nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Masalaning boglanishini boshkarish

|
Masalaning boglanishini boshkarish
|
bet | 10/12 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 39,06 Kb. | | #235778 |
Bog'liq RUSTAMOV JMasalaning boglanishini boshkarish (ketma-ket,parallel)- Masala OT resurslari Bilan ketma-ket yoki parallel boglanishi mumkin. Bunday boglanish asosan resurslarning jarayonga xizmat kilish tezligiga boglik. Agar resurslarning xizmat kilish tezligi bir xil bulsa, resurslar xizmatga ketma-ket chakiriladi. Agarda talab kilinayotgan resurs tezligi sekin bulsa va u mustakil o’zi masalaga xizmat kila olsa, u xolda bu resursga boshkaruv beriladi va navbatda turgan keyingi resurs aktiv xolatga utadi va x.k. OT tarkibiga masalani xal kiluvchi dasturlarni parallel va ketma-ket bulgan kismini aniklaydigan maxsus buyruklar kiritiladi.
Yordamchi kurilmalar Matematik ta’minot resurslari Kiritish va chikarish
Kiritish va chikarish standart kurilmalari Kiritish - chikarish kurilmalari va dasturlari Fil’tr
Kommunikatsiya
OTning kushimcha funktsiyalari
Virtual xotirani boshkarish – bu OT tarkibiga virtual (faraziy) xotiraga ishlov beruvchi dastur kiritiladi. Virtual xotira-bu taxmin (tasavvur) kilinadigan xotira. Virtual xotira xajmi real fizik xotira xajmidan ko’p buladi.
Virtual tashki xotirani boshkarish – bu tashki xotirani boshkarish virtual ichki xotirani boshkarishga nisbatan bir muncha murakkabrok. Buning asosiy sababi ularning xajmidadir. Berilganlarni saklanishi:
14
Ketma-ket – foydalaniladigan berilganlar xotirada ketma-ket joylashgan bulsa, u xolda xotiraning navbatdagi manzilidan berilganlarni olish uchun xar safar keyingi manzil kidirilmasdan kerakli berilganlar ketma-ket tanlab olinadi.
Indeksli – bunda berilganlarning navbatdagi kismi tugagandan so’ng o’zining davomi kaerda joylashganligi xakidagi ma’lumot bevosita berilganlardan keyin joylashgan buladi va bu ma’lumot taxlil kilinib berilganlarning davomi kursatilgan joydan boshlab taxlil kilinadi.
Indeksli ketma-ket - bu indeksli boshkarishdan farki berilganlar davomi kursatilgan joydan emas balki bir nechta berilganlar birligidan iborat ketma-ketlik ko’rinishida beriladi.
|
| |
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi tatu farg‘ona filiali "Al-Farg‘oniy avlodlari" - bet 3

132
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU
Farg‘ona filiali “Al-Farg‘oniy avlodlari”
elektron ilmiy jurnali ISSN 2181-4252
Tom: 1 | Son: 1 | 2024-yil
"Descendants of Al-Farghani" electronic scientific
journal of Fergana branch of TATU named after
Muhammad al-Khorazmi. ISSN 2181-4252
Vol: 1 | Iss: 1 | 2024 year
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани" Ферганского филиала ТАТУ имени
Мухаммада аль-Хоразми ISSN 2181-4252
Том: 1 | Выпуск: 1 | 2024 год
https://al-fargoniy.uz/
E0 algoritmlari kabi xavfsizlik darajasini ta’minlasada,
buning uchun kichik qurilma imkoniyatini talab qiladi.
Grain algoritmi 80 bitli kalitlar va 64 bitli IV
dan foydalanadi. Ushbu algoritmni 1 bit/siklda amalga
oshirish uchun 1294 GE va 16 bit/siklda amalga
oshirish uchun esa 3239 GE talab qilinadi. Dasturiy
kо‘rinishda
amalga oshirishda, 1 bit/sikl holatni
ifodalash 778 bayt kod hajmiga teng bо‘lib, shifrni
sozlash uchun 107366 sikl va natijani chop etish uchun
617 sikl talab qiladi.
Trivium
shifrlash algoritmi ham ikkinchi
guruhga tegishli algoritm bо‘lib, eSTREAM
konkursining finalisti hisoblanadi va u LWC (ISO/IEC
29192-3:2012) uchun standartlashtirilgan.
Ushbu
algoritmni loyihalovchilari oqimli shifrlarni qanday
qilib
uning
xavfsizligi,
tezkorligi
va
moslashuvchanligini yо‘qotmasdan soddalashtirish
mumkin degan savolga javob topishga harakat qilgan.
Ushbu algoritm sinxronlashgan turga tegishli bо‘lib, 80
bitli kalitlar va 80 bitli IV dan foydalanadi. Ushbu
algoritmda uchta SHR mavjud bо‘lib, ular algoritmda
nozichiqlikni ta’minlab bergan.
Qurilma kо‘rinishda
ushbu algoritmni amalga
oshirish uchun standart CMOS (Complementary
metal-oxide semiconductor) texnologiyasida 2017 GE
talab qilingan bо‘lsa, talabga kо‘ra C2MOS
texnologiyasida amalga oshirish uchun 749 GE talab
qilingan.
О‘zi – sinxronlashuvchi oqimli shifrlar sanoat
uchun
sinxronlashgan
algoritmlar
kabi
zarur
hisoblanmasligini yuqoridagi tahlil natijalari kо‘rsatib
о‘tildi. Xavfsiz sinxronlashgan shifrlar о‘rnatilgan
shifrlar uchun asosiy tanlov hisoblanadi. Oqimli
shifrlarda esa nochiziqli funksiya muhim hisoblanib,
algoritm
bardoshligini
ta’minlashda
muhim
omildir.Autentifikatsiyalash
imkoniyatiga ega shifrlar
ham muhim bо‘lgan autentifikatsiya teglarini taqdim
qiladi. Biroq, ushbu shifrlash sxemalari qator
hujumlarga bardoshsiz bо‘lib, ularni yaratishdagi
asosiy tо‘siqlardan biri hisoblanadi.
Shuning uchun
mazkur muammoni bartaraf etishda odatda “shifrlash-
keyin-MAC” sxemasidan keng foydalaniladi va bu
odatiy autentifikatsiyalash imkoniyatiga ega shifrlarga
qaraganda bardoshli xavfsizlikni taqdim qiladi.
III. Natijalar.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi tatu farg‘ona filiali "Al-Farg‘oniy avlodlari"

Muhammad al-Xorazmiy nomidagi tatu farg‘ona filiali "Al-Farg‘oniy avlodlari"
Download
484,03 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
26.06.2024
Hajmi
484,03 Kb.
#265766
Download
484,03 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi tatu farg‘ona filiali "Al-Farg‘oniy avlodlari"
Download
484,03 Kb.
Matnni ko'rish
Adabiyotalar tahlili - Muhammad al-Xorazmiy nomidagi tatu farg‘ona filiali "Al-Farg‘oniy avlodlari"

