1 Katta hajmdagi ma`lumotlar bilaan ishlash texnologiyalari va zamonaviy vs code dasturlash tilining ilkonyatlarini tahil qilib kelib qisqacha mazmunini so`zlab berish

|
1 Katta hajmdagi ma`lumotlar bilaan ishlash texnologiyalari va zamonaviy vs code dasturlash tilining ilkonyatlarini tahil qilib kelib qisqacha mazmunini so`zlab berish
|
Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 36,48 Kb. | | #159947 |
Bog'liq 2023 11111111111
1. .Katta hajmdagi ma`lumotlar bilaan ishlash texnologiyalari va zamonaviy VS Code dasturlash tilining ilkonyatlarini tahil qilib kelib qisqacha mazmunini so`zlab berish.
2. Milliy iqtisodiyotni turli sohalarda blokcheyn texnologiyasidan foydalanish yo`llari va Googleda akkaunt ochishni bajarib kelish va qisqachamazmunini so`zlab berish.
3. OLX tijorat sayti, Payme, click evolutsion dasturlarida ishlashni va simsiz aloqa tizimlarida axborot himoyasi yuzasida amaliy ish daftarga kanspekt qilish hamda qisqacha mazmunini so`zlab berish.
1. Turli xillik xususiyatiga ega katta hajimdagi ma’lumotlar (Big Data) ni saqlash va qayta ishlash taqsimlanagan hisoblash tizimlarida yagona hisoblash tizimidan ko’ra samaralidir. Lekin taqsimlanagan hisoblash tizimlarida ham jarayonlarni to’g’ri tashkil etmaslik, tizim xususiyatlaridan to’g’ri foydalanmaslik ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlash samaradorligini pasaytirishi bilan birgalikda ma’lumotlarga ishlov berish ishonchliligini ta’minlashga ham to’sqinlik qiladi. Mazkur maqolada katta hajimli ma’lumotlarni qayta ishlash jarayoni samaradorligi va ma’lumotlarga ishlov berish ishonchliligini ta’minlash bilan chambarchas bog’liq bo’lgan, taqsimlangan hisoblash tizimining o’zaro bog’lanish sxemasini to’g’ri tanlash haqida so’z yuritiladi, Tarmoqda ishlashda siz tez-tez faylni yoki katta hajmdagi fayllar guruhini yuborish kerakligiga duch kelishingiz mumkin. Bunday holda siz oddiy harakatlar ketma-ketligidan foydalanishingiz mumkinAvvalo, kerakli fayllarni elektron pochta orqali yuborishning iloji yo'qligiga ishonch hosil qiling, chunki ularning hajmi yuborishning mumkin bo'lgan hajmidan oshib ketadi. Siz ushbu qadamni pochta serveringizning texnik yordamiga yozish yoki kerakli fayllarni biriktirishga urinib ko'rishingiz mumkin. Elektron pochta orqali to'g'ridan-to'g'ri yuborish sizga mos kelmasligiga amin bo'lganingizdan so'ng, keyingi bosqichga o'ting. Yuboriladigan fayllarni arxivlash. Buning uchun ularning hammasini sichqonchaning chap tugmasi bilan yoki shift va ctrl tugmachalari bilan tanlang. Tanlovni tugatgandan so'ng, ularni o'ng tugmasini bosing va ochiladigan menyuda "Arxivga qo'shish" -ni tanlang. Arxivator sozlamalarida "Kengaytirilgan" yorlig'ini tanlang, so'ngra parolni o'rnating. Bu uchinchi shaxslarning arxivdagi ma'lumotlarga kirishini cheklaydi. Ma'lumotlar miqdori va kompyuteringiz tezligiga qarab arxiv yaratish tugaguncha kutib turing, bu ko'p vaqt talab qilishi mumkin. Oldingi bosqichda olingan arxivni fayllarni joylashtirish xizmatiga yuklang. Keling, ushbu qadamni ifolder.ru sayti misolida ko'rib chiqamiz. O'ngdagi asosiy sahifada siz faylni yuklashingiz mumkin bo'lgan sahifaning qismini ko'rasiz. Tegishli tugmani bosing va avval yaratgan arxivingizni joylashtiring. OK tugmachasini bosing va yuklab olish tugashini kuting. Bu sizning Internetga ulanish tezligi va arxiv hajmiga qarab uzoq vaqt talab qilishi mumkin. Yuklab olish tugagandan so'ng, siz parol yaratish maydoniga ega bo'lgan sahifaga