nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning - bet 2

|
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning
|
bet | 2/8 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 223,72 Kb. | | #140162 |
Bog'liq MI 1 MSH PIB Big Data aslida ilmiy-tadqiqotga aloqador sohalarda avvaldan ham mavjud bo´lgan bo´lsa-da, lekin so´nggi yillardagina ushbu fenomen ko´proq tilga olinadigan bo´ldi. Buning sababi shundaki, katta miqdordagi ma´lumotlarni tahlil qilish endi iqtisodiy tashkilotlar tomonidan ham keng qo´llanila boshlanishi va buning oqibatida ma´lumotlar tahlilining raqobatbardoshlikni oshirish va samaradorlikni kuchaytirish kabi muhim masalasarda asosiy o´rinni egallaganidir. Big Data odatiy Bosh Informasion Mutaxassis (Chief Information Officer - CIO) uchun qo´shimcha vazifalar va talablar yaratishdan tashqari, yangi Ma´lumot Boshqaruvchisi (Data Steward) va Ma´lumot bo´yicha mutaxassis (Data Scientist) kabi kasblarning paydo bo´lishiga olib keldi Maʼlumotlarni uzatish (maʼlumotlar almashinuvi, raqamli uzatish, raqamli aloqa) — maʼlumotlarni uzatish kanali orqali elektraloqa vositalari orqali nuqtadan nuqtaga yoki bir nuqtadan bir nechta nuqtaga signallar shaklida maʼlumotlarni (raqamli bit oqimini) jismoniy uzatishdir, odatda hisoblash texnikasi vositalari bilan keyingi ishlov berish uchun uzatiladi. Bunday kanallarga mis simlar, optik tolalar, simsiz maʼlumotlar uzatish kanallari yoki saqlash moslamalari misol boʻladi. Maʼlumotlarni uzatish (maʼlumotlar almashinuvi, raqamli uzatish, raqamli aloqa) — maʼlumotlarni uzatish kanali orqali elektraloqa vositalari orqali nuqtadan nuqtaga yoki bir nuqtadan bir nechta nuqtaga signallar shaklida maʼlumotlarni (raqamli bit oqimini) jismoniy uzatishdir, odatda hisoblash texnikasi vositalari bilan keyingi ishlov berish uchun uzatiladi. Bunday kanallarga mis simlar, optik tolalar, simsiz maʼlumotlar uzatish kanallari yoki saqlash moslamalari misol boʻladi. Garchi analog aloqa doimiy oʻzgaruvchan raqamli signalni uzatish boʻlsa-da, raqamli aloqa xabarlarning uzluksiz uzatilishidir. Xabarlar oʻzida chiziqli kodni (oʻtkazish polosasida) bildiruvchi impulslar ketma-ketligini mujassam etadi yoki raqamli modulyatsiya usuli yordamida doimiy oʻzgaruvchan toʻlqin shakli toʻplami bilan cheklanadi. Ushbu modulyatsiya usuli va unga mos keladigan demodulyatsiya modem uskunalari tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning - bet 7

|
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning
|
bet | 7/8 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 223,72 Kb. | | #140162 |
Bog'liq MI 1 MSH PIB Maʼlumotlar arxitekturasi sxemasini loyihalash bosqichida maʼlum elementlar aniqlanishi lozim. Masalan, maʼlumotlar resurslarini boshqarish uchun yaratiladigan maʼmuriy tuzilma tavsiflanishi kerak boʻladi. Bundan tashqari, maʼlumotlarni saqlash uchun ishlatiladigan metodologiyalar aniqlanishi kerak. Bundan tashqari, foydalaniladigan maʼlumotlar bazasi texnologiyasining tavsifi, shuningdek, maʼlumotlarni qayta ishlaydigan jarayonlar tavsifi yaratilishi kerak. Boshqa tizimlardan maʼlumotlarga interfeyslarni ishlab chiqish, shuningdek, umumiy maʼlumotlar operatsiyalarini qoʻllab-quvvatlaydigan infratuzilmani rivojlantirish ham muhimdir Toʻgʻri amalga oshirilgan maʼlumotlar arxitekturasining rahbarligisiz umumiy maʼlumotlar operatsiyalari boshqacha tarzda amalga oshirilishi mumkin, bu esa bunday tizimlarda maʼlumotlar oqimini tushunish va boshqarishni qiyinlashtirib yuboradi. Ushbu turdagi parchalanish potentsial oshgan narx va maʼlumotlarning uzilishi tufayli juda istalmagan. Shunga oʻxshash qiyinchiliklar tez rivojlanayotgan korxonalar, shuningdek, turli xil faoliyat yoʻnalishlariga xizmat koʻrsatadigan korxonalar (masalan, sugʻurta mahsulotlari) bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Toʻgʻri amalga oshirilgan maʼlumotlar arxitekturasining rahbarligisiz umumiy maʼlumotlar operatsiyalari boshqacha tarzda amalga oshirilishi mumkin, bu esa bunday tizimlarda maʼlumotlar oqimini tushunish va boshqarishni qiyinlashtirib yuboradi. Ushbu turdagi parchalanish potentsial oshgan narx va maʼlumotlarning uzilishi tufayli juda istalmagan. Shunga oʻxshash qiyinchiliklar tez rivojlanayotgan korxonalar, shuningdek, turli xil faoliyat yoʻnalishlariga xizmat koʻrsatadigan korxonalar (masalan, sugʻurta mahsulotlari) bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Maʼlumotlar arxitekturasini rejalashtirish bosqichida yaxshi bajarilgan axborot tizimi tashkilotni ichki va tashqi axborot oqimlarini aniq belgilash va tavsiflashga majbur qiladi. Bular tashkilot ilgari kontseptsiyalash uchun vaqt ajratmagan namunalaridan hisoblanadi. Shu sababli, ushbu bosqichda maʼlumotlar arxitekturasini tahlil qilishdan oldin koʻrinmas boʻlishi mumkin boʻlgan qimmat axborot boʻshliqlarini, boʻlimlar oʻrtasidagi ajratish va tashkiliy tizimlar oʻrtasidagi ajratishni aniqlash mumkin boʻladi.
|
| |
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning - bet 6

