nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-XATMA. FAOLIYATNI BAHOLANISH VA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING ISHONCHLIGI

|
-XATMA. FAOLIYATNI BAHOLANISH VA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING ISHONCHLIGIBog'liq 624279a108ac5748110642 (1)1-XATMA. FAOLIYATNI BAHOLANISH VA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING ISHONCHLIGI
3-JADVAL. TOMONIDAN TAYRLANGAN NAJALIYAT VA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING BAHOLANISHI.
Bantaeng
3.10
Trenggalek
UO
CC
3.03
2.92
TUMAN
UO
1.75
B
3.13
CC
3.19
CC
QO
BAHOLASH NATIJASI
Pemalang
UO
B
Sumbava
UO
B
UO
UO
Bireuen
3.05
Bener Meriya
AUDIT NATIJALARI HISOBOT 5
UO
2.91
3.18
2.89
B
Lombok Timur
2.73
Pangkep
Pasitan
CC
LPPDc7
B
UO
SAKIPb6
UO
Pekalongan
BB
B
UO
B
UO
3.02
2.87
Brebes
UO
Lombok Utara
Bima
Mahalliy hokimiyat organlari faoliyati to'g'risidagi hisobot (LPPD) Hukumatning 6-sonli qaroriga muvofiq EKPPD uchun asosiy material sifatida moliyaviy yil
tugaganidan keyin uch oydan kechiktirmay barcha OPDlar tomonidan mahalliy boshqaruvni amalga oshirish to'g'risidagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. 2008 yil
“Mahalliy boshqaruv tizimini baholash bo'yicha qo'llanma”. Baholash uchun ma'lumotnoma: qanchalik baland bo'lsa, shuncha yaxshi.
Baholash uchun havola: BB: 70–80; B: 60–70; CC: 50–60.
Manba: Ma'muriy va byurokratik islohotlar vazirligining hisobotlari, Davlat taftish kengashining xulosasi va Ichki ishlar vazirligining audit natijalari.
Baholash uchun ma'lumotnoma: UO = Noma'lum fikr; QO = Malakali fikr.
Davlat moliyasini boshqarish muammolari
Davlat moliyasini boshqarish muammolari: 15 ta tumanda byudjet cheklovlari tahlilidan olingan saboqlar
12-sahifa
Audit hisoboti va vakolatli vazirliklar tomonidan mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatiga oid
hisobotlarni baholash vaqti-vaqti bilan bir-biridan farq qiladi va ular bir-biriga mos kelmasligi mumkin.
Davlat Taftish Kengashi davlat mablag'larini boshqarish va ulardan foydalanishni nazorat qilish bo'yicha o'z
vakolatlarini amalga oshiradi ("Davlat moliyasi to'g'risida" gi 2003 yil 17-sonli Qonun), bu esa hukumat resurslarini
boshqarishni yaxshilashga yordam beradi. Shu bilan birga, submilliy hukumatning ijobiy moliyaviy hisobotlari
bo‘yicha audit natijalari to‘g‘risidagi hisobot natijalari tumanni davlat muassasasi faoliyati bo‘yicha hisobdorlik
tizimini (SAKIP) va mahalliy hokimiyat faoliyati to‘g‘risidagi hisobotni (LPPD) baholashda yaxshi natijalarga
erishishi shart emas va aksincha. salbiy hisobotlar uchun (3-jadvalga qarang).
6
Machine Translated by Google
|
| |
–2018-yillarda 15 ta tumanda taÿlimga sarflangan mablagÿlar hajmi mutlaq maÿnoda oshdi, lekin

18-chizma. SOG'LIQNI SOG'LIK XARAJATLARI ulushi, 15 TUMAN, 2014–2018
17-chizma. 15 TUMANDA TA'LIM XARAJATLARINING ulushi, 2014–2018
Bireuen
Utara
Meriya
Lombok
Bener
Bima Sumbawa Pangkep Bantaeng o'rtacha
Temur
Brebes Pemalang Pekalongan Pacitan Trenggalek Lumajang Bondowoso
Lombok
28-bet
2018
Davlat moliyasini boshqarish muammolari: 15 ta tumanda byudjet cheklovlari tahlilidan olingan saboqlar
Tarmoqlar byudjeti ijrosining muammolari
2018
2014 yil
2014 yil
25%
20%
30%
0%
30%
35%
10%
50%
13%
0%
17%
Manba: DJPK, Moliya vazirligi.
Manba: Moliya vazirligi.
Sog'liqni saqlash funktsiyalariga xarajatlar ham 2014 yildan 2018 yilgacha umumiy miqdor va nisbatlar
bo'yicha asosan o'sdi. Har bir tumanda sog'liqni saqlash xarajatlarini taqsimlash har xil va yildan-yilga o'zgarib
turadi. Milliy miqyosda sog'liqni saqlash xarajatlarining o'sishi tuman darajasida sog'liqni saqlash xarajatlarining
ko'payishi bilan bog'liq bo'lib, bu ijtimoiy ta'minot ma'muriy organi (BPJS) uchun ajratilgan mablag'ni o'z ichiga oladi.
Oÿrtacha 15 ta tumanda sogÿliqni saqlash xarajatlari 2014-yildagi 13 foizdan 2018-yilda 17 foizga oshgan.
Tumanlar
boÿyicha koÿrib chiqiladigan boÿlsa, eng katta oÿsish Bima tumanida sodir boÿlgan, bu yerda sogÿliqni saqlash
xarajatlari shu davrda toÿqqiz
baravarga oshgan, eng pasti esa — Bener Meriya tumanida 9% ga pasayish
kuzatilgan (18-chizmaga qarang).
Bener
Utara
Lombok
Bima Sumbawa Pangkep Bantaeng o'rtacha
Bireuen Brebes PemalangPekalongan Pacitan Trenggalek Lumajang Bondowoso
Temur
Meriya
Lombok
Machine Translated by Google
-rasm. Amerika oq kapalagi – Hyphantria cunea Drury

