Toshkent axborot texnologiyalari

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Telekommunikatsiya tarmoqlarini boshqarish
414-20-guruh talabasi
Bajardi: Noriyev Sirojiddin
Tekshirdi: Berdimuradov Mirzohid
10-Laboratoriya_ishi
Mavzu:BGP protokolini sozlash va uning ishlash prinsipini o‘rganish
BGP chegara shlyuzi protokoli degan ma'noni anglatadi. Bu Internetdagi turli avtonom tizimlar (AS) o'rtasida marshrutlash ma'lumotlarini almashish uchun ishlatiladigan standartlashtirilgan tashqi shlyuz protokoli. BGP internet-marshrutlashning muhim tarkibiy qismidir, chunki u avtonom tizimlar ichidagi marshrutizatorlarga o'zlarining ASdan tashqari tarmoqlarga kirish uchun marshrutlarni dinamik ravishda o'rganish va yangilash imkonini beradi.
BGP ning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat:
1. Yo‘l vektor protokoli : BGP marshrutlash qarorlarini qabul qilish uchun yo‘l vektor algoritmidan foydalanadi. Marshrutning o'zi bilan bir qatorda, BGP marshrut bosib o'tadigan ASlarning yo'li yoki ketma-ketligi kabi qo'shimcha ma'lumotlarni ham olib yuradi. Ushbu ma'lumot marshrutlash davrining oldini olishga va maqsadga erishish uchun eng yaxshi yo'lni aniqlashga yordam beradi.
2. TCP-ga asoslangan protokol : BGP TCP (Transmission Control Protocol) orqali ishlaydi, bu tasdiqlash va qayta uzatish kabi xususiyatlar orqali ishonchlilikni ta'minlaydi. Bu BGP yangilanishlarining BGP tengdoshlari o'rtasida ishonchli tarzda yetkazilishini ta'minlaydi.
3. Siyosatga asoslangan marshrutlash : BGP tarmoq ma'murlariga tarmoq siyosati, ishlash talablari va biznes aloqalari kabi turli omillarga asoslangan marshrutlash siyosatini belgilash imkonini beradi. Ushbu moslashuvchanlik marshrutlash qarorlarini yanada nozik nazorat qilish imkonini beradi.
4. Autonomous System Boundary Router (ASBR) : BGP odatda turli avtonom tizimlarni bog'laydigan routerlar bo'lgan ASBRlar o'rtasida qo'llaniladi. ASBRlar avtonom tizimlar o'rtasida ma'lumotlar paketlari uchun eng yaxshi yo'llarni aniqlash uchun BGP yordamida marshrutlash ma'lumotlarini almashadilar.
5. Yo‘l atributlari : BGP marshrutlari turli atributlarni o‘z ichiga oladi, masalan, AS yo‘li, keyingi o‘tish, kelib chiqish va boshqalar. Ushbu atributlar marshrut haqida qo'shimcha ma'lumot beradi va BGP qarorlarini qabul qilish jarayonida qo'llaniladi.
6. Peering aloqalari : BGP tengdoshlari marshrutlash ma'lumotlarini almashish uchun tengdosh aloqalarini o'rnatadilar. Tengdoshlik munosabatlari tranzit, peering yoki mijoz-provayder munosabatlari kabi har xil turdagi bo'lishi mumkin, ularning har biri o'z siyosati va oqibatlariga ega.
