nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Taʼlim jarayonini tashkil etishning huquqiy asoslari

8
tanishish, oʻqish va matnni tushunish savodxonligini rivojlantirish. TIMSS xalqaro
baholash dasturining maqsadi, qamrov doirasi, asosiy yoʻnalishlari, mazmuni va
samaradorligi. Ilgʻor oʻquv materiallarini va texnologiyalarni taʼlim jarayoniga
tatbiq etish. Baholashning yangi usul va vositalari. Bilim va koʻnikmalarni
baholashning alternativ yondashuvlari. Hayotiy koʻnikmalarning tavsiflari. Bilim
va koʻnikmalarni baholashdagi farqlar. Koʻnikmalarni baholashning maqsadlari.
Oʻquvchilarning bilim va koʻnikmalarni baholash metodologiyasi. Bilim va
koʻnikmalarni baholashga tayyorgarlik koʻrish. Formativ va summativ baholash.
Oʻquvchilarning oʻquv tajribasi va ehtiyojlarini baholash. Oʻquvchilarning oʻz-
oʻzini hamda boshqalarni baholash usul va vositalari. Baholash vositalaridagi
mezonlarni ishlab chiqish. Baholash mezonlarining DTSlari talablari va fan
mazmuni bilan mosligini taʼminlash. Baholashni amalga oshirishda oʻquvchilar
bilim va koʻnikmalarini korrektirovka qilish. Oʻquvchilarning bilim va
koʻnikmalarini baholash mezonlari, usul va vositalari. Baholash usullari. STesting
dasturlari, test topshiriqlari va ularni tayyorlash.
Taʼlimda monitoring va uning taʼlim-tarbiya sifatini boshqarishdagi roli.
Monitoring yoʻnalishlari. Monitoring maqsadlari. Davlat taʼlim standarti asosida
oʻquvchilar natijalarini monitoring qilish. Maktabda monitoring turlari.
Monitoringni rejalashtirish, tayyorgarlik va oʻtkazish bosqichlari.
Oʻquv-metodik materiallar tayyorlash va ekspertizadan oʻtkazish.
Oʻquv-metodik majmua – darslik, mashq daftari, oʻqituvchi uchun metodik
qoʻllanma, multimedia mahsulotlari, elektron platformalar orqali oʻrganuvchi va
oʻrgatuvchi kontentlar (videodars, virtual laboratoriyalar, elektron dasturlar va
boshqalar).
Uzluksiz kasbiy rivojlanish, shu jumladan, mustaqil malaka oshirish va bilim
olishning tashkiliy, uslubiy asoslari. Fan boʻyicha pedagoglarning ilgʻor
tajribalarini
aniqlash,
tahlil
qilish,
oʻrganish, yozish, umumlashtirish,
ommalashtirishning zamonaviy texnologiyalari, shakl va usullari. STEAM taʼlimi.
va uning asosiy yo'nalishlari

—►
• Yerga bo'lgan mulkchilik munosabatlarini isloh
qilish.
Respublikada
—>
• Barcha davlat qishloq xo'jalik korxonalarini jamoa
va mulkchilikning boshqa shakllariga asoslangan
xo'jaliklarga aylantirish.
islohotlarning
asosiy
yo'nalishlari:
—►
• S h a xsiy to m o rq a la rn i k e n g a y tiris h , yangi
sug'oriladigan yerlarni shaxsiy xo'jaliklar va bog‘-
dala hovli, uchastkalarga ajratib berish.
—►
• Qishloq xo'jalik ishlab chiqarishning tarkibiy
tuzilishini takomillashtirish.
—►
• Qishloq xo'jaligida band bo'lgan ortiqcha ishchi
kuchini bo'shatib olish va ularni iqtisodiyotning
boshqa tarmoqlariga jalb qilish
-
• Ishlab chiqarish va ijtimoiy infratuzilmani jadal
rivojlantirish.
Download
To'rtinchi ustuvor y o 'n a lis h

8-MAVZU B O 'Y IC h A T E S T SAVOLLARI
1. Respublikada iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishga asos qilib olingan
tamoyillardan qaysi biri ijtimoiy muammolar keskinlashuvining oldini olishga
qaratilgan?
a) iqtisodiyotni mafkuradan holi qilish;
b) davlatning bosh islohotchi bo'lishi;
v) qonunlarning ustuvorligi;
g) ijtimoiy himoyalash chora-tadbirlarini oldindan amalga oshirish;
d) bozor munosabatlarini bosqichma-bosqich qaror toptirish.
2. O'zbekistonda ijtimoiy yo'naltirilgan bozor iqtisodiyotiga bosqichma-
bosqich o'tishni nima taqozo qiladi?
a) huquqiy negizni shakllantirish;
b) bozor infratuzilmasini yaratish;
Download
MILLIY MARKAZLARINING PROFESSOR-OʻQITUVCHILARI

3
KIRISH
Ushbu namunaviy oʻquv dasturi Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 23-
sentyabrdagi
“Taʼlim toʻgʻrisida”gi qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi
Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi “Oʻzbekistonning yangi taraqqiyot davrida
taʼlim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-
6108-son farmoni, 2020-yil 6-noyabrdagi “Taʼlim-tarbiya tizimini yanada
takomillashtirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-4884-son va
2021-yil 25-yanvardagi “Xalq taʼlimi sohasidagi ilmiy-tadqiqot faoliyatini qoʻllab-
quvvatlash hamda uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini joriy qilish chora-
tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4963-son qarorlari, shuningdek, Oʻzbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 17-yanvardagi “Xalq taʼlimi
xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi
nizomni tasdiqlash haqida”gi 25-son qarorida belgilangan ustuvor vazifalar
mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan boʻlib, u pedagoglarni yangi
metodikalarga oʻrgatish milliy markazlarining professor-oʻqituvchilari kasb
mahorati hamda innovatsion kompetentligini rivojlantirish, sohaga oid ilgʻor
xorijiy tajribalar, yangi bilim va malakalarni oʻzlashtirish, shuningdek, amaliyotga
joriy etish koʻnikmalarini takomillashtirishni maqsad qiladi.
Dastur mazmuni Oʻzbekiston Respublikasining taʼlim sohasidagi davlat
siyosati, pedagogning kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirish, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari va mediasavodxonlik, oʻzini oʻzi rivojlantirish,
uzluksiz kasbiy rivojlanish, pedagog masʼuliyati va moslashuvchanligi, inklyuziv
taʼlimni joriy etish masalalari, taʼlimning normativ-huquqiy hujjatlarini bilish va
kasbiy faoliyatda foydalanish masalalari, fandagi yangiliklar, fanni oʻqitishning
dolzarb masalalari, oʻqituvchining kasbiy kompetensiyalarini baholashni oʻz ichiga
olib, ular boʻyicha tegishli yangi bilim, koʻnikma, malaka va kompetensiyalarni
shakllantirishga yoʻnaltirilgan.
Mazkur namunaviy oʻquv dasturi doirasida taqdim etilayotgan oʻquv
modullarining mazmuni kurs tinglovchilarining zamonaviy bilim va innovatsiyalar,
ilgʻor xorijiy tajribalardan samarali foydalanish, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini oʻquv jarayoniga keng tatbiq etish darajasini oshirish hisobiga
ularning kasb mahoratini muntazam yuksaltirishni nazarda tutadi.
Tinglovchilar kompetensiyalarini baholash usullari va vositalari

