nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
)
tashqi irodaviy kuch sportchining sezgi organlariga ta ’sir etib turgan tashqi

Sport m ash g ‘u lo tla rin in g asosiy maqsadi yuqori m alakali sp o rtc h i
lar, sport m utaxassislari, c h e m p io n la r tayyorlash asosida yosh avlodni
so g ‘lom o'sishiga k o ‘m aklashish yoki sog'lom lashtirishdir. Jism oniy
m ad an iy at va sport h a r b ir sp o rtch in in g shaxsiy ishi b o ‘lm asdan, balki
jam iy at talabi ekanlig ini m u rab b iy lar ongli ravishda his etm o g ‘i zarur.
B izning sog‘lom lig im iz faqat o ‘zim iz uchungina em as, balki boshqa
kishilar, qolaversa, V atan tara q q iy o ti uchun ham eng m uh im om ildir.
A kadem ik N .M . A m osov so ‘zi bilan aytadigan b o ‘lsak, sog'lom kishini
kasalligi y o ‘qligiga q arab em as, balki turli xil tez h arakatlarni bajarish
hajm iga q arab h a m d a k u ndalik harakatlarining turiga, sifatiga, soniga
q arab uning sog'ligini bah o lash zarur. H ar xil harakatlarni bajarishning
ch eg aralanganligi, sog‘likni m u k am m al em asligining belgisidir.
S port m ashqlari bilan sh u g ‘ullanish har b ir yosh avlodning kundalik
h ay o tid a do im iy va shaxsiy m aqsadlaridan biri b o ‘lishi bilan birga,
un in g kam ol to p ish i, vatanni sevishi va him oya qilishi u chun eng asosiy
o m illard an biri hisoblanadi.
M a ’lum ki, sport m ash g ‘ulotlari jarayonida sportchilarga m ustaqil
jism o n iy m a sh q la rn i b ajarish u c h u n uyga vazifa berilad i. B undan
kuzatilgan asosiy m aqsad h a r b ir sportchini jism oniy m ashqlarni o ‘zlari
m ustaqil b ajarishga o d atlan tirish , shu asosda ularda ijodiy tafakkurni
o ‘stirish, o ‘z in i-o ‘zi b oshqarish kabi bilim , m alaka va k o ‘n ikm alarni
h o sil q ilish d ir. 0 ‘z i n i - o ‘zi ta rb iy a la sh h a r b ir sp o rtc h in in g erk in
faoliyatidir. S p o rtch ilard a erkin faoliyat yuritish ehtiyojlarini o ‘stirish
u c h u n h a r b ir m u r a b b iy o ‘z i n i - o ‘zi ta r b iy a la s h n in g q u y id a g i
qonun iy atlarin i:
Nazorat uchun savol va topshiriqlar

SPORTCHILARDA HARAKAT MALAKALARINI
SHAKLLANTIRISH
Jism oniy m ashq jara y o n in in g asosiy m aq sad i sp o rtc h id a eng yuqori
(m aksim al) darajada jism oniy sifatlarni o ‘stirish d a n ib oratd ir. B uning
uchun m urabbiy o ‘z tarbiyalanuvchilariga m usobaqa vaqtida b or kuchini
safarbar qilish m alakalarini singdirish u c h u n u la r b ilan reja asosida
uzluksiz m ashg‘u lo tla r o 'tk azib boradi, u larn i tin im siz m ashq qildiradi.
S po rtch in in g o ‘zi esa m usobaqalarda g 'a la b a qilish u ch u n m urabbiy
yordam ida sport faoliyati bilan m ustaqil sh u g ‘ullanish ga o d atlan ad i,
natijada u n d a sp o rt m alakasi va ko‘n ik m alari tak o m illash ib boradi.
Shu o ‘rinda ta ’kidlash joizki, ayrim m urabbiylar sportchilarning jism oniy
sifatlarini o ‘stirish d a sam arad o r uslu b lar m avjud ek an lig in i yaxshi
bilm aydilar. U lar m ashg‘ulotlar jarayonida y uqori m alakali sportchilarni
sport m usobaqasiga tayyorlashda zam onaviy ilm iy yondashuvlarga asos-
lanm agan u slublardan foydalanib k elm oqdalar. Bu m u rabbiyning b i
rinchi xatosi b o ‘lib, sportchini harakatlantiruvchi faoliyat turlarini chek-
lab q o ‘yadi. Jism o n iy m ashq dasturi m a z m u n i h a r b ir sp o rtch id a b ir
xil harakat m alakalarini vujudga keltiradi. Y u q o ri m alakali sp o rtch ilar
bilan ishlashda ushbu d astur m azm uniga am al qilib, ularning individual
xususiyatlarini yetarli darajada e ’tiborga olm aslik m urabbiyning ikkinchi
jiddiy xatosi hisoblanadi. H ar bir m urabbiy o d am b olasining m uskul
tu z ilis h i, q a ttiq h a y a jo n la n g a n d a u n i o ‘tk a z is h q o b iliy a ti, su yak
t o ‘qim alarining tuzilishi, yuqori kuchlanish b ilan bajarilgan jism on iy
m ashqlarning sportch i organizm iga ta ’siri, tu rli sp o rtch ilar organizm ida
bu ta ’sirning farq qilish xususiyatlarini tu sh u n ish i zarur.
B a’zi b ir jis m o n iy m ad an iy a t va s p o rt m u ta x a ssisla ri s p o rtc h i
organizm ining tash q i t a ’sirlarga javobini ifod alashda «aks etilishi», «aks
etish vaqti», «tezlik» va « m alaka-ko ‘nikm a» kabi ata m a la rd a n b irining
o ‘rniga ikkinchisini alm ashtirib ishlatadilar. M asalan , sp ortchi z o ‘r
tezlikka ega deb gapiradilar. T o ‘g ‘ri, sp o rtch i m u rak k ab harakatlarn i
tez, aniq bajara olish xususiyatiga ega b o ‘lishi m u m k in . A m m o s o ‘nggi
yillarda o ‘tkazilgan ilmiy tajribalarning an iq lash ig a qarag and a, vaqt
reaksiyasi deyilg anda sportchining s ta rtd a n o tilib chiqishi, tepilgan
to ‘pning harakat tezligi, shuningdek, sp o rtc h in in g dastlabki z o ‘r berib
bajargan harak ati tushuniladi.
Ta’lim texnologiyasi “Tasdiqlayman” O’ib direktori o’rinbosari M. Qosimov