105-rasm. Amerika oq kapalagi – Hyphantria cunea Drury.: 1-erkak
imagosi; 2-urg’ochi imagosi; 3- 4- 5-qurti; 6-pilla; 7-g’umbagi; 8-g’umbakning
orqasi; 9-urg’ochisining gentaliysi; 10 –erkagining gentaliysi.
O’zbekistonga transport vositalaridagi yuk bilan zararkunan da kelib
qolmasligi uchun aeroportlarda, temir yo’llarda, bojxonalarda karantin
inspektorlari sinchiklab tekshiradilar. Oq kapalak tarqalgan joylarda xazonni yo’q
qilish va zararkunanda tushgan yerlarni kuzda shudgorlab qo’yish kerak.
Amerika oq kapalagiga qarshi kurashish uchun asosiy chora-zararkunanda
tushgan yerlarni mikrobiopreparatlar bilan ishlov beriladi.Entobakterin 3 kg/ga,
bitoksibasillin 2 kg/ga, dendrobasillin 3 kg / ga, lepidosid 1 kg / ga, dipel 0,5 kg /
ga. Zararkunandalar qurtlari ko’ringandan boshlab daraxt tanalari po’stloqlari va
299
shoxlari xlorofos yoki metofos, hamda fazolon yoki fosfomid preparatlari
purkaladi. Biologik kurashda dendrobasillin, entobakterin suspenzilari sepiladi.
Bulardan tashqari hozirgi paytda virus preparatlari bilan qarshi kurash yo’llari
ham sinovda tekshirib qurilmoqda (A.V.Voronkov va bosh., 1986).
Amerika oq kapalagi ikkinchi jahon urushi vaqtida Yevropaga Shimoliy
Amerikadan olib kelingan 200 dan ortiq daraxt va buta turlarini zararlaydi.
jumladan olma, nok, olxo’ri, olcha, gilos, behi, yong’oq bo’zina, ryabina (chetan),
zarang, lipa va boshqa yaproq bargli daraxt va butalarga jiddiy zarar keltiradi.
Shamol, suv va transport (ekish materiallari bilan) orqali uzoq masofalarga
tarqalmoqda. Bu zararkunanda har xil iqlim sharoitiga moslashuvchan bo’lib
deyarli hamma joylarga tarqalmokda.
Tengsiz ipak qurti – Ocneria dispar L. Zararkunandaning qurtlari mevali
va o’rmon daraxtlarini zararlaydi, asosan dubni barglari bilan oziqlanadi hamda
tutning barglarini ham yeb ship-shiydon qilib qo’yadi. Bular Yevropaning janub
tomonida Perm, Kavkaz, Sibir, Uzoq sharq, O’rta Osiyo, Xitoy, Koreya va
Yaponiyalarda keng tarqalgan.
Hasharotning kapalagi erkak va urg’ochilari bir birlaridan keskin farq qiladi,
shuning uchun ham tengsiz ipak qurti deb ataladi. Ularning erkaklari qanotlarini
yozganda 35-45 mm bo’lsa urg’ochilarini qanotlari 65-75 mm keladi.
Urg’ochi kapalaklarning oldingi, qanotlarida 3-4 ta qoramtir kundalang
chiziqlar bo’lib, orqa qanotlari oq-sarg’ish, qorin qismi juda yo’g’on quyuq
qo’ng’ir jigarrang tukchalar bilan qoplangan. Erkaklarning oldingi qanotlari to’q
kulrang ko’ndalanggiga zigzaksimon ketgan chiziqlari bor.
Tuxumlari yirik 1-1,2 mm kattalikda, 250-600 tadan to’p qilib turli
daraxtlarning tanasiga qo’yadi, tuxumlari qo’ng’ir sarg’ish tuklar bilan qoplangan
bo’ladi.
Qurtlari 60-80 mm qo’ng’ir kulrang bo’lib uzinasiga ketgan ingichka sariq
chiziqchasi bo’ladi. Uning har bir segmentini tepasida 2 ta sungalcha, birinchi
sigmentdan beshinchi segmentgacha kulrang qolganlari esa qizil. G’umbaklari
18-37 mm kattalikda qung’ir-qizil rangda bo’ladi.
|
Amerika oq kapalagi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
Tarixiy usullari - bet 3

70
22.
Mamatisakov, J., Abduqaxxorov, L., & Shaydiyev, H. (2022). Historical
development of tourism and geographical aspects of its research.
Scientific impulse
,
1
(4), 379-
385.
23.
Mamatisakov, J. J., Qahhorova, M. M., & Mo’Minova, S. I. (2022). MAKTAB
GEOGRAFIYA TA’LIMIDA FOYDALANILADIGAN MATEMATIK FORMULALAR
TAVSIFI.
Academic research in educational sciences
,
3
(10), 153-161.
24.
Muhitdinov, I. I. O. G. L. (2021). SO ‘X daryosi oqimining shakllanishida
gidrometeorologik omillarning roli.
Academic research in educational sciences
,
2
(7), 286-290.
25.
Ахмадалиев, Ю. И., Маматисаков, Ж., & Мухитдинов, И. (2022).
НЕОБХОДИМОСТЬ СОВМЕСТНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ И ОХРАНА ПРИРОДНЫХ
РЕСУРСОВ ПРИГРАНИЧНЫХ ТЕРРИТОРИЙ.
Scientific Impulse
,
1
(3), 732-738.
26.
Mamatisakov, J. J. O. G. L., Abduqaxxorov, L. S. O. G. L., Rahmatjonov, A. A. O.
G. L., & Vahobjonov, A. A. O. G. L. (2021). Regional Aspects Of Development Of Tourist
Routes.
Scientific progress
,
2
(8), 57-60.
27.
Gayratovich, M. E., Jahongir, M., & Musajonovna, A. F. (2022).
SPELEOTOURISTIC POSSIBILITIES OF FERGANA VALLEY.
Scientific Impulse
,
1
(4), 66-
70.
28.
Mamatisakov, J. (2022). 1 Òzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) 2 Ziyo.
uz (sayti).
Scientific Impulse
,
1
(2), 587-590.
29.
Махкамов, Э. Г., & Маматисаков, Ж. (2021). РЕКРЕАЦИЯ ВА ТУРИЗМ
ОБЪЕКТЛАРИНИ
ҲУДУДИЙ
ЖОЙЛАШТИРИШНИНГ
ГЕОГРАФИК
ЖИҲАТЛАРИ.
ГЕОГРАФИЯ: ПРИРОДА И ОБЩЕСТВО
,
2
(1).
30.
Mamatisakov,
J.
(2022).
IMPROVING
STUDENTS'GEOLOGICAL
KNOWLEDGE BY SCHOOL GEOGRAPHY EDUCATION.
Academic research in educational
sciences
,
3
(10), 88-94.
31. Ilhomjon Ihtiyorjon O‘G‘Li Muhitdinov, & Jahongirmirzo Jamoliddin O’G’Li
Mamatisakov (2021). FARG‘ONA VODIYSINING JANUBIY QISMI GIDROGRAFIYASI.
Scientific progress, 2 (3), 975-980.
32.
Mamatisakov, J., Egamberdi, B., & Dostonbek, M. (2022). TERRITORIAL
ASPECTS OF THE DISTRIBUTION OF ETHNOOYCONYMS OF FERGANA
REGION.
Scientific Impulse
,
1
(2), 591-595.
33.
Ismoilovich, A. Y., & Erkinovich, M. A. (2022). THE USE OF HYDRONICS IN
THE STUDY OF CHANGES OCCURRING IN THE PROCESS OF WATER
USE.
PEDAGOGS jurnali
,
10
(1), 148-154.
34. О. И. Абдуганиев, & А. Мадрахимов (2022). МУҲОФАЗА ЭТИЛАДИГАН
ТАБИИЙ ҲУДУДЛАРНИНГ АСОСИЙ ТОИФАЛАРИ ВА ТАСНИФЛАРИ. Academic
research in educational sciences, 3 (10), 136-143.
35.
Gayratovich, M. E., Ablazbek, M., & Nematulloh, F. (2022). ISSUES OF
TOURISM DEVELOPMENT IN MOUNTAIN REGION.
Foydalanilgan adabiyotlar