yo'naltirilasiz. Serverga yuklangan ma'lumotlarni maksimal darajada oshirish orqali uni kiriting. Shundan so'ng, siz yuklagan faylni yuklab olish uchun havolasi bo'lgan sahifaga o'tasiz. Uni nusxalash. Kirish qutingizga yangi xat yarating. O'zingizning arxivingizni xat matniga yuklab olish uchun havolani va parolni, shuningdek arxivga kirish uchun parolni kiriting. Shundan so'ng, qabul qiluvchining pochta qutisini kiriting va "yuborish" tugmasini bosing. Oddiy elektron pochta orqali katta hajmdagi faylni Internet orqali yuborish qiyin. Filmlar, musiqiy yozuvlar, fotosuratlar to'plami yoki hujjatlar arxivi maxsus tarmoq xostingi yordamida manzilga yuborilishi mumkin. Katta hajmdagi faylni qismlarga ajratishning eng qulay usuli bu har qanday ma'lumotlarni arxivlash dasturlaridan foydalanish. Ularning aksariyati fayllarni ko'p jildli arxivlarga to'plash imkoniyatiga ega, ular keyingi paketdan chiqarilgandan so'ng avtomatik ravishda asl hajmdagi faylga (yoki fayllarga) o'rnatiladiFayllarni tarmoq ulanishlari orqali uzatish yoki olinadigan ommaviy axborot vositalarida tashish uchun ularning hajmini tarmoqning o'tkazuvchanligi yoki olinadigan muhitning sig'imi bilan belgilanadigan ba'zi chegaralar bilan cheklash maqsadga muvofiqdirKo'pincha odam katta miqdordagi ma'lumot bilan ishlashi, kompyuter xotirasini tezda to'ldiradigan katta ma'lumotlar bazalarini qayta ishlashi kerak. Va yaqinda siz qattiq diskda bo'sh joy qolmaganligini bilib olishingiz mumkinNet send buyrug'i Windows operatsion tizimida kompyuterga mahalliy tarmoq orqali xabar yuborish uchun ishlatiladi. Bunday holda sizning xabaringiz ekranda oddiy Windows dialog oynasi ko'rinishida paydo bo'ladi. Ushbu turdagi xabarlar to'g'ridan-to'g'ri buyruq satridan yuborilishi mumkin. Net send buyrug'i Windows operatsion tizimida kompyuterga mahalliy tarmoq orqali xabar yuborish uchun ishlatiladi. Bunday holda sizning xabaringiz ekranda oddiy Windows dialog oynasi ko'rinishida paydo bo'ladi. Ushbu turdagi xabarlar to'g'ridan-to'g'ri buyruq satridan yuborilishi mumkin. Marshrutlash oddiy va topologiyani rekursiv sifatida ko’rish mumkin. Biroq, qo’shni bo’lmagan har qanday ikkita tugun o’rtasidagi aloqa boshqa tugunlarning yordamiga muhtoj, har qanday oraliq tugundagi nosozlik butun tizimni buzadi. Xulosa qilib aytganda, ushbu sxema oddiy va arzon, ammo Big Datani qayta ishlash uchun yuqori ishlash yoki ishonchlilikni yarata olmaydi hamda tizim miqyosi kattalashgani sari unumdorlik tez pasayadi. Yulduzli o’zaro bog’lanish sxemasi, barcha abonentlarni birlashtiruvchi markaziy abonentga ega . .Har bir aloqa kanali faqatgina ikkita abonentga xizmat qilganligi uchun ma’lumotlar to’qnashuvi kuzatilmaydi. Bundan tashqari o’zaro ulanish masofasi 2 ga teng bo’lib, markaziy kommutator tugunining yordami bilan kollektiv aloqani oson amalga oshirishni qo’llabquvvatlaydi va rekursiv kengayish imkonini beradi. Lekin ma’lumotlar hajmining kattaligi, ularni qayta ishlash va abonentlar o’rtasidagi sinxronzatsiyani amalga oshirish vazifalarining ko’pligi sababli markaziy kompyuter doimo yuklanish bilan ishlaydi va markaziy kompyuterning har qanday nosozlikka uchrashi o’zaro aloqani yo’qotadi. Bu Big Datani qayta ishlash ishonchliligiga zarar yetkazadi. Tadqiqot natijasidan xulosa qilib aytiladigan bo’lsa, katta hajimdagi ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlashda to’liq bog’langan o’zaro bog’lanish sxemasi mumkin bo’lgan eng yuqori samaradorlikni va ishonchlilikni keltirib chiqaradi.
