nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pul massasi va pul agregatlari - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

63
suratlarini tartibga solish bo’yicha tadbirlarni ishlab chiqarish uchun turli xil
ko’rsatkichlar (pul agregatlari) dan foydalaniladi.
Pul agregatlarini qurish uchun moddiy ne’matlarning likvidliligi darajasiga
qarab ularning bosqichma-bosqich joylashtirilishi asos qilib olingan. Moddiy
ne’matlarning likvidliligi deganda ushbu ne’matlarning tez va unchalik ko’p
zararlarsiz pulga aylanishi qobiliyati tushuniladi. Moddiy ne’matlarning likvidliligi
vaqt bilan o’lchanadi. Moddiy ne’matni pulga aylantirish uchun qanchalik kam
vaqt talab qilinsa, uning likvidliligi shunchalik yuqori bo’ladi. Naqd pullar mutloq
likvidlilikka ega, chunki ularni pulga aylantirish uchun zarur bo’ladigan vaqt nulga
tengdir.
Muomaladagi naqd pullar
M
o
agregatini tashkil etadi. Naqd pullar banknotalar,
g’azna pattalari (biletlari) (agar mamlakatda ikkita emissiya markazi mavjud
bo’lsa) va metall tangalardan iborat bo’ladi. Metall tangalar naqd pullarning juda
kam qismini (rivojlangan mamlakatlarda 2%-3% ni) tashkil qiladi. Ularni
keyinchalik yombiga aylantirib sotishga yo’l qo’ymaslik uchun odatda arzon
metallardan zarb qilinadi. Shuning uchun tanganing real qiymati nominal
qiymatidan birmuncha pastroq bo’ladi.
M
o
agregatini pul bazasidan farqlash zarur. Pul bazasi tarkibiga tijorat banklarining
markaziy bankdagi majburiy zaxiralari kiradi. M
o
agregatining tarkibiga tijorat
banklarining markaziy bankdagi majburiy zahiralari rasman kirmaydi.
M
o
agregatiga kamroq likvidli mablag’larni izchillik bilan qo’sha borish bilan M
1
,
M
2
, M
3
... MN gacha bo’lgan agregatlar olinadi.
Pul agregatlarining soni va tarkibi mamlakat kredit tizimining o’ziga xos
xususiyatlari va tuzilishiga hamda uning moliya bozorlarining rivojlanish
darajasiga bog’liqdir.
Pul massasi alohida elementlardan iborat bo’lib, bunday elementlar pul
massasining holatini baholash jarayonida qo’llaniladi va uni tartibga solish
uslublari va hajmlarini birmuncha aniqroq tanlashga imkon beradi.
Ushbu pul agregatlari asosan to’lovning turli shakllarda ifodalangan u yoki
boshqa vositalarini hisobga olish asosida ajratiladi. Odatda, har bir agregat nominal
raqamga ega bo’ladi. Raqamning o’sib borishi bilan ushbu agregat yordamida
hisobga olinadigan vositalar soni ham oshadi.
Shunday qilib, katta sonli koeffitsientli agregat kichik indeksli (raqamli)
agregatlarda hisobga olingan barcha pul mablag’larini o’z ichiga oladi. Faqat
muomalada bo’lgan naqd pul mablag’larini hisobga oladigan M
o
pul agregati o’z
ma’nosi va mohiyatga ko’ra birinchi bo’lib hisoblanadi.
M1
- muomaladagi naqd pul mablag’lari (Ya’ni, M
o
agregati), korxonalarning
hisob-kitob,
joriy
va
maxsus
hisobvaraqlaridagi
mablag’lari,
sug’urta
kompaniyalari
mablag’lari,
aholining
tijorat
banklaridagi
«talab qilib
olingungacha»hisobvaraqlaridagi depozitlari.
O’quv mashg’uloti maqsadi - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

O’quv mashg’uloti maqsadi: . Naqd pullar aylanishi,pul massasi
agregatlari,mamlakatimizda naqd pullar aylanishining o’ziga xos xususiyatlari
haqida ma’lumot berish va mavzuni mustahkamlash,ko’nikma va malakani
shakllantirish
O’qitish natijasi: Naqd pul aylanmasi va uning
xususiyatlarini o’rganadilar.
Pedagogik vazifalar 1.Naqd pullar aylanishini tushuntiradi;
2.Pul massasi agregatlarini o’rgatadi;
3.Mamlakatimizda naqd pullar
aylanishining o’ziga xos xususiyatlari
haqida ma’lumot beradi;
O’quv faoliyati natijalari 1.Naqd pullar aylanishini tushunib
oladilar;
2.Pul massasi agregatlarini o’rganadilar;
3.Mamlakatimizda naqd pullar
aylanishining o’ziga xos xususiyatlari
haqida ma’lumot oladilar;
O’qitish metodi Blits so’rov , maruza,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli Jamoa bo’lib guruhlarda ishlash
O’qitish vositalar Tarqatma materiallar, slaydlar, proyektor
O’qitish sharoiti Maxsus texnik vositalar bilan
ta’minlangan auditoriya
Qayta aloqaning usul va vositalari Savol – javob, topshiriqlarni bajarilishi
nazorati va ularni baholash
69
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi Ish bosqichlari Faoliyat mazmuni O’qituvchi O’quvchi 1 – bosqich O’quv mashg’ulotiga kirish(5 daqiqa) Tashkiliy qism: 1.O’quvchilarning davomatini tekshiradi.
2.O’quvchilarning mashg’ulotga
tayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Mavzuning nomi va maqsadi,rejasi va
o’quv mashg’ulotidan kutilayotgan natija
to’g’risida ma’lumot beradi.
1.Mashg’ulotga
tayyorgarlik
ko’radilar.
2.Tinglaydilar.
M 2 
- M 1 agregati + aholining banklardagi muddatli omonatlari. 
M 3

64
M 4
- M 3 agregati + xorijiy valyutadagi depozitlar.
Shuni hisobga olish kerakki, bunday agregatlarning belgilanishi turli
mamlakatlarda turlicha amalga oshiriladi. Ushbu agregatlar o’z holicha mamlakat
to’lov oboroti sohasida yuz beradigan jarayonlar, jamg’armalar hajmlari,
shuningdek, ushbu jamg’armani amalga oshirishda qo’llanilgan vositalarning
sonli ifodasi vositalari hisoblanadi. Ular iqtisodiyotning joriy holatini belgilashga
imkon beradi va keyingi vaziyatni prognoz qilishda ko’maklashadi.
Pul massasi agregatlari, iqtisodiyot monetizatsiyasi koeffitsientini hisobga olish
yordamidagi
hisob-kitob
eng
namunali
hisob-kitobdir.
Monetizatsiya
koeffitsienti iqtisodiyotning pullar bilan ta’minlanishi darajasi yoki tovar
aylanishining to’lov vositalari bilan ta’minlanishi darajasini aks ettiradi. Bunday
koeffitsient M2 pul agregati summasi va ushbu iqtisodiyotda mavjud bo’lgan
xorijiy valyutadagi depozitlarning YAMI hajmiga o’zaro nisbati sifatida hisoblab
chiqiladi. Ushbu koeffitsientni hisob-kitob qilishda suratga birdaniga M2
agregatini va xorijiy valyutadagi depozitlarni o’z ichiga oladigan M4 pul
agregatini qo’yish qulayroq bo’ladi. Ushbu koeffitsient mohiyat idealda birga
teng bo’ladi. Shunga qaramasdan, 0,7 yoki 0,8 darajasidagi natijalar yo’l
qo’yilishi mumkin mohiyatlar deb hisoblanadi.
Naqd pullar tijorat banklaridan chiqib yana tijorat banklariga qaytadi va
doimiy aylanishda bo’ladi. Naqd pullarning tijorat bankidan chiqib yana tijorat
bankiga qaytib kelish harakati ularning doiraviy aylanmasi deyiladi. Tijorat
banklari faqat muomaladan vaqtincha ortiqcha bo’lgan va muomalaga yaroqsiz
naqd pullarni Markaziy bank muassasalariga topshirishadi. Naqd pullarning
Markaziy bankdan tijorat banklariga chiqishi muomalaga pul chiqarish, ya’ni
Markaziy bankning emissiya operatsiyasi, tijorat banklaridan Markaziy bankka
qaytib kelish harakati
O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar - bet 125