Marshrutlash bir avtonom tizimdan boshqasiga bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Barcha BGP siyosati asosan tashqi/qo’shni mustaqil tizimlar bilan bog’liq. Ya‘ni ular bilan bo’ladigan o’zaro munosabatlar qoidalari tasvirlangan. BGP katta hajmdagi ma‘lumotlar bilan ishlayotganligi sababli (IPv4 uchun mavjud jadval hajmi 450 mingdan ortiq marshrutni tashkil qiladi), uning konfiguratsiyasi va ishlash tamoyillari ichki dinamik marshrutlash protokollaridan (IGP - interior gateway protocol – ichki shlyuz protokoli) farq qiladi. Protokol terminologiyasi - Ichki marshrutlash protokoli (interior gateway protocol) avtonom tizimdagi marshrutlar haqidagi ma‘lumotlarni uzatish uchun ishlatiladigan protokollardir. - Tashqi marshrutlash protokoli (exterior gateway protocol) avtonom tizimlar o’rtasidagi marshrutlar haqidagi ma‘lumotni uzatish uchun ishlatiladigan protokollardir. - Avtonom tizim (autonomous system, AS) - bitta texnik ma‘muriyat tomonidan boshqariladigan va IGP protokollaridan birida ishlaydigan umumiy marshrutlash qoidalariga ega bo’lgan marshrutizatorlar to’plami (AS bir qator IGP larni ichki yo’nalish uchun ishlatishi mumkin).
BGP yo’llarning texnik xususiyatlari (tarmoq kengligi, kechikishlar va boshqalar) asosida emas, balki siyosat asosida eng yaxshi yo’nalishlarni tanlaydi. Mahalliy tarmoqlarda, eng muhimi, tarmoqning yaqinlashuvi, o’zgarish vaqti hisoblanadi. Marshrutni tanlashda ichki dinamik marshrutizatsiya protokollaridan foydalanadigan marshrutizatorlar, qoida tariqasida, yo’lning texnik xususiyatlarini, masalan, ulanish ishlarini o’tkazish usulini solishtirishadi. Ikki provayderning kanallari orasini tanlashda qaysi kanalda eng yaxshi texnik xususiyatlarga ega ekanligini aniqlaydi, lekin kompaniyaning ba‘zi ichki qoidalari ahamiyatsiz bo’ladi.
BGP (Border Gateway Protocol) protokolini sozlash va uning ishlash prinsiplari quyidagi bosqichlarda olib boriladi:
Topologiya va Tarmoqni Tushunish: BGP-ni sozlashda, birinchi navbatda, tarmoq topologiyasini va tarmoqdagi asosiy komponentlarni, masalan, o‘zining avtonom tarmoqi (AS) va qabul qilgan AS-larni tushunish zarur. Bu, BGP-ni qanday sozlashning va uni qanday tarmoq topologiyasiga mos kelishini aniqlashda yordam beradi.
Peerlar bilan Aloqalar: BGP aloqasi yo‘l bilan BGP yig‘inlari (peerlar) orasidagi aloqalardan iborat. BGP aloqalari odatda TCP aloqalari orqali yo‘llanadi va BGP peerlar orasidagi aloqalar IP manzillarini ko‘rsatish orqali o‘rnatiladi.
Politikalar va Filtrlar: BGP sozlashida, yo‘nalishlarini ko‘rsatish, yo‘nalishlarni filtrlash, ro‘yxatlarini avtomatik ravishda yuklash kabi amallar kiritiladi. Bu politikalar BGP-ni tarmoq administratorining talablari, tarmoq uslubiyati, va tashqi tarmoqlar bilan o‘rtacha hamkorlikning ko‘rsatilishi asosida sozlashni ta’minlashda yordam beradi.
Atributlar va Metriclar: BGP-ni sozlashda, avtomatik ravishda, yo‘nalishlar uchun sozlangan atributlar, masalan, ko‘rinish, qadam, va boshqalar o‘rnatilishi mumkin. Bu, yo‘nalishlarni qanday tanlash va ularga ishlov berishni aniqlashda qo‘llaniladi.
