nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Internetning resurslari va ulardan foydalanish usullari

16
Internet resurslarini har xil ko’rinishdagi axborotlar tashkil etadi. Ulardan
foydalanish Internetning har xil hizmatlari yordamida amalga oshiriladi.
Mavjud hizmatlarni bilish, konkret hizmatlarga
murojaat qila bilish va
qo’yilgan masalani yechish usullarini to’gri tanlash tarmoqda ishlash samarasini
belgilaydi.
Internet hizmatlarini quyidagi sinflarga ajratish mumkin.
-Interaktiv hizmatlar;
-to’gri murojaat qilish hizmatlari;
-keyinchalik o’qishga mo’ljallangan hizmatlar.
Keyinchalik o’qishga mo’ljallangan hizmatlar ko’p tarqalgan bo`lib, ular
ancha universal va kompyuter resurslariga hamda aloqa tizimlariga bo’lgan
talablari kamroq hisoblanadi.
Bu sinfning asosiy belgisi – axborot olishga berilgan talab bilan uni olish
vaqti orasidagi tafovut katta bo`lishi mumkin (masalan, electron po`chta).
To`g`ri murojaat qilish hizmatlari berilgan talab bo`yicha axborot o`sha
vaqtning o`zidayoq qaytarilishi bilan harakterlanadilar.
Lekin bunday hizmat
axborot oluvchidan o`sha paytning o`zidayoq qaror qabul qilishni talab
qilmaydi.
Axborot olinganidan so`ng tezda qaror qabul
qilib javob berilishi talab
qilinadigan hizmatlar interaktiv hizmatlar deyiladi.
Yuqoridagi hizmatlar to`g`risida aniqroq tasavvur hosil qilish uchun oddiy
aloqa hizmatidan misol keltiradigan bo`lsak, interaktiv hizmatga telefon
hizmatini, to’gri murojaat qilish hizmatlariga faks va keyinchalik o’qishga
mo’ljallangan hizmatlarga xat orqali aloqani ko`rsatish mumkin.
4.1. Internet hizmatlarining shakllari
Internetda ko`rsatiladigan tarmoq hizmatlari asosan quyidagilardir:
- axborot uzatish tarmoq tizimlari (FTP, GOPHER);
17
-axborot qidirish tizimlari (Yahoo, Lycos, Alta vista, Rambler va
boshqalar);
-
kommunikatsion hizmat, telekonferensiyalar (E-mail, Telnet, UseNet va
boshqalar);
- multimedia va informatsion tizimlar (Word Wide Web);
FTP (File Transfer Protocol) fayllarni uzatish
protokoliga asoslangan
axborot hizmati Internetda birinchi yaratilgan tizimlardan hisoblanadi.
FTP tarmoq bo`yicha istalgan shakldagi fayllarni yuborishi mumkin.
Gopher ham Internetning axborot tizimi hisoblanadi. Gopherning afzalligi
shundaki, u foydalanuvchi ulangan Gopher –
serverdagi menyuga kirib
tanlangan punkti bo`yicha Internetning boshqa Gopher – serverlariga yuborishi
mumkin.
Internetda turli hildaga qidirish tizimlari yaratilgan bo`lib, bu tizimlarning
asosiy maqsadi kerakli axborotlarni oson va qulay usulda topib berishdir.
Elektron pochta aniq kompyuter adresi bo`yicha
bir-biridan turli xil
masofada bo`lgan foydalanuchilar orasida tez ulanish va katta hajmdagi
axborotlar bilan almashish imkoniyatini beradi.
Internetda
telekonferensiya
tarqoq
holda
joylashgan
ko`p
foydalanuvchilarni o`zaro uzluksiz muloqot ilishi uchun mo`ljallangan tizimdir.
UseNet Internetdan foydalanuchilar uchun telekonferensiya deb nomlangan
guruhiy munozaralarda ishtirok etish imkoniyatini yaratuvchi tizimdir.
Resurslarning adreslari Internetdan axborot olish “kaliti” hisoblanadi.
Foydalanuvchi kerakli joyga electron po`chta
orqali habar yuborishi
lozim
bo`lsa shu joyning manzilini ko`rsatishi lozim.
Birinchi bosqich - 1-mavzu. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari

|
1-mavzu. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari
|
bet | 19/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikumBirinchi bosqich: quyidagi kamxarajat energotejash tadbirlarini amalga oshirish:
— transformatorlarning salt ishlash holati va yuklantirishkoeffitsiyentini P=0,7 dan past bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik;
— quvvat koeffitsiyenti cos
maxsus qurilmalar yordamida yo‘l qo‘ymaslik;
— transformatorlarning qo‘shimcha chulg‘amlarini avtomatik kuchlanishda boshqarish moslamasining ishonchli
ishlashini ta’minlash;
— barcha elektr tarmoqlari elektron hisoblagichlar bilanta’minlanishi kerak.
Hisoblagichlar, albatta, protsessorli bo‘lishi lozim. Boshlang‘ich bosqichlarda bu turdagi hisoblagichlarning barcha imkoniyatlaridan foydalanilmasa ham,keyingi bosqichlarda bu imkoniyatlar qo‘llaniladi.Bu oddiy kamxarajat tadbirlarni amalga oshirmasdankeyingi bosqichlarni amalga oshirib bo‘lmaydi.
Ikkinchi bosqich: 6, 10 kV li taqsimlovchi elektr tarmoqlaruchun informatsion baza yaratish asosida har bir fider uchunsutkali texnik isroflarni yuqori aniqlik va ishonchlilik bilan hisoblashva har bir 6, 10 kV li fider uchun kirim-chiqim notengligi(nobalans) isroflarni aniqlash. Kirim-chiqim notengligi isroflariasosida elektr tarm oqning isroflari m e’yordan oshganelementlarini aniqlash. Bu istiqbolli hisoblar har bir kechakunduz uchun uzluksiz bajariladi. Shu asosda energotejashtadbirlari aniqlanadi va sutka davomida bajarilishi nazorat qilinadi.Informatsion baza yaratish uchun har bir 6, 10 kV lipodstansiyaning iste’molchilari quyidagi guruhlarga bo‘linadi:
— uy-ro‘zg‘or buyumlari;
— kichik motor iste’molchilari;
— fasliy iste’molchilar.
Protsessorli elektron hisoblagichga har bir guruh uchuntransformatorning sutkali yuklantirish koeffitsiyentini alohidahisoblash EHM dasturi kiritiladi.
Uchinchi bosqich: bu bosqichning asosiy maqsadi tijorat vanazorat o‘lchovlarini vtomatlashtirish, avtomatik nazorat va o‘lchov tizimining asosini shakllantirish. Buning uchun avvalENHATning pastki qismi, ya’ni 6, 10 kV li tuman elektrtarm oqlarini o ‘lchash m ajm ualarining qaydlagan elektrenergiya miqdorini bir markazda (serverda) jamlash. Buning
uchun tarmoq dispetcher xizmati xonasida EHM asosidayig‘ilgan axborotni jamlash, hisoblash va uzatish tizimio‘rnatiladi (avtomatlashgan ish o‘rni). Misol uchun Rossiyadagi «Energomer» ishlab chiqarish va tijorat kompaniyasi«Elster-Metronika» markali «Устройствосбораипередачиданных» USPD seriasi RTU-300 asosida 100 ta O‘Mlardan
signal oluvchi tuzilm ani qo‘llash mumkin. Barcha pastqismdagi alohida ENHATlar shakllangandan keyin yuqoriqism viloyat dispetcher xizmatida AJUT o‘rnatiladi.
6,10 kV li O ‘Mlari pastki qism va yuqori qismidagiAJUTlar aloqa kanallari bilan bog‘lanadi. Barcha O‘Mlar,AJUTlar va aloqa kanallari yagona ENHATni shakllantiradi.
|
| |
Avtomatik uzgichlar ishlash prinsipi