69
4.
Ismoilovich, A. Y., & Abdulxakim o'g, F. N. M. (2022). Atmosfera xavosini
ifloslanishini oldini olishda tarixiy va xorijiy tajribadan foydalanish.
O'zbekistonda fanlararo
innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali
,
1
(10), 167-179.
5.
Ismoilovich, A. Y. (2022). Анклав ҳудудларда ер ресурсларидан
фойдаланишнинг амалий аҳамияти.
O'zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va ilmiy
tadqiqotlar jurnali
,
1
(10), 180-186.
6.
Аҳмадалиев, Ю. И., & Комилова, Н. Ў. (2020). Этноэкологик маданиятнинг
ҳудудий жиҳатлари.
7.
Аҳмадалиев, Ю. И., & Абдуғаниев, О. И. (2019). The value of geoecological
principles in the system of protected natural territories. In
Узбекистон ва Россияда география
фани: умумий муаммолар, ҳамкорлик салоҳияти ва истиқболи
(pp. 48-50).
8.
Ahmadaliyev, Y. I., & Mamadalievich, X. A. (2021). Geoecological and Farm
Stress Level (on the Example of Khojaabad District).
Academicia Globe: Inderscience
Research
,
2
(04), 169-174.
9.
Аҳмадалиев, Ю. И. (2018). Топонимика ва географик терминшунослик.
Ўқув
қўлланма.–Фарғона,“Poligraf Servis
,
44
.
10.
Ахмадалиев, Ю. И. (2015). НЕОБХОДИМОСТЬ ПРОБЛЕМНОГО
ПОДХОДА К ИССЛЕДОВАНИЮ ЗЕМЕЛЬНЫХ РЕСУРСОВ РЕГИОНА.
Актуальные
вопросы современной науки
,
3
, 24-28.
11.
Аҳмадалиев, Ю. И. (2022). Муроджон Насириллохон ўғли Мусаев. Андижон
вилоятида туризмни ривожлантиришда Хонобод туристик рекреацион зонасининг
ўрни.
Academic Research in Educational Sciences
,
3
(10).
12.
Аҳмадалиев,
Ю.
И.
(2009).
Фарғона
вилояти
топонимлари.
Фарғона:―Фарғона‖ нашриѐти
, 108-109.
13.
Аҳмадалиев, Ю. И., & Алимджанов, Н. Н. (2020). ЭКОЛОГИЧЕСКИЕ
АСПЕКТЫ ТРАДИЦИОННОГО ВОДОПОЛЬЗОВАНИЯ В ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЕ.
In
География: развитие науки и образования
(pp. 375-380).
14.
Ахмадалиев, Ю. И. (2015). Этноэкологическая культура населения
Ферганской долины в конце ХIХ и начале ХХ века.
Социально-экономическая география.
Вестник Ассоциации российских географов-обществоведов
, (4), 181-187.
15.
Охунов, Н. А. Ю., & Аҳмадалиев, Ю. (2010). Фарғона вилояти
ойконимларининг номланиш хусусиятлари.
16.
Аҳмадалиев, Ю. И., Абдувалиев, Ҳ. А., & Алимджанов, Н. Н. (2019).
ABOUT THE ETHOGEOGRAPHIC ROOTS OF PROBLEMS OF THE CONSUMING
WATER AND GROUND RESOURCE. In
Геоэкологические проблемы бассейна Аральского
моря: научные идеи, исследования, инновации. Сборник материалов Международной
научно-практической конференции
(pp. 107-111).
17.
Ахмадалиев,
Ю.
И.
(2015).
ЭТНОЭКОЛОГИЧЕСКИЕ
ОСНОВЫ
РАЦИОНАЛЬНОГО
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ВОДНЫХ
РЕСУРСОВ.
Tarixiy usullari - bet 4

Scientific Impulse
,
1
(4), 71-75.
36.
Vosiljonov,
A.
(2022).
Basic
theoretical
principles
of
corpus
linguistics.
Academicia Globe: Inderscience Research
,
3
(2), 1-3.
37.
Vosiljonov, A. (2022). Lingvistik tаdqiqоtlаrdа kоrpus о ‘rgаnish оbyеkti
sifаtidа.
Ijtimoiy fanlarda innovasiya onlayn ilmiy jurnali
,
2
(11), 176-182.
38.
Vosiljonov, a. (2022). Pragmalingvistika va uning tahliliy shakllanish
tarixi.
Science and innovation
,
1
(b8), 99-105.
39.
Vosiljonov, a. (2022). Pragmalinguistics and the history of its analytical
development.
Science and innovation
,
1
(8), 99-105.
40.
Vosiljonov, a., & isaqova, x. (2023). Effectiveness of mother tongue education in
the primary grades.
International journal of advanced research in education, technology and
management
,
2
(2).
71
41.
Dilshodbek o‘g‘li, R. S., & Boxodirjon o‘g‘li, v. A. (2022). Xorij psixologlarining
ishlarida shaxsning tadqiq etilishi.
Innovative developments and research in education
,
1
(12),
39-47.
|
Nazariy va amaliy ahamiyati

|
Nazariy va amaliy ahamiyati
|
bet | 3/7 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 28,22 Kb. | | #238832 |
Bog'liq Mavzuning dolzarbligiNazariy va amaliy ahamiyati
Mikroprotsessorlar uchun sinov dasturlari generatorlarini loyihalashni avtomatlashtirish usuli taklif etiladi. Taklif etilayotgan usul arxitektura jihatdan mustaqil avlod texnikasiga asoslangan bo'lib, uning qo'llanilishi uchun ma'lum bir mikroprotsessor arxitekturasiga ushbu me'morchilikning rasmiy spetsifikatsiyalarini tahlil qilish natijasida olingan ma'lumotlar qo'llaniladi. Tadqiqot natijalari test dasturlarini yaratish va norasmiy spetsifikatsiyalarni tahlil qilish asosida dasturiy vositalarni yaratishning arxitektura jihatdan mustaqil usullarini ishlab chiqish uchun asos bo'lib xizmat qilishi mumkin. Bundan tashqari, ushbu natijalar mikroprotsessorlarni loyihalash va tekshirish bo'yicha tadqiqot loyihalarida va o'quv kurslarida qo'llanilishi mumkin.
Taklif etilayotgan usul asosida MicroTESK dasturiy vositasi ishlab chiqildi, bu esa norasmiy spetsifikatsiyalar asosida mikroprotsessorlar uchun sinov dasturi generatorlarini loyihalashni avtomatlashtirish imkonini yaratadi. Ishlab chiqilgan vosita MIPS64, ARMv8, PowerPC va RISC-V arxitekturalari uchun sinov dasturi generatorlarini yaratish uchun ishlatilgan. MIPS64 va ARMv8 uchun sinov dasturi generatorlari mahalliy va xorijiy kompaniyalarda qo'llaniladi. Bundan tashqari, 10
Ushbu vosita boshqa mikroprotsessor arxitekturalarining keng doirasi uchun sinov dasturi generatorlarini yaratish uchun ishlatilishi mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi va usullari
Tadqiqot metodologiyasi kompilyator ta'limoti, formal til nazariyasi, avtomatizmlar nazariyasi, set teoremasi, grafik ta'limoti, algoritm ta'limoti va matematik mantiqka asoslangan.
Himoya qilinadigan tamoyillar
1. Norasmiy spetsifikatsiyalar asosida mikroprotsessorlar uchun sinov dasturlari generatorlarini loyihalashni avtomatlashtirish usuli.
2. Test dasturi shablonlarini tavsiflash tili, bu ularning strukturaviy va xulq-atvor xususiyatlarini tavsiflash imkonini beradi.
3. Mikroprotsessorlar uchun sinov dasturi generatorlarini arxitekturasi, bu turli xil avlod texnikasini birlashtirishga imkon beradi va ko'plab qo'llab-quvvatlanadigan texnikalarni kengaytirishga imkon beradi.
4. Taklif etilayotgan tilda shablonlar asosida hosil bo'ladigan, taklif etilayotgan arxitektura bilan sinov dasturlarining generatorlarini qurishda taklif etilgan usuldan foydalanadigan dasturiy vosita.
|
| |
-rasm. A — ipak qurtining nerv bog‘lamlari