Boshqaruv va Monitoring: BGP-ni sozlashda, aloqa tuzilmasini va boshqaruvni o‘z ichiga oladi. Bu, BGP sozlash va monitoring vositasini ta’minlashda muhim bo‘lib, tarmoq administratorlari uchun tarmoqni monitoring qilish, avtomatlashtirish, va xavfsizlikni ta’minlashda kerak bo‘ladi
Tadqiqot qilinayotgan tarmoq topologiyasi
R1 marshrutizatorida joriy sozlamalar natijasi
R2 marshrutizatorida joriy sozlamalar natijasi
R3 marshrutizatorida joriy sozlamalar natijasi
R4 marshrutizatorida joriy sozlamalar natijasi
R1 marshrutizatorida BGP sozlamalari natijasi
R2 marshrutizatorida BGP sozlamalari natijasi
R3 marshrutizatorida BGP sozlamalari natijasi
R1 marshrutizatorda marshrut jadvali
R4 marshrutizatorda marshrut jadvali
Marshrutlar yo’llari natijasi
Xulosa
BGP ma'murlarga murakkab marshrutlash siyosatini amalga oshirishga imkon berib, avtonom tizimlar o'rtasida samarali marshrutlashni ta'minlash orqali internetning barqarorligi va miqyosliligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi.
BGP-ni sozlash va uni ishlash prinsiplari, tarmoq administratorlarining tarmoqni yaxshilash va tashqi aloqalardagi tarmoqlarni tushunish uchun zarur bo‘lgan qonuniy zaxiralari va asosiy konseptlarni o‘rganishga yordam beradi. BGP-ni ushbu prinsiplar bo‘yicha tushuntirish, administratorlarga tarmoqni samarali va ishonchli yuritishga yordam beradi.
11-laboratoriya_ishi
Mavzu: SNMP protokolini sozlash va uning ishlash prinsipini o‘rganish
SNMP (Simple Network Management Protocol) - bu routerlar, kalitlar, xavfsizlik devorlari, serverlar va kompyuter tarmog'idagi boshqa qurilmalar kabi tarmoq qurilmalarini boshqarish uchun ishlatiladigan standart protokol. SNMP protokoli haqida ba'zi asosiy ma'lumotlar:
Arxitektura : SNMP klassik mijoz-server arxitekturasiga ega. Ushbu sozlashda tarmoq qurilmalari (serverlar) standartlashtirilgan xabarlar yordamida boshqaruv stantsiyasidan (mijoz) so'rovlarga javob beradi.
Versiyalar : SNMP protokolining uchta asosiy versiyasi mavjud: SNMPv1, SNMPv2 va SNMPv3. Har bir versiyada oldingi versiyaga nisbatan oʻziga xos xususiyatlar va yaxshilanishlar, jumladan, xavfsizlikni yaxshilash va qoʻshimcha funksiyalar mavjud.
Komponentlar : SNMP bir nechta asosiy komponentlardan iborat:
Management Station (Manager) : Bu tarmoq holati haqida maʼlumot olish uchun tarmoqdagi qurilmalarga soʻrovlarni boshlaydigan kompyuter yoki qurilma.
Agent : Bu siz boshqarmoqchi bo'lgan tarmoq qurilmalarida o'rnatilgan dasturiy komponent. Agent boshqaruv stantsiyalariga qurilma holati haqidagi ma'lumotlarga kirish va muayyan harakatlarni amalga oshirish imkonini beradi.
Menejment ma'lumotlar bazasi (MIB) : MIB tarmoq boshqaruvi haqidagi ma'lumotlarni o'z ichiga olgan ma'lumotlar bazasidir. Bu SNMP orqali kuzatishingiz va boshqarishingiz mumkin bo'lgan resurslarni tavsiflovchi standartlashtirilgan ma'lumotlar ta'riflari to'plami.
SNMP xabarlari : SNMP boshqaruv stantsiyalari va agentlar o'rtasidagi aloqa uchun har xil turdagi xabarlardan foydalanadi. Bu xabarlarga Get, GetNext, Set, Response, Trap va Inform kiradi.
Protokolni qo'llab-quvvatlash : SNMP ko'pincha tarmoq monitoringi va boshqaruv funktsiyalarini bajarish uchun ICMP (Internet Control Message Protocol) va UDP (User Datagram Protocol) kabi boshqa tarmoq protokollari bilan birgalikda ishlatiladi.