11
19.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Maktabgacha
hamda umumta’lim tashkilotlari faoliyatini tekshirish ishlarini tartibga solish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori: 2019-yil 25-aprel, 352-son [Elektron manba].
– URL:
https://lex.uz/docs/-4307901
.
20.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumiy o‘rta
ta’lim muassasalarida “Tarbiya” fanini bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori: 2020-yil 6-iyun, 422-son [Elektron manba]. –
URL:
https://lex.uz/ru/docs/-4885018
.
21.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻquv asbob-
uskunalari va anjomlarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentni
tasdiqlash haqida”gi qarori: 2017-yil 2-iyun, 345-son [Elektron manba]. – URL:
https://www.lex.uz/docs/-3231533
.
22.
Oʻzbekiston
Respublikasi
Vazirlar
Mahkamasining
“Ta’lim
muassasalarida uni bitirib, yuksak yutuqlarga erishgan nomdor shaxslarning
homiylik xayriya mablag‘lari hisobiga shakllantiriladigan bitiruvchilar
jamg‘armasini tashkil etish to‘g‘risida”gi qarori: 2019-yil 17-aprel, 321-son
[Elektron manba]. – URL:
https://lex.uz/docs/-4290661
.
I. Monetar yondashuv - T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor

|
T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor |
bet | 47/122 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | | | #252621 |
Bog'liq T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professorI. Monetar yondashuv
- pulning qadrsizlanish darajasini
pasaytirib turishga, pul massasini hamda to’lovga qodir
bo'lgan ja m i ta la b n i keskin kam aytirish hisobiga pul
muomalasini barqarorlashtirishga asoslanadi. Kamchiligi:
ish la b c h iq a ris h n in g jis m o n iy hajm i ka m a y is h ig a va
investitsion faollikning susayishiga olib keladi.
II. Ishlab chiqarish va tadbirkorlik faoliyatini rag'batlantirishga,
tarkibiy o'zgarishlarni am alga oshirishga yordamlashish,
iq tis o d iy o td a n o m u ta n o s ib lik la rg a b a rh a m b e rish g a
asoslangan siyosat.
Kamchiligi:
qattiq moliyaviy va pul-kredit
siyosatini tovar bilan qoplashning iloji bo'lmagan ortiqcha
talablarni cheklash bo'yicha tadbirlar bilan bog'lab olib
boriladi.1
1 O 'zbekistonda o'tish davrida m akroiqtisodiy barqarorlikka erishishda ikkinchi
yondashuvga ustuvorlik beriladi va u m onetar siyosat bilan qo'shib olib boriladi.
70
O'zbekistonda makroiqtisodiy barqarorlikka erishishning
asosiy mezonlari:
• ishlab chiqarish hajmini qisqarishiga yo'l qo'ymaslik;
•
ustuvor tarmoqlarda ishlab chiqarishni yuksaltirish
u ch u n q u la y s h a ro itla rn i v u ju d g a k e ltiris h va
rag'batlantirish;
#
davlat byudjeti va korxonalar moliyaviy ahvolining
barqarorligini ta'minlash;
•
pulning qadrsizlanishini to'xtatish;
e
to'lov balansi va davlat valyuta zaxiralarining holatini
yaxshilash;
•
muvozanatlashtirilgan ijtimoiy siyosat asosida aholi
turmush darajasini yaxshilash.
R e s p u b lik a d a o 'tis h d a v rid a m illiy valyu ta b a rq a ro rlig in i
ta’minlash vazifalari:
— ► 1. Milliy valyutaning tovarlar bilan barqaror ta’minlashiga erishish.
— ► II. Yetarlicha barqaror valyuta zaxiralariga ega bo’lish.
— ► III.Ish la b topilgan har bir so'mni qadrlash va halq xo'jaligiga
sarflangan har bir so'mning foyda bilan qaytishiga erishish.
— ► IV. Pul qadrsizlanishiga, inflyatsiyaga qarshi puxta o'ylangan
siyosat o'tkazish.
71
|
| |
Kurs yakunida tinglovchilarning bilim, koʻnikma, malaka va

5
ularning tayyorgarligi hamda kompetentligiga qoʻyiladigan malaka talablari bilan
belgilanadi.
Kurs hajmi
Uzluksiz kasbiy rivojlantirish kursining davomiyligi 36 soatni tashkil etadi.
Uzluksiz kasbiy rivojlantirish toifasi boʻyicha taʼlim dasturlarini toʻliq
oʻzlashtirgan kurs tinglovchilariga davlat namunasidagi sertifikat beriladi. Oʻquv
modulining har 2 soatini oʻzlashtirgani uchun kurs ishtirokchisiga 1 kredit ball
beriladi.
Pedagoglarni yangi metodikalarga oʻrgatish milliy markazlarining professor-
oʻqituvchilari uchun uzluksiz kasbiy rivojlantirish kursi oʻquv modullarining
mazmuni
1. Pedagogning kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirish
Kommunikativ koʻnikma tushunchasi va turlari. Fikrni qisqa, loʻnda va
yorqin bayon etish. Nutqning ravon va adabiy til qoidalariga muvofiqligi.
Muloqotda oʻz fikriga ishontira olish, argument va qarshi argumentni bayon
etayotganda fikrlar ketma-ketligi va mantiqan izchilligini taʼminlashga erishish.
Oʻzgalar fikriga taʼsir etuvchi (ishontira olish, toʻgʻrilash, fikrni qarama-qarshi
qoʻyish) muloqot maneralarini tanlay olish. Oʻzgalarning huquqlari va
hissiyotlarini hurmat qilishga hamda oʻzaro munosabatlarni oʻrnatishga qaratilgan
(qoʻllab-quvvatlash, konstruktiv, ruhlantiruvchi) muloqot shakllarini tanlay olish.
Pedagog imiji va muloqot madaniyati.
Kommunikativ koʻnikmalarni rivojlantirish usullari va ulardan samarali
foydalanishda xalqaro hamjamiyat erishgan va qoʻllab kelayotgan ilgʻor tajribalar
tahlili.
Professor-oʻqituvchilarning
global
tarmoqdagi
turli
pedagogik
hamjamiyatlari va ulardan taʼlim sifatini oshirishda foydalanish.
Uzluksiz kasbiy rivojlantirish kursining namunaviy oʻquv dasturi

4
5.
Inklyuziv taʼlimni joriy etish masalalari.
6.
Taʼlimning normativ-huquqiy hujjatlarini
bilish va kasbiy faoliyatda
foydalanish masalalari.
7.
Fandagi yangiliklar va oʻqitishning dolzarb masalalari.
8.
Tinglovchilar kompetensiyalarini baholash usullari va vositalari.
Kursning maqsadi va vazifalari
Kurs maqsadi:
zamonaviy taʼlim, taʼlim-tarbiya
jarayoni samaradorligini
oshirish uchun zarur boʻladigan kasbiy bilim, koʻnikma va malakalarni muntazam
yangilash, malaka talablari asosida ularning kasbiy faoliyatga doir kompetentligini
rivojlantirishdan iborat.
Kursning vazifalariga quyidagilar kiradi:
kurs tinglovchilariga jamiyatda amalga
oshirilayotgan ijtimoiy-
iqtisodiy islohotlar mazmuni va taʼlim-tarbiya
jarayonlarini tashkil
etishning normativ-huquqiy asoslarini batafsil tushuntirish;
taʼlim-tarbiyaning ilgʻor texnologiyalari
va xorijiy tajribalarni
oʻrgatish;
kurs tinglovchilarini taʼlim sifatini oshirishning
zamonaviy usullari
bilan tanishtirish;
pedagoglarning
kasbiy
faoliyatida
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini qoʻllash koʻnikmalarini rivojlantirish;
pedagoglarning malaka talablariga mos holda kasbiy bilim, koʻnikma
va malakalarini zamonaviy yondashuvlar
va innovatsiyalar asosida
uzluksiz rivojlantirish.
6-маруза. Социал-иқтисодий тизимлар ва уларни ўзгариши