|
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning
|
bet | 6/8 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 223,72 Kb. | | #140162 |
Bog'liq MI 1 MSH PIB Maʼlumotlarni uzatish tarmoqlari butun dunyoda alohida shaxslar va tashkilotlar oʻrtasidagi aloqa uchun keng qoʻllaniladi. Maʼlumotlarni uzatish tarmoqlari foydalanuvchilarga ular ulangan provayderdan tashqarida joylashgan resurslarga uzluksiz kirishni taʼminlash uchun ulanishi mumkin. Internet bir xil manzil maydonida ishlaydigan turli tashkilotlarning bir nechta maʼlumotlarni uzatish tarmoqlarining eng yaxshi namunasidir. Internet kabi IP tarmoqlariga ulangan terminallar IP manzillari yordamida manzilga yuboriladi. Internet protokollari (Suite protokoli) IP maʼlumotlarni uzatish tarmoqlari orqali xabarlarni boshqarish va marshrutlashni taʼminlaydi. IP-manzil xabarlarni samarali yoʻnaltirish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan juda koʻp turli xil tarmoq tuzilmalari mavjud, masalan: Internet kabi IP tarmoqlariga ulangan terminallar IP manzillari yordamida manzilga yuboriladi. Internet protokollari (Suite protokoli) IP maʼlumotlarni uzatish tarmoqlari orqali xabarlarni boshqarish va marshrutlashni taʼminlaydi. IP-manzil xabarlarni samarali yoʻnaltirish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan juda koʻp turli xil tarmoq tuzilmalari mavjud, masalan: - Global hisoblash tarmogʻi (WAN)
- Shahar hisoblash tarmogʻi (MAN)
- Mahalliy hisoblash tarmoq (LAN)
- Kampus hisoblash tarmogʻi (CAN)
- Virtual shaxsiy tarmoq (VPN)
Fizik maʼlumotlar arxitekturasi Axborot tizimining jismoniy axborot arxitekturasi texnologiya rejasining bir qismidir. Nomidan koʻrinib turibdiki, texnologiya rejasi maʼlumotlar arxitekturasini amalga oshirishda qoʻllaniladigan haqiqiy moddiy elementlarga qaratilgan. Jismoniy maʼlumotlar arxitekturasi maʼlumotlar bazasi arxitekturasini qamrab olishi aniq. Maʼlumotlar arxitekturasi sxemasini loyihalash bosqichida maʼlum elementlar aniqlanishi lozim. Masalan, maʼlumotlar resurslarini boshqarish uchun yaratiladigan maʼmuriy tuzilma tavsiflanishi kerak boʻladi. Bundan tashqari, maʼlumotlarni saqlash uchun ishlatiladigan metodologiyalar aniqlanishi kerak. Bundan tashqari, foydalaniladigan maʼlumotlar bazasi texnologiyasining tavsifi, shuningdek, maʼlumotlarni qayta ishlaydigan jarayonlar tavsifi yaratilishi kerak. Boshqa tizimlardan maʼlumotlarga interfeyslarni ishlab chiqish, shuningdek, umumiy maʼlumotlar operatsiyalarini qoʻllab-quvvatlaydigan infratuzilmani rivojlantirish ham muhimdir
|
| |
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning - bet 4

|
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning
|
bet | 4/8 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 223,72 Kb. | | #140162 |
Bog'liq MI 1 MSH PIB Telekommunikatsiyada parallel uzatish — bu bir belgi yoki boshqa maʼlumotlar ob’ektining signal elementlarini bir vaqtning oʻzida uzatilishidir. Raqamli aloqada parallel uzatish mos keladigan signal elementlarini ikki yoki undan ortiq yoʻllar boʻylab bir vaqtning oʻzida uzatishni anglatadi. Bir nechta elektr simlaridan foydalangan holda, bir vaqtning oʻzida bir nechta bit uzatilishi mumkin, bu ketma-ket uzatishga qaraganda yuqori uzatish tezligiga erishishga imkon beradi. Ushbu uslub kompyuterda ichki maʼlumotlar shinalarida va baʼzan printerlar kabi tashqi qurilmalarda qoʻllaniladi Bu bilan bogʻliq asosiy muammo „qiyshiqlikdir“, chunki parallel uzatishdagi simlar bir oz boshqacha xususiyatlarga ega (atayin emas) boʻladi, shuning uchun baʼzi bitlar boshqalardan oldin kelishi mumkin, bu esa xabarni buzishi mumkin. Juftlik biti xatolarni kamaytirishga yordam beradi. Biroq, parallel maʼlumotlarni uzatishda elektr simi uzoq masofalarda ishonch darajasi kamroq hisoblanadi, chunki uzatishning buzilishi ehtimoli koʻproq boʻladi. Bu bilan bogʻliq asosiy muammo „qiyshiqlikdir“, chunki parallel uzatishdagi simlar bir oz boshqacha xususiyatlarga ega (atayin emas) boʻladi, shuning uchun baʼzi bitlar boshqalardan oldin kelishi mumkin, bu esa xabarni buzishi mumkin. Juftlik biti xatolarni kamaytirishga yordam beradi. Biroq, parallel maʼlumotlarni uzatishda elektr simi uzoq masofalarda ishonch darajasi kamroq hisoblanadi, chunki uzatishning buzilishi ehtimoli koʻproq boʻladi. Maʼlumotlarni uzatish tarmogʻi — bu barcha terminal qurilmalari oʻrtasida xabarlar almashinuvini taʼminlaydigan maʼlumotlarni uzatish kanallari va kommutatsiya qurilmalari (tarmoq tugunlari) bilan bogʻlangan uch yoki undan ortiq oxirgi qurilmalari (terminallari) toʻplamidir. - Maʼlumotlarni uzatish tarmogʻi — bu barcha terminal qurilmalari oʻrtasida xabarlar almashinuvini taʼminlaydigan maʼlumotlarni uzatish kanallari va kommutatsiya qurilmalari (tarmoq tugunlari) bilan bogʻlangan uch yoki undan ortiq oxirgi qurilmalari (terminallari) toʻplamidir.
- Maʼlumotlarni uzatish tarmoqlarining quyidagi turlari mavjud:
- Telefon tarmoqlari — terminal qurilmalari elektr va koʻrinadigan/eshitiladigan oʻrtasidagi oddiy signal oʻzgartiruvchi boʻlgan tarmoqlardir.
- Kompyuter tarmoqlari —oxirgi qurilmalari kompyuterlar boʻlgan tarmoqlardir.
|
| |
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning - bet 8

