nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Musiqa san’ati - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

148
gan edi. Qo‘shiq, yalla va laparlar hazilomuz raqslar va o‘yin jo‘rligida
ijro etilardi. Termalar ko‘pincha xalq qissago‘ylari bo‘lmish baxshilar va
shoirlar tomonidan ijro etiluvchi ohangdor kuylarni o‘zida mujassam etgan
edi. Ashula esa keng qamrovli turli kuy-ohangga ega lirik qo‘shiq hisob-
lanardi.
Xalq mumtoz shoirlarining g‘azallari va she’rlari ashulalar uchun matn
bo‘lib xizmat qilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida o‘zbek
xalqi
musiqiy ijodiyoti o‘zida lirik qahramonlik mazmunidagi epik rivoyatlarni
mujassamlashtirgan dostonlar («Go‘ro‘g‘li», «Alpomish», «Kuntug‘mish»,
«Oshiq G‘arib va Shohsanam», «Hasan va Dalli», «Rustam va Avaz») alohi-
da o‘rin tutgan. Mazkur dostonlar to‘rtlik she’r tuzilishiga ega bo‘lib, musi-
qasi nisbatan sodda ohangli va bu musiqada nota yozuvi qo‘llanilmagan.
Xalq sozandalari mashhur usta-bastakorlar qo‘lida ta’lim olishgan.
Ko‘p asrlar davomida butun Sharqda keng tarqalgan mumtoz maqomlar
professional musiqaning og‘zaki an’analaridagi bebaho xazinasini tashkil
etgan. Maqomlar yirik turkumli og‘zaki-cholg‘uli (yakkaxon va cholg‘uli)
asarlardir.
Musiqa asboblari ham nihoyatda rang-barangligi bilan ajralib turar
Musiqa asboblari
http://eduportal.uz
149
?
?
!
!
!
edi. Bu borada torli-kamonchali cholg‘u asboblari (g‘ijjak, qo‘biz, uchtor),
torli-noxunli (do‘mbira, dutor, tanbur, ud, rubob), torli-zarbli (chang), puf-
lama nayli (nay, surnay), mushtuk-puflamali (karnay),
zarbli-membranali
(doira, nog‘ora, chindovul) kabi cholg‘u asboblari keng tarqalgan edi.
Turkistonning o‘sha kezlardagi musiqa madaniyatida yakkaxon ijro-
chilar ham, ansambl ijrosi ham rivojlandi. Karnay, nog‘ora
yoki doira,
ya’ni qattiq jaranglovchi cholg‘u asboblari an’anaviy bayramlarda, to‘y-
tantana larda, ommaviy tomoshalarda jo‘rovoz bo‘lgan;
birmuncha past
jarang lovchi cholg‘u asboblari – surnay, dutor, g‘ijjak esa kamer (xonada)
yoki konsert (davrada) ijrosiga mo‘ljallangan edi.
Xorazm maqom va musiqa maktabi Xiva xoni Muhammad Rahimxon II
(Feruz) davrida yanada rivojlandi. O‘z davrining ma’rifatli hukmdori
bo‘lgan Feruz san’at namoyandalariga katta
imkoniyatlar yaratib berib,
ular faoliyatiga homiylik qilgan. Bundan tashqari bevosita musiqa san’atini
rivojlantirishga oid farmonlar ham chiqargan.
Toshkent mudofaasi haqida gapirib bering. 
4

27
qaramay, imperator Aleksandr II ning buyrug‘i bilan navbatdagi harbiy
rejalarni amalga oshirish davom ettirildi.
1865-yilda tashkil qilingan Turkiston viloyati O‘rta Osiyodagi har-
biy harakatlarni olib borishda harbiy markaz rolini bajardi. Navbatdagi
vazifa bosib olingan hududlarda podsho hukumati hukmronligini mus-
tahkamlash va ma’muriy-hududiy birlik larni tashkil qilishdan iborat
edi. Mazkur maq sad larni amalga oshirish uchun bosib olingan joylarni
o‘z ichi ga oluvch i ma’muriy-boshqaruv hudud, ya’ni alohida general-
gubernatorlik tashkil etishga kirishildi. Buning sababi O‘rta Osiyoning
Orenburg general-gubernatorligidan uzoq da joylashganligi bo‘lsa, bosh-
qa yana bir sababi bu kelgusida bosib olinadigan yerlarni ham birlash-
tirish bo‘lgan. Bu hududlar ning imperiya tarkibida yana bitta general-
gubernatorlik tashkil qilish uchu n aholisi va hududi to‘g‘ri kelgan. Shu
bilan birga O‘rta Osiyoda alohida general-gubernatorlikni tashkil qilish
orqali uning geografik xususiyatlari, iqtisodi, tabiiy boyliklari, mineral
resurslarini imperiya manfaatlariga har tomonlama moslashtirish edi.
1867-yilda bosib olingan hududlarni o‘z ichiga oluvchi Turkiston
ge neral-gubernatorligi tashkil qilindi va Turkiston harbiy okrugi tuzildi.
1847-yildan boshlab harbiy istilochilik yurishlarida ishtirok etgan barcha
harbiy qismlar uning tarkibiga kiritildi. Bu davrda Turkiston harbiy okru-
gidagi harbiylar soni 40 ming kishidan iborat bo‘lgan.
Toshkent shahri general-gubernatorlikning markazi qi-
lib belgilandi. U qulay geografik makonda joylashgan
bo‘lib, harbiy, siyosiy, strategik maqsadlarni amalga
oshirish uchun barcha imkoniyatlarga ega edi.
Turkiston general-gubernatori o‘lkada joylash-
gan harbiy qo‘shinlar qo‘mondoni, Yettisuv kazakla-
ri qismi qo‘mondoni va shu bilan birga bosh sudya
ham hisoblangan. Turkiston general-gubernatorligiga
1867-yil Rossiy a imperatori farmoniga ko‘ra general-
adyutant Konstantin Petrovich fon Kaufman (1867–1881) tayinlandi. U
bir paytning o‘zida Turkiston harbiy okrugi ning qo‘mondoni ham edi.
Turkiston general-gubernatorligi Turkiston vilo-
yati va Semipalatinsk viloyatining janubiy qis mini
ham o‘z ichiga oldi. Dastlab Turkiston general-
gubernatorligi ma’muriy jihatdan ikkita viloyat: Sir-
daryo (markazi – Toshkent) va Yettisuv (markazi – Verniy) viloyatlariga
bo‘lingan. Sirdaryo viloyatining hududiga, asosan, 1865-yilda tashkil
O‘rta Osiyoga - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

23
Yangi Qo‘qon chizig‘i asosida qo‘lga kiritil gan qal’alar birlashtirildi. Bu
vaqtga kelib Raim qal’asidan Perovskiy fortigacha Sirdaryo istehkom
chizig‘i, Semipala tinskdan Verniy shahrigacha Sibir isteh kom chizig‘i
vujudga keldi.
Yakunlarni chiqaramiz!
►
Rus elchilarining O‘rta Osiyo xonliklaridagi faoliyati;
►
Oqmachit – 1853-yil, Chimkent, Turkiston – 1864-yil;
►
Yangi Qo‘qon, Sibir istehkom chiziqlarining tashkil etilishi;
►
Harbiy yurish bosqichlari: 1847–1865, 1865–1868, 1873–1879,1880–
1885.
Savol va topshiriqlar
1.
Irtish daryosi sohilida qurilgan istehkomlar
qanday vazifani bajarishi
lozim edi?
2.
O‘rta Osiyoga yuborilgan ingliz elchilarining maqsadlari nima
bo‘lgan?
3.
Rossiya imperiyasining O‘rta Osiyoni bosib olishdan ko‘zlagan maq-
sadlari nimalardan iborat bo‘lgan?
4.
O‘rta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishining bos-
qichlarini sa nab bering.
5.
Oqmachit qal’asining bosib olinish tafsilotlarini aytib bering.
6.
Chimkent va Turkiston shaharlarining bosib olinish tafsilotlarini aytib
be ring.
Toshkent bosib
olinishining
strategik ahamiyati
?
?
7-§. TOShKENTNING BOSIB OlINIShI
Toshkent O‘rta Osiyoning siyosiy, iqtisodiy, yirik
Eski shahar xaritasi. XIX asr
ma’ muriy va
s a v d o - s o t i q
mar kazlaridan
biri hisob lan gan.
XIX asrning ik-
kinchi yarmida Toshkent shah rining
12 ta, ya’ni Labzak, Taxtapul, Qora-
saroy, Sag‘bon, Chig‘atoy, Ko‘kcha,
Samarqand, Kamolon, Beshyog‘och,
Qo‘ymas, Qo‘qon, Qoshg‘ar darvoza-
lari bo‘lgan.
Har tomondan shaharga
kirish uchun qurilgan bu darvozalar
soqchilar tomonidan qo‘riqlangan.
Yangi ma’muriy - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