|
6-маруза. Социал-иқтисодий тизимлар ва уларни ўзгариши
|
bet | 1/6 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 309,15 Kb. | | #156332 |
Bog'liq 3 MAVZU IQTISODIY TIZIM MODELLARI VA MULKChILIK I — копия 3-MAVZU: IQTISODIY TIZIMLAR VA MULKCHILIK MUNOSABATLARI
REJA:
1. Iqtisodiy tizim tushunchasi va uning tarkibiy tuzilishi.
2. Iqtisodiy tizimlar turkumlanishiga turlicha yondashuvlar. Iqtisodiy tizim modellari.
3. Mulkchilik munosabatlarining mohiyati va iqtisodiy mazmuni. Mulkchilik shakllari.
4. O‘zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish maqsadi, yo‘llari va usullari
Tizim (grekcha sistema – qismlardan tarkib topgan, birlashgan)-degan ma'noni anglatadi Shunday qilib, tizim deb elementlar, qismlardan iborat o‘zaro uzviy bog‘langan, ma'lum tartib asosida tarkib topgan butunlik tushuniladi.
1. Iqtisodiy tizim tushunchasi va uning tarkibiy tuzilishi.
Iqtisodiy tizim — bu xar bir davr va makonda amal qilinadigan iqtisodiy munosabatlar, iqtisodiyotni tashkil qilish shakllari, xo‘jalik yuritish mehanizmi va iqtisodiy muassasalarning o‘zaro uzviy bog‘liqlik asosida tarkib topgan yaxlit iqtisodiy tuzilmasidir.
Iqtisodiy siyosat.
Xo‘jalik yuritish mexanizmlari.
Texnologiya va ishlab chiqarishning tabiiy shart-sharoitlari.
Iqtisodiy munosabatlar
Ishlab chiqaruvchi kuchlar.
Iqtisodiy tizimlarning tarkibiy qismlari:
Ishlab chiqaruvchi kuchlar — ishlab chiqarish vositalari va ularni harakatgaeltiruvchi kishilar birligidan iborat.
Kishilar uchun zarur bo‘lgan hayotiy ne'matlarni takror ishlab-chiqarish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy aloqa va munosabatlar iqtisodiy munosabatlar deyiladi.
Iqtisodiy siyosati - bu davlatning iqtisodiyot, iqtisodiy munosibatlar va takror ishlab chikarish jarayonlariga ta'sir ko‘rsatishga qaratilgan chora-tadbirlari.
Tashkiliy iqtisodiy munosabatlar — ishlab chiqarish jarayonini tashkil qilish orqali vujudga keladi.
Masalan, bunga mehnat taqsimoti, uning ixtisoslashishi natijasida vujudga keladigan munosabatlarni kiritish mumkin.
Ijtimoiy - iktisodiy munosabatlar — hayotiy ne'mat va vositalarni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayriboshlash va iste'mol qilish jarayonida vujudga keladi.
|
| |
‘zbekistonda iqtisodiyotni tubdan isloh qilishga Prezident I.A.Karimov

Iq tiso d iy
islo h o tla rn in g
b irin c h i b o s q ic h id a
isloh
q ilis h n in g m uhim
yo'nalishlari:
►
►
►
►
►
►
►
►
►
Iqtisodiy islohatlar
ikkinchi bosqichining
ustuvor yo'nalishlari:
>
>
>
>
• Xususiylashtirish jarayonini
chuqurlashtirish va
raqobatchilik m uhitini shakllantirish.
•
Makroiqtisodiy barqarorlikka erishish.
• Milliy valyuta qadrini oshirish.
•
Chuqur tarkibiy o'zgarishlarga erishish.
•
Iqtisodiy islohotlar huquqiy negizini barpo etish.
• Davlat mulkini xususiylashtirish va ko'p
ukladli iqtisodiyot
asoslarini shakllantirish.
• Qishloq xo'jaligini isloh qilishda
agrar m unosabatlarning
yangi turini shakllantirish.
• Institutsional o 'zgarishlar va boshqaruvning m a’muriy-
buyruqbozlik tizim ini tugatish.
• N a rx la rn i e r k in la s h tir is h va b o z o r
in fra tu z ilm a s in i
shakllantirish.
• Tashqi iqtisodiy faoliyatni erkinlashtirish va jahon
iqtisodiy
ham jam iyatiga qo'shilish.
•
Ishonchli ijtim oiy kafolatlarni ta’minlash.
•
Xalqning m a’naviy-ruhiy tiklanishi.
• Iqtisodiy va ijtim oiy siyosiy barqarorlikni ta ’minlash.
63
-MAVZU. NARX NAZARIYASI - T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor

|
T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor |
bet | 101/122 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | | | #252621 |
Bog'liq T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor15-MAVZU. NARX NAZARIYASI
1-§. Narxning iqtisodiy mazmuni, omillari va vazifalari
Narxga ta’sir
qiluvchi
omillar
Talab va taklif
nisbati
Iqtisodiy
xarajatlar
Tovar (xizmat)
nafliligi
Neoklassik yondashuv
Raqobat shakllari
va usullari
Davlat iqtisodiy
siyosati
Klassik yondashuv
(A.Smit, D.Rikardo,
J.S. Mill)
Hozirgi zamon
neoklassik yondashuv
(A.Marshall)
Xufiyona iqtisodiyot
rivojlanish holati
N arx-to va rla r nafliligini baholash vositasi.
Narxning m azm uniga asosiy yondashuvlar
N a rx-to va r qiymatining puldagi ifodasi
N a rx -k e y in g i n a flilik , is h la b c h iq a ris h
xarajatlari ham da talab va ta klif nisbatining
pulda m u ja ssa m la sh ish i.
Narx - Talab va taklifning muayyan nisbatida, tovar (xizmati) ni ishlab
chiqarishga ketgan iqtisodiy resurs xarajatlari hamda uning
nafliligining pul ko’rinishida ifodalanishi.
150
Narxning vazifalari
Qiymatni hisobga
olish
Tovarni ishlab chiqarishga qilingan
xarajatlar, olingan natijalar va uning nafliligi
narx yordamida hisobga olinadi.
H i s o b - k i t o b n i
amalga oshirish
Turli xil majburiyatlarni (ishlab chiqaruvchi
bilan iste’molchi hamda bank va soliq
muassasalari o'rtasida) amalga oshirishda
hisob-kitob qilish vazifasini bajaradi.
Muvozanatlikni
ta’minlash
Bunda narx talab va taklifga ta’sir
ko'rsatish orqali ularni muvozanat holatga
keltiradi.
Tartibga
solish
Bozor narxlari va davlatning narx siyosati
iqtisodiy faolikka ta’sir ko'rsatish orqali
qtisodiyotni tartibga solishda muhim vosita
vazifasini bajaradi.
Taqsimlash
Narx vositasida daromadlar, mahsulotlar va
iqtisodiy resurslar mulkdorlar, tarmoqlar,
sohalar hamda hududlar o'rtasida
taqsimlanadi va qayta taqsimlanadi
Raqobat
vositasi
Ishlab chiqaruvchilar, resurs egalari va
iste’molchilar narx vositasida
raqobatlashganda u raqobat vositasi
vazifasini bajaradi.
Ijtimoiy himoyalash
Narx bu vazifani tovarlar datatsion (byudjet
mablag'lari hisobidan arzonlashtirilgan)
narxlarda
sotilsa bajaradi.
151
|
| |
Narxlarni erkinlashtirish bosqichlari

• Faoliyatning ayrim sohalari (transport, turizm) da milliy kompaniyalar
tuzildi;
• Boshqarishning mahalliy darajasida (viloyat, tuman, shahar) ijroiya -
boshqaruv vazifalarini bajarish uchun hokimliklar tashkil qilindi.
Respublikada
bozor infratuzil
masini vujudga
keltirishning
asosiy
yo'nalishlari.
—►
Download
-§. 0 ‘zbekistonda iqtisodiyotni erkinlashtirish

