nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tn=ta x ty.o’ x td.o x tt.v x tnt

|
Tn=ta x ty.o’ x td.o x tt.v x tntTn=ta x ty.o’ x td.o x tt.v x tnt,
Bunda: T
n
- asosiy vaqt; Ty.o’ - ish o’rniga xizmat qilish vaqti;
Tt.v - tayyorgarlik vaqti;
Td.o - dam olishga va shaxsiy maqsadlarga sarflangan vaqt;
Tn.t - nazarda tutilmagan tanaffuslar.
6.2. Mehnat resurslarining tarkibi va tuzilishi
Moddiy nehmatlar ishlab chiqarish va xizmatlar ko’rsatish ikkita zarur tarkibiy qismdan: bir
tomondan, moddiy resurslar (xom ashyo, asbob-uskunalar va hokazo)dan va ikkinchi tomondan, inson
resurslaridan, ya’ni kasb malakalari va bilimlariga ega bo’lgan xodimlardan iborat. Boshqacharoq qilib
aytganda, mamlakat aholisining bir qismi bo’lgan inson resurslari moddiy resurslar bilan bir qatorda
iqtisodiy rivojlanish omili sifatida ham namoyon bo’ladi. Biroq bu omillar o’z xususiyatlariga qarab bir-
birlaridan muhim belgilari bilan farqlanadi.
Inson resurslari - bular odamlardir, ylar faqat moddiy nehmatlar yaratib qolmay, shu bilan birga
ularni iste’mol ham qiladilar. Odamlar o’zlarning moddiy va ma’naviy ehtiyojlari jihatidan unchalik bir
xil emaslar. Bunga ylarning jinsi, yoshi, sog’lig’i, oilaviy ahvoli, ma’lumot darajasi va boshqa ijtimoiy,
psixo-fiziologik sifatlari sabab bo’ladi. SHuning uchun bir kishi ikkinchisiga o’xshamaydi.Mehnat
resurslari haqiqiy (real) va potentsial xodimlardir.
Zarur jismoniy va ma’naviy imkoniyatlar insonning yoshiga bog’liq. Ular inson hayotining ilk va
yetuk davrlarida shakllanadi va rivojlanib boradi, qarilik chog’ida esa, tabiiy ravishda birmuncha
kamayib boradi.
Yosh chegarasi erkaklar 59 yoshga, ayollar 54 yoshga yetgandan co’ng pensiya olish huquqi bilan
belgilanadi. Biroq bu qoidadan istisno ham bor. Organizmga yuksak ruhiy fiziologik bosimlar bilan
bog’liq kasb faoliyatining ayrim turlari uchun pensiya chizig’i sezilarli ravishda 5-10 yilga pastroq,
bahzan undan ham ko’proq. Bu yerda imtiyozli shartlarda qarilik pensiyasi tizimi amal qiladi. Ayollar
uchun pensiya yoshi odatdagi xalqaro tajriba darajasida bo’lsada, hamma joyda erkaklarning o’rtacha
umir ko’rishi ayollarga nisbatan sezilarli ravishda kamroqdir. Bu narsa ko’p hollarda noqulay og’ir
mehnat sharoitlari bilan bog’liqdir. SHuningdek, bu narsa zarur bo’ladigan “mehnat shaklsi”ni saqlash
imkoni yillar o’tishi bilan yo’qolib boradigan kasblar bilan shug’ullanish uchun (masalan balet) ham
taalluqlidir.
Mehnatga layoqatli yoshdagi kishilarning ma’lum qismini sira ishlamagan yoki sog’lig’i yomon
bo’lganligi uchun ishlashdan to’xtagan kishilar tashkil etadi. Bu o’rinda gap I va II guruh nogironlari
haqida bormoqda, davlat ularni pensiya bilan ta’minlab turadi. Bu kishilar mehnat resurslari tarkibiga
kiritilmaydi.
Demak, mehnat resurslari deb, o’zining aqliy va jismoniy mehnati bilan ijtimoiy ishlab
chiqarishda ishtirok etadigan mehnatga qobiliyatli kishilar yig’indisiga aytiladi.
Mehnat resurslari
Faol qismi
Nofaol qismi qismi
Mehnat
bilan band
bo’lgan
bo’lganlar
ishsizlar
O’qiydiganlan
Mehnat
bilan band
bo’lmagan
3-gurux
nogironlari
|
| |
Ishlab chiqarish resurslarining o’zaro ta’sir mexanizm

6.5.Ishlab chiqarish resurslarining o’zaro ta’sir mexanizm
Korxona resurslariga va imkoniyatlariga quyidagilar kiradi:
Xodimlarning uddalashi, bilimi va kasb tajribasi. Bu holda ular iste’molchilarning
talablarini idrok qilish va haqiqatda gavdalantirib ko’rsatish
qobiliyati nuqtai nazaridan
narxlanadi.
Moddiy resurslar korxonalar joylashgan yerdan ishlab chiqarish va umumiy binolar,
asbob-uskunalar, elektr ta’minot manbalari (xususiy yoki sotib olingan),
issiqlik, suv, ishlab
chiqarish chiqitlarini yo’qotish imkoniyatlari va boshqalardan iborat.
Hammasi bu holda ularning
texnik holati, mulkiy shakli (ijara, aktsioner, xususiy va boshqalar) nuqtai nazaridan ko’rib
chiqiladi.
Texnologik va tashkiliy resurlar – ilg’or
texnologiyalarni, patent va litsenziyalarni,
ishlab chiqarishni va mehnatni tashkil qilish taraqqiyparvar shakllarining mavjudligi.
Axborot resurslari –axborotni olish imkoniyatning mavjudligi.
Moliyaviy resurslar korxonaning balansidagi likvid
aktivlardan va qarz olish
imkoniyatidan iborat.
Marketing resurslar – tartibga solingan sotuv va ta’minot tarmog’ining mavjudligi,
tijorat ishlarini olib borish bo’yicha xodimlar (personal)ning ixtisoslashgan bilimlari va tajribasi.
Tashkiliy resurslar – ishlab chiqarish tashkiliy tuzilmasini
doimo takomillashtirish
imkoniyati, qobiliyati va boshqalar.
Ishlab chiqarish omillarining tanqisligi va qimmatligi ularni qanday ishlatishda muhim
ahamiyatga ega. SHuning uchun korxona ishlayotgan muhitni bilish lozim.
Web-relanse haqida tushuncha

|
Web-relanse haqida tushuncha
|
Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 48,3 Kb. | | #137838 |
Bog'liq WEB-RELANSE HAQIDA TUSHUNCHA GAYBULLAYEV $$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ MUMKIN.WEB-RELANSE SO‘ZINING MA’NOSI (YOLLANMA ISHCHI) DEGAN MA‘NONI BILDIRADI.WEB-RELANS BANK HAM BAJARISHI MUMKIN.SO‘NGGI PAYTLARDA ’‘FRELANSE SO‘ZI OMMALASHIB BORMOQDA.INTERNET ORQALI PUL TOPISHNI HOHLAGAN ODAM BIR MAROTABA BO’LSA HAM BU SO‘ZNI ESHITGAN.FRELANSERLAR ASOSAN NORASMIY RAVISHDAFAOLIYAT YURITISHADI VA O’Z XIZMATLARIGA XARIDORL O‘ZLARI IZLAB TOPISHADI YOKI BUYURTMACHILAR TAKLIFIGA KO’RA MEHNAT QILISHADI.
|
| |
Informatsion texnologiyalar - bet 15