|
Avtomatik uzgichlar ishlash prinsipi
|
bet | 62/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum1. Avtomatik uzgichlar ishlash prinsipi.
Ҳар бир автоматик улаб – узгич (автомат) ўз ичида икки турдаги
ажратгичларга эга. Булар иссиқлик ва магнит ажратгичлари
ҳисогбланади. Магнитли тезлар ажраткич қисқа туташув токи бўйича
занжирни ҳимоя қилишга мўлжалланган. Магнитли ажратгичнинг ишга
тушиш вақти бир неча миллисекунддан бир неча секундгача бўлади.
Иссиқлик ажраткичи сезиларли даражада секин бўлиб, қайта юклаш токи
бўйича занжирни ҳимоя қилишга мўлжалланган. Иссиқлик ажраткичнинг
иши биметалл пластинанинг қизиши ёрдамида рўй беради. Бу жараён
бир неча секунддан бир неча минутгача бўлиши мумкин. Иккита
ажраткичлар ишлаб кетишининг биргаликдаги тавсифи уланаётган
юкламага боғлиқ бўлади.
2.Avtomatik uzgichlar turlari.
АВТОМАТ ТУРЛАРИ.
Жадвалдаги «Вазифаси» графаси етарли даражада шартли.
Автомат турини билдирувчи унинг қисқа туташувидаги интеграл тавсифи
ҳисобланади. Бу омилнинг юкламага турига боғлиқ равишдаги талқини
«Вазифаси» графасида келтирилган.
АВТОМАТ ЁКИ АВТОМАТ УЛАБ – УЗГИЧЛАРИ — бу ҳаммамиз
учун яхши таниш бўлганпробка (тиқин)нинг ўрнига келган қурилмалар.
Токнинг маълум бир қиймати ортганда занжирли, эрувчан киритмани
бузиш орқали, узувчи пробкалардан фарқли ўлароқ автоматда бузувчи
қисмлар йўқ ва ҳимоя вазифалари конструктив равишда тақсимланган:
биринчи функция — бу ўта катта токлар диапазонида, унда қисқа
туташув токи мавжуд бўлганида электр занжирини автомат узади,
иккинчи функция — ўта юкланишдан ҳимоялаш, яъни ишчи токлар
диапазонида, унда маълум бир мивдордаги ток мавжуд бўлганида
автомат занжирни узади. Шундай қилиб, автомат кабель ва симларни
қисқа туташув ва ўта юкланишдан ҳимоялайди.
Бир, икки ва уч қутбли улаб – узгичлар мавжуд. Биринчиси фазани
узиш учун қўлланиладива улар кўпинча уй ҳамда квартираларда
қўлланилади. Нафақат фаза балким ноль ўтказгични ҳам узиб қўювчи
икки қутбли улаб – узгичлар кам қўлланилади. Уч, тўрт қутбли
автоматлар эса 380 В кучланишли уч фазали ўтказиб келтириш учун
мўлжалланган. Бу ерда битта кабельда кучланиш остидаги учта фаза
ўтказгичи, битта ноль ўтказгич ва битта ҳимоя ўтказгичи ўрилган.
|
| |
Avtomatik uzgichlarni tanlash va o’rnatish

|
Avtomatik uzgichlarni tanlash va o’rnatish
|
bet | 63/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum3.Avtomatik uzgichlarni tanlash va o’rnatish.
Avtomatik uzgichlar tanlashda yuklama toki bo’yicha tanlanadi. Biz rejalashtirgan loyihamizdagi elektr uskunalar yuklamalari ma’lum bo’ladi va shu yuklamalarni tok kuchini hisoblab toppish hechqanday qiyinchilikm tug’dirmaydi.
Yuklama toki hisoblangandan so’ng, shut ok kuchi bo’yicha elektr o’tkazgichlar tanlanadi.
Anashu tanlangan o’tkazgichni himoya qilish maqsadida avtomatik uzgichlar tanlanadi. Bizda hisobiy tok ma’lum bo’lib, shu hisobiy tok kuchiga qarab avtomat uzgichlarni standart jadvaldan tanlanadi. Avtomatik uzgichni tanlashda xisobiy tok kuchiga teng yoki undan kata tok kuchiga (shu yaqin atrofida) tanlanadi:
Автоматларнинг замонавий моделлари DIN-рейка деб аталувчи
35 мм кенгликдаги монтаж шинатахтачага ўрнатилади. Бу рейкалар
ягона халқаро стандартга мос бўлади. Турар – жой секторида бундай
автоматлар сўзсиз, винтлар билан ўрнатиладиган эски кўринишдаги
қурилмалар ўрнини эгалламоқда.
Юқорида таъкидланганидек, автоматлар электр занжирларини
ортиқча юкланишлардан ҳимоялайди. Улаб – узгичлар ҳисобланган
ишлаб кетиш токи 6 дан 100 А гача бўлади. Изоляцияси шикастланган
220 В кучланиш остидаги ўтказгичларга инсон тегиб кетганида бундай
токлар пайдо бўлмаслиги ҳам мумкин. Агар инсон танасининг
қаршилигини шартли равишда (қўл – оёқ орқали ток ўтганида) 1000 Ом
деб қабул қилинса, у ҳолда инсон танаси орқали ўтувчи ток 220 мА га
тенг бўлади. Инсон учун бу жиддий электр жароҳатланиш ҳисобланади.
Автомат бу қийматни қисқа туташув токи сифатида қабул қилмайди ва
занжирни узмайди. Шунинг учун инсонни тасодифий электр токи билан
шикастланмаслиги учун бошқа асбоб қўлланади. Бу ҳимоявий ўчириш
қурилмаси ҳисобланади.
46-mavzu: Bino va inshootlar qurilmalarini avtomatik himoyalash.
Reja:
1.Himoya o’chirish qurilmasi (УЗО).
2. Himoya o’chirish qurilmasini ishlash prinsipi.
3. Himoya o’chirish qurilmasini tanlash.
|
| |
Monitor xavfsizligi - Toshkent davlat texnika universiteti

Bog'liq Toshkent davlat texnika universiteti-fayllar.org
Monitor xavfsizligi Agar maxsus choralar ko„rilmaganda, monitor bizlarni turli zararli nurlanishlar bilan taqdirlar
edi. Yaqin o„tmishda ham sotuvda turli himoya ekranlari bo„lar edi. Eskirgan monitorlar uchun
bu –
birinchi zarurat vositasidir. Zamonaviy monitorlarda nurlanishdan himoyalash uchun ko„p
yaxshi
ishlar qilindi. Agar monitorda yoki uning upakovkasida TSO 95 va TSO 99 harflari bo„l
sa,
himoyalovchi ekranlarga zarurat yo„q. Bular – xavfsizlik standartlaridir. Agar monitor bu
standartlarga mos kelsa, u bilan xotirjam ishlash mumkin.
Elektromagnit nurlanishi darajasi birinchi marta inson uchun havfsiz chegaralarda MRK II
standartida cheklandi. Keyinchalik ular TSO 92 standartida talablar sattisligi oshdi va keyi
n
sattislashish TSO 95 va TSO 99 standartlariga o„tdi.
TSO 95 standartidan boshlab monitorga ekologik va ergonomik talablar qo„yildi, TSO 99
standartidan boshlab esa tasvir sifatiga yorqinlik (яркость), ranglarning bir-biridan keskin
farq qilishi
(контрастность), jimillashi (мерцание) parametrlari va ekranning xiralashishga qarshi
(антибликовый) qoplamasi xossalari bo„yicha qattiq talablar qo„yilmoqda. Standartlar tufayli b
izga
monitorlarni sotib olish ancha oson bo„lib qoldi – monitor TSO 99 standartini qonistirishi lozim.
Monitorning zararli nurlanish nafaqat ekran tomonidan chiqadi, shuning uchun ko„p ishlab
chiqaruvchilar eng yaxshi texnologiyalardan foydalanib suyuq kristalli yoki plazmali monit
orlarni
ishlab chiqishga o„tishmoqda.
67
Savollar 1. Mashina grafikasi haqida asosiy tushunchalarni bayon qiling.
2. Videoadapterlar va ularning turlari haqida so„zlab bering.
3. EHMda videoxotiraning ahamiyatini aytib bering.
4. Ekran yangilanishi chastotasining asosiy tushunchalarini bayon qiling.
5. Grafikaviy tezlatkichlarning turlari haqida aytib bering va ularning ishlashini tahlil qiling.
6. Grafikaviy informatsiyani kiritish va chiqarish bilan ishlaydigan asosiy qurilmalar
tushunchalarini bayon qiling.
7. Displey asosiy parametrlarini aytib bering.
8. Chiqarilayotgan informatsiya sifatiga ta‟sir qiluvchi displey parametrlarini tavsiflang.
68
– Ma’ruza. Mavzu: Avtomatlashtirilgan loyihalash ta’minoti