0 ‘zbekistonda demokratik o'zgarishlarni chuqurlashtirish va fuqarolik
jamiyati asoslarini shaklantirishning asosiy yo'nalishlari:
•
Birinchi ustuvor yo'nalish
- mustaqillikni asrab-
avaylash, himoya qilish va mustahkamlab borish.
•
Ikkinchi ustuvor yo'nalish
-m am lakatda xavfsizlik va
barqarorlikni, davlatning huquqiy yahlitligini, tinchlik va
osoyishtaligini ta’minlash.
•
Uchinchi ustuvor yo'nalish
-bozor islohatlarini yanada
chuqurlashtirish, kuchli bozor infratuzilmasini yaratish
va erkin iqtisodiyot tamoyillarini joriy etib borish.
•
Download
-MAVZU BUYIChA TEST SAVOLLARI

Bog'liq T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professor
14-MAVZU BUYIChA TEST SAVOLLARI 1. Raqobatga bir maqsad sari intiluvchi bozor subyektlari iqtisodiy
manfaatlarining to'qnashishi, deb ta’rif berilsa, u kimlar o'rtasidagi raqobatni
ifodalaydi?
а) tovar ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi; б) xizm at ko'rsatuvchilar o'rtasidagi; v) resurslarni yetkazib beruvchilar. g) iste’molchilar o'rtasidagi; d) yuqoridagilarning barchasi o'rtasidagi 2. Tovar ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi raqobatdan qanday maqsad
ko'zda tutiladi?
a) iqtisodiy resurslarni arzon baholarda sotib olish; b) tovarlarni qulay sharoitlarda ishlab chiqarish; v) tovarlarni foyda keltiradigan yuqori narxlarda sotish; g) bozorda o ‘z m avqeini m ustahkam lash va is te ’m olch ilarn i og'dirib olish; d) yuqoridagilarning barchasi. 3. Raqobatchilik munosabatlari rivojining qaysi bosqichida u iqtisodiyotni
bozor yo'li bilan tartibga solishning asosiy unsuri sifatida to'liq namoyon
bo'ladi?
a) mayda tovar ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi raqobat bosqichi; b) erkin kapitalistik yoki sof raqobat bosqichi; v) monopolistik raqobat bosqichi; g) aralash iqtisodiyotga xos raqobat bosqichi; d) yuqoridagi barcha bosqichlarda. 4. Raqobatning qaysi shaklida ishlab chiqaruvchilar bozor baholarini to liq
nazorat qilish imkoniyatiga ega bo'ladi?
a) sof raqobat; b) monopolistik raqobat; v) sof monopoliya; g) oligopoliya; d) yuqoridagilarning barchasida. 5. Raqobatning qaysi shaklida yangi korxonalarning tarmoqqa kirishiga
to'siqlar taqiqlash bilan barobar bo'ladi?
a) sof raqobat; b) monopolistik raqobat; v) sof monopoliya; g) oligopoliya; d) yuqoridagilarning barchasi. 14 8
3. Sof monopoliya sharoitida tarmoqqa kirish uchun to'siqlar qanday
ko'rinishda namoyon bo'ladi?
RIVOJLANTIRISH KURSINING - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

4
kasbiy standartida belgilangan kompetensiyalar asosida shakllantirilgan tayanch
oʻquv rejasining tarkibi quyidagi 8 ta oʻquv moduli mazmunini oʻz ichiga oladi:
1. Oʻqituvchi-logopedning kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirish.
2. Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va mediasavodxonlik.
3. Oʻzini oʻzi rivojlantirish, uzluksiz kasbiy rivojlanish.
4. Oʻqituvchi-logoped masʼuliyati va moslashuvchanligi.
5. Inklyuziv taʼlimni joriy etish masalalari.
6. Taʼlimga oid normativ-huquqiy hujjatlarni bilish va kasbiy faoliyatda
foydalanish masalalari.
7. Oʻqituvchi-logoped ishini tashkil etish metodikasi.
8. Oʻqituvchi-logopedning kompetensiyalarini xolisona baholash.
a) ishlab chiqarish miqyosi taqozo qiladigan moliyaviy to'siqlar

|
a) ishlab chiqarish miqyosi taqozo qiladigan moliyaviy to'siqlar |
bet | 100/122 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | | | #252621 |
Bog'liq T. T. Jum aqulov iqtisod fanlari doktori, professora) ishlab chiqarish miqyosi taqozo qiladigan moliyaviy to'siqlar;
b) tabiiy m onopoliyalar tabiati taqozo qiladigan to'siqlar;
v) patent va litsenziyalar;
g) xom ashyoning asosiy turlariga egalik qilish;
d) yuqoridagi barcha ko'rinishlarda.
6. Quyidagilardan qaysi biri sof raqobatga xos xususiyat hisoblanadi?
a) ishlab chiqaruvchilar ko'p;
b) iste’m olchilar ko'p;
v) ishlab chiqariladigan mahsulot bir hil;
g) tarmoqqa kirish oson;
d) yuqoridagilarning barchasi.
8. M o n o p o listik raqobat s h a ro itid a to v a rla r qanday y o 'lla r bilan
tabaqalashtiriladi?
a) jism oniy yoki sifat o'lchamlari bo'yicha;
b) m ahsulot sotish bilan bogliq sharo itlar va ko'rsatiladigan
xizm atlar bo'yicha;
v) joylashgan joyi va borishning qulayligi bo'yicha;
g) reklama, savdo belgilari va markalaridan foydalanish bo'yicha;
d) yuqoridagi barcha yo'llar bilan.
9. Quyidagilardan qaysi biri baho vositasida raqobatlashish ususliga kiradi?
a) «narxlar jangi» yoki narxlarni pasaytirib borish;
b) d em p p in g n a rx la rin in g q o 'lla s h , y a ’ni to v a rla rn i boshqa
mamlakatlarga ichki bozordagidan ancha past baholar bo'yicha
chiqarish;
v) narxlardan chegirma qilish;
g) imtiyozli narxlarni belgilash va boshqa tovarlarni qo'shib berish;
d) yuqoridagilarning barchasi.
10. Bahosiz raqobat usuli qanday yo'llar bilan olib boriladi?
a) tovar sifatini tabaqalashtirish orqali iste’mol xossalarini oshirish;
b) tovarlarni kreditga sotish;
v) kafolatlangan m uddatda va undan keyingi davrda turli xil
xizm atlar ko'rsatish;
g) marketing strategiyasidan foydalanish;
d) yuqoridagi barcha yo'llar bilan.
14 9
|
| |
Atamalar lug‘ati aksiyadorlik jamiyati

242
ATAMALAR LUG‘ATI
Aksiyadorlik jamiyati -
aksiyadorlar va muassislar mablag‘i
evaziga shakllangan kapitalga ega bo‘lgan huquqiy shaxs maqomiga
ega kompaniya. Ishlab chiqarishni tashkil qilishning mablag‘larni
aksiya sotish yo‘li bilan jalb etishga asoslangan shakli.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari
–
ishlab chiqarishda
foydalaniluvchi mehnat predmetlari (xom ashyo, materiallar, o‘rov
materiallari, ta’mirlash uchun ehtiyot qismlar va hokazo). Har bir
ishlab chiqarish siklida to‘liq sarflanadi hamda korxonaning aylanma
mablag‘lari hisobiga sotib olinadi.
Aylanma mablag‘lar
–
ishlab chiqarish zahiralari, tugallanmagan
ishlab chiqarish, tayyor mahsulot, yangi mahsulotni o‘zlashtirish
xarajatlari, kelgusi davr xarajatlariga
sarflanuvchi korxona
mablag‘larining pul shaklida ifodalanishi.
Aksiya
– aksiyadorlik jamiyati tomonidan chiqariluvchi hamda
uning egasi, aksiyadorlik jamiyatining a’zosiga jamiyatni boshqarish
va foydadan dividend olish huquqini beruvchi qimmatbaho qog‘oz.
Aksiyadorlik kapitali
– aksiyadorlik
jamiyatining asosiy kapitali,
uning hajmi Nizomda belgilab beriladi. Qarzga olingan mablag‘lar va
aksiya chiqarish hisobiga shakllantiriladi.
Amortizatsiya
- asosiy fondlar qiymatini asta-sekinlik bilan ular
yordamida ishlab chiqariluvchi
mahsulot yoki xizmatlarga
o‘tkazilishi; mablag‘larning maqsadli ravishda jamg‘arilishi va
keyinchalik eskirgan asosiy fondlarning o‘rnini qoplashga ishlatilishi.
Amortizatsiya vositalari
- korxona asosiy
fondlarini saqlash va
yangilash uchun maxsus ajratiluvchi moliyaviy vositalar.
Amortizatsiya fondi
- asosiy fondlarni oddiy va kengaytirilgan
tarzda takror ishlab chiqarishga mo‘ljallangan pul mablag‘lari.
Kursning maqsadi va vazifalari

