nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
UML ob'ekt belgisi - Mundarija Kirish. I. Bob. Korxona resurslarini hisobga olish va tahlil qilish uchun axborot...

|
Mundarija Kirish. I. Bob. Korxona resurslarini hisobga olish va tahlil qilish uchun axborot tizimining rivojlanishining nazariy asoslari
|
bet | 14/22 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 5,42 Mb. | | #255697 |
Bog'liq Manzura to\'g\'irlangani Korxona resurslarini hisobga olish togirlanganiUML ob'ekt belgisi
Ob'ekt - bu tizimning xatti-harakatlari va operatsiyalarini tushuntirish uchun ishlatiladigan ob'ekt turi. Sinf va ob'ekt uchun belgilar bir xil. Asosiy farq shundaki, ob'ekt nomi har doim UMLda kursivlanadi.
UML interfeysi belgisi
Amalga oshirish xususiyatlariga ega bo'lmagan shablonga o'xshash interfeysdir. U doira belgisi bilan ko'rsatilgan. Sinf shunday qilganda interfeysning funksionalligi ham amalga oshiriladi.
UML diagramma strelkalari
Uyushma
Ikki sinf o'rtasidagi munosabatlar assotsiatsiyada namoyon bo'ladi. Ikki sinf o'zaro muloqot qilishlari kerak bo'lganda va har bir sinf boshqasiga havolaga ega bo'lsa, assotsiatsiya o'qidan foydalaning.
Birlashtirish
Birlashtirish havolaning tabiati haqida qo'shimcha ma'lumot qo'shadi va ikkita guruh bir-biriga bog'liqligini ko'rsatadi.
Tobelik
Ikki komponentning o'zaro bog'liqligini bog'liqlik munosabatlari nazarda tutadi. Usul ushbu sinfning misolini argument sifatida qabul qilganda, u bir sinf boshqasi bilan qanday munosabatda bo'lishini aks ettiradi.
Meros olish
Bir sinf boshqasidan meros ekanligini ko'rsatmoqchi bo'lsangiz, merosdan foydalaning.
2.2. Korxona resurslarini hisobga olish va tahlil qilish uchun axborot tizimini UML diagrammalarini ishlab chiqish.
UML (Unified Modeling Language) diagrammalari, korxona biznes jarayonlarini tahlil qilish, dizayn qilish va tizimni o'rnatishda yordam beruvchi modellash vositalaridir. Bu dasturiy vositalar, korxonaning har bir jarayonini yuqori darajada tahlil qilishga va o'rganishga imkon beradi. Quyidagi UML diagrammalari korxonada axborot tizimini loyihalashda foydalanish mumkin:
Use Case Diagrams (Foydalanish Holati Diagrammalari): Foydalanish holati diagrammalari, korxona biznesining foydalanuvchilari (mijozlar, xodimlar, boshqaruvchilar) bilan tizimning qanday harakat qilishi kerakligini ko'rsatadi. Bu diagrammalar tizimning qanday funktsiyalarni taklif qilishi kerakligini ko'rsatadi. Misol uchun, mijozning rezervatsiya qilish, to'lov amalga oshirish, xizmat so'radi va boshqalar kabi amallarini ko'rsatadigan foydalanish holati diagrammasi ishlatiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mundarija Kirish. I. Bob. Korxona resurslarini hisobga olish va tahlil qilish uchun axborot tizimining rivojlanishining nazariy asoslari
|
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni - bet 4

|
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni
|
bet | 4/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 308,68 Kb. | | #102676 |
Bog'liq Besh tashabbus pptxOiladagi bu tarbiya maktabda izchil davom ettirish uchun nima qilmoq kerak? Bu savolga Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan 5 tashabbus gʻoyasidan aniq javob topamiz. Bu tashabbuslar zamirida qanchalik ezgu maqsadlar mujassam ekanini uning mohiyatini toʻgʻri tushunganlar teran his etadi. Xo’sh bu borada bugungi kunga qadar qanday ishlar qilindi va ular biz uchun qanday imkonyatlarni vujudga keltirdi? Jamiyat taraqqiyotida, yurt, millat taqdirida o‘sib kelayotgan yosh avlodning jismoniy va ma’naviy barkamolligi, intellektual salohiyati muhim o‘rin tutadi. Zero, davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “Dunyo shiddat bilan o‘zgarib, barqarorlik va xalqlarning mustahkam rivojlanishiga raxna soladigan turli yangi tahdid va xavflar paydo bo‘layotgan bugungi kunda ma’naviyat va ma’rifatga, axloqiy tarbiya, yoshlarning bilim olish, kamolga yetishga intilishiga e’tibor qaratish har qachongidan ham muhimdir”. Oiladagi bu tarbiya maktabda izchil davom ettirish uchun nima qilmoq kerak? Bu savolga Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan 5 tashabbus gʻoyasidan aniq javob topamiz. Bu tashabbuslar zamirida qanchalik ezgu maqsadlar mujassam ekanini uning mohiyatini toʻgʻri tushunganlar teran his etadi. Xo’sh bu borada bugungi kunga qadar qanday ishlar qilindi va ular biz uchun qanday imkonyatlarni vujudga keltirdi? Jamiyat taraqqiyotida, yurt, millat taqdirida o‘sib kelayotgan yosh avlodning jismoniy va ma’naviy barkamolligi, intellektual salohiyati muhim o‘rin tutadi. Zero, davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “Dunyo shiddat bilan o‘zgarib, barqarorlik va xalqlarning mustahkam rivojlanishiga raxna soladigan turli yangi tahdid va xavflar paydo bo‘layotgan bugungi kunda ma’naviyat va ma’rifatga, axloqiy tarbiya, yoshlarning bilim olish, kamolga yetishga intilishiga e’tibor qaratish har qachongidan ham muhimdir”. Besh tashabbus asosida qilingan ishlar butun O’zbekiston bo’yicha yaxshi ko’rsatkichlarga va yutuqlarga erishdi. Bunga ko’plab jarayonlarni misol qilib ko’rsatshimiz mumkin. Mazkur 5 tashabbusning 1 yilligi munosabati bilan Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan har bir yoʻnalish boʻyicha amalga oshirilgan ishlar xususida toʻxtalib oʻtamiz.
|
| |
Uchinchi tashabbus - Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni

|
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni
|
bet | 6/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 308,68 Kb. | | #102676 |
Bog'liq Besh tashabbus pptx Uchinchi tashabbus – aholi va yoshlar oʻrtasida kompyuter texnologiyalari va internetdan samarali foydalanishni tashkil etishga qaratilgan boʻlib, ushbu tashabbus doirasida shu kunga qadar 444 607 nafar oʻquvchilarimiz toʻgaraklarga jalb qilindi. Shu bilan bir qatorda, davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida “Intech Robotics” MCHJ va “Innovative Service” MCHJ kompaniyalari bilan “Barkamol avlod” respublika oʻlkashunoslik va ekologiya markazida RoboCraft robototexnika kurslari hamda “Barkamol avlod” respublika texnik ijodiyot markazida Robotrek injener- konstruktor, robototexnika toʻgaraklari faoliyati yoʻlga qoʻyilib, 520 nafar oʻquvchi- yoshlar jalb etildi.
Uchinchi tashabbus – aholi va yoshlar oʻrtasida kompyuter texnologiyalari va internetdan samarali foydalanishni tashkil etishga qaratilgan boʻlib, ushbu tashabbus doirasida shu kunga qadar 444 607 nafar oʻquvchilarimiz toʻgaraklarga jalb qilindi. Shu bilan bir qatorda, davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida “Intech Robotics” MCHJ va “Innovative Service” MCHJ kompaniyalari bilan “Barkamol avlod” respublika oʻlkashunoslik va ekologiya markazida RoboCraft robototexnika kurslari hamda “Barkamol avlod” respublika texnik ijodiyot markazida Robotrek injener- konstruktor, robototexnika toʻgaraklari faoliyati yoʻlga qoʻyilib, 520 nafar oʻquvchi- yoshlar jalb etildi. Uchinchi tashabbus – aholi va yoshlar oʻrtasida kompyuter texnologiyalari va internetdan samarali foydalanishni tashkil etishga qaratilgan boʻlib, ushbu tashabbus doirasida shu kunga qadar 444 607 nafar oʻquvchilarimiz toʻgaraklarga jalb qilindi. Shu bilan bir qatorda, davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida “Intech Robotics” MCHJ va “Innovative Service” MCHJ kompaniyalari bilan “Barkamol avlod” respublika oʻlkashunoslik va ekologiya markazida RoboCraft robototexnika kurslari hamda “Barkamol avlod” respublika texnik ijodiyot markazida Robotrek injener- konstruktor, robototexnika toʻgaraklari faoliyati yoʻlga qoʻyilib, 520 nafar oʻquvchi- yoshlar jalb etildi.
|
| |
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni - bet 5

|
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni
|
bet | 5/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 308,68 Kb. | | #102676 |
Bog'liq Besh tashabbus pptx Besh tashabbus asosida qilingan ishlar butun O’zbekiston bo’yicha yaxshi ko’rsatkichlarga va yutuqlarga erishdi. Bunga ko’plab jarayonlarni misol qilib ko’rsatshimiz mumkin. Mazkur 5 tashabbusning 1 yilligi munosabati bilan Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan har bir yoʻnalish boʻyicha amalga oshirilgan ishlar xususida toʻxtalib oʻtamiz. birinchi tashabbus- bugungi kunda Respublikamizda 9942 ta umumtaʼlim maktablari faoliyat yuritayotgan boʻlsa, ularda 6 milliondan ortiq oʻquvchilar taʼlim olmoqda. Shuni taʼkidlashimiz joizki, Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan 5 tashabbus respublikadagi barcha taʼlim muassasalarigacha kirib bordi. Xususan, taʼlim muassasalarining 2,9 million nafar oʻquvchilari toʻgaraklarga jalb qilindi. Jumladan, yoshlarning musiqa, rassomlik, adabiyot, teatr va sanʼatning boshqa turlariga qiziqishlarini oshirishga, isteʼdodini yuzaga chiqarishga qaratilgan birinchi tashabbus doirasida 779 563 nafar oʻquvchilar toʻgaraklarda ishtirok etishmoqda. Bundan tashqari, maktablarda 2108 ta havaskor yoshlar teatr studiyalari tashkil etilib, 198 698 nafar oʻquvchilar jalb etildi. Ikkinchitashabbus-yoshlarni jismoniy chiniqtirish, ularning sport sohasida qobiliyatini namoyon qilishlari uchun zarur sharoitlar yaratishga yoʻnaltirilgan ikkinchi tashabbus doirasida esa, umumtaʼlim maktablarining 1,1 milliondan ortiq oʻquvchilari sport toʻgaraklariga qatnashmoqda. Shuningdek, mazkur yoʻnalish doirasida tashkil etilgan turli sport musobaqalariga oʻquvchilar faol ishtirok etmoqda va barcha taʼlim muassasalari qamrab olindi va bu davom etmoqda. Shuningdek, AQSHning “One-on-one basketball” kompaniyasining “Harlem globetrotters” jamoasining T.E.A.M.up dasturi asosida 3 ming nafar oʻquvchilar uchun mahorat saboqlari tashkil etildi. Ikkinchitashabbus-yoshlarni jismoniy chiniqtirish, ularning sport sohasida qobiliyatini namoyon qilishlari uchun zarur sharoitlar yaratishga yoʻnaltirilgan ikkinchi tashabbus doirasida esa, umumtaʼlim maktablarining 1,1 milliondan ortiq oʻquvchilari sport toʻgaraklariga qatnashmoqda. Shuningdek, mazkur yoʻnalish doirasida tashkil etilgan turli sport musobaqalariga oʻquvchilar faol ishtirok etmoqda va barcha taʼlim muassasalari qamrab olindi va bu davom etmoqda. Shuningdek, AQSHning “One-on-one basketball” kompaniyasining “Harlem globetrotters” jamoasining T.E.A.M.up dasturi asosida 3 ming nafar oʻquvchilar uchun mahorat saboqlari tashkil etildi.
|
| |
-tashabbus - Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni

|
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni
|
bet | 7/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 308,68 Kb. | | #102676 |
Bog'liq Besh tashabbus pptx4-tashabbus -yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirish, ular oʻrtasida kitobxonlikni keng targʻib qilish boʻyicha tizimli ishlarni tashkil etishga yoʻnaltirilgan toʻrtinchi tashabbus doirasida tashkil etilgan kitobxonlik klubiga 264 ming oʻquvchilar aʼzo boʻldi. Qolaversa, respublikamizda tashkil etilgan “Book challenge” doirasida 600 mingdan ortiq kitoblar umumtaʼlim maktablariga sovgʻa qilindi. 4-tashabbus -yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirish, ular oʻrtasida kitobxonlikni keng targʻib qilish boʻyicha tizimli ishlarni tashkil etishga yoʻnaltirilgan toʻrtinchi tashabbus doirasida tashkil etilgan kitobxonlik klubiga 264 ming oʻquvchilar aʼzo boʻldi. Qolaversa, respublikamizda tashkil etilgan “Book challenge” doirasida 600 mingdan ortiq kitoblar umumtaʼlim maktablariga sovgʻa qilindi. Bu tashabbus bo’yicha amalga oshirilayotgan ishlardan yana biri “Yosh kitobxon” tanlovini yo’lga qo’yilganidir. 2017-2022-yillar davomida 8 mln.dan ortiq yoshlar qamrab olinib, tanlov gʻoliblari boʻlgan yosh kitobxonlar Prezident sovgʻasi “Spark” avtomashinasi sovrindori boʻlganligi ham yoshlarimizni kitobxonlik ruhiga yana qaytganini yorqin isbotidir.
5-tashabbus-xotin-qizlarni ish bilan taʼminlash masalalarini nazarda tutilgan beshinchi tashabbus doirasida oʻquvchi-qizlarning jamiyatdagi faolligi oshirish, maʼnaviyatini yana-da yuksaltirish, iqtidorli qizlar safini kengaytirish, ularni qoʻllab-quvvatlash maqsadida jamoatchilik asosida taʼlim muassasalarida “Qizlarjon” klublari tashkil etildi va unda 377 762 nafar oʻquvchi-qizlar aʼzo boʻldi. Klub yetakchilari tomonidan “Tengdosh-tengdoshga” shiori ostida olib borilayotgan targʻibot va tushuntirish ishlariga alohida eʼtibor qaratilib, har bir qiz ilgʻor oʻquvchilar safida yurishga, oʻqishda, jamoat ishlarida faol boʻlishga intilmoqda.
|
| |
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni - bet 2