9.1. Operatsion tizim (OT)lar haqida umumiy ma’lumotlar
Operatsion tizim – hisoblash tizimi (HT)ning hamma resurslaridan eng samarali foydalani
sh
va u bilan ishlash qulay bo„lishi uchun mo„ljallangan tizimli boshqaruvchi va ishlovchi d
asturlar
kompleksidir. Hozirgi paytda tezkorligi sekundiga bir necha million operatsiya bo„lgan yu
qori
unumdorli HTlarni faqat OT yordamida to„liq yuklash mumkin. HTlarining dasturaviy ta‟m
inotida
operatsion tizim asosiy o„rinni egallaydi, chunki u hisoblash jarayonining hammasini rejala
shtiradi
va nazorat qiladi. Dasturaviy ta‟minotning istalgan komponenti albatta OT boshqaruvida i
shlaydi.
Zamonaviy foydalanuvchi OT vositalarisiz HT bilan muloqot qilish imkoniyatiga ega emas, chu
nki
OT unga matnni muharrirlash, dasturlarni sozlash, dialogni tashkil qilish, fayllar bilan ishl
ash va
boshqa hisoblash protseduralari uchun har xil servis xizmatlarini taqdim etadi.
Dastlab zamonaviy OTlarning prototipi EHM ikkinchi avlodi operatorlarini lentalar va
perfokartalar kolodasini mos hisoblash qurilmalariga o„rnatish, bajarish dasturlarni yuklash (kirit
ish),
ma‟lumotlarni o„qishdagi va protsessor navbati (ketma-
ketligi)ni tuzish, lentani qayta o„rash va h.k.
kabi oddiy (qoloq) ishlardan ozod qilish vositasi sifatida yaratilgan.
- Mavzu: Bino bo’yicha nobalanslik sabablarini aniqlash

|
- Mavzu: Bino bo’yicha nobalanslik sabablarini aniqlash
|
bet | 21/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum16 - Mavzu: Bino bo’yicha nobalanslik sabablarini aniqlash.
Reja:
1. Elektr energiya hisoblagichlar.
2.Elektr energiya hisoblagichlar.
7.1-rasm. Ikki elementli, uch fazali hisoblagichning elektr sxemasi.
Iste’mol kattaligi va fazalar siljishlari teng, ya’ni cpA = cpB = cpcsimmclrik yuklanma bolishi sharti bilan, ikki o‘lchash asbobi har uchala fazalar elektr energiyasini qaydlaydi.
rasmda befarq nuqtasi yakkalangan 6, 10 kV yuqori kuchlanishli elektr tarmoqqa ikki elementli hisoblagichning TT va KT orqali yig‘ish sxemasi ko‘rsatilgan.
Elektron hisoblagichlar, misol uchun uch fazali asosiy negizli «Alfa» markah hisoblagiclilar, uch elementli bajariladi.
rasmda uch fazali, uch elementli hisoblagichning 6, 10 kV li elektr tarmoqqa yiglsh sxemasi ko‘rsatilgan.
Hisoblagichning ko‘rsatilgan elektr energiya raqami tok transformatorlash koeflitsiyenti K va kuchlanish transformatorlash koeflitsiyenti K ko‘paytiriladi.
Aloqa yo‘Uari. O’lchash majmualari va past pog‘onasi axbo- rotni jamlash va uzatish tuzilmasi (AJUT), past
va yuqori.
7.3-rasm. Uch fazali, uch elementli hisoblagichni 6, 10 kV li elektr tarmoqqa yig‘ish sxemasi.
pog'onali AJUTlar orasidagi aloqa yo'llari alohida kabelli axborot uzatish yo‘llari yoki elektr uzatish yo‘harinmg yuqori chastotali aloqasi, uyali telefon, Internet orqali amalga oshirilishi mumkin. Har bir ENHAT uchun mahalliy sharoit- lardan kelib cliiqib, aloqaning u yoki bu turi tanlanadi. Aloqa
apparaturasi raqamli signalni uzatuvchi hamda qabul qiluvchi modem va multiphkatorlar bilan jiliozlanadi.
|
| |
To‘rtinchi bosqich - 1-mavzu. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari

|
1-mavzu. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari
|
bet | 20/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikumTo‘rtinchi bosqich: bu bosqichni loyihalash va amalga oshirilishi alohida texnik-iqtisodiy hisoblardan kelib chiqib boshlanadi. T o‘rtinchi bosqichni joriy etgandan keyin
ENHATli, elektr tarmoq elektr energiyaning uzatish va taqsimlash texnologik jarayonini avtomatik boshqarish tizimining ASITP past qismi bo‘lib xizmat qiladi. Alfa plyus yoki Yevro-Alfa elektron hisoblagichi bir qator maxsus ichki dasturlashtirilgan protsessorlar modellari bilan jihozlangan va bu protsessorlar quyidagi vazifalarni bajaradi:
— kuchlanishning me’yoridan yuqori-past o‘zgarishi;
— fazalar ketma-ketligi;
— fazalarning quvvat koeffitsiyenti;
— kuchlanishning o‘pirilishi;
— tok va kuchlanishning nosinusoidalik koeffitsiyentlari.
Maxsus test asosida elektr tarmoqning yuqoridagi parametrlari uzluksiz nazorat (monitor) qilinadi. Bundan tashqari, protsessorli elektr hisoblagichi bir qator boshqarish vazifalarini ham bajaradi:
— iste’mol quvvati cheklangan (limit) miqdordan oshganda ogohlantiradi yoki elektr tarmoqdan uzib tashlaydi;
— iste’molning fasliy maksimal o‘zgarishini belgilaydi;
— iste’molchilarning elektr tarmoqdan uzilishiga ruxsatsiz aralashuvlarini va xonadonlarning maxsus jurnalda qayd qilib borilishini aks ettiradi.
Beshinchi bosqich: umuman, axborot-kommunikatsion texnologiyalar va avtomatik nazorat-o‘lchov tizimlari ham uzluksiz, tez sur’atlar bilan rivojlanmoqda. ENHATning beshinchi bosqichi protsessorli elektron hisoblagichlarga yana bir modul — elektr tarmoqning asosiy elementlari elektr uzatish yo‘li, transformatorlarning texnologik isroflarni istalgan
vaqt davomida, o‘rta kvadratik qiymatini hisoblovchi maxsus ichki EHM dasturini alohida protsessorga kiritishdir. Bu turdagi protsessor elektron hisoblagich Alfa-Plyus va YevroAlfa hisoblagichlari asosida ishlab chiqilgan Alfa-Smart AS- 1440 protsessorli elektron hisoblagichdir. Bu bosqichda o‘lchash majmuasining xatoligi tufayli paydo bo‘ladigan elektr energiya isrofi ham o‘lchanadi va barcha o‘lchangan kattaliklar asosida topshirilgan vaqt davomida (bir kecha-kunduz, bir oy, va h.k.) hisobot tayyorlanadi va tijorat kattaliklar bilan taqqoslanadi.
|
| |
Хусусий уй (дала ҳовли) учун электр таъминоти ва электр