5
Oʻqituvchi-logopedlarning uzluksiz kasbiy rivojlantirish kursi oʻquv
rejasidagi modullarining mazmuni
1. Oʻqituvchi-logopedning kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirish
Oʻzgalar fikrini hurmat qilish. Oʻzgalar fikriga taʼsir etuvchi (ishontira olish,
toʻgʻrilash, fikrni qarama-qarish qoʻyish) muloqot maneralari. Oʻzgalarning
huquqlari va hissiyotlarini hurmat qilishga hamda oʻzaro
munosabatlarni
oʻrnatishga qaratilgan (qoʻllab-quvvatlash, konstruktiv, ruhlantiruvchi) muloqot
shakllari. Taʼlim jarayoni sifatini oshirish va taʼlim oluvchilarning oʻquv
ehtiyojlarini qondirish maqsadida oʻz hamkasblari bilan
axborot kommunikatsiya
texnologiyalarining turli vositalari yordamida aloqa oʻrnatish va hamkorlik qilish.
Taʼlim sifatini oshirish maqsadida global tarmoqdagi turli pedagogik
hamjamiyatlarda ishtirok etish. Oʻzgalar bilan oʻzaro hurmat asosiga qurilgan
munosabatlar. Oʻzini tutishda, boshqalar
bilan munosabatga kirishishda, qaror
qabul qilishda va resurslarni boshqarishda axloq normalari. Milliy qadriyatlarni,
shaxs erkinligi va uning masʼuliyati, ijtimoiy adolatni himoya qilish.
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va mediasavodxonlik

6
samarali tashkil etish imkoniyatlari. Google Meet va Zoom dasturiy mahsulotlarini
oʻrnatish, registratsiyadan oʻtish, videoaloqani rejalashtirish va oʻtkazish.
Kasbiy mahoratni shakllantirish va rivojlantirish hamda dars samaradorligini
oshirishga oid AKT vositalari va internet resurslari.
Elektron pochtadan
foydalanish. Mustaqil taʼlim uchun moʻljallangan texnologiyalar. Ommaviy ochiq
online kurslar (MOOC) orqali kasbiy mahoratni oshirish.
Kasbiy faoliyatni
baholash boʻyicha dasturiy vositalardan maqsadli foydalanishning samarali yoʻllari.
I I I . Hududiy qamrov darajasiga ko'ra

Moliya bozorining tuzilishi
(Moliyaviy bitimlarning xususiyatiga ko'ra)
Moliya bozori
Qarz
majburiyatlari
bozori
(iste'molni
qondiradigan pul)
Valyuta
bozori
Kapital
(mulk) bozori
Ssuda kapitali
bozori
Qarz majburiyatlari bozorida
olingan pul shaxsiy iste’mol
uchun
ishlatiladi.
Kapital bozorida
qo'yilgan puldan daromad olishi huquqi sotiladi va
sotib olinadi.
Qimmatli qog'ozlarning
birlamchi bozorida
ularning
yangidan
chiqarilgan nusxalari sotiladi va sotib olinadi,
ikkilamchi bozorida
oldin
chiqarilganlari harakatda bo'ladi.
Ishsizlarni ro'yxatga olish.
Ishsizlarni mos o'rinlarda ish bilan ta’minlash.
Ish bilan ta'minlanmaganlarni qayta o'qitish va
yangi kasbga tayyorlash.
Ishsizlarni ijtimoiy himoyalash.
Mehnat birjasining
vazifalari.
Birlamchi bozori
Ikkilamchi bozori
Qimmatli qog'ozlar
bozori
79
Bozor segment!
- bu bozorni alohida belgilariga qarab bo'g'inlarga
ajratish. Unga ikkita sabab asos bo'ladi:
► • Iste’molchilaming ijtimoiy-iqtisodiyjihatidan tabaqalanishi
natijasida ulartalabining o'zarofarqlanishi.
► • Alohida tovar ishlab chiqarishning tabaqalashishi.
Bozorni segmentlarga ajratish mezonlari:
1. Aholining
xarid qilish layoqati darajasi, ya’ni to'lovga
layoqatliligi.
II.
Hududiy va ijtimoiy demografik mezonlar (aholining soni,
uning yosh tarkibi, jinsi, zichligi,
tabiiy iqlim sharoiti va
h.k.).
Download
IV. Elektron manbalar - Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi

10
4.
uzedu.uz – Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining rasmiy sayti.
5.
avloniy.uz
– A. Avloniy nomidagi milliy-tadqiqot instituti rasmiy sayti.
6.
utube.uz – “Ziyonet” tarmogʻi taʼlim videoportali.
7.
kitob.uz – Respublika bolalar kutubxonasi sayti.
8.
natlib.uz – Oʻzbekiston milliy kutubxonasi sayti.
9.
emaktab.uz – Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi
vazirligining raqamli taʼlim platformasi.
10.
smartland.maktab.uz – “Smartland” platformasi.
11.
educare.uzedu.uz –
ijtimoiy-psixologik,
tibbiy-psixologik,
psixologik-
pedagogik maʼlumotlar portali.
12.
onlinedu.uz – uzluksiz kasbiy taʼlim platformasi.
13.
stesting.uz – xalqaro tadqiqotlarga tayyorlash sinov platformasi.
14.
ziyonet.uz – axborot taʼlim portali.
15.
yaklass.ru – maktab oʻquvchilari uchun raqamli taʼlimiy resurs, Rossiya.
16.
defectolog.ru – defektologlar uchun sayt, Rossiya.
Maktabgacha va maktab ta’limi
vazirining 2023-yil 15-dekabrdagi
70-XDFU-son buyrug‘i bilan
tasdiqlangan
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI
MAKTABGACHA VA MAKTAB TAʼLIMI VAZIRLIGI
A. AVLONIY NOMIDAGI PEDAGOGLARNI KASBIY
RIVOJLANTIRISH VA YANGI METODIKALARGA OʻRGATISH
MILLIY-TADQIQOT INSTITUTI
OʻQITUVCHI-LOGOPEDLAR UCHUN UZLUKSIZ KASBIY
Eksperement - Instituti

