nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Impuls - kodli modulyasiya

53
kelib
chiqadiki,
fk
fg
,
fk
dan katta bo‘lgandagina ajratish mumkin
(3.4- rasm). 3.4- rasmda ko‘rsatilganini hisobga olganda diskretlash
tadbirini bajarsa bo‘ladi.
Diskretlash - bu uzluksiz signalning
birzumlik qiymati haqidagi
axborotni olishdir. Bu axborotni amplitudali modulyasiyalangan impulslar
shaklida olish mumkin. Takrorlanish davri
Д
1/f
Д
T
va kengligi
u
bo‘lgan
to‘g‘ri burchakli shaklidagi impulslarni impuls generatori ishlab chiqaradi.
3.4- rasm
.
AIM li signal spektri
Agar shu impulsni elektron kalitini (EK) davriy ishga tushirish uchun
ishlatib va EK kirishiga bir vaqtda xohlagan shakldagi analog signal x =
f(t) berilsa, EK chiqishida har xil amplitudali impulslar ketma - ketligi
ko‘rinishida modulyasiyalangan signal F(t) paydo bo‘ladi (3.5- rasm).
Bu ko‘rilgan uzluksiz signalni impuls ketma - ketligiga o‘zgartirish
jarayoni amplituda- impulsli modulyasiya (AIM) deyiladi.
3.5- rasm
.
AIM signalning hosil
qilinishi
и
Т
0
EK
х = f(t)
P(t)
F(t)
0
INTERNET MANBALARI - Fast-food uz

}
}
}
2.forms.py dastur kodidan namuna: from django.contrib.auth import authenticate
from django.contrib.auth.hashers import make_password
from django.core.exceptions import ValidationError
from django.db.models import CharField
from django.forms import ModelForm, PasswordInput, Form
from apps.models import User
class RegisterForm(ModelForm):
confirm_password = CharField(PasswordInput())
class Meta:
model = User
fields = (‘first_name’, ‘username’, ‘phone_number’, ‘password’)
def clean_password(self):
password = self.data.get(‘password’)
confirm_password = self.data.get(‘confirm_password’)
if password != confirm_password:
raise ValidationError("Password do not match")
return make_password(password)
class LoginForm(Form):
def clean_password(self):
username = self.data.get(‘username’)
password = self.data.get(‘password’)
user = User.objects.get(username=username)
if not user or user.check_password(password):
raise ValidationError("Password or Username Do NOt Match")
return password
)
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 7/10 | Sana | 26.07.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #268679 |
Bog'liq BMIFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
2023-yil 11-sentyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston-2030” strategiyasi toʻgʻrisidagi 158-son Farmoni
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi PF-4947-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 - 2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi
O‘zbekiston Respublikasining “Elektron hukumat to‘g‘risida”gi qonuni Qonunchilik palatasi tomonidan 2015-yil 18-noyabrda qabul qilingan. Senat tomonidan 2015-yil 3-dekabrda ma’qullangan.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yanada joriy etish va rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2012-yil 21-martdagi PQ-1730-son qarori
Algoritmlash va dasturlash asoslari. Abduraximov D.V. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2024.
Axborot xavfsizligi asoslari. Qudratov A.N., Mavlonov Sh.M. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2024.
Создаем динамические веб-сайты с помощью PHP, MySQL, JavaScript, CSS и HTML5 Mualliflar: Никсон Робин. Питер-2023
HTML, CSS, & JavaScript. Paul McFedries Darslik. Toshkent-2023.
Ma’lumotlar bazasi va axborot tizimlari. Kudratov K.K., Temirov A.A. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2023.
Informatikani o‘qitish texnologiyalari va loyihalashtirish. Kudratov K.K. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2023.
Algoritmlar va berilganlar tuzilmasi. Gaynazarov S.M., Saidov D.Y. O‘quv qo‘llanma. Toshkent- 2023.
Axborot texnologiyalari atamalarining izohli lug‘ati. Mahmudov N. Toshkent-2023.
Java texnologiyalari. Boltibayev Sh.K., Holmirzayev H.E. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2023.
Veb dasturlash. Jakbarov 0. Goyipov U. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2023.
Turizm va mehmonxona xo‘jaligi menejmenti. G.N.Nurova. Uslubiy ko‘rsatma Toshkent-2022.
O‘zbekistonda turizm. Davlat statistika qo‘mitasi. Toshkent-2022
Xayot faoliyati xavfsizligi. S.S.Sofiyev O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2022.
UML: A Beginner’s Guide. Jason T. Roff. 2022.
Hayot faoliyati xavfsizligi. Yu.S.Beshimov, M.B.Axmedova. Darslik. Toshkent-2022.
Axborot xavfsizligi (S.G‘aniyev, M.Karimov, K.Tashev) Toshkent-2019.
Hayot faoliyati xavfsizligi va ekologiya. Sapaev M.S., Qodirov F.M. O‘quv qo‘llanma, Toshkent-“Aloqachi”-2019, 276 bet
|
| |
views.py (login va register uchun) dastur kodidan namuna

|
views.py (login va register uchun) dastur kodidan namuna
|
bet | 9/10 | Sana | 26.07.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #268679 |
Bog'liq BMI3.views.py (login va register uchun) dastur kodidan namuna:
from django.contrib.auth import authenticate, login, logout
from django.contrib.auth.decorators import login_required
from django.db.models import Sum
from django.db.models.functions import Coalesce
from django.shortcuts import render, redirect
from django.contrib import messages
# Create your views here.
from django.shortcuts import get_object_or_404
from apps.forms import LoginForm, RegisterForm
from apps.models import Product, Category, CartItem
def register(request):
if request.method == ‘POST’:
forms = RegisterForm(request.POST)
if forms.is_valid():
forms.save()
else:
print(forms.errors)
return redirect(‘login’)
return render(request, ‘auth/auth.html’)
def login_1(request):
if request.method == ‘POST’:
forms = LoginForm(request.POST)
if forms.is_valid():
username = forms.data.get(‘username’)
password = forms.data.get(‘password’)
users = authenticate(username=username, password=password) if users:
login(request, users)
return redirect(‘index_view’)
5.script.js dastur kodidan namuna:
"use strict";
(function () {
// Global variables
let
userAgent = navigator.userAgent.toLowerCase(),
isIE = userAgent.indexOf("msie") !== -1 ? parseInt(userAgent.split("msie")[1], 10) : userAgent.indexOf("trident") !== -1 ? 11 : userAgent.indexOf("edge") !== -1 ? 12 : false;
// Unsupported browsers
if (isIE !== false && isIE < 12) {
console.warn("[Core] detected IE" + isIE + ", load alert");
var script = document.createElement("script");
script.src = "./js/support.js";
document.querySelector("head").appendChild(script);
}
initialDate = new Date(),
$document = $(document),
$window = $(window),
$html = $("html"),
$body = $("body"),
isDesktop = $html.hasClass("desktop"),
isMobile = /Android|webOS|iPhone|iPad|iPod|BlackBerry|IEMobile|Opera Mini/i.test(navigator.userAgent),
function lazyInit(element, func) {
var scrollHandler = function () {
if ((!element.hasClass(‘lazy-loaded’) && (isScrolledIntoView(element)))) {
func.call();
element.addClass(‘lazy-loaded’);
}
|
| |
Connection.php dastur kodidan namuna

|
Connection.php dastur kodidan namuna
|
bet | 10/10 | Sana | 26.07.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #268679 |
Bog'liq BMI6.Connection.php dastur kodidan namuna:
$server = ‘localhost’;
$username = ‘root’;
$password = ‘‘;
$database = ‘login_register_db’;
if (isset($_POST))
$conn = new mysqli($server, $username, $password, $database);
if ($conn) {
} else {
die(mysqli_error($conn));
}
7.Add.php dastur kodidan namuna:
include_once(‘connection.php’);
if(isset($_POST[‘register’])){
$name=$_POST[‘name’];
$username=$_POST[‘username’];
$pass=md5($_POST[‘password’]);
$sql ="INSERT INTO `tbl_user`(`name`, `username`, `password`) VALUES (‘$name’,’$username’,’$pass’)";
$result=mysqli_query($conn,$sql);
if($result){
header(‘location:index1.php’);
echo"";
}else{
die(mysqli_error($conn)) ;
}
|
| |
Foydalanuvchi yo‘riqnomasini ishlab chiqish