28
qilingan Turkiston viloyatiga tegishli bo‘lgan yerlar va Qo‘qon
xonligining bosib olingan shimoliy hududlari kirgan. Yettisuv viloyati esa
Semipalatinsk viloyatining Sergiopol, Kopal va Olatavsk okrugi yerlari
va sobiq Turkiston viloyatining bir qismidan iborat holda tashkil qilindi.
Bosib olingan hududlar hisobiga keyinchalik quyidagi ma’muriy-hududiy
birliklar vujudga kelgan: 1868-yilda Buxoro amirligiga qarashli yerlarda
Zarafshon okrugi (markazi – Samarqand), 1873-yilda Xiva xonligiga
qarashli hududlarda Amudaryo bo‘limi (markazi – Petro-Aleksandrovsk;
hozirgi To‘rtko‘l) va 1876-yilda Farg‘ona viloyati (markazi –
Yangi
Marg‘ilon, keyinchalik Skobelev – hozirgi Farg‘ona shahri), 1881-yilda
Kaspiyorti viloyati (markazi – Ashxobod shahri) tashkil qilingan.
Turkiston o‘lkasidagi viloyatlarning hududlari katta bo‘lgan. Ular-
ning maydoni Rossiyaning ayrim markaziy gubernalarining hududidan
ham katta bo‘lgan. Jumladan, o‘lkadagi viloyatlarning hududiy jihatdan
eng kichigi bo‘lgan Samarqand viloyatining maydoni 2000 kv. verst
(1 verst – 1,066 km ga teng) bo‘lib, u Saratov gubernasidan,
Sirdaryo
viloyatining hududi esa Moskva gubernasidan katta bo‘lgan.
Turkiston general-gubernatori 1867-yilgi «Nizom» loyihasida ko‘r-
satil gan huquqlardan tash qari o‘lkani boshqarish uchun mahalliy sha-
roitdan kelib chiqqan holda mustaqil faoliyat
olib borishda katta hu-
quqlarga ega bo‘lgan.
Turkiston o‘lkasida Rossiya imperiyasining boshqa guberna bosh-
liqlaridan farqli ravishda siyosiy, iqtisodiy, harbiy va geosiyosiy maqsad-
Turkiston general-gubernatorligining markaziy boshqaruvi
BUXORO AmIRI
XIVA XONI
Turkistonda xalq - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

145
!
!
!
O‘zingizni sinang!
Zokir eshon – …
To‘la masxara – … Xorazm an’anaviy teatri – ...
O‘rta Osiyo Rossiya
imperiyasi tomonidan zabt
etilgach, mustamlakachi hukumat siyosiy maqsad-
larni na zarda tutib, o‘lkaga rus madaniyatini jadal
yo yishga kirisha boshladi. Bunda nafaqat ta’lim
tizimi, balki teatr sohasi ham muhim o‘rin tutgan.
1870-yil Turkiston general-gubernatori
tomo ni dan taklif qilingan
Samara teatri o‘lkada bir necha kunlik dasturlarini namoyish etgan edi.
1910-yilda Samarqand va Toshkentga rus aktrisasi V. F. Komissarjevs-
kaya truppasining gastrollari uyushtirildi.
Turkistonda namoyish etilgan bunday tomoshalar o‘lka
mahalliy
san’atkorlari ijodiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. Ilg‘or ma’rifatparvarlar va
jadidlar yangicha g‘oyalarini targ‘ib etish
uchun dramatik teatrning ul-
kan imkoniyatlarini tushunib yetdilar.
Tatar va ozarbayjon truppalarining 1910–1912-yillarda
Turkistonda
bo‘lib o‘tgan gastrollari ham katta madaniy voqeaga aylandi. U. Gajibe-
kovning «Go‘ro‘g‘li», «Layli va Majnun» va «Arshin mol olon» musiqali
pyesalari o‘zbek jamoatchiligi orasida iliq kutib olindi. Bu o‘z navbatida
mahalliy teatr rivojlanishiga ham katta ta’sir ko‘rsatdi.
Turkistonga
yevropa va rus
teatrlarining
kirib kelishi
Kolizey teatri. Toshkent. XX asr boshi
http://eduportal.uz
146
!
!
!
O‘zingizni sinang!
V. F. Komissarjevskaya – … U. Gajibekov – ... 1870-yilda…
O‘zbek milliy teatrining shakllanishida jadidlar ning
o‘rni katta edi. Birinchi Prezident I.Karimov «Yuk-
sak ma’naviyat – yengilmas kuch» asarida: «Qa chon-
ki milliy madaniyatimizning uzviy qismi bo‘lgan teatr san’ati
xususida
so‘z borar ekan, buyuk ma’rifatparvar Mahmudxo‘ja Behbudiyning: «Te-
atr – bu ibratxonadir», deb aytgan fikrini eslash o‘rinlidir», – deb yozadi.
Turkistonda 1911-yil dastlabki yozma milliy sahna asarlari yaratildi.
Mahmudxo‘ja Behbudiyning «Padar kush», A. Samadovning «Mahramlar»,
Fitratning «Bir farangi bilan buxorolik bir mudarris-
ning qilgan munozara lari» nomli asarlari shular jum-
lasidandir. Ular ichida, ayniqsa, o‘zbek milliy teatri
durdonasiga aylangan Behbudiyning «Padarkush»
dramasi g‘oyatda muhim voqelik bo‘ldi.
Turkistonda birinchi o‘zbek milliy teatri
Samar-
Toshkent darvozalarining - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

26
?
?
surgun qilingan. Shu bilan Toshkent podsho hukumati ixtiyoriga o‘tib,
Turkiston o‘lkasining harbiy, siyosiy va ma’muriy markaziga aylantirildi.
Harbiy istilochilik yurishlari natijasida bosib olingan hududlarda
Tur kiston
viloyati tuzilib, unga harbiy qo‘shin qo‘mondoni, general-
mayor M. Chernyayev gubernator qilib tayinlandi. 1865-yil 6-avgustda
qabul qi lingan «Turkiston viloyatini boshqarish to‘g‘risidagi Muvaq-
qat Nizom»ga muvofiq viloyatda harbiylashtirilgan
boshqaruv tartiblari
o‘rnatildi. Viloyat bo‘limlarining harbiy asosda tashkil qilinishidan maq-
sad podsho hukumati ning kelgusidagi harbiy rejalari amalga oshirilishida
tayanch ma’muriy hudud vazifasini o‘tashi ko‘zda tutilgan edi.
Yakunlarni chiqaramiz!
►
12 ta darvoza, 80 ming aholi, 4 ta daha.
►
1864-yil 1-oktabr – Chernyayevning birinchi hujumi, Niyozbek qal’a-
sining egallanishi, 1865-yil Toshkentning egallanishi.
►
1865-yil Orenburg general-gubernatorligi tarkibida
Turkiston viloyati
tashkil qilin di. Unga M. Chernyayev harbiy gubernator etib tayinlandi.
Atamalar izohi
Ultimatum (lotincha – so‘nggi, oxirgi) – biror masala yuzasidan bir dav-
lat hukumatining boshqa davlat hukumatiga bayon qilgan,
hech qanday
e’tirozga o‘rin qoldirmaydigan qat’iy talabi.
Chor Rossiyasi (Царская Россия) – rus tilida podsho «царь» deyiladi.
Bu mahalliy aholi tilida «chor» deb talaffuz etilgan va shu bois o‘zbek
tilidagi adabiyotlarga shunday ko‘rinishda kirgan.
Savol va topshiriqlar
1.
«Eski shahar xaritasi» rasmiga qarab shahar tuzilishini tasvirlab bering.
2.
Rossiya imperiyasining Toshkentni egallashdan maqsadi nima edi?
LITSENZIYA TALABLARI VA SHARTLARI —

