nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Konturli yerga ulash - Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning elektromexanik...

|
Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning elektromexanik sistemalari, Sohaning texnologik o’lchashlari va asboblari
|
bet | 75/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarKonturli yerga ulash – qurilmalarni maydon chegarasidan chiqishda qadamli kuchlanish baland bo’lib qoladi. Uni kamaytirish maqsadida insonlar o’tadigan yo’llarida alohida metalli shinalar o’rnatiladi. Natijada yer sathidagi potensiallarni taqsimlash qiyaligi hamda qadamli kuchlanishi kamayadi. Shunday qilib, konturli yerga ulash qurilmada yerga ulangan uskuna atrofidagi potensiali balandroq, potensiallarni ayirmasi esa pastroq bo’lishi hisobiga tegib ketish kuchlanishni va qadamli kuchlanishni xavfsizligini ta’minlaydi.
Topraklama nima?
Bu metal konstruksiyalardan yig’ilgan, yer va ulangan qurilmaning korpusi o’rtasida elektr aloqasini yaratadigan tizim. Bu yerda asosiy element yer elektrodidir. U qattiq yoki bir – biriga bog’langan Super o’tkazuvchilar qismlardan iborat. Oxir oqibat, tizim yerga tushadi. Qoidalarga asosan metall konstruksiyalar quyidagi materiallardan tayyorlanadi: po’lat yoki mis.
15.2. Zazemleniya va nollashtirish.
Elektr tarmog’ining nol simini yerga ulashni zanuleniya deyiladi. Nollashtirish – bu elektr jihozlarini kuchlanish ostida bo’lgan metal qismlarni yerga ulash. Uch fazali tok manbaidan nol sim tortilgan va yerga ulangan bo’lsa, elektr uskunalarining korpuslarini yerga ulamasdan, shu nol simga ulash kifoya.
Elektromexanik sistemalar elementlari.Energiyani elektromexanik o‘zgartirish. Tezlikka bog'liq bo'lgan texnologik yuk bilan uzluksiz ishlaydigan konchilik qurilmalari haqida umumiy ma'lumot: nasoslar, kompressorlar va boshqalar
O‘zgarmas tok ijro motorlari. O‘zgarmas tok ijro mexanizmlari turlari
O‘zgarmas tok dvigatelini boshqarish. O‘TIM qutbli boshqarishda mexanik tavsiflari
Elektromexanik sistemalar o‘lchov elementlari. Raqamli datchiklar.Chiziqli va burchak holat datchiklari.
O‘lchash vositalari va tizimlari
O’lchash (o’lchov) deb - berilgan kattalikni o’lchov birligi deb olingan boshqa kattalik bilan qiyoslashdan iborat bilish jarayoniga aytiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash,o’rnatish va sozlash, Avtomatlashtirishning elektromexanik sistemalari, Sohaning texnologik o’lchashlari va asboblari
|
- jadval. Izolyatsiyalovchi shtangalarning minimal o’lchamlari

|
- jadval. Izolyatsiyalovchi shtangalarning minimal o’lchamlari
|
bet | 74/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblar2- jadval. Izolyatsiyalovchi shtangalarning minimal o’lchamlari
Elektr uskunalarining nominal kuchlanishi, kV
|
Uzunligi, mm
|
Izolyatsiyalovchi qismi
|
Dastagi
|
1 gacha
|
Cheklanmaydi, qo’llashga qulay holda belgilanadi
|
2 dan 15 gacha
|
700
|
300
|
15 dan 35 gacha
|
1100
|
400
|
35 dan yuqori, 110 gacha
|
1400
|
600
|
150
|
2000
|
800
|
220
|
2500
|
800
|
500 gacha
|
4000
|
1000
|
Himoyalovchi yerga ulash – kuchlanish ostida qolishi mumkin bo’lgan metalli, tok yurmaydigan qismlarini oldindan yerga ulab qoyish. Yerga ulash qurilmani himoya negizida tegib ketish kuchlanishini pasaytirish, yerga ulash qurilmani kichik qarshiligi hamda uskunani atrofidagi potensiallarini ko’tarish hisobiga. Izolyatsiyalangan sababli kuchlanish ostida qolishi mumkin bo’lgan tok o’tkazuvchi qismlar, elektr mashinalarni qobig’lari, transformatorlar, apparatlar, yoritkichlar, taqsimlovchi qalqonlar, karkaslar, shkaflar, metalli kabel konstruksiyalar, birlashtiruvchi muftalar, elektr o’tkazgichlarni quvurlari va boshqa tok o’tkazuvchan tok yurmaydigan qismlarini yerga ulab qo’yiladi.
|
| |
Yerga ulagich shtangalarining minimal o’lchamlari. 1 – jadval

|
Yerga ulagich shtangalarining minimal o’lchamlari. 1 – jadval
|
bet | 73/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarYerga ulagich shtangalarining minimal o’lchamlari. 1 – jadval.
Shtangalar
|
Uzunligi, mm
|
izolyatsiyalovchi qismi
|
dastagi
|
1000 V kuchlanishgacha bo’lgan elektr uskunalarida yerga o’lchagichni o’rnatish uchun
|
Cheklanmaydi, qo’llashga qulay holda belgilanadi.
|
2 – 500 kV kuchlanishli taqsimlovchi uskunalar va 35 kB kuchlanishgacha bo’lgan havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulash uchun
|
2 – jadval bo’yicha
|
110-220 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga butunlay elektr izolyatsiyalovchi materialdan yasalgan hamda elektr yoyini o’chiruvchi qurilmali yerga ulashni o’rnatuvchi shtangalar
|
1400
|
2- jadval bo’yicha
|
500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulagich o’rnatuvchi metall zvenolardan iborat yig’ma shtangalar
|
1000
|
2- jadval bo’yicha
|
110 – 500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari ustunlaridan izolyatsiya qilingan yashindan himoya qiluvchi trosslarga yerga ulagichni o’rnatuvchi
|
700
|
300
|
Labaratoriya va sinov uskunalarida yerga ulagich o’rnatuvchi
|
kamida 700
|
300
|
|
| |
Siqilgan elementlarni armaturalash

