Yurgizib yuborish suyuqliklari - 1-mavzu. Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod guruhi. Neftdan...

|
1-mavzu. Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod guruhi. Neftdan yoqilg‘i va moylar olish texnologiyalari
|
bet | 23/48 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 388,07 Kb. | | #148167 |
Bog'liq 1 mavzu Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorodYurgizib yuborish suyuqliklari: Atrof harorati past bo‘lganda yonuvchi aralashmaning sekin o ‘t olishi sababli karbyuratorli dvigatellar va dizellami yurgizib yuborish qiyinlashadi. Sovuq dvigatelni yurgizib yuborishni osonlashtirish uchun yurgizib yuborish suyuqliklaridan foydalaniladi. Bu suyuqliklarga muayyan ekspluatatsion talablar qo‘yiladi: - ular past haroratda yaxshi bug‘lanishi hamda uchkun ta’siridan tez o ‘t olishi yoki siqish natijasida o‘z-o‘zidan alangalanishi lozim. Yurgizib yuborish suyuqligi 20 va 50 ml sig‘imli alyuminiy ampulalarda bo‘ladi. Suyuqliklar dvigatelga kiritish uchun yurgizib yuborish moslamalari bo‘lib, ular dvigatelga o ‘matiladi. Nasos orqali havo bosimi ostida ampula teshiladi, havo bilan birgalikda to‘zitilgan suyuqlik jiklyorlariga beriladi. Dizelli dvigatellar uchun «Xolod D40», karbyuratorli dvigatellar uchun «Artika» suyuqligi ishlatiladi.
NAZORAT SAVOLLARI
1. Tormoz suyuqliklarining qanday xossalari bor?
2. Sovitish suyukliklarini qanday turlari bor?
3. Tormoz suyuqliklarining qanday turlari bor?
4. Tormoz suyuqliklarining tarkibi nimadan iborat?
5. Antifirizlaming tarkibi nimadan iborat?
6. Antifrizlarning qanday markalarini bilasiz?
11-mavzu: Moylarining fizik – kimyoviy xossalari:
Moylash materiallarining asosiy vazifasi ishqalanishni kamaytirish va eyilish tezligini sekinlatishdan iborat. Ishqalanish deb, bir jismning ikkinchi jism sirti bo’ylab surilishiga bo’lgan qarshilikka aytiladi. Ishqilashning 2 turi: sirpanib va dumalab ishqalanishlar bo’ladi.
Mashina va mexanizmlarda o’zaro ishqalanadigan juftlarni moylash uchun moylash materiallaridan foydalaniladi.
Turli sharoitlarda ishlaydigan mashina
va mexanizmlar uchun xar xil moylar ishlatilishiga qaramasdan, barcha moylash materiallariga umumiy talablar qo’yiladi:
-xar qanday moy ishqalanuvchi sirtlarning turli rejimlarida ishonchli ishlashini ta’minlovchi qovushqoqlikka xamda ishqalanuvchi kismlarning eyilishini sekinlatish uchun yaxshi moylash xossalari èga bo’lishi lozim
-barcha moylash materiallari sirtlarni korrozion emirilish va zanglashda saqlashlari kerak.
-moylar oksidlanmasligi, yuqori haroratli qirindilar xosil bo’lishiga to’sqinlik qilishi zarur
-qishda manfiy haroratda dvigatelning oson yurgizib yuborilishini va ishqalanuvchi sirtlarga moy tez etib borishini ta’minlashi zarur
-yuqori haroratda puxta moy pardasini xosil bo’lishini ta’minlash lozim.
Moylash materiallari suyuq moylar va plastik moylarga bo’linadi.Moylash materiallarning xar ikkala turi xam mineral va organik bo’lishi mumkin. Mineral moylarning asosiy qismi(90% dan ortig’i) neftni qayta ishlab olinadi. O’simlik va hayvonot maxsulotlaridan olinadigan moylar organik moylar deyiladi. Organik moylar sof holda kam ishlatiladi, ular yuqori sifatli plastik moylar tayyorlashda ishlatiladi.
Efir va spirt asosida olinadigan moylar eng istiqbolli xisoblanadi. Kremniy organik birikmalar yaxshi xossalarga ega: ularning molekulalari uglevodorodlarnikiga o’xshash, lekin uglerod atomi o’rnini kremniy atomi ègallagan. Ftor va xlor asosida xam moylash materiallari yaratilyapti.
Moylarning sifatini yaxshilash uchun, èkspluatatsion xossalarini keskin oshirish uchun, ularga 15-18% gacha miqdorda prisadkalar qo’shiladi.
Dvigatelning ishonchli va uzoq muddat ishlashi uchun moylarga qo’yidagi prisadkalar qo’shiladi:
1) Qovushqoqlik xossalarini yaxshilash uchun 3% atrof qovushqoq prisadkalar.
2) Qishki moylarning qotish temperaturasini kamaytirish uchun 1% miqdorida depressorlar deb ataluvchi modda qo’shiladi. Ular moyning qotish haroratini pasaytirish uchun ishlatiladi, transmissiya moylari uchun buning axamiyati katta. Ular parafin qotib qolganda kristal to’r xosil bo’lishining oldini olib, haroratni pasaytiradi, bunday haroratda moyning harakatchanligi saqlanib qoladi. AFK-kaltsiy alkinfenolit depressatori bunga misol bo’ladi.
3) Dvigatelning qizigan detallarida lak, qurum, cho’kindilar xosil bo’lishini kamaytirish, porshen xalqalari kuyishini oldini olish uchun 3-10% gacha yuvish prisadkalari qo’shiladi. Yuvuvchi moddalar tarkibidagi ishqor yonilg’ining yonishidan xosil bo’lgan kislotalarni neytrallashtiradi. Ular moydagi qattiq moddalarni mayda suspenziya holida ushlab turadi va ularning metallarga yopishib qolishiga yo’l qo’ymaydi.
4) Moylarning oksidlanishini oldini olish uchun antioksidlovchilar qo’shiladi. Oksidlanish èng zararli jarayon hisoblanadi. Oksidlanish maxsullarida qismlarni zanglatadigan kislotalar va betaraf moddalar-smolalar, asfaltenlar, karbonlar, karbiodlar bo’lishi mumkin. Sulfidli birikma yoki fenol hosilasi qo’shiladi. Ular issiq metall yuzalardagi moy pardasining oksidlanishiga yo’l qo’ymaydi.
5) Eyilishga qarshi qo’shilmalar-metalldan yasalgan juft qismlarning o’zaro ishqalanadigan yuzalarida moy pardasini hosil qilib yoki quruq ishqalanish koèffitsientini pasaytirib, ularning eyilishini kamaytiradi.
6) Yulinishga qarshi qo’shilmalar - bir xil metalldan tayyorlangan qismlar, bir jinsli yuzalarining solishtirma yuk juda katta bo’lganda bir-biriga bevosita tegishining oldini oladi. Oksid pardasi yoki boshqacha parda bilan himoyalanmagan bir xildagi metall yuzalar bir-biriga tekkan paytda molekulalararo kuchlar ta’sirida yuzalarning yulinishi yuz beradi. Transmissiya moylardagi èrkin oltingugurt shunday xususiyatga èga.
7) Zanglashga qarshi prisadkalar.
Motor moyiga qo’shiladigan zangga qarshi suyuqliklar moyni èmas, metall yuzalarni zangdan himoyalaydi. Ular metall qismlar sirtida pishiq moy pardasi hosil qiladi, moy tarkibida bo’ladigan kislotalar, suv ana shu parda tufayli metall yuzaga tegmaydi. Bunday suyuqliklarga AKOF-1-selektiv tozalangan nitrolangan baza moy asosida tayyorlanadi va ularga 10% stearin qo’shiladi.
8) Ko’piklashishga qarshi suyuqlik(silikonli moy)lar moyning ko’piklanishiga yo’l qo’ymaydi. Bu suyuqliklar moylarda èrimaydi. Ko’pikka qarshi suyuqlikning ta’siri shundan iboratki, silikonli suyuqlik zarralari moydagi xavo pufakchalarini yorib yuboradi.
Motor moyining xossalarini yaxshilash maqsadida unga tarkibida rux, xlor, oltingugurt, kaltsiy, bariy, natriy, fosfor, yod, siklli uglevodorodlar bo’lgan xilma-xil anorganik va organik moddalar qo’shiladi. Ba’zi moddalarni ayni bir vaqtda, birga qo’shib ishlatib bo’lmaydi, chunki ular birga qo’shilganida parchalanishi, cho’kishi, zanglatadigan moddalar hosil qilishi mumkin. Shunga ko’ra sifatini yaxshilaydigan qo’shilmalari bo’lgan xilma-xil moylarni birga aralashtirib bo’lmaydi.
Prisadkalar mumkin qadar samarali bo’lishlari kerak. Ular moyda batamom erib ketmasligi, dvigatelning moy tozalash qurilmalarida filqtrlanmasligi lozim. Moyga qo’shiladigan birikmalar etarli darajada barqaror bo’lishi, ya’ni uzoq muddat saqlanganda, harorat o’zgarganda va suv ta’sir ètganda ajralib chiqib cho’kmasligi kerak.
Moylarning asosiy xossalari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-mavzu. Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod guruhi. Neftdan yoqilg‘i va moylar olish texnologiyalari
|