlangan umumiy mavzu bo’yicha biron bir hajmdagi matn berilgan, ularning soni guruhlar va tinglovchilar soniga bog’liq.
|
Maqsad.
Trening davomida tinglovchilarga tarqatilgan materiallarni ular tomonidan yakka va guruh holatida o’zlashtirib olishlari hamda o’zaro suhbat-munozara orqali, turli savollar orqali tarqatma materiallar, undagi matnlar qay darajada o’zlashtirilganini nazorat qilish. Trening davomida o’quvchi-talabalar tomonidan baho ballarini egallashga imkoniyat yaratish.
|
5.Xulosa
|
agar to’plangan ballarni guruh a’zolariga teppe-teng bo’lishda o’quvchi-talabalar tomonidan norozilik bo’lsa, ya’ni ba’zi guruh a’zolari gruhning faoliyatida faol ishtirok etib, umumiy jamoaviy faoliyatida passiv bo’lgan bo’lishsa, yoki umuman ishtirok etmagan, qiziqmagan bo’lishsa, bunday holatda vaziyatni yechishni guruh a’zolariga yuklatiladi.
|
|
|
|
|
2
|
| |
Katta chuqurlikka ega bo'lgan teshiklarga ishlov beruvchi stanoklar

Parmalash uchun agregat stanoklari Agregat stanoklari normallashgan detallar
va uzellardan yig’iladigan stanoklar bo'lib ular yirik seriyali va keng ko'lamli
ishlab chiqarishda parmalash,
zenkerlash razvyortkalash, ichki va tashqi yuzalarni
yo’nish, rezba ochish kabi operatsiyalarni bajarish uchun mo’ljallangan ko’pincha
ularda korpus tipidagi detallarga ishlov berilib,
kesish ishlash jarayonida
zagotovkalar qo’zg’almas bo'ladi. Agregat stanoklarida kallaklar gorizontal
vertikal, qiya yoki kombinatsiyalashgda joylashishlari mumkin Harakat elektr
dvigateldan (8.4-rasm) kuch kallagi va shpindel qutisi
orqali ishchi shpindellarga
uzatiladi; ishchi shpindellarga esa kesuvchi asboblar o'rnatilgan. Bu uzellar
kolonna yoki stolga o`rnatilib ular o'z navbatida asosiy stolga mahkamlab
qo'yiladi. Asosiy stollar ishlov beriladigan zagotovkalarni
mahkamlash uchun qisib
qo’yuvchi moslamalarga ega. 8.4-rasmda kallaklari qiya joylashtirilgan agregat
stanogining sxemasi keltirilgan.
Radial-parmalash stanoklari

Masalan, 2, 3 yoki 4 shpindelli bir qatorli stol-plitali stanok 2N135TS; to'rt
shpindelli stanoklardan biri 2H118-4 modeli bilan belgilanadi (8.3-rasm).
1)
Bir necha teshiklarni bir vaqtning o'zida ishlash uchun mo'ljallangan
shpindellari
almashinadigan, kolokol tipidagi parmalash kallagiga ega bo'lgan
stanoklar, masalan, 2170M modelli stanok.
2)
Keng ko'lamli ishlab chiqarish uchun mo'ljallangan ko'p
shpindelli
agregat stanoklari.
‘rta Osiyoda birinchi marta qog‘oz qachon va qayerda

25. Qadimgi dunyo kutubxonalari nechanchi asrda va qayerda
paydo bo ‘Igan ?
a) eramizdan oldingi 3—2-mingyillikda Mesopotamiyada;
b) eramizdan oldingi 5—4-mingyillikda Misrda;
d) eramizdan oldingi 8—6-mingyillikda Rimda;
e) eramizdan oldingi 5—3-mingyillikda Yunonistonda.
26. О ‘zbekiston Fanlar akademiyasi asosiy kutubxonasi qachon
tashkil etilgan ? - Kutubxonashunoslik