|
Mavzu: Besh tashabbus va uning ma'naviy madaniyatini ta'minlashdagi o'rni
|
bet | 2/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 308,68 Kb. | | #102676 |
Bog'liq Besh tashabbus pptxO‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan yoshlarga oid davlat siyosatini takomillashtirish, yoshlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, ularning barkamol bo‘lib voyaga yetishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish borasida bir qancha muhim hujjatlar qabul qilindi, amaliy ishlar yo‘lga qo‘yildi, muayyan natijalarga erishildi. Shunday bo‘lsa ham, bu borada bajariladigan ishlar hamisha keng ko‘lamli bo‘lib, o‘z dolzarbligini saqlab qolaveradi. Shu bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2019- yilning 19-mart kuni 5 ta muhim tashabbusini ilgari surgan edi. Ular quyidagilar: - O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan yoshlarga oid davlat siyosatini takomillashtirish, yoshlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, ularning barkamol bo‘lib voyaga yetishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish borasida bir qancha muhim hujjatlar qabul qilindi, amaliy ishlar yo‘lga qo‘yildi, muayyan natijalarga erishildi. Shunday bo‘lsa ham, bu borada bajariladigan ishlar hamisha keng ko‘lamli bo‘lib, o‘z dolzarbligini saqlab qolaveradi. Shu bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2019- yilning 19-mart kuni 5 ta muhim tashabbusini ilgari surgan edi. Ular quyidagilar:
Birinchi tashabbus-yoshlarning musiqa, rassomlik, adabiyot, teatr va san’atning boshqa turlariga qiziqishlarini oshirishga, iste’dodini yuzaga chiqarishga xizmat qiladi. Birinchi tashabbus-yoshlarning musiqa, rassomlik, adabiyot, teatr va san’atning boshqa turlariga qiziqishlarini oshirishga, iste’dodini yuzaga chiqarishga xizmat qiladi.
Ikkinchi tashabbus-yoshlarni jismoniy chiniqtirish, ularning sport sohasida qobiliyatini namoyon qilishlari uchun zarur sharoitlar yaratishga yo’naltirilgan.
Uchinchi tashabbus- aholi va yoshlar o’rtasida kompyuter texnologiyalari va internetdan samarali foydalanishni tashkil etishga qaratilgan.
|
| |
funksiyasi, matematik kutilmasi topilsin

funksiyasi, matematik kutilmasi topilsin.
Doiraga ichki chizilgan kvadrat masalasini yechish uchun avval doira va kvadratning maydonlarini hisoblab, ularning nisbatini topamiz, so'ngra binomial taqsimot orqali nuqtalar taqsimoti va boshqa statistik ma'lumotlarni hisoblaymiz.
1. Doira va kvadrat maydonlari
Doiraning radiusi R bo'lganda, doira maydoni:
Doiraga ichki chizilgan kvadratning tomoni s quyidagicha hisoblanadi:
- Kvadratning diagonalini d deb olaylik, bu doiraning diametriga teng. Shunday qilib, d = 2R .
- Kvadratning diagonalini Pitagor teoremasi yordamida hisoblaymiz:
Demak, kvadratning maydoni:
2. Kvadrat maydonining doira maydoniga nisbati
3. Nuqtalar taqsimoti (Binomial taqsimot)
Doiraga 6ta nuqta tashlanmoqda. Har bir nuqta mustaqil ravishda kvadratga tushishi ehtimoli 2/pi ga teng. Demak, kvadratga tushgan nuqtalar soni X binomial taqsimotga ega:
4. Taqsimot funksiyasi va matematik kutilmasi
Binomial taqsimot funksiyasi:
bu yerda
n = 6 va p = 2/pi.
Matematik kutilmasi:
E(X) = 3.82
Kvadratga tushgan nuqtalar sonining matematik kutilmasi taxminan 3.82 ga teng. Demak, o'rtacha har 6ta tashlangan nuqtadan taxminan 3.82 tasi kvadrat ichida joylashadi.
Agar sizga taqsimot funksiyasi uchun batafsil misollar yoki binomial taqsimotning barcha qiymatlari kerak bo'lsa, ularni ham hisoblab berishim mumkin.
|
To‘rtta o‘q uzishda kamida bitta o‘qni nishonga tegishi ehtimoli 0,9984 ga

|
To‘rtta o‘q uzishda kamida bitta o‘qni nishonga tegishi ehtimoli 0,9984 ga
|
bet | 2/3 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 78,81 Kb. | | #240689 |
Bog'liq 1-2 -ishlar17.To‘rtta o‘q uzishda kamida bitta o‘qni nishonga tegishi ehtimoli 0,9984 ga
teng. Bitta o‘q uzishda nishonga tegizish ehtimolini toping.
Berilgan masalada to‘rtta o‘q uzishda kamida bitta o‘qni nishonga tegishi ehtimoli 0,9984 ekani aytib o‘tilgan. Bitta o‘q uzishda nishonga tegizish ehtimolini topish uchun bu ehtimollikni qayta ishlaymiz.
Agar bitta o‘q uzishda nishonga tegizish ehtimoli p bo‘lsa, demak bitta o‘q uzishda nishonga tegmaslik ehtimoli 1−p bo‘ladi. To‘rtta o‘q uzilganda hech qaysi biri nishonga tegmaslik ehtimoli esa bu ehtimollikning to‘rtinchi darajasiga teng bo‘ladi, ya'ni
Ko‘rsatilganidek, kamida bitta o‘q nishonga tegish ehtimoli 0,9984 ga teng, demak hech qaysi o‘q nishonga tegmaslik ehtimoli bu sonning qoldig‘i bo‘ladi:
Bu esa to‘rtta o‘qdan hech biri nishonga tegmaslik ehtimolini bildiradi:
Endi bu tenglamani p ga nisbatan yechamiz:
Bu tenglamaning yechimini hisoblab, p ni topamiz:
P = 0.8 yoki 80% ga teng.
17.O‘rta hisobda sotuvga chiqariladigan avtomobillarning beshdan bir qismi
nuqsonli. Tasodifan tanlangan 10 ta avtomobildan 3 tasining nuqsonli
bo‘lish ehtimolini toping.
Berilgan masalada o‘rta hisobda sotuvga chiqariladigan avtomobillarning beshdan bir qismi nuqsonli ekan. Bu degani, ya'ni har bir avtomobil nuqsonli bo‘lish ehtimoli 20% ga teng. Tasodifan tanlangan 10 ta avtomobildan 3 tasining nuqsonli bo‘lish ehtimolini hisoblash uchun binomial taqsimot formuladan foydalanamiz:
Bu yerda:
Endi ushbu formulani qo‘llab, 10 ta avtomobildan 3 tasining nuqsonli bo‘lish ehtimolini hisoblaymiz:
P = 0.203;
17.R radiusli doiraga kvadrat ichki chizilgan. Doiraga 6ta nuqta
tashlanmoqda, kvadratga tushgan nuqtalar soninig taqsimoti, taqsimot
|
| |
Germaniyada - O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti

|
O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti
|
bet | 9/12 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 349,07 Kb. | | #259186 |
Bog'liq Urumbayev Dilshod Metod birlashma faoliyati samaradorligini oshirish (1)Germaniyada metod birlashmalari (Fachkonferenzen) maktablarda va ta'lim muassasalarida juda muhim rol o’ynaydi. Ular fanga oid metodik masalalarni hal qilish, o’quv rejalari va darsliklarni tahlil qilish, shuningdek, o’qituvchilarning malakasini oshirish bo’yicha faoliyat yuritadi. Odatda, har bir maktabda bunday birlashmalar muntazam ravishda yig'ilishlar o’tkazadi.
Yaponiyada "Lesson Study" (Jugyou Kenkyuu) metod birlashmalari keng tarqalgan. Ushbu yondashuvda o’qituvchilar birgalikda darslarni rejalashtirish, kuzatish va tahlil qilishadi. Bu jarayon o’qituvchilar o’rtasida o’zaro o’rganish va tajriba almashish imkoniyatini yaratadi, shuningdek, ta'lim sifatini doimiy ravishda yaxshilashga xizmat qiladi. Yaponiyada "Lesson Study" (jugyō kenkyū) deb nomlanuvchi usul o'qituvchilarning kasbiy malakasini oshirishning keng qo'llaniladigan shaklidir. Bu usul hamkorlikdagi yondashuvni o'z ichiga oladi, bunda o'qituvchilarning kichik guruhlari birgalikda ta'lim amaliyoti va talabalar natijalarini yaxshilash uchun "tadqiqot darslarida" o'rganish va o'qitishni rejalashtirish, kuzatish va tahlil qilish uchun ishlaydi.
Jarayon odatda quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Maqsadni belgilash: O'qituvchilar o'quvchilar ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda muayyan o'quv maqsadi yoki muammosini aniqlaydilar.
2. Rejalashtirish: Guruh birgalikda belgilangan maqsadni hal qilishga qaratilgan dars rejasini tuzadi. Bu bosqich puxta tadqiqot va talabalarning javoblarini kutishni o'z ichiga oladi.
3. O'qitish va kuzatish: Bir o'qituvchi rejalashtirilgan darsni o'tkazadi, boshqalari esa o'quvchilarning faolligi va o'rganishiga e'tibor qaratadi.
4. Munozara va tahlil: Darsdan so‘ng guruh o‘z kuzatishlarini muhokama qiladi, dars samaradorligi va o‘quvchilarning bilim olishi haqida fikr yuritadi. Ushbu bosqich tanqidiy fikr-mulohazalar va takomillashtirish bo'yicha takliflarni o'z ichiga oladi.
5. Qayta o'qitish va qayta o'qitish: fikr-mulohazalarga asoslanib, dars qayta ko'rib chiqiladi va yana boshqa sinfga o'qitilishi mumkin, so'ngra navbatdagi kuzatish va muhokamalar raundiga o'tiladi.
Kanadada metod birlashmalari (Professional Learning Networks, PLNs) ta'lim sohasida muhim rol o’ynaydi. Bu birlashmalar o’qituvchilarning professional o’sishiga yo’naltirilgan va ular turli fanlardan o’qituvchilarni birlashtirib, ta'limdagi eng yaxshi amaliyotlarni o’rganish va qo’llash imkoniyatini beradi.
Xulosa qilib aytganda, xorijiy davlatlarda metod birlashmalari o’qituvchilarning malakasini oshirish va ta'lim sifatini yaxshilash uchun muhim vositadir. Har bir mamlakatda ular o’ziga xos tarzda tashkil etilgan bo’lsa-da, umumiy maqsad o’quv jarayonini takomillashtirish va pedagogik ko’nikmalarni rivojlantirishdir.
|
| |
Sinfdan tashqari ishlar - O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot...

|
O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti
|
bet | 5/12 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 349,07 Kb. | | #259186 |
Bog'liq Urumbayev Dilshod Metod birlashma faoliyati samaradorligini oshirish (1)4. Sinfdan tashqari ishlar
• Klublar va jamiyatlar: sinfdan tashqari o'qish va yozishni sevishni rag'batlantirish uchun kitob klublari, yozuvchi to'garaklar va adabiy jamiyatlar kabi darsdan tashqari tadbirlarga homiylik qilish.
• Maktab nashrlari: maktab gazetalari, adabiy jurnallar va yilnomalar ishlab chiqarishni nazorat qilish, talabalarga amaliy yozish va tahririyat tajribasini taqdim etish.
5. Kasbiy rivojlanish
• O‘qituvchilar malakasini oshirish: ta’lim sohasidagi ilg‘or tajribalar, yangi o‘qitish usullari va paydo bo‘layotgan adabiy yo‘nalishlardan xabardor bo‘lish uchun doimiy kasbiy rivojlanish bilan shug‘ullanish.
• Hamkorlik: fanlararo yondashuvlarni birlashtirish va talabalarning umumiy bilimini oshirish uchun boshqa bo'limlar va o'qituvchilar bilan ishlash.
6. O’quvchilarni qo‘llab-quvvatlash va yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish
• Akademik maslahat: Talabalarga ingliz tili va gumanitar fanlar bo'yicha kurs tanlash, kollejga ariza va martaba imkoniyatlari bo'yicha yo'l-yo'riq ko'rsatish.
• Individual yordam: o'qish, yozish yoki tushunish qobiliyatlari bo'yicha qo'shimcha yordamga muhtoj bo'lgan talabalarga qo'shimcha yordam ko'rsatish.
7. Jamoatchilik va ota-onalar ishtiroki
• Ota-onalar bilan muloqot: Ota-onalar bilan o'quvchilar taraqqiyoti, o'quv dasturlari yangilanishi va ishtirok etish imkoniyatlari haqida ochiq muloqot yo'nalishlarini saqlab turish.
• Jamoatchilik tadbirlari: Savodxonlik madaniyatini yuksaltirish uchun she’r o‘qish, muallif tashrifi va adabiy bayramlar kabi jamoat tadbirlarini tashkil etish va ularda qatnashish.
Xulosa
AQSh o'rta maktablarida ingliz tili bo'limi o'quvchilarning tanqidiy fikrlash, muloqot va tahliliy ko'nikmalarini rivojlantirish uchun zarurdir. Ingliz tili bo'limi kuchli o'quv dasturini taklif qilish, adabiyotga bo'lgan muhabbatni kuchaytirish va yozish va muhokama qilish uchun imkoniyatlar yaratish orqali talabalarni kelajakdagi akademik va professional muvaffaqiyatga tayyorlashga yordam beradi.
|
| |
Ish tuzilishi - O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti

|
O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti
|
bet | 6/12 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 349,07 Kb. | | #259186 |
Bog'liq Urumbayev Dilshod Metod birlashma faoliyati samaradorligini oshirish (1)Ish tuzilishi
1. Kafedra mudiri
• Menejment: Kafedra mudiri ingliz tili bo'limiga rahbarlik va qarashlarni ta'minlab, nazorat qiladi.
• Ma'muriy vazifalar: idoraviy byudjetlarni boshqaradi, yig'ilishlarni rejalashtiradi va maktab bo'ylab yig'ilishlarda bo'limni vakili sifatida qatnashadi.
• O‘quv dasturlarini nazorat qilish: o‘quv dasturlarini ta’lim standartlari va maktab maqsadlariga muvofiqlashtirishni ta’minlaydi.
• Kasbiy rivojlanish: Ingliz tili o‘qituvchilari uchun trening va malaka oshirishni tashkil qiladi.
2. Ingliz tili o'qituvchilari
• Kurs o‘qituvchilari: Ingliz tilining turli darajalarini, jumladan standart, imtiyozli va Advanced Placement (AP) kurslarini o‘rgating.
• Maslahatchilar: Talabalarga akademik yo'l-yo'riq va yordam ko'rsatish.
• Hamkorlar: hamkasblar bilan kurslararo loyihalar va idoraviy tashabbuslar ustida ishlash.
3. Yordamchi xodimlar
• Ma'muriy yordamchilar: ish yuritish, rejalashtirish va muloqotda yordam berish.
• Paraprofessionallar: o'qituvchilarga sinflarda, xususan, maxsus ta'lim yoki ESL talabalari bilan yordam berish.
Vazifalar va rollar
1.O‘quv dasturlarini ishlab chiqish
• Kursni rejalashtirish: Davlat standartlariga mos keladigan o'quv dasturlari va dars rejalarini ishlab chiqish (masalan, CC).
• Materialni tanlash: Darsliklar, romanlar va qo‘shimcha materiallarni tanlang.
• Birlikni rejalashtirish: o'qish, yozish, gapirish va tinglash qobiliyatlarini birlashtirgan birliklarni yarating.
• Fanlararo loyihalar: Boshqa fanlarni (masalan, tarix, fan) o‘z ichiga olgan loyihalarni ishlab chiqish.
2. Ta'lim va o'qitish
• Kundalik darslar: o‘quvchilarni faol o‘rganishga jalb qiluvchi darslarni o‘tkazish.
• Moslashtirilgan ta'lim: o'quvchilarning turli ehtiyojlarini qondirish uchun o'qitish usullarini moslashtirish.
• Texnologiya integratsiyasi: O‘rganishni yaxshilash uchun raqamli vositalar va resurslardan foydalaning (masalan, interaktiv doskalar, ta’lim dasturlari).
• Baholash: Baholashning turli shakllarini (masalan, viktorinalar, insholar, standartlashtirilgan testlar) loyihalash va boshqarish.
|
| |
Ingliz tili bo'limida odatiy haftalik namunasi

|
Ingliz tili bo'limida odatiy haftalik namunasi
|
bet | 8/12 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 349,07 Kb. | | #259186 |
Bog'liq Urumbayev Dilshod Metod birlashma faoliyati samaradorligini oshirish (1)8. Ingliz tili bo'limida odatiy haftalik namunasi
Dushanba:
• Ertalab: O‘quv dasturlari yangilanishini muhokama qilish uchun kafedra yig‘ilishi.
• Tushdan keyin: adabiy tahlilga e'tibor berib, darslarni o'rgating.
• Darsdan keyin: talabalarga yordam berish uchun ish vaqtini saqlang.
Seshanba:
• Ertalab: Keyingi hafta uchun darslarni rejalashtiring.
• Tushdan keyin: Yozuv mashg‘ulotlarini o‘rgating.
• Maktabdan keyin: Kasbiy rivojlanish vebinarida qatnashing.
Chorshanba:
• Ertalab: Grammatika va foydalanishga urg‘u berib, darslarni o‘rgating.
• Tushdan keyin: Tarix kafedrasi bilan fanlararo loyiha ustida hamkorlik qiling.
• Maktabdan keyin: Maktab gazetasi yig'ilishiga yordam qiling.
Payshanba:
• Ertalab: Talabalarning insholarini baholang va fikr-mulohazalaringizni bildiring.
• Tushdan keyin: o‘qishni tushunish strategiyalariga e’tibor qaratib, darslarni o‘rgating.
• Maktabdan keyin: rejalashtirilgan konferentsiya davomida ota-onalar bilan uchrashing.
Juma:
• Ertalab: AP ingliz adabiyotini o'rgating.
• Tushdan keyin: haftalik viktorina orqali talabalarning muvaffaqiyatini baholang.
• Darsdan keyin: adabiy tadbir yoki klub faoliyatini tashkil qiling.
Xulosa
Oddiy AQSh o'rta maktabining ingliz tili bo'limi ingliz tili san'ati bo'yicha keng qamrovli ta'lim berish uchun tizimli yondashuv bilan ishlaydi. O'quv dasturlarini ishlab chiqish, samarali o'qitish amaliyoti, baholash, darsdan tashqari mashg'ulotlar, kasbiy o'sish va jamoatchilik bilan hamkorlikka e'tibor qaratgan holda, kafedra talabalarning akademik muvaffaqiyati va shaxsiy o'sishini rag'batlantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi.
Buyuk Britaniyada metod birlashmalari, ko’pincha, "subject networks" yoki "teaching alliances" sifatida tanilgan. Bu birlashmalar o’qituvchilarning professional rivojlanishi va malakasini oshirish uchun tashkil etiladi. Ular turli fanlardan o’qituvchilarni bir joyga to’plab, pedagogik tajriba va resurslarni almashish imkoniyatini beradi.
|
| |
– rasm. Yarim o’tkazgichda donor atomlarining ionlashishi

234 – rasm. Yarim o’tkazgichda donor atomlarining ionlashishi
Donor kirishmalarga ega bo’lgan yarimo’tkazgichlar, elektron yarimo’tkazgichlar yoki n – tipdagi yarimo’tkazgichlar deb ataladi.
Aktseptor energetik sathlar
Yana faraz qilaylik, kremniy kristall panjarasidagi bir qism kremniy atomlari o’rnini 3 valentli Bor (V) atomlari egallagan bo’lsin. 4 ta qo’shni atomlar bilan kovalent bog’lanishni hosil qilish uchun bor atomiga bitta elektron yetishmaydi. Bu yetishmaydigan elektronni qo’shni kremniy atomlaridan olishi mumkin. Bu holda ham qo’shimcha elektronni olish uchun taxminan Ea 0,01 eV energiya zarur bo’ladi.
To’ldirilmagan bog’lanish kovakni eslatadi va kremniyning valent sohasida bo’sh vakant holatni hosil qiladi. 235 – rasmda bor kirishma atomiga ega bo’lgan kremniyning sohaviy tuzilishi tasvirlangan. Valent sohasi shipining yaqinida Ea 0,01 eV masofada bor atomining elektronlar egallamagan energetik sathi joylashgan. Nisbatan yuqori bo’lmagan temperaturalarda valent sohasidagi elektronlar bu energetik sathlarga o’tib, bor atomlari bilan bog’lanish hosil qiladi va kristall panjarada harakat qilish ehtimolligini yo’qotadilar, elektr o’tkazuvchanlikda ishtirok eta olmaydilar. Musbat zaryad tashuvchilar faqat valent sohasida hosil
235 – rasm. Kremniy kristall panjarasida bor (V) atomining joylashishi
bo’lgan kovaklardan iborat bo’ladi.
Yarim o’tkazgichning valent sohasidan elektronlarni tortib oluvchi kirishmalar – aktseptorlar, ularning energetik sathlari – aktseptor sathlar deb ataladi.
Aktseptorlarga ega bo’lgan yarim o’tkazgichlar kovakli yarim o’tkazgichlar yoki r – tipli yarim o’tkazgichlar deb ataladi.
Kirishmali yarim o’tkazgichning o’tkazuvchanligi
va uning xaroratga bog’liqligi
Aynimagan kirishmali yarim o’tkazgichlarning elektr o’tkazuvchanligining temperaturaga bog’liqligi, xususiy yarim o’tkazgichdagiga o’xshash, asosan tok tashuvchilar kontsentratsiyasining temperaturaga bog’liqligi bilan aniqlanadi.
248 - rasmda kirishmali yarim o’tkazgich o’tkazuvchanligining temperaturaga bog’liqlik chizmasi keltirilgan. Bu chizmani uchta xarakterli sohalarga ajratish mumkin: ab, bc, va cd.
“ab” soha past temperaturalar sohasiga taalluqli bo’lib, kirishma sathlarining elektronlardan kambag’allashish temperaturasigacha (Tk) davom etadi. Bu sohada, tok tashuvchilar kontsentratsiyasi quyidagicha ifodalanadi:
, (28.1)
|
Biodiversitetni saqlash - Tojiboyeva Ozoda Slayd taqdimoti Mavzu: Tuproqni sogʻlomlashtirish yoʻllari Reja