|
Хусусий уй (дала ҳовли) учун электр таъминоти ва электр
|
bet | 24/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikumХусусий уй (дала ҳовли) учун электр таъминоти ва электр
жиҳозларини алаохида шахсий лойиҳаси хамда қўшимча
хужжатлаштириш керак бўлади:
• Электр қувватларини туман электр тармоғига уланиши техник
шароитлари;
• Электр қувватларини туман электр тармоғига уланишига
рухсатнома;
• Яширин ўтказиш акти;
• Автоматик ўчириб ёққичларни текшириш баённомаси;
• Ерга уланиш ва изоляция қаршилигини ўлчаш баённомалари;
• Лойиҳа ва электрмонтаж ташкилотларининг лицензиялари.
10 кВт дан ортиқ белгиланган қувват йиғиндисида лойиҳада
қуйидагилар келтирилиши керак:
• Ташқи ва ички электр таъминотининг схемаси;
• Симларнинг ички ўтказилиш схемаси (ўтказгичларнинг турлари ва
уларни ўтказилиш усуллари);
• Кириш қурилмаларининг схемаси;
• Электр юкламаларининг ҳисоби;
• Автоматларни ва сақлагичларнинг эрийдиган киритмаларини
танлаш;
• Ерга улагичларнинг схемаси ва ҳисоби;
• Киришда ҳимоявий ўчириш қурилмасини ўрнатиш (зарур бўлганда
объектни таъминот тармоғига улаш нуқтасида);
• Электр энергия ҳисоби.
Хусусий уй (дала ховли) электр таъминоти лойиҳаси амалдаги
давлат стандартлари ва қоидалари, қурилиш нормалари
талабларига мос келиши керак:
• Электр қурилмаларни ўрнатиш қоидалари (ЭҚЎҚ), 7-тахририга;
• ГОСТ Р 50571. биноларнинг электр қурилмаларига;
• Шахсий турар жой ва бошқа хусусий иншоатларни электр
таъминоти бўйича йўриқномалар.
Қувватлар йиғиндиси 10 кВт дан кам бўлганда чизма лойиҳа
бажарилади ва у қуйидагиларни ўз ичига олади:
• Ҳимоя аппаратлари тури. Ўтказгичларнинг кесими ва маркаси,
ҳисоблаш токлари, электр энергияни ҳисоблаш асбоблари,
таъминлаш тармоғига уланиш турлари кўрсатилган объектнинг
ташқи ва ички электр таъминоти схемасини;
• Электр жиҳозлари жойлашиши, сим, кабелларни ерга улаш
ўтказгичларни ўтказиш вазияти режасини;
• Электр жиҳозлари, буюм ва материалларнинг спецификациясини;
• Тушунтиришлар, кўрсатмалар, иловалар (зарурият туғилганда).
|
| |
- Mavzu: Bino bo’yicha nobalanslik sabablarini aniqlash

|
- Mavzu: Bino bo’yicha nobalanslik sabablarini aniqlash
|
bet | 18/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum15 - Mavzu: Bino bo’yicha nobalanslik sabablarini aniqlash.
Reja:
1. Fideridagi elektr energiya isroflari.
2. ENHATni ishlab chiqarishda qo‘llash.
Fideridagi elektr energiya isroflari.
Barcha moliyaviy hisoblar texnologik isroflar aynan shu chegaraviy podstansiyadagi elektron hisoblagich asosida aniqlanadi. Bu viloyat elektr tarmoqlari va tuman elektr tarmoqlarini ajratuvchi podstansiyadir. Bu yerdagi elektron hisoblagich o‘lchangan elektr energiya viloyat bosh kompyuteriga (serverga) va tuman dispetcheri xizmati xonasidagi bosh kompyuter(server)ga aloqa kanallari orqali uzatiladi. Tuman hisoblash markazidagi hisoblar natijasida jami hisobiy elektr energiyaisrofi aniqlanib, viloyat hisoblash markaziga yuboriladi. Shu tarzda uzluksiz nazorat amalga oshiriladi.
8.2-rasmda fiderning sxemasi, 8.3-rasmda esa fider sxemasining axborot tizimi ko‘rsatilgan. Asosiy maqsad, fiderning haqiqiy elektrenergiya isrofini uzluksiz berilgan vaqt davomida aniqlash va shu asosda energotejash tadbirlarini ishlab chiqish va bu tadbirlarningbajarilishini nazorat qilish keyingi davrda haqiqiy isroflarningkamayishi energotejash tadbirlarining bajarilishidan dalolat beradi.
Aslida har bir elektr tarmoq fideridagi elektr energiyaisroflari haqiqiy qiymati, hisoblangan qiymatiga, kirim-chiqimyakuni (balans) nolga teng. Lekin, bir qator sabablar tufayli, ya’ni noqonuniy elektrenergiya iste’moli, asbob-uskunalarning nosozligi va boshqasabablarga ko‘ra kirim-chiqim yakuniy (nobalans) elektr energiya isroflar paydo bo‘ladi va bu isroflar quyidagicha aniqlanadi:
=
ENHATni ishlab chiqarishda qo‘llash bosqichlari.
Avtomatik tizimlarni gaz sanoati, elektr energetika va hokazo sohalarda joriy etish zamon talabi, bozor iqtisodiyotining asosiy shartlaridan bin, chunki aynan axborot-kommunikatsion texnologiyalar, birinchidan, o‘lchovlarning aniqligini keskin oshirsa,ikkinchidan, tijorat munosabatlari oydinlashadi. Lekin ENHATni ishlab chiqarishda qo‘llash murakkab jarayon va bir necha bosqichda amalga oshirilishi lozim.
|
| |
Operatsion tizim nima uchun kerak va operatsion tizim nima?

eshikni ochadi, ichkarida og„ir chamadonlaringizni qo„lingizdan olish uchun tayyor turgan
yuk
tashuvchining gavdasi ko„rinadi, sizni ko„rib peshtaxta yonidagi
portening esa yuzida taba
ssum
paydo bo„ldi – u sizga intizor edi. Sizga hech nima to„g„risida so„rashga hojat yo„q – s
iz uchun
xizmat ko„rsatish tizimi ishlaydi. Siz soatingizni mahalliy vaqtga o„tkazmoqchisiz – bir i
mo-ishora
yetarlidir.
Yaxshi tizim nafaqat
xohishingizni bajarishga, balki xatoingizni to„g„rilashga ham tayyor.
Oltinchi qavatdagi nomer kalitini oling va chamadonlar bilan zinadan yuqoriga yurib ko„r
ing.
Xotirjam bo„ling – uzoqqa bormaysiz. Sizga yetib olishadi, qo„lingizdan chamadonlarni ol
ishadi,
liftga kuzatishadi, nomeringizga olib borib qo„yishadi va yaxshi dam olishingizni tilashadi.
Kompyuterning operatsion tizimi shunga o„xshash ishlaydi. Bu – katta va kichik dasturlarning
uyg„unlashgan orkestridir. Biri sizning istagingizni
topishga harakat qiladi, ikkinchisi sizni
ng
buyruqlaringizni bajaradi, uchinchisi esa siz xatoga yo„l qo„ymasligingiz uchun sizni kuzatadi.
Operatsion tizim nimaga kerak?
«Hamma narsa uchun» deyish – bu hech nima demaganlik bilan barobar. Mutaxassisdan
operatsion tizimi bo„lmagan kompyuterda 2+2 necha bo„lishini so„rab ko„rish qiziq bo„ls
a kerak.
Javob uchun ertasiga kelaversangiz bo„laveradi, agar javob umuman bo„lsa.
Bunday murakkab
hisobni bajarish uchun, bu sonlarni klaviatura yordamida kompyuterga
kiritish kerak. Lekin kompyuter operatsion tizimsiz klaviatura bilan qanday ishlash lozimligini ju
da
kam tushunadi.
Balki kompyuterga arifmetik hisoblar bilan shug„ullanadigan dasturni yuklash (kiritish)
lozimdir?
Odatda shunday ham qilishadi, lekin dastlab baribir operatsion tizim kerak. Usiz
69
kompyuter o„zining diskovodlari haqida juda kam biladi va hattoki uning yordamida nima
nidir
yuklash mumkinligi haqida tushunchaga ega ham emas.
Operatsion tizim birinchi navbatda kompyuter
bilan muloqot qilish uchun, u Siz nima
istayotganingizni tushunishi uchun va o„z
navbatida javob qilish uchun, u chiqarayotganin
i Siz
tushunishingiz uchun kerak.
-mavzu: Bino va inshootlar qurilmalarini avtomatik himoyalash