Siqilgan elementlarni armaturalash. Ustunlarning bo‘ylama armaturalari diametri 12–40 mm bo‘lgan A–III va A–IIIC sinfli po‘latdan ishlanadi. Ko‘ndalang armatura uchun asosan A–II, A–I sinfli po‘lat sterjenlar hamda V–I sinfli sim
ishlatiladi.
30.3–rasm. Hisobiy ekssentrisitetli siqilgan elementlarni armaturalash:
1 – nayvandlangan karkaslar; 2 – biriktiruvchi sterjenlar;. 3– shpilkalar; 4 – xomutlar
Armaturalar yassi yoki fazoviy karkas ko‘rinishida biriktiriladi. Kesim yuzasida armatura miqdori 3 % dan ortmasligi va 0,1–0,05 % dan kam bo‘lmasligi lozim.
Ko‘ndalang kesimi 40x40 sm bo‘lgan ustunlarga 4 ta bo‘ylama armatura yetarli (30.3–rasm). Ishchi armaturalar orasi 40 sm dan ortsa, orasiga qo‘shimcha sterjen qo‘yish zarur. Ustunlarning kesim o‘lchami 500 mm gacha bo‘lsa, 50 mm ga karrali, agar undan yuqori bo‘lsa, 100 mm ga karrali o‘lchamlarga ega bo‘lishlari kerak.
Ko‘ndalang armaturalar hisoblanmay qo‘yiladi. Ular orasidagi masofa S payvandlangan karkaslarda 20d, to‘qima karkaslarda 15d olinadi. Har ikkala holda ham xomutlar orasidagi masofa 50 sm dan oshmasligi kerak. Ko‘ndalang sterjenlarning himoya qatlami 1,5 sm dan kam bo‘lmasligi lozim. Ustunlar simmetrik ravishda armaturalanadi.
Agar egilish tekisligida bo‘ylama sterjenlar orasidagi masofa 500 mm dan oshsa, unda ular orasiga diametri 12 mm dan katta bo‘lgan konstruktiv bo‘ylama armatura o‘rnatiladi, biroq bo‘ylama sterjenlar orasidagi masofa 500 mm dan oshib ketmasligi kerak (30.3–rasm,g, ye).
Ko‘ndalang armatura. Xomutlar ustunlarga konstruktiv mulohazalarga ko‘ra o‘rnatiladi. Ular hamma bo‘ylama sterjenlarni o‘rab olishi va ularni qabarib chiqishidan saqlashi kerak.
Element egilishini hisobga olish. Egiluvchi elementlarga nomarkaziy qo‘yilgan kuchlar bo‘ylama kuch Nning boshlang‘ich yelkasi yeo ni kattalashtiradi (30.4–rasm). Shu sababdan siqiluvchi temirbeton elementlarni hisoblashda betonning noelastik deformatsiyasini va cho‘zilish zonasidagi yoriqlarni e’tiborga oluvchi tarhdan foydalaniladi.
Konstruksiya deformatsiyalanmagan tarhi bo‘yicha hisoblansa, u holda egilishning yelka yeo ga bo‘lgan ta’siri koeffitsienti orqali e’tiborga olinadi. formulalar tarkibiga kirgan, bo‘ylama kuch N bilan As armaturaning og‘irlik markazigacha bo‘lgan masofa qo‘yidagi formuladan aniqlanadi:
e=(e0+ea)+ec, (30.1)
bu yerda: yeo– bo‘ylama kuch N yelkasi; yes – element o‘qidan As armaturadagi zo‘riqishning teng ta’sir etuvchisigacha bo‘lgan masofa yea – tasodifiy yelka; koeffitsient = 1/(1–N/Ncr) dan topiladi. Bunda Ncr – kritik kuch
30.4–rasm. Egiluvchi elementlarda bo‘ylama kuch yelkasining ortishi.
12.5–rasm. Ustunning hisobiy uzunligini aniqlash
Ncr=6,4Eb/l2ef{I/l[0,11/(0,1+e/p)+0,1]+Is}, (30.2)
bunda Is = bh[(ho – a’)]2.
Egiluvchanlikning pastki qiymati 1o/r< 17, yuqori qiymati lo/r > 83.
Sterjenning hisobiy uzunligi 1o uchlarini biriktirilish shartlariga bog‘liq holda aniqlanadi lo=l
|
Amaliy mashg‘ulot –6.1  Payvand birikmalarning hisobi

Amaliy mashg‘ulot –6.1 Payvand birikmalarning hisobi
Masala. Cho‘zilishga ishlayotgan uchma-uch biriktirilgan payvand chokni hisobiy uzunligini aniqlang
Tasmasimon universal po‘latni qalinligi t1 10mm va t2 8mm, cho‘zayotgan
hisobiy kuch 560 kN ga teng. Po‘lat markasi St 3ps 5.
Yechim: Payvand chokni hisobiy uzunligi quyidagi formula orqali aniqlanadi.
Demak, eni 340mm li universal tasmasimon po‘latni birikmaga ishlatishimiz kerak.
Rasm 4.4. Tutash biriktirilgan payvand chok.
4.2. Masala. Cho‘zilishga ishlayotgan burchak chok bilan payvandlangan birikmani hisoblash.
Xisob uchun berilganlr:qisim ikkita L 80x7 burchakdan iborat, fasonkaning qalinligi t10mm, cho‘zuvchi hisobiy kuch 500 kN ga teng. Po‘lat markasi St 3ps 5.
Yechim: Burchak chok ikkita kesim bo‘yicha hisoblanadi: po‘lat chok kesimi bo‘yicha va erish chegarasidagi metallning kesimi bo‘yicha. Burchak yuzaning asosdagi chokning uzunligini quyidagi formulalar bilan aniqlaymiz.
Rwf –po‘lat chokning hisobiy qarshiligini aniqlaymiz.
Rwz – erish chegarasidagi metallning hisobiy qarshiligi.
Demak, asosdagi chokning uzunligi 22,9sm ga teng.
Rasm 4.5. Burchak chok, fermani yukori kamarini ustunga biriktirilishi
Burchak yuzaning uchidagi chokning uzunligini quyidagi formulalar bilan aniqlaymiz.
Demak, burchak yuzaning uchidagi chokning uzunligi 10,4sm ga teng
Amaliy mashg‘ulot – 8. Markaziy siqilishga ishlayotgan elementlar hisobi.
Markaziy siqilgan elementlar birinchi guruh chegara vaziyatlari bo‘yicha mustahkamlikka va ustivorlikka hisoblanadi.
Markaziy siqilishga ishlayotgan kalta sterjenlar o‘zini markaziy cho‘zilishda ishlayotgandek tutadi. Shuning uchun kalta sterjenlar quyidagi ifoda bo‘yicha hisoblanadi:
Markaziy siqilishga ishlaydigan egiluvchan va ko‘ndalang kesim o‘lchamlarining uzunlikka nisbatan bo‘lgan sterjenlarning ustivorligi quyidagi ifoda bo‘yicha hisoblanadi:
bu yerda, - bo‘ylama egilishni e’tiborga oluvchi koeffitsienti, uning qiymatlarini:
agar shartli egiluvchanlik bo‘lgan holda
bo‘lgan holda
bo‘lgan holda
formulalar bo‘yicha aniqlash kerak.
Markaziy siqilishga ishlayotgan egiluvchan elementlarda hosil bo‘ladigan kritik kuchlanish
kritik kuch, agar siqilishga ishlayotgan element sharnirlar bilan biriktirilgan bo‘lsa, unda kritik kuchni qiymatini aniqlash uchun L. Eyler formulasidan foydalaniladi:
Yuqorida keltirilgan ifodalardan foydalanib markaziy siqilishga ishlaydigan elementlar uchun eng katta bo‘lgan egiluvchanligini aniqlash mumkin.
;
; ;
Bu formuladan eng katta egiluvchanlik aniqlanadi:
;
Lekin QMQlarida markaziy siqilishga ishlayotgan egiluvchan, sterjenlar uchun eng katta egiluvchanlik 120ga teng qilib qabul qilingan.
|
-misol - 1-Mavzu: Bino inshootlar konstruksiyalarini xisoblash va loyixalash tartibi. Reja