Xavfsizlik : SNMPv3 kengaytirilgan xavfsizlik mexanizmlarini, jumladan, ma'lumotlarni autentifikatsiya qilish va shifrlashni joriy qildi. Bu boshqaruv stantsiyalari va agentlar o'rtasida xavfsizroq aloqa o'rnatish imkonini beradi, ruxsatsiz kirish va ma'lumotlarni manipulyatsiya qilish xavfini kamaytiradi.
Ilovalar : SNMP turli stsenariylarda, jumladan, tarmoq monitoringi, qurilmalarni boshqarish, unumdorlikni kuzatish va tarmoq muammolarini tashxislashda qo'llaniladi.
SNMP protokolini sozlash (konfiguratsiya) tipik ravishda mazkur qadam-ma'lumotlar orqali amalga oshiriladi:
Upravljačka stanica (Manager) tanlash : Biror SNMP upravljačka stansiya (masalan, SNMP menegment softlar yoki skript) tanlang. Bu odatda ma'lumotlarni o'qish va qo'shish, shuningdek, agentlarga so'rovlarni yuborish uchun ishlatiladi.
Agentlarni tanlash : SNMP agentlarini, murojaat qilinadigan va boshqariladigan qurilmalarni tanlash kerak. Buning uchun agentni qurilma tizimiga o'rnating va kerakli protokolni faollashtirish uchun sozlang.
Axborot bazasini (MIB) yuklash : SNMP MIB-da (Management Information Base) axborotni o'z ichiga oladi. Bu MIB o'z ichiga ma'lumotlar bazasini, qurilmalar va ularning xususiyatlari haqida ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. MIB-ni moslashtirish va sozlash uchun moslashtirish fayllarini yuklash kerak bo'ladi.
Sozlash va havolalar to'plami : SNMP havolalari (community strings) - SNMP agentlariga murojaat qilish va ular bilan birgalikda ma'lumot almashish uchun xavfsizlik so'zi. Bunday havolalar odatda ikki xildir: faollashtirish (read) va o'zgartirish (write). Har bir SNMP agenti odatda boshqa havola uchun sozlashni talab qiladi.
Xavfsizlik so'zini sozlash : SNMPv3-da xavfsizlik kengaytmasi mavjud bo'lib, bu avtomatik ravishda xavfsizlik so'zlarini, autentifikatsiyani va shifrlashni o'z ichiga oladi. Xavfsizlik so'zlarini va xavfsizlik protokollarni sozlash uchun, bu har bir agentda o'zgartirishlar kerak bo'ladi.
Xavfsizlik protokollari sozlashi : SNMPv3 foydalanuvchilarga shifrlash va autentifikatsiya qilish imkonini beradi. Buning uchun xavfsizlik protokollari, masalan, MD5 yoki SHA autentifikatsiyasi, va DES yoki AES shifrlash protokollari sozlashi lozim bo'ladi.
Trapping sozlashi : Agentlar qanday holatda ham bilgilarni o'zgartirishlari mumkin. O'zgartirishlar (alarmlar yoki tragflar) avtomatik ravishda yuboriladi. Manager-da buni qabul qilish uchun sozlovchi lozim.
SNMP (Simple Network Management Protocol) protokolini sozlash va uning ishlash prinsiplarini o'rganish uchun quyidagi asosiy qadamlarni taklif etaman:
MIBni O‘rganing : SNMP ishlash prinsiplarini tushunish uchun MIB (Management Information Base) ni o'rganing. MIB, SNMP agentlarining o'zida o'zlashtirilgan ma'lumotlarni saqlaydigan ma'lumotlar bazasi hisoblanadi. Har bir qurilganlik va har bir agent uchun alohida MIB o‘rin oladi.
