Şək.5.13.Paralel təsirlənən mühərrikin sxemi

Şək.5.13.Paralel təsirlənən mühərrikin sxemi
PA1
PA2
PA3
PV
M1
M2
Q1
Q2
RR
A
A
V
A
RR
t
RR
t
RR
iş
106
reostatı vasitəsilə mühərrikin nominal fırlanma tezliyi
müəyyənləşdirilir. Bu rejimə uyğun gələn təsirlənmə cərə-
yanı nominal cərəyan adlanır. Tormozlayıcı momenti ya-
vaş-yavaş 0 qədər azaldaraq işçi xarakteristikaları çıxarır-
lar. Alınmış qiymətlər cədvəl 5.4-də qeyd edirlər.
Cədvəl 5.4
Təcrübə qiymətləri
Hesabat qiymətləri
I
a,
A
I
T,
A
n,
dəq
-1
I
tor,
A
ω,
rad/san
M,
Nm
P
1
,
Vt
P
2
,
Vt
η,
%
Mühərrikə verilən elektrik gücü
P
1
, mühərrikin valın-
dakı
P
2
gücü və FİƏ
η
aşağıda göstərilən düsturlarla hesab-
lanır:
;
)
(
1
T
a
I
I
U
P
+
=
;
2
M
P
=
.
/
1
2
P
P
=
Bucaq sürəti
ω
= 2π
n
/60
M = f(I
torm
)
asılılığından mo-
menti təyin edirlər. Alınmış qiymətlərə görə mühərrikin iş-
çi xarakteristikalarını
I
a
,
n
,
M, P
1
,
η
=
f(P
2
)
qururlar.
η
=
f(P
2
)
asılılığı mühərrikin sürət xarakteristikası adlanır.
M
=
f(P
2
)
asılılığı isə mühərrikin moment xarakteristikası
adlanır.
Tənzimlənmə xarakteristikası
I
T
=
f(M)
(
U = const
və
n
=
const
) aşağıdakı ardıcıllıqla çıxarılır. Əvvəlcə mühər-
rik yüksüz işə salınır sonra reostat vasitəsilə onun nominal
fırlanma tezliyi müəyyənləşdirilir. Sonra tormozlayıcı qur-
ğu vasitəsilə mühərrikin momenti artırılır və eyni zamanda
RR
T
reostatı vasitəsilə mühərrikin təsirlənmə cərəyanı tən-
zimləməklə fırlanma tezliyi
n
sabit saxlanılır.
Təcrübədən alınan qiymətlər cədvəl 5.5 qeyd edilir və
qiymətlərə əsasən
I
T
=
f(M)
qrafiki asılılığını qururlar.
107
Təcrübə prosesini diqqətlə izləmək lazımdır ki, lövbər
cərəyanı nominal qiymətini keçməsin.
Cədvəl 5.5
Təcrübə qiymətləri
Hesabat qiymətləri
n, dəq
-1
I
T,
A
I
a,
A
I
tor,
A
M,Nm
Δ
I
T,
A
burada Δ
I
T
=
I
tor
–
I
T
.
Təcrübə prosesini diqqətlə izləmək lazımdır ki, lövbər
cərəyanı nominal qiymətini keçməsin.
Təsirlənmə xarakteristikasını
I
a
,
n
=
f(U)
sabit mo-
mentdə
M = const
və
I
T
=
I
Tnom
olduqda almaq üçün mühər-
rikin valında
0,75 M
nom
bərabər tormozlayıcı moment
RR
iş
reostatının müqavimətini dəyişməklə tormozlayıcı moment
sabit saxlamaqla yavaş-yavaş lövbərin gərginliyini pillə-
lərlə (10
V
) aşağı salırlar.
Təcrübəni o vaxta qədər davam edirlər ki, tormozlayıcı
momenti sabit saxlamaq mümkün olsun. Ölçmələrin nəti-
cələri cədvəl 5.6 qeyd edilirlər.
Cədvəl 5.6
Təcrübə qiymətləri
Hesabat qiymətləri
U, V
n, dəq
-1
I
T,
A
I
a,
A
M,Nm
P
2
, Vt
Faydalı iş əmsalını ayrı-ayrı itkilər metodu ilə təyin
edirlər.