Vaqti: 80 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni:
|
O‘quv mashg‘ulot shakli va turi
|
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv mashg‘ulot.
|
O‘quv mashg‘ulot rejasi
|
1. Biologiya fanlar tizimi.
2. Biologiyaning ilmiy-tadqiqot usullari va uning muammolari.
3.Ta’sirlanish va tiriklikning xossalari
4.Hayotning tuzilish darajasi.Tirik organizmlarga xos xususiyatlar.
|
O’quv mashg‘ulotning maqsadi: Biologiya fanining maqsadi, vazifalari, ilmiy-tadqiqot usuli, muammo va fanning xalq xo‘jaligidagi ahamiyati, uning qonuniyatlari,tiriklikning tuzilish darajalari,tirik organizmlarga xos xususiyatlar to’g’risidagi bilim ko’nikmalarni shakllantirish.
|
O’qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirish natijasida o’quvchida shaklllanadigan asosiy bilim,ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagogik vazifalar
|
O‘quv faoliyatining natijalari:
|
1.Biologiya fanlar tizimi bilan tanishtirish.
2.Biologiyaning ilmiy - tadqiqot usul va muammolarini keng yoritib tasnif berish.
3.Ta’sirlanish va tiriklikning xossalarini tushuntirish.
4.Ta’sirlanish va tiriklikning xossalari hamda hayotning tuzilish darajasini tushuntirish.
|
1.Biologiya fanlar tizimini ko’rsatadilar.
2.Biologiyaning ilmiy-tadqiqot usullari va uning muammolarini tartibli ravishda ochib tasniflaydilar.
3.Tirik tabiatning hossalarini hamda o‘z-o‘zini yaratish xossasini aytib beradilar.
4.Ta’sirlanish va tiriklikning xossalari hamda hayotning tuzilish darajasini izohlab beradi.
|
O‘qitish metodlari
|
Axborotli -ma’ruza, tushuntirish, namoyish
|
O‘qitish vositalari
|
Mavzu matni, slaydlar, proektor toifalash jadvali, klaster usuli, mavzuga oid plakatlar.
|
O‘quv faoliyatining tashkil etish shakllari
|
Guruhli , juftlikda, yakka tartibda
|
O‘qitish shart-sharoiti
|
Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan xona
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Og‘zaki nazorat: savol-javob, tezkor so‘rov, test,misol va mashqlar,bajarilgan o’quv topshiriqlarni baholash.
|
Hayotning tuzilish darajalari

|
Hayotning tuzilish darajalari
|
bet | 2/3 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 4,81 Mb. | | #102209 |
Bog'liq Normamatova Ch3. Hayotning tuzilish darajalari Hayot strukturaviy murakkablikning ierarxik darajalariga ajratilgan, har bir daraja avvalgisiga asoslanadi: - ubatomik zarralar va atomlar:
- Molekulalar va makromolekulalar:
- Hujayralar:
- To'qimalar, organlar va organlar tizimlari:
- Organizmlar:
- Aholi, jamoa, ekotizim va biosfera:
A: Eng past darajadagi hayot protonlar, neytronlar va elektronlar kabi subatomik zarralardan iborat. Ular birlashib, moddaning asosiy birliklari bo'lgan atomlarni hosil qiladi.
B: Atomlar oddiy (masalan, suv) yoki murakkab (masalan, DNK) bo'lishi mumkin bo'lgan molekulalarni hosil qilish uchun bir-biriga bog'lanadi. Makromolekulalar, oqsillar va nuklein kislotalar kabi, hayot jarayonlari uchun zarur bo'lgan katta molekulalardir.
C: Hujayra hayotning asosiy birligidir. Bu tirik mavjudotlarning barcha xususiyatlarini namoyon qiluvchi eng kichik mavjudot. Hujayralar prokaryotik (yadrosiz) yoki eukaryotik (yadroli) bo'lishi mumkin. D: Xuddi shunday funktsiyalarga ega bo'lgan hujayralar to'qimalarni hosil qilish uchun birlashadi. Turli to'qimalar birgalikda a'zolarni hosil qiladi va organlar organ tizimlarini yaratish uchun hamkorlik qiladi. Ushbu tizimlar organizmdagi muayyan funktsiyalarni bajarish uchun hamkorlik qiladi. E: Bu daraja butun organizmni, xoh u bir hujayrali mikroorganizm bo'ladi, xoh murakkab ko'p hujayrali organizmni qamrab oladi.
F:Shaxsdan tashqari, hayot kengroq ekologik darajalarda tashkil etilgan. Populyatsiyalar bir xil turdagi individlardan iborat. Jamoalar ma'lum bir hududda o'zaro ta'sir qiluvchi bir nechta turlarni o'z ichiga oladi. Ekotizimlar tirik organizmlarning ularning jismoniy muhiti bilan o'zaro ta'sirini o'z ichiga oladi va biosfera Yerdagi barcha ekotizimlarni qamrab oladi.
Xulosa: Hayotning mohiyati va darajalarini o'rganishda biz tirik organizmlarni va ularning mavjudligini asoslovchi ierarxik tashkilotni belgilaydigan asosiy xususiyatlarni ko'rib chiqdik.
|
| |
―pedagogik mahorat‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal

―pedagogik mahorat‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
07.08.2024
Hajmi
0,68 Mb.
#269202
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
―pedagogik mahorat‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
METHODS OF TEACHING THE PYTHON PROGRAMMING LANGUAGE BASED ON A

|
METHODS OF TEACHING THE PYTHON PROGRAMMING LANGUAGE BASED ON AMETHODS OF TEACHING THE PYTHON PROGRAMMING LANGUAGE BASED ON A
SEMIOTIC APPROACH
The article provides information about the approaches used in teaching programming languages. Of
these approaches, the semiotic approach is considered in detail. The essence of the research of scientists and
their scientific works, which are based on a semiotic approach to teaching programming languages, is
revealed. The rationale for the semiotic approach in teaching programming languages is shown by concrete
examples.
Keywords:
semiotics, programming, learning approaches, modules, functions, symbol system,
programming skills, Python programming language.
Kirish.
O‗qitish yondashuvlari dasturlash tushunchalarini tushuntirish va namoyish qilishning turli
usullarini taqdim etadi. Bu talabalarga dasturlash tilining asosiy tamoyillari va g‗oyalarini chuqur
tushunishga yordam beradi hamda tildan yanada samarali foydalanish va murakkab dasturlarni ishlab chiqish
imkonini beradi. Amaliy ish va loyihalarni o‗z ichiga olgan yondashuvlar talabalarga haqiqiy dasturlash
tajribasini egallash imkonini beradi. Ular vazifalarni bajaradilar, muammolarni hal qiladilar va dasturlash
ko‗nikmalarini mustahkamlash va yaxshilashga yordam beradigan dasturlarni yaratadilar. Dasturlashni
o‗qitishning turli xil yondashuvlari talabalarga dasturlash tilini mustaqil ravishda o‗zlashtirishga imkon
beradi. O‗z-o‗zini o‗rganish o‗z-o‗zini tarbiyalash va tanqidiy fikrlash ko‗nikmalarini rivojlantiradi.
Dasturlashni o‗qitishning ba‘zi yondashuvlari, masalan, dasturchilar jamoalarida ishtirok etish yoki guruhda
loyihalarni amalga oshirish, talabalarga boshqa dasturchilar bilan tajriba almashish imkonini beradi. Tajribali
dasturchilar bilan muloqot qilish, kodni qayta ko‗rib chiqish va kodni muhokama qilishda ishtirok etish
xatolarni kamaytirishga va dasturlashning yanada samarali yondashuvlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Umuman olganda, dasturlashni o‗rgatish yondashuvlari dasturlash ko‗nikmalarini shakllantirishda muhim rol
o‗ynaydi, bu tushunchalarni chuqur tushunish, amaliy ish, o‗z-o‗zini o‗rganish, tajriba almashish va turli
dasturlash tillarida qo‗llanilishi mumkin bo‗lgan universal ko‗nikmalarni ta‘minlaydi.
|
| |
Metodlar - ―pedagogik mahorat‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal

―PEDAGOGIK MAHORAT‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
59
Dasturlashda semiotik yondashuv semiotika tamoyillariga asoslangan metodologiya – belgilar va
ularning semantik funksiyalarini o‗rganadigan fan. Semiotik yondashuvdan foydalangan holda, ishlab
chiquvchilar foydalanuvchilar uchun tushunarli, oson qabul qilinadigan va samarali bo‗lgan dasturiy
ta‘minotni yaratishga intilishadi. Semiotik yondashuvda dasturlash nafaqat kod yozish qobiliyati, balki
dasturchi va kompyuter o‗rtasidagi aloqa jarayoni sifatida ham ko‗rib chiqiladi. Semiotika dasturlashda
dasturni ma‘lum bir semantikaga ega bo‗lgan belgilar to‗plami sifatida ko‗rib chiqadi. Dasturchilar ma‘lum
bir qiymatga ega bo‗lgan va muayyan operatsiyalarni bajaradigan kodni yaratish uchun o‗zgaruvchilar,
funksiyalar, operatorlar va konstantalar kabi belgilardan foydalanadilar. Semiotik yondashuv har bir
belgining ma‘nosini tushunishga va dasturlash kontekstida ularning o‗zaro ta‘sirini tushunishga yordam
beradi. Ushbu yondashuv dasturlashni dasturchi va kompyuter o‗rtasidagi aloqa sifatida qabul qilishga imkon
beradi. Bu ko‗rsatmalarni kompyuterga aniq uzatishga yordam beradi.
Dasturlash tillarini o‗qitishda semiotik yondashuvga asoslanishni ko‗plab olimlar tadqiq qilgan.
Jumladan dasturlashning semiotik jihatini Pyeri Biani[1], dasturlashni semiotik modellashtirish sifatida
tadqiq qilgan Excel Brunet[2]. Dasturlashni belgilar tizimi sifatida o‗rgangan olimlardan biri Grigory
Reyxert[3]. Grigory Reyxert dasturlashning turli jihatlarini semiotik nuqtai nazardan o‗rgandi, jumladan
dasturlarning sintaksisi va semantikasi, ularning foydalanuvchilar va boshqa dasturlar bilan o‗zaro ta‘siri va
dasturiy ta‘minotni ishlab chiqish jarayonlarini o‗rgandi. Shuningdek, semiotik dasturlash yondashuvining
qo‗llanilishini tasvirlash uchun turli xil dasturlarning ko‗plab misollari va tahlillarini ishlab chiqdi. Uning
tadqiqotida keltirilgan dasturlashni belgilar va belgilardan foydalanish jarayoni sifatida tushunish dasturlash
tamoyillarini yaxshiroq tushunishga va dasturiy ta‘minotni ishlab chiqish ko‗nikmalarini oshirishga imkon
berdi.
Semiotik yondashuv dasturchilarga yozgan kodini va uning belgilari o‗rtasidagi o‗zaro ta‘sirni
chuqurroq tahlil qilish va tushunishga yordam beradi. Bu koddagi mumkin bo‗lgan xatolar yoki
nomuvofiqliklarni aniqlashga yordam beradi va uning sifatini va tushunarliligini yaxshilaydi. Semiotika
modelida bilim ta‘limoluvchiga to‗g‗ridan to‗g‗ri taqdim qilinmay, matn, formula, grafik model kabilar
orqali yetkazib beriladi.
-jadval. Tajriba va nazorat guruhlarining olgan baholari