Agentning Faoliyati : SNMP agentlarining ishlash prinsiplarini tushunishning asosiy qismi, chunki agentlar MIB-da o'rnalishi kerakli ma'lumotlarni qurilma tizimiga beradi. Agentlar odatda murojaatlarni qabul qilib, so'rovni tushunish, va javob qaytarish va yoki o'zgartirishlarni amalga oshirish uchun maslahat beradi.
MIB Murojaatlari : SNMP upravljačka stansiya (Manager) agentlar bilan axborot almashish uchun MIB murojaatlarini qo'lda tutadi. Bu murojaatlar ma'lumotlarni o'qish, o'zgartirishlar kiritish, yoki agentlar tomonidan o'zgarishlarga javob olish uchun ishlatiladi.
SNMP Xavfsizlik So‘zlari : SNMP havolalari (community strings) xavfsizlik so‘zlari, masalan, faollashtirish (read) va o‘zgartirish (write) so‘zlar, SNMP agentlariga murojaat qilishda foydalaniladi. Ular xavfsizlik uchun muhimdir, chunki faqat murojaatlariga yo'naltirilgan tarmoq bo‘ylab foydalanuvchilar murojaat yuborishlari mumkin.
SNMP Trapping : SNMP agentlar murojaatni o‘qigan va javob qaytarishning o‘rniga, o'zgarishlar haqida xabarnomalar yuborishi mumkin. Bu traps deb ataladi. Ular avtomatik ravishda yuboriladi va SNMP upravljačka stansiya tomonidan qabul qilinadi.
SNMP Versiyalari : Har bir SNMP versiyasi o‘z o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Masalan, SNMPv1 unchalik xavfsizlik ta’min etmaydi, lekin SNMPv3 shifrlangan xavfsizlikni ta’minlaydi. Shuningdek, har bir versiyada yangiliklar bo‘ladi, masalan, protokolga qo‘shimcha funktsiyalar kiritilishi yoki xavfsizlikni yanada oshirish.
Tarmoq adapteriga IP manzil, maska, shlyuz berish oynasi
Tarmoq adapterini Cloudga bog'lash
Dude dasturini bog’lash
Tarmoq manzillarini qo'shish oynasi
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, SNMP standartlashtirilgan xabarlar va ma'lumotlar ta'riflari orqali tarmoq qurilmalarini boshqarish, tarmoq monitoringi, diagnostika va boshqarishni osonlashtiradigan muhim protokoldir.Bu asosiy qadamlar, SNMP protokolini o‘rganish va uning ishlash prinsiplarini tushunish uchun muhimdir. Raqamli tarmoqni boshqarishda SNMP xizmati kritik bo‘lgan holatda, bu prinsiplarni tushunish va uni to‘g‘ri sozlash o‘z ishlab chiqarish uchun kerakli bo‘ladi.
12-Laboratoriya_ishi
Mavzu: FTP xizmatini sozlash va uning ishlash prinsipini o‘rganish
FTP (File Transfer Protocol) - bu Internet kabi TCP/IP-ga asoslangan tarmoq orqali fayllarni bir xostdan ikkinchisiga uzatish uchun ishlatiladigan standart tarmoq protokoli. Bu hali ham qo'llanilayotgan eng qadimgi protokollardan biri bo'lib, serverlarga va serverlardan fayllarni yuklash va yuklab olish uchun keng qo'llaniladi.
FTP haqida ba'zi muhim fikrlar:
Mijoz-server arxitekturasi : FTP mijoz-server arxitekturasida ishlaydi, bunda bir qurilma FTP serveri, ikkinchi qurilma (odatda foydalanuvchi kompyuteri) FTP mijozi vazifasini bajaradi. Mijoz fayllarni uzatish uchun server bilan ulanishni boshlaydi.