|
Tojiboyeva Ozoda Slayd taqdimoti Mavzu: Tuproqni sogʻlomlashtirish yoʻllari Reja
|
bet | 3/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 275,52 Kb. | | #246644 |
Bog'liq muzlarning erishi (2)3. Biodiversitetni saqlash: Tuproq gigiyenasi va tuproqdan foydalanishning gigiyenasi orqali tuproq mahsulotlarining sifatini yaxshilab qolish uchun yorqin tarkibdagi mikrobiyalarning, hayvonlarning va bitkilar qatorining saqlashini ta'minlashga yordam beradi. Tuproq gigiyenasi biodiversitetni saqlab qolishga yordam bera olishi mumkin.
4. O'zaro o'zgarmas o'zgarishlar: Tuproq gigiyenasi tuproqda o'zgaruvchanlikni kuzatib borishga va tuproqning qo'shni va uning hayotiy shaklini o'zgartirishga imkon beradi. Bu tuproqni salqinligini oshirish, tuproqning suv oqimini boshqarish va tuproqni tuzilishini tiklash uchun muhimdir.
5. Iqtisodiy iqtisodiyotni saqlash: Tuproq gigiyenasi tuproqdan foydalanishni mustahkamlashdirish orqali oziq-ovqat mahsulotlari yetishtirish va iqtisodiyotni saqlab qolishga imkon beradi. Agar tuproq salqinligi oshirilgan bo'lsa, bu sifatning tuproqdan foydalanishga zararli ta'sirini olib tashlash mumkin.
6. Yaxshi tuproq tarkibi: Tuproq gigiyenasi tuproq tarkibini tuzilishni oshirish uchun muhimdir. Tuproqda sodda qoralmalar, tashqi tuzilishlar va suv tuzilishi profilaktikasi olib tashlash yordam beradi.
3. Tuproqni epidemiologik 3. Tuproqni epidemiologik ahamiyati
Tuproqning epidemiologik ahamiyati, tuproq yordamida chorahatlanadigan o'zaro o'zgarmas o'zgarishlarni va o'zgaruvchanliklarni o'z ichiga oladi. Tuproq epidemiologiyasi jismoniy kasalliklar, mikroblar, zararli kimyoviy moddalar, hayvonlarning chorahatlari va boshqa epidemiologik muammolar bilan bog'liq, bu esa jismoniy kasalliklar, epidemiyalar, zoonozlar va oziq-ovqat tovarlarining xavfi bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
Quyidagi nuqtalarni tuproq epidemiologiyasi haqida aytish mumkin:
1. Tozalik va sog'liqlik: Tuproq tarkibidagi kimyoviy moddalar, mikrobiyalarning o'zgarishi va tuproqning salqinligi xavfini o'z ichiga oladi. Tozalik, tuproqdan suv oqilishini va kasalliklar, mikroblar, zoonotik kasalliklar, oziq-ovqat ishlab chiqarish va saqlashning xavfini ta'sir qiladi.
|
| |
Tuproq gigiyenasining - Tojiboyeva Ozoda Slayd taqdimoti Mavzu: Tuproqni sogʻlomlashtirish yoʻllari Reja

|
Tojiboyeva Ozoda Slayd taqdimoti Mavzu: Tuproqni sogʻlomlashtirish yoʻllari Reja
|
bet | 2/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 275,52 Kb. | | #246644 |
Bog'liq muzlarning erishi (2)2.Tuproq gigiyenasining
Tuproq gigiyenasi, tuproqning tuzilishini, tarkibini, va uning o'ziga xos sifatlarini saqlash, oshirish va saqlab qolish uchun o'tkazilgan harakatlar jamiyatning tuproq resurslarini muhofaza qilish va tuproqdan foydalanishning mustahkam asosini tashkil etadi. Tuproq gigiyenasi ahamiyatli bo'lishining bir nechta sabablari mavjud:
1. Qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat yetishtirish: Tuproq gigiyenasi mahsulot yetishtirish, oziq-ovqatlar mahsulotlarini olib tashlash uchun o'ziga xosliqni ta'minlashda juda muhimdir. Tozaligi va salqinligi tiklab berish, tuproqdan oziq-ovqat tarkibini yaxshi tutish va uning tuzilishini saqlab qolish orqali oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini oshiradi.
2.Tuproq gigiyenasining ahamiyati.
Qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat muhandisligi sohasida ishlaydiganlar elektr ta'minoti, mashinalarning samaradorligi, inshootlar va inshootlardan foydalanish, ifloslanish va atrof-muhit muammolari, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini saqlash va qayta ishlash bilan bog'liq muammolarni hal qilishadi. Shuningdek, ular muhandislik texnologiyasi va ilm-fan bo‘yicha olgan bilimlarini qishloq xo‘jaligida, biologik resurslardan samarali foydalanishda qo‘llaydilar. Ba'zi muhandislar energiya tizimlari va mashinasozlik dizayni, strukturaviy va atrof-muhit muhandisligi, oziq-ovqat va bioprosess muhandisligi kabi sohalarda ixtisoslashgan. Ular tuproq va suvni tejash, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlashni yaxshilash yo‘llarini ishlab chiqmoqda. Oziq-ovqat muhandisligi bilan shug'ullanadiganlar global miqyosda oziq-ovqat mahsulotlarini xavfsiz va samarali qayta ishlash, qadoqlash va etkazib berishni ta'minlash uchun mas'uldirlar.
2. Suv resurslarini saqlash: Yirik suv resurslari tuproq bilan bog'liqdir va tuproq gigiyenasi tuproqdan suv erishishni, tuproq qurishini va suv tasnifini boshqarishni o'z ichiga oladi. Suvni tuproqda saqlab qolish tuproqning qo'shni, qo'shni va uning tuzilishini saqlab qolishga yordam beradi.
|
| |
– rasm. Kremniy kristall panjarasida Bor atomini joylashishi