|
InstitutiBog'liq Ilmiy tadqiqot metodologiyasiEksperement deb – aniq belgilangan sharoitda ma`lum bir hodisani, jarayonni
va h.k.ni aniq maqsad yo`lida o`rganish uchun qo`yilgan tajribaga aytiladi.
Bunda tadqiqotchiga bo`layotgan o`zgarishlarni qadam-baqadam kuzatish,
hodisalarga turli vositalar bilan ta`sir ko`rsatish, ularni avvalgi sharoitda takrorlash
imkoniyati tug’iladi. Eksperimentda kuzatish, qiyoslash va o`lchash usullaridan
foydalaniladi. Bunda bir yoki bir nechta omillarni boshqalarga ko`rsatgan ta`siri
o`rganiladi. Eksperiment ilmiy jihatdan asoslanishi va uning xatosi aniqlanishi
lozim.
Eksperiment - bu ilmiy bajarilgan tajriba bo`lib, ilmiy tadqiqotning mehnat
ko`p talab qiladigan texnik murakkab bosqichidir. Ko`p hollarda eksperiment
nazariy tadqiqotlardan keyin amalga oshiriladi. Bunda eksperiment nazariy
tadqiqotlar natijalarini tasdiqlaydi yoki rad etadi. Lekin boshqacha navbat bo`lishi
ham mumkin, ya`ni birinchi eksperiment o`tkaziladi keyin esa nazariy tadqiqotlar
o`tkaziladi. Bu hol qachon nazariy baza kam bo`lganda amalga oshiriladi. Bunda
nazariy tadqiqot eksperiment natijalarini umumlashtiradi.
Empirik tadqiqot usullari farazni dalillash uchun asos bo`lib qolmay, balki
yangi ilmiy kashfiyotlar, qonunlar va boshqalarni ochish manbai hisoblanadi.
3.Ilmiy tadqiqot strukturasi
Amaliy fanlar bo`yicha, ayniqsa texnikaviy fanlar bo`yicha tadqiqotlar bir
necha bosqichlarda olib boriladi, ana shu bosqichlar tadqiqotlar strukturasini tashkil
etadi.
Ilmiy tadqiqotlar bajarish strukturasini 7 bosqichdan iborat sxema tarzida
ko`rsatish mumkin (1.2-rasm).
1-bosqich. Tanlangan mavzuning dopzarbligini asoslash va muammoni
ifoda etish: bo`lajak tadqiqotlarga taalluqli muammolar bilan mamlakat va xorijiy
adabiy manbalar bo`yicha tanishish, uning dolzarbligini asoslash; muammolar
bo`yicha tadqiqotlarning muhim yo`nalishlarini belgilash va tavsiflash; bunday
axborotlarni to’plash va o’rganish butun tadqiqotlar davomida amalga oshirish
lozim.
Muammo (arabcha so`z bo`lib “masala”, “vazifa” ma`nolarini ifodalaydi) –
ilmiy bilishning hali bilib olinmagan va hal qilinmagan, lekin echilishi lozim bo`lgan
shakli, bosqichidir.
|
| |
Empirik tadqiqot usullari

25
• Rejalashtirish.
• Maqsad yo`lida vazifani yo`naltirish, ya`ni ob`ektning
eng ahamiyatli
tomonlarini o`rganish.
• Faollik, ya`ni ayni kerakli hodisalarni izlash.
• Muntazamlilik, ya`ni kuzatishni ma`lum bir tizim bo`yicha olib borish.
Zamonaviy fanda kuzatish turli asoboblarni qo`llash bilan bog’liqdir. Ular
birinchidan,
sezgi organlarini kuchaytirsa, ikkinchidan kuzatilayotgan hodisalarni
baholashdagi sub`ektlashuvdan saqlaydi.
Ijtimoiy fandagi kuzatish metodi o`zining murakkabligi
bilan ajralib turadi,
chunki bu holda uning natijasi ko`p miqdorda kuzatuvchining shaxsiga va uning
o`rganilayotgan hodisalarga bo`lgan munosabatiga bog’liq.
Kuzatish natijalari diagrammalar, sxemalar, jadvallar, bayonnomalar, video va
foto hujjatlar sifatida rasmiylashtiriladi.
Qiyoslash usuli bilishning keng tarqalgan usuliga kiradi va “
hamma narsa
qiyoslanganda bilinadi” tamoyiliga tayanadi. Qiyoslash natijasida bir qancha
ob`ektlar uchun umumiy bo`lgan va faqat o`ziga xos jihatlar aniqlanadi. Qiyoslash
qonuniyatlar va qonunlarni bilishda bir qadamdir.
Qiyoslash unumli bo`lishi uchun 2 ta talabga rioya qilish zarur:
1. Qiyoslash uchun ular o`rtasida muayyan ob`ektiv umumiylik bo`lgan
ob`ektlargina tanlanishi kerak.
2. Taqqoslash jarayoni eng ahamiyati belgilar va xossalar bo`yicha
amalga
oshirilishi zarur.
Qiyoslash asosida olingan natijalar “kattaroq, kichikroq yoki teng” degan
javoblar bilan xulosa qilinadi.
Hisoblash deb – tor texnik ma`noda berilgan majmua yoki to`plamdagi bir tipli
ob`ektlar sonini aniqlash jarayoniga aytiladi. Hisoblashni
amalga oshirish uchun
farqni aniqlash, har bir diskret ob`ektni ko`ra bilish lozim. Hisoblashning natijalari
bo`lib sonlar hisoblanadi. Ular EHM da tahlil qilish uchun asosiy manba bo`lib
xizmat qiladi.
O`lchash deb – ma`lum bir kattalikni o`lchov birligidagi etalonga nisbatan
raqam sonidagi qiymatini aniqlashdan iborat bo`lgan fizik jarayonga aytiladi.
O`lchashda quyidagi komponentlarning bo`lishi talab etiladi:
• o`lchash ob`ekti;
• etalon;
• o`lchov asbobi;
• o`lchash metodi.
Qiyoslashdan farqli o`laroq, o`lchash bilishning
ancha aniq vositasi
hisoblanadi. Bunda atrof borliqdagi ob`ektlar haqida yuqori aniqlikdagi ma`lumot
olinadi. O`lchash metodi eksperiment va nazariya orasidagi bevosita bog’lanishni va
ilmiy tadqiqotlarning yuqori darajadagi aniqligi va to`g’riligini ta`minlaydi.
O`lchash haqidagi fan metrologiya deb ataladi.
Hisoblash bilan o`lchash miqdoriy ma`lumot olishning asosiy metodlaridir.
Ularning natijalari sonlardir. Hisoblash nazariy jihatdan xatolarsiz bo`ladi, ammo,
26
o`lchash bexato bo`lmaydi. O`lchashning aniqlik darajasi ilmiy tadqiqot darajasini
belgilaydi.
Instituti - bet 23

32
•
Yangi bilim olishga qarab mo`ljal oladi. Olim ongli ravishda yangilik
sari intiladi.
Ilmiy muammolar
predmetga yoki protseduraga doir bo`ladi.
Predmetga doir muammolarda o`rganilayotgan ob`ektlar,
protseduraga doir
muammolarda esa – bilim olish va uni baholash usullari aks etadi.
O`z navbatida, predmetga doir muammolarning
empirik va kontseptual,
protseduraga doir muammolarning
metodologik va baholash bilan bog’liq turlari
farqlanadi.
Empirik muammolarni yechish uchun materialni sof nazariy tahlil qilish
bilan bir qatorda, predmetlar bilan ma`lum amallarni bajarish lozim, vaholanki,
kontseptual muammolar borliqqa bevosita murojaat etishni talab qilmaydi.
Predmetga doir muammolardan farqli o`laroq, protseduraga doir muammolar
doim kontseptual xususiyatga ega bo`ladi; protseduraga doir muammolar
o`rtasidagi farq shunda ko`rinadiki, metodologik muammolar nisbiy mushohada
ko`rinishida yechimga ega bo`lishi mumkin emas, baholash bilan bog’liq
muammolar esa fanga mezon vazifasini bajaruvchi ko`rsatkichlar va mo`ljallarni
olib kiradi.
Empirik muammo avvalo ma`lumotlarni izlashni nazarda tutadi; empirik
muammolarga kuzatish, eksperiment, o`lchash kabi ilmiy metodlar yordamida
javob topish mumkin. Bundan tashqari, yechimini topish uchun asboblar yasash,
reaktivlar tayyorlash va hokazolar kerak bo`lgan muammo ham empirik
hisoblanadi.
Kontseptual muammolar ilgari olingan ko`p sonli ma`lumotlar bilan bog’liq
bo`lib, ularni tartibga solish va talqin qilish, oqibatlarni keltirib chiqarish va
gipotezalarni shakllantirish, mantiqiy izchillik talablariga muvofiq qarama-
qarshiliklarni bartaraf etishni nazarda tutadi.
Metodologik muammolar asosan tadqiqotni rejalashtirish bilan bog’liq:
ularni yechish yo`li bilan ayrim kelishuvlar tuziladi, muammoni yechish, kuzatish
va eksperimentlar o`tkazish tartibi aniqlanadi, mo`ljallanayotgan kontseptual
protseduralar belgilanadi va h.k.
Baholash bilan bog’liq muammolar empirik ma`lumotlar, gipotezalar,
nazariyalar va shu kabilarni baholash, hatto muammoning o`zi qay darajada
to`g’ri tuzilgan va ta`riflanganligini baholashni nazarda tutadi.
Ilmiy bilishda gipotezalarni tasdiqlash yoki inkor etish mezonlari

