nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Fanning boshqa fanlar bilan o’zaro aloqadorligi

|
Fanning boshqa fanlar bilan o’zaro aloqadorligi
|
bet | 73/92 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 353,49 Kb. | | #148938 |
Bog'liq Elektrotexnika va elektronika asoslariFanning boshqa fanlar bilan o’zaro aloqadorligi
|
“Telekommunikatsiya uzatish tizimlari” o’quv amaliyoti «telekommunikatsiya asoslari»,
«Telekommunikatsiya qurilmalari va tizimlarining elektr ta’minoti», «Signallarni uzatish nazariyasi», «Telekommunikatsiya uzatish tizimlari», «Raqamli kommutatsiya tizimlari» fanlari va “Elektromontaj ishlari”, “Optik aloqa tizimlari”, “Elektromontaj ishlari” o’quv amaliyotlari bilan o’zaro bog’langan bo’lib, ulardagi qurilmalarning ishlash jarayonlari natijasida amalga oshiriladi.
|
O’quv uslubi
|
N – nazariy mashg’ulot;
A – amaliy mashg’ulot;
NA – nazariy va amaliy mashg’ulotlarni birgalikda o’tish;
MX – maxsus o’quv –laboratoriya xonalarida o’qish.
|
Dastur talabi
|
Majburiy ta’lim
|
O’qitish tili
|
Belgilangan guruhlarda, asosiy o’qish tili.
|
Baholash usuli
|
Joriy baholash tartibi.
|
Bilim va kunikmani baholash
|
Yozma, og’zaki, savol - javob, baxs - munozara, test asosida, amaliy bajarish
|
2. O’quv rejasining mazmuni
№
|
Mavzular nomi
|
Mavzuning qisqacha mazmuni
|
Jami
|
|
|
| |
C++ Bo’yicha qo’llanma c++ C++ Bo’yicha

C++ Bo’yicha qo’llanma c++ C++ Bo’yicha
Download
1,71 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
15.07.2024
Hajmi
1,71 Mb.
#267641
Download
1,71 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
C++ Bo’yicha qo’llanma c++ C++ Bo’yicha
Download
1,71 Mb.
Matnni ko'rish
Ishlab chiqildi - Elektrotexnika va elektronika asoslari

|
Elektrotexnika va elektronika asoslari
|
bet | 72/92 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 353,49 Kb. | | #148938 |
Bog'liq Elektrotexnika va elektronika asoslariIshlab chiqildi:
|
|
|
|
Ibragimova X. X Toshkent axborot texnologiyalar texnikumining "Telekommunikatsiya" kafedrasi ustasi
|
|
|
|
|
|
Taqrizchi:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1. O’quv dasturiga qo’yilgan umumiy talablar
O’quv dasturining nomi
|
Telekommunikatsiya uzatish tizimlari o’quv amaliyoti
|
Ajratilgan soatlar
|
60
|
Dasturning maqasadi
|
Xozirgi zamon axborot texnologiyalarining jadal rivojlanayotgan asri talablariga javob beradigan va yo’naltiruvchi tizimlarning rivojlangan mamlakatlardagi erishilayotgan va erishilgan yutuqlaridan foydalangan xolda simli aloqa liniyalari, liniya qurilmalarining asosiy tuzilish elementlarini va ularning vazifalarini, qo’llanilish joylarini, ishlatilish qonun –qoyidalarini, kabel liniyalari va kabel qurilmalarining turlarini, o’lchov va montaj qilish apparatlarini, montaj ishlarini, o’lchov turlarini, o’lchov ishlarini amalga oshirish usullarini, qurilish ishlarini, loihalash ishlarini, aloqa liniyalari va qurilmalarini texnik xisobga olishni o’rgatishdir.
|
O’zlashtirish natijasi
|
Kabel aloqa liniyalari, simlar, kabellar ularning turlari, aloqa liniyalarining tuzilish elementlari va ularning turlari, vazifalarini, tayyorlanish materiallari, kabellarni doimiy ortiqcha havo bosimi ostida saqlash qurilmalarini, kabel aloqal liniyalarida elektr parametrlarni o’lchash apparatlarini, o’lchov turlarini, qurilma qurilmalarini montaj qilish ishlarini, montaj qilish apparatlari buyicha nazariy bilim va kunikmalarini mustaxkamlash.
|
Bilim
|
-simli aloqa qurilmalarining xozirgi kundagi istiqboli;
-zamonaviy elektr aloqa turlarini, vositalarini:
-magistral, viloyatlararo va maxalliy xududiy (mintaqaviy), shahar va qishloq telefon aloqa tarmoqlarining texnikaviy tavsiflarini;
-shaharlararo, maxalliy, xududiy (mintaqaviy), telefon va qishloq telefon aloqa tarmoqlarining kabellarini, turlarini, nomlanishini;
-aloqa kabellarini doimiy havo bosimi ostida saqlash qurilmalarini, turlarini,
-kabel aloqa liniyalari kabellarining metall qobiqlarini, qurilmalarini chirish-emirilishidan (korroziyadan) ximoya qilishni, korroziya turlarini korroziyadan ximoyalash qurilmalarini;
-optik tolali aloqa kabellarni, turlarini, nomlarini, montaj qilish usullarini
|
Ko’nikma
|
-magistral, viloyatlararo, maxalliy, xududiy (mintaqaviy), qishloq telefon aloqa tarmoqlarining elektr o’lchov turlarini, o’lchov apparatlarini;
-shaharlararo, maxalliy, xududiy (mintaqaviy) telefon aloqa tarmoqlarining kabellarini,turlarini, tuzilishini nomlanishini;
-shaxar va qishloq telefon aloqa tarmoqlarining kabellarini,turlarini, tuzilishini nomlanishini;
-elektr kabellari va SHTT oxirgi qurilmalarini turlarini, oxirgi qurilmalarning montajini
|
|
|
| |
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