35
S e z g i o r g a n l a r i hasharotlarda markaziy
nerv sistemasining uchlari
hisoblanib, ular tashqi muhit ta’sirini bevosita qabul qiladi va tashqi
sharoitning har qanday o’zgarishiga yoki uning organizmga ta’siriga javob
qaytaradi. Bu organlar ikkita asosiy gurux: mexanik, ya’ni sezish va ko’rish;
kimyoviy, ya’ni hid bilish va ta’m bilish organlariga bo’linadi.
Tut ipak qurtida olti juft oddiy ko’z ko’rish organi bo’lib,
bular bosh
kapsulasining ikki yon tomonida joylashgan. Ular tomoq usti tugunining
ko’rish qismidan chiquvchi bir juft nerv tolalari orqali bog’langan. Har bir ko’z
shox qavat, gavhar va ko’rish nervining nerv tolalariga o’tuvchi to’r pardadan
tashkil topgan. Bu oddiy ko’zlar bilan tut ipak qurtlari yaqin masofalarnigina
ko’ra oladi. Buyumlarning ko’rinishi
va rangini farqlay olmaydi, ular faqat
tushgan yorug’likka qarab narsalarni ajratadi.
Ipak qurtining chiqarish va ichki sekresiya organlari. Hasharot
organizmida moddalar almashinish jarayonida gaz, bug’,
suyuq va qattiq
holatdagi keraksiz moddalar hosil bo’ladi. Gazsimon moddalar nafas olish
organlari orqali tashqariga chiqariladi. Suyuq va qattiq holdagi keraksiz
moddalar maxsus chiqaruv organlari orqali hazm bo’lmagan va singdirilmagan
ovqat qismlari — tezaklar esa ichak yo’llari
orqali tashqariga chiqarib
yuboriladi.
Organizmdan tashqariga chiqariladigan moddalar xarakteriga qarab
chiqarish organlari yoki bezlar uch guruhga: e k s k r e s i y a , ya’ni
organizm
uchun foydasiz va zararli moddalarni tashqariga chiqarib tashlaydigan organ:
s e k r e s i y a — organizmning normal hayoti uchun zarur bo’lgan moddalar
ishlab chiqaruvchi organ va e n d o k r i n, ya’ni
garmon yoki inkret sekret
ishlab chiqaruvchi bezlarga bo’linadi.
Ekskretor ikki xil: tashlandiq moddalarni tashqariga chiqaradigan
emunktoriyalar va depuratorlar yoki tozalovchi organ bo’lib, ular oqsillar
buzilishidan hosil bo’lgan mahsulotlarni ajratadi
yoki ularni tashqariga
chiqarish uchun emunktoriyalarga yuboradi.
-rasm. Tengsiz ipak qurti - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
-rasm. A — ipak qurti tanasidagi bug‘imlarga nisbatan bel