|
LITSENZIYA TALABLARI VA SHARTLARI —
|
bet | 474/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)LITSENZIYA TALABLARI VA SHARTLARI — faoliyatning litsenziyalanayotgan turini amalga oshirayotganda litsenziat tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan, qonun hujjatlarida belgilangan talablar va shartlarning majmui.
LITSENZIYA DA’VOGARI — litsenziyalovchi organga faoliyatning litsenziyalanadigan turini amalga oshirish uchun litsenziya berish to‘g‘risidagi ariza bilan murojaat etgan yuridik yoki jismoniy shaxs;
LITSENZIYA SHARTNOMASI — faoliyatning litsenziyalanadigan turini amalga oshirish uchun litsenziatning litsenziya olishi va undan foydalanishi borasidagi litsenziyalovchi organ bilan litsenziya da’vogari o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga solib turadigan va ular o‘rtasida tuziladigan shartnoma; 2) L.sh. xalqaro savdo bitimi bo‘lib, unga muvofiq kashfiyot egasi texnologiyaga bo‘lgan egalik huquqini xaridorga muayyan chegara va shartlarda foydalanish uchun beradi.
LITSENZIYALAR FOYDADA QATNASHISH - litsenziya predmetidan foydalanish evaziga olingan litsenziat foydasining bir qismini litsenziarga ajratish.
LITSENZIYALASH (lot.) — 1)maxsus ruxsat berish yo‘li bilan mamlakatga keltirilayotgan va chiqayotgan tovarlar ustidan davlat nazorati; 2) L. — litsenziya berish to‘g‘risidagi arizani topshirish va ko‘rib chiqish, litsenziyani qayta rasmiylashtirish, litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turish, tugatish va bekor qilish jarayoni bilan bog‘liq tadbirlar kompleksi; 2) L. — davlat mutasaddi organlari tomonidan tashqi iqtisodiy faoliyatga ruxsat berish orqali eksport yoki import qilinayotgan tovarlarni muayyan vaqt mobaynida ma’lum miqdorda eksport yoki import qilishga ruxsat berish.
LITSENZIYALOVCHI ORGANLAR — qonun hujjatlariga muvofiq litsenziyalashni amalga oshiruvchi maxsus vakolatli organlar.
LITSEVOY HISOBLAR — barcha pul kredit va banklarning o‘z mijozlari bilan hisobkitob munosabatlarini ifodalovchi sifatida chiqadigan bank hujjatlari.
LITSEVOY QIYMAT — uning old (o‘ng) tomonida ko‘rsatilgan qimmatbaho qog‘oz qiymati. Odatda qoplash paytida egasiga to‘lanadi va bozor bahosi indikatori hisoblanmaydi.
|
| |
Buxoro amirligi- - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

34
dan Buxoro hukm dori
vassal deb ham yuritiladi. Ros siya savdo garlariga
amirlikda erkin savdo qi lishiga sharoit yaratib berish va ularni himoya qi-
lishni o‘z zimmasiga oldi. Rossiyalik savdogarlarga sav do agentliklarini
ta’sis etishga ruxsat berildi, tovarlardan olinadigan boj umu miy qiymat-
ning 2,5
foizidan oshmasligi belgilanib, ular amirlik hududidan boshqa
davlatlarga erkin o‘tish huquqini oldi.
Mazkur shartnoma amirlikni tahqirlagan, huquqsizlikka va qashshoq-
likka mahkum etgan sharmandali shartnoma bo‘ldi. Amirning tobelik si-
yosatidan norozi bo‘lgan kuchlar o‘z harakatini boshladi. Xalq tomonidan
qo‘llab-quvvatlangan Amir Muzaffarning katta o‘g‘li Abdumalik to‘ra,
Jo‘rabek va Bo bobeklar bosh chiligidagi qo‘shin Samar qandni ozod qilish
uchun kurashlarini davom ettirdi. Ular amir Muzaffarning taxtdan tushi-
rilganligini va Abdumalik to‘ra amir etib tayinlanganini e’lon qildi. Xalq
qo‘shinlari avval Shahri sabzni, so‘ng Qarshi va Karmana shaharlarini o‘z
qo‘llariga olishdi. Turkiston general-gubernatori fon Kaufman tomonidan
bu harakatlarning oldini olish va bostirish uchun I. F. Abramov boshchi-
ligidagi qo‘shin yuborildi. Zamonaviy qurollar bilan ta’minlanmaganligi
sababli janglarda qo‘zg‘olonchilar egallab olgan hududlaridan birin-ketin
surib chiqarila boshlandi. Natijada Abdumalik to‘ra Xiva xonligi hudu-
diga, undan Afg‘onistonga o‘tib ketdi. Afg‘on amiri Sheralixon Angliya
bilan yaqinlashib kelayotgan urushda Rossiyaga tayanishini rejalashtir-
gani uchun unga yordam bermadi. Hech
qayerdan yordam ololmagan
Abdumalik to‘ra Peshovarga ketadi va u yerda 1909-yilda vafot etadi.
Shunday qilib, Rossiya imperiyasining O‘rta Osiyodagi istilochilik uru-
shining ikkinchi bosqichi Samarqandning egallanishi va Buxoro amir-
ligining Rossiya imperiyasi protektoratiga aylanishi bilan yakunlandi.
Buxoro bilan Rossiya imperiyasi 1873-yilda amir-
likka o‘z vakilini tayinlash
huquqini beruvchi yan-
gi shartnomani imzoladi. Bu vakilning roziligisiz
amirlik biror-bir ichki hamda tashqi siyo-
siy masalani hal qila olmaydigan bo‘ldi.
Shartnomaning 14-moddasida: «Rossiya
hukumatidan ijozat bo‘lmagan, kim bo‘-
lishidan qat’i nazar,
har xil kimsa larni
Buxoro hukumati qabul qilmaydi», – deb
ko‘rsatilgan. Shartnomaga muvofiq har
kuni ertalab qo‘shbegi
vakil dan kerakli
ko‘rsatmalarni olib amirga yetkazishi shart
Atamalar izohi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

144
40-§. TEATR VA mUSIQA SAN’ATI
Qadimiy san’at turlaridan eng sevimlisi hisob-
langan xalq teatrining Buxoro amirligi, Xiva va
Qo‘qon xonliklarida o‘ziga xos ko‘rinishlari mav-
jud edi. Jumladan, Buxoro amirligida masxaraboz, qo‘g‘irchoqboz, raq-
qos kabi san’at yo‘nalishlarining uyushmalari vujudga kelgan edi. Xo-
razm an’anaviy teatrida esa ikki turkum tomoshalar – kulgili va xatarli
o‘yin turlari yaxshi shakllandi.
Xalq teatri shakl jihatidan rang-barang va boy bo‘lib, ular xalq ora-
sidan chiqqan komik aktyorlar – qiziqchilar, qo‘g‘irchoqbozlar, masxa-
rabozlar va boshqalar o‘z mahoratlarini namoyish qilishgan. Ana shu
teatrlar va mas xarabozlarning tomoshalarida, asosan, xasis va ochko‘z
boylar, chalasavod mullalar, amalparast beklarning kirdikorlari fosh
etilgan. Ko‘proq bu tomoshalar dolzarb voqealar tasvirlangan satirik
ko‘rinishlardan iborat bo‘lgan. Garchi ularda yozma pyesalar bo‘lmasa-
da, xalq og‘zaki ijodi mahsuli sifatida yod olingan mavzular sahnalashti-
rilgan. Sahna asarlarini, odatda, san’atkorlarning o‘zlari ijod qilishgan.
XIX asrning ikkinchi yarmida bir nechta shaharlarda an’anaviy te-
atr uyush malari vujudga keldi. Eng mashhurlari Qo‘qonda Zokir eshon,
Bu xoroda To‘la masxara uyushmalari edi. Ayniqsa, qo‘g‘irchoq teatrlari
ommabop bo‘lib, ular mavzusi markazida Kachal Polvon obrazi turgan.
Qo’llanilgan mikrokontroller va elementlar bilan qisqacha tanishuv