|
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
|
bet | 4/4 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 225,64 Kb. | | #255622 |
Bog'liq ARIMS0715 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
yordam berishi ko‘zda tutilgan. Maosh darajasini oshirish borasida munosib mehnat sharoitlarini ta’minlash dasturi doirasida mamlakatda mavjud bo‘lgan maosh bo‘yicha muhokamalar va uch tomonlama maslahatlashuvlarni o‘tkazish mexanizmlarini tahlil qilib, uch tomonlama hamkorlarga eng kam maosh andozalarini o‘rnatish borasida muloqot o‘rnatish bo‘yicha o‘z tavsiyalarini ishlab chiqadi.
Xulosa o’rnida shuni aytishimiz lozimki, mehnat muhofazasi muhim ahamiyatga ega bo‘lgan tadbirlardan biri hisoblanadi. Uning muhimligi inson hayoti va faoliyati bilan bevosita bog‘liq ekanligini biz yaxshi bilamiz. Shunday ekan insonning mehnat jarayonidagi xavfsizligi, sihat salomatligi va ish qobiliyatining saqlanishiga qaratilgan tadbirlar mehnat muhofazasining asosiy vazifalaridan hisoblanadi. Shu kabi vazifalarni bajarish qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilgan bo‘lib, har bir korxona va tashkilotlar tomonidan mehnat jarayonida qo‘llaniladigan ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnik, sanitar-gigiyena, davolash- profilaktika chora-tadbilari amalga oshirilib boriladi. Mehnatni muhofaza qilishda va unga qaratilgan tadbirlarda faolligimizni albatta o‘rnatilgan tartib qoidalarga amal qilishimiz bilan ko‘rsatishimiz mumkin bo‘ladi.
Использованная литература:
Shomurotova Sh.M, Mamajonova L.A.“Mehnat muhofazasi” fanidan o’quv uslubiy majmua. T.: 2021
https://en.wikipedia.org/
https://translated.turbopages.org/
https://uz.wikiaro.ru/
http://hudud24.uz/
https://daryo.uz/
64
|
| |
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 1/4 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 2,25 Mb. | | #129646 |
Bog'liq Aliqulova Marjona Ravshanbek qizi 060-19 O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI Axborotlarning analitik mahsuloti va xizmati fanidan amaliy mashg‘ulot Bajardi: 060-19 guruh talabasi Tekshirdi: Sultanova Z. SH Toshkent 2023 Rahbar kadrlar faoliyati
REJA:
- Rahbar kadrlar faoliyatida ijtimoiy, iqtisodik masʼuliyat muammolari.
- Mahalla va oilani qoʼllab-quvvatlash tizimi.
- Pandemiya sharoitida yangilanayotgan Oʼzbekistonning ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy pozitsiyasi.
- Milliy tiklanishdan-milliy yuksalishga oʼtish dinamikasi.
Bugungi kundagi zamoanviy rahbar – tajribali mutahassis boʼlishi bilan birga insoniy fazilatlarni mujassam etgan, boshqaruv ilmidan xabardor, yuqori intellektual salohiyatga ega masʼuliyatli kishi boʼlishi lozim. Mamlakatimizda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yoʼnalishlarida
mahalliy boshqaruv organlari
rahbarlik lavozimlarini yosh, yuqori malakali, kasbiy mahorat jihatidan har tomonlama puxta
tayyorlangan tajribali mutaxassislar bilan toʼldirish vazifasi asosiy ustuvorlik kasb
etadi.
Rahbar – bu maxsus tayyorgarlik koʼrgan, boshqarishning sir- asrorlari,qonun qoidalarini puxta egallagan malakali mutaxassisdir.
Raxbar bu yollanma boshqaruvchi
boʼlib, aloxida ijtimoiy qatlamga mansub boʼladi .
Xar bir rahbar oʼziga xos boshqaruv uslubiga ega Uslub — bu ishlash, boshqarishdagi oʼziga xos yoʼl, usul maʼnosini anglatadi. Boshqaruv uslubi — bu boshqaruv jarayonida yuzaga chiqadigan muammolarni xal qilish usullari,
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

|
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
|
bet | 3/4 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 225,64 Kb. | | #255622 |
Bog'liq ARIMS0715 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
xodimlarning kafolatlangan mehnat huquqlarini ta’minlash, biron-bir shakldagi majburiy mehnatdan foydalanish holatlarini o‘z vaqtida aniqlash hamda bartaraf etish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi normalari amalga oshirilishini nazorat qilish choralarini kuchaytirish ishlari Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligigiga yuklatildi.
2021-yil 8-mayda bo’lib o’tgan “Oʼzbekistonda mehnat qonunchiligining bajarilishi toʼgʼrisida shaffof hisobot” mavzusidagi xalqaro onlayn tadbirda davlat mehnat inspektsiyasi boshligʼi, bosh davlat mehnat inspektori Qudratilla Odinayev shunday dedi:
“2020-yilda Davlat mehnat inspektsiyasi tomonidan jami 26 mingdan koʼproq fuqaroning murojaati koʼrib chiqildi. Shundan 18 mingdan koʼprogʼi qanoatlantirildi. 9 mingga yaqin fuqaroga tushuntirishlar berildi. 2020-yilda 2019-yilga nisbatan majburiy mehnat holatlariga barham berish boʼyicha yaxshi natijalarga erishdik. Misol uchun, 2019-yilda davlat mehnat inspektorlari tomonidan olib borilgan tekshirishlar natijasida joylarda jami 259 ta majburiy mehnat holati aniqlangan boʼlsa, 2020-yilda bu holat 106 tani tashkil qiladi”.
Bundan ko’rinib turibdiki, Oʼzbekistonda 2020-yilda majburiy mehnat holatlariga barham berish boʼyicha 2019-yilga nisbatan yaxshi natijalarga erishildi.
Mehnatni muxofaza qilish bo‘yicha rivojlangan davlatlarining aksariyati inson mehnat faoliyati va uning ijtimoiy ximoyasiga alohida e’tibor qaratadi. Jumladan; Germaniya, Italiya, Fransiya, AQSh, Yaponiya kabi davlatlarda insonning salomatligi uning mehnat faoliyati bilan bog‘liq ekanligini inobatga olinib, nafaqat hodimlar balki insonlarni sog‘ligini muhofaza qilish uchun sug‘urta kompaniyalarining roli ham muhim o‘rin tutadi.
Munosib mehnat sharoitlarini ta’minlash dasturi XMTning uchta asosiy yo‘nalishlari, ya’ni: ishdagi xavfsizlik va ishchilarning salomatligini ta’minlash, ijtimoiy himoyaning minimal talablari va munosib maosh komponentlarini o‘z ichiga oladi. Ishdagi xavfsizlik va ishchilarning salomatligini ta’minlash komponenti doirasida XMT O‘zbekiston Hukumati va ijtimoiy hamkorlariga mamlakatning mazkur sohadagi huquqiy-me’yoriy bazasini tahlil qilishga yordam berib, tegishli islohotlar borasidagi tavsiyalarini beradi. Ijtimoiy tizimni kengaytirish va takomillashtirish borasida XMT o‘zining uch tomonlama hamkorlariga XMTning Ijtimoiy himoyaning minimal talablari borasidagi tavsiyasini amalga oshirish bo‘yicha tegishli “yo‘l xaritasi”ni ishlab chiqishda
63
|
| |
I Bob. Umumlashgan funksiya tushunchasi. Umulashgan funksiyalar fazosi

