Mehnat muhofazasi Reja: Mehnatni muhofaza qilish tushunchasi va uning ahamiyati

|
Mehnat muhofazasi Reja: Mehnatni muhofaza qilish tushunchasi va uning ahamiyati
|
bet | 1/3 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 73 Kb. | | #104084 |
Bog'liq 2-mavzu
Mehnat muhofazasi
Reja:
1. Mehnatni muhofaza qilish tushunchasi va uning ahamiyati
2. Mehnat muhofazasi sohasidagi davlat siyosati va boshqaruvi
3. Xodimning mehnat muhofazasiga doir huquqlari va uni ro`yobga chiqarishdagi kafolatlar
Mehnatni muhofaza qilish tushunchasi va uning ahamiyati
Mehnat muhofazasi inson mehnati, sog`lig`i va hayotiga bevosita daxldor masala bo`lib, uni o`z mohiyatidan kelib chiqqan holda keng va tor ma`noda anglamoq lozim.
Keng ma`nodagi mehnat muhofazasi-bu mehnat faoliyati jarayonida inson hayoti va sog`lig`ining xavfsizligini ta`minlashga qaratilgan huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, sanitariya-gigiena, davolash-profilaktika, reabilitatsiya va boshqa tadbirlar tizimidan iboratdir. Mehnat muhofazasining bunday keng ma`nodagi tushunchasi xavfsiz va sog`lom mehnat sharoitini ta`minlashga qaratilgan bo`lib, barcha vositalarni, ya`ni huquqiy, iqtisodiy, tashkiliy-texnikaviy, tibbiy va boshqalarni o`z tarkibiga oladi. Bu tadbir O`zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to`g`risida”1993 yil 6 maydagi qonunida mujassamlashgan.
Shuni alohida ta`kidlash joizki, faqat mehnat muhofazasining keng ma`nodagi tushunchasi xavfsiz va sog`lom mehnat sharoitini ta`minlab bera oladi. Agar uning birorta komponenti (huquqiy, tibbiy, iqtisodiy yoki texnikaviy) etarli ta`minlanmasa, umuman mehnat muhofazasi ta`minlanmay qoladi. Shu bois mehnat muhofazasi masalalari turli institutlarda o`qitiladi.
Mehnat muhofazasining mehnat huquqi institut sifatida tor ma`nodagi tushunchasi-bu huquqiy normalar yig`indisidan iborat bo`lib, xodimning ishlab chiqarishdagi mehnat faoliyati jarayonida uning hayoti va sog`lig`i uchun xavfsiz va sog`lom mehnat sharoitini yaratib berishga qaratilgan. Bundan tashqari, mehnat muhofazasiga mehnat huquqi institutining asosiy printsiplaridan biri, ya`ni mehnat muhofazasini ta`minlash printsipi, shuningdek xodimning mehnat muhofazasiga bo`lgan sub`ektiv huquqi sifatida qaraladi. Bu erda xodimning xavfsiz va sog`lom mehnat sharoitlariga ega bo`lish, uni ta`minlashni esa ish beruvchida talab qilish imkoniyatlari nazarda tutiladi.
Har tomonlama mehnat muhofazasi muhim ijtimoiy, iqtisodiy va huquqiy ahamiyatlarga egadir.
Mehnat muhofazasiga oid munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishda O`zbekiston Respublikasining yuqorida zikr etilgan “Mehnatni muhofaza qilish to`g`risida” 1993 yil 6 maydagi qonuni va “Fuqarolar sog`lig`ini saqlash to`g`risida” 1996 yil 29 avgustdagi qonunlari muhim ahamiyatga egadir.
Ushbu qonun ishlab chiqarish usullari, mulk shaklidan qat`iy nazar, mehnatni muhofaza qilishni tashkil etishning yagona tartibini belgilaydi. Mazkur qonun fuqarolarning sog`lig`i va mehnatni muhofaza qilinishini ta`minlashga qaratilgan bo`lib, uning 1-moddasiga muvofiq, O`zbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi bo`lmagan shaxslar mehnati muhofaza qilinish huquqiga egadirlar.