|
Foydalanuvchi yo‘riqnomasini ishlab chiqish
|
bet | 5/10 | Sana | 26.07.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #268679 |
Bog'liq BMI2.3. Foydalanuvchi yo‘riqnomasini ishlab chiqish.
Ushbu yo‘riqnoma foydalanuvchiga “fast-food.uz” veb ilovasidan qanday foydalanishni tushuntirib beradi. Quyidagi ko‘rsatmalar orqali ilovadan samarali foydalanish mumkin.
Ro‘yxatdan o‘tish(2.5-rasm):
Ilovani oching.
“Registration” tugmasini bosing.
Kerakli ma’lumotlarni kiriting:
Username;
Phone Number;
Password;
Confirm Password.
“Register” tugmasini bosing.
2.5-rasm. Ro‘yxatdan o‘tish tartibi
Tizimga kirish(2.6-rasm):
Ilovani oching.
Username va passwordingizni kiriting.
“Sign in” tugmasini bosing.
2.6-rasm. Tizimga kirish tartibi
Mahsulotlarni ko‘rish(2.7-rasm):
2.7-rasm. Bosh sahifa
Turli kategoriyalarni ko‘ring (2.8-rasm).
2.8-rasm. Mahsulotlar kategoriyalari
Tanlangan kategoriyani bosing(2.9-rasm).
Ko‘rib chiqilayotgan mahsulotni bosing.
Mahsulot haqida batafsil ma’lumotni o‘qing.
2.9-rasm. Mahsulotlar
“+” tugmasini bosish orqali mahsulotni savatga qo‘shing.
Buyurtma berish(2.10-rasm):
Savat ikonasini bosing.
Savatda tanlangan mahsulotlarni ko‘ring.
2.10-rasm. Xarid savati
Buyurtmani tasdiqlash:
Savat sahifasida “To‘lov” tugmasini bosing.
Yetkazib berish manzilini kiriting yoki tanlang.
To‘lov usulini tanlang.
2.11-rasm. To‘lov qismi
Kerakli ma’lumotlarni kiriting (kartaning raqami, karta nomi va boshqalar).
“Buyurtma berish” tugmasini bosing(2.11-rasm).
Qo‘shiladigan qo‘shimcha funksiyalar:
Buyurtmani kuzatish:
Ilova menyusidan “Mening buyurtmalarim” bo‘limiga o‘ting.
Oxirgi buyurtmani tanlang.
Buyurtma holatini kuzatib boring (tayyorlanmoqda, yo‘lda, yetkazilgan).
Foydalanuvchi hisobini boshqarish
Profilni tahrirlash:
Profil ikonkasini bosing.
“Profilni tahrirlash” tugmasini bosing.
Kerakli ma’lumotlarni o‘zgartiring.
“Saqlash” tugmasini bosing.
Parolni o‘zgartirish:
Profil ikonkasini bosing.
“Parolni o‘zgartirish” tugmasini bosing.
Eski parolingizni va yangi parolingizni kiriting.
“Saqlash” tugmasini bosing.
Qo‘llab-quvvatlash va fikr-mulohazalar:
Ilova menyusidan “Yordam” bo‘limiga o‘ting.
Kerakli bo‘limni tanlang (tez-tez so‘raladigan savollar, mijozlar xizmati va boshqalar).
Mijozlar xizmati bilan bog‘lanish uchun ko‘rsatilgan raqam yoki email orqali bog‘laning.
Fikr-mulohaza qoldirish:
Ilova menyusidan “Fikr-mulohaza” bo‘limiga o‘ting.
O‘z fikr-mulohazangizni kiriting.
“Yuborish” tugmasini bosing.
Ushbu yo‘riqnoma orqali siz fast-food veb ilovasidan oson va samarali foydalanishingiz mumkin.
|
| |
Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi

|
Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi
|
bet | 2/10 | Sana | 26.07.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #268679 |
Bog'liq BMIBitiruv malakaviy ishining dolzarbligi: “fast-food.uz” veb ilovasini ishlab chiqish dolzarbligi bir necha muhim omillarga bog‘liq. O‘zbekiston bozorining o‘ziga xos xususiyatlari, raqobatbardoshlik, mijozlarning ehtiyojlari va texnologik imkoniyatlar ushbu dolzarblikni ta’minlaydi. O‘zbekistonda internet foydalanuvchilari soni yildan-yilga ortib bormoqda, bu esa onlayn xizmatlarga bo‘lgan talabni oshiradi. Mobil qurilmalar orqali internetga kirish imkoniyati kengaymoqda, bu esa veb ilovalar va mobil ilovalar uchun qulay sharoit yaratadi. Zamonaviy iste’molchilar tez va qulay xizmatni afzal ko‘radi. Fast-food yetkazib berish xizmatlari bu talabni qondiradi. Odamlar o‘z vaqtini tejash maqsadida oziq-ovqat mahsulotlarini onlayn buyurtma qilishga ko‘proq intilishmoqda. O‘zbekistonda fast-food bozori tez sur’atlarda rivojlanmoqda, bu esa yangi ishtirokchilar uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Hozirda ushbu sohada raqobatchilar nisbatan kam, bu esa yangi kirib kelayotgan loyihalar uchun yaxshi imkoniyatdir. COVID-19 pandemiyasi onlayn savdo va yetkazib berish xizmatlariga bo‘lgan talabni keskin oshirdi.
Bitiruv malakaviy isһining maqsadi: “fast-food.uz” veb ilovasini ishlab chiqishdan iborat.
Bitiruv malakaviy isһining vazifasi: “fast-food.uz” veb ilovasini ishlab chiqish orqali tez tayyor bo‘luvchi taomlarning onlayn savdosini shakllantirish hamda mijozlarga tezkor va sifatli xizmat ko‘rsatishdan iboratdir.
Bitiruv malakaviy ishining tuzilishi. Bakalavr bitiruv malakaviy ishi kirish, 3 ta bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar va ilova qismlaridan tashkil topgan.
|
| |
O‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o

|
O‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o
|
bet | 1/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 181 Kb. | | #237554 |
Bog'liq O‘zbеkistоn rеspublikаsi оliy vа o
O‘ZBЕKISTОN RЕSPUBLIKАSI ОLIY VА O‘RTА MАХSUS TА’LIM VАZIRLIGI
JIZZАХ VILОYATI KАSBIY TА’LIMNI RIVОJLАNTIRISH VА MUVОFIQLАSHTIRISH HUDUDIY BОSHQАRMАSI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TОSHKЕNT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVЕRSITЕTI HUZURIDАGI
JIZZАХ AXBOROT TEXNOLOGIYALARI TЕХNIKUMI
“TАSDIQLАYMАN”
Jizzах axborot texnologiyalari tехnikumi dirеktоri:
_______________ J.Jiyanov
“___” _________ 2022 yil
KOMPYUTER INJINIRING YO’NALISHI BO’YICHA
KOMPYUTER TARMOQLARINI MONTAJ QILISH VA SINOVDAN O‘TKAZISH FANIDAN
ISHCHI O’QUV DАSTURI
50610401.
|
-
|
Kompyuter va ofis qurilmalariga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha mutaxassis
|
|
|
|
Kаsbi:
|
-
|
Kompyuter injiniring
|
Shаrоf Rаshidоv tumаni - 2022 yil
Fаn dаsturi Jizzах axborot texnologiyalari tехnikumi Ilmiy pedagogik Kеngаshining 2022 yil “15 oktyabr” dаgi 2-yig’ilish bаyonnоmаsi bilаn mа’qullаngаn.
TUZUVCHILАR:
|
D.Umarov
|
Jizzах axborot texnologiyalari tехnikumi maxsus fan o’qituvchisi
|
|
|
|
|
|
| |
Mavzu Rele himoyasi va elektr o’lchov asboblariga texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash

|
Mavzu Rele himoyasi va elektr o’lchov asboblariga texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash
|
bet | 32/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha Reja31 Mavzu Rele himoyasi va elektr o’lchov asboblariga texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash
Reja;
1 Elektr o’lchov asboblariga texnik xizmat ko’rsatish
2 Elektr o’lchov asboblariga texnik xizmat ta’mirlash
O‘lchov asboblarini ishlatish davomida ular, elektr jihozlarning xuddi 20 boshqa
elementlari kabi, tashqi muhit ta’sirida bo‘ladi. Buning natijasida ularda nosozliklar paydo bo‘lib, oqibatda o‘lchangan kattaliklarning qiymati haqiqiy qiymatlaridan farq qilishi mumkin. Jihozlarning ish rejimlari to‘g‘risida axborot bilan ta’minlovchi elektr o‘lchov asboblari yaxshi qarovni talab qiladi, chunki ishlatish davomida ularning korpusi ifloslanadi, titrash natijasida mahkamlangan joylari va elektr kontaktlari bo‘shashib qoladi. Bundan tashqari, mexanik qismlarining tabiiy yeyilishi, g‘altaklarining o‘ta yuklanishi (natijada izolatsiya yeyiladi va shikastlanadi), elektr zanjirlaridagi uzilish yoki qisqa tutashuvlar, asboblar qismlarining mexanik shikastlanishi va boshqa sabablar tufayli nosozliklar paydo bo‘ladi. Ishlab chiqarish qurilmalarining elektr jihozlarini ishlatish jarayonida ta’mirchi xodimlar asboblarning tashqi sirtlarini chang va ifloslikdan tozalashadi, ularning mexanik mahkamlangan joylari va elektr o‘tkazgichlari ulangan joylarini tekshirishadi.
Ishdan chiqqan asboblarni maxsus muassasalar ta’mirlaydi. Har xil turdagi
elektr o‘lchov asboblari ko‘p miqdorda bo‘lgan yirik korxonalarda ana shu apparatlarni ta’mirlash, rostlash va tekshirishga ixtisoslashgan bo‘limlar tashkil qilinadi. Odatda bu ishlar elektr o‘lchash laboratoriyasida bajariladi, buning uchun u maxsus asboblar, stendlar va namuna asboblar to‘plami bilan jihozlanadi. Laboratoriya xodimlari elektr o‘lchov asboblarini
2.2-rasm. Kuchlanishning vaqtga bog‘liqligi (a) va raqamli elektr o‘lchov asbobining blokli sxemasi (b).
21 ta’mirlash bo‘yicha maxsus tayyorgarlikdan o‘tishadi. Elektr o‘lchash
laboratoriyasi uchun ajratiladigan xonalarga nisbatan alohida talablar qo‘yiladi. Ular titramasligi, yaxshi tabiiy yoritilishi hamda qo‘shni xonalar va ko‘chadan chang so‘rilishiga yo‘l qo‘ymaydigan ventilatsiya bilan ta’minlanishi kerak. Asboblar ta’mirga keltirilganda va ta’mirdan chiqqanda maxsus hujjatlar rasmiylashtiriladi. Ta’mirdan chiqqan asboblarning aniq ko‘rsatishi tekshirilishi lozim.
|
| |
IKM – 24 tizimi - So’z boshi

77
To‘rtsimlik rejim:
R
kir
= - 13 db (- 1,5 Np)
R
chiq
= + 4,3 db (+0,5 Np)
Ikkisimlik rejim:
R
kir
= 0 db (0 Np)
R
chiq
= - 1,7 db (- 0,2 Np)
Appaturaning elektr ta’minoti: tarmoqdan 220 V
o‘zgaruvchan tok yoki akkumulyator batareyasi 24, 50 yoki
60 V.
3.20- rasmda IKM – 24 tizimining uzatish davrining vaqt tuzilmasi
ko‘rsatilgan. Davr 24 ta sakkiz razryadli kanalli vaqt intervallaridan iborat
va har bir davrning oxirida bitta qo‘shimcha belgiga ega. Bu belgi ketma –
ket davrlarda navbatma – navbat 1010101…,
qiymatlarini olib
taqsimlangan sinxrosignalni tashkil etadi.
3.20- rasm. IKM – 24 tizimining uzatish davrining vaqt tuzilmasi.
Yuqoridan ko‘rinib turibdiki, davrda 24x8+1=193 ta simvol 125 mks
umumiy uzunlikda joylashgan. Har bir 24 ta kanalli vaqt oraliqlarining
birinchi taktli oralig‘i signalli kanallarni tashkil etish uchun ishlatiladi.
Bitta telefon kanaliga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan ikkita signalli
kanallarni tashkil etish uchun
zikr etilgan taktli oraliq, masalan juft
davrlarda birinchi signalli kanaldagi axborotni
ikkinchi signalli kanaldagi
axborotni esa toq davrlarda ko‘chiradi.
1
2
3
21
22
23
24
1
2
3
21
22
23
24
Kanallar
Kanallar
125 mks davr
125 mks davr
5 21 mks
С
0
С
7
С
0
С
7
А signalizatsiya
kanali uchun
simvol
В signalizatsiya
kanali uchun simvol
Davrli
sinxrosignal
uchun 0
simvoli
(С
193
)
Davrli
sinxrosignal
uchun 1 simvoli
(С
193
)
So`zlashuv signallarini koderlash uchun yettita simvol
Nazorat uchun savollar - 1 Mavzu Relelı hımoya xaqıda umumıy tushuncha Reja

