nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
videokonferensiyalar - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

242
243
2. Avtomatlashtirilgan axborot-kutubxona tarkibini aytib bering.
3. Axborot-kutubxona tarkibining o‘zaro bog‘liqligi nimalardan ibo-
rat?
4. Axborot-kutubxonalarni avtomatlashtirish va ularda bajariladigan
ishlar to‘g‘risida gapirib bering.
5. Audiopochtadan qanday foydalaniladi?
6. Videokonferensiyaga qo‘yiladigan talablar nimalardan iborat?
Nazorat savollari - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

|
Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd Pdf ko'rish
|
bet | 60/163 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 17,68 Mb. | | #150187 |
Bog'liq Axborot-kutubxona texnologiyasiNazorat savollari:
1. Reprografiya va tezkor poligrafiyaga tavsif bering.
2. Nusxa ko‘chirish turlarini aytib bering.
120
121
3. Bosma usullar va ularning turlariga ta’rif bering.
4. Nusxa ko‘chirish va nusxa ko‘paytirish sistemasiga nimalar kiradi?
5. Riozagrafiya va ularning ta’rifini aytib bering.
6. Skanerlash va raqamlashtirishda ishlatiladigan texnika vositalari
haqida gapirib bering.
7. A. Navoiy nomidagi Milliy kutubxonada ishlatilayotgan skanerlar
va ulardan foydalanish to‘g‘risida gapirib bering.
vii bOb. axbOrOt-KutubxOna
MuassasaLarida axbOrOt va
KOMMuniKatsiYa texnOLOGiYaLarini
Yanada taraqqiY ettirishninG
tashKiLiY-huquqiY jihatLari
7. 1. Axborot-kommunikatsion texnologiyalarni yanada rivojlantirish-
da mamlakatimizda olib borilayotgan ishlar.
7. 2. Elektron hisoblash mashinalari va ularning tarixi.
7. 3. Shaxsiy kompyuterlar va ulardan axborot-kutubxonalarda foy-
dalanish.
7. 4. Shaxsiy kompyuterlarning asosiy va qo‘shimcha qurilmalari.
7. 5. Shaxsiy kompyuterlar va ularning turlari.
7. 6. Elektron kotiblar.
7. 7. Elektron xotira daftarchalari.
Mavzular maqsadi: axborot-kutubxona muassasalarida hozirgi kun-
da axborot-kommunikatsion texnologiyalarini rivojlantirishda davlatimiz
tomonidan chiqarilayotgan qonun va qarorlar, ularning ahamiyati, EhM-
lar va ularning tarixi shaxsiy kompyuterlar va axborot-kutubxonalarda
ulardan foydalanish kompyuterlarning asosiy va qo‘shimcha qurilmalari
shaxsiy kompyuterlarning turlari stolga qo‘yiladigan va yon daftarcha
shaklidagi turlari «Notebook», elektron kotiblar elektron xotira daftar-
chalari haqida ma’lumot berish ularni ishlash va ishlatish prinsiplari bilan
tanishtirish va mustaqil qo‘llashga o‘rgatishdan iborat.
|
| |
xiii bOb. axbOrOt-KutubxOna

244
245
2. Vaqtli harakatlanuvchi qurilmalar, ya’ni yukni ma’lum bir
vaqt ichida joylashtiradigan va tashiydigan qurilmalar: liftlar, qo‘l
aravachalari.
hozirgi vaqtda axborot-kutubxonalarda adabiyotlarni tashish va
yetkazish ikki usulda olib boriladi: tarli va tarsiz.
Tarli usulda kitoblar, jurnallar, mikrofilmlar qutilarga
joylashtirilib tashiladi. Adabiyotlarni bu tarzda tashish ularni or-
tish, tushirish yoki bir yerdan boshqa joyga ko‘chirishda kitoblar-
ning shikastlanishidan saqlaydi.
Tarsiz usulida kitob va jurnallarning yuklanishi va tashilishi bev-
osita ishchi organlar, lentali konveyrlar, rolganglarga joylashtirila-
di.
Tarsiz usulning kamchiligi shundan iboratki, ko‘p sonli kitoblar-
ni, ayniqsa, ortish, tushirish yoki bir joydan ikkinchi joyga ko‘chi-
rishda kitoblarning osonlik bilan zararlanishiga sabab bo‘ladi.
Ana shu ikkala transportlash usulidan axborot-kutubxona xo-
dimlari o‘zlari uchun ko‘proq foydalisini tanlab olishlariga to‘g‘ri
keladi.
Axborot-kutubxonada transport qurilmalari, asosan, yuklarni
joylashtirish, tashish tezligi va quvvatiga qarab xarakterlanadi.
Axborot-kutubxona ishida uzluksiz harakatli vositalar bilan bir
qatorda, davriy harakati jihozlarning qo‘llanilishi keng o‘rin egal-
laydi.
C Detailed questions - Topical News Lessons

C Detailed questions 1. How many of the 17 accused were found guilty?
2. Why did Sandra Cardoso go to the illegal clinic?
3. Why was the trial held at the tennis club?
4. Who told the women about the illegal clinics?
5. What items did they leave while they tried to find the money to pay for the abortions?
6. Where do most of the women come from?
7. Why were they arrested?
8. What, according to the article, is a significant factor in suicides in young people?
Portuguese nurse who ran abortion clinic jailed
L E V E L O N E
-
E L E M E N TA RY
Pre-reading activities - Topical News Lessons

© one
stopenglish.com 2002 2 This page can be photocopied.
Women who became pregnant in Maia or nearby Oporto and did not have
enough money to travel to
abortion clinics in Spain were told about the secret clinic by hospital personnel, chemists, taxi drivers
or their own friends or relatives. The pregnant women had to pay $450 for the operation but none of
them had enough money. They all left items
of jewellery - wedding rings, necklaces or earrings –
while they tried to find the rest of the money.
The case divided Portuguese public opinion. Most of the women come from very poor districts. All of
them were arrested because of the jewellery they gave the nurse who ran the clinic. "They are all poor.
If they had money, they would have gone to Spain or somewhere else," said Ms Silva,
whose group
helped to organise international support for the Maia women.
Supporters say the women are victims. "There is evidence that pregnancy is a significant factor in sui-
cides in young people," said Milice Ribeiro, a psychologist.
Some people demanded a new abortion law for Portuguese women last week,
saying that the current
law was ignored by almost 40,000 women who visited illegal clinics every year. Duarte Vilar, the direc-
tor of Portugal's Family Planning Association, said: "Illegal abortions have caused a number of deaths
and thousands of hospital admissions. We must treat this as a matter of public health."
The Guardian Weekly 24-1-2002, page 4
Nomzodlarni tanlash va baholash tartibi