2. Blokcheyn — bu deyarli barcha kriptovalyutalarning markazida joylashgan innovatsion maʼlumotlar bazasi texnologiyasi. Maʼlumotlar bazasining bir xil nusxalarini butun tarmoq boʻylab tarqatish orqali blokcheyn tizimni buzish yoki aldashni juda qiyinlashtiradi. Hozirgi vaqtda kriptovalyuta blokcheyn uchun eng mashhur foydalanish boʻlsa-da, texnologiya juda keng doiradagi ilovalarga xizmat koʻrsatish potentsialini taklif etadi. Blokcheyn — bu shunchaki maʼlumotlar bazasi. Bu ham unchalik murakkab emas — uni minimal kuch sarflab, elektron jadvalda yaratishingiz mumkin.
Ushbu maʼlumotlar bazalarining oʻziga xos xususiyatlari mavjud. Birinchisi, blokcheynlar faqat qoʻshish uchun moʻljallangan. Bu shuni anglatadiki, siz faqat maʼlumot qoʻshishingiz mumkin — siz shunchaki katakchani bosib, allaqachon qoʻshgan narsalarni oʻchira olmaysiz yoki uni biron bir tarzda oʻzgartira olmaysiz. Ikkinchisi, maʼlumotlar bazasidagi har bir yozuv (blok deb ataladi) oxirgi yozuv bilan kriptografik bogʻlangan. Oddiy ingliz tilida har bir yangi yozuvda oxirgisining raqamli barmoq izi (xesh) boʻlishi kerak.
Muxtasar qilib aytganda, blokcheyn — bu markazlashtirilmagan raqamli daftar sifatida ishlaydigan maʼlumotlar yozuvlari roʻyxati. Maʼlumotlar bloklarga boʻlingan, ular xronologik tartibda joylashtirilgan va kriptografiya bilan himoyalangan. Asosiysi, blokcheyn har qanday turdagi maʼlumotlarni saqlaydigan taqsimlangan raqamli kitobdir. Blokcheyn kriptovalyuta operatsiyalari, NFT egaligi yoki DeFi aqlli shartnomalari haqidagi maʼlumotlarni yozib olishi mumkin. Har qanday anʼanaviy maʼlumotlar bazasi bunday maʼlumotlarni saqlashi mumkin boʻlsa-da, blokcheyn butunlay markazlashtirilmaganligi bilan ajralib turadi. Bir joyda, markazlashtirilgan maʼmur tomonidan — Excel elektron jadvali yoki bank maʼlumotlar bazasi haqida oʻylab koʻring — blokcheyn maʼlumotlar bazasining koʻplab bir xil nusxalari tarmoq boʻylab tarqalgan bir nechta kompyuterlarda saqlanadi. Ushbu individual kompyuterlar tugunlar deb ataladi.
Blockchain tarixi[
Kriptovalyutalar ortida yotgan texnologiya blokcheyn hisoblanadi. Bu tarmoqdagi har bir mijozga hech qachon bir-biriga ishonmasdan konsensusga erishish imkonini beradi. Blokcheyn texnologiyasi gʻoyasi 1991-yilda tadqiqotchi olimlar Styuart Xaber va V. Skott Stornetta raqamli hujjatlarni eskirgan yoki oʻzgartirilmasligi uchun vaqtni belgilash uchun amaliy yechimni taqdim etganlarida tasvirlangan edi. Tizim vaqt tamgʻasi boʻlgan hujjatlarni saqlash uchun kriptografik himoyalangan bloklar zanjiridan foydalangan va 1992-yilda Merkle daraxtlari dizaynga kiritilgan, bu esa bir nechta hujjatlarni bitta blokda toʻplash imkonini berish orqali uni yanada samaraliroq qilgan. Biroq, bu texnologiya foydalanilmay qoldi va patent Bitcoin paydo boʻlishidan toʻrt yil oldin, 2004-yilda oʻz kuchini yoʻqotdi. 2004-yilda kompyuter olimi va kriptografik faol Xel Finni (Harold Tomas Finni II) RPoW, qayta foydalanish mumkin boʻlgan ish isboti deb nomlangan tizimni taqdim etdi. BLOKCHEYN TEXNOLOGIYALARINING YARATILISHI VA IQTISODIYOTGA TA’SIRI 3.1. Blokcheyn qanday yaratiladi Blokcheyn (bloklar zanjiri) – taqsimlangan ma’lumotlar to‘plami bo‘lib, unda ma’lumotlar saqlash qurilmalari umumiy serverga ulanmagan bo‘ladi. Bu ma’lumotlar to‘plami bloklar deb ataladigan va tartibga solingan qaydlar doimiy o‘sib boradigan ro‘yxatda saqlanadi. Har