|
Qo’llanilgan mikrokontroller va elementlar bilan qisqacha tanishuv
|
bet | 3/6 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 2,61 Mb. | | #131439 |
Bog'liq Ibrohimov Sh Individual loyha 2. Qo’llanilgan mikrokontroller va elementlar bilan qisqacha tanishuv
Bizni ishimizda qo’llanilgan MK bu ATmega 32 bo’lib u quyidagicha xarakteristikalarga egadir.
2-rasm. ATmega 32 MK ning umumiy ko’rinishi
3. ATmega328 mikrokontrolleri texnik ta’rifi va chiqish portlari
ATmega 32 MK ning imkoniyatlari:
- Kam quvvat is’temol qiluvchi 32 razryadli AVR mikrokontrolleri;
- Progressiv RICS arxitekturasi;
- 200 dan ortiq komanda va bu komandalarning aksariyati bitta taktoviy sikl davomida bajariladi;
- Manba talab qilmaydigan xotira;
- 32 Kbayt ichki sistema Flesh xotirasi (In-System Self-Programmable Flash);
- 1000 tsiklgacha yozish va o’chirishni tsikllarini qo’llaydi;
- Bir vaqtning o’zida ham yozish va ham o’qish funksiyasini mavjudligi (Read While Write);
- Ishlash quvvati 2,7 - 5,5 V;
- Ishlash chastotasi 0 - 16 MHz.
3-rasm. ATmega 32 ning chiqish oyoqchalari
- VCC (+) manba +5v…..3.3v gach manba;
- GND (–) manba;
- Reset- tizimni qayta yuklash PC6;
Kirish-chiqish pinlari mikroprotsessor tizimini “Proteus 8 Professional” muhitida qurish.
Qurilmaning strukturaviy sxemasi:
Quvvat
Lcd display
Kirish –chiqishni
hisoblovchi fotorezistorli qurilma
Atmega 32
Kriystal
Yer
Ushbu sxemani ishlash jarayoni shundan iboratki, unda ikkita fotorezistor bo’lib ularga dastlab nur tushib turgan bo’ladi, agarda ichkariga odam kirmoqchi yoki tashqariga chiqmoqchi bo’lsa u nurlarni kesib o’tadi. Qaysi nur birinchi bo’lib kesilsa, mikrokontrollerimiz o’sha tomondan harakat boshlanganligini aniqlaydi va nurlar to’liq kesilib o’z o’rniga qaytganidan so’ng harakat yo’nalishiga ko’ra kirish yoki chiqish qismiga bir sonini qo’shadi hamda displeyga xabar beriladi.
|
| |
Proteus muhitida loyihani yeg’ish

|
Proteus muhitida loyihani yeg’ish
|
bet | 4/6 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 2,61 Mb. | | #131439 |
Bog'liq Ibrohimov Sh Individual loyha4. Proteus muhitida loyihani yeg’ish
“Proteus 8 Professional” muhitiga kiramiz va undan quyidagi IS-IS tugmachasini bosish orqali yangi oynaga o’tamiz.
4-rasm. “Proteus 8 Professional” muhiti
5-rasm. IS-IS maydoni
Yangi oyna ochganimizdan so’ng 5-rasmda ko’rsatilganidek “P” tugmasini bosamiz va qurilmamiz uchun kerakli bo’lgan komponentalarni markalarini yozish orqali tanlab olamiz va maydonga o’rnatamiz.
Qurilmamiz uchun bizga ATMEGA32 MK, LM016L display, 2ta TORCH_LDR fotorezistor, 2 ta 10WATT1K resistor, MINRES10K resistor, 3313S-1-100E resistor, CRYSTAL, AUDIO10U kondensator, 2 ta POLYPRO22P kondensator, 4 ta POWER va GROUND elementlari kerak bo’ladi.
6-rasm. Qurilmani proteus 8 muhitida yig’ilgan sxemasi
Sxema tayyor bo’lgandan so’ng uni ishga tushirish uchun “Atmel Studio 7” muhitida yozilgan programmaning *.hex formatidan foydalanamiz. Buning uchun ATMEGA32 mikroprotsessorining ustiga sichqonchaning chap tugmasini ikki marta bosamiz va ekranda quidagi panel hosil bo’ladi:
7-rasm. Edit Component paneli
. Undan “Program File” bo’limini tanlab Atmel Studio 7 da yozilgan programmaning *.hex formatini turgan o’rnini ko’rsatamiz.
Qurilmani ishga tushirishdan oldin, Atmel studio 7 muhitida qanday qilib kod yozilishi to’g’risida biroz ma’lumot beraman.
Quyida Atmel Studio 7 muhitining ishga tushirgadagi holati va undan qanday qilib yangi proyekt ochish ko’rsatilgan:
8-rasm. Atmel Studio 7 ni ishga tushirgandagi holat
9-rasm. Dasturlash tilini tanlash
Yangi proyekt ochish paytida 9-rasmdagidek panel hosil bo’ladi, biz undan C++ muhiti tanlanaymiz va proyektimizni o’zimiz hohlagandek nomlaymiz.
Keyingi navbatda esa biz qaysi qurilma uchun dastur yozayotgan bo’lsak o’sha qurilmani tanlab, ok tugmasi bosamiz. Bu yerda ATMEGA32 qurilmasi tanlangan:
10-rasm. Dastur yozish uchun kerakli qurilmani tanlash
11-rasm. Dastur yozish uchun tanlangan maydon
11-rasmda ko’rinib turganidek biz dastur yozish uchun maydonni tanladik, keying navbatta dasturimizni yozamiz va uni ishga tushiramiz:
12-rasm. Dasturni ishga tushirish
Buning uchun 12-rasmdagidek build menusidan compile qatorini bosamiz va ekranda quidagidek manzara hosil bo’ladi:
13-rasm. Dastur muvaffaqqiyatli ishga tushdi
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi...

|
Zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
bet | 6/6 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 2,61 Mb. | | #131439 |
Bog'liq Ibrohimov Sh Individual loyhaFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimov I.A. “Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yanada joriy etish va rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risidagi” 21 mart 2012 yilda qabul qilingan qarori.”O’zbekiston”. 2010.-80 b.
2. X.Yu.Abasxanova, J.B.Baltaev “Raqamli texnika va mikroprosessorlar” uslubiy qo‘llanma T. Aloqachi, 2014- 70 b.
3. U.B.Amirsaidov, X.Yu.Abasxanova “Mikroprosessorlar”. Oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent. 2015. 300 b.
4. J.Yunusov, X.Yu.Abasxanova “Raqamli qurilmalar va mikroprotsessor tizimlari”. O‘quv qo‘llanma. Toshkent. 2010. 256 b.
5. Герберт Шилдт. Программирование на С и C++ для Windows 95. К., 1996 г.
6. Б.Э. Смит, М.Т. Джонсон. Архитектура и программирование микропроцессоpa INTEL 80386. М., 1992.
7. Э.Страус. Микропроцессор 80286. М., 1992.
8. www.arduino.ru
9. www.sxema.net
10. www.radiokot.ru
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalar universiteti
|
i. +: Mikroprotsessor - 1. Aktiv rejimda bipolyar tranzistorning emitteri xizmat qiladi