|
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning
|
bet | 8/8 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 223,72 Kb. | | #140162 |
Bog'liq MI 1 MSH PIB Maʼlumotlar arxitekturasini rejalashtirish bosqichida yaxshi bajarilgan axborot tizimi tashkilotni ichki va tashqi axborot oqimlarini aniq belgilash va tavsiflashga majbur qiladi. Bular tashkilot ilgari kontseptsiyalash uchun vaqt ajratmagan namunalaridan hisoblanadi. Shu sababli, ushbu bosqichda maʼlumotlar arxitekturasini tahlil qilishdan oldin koʻrinmas boʻlishi mumkin boʻlgan qimmat axborot boʻshliqlarini, boʻlimlar oʻrtasidagi ajratish va tashkiliy tizimlar oʻrtasidagi ajratishni aniqlash mumkin boʻladi. Relyatsion ma'lumotlar bazasi - bu ratsional model tomonidan boshqariladigan tizim bo'lib, bugungi kunda yaratilgan turli ma'lumotlar bazalarida eng ko'p foydalaniladi. Ratsional modelga murojaat qilganda, biz uning barcha tashkil etilishi va boshqaruvini qatorlar (kortejlar) va ustunlar (maydonlar) dan tashkil topgan jadvallarda saqlanadigan ma'lumotlar bazalariga qaratadigan tashkilot modeli haqida gapiramiz. Relyatsion ma'lumotlar bazasi - bu ratsional model tomonidan boshqariladigan tizim bo'lib, bugungi kunda yaratilgan turli ma'lumotlar bazalarida eng ko'p foydalaniladi. Ratsional modelga murojaat qilganda, biz uning barcha tashkil etilishi va boshqaruvini qatorlar (kortejlar) va ustunlar (maydonlar) dan tashkil topgan jadvallarda saqlanadigan ma'lumotlar bazalariga qaratadigan tashkilot modeli haqida gapiramiz. Ushbu relyatsion ma'lumotlar bazasi birinchi marta 1970 yilda qo'llanilgan, uning ishlab chiqaruvchisi Edgar Frank Kodd edi, u IBM ko'magida tez orada ushbu sohada asosiy vositaga aylandi. Ushbu relyatsion ma'lumotlar bazasi birinchi marta 1970 yilda qo'llanilgan, uning ishlab chiqaruvchisi Edgar Frank Kodd edi, u IBM ko'magida tez orada ushbu sohada asosiy vositaga aylandi. Orasida ma'lumotlar bazasining xususiyatlari Biz uning tarkibini aloqador bo'lishimiz mumkin, biz allaqachon tasvirlab berganimizdek, munosabatlar deb nomlanuvchi jadvallarda keltirilgan. Ushbu jadvallarning o'ziga xosligi shundaki, ular bir xil nom yoki yozuvga ega ikkita jadval bo'lishi mumkin emas.
Relyatsion ma'lumotlar bazasi bizga oldindan o'rnatilgan turli xil munosabatlarni saqlash va ularga kirish imkonini berishini tan olish muhimdir. Shuning uchun biz birma-bir tahlil qiladigan ma'lumotlar bazasining har bir xususiyatini bilish juda muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar: - https://uz.wikipedia.org/wiki
- Ziyonet.com
|
| |
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning - bet 3

|
Ki-13-19 guruh talabasi Mansurov Sharofning
|
bet | 3/8 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 223,72 Kb. | | #140162 |
Bog'liq MI 1 MSH PIB Garchi analog aloqa doimiy oʻzgaruvchan raqamli signalni uzatish boʻlsa-da, raqamli aloqa xabarlarning uzluksiz uzatilishidir. Xabarlar oʻzida chiziqli kodni (oʻtkazish polosasida) bildiruvchi impulslar ketma-ketligini mujassam etadi yoki raqamli modulyatsiya usuli yordamida doimiy oʻzgaruvchan toʻlqin shakli toʻplami bilan cheklanadi. Ushbu modulyatsiya usuli va unga mos keladigan demodulyatsiya modem uskunalari tomonidan amalga oshiriladi. Uzatiladigan maʼlumotlar kompyuter yoki klaviatura kabi maʼlumotlar manbasidan keladigan raqamli xabarlar boʻlishi mumkin. Bu analog signal ham boʻlishi mumkin — impuls-kodli modulyatsiya (PCM) yoki yanada rivojlangan manba kodlash sxemalari (analog-raqamga oʻtkazish va maʼlumotlarni zichlash) yordamida bit oqimida raqamlashtirilgan telefon qoʻngʻirogʻi yoki videosignal. Manbani kodlash va dekodlash kodek yoki kodlash uskunasi yordamida amalga oshiriladi. Uzatiladigan maʼlumotlar kompyuter yoki klaviatura kabi maʼlumotlar manbasidan keladigan raqamli xabarlar boʻlishi mumkin. Bu analog signal ham boʻlishi mumkin — impuls-kodli modulyatsiya (PCM) yoki yanada rivojlangan manba kodlash sxemalari (analog-raqamga oʻtkazish va maʼlumotlarni zichlash) yordamida bit oqimida raqamlashtirilgan telefon qoʻngʻirogʻi yoki videosignal. Manbani kodlash va dekodlash kodek yoki kodlash uskunasi yordamida amalga oshiriladi. Telekommunikatsiyada ketma-ket uzatish belgi yoki boshqa maʼlumotlar ob’ektini ifodalovchi signal elementlarini uzatish ketma-ketligidir. Raqamli ketma-ket uzatish — bu bitta sim, chastota yoki optik yoʻl orqali bitlarni ketma-ket yuborishdir. Parallel uzatishga qaraganda kamroq signalni qayta ishlash va xatolik ehtimoli kamroq boʻlgani uchun, har bir alohida oqimda maʼlumotlar tezligi tezroq boʻlishi mumkin. Ushbu mexanizm uzoq masofalarda ishlatilishi mumkin, chunki tekshirish raqami yoki bit juftligi osongina uzatilishi mumkin. Telekommunikatsiyada parallel uzatish — bu bir belgi yoki boshqa maʼlumotlar ob’ektining signal elementlarini bir vaqtning oʻzida uzatilishidir. Raqamli aloqada parallel uzatish mos keladigan signal elementlarini ikki yoki undan ortiq yoʻllar boʻylab bir vaqtning oʻzida uzatishni anglatadi. Bir nechta elektr simlaridan foydalangan holda, bir vaqtning oʻzida bir nechta bit uzatilishi mumkin, bu ketma-ket uzatishga qaraganda yuqori uzatish tezligiga erishishga imkon beradi. Ushbu uslub kompyuterda ichki maʼlumotlar shinalarida va baʼzan printerlar kabi tashqi qurilmalarda qoʻllaniladi
|
| |
To select one icon - Tutorial 1 – Introduction to Windows xp

|
Tutorial 1 – Introduction to Windows xp
|
bet | 17/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
To select one icon, you click the icon that represents the folder or file.
To select a group of adjacent icons - click the first one, then hold down the Shift key and click the last one.
To select a group of non adjacent icons - click the first one, then hold down the Ctrl key and click the second, the third, the forth and so on.
-
To copy and move files and folders. Two ways of doing this:
-
Hold down the left button and start dragging things around and release the button when it reaches the destination.
-
If you are moving to another folder on the same drive, Windows will move the files to the destination folder. They no longer exist in their original location.
-
If you are moving to another folder on a different drive, Windows will copy the files.
-
If any of the files you're moving are programs, Windows will create a shortcut in the destination folder.
-
Use Cut or Copy and the Paste
-
Select the file from the original folder.
-
Right-click one of the selected files to pop up a shortcut file menu. Choose Copy Or Cut. Or use the shortcut keys C to copy and X to cut.
-
Switch to the destination folder window and right-click an empty area. Choose Paste or use the shortcut V.
-
To rename a file or folder
-
Right-click on the folder > Select Rename form the pop-up menu > Type the new name
-
Or select the file > push F2 on keyboard > Type the new name
-
To delete files or folders
-
Right-click on the file or folder
-
Select Delete from the pop-up menu or press the Delete key
-
|
| |
Moving Around the Desktop