|
I Bob. Umumlashgan funksiya tushunchasi. Umulashgan funksiyalar fazosi
|
bet | 2/8 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #133688 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi fI Bob. Umumlashgan funksiya tushunchasi. Umulashgan funksiyalar fazosi.
1.1§ Asosiy funksiyalar fazosi
Bir o’lchovli holni qaraylik. Soddalik uchun deb olamiz.
bilan da cheksiz marta differensiallanuvchi funksiyalar fazosini belgilaymiz.
Ta’rif. Biror chegaralangan to’plamdan tashqarida nolga teng
bo’lgan funksiya finit deyiladi. Bir o’lchovli funksiya uchun boshqacha aytadigan bo’lsak, agar funksiya uchun shunday kesma
topilib, larda (x) ≡ 0 bo’lsa, bu funksiya finit funksiya va kesma uning tashuv- chisi deyiladi.
Ta’rif. Cheksiz marta differensiallanuvchi finit funksiyalar to’plamiga
asosiy funksiyalar fazosi deyiladi va u orqali belgilanadi. Shunday qilib,
kesmadan tashqarida (x) ≡ 0}.
1-chizma. Turli lar uchun funksiyaning grafigi
Misol. Quyidagi funksiyani qaraymiz:
(1.1)
5
bu yerda o’zgarmas ushbu shartdan tanlanadi, ya’ni
Ko’rinib turibdiki, bu funksiya - finit. Undan tashqari cheksiz marta
differen- siallanuvchi (biz buni keyingi paragrafda ko’rsatib o’tamiz) bo’lib,
bu funksiya- ning x = ±h nuqtadagi ixtiyoriy bir tomonlama hosilalari nol
ga teng. Shunday qilib, h(x)- asosiy funksiya. Ba’zan, (1.1) funksiyaga
"shapkacha" funksiyasi deb ham aytiladi. Uning grafigi 1-chizmada keltirilgan.
Asosiy funksiyalar fazosining ba’zi xossalari bilan tanishamiz.
1) ixtiyoriy funksiyalar va sonlarning chiziqli kombinatsiyasi bo’ladi, ya’ni - chiziqli fazo.
Haqiqatan ham, ekanligidan, funksiya chegaralangan tashuvchiga ega ekanligi hamda bu yig’indining cheksiz differensiallanuvchi bo’lishi kelib chiqadi. Quyidagi xossalar ham shunga o’xshash osongina
isbot qilinadi:
2) ixtiyoriy va funksiyalar uchun, ularning
ko’paytmasi asosiy funksiyadir, ya’ni
3) ixtiyoriy funksiya uchun uning k-tartibli hosilasi asosiy
funksiya bo’ladi, ya’ni ;
4) ixtiyoriy funksiyaning ixtiyoriy tayin nuqtadagi
siljishidan hosil bo’lgan funksiya ham asosiy funksiyadir, ya’ni
Yuqoridagi xossalardan foydalanib "shapkacha" funksiya yordamida
ko’plab asosiy funksiyalarni qurish mumkin. Masalan,
ham asosiy funksiyadir.
6
Endi, D(R) da yaqinlashish tushunchasini kiritamiz.
|
| |
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha belgilangan barcha tadbirlar O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi, O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonuni (yangi tahriri) hamda boshqa qonunosti hujjatlari bilan tartibga solinadi. Tadbirlarda aholiga munosib mehnat sharoitlari yaratish, xodimlar ruhiyatiga salbiy ta`sir etuvchi omillar, ularni boshqarish usullari hamda bartaraf etish mexanizmlari, ishchi-xodimlarning ish jarayonida samarali faoliyat yuritishini ta`minlash borasidagi sa`y-harakatlarni takomillashtirishga alohida e`tibor qaratilmoqda. Shuningdek, mehnat muhofazasi madaniyatini rivojlantirish, korxona va tashkilotlarda ushbu yo`nalishda olib borilayotgan ishlar sifati hamda samaradorligini oshirish, ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasb kasalliklarining oldini olishda ijtimoiy sheriklikni yanada rivojlantirish masalalari keng muhokama qilinmoqda.
Mulkchilik shakli va xo‘jalik yuritish usulidan qati nazar barcha korxona, muassasa, tashkilotlar o‘z xodimlari uchun sog‘lom va xavfsiz mehnat sharoitini yaratishi, xavfsizlik texnikasi choralarini ko‘rishi, mehnatni muhofaza qilish xizmatlarini tashkil etishi, boshqa tashkiliy-texnik tadbirlarni amalga oshirishi shart. Mehnat muhofazasi qoidalariga rioya etilishi maxsus davlat organlari va jamoatchilik tomonidan nazorat qilib boriladi. Qonunlarga, shu jumladan, mehnat muhofazasiga oid qonunlarga rioya etilishi ustidan O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va unga bo‘ysunuvchi prokurorlar umumiy nazorat olib boradi.
Shu o‘rinda xalqaro xamjamiyat tomonidan mehnatni muhofaza qilishda muhim bo‘lgan bir qator xalqaro hujjat va konvensiyalar qabul qilingan bo‘lib, unda ko‘rsatilgan talablar inson huquqlarini himoya qilishga qaratilgan. O‘zbekiston ayni vaqtda Xalqaro mehnat tashkilotining (XMT) 16 ta konvensiyasini ratifikatsiya qilgan, jumladan, ularning sakkiztasi asosiy hisoblanadi. (2021-yil)
Majburiy mehnatga barham berish bo‘yicha O‘zbekistonda ham bir qator ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Jumladan; O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan 2018-yil 10 may kuni 349-son “O‘zbekiston Respublikasida majburiy mehnatga barham berishga doir qo‘shimcha chora- tadbirlar to‘g‘risida” qaror qabul qilingan.
Ushbu qarorga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi konistitutsiyasi va boshqa normativ huquqiy hujjatlarda fuqarolarning mehnat huquqlari kafolatlanganligini inobatga olib, majburiy mehnatni ta’qiqlovchi bir qator vazifalar davlat boshqaruv organlari rahbarlariga belgilab berildi. Ulardan
62
|
Tavsiya etilgan adabiyotlar

|
Tavsiya etilgan adabiyotlar
|
bet | 37/92 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 353,49 Kb. | | #148938 |
Bog'liq Elektrotexnika va elektronika asoslari3. Tavsiya etilgan adabiyotlar
M. S. Sapaev, U. T. Aliev, F. M. Qodirov-“Aloqa qurilmalarining elektr ta’minoti. Toshkent “Fan va texnologiya” nashriyoti 2011 y.
Mahkamjonov B.M.,Aliev U.T.,Sapaev M.S.,Xudayberganov SH.K. -“Aloqa qurilmalarining elektr ta’minoti. Toshkent “Fan va texnologiya” nashriyoti 2007 y.
Busxuyev V.M. “Elektropitaniye ustroystv svyazi” Мoskva “Radio i svyaz”. 1986.
Sizyx G.N. “Elektropitaniye ustroystv svyazi” Мoskva “Radio i svyaz”. 1982.
Qo’shimcha adabiyotlar
“Elektropitaniye ustroystv svyazi” Uchebnoye posobiye./ B.М.Мaxkamjanov, U.Т.Аliyev;– Тoshkent: ТUIT. 2005, 129 s.
B.M. Mahkamjonov, U.T. Aliev, M.S. Sapaev, SH.K. Xudayberganov. Aloqa qurilmalarining elektr ta’minoti. O’quv qo’llanma. –Toshkent: TATU, 2008, 136 b.
Internet saytlari
1. http://www.ziyonet.uz
2. https://studfile.net/preview/3828321
3. https://studfile.net/preview/2903399/
4. http://www.hi-edu.ru/e-books/xbook682/01/part-010.htm
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
“RAQAMLI KOMMUTATSIYA TIZIMLARI” FANIDAN NAMUNAVIY O’QUV DASTURI
Kasb kodi va nomi (mutaxassislik):
|
|
5.55.01.01 – Telekommunikatsiya texnologiyalari
|
Malaka nomi:
|
|
Mutaxassis
|
O’quv dasturi nomi:
|
|
Raqamli kommutatsiya tizimlari
|
O’quv rejasidagi tartib raqami:
|
|
3.04
|
Soatlar soni:
|
|
80
|
Toshkent – 2020
Ushbu o'quv dasturi _ _ _ _ _ sonli Majlis bayonnomasi bilan tasdiqlangan"___" _____ 2020 pedagogik innovatsiyalar instituti, kasb-hunar ta'limi boshqarmasi va pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish o'quv-uslubiy birlashmasi,Institutning uslubiy kengashi _ _ _ _ _ sonli Majlis bayonnomasi bilan ma'qullandi "___" _____ 2020 yil.
O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi sohalaridagi o'quv-uslubiy birlashmalar faoliyati bo'yicha Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2020 yil "___" ____-sonli "___" ____-sonli buyrug'i va "___" ____-sonli ___-sonli majlis bayoni bilan tasdiqlangan.
|
| |
Tavsiya etilgan adabiyotlar

