Superkompüterlər və klasterlər

Superkompüterlər və klasterlər
―Superkompüter‖ sözü, adətən, elmi-fantastik filmlərdə ―elektron beyin‖ adlandırılan nəhəng otaqlarda yerləşdirilən mürəkkəb hesablayıcı qurğu təsəvvürdə canlanır. Çünki ilk superkompüterlər həqiqətən çox iriölçülü idi. Mikroelektronika və nanotexnologiya sahələrindəki uğurlar superkompüterləri orta ölçülü biq otağa yerləşən bir-neçə ―şkafa‖ çevirdi. Müasir superkompüter 1 saniyədə bir-neçə milyard sürüşən vergüllü əməliyyat icra edə bilir. Superkompüter çoxprosessorlu və (və ya) ümumi yaddaşlı və ümumi xarıcı qurğulara malik çoxmaşınlı kompleksdir. Superkompüter termini XX əsrin 60-cı illərinin sonlarında Livermor laboratoriyasının əməkdaşları D.Mişel və S.Fernbaç tərəfindən işlədilsə də, 1920-ci ildə Nyu York qəzetlərindən birində ―superhesablamalar‖ barədə məlumat dərc edilmişdi. ―Superkompüter‖ termini ümumi leksikona Seymur Krey tərəfindən daxil edildi. Krey tərəfindən işlənib hazırlanmış hesablayıcı maşınlar ABŞ-da 60-cı illərin ortalarından 1996-cı ilədək hökumət idarələrində, sənaye müəssisələrində və elmi idarələrdə əsas hesablayıcı vasitə kimi geniş istifadə edilirdi. Bu gün də Krey kompüterləri superkompüter texnikası içərisində özünə layiqli yer tutur. 70-ci illərdəki superkompüterlərin əksəriyyəi vektor prosessorları ilə təchiz edilmişdi. 80-ci illərin başlanğıcı və ortalarında paralel işləyən azsaylı (4-dən 16-ya qədər) vektor prosessorları praktiki olaraq superkompüter üçün standart layihə həllinə çevrildi. Tipik vektor kompüterinin tərkibinə tamədədli hesablayıcı olan skalyar prosessor, sürüşən vergüllü ədədlərin toplanması və vurulması üzrə funksional bloklar, vektor prosessoru və ümumi
yaddaş daxildir. Bu kompüterlər ―bölünən58 yaddaş – bir idarəetmə axını – çoxsaylı
verilənlər axılanları‖59 texnologiyası ilə qurulmuşdur. 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəli superkompüterlərin verilənlərin vektor-konveyer emalına əsaslanan magistral istiqamətli inkişafının paralel birləşdirilmiş çoxsaylı və olduqca çoxsaylı skalyar prosessorlarla əvəzlənməsi ilə xarakterizə olundu. Kütləvi-paralel sistemlər yüzlər və minlərlə ayrı-ayrı prosessor elementlərini özlərində birləşdirirdi. Kütləvi-paralel kompüterlərin əksəriyyəti RİSC60 arxitekturalı güclü prosessorlar əsasında61 yaradılırdı.
58 müştərək istifadə edilən
59 "Shared Memory - Single Instruction - Multi Data"
60 Reduced Instruction Set Computer
Mikroprosessorların seriyalı istehsalı həm tələbat və imkandan asılı olaraq kompüterin gücünü çevik şəkildə dəyişməyə, həm də kompüter istehsalını əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşdırmağa imkan verdi. Bu sinif superkompüterlərə nümunə olaraq Intel Paraqon, IBM SP, Cray T3D/T3E və bir sıra başqaları göstərilə bilər. 2002-ci ilin noyabrında Cray Inc. firması 52,4 Tflops62 və 65,5 Tbaytlıq OYQ63 kimi xarakteristikalara malik olan Cray X1 layihəsi barədə xəbər yaydı. Bu maşının ilk qiyməti 2,5 milyon dollardan başlanırdı. Bu komplekslə dərhal İspaniya meteoroloji mərkəzi maraqlandı. Həmin vaxt Top 500 siyahısı (http://www.top500.org) nəşr edildi ki, bu siyahıya da rəsmi olaraq maksimal məhsuldarlıq nümayiş etdirən hesablayıcı sistemlər daxil edilmişdi. Siyahıya ―Yerin kompüter modeli‖64 adlı Yapon mərkəzi və NEC tərəfindən yaradılmış
35,86 Tflops nəticə göstərmiş 5120 prosessorlu eyniadlı65 hesablayıcı kompleks başçılıq
edirdi. Siyahıda 2-ci və 4-cü yerləri xeyli zəif66 olan ASCI layihələri tuturdu. Bu maşınlar67 Los-Alamada yerləşən nüvə tədqiqatları laboratoriyasında bu gün də istifadə edilir.