Mazkur qonunning 2-moddasida mehnat muhofazasining tushunchasi keng tarzda bayon etib berilgan. Bunga ko`ra, mehnatni muhofaza qilish-bu tegishli qonun va boshqa normativ hujjatlar asosida amal qiluvchi, insonning mehnat jarayonidagi xavfsizligi, sihat-salomatligi va ish qobiliyati saqlanishini ta`minlashga qaratilgan ijtimoiy, iqtisodiy, tashkiliy, taxnikaviy, sanitariya-gigiena va davolash-profilaktika tadbirlari hamda vositalari tizimidan iboratdir.
Mazkur qonun ishlab chiqarishda sog`lom va xavfsiz mehnat sharoitlarini ta`min etishda juda katta ahamiyat kasb etadi. SHuningdek:
mehnatkashlarning mehnat muhofazasiga oid huquqlarini amalga oshirish;
mulkning barcha shaklidagi korxonalarida xodimlar bilan ish beruvchi o`rtasidagi mehnat muhofazasiga oid munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishning yagona tartibini belgilab beradi va uni ta`minlaydi;
xodimlar uchun sog`lom va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratib berishni yo`lga qo`yadi va amalga oshiradi.
Ma`lumki, mehnatni muhofaza qilish borasida O`zbekiston Respublikasining “Fuqarolar sog`lig`ini saqlash to`g`risida”gi qonuni ham muhim ahamiyatga ega bo`lib, uning asosiy vazifasi:
fuqarolarning sog`liqni saqlashga doir huquqlari davlat tomonidan kafolatlanishishini ta`minlash;
fuqarolarning sog`lom turmush tarzini shakllantirish;
davlat organlari, korxonalar. muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashlarining fuqarolar sog`liqini saqlash sohasidagi faoliyatini huquqiy jihatdan tartibga solishdan iboratdir. SHu bilan birga boshqa qonun hujjatlari, O`zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmonlari, qarorlari, Farmoyishlari, tegishli normativ-huquqiy hujjatlari, O`zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tomonidan qabul qilingan qarorlar, davlat organlari hujjatlari, jamoa shartnomalari, kelishuvlari tadbiq etiladi.
Mehnatni muhofaza qilish to`g`risidagi qonunlar, ularning qo`llanish sohasi jihatidan juda kengdir.
Mazkur qonun mulk va xo`jalik yuritish shakli turlicha bo`lgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar bilan, shu jumladan ayrim yollovchilar bilan mehnat munosabatlarida turgan barcha xodimlar, kooperativlarning a`zolari, ishlab chiqarish amaliyotini o`tagan Oliy o`quv yurtlari talabalari, o`rta maxsus o`quv yurtlari, xunar-texnika bilim yurtlari va umumiy ta`lim maktablarining o`quvchilari, korxonalarda ishlashga jalb etiladigan harbiy xizmatchilar, muqobil xizmatni o`tayotgan fuqarolar, sud hukmi bilan jazoni o`tayotgan shaxslar, axloq tuzatish mehnat muassasalari korxonalarida yoki hukmlar ijrosini amalga oshiruvchi idoralar belgilaydigan korxonalarda ishlash davrida, shuningdek jamiyat va davlat manfaatlarini ko`zlab tashkil etiladigan boshqa turdagi mehnat faoliyati ishtirokchilariga nisbatan tadbiq etiladi. SHuni alohida ta`kidlash lozimki, mehnat muhofazasini huquqiy jihatdan tartibga solishda mehnat qonunlarining markazlashtirilgan tartibdagi normalari bilan jamoa shartnomalari, kelishuvlari, mehnat shartnomalari asosida kelishilgan shartlari uyg`un holda qo`llaniladi.
Ma`lumki, markazlashtirilgan tartibdagi huquq normalari bilan mehnat muhofazasi borasidagi huquqlarning eng quyi darajasi belgilangan bo`lib, bu masalaga oid loqal hujjatlar orqali minimum huquqlar oshiriladi va aniqlashtiriladi.
|
| |