|
Tavsiya etilgan adabiyotlar
|
bet | 46/92 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 353,49 Kb. | | #148938 |
Bog'liq Elektrotexnika va elektronika asoslari3. Tavsiya etilgan adabiyotlar
1. Golshteyn B.S. Pinchuk A.V. IP-telefoniya. Moskva 2001 yil - 332 s
2. Liza Xenderson Tom Jenkins FrameRelay. O'zaro ishlash. Moskva 2000 - 163 s
3. Raqamli integral aloqa tarmoqlari. Ma'ruza banki 2009-2020 yillar
4. Gulturaev N. X., Normurodov A. Telekommunikatsiya tarmoqlari va tizimlari: kasb-hunar kollejlari uchun darslik. –Toshkent: Voris-Nashriet, 2011 - 144s.
5. Slepov N.N., raqamli optik tolali aloqa tarmoqlarining zamonaviy texnologiyalari (ATM, PDH, SDH, WDM). –Moskva: Ekologik tendentsiyalar, 2005 - 426 p
Qo’shimcha adabiyotlar
1. Vasilev V. N., O'zbekiston Respublikasining transport tarmoqlari: Ma'lumotnoma. –Toshkent: CAUTTS, 2001 - 207 p.
2. Gordienko V.N. Tveretskiy M.S. "Ko'p kanalli telekommunikatsiya tizimlari" 2007 yil
3. Goldstein B.S. Sokolov N.A. Yanovskiy G.G. "Aloqa tarmoqlari" 2010 yil
Internet saytlari
1.http://www.teleinfo.ru/seminar/232.htm
2. http://www.stroi-tk.ru/info/articles/vols-stat1/optichreflec/opticreflec4/
3.http://paskom.ru/article/index.php?ELEMENT_ID=14387
4.http://kabelbiz.ru/OpticheskieKabeli/rasshifrovka-opticheskogo-kabelya
5.http://stm-1.blogspot.ru/2010/05/blog-post_04.html
6.http://www.ziyonet.uz
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
“SIMSIZ ALOQA” FANIDAN NAMUNAVIY O’QUV DASTURI
Kasb kodi va nomi (mutaxassislik):
|
|
5.55.01.01 – Telekommunikatsiya texnologiyalari
|
Malaka nomi:
|
|
Mutaxassis
|
O’quv dasturi nomi:
|
|
Simsiz aloqa
|
O’quv rejasidagi tartib raqami:
|
|
3.07
|
Soatlar soni:
|
|
100
|
Toshkent – 2020
Ushbu o'quv dasturi _ _ _ _ _ sonli Majlis bayonnomasi bilan tasdiqlangan"___" _____ 2020 pedagogik innovatsiyalar instituti, kasb-hunar ta'limi boshqarmasi va pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish o'quv-uslubiy birlashmasi,Institutning uslubiy kengashi _ _ _ _ _ sonli Majlis bayonnomasi bilan ma'qullandi "___" _____ 2020 yil.
O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi sohalaridagi o'quv-uslubiy birlashmalar faoliyati bo'yicha Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2020 yil "___" ____-sonli "___" ____-sonli buyrug'i va "___" ____-sonli ___-sonli majlis bayoni bilan tasdiqlangan.
|
| |
Ishlab chiqildi - Elektrotexnika va elektronika asoslari

|
Elektrotexnika va elektronika asoslari
|
bet | 41/92 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 353,49 Kb. | | #148938 |
Bog'liq Elektrotexnika va elektronika asoslariIshlab chiqildi:
|
|
|
|
Kislitsina M. Toshkent axborot texnologiyalar texnikumining "Telekommunikatsiya" kafedrasi o’qituvchisi
Giyasova N. Toshkent axborot texnologiyalar texnikumining "Telekommunikatsiya" kafedrasi o’qituvchisi
|
|
|
|
|
|
Taqrizchi:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1. O’quv dasturiga qo’yilgan umumiy talablar
O’quv dasturining nomi
|
Telekommunikatsiya uzatish tizimlari
|
Jami ajratilgan soat
|
80
|
Auditoriyada o’qituvchi tomonidan yoritiladigan mavzular soni
|
22
|
Fanning maqsad va vazifalari
|
ushbu sohadagi malakaviy xususiyatlar talablariga muvofiq zarur bilim, ko'nikma va malakalarni egallash.
|
O’zlashtirish natijalari
|
uzatish tizimlarining asosiy turlari, kabel aloqasi liniyalari dizayni va ularning elektr xususiyatlari, telefon kabeli kanallarini qurish dizayni va printsiplari, unda kabel yotqizish usullari, ishlarni o'lchash usullari, zararlarni topish va yo'q qilish tamoyillari, terminal kabel qurilmalarining tasnifi va xizmat ko'rsatish tamoyillari to'g'risida bilimlarni shakllantirish. ...
|
Bilim:
|
- uzatish tizimlarining asosiy turlari
- aloqa kabellari va ularning asosiy tarkibiy elementlari tasnifi;
- simmetrik va koaksial aloqa kabellarining dizayni va maqsadi;
- terminal kabel qurilmalarining turlari, dizayni va maqsadi;
- ulanish qutilari, har xil quvvatli telefon kabeli qutilari va kabel qutilarini zaryadlash algoritmi;
- kabel materiallari, datchiklar, oqimlar va birikmalarning tarkibi va maqsadi;
- muftalar turlari va muftalarni o'rnatish usullari;
- telefon kabel kanallari, tunnellar va kollektorlarning maqsadi va joylashuvi;
- telefon kabel kanallarini qurish printsiplari;
- kabel aloqa liniyalarida ishlarni o'lchash turlari, maqsadi va tamoyillari;
- korroziya turlari, sabablari, undan himoya qilish usullari;
- aloqa liniyalaridagi nosozliklar turlari, ularni aniqlash va yo'q qilish usullari
|
Ko’nikma:
|
- aloqa kabelining turi va markasini aniqlash;
- nosimmetrik, koaksiyal va optik tolali kabellarni kesish;
- aloqa qutilarini, telefon kabeli qutilarini, kabel qutilarini zaryad qilish;
- tarmoq va telefon patch panellarini o'rnatishni amalga oshirish;
- telefon ulagichlarini ishlab chiqarish;
- o'ralgan juftlikni o'rnatishni amalga oshirish
|
|
|
| |
Ishlab chiqildi - Elektrotexnika va elektronika asoslari

|
Elektrotexnika va elektronika asoslari
|
bet | 35/92 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 353,49 Kb. | | #148938 |
Bog'liq Elektrotexnika va elektronika asoslariIshlab chiqildi:
|
|
|
|
Ibragimova X. X Toshkent axborot texnologiyalar texnikumining "Telekommunikatsiya" kafedrasi ustasi
|
|
|
|
|
|
Taqrizchi:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1. O’quv dasturiga qo’yilgan umumiy talablar
Dasturning nomi
|
Telekommunikatsiya qurilmalari va tizimlarini elektr ta’minoti
|
Ajratilgan soatlar
|
76
|
Auditoriyada o’qituvchi tomonidan yoritiladigan mavzular soni
|
14
|
Fanning maqsad va azifalari
|
Bu fan o’quvchilarga elektr ta’minot qurilmalarini asosiy qisimlarining transformatorlar, elektr mashinalari, o’zgarmas tok manbalari, to’g’rilagichlar va stablizatorlar to’g’risida tushincha berish.
|
O’zlashtirish natijalari
|
Transformatorlar, to’g’rilagichlar, o’zgartirgichlar, stablizatorlar, akkumulyatorlar haqida tasavvurga ega bo’lishi;
|
Bilim
|
-transformatorlarni tuzilishi va qo’llanilishi;
-akkumlyatorlarni tuzilishini va ishlash printsipi;
-dizel generatorining ishlash printsipi, maqsadi;
-transformatorlarning tasnifi, ishlash printsipi va tuzilishi;
-to’g’irlagich tasnifi, ishlash printsipi va tuzilishi;
-stabilizatorning tasnifi, ishlash printsipi va tuzilishi;
-ATS uskunalari uchun elektr ta'minotini tashkil etish
|
Ko’nikma
|
-transformatorning ishlash usullarini o'rganing;
-kam quvvatli transformatorni oddiy hisoblashni amalga oshirish;
- yumshatuvchi filtrlar ishini o'rganing;
- stabilizatorning ishini o'rganish;
- stabilizatorni elementar hisoblashni amalga oshirish;
- akkumlyatorlarni asosiy ko’rsatkichlarini
-nosozliklarni aniqlash va bartaraf etish usullarini,
-elektr ta’minot qurilmalarini elektr sxemalarini “o’qiy” bilishni
|
Fanning boshqa fanlar bilan o’zaro aloqadorligi
|
Ushbu fanni o’zlashtirish uchun o’quvchi “Umum kasbiy” fanlardan: “Elektroradio o’lchovlar”, Elektronika va elektrotexnika asoslari”, “Mexnat muxofazasi va texnik xavsizlik” fanlarini chuqur o’zlashtirgan bo’lishi talab etiladi.
|
O’quv uslubi
|
N – nazariy mashg’ulot;
A – amaliy mashg’ulot;
NA – nazariy va amaliy mashg’ulotlarni birgalikda utish;
MX – maxsus o’quv –laboratoriya xonalarida o’qish.
|
|
|
| |
Dasturga talab - Elektrotexnika va elektronika asoslari