bir blok vaqt belgisiga va bundan oldingi blokka havolaga ega bo‘ladi. Shifrlashni qo‘llash shuni kafolatlaydiki, foydalanuvchilarning ularsiz faylga yozuv kiritish imkoni bo‘lmydi, yopiq kalitlar mavjudligi esa bloklar zanjirlarining ma’lum bir qisminigina o‘zgartirishi mumkin. Bundan tashqari, shifrlash barcha foydalanuvchilarda bloklar taqsimlangan zanjirlari nusxalarini sinxronlashtirishni ta’minlaydi. Ba’zida blokcheyn texnologiyasi «qadriyatlar interneti» deb ataladi va biz buni yaxshi metafora deb hisoblaymiz. Har bir kishi internetda axborot joylashtirishi, so‘ngra boshqa odamlar unga dunyoning istalgan nuqtasidan turib ulanish imkoniga ega bo‘lishi mumkin. Bloklar zanjirlari blokcheyn fayli yoki qandaydir qadriyatlar ochiq bo‘ladigan dunyoning istalgan nuqtasiga ma’lumotlar jo‘natishga imkon beradi. 115 Biroq sizda faqat siz «egalik» qiladigan bloklarga kirish imkonini berish uchun kriptografik algoritm bo‘yicha yaratilgan yopiq kalit bo‘lishi lozim. Yopiq kalitni kimgadir berar ekansiz, mohiyatan bu shaxsga bloklar zanjirining mos keluvchi bo‘limida saqlanadigan pul mablag‘larini bergan bo‘lasiz.Bitkoinlar holatida, kalitlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri moliyaviy qiymatni ifodalaydigan valyutadagi ayrim summalar saqlanadigan manzillarga ulanish uchun foydalaniladi. Xuddi shu bilan mablag‘larni o‘tkazishni qayd qilish funksiyasi amalga oshiriladi.Bundan tashqari, yana bir muhim funksiya –ishonchli munosabatlar o‘rnatish va shaxsning haqiqiyligini tasdiqlash amalga oshiriladi, chunki mos keluvich kalitlarsiz bloklar zanjirini hech kim o‘zgartira olmaydi. Tegishli kalitlar bilan tasdiqlanmagan o‘zgarishlar esa rad qilinadi. Albatta, kalitlar (jismoniy valyuta kabi) nazariy jihatdan o‘g‘irlanishi mumkin, lekin kompyuter kodining bir nechta satrini himoya qilish odatda katta harajatlar talab qilmaydi (masalan, buni mash’ur Fort-Noksda oltin zaxirasini saqlash harajatlari bilan taqqoslang). Blokcheyn texnologiyasining muhimligi nimada? Bugungi kunda biz markazlashgan interaktiv internet platformasi orqali axborot almashinishga ko‘nikib qolganmiz. Biroq agar gap moddiy boyliklarni (pulni) o‘tkazish haqida borganda, biz odatda markazlashtirilgan moliyaviy muassasalar (banklar) hizmatlaridan foydalanishga murojaat qilamiz. Internet orqali to‘lovlar usullari amalda bu tarmoq dunyoga kelgan paytlarda paydo bo‘lgan (eng ko‘zga tashlanadigan misollardan biri — PayPal), biroq ular, qoidaga ko‘ra, bank hisobraqami yoki kredit kartasi bilan integratsiya qilishni talab qiladi.Blokcheyn texnologiyasi esa bular singari «ortiqcha bo‘g‘in»lardan xalos bo‘lishga imkoniyat yaratadi. U an’anaviy ravishda moliyaviy hizmatlar sektori bajaradigan uch muhim amalni o‘z zimmasiga olishi mumkin: bitimlarni ro‘yxatdan o‘tkazish, shaxs haqiqiyligini tasdiqlash va shartnomalar tuzish.Bu holat bank ishida ulkan ahamiyatga molik bo‘ladi, chunki butun dunyoda miqyosida moliyaviy hizmatlar bozori – bozor kapitallashuvi bo‘yicha eng katta bozordir. Bu tizimning hech bo‘lmasa bir qismini blokcheyn texnologiyasiga o‘tkazish moliyaviy hizmatlar sohasida ko‘p sonli uzilishlarga olib kelishi 116 mumkin, lekin shu bilan bir paytda, bunday hizmatlar samaradorligini sezilarli oshirishga imkon beradi. Blokcheyn texnologiyalarining uchinchi ehtimoliy roli (shartnomalar tuzish) moliya sektoridan tashqarida ham juda