Desktop Background
Moving Around the Desktop
Download
3,15 Mb.
bet
12/21
Sana
21.03.2017
Hajmi
3,15 Mb.
#852
1
...
8
9
10
11
12
13
14
15
...
21
Bu sahifa navigatsiya:
Desktop Background
6.
Moving Around the Desktop
6.1
Changing the
Background
Right-click an empty part
of the desktop and choose
Personalize
.
Windows hops to the Control Panel’s Personalization pane as shown in Figure 8.
Figure 8:
Control Panel’s
Personalization pane
If you see a theme you like (use the scroll bar on the right to
make sure you see all of them
, including the high contrast options), click
one of the Windows themes
If you don’t see a
theme that tickles your fancy
, or if you want
to roll your own backgrounds
, in the
lower left corner click the
Desktop Background
link.
Download
3,15 Mb.
1
...
8
9
10
11
12
13
14
15
...
21
Download
3,15 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Moving Around the Desktop
Download
3,15 Mb.
Working with Several Windows at Once

|
Working with Several Windows at Once
|
bet | 10/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
5.2 Working with Several Windows at Once
-
The window that appears on top is called the active window.
-
Other windows beneath the active window are called the inactive windows.
-
When you click anywhere on an inactive window, it becomes the active window
-
Or you can use ALT + TAB (hold the Alt key and press tab several times)
-
Arranging Windows
-
Point to an empty space on the taskbar and right-click. The pop-up menu that appears gives you three basic options:
-
Cascade - stacks all the windows one on top of the other with just enough room to see the title bar and left edge of each window beneath the active window on top.
-
Tile Vertically - resizes every open window, and lays them out edge-to-edge, side-by-side.
-
|
| |
Figure 12: Icons in Windows

 
Drive icons

|
Figure 12: Icons in Windows
Drive icons
|
bet | 16/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
Figure 12: Icons in Windows
-
Drive icons - represent the disk drives on your computer. Nowadays most PC in the market have these type of drives: Cd-rom and local hard drive: which is the hard disk(s) and all it's partitions.
-
Folder/Directory icon - represents a folder on your disk. Usually the color is yellow.
-
File icon - found in the content pane. Various shapes. All the files of the same type will have the same icon i.e. all files with the extension .doc will use the 5th icon and all .xls files will use the 6th one
-
Recycle Bin icon - represents the place where deleted files are temporarily stored
7.5 Working with Your Files or Folders
-
To select folders and files:
|
| |
Mavzu: pedagogik texnologiyalar dars samaradorligining muhim omili sifatida

|
Mavzu: pedagogik texnologiyalar dars samaradorligining muhim omili sifatida
|
bet | 1/18 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #259314 |
Bog'liq JADIDLAR
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA`LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI SIRTQI BO`LIMI
MAKTABGACHA VA BOSHLANG`ICH TA`LIM
YO`NALISHLARIDA MASOFAVIY TA`LIM KAFEDRASI
BOSHLANG`ICH TA`LIM PEDAGOGIKASI FANIDAN
KURS ISHI
MAVZU: PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR – DARS SAMARADORLIGINING MUHIM OMILI SIFATIDA
___-guruh talabasi
Bajardi: ___________________________________
Qabul qildi:____________________________________
JIZZAX-2024
MUNDARIJA
KIRISH …………………………………………………………………….
|
3
|
I. BOB
1.1.
1.2.
1.3.
|
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANING RIVOJI.………………………
Pedagogik texnologiyaning rivoji. pedagogik texnologiyaning ilmiy asoslari ……………………………………………………………………..
Pedagogik texnologiya fan sifatida, uning asosiy kategoriyalari, metodologik asoslari va o`ziga xos jixatlari.……….....................................
Pedagogik texnologiyaning tarixiy asosi ta’lim-tarbiya masalalar………...
|
7
7
10
13
|
II. BOB
2.1.
2.2.
2.3.
|
“TEXNOLOGIYA” VA “PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA”…………
“Texnologiya” va “pedagogik texnologiya” tushunchalari………………..
Pedagogik texnologiyalarning paydo bo`lishi,tarixiy rivojlanish davrlari va pedagogik olimlarning “pedagogik texnologiya” tushunchasiga ta’riflari……………………………………………………………………..
Pedagogik texnologiyaning darajalari, tuzilishi va nazariy asoslari………
|
|
|
| |
Tile Horizontally - Tutorial 1 – Introduction to Windows xp

|
Tutorial 1 – Introduction to Windows xp
|
bet | 11/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
Tile Horizontally - arranges the open windows, edge to edge, from the top to the bottom of your screen.
5.3 Extra Mouse “Gestures”
-
Click the title bar of a window and drag the window all the way to the left side of the screen, as soon as the mouse hits the edge of the screen, Windows 7 resizes the window so that it occupies the left half of the screen and the docks the window on the far left side. Similarly, for the right side. That makes it two-drag easy to put a Word document and a PowerPoint slides side by side as shown in Figure 7.
Figure 7: Word Document and PowerPoint slides Side by Side
|
| |
Figure 13: Programs in Control Panel

9. Using Screen Saver

|
Figure 13: Programs in Control Panel
9. Using Screen Saver
|
bet | 19/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
Figure 13: Programs in Control Panel
9. Using Screen Saver
-
A screen saver is a moving picture or pattern that appears on a computer screen when the mouse or keyboard has not been used for a specified period of time. Screen savers were originally used to save older, monochromatic monitors from damage (screen burn), but now they're mainly a way to personalize your computer or enhance its security by offering password protection.
-
Do you know what screen burn is? The one factor that is most common on CRT monitors is screen burn. This is where if an image is displayed in the same spot on the screen all the time it'll burn the phosphorous coating of the monitor. Once this has occurred, there is no way to remove it from the screen. (This is less of a problem now than it was for early CRT monitors.) On the other hand, LCD panels are made with liquid crystal, which constantly moves around the backlit screen to create the picture. Because of this process, an LCD unit will never experience screen burn.
-
How to set a screensaver?
-
Click Start button | Control Panel | Appearance and Personalization | Screen Saver
|
| |
Undo Delete

Right-click anywhere on the desktop

Select Undo Delete

|
Undo Delete
Right-click anywhere on the desktop
Select Undo Delete
|
bet | 18/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
Undo Delete
Right-click anywhere on the desktop
Select Undo Delete from the pop-up menu.
-
To formatting a floppy disk
-
Formatting is necessary when a new disk is to be used for the first time.
-
A used disk that contains data that is no longer required can be erased so that it resembles a new unused disk.
To format a disk in drive A:
-
Right-click on the selected drive A icon.
-
Select Format…
-
Then follow the instructions given.
8. Control Panel
-
Control Panel is a special folder that contains mini-applications that enables you to control the way Windows looks and functions on your computer system (Figure 13).
-
To run control panel:
-
Click Start button | Control panel
|
| |
Figure 14: Setting Up Screen Saver
 
What is the use of the password?
 