№
|
Mavzular nomi
|
Mavzuning qisqacha mazmuni
|
Jami
|
O’qitishuslubi
|
Mustaqil ish
|
1
|
Kirish. Aloqaning asosiy turlari
|
Aloqaning asosiy turlari. Signal uzatish nazariyasining umumiy tushunchalari. Elektromagnit tizimlar.
|
4
|
N
|
2
|
2
|
Signallarning turlari va ularning xususiyatlari
| Signallarning turlari va ular ustidagi jarayonlar. Signallarning xossalari va tizimlarning tasnifi. Deterministik bo'lmagan deterministik signallar. Analog signalni shakllantirish va uzatish tamoyillarini o'rganish. raqamli signalni shakllantirish va uzatish tamoyillarini o'rganish. Analog signalni raqamli shaklga o'tkazish. |
10
|
NА
|
5
|
3
|
Modulyatsiya turlari. Modulyatsiya tamoyillari.
|
Modulyatsiya turlari. Modulyatsiya qiluvchi va tashuvchi signal. Modulyatsiya printsiplari.Analog modulyatsiya tamoyillarini o'rganish
|
6
|
NА
|
3
|
4
|
Amplituda va burchak modulyatsiyasini taqqoslash
|
Balansli va bitta yon tarmoqli modulyatsiyasi. Burchakning modulyatsiyasi. Faza modulyatsiyasi. Chastotani modulyatsiya qilish. Avzalliklari. Modulyatsiya omili.
|
6
|
NА
|
3
|
5
|
Modulyatsiya tamoyillarini o'rganish
|
Analog-impuls modulyatsiyasini o'rganish. Diskret modulyatsiyani o'rganish. Raqamli modulyatsiyani o'rganish.
|
6
|
А
|
3
|
6
|
Modulator va demodulatorlarni qurish tamoyillari.
|
Modulatorlarni qurish tamoyillari. Demodulatorlarni qurish tamoyillari.
|
6
|
NА
|
3
|
7
|
Aloqa kanallarining turlari.
|
Aloqa kanallarining turlari. Aloqa kanallaridan foydalanish tamoyillari
|
4
|
NА
|
2
|
8
|
Kanalni ajratish turlari
|
Kanallarning vaqt taqsimotini o'rganish. Kanallarning chastotali bo'linishini o'rganish. Kanallarning spektral ajratilishini o'rganish. Multiplekslash texnologiyalarining qiyosiy tahlili.
|
8
|
NА
|
4
|
9
|
To'lqinlar nazariyasining asosiy ma'lumotlari.
|
To'lqinlar nazariyasining asosiy ma'lumotlari. Aloqa kanali orqali yorug'lik oqimining tarqalish tamoyillari
|
4
|
N
|
2
|
10
|
Aloqa kanallariga aralashish.
|
Aloqa kanallariga aralashish. Aloqa kanallaridagi aralashuvga qarshi kurash tamoyillari
|
4
|
N
|
2
|
11
|
Yakuniy nazorat
|
Vazifalarni bajarish
|
2
|
N
|
1
|
JAMI
|
60
|
|
30
|
Tavsiya etilgan adabiyotlar

|
Tavsiya etilgan adabiyotlar
|
bet | 40/92 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 353,49 Kb. | | #148938 |
Bog'liq Elektrotexnika va elektronika asoslari3. Tavsiya etilgan adabiyotlar
1. Erkinbayeva L.T. Sistemy kommutattsyi. Konspekt lektsyi. Tashkent 2011 .- 166 s
2. Goldshteyin B.S. Sistemy kommutattsyi / Uchebnik dlya VUZov.- 2-е izd.- -Sankt-Peterburg, 2004. - 314 s.
3. Abilov A.V. Seti sveasi I sistemy kommutatsyi / Uchebnoye posobiye dlya VUZov.- – М.: Radio i svyaz, 2004 .- 288 s.
4. Tsifrovye sistemy kommutatsyi dlya GTS / Pod redaktsiey V.G. Kartashevskogo i А.V. Roslyakova - М.:– Тrendz, 2008 – 348 s.
Qo’shimcha adabiyotlar
1. Barkun M.N.,Xodasevich O.G. Tsifrovye sistemy sinxronnoy kommutatsyi. – М.: – Тrendz, 2001 .
2. Goldshteyin B.S. Protokoly seti dostupa. - Т2. - М.: Radio i svyaz, 1999 .
3. Goldshteyin A.B., Goldshteyin B.S.. Softswitch. - Sankt-Peterburg,. – 2006 .
Internet saytlar
1. http://www.ziyonet.uz
2. https://habr.com/ru/post/196374/
3. http://mathprofi.ru/ryady_furie_primery_reshenij.html
4. http://wiki.technicalvision.ru/
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
“TELEKOMMUNIKATSIYA UZATISH TIZIMLARI” FANIDAN NAMUNAVIY O’QUV DASTURI
Kasb kodi va nomi (mutaxassislik):
|
|
5.55.01.01 – Telekommunikatsiya texnologiyalari
|
Malaka nomi:
|
|
Mutaxassis
|
O’quv dasturi nomi:
|
|
Telekommunikatsiya uzatish tizimlari
|
O’quv rejasidagi tartib raqami:
|
|
3.05
|
Soatlar soni:
|
|
80
|
Toshkent – 2020
Ushbu o'quv dasturi _ _ _ _ _ sonli Majlis bayonnomasi bilan tasdiqlangan"___" _____ 2020 pedagogik innovatsiyalar instituti, kasb-hunar ta'limi boshqarmasi va pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish o'quv-uslubiy birlashmasi,Institutning uslubiy kengashi _ _ _ _ _ sonli Majlis bayonnomasi bilan ma'qullandi "___" _____ 2020 yil.
O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi sohalaridagi o'quv-uslubiy birlashmalar faoliyati bo'yicha Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2020 yil "___" ____-sonli "___" ____-sonli buyrug'i va "___" ____-sonli ___-sonli majlis bayoni bilan tasdiqlangan.
|
| |
NeoSpy 
NeoSpy - I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»