35
bo`lsa, gipotezani tekshirish shuncha ishonchli bo`ladi.
Gipotezadan chiqarilgan
oqibatlar haqiqatga mos kelsa, u o`z tasdig’ini topadi, aks holda u soxta deb e`lon
qilinadi va chetga suriladi. Ilmiy ijod, ilmiy izlanish
mavjud gipotetik bilimning
haqiqatga mosligini tekshirishga yo`naltirilgandir. Bunda jumboqli vaziyat yuzaga
kelishi - bir bilim sohasidagi turli faktlar qarama-qarshi gipotezalarni tasdiqlashi
mumkin. Masalan, optikada yorug’likning tabiati
haqida ikki qarama-qarshi
gipoteza -korpuskulyar va to`lqinli gipotezalar, tekshirilgan, sinovdan o`tkazilgan
faktlar mavjud edi. Yorug’likning kvant nazariyasi
yaratilganidan keyingina
yorug’likning dualistik, korpuskulyar-to`lqinli tabiatini to`g’ri
tushuntirishga
muvaffaq bo`lindi va bu ikkala gipotezaga ham hayotga yo`llanma berdi.
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
1. Ilmiy tadqiqotlar o`z maqsadiga, ilmiy tadqiqot chuqurligi va xarakteriga,
hamda tabiat va ishlab chiqarish bilan bog’liqlik darajasiga ko`ra
qaysi turlarga
bo`linadi?
2. Ilmiy nazariyaning asosiy belgilariga nimalar kiradi?
3. Tadqiqot turlariga ta`rif bering.
4. Nazariy tadqiqot metodlariga nimalar kiradi?
5. Empirik –nazariy tadqiqot metodlariga nimalar kiradi?
6. Empirik tadqiqot usullarini tushuntiring.
7. Eksperement nima?
8. Tadqiqotlar strukturasini tushuntiring.
9. Muammoning tug’ilishi va qo`yilishini izohlab bering.
10. Birlamchi gipotezani ilgari surmoq va asoslamoq qanday amalga
oshiriladi?
11. Ilmiy muammoga tushuntirish bering.
12. Ilmiy ijodda gipotezaning rolini tushuntiring.
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 172/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
173
Tor ma’noda sotsial munosabatlar ijtimoiy munosabatlarning bir muhim
elementi va turi deb interpretatsiya qilinadi. Sotsial munosabatlar keng ma’noda
quyidagicha ta’rif bilan belgilangan.
Sotsial munosabatlar bu tabiat hodisalaridan o‘laroq bo‘lib, unda ijtimoiy
munosabatlarning butun bir tizimi mujassamlashgandir.
O.Kont o‘zining pozitivistik ta’limotida sotsial munosabatlar muammolarini
xuddi biologik hodisalar metodi bilan o‘rganish prinsiplarini keng targ‘ib qiladi.
Pozitivistik-naturalistik yo‘nalishning ashaddiy raqibi bo‘lgan fenomenologik
sotsiologiya sotsial hayot va sotsial munosabatlarni bunday usulda talqin qilganligi
uchun O. Kont va uning izdoshlarini keskin tanqid qiladi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI VA EMPIRIK TAHLIL
Albatta, bu ijtimoiy fikrlar vujudga kelgandan beri ancha vaqtlar o‘tdi, yangi
jug‘rofiy-siyosiy maqomlar paydo bo‘ldi. Eng muhimi esa totalitar tuzum barham
topib, yangi davlatlar vujudga keldi, yangi jamiyatda bir partiyaviylik hukmronligi
yemirildi va mustaqil suveren davlatlar barpo bo‘ldilar. Endi esa jamiyatdagi
jarayonlarni, jumladan sotsial munosabatlar muammolarini keng plyuralistik prinsip
orqali tadqiq qilish davri keldi. Bu tamoyil orqali, sotsial munosabatlarning muammo
va vazifalarini turlicha tahlil qilish imkoniyati tug‘ildi. Ushbu ijobiy imkoniyatlarning
hosili sifatida respublikamizda sotsial munosabat muammolari jahon ilmiy
tafakkurining har-xil yo‘nalish natijalari asosida tadqiq qilinayotganligini ajratib
ko‘rsatish mumkin.
Iqtisodiyot sotsiologiyasi ishlab chiqarish va mehnat jarayonini, taqsimot
munosabatlari, moddiy ta’minot, aholining moddiy turmush darajasi va shu kabi
jamiyatning iqtisodiy rivojlanish sohasidagi qonuniyatlarni o‘rganadi. Jamiyatning
ijtimoiy rivojlanishi, eng avvalo, uning iqtisodiy asoslari bilan bog‘liq bo‘ladi. Ijtimoiy
rivojlanish darajasi qanchalik yuqori bo‘lsa, ijtimoiy hayotdagi boshqa sohalarning
rivojlanish darajasi ham shunga mos ravishda taraqqiy qilib boradi. Masalan, AQSh,
Yaponiya, Janubiy Koreya, Yevrupo mamlakatlarining iqtisodiy rivojlanganligi va
aholining turmush darajasi madaniyati, xizmat ko‘rsatish sohalarining taraqqiyotini
belgilab beradi.
Sotsiologiyada milliy munosabatlar iqtisodiy, siyosiy va ma’naviy-mafkuraviy
munosabatlardagi o‘zaro uzviy aloqadorlik nazarda tutilgan holda konkret etnik muhit
doirasida, ijtimoiy jamoalardagi, oiladagi, hududiy tartibdagi munosabatlar doirasida
olib qarab o‘rganiladi. Shuningdek, millatlararo munosabatlarning jamiyat ijtimoiy
hayotiga ta’siri va ularning ijtimoiy oqibatlari tadqiq etilmoqda.
|
| |
XULOSA VA MUNOZARA - Pedagogs international research journal

XULOSA VA MUNOZARA
Xulosa qilib aytganda, jamiyat ijtimoiy tarkibini sotsiologiya doirasida
o‘rganish, uning rivojlanish is-tiqbollarini, o‘ziga xos xususiyatlarini, mavjud ijtimoiy
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
174
muammolarini tadqiq etishda va zarur ilmiy-amaliy tadbirlar ishlab chiqishda muhim
ahamiyagta egadir.
Sotsial munosabatlar muammosini yangi, yuqori ilmiy darajada tadqiq qilish
imkoniyatlari vujudga keldi. Endi bu muammoni konkret sotsiologik tadqiqot bilan
o‘rganish joizdir. Chunki sotsiologiya nafaqat bu muammonigina emas, balki butun
ijtimoiy hayot jarayonlarni keng qamrovda kompleks harakterda va amaliy natijalar
asosida chuqur tadqiqot qiladi.
ADABIYOTLAR RO`YXATI
1. Weber M. Asarni tanlash. Moskva: taraqqiyot. 2010 yil
2. G‘aniyeva M.X. Etnosotsiologiya. Talabalar uchun darslik. oliy ta'lim
muassasalari. - Toshkent: “Universitet”. 2016 yil
3. Garaj. IN VA. Din sotsiologiyasi. - Moskva.: "Infra-M". 2015 Giddings E.
Sotsiologiya. – Toshkent: 2012 yil
4. Zamonaviy G'arb sotsiologiyasi. Lug'at. Moskva: taraqqiyot. 2010 yil.
5. Kravchenko A.I. Sotsiologiya. - Moskva.: "PERSE-Logos". 2016 yil
6. Sotsiologiya // Quv qullanma. Ubaydullaeva R.A., Bekmurodov M.B., Ota
Mirzaev O.B. va xo'jayin. –Toshkent: A. Qodiriy nomidagi xalq merosi. 2012 yil
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
|
Monografiya nima va u qanday ilmiy-tadqiqot ishi hisoblanadi?