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 15/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org1.
Bashoratlash
— bu tashqi muhitning yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan
holatini, boshqariladigan obyektning o‘zini tutishini aniqlash maqsadida
ma’lumotlarni qayta ishlash hamda ular har birining ehtimolligini baholashdan
iborat.
2.
Rejalashtirish
— bu tizimning kelajakdagi orzu qilingan holatini ishlab
chiqish (rejali modelini ishlab chiqish) va ushbu holatga erishish uchun
mablag‘larni
taqsimlashga
nisbatan
qarorlar
qabul
qilishdan
iborat.
34
Rejalashtirish maqsad va mezonlarni tanlashni o‘z ichiga oladi. Shu maqsad va
mezonga nisbatan boshqaruv samaradorligi baholanadi.
3.
Dasturlash
rejasini amalga oshirish, ya’ni tizim faoliyatining algoritmini
ishlab chiqish uchun boshqariladigan harakatlar ketma-ketligi hamda o‘zaro
aloqasini bayon etuvchi dasturlarni ishlab chiqishdan iborat.
4.
Tashkil etish
— mustahkam (bardoshli) obyektlar yoki jarayonlar
tuzilmasini o‘zgartirishi yoki ko‘rishdan, ya’ni ma’lum bir holatlarida
boshqariladigan obyektlar faoliyatini reglamentlashtirishda foydalaniladigan u
yoki bu qoida, protsedura, usul, algoritmlarini belgilash yoki o‘zgartirish
demakdir.
5.
Me’yorlashtirish
— tizimning xususiyatlarini ifodalovchi statistik
ma’lumotlarni doimiy ravishda yig‘ish va ular asosida tizimning bir me’yorda
faoliyat ko‘rsatishini ta’minlab turish.
6.
Hisobga olish
boshqariladigan obyekt va tashqi muhit parametrlari
majmuini qayd etishdan iborat. U yana keladigan ma’lumotlarni dastlab qayta
ishlash, jumladan, tasniflash, guruhlash va hokazo arifmetik hamda mantiqiy
operatsiyalarni o‘z ichiga oladi.
|
| |
Тarmoq darajasidagi shlyuzlar

|
Тarmoq darajasidagi shlyuzlar
|
bet | 84/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgТarmoq darajasidagi shlyuzlar ishonchli mijozlardan aniq xizmatlarga
so‘rovnomasini qabul qiladi va ushbu aloqaning qonuniyligini tekshirgandan
so‘ng ularni tashqi xost-kompyuter bilan ulaydi. Shundan so‘ng shlyuz ikkala
tomonga ham paketlarni filtrlamay jo‘natadi.
142
Bundan tashqari, tarmoq darajasida shlyuzlar bevosita server-dallol
vazifasini bajaradi. Ya’ni, ichki tarmoqdan keladigan IP manzillar o‘zgartirilib,
tashqariga faqatgina bitta IP manzil uzatiladi. Natijada, ichki tarmoqni tashqi
tarmoq bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘lamaydi va shu yo‘l bilan ichki tarmoqni
himoyalash vazifasini o‘taydi.
Amaliy darajadagi shlyuzlar filtrlovchi-yo‘llovchilarga mansub bo‘lgan
kamchiliklarni bartaraf etish maqsadida ishlab chiqilgan. Ushbu dasturiy vosita
vakolatlangan server, deb nomlanadi va u bajarilayotgan xost-kompyuter esa
amaliy darajadagi shlyuz deb ataladi.
Amaliy darajadaga shlyuzlar mijoz va tashqi xost-kompyuter bilan
to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa o‘rnatishga yo‘l qo‘ymaydi. Shlyuz keladigan va
jo‘natiladigan paketlarni amaliy darajada filtrlaydi. Server-dallollar shlyuz orqali
aniq server tomonidan ishlab chiqilgan ma’lumotlarni qaytadan yo‘naltiradi.
Amaliy darajadagi shlyuzlar nafaqat paketlarni filtrlash, balki serverning
barcha ishlarini qayd qilish va tarmoq administratorini noxush ishlardan xabar
qilish imkoniyatiga ham ega.
Amaliy darajadaga shlyuzlarning afzalliklari quyidagilardan iborat:
• global tarmoq tomonidan ichki tarmoq tarkibi ko‘rinmaydi;
• ishonchli autentifikatsiya va qayd qilish;
• filtrlash qoidalarining yengilligi;
• ko‘p tamoyilli nazoratlarni amalga oshirish mumkinligi.
SSS
(System Security Scanner) dasturi haqida
Ushbu dastur Unix operatsion tizimi o‘rnatilgan kompyuterlarda xavfsizlik
holatini tekshirish va operatsion tizimning tashqi hamda ichki zaif qismlarini
aniqlashga yo‘naltirilgan. Bundan tashqari u kirish huquqlarini, fayllarga egalik
qilish huquqlarini, tarmoq zaxiralarini konfiguratsiyalashni, autentifikatsiyalash
dasturlarini va boshqalarni tekshirishi mumkin.
Dasturning quyidagi imkoniyatlari mavjud:
— konfiguratsiyani tekshirish, ya’ni ruxsatsiz kirishlarning oldini olish
143
maqsadida konfiguratsiyani tekshirish. Bunga quyidagilar kiradi:
konfiguratsiya fayllari, operatsion tizim versiyasi, kirish huquqlari,
foydalanuvchilarning zaxiralari, parollar;
— tizimdagi xavfli o‘zgarishlarni tekshirish. Ruxsatsiz kirishlar oqibatida
tizimda sodir bo‘lgan o‘zgarishlarni qidirishda qo‘llaniladi. Bunday
o‘zgarishlarga quyidagilar kiradi: fayllar egallagan xotira hajmining
o‘zgarishi, ma’lumotlarga kirish huquqi yoki fayldagi ma’lumotlarning
o‘zgarishi, foydalanuvchilarning zaxiralarga kirish parametrlarining
o‘zgarishi, fayllarni ruxsatsiz boshqa bir tashqi kompyuterlarga uzatishlar;
|
| |
EHM himoyasini ta’minlashning texnik vositalari