|
I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»
|
bet | 22/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
NeoSpy
NeoSpy foydalanuvchini kuzatishingiz mumkin bo'lgan universal yordamchi dastur. U monitor va klaviaturada josuslik qiladi va foydalanuvchining harakatlarini kuzatib boradi. Agar siz uni yashirin rejim yordamida o'rnatsangiz, uning kompyuterda mavjudligini aniqlash qiyin. Bunday holda, dastur o'rnatish vaqtida o'zini aniqlay olmaydi. Vazifa menejerida ham ko'rinmaydi. Siz administrator rejimini ham tanlashingiz mumkin, ammo bu holda yordamchi dastur ko'rinadi: ish stolida va papkada belgi mavjud.
NeoSpy josuslik dasturining uchta versiyasi mavjud: turli funksiyalarga ega ikkita pullik versiya va bepul. Uchinchi versiya uchun siz hatto yashirin kuzatuv rejimini tanlashingiz mumkin. Bepul dasturda faqatgina cheklov mavjud, yani hisobotlarni tahlil qilish.
NeoSpy quyidagilarni amalga oshirishi mumkin:
∙ klaviaturani kuzatish;
∙ internet-syorfingni boshqarish;
∙ foydalanuvchi monitorini onlayn kuzatib boring va natijalarni boshqa kompyuter yoki mobil qurilmada ko'rsating;
∙ ekran va veb-kamera tasvirlarini yaratish va saqlash;
51
∙ kompyuterni yoqish/o'chirishni, ishlamay qolish muddatini, disklar va flesh-disklardan foydalanishni kuzatib boring;
∙ oraliq xotiradan (buferdan) ma'lumotlarni nusxalash;
∙ statistik ma'lumotlarni to'plash va tahlil qilish;
∙ chop etish uchun yuborilgan yoki disklar va flesh-disklarga ko'chirilgan hujjatlar haqidagi ma'lumotlarni saqlash;
∙ almashinuv dasturlarini nazorat qilishva Skype qo'ng'iroqlarini saqlash; ∙ portativ kompyuterning joylashuvi haqida xabar bering(simsiz tarmoqdan foydalangan holda).
|
| |
Josuslarga qarshi dasturlarni tahlil qilish

|
Josuslarga qarshi dasturlarni tahlil qilish
|
bet | 21/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
1.12.Josuslarga qarshi dasturlarni tahlil qilish
O'zingizni josuslik dasturlaridan qanday himoya qilish kerak
Yuqoridagi josuslik dasturi ham odamlar manfaati uchun, ham zarar uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan vositadir. Agar ota-onalar o'z farzandlarini zararli saytlarga kirishdan himoya qilishga intilsalar va xavfga o'z vaqtida javob berish uchun dasturdan foydalansalar, bu foydali hisoblanadi. Xodimlarni nazorat qilish uchun biznes rahbarlari tomonidan keyloggerlardan foydalanish ishni sifatini oshiradi. Garchi ishlab chiquvchilar ushbu dasturiy ta'minotni shaxsiy kompyuterlariga o'rnatish haqida xodimlarni xabardor qilishni qat'iy tavsiya qiladilar.
Siz bu turdagi barcha dasturlarni bilishingiz kerak, ya’ni josuslik dasturlari viruslari sinfiga kiradi. Shuning uchun, buzg'unchilar qurboni bo'lmaslik va shaxsiy ma'lumotlarni yo'qotmaslik uchun kompyuteringizga josuslik dasturlari, keyloggerlarni tanib olish uchun aktivlashtirilganantivirusni o'rnatishingiz kerak. Masalan, Spyware Terminator yoki Super Anti Spyware.
Maxsus yordamchi dasturlar, josuslik dasturlari yordamida siz ish vaqtida xodimlarning harakatlarini yoki yo'qligingizda bolalarni kuzatishingiz mumkin. Bolalar yoki turmush o'rtoqlarni tekshirish uchun idoralarda, uyda josuslik dasturidan foydalanishingizmumkin.Foydalanuvchi bunday yordamchi dasturni sezmaydi, lekin siz uning barcha faol faoliyatini ko'rasiz. Kompyuter uchun josus odam kim bilan suhbatlashayotganini, qaysi saytlarga tashrifbuyurishini, kim bilan do'st ekanligini ko'rsatadi.
Spyware dasturiy ta'minotni troyan bilan hech qanday aloqasi yo'q. Birinchi tizim administratori yordamchi dasturlar kompyuterga qonuniyo'rnatiladi, ikkinchisi esa noqonuniy ko'rinadi, yashirincha harakat qiladi va zarar keltiradi. Agar siz buzg'unchilardan qo'rqsangiz, ular qonuniy dasturiy ta'minot yordamida faoliyatingizni kuzatishi mumkinligini biling. Masalan, ko'pincha korxonalarda xodimlar Internetda sayr qilishlari kuzatilayotganligini bilishmaydi. Ammo istisnolar mavjud: xodimlar ularni kuzatish haqida ogohlantiriladi.
|
| |
Kompyuterda ayg'oqchini qanday aniqlash mumkin?

|
Kompyuterda ayg'oqchini qanday aniqlash mumkin?
|
bet | 23/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
Kompyuterda ayg'oqchini qanday aniqlash mumkin?
Yashirin rejimda ishlaydigan josusni aniqlash oson emas. O'rnatishdan oldin, antivirus bilan ziddiyatga yo'l qo'ymaslik uchun istisnolar ro'yxatiga qo'shing. Ba'zi dasturlar foydalanuvchilarga josuslik qiladigan viruslarni topadi.
Siz maxsus himoya vositalari yordamida ayg'oqchi yordam dasturini aldashingiz mumkin. Ular josusning klavishlarni bosish hodisalari va skrinshotlarni ushlab turishiga yo'l qo'ymaydi, garchi u faollikni kuzatishda davom etadi.
Kompyuter josuslik dasturlari zararli dasturlarga hech qanday aloqasi yo'q. Ko'pincha shaxsiy kompyuter ma'murining ruxsati bilan o'rnatiladi va hech qanday zarar keltirmaydi. Viruslar boshqa printsip asosida ishlaydi, ular administratorning ruxsatisiz o'rnatiladi, ular ataylab foydalanuvchiga josuslik qiladi, maxfiy ma'lumotlarni to'playdi va uchinchi shaxslarga o'tkazadi.
Kompaniya va korxonarahbariyatio'rnatilgan dasturlarniishlab chiqarish jarayonini nazorat qilish uchun o'z xodimlarini xabardor qiladi. Keylogger - qo'shimcha funktsiyalarga ega bo'lgan holda:
-almashish buferining tarkibini nazorat qilish;
-ekranning skrinshotlarini olish qobiliyati;
-tashrif buyurilgan saytlarni kuzatish.
Dasturning alohida afzalliklari yo'q, bu erda bunday dasturiy ta'minot uchun juda standart funktsiyalar to'plangan. Kamchiliklardan shuni ta'kidlash mumkinki, klaviaturada tugmalarni bosish modulidan foydalanganda faqat inglizcha matn to'g'ri yozilgan.
1.8.-rasm. Keylogger dasturi
1.9.-rasm. Kompyuter kuzatuv dasturi
Spy Go
Ushbu kompyuter kuzatuv dasturi faqat uyda foydalanishuchun mo'ljallangan.SpyGo-dan ofis va korxonalar xodimlarini kuzatish uchun ham foydalanish mumkin(1.9.-rasm.). Shareware dasturi to'liq versiyani variantlar to'plamiga qarab sotib olishingiz mumkin.
Imkoniyatlar:
-klaviatura josusi;
|
| |
Web- xaking asoslari - I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»