53
987. Deshifrator qanday vazifa bajaradi?
i. +: 2 likdan 10 likga o‘tkazadi
988. Operativ xotira qaysi turga kiradi?
i. +: Energiyaga bog‘liq.
989. Qaysi qurilma 10lik sanoqsistemasidagi sonni 2 liksanoq sistemasiga -: o‘tkazadi?
i. +:shifrator
990. Birinchi IMS (Integral Microsxema) lar qachon yaratilgan?
i. +: 1958 yil
991. Qaysi javobda ikki pog‘onali trigger ko‘rsatilgan
i. +: T- trigger
992. Registorning razryadi nimaga bog‘liq?
i. +: Triggerlar soniga bog‘liq
993. Ikkilik xisoblagichning xisoblash moduli qanday xisoblanadi?
i. +: 2 ning n darajasi bo‘yicha. M=2
n
.
994. 100 tadan ko‘p va 10000 tadan kam bo‘lgan elementlarga yega IMSlar qaysi darajaga mansub.
i. +: Katta IMSlar
995. D trigger nima deb ataladi?
i. +: Kechikish triggeri
996. Triggerlarga xos xususiyatlarni belgilang.
i. +: Yozish,saqlash
va uzatish
997. Asinxron RS triggeri quyidagilarni qaysi birida “axborotni saqlash
998. rejimi” xisoblanadi.
i. +: S=0 va R=0
999. Siljitish registorida ma’lumotlar qanday qabul qilinadi?
i. +: Ketma ket
1000. Ideal e.yu.k. manbasining voltamper U(I) tavsifi ko‘rinish
i. +: Abssissa o‘qiga
parallel
1001. Ideal tok manbasining voltamper U(I) tavsifi ko‘rinish
i. +: Ordinata o‘qiga parallel
1002. Real e.yu.k. manbasining voltamper U(I) tavsifi ko‘rinish
i. +: Abssissa o‘qiga nisbatan qiya
1003. Real tok manbasining voltamper U(I) xarakteristikasini ko‘rinish
i. +: Ordinatalar o‘qiga nisbatan qiya
1004. Kuchlanishni aktiv tashkil etuvchis
i. +: Tok
fazasi bilan mos tushadi
1005. Aktiv R qarshilikda:
i. +: Kuchlanish va tok fazalari mos tushadi
1006. L induktiv elementida:
i. +: Kuchlanish fazasi tok fazasiga
nisbatan
2
ilgarilaydi
1007. S sig‘im elementida:
i. +: Tok fazasi kuchlanish fazasiga nisbatan
2
ilgarilaydi
1008. Qaysi tushuncha sinusoidal kattaliklarga tegishli ema
i. +: Energiya manbasining ichki qarshiligi
1009.
)
sin(
I
i
m
1. Aktiv rejimda bipolyar tranzistorning emitteri xizmat qiladi - bet 20

54
i. +: Yuqorida sanab o‘tilgan barcha soxalarda
1015. Transformatorning ishlash prinsip
i. +: Elektromagnit induksiyasi
qonuniga asoslangan
1016. Kondensator elementida xosil bo‘luvchi asosiy energiya formasini ko‘rsating:
i. +: Elektr maydoni energiyasi
1017. Induktiv g‘altak elementida xosil bo‘luvchi asosiy energiya formasini ko‘rsating:
i. +: Magnit maydoni energiyasi
1018. Past chastotali filtr uchun A(f) kuchsizlanish tavsifini ko‘rsating:
i. +:
1019. Yuqori chastotali filtr uchun A(f) kuchsizlanish tavsifini ko‘rsating:
i. +:
1020. Oraliq filtr uchun A(f) kuchsizlanish tavsifini ko‘rsating:
i. +:
1021. To‘suvuchi filtr uchun A(f) kuchsizlanish tavsifini ko‘rsating:
i. +:
1022. Filtrlarning tartibi n qancha katta bo‘lsa:
i. +: O‘tish oralig‘ida A(f) kuchsizlanish xarakteristikasi
tikligi kattaroq
1023. O‘tkazish oralig‘ida filtrning kuchsizlanishi ΔA(f) quyidagidan katta ema
i. +: 3dB
1024. Nochiziqli elektr zanjirlarda teskari bog‘lanishning quyidagi ko‘rinishi qo‘llanad
i. +: Yuqorida keltirilganlarning xammasi
1025. O‘zgarmas tok ketma-ket ulangan RLC zanjirida to‘g‘ri javobni ko‘rsating:
i. +: I=O
1026. Elektr zanjiri sxemasida ulash va ulanish
deb quyidagiga aytilad
i. +: O‘tish
jarayonlariga;
1027. Zanjirning bir barqaror xolatdan ikkinchi barqaror xolatga o‘tish deb quyidagiga aytilad
i. +: O‘tish jarayonlariga;
1028. Kommutatsiyadan keyingi dastlabki ondagi sxemaning toki va kuchlanishlari qiymatlari quyidagicha
atalad
i. +: Boshlang‘ich shartlarga;
1029. Kommutatsiyadan keyingi dastlabki onda induktivlikdagi tok va sig‘imdagi
kuchlanishlar quyidagicha
atalad
i. +: Mustaqil boshlag‘ich shartlarga;
1030. Ketma-ket tebranish konturining rezonans paytidagi to‘la qarshilig
i. +: R
1031. Ketma-ket tebranish konturida rezonans paytida tokning qiymat
i. +:
R
V
1032. Ketma-ket tebranish konturining asilligi Q=10, V=10 bo‘lsa, sig‘imdagi kuchlanish:
i. +: 100V
1033. Ketma-ket tebranish konturining kirishidagi kuchlanish 1V, asilligi 100 bo‘lsa induktivlikdagi
rezonans paytidagi kuchlanishni ko‘rsating:
i. +: 100V
1034. Parallel tebranish konturining to‘la qarshiligi qiymati rezonans paytida:
i. +:
Eng katta
55
1035. Ketma-ket tebranish konturining o‘tkazish oralig‘i qiymat
i. +:
Q
f
0
1036. Uzgarmastok va kuchlanishini ulchaydigan asboblar sistemasini toping?
i. +: Elektrodinamik
1037. Kuvvat koeffitsiyentini oshirish uchun nima kilish kerak?
i. +: nagruzkani
ortirish emas
1038. Liniya kuchlanishi 380 V uch fazali tarmokning faza kuchlanishi necha volt buladi?
i. +: 220
1039. Xalk xujaligida ishlatiladigan uzgaruvchan tokning chastotasi necha gersga teng?
i. +: 50 gs
1040. Elektr tarmogiga kanday nagruzka ulanganda foydali ish bajariladi?
i. +: Aktiv
1041. Transformatorning pulatidagi isrofga kaysi isroflar kiradi?
i. +: pulatidagi isrof
1042. Reaktiv karshiligi bulgan uzgaruvchan tok zanjirida urtacha kuvvat nimaga teng.
i. +: R=0
1043. Toklar rezansi sodir bulishi uchun kanday shart bajarilishi kerak.
i. +:
1. Aktiv rejimda bipolyar tranzistorning emitteri xizmat qiladi - bet 13