30. 0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «2011—2015-yil-
larda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari negizida axborot-
kutubxona va axborot-resurs xizmatlari ко ‘rsatishni sifat jihatidan
yanada rivojlantirishni davom ettirish chora-tadbirlari to ‘g ‘risida»gi
1487-sonli Qarori qachon qabul qilingan ?
a) 2006-yil 20-iyunda;
b) 2011-yil 23-fevralda;
d) 2011-yil 14-aprelda;
e) 2012-yil 30-martda.
31. Kutubxonachilik ishi haqidagi birinchi qonun qachon, qaysi
nomda qabul qilingan ?
a) 2006-yili «Kutubxonachilik ishi haqida»;
b) 2010-yili «Axborot-kutubxona markazi haqida»;
d) 2011-yili «Axborot-kutubxona faoliyati to ‘g‘risida»;
e) 2013-yili «Axborot-kutubxona muassasalari haqida».
32. Kitobxon kim ?
a) axborot-kutubxona muassasasi xizmatidan foydalanuvchi
shaxs;
b) kitob o‘quvchi shaxs;
d) maktab o‘quvchisi;
e) aholining har bir guruhi.
33. Kitobxon bilan yakka tartibda о ‘tkaziladigan dastlabki suh
Kutubxonashunoslik tushunchasini binnchi bo

75.
A.L. Кип Sohibqiron Amir Temur kutubxonasining nodir
bezagi deb qaysi qo ‘lyozmani nazarda tutgan ?
a) Usmon Qur’oni;
b) «Qutadg‘u bilig»;
d) Alisher Navoiyning «Xamsa»si;
e) «Avesto».
16. Yillik hisobotlarning turlari:
a) buxgalteriya hisobi, dastlabki hisob;
b) statistik hisobot, buxgalteriya hisoboti;
d) statistik hisobot, axborot hisoboti;
e) dastlabki hisob, statistik hisobot, buxgalteriya hisoboti.
17. Abu Ali ibn Sino va Abu Rayhon Beruniy faoliyat yuritgan
ilmiy muassasa qanday nomlangan ?
a) Marv maktabi;
b) Bayt ul-hikma;
d) M a’mun akademiyasi;
e) Buxoro madrasasi.
Turkiston Xalq kutubxonasi (hozirgi A. Navoiy nomidagi

5. Kutubxona kundaligi necha qismdan iborat?
a) besh qismdan;
b) to ‘rt qismdan;
d)
uch qismdan;
e) ikki qismdan.
6. Oliy та ’lumotli kutubxonachi kadrlar tayyorlash qachon,
qayerda bqshlangan ?
a) 1937-yili Toshkentda;
b) 1950-yili Samarqandda;
d) 1955-yili Qo‘qonda;
e) 1958-yili Qo‘qonda.
7.
Buxoro amirining saroyidagi kutubxonada ishlagan alloma-
ning ismi:
a)
Muso al-Xorazmiy;
b)
Abu Rayhon Beruniy;
d) Ahmad al-Farg‘oniy;
e) Abu Ali ibn Sino.
8. О ‘rta Osiyoda birinchi marta kutubxona katalogini kim tuzgan ?
a) birinchi marta kutubxona katalogini
buxorolik bibliograf
M a’rufjon Mahdum Sadr Ziyo yaratgan;
b) Abu Rayhon Beruniy;
d) Amir Temur;
e) to‘g‘ri javob yo‘q.
9. 0 ‘zbek tilidagi birinchi bosma kitob qachon, qaysi nomda
nashr qilingan ?
a) 1872-yil taqvimi;
b) Sh. Ibrohimovning 1871-yil taqvimi;
d) Alisher Navoiyning «Xamsa» asari;
e) 1868-yilgi «Chu va Norin daryosi yuqorisidagi tog‘li mam
lakat haqida va u orqali Turkistonga o'tish yo‘Uari haqida belgilar».
25 - 403
385
www.ziyouz.com kutubxonasi
Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi Andijon