10. Search

|
Figure 14: Setting Up Screen Saver
What is the use of the password?
10. Search
|
bet | 20/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
Figure 14: Setting Up Screen Saver
-
What is the use of the password?
10. Search
-
Windows provides several ways to find files and folders:
-
To find a program or file by using the search box on the
-
You can use the search box on the Start menu to find files, folders, programs, and e mail messages stored on your computer.
-
To find an item using the Start menu:
-
Click the Start button, and then type a word or part of a word in the search box. As you type, items that match your text will appear on the Start menu. The search is based on text in the file name, text in the file, tags, and other file properties.
-
To find a file or folder by using the search box in a folder or library
-
The search box is located at the top of every library (Figure 15). It filters the current view based on text that you type. The search looks for text in the file name and contents; and in the file properties, such as in tags. In a library, the search includes all folders included in the library as well as subfolders within those folders.
Figure 15: Search Box in a Folder or Library
-
To find a file by using search filters (Figure 16)
-
You can use search filters to specify the property in your search.
|
| |
Getting Gadgets - Tutorial 1 – Introduction to Windows xp

|
Tutorial 1 – Introduction to Windows xp
|
bet | 13/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
6.2 Getting Gadgets
-
Right-click an empty part of the desktop and choose Gadgets. Windows 7 lists its stock gadgets, as shown in Figure 9.
Figure 9: Stock Gadgets
-
To put one of the built-in gadgets on your desktop, click and drag it onto the desktop.
7. Windows Explorer
-
Windows Explorer is used to view and to work with your files that you have saved or downloaded from the Internet.
-
To open Windows Explorer:
-
Right click Start button | Open Windows Explorer or click Start button | All Programs | Accessories | Windows Explorer OR
-
You can click at your user name at the Start menu.
-
The Windows Explorer will be opened as shown in Figure 10.
Figure 10: Windows Explorer
-
You can use the navigation pane (the left pane) to find files and folders. You can also move or copy items directly to a destination in the navigation pane.
-
If you don't see the navigation pane on the left side of an open window, click Organize, point to Layout, and then click Navigation pane to display it.
7.1 Libraries
-
Libraries let you access folders from various locations, such as your computer or an external hard drive.
-
The navigation pane is the easiest place to access libraries. Click a library to open it, and the content from all the folders that are included in your library appears in the file list.
-
To create a new library:
-
Right-click Libraries, point to New, and then click Library.
-
To move or copy files from the file list to a library's default save location:
-
Drag the files to the library in the navigation pane. If the files are on the same hard disk as the library's default save location, they'll be moved. If they're on a different hard disk, they'll be copied.
-
To rename a library:
-
Right-click it, click Rename, type a new name, and then press Enter.
-
To see the folders that have been included in a library:
-
Double-click the library name to expand it—the folders will be listed below the library.
-
To remove a folder from a library:
-
Right-click the folder that you want to remove, and then click Remove location From library. This only removes the folder from the library—it doesn't delete the folder from its original location.
-
To hide a library:
-
Right-click the library and then click Don't show in navigation pane. This is a good solution if you're running out of space in the navigation pane but don't want to delete a library.
-
To show a hidden library:
-
Click Libraries, right-click the library in the file list, and then click Show in navigation pane.
|
| |
Folders / Directories - Tutorial 1 – Introduction to Windows xp

|
Tutorial 1 – Introduction to Windows xp
|
bet | 15/21 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #852 |
7.3 Folders / Directories
-
Folder / Directory are just like the physical file cabinet where you can store your files. You can create one or more folders (or subfolders) within another folder.
-
Path - is used to specify a particular location within a tree of the file. For example a full path to a file myDoc.txt may be “C:\Documents and Settings\User1\My Documents\myDoc.txt”
7.4 Icons in Windows Explorer
Figure 12 shows some of the icons frequently used in Windows applications.
-
|
| |
42-variand 4-amaliy ish ma’lumotlarni tanlash va ular ustida amallar. And, or, nor mantiqiy stanndart so’zlardan foydalanish. Ishdan

42-variand 4-amaliy ish ma’lumotlarni tanlash va ular ustida amallar. And, or, nor mantiqiy stanndart so’zlardan foydalanish. Ishdan
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 42-variand 4-amaliy ish ma’lumotlarni tanlash va ular ustida amallar. And, or, nor mantiqiy stanndart so’zlardan foydalanish. Ishdan
|
Amaliy qism - 42-variand 4-amaliy ish ma’lumotlarni tanlash va ular ustida amallar. And, or, nor mantiqiy stanndart...

Amaliy qism
Topshiriq
Internet magazin ma’lumotlar bazasda AND, OR, NOR mantiqiy stanndart
so‘zlardan foydalanish.
1. Mahsulotlar jadvali:
• Mahsulot ID (integer)
• Mahsulot nomi (string)
• Kategoriya (string)
• Narxi (float)
• Qolgan miqdori (integer)
• Yetkazib berilgan sanasi (date)
2. Mijozlar jadvali:
• Mijoz ID (integer)
• Ism (string)
• Familiya (string)
• Telefon raqami (string)
• Manzili (string)
• Hisob raqami (string)
3. Buyurtmalar jadvali:
• Buyurtma ID (integer)
• Mijoz ID (integer)
• Buyurtma sanasi (date)
• Mahsulot ID (integer)
• Mahsulot miqdori (integer)
• Umumiy narxi (float)
4. Kategoriyalar jadvali:
• Kategoriya ID (integer)
• Kategoriya nomi (string)
• Tavsif (text)
• Oluvchi (string)
• Yaratilgan sanasi (date)
• O‘zgartirilgan sanasi (date)
5. Foydalanuvchilar jadvali:
▪ Foydalanuvchi ID (integer)
▪ Ism (string)
▪ Login (string)
▪ Parol (string)
▪ Elektron pochta (string)
▪ Ro‘yxatdan o‘tgan sanasi (date)
Mahsulotlar
Mijozlar
Buyurtmalar
Kategoriya
Foydalanuvchilar
Xulosa
Topshiriqda aytilganidek har bir vazifa uchun jadvallar
shakllantirildi va jadvalda 6ta (va undan ko’p ham bo’lishi
mumkin) ustun shakklantirildi. Ustunlarga mos ravishda
qatorlar ham shakllantirildi.Jami qatorlar soni 15tani tashkil
etadi. Har bir jadval uchun AND OR NOT amallrini bajardim
Bu topshiriqni men “
PostgreSQL
” da bajardim.
Adabiyotlar ro‘yhati
1. Т.А.Хўжакулов. Маълумотлар базаси. Дарслик. T.:TATU, 2022. - 260 б.
2. Т.А.Хужакулов. База данных. Учебник. T.:TATU, 2022. - 260 с.
3. Xo‘jaqulov T.A. Usmonov J.T. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi// o’quv
qo’llanma. - T.: Aloqachi, 2018. - 96 b.
4. Xo’jaqulov T. A., Usmonov J. T. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi
fanidan laboratoriya ishlarini bajarish bo’yicha uslubiy ko’rsatma - T. : TATU,
2016. - 55 b.
5. Т.А.Хужакулов. Система управления базами данных. Учебник. T.:TATU,
2020. - 280 с.
6. Голешина Л. Базы данных: учеб. Пособие // – 4-э изд., перераб. и доп. – М.:
ФОРУМ: ИНФРА-М, 2018. – 400 с.
7. Mартишин С.А. Базы данных. Практическое применение СУБД SQL –
NoSQL – типа для проектирования информатсионных систем: учеб. Пособие
// - Москва: ИД «ФОРУМ» - ИНФРА-М, 2019, – 368 с.
8. Rahul Batra. SQL Primer An Accelerated introduction to SQL Basics.//
Gurgaon, India. 2019. –p 194.
9. Pоликов А.М. Безопасност ORACLE глазами аудитории: Нападение и
защита. –Москва. 2017. –336 с.
10. Эric Redmond, Jim R. Wilson. A Guide to Modern Databases and the NoSQL
Movement. USA, 2015. – p. 347. 11.Elmasri, R., S. B. Navathe: Fundamentals of
Database Systems (5th Ed.)// Addison Wesley, 2015. – 671p.
|
Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги тошкент архитектура қурилиш институти мухандислик қурилиш инфраструктураси факультети

Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги тошкент архитектура қурилиш институти мухандислик қурилиш инфраструктураси факультети
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги тошкент архитектура қурилиш институти мухандислик қурилиш инфраструктураси факультети
|
Tuzuvchi:
 Assistant S.Sultonov   
(lavozimi, darajasi va ilmiy unvoni) (imzo)
Taqrizchi

Tuzuvchi:
Assistant S.Sultonov
(lavozimi, darajasi va ilmiy unvoni) (imzo)
Taqrizchi:
. katt.o’qituvchi Q.Q.Nabiev
(F.I.SH. lavozimi, darajasi va ilmiy unvoni) (imzo)
Fanning ishchi o’quv dasturi «Tabiiy tolalar » kafedrasining 2021yil «___» avgustdagi __ - son yig’ilishida muhokamadan o’tgan va fakultet Kengashida muhokama qilish uchun tavsiya etilgan.
Kafedra mudiri: I.Toshpulatov «__» ________ 2021 yil
Fanning ishchi o’quv dasturi Yengil sanoat va to’qimachilik fakulteti kengashida muhokama etilgan va institut Ilmiy Kengashiga tavsiya qilingan. 2021yil «___» _____ dagi ___- sonli bayonnomasi.
Fakultet Kengash raisi: ___ R.Anorov «__» _________ 2021-yil
KELISHILDI:
O’quv uslubiy
boshqarma boshlig’i: ____ Sh.Xamdamova «__» __________ 2021 yil
Farg’ona politexnika Institutning 2021yil “____” avgustdagi ___ son Ilmiy Kengashida muhokama etilgan va tasdiqlangan
О‘quv fani о‘qitilishi bо‘yicha uslubiy kо‘rsatmalar
“ Yengil sanoat jihozlari puxtaligi” fanining asosiy maqsadi talabalar yengil sanoat jihozlari mustaxkamligini, ularning chidamliligini о‘rganish, ishlatish, ta’mirlash hamda ularga texnik xizmat kо‘rsatishni tashkil qilish bо‘yicha nazariy va bilimlarni shakllantirishdan iborat.
Ushbu maqsadga erishish uchun fan talabalarni nazariy bilimlar, amaliy kо‘nikmalar, yengil sanoat sohasidailmiy dunyoqarashini shakllantirish vazifalarini bajaradi.
Fan bо‘yicha talabalarning bilim, kо‘nikma va malakalariga qо‘yidagi talablar qо‘yiladi. Talaba:
– yengil sanoat korxonalarida ishlatiladigan texnologik mashinalar va jixozlarining puxtaligini nazariyasi va hisoblash asoslarini; yengil sanoat korxonalari mashinalari elementlari va ish rejimlarining aniq sharoitlar uchun puxtalik kо‘rsatgichlari tanlash usullari tо‘g‘risida tasavvurga ega bо‘lishi;
– yengil sanoat korxonalarida qо‘llaniladigan texnologik mashinalar va jihozlarni aniq sharoitlar uchun texnik va iqtisodiy asoslangan holda tо‘g‘ri tanlash; yengil sanoat korxonalari mashinalarini puxtalik kо‘rsatgichlari va ish rejimlarini tanlash maqsadida hisoblash; yengil sanoat korxonalari mashinalari konstruktiv parametrlarining geometrik nisbatlarini tо‘g‘ri aniqlash usullarini bilishi va ulardan foydalana olishi;
–ishlab chiqarilayotgan va ishlatilayotgan yengil sanoat korxonalari mashinalarini texnik-iqtisodiy va konstruktiv tahlil qilish; ularni aniq sharoitlarda samarali ishlatish; yengil sanoat korxonalari mashinalarining muqobil puxtalik kо‘rsatgichlari va ish tartiblarini belgilash kо‘nikmalariga ega bо‘lshii kerak.
|
Ma’ruza mashg‘ulotlari - Fargona politexnika instituti

№
|
Ma’ruzalar mavzulari
|
Dars soatlari hajmi
|
VIII-semestr
|
1
|
“Yengil sanoat jihozlari puxtaligi faniga kirish. Zamonaviy mashinalar uchun puxtalik muammosining ahamiyati
1.Mashinalar puxtaligi
2.Puxtalikni falsaviy asoslari
|
2
|
2
|
Mashinalarning puxtaligi va ularni ta’mirlash xaqida asosiy tushunchalar
1.Ta`mirlash
2.Joriy ta`mirlash
|
2
|
3
|
Mahsulot sifati
1.Mashxulot sifatini nazorat qilish
2.Sifat ko`rsatkichlari
|
2
|
4
|
Mashina va apparatlarning barqarorligi va uni oshirish yо‘llari
1.Kapital ta`mirlash
2.Puxtalik ish qobilyati
|
2
|
5
|
Puxtalik nazariyasi elementlari va asosiy tushunchasi
1.Samaradorlikni oshirish omillari
2.Puxtalik ko`rsatkichlari
|
2
|
6
|
Qayta tiklanadigan va qayta tiklanmaydigan detallarning ishonchlilik miqdoriy kо‘rsatkichlari
1.Texnik foydalanish omillari
2.Texnik foydalanish
|
2
|
7
|
Mehnat unumdorligi va puxtalik kо‘rsatkichlari orasidagi bog‘liqlik
1.Mashinalarni sinovdan o;tkazish
2.Mexnat unumdorligi
|
2
|
8
|
Mashinalar va uskunalarni ta’mirlashdagi ishlab chiqarish va texnologik jarayonlar
1.Mashinalarni qisimlarga ajratish
2.Ta`mirlash texnologiya asoslari
|
2
|
9
|
Mashina detallarini tiklash texnologik jarayonlari
1.Detallarni qoplash darajasi
2.Detakkarni tiklashni xozirgi usullari
|
2
|
10
|
Mashinaning ishga qobiliyatliligi, jihozlarning puxtaligi
1.Parametirik ishlamay qolishlar
2.Mashinaning ish qobilyati
|
2
|
11
|
Materiallarda о‘zgarishlarni ta’riflovchi qonuniyatlar tahlili
1.Detallarni parchalanishi
2.Detallarni sinishini oldini olish
|
2
|
12
|
Materiallarning yuza qatlami va uning kо‘rsatgichlari
1.Moylash omillari
2.Detallarni ishlash samaradorligi
|
2
|
13
|
Eskirish jarayonining tasnifi.
1.Zararlanish darajasi
2.Yelish normasi
|
2
|
14
|
|
Foydalanilgan Adabiyotlar - Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги тошкент архитектура қурилиш институти мухандислик...