Cray Inc. şirkəti son 10 il ərzində petaflopsluq68 həddi fəth etməyi hədəfə almışdır. Yaponlar da son 10 ili hədəfləmişlər. Tokioda GRAPE layihəsi69 çərçivəsində GRAPE-6 modeli hazırlanır. Bu maşın 12 klasterdən və 2048 prosessordan yığılmış və 2,889 Tflops70 məhsuldarlıq nümayiş etdirir.
Perspektivdə GRAPE layihəsinə 20 min prosessor qoşulacaq və bu, cəmi 10 milyon dollara başa gələcəkdir. Lakin rekord xarakteristikalı unikal layihələr, adətən, kütləvi istehsalda olan və biznesdə geniş tətbiq edilən sistemlərlə müqayisədə xeyli baha olur.
Şəbəkə texnologiyaları sahəsindəki tərəqqi öz sözünü dedi: kommunikasiya texnologiyalarına əsaslanan ucuz, lakin səmərəli layihələr meydana çıxdı. Bu, klasterli hesablayıcı sistemlərin yaranması üçün ilkin şərt oldu. Nəticədə hesablayıcı proseslərin
61 Power PC və ya PA-RİSC kimi
62 Flops – ingiliscə Floating Point sözlərindən yaradılmış, sürüşən nöqtə ilə hesablama mənası verir. Tflops – Tera flops deməkdir.
63 OYQ – operativ yaddaş qurğusu
64 Earth Simulator
65 ―Yerin kompüter modeli‖
66 7,7; 7,7 və 7,2 Tflops
67 Hewlet-Packard firması tərəfindən istehsal edilmiş ilk iki super kompüterin hər birində 4096, IBM firmasının maşınlarının hər birində isə 8192 prosessor qurulmuşdu.
68 Petaflops - 1 saniyədə 1000 trilyon sürüşən vergüllü əməliyyat
69 http://grape.astron.s.u-tokyo.ac.jp/grape/
70 Halbuki bu maşının potensial imkanı 64 Tflopsdur
34
kütləvi paralelizmi71 ilə seçilən kompüterlərin inkişafı istiqamət-lərindən biri yaranmış oldu.
Hesablayıcı klaster – iri hesablama məsələsinin həlli üçün müəyyən şəbəkə çərçivəsində birləşdirilmiş kompüterlər məcmusudur. Şəbəkə düyünü olaraq 1 prosessorlu kompüterlər, 2 və ya 4 prosessorlu SMP-serverlər72 işlədilir. Hər bir şəbəkə düyünü özünün ƏS nüsxəsinin idarəsi altında işləyir. Bu məqsəd üçün, adətən, Linux, NT, Solaris və s. kimi standart ƏS-lər tətbiq edilir.