―PEDAGOGIK MAHORAT‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
268
Buxoro davlat universiteti muassisligidagi
―PEDAGOGIK MAHORAT‖
ilmiy-nazariy va metodik jurnali
barcha ta‘lim muassasalarini
hamkorlikka chorlaydi.
Pedagoglarning sevimli nashriga aylanib ulgurgan ―Pedagogik mahorat‖ jurnali maktab,
kollej, institut va universitet pedagogik jamoasiga muhim qoʻllanma sifatida xizmat qilishi
shubhasiz.
Mualliflar uchun eslatib oʻtamiz, maqola qoʻlyozmalari universitet
tahririy-nashriyot boʻlimida qabul qilinadi.
Manzilimiz: Buxoro shahri, M.Iqbol koʻchasi 11-uy
Buxoro davlat universiteti, 1-bino 2-qavat, 219-xona
Tahririyat rekvizitlari:
Moliya vazirligi gʻaznachiligi
23402000300100001010
MB BB XKKM Toshkent sh. MFO 00014 INN 201504275
BuxDU
400110860064017094100350005
Pedagogik mahorat: rivojlanamiz va rivojlantiramiz!
PEDAGOGIK
MAHORAT
Ilmiy-nazariy va metodik
jurnal
2023-yil 11-son (99)
2001-yil iyul oyidan
chiqa boshlagan.
Tiriklikning mohiyati va darajalari - bet 3

|
Tiriklikning mohiyati va darajalari
|
bet | 3/3 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 4,81 Mb. | | #102209 |
Bog'liq Normamatova Ch Hayot, biz bilganimizdek, o'sish, ko'payish, gomeostazni saqlash, ogohlantirishlarga javob berish va metabolik jarayonlarda ishtirok etish qobiliyati bilan tavsiflanadi. Ushbu atributlar to'plami tirik mavjudotlarni jonsiz materiyadan ajratib turadi, tirik dunyoda mavjud bo'lgan ajoyib murakkablik va tashkilotni ta'kidlaydi. Molekulyar darajada kimyoviy tarkibning birligi barcha hayot shakllari o'rtasida umumiy mavzuni ta'minlaydi. Uglerod, vodorod, kislorod va azot organik molekulalarning aql bovar qilmaydigan xilma-xilligi uchun asos bo'lib, sayyoramizda hayotning boy to'plamini ta'minlaydi. Suv universal hal qiluvchi rolini o'ynaydi, hayot uchun zarur bo'lgan biokimyoviy reaktsiyalarni osonlashtirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Bundan tashqari, hayot subatomik zarralar va atomlardan tortib butun biosferani qamrab olgan murakkab ekotizimlargacha bo'lgan ierarxik tuzilish orqali o'zini namoyon qiladi. Tashkilotning har bir darajasi avvalgisiga asoslanadi, hujayralar hayotning asosiy birliklari bo'lib xizmat qiladi, organlarni tashkil etuvchi to'qimalar va organlar tizimlari alohida organizmlarni ushlab turish uchun hamkorlik qiladi. Ushbu murakkab tarmoq populyatsiyalar, jamoalar, ekotizimlar va global biosferaga tarqalib, barcha tirik mavjudotlarning o'zaro bog'liqligini ta'kidlaydi. Hayotning mohiyati va darajalari haqida fikr yuritar ekanmiz, biz tabiiy dunyoning o'zaro bog'liqligi va xilma-xilligini chuqurroq anglay olamiz. Bu bizga har bir tirik mavjudot, qanchalik kichik yoki katta bo'lmasin, Yerdagi hayotning buyuk gobelenida muhim rol o'ynashini eslatadi. Hayot sirlarini o'rganish va tadqiq etishda davom etar ekanmiz, har bir tirik mavjudotning chuqur ahamiyatini va sayyoramizni qo'llab-quvvatlovchi nozik muvozanatni anglab, unga hayrat va hurmat bilan yondashaylik.
|
| |
OBUNA INDEKSI: 3070 - ―pedagogik mahorat‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal

OBUNA INDEKSI: 3070
Buxoro davlat universiteti nashri
Jurnal oliy oʻquv yurtlarining professor-
oʻqituvchilari, ilmiy tadqiqotchilar, ilmiy
xodimlar, magistrantlar, talabalar, akademik
litsey va kasb-hunar kollejlari hamda maktab
oʻqituvchilari, shuningdek, keng ommaga
moʻljallangan.
Jurnalda nazariy, ilmiy-metodik, muammoli
maqolalar, fan va texnikaga oid yangiliklar,
turli xabarlar chop etiladi.
Nashr uchun mas‟ul:
Nigora SAYFULLAYEVA
Мuharrir: Mexrigiyo SHIRINOVA
Musahhih: Sarvinoz RAXIMOVA
Jurnal tahririyat kompyuterida
sahifalandi. Chop etish sifati uchun
bosmaxona javobgar.
Bosishga ruxsat etildi 29.12.2023
Bosmaxonaga topshirish vaqti
30.12.2023
Qogʻoz bichimi: 60x84. 1/8
Tezkor bosma usulda bosildi.
Shartli bosma tabogʻi – 20,6
Adadi – 100 nusxa
Buyurtma № 21
Bahosi kelishilgan narxda.
―BUKHARAHAMD PRINT‖
MCHJ bosmaxonasida chop etildi.
Bosmaxona manzili: Buxoro shahri
Q. Murtazoyev koʻchasi 344-uy.
|
Natijalar - ―pedagogik mahorat‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal

Natijalar. Python dasturlashni o‗rgatishning semiotik yondashuvi ma‘lumotni uzatish va semantik
ma‘nolarni almashish uchun belgilar foydalanishga asoslangan. Semiotik yondashuv asosida talabalarni
o‗qitish uchun quyidagi prinsiplarga asoslanish lozim:
1. Dasturlarni belgilar tizimi sifatida taqdim etish. Talabalarga Python dasturlari ma‘lum bir ma‘no va
semantikaga ega bo‗lgan belgilar va belgilar to‗plami ekanligini tushuntiriladi. Ularga Python tilining asosiy
konstruktsiyalari va sintaksisi o‗rgatiladi va ularga dasturlarni belgilar ketma-ketligi sifatida qanday qilib
to‗g‗ri yozish ko‗rsatiladi.
2. Izohlardan foydalanish. Talabalarga kodning turli qismlarining ma‘nosi va maqsadini tushuntirish
uchun o‗z dasturlarida sharhlardan qanday foydalanishni ko‗rsatish lozim. Shuningdek, ularga o‗z
dasturlarini hujjatlashtirishni o‗rgatish, shunda ular koddan qanday foydalanish, qanday qiymatlar
kutilayotgani va qanday natijalar kutilayotgani haqida ma‘lumotni aniq yetkazishlari mumkin.
3. Belgilar va belgilar tilidan foydalanish. Masalan, Pythondagi kod tuzilishini ma‘lumotlar oqimi
grafiklari yoki algoritm diagrammalari yordamida tushuntirish mumkin, bu yerda belgilar va operatsiyalar,
ma‘lumotlar va ular orasidagi aloqalarni ifodalash uchun ishlatiladi. Bu talabalarga dastur tuzilishi va turli
elementlarning o‗zaro bog‗liqligini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
4. Belgilardan faol foydalanish. Talabalarni matematik formulalarning ramziy ifodasi yoki mantiqiy
operatsiyalarning ramziy tasviri kabi ramziy usullardan foydalangan holda Python kodini yozishga o‗rgatish.
Bu ularga belgilar va ularning semantik ma‘nosi o‗rtasidagi bog‗liqlikni ko‗rish imkonini beradi.
5. Belgilarni guruhlash va tasniflash. Talabalar Python dasturlashda ishlatiladigan turli xil belgilarni
tasniflash va guruhlashdan foydalanishlari mumkin. Masalan, ular semantikasi va ishlatilishini yaxshiroq
tushunish uchun operatorlar, o‗zgaruvchilar, funksiyalar va buyruqlarni tasniflashlari mumkin.
Dasturlash tillarini o‗rgatishda semiotik yondashuvdan foydalnishni quyidagi misolda batafsil ko‗rib
chiqamiz. Tkinter modulidan foydalanib obyektlarni oynaga joylashtirishning grid() metodini o‗rgatish
uchun word matn protsessorida jadvaldan foydalanish samarali hisoblanadi.
―PEDAGOGIK MAHORAT‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
60
-rasm. Word matn protsessorida jadval va label komponentining tasviri