|
-mavzu: Bino va inshootlar qurilmalarini avtomatik himoyalash
|
bet | 61/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum42-mavzu: Bino va inshootlar qurilmalarini avtomatik himoyalash.
Reja:
1.
Bin ova inshoatlarda Elektr qurilmalarni shikastlanishi natijasida baxtsiz hodisalar yuzaga kelishi mumkin. Elektr qurilmalarining izolyatsiyasi buzilishi oqibatida qisqa tutashuv yuzaga kelib, u ning natijasida elektr qurilmalari ishdan chiqishi mumkin. Shu bilan birga yong’in falokatlari sodir bo’lishi ham mumkin.
Bunday baxtsiz hodisalarni oldini oliish chora tadbirlari uy elktr qurilmalarini loyihalashda bu xodisalarni oldini olish choralari ham amalga oshirilgan bo’lishi shart.
lektr qurilmalarni ishlatish jarayonida ma’lum sabablarga ko‘ra normal ish rejimi buzilganida elektr jihozlarning ishdan chiqishini oldini olish va ishlayotgan qurilmaning ishonchlilik darajasini oshirish uchun elektr himoya vositalari qo‘llaniladi. Elektr motorlarni himoya qilishda nol, maksimal tok, minimal tok va issiqlik himoya usullari qo‘llaniladi.
Nol himoya, tarmoq kuchlanishining qisqa muddatga o‘chishi yoki juda kamayishi natijasida o‘chirilgan elektr motorning tarmoqda kuchlanish yana nominal qiymatiga erishganida tarmoqqa o‘z-o‘zidan ulanishidan asraydi. Bu himoya liniya kontaktorlari va avtomatik uzgichlar yordamida amalga oshiriladi. lektr qurilmalarni ishlatish jarayonida ma’lum sabablarga ko‘ra normal ish rejimi buzilganida elektr jihozlarning ishdan chiqishini oldini olish va ishlayotgan qurilmaning ishonchlilik darajasini oshirish uchun elektr himoya vositalari qo‘llaniladi. Elektr motorlarni himoya qilishda nol, maksimal tok, minimal tok va issiqlik himoya usullari qo‘llaniladi.
Nol himoya, tarmoq kuchlanishining qisqa muddatga o‘chishi yoki juda kamayishi natijasida o‘chirilgan elektr motorning tarmoqda kuchlanish yana nominal qiymatiga erishganida tarmoqqa o‘z-o‘zidan ulanishidan asraydi. Bu himoya liniya kontaktorlari va avtomatik uzgichlar yordamida amalga oshiriladi.
45-mavzu: Bino va inshootlar qurilmalarini avtomatik himoyalash.
Reja:
1. Avtomatik uzgichlar ishlash prinsipi.
2.Avtomatik uzgichlar turlari.
3.Avtomatik uzgichlarni tanlash va o’rnatish.
|
| |
ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИДАН ФОЙДАЛАНИШ УЧУН РУХСАТНОМА ОЛИШ

|
ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИДАН ФОЙДАЛАНИШ УЧУН РУХСАТНОМА ОЛИШ
|
bet | 25/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikumЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИДАН ФОЙДАЛАНИШ УЧУН РУХСАТНОМА ОЛИШ
Электр энергиясидан фойдаланишга рухсатнома олиш учун, уй
тароғига уланиш режалаштирилаётган, электр билан таъминлаш
ташкилотига талабнома бериш керак. Электр билан таъминлаш
ташкилоти берган техник шартларда уланиш нуқтаси, кучланиш
даражаси, уланаётган объектнинг келишилганюкламаси, ҳимоя
қурилмаси, автоматика изоляция, ортиқча кучланишдан хамда электр
энергия ҳисоби ва шунга ўхшашларга бўлган талаблар кўрсатилади.
Техник шартларга мувофиқ лойиҳа бажарилади. Электр таъминоти
лойиҳаси лицензияга эга лойиҳалаш фирмаси томонидан бажарилади,
сўнгра техник шартларни берган электр билан таъминлаш ташкилоти
Давлат энергия назоратининг маҳаллий органи билан келишилади.
Энергия назорати вакили, зарурий хужжатлар билан танишгач
бажарилган ишларни текширади ҳамда уланиш учун маълумотномани
беради.
Электр симларини монтаж қилишдан аввал унинг схемаси
тузилади. Электр симларини ўрнатиш схемаси ҳовлили уйларнинг
режаларида ҳар бир уй учун 1:100 ва 1:200 маштабларда бажарилади.
Ташқи электр симларини ўтказиш схемаси 1:500 ёки 1:1000 маштабда
бажарилади. Ёриткичлар улаб-узгичлар, штепселли розеткалар, электр
симлари, ҳимоя аппаратлари режаларининг чизмаларини шартли
белгилар билан белгиланади.
Электр симлари режада бир чизиқли қилиб чизилади. Линиялар
ёнида сим ёки кабелнинг кўндаланг кесими а маркаси кўрсатилади,
ўрнатиш усули шартли белгиланиди. Масалан Т — металл трубаларда, П
— пластмасса трубаларда, Мр — мослашувчан металл йўғон шлангларда,
И — изоляторларда, Р — роликларда, Тс — тросларда. Ўтказгичлардаги
томирлар, ўтказгичлар ва уларнинг майдони кўпайтма кўринишда
кўрсатилади. Масалан: ПВ 2 (1 х 2,5) белгилаши қуйидагича маъно касб
|
| |
EHM klassifikatsiyasi - Toshkent davlat texnika universiteti

Prо).
Hozirgi paytda boshlang„ich darajadagi tizimlar –
Celeron protsessorlari, unumdor tizimlar –
Intel
Pentium II, Intel Pentium III yoki Intel
Pentium IV protsessorlari,
korporativ tizimla
r –
Xeon
protsessorlari bilan komplektlanmoqda.
32
Ushbu qo„llanma yozilayotgan paytda Intel Itanium va Intel Itanium 2 hamda AMD Opteron –
sakkizinchi avlod protsessorlari paydo bo„ldi. Bu – IBM PC uchun birinchi 64
razryadli
protsessordir.
Celeron protsessorlari faqat boshlang„ich darajadagi tizimlarga taalluqli bo„lishi mumkinligini
e‟tiborga olib bo„lmaydi, EHMlarning boshqa kategoriyalari haqida ham shunday gapirib bo„lm
aydi,
chunki texnologik jarayon rivojlanmoqda. Masalan, 0,13 mikronli
texnologiya asosidagi
protsessorlarni chiqarish bo„yicha Intel Amerika kompaniyasining rejalari tobora ortmoqda.
Ushbu
texnologiya bo„yicha tayyorlangan 1,90 GGts taktaviy chastotali Celeron 256 Kbayt hajmli ikkin
chi
darajali kesh bilan jihozlangan birinchi Celeron protsessori bo„ladi.
Bundan tashqari, AM
D
kompaniyasi o„zining Athlon va Opteron protsessorlari bilan protsessorlarni ishlab chiqarishda I
ntel
kompaniyasiga kuchli raqobat qilmoqda.
Chastotaning ichki kuchaytirish koeffitsienti