|
1-Mavzu: Bino inshootlar konstruksiyalarini xisoblash va loyixalash tartibi. Reja
|
bet | 35/69 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 3,12 Mb. | | #103821 |
Bog'liq ~WRD1054 (1)27.1.-misol. Temirbeton plita uchun zarur bo‘lgan ishchi armatura miqdori aniqlansin.
Tashqi hisobiy eguvchi moment M=3,5 kNm. Og‘ir beton sinfi V20, armatura sinfi A-I. Plitaning ko‘ndalang kesim o‘lchamlari v=80 sm;
h=6,0 sm; v2=0,9, AS = ?
Yechish. Ilovadagi 3 va 6 jadvaldan betonning hisobiy qarshiligi Rv=11,5 MPa; armaturaning hisobiy qarshiligi RS=225 MPa;
h0=h-a=60-15=45 mm; a=15 mm-betonning himoya qatlami.
Koeffitsient αm [11.11] formuladan
u holda: =1- .
Beton siqiluvchi zonasining tavsifi
ω=0,85-0,008v2Rv=0,85-0,0080,911,5=0,767.
Siqiluvchi zona nisbiy balandligining chegaraviy miqdori
bu yerda: sR=Rs=225MPa – A-I sinfli armatura uchun;
v21 bo‘lgani uchun sc,u=500 MPa; deb olamiz
Demak =0,238 R=0,675 u holda ishchi armaturaning talab etilgan miqdori
As=
bu yerda: =1 - /2=1 -
Armaturalash koeffitsienti
=
Ishchi armaturani 510 A-I, As=3,93 sm2 qabul qilamiz.
Zo‘riqtirilgan ishchi armaturaning talab etilgan yuzasi
Asr=
Qabul qilamiz 2 16 A-VI: Asr=4,02 sm2
27.2.-misol. To‘sinning kesim o‘lchamlari va ishchi armaturasining yuzasi aniqlansin:
Tashqi hisobiy eguvchi moment M=120kNm:og‘ir beton sinfi V30, Rb =17 MPa, v2=0,9 (Rv=0,917=15,3 MPa); Armatura sinfi A-II (Rs=280 MPa)
b x h = ? AS = ?
Yechish. To‘sinni enini oldindan v=20 sm deb olamiz. Armaturalash koeffitsienti eng muvofiq (optimal) miqdorini qabul qilamiz =0,012, u holda , bundan m=(1-/2) =0,22(1- )=0,196 to‘sinning ishchi balandligi
|
| |
Asosiy tushunchalar - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 98/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaAsosiy tushunchalar
Autsorsing (inglizcha “ outsourcing “ so’zidan olingan bo’lib, “tashqi manba” degan ma’noni anglatadi) — bir tashkilot tomonidan muayyan biznes-jarayon yoki ishlab chiqarish funktsiyasining ushbu sohadagi ixtisoslashgan boshqa korxonaga topshirilishi.
Investitsiyalar — foyda olish hamda ijobiy ijtimoiy samaraga erishish maqsadida tadbirkorlik ob’ektlariga va boshqa faoliyat turlariga qo’yiladigan pul mablag’lari, banklarning maqsadli omanatlari, aktsiyalar, boshqa qimmatbaho qog’ozlar, texnologiyalar, mashinalar, uskunalar, litsenziyalar, kreditlar, har qanday boshqa mol-mulk yoki mulkiy huquqlar, intellektual boyliklar.
Asosiy kapitalga investitsiyalar — asosiy fondlarni yaratish, takror ishlab chiqarish va sotib olishga sarflangan bir yo’la xarajatlar.
Asosiy fondlar — bir necha takror ishlab chiqarish tsiklida qatnashib, o’z qiymatini tayyor mahsulot qiymatiga asta-sekinlik bilan o’gkazib boruvchi ishlab chiqarish vositalari.
Investitsiyalarning texnologik tarkibi — bironbir ob’ektga sarflanayotgan kapital qo’yilmalarning xarajatlar tarkibi va ularning umumiy smeta qiymatidagi ulushi. Texnologik tarkibi kapital qo’yilmalarning qancha qismi qurilish-montaj ishlari, mashina va asbob-uskunalarni sotib olish, loyiha-tadqiqot ishlari va boshqa xarajatlarga yo’naltirilganligini anglatadi.
Investitsiyalarning takror ishlab chiqarish tarkibi — kapital qo’yilmalarning asosiy ishlab chiqarish fondlarini takror ishlab chiqarish shakllari bo’yicha taqsimlanishi va ular o’rtasidagi nisbat. Ushbu tarkib kapital qo’yilmalarning qancha qismi yangi qurilish, amaldagi ishlab chiqarishni ta’mirlash va texnik qayta qurollantirish, ishlab chiqarishni kengaytirish, modernizatsiyalashga yo’naltirilganligini ifoda etadi.
Investitsiyalarning tarmoq tarkibi — kapital qo’yilmalarning iqtisodiyot tarmoqlari bo’yicha taqsimlanishi.
Investitsiyalarning hududiy tarkibi — kapital qo’yilmalarning mamlakat hududlari bo’yicha taqsimlanishi va ular o’rtasidagi nisbat.
|
| |
Nomarkaziy siqilgan temirbeton elementlarni hisoblash

|
Nomarkaziy siqilgan temirbeton elementlarni hisoblash
|
bet | 39/69 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 3,12 Mb. | | #103821 |
Bog'liq ~WRD1054 (1)Nomarkaziy siqilgan temirbeton elementlarni hisoblash
Nomarkaziy siqiluvchi elementlarda ham, egiluvchi elementlarga o‘xshab, qo‘yidagi ikki hol uchrashi mumkin:
1) yelka katta qiymatga ega bo‘lgan hol. Bu hol <R bo‘lgan shartga mos keladi.
2) yelka kichik qiymatga ega bo‘lgan hol. Bunda avval >R bo‘ladi. Kuchdan eng uzoqda joylashgan armatura yo siqilgan, yoki biroz cho‘zilgan holatda bo‘ladi. Yelka eo M va N epyuralaridan aniqlanadi.
To‘g‘ri to‘rtburchakli kesim uchun qo‘yidagilarni yoza olamiz:
Ab=bx; Nb=Rbbx; Zb=ho–0,5x. (31.4)
To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli nomarkaziy siqilayotgan elementning mustahkamlik sharti qo‘yidagi ko‘rinishga ega:
NebZb+NsZs, Nebbx(h0–0,5x)+RscAs1(h0–a) (31.5)
Siqilish zonasining balandligi qo‘yidagi tengliklardan aniqlanadi:
a) =x/ho R bo‘lganda N=Rbbx+RscA’s–RsAs; (31.6)
b) =x/ho R bo‘lganda, N=RbbX+RscA’s–sAs, (31.7)
bu yerda s – armatura materialiga bog‘liq miqdor bo‘lib, qo‘yidagi formuladan topiladi:
s=Rs[2(1–x/ho)/(1–R)–1]. (31.8)
Elementning mustakkamligini tekshirishda siqilish zonasining balandligi aniqlanadi:
x=(N–RscA’s+RsAs), (31.9)
Agar xRh0 shart bajarilsa, elementning mustahkamligi (31.5) formula yordamida tekshiriladi. Bordiyu bajarilmasa, x ni (31.9) formuladan aniqlab, element mustahkamligini (31.5) formula yordamida tekshirishga to‘g‘ri keladi.
Siqilgan elementlar armaturasining yuzasini aniqlash. Armatura yuzalari As va As1 larni aniqlash uchun (31.5) va (31.6) formulalarni qayta o‘zgartiramiz.
=x/ho R bo‘lgan holni ko‘rib o‘taylik.
(31.6) formuladan qo‘yidagi ifoda kelib chiqadi:
A’s=[Ne–Rbbx(ho–0,5x)]/Rsc(ho–a’)=Ne-Rbbho2m/RscZs (31.10)
Kelib chiqish yo‘li: x=Rh0;
x(h–0,5x)=Rh0(h0–0,5Rh0)=h02R(1–0.5R)=h02m (31.10)
dan qo‘yidagi formula hosil bo‘ladi:
As=(RbbhoR–N)/Rs + RscA’s/Rs. (31.11)
Agar A'S, ni konstruktiv qabul qilsak, u holda m (31.6) formuladan qo‘yidagi tartibda aniqlanadi:
x=(ho–0,5x)=[Ne–RscA’s(ho–a)]/Rbb=mho2
b=[Ne–RscA’s(ho–a)]/Rbbho2. (31.12)
Bunga asosan jadvaldan aniqlanadi. (30.8) formulada x=Rh0 deb olsak, izlanayotgan yuza qo‘yidagi ifodadan topiladi:
As=(Rbbho–N)/Rs + RscA’s/Rs. (31.13)
Amalda aksariyat hollarda kesimlar simmetrik ravishda armaturalanadi. Bunda As=A's Rsc=Rs, RscAs'=RsAs bo‘ladi. U holda (30.8) formuladan x=N/Rbb kelib chiqadi. Bularga ko‘ra (12.9) formulani qo‘yidagi ko‘rinishda yoza olamiz:
As=A’s=[N(e–ho+N/2Rbb)/Rsc(h0–’)]. (31.14)
|
| |
Turli xil maqsadlarda qo’llaniladigan trubali o’tishlarni qulay joylashtirish shartlari