Foydalanilgan Adabiyotlar:
1. Qodirova D.Sh. Nuriddinov X.N. Bog‘ovchi moddalar va qurilish
materiallarini tadqiq etish usullari.o‘quv qo‘llanma.T.,Toshkent 2011.
2. Asqarov B.A. Qurilish konstruksiyalari. T., O‗zbekiston, 1995.
3. Akramov H.A. Qurilish ashyolari sanoati korxonalarini loyihalash. T.,
O‗zbekiston, 2003.
4. Akramov H.A. Nuritdinov H.N. Beton va temir-beton buyumlari ishlab
chiqarish texnologiyasi. Darslik. T., O‗zbekiston faylasuflari milliy jamiyati,
2011.
5. Akramov H.A., Nuritdinov H.N. Beton va temir-beton buyumlari ishlab
chiqarish. O‗quv qo‗llanma, I va II qism. T., O‗zbekiston, 2007.
6. Qosimov E. Qurilish ashyolari. .T.,Mehnat 2004.
7. Otaqo‘ziyev T. Qosimov E. Mineral bog‘lovchilar va ulardan
tayyorlanadigan buyumlar. T.,O‘qituvchi 1984.
8. Butt Yu.M. Texnologiya sementa i drugix vyajuщix materialov. M .,
Izdatelstvo literaturi po stroitelstvu 1964.
9. V.Duda. Semet. M.,Stroyizdat 1981.
10. Golovanova L.V. Obщaya texnologiya sementa. M.,Stroyizdat 1981.
11. А.П.мандриков.Примеры расчета железобетонных конструкций.
12. Internet ma‘lumotlar:
www.uzdaily.uz
www.podrobno.uz
www.cem.uz
www.stroyka.uz
www.allbeton.ru
www.beton.ru
www.cemcom.ru
www.eurocement.ru
www.unicementgroup.com
www.ufastroysnab.ru
www.rucem.ru
|
Suvga talabchanligi va sement hamirining quyuqlanishi

21
Portlandsementni tutib qolishi muddatlarini boshqarish uchun CaSO
4
x 2H
2
O
3,5% miqdorda klinkerga maydalanish jarayonida qo‗shiladi. Tutib qolish
muddatlarini boshqarish uchun har hil qo‗shimchalardan foydalanish mumkin.
Masalan sementning maydalik darajasini oshirilsa tutib qolish muddati
tezlashtiradi, yoki suv sement nisbatini oshirganda va harorat pasayganda tutib
qolish va qotish muddatlarini tezligi kamayadi va aksincha.
Hajmning notekis o‗zgarishi. Hajmni notekis o‗zgarishiga quyidagilar olib
kelishi mumkin:
- Erkin holatdagt magniy oksidini klinkerda (5 %dan ortiq bo‘lganda)
gidratlanishi, ya‘ni Mg (OH)
2
hosil bo‗lishi.
- Erkin holatdagi magniy oksidini (agar periklaz ko‗rinishida bo‗lsa),
gidratlanishi:
Bu holni oldini olish uchun:
- Sementda erkin magniy oksidi miqdorini 5 % gacha chegaralash lozim.
- Qotayotgan sementda ettringit tuzini hosil bo‗lishi.
-
Sementtoshining sovuqqa chidamligi

30
birikma hosil bo‗lganda sementtosh hajmiy o‗zgarishga duch keladi, natijada ichki
kuchlanishlar paydo bo‗ladi va sement darz ketadi. Ayniqsa bu darz ketish
sho‗ralanish va basilla hosil bo‗lish jaraenlari qo‗shilganda ko‗payadi. Sulfat
korroziyasini (―botsilla‖ hosil bo‗lishi) oldini olish uchun portlandsementda
alyuminatlarning miqdorini kamaytirish kerak. Buning uchun kremnozem va
kalsiyga boy bo‗lgan xom ashyodan foydalanish kerak, masalan dolomit, diatomit,
trepel, opoka va shularga o‗xshagan pussolon qo‗shimcha moddalar qo‗shish
lozim, ikkinchi suv sement nisbati to‗g‗ri topish0.5-06.dan oshishi mumkin emas.
Aktiv va inert qo‗shmchalar 8 – 10% miqdorgacha portlandsementlarni sovuqqa
chidamiligini pasaytiradi, sementlarning maydalik darajas esa 3000 – 4000
sm
2
/dan oshmasligi kerak.
Klinkerlar klassifikatsiyasi va portlandsementlar nomenklaturasi

20
qotuvchi portlandsement,shlakli portlandsement,sulfatga bardoshli portlandsement,
oq va rangli portlandsement, kul va kul shakli, shlak — ishqorli, alunit sementlar,
suvgatalabchanligi past bog‗lovchi modda: kengayuvchan va zo‗riqtirilgan,
suvni
o‗tkazmaydigan sementlar va hokazolar.
Sementlarning fizikaviy va mexanik xossalari.
Zichligi: qo‗shimcha va qo‗shimchasiz, hamda kimyoviy va fazoviy tarkibiga
bog‗liq bo‘lgan holda 3 – 3,2 g/sm
3
orliqda tebranadi. Shlak va pussolon sementlar
uchun 2,7-2,9 g/sm
3
oraliqda tebranadi. Zichlik bilan sementni sochiluvchan hajmi
xossasi bog‗liqdir va u ikki ko‗rinishda bo‗ladi: sochiluvchan va zichlangan.
Portlansementni sochiluvchan hajmi 900— 1100 kg./m
3
zichlangan
holatda esa
1400-1700 kg/m
3
oraliqda bo‗ladi.
7>10>15>
Portlandsementning mustahkamligini va markasini aniqlash

22
Har hil portlandsementlarni mustahkamlik ko‘rsatkichlari.
Jadval № 2.2
Sementlarning mustahkamligini mineral tarkibiga va qotish muddatiga
bog’liqligi.
Sementning mustaxkamligi uning mineral tarkibiga bevostia bog‗liq bo‗ladi.
Yuqorida qayd etilgandek sementning mustaxkamligiga va qotish tezligiga C
3
S
xal qiluvchi ta‘sir ko‗rsatadi va 7 sutkadan so‗ng
uning mutsaxkamligi yakuniy
mustaxkamligidan 70% ini tashkil qiladi. Sementning faolligiga omborda saqlash
davomiyligi ham katta ta‘sir ko‗rsatadi. Saqlashning hatto qulay sharoitlarida ham
sementga CO
2
va havodagi suv bug‗lari ta‘sir qiladi.
Bunda sement yuzasida
mustahkamlikni pasaytiruvchi gidrat birikmalar va CaCO
3
hosil bo‗ladi. Ular 3
oydan so‗ng 15-20% ga 6 oydan 20-30%ga va undan ko‗pga mustahkamlikni
pasaytiradi. Faollikni pasayishiga gigroskopik qo‗shimchalar (trepel, opoka,
diatomit) larning mavjudligi sabab bo‗ladi bardoshlikni
ortishiga esa gidrofob
qo‗shichalar yordam beradi. Faollik hamda qotish tezligini oshiruvchi omillarga
semetning tuyish maydaligi muhim omillardan biridir.
Darsning tipi: Yangi materialni bayon qilish darsi. Darsni olib borish metodi