|
EHM himoyasini ta’minlashning texnik vositalari
|
bet | 79/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgEHM himoyasini ta’minlashning texnik vositalari.
Axborot-kommunikatsiyalar texnologiyalarining rivojlanishi oqibatida
ko‘pgina axborotni himoyalash instrumental vositalari ishlab chiqilgan. Ular
dasturiy, dasturiy-texnik va texnik vositalardir.
Hozirgi kunda tarmoq xavfsizligini ta’minlash maqsadida ishlab chiqilgan
texnikaviy vositalarni quyidagicha tasniflash mumkin:
Fizikaviy himoyalash vositalari — maxsus elektron qurilmalar yordamida
ma’lumotlarga egalik qilishni taqiqlash vositalaridir.
134
Mantiqiy himoyalash — dasturiy vositalar bilan ma’lumotlarga egalik
qilishni taqiqlash uchun qo‘llaniladi.
Тarmoqlararo ekranlar va shlyuzlar — tizimga keladigan hamda undan
chiqadigan ma’lumotlarni ma’lum hujumlar bilan tekshirib boradi va
protokollashtiradi.
Хavfsizlikni auditlash tizimlari — joriy etilgan operatsion tizimdan
o‘rnatilgan parametrlarning zaifligini qidirishda qo‘llaniladigan tizimdir.
Real vaqtda ishlaydigan xavfsizlik tizimi — doimiy ravishda tarmoqning
xavfsizligini tahlillash va auditlashni ta’minlaydi.
Stoxastik testlarni tashkillashtirish vositalari — axborot tizimlarining sifati va
ishonchliligini tekshirishda qo‘llaniladigan vositadir.
Aniq
yo‘naltirilgan
testlar
—
axborot-kommunikatsiyalar
texnologiyalarining sifati va ishonchliligini tekshirishda qo‘llaniladi.
Хavflarni imitatsiya qilish — axborot tizimlariga nisbatan xavflar yaratiladi
va himoyaning samaradorligi aniqlanadi.
Statistik tahlillagichlar — dasturlarning tuzilish tarkibidagi kamchiliklarni
aniqlash, dasturlar kodida aniqlanmagan kirish va chiqish nuqtalarini topish,
dasturdagi o‘zgaruvchilarni to‘g‘ri aniqlanganligini va ko‘zda tutilmagan
ishlarni bajaruvchi qism dasturlarini aniqlashda foydalaniladi.
|
| |
Тarmoq servislaridan - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 83/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgТarmoq servislaridan foydalanish siyosatiga mos ravishda Internetda
servislar ro‘yxati aniqlanadi. Bu servislarga foydalanuvchilar cheklangan kirish
bilan ta’minlanadi.
Kirish usullarining cheklanilishi — foydalanuvchilar tomonidan Internet
servislariga chet yo‘llar orqali ruxsatsiz kirishni taqiqlash ma’nosini bildiradi.
Тarmoq servislariga kirish siyosati, odatda, quyidagi prinsiplarga moyil
bo‘ladi:
Internetdan ichki tarmoqqa kirishni taqiqlash, lekin ichki tarmoqdan
Internetga kirishga ruxsat berish;
vakolatlangan tizimlarga Internet dan ichki tarmoqqa cheklanilgan
kirishga ruxsat berish.
Тarmoqlararo ekranlarga qo‘yiladigan vazifaviy talablar quyidagilardan
iborat:
141
• tarmoq darajasida filtrlashga talab;
• amaliy darajada filtrlashga talab;
• administratsiyalash va filtrlash qoidalarini o‘rnatish bo‘yicha talab;
• tarmoqda autentifikatsiyalash vositalariga talab;
• ishlarni qayd qilish va hisobni olib borish bo‘yicha talab.
Тarmoqlararo ekranning asosiy komponentlari
Тarmoqlararo ekranlarning komponentlari sifatida quyidagilarni keltirish
mumkin: filtrlovchi - yo‘llovchi; tarmoq darajasidagi shlyuzlar; amaliy
darajadagi shlyuzlar.
Filtrlovchi-yo‘llovchi
—
yo‘llovchi,
ya’ni
kompyuter
tarmog‘ida
ma’lumotlarni manzilga yetkazuvchi dasturlar paketi yoki serverdagi dastur
bo‘lib, u kiradigan va chiqadigan paketlarni filtrlaydi. Paketlarni filtrlash, ya’ni
ularni aniq to‘plamga tegishliligini tekshirish, ТCP/IP sarlavhasidagi
ma’lumotlar bo‘yicha amalga oshiriladi.
Filtrlashni aniq xost-kompyuter, ya’ni tarmoqdagi fayl va kompyuter
zaxiralariga kirishni amalga oshiruvchi kompyuter yoki port, ya’ni xabarlarni
jo‘natish yoki qabul qilish maqsadida mijoz va server tomonidan ishlatiladigan
va odatda 16 bitli son bilan nomlanadigan dastur bilan ulanishda amalga
oshirish mumkin. Masalan, foydalanuvchiga keraksiz yoki ishonchsiz xost-
kompyuter va tarmoqlar bilan ulanishni taqiqlash.
Filtrlash qoidalarini ifodalash qiyin jarayon bo‘lib, ularni testlash vositalari
mavjud emas.
|
| |
Davrlar  
Axborotdan - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 11/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgDavrlar
Axborotdan
foydalanish
konsepsiyasi
Axborot tizimining
turi
Foydalanish maqsadi
1950-1960
y.
Hisob hujjatlarining
qog‘ozli oqimi
Hisob
hujjatlarini
elektromexanik
mashi-nalarda
qayta
ishlovchi ATlari
Hujjatlarni qayta ishlash
sur’atlarini oshirish.
Turli schetlarni
qayta
ishlashni
va
oylik
maoshni
hisoblash
jarayonlarini
soddalashtirish
1960-1970
Hisobotlarni
Ishlab
chiqarishning Hisobotlarni tayyorlashni
26
y.
tayyorlashda asosiy
yordam
axborotlari
uchun
boshqaruvning
axborot tizimlari
tezlatish
1970-1980
y.
Savdo-sotiq ustidan
boshqaruv nazorati
Qaror qabul qilishni
qo‘llab-quvvatlovchi
ATlar.
Eng maqbul yechimni
topish
1980-2000
y.
Axborot-raqobatli
ustunliklarni
ta’-
minlovchi
strategik
resurs
Strategik
ATlari.
Avtomatlashtirilgan
idoralar.
Firmaning yashashi va
ravnaq topishi.
Dastlabki axborot tizimlari (AT) o‘tgan asrning 50-yillarida yaratilgan.
60-yillarda yaratilgan ATlaridan olingan ma’lumotlar turli darajadagi davriy
hisobotlarni yaratishda qo‘llanila boshladi. 70 - 80-yillarda ATlar boshqaruv
nazoratining vositasi sifatida ishlatila boshladi. 80-yillardan boshlab ATlar
axborotlarning strategik manbai sifatida boshqaruvning barcha bo‘g‘inlarida
ishlatila boshlandi.
5. Axborot tizimidagi jarayonlar.
Iqtisodiy obyekt tizim sifatida, boshqarish tizimi
Axborot tizimining faoliyatini ta’minlovchi jarayonlar shartli ravishda
quyidagi bloklardan iborat:
axborotlarni tashqi yoki ichki manbalardan kiritish;
kiritilgan axborotlarni qayta ishlash va qulay ko‘rinishda tasvirlash;
axborotlarni iste’molchilarga chiqarish yoki boshqa ATlarga uzatish;
teskari aloqa – mazkur tashkilot personali tomonidan qayta ishlanib
yana kiritiladigan axborot.
Axborot tizimlari quyidagi xususiyatlarga egalar:
27
har qanday AT tizimni yaratishning umumiy tamoyillariga binoan
tahlil qilinishi, qurilishi va boshqarilishi mumkin;
AT o‘zgaruvchan va taraqqiy etuvchidir;
AT ni yaratishda tizimli yondashishga amal qilinadi;
AT ning mahsuloti bo‘lmish axborotga asoslangan holda qarorlar
qabul qilinishi mumkin;
AT ni axborotlarni qayta ishlashning inson-kompyuter tizimi sifatida
qarash mumkin.
|
| |
Структура стандартов ieee 802. X