6. O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining bosh maqsadi: a.
milliy valyutaning barqarorligini ta’minlash;
b.soliq sohasini takomillashtirish; s. fiskal siyosatini olib borish;
d. faoliyatdan ko’proq daromad olish
Amaliy topshiriq O’quvchilar mavzuga oid hikoya yozadilar. 1-2-3- guruhlar uchun.
149
Uyga vazifa: 1.
O’zbekiston Respublikasi bank tizimi to’g’risida nimalarni bilasiz?
2.
Bank tizimining qanday xususiyatli tomonlari mavjud?
3.
Nobank tashkilotlarga nimalar kiradi va ular nima uchun zarur?
4.
Banklar qaysi xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladi?
5.
Bank tizimini erkinlashtirish deganda nimani tushunasiz va
uni amalga oshirish yo’llarini ko’rsating.
6.
Pul-kredit siyosatining strategik maqsadlari nimalardan iborat?
O’zbekistonda bank
tizimining paydo
bo’lishi
-
O’zbekistonda bank
tizimining shakllanishi-
O’zbekistonda
markaziy bank-
150
NAZARIY O’QUVMASHG’ULOTININGO’QITISHTEXNOLOGIYASI 18- Mavzu: Markaziy banklarning vazifalari . O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli Vaqt: 80 daqiqa
O’quvchilar soni: nafar
O’quv mashg’ulotining shakli va turi Amaliy: to’liq o’quv mashg’ulot
Yangi mavzu bayoni - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

Yangi mavzu bayoni:
Paskal dasturlashtili, odatda, tavsiflangan o'zgaruvchilar uchun xotiradan joy ajratib, ularning turiga mos boshlang'ich qiymatlarni yozib qo'yadi:
O'zgaruvchi turi
|
Boshlang'ich
qiymat
|
O'zgaruvchi turi
|
Boshlang'ich
qiymat
|
barcha butun sonli
|
0
|
barcha haqiqiy sonli
|
0.0000000000e+00
|
char
|
'' (probel)
|
boolean
|
FALSE
|
string
|
" (bo'sh satr)
|
string[7]
|
" (bo'sh satr)
|
O'zlashtirish operatori.O'zlashtirish operatori o'zgaruvchilarga qiymat berish uchun qo'llaniladi.U := belgi orqali ifodalanadi. O'zlashtirish operatorning umumiy ko'rinishi quyidagicha:
o'zgaruvchi := ifoda;
Bu operator bajarilganda quyidagicha ishlar bajariladi:
1) ifoda qiymati hisoblanadi;
2) ifodaning qiymati o'zgaruvchiga o'zlashtiriladi, ya'ni xotiraning o'zgaruvchi uchun ajratilgan qismiga (o'zgaruvchining «eski» qiymati o'chib ketadi) ifodaning qiymati yoziladi.
1- misol. Quyidagi dastur 2- misol. Quyidagi dastur
bajarilishi natijasida a nomli bajarilishi natijasida meva nomli
o'zgaruvchining qiymati 22 satrli o'zgaruvchining qiymati
soniga teng bo'ladi. «olma» so'ziga teng bo'ladi.
Var a:integer; var meva : string;
begin begin
a:=22; meva := 'olma';
end. end.
3- misol. Bu misolda a va b o'zgaruvchilarning qiymati qanday o'zgarishi yaqqol ko'rinadi.
var a,b,m: integer; begin
a := 8; {a ning qiymati 8 ga teng bo'ldi}
b := a*5; {b ning qiymati a*5=8*5= 40 ga teng bo'ldi}
b := b+10; {endi b ning qiymati b+10= 40+10= 50 ga teng bo'ladi}
m:=m*b; {m ning boshlang'ich qiymati berilmagani uchun 0 deb olinadi, demak, m ning
qiymati 0*50=0 ga teng bo'ladi}
end.
Yuqoridagi misollarda o'zgaruvchilar turli qiymatlarni o'zlashtirdi.Ammo biz ularning natijasini ko'rmadik.Chunki ular kompyuter xotirasida qolib, ekranga chiqarilmaydi.Ma'lumotlarni kompyuter ekraniga chiqarish uchun chiqarish operatoridan foydalaniladi. Paskalda chiqarish operator! (protsedu- rasi) quyidagi ikki xil ko'rinishga ega:
|
O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar - bet 56

|
O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallarBog'liq Qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti
2 – bosqich
Asosiy
(65
daqiqa)
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
2.1.Mavzuga oid bilimlarni yodga olish
maqsadida o’quvchilarga savollar beradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
2.2.Mashg’ulotda ko’rib chiqiladigan reja
savollarini e’lon qiladi.
1. Naqd pullar aylanishi.
2. Pul massasi agregatlari.
3. Mamlakatimizda naqd pullar
aylanishining o’ziga xos xususiyatlari
O’quvchilar bilimini faollashtirish:
2.3.Mavzuga oid bilimlarni esga solish
maqsadida o’quvchilar savol-javob
o’tkazadi
Yangi o’quv materiali bayoni:
2.4.Maruzani reja bo’yicha tushuntiradi va
har bir reja savolining oxirida qisqa
muhokama asosida umumlashtiruvchi fikr
bayon etiladi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash :
2.5.Mashg’ulot davomida o’quvchilarga
savollar bilan murojaat etiladi va
“Namoyish”usulidan foydalanib barcha
g’oyalarni doskaga yozib boradi .
2.1.Savollarga
javob berishadi.
2.2. Berilgan
ma’lumotlarni
daftarlarida
qayd qilib
borishadi.
2.4.Har bir
savol
Yakunidagi
muhokamada
ishtirok
etishadi.
2.5.Berilgan
savollarga o’z
fikrlarini bayon
etishadi.
3 – bosqich
Yakuniy (10
daqiqa)
Mashg’ulot yakuni:
3.1. O’tilgan mavzu yuzasidan yakuniy
xulosa chiqaliladi.
Uy vazifani berilishi:
3.2. Mavzu yuzasidan mustaqil o’rganish
uchun savollar beriladi
Tinglaydilar,
o’z fikrlarini
bayon etadilar
Tinglaydilar va
yozib oladilar
|
| |
Naqd pullar emissiyasi - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