|
I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»
|
bet | 13/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
1.8.Web- xaking asoslari.
Hakerlarni Web-saytlarni buzishdan maqsadi
Saytlarni buzib faqatgina Web sahifalardan boshqa qiziqarli xech narsa topib bo‘lmaydi. Biroq Web-saytlar faqat Web sahifalar bilan ishlamaydi odatda ma’lumotlar bazasi bilan ham ishlaydi. Masalan, elektron tijorat sayti katta xajmdagi kredit kartalar raqamlari, elektron pochta xizmatini taqdim qiluvchilar foydalanuvchilarning login va parollarini saqlovchi ma’lumotlar bazasi bilan o‘zaro aloqada bo‘lishlari mumkin.
Web-saytlar serverlarda joylashtirilishi mumkin haker saytni buzib serverning buyruqlar qatoriga kirish huquqini qo‘lga kiritishi mumkin.
Hakkerlarni Web-saytlarni buzishdan maqsadi:
- server ustidan to‘liq nazoratni qo‘lga kiritish;
- qasd olish maqsadida (odatda xaydalgan hodimlar, xafa bo‘lgan mijozlar). Web-saytlarni buzish uchun asosiy sabablar:
- defeys (saytni bosh sahifasini almashtirish);
- maxfiy ma’lumotlarni o‘g‘irlash;
Defeys. Saytni bosh sahifasini oddiy «Hacked by . . . » yozuvli sahifa bilan almashtirish mumkin. Saytlarni defeys qilish yo‘li bilan siyosiy targ‘ibotni amalga oshirishga urinishadi (urushga qarshi, islomiy va boshqalar). Odamlarning shunday turi mavjudki ularga defeysni san’at kabi yoqtiradilar. Bunday defeys natijasida bosh sahifada manzarali va qiziqarli rasmlar paydo bo‘ladi.
Maxfiy ma’lumotlarni o‘g‘irlash. Odatda Maxfiy ma’lumotlarni sotish maqsadida o‘g‘irlashadi. Masalan, qandaydir postani bazasini nusxalab olib spam yuboruvchilarga sotishi mumkin.
Tarmoq himoyasini oltita darajaga jaratish mumkin:
I daraja – himoyaaning asosiy vositasi- firewall. Firewall foydalanuvchilarga taqdim qilinadigan xizmatlardan foydalanishni cheklashi, barcha ulanishlarni nazorat qilishi zarur. Ko‘plab xavflarni mana shu bochqichda bartaraf etish mumkin.
II daraja Web serverda ishlayotgan OT tizimni tuzilmasini nazarda tutiladi. Har bir OT xavfsizlik nazorat varaqalarini yaratishga imkon beradi (security checklist). Ushbu sozlanmalar mahsulot va xizmatni taqdim qiluvchi, ishlab chiqaruvchi korxonalar bilan kelishilgan bo‘lishi zarur.
III daraja tarmoqga yshnaltirilgan. Tarmoq qurilmalarini hujumlarni aniqlash datchiklari bilan va xostlashni amalga oshiruvchi provader dasturiy ta’minoti bilan ta’minlash zurur. Asosiysi xavf haqidagi signal to‘g‘ri qayta ishlanishi va bartaraf etilishi zarur.
IV daraja – hostlash darajasida DT ni o‘rnatish. Bu murakkab vazifa. Birinchidan bu erda xost korxona bilan e’tirozlar bo‘lishi mumkin. Ikkinchidan bunday DT oddiy datchiklardan ancha murakkab. SHu sababli xavfsizlik darajasi yuqori.
|
| |
Fishing turlari - I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»

|
I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»
|
bet | 16/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
Fishing turlari:
- FISHING (ovozli fishing);
- SMISHING (SMS fishing);
- PHARMING (DNS manzillarini almashtirish).
Fishing - olingan xat yoki xabarda sizdan bank hisobvarog‘i yoki kartadagi mablag‘lar qoldig‘ini aniqlashtirish uchun bepul telefonga qo‘ng‘iroq qilishingiz so‘raladi. Shu bilan birga, javob berish mashinasi sizdan yoqimli ovoz bilan hisob raqami va oxirida PIN-kodni kiritishingizni so‘raydi. Keyin hamma narsa aniq: pulingiz bilan xayrlashishingiz mumkin.
Smishing - yuqoridagiga o‘xshash, lekin faqat SMS-dan foydalanish: iltimos, saytga o‘ting yoki ma'lumotlarni yuboring.
Bu yerda qo‘shimcha ravishda SMS (pullik SMS) orqali xizmatlar ko‘rsatish uchun ma'lum miqdorni to‘lash mumkin.
Pharming - firibgarlar DNS yozuvlarini qonuniy saytlar serverlarida almashtiradilar, bu esa tashrif buyuruvchini xuddi shunday soxta manbaga yo‘naltirishga olib keladi. Ushbu faoliyatning natijasi eng xavflidir, chunki soxtani ajratish juda qiyin. Ushbu hujumlar tarixidan faqat Ebay auktsioni, PayPal to‘lov tizimi kabi yirik kompaniyalar ushbu hujumlarga duchor bo‘ladi.
• Statistik ma'lumotlarga ko‘ra, nayza fishing har 1000 kishi uchun 2 qurbonga to‘g‘ri keladi, ammo bu foydalanilgan usullarga qarab farq qilishi mumkin.
• O‘tgan yili 330 dan ortiq IT-mutaxassislari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov natijalari shuni ko‘rsatadiki, nayzali fishing ko‘pincha tizim buzilishining asosiy sababi hisoblanadi. So‘rovda qatnashgan mutaxassislarning 51 foizi o‘tgan yili ularning tashkilotlari fisherlar hujumiga uchraganini aytishdi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, tashkilot qanchalik katta bo‘lsa, u shunchalik tez-tez fisherlar nishoniga aylanadi.Bu tabiiy, chunki tashkilot qanchalik katta bo‘lsa qurbonlar va qimmatli ma'lumotlar shunchalik ko‘p bo‘ladi.
Fishingdan himoya choralari
Quyidagi maslahatlarga amal qilish orqali o‘zingizni fishingdan himoya qilishingiz mumkin:
- internetda shaxsiy bank ma'lumotlari bilan hech qanday shaklni to‘ldirmang (bu haqda bank hodimlari ham maslahat berishadi); - bankka shaxsan qayta qo‘ng‘iroq qilishga dangasa bo‘lmang;
- telefonda tanish bo‘lgan menejerdan so‘rang yoki hodimdan o‘zini tanishtirishni so‘rang;
- http: // bank yoki tashkilot manzilini qo‘lda kiriting;
- elektron pochtadan shubhali fayllarni ochmang;
- litsenziyasiz dasturlarni o‘rnatishda xavfsizlik devori va antivirusga dasturni ishonchli qilishiga ruxsat bermang, yangi o‘rnatilgan dasturning harakatini kuzatib boring.
|
| |
-rekord shaxsiy kompyuterdagi tizim hodisalari (ilovalarni ishga tushirish, fayllar bilan ishlash va h.k.); 
-boshqaruv