7 – rasm. Kremniy kristall panjarasida Bor atomini joylashishi
Musbat zaryad tashuvchilar faqat valent sohasida hosil bo‘lgan kovaklardan iborat bo‘ladi.
Yarimo‘tkazgichning valent sohasidan elektronlarni tortib oluvchi kirishmalar – akseptorlar, ularning energetik sathlari – akseptor sathlar deb ataladi.Akseptorlarga ega bo‘lgan yarim o‘tkazgichlar kovakli yarimo‘tkazgichlar yoki r – tipli yarimo‘tkazgichlar deb ataladi.
Aralashmali yarim o‘tkazgichlardagi zaryad tashuvchilar konsentratsiyasi. Ulardagi donor va akseptor sathlar.
Donor sathlar
Kremniy olmos tipidagi kristall panjaraga ega bo’lgani uchun, bu
panjarada har bir atomning to’rtta eng yaqin qo’shnisi bor, ular bilan 4 ta valent elektronlari orqali kovalent bog’lanishni hosil qiladi. Kremniy panjarasining tekislikdagi shartli ravishda ko’rinishi 232 – rasmda tasvirlangan.
232 – rasm. Donor kirishmali kremniyning kristall panjarasi
Faraz qilaylik, kremniy kristalida bir qism kremniy atomlari o’rniga besh valentli mishyak atomlari joylashtirilgan bo’lsin. 4 ta qo’shni atomlar bilan kovalent bog’lanishni o’rnatish uchun mishyak atomi 4 ta valent elektronlarini sarflaydi, beshinchi elektron bu bog’lanishlarni o’rnatishda qatnashmaydi.
Mishyak atomi, dielektrik singdiruvchanligi = 12 bo’lgan kremniy kristall panjarasi muhitida bo’lgani uchun, 5–elektron mish’yak atomi yadrosi bilan 12 marta susaygan bog’lanishda bo’ladi va mish’yak atomi maydonida o’z harakatini davom ettiradi. Maydonning susayganligi sababli, 5 –elektron orbitasining radiusi 12 marotaba ortadi, uning mish’yak atomi bilan bog’lanish energiyasi 2 = 144 marta kamayib, Ed – 0,01 eV qiymat atrofida bo’ladi (233 – rasm).
233 – rasm. Yarim o’tkazgichda donor kirishma atomlarining energetik sathi
Elektronga bunday energiyani uzatganda u mish’yak atomidan uzilib, kremniy panjarasida erkin harakat qilish imkoniga ega bo’ladi, shunday qilib o’tkazuvchanlik elektroniga aylanadi.
“Sohalar” nazariyasi tili bilan bu jarayonni shunday tasavvur qilish mumkin: Valent va o’tkazuvchanlik sohalari orasidagi taqiqlangan sohada mish’yak atomi beshinchi elektronining energetik sathi paydo bo’ladi (233 – rasm). Bu energetik sath o’tkazuvchanlik sohasi tubining yaqinida Ed 0,01 eV energetik masofada joylashadi.
Bunday energetik sathlarda joylashgan elektronlarga Ed – energiya uzatilsa, ular o’tkazuvchanlik sohasiga o’tib, o’tkazuvchanlikda qatnashadilar, hosil bo’lgan musbat zaryadlar qo’zg’olmas mish’yak atomlarida joylashgan bo’lib, elektr o’tkazuvchanlikda qatnashmaydilar (234 – rasm).
O’tkazuvchanlik sohasida elektronlarni hosil qiluvchi kirishmalar donorlar deb ataladi, ularning energetik sathlari donor sathlar deb ataladi.
|
– rasm. Donor kirishmali kremniy kristall panjarasi

|
– rasm. Donor kirishmali kremniy kristall panjarasi
|
bet | 2/5 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 285,99 Kb. | | #252548 |
Bog'liq Документ Microsoft Word (4)4 – rasm. Donor kirishmali kremniy kristall panjarasi
bog‘lanishda bo‘ladi va mish’yak atomi maydonida o‘z harakatini davom etdiradi. Maydonning susayganligi sababli, 5 –elektron orbitasining radiusi 12 marotaba ortadi, uning mish’yak atomi bilan bog‘lanish energiyasi 2 = 144 marta kamayib, yed – 0,01 eV qiymat atrofida bo‘ladi (5 – rasm).
5 – rasm. Yarim o‘tkazgichda donor kirishma atomlarining energetik sathi
Elektronga bunday energiyani uzatganda u mish’yak atomidan uzilib kremniy panjarasida erkin harakat qilish imkoniga ega bo‘ladi, shunday qilib o‘tkazuvchanlik elektroniga aylanadi. “Sohalar” nazariyasi tili bilan bu jarayonni shunday tasavvur qilish mumkin:
Valent va o‘tkazuvchanlik sohalari orasidagi taqiqlangan sohada mish’yak atomi beshinchi elektronining energetik sathi paydo bo‘ladi (5 – rasm). Bu energetik sath o‘tkazuvchanlik sohasi tubining yaqinidaEd 0,01 eV energetik masofada joylashadi.Bunday energetik sathlarda joylashgan elektronlarga Ed – energiya uzatilsa, ular o‘tkazuvchanlik sohasiga o‘tib, o‘tkazuvchanlikda qatnashadilar, hosil bo‘lgan musbat zaryadlar qo‘zg‘olmas mish’yak atomlarida joylashgan bo‘lib, elektr o‘tkazuvchanlikda qatnashmaydilar (6 – rasm).
O‘tkazuvchanlik sohasida elektronlarni hosil qiluvchi kirishmalar donorlar deb ataladi, ularning energetik sathlari donor sathlar deb ataladi.
6– rasm. Yarim o‘tkazgichda donor atomlarining ionlashishi
Donor kirishmalarga ega bo‘lgan yarimo‘tkazgichlar, elektron yarimo‘tkazgichlar yoki n – tipdagi yarimo‘tkazgichlar deb ataladi.
Akseptor energetik sathlar
Yana faraz qilaylik, kremniy kristall panjarasidagi bir qism kremniy atomlari o‘rnini 3 valentli Bor atomlari egallagan bo‘lsin. 4 ta qo‘shni atomlar bilan kovalent bog‘lanishni hosil qilish uchun Bor atomiga bitta elektron yetishmaydi. Bu yetishmaydigan eyektronni qo‘shni kremniy atomlaridan olishi mumkin. Bu holda ham qo‘shimcha elektronni olish uchun taxminan Ea 0,01 eV energiya zarur bo‘ladi.
To‘ldirilmagan bog‘lanish kovakni eslatadi va kremniyning valent sohasida bo‘sh vakant holatni hosil qiladi. 7 – rasmda Bor kirishma atomiga ega bo‘lgan kremniyning sohaviy tuzilishi tasvirlangan.
Valent sohasi shipining yaqinida Ea 0,01 eV masofada Bor atomining elektronlar egallamagan energetik sathi joylashgan. Nisbatan yuqori bo‘lmagan temperaturalarda valent sohasidagi elektronlar bu energetik sathlarga o‘tib, Bor atomlari bilan bog‘lanish hosil qiladi va kristall panjarada harakat qilish ehtimolligini yo‘qotadilar, elektr o‘tkazuvchanlikda ishtirok etaolmaydilar.
|
| |
–rasm. Kirishmali yarim o’tkazgich o’tkazuvchanligining temperaturaga bog’liqlik chizmasi