|
Turli xil maqsadlarda qo’llaniladigan trubali o’tishlarni qulay joylashtirish shartlari
|
bet | 49/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblar5 Turli xil maqsadlarda qo’llaniladigan trubali o’tishlarni qulay joylashtirish shartlari.
Tashqi elektrik va trubali o’tishlar sxemalarini ishlab chiqarishda, pultlarni, shitlarni joylashtirish rejalarini tuzishda kamdan-kam trubali o’tishlarni joylashtirish masalalari ko’rib chiqiladi. Lekin bu yechimlar har doim ham asoslangan bo’lishi lozim. Asoslanganlik texnologik jarayonni avariyali holatda normal ishini ta’minlaydi.
Trubali o’tishlarni loyihalashda eng samarali yechimlardan biri bu har bir toifaga tegishli trubali o’tishlarni bir oqimga yig’ish hisoblanadi. Agarda bu ularning montaji va ko’chirilishini qimmatlashtirmasa.
Xavfli moddalarni ko’chiruvchi trubali o’tishlar, xavfsiz moddalarni ko’chiruvhi trubali o’tishlardan alohida-alohida oqimlarda joylashtirilishi kerak.
1 va 2 toifadagi trubali o’tishlar bilan, 3 , 4 va 5 toifadagi trubali o’tishlarni birgalikda joylashtirish tavsiya etilmaydi, agarda buning iloji bo’lmasa , unda ularning o’zaro ta’sir etishdan himoyalovchi choralar ko’rilishi lozim.
Trubali o’tishlar elektrning trubalaridan alohida joylashtirish kerak. Faqatgin 5 toifadagi trubali o’tishlarni elektr trubalari bilan birgalikda joylashtirish mumkin. Ular plastmassalardan yasalgan bo’lib, inert gzlar (yoki havo) to’ldirilganda elektr trubalar bilan birgalikda joylashtirilganda ta’sirlashmaydi.
Elektr o’tuvchi pnevmo kabellar va trubali o’tishlarni joylashtirish quyidagi holatlarni e’tiborga olgan holda amalga oshiriladi:
Portlash va yong’in xavfi mavjud bo’lmagan joylarda bunday kabellar karobkalar, kanallar, qayiq va ko’priklarda joylashtiriladi.
Bunda:
Plastmassali trubalar va pnevmokabellar 2 va 3 kanalli alohida - alohida karobkalarda joylashtirilishi kerak;
Kanallar tubida joylashtirilgan plastmassali trubalar va pnevmokabellar, elektr kabellardan 150 mm uzoqlikda joylashtirilishi kerak;
Yig’ma kabel konstruksiyalarida bino inshootlarida plastmassali trubalar va pnevmokabellar alohida-alohida ilgaklarda joylashtirilib, elektr kabellardan 150 mm pastda bo’lishi kerak;
Ko’prikli va qayiqli qurilmalarda plastmassali elektr kabellardan kamida 150 mm uzoqlikda oylashtirlishi shart;
Portlash va yong’in xavfi mavjud hududlarda plastmassali va pnevmokabellarni elektr kabellar bilan birgalikda joylashtirish ta’qiqlanadi.
Hududlarda plastmassali trubalar paketi , provadalar va elektr kabellar paketi, pnevmokabellar birgalikda joylashtirilishi tavsiya e’tilmaydi.
|
| |
1-Mavzu: Bino inshootlar konstruksiyalarini xisoblash va loyixalash tartibi. Reja - bet 36

Agar himoya qatlami a=3 sm desak, to‘sinninng balandligi h=h0+a=44,7+3=47,7 sm. Qabul qilamiz h=50 sm; u holda h0=h-a=50-3=47 sm; beton siqiluvchi zonasi tavsifi ω=0,85-0,00815,3=0,73; sr=280 MPa; sc,u=500 MPa, chunki v2=0,9 1; u holda
bundan
R= ξR (1 – 0,5 ξR) = 0,614 (1-0,50,614) =0,425;
.
demak R=0,425 m=0,178
Talab etilgan armatura yuzasi
Qabul qilamiz 4 18 A-II, As=10,18 > AS=10,17 sm2
27.3–misol. To‘sinning normal kesim bo‘yicha mustahkamligi tekshirilsin: M=450 kNm, h=75 cm; v=30 sm;
a=4 sm; og‘ir beton sinfi V20; v2=0,9, Rv=11,50,9=10,35 MPa: =0.85. Armatura 6 25 A-III, As=29,45 sm2; Rs=365 MPa; sR=Rs=365 MPa.
Madm = ?
Yechish. Ishchi balandlik
h0=h-a=75-4=71 sm;
siqiluvchi zona tavsifi
ω=0,85-0,00810,35=0,767;
siqiluvchi zona nisbiy balandligining chegaraviy miqdori
U holda siqiluvchi zonaning chegaraviy balandligi
xR=Rh0g‘0,62871=44,6 sm;
x= xR=44,6 sm;
Ichki kuchlar momenti
Madm=RsAs(h0- )=36529,45 (71-34,6/2)(100) =577105 Nsm=
=577kNm M=450 kNm
Demak, to‘sinning normal kesim bo‘yicha mustahkamligi yetarli.
14-Mavzu: Siqilishga ishlaydigan temirbeton elementlarni loyixalashning o’ziga xos xususiyatlari.
Reja:
Siqilgan elementlarni armaturalash. Ko‘ndalang armatura.
Element egilishini hisobga olish.
Tasodifiy yelkali elementlarning egiluvchanligini hisoblash.
Oraliqda joylashgan ustunlar; fermalarning ustki tasmalari, yuqorilovchi hovonlari, ustunlari va boshqa shuning kabi elementlar shartli ravishda markaziy siqiluvchi elementlar tarkibiga kiradi. Aslida qurilish konstruksiyalarida markaziy siqilish ko‘rinishda uchramaydi, elementlar hamisha tasodifiy yelkali nomarkaziy siqilish holatida bo‘ladi.
Bunday elementlar xomutlar vositasida bog‘langan bo‘ylama ishchi armaturalar bilan jihozlanadi. Elementga qo‘yiladigan yukni bo‘ylama armatura beton bilan birgalikda qabul qiladi. Bu yerda ko‘ndalang sterjenlar (xomutlar) bo‘ylama armaturalarni muddatidan ilgari qabarishdan asrash vazifasini o‘taydi.
Bo‘ylama kuch yelkasi uncha katta bo‘lmasa, ko‘ndalang kesim yuzasi kvadrat shaklida olinadi. Eguvchi momentning qiymati katta bo‘lsa, kesimning moment tekisligidagi o‘lchamlari kattalashtiriladi, ya’ni to‘g‘ri to‘rt burchak shakliga keltiriladi. Amalda ko‘shtavr kesimli ustunlar ham qo‘llaniladi.
Yelkaning qiymati eo =M/N + ea formuladan topiladi; bu yerda yea –tasodifiy yelka (ekssentrisitet).
Siqiluvchi elementlarda ishlatiladigan betonning sinfi V15 dan, agar katta yuk qo‘yilsa, V25 dan kam bo‘lmasligi kerak.
30.1 va 30.2-rasmlarda siqilgan elementlarning kuch sxemalari va ko‘ndalang kesim yuzalari keltirilgan.
30.1–rasm. Siqilgan elementlar
30.2–rasm. Siqilgan elementlarning ko‘ndalang kesimlari
|
O’lchash chegaralari, mm suv ustuni