foydali bo‘lib chiqishi mumkin. Yana bir valyutaning (bitkoin) muomalaga kiritilishi bilan, blokcheyn texnologiyasidan raqamli ma’lumotlarning har qanday turini, jumladan, kompyuter kodini saqlash uchun foydalanilishi mumkin.Ushbu kod fragmentini shunday dasturlash mumkinki, u ikkala kelishuvchi tomon o‘z kalitlarini kiritgan va shu tariqa shartnoma tuzishga rozilik bildirgan holda tegishli amal bajariladi. Xuddi shu kodtashqi ma’lumot oqimlaridan axborot olishi (aksiyalar narxi, meteorologiya ma’lumotlari, yangiliklar sarlavhalariva kompyuter tahlil qilishi mumkin bo‘lgan boshqa narsalar)vama’lum bir shartlar bajarilganda avtomatik ravishda ro‘yxatdan o‘tkaziladigan shartnomalar tuzishi mumkin.Ushbu mexanizm «aqlli shartnomalar» (smart-contract) deb ataladi va uni qo‘llash imkoniyatlari amalda cheklanmaydi.Masalan, termoregulyasiya intellektual tizimi energiya iste’moli haqidagi ma’lumotlarni intellektual elektr tarmog‘iga uzatishi mumkin. Belgilangan miqdorda elektr energiyasi iste’mol qilinganda boshqa bloklar zanjiri avtomatik ravishda kerakli summani sizning hisobraqamingizdan energetika kompaniyasi hisobraqamiga o‘tkazadi. Natijada hisoblagich ishi avtomatlashtiriladi.Mazkur yondashuv intellektual mulkdan foydalanishni nazorat qilish uchun ham to‘g‘ri keladi: u foydalanuvchiga necha marta axborotga ulanish, u bilan o‘rtoqlashish yoki undan nusxa ko‘chirishga ruxsat berilganini belgilashi mumkin. Undan yana qalbakilashtirishdan himoya qilingan ovoz berish tizimi yaratish, axborotni tsenzura cheklovisiz tarqatish va boshqa amallar uchun foydalanilishi mumkin.Yirik banklar va ayrim davlat strukturalari «blokcheyn»dan taqsimlangan registrlar sifatida ishlatishadi, oddiy «blokcheyn»dan esa axborot saqlash va tranzaksiyalar amalga oshirish usulini tubdan o‘zgartirish uchun foydalanadilar. Ular maqtovga loyiq maqsadlarni ko‘zlaydilar: tezlik va havfsizlikni oshirish, qiymatni pasaytirish, xatolar sonini kamaytirish, ishdan chiqish va zaiflik markaziy nuqtalarini bartaraf qilish kabi ishlarni amalga oshirishni rejalashtiradilar. Bunday modellarto‘lovlarni amalga oshirish uchun 117 kriptovalyutalardan foydalanishi shart emas.Biroq eng muhim va istiqbolli blokcheynlar bitkoinning Satosi Nakomoto tomonidan ishlab chiqilgan blokcheyni va modeliga asoslanadi. Ular qanday ishlashini quyida ko’rib chiqamiz. Bitkoyn, boshqa har qanday raqamli valyuta kabi, biron joyda faylda saqlanmaydi. U blokcheynda yozilgan tranzaksiyalar bilan ifodalanadi va bitkoin bir rangdagi katta tarmoq resurslari orqali bitkoindan foydalanilgan har bir tranzaksiyani tasdiqlash va uni ma’qullash uchun foydalaniladigan qandaydir butunjahon grossbux kitobi yoki katta jadval kabi boladi. Har qanday blokcheyn, bitkoyndan foydalanishi yoki foydalanmasligidan qat’i nazar, taqsimlangan hisoblanadi: u butun dunyo bo‘ylab ushbu tizimga kirgan ko‘ngillilar kompyuterlarida ishlaydi, shuning uchun ham, unda buzib kirish mumkin bo‘lgan ma’lumotlar markaziy to‘plami yo‘q. Blokcheyn ommaviydir: uni istalgan kishi istalgan payt ko‘rib chiqishi mumkin, chunki utranzatsiyalar auditi va hisobi bilan shug‘ullanadigan bironta tashkilotga a’zo emas hamdataqsimlangan tarmoqda joylashgan. Blokcheyn shifrlangan: unda virtual havfsizlikni ta’minlash uchun ommaviy va xususiy kalitlar (bank yacheykasi uchun foydalanoladigan ikkita kalit tizimi kabi) qo‘llanadigan