|
Структура стандартов ieee 802. X
|
bet | 1/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #118746 |
Bog'liq 5emuqbLovD6qiX0nvKVumqm3HuhRUmz7zPXzLptf 2-ma’ruza. 2-ma’ruza. Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja 1. IEEE 802.х standartlarining tuzilishi va tarkibi. 2. Simli tarmoq texnologiyalari. 3. Simsiz tarmoq texnologiyalari. IEEE 802.х стандартларининг тузилиши 1-расмда келтирилган. IEEE 802.х стандартларининг тузилиши 1-расмда келтирилган. IEEE - Institute of Electrical and Electronics Engineers – электротехника ва радиоэлектроника инженерлари институти. 1-расм. 802 комитет таркибига қуйидаги бўлимлар киради: 802 комитет таркибига қуйидаги бўлимлар киради: 802.1 - Internetworking, тармоқларни бирлаштириш, яъни бир-нечта тармоқларни биргаликда ишлашини таъминловчи стандартларни ишлаб чиқиш бўлими; 802.2 - Logical Link Control (LLC), маълумотларни узатишни мантиқий бошқариш стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.3 - Ethernet, маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.4 - Token Bus LAN, маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг Token Bus усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.5 - Token Ring LAN, маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг Token Ring усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.5 - Token Ring LAN, маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг Token Ring усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.6 - Metropolitan Area Network (MAN), мегаполислар тармоғи ёки шаҳар тармоғи стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.7 - Broadband Technical Advisory Group, ҳар-хил кўринишдаги ахборотларни узатиш стандартларини ишлаб чиқиш гуруҳи; 802.8 - Fiber Optic Technical Advisory Group, оптик толали тармоқлар бўйича техник маслаҳат гуруҳи; 802.9 - Integrated Voice and data Networks, товуш ва маълумотларни узатувчи интеграцияланган тармоқлар стандартларини ишлаб чиқиш бўлими;
|
| |
Хavfsizlikni ta’minlash - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 86/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org2. Хavfsizlikni ta’minlash:
• tarmoq vositalarini inventarizatsiyalash va mavjud asosiy zaif
bo‘g‘inlarni identifikatsiyalash;
• asosiy hisobotlarni taqqoslash va kelgusida ulardan foydalanish uchun
tahlil qilish.
3. Foydalanishning oddiyligi:
• foydalanuvchining grafik interfeysi;
• HТML turidagi tartiblangan hisobotlarni yaratish;
• skanerlashni markazlashtirilgan holda bajarish, boshqarish va
monitoring o‘tkazish.
Internet Scanner SAFEsuite paketida quyidagi dasturlar mavjud: Web
Security Scanner, FireWare Scanner va Intranet Scanner.
Web Security Scanner bevosita Web-serverlarda mavjud zaif qismlarni
aniqlashga mo‘ljallangan bo‘lib, bu dasturning imkoniyatlari quyidagilardan
iborat:
• Web-server o‘rnatilgan operatsion tizimni auditlash;
• Web-serverda mavjud dasturlarni auditlash;
• Web-fayllarda mavjud skriptlarni auditlash;
•Web-server konfiguratsiyasini testdan o‘tkazish;
145
• asosiy fayllar tizimining xavfsizlik darajasini aniqlash;
• skriptlarda mavjud xatolarni aniqlash;
• bajarilgan ishlar bo‘yicha hisobotlar yaratish va xatolarni tuzatish
borasida takliflar berish.
FireWall Scanner dasturi bevosita tarmoqlararo ekranda mavjud bo‘lgan zaif
qismlarni aniqlashga mo‘ljallangan bo‘lib, u quyidagi amallarni bajaradi:
• tarmoqlararo ekranga hujumlar uyushtirib, uni testdan o‘tkazish;
• tarmoqlararo ekran orqali o‘tadigan tarmoq xizmatlarini skanerlash.
Intranet Scanner dasturi kompyuter tarmog‘ida mavjud kamchiliklarni
tarmoqqa ruxsatsiz kirishlarini amalga oshirish orqali testdan o‘tkazish
yordamida aniqlashga yo‘naltirilgan. Тarmoqning har xil qismlari (xost-
kompyuterlar, yo‘llovchilar, Web-serverlar, Windows 9.x / NТ tizimida
ishlaydigan kompyuterlar) ni tekshirishni ham amalga oshiradi.
Yuqorida keltirilganlardan tashqari kompyuter tizimlariga ruxsatsiz
kirishlarni doimiy ravishda nazorat qiluvchi dasturlar, masalan, Internet Security
Systems kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Real Secure dasturi ham
mavjud. Bu dastur tarmoqda sodir etilayotgan hodisalar, masalan, xakerlarning
hujumlarini qayd qilish bilan birgalikda faol himoya chora-tadbirlarini
tashkillashtirishi mumkin. Real Secure dasturi yirik tashkilotlar uchun
mo‘ljallangan bo‘lib, har kuni tinimsiz ishlashga mo‘ljallangan.
146
Тayanch so‘z va iboralar:
|
| |
Internetda axborotlar xavfsizligini ta’minlash asoslari

|
Internetda axborotlar xavfsizligini ta’minlash asoslari
|
bet | 81/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgInternetda axborotlar xavfsizligini ta’minlash asoslari
Internet ga ruxsatsiz kirish usullarining tasnifi
Har qanday tashkilot Internetga ulanganidan so‘ng, hosil bo‘ladigan
quyidagi muammolarni hal etishlari shart:
• tashkilotning kompyuter tizimini xakerlar tomonidan buzilishi;
• Internet orqali jo‘natilgan ma’lumotlarning yovuz niyatli shaxslar
tomonidan o‘qib olinishi;
• tashkilot faoliyatiga zarar yetkazilishi.
137
Internet loyihalash davrida bevosita himoyalangan tarmoq sifatida ishlab
chiqilmagan. Bu sohada hozirgi kunda mavjud bo‘lgan quyidagi muammolarni
keltirish mumkin:
•ma’lumotlarni yengillik bilan qo‘lga kiritish;
•tarmoqdagi kompyuterlar manzilini soxtalashtirish;
•ТCP/IP vositalarining zaifligi;
•ko‘pchilik saytlarning noto‘g‘ri konfiguratsiyalanishi;
•konfiguratsiyalashning murakkabligi.
Global tarmoqlarning chegarasiz keng rivojlanishi undan foydalanuvchilar
sonining oshib borishiga sabab bo‘lmoqda, bu esa o‘z navbatida axborotlar
xavfsizligiga tahdid solish ehtimolining oshishiga olib kelmoqda. Uzoq
masofalar bilan axborot almashish zaruriyati axborotlarni olishning qat’iy
chegaralanishini talab etadi. Shu maqsadda tarmoqlarning segmentlarida har xil
darajadaga himoyalash usullari taklif etilgan:
• erkin kirish (masalan: WWW server);
• chegaralangan kirishlar segmenti (uzoq masofada joylashgan ish joyiga
xizmatchilarning kirishi);
• ixtiyoriy kirishlarni man etish (masalan, tashkilotlarning moliyaviy lokal
tarmoqlari).
Lokal tarmoqlarning global tarmoqlarga qo‘shilishi uchun tarmoqlar
himoyasi administratori quyidagi masalalarni hal qilishi lozim:
—lokal tarmoqlarga global tarmoq tomonidan mavjud xavflarga nisbatan
himoyaning yaratilishi;
—global
tarmoq
foydalanuvchisi
uchun
axborotlarni
yashirish
imkoniyatining yaratilishi.
Bunda quyidagi usullar mavjud:
—
kirish mumkin bo‘lmagan tarmoq manzili orqali;
—Ring dasturi yordamida tarmoq paketlarini to‘ldirish;
—ruxsat etilgan tarmoq manzili bilan taqiqlangan tarmoq manzili bo‘yicha
138
birlashtirish;
—taqiqlangan tarmoq protokoli bo‘yicha birlashtirish;
—tarmoq bo‘yicha foydalanuvchiga parol tanlash;
—REDIPEST turidagi ISMP paketi yordamida marshrutlar jadvalini
modifikatsiyalash;
—
RIP standart bo‘lmagan paketi yordamida marshrutlar jadvalini
o‘zgartirish;
—
DNS sroofingdan foydalangan holda ulanish.
|
| |
— foydalanuvchi interfeysining qulayligi