Naqd pullar emissiyasi. Pullar markaziy emissiya banki faoliyati natijasida
yaratiladi. Pullarni yaratish jarayoni ikki bosqichdan iborat bo’ladi.
Pul bazasi O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki muomalaga chiqargan naqd pullar va
tijorat banklarining majburiy zaxiralarini o’z ichiga oladi.
Pullarni yaratish jarayonining
ikkinchi bosqichida tijorat banklari o’z mijozlari -
korxonalar, tashkilotlar, aholini kreditlash uchun markaziy emissiya bankidan
olgan kreditlardan foydalanadiki, bu pul massasining yaratilishiga olib keladi.
Pul massasi tijorat banklari tizimidagi pul bazasining oshishi natijasida vujudga
keladi va muomaladagi naqd pullardan va mijozlar hisobvaraqlaridagi pullar
qoldiqlaridan iborat bo’ladi.
Pul massasi Pul multiplikatori = ------------------------- Pul bazasi Bugungi eng muhim vazifa valyutamiz baquvvat, dunyoda obro’li
valyutaga aylantirishdir, u yuksak qiymatga va katta kuchga ega bo’lishi lozim.
So’mni barqaororligini ta’minlash va qadrini oshirish umummilliy vazifa.
Respublikamizdagi barcha fuqarolarning farovonligi ana shu vazifani hal
etilishiga bog’liq. Aslini olganda bu iqtisodiy vazifagina emas, hozirgi paytda
ijtimoiy- siyosiy ahamiyatga molik vazifaga aylanmoqda, chunki iqtisodiyotning
yuksalishi ham, aholi turmush darajasi ham, davlatning obro-e’tibori ham shu
vazifaning bajarilishiga bog’liq.
Nazorat uchun savollar 1. Pul muomalasi nima?
2. Pul muomalasi qonunining mazmun mohiyatni tushuntiring.
3. Pulning aylanish tezligi nima?
4. Pul massasi nima?
66
Tavsiya etiladigan adabiyotlar: 1.O‘zbekiston Respublikasining “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi
O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi
2019-yil 5-noyabrdagi O‘RQ-580-sonli Qonuni.
2.Abdullayev A.J,Qayumova Z.A va boshqalar.Pul va banklar. Durdona-2021 yil
3.Omonov A.A., Maratov M.D. Pul va pul muomalasi. O’quv qo’llanma.
T: 2008, “Akademiya” nashriyoti.
Windows XP - Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements

Windows XP: Systems implementing processor performance states must use native Windows support. This means that all performance policy and switching must be done by the operating system. See "Windows XP Native Processor Performance Control" whitepaper at http://www.microsoft.com/hwdev/onnow/.
-
Support for external pointing device. [MOBL-0066; see FAQ A3.5.3]
-
Support PXE if system includes integrated network adapter. [BIOS-0014.1; see FAQ A3.5.7]
A3.4.3 Connector icons on back of case, wrapped to the bottom of the unit, or placed inside an access door
Color-coding is not required.
A3.4.4 Mobile system contains required devices and buses
[MOBL-006x]
-
Integrated keyboard and pointing devices use standard system-board devices; add-on devices meet Windows Logo requirements. [MOBL-0066]
-
External mouse support uses a connector other than a serial port. [SYS-0042; INPT-0135]
-
One USB port free for end-user expansion. [MOBL-0063]
-
One 32-bit Type-2 CardBus slot. [MOBL-0065; SYS-0024]
-
System maintains mapping of IRQ Routing Register bits to system interrupt vectors for CardBus. [PCCard-4; SYS-0024]
-
IRQ connections for CardBus can be determined by using the 0805 register. [PCCard-5; SYS-0024]
-
Integrated graphics device minimum requirements:
2-D hardware acceleration, 640 × 480, low-resolution modes. [GRPH-0393.1]
If 3-D is supported, 640 × 480 × 16 bpp; no minimum texture cache, alpha blending, hardware text mapping requirements. [GRPH-0393.3, 0393.4]
No multiple adapter support required in mobile unit; multiple monitor support is optional. [GRPH-0393.7; see FAQ A3.5.4]
Display Data Channel (DDC) monitor detection required only for external graphics interface. [MOBL-0069.3, GRPH-0393.6]
PCI or AGP 1.x or later. For systems supporting 3-D graphics hardware, performance equivalent of AGP 1x with GART is required. [GRPH-0393.2]
International Color Consortium (ICC) color profile and INF preinstalled if DDC detection cannot be used. [MON-0235; see FAQ A3.5.5]
A3.4.5 ATA controllers and devices on mobile unit support ATA/33 or better
[STOR-0350]
A3.4.6 CD drive, if present, supports transfer rate of at least 1200 KB per second when fully on
[MOBL-007x]
-
Docked mobile PC meets Mobile PC system and BIOS requirements. [MOBL-0074, MOBL-0076]
-
Docked mobile PC can uniquely identify the dock. [MOBL-0073]
-
Docking station supports warm docking and fail-safe docking. [MOBL-0079; MOBL-0080]
-
Enumerate, configure, and disable non-Plug and Play devices using ACPI-based methods. [MOBL-0078]
-
Docked mobile PC meets BIOS requirement for multiple adapters and multiple monitors. [MOBL-0076]
-
Docked mobile PC allows user speaker selection. [AUD-0339; see also FAQ A3.5.9]
-
Discrete PCI ATA controllers in mobile docking stations implement in PCI Native-Mode ATA. [ATA-0122]
A3.4.8 DELETED A3.4.9 If mobile supports a docking station, mobile unit’s BIOS supports docking-related ACPI functions
[MOBL-0078]
A3.4.10 If IEEE 1394 is included in a system, at least one externally-accessible socket is required
[MOBL-0064]
|
A4.2 Legacy-Free PC System - Industry Standards

A4.2.1 “ACPI Changes for Legacy-Free PCs”
[BIOS-0015; SDG3:27]
http://www.microsoft.com/hwdev/onnow/download/LFreeACPI.doc
A4.2.2 Debug Port Specification, V. 1.0 or later
[SYS-0046; SDG3:15]
http://www.microsoft.com/hwdev/NewPC/debugspec.htm
WHQL Test Specification References:
Chapter 18, Legacy-Free Test Specification
See A1.3.
A4.3.1 SEE A4.4.9 A4.3.2 SEE A4.4.10 A4.4 Legacy-Free PC System - Windows Experience
Design Guideline References:
http://www.microsoft.com/hwdev/NewPC/LF.htm.
PC 2001 System Design Guide, Chapter 3 -
New docking stations designed for legacy-free mobile PCs must follow these requirements.
A4.4.1 No external serial, parallel, or PS/2-compatible ports and no ISA-based game ports or MPU-401 (MIDI) ports available for external connection or detected by the operating system
[BIOS-0045; see also FAQ A4.5.2]
A4.4.2 Two USB ports in all desktop systems
See also A2.4.1.
If only two USB ports are provided, system provides at least one accessible USB port supporting end user expansion when keyboard and pointing device are attached.
Mobile PC Note: A mobile PC must provide at least one accessible USB port [MOBL-0063]
[BIOS-0005.1; SYS-0039; MOBL-0072]
Mobile PC Note: See FAQ A4.5.3.
A4.4.4 No FDC detected
[SYS-0040, BIOS-0045]
A4.4.5 DELETED
See A1.4.8.
A4.4.6 Peripherals provided with the system use non-legacy connectors and do not depend on real mode for installation or configuration
[WL-5; SYS-0042]
Keyboard and mouse must also use non-legacy interfaces.
A4.4.7 External input devices included with the system are HID compliant
[INPT-0133]
For example, keyboard, mouse, or game controller.
A4.4.8 MS-DOS is not required to install or run any utilities, games, or other software provided with the system
[SYS-0042]
Exception: Software on the recovery CD provided for Windows Me.
A4.4.9 No BIOS boot dependencies on ISA or other legacy devices, and no ISA-related components appear on BIOS setup screen
[BIOS-0013]
A4.4.10 BIOS supports USB input devices at boot, and does not include hardware emulation of the 8042 controller in systems where no 8042 controller is present
See details in Table 2 at http://www.microsoft.com/hwdev/NewPC/LF.htm or in Appendix A of PC 2001.
|
-
qoida - Gayubova komila anvarovna yulanova nargiza davlatovna akademik yozuv