31
Nafas olish sistemasi. Tut ipak qurti ham
boshqa hasharotlar singari
traxeya sistemasi orqali nafas oladi. Shuning uchun ham traxeya orqali nafas
oluvchilar (Tracheata) kenja tipiga kiradi. Traxeya organi qurtning teri ostidagi
muskullar orasida zich tarmoqlangan ichki organlarni o’rab olgan naychasimon
tolalardan iborat bo’lib, qabul qilingan kislorodni organ va to’qimalarga, ayrim
hujayralarga traxeyalar orqali yetkazib beradi. Traxeya naychalarining bir uchi
qurt tanasida tashqi muhitga ochilgan bo’ladi.
Asosiy traxeya qurt tanasiga parallel holda
yon tomonlarda joylashgan,
uning tashqariga ochiluvchi teshikchalari mavjud. Teshikchalar nafas olish
teshigi deb ataladi. Teshikchalar ko’krakning birinchi va qorin qismining 1 -8-
bo’g’imlarida joylashgan.
Nafas teshigi oval shaklida bo’lib, chekkalarida
chang zarrachalaridan
himoya qiluvchi tuklari bor. Teshikchalar orqasida traxeyaning boshlang’ich
keng qismi
- og’izcha joylashgan. Teshikcha yaqinida traxeyaning yarim
aylanasini yoysimon shaklda o’rab turganga o’xshash
dastlabki bekituvchi
yoy, uning qarama-qarshi tomonida ikkilamchi bekituvchi yoy joylashgan. Shu
yerda ikkilamchi
bekituvchi yoy bilan bir
sathda ikki qator xitinli
tayoqchalardan iborat bekituvchi dastacha chiqadi. Dastacha traxeya devorini
to’rtdan bir aylanasiga boradigan va 60-80°
burchak ostida bukilgan va
ichkariga kiruvchi dastacha dastagini hosil qiladi.
Relyatsion model - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 14/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarRelyatsion model. Relyatsion model 1970-yilda E. F. Codd tomonidan taqdim etilgan. Relyatsion model foydalanuvchilar uchun ham, loyihalovchilar uchun ham katta yutuq bo’ldi. Uning konsepsual soddaligi haqiqiy ma’lumotlar bazasida inqilob uchun zamin yaratdi.
Relyatsion modelning asosi bu munosabatlar deb nomlanadigan matematik tushunchadir. Mavhum matematik nazariyaning murakkabligini oldini olish uchun o’zaro bog’liqlikni (ba’zan jadval deb atash mumkin) kesishgan satrlar va ustunlardan tashkil topgan ikki o’lchovli struktura sifatida o’ylashingiz mumkin. Aloqadagi har bir satr "kortej" deb nomlanadi. Har bir ustun atributni anglatadi. Relyatsion model, shuningdek, rivojlangan matematik tushunchalarga asoslangan ma’lumotlar manipulyatsiyasi konstruktsiyalarining aniq to’plamini tavsiflaydi. Bugungi kunda, kompyuterlar Oracle, DB2, Microsoft SQL Server, MySQL va boshqa relatsion dasturlar kabi murakkab ma’lumotlar bazasi dasturlarini ishlatishi mumkin.
Relyatsion ma’lumotlar modeli juda murakkab relyatsion ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (RMBBT) orqali amalga oshiriladi. RMBBT iyerarxik va tarmoq MBBT tizimlari tomonidan ta’minlangan bir xil asosiy funksiyalarni bajaradi.
Relyatsion ma’lumotlar modeli ustunlik darajasiga ko’tarilishining yana bir sababi bu kuchli va moslashuvchan so’rovlar tili. Ma’lumotlar bazasi dasturlarining aksariyati Structured Query Language (SQL) dan foydalanadi, bu foydalanuvchiga qanday bajarilishini ko’rsatmasdan nima qilish kerakligini aniqlashga imkon beradi. RMBBT SQLdan foydalanuvchi so’rovlarini so’ralgan ma’lumotlarni olish bo’yicha ko’rsatmalarga tarjima qilish uchun foydalanadi. SQL ma’lumotlarni boshqa har qanday ma’lumotlar bazasi yoki fayl muhiti bilan solishtirganda kamroq kuch sarflash bilan olish imkonini beradi.
Iste’molchi nuqtai nazaridan, SQLga asoslangan har qanday aloqador ma’lumotlar bazasi ilovasi uchta qismni o’z ichiga oladi: foydalanuvchi interfeysi, ma’lumotlar bazasida saqlanadigan jadvallar to’plami va SQL "mexanizmi". Ushbu qismlarning har biri quyidagicha izohlanadi:
• Foydalanuvchi interfeysi. Asosan, interfeys foydalanuvchiga ma’lumotlar bilan o’zaro ishlashga imkon beradi (avtomatik ravishda SQL kodini yaratish orqali). Har bir interfeys dasturiy ta’minot sotuvchisi ma’lumotlar bilan mazmunli o’zaro ta’sir o’tkazish g’oyasi mahsulidir. Siz, shuningdek, o’zingizning moslashtirilgan interfeysingizni hozirda ma’lumotlar bazasi dasturiy maydonida standart tarifga ega bo’lgan amaliy generatorlar yordamida loyihalashingiz mumkin.
• Ma’lumotlar bazasida saqlanadigan jadvallar to’plami. Relyatsion ma’lumotlar bazasida barcha ma’lumotlar jadvallarda saqlanadigan deb qabul qilinadi. Jadvallar shunchaki tushunarli tarzda ma’lumotlarni foydalanuvchilarga “taqdim etadi”. Har bir jadval mustaqil. Turli jadvallardagi satrlar umumiy atributlardagi umumiy qiymatlar bilan bog’liq.
|
| |
XML MBning tiplari - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 101/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarXML MBning tiplari
XML MBning asosiy ikkita tipi mavjud:
Kiritilgan XML
Shaxsiy XML (NXD)
Kiritilgan XML ma’lumotlar bazasi
XML bilan ishlaydigan ma'lumotlar bazasi XML hujjatini o'zgartirish uchun taqdim etilgan kengaytmadan boshqa narsa emas. Bu ma'lumotlar qatorlar va ustunlar jadvallarida saqlanadigan relyatsion ma'lumotlar bazasi. Jadvallar yozuvlar to'plamini o'z ichiga oladi, ular o'z navbatida maydonlardan iborat.
Shaxsiy XML ma'lumotlar bazasi
Shaxsiy XML ma'lumotlar bazasi jadvalga emas, balki konteynerga asoslangan. U katta miqdordagi XML hujjati va ma'lumotlarni saqlashi mumkin. Mahalliy XML ma'lumotlar bazasi XPath ifodalari bilan so'raladi.
Shaxsiy XML ma'lumotlar bazasi kiritilgan XML ma'lumotlar bazasidan ustun turadi.
Misol. Quyidagi misol XML ma’lumotlar bazasini namoyish etadi:
Tanmay Patil
TutorialsPoint
(011) 123-4567
Manisha Patil
TutorialsPoint
(011) 789-4567
Bu yerda kontaktlar jadvali tuziladi, unda kontakt yozuvlari (contact1 va contact2) mavjud bo'lib, ular o'z navbatida uchta obyektdan - name, company va phone iborat.
XML Editor - bu belgilash tili muharriri. XML hujjatlari Notepad, WordPad yoki shunga o'xshash har qanday matn muharriri kabi mavjud tahrirlovchilar yordamida tahrir qilinishi yoki yaratilishi mumkin. Bundan tashqari, Internetda yuklab olish yoki tahrirlashning yanada kuchli xususiyatlariga ega bo'lgan professional XML muharririni topishingiz mumkin.
|
| |
Tug’ilgan
yili - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 7/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarTug’ilgan
yili
|
Telefon raqami
|
Mansabi
|
Oylik maoshi
|
Salimov A.A.
|
1970
|
458410
|
hisobchi
|
3500
|
Halimov B.T.
|
1969
|
792556
|
muhandis
|
3200
|
Jalilov A.S.
|
1969
|
599999
|
texnik
|
2900
|
39-rasm. Rеlyatsion ma'lumotlar bazasining tuzilishi
Ma'lumki, bir algoritm bo`yicha turli tillar yordamida ekvivalеnt dasturlarini yaratish mumkin. Shunga bog`liq holda bitta mantiqiy modеl orqali bir qancha ichik (fizik)modеllarni yaratish mumkin. Lеkin yaratilgan modеllardan biri optimal bo`ladi. Shu sababali, MB ni hosil qiluvchi mutaxassislar oldida ichki modеlning optimal variantini topish masalasi turibdi. Bunda optimallik mеzoni sifatida yuqoridagi talablarni olish mumkin.
Saqlanayotgan ma'lumotlarning tuzilishi, ularni qidirish usullari va ifodalanish tillari fizik modеllashtirishning asosiy vositalari hisoblanadi.
Ma'lumotlarning tuzilishini fayl yozuvlar ko`rinishida tasvirlash mumkin. Bunday holda yozuvlar maydonlardan, ularning joylanish tartibidan, turi va uzunligidan iborat bo`ladi. Ma'lumotlarni qidirish vaqtini kamaytirish maqsadida turli qidirish usullari yaratilmoqda. Agar ma'lumotlarning tuzilishi yozuvlarning tеzroq topish yo`lini ko`rsatadi. Shuning uchun ham, MB fizik tashkil qilishda ikkita tamoyilga: ma'lumotlarning tuzilishi va qidirish usullari asosida MB ni hosil qilishga rioya qilinadi. Har qanday MB fizik tashkil qilish natijasida fayllar hosil qiladi. Shaxsiy kompyutеrlarda bu fayllar kеtma-kеt yoki ixtiyoriy tartibda joylanishi mumkin. Bunday fayllarni bajarishda, ya'ni MBBT da chiziqli va zanjirli ro`yxat, tartiblashmagan va tartiblashgan qidirish usullaridan foydalaniladi.
|
| |
Matеmatik ta'minot - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 5/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarMatеmatik ta'minot - funksional masalalarni еchishva MBni boshqarish usullari, matеmatik modеllar va algoritmlar to`plamidan tashkil topadi.
Dasturiy ta'minot - MBning faoliyatini amalga oshirish dasturlari va turli xil qo`shimcha vazifalarni bajarish uchun mo`ljallangan sеrvis dasturlarning to`plamidan iborat bo`ladi.
Axborot ta'minoti-ma'lumotlarni turkumlash va ixchamlashtirish, ifodalash va taqdim etish tizimlaridan tashkil topadi.
Lingvistik ta'minot - MBBTda foydalaniladigan tillar, lug`atlar majmuasini tashkil qiladi. Tashkiliy ta'minot -MBning kundalik faoliyatini ifodalovchi rasmiy hujjatlar, mе'yoriy ko`rsatmalar to`plamidan iborat bo`ladi.
Ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish jarayoni ikki bosqichga bo`linadi: MB mantiqiy tuzilishini tashkil qilish va tashuvchilarda MBni hosil qilish.
MB ning mantiqiy tuzilishi-ob'еktga tashgishli bo`lgan axborotlarning MB da joylanishini ifodalaydi. Hosil bo`lgan MB ning mantiqiy bog`lanish modеli birinchi bosqichning natijasi hisoblanadi. Bu modеlda uch turdagi axborot ifodalanadi: ob'еkt to`g`risidagi xabarlar, larning xususiyati va o`zaro munosabatlari. Har bir ob'еkt modеlda yozuv turlari orqali ko`rsatiladi. Ularning xususiyatlari- yozuv maydonlari orqali ifodalanadi, munosabatlar esa - yozuv va maydon turlari o`rtasidagi aloqalar yordamida tasvirlanadi. Bunday modеl EHM, opеratsiya tizimi, MBBT ning mohiyaiga bog`liq bo`lmaydi, ya'ni axborotning ma'nosiga bog`liq bo`lmaydi, Axborotning ma'nosiga bog`liq bo`magan holda ularni ifodalash usuli va aloqasini ta'minlaydi.
Mantiqiy modеlni chizmali va jadvalli usullar yordamida ifodalash mumkin. Chizmali usulda ma'lumotlar o`rtasidagi bog`lanish graflar yordamida tasvirlanadi. Bunda grafning uchlari yozuvlarni ifodalaydi. Graflarning qirralari yozuvlar o`rtasidagi aloqalarni ko`rsatadi. Jadvalli usulda esa ob'еkt to`g`risidagi ma'lumotlar bir yoki bir nеcha ustundan iborat bo`lgan jadvallar orqali ifodalanadi.
Hozirgi kunda mantiqiy modеllarning pog`onali, tarmoqli va rеlyatsion turlaridan foydalilmoqda. Shaxsiy E?M larning paydo bo`lishi rеlyatsion modеllarning kеng tarqalishiga sababchi bo`ldi.
Pog`onali modеl chizmali usul asosida tashkil qilinadi. Bunda ma'lumot yozuvlari grafning uchlarini ifodalaydi va har bir yozuv oldingi pog`ona uchlariga bog`langan bo`ladi. Bunday tuzilishidagi MBdan tеgishli axborotlar hamma vaqt bitta yo`nalish bo`yicha qidiriladi va uning joylashgan o`rni to`liq ko`rsatiladi. Masalan, «Talaba» to`g`risidagi ma'lumotlarni olish uchun «Fakultеt», «Kurs», «Guruh» yozuvlari ko`rsatilishi lozim.
Tarmoqli modеl ham chizmali usul yordamida tashkil qilinadi. Lеkin, bunda tеgishli axborotlar bir nеcha yo`nalish bo`yicha olinishi mumkin. Masalan, «Talaba» to`g`risidagi ma'lumotlarni olish uchun yuqoridagi tasvirga «Muallim-fan» va «Fan-talaba» tarmoqli modеli hosil bo`ladi (38-rasm).
|
| |
Chiziqli ro`yxat - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 8/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarChiziqli ro`yxat - MBni fizik tashkil qilishning eng oddiy usuli hisoblanadi. Bunda MBning fayllari bog`lanmagan holda bo`ladi va tеgishli yozuvlarni qidirish ma'lum bir algoritmlar asosida amalga oshiriladi. Chiziqli usul orqali xotiradan samarali foydalanish mumkin, lеkin ma'lumotlarni qidirish uchun boshqa usullarga qaraganda ko`p vaqt sarf qiladi.
Zanjirli ro`yxat usulida hosil qilingan faylda har bir yozuv boshqa yozuv bilan bog`langan bo`ladi. Bunda aloqa vositasi sifatida ko`rsatkichlar ro`yxatidan foydalaniladi. Ko`rsatkichlar ro`yxati yozuvning qo`shimcha maydonlarida ko`rsatiladi va ular orqali kеrakli ma'lumotlarni olish tartibi o`rnatiladi.
Ro`yxatga kirish uchun ro`yxatning boshlang`ich manzilgohini (RBM) ko`rsatish lozim. Bu manzilgoh ro`yxat sarlavhasida (RS) saqlanadi. 40-rasmda zanjirli ro`yxatning chiziqli (a) va jadvalli (b) tasviri kеltirilgan.
Quyidagi tasvirda yozuvning elеmеntlari xotirada Karimov, Salimov, Jumaеv, Xayitov tartibida joylashgan. Ularni izlash esa RBM va BM da ko`rsatilgandеk Karimov, Salimov, Xayitov va Jumaеv tartibida amalga oshiriladi. Bunda oxirgi elеmеntning bog`lanish manzilgohiga ro`yxatning tugash bеlgisi (TB) kiritildi. Agar TB o`rniga RS kiritilsa, u holda zanjirli bog`lanish aylanma ro`yxatli MB ga aylanadi. Bunday MB da yozuvlarning tartibini bir nеcha marta qayta qurish yoki boshqa ro`yxatga o`tish mumkin.
Ma'lumki, MBning yozuvlari asosiy maydon bo`yicha tartiblashgan bo`ladi. Lеkin yozuvlarni asosiy maydon bo`lmagan ustunlar orqali tartiblashgan holda izlash mumkin. Buning uchun tartiblashmagan fayllar hosil qilinadi. Ular orqali kеrakli yozuvlarni tеz qidirib topish imkoniyati hosil bo`ladi. 41-chizmada tartiblashmagan fayl kеltirilgan. Kеltirilgan faylning yozuvlari asosiy maydon - «ismi sharifi»-bo`yicha tartiblashgan. Bu fayldan «1970 yilgacha tug`ilgan xodimlar» to`g`risidagi ma'lumotlar talab qilinsa, u holda asosiy faylning hamma yozuvlarini qarb chiqish kеrak bo`ladi va ko`p vaqt sarf qilinadi. Bu vazifani yana ham tеzroq bajarish uchun asosiy faylni yordamchi maydoncha «tug`ilgan yil» bo`yicha tartiblashtirish lozim. Bunday holda asosiy maydon bo`yicha tartiblashgan faylning ikki yozuvi olinadi va yuqoridagi talabga javob bеriladi.
(a) RBM (b) RBM
BM BM BM BM
Karimov
40-rasm. MB ning zanjirli bog`lanishi
Asosiy fayl Tartiblashgan fayl
|
| |
Rеlyatsion modеl - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 6/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarRеlyatsion modеl jadvalli usul asosida tashkil qilinadi. Bunda tеgishli ma'lumotlar jadvalning ustun va qatorlarida joylashadi. Ustunlar ma'lumotning maydonlarini, qarorlar esa yozuvlarni ifodalaydi. Bir ustunda ma'lum sohaga tеgishli bo`lgan bir qancha ma'lumotlar joylashadi. Qatorda esa ustunlarda joylashgan ma'lumotlar ko`rsatiladi. Ustun va qator o`rtasidagi bog`lanish munosabat dеb ataladi. Har bir ustun, qator va munosabat o`z nomiga ega bo`ladi.
38-rasm. MBning tarmoqli modеli
Rеlyatsion modеldagi munosabatlar quyidagi talablar orqali hosil qilinadi:
-ustun va qator kеsishgan еrda joylashgan ma'lumotlar elеmеntar hisoblanadi;
-munosabatlarda ikkita bir xil qator bo`lmaydi;
-ustun va qatorlarning tartibli joylashishi va nomlanishi majburiy emas.
Rеlyatsion modеl bir nеcha munosabatlardan tashkil topishi mumkin. Masalan, 39-rasmda ikki munosabadan tashkil topgan rеlyatsion ma'lumotlar bazasi kеltirilgan. Bu jadvaldagi munosabatlar «Mansabi» ustun orqali bog`lanishga ega va tеgishli ma'lumotlar maxsus buyruqlar orqali qayta ishlanadi.
MB ni tashuvchilarda hosil qilish bosqichi fizik tuzilishni tashkil etadi. Fizik tuzilish tashqi xotiralarda ma'lumotlarni joylashtirish usullari va vositalaridan iborat bo`lib, uni natijasida ichki modеl hosil qilinadi.
Ichki modеl ma'lumotning mantiqiy modеlini tashuvchilarida aks ettiradi va yozuvlarning joylanishi, aloqasi va tanlab olinishini ko`rsatadi. Ichki modеl MBBT orqali hosil qilinadi:
-ma'lumotlarning mantiqiy tuzilishini saqlash;
-tashqi xotiradan maksimal foydalanish;
-MB ni yuritish harajatlarini kamaytirish;
-ma'lumotni qidirish va tanlash jarayonlarining tеzkorligini oshirish va boshqalar
Xodim Moliya
|
| |
INKUBATORIYANI TANLASH VA TASHKIL ETISH