|
1 Mavzu Relelı hımoya xaqıda umumıy tushuncha Reja
|
bet | 33/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha RejaNazorat uchun savollar
1. Milli elektr o‘lchov asboblarining asosiy turlarini aytib bering.
2. Nima uchun magnitoelektr asboblardan foydalanilganda ularning qutblarini to‘g‘ri ulash talab qilinadi?
3. Magnitoelektr tizim asboblaridan o‘zgaruvchan tok zanjirlarida o‘lchash uchun foydalanish mumkinmi?
4. Elektromagnitli asboblarning ishiga qanday fizik hodisa asos qilib olingan?
5. Elektrostatik o‘lchov asbobi qanday asosda ishlaydi?
6. Bir fazali elektr energiya hisoblagichining ishlashini tushuntirib bering.
7. Raqamli asboblar ko‘rsatishli asboblarga nisbatan qanday afzalliklarga ega?
8. Ishlab chiqarish qurilmalarining elektr jihozlariga xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar asboblarni ta’mirlashi mumkinmi?
9. O‘lchov asboblarini metrologik tekshirish to‘g‘risida gapirib bering?
32 Mavzu Rele himoyasi va avtomatikasi laboratoriya ishini tashkil etish
Reja;
1 Rele himoyasi
2 Rele himoyasi va avtomatikasi
33 Mavzu Relelarning tuzilishi va ishlash prinspi
Reja;
1 Selektivlik (tanlovchanlik)
2 Tezkorlik
Selektivlik (tanlovchanlik). Rele himoyasining selektivligi yoki
tanlovchanligi deb uning tarmoqning faqat shikastlangan uchastkasini o‘chirish qobilyati tushuniladi. Agar K1 nuqtada qisqa tutashuv sodir bo‘lsa (1.5 - rasm), rele himoyasi shikastlangan elektr tarmoqning shikastlanish joyiga eng yaqin bo‘lgan Q2 uzgichini o‘chirishi kerak. Rele himoyasining bunday harakati natijasida shikastlangan tarmoqdan tashqarish barcha iste’molchilarning elektr ta’minoti saqlanadi. Agar qisqa tutashuv K2 nuqtada bo‘lsa, rele himoyasi tanlovchan ishlashi natijasida shikastlangan L1 tarmoqni o‘chirishi, L2 tarmoq esa ish holatida qolishi kerak. Bundan iste’molchilarning ta’minoti saqlanadi.
Shunday qilib tanlovchanlik rele himoyasining shartli talabi hisoblanadi, undan cheklanish faqat tezkorlikni ta’minlash uchun ruxsat etiladi, qachonki noselektiv o‘chirish o‘zidan xavfli oqibatlarni keltirib chiqarmasa.
- rasm. Qisqa tutashuvni tarmoqdan selektiv o‘chirish.
|
| |
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 1/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docx
Toshkent davlat transport universiteti
SH.SH. Shojalilov
AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY
INSHOOTLARNI QURISH VA EKSPLUATATSIYA
QILISH
Toshkent davlat transport universiteti Ilmiy-uslubiy kengashi tomonidan 60730800 – Yo‘l muhandisligi (avtomobil yo‘llaridagi sun’iy inshootlar), ta’lim yo‘nalishi bakalavriat talabalari va professor-o‘qituvchilar uchun darslik sifatida
tavsiya etilgan
Toshkent – 2023
UO‘K: 625.745.1/.2
Avtomobil yo‘llaridagi sun’iy inshootlarni qurish va ekspluatatsiya qilish. Darslik SH.SH. Shojalilov. T.: TDTU, “Transport” nashriyoti, 2023 y. b.
Taqrizchilar:
|
S.S. Salixanov – t.f.n., prof. (TDTU);
|
|
F.A. Rajabov – (AYITI).
|
Annotatsiya
Darslikning Avtomobil yo‘llaridagi sun’iy inshootlarni qurish va ekspluatatsiya qilish bo‘yicha asosiy talablar bayon etilgan, zamonaviy qurish texnologiyalari va ekspluatatsiya qilish asosiy ko‘rsatkichlari ko‘rsatilgan.
Darslikning kirish qismida fanning mazmuni uning maqsadi va vazifalari O‘zbekiston Respublikasida qurilayotgan sun’iy inshootlarni ilg‘or texnologiyalari to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar bayon etilgan. Keyingi boblarda temirbeton va metal ko‘priklar, yo‘l o‘tkazgichlarning oraliq qurilmalari,tayanchlari qurish ketma-ketligi usullari sxema va rasmlar orqali keltirib o‘tilgan. Shuningdek, sun’iy inshootlarni ekspluatatsiya qilish xizmatini takomillashtirish uchun tadbirlar ko‘rsatilgan.
Darslikning oxirgi boblarida avtoyo‘l tonnellari tog‘ usulida qurishni tashkil qilish va usullari haqida ma’lumaotlar keltirilgan,tonnellarni ekspluatatsiyaga topshirishdagi zarur hujjatlar ko‘rsatilgan, tonnellarda uchraydigan nuqson va ularni bartaraf etish uchun chora va tadbirlar ishlab chiqilgan. Kitob darslik sifatida tavsiya etiladi. Darslikdan shuningdek, avtoyo‘llardagi su’niy inshootlarni qurish va ekspluatatsiya qilish tashkilotlarining muhandis-texnik xodimlari ham foydalanishlari mumkin.
Toshkent davlat transport universiteti Ilmiy-uslubiy kengashi tomonidan о‘quv qо‘llanma sifatida tavsiya etilgan (universitetning 2023 yil 04 iyuldagi 157-U soni buyrug‘iga asosan 157-155-sonli nashr ruxsatnomasi).
|
| |
NetResView - 5 Razvedka hujumini amalga oshirishni o’rganish

|
5 Razvedka hujumini amalga oshirishni o’rganish
|
bet | 3/3 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 96,96 Kb. | | #136172 |
Bog'liq 5 Razvedka hujumini amalga oshirishni o’rganishNetResView
NetResView NirSoft-ning kichik foydali portativ vositalaridan biri bo'lib, u mahalliy tarmoqdagi barcha tarmoq va umumiy resurslarni, jumladan disk, printer, yashirin va ma'muriy resurslarni ko'rsatish kabi oddiy vazifani bajaradi. NetResView faqat umumiy resurslarni skanerlagani uchun u resurslarni deyarli bir zumda topadi. Asbobni ishga tushirganingizda, u sizdan nimani topmoqchi va ko'rsatishni xohlayotganingizni so'raydi; kompyuterlar, ulushlar, IP manzillar va MAC manzillari. Bundan tashqari, oynada ishchi guruh/domen, sharhlar, mahalliy yo'l, faol ulanishlar va masofaviy operatsiyalar kabi boshqa foydali ma'lumotlar ham ko'rsatiladi. TXT, XML, HTML yoki CSV hisobot fayli saqlanishi mumkin.
|
| |
Kengaytirilgan IP skaneri

|
Kengaytirilgan IP skaneri
|
bet | 2/3 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 96,96 Kb. | | #136172 |
Bog'liq 5 Razvedka hujumini amalga oshirishni o’rganishKengaytirilgan IP skaneri
LanSpy kabi vosita kabi batafsil natijalarni bermasa-da, Advanced IP Scanner foydalanish uchun qulay interfeysga ega bo'lib, ko'pchilik foydalanuvchilar uchun yetarlicha foydali ma'lumotlarni taqdim etadi. Dastur ko'pgina tarmoq qurilmalari, jumladan, simsiz tarmoq routerlari va adapterlari, smartfonlar, planshetlar, multimedia qurilmalari va boshqalarning MAC manzili va ishlab chiqaruvchisi haqidagi ma'lumotlarni olishga qodir. Barcha ulangan tarmoq qurilmalaridagi umumiy papkalar ham skanerlanadi va oynada ko'rsatiladi. Kompyuter. Ism yoki manzil daraxti, administrator va yashirin manbalar ko'rsatilmaydi.
Advanced IP Scanner IP-manzil diapazonlari ro'yxatini import qilishni qo'llab-quvvatlaydi va har qanday aniqlangan qurilma yoki manzilni sevimlilar ro'yxatiga qo'shish mumkin. Maydonga diapazonlar yoki alohida manzillar kiritilishi mumkin va oynadagi natijalar XML/HTML faylida saqlanishi mumkin. Wake-on-LAN va masofadan turib oʻchirish ham qoʻllab-quvvatlanadi.
3. Umumiy papkalarni toping
Birgalikda papkalarni topish juda oddiy va juda kichik dastur bo'lib, tarmoqdagi boshqa umumiy papkalarni ro'yxatga olishi mumkin. Siz qilishingiz kerak bo'lgan yagona narsa - boshlang'ich IP diapazonini va oxirgi IP diapazonini kiritish va "Scan" tugmasini bosing. Oynada bog'langan manzillar ro'yxati ko'rsatiladi va shu manzildan keladigan ulushlar ro'yxatini ko'rish uchun ochiladigan daraxt belgisini bosing. Agar siz ularning yonida $ belgisi bo'lgan maxsus administrator aktsiyalarini yashirishni istasangiz, skanerlashdan oldin katakchani belgilang. Tegishli katakchadan foydalanib, bitta xostni skanerlashingiz mumkin.
Asbobni ishga tushirishda xatolikka duch keldik, bu xato ko'rinadi, lekin bu dasturning tarmoq resurslarini yig'ish maqsadiga ta'sir qilmaydi. Ba'zi g'alati sabablarga ko'ra, "Birgalikda papkalarni toping" 400K+ o'rnatuvchi bilan birga keladi, agar asbobning o'zi faqat 36K mustaqil bajariladigan fayl bo'lsa. Shuning uchun biz faqat bajariladigan faylni joylashtiramiz.
4. LanSpy
LanSpy tarmoqdagi TCP/UDP portlari, ochiq jarayonlar, fayllar va xizmatlar, MAC manzili, tarmoq adapteri, domen ma'lumotlari va boshqalar kabi masofaviy kompyuterlar haqida ko'p ma'lumotlarni to'plashi mumkin bo'lgan foydali tarmoqni skanerlash vositasidir. Ushbu operatsiyalarning har biri opsiyalardan o'chirib qo'yish mumkin. Albatta, u har bir uzoq IP-manzil uchun almashish daraxtida tarmoqdagi barcha umumiy papkalarni ham ko'rsatishi mumkin. Jildni o'ng tugmasini bosish kontekst menyusidan almashish imkonini beradi.
Tarmoqni skanerlash uchun ro'yxatga yangi diapazon yoki bitta manzil qo'shish uchun Plus tugmasini bosing yoki ochiladigan menyuda allaqachon bir nechta variant mavjud. Yoki maydonga skanerlashni xohlagan narsani kiriting. Qidiruv tugagach, tegishli bo'limni kengaytirish uchun daraxt piktogrammalarini bosing. Yig'ilgan ma'lumotlarni XML yoki HTML hisobotiga eksport qilishingiz mumkin.
5.
|
| |
Internetda axborot ta‟minoti va undan foydalanish tartibi