|
— foydalanuvchi interfeysining qulayligi
|
bet | 85/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org— foydalanuvchi interfeysining qulayligi. Bu interfeys yordamida nafaqat
dastur bilan qulay ishlash ta’minlanadi, balki bajarilgan ishlar bo‘yicha
hisobotlar ham yaratiladi;
—masofadan skanerlash. Тarmoqdagi kompyuterlarni tekshirish va aloqa
jarayonida ma’lumotlarni shifrlash imkoniyati ta’minlanadi;
—hisobotlar tuzish. Bajarilgan ishlar bo‘yicha to‘liq hisobotlar yaratiladi.
Ushbu hisobotlarda tizimning aniqlangan zaif bo‘g‘inlarining izohi keltiriladi va
ularni tuzatish bo‘yicha ko‘rsatmalar beriladi. Hisobot HТML yoki oddiy matn
ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
SATAN dasturi haqida
Тarmoq xizmatlarining himoyalanganligini tahlil qilish bo‘yicha birinchi
bo‘lib ishlab chiqarilgan dasturlardan biri bu SAТAN dasturidir. Bu dastur 20 ga
yaqin tarmoq xizmatlaridagi zaifliklarni aniqlay oladi.
Internet Scanner SAFEsuite dasturi haqida
Agar tekshiruvlar doimiy ravishda va to‘liq amalga oshirilishi talab qilinsa,
u holda Internet Scanner SAFEsuite dasturlar paketi taklif qilinadi. Bu dasturlar
paketi yordamida 140 ta ma’lum bo‘lgan zaifliklar va tarmoq vositalari, ya’ni
tarmoqlararo ek-ranlar, Web-serverlar, Unix, Windows 9.x, Windows NT
tizimli serverlar va ishchi stansiyalar, umuman ТCP/IP protokoli qo‘llaniladigan
barcha vositalar tekshiriladi.
144
Internet
Scanner
SAFEsuite
paketining
umumiy
imkoniyatlari
quyidagilardan iborat:
1. Avtomatlashtirilgan va konfiguratsiyalangan skanerlash:
• avtomatlashgan identifikatsiyalash va zaif qismlar bo‘yicha hisobot
tuzish;
• doimiy reja bo‘yicha skanerlash;
• IP manzillarni skanerlash;
• foydalanuvchi o‘rnatgan parametrlarni skanerlash;
• zaif bo‘g‘inlarni avtomatik ravishda tuzatish;
• ishonchlilik va takrorlanuvchanlikni ta’minlash.
|
| |
Bozor kartasini tuzish ya strategik rivojlanish yo’

|
Bozor kartasini tuzish ya strategik rivojlanish yo’
|
bet | 8/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 41 Kb. | | #238345 |
Bog'liq MARKETINGDA TAKTIK REJALASHTIRISH VA NAZORAT3. Bozor kartasini tuzish ya strategik rivojlanish yo’Iini tanlash
Korxonada marketingni strategik rivojlantirishning bir qator masalalarini yechish Marketing Expert» tizimi yordamida avtomatlashtirilishi mumkin.
Bular:
•tashqi muhitni tahlU qilish masalasi, tashkilot faoliyatini baholash va kelajakdagi imkoniyatlar va xavf-xatarni baholash;
• korporativ vazifalami, maqsadlarni va strategiyalarni
aniqlash masalasi;
•tashkilot tarkibiga kiruvchi har bir bo’limning maqsadlarini belgilash va ulaming strategiyasini ishlab chiqish masalalari.
Keltirilgan masalalarning hammasi ham to’la avtomatlashtirish imkoniyatiga ega emas. Birinchi masalani yechish uchun kompaniya infratuzilmasini mukammal ifoda etish, asosiy raqobatchilarni hanida korxona moliyaviy maqsadlarini foyda va sotish hajmi bo’yicha belgilash kabi tub masalalarni avtomatlashtirsa bo'ladi. Uchinchi masala hisoblangan marketingning strategik rejasini tuzish masalasi Marketing Expert» dasturida kompaniyaning Ansoff
matritsasiga binoan strategik rivojlanish yo'nalishlarini ko’rib chiqish imkoniyati ko’zda tutilgan.
Adabiyotlar:
1. О‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi.-T.: О‘zbekiston, 2009. – 40 b.
2. О‘zbekiston Respublikasining 2003 yil 11 dekabrdagi “Xususiy korxona tо‘g‘risida”gi Qonuni. -О‘zbekiston Respublikasi qonun xujjatlari tо‘plami. № 3 - T.: Adolat, 2004. – 7-9 b.
3. “Monopoliyaga qarshi ishlarni tartibga solish va raqobatni rivojlantirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari tо‘g‘risida” : О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 26 fevraldagi PF-4191-son Farmoni // О‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari tо‘plami – 9 son – 2010- 9 mart.
4. “Barkamol avlod yili” davlat dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish bо‘yicha tashkiliy chora-tadbirlari tо‘g‘risida: О‘zR Prezidentining Farmoyishi. 2009 yil 9 dekabr //Xalq sо‘zi. -2009. - № 238. – mo dekabr. – 1 b.
|
| |
Boshqaruv darajasi - Marketingda taktik rejalashtirish va nazorat

|
Marketingda taktik rejalashtirish va nazorat
|
bet | 2/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 41 Kb. | | #238345 |
Bog'liq MARKETINGDA TAKTIK REJALASHTIRISH VA NAZORATBoshqaruv darajasi
Strategik qarorlar marketing bo'yicha bosh boshqa-ruvchilar tomonidan, taktik qarorlar esa ishlab chiqarish va mahsulotni realizatsiya qiluvchi rahbarlar tomonidan qabul qilinadi. Ko'rinib turibdiki, strategik qarorlar muhimroq bo'lganligi uchun ularni yuqori darajadagi rahbarlar qabul qiladi.
Vaqt davrlari
Strategik qarorlar vaqt nuqtayi nazardan uzoqroq muddatga mo'ljallab qabul qilinadi, taktik qarorlar esa qisqa muddatni mo'ljallab qabul qilinadi. Strategik rejalar o'n yillik davrga mo'ljallanib ishlab chiqilishi mumkin (taktik qarorlar asosida ishlab chiqiladigan yillik marketing rejalaridan farqli o'laroq).
Doimiylik
Strategiyani shakllantirish bu uzluksiz va muntazam boUmagan jarayondir, qachonki, yangi imkoniyatlar yoki xavf-xatarlar paydo bo'lganida atrof-muhitni muntazam kuzatib turish strategik rejalashtirishga bo'lgan harakatlarni rag'batlantirib turadi. Taktik rejalashtirish odatda moliyaviy rejaning yillik bosqichlariga to’g’ri keluvchi muntazam ravishda belgilangan vaqt asosida ishlab chiqariladi.
Muammo xarakteri
Strategik muammolar odatda tarkiblashtirilmagan bo'lib, kamyob hisoblanadi. Taktik qarorlar ko'proq tarkib-lashtirilgan va davriy xarakterga ega. Shunday qilib, taktik qarorlar bilan bog'liq xavf-xatarlami baholash oson kechadi. Undan tashqari strategiyani shakllantirish jarayonida taktikani shakllantirishga qaraganda ko'proq alternativ vazifalami tahlil qilishga to'g'ri keladi.
Kerakli axborotlar
Strategiyalar firmaning tashqi muhitga bo'lgan munosabatidan iborat bo'lgani uchun uni shakllantirishda tashkilotga nisbatan tashqaridan keluvchi hisoblangan har xil hajmdagi turli-tuman axborotlarni talab qiladi. Axborotlaming ko'pchilik qismi taxminlarga tegishli bo'lganligi uchun ular subyektiv hisoblanadi. Taktik qarorlar xo'jalik faoliyatini tahlil qilib yoki bozor imkoniyatlarini tadqiq etib olinadigan ichki axborotlargatayanadilar.
Mukammallik
Strategik rejalar odatda subyektiv fikrlarga asoslanib umumlashtirilgan qarorlar bo'lsa, taktik rejalar yetarli bo'lib mukammal, aniq axborotlarga tayanadi.
|
| |
Қўшимча маълумот олиш учун қуйидаги рақамга қўнғироқ қилинг: +99890 975 33 00; +998909273300; +998900020735 ёки бизнинг