160
Ko‘z – tashqi (oqsil parda-sklera, o‘rta tomirli parda, ichki-to‘r parda), ichki
(ko‘z ichi suyuqligi, gavhar, shishasimon tana) qismlarga bo‘linadi. Sklera yoki oq
pardaning bir qismi qovoqlar ostidan ko‘rinib turadi. Orqa qismidan esa teshikcha
bo‘lib, undan asab tolalari o‘tadi. Sklera ham shox pardaga, ham oqsil pardaga
chegaradosh. Shox pardada qon tomirlar bo‘lmaydi, lekin u “optika”ning eng zarur
elementlaridan biridir. Shox parda hamda rangdor pardaning o‘rtasida kichkina
bo‘shliq mavjud bo‘lib, bunga ko‘zning oldi kamerasi deyiladi. Rangdor parda
bilan gavharning o‘rtasidagi bo‘shliqqa orqa kamera deyiladi. Har bir ko‘ruv
nervida bir millionga yaqin asab tolalari bor.
Rangdor pardada radial va halqa shaklidagi muskullar joylashgan bo‘lib,
halqasimon muskullar qisqarganda ko‘z qorachig’i torayadi, radial muskullar
qisqarganda esa qorachiq kengayadi. Ko‘z soqqasining ichki, ya’ni to‘rsimon
pardasi muhim ahamiyatga ega bo‘lib, uning orqa qismida yorug’likni, ranglarni
qabul qiluvchi retseptorlar joylashgan. Ular maxsus nerv hujayralari bo‘lib,
tayoqcha va kolbacha shaklidadir. Ko‘z soqqasining to‘rsimon pardasida 100
milliondan ortiq tayoqchasimon retseptorlar bo‘lib, ular yorug’lik kamayganda
yoki tun vaqtida qo‘zg’aladi.
mavzusi
aniqlanadi va uning 
dolzarbligi

174
Agar siz aytmoqchi bo‘lgan bir nechta savolingiz bo‘lsa, unda siz bir nechta
maqola yozishingiz kerak, chunki asosiy qoida bunday bo‘ladi: bir maqola bitta
fikr; agar maqolada uchta fikr bo‘lsa, unda uchchalasi yo‘qoladi".
Annotatsiya qismidanoq (referatda) o‘quvchini maqolani o‘qishi
kerakligiga ishontirish kerak. Xulosani shunday bayon qilish kerakki, u darhol
ularni o‘zlashtirib, ularning yuqori amaliy (bilim) qimmatini qadrlashi kerak.
Har bir bo‘lim yoki paragraf shunday qurilishi kerakki, o‘qishning boshlanishi
asosiy ma’lumotlarni berishi lozim. Eksperimentga (daliliy ma’lumotlarga) alohida
ye’tibor bering. Nazariy natijalar eksperimental ma’lumotlar bilan tasdiqlangan
bo‘lsa, ayniqsa ishonchli.
Maqolaning oxirgi qismi - barcha ishlarning aralashmasi. U ikkita kichik
bo‘limdan iborat (ular maxsus sarlavhalar bilan ajralib turmaydi). Birinchi kichik
bo‘lim – bu tasdiqlovchi - maqolaning tuzilish qismini yakunlashga xizmat qiladi.
Unda siz belgilangan vazifalar hal etilganligini va ishning maqsadiga
erishilganligini ko‘rsatasiz.
Bu yerda siz muvaffaqiyatni ta’minlaydigan va yangi natijalarga erishishga imkon
beradigan o‘z tadqiqotingizning qo‘yilishi, metodikasi yoki texnologiyasining
o‘ziga xosligini ta’kidlaysiz. Ikkinchi kichik bo‘lim – natijaviy - analitik. Unda siz
ish natijalarini, ularning ilmiy va amaliy ahamiyatini aytib o‘tasiz va sharhlaysiz.
Maqolaning avvalgi bo‘limlaridan olingan alohida iboralar so‘zma-so‘z
takrorlanishi mumkin.
Nihoyat, agar iloji bo‘lsa (buni har doim ham imkoni bo‘lmaydi), ilmiy
mazmunni yoki olingan natijalardan kelib chiqadigan mazmunni shakllantirishga
harakat qiling. Ilmiy mazmun - ma’lum bir hodisa yoki qonuniyatning mohiyatini
(mexanizmini, jarayonini, tabiatini) ijobiy ochib beruvchi batafsil ibora.
Agar siz o‘z natijalaringizni umumlashtirish darajasiga ko‘tarilmasangiz va
daraxtlar ortida o‘rmonni ko‘rmasangiz,- ilmiy mazmun sizning o‘rningizga
boshqa birov tomonidan shakllantiriladi. Bu siz muallif bo‘lmagan boshqa
maqola bo‘ladi.
Windows Me - Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements

Windows Me: A system that does not have an 8042 controller must reserve I/O addresses 0060 and 0064 as reserved motherboard resources. Failure to reserve these I/O addresses will result in display of a false device in Device Manager.
A4.1.4 Support required interrupts
[BIOS-0043]
Required interrupts:
INT 8, INT 9, INT 10, INT 11, INT 13, INT 19, INT 1B, and INT 23
INT 15 subfunctions AH=C0, 4F, 87, 88 and AX=C2xx, E820, E801
INT 16 subfunctions AH=00h, 01h, 02h, 10h, 11h, 12h
INT 1A subfunctions AH=0x and AX=B1xx
See details in Table 2 at http://www.microsoft.com/hwdev/NewPC/LF.htm.
A4.1.5 Legacy-free debug interface per Debug Port Specification and FAQ A1.5.16
[SYS-0046; SDG3:15; FAQ A1.5.16]
A4.1.6 When 8042 is not present, A20M# is de-asserted (pulled high) or removed, with no way to mask the A20 address line
[SYS-0047]
If A20M# generation logic (8042) is not present in the system, A20M# must be terminated in a deasserted state to the processor. If 8042 is present, connect in the standard legacy manner.
A4.1.7 Interrupt handlers preserve values in all registers
As described in A1.4.9.
A4.1.8 BIOS initializes USB Host Controller during boot process
The USB host controller must be in IRQ mode for keyboard and mouse input during real mode and safe mode. However, this can potentially cause the system to stop working when the system is running Windows 2000 if the interrupt is shared with the boot device and the host controller generates an IRQ before the USB ISR is chained.
The solution is for the BIOS to add logic to the ACPI Enable routine to turn off the IRQ-enable bit in PCI Config space for the USB host controller.
|
Matn yuzasidan savol va topshiriqlar