Viloyat kutubxonasida 2001-yil Toshkent viloyati «Turon»
ilmiy-universal kutubxonasi granti asosida «Huquqiy axborot
markazi» tashkil etildi. Kutubxona 2001-yil Xalqaro kutubxo
nachilik aloqalari dasturiga a’zo bo'ldi. Dasturning maqsadi —
0 ‘zbekistondagi huquqiy masalalarga oid so‘roqlarni milliy dastur
asosida to‘liq ta’minlab berish.
Bundan tashqari, kutubxonada 2002-yil 1-yanvardan nodavlat
notijorat tashkilotlarini axborot bilan ta ’minlash markazi o‘z
faoliyatini boshladi. Kutubxonaning direktori Hafizaxon Qo‘l-
doshevna Karimova 2009-yili Xalq demokratik partiyasidan Oliy
Majlis deputatligiga saylandi. Bu nafaqat 0 ‘zbekiston, balki jahon
kutubxonachilik ishi tarixida birinchi xalq deputatidir.
Kutubxona 2006-yili Andijon viloyat axborot-kutubxona mar-
kaziga aylantirilgan.
Nodira nomidagi Namangan viloyat

24-iyundagi 154-qarori bilan viloyat ilmiy-universal kutubxonasi
negizida Nodira nomidagi viloyat
axborot-kutubxona markazi
tashkil etildi. AKMning faoliyati insonparvarlik, umumiylik, shaxs
erkinligi tamoyillari asosida olib boriladi. AKM viloyatda
RAKMning hududiy bo‘limi bo‘lib,
viloyatdagi barcha tipdagi
kutubxonalar uchun uslubiy markaz sifatida faoliyat yuritadi.
Kutubxonada 11 ta bo‘lim mavjud. 2001-yili kutubxona qo-
shida «Huquqiy axborot markazi» tashkil etildi.
Markazning
maqsadi — aholining huquqiy axborotga bo‘lgan talabini qon-
dirish, huquqiy madaniyatini shakllantirish edi.
Markaz tomoni-
dan «Konstitutsiyani o‘rganuvchilar uchun», «Huquqingizni bi-
lasizmi?» nomU o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar chiqarildi.
2005-yil 1-oktabrga qadar boigan holatga ko‘ra, kutubxona
ning kitob fondi — 587,3 ming bosma birlik, kitobxonlar soni —
11641 kishini tashkil etdi.
Kutubxonada turli sohalarga oid 487 mingdan ortiq ada
biyotlar, gazetalar vajurnallar, shuningdek,
audiovizual mate-
riallar, 1254 ta noyob kitoblar va qo‘lyozmalar mavjud.
Kutubxona 2006-yili Namangan viloyat axborot-kutubxona
markaziga aylantirilgan.
Abdulla Qodiriy nomidagi Navoiy viloyat