|
O’lchash chegaralari, mm suv ustuni
|
bet | 54/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarO’lchash chegaralari, mm suv ustuni
|
Qiyalik burchagi,
|
O’lchamlar, mm (5-rasmga qarang)
|
L
|
H
|
A
|
B
|
0,25
|
5036
|
460
|
166
|
348
|
34
|
0-40
|
9002
|
459
|
194
|
346,5
|
62
|
0-63
|
15010
|
452
|
241
|
342
|
98
|
0-100
|
23015
|
444
|
289
|
331
|
147
|
0-160
|
39000
|
405
|
378,5
|
286
|
230
|
Asboblarga ulanadigan impuls yo’llari choksiz 10X2 yoki 14X2 po’lat trubalar (GOST 8734-75) yoki diametri Duq15 mm li suvgaz o’tkazish trubalari (GOST 3263-75)dan yasaladi. Impuls yo’llarining trubalari suyuqlik bilan ishlaydigan tortish bosim o’lchagichlarga ichki diametri 6-8 mm li rezina naychalar yordamida birlashtiriladi. (2-rasm, a ga qarang). Bosimni o’lchashda impuls trubkalari asbobning "Q" ishoralir shtuseriga, vakuumni o’lchashda esa "-" shtuseriga ulanadi.
Bosimlar farqini differensial tortish bosimo’lchagich bilan o’lchashda bu asbobga ikkita impuls trubkasi ulanadi: jumladan, yuqori muloq bosim trubkasi "Q" ishorali shtuserga, kam bosim trubkasi esa "-" ishorali shtuserga ulanadi.
Suyuqlik bilan ishlaydigan tortish o’lchagichlar, bosim o’lchagichlarv a tortish bosimo’lchagichlar shchitning paneliga yoki maxsus konstruksiyaga boltlar bilan mahkamlanadi.
5-rasm. TNJ-N suyuqlikli tortish bosimo’lchagichni devorga o’rnatish: 1,2-manfiy va musbat trubkalar, 3-kronshteyn, 4-rezina naycha.
Membranali tortisho’lchagichlar, bosimo’lchagichlar va tortish bosimo’lchagichlar shchitlarning panellariga yoki devorga (maxsus konstruksiyalar yordamida) cho’ktirib o’rnatiladi va asboblar to’plamidagi vintlar bilan mahkamlanadi (6-rasm). Impuls trulbkalari asbobning orqa devoriga keltirilib, uning shtuserlariga 10X2 rezina naychalar bilan birlashtiriladi. Rezina naychalarning shtuserlarga zich birikishi uchun ulangan joy yumshoq sim bilan o’rab bog’lanadi.
6-rasm. Membranali tortisho’lchagich, bosimo’lchagich va tortish bosimo’lchagichlarni o’rnatish (a) va shchitning old panelida asbobni o’rnatish uchun qirqish (b):1-asbob, 2-dyubel, 3-kronshteyn, 4-vint
7-rasm. Elektrokontaktli monometrni devorga o’rnatish: 1-bolt, 2-manometr, 3-kronshteyn, 4-uch yo’lli jo’mrak, 5-qistirma, 6-birlashtirgich, 7-dyubel
Elektrokontaktli manometrlar va manovakuummetrlar odatda alohida konsturksiyaga (7-rasm) yoki guruhli konstruksiyalarga o’rnatiladi. Ularni bevosita olish -qurilmalariga o’rnatish man etiladi, chunki titrashlar kontaktli qurilmaning noto’g’ri ishlashiga sabab bo’ladi.
|
| |
Trubali o’tishlarning yig’ish usullari

|
Trubali o’tishlarning yig’ish usullari
|
bet | 48/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblar4 Trubali o’tishlarning yig’ish usullari.
Trubali o’tishlarning montaj usullari toifalar orqali aniqlanadi, bu toifalarga aniq trubali o’tishlar kiradi. (12.1 jadval) Trubali o’tishlarni loyihalashda avtomatlashtirish tizimlarining qurilma va uskunalarining to’g’ri ishlash masalalari yechilishi kerak. Lekin faqatgina bu masalalarning yechimi zamonaviy qurilish uchun yetarli emas.
Plastmassali trubali o’tishlar stabillashga polietelen va polivinilxloriddan yasalgan bo’lib , tabiiy rangida ularni to’g’ridan-to’g’ri quyosh nuridan himoyalash zarur. Ularni faqatgina yopiq kanallarda , tunellarda, shaxtalarda, trubalar va boshqa himoyalangan qurilmalarda foydalanish mumkin.
Plastmassali trubali o’tishlarni ochiq joylarda poldan 2,5 m yuqorida ishlatilganda, ularni mexanik ta’sirlarda asrsh lozim.
Plastmassali trubali o’tishlarni 60 gradus C dan yuqori bo’lgan qurilmalar va texnologik jarayonlardan shunday uzoqlikda joylashtirish kerakki, ularning temperaturasi berilgan ishchi bosimdan oshmasligi kerak.
Plastmassali trubali o’tishlarni issiqlik oldida joylashtirish zarurati tug’ilganda , ularning yuzalari ekranlar bilan o’ralgan yoki termoizolyatsiya qoplamalari bilan qoplangan bo’lishi kerak. Ularning normal ishlashi ta’minlanishi lozim.
Trubalarni joylashtirish usuli tanlanganda trubali o’tishlarning devorlardan, yopiq binolardan o’tish joylarini tanlash masalalari ham yechilishi lozim.
Binoning toifasiga ko’ra trubalarning o’tish joylari ochiq yoki jipslashtirilgan bo’lishi mumkin.
Ochiq o’tishlar devordagi trubalar bloki , trubalar osti , devorga mahkamlangan yoki yashiringan ko’rinishlarda amalga oshiriladi.
Jipslashtirilgan o’tish temir plitalar orqali amalga oshiriladi.
Jipslashtirilgan o’tishlar quyidagi holatlarga amalga oshiriladi:
Qachonki joylar bir-biriga axborot yetkazmasligi kerak bo’lsa.
Bir yong’in yoki portlash ehtimoli mavjud joydan ikkinchisiga ko’chirilganda.
Yong’in yoki portlash xavfi mavjud hududdan boshqa bir portlash va yong’in xavfi bo’lmagan hududda ko’chirilganda.
|
| |
Zaxiralar - Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar

|
Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar
|
bet | 2/5 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 425,22 Kb. | | #158016 |
Bog'liq Bank resurslari va ularni oshirish yòllariZaxiralar: - Zaxiralar:
- Zaxiralar deganda bank omonatlarining naqd pulda yoki markaziy bankdagi depozit sifatida saqlaydigan qismi tushuniladi.
- Banklar moliyaviy tizimda likvidlik va barqarorlikni ta'minlash uchun tartibga soluvchi talab sifatida zaxiralarni saqlashlari shart.
- Zaxiralar omonatchilar tomonidan kutilmagan pul yechib olishlariga qarshi bufer bo'lib xizmat qiladi va banklarga to'lov majburiyatlarini bajarish imkoniyatini beradi.
- Ortiqcha zaxiralar, ya'ni zarur miqdordan yuqori bo'lgan zaxiralar kreditlash yoki boshqa investitsiya faoliyati uchun ishlatilishi mumkin.
Texnologiya samaradorlikni oshirish, ta'sir doirasini kengaytirish, mijozlarga xizmat ko'rsatishni yaxshilash va innovatsiyalarga imkon berish orqali bank resurslarini ko'paytirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Texnologiyaning bunga hissa qo'shadigan bir necha usullari mavjud: - Texnologiya samaradorlikni oshirish, ta'sir doirasini kengaytirish, mijozlarga xizmat ko'rsatishni yaxshilash va innovatsiyalarga imkon berish orqali bank resurslarini ko'paytirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Texnologiyaning bunga hissa qo'shadigan bir necha usullari mavjud:
- Avtomatlashtirish va samaradorlik: Texnologiya hisob ochish, tranzaktsiyalarni qayta ishlash va mijozlarga xizmat ko'rsatish so'rovlari kabi turli bank jarayonlarini avtomatlashtirish imkonini beradi. Avtomatlashtirilgan tizimlar qo'lda sodir bo'ladigan xatolarni kamaytiradi, operatsiyalarni soddalashtiradi va xarajatlarni kamaytiradi, bu esa banklarga resurslarni yanada samarali taqsimlash imkonini beradi.
2. Bank resurslarini ko'paytirishda texnologiyaning roli
Raqamli banking kanallari: Onlayn va mobil bank platformalari mijozlarga hisobni boshqarish, pul o‘tkazmalari, hisob-kitoblar va kredit arizalari kabi bank xizmatlaridan qulay foydalanish imkonini beradi. Raqamli kanallarni taklif qilish orqali banklar ko'proq mijozlarni jalb qilishi, tranzaktsiyalar hajmini oshirishi va jismoniy filiallarga bo'lgan ehtiyojni kamaytirishi va shu bilan resurslar taqsimotini optimallashtirishi mumkin.
|
| |
Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar - bet 4