|
Matn yuzasidan savol va topshiriqlarBog'liq Akademik yozuv o\'quv qo\'llanmaMatn yuzasidan savol va topshiriqlar
1. Matnni o‘qing.
2. Matndan ilmiy uslubga xos atamalarni ko‘chirib yozing.
3. Ushbu matnga ilmiy sharh yozing.
5- topshiriq.
O‘zingiz bilim olayotgan fan yo‘nalishini yoki yoqtirgan
mutaxasisligingizni ta’riflab matn yarating. Unda asoslar, dalillar keltirishni
unutmang.
164
17-mavzu. Ilmiy uslub janrlari. Kurs ishi
Nazariy ma’lumot.
Kurs ishi - oliy va o‘rta maxsus ta’lim muassasalari talabalari
tomonidan amalga oshiriladigan vazifa, odatda ikkinchi yoki
uchinchi kurslarda referatlar shaklida, katta kurslarda—tadqiqot
ishi shaklida bajariladi. Ko‘pincha kurs ishlari mutaxassislik
bo‘yicha asosiy bo‘lgan fanlardan amalga oshiriladi
.
Kurs ishi quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
1. titul sahifasi;
2. mundarija;
3. kirish;
4. asosiy qism;
5. amaliy qism;
6. xulosa;
7. adabiyotlar ro‘yxati;
8. ilovalar.
Kirish
. Kirish qismida ilmiy tadqiqot metodologik apparati aks ettirilgan.
Bu kurs ishini himoya qilish uchun tayyorlangan kengaytirilgan annotatsiya
shaklida tuzilgan kirishning asosini tashkil yetadi.
Kirish matni odatda mavzuni tanlash va uning ahamiyatini asoslash bilan
boshlanadi. Mavzuning dolzarbligi hozirgi vaqtda va ushbu vaziyatda ushbu
muammoni hal qilish uchun uning ahamiyati (vazifa, savol) darajasidir. Mavzuni
tanlash va uning dolzarbligi isbotlanishi kerak.
Tanlangan mavzuning
dolzarbligi
asosida tadqiqotning maqsadi va uning
muammolari, obyekti va mavzusi shakllantiriladi.
|
| |
A6.0 Server System Requirements

|
A6.0 Server System Requirements
|
bet | 94/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
A6.0 Server System Requirements
This section describes additional requirements or exceptions to the requirements defined earlier in Section A1.0.
For Itanium-based server systems, all requirements in A5.0 are included by reference.
A6.0.1 System Exceptions and Notes for Servers
In addition to the requirements defined in A6.0, the following additional notes and exceptions are defined elsewhere in Appendix A:
-
A1.4.2 Correct implementation of power management – for server systems, network adapters and other peripherals are not required to support wake from D3.
-
A1.4.5 Servers and server components are not required to follow accessibility guidelines.
-
A1.4.10 Servers do not have to provide "digital ready" audio.
A6.0.2 Device Exceptions and Notes for Servers
In addition to the requirements defined in A6.0, the following additional notes and exceptions are defined elsewhere in Appendix B:
-
B6.1.4.10 Windows Whistler Advanced Server: Data modem supports digital connection to support host-side V.90 operation.
-
B7.1.4.1 Windows Whistler Server:
-
Adapter supports filtering for at least 32 multicast addresses.
-
Adapter and driver support multicast promiscuous mode.
-
B7.1.4.12 Windows Whistler Server: Additional adapter and driver support.
-
B7.1.5.3 PCI adapters to support the PCI DAC.
-
B10.4.4.5 Windows Whistler Server: SCSI and Fibre Channel hard drives implement complete identification strings.
-
B10.4.4.4 Windows Whistler Server: Hot-swappable drive, if provided, includes a local disk drive replacement indicator.
-
B10.7.4.3 Single-backup device meets minimum capacity requirements.
-
B10.9 RAID requirements.
-
B10.10 Fibre Channel requirements.
|
| |
A4.5 Legacy-Free PC System - FAQs

See http://www.microsoft.com/winlogo/hardware/system/.
A4.5.2 Early legacy-free systems [Clarification]
Removal of legacy components from the system involves two considerations:
-
The component is removed from the user’s perspective -- for example, slots, ports, and so on.
-
The operating system doesn't detect the presence of the component.
For example, "No FDC" means that the operating system does not detect the presence of the FDC and nothing uses the related restricted addresses.
However, the physical internal part does not need to be removed -- for example, removal of the Super I/O chip is not required; however, the physical ports must not be present on the system or detected by the operating system.
A4.5.3 CD or DVD drive requirement [Clarification]
For legacy-free mobile PCs, form-factor/size issues may preclude providing a built-in CD or DVD drive. In such cases, the requirement to include a CD or DVD drive can be met by offering external CD/DVD products that the user can choose to purchase separately and that attach to the mobile PC, docking system, or port replicator through an interface that allows the CD or DVD drive to act as a boot device.
In addition, systems designed to exclude user access to removable media do not have to meet the requirement to include a CD or DVD device. However, all systems (including those that do not ship with a CD or DVD device) must still comply with the requirement for BIOS boot support.
FAQ date: September 1999
A4.5.4 Debug solutions for Non-Legacy PCs [Clarification]
See FAQ A1.5.16.
|
muomaladan pul olish operatsiyasi

65
maishiy xizmatlar, transport, sug’urta, kommunal to’lovlari, jarima va ustamalar
hamda boshqa majburiy to’lovlarni amalga oshirish.
6.
Korxona va tashkilotlar tomonidan naqd pul tushumlarini tijorat bank
kassalariga topshirish (inkassaciya qilish).
7.
Jismoniy shahslar tomonidan tijorat banklaridan naqd pulda kreditlar,
omonatlardagi pul qo’yilmalari, dividend va naqd puldagi boshqa
daromadlarini olish.
8.
Jismoniy shahslar tomonidan tijorat banklariga naqd pulda
kreditlarni qaytarish, omonatlar qo’yish va boshqa to’lovlarni amalga
oshirish.
9.
Tijorat banklari tomonidan muomalaga yaroqsiz va ortiqcha naqd
pullarni Markaziy bankka topshirish.
– 
4 - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