|
Nomzodlarni tanlash va baholash tartibi
|
bet | 60/102 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,19 Mb. | | #118418 |
Bog'liq Ma\'ruza 1 2Nomzodlarni tanlash va baholash tartibi
HR (Human Resources) xalqaro ishga qabul qilish tizimi asosida xodimlarni tanlov yo’li bilan ishga qabul qilish tuzulmasi:
14. Ayni bir bosqich talablariga javob bermagan nomzodlar keyingi bosqichga qo’yilmaydi va nomzodlar zaxirasidan chiqariladi.
Xodimlarni baholash
Xodimlarni baholash- shaxsning ishbilarmonlik va shaxsiy fazilatlari lavozim yoki ish o‘rni talablariga muvofiqligini aniqlashga yo‘naltirilgan izchil jarayondir.
Xodimlarni baholash metodlarini uch asosiy guruhga ajratish mumkin:
prognostik metodlar. So‘rovnoma ma’lumotlaridan, yozma yoki og‘zaki ta’riflardan, rahbar va hamkasabalarning fikr-mulohazalari hamda tavsiyanomalaridan, shaxsiy suhbatlar va psixologik testlardan foydalaniladi;
amaliy metodlar. Xodimning amaliy ish natijalariga asosan uning xizmat vazifalarini bajarishga yaroqliligi tekshiriladi. Buning uchun xodimni muayyan lavozimda sinash usullari va texnikasidan foydalaniladi;
imitatsion metodlar. Nomzodga muayyan vazifani hal qilish topshiriladi.
Natijada shaxsning xususiyatlari va ishchanligi ekspert baholanadi. Har bir holatlarda baholash mezonlari to‘plami bo‘lg‘usi ishning mazmuni va sifatiga bog‘liq bo‘ladi. Bunda nomzodning yo kasbiy yo shaxsiy fazilatlari birinchi o‘ringa qo‘yilishi mumkin. Xodimni muayyan lavozimda sinash usullari va texnikasidan foydalanilsa, maqsadga muvofiq bo‘ladi. Bu usullar yordamida nomzod mehnatining samaradorlik darajasi aniqlanadi. Ayni holda ekspertlardan ob’ektiv baho olish ayniqsa mushkuldir. Ekspertiza uchun nomzod mehnatini baholashning quyidagi shakli taklif qilinadi (2-jadval).
2-jadval
Nomzod mehnatini baholash
|
| |
Key Words - Topical News Lessons

4 Key Words Rearrange the letters to form key words from the text:
1. cegindoe
_____________________________________________________
2. erarsdet
_____________________________________________________
3. ibnrtula
_____________________________________________________
4. liatr
_____________________________________________________
5. oporciurtn
_____________________________________________________
6. soorttucper
_____________________________________________________
7. cjsutie
_____________________________________________________
8. dasucce
_____________________________________________________
5 What do you think? Should war criminals be tried in their own countries or by International Courts?
R w a n d a
L E V E L O N E
-
E L E M E N TA RY
Rezyumeni Yuklab Oling

|
Rezyumeni Yuklab Oling
|
Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 231,97 Kb. | | #260172 |
Bog'liq rezyume1 Bugalteriya
"MIRZAYEV QANDOLAT HOLDING"
XUSUSIY KORXONASI, Farg'ona Viloyat
,Margilon Shahar
Savdo Menenjiri
"VODIY SHIRINLIKLARI SAVDO" MChJ,
Namangan Viloyati, Namangan Shahar
2022-05-01 / 2022-07-25
2023-06-03 / 2023-08-28
Ta'lim
Bakalavr
Muhammad Al-Xorazmiy Nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti Farg'ona Filiali
2020 / Hozirgacha
Tillar
Rus Tili - Yaxshi
Raqamli Ko'nikmalar
Didox, Adines, Smartup.Onlin - Yaxshi Front End (web Dasturchi) - Yaxshi
|
| |
Choose the best answer - Topical News Lessons

Choose the best answer: 1. Who killed Julinho?
a. drug-traffickers
b. uniformed police officers
c. off-duty police officers
2. Why did the policemen murder these people?
a. they thought they were drug-traffickers
b. it was a protest against their new commanding officer
c. they thought they were criminals
3. What does Julinho’s mother think will happen to the police officers?
a. they will go to prison
b. nothing will happen to them
c. they will lose their jobs
4. Why did Julinho die?
a. he was in the wrong place at the wrong time
b. his friends were drug-traffickers
c. he was a murderer
Fill the gaps using prepositions. Check your answers in the text. 1.
protest _______ something
2. fire
shots
_______
someone
3. talk
_______
someone
4.
move on _______ another place
5.
charge someone _______ murder
6. compared
_______
7.
_______ the wrong place
8.
_______ the wrong time
Look in the text and find the answers as quickly as possible

Look in the text and find the answers as quickly as possible.
1. When did the terrorist bombs explode?
2. How many people died?
3. How many people were injured?
4. When was the election in Spain?
5. How many Spanish soldiers are in Iraq?
6. How many explosions were there?
Macmillan Publishers Ltd 2004
Taken from the News
section in
www.onestopenglish.com
Angry Spain
ousts ruling party
On 11
th
March ten terrorist
bombs exploded at railway
stations in Madrid, the capital of
Spain. The terrorists planted the
bombs in busy trains. More than
200 people died in the terrorist
attack and 1,500 were injured.
At first the Spanish government
said that the Basque separatist
group Eta planned the attack.
Many Spanish people did not
believe the government. They
did not think that Eta was the
group which planted the bombs
in the trains. They believed that it
was Al-Qaeda, the Islamist
terrorist group, the group which
attacked the World Trade Center
in New York on September 11
th
2001.
Then the police found a
videotape in Madrid. In the video
a man said Al-Qaeda planted the
bombs in the trains. Then the
police arrested 3 Moroccan men.
Now everyone knew it was Al-
Qaeda and not Eta.
On 14
th
March, three days after
the terrorist attacks in Madrid,
the Spanish people voted in a
general election. Before the
election everyone thought that
the People's Party, led by the
Prime Minister, Jose Maria
Aznar, was going to win the
election. But people were very
angry about the terrorist attacks.
They were also angry because
they thought that the
government was not telling the
truth. When the government said
that Eta was the group which
planted the bombs, many people
believed that the government
was lying.
The result of the election was a
shock for many people. The
Socialist Party, led by
Jose Luis Rodriguez Zapatero,
won the election. This was a
shock for President Bush and
the American government too.
The new Spanish government
immediately promised to bring
the 1,300 Spanish soldiers in
Iraq back to Spain. Mr Zapatero
also said that President Bush
and Tony Blair were lying about
Iraq. In his first radio interview he
said: "Mr Blair and Mr Bush must
do some thinking... you can't
organise a war with lies."
Mr Zapatero began his victory
speech with a minute's silence
for the victims of the attacks – a
series of ten explosions on
commuter trains at Atocha, El
Pozo and Santa Eugenia
stations in the south of Madrid.
"Together we will defeat
[terrorism]," he told his
supporters. He also said that he
wanted to end Spain's close
relationship with the USA and to
start up its former friendship with
France and Germany again.
Macmillan Publishers Ltd 2004
Taken from the News
section in
www.onestopenglish.com
|
Match the beginnings with the endings