131
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU
Farg‘ona filiali “Al-Farg‘oniy avlodlari”
elektron ilmiy jurnali ISSN 2181-4252
Tom: 1 | Son: 1 | 2024-yil
"Descendants of Al-Farghani" electronic scientific
journal of Fergana branch of TATU named after
Muhammad al-Khorazmi. ISSN 2181-4252
Vol: 1 | Iss: 1 | 2024 year
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани" Ферганского филиала ТАТУ имени
Мухаммада аль-Хоразми ISSN 2181-4252
Том: 1 | Выпуск: 1 | 2024 год
https://al-fargoniy.uz/
shifrlash algoritmidir. Bu algoritm, asosan, kalitni
aralashtirish va ma’lumotlarni shifrlash jarayonlarini
tezkor amalga oshirishga mo‘ljallangan bo‘lib, dasturiy
vosita ko‘rinishida amalga oshirish uchun juda
qulaydir. Rabbitning yuqori ishlov berish tezligi uni
Internet protokollari, jumladan, video streaming,
o‘yinlar va boshqa katta hajmdagi ma’lumotlarni
yuborish talab etiladigan muhitlar uchun ideal tanlovga
aylantiradi
.
Ushbu algoritm о‘rnatiluvchi tizimlar
CyasSLdagi kriptografik algoritmlar rо‘yxatiga
kiritilgan va ISO/IEC 18 033-4:2011 tarkibida
standartlashtirilgan.
Ushbu algoritm zamonaviy protsessorlar uchun
mos bо‘lgan sodda va asos amallardan tashkil topgan.
Ushbu algoritm NFSR va S – jadvalga asoslanmagan
kuchli chiziqsizlikni ta’minlaydi. Ushbu algoritmda
nochiziqlik xaotik xarita asosida ta’minlangan. Rabbit
algoritmi, yuqori tezlik va effektivlikka ega bo‘lgan
sinxron oqimli shifrlash algoritmi sifatida, 128 bitlik
kalit va 64 bitlik IV (Initialization Vector) dan
foydalanadi.
Bu
xususiyatlar
uni
zamonaviy
kriptografik talablarga javob beradigan qiladi. Ushbu
algoritmni 1.7 Gs bо‘lgan Pentium 4 muhitida amalga
oshirish uchun 1976 bayt talab etiladi va 486 sikl
kalitni о‘rnatish va bir baytni shifrlash uchun 5.1 sikl
talab qilinadi. Ushbu algoritm qurilmalar uchun mos
bо‘lib, 3800 GE talab qiladi. Amaliy buzulishga olib
keluvchi hujum (Practical fault) о‘rtacha 128-256 ta
buzilishni talab qiladi va tо‘liq ichki holatni tiklash
uchun 241.6 baytli jadval talab qilinadi hamda bu 238
qadamni о‘z ichiga oladi.
HC
shifrining ikki kо‘rinishi: HC-128 va HC-
256 [9] mavjud bо‘lib, ular mos ravishda 128 va 256
bitli kalit va 128 bitli IV dan foydalanadilar. Ushbu
shifr ikkita katta jadvaldan iborat bо‘lib, ularning har
biri 32 bitli 512 ta elementdan iborat va 32 – bitli
sо‘zlar sifatida qaraladi. Har bir qadamda holat
nochiziqli
qayta
aloqali
funksiya
yordamida
yangilanadi va nochiziqli filtr funksiyadan 32 bitli
natija chiqariladi. Ushbu algoritm parallel hisoblash
muhiti va mikroprotsessorlar uchun mos hisoblanadi.
Ushbu algoritm ham о‘rnatilgan tizimlar uchun
foydalaniladigan CyasSL kriptografik kutubxonasida
mavjud.
Ushbu algoritm jadvalga asoslangani bois, katta
ma’lumotlarni shifrlash uchun dasturiy kо‘rinishda
amalga oshirishga qulay. Biroq, ushbu algoritmni
qurilmada amalga oshirish murakkab bо‘lib, 52 400
GE imkoniyatini talab etadi. Ushbu algoritmga
qaratilgan kо‘zga kо‘ringan tahlil amalga oshirilmagan
va
u
shuning
uchun
xavfsiz
deb
qaraladi.
Mualliflarning ta’kidlashicha kalit ketma-ketligining
davri 2
256
dan katta.
Tarif - malaka tavsifi - Reja: Mehnatni ilmiy tashkil etishning mazmuni va asosiy yo‘nalishlari

|
Reja: Mehnatni ilmiy tashkil etishning mazmuni va asosiy yo‘nalishlari
|
bet | 12/18 | Sana | 17.03.2021 | Hajmi | 275,33 Kb. | | #13235 |
Tarif - malaka tavsifida keltirilgan talablardan tashqari ishchilar ishni baja-rishning texnologik jarayonlarini, xom ashyo materiallar, elektr energiyasi sarfi me’yorini, yakka tartibda va jamoa shaklidagi mehnatni tashkil qilinishini, texnika xavfsizligi qoidalarini, sifatga qo‘yiladigan talablarni, nuqson (brak)larni turlari, ularni paydo bo‘lishini oldini olish va bartaraf qilish yo‘llarini bilish zarur.
Tarif jadvali - tarif sistemasining asosiy elementi hisoblanib, turli malakadagi ishchilar mehnatiga haq to‘lashning ma’lum nisbatni belgilaydi. Bu nisbat belgilangan razryadlar soni va ularga mos keluvchi tarif koeffitsientlardan tashkil topgan bo‘lib, ayni razryadda bajarilgan ish uchun to‘lanadigan haq, birinchi razryaddagi ish uchun belgilangan haqdan necha marta ortiqligini ko‘rsatadi. Har bir tarif jadvali oxirgi razryadning tarif koeffitsientlaridagi ma’lum nisbatni aks ettiradi. Bu nisbat tarif jadvali chegarasi (diapazon) deyiladi. Har bir korxona tarif jadvali chegarasini mustaqil belgilaydi. Tarif jadvali malaka oshirishni moddiy rag‘batlantirganligi uchun yuqoriroq razryadga o‘tishdagi tarif koeffitsientlari o‘rtasidagi farqni to‘g‘ri belgilash zarur.
|
| |
keynschilik - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

19
Hozirgi paytda marjinalizm, monetarizm, keynschilik va boshqa qator
yo’nalishdagi iqtisodiy nazariyalar yig’indisi «Ekonomiks» nomli kitobda
mujassamlashgan bo’lib, u AQSH, Angliya va boshqa qator mamlakatlarda darslik
sifatida o’qitiladi. Rus tilidagi tarjimasi orqali bizga ma’lum bo’lgan P.Samuelson,
R.Makkonnell va L.Bryularning kitoblari uning namunalaridir. Hozirda bu
yo’nalishdagi fan bizda va boshqa qator MDH mamlakatlarida «Iqtisodiyot
nazariyasi» deb atala boshladi.
«Iqtisodiyot nazariyasi» fan sifatida shakllangunga qadar bosib o’tgan yo’l va
unda vujudga kelgan g’oyalar, oqimlar juda murakkab, ko’pincha bir-biriga zid va
qarama-qarshidir. Shu bilan birga aytishimiz kerakki, hech qaysi iqtisodiy
maktabning nazariyalari mutlaq va doimiy haqiqat kursisiga egalik qila olmaydi. Har
bir maktab ma’lum darajada muammolarga bir tomonlama yondashganligini yoki
bo’lmasa ba’zi bir nazariy savollarni yoritishda anglashilmovchilikka yo’l
qo’yganligi bilan ajralib turadi, sababi barcha nazariy oqimlar qaysidir ijtimoiy guruh
manfaatlari nuqtai nazaridan va o’sha davr real holatidan kelib chiqqan. Shunday
bo’lsada, ular bir-birini to’ldiradi, iqtisodiy jarayonlar va hodisalarning ichki
ziddiyatlarini, qonunlarini ma’lum darajada umumlashtirib ifodalaydi. Demak,
jamiyat alohida bir nazariya asiri bo’lib qolmasligi kerak, uning rivojlanishi
umummilliy manfaatlar bilan uyg’un holda yo’naltirilishi zarur.
Milliy daromad nima? - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