|
Monografiya nima va u qanday ilmiy-tadqiqot ishi hisoblanadi?Bog'liq Ilmiy tadqiqot metodologiyasiMonografiya nima va u qanday ilmiy-tadqiqot ishi hisoblanadi?
Monografiya – (grekcha μονοσ —«bir» va γραφειν — «yozish» bir mavzuni yozish
ma’nosini anglatadi ), bir mavzuni, muammoni chuqur tekshirishga bag’ishlangan
va bir yoki bir nechta muallifga tegishli ilmiy yoki ilmiy-ommabop asar.
Ilmiy natijalarni tahlil qilish tartibi. Ilmiy natijalarni tahlil qilishda
birinchidan ularga o`xshagan ilmiy natijalar (analog)ning mavjudligi, ikkinchidan
ilmiy tadqiqotlar o`tkazish jarayonida asbob (priborlar) vositasida olingan natija
ko`rsatgichlar, uchinchidan olingan natija ko`rsatgichlarining mavjud natija
ko`rsatgichlaridan ustun yoki kamchiliklari o`rganiladi.
Ilmiy natijalarning quyidagi ko`rsatgichlari bo`yicha tahlil qilinadi:
- muammo;
- dolzarbligi;
- o`rganilganlik darajasi;
- echimlari;
- iqtisodiy samaradorligi;
- ijtimoiy ahamiyati.
Ilmiy natijalarni seminarlar, konferentsiyalar, ilmiy kengashlarda
jamoachilik orqali yuqori malakali tahlil qilish shakli mavjud.
Ilmiy natijalarni nashrga tayyorlash tartibi. Ilmiy natijalar referat, ilmiy
maqola, aftoreferat, monografiya, darslik, o`quv qo`llanma shaklida chop etilishi
mumkin. Ilmiy natijalar qaysi shaklda chop etilishiga qarab tahririyatda o`rnatilgan
talablarga rioya qilingan holda nashrga tayyorlanishi shart.
Ilmiy natijalarni (monografiya, darslik, o`quv qo`llanmalarni) nashrga
tayyorlash tartibi quyidagicha:
-
ushbu soha mutaxassislari tomonidan taqriz (retsenziya)dan o`tkaziladi;
-
OTM ilmiy kengashining ilmiy asarni (monografiyani) chop etish
haqidagi qarori olinadi;
-
tahririyat tomonidan tahrir etiladi;
-
bosmaxonaga chop etish uchun bosma tabog’i va soni ko`rsatilgan
buyurtma beriladi.
|
| |
Ilmiy maqolalarni chop etishga tayyorlash tartibi

127
- kirish qismida ko`rilayotgan muammoning dolzarbligi (aktualligi) haqida
fikr yuritilib, tinglovchilarga ma`lumot beriladi;
- asosiy qismda o`rganilganlik darajasi, muammoning echimlari (texnik
echimlari), iqtisodiy samaradorligi, ijtimoiy ahamiyati haqida to`xtalib o`tiladi;
- xulosa qismida qisqacha erishilgan natijalar beriladi.
Ma`ruza tinglovchilarning (masalan ilmiy kengash a`zolarining) savollariga
javob berish bilan yakunlanadi.
Ilmiy ma`ruzani prezentatsiya (taqdimot) shaklini tushuntiring. Ilmiy
mahruzaning taqdimot shakli turlicha bo`lishi mumkin. Bular:
•
Slaydlar shaklida;
•
Maketlar orqali;
•
Chizmalar orqali;
•
Bukletlar orqali;
•
Elektron shaklda.
Ilmiy doklad (ma`ruzalar)ga tezis yozish. Buhga tayyorlanadigan
ma`ruzaning modeli (asosi) deb qarash kerak. Tezisda (odatda hajmi 1 yozuv
varag’iga teng bo`ladi) ma`ruza mavzusining dolzarbligi, bajarilgan ishlar va
olingan natijalarning qisqacha yozuvi beriladi.
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar

|
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollarBog'liq Ilmiy tadqiqot metodologiyasiTakrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
125
1.Loyihalashning boshlang’ich davri uchun nima deb atalgan?
2. Qo`lda namunaviy loyihalash nima?
3. Guruhli loyihalash, agregatlash va unifikatsiyalash usullarini tushuntiring.
4. ”Computer aided dezing-CAD”, “Computer aided manufacturing-CAM” va
“Computer aided engenering-CAE” texnologiyalarni tushuntiring.
5. Mahsulotning hayot sikli nima?
MA’RUZA 10.
ILMIY TADQIQOT ISHLARINI RASMIYLASHTIRISH
ILMIY ETIKA TAMOYILLARI
Reja
1.
Ilmiy ishlari natijalarini ilmiy hisobot, maqola, ma’ruza va boshqalar
tariqasida rasmiylashtirish.
2.
Ilmiy etika tamoyillari.
Asosiy tayanch so’z va iboralar:
Ilmiy maqola; monografiya; ilmiy ma`ruza; dissertatsiya ishi; ilmiy tadqiqot ishi
to`g’risidagi hisobot; ma’ruza tezisi; ilmiy etika
Ma’ruzadan maqsad: Ilmiy ishlari natijalarini ilmiy hisobot, maqola,
ilmiy ma’ruza va boshqalar tariqasida rasmiylashtirishni o’rganish va ilmiy til va
ilmiy etika tushunchasiga ega bo’lish.
1. Ilmiy ishlari natijalarini ilmiy hisobot, maqola, referat, doklad va
boshqalar tariqasida rasmiylashtirish
Ilmiy tadqiqot ishlarini rasmiylashtirish quyidagi shakllarda amalga
oshiriladi:
• Ilmiy maqola tarzida;
• Monografiya tarzida;
• Ilmiy ma`ruza tarzida;
• Dissertatsiya ishi tarzida;
• Ilmiy tadqiqot ishi (ITI) to`g’risidagi hisobot tarzida va h.k.
Ilmiy maqola va uning tuzilmasi. Ilmiy maqola – tanlab olingan ilmiy
masalani echishga bag’ishlangan ilmiy asar. U quyidagi qismlardan iborat:
a) ma`lum bir ilmiy yo`nalishdagi muammodan masala echimini maqsad
qilib olish;
b) masalani yechish uslubini tanlash;
v) olingan ob`ektiv natijalarni ilmiy asosda tahlil qilish;
g) xulosa.
|
| |
Pedagogik markazlari metodik xizmat ko'rsatish bo'limi metodistlarini

6
Mediasavodxonlik
va
mediamadaniyatning
pedagoglar
faoliyatidagi
ahamiyati. Taqdimotlar tayyorlash va asinxron darslarni tashkil etishda
mediasavodxonlik koʻnikmalarini rivojlantirish usul va vositalari.
Elektron komyunitilarni yaratish. Maqsadi, vazifalari va mazmunini boyitib
borish. Fanlarni oʻzaro integratsiyalash (konsensus)
asosida raqamlashtirilgan
oʻquv-metodik resurslarni yaratish, ulardan foydalanish va takomillashtirib borish.
Taʼlim jarayonini tashkil etishda AKTni qoʻllash boʻyicha ilgʻor tajribalar.
Kasbiy mahoratni shakllantirish va rivojlantirishga oid AKT vositalari va
internet resurslar. Mustaqil taʼlim uchun moʻljallangan texnologiyalar.
Onlayn – masofadan oʻqitish tizimlari. Kasbiy faoliyatni baholash boʻyicha
dasturiy vositalardan maqsadli foydalanish.