©
Macmillan Publishers Ltd 2005
Taken from the news section in
www.onestopenglish.com
Reorder the letters to make words from the text:
1. ssseccu
2. tciimsv
3. eeyluompnd
4. desurrpsi
5. ltnoceei
Look at this example:
There are 12 NPD MPs in the Saxon parliament.
Complete these sentences using the correct form of the verb ‘to be’:
1.
Last September there ___________ federal elections in Saxony.
2.
There ___________ a lot of unemployment in Germany.
3.
There ___________ many hills and rivers in Saxon Switzerland.
4.
There ___________ many NPD supporters in Koenigstein.
5.
There ___________ 35,000 victims of the 1945 attack on Dresden.
6.
There ___________ a lot of unemployed people in Saxony.
Decide whether these statements are true or false

Macmillan Publishers Ltd 2004
Taken from the News
section in
www.onestopenglish.com
Aznar is punished for bloodshed and for 'hiding the truth'.
Match the words with their meanings.
1. to lie
2. busy
3. to arrest
4. an election
5. separatist
6. a shock
7. a victim
8. a commuter
a. the time in a democracy when everyone can choose the government
b. a very big surprise (usually something bad)
c. not to tell the truth/to say things which are not true
d. someone who travels to work in another city every day
e. to take someone to a police station because they have done something wrong
f. someone who is injured or killed in an accident or an attack
g. a person who wants part of a country to be independent
h. full of people
Fill the gaps with a preposition

Macmillan Publishers Ltd 2004
Taken from the News
section in
www.onestopenglish.com
Boom in budget flights means that system will soon be unable to cope.
Fill the gaps using the key words from the text:
airspace
coordinate
forecast
budget airline
fatal
congested
air traffic controller
near-miss
1. ____________ is the sky above a particular country.
2. An ____________ is someone whose job is to organise the movement of aircraft by giving radio
instructions to pilots.
3. A ____________ is an airline that sells very cheap tickets.
4. A ____________ is an occasion when an accident almost happens, but does not happen.
5. If you ____________ something, you organise different parts into a system.
6. If a place is ____________ it is very, very crowded.
7. A ____________ accident is one where one or more people die.
8. A ____________ is a statement about what will probably happen in the future. A good example is
the weather ____________ .
Singapur qanday qilib iqtisodiy muvaffaqiyatlarga erishdi?

|
Singapur qanday qilib iqtisodiy muvaffaqiyatlarga erishdi?
|
bet | 72/102 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,19 Mb. | | #118418 |
Bog'liq Ma\'ruza 1 2Singapur qanday qilib iqtisodiy muvaffaqiyatlarga erishdi?
Bunda uning geografik joylashuvi muhim ahamiyat kasb etadi. Malakka bo’g’ozining ostonasida joylashgan bu hududdan jahon dengiz savdo-sotig’ining 40 foizi kesib o’tadi.
Ikkinchidan, Bosh vazir Li Kuan Yu xorijiy tadbirkor va sarmoyadorlarga keng quchoq ochadi. Natijada, yevropalik puldorlar Singapur tomon oshiqadilar. Bu esa davlat g’aznasiga mablag’ olib kela boshlaydi, ishchi o’rni yaratilishiga sabab bo’ladi.
Uchinchidan, Li Kuan Yu kichik, samarador va halol hukumat yaratishga harakat qilgan. Singapurga qo’shni davlatlarga aynan ana shu jihat yetishmas edi. Qolaversa, Bosh vazir topshirig’iga ko’ra, mahalliy va xorijiy tadbirkorlar o’rtasida biznesni osonlashtirishga oid so’rovlar muntazam o’tkazilgan, tadbirkorlar dardiga quloq tutilgan. Singapur bugun ham Jahon bankining «Biznes qilish» reytingida yetakchi hisoblanadi.
To’rtinchidan, Li Kuan Yu hukumatining jamiyatda qonun ustuvorligini qat’iy o’rnatgani, qonun oldida har bir fuqaroning teng javob berishi Singapur muvaffaqiyatining omili bo’ldi.
Beshinchidan, Li Kuan Yuni «iqtidorlarning rahnamosi» deyishar edi. U iqtidorli fuqarolarni mas’uliyatli lavozimlarga qo’yish va ularga yaxshi maosh tayinlashga hech qachon ikkilanmagan. Shu bilan birga, Singapurda mansabni suiiste’mol qilish ham qattiq jazolangan.
Oltinchidan, mamlakat topayotgan pullarini birinchi navbatda harbiy kuch-qudratga emas, salomatlik va ta’limga sarflay boshlaydi. 1965 yilda Singapurda tug’ilgan 1000 nafar boladan 35 foizi nobud bo’lgan bo’lsa, 1985 yilga kelib, bu ko’rsatkich 10 foizga tushadi.
Yettinchidan, Singapur bolalari jahonning eng samarali va yaxshi ta’lim tizimlari asosiga qurilgan maktablarda o’qiydilar. Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkilotining «Asosiy universal ko’nikmalar» reytingida 15 yoshdagi singapurlik o’quvchilar matematika va aniq fanlar bo’yicha jahonda birinchi o’rinda turishadi. Bu tashkilotning o’quvchilar savodxonligini baholaydigan «PISA» testiga ko’ra, so’nggi 5 yillikda singapurlik talabalar «muammolarga yechim topish» imtihonlarida mutlaq yetakchilik qilishmoqda. Jumladan, 2017 yilning 25 dekabrida e’lon qilingan reyting buning isbotidir.
|
| |
Birlashtirish amali - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 76/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarBirlashtirish amali. Ikki munosabatlarni birlashtirish amalini amalga oshirish uchun bir vaqtning o'zida operandalarning o'ziga xos munosabatlaridan biriga mos keladigan ikkita SELECT operatoridan foydalanish kerak va bu ikkita asosiy SELECT operatorlariga maxsus UNION operatorini qo'llashingiz kerak. Yuqorida aytilganlarning barchasini hisobga olgan holda, SQL tilining semantikasidan foydalangan holda birlashma qanday ishlashini yozamiz:
SELECT 1-jadval atributlar ro’yxati
FROM 1-jadval
UNION
SELECT 2-jadval atributlar ro’yxati
FROM 2-jadval
Shuni ta'kidlash kerakki, birlashtirilgan ikkita munosabatlar uchun atribut nomlari ro'yxatlari mos keladigan turlarning atributlariga murojaat qilishi kerak va ular ketma-ket tartibda ro'yxatga olinishi kerak. Agar ushbu talab bajarilmasa, sizning so'rovingiz bajarilmaydi va kompyuterda xato haqida xabar paydo bo'ladi.
Shunisi qiziqki, bu munosabatlardagi sifatlarning nomlari boshqacha bo'lishi mumkin. Bunday holda, birinchi SELECT bayonotida ko'rsatilgan atribut nomlari paydo bo'lgan munosabatlarga tayinlanadi.
Bundan tashqari, siz UNION-dan foydalanish barcha takroriy kortejlarning paydo bo'lishidan avtomatik ravishda chiqarib tashlashni anglatishini bilishingiz kerak. Shuning uchun, agar siz yakuniy natijada barcha takrorlanadigan chiziqlarni saqlab qo'yishingiz kerak bo'lsa, UNION operatori o'rniga UNION ALL operatorini qo’llash kerak. Bunday holda, ikkita munosabatni birlashtirish operatsiyasi quyidagicha bo'ladi:
SELECT 1-jadval atributlar ro’yxati
FROM 1-jadval
UNION ALL
SELECT 2-jadval atributlar ro’yxati
FROM 2-jadval
Kesishma amali. kesishish.
SQLda kesishma va ikkita munosabatlar farqining ishlashi shunga o'xshash tarzda amalga oshiriladi. Shunday qilib, biz kalitlar yordamida kesishuv operatsiyasini amalga oshirish usulini tahlil qilamiz.
Ushbu usul ikkita SELECT konstruktsiyalarining ishtirokini nazarda tutadi, ammo ular bir xil emas (birlashma sifatida), ulardan biri, xuddi "subkonstruktsiya", "kichik tikl" kabi. Ushbu operator odatda ostki so’rov deb nomlanadi.
Shunday qilib, aytaylik, bizda ikkita jadval mavjud (R1 va R2), taxminan quyidagicha aniqlanadi:
R1 (kali, …) va
R2 (kalit, …);
Ushbu operatsiyani yozishda biz IN maxsus variantidan foydalanamiz
|
| |
Oqsil 
Yog’ - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I,...