protsessori 100 MGts chastotada ishlashga hisoblangan onalik platasi bilan ishlashga mo„lj
allangan
va 18 ga teng chastotaning ichki ko„paytirish koeffitsientiga ega; Celeron 2100 esa, mos ravishd
a, 21
ga teng chastotaning ichki ko„paytirish koeffitsientiga ega.
Savollar
1. EHMning asosiy texnikaviy parametrlarini bayon qiling.
2. EHMning apparat vositalari haqida aytib bering.
3. Protsessorning texnikaviy xarakteristikalarini hisobga olgan
holda uning optimal modeli
ni
tanlang.
4. Intel protsessorlarini tahlil qiling.
5. Protsessor chastotasi ortishining tizimning summar unumdorligiga ta‟sirini tahlil qiling.
6. Protsessor ishlashi printsipini va chastotani ichki ko„paytirish printsipini bayon qiling.
46
6 – Ma’ruza. Mavzu: Avtomatlashtirilgan loyihalashning texnikaviy vositalari
Xotirada saqlovchi qurilmalar
Ma’ruza rejasi:
1. Xotirada saqlovchi qurilma
2. Kesh-xotira
3. Operativ xotira
4. Operativ xotira ildamligi
Tayanch so‘zlar va iboralar
Sig„im, ildamlilik, informatsiyani saqlashning solishtirma narxi, o„ta operativ xotira, operativ
xotira, tashqi xotira, kesh-
xotira,
fizik operativ xotira, virtual operativ xotira,
operativ xotira
ildamligi.
ALTda loyihalash rejimlari

ALT rivoji, xususan, loyihalashning avtomatlashtirilishi darajasining ortishi yo„nalishida
bormoqda. Lekin ALT bilan dialog rejimida ishlashda zarurat solmoqda, chunki murakkab tiziml
arni
28
loyihalash jarayonini to„lig„icha formallashtirib bo„lmayapti va ba‟zi
hollarda inson ishtiro
ki qaror
qabul qilishni tezlashtirish imkonini bermoqda.
Savollar
1.
Loyihalashning darajalari, aspektlari va bosqichlarini aytib bering.
2. Loyihalash jarayoniga blokli-ierarxik yondoshuvni bayon qiling.
3. Pasayuvchi va ko„tariluvchi loyihalashlarning mohiyatini izohlang.
4. Tashqi va ichki loyihalashlar mohiyatini izohlang.
5. Loyihalanayotgan
ob‟yektlar
bayonlarining
turlari
va
ular
parametrlarining
klassifikatsiyasini bayon qiling.
6. ALTda loyihalash rejimlarini aytib bering.
29
Yil  
Operatsion tizim - Toshkent davlat texnika universiteti

64-128 Mbayt
2002
Windows XP
64 Mbayt
128 Mbayt-4 Gbayt
Muayyan ALT xarakteristikasi sezilarli darajada texnikaviy vositalar kompleksi (TVK) va
umumtizimiy DT bilan aniqlanadi; ular quyidagilarni:
- hamma loyihaviy masalalarni yechish uchun yetarli EHM unumdorligi;
- loyihalash jarayonida loyihalovchining EHM bilan operativ muloqotda bo„lishi imkonini;
- loyihalovchi so„roviga tizim reaktsiyasi vaqtining loyihalovchi uchun ma‟qul
darajada
bo„lishini;
- TVKni o„zlashtirish, ekspluatatsiya qilish va unga xizmat ko„rsatish osonligini;
- rekonfiguratsiya va yanada rivojlantirish uchun TVK ochiqligini;
- loyihalanayotgan ob‟yekt haqida kiruvchi va chiquvchi
grafik informatsiyadan keng
foydalanishni;
- loyihalashning har xil darajalari orasida informatsion aloqani ta‟minlashi kerak.
Avtomatlashtirilgan loyihalash loyihalovchi bilan apparat-dasturaviy
vositalari orasida
funktsiyalarning ratsional taqsimlanishida amalga oshadi. Bu
taqsimlanish ALT hamma tur
dagi
31
ta‟minoti rivojining darajasiga bog„liq. Hozirgi paytda texnikaviy
vositalar tez rivojlanayot
ganligi
sababli, apparat vositalari yechadigan avtomatlashtirilgan loyihalash
masalalarining hajmi o
rtishi
tendentsiyasi mavjud.
5.2. Avtomatlashtirilgan loyihalashda foydalaniladigan HT haqida umumiy ma’lumotlar
ALT TVKsi asosini eng oddiy bir kristall
mikro-EHMlardan boshlab,
murakkab
superEHMgacha bo„lgan turli EHMlar tashkil qiladi. TVK tarkibida u yoki bu EHMdan foydala
nish
imkonini aniqlashda, ularni turli ko„rsatkichlar majmui bo„yicha baholashadi; ulardan eng asosiy
lari
– texnikaviy xarakteristikalar, sotib olish va ekspluatatsiya qilish narxidir.
Qanday sinab ko`riladi? - Texnologik xarita

|
Texnologik xarita
|
bet | 4/7 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 2,05 Mb. | | #15325 |
Qanday sinab ko`riladi? O`quvchi Fizik kattaliklar,ularni o’lchashni tajridada
sinad ko`radilar.
Dars yakunida o`quvchi bajara oladi: (Malaka): O`quvchilar Fizik katta liklar,ularnio’lchashdan foydalanish haqi da bilim va to`liq ko`nikmalarga ega boladilar.
|
Qanday topshiriqlar beriladi? O`quvchilarga O’zbekistonda fizika fani ngning ahamiyati qanday ekanligini asoslashga urinib ko`rishlaritalab etiladi.
|
Dars jarayoni va uning bosqichlari.
Ishning nomi
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Metod
|
Vaqt
|
1-bosqich:
Tashkiliy qism.
|
Tanishuv va davomatni aniqlash. Dars jixozlarini darsga tayyorlash.
|
Tanishuv
|
2
|
2-bosqich:
Refleksiya extiyojlarini aniqlash.
|
Mavzu bo`yicha o`quvchilar bilan ularning tayyorgarligi va extiyojlarini aniqlash uchun interfaol metodlar asosida muammoli savollar beriladi.
|
|
|
| |
Hisoblagichlarni tarmoqqa ulanish sxemalari