0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006-yil 20-iyundagi
«Respublika aholisini axborot-kutubxona bilan ta’minlashni tashkil
etish to ‘g‘risida»gi Qaroriga ko‘ra, ta’lim muassasalari negizida
awalgi ommaviy kutubxonalar bilan birlashtirilgan holda axborot-
resurs markazlari tashkil topdi.
ARM ta’lim muassasasi rahbarligida o‘z ishini tashkil etadi va
ta ’lim muassasasining tarkibiy bo‘linmasi sifatida mablag* bilan
ta’minlanadi. ARM faoliyatida 0 ‘zbekiston Respublikasi Konsti-
tutsiyasi, Qonunlari, ta’lim muassasalari boshqaruv organlari-
ning qarorlari, buyruqlari va boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlari,
ta’lim muassasasi Nizomi, rahbariyatning buyruqlari va farmo-
yishlari, ichki tartib-qoidalariga hamda Nizomga amal qiladi.
Qarorga ko‘ra, o‘quvchilar hamda aholining barcha qatlam-
lariga zamonaviy axborot texnologiyalari yordamida muntazam
o‘qish va mustaqil bilim olishga ko‘maklashish, milliy-ma’naviy-
axloqiy qadriyatlarni targ‘ib qilish, xalqning madaniy-tarixiy
merosidan bahramand bo‘lishni ta’minlash, ma’naviy boy va
uyg‘un kamol topgan shaxsning ijodiy o‘sishi uchun imkon yara-
tib berish, ma’lumotlar elektron bazalari, Internet resurslari asosida
aholiga axborot xizmati ko‘rsatish, madaniy, ta’lim, axborot hamda
boshqa dastur va loyihalarni birgalikda amalga oshirish uchun
ta’lim muassasalari, mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari,
milliy madaniyat markazlari bilan hamkorlikni rivojlantirish va-
zifasi yuklatildi. Mavjud ARMlarga o‘rta maxsus, kasb-hunar
ta’limi tizimi rahbarlarining malakasini oshirish va qayta tayyor-
lash instituti — o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari
ARMlarining uslubiy markazi, respublika ilmiy-pedagogika
kutubxonasi — umumta’lim o‘quv yurtlari muassasalari ARMlari
ning uslubiy markazi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar
va Toshkent shahar axborot-kutubxona markazlari — hududiy-
uslubiy markaz sifatida ish olib boradi.
ARM axborot-kutubxona muassasalari tizimidagi o‘rni kitob
jamg‘armasining ko‘p-ozligi yoki foydalanuvchi kitobxonlaming
-rasm - Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish asoslari

1)
gorizontal-teshik
kengaytirish stanoklari;
2)
koordinat-teshik kengaytirish stanoklari;
3)
olmosli-teshik kengaytirish stanoklari.
Gorizontal-teshik kengaytirish stanoklari
yirik korpus tipidagi detallarga
ishlov berish uchun mo'ljallangan. Bu stanoklarning xarakterli o'lchami
sifatida
shpindelning diametri (dq60...l60 mm) ko'rsatiladi. Stanok bir (oldingi) yoki ikki
(oldingi va orqa) stoykali bo'lishi mumkin.
Teshik kengaytirish stanoklarida o'qlari o'zaro parallel teshiklarga o'qlar
orasidagi masofani katta aniqlikda saqlangan holda ishlov berish maqsadga
muvofiqdir.
Kesuvchi asboblar shpindelga va radial supportga o'rnatiladi.
Shp indel va
planshayba tezliklar qutisi orqali aylanma harakat oladi. Zagotovka buriluvchan
stolga o'rnatilib mahkamlanadi.
2A620
modelli
universal
teshik
kengaytirish
stanogining
texnik
xarakteristikasi quyidagicha:
1) shpindelning diametri
d
&h
q90 mm.
2)
stolning
kengligi va uzunfigi
(L*B)
1120*1250 mm.
3)
shpindelning aylanish chastotalari chegarasi g’7
shp
ql2,5-1600 miir
1
.
4)
planshaybaning aylanish chastotalari chegarasi
n
,q8-200 min
-1
5)
shpindelning bo'ylama surilishi s
b
q2,2-1720 mmg’min.
6)
shpindelning chiqish masofasi Z
max
q710 mm.
7)
zagotovkaning maksimal massasi 2 t.
Qurbon ota Ismoilov nomidagi Xorazm viloyat