259
TUT DARAXTI KASALLIKLARI VA ZARARKUNANDALARI,
ULARGA QARShI KURASh ChORALARI
Mashg’ulotning maqsadi: Talabalarni tut bargidan foydalanish usullari, tut
bargini sifatini aniqlash usullarini, barg sifatini biologik usulda qurtlarni boqish
orqali o’rgatish.
Topshiriqlar:
1. Tut daraxtini yuqumli va yuqumsiz kasalliklari haqida o’rganish.
2. Kasallik qo’zg’atuvchi mikroorganizmlarni o’rganish.
3. O’rganilgan ob’yektlarning rasmini ish daftariga chizib olish.
Kerakli materiallar va jihozlar: Uslubiy qo’llanmalar, tut daraxti, tut
bargi, niholcha, qalamcha, ko’chat, kasallik, yuqumli, yuqumsiz kasallik,
mikoplazma, gulli parazitlar, qarshi kurash, kemiruvchi, so’ruvchi, tashqi muhit
omillari, mikroorganizmlar, rivojlanish davrlari, hasharotlar, tuxum, lichinka,
g’umbak, kapalak.
-rasm. Tut kasalliklari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

264
Kasallikning namayon bo’lishi uchun zarur bo’lgan inkubasion davr bir ikki
oyni tashkil qiladi. Infeksiya nam ortiqcha bo’lgan, ishqorli tuproqlarda tez
tarqaladi. Kasallik asosan ko’chatlik materiallar yordamida tarqaladi. N.G.
Zaprometov fikricha shishlarning anotomo- morfologik tuzi-lishi bilan xayvon va
odamlar shishining tuzilishi bir xilligini ta’kidlaydi.
Tutning zamburug’ kasalliklari. Zamburug’lar mikroorganizmlar ichida
eng keng tarqalgani bo’lib, 100 mingdan ortiq turga ega. Ular xo’jayrasida
xlorofill bo’lmaganligidan fotosintez jarayonini amalga oshira olmaydi. Tayyor
organik modalar xisobiga oziqlanadi. Azot moddasiga bo’lgan talabi oqsil,
aminokislotalarni, azotning noaniq tarkibini-nitrat va ammiak tuzlari xisobiga
xosil qiladi.
Zamburug’lar o’simlikning va jonivorlarning tirik xo’jayrasi yoki nobud
bo’lgan to’qimalari xisobiga hayot kechirish jarayonida fermentlari vositasida
ular tarkibini parchalaydi, fitotoksinlari vositasida nobud qiladi. Azotli
moddalarning parchalanishi natijasida xosil bo’lgan mineral moddalr tuproq
tarkibida parchalangan oziqa zanjirini xosil qilishda qatnasha di. Zamburug’lar
tuproqda zararli azotli moddalarni parchalab, minerallashtirib turib sanitar
vazifasini bajarsa, hayot davomida xosil qilgan antibiotiklari zararli
mikroorganizm larni nobud qiladi va nixoyat tuproq strukturasini yaxshilashda
qatnashadi.
Asosiy tushunchalar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T Pdf ko'rish
|
bet | 140/175 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 11,98 Mb. | | #99770 |
Bog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlariAsosiy tushunchalar: Tut daraxti kasalliklari va zararkunandalari. Bakterial
kasalliklar. zamburug’ kasalliklari. Tutning vilt kasalligi. Xloroz kasalligi. Ildiz
chirish kasalligi. Po’kak kasalligi. Kam uchraydigan zamburug’ kasalliklari.
Virus kasalligi. Mikoplazma kasalligi. Yuqumsiz kasalliklar. Tut kasalliklariga
qarshi kurash choralari.
Etologik klassifikasiyaga asosan kasalliklarni ikkita guruxga bo’linadi.
1. Yuqumsiz kasalliklar. 2. Yuqumli kasalliklar.
Yuqumsiz kasalliklar o’simliklarga ekologik muxitning abiotik faktorlari,
harorat, namlik, zaxarli moddalar natijasida vujudga keladi.
Yuqumsiz kasalliklar o’simliklarga abiotik faktorlarning ta’siriga qarab
quyidagi guruxlarga bo’linadi.
1. O’simlikning o’sishi va rivojlanishi uchun zarur bo’lgan sharoit yoki
tuproqdagi oziq moddalar yetishmasligi yoki ko’pligidan kelib chiqadigan
kasalliklar.
260
2. Metereologik faktorlarning ta’siri natijasida vujudga keladigan kasalliklar.
3. Mexanik ta’sir natijasida vujudga keladigan kasalliklar.
4. Havoning tarkibidagi zararli moddalar ta’sirida vujudga keladigan
kasalliklar.
5. Ion nurlari ta’sirida vujudga keladigan kasalliklar.
Yuqumli kasalliklar o’simliklarga patogen mikro organizmlar ta’siri
natijasida vujudga keladi. Yuqumli kasalliklar biotik faktorlar ta’siri natijasida
vujudga kelib, quyidagi guruxlarga bo’linadi.
1. Zamburug’lar keltirib chiqaradigan kasalliklar.
2. Bakterial kasalliklar.
3. Virus kasalliklari.
4. Mikoplazma kasalliklari.
5. Nemetodalar keltirib chiqaradigan kasalliklar.
6. Gulli parazitlar keltirib chiqaradigan kasalliklar
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
SQL ma'lumotlar turlari - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 57/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarSQL ma'lumotlar turlari
Ma'lumotlar bazasi jadvallari ustunlarida ma'lumotlarni saqlash uchun SQL tilida ishlatiladigan ma'lumotlar turlari juda xilma-xildir. Afsuski, o'ziga xos relatsion ma'lumotlar bazasini sotuvchilari o'zlarining versiyalari va kengaytmalarini tatbiq etish orqali standart tomonidan qamrab olingan ko'plab ma'lumotlar turlarini yaxshilashga intilishadi.
Quyidagi ma'lumotlar turlarini asosiy deb hisoblash lozim:
INT [(len)] - maksimal uzunligi len o’zharuvchisida berilgan 4 baytlik butun son;
SMALLINT [(len)] - uzunligi 2 bayt bo'lgan, chiqarishda maksimal len raqamlari bilan ifodalangan butun son;
FLOAT [(len, dec)] - o'nlik kasrdan keyin dec raqamlar bilan maksimal len harflarida berilgan haqiqiy son;
CHAR (size) - o'lchamdagi belgilar bilan belgilangan uzunlikdagi belgilar qatori;
VARCHAR (size) - o'zgaruvchan uzunlikdagi belgilar qatorining maksimal o'lchamiga qadar bo'lgan belgilar;
BLOB (Binary Large OBject) - erkin (ikkilik) baytlar qatori (maksimal hajmi bajarishga bog'liq, odatda 65535 bayt); ushbu ma'lumotlar turidan, masalan, rasmlarni saqlash uchun foydalanish mumkin;
Date - astronomik sana;
TIME - bu astronomik vaqt.
Belgilar turg'unligi (masalan, CHAR va VARCHAR) bitta apostrofga biriktirilgan belgilar,
O'nli doimiy (masalan, FLOAT) ilmiy izohda quyidagi tarkibiy qismlarning ketma-ketligi sifatida yozilishi mumkin:
raqam belgisi;
nuqta bilan o'nli raqam;
belgi e;
ko’rsatkich belgisi (+ yoki -);
10 ning eksponenti rolini o'ynaydigan butun son.
Masalan, -0.123 kasr sonini -12.3e-2 deb yozish mumkin.
CHAR va VARCHAR ma'lumotlar turlari o'rtasidagi farq shundan iboratki, jadvalda CHAR tipidagi satrlarni saqlash uchun aniq o'lchovli baytlar ishlatiladi (saqlangan satrlarning tarkibi ancha qisqaroq bo'lishi mumkin), VARCHAR tipidagi satrlar esa ajratilmagan (bo'sh) baytlarda jadvalda saqlanmaydi.
Biz ta'kidlaymizki, len va dec qiymatlari (size dan farqli o'laroq) jadvaldagi ma'lumotlarni saqlash hajmiga ta'sir qilmaydi, faqat jadvaldan olingan ma'lumotlarni formatlashtiradi.
|
| |
Tartib raqami - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 52/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarTartib raqami
|
FISH
|
Lavozimi
|
Bo’lim
|
Bo’lim tavsifi
|
1
|
Anvar Ergashev
|
Dasturchi
|
Ishlab chiqish bo'limi
|
Ilovalar va saytlarni ishlab chiqish va ularga xizmat ko'rsatish
|
2
|
Zokir Karimov
|
Buxgalter
|
Buxgalteriya
|
Buxgalteriya hisob-kitoblarini amalga oshirish
|
3
|
Islom Kenjayev
|
Menedjer
|
Amalga oshirish bo’limi
|
Mahsulot sotilishini tashkil etish
|
Ushbu jadval uchinchi normal shaklda ekanligini aniqlash uchun biz barcha kalit bo'lmagan ustunlarni tekshirib ko'rishimiz kerak, ularning har biri faqat asosiy kalitga bog'liq bo'lishi kerak va boshqa kalit bo'lmagan ustunlar bilan hech qanday aloqasi bo'lmasligi kerak.
Biroq, tekshirish natijasida biz "Bo'lim tavsifi" ustuni to'g'ridan-to'g'ri asosiy kalitga bog'liq emasligini aniqladik. Biz o'zimizga bitta savol bilan murojaat qilganimizda buni bilib oldik "Bo'lim tavsifi xodim bilan qanday bog'liq?" va bizning javobimiz quyidagicha: "Bo'limning atribut tavsifida xodim ishlaydigan bo'lim to'g'risida batafsil ma'lumotlar mavjud."
Bundan kelib chiqadiki, "Bo'lim tavsifi" ustuni to'g'ridan-to'g'ri xodim bilan bog'liq emas, u to'g'ridan-to'g'ri xodim bilan bog'liq bo'lgan "Bo'lim" ustuniga bevosita bog'liq, chunki xodim ma'lum bir bo'limda ishlaydi. Bu bitta kalit bo'lmagan ustunni boshqa kalit bo'lmagan ustun orqali birlamchi kalit bilan bog'laydigan o’tuvchi bog’liqlikdir.
Ushbu jadvalni uchinchi normal holatga keltirish uchun biz nima qilishimiz kerak? Buning uchun bir mohiyatni alohida-alohida ikkita mohiyatga ajratish lozim.
Ushbu jadvalni ikkiga bo'lishimiz kerak: birinchisida Xodimlar, ikkinchisida Bo'limlar.
Uchinchi normal shaklda Xodimlar jadvali.
|
| |
Tr
  