―PEDAGOGIK MAHORAT‖ ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
61
konstruktsiyalarini tushuntirish uchun foydalanishi mumkin, bu esa talabalarga materialni yaxshiroq
o‗zlashtirishga yordam beradi. Dasturlash ko‗pincha koddagi xatolarni topish va tuzatish bilan bog‗liq.
Semiotik yondashuv talabalarga xato sabablarini tushunishga, dasturning turli tarkibiy qismlarining o‗zaro
ta‘sirini tahlil qilishga va yuzaga kelishi mumkin bo‗lgan sabablar va xatolarni tuzatishga yordam beradi.
Inson resurslarini boshqarishda axborot texnologiyalarining o’rni va zaruriyati

q
Inson resurslarini boshqarishda axborot texnologiyalarining o’rni va zaruriyati. Raqamli texnologiyalar tushunchasi, inson resurslari samaradorligiga ta’siri, axborot texnologiyalarining vazifalari
Inson resurslarini boshqarishda axborot texnologiyalari, barcha tashkilotlarning faoliyatini o'zaro bog'liqlik, effektivlik va samaradorlikni oshirish uchun katta ahamiyatga ega. Raqamli texnologiyalar va axborot texnologiyalari bu jarayonni yaxshilashda katta o'rin tutadi. Quyidagi nuqtalarga e'tibor bering:
Raqamli Texnologiyalar Tushunchasi
Inson Resurslari Samaradorligi
Axborot Texnologiyalarining Vazifalari
Xodimlar Qo'llab-quvvati:
Onlayn Ta'lim va Rivojlanish:
Ma'lumotlar Tahlili:
Xavfsizlik va Maxfiylik:
Hujjatlar va Ma'lumotlarni O'zlashtirish:
Jamiyat va tashkilotlar o'rtasidagi raqamli o'zgarishlarga samarali javob berish, xodimlarni rivojlantirish va o'zlashtirishni oshirish uchun axborot texnologiyalari keng tarqalgan usullardan biridir.
Inson resurslarini rejalashtirishning mohiyati, maqsadi va vazifalari. Shtatlar jadvali, namunaviy shtatlar minimal va maksimal talablar
Inson resurslarini rejalashtirish, tashkilotlarda xodimlarni motivatsiyalash, rivojlantirish va tashkilotning maqsadlariga samarali qo'shilishni ta'minlashda katta ahamiyatga ega. Bu jarayonning mohiyati, maqsadi va vazifalari quyidagicha:
Mohiyati:
Bir-birlig'a Olan Muhabbat: Rejalashtirish jarayoni, xodimlar bilan tashkilot o'rtasida bir-birlig'a bo'lgan muhabbat va hamkorlikni rivojlantiradi. Xodimlar hissiyotlari va qobiliyatlariga e'tibor berilgandagina, ular tashkilotning muvaffaqiyatiga katta hissa qo'shishadi.
Xodimlarga Qaror Qabul Qilish Huquqi: Rejalashtirish, xodimlarga o'z ish joylarida, tadbirlarda va faoliyatda qaror qabul qilish imkoniyatini beradi. Bu, xodimlarni o'z kasbiyatlarida va rivojlanishlarida qat'nashishga chaqiradi.
|
= 22 = - Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khm

= 22 = O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli Mashg’ulot vaqti-2 soat Talabalar soni: 26 –30 gacha Mashg’ulot shakli va turi Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi Shape Edit va Crop uskunalar tuplamlari yordamida
konturlar bilan ishlash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar:
- Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
- Yangi mavzu bo’yicha rejalarni
tasniflaydi;
- Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
- Reja bo’yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari: - Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib
boradilar;
- Dars bo’yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
- O’rganganlarini aytib beradilar;
- Tartibli ravishda aytib beradilar.
O’qitish metodlari Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari Og’zaki nazorat: savol-javob
8-Mavzu Shape Edit va Crop uskunalar tuplamlari yordamida
konturlar bilan ishlash
O’MT = Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
Кonturlar va tayanch nuqtalar - Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khm

O’MT = Vektorli grafika asoslari
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 60 =
Ajratilgan ob’ektda ung tugma orqali kontekst menyusini chaqirish
mumkin, bunda ekranga ob’ekt xossalari paneli chiqadi. Bu panelda
tug’rito’rtburchak asbobi va chetlari silliqlangan burchaklar maydoni bo’lib
bunda xar bir burchakni silliklanishi foyizlarda ifodalanadi Silliqlangan
burchaklarni Forma yoki Strelka asboblari orkali yaratish mumkin.Buning uchun
sichqoncha ko’rsatkichini to’rtburchak burchagiga olib kelib bosib turgan xolda
chetga tortiladi.
= 17 = 
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