1
1
2
1
P
P
P
P
−
=
=
,
burada
P
1
=U
(
I
0
+
I
T
) -şəbəkə tərəfindən mühərrikə ötürülən
elektrik gücü.
ΣΔ
P
= Δ
P
T
+ Δ
P
el
+Δ
P
M
+Δ
P
mex
+Δ
P
əl
burada Δ
P
T
=
UI
T
- təsirlənməyə sərf olunan güc itkisi;
108
F
a
el
U
R
I
P
+
=
2
0
burada
C
t
R
R
a
a
0
75
)
75
(
004
,
0
1
−
−
+
=
işçi hesabat temperaturuna
gətirilmiş lövbər dolağının müqaviməti;
V
U
F
7
,
2
2
,
0
=
−
bir
cüt fırçanın altında yaranan gərginlik itkisi;
y
mtx
M
UI
P
P
+
,
burada
I
y
-mühərrikin yüksüz işləmə rejimindəki lövbər cərəyanı
(təcrübədən götürülür);
nom
UI
P
01
,
0
=
яя
-lövbərin nominal
cərəyanında yaranan əlavə itkilər;
ümumi halda
2
)
/
(
01
,
0
nom
a
nom
I
I
UI
P
=
яl
.
Verilmiş proqrama uyğun işin hesabatını hazırlayırlar.
109
İKİNCİ BÖLMƏ
TRANSFORMATORLAR
FƏSİL 6
TRANSFORMATORLAR HAQQINDA ÜMUMİ
MƏLUMATLAR
6.1. Transformatorların təyinatı və tətbiq sahələri
Transformator eyni tezlikdə bir gərginlikli dəyişən cərə-
yanı başqa gərginlikli dəyişən cərəyana elektromaqnit in-
duksiyası vasitəsilə çevirən statik elektromaqnit aparatdır.
Transformatorların təyinatı.
Transformator vasitəsilə
gərginlik artırılır və ya azaldılır, fazaların sayı və bir çox
hallarda isə dəyişən cərəyanın tezliyi dəyişdirilir . Elektrik
siqnallarının bir dolaqdan digərinə qarşılıqlı induksiya va-
sitəsilə ötürülməsinin mümkünlüyü
1831- ci ildə Faradey
tərəfindən kəşf edilmişdir (polad nüvəyə sarınmış dolaqla-
rın birində cərəyan dəyişən zaman digər dolaqda elektrik
hərəkət qüvvəsinin, induksiyalanması). Lakin praktiki iş-
ləyən ilk transformatoru məşhur ixtiraçı P.N. Yabloçkov və
İ.F. Usagin birlikdə 1876-cı ildə yaratmışlar. Bu açıq maq-
nit keçiricili birfazalı iki dolaqlı transformator idi. Bundan
sonra qapalı maqnit keçiricili bir neçə birfazalı konstruksi-
yalı transformatorlar Macarıstan elektrotexnikləri O.Blati,
M.Deri və K.Spernovski tərəfindən yaradılmışdır. Trans-
formatorqayırmanın və eləcədə elektromaşınqayırmanın
sonrakı inkişafında prof. A.Q. Stoletovun poladın maqnit
xassələrinin tədqiqi və maqnit dövrələrinin hesabatı istiqa-
mətində apardığı elmi-tədqiqat işlərinin böyük rolu olmuş-
dur. İlk üçfazalı elektrik maşınlarının və transformatorların
yaradıcısı üçfazalı və çoxfazalı dəyişən cərəyan sisteminin
nəzəriyyəsini işləmiş M.O.Dolivo-Dobrovolski olmuşdur.
1891-ci ildə o, çubuqlarının hər üçü bir müstəvidə yerləşən
müasir üçfazalı ikidolaqlı transformatoru ixtira etmişdir.
Bu ixtiradan sonra transformatorlar geniş surətdə inkişaf
etməyə başladı. E.Arnold və M.Vidmor əsərlərində trans-
110
formatorun nəzəriyyəsinin əsas müddəalarını işləmişlər.
Transformator nəzəriyyəsinin inkişaf etməsində və onun
konstruksiyasının təkmilləşdirilməsində Q.N.Petrovun, A.
İ.Voldekin, M.İ.Kostenkonun, A.V.Sapojnikovun, A.V.
Trambisskinin, V.V. Korisskinin və s. alimlərin əsərləri bö-
yük rol oynamışdır.
|