68
va tatbiq etilgan axborot tizimi xavfsizligini ta‘minlaydi. Masalan,
kompaniya shartnomalari bazasi - bu axborot bo‗lib, shartnomalar
ishlanayotgan tizim axborot tizimi hisoblanadi. Bunda xavfsizlik axborot
va tizim xavfsizligi ta‘minlangandagina amalga oshiriladi.
Axborot tizimi xavfsizligi – bu axborot tizimining himoyalanganlik
holati bo‗lib, unda axborot resurslarining maxfiyligi, ochiqligi, butunligi
va aslligi ta‘minlanadi. Masalan, kompaniya ma‘muriy va moliyaviy tizimi
yoki kompaniya hamkorlari hamda xaridorlari axborot tizimining
xavfsizligi. Axborot xavfsizligi – bu axborotning va uni qo‗llab-
quvvatlovchi tizimning axborot munosabatlari sub‘ektlariga nojo‗ya zarar
ko‗rsatishi mumkin bo‗lgan tasodifiy yoki ataylab, tabiiy va sun‘iy ta‘sir
hamda harakatlaridan himoyalanganligidir. Masalan, kompaniya mijozlari
tomonidan axborot tizimiga zarar yetkazilishi mumkin, ya‘ni kompaniyaga
zarar
yetkazish
maqsadida
axborotlar
o‗chirilishi
yoki
sug‗urtalanuvchilarga
ziyon
yetkazish
maqsadida
ma‘lumotlar
o‗g‗irlanishi mumkin.
Sug„urta kompaniyasining biznes jarayonlarini reinjiniring qilish

41
axborot texnologiyalari mijozlarning katta auditoriyasiga tez va
sifatli xizmat ko‗rsatishga imkon beradi.
Reinjiniring modeliga ega bo‗lgan tashkilotda har bir xodim o‗z
faoliyatini amalga oshiradi, uning o‗ziga xos funksiyalari quyidagilardan
iborat:
marketologlar – bozorni o‗rganadi va sug‗urta mahsulotlariga
bo‗lgan talablarini aniqlaydi;
uslubchilar – sug‗urta mahsulotlarini yaratadi;
sotuvchilar – sug‗urta mahsulotlarini sotishni tashkil etadi;
anderrayterlar –sug‗urta risklarini qabul qiladi va shartnomalarni
imzolaydi, potensial sug‗urtalanuvchilar bilan bevosita ishlaydi;
bek ofis – shartnomalarni rasmiylashtiradi va mijozlarga xizmat
ko‗rsatadi.
Sug„urta kompaniyalari faoliyatida axborot xavfsizligini

70
ham maxfiy ma‘lumotlar xavfsizligini ta‘minlashga alohida e‘tibor
qaratmoq lozim. Bunda ―soxranit parol‖ maydonini tekshirish va mavjud
belgini o‗chirishni unutmaslik lozim. Aks holda, begonalar kompaniya
maxfiy ma‘lumotlaridan foydalanib, korxona nomidan xaridorlarga
hujjatlar yoki zararli xatlar yuborishi, muloqot qilishi, buyurtmalar yoki
talabnomalar yo‗llashi mumkin.
Muntazam ravishda kompaniya axboroti xavfsizligini tekshirib
borish lozim. Ayrim hollarda ushbu xizmatlar provayderlarga yoki
mutaxassislarga shartnoma asosida yuklanadi. Bunda kompaniya ularga
ma‘lumotlarni tekshirish, uning axborot tizimiga kirishga ruxsat berishi
zarur bo‗ladi. Bunda axborotlarning xavfsizligi, tizim xavfsizligi va
xodimlarning faoliyati nazorat qilinadi.
Kompaniyaning barcha xodimlari mas‘uliyatni his etgan holda
axborot xavfsizligi qoidalariga rioya etishi zarur hamda ushbu qoidalarga
amal qilishini tekshirishga mas‘ul xodim belgilash shart. Muntazam
ravishda internetning yangi imkoniyatlari bo‗yicha forumlar olib borish va
unda barcha xodimlarning ishtirok etishini ta‘minlash zarur. Internet
imkoniyatlaridan foydalanish va axborot xavfsizligi xususida xodimlar
uchun muntazam ravishda treninglar tashkil etish sug‗urta xizmatlarining
keng qamrovini ta‘minlaydi.
-MAVZU. SUG„URTA SOHASIDA QO„LLANILADIGAN YANGI

66
xizmatlari orqali amalga oshiriladi. Internet foydalanuvchisi elektron
manzil
yordamida
internetning
turli
xizmatlaridan
foydalanish
imkoniyatiga ega bo‗ladi.
Muloqot qilish – internet foydalanuvchilari o‗zaro muloqot qilishi
uchun muhit yaratadi. Matn, ovoz va video aloqa yordamida muloqot
qilish mumkin bo‗ladi. Forum va chatda klaviatura yordamida chop etish
orqali muloqot qilish mumkin. Lync, Gmail, Mailagent, Skype, Viber
kabilar orqali audio va video aloqalarni ham amalga oshirish mumkin.
Telefonda muloqot qilinganda suhbatdoshni faqatgina eshitish mumkin.
Video aloqa yordamida esa suhbatdoshni eshitish bilan birga, uni ko‗rish
ham, ya‘ni suhbatdoshning mavzuga bo‗lgan munosabatini kuzatish
mumkin, ayniqsa, sug‗urta faoliyatida bu texnologiya juda qo‗l keladi. Bir
paytning o‗zida bir necha kishi bilan video aloqa o‗rnatish mumkin.
Ma‘lumotlarni tarqatish – internet imkoniyatlaridan biridir. Uning
yordami bilan yangiliklarni va axborotlarni keng doiraga qisqa vaqt ichida
tarqatish mumkin. Bu axborot uzatishning eng tez va arzon usulidir. Bunda
axborot 24 soat davomida mijozlar e‘tiborida bo‗ladi. Sug‗urta faoliyatiga
oid ma‘lumotlarni veb-sahifalar, veb-bloglar, jamoa tarmoqlarida, axborot
portallarida, axborotnomalar va tarqatmalar yordamida tarqatish mumkin.
Kundan-kunga internet mijozlari soni o‗sishi uni eng unumli ommaviy
axborot vositasiga aylantirmoqda.
Elektron tijorat – bu internetda savdo-sotiqni amalga oshirishdir,
uning imkoniyatlari turli-tuman bo‗lib, internet orqali texnika, dori-
darmon, kiyim-kechak va oziq-ovqat mahsulotlarini sotish yoki xarid
qilish va xizmat ko‗rsatish mumkin, bu xizmat yordamida sifatli mahsulot
sotish bilan birga, vaqt va mablag‗ni tejash mumkin. Ushbu usuldan
korxonalar hamda jismoniy shaxslar foydalanmoqda, shuning uchun bu
texnologiya tezda rivojlanmoqda. Ba‘zi korxonalar savdo-sotiqni faqat
internet orqali amalga oshirmoqda.
Sug„urta marketingining asosiy maqsadi