= 17 = O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti Faoliyat mazmuni O’qituvchining O’quvchining 1. O’quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1.Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o’quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2.O’tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo’llab mavzuning qolgan rejalarini
o’rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O’tilgan darsni mustaxkamlash
2.2.Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko’rsatib o’tadi (1-ilovalar). Zarur bo’lsa
javoblarni aniqlashtiradi, qo’shimchalar qiladi,
o’zgartirish kiritadi.
2.3.Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo’ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o’rganish
shaklida o’tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo’yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo’yicha FSMU texnologiyasi bo’yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova) 2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga
qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo’yicha guruhlarga tezkor
so’rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova) Savollarga
javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga
bo’linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O’z- o’zini o’zaro
baholashni
o’tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
O’MT = Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 19 = 
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

= 19 = O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti Faoliyat mazmuni O’qituvchining O’quvchining 1. O’quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1.Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o’quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2.O’tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo’llab mavzuning qolgan rejalarini
o’rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O’tilgan darsni mustaxkamlash
2.2.Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko’rsatib o’tadi (1-ilovalar). Zarur bo’lsa
javoblarni aniqlashtiradi, qo’shimchalar qiladi,
o’zgartirish kiritadi.
2.3.Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo’ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o’rganish
shaklida o’tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo’yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo’yicha FSMU texnologiyasi bo’yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova) 2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga
qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo’yicha guruhlarga tezkor
so’rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova) Savollarga
javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga
bo’linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o’quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O’z- o’zini o’zaro
baholashni
o’tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
O’MT = Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
Ellips asbobi ( - Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khm

O’MT = Vektorli grafika asoslari
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 61 =
5-mavzu: Ob’ektlarni belgilash, nusxalash va ko‘paytirish;
Doker Transformation
6-mavzu: Corel Drawda shakllar bilan ishlash
To‘g ‘riburchaklar chizish
Yuqorida aytilganidek, CorelDRAWda tasvirlar bilan ishlashning asosini
obyektlar tashkil qiladi. Buni quyidagilarda ham ko'rish mumkin: bu dasturda
foydalanuvchi tomonidan bajarilishi lozim bo'lgan barcha grafikli obyektlarni
ikkita kategoriyaga ajratish mumkin — chiziqlar va belgilar (matnlardan
tashqari)
= 91 = 
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash

|
= 91 =
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholashBog'liq vEKTORLI GRAFIKA ASOSLARI= 91 =
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
O‘quv moduli davomida o‘tkazilgan mavzular bo‘yicha o‘quvchilar
tomonidan o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar ichki nazorat bo‘yicha
amaldagi tartib asosida baholanadi. Baholash usullari yozma, og‘zaki, savol-
javob, test, amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini
o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va
topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishi lozim.
Baholash tizimi:
Joriy baholash mezonlari
A’lo bahoga:
bajargan ishining nazariy va amaliy ahamiyatini, maqsadi va vazifasini
atroflicha tushungan bo’lsa;
vazifani mustaqil ijodiy yondashib bajara olsa;
chizgan xaritalarining mazmunini tushunsa, to’g’ri bayon qilib bersa;
voqea-hodisalar tafsilotlarini, chegaralarini buzmay to’g’ri tasvirlasa;
ishni belgilangan muddatda va puxta tayyorlab topshirsa.
Yaxshi bahoga:
bajargan ishining nazariy va amaliy ahamiyatini. maqsadi va vazifasini
tushungan bulsa;
vazifani mustaqil bajara olsa;
chizgan xaritalarining mazmunshsh tushunsa, to’g’ri bayon qilib bersa;
voqea-hodisalar tafsilotlarini, chegaralarini buzmay to’g’ri tasvirlasa;
ishni belgilangan muddatda topshirsa.
O’rta bahoga:
bajargan ishining nazariy va amaliy ahamiyatini, maqsadi va
vazifasi haqida umumiy tasavvurga ega bo’lsa;
vazifani mustaqil bajara olmay, ayrim yordamga muhtoj bo’lsa;
xaritalarni mazmunan to’g’ri chizgan va tushungan, ammo bayonida
qiynalsa;
voqea-hodisalar tafsilotlarini, chegaralarini buzib tasvirlasa;
ishda ayrim kamchiliklar bo’lsa va belgilangan muddatda topshirilmasa.
Qoniqarsiz bahoga:
ishni bajarmagan yoki nazariy va amaliy ahamiyatini tushunmagan bo’lsa;
vazifani mustaqil bajara olmasa;
hisobotni chala va o’z vaqtida topshirmasa yoki umuman topshirmasa.
|
| |
= 24 = - Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khm

|
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khmBog'liq vEKTORLI GRAFIKA ASOSLARI= 24 =
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti-2
soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli
va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot
rejasi
Corel Drawda matnlar bilan ishlash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar:
- Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
- Yangi mavzu bo’yicha rejalarni
tasniflaydi;
- Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
- Reja bo’yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
- Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib
boradilar;
- Dars bo’yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
- O’rganganlarini aytib beradilar;
- Tartibli ravishda aytib beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining
yo’l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
9-Mavzu
Corel Drawda matnlar bilan ishlash
O’MT = Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 25 =
|
| |
= 18 = - Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khm

|
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khmBog'liq vEKTORLI GRAFIKA ASOSLARI= 18 =
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti-2
soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli
va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot
rejasi
Corel Drawda shakllar bilan ishlash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar:
- Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
- Yangi mavzu bo’yicha rejalarni
tasniflaydi;
- Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
- Reja bo’yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
- Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib
boradilar;
- Dars bo’yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
- O’rganganlarini aytib beradilar;
- Tartibli ravishda aytib beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining
yo’l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
6-Mavzu
Corel Drawda shakllar bilan ishlash
O’MT = Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
|
| |
= 84 = 
xususiyatlarini ko‗rsatuvchi panel paydo bo‗ladi.. 
2. Bu paneldagi ab

