QARSHILIK TERMOMETRLARI - Mavzu: Temperaturani o’lchash Reja

|
Mavzu: Temperaturani o’lchash Reja
|
bet | 6/9 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #261566 |
Bog'liq Mavzu Temperaturani o’lchash RejaQARSHILIK TERMOMETRLARI.
Temperaturani past chegaralarda o'lchashda keng qo'llaniladigan termo- o'lchov absobi qarshilik termometri hisoblanadi. Bu termometrlarni markazlashtirilgan holda, masofadan turib ko'p nuqtalarda temperaturani o'lchashi asosiy o'rin tutadi (boshqalardan farq qiladi). Qarshilik termometrlari yordamida temperaturani o'lchash temperatura o'zgarishi bilan o'tkazgichlar va yarim o'tkazgichlar qarshiligining o'zgarish xususiyatiga asoslangan.
Termometming sezgir elementlarini tayyorlash uchun platina va mis metallaridan foydalaniladi. Platinadan tayyorlangan termometrlar -200°C dan
+1100°C gacha, misdan tayyorlanganlari esa -50°C dan +200°C gacha chegarada temperaturalarni o'lchaydi.
Qarshilik termometri bilan birgalikda ishlatiladigan o'lchash komplekti quyidagi elementlardan iborat: qarshilik termometri, elektr ulash simlari, tok manbayi va o'lchash asbobi.
Bitta o'lchash asbobiga qayta ulagich yordamida bir nechta qarshilik termometrlarini ulash mumkin.
Qarshilik termometrlarini darajalash ular tayyorlangan materialni 00 C dagi qarshiligini o'lchash bilan amalga oshiriladi. Quyidagi daraja turlari mavjud:
Daraja turi 20 21 22 23 24
00 C dagi qarshiligi, Om 10 46 100 53 100
20, 21 va 22 — darajali qarshilik termometrlari uchun platinadan, 23, 24 — darajalisi uchun esa misdan foydalaniladi.
Termometrlarning darajalash jadvallarida keltirilgan turli temperaturalardagi elektr qarshiliklar quyidagi formulalar bo'yicha aniqlanadi:
platinadan tayyorlangan qarshilik termometrlari uchun:
,
agar – 200 °C ≤ t ≤ 0 0C bo'lsa;
, agar 00C ≤ t ≤ + 650 °C bo'lsa; (15)
misdan tayyorlangan qarshilik termometrlari uchun:
, agar -50°C ≤ t ≤ + 180°C bo'lsa; (16)
bu yerda: R0 - termometrning 0°C temperaturadagi qarshiligi,
Rt - termometrning t 0C temperaturadagi qarshiligi;
A, B, C - qiymatlari darajalash yo'li bilan, mos ravishda, kislorodning
(-182,97°C), suvning (100°C) va kumushning (444,6°C) qaynash temperaturalarida aniqlanadigan doimiy koeffitsiyentlar;
Α- misning elektr qarshiligi termik koeffitsiyenti.
A = 3,96847 · 10-3 1/grad;
V = -5,847 · 10-7 1/grad; S = -4,22 · 10-12 1/grad; α = 4,26 · 10-3 1/grad.
Platinali qarshilik termometr diametri 0,03...0,1 mm li simlardan tayyorlanadi. Platinaning qimmatbaho metalligi termometrning asosiy kamchiligi hisoblanadi. Misning afzallik tomonini esa narxining arzonligi va yuqori tozalik darajasiga ega bo'lgan juda ingichka sim olish imkoniyati borligi ko'rsatadi.
Sanoatda gazsimon suyuq moddalarning temperaturasini o'lchash uchun moslashgan (bir xillashtirilgan) konstruksiyali qarshilik termometrlari ishlab chiqariladi (9- rasmda qarshilik termometrining konstruktiv sxemasi keltirilgan). Termometr himoyalangan po'lat g'ilof 5 ichiga joylashtirilgan sezgir element 6, termometrni qotirish uchur xizmat qiladigan himoyalangan po'lat g'ilof 5 ga kavsharlangan rezbali shtutser 4 dan iborat. Armirlangan (armaturalangan) chinni trubkachalar 3 ichidan o'tgan simlar yordamida sezgir element bosh qism 1 da joylashtirilgan ulanmalar quduqchasi bilan birlashtiriladi (ulanadi).
7 – rasm. Qarshilik termometri.
|
| |