33
612. Kuchaytirish xususiyatiga ega bo’lgan qurilmalarda bipolyar tranzistorning qaysi ulanish sxemasida
1
,
1
I
U
K
K
?
+ umumiy emitter
613. Maydon tranzistori asosidagi kuchaytirgichda qaysi element siljitish kuchlanish xosil qiladi va ishchi
nuqtani stabillashtiradi?
+ Kuchaytirgichning istok zanjiridagi qarshilik
614. Bipolyar tranzistorni
qanday usulda ulanganda, u eng kichik kirish qarshiligiga ega bo’ladi?
+ Tranzistorning umumiy emitter
ulanishida
615. Tranzistorlar qanday ulanish sxemasi
1
к
,
1
к
U
I
?
+ UE ulanish sxemasida
616. p-n-p turli bipolyar tranzistorlarda kollektor tokiri qanday zaryad tashuvchilar xosil qiladi?
+ Kavaklar
617. n-p-n tipli bipolyar tranzistorlarda kollektor tokini qanday zaryad tashuvchilar xosil qiladi
+ Elektronlar
618. Bipolyar tranzistorning chiqish xarakteristikasi deganda nima tushuniladi?
+ Kirish toki o’zgarmagan xolda chiqish tokini chiqish kuchlanishiga bo’lgan bog’liqligi
619. Maydon tranzistori chiqish xarakteristikasi deganda nima tushuniladi?
+ Zatvor-istok kuchlanishi o’zgarmagan xolda zatvor tokini stok-istok kuchlanishiga
bo’lgan bog’liqligi
620. Maydon tranzistorning stok-zatvor xarakteristikasi deganda nima tushuniladi?
+ Stok-istok kuchlanishi o’zgarmagan xolda stok tokini zatvor-istok kuchlanishiga bo’lgan
bog’liqligi
621. Mavjud bo’lgan tranzistorlarni qanday ulanish sxemalarida kirish qarshiligi
eng katta qiymatga ega
bo’ladi?
+ Maydon tranzistori umumiy stok sxemasi bo’yicha
622. Umumiy istok sxemasi bo’yicha ulangan maydoniy tranzistorni yopish uchun nima qilish kerak?
+ Zatvor – istok kuchlanishini teskari yo’nalish bo’yicha oshirish kerak
623. Quyida keltirilgan bog’liqliklardan qaysi biri bipolyar tranzistorni umumiy baza sxemasi uchun kirish
xarakteristikasi bo’ladi?
+ Kollektor-baza kuchlanishi o’zgarmagan xolda emitter
tokining emitter-baza
kuchlanishiga bo’lgan bog’liqligi
624. Maydon tranzistori umumiy stok sxemasi ulanganda qanday kirish va chiqish qarshiliklarga ega?
+ kirish qarshiligi katta chiqish qarshiligi kichik
625. MDYa – tranzsitorining kirish qarshiligi nima uchun katta?
+ Kanal zatvoridan izolyasiyalanganligi uchun
626. Maydon tranzi-storning qaysi ulanish sxemasida kuchaytirgich kaskadi quvvatni maksimal
kuchaytirishni ta’minlaydi?
+ Umumiy istok ulanishida bilan
627. Bipolyar tranzistorni qanday usulda ulanganda, u eng katta kirish qarshiligiga ega bo’ladi?
+ Tranzistorning umumiy kollektor ulanishida
628. Nima uchun UK sxemadagi kuchaytirgichni emitter takrorlagich deb ataladi?
+ Chiqish sig-nalining qiymati kirish signaliga yaqinroq, faza bo’yicha chiqish sig-nali kirish
signalini takrorlanadi
629. Qanday kuchaytirgichlarda kirish qarshiligi katta chiqish qarshiligi kichik?
+ Tok kuchaytirgichlarida
630. Nima uchun MDYa tranzistorlarda kanal zatvordan izolyasiyalanadi?
+ MDYa tran-zistorini kirish
qarshiligini oshirish uchun
631. Keltirilgan tengliklardan qaysi biri sinusoidal o‘zgaruvchan tok uchun noto‘g‘ri yozilgan:
+
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 11/11 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,76 Mb. | | #241696 |
Bog'liq YusufovaFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi
SH.Mirziyoyev O'zbekiston Respublikasi Prezidenti “Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi” asari.
Optik aloqa asoslari: darslik / G. X. Mirazimova, f. f. n. , dotsent R. I Isaev bosh muharrir. - TATU, 2006. - 118 bet.
Isaev R. I. , Atametov R. K. , Rajapova R. N Telekommunikatsiya uzatish tizimlari. – “Fan va texnologiya”, 2011. – 520 bet.
Скляров О. К. Волоконно - оптические сети и системы связи: Учебное пособие. 2е изд. , стер. — СПб. : Издательство «Лань», 2010. — 272 с.
Фриман Р. Волоконно–оптические системы связи: Перевод с английского под ред. Н. Н. Слепова. –М. : Техносфера, 2003.
Волоконно-оптическая техника: Современное состояние и перспективы. - 2-е изд. , перераб. и доп. / Сб. статей под ред. Дмитриева С. А. и Слепова Н. Н. - М. : ООО "Волоконно-оптическая техника", 2005.
Иванов А. Б. Волоконная оптика: компоненты, системы передачи, измерения. - М. : Компания САЙРУС СИСТЕМС, 1999.
Дмитриев А. Л. Оптические системы передачи информации / Учебное пособие. – СПб: СПбГУИТМО, 2007. -96 с.
Игнатов А. Н. Оптоэлектронные приборы и устройства: Учебное пособие. – М: Эко-Трендз. 2006.
Aiden K. Kompyuter uskunasi : undan tarjima. - Sankt-Peterburg . : BHV - Sankt-Peterburg, 200 6. - 544 b.
Kitaygorodskiy A. I. Barcha uchun fizika: fotonlar va yadrolar. - M . : Nauka, 200 2 - 208 p.
Landsberg G. S Optika. - M . : Nauka, 200. 6 . - 928 s.
Landsberg G. S. Fizikaning boshlang'ich darsligi. - M . : Nauka, 200 6. - T. 3. -
Matveev A. N. Optika. - M . : Oliy maktab, 200 5. - 351 b.
Myakishev GY, Buhovtsi B. B . Fizika - M. : Ta'lim, 2001 yil . - 254 b.
Sivuxin V. A. Umumiy fizika kursi . Optika. - M. : Ilmiy, 200 0. - 752 s.
. А. Тешабоев, С. Зайнобиддинов, Ш. Эрматов. Қаттиқ жисм
физикаси. Тошкент, Молия, 2001 йил. 131-187 b.
7. И. М. Лифшиц. , М. И. Каганов. Некоторые вопросы электронов
теории металлов. УФН. 1967г. Т. 18. вып. 3. С. 411-461 b.
8. А. Абрикосов. Основы теории металлов. М. : Наука. 1978 y. 520
9. Jumaboyev A Yorug`likning qutublanishi va lazerlar. Samarqand
10. В. Ф. Гантемахер. , И. Б. Левинсон. Рассеяние носителей тока в
металлах и полупроводниках. М. :. Наука. 1984г. 280 b.
11. A. A. SHishlovskiy. «Prikladnaya fizicheskaya optika» Moskva
|
| |
Kurs ishining dolzarbligi

|
Kurs ishining dolzarbligi
|
bet | 2/11 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,76 Mb. | | #241696 |
Bog'liq YusufovaKurs ishining dolzarbligi: refraksiya, tabiatdagi optik hodisalar misli ko’rilmas tasodiflaga to’la. Bu hodisalarni har birini ko’rib chiqib optikaga faniga insonni qanchalik ehtiyoji borligini sezishmiz mumkin. Berilgan kurs ishni yanada chuqurroq o’rganish va izlanishni davom ettirsak, ushbu hodisalarni fanga tadbiq qilishimiz mumkin. Optikadagi refraksiya hodisasini ko’radigan bo’lsak, atmosfera tarkibidagi turli elementlarning turlicha nur sindirishi tufayli atmosfera tarkibini o’rganish mumkin. Osmonni zangori bo’lib ko’rinishi nurlarni molekulyar sochilishi. Bugungi kunda fizika qonunlarini, aniqrog'i uning optika bo'limini biladigan har bir kishi bu sirli hodisalarni tushuntirib bera oladi.
Kurs ishining maqsadi: talabalar tomonidan refraksiya hamda tabiatdagi optik hodisalarni va asosiy qonunlarini o'zlashtirish mavzu uchun asosiy tushunchalarini yoritish va o'rganish
Mazkur kurs ishi o'z maqsadiga ko'ra talabalarda turli maqsadlarda qo'llaniluvhi qurilmalar va optik sistemalarni ishlab chiqishda va boshqa fanlarni o'rganishda olingan bilim va ko'nikmalardan foydalanish uchun zamonaviy optikaning nazariy va fizik asoslari tushunchalarini shakllantirishdan iborat.
Kurs ishining vazifalari:
- mavzuga oid ilmiy-metodik, pedagogik-psixologik adabiyotlar, me’yoriy hujjatlarni o‘rganish, darslik, dasturlarni tahlil qilish va xulosalarni umumlashtirish;
- fizika ta’limi jarayonida interfaol texnologiyalarni tanlash va foydalanish tamoyillari, vositalarini, tashkiliy va metodik shart-sharoitlarini aniqlash va ilmiy jihatdan asoslash;
- talabalar tomonidan refraksiya hamda tabiatdagi optik hodisalarni va asosiy qonunlarini o'zlashtirish mavzu uchun asosiy tushunchalarini yoritish va o'rganish.
Kurs ishining predmeti: Mavzuga oid ilmiy va metodik ma’lumotlarni o’rganish va tahlil qilish, “Refraksiya hodisasi. Tabiatdagi optik hodisalar” mavzusini o’rganish davomida bilim va ko’nikmani oshirish.
Kurs ishining tuzilmasi: Ushbu “Refraksiya hodisasi. Tabiatdagi optik hodisalar” mavzusidagi kurs ishi Kirish qismi, 2 bob, 4 ta bo’lim, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat.
|
| |
Rekombinatsiya –bu…… - 1. Aktiv rejimda bipolyar tranzistorning emitteri xizmat qiladi