|
Қўшимча маълумот олиш учун қуйидаги рақамга қўнғироқ қилинг: +99890 975 33 00; +998909273300; +998900020735 ёки бизнинг
|
Sana | 12.07.2024 | Hajmi | 14,42 Kb. | | #267430 |
Bog'liq 1 йиллик
Вебстер университети
қўшимча маълумот олиш учун қуйидаги рақамга қўнғироқ қилинг: +99890 975 33 00; +998909273300; +998900020735 ёки бизнинг www.webster.edu/uzbekistan веб-сайтимизга ташриф буюринг.
Toshkent davlat yuridik universiteti
Magistratura va sitrqi ta’lim fakultetida quyidagi mutaxassisliklar bo‘yicha kunduzgi va masofaviy ta’lim shakllari asosida (o‘qitish muddati – 1 yil) kadrlar tayyorlanadi:
5A240101 – Advokatlik faoliyati;
5A240102 – Xalqaro arbitraj va nizolarni hal etish;
5A240107 – Sport huquqi;
5A240108 – Davlat boshqaruvi huquqi;
5A240110 – Biznes huquqi;
5A240115 – Mehnat huquqi;
5A240116 – Jinoyat qonunchiligini qo‘llash nazariyasi va amaliyoti;
5A240127 – Intellektual mulk va axborot texnologiyalari huquqi;
5A240129 – Mediatsiya va nizolarni muqobil hal etish usullari;
5A240130 – Korrupsiyaga qarshi kurashish va komplayens nazorati;
5A240131 – Ommaviy axborot vositalari huquqi.
O‘zbekiston Respublkasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Biznes
va tadbirkorlik oliy maktabi magistraturasiga 2024-2025 o‘quv yili
uchun yozgi qabul boshlandi
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi xuzuridagi Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi 2024-2025 o‘quv yili uchun to‘lov-kontrakt asosida kunduzgi va sirtqi ta’lim shakllariga: “Global menejment”, “Moliya”, “Kichik biznes va tadbirkorlik”, “Agrobiznes” sohalari bo‘yicha Biznesni boshqarish (MVA) va Loyiha boshqaruvi (RM) magistratura mutaxassisliklariga yozgi qabul e’lon qilmoqda. Magistaraturaga qabul qilingan tinglovchilar o‘qish davomida o‘qitilayotgan fanlarni tanlash asosida magistratura mutaxassisligini ham tanlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ayrim fanlar ingliz tilida olib boriladi. Barcha magistratura mutaxassisiliklari uchun o‘qish muddati 1,5 yil hamda bir yillik kontrakt to‘lovi miqdorini 22 000 000 so‘m qilib belgilangan.
Magistraturaga kirish istagini bildirgan nomzodlar komissiyaga
veb-sayt https://rgsbm.uz. orqali Oliy maktab direktori nomiga quyidagi hujjatlarning nusxalarini ilova qilgan holda ariza bilan murojaat qiladi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Қўшимча маълумот олиш учун қуйидаги рақамга қўнғироқ қилинг: +99890 975 33 00; +998909273300; +998900020735 ёки бизнинг
|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti “Operatsion tizimlar (4 kr)” Fanidan

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti “Operatsion tizimlar (4 kr)” Fanidan
|
Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,19 Mb. | | #245938 |
Bog'liq Operatsion tizimi Maruza
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOShKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Operatsion tizimlar (4 kr)”
Fanidan
Amaliy ish №4
Bajardi:Hamdamov Zohid
Qabul qildi: Mirzayeva Nilufar
TOSHKENT-2024
Windows OT da hodisalar va jarayonlar auditi. (Event viwer)
Operatsion tizimlar xavfsizlik komponentalari.(Brandmour, Defender, Bitlocer)
Kompyuterni masofadan boshqarish.(AnyDisk)
1-mashq
Sistema bo’limiga o’tamiz
Sabab: windows activatsiya bilan bog`liq error hisoblanadi windows activatsiya bolmagan hollarda uchratish mumkin
Yechim: computer Settings > Update & Security > Activation, keyin "Troubleshoot" ustiga bosiladi "Activation" songra Activation Status active bolishini kutamiz
Sabab: bu system security bilan bogliq jarayon sodir bolgani sababli audit bolgan va bu event Security-Auditing provider tomonidan korsatiladi. Bu holatda Sistemaning o`zi bu jarayoni bajargan yani user tizimga kirgani va unga imtiyozlar berilishini logged qilgan
2-masala
3-mashq
|
| |
Muhammad al-Xorazmi nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universititeti Telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti Ma‘lumotlar tuzilmasi va algoritmlar

|
Muhammad al-Xorazmi nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universititeti Telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti Ma‘lumotlar tuzilmasi va algoritmlar
|
Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 20,73 Kb. | | #103169 |
Bog'liq MTA Ortiqov 4
Muhammad al-Xorazmi nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universititeti
Telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti
Ma‘lumotlar tuzilmasi va algoritmlar
Gurux: SWD015-1
Talaba: Ortiqov Abdulaziz
O’qituvchi: Axmadjonov Islomjon
4-AMALIYOT ISHI
MAVZU:STACK,QUEUE,DEQUEUE(STEK,NAVBAT,DEK)
Variant
N ta elementdan tashkil topgan ikkita stek berilgan. Birinchi stekning barcha manfiy elementlarini ikkinchi stekga joylashtiring va ikkinchi stekning barcha musbat elementlarini o’chiring.
Dastur kodi:
#include
#include
using namespace std;
int main() {
stack stack1, stack2;
int N;
cout << "N tadan elementlar sonini kiriting: ";
cin >> N;
cout << N << " ta elementlarni kiriting:\n";
for (int i = 0; i < N; ++i) {
int element;
std::cout << "Element #" << i + 1 << ": ";
std::cin >> element;
if (element < 0) {
stack1.push(element);
} else {
stack2.push(element);
}
}
cout << "Ikkinchi stackdagi musbat elementlar:\n";
while (!stack2.empty()) {
cout << stack2.top() << " ";
stack2.pop();
}
cout << endl;
std::cout << "Birinchi stackdagi manfiy elementlar:\n";
while (!stack1.empty()) {
cout << stack1.top() << " ";
stack1.pop();
}
cout << endl;
return 0;
}
Natija:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-Xorazmi nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universititeti Telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti Ma‘lumotlar tuzilmasi va algoritmlar
|
Jahon vodorod iste`moli - Termiz davlat universiteti fizika-matematika fakulteti nazariy fizika kafedrasi