36
sug‗urtalanuvchilarni topish zarurki, ular kompaniyaga o‗zlarini jalb etish
uchun va mavjud sug‗urta ehtiyojlarini qondirish uchun qilingan sarf-
xarajatdan ko‗proq naf keltirsinlar. Bu mijozning ko‗nglini topa bilish
san‘atidirki, undan bir vaqtning o‗zida sug‗urta kompaniyasi rahbarlarini
ham qanoatlantira bilish shart‖. Shu sababli, sug‗urta sohasidagi
marketingda mavjud va ehtimoldagi sug‗urta bozorining (mijozlarning)
tahliliga suyanilmas ekan, samaraga erishish qiyin, ya‘ni sug‗urta
marketingi asosan mijozlarning va bozorning daromadliligini oldindan
tahlil qilishga, ularni jalb eta bilish va saqlab qolish qobiliyatiga bog‗liq.
3.2. Sug„urta bozoridagi raqobat sharoitida innovatsion muhitning
shakllanish jarayoni - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent moliya instituti

39
direktivani amalga oshirish muddatini belgilashdan iborat. Shu sababli
strategik sug‗urta marketingi tadqiqotlari tarkibiga sug‗urta tashkilotlari
innovatsion siyosatining bo‗lagi bo‗lgan innovatsion sug‗urta marketingi
jarayonlarining asosiy tizimli xususiyatlari kiradi. Tadqiqotlarning
ko‗rsatishicha, bozorga yangilikning kirish strategiyasi va taktikasi
sug‗urta marketingi tadbirlarining muhim yo‗nalishlaridan hisoblanadi va
yangi mahsulotlarni bozorda joylashtirish va sotish yo‗llarini
shakllantirishga asoslangan raqobatbardosh strategiyani ishlab chiqishni
nazarda tutadi.
Shuni ta‘kidlash lozimki, innovatsion sug‗urta marketingi – sug‗urta
kompaniyalarining ishlab chiqarishni takomillashtirish va bozor sharoitiga
ta‘sir ko‗rsatishga asoslangan faoliyatdir. Izlanishlar natijasi shuni
ko‗rsatadiki, innovatsiya hayotiy davrining har bir bosqichi turli sug‗urta
marketingi usullarini va yondashuvlarini, turli strategiya va taktikani talab
qiladi. Innovatsion sug‗urta marketingi tadbirlari tizimi faqatgina ishlab
chiqarishni yangilash bilan emas, balki kapitalning jamlanishi va oqimi
dinamikasi bilan ham uzviy bog‗langan.
Sug‗urta faoliyatida innovatsiya zamon talabiga mos yo‗nalish
hisoblanib,
sug‗urta
tashkilotining
daromadi
oshishiga
va
sug‗urtalanuvchilar sonining ortishi hisobidan bozordagi mavqei
ko‗tarilishida muhim rol o‗ynaydi. Innovatsion yo‗nalish eski uslubdan
yangisiga, shuningdek ommaviy iste‘moldan individual iste‘molga o‗tishni
amalga oshiradi. Mijozlarning endilikda ko‗rsatilayotgan sug‗urta
xizmatlariga nisbatan o‗z talablari mavjud. Individual iste‘mol bir
tomondan aniq mijozning aniq talablarini qondirishga mo‗ljallangan
bo‗lsa, ikkinchi tomondan mahsulot mijozga qulay va sotishning yangi
usullari orqali taqdim etilishi zarur. Sug‗urtaning zamonaviy bosqichida
nafaqat sug‗urta xizmatlarini sotishda, balki uni ko‗rsatish tizimida ham
yangiliklar yaratishga qiziqish ortmoqda. Masalan, iste‘molchi shunchaki
avtomobili shikastlanishidan sug‗urta polisiga ega bo‗lishni istamaydi,
balki polisda uning evakuasiyasi, zararlangan ob‘ektning ta‘mirlanishi,
ta‘mirlash
vaqtida
vaqtincha
boshqasiga
almashtirib
turilishi,
jarohatlanganlarga tez tibbiy yordam ko‗rsatish aks etishini ham xohlaydi.
Sug„urta kompaniyasining dastur arxitekturasi

53
ma‘lumotlarga kirish huquqiga ega bo‗lgan holda ushbu ma‘lumotlarni
olishi mumkin. Dasturlar nafaqat buxgalteriya yoki moliyaviy tahlil
vazifalarini, balki sug‗urta zaxiralari shakllanishini,
agentlik va
filiallardagi sotuv xizmatlarining holatini kuzatish va tariflarni boshqarish
kabi aniq sug‗urta talablarini ham hal qilishga imkon beruvchi kuchli
o‗rnatilgan analitik apparat bilan ta‘minlangan.
2.
Dasturlarning
ikkinchi
guruhi
sug‗urta
faoliyatini
avtomatlashtirishning bir yoki bir nechta tegishli vazifalarini hal qilishga
mo‗ljallangan tizimlar tomonidan shakllantiriladi. Masalan, sug‗urta
kompaniyalari buxgalteriya hisobi uchun 1C
buxgalteriya dasturlaridan
faol foydalanadilar. Ushbu firmalar universal buxgalteriya tizimlarini
ishlab
chiqaruvchilardir,
shuning
uchun
buxgalteriya
hisobini
avtomatlashtirish tizimlarida sug‗urta xususiyatlarini hisobga olish faqat
hisob-varaqlar rejasining tegishli parametrlariga qadar kamaytiriladi.
Ikkinchi guruhga tegishli mahsulotlarning o‗ziga
xos xususiyatlari
shundaki, ular kompleks avtomatlashtirish muammolarini hal qilish uchun
mo‗ljallanmagan, shuning uchun ulardan foydalanish boshqa ishlab
chiqaruvchilarning bir qator dasturiy ta‘minot paketlaridan foydalanish
zaruratini keltirib chiqaradi. Qoida tariqasida aytish joizki, ikkinchi guruh
tizimlari sug‗urta kompaniyasi turli xil dasturiy mahsulotlarni ishlatganda,
ularning har biri o‗z ma‘lumotlar bazasi
bilan ishlaydigan va bitta
muammoni hal qiladigan bo‗lak avtomatlashtirish deb nomlanadi. Ushbu
yondashuv bir xil ma‘lumotlarning turli xil tizimlarga bir necha marta
kiritilishiga, ishonchli ma‘lumotlarning
yetishmasligiga va olingan
ma‘lumotlarni tekshirish uchun ko‗p vaqt sarflashga olib keladi.
3. Mahsulotlarning uchinchi guruhiga jismoniy shaxslar tomonidan
ishlab chiqilgan va tarqatiladigan dasturiy ta‘minotlar kiradi. Bunday
tizimlarning mualliflari tajribali sug‗urtalovchilar bo‗lib, ular shaxsan o‗zi
uchun yoki ish beruvchi sug‗urta kompaniyalari
ehtiyojlari uchun
mahsulot yaratadilar. Dasturlardan mustaqil ravishda foydalanish bilan bir
qatorda mualliflar ushbu mahsulotlarni bozorda ilgari surish bilan ham
shug‗ullanadi.
- jadval
Turli rivojlanish davrlarida bug‘doy donining mikroflora tarkibi