FISH - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 50/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarTr
|
FISH
|
Lavozim
|
Bo’lim
|
Bo’lim tavsifi
|
1
|
Anvar Ergashev
|
Dasturchi
|
Ishlab chiqish bo'limi
|
Ilovalar va saytlarni ishlab chiqish va ularga xizmat ko'rsatish
|
2
|
Anvar Ergashev
|
Buxgalter
|
Buxgalteriya
|
Buxgalteriya hisob-kitoblarini amalga oshirish
|
3
|
Olim Ashirov
|
Sotuvchi
|
Amalga oshirish bo’limi
|
Mahsulot sotilishini tashkil etish
|
Natijada, bizning asosiy kalitimiz sodda va birlashtirilmaganligi sababli, jadvalimiz avtomatik ravishda ikkinchi normal shaklga o’tadi.
Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, agar asosiy kalit oddiy bo'lsa (tarkibli emas, ya'ni bitta ustundan iborat bo'lsa), ikkinchi normal shaklga o'tish uchun jadvallarga qo'yiladigan ikkinchi majburiyat talab qilinmaydi, chunki u faqat jadvallarga tegishli, asosiy kalit tarkiblidir.
Birlamchi kalitga ega bo'ladigan yana bir vaziyatni ko'rib chiqaylik.
Tasavvur qilaylik, bizning tashkilot bir nechta ishtirokchilar ishtirok etishi mumkin bo'lgan bir nechta loyihalarni amalga oshirmoqda va biz ushbu loyihalar haqida ma'lumot saqlashimiz kerak. Xususan, biz har bir loyihada kim ishtirok etishini, ushbu loyihaning davomiyligini va ehtimol ba'zi boshqa ma'lumotlarni bilmoqchimiz. Shu bilan birga, biz bitta xodim bir nechta loyihalarda ishtirok etishi mumkinligini tushunamiz.
Birinchi normal shaklda “Tashkilotning loyihalari” jadvali.
|
| |
Proyekt nomi - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