|
–rasm. Kirishmali yarim o’tkazgich o’tkazuvchanligining temperaturaga bog’liqlik chizmasi
|
bet | 5/5 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 285,99 Kb. | | #252548 |
Bog'liq Документ Microsoft Word (4)248–rasm. Kirishmali yarim o’tkazgich o’tkazuvchanligining temperaturaga bog’liqlik chizmasi
ularning harakatchanligi kirishmalarda sochilishi bilan aniqlanib, ga proportsionaldir. Kirishmali yarim o’tkazgich elektr o’tkazuvchanligi quyidagicha ifodalanadi:
, (28.2)
bu yerda temperaturaga kuchsiz bog’liq bo’lgan eksponenta oldidagi koeffitsientdir. (137.2) – ifodani logarifmlasak,
ga ega bo’lamiz. Abstsissa o’qiga va ordinata o’qiga o’zgarishlarini qo’ysak, 248 - rasmda keltirilgan chizmaga ega bo’lamiz.
“ab” to’g’ri chiziq abstsissa o’qi bilan k burchak hosil qiladi va uning tangensi kirishmaning donor energetik sathi qiymatiga (Ed) proportsional bo’ladi
, (28.4)
Shunday qilib, “ab” soha yarim o’tkazgichning kirishma o’tkazuvchanligiga to’g’ri keladi.
“bc” soha kirishmalarning elektronlardan kambag’allashish temperaturasidan (Tk) xususiy o’tkazuvchanlikka o’tish temperaturasigacha (Ti) davom etadi. Bu sohada barcha kirishma atomlari ionlashgan bo’ladi, ammo xususiy tok tashuvchilar yetarlicha qo’zg’atilmagan, ya’ni n ~ Nd o’zgarmas qoladi. Shu sababli, bu sohadagi yarim o’tkazgich o’tkazuvchanligining temperaturaga bog’liq o’zgarishi tok tashuvchilar harakatchanligining temperaturaga bog’liqligi bilan aniqlanadi.
“cd” soha yarim o’tkazgich xususiy o’tkazuvchanligiga o’tish sohasini bildiradi. Bu sohada tok tashuvchilar kontsentratsiyasi xususiy zaryad tashuvchilar kontsentratsiyasi bilan aniqlanadi va xususiy o’tkazuvchanlik quyidagicha ifodalanadi:
Nazorat savollari
Xususiy yarimo’tkazgichlar
Yarim o‘tkazgichlardagi zaryad tashuvchilar
elektr o‘tkazuvchanligining haroratga bog‘liqligi
kovakli yarimo‘tkazgichlar
elektron yarimo‘tkazgichlar
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 6/6 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 45,64 Kb. | | #233990 |
Bog'liq RaximovFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Bejtlich, Richard. (2006). "The Tao of Network Security Monitoring: Beyond Intrusion Detection." Addison-Wesley Professional.
Northcutt, Stephen, et al. (2006). "Network Intrusion Detection: An Analyst's Handbook." New Riders.
Cheswick, William R., et al. (2003). "Firewalls and Internet Security: Repelling the Wily Hacker." Addison-Wesley Professional.
Chapple, Mike, et al. (2015). "Information Security Illuminated." Jones & Bartlett Learning.
Shimonski, Robert J. (2016). "Wireshark for Security Professionals: Using Wireshark and the Metasploit Framework." John Wiley & Sons.
Caswell, Laura, et al. (2013). "Wireshark & Ethereal Network Protocol Analyzer Toolkit." Syngress.
Krawetz, Neal. (2007). "Hacking the Art of Exploitation." No Starch Press.
Siles, Arturo, et al. (2012). "Nmap 6: Network Exploration and Security Auditing Cookbook." Packt Publishing.
Rash, Michael, et al. (2008). "Intrusion Prevention and Active Response: Deploying Network and Host IPS." Syngress.
Endace. (2005). "Wireshark and Ethereal: Network Protocol Analyzer Toolkit." Syngress.
|
| |
Inson shaxsini aniqlash va tamib olish tizimlari bilan ishlash

|
Inson shaxsini aniqlash va tamib olish tizimlari bilan ishlash
|
bet | 4/6 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 45,64 Kb. | | #233990 |
Bog'liq Raximov2.2 Inson shaxsini aniqlash va tamib olish tizimlari bilan ishlash
Inson shaxsini aniqlash va tanib olish tizimlari bilan ishlash quyidagi texnologiyalar va amaliyotlarni o'z ichiga oladi:
Texnologiyalar
1. Biometrik texnologiyalar:
- Yuzni aniqlash va tanib olish: Kamera orqali inson yuzini skanerlash va uni oldindan olingan ma'lumotlar bazasi bilan solishtirish.
- Barmoq izlarini aniqlash: Barmoq izlarini skanerlash va taqqoslash.
- Ko'z qorachig'i (irida) aniqlash: Ko'zning irida qismini skanerlash va tanib olish.
- Ovoz orqali aniqlash: Ovoz namunalarini qayd etish va solishtirish.
2. AI va Machine Learning:
- Neyron tarmoqlar: Yuzni tanib olishda yuqori aniqlik uchun chuqur o'rganish algoritmlaridan foydalanish.
- Ma'lumotlar tahlili: Katta hajmdagi biometrik ma'lumotlarni tahlil qilish.
3. RFID va NFC texnologiyalari:
- Radio chastotali identifikatsiya (RFID): Ob'ektlar yoki shaxslar bilan bog'liq ma'lumotlarni qayd etish va aniqlash.
- Yaqin maydon aloqa (NFC): Shaxsiy kartalar yoki qurilmalar orqali identifikatsiya qilish.
Amaliyotlar
1. Ma'lumotlar to'plash va boshqarish:
- Ma'lumotlar bazasi yaratish: Insonning biometrik ma'lumotlarini to'plash va xavfsiz saqlash.
- Maxfiylik va xavfsizlik: Shaxsiy ma'lumotlarning himoyasini ta'minlash va GDPR kabi qonunlarga rioya qilish.
2. Integratsiya va foydalanish:
- Mavjud tizimlarga integratsiya: Biometrik texnologiyalarni mavjud xavfsizlik yoki kirish nazorati tizimlariga integratsiya qilish.
- Foydalanuvchi tajribasi: Shaxsni aniqlash tizimlarining qulay va intuitiv bo'lishini ta'minlash.
3. Test va validatsiya:
- Aniqlik testi: Biometrik tizimlarning to'g'riligini va ishonchliligini sinash.
- Soxtalashtirishga qarshi choralar: Tizimlarni soxtalashtirishga qarshi himoyalash uchun turli usullarni qo'llash.
Qo'llanilishi
1. Xavfsizlik:
- Aeroportlarda, davlat idoralarida va boshqa yuqori xavfsizlik talab qilinadigan joylarda insonlarni aniqlash.
2. Kirishni nazorat qilish:
- Ofislar, uylar, va boshqa obyektlarga kirishni boshqarish.
3. Tijorat dasturlari:
- Banklar, moliyaviy xizmatlar va boshqa sohalarda mijozlarning shaxsini tasdiqlash.
Inson shaxsini aniqlash va tanib olish tizimlari texnologiyalarining rivojlanishi xavfsizlikni oshiradi va ko'plab sohalarda samaradorlikni yaxshilaydi. Biroq, bu texnologiyalarning keng qo'llanilishi bilan bog'liq maxfiylik va etika masalalari ham diqqat bilan ko'rib chiqilishi kerak.
Xulosa
Inson shaxsini aniqlash va tanib olish tizimlari, xavfsizlik va identifikatsiya sohalarida muhim bo'lgan vositalardir. Ular, foydalanuvchilar tomonidan ishlatiladigan tizimlarga kirishni himoya qilish va ularga ruxsat bermoqda yordam beradi. Shuningdek, ma'lumotlarni to'plab borish, qayta ishlash va ma'lumotlarni tahlil qilishda ham muhim rollarni o'ynaydi.
|
| |