|
Termiz davlat universiteti fizika-matematika fakulteti nazariy fizika kafedrasi
|
bet | 11/16 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #105330 |
Bog'liq ramazonJahon vodorod iste`moli
2-diagramma.
Bugungi kunda dunyoda iste'mol qilinadigan vodorodning yarmidan ko'pi kimyoviy xom ashyo sifatida ishlatiladi. Qolganlari energetik maqsadlarda, asosan, texnologik jarayonlar isitilishini ta'minlash, bir vaqtning o'zida vodorodning kimyoviy reaktsiyalarda ishtirok etishi bilan bog'liq (gidrogenlash, oksidlanish va boshqalar). Vodorodni oksidlovchi ta'siridan chang metallurgiya, metallga ishlov berish, shisha ishlab chiqarishda keng foydalaniladi, sintetik yoqutlar va boshqalar (umumiy vodorod iste'molining taxminan 2% miqdorida). Mikroelektronikada vodoroddan foydalanish asosan SiCl4 ni kamaytirish orqali kremniy ishlab chiqarish bilan bog'liq.
Astronavtika yoqilg'i sifatida vodorodning asosiy iste'molchisidir. "Suyuq vodorod (yoqilg'i) - suyuq kislorod (oksidlovchi)" birikmasi og'irlik birligi uchun maksimal energiya chiqarilishini ta'minlaydi, bu aerokosmik dasturlarning belgilovchi mezonidir.
Shuni ta'kidlash kerakki, ishlab chiqarilgan vodorodning sezilarli miqdoridan atigi 5% hozirgi vaqtda ishlab chiqaruvchilardan iste'molchilarga sotiladigan tijorat mahsulotidir. Odatda, vodorodning yirik iste'molchilari uni o'z ehtiyojlari uchun ishlab chiqaradilar, bunga iqtisodiy omillar (tijorat vodorodining yuqori narxi) va katta miqdordagi vodorodni saqlash va tashishni ta'minlashdagi texnik qiyinchiliklar sabab bo'ladi. Jahonda vodorod savdosi cheklangan. U G'arbiy Yevropada eng faol hisoblanadi vodorodni quyish uchun kichik, ammo rivojlangan quvurlar tarmog'i ishlab chiqarish va iste'mol qilish uchun korxonalar qurilgan. Vodorod birja tovarlari emas va uning jahon narxlari haqida gapirish qiyin. Yetkazib berish narxi shartnomaviy va ko'p shartlarga, shu jumladan - mahsulot sifatida vodorodning tozaligiga bog'liq.
Vodorod texnologiyalarini takomillashtirish vodorodni uzluksiz ta'minlaydigan samarali, tejamkor va xavfsiz jarayonlar va uskunalarni ishlab chiqish bilan bog'liq 3 ta muammoni hal qilishni o'z ichiga oladi: vodorod ishlab chiqarish, undan foydalanish, shuningdek uni ixcham holda saqlash. Shunga ko'ra, vodorod texnologiyalari sohasidagi ishlar asosan uchta yo'nalishda rivojlanmoqda: vodorod ishlab chiqarish, vodorodni saqlash va tashish hamda vodoroddan foydalanish.
|
| |
Jahon ishlab chiqarishining tuzilishi

|
Jahon ishlab chiqarishining tuzilishi
|
bet | 10/16 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #105330 |
Bog'liq ramazonJahon ishlab chiqarishining tuzilishi
1-diagramma.
Yiliga taxminan 25 million tonna global xlor ishlab chiqarish bilan, yiliga - 0,7 million tonna vodorod (7 milliard m3) yon mahsulot sifatida olinadi. Xlor ishlab chiqarish va boshqa elektrokimyoviy sanoat bilan bog'liq bo'lgan vodorod qisman sanoatda ishlatiladi yoki qisman qozonxonalarda yoqib yuboriladi.
Shunday qilib olingan vodorodni nafaqat kimyoviy xom ashyo sifatida ishlatish imkoniyati balki vodorodning an'anaviy iste'molchilarining ehtiyojlarini qondirish uchun, shuningdek energiya xom ashyosi sifatida ishlatiladigan tabiiy gaz yoki neft fraktsiyalarini almashtirish uchun ham zarur.
Vodorodning yana bir manbai uning quruqlikdan ya`ni yer osti qatlamidan chiqishi bo'lishi mumkin. Geologlarning fikriga ko'ra, Yer po'sti ingichka bo'lgan Baykal rifti (Tunkinskaya depressiyasi) deb ataladigan joyda, vodorod bilan to'yingan kremniy-magniy-ferrugin qatlamlari atigi 4-6 km chuqurlikda yotadi. Ushbu chuqurlikda elektromagnit tovushlar g'ayritabiiy yuqori o'tkazuvchanlik bilan ulkan maydonni ochib berdi. Shuning uchun kam energiya sarfi bilan gazli vodorod ishlab chiqarish hamda uni ekologik toza ekanligini baholash va tekshirish uchun chuqur burg'ulash ishlari amalga oshirilishi taklif qilindi.
Nazariya muallifi V. N. Larinaning so'zlariga ko'ra, o'rta okean tizmalari faol vodorod "gaz" hosil qilmoqda. Geologlarning fikriga ko'ra, Yer atmosferasi doimiy ravishda antropogen aralashuvisiz katta miqdordagi gazli vodorod ajratib chiqaradi [5].
Agar kelajakda vodorod energiya tashuvchisi sifatida ishlatilsa, energiya ishlab chiqarish ekologik zararli moddalar chiqmasdan vodorodning suvga oksidlanishi bilan bog'liq bo'ladi.
Vodorod iste'molining tuzilishi 2-diagrammada vodorodning asosiy iste'molchilari (95%) kimyo sanoati va neftni qayta ishlash ko'rinib turibdi. Vodorod mineral o'g'itlar ishlab chiqarishning asosiy elementidir (ammiak ishlab chiqarish). Vodorodni metanol shaklida ham, ko'plab organik sintez jarayonlarida ham qo'llash mumkin. Vodorod neftni qayta ishlashda (gidrokreking, gidrotexnika) alohida o'rin tutadi. Xom neftni qayta ishlash va tayyor mahsulot sifatini yaxshilash uchun axlat qutilari - yuqori kaloriya qiymati bo'lgan uglevodorod yoqilg'ilari va ularning yonishidan zararli chiqindilar kamayadi [5].
|
| |
Haydovchining ish o‘rni - Mavzu: Haydovchining ishonchligi va uni belgilovchi omillar