44
boquvchi zvenolarni qurt olishiga qulay va yaqin joyda bo’lishi kerak.
Inkubatoriya xizmat qiladigan joy doirasining radiusi 4-5 km dan oshmasligi, ya’ni
inkubatoriya bilan qurtxona orasidagi masofa uchun 1
soatdan ortiq vaqt
sarflanmasligi kerak.
Jonlangan qurtlarni zvenolarga tarqatgunga qadar boqib turish uchun
inkubatoriya yonida (yaqinida) tutzor bo’lishi lozim. Bundan tashqari, inkubatoriya
yaqinida ifloslangan va axlat tashlanadigan maydon bo’lmasligi kerak.
Shuningdek, inkubatoriya uchun zaxarli ximiyaviy moddalar, dorilar va o’g’itlar
saqlangan binolardan ham foydalanib bo’lmaydi.
Inkubatoriya uchun pechkasi bo’lgan quruq yorug’, g’isht yoki paxsadan
qilingan, ya’ni issiqlikni yaxshi saqlaydigan binolar ajratiladi.
Bunday kapital
binolarda harorat va havoning nisbiy namligi bir me’yorda, ya’ni urug’ni yaxshi
jonlantirish uchun kerakli darajada saqlab turish mumkin bo’ladi.
Inkubatoriya ikki yoki uchta alohida-alohida xonalardan iborat bo’lib,
bittasida qurt urug’i jonlantiriladi, ikkinchisida urug’dan ochib chiqqan qurtlar
zvenolarga tarqatilgunga qadar boqib turiladi, uchinchi xonadan esa zvenolar bilan
suxbatlashish va ularga qurt tarqatish uchun foydalaniladi. Bu
xonalar bir-biridan
maxsus yo’lak yoki daxliz yordamida ajratilgan bo’lishi kerak. Binoning uchinchi
xonasi bo’lmasa, uning oldiga qurilgan ayvondan foydalanish mumkin.
Urug’ jonlantirilayotgan xonaga begona odamlar kirib-chiqmasligi kerak,
chunki ularning poyabzallari va kiyim-boshida chang bilan birga ipak qurti
kasalliklarini qo’zg’atuvchi va yuqtiruvchi turli zaharli mikroblar ham bo’lishi
mumkin. Bundan tashqari, inkubatoriya ichkarisiga kiradigan eshik tashqarisiga 4-
5%li formalin eritmasi bilan ho’llangan latta tashlab qo’yilishi lozim.
Pillachilik sohasida o’tkazilgan ko’p yillik kuzatishlar va ilg’or
pillakorlarning tajribalari shuni ko’rsatdiki, 50 quti urug’ jonlantiriladigan
xonaning umumiy maydoni 8-9m
2
, hajmi esa 25-28m
3
ga teng bo’lishi kerak.
Jonlantiriladigan qurt urug’ini miqdoriga qarab
xona qanday kattalikka ega
bo’lishi qo’yidagi 1-jadvalda ko’rsatilgan.
Maktabgacha yoshdagi bolalar diqqatini rivojlantirishning asosiy omillari