Hesablayıcı klaster dedikdə, həm 10 Mbaytlıq Ethernet şəbəkəsində birləşdirilmiş 2 kompüter, həm də Alpha prosessorları bazasında qurulmuş, paralel proqram əlavələrinin dəstəklənməsi üçün istifadə edilən yüksək sürətli Myrinet, idarəetmə məqsədi ilə yaradılan Giqabit Ethernet və xidməti məqsədlər üçün yaradılan Fast Ethernet şəbəkələri ilə əlaqələndirilmiş minlərlə işçi stansiyanı birləşdirən iri bir layihə çərçivəsində fəaliyyət göstərən geniş miqyaslı hesablayıcı sistem nəzərdə tutula bilər. Şəbəkə düyünlərinin tərkibi və gücü hətta bir klaster çərçivəsində fərqli ola bilər. Bu, lazımi gücdə genişmiqyaslı heterogen (bircins olmayan) sistemlər yaratmağa imkan verir. Konkret kommunikasiya mühitinin seçilməsi bir sıra amillərlə: həll edilən məsələlərin xüsusiyyətləri ilə, klasterin sonrakı genişləndirilməsi üçün əlçatan maliyyələşdirmə ilə və
s. təyin edilir. Hesablayıcı klasterin konfiqurasiyasına ixtisaslaşdırılmış kompüterlər, məsələn, İnternet vasitəsilə klasterə məsafədən müraciət edə bilən fayl-server daxil edilə bilər. Müasir bazara hazır klaster layihələri təklif edənlərin sayı elə də çox deyildir. Bu, ilk növbədə, komplektləşddiricilərin əlçatanlığı ilə, sistemlərin qurulmasının asanlığı ilə, daha çox azad yayılan proqram təminatına istinadetmə ilə, klaster texnologiyalarının köməyi ilə həll edilən məsələlərin unikallığı ilə əlaqədardır. Bazara məhsul çıxaran daha çox tanınmış layihələşdiricilərdən: SGI, VALinux və Scali Computer misal göstərilə bilər.
2000-ci ilin yayında ABŞ-da, Kornell universiteti klaster texnologiyaları üzrə Konsorsium73 təsis etdi. Həmin konsorsiumun əsas məqsədi klaster texnologiyaları sahəsində əlaqələndirmə işləri aparmaqdan ibarətdir. Konsorsiumun infrastrukturunu təmin edən aparıcı şirkətlər olan Dell, Intel və Microsoft kompüter avadanlıqları və proqram təminatı üzrə iri istehsalçılara çevrildilər. Konsorsiumun digər üzvləri sırasında
71 Massively Parallel Processing - MPP
72 Symmetric Multi Processor
Arqonn milli laboratoriyasını, Nyu-York, Kornell və Kolumbiya universitetlərini, Compaq, Giqanet, IBM, Kuck & Associates və s. şirkətləri göstərmək olar.
Rusiyada hazırlanmış layihələr içərində Sankt-Peterburq universitetində Fast Ethernet texnologiyası74 bazasında reallaşdırılmış klasterlər vahid sərbəst tədris sinfi kimi istifadə edilən hesablayıcı müəssisədə iri elmi-tədqiqat məsələləri həll edilir. Samara elmi mərkəzində heterogen hesablayıcı klaster yaratmaq yolu seçilmişdir. Bu klaster Alpha və Pentium III prosessorları bazasında qurulmuş kompüterlərə əsaslanır. Sankt-Peterburq Texniki universitetində Alpha prosessorları və Myrinet şəbəkəsi əsasında klaster yaradılır. Bu klasterdəki hesablayıcı düyünlərdə lokal disklərdən istifadə edilmir. Ufa dövlət aviasiya texniki universitetində 12 Alpha-stansiya və Fast Ethernet və OS Linux şəbəkələri75 bazasında klaster layihələşdirilir. Superkompüter və klaster texnologiyaları ilk olaraq elmi tələbatın ödənməsi üçün, yəni, nəhəng hesablayıcı güc tələb edən fundamental və tətbiqi fizika, mexanika, astronomiya, meteorologiya, materiallar müqaviməti və s məsələlərinin həlli üçün inkişaf etdirilirdi.
Bu məhsuldarlıq idarə edilən mürəkkəb sistemlərin (təyyarələrin, raketlərin, kosmik stansiyaların) layihələşdirilməsində, verilmiş xassələrə malik sintetik dərmanların yaradılmasında, gen mühəndisliyində, hava və təbiət kataklizmalarının proqnozlaşdırılmasında, atom elektrik stansiyalarının səmərəliliyinin və etibarlılığının yüksəldilməsində, makroiqtisadi effektlərin və bir çox başqa məsələlərin həllində əvəzedilməzdir.
|