|
Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar
|
bet | 4/5 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 425,22 Kb. | | #158016 |
Bog'liq Bank resurslari va ularni oshirish yòllariBank resurslariga oid me’yoriy talablar bank tizimining xavfsizligi, mustahkamligi va barqarorligini ta’minlashga qaratilgan. Ushbu qoidalar odatda kapitalning etarliligi, likvidlikni boshqarish va aktivlar sifatiga qaratilgan. Bu erda bir nechta asosiy tartibga solish talablari: - Bank resurslariga oid me’yoriy talablar bank tizimining xavfsizligi, mustahkamligi va barqarorligini ta’minlashga qaratilgan. Ushbu qoidalar odatda kapitalning etarliligi, likvidlikni boshqarish va aktivlar sifatiga qaratilgan. Bu erda bir nechta asosiy tartibga solish talablari:
- Kapitalning etarliligiga qo'yiladigan talablar:
- Bazel III kelishuvi: Bank nazorati bo'yicha Bazel qo'mitasi tomonidan ishlab chiqilgan Bazel III kapitalning minimal talablarini, shu jumladan 1-darajali oddiy kapital, 1-darajali kapital va umumiy kapitalni belgilaydi. Shuningdek, u moliyaviy stress davrida yo'qotishlarni o'zlashtirish uchun kapital buferlarini joriy qiladi.
3. Bank resurslari bilan bog'liq tartibga soluvchi talablar
Kapitalning yetarlilik koeffitsienti (CAR): Banklar o'zlarining xavf-xatarli aktivlarini qo'llab-quvvatlash uchun minimal CARni saqlashlari kerak. CAR bank kapitalining uning tavakkalchilik darajasidagi aktivlariga nisbati sifatida hisoblanadi va bankning yo‘qotishlarni o‘zlashtirish qobiliyatini baholash uchun ishlatiladi. Kapitalning yetarlilik koeffitsienti (CAR): Banklar o'zlarining xavf-xatarli aktivlarini qo'llab-quvvatlash uchun minimal CARni saqlashlari kerak. CAR bank kapitalining uning tavakkalchilik darajasidagi aktivlariga nisbati sifatida hisoblanadi va bankning yo‘qotishlarni o‘zlashtirish qobiliyatini baholash uchun ishlatiladi. Stress testi: Regulyatorlar banklarning salbiy iqtisodiy stsenariylarga chidamliligini baholash va potentsial yo'qotishlarga qarshi turish uchun etarli kapitalga ega bo'lishini ta'minlash uchun stress testlarini o'tkazadilar. Likvidlik talablari: - Likvidlik talablari:
- Likvidlikni qoplash koeffitsienti (LCR): Bazel III banklar qiyin sharoitlarda qisqa muddatli likvidlik ehtiyojlarini qoplash uchun etarli darajada yuqori sifatli likvid aktivlarni saqlab qolishlarini ta'minlash uchun LCRni joriy qildi.
- Sof barqaror moliyalashtirish koeffitsienti (NSFR): Bazel III, shuningdek, NSFRni banklar uchun aktivlarining likvidlik profillariga va balansdan tashqari taʼsirlarga nisbatan barqaror moliyalashtirish bazasini saqlashni talab qilish orqali yanada barqaror moliyalashtirish profillarini ilgari surish uchun joriy qildi.
- Aktivlar sifati va risklarni boshqarish:
- Kreditni yo'qotish uchun zaxira yaratish: Regulyatorlar banklardan ssudalar va boshqa moliyaviy aktivlar bo'yicha kutilayotgan kredit yo'qotishlari uchun xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) yoki umume'tirof etilgan buxgalteriya tamoyillari (GAAP) kabi oqilona buxgalteriya hisobi standartlari asosida zaxiralarni ajratishni talab qiladi.
|
| |
Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar - bet 5

|
Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar
|
bet | 5/5 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 425,22 Kb. | | #158016 |
Bog'liq Bank resurslari va ularni oshirish yòllariRisklarni boshqarish bo'yicha ko'rsatmalar: Regulyatorlar banklarning ishonchli risklarni boshqarish tizimini qabul qilishlarini ta'minlash uchun kredit riski, bozor riski, operatsion risk va muvofiqlik riskini o'z ichiga olgan risklarni boshqarish amaliyoti bo'yicha ko'rsatmalar beradi. - Risklarni boshqarish bo'yicha ko'rsatmalar: Regulyatorlar banklarning ishonchli risklarni boshqarish tizimini qabul qilishlarini ta'minlash uchun kredit riski, bozor riski, operatsion risk va muvofiqlik riskini o'z ichiga olgan risklarni boshqarish amaliyoti bo'yicha ko'rsatmalar beradi.
- Oshkora qilish va hisobot berish talablari:
- Normativ hisobot: Banklar shaffoflik va hisobdorlikni ta'minlash uchun moliyaviy va prudensial ma'lumotlarni nazorat qiluvchi organlarga muntazam ravishda taqdim etishlari shart.
- 3-ustunni oshkor qilish: Bazel III banklarga bozor intizomini mustahkamlash uchun bozor ishtirokchilariga o'z kapitali, tavakkalchilik darajasi va risklarni boshqarish amaliyoti bilan bog'liq asosiy ma'lumotlarni oshkor qilishni buyuradi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, bank resurslari moliyaviy institutlarning barqarorligi, barqarorligi va o'sishini ta'minlovchi asosiy elementlardir. Kapital, depozitlar, ssudalar va zaxiralarni oqilona boshqarish orqali banklar mablag'lar vositasida vositachilik qilish, iqtisodiy faoliyatni qo'llab-quvvatlash va moliya tizimidagi risklarni boshqarishda o'z vazifalarini samarali bajarishlari mumkin. Bundan tashqari, texnologiyadan foydalanish samaradorlikni oshirish, bozorga kirishni kengaytirish va innovatsiyalarni rag'batlantirish orqali bank resurslarini ko'paytirishda muhim rol o'ynaydi.
E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!!! E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!!!
|
| |
Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar - bet 3