Mavzu: Ratsional sonlarni ko`paytirish.
Maqsad: O`quvchilarda ratsional sonlarni ko`paytirish qoidalari va ularning tatbiqi bo`yicha bilim, ko`nikmalarini tarkib toptirish.
Darsning tipi: Yangi materialni bayon qilish darsi.
Darsni olib borish metodi: Savol-javob, suhbat, amaliy ishlar va mustaqil ishlar metodlarini kompleks holda qo`llash.
Darsda erishilishi majburiy bo`lgan ta`lim natijalari: O`quvchilar bu mavzuni o`rganishda quyidagi mashqlarni yechishni bilishlari majburiy:
Amallarni bajaring:
(-4) . (-8); (-1,8) . (-2,5); (-1,23) . (-0,5);
(-5) . (+8); 18 . (-0,2); -4,8 . 2,75; (-1) .0,01
2,5 · 4 . (-5) ; (-10) . (-2,4) . ; (-0,28) . 25 . 0,4.
Darsni tashkil qilish: Bo`r, latta, dars xonaning tozaligi, davomat va sinfning ozodaligi ko`zdan kechiriladi. Oquvchilarning diqqatiga e’tibor beriladi.
Mavzuni bayon qilish: Musbat va manfiy sonlardan kishilar qadim zamonlardanoq o`z faoliyatlarida foydalanilgan. “Musbat” va”manfiy” atamalari Mirzo Ulug`bekning shogirdi Mirzo Ulug`bek ilmiy maktabining yirik vakili, buyuk olim Ali Qushchi tamonidan “Kitob-ul Muhammadiya” asarida kiritilgan. Ali Qushchi yozadi:
“Shuni bilish kerakki, har bir son musbat yoki manfiy bo`lishi mumkin”. Har xil ishorali ratsional ikkita sonni ko`paytirish va ko`paytma oldiga “minus” (-) ishorasini qo`yish lozim.
(-5)*(+8)=-[-5]*[+8]=-(5*8)=-40
18*(-0,2)=-[18]*[-0,2]=-(18*0,2)=-3,6
-4,8*2,75=-[-4,8]*[2,75]=-(-4,8*2,75)=-13,2
(-1)*0,01=-[-1]*[0,01]=-(1*0,01)=-0,01
Bir xilishorali ikkita ratsional sonni ko`paytirish uchun ularni modularini ko`paytirish kifoya.
Noldan farqli bir xil ishorali ikkita ratsional sonning ko`paytmasi (ratsional) musbat sondir.
Agar manfiy ishorali ko`paytuvchilar soni toq (juft) bo`lsa, u holda ko`paytma ishorasi manfiy (musbat) bo`ladi.
(-4)*(-8)=[-4]*[-8]=4*8=32
(-1,8)*(-2,5)=[-1,8]*[-2,5]=4,5
(-1,23)*(-0,5)=[-1,23]*[-0,5]=1,23*0,5=0,615
2,5*4*(-5)=10*(-5)=-50
(-10)*(-2,4)*= 24 * = 14
(- 0,28 ) * 25 * 0,4 = (-0,28 ) * 10 = -2,8
|
O’zbekistonda ishlab chiqarilayotgan sementning turlari

12
1.Mahsulotning nomenklaturasi. Har kim sement nimaligini biladi, ammo u bilan doimiy ishlaganlar bu ajoyib kulrang kukunni qanday qilib olinishini bilmaydilar va u suv bilan aralashtirilgan- da mustaxkamligi va qattiqligi bo‘yicha kremniy bilan solishtirgan moddaga aylanadi Xans Kyul PORTLANDSEMENT Tarkibi va klassifikatsiyasi Portlandsement deb tarkibida kalsiy silikatlari (70 — 80%) ustunlik
qiladigan klinker va (3 — 5%) gipsni birgalikda mayda tuyib hosil
qilinadigan,suvda ham, havoda ham qotadigan gidravlik boglovchi moddaga
aytiladi. Ohaktosh va gildan iborat bo‗lgan xom-ashyoviy qorishmani
kuydirib,klinker ishlab chiqarishadi. Gipsni qotish muddatini va tezligini nazorat
qilish uchun qo‗shiladi.Tarkibi bo‗yicha portlandsement qo‗shimchasiz,mineral
qo‗shimchali va shlakoportlandsementga bo‗linadi.Portlandsement olishdagi eng
muhim texnologik jarayonlar quyidagilardir:
A) xom ashyoviy aralashmani tayyorlash;
B) bu qorishmani o‗tda toblab klinker hosil qilish;
B) klinker, gips o‗ta maydalab tuyib, qo‗shimchalari bilan birgalikda
kukunga aylantirish.
Xom ashyoviy aralashma asosan 75 — 80% kalsiy karbonati CaCO
3
; hamda
25 — 20% gildan tashkil topadi.Sun‘iy qorishmada gilni butunlay yoki qisman
boshqa moddalar: domna shlakli, nefelin shlami, kul, diatomit, trepel bilan
aralashtirish mumkin. Sement kimyosi bo‘yicha yettinchi xalqaro kongressda
(Parij, 1980 y.) ko‗p mamlakatlarning olimlari sanoat chiqindilaridan keng
foydalanish maqsadga muvofiq ekanligini ta‘kidladilar. Bu o‗rinda tarkibi klinker
olish uchun zarur bo‗lgan moddalar (silikatlar)ga boy bo‗lmish domna shlaki
nixoyatda qimmatli xom —ashyo hisoblanadi. Masalan: glinozem ishlab
chiqarishda hosil bo‗luvchi nefelin shlamining tarkibida 25— 30% Si O
2
. 50 —
59% CaO, 2 —5%AL
2
O
3
bo‗ladi, sement olish uchun unga 15 — 20% ohaktosh
qo‗shish kifoya, shunda xumdonlar samaradorligi 20% ga oshadi, yoqilg‗i sarfi esa
13
20 — 25% ga kamayadi.Xom ashyoviy aralashma quruq, xo‗l, chatishtirilgan
usullarda tayyorlanadi. Ishlab chiqarish usulini tanlash xom — ashyoviy
qorishmani tayyorlash xususiyatlariga bog‗liqdir. Har bir usul o‗z avzalliklariga va
kamchiliklariga ega.