Fotoeffekt qonunlari - Namangan davlat universiteti fizika fakulteti fizika yo

|
Namangan davlat universiteti fizika fakulteti fizika yo
|
bet | 4/17 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,99 Mb. | | #238481 |
Bog'liq FOTOKUCHAYTIRGICHLAR MAVZUSINING MAZMUNI VA O‘TISH METODIKASI2. Fotoeffekt qonunlari: Fotoeffekt qonunlarini o’rganish eksperimenti 3-rasmda keltirilgan qurilmada amalga oshirildi.
Kvars oynacha orqali berilayotgan yorug’lik ta’sirida katoddan chiqayotgan elektronlar anod tomonga harakatlanadilar va zanjirda tok hosil bo’ladi va bu tokni gal’vanometr orqali qayd qilinadi. Dastlabki tadqiqotlarda bu hodisaning yoritilayotgan sirtning tozaligiga juda ko’p bog’liq ekanligi aniqlandi. Haqiqatan ham, tajribalar fototok kuchining elektrodlarga berilgan potensiallar farqiga bog’lanishi (ya’ni fototokning xarakteristikasi) 4-rasmdagi ko’rinishga ega ekanligi haqida dalolat beradi. Uncha katta bo’lmagan tezlashtiruvchi potensiallar farqi berilganda tok o’zgarmas qiymatga ega bo’ladi (to’yinish toki); ma’lum tormozlovchi (sekinlashtiruvchi) potensiallar farqi berilganda tokning qiymati nolga teng bo’lib qoladi.
Fototokning to’yinishga intilishini A.G.Stoletov ham ko’rsatib o’tgan edi. Puxta o’tkazilgan o’lchashlar natijasida fotoeffektning quyidagi to’rtta qonuni aniqlangan:
1. Muayyan fotokatodga tushayotgan yorug’likning spektral tarkibi o’zgarmas bo’lsa, fototokning to’yinishi qiymati yorug’lik oqimiga to’g’ri proporsional.
2. Elektron qabul qiladigan energiya na tushayotgan yorug’likning intensivligiga, na yoritilayotgan moddaning tabiatiga, na uning temperaturasiga bog’liq emas; bu energiya tushayotgan monoxromatik yorug’likning chastotasigagina bog’liq bo’lib, chastota ortishi bilan ortib boradi.
3. Har bir fotokatod uchun biror «qizil chegara» mavjud bo’lib, undan kattaroq to’lqin uzunlikli yorug’lik ta’sirida fotoeffekt vujudga kelmaydi. ning qiymati yorug’lik intensivligiga mutlaqo bog’liq emas, u faqat fotokatod materialining kimyoviy tabiatiga va sirtining holatiga bog’liq.
4. Yorug’likning fotokatodga tushishi bilan fotoelektronlarning hosil bo’lishi orasida sezilarli vaqt o’tmaydi.
Fotoeffektga oid 1-qonunni hamda fotoeffekt hodisasining yuzaga kelishini to’lqin nazariyasi asosida tushuntirish mumkin. Lekin to’lqin nazariya 2-, 3- va 4-qonunlarni tushuntirishda qiyinchilikka duch keladi. Stoletov tajribasida metalni monoxromatik yorug’lik bilan nurlantirilganda fototokning elektrodlar orasidagi potensiallar farqiga bog’liqligini (bunday bog’liqlikni fototokning vol’t-amper xarakteristikasi deb ataladi, (3-rasm) o’rganib, quyidagilar aniqlandi: 1) fototok nafaqat =0 da, balki <0 da ham vujudga keladi; 2) fototok ayni metall uchun juda aniq bo’lgan potensiallar farqining tormozlovchi (sekinlashtiruvchi) potensial deyiluvchi qiymatigacha noldan farqli bo’ladi; 3) tormozlovchi potensialning kattaligi tushayotgan yorug’lik intensivligiga bog’liqmas; 4) tormozlovchi potensialning absolyut qiymati kamayishi bilan fototok o’sadi; 5) o’sishi bilan fototok o’sadi va ning qandaydir (to’yinish toki deyiluvchi) ma’lum bir qiymatidan fototok doimiy bo’lib qoladi; 6) to’yinish tokining kattaligi tushayotgan yorug’lik intensivligining oshishi bilan o’sadi; 7) tormozlovchi potensial kattaligi tushayotgan yorug’lik chastotasiga bog’liq; 8) yorug’lik ta’sirida ajratib olingan elektronlarning tezligi yorug’lik intensivligiga emas, balki faqat uning chastotasiga bog’liqdir.
0>
|
| |