kuchli shifrlash tizimidan foydalaniladi. Davlat muassasasi yoki moliyaviy korporatsiyaning vijdonsiz xodimi yoki supermarketlar ulkan tarmog‘ining kuchsiz brandmauerlari haqida qayg‘urishga esa hojat yo‘q. Iqtisodiy tranzaksiyalar yangi raqamli registrini insoniyat uchun muhim va qimmatli bo‘lan istalgan axborotnisaqlash uchun ishlatish mumkin, shu jumladan, tug‘ilganlik haqida, nikoh haqida va o‘lim haqidagi guvohnomalar, oliy ma’lumot haqidagi diplomlar, moliyaviy hisobotlar, tibbiyot kartalari, sug‘urta to‘lovlari uchun murojaatlar, saylovlardagi ovozlar soni, mahsulotlarning kelib chiqishi – kod ko‘rinishida taqdim etilishi mumkin bo‘lgan istalgan ma’lumotni saqlashga dasturlab qo‘yish mumkin. Yangi platforma dunyodagi hamma narsa haqida raqamli ma’lumotlarni onlayn rejimida birlashtirishga imkon beradi. Bundan tashqari, yaqin kelajakda moddiy dunyodagi milliardlab aqlli qurilmalar o‘zgarishlar qabul qilishi va uzatishi, ularga javob qaytarishi, o‘z ehtiyojlarini ta’minlash uchun elektrenergiyasi xarid qilishivamuhim axborotlarni tarqatishi, 118 atrof-muhitni muhofaza qilishdan tortib, bizning sog‘lig‘imiz haqida qayg‘urishgacha bo‘lgan xilma-xil vazifalarni o‘z zimmasiga olishi mumkin..
3. Simsiz lokal tarmoqlar ofislarning ichida va tashqarisida, ishlab chiqarish binolarida uzatishlarning yuqori xarakteristikalarini ta’minlaydi. Bunday tarmoqlardan foydalanuvchilar odatda noutbuklarni, shaxsiy kompyuterlarni va katta resurslarni talab etuvchi ilovalarni bajarishga qodir protsessorli va katta ekranli PDA larni ishlatishadi. Xizmatchi tarmoq xizmatlaridan majlislar zalida yoki binoning boshqa xonalarida bo’la turib foydalanashi mumkin. Bu xizmatchiga o’z vazifalarini samarali bajarishga imkon beradi. Simsiz lokal tarmoqlar uzatishning 54Mbit/sgacha tezligida barcha ofis yoki maishiy ilovalar talablarini qondirish imkoniga ega. Xarakteristikalari, komponentlari, narxi va bajaradigan amallari bo’yicha bunday tarmoqlar Ethernet xilidagi an’anaviy simli lokal tarmoqlariga o’xshash. Simsiz regional tarmoqlar yuzasi bo’yicha shaxarga teng bo’lgan xududga xizmat qiladi. Aksariyat xollarda ilovalarni bajarishda belgilangan ulanish talab etiladi, ba’zida esa mobillik zarur bo’ladi. Masalan, kasalxonada bunday tarmoq asosiy bino va masofadagi klinikalar orasida ma’lumotlarni uzatishni ta’minlaydi. Yoki energetik kompaniya bunday tarmoqdan shaxar masshtabida foydalanib, turli tumanlardan beriladigan ish naryadlaridan foydalanishini ta’minlaydi. Natijada, simsiz regional tarmoqlar mavjud tarmoq infratuzilmalarini bir yerga to’playdi yoki mobil foydalanuvchilarga mavjud tarmoq infratuzilmalari bilan ulanishni o’rnatishga imkon beradi. Simsiz regional tarmoqlarning xarakteristikalari turlicha. Ulanishlarda infraqizil texnologiyaning ishlatilishi ma’lumotlarni uzatish tezligining 100 Gbit/s va undan katta bo’lishini ta’minlaydi. Simsiz global tarmoqlar mobil ilovalarning, ulardan mamlakat yoki xatto kontinent masshtabida foydalanishni ta’minlash bilan ishlanishini ta’minlaydi. Iqtisodiy mulohazalarga tayangan holda, telekommunikatsiya kompaniyalari ko’pgina foydalanuvchilar uchun uzoq masofadan ulanishni ta’minlovchi simsiz global tarmoqning nisbatan qimmat infratuzilmasini yaratadilar. Bunday yechimning xarajati barcha foydalanuvchilar o’rtasida taqsimlanadi, natijada abonent to’lovi unchalik yuqori bo’lmaydi.