U m um an olganda, don tarkibidagi mikroorganizm larni quyi-
dagicha taqsim lash mumkin: har bir o ‘sim lik turida o ‘ziga xos
b o ig a n epifitlar; parazit mikroorganizm lar; tasodifan kelib tush-
gan (shamol chang, y o m g ir vositasida) va donda bir m uncha
vaqt yashovchi m ikroorganizm lar shuningdek y ig ‘im -terim va
m aydalash jarayonlarida kelib tushgan mikroorganizmlar. B u mikro-
organizm larning barchasi yaxshi pishib yetilgan, sog‘lom don ustida
k o ‘p m iqdorda to ‘planadi. B a ’zan ayrim lari donning aleyron qatlami
m urtak va endosperm igacha o ‘tib ketadi. Donning ichki qismidagi
m ikroorganizm lar subepiderm al mikroflora deb ataladi.
-rasm. Ombor uzun tumshug“i (Sitorhilusgranarius L)

24-rasm. Ombor uzun tumshug“i (Sitorhilusgranarius L) Dunyoning ham m a joyida tarqalgan tanasining uzunligi
tum shug“ i bilan birga 3-6 m m b o ‘ladi. K o ‘pincha uning lichinkasi
v a g ‘um bagi rivojlangan donning kattaligiga k o ‘ra turlicha b o iish i
m um kin. Tuxum dan chiqqan yosh q o ‘n g ‘izcha yorqin jigarrang
tusda b o ‘ladi. Om bor uzun tum shug“ i o ‘ziga xos shu bilan bir
qatorda donning buzilishiga olib keluvchi holatda tuxum q o ‘yadi.
85
25-rasm. Ombor uzun tumshug“i B itta urg‘ochi hasharot 50 dan 300 gacha kulrang tusli oval
shaklda tuxum qo‘yadi. Tuxumning uzunligi 0,6-0,7mm eni 0-3mm
b o ia d i. U rg‘ochi uzuntum shuq b u g ‘doy, arpa, javdar donlariga
bittadan, yirik donlarga (m asalan m akkajo‘xori) 2 -3 tadan tuxum
q o ‘yadi va ustini tez qotib qoluvchi suyuqlik bilan berkitib ketadi.
Tuxum dan chiqqan lichinka m ana shu donning endosperm i bilan
oziqlanadi va shu em ing o ‘zida g ‘um bakka aylanadi. G ‘um bak
bosqichi tugagandan so ‘ng undan yosh q o ‘n g iz c h a chiqadi va shu
donning 3 -4 kunda endosperm ning qolgan qismlarini ham yeb
tugatadi. N atijada donning faqat p o ‘sti qoladi. S o‘n g ra p o ‘stini yorib
q o ‘n g ‘iz tashqariga chiqib ketadi. Qulay sharoitda 25°-27°C harorat
14% namlikda. Tuxum q o ‘yilgandan yosh q o ‘n g ‘izcha chiqqanda
2 8 -3 0 kun kerak bo i a d i . B u qo ‘ng ‘ izlar urug ‘ likdan qochadi va havo
oqim ini к о ‘tar a olmaydi. Ularga nisbatan issiq joylarga to ‘planib
oladilar. Om bor uzuntum shug‘i odatda b u g ‘doy, arpa, sholi javdar
donida rivojlanadi.
86
Suli, m akkajo‘xori, tariq va grechixada kam uchraydi j o ‘xori
jnoyli ekin donlari, dukkakli donlarda uraum an uchramaydi. Uzun-
tUmshuqlar asosan donning ichki qism ida rivojlanganligi uchun
ularga qarshi kurash qiyin hisoblanadi.
-rasm. Grechixani gda valtsedeka stanogiga ishchi organlarni

90-rasm. Grechixani gda valtsedeka stanogiga ishchi organlarni
o ‘rnatish:
a) grechixa; b) tariq: 1-val; 2-deka. v) ikki dekali valtsedeka
stanogi.
236
Deka valning yonboshiga yoki pastki chorak qismiga o ‘matiladi
(91*-rasm,b). Bunda ishchi zona pona shaklida bo‘lib, oraligi esa
material qabul qiladigan qismidan chiqariladigan qismiga tomon
torayib boradi.
Yormalarni sayqallash va jilo berish texnologiyasi
Yormalarni sayqallash jarayonining maqsadi, ularning inson
organizmida tez hazm bo‘lish xususiyati va iste’mol qimmatini
oshirishdir. M ag‘iz yuzasiga abraziv yuzali ishchi organlar ta ’siri
ostida sayqal beriladi.
Sayqallash jarayonida oqlangan don yoki oqlanmagan mayda
donlar yuzasidagi meva, urug qobiqlari, qisman aleyron qatlam va
murtaklari ajratib olinadi. Suli donidan esa tuklari ham tozalanadi.
Nomerli yormalar tayyorlashda mayda don zarrachalariga
sharsimon shakl beriladi. Yormalar yuzasidagi qobiqlami ajratib olish
natijasida, uning inson organizmida yaxshi hazm bo‘lish xususiyati
'
ortadi. Murtak ajratilganda esa, yormada yog‘ moddasi kamayib, u
uzoq saqlanganda taxir mazaga ega bo ‘lishining oldi olinadi.
Don m ag‘ziga qancha ko‘p ishlov berilsa, undagi kul moddasi va
kletchatka shuncha kamayadi.
Don meva, urug‘ qobiqlari va aleyron qatlamlarini ajratish
natijasida olingan yormadan taom tayyorlanganda endospermga
nam tez singib, uni pishirish vaqti qisqaradi, tayyor taomning sifati
ortadi.
Suli m ag‘ziga ishlov berishda, uning ustki qatlamidagi tuklami
tozalab tashlash talab etiladi, chunki u yormaga yoqimsiz ta ’m
beradi. Bundan tashqari u kletchatka bo ‘lib, inson organizmida
hazm bo‘lmaydi, shuning uchun, oqlangandan so‘ng uning ustki
qatlamidagi, meva, urug‘ qobiqlari va murtak ajratib tashlanadi.
Sayqallangan suli yormasining m ag‘zi silliq va tiniq rangli boiadi.
Guruch yormasi endospermiga rang berish uchun u meva, urug‘
qobiqlari va aleyron qatlamlardan tozalanadi.
Sayqallangan guruch yormasi oq rangli, biroz kepak bilan qop-
langan, g ‘adur-budur yuzaga ega bo‘ladi.
237
Yorma ishlab chiqarishda ikki xil sayqallash jarayoni amalga
oshiriladi:
- butun magMzni sayqallash;
- nomerli sayqallangan yormalar ishlab chiqarishda arpa, bug'-
doy, makkajo‘xori donlarining maydalangan m ag‘izlarini silliqlash
va ularga yumaloq shakl berish.
238
|
-rasm. Foydalanuvchilarning sug„urta kompaniyasi tarkibiy