Таълим ва инновацион тадқиқотлар (2022 йил № 12)
ISSN 2181-1709 (P)
374
Education and innovative research 2022 y. №12
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR DIQQATINI
RIVOJLANTIRISHNING ASOSIY OMILLARI
Ismatullayeva Gulshoda Ergashevna.
Farg‘ona viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o‘rgatish milliy markazi
“Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim metodikasi” kafedrasi o‘qituvchisi.
Annotatsiya. Maktabgacha yoshdagi bolalarda diqqat mahsuldorligining rivojlanishi
maktabga tayyorgarligining asosi hisoblanadi. Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalar
diqqatini o’ziga xosligi, hamda bolalar diqqatini rivojlantirish usullari to’g’risida ilmiy
izlanishlar olib borgan psixolog olimlarni tadqiqot natijalari berilgan bo’lib, ushbu tadqiqot
natijalari tahlili keltirilgan.
Kalit so’zlar: Maktabgacha, kichik maktabgacha yosh, katta maktabgacha yosh,
psixologlar,ixtoyoriy diqqat, ixtiyorsiz diqqat,bilish jarayonlari,bola.
ОСНОВНЫЕ ФАКТОРЫ РАЗВИТИЯ ВНИМАНИЯ ДОШКОЛЬНИКОВ
Исматуллаева Гулшода Эргашевна
Ферганский областной национальный центр подготовки педагогов по новым
методикам “Кафедра дошкольной, начальной и специальной методики обучения
Аннотация. Развитие продуктивности внимания у дошкольников является основой
готовности к школе. В статье представлены результаты исследований психологов,
проводивших научные исследования особенностей внимания детей дошкольного
возраста и методов развития детского внимания, и представлен анализ результатов
этих исследований.
Ключевые слова: Дошкольный возраст, дошкольный возраст, дошкольный
возраст, психологи, произвольное внимание, непроизвольное внимание, познавательные
процессы, ребенок.
Ma'lumotlarning yaxlitligi tamoyili

|
Ma'lumotlarning yaxlitligi tamoyili
|
bet | 3/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarMa'lumotlarning yaxlitligi tamoyili. Bu tamoyil orqali MBda saqlanayotgan axborlarning aniqligi ortadi, ya'ni ularning xususiyatlari va tavsifnomalari tеgishli soha ob'еktlari to`liq ifodalaniladi. Ma'lumotlarning yaxlitligi noto`g`ri axborotni kiritish yoki uning ma'lum bir qimini xotiradan o`chirib tashlash natijasida buzilishi mumkin. Shuning uchun ham kiritilayotgan axboratlarni nazorat qilish, saqlanayotgan ma'lumotlarni doimo tеkshirish, maxsus tizim yordamida tiklash va boshqa tadbirlar orqali MB ning yaxlitligini taxminlash mumkin. Ma'lumotlarning aloqadorligi tamoiyli. Bu tamoyilning mohiyatiga ko`ra MBdagi barcha axboratlar o`zaro bog`langan bo`lib, ob'еktlar o`rtasidagi munosabatlarni ifodalaydi. Axborat turlari va ular o`rtasidagi munosabatlar majmuasi ma'lumotlarning mantiqiy tuzilishini tashkil qiladi. Ma'lumotlarning o`zaro bog`liqligi 36-rasmda ko`rsatilgan. Buning natijasida еngillashadi va tеzlashadi.
Ma'lumotlarning еtarli bo`lish tamoyili. Bu tamoyilning mohiyatiga ko`ra, tеgishli axboratlar MBda yagona nusxa saqlanadi va ular istalgan masalani еchish uchun o`zaro bog`lanadi hamda еtarli bo`ladi. Masalan , vatonom fayllardan iborat bo`lgan AATda ba'zi bir axboratlar takrorlansa, MBda esa ularning takrorlanishi butunlay barham topadi. 37-rasmda «Xodim», «Xodimlar» «Moliyalar» fayllari o`rtasidagi bog`lanishlar tasvirlangan.
36-rasm. MB dagi axboratlarning o`zaro aloqasi.
«Xodim» «Xodimlar»
fan
|
yil
|
mansab
|
manzil
|
.....
|
|
fan
|
yil
|
mansab
|
manzil
|
....
|
«Moliyalar»
|
fan
|
yil
|
mansab
|
manzil
|
....
|
«Xodim»
fan
|
yil
|
mansab
|
Ish staji
|
Ish xaqi
|
manzili
|
...
|
37-rasm. Ma'lumotlarning еtarli bo`lishi
|
| |
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T - bet 21

36
15-rasm. A-ipak qurtining ayirish va sezgi organlari: 1-orqa chiqarish
geshigi, 2-orqa ichak, 3-siydik pufagi,
B — ko‘zining tuzilishi: 1-shox qavati, 2-
qilchasi, 3-gavhar, 4-yadro. 5-tur qavati, 6-tur qavat tayoqchasi,
V – sezgi
tukchalarining tuzilishi.
Hasharotlarning eng asosiy emunktoriyalari malpigi (birinchi
marta italyan
olimi Marchello Malpigi XVII asrda aniqlagan) naylaridir.
Malpigi naychalarida ajralib chiqadigan mahsulotlarni tarkibi va miqdori
organizm rivojlanishining har xil davrlarida moddalar almashinuvini amalga
oshirishda sodir bo’luvchi bioximiyaviy jarayonlardagi
sifat va miqdoriy
o’zgarishlarni o’zida aks ettiradi. Kichik yoshdagi ipak qurtining malpigi
naychalarida ajralib chiqadigan moddalar tarkibida siydik kislotasiga qaraganda
kalsiy oksalat birmuncha ko’p bo’ladi. Katta yoshdagi qurtlarda esa, aksincha,
siydik kislotasi ko’p bo’ladi.
I c h k i s e k r e s i y a o r g a n l a r i hasharotni o’sish va rivojlanish,
ichki
jarayonlarning borishiga ta’sir etuvchi maxsus
ximiyaviy moddalar ajratib
chiqaradi. Bu moddalar yangi jarayonlar hosil qiladi yoki aksincha, ularning
hosil bo’lishiga to’sqinlik qiladi. Yuqorida ta’kidlab o’tganimizdek, ichki
sekresiya organlarining ajratadigan moddalari g a r m o n l a r d e b ataladi.
Garmonlar ipak qurtining po’st tashlash, metamorfoz jinsiy yetilish va
37
voltinlikning o’zgarishi kabi jarayonlarni amalga oshiradi va boshqaradi.
Garmonlarning ta’siri murakkab
va spesifik harakterga ega, agar bir xil
garmonlar rivojlanishining u yoki bu jarayonlarini hosil qilsa, boshqa garmonlar
aksincha, bu jarayonlarni yoki dastlabki garmon ajratuvchi bezlar faoliyatini
to’xtatish qobiliyatiga ega. Rivojlanishning turli xil
jarayonlari bir xil ichki
sekresiya bezlari ajratgan garmonlar ta’sirida yuz beradi. Bitta garmonning
o’zi organizm holatiga qapab turlicha jarayonlar hosil qiladi yoki ichki
sekresiyaning bitta bezi turlicha ta’sir etuvchi garmonlar ajrata oladi.
Ichki sekresiya organlarining ish faoliyatini nerv sistema boshqaradi.
Jinsiy bezlar. Jinsiy hujayralar ipak qurtining
embrional rivojlanish
davridan oshlab somatik-tanachalardan differensiyalashadi. Lekin, tuxum va
urug’ning hosil bo’lish jarayoni (ovogenez spermatogenez) ipak qurtining
lichinkalik davrida jinsiy murtak bezlarining (tuxumdon va urug’don) o’sish va
rivojlanishi bilan chambarchas bog’liq. Ipak qurtlari
ayrim jinsli hasharotlar
guruhiga mansub bo’lib, qaysi jinsidan qat’iy nazar, ularning jinsiy bezlari
beshinchi qorin bo’g’imining yelka (orqa) tomonida,
yelka qon tomirining ikki
yonida joylashgan bo’ladi. Qurtning shu bo’g’imida tashqi tomonida (yelka)
yarimoy shaklida dog’i bor. Endigina tuxumdan chiqqan ipak qurtlarida jinsiy
bezlarning kattaligi uzunasiga 0,07, eniga 0,04 mm bo’lib, katta yoshida 1,0-0,7
sm gacha yetadi.
Jonlangan qurtlarni solishda ishlatiladigan qutichalarning kattaligi