O’MT =
Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 85 =
2. Asboblar panelidan
“A” "Текст" asbobini tanlang.
3. Sichqoncha ko‗rsatkichini egri chiziq ustiga yaqinlashtiring,
bunda
sichqoncha ko‗rsatkichi tagida to‗lqinli chiziq bo‗lgan "A" ko‗rinishiga
o‗zgarishi kerak.
4. Sichqoncha chap tugmasini bosing va "Corelda egri chiziq bo‗ylab
matn" matnini kiriting. (simvol o‗lchami - 60). Natijada quyidagi tasvir
xosil bo‗ladi:
Bu matnning xususiyatlarini paydo bo‗ladigan xususiyatlar
panelidan o‗zgartirish mumkin. Buning uchun "Указатель" asbobi
tanlanadi va matn belgilanadi (sichqoncha ko‗rsatkichi bir marta matn ustida
bosiladi).
O’MT = Vektorli grafika asoslari
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 86 =
20-mavzu:
Konturlarni ulash, ajratish va yopish
Фонтанная заливка oynasi
Диалоговое окно заливки узором (Pattern Fill Dialog)
Bu tugma bilan ob‘yektlarning takrorlanuvchi
tasvir-uzor bilan
bo‗yalishini ta‘minlovchi Узор oynasi ochiladi (4.7-rasm).
Figuralarning ichki sohasi takrorlanuvchi tasvir-uzor bilan bo‗yaladi.
O’MT = Vektorli grafika asoslari
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 87 =
Bu oynaning yuqori qismida uzor turi tanlanadi.
- 2-цветный (2-color) — uzor rangi Основной (Front) va Фоновый (Back)
maydonlarida aniqlangan ranglar bilan aniqlanadi. Создать (Create) tugmasi
yordamida yangi uzor yaratish mumkin.
- Полноцветный (Full color) — rangli vektorli uzor.
- Растр (Bitmap) — uzor shaklida biror rastrli tasvir qo‗llaniladi.
Bu oynada tayyor uzorlarni taklif etuvchi maxsus ro‗yxat ham mavjud.
Диалоговое окно заливки текстурами (Texture Fill Dialog)
Bu tugma ob‘yektlarni tekstura bilan bo‗yash
imkoniyatini beruvchi
Заливка текстурой oynasini ochadi (4.8-rasm). Библиотека
текстур(Texture library) ochiladigan ro‗yxatidan mavjud teksturalar
kutubxonasi
tanlanadi, Список текстур (Texture list) — ro‗yxatidan
ixtiyoriy tekstura tanlanadi.
O’MT = Vektorli grafika asoslari
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 88 =
Параметры (Options) tugmasi teksturani sozlash uchun, Плитка (Tiling)
— tugmasi uni geometrik sozlash uchun ishlatiladi.
Диалоговое окно заливки PostScript (PostScript Fill Dialog)
Bu tugma Текстура PostScript oynasini (4.9-rasm) ochadi.
Bu oyna
PostScript qurilmalarda to‗g‗ri chiquvchi maxsus bo‗yash ranglari
bilan ishlash imkoniyatini beradi.
O’MT = Vektorli grafika asoslari
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 90 =
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA
MAXSUS TA’LIM
VAZIRLIGI
NAMANGAN VILOYATI KASBIY TA’LIMNI
RIVOJLANTIRISH VA MUVOFIQLASHTIRISH
BOSHQARMASI
Maxsus fan o’qituvchisi:
Xolmirzayev O’lmasbek
2020-yil
O’MT = Vektorli grafika asoslari
Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 20 = - Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son khm

= 20 = O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli Mashg’ulot vaqti-2 soat Talabalar soni: 26 –30 gacha Mashg’ulot shakli va turi Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi Shape uskunasi yordamida ob’ekt shakllari ustida amallar; Tugunlar va chiziqlarni o‘zgartirish O’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar:
- Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
- Yangi mavzu bo’yicha rejalarni
tasniflaydi;
- Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
- Reja bo’yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari: - Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib
boradilar;
- Dars bo’yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
- O’rganganlarini aytib beradilar;
- Tartibli ravishda aytib beradilar.
O’qitish metodlari Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari Og’zaki nazorat: savol-javob
7-Mavzu Shape uskunasi yordamida ob’ekt shakllari ustida amallar; Tugunlar va chiziqlarni o‘zgartirish
O’MT = Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
T o ‘g ‘rib u rc h a k lila r sinfi elem en tlari

O’MT =
Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
= 62 =
To‘g ‘riburchak chizish
Ushbu mashqni bajarish bilan biz to ‘g'riburchak qurishning asosiy
imkoniyatlari va shu bilan birga CorelDRAW 12 ish muhitining qo‘shimcha
elementlari bilan tanishamiz.
1. Yangi hujjat yarating. Bu mashqni bajarish uchun ixtiyoriy o'lchamdagi
sahifa qog‘ozini olish mumkin.
2. Uskunalar panelidan Rectangle (Прямоугольник) uskuna tugmasini bosing.
Shundan keyin «sichqoncha» ko ‘rsatkichi ekranda krest shakliga o‘tib, uning
oldida to‘gkriburchak ham paydo bo‘ladi (3.4-rasm).
Bu esa ayni vaqtda to
‘g*riburchak chizish uskunasi faolligini bildiradi.
Belgilangan to ‘g ‘rib u rch ak va h o lat q ato r id ag i x ab ar.Rectangle
(Прямоугольник) uskunasini boshqa yo‘1 bilan ham faollashtirish mumkin.
Masalan, sahifaning b o ‘sh joyida «sichqoncha»ning o ‘ng tugmasini bosing
va kontekstli menyudan F6 buyrugini oling. T o ‘g kriburchak chizishda
diqqatingizni
holat qatoriga qaratsangiz, u yerda chizilayotgan to‘g
‘riburchakning bo‘yi va eni oichamlari (pikselda) ko‘rsatiladi. Ekranda esa
chizilayotgan to ‘g‘riburchakning doimiy o ‘zgarib borayotgan kolrinishi
tasvirlanadi. Holat qatorida esa yuqorida aytilganidek
uning oichamlari
to'xtovsiz o ‘zgarib borayotganini ko'rishingiz mumkin. Chizilayotgan to ‘g‘ri
burchak foydalanuvchi xohlagandek yuzaga ega b o ig an d a «sichqoncha»
tugmasi q o ‘yib yuboriladi. Bunda esa to ‘g‘riburchak shu oxirgi o lch am d
ag i holatda ekranda paydo bo'ladi. «Sichqoncha» tugmasini qo'yib
yuborgunga qadar to'g'ri- burchak bo‘yi va enini o'zingiz xohlagandek
oMchamga yaqinroq qilib chizib olishingiz mumkin.
= 29 = 
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
= 29 =
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASIBog'liq vEKTORLI GRAFIKA ASOSLARI= 29 =
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchining
1. O’quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1.Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o’quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2.O’tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo’llab mavzuning qolgan rejalarini
o’rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O’tilgan darsni mustaxkamlash
2.2.Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni
umumlashtiradi.
Diqqatini
asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko’rsatib o’tadi (1-ilovalar). Zarur bo’lsa
javoblarni aniqlashtiradi, qo’shimchalar qiladi,
o’zgartirish kiritadi.
2.3.Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo’ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o’rganish
shaklida o’tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo’yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo’yicha FSMU texnologiyasi bo’yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga
qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo’yicha guruhlarga tezkor
so’rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga
bo’linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1.Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2.
Guruhlar
ishini
baholaydilar,
o’quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O’z- o’zini o’zaro
baholashni
o’tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
O’MT = Vektorli grafika asoslari Tuzuvchi: Maxsus fan o’qituvchisi O’lmasbek Xolmirzayev 2-son KHM
|
| |
“Individual topshiriq” - Mavzu: Kislorod gruppachasi elementlari. Oltingugurt Darsni maqsadi: Ta’limiy maqsad