Simsiz global tarmoq xarakteristikalari nisbatan yuqori emas, ma’lumotlarni uzatishning tezligi 56 Kbit/s ni, ba’zida 170 Kbit/s ni tashkil etadi. Simsiz qurilmalar xavfsizligi muammolari Simsiz qurilmalarni to’rtta kategoriyaga ajratish mumkin: noutbuklar, cho’ntak kompyuterlari (PDA), simsiz infratuzilma (ko’priklar, foydalanish nuqtalari va h.) va uyali telefonlar. Noutbuklar — korporativ simsiz tarmoqlarda va SOHO (Small Office Home Office - kichik va uy ofislari) tarmoqlarida keng tarqalgan qurilma. Fizik xavfsizlik noutbuklar uchun jiddiy muammo hisoblanadi. Bunday kompyuterlarni xarid qilishdagi parametrlardan biri-uning o’lchami. Noutbuk qanchalik kichkina bo’lsa, u shunchalik qimmat turadi. Boshqa tarafdan, noutbuk qanchalik kichkina bo’lsa, uni o’g’irlash shunchalik osonlashadi. SHifrlash kalitlarining, masalan, WEP-kalitlar (Wired Equivalent Privacy), dasturiy kalitlar, parollar yoki shaxsiy kalitlarning (PGP, Pretty Good Privace kabilar) yo’qotilishi katta muammo hisoblanadi va uni ilovalar yaratilishi bosqichidayoq hisobga olish zarur. Niyati buzuq odam noutbukni o’z ixtiyoriga olganidan so’ng aksariyat xavfsizlik mexanizmlari buzilishi mumkin. Noutbuklarning mobilliligi ularning korporativ tarmoqlararo ekranlar (brandmauerlar) bilan himoyalanmagan boshqa tarmoqlar bilan ulanish ehtimolligini oshiradi. Bu Internet-ulanishlar, foydalanuvchi tarmoqlar, asbob-uskuna ishlab chiqaruvchilarining tarmog’i yoki raqiblar ham joylanuvchi mehmonxona yoki ko’rgazmalardagi umumfoydalanuvchi tarmoqlar bo’lishi mumkin. Bunday hollarda mobil kompyuterlarning axborot xavfsizligi xususida jiddiy o’ylanish lozim. Noutbuklarning fizik saqlanishlarini ta’minlash usullaridan biri-xavfsizlik kabelidan foydalanish. Ushbu kabel noutbukni stolga yoki boshqa yirik predmetga "boylab" qo’yishga mo’ljallangan. Albatta, bu yuz foizlik kafolatni bermaydi, ammo har xolda o’g’rining anchagina kuch sarf qilishiga to’g’ri keladi. Noutbuklarning tez-tez o’g’irlanishi sababli, axborotni arxivlashning xavfsizlikni ta’minlashga nisbatan muhimligi kam emas. SHifrlash dasturlari fayllar xavfsizligini ta’minlashda yoki qattiq disklarda shifrlangan ma’lumotlar xajmini yaratishda ishlatiladi. Bu ma’lumotlarni rasshifrovka qilish uchun, odatda, parolni kiritish yoki shaxsiy kalitlarni ishlatish talab etiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1 Katta hajmdagi ma`lumotlar bilaan ishlash texnologiyalari va zamonaviy vs code dasturlash tilining ilkonyatlarini tahil qilib kelib qisqacha mazmunini so`zlab berish
|