36
680.
Stabistorning ishchi rejimini belgilang(ko‘rsating).
+ to‘g‘ri siljitilgan
681.
Sxemalarda varikap ... ishlatiladi.
+ elektr
kondensator sifatida
682.
Sxemalarda stabistor ... ishlatiladi.
+ kuchlanishni stabilizatsiya-lash
uchun
683.
Sxemalarda yarimo‘tkazgichli diod ... ishlatiladi.
+ o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmasga aylantirish uchun
684.
Sxemalarda bipolyar tranzistor... ishlatiladi.
+signallarni quvvatini
kuchaytirish uchun
685.
Sxemalarda MDYa- tranzistor... ishlatiladi.
+ kuchlanish kuchaytirgichi sifatida
686.
Termorezistor
+ termoelektrik asbob
687.
Emitter zaryad tashuvchilarini ... xizmat qiladi.
+ injeksiyalash uchun
688.
Yarimo‘tkazgich – bu kristall qattiq jism, uning elektr o‘tkazuvchanligi
+ absolyut nol temperaturada nolga teng va temperatura ortishi bilan ortadi
689.
O‘zgaruvchan elektr kondensator sifatida qo‘llaniladigan diod turi?
+ varikap
690.
Qaysi tranzistor tuzilmasida dielektrik qatlam qo‘llaniladi?
+ MDYa tranzistorda
691.
Qaysi tranzistorda kanali boyitilgan va kambag‘allashgan rejim amalga oshadi?
+ kanali qurilgan MDYa maydoniy tranzistor
692.
Qaysi tranzistorda kanali boyitilgan rejim amalga oshadi?
+ kanali induksiyalangan MDYa maydoniy tranzistor
693.
Qanday bipolyar tranzistor eng tezkor ishlaydi?
+ baza kengligi kichik, unda n- turli kiritmalar notekis
taqsimlangan
Kuya Atlas- - Fizika texnika fakulteti

|
Fizika texnika fakulteti
|
bet | 8/11 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,76 Mb. | | #241696 |
Bog'liq YusufovaKuya Atlas- Janubiy Osiyodagi tropik o'rmonlarda ulkan mol atlas mavjud. Bu hasharot qanotlarning sirt maydoni (400 santimetr) bo'yicha chempion. Hindistonda bu mol ipak ishlab chiqarish uchun yaratilgan. Gigant hasharot junga o'xshash jigarrang ipak ishlab chiqaradi.
Gulning katta kattaligi tufayli atlas tovlanar, havoda sekin va noqulay harakat qilar edi. Ammo qanotlarining noyob rangi ularning tabiiy yashash muhitida niqob qo'yishga yordam beradi. Atlas tufayli u daraxtlar bilan birlashadi.
Oyning illusi - ufqda joylashgan oy katta bo'lganligi ko'rinib turibdi
To'liq oy ufqda past bo'lganda, u osmonda bo'lgan vaqtdan ko'ra katta hajmga ega. Bu hodisa jiddiy ravishda minglab qiziquvchan aqlga to'g'ri kelishi uchun ba'zi bir oqilona tushuntirishlarni topishga harakat qiladi. Lekin aslida bu umumiy illuzasyondur.
2.1.2-rasm Oyning illusi
Ushbu ta’sirning tasavvurini tasdiqlashning eng oddiy usuli, uzaytirilgan qo'lda kichik dumaloq ob'ektni (masalan, tanga) ushlab turishdir. Ushbu buyumning o'lchamini "ulkan" Oy bilan ufqda va osmonda "kichik" Oy bilan taqqoslash sizni ajablantiradi, chunki uning nisbiy kattaligi o'zgarishlarga uchramaydi. Bundan tashqari, siz qog'ozning bir qismini quvur shaklida silkitib, faqat atrofida hech qanday moslamasiz holda yaratilgan teshikka qarang. Shunga qaramay, illuziya yo'qoladi.
Bu qiziq: Oy olamini tushuntirib beradigan ko'plab olimlar "nisbiy o'lchov" nazariyasiga ishora qiladilar. Insonga ko'rinadigan ob'ekt o'lchamining ingl. Algılaması bir vaqtning o'zida kuzatilgan boshqa narsalarning o'lchamlari bilan aniqlanadi. Oyning gorizontdan pastroq bo'lsa, boshqa narsalar (masjidlar, daraxtlar va boshqalar) odamning fikr maydoniga kiradi. Ularning fonida bizning tungi yorug'lik haqiqatdan ancha katta ko'rinadi. Bulut soyalari bulutlarning soyalari kichik orollarga o'xshaydi
Ajoyib bir balandlikda quyoshli kunlarda sayyoramiz yuzasida bulutlar tushgan soyalarni tomosha qilish juda qiziq. Ular okeanning doimiy ravishda harakatlanadigan kichik orollarini eslatadi. Afsuski, er sharhlovchilari ushbu rasmning ajoyibligini qadrlashmaydi.
|
| |
Jаmiyatning ijtimоiy hаyoti - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 36/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAJаmiyatning ijtimоiy hаyoti.
1. Jаmiyatning ijtimоiy hаyoti tushunchаsi. Ijtimоiy birliklаr. Ijtimоiy munоsаbаtlаr. Jаmiyatning ijtimоiy tаrkibi.
2. Jаmiyatning etnik tаrkibi. Urug’. Qаbilа. Elаt. Millаt.
3. Milliy vа millаtlаrаrо munоsаbаtlаr. Milliy хаmjihаtlik vа millаtlаrаrо hаmkоrlik – bаrqаrоrlik vа tаrаqqiyot оmili.
4. Jаmiyatning sinfiy tаrkibi. Sinflаr, ijtimоiy tаbаqаlаr, qаtlаmlаr. Strаtаlаr. O’rtа mulkdоrlаr sinfi.
5. Jаmiyatning dеmоgrаfik tаrkibi. Ijtimоiy himоya siyosаti vа uning jаmiyatimiz hаyotidаgi o’rni.
Jаmiyatning siyosiy hаyoti
1. Jаmiyatning siyosiy hаyoti tushunchаsi. Siyosаt. Siyosiy tizim. Siyosiy оng. Siyosiy munоsаbаtlаr. Siyosiy muаssаsа vа tаshkilоtlаr.
2. Jаmiyatning siyosiy tizimi. Dаvlаt. Siyosiy pаrtiyalаr. Ijtimоiy hаrаkаtlаr. Jаmоаt tаshkilоtlаri.
3. Dаvlаtning kеlib chiqishi vа mоhiyati. Dаvlаtning vаzifаlаri. Dаvlаtning shаkl vа ko’rinishlаri.
4. Dеmоkrаtik huquqiy dаvlаt. O’zbеkistоndа bаrpо etilаyotgаn huquqiy dеmоkrаtik dаvlаt.
Jаmiyatning mа’nаviy hаyoti.
1. Jаmiyatning mа’nаviy hаyoti. Mа’nаviy ehtiyoj. Mа’nаviy fаоliyat. Mа’nаviy munоsаbаt. Mа’nаviy o’zlаshtirish.
2. Mа’nаviyat, uning jаmiyatdаgi o’rni Prеzidеnt I.Kаrimоvning «YUksаk mа’nаviyat – еngilmаs kuch» аsаridа mа’nаviyat muаmmоsi.
3. Ijtimоiy оng jаmiyat mа’nаviy hаyotining аsоsi. Ijtimоiy оng strukturаsi. Ijtimоiy оng shаkllаri.
4. Mа’nаviyat vа milliy o’zlikni аnglаsh. Milliy g’оya-milliy o’zlikni аnglаsh ifоdаsi. Milliy g’оyaning jаmiyatdаgi o’rni.
Fаn.
1. Fаn – ijtimоiy оngning mахsus shаkli sifаtidа. Fаn insоn mа’nаviy fаоliyatining o’zigа хоs ko’rinishi. Fаn – ijtimоiy institut sifаtidа.
2. Fаn tаriхi. Fаnning shаkllаnishi vа tаrаqqiyot bоsqichlаri. Klаssik fаn. Nоklаssik fаn. Pоstnоklаssik fаn.
3. Fаnlаr klаssifikацiyasi. Tаbiiy, ijtimоiy-gumаnitаr vа tехnik fаnlаr. Fundаmеntаl vа аmаliy fаnlаr.
4. Fаn vа jаmiyat. O’zbеkistоndа fаn tаrаqqiyoti istiqbоllаri.
|
| |
Ijtimоiy bilish. Jаmiyatni ilmiy bilish vа bоshqаrish