Proyekt nomi
|
Ishtirokchi
|
Lavozimi
|
Proyekt muddati(oy)
|
Ilovani ishlab chiqish
|
Anvar Ergashev
|
Dasturchi
|
8
|
Ilovani ishlab chiqish
|
Zokir Karimov
|
Buxgalter
|
8
|
Ilovani ishlab chiqish
|
Islom Kenjayev
|
Menedjer
|
8
|
Yangi magazin ochish
|
Zokir Karimov
|
Buxgalter
|
12
|
Yangi magazin ochish
|
Islom Kenjayev
|
Menedjer
|
12
|
Ko'rib turganingizdek, bu birinchi normal shaklda, demak biz uni ikkinchi normal shaklga keltirishga harakat qilishimiz mumkin.
Jadvalni ikkinchi normal shaklga keltirish uchun uning uchun asosiy kalitni belgilash kerak.
Ushbu jadvalga qarab, biz har bir qatorni faqat ustunlar birikmasi yordamida aniq aniqlashimiz mumkinligini tushunamiz, masalan, "Loyiha nomi" + "Ishtirokchi", boshqacha qilib aytganda, "Loyiha nomi" va "Ishtirokchi" ni bilamiz, biz jadvaldagi ma'lum bir yozuvni aniq belgilashi mumkin, ya'ni ushbu ustunlar qiymatlarining har bir kombinatsiyasi o'ziga xosdir.
Shunday qilib, biz asosiy kalitni aniqladik va u bizda kompozitsiyaga ega, ya'ni ikki ustundan iborat.
“Loyihalar” jadvali
Proyekt identifikatori
|
Proyekt nomi
|
Lavozimi
|
Proyekt muddati(oy)
|
1
|
Ilovani ishlab chiqish
|
Dasturchi
|
8
|
2
|
Yangi magazin ochish
|
Buxgalter
|
12
|
“Ishtirokchilar” jadvali
Ishtirokchi identifikatori
|
Ishtirokchi
|
Lavozimi
|
1
|
Anvar Ergashev
|
Dasturchi
|
2
|
Zokir Karimov
|
Buxgalter
|
3
|
Islom Kenjayev
|
Menedjer
|
“Proyekt” va “Ishtirokchi” jadvallari orasidagi munosabat
Proyekt identifikator
|
Ishtirokchi identifikatori
|
1
|
1
|
1
|
2
|
1
|
3
|
2
|
2
|
2
|
3
|
Uchinchi normal shakl. Uchinchi normal shakl (3NF) talablari
Uchinchi normal shakldagi talab (3NF) - jadvallarda tranzitiv qaramlik bo'lmasligi kerak.
Tranzitiv qaramlik - bu kalit bo'lmagan ustunlar boshqa kalit bo'lmagan ustunlar qiymatlariga bog'liq bo'lganda hosil bo’lgan qaramalikdir.
Agar birinchi normal shaklda e'tibor prinsiplariga rioya qilishga qaratilgan bo'lsa, ikkinchi normal shaklda birlamchi kalitga e'tibor qaratiladi. Uchinchi normal shaklda barcha e'tiborimiz asosiy kalit bo'lmagan ustunlarga qaratiladi.
Ma'lumotlar bazasini uchinchi normal shaklga normalizatsiya qilish uchun jadvallarda boshqa kalit bo'lmagan ustunlarga bog'liq bo'lgan kalit bo'lmagan ustunlar mavjud emasligiga ishonch hosil qilishingiz kerak.
Boshqacha qilib aytganda, kalit bo'lmagan ustunlar jadvaldagi kalit vazifasini bajarishga urinmasligi kerak, ya'ni ular haqiqatan ham kalit bo'lmagan ustunlar bo'lishi kerak, bunday ustunlar boshqa ustunlardan ma'lumotlarni olish imkoniyatini bermaydi, ular tarkibidagi ma'lumotlarni ko'rib chiqish imkoniyatini beradi, chunki bu ularning maqsadi.
Uchinchi normal shaklning umumiy qoidasi (3NF) quyidagicha:
Jadvalda kalit bo'lmagan ustunlar bo'lishi kerak.
Ma'lumotlar bazasi jadvallarini uchinchi normal shaklga o'tkazishga misol
Masalan, quyidagi jadvalni olaylik:
|
SELECT atributlar ro’yxati - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 75/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarSELECT atributlar ro’yxati
FROM jadval_nomlari
Ushbu operatorni qo'llagandan so'ng, mashina ushbu jadvalning nomlari ushbu operatorning birinchi satrida ko'rsatilgan SELECT ustunlarini ko'rsatadi.
Yuqorida aytib o'tganimizdek, paydo bo'lgan munosabatlardan takroriy qatorlar va ustunlarni chiqarib tashlash kerak emas. Agar tartibda yoki topshiriqda takroriy nusxalarni yo'q qilish kerak bo'lsa, siz tuzilgan so'rovlar tilining maxsus variantini - DISTINCT- foydalanishingiz kerak. Ushbu parametr, takroriy kortejlarni munosabatlardan avtomatik ravishda chiqarib tashlashni o'rnatadi. Ushbu parametr qo'llanilsa, SELECT operatori quyidagicha bo'ladi:
SELECT DISTINCT atribut nomlari ro’yxati
FROM jadval_nomlari
Qayta nomlash amali.
SQLda atributlarni qayta nomlash juda oddiy. Aniqrog'i, u quyidagi algoritm yordamida vujudga kelgan:
1) SELECT operatorining atribut nomlari ro'yxatida ularni o'zgartirish kerak bo'lgan atributlar keltiriladi;
2) har bir belgilangan atributga as maxsus kalit so'z qo'shiladi;
3) har bir so'z paydo bo'lganidan keyin asl ismi o'zgartirilishi kerak bo'lgan tegishli atributning nomi ko'rsatiladi.
Shunday qilib, yuqorida aytilganlarning barchasi bilan, atributlarni qayta nomlash operatsiyasiga mos keladigan operator quyidagicha ko'rinishi mumkin:
SELECT atribut nomi1 AS atribut_yangi_nomi, …
FROM jadval_nomi
Misol.
SELECT Nomi AS Kitob nomi
FROM book
Bu so’rov natijasida book jadvalidagi Nomi ustuni Kitob nomi ga almashadi
SQL da binar amallar
Unar amallar singari, binary amallar ham SQLda o'zlarining bajarilishlariga ega. Shunday qilib, biz allaqachon o'tgan binar amallarning ushbu tilda bajarilishini ko'rib chiqaylik, ya'ni birlashtirish, kesishma, ayirish, dekart ko’paytma va boshqalar.
|
| |
Ishlash tartibi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E....