|
Mavzu: Kislorod gruppachasi elementlari. Oltingugurt Darsni maqsadi: Ta’limiy maqsad
|
bet | 4/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,05 Mb. | | #242747 |
Bog'liq Kislorod gruppachasi elementlari. Oltingugurt SLAYD “Individual topshiriq” - Inson tanasida 0,16% oltingugurt borligini bilgan holda tananggizdagi S miqdorini hisoblab toping.
- Birinchi fosforli gugurtlar 1827-yilda kashf qilingan. Bunday gugurtlar har qanday yuzaga ishqalansa alangalanib ketgan, bu esa ko`plab yong`in sodir bo’lishiga olib kelgan. 1867-yil italyalik ersgerdsoginiya Matilda bexosdan gugurt bosib qo`yishidan vujudga kelgan yong`in sababli vafot etgan. Fosforli gugurtlardan zaharlanish holatlari yozib qoldirilgan. Shuning uchun hozirgi kunda bunday gugurtlar o’rnini xavfsizlari egallagan.
- Topshiriq. Nima uchun birinchi fosforli gugurtlar bu qadar xavfli bo`lgan, zamonaviylari esa unday emas? Sabablaridan bittasini tushuntiring
“Dars xulosasi” - Si – xa, Ar – na, Ne – gan,
- F – tu, Cl– na, K–dir,
- Li – bi, S – zi, N – lim, Na – mas.
-
Dars hikmati: Bilim – tuganmas xazinadir. - V.Darsda faol qatnashgan o’quvchilar rag’batlantiriladi.
- VI. Uyga vazifa Takrorlash. Mavzuga oid qo’shimcha ma’lumotlar to’plash
|
| |
Oltingugurt Tabiatda uchrashi. Oltingugurt tabiatda erkin holatda ham, birikmalar ko‘rinishida ham uchraydi. O‘zbekistonda oltingugurtning tabiiy manbalari mavjud

|
Oltingugurt Tabiatda uchrashi. Oltingugurt tabiatda erkin holatda ham, birikmalar ko‘rinishida ham uchraydi. O‘zbekistonda oltingugurtning tabiiy manbalari mavjud
|
bet | 3/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,05 Mb. | | #242747 |
Bog'liq Kislorod gruppachasi elementlari. Oltingugurt SLAYD Oltingugurt Tabiatda uchrashi. Oltingugurt tabiatda erkin holatda ham, birikmalar ko‘rinishida ham uchraydi. O‘zbekistonda oltingugurtning tabiiy manbalari mavjud. - Sfalerit ZnS Galenit PbS CaSO4 * 2H2O
Hozirgi kunda mamlakatimizda ishlab turgan tabiiy gaz va gaz kondensatlarini qayta ishlash korxonalarida oltingugurt va oltingugurt birikmalarini olish yo‘lga qo‘yilgan. Selen va tellur yarimo‘tkazgichlar, quyosh batareyalari, termoregulyatorlar tayyorlashda, po‘lat va shishaning maxsus navlarini ishlab chiqarishda asosiy xomashyo bo‘lib xizmat qiladi. Oltingugurt bir necha xil allotropik shakl o‘zgarishga ega: rombik oltingugurt S8; monoklinik oltingugurt S8; plastik oltingugurt Sn. Tabiatda rombik oltingugurt uchraydi va u sariq rangli qattiq kristall modda bo‘lib, suvda erimaydi Oltingugurt rudalarini “bekorchi jins”lardan tozalash uchun sanoatda “flotatsiya” usulidan keng foydalaniladi. Oltingugurt uglerod (IV )-sulfid CS2 va organik erituvchilarda eriydi. Oltingugurt elektr tokini va issiqlikni yomon o‘tkazadi. Oltingugurt kimyoviy reaksiyalarda oksidlovchi, kislorod bilan reaksiyaga kirishganda esa qaytaruvchi bo‘lib ishtirok etadi. Oltingugurtning kimyoviy xossalarini ifodalashda kimyoviy soatdan foydalaniladi. Oltingugurtning biologik ahamiyati: IV.Mavzuni mustahkamlash - ’’Mantiqiy fikrlash ’’ mashqi:
- Bechora А ga uyida juda noqulay: Yuqoridagi qo’shnisi B uyingni yoqaman deb qo’rqizsa O’ng tomondagi qo’shnisi C zaharlayman deb qo’rqitadi. Chap tomondagi qo’shnisi D esa og’ir-bosiq bo’lib, onda-sonda janjal ko’taradi. Lekin bunday paytda undan har narsa kutsa bo’ladi, yoki uyga o’t qo’yadi, yoki zaharlaydi (chunki gugurt tarkibida bor).
- Lekin u tinchisa o’zidan och yashil nur taratib hammani xursand qiladi.
- А va uning qo’shnilari kim?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oltingugurt Tabiatda uchrashi. Oltingugurt tabiatda erkin holatda ham, birikmalar ko‘rinishida ham uchraydi. O‘zbekistonda oltingugurtning tabiiy manbalari mavjud
|