|
Ijtimоiy bilish. Jаmiyatni ilmiy bilish vа bоshqаrish
|
bet | 34/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAIjtimоiy bilish. Jаmiyatni ilmiy bilish vа bоshqаrish.
Bilish. Ilmiy bilish. Ijtimоiy bilish, uning mоhiyati vа uning o’zigа хоs jihаtlаri. Ijtimоiy bilish tаrkibi. Ijtimоiy bilish sub’еkti vа оb’еkti. Ijtimоiy хаqiqаtgа erishish – ijtimоiy bilishning mаqsаdi. Jаmiyatni ilmiy bilish. Ijtimоiy bilish vа uning dаrаjаlаri. Empirik vа nаzаriy bilish. Jаmiyatni empirik bilish. Empirik bilish mеtоdlаri. Kuzаtish. Ijtimоiy ekspеrimеnt. Stаtistik usul. Mаnbаlаr, hujjаtlаr bilаn ishlаsh.
Nаzаriy bilish vа uning mеtоdlаri. Tаriхiylik vа mаntiqiylik. Mоdеllаshtirish. Tаriхiy аnаlоgiya. Ijtimоiy bаshоrаt.
Ijtimоiy bilish to’g’risidаgi nаzаriyalаr. Nаturаlizm. Gumаnitаrizm.
Ijtiоmiy bilishni jаmiyatni аnglаsh, bоshqаriщ vа kеlаjаk istiqbоllаrini аniqlаshdаgi o’rni.
SЕMINАR MАSHG’ULОTLАRINING MАVZULАRI, MАZMUNI
Ijtimоiy fаlsаfа fаnining bаhs mаvzusi vа vаzifаlаri.
1. Ijtimоiy fаlsаfа vа fаlsаfа, ulаr o’rtаsidаgi umumiylik vа o’zigа хоslik.
2. Ijtimоiy fаlsаfаning bаhs mаvzusi, аsоsiy muаmmоlаri
3. Ijtimоiy fаlsаfаning ijtimоiy gumаnitаr bilаn munоsаbаti.
4. Ijtimоiy fаlsаfаning jаmiyatdаgi o’rni, аsоsiy funkцiyalаri.
Ijtimоiy fаlsаfа tаriхi
Ijtimоiy fаlsаfа fаnining shаkllаnishi vа tаrаqqiyot bоsqichlаri.
Qаdimgi SHаrq mаmlаkаtlаridа shаkllаngаn ilk ijtimоiy-fаlsаfiy qаrаshlаr. Хindistоn. Хitоy. Mаrkаziy Оsiyo.
Mаrkаziy Оsiyo mutаfаkkirlаri Аbu Nаsr Fаrоbiy, Аbu Rаyhоn Bеruniy, Аbu Аli Ibn Sinоning jаmiyat vа insоn to’g’risidаgi qаrаshlаri.
Qаdimgi YUnоnistоn оlimlаrining ijtimоiy-fаlsаfiy qаrаshlаri: Plаtоn, Suqrоt, Аrаstu.
VII- ХVIII аsrlаr G’аrbiy Еvrоpаdа shаkllаngаn mа’rifаtpаrvаrlik g’оyalаri.Tоmаs Gоbbs, SHаrl Lui Mоntеskе, Jаn Jаk Russо.
YAngi dаvr G’аrbiy Еvrоpа shаkllаngаn ijtimоiy fаlsаfiy qаrаshlаr. Mа’rifаtpаrvаrlik g’оyalаri. Tоmаs Gоbbs. SHаrl Lun Mоntеskе. Jаn Jаk Russо
Ijtimоiy fаlsаfаning fаn sifаtidа shаkllаnishi. Gеgеl. K.Mаrks. оgnоst Kоnt. Gеrbеrt Spеnsеr. Emil Dyurkgеym.
XX аsr: ijtimоiy fаlsаfа tаrаqqiyot.
Mustаqillik ijtimоiy-fаlsаfiy g’оyalаr. Prеzidеnt Islоm Kаrimоv аsаrlаridа ijtimоiy fаlsаfа mаsаlаlаri.
|
| |
Fаn dаsturlаrining infоrmаtsiоn-uslubiy tа’minоti

|
Fаn dаsturlаrining infоrmаtsiоn-uslubiy tа’minоti
|
bet | 39/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAFаn dаsturlаrining infоrmаtsiоn-uslubiy tа’minоti.
“Ijtimоiy fаlsаfа” kursi mаvzulаri bo’yichа innоvацiоn vа zаmоnаviy pеdаgоgik vа ахbоrаt-kоmmunikацiya tехnоlоgiyalаrini qo’llаsh imkоniyatini bеrаdigаn slаydlаr, mаntiqiy sхеmаlаr, elеktrоn -didаktik mаtеriаllаr, mеhnаt tа’lim rеsurslаridаn fоydаlаnish nаzаrdа tutilаdi.
Foydalaniladigan asosiy dаrsliklar vа o’quv qo’llаnmаlаr ro’yхаti.
Asosiy dаrsliklar vа o’quv qo’llаnmаlаr.
Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси – Т., «Ўзбекистон», 2008 йил
Каримов И.А. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида. – Т., Ўзбекистон 2011 йил.
Каримов И.А. Баркамол авлод - Ўзбекистон тараққиётининг пойдевори. – Т., «Ўзбекистон» 1997 йил.
Каримов И.А. «Тарихий хотирасиз келажак йўқ» - Т., «Ўзбекистон» 1998 йил.
Kаrimоv I.А. Bizning bоsh mаqsаdimiz – jаmiyatni dеmоkrаtlаshtirish vа yangilаsh, mаmlаkаtni mоdеrnizацiya vа islоh qilishdir. – T., «O’zbеkistоn» 2005 yil.
Каримов И.А. Юксак маънавият енгилмас куч. – Т., «Маънавият» 2008 йил.
Каримов И.А “Мамлакатимизда демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепцияси” Т., “Ўзбекистон”, 2010 й.
Туленов Ж. Жамият фалсафаси. Олтинчи бўлим – Т., 2001 йил.
Крапивенский С.Э. Социальная философия. Москва “Владос” 1998.
Барулин В.С. Социальная философия. Москва”ФАИР-ПРЕСС”,1999
Choriyev А. Inson falsafasi. – T., 2006 yil.
Каримов И, Валиева С, Туленова К. Ижтимоий фалсафа (услубий қўлланма).- Т., 2008 йил.
Туленов Ж. Диалектика назарияси. Т., «Ўзбекистон» 2001 й.
Хоразм Маъмун академияси ва унинг дунё илм-фани тараққиётидаги ўрни. – Т., 2007 йил.
О.Г.Данилян, В.М.Тараненко Философия –Москва “Эксмо” 2005 F.
Сулаймонова, Ғарб ва Шарқ – Т., 2000 йил.
Туленова К. Предвидение и реалъност.- Т., “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” илмий нашр., 1998 йил.
Билиш фалсафаси. – Т., «Университет» нашр., 2005 йил.
Фалсафа асослари. – Т., «Ўзбекистон» НМИУ, 2005 й.
Жахон фалсафаси тарихидан лавхалар. I қисм – Т., Ўзбекистон файласуфлар миллий жамияти нашр., 2004 йил.
Алексеев П.В. Социальная философия. Москва “ПРОСПЕКТ” 2003.
|
| |