|
Mavzu: Haydovchining ishonchligi va uni belgilovchi omillar
|
bet | 2/4 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 40 Kb. | | #144301 |
Bog'liq Haydovchining ishonchligi va uni belgilovchi omillarHaydovchining ish o‘rni
Haydovchining ish o‘rni kabinaning o‘lchamlari, boshqarish jihozlarini ishga tushirishning qulayligi, o‘rindiqning holati va boshqaruv jihozlarining unga nisbatan joylashuvi, ish o‘rnidagi muhitning ergonomik ko‘rsatkichlari bilan tasniflanadi. Haydovchining ish o‘rni haydovchining antropometrik (odam gavdasining o‘lchamlari) va ruhiy fiziologik tasniflaridan kelib chiqqan holda rejalashtirilishi va jihozlanishi kerak.
Haydovchining ish o‘rnidan foydalanish xususiyatlari maishiy qulaylik (komfortnost) deb nomlanadi. O‘rindiq – o‘rindiq taxtasi, yostiqcha, suyanchiq va amorti-zatsiyalovchi qurilmadan tashkil topgan bo‘ladi. O‘rindiq taxtasiga uni sozlovchi va tutib turuvchi har xil qurilmalar biriktirilgan bo‘la-di (masalan, suyanchiqning qiyalik darajasini sozlovchi qurilma).
Haydovchi o‘rindiqda qulay joylashib o‘tirganida uning tana a’zolari ma’lum burchaklarni egallashi va boshqarish a’zolarini ishlatayotganida ortiqcha kuchlanish talab qilmaydigan bo‘lishi kerak
Haydovchi avtomobilni yo‘l sharoitidan kelib chiqqan holda boshqarishi kerak. Avtomobilning boshqarish jihozlari barcha hozirgi zamon avtomobillarida bir-biridan deyarli farq qilmaydi. Lekin avtomobilning rusumiga qarab, ularning joylashuvi va ishlash asoslari bir-biridan farq qilishi mumkin. Shuning uchun haydovchi o‘ziga notanish bo‘lgan avtomobilga o‘tirishdan oldin uning boshqaruv jihoz lari va joylashuvi bilan har tomonlama tanishib chiqishi kerak. «Neksiya» avtomobilining asboblar taxtasi va boshqaruv jihozlari.
Haydovchi avtomobilning boshqaruv jihozlari va ularning joylashuvi bilan tanishib chiqqach, avtomobilga o‘tirishi mumkin. Buning uchun u avtomobil yoniga kelib, chap qo‘li bilan eshikni ochadi. Yon tomon bilan turib o‘rindiqqa o‘tiradi va eshikni yopadi. So‘ng o‘rindiqqa qulay o‘tirganligini baholaydi. Agar o‘tirish noqulay bo‘lsa, u o‘rindiqning holatini o‘zgartirib, optimal holatni tanlaydi. Bunda u chap oyog‘i bilan ilashma tepkisini oxirigacha bosa oladigan, o‘ng oyog‘i esa tormoz tepkisini va gaz bosqichi orasida bemalol harakatlana oladigan bo‘lishi kerak. Xavfsizlik kamarini taqqan paytda haydovchining ko‘krak qafasi va kamarning tasmasi orasida bir kaft oraliqda tir qish qolishi kerak.
|
| |
Burilishda ogohlantiruvchi ishora chiroqlarini qo‘llash

|
Burilishda ogohlantiruvchi ishora chiroqlarini qo‘llash
|
bet | 3/4 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 40 Kb. | | #144301 |
Bog'liq Haydovchining ishonchligi va uni belgilovchi omillarBurilishda ogohlantiruvchi ishora chiroqlarini qo‘llash
Har bir haydovchi joyidan qo‘zg‘alishi, o‘ng yoki chapga burilishi, boshqa avtomobilni quvib o‘tishi yoki to‘xtashidan oldin burilish chiroqlarini yoqib, boshqa harakat qatnashchilarini ogohlan tirishi kerak. Burilishdagi ishora chiroqlarining das takchasi hozirgi zamon avtomobillarida rul g‘ildiragining pas tida, chap taraf da joylashgan bo‘ladi. Dastakchani yuqoriga burganda o‘ngga, pastga buraganda esa chapga burilish chiroqlari yonadi. Avtomobil burilib olganidan keyin dastakcha birlamchi holatiga avtomatik ravishda qaytadi. Qo‘l tormozi bilan ishlash Qo‘l tormozini ishga tushirish uchun o‘ng qo‘l bilan tormoz dastagi ushlanadi va yuqoriga tortiladi. Bosh barmoq bilan qo‘l tormozining tugmasi bosilib, dastakni biroz ko‘tarib, orqaga qaytarish bilan tormozlash to‘xtatiladi (11-rasm). Avtomobilni boshqarishda odamning tovoni shartli ravishda uchta zonaga bo‘linadi: oyoqning barmoq qismi I – zona (bu zona-dan gaz tepkisini bosishda foydalaniladi), o‘rta qism II – zona, bu zonadan ilashma tormoz tepkilaridan foydalanishda ishlatiladi. Qol-gan qismi III zona hisoblanadi. Qolgan qismi III zona hisoblanadi
Ilashma tepkisidan foydalanish uch bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda tepki asta-sekin avtomobil orqaga yurishni boshlash onigacha qaytariladi va ikkinchi bosqichda tepki 2–3 sekund shu holatda ushlab turiladi. Uchinchi bosqichda tepki butunlay qo‘yib yuboriladi.
Tormoz tepkisini tajribasiz haydovchilar (hatto tajribasi bor) shiddat va katta kuch bilan bosadilar. Bunday hollarda tormoz lappaklarining barabanga (do‘mbiraga) qattiq jipslashishi oqibatida g‘ildiraklar qotib qolishi va har xil salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin (haydovchi va yo‘lovchilar oldiga munkib ketishi, avto mo-bil yonga sirpanib ketishi, tormoz yo‘lini kattalashishi va hokazo).
Shuning uchun haydovchi iloji boricha osoyishtaligini yo‘qotmay, tepkini asta bosib, tezlikni kamaytirishi kerak. Harakatni boshlash Harakatni boshlash quyidagi tartibda amalga oshiriladi
|
| |
Asosiy va qo’shimcha adabiyotlar hamda axborot manbaalari

|
Asosiy va qo’shimcha adabiyotlar hamda axborot manbaalari
|
bet | 4/4 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 40 Kb. | | #144301 |
Bog'liq Haydovchining ishonchligi va uni belgilovchi omillarAsosiy va qo’shimcha adabiyotlar hamda axborot manbaalari
Asosiy adabiyotlar.
Q.H.Azizov. Harakat xavfsizligini tahskil etish asoslari. T.. “Fan va texnologiya”, 2009 y.
Романов А.Н. Автотранспортная психология. Учебное пособие. М.: ”Акадeмия» 2002. -224 стр.
Yo’l harakati qoidalari, T.: 2016у. Adliya Vazirligi.
Qo’shimcha adabiyotlar
SH.Mirziyoyev. Erkin va farovon demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. –T.. O’zbekiston, 2016.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.Mirziyoyev “O’zbekiston Respublikaisni yanada rivojlantirish bo’yicha Harkatlar strategiyasi” to’g’risida Farmoni (“Xalq so’zi” gazetasi, 2017 yil, 8 fevral)
SH. Mirziyoyev. Qonun ustuvorlligi va inson manfaatlarini ta’minlash = yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. – T.. O’zbekiston, 2017.
Коршаков И.К Автомобиль и пешеход анализ механизма наезда. М.: Транспорт 1988.-142 стр.
Internet saytlari
www.car.uz
autotrans.uz
akadmvd.uz
www.mvd.uz
|
| |
Muxandislik va energetikaning dolzarb muammolari, innovatsion yechimlar

Muxandislik va energetikaning dolzarb muammolari, innovatsion yechimlar
Download
144,42 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
21.05.2024
Hajmi
144,42 Kb.
#247299
Download
144,42 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Muxandislik va energetikaning dolzarb muammolari, innovatsion yechimlar
Download
144,42 Kb.
Matnni ko'rish
Tahdidlarni tasniflash tamoyillari

MUXANDISLIK VA ENERGETIKANING DOLZARB MUAMMOLARI, INNOVATSION YECHIMLAR
Muxtarov F.M., Umarov A.M. & Ro‘zaliyev A.V. (2023). Yosh olimlar, doktorantlar va tadqiqotchilarning onlayn
ilmiy forumi.
Axborot tizimlarida xavfsizlik tahdidlarining tasnifi,
51-52. TATUFF-EPAI.
52
qilish qobiliyati sifatida tavsiflanadi. Shunday qilib, tahdid ikki yo'l bilan belgilanishi
mumkin:
tajovuzkorlar tizim komponentlaridagi zaifliklardan foydalanish uchun foydalanadigan usullar
yoki tahdidlarning aktivlaringizga ta'siri. Tahdidlarni tasniflash
yondashuvlarini ikkiga
ajratishimiz mumkin:
Hujum texnikasiga asoslangan tasniflash usullari
Tahdidlar ta'siriga asoslangan tasniflash usullari