647
v) investitsion sarflardagi o’zgarishlar;
g) inflyatsiya darajasi;
d) barcha javoblar to’g’ri.
63. Yalpi taklif egri chizig’ining qaysi kesmasida ishlab chiqarish hajmi
o’zgarmaydi?
a) tik kesmada;
b) oraliq va yotiq kesmada;
v) oraliq kesmada;
d) yuqoridagilarning barchasida.
64. SHaxsiy daromad 65000 so’m bo’lib, uning 52000 so’mi iste’molga ketsa,
iste’molga o’rtacha moyillik necha foizni tashkil etadi?
a) 100%;
b) 80%;
v) 85%;
d)82%.
65. 65000 so’m shaxsiy daromaddan 13000 so’mi jamg’arma sifatida ishlatilsa,
jamg’armaga o’rtacha moyillik necha foizni tashkil etadi?
a) 20%;
v) 50%;
g) 25%;
d) 80%.
66. Jamg’arish normasi qanday aniqlanadi?
a) jamgarish fondining butun milliy daromad hajmiga nisbatining foizdagi ifodasi;
b) shaxsiy daromadning iste’mol darajasiga nisbatining foizdagi ifodasi;
g) aholi umumiy daromadlarining tirikchilik ne’matlari va xizmatlar uchun
ishlatiladigan qismi;
d) to’g’ri javob yo’q.
67. Innovatsiya - ................
a) yangi texnika-texnologiyalarni ishlab chiqarish uchun mablag’larni yo’naltirish;
b) eksport uchun mablag’larni yo’naltirish;
g) xalq xo’jaligi tovarlari importini kuchaytirish;
d) to’g’ri javob yo’q.
Tarif - malaka tasnifi - Reja: Mehnatni ilmiy tashkil etishning mazmuni va asosiy yo‘nalishlari

Tarif - malaka tasnifi oltita razryadli setkada qo‘llash uchun ishlab chiqilgan. Ishchilar razryadi ularni murakkabligiga ko‘ra mehnat sharoitini hisobga olmagan holda belgilangan.
Malaka va ishning murakkabligi bir xil o‘lchov - razryadning nominal miqdori bilan baholanadi, boshqacha qilib aytganda razryad qancha yuqori bo‘lsa, ishchining malakasi ham shuncha yuqori bo‘ladi.
YATMM doimiy va o‘zgarmas emas. Uni korxonaning ishlab chiqarish jarayonlarini murakkabligiga bog‘liq holda o‘zgartirilishi mumkin.
Tarif - malaka ma’lumotnomasida har bir kasb va har bir razryad bo‘yicha uchta bo‘lim: «Ishnig tavsifi», «Ishchilar bilishi kerak bo‘lgan ma’lumotlar», «Ishning namunasi» keltirilgan.
Ishning tavsifida ishni bajarish murakkabligi, ishlab chiqarishni tashkiliy-texnik shartlari, texnologiya bilan ta’minlanganlik, ayni ishni bajarishda ishchidan talab qilinadigan mustaqillik darajasi ko‘rsatiladi. Ishning namunasi bo‘limida ishning tarif razryadidagi har bir kasbga oid ish namunalari keltirilgan.
|
Pul emissiyasi nima ma’noni anglatadi?

|
Pul emissiyasi nima ma’noni anglatadi? Pdf ko'rish
|
bet | 651/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI90. Pul emissiyasi nima ma’noni anglatadi?
a) pullarni almashtirish;
b) v) iqtisodiyotga qo’shimcha pul massasini chiqarish;
g) iqtisodiyotdan qo’shimcha pul massasini yig’ib olish;
d) to’g’ri javob a va g.
91. Devalьvatsiya - ..................
b) biror davlat pul birligi qadrining oshishi;
v) boshqa mamlakatlar valyutasiga nisbatan milliy yoki xalqaro pul birligi kursining
pasayishi;
g) fuqarolarning bir yil davomidagi yalpi daromadidan olinadigan majburiy to’lov;
d) to’g’ri javob yo’q.
92. Respublikada ijtimoiy himoyalashning asosiy yo’nalishini ko’rsating.
a) axolining kam ta’minlangan tabaqalarini ijtimoiy himoyalash;
v) faol ijtimoiy siyosatni amalga oshirish;
g) daromadlarning eng kam va o’rtacha darajasini muntazam oshirib berish;
d) barcha javoblar to’g’ri.
93.O’zbekistonda kuchli ijtimoiy siyosatning tub mohiyati nimalarda ko’rinadi?
a) ijtimoiy tabaqalar o’rtasida mumkin qadar tenglik tamoyilining joriy qilinishida;
b) millatlararo hamjihatlikni va xalqaro totuvlikni vujudga keltirishda;
v) kam ta’minlangan ijtimoiy tabaqalarning manfaatlarini himoya qilish orqali ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlashda;
d) ish haqi darajasini oshirishda.
94.Subsidiya nima?
a) baholar orasidagi farqni davlat tomonidan qoplab berilishi;
b) moliyaviy nochor korxonalarni iqtisodiy jihatdan quvvatlash vositasi;
g) ijtimoiy fondlarga to’lovlar;
d) bozorning muvozanat nuqtasi.
95. «Transfert to’lovlari» - deganda:
a) bozor sektoriga yollangan ishchilarning ish haqi;
b) davlat sektoridagi xizmatchilarning daromadlari;
g) kichik mulkdorlar daromadi (foyda, renta, foiz, dividend);
d) kam ta’minlangan aholi guruhlariga, nogironlarga, qariyalarga, boquvdagi
kishilarga, ishsizlarga to’lanadigan nafaqalar.
96. O’zbekiston tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy aloqalarni shakllantirishda
|
| |
Ish haqining tarif sistemasi - Reja: Mehnatni ilmiy tashkil etishning mazmuni va asosiy yo‘nalishlari

Ish haqining tarif sistemasi
Ishchilar mehnatiga haq to‘lash odatda, turli toifadagi va guruhdagi ishlovchilarning ish haqi darajasini, ularning malaka darajasi, mehnat sharoiti va bajarilgan mehnatga javobgarligi hamda ishlab chiqarish xususiyatini hisobga oluvchi tarif sistemasi asosida amalga oshiriladi.
Tarif sistemasining asosiy elementlari tarif - malaka ma’lumotnomasi, tarif jadvali va tarif stavkasi hisoblanadi. Hozirgi kunda yagona tarif - malaka ma’lumotnomasi (YaTMM) mavjud bo‘lib, u mehnatga haq to‘lash masalalari bo‘yicha me’yoriy hujjat hisoblanadi. U qaysi tarmoq korxonasiga taalluqli bo‘lishidan qat’iy nazar ishlab chiqarish va ish turi bo‘yicha bo‘limlarga guruhlangan tarif - malakaviy tasnifni o‘z ichiga oladi.
|
Ish haqining shakli va sistemasi - Reja: Mehnatni ilmiy tashkil etishning mazmuni va asosiy yo‘nalishlari