144
IPAK QURTI KASALLIKLARI, ZARARKUNANDALARI VA
ULARGA QARShI KURAShISh.
Mashg’ulotning maqsadi: Talabalarni tut ipak qurtinig O’zbekistonda keng
tarqalgan bakterial, virus va zamburug’li kasalliklari, ipak qurti, urug’i va pillasining
zararkunandalari bilan tanishtirish.
Topshiriqlar:
1. Ipak qurtining bakterial,
virus va zamburug’ kasalliklarining belgilari,
rivojlanishi va ularga qarshi kurash choralari bilan tanishish.
2. Ipak qurtining zararkunandalarini o’rganish va ularga qarshi kurash chora-
tadbirlari bilan tanishish.
3. O’rganilgan obyektlarni ish daftariga chizib olish.
+------+-----------+------+--------+

|
+------+-----------+------+--------+
|
bet | 73/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar+------+-----------+------+--------+
12-ma’ruza. SQL tili operatorlari. So’rovlar hosil qilish
SELECT operatori.
SQL strukturali so'rovlar tili uchun eng taniqli ma'lumotlar bazasi - so'rovlarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan SELECT operatori muhim ahamiyatga ega.
SELECT operatori relyatsion va psevdorelatsion algebraning ifodalarini baholaydi. Ushbu ma’ruzada biz allaqachon o'tgan ratsional algebraning yagona va ikkilik operatsiyalarini, shuningdek quyi so'rovlar deb nomlangan so'rovlardan foydalanishni ko'rib chiqamiz.
Shuni ta'kidlash kerakki, relyatsion algebra operatsiyalari bilan ishlashda, o'zaro munosabatlarda ikki nusxadagi tuynuklar paydo bo'lishi mumkin. Tuzilgan so'rovlar tili qoidalari munosabatlarda takroriy qatorlarning bo'lishini qat'iyan taqiqlamaydi (oddiy relyatsion algebradan farqli o'laroq), natijada takroriy nusxalarni chiqarib tashlash shart emas.
Shunday qilib, SELECT operatorining asosiy tuzilishini ko'rib chiqamiz. Bu juda sodda va quyidagi standart kerakli iboralarni o'z ichiga oladi:
SELECT …
FROM …
WHERE … ;
Har bir satrda ko’p nuqtaning o’rnida ma'lum bir ma'lumotlar bazasining aloqalari, atributlari va shartlari va unga qo'yilgan vazifalar bo'lishi kerak. Eng umumiy holatda, asosiy SELECT tuzilishi quyidagicha ko'rinishi kerak:
SELECT atribut
FROM jadval_nomi
WHERE shartlar ;
Shunday qilib, biz munosabatlar diagrammasidan atributlarni tanlaymiz (ba'zi ustunlar sarlavhalari), qaysi munosabatlardan (va ko'rib turganingizdek, bir nechta bo'lishi mumkin) biz tanlovimizni amalga oshirmoqdamiz va nihoyat, biz tanlagan shartlar asosida so’rov hosil qilinadi
Quyidagi misollarni ko'rib chiqaylik. Kitob do'koni ma'lumotlar bazasining bo'lagi sifatida bizga book jadvali berilgan:
Kitob kodi
|
Nomi
|
Muallif
|
Narx
|
123456
|
C++ asoslari
|
Stenli Lippman
|
23 000
|
121333
|
PHP dasturlash
|
S. King
|
32 000
|
Quyidagi so’rovni hosil qilaylik:
|
| |
-rasm. SKTPB «Shelk» da yaratilgan kamerali issiqlik agregati

141
bo’lgan qizdirilgan havo, kameradagi pillalardan namlikni o’ziga tortib oladi, shu
tariqa issiqlik, namlik, massa almashinuvi amalga oshadi, bu esa issiq havoning
nisbiy namligi oshishiga hamda harorati pasayishiga, pillaning esa aksincha
namligi kamayishi va qizishiga sabab bo’ladi.
Pillalarning harorati va kelayotgan havoning nisbiy namligi qancha ko’p farq
qilsa, bu jarayon shuncha faol bo’ladi. Agar issiq havo harorati 100
0
S dan yuqori
bo’lsa, bu birinchi navbatda serisinning qurib qolishiga imkon yaratadi, natijada
uning suvda erishiga salbiy ta’sir etadi. Bu albatta quritishni tezlashtirishi mumkin,
ammo qurigan pillalar sifatining yomonlashishiga olib keladi, shu sababli havoning
boshlang’ich harorati 80-90
0
S bo’lganda quritishni amalga oshirish tavsiya etiladi.
Pillalarning namligi soyada quritilayotgan vaqtda standartda ko’rsatilgan
darajagacha olib boriladi.
Yangi davlatlararo 2004 davlat standarti bo’yicha topshirilayotgan quruq
pillalarning navlar tarkibini, namligini va ipak xomashyosining chiqishini
aniqlash uchun namuna olish tartibi quyidagicha amalga toshiriladi. Har beshta
qopning bittasidan, ya’ni yuqorigi, o’rta va pastki qismidan teng, aniq namunalar
olinadi. Namunalar olish davlat standartida bayon etilgan yo’l bilan olib boriladi.
Olingan
barcha
namunalar
qo’shilib,
ulardan
birlashgan
namuna
tuziladi.Birlashgan namuna hamma pilla partiyalari bilan bir xil sharoitda
saqlanishi kerak. Agar pilla partiyasining massasi 0,5 t gacha bo’lsa, bunday
SQL tilining operatorlar guruhi - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 55/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarSQL tilining operatorlar guruhi. SQL tilining o'zi operatorlar, iboralar va hisoblangan funktsiyalardan iborat. Odatda operatorlar tomonidan ishlatiladigan zaрiralangan so'zlar odatda katta harflar bilan yoziladi. Ularni kichik harflar bilan emas, balki katta harf bilan yozish xatoga olib kelmaydi.
Operatorlar quyidagi guruhlarga bo'lingan:
Ma'lumotni aniqlash operatorlari (Data Definition Language, DDL) iboralari:
CREATE ma'lumotlar bazasi obyekti yaratadi (ma'lumotlar bazasi, jadval, ko'rinish, foydalanuvchi va boshqalar).
ALTER obyektni o'zgartiradi
DROP obyektni olib tashlaydi
Ma'lumotlar manipulyatsiyasi tili (Data Manipulation Language, DML) operatorlari
SELECT belgilangan shartlarga javob beradigan ma'lumotlarni tanlaydi
INSERT yangi ma'lumotlar qo'shadi
UPDATE mavjud ma'lumotlarni tahrirlaydi
DELETE ma'lumotlarni yo'q qiladi
Ma'lumotni boshqarish tili (Data Control Language, DCL) operatorlari
GRANT foydalanuvchi yoki guruhga obyektda muayyan operatsiyalarni bajarishga ruxsat beradi
REVOKE avval berilgan ruxsatlarni bekor qiladi
DENY ruxsatdan ustun bo'lgan taqiqni belgilaydi
O‘tkazmalarni boshqarish tili (Transaction Control Language, TCL)
COMMIT tranzaktsiyani qo'llaydi
ROLLBACK joriy operatsiya doirasida qilingan barcha o'zgarishlarni qaytaradi
SAVEPOINT tranzaktsiyani kichik qismlarga ajratadi
SQL standartlari turli xil ma'lumotlar bazalari o'rtasida ma'lumotlar bazalarini ko'chirish imkoniyatini beradi. Turli ma'lumotlar bazalari o'zlarining SQL sintaksisidan foydalanadilar. Masalan, SQLite bir qator ma'lumotlar turlarini tushunmaydi.
Turli xil ma'lumotlar bazalarida SQLni "protsessual" qilish uchun o'z kengaytmalari mavjud. Ular saqlanadigan protseduralar va protsessual qo'shimchalar tillari. Masalan, Oracle ma'lumotlar bazasida PL/SQL, PostgreSQL PL/pgSQLdan foydalanadi.
Dialektlarning mavjudligiga qaramay, faqat DDL va DML-ni o'z ichiga olgan so'rovlar odatda turli xil ma'lumotlar bazalari o'rtasida ko'chiriladi.
|
| |
-rasm. «Simpleks» pilla quritgichni chizmasi