Bog'liq Qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti
– 4 ball ;
➢
oʻquvchi olgan bilimini amalda qoʻllay oladi, fan (mavzu)ning
mohiyatni tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda fan (mavzu)
boʻyicha tasavvurga ega deb topilganda
– 3 ball; ➢
oʻquvchi fan dasturini oʻzlashtirmagan, fan (mavzu)ning
mohiyatni tushunmaydi hamda fan (mavzu) boʻyicha tasavvurga ega emas
deb topilganda –
2 ball bilan baholanadi.
3. Oʻquvchilarning oʻquv, ishlab chiqarish (pedagogik) va diplom oldi
amaliyotlari boʻyicha bilim, koʻnikma, malaka va kompetensiyalari quyidagi
mezonlar asosida:
➢
oʻquvchi belgilangan topshiriqni nazariy biladi, ish oʻrinlarini
toʻgʻri tashkil qila oladi, texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilgan holda
oʻlchov va ishlov berish asbob-uskunalaridan toʻgʻri foydalana oladi, vaqt
me’yorlariga amal qilgan holda sifatli bajara oladi deb topilganda
– 5 ball ;
➢
oʻquvchi belgilangan topshiriqni nazariy biladi, ish oʻrinlarini
toʻgʻri tashkil qila oladi, texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilgan holda
bajara oladi, ammo oʻlchov va ishlov berish asbob-uskunalaridan
foydalanishda, vaqt me’yorlarida xatoliklarga yoʻl qoʻygan holda bajardi deb
topilganda
– 4 ball ;
➢
oʻquvchi belgilangan topshiriqni nazariy biladi, ish oʻrinlarini
toʻgʻri tashkil qiladi, ammo texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilishda,
oʻlchov va ishlov berish asbob-uskunalaridan foydalishda, vaqt me’yorlariga
amal qilishda xatoliklarga yoʻl qoʻydi deb topganda
– 3 ball ;
75
➢
oʻquvchi oʻquv amaliyoti dasturini oʻzlashtirmagan, amaliyot
mashgʻulotining 50 %i yoki undan koʻp qismida ishtirok etmagan, amaliyot
hisobotlarini topshirmagan hamda amaliyot (mavzu) boʻyicha tasavvurga ega
emas deb topilganda
8 - Mavzu - O‘qitish materiallar I to‘plami mutaxassislikka kirish o‘qitish materiallar

70
8 - Mavzu
:
Naqd pul aylanmasi va uning xususiyatlari
Reja:
1. Naqd pullar aylanishi.
2. Pul massasi agregatlari.
3.Mamlakatimizda naqd pullar aylanishining o’ziga xos xususiyatlari.
Shunday qilib, muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdoriga ishlab chiqarish
rivoji va shart-sharoitlariga bog’liq bo’lgan turli xil omillar ta’sir ko’rsatadi.
Muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdoriga ta’sir ko’rsatuvchi asosiy omil - bu
tovarlar va xizmatlar bahosi hisoblanadi. Pul miqdori tovarlar va xizmatlar
bahosiga to’g’ri proporsional, ya’ni tovarlar va xizmatlar bahosining oshishi
muomalaga ko’p pul chiqarishni talab qiladi. Pul miqdoriga ta’sir qiluvchi
ikkinchi omil - bu pulning aylanish tezligi hisoblanadi. Bu omil pul miqdoriga
teskari ta’sir ko’rsatadi. Odatda, pul qanchalik tez aylansa, muomala uchun
zarur bo’lgan pul miqdori shuncha kam talab qilinadi va aksincha.
Muomila uchun zurur bo’lgan pul miqdorini aniqlashda kassa aylanmasi
xomcho’ti hamda aholi daromadlari va xarajatlari balansidan ham keng
foydalaniladi.Muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdorini kamaytirish uchun
quyidagi choralarni amalga oshirish muhimdir. Bular:
-Iste’mol kreditni rivojlantirish; kreditga qanchalik ko’p tovar sotilsa,
shuncha kam miqdorda pul muomalada kerak bo’ladi;
-
naqd pulsiz hisob - kitoblarning rivojlanishi;
-
pullarning muomala tezligini oshirishga erishish va boshqalar.
Har bir jamiyat pul muomalasi qonuni talablarini hisobga olgan holda ish
yuritishi zarur. Chunki pul muomalasi qonunining buzilishi pul barqarorligiga
putur etkazadi. Bu holda muomalaga chiqarilgan pul miqdori muomaladagi
tovarlar bahosidan oshib ketishi, ya’ni inflyatsiya bo’lishiga yoki pul
tanqisligiga (yetishmovchiligiga) olib kelishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, pul muomalasini ushlab turish shart-sharoitlari va
qonuniyatlari ikki omilning o’zaro ta’siri bilan, ya’ni xo’jalikning pulga bo’lgan
ehtiyoji va amalda pullarning muomalaga borib tushishi bilan belgilanadi.
Amaliyotda ko’proq uchraydigan xol bu aylanmada xo’jalikka kerak
bo’lganidan ko’proq pulning bo’lishidir. Bu, albatta, pulning qadrsizlanishiga -
pul birligi xarid qobiliyatining tushishiga olib keladi.
Ijtimoiy perseptiv - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 85/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limIjtimoiy perseptiv jarayonlarda guruh quyidagilarni idrok etishi mumkin:
o’z individini;
o’zga guruh individini;
o’zini;
o’zga guruhni.
Rus psixologi A.A.Bodalev "insonni inson tomonidan idrok etilishiga" sinonim ravishda "insonning boshqa insonni bilishi" iborasini qo’llaydi. Inson jamiyat a'zosi sifatida qabul qilinganligi sababli muloqotda ham shaxs sifatida namoyon bo’ladi. S.L.Rubinshteyn aytganidek, "biz insonni tashqi xulq-atvoriga qarab uni o’qiymiz". Bundan, insonni tashqi qiyofasi uni qanday shaxs ekanligidan dalolat berishini anglashimiz mumkin.
"Boshqa odamni bila turib, o’rganayotgan individning o’zi ham shakllanadi"- deb yozadi L.S.Vigotskiy.
Insonni inson tomonidan idrok etilishida eng kamida ikki kishi jalb qilingan bo’lishi lozim bo’lib, ularning ikkalovi ham faol sub'ektdir. Demakki o’zaro idrok jarayonida ikkala tomon bir-birlarining ehtiyojlari, motivlari va yo’nalishlarini bilishlari va o’zlarini qarama-qarshi tomon o’rniga g’o’ya olishlari lozim. Muloqot jarayonida bir-birini idrok etayotgan odamlar bir-birini tushunishga harakat qiladilar. Buning uchun quyidagi mexanizm ishga solinadi:
identifikasiya;
refleksiya;
stereotipizasiya.
empatiya
Identifikasiya (lotincha tenglashtirish) -u kishiga tenglashtirish, baravarlash ma'nosini anglatib, insonning o’zini xayolan suhbatdoshi o’rniga qo’yish orqali uning fikrlari va tasavvurlarini tushunishga intilishi.
Refleksiya (lotincha aks ettirish) - insonning suhbatdoshi tomonidan qanday idrok etilayotgani va tushunilayotganini anglashga intilishi. Kishini kishi tomonidan idrok qilinishini ikkilangan oynadagi aks ettirishga o’xshatish mumkin. Odam boshqa kishini aks ettirar ekan, shu bilan birga o’zini ham aks ettiradi, agar kishi o’zi muloqotga kirishadigan kishilar haqida to’liq, ilmiy asoslangan axborotlarga ega bo’lsa, ular bilan bexato aniqlikda o’zaro ta'sir o’rnatishi mumkin. Biroq sub'ekt hamma vaqt bunday aniq ma'lumotga ega emas. Shuning uchun u boshqalar xatti-harakatining sabablarini o’ylab chiqishga majbur bo’ladi. Boshqa kishining harakatlarini tushuntirish uchun faoliyat motivlari, his-tuyg’ular, intilish va fikrlashning o’ylab chiqarilishi kauzal atribusiya deb ataladi. O’qituvchilar tomonidan bola harakatlarining shunday sababini talqin qilinishi maktabdagi pedagogik muomalani qiyin-lashtiradi.
|
| |
Muloqot kishilar o’rtasidagi o’zaro ta'sir etish