alifboli-predmetli kataloglar, musiqaga oid nashrlar va plastinkalar
katalogi mavjud.
1986-yil viloyat kutubxonasi maxsus qurilgan uch qavatli yangi
binoga ko‘chib o‘tdi. 2006-yili kutubxona Xorazm viloyat axborot-
kutubxona markaziga aylantirildi.
3.9. At-Termiziy nomidagi Surxondaryo viloyat
axborot-kutubxona markazi
1936-yil 20 ming nusxadan iborat kitob fondi bilan Termiz
shahar kutubxonasi tashkil etilgan. Viloyat ijroqo‘mining 1942-yil
1-yanvardagi buyrug‘i bilan Termiz shahar kutubxonasiga
Surxondaryo viloyat kutubxonasi maqomi beriladi, 1991-yil-
dan Surxondaryo viloyat kutubxonasi at-Termiziy nomi bilan
ataladi.
Kutubxonada o‘lkashunoslikka oid adabiyotlar fondi tashkil
qilingan bo‘lib, u doimiy ravishda to ‘ldirib boriladi. 0 ‘lkashu-
noslikka oid adabiyotlarni targ‘ib qilish maqsadida «Surxon
daryo — kecha, bugun, ertaga», «Surxondaryoning madaniy
hayoti» kabi mavzularda doimiy kitob ko‘rgazmalari tashkil qilingan.
At-Termiziy nomidagi viloyat universal ilmiy kutubxonasi
2006-yili viloyat axborot-kutubxona markaziga aylantirildi va
davlat hujjatlarida belgilab berilgan vazifalarni bajarish yo‘lida
faoliyat yuritmoqda.
Xalq ta’limi tizimidagi axborot -

madaniyatli bo‘lib shakllanishi kutubxonadan boshlanadi, kitob-
dan olgan bilimiga bog‘liq. Shuning uchun bolalarga xizmat
ko‘rsatadigan axborot-resurs markazlarida ma’naviy-ma’rifiy mu-
hitni vujudga keltirish umumdavlat ahamiyatiga ega.
Maktab kutubxonasi yoki ARM faoliyatini maktabning o‘quv,
m a’naviy, tarbiyaviy hayotisiz tasawur etib bo‘lmaydi. ARMdagi
har bir ish, vazifa maktabda o ‘tiladigan fanlar, o‘qituvchilar ol-
didagi vazifalar bilan bog‘lansagina samara beradi. 0 ‘quvchilar-
ning bilim doiralarini kengaytirish bilan ularning o ‘quv material-
larini chuqurroq o ‘zlashtirib olishlariga yordamlashish, kelgusida
kasbni aniq va to‘g‘ri tanlashlariga yordam berish axborot-resurs
markazlarining asosiy vazifasi. Ular umumiy, tarbiyaviy vazifa-
larni, bolalarning mustaqil bilim olishini va bo‘sh vaqtini samarali
tashkil etish, ularning o ‘qishiga rahbarlik qilish bilan boshqa
ARMlardan farqli o‘qishga ongli munosabatni tarbiyalaydi, o‘qil-
gan narsalarni o‘zlashtirib va mustahkamlab olishiga yordamla-
shadi. Bolalarda kompyuter savodxonligini tarbiyalaydi. Barcha
fanlar bo‘yicha matbaa asarlari bilan birga elektron va boshqa tur-
dagi resurslardan foydalanishga o ‘rgatadi. Internet tizimidan
to ‘g‘ri va samarali foydalanish ko‘nikmasini tarbiyalaydi.
ARMlarda bolalarning qiziqishini o‘rganish, talab va ehtiyoj
larini aniqlash va shunga ko‘ra ishni tashkil etish muhim masala.
Chunki, bolalarning kelajagi yoshlikda egallagan bilimi, kasb-
kori, olgan tarbiyasiga bog‘liq bo‘ladi. Yoshlikda olingan bilim —
toshga o‘yilgan naqshdir, u bir umrga esda qoladi va barcha fan-
lami o‘zlashtirishda yordam beradi.
Axborot-resurs markazlarida bolalar yoshiga, sinfiga qarab
guruhlarga ajratiladi va axborot-kutubxona xizmati ko‘rsatiladi.
Chunki, sinflarda o‘tiladigan fanlar, ularni tushunish, qabul qilish
xususiyatlari, bolalarning yosh xususiyatlari bir-biridan farq qiladi.