133
KSK-4,5 pilla quritgichi pilla bilan issiq havoning bir tomonga (parallel)
harakatlanishiga asoslangan konveyerli pilla quritgichdir. KSK-4,5 pilla quritgichi
to’xtovsiz harakatlanadigan, olovli bug’ kalorifer bilan haroratni pasayib borishi,
havoni majburiy aylantirish prinsipida ishlaydi. U kalorifer, ventilyator, havo
o’tkazgichlardan, quritish xonasidan (kamera), yuklaydigan, quritadigan va
bo’shatish konveyerlaridan hamda uzatma stansiyasidan tashkil topgan.
Issiq havoning harakatlanish tartibi yopiq va majburiy holatda bo’ladi.
Pillalarni quritish jarayoni yuqori harortli havo oqimini ikki zonali kameraga
sun’iy namlangan holda issiqlikning quritish kamerasiga kelishi bilan amalga
oshiriladi. KSK-4,5 pilla quritgichi pillalarni to’liq quritish, yarim quritish va
g’umbagini o’ldirish ishlarini bajaradi ). Pillalarni to’la quritish quyidagi rejimda
amalga oshiriladi: issiq havoning kameraga kirish vaqtidagi harorati, 90
0
S; issiq
havoning kameraga kirish vaqtidagi namlik miqdori, g/kg – 80-100; quritish
muddati 5 soatdan iborat bo’ladi.
SELECT Nomi, Muallif - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

SELECT Nomi, Muallif
FROM book
WHERE Narx > 25 000 ;
Ushbu so’rov quyidagi jadvalni bizga qaytaradi
SQLda unar amallar.
1. Tanlov amallari.
SQL-da tanlov jarayoni quyidagi shaklning SELECT bayonoti tomonidan amalga oshiriladi:
SELECT barcha atributlar
FROM jadval_nomlari
WHERE tanlov shartlari ;
Bu erda "barcha atributlar" ni yozish o'rniga "*" belgisini ishlatishingiz mumkin. SQL nazariyasida, bu belgi munosabatlar sxemasidan barcha atributlarni tanlashni anglatadi.
Bu yerda tanlov sharti (va boshqa barcha operatsiyalarda) standart not (emas) and (va), or (yoki) standart biriktirgichlar bilan mantiqiy ifoda sifatida yozish mumkin.
Misol:
SELECT *
FROM student
WHERE Yoshi>20 and Shahar = Samarqand;
Ushbu so’rov natijasida yoshi 20 dan katta va Samarqand shahridan bo’lgan barcha ma’lumot student jadvalidan izlab, natija sifatida qaytariladi.
2. Proyeksiya amali.
SQLda proyeksiyalash jarayoni, tanlash operatsiyasidan ko'ra soddaroq. Eslatib o'tamiz, proyeksion operatsiyani amalga oshirishda, satrlar emas (tanlab olish operatsiyasidagi kabi), balki ustunlar tanlanadi. Shuning uchun, hech qanday tashqi shartlarni ko'rsatmasdan, zarur bo'lgan ustunlar sarlavhalarini (ya'ni, atributlarning nomlarini) ro'yxatga olish kifoya. Shunday qilib, biz quyidagi operatorni olamiz:
|
-ma’ruza. SQL tili operatorlari. Ma’lumotlar manipulyatsiya qilish

|
-ma’ruza. SQL tili operatorlari. Ma’lumotlar manipulyatsiya qilish
|
bet | 62/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar11-ma’ruza. SQL tili operatorlari. Ma’lumotlar manipulyatsiya qilish
Ma'lumotlar bazalari bilan o'zaro ishlash uchun SQL tili 1970-yillarning o'rtalarida paydo bo'ldi (birinchi marta 1974-yilda nashr etilgan) va IBMda tajribaviy relyatsion ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi loyihasi doirasida ishlab chiqilgan. Tilning asl nomi - SEQUEL (Structured English Query Language) - bu tilning mohiyatini faqat qisman aks ettirdi. Dastlab, ixtiro qilinganidan so'ng va SQL tilidan foydalanishning dastlabki davrida uning nomi Structured Query Language iborasini qisqartirgan "Strukturalangan so'rovlar tili" iborasi edi. Albatta, til asosan foydalanuvchilar uchun tushunarli va qulay bo'lgan relatsion ma'lumotlar bazalariga bo'lgan so'rovlarni shakllantirishga qaratildi. Ammo, aslida, deyarli boshidanoq so'rovlarni shakllantirish va ma'lumotlar bazalarini boshqarish vositalariga qo'shimcha ravishda quyidagi imkoniyatlarni ta'minlaydigan to'liq ma'lumotlar bazasi tili mavjud edi:
1) ma'lumotlar bazasi sxemasini aniqlash va boshqarish vositalari;
2) yaxlitlik cheklovlari va triggerlarni aniqlash uchun vositalar (keyinchalik aytib o'tiladi);
3) ma'lumotlar bazasi taqdimotini aniqlash vositalari;
4) so'rovlarni samarali bajarilishini qo'llab-quvvatlovchi fizik sath tuzilmalarini aniqlash vositasi;
5) munosabatlar va ularning sohalariga kirishga ruxsat berish vositalari.
Hozirgi kunda SQL endi qisqartma emas, balki mustaqil tilning nomi.
Shuningdek, tuzilgan so'rovlar tili hozirda barcha tijorat aloqador ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlarida va deyarli barcha ma'lumotlar bazalarida, birinchi navbatda, relatsion bo'lmagan yondashuvga asoslangan holda amalga oshirilmoqda. Barcha sotuvchi kompaniyalar ularni amalga oshirish SQL standartiga mos kelishini e'lon qilmoqdalar va aslida tuzilgan so'rovlar tilining amalga oshirilgan dialektlari juda yaqin. Darhol bunga erishilmadi.
So'rovlar tili hozirgi kunda nafaqat bitta tilning nomi, balki tillarning butun bir sinfining nomi hamdir, chunki mavjud standartlarga qaramay, tuzilgan so'rovlar tilining turli dialektlari ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlarida amalga oshirilmoqda, albatta. bitta umumiy asos.
|
| |
-rasm. Sariq kasalligi bilan kasallangan ipak qurtlari: 1-segment

157
ko’proq uchraydi.
Sariq kasalligining epizootiy bo’lishidagi sabablardan yana biri qo’shni
qurtxonalarda kasallikning tarqalishidir. Bundan tashqari, yadro poliedrozi bilan
kasallangan boshqa tanga qanotlilar, ko’plab virus infeksiyalarining o’chog’i
hisoblanadi.
Viruslar tashqi muhitda yaxshi saqlanadi, chunki ular tashqi muhitning fizik
faktorlariga ancha chidamli, shuning uchun ham kasallikning tarqalishida asosiy
manba kasallik tarqalgan qurtxona yoki qo’shni zveno qurtxonalar, oldingi yillar
kasallik tarqalgan maydonlar, qurtxona va xo’jaliklar bo’lishi mumkin.