Universallik - 7-Mavzu. Ma’lumotlarni obyektli bog`lash texnologiyasi

|
7-Mavzu. Ma’lumotlarni obyektli bog`lash texnologiyasi
|
bet | 12/14 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 40,23 Kb. | | #254880 |
Bog'liq Data base security - lecture 7Universallik
Universallik talablari ham odatda majburiy talablar guruhiga kiradi. Ishlab chiqilgan tizim nuqsonli (nokorrekt) ma’lumotlar uchun natija chiqarishining yoki ma’lumotlarning ayrim termasida o‘z ishini buzilishli (avariyali) yakunlanishining hech qanday yaxshi tomoni yo‘q. Biroq yuqorida eslatib o'tilganidek, nisbatan
murakkab dasturning universalligini ham xuddi uning to‘g‘riligi kabi isbotlash mumkin emas, shu boisdan dasturning universalligi darajasi haqida so‘z yuritish mohiyatan ro‘g‘ri bo‘ladi.
Amalda dasturiy ta’minotining to‘g‘riligi va universalligiga talablar qancha yuqori bo‘lsa, uning ishonchliligiga talablar ham shuncha yuqori bo‘ladi. Hisoblash jarayonining barcha qatnashchilari: texnik vositalar, dasturiy vositalar va odamlar
to‘siqlarning manbalari bo‘lishlari mumkin. Texnik vositalar, masalan elektr kuchlanishining keskin sakrashlari yoki tarmoqlar bo‘yicha axborotni berishdan to‘siqlar tufayli izdan chiqishlarga moyil. Dasturiy ta’minotda xatolar bo‘lishi mumkin. Odamlar esa boshlang‘ich ma’lumotlarni kiritishda yangilanishlari mumkin.
≪Nazorat nuqtalarini yaratish≫
Zamonaviy hisoblash qurilmalari hozirda ishonchli. Texnik vositalarning izdan chiqishlari, qoidaga ko'ra, apparatlarda qayd etiladi va ushbu holatda tegishli ravishda hisoblash natijalari tiklanadi. Uzoq muddatli hisoblarda, qoidaga ko‘ra, oraliq natijalar saqlanadi (bu yo‘l ≪nazorat nuqtalarini yaratish≫ nomini olgan), bu esa izdan chiqish sodir bo‘lganda hisoblashni oxirgi nazorat nuqtasida yozilgan ma’lumotlar bilan davom ettirishga imkon beradi.
Tarmoqlar bo‘yicha axborotni berish ham apparatlar orqali nazorat qilinadi, bundan tashqari ma’lumotlarni berishdagi xatolarni topish va tuzatishga imkon beruvchi maxsus to‘siqdan himoyalovchi kodlashtirish ham odatda qo‘llaniladi. Biroq texnik vositalarning xatolarini butunlay istisno qilish mumkin emas, shu
boisdan ishonchlilikka talablar yuqori boclgan holatlarda, odatda tizimlar dubllashtirishdan foydalaniladiki, bunda ikki tizim vaqti-vaqti bilan olingan natijalarni solishtirgan holda aynan bitta vazifa predmeti bajaradi.
≪Ishonchsiz elementi≫
Ko'pincha zamonaviy tizimlarning eng ≪ishonchsiz elementi≫ odamlar bo‘ladi. Hozirda yaxshi ma’lumki, hisoblash moslamasi pultdagi monoton ish sharoitlarida operatorlar juda kocp xatolarga yo‘l qo‘yishadi. Muayyan vaziyatlarda xatolar miqdorini kamaytirishga imkon beruvchi vositalar ham ma’lum. Jumladan, imkoni
bo'lgan joyda ziyoda axborot kiritishdan foydalaniladi, bu kiritiluvchi ma’lumotlarning to‘g‘riligini tekshirish imkonini beradi.
Bundan tashqari, axborotni kiritish emas, ayrim ro‘yxatdan tanlash zarur bo‘lganda turli xildagi ko‘maklashuvlardan keng foydalaniladi va hokazo.
Hisoblashlar texnologik jarayonlar bilan parallel bajariladigan real vaqt tartibida funksiyalarni bajaruvchi boshqaruv tizimlari ishlab chiqilishida ishonchlilikka yuqori talablar qo‘yiladi. Mazkur talab ilmiy-texnik tizimlar va ma’lumotlar bazalari uchun ham muhimdir.
Tekshiriluvchanlikni ta ’minlash uchun olingan natijalarga ta ’sir qiluvchi boshlang'ich ma’lumotlarni, o‘rnatilgan tartiblar va boshqa axborotni hujjatli qayd etish lozim. Bu, ayniqsa, ma’lumotlar bevosita datchiklardan kelib tushadigan holatlarda g'oyatda ahamiyatlidir. Agar bunday ma’lumotlar natijalar bilan
birga chiqarilmasa, natijalarni tekshirish mumkin bo'lmay qoladi.
Aniqlik yoki natijalar xatoligi kattaligi boshlang‘ich ma’lumotlar aniqligiga, foydalanilayotgan model adekvatligi darajasi va tanlangan usul aniqligiga, shuningdek, kompyuterda operatsiyalar bajarishning xatoligiga bog'liq. Odatda natijalar aniqligiga talablar texnologik (masalan, kimyoviy) jarayonlarni boshqaruv tizimlari hamda navigatsiya tizimlari (masalan, kosmik apparatlarning
ulashuvini boshqaruv tizimi) uchun eng qattiq bo‘ladi.
|
| |