|
Hisoblagichlarni tarmoqqa ulanish sxemalari
|
bet | 23/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum17. Hisoblagichlarni tarmoqqa ulanish sxemalari. Bir fazali hisoblagichning tarmoqga ulanish sxemasi.
Uch fazali hisoblagichning tarmoqqa ulanish sxemasi.
Uch fazali hisoblagichni tok tranasformatorlari bilan tarmoqga ulanish sxemasi.
Uch fazali hisoblagichni tok tranasformatorlari va kuchlanish transformatori bilan tarmoqga ulanish sxemasi.
Uch fazali hisoblagichni 2 ta tok tranasformatorlari bilan tarmoqga ulanish sxemasi.
Uch fazali hisoblagichni 2 ta tok tranasformatorlari va 3 ta bir fazali kuchlanish +transformatori bilan tarmoqga ulanish sxemasi.
Uch fazali hisoblagichni 2 ta tok tranasformatorlari va 2 ta kuchlanish transformatori bilan tarmoqga ulanish sxemasi.
23-mavzu: Loyiha chizmalari asosida montaj ishlarini o‘rganish.
Reja:
1.Elektr jihozlari va elektr ta’minoti loyihasini tayyorlash.
2.Loyihani tayyorlashda asosiy e’tibor.
ЭЛЕКТР ЖИҲОЗЛАРИ ВА ЭЛЕКТР
ТАЪМИНОТИ ЛОЙИҲАСИНИ ТАЙЁРЛАШ
2.01-расм. Бир квартирали турар жой электр ўтказишнинг режаси:
Электрн қурилманинг функционал схемасида келтирилган шартли белгиланишлар:
Розетка гуруҳларининг линиялари
Ёритиш нуқтаси
Ерга уланиш ўтказгичли (РЕ) розеткалар
Улаб-узгич
Ёритишнинг 3 та линияси
Ерга уланиш ўтказгичи (РЕ)
Электр қурилма функционал схемаси белгиланган квартиранинг
режаси. Режа ва схемага мувофиқ деворда симларни ётқизиш учун
ариқчаларни, ўйиладиган тешикларни, квартира шчитларни, тармоқлаш
қутилари, розеткалар, диммерлар ва улаб-узгичларнинг жойлари
белгиланади.
ЭЛЕКТР ТАЪМИНОТИНИНГ ЛОЙИҲАСИ (электр лойиҳаси) -
электр шчитдаги автоматлар ўртасида электр юкламаларни тўғри
тақсимлаш, Сизнинг квартирангиз, офис, биноингизга ажратилган
қувватнинг ортиб кетишини олдини олиш учун керак.
Қурилаётган ҳар қанда қурилиш учун Энергия таъминоти ташкилоти
томонидан маълум бир электр қуввати ажратилади ва маълум бир
кесимдаги кабеллар қўлланилади.
Ажратилган электр қуввати истеъмолчилар гуруҳлари бўйича
тақсимланади. Ҳимоя аппаратлари ўрнатилади. Бу аппаратлар
юкламани назорат қилади ва юклама ортиб кетганида ёки токларнинг
сизиб кетиши рўй берганида таъминотни тўхтатади.
ЛОЙИҲАНИ ТАЙЁРЛАШДА asosiy e’tibor.
|
| |
Savol-javob, “Klaster” metod asosida baxs munozara

|
Savol-javob, “Klaster” metod asosida baxs munozara
|
bet | 5/7 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 2,05 Mb. | | #15325 |
Savol-javob, “Klaster” metod asosida baxs munozara
|
7
|
3-bosqich:
Yangi mavzuning bayoni.
|
Mavzuni reja asosida yoritish:
O`quvchilarga fizika faning ahamiyati,O’zbekistonda fizika ning ahamiyati, fizik kattaliklar, ularni o’lchash haqidagi bilimlari haqida turmushda va texnikada foydalanishni slaydlar asosida o`rgatiladi.
|
Matn, slayd va adabiyotlar bilan ishlash.
|
20
|
4-bosqich:
Yangi mavzuni mustaxkamlash.
|
O`tilgan yangi mavzuni o`quvchilar bilan mustah kamlash.
|
Faol va interfaol.
|
7
|
5-bosqich:
Baxolash
Dars yakuni:
|
O`quvchilarni savol-javob orqali sinash va baxolash.
Hulosa, fikr-mulohaza va takliflar.
|
Yozma va og`zaki bahs-munozara.
Rag`batlantirish.
|
5
2
|
|
|
| |
-bosqich:  

Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar

-bosqich: Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar
Mavzu: : Jamiyat rivojlanishida fizikaning ahamiyati.O’zbekistonda fizika taraqqiyoti.Fizik kattaliklar va ularni o’lchash. Darsning maqsadi: Talimiy maqsad: O`quvchilarda Jamiyat rivojlanishida fizikaning ahamiyati.O’zbekistonda fizika taraqqiyoti.Fizik kattaliklar va ularni o’lchash. U’larni hayotda qullash ko`nikmalarini shakllantirish. Tarbiyaviy maqsad: O`quvchilarni milliy va o`ziga ishonch ruxida tarbiyalash. Rivojlantiruvchi maqsad: Qo`shimcha adabiyotlardan foydalanib, Jamiyat rivojlanishida fizikaning ahamiyati.O’zbekistonda fizika taraqqiyoti.Fizik kattaliklar va ularni o’lchash bilim va ko`nikmalarini rivojlantirish Download 2,05 Mb.
|
Korxona faoliyatining ichki va tashqi muhiti

|
Korxona faoliyatining ichki va tashqi muhiti
|
bet | 12/13 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 64,32 Kb. | | #117919 |
Bog'liq 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)-fayllar.org3. Korxona faoliyatining ichki va tashqi muhiti
Ichki muhitning o‘zaro aloqalari natijasida tayyor mahsulot paydo bo‘ladi, ishlar bajariladi va xizmat ko‘rsatiladi, ya’ni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilgan ishlab chiqarish va mehnatga haq to‘lash faoliyati yuzaga keladi.
Korxona faoliyatining ichki muhiti iqtisodiy ishlab chiqarish tashkiloti xossalarining namoyon bo‘lish shakllari va xususiyatlarini aks ettiradi, buning natijasida u o‘z faoliyati natijalari bo‘yicha jamiyat ehtiyojlarini qondiradi va qondiradi, shuningdek tashqi sharoitlarga javob beradi, ularga va boshqa omillarga moslashadi.
Ichki omillar (sub’ektiv) insonning muayyan faoliyati bilan bog‘liq. Ular menejerlar va xodimlarning harakatlariga to‘liq va to‘liq bog‘liqdir. Tadbirkorlik sub’ekti ichki muhit omillarini bilishi va aniq boshqaruv qarorlari orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga ta’sir qilishi kerak.
Ichki muhit omillarining modellari korxona strategiyasiga va ushbu omillarni boshqarish qobiliyatiga qarab turli xil variantlarga ega bo‘lishi mumkin.
Tarkibiy elementlarning ro‘yxati juda keng: mulk huquqi; atrof-muhit; strategiya korxona resurslarini taqsimlashda ushbu nisbatni belgilashga qaratilgan harakatlar majmui sifatida; korxonaning tashkiliy tuzilmasi; resurslardan maqsadli foydalanishni o‘z ichiga olgan texnologiya; hokimiyat va uning manfaatlariga ta’sir qilish huquqidan foydalanish; tashkiliy va iqtisodiy madaniyat jamiyatda shakllangan ideallar, qadriyatlar, ma’naviy an’analar, inson xulq-atvorining normalari va qoidalari.
Korxonalarning tashqi muxit bilan aloqasi ularning tashqi tizimga chiqishida ro‘y berib (resurslarni jalb qilish, ularning qiymatini aniqlash, xom ashyo, material va yoqilg‘ining o‘z vaqtida etkazib turilishi va hokazo), tashqi muhitga ishlab chiqarilgan tovar va xizmatlar oqimi yordamida ta’sir ko‘rsatish jarayonida namoyon bo‘ladi, raqobat omili,ijtimoiy omillar, siyosiy omil, demografik omil, marketing, xalqaro omil.
Korxonalar faoliyati samaradorligini aniqlab beruvchi tashqi muhit – bu, birinchi o‘rinda mahsulot iste’molchilari, xom ashyo va boshqa material etkazib beruvchilar, shuningdek davlat organlari hamda korxonaga yaqin joyda yashovchi aholi hisoblanadi.
Xo‘jalik yurituvchi sub’ektning faoliyati natijalari asosan tashqi muhit bilan belgilanadi. Iqtisodiy faoliyatga ta’sir qiluvchi tashqi omillar iqtisodiy qonunlarning ta’sirini aks ettiradi. Tizimli yondashuv nuqtai nazaridan har qanday korxona uchlik jarayonini amalga oshiradi, xususan:tashqi muhitdan manbalarni olish; resurslarni mahsulotga (ish, xizmat) aylantirish; mahsulotni tashqi muhitga qaytarish.
|
| |
Elektrometrik analizatorlar ish prinsipi