Autentifikatsiya : FTP odatda foydalanuvchilardan serverdagi fayllarga kirish uchun foydalanuvchi nomi va parol bilan oʻzlarini autentifikatsiya qilishni talab qiladi. Biroq, FTP ham anonim kirishni qo'llab-quvvatlaydi, bu foydalanuvchilarga hisob ma'lumotlarini taqdim etmasdan tizimga kirishga imkon beradi, garchi bu xavfsizlik muammolari tufayli kamroq tarqalgan.
Buyruqlar : FTP fayl va kataloglarni yuklash, yuklab olish, nomini o'zgartirish, o'chirish va ro'yxatga olish kabi fayl operatsiyalarini bajarish uchun buyruqlar to'plamidan foydalanadi. Ba'zi keng tarqalgan FTP buyruqlari orasida "GET" (faylni yuklab olish), "PUT" (faylni yuklash), "LIST" (katalogdagi fayllar ro'yxati uchun), "DELETE" (faylni o'chirish) va "RENAME" ni o'z ichiga oladi. ` (fayl nomini o'zgartirish uchun).
Rejimlar : FTP ma'lumotlarni uzatishning ikkita rejimini qo'llab-quvvatlaydi: ASCII rejimi va Ikkilik rejim. ASCII rejimi matnli fayllarni uzatish uchun ishlatiladi, Ikkilik rejim esa matn bo'lmagan fayllarni, masalan, tasvirlar, bajariladigan fayllar yoki siqilgan fayllarni uzatish uchun ishlatiladi. Tartib o'tkazilayotgan fayl turiga qarab tanlanadi.
Passiv va faol rejim : FTP maʼlumotlarni uzatish uchun passiv yoki faol rejimda ishlashi mumkin. Passiv rejimda mijoz boshqaruv ulanishini ham, serverga ma'lumotlar ulanishini ham boshlaydi. Faol rejimda server mijozga ma'lumotlar ulanishini boshlaydi, bu ba'zan xavfsizlik devorlari va NAT (Tarmoq manzili tarjimasi) konfiguratsiyasi bilan bog'liq muammolarga olib kelishi mumkin.
Xavfsizlik : Standart FTP maʼlumotlarni uzatish uchun shifrlashni taʼminlamaydi, yaʼni FTP orqali uzatiladigan maʼlumotlar tajovuzkorlar tomonidan tutib olinishi mumkin. Biroq, FTPS (FTP Secure) va SFTP (SSH File Transfer Protocol) uzatish paytida ma'lumotlarni himoya qilish uchun shifrlash va autentifikatsiya mexanizmlarini ta'minlovchi ikkita xavfsiz alternativadir.
Port raqamlari : FTP odatda ikkita portdan foydalanadi: boshqaruv ulanishi uchun 21-port, bu erda mijoz va server o'rtasida buyruqlar va javoblar almashinadi va ma'lumotlar ulanishi uchun dinamik port, bu erda fayllar haqiqiy uzatiladi. Fayllarni bir tizimdan boshqasiga ko’chirib o’tkazish oddiy va sodda ko„rinadigan bo„lsada, birinchi navbatda ba‟zi muammolarni hal qilish kerak. Masalan, ikkita tizim turli xil fayl nomlari tizimidan foydalanishi mumkin. Ikki tizimda matn va ma‟lumotlarni taqdim etishning turli xil usullari bo„lishi mumkin. Ikki tizim turli xil katalog tuzilmalariga ega bo„lishi mumkin. Ushbu muammolarning barchasi FTP tomonidan juda sodda va ishonchli yechim bilan hal qilindi. FTP mijoz-server arxitekturasida qurilgan va mijoz va server o’rtasida buyruqlar va ma’lumotlarni uzatish uchun turli tarmoq ulanishlaridan foydalanadi. Bir ulanish ma’lumot uzatish jarayoni uchun ishlatiladi, ikkinchisi boshqaruv ma‟lumotlari uchun (buyruqlar va javoblar). Buyruqlarni ajratish va ma‟lumotlarni uzatish FTP ni yanada samaraliroq qiladi. FTP TCP xizmatlaridan foydalanadi. FTP ikkita belgilangan TCP portlaridan foydalanadi: 21-port bu boshqaruv jarayoni uchun va 20-port ma‟lumot uzatish jarayoni uchun ishlatiladi. Unga ikkita TCP ulanishi kerak
FTP (File Transfer Protocol) xizmatini sozlash va uning ishlash prinsiplarini tushunish uchun quyidagi asosiy qadamlarni taklif etaman:
Serverni o‘rnatish : FTP xizmatini ishga tushirish uchun, bir FTP server o‘rnatilishi kerak bo‘ladi. Bu serverga foydalanuvchilar fayllarni yuklab olishlari mumkin.
Foydalanuvchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish : FTP serverga kirish uchun foydalanuvchilar odatda foydalanuvchi nomi va parol bilan ro‘yxatdan o‘tkaziladi. Ba'zi holatlarda, anonim kirish (anonim foydalanuvchilar uchun ro‘yxatdan o‘tmas) ham yuzaga kelishi mumkin.
Portlarni to‘g‘risi : Agar FTP server portlariga alohida moslashtirishlar ko‘rsatilmagan bo‘lsa, qo‘l keladigan portlar o‘rnatilishi kerak bo‘ladi. Ummumiy ravishda, FTP uchun 21-Port (kodlar bo‘yicha, bo‘lak) va datalar uchun alohida 20-Port (o‘qi) o‘rnatiladi.
Xavfsizlik : Standart FTP protokoli xavfsizlik ta’min etmaydi, shuning uchun, kerakli bo‘lgan holatlarda, xavfsizlik xavfsizlik usullari, masalan, SSL/TLS yoki SSH orqali o‘qish va yozish protokollari (FTPS va SFTP) ishlatiladi.
Qo‘llab-quvvatlash (Support) : FTP protokolining qo‘llab-quvvatlashida foydalanuvchilarga kerakli ko‘rsatkichlar va yordam taqdim etish juda muhimdir. Bu bilan birga, ko‘rsatkichlar va ko‘rsatmalar, foydalanuvchilarning ma’lumotlarini yuklab olish va uni boshqarishda ulguruchiy ko‘makdor bo‘ladi.
Anonim Foydalanuvchilar : Agar server o‘zi xizmat bajaruvchilarni qo‘llab-quvvatlashga tayyor bo‘lsa, anonim foydalanuvchilar uchun xususiy murojaat yo‘lini taqdim etish yaxshi bo‘ladi. Bu, foydalanuvchilar uchun oddiyroq fayllarni yuklab olish va undan foydalanishni ta'minlaydi.
Loglarni monitoring qilish: Server loglari yordamida, server administratorlari yoki muvofiq bo‘lim boshliqlari foydalanuvchilar faoliyatlari haqida ma’lumotlarni kuzatishlari mumkin. Bu, xavfsizlikni nazorat qilish, amaliyotlarni monitoring qilish va muammolarni aniqlashga yordam beradi.
Tadqiqot qilinayotgan tarmoq topologiyasi
R2 marshrutizatorda ftp-server sozlamasi
“dir” buyrug„i natijasi
Начало формы
Bog’lanishni yopish va mavjud fayllarni tekshirish
R1 marshrutizatorida mavjud fayllar ro’yhati
Ko’chirib olingan fayl natijasi
Xulosa
FTP fayllarni uzatish uchun keng qo'llaniladigan protokol bo'lib qolmoqda, ammo undan foydalanish FTPS, SFTP va bulutga asoslangan fayl uzatish yechimlari kabi xavfsizroq alternativalar foydasiga rad etilgan. Bu asosiy qadamlar, FTP xizmatini sozlash va ishlatishning muhim asoslari hisoblanadi. Ushbu qadamlarni to‘g‘ri bajarish orqali, foydalanuvchilar fayllarni muntazam ravishda almashtirib olishlari va serverlarini xavfsizlik bilan boshqarishlari mumkin.
|