49
Har bir shartnoma shu tarzda rasmiylashtiriladi, bu esa markaziy ofis
ma‘lumotlar bazasining to‗liqligi talabini nazarda tutadi. Sug‗urta
kompaniyasining qolgan bo‗limlarida (hududiy filiallar, idoralar) umumiy
ma‘lumotlar bazasiga ega bo‗lishning hojati yo‗q, chunki har bir
bo‗linmada sug‗urta qildiruvchilarning ma‘lumotlar bazasi mavjud.
Kompaniyaning umumiy bazasidan ma‘lumot so‗rash
zarurati quyidagi
hollarda yuzaga keladi:
sug‗urta qildiruvchi ko‗chib o‗tganda;
sug‗urta qildiruvchi yirik tashkilot bo‗lsa va uning bo‗linmalari bir
nechta mintaqada joylashgan bo‗lsa.
Ma‘lumotlar bazasining uchta darajasi mavjud: 1) markaziy ofis –
butun kompaniya to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni o‗z ichiga oladi; 2)
mintaqaviy filial – faqat ushbu mintaqa uchun ma‘lumotlarni o‗z ichiga
oladi; 3) filiallar – u qamrab olgan hududdagi barcha ma‘lumotlarni o‗z
ichiga oladi. Dastlab sug‗urta bo‗yicha to‗g‗ridan-to‗g‗ri
eng katta ishlar
olib boriladigan sug‗urta kompaniyasining filiali darajasida ma‘lumotlar
paydo bo‗ladi. Ushbu ma‘lumot kun davomida yoki boshqa davrda
sug‗urta kompaniyasi filiallari ma‘lumotlar bazasida to‗planadi, so‗ngra
avvalgi bazaga qo‗shiladi.
Muayyan
vaqtda
sug‗urta
kompaniyasining
mintaqaviy
vakolatxonasi kompyuterlari bilan avtomatik ulanish sodir bo‗ladi va
ma‘lumotlar bazasi takrorlanadi. Ikkita ma‘lumotlar bazasidan bittasi
asosiy sifatida tanlangan bo‗ladi va u eng dolzarb ma‘lumotlarni o‗z ichiga
oladi, ikkinchisi esa unga bo‗ysunadi va asosiy bo‗lib tayinlangan bazadan
nusxa oladi. Shunday qilib, har ikki ma‘lumotlar bazasi bir vaqtning o‗zida
kuzatish, ma‘lumotlarni yangilash va zarur hollarda
nizolarni hal qilish
imkoni bo‗ladi. Bu ikkita katta ma‘lumotlar bazasini qisqa davrda bir xil
holatga keltirishga imkon beradigan standart va juda samarali jarayon
hisoblanadi, chunki aloqa liniyalari orqali faqat sodir bo‗lgan o‗zgarishlar
uzatiladi.
Shunday qilib, hududiy filial barcha o‗ziga bo‗ysunuvchi
filiallardan ma‘lumotlarni o‗z ma‘lumotlar bazasida to‗playdi. Natijada
mintaqaviy ma‘lumotlar bazasi sug‗urta xodimining doimiy ishtirokisiz
avtomatik ravishda to‗ldiriladi va butun mintaqadagi to‗liq ma‘lumotlarni
o‗z ichiga oladi. Shu bilan birga, jarayonda yuzaga keladigan ma‘lumotlar
sug‗urta kompaniyasi xodimlari tomonidan interaktiv
ravishda kiritilishi
mumkin (10-rasm).
- rasnt. Sholi uzuntumshug“i (Sitorhibusoruzae L)

,
Un yorm a v a kepakda ju d a yaxshi rivojlanadi. B u q o ‘n g ‘iz
dop,
suxari, non, quritilgan sabzavot va m evalarga kuchli ziyon
yetkazadi.
K ichik qora q o ‘n g ‘iz
uzunchoq shaklga ega b o iib , rangi
to ‘q kulrang q o ‘ng ir tusli k o ‘krak qism i to ‘rtburchak shaklga ega.
Tanasining uzunligi 3 -5m m ,eni 1 ,2 -1 ,3m b o ia d i. Tez k o ‘payish
xususiyatiga ega. U rg ‘ochisi o ‘rtacha 450 tagacha tuxum q o ‘yadi.
Tuxum dan chiqqan lichinkalar dastlab oq, s o ‘ngra rivojlanib
1 dan 6 -7 m m gacha kattalashadi v a rangi sarg‘ish tusga kiradi.
Lichinkalari don uyum ining yuqorigi qism ida g ‘um bakka aylanadi.
Qulay sharoitda qisqa m uddat ichida (2 7 -3 5 k u n )o ‘zining butun
rivojlanish bosqichini bosib o 'ta d i va bir yilda bir necha m arotaba
avlod berishi m um kin. Q o‘n g iz la r va lichinkalar k o ‘p m iqdorda
ozuqa iste ’mol qiladi. D onda asosan uning m urtagi bilan oziqlanadi.
B u hasharot don zaxirasida uchraydigan q o ‘nqizlarning eng
kattasi hisoblanadi. Tuzilishi jihatidan kichik qora q o ‘n g ‘izga o ‘x-
shab ketadi, lekin tanasining uzunligi 13-16 m m gacha boradi. R an
gi qoram tir yoki qora tusda. Yaxshi ucha oladi,ayniqsa kechqurun.
Tanasi yirik b o is a d a unchalik xavfli emas. B ir yilda bir m arotaba
avlod beradi. Isitilm aydigan inshootlarda lichinka bosqichida
qishlaydi. Bahorda may-iyun oylarida q o ‘n g ‘izlari chiqadi.U rg‘ochisi
Chiqarish integratsiyasini takom illashtirish istiqbollari mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya

“RAQOBATBARDOSH KADRLAR TAYYORLASHDA FAN – TA’LIM – ISHLAB
CHIQARISH INTEGRATSIYASINI TAKOM ILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI ”
MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA
2023-yil 22– noyabr
362
TEXNOLOGIYA FANINI O‘QITISHDA ELEKTRON PLATFORMADAN
FOYDALANISH TEXNOLOGIYALARI
Nasrullayeva Fatima Azatovna
Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti “Professional ta’lim metodikasi”
kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.10159214
Annotatsiya.
Maqolada texnologiya fanini o‘qitishda foydalaniladigan, o‘quvchilarning
texnik ijodkorligini rivojlantirishga qaratilgan hamda elektron platformadan foydalanish
texnologiyalari mazmuni yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
innovatsion texnologiya, elektron platforma, axborot texnologiyalari, texnik
ijodkorlik, novatsiya, pedagogic jarayon.
Аннотация.
В статье рассмотрено содержание технологий, используемых при
обучении технике, направленной на развитие технического творчества учащихся и
использованию электронной платформы.
Ключевые
слова:
инновационные
технологии,
электронная
площадка,
информационные технологии, техническое творчество, инновация, педагогический
процесс.
Abstract.
The article covers the content of technologies used in the teaching of technology,
aimed at developing the technical creativity of students and using the electronic platform.
Keywords:
innovative technology, electronic platform, information technology, technical
creativity, innovation, pedagogical process.
|
Bakteriyalar - Donni saqlash va dastlabki ishlash

singari spora hosil qilmaydi. Yuqorida sanab o ‘tilgan
barcha
bakteriyalar donni buzilishiga olib kelmaydi, lekin k o ‘p miqdordagi
faol bakteriyalam ing nafas olishi issiqlik chiqaradi va donni o 'z-
o ‘zidan qizib ketishini boshlab berishi mumkin.
0 ‘simlikning yashil qism ida va u ru g id a
spora hosil qiluvchi
rizofera bakteriyalarini (Vas.mesenterisu) Bas sublilis Bas musoides
(va boshqa) uchratish mumkin. B u m ikroorganizm lar yangi y ig ib
olingan donda va saqlanayotgan donlarda ham uchraydi. B u m ikro
organizm lar tuproq changida qolgan
v a qizib qolgan donlarda
rivojlanadi ham da k o ‘payadi. B u spora m ikroorganizm lar un
tarkibida b o ‘ Isa xam irda tez k o ‘payadi non yopishda o ‘z xususiyatini
y o ‘qotm aydi va undan chiqadigan non sifatini pasaytiradi.
Achitqilar.
D onning yuza qism ida bakteriyalar bilan
bir qatorda
achitqi zam b u ru g iari ham uchrab turadi. D onning mustahkam
qatlam larida bu zam b u ru g iar rivojlanib pastasim on konsistensiyali
koloniyalar hosil qiladi. A chitqilar za m b u ru g iar
olam ining bir
hujayrali vakili b o iib , donning saqlanuvchanligi va sifatiga ta ’sir
etmaydi. Lekin b a ’zi hollarda don m assasida harorat к о ‘tarilishiga
sabab b o ia d i va ular m utaxassislarning fikricha o ‘ziga
xos om bor
hidini tarqatuvchi m anba hisoblanadi.