|
Muloqot kishilar o’rtasidagi o’zaro ta'sir etish
|
bet | 82/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Muloqot kishilar o’rtasidagi o’zaro ta'sir etish
Kishilar muloqotga kirishar ekan, savol berish, buyruq, iltimos qilish, biror narsani tushuntirish bilan birga o’z oldiga boshqalarga ta'sir etish, shu narsani ularga tushuntirish maqsadini qo’yadi.
Muloqotning maqsadi kishilarning birgalikdagi faoliyatiga ehtiyojini aks ettiradi. Bunda muloqot shaxslararo o’zaro ta'siri sifatida namoyon bo’ladi, ya'ni kishilarning birgalikdagi faoliyati jarayonida paydo bo’luvchi aloqa va o’zaro ta'sirlar yig’indisidir. Birgalikdagi faoliyat va muloqot ijtimoiy nazorat sharoitida ro’y beradi. Jamiyat ijtimoiy normalar sifatida maxsus xulq-atvor namunalari
tuzilishini ishlab chiqqan. Ijtimoiy normalar ko’lami nihoyat keng - mehnat intizomi harbiy burch va vatanparvarlik, xushmuomalalik qoidalari ana shular jumlasidandir. Ijtimoiy psixologiya nuqtai nazaridan muloqotga kirishuvchilar bajaradigan rolning "repertuar"iga mos holda namoyon bo’ladi. Psixologiyada "rol" deganda ijtimoiy (sosial) mavqeni egallab turuvchi har bir kishidan atrofdagilardan kutadigan, normativ tomonidan ma'qullangan xulq-atvor namunasi tushuniladi. (Yosh, mansab, jins va oiladagi, o’qituvchi va o’quvchi shifokor va bemor, katta kishi yoki bola, boshliq yoki xodim, ona yoki buvi, erkak yoki ayol, mehmon yoki mezbon rolida namoyon bo’lishi mumkin). O’z navbatida har bir rol o’ziga mos talablarga javob berishi kerak.
Bir kishi turli muloqot vazifalarida turli rollarni bajarishi mumkin. Masalan, xizmat joyida direktor, kasal bo’lsa shifokor ko’rsatmalariga itoat etuvchi bemor, oilada keksa ota-onasining qobil farzandi, mehmondo’st oila boshliqi bo’ladi. Turli rollarni bajaruvchi kishilarning o’zaro munosabati rol kutishlari bilan boshqariladi. Xohlaydimi yoki yo’qmi atrofdagilar undan ma'lum namunaga mos keluvchi xulq- atvorni kutadilar. Agar rol yaxshi bajarilmasa, ijtimoiy nazorat tomonidan baholanadi, ozmi-ko’pmi cheklanishlar qilinadi. Muloqotning bevosita muvaffaqiyatining sharti o’zaro ta'sir etuvchi kishilarning har biridan kutilayotgan harakatlarga mos keluvchi xulq-atvor namunasini qo’llanishidadir. Kishining boshqalar undan nimani kutayotganini, nimani eshitishga va unda nimani ko’rishga tayyor ekanligini to’g’ri, aniq, xatosiz ko’chira olish qobiliyati takt deb ataladi.
Ma'lumki takt pedagogik faoliyatda muhim komponent hisoblanadi. Ayniqsa, pedagogik jarayon o’qituvchi va o’quvchilarning uyushgan faoliyatlari asosida tuzilgan. Shu bois o’qituvchi pedagogik jarayonni o’quvchilar jamoasidan tashkil topganligini unutmasligi har bir o’quvchi shaxsini e'tibordan chetda qoldirmasligi kerak. O’quvchilar bilan psixologik aloqaning qisqa muddatga bo’lsada yo’qolishi, og’ir oqibatlarni vujudga keltiradi.
|
| |
Pedagogik faoliyatdagi muloqat

|
Pedagogik faoliyatdagi muloqat
|
bet | 87/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim
o’quv vazifalarni bajarish vositasi;
tarbiyaviy jaryonini ta'minlashning ijtimoiy-psixologik tizimi;
ta'lim-tarbiya jarayoni muvaffaqiyatini ta'minlovchi o’qituvchi va o’quvchilarning o’zaro munosabatini tashkil qilish usuli;
o’quvchining individual xususiyatlarini tarbiyalash jarayoni sifatida namoyon bo’ladi.
Pedagogik muloqot - bu muloqotning o’quv tarbiyaviy jarayonlarni hissiy foni va vosita, mazmunini tashkil etadi.
Muloqot muvaffaqiyatli bo’lishi uchun u albatta qayta aloqaga ega bo’lishi, ya'ni sub'ekt o’zaro ta'sir natijalari haqida axborot olishi kerak. Kommunikator o’zi uzatgan axborotni resipient qanday qabul qilishini va qanday munosabatda bo’layotganligini qayta axborot ma'lumotlariga asoslanib bilib oladi. Muomalada suhbatdoshni yoki tinglovchini idrok etish bir-birini tushunishning asosiy shartidir. Agar o’qituvchi o’quvchilarini qanday idrok etayotganligini, tushunayotganligini anglay olmasa, pedagogik munosabat yaxshi bo’lmaydi. Ayniqsa, ma'ruza o’tayotganda bu juda muhimdir.
Avtonom nutq (yunon, autos - o’zi - nomos - qonun) - bolaning o’z nutqi ko’p ma'no va noaniq so’zlar bilan xarakterlanadigan, ichki nutq, bunda turli narsalarning bir-biri bilan beqaror va uzviy bog’liqligi tufayli so’zlarning ma'nosi ham vaziyatga qarab o’zgaradi, bolalarning avtonom nutqi kattalar nutqiga o’tish davri bo’lib hisoblanadi.
Agrafiya (yunon. A - inkor yuklamasi, grapho - yozaman) nutqdagi turli buzilishlar natijasida yozuvning izdan chiqishi.
Afaziya (yunon. A - inkor yuklamasi, phasia - nutq) - bosh miya qobig’ining ayrim qismlarini zararlanishi natijasida nutqining izdan chiqishidan iborat psixopatologik nuqson.
Vepbal (lot, verbalis – og’zaki) - atama. Verbal nutq – og’zaki ifodalanadigan nutq.
Identifikasiya (lot. identifisage - tenglashtirmoq) - shaxsning o’zini o’zga odam bilan emosional va boshqa tomondan tenglashtirishi.
|
| |
Muloqotning interaktiv tomoni deganda