Bog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlari
Jonlangan qurtlarni solishda ishlatiladigan qutichalarning kattaligi 4-jadval Qurtning massasi, g Quti yasaladigan qog’ozning kattaligi, sm Quticha devorining balandligi, sm Qutichaning kattaligi, sm Qurt turadigan foydali maydon, sm 2 Quticha ichidagi umumiy maydon, sm 2 bo’yi eni bo’yi eni 4-5
39
28
3
27
22
500
594
6-10
57
32
3
45
26
1032
1170
11-15
57
43
3
45
37
1505
1665
16-19
60
51
3
48
45
1978
2160
20-24
69
53
3
57
47
2475
2679
25-30
74
58
3
62
52
3000
3224
31-35
78
63
3
66
57
3525
3762
36-40
81
68
3
69
62
4020
4278
Dezinfeksiya yaxshi samara berishi, uni o’tkazish muddati va usullariga,
shuningdek, ishlatilgan kimyoviy moddalarning ta’sirchanligiga bog’liq.
Inkubatoriyalarni dezinfeksiya qilish uchun «Avtomaks» deb ataladigan purkagich
yoki
dehkonchilikda
qo’llaniladigan
ORP-V
tipidagi
purkagichlardan
foydalaniladi.
Inkubatoriyani dezinfeksiya qilish uchun zararsizlantiruvchi dorilar sifatida
35-40% li formalin, 2% li monoxloramin va gipoxlorid kalsiy ishlatiladi.
Formalin bug’i va monoxloramindan ajralib chiqqan kimyoviy moddalar ko’z
va nafas yo’llarining shilliq pardasini yallig’lantiradi. Shuning uchun dezinfeksiya
qilish vaqtida va bu moddalar bilan ishlaganda maxsus gazniqob (protivogaz)
hamda rezna qo’lqop kiyish va tegishli havfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilish
zarur.
56
Formalin – formaldegid gazining suvdagi 36-40% li eritmasi. Formaldegid
rangsiz gaz bo’lib, bakteriyalarga kuchli ta’sir ko’rsatadi. Dezinfeksiya qilish
vaqtida formaldegid bug’ holida ham ishlatiladi. Havoning nisbiy namligi 95%,
harorati 25-30
0
S gacha bo’lganda formaldegidning kuchi yanada ortadi.
Tabiatda suv aylanishi to'rt bosqichdan o'tadi: 1.Bug'lanish 2.Yog'ingarchiliklar 3.Kondensatsiya 4.Suv ko'chishI

|
Tabiatda suv aylanishi to'rt bosqichdan o'tadi: 1.Bug'lanish 2.Yog'ingarchiliklar 3.Kondensatsiya 4.Suv ko'chishI
|
bet | 2/3 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #103434 |
Bog'liq 22-YM-23 UMARJONOV ISMOILTabiatda suv aylanishi to'rt bosqichdan o'tadi: 1.Bug'lanish 2.Yog'ingarchiliklar 3.Kondensatsiya 4.Suv ko'chishI Bug'lanish - Yer sathidagi suv isiganida bug'ga aylanadi va havoga ko'tariladi.
- Bu suv bor hamma joyda sodir bo'ladi: okean, daryo yoki dengiz sathida, biz yoki hayvonlar terlaganida, o'simliklar ustiga shudring tushganida va h.k. Iliq suv tezroq bug'lanadi, buni suvni gaz plitasida qaynatib tekshirsa bo'ladi.
- Ammo biz bug'ni ko'rmasak ham, bug'lanish baribir sodir bo'ladi, ammo ancha sekinroq.
Yog'ingarchiliklar - Bulutlardagi suv tomchilari ham to'qnashadi va birga kondensatsiya bo'ladi. Natijada ular kattalashadi va og'irlashadi.
- Agar tomchilarning tushish tezligi ko'tarilayotgan bulut tezligidan oshsa va ular bug'lanishga ulgurmasa, unda ular yerga yog'ingarchilik ko'rinishida yomg'ir, nam qor, qor va do'l bo'lib tushadi.
Kondensatsiya - Havodagi suv bug'lari ko'tarilib, atmosferaning yuqori qatlamlariga yetganida, sovuq harorat ularni issiqlik ajratish va yana suyuqlikka aylanishiga "majburlaydi".
- Suvning bu mayda tomchilari havodagi chang zarrachalarida osilib turadi va bulutni hosil qiladi.
Suv ko'chishI - Yog'ingarchilik ko'rinishida suv yana Yer sathiga tushadi. Suvning qaysidir qismi pastga oqib, ko'l, dengiz yoki daryolarga tushadi.
- Boshqasi - Yerga singib, o'simliklar ichadigan yoki tuproqdan o'tib okeanga qo'shiladigan sizot suvga aylanadi. Shu yerdan suv aylanishi yana boshlanadi.
SUV TANQISLIGI - Bugungi kunda davlatlar o‘zlarida mavjud resurslarning deyarli barchasidan maksimal darajada foydalanmoqda. O‘tmishga nazar tashlaydigan bo‘lsak, 1960 yillardan buyon suvga bo‘lgan talab ikki baravar ko‘paygan. Bunga aholi sonining ortishi, qishloq xo‘jaligi va sanoatning rivojlanishi taʼsir ko‘rsatdi. Kelajakda Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika bu muhim resursning tanqisligiga birinchi bo‘lib duch keladi, bu esa oxir-oqibat nizolarga olib kelishi hamda sanoatga salbiy taʼsir ko‘rsatishi mumkin. Ayni paytda Shimoliy amerika va Yevropada suv muammosi nisbatan barqaror. Ammo bu mazkur hududlar xavfdan yiroq degani emas. Misol uchun, AQSHning 6 shtatida suv tanqisligi juda yuqori. Ortib borayotgan talab va va tez iqlim o‘zgarishi Hindiston va Xitoy yalpi ichki mahsulotining pasayishiga ham olib kelishi mumkin.
|
| |