|
Reja: Reja: Bank resurslarining umumiy ko'rinishi: kapital, depozitlar, kreditlar, zaxiralar
|
bet | 3/5 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 425,22 Kb. | | #158016 |
Bog'liq Bank resurslari va ularni oshirish yòllariRaqamli banking kanallari: Onlayn va mobil bank platformalari mijozlarga hisobni boshqarish, pul o‘tkazmalari, hisob-kitoblar va kredit arizalari kabi bank xizmatlaridan qulay foydalanish imkonini beradi. Raqamli kanallarni taklif qilish orqali banklar ko'proq mijozlarni jalb qilishi, tranzaktsiyalar hajmini oshirishi va jismoniy filiallarga bo'lgan ehtiyojni kamaytirishi va shu bilan resurslar taqsimotini optimallashtirishi mumkin. Ma'lumotlar tahlili: Kengaytirilgan tahlil vositalari banklarga mijozlarning xatti-harakatlari, imtiyozlari va xavf profillari haqida ma'lumot olish uchun katta hajmdagi ma'lumotlarni tahlil qilish imkonini beradi. Ma'lumotlar tahlilidan foydalanib, banklar xizmatlarni shaxsiylashtirishi, foydali bozor segmentlarini aniqlashi va resurslarni taqsimlash, mahsulotlarni ishlab chiqish va risklarni boshqarish bo'yicha asosli qarorlar qabul qilishlari mumkin. Ma'lumotlar tahlili: Kengaytirilgan tahlil vositalari banklarga mijozlarning xatti-harakatlari, imtiyozlari va xavf profillari haqida ma'lumot olish uchun katta hajmdagi ma'lumotlarni tahlil qilish imkonini beradi. Ma'lumotlar tahlilidan foydalanib, banklar xizmatlarni shaxsiylashtirishi, foydali bozor segmentlarini aniqlashi va resurslarni taqsimlash, mahsulotlarni ishlab chiqish va risklarni boshqarish bo'yicha asosli qarorlar qabul qilishlari mumkin. Blokcheyn va taqsimlangan daftar texnologiyasi (DLT): Blockchain va DLT xavfsiz, shaffof va samarali peer-to-peer tranzaktsiyalarini osonlashtiradi, vositachilarga bo'lgan ehtiyojni yo'qotadi va tranzaksiya xarajatlarini kamaytiradi. Blokcheyn texnologiyasini qo‘llash orqali banklar transchegaraviy to‘lovlar, savdoni moliyalashtirish va qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha hisob-kitob jarayonlarini soddalashtirishi mumkin, bu esa resurslardan foydalanishni yaxshilash va xarajatlarni tejash imkonini beradi. Blokcheyn va taqsimlangan daftar texnologiyasi (DLT): Blockchain va DLT xavfsiz, shaffof va samarali peer-to-peer tranzaktsiyalarini osonlashtiradi, vositachilarga bo'lgan ehtiyojni yo'qotadi va tranzaksiya xarajatlarini kamaytiradi. Blokcheyn texnologiyasini qo‘llash orqali banklar transchegaraviy to‘lovlar, savdoni moliyalashtirish va qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha hisob-kitob jarayonlarini soddalashtirishi mumkin, bu esa resurslardan foydalanishni yaxshilash va xarajatlarni tejash imkonini beradi.
|
| |
Amaliy mashg‘ulot – 8.1. Markaziy cho‘zilgan element hisobi

|
Amaliy mashg‘ulot – 8.1. Markaziy cho‘zilgan element hisobi
|
bet | 52/69 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 3,12 Mb. | | #103821 |
Bog'liq ~WRD1054 (1)Amaliy mashg‘ulot – 8.1. Markaziy cho‘zilgan element hisobi
Ma’lumki, po‘latlarning plastik holatga o‘tishi diagrammada oquvchanlik chegarasidan boshlanadi. Ba’zan konstruksiyaning faqat elastik holatida emas, balki oquvchanlik holatiga ham o‘tib ishlashiga ruhsat etiladi va hisoblashda bu omil e’tiborga olinadi.
Plastik deformatsiyalarni cheklash maqsadida, cho‘zilishga ishlaydigan element materialining elastik ishlash chegarasi bo‘yicha mustahkamligi quyidagicha aniqlanadi:
(3.1)
bu yerda: N - hisobiy kuch;
An – elementning ko‘ndalang kesim yuzasi;
Ry – element materialining oquvchanlik bo‘yicha hisobiy qarshiligi;
s – ishlash sharoitini e’tiborga oluvchi koeffitsient.
Bu formula asosida cho‘zilishga ishlayotgan elementlar hisoblanganda material elastik holatda ishlashi ta’minlanadi va atomlar aro bog‘lanishda o‘zgarish bo‘lmaydi.
Amaliy mashg‘ulot – 9. Armaturaning fizik – mexanik xossalari
Armaturaning vazifasiga,yuza shakliga va ishlatilishi kura turlari
Po‘lat sterjenli armatura hisoblash yo‘li bilan hamda konstruktiv yoki ishlab chiqarish talablari asosida betonga joylashtiriladi.Armatura temirbeton konstruksiyalarida cho‘ziluvchi kuchni qabul qilish va betonning siqilgan qismini kuchaytirish uchun qo‘llaniladi.Armaturalar ishlatilishiga ko‘ra: ishchi, konstruktiv, montaj armaturalariga bo‘linadi.Ishchi armatura hisoblash yo‘li bilan aniqlanadi (cho‘ziluvchi yoki siqiluvchi kuchini qabul qilish uchun)Montaj armaturasi ishchi armaturani loyihada ko‘rsatilgan xolatdagi joyini belgilash uchun, karkas bilan birlashtirish uchun qo‘yiladi. Betonda hisobda e’tiborga olinmagan kirishish va tobtashlash, hamda temperaturaning o‘zgarish kuchini hisobga olish uchun konstruktiv (yoki taqsimlovchi) armatura armaturalar o‘rtasida kuchlanishni bir xil taqsimlash uchun qo‘yiladi. Ishchi va konstruktiv armatura montaj armatura vazifasini ham bajarishi mumkin.
Temirbeton konstruksiyalarida qo‘llaniladigan armaturalar quyidagi xususiyatlari bilan farqlanadi:
-tayyorlash texnologiyasiga ko‘ra qizdirib prokatlangan va sovuqlayin cho‘zilgan;
-yuza shakli silliq va davriy profilli;
-qo‘llash usuli oddiy va zo‘riqtirilgan.
Shuni aloxida ta’kidlash joizki, temirbeton konstruksiyalarida davriy profili sterjenli armaturalar keng qo‘llaniladi. Davriy profili armaturani 1889 yilda F.Ransen (AQSh) ixtiro qildi. Armatura sirtining davriy profili shakli (ya’ni uning g‘adir-budurligi) uning beton bilan yopishuvini yanada oshiradi, bu esa o‘z navbatida, beton cho‘zilishga ishlaganida, yoriqlarning kengayishini kamaytiradi, armaturani betondagi mustahkamlashi bo‘yicha maxsus choralar ko‘rishdan xalos etadi. Sterjenli va simli armaturalar egiluvchan armatura deyiladi. Ayrim xollarda egiluvchi armaturadan tashqari egilmaydigan bikir yuk ko‘taruvchi armaturalardan ham foydalaniladi (shveller, qo‘shtavr va b).
|
| |
-mavzu:
Porshenli va plunjerli nasoslarning asosiy afzalliklari