0,8
0,6
0,4
0,2
,См/См
Bu funktsiyaning ko’rinishi konsentratsiya qiymatiga bog’liq. Aralashtirilgan eritmalarmalar uchun solishtirma elektr o’tkazuvchanlik addetiv kattalik hisoblanadi. Ionlar soni ortishi shart qilingan temperaturaning oshishi bilan eritmalarning solishtirma elektr o’tkazuvhcanligi ortadi. Solishtirma elektr o’tkazuvchanlikning temperaturaga bog’liqligi ikkinchi tartibli tenglama orqali ifodalanadi.:
𝜒
𝑡 = 𝜒
0 ∙
[1 + 𝛼 ∙
(𝑡 − 𝑡
0) + 𝛽 ∙
(𝑡 − 𝑡
0)2]
Bu yerda α, β— Temperatura koeffitsientlari;
𝜒
0— t0.haroratdagi solistirma elektr o’tkazuvchanlik.
O’lchov yacheykalari kontaktli va kontaktsiz bo’ladi. Kontaktli o’lchov yacheykasidagi
Qo’llanilish sohasi - 1-amaliy mashg‘ulot. Mavzu

|
1-amaliy mashg‘ulot. Mavzu
|
bet | 11/14 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 215,87 Kb. | | #245471 |
Bog'liq 1-amaliy 4-semsestr Qo’llanilish sohasi
Ko’rib chiqilgan gazoanalizator sorblovchi qatlamning mos ravishda tanlanganida N2, NO2, S02, NH3, H2S va NS1, Hg, HaO bug’lar aramatik uglevodorodlar va boshqa moddlarning konsentratsiyasini o’lchash uchun
qo’llanilishi mumkin. Odatda sorblovchi qatlam sifatida gaz suyuqlikli xromatografiyada qo’llaniladigan turli suyuq fazalar ishlatiladi. Suv bug’i konsentratsiyasini o’lchash uchun gazoanalizator ya’ni gigrometr sifatida qo’llanilganda sorblovchi qatlam- kremniy dioksidi, fosfor pentoksidi, sulfidlangan polisterol va boshqa gigroskopik polimerlar va tabiiy mumdan tayyorlanadi.
Gigrometr sifatida ko’rib chiqilgan gazoanalizator hozirgi vaqtda keng tarqalgan. Bu turdagi namlikni o’lchovchi asboblar keng o’lchash diapazoniga 0— 10 "5 dan 0—3% gacha va sezish vaqti 10-30 sekundga ega.
Hozirgi vaqtda juda ko’plab sorbsion konduktometrik gazoanalizatorlar konstruktsiyalari ishlab chiqilgan. Bu turli-tuman konstruktsiyalarda plyonkali, diodli, triodli sezgir elementli va granula ko’rinishidagi sezgir elementli gazoanalizatorlarni ajratish mumkin. Yarimo’tkazgichli plyonkali sezgir elementlarda material sifatida asosan Sn02, Nb2Os, CoO, ZnO, Zr02, Ti02 metall oksidlari shuningdek germaniy va kremniy qo’llaniladi. 5 v rasmda plyonkali sezgir elementli gazoanalizator sxemasi ko’rsatilgan. Plyonka 2 sifatida boroselikat taglikka surtilgan rux oksidi qo’llaniladi. Plyonka qalinligi 20-1000A, o’lchamlari 20x4mm. Taglik plyonkasi unga yurgizilgan kontakt 3 lar orqali o’lchash sxemasiga ulanadi. Analiz qilinayotgan gazning kamera 1 orqali oqishida aniqlanayotgan component plyonkada sorblanadi va uning elektr qarshiligini o’zgartiradi.
Potensiometrik analizator O’lchash prinsipi
Elektrokimyoviy o’lchov qurilmalariga mansub bo’lgan patensiometrik analizatorlarning ish prinsipi analiz qilinayotga modda aniqlanayotgan
E
2
komponenti konsentratsiyasi aniqlanuvchi elektrolitga joylashtirilgan elektrod potensialini o’lchashga asoslangan.
|
| |
Erkaklik jinsiy hujayralari

|
Erkaklik jinsiy hujayralari
|
bet | 23/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasiErkaklik jinsiy hujayralari. Erkaklik jinsiy hujayralari –spermatazoidlar yoki jonzotlar erkaklik jinsiy bezlar –tuxumchalar yoki urug’donlarda katta miqdorda hosil bo’ladi. Tuxumchalar tos suyagidan tashqarida teri-muskul xaltachasida, qorin devorining oldingi qismi foizi hisoblanuvchi moshonkada yotadi. Urug’donlar juft jinsiy bezlar bo’lib, ular erkaklik jinsiy hujayralari –spermatazoidlarni ishlab chiqaradi. Bundan tashqari erkaklik jinsiy organlarining o’sishini va ikkilamchi jinsiy belgilarini stimullovchi testosteron jinsiy gormonini ham ishlab chiqaradi.
Voyaga yetgan odamlarda urug’donlarning massasi 20-30 g, 8-10 yasharlik bolalarda 0,8 g, 15 yoshli bolalarda – 7 g ni tashkil etadi.
Urug’don (tuxumcha) tashqi tomondan fibrozli po’stloq bilan qoplangan,ya’ni uning ichki yuzasidan uning keyingi qismi bo’ylab unga ajratib turuvchi biriktiruvchi to’qima tutashadi. Ana shu tutashmadan yupqa biriktiruvchi bo’lmachalar tarmoqlanadi va ular bezni 200-220 ta bo’lakchalarga bo’ladi. Bu bo’lakchalarda urug’ kanalchalari va oraliq biriktiruvchi to’qimalar farqlanadi.
Tuxumning keyingi qismiga urug’don ortig’i tutashgan bo’lib undan uzunligi 45-50 mm keladigan urug’ chiqaruvchi yo’l (oqim) chiqadi. Urug’don ortig’ining bosh qismiga tuxumdan 10-12ta ingichka olib ketuvchi kanalchalar chiqadi. Bu kanalchalar orqali urug’dondan urug’ chiqariladi.
Tuxumning urug’ kanalchalarida jinsiy jihatdan yetilganidan keyin spermatozoidlarning hosil bo’lishi kuzatiladi (spermatogenez). Organizmning jinsiy faolligi davri davomida urug’don tinimsiz ravishda spermatozoidlarni ishlab chiqaradi. Lekin ular, tashqi muhitga vaqti-vaqti bilan chiqariladi.
Yetilgan spermatozoidlar boshchasi, o’rta qismi va dumdan iborat bo’ladi, dumining qisqarilishi natijasida, spermatazoidlarning harakati ta’minlanadi. Spermalarning harakatlanish tezligi 2-3 mm/min. Spermatazoidlarning to’lig’icha yetilishi va jamlanishi urug’don ortig’i va urug’don pufakchalarida yuz beradi.
O’simirlarning organizmi yetilish davridan boshlab kanalcha chigalliklarida bir kecha-kunduzda millionlab spermatazoidlar hosil bo’ladi. Bir marta tashqariga chiqarilayotgan spermada 500 mln. va undan ko’p spermatazoidlar chiqariladi. Yetilgan jivchiklar erkaklar organizmida bir oyga yaqin yashaydi, so’ngra qariydi va parchalanadi.
Jinsiy qo’zg’alish paytida urug’don ortig’ida yig’ilgan spermatazoidlar, urug’don ortig’i sekreti bilan urug’ chiqaruvchi yo’l orqali urug’don pufakchalari tomon harakatlanadi. Urug’don ortig’ining sekreti muhitni suyultiradi, bu bilan spermatazoidlarning tez harakatlanishini ta’minlash bilan birga spermatazoidlarni faqatgina urug’don pufakchalaridagina emas, balki tashqariga chiqarilganidan keyin ham oziqlantiradi.
|
| |