|
Muloqotning interaktiv tomoni deganda
|
bet | 83/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limMuloqotning interaktiv tomoni deganda, birgalikdagi faoliyatni tashkil etish va amalga oshirishda muloqot ishtirokchilarining bir-biriga ta'sir o’tkazishi tushuniladi. Kommunikasiya orqali odamlar birgalikdagi faoliyatni tashkil etadilar. Umumiy faoliyatda ishtirok etar ekan, odamlar bir-birlariga ta'sir ko’rsatadi. Shuning uchun o’zaro ta'sir birgalikdagi faoliyatning tashkil etilishi sifatida tushuniladi.
Birgalikdagi faoliyatning uch xil modeli mavjud.
Har bir ishtirokchi boshqalardan mustaqil ravishda ishning o’ziga tegishli qismini bajarishi (masalan shanbalikdagi ish)
Umumiy vazifani bosqichma-bosqich har bir ishtirokchi tomonidan bajarilishi (masalan konveyerdagi ish)
Har bir ishtirokchi boshqalar bilan birgalikda bir vaqtning o’zida umumiy faoliyat bilan mashg’ul bo’lishi (masalan, futbol jamoasidagi ish).
Odatda muloqot jarayonidagi o’zaro ta'sirning ikki xil turi ajratiladi.
kooperasiyaga asoslangan o’zaro ta'sir - kommunikativ jarayon ishtirokchilarinng umumiy maqsad yo’lida o’z kuchlarini birlashtirishdan iborat. Kooperasiyalarning bir necha turi farqlanadi.
avtomatik (instinktiv- biologik darajada mavjud bo’ladi),
avtomatik (tarkib topgan ijtimoiy me'yorlar bilan an'ana va urfodatlar bilan taqozolangan bo’ladi)
spontan (do’stlik, muhabbat va shu kabi munosabatlar bilan taqozolangan bo’ladi)
direktiv (majburiy hamkorlik hukm suruvchi joylarda mavjud bo’ladi) shartnomaviy (rasmiy kelishuvlar bilan taqazolangan bo’ladi). koorperasiya- birgalikdagi faoliyatning zaruriy elementi.
Raqobatga asoslangan o’zaro ta'sir - kommunikativ jarayon ishtirokchilarining shaxsiy yoki guruhiy maqsadlarga erishish uchun o’zaro kurash sharoitida bir-biriga ta'sir ko’rsatishdan iborat. Bunday o’zaro ta'sirda tomonlarning shaxsiy faolligi odatda yuqori bo’ladi. Shunday bo’lsa-da u koopersiya bilan ma'lum darajada bog’liqdir. Chunki raqobat davomida ham muayyan qoidalar o’rnatilishi talab etiladi. Aks holda o’zaro kurash urushga aylanib ketishi mumkin. Raqobatning eng yorqin shakli nizodir. Nizo - muloqot ishtirokchilarining har biri muhim bo’lgan muammoni hal etish vaqtida ular o’rtasida vujudga kelgan qarama-qarshilik va kurashning keskin kuchayib ketish jarayonidir.
Muloqot jarayonida nizoning odatda ikki xil turi farqlanadi.
|
| |
Destruktiv nizo - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 84/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limDestruktiv nizo. Uning kelib chiqish sabablari quyidagilardan iborat:
shaxsiy xususiyatlarni bir-biriga mos kelmasligi tufayli vujudga keladi;
munosabatlarning buzilishiga olib keladi;
ishtirokchilar soni ortib boradi;
qarama-qarshi tomonga nisbatan negativ baholar kuchayib boradi;
nizo jarayonidagi ob'ektning shaxsga ko’chishi oson yuz beradi.
Produktiv nizoning kelib chiqish sabablari quyidagilardan iborat:
nuqtai - nazarlarning bir-biriga mos kelmasligi sababli vujudga keladi;
muammoni kengroq qarshi olishga olib keladi;
optimal yechimning topilishiga yordam beradi;
shaxsga ko’chirilmaydi.
Muloqot kishilarning bir-birini tushunishi
Birgalikdagi faoliyatning muvaffaqiyatli ro’y berishi ko’p jihatdan kommunikativ jarayon ishtirokchilari bir-birini qanday idrok etayotganini, har bir ishtirokchida boshqa ishtirokchi haqida qanday tasavvurlar shakllanayotganligiga bog’liq. Bu esa muloqotning perseptiv tomonini o’rganish zaruratini vujudga keltiradi.
Kishilarning bir-birini idrok etish jarayoni muloqotning ajralmas qismi bo’lib, u muloqotning perseptiv tomonini tashkil etadi.
Insonning inson tomonidan idrok etilishi "ijtimoiy persepsiya" deyiladi. Dastlab bu atama Dj.Bruner tomonidan 1947 yil ishlatilgan bo’lib, u perseptiv jarayonlarning ijtimoiy determinasiyasini anglatgan. Keyinchalik bu atama boshqacharoq ma'noga ega bo’lib, u ijtimoiy ob'ektlarni, ya'ni odamlar ijtimoiy guruhlar, katta ijtimoiy tuzilmalarni idrok etish jarayonini anglata boshlagan.
Ijtimoiy perseptiv jarayonlarda individ quyidagilarni idrok etishi mumkin:
o’z guruhiga munosib individni;
boshqa guruhga mansub individni;
o’zining guruhini;
o’zga guruhni.
|
| |
Ichki nutq - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 88/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limIchki nutq - nutq faoliyatining ovoz chiqarmasdan ifoda etiladigan alohida
turi.
Kommunkasiya (lot. communio - aloqa, fikr olishuv ma'lumot berish) - til va
boshqa belgilar vositasida axboro berish.
Monologik nutq - bir odamning o’z fikrlarini og’zaki yoki yozma ravishda ifodalash nutqi.
Muloqot - ikki yoki undan ortiq odamlarning o’zaro bir - biriga ta'sir etishi.
Nizo - o’zaro ta'sir ko’rsatayotgan kishilarning qarama - qarshi qiziqishi.
Nutq - odamlarning til vositasi bilan aloqa qilishning tarixan tarkib topgan shakli.
Nutq madaniyati - muloqot jarayonida ma'lum til normalariga asoslangan holda ma'noli nutqni ifoda etish.
Pantomimika (yunon. panto - mimos - hamma narsaga taqlid qiluvchi)- inson gavdasining mimika, imo-ishora, intonasiyalar bilan birga uning psixik holatini, ayniqsa, his – tuyg’ularini ifodalovchi harakatlari.
Pedagogik muloqot - o’qituvchining o’quvchi bilan muloqotda bo’lishi.
Refleksiya (lot. Reflexus - aks ettirish) - odam bilimlarining o’z - o’ziga, o’zining ichki olamiga, psixik sifatlari va psixik holatlariga qaratilishi.
Resipient (lot. Recipientis - qabul qiluvchi kishi) - o’ziga yo’llangan xabarni qabul qilib oluvchi kishi.
Empatiya (yunon. empatheia - birgalikda dardlashmoq) - boshqa odamlarning psixik holatlarini tushunish va ularga hamdardlik qilish qobiliyati.
Mustaqil ishlash uchun tavsiya etilayotgan mavzular
Muloqot haqida tushuncha.
Muloqot turlari va vazifalari.
Muloqotning verbal va noverbal vositalari.
Muloqot shaxslararo o’zaro tasir etish.
Muloqot insonlarning bir-birini tushunishi.
Muloqot texnikasi va usullar.
Pedagogik faoliyatda muloqot.
Til va nutq tushunchalarining mazmuni.
Muloqot va muomala tushunchalarining mazmuni.
Identifikasiya tushunchalarining mazmuni.
Refleksiya tushunchalarining mazmuni.
Sterotipizasiya tushunchalarining mazmuni.
Noverbal vositalar muloqotda qanday ahamiyatga ega.
|
| |