|
-mavzu:
Porshenli va plunjerli nasoslarning asosiy afzalliklari
|
bet | 18/22 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 4,16 Mb. | | #148998 |
Bog'liq Документ Microsoft Word16-mavzu:
Porshenli va plunjerli nasoslarning asosiy afzalliklari.
Reja:
1. Hajmiy nasoslarning umumiy tasnifi.
2. Porshenli, tishli, vintli, diafragmali, shlangli, suv halqali nasoslar.
3. Porshenli nasosning ishlash tartibi, sarfi, bosimli, quvvati va F.I.K.
4. Hajmiy nasoslarning ishlash tartibi, konstruksiyasi va qo‘llanish sohalari.
Tayanch iboralar: Porshenli nasos, quvvat ,sarf, bosim.
Hajmiy nasoslarda ishchi organi harakatlanishi natijasida ish bo’linmasining hajmi davriy ravishda o’zgarishi hisobiga biror hajmdagi suyuqlik so’riladi va potensial energiyasi orttirilib, uzatib beriladi. Bunga porshenli va plunjerli nasoslar misol bo’ladi (9.1-rasm). Valdagi aylanma harakat 11 krivoship va 10 shatun orqali to’g’ri chiziqli harakatga keltirilib, dasta (shtok) 8 yordamida Mexanik harakat 6 porshenga uzatiladi va u 7 silindrda ilgarilanma-qaytarilma harakat qiladi. Porshen 6 o’ng tomonga harakatlanganda ish bo’linmasi 3 va silindr 7 hajmlari kengayib, havo siyraklashadi (vakuum hosil bo’ladi). Bosimlar farqi hisobiga so’rish qopqog’i 2 ochilib, pastki sathdagi suyuqlik atmosfera bosimi ta`sirida ish bo’linmasi 3 ga ko’tariladi. Porshen 6 o’ng tomondan chapga harakatlanganda 7 silindrda bosim ortadi, so’rish qopqog’i 2 berkilib, bosimli qopqoq 4 ochiladi va 3 ish bo’linmasidan ma`lum hajmdagi suyuqlik bosimli quvur 5 ga uzatiladi. Plunjerli nasoslarning ishlash tarzi ham porshenli nasoslarga o’xshash bo’ladi (9.2-rasm), lekin 2 ish bo’linmasining salnik o’rnatiladigan zichlash qismiga ishqalangan holda silindrsimon plujer 2 harakat qiladi. Plunjerli nasoslarda plunjer silindga ishqalanmaydi. Bu nasoslarni ishlatish ancha qulay, chunki ularda porshen halqalari qo’llashni va ularni almashtirishning zaruriyati yo’q, hamda silindr yuzasiga notekis ishlov berilgan holarda ham yaxshi ishlashi mumkin. 9.1 va 9.2-rasmlarda keltirilgan nasoslar bir tomonlama ishlovchi nasoslar hisoblanadi. Bir tomonlama ishlovchi nasoslarda porshenni ikkilangan harakatida (borib-kelishida) W=S·L-hajmdagi suyuqlik so’riladi va uzatiladi (S-porshenni kesim yuzasi; L=2r-porshenni yo’li); r-krivoship-shatun mexanizmi radiusi).
|
| |
-rasm. Bir tomonlama ishlovchi porshenli nasos tasviri

9.1-rasm. Bir tomonlama ishlovchi porshenli nasos tasviri:
1 va 5-so’rish va bosimli quvurlari; 2 va 4-so’rish va bosimli qopqoklari; 3-ish bo’linmasi; 6-porshen; 7-silindr; 8-dasta; 9-polzun (kreyskopf), 10-shatun; 11-krivoship
9.2-rasm. Bir tomonlama ishlovchi plunjerli nasos tasviri:
1-plunjer; 2-silindr; 9 va 3-so’rish va bosimli havo qalpoqlari; 4-bosimli quvur; 7 va 5-so’rish va bosimli qopqoqlari; 6-ish bo’linmasi; 8-so’rish havo bo’linmasi
Porshenli nasoslarning suyuqlik uzatishi kichik va bosimi yuqori bo’ladi ya`ni Q=0,01…250 m3/soat va H=0,25…250 mPa (H=2,5…2500 kg/sm2) chegaralarda ishlab chiqariladi.
Bir tomonlama va differensial ishlovchi bir porshenli nasoslarning sekundiga nazariy suyuqlik uzatishini (m3/s) quyidagi formula bilan topiladi:
; (9.1)
bu yerda n-porshenning bir minutdagi ikkilangan harakatlari soni yoki krivoshipning aylanish chastotasi, ay/min;
Nasosning haqiqiy suyuqlik uzatishi Q nazariy Qt qiymatidan kam bo’ladi. Chunki bir qism suyuqlik porshen va silindr orasidagi va salnikdagi tirqishlardan, so’rish va bosimli qopqoqlardan katta bosim tomondan kichik bosimli tomonga sirqib o’tadi. Bu sirqishlar hajmiy FIK ηx bilan hisobga olinadi. U holda nasosning haqiqiy suyuqlik uzatishi quyidagicha aniqlanadi:
Q= ηx Qt . (9.2)
Ikki tomonlama ishlovchi bir porshenli nasosning sekundiga suyuqlik uzatishi (m3/s):
(9.3)
Vintli nasoslar. Vintli nasoslarning ishchi element vintlar bo’lib, vintning aylanishida vint oralig’idagi chuqurchalarda suyuqlik harakatlanadi (3-rasm). Asosan bir, ikki va uch vintli nasoslar ishlab chiqariladi. Uch vintli nasosning suyuqlik uzatishi quyidagicha aniqlanadi:
(9.4)
bu yerda ηx–hajmiy FIK; t-vint qadami; D-o’rtadagi vintning boshlang’ich diametri; d-o’rtadagi vintning chuqurchasi aylanasi diametri, n-aylanish chastotasi.
|
-mavzu:
Gildravlik taran. Havoli ko‘targichlar

|
-mavzu:
Gildravlik taran. Havoli ko‘targichlar
|
bet | 15/22 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 4,16 Mb. | | #148998 |
Bog'liq Документ Microsoft Word12-mavzu:
Gildravlik taran. Havoli ko‘targichlar.
Reja:
1. Gildravlik taran.
2. Havoli ko‘targichlar.
Gidravlik taran - gidravlik zarba taʼsirida bosim hosil boʻladigan suv koʻtarish qurilmasi. Ya, balandlikdagi manba 1 dan quvur 2 boʻylab tushayotgan suv zarba klapani 4 orqali tashqariga chiqadi. Tushayotgan suv chiqayotganida koʻp boʻlgani uchun quvur 2 da bosim oshib, zarba klapani yopiladi, natijada quvurda gidravlik zarb hosil boʻladi. Zarb kuchi taʼsirida bosim klapani 5 ochilib, suv bosim qalpogʻi 6 ga koʻtariladi. Bunda zarb kuchi kamaygach, klapan 4 yana ochilib, haydash klapani yopiladi. Bu jarayon har 0,5—2 sek.da takrorlanib,bosim qalpogʻidan havo siqila boradi (dinamik bosim oshadi) va suvni quvur 7 orqali N2 balandlikdagi idish 8 ga haydaydi. Ventillar 3 yopilganda G. t. ishdan toʻxtaydi. Suvning koʻtarilish balandligini 50 m dan oshirish mumkin. G. t.ni suv zaxirasi isteʼmol qilinadigan miqdordan ancha ortiq boʻladigan va qurilmani manba 1 sathidan past joylashtirish imkoniyati bor boʻlgan joylarda ishlatish mumkin. G. t. qishloq xoʻjaligi, kichik qurilishlarni suv bilan taʼminlash va b.da keng tarqalgan. G. t.ning ish unumi past, ammo uning harajati uskunaning soddaligi, tuzilishi va juda oddiy ishlashi hisobiga qoplanib ketadi.
13-mavzu:
Shnekli nasos.
Reja:
1. Shnekli nasoslar.
Shnekli nasoslar ishqalanish nasoslar turiga kirib, Arximed vinti deb ham yuritiladi. Ularning asosiy ishchi elementi shnek–valga spiralsimon shaklda o’ralgan tekis metal tasmadan iborat (3-rasm).
Val pastki va yuqoridagi podshipniklarga tayangan holda aylanadi. Suyuqlik nasos o’qi bo’yicha yuqoriga ko’tariladi. Valning aylanish chastotasi 25…100 ay/min, aylanma tezligi 2…5 m/s, ishchi elementi diametri 0,65…3 m gacha, suyuqlik uzatishi Q=5 m3/s va uzatish balandligi N=7,5 m gacha bo’lgan shnekli nasoslar ishlab chiqarilgan bo’lib, ularning FIK 55…75% ni tashkil etadi.
rasm. Shnekli nasosning o’rnatish tasviri:
1-shnek spirali; 2,5-yuqoridagi va pastdagi podshipniklar; 3,4-yuqori va pastki suv bo’linmalari;
Shnekli nasoslar tuzilishi sodda, ishlatish oson, puxta, chidamli, ifloslangan suyuqliklarni uzatish imkoniyati yuqoriligi kabi afzalliklari bilan boshqa turdagi nasoslardan ajralib turadi.
|
| |