|
-rekord shaxsiy kompyuterdagi tizim hodisalari (ilovalarni ishga tushirish, fayllar bilan ishlash va h.k.);
-boshqaruv
|
bet | 24/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
-rekord shaxsiy kompyuterdagi tizim hodisalari (ilovalarni ishga tushirish, fayllar bilan ishlash va h.k.);
-boshqaruv veb-resurslarga tashrif buyurish;
-qabul qilish real vaqtda foydalanuvchi ekranidan tasvirlar;
-ma'lumot olish almashish buferining mazmuni haqida;
-olish imkoniyati mikrofonni yozib olish(agar ulangan bo'lsa).
Afzalliklari:
-yashirin kuzatuv rejimida ishlash;
-kompyuter hisobotlari;
-kuzatishva veb-saytlarga tashrif buyurish vaqti.
Ayg'oqchiga qarshi choralar
Shunday qilib, biz josuslarga qarshi dasturlarning asosiy turlari qanday ishlashini bilib oldik. Va tabiiy savol tug'iladi: "Ammo o'zingizni kuzatuvdan qanday himoya qila olasiz?".Bu "qiyin, ammo mumkin" toifasidan vazifa.
Ko'rib turganingizdek, deyarli barcha josuslik dasturlari antiviruslar tomonidan kuzatiladi. Shunday qilib, birinchi qadam antivirus ma'lumotlar bazalarini va xavfsizlik dasturlarini yangilash bo'ladi. Bunga qo'shimcha ravishda, antivirus paketingizning "oq ro'yxati" ni ochishni unutmang va u tizim papkalarida joylashgan shubhali nomlarga ega fayllarning ishlashiga imkon beradimi yoki yo'qligini tekshiring.
∙ Agar siz yuqorida aytib o'tilgan Punto Switcher (yoki uning analoglari) dan foydalansangiz, kimdir sizning xabaringizsiz "Kundalik" ni yoqganligini tekshiring.
∙ Agar antivirus sozlamalari ham, Punto Switcher ham shubhali parametrlarni topmasa, siz tizimni maxsus skanerdan o'tkazishingiz mumkin. ∙ Agar siz o'zingiz kimningdir kompyuteriga kuzatuvni o'rnatishga qaror qilsangiz, rostini aytsam, bu haqda foydalanuvchini ogohlantirishingiz kerak. Aks holda, josuslik aniqlangan taqdirda, siz boshingizga juda ko'p muammolarni keltirib chiqorishingiz mumkin. Shuning uchun, josuslik qilishdan oldin, uch marta yaxshilab o'ylab ko'ring!
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-rekord shaxsiy kompyuterdagi tizim hodisalari (ilovalarni ishga tushirish, fayllar bilan ishlash va h.k.);
-boshqaruv
|
Kompyuter hujumlarining faol turlari

|
Kompyuter hujumlarining faol turlari
|
bet | 10/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
Kompyuter hujumlarining faol turlari
Virus
Uzoq vaqt davomida atrofda bo‘lgan eng mashhur kompyuter hujumlari viruslar hisoblanadi. Ular kompyuterlarga o‘rnatiladi va tizimdagi boshqa fayllarga tarqatiladi. Ular tez-tez tashqi qattiq disklar orqali taqsimlanadi, yoki muayyan Internet-saytlar orqali yoki elektron pochta qo‘shimchalari sifatida yuboriladi. Viruslar ishga tushirilgach, ular yaratuvchidan mustaqil bo‘lib qoladi va ularning maqsadi ko‘plab fayllar va boshqa tizimlarga zarar etkazishdir.
Root Kit
Hackerlar drayverlarga ildiz to‘plami yordamida tizimga kirishadi va kompyuterni to‘liq nazorat qilishadi. Hacker tizimustidan ko‘proq nazorat qilishi mumkin, chunki eng xavfli kompyuter hujumlari Web-kamerani o‘zichiga olib va u haqida barcha ma’lumotlarni o‘zlashtirib, jabrlanuvchining faoliyatini kuzatishi mumkin.
Troyan
Kompyuter hujumlari ro‘yxatidan troyan viruslari eng yuqori o‘rinni egallaydi. Bu tez-tez dasturiy ta'minot tarkibiga joylashib oladi. Biroq, ular tizimga ko‘chirilgandan so‘ng, ular kompyuterni virus yoki ildiz to‘plami bilan yuqtirishadi. Boshqacha aytganda, ular tizimga yuqtirish uchun virus yoki Rootkit tashuvchisi sifatida harakat qilishadi.
Qurt
Qurtlarni viruslarning qarindoshlari deb atash mumkin. Viruslar va Internet qurtlari o‘rtasidagi farqi shundan iboratki, qurtlar har qanday foydalanuvchi yordamisiz tizimga suqilib kira oladi. Birinchi qadam, qurtlar kompyuterlarni zaif tomonlarini tekshiradi, so‘ngra ularo‘zlarini tizimga ko‘chirishadi va tizimga zarar yetkazadilar.
Kompyuter hujumlarining passiv turlari
Tinglash
Hackerlar yashirincha tarmoq ichida ikkita kompyuter o‘rtasida bo‘layotgan suhbatni eshitishdan iborat. Bu yopiq tizimda, shuningdek, Internet orqali sodir bo‘lishi mumkin. Tinglash orqali muhim ma'lumotlarni tarmoq orqali o‘zlashtiradi va boshqa odamlar uchun foydalanishga yo‘naltirishi mumkin.
Parol hujumlari
Kiber hujumlarning eng keng tarqalgan turlaridan biri parol hujumlari bo‘lib, hackerlar kompyuter va tarmoq resurslariga boshqaruv parolini olish orqali kirish imkoniyatiga egalik qiladi. Ko‘pincha tajovuzkor serverni va tarmoq konfiguratsiyasini o‘zgartirganini va ba'zi hollarda ma'lumotlarni o‘chirishi mumkinligini ko‘rish mumkin. Bundan tashqari, ma'lumotlar turli tarmoqlarga uzatilishi mumkin.
|
| |
CSRF: harakatlarni foydalanuvchi nomidan bajarish

|
CSRF: harakatlarni foydalanuvchi nomidan bajarish
|
bet | 15/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
CSRF: harakatlarni foydalanuvchi nomidan bajarish. CSRF (Cross-Site Request Forgery) hujumlar deb bir saytdan boshqa saytga so‘rovni foydalanuvchining brauzeridan jo‘natiladigan hujumga aytiladi, bunda hujum qilinayotgan sayt so‘rovni foydalanuvchidan kelgan deb bajaradi.
Kuklarni o‘chirish (cookie). Cookielardan odatda sessiyaning identifikatorlarini saqlashda foydalaniladi, xar bir murojaatda serverga yuboriladi, foydalanuvchiga silkani xar gal bosganda login va parolni qaytadan kiritmaslik uchun.
Saytni buzishdan himoyalash
1 usul. Murakkab parollarni tanlang!Amaliyot shuni ko‘rsatadiki parollarni terish orqali topadigan dasturlar ham sakkizta simvolli parollarni bir yildan ozroq vaqtda topa oladi.
2 usul. Saytning administrator bo‘limiga kirish huquqini ishonchsiz shaxslarga bermang. Shuningdek HTML-kodlarni qo‘shish huquqini ham xohlovchilarga berib bo‘lmaydi, zararkunanda kodlarni kiritib qo‘yishi mumkin. 3 usul. Yangilangan bazali antiviruslardan foydalaning.
4 usul. Parollarni FTP-klientlarda saqlamaslik. Shifrlangan parollarni saqlovchi fayllarni yaxshi haker oson o‘g‘irlashi mumkin.
5 usul. Xotiraga ishonmasangiz, parollarni saqlash uchun maxsus parol boshqaruvchilardan foydalanish zarur. Parollarni boshqaruvchi–parollarni shifrlangan fayllarda saqlashga imkon beruvchi maxsus dasturiy vosita. 6 usul. Shubxali silkalarga murojaat qilmang.
Fishing hakerlik usullari
Fishing (ingliz tilida - baliq ovi - qo‘lga olish) - firibgarlar uchun maxfiy foydalanuvchi ma'lumotlarini olish usuli: login, parol, kod, karta raqamlari, hisoblar. Firibgarlik turi taniqli brendlar, mashhur serverlar, banklar, ijtimoiy tarmoqlar nomidan xabarlar va bildirishnomalarni tarqatish bilan bog‘liq. Firibgarning maqsadi foydalanuvchi tomonidan o‘z ma'lumotlarini ko‘rsatgan holda maxsus shaklni to‘ldirish yoki ularni ma'lum bir manzilga yuborishdir.
Fishing uchun vaqtinchalik saytlarning soxta sahifalari qo‘llaniladi, ular shakli va mazmuni bo‘yicha kompaniyaning haqiqiy egasining sayt sahifalaridan farq qilmaydi. Fishing sahifasining manzili haqiqiydan kam farq qilishi mumkin, masalan: alfabank.ru o‘rniga alfabanks.ru yoki facebook.com o‘rniga facebook.info.
|
| |