Ish haqining shakli va sistemasi
Bozor iqtisodiyoti sharoitida mehnatga haq to‘lash shaklini va sistemasini to‘g‘ri tanlash muhim ahamiyatga ega. Ishlab chiqarish sharoitlarida mehnatga haq to‘lash shakli va sistemasining samaradorligini mehnat unumdorligining o‘sishi, mahsulot sifatini yaxshilanishi va tannarxning pasayishi bilan baholanadi. Shu bilan birga ish haqini shakli va sistemasini tanlashda ayrim ishlovchilar manfaatini jamoa manfaati bilan uyg‘unlashtirishni ta’minlash lozim, bu esa, texnik, iqtisodiy va ijtimoiy omillarni hisobga olishni talab qiladi. Bu omillarni har tomonlama faqat korxonalarda hisobga olish mumkin. Sababi, korxonalar u yerda ishlovchi ishchilar, xizmatchilar, mutaxassislar, bo‘lim rahbarlariga mehnatiga haq to‘lash shakli va sistemasini mustaqil tanlash huquqiga ega.
Amaliyotda ish haqining vaqtbay xaq to‘lash va ishbay asosida haq to‘lash shakli hamda sistemasi mavjud. Ish haqining vaqtbay shaklida tarif stavkasi yoki haqiqiy ishlangan ish vaqti uchun haq to‘lanadi. Ish haqini ishbay asosida to‘lash shaklida esa, har bir ishlab chiqarilgan mahsulot yoki bajarilgan ish uchun oldindan belgilangan rassenka bo‘yicha haq to‘lanadi. Vaqtbay ish haqi oddiy vaqtbay yoki vaqtbay - mukofot sistemasi shaklida amalga oshiriladi. Ishbay asosidagi ish haqi, to‘g‘ri ishbay, ishbay - brigada, ishbay - mukofot (akkord), ishbay - progressiv va boshqa shakllarda amalga oshiriladi.
Ishbay asosida mehnatga haq to‘lash shaklini qo‘llashda vaqt me’yori yoki ishlab chiqarish hajmini hisobga olish talab qilinadi. Har bir birlik (metr, dona, tonna) mahsulot uchun ma’lum ishbay, rassenka belgilanadi.
Uni ayni razryadni hisob stavkasining (soat yoki kunlardagi) belgilangan ishlab chiqarish me’yoriga nisbati orqali aniqlanadi. Uni hisoblash formulasi quyidagicha:
bu yerda,
Ir - ishbay rassenka, so‘m;
Hst - ayni razryadni hisobiy stavkasi, soat, kun;
Mich - ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi, metr, dona.
Demak, ishbay rassenka bir birlik mahsulot uchun to‘lanadigan haqni aks ettiradi.
Ishlab chiqarish uchastkasida mehnatni tashkil qilish hususiyatiga ko‘ra, ishbay asosida mehnatga haq to‘lash yakka tartibda yoki ishbay brigada shaklida amalga oshiriladi.
Yakka tartibda, ishbay asosida mehnatga haq to‘lash sistemasida ishchi ma’lum vaqt davomida (kun, hafta, oy) bajargan ishi uchun belgilangan rassenka bo‘yicha ish haqi oladi.
|
merkantilizm - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

17
xarajatlari o’rtasidagi farq sof mahsulot hisoblangan. F.Kene sof mahsulot bilan
qo’shimcha
qiymatni chalkashtirib, ikkalasini aynan bir narsa deb tushunadi. U
qo’shimcha qiymat dehqonlarning qo’shimcha mehnati samarasi sifatida yuzaga
keladi deb izohlaydi, ayrim joylarda esa qo’shimcha qiymatni tabiatning sof hadyasi
deb qarab, uni yaratishda tabiat ham ishtirok etadi, deb tushuntiradi
1
. Bu yerda u o’zi
bilmagan holda qiymat bilan naflilik(iste’mol qiymat)ning farqiga bora olmaganligini
ifoda etadi. F.Kene ta’limotini A.Tyurgo, Dyupon de Nemur va boshqalar davom
ettirdi. Fiziokratlarning ta’limoti bo’yicha qishloq xo’jaligida band bo’lgan
mehnat
birdan-bir unumli mehnat deb hisoblanib, boshqa sohalardagi mehnat esa unumsiz
mehnat deb hisoblangan.
Kompton effekti - 24-Ma’ruza Kvant optikasi Reja

|
24-Ma’ruza Kvant optikasi Reja
|
bet | 5/5 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 107,52 Kb. | | #112382 |
Bog'liq 24-Ma’ruza Kvant optikasi RejaKompton effekti. Yorug’likning foton tabiati Kompton effekti deb atalgan ҳodisada yorin namoyon bo’ladi. 1923 yilda A.Kompton rentgen nurlarining turli moddalarda sochilishini o’rganib, sochilgan nurlar tarkibida birlamchi to’lqin uzunligi l bilan bir qatorda, undan katta l1 to’lqin uzunlikka ega bo’lgan nurlarning ҳam borligini sezgan. Tajribalarda tushayotgan va sochilgan nurlar to’lqin uzunliklarining farqi Dl=l1-l0 birlamchi to’lin uzunlik l ga ҳam, sochuvchi modda tabiatiga ҳam bog’liq bo’lmay sochilish burchagiga bog’liq bo’lib quyidagi qonuniyatga bo’ysinishi aniqlandi. Bu effektga energiya va impulsni salanish qonunlarini tatbiq etish mumkin,
hn+m0c2=hn1+mc2 (3)
bunda m0-elektronning tinch ҳolatdagi massasi, m-elektronni to’qnashuvdan keyingi massasi bo’lib,
|
|
U ҳolda (3) formuladan
Bu formulada bo’lib Kompton to’lqin uzunligi deyiladi va elektron uchun K=2,425×10-10 sm, proton uchun K=1,32·10-13sm.
Nazorat savollari
Tashqi fotoeffekt va uning qonunlar.
Fotoeffekt nazariyasi.
Tashqi fotoeffekt uchun Eynshten tenglamasi.
Kompton effekti.
Yorug’lik bosimi.
|
| |
Fotoeffekt - 24-Ma’ruza Kvant optikasi Reja

|
24-Ma’ruza Kvant optikasi Reja
|
bet | 2/5 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 107,52 Kb. | | #112382 |
Bog'liq 24-Ma’ruza Kvant optikasi RejaFotoeffekt
Absolyut qora jismning issiqlik nurlanishini yorqin tushuntirgan Plank gipotezasi, fotoeffekt xodisasini ham tushunib yetishda o‘z ifodasini topdi va u kvant nazariyasini shakllantirishda katta ahamiyatga ega bo‘ldi.
Fotoeffekt – tashqi, ichki va ventilli bo‘lishi mumkin.
Elektromagnit nurlanish ta’sirida moddalardagi elektronlarning tashqariga chiqish xodisasi tashqi fotoelektrik effekt (fotoeffekt) deb ataladi. Tashqi fotoeffekt asosan qattiq jismlarda (metallar, yarimo‘tkazgichlar, dielektriklar), hamda gazlardagi alohida atom va molekulalarda (fotoionlashish) kuzatiladi.
Fotoeffekt Gers tomonidan 1887 yilda birinchi marta kuzatilgan. U, gazlarni uchqun chiqish davrida ultrabinafsha nurlanish bilan nurlatganda razryad jarayonining kuchayishini kuzatgan.
Fotoeffekt xodisasini birinchi marta Stoletov mukammal o‘rgangan. Fotoeffekt xodisasini o‘rganuvchi qurilma tuzilishi 6- rasmda keltirilgan.
Vakuum trubkadagi К-elektrod katod deb ataladi va u tekshirilayotgan xar xil metallardan tayyorlanadi.
А– elektrod anod deb ataladi va metall to‘rdan iborat bo‘ladi. Ikkala elektrod tashqi kuchlanishga ulangan bo‘lib, R o‘zgaruvchan qarshilik (potensiometr) yordamida kuchlanish qiymati va ishorasini o‘zgartirish mumkin. O‘rganiladigan metall (katod) monoxromatik yorug‘lik bilan yoritilganda xosil bo‘ladigan tokni zanjirga ulangan milliampermetr orqali o‘lchash mumkin. O‘tkazilgan tajribalar natijalariga asoslanib Stoletov quyidagi qonuniyatlarni o‘rnatdi:
1) metallardagi fotoeffekt xodisasiga ultrabinafsha nurlar ko‘proq ta’sir ko‘rsatadi;
2) yorug‘lik ta’sirida moddalar asosan manfiy zaryadlarni yo‘qotadi;
3) yorug‘lik ta’sirida xosil bo‘ladigan tok kuchi uning jadalligiga to‘g‘ri proprsionaldir.
6 – rasm. Fotoeffekt xodisasini o‘rganuvchi qurilma
Tompson 1898 yilda yorug‘lik ta’sirida chiqadigan zarrachalarning solishtirma zaryadini o‘lchadi va ular elektronlardan iborat ekanligini isbotladi.
Yarimo‘tkazgich yoki dielektriklarning energetik spektridagi bog‘langan energetik holatlardan erkin energetik holatlarga elektromagnit nurlanish ta’sirida elektronlarning o‘tishi -
|
| |
fotoeffektning «qizil chegarasi»

|
fotoeffektning «qizil chegarasi»
|
bet | 4/5 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 107,52 Kb. | | #112382 |
Bog'liq 24-Ma’ruza Kvant optikasi Rejafotoeffektning «qizil chegarasi» bo‘ladi va faqat elektroning chiqish ishiga bog‘liq bo‘ladi.
Yorug’lik bosimi. Lebedev tajribasi. Maksvell nazariyasiga asosan, jism sirtiga tushayotgan ҳar qanday elektromagnit to’lqin shu jismga bosim beradi. Yassi yorug’lik to’lqini metall sirtiga normal ravishda tushayotgan bo’lsin.
Yorug’likning elektr maydoni ta’sirida metall sirtiga yaqin joylashgan elektron maydonga teskari yo’nalishda ҳarakatga kelaboshlaydi. Xuddi shu momentda yorug’lik to’lqinining magnit maydoni tomonidan xaraktlanayotgan elektronga Lorenst kuchi (Fl) ta’sir qiladi. Bu kuch metall sirtiga perpendikulyar ravishda uning ichiga arab yo’nalgan.
|
|
Yoritilayotgan metall sirtining birlik yuziga ta’sir etadigan Lorenst kuchlarining yig’indisi yorug’lik bosimini ҳarakterlaydi.
Maksvell nazariyasi asosida o’tkazilgan ҳisoblar yorug’lik bosimi p=w(1+r) (1) ga tengligini ko’rsatadi. Bunda w-sirtga tushayotgan yorug’lik dastasi energiyasining ҳajmiy zichligi, r-sirtning yorug’lik qaytarish koeffistienti.
Yorug’lik bosimini birinchi bo’lib 1900 yilda P.N. Lebedev tajribada
aniqladi. Bu tajriba quyidagicha. Osongina buriladigan parrakning qanotlaridan biri qoraytirilgan, ikkinchisi esa yaltiroqqilib yasalgan Tajribalarda yorug’likning yaltiroqqanotga beradigan bosimi (Pya) oraytirilgan anotga beradigan bosimi (Pq) dan ikki marta katta bo’lib chiqdi. Bu natija Maksvellning nazariy xulosasiga mos keladi, ma’lumki ideal yaltiroq sirt uchun r=1 shuning uchun (1) asosan
Pya=w(1+r)=2w (2)
Yorug’likni to’la yutuvchi qoraytirilgan sirt uchun r=0
U ҳolda Pq=w(1+r)=w (3)
|
|
Yorug’likning bosimining P.N. Lebedev tajribasida aniqlangan qiymati (1) formula asosida ҳisoblangan qiymatiga yain bo’lib chiqdi.
|
| |
ichki fotoeffekt - 24-Ma’ruza Kvant optikasi Reja

|
24-Ma’ruza Kvant optikasi Reja
|
bet | 3/5 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 107,52 Kb. | | #112382 |
Bog'liq 24-Ma’ruza Kvant optikasi Rejaichki fotoeffekt deb ataladi, chunki elektronlar bir energetik holatdan yuqorigi energetik holatlarga o‘tib, moddadan tashqariga chiqmaydilar.
Xar xil katod materiallari uchun, katodga tushayotgan yorug‘likning chastotasi va xar xil yoritilganlik jadalliklarida olingan fotoeffekt VAX natijalariga asosan quyidagi uchta fotoeffekt qonunlari o‘rnatildi:
1. Stoletov qonuni. Katodga tushayotgan yorug‘likning belgilangan chastotasida, birlik vaqtda katoddan ajralib chiqayotgan fotoelektronlar soni yorug‘lik jadalligiga proporsionaldir;
2. Fotoelektronlar boshlang‘ich tezligining maksimal qiymati katodga tushayotgan yorug‘lik jadalligiga bog‘liq bo‘lmay, faqat ( chastotaga bog‘liq bo‘lib, uning oshishi bilan chiziqli o‘sib boradi;
3. Har bir modda uchun fotoeffektning «qizil chegarasi» mavjud, ya’ni yorug‘likning 0 – minimal chastotasi mavjud bo‘lib, bu chastotada yorug‘likning istalgan jadalligida fotoeffekt kuzatiladi.
Bu qonunlarni tushuntirish uchun Eynshteyn 1905 yilda fotoeffektning kvant nazariyasini ishlab chiqdi. Bu nazariyada,chastotali yorug‘lik nurlanishda ham, tarqalishda ham va moddalarda yutilishda ham alohida energiya porsiyalari
(17)
orqali namoyon bo‘ladi. Shunday qilib, yorug‘lik tarqalishini uzluksiz to‘lqin jarayoni deb tasavvur qilmay, uni fazoda diskret yorug‘lik kvantlari oqimi sifatida, vakuumda esa s tarqalish tezligi bilan harakatlanadi deb hisoblash kerak. Bu elektromagnit nurlanish kvantlari fotonlar deb ataladi.
Kvant nazariyasiga asosan, har bir kvantni faqat bitta elektron yutishi mumkin. Shu sababli, yorug‘lik ta’sirida katoddan ajralib chiqqan fotoelektronlar yorug‘lik jadalligiga proporsionaldir (fotoeffektning I qonuni).
Katodga tushayotgan foton energiyasi elektronni metalldan chiqish ishini (A) yengishga va chiqayotgan fotoelektronga kinetik energiya berishga sarf bo‘ladi.
(18)
Bu ifoda tashqi fotoeffektning Eynshteyn tenglamasi deb ataladi va fotoeffektning II va III qonunlarini tushuntiraoladi.
Eynshteyn tenglamasidan, fotoelektronning maksimal kinetik energiyasi tushayotgan nurlanish chastotasi oshishi bilan chiziqli o‘sib borishi va nurlanish jadalligiga bog‘liq emasligi ko‘rinib turibdi.
Yorug‘lik chastotasi kamayishi bilan fotoelektronning kinetik energiyasi pasayib, qandaydir kichik chastotada , fotoeffekt kuzatilmaydi:
(19)
Ana shu 0chastota berilgan metall uchun
|
| |
Makroiqtisodiyot qaysi darajadagi iqtisodiyot?

646
b) iqtisodiyotning davlat sektori;
g) iqtisodiyotning xususiy sektori;
d) butun milliy va jahon iqtisodiyoti.
56. Yalpi milliy mahsulot tushunchasi:
a) yil davomida moddiy ishlab chikarish sohalarida yaratilgan
barcha mahsulotlar
qiymati;
v) oraliq mahsulotlar qiymati;
g) bir yil davomida ishlab chiqarilgan pirovard mahsulot va ko’rsatilgan xizmatlarning
bozor bahosida hisoblangan hajmi;
d) investitsion va iste’mol tovarlari qiymati.
57. Pirovard mahsulot tushunchasi:
b) qayta ishlanadigan mahsulot;
v) sotish maqsadida xarid qilinadigan tovarlar;
g) iste’mol uchun tayyor bo’lgan, sotilgan yoki sotiladigan
tovar va xizmatlarning
bozor bahosidagi hajmi;
d) iste’mol qilingan mahsulot.
58. Nominal YaMM nima?
a)
YaMMning ishlab chiqarish, taqsimlash va undan foydalanishning
rasmiy hisob-
kitoblardan yashirin qismi;
b) ishlab berish, qayta ishlash va qayta sotish maqsadlarida sotib olingan mahsulotlar;
v) joriy baholarda hisoblangan YaMM;
d) baholarning o’zgarishini hisobga olib doimiy baholarda hisoblangan YaMM.
59. Real YaMM nima?
a) baholarning o’zgarishini hisobga olib doimiy baholarda hisoblangan YaMM;
b) ishlab chiqarilgan mahsulot qiymatidan sotib olingan va unumli iste’mol
qilingan
xom-ashyo va materiallar qiymati chiqarib tashlangandan
keyin qolgan qismining
bozor qiymati;
g) joriy bozor narxlarida hisoblangan YaMM;
d) ulgurji narxlarda hisoblangan YaMM.
60. Yalpi ichki mahsulot qiymatini aniqlashda qanday usul qo’llaniladi?
b) xarajatlar usuli;
v) qo’shilgan qiymat usuli, xarajatlar usuli, maksimumlar usuli;
g) daromadlar usuli, xarajatlar usuli, qo’shilgan qiymat usuli;
d) daromadlar usuli, xarajatlar usuli, qo’shilgan qiymat usuli, maksimumlar usuli.
jarayonlar o’rtasidagi doimiy, takrorlanib turadigan, barqaror sabab-oqibat

23
3.
Maxsus, o’ziga xos iqtisodiy qonunlar
– alohida
olingan iqtisodiy tizim
sharoitida amal qiladi. Masalan, qo’shimcha qiymat qonuni.
Iqtisodiy qonunlarning yuqorida sanab o’tilgan guruhlarini bir-biridan farqlash
uchun quyidagi shartli chizmadan foydalanamiz (1.3-chizma).
Chizmadan ko’rinadiki, kishilik jamiyatining rivojlanishi bir necha bosqichlarni
bosib o’tib, ularni 1, 2, 3, … va h.k. tartibida belgilangan. Yuqorida ta’kidlanganidek,
maxsus iqtisodiy qonunlar bu bosqichlarning har biri uchun alohida tarzda amal qilib,
ular mazmunan bir-biridan farqlanadi. Davriy iqtisodiy qonunlar esa taraqqiyotining
bir necha (bizning chizmada 3 ta) bosqichi uchun tegishli bo’ladi
va ularda amal
qiladi. Umumiy iqtisodiy qonunlar kishilik jamiyati taraqqiyotining barcha
bosqichlarini qamrab olib, ularning har birida to’liq amal qiladi.
marksizm - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universitetiBog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASImarksizm
deb nomlangan nazariy yo’nalish o’zlarining
nazariyasida jamiyat taraqqiyotiga tabiiy-tarixiy jarayon deb qarab, ijtimoiy-iqtisodiy
formatsiyalar, ularning iqtisodiy tuzumi, tarkibiy qismlari, vujudga kelish, rivojlanish
va boshqasi bilan almashish sabablari to’g’risidagi ta’limotni hamda qo’shimcha
qiymat nazariyasini yaratdilar.
Iqtisodiyot nazariyasi predmetining yangicha talqini xo’jalik yuritishning bozor
tizimi to’g’risidagi
marjinalizm
deb atalgan yangi bir ta’limotni yaratdi. U inglizcha
so’zdan olingan bo’lib, so’nggi, qo’shilgan degan ma’noni beradi. Uning asoschilari
Avstriya iqtisodiy maktabining namoyandalari (K.Menger, F.Vizer, Bem-Baverk va
b.) bo’lib, ular tomonidan qo’shilgan tovar nafliligining, qo’shilgan mehnat yoki
resurs unumdorligining pasayib borish qonuni degan nazariyalar ishlab chiqildi.
Marjinalizm nazariyasi aniq olingan tovarga bo’lgan talab va uning narxi o’rtasidagi
bog’liqlik va o’zaro ta’sirini tahlil qilishda keng qo’llanildi.
Iqtisodiyot nazariyasining yangi yo’nalishi
neoklassik
, ya’ni yangi klassik deb
nom oldi. Bu nazariyaning yirik namoyandalaridan biri A.Marshall bo’lib, u iqtisodiy
jarayonning funktsional bog’lanishi va funktsional nisbatlarini ishlab chiqishga
harakat qildi, bozor muvozanatini va narxni aniqlovchi omillar talab va taklifdan
iborat deb qaradi. Bu nazariy yo’nalishning namoyandalaridan biri shveytsariyalik
iqtisodchi Leon Valras bo’lib, u umumiy iqtisodiy muvozanat modelining nusxasini
ishlab chiqishga harakat qildi.
Avstriya iqtisodiy maktabining namoyandasi Y.SHumpeter «Iqtisodiy taraqqiyot
nazariyasi» (1912) nomli kitobida iqtisodiy tizimlar o’zgarishining ichki kuchlarini,
ularning ichki mazmunini va turtki beruvchi kuchini ko’rsatishga harakat qildi va u
iqtisodiyotni harakatga keltiruvchi asosiy kuch tadbirkorlik degan xulosaga keldi.
Iqtisodiyot nazariyasining hozirgi zamon yo’nalishlaridan biri
|
| |
Kasaba uyushmalari ish haqi darajasini oshirishga qanday yo’llar bilan

|
Kasaba uyushmalari ish haqi darajasini oshirishga qanday yo’llar bilan Pdf ko'rish
|
bet | 644/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI49. Kasaba uyushmalari ish haqi darajasini oshirishga qanday yo’llar bilan
erishishi mumkin?
a) ishchi kuchiga talabni oshirish orqali;
b) ishchi kuchi taklifini qisqartirish orqali;
g) mehnat unumdorligini oshirish orqali;
d) yuqoridagi barcha yo’llar bilan.
50. Agrar munosabatlar nima?
a) qishloq xo’jaligida va ishlab chiqarish jarayonida kishilar o’rtasidagi iqtisodiy aloqa
va munosabatlar;
v) yerga egalik qilish, tasarruf etish va undan foydalanish bilan bog’liq bo’lgan barcha
munosabatlar;
g) iqtisodiy qonunlarning tabiat qonunlari bilan bog’lanib ketishi;
d) barcha javoblar to’g’ri.
51. Renta tushunchasi qaysi bandda to’g’ri ko’rsatilgan?
a) yerdan foydalanganlik uchun uning egasiga to’lanadigan haq;
b) yer bahosining o’zgarishi;
g) yerga bo’lgan talab va taklifning o’zgarishi;
d) barcha javoblar to’g’ri.
52. Yer rentasi darajasini belgilab beruvchi asosiy omilni aniqlang?
a) yerga bo’lgan talab;
b) shu yerda yetishtiriladigan mahsulot bahosi;
g) qo’llaniladigan boshka resurslar bahosi;
d) yuqoridagilarning barchasi.
53. Agrosanoat integratsiyasi nima?
a) qishloq xo’jalik mahsulotlarini yetishtirish, uni qayta ishlash va iste’molchilarga
yetkazib berish bilan shug’ullanuvchi iqtisodiyot tarmoqlari majmuasi;
b) ishlab chiqarishning to’planishi va kapitalning markazlashishi;
v) qishloq xo’jaligi bilan unga xizmat qiluvchi va mahsulotini iste’molchiga yetkazib
beruvchi tutash tarmoqlar o’rtasida iqtisodiy aloqalarning kuchayishi hamda ularning
uzviy birikib borish jarayoni;
d) yuqoridagilarning barchasi.
54. Agrar siyosatning muhim masalasi - negizi nimada?
a) yerning hosildorligini ko’tarish;
v) fermer xo’jaligini rivojlantirish;
g) irrigatsiya-melioratsiya ishlarini yaxshilash;
d) ijara to’g’risidagi qonunni qabul qilish.
|
| |
Balkalarni quzgalmas yuklarga xisoblash

Toshmatov Elyor
Sobirovich
KO‘P ORALIQLI STATIK ANIQ
BALKALARNI QUZGALMAS
YUKLARGA XISOBLASH
MAVZU
3
QURILISH MEXANIKASI
FAN:
«
»
MTU
Mexanika va kompyuterli
modellashtirish kaf
еdrasi dotsenti
R
е j a:
1.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar to‘g‘risida tushuncha.
2.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar uchun qavatlarora
sxemalarini qurish.
3.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni qo‘zg‘almas yuklar
ta’siriga hisoblash.
T a y a n ch
s o’ z v a I b o r a l a r
ko‘p oraliqli statik aniq balkalar, ko‘p oraliqli statik aniq
balkalarning afzallliklari va kamchiliklari,
ko‘p oraliqli
statik aniq balkalar uchun qavatlarora sxemalarini
qurish,
ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni qo‘zg‘almas
yuklar
ta’siriga hisoblash.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar to‘g‘risida tushuncha.
Bir necha oddiy balkalarni
o‘zaro sharnirlar yordamida
biriktirishdan hosil qilingan geometrik
o‘zgarmas statik aniq
sistemalarga
ko‘p oraliqli statik aniq balkalar deyiladi.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalarni hisoblash nazariyasi 1871 yilda
rossiyalik muhandis G.Semikolenov tomonidan tavsiya qilingan.
Ko‘p
oraliqli sharnirli balka statik aniq sistema deb hisoblanadi, chunki
muvozanat tenglamalaridan tashqari unda qancha oraliq sharnirlar
bo‘lsa, shuncha qo‘shimcha tenglamalar tuzish mumkin. SHu sababli
ko‘p oraliqli statik aniq balkalarga ko‘p oraliqli sharnirli balkalar yoki
ko‘p oraliqli balkalar xam deyiladi.
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar to‘g‘risida tushuncha.
Qurilishda
ko‘p oraliqli balkalar yaxlit balkalarga o‘xshab
ko‘priksozlikda, inshootlarni yopishda ishlatiladi. YAxlit
balkalar statik aniqmas
bo‘lib, unda bir oraliqli balkaga
nisbatan eguvchi moment miqdori ancha kam
bo‘ladi. Ammo,
ko‘p oraliqli sharnirli balkalar yaxlit balkalarga nisbatan
quyidagi afzalliklarga ega:
Ko‘p oraliqli statik aniq balkalar to‘g‘risida tushuncha.
Насос ва насос станциялари
1. Alohida oddiy balkalardan yasalganligi.
2. Zavodlarda ommaviy tayyorlash va mexanizmlar orqali montaj qilish
mumkinligi.
3.Zo‘riqishlarni statika muvozanat tenglamalari orqali aniqlash mumkinligi
va tayanchlarning
cho‘kishiga bog‘liq emasligi.
|
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti toshkent 2024

|
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti toshkent 2024
|
bet | 1/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 7,25 Mb. | | #247755 |
Bog'liq 1714628903 (1)
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
TOSHKENT - 2024
Telekommunikatsiya Texnologiyalari fakulteti
CAO012-guruh talabasi Boboyev Hakimjon ning Kompyuterni tashkil etish fanidan tayorlagan
MUSTAQIL ISHI
Qabul qildi: Sh.A. Javliyev
8051 protsessorining arxitekturasi va uning
xususiyatlari (tuzilishi, ishlash tamoillari,
mikrosxemalari)
REJA: - KIRISH:
- ASOSOIY QISM:
- Protsessorlarning turlari.
- 8051 protsessorining tuzilishi.
- 8051 protsessorining xususiyatlari.
- 8051 protsessorining ishlash tamoyillari.
- XULOSA
- FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Protsessor o’zi nima? - Protsessor— elektron mashinaning dastur (programma) da koʻzda tutilgan amallar; informatsiyani oʻzgartirish, barcha hisoblash jarayonlarini, xisoblash mashinasidagi boshqa qurilmalarning ishini boshqarib turish uchun moʻljallangan markaziy qurilmasi.
- Boshlang'ich protsessorlar (1940-1950 larda): Birinchi kompyuterlar uchun ishlab chiqarilgan protsessorlar, elektron lampalar yoki tranzistorlar asosida ishlaydigan, juda katta va qavatli qurilmalardir. Masalan, ENIAC kompyuteri uchun ishlab chiqarilgan protsessorlar.
- Tranzistor protsessorlar (1950-1960 larda): Tranzistorlar bilan ishlaydigan protsessorlar, katta va qavatli qurilmalardan qisqa va kichikroq bo'lgan, ishlab chiqarishda oson va tezlashdirilgan. Bu davrda, IBM 360 va PDP seriyasi kompyuterlarda ishlatilgan tranzistor protsessorlar mashhur bo'ldi.
- Integrlashtirilgan loyihalar (1970-1980 larda): Bu davrda protsessorlar birlashtirilgan chiplar sifatida ishlab chiqarilgan, ularning ichida bir nechta transizstorlar, hisoblovchi va boshqa loyihalar jamlanib ishlatilgan. Bu loyihalar kompyuterlar uchun kichikroq, ishonchli va tez ishlovchi protsessorlarni olib kelgan, masalan, Intel 8086 va 80286.
- Modern protsessorlar (1990-lardan hozirgacha): Bu davrda protsessorlar o'zlarini osonlashtirish, ishonchli va tezlashtirish uchun jamlangan. Bu davrning boshlarida Pentium va AMD Athlon kabi mashhur protsessorlar chiqqan.
- Bugungi kunda (2010-lar – hozir): Bugungi protsessorlar juda yuqori ishlovchi, yuqori tezlikka ega va kam quvvat sarflaydigan. Ular o'zlarini ichki xotira va grafika qobiliyatlarini yaxshilashga yo'naltirgan. Intel Core i3, i5, i7 va AMD Ryzen kabi protsessorlar bu davrning namunalaridir.
|
| |
Mavzu: Boshlang’ich sinf matematika darslarida kompetensiyaviy yondashuv fanining didaktik tamoyillari Reja

Mavzu: Boshlang’ich sinf matematika darslarida kompetensiyaviy yondashuv fanining didaktik tamoyillari Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Mavzu: Boshlang’ich sinf matematika darslarida kompetensiyaviy yondashuv fanining didaktik tamoyillari Reja
|
A∩B
Union - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiyalar fakulteti

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiyalar fakulteti
|
bet | 2/3 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #110265 |
Bog'liq Mamatov MB3A∩B
Union birlashtirish amali Venn diagrammasidagi tasviri
MINUS(Ayirma) yoki EXCEPT. R va S munosabatlarni ayirmasi R-S ko‘rinishida yoziladi va undagi kortеjlar to‘plami R munosabatga tеgishli, lеkin S munosabatga tеgishli bo‘lmagan kortеjlardir. Bu amalni bajarganda ham opеrandlarni tartibi bir xil bo‘lishi kеrak.
A/B
Except (Minus) birlashtirish amali Venn diagrammasidagi tasviri
UNION ifodasi bir yoki bir nechta SQL so‘rovlar natijasini birlashtirishga imkon beradi.
Ikki yoki undan ortiq jadvallar jamlanganda ularning chiqish ustunlari jamlash uchun o‘zaro muvofiq bo‘lishi kerak. Bu shuni bildiradiki, xar bir so‘rov bir xil sondagi ustunlarni ko‘rsatib, bu ustunlar mos tartibda kelishi va xar biriga mos tiplarga ega bo‘lishi kerak. Sonli maydonlar bir xil tipga va kattalikka ega bo‘lishi kerak. Simvolli maydonlar bir xil sondagi simvollarga ega bo‘lishi kerak. Moslik ta’minlovchi yana bir shart bo‘sh (NULL) qiymatlar jamlanma ixtiyoriy ustunida man etilgan bo‘lishi kerak. Bu qiymatlar boshqa jamlovchi so‘rovlarda xam man etilgan bo‘lishi kerak. Bundan tashqari siz ostki so‘rovlarda UNION operatoridan, xamda jamlovchi so‘rov SELECT operatorida agregat funksiyalardan foydalanishingiz mumkin emas. Siz individual so‘rovlardagi kabi natijani tartiblash uchun ORDER BY operatoridan foydalanishingiz mumkin. UNION ifodasi bir yoki bir necha SQL so‘rovlar natijasini birlashtirishga imkon beradi.
INTERSECT – bu operator ikki jadvalni taqqoslab ikkisida ham mavjud bo‘lgan elementni chop etadi. Masalan A to‘plamda 1, 2 va 3 ; B da esa 3, 4 va 5 bo‘lsin. U holda:
SELECT * FROM A INTERSET SELECT * FROM B
buyrug‘ining natijasida 3 soni chop etiladi.
MINUS – birinchi jadvalda mavjud va ikkinchisida yo‘q bo‘lgan elementlarni chiqaradi. Yuqoridagi ifodada intersect o‘rniga minus operatorini yozsak, natijada ekranga 1 va 2 soni chiqariladi.
|
| |
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiyalar fakulteti - bet 3

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiyalar fakulteti
|
bet | 3/3 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #110265 |
Bog'liq Mamatov MB3UNION ALL- (Bir nechta so‘rovlarni bitta SQL-buyruqqa birlashtirish va shunga mos ravishda so‘rovlar natijalarini birlashtirish uchun UNION kalit so‘zidan foydalaniladi. UNION bilan qo‘shilgan so‘rovlar bir xil miqdordagi ustunlarni chiqarishi kerak va ustunlar ma'lumotlari turlari mos bo‘lishi kerak. Natijalarni birlashtirishda takroriy satrlar avtomatik ravishda o‘chiriladi; takroriy satrlarning o‘chirilishining oldini olish uchun UNION so‘zining o‘rniga UNION ALL ifodasini ishlatiladi. Va nihoyat, bog‘langan so‘rov satrlarini ORDER BY jumlasi yordamida buyurtma qilish mumkin.
All_cars jadvalidagi mashinalarni 2000 va 2005-yillar o’ralig’idagilarini chiqaramiz.
All_cars jadvalidagi mashinalarni 1990 va 2003-yillar o’ralig’idagilarini chiqaramiz.
Endi yuqoridagi 2ta UNION yordamida amalni birlashtiramiz
Yuqoridagi 2ta INTERSECT yordamida amalni kesishtiramiz
Yuqoridagi 2-amaldan 1-amalni EXCEPT yordamida ayiramiz
Eslatma: POSTGRESQLda MINUS o’rniga EXCEPTdan foydalaniladi
All_cars jadvalidagi mashinalar yilining yig’indisini hisblaymiz.
All_cars jadvalidagi mashinalar yilining o’rtachasini hisblaymiz.
All_cars jadvalidagi mashinalar yilining minimalini hisblaymiz.
All_cars jadvalidagi mashinalar yilining maksimalini hisoblaymiz.
All_cars jadvalidagi mashinalar yilining sonini hisoblaymiz.
|
| |
Информацион - download

Qidiruv: Информацион
Замонавий информацион технологиялар
3,44 Mb.
4
o'qib
Щзбекистон Республикаси
B522600 Информатика ва информацион технология” йщналиши бщйича таoлим олаётган талабалар учун
1,03 Mb.
39
o'qib
Информатика ва информацион технологиялари Операцион тизимлар, тармоклар ва дастурлаш буйича саволлар
Ammo, raqamli kompyuterlar foydalanilishi, bajaradigan amallarning universalligi, hisoblash amallarining aniqligi va boshqa ko`rsatkichlari yuqori bo`lgani uchun, ular ko`proq foydalanilmoqda
4,72 Mb.
148
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Xodimlarni o'qitish - Kichik biznes korxonalarida buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish tizimlarining ahamiyati

|
Kichik biznes korxonalarida buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish tizimlarining ahamiyati
|
bet | 3/4 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 4,62 Mb. | | #264644 |
Bog'liq Kichik-biznes-korxonalarida-buxgalteriya-hisobini-avtomatlashtirish-tizimlarining-ahamiyati-Maksov Jamshid 220-guruhXodimlarni o'qitish
Yangi buxgalteriya tizimlaridan samarali foydalanish uchun xodimlarni o'qitish va malakasini oshirish muhimdir. Bu ularning tizim bilan ishlash ko'nikmalarini rivojlantirish va barcha funksiyalardan unumli foydalanishini ta'minlaydi.
Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish tizimlarini qo'llashda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan muammolar va ularni bartaraf etish yo'llari
1
Qo'llab-quvvatlash yetishmovchiligi
Tizimni joriy etishda harid qiluvchilar va butun tashkilot tomonidan mo'ljallangan qo'llab-quvvatlash yetishmashi mumkin. Bu muammoni bartaraf etish uchun yaxshi o'qitilgan va malakali xodimlar bilan ta'minlanishi muhim.
2
Texnik muammolar
Tizimda turli xil texnik muammolar yuzaga kelishi mumkin, masalan, dastur ishlashining sekinlashuvi yoki ma'lumotlar jildlarining buzilishi. Ularni bartaraf etish uchun doimiy texnik qo'llab-quvvatlash va zudlik bilan muammolarni hal qilish lozim.
3
O'ziga moslashmaydigan funksiyalar
Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish tizimi korxonaning ehtiyojlariga to'liq mos kelmayotgan bo'lsa, bu muammolar yuzaga kelishi mumkin. Bu muammoni bartaraf etish uchun tanlanadigan tizim korxonaning haqiqiy talablarini qondiradigan bo'lishi kerak.
Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish tizimlarining moliyaviy samaradorligi
60%
Xarajatlar qisqarishi
Avtomatlashtirish tizimlarini qo'llash orqali buxgalteriya xizmatlari xarajatlarida o'rtacha 60% iqtisod qilish mumkin.
80%
Unumdorlikning ortishi
Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish orqali buxgalteriya xodimlarining ish unumdorligi o'rtacha 80% ga oshadi.
20%
Xatolar soni kamayishi
Avtomatlashtirish tizimlarining joriy etilishi buxgalteriya hisobida xatolar sonini kamida 20% ga kamaytiradi.
Buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish tizimlarini qo'llash kichik biznes korxonalarida moliyaviy samaradorlikni sezilarli darajada oshiradi. Bu natijalar buxgalteriya xarajatlarini qisqartirish, buxgalteriya xodimlarining unumdorligini oshirish va xatoliklarni kamaytirishda o'z aksini topadi.
|
| |