nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Siydik ajratish organlari

53
26-rasm Kam qillilar sinfi.Yomg’ir chuvalchangining tashqi va ichki tuzilishi.
Zuluklar sinfi - Hirudinae
Zuluklar kam qillilar – Oligochaeta sinfning kuchli o‘zgarishiga uchragan
avlodlaridan bo‘lib, ularning ayrim oligoxetalarga o‘xshashlik belgilari tuban
darajadagi zuluklarda yaqqol ko‘zga tashlanadi. Ular qildor zuluklar (Acanthobdelle)
deb ataladi. Bunday zuluklarning
oldingi gavda segmentlarida, yomg‘ir
chuvalchanglariniki singari, qillar bo‘ladi. Ularda selom yo‘qolgan, organlar orasi
parenximali to‘ima bilan to‘ldirilgan. Haqiqiy qon tomirlar yo‘qolib, selom qoldig‘idan
yangi qon tomirlar paydo bo‘lgan. Ayirish organlarida voronka bo‘lmaydi. O‘rta
ichakda hosil bo‘lgan yon o‘simtalarda so‘rib olingan o‘lja qoni saqlanadi. So‘lak
bezidan so‘rib olingan qonni ivib qolmasligi uchun girudin shirasi ishlab chiqaradi.
Zuluklarning hayot tarzi yirtqichlik va ektoparazitlik yo‘li bilan kechadi.
Xartumli zuluklardan kelib chiqqan yassi zuluklar va baliq zuluklari turli umurtqasiz va
umurtqalilarning qoni va shiralari bilan oziqlanadi. Ular ektoparazitlardir. Xartumsiz
zuluklardan paydo bo‘lgan jag‘li zuluklarning bir guruhi shu jumladan tibbiyot zulugi
umurtqalilarning
qoni bilan, ikkinchi guruhi yirtqich bo‘lib hisoblanadi. Zuluklarning
ko‘pchiligi mayda umurtqasizlarni iste’mol qilib yirtqichlik yo‘li bilan yashashga
o‘tgan.
Hozirgi vaqtda zuluklarning 400ga yaqin turi fanga ma’lum.
Ular asosan,
chuchuk suvlarda hayot kechiradi. Zuluklarning sirtqi bo‘g‘imlarining soni ichki
bo‘g‘imlarga to‘g‘ri kelmaydi. Odatda bir xaqiqiy bo‘g‘imga 3-5 ta sirtqi bo‘g‘im
to‘g‘ri keladi.
54
Zuluklarning ko‘pchiligida oldingi va orqa so‘rg‘ichlari bo‘ladi. Selom
reduksiyaga uchrab u lakunar sistemaga aylangan. Ichki organlarining orasi parenxima
bilan to‘ldirilgan. Ichaklari ham maxsus yon xaltachalar hosil qiladi. Tomog‘iga
maxsus bezlar ochiladi. Zuluklarning barchasi germafrodit bo‘lib, metamorfozsiz,
to‘g‘ridan – to‘g‘ri rivojlanadi. Zuluklarning tipik vakillari qilli zuluk, akontobdella –
Acanthobdella peledina, meditsina (tibbiyot) zulugi - Hirudo medicinalis, baliq zulugi
– Piscieda geometra chorva mollarining tipik paraziti – ot zulugi - limantius nilotica va
limantius turkestanica- larni ko‘rsatish mumkin.
YUqorida nomlari ko‘rsatilgan zuluklarni tashqi ko‘rinishi
bilan tanishib
chiqing. Ularning bir biridan farqini o‘rganing. Akontobdella bilan, meditsina
zulugining rasmini chizing. Meditsina zulugining ovqat
hazm qilish sistemasini
yorilgan zuluk yordamida o‘rganing va sxemasini chizing.
NAZORAT SAVOLLARI.
1. Xalqali chuvalchanglarning boshqa chuvalchanglarga nisbatan progressiv
belgilarini aytib bering.
2. Yomg‘ir chuvalchangini ovqat hazm organlari qanday tuzilgan?
3. Yomg‘ir chuvalchangini ayrish va qon aylanish organlarining tuzilishini
ta’riflang.
4. Halqali chuvalchanglarni tabiat va inson hayotidagi ahamiyati.
5. Zuluklar veterinariya va tibbiyotda
qanday ahamiyatga ega, chorvachilikka
keltiradigan zarari.
Uyga vazifa: Parazit chuvalchanglarni tuxum va lichinkalarini tuzilishini o‘qib
o‘rganib kelish
Nafas olish organlari - A s daminov, B. S. Salimov

|
A s daminov, B. S. SalimovBog'liq zoologiyaNafas olish organlari
: Gaz almashinish qushlarniki singari
o’pkadan. Teri orqali 1% kislorod qon tomirlariga kiradi. Hiqildoq
traxeyaga ochiladi. Traxeya ikkita bronxga ajraladi va o’pkalarga kiradi.
Bronxlar o’pkaga kirgach, mayda naychalarga shoxlanadi va oxirida
alveol pufakchalar hosil qiladi. Nafas olish akti ikki yo’l bilan o’tadi:
bir tomondan qovurg’alararo muskulning faoliyati tufayli, ikkinchi
tomondan diafragma pardasining yuqoriga ko’tarilishi va pastga tushishi
natijasida ko’krak qafasining hajmi o’zgaradi.
Qon aylanish sistemasi
. Yuragi qushlarning yuragi singari 4
kamerali bo’lib, katta va kichik qon aylanish doiralari to’liq ajralgan.
Chap yurak qorinchasidan toq chap aorta yoyi chiqadi. Odatda chap
aorta yoyidan ismsiz arteriya chiqib, o’ng o’mrov osti arteriyasi hamda
uyqu arteriyasiga ajraladi, chap o’mrov osti arteriyasi aorta yoyidan
mustaqil chiqadi. Orqa aorta umurtqa pog’onasining ostida joylashadi va
ichki organlarga qon tomirlar ajratadi.
O’ng yurak qorinchasidan venoz qon o’pka arteriyasi bilan
o’pkalarga boradi. O’pkalarda kislorod bilan to’yingan qon o’pka venasi
nomi bilan chap yurak bo’lmasiga quyiladi.
Ajratish va ko’payish organlari.
Ajratish organi bo’lib, bel
bo’limida joylashgan juft chanoq buyragi xizmat qiladi. Buyrak
loviyasimon shaklda bo’ladi. Yuza qismi po’stloq, ichki mag’iz
qatlamlaridan tashkil topgan. Mag’iz qatlami bir qancha yig’uvchi
naylardagi iborat va bu yerga po’stloq qavat naylari ochiladi. Buyrak
jomidan siydik yo’liga ochiladi, siydik yo’li esa siydik pufagiga
ochiladi. Siydik pufagidan siydik tanosil teshigi orqali tashqariga
chiqariladi.
Erkaklarining ko’payish organi bo’lib tana bo’shlig’ida joylashgan
bir juft urug’don xizmat qiladi. Urug’donda pishib yetilgan urug’
xujayralari urug’ yo’li bilan kopulyativ organi orqali tashqariga
chiqariladi.
Urg’ochilarining ko’payish organi bo’lib tana bo’shilig’ida
joylashgan juft tuxumdonlar hisoblanadi. Pishib yetilgan tuxum tana
bo’shlig’iga tushadi. U yerdan tuxum yo’lining fallopiy naychasiga
tushib, keyin bachadonga boradi. Bachadon tanosil kanaliga aylanadi.
|
| |
Sut emizuvchilar sinfining sistematikasi

126
67-Rasm. Kavshavchi hayvonning oshqozoni tuzilishi.
1
qizilungach; 2. katta qorin ; 3
qat qorin; 4 shirdon;
68-Rasm. Terining mikroskopik tuzilishi.
1
epidermaning shox qavati;2 malpigiy qavati; 3chin teri(korium)
4teri bezi; 5 teri bezining teshigi;6 jun; 7 yog bezi; 8 kapillyarlar;
9 nerv tolalari;10 teri ostikletchatkasi
127
69-Rasm. Urg’ochi quyonning ichki tuzilishi.
1
kur ichakning chuvalchangsmon usimtai; 2 yurakining ung bulmasi;
3chap bulmasi; 4 yurakining chap korinchasi; 5 jigar; 6 o’t; 7
kur ichak;
8oshqozon osti bezi; 9 yo’gon ichak; 10 taloq; 11 keyingi ichak; 12traxeyalar; 13 o’pka; 14
diafragma; 15 qizilungach; 16 oshqozon;17 chap buyurak; 18 siydik yuli; 19 tuxumdon; 20
tuxum yo’li; 21 bachadon; 22. qovuq
NAZORAT SAVOLLARI.
1.
Sut emizuvchilarning asosiy progressiv belgilarini aytib bering.
2.
Teri qoplagichlari qanday tuzilgan?
3.
Sut emizuvchilarning umurtqa pog’onasi necha bo’limdan iborat?
4.
Muskul sistemasi qanday takomillashgan?
5.
Bosh miyasi nima bilan xarakterlanadi?
6.
Eshitish organi qanday tuzilgan?
7.
Hazm organlari qanday tuzilgan?
8.
Nafas olish organlari bo’lib nima hisoblanadi?
9.
Yuragi necha kamerali va nechta qon aylanish doirasiga ega?
10.
Ko’payish organlari qanday tuzilgan?
11.
Sistematikasini aytib bering.
Muskul sistemasi - A s daminov, B. S. Salimov

Muskul sistemasi: takomillashgan va xilma-xildir. Ko’krakni qorin
qismidan ajratib turadigan gumbazsimon diafragma muskuli bor. Yuz
qismiga mimika muskullari ham ba’zi bir turlarida yaxshi rivojlangan.
Nerv sistemasi va sezuv organlari: Bosh miya oldingi miya yarim
sharlari va miyacha hisobiga nihoyatda kattalashib ketgan. Oldingi miya
yarim sharlari miya gumbazi yoki neopallum deb ataladigan miya
po’stlogi, ya’ni kul rang miya moddasi bilan qoplangan. Miya
po’stlogida oliy nerv faoliyatining markazi joylashgan. Oldingi miya
yarim sharlari bosh miyaning qolgan qismlariga nisbatan 48-75% ni
tashkil etadi. Bosh miyadan 12 juft bosh miya nervlari chiqadi. Sezuv
organlaridan hid bilish sistemasi yaxshi rivojlangan bo’lib, u talaygina
panjara chig’anoqlaridan iboratmurakkab burun labirintini hosil qiladi.
Eshitish organi uch qismdan - ichki, o’rta va tashqi qismlardan iborat
bo’lib, juda yaxshi rivojlangan. O’rta quloq 3 ta - o’zangi, sangdon va
bolg’acha suyaklaridan tuzilgan. Ko’rish organi boshqa sezuv
organlariga nisbatan soddaroq tuzilgan, ko’z tarog’i yo’q va
akkomodasiya hodisasi kipriksimon muskulning qisqarishi va ko’z
gavhari shaklining o’zgarishi natijasida yuzaga keladi.
Ovqat hazm qilish sistemasi. Ovqat hazm qilish kanali og’iz
bo’shlig’idan boshlanadi. Og’iz bo’shlig’ining oldingi tomonida
go’shtdor lablari bo’ladi. Og’iz bo’shlig’i bilan lablar orasida jag’ning
tashqi tomonida lunj bo’ladi.Jag’ suyaklaridagi maxsus chuqurchalar -
alveolalarda tishlar joylashadi. Tishlar bajarayotgan funksiyalarga
qarab- kurak, keskich, yolg’on oziq va haqiqiy oziq oziq tishlariga
bo’linadi. Og’iz to’rida go’shtdor til joylashgan. Og’iz bo’shlig’ida
so’lak bezlarining chiqarish yo’li ochiladi, keyin qizilo’ngach, undan
keyin esa oshqozonga, ichak oshqozondan boshlanib, ingichka, yo’g’on
124
ichak va to’g’ri ichaklarga bo’linadi. Ingichka va yo’g’on ichak
chegarasida ko’richak chiqadi.
Dars ishlanma

|
Dars ishlanmaBog'liq DARS-ISHLANMA-1
Dars ishlanma
|
[Введите подзаголовок документа]
|
|
[Введите аннотацию документа. Аннотация обычно представляет собой краткий обзор содержимого документа. Введите аннотацию документа. Аннотация обычно представляет собой краткий обзор содержимого документа.]
|
|
acer
|
[Выберите дату]
|
| Sana: 16.12.2015
Sinf: 7-“A”
Darsning mavzusi : Baliqlarning tashqi tuzilishi,skeleti, muskullari va suzgich pufagi
Darsning maqsadlari:
Darsning ta’limiy maqsadi: Yangi mavzu orqali o’quvchilarni baliqlar, ularning tashqi tuzilishi, skeleti,muskullari va suzgich pufagi bilan tanishtirib , yangi bilim berish
Darsning tarbiyaviy maqsadi: O’quvchilarni atrof-muhitga oqilona munosabatda bo’lishga o’rgatish,ona tabiatga mehr- muhabbat ruhida tarbiyalash. Ekologik ma’daniyat tushunchalarini yanada shakllantirish
Darsning rivojlantiruvchi maqsadi: Mustaqil o’qib o’rganish, erkin fikrlash, o’z fikrlarini asoslab berish ko’nikmalarini shakllantirish.
Dars turi: Yangi bilim beruvchi
Dars jihozi: Kompyuter, proektr, video darslik,Yangi mavzu taqdimoti, Baliqlarning tashqi tuzilishi aks ettirilgan plakat,olma daraxti, baliq qirqimlari, “Tangachasiz baliq”, Savollar,testlar, bayram sovg’alari, darslik.
Darsda foydalaniladigan uslub: Guruhlarga ajratish, Kichik suhandon uslubi
|
| |
- M A SH G’ U L O T - A s daminov, B. S. Salimov

122
Vazifa:
Quyon yoki kalamush misolida sut emizuvchilar sinfining tashqi
tuzilishdagi xarakterli xususiyatlar bilan tanishib chiqish.Ularni qushlar
va sudralib yuruvchilardan farqini bilib olish.
2.Sut emizuvchilar terisining mikroskopik tuzilishini o’rganish va
rasmini chizish.
3.Quyon yoki kalamush misolida
sut emizuvchilarning ichki
tuzilishini o’rganish va organlar topografiyasini chizish.
4. Sut emizuvchilar skeletining xarakterli xususiyatlari bilan tanishib
chiqish.
.
Sut emizuvchilarning asosiy progressiv belgilari:
1.Bosh miyasi katta, yuqori darajada tuzilgan oliy nerv sistemasiga ega.
2.Differensiallashgan tish sistemasiga ega.
3.Issiq qonli, yuragi 4 kamerali, tanasi jun bilan qoplangan,
termoregulyasiya xususiyatiga ega.
4.Tirik tug’ar, bolasini sut bilan boqadi.
Teri qoplagichlari:
Murakkab tuzilgan va xilma-xil vazifalarni
bajaradi. Terisi tashqi epidermis va pastki chin teridan iborat.
Epidermisning pastki qatlami
tirik qoplovchi hujayralardan, ustga
borgan sayin hujayra yassi shaklni olib, hujayra o’ladi, natijada shox
qatlamni hosil qiladi. Eng ustki o’lik hujayralar
kepak sifatida tushib
turadi.
Epidermisdan har xil teri hosilalari - soch, tirnoq, changal tirnoq,
tuyoq, kavak shox, tangacha va bezlarni beradi.
Sut emizuvchilarning
chin terisi asosan qon tomirlariga boy bo’lgan tolali biriktiruvchi
to’qimadan va teri osti kletchatkasidan iborat. Teri osti yog’ qatlami
ayniqsa,kitsimonlarda, sovuq iqlimda yashovchi darajalarda va qishda
uyquga ketuvchi sut emizuvchilarda yaxshi taraqqiy etgan.
Skeleti.
Umurtqa pog’onasi besh bo’limga - bo’yin, ko’krak, bel,
dumg’aza va dum bo’limlariga bo’linadi.
Umurtqa tanasi yassiroq,
bunday umurtqa platisel umurtqa deyiladi. Bo’yin bo’limida 7 ta
umurtqa bo’lib, birinchisi atlas, ikkinchisi efstrofiya deyilib, tipik
amniotalarniki singari tuzilgan bel bo’limida 2 ta dumg’aza, 4
ta dum
umurtqalar soni o’zgaruvchan. Sut emizuvchilarning bosh skeleti miya
qutisidan va bet skeletidan iborat. Miya qutisi ancha katta - ustki jag’,
123
yonoq va tangacha suyaklaridan, ensa bo’rtmasi bilan xarakterlanadi.
Pastki jag’ faqat bir juft tish suyagidan tashkil topgan. Yelka kamari
orqa tomondan tarog’i bo’lgan uchburchak shakldagi kurak, karakoid va
o’mrov suyaklaridan tashkil topgan.
Chanoq kamari ikkita ismsiz
suyakdan iborat bo’lib, bularning har biri yonbosh, qov va qo’ymich
suyaklarining qo’shilishidan hosil bo’ladi. Erkin oyoqlar skeleti quruqda
yashovchi umurtqali hayvonlardagi singari tipik tuzilishga ega. Lekin
yashash sharoitiga qarab keskin o’zgargan bo’lishi mumkin. Keyingi
oyog’ida sut emizuvchilarga xos bo’lgan to’piq
suyagi va tizza kosasi
suyagi bo’ladi.
Doimiy bosimdagi (S - Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 39/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)Doimiy bosimdagi (Sr) va doimiy xajmdagi (Sv) moddalarning issiqlik sig’imlarining qaysi birining miqdori katta?
Cv > Cp;
Cp > Cv;
Cp q Cv;
Modda miqdoriga bog’lik.
Bug’ mashinasining foydali ish koeffitsientini oshirish uchun:
Ishchi jism ko’p miqdorda bo’lishi kerak;
Isitgichning xaroratini oshirish kerak;
Sovutgichning xaroratini kamaytirish kerak;
Isitgichning xaroratini oshirish va sovutgichning xaroratini kamaytirish kerak.
Suyuqlik bug’ xolatiga o’tganda uning entropiyasi qanday o’zgaradi?
Kamayadi;
Ortadi;
O’zgarmaydi;
Suyuqlikning mikdoriga bog’lik.
N2 Q3H2 q2NH3 Q92 kJ. Shu reaktsiyaning muvozanati temperatura ortishi bilan qaysi tomonga siljiydi?
O’nga;
Chapga;
Temperaturaga bog’liq emas;
Bosimga bog’liq.
Muvozanat konstantasini Gibbs funktsiyasi orqali xisoblash tenglamasi.
Go q - RTlnKp;
G q RTln CC CD G’ CA CB - lnKp);
G q RTln CC CD G’ CA CB – lnKC);
Ka q aC aD G’ aA aB ;
Krioskopik usulda erigan moddaning molekulyar massasini xisoblash formulasi:
M q K b Tm G’ a 1000;
M q b TmG’ K a 1000;
M q K a1000 G’ b Tm;
M q E a 1000 G’ b Tm
Fe2O3(q) Q3N2(g) q Fe(q) q 3H2O(g) . Muvozanatdagi sistemaning fazalar soni va erkinlik darajasi aniqlansin.
F q 2, F q 2;
F q 3 , F q 3;
F q3, F q 2;
F q 4, F q 1;
|
| |
Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonlari boshqaruvi Kirish

Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonlari boshqaruvi Kirish
Download
480,91 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/9
Sana
15.05.2024
Hajmi
480,91 Kb.
#235261
Download
480,91 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonlari boshqaruvi Kirish
Download
480,91 Kb.
Matnni ko'rish
Ebulioskopik konstanta qaysi eritmaning qaynash temperaturasi ortishini ko’rsatadi?

|
Ebulioskopik konstanta qaysi eritmaning qaynash temperaturasi ortishini ko’rsatadi?
|
bet | 37/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)Ebulioskopik konstanta qaysi eritmaning qaynash temperaturasi ortishini ko’rsatadi?
1l eritmada 1 mol modda erigan;
1kg erituvchida 1 mol modda erigan;
1kg eritmada 1g modda erigan;
100g eritmada 1 mol modda erigan;
CaCO3(q) q CaO(q) q CO2(g). Shu sistemada nechta faza mavjud?
2;
3;
1;
4;
Ikki komponentli kondensirlangan sistemalarning xolat diagrammasining qaysi nuqtasida fazalar soni eng ko’p (Fmax)?
T
1
1;
2;
3; 4 2 3
4;
A V
Ekstraktsiya jarayonlarida taqsimlanish koeffitsenti qaysi tenglama bo’yicha xisoblanada?
KqC1G’C2 ;
KqV1G’V2 ;
Kq RTlnKp ;
KqK1 K2
Richag qoidasi bo’yicha komponentlarning suyuq aralashmalardagi miqdori qaysi formula orqali xisoblanadi?
mc mb q oa G’ ob;
mc mb q ob G’ oa;
mc oa q mb G’ob;
mc ob q mb oa.
t
t1 a o b
xa xo xb
A V
Qanday xollarda suv bug’i bilan xaydash usuli qo’llaniladi?
Azeotrop aralashmalarni ajratishda;
Yuqori temperaturada qaynaydigan moddalarni xaydashda;
Yuqori temperaturada qaynaydigan va suv bilan aralashmaydigan moddalarni xaydashda;
Past temperaturada qaynaydigan moddalarni xaydashda;
1 mol moddani 10 ga isitish uchun kerak bo’lgan issiqlik miqdori nima deyiladi?
O’rtacha issiqlik sig’imi;
Solishtirma issiqlik sig’imi;
Molyar issiqlik sig’imi;
Xaqiqiy issiqlik sig’imi;
Ichki energiyaning o’zgarishi bilan entalpiyaning o’zgarishi qaysi tenglama bilan bog’langan?
N qU q nRT
N q U - nRT
U q H Q nRT
U q H- nRT
|
| |
Jarayon xolati - Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonlari boshqaruvi Kirish

Bajarilayatgan xolatdagi jarayon, ma’lum vaqtdan so`ng
OT tomonidan
tugallanishi, yoki to`xtatilishi va yana bajarilmayatgan xolatga o`tkazilishi
mumkin. Jarayon to`xtatilishi ikkita sabab bilan ro`y berishi mumkin: uni ishini
davo ettirishi uchun
biror bir xodisa talab etilsa, (masalan, kirish –chiqish
operatsiyasini tugallash) yoki OT tomonidan ish jarayon uchun ajratilgan vaqt
tugaganda ro`y beradi. Shundan so`ng OT belgilangan algoritm bo`yicha
bajarilmayatgan xolatidagi jarayonlardan birini
tanlaydi va bu jarayonni
bajarilayatgan xolatga o`tkazadi. Tizimda paydo bo`layatgan yangi jarayon, boshqa
jarayon bajarilmayatgan xolatga o`tkaziladi.
Bu juda qulay modeldir. U bajarilishga tanlangan jarayon u to`xtatilishiga sabab
bo`lgan xodisani kutishi va amalda bajarishga tayyor bo`lmasligi mumkin. Bunday
xolatdan qutilish uchun jarayon bajarilmayatgan xolatni
yangi ikkinchi xolatga
bo`lamiz: tayyorlik va kutish xolatlari.
(Rasm 7.2)
II. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari

|
II. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari
|
bet | 11/12 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 115,57 Kb. | | #126375 |
Bog'liq Investitsiya korxona ishlab chiqarish salohiyatini rivojlantirish va mustahkamlash vositasi sifatidaII. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari:
Oʼzbekistan Respublikasi Prezidentining “2017-2021 yillarda Oʼzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʼnalishi boʼyicha Harakatlar strategiyasini kelgusida amalga oshirish chora- tadbirlari toʼgʼrisida» gi 2017 yil 15 avgustdagi F-5024-son Farmoyishi. http://press-service.uz/uz/lists/vievv7919
III. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
asarlari va ma’ruzalari:
Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik Oʼzbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali marosimiga bagʼishlangan Oliy Majlis palatalarining qoʼshma majlisidagi nutq. - T.: Oʼzbekiston, 2016. -56 b.
Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini taʼminlash - yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. Oʼzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bagʼishlangan tantanali marosimdagi maʼruza. 2016 yil 7 dekabrь. - T.:Oʼzbekiston, 2017. - 48 b.
Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatʼiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi boʼlishi kerak. -T.: Oʼzbekiston, 2017.- 108 b.
Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Mazkur kitobdan Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning 2016 yil 1 noyabrdan 24 noyabrga qadar Qoraqalpogʼiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri saylovchilari vakillari bilan oʼtkazilgan saylovoldi uchrashuvlarida soʼzlagan nutqlari oʼrin olgan. -T.: Oʼzbekiston, 2017.-488 b.
IV. Darslik va o‘quv adabiyotlari:
Xodiyev B.Yu., Shodmonov Sh.Sh. Iqtisodiyot nazariyasi. Darslik. - T.: Barkamol fayz-media, 2017. - 783 bet.
Jo‘raev T.T. Iqtisodiyot nazariyasi. O‘quv qo‘llanma. – T.: Iqtisod-moliya, 2019. - 370 b.
Iqtisodiyot nazariyasi. Egamberdiyev F.T., Abdullayev S.A., Mambetjanov K.K. Iqtisodiyot nazariyasi: o’quv qo’llanma,_Toshkent: Tafakkur tomchilari,2021.- 420 b
Shodmonov Sh.Sh., Raxmatov M. Iqtisodiyot nazariyasi. Darslik. - T.: “Zamin nashr” 2021. – 856 b.
Хожиев Б., Мамбетжанов К. Економическая теория. Учебник. Т.: Иқтисод- молия, 2019. - 552 бет.
Станковская И.К. Економическая теория: учебник / Станковская И.К., Стрелец И.A. – Ростов н/Д: Феникс, 2017.-428.
Камаев В.Д. Економическая теория. Краткий курс: учебник /
Камаев В.Д., Илчиков М.З., Борисовская Т.A. – 7-е изд., стер.- Москва: КНОРУС, 2020.- 382 с.
|
| |
Jarayonlarni rejalashtirish

oshirish uchun, qisman bajarilaya`gan jarayonni operativ xotiradan diskka
vaqtincha jo`natish va keyinroq esa uni bajarilishini davom ettirish uchun orqaga
qaytarish mumkin. Bunday `rotsedu raswapping, ya’ni tarjimada “o`tkazish
(perekachka)” ni bildirsa xam, tarjimasiz “svoning” termini ishlatiladi.
Jarayonlardan qaysisini va qachon diskka va orqaga qayta o`tkazishni, odatda,
jarayonlarni
rejalashtirishning
qo`shimcha
darajasi
–o`rtacha muddatli
rejalashtirish yordamida amalga oshiriladi
Rejalashtirish ko`rsatkichi va algoritmlarga talablar

Aniq bo`lishi kerak, masalan, bitta to`shiriq xar doim bir xil vaqda bajarilishi
zarur.
Minimal xarajatlar bilan bog`liq bo`lishi kerak. Masalan, protsessorning xar
bir yuz millisekundiga, jarayon o`zining bajarilishiga qaysi protsessorni olishi
mumkinligini aniqlash uchun 200 millisekund kerak bo`lsa, bunday algoritmni
qo`llash maqsadga muvofiq emas.
Xisoblash tizimi resurslarini bir xil taqsimlash zarur, bunda kam
foydalaniladigan resurslarni band qiladigan jarayonlarga imtiyoz berish kerak.
Masshtablashtirish xossasiga ega bo`lish, ya’ni yuklama oshganda
ishlovchanlik qobiliyatini yo`qotmaslik.
Yuqorida keltirilgan maqsad va xossalar bir –biriga qarama –qarshidir.
Algoritmni bir kriterist(ko`rsatgich) nuqtasi nazaridan yaxshilasak, ikkinchisi
nuqtai –nazaridan xolat yomon tomonga o`zgaradi.
Rasm 7.2. Jarayon xolatining yanada to`liq diagrammasi

-
Jarayon xolati
-
Jarayon dasturli(schyotchigi) hisoblagichi, yoki boshqacha qilib aytganda,
jarayon uchun keyingi bajariladigan komanda adresi.
-
Protsessor registri tarkibi.
-
Xotirani boshqarish va protsessordan foydalanishni rejalashtrish uchun
zarur ma’lumotlar (jarayon prioriteti, adres makoni, o`lchami va joylashgan
o`rni va xokazolar.)
-
Xisob (qayd) ma’lumotlari jarayon identifikatsiya nomeri, qaysi
foydalanuvchi uning ishini initsializatsiya qildi, jarayonning protsessordan
foydalanish umumiy vaqti va xokazolar
-
Kiritish –chiqarish qurilmalari bilan bog`liq ma’lumotlar(masalan,
jarayonga qanday qurilmalar bog`langan, ochiq fayllar jadvali va
xokazolar).
Albatta bu ma’lumotlar tizimini va tarkibi xar bir OTga bog`liqdir. Ko`pgina
OTlarda jarayonni xarakterlovchi ma’lumot bitta emas, balki bir nechta
ma’lumotlar strukturaida saqlanadi. Bu strukturalar xar xil nomlanishi, yuqorida
keltirilgan ma’lumotlarni bir qismini yoki qo`shimcha ma’lumotlarni xam o`z
ichiga olishi mumkin. Uni jarayon diskriptori, PCB (Process Control Block) yoki
jarayonni boshqarish bloki deb nomlash mumkin.
Bir martalik amallar (operatsiyalar)

Odatda o`zining funktsiyalarini bajarish uchun jarayon –farzand ma’lum
resurslarni talab qiladi: xotira, fayllar, kiritish –chiqarish qurilmalari va xokazolar.
Ularni ajratishning ikki xil xolati bor. Yangi jarayon o`ziga ota jarayon resurslarini
olishi mumkin. Bunda u resurslarni ota –jarayon yoki boshqa farzand –jarayonlar
bilan bo`lishadi yoki resurslarin bevosita operatsion tizimdan olishi mumkin.
Ajratilgan resurslar xaqidagi ma’lumot PCB ga kiritiladi.
XULOSA - Investitsiya korxona ishlab chiqarish salohiyatini rivojlantirish va mustahkamlash vositasi sifatida

|
Investitsiya korxona ishlab chiqarish salohiyatini rivojlantirish va mustahkamlash vositasi sifatida
|
bet | 10/12 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 115,57 Kb. | | #126375 |
Bog'liq Investitsiya korxona ishlab chiqarish salohiyatini rivojlantirish va mustahkamlash vositasi sifatida XULOSA
Xulosa qilib aytganda, investitsiya loyihalarini amalga oshirish o'ziga xos bilim va malakani talab etadi, o'z navbatida, loyihaga doir risklardan va ularga tegishli barcha ma'lumotlardan xabardor bo'lish loyihaning muvaffaqiyatiga ijobiy ta'sir etadi. Bu kabi ma'lumotlarga ega bo'lmaslik esa turli salbiy oqibatlarga, hatto loyihani barbod bo'lishiga olib kelishi mumkin. Investitsion loyihalardagi risklarning mazmun va mohiyati, uning turlarini bilgan holda, undan kutiladigan yo'qotishlarni kamaytrish chora-tadbirlarini qo'llash va shu yo'l bilan riskning loyiha samaradorligiga ko'rsatadigan salbiy ta'sirini kamaytirish mumkin.
Iqtisodiyoni modernizatsiyalash sharoitida risklarni boshqarish bu amaldagi bozor kon'yunkturasiga mos darajada risklarni minimallashtirish, kreditlash xizmatlari bozorida bank pozitsiyasini minimum saqlab qolishdir. Shuningdek, riskni boshqarishdagi asosiy yo'llar bo'lib risklarni ajratish, risklarni loyiha ishtirokchilari o'rtasida taqsimlash, moddiy ta'minotni olish (garov), moliyaviy ta'minotni olish (kafolat yoki kafillik), risklarni kredit bo'yicha yuqori foiz stavkasiga ko'chirish, risklarni venchur kreditlashga qabul qilish, qarzlar bo'yicha yo'qotishlarni qoplash uchun fondlarni shakllantirish va boshq. Bular riskni boshqarish bo'yicha quyidagi ish yo'nalishlarini talab qiladi: har bir mijoz bo'yicha doimiy monitoring olib borish; ma'lum bir mijozning asosiy xo'jalik faoliyatiga aloqador tarmoq holatining doimiy monitoringini yuritish; kafolatni jalb qilish va tahlil etish; risk uchun kompensatsiya olish (garov, kafolat va boshqalarni amalga oshirish).
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
I. O‘zbekiston Respublikasi qonunlari:
O’zbekiston Resmpublikasi Konstitutsiyasi. - T.: “Adolat” 2023 y.
O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi. O’zbekiston Respublikasining 21.12.1995 y. 163-I-son va 29.08.1996 y. 256-I-son Qonunlari bilan tasdiqlangan (Oxirgi marta O’zR 23.05.2019 y. O’RQ-542-son Qonuni bilan o’zgartirishlar kiritilgan).
O’zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi. O’zbekiston Respublikasining 21.12.1995 y. 161-I-son Qonuni bilan tasdiqlangan (Oxirgi marta O’zR 09.01.2019 y. O’RQ-514-son Qonuni bilan o’zgartirishlar kiritilgan).
O’zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi. O’zR 30.12.2019 y. O’RQ-599 -son Qonuni bilan tasdiqlangan
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevralda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida” gi PF-4947-sonli Farmoni
|
| |
Mavzu: Operatsion tizimlarning jarayonlari boshqaruvi Kirish - bet 9

Xulosa
Xulosa qilib aytish mumkinki bugungi
kunda operatsion tizimlar
algoritmlashgan jarayonlarga talab katta. Xamma rejalashtirish
parametrlarini
ikkita katta guruxlarga bo`lishi mumkin: statik parametrlar va dinamik parametrlar.
Statik parametrlar xisoblash tizimi ish vaqtida o`zgarmaydi,
dinamiklari esa
teskarisi, doimo o`zgarishda bo`ladi.
Tizimning statik parametrlariga uning resurslarining
chegaraviy qiymatlarini
(o`erativ
xotira xajmi, svoping uchun
diskdagi xotira maksimal soni,
ulangan
kiritish –chiqarish qurilmalarining soni va xokazolar).
Tizimning dinamik
parametrlari ayni vaqtdagi bo`sh resurslar sonini tavsiflaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YHATI:
1.
Nazirov Sh. C++ da dasturlash asoslari.
2.
Mardanova N.S. C++ tilida dasturlash
3.
J.Liberti. Osvoy samostoyatelno C++ za 21 den.-SPb.2003.-815 s.
4.
Informatika. Bazaviykurs. 2-izdanie. Uchebnikdlya VUZOV/Pod red.
S.V.Simonovicha.-SPb.: Piter, 2009.-640 s.
5.
Рахмокулова С.И. IBMPCшахсийкомпьютердаишлаш. 1999.
6.
Бобровский С. , Delphi 7. Учебный курс. 2003, - 736 с.
7.
О.А.Акулов,
Н.В.Медведев
Информатика
базовый
курс.
Учебник.Москва 2007г. 555 стр.
Internet resurslari
1.
http://www.ziyonet.uz
- milliy axborot ta`lim tarmog`i
2.
http://www.mail.uz
- milliy elektron pochta
xizmati
4.
http://www.edu.uz
- O`zbekiston ta`lim portali
5.
http://www.aci.uz
- O`zbekiston aloqa va
axborotlashtirish agentligi
portali
6.
http://www.uza.uz
- O`zbekiston milliy axborot agentligi
7.
http://www.tuit.uz
-TATU Veb portali
Neksiya dvigatellarining tsilindr kallaklari gaykalarini mahkamlash ketma-ketligi

41
eyilishi tezlashadi. Ikkinchidan, klapanlar yuqori harorat ta’sirida ishlaganda kuchli taqillashlar
paydo bo’ladi va gaz taqsimlash mexanizmi detallari jadallik bilan eyila boshlaydi. Issiqlik tirqishi,
odatda, po’lat shchup yordami bilan 20.
.
.25°S haroratda aniqlanadi.
Gaz taqsimlash mexanizmlaridagi issiqlik tirqishini rostlash va shchup bilan tekshirish shakli.
1-shchup, 2-rostlash vinti, 3-
gayka, 4-otvertka.
Buning uchun siqish taktida tsilindrdagi porshen yuqori chekka nuqtaga keltiriladi, birinchi
tsilindrga tegishli klapanlar bilan shayin orasidagi tirqish shchup yordamida aniqlanadi va zarur
bo’lsa, sozlanadi, qolgan klapanlar va shayinlar orasidagi tirqish esa tsilindrlarning ishlash ketma-
ketligi bo’yicha bajariladi.
Zamonaviy Neksiya, Espero, Matiz va shunga o’xshash dvigatellar GTM tuzilishlarida
gidrokompensatorlarning paydo bo’lishi klapan mexanizmida tirqish sozlanishini avtomatik
ravishda ta’minnlaydi, ammo gidrokompensatorlar moyning sifati va uni tozalanish darajasiga
judayam sezgir. Moyning kokslanishi, eyilgan va emirilgan detallarning zarrachalari
gidroitargichning qotib qolishiga sabab bo’ladi. Bu vaqtda mexanizmda hisobga olinmagan zarbli
yuklanishlar paydo bo’ladi, natijada klapan va taqsimlash validan foydalanib bo’lmaslik
darajasigacha eyilishga olib keladi.
Yomg‘ir chuvalchangining ichki tuzilishi

52
Ovqat hazm qilish sistemasi
og‘iz teshigidan boshlanadi. Og‘iz teshigidan
keyingi 1- 6 bo‘g‘inda joylashgan
muskulli tomoq keladi, ettinchi segmentdan
qizilo‘ngach boshlanadi. 13 - bo‘g‘imdan, qizilo‘ngach kengayib jig‘ildonga aylanadi.
11-12 bo‘g‘imlarda qizilo‘ngach atrofida oq rangli 3 juft ohak bezlari yotadi. Bu bezlar
ishlab chiqargan ohak moddasi tuproqdagi gumus kislotasini
neytrallashda katta
ahamiyatga ega. Ovqat jig‘ildondan muskulli oshqozonga o‘tadi. Oshqozon o‘rta
ichakgacha davom qiladi, ichakda ovqat hazm bo‘lib shimiladi.
Yomg‘ir chuvalchangining ichagi o‘rta ichak bo‘ylab ichkariga botgan. Bu botiq
tiflozol deyilib, u ichakning ovqat shimish sathini kengaytiradi. O‘rta ichakdan keyin
orqa ichak keladi. Bu ichakda tiflozol bo‘lmaydi. Keyingi ichak anus bilan tugaydi.
Qon aylanish sistemasi
yopiq. Asosiy qon tomirlariga elka va qorin aortalari
kiradi. Ular o‘zaro metamer va ko‘ndalang halqasimon qon tomirlar bilan tutashadi.
Elka aortasida
qon bosh tomonga qarab, qorin aortasidan esa dum tomonga qarab
oqadi. Qizilo‘ngachni o‘rab olgan 1 - 2 bo‘g‘imdagi halqasimon
qon tomirlar yurak
vazifasini bajaradi.
Sinf: boshoyoqli mollyuskalar - Cep

61
31-rasm. Xar-xil turga oid bosh oyoqli moliiuskalar
Himoya organlariga kuchli
taraqqiy etgan paypaslagichlar, mantiya
bo‘shlig‘iga tutashgan voronkasimon organ – “chiqarish cifoni”,
va siyoh xaltasi
kiradi.
Bosh oyoqli mollyuskalar dengiz hayvonlari bo‘lib, ba’zilarning kattaligi bir
necha metrga etadi. Ko‘pchiligi oziq – ovqat sifatida ishlatiladi. Ularning siyoh bezlari
ishlab chiqqan mahsulotdan rassomchilikda va to‘qimachilik sanoatida foydalanilgan.
Osminog, kalmar va karakatitsalar bosh oyoqli
mollyuskalarning tipik
vakillaridir. Kafedradagi ho‘l preparatlar yordamida yuqorida nomlari ko‘rsatilgan
mollyuskalaning tashqi ko‘rinishi bilan tanishib chiqing.
NAZORAT SAVOLLARI:
1.
Mollyuskalar tipi qanday sinflarga bo‘linadi?
2.
O‘zbekiston sharoitida qorinoyoqli va ikki pallali mollyuskalarning qaysi
avlodlari uchraydi?
3.
Mollyuskalarni dexqonchilik,
chorvachilik, veterinariyadagi foydali va zararli
xususiyatlarini ta’riflang.
4.
CHig‘anoqlarining shakli va tuzilishini aytib bering.
5.
Qorinoyoqli mollyuskalar sinfi boshqa sinflardan qanday ajralib turadi.
Uyga vazifa: Bo‘g‘imoyoqlilar tipini o‘qib kelish.
Tayanch iboralar - Касбий психология

31
1.Avtomobillardan turli
maqsadlarda, turli yo’l va iqlim sharoitlarida foydalanish,
ularning
turli xil ifloslanishiga olib keladi. Yuk avtomobili kuzovlarining ifloslanishi tashiladigan yuk turiga
bog’liq bo’lib, ular qum, tuproq, ko’mir, qurilish materiallari va isteomol mollari bolishi mumkin.
Tashqi muhit, ya’ni harorat, yog’ingarchilik va kuzovga yopishib qolgan iflosliklar ta’sirida
bo’lgan joylardagi bo’yoqning ximik va fizik hususiyatlari o’zgarib, yuza asta sekin eskiradi.
Bularni oldini olish va TXK ishlarini sifatli
bajarish maqsadida tozalash, yuvish va quritish ishlari
olib boriladi.
Tashqi tozalash ishlariga mo’ljallangan
KSM 750 V XL
turidagi supirish mashinasi(5 o.k.
ga ega bo’lgan
Honda
dvigatelli, ish unumi 4000 m2/soat, o’tish kengligi 100 mm, konteyneri 40
litr, ishchi tezligi 4 km/soat, tashqi o’lchamlari 1240x690x1150 mm, massasi 80kg).
Avtomobil kuzovini tozalash: tozalash
ishlaridan
maqsad kuzovda qolgan yuk qoldiqlarini yig’ishtirish,
yuk avtomobillarning kabinalari,
avtobus va engil
avtomobil salonlarini changdan tozalashdan iborat.
Kir va changdan tozalashda junli cho’tkalardan,
qirg’ichlardan va artish materiallaridan hamda elektr
changso’rgichlardan foydalaniladi. Ular qo’lda ko’tarib
yuruvchi va qo’zg’almas bolishi mumkin.
Elektr
changso’rgich uchida konussimon kallak va cho’tkali
egiluvchan ichak(shlang)lardan iborat. Havo so’rish bosimi 11
Yoritish va ogohlantirish anjomlarining

|
Yoritish va ogohlantirish anjomlarining
|
bet | 6/6 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 37,44 Kb. | | #258835 |
Bog'liq AVTOMOBIL ELEKTR JIHOZLARIGA TXKYoritish va ogohlantirish anjomlarining nosozliklarini kelib chiqishi lampochkalarning kuyishi, uzgich-ulagichlarning ishdan chiqishi natijasida ro'y beradi. Eng asosiy nosozliklar faralarning nosozligidan iborat. Yaqin yoritish chiroqlari 30 m. ni, uzoq yoritish chiroqlari 100 m. masofani yoritishi kerak. Ular mahsus optik priborlar yordamida yoki avtomobildan ma'lum masofada devorga o'rnatilgan mahsus ekran yordamida sozlanadi.
Rostlash vaqtida bitta farani yorug'lik nuri o'tkazmaydigan g'ilof bilan yopib qo'yiladi. Agar yorug'lik sharpasining ellipssumon shakli markazi bilan ekrandagi vertikal va gorizantal chiziqlarning kesishish nuqtasi mos tushmasa, rostlash vintlari orqali hamma faralar burab moslanadi. Shunday tartibda ikkinchi fara ham rostlanadi.
Agarda farani rostlashda ekrandan foydalanilsa, u holda ekran, avtomobilning turiga qarab, undan 5-12 m gacha uzoqlikda joylashtirilishi mumkin. Yoritish jihozlarining yaroqsiz detallari almashtirish yo'li bilan ta'mirlanadi.
Tekshiruv-nazorat priborlarini ishlay bilish qobiliyati, ko'rsatish to'g'riligi tekshiriladi. Ularning nosozliklari sim chulg'amlarining kuyishi, simlarning uzilishi, noto'g'ri ko'rsatishi bo'lib, tuzatib bo'lmasa, ular yangisiga almashtiriladi.
Moy bosimi, suv harorati va yonilg'i sathining ko'rsatgichlari datchik va qabul qiluvchilarning ishchanligini tekshirish uchun, ular avtomobildan yechib olinadi va mahsus jihozlar yordamida me'yor ko'rsatgichlariga taqqoslab tekshiriladi. Agar bu ko'rsatgichlar me'yor chegarasida bo'lsa, asboblar soz holda hisoblanadi.
|
|
| |
stupitsa, shesterenyalarni
yechib olish uchun
 u

232
1. Ishdan maqsad
____________________________________________________________________________
2. Nostandart jihozlarining turlari
_________________________________________________________
________________________________________________________________________________
___________
3. Avtotransport korxonalarida qo’llaniladigan nostandart jihozlar (qo’l yechgichi, taglik yoki
boshqa) ni eskizini yoki sxematik ko’rinishini chizing.
-Tajriba ishi - Касбий психология

|
Касбий психология Pdf ko'rish
|
bet | 192/207 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #237153 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi6-Tajriba ishi.
Mavzu: Mexnat sharoitini tahminlovchi (bino va xonalarni yoritish, shamollatish, isitish va
sovutish) jixozlari
.
I. Ishdan maqsad:
Talabalarning nazariy bilimlarini mustahkamlash, avtoservis korxonalarida ishchilar
meyyoriy ish sharoitlarini tahminlash va texnik jihozlarni meyyorlash.
II. Ish mazmuni:
Ushbu laboratoriya ishlab chiqarishdagi filiallarida o’rganiladi hamda talabalar bino va
honalarni yoritish, shamollatish, isitish va sovutish tizimlarining turlari, tuzilishi, ishlash tartibini
o’rganish bilan shug’ullanadilar.
III. Ishni bajarish tartibi:
1. Servis korxonalarida elektr tahminoti.
2. Isitish, shamollatish va siqilgan havo tahminoti.
3. Suv tahminot va tozalash tizimi.
V. Umumiy mahlumotlar:
1. Elektr tahminoti
Avtoservis korxonalari elektroenergiya istehmolchilarining uchinchi toifasiga kiradi (yahni,
ularga energiya uzatishdagi uzilishlar bir sutkaga qadar davom etishi mumkin).
Elektroenergiya quyidagi maqsadlarda foydalaniladi:
-
texnologik jihozlar, elektromotorlarni harakatlantirish;
-
qizitish qurilmalari (vulkanizatsiya apparati, avtomobillar-ni bo’yash, quritish kameralari va
x.k), elektropayvandlash apparatlari va yoritish tizimi priborlarini energiya bilan tahminlash;
-
inson hayoti va uning xavfsizligini tahminlovchi va normal mehnat sharoiti yaratish uchun
xizmat qiluvchi texnik vositalarning (elektroventilyatorlar, konditsionerlar, kompyuterlar va x.k)
ishlashini tahminlash.
Elektroenergiya tizimida kuchlanishi 127, 220, 380 voltli o’zgaruvchan tok va 6, 12, 24, 36
voltli o’zgarmas tok qo’llaniladi. Kichik kuchlanishdagi o’zgarmas toklar (asosan 12, 24 v)
akkumulyatorlar batareyalarini zaryadlash, avtomobillarga TXK va tahmirlash postlari chuqurlarini
yoritish uchun ishlatiladi. Tashqi elektr tarmog’iga ulanish quvvatini korxonadagi
istehmolchilarning belgilangan quvvatlarini va ularning bir vaqtda ulanish ehtimolligini hisobga
oluvchi quyidagi koeffitsientlar orqali jamlanadi:
Ichki va tashqi yoritish chiroqlari
|
| |
Siqilgan havo bilan tahminlash

|
Siqilgan havo bilan tahminlash Pdf ko'rish
|
bet | 194/207 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #237153 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasiSiqilgan havo bilan tahminlash.
Siqilgan havo bilan ishlovchi uskunalar boshqarilishi
yengilligi, ishonchliligi va xavfsizligi bilan ajralib turadi, ularning kamchiligi esa faqat kichik
foydali ish koeffitsienti va shovqinidir. ATXKSlarida ayrim texnologik operatsiyalarni bajarish
uchun bu uskuna va asboblardan foydalaniladi.
ATXKSni siqilgan havoga bo’lgan extiyoji quyidagicha aniqlanadi:
gea
Q
å
=
,
m
3
/min,
bu yerda:
g
– siqilgan havo bilan ishlovchi barcha uskunalar, dastgohlar va qurilmalar
tomonidan jami istehmol qilinadigan havo hajmi, m
3
/min;
ye - bir vaqtda foydalanish koeffitsienti (istemolchilar soniga bog’liq- 0,9…0,52,
istehmolchilar ko’payishi bilan u kichiklashadi);
a
– havo magistrallaridagi nojipslik natijasidagi yo’qotilish koeffitsenti – 1,1 …1,3.
Bir vaqtda foydalanish koeffitsienti miqdorlari 6.2-jadvalda keltirilgan
6.2-jadval
Istehmolchilar
soni
1
2-3
4-6
7-10
11-20
21-40
40 dan
ziyod
Bir vaqtda
foydalanish
koeffitsienti
1
0,9
0,8
0,78-0,7 0,7-0,6 0,55-0,52
0,5dan
ziyod
Siqilgan havo bilan ishlovchi uskunalar, dastgohlar va qurilmalar tomonidan istehmol
qilinadigan havo hajmlari 6.3-jadvalda keltirilgan.
ATXKSlarida siqilgan havoni yetkazib berish maqsadida porshenli kompressorlardan
foydalaniladi (bosim 0.6…1.0 mPa).
6.3-jadval
Uskuna, dastgoh va qurilma nomi
Havo istehmoli
Pardozlovchi mashina ....
0,5-0,7
Yo’nuvchi mashina
Æ
1O mm gacha.
0,5-0,6
2 mm qalinlikdagi po’lat listlarni qirqish qaychisi
0,7
M14-M24 gaykalari uchun gaykaovert M14-M24
1,2
65...........................
150.........................
200......................... mm demetrli charxlar uchun
0,75
1,1
1,2
Bir ustunli ko’targich ......
0,8-1,0*
Izoh: * har bir ko’tarish uchun
|
| |
partenitlari bo‘lishi mumkin

59
ham uni konxialinli qavati deb ataladi. 2- o‘rta qavat, chig‘anoq yuzasiga
perpendikulyar joylashgan ohak kristallaridan hosil bo‘lgan bo‘lib, uni “chinni”
qavat deb ataladi. 3- “Sadaf” yoki perlamutrli qavat ichki qavat hisoblanadi.
Chig‘anoq ostida mantiya pardasi yotadi. Sadafdor - Anadonta cygnea ning
chig‘anog‘i bilan tanishib chiqing yoshini aniqlang va chig‘anoqning rasmini
chizing. Chig‘anoqlar elka tomonda maxsus paylar yordamida o‘zaro
birlashgan,
pastki qirralari esa erkin, ochiq bo‘ladi va undan tananing oldingi qismidan
ponasimon oyog‘i chiqib turadi.
Gavdaning oldingi va keyingi qismida chig‘anoqlarni
tortib turuvchi maxsus
muskullar bo‘ladi. Bu muskullarni ehtiyotlik bilan kesib chig‘anoqni ochish
mumkin. Chg‘anoq ostida parda shaklidagi mantiyani ko‘rish mumkin. Mantiya
pardalarining oralig‘ida oyoq va plastinka shaklidagi jabralar joylashgan.
Pastki
tomonida ikkala mantiya pardasi o‘zaro birlashgan. Keyingi qismida ikkita teshik
bor. Uning yuqorigisi chiqarish sifoni, pastkisi (kattarog‘i) jabra yoki kirish sifoni
deb ataladi. YUqori tomonida mantiya pardasining ostida yurak oldi xaltachasi
(perekard) joylashgan. Uning ichida yurak yotadi.
Perekard selomning yagona
qoldig‘i hisoblanadi. Perekardning old qismida maxsus bez-kaberov organi
joylashgan, u qo‘shimcha ajratish organi vazifasini bajaradi va o‘z mahsulotini
perekard bo‘shlig‘iga ajratadi.
29-rasm. Baqachanoq.
A-Baqachanoq chig‘anog‘ining tuzilishi
V-Baqachanoqni ustki tomondan ko‘rinishi.
S-Baqachonoqni ichki organlari.
A. 1-konxialin qavat, 2-chinni qavat, 3-sadaf qavat, 4-mantiya
sirtqi qavati,
5-parenxima, 6-mantiya ichki qavati.
V. 1-ponasimon oyoq, 2-chig‘anoqning oldingi qismi, 3-chig‘anoqning cho‘qqisi,
4-chig‘anoqning keyingi qismi, 5-chig‘anoqning qirrasi, 6-yillik xalqalar.
60
S. 1-chig‘anoq, 2-yopuvchi muskullar, 3-muskullar birikadigan joy,
4-chiqarish sifoni, 5-kirish sifoni, 6-jabralar, 7-mantiya cheti, 8-oyoq.
30 - rasm. Baqachanoqning ichki tuzilishi:
Ikki pallalilar sinfga kiruvchi mollyuskalarda, bosh qismi bo‘lmaydi.
Tananing oldingi qismida, yopqich muskul bilan ponasimon oyoq oralig‘ida og‘iz
teshigi joylashgan bo‘lib, uning ikki yon tomonida maxsus og‘iz oldi o‘simtalari (4
dona) – elkan (velum) joylashgan. Og‘iz teshigidan keyin qizilo‘ngach joylashgan
va u oshqozonga ochiladi. Qizilo‘ngach ham, oshqozon ham jigar bilan o‘rab
olingan. Jigarning maxsus yo‘llari oshqozonga ochiladi. Ichagi uzun bo‘lib, o‘rta
va keyingi yoki to‘g‘ri ichakdan tashkil topgan. Ajratish
organlaridan buyrak
metanefredial tipda bo‘lib, uning bir uchi perekardga, ikkinchi uchi mantiya
bo‘shlig‘iga ochiladi.
Sadafdorlarning nerv sistemasi uch juft nerv tugunlari va ularni bog‘lab
turuvchi tolalardan iborat. Ular boshqa to‘qimalardan o‘zlarining sarg‘ich
rangi
bilan ajralib turadi.
Dvigatel tsilindrlari porshen ustki qatlami zichligini tekshirish jihozining prinsipial shakli

40
va h.k.). Gaz va sovutish suyuqligi sizib chiqmasligi uchun tsilindr kallagining blokka mahkamlash
momenti tekshiriladi. Bu vazifa avtomobillarni ishlab chiqaruvchi zavod ko’rsatmasiga binoan
belgilangan ketma-ketlikda(2.12-rasm) bajariladi.
Dvigatellarda KShM va GTM bo’yicha sozlash ishlari klapan
sterjeni-ning yuqori qismi
bilan turtkichlar yoki shayin(koromislo)lar oralig’idagi tirqishni sozlash, dvigatel tayanchining rama
bilan birikmasini qotirish, tsilindrlar kallagi va karterni tsilindr bloki bilan birgalikda qotirish
ishlaridan iborat bo’lib, diagnostikalash ishlari natijasiga ko’ra bajariladi.
Klapan tirqishlarini sozlash ishlari 2-TXK da yoki zaruratga ko’ra
bajarilib, GTM ning
ravon ishlashi va tsilindrlarning yonilg’i aralashmasi bilan tolishini ta’minnlaydi, gaz taqsimlash
jarayonini me’yorlaydi, bular, o’z navbatida, dvigatel quwati va kompressiya oshishiga imkon
yaratadi.
-Amaliy mashg‘ulot - Rdb frezalash dastgohida detallarga ishlov berish operatsiyasini loyihalash

|
Rdb frezalash dastgohida detallarga ishlov berish operatsiyasini loyihalash
|
bet | 2/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 2,79 Mb. | | #240227 |
Bog'liq Avtomatlashtirish amaliy2-Amaliy mashg‘ulot
RDB FREZALASH DASTGOHIDA XOMASHYONI QAYTA
ISHLASH UCHUN BOSHQARUV DASTURINI TAYYORLASHDA
MOS TAYANCH NUQTALARINING KOORDINATALARINI
HISOBLASH
Ishning maqsadi–boshqaruv dasturini tayyorlash bosqichini amalda o‘zlashtirish: mos tayanch nuqtalarining koordinatalarini hisoblash.
Tayanch nuqtalarning koordinatalari hisoblash–texnologik karta (HTK) ma'lumotlari asosida aniqlanadi. Bir qator nuqtalar uchun koordinatalarni to‘g‘ridan–to‘g‘ri chizmadan aniqlash mumkin. Buni rasmda ko‘rsatilgan HTK misolida ko‘rib chiqamiz (2.1–rasmga qarang).
2.1-rasim RDB frezalash dastgohida ishlov berishning hisoblash–texnologik kartasi
D emak, 0 boshlang‘ich nuqtaning koordinatalari HTK da ko‘rsatiladi: (–8; 108; 128). 2–nuqtaning Y koordinatasi frezaning buyumga tezlashtirilgan tezlikda tegmasligi shartidan o‘rnatiladi (5 mm qo‘yimda, 1 mm bo‘sh joy qoldiriladi). Shunday qilib,
Xuddi shunday, oddiy arifmetik hisob–kitoblar orqali nuqtalarning barcha koordinatalarini aniqlash mumkin 3; 4; 5; 6; 7; 14; 15; 16; 19. Qolgan koordinatalarni aniqlash uchun trigonometriya yoki analitik geometriya usullaridan foydalanish kerak.
7, 8 nuqtalarning koordinatalarini tegishli aylana va to‘g‘ri chiziqlarning kesishishi natijasida aniqlash mumkin. Buning uchun aylana (7–8) va to‘g‘ri chiziqlar (6–7), (8–9) tenglamalarini yozing. Dastlab, r = 65 bo‘lgan aylana tenglamasini yozish qulay, chunki unda yotgan ikki nuqtaning koordinatalari ma'lum: (67,65) va (40,(110 – 40tgl5°)).
Shunda aylana tenglamasi (7–8) teng bo‘ladi
U nda x=75 ni belgilab, y = 69.73 ni aniqlaymiz.(8–9) to‘g‘ri chiziq tenglamasini birinchi navbatda qismning mos keladigan parallel to‘g‘ri chiziq konturi uchun tenglamani tuzish orqali yozish ham qulaydir:
U shbu tenglamani normal shaklga o‘tkazish orqali:
u ndan darhol parallel va 8 mm masofada joylashgan to‘g‘ri chiziq tenglamasini (8–9) olishingiz mumkin.:
Olingan tenglamani aylana tenglamasi (7–8) bilan birgalikda yechib, x8=46.92, y8=105.72 ni topamiz. Boshqa mos tayanch nuqtalarining koordinatalari xuddi shu tarzda aniqlanadi. Natijalar mos tayanch nuqtalarining xarita koordinatalariga kiritiladi (2.1–jadval).
Ko‘rib chiqilayotgan dastgoh uchun surish mm/min da o‘rnatiladi. Asbobning trayektoriyasi yopiq bo‘lgani uchun har bir koordinata bo‘ylab harakatlar yig‘indisi nolga aylanishi kerak. Ko‘chirishning bu xususiyati mos yozuvlar nuqtalarining koordinatalari xaritasini to‘ldirishning to‘g‘riligini dastlabki nazorat qilish uchun ishlatiladi.
|
| |
Generator va rele sozlagich - Avtomobil elektr jihozlariga txk va ta'mirlash ishlari texnologiyasi

|
Avtomobil elektr jihozlariga txk va ta'mirlash ishlari texnologiyasi
|
bet | 5/6 | Sana | 01.06.2024 | Hajmi | 37,44 Kb. | | #258835 |
Bog'liq AVTOMOBIL ELEKTR JIHOZLARIGA TXKGenerator va rele sozlagich - hozirgi zamonaviy avtomobillarda generator va rele-sozlagichlarning doimiy va o'zgaruvchan tokda ishlaydiganlari qo'llaniladi.
Generator nosozliklariga kollektorning ifloslanishi, shetkalarni yilishi, cho'tka ushlagich prujinalarini sinishi, sim chulg'amlarining uzilishi, chulg'amlar orasidagi qisqa tutashishi, yakorni massa bilan qisqa tutashishi, yakor sim chulg'amlarini uzulishi, tasmani bo'shashishi yoki uzulishlari kiradi.
Hozirgi vaqtda o'zgarmas tokda ishlaydigan generator va rele-sozlagichlar ham qo'llaniladi. Ularni taxislash yuklanish ostida va yuklanishsiz, generator ishlaganda tirsakli val aylanishlar sonini o'zgarishini me'yori bilan solishtirishdan iboratdir.
O'zgaruvchan tokli generator va rele sozlagichlarni tashxislashda uning hosil qilayotgan kuchlanishi kattaligi va holati tekshiriladi. Kuchlanish, hamma iste'molchilar ulanganda, 12V dan kam bo'lmasligi kerak. Normal ishlayotgan generatorda hosil bo'layotgan kuchlanish o'zgarishi 1-1,2V dan oshmaydi. Voltmetr yordamida generator ishlash jarayonini tekshirish juda qiyin, shuning uchun tekshiruv otselograf bilan birgalikda bajariladi.
Agarda generator umuman tok hosil qilmayotgan bo'lsa, u holda uyg'otish o'ramlarining sozligini, to'g'rilagichni yoki rele-sozlagichni tekshirish zarur.
O'zgaruvchan tok generatorida mexanik va elektr turkumidagi nosozliklar bo'lishi mumkin. Mexanik nosozlik: rotor valining yeyilishi, shponka uyasining kengayishi, podshipnikning yedirilishi va gayka rezbasining shikastlanishi va boshqalardan iborat. Ular razm solish va bo'laklarga ajratish yo'li bilan aniqlanadi. Ko'rsatilgan nosozliklar elektrotexnik va tokarlik ustaxonalarida bartaraf etiladi. Eng ko'p uchraydigan nosozliklar cho'tkaning yeyilib ketishi va uni ushlab turuvchi prujinaning elastikligini kamayishi hisoblanadi. Bu nosozliklar detallarni almashtirish yo'li bilan bartaraf etiladi.
NEKSIYA, TIKO va DAMAS rusumidagi avtomobillarda 12V-1.4A turidagi o'zgaruvchan tok generatorlari qo'llaniladi, ularga TXK ishlarini tashkil etish MDX da ishlab chiqilgan generatorlarnikidan unchalik farq qilmaydi.
Starterda ishlash jarayonida mexanik nosozliklar ko'proq uchraydi. Yedirilish natijasida starter shesternyasi va maxovik qo'shilmay qoladi. Bu nosozliklar, brikmalarda salt yurish ko'payib ketishi natijasida sodir bo'lishi ham mumkin. Undan tashqari sim chulg'amlarining uzilishi, qisqa tutashish, yakor qo'nimidagi bronza vtulkalarini yeyilishi, klemmalarning kuyishi va oksidlanib qolishi natijasida nosozliklar kelib chiqadi.
Neksiya va Espero avtomobillarida kontaktsiz tranzistorli o't oldirish tizimi qo'llaniladi, tizimdagi barcha jihozlarni tashxislash ishlari skaner yordamida bajariladi. Bunda o't oldirish momenti, svechalarga kelayotgan kuchlanish qiymati, xatto svechalar orasidagi tirqishnining